cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Сапегі
15-16 ст.
Сямён Сапега меў 4 сыноў, з якіх Багдан і Іван (Івашка) сталі пачынальнікамі 2 галоўных ліній роду — чарэйска-ружанскай і кодзенскай (у далейшым кожная з іх працягвала драбіцца). Багдан Сямёнавіч (да 1450 — пасля 1512) праз шлюб з княжной з Друцкіх-Сакалінскіх мацярынскія маёнткі сваёй жонкі: Чарэю ў Лукомскім княстве, Белую (сучасны Лепель) на Полаччыне, Тухачоў пад Віцебскам — пазнейшае ядро ўладанняў Сапегаў. Іван (Івашка) Сямёнавіч (каля 1450—1517) як і бацька, зрабіў кар’еру ў якасці пісара гаспадарскага, потым сакратара. Выконваючы шэраг пасольскіх і іншых дыпламатычных даручэнняў, ён атрымаў за службу шмат наданняў, з якіх буйнейшымі былі Друя, Іказнь і Пагост на Браслаўшчыне, Боткі на Падляшшы, Кодня на Берасцейшчыне.
Да 2-й паловы 16 ст. Сапегі не вылучаліся сярод іншай шляхты ні высокімі пасадамі, ні асаблівым багаццем. Але прадстаўнікі абедзвюх галін (асабліва старэйшай — чарэйскай) пашыралі свае ўладанні. Іван Багданавіч і яго сын Іван праз шлюбы і выслугі набылі Палону, Лемніцу і Астроўну ў Віцебскім ваяводстве, вялікую частку спадчыны князёў Друцкіх (Талачын і Стараселле каля Друцка, Горы і Горкі за Дняпром, Дзярэчыя Лукі на Віцебшчыне каля сучаснага Суража і інш.), Ляйпунікі ў Літве. Януш Багданавіч праз шлюб з княжной Крошынскай атрымаў Лунна на Гродзеншчыне. Прадстаўнік малодшай — кодзенскай галіны Павел Іванавіч, у далейшым новагародскі ваявода, дзякуючы шлюбу з княжной з Гальшанскіх, набыў частку Гальшан, а таксама Станькава і Жыцін у Менскім ваяводстве. Праўда, пасля смерці яго брата Міхала Іванавіча Іказненскі замак і іншыя браслаўскія ўладанні Сапегаў часова адышлі да нашчадкаў па жаночай лініі.
Узвышэнне роду звязана з дзейнасцю Льва Іванавіча Сапегі, які на працягу свайго жыцця займаў ледзь не ўсе найважнейшыя пасады ў дзяржаве — быў падканцлерам, канцлерам, вялікім гетманам, ваяводам віленскім. Спачатку перайшоўшы з праваслаўя ў кальвінізм, Леў Сапега пазней стаў католікам, адным з прыхільнікаў караля Жыгімонта Вазы, пры якім асабліва ўзмацнілася Контррэфармацыя. Багацці яго няўхільна пашыраліся; да бацькоўскай і мацярынскай спадчыны Леў далучыў Ласосін, Ружану і Зэлву на Слонімшчыне, Асвею і Бешанковічы на Полаччыне, Бялынічы, Цяцерын і Круглае ў Аршанскім павеце, частку ўладанняў князёў Лукомскіх, Здзяцель (Дзятлава) на Новагародчыне, Чарнобыль на Кіеўшыне і шмат больш дробных уладанняў. Ён жа выкупіў Іказнь і Друю ў нашчадкаў кодзенскай галіны роду Сапегаў. У яго ўладанні знаходзіліся і вялізныя дзяржаўныя маёнткі (староствы): Слонім, Свіслач, Магілёў, Куранец, Маркава, Мядзел і інш. У выніку шлюбу яго сына Яна Станіслава з дачкой і спадчынніцай Яна Караля Хадкевіча род Сапегаў прыдбаў маёнткі Быхаў, Ляхавічы, Цімкавічы, Любашанскае староства і шмат іншых уладанняў. Багацці Льва Сапегі дазвалялі яму нават фінансаваць вайну са Швецыяй за Інфлянты. Ён жа быў і адным з натхняльнікаў паходу на Маскву ў час гэтак званай Рускай смуты пачатку 17 ст.
17-18 ст.
Вялізныя багацці Льва Сапегі і яго сыноў пасля смерці ў 1656 апошняга з іх, Казіміра Льва, былі падзелены паміж аддаленымі родзічамі і сваякамі. Найбольшую іх частку атрымаў траюрадны брат Казіміра Льва — Павел Ян Сапега, які і без таго меў немалыя маёнткі (Высокае на Берасцейшчыне і Беліца ў Аршанскім павеце). Цяпер да іх далучыліся Ружана, Ляхавічы, Быхаў, Чарэя, Косава. Павел Ян увайшоў у лік найбуйнейшых магнатаў, што спрыяла і яго палітычнаму ўзвышэнню. У 1656, у крытычны час «Патопу», ён атрымаў віленскае ваяводства і гетманскую булаву. Менавіта пад яго кіраўніцтвам вайна з Расіяй і Швецыяй была скончана паспяхова, тэрыторыя ВКЛ была ачышчана ад рускіх войск.
Пры сынах Паўла Яна магутнасць Сапегаў дасягнула максімуму. Кароль Ян Сабескі, каб супрацьдзейнічаць роду Пацаў, даваў вышэйшыя дзяржаўныя пасады Сапегам, якія ў сваю чаргу не грэбавалі злоўжываннямі. Казімір Ян Сапега, які праз шлюб з дачкой Ежы Караля Глябовіча атрымаў палову спадчыны апошняга, у 1680-я дасягнуў дамінавання ў ВКЛ. У 1696 супраць Сапегаў пачалася адкрытая барацьба большай часткі шляхты ВКЛ на чале з віцебскім кашталянам Коцелам. На сойме 1696 шляхце ўдалося правесці канчатковае ўраўнаванне сваіх правоў з правамі польскай шляхты («каэквацыя»), у т.л. ў кантролі над дзейнасцю вышэйшых службовых асоб, і хоць сойм 1697 пацвердзіў «каэквацыю» і прымірыў абодва бакі, канфлікт паміж Сапегамі і шляхтай працягваўся. Пасля абрання ў 1697 саксонскага кюрфюрста Аўгуста Моцнага каралём Рэчы Паспалітай К. Я. Сапега павёў курс на аддзяленне ВКЛ ад Польшчы з мэтаю захапіць вялікакняскую ўладу. 14.9.1700 імператар Леапольд I, каб узмацніць свой уплыў у Рэчы Паспалітай, надаў прадстаўнікам чарэйска-ружанскай лініі роду Сапегаў тытул князёў Свяшчэннай Рымскай імперыі. Маючы войска ў 9 тыс. наёмнікаў, Казімір Ян Сапега быў блізкі да сваёй мэты — толькі ўзброеная кааліцыя Караля Станіслава Радзівіла, князёў Агінскіх, Вішнявецкіх і іншых магнатаў, пачаўшы супраць Сапегаў сапраўднаю грамадзянскую вайну, здолела перамагчы іх у бітве пад Алькенікамі (1700) на поўдзень ад Вільні. Пасля гэтага Сапегі перайшлі на бок шведскага караля Карла XII у часе Паўночнай вайны (1700—1721) і падтрымалі караля Станіслава Ляшчынскага — шведскага вылучэнца на сталец Рэчы Паспалітай. Шляхта працягвала ваяваць супраць Сапегаў і заключыла з рускім царом Пятром I дагавор аб расійскай ваеннай і грашовай дапамозе (Сандамірская канфедэрацыя). Тады Сапегі пайшлі нават на стварэнне казацка-сялянскіх атрадаў на чале з Юрэвічам, Більдзюкевічам і Хмарай, яны дзейнічалі супраць шляхты ва ўсходняй частцы Беларусі (пад Дуброўнай, Галоўчынам, Быхавам). У 1702 гэтыя атрады былі разбіты. У 1704 расійская армія ачысціла цэнтральную частку ВКЛ ад шведскіх і сапегаўскіх атрадаў. Але ўжо ў 1707 Казімір Ян Сапега дамогся поўнай амністыі і ў далейшым быў віленскім ваяводам і гетманам да канца жыцця. Пасля Паўночнай вайны палітычны ўплыў Сапегаў значна паменшыўся, аднак яны па-ранейшаму атрымлівалі галоўныя пасады ў цэнтральнай і мясцовай адміністрацыі ВКЛ. Нашчадкі Казіміра Яна Сапегі адышлі ў цень у параўнанні з нясвіжскай галіной Радзівілаў і князямі Агінскімі.
Малодшая — кодзенская галіна Сапегаў не мела такіх дасягненняў, але і яе прадстаўнікі былі не з апошніх у Рэчы Паспалітай. Асноўныя маёнткі кодзенскай галіны ляжалі за межамі сучаснай Беларусі: Кодзень на забужскай частцы Берасцейскага ваяводства, Боткі і Дубна на Падляшшы. На Беларусі адна з галін Сапегаў (Багдан Паўлавіч, затым яго сын Павел Стэфан) валодала Гальшанамі. Кодзенская галіна праз шлюб Тамаша Сапегі, сына Фрыдэрыка, у 1647 набыла спадчыну згаслага роду паноў Дарагастайскіх (Дарагастаі, Мураваную Ашмянку, Нарач і інш.). Брат Томаша Крыштаф меў за жонку княжну Саламярэцкую, уладальніцу Століна.
19-21 ст.
Непраўдзівымі з’яўляюцца звесткі пра наданне Івану Сямёнавічу графскага тытула імператарам Максіміліянам II 6.1.1572 і пацвярджэнне гэтага тытула Жыгімонтам Аўгустам 4.5.1572. Гэтыя фальсіфікаваныя дакументы былі ўпісаны ў Метрыку ВКЛ у 1744 канцлерам Янам Фрыдэрыкам Сапегам. У 1768 па просьбе Сапегаў сойм Рэчы Паспалітай на падставе гэтых запісаў прызнаў усіх Сапегаў князямі, нашчадкамі Нарымонта Гедзімінавіча. Княжацкі тытул быў пацверджаны ў Каралеўстве Польскім у 1822, у Аўстра-Венгрыі — 1840, у Расіі — 24.7.1874.
Сапегі збіралі бібліятэкі (Бібліятэкі Сапегаў), архівы (Архівы Сапегаў), калекцыі твораў мастацтва, трымалі тэатры. За ўдзел некаторых прадстаўнікоў роду ў паўстанні 1830—1831 гадоў іх маёнткі былі канфіскаваны расійскім урадам. У 1915—1918 Сапегі прэтэндавалі на сталец ВКЛ, якое меркавалася аднавіць пасля магчымай перамогі Германіі ў 1-й сусветнай вайне; У 1918—1939 у Польшчы — землеўладальнікі, дыпламаты, службоўцы. Пасля 2-й сусветнай вайны ў эміграцыі.
Нараджэнне Маці Божай (Пётр Яўсеевіч)
«Нараджэнне Божай Маці» — абраз сярэдзіны XVII стагоддзя са Свята-Успенскай царквы ў горадзе Магілёве. Захоўваецца ў Нацыянальным мастацкім музеі Рэспублікі Беларусь.
Сюжэт
Дзея адбываецца ў вялікім памяшканні з пліткавай падлогай, раскрытым у прастору праз шырокую арку-вакно.
Злева пад светла-карычневым балдахінам (полагам) з зялёнай на карычневай падкладцы драпіроўкай на высокім ступенчатым узвышшы, на ложку, нібы на троне, сядзіць праведная Ганна, абапіраючыся спіной на гару белых з тканымі прошвамі падушак. Яе ногі прыкрытыя чырвонай, у кветкі, коўдрай. Адзенне Ганны сіняга колеру, на галаве белая з чырвонымі затканымі палосамі намітка.
Побач з ёй — жанчыны-служанкі, якія трымаюць посуд з падарункамі ў руках. Іх вопратка светла-вохрыстая, цёмна-чырвоная, сіняя, светла-зялёная. Трэцяя жанчына, з непакрытымі валасамі, клапатліва расхінае занавес над Ганнай. На чырвоным поясе ў адной служанкі жоўты кашалёк.
Каля ўзвышша сядзяць насупраць адна другой жанчыны ў вохрыстым, цёмна-чырвоным, сінім адзенні, у намітках. На руках адной з іх на белым покрыве ляжыць маленькая Марыя, якую толькі што выкупалі. Побач стаіць цэбар значных памераў з вадой і просценькі вазок, засланы для дзіцяці.
Справа, ля накрытага зялёным з цёмна-чырвоным шлякам абрусам стала, на якім стаяць букет кветак у збане і керамічная чаша, паказаны Іаакім у сінім хітоне і цёмна-чырвоным гімаціі з кіем у руцэ. Яго выява з’яўляецца на абразах з XIV стагоддзя. Трэба адзначыць, што Іаакім знаходзіцца ў тым жа пакоі, а не выдалены на галерэю ці ў падсобнае памяшканне, як на старажытных абразах.
На заднім плане ў ружовым з авальным завяршэннем акне за рэльефнай рашоткай намаляваны тры шэрыя дамы. Рэльеф рашоткі створаны густым рэнесансавым арнаментам, выразаным па ляўкасе і пазалочаным; у яго ўкрапаны камяніцы рэнесансавага тыпу.
Вохрыста-фіялетавая падлога расчэрчана чырвонымі лініямі на квадраты. Фігуры прыземістыя. Справа ўнізе надпіс бяліламі ў два радкі, а таксама надпісы над німбамі Ганны і Іаакіма.
Паходжанне
Абраз выяўлены ў 1918 годзе ва Успенскай царкве Магілёва.
Ікона раскрыта ў Дзяржаўнай мастацкай рэстаўрацыйнай майстэрні, , А. М. Рабінінай у 1954—1956 гадах (Масква).
Значэнне іконы
«Нараджэнне Маці Божай» 1649 года з Магілёва — адзін з першых падпісных і датаваных абразоў музейнага збору Нацыянальнага мастацкага музея Рэспублік Беларусь. У правым ніжнім вугле захаваўся надпіс з датай: «Року Бжого 1649 Петръ Евсеевич з Голынца». Невядома, хто пакінуў гэты надпіс — іканапісец або фундатар. У архіўных дакументах было выяўлена імя жыхара Магілёва Зурасты Пятра Яўсеевіча, з якім сёння звязваюць паходжанне абраза.
Аўтар твора, захоўваючы асноўныя рысы традыцыйнай іканаграфіі, перадае змест сюжэта рэалістычна, са мноствам этнаграфічных і бытавых дэталяў: на жанчынах народныя галаўныя ўборы — сялянскія вышываныя наміткі; на падушках — вязаныя карункі-прошвы. У кампазіцыю абраза ўведзены адлюстраванні керамічнага і драўлянага посуду, драўлянага ложка, збана з палявымі кветкамі на стале. Іканапісец надзяляе персанажы канкрэтнымі характарыстыкамі, якія адпавядаюць нацыянальнаму беларускаму тыпажу. Цяжка знайсці больш дакладную этнаграфічна, поўную і праўдзівую перадачу прадметаў сялянскага побыту ў помніках іканапісу першай паловы XVII стагоддзя.
Сусветны Тур UCI
Сусветны Тур UCI (UCI World Tour) — сезон элітных шашэйных велагонак, які праходзіць са студзеня па кастрычнік; таксама рэйтынгавая сістэма, ранжыруючая велагоншчыкаў па выніках іх удзелу ў элітных велагонках (у 2009-2010 гадах яна называлася Сусветным рэйтынгам UCI, і існавала паралельна з UCI ProTour).
Гісторыя
З 2005 года рэйтынг вядучых шашэйных велагоншчыкаў свету складаўся паводле атрыманых імі ачках у гонках пад эгідай UCI ProTour. Аднак у 2007 годзе адбыўся канфлікт паміж кіраўніцтвам UCI і ASO, арганізатарам Тур дэ Франс і некалькіх іншых найважнейшых гонак. У выніку ў 2008 годзе ўсё Гранд Туры, 5 манументальных класічных велагонак і 2 сакавіцкія шматдзёнкі, арганізаваныя ASO і RCS Sport, выйшлі з календара ProTour. Сезон UCI ProTour 2008 вызначыў наймацнейшага велагоншчыка толькі па выніках гонак, якія засталіся, гэта значыць без уліку выступаў велагоншчыкаў ў вядучых сусветных велагонках. Гэта не магло задаволіць грамадскасць, таму з 2009 года за гонкі, якія выйшлі, таксама налічваюцца ачкі, прычым больш высокія, чым за гонкі ProTour; новы рэйтынг атрымаў назву UCI World Ranking. У гэты рэйтынг ўваходзяць усе гонкі даканфліктнага 2007 сезону (акрамя адмененых Эйндхавенскай каманднай гонкі з раздзельным стартам і Тура Германіі). Таксама арганізатары Тура прыклалі намаганні для пашырэння геаграфіі спаборніцтваў: цяпер у каляндар ProTour уваходзяць аўстралійскі Тур Даўн Андэра, канадскія Гран-пры Манрэаля і Гран-пры Квебека. Пазней на фінішы сезонаў з'явіліся Тур Пекіна (з 2011 года) і Тур Ханчжоу (з 2013 года). Акрамя індывідуальнага рэйтынгу, разлічваюцца таксама камандны і нацыянальны, на аснове пяці лепшых гоншчыкаў каманды і краіны адпаведна.
Дзень бацькі
Дзень бацькі — штогадовае свята ў гонар бацькаў, якое адзначаецца ў многіх краінах у трэцюю нядзелю чэрвеня.
Рыгор Крушына
Рыго́р Крушы́на, сапр.: Рыго́р Каза́к (, паводле інш. звестак 1908, в. Бязверхавічы Слуцкага пав. Мінскай губ., цяпер Слуцкі раён Мінскай вобл., паводле інш. звестак у Вільні  —, Саўт-Рывер, Нью-Джэрсі, ЗША, паводле інш. звестак у Вашынгтоне ; Іншыя псеўданімы: Алесь Апавядальнік; Кастусь Рамановіч) — беларускі паэт, празаік, крытык.
Ядвіга Іосіфаўна Раздзялоўская
Ядвіга Іосіфаўна Раздзяло́ўская, па нараджэнні Лясе́ўская (Jadwiga Lesiewska-Rozdziałowska;, Бяла Падляска, Польшча — ) — беларуская мастачка. Заслужаная дзяячка культуры Польшчы (1982).
Біяграфія
Нарадзілася ў Бяле Падляскай. У дзяцінстве і юнацтве жыла ў Замасці, скончыла мясцовую гімназію (1922).
Рыгор Крушына
Біяграфія
Нарадзіўся ў сям’і паштовага службоўца, дзяцінства правёў у Вільні і на Случчыне (вёска Еўлічы ). У 1914 сям’я выехала ў Разань. Пасля Першай сусветнай вайны вярнуўся на Случчыну. У 1924 паступіў на Слуцкія агульнаадукацыйныя курсы; быў актывістам беларусазнаўчага гуртка. У 1925 паступіў у МБПТ. Арыштаваны разам з малодшым братам Міколам у 1925 па справе Ю. Лістапада; быў вызвалены. У 1927 паступіў у МВПІ, стаў сябрам літаб’яднання «Маладняк». Скончыў Маскоўскі інстытут кінематаграфіі. У пачатку Вялікай Айчыннай вайны застаўся на акупаванай тэрыторыі. З 1944 жыў у Германіі. У 1950—1960-я працаваў у Мюнхене ў беларускай рэдакцыі радыё «Свабода». Потым выехаў у ЗША. Адзін з заснавальнікаў у 1951 Беларускага інстытута навукі і мастацтва ў Нью-Ёрку. Рэдагаваў часопіс «Конадні». Друкаваўся ў многіх эмігранцкіх выданнях. Пісаў паэмы, апавяданні, крытычныя артыкулы. Займаўся форматворчасцю, упершыню ўвёў у беларускую літаратуру такія віды верша як паліндром, туюг, газэлі, канцона, японскія танкі, пісаў санеты, трыялеты, рандо, актавы, тэрцыны, працягваючы пачатае М. Багдановічам, У. Дубоўкам, Я. Пушчам. Р. Крушына стаў першым беларускім пісьменнікам, якога прынялі ў сябры Міжнароднага ПЭН-клуба.
Пахаваны на Беларусіх могілках у Іст-Брансуіку, штат Нью-Джэрсі.
Ядвіга Іосіфаўна Раздзялоўская
Біяграфія
Навучалася ў Прамыслова-мастацкай школе ў Любліне (1929—1931), яе настаўнікам быў вучань Яна Матэйкі, вядомы мастак-жывапісец, графік і вітражыст Юзаф Мехофер.
Скончыла ў 1939 годзе Варшаўскую мастацкую школу. У час 2-й сусветнай вайны знаходзілася на радзіме мужа ў Баранавічах, засталася ў Беларусі. Працавала ў баранавіцкім фотаатэлье рэтушоркай, адначасова займалася жывапісам, у тым ліку і на заказ. Брала ўдзел у выстаўках падчас нямецкай акупацыі ў Баранавічах і Менску ў 1942 годзе, удзельнічала ў працы баранавіцкай мастацкай суполкі «Маладая Беларусь». За гэта пасля вайны выслана ў Казахстан.
Рыгор Крушына
Творчасць
Да вайны выйшлі першы паэтычны зборнік «Разгон» (Гомель, 1930; у сааўтарстве з С. Ракітам, В. Палескім), зборнік вершаў «Паэзія чырвонаармейца» (Мінск, 1931), падрыхтаваны трэці збронік «Шкумат пачуцця». У часе Вялікай Айчыннай вайны друкаваўся ў выданнях, якія выходзілі пад акупацыяй, — «Беларуская газэта», «Беларускі работнік», «Раніца». У ЗША выдаў зборнікі лірыкі «Лебедзь чорная» (1947), «Выбраныя творы» (1957), «Вячэрняя лірыка» (1963), «Хвіліна роздуму» (1968), «Вясна ўвосень» (1972), «Дарогі» (1974), «Сны і мары» (1975). Падрыхтаваны ў 1979 зборнік «Рэквіем» застаўся ў рукапісе.
Аляксандр Пятровіч Герман
Аляксандр Пятровіч Герман ( — ) — савецкі вучоны ў галіне горнай механікі, педагог, акадэмік Акадэміі навук СССР (1939).
Ядвіга Іосіфаўна Раздзялоўская
Біяграфія
У 1948 годзе вярнулася ў Беларусь, жыла ў Маладзечне.
З 1957 года член Беларускага саюза мастакоў. У 1959—1977 гадах выкладала ў студыі выяўленчага мастацтва ў Маладзечне Мінскай вобласці. Прымала ўдзел у выстаўках у Румыніі і Фінляндыі.
Аляксандр Пятровіч Герман
Біяграфія
Нарадзіўся 20 кастрычніка (1 лістапада) 1874 года ў Вятцы (цяпер Кіраў). У 1897 годзе скончыў фізіка-матэматычны факультэт Пецярбургскага ўніверсітэта, у 1903 годзе — Пецярбургскі горны інстытут. Працаваў на Пуцілаўскім заводзе, на Пецярбургскім манетным двары.
Рыгор Крушына
Творчасць
У эміграцыі Р. Крушына, апрача 7 паэтычных зборнікаў, напісаў шэсць цікавых, высокамастацкіх і змястоўных паэм («Пэрсыдская легенда», «Песьня песьняў Саламона», «Эротава іскрынка», «Кантата самотных», «Паэма пра вусны», «На руінах пачуцьцяў»). Як празаік Р. Крушына напісаў апавяданне «Чорныя Дразды», успаміны «Вогнішча», «Пагібель праз жарты», нарысы «Шумавіньне», «Паэзія геолагаў» (пра рэпрасаваных беларускіх аўтараў), крытычныя артыкулы «Барыс Мікуліч», «Сымон Будны», «Паўлюк Шукайла».
Ядвіга Іосіфаўна Раздзялоўская
Біяграфія
Ведала некалькі замежных моў, іграла на фартэпіяна.
Аляксандр Пятровіч Герман
Біяграфія
З 1907 года — на навукова-выкладчыцкай працы ў Пецярбургскім (Петраградскім, Ленінградскім) горным інстытуце (з 1914 года — прафесар, з 1915 года — загадчык кафедры горназавадской механікі, у 1918—1925 гадах — памочнік дырэктара інстытута, у 1930—1945 гадах — памочнік дырэктара па вучэбнай частцы, з 1945 года — прарэктар па навуковай рабоце).
Рыгор Крушына
Творчасць
Для ранняга перыяду творчасці Р. Крушыны характэрна, што ён пісаў вершы на дазволеныя ідэалагічнай цэнзурай тэмы, з адпаведным пафасам. У амерыканскі перыяд Крушынавай творчасці гучалі самыя разнастайныя матывы. Індывідуальна-творчае развіццё Р. Крушыны як паэта, змест і эстэтычны лад ягоных вершаў змяняліся па меры асэнсавання аўтарам свабоды слова і жыцця ў «свабодным свеце». У многіх паэтычных зборніках Р. Крушыны паўстае вобраз выгнанца — ужо вольнага паэта, але з параненым сэрцам, смуткам па пакінутай радзіме. Скразны матыў Бацькаўшчыны прасочваецца ўва ўсіх яго паэтычных цыклах. Р. Крушына абвясціў прынцып свабоднага ад палітыкі і ўладаў мастацтва.
Ядвіга Іосіфаўна Раздзялоўская
Біяграфія
Пахавана на маладзечанскіх могілках побач мужа.
Творчасць
Творчасці ўласцівы гарманічнасць каларыту, дакладнасць мастацкага вобраза, лірычнасць. Аўтарка сюжэтна-тэматычных карцін «Немцы адступаюць» (1946), «У рабства» (1947), «Дом-музей П. І. Чайкоўскага ў Кліне» (1951), «Раніца» (1956), «Адам Міцкевіч і Марыля Верашчака ў Туганавічах» (1965); партрэтаў «Дзяўчынка ў ружовым» (1956), «Маладая балерына» (1960), «Цыганка з дзіцем» (1968), «Мастак Б.Шахназараў» (1981); пейзажаў «Масток» (1956), «Від на аул Кубачы» (1963), «Нясвіж. Вясна ў парку» (1975), «Вясна ў лесе» (1982); нацюрмортаў «Кветкі і фрукты», «Вясновы нацюрморт» (абодва 1963), «Чаромха» (1966), «Белая акацыя», «Нацюрморт з вінаградам», «Мальвы» (усе 1976), «Нацюрморт з рабінаю» (1980), «Вязынка», «Рэквіем», «Родныя кветкі» (усе 1982), «Сказ беларускага лесу» (1984) і інш. Працавала таксама ў графіцы.
Аляксандр Пятровіч Герман
Біяграфія
Стваральнік савецкай навуковай школы горнай механікі. Заснавальнік дынамікі руднічнага пад’ёму. Даў дакладнае раўнанне тэарэтычнага напору турбамашын, даказаў існаванне закона кангруэнтных індывідуальных характарыстык для геаметрычна падобных турбамашын. Распрацаваў навуковыя прынцыпы аўтаматызаванай сістэмы кіравання пад’ёмнымі машынамі.
Аляксандр Віктаравіч Герман
Аляксандр Віктаравіч Герман (,  —, вёска Жытніца, Ленінградская вобласць) — камандзір 3-й Ленінградскай партызанскай брыгады. Герой Савецкага Саюза (1944).
Аляксандр Пятровіч Герман
Біяграфія
Удзельнічаў у праектаванні буйных горных прадпрыемстваў Данбаса, Урала, Кузбаса, Караганды, Ткварчэлі і іншых.
Аляксандр Віктаравіч Герман
Біяграфія
Аляксандр Герман нарадзіўся 24 мая 1915 года ў Петраградзе ў сям’і служачага. Скончыўшы сямігодку, Герман працаваў слесарам і вучыўся ў аўтабудаўнічым тэхнікуме.
Аляксандр Пятровіч Герман
Біяграфія
Доктар тэхнічных навук (1935). Акадэмік АН СССР па Аддзяленню тэхнічных навук (горная справа) з 28 студзеня 1939 года.
Аляксандр Віктаравіч Герман
Біяграфія
У лістападзе 1933 гады Аляксандр Герман уступіў у шэрагі Чырвонай Арміі. У 1937 годзе скончыў Арлоўскае Бранятанкавае вучылішча і служыў у механізаванай брыгадзе. Пачатак Вялікай Айчыннай вайны заспеў яго слухачом 2-га курса Ваеннай акадэміі імя М. В. Фрунзэ.
Аляксандр Пятровіч Герман
Біяграфія
Памёр 30 лістапада 1953 года ў Ленінградзе. Пахаваны на Літаратарскіх мастках Волкаўскіх могілак.
Аляксандр Віктаравіч Герман
Біяграфія
З ліпеня 1941 г Герман служыў у разведвальным аддзеле штаба Паўночна-Заходняга фронту, а затым выступаў намеснікам камандзіра 2-й асобай партызанскай брыгады па разведцы.
З лета 1942 года маёр Аляксандр Герман — камандзір 3-й Ленінградскай партызанскай брыгады. Пад яго камандаваннем брыгада знішчыла некалькі тысяч варожых салдат і афіцэраў, пусціла пад адхон звыш трохсот чыгуначных эшалонаў, падарвала сотні аўтамашын і выратавала ад згону ў рабства трыццаць пяць тысяч савецкіх грамадзян.
Маёр Герман загінуў смерцю храбрых 6 верасня 1943 года, выходзячы з варожага акружэння ля вёскі Жытніца Наваржэўскага раёна Пскоўскай вобласці. Пахаваны на плошчы горада Валдай Наўгародскай вобласці.
Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 2 красавіка 1944 г. узорнае выкананне баявых заданняў камандавання на фронце барацьбы з нямецка-фашысцкім захопнікамі і праяўленыя пры гэтым мужнасць і гераізм маёру Герману Аляксандру Віктаравічу пасмяротна прысвоена званне Героя Савецкага Саюза.
Уолтэр Персі Крайслер
Уолтэр Персі Крайслер (2 красавіка 1875, Вэймега, (штат Канзас) — 18 жніўня 1940) — амерыканскі аўтамабілебудаўнік, прамысловец, заснавальнік карпарацыі Крайслер.
Біяграфія
Уолтэр Персі Крайслер нарадзіўся 2 красавіка 1875 года ў мястэчку Вэймега у штаце Канзас.
Любоў да тэхнікі прывяла хлапчука ў чыгуначных майстэрняў. Ён марыў стаць машыністам, але пачынаць прыйшлося з прыбіральшчыка, затым вучня слесара. У 22 гады, атрымаўшы сертыфікат кваліфікаванага механіка, Крайслер змяніў некалькі чыгуначных кампаній, хутка прасоўваючыся па кар’ернай лесвіцы. Неўзабаве ён ужо займаў пасаду генеральнага кіраўніка трэста American Locomotive Co.
Кар’ера
Яшчэ праз тры гады Крайслер стаў віцэ-прэзідэнтам канцэрна General Motors, куды ўваходзіла фірма Buick.
У 1920—1924 гадах Крайслер заняўся рэарганізацыяй кампаній Willys-Overland і Maxwell Chalmers.
Усе гэтыя гады Крайслер марыў аб стварэнні ўласнага аўтамабіля, у якім ён мог ўвасобіць ўвесь свой багаты досвед і ідэі аб тэхнічнай дасканаласці аўтамабіля і камфорце. Знаёмства з трыма інжынерамі — Фрэдам Зэдэрам, Оўанам Скелтанам і Карлам Брэерам дапамагло ў рэалізацыі гэтых планаў. На плошчах, што вызвалілася з-за банкруцтва Chalmers, і быў сабраны першы аўтамабіль. Ім стаў Chrysler 70. Гэты аўтамабіль меў шалёны поспех у ЗША. У першы жа год іх было прададзена больш за 32,000 штук.
Банат
Бана́т (Bánság) — гістарычная вобласць, падзеленая паміж Сербіяй, Румыніяй і Венгрыяй. З трох бакоў межы Баната вызначаныя рэкамі: на поўначы Мурэшам, на захадзе Цісай, на поўдні Дунаем. Усходнюю мяжу ўтвараюць Карпацкія горы. Паводле плошчы Банат прыкладна роўны Бельгіі.
Румынская частка Банату на захадзе раўнінная і нагадвае венгерскі стэпавы рэгіён Пусту. На паўночным усходзе яна складаецца з халмістай мясцовасці, а на поўдні з гор сярэдняй велічыні. Эканамічным і культурным цэнтрам Баната з'яўляецца горад Тымішаара. Сербская частка складаецца з плоскай раўніны.
Румынскія гісторыкі лічаць Банат гістарычнай тэрыторыяй румынаў, а значыць — і Вялікай Румыніі.
Чыгуначны перагон
Чыгуначны перагон — ўчастак чыгуначнай лініі, які злучае сумежныя раздзельныя пункты.
Перагоны падпадзяляюцца на адно-, двух - і шматпутныя. Маюць цотны і няцотны кірунак. Падзяляюцца на блок-вучасткі таблічкамі-падзельнікамі («пікеты» ) або прахаднымі святлафорамі (раней семафорамі). Даўжыня перагону, яго тып залежыць ад значнасці, загружанасці і эфектыўнасці выкарыстання. Перагон з'яўляецца складнікам часткай дыстанцый пуці (або пуцявая частка, ПЧ) і менавіта на перагоне адбываецца змена кіравання чыгункамі і дыспетчарскіх участкаў.
Аднапутны перагон
Перагон, які складаецца з аднаго пуці, дзеліцца на блок-ўчасткі прахаднымі святлафорамі пры аўтаматычнай блакіроўкі (АБСА) і ўяўляе сабой адзіны блок-вучастак пры паўаўтаматычнай блакіроўкі (ПАБ). Недахоп такога перагону ў тым, што рух па ім выконваецца адначасова толькі ў адзін бок. Толькі пасля зыходу цягніка пры ПАБ або цягнікоў пры АБСА з перагону на станцыю (раз'езд) на гэты ж перагон можна адправіць цягнік (цягніка) сустрэчнага напрамку. Паміж аднапутнымм перагонамі ладзяць раз'езды або невялікія абгонныя пункты ў выглядзе паўстанкаў. Звычайна аднапутныя перагоны ладзяць на малазагружаных участках чыгункі, для прамысловых патрэб, для руху толькі грузавых цягнікоў паміж грузавымі і сартавальнымі станцыямі, альбо жа для ажыццяўлення прыгарадных перавозак паблізу сельскіх населеных пунктаў. Звычайна аднапутныя перагоны неэлектрыфікаваны, і рух цягнікоў ажыццяўляецца пад цеплавознай і часам паравознай цягай. Існуюць таксама і электрыфікаваныя ўчасткі перагонаў.
Двухпутны перагон
Самы часта выкарыстоўваны тып перагону ў многіх краінах свету. Зрэдку на кароткіх участках шляху выкарыстоўваецца падвойная сістэма напрамкаў або так званае двухбаковае блакаванне. На досыць доўгіх перагонах могуць знаходзіцца столькі цягнікоў, на колькі блок-участкаў дзеліцца перагон. Перагоны дзеляцца на блок-участкі з дапамогай устаноўкі прахадных святлафораў на аднолькавай адлегласці адзін ад аднаго, прыкладна 2 кіламетры.
Межы
Мяжой паміж раздзельнымі пунктамі і перагонамі з'яўляюцца выразна устаноўленыя межы раздзельных пунктаў:
Свята-Ушэсцеўская царква (Гарадзец)
Свята-Ушэсцеўская царква — праваслаўны храм у аграгарадку Гарадзец Кобрынскага раёна Брэсцкай вобласці. Знаходзіцца ў цэнтры вёскі, на пагорку.
Гісторыя
Пабудавана ў 1799 годзе ў вёсцы Камень Шляхецкі з дрэва. У 1876 годзе перавезена ў мястэчка Гарадзец і пастаўлена на бутавы падмурак.
Архітэктура
Помнік народнага дойлідства з рысамі барока. Вырашана працяглым чатырохсценным зрубам пад двухсхільным гонтавым дахам, які над пяціграннай апсідай за кошт застрэшкаў пераходзіць у вальмавы. Па цэнтры даху ўзведзены фігурны васьмігранны купал. Плоскасны франтальны фасад завершаны трохвугольным вертыкальна ашаляваным франтонам з 2 маленькімі слыхавымі аконнымі праёмамі. Уваход вылучаны двухсхільным ганкам на 2 слупах. Вертыкальна ашаляваныя бакавыя фасады рытмічна расчлянёны высока ўзнятымі прамавугольнымі аконнымі праёмамі ў разных ліштвах і бусамі-сцяжкамі ў прасценках.
Інтэр’ер
Над прытворам у залу адкрываюцца хоры. Сцены ў інтэр’еры дэкарыраваны арнаментальным фрызам. Іканастас створаны ў 1867 годзе паводле праекта інжынера Кадрунцава. Два абразы XIX стагоддзя «Маці Божая Адзігітрыя».
Rotten Tomatoes
Rotten Tomatoes (у перакладзе з — гнілыя памідоры; вымаўляецца — Рот(э)н тама́таўз) — вэб-сайт, на якім збіраюцца агляды, інфармацыя і навіны кінематографа. Назва сайта ўтворана ад традыцыі кідаць гнілымі памідорамі ў артыстаў, якія не спадабаліся публіцы. Flixster з'яўляецца ўладальнікам Rotten Tomatoes са студзеня 2010 года.
Галоўны рэдактар сайта — Мэт Атчыці (Matt Atchity).
Армія Канфедэратыўных Штатаў Амерыкі
28 лютага 1861 г. Часовы Кангрэс Канфедэратыўных штатаў Амерыкі заснаваў часовае самаахвотніцкае войска і ўзяў паўнамоцтва над вайсковымі аперацыямі, а таксама паўнамоцтвамі для збору дзяржаўных сіл і самаахвотнікаў новапрызначанаму прэзідэнту Канфедэрацыі Джэферсану Дэвісу. Дэвіс быў выпускніком Вайсковай акадэміі ЗША і палкоўнікам валанцёрскага палка падчас Амерыкана-Мексіканскай вайны. Ён таксама быў сенатарам Злучаных Штатаў з Місісіпі і вайсковым міністрам пры прэзідэнце Франкліне Пірсе. 1 сакавіка 1861 года, ад імя ўрада Канфедэрацыі, Дэвіс узяў на сябе кантроль над вайсковай сітуацыяй у Чарльстоне, штат Паўднёвая Караліна, дзе міліцыя (апалчэнне) штата Паўднёвая Караліна ажыццяўлялай аблогу форт Самтэр у гавані Чарльстана, які ўтрымваў невялікі вайсковы гарнізон ЗША. У сакавіку 1861 года часовы Кангрэс пашырыў часовыя войскі і стварыў больш сталае войска Канфедэратыўных Штатаў.
Хоць большасць салдатаў, якія ваявалі ў амерыканскай грамадзянскай вайне, былі самаахвотнікамі, абодва бакі ў 1862 г. звярталіся да закліку, як сродак прымусіць мужчын зарэгістравацца і пайсці самаахвотнікамі. Пры нябытнасці дакладных запісаў, ацэнка адсотка салдатаў Канфедэрацыі, якія былі прызыўнікамі, прыкладна ўдвая перавышае 6 % салдат ЗША, якія былі закліканы.
Лічбы страт войска Канфедэрацыі таксама з'яўляюцца няпоўнымі і ненадзейнымі. Лічацца найболей блізкімі да рэальнасці наступныя ацэнкі колькасці загінулых салдатаў Канфедэрацыі: каля 94 тысяч загінулых ці смяротна параненых у баях, 164 000 смерцяў ад хвароб і ад 26 000 да 31 000 смерцяў у лагерах ваеннапалонных ЗША. Адна ацэнка параненых Канфедэратаў, што лічыцца няпоўнай, складае 194,026. Гэтыя лічбы не ўлічваюць мужчын, якія памерлі ад іншых прычын, такіх як няшчасныя выпадкі, якія б дадалі некалькі тысяч паказнікаў беззваротных страт.
Валенса
Валенса (Wałęsa) — прозвішча:
NGC 2563
NGC 2563 (іншыя абазначэнні — UGC 4347, MCG 4-20-33, ZWG 119.65, PGC 23404) — лінзападобная галактыка (S0) ў сузор’і Рак.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Фірменны пасажырскі цягнік
Першы фірменны цягнік у СССР — «Чырвоная страла» пачаў курсіраваць паміж Ленінградам і Масквой з 1931 года. На час блакады Ленінграда яго курсіраванне перарывалася, але адразу пасля зняцця блакады курсіраванне гэтага цягніка было адноўлена.
Жоўцевыя кіслоты
Жо́ўцевыя кісло́ты — высокамалекулярныя монакарбонавыя поліцыклічныя кіслоты з класа стэроідаў, вытворныя халанавай кіслаты. Утвараюцца ў клетках печані чалавека і многіх жывёльных арганізмаў і выдзяляюцца з жоўцю.
Жоўцевыя кіслоты, што атрымліваюць з жоўці вышэйшых жывёл, выкарыстоўваюцца ў фармацэўтычнай прамысловасці як сыравіна для вытворчасці палавых гармонаў і інш.
Жоўцевыя кіслоты чалавека
Да жоўцевых кіслот належаць холевая, дэзоксіхолевая, літахолевая і іншыя кіслоты. Асноўная частка іх у жоўці злучаецца з глікаколам і таўрынам і ўтварае т.зв. парныя жоўцевыя кіслоты (напрыклад, глікахолевыя кіслоты), солі якіх садзейнічаюць эмульгаванню і ператраўленню тлушчаў, усмоктванню тлустых кіслот.
Уладзіслаў Уладзіслававіч Прыбыткоўскі
Біяграфія
У 1925—1928 гадах вучыўся ў Беларускай акадэміі сельскай і лясной гаспадаркі ў Горках Магілёўскай вобласці. Пасля заканчання сельскагаспадарчай акадэміі, некаторы час жыў і працаваў у Маскве, дзе ў 1931 годзе ўваходзіў у беларускую секцыю Маскоўскай асацыяцыіі пралетарскіх пісьменнікаў
Як лічаць многія даследчыкі ў 1931 годзе быў рэпрэсаваны і пабываў у высылцы. Пасля вызвалення працаваў навуковым супрацоўнікам Беларускай доследнай станцыі па жывёлагадоўлі і разам з будучым докторам сельскагаспадарчых навук Андрэем Гайко надрукаваў у 1940 годзе ў Дзяржаўным выдавецтве БССР брашуру «Племянная ферма ардэнаноснага саўгаса „Крынкі“».22 ліпеня 1941 года быў прызваны ў армію Дрысненскім РВК Полацкай вобласці. І як сведчаць дакументы сайта «Память народа» прапаў без вестак ў кастрычніку 1944 года. З гэтых дакументаў таксама бачна, што яго жонка Журбік Кацярына Ігнацьеўна, якая жыла ў Мінску, у 1945—1948 гг. некалькі разоў рабіла запыты ў Кагановіцкі РВК г. Мінска аб лёсе мужа.
Літаратурная творчасць
У час вучобы ў Горках пачаў займацца літаратурнай творчасцю — пісаць вершы і дасылаць у часопіс «Аршанскі маладняк». Друкаваўся пад псеўданімам — Прыбытак Лад.
У 1926—1927 гг. ўваходзіў у Горацкую студыю «Аршанскага маладняка». У часопісах «Маладняк», «Аршанскі Маладняк» друкаваў вершы і літаратуразнаўчыя артыкулы. ў 1927 годзе ўступае ў аб’яднанне «Беларуская літаратурна-мастацкая камуна». У першым нумары часопіса «Росквіт», што выпусціла гэта аб’яднанне, паэт надрукаваў верш. У сакавіку 1928 года гэта літаратурнае аб’яднанне распалася і У. Прыбыткоўскі вярнуліся ў «Маладняк». Быў дэлегатам Усебеларускай канферэнцыі «Маладняка» ў 1927 годзе ад Горацкай студыі «Аршанскага Маладняка». У сваіх вершах У. Прыбыткоўскі шукаў новыя паэтычныя формы знаходзіўся пад уплывам У. Маякоўскага. Ён актыўна карыстаўся «лесвічкай» і ўжываў рэдкія для беларускай паэзіі віды рыфмоўкі.
Аналіз яго творчасці
М. Гарэцкі аналізуючы яго творчасць у кнізе «Маладняк за пяць гадоў» адзначаў, што ў яго ёсць «ухіл у футурызм».
Кандыдат філалагічных навук Віктар Жыбуль лічыць, што паэт "… пакінуў невялікую, але цікавую літаратурную спадчыну, у ёй канцэнтраваліся авангардысцкія пошукі беларускай паэзіі 1920-х гг.( . У 1926 г. У.Прыбыткоўскі дэбютуе як крытык, друкуючы рэцэнзію на кнігу М.Зарэцкага «Голы звер»(«Аршанскі Маладняк», 1926).
Аб яго творчасці пакінулі ўспаміны Юрка Гаўрук і Міхась Ганчарык. Апошні лічыў, што: «Прыбыткоўскі не стаіць на раздарожжы, як Дудар, проста і шчыра кліча кінуць у вёсцы і ў горадзе „слёзы дзедаўскія сеяць па пяску“ і, каб скарэй знішчыць кулацка-нэпаўскі дысананс сучаснасці, зазывае „без вагання прыстаўляць наган к віску“».
Аляксандр Віктаравіч Наёк
Аляксандр Наёк (нар. ) — украінскі футбаліст, паўабаронца казахстанскага клуба «Атырау».
Клубная кар’ера
Нарадзіўся і пачынаў займацца футболам у Херсоне. У ДЮФЛ выступаў за «Асвіту» (Херсон), затым перайшоў у данецкі «Шахцёр». У 2009 годзе падпісаў з клубам першы прафесійны кантракт, выступаў за трэцюю і моладзевую каманду.
15 ліпеня 2010 года быў аддадзены ў арэнду «Гаверле» (Ужгарад), за якую правёў 19 матчаў у Першай лізе. У сезоне 2012/13 быў капітанам моладзевай каманды данецкага «Шахцёра».
У красавіку 2013 года, з-за канфлікту з кіраўніцтвам «Шахцёра», Аляксандр вырашыў пакінуць клуб. Прапановы паступалі ад «Дынама» (Кіеў) і «Кубані» (Краснадар). Але больш настойлівым быў «Металіст» (Харкаў).
У новым клубе Наёк таксама ў асноўным выступаў за дубль, за першы год у аснове згуляў усяго два матчы. Так як Аляксандр жадаў больш праводзіць час на полі, разам з кіраўніцтвам было прынята рашэнне аб арэндзе ў данецкі «Металург». Улетку 2015 года вярнуўся ў «Металіст».
У лютым 2016 года прыбыў на прагляд у салігорскі «Шахцёр», але не падышоў клубу. Пазней далучыўся да мінскага «Дынама», якое таксама спачатку не стала прапаноўваць кантракт, але ў сакавіку ўсё ж стаў іграком беларускага клуба. У складзе «Дынама» стаў адным з асноўных ігракоў, выступаючы на пазіцыі апорнага паўабаронцы (часам выкарыстоўваўся ў якасці цэнтральнага абаронцы). У ліпені 2016 года падоўжыў кантракт з дынамаўцамі на 2,5 гады.
Улетку 2017 года стаў капітанам мінчан. Па выніках сезона 2017 быў прызнаны найлепшым паўабаронцам чэмпіянату Беларусі. 21 чэрвеня 2018 года ўдзельнічаў у матчы-адкрыцці рэканструяванага стадыёна «Дынама» ў Мінску і забіў першы гол на новым стадыёне. У ліпені 2018 года па пагадненні бакоў пакінуў мінскае «Дынама» і неўзабаве падпісаў кантракт з «Дынама» з Брэста, дзе таксама стаў іграком стартавага складу.
У чэрвені 2019 года падоўжыў кантракт з брэсцкім клубам да канца 2021 года. У сезоне 2019 у якасці трывала іграка асновы дапамог брэсцкаму клубу стаць чэмпіёнам Беларусі.
У студзені 2021 года перайшоў у расійскі «Арэнбург», дзе чаргаваў выхады ў стартавым складзе і на замену. У чэрвені 2021 года вярнуўся ў Беларусь, далучыўшыся да брэсцкага «Руха», дзе замацаваўся ў аснове.
У снежні 2021 года стаў іграком кіпрскага «Апалона». У жніўні 2022 года па пагадненні бакоў пакінуў клуб, а ў верасні далучыўся да ізраільскага «Макабі Бней Рэйнэ».
У лютым 2023 года перайшоў у казахстанскі «Атырау».
Міжнародная кар’ера
З 2007 па 2011 год прыцягваўся да гульнў юнацкіх зборных Украіны розных узростаў. У 2012—2013 гадах — ігрок моладзевай зборнай Украіны.
Верацеі (Глыбоцкі раён)
Гісторыя
Некалі вёска Празароцкай гміны Дзісенскага павета Віленскага ваяводства.
Ліквідавана ў 2000 годзе.
Цікавыя факты
З вёскі Верацеі паходзіць так званая «Глыбоцкая дуда», якая захоўваецца ў фондзе Нацыянальнага музея Літвы і датуецца 1849 годам (на 28 гадоў старэй за лепельскую). Дакладная копія Глыбоцкай дуды зробленая майстрам Сяргеем Чубрыкам захоўваецца ў Глыбоцкім гісторыка-этнаграфічным музеі. Унікальнасць гэтай дуды ў тым, што гэта найстарэйшая з захаваных беларускіх дуд, а мех сшыты са скуры барсука, поўсцю навонкі.
IC 5173A
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Аляксандр Іванавіч Гегела
Аляксандр Іванавіч Гегела (23 ліпеня 1891, Екацярынаслаў —, ) — савецкі архітэктар.
Біяграфія
Нарадзіўся ў Екацярынаславе ў 1891 годзе. Бацька — тытулярны саветнік Іван Рыгоравіч Гегела, служыў земскім урачом у Верхнедняпроўскім павеце Екацерынаслаўскай губерні, памёр яшчэ да нараджэння сына. Маці — Алена Канстанцінаўна (Лашкова), была настаўніцай.
З 1902 года вучыўся ў Екацерынаслаўскай класічнай гімназіі, пасля заканчэння якой, разам з маці і старэйшым братам Міхаілам, пераехаў у Санкт-Пецярбург. У 1910 годзе паступіў у Санкт-Пецярбургскі політэхнічны інстытут, пасля заканчэння першага курса перавёўся ў Інстытут грамадзянскіх інжынераў. Падчас вучобы працаваў на будоўлях архітэктара І. А. Фаміна.
У 1921 годзе паступіў на архітэктурнае аддзяленне Акадэміі мастацтваў, якое паспяхова скончыў у 1923 годзе. На працягу наступных трыццаці гадоў ён разам з памочнікамі выканаў больш за 300 праектаў, з якіх ажыццёўлена больш за сто.
Петах-Тыква
Петах-Тыква  (פֶּתַח תִּקְוָה) — горад у Ізраілі, уваходзіць у агламерацыю г. Тэль-Авіў. Заснаваны ў 1878 годзе як сельскагаспадарчае паселішча. Каля 160 тыс.жыхароў (2000). Транспартны вузел. Цэнтр сельскагаспадарчага раёна (цытрусавыя). Прамысловасць: машынабудаўнічая, тэкстыльная, харчовая (перапарацоўка садавіны, агародніны), металаапрацоўчая, хімічная, алмазагранільная. Шпіталь «Бейлінсан» — адзін з буйнейшых у краіне. Мемарыяльны цэнтр «Яд ла-банім», прысвечаны памяці ўсіх, хто загінуў пры абароне дзяржавы Ізраіль.
Чабаркульскі раён
Чабаркульскі раён(Чебаркульский район) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў Чалябінскай вобласці Расіі. Адміністрацыйны цэнтр — горад Чабаркуль, які не ўваходзіць у склад раёна.
Чабаркульскі раён мяжуе з Аргаяшскім, Сасноўскім, Еткульскім, Увельскім, Пластаўскім і Уйскім раёнамі, а таксама з Башкартастанам. Плошча раёна складае 2863,38 км².
NGC 881
NGC 881 (іншыя абазначэнні — MCG -1-6-89, IRAS02160-0650, PGC 8822) — спіральная галактыка (Sc) у сузор’і Кіт.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі новага агульнага каталога.
Антыкітэрскі механізм
Механізм змяшчаў вялікую колькасць бронзавых шасцярняў у драўляным корпусе (які амаль адразу рассохся і разваліўся пасля уздыму на паверхню), на якім былі размешчаны цыферблаты са стрэлкамі і, паводле рэканструкцыі гама-тамаграфіяй, выкарыстоўваўся для разліку руху нябесных целаў. Іншыя прылады падобнай складанасці невядомыя ў эліністычнай культуры. У ім выкарыстоўваецца дыферэнцыяльная перадача, якая была вынайдзена не раней за XVI ст., а ўзровень мініятурызацыі і складанасць супастаўныя з механічнымі гадзіннікамі XVIII ст. Прыблізныя памеры механізму ў зборы 33×18×10 см.
Кім Кі Дук
Кім Кі Дук (김기덕;, Паўднёвая Карэя — , Рыга, Латвія) — паўднёвакарэйскі кінарэжысёр. Уладальнік «Залатога льва» Венецыянскага кінафестывалю і шэрагу іншых кінематаграфічных узнагарод.
Біяграфія
У 1993 годзе Кім Кі Дук атрымаў узнагароду Інстытута сцэнарыстаў (Educational Institute of Screenwriting) за лепшы сцэнарый да фільма «Мастак і злачынец, прысуджаны да смерці». Некаторы час ён падарожнічаў па Еўропе і выстаўляўся як мастак. Пасля яшчэ двух сцэнарысцкіх узнагарод адбыўся яго рэжысёрскі дэбют з фільмам «Кракадзіл» (1996). Далей рушылі ўслед фільмы «Дзікія жывёлы» (1996), «Гатэль „Птушыная клетка“» (1998) і эксперыментальны фільм «Рэальная выдумка» (2000), зняты дзесяццю кінакамерамі ўсяго за 200 хвілін.
Прэміі і ўзнагароды
Лаўрэат Венецыянскага кінафестывалю за фільмы «П’ета» і «Пусты дом», Канскага кінафестывалю за фільм «Арыран», Берлінскага кінафестывалю — за стужку «Самарыцянка».
Міхал Шульц
Мі́хал Шульц (Міхаіл Шульц, Mykolas Angelas Šulcas, Michał Szulc;, Курляндыя — , ) — літоўскі і беларускі архітэктар нямецкага паходжання. Прадстаўнік позняга класіцызму.
Біяграфія
У 1788 годзе скончыў Галоўную віленскую школу (у 1803 годзе ператвораную ў Віленскі ўніверсітэт) са ступенню доктара філасофіі. Вучань прафесара Лаўрына Гуцэвіча. З восені 1788 года выкладаў у школах Крэтынгена, Вільні, у 1794 годзе — Навагрудка. Удзельнічаў у паўстанні 1794 года. Увосень 1797 года стаў ад’юнктам прафесара Лаўрына Гуцэвіча, пазней — прафесарам універсітэта, узначаліў кафедру архітэктуры.
З 1799 года праектаваў, будаваў і рэканструяваў навучальныя карпусы Віленскага ўніверсітэта і дамы персанала ўніверсітэта, таксама іншыя жылыя дамы Вільні, сядзібныя ансамблі і храмавыя будынкі ў Літве і Беларусі.
У сувязі з аварыямі паліцыя забараніла Шульцу займацца праектаваннем і будаўніцтвам. Ён быў звольнены з пасады архітэктара ўніверсітэта, аднак заставаўся прафесарам архітэктуры.
Улетку 1812 года Шульцу было даручана ўзвядзенне павільёна для ўрачыстай вячэры ў гонар імператара Аляксандра ў Закрэце (цяпер парк Вінгіс). Незадоўга да балю павільён абрынуўся. Узрушаны Шульц кінуўся ў Вілію і патануў. Цела яго выцягнулі праз некалькі дзён у 20 вёрстах ад горада.
Творчасць
Напачатку сваёй дзейнасці завяршаў працы, распачатыя Гуцэвічам: у 1798—1801 гадах завяршыў рэстаўрацыю віленскага Кафедральнага сабора, у 1798—1800 — віленскай ратушы.
Затым працаваў над рэканструкцыяй будынкаў Віленскага ўніверсітэта. У 1799—1801 гадах на трэцім паверсе паўночнага корпуса двары Сарбевія абсталяваў уласную кватэру ў чатыры пакоі. Інтэр’ер кватэры Шульц дэкараваў ляпнымі арнаментамі і формамі розных ордараў. Для асвятлення спальні накшталт рымскага атрыума ў столі і даху прасечана акно прамавугольнай формы. Памяшканне ўпрыгожана формамі дарычнага ордара, сканцэнтраванымі ў антаблеменце і апраўленні вокнаў. Антаблемент, які апяразвае гасціную, складаецца з фрыза, разбітага на метопы з разеткамі раслінных матываў. Антаблементы іншых пакояў карынфскага і тасканскага ордара. У сваёй кватэры Шульц чытаў лекцыі, выкарыстоўваючы яе як навочны дапаможнік па гісторыі архітэктуры і праектаванні.
Аднапавярховыя будынкі заходняга корпуса двары М. Даўкшы Шульц рэканструяваў пад кватэры прафесараў, змяніўшы планіроўку і надбудаваўшы два паверхі. У 1806 годзе трэці паверх заходняга корпуса двара Сарбевія архітэктар прыстасаваў пад бібліятэку. У 1810 годзе ў Вялікім двары ён перабудаваў фасад аулы, упрыгожыўшы яго класіцыстычным парталам. У 1811 годзе Шульц працаваў на праектам рэканструкцыі аулы.
У 1799 годзе архітэктар рэканструяваў будынкі ў Сярэйкішках, прыстасаваўшы іх для кафедры прыродазнаўчых навук (лабараторыі, аўдыторыі, кватэры прафесараў). Тады ж ім быў падрыхтаваны праект Сярэйкішкскага батанічнага саду і пабудаваны масток у садзе. Увосень таго ж года Шульц рэканструяваў будынак універсітэцкай аптэкі (палац Бжастоўскіх) на рагу вуліц Святога Яна (Швянта Ёна, ) і Універсітэцкай (Універсітэта, ).
У 1807 годзе архітэктар рэканструяваў трохпавярховы дом Прозараў на Вялікай вуліцы, у якім былі размешчаны кватэры для прафесараў. Пасля будынак стаў вядомы як дом Франка (цяпер тут размяшчаюцца кнігарня, пасольства Францыі і Французскі культурны цэнтр). Размешчаны асіметрычна пад’езд падкрэсліваюць дарычныя пілястры і ліштва. Вялікія вокны другога паверху ўпрыгожваюць апраўленні і ляпныя арнаментныя вянкі. Вугал дома акцэнтаваны белым рустам.
У 1807—1810 гадах па праекце Шульца рэшткі занядбанай Прачысценскай царквы былі перабудаваны ва ўніверсітэцкі Анатомікум з аўдыторыямі і празектарскімі на першым паверсе і кабінетамі, навучальнымі і гаспадарчымі памяшканнямі на другім.
Трохпавярховы дом, які належаў універсітэту, Шульц у 1809—1810 годзе рэканструяваў для патрэб Хімічнай калегіі: пабудаваў вялікую ратондную аўдыторыю, абсталяваў кватэры прафесараў. У хімічнай аўдыторыі ў форме амфітэатра ў нішах паміж дарычнымі пілястрамі былі ўбудаваны цыліндрычныя печы. Дзве дзверы апраўляе партал з дарычнымі калонамі. Ратонду апяразвае шырокі антаблемент. Купальнае скляпенне мае кесоннае вырашэнне. Цяпер у гэтым будынку размяшчаецца Міністэрства адукацыі і навукі Літвы (вугал вуліц А. Валана і Святога Мікалая, ).
Шульц таксама праектаваў рознага роду культавыя будынкі. У 1802 годзе ён спраектаваў і ўзвёў званіцу касцёла Святой Ганны ў Вільні, кіраваў рэстаўрацыйнымі работамі па яго аднаўленні. У 1802—1803 гадах архітэктар падрыхтаваў праект трохнефнай царквы, школы, гаспадарчых і вытворчых пабудоў у Свіслачы (Беларусь), яшчэ адзін ў 1810 годзе (не рэалізаваны). Мяркуецца, што Шульцу належыць праект ансамбля каменных капліц у Вабальнінкасе (цяпер Біржайскі раён).
Палац Тызенгаўзаў
Напачатку XIX стагоддзя архітэктар удзельнічаў у стварэнні інтэр’ераў палаца Тызенгаўзаў у Вільні на рагу Нямецкай і Троцкай вуліц (цяпер Вакечу і Траку, ).
Сядзібы
У 1802—1822 гадах Шульц праектаваў ансамбль сядзібы М. К. Агінскага ў Залессі, недалёка ад Смаргоні, які ўключаў аднапавярховы палац з сіметрычным фасадам, з мезанінам і двухпавярховымі павільёнамі па вуглах, аранжарэя, вадзяны млын, капліца, павільёны, масткі ў парку. У 1806 годзе архітэктар рэканструяваў сядзібу ў Нямежысе (цяпер Вільнюскі раён), каля 1811 года сядзібу ў Анташаве (цяпер Вільнюскі раён).
Рысы стылю
Пры рэканструкцыі будынкаў універсітэта Шульц, як правіла, вялікую ўвагу надаваў зручнасці і функцыянальнасці. Ад прац прадстаўнікоў ранняга класіцызму і стылю яго настаўніка Лаўрына Гуцэвіча праекты Шульца адрозніваюцца ўмеранасцю формаў, эканамічнасцю, адмовай ад падкрэсленай велічнасці галоўных фасадаў і прапорцыямі, блізкімі да звычайных прапорцыяй ампіру.
Памяць
Імем Шульца названа адна з вуліц у раёне Вільнюса Пашылайчай.
Свята-Успенская царква (Гарадзец)
Свята-Успенская царква — праваслаўны храм у вёсцы Гарадзец Рагачоўскага раёна Гомельскай вобласці.
Віктар Цімафеевіч Лебедзеў
Віктар Цімафеевіч Ле́бедзеў (, Арол, Расія — 2 снежня 2001) — беларускі акцёр. Народны артыст Беларусі (1992).
Рыхард Пфайфер
Ры́хард Фры́дрых Яга́нес Пфа́йфер (Richard Friedrich Johannes Pfeiffer;, г. Здуны, Польшча — ) — нямецкі бактэрыёлаг, імунолаг і гігіеніст.