cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Даліва (герб)
Гісторыя
Палякі, даведаўшыся аб яцвяжскіх намерах авалодаць замкам у Мазовіі, паслалі туды свае войскі. Знаходзіўшыяся непадалёк яцвягі, паслалі аднаго з сваіх, каб той дазнаўся аб абстаноўцы ў фартыфікацыі. Рыцар Парайчык, што з герба «Порай», выпадкова сустрэў таго яцвяга. Апошні зразумеў, што перад ім рыцар з замка, і стаў у яго прасіць дапамогі захапіць крэпасць і запрасіў да свайго водзя. Рыцар умеў слова сваё выказаць і дамовіўся з водзем аб часу і месцы для ўзяцця фартыфікацыі. Пры гэтым водзь выказаў сваю павагу да яго і абяцаў узнагародзіць. Дамовіўшыся аб пагадненнях, крутымі сцежкамі юнак спешна накіраваўся да польскага гетмана паведаць: дзе быў і што рабіў. Гетман, даведаўшыся аб такой справе, накіраваў свае войскі ў зазначанае месца і чакаць умоўленую гадзіну. Не ведаючы аб здрадзе, яцвяжскія войскі падыйшлі да назначанага масца. У выніку бітвы шмат непрыяцеляў збегла ад нечаканасці, іншыя паляглі на тым полі. У хвалу той перамогі кароль польскі ўзнагародзіў Парайчыка не толькі маёмасцю, але, таксама, дадаў да адной ружы, што на яго гербе была, яшчэ дзве.
Герб вядомы з сярэдзіны XIV стагоддзя. На тэрыторыі Вялікага Княства Літоўскага распаўсюджваўся пасля Гарадзельскай уніі 1413 года.
Герб Ватыкана
Герб Ватыкана — дзяржаўны сімвал Ватыкана, уяўляе сабой шчыт чырвонага колеру, на якім намаляваныя два перакрыжаваных ключа (ад Рая і Рыму). Над ключамі размешчаная папская тыяра.
NGC 1211
NGC 1211 (іншыя абазначэнні — UGC 2545, MCG 0-8-93, ZWG 389.81, IRAS03043-0059, PGC 11670) — галактыка ў сузор’і Кіт.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Коле-Брыянца
Коле-Брыянца (Colle Brianza) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Ламбардыя, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Лека.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
Бацішчава (Вяземскі раён)
Бацішчава (Бати́щево) — вёска ў Вяземскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Кайдакаўскага сельскага паселішча.
Пермскі перыяд
Пермскі перыяд (перм) — апошні геалагічны перыяд палеазойскай эры. Пачаўся 298,9 ± 0,15 гадоў таму, скончыўся 252,17 ± 0,06 гадоў таму. Працягваўся, такім чынам, каля 47 млн гадоў. Адклады гэтага перыяду падсцілаюцца карбонавымі і перакрываюцца трыясавымі.
Гісторыя выдзялення
У адрозненне ад многіх іншых геалагічных перыядаў, пермскі перыяд быў выдаткаваны не на Брытанскіх астравах, а ў Расіі. Адклады гэтага ўзросту адсутнічаюць у Англіі, на гэты час прыпадае маштабная нязгода.
Пермскі перыяд падзелены на верхні і ніжні аддзелы.
Падраздзяленні пермскага перыяду (сістэмы)
Існуе некалькі варыянтаў падраздзялення пермскай сістэмы. У Расіі больш распаўсюджана падраздзяленне па Усходнееўрапейскай шкале. Суадносіны паміж рознымі шкаламі прыведзены ў табліцы.
Стратыграфічныя шкалы пермскай сістэмы
Неабходна адзначыць, што прыведзеныя суадносіны для кітайскай шкалы толькі прыблізна. У прыватнасці, мяжа паміж над'ярусами чыся і маакоў прыпадае дзесьці на сярэдзіну мургабскага яруса, а канчатак луадзіаньскага яруса — на сярэдзіну кубергандзінскага.
У адпаведнасці з агульнай стратыграфічнай шкалой, прынятай на канферэнцыі ў Казані ў 2004 годзе, у пермскай сістэме расійскія геолагі вылучаюць тры аддзела: ніжні (прыуральскі), сярэдні (біармійскі) і верхні (татарскі). У склад ніжняга (прыуральскага) аддзела ўвайшлі наступныя ярусы (знізу ўверх): ассэльскі, сакмарскі, арцінскі, кунгурскі, уфімскі, сярэдняга (біармійскага): казанскі, уржумскі, верхняга (татарскага): северадзвінскі і вяцкі.
Казуркі
З насякомых у пярмі існавалі жукі, упершыню якія з'явіліся ў гэтым перыядзе — 270 млн гадоў назад (усе ці амаль усе належалі да падатраду архастэмат) і сеткаватакрылыя (усе віды перайшлі ў трыяс). З'яўляюцца шыцікі і скарпіёніцы. У позняй пярмі апошніх налічвалася 11 сямействаў, але ў трыяс перайшлі толькі 4. У трыяс пераходзіць адзінае сямейства шыцікаў. Існавалі і тыя атрады, якіх цяпер ужо няма, напрыклад, так званыя тытанопцэры, у ліку самых першых з якіх быў дзэйнатытан, знойдзены ў Расіі.
Пермска-трыясавае выміранне відаў
Пермскі перыяд скончыўся пермскі-трыясавым выміраннем відаў, самым маштабным з усіх, якія толькі ведала Зямля. На мяжы з трыясам знікла каля 90 % відаў марскіх арганізмаў (у тым ліку апошнія трылабіты) і 70 % наземных. Адно з тлумачэнняў гэтага вымірання зводзіцца да падзення буйнага астэроіда, які выклікаў істотнае змяненне клімату. Паводле іншай (больш распаўсюджанай версіі) выміранне было выклікана глабальным узмацненнем вулканічнай актыўнасці ў сувязі з тым, што ўсе мацерыкі злучыліся ў адзіны кантынент — Пангею.
Клімат
Клімат пермскага перыяду характарызаваўся рэзка выяўленай занальнасцю і ставаў засушлівым. У цэлым можна сказаць, што ён быў блізкі сучаснаму. Ва ўсякім выпадку, у яго было больш падабенства з сучасным кліматам, чым у перыядах мезазоя.
У пермскім перыядзе выразна адасабляецца пояс вільготнага трапічнага клімату, у межах якога размяшчаўся шырокі акіян — Тэтыс. На поўнач ад яго знаходзіўся пояс гарачага і сухога клімату, якому адпавядае шырокае развіццё саляносных і чырвонакаляровых адкладаў. Яшчэ далей на поўнач размяшчаўся ўмераны пояс значнай вільготнасці з інтэнсіўным вугленазапашваннем. Паўднёвы ўмераны пояс фіксуецца вугленоснымі адкладамі Гандваны.
У пачатку перыяду працягвалася абледзяненне, якое пачалося ў карбоне. Яно было развіта на паўднёвых мацерыках.
Палеагеаграфія і тэктоніка
У пермскім перыядзе скончылася фарміраванне Гандваны, адбылося сутыкненне кантынентаў, у выніку якога ўтварыліся Аппалачскія горы.
З пункту гледжання тэорыі геасінкліналей, у пермскім перыядзе адбылася герцінская складкавасць.
Ужо ў трыясавам перыядзе на месцы шматлікіх гор утварыліся пустыні.
Святлана Анатолеўна Рыжова
Святлана Рыжова ( — ) — беларуская футбалістка.
Біяграфія
На працягу сваёй кар’еры выступала за магілёўскую «Надзею» (1991), «Бабруйчанку» (1992—1999), польскі клуб з Коніна «Медык» (2000—2004), мінскую «Зорку-БДУ» (2005—2006), віцебскі «Універсітэт» (2007—2009), «Мінчанку-БДПУ» (2010—2011). У 2012 годзе абараняла гонар роднага горада Магілёва ў складзе «Надзеі-СДЮШАР-7».
Дасягненні
Сярэбраны прызёр чэмпіянату СССР 1991 года, чэмпіён (1994, 1995, 1997, 1998, 1999, 2007, 2008, 2009), сярэбраны (1992, 1993, 2005, 2006) і бронзавы (1996, 2011) прызёр чэмпіянату Рэспублікі Беларусь. Уладальнік Кубка Рэспублікі Беларусь (1996, 1997, 1998, 1999, 2009, 2011). Сярэбраны (2001, 2002, 2004) і бронзавы (2000, 2003) прызёр чэмпіянату Польшчы по футболу, сярэбраны (2000, 2002) і бронзавы (2001) прызёр чэмпіянату Польшчы па міні-футболу. У 2004 годзе ў складзе «Бабруйчанкі» Святлана Рыжова дайшла да чвэрцьфіналу Лігі чэмпіёнаў УЕФА, што з’яўляецца адным з галоўных дасягненняў жаночага клубнага футбола нашай краіны.
Зыбіцкая вуліца
Ву́ліца Зы́біцкая — вуліца ў Верхнім горадзе ў Цэнтральным раёне горада Мінска. Праходзіць ад Інтэрнацыянальнай да Нямігі, ляжыць паміж Свіслачу і плошчы Свабоды. Нумарацыя дамоў вядзецца ад вул. Інтэрнацыянальнай. У другой палове 2010-х гадоў Зыбіцкая ператварылася ў галоўную «тусовачную вуліцу» сталіцы.
Гісторыя
Вуліца пачала засяляцца яшчэ ў раннім Сярэднявеччы. Разам з Гандлёва-Набярэжнай злучала плошчу Нізкага Рынку з раёнам Малочнага рынку і былой рачной прыстанню. Вуліца, размешчаная ў зыбкай пойме, часта пакутавала ад паводак, ад чаго у XVIII стагоддзі стала называцца Зыбіцкай. Нягледзячы на частыя паводкі, раён быў выключна выгодны сваёй блізкасцю да вады. Ужо ў XVI стагоддзі ў гэтым месцы было пабудавана некалькі вадзяных млыноў. У 1866 годзе Зыбіцкую вуліцу пераназвалі ў Балотную, а ў 1882 па просьбе багатага яўрэйскага насельніцтва — у Гандлёвую.
З прычыны блізкасці да ракі ў дамах была пастаянная вільгаць. У 1908 г. у «Працах першага з’езду ўрачоў Мінскай губерні» адзначалася: ''«Тапаграфічна Мінск размяшчаўся ў даліне ракі Свіслачы. З прычыны прысутнасці на невялікай глыбіні непранікальнага слоя гліны ападкі затрымліваюцца ў паверхневым пласце. Таму пабудаваныя на такой глебе камяніцы адзначаюцца празмернай вільгаццю падвальных і першых паверхаў, што ўяўляе вялікую небяспеку для здароўя іх жыхароў. У драўляных жылых дамах падвалы таксама вельмі сырыя. Вільгаць свабодна пранікае ў жылыя памяшканні. На нізкіх берагах ракі няма магчымасці карыстацца падваламі, асабліва ў час стаяння ўзроўню вады ў рацэ, таму што апошнія становяцца рэзервуарамі для збору ў іх паверхневай вады. Вільгаць зямлі і жылля ў даліне ракі павялічваецца амаль штогадовай веснавой паводкай Свіслачы»''. На вуліцы жыў сярэдні клас, размяшчаліся розныя ўстановы, прадпрыемствы. У доме Фукса па Гандлёвай, 8 знахзодзілася школа рускай пісьменнасці. У доме № 9 — школа, у якой рыхтавалі шаўцоў. У доме № 22 — Хіміка-бактэрыялагічны кабінет і лабараторыя. У доме Бергера (№ 23), які стаяў паміж Манастырскім завулкам і Нямігай адразу за карпусамі мужчынскага манастыра, здавалася 11 мэбляваных пакояў. У доме Левіншырына (№ 18) у гады рэакцыі 1907—1910 гг. размяшчалася нелегальная бібліятэка РСДРП, у якой меліся амаль усе бальшавіцкія газеты, брашуры і кнігі, што выдаваліся ЦК РСДРП і партыйнымі арганізацыямі з 1903 года. На рагу з Бернардзінскім завулкам, у доме бенедыктынак знаходзіўся пансіён «пані Парнікель, начальніцы ўсебакова адукаванай», у якім выхоўваліся дочкі заможных бацькоў.
Да рэвалюцыі ў гэтым раёне таксама размяшчалася заснаваная ў 1889 г. тытунёвая фабрыка купчыхі С. М. Гінзбург (№ 54), якая спецыялізавалася на выпуску махоркі. У 1895 г. на ёй працавала 29 рабочых, выпушчана прадукцыі на 29 тысяч рублёў. У 1913 г. — працаваў 21 чалавек, прадукцыі выпушчана на 48 тысяч рублёў. Пры фабрыцы існавала крама, у якой прадаваўся ўласны тытунь. Будынак стаяў у канцы сучаснай Гандлёвай вуліцы перад мостам цераз Свіслач. На з Манастырскім завулкам, у будынку былога манастыра бернардзінак размяшчалася Тытунёвая фабрыка Б. Ф. Харліпа, адкрытая ў 1870 г. Выпускала курыльны тытунь, цыгары, папяросы, махорку. У 1895 г. на ёй працавала 80 рабочых, было выпушчана прадукцыі на 47 тысяч рублёў. У 1903 г. пастаўлены газавы рухавік. У 1912 г. фабрыка перайшла да Перліса, але назва фірмы не змянілася. Праз год на ёй было занята 30 рабочых, выпускалася прадукцыі на 58 тысяч рублёў. Практыкавалася раздача працы на дом.
Таксама ў раёне вуліцы Гандлёвай знаходзілася абутковая фабрыка «Русь» М. І. Зібіцкера, якая была заснавана ў 1875 г. як звычайная шавецкая майстэрня. У 1912 г. яе ўладальнік выпісаў з-за мяжы машыны і спецыяльнае абсталяванне для механічнай вытворчасці абутку. Праз год на фабрыцы працавала 50 рабочых, і выпусціла яна прадукцыі на 50 тысяч рублёў. У 1915 г. прадпрыемства перайшло да Ж. Л. Шыфрына.
У канцы XIX ст. па Гандлёвай вуліцы праходзіла лінія конкі.
У 1990-х гг. на Гандлёвай каля бамбасховішча, празванага «Унітаз», збіраліся панкі, якія праводзілі канцэрты і рабілі запісы
Аднаўленне
У 2005 годзе знесены будынак № 27. У ліпені 2007 — маі 2008 года ў раёне вул. Гандлёвай былі праведзены археалагічныя даследаванні. На схіле каля Свята-Духава кафедральнага сабора пабудаваны Духоўна-адукацыйны цэнтр Беларускай Праваслаўнай Царквы, адноўлены дом № 27.
17 сакавіка 2010 рашэннем Мінскага гарадскога Савета дэпутатаў ёй была вернута гістарычная назва Зыбіцкая.
КУП «Мiнская спадчына» ў 2010 годзе распрацавала праект узнаўлення і рэканструкцыі 5 кварталаў забудовы, у складзе якой 29 лакальных аб’ектаў. Планавалася аднавіць бровар, аналагічны тым, што існавалі тут на мяжы XIX — XX стагоддзяў. Таксама была запланавана крытая лядовая пляцоўка на 50 чалавек на ўнутрыквартальнай пляцоўцы, кінаканцэртная зала на 300 месцаў, музей фота, моладзевы цэнтр, дзве гасцініцы кватэрнага тыпу.
У 2011 годзе Беларускае добраахвотнае таварыства аховы помнікаў гісторыі і культуры прапанавала свой праект рэканструкцыі часткі вуліцы, што прылягае да Свіслачы, які прадугледжваў максімальнае захаванне гістарычнай планіроўкі квартала. Спачатку праект быў падтрыманы Мінгарвыканкамам, але пазней яго адхілілі.
У красавіку 2012 года Мінгарвыканкам выдаў дазвол на будаўніцтва квартала № 1 на правым боку вуліцы Зыбіцкай па праекце «Мінскпраекта». На беразе Свіслачы планавалася ўзвесці бізнес-цэнтры, фешэнэбельныя гасцініцы, рэстараны і буцікі сусветных брэндаў. У кастрычніку таго ж года «БелінжынірынгбудІнвест» пачаўся будаўніцтва комплексу «На Гандлёвай набярэжнай», які вонкава ўяўляў сабой стылізацыю пад даўніну і змяшчаў шмат элементаў стылю хай-тэк. Побач кампанія «Славічы» ўзвяла гатэль Mercure, будынак на пляцоўцы бліжэй да рэстарана «Журавінка» пабудаваў «ИнтерРосПромСтрой».
Каментуючы рэканструкцыю Зыбіцкай, галоўны інжынер «Мінскай спадчыны» Міхаіл Жых адзначыў, што :
Тусовачная вуліца
У 2013 годзе ў дом № 9 адкрыўся бар «Чердак», пазней — Private House, які першапачаткова прапаноўваў паслугі кінапакоя з барам. З прычыны вялікага наплыву наведвальнікаў на мерапрыемствы, якія арганізоўваў Private House, было вырашана разбурыць адну кіназалу і зрабіць другі бар; увесну пастаўлена летняя тэраса. Акцэнт з прыватных кінапаказаў змясціўся на барны фармат працы. У лютым 2014 гады з’явіліся кафэ Don Coffe’on і бар «Туманы», які не меў сталоў, толькі доўгую барную стойку. Праз паўгода чэргі ў «Туманы» стаялі ўсю ноч, праз што вуліца стала шырока вядомая. У гэты час на ёй працягвалася актыўнае будаўніцтва.
У красавіку 2016 года на суседняй вул. Герцэна з’явіўся тэкільны бар у лацінскім стылі El Pushka, услед за ім — магазін крафтавага піва Beer Cap. Наведвальнікі ўсіх гэтых устаноў запоўнілі вуліцу. У тым жа годзе быў завершаны комплекс «На Гандлёвай набярэжнай» (№ 6), у якім адразу адкрылася шмат бараў і рэстаранаў.
Вялікую ролю ў папулярнасці вуліцы адыгрываюць мерапрыемствы, якія праводзяцца ў Верхнім горадзе. Некаторыя выказваюць думку, што Зыбіцкая стала для горада «глытком неабмежаванай свабоды», а для ўладаў, якія хочуць усё кантраляваць, «бяльмом на воку».
Многія ўладальнікі ўстаноў скардзяцца на культуру наведвальнікаў. У чэрвені 2017 года некалькі ўстаноў нават атрымалі прадпісанні аб змяненні рэжыму працы да 23 гадзін, якое было патлумачана тым, што ў раёне вуліцы пагоршылася крымінагеннае становішча: непадалёк ад піцейных устаноў зафіксавана вялікая колькасць правапарушэнняў. Некаторыя наведвальнікі перабіраюць з алкаголем і паводзяць сябе некарэктна. Аднак ужо ў ліпені таго ж года ўсім установам на вуліцы афіцыйна дазволілі працаваць да 4 раніцы.
Па няцотным баку
У наш час аднаўляецца тэрасная забудова, якая існавала ў XVII — XIX стагоддзях.
Васілёк сіні
Васілёк сіні ці Валошка (Centaurea cyanus) — від аднагадовых, двухгадовых травяністых лугавых раслін сямейства.
Паходжанне назвы
Лацінская назва роду паходзіць ад імя міфічнай істоты кентаўра Хірона, які лічыўся адным з лепшых лекараў. Вітавая назва ў перакладзе з лацінскай азначае «сіні», «цёмна-блакітны».
Народныя назвы валошка, васілёк, васількі , сіноўнік, хабёр, хабэрка   .
Апісанне
Сцябло шурпатае, прамое, рабрыстае, вышынёй 15-100 см.
Лісце лінейна-ланцэтнае, ніжняе злёгку лопасцевае, верхняе суцэльнае, пакрытае тонкім пушком.
Корань тонкі, стрыжневы.
Цвіце ў чэрвені-верасні. Плады — сямянкі з амаль роўным ім па даўжыні рудаватым чубком.
Размножваецца насеннем, якасць якога захоўваецца да 10 гадоў. Вось чаму васілёк сіні нярэдка з’яўляецца злосным пустазеллем.
Арэал і экалогія
Сустракаецца ў сухіх месцах па ўзлесках лясоў, палян, абочынах дарог, як пустазельная расліна на агародах і палях збожжавых культур. Археафіт.
Часта сустракаецца на глебах, бедных кальцыем, з’яўляецца раслінай-індыкатарам такіх глеб.
Хімічны склад
У кветках утрымліваецца флавонавы гліказід цэнтаўрэін, сіні антацыянавы гліказід цыянін, эфірны алей, горкія, дубільныя рэчывы, сапаніны, мінеральныя солі і іншыя рэчывы. Не таксічны.
Медыцына
У навуковай медыцыне васілёк выкарыстоўваецца ў мачагонных зборах, асабліва пры ацёках нырачнага і сардэчнага паходжання, а таксама як супрацьспазматычнае пры хваробах печані. Кветкі ў выглядзе настою і экстрактаў прымяняюцца пры нефрытах, цысцітах, урэтрытах і пры захворваннях печані і жоўцевых шляхоў як жоўцегоннае.
У народнай медыцыне адвары кветак ужываюць пры запаленчых захворваннях вачэй, зрокавай стамляльнасці. Прымочкі з адварам ужываюць пры фурункулёзе, экзэме, трафічных язвах. Адвар кошыкаў выкарыстоўваюць як мачагоннае, пры цысцітах, кашлі і коклюшы, нервовых і страўнікавых захворваннях, пры маткавых крывацёках і паносе ў дзяцей.
Іншае
Добры меданос, утрымлівае да 34 % нектару, колькасць можа дасягаць 0,20 мг/суткі на адну расліну. Мёд зелянява-жоўты, з прыемным мігдалёвым пахам і ялкавым прысмакам.
Васількі часта выкарыстоўваюцца ў якасці інгрэдыентаў у некаторых чайных купажах і травяных гарбатах, яго ядомыя кветкі можна выкарыстоўваць, каб дадаць колеру салаце.
Да вынаходніцтва штучных фарбавальнікаў выкарыстоўваўся для фарбавання воўны ў сіні колер.
Зрэдку выкарыстоўваецца ў касметыцы.
Дэкаратыўная расліна. Існуюць гатункі васілька ружовага, фіялетавага, белага, лавандавага і вельмі цёмнага бардовага колеру, які выглядае амаль чорным.
З’яўляецца кармавой раслінай для некаторых насякомых, напрыклад для жукоў віду.
Сімволіка
Гэта афіцыйная кветка шведскай правінцыі Эстэргётланд.
Таксама васілёк з’яўляецца сімвалам і.
У літаратуры
У фальклоры васількі насілі закаханыя маладыя людзі, калі кветка марнела занадта хутка, гэта ўспрымалася як знак таго, што каханне мужчыны не было ўзаемнае.
Ахова і пагрозы
З-за інтэнсіфікацыі сельскай гаспадаркі і выкарыстання хімічных сродкаў для барацьбы з пустазеллем, падвяргаецца пагрозе знішчэння ў сваім звычайным асяроддзі. Выхадам з гэтага становішча з’яўляецца выкарыстанне валошкі ў якасці дэкаратыўнай расліны.
