cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Расстрэл імператарскай сям’і Раманавых
Кампанія дэзынфармацыі
22 ліпеня 1918 года інфармацыя пра пакаранне смерцю Мікалая II была апублікавана лонданскай «Таймс», 21 ліпеня (з-за розніцы часавых паясоў) — «Нью-Ёрк Таймс». Падставай для гэтых публікацый стала афіцыйная інфармацыя ад савецкага ўрада.
Дэзынфармацыя сусветнай і расійскай грамадскасці працягвалася і ў афіцыйным друку, і па дыпламатычных каналах. Захаваліся матэрыялы пра перамовы савецкіх улад з прадстаўнікамі германскага пасольства: 24 ліпеня 1918 года саветнік К. Рыцлер атрымаў ад наркама замежных спраў Г. В. Чычэрына інфармацыю, што імператрыца Аляксандра Фёдараўна і яе дочкі перавезены ў Перм і ім нішто не пагражае. Адмаўленне згубы царскай сям’і працягвалася і далей. Перамовы паміж савецкім і германскім урадамі пра памен царскай сям’і вяліся да 15 верасня 1918 года. Пасла Савецкай Расіі ў Германіі А. А. Ёфе не інфармавалі пра падзеі ў Екацярынбургу па радзе У. І. Леніна, які даў указанне: «''…нічога не расказваць А. А. Ёфе, каб таму было лягчэй хлусіць''».
Надалей афіцыйныя прадстаўнікі савецкага кіраўніцтва працягвалі дэзынфармаваць сусветную грамадскасць: дыпламат заяўляў, што царская сям’я жывая, у снежні 1918 года; Р. Я. Зіноўеў у інтэрв’ю  11 ліпеня 1921 года таксама сцвярджаў, што сям’я жывая ; наркам замежных спраў Г. В. Чычэрын і далей працягваў даваць ілжывыя звесткі пра лёс царскай сям’і — так, ужо ў красавіку 1922 года, падчас правядзення, на пытанне карэспандэнта газеты Chicago Tribune пра лёс вялікіх княжнаў ён адказаў: «''Лёс дачок цара мне невядомы. Я чытаў у газетах, быццам яны знаходзяцца ў Амерыцы''». Бачны бальшавік, адзін з удзельнікаў прыняцця рашэння пра расстрэл царскай сям’і П. Л. Войкаў быццам бы заяўляў у дамскім таварыстве ў Екацярынбургу, «што свет ніколі не пазнае, што яны зрабілі з царскай сям’ёй».
Праўду пра лёс усёй царскай сям’і паведаміў у артыкуле «Апошнія дні апошняга цара» П. М. Быкаў ; артыкул быў апублікаваны ў складанцы «Рабочая рэвалюцыя на Урале», выдадзенай у Екацярынбургу ў 1921 годзе 10-тысячным тыражом; неўзабаве пасля выхаду складанка была «вынятая са звароту». Артыкул Быкава быў перадрукаваны ў маскоўскай газеце «Коммунистический Труд» (будучая «Московская правда»). У 1922 годзе ў той жа газеце з’явілася рэцэнзія на складанку «Рабочая рэвалюцыя на Урале. Эпізоды і факты»; у ёй, у прыватнасці, было сказана пра П. З. Ярмакова як пра асноўнага выканаўца расстрэлу царскай сям’і 17 ліпеня 1918 года.
Савецкія ўлады прызналі, што Мікалай II быў расстраляны не адзін, а разам з сям’ёй, калі на Захадзе пачалі шырыцца матэрыялы следства Сакалова. Пасля таго як у Парыжы выйшла кніга Сакалова, Быкаў атрымаў ад УКП(б) заданне выказаць гісторыю екацярынбургскіх падзей. Так з’явілася яго кніга «Апошнія дні Раманавых», выдадзеная ў Свярдлоўску ў 1926 годзе. У 1930 годзе кніга была перавыдадзена.
На думку гісторыка Л. А. Лыкавай, хлусня і дэзынфармацыя пра забойства ў падвале дома Іпацьева, афіцыйнае яе афармленне ў адпаведных рашэннях партыі бальшавікоў у першыя дні пасля падзей і замоўчванне больш за сямдзясят гадоў спарадзілі недавер да ўлады ў грамадстве, што працягваў адбівацца і ў пост-савецкай Расіі.
Лёс Раманавых
Апроч сям’і былога імператара, у 1918—1919 гадах была знішчана «цэлая група Раманавых», якія паводле тых ці іншых прычын заставаліся да гэтага часу ў Расіі. У жывых засталіся Раманавы, якія знаходзіліся ў Крыме, жыццё якіх ахоўваў камісар (іх збіраўся караць смерцю Ялцінскі Савет, каб яны не аказаліся ў немцаў, якія ў сярэдзіне красавіка 1918 года занялі Сімферопаль і працягвалі акупацыю Крыма). Пасля занятку Ялты немцамі Раманавы апынуліся па-за ўладай Саветаў, а пасля прыходу белых змаглі эміграваць.
Засталіся ў жывых таксама двое ўнукаў, які памёр у 1918 годзе ў Ташкенце ад запалення лёгкіх (у некаторых крыніцах хібна гаворыцца пра яго расстрэл) — дзеці яго сына Аляксандра Іскандэра:  (1917—1999) і Кірыл Андросаў (1915—1992), якія жылі ў Маскве.
Дзякуючы ўмяшанню М. Горкага ўдалося выратавацца таксама князю, які пазней эміграваў у Германію. 20 лістапада 1918 года Максім Горкі звярнуўся да У. І. Леніна з лістом, у якім гаварылася : "Дарагі Уладзімір Ільіч! Зрабіце маленькую і разумную справу, — распарадзіцеся, каб выпусцілі з турмы былога вялікага князя Гаўрыіла Канстанцінавіча Раманава. Гэта — вельмі добры чалавек, першае, і небяспечна хворы, другое. Навошта фабрыкаваць пакутнікаў? Гэта шкодны род заняткаў зусім, а для людзей, якія хочуць пабудаваць свабодную дзяржаву, — асабліва. Да таго ж трошкі рамантызму ніколі не псуе палітыкі. (…) Выпусціце ж Раманава і бывайце здаровы. А. Пешкаў. (…)" Князь быў вызвалены.
Забойства Міхаіла Аляксандравіча ў Пермі
Першым з Раманавых загінуў Вялікі князь Міхаіл Аляксандравіч. Ён і яго сакратар Браян Джонсан былі забіты ў Пермі, дзе яны былі ў высылцы. Паводле наяўных сведчанняў, у ноч з 12 на 13 чэрвеня 1918 года ў гасцініцу, дзе жыў Міхаіл, з’явіліся некалькі ўзброеных людзей, якія вывезлі Міхаіла Аляксандравіча і Браяна Джонсана ў лес і застрэлілі. Рэшткі забітых дагэтуль не выяўлены.
Забойства было пададзена як выкраданне Міхаіла Аляксандравіча яго прыхільнікамі ці таемныя ўцёкі, што было выкарыстана ўладамі ў якасці падставы для ўзмацнення жорсткасці рэжыму ўтрымання ўсіх сасланых Раманавых: царскай сям’і ў Екацярынбургу і вялікіх князёў у Алапаеўску і Волагдзе.
Алапаеўскае забойства
Амаль адначасна з расстрэлам царскай сям’і было здзейснена забойства вялікіх князёў, якія знаходзіліся ў горадзе Алапаеўску, у 140 кіламетрах ад Екацярынбурга. У ноч на 5 (18) ліпеня 1918 года арыштаваныя былі вывезены да закінутай шахты ў 12 км ад горада і скінуты ў яе.
У 3 гадзіны 15 хвілін раніцы выканкам Алапаеўскага Савета тэлеграфаваў у Екацярынбург, што князі былі нібы выкрадзены невядомай бандай, што здзейсніла налёт на школу, дзе яны ўтрымваліся. У той жа дзень старшыня Урал аблсавета Белабародаў перадаў адпаведнае паведамленне Свярдлову ў Маскву і Зіноўеву і Урыцкаму ў Петраград :
Почырк алапаеўскага забойствы быў падобны на екацярынбургскае: у абодвух выпадках ахвяр скідалі ў закінутую шахту ў лесе, таксама ў абодвух выпадках распачыналіся спробы абрынуць гэту шахту гранатамі. Разам з тым алапаеўскае забойства адрознівалася значна большай жорсткасцю: ахвяры, за выняткам вялікага князя Сяргея Міхайлавіча, які аказаў супраціўленне і быў застрэлены, былі скінуты ў шахту, меркавана, пасля нанясення ўдараў тупым прадметам па галаве, пры гэтым некаторыя з іх яшчэ заставаліся жывыя; паводле думкі Р. Пайпса, яны памерлі ад смагі і нястачы паветра, напэўна, праз некалькі дзён. Аднак праведзенае Генеральнай пракуратурай РФ следства прыйшло да высновы, што іх смерць наступіла адразу.
Г. З. Ёфе пагадзіўся з думкай следчага М. Сакалова, які пісаў: «І екацярынбургскае, і алапаеўскае забойства — прадукт адной волі адных асоб».
Расстрэл вялікіх князёў у Петраградзе
Пасля «ўцёкаў» Міхаіла Раманава вялікія князі Мікалай Міхайлавіч, Георгій Міхайлавіч і Дзмітрый Канстанцінавіч, якія знаходзіліся ў высылцы ў Волагдзе, былі арыштаваны. На становішча зняволеных перавялі таксама вялікіх князёў Паўла Аляксандравіча і Гаўрыіла Канстанцінавіча, якія заставаліся ў Петраградзе.
Пасля аб’явы чырвонага тэрору чацвёра з іх аказаліся ў Петрапаўлаўскай крэпасці ў якасці. 24 студзеня 1919 года (паводле іншых дадзеных — 27, 29 ці 30 студзеня) вялікія князі Павел Аляксандравіч, Дзмітрый Канстанцінавіч, Мікалай Міхайлавіч і Георгій Міхайлавіч былі расстраляныя. 31 студзеня петраградскія газеты коратка паведамілі, што вялікія князі былі расстраляныя «».
Было абвешчана, што іх расстралялі як закладнікаў у адказ на забойства ў Германіі Розы Люксембург і Карла Лібкнехта. 6 лютага 1919 года маскоўская газета «» апублікавала артыкул «» з рэзкім асуджэннем гэтага бяссуднага расстрэлу «чатырох Раманавых».
Успаміны Троцкага
Паводле слоў гісторыка Ю. Фльштынскага, Троцкі, ужо знаходзячыся за мяжой, прытрымліваўся версіі, паводле якой рашэнне пра расстрэл царскай сям’і было прынята мясцовай уладай. Пазней, выкарыстоўваючы мемуары савецкага дыпламата, які перабег на Захад, Троцкі паспрабаваў, паводле выразу Ю. Фельштынскага, «зваліць віну за царазабойства» на Свярдлова і Сталіна. У чарнавіках няскончаных раздзелаў біяграфіі Сталіна, над якой Троцкі працаваў у канцы 1930-х, ёсць наступны запіс : ''Паводле слоў Бесядоўскага… «царазабойства было справай рук Сталіна.» … 16-га ліпеня Белабародаў тэлеграфаваў у Маскву, што праз тры дні Екацярынбург павінен пасці. Галашчокін пабачыў Свярдлова, Свярдлоў — Сталіна. Паклаўшы ў кішэнь данясенне Белабародава, Сталін сказаў: «Цар ніякім чынам не можа быць выдадзены белагвардзейцам». Гэтыя словы былі раўназначныя смяротнаму прысуду.''
У сярэдзіне 1930-х гадоў у дзённіку Троцкага з’яўляюцца запісы пра падзеі, звязаныя з расстрэлам царскай сям’і. Паводле слоў Троцкага, ён яшчэ ў чэрвені 1918 года прапанаваў Палітбюро ўсё ж арганізаваць паказальны працэс над зрынутым царом, прытым Троцкага цікавіла шырокае прапагандысцкае асвятленне гэтага працэсу. Аднак прапанова не сустрэла вялікага запалу, бо ўсе бальшавіцкія лідары, улучаючы і самога Троцкага, былі занадта загружаны бягучымі справамі. З паўстаннем чэхаў фізічнае выжыванне бальшавізму аказалася пад пытаннем, і арганізаваць у падобных умовах суд над царом было б цяжка.
У дзённіку Троцкі сцвярджаў, што рашэнне пра расстрэл было прынята Леніным і Свярдловым : Белы друк некалі вельмі горача дэбатаваў пытанне, паводле чыйго рашэння было пакарана смерцю царская сям’я… Лібералы схіляліся, як быццам, да таго, што ўральскі выканкам, адрэзаны ад Масквы, дзеяў самастойна. Гэта няпраўда. Пастанова вынесена была ў Маскве. (…) Наступны мой прыезд у Маскву выпаў ужо пасля падзення Екацярынбурга. У гутарцы са Свярдловым я спытаў між іншым:
Ён чакаў маёй рэакцыі. Я нічога не адказаў.
Гісторык Фельштынскі, каментуючы ўспаміны Троцкага, лічыць, што дзённікавы запіс 1935 года выклікае куды больш даверу, бо запісы ў дзённіку не былі прызначаны для агалоскі і публікацыі.
Старэйшы следчы па асабліва важных справах Генеральнай пракуратуры Расіі У. М. Салаўёў, які вёў расследаванне крымінальнай справы па факце гібелі царскай сям’і, звярнуў увагу на тое, што ў пратаколе пасяджэння Саўнаркама, на якім Свярдлоў паведаміў пра расстрэл Мікалая II, сярод прысутных фігуруе прозвішча Троцкага. Гэта супярэчыць яго ўспамінам пра гутарку «пасля прыезду з фронту» са Свярдловым пра Леніна. Сапраўды, Троцкі, паводле пратакола пасяджэння Саўнаркама № 159, быў 18 ліпеня на аб’яве Свярдловым пра расстрэл. Паводле некаторых крыніц, ён як наркамваенмор 18 ліпеня знаходзіўся на фронце пад Казанню. Разам з тым сам Троцкі ў сваёй працы «Маё жыццё» піша, што выехаў у Свіяжск толькі 7 жніўня. Варта адзначыць і то, што паказаная цытата Троцкага ставіцца да 1935 года, калі ні Леніна, ні Свярдлова ўжо не было ў жывых. Нават калі прозвішча Троцкага было занесена ў пратакол пасяджэння Саўнаркама памылкова, аўтаматычна, інфармацыя пра расстрэл Мікалая II была надрукавана ў газетах, і не ведаць ён мог толькі пра расстрэл усёй царскай сям’і.
Гісторыкі крытычна ацэньваюць сведчанні Троцкага. Так, гісторык В. П. Булдакоў пісаў, што Троцкі меў схільнасць да спрашчэння апісання падзей ва ўгоду хараству выкладу, а гісторык-архівіст В. М. Хрусталёў, паказваючы, што Троцкі, згодна захаваным у архівах пратаколам, быў сярод удзельнікаў таго самага пасяджэння Саўнаркама, выказаў дапушчэнне, што Троцкі ў сваіх памянёных успамінах усяго толькі спрабаваў дыстанцыявацца ад прынятага ў Маскве рашэння.
З дзённіка У. П. Мілюціна
пісаў:
Успаміны ўдзельнікаў расстрэлу
Захаваліся ўспаміны ўдзельнікаў падзей Я. М. Юроўскага, М. А. Мядзведзева (Кудрына), Р. П. Нікуліна, П. З. Ярмакова, таксама А. А. Стракоціна (падчас расстрэлу, па ўсёй бачнасці, забяспечваў вонкавую ахову дома), В. Н. Нетрэбіна, П. М. Быкава (па ўсёй бачнасці, асабіста ў расстрэле не браў удзел ), І. Радзінскага (асабіста ў расстрэле не браў удзел, браў удзел у знішчэнні трупаў), Кабанава, П. Л. Войкава, Г. І. Сухарукава (браў удзел толькі ў знішчэнні трупаў), старшыні Уралаблсавета А. Г. Белабародава (асабіста ў расстрэле не браў удзел).
Адной з найболей дэталёвых крыніц з’яўляюцца працы бальшавіцкага дзеяча Урала П. М. Быкава, які да сакавіка 1918 года быў старшынём Екацярынбургскага савета, члена выканкама Уралаблсавета. У 1921 годзе Быкаў апублікаваў артыкул «Апошнія дні апошняга цара», а ў 1926 годзе — кнігу «Апошнія дні Раманавых» , у 1930 кніга была перавыдадзена ў Маскве і Ленінградзе.
Іншымі дэталёвымі крыніцамі з’яўляюцца ўспаміны М. А. Мядзведзева (Кудрына), які ўдзельнічаў у расстрэле асабіста, і, у дачыненні расстрэлу, успаміны Я. М. Юроўскага і яго памагатага Р. П. Нікуліна. Успаміны Мядзведзева (Кудрына) былі напісаны ў 1963 годзе і адрасаваны М. С. Хрушчову. Больш кароткімі з’яўляюцца ўспаміны І. Радзінскага, супрацоўніка ЧК Кабанава і іншых.
Многія ўдзельнікі падзей мелі свае асабістыя прэтэнзіі да цара: М. А. Мядзведзеў (Кудрын), мяркуючы паводле яго ўспамінаў, пры цары сядзеў у турме, П. Л. Войкаў браў удзел у рэвалюцыйным тэроры ў 1907 годзе, П. З. Ярмакоў за ўдзел у экспрапрыяцыях і забойства правакатара быў сасланы, у Юроўскага быў сасланы па вінавачанні ў крадзяжы бацька. У сваёй аўтабіяграфіі Юроўскі сцвярджае, што і ён сам у 1912 годзе быў высланы ў Екацярынбург з забаронай сяліцца «ў 64 пунктах Расіі і Сібіры». Апроч таго, сярод бальшавіцкіх дзеячаў Екацярынбурга быў, які ўвогуле нарадзіўся ў турме, дзе сядзела яго маці за рэвалюцыйную дзейнасць. Вымаўленая Мрачкоўскім фраза «з ласкі царызму я нарадзіўся ў турме» пазней была хібна прыпісана Юроўскаму следчым Сакаловым. Мрачкоўскі падчас падзей займаўся тым, што адбіраў ахову Дома Іпацьева з ліку працоўных Сысерцкага завода. Старшыня Уралаблсавета А. Г. Белабародаў да рэвалюцыі сядзеў у турме за выпуск пракламацыі.
Успаміны ўдзