cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Новая Зямля
Клімат
На паўднёвым захадзе Паўднёвага вострава клімат мяккі, марскі, зімою здараюцца адлігі, вегетацыйны перыяд працягваецца да 140 дзён. У той жа час на паверхні ледавіковага купала пануе клімат вечнага марозу, нулявая ізатэрма жніўня на поўначы архіпелага праходзіць на вышыні 300 м.
Ледавікі, рэкі і азёры
Каля 25% плошчы ўкрыта ледзяным покрывам. Развіццё магутнага зледзянення абумоўлена асаблівасцямі геаграфічнага становішча архіпелага і яго вышынёй. Бoльшая частка Паўночнага вострава (каля 20 тыс. км²) занятая ледавіковым покровам з вываднымі ледавікамі. На поўначы Паўднёвага вострава распаўсюджаны горнадалінныя ледавікі і снежнікі. А ўсяго на архіпелагу больш за 680 ледавікоў.
Рачная сетка развітая слаба, даўжыня самых парцяглых рэк не перавашае некалькі дзясяткаў кіламетраў. Даліны большасці рэк вузкія, з крутымі, часта абрывістмі схіламі, сустракаюцца парогі і вадаспады.
Глебы, расліннасць і жывёльны свет
Архіпелаг у асноўным уваходзіць у зону арктычных пустынь, частка Паўднёвага вострава — у зону арктычных тундраў. Галоўная роля ў фарміраванні фітацэнозаў належыць імхам, лішайнікам і арктычным травяністым шматгадовым раслінам. Вялікія плошчы займаюць каменныя россыпы амаль пазбаўленыя расліннасці.
На поўначы арктычныя глебы сустракаюцца на схілах гор, плато, градах, на марскіх тэрасах. Арктычныя пустыні прадстаўленыя разрэджанымі мохавымі групоўкамі з лішайнікамі і асобнымі кветкавымі раслінамі (фіпсіяй, палярным макам, каменяломнікам). Лішайнікі і імхі (каля 450 відаў) дасягаюць вышыні не больш за некалькі сантыметраў.
Арктычныя тундры Паўднёвага вострава Новай Зямлі звычайна маюць два ярусы: мохава-лішайнікавы і кусцікава-травяны (дрыяда, палярныя вербы, асокі). Вялікія плошчы тут займаюць паліганальныя гіпнавыя балоты (з падвеем, асокамі, імхамі). Па далінах і паўднёвых схілах сустракаюцца карлікавыя вербы (палярная, паўзучая) і бяроза, разнатраўе (падвей, вострыца, метлюжок, асокі). Вышэй за 300 м паўсюль голыя скалы і каменныя россыпы. Вобласць жыўлення ледавікоў знаходзіцца на вышыні больш за 700 м.
Сярод прадстаўнікоў жывёльнага свету Новай Зямлі белы мядзведзь, паўночны алень, пясец, лемінг, белая курапатка і інш. На скалістых узбярэжжах птушыныя кірмашы, дзе селяцца кайры, чайкі, чысцікі. У прыбярэжнай зоне сустракаюцца цюлені і маржы.
NGC 3821
NGC 3821 (іншыя абазначэнні — UGC 6663, MCG 4-28-30, ZWG 127.32, PGC 36314) — галактыка ў сузор’і Леў.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі новага агульнага каталога.
Багдзюкі
Назву Багдзюкі́ маюць:
Бліжнія Бандары
Блі́жнія Бандары́ (, Ближние Бондари) — вёска ў Слуцкім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Казловіцкага сельсавета.
Дашчынкі
Да́шчынкі (, Дащинки) — вёска ў Пастаўскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Навасёлкаўскага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1945 гадах вёска ў складзе гміны Груздава, з 1927 года ў складзе гміны Паставы Пастаўскага павета Віленскага ваяводства.
Кіраўская (станцыя метро, Самара)
«Кіраўская» (Кировская) — станцыя Самарскага метрапалітэна. Размешчана на 1-й лініі паміж станцыямі «Юнгарадок» і «Безымянка». Адкрыта 26 снежня 1987 года ў складзе першага пускавога ўчастка Куйбышаўскага метрапалітэна «Юнгарадок» — «Перамога».
Паліва
Па́ліва — рэчыва ці сумесь рэчываў, здольнае да экзатэрмічных хімічных рэакцый з акісляльнікам, які можа быць знешнім або ўтрымоўвацца ў самім паліве.
Кіраўская (станцыя метро, Самара)
Архітэктура
Афармленне станцыі распрацаваў архітэктар Ф. А. Сіманян. Падлога — граніт цёплых колераў, на сценах стужкі з мармуру. Столь арачная, белая, падсветленая белым святлом, стварае ілюзію аб’ёму. У тарцах платформы мастацкія пано з чырвонага туфу, якое ўслаўляе стваральную працу чалавека. Выбар тэмы абумоўлены тым, што станцыя размешчана ў цэнтры прамысловай зоны горада і прызначалася для падвозу працоўных да заводаў.
Бяспека
Бяспека — раз’яднанасць між сродкамі і пагрозай. Стварае абароненасць ад шкоды, страты і злачынства. Паводле даследавання 2010 года з’яўляецца галоўнай каштоўнасцю для жыхароў Беларусі.
Кіраўская
Кіраўская:
Кір II Вялікі
Кір II Вялікі (ст.-перс.: Kūruš; ? — 530 да н.э.) — персідскі цар з дынастыі Ахеменідаў, заснавальнік дзяржавы Ахеменідаў.
У 558 да н.э. узначаліў саюз персідскіх плямён, якія паўсталі супраць панавання мідыйцаў. У 550 да н.э. заваяваў Мідыю, а пазней грэчаскія гарады ў Малой Азіі і значную частку Сярэдняй Азіі. У 538 да н.э. захапіў Вавілонію і далучыў яе да Персідскай дзяржавы. Імкнучыся ператварыць Іўдзею ў плацдарм супраць Егіпта, выпусціў з вавілонскага палону іудзеяў, аднавіў Іерусалім, а таксама некаторыя фінікійскія гарады. У 530 да н.э. загінуў у бітве ў час свайго чарговага паходу ў Сярэднюю Азію.
Імя
Усе грэчаскія пісьменнікі аднадушныя ў сваім меркаванні, што імя Кіра не было дадзена яму пры нараджэнні, а ўзята ім пазней, ужо пасля заняцца прастола. Этымалогія імені не вядомая. Плутарх гаворыць, што яго назвалі так у гонар Сонца (народная персідская этымалогія Kurash «Кір»), бо Сонца па-персідску «Кір». Страбон сцвярджае, што Кіра назвалі ў гонар ракі Кір, якая працякае каля Пасаргад. Быццам бы цар персаў узяў сабе імя гэтай ракі, перайменаваўшы сябе з Аградата ў Кіра. Юстын, магчыма, звязвае сэнс імені са словам «пастух», бо: «Хлопчык, жывучы сярод пастухоў, атрымаў імя Кіра».