Пры знішчэнні васілька як пустазелля прымяняюцца такія меры, вапнаванне глеб, якія змяшчаюць шмат перагною, добрай ачыстцы пасяўнога насення, баранаванне ўсходаў пасеяных раслін і праполка іх да паспявання васілька.
Цікавыя факты
Васількі былі таксама выкарыстаны ў пахавальным вянку фараона Тутанхамона.
Талінская тэлевежа
Талінская тэлевежа (Tallinna teletorn) знаходзіцца ў сталіцы Эстоніі, горадзе Талін. Дасягае ў вышыню 314 метраў і з'яўляецца самым высокім будынкам Эстоніі. У яснае надвор'е бачнасць да берагоў Фінляндыі. На 170 метры некалі знаходзіўся рэстаран. Доступ для наведвальнікаў быў зачынены 27 лістапада 2007 г. з-за неадпаведнасці правілаў супрацьпажарнай бяспекі.
IC 4036
IC 4036 — галактыка тыпу * (зорка) ў сузор’і Гончыя Псы.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
1 тысячагоддзе
Першае тысячагоддзе — прамежак часу з 1 студзеня 1|1 года нашай эры па 31 снежня 1000 года нашай эры.
Хімера (фільм, 2009)
«Хімера» (Splice) — навукова-фантастычны фільм 2009 года рэжысёра Вінчэнца Наталі. Галоўныя ролі ў фільме выканалі Эдрыен Броўдзі,, і Дэвід Х’юлет.
Сюжэт
Двое маладых вучоных, якія займаюцца эксперыментамі па сінтэзе бялку, вырашаюць у тайне ад начальства стварыць гібрыд чалавека і жывёлы. Атрыманую ў выніку істоту ім даводзіцца ратаваць з лабараторыі і выхоўваць як сваё дзіця.
NGC 1212
NGC 1212 (іншыя абазначэнні — IC 1883, UGC 2560, PGC 11815) — галактыка ў сузор’і Персей.
Вільня (рака)
Вільня, Вілейка (Vilnia, Vilnelė) — рака ў Гродзенскай вобласці Беларусі і Літве, левы прыток ракі Вілія (Нярыс).
Назва
Рачная назва балцкага паходжання, ад яе бессуфіксальным спосабам (лічыцца за найбольш архаічны) утварылася назва горада Вільня, упершыню ўжытая ў форме Vilna ў лісце Гедзіміна 1323 года.
Гідронім найраней засведчаны ў заходнярускіх летапісах разам з назвай ракі Вяллі (Віліі), у якую Вільня ўцякае: «…подле реки Вели где река Вилнѧ оупадывает оу Велю», «…на оусти реки Вилни, где оу Велю оупадывает».
Корань Viln- таксама ў назвах літоўскіх рэк тыпу Vilnoja, Vilnutis, балацін Vilnaujė, Vilnia-raistis.
Значэнне «хваля» ў літоўскіх слоў vilnià [= вільня́], vilnius (засведчана ўжо ў XVII стагоддзі), vilnė, vilnis. Адсюль vilnyti «хвалявацца, ісці хвалямі; наплываць (хвалямі)».
Далей да аднаго са значэнняў шматзначнага індаеўрапейскага *ṷel- «круціць, віць, каціць».
Рачная назва Вільня матываваная хуткаплыннасцю ракі, якая хутка «накатвае» хвалямі.
Таго ж паходжання і корань Val- са значэннем «валіць, навальвацца, прыбываць», які ў балцкай рачной назве Валажода «Хуткая плынь» (прыток прыпяцкай Пцічы). Яго фанетычны варыянт Vil- у балцкай назве Вілія, ад якой праз прамежкавую форму *Vъlьja утвораная пазнейшая форма «Велья». Назву Vilija маюць таксама дзве ракі на тэрыторыі Літвы і тры ракі на прыпяцкім правабярэжжы.
Сучасная літоўская назоўная форма Vilnelė (< Vilnia) перанятая з пазнейшай памяншальнай формы «Віленка», як яна фіксуецца ў летапісным запісе («рѣка Вильна… Сунтоки, гдѣ Кена и Виленка сходятся» ).
Сямёнавічы (Уздзенскі раён)
Сямёнавічы (, Семёновичи) — аграгарадок ва Уздзенскім раёне Мінскай вобласці Беларусі. Уваходзіць у склад Уздзенскага сельсавета.
Вільня (рака)
Гідраграфія
Даўжыня ракі 82 км. Плошча вадазбору 633 км². Пачынаецца на паўночны захад ад вёскі Кемяны Ашмянскага раёна, на працягу 13 км у вярхоўі цячэ па мяжы Астравецкага і Ашмянскага раёнаў Беларусі з Літвой, астатнія 69 км па тэрыторыі Літвы. Упадае ў Вілію ў Вільнюсе. Сярэдні расход вады ў межах Вільнюса складае 5,6 м³/с.
Сямёнавічы (Уздзенскі раён)
Геаграфія
Знаходзіцца за 6 км у напрамку на паўднёвы захад ад горада Узда, за 80 км ад Мінска, за 28 км ад чыгуначнай станцыі Негарэлае. Каля аграгарадка пралягае аўтамабільная дарога Узда — Магільна і працякае рака Уса.
Вільня (рака)
Гідраграфія
У ніжнім цячэнні на берагах Вільні знаходзіцца Бельмонт — вядомы турыстычны цэнтр Усходняй Літвы.
Сямёнавічы (Уздзенскі раён)
Гісторыя
У 1974 годзе да вёскі далучаны пасёлкі Сямёнавічы I і Сямёнавічы II. Да 2013 года Сямёнавічы былі цэнтрам Сямёнавіцкага сельсавета.
Хільдэбранд I
Хільдэбранд I (Childebrand, каля 690 — каля 751) — граф у Бургундыі, сеньёр Перасі і Бажы (у Шарале), герцаг Праванса ў 737-739, малодшы сын Піпіна Герыстальскага і Альпаіды, брат Карла Мартэла, родапачынальнік рода Нібелунгаў (Нібелунгідаў).
Дапамагаў брату ў барацьбе з арабамі ў Правансе, удзельнічаў у асадзе Авіньёна ў 737-738. Пасля дапамагаў свайму пляменніку Піпіну Кароткаму ў заваяванні Бургундыі.
Bougainvillea
Bougainvillea — род вечназялёных раслін сямейства. Распаўсюджаныя ў Паўднёвай Амерыцы.
Назва
Род названы у гонар Луі Антуана дэ Бугенвіля (1729—1811), французскага вандроўніка, кіраўніка першай французскай кругасветнай экспедыцыі, члена Парыжскай Акадэміі навук.
Біялагічнае апісанне
Прадстаўнікі роду — вечназялёныя павойныя хмызнякі, часам невысокія дрэвы. Расліны ў прыродзе дасягаюць вышыні 5 метраў.
Лісце чарговае, з суцэльнымі бакамі.
Выкарыстанне
Некаторыя віды культывуюць як пакаёвыя або аранжарэйныя расліны, гэта ставіцца ў першую чаргу да бразільскіх відаў і. Расліны лёгка размножваюцца тронкамі, хутка растуць.
Вольга Віктараўна Мурашка
Вольга Віктараўна Мурашка (нар., г. Рыга) — беларускі скульптар.
Біяграфія
Дачка беларускага скульптара Віктара Мурашова.
Скончыла ў 1988 годзе Рэспубліканскую школу-інтэрнат па музыцы і выяўленчым мастацтве, у 1995 годзе Санкт-Пецярбургскі інстытут жывапісу, скульптуры і архітэктуры імя I. Рэпіна.
