cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Маргарэт Тэтчэр
Працоўныя адносіны
Забастоўка шахцёраў 1984—1985 гадоў стала найбуйнейшай праявай канфрантацыі паміж прафсаюзамі і брытанскім урадам. У сакавіку 1984 года выступіла з прапановай аб закрыцці 20 з 174 дзяржаўных шахт і скарачэнні на 20 тысяч працоўных месцаў (усяго ў галіне працавала 187 тысяч чалавек). Дзве трэці шахцёраў краіны пад кіраўніцтвам Нацыянальнага саюза гарнякоў абвясцілі агульнанацыянальную забастоўку, а ўжо ўлетку да шахцёраў далучыліся працаўнікі транспарту і металургіі. Забастоўка ахапіла ўсю краіну і закранула шматлікія галіны эканомікі. Тэтчэр адмовілася прыняць умовы забастоўшчыкаў і параўнала прэтэнзіі шахцёраў з фалклендскім канфліктам, які здарыўся за два гады да гэтых падзей: ''«Нам прыйшлося змагацца з ворагам за межамі краіны, на Фалклендскіх астравах. Мы заўсёды павінны ведаць пра ворага ўнутры краіны, з якім цяжэй змагацца і які ўяўляе большую небяспеку для свабоды»''. Праз год пасля пачатку забастоўкі, у сакавіку 1985 года, Нацыянальны саюз гарнякоў быў вымушаны адступіць. Шкода для эканомікі краіны ад гэтых падзей ацэньвалася, сама меней, у £1,5 млрд. Акрамя таго, забастоўкі сталі прычынай моцнага падзення курсу фунта стэрлінгаў у адносінах да долара ЗША. Урад Вялікабрытаніі зачыніў у 1985 годзе 25 нерэнтабельных шахт, а да 1992 года іх лік склаў 97. Пакінутыя шахты былі прыватызаваны. Наступнае зачыненне яшчэ 150 вугальных шахт, частка з якіх не была стратнай, прывяло да таго, што дзясяткі тысяч чалавек страцілі працу.
Як вядома, шахцёры ўнеслі свой уклад у адстаўку прэм’ера Хіта, таму Тэтчэр была рашуча настроена атрымаць поспех там, дзе ён пацярпеў няўдачу. Для мінімізацыі наступстваў забастоўкі брытанскі ўрад павялічыў здабычу нафты ў Паўночным моры і павялічыў імпарт нафты, а таксама сачыў за забеспячэннем працы тых, хто з-за боязі страціць працу не далучыўся да забастоўшчыкаў, і настроіла грамадскую думку супраць удзельнікаў забастоўкі і прафсаюзаў. Стратэгія стварэння нацыянальных запасаў гаручага паліва, прызначэнне главой Нацыянальнага саюза гарнякоў Яна МакГрэгара, які вёў барацьбу з прафсаюзамі, а таксама падрыхтоўка да магчымых забастовак і мяцяжоў брытанскай паліцыі зрабілі істотны ўнёсак у перамогу Тэтчэр над прафсаюзамі. Вынікам дзеянняў урада стала заканчэнне забастоўкі ў 1985 годзе.
У 1979 годзе колькасць забастовак у Вялікабрытаніі дасягнула свайго піка (4583 забастоўкі, колькасць страчаных працоўных дзён — больш 29 млн). У 1984 годзе, у год шахцёрскіх забастовак, у краіне праходзіла 1221 забастоўка. У наступныя гады прэм’ерства Тэтчэр колькасць забастовак стабільна скарачалася: у 1990 годзе іх было ўжо 630. Скарачалася і колькасць членаў прафсаюзаў: з 13,5 млн у 1979 годзе да 10 млн чалавек у 1990 годзе (год адстаўкі Тэтчэр).
Для барацьбы з беспрацоўем урад Тэтчэр таксама перагледзеў сістэму дапамогі беспрацоўным: была скарочана сацыяльная дапамога, знята рэгуляванне кватэрнай платы дзяржавай, стымуляваліся няпоўны працоўны дзень, больш ранні выхад на пенсію, прафесійная перападрыхтоўка на больш запатрабаваныя спецыяльнасці, пераезд у меней паспяховыя рэгіёны краіны. Акрамя таго, стымулявалася развіццё дробнага бізнесу. Нягледзячы на значны ўзровень беспрацоўя напачатку і сярэдзіне 80-х, дзякуючы адыходу ад традыцыйнай паваеннай палітыкі поўнай занятасці шматлікія прамысловыя прадпрыемствы здолелі значна палепшыць сваю канкурэнтаздольнасць, скараціўшы выдаткі. У сваю чаргу, гэта спрыяла эканамічнаму росту.
Сацыяльная сфера
Неаліберальная палітыка Тэтчэр закранула не толькі сферы эканомікі, фінансаў і працоўных адносін, але і сацыяльную сферу, на якую ўрад краіны імкнуўся распаўсюдзіць тыя ж самыя прынцыпы і выкарыстоўваць ідэнтычную стратэгію — зніжэнне выдаткаў, прыватызацыя і дэрэгуляванне. Падобная палітыка дазволіла, з аднаго боку, распаўсюдзіць элементы рынку ў гэтай сферы, з другога боку — умацаваць кантроль над ёй з боку цэнтральнага ўрада.
Адукацыя
У першыя гады прэм’ерства Тэтчэр сфера адукацыі не была асноўным прыярытэтам для ўрада краіны, які быў больш заняты барацьбой з інфляцыяй і прафсаюзамі, аднак ужо ў 1981 годзе, пасля прызначэння міністрам адукацыі, адзначыўся паварот у палітыцы, які стаў адлюстраваннем імкнення Тэтчэр узяць пад кантроль дзейнасць адукацыйных устаноў і ў той жа час распаўсюдзіць на іх рыначныя законы, паводле якіх выжывае наймацнейшы, гэта значыць школы, якія карыстаюцца найбольшай папулярнасцю.
Сярод важных дасягненняў Тэтчэр у гэтай сферы стала ўвядзенне так званых, паводле якога навучанне вучняў магло быць часткова ці цалкам аплачана за кошт дзяржаўных сродкаў. Гэта дазволіла таленавітым дзецям з бедных сем’яў наведваць прыватныя школы, навучанне ў якіх было платным. Акрамя таго, бацькам вучняў было дадзена права самастойна вызначаць месца навучання сваіх дзяцей, а не накіроўваць іх у тыя школы, да якіх яны былі прыпісаны, а таксама з’яўляцца членамі кіруючых саветаў школ.
Законам аб адукацыйнай рэформе 1988 года ў Вялікабрытаніі ўводзіліся, у аснове якіх была ідэя атрымання вучнямі падобнай адукацыі незалежна ад тыпу школы і яе месцазнаходжання. Былі выдзелены «асноўныя прадметы», да якіх былі аднесены англійская мова, матэматыка і навука, а таксама «фундаментальныя прадметы» — гісторыя, геаграфія, тэхналогія, музыка, мастацтва і фізіка. У сярэдняй школе ўводзілася абавязковае вывучэнне замежнай мовы.
Сур’ёзныя меры былі прыняты з боку Тэтчэр у кірунку зніжэння ролі і самастойнасці мясцовых органаў народнай адукацыі, якія займаліся фінансавым кіраваннем школ. Замест іх фінансы былі перададзены пад кантроль кіраўнікоў, сярод якіх было шмат і бацькоў вучняў.
Законам 1988 года таксама ўводзіўся новы тып устаноў сярэдняй адукацыі —, якія атрымалі фінансавую падтрымку з боку дзяржавы (пры гэтым таксама фінансаваліся з боку прыватных спонсараў і дабрачынных унёскаў). Навучанне ў гэтых каледжах было бясплатным.
Ахова здароўя
На перыяд прэм’ерства Тэтчэр прыйшлося ўзнікненне эпідэміі СНІДу, аднак першапачаткова Урад краіны заставаўся безуважным да гэтага пытання. Тэма ВІЧ была паднята толькі ў 1984 годзе, калі паўстала пытанне аб неабходнасці забеспячэння бяспекі донарскай крыві. У выніку ў перыяд з 1984 па 1985 год праблема СНІДу развівалася, у першую чаргу, у кантэксце гематрансфузіі і барацьбы з наркаманіяй.
Непапулярнасць гэтай тэмы ў рамках дзейнасці брытанскага ўрада тлумачылася некалькімі прычынамі. Па-першае, існавала ўяўленне аб тым, што новы вірус распаўсюджаны ў першую чаргу сярод гамасексуалістаў і, у меншай ступені, сярод іншых маргінальных груп, таму ён мала пагражаў звычайным грамадзянам краіны. Па-другое, Кансерватыўная партыя імкнулася супрацьпаставіць сябе лейбарыстам, якія выступалі ў падтрымку правоў сексуальных меншасцяў. У значнай ступені гэта тлумачылася прыхільнасцю кансерватараў да больш кансерватыўных поглядаў у пытанні сямейных адносін і сямейных каштоўнасцяў. Зыходзячы з гэтага, у 1986 годзе Міністэрства адукацыі разгарнула ў школах кампанію супраць стварэння станоўчага вобразу гомасексуалізму, а ў 1988 годзе была прынята вядомая папраўка да Закона аб мясцовым самакіраванні, якая прадпісвала мясцовым органам улады «не дапушчаць садзейнічання ў распаўсюджванні гомасексуальнасці ці матэрыялаў з мэтай яго заахвочвання», а таксама «не дапушчаць падчас навучання ў школах матэрыялаў аб прымальнасці гомасексуальнасці».
У той жа час прынятая ў 1986 годзе новая палітыка ў сферы барацьбы са СНІДам, якая складалася ў распаўсюджванні палавой асветы сярод насельніцтва як адзіна эфектыўнага спосабу барацьбы з эпідэміяй, прадугледжвала супрацоўніцтва і ўдзел у яе рэалізацыі груп найбольшай рызыкі, у першую чаргу гей-супольнасці. Такім чынам, Урад да гэтага часу хутчэй прытрымліваўся стратэгіі прафілактычных мер (заклік выкарыстоўваць прэзерватывы, аднаразовыя шпрыцы), а не палітыкі пакарання ці адчужэння асноўных груп рызыкі, хоць і падтрымліваў вобраз гомасексуалізму як анамальнай з’явы. У значнай ступені, такая змена ў палітыцы была выклікана бояззю перад эпідэміяй СНІДу сярод гетэрасексуальных пар, а таксама навуковымі публікацыямі амерыканскіх спецыялістаў.
Праблема Паўночнай Ірландыі
У 1981 годзе прадстаўнікі Часовай Ірландскай рэспубліканскай арміі і Ірландскай нацыянальнай вызваленчай арміі, якія адбывалі турэмнае зняволенне ў паўночнаірландскай турме Мэйз, уладкавалі галадоўлю, патрабуючы вярнуць ім статус палітычных зняволеных, якога яны былі пазбаўлены папярэднім лейбарысцкім урадам. Галадоўлю пачаў Бобі Сэндс, які заявіў, што гатовы галадаць да смерці, калі ўрад не пойдзе на паляпшэнне ўмоў адбывання зняволення яго сакамернікамі. Аднак Тэтчэр адмовілася ісці на ўступкі. Па яе словах, «злачынствы ёсць злачынствы, і палітычнага аспекту ў гэтым выпадку няма». Тым не менш брытанскі ўрад вёў тайныя перамовы з рэспубліканскімі лідарамі, спрабуючы спыніць галадоўлі. Пасля смерці Сэндса і дзевяці іншых зняволеных, якія галадалі ад 46 да 73 дзён, зняволеныя ірландскія нацыяналісты былі зраўнаваны ў правах з іншымі зняволенымі — членамі ўзброеных фарміраванняў, аднак Тэтчэр катэгарычна адмовілася даць ім палітычны статус. Галадоўля прывяла да эскалацыі гвалту ў Паўночнай Ірландыі, а ў 1982 годзе палітык з Шын Фейн Дэні Морысан назваў Тэтчэр «найбуйнейшым ублюдкам, якога мы калі-небудзь ведалі» (the biggest bastard we have ever known).
6 лістапада 1981 года Тэтчэр і ірландскі прэм’ер-міністр Гарэт Фіцджэральд заснавалі Англа-ірландскі міжурадавы савет, у рамках якога праводзіліся рэгулярныя сустрэчы паміж прадстаўнікамі абодвух урадаў. 15 лістапада 1985 года Тэтчэр і Фіцджэральд падпісалі ў, па якім уз’яднанне Ірландыі павінна было адбыцца толькі ў выпадку падтрымкі гэтай ідэі большасцю насельніцтва Паўночнай Ірландыі. Акрамя таго, упершыню ў гісторыі брытанскі ўрад даў Ірландскай Рэспубліцы кансультацыйныя функцыі ў кіраванні Паўночнай Ірландыяй. Прадпісвалася скліканне міжурадавай канферэнцыі ў складзе ірландскіх і брытанскіх афіцыйных асоб для абмеркавання палітычных і іншых пытанняў, якія адносяцца да Паўночнай Ірландыі, пры гэтым Ірландская Рэспубліка прадстаўляла інтарэсы паўночнаірландскіх каталікоў.
Падпісанае пагадненне выклікала рэзкую крытыку з боку юніяністаў, якія прадстаўлялі пераважна інтарэсы пратэстанцкага насельніцтва і выступалі за захаванне Ольстэра ў складзе Вялікабрытаніі і супраць умяшання Ірландыі ў справы Паўночнай Ірландыі. Намеснік главы юніяністаў-дэмакратаў Пітэр Робінсан нават назваў яго «актам палітычнай прастытуцыі». Да пратэстнай кампаніі пад лозунгам «Ольстэр гаворыць не» на чале з юніяністамі далучылася больш за 100 тысяч чалавек. Член Кансерватыўнай партыі сышоў з паста дзяржаўнага міністра ў Казначэйстве , і ўсё 15 юніяністаў-членаў Палаты Абшчын пакінулі свае месцы; толькі адзін з іх вярнуўся ў выніку парламенцкіх давыбараў, якія адбыліся 23 студзеня 1983 года.
Знешняя палітыка
год
У вонкавай палітыцы Тэтчэр арыентавалася на ЗША і падтрымлівала ініцыятывы Рональда Рэйгана ў дачыненні да СССР, да якога абодва палітыкі ставіліся з недаверам. Падчас свайго першага прэм’ерскага тэрміна яна выступіла ў падтрымку рашэння НАТА аб разгортванні ў Заходняй Еўропе ракет наземнага базіравання BGM-109G і ракет малой далёкасці Першынг-1А, а таксама дазволіла амерыканскім ваенным, пачынаючы з 14 лістапада 1983 года, размясціць больш за 160 крылатых ракет на ваенна-паветранай базе ЗША Грынэм-Коман, размешчанай у англійскім Беркшыры, чым выклікала масавыя пратэсты з боку Кампаніі за ядзернае раззбраенне. Акрамя таго, Вялікабрытанія пры Тэтчэр закупіла на суму больш за £12 млрд (у коштах 1996—1997 гадоў) ракеты сістэмы «Трайдэнт» для ўстаноўкі на сваіх ПЛАРБ, якімі меркавалася замяніць ракеты «Поларыс». У выніку ядзерныя сілы краіны патроіліся.
Такім чынам, у пытаннях абароны брытанскі ўрад цалкам спадзяваўся на ЗША. Значную агалоску атрымала ў студзені 1986 года «справа Вестлэнда». Тэтчэр прыклала ўсе высілкі да таго, каб нацыянальны вытворца верталётаў «Westland» адмовіўся ад прапановы аб зліцці з боку італьянскай кампаніі «Agusta» на карысць прапановы ад амерыканскай кампаніі «Sikorsky Aircraft». Пасля дзяржаўны сакратар абароны Вялікабрытаніі, які падтрымліваў пагадненне з «Agusta», падаў у адстаўку.
2 красавіка 1982 года аргенцінскі дэсант, па загаду кіруючай ваеннай хунты, высадзіўся на брытанскіх Фалклендскіх астравах, справакаваўшы пачатак Фалклендскай вайны. Гэты крызіс, як паказала гісторыя, стаў ключавой падзеяй у гады прэм’ерства. Па прапанове Гаральда Макмілана і Роберта Армстранга, Тэтчэр стварыла і стала старшынёй ваеннага кабінета , які да 5—6 красавіка паставіў перад ВМФ Вялікабрытаніі задачу вярнуць кантроль над астравамі. 14 чэрвеня аргенцінскія ваенныя здаліся, а ваенная аперацыя завяршылася поспехам для брытанскага боку, хоць падчас канфлікту было забіта 255 брытанскіх ваенных і 3 жыхары Фалклендскіх астравоў. Аргенцінскі бок страціў 649 чалавек (з іх 323 чалавека загінулі ў выніку патаплення брытанскай атамнай падводнай лодкай аргенцінскага крэйсера «Генерал Бельграна»). Падчас канфлікту Тэтчэр раскрытыкавалася за грэбаванне пытаннямі абароны Фалклендскіх астравоў, а таксама за рашэнне аб патапленні «Генерала Бельграна». Тым не менш Тэтчэр змагла задзейнічаць усе ваенныя і дыпламатычныя магчымасці для аднаўлення кантролю Вялікабрытаніі над астравамі. Гэта палітыка была з адабрэннем сустрэта брытанцамі, што прыкметна ўмацавала пазіцыі кансерватараў, якія было пахіснуліся, і лідарства Тэтчэр у партыі перад парламенцкімі выбарамі 1983 года. Дзякуючы «фалклендскаму фактару», эканамічнаму аднаўленню пачатку 1982 года і рознагалоссям сярод лейбарыстаў, Кансерватыўнай партыі на чале з Тэтчэр удалося атрымаць перамогу на выбарах.
Тэтчэр, у адрозненне ад многіх кансерватараў, халаднавата адносілася да ідэі далейшага паглыблення еўрапейскай інтэграцыі. У 1988 годзе ў сваёй прамове ў Бругэ яна выступіла супраць ініцыятыў ЕЭС аб павышэнні цэнтралізацыі ў прыняцці рашэнняў і стварэнні федэратыўных структур. Хоць у цэлым Тэтчэр выступала за членства Вялікабрытаніі ў інтэграцыйным аб’яднанні, яна лічыла, што роля арганізацыі павінна быць абмежавана пытаннямі забеспячэння свабоднага гандлю і эфектыўнай канкурэнцыі. Нягледзячы на пазіцыю канцлера казначэйства Найджэла Лоўсана і міністра замежных спраў Джэфры Хау, Маргарэт выступала катэгарычна супраць удзелу краіны ў Еўрапейскім механізме валютных курсаў, папярэдніку Еўрапейскага валютнага саюза, мяркуючы, што гэта накладзе абмежаванні на брытанскую эканоміку. Аднак Джону Мэйджару ўдалося пераканаць Тэтчэр, і ў кастрычніку 1990 года Вялікабрытанія стала ўдзельнікам механізму.
Роля Брытанскай Садружнасці пры Тэтчэр паменшылася. Расчараванне Тэтчэр у гэтай арганізацыі тлумачылася павышанай, з яе пункту гледжання, цікавасцю Садружнасці да ўрэгулявання становішча на поўдні Афрыкі на ўмовах, якія не адказвалі патрабаванням брытанскіх кансерватараў. Тэтчэр разглядала Садружнасць толькі як карысную структуру для вядзення перамоў, якія не ўяўлялі вялікага значэння.
Тэтчэр адной з першых сярод заходніх палітыкаў станоўча ацаніла рэфармісцкія настроі савецкага лідара Міхаіла Гарбачова. Яшчэ ў лістападзе 1988 года — за год да падзення Берлінскай сцяны і ўсходнееўрапейскіх сацыялістычных рэжымаў — яна ўпершыню адкрыта заявіла аб заканчэнні «халоднай вайны»: «Зараз мы не ў стане халоднай вайны», бо «новыя адносіны шырокія як ніколі». У 1984 годзе Тэтчэр наведала Савецкі Саюз і сустрэлася з Міхаілам Гарбачовым і Старшынём Савета Міністраў СССР Мікалаем Рыжковым. Першапачаткова яна выступала супраць магчымага аб’яднання Германіі. Па яе словах, гэта «прывядзе да змены паваенных межаў, і мы не можам дазволіць гэтага, бо падобнае развіццё падзей паставіць пад пытанне стабільнасць усёй міжнароднай сітуацыі і можа пагражаць нашай бяспецы». Акрамя таго, Тэтчэр асцерагалася, што адзіная Германія будзе ў большай ступені супрацоўнічаць з СССР, адсунуўшы на другі план НАТА. У той жа час прэм’ер-міністр выступала ў падтрымку незалежнасці Харватыі і Славеніі.
Адстаўка
Падчас выбараў старшыні Кансерватыўнай партыі, якія адбыліся ў 1989 годзе, супернікам Тэтчэр выступаў мала каму вядомы член Палаты Абшчын Энтані Маер. З 374 членаў парламента, якія ўваходзілі ў Кансерватыўную партыі і мелі права голасу, за Тэтчэр прагаласавала 314 чалавек, у той час як за Маера — 33 чалавека. Яе прыхільнікі ў партыі палічылі вынік поспехам і адпрэчылі любыя сцвярджэнні аб тым, што ўнутры партыі існавалі рознагалоссі.
Падчас свайго прэм’ерства Тэтчэр мела другі самы нізкі сярэдні ўзровень падтрымкі ў насельніцтва (каля 40 %) сярод усіх паваенных прэм’ер-міністраў Вялікабрытаніі. Апытанні грамадскай думкі сведчылі аб тым, што яе папулярнасць была ніжэй папулярнасці Кансерватыўнай партыі. Аднак упэўненая ў сабе Тэтчэр заўсёды настойвала на тым, што яе мала цікавяць розныя рэйтынгі, паказваючы на рэкордную падтрымку падчас парламенцкіх выбараў.
Паводле апытанняў грамадскай думкі, праведзеных у верасні 1990 года, рэйтынг лейбарыстаў быў на 14 % вышэй за рэйтынг кансерватараў, а да лістапада кансерватары саступалі лейбарыстам ужо на працягу 18 месяцаў. Вышэйпаказаныя рэйтынгі, а таксама ваяўнічая асоба Тэтчэр і ігнараванне ёю меркавання калег сталі прычынай рознагалоссяў унутры Кансерватыўнай партыі. У выніку менавіта партыя першай пазбавілася ад Маргарэт Тэтчэр.
1 лістапада 1990 года Джэфры Хау, апошні з першага Кабінета Тэтчэр 1979 года, пакінуў пост намесніка прэм’ер-міністра пасля таго, як Тэтчэр адмовілася ўзгадніць тэрміны далучэння Вялікабрытаніі да адзінай еўрапейскай валюты.
На наступны дзень Майкл Хезелтайн абвясціў пра сваё жаданне ўзначаліць Кансерватыўную партыю. Паводле апытанняў грамадскай думкі, менавіта яго асоба магла дапамагчы кансерватарам абагнаць лейбарыстаў. Хоць Тэтчэр удалося заняць першае месца падчас першага тура галасавання, Хезелтайн заручыўся дастатковай колькасцю галасоў (152 галасы) для правядзення другога тура. Маргарэт першапачаткова намервалася працягнуць барацьбу да пераможнага канца ў другім туры, аднак пасля кансультацый з Кабінетам яна прыняла рашэнне зняцца з выбараў. Пасля аўдыенцыі ў Каралевы і сваёй заключнай прамовы ў Палаце абшчын Тэтчэр пакінула пост прэм’ер-міністра. Сваё зрушэнне з пасады яна палічыла здрадай.
Пасада прэм’ер-міністра Вялікабрытаніі і старшыні Кансерватыўнай партыі перайшла да Джона Мэйджара, на чале з якім Кансерватыўнай партыі ўдалося атрымаць перамогу на парламенцкіх выбарах 1992 года.
Пасля адстаўкі
Пасля сыходу з пасады прэм’ер-міністра Тэтчэр на працягу двух гадоў была членам Палаты Абшчын ад Фінчлі. У 1992 годзе, ва ўзросце 66 гадоў, яна прыняла рашэнне пакінуць брытанскі парламент, што, па яе меркаванні, давала ёй магчымасць больш адкрыта выказваць сваё меркаванне па тых ці іншых падзеях.
Пасля сыходу з Палаты Абшчын
Пасля сыходу з Палаты Абшчын Тэтчэр стала першым былым прэм’ер-міністрам Вялікабрытаніі, які заснаваў фонд. У 2005 годзе з-за фінансавых цяжкасцяў ён быў зачынены. Тэтчэр напісала два тамы мемуараў: «The Downing Street Years» (1993) і «The Path to Power» (1995).
У ліпені 1992 года Маргарэт была нанята тытунёвай кампаніяй «Philip Morris» у якасці «геапалітычнага кансультанта» са службовым акладам у $250 000 і штогадовым унёскам у $250 000 у яе фонд. Акрамя таго, за кожны публічны выступ яна атрымлівала $50 000.
У жніўні 1992 года Тэтчэр заклікала НАТА спыніць уладкаваную сербамі разню ў баснійскіх гарадах Гораждзе і Сараева, спыніўшы этнічныя чысткі перыяду Баснійскай вайны. Яна параўнала сітуацыю ў Босніі з «горшымі крайнасцямі нацыстаў», заявіўшы, што сітуацыя ў краі можа стаць новым Халакостам. Тэтчэр таксама выступіла ў Палаце лордаў з крытыкай Маастрыхцкага дагавора, які, па яе словах, «яна ніколі не падпісала б».
На фоне росту зацікаўленасці заходніх нафтавых кампаній у энергарэсурсах Каспійскага мора ў верасні 1992 года Тэтчэр наведала Баку, дзе прыняла ўдзел у падпісанні пагаднення аб правядзенні ацэнкавых распрацовак радовішчаў Чыраг і Шахдэніз паміж Урадам Азербайджана і кампаніямі — англійскай Брытыш Петролеум і нарвежскай Статойл.
У перыяд з 1993 па 2000 год Тэтчэр была ганаровым рэктарам Каледжа Вільгельма і Марыі ў амерыканскім штаце Вірджынія, а з 1992 па 1999 год — ганаровым рэктарам Букінгемскага ўніверсітэта (першага прыватнага ўніверсітэта Вялікабрытаніі, заснаванага ёю ў 1975 годзе).
Пасля абрання Тоні Блэра старшынём Лейбарысцкай партыі ў 1994 годзе Тэтчэр назвала яго «самым небяспечным лідарам лейбарыстаў з часоў Х’ю Гейтскела».
У 1998 годзе пасля арышту іспанскімі ўладамі былога чылійскага дыктатара Аўгуста Піначэта, які павінен быў паўстаць перад судом за масавае парушэнне правоў чалавека, Тэтчэр заклікала да яго вызвалення, спаслаўшыся на тую падтрымку, які ён аказаў Вялікабрытаніі падчас Фалклендскага канфлікту. У 1999 годзе яна наведала былога палітыка, які знаходзіўся пад хатнім арыштам у прыгарадзе Лондана. Піначэт быў вызвалены па рашэнні міністра ўнутраных спраў Джэка Стро ў сакавіку 2000 года па медыцынскіх прычынах.
Падчас парламенцкіх выбараў 2001 года Тэтчэр падтрымлівала кансерватараў, хоць і не ўхваліла кандыдатуру Іана Дункана Сміта на пасаду лідара Кансерватыўнай партыі, як гэта было ў выпадку з Джонам Мэйджарам і Уільямам Хейгам. Тым не менш непасрэдна пасля выбараў яна аддала перавагу Дункану Сміту, а не Кенету Кларку.
У сакавіку 2002 года Тэтчэр выпусціла кнігу «Мастацтва кіравання дзяржавай: стратэгіі для зменлівага свету», якую яна прысвяціла Рональду Рэйгану. У ёй Маргарэт выказала сваю пазіцыю па шэрагу міжнародных палітычных падзей і працэсаў. Яна сцвярджала, што на Блізкім Усходзе не будзе міру датуль, пакуль не будзе зрынуты Садам Хусейн; пісала аб неабходнасці Ізраіля ахвяраваць тэрыторыяй у абмен на мір, утапічнасці Еўрапейскага саюза. Па яе меркаванні, Брытаніі трэба перагледзець умовы свайго членства ў ЕС ці нават пакінуць інтэграцыйнае ўтварэнне, далучыўшыся да НАФТА.
Пасля 2002 года
26 чэрвеня 2003 года сышоў з жыцця муж Тэтчэр — Дэніс. 3 ліпеня ён быў крэміраваны.
11 чэрвеня 2004 года Тэтчэр наведала пахаванне Рональда Рэйгана. З прычыны праблем са здароўем быў загадзя зроблены відэазапіс з яе надмагільнай прамовай. Потым Тэтчэр разам з асяроддзем Рэйгана адправілася ў Каліфорнію, дзе наведала памінальную службу і цырымонію пахавання ў Прэзідэнцкай бібліятэцы Рональда Рэйгана.
У 2006 годзе Тэтчэр у якасці госця Дзіка Чэйні наведала ў Вашынгтоне афіцыйную памінальную службу ў памяць аб тэрарыстычных актах 11 верасня 2001 года. Падчас візіту Маргарэт сустрэлася з дзяржаўным сакратаром ЗША Кандалізай Райс.
У лютым 2007 года Тэтчэр стала першым прэм’ер-міністрам Вялікабрытаніі, якому пры жыцці ўстанавілі помнік у брытанскім парламенце (афіцыйнае адкрыццё адбылося 21 лютага 2007 года ў прысутнасці былога палітыка). Бронзавая статуя з выцягнутай правай рукой размешчана насупраць статуі палітычнага куміра Тэтчэр — Уінстана Чэрчыля. Тэтчэр выступіла з кароткай прамовай у Палаце абшчын, заявіўшы, што «я хутчэй аддала перавагу б жалезнай статуі, але бронза таксама сыдзе… Яна не саржавее».
У канцы лістапада 2009 года Тэтчэр ненадоўга вярнулася на Даўнінг-стрыт, 10, каб прадставіць публіцы свой афіцыйны партрэт, выкананы мастаком Рычардам Стоўнам (ён жа ствараў партрэты Елізаветы II і яе маці — Елізаветы Боўз-Лаян). Гэта падзея стала праявай асаблівай павагі да былога прэм’ер-міністра, які знаходзіўся яшчэ пры жыцці.
У 2002 годзе Тэтчэр перажыла некалькі мікраінсультаў, пасля якіх урач параіў ёй адмовіцца ад удзелу ў публічных мерапрыемствах і адысці ад грамадскай і палітычнай дзейнасці. Пасля непрытомнасці падчас абеду ў Палаце абшчын, якая здарылася 7 сакавіка 2008 года, яна была дастаўлена ў бальніцу Сент-Томас у цэнтральнай частцы Лондана. У чэрвені 2009 года была шпіталізавана ў сувязі з пераломам рукі.
4 ліпеня 2011 года Тэтчэр павінна была прысутнічаць на цырымоніі адкрыцця 10-футавага помніка Рональду Рэйгану ў Лондане, але не змагла ў сувязі з дрэнным самаадчуваннем. У тым жа месяцы ў апытанні арганізацыі «Ipsos MORI» яна была названа самым кампетэнтным брытанскім прэм’ер-міністрам за апошнія 30 гадоў, а 31 ліпеня было абвешчана, што яе офіс ў Палаце Лордаў зачынены.
Смерць і пахаванне
Маргарэт Тэтчэр памерла 8 красавіка 2013 года ва ўзросце 87 гадоў пасля перанесенага інсульту. Яна здымала нумар-люкс у гатэлі «Рыц» у Лондане са снежня 2012 года пасля таго, як ёй стала цяжка ўздымацца па лесвіцы свайго дома «Чэстэр Скуэр» у Белгравіі.
Рэакцыі на вестку пра смерць Тэтчэр у Вялікабрытаніі былі змяшаныя, пачынаючы ад апісання яе як найвялікшага прэм’ер-міністра мірнага часу ў краіне да грамадскіх урачыстасцяў з нагоды яе смерці і выразаў асабістай непрыязнасці.
Падрабязная інфармацыя пра пахаванне Тэтчэр была загадзя ўзгодненая з ёй. Цырымонія была ўрачыстай і ўключала ў сябе ваеннае ўшанаванне і царкоўную службу ў Саборы Святога Паўла 17 красавіка. На пахаванні прысутнічалі каралева Лізавета II і прынц Філіп, герцаг Эдынбургскі. Гэта быў другі раз за час праўлення каралевы, калі яна прысутнічала на пахаванні былога прэм’ер-міністра (пасля пахавання Уінстана Чэрчыля ў 1965 годзе).
Пасля службы ў саборы цела Маргарэт Тэтчэр было крэміравана крэматорыі «Мортлэйк», там жа, дзе і цела яе мужа. Крэмацыя адбылася 28 верасня ў Каралеўскім шпіталі Чэлсі. Падчас прыватнай цырымоніі прах Тэтчэр быў аддадзны зямлі на тэрыторыі лякарні, таксама як і прах яе мужа.
Спадчына
Для прыхільнікаў Тэтчэр яна застаецца палітычнай фігурай, якая змагла аднавіць брытанскую эканоміку, нанесці істотны ўдар па прафсаюзах і аднавіць імідж Вялікабрытаніі ў якасці сусветнай дзяржавы. У перыяд яе прэм’ерства з 7 да 25 % узрасла колькасць брытанскіх жыхароў, якія валодалі акцыямі; больш мільёна сем’яў набылі дамы, што належалі раней муніцыпальным саветам, што павялічыла лік домаўладальнікаў з 55 да 67 %. Агульны асабісты дабрабыт вырас на 80 %. Перамога ў Фалклендскай вайне і цесны саюз з ЗША таксама лічацца адным з яе найважнейшых дасягненняў.
У той жа час перыяд прэм’ерства Тэтчэр быў адзначаны высокім беспрацоўем насельніцтва і рэгулярнымі забастоўкамі. У пытанні беспрацоўя большасць крытыкаў вінавацяць яе эканамічную палітыку, якая знаходзілася пад моцным уплывам ідэй манетарызму. Гэта праблема, у сваю чаргу, стала прычынай распаўсюджвання наркаманіі і сямейных разводаў. Выступаючы ў красавіку 2009 года ў Шатландыі, напярэдадні трыццацігадовай гадавіны яе абрання ў якасці прэм’ер-міністра, Тэтчэр настойвала на тым, што ніколькі не шкадавала аб сваіх дзеяннях падчас прэм’ерства, у тым ліку ў пытанні ўвядзення падушнага падатку і адмовы ад субсідавання «састарэлай прамысловасці, чые рынкі збыту знаходзіліся ў заняпадзе».
Прэм’ерства Тэтчэр стала самым працяглым у XX стагоддзі, з часоў Солсберы (1885, 1886—1892 і 1895—1902) і самым працяглым бесперапынным знаходжаннем на пасадзе з часоў лорда Ліверпуля (1812—1827).
Узнагароды
Заняўшы ў 1970 годзе пост міністра асветніцтва і навукі, Тэтчэр стала членам Тайнага савета Вялікабрытаніі. Праз два тыдні пасля сыходу з паста яна атрымала Ордэн Заслуг — адметны знак членаў абмежаванага таварыства (ордэна), заснаванага ў Вялікабрытаніі ў 1902 годзе каралём Эдуардам VII. Адначасова Дэніс Тэтчэр стаў уладальнікам спадчыннага тытула — баранэтам. У 1992 годзе Тэтчэр стала пэрам Палаты Лордаў з прысваеннем асабістага спадчыннага дваранства з тытулам баранэсы Кестывена ў графстве Лінкальншыр і герба. У 1995 годзе яна была прызначана Елізаветай II дамай Найвысакароднага Ордэна Падвязкі (вышэйшага рыцарскага ордэна Вялікабрытаніі).
У 1983 годзе Тэтчэр была выбрана членам Лонданскага каралеўскага таварыства, а пасля абрання ў 1975 годзе лідарам Кансерватыўнай партыі стала першай жанчынай-паўнапраўным членам (у якасці ганаровага члена) Карлтонскага клуба.
На Фалклендскіх астравах, пачынаючы з 1992 года, штогод 10 студзеня адзначаецца Дзень Маргарэт Тэтчэр у памяць пра яе візіт на астравы ў 1983 годзе. Акрамя таго, у гонар палітыка была названа вуліца ў Порт-Стэнлі, а таксама паўвостраў у Паўднёвай Джорджыі.
Тэтчэр была ўзнагароджана Рэспубліканскім сенатарскім медалем Свабоды, а таксама адной з дзвюх вышэйшых узнагарод ЗША для грамадзянскіх асоб, якія ўручаюцца па рашэнні прэзідэнта ЗША, — Прэзідэнцкім медалем Свабоды. Акрамя таго, яна стала лаўрэатам Прэміі Свабоды Рональда Рэйгана. Тэтчэр аказвае садзейнічанне стратэгічнаму даследчаму інстытуту ЗША Heritage Foundation, пры якім у 2005 годзе быў створаны Цэнтр свабоды імя Маргарэт Тэтчэр.
У 1998 годзе Тэтчэр было прысвоена званне ганаровага грамадзяніна Заграба. З’яўлялася членам Більдэрбергскага клуба.
Згадванні ў культуры
Асоба Маргарэт Тэтчэр згадана ў шэрагу мастацкіх твораў, у тым ліку ў літаратурных тэкстах, тэлевізійных праграмах, мастацкіх і дакументальных фільмах, тэатральных пастаноўках. У дакументальнай драме, якая выйшла ў 2002 годзе на брытанскім тэлеканале BBC4, ролю брытанскага прэм’ер-міністра сыграла актрыса , а ў  —. Акрамя таго, Тэтчэр стала галоўным героем у такіх фільмах, як (2009; ролю выканала ) і «Жалезная лэдзі» (2011; ролю выканала Мэрыл Стрып). За ролю Тэтчэр у апошнім фільме Мерыл Стрып стала ўладальніцай восьмай статуэткі прэміі «Залаты глобус», другой статуэткі прэміі BAFTA і атрымала трэцяга «Оскара».
Дзмітрый Канстанцінавіч Арцыменя
Дзмітрый Канстанцінавіч Арцыменя (, в. Стайкі, цяпер Баранавіцкі раён —, ) — савецкі і беларускі партыйны і палітычны дзеяч.
Біяграфія
Нарадзіўся ў в. Стайкі (цяпер Баранавіцкага раёна) у сялянскай сям’і. У няпоўныя 15 гадоў пайшоў працаваць на Баранавіцкі рамонтна-механічны завод. У 1953 годзе скончыў Пінскі гідратэхнікум. Працаваў у Зэльве старшым раённым меліяратарам.
Быў абраны другім, а затым першым сакратаром Зэльвенскага райкама камсамола. У 1960 годзе накіраваны ў Мінскую партыйную школу (скончыў у 1964 годзе). У 1964 годзе пераехаў у Свіслач. Старшыня Свіслацкага райвыканкама. Накіраваны ў Астравец. Першы сакратар Астравецкага райкама партыі. У ліпені 1977 года пераведзены ў Гродна на пасаду намесніка старшыні аблвыканкама. З кастрычніка 1983 года (пасля ад’езду Сяргея Кабяка на працу ў Віцебск) прызначаны старшынёй Гродзенскага аблвыканкама. Захаваў пасаду і ў незалежнай Беларусі. Праводзіў пасяджэнні па-беларуску.
Дэпутат Вярхоўнага Савета 12-га склікання. Разглядаўся партыйнай наменклатурай, як адзін з кандыдатаў на пасаду старшыні Вярхоўнага Савета Беларусі ўзамен Станіслава Шушкевіча.
Ініцыятар стварэння еўрарэгіёна «Нёман».
Забойства
У нядзелю ўвечары 20 верасня 1993 года быў забіты стрэлам у сэрца на ганку свайго дома ў Гродна па вуліцы Астроўскага. Пахаваны на Гродзенскіх могілках па праспекце Касманаўтаў. Забойства, якое так і не было раскрыта, стала адным з самых гучных злачынстваў у гісторыі першых гадоў незалежнай Рэспублікі Беларусь.
Памяць
На радзіме ў вёсцы Стайкі Баранавіцкага раёна імем Арцымені названа вуліца.
Валянціна Міхайлаўна Кукса
Валянціна Міхайлаўна Кукса (у дзявоцтве Леанюк; 3 студзеня 1951, в. Гнеўчыцы, Іванаўскі раён, Брэсцкая вобласць — 13 верасня 2014) — беларуская пісьменніца.
Біяграфія
Нарадзілася 3 студзеня 1951 г. у вёсцы Гнеўчыцы Іванаўскага раёна Брэсцкай вобласці ў шматдзетнай сялянскай сям’і. Бацька працаваў манцёрам сувязі рачнога транспарту Пінскага параходства. Вясковае выхаванне змалку навучыла цярплівасці, адказнасці, у поце здабываць свой хлеб. Васьмігадовая школа была ў Гнеўчыцах, а вось у дзесяцігодку прыйшлося хадзіць у суседні Крытышын.
Пасля заканчэння сярэдняй школы Валянціна Кукса вучылася ў Брэсцкім педагагічным вучылішчы. Пасля вучылішча паступіла ў Брэсцкі педагагічны інстытут імя А. С. Пушкіна на дашкольны факультэт. Паспяхова скончыўшы інстытут, паступіла ў аспірантуру. Здала два экзамены, рыхтавалася да напісання дысертацыі, як напаткала трагедыя — цяжка захварэла старэйшая дачка Света.
В. М. Кукса працавала выхавацелем у дзіцячых садах г. Брэста. Была стваральнікам першых беларускамоўных груп у дашкольных установах горада. Распрацавала шэраг метадычных работ для выхавацеляў і настаўнікаў па вывучэнні беларускай мовы дзяцьмі дашкольнага і малодшага школьнага ўзросту. У часопісе «Пралеска» друкавала «Заняткі па развіцці маўлення ў дзяцей дашкольнага ўзросту». Набыткам для выхавацеляў сталі яе дапаможнік «Колеры вясёлкі. Вучымся гаварыць па-беларуску» (1998) і кніга для бацькоў «Створым прастору любові» (2005).
Пісаць мастацкую прозу пачала ў студэнцкія гады. Палескія песні і мова на ўсё жыццё запалі ва ўражлівую душу, таму «вясковасць» і радаводу, і маральна-духоўнага стану ў пісьменніцы была ўвабрана ад нараджэння. Першае сваё апавяданне «Калінавая слёзка» надрукавала ў абласной газеце «Заря», праўда, яго пераклалі на рускую мову. Затое наступны твор — «Вясковыя малюнкі» — рэдакцыя змясціла на беларускай (19 сакавіка 1987 г.). Валянціна Кукса пісала толькі пра тое, што ведала, што перажыла, а ведала больш за ўсё дзяцей. Іх перажыванні і свае вакол іх клала сардэчным словам на паперу. Друкавалася ў перыядычных выданнях, у калектыўных зборніках «З палескіх крыніц. Чый бэз?» (1993), «Карані» (1994), «Берестейське багаття» (2012), альманаху «Жырандоля». Выдала дзве кнігі прозы «І верыла ў цуд…» (1999), «Кнігаўка» (2005).
Мела высокі аўтарытэт сярод творчага асяроддзя Брэстчыны. Сябравала з Нінай Мацяш, Алесем Каско, Міколам Пракаповічам, Аляксеем Філатавым і інш.
У чэрвені 2001 г. прынята ў Саюз беларускіх пісьменнікаў.
Валянціна Міхайлаўна клапацілася, каб аднавіць у Гнеўчыцах разбураную святыню — царкву Параскевы Пятніцы. Адпраўным момантам, які прадвызначыў будаўніцтва новага храма, стаў яе зварот да землякоў у іванаўскай раённай газеце «Чырвоная звязда» 19 сакавіка 1999 г. 27 лістапада 2007 г. адбылося ўрачыстае асвячэнне храма.
Пасля цяжкай працяглай хваробы Валянціны Міхайлаўны Куксы не стала 13 верасня 2014 г., пахавана на могілках в. Камяніца-Жыравецкая Брэсцкага раёна.
Узнагароды
Аблвыканкам па выніках 1999 г. назваў яе «Чалавекам года» ў галіне адукацыі. Узнагароджана прэміяй «Берасцейская зорка», Ганаровай граматай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь (2001). У 2005 г. стала лаўрэатам Берасцейскай мядовай літаратурнай прэміі за кнігу «Кнігаўка».
Эло
Эло (Ello) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Ламбардыя, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Лека.
Насельніцтва складае 1241 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 555 чал./км². Займае плошчу 2 км². Паштовы індэкс — 23848. Тэлефонны код — 0341.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
Фестываль
Фестываль (festival, ад festivus — святочны) — масавае свята, паказ (агляд) дасягненняў музычнага, тэатральнага, эстраднага, цыркавога або кінамастацтва.
Вінсан
Вінсан — гара ў горнай сістэме гор Элсуэрт. Вышыня — 4892 м.
Забалацце (Уздзенскі сельсавет)
За́балацце (, Заболотье) — вёска ва Уздзенскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Уздзенскага сельсавета.
Блок (механіка)
Блок — простая механічная прылада, якая дазваляе рэгуляваць сілу, вось якой замацавана пры ўздыме грузаў, не падымаецца і не апускаецца.
Уяўляе сабой кола з жолабам па акружнасці, якое верціцца вакол сваёй восі. Жолаб прызначаны для ліны, ланцуга, рэменя і г. п. Вось блока змяшчаецца ў абоймах, прымацаваных да бэлькі або сцяны, такі блок называецца нерухомым, а калі да гэтых абоймаў прымацоўваецца груз, і блок разам з імі можа рухацца, то такі блок называецца рухомым.
Нерухомы блок ўжываецца для ўздыму невялікіх грузаў або для змены кірунку сілы.
Сонечны сарас 145
Сонечны сарас 145 — серыя з 77 сонечных зацьменняў, якія адбываюцца кожныя 18 гадоў 11 дзён і 8 гадзін у перыяд з 4 студзеня 1639 года па 17 красавіка 3009 года.
NGC 1226
NGC 1226 (іншыя абазначэнні — UGC 2575, MCG 6-8-1, ZWG 525.2, ZWG 524.61, PGC 11879) — эліптычная галактыка (E) ў сузор’і Персей.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Памазан
Памазан — прозвішча.
Перальта
Перальта:
IC 4043
IC 4043 — галактыка тыпу Sd ў сузор’і Гончыя Псы.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Перальта (Навара)
Перальта (Peralta) — муніцыпалітэт у Іспаніі, уваходзіць у правінцыю Навара. Муніцыпалітэт знаходзіцца ў складзе раёна (камаркі) Рыбера-Арга-Арагон. Размешчаны за 59,4 км ад сталіцы супольнасці і за 267 км ад Мадрыда. Плошча — 88,4 км². Насельніцтва — 5828 чалавек (на 2017 год).
Герб Эстоніі
Герб Эстоніі — адзін з афіцыйных дзяржаўных сімвалаў Эстонскай Рэспублікі.
Герб уяўляе сабой залаты шчыт з трыма блакітнымі львамі і якія атачаюць яго дубовымі галінкамі. Быў афіцыйна прыняты ў 1925 годзе Рыйгікогу (Дзяржаўным сходам Эстонскай Рэспублікі).
У 1940—1991 гадах не выкарыстоўваўся, адноўлены ў 1990 годзе, афіцыйна зацверджаны Законам аб Дзяржаўным Гербе Эстоніі ад 6 красавіка 1993 года.
Джон Кларк
Джон Кларк (John Clark, або Clarke) — беларускі архітэктар і будаўнік брытанскага паходжання, прадстаўнік архітэктуры класіцызму. У 1799—1826 гадах жыў і працаваў у Гомелі. Пад яго кіраўніцтвам быў рэканструяваны гомельскі палац Румянцавых — Паскевічаў, пабудаваны гомельскі Петрапаўлаўскі сабор і створана практычна ўся гомельская архітэктура 1-й паловы XIX ст. Адзін з нямногіх дойлідаў, якія тым часам стала працавалі на тэрыторыі Беларусі.
Біяграфія
Прыехаў у Гомель каля 1799 года па запрашэнні графа М. П. Румянцава, які атрымаў у спадчыну Гомельскі палац. Румянцаў абраў Гомель як асноўную рэзідэнцыю, таму задумаў перабудову палаца, а таксама перабудову і добраўпарадкаванне горада. Ён запрасіў Д. Кларка, імаверна, непасрэдна з Вялікабрытаніі. Запрасіць іншаземнага майстра Румянцаву было няцяжка, бо як расійскі пасланнік у Франкфурце-на-Майне (Германія) ён выконваў абавязак «шукаць і адбіраць для працы» ў Расійскай імперыі іншаземцаў з тэхнічнымі ведамі.
Архітэктараў з Вялікабрытаніі запрашалі з мэтай засвоіць з іх дапамогай найноўшыя тэндэнцыі, што былі прасякнуты сапраўдным разуменнем антычнасці і духам творчасці заснавальніка класіцызму А. Паладыа, і атрымалі развіццё ў Англіі. З сабой Д. Кларк прывёз чарцяжы буйных англійскіх архітэктараў, прадстаўнікоў паладзіянства, у прыватнасці,.
Архітэктар жыў і працаваў у Гомелі больш за трыццаць гадоў, меў сям’ю. Свой досвед перадаваў дойлідам Івану Дзьячкову і Івану Аднасумаву. Пасля пераходу маёнтка да князёў Паскевічаў у горадзе жыла ўдава архітэктара.
Будынак духоўнага вучылішча
Пабудаваны пад кіраўніцтвам Д. Кларка ў 1799—1819 гадах як летні дом М. П. Румянцава. У адрозненне ад Гомельскага палаца, які прадназначаўся перш за ўсё для прыёмаў і ўрачыстых мерапрыемстваў, гэты дом выкарыстоўваўся для паўсядзённага пражывання. Складаўся з 3-х аб’ёмаў, пастаўленых на адной лініі: 2-павярховы драўляны прамавугольны ў плане корпус і злучаныя з ім галерэі 2-павярховых флігеляў. На першым паверсе корпуса знаходзіліся 2 парадныя залі, на другім — жылыя пакоі. Галоўны фасад быў вылучаны рызалітам з шасцікалонным порцікам дарычнага ордэра і аздоблены балконам. Вокны першага паверху афармляліся паўкруглымі нішамі. Рызаліт, прасценкі першага паверха корпуса і сцены флігеляў былі апрацаваны гарызантальнай рустоўкай.
У другой палове XIX ст. дом быў перабудаваны і ўяўляе з сябе мураваны 2-павярховы П-падобны ў плане будынак (бакавыя крылы прыбудаваны ў 1960-я гады). З 1880-х гадоў у будынку размяшчалася Гомельскае духоўнае вучылішча, цяпер — адзін з карпусоў медыцынскага ўніверсітэта.
Пашырэнне палацавага комплексу
На пачатак XIX ст. гомельскі палац уяўляў сабой той будынак, які цяпер з’яўляецца яго галоўным корпусам (узведзены ў 1777—1796 гадах пад кіраўніцтвам архітэктараў Я. М. Аляксеева і Д. Р. Катлярэўскага). Прыкладна з 1801 года Д. Кларк кіраваў архітэктурна-будаўнічымі работамі ў палацы. У галоўным корпусе былі выкананы аднаўленчыя працы і ўладкавана трэцяя лесвіца, праведзена планіроўка месца вакол яго.
Па абодва бакі ад галоўнага корпуса Д. Кларк пабудаваў два двухпавярховыя флігелі. Яны размяшчаліся сіметрычна галоўнаму корпусу, мелі прамавугольную ў плане форму і з боку галоўнага фасада і ракі былі ўпрыгожаны чатырохкалоннымі порцікамі іанічнага ордэра, якія шчыльна прыстаўлены да сцяны. Невялікія аб’ёмы флігеляў і іх лаканічная архітэктурная апрацоўка падкрэслівалі значэнне галоўнага корпуса. У 1805 годзе адзін флігель ужо быў пабудаваны, будаўніцтва другога флігеля завяршылася ў 1818 годзе. У галоўным корпусе некаторыя працы па аздабленні пакояў (пазалотныя, жывапісныя) працягваліся яшчэ ў пачатку 1820-х гадоў.
Такім чынам, адбыўся другі этап будаўніцтва палаца. Палац набыў развітую, звернутую да галоўнай плошчы горада кампазіцыю.
У далейшым, пры новым уладальніку палаца князе І. Ф. Паскевічы, у 1837—1851 гадах пад кіраўніцтвам архітэктара А. Ідзкоўскага левы ад цэнтральнага ўваходу флігель быў перабудаваны і павялічаны да трох паверхаў, а правы разабраны і на яго падмурку ўзведзена трох’ярусная вежа з павільёнам, на якой у 1850 г. быў надбудаваны чацвёрты ярус. Таксама былі пабудаваны галерэі, якія звязалі флігель і вежу з галоўным корпусам.
Мікалаеўская царква
Пабудавана пад кіраўніцтвам Д. Кларка ў 1805 годзе на поўдні былой в. Валатава Гомельскага павета на сродкі П. М. Румянцава на месцы старой драўлянай царквы. Размешчана на беразе пратокі Валатава (старое рэчышча р. Сож). У 2-й палове XIX ст. часткова перабудавана. Складаецца з 3-х аб'ёмаў. Да асноўнага квадратнага ў плане аб'ёму з усходу прымыкае 4-гранная апсіда, з захаду — бабінец з трохяруснай вежай-званіцай. Цяпер знаходзіцца ў межах Цэнтральнага раёна г. Гомеля, на паўночна-усходняй ускраіне горада (вул. Бранская, 1).
Libocedrus
Libocedrus (Libocedrus) — род іглічных дрэў сямейства.
Віды
Па інфармацыі базы дадзеных The Plant List (на ліпень 2016) род уключае 5 відаў :
Джон Кларк
Петрапаўлаўскі сабор
У 1808—1824 гадах пад кіраўніцтвам Д. Кларка ў Гомелі па ініцыятыве і на сродкі П. М. Румянцава быў пабудаваны Свята-Петрапаўлаўскі сабор (цяпер кафедральны). Ён знаходзіцца непадалёку ад палаца. Будынак мае цэнтрычную кампазіцыю, у плане — выцягнуты крыж з развітым трансептам, кароткім сярэднім нефам і невялікімі рызніцамі абапал алтарнай часткі. Сяродкрыжжа завершана паўсферычным купалам (вышыня каля 25 м) на высокім светлавым барабане. У афармленні фасадаў выкарыстаны асноўныя класіцыстычныя элементы дэкору. Чатыры дарычныя 6-калонныя порцікі па тарцах і рады паўкалон бакавых фасадаў, увянчаныя трыгліфным фрызам, надаюць пабудове манументальнасць. У некаторых рысах храм нагадвае Сабор св. Паўла ў Лондане (выцягнуты крыжова-купальны план, форма купала, высокі барабан і інш.), архітэктурны стыль якога вызначаецца як «барочны класіцызм».
Ланкастэрская школа
У 1818 годзе пры ўдзеле Д. Кларка архітэктарам І. П. Дзьячковым, які працаваў пад яго кіраўніцтвам, быў узведзены будынак Ланкастэрскай школы, першай у Расійскай Імперыі. Мураваны 2-павярховы прамавугольны ў плане будынак быў галоўным у комплексе пачатковай школы, арганізаванай па ініцыятыве М. П. Румянцава, дзе выкладанне вялося па сістэме ўзаемнага навучання, распрацаванай англійскім педагогам Дж. Ланкастэрам. Сярэдняя частка галоўнага фасада вылучана 8-калонным порцікам іанічнага ордэра, завершаным трохвугольным франтонам. Бакавыя часткі галоўнага фасада мелі невялікія рызаліты, сцены якіх на 1-м паверсе былі руставаныя. Вокны першага паверху знаходзіліся ў неглыбокіх нішах з паўцыркульнымі завяршэннямі. Уваходы з тарцоў будынку падкрэсліваліся чатырохкалоннымі порцікамі тасканскага ордэра, што падтрымлівалі балконы. У сярэдняй частцы будынку знаходзіўся вестыбюль з лесвіцамі на другі паверх. Па баках вестыбюля размяшчаліся вялікія залі для заняткаў, якія мелі пасярэдзіне рад калон. Уваходы з тарцоў будынку мелі сенцы з лесвіцамі на другі паверх. Акрамя галоўнага будынку, у комплекс школы ўваходзілі 4 двухпавярховыя флігелі для пражывання настаўнікаў і вучняў (першы паверх мураваны, другі — драўляны), а таксама драўляныя пабудовы для лазні, свірана і стайні. Зараз у будынку знаходзіцца корпус абутковага вытворчага аб’яднання (вул. Савецкая, 39).
Іншыя творы
Джон Кларк таксама пабудаваў бальніцу (1819, не захавалася) і касцёл (1818, не захаваўся).
Значэнне творчасці
М. П. Румянцаў высока цаніў дойліда. Падчас рэканструкцыі гомельскага палаца ён пісаў у маёнтак: «Скажыце Кларку, што я ім бязмерна задаволены, што збіраюся да яго пісаць і даслаць яму самага лепшага агліцкага сукна на фрак».
Вэсткот-Хорт
Вэсткот-Хорт, ужываецца таксама назоў Грэчаскі Новы Запавет Вэсткота і Хорта, або Новы Запавет у грэчаскім арыгінале (The New Testament in the Original Greek — версія тэксту Новага Запавету на арыгінальным дыялекце кайнэ старажытнагрэчаскай мовы, апублікаваная ў 1881 годзе двума прафесарамі Кембрыджа (1825—1901) і Фэнтанам Джонам Энтані Хортам (1828—1892). Кніга была надрукавана ў Нью-Ёрку. Рэдактары супольна працавалі над выданнем тэксту на працягу 28 гадоў. У навуковых выданнях выкарыстоўваецца для тэксту Вэсткота і Хорта скарот — «WH».
Выданне кнігі з’яўляецца плёнам тэксталагічнага даследавання двух навукоўцаў. Крыніцамі для выдання кнігі былі найбольш старажытныя захаваныя рукапісы-манускрыпты на кайнэ IV—V стагоддзя: Ватыканскі кодэкс, Сінайскі кодэкс, Кодэкс Безы, Александрыйскі кодэкс, Яфрэмаў кодэкс. Апроч тэкстаў на старажытнагрэчаскай навукоўцы скарысталі для сваёй працы захаваныя і наяўныя ў іх дырэктыве тэксты-рукапісы на старажытналацінскай і старажытнасірыйскай. Асноўнымі з пяці старажытнагрэцкіх тэкстаў былі Сінайскі і Ватыканскі кодэксы. Калі якое-небудзь месца ў тэксце Ватыканскага і Сінайскага кодэксаў адрозніваліся ад астатніх, то абіраўся тэкст Ватыканскага і Сінайскага кодэксаў. Калі розначытанні былі паміж Ватыканскім і Сінайскім кодэксамі, то абіраўся тэкст Ватыканскага кодэкса. Часам тэкст Кодэкса Безы адпавядаў тэкстам старажытналацінскім і старажытнасірыйскім і быў карацей чым той жа самы тэкст у Ватыканскім кодэксе, у гэтым выпадку навуковы друкавалі тэкст Кодэкса Безы. Тэкст Вэсткота і Хорта з’яўляецца адной са спроб рэканструкцыі тэксту Новага Запавету. Апроч тэкста Вэсткота і Хорта былі і іншыя спробы рэканструкцыі арыгінальнага тэксту Новага Запавету, напрыклад, «Новы Запавет на грэчаскай мове Нэстле-Аланда» («Novum Testamentum Graece Nestle — Aland») і іншыя. Новы Запавет Вэсткота і Хорта вытрымаў некалькі выданняў.
Ян Бжэхва
Ян Бжэхва сапр.: Ян Віктар Лесьмян 15 жніўня 1898, Жмэрынка, Падолле —, Варшава) — польскі паэт яўрэйскага паходжання, аўтар мноства знакамітых баек і вершаў для дзяцей, сатырычных тэкстаў для дарослых, а таксама перакладчык расійскай літаратуры.
Стрыечны брат паэта — Баляслава Лесьмяна, які прыдумаў літаратурны псеўданім «Brzechwa».
На беларускую мову яго вершы перакладалі Аляксей Зарыцкі, Максім Танк, Алег Мінкін, Руслан Равяка.