Продкі Кіра
Кір быў сынам Камбіза I з дынастыі Ахеменідаў, заснаванай легендарным Ахеменам, пануючага роду ў персідскім племені пасаргадаў. Яшчэ Набанід тытулаваў Кіра царом Аншана, г.зн. аднае з абласцей на паўднёвым усходзе Элама, гэта ж рабілі і вавілонскія жрацы, складальнікі так званай хронікі Набаніда і Кіра. У сваім закліку да вавілонцаў Кір называў сваіх продкаў «царамі Аншана»: «Я — Кір… сын Камбіза, вялікага цара, цара горада Аншана, унук Кіра, вялікага цара, цара горада Аншана, нашчадак Тэіспа, вялікага цара, цара горада Аншана». Гэтае абвяшчэнне Кіра царом эламскай вобласці Аншан, якая ўпамінаецца ў вавілонскіх тэкстах з найстаражытейшых часоў дае падставу думаць, што Кір быў эламітам. Аднак даказана, што ён быў арыем. Сувязь яго з Аншанам не зусім зразумелая, адзіным тлумачэннем, магчыма, з'яўляецца тое, што Кір з'явіўся з усходу, з дзяржавы, што замяніла Элам, таму ў афіцыйным урачыстым надпісе ён і тытулуецца царом Аншана. І сам ён ухапіўся за гэты асвечаны старажытнасцю тытул, які надаваў яму ў вачах вавілонцаў больш пашаны, а, акрамя таго, нёс у сабе праграму наступлення на захад — бо некалі цары Элама валодалі Вавілонам. Носячы тытул цара Аншана, уладар новастворанай манархіі станавіўся спадчыннікам старажытных эламскіх цароў з усімі традыцыямі і іншымі выгаднымі наступствамі гэтай спадчыны. Аднак справа ўскладняецца тым, што цяжка сказаць, якія землі адносіліся да Аншана, як і ўвогуле дакладна лакалізаваць яго, а таксама тым, што ў хроніцы Набаніда Кір, пасля заваявання Мідыі, тытулуецца ўжо царом Персіі. Гэтая акалічнасць дае падставу прама атаясамліваць Аншан з Персіяй, лічачы гэтыя тэрміны раўназначнымі, ці наадварот, паказвае на іх адрозненне, калі лічыць упамінанне ў тытулатуры персідскіх цароў Аншана адлюстраваннем больш старажытнай стадыі іх магутнасці, а тытул цара Персіі — наступнай яе ступенню. Як бы ні было, дакладна вядома, што пасаргадскія цары Аншана былі васаламі Мідыйскай імперыі да самага паўстання Кіра.
Дзяцінства і юнацтва
Дакладны год нараджэння Кіра невядомы, лічыцца, што ён з'явіўся на свет паміж 600 да н. э. і 590 да н. э., найбольш верагодна ў 593 да н. э.. Аб яго дзяцінстве і юнацтве вядома толькі з легенд, якія часта супярэчаць адна адной. Грэчаскі гісторык Ксенафонт таксама піша аб тым, што ўжо ў V ст. да н. э. аб жыцці Кіра Вялікага расказвалі па-рознаму.
Паводле Герадота, маці Кіра была дачка мідыйскага цара Астыяга Мандана, якой прадказалі, што яна народзіць сына, які стане ўладаром свету. Каб пазбегнуць гэтага Астыяг выдаў дачку замуж за перса, а не за мідыйца, але ўсё ж асцерагаючыся, што яго ўнук стане царом замест яго, мідыйскі цар Астыяг выклікаў да сябе з Персіі цяжарную Мандану і праз некаторы час, калі ў яе нарадзіўся сын, вырашыў забіць яго. Гэтую задачу ён усклаў на свайго саноўніка Гарпага. У сваю чаргу, Гарпаг перадаў дзіця пастуху, аднаму з рабоў Астыяга, і загадаў пакінуць яго ў гарах, дзе было многа дзікіх звяроў. Але калі гэты пастух прынёс немаўля ў сваю хату, ён даведаўся, што яго жонка толькі што нарадзіла мёртвае дзіця. Бацькі вырашылі выхаваць царскага сына, як свайго, а мёртвае дзіця пакінулі ў зацішным месцы ў гарах, апрануўшы яго ў раскошную адзежу ўнука Астыяга. Пасля гэтага пастух сказаў Гарпагу, што выканаў яго загад. Гарпаг жа, паслаўшы верных людзей агледзець труп немаўляці і пахаваць яго, пераканаўся, што гэта сапраўды так. Такім чынам, дзяцінства Кіра прайшло сярод царскіх рабоў.
Але і сам Герадот не выдаваў сваю версію за адзіную — ён казаў, што існуе яшчэ чатыры іншыя. Яго версія сапраўды была не толькі не адзінай, але і не першапачатковай, — ён дапусціў рацыяналізм. Напрыклад, у яго сабака (сука), якая выкарміла, па словах Юстына і ў аналагічных апавяданнях, Кіра, калі ён быў пакінуты на з'ядзенне дзікім звярам, ператварылася ў жонку пастуха, якую па-грэчаску звалі Кіно, а па-мідыйску Спака («сабака» па-мідыйску спака).
Яшчэ адна вельмі цікавая версія запісана Ктэсіем. Яна дайшла да нас цераз Мікалая Дамаскага і, выяўляючы несумненныя прыкметы большай першапачатковасці, з'яўляецца адной з нешматлікіх каштоўных старонак у Ктэсія. Яна сцвярджае, што Кір быў сынам жабрака мардыянскага разбойніка Атрадата (марды былі качавым персідскім племенем), які пазней узвысіўся, паступіўшы на службу да Астыяга. Прадказанне аб будучай велічы падштурхнула Кіра да ўцёкаў у Персію і да пачатку мяцяжу.
Кір становіцца правадыром персідскіх плямёнаў
Калі верыць Герадоту, які сцвярджаў, што кіраванне Кіра доўжылася 29 гадоў, у 559 да н. э. (іншыя грэчаскія пісьменнікі таксама адносяць уступленне Кіра на прастол к пачатку першага года 55 алімпіяды, г. зн. к 560—559 да н. э. ) Кір стаў правадыром персідскіх аселых плямёнаў, сярод якіх пануючую ролю адыгрывалі пасаргады. Акрамя іх у саюз уваходзілі таксама марафіі і маспіі. Усе яны знаходзіліся ў залежнасці ад мідыйскага цара. Цэнтр тагачаснай Персідскай дзяржавы размяшчаўся вакол горада Пасаргады, інтэнсіўнае будаўніцтва якога пачалося якраз у пачатку кіравання Кіра. Гэты горад стаў першай сталіцай Персідскай дзяржавы. Качавыя плямёны кіртыі, марды, сагартыі, а таксама аселыя карманіі, панфіялеі і дэрушы былі заваяваныя Кірам пазней, відаць, ужо пасля вайны з Мідыяй.
Пачатак паўстання супраць Мідыі
У 553 да н. э., паводле надпісу Набаніда (3-і год кіравання Набаніда), Кір выступіў супраць мідыйскага цара Астыяга. Герадот і Ктэсій называюць вайну персаў з мідзянамі паўстаннем, поспех якога (асабліва паводле Герадота) у значнай меры быў абумоўлены існаваннем у Мідыі партыі, незадаволенай Астыягам, і здрадай. Паводле Герадота, прычынай вайны паміж двума царствамі паслужыла змова знатнага мідыйца Гарпага, чыйго сына, як ужо гаварылася вышэй, Астыяг забіў. Ён здолеў прыцягнуць на свой бок многіх знатных мідыйцаў, незадаволеных суровым кіраваннем Астыяга, а затым падгаварыў Кіра ўзняць паўстанне. Падзенне Мідыі, акрамя незадаволенасці і здрады, было аблегчана і дынастычным крызісам: паводле абедзвюх даступных крыніц, у Астыяга не было спадчынніка-сына. Ктэсій называе спадчыннікам яго зяця Спітаму, на якога, відаць, абапіралася незадаволеная партыя і супраць якога як быццам і дзейнічалі мідыйскія прыхільнікі Кіра. Мідыя пала не без барацьбы; Ктэсій нават гаворыць аб наступленні і перамогах Астыяга. Герадот, ва ўсякім разе, прызнае яго адвагу, якая дайшла да ўзбраення старых.
Перамога паўстанцаў
Грэчаскія і вавілонскія крыніцы сыходзяцца ў тым, што паўстанне Кіра супраць Мідыі доўжылася тры гады. Хроніка Набаніда пад 6-м годам (550 да н. э.) паведамляе:
«Ён (Астыяг) сабраў сваё войска і пайшоў супраць Кіра, цара Аншана, каб перамагчы яго. Але супраць Іштувэгу (Астыяга) узбунтавалася яго войска і, узяўшы яго ў палон, выдала Кіру. Кір пайшоў у Экбатану, яго сталіцу. Серабро, золата, скарбы ўсякага роду краіны Экбатаны яны разрабавалі, і ён панёс гэта ў Аншан»….
Такім чынам, ясна, што вайна Астыяга з Кірам доўжылася тры гады і скончылася перамогаю персаў толькі дзякуючы здрадзе, прычым Астыяг знаходзіўся ў наступленні. Дзе адбылася апошняя бітва, і ці мае рацыю Ктэсій, які змяшчае яе каля самых Пасаргад, невядома. Ктэсій спасылаецца пры гэтым на персідскае паданне, якое звязвала з Кірам і пачаткам гэтай вайны ўстанаўленне, каб кожны цар пры кожным наведванні Пасаргад даваў усім жанчынам горада па залатой манеце, нібы ў вечную падзяку за тое, што дзякуючы іх умяшанню была здабыта перамога, што вырашыла зыход кампаніі і лёс Персіі. Нібы персы, прысаромленыя сваімі жонкамі і мацярамі, сталі ваяваць больш рашуча. Такі звычай, здаецца, сапраўды існаваў, кажуць што Аляксандр Македонскі яго таксама пераняў. Але ён мог мець і іншае паходжанне: у многіх народаў звычаям, паходжанне якіх было забыта, прыдумлялася тлумачэнне, звязанае з вядомымі гістарычнымі ці міфалагічнымі персанажамі.
Кір — цар Мідыі
Кір захапіў мідыйскую сталіцу Экбатану і абвясціў сябе царом як Персіі, так і Мідыі, прыняўшы пры гэтым афіцыйны тытул мідыйскіх цароў. З захопленым у палон Астыягам Кір абышоўся міласціва і нават, калі верыць Ктэсію, прызначыў яго намеснікам Парканіі (магчыма, Гірканіі) і ажаніўся з яго дачкой (тут ужо Кір, атрымліваецца, быў не сынам дачкі Астыяга, а яе мужам). З блізкіх Астыягу асоб, па словах таго жа Ктэсія, пацярпеў толькі Спітама як законны спадчыннік і небяспечны канкурэнт Кіра, ва ўсім жа астатнім пераварот быў толькі зменай дынастыі. Мідыя і мідзяне і пры Ахеменідах не былі зняважаныя і лічыліся раўнапраўнымі з персамі. Экбатана працягвала захоўваць значэнне сталіцы, дзелячы гэтую ролю з Персеполем, Пасаргадамі і Сузамі. Тут цар бавіў летні час. Усё гэта абумовіла ў вачах навакольных народаў погляд на Персію, як на працяг Мідыі. Трэба адзначыць, што законнасць кіравання Кіра ў Мідыі пацвярджалася яго кроўнымі сувязямі з Астыягам, аб якіх, акрамя Герадота, упамінаюць і іншыя гісторыкі (Юстын, Эліян). У мідзян персы запазычалі сістэму дзяржаўнага кіравання, у якой было шмат перанятага яшчэ ў асірыйцаў.
Заваяваўшы Мідыю, Кір на працягу наступных двух гадоў (550 да н. э. — 548 да н. э.) захапіў краіны, якія ўваходзілі раней у склад былой Мідыйскай дзяржавы: Парфію і, верагодна, Арменію. Гірканія падпарадкавалася персам добраахвотна. У тыя ж гады персы захапілі ўсю тэрыторыю Элама.
Заваяванне Лідыі
У 547 да н. э. на бок Кіра добраахвотна перайшла Кілікія і выставіла яму ваенную дапамогу. За гэта Кір ніколі не пасылаў у яе сатрапаў, а пакінуў ва ўладзе мясцовых кіраўнікоў, якія павінны былі плаціць яму даніну і ў выпадку неабходнасці выстаўляць войска.
Такім чынам, Кір ушчыльную падышоў да межаў Лідыйскага царства — аднае з самых магутных дзяржаў Блізкага Усходу, якая таксама прэтэндавала на гегемонію ў Малой Азіі. Паводле Герадота, ініцыятыва вайны належала лідыйскаму цару Крэзу. У 547 да н. э. лідыйцы ўварваліся ў Кападокію, якая знаходзілася раней пад уладай мідыйцаў, і пасля перамогі персаў над апошнімі адышла ў зону іх уплыву. Туды ж накіраваўся Кір, па дарозе папаўняючы сваё войска з прадстаўнікоў тых народаў, па тэрыторыі якіх ён праходзіў. Былі пасланыя паслы ў гарады Іоніі і Эаліды з заклікам адысці ад Крэза і выступіць на баку Кіра. Аднак малаазійскія грэкі вырашылі заняць чакальную пазіцыю.
Па аднадушным сцвярджэнні грэчаскіх аўтараў, Кір пашкадаваў Крэза, захаваўшы яму жыццё. Гэта цалкам праўдападобна, калі ведаць, што Кір ставіўся міласціва і да іншых узятых у палон правіцеляў. Паводле Герадота, Сарды былі ўзятыя персамі дзесьці паміж кастрычнікам і снежнем 547 да н. э. Пасля перамогі над Крэзам прыбярэжныя гарады іанійцаў і эалійцаў адправілі паслоў у Сарды да Кіра. Яны перадалі яму, што жадаюць падпарадкавацца персам на тых жа ўмовах, на якіх раней былі падпарадкаваныя Крэзу. Аднак, Кір нагадаў ім, што ў свой час ён прапаноўваў ім далучыцца да яго, але тыя адмовіліся, і зараз, калі лёс Лідыі ўжо вырашаны, ён сам вызначыць, на якіх умовах яны павінны падпарадкавацца яму. Дазнаўшыся аб гэтым малаазійскія грэкі пачалі ўмацоўваць свае гарады і вырашылі паслаць ганцоў у Спарту з просьбай аб дапамозе. Адзін толькі Мілет добраахвотна здаўся персам і Кір заключыў з ім саюз на тых жа ўмовах, што і лідыйскі цар.
Заваяванне Іоніі, Карыі і Лікіі
Скарыстаўшыся тым, што Кір адбыў на ўсходнія межы сваёй дзяржавы, лідыец Пактый, якому Кір даручыў захоўваць скарбы Крэза, у 546 да н. э. паўстаў супраць персаў. З дапамогай золата яму ўдалося навербаваць наёмнікаў і пераканаць жыхароў грэчаскіх прыморскіх гарадоў далучыцца да паўстання. Пасля чаго ён рушыў на Сарды і аблажыў акропаль, дзе ўкрыўся намеснік Лідыі перс Табал. Супраць паўстанцаў выступіў военачальнік Кіра, мідыец Мазар. Даведаўшыся аб прыбліжэнні персідскага войска, Пактый збег са сваімі галоўнымі прыхільнікамі спачатку ў прыморскі горад Кіму, потым у Мітылену на востраве Лесбас і, нарэшце, на востраў Хіяс, але быў выдадзены жыхарамі вострава персам у абмен на невялікі ўчастак зямлі на мацерыку.
Задушыўшы мяцеж у Лідыі, Мазар пачаў заваяванне грэчаскіх гарадоў Малой Азіі, якія далучыліся да паўстання Пактыя. Ён падпарадкаваў вобласць прыенцаў і даліну ракі Меандр, дазволіўшы войску разрабаваць яе. Такая ж доля спасцігла і горад Магнэcію. Неўзабаве пасля гэтага Мазар памёр, а на яго месца быў прызначаны мідыец Гарпаг.
Гарпаг пачаў узводзіць высокія насыпы ля абнесеных сценамі грэчаскіх гарадоў, а затым штурмам браць іх. Жыхары Факеі, найбуйнейшага пасля Мілета грэчаскага горада ў Малой Азіі, не захацелі падпарадкавацца персам і на караблях збеглі спачатку на востраў Кірн, а затым у Італію у горад Рэгій, дзе заснавалі калонію. Прыклад факейцаў перанялі і жыхары горада Тэас, якія перасяліліся ў Абдэры ў Фракіі. Астатнія гарады Іоніі (акрамя Мілета, які заключыў раней саюз з Кірам) спрабавалі супраціляцца Гарпагу, але пацярпелі паражэнне, былі заваяваныя і абложаныя данінай. Пасля заваявання Гарпагам мацерыковых іанійцаў астраўныя іанійцы, спужаўшыся падобнага лёсу, добраахвотна падпарадкаваліся Кіру. Маючы патрэбу ў грэках (як у мараходах), Кір не пагоршыў умоў, на якіх яны знаходзіліся пад уладай Крэза.
Заваяваўшы Іонію, Гарпаг пайшоў вайной на карыйцаў, каўніеў і лікійцаў, узяўшы з сабой іанійцаў і эалійцаў. Насельніцтва Карыі без бою здалося персам, як кажа Герадот, «не пакрыўшы сябе славай» і «не здзейсніўшы ніякіх подзвігаў». Праўда, жыхары Кніда, размешчанага на паўвостраве, паспрабавалі пракапаць вузкі (шырынёй 5 стадый, каля 900 м) перашыек, які аддзяляў бы іх ад мацерыка, з мэтай зрабіць сваю зямлю востравам, але натыкнуўшыся на цвёрды граніт, спынілі работы і здаліся без бою. Толькі адно з плямёнаў карыйцаў — педасійцы — некаторы час супраціўляліся. Яны ўмацаваліся на гары пад назвай Ліда і нарабілі Гарпагу нямала клопатаў, але, у выніку, і яны былі заваяваныя.
Захоп Вавілона
Вясной 539 да н. э. персідскае войска рушыла ў паход на Вавілон. У гэты крытычны момант Угбару, намеснік вобласці Гутыюм (вавілонская правінцыя на ўсход ад сярэдняга цячэння Тыгра), здрадзіў цару Набаніду і перайшоў на бок Кіра. Па словах Герадота, пры пераправе цераз Гінд (сучасная Дыяла) адзін са свяшчэнных белых коней патануў у ім. Кір у гневе загадаў пакараць раку. На працягу года персідскае войска пракапала 360 каналаў і адвяло ваду з ракі. Відаць, Кіра затрымалі гідраўлічныя збудаванні Навухаданосара, якія, прыведзеныя ў дзеянне, залілі вадой усе абшары ад Опіса і Сіпара на поўдзень, адрэзаўшы такім чынам Вавілон ад варожага войска. Тое, што Герадот апісвае як самадурства, было, відавочна, цалкам абдуманым прадпрыемствам — зноў спусціць ваду з затопленай мясцовасці і зрабіць яе праходнай. Толькі пасля гэтага Кір працягнуў паход.
Вавілонскае войска стала лагерам ля горада Опіс, прыкрываючы пераправы цераз Тыгр. Але Кір у 20-ых чыслах верасня нечакана абышоў Мідыйскую сцяну з захаду. Пасланы Кірам корпус Угбару аблажыў Вавілон, у якім знаходзіўся моцны гарнізон на чале з сынам Набаніда Валтасарам. Сам жа Кір напаў з тылу на войска Набаніда, што стаяла ля Опіса. У бітве ля Опіса, што адбылася ў самым канцы верасня, вавілонскае войска пацярпела жорсткае паражэнне і збегла. Набанід з нямногімі прыбліжанымі хацеў адступіць да Вавілона, але шлях туды быў адрэзаны войскамі Угбару, і Набанід укрыўся ў Барсіпе.
10 кастрычніка быў захоплены без бою Сіпар, а 12 кастрычніка, паводле вавілонскіх крыніц, Угбару ўступіў у Вавілон. Вальтасар, які спрабаваў супраціўляцца персам у цэнтры горада, быў забіты. Угбару неадкладна прыняў меры па прадухіленні ў горадзе разні і рабаванняў. У хроніцы гаворыцца: ''«Да канца месяца (ташрыту, гэта значыць да 26 кастрычніка 539 да н. э.) шчыты краіны Гутыюм акружалі вароты Эсагілы. Нічыя зброя не была пакладзена ў Эсагіле і свяцілішчах, і рытуал не быў парушаны»''. Набанід, даведаўшыся аб падзенні Вавілона і смерці Вальтасара, пакінуў Барсіпу, вярнуўся ў Вавілон і добраахвотна здаўся ў палон. 29 кастрычніка 539 да н. э. у Вавілон уступіў і сам Кір, якому была наладжана ўрачыстая сустрэча. «3 арахсамну (29 кастрычніка), — працягвае хроніка, — ''Кір уступіў у Вавілон. (Вуліцы) перад ім былі высланыя галінамі. Мір у горадзе быў усталяваны. Кір абвясціў мір усяму Вавілону»''. Палонны Набанід без лішняга шуму быў адпраўлены ў ганаровую ссылку ў аддаленую Карманію на ўсходзе Ірана, дзе і памёр.
Стаўленне Кіра да вавілонцаў і іншых заваяваных народаў
У афіцыйнай вавілонскай гістарыяграфіі справа была прадстаўлена так, быццам наогул ніякай вайны з Кірам не было, а калі і мелі месца асобныя інцыдэнты накшталт бітвы пры Опісе, то ў іх вінаваты быў толькі Набанід, але ніяк не Вавілон. Кір ахвотна прыняў гэтую версію вавілонскай алігархіі, бо яна цалкам адпавядала яго інтэрасам, і пастараўся падмацаваць яе справамі. Жыхарам вавілонскіх гарадоў былі абяцаныя мір і недатыкальнасць. Спачатку Кір прызначыў царом Вавілона свайго старэйшага сына і спадчынніка Камбіза, але праз некалькі месяцаў, мабыць, па палітычных матывах, Кір адхіліў сына і каранаваўся сам.
Захапіўшы Месапатамію, Кір фармальна захаваў Вавілонскае царства і нічога не змяніў у сацыяльнай структуры краіны. Вавілон стаў адной з каралеўскіх рэзідэнцый, вавілонцы працягвалі займаць пераважнае становішча ў дзяржаўным апараце, а жрэцтва атрымала магчымасць адрадзіць старажытныя культы, якім Кір усяляк спрыяў. У надпісах на цаглінах Кір выступае і прыхільнікам вавілонскіх багоў, і ўпрыгожвальнікам Эсагілы і Эзіды. Больш таго, улада Кіра ў Вавілоне не разглядалася як чужаземнае панаванне, бо ён атрымаў царства «з рук бога Мардука», выканаўшы старажытныя свяшчэнныя цырымоніі. Кір прыняў тытул «цар Вавілона, цар краін». Аднак фактычна Вавілонія з самастойнага царства ператварылася ў сатрапію Дзяржавы Ахеменідаў і пазбавілася ўсякай незалежнасці ў знешняй палітыцы, ды і ўнутры краіны вышэйшая ваенная і адміністрацыйная ўлада цяпер належала персідскаму намесніку (па-вавілонску bel-pahati — «кіраўнік вобласці») Вавілона і Зарэчча, гэта значыць усяе Новававілонскае імперыі. Гэтым «кіраўніком вобласці» Кір прызначыў Угбару.
Пасля захопу Вавілоніі ўсе заходнія краіны да межаў Егіпта — Сірыя, Палесціна і Фінікія — падпарадкаваліся персам добраахвотна. Гандлёвыя гарады Фінікіі гэтак жа, як вавілонскія і малаазійскія купцы, былі зацікаўленыя ў стварэнні вялікай дзяржавы з бяспечнымі дарогамі.
Народам, якія былі сілком пераселеныя ў Месапатамію вавілонцамі, Кір дазволіў вярнуцца ў свае краіны. Вяртанне ў Палесціну яўрэяў, якіх некалі забраў у палон вавілонскі цар Навухаданосар, было толькі часткаю гэтых агульных мер Кіра. Кніга Ездры захавала нам сапраўдны ўказ Кіра, дадзены ў Экбатане у першы ж год яго вавілонскага валадарання ў 538 да н. э. У гэтым указе юдзеям дазваляецца будаваць Іерусалімскі храм па прадпісаных памерах і загадваецца вярнуць адабраныя Навухаданосарам храмавыя пасудзіны. Разам з храмам і пасудзінамі Іерусалім атрымаў і свайго кіраўніка, нашчадка давыдавай дынастыі Шэшбацара, якому аднак, не даў поўнага царскага тытула, а толькі княжацкі, і які падпарадкоўваўся намесніку «Зарэчнай вобласці».
Верагодна, Кірам быў рэабілітаваны і фінікійскі Сідон, які быў разбураны яшчэ Асархадонам і з таго часу страціў сваё значэнне. Ва ўсякім разе, цяпер у ім зноў з'яўляюцца цары. Прыцягваючы на свой бок яўрэяў і фінікійцаў, Кір рыхтаваў сабе адданае насельніцтва заходніх абласцей, якія мелі першараднае значэнне як база для аперацый супраць адзінай вялікай дзяржавы, якая засталася на той момант, — Егіпта, а таксама для стварэння флоту, які мог стаяць толькі ў Фінікіі і папаўняцца фінікійскімі маракамі.
«Маніфест Кіра»
У гэты час з'явіўся дакумент, напісаны па-вавілонску і для вавілонцаў, — «Маніфест Кіра». Склалі яго праперсідскія алігархі. У даволі шматслоўнай прадмове «Маніфеста» малююцца «бясчынствы» Набаніда і крыўды, якія ён прычыніў богу Мардуку, храму Эсагіле і Вавілону. Калі цярпенне бога Мардука вычарпалася, ён адшукаў Кіра, цара Аншана, уручыў яму ўладу над народамі і, нарэшце, даручыў яго клопатам Вавілон, народ якога сустракаў яго з вялікай радасцю як збавіцеля ад бязбожнага цара Набаніда. У канцы «Маніфеста» змешчаная малітва да вавілонскіх багоў аб спасланні дабрабыту Кіру і яго сыну і спадчынніку Камбізу. У гэтым абрамленні змешчаны ўласна тэкст маніфеста, напісаны ад імя Кіра.
Ён пачынаецца поўнай тытулатурай Кіра, складзенай на вавілонскі лад: «Я — Кір, цар мностваў, цар вялікі, цар магутны, цар Вавілону, цар Шумера і Акада, цар чатырох бакоў свету, сын Камбіза, цара вялікага, цара Аншана, нашчадак Тэіспа, цара вялікага, цара Аншана, вечнае царскае семя, кіраванне якога любяць багі Бэл і Набу, валадарства якога прыемна для іх сардэчнай радасці». Затым у «Маніфесце» ад імя Кіра гаворыцца, як яго шматлікія войскі мірна ўступілі ў Вавілон. Пасля гэтага ідзе пералік мерапрыемстваў, ажыццёўленых Кірам, якія цалкам пацвярджаюцца іншымі крыніцамі. Кір прэтэндаваў на ролю цара-вызваліцеля, і ён выканаў свае абяцанні, дадзеныя народам, якія пакарыліся яго ўладзе. Выпадак у гісторыі выключны, але цалкам вытлумачальны. Імкнучыся да сусветнага валадарства, Кір добра разумеў, што пры дапамозе аднаго персідскага войска толькі гвалтам яму гэтай мэты не дасягнуць. Ён разумеў таксама, што краіны, які сталі аб'ектам персідскіх заваяванняў, знявечаныя смяротнай хваробай і гатовыя бачыць у ім свайго выратавальніка і збавіцеля. Кір умела выкарыстаў гэтую акалічнасць, чым і тлумачацца як яго дзіўныя вайсковыя поспехі, так і рэпутацыя «бацькі» і «вызваліцеля», якая замацавалася за ім у памяці не толькі персаў, але і заваяваных ім народаў, у тым ліку вавілонцаў, грэкаў і юдзеяў.
Кір у «Маніфесце» казаў: ''«Ад [……] да Ашура і Суз, Агадэ, Эшнуны, Замбану, Ме-Турну, да межаў краіны Куці, гарадоў [па той бок] Тыгра, жытлы якіх былі заснаваныя ў глыбокай старажытнасці, багоў, якія жылі ў іх, я вярнуў на іх месцы і зрабіў іх вечныя жытлы. Я сабраў усіх іх людзей і вярнуў у іх паселішчы. І багоў Шумера і Акада, якіх Набанід у гневе ўладара багоў перанёс у Вавілон, па загаду бога Мардука, вялікага гаспадара, я шчасліва змясціў у іхнія палацы, жыллё радасці сэрца»''. Ажыццяўленне гэтай меры, якая мела першараднае значэнне для лёсаў створанай ім Персідскай імперыі, Кір пачаў адразу ж пасля заваявання Вавілона. «З кісліму да адару-месяц (з 25 лістапада 539 да н. э. да 23 сакавіка 538 да н. э.) багі краіны Акад, якіх Набанід звёз у Вавілон, вярнуліся ў свае рэзідэнцыі», — паведамляе вавілонская хроніка. Гэты крок выклікаў усеагульную ўхвалу вавілонцаў. Ён сімвалізаваў вяртанне да міру і звыклага парадку.
Паход супраць масагетаў. Смерць Кіра
Вайну з Егіптам пры энергічным Амасісе Кір, відавочна, лічыў дачаснай і накіраваўся супраць качавых плямёнаў Ірана і Сярэдняй Азіі. Невядома, ці ўвайшлі тады ў склад Персідскай дзяржавы тыя вобласці, якія пералічваюцца ў спісах Дарыя (Парфія, Дрангіяна, Арыя, Харасмія, Бактрыя, Сагдыяна, Гайдара, Сакі, Сатагіда, Арахозія і Маку), ці яны былі далучаныя яшчэ да заваявання Вавілона. З Герадота як быццам вынікае, што бактрыйцы і сакі ў парадку далучэння ішлі за Вавілонам («… перашкодай Кіру былі Вавілон, бактрыйскі народ, сакі і егіпцяне»). Гісторыкі Аляксандра Македонскага (Арыян, Страбон) згадваюць таксама паход Кіра праз Гедросію, у якім ён страціў усё войска, за выключэннем усяго сямі воінаў, а таксама заснаванне на берагах Яксарта (старажытная назва Сырдар'і) горада Кіропаліса.
Адзін з паходаў Кіра на поўнач Ірана стаў для яго фатальным. У ліпені 530 да н. э., паводле Герадота, у бітве супраць масагетаў на ўсходнім баку ракі Яксарт Кір пацярпеў поўнае паражэнне і загінуў. Па сцвярджэнні Герадота «царыца» (гэта значыць жанчына-правадырка) масагетаў Тамірыс, помсцячы Кіру за смерць сына, загадала знайсці цела Кіра і акунула яго галаву ў бурдзюк, напоўнены крывёй, прапаноўваючы яму такім чынам здаволіць ненасытную прагу крыві. Аднак, паколькі дакладна вядома, што Кір быў пахаваны ў Пасаргадах (дзе яго рэшткі бачыў яшчэ Аляксандр Македонскі), гэты эпізод лічаць неверагодным. Берос кажа, што Кір загінуў у бітве з дахамі пасля дзевяцігадовага валадарання ў Вавілоне. Ктэсій паведамляе аб вайне з дэрбікамі (магчыма, на граніцах Індыі) і ізноў-такі не абыходзіцца без легенд, якія поўнасцю адрозніваюцца ад прыведзеных Герадотам. Ва ўсякім разе, месца смерці Кіра ўсюды ўказваецца на крайніх рубяжах дзяржавы, якія, верагодна, патрабавалі асаблівага нагляду і паставілі састарэлага цара перад неабходнасцю асабіста весці вайну.
Валадарыў Кір 29 гадоў і пахаваны ў Пасаргадах, дзе дагэтуль захаваўся помнік, які лічыцца яго грабніцай і нагадвае па стылі малаазіяцкія маўзалеі. Каля гэтай грабніцы высечаны кароткі і сціплы клінапісны персідска-элама-вавілонскі тэкст — «Я — Куруш, цар, Ахеменід», а таксама намалявана крылатая істота ў эламскім царскім строі і з галаўным уборам егіпецкіх багоў, якая ахоўвала мясцовы палац. Прыналежнасць гэтай грабніцы Кіру наўрад ці можа падвяргацца сумненням хоць бы праз поўную адпаведнасць будынка апісанням, напрыклад, у Арыстабула, якому Аляксандр Македонскі даручыў клапаціцца аб яго захаванасці. У часы анархіі, якая настала падчас паходу Аляксандра ў Індыю, грабніца была разрабаваная, але македонскі заваёўнік, вярнуўшыся, пакараў смерцю рабаўнікоў. Зрэшты, яны не знайшлі ў ёй амаль ніякіх каштоўнасцей, і Аляксандр дзівіўся сціпласці, з якой быў пахаваны такі вялікі заваёўнік.
Памяць аб Кіры
Кір пакінуў глыбокі след у старажытнаўсходняй і антычнай літаратуры. За кароткі час правадыр невялікага, мала каму вядомага племені заснаваў магутную імперыю, якая ахоплівала землі ад Інда і Яксарта да Эгейскага мора і меж Егіпта. Кір быў вялікім воінам і дзяржаўным дзеячам, не толькі вызначаўся вялікім палітычным розумам і дыпламатычнай дальнабачнасцю, але карыстаўся поспехам, які аддаў у яго рукі Мідыю і Вавілонію, якія, раздзіраныя ўнутранымі звадамі, бачылі ім не столькі чужога заваёўніка, колькі вызваліцеля.
Яго ўсімі прызнаная гуманнасць, якая каранілася як у асабістым характары, так і ў асаблівасцях веры, якую ён вызнаваў, акружыла яго асобу арэолам чалавека, які прынёс у гісторыю Перэдняй Азіі светлы перыяд паміж асірыйскімі зверствамі і пазнейшым персідскім дэспатызмам. Ён быў жаданым для народаў і сышоў, абнавіўшы Азію і пачаўшы новы перыяд яе гісторыі. У памяці персаў ён застаўся як «бацька народу», у старажытнагрэчаскай і біблейскай традыцыі ён лічыўся ўзорам мудрага і справядлівага правіцеля. Папулярнасць асобы Кіра ў старажытнасці была такая вялікая, што яму прыпісваліся фенаменальныя здольнасці (напрыклад, што ён ведаў сваіх воінаў па імёнах ). Праціўнікі таксама прызнавалі яго веліч, што пацвярджае элінская традыцыя. Нягледзячы на тое, што магутная дзяржава, створаная Кірам, на працягу наступных двух стагоддзяў была для Грэцыі крыніцай пагрозы, пазнейшыя грэкі адклікаліся аб ім як аб мудрым і справядлівым кіраўніку. У «Кірапедыі» Ксенафонта ўтрымліваецца ў значнай меры выдуманае апісанне Кіра як ідэальнага цара.
Сербская рэвалюцыя
Сербская рэвалюцыя (Српска револуција) — тэрмін, які выкарыстоўваецца для вылучэння перыяду гісторыі Сербіі ў 1804—1835 гадах. Упершыню гэты тэрмін спажыў Леапольд фон Ранцы ў сваёй кнізе«Die Serbische Revolution», апублікаванай у 1829 годзе. Тэрмін уключае перыяд, які складаецца з:
Першая частка Сербскай рэвалюцыі (1804—1815 года) адзначылася разлютаванай барацьбой за незалежнасць Сербіі ад Асманскай імперыі з двума ўзброенымі паўстаннямі. Другая частка (1815—1835 года) стала часам мірнай кансалідацыі палітычнай улады і павелічэння аўтаномных правоў Сербскага княства. Прыняцце першай Канстытуцыі ў 1835 годзе адмяніла феадалізм і прыгон, і зрабіла краіну незалежнай. У выніку Сербскай рэвалюцыі адбылося вызваленне Сербіі ад турэцкага ўрада, і адраджэнне сербскага таварыства, а таксама прыняцце першай пісанай Канстытуцыі Сербіі ў 1835 годзе.
Балдук (значэнні)
Назву Балдук маюць:
Санкт-Пецярбургская духоўная семінарыя
Санкт-Пецярбургская духоўная семінарыя (Санкт-Петербургская духовная семинария) — вышэйшая навучальная ўстанова Санкт-Пецярбургскай епархіі Рускай праваслаўнай царквы, якая рыхтуе святароў і царкоўных служак.
Гісторыя
У 1721 годзе, па загадзе Пятра I, архіепіскапам Наўгародскім Феадосіем (Яноўскім) пры Аляксандра-Неўскім манастыры была заснавана Славянская школа для навучання азбуцы, пісьму, псалтыру, арыфметыцы, граматыцы і тлумачэнню евангельскіх блажэнстваў.
У 1725 годзе Славянская школа была перайменавана ў Славяна-грэка-лацінскую семінарыю. Вучні набіраліся з розных саслоўяў; колькасць іх даходзіла да 100; яны пісалі і прамаўлялі пропаведзі, практыкаваліся ў дыспутах; выпускаліся часам у рускія місіі за граніцай, ва ўніверсітэт пры Акадэміі навук, у калегію замежных спраў, у камісію аб заснаванні народных вучылішчаў у Расіі, у галоўнае народнае вучылішча.
У 1788 годзе семінарыя была перайменавана ў Галоўную семінарыю, куды выклікаліся лепшыя выхаванцы з іншых семінарый для падрыхтоўкі да выкладчыцкага звання. Спіс прадметаў выкладання быў пашыраны. Семінарыя змяшчалася ў корпусе каля царквы Св. дбрв. князя Феадора ў Аляксандра-Неўскім манастыры.
У 1797—1809 годы называлася Аляксандра-Неўскай акадэміяй. Епархіяльным архірэям прадпісвалася дасылаць у акадэмію праз кожныя два гады лепшых вучняў, па два чалавекі.
Зязюлін лён звычайны
Зязюлін лён звычайны (Polytrichum commune) — від зялёных імхоў сямейства палітрыхавых.
Санкт-Пецярбургская духоўная семінарыя
Гісторыя
У выніку ўсеагульнай рэформы духоўнай адукацыі ў пачатку 1809 года акадэмія была падзелена на тры навучальных установы, якія размяшчаліся па-ранейшаму ў Аляксандра-Неўскай лаўры: Санкт-Пецярбургскую духоўную акадэмію (вышэйшая школа), Санкт-Пецярбургскую духоўную семінарыю (сярэдняя школа) і Аляксандра-Неўскае духоўнае вучылішча (ніжэйшая школа).
Зязюлін лён звычайны
Апісанне
Сцябло мае складаную ўнутранную будову. У сярэдзіне яго размешчаны канцэнтрычны праводзячы пучок — зачаткавая стэла. У цэнтры пучка знаходзіцца «ксілема», з мёртвых падоўжных клетак з тонкімі скошанымі папярочнымі сценкамі; падоўжныя сценкі іх даволі тоўстыя. Гэтыя клеткі праводзяць ваду і адпавядаюць функцыянальна трахеідам больш арганізаваных вышэйшых раслін. Аднак марфалагічна яны не з'яўляюцца трахеідамі, таму што не маюць пор, для забеспячэння скразной сувязі клетак паміж сабой.
Санкт-Пецярбургская духоўная семінарыя
Гісторыя
У 1841 годзе семінарыя была пераведзена за сцены манастыра ў новы асобны будынак, пабудаваны па праекце архітэктара А. Ф. Шчадрына, у якім яна размяшчаецца дагэтуль. Семінарскі храм асвяцілі ў імя Св. апостала Іаана Багаслова (першапачаткова быў сумешчаны з актавай залай; у 1888 годзе перанесены на верхні паверх прыбудаванага да будынка семінарыі царкоўнага флігеля).
Зязюлін лён звычайны
Апісанне
За «ксілемай» у 1-2 слаі размешчана крухмальная похва. Клеткі яе запоўнены крухмалам. За крухмальнай похвай размяшчаецца кальцо з некалькіх слаёў клетак «флаэмы». Яна складаецца з жывых падоўжных клетак з густым плазменным змесцівам. Гэтыя клеткі знешне нагадваюць сітападобныя трубкі, якім і адпавядаюць функцыянальна. Яны праводзяць пластычныя рэчывы. Аднак гэтыя клеткі не маюць сітападобных пласцінак, ці пор, ці іншых скразных адтулін ні на папярочных, ні на падоўжных сценках.
Пучок акружае кара. У ёй бачны ліставыя сляды — адгалінаванні праводзячых элементаў ад цэнтральнага пучка да лістоў. Звонку сцябло пакрыта эпідэрмай.
Лісты зязюлінага льну маюць складаную будову. У іх ёсць цэнтральная жылка, верхні і ніжні эпідэрмісы. На верхнім баку ліста размяшчаюцца пласціністыя вырасты, т. з. асімілятары. Клеткі іх зялёныя, утрымліваюць хларафіл. Яны павялічваюць асіміляцыйную паверхню ліста. У жылцы ліста ёсць ксілема і флаэма, а таксама механічныя клеткі.
Пашырэнне
Распаўсюджаны ў хвойных лясах, на ўскрайку балот.
Асаблівасці біялогіі
Зязюлін лён — расліна двухдомная. На верхавіне сцяблоў адных раслін утвараюцца антэрыдыі, на другіх — архегоніі. Яны сабраны групамі і акружаны верхавіннымі лістамі.
Антэрыдыі маюць мехападобную форму на кароткай ножцы і адзеты аднаслойнай сценкай. У антэрыдыі ўтвараецца вялікая колькасць сперматагенных клетак. Кожная з ix дае двухжгуцікавы сперматазоід. Антэрыдый ускрываецца ў дажджавое надвор'е шчылінай на верхавіне. Паміж антэрыдыямі знаходзяцца парафізы — вырасты сцябла ў выглядзе аднарадных ніцей ці пашыраных на верхавіне пласцінак.
На мужчынскіх раслінах група антэрыдыяў акружана вегетатыўнымі лістамі бурага колеру і мае выгляд «кветкі». Кропка росту сцябла не ідзе на ўтварэнне антэрыдыяў, і сцябло ў далейшым прарастае, утварае новы парастак. На сцябле зязюлінага льну можна бачыць да 5-6 такіх разетак.
Архегоніі маюць звычайную будову, уключаюць брушка і доўгую шыйку. Звонку яны акружаны лістамі, якія не адрозніваюцца ад звычайных вегетатыўных лістоў.
Пасля апладнення з зіготы развіваецца спарагон. Ён складаецца з каробачкі i доўгай ножкі, ніжняя пашыраная частка якой называецца гаўсторыяй. Зверху каробачка спарагона пакрыта каўпачком, або каліптрай (рэшткі брушка архегонія). У далейшым каўпачок скідваецца.
Спелая каробачка мае складаную будову. Сярэдняя пашыраная частка яе атрымала назву урначкі, у аснове каробачкі — апафіза і зверху — вечка. Унутры каробачкі ад асновы ўгару падымаецца калонка — цяж бясплодных парэнхіматычных клетак. Калонка ўверсе пашыраецца і ўтварае на мяжы вечка і урначкі тонкую пласцінку — эпіфрагму. Перыстом налягае на край эпіфрагмы ў выглядзе зубчыкаў.
Клеткі сценкі маладой каробачкі ўтрымліваюць хларафіл, таму спарагон зялёных імхоў жывіцца часткова самастойна.
Пры падсыханні каробачкі вечка аддзяляецца ад урначкі. Уваход у урначку закрывае эпіфрагма і перыстом. У вільготнае надвор'е зубчыкі перыстома набухаюць, налягаюць на эпіфрагму, закрываючы ўваход у урначку. Вада ў урначку не трапляе і не выклікае прарастання спор. У сухое надвор'е зубчыкі перыстома выпрамляюцца, эпіфрагма адыходзіць ад сценак урначкі і праз адтуліны паміж зубчыкамі перыстома споры порцыямі высяваюцца на зямлю.
Перыстом — складаны орган, ён забяспечвае раўнамернае і паступовае рассейванне спор. На паверхні глебы спора прарастае ў ніткаватую, багата разгалінаваную пратанему (прадростак). На пратанеме ўтвараюцца пупышкі, з якіх развіваюцца лістасцябловыя расліны.
На гэтым цыкл развіцця зязюлінага льну заканчваецца. Як і ва ўсіх зялёных імхоў, пераважаючым пакаленнем з'яўляецца гаметафіт — пратанема, сама лістасцябловая расліна з антэрыдыямі і архегоніямі. Спарафіт прадстаўлены каробачкай на ножцы. Ён цесна звязаны з гаметафітам, не можа існаваць самастойна. Пры ўтварэнні спор адбываецца рэдукцыйнае дзяленне. Споры, такім чынам, гаплоідныя.
Санкт-Пецярбургская духоўная семінарыя
Гісторыя
З перайменаваннем Санкт-Пецярбурга ў Петраград семінарыя стала называцца Петраградскай. У 1918 годзе Петраградскія духоўныя школы былі зачынены.
У 1946 годзе духоўная семінарыя, якая цяпер звалася Ленінградскай, была зноў адкрыта, але з таго часу яна фактычна была адным цэлым з Ленінградскай духоўнай акадэміяй. Гэта значыць семінарыя і акадэмія былі, у сутнасці, дзвюма навучальнымі праграмамі ў рамках адной навучальнай установы. З увядзеннем балонскай сістэмы ў Рускай праваслаўнай царкве ў 2000-я гады назва «Санкт-Пецярбургская духоўная семінарыя» перастала ўжывацца ў афіцыйных дакументах. Ранейшаму курсу духоўнай семінарыі стаў адпавядаць пяцігадовы курс бакалаўрыята ў рамках Санкт-Пецярбургскай духоўнай акадэміі.
Вядомыя выпускнікі
''Гл. таксама:''
Сонечны гадзіннік
Сонечны гадзі́ннік — прыбор для вызначэння часу па змене даўжыні ценю ад гномана і яго руху па цыферблату. З'яўленне гэтых гадзіннікаў звязана з момантам, калі чалавек усвядоміў узаемасувязь паміж даўжынёй і становішчам сонечнага ценю ад тых ці іншых прадметаў і становішчам Сонца на небе.
Найпрасцейшыя сонечныя гадзіннікі паказваюць сонечны час, а не мясцовы, гэта значыць, не ўлічваюць дзяленне Зямлі на часавыя паясы. Акрамя таго, найпрасцейшыя сонечныя гадзіннікі не ўлічваюць летняга часу. Карыстацца сонечнымі гадзіннікамі можна толькі днём і пры бачнасці Сонца.
Спасылкі
(выява метак KMZ для Google Earth)
Галавацішкі
Галава́цішкі (, Головатишки) — хутар у Смаргонскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Крэўскага сельсавета.
Да 25 чэрвеня 2008 года вёска ўваходзіла ў склад Ардашынскага сельсавета.
Мазырскі нафтаперапрацоўчы завод
«Мазырскі нафтаперапрацоўчы завод» (поўная назва Адкрытае акцыянернае таварыства «Мазырскі нафтаперапрацоўчы завод») — адно з двух беларускіх нафтаперапрацоўчых прадпрыемстваў. Заснаванае ў 1975 годзе. Завод знаходзіцца ў горадзе Мазыры. Генеральны дырэктар — Анатоль Купрыянаў. Вытворчасцю заводу з'яўляецца паліва, бітумы, звадкаваныя газы. Чысты прыбытак завода ў 2006 годзе склаў 353 млрд беларускіх рублёў.
Аб'ём перапрацоўкі: 16 млн.т за год (2007).
Прадпрыемства адкрытае ў 1975, акцыянаванае ў 1994. У 2005 42,7 % акцый належалі беларускай дзяржаве, 42,6 % — кампаніі «Слаўнафта», 12,2 % — кампаніі «МНПЗ Плюс», 2,4 % — іншым укладчыкам. Рынкавая вартасць кампаніі ацэньвалася як 1,1 млрд. USD (2005); занятыя каля 4 тыс. чал. (2005).
Вырабы
На 2018 год ААТ «Мазырскi нафтаперапрацоўчы завод» вырабляла:
Дапаможная інфраструктура
ААТ «Мазырскi нафтаперапрацоўчы завод» мае ў якасці падраздзялення трамвайнае кіраўніцтва (вул. Шашэйная, д. 30), якое з 1 жніўня 1988 года злучае Мазыр і завод сваім трамвайным маршрутам. Даўжыня маршруту складае каля 20 км, якія трамвай праходзіць за 40 хвілін. Штодня каля 50 трамваяў перавозяць блізу 5000 чалавек, большасць якіх складаюць супрацоўнікі завода, якія карыстаюцца гэтым транспартам задарма. Мазырскі політэхнічны каледж (вул. Катлаўца, д. 23) рыхтуе на патрэбы завода спецыялістаў па спецыяльнасці «перапрацоўка нафты і газу», якія атрымліваюць прафесію «аператар тэхналагічных установак». Навучанне доўжыцца цягам амаль 4 гадоў і ўключае праходжанне практыкі на заводзе, куды ўладкоўваюцца ўсе выпускнікі. Харчаванне на заводзе забяспечваюць 7 страўняў на 575 месцаў, у якіх штодня сілкуюцца каля 2000 чалавек. Камітэт фізічнай культуры завода ўтрымлівае дзіцячы спартыўна-тэхнічны клуб «Старт» і дзіцяча-юнацкую школу алімпійскага рэзерву «Жамчужына Палесся». Палац культуры «Мазырскага НПЗ» (бульвар Юнацтва, д. 1а) уключае тэатральна-канцэртную залу на 850 месцаў. За 2012 год Палац культуры прыняў звыш 96 000 наведнікаў. На яго сцэне працуюць мясцовыя гурты «Сваякі» і «Жывіца», а таксама балет-судыя «Алексіс», якія выступаюць на тэлебачанні і фестывалях, у тым ліку за мяжой. На паўднёвым усходзе Мазырскага раёна «Мазырскаму НПЗ» належыць санаторый «Сосны» (вёска Стрэльск, Крынічны сельсавет) на 136 месцаў. Санаторый мае медыцынскі корпус і басейн, спартыўнае поле са штучным пакрыццём і спартыўную залу, 1- і 2-мясцовыя нумары люкс і паўлюкс, пляж з распранальнямі на рацэ Прыпяць. 70% адпачывальнікаў складаюць супрацоўнікі завода з сем'ямі, каля 15% — заводскія пенсіянеры, рэшту — расійскія турысты.
Уладальнікі
Акцыянерамі завода з’яўляюцца: Дзяржаўны камітэт па маёмасці Рэспублікі Беларусь — 42,76%, ААТ НГК «Слаўнафта» (Масква, Расія) — 42,58%, ТАА «МНПЗ плюс» — 12,25%, фізічныя асобы — 2,41%.
Гісторыя
30 студзеня 1975 года на Мазырскім нафтаперапрацоўчым заводзе пусцілі секцыю 100 комплексу ЛК-6У № 1 і атрымалі першы аўтамабільны бензін. Першапачаткова глыбіня нафтапепрацоўкі складала 50%, у выніку чаго істотную частку вырабаў складаў мазут, які ішоў на патрэбы энергетыкі. За 1991—1994 гады Мазырскі НПЗ амаль 4-кратна скараціў нафтаперапрацоўку. У 1994 г. завод ператварылі ў адкрытае акцыянернае таварыства. 30 студзеня 2004 года ўвялі ў дзеянне камбінаваную ўстаноўку каталітычнага крэкінгу, што павялічыла глыбіню нафтаперапрацоўкі і адбору светлых нафтапрадуктаў. Таксама гэта дазволіла выкарыстоўваць у якасці сыравіны сумесь водаачышчанага вакуўмнага газойля і мазуту нізкасярністай нафты. Выпуск аўтамабільнага бензіну вырас у 1,5 разу, звадкаванага газу — удвая. У 2006 годзе пабудавалі блок вылучэння бензольнага канцэнтрату і ўстаноўку экстрактыўнай дыстыляцыі бензолу. Гэта зменшыла колькасць бензолу ў высокаактанавых бензіне адпаведна еўрапейскаму стандарту EN 228 і дазволіла атрымаць нафтавы бензол для пастаўкі ў якасці сыравіны на патрэбу нафтахімічнай прамысловасці. Чысты прыбытак завода ў 2006 годзе склаў 353 млрд беларускіх рублёў ($164,5 млн). 17 мая 2007 года ААТ «Мазырскi нафтаперапрацоўчы завод» выступіла сузаснавальнікам ЗАТ «Беларуская нафтавая кампанія» разам з ААТ «Нафтан» (Наваполацк) і УП «Беларуснафта» (Гомель). «Беларуская нафтавая кампанія» адчыніла замежныя прадстаўніцтвы ў 5 краінах Еўропы — Англіі, Латвіі, Польшчы, Расіі і Украіне. Праз гэтыя прадстаўніцтвы наладзілі экспарт у 20 краін свету, у тым ліку 14 краін Еўропы. Пагатоў «Беларуская нафтавая кампанія» стала прадаваць нафтапрадукты і на ўнутраным рынку Беларусі. У 2008 годзе запусцілі комплексную ўстаноўку фторыставадароднага алкіліравання. У выніку атрымалі алкілат, які служыць высокаактанавым дадаткам да бензіну.