Творчасць
Працуе ў станковай і мемарыяльнай скульптуры. Матэрыял — бронза, граніт, сілумін.
Сярод твораў: мемарыяльныя дошкі У. Карпаву (у суаўт.), К. Губарэвічу, П. Панамарэнку — усе ў Мінску, партрэты, рэльефы.
У перыяд з 1988 па 1998 год скульптар стварыла станковыя работы «На базар», «Роздум», «Спроба раўнавагі», «Вершнік», «Малітва», «Зямля», «Надзеі». Адной з вядучых тэм у творчасці з’яўляецца тэма мацярынства, да яе адносяцца работы «Разам з мамай» (2008), «Заснуў» (2015), «Мае дарагія» (2015), «Душа мая» (2018), «Сакавік. Сані» (2020). Тэме вытокаў душы прысвечаны работы «Жывая вада» (2010), «Шляхам жыцця» (2012), «Успаміны пра лета» (2017), «Сярэдзіна лета» (2018).
Творы знаходзяцца ў галерэях і прыватных калекцыях.
Аляксей Пятровіч Хоміч
Аляксей Пятровіч Хоміч (, Маска —, Маска) — футбаліст, брамнік.
Клубная кар’ера
Выступаў за маскоўскае «Дынама», дзе выступаў на працягу васьмі гадоў. За яго плячыма два чэмпіёнскіх тытула і 173 матчу ў складзе сіне-белых.
У 1952 годзе быў адлічаны з клуба. У наступным годзе Хоміч пераехаў у Мінск. У 1954 годзе мінскае «Дынама» вярнулася ў эліту савецкага футбола, а клуб быў перайменаваны ў «Спартак». Адразу мінчукі заваявалі бронзавыя медалі першынства — першы поспех у гісторыі клуба, які быў дасягнуты дзякуючы геройству Хоміча. За 3 гады ў складзе мінчукоў згуляў у 65 матчах.
Астанкінская тэлевежа
Астанкінская тэлевежа — тэлевізійная і радыёвяшчальная вежа, размешчаная ў Маскве. Вышыня — 540 м, чацвёрты ў свеце паводле вышыні будынак пасля небаскроба Бурдж-Халіфа (Дубай), тэлевежы Гуанчжоу (Гуанчжоу) і тэлевежы Сі-Эн Таўэр (Таронта).
Галоўны канструктар — Н. В. Нікіцін. Інжынеры — М. А. Шкуд і Б. А. Злобін. Галоўны архітэктар — Л. І. Баталаў. Архітэктары — Д. І. Бурдзін, М. А. Шкуд і Л. І. Шчыпакін. Рашэнне пра будаўніцтва вежы было прынята ў 1957 годзе, будаўніцтва вялося ў 1963—1967 гадах. Тым часам гэта быў самы высокі будынак свету.
Паветраразмеркавальнік
Паветраразмеркавальнік — пнеўматычны або часткова пнеўматычны апарат, прызначаны для пераключэння патокаў сціснутага паветра. На тралейбусах, аўтобусах і электрацягніках ўстаноўлены дзвярныя паветраразмеркавальнікі для кіравання аўтаматычнымі дзвярыма, на пнеўмарухавіках электравозаў серыі ЧС — спецыяльныя воздухораспределители. На чыгуначным рухомым саставе большасці чыгунак свету усталяваны тармазны паветраразмеркавальнік, прызначаны для ажыццяўлення ўсіх відаў пнеўматычнага тармажэння і водпуску тормазу, а таксама для замяшчэння электрадынамічнага тармажэння пнеўматычным пры неэфектыўнасці электрычнага тармажэння альбо пры несборе электрычнай схемы ў рэжым тармажэння.
Прынцып дзеяння
Сціснутае паветра паступае з тармазной магістралі ў тармазныя цыліндры пад ціскам, на якое зніжаецца ціск у магістралі. Праца паветраразмеркавальніка характарызуецца тэмпам зніжэння ціску ў тармазной магістралі. У становішчы адпачынку і зарадкі паветраразмеркавальнік дапускае зніжэнне ціску тэмпам 0,02–0,04 МПа./хв. без спрацоўвання (акрамя паветраразмеркавальніка жорсткага тыпу спецыяльнага прызначэння). Для тармажэння неабходна зніжэнне ціску тэмпам вышэй 0,006 МПа у секунду, не менш чым на 0,03 МПа. Для атрымання максімальнага ціску ў тармазным цыліндры тармазную магістраль разряжают на 0,13–0,15 МПа. Паветраразмеркавальнік хутка спрацоўвае ў цягніку любой даўжыні дзякуючы дадатковай службовай разрадцы магістралі на абмежаваны ціск (0,03–0,05 МПа) у пачатковы перыяд тармажэння; пры гэтым перакрываюцца зарадныя адтуліны. Далейшае дзеянне паветраразмеркавальнік забяспечваецца пры любым тэмпе зніжэнні ціску магістральнага. Дадатковая разрадка магістралі забяспечвае высокую хуткасць спрацоўвання аўтатармазаў па даўжыні цягніка (да 300 м/з пры экстраным і да 280 м/з пры службовым тармажэнні). Паветраразмеркавальнік ўсталёўваюцца на кожнай адзінцы рухомага саставу.
Грузавы паветраразмеркавальнік
Грузавы паветраразмеркавальнік 483, які ўяўляе сабой удасканаленую версію паўсюдна ўжо замененага паветраразмеркавальнік 270, можа працаваць у раўнінным і горным рэжымах (забяспечваецца бесступенькавы, то ёсць адразу поўны, ці ступеністы водпуск тармазоў адпаведна), а таксама ў парожнім, сярэднім і гружаным рэжымах для тармажэння з розным ціскам ў тармазных цыліндрах вагонаў, якія маюць розную загрузку. Пераключэнне рэжымаў працы грузавога паветраразмеркавальніка вырабляецца ўручную, рэжыму водпуску — ручкай з тарца магістральнай часткі, рэжыму тармажэння — ручкайй на двухкамерным рэзервуары. Паміж грузавым паветраразмеркавальнікам і тармазным цыліндрам магчымая ўстаноўка грузавога аўтарэжыма, які аўтаматычна рэгулюе ціск у тармазным цыліндры у залежнасці ад загрузкі цягніка, пры гэтым рэжымны перамыкач фіксуецца ў становішчы «гружаны» (пры чыгунных тармазных калодках) альбо «сярэдні» (пры тармазных калодках з кампазіцыйнага матэрыялу). Грузавы паветраразмеркавальнік мае магістральную і галоўную часткі, якія ўстанаўліваюцца на двухкамерном рэзервуары. Праз магістральную частку вырабляецца дапоўніць, разрадка магістралі пры тармажэнні і разрэджанне залатніковай камеры ў адпаведнасці са зніжэннем ціску ў магістралі. Пры адпачынку тормазы праз магістральную частку працоўная камера паведамляецца з золотниковой камерай і магістраллю (на раўнінным рэжыме) або праз золотниковую камеру толькі з магістраллю (на горным рэжыме). Галоўная частка спыняе дадатковую разрадку магістралі пасля зніжэння ціску на 0,05 МПа, напаўняе тармазной цыліндр з запаснага рэзервуара да ціску, адпаведнага зніжэння ціску ў залатніковай камеры і высілку рэжымных спружын. Пры адпачынку тормазы праз галоўную частку выпускаецца сціснутае паветра з тармазнога цыліндру. Ужываемыя на замежным рухомым саставе грузавыя паветраразмеркавальнікі валодаюць толькі адным відам водпуску: ступеністым (на еўрапейскіх чыгунках) або бесступенькавым (на амерыканскіх чыгунках).
Пасажырскі паветраразмеркавальнік
Пасажырскія паветраразмеркавальнікі 292 і 242 прызначаныя для пасажырскага рухомага састава, якія маюць рэжымы працы, якія адрозніваюцца часам напаўнення тармазных цыліндраў пры экстраным тармажэнні і часам водпуску тармазоў для кароткасастаўнога і доўгасастаўнога цягнікоў. Канструктыўна пасажырскі паветраразмеркавальнік выконваецца заадно з паскаральнікам экстранага тармажэння. Пры тармажэнні пасажырскі паветраразмеркавальнік злучае тармазную магістраль з камерай дадатковай разрадкі, выклікаючы хуткае зніжэнне ціску прыкладна на 0,025 МПа, і выраўноўвае ціск у запасным рэзервуары і магістралі, перепуская паветра ў тармазны цыліндр. Пры павышэнні ціску ў магістралі на 0,015–0,020 МПа пасля службовага тармажэння магістральны орган пасажырскага паветраразмеркавальніка перакідаецца ў становішча «водпуск»; пры гэтым тармазны цыліндр злучаецца з атмасферай, а запасны рэзервуар праз зарадныя адтуліны — з тармазной магістраллю. Пры хуткім зніжэнні ціску ў магістралі (тэмпам, вялікім чым 0,05 МПа у 1 з) прыходзіць у дзеянне паскаральнік экстранага тармажэння, у выніку чаго магістраль паведамляецца з атмасферай. У замежнай практыцы выкарыстоўваюцца пасажырскія паветраразмеркавальнікі з іншым прынцыпам дзеяння, выкананыя асобна ад паскаральніка экстранага тармажэння.
Электрапаветраразмеркавальнік
Паветраразмеркавальнік з электрычным кіраваннем, які ўжываецца ў сістэмах электрапнеўматычных тармазоў рухомага састава. Электрапаветраразмеркавальнік змяняе ціск сціснутага паветра ў тармазных цыліндрах і падтрымлівае яго ў патрэбных межах у адпаведнасці з камандамі электрычных сігналаў з пульта кіравання. У залежнасці ад сістэмы электра-пнеўматычнага тормазу адрозніваюць электрапаветраразмеркавальнікі: На айчынных электрацягніках электрапаветраразмеркавальнік ўсталёўваюць з 1947 года. Шырокія даследаванні электрапнеўматычнага тормазы з электрапаветраразмеркавальнікам ў грузавых цягніках праводзіліся ў 60-е гады. Электрапаветраразмеркавальнікам абсталяваны усе пасажырскія вагоны і лакаматывы, а таксама вагоны электрацягнікоў, дызель-цягнікоў, хуткасных цягнікоў. Канструктыўна электрапаветраразмеркавальнік выконваецца ў выглядзе прыстаўкі да пнеўматычнага паветраразмеркавальніка (напрыклад, на электрацягніках і дызель-цягніках) або ў выглядзе самастойнага прыбора, які працуе з электрычным і пнеўматычным кіраваннем,— на хуткасных цягніках. Пераўтварэнне электрычнага сігналу ў пнеўматычны ажыццяўляецца электрамагнітнымі вентылямі. Па спосабу пераўтварэння сігналу адрозніваюць электрапаветраразмеркавальнікі: Камера электрапаветраразмеркавальніка, змантаваная разам з пнеўматычным паветраразмеркавальнікам, мацуецца да фланца тармазнога цыліндру або да адмысловага кранштэйна, праз якія праходзяць каналы паветранай магістралі ад рэзервуара і тармазнога цыліндру. Паражніну камеры аб'ёмам 1,5 літра з'яўляецца кіраўніком рэзервуарам пнеўматычнага рэле. Электрычная частка электрапаветраразмеркавальніка змяшчае два электрамагнітных вентыля: тармазны і адпускны. Пры тармажэнні абодва вентыля узбуджаюцца. Тармазны вентыль напаўняе сціснутым паветрам кірубчы рэзервуар, а адпускны раз'ядноўвае рэзервуар з атмасферай. Патрабаваная ступень тармажэння вызначаецца часам ўзбуджэння тармазнога вентыля. Пры водпуску тормазы абодва вентыля абясточваюцца, у выніку чаго вырабляецца выпуск сціснутага паветра з кіруючага рэзервуара праз адпускной вентыль, і патрабаваная ступень водпуску вызначаецца часам яго абясточванне. У залежнасці ад змены ціску ў кіруючым рэзервуары пнеўматычнага рэле, якое змяшчае ўпускны і выпускны клапаны, кіраваныя дыяфрагмай, ажыццяўляе аналагічнае змяненне ціску ў тармазным цыліндры, упускаючы ў яго сціснутае паветра з запаснага рэзервуара або выпускаючы яго ў атмасферу. Для адключэння паветраразмеркавальнік пры дзеянні электрапаветраразмеркавальніка служыць пераключальны клапан, які таксама адключае электрапаветраразмеркавальнік пры дзеянні паветраразмеркавальніка.
IC 4037
IC 4037 — галактыка тыпу C (кампактная галактыка) у сузор’і Гончыя Псы.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Святлана Артураўна Фісенка
Святлана Фісенка (нар. ) — расійская футбалістка. Выступала за зборную Расіі U-19.
Клубная кар’ера
Сезон 2010 года правяла ў клубе вышэйшай лігі Украіны «Ільічоўка» (Марыупаль). У 2011 годзе падпісала кантракт з воранаўскай «Вікторыяй», дзе правяла сезон, згуляўшы 22 матчы і забіўшы 7 галоў. У 2012 годзе вярнулася ў «Ільічоўку», дзе выступала да 2014 года.
Выступала за моладзевую зборную Расіі (да 19 гадоў), удзельніца адборачных матчаў моладзевага чэмпіянату Еўропы.
Ротвайль
Ротвайль (Rottweil, Rottweil, Rautweil, Rottovilla, Rotevilla, Arae Flaviae — гістарычны горад у зямлі Бадэн-Вюртэмберг, на паўднёвым захадзе Германіі. Насельніцтва па дадзеных на 31 сакавіка 2006 года складае 25 961 чалавек, плошча — 71,76 км².
Быў заснаваны на беразе ракі Некар у 73 годзе легіёнам Клаўдзія Аўгуста для замацавання заваяванай Паўднёвай Германіі, названай Зямлёй Флавія. Каля 260 года н. э. плямёны швабаў выціснулі з гэтай мясцовасці рымлян. Каля 700 года н. э. мясцовы князь загадаў пабудаваць на руінах былых рымскіх лазняў хрысціянскую царкву. Пры пабудове натыкнуліся на чырвоную плітку, якая пакрывала падлогу, каб адрозніць гэты горад ад іншых, яго назвалі «das Rote Wil» — чырвоная плітка.
Таксама горад вядомы тым, што ў ім была выведзена парода сабак ратвейлер.
Прыснянскі сельсавет
Прысня́нскі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Веткаўскага раёна Гомельскай вобласці Беларусі. Адміністрацыйны цэнтр — аграгарадок (да 2009 года вёска) Прысно.
Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Веткаўскага раёна Гомельскай акругі БССР. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Веткаўскім раёне БССР. З 20 лютага 1938 года ў складзе Гомельскай вобласці. З 25 снежня 1962 года ў складзе Гомельскага раёна. З 6 студзеня 1965 года ў складзе адноўленага Веткаўскага раёна. На 1 студзеня 1974 года ў складзе Прыснянскага сельсавета 3 населеныя пункты. 28 сакавіка 2023 года да сельсавета далучана частка скасаванага Шарсцінскага сельсавета (3 населеныя пункты: аграгарадок Шарсцін, вёска Ягаднае і пасёлак Раманаў Лес).
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (3 населеныя пункты) — 536 чалавек, з іх 91,6 % — беларусы, 5,4 % — рускія, 2,4 % — украінцы.
NGC 1213
NGC 1213 (іншыя абазначэнні — IC 1881, UGC 2557, MCG 6-7-45, ZWG 524.58, PGC 11789) — спіральная галактыка (Sd) ў сузор’і Персей.
Вілейскі раён
Вілейскі раён — адзін з 22 раёнаў Мінскай вобласці. Быў утвораны 5 ліпеня 1946 года. Адміністрацыйны цэнтр — горад Вілейка. Падзелены на 11 сельсаветаў. Станам на 2012 год, на тэрыторыі раёна налічвалася 49 700 чалавек (сярэдняя шчыльнасць — 20,25 чал.), на 1 студзеня 2018 года — 47349 чалавек (у горадзе — 26760, у вёсцы — 20589). Плошча раёна — 2 453,81 км² (8 месца ў вобласці).
Геаграфія
Вілейскі раён знаходзіцца ў паўночна-заходняй частцы Мінскай вобласці. Землі раёна мяжуюць з Мядзельскім, Маладзечанскім, Мінскім і Лагойскім раёнамі Мінскай, Докшыцкім — Віцебскай, Смаргонскім — Гродзенскай вобласці. Працягласць тэрыторыі раёна з поўначы на поўдзень складае 58 км, з захаду на ўсход — 73 км. Асноўная частка Вілейскага раёна размешчана ў межах Нарачана-Вілейскай нізіны. Паверхня пераважна плоская, на крайнім паўднёвым усходзе — Мінскае ўзвышша. Пераважаюць вышыні 150—180 м, максімальная — 257,4 м (на поўдзень ад вёскі Хаценчыцы). Клімат умерана кантынентальны. Сярэдняя тэмпература студзеня −6,5 °C, ліпеня 17,8 °C. Сярэдняя колькасць ападкаў складае 611 мм. Лясы (41 % тэрыторыі раёна) распаўсюджаныя паўсюдна, пераважаюць хваёвыя і яловыя. У межах раёна размяшчаецца частка нацыянальнага парку Нарачанскі. Найбуйнейшая рака — Вілія з прытокамі Нарач, Спорня, Сэрвач, Ілія, Белавароціца, Смердзія. У 1974 годзе побач з горадам пабудаванае самае вялікае вадасховішча ў краіне — Вілейскае, плошчай 63,3 км² і аб’ёмам 238 млн м³, з якога пачынаецца Вілейска-Мінская водная сістэма.
Гісторыя
Першы чалавек на тэрыторыі Вілейскага раёна з’явіўся ў 9 тысячагоддзі да н.э. Археалагічныя помнікі эпохі мезаліту — стаянкі, дзе знойдзены крэмневыя прылады працы, знаходзяцца каля вёсак Асташкава і Сосенка. Каля вёсак Камена, Кастыкі, Куранец, Нарач, Рабунь і інш, выяўлены помнікі 4-га — 2-га тыс. да н.э. У паўночнай частцы сучаснага раёна жылі плямёны кундскай культуры, якіх у пачатку 4-га тыс. да н.э. змянілі плямёны нарвскай культуры, а ў 3-м тыс. да н.э. — культуры баявых сякер. Каля вёсак Ваўкалатка, Вязынь, Кастыкі, Куранец, Літвінкі, Асташкава, Рабунь і інш. знойдзены паліраваныя сякеры і іншыя прылады працы, якія адносяцца да эпохі бронзы (3—2-е тыс. да н.э. — 7 ст. да н.э.) і якія належаць прадстаўнікам культуры шнуравай керамікі.
Помнікі ранняга жалезнага веку сведчаць аб засяленні раёна балцкімі плямёнамі культуры штрыхаванай керамікі. На гарадзішчы і паселішчы каля вёсак Арпа, Бязводнае, Баравыя, Галінова, Даўгінава, Малышкі, а таксама каля Вілейкі выяўлены рэшткі наземнага жылля слупавой канструкцыі, сляды вытворчасці жалеза. Тут знойдзены жалезныя сярпы, шылы, нажы, дзіды, пярсцёнкі, фібулы, бранзалеты і ляпны посуд.
Даследаванні паселішчаў Даўгінава, Сосенка, Гуркі сведчаць, што ў сярэдзіне 1-га тыс. да н.э. на змену культуры штрыхаванай керамікі прыйшла банцараўская культура.
Пахавальнымі помнікамі славянскага крывіцка-дрыгавіцкага насельніцтва з’яўляюцца курганныя магільнікі 8 — 11 стагоддзяў каля вёсак Галінова, Журыхі, Камена, Забор’е і інш. У раёне налічваецца больш за 20 курганных магільнікаў 9 — 12 стагоддзяў.
У 10—13 стагоддзях тэрыторыя раёна ўваходзіла ў Полацкае княства; з 14 ст. — У Вялікае Княства Літоўскае. Самае ранняе з выяўленых у пісьмовых крыніцах згадванняў Вілейкі датуецца 1460 годам.
У 1-ю сусветную вайну ў час ліквідацыі Свянцянскага прарыву 22—23 верасня 1915 праведзена Вілейская наступальная аперацыя расійскіх войскаў.
У снежні 1917 г. на тэрыторыі раёна ўстаноўлена Савецкая ўлада. У лютым-снежні 1918 года раён захоплены германскімі войскамі, у ліпені 1919 — ліпені 1920, а таксама з верасня 1920 — польскімі войскамі.
З 4 снежня 1939 г. Вілейка — цэнтр вобласці да верасня 1944, затым у складзе Маладзечанскай, са студзеня 1960 — Мінскай вобласці.
У гады Вялікай Айчыннай вайны з 25 чэрвеня 1941 па 2 ліпеня 1944 гг. раён захоплены фашыстамі, якія знішчылі больш за 15 тысяч мірных жыхароў, спалілі разам з насельніцтвам 5 вёсак; некаторыя з вёсак Хаценчыцкага с/с (Любча і Боркі) не адноўлены пасля вайны. Супраціўленне акупантам з ліпеня 1941 г. аказвала Вілейскае антыфашысцкае падполле. Дзейнічалі Вілейскі падпольны абкам партыі і камсамола, Іллянскі і Куранецкі падпольныя райкамы партыі і камсамола, Вілейскае партызанскае злучэнне, асобныя партызанскія атрады і брыгады. Становішча на франтах і ў тыле ворага асвятлялі падпольныя газеты «Партизанская правда», «Сялянская газета», «Народный мститель», «Молодёжная газета» і інш.
5 ліпеня 1946 года Куранецкі раён (13 сельсаветаў: Асіпавіцкі, Бараўцаўскі, Іжскі, Каловіцкі, Касцяневіцкі, Кузьміцкі, Куранецкі, Рабунскі, Рускасельскі, Рэчкаўскі, Талуцкі, Халапкоўскі, Чурлонскі) перайменаваны ў Вілейскі, цэнтр раёна перанесены ў горад Вілейка. 16 ліпеня 1954 года скасаваны гарадскі пасёлак Куранец, Талуцкі і Халопкаўскі сельсавет. 20 ліпеня 1957 года да раёна далучаны Альковіцкі, Вязынскі, Ільянскі, Карпавіцкі, Латыгальскі, Навагуцкі, Рэдзькавіцкі, Суднікоўскі, Хаценчыцкі сельсаветы скасаванага Ільянскага раёна. 6 верасня 1957 года скасаваны Карпавіцкі, Латыгальскі, Навагуцкі, Рэдзькавіцкі, Суднікоўскі, 18 мая 1959 года — Чурлонскі сельсаветы. З 20 студзеня 1960 года раён у складзе Мінскай вобласці. 25 снежня 1962 года да раёна далучаны Ваўкалацкі, Даўгінаўскі, Жарскі, Мільчанскі сельсаветы скасаванага Крывіцкага раёна. 4 красавіка 1973 года скасаваны Ваўкалацкі сельсавет. 16 жніўня 1973 года Кузьміцкі сельсавет перайменаваны ў Журыхскі. 11 верасня 1975 года Бараўцаўскі сельсавет перайменаваны ў Нарачанскі. 31 сакавіка 1977 года Мільчанскі сельсавет скасаваны. 28 ліпеня 1980 года Каловіцкі сельсавет перайменаваны ў Любанскі. 13 красавіка 1981 года скасаваны Журыхскі сельсавет, 16 снежня 1982 года — Рускасельскі сельсавет, 24 ліпеня 1995 года — Рэчкаўскі сельсавет. 1 снежня 1998 года горад Вілейка і Вілейскі раён аб’яднаны ў адну адміністрацыйную адзінку. 30 кастрычніка 2009 года Жарскі сельсавет перайменаваны ў Сцешыцкі. 28 мая 2013 года скасаваны Альковіцкі і Сцешыцкі сельсаветы, Касцяневіцкі сельсавет перайменаваны ў Людвіноўскі, Рабунскі сельсавет — у Крывасельскі.
Памятныя і цікавыя мясціны
Помнікі гісторыі. На тэрыторыі Вілейскага раёна знаходзіцца 314 помнікаў гісторыі і культуры рэспубліканскага і мясцовага значэння. З іх: 198 гістарычных, 48 архітэктурных, у.т.л. 11 сядзібна-паркавых комплексаў, 49 археалагічных, 19 геалагічных.
Помнікі археалогіі. Гарадзішча ў вёсках Арпа, Баравыя, Галінова, Даўгінава (ранні жалезны век (VI—VII стст.), Задвор’е, Камена, Казлы, Малышкі (помнік культуры штрыхаванай керамікі), Рэчкі, Слабада, Сосенка, стаянкі ў вёсках Слабада і Суцькі, курганныя магільнікі ў вёсках Галінова, Журыхі, Забор’е, Зарэчча, Кастыкі (20 насыпаў), Каўшэвічы, Кучкі, Любоўшы, Малевічы, Млечкі, Папоўцы, Ручыца, Хаценчыцы, Помнік эпіграфікі — валун «Варацішын крыж» (XII ст.) у Камена.
Каштоўным помнікам археалогіі з’яўляецца курганны магільнік IX-XI стст. каля вёскі Камена. Акрамя сярэдневяковых славянскіх курганных пахаванняў тут захаваліся старадаўнія татарскія могілкі. Магільныя пліты з надпісамі, зробленымі арабскай вяззю, знаходзяцца ў сасонніку недалёка ад р. Вілія.
У Вілейскім раёне знаходзіцца мемарыял «Памяці зніклых вёсак» адкрыты 30 чэрвеня 2009 года. Памятны знак у гонар 150-годдзя экспедыцыі навукоўца графа Канстанціна Тышкевіча (скульптурная кампазіцыя «Вільяна»).
Помнікі ахвярам рэпрэсій. Памятныя крыжы на месцы масавага расстрэлу вязняў Вілейскай турмы ў чэрвені 1941 года ля вёскі Касута.
Памятныя крыжы на меркаваным месцы расстрэлу Расціслава Лапіцкага, беларускага патрыёта, антысавецкага дзеяча ва ўрочышчы Красны Беражок ля Вілейкі, усталяваны 1 верасня 2009 года. Крыжы неаднаразова знішчаліся невядомымі асобамі. Адноўленыя.
Брацкая магіла (перапахаванне) ахвяр рэпрэсій на гарадскіх могілках Вілейкі «Лясныя» ля вёскі Снежкава.
Вайсковыя мемарыялы і помнікі.
Мемарыялы і вайсковыя могілкі часоў 1-й сусветнай вайны:
Мемарыялы і вайсковыя могілкі Польска-савецкай вайны: у Вілейцы, Даўгінаве, Куранцы. У гонар ахвяр Другой сусветнай вайны усталяваны шматлікія абеліскі і помнікі.
Культавыя збудаванні
На тэрыторыі раёна дзейнічаюць каталіцкія храмы ў Касцяневічах, Даўгінаве, Ільі, Альковічах, Сцешыцах, Вязыні, Лукаўцы.
Праваслаўныя цэрквы месцяцца ў Бараўцах, Бубнах, Вардамічах, Вязыні, Даўгінаве, Забалацці, Іжы, Ільі, Кастыках, Касуце, Куранцы, Латыгалі, Любані, Мільчы, Нарачы, Партызанскім, Рабуні, Ручыцы, Рэчках і Спягле.
Капліцы ў Забор’і, Заброддзі, Зацемені, Івашынавічах, Казлах, Кардоне, Касуце, Клесіне, Поні, Судніках. Налічваецца два дзесяткі прыдарожных капліц, найстарэйшыя (XVIII ст.) — у вёсцы Ручыца.
Помнікі прыроды
Помнікі прыроды рэспубліканскага значэння (геалагічныя): 1. Агаленне «Сінюха» 2. Агаленне «Вінцантова» 3. Агаленне «Папоўцы» 4. Пагоркі «Рэчкінскія» 5. Валун «Гомсін камень» 6. Валун «Вялікі камень мішуцкі» 7. Валун «Варацішын крыж» 8. Валун «Каменны вол кузьмічоўскі» 9. Валун «Любецкі» 10. Валуны «Каменныя валы» сцебярацкія 11. Валун «Вялікі камень дварэцкі» Заказнікі мясцовага значэння (водна-балотныя): 1. Гасцілава 2. Боркі 3. Калодкі 4. Бонда
Батанічныя: 1. Парк Лукавец 2. Парк Любань 3. Парк Асцюковічы 4. Урочышча Рэутка
Геалагічныя: 1. Вялікі камень дзядзіцкі 2. Вялікі камень івашынавіцкі 3. Вялікі камень лыцавіцкі 4. Вялікі камень падсосенскі 5. Вялікі камень рускасельскі 6. Кавянёўская катлавіна 7. Гара Міроткава 8. Гара Падвысокая
Гідралагічныя: 1. Крыніца «Святая вада» 2. Крыніца Стрэж
Турысцкія маршруты і экспедыцыі
Распрацаваныя і дзейнічаюць некалькі турысцкіх маршрутаў.
Штогод, пачынаючы ад 2007 года, з Вілейскага раёна бярэ старт водная экспедыцыя «Шляхам Тышкевіча». Першая экспедыцыя «Шляхам Тышкевіча» прайшла ў 2007 годзе. Яе прымеркавалі да 150-годдзя вядомага падарожжа па Віліі краязнаўцы графа Канстанціна Тышкевіча. Вандроўнікі прайшлі па слядах экспедыцыі графа Тышкевіча ад вытокаў Віліі да зліцця з Нёманам. Арганізатарамі і ўдзельнікамі першай воднай экспедыцыі сталі літоўскія і беларускія навукоўцы, краязнаўцы і турысты. Сёння яна набывае больш папулярызатарскі і турыстычны характар і заканчваецца на тэрыторыі Беларусі.
Адміністрацыйны падзел
У адпаведнасці з рашэннем Мінскага абласнога савета дэпутатаў аб змяненні адміністрацыйна-тэрытарыяльнага ўладкавання Мінскай вобласці ад 28 мая 2013 года колькасць сельсаветаў Вілейскага раёна зменшаная на 2 і складае цяпер 11. Гэтым рашэннем былі скасаваны Альковіцкі і Сцешыцкі сельсаветы. Касцяневіцкі сельсавет перайменаваны ў Людвіноўскі сельсавет з адміністрацыйным цэнтрам у аграгарадку Людвінова. Рабунскі сельсавет перайменаваны ў Крывасельскі сельсавет з пераносам адміністрацыйнага цэнтра у аграгарадок Крывое Сяло.
Табліца з прывязкай па сельсаветах на 2 сакавіка 2018 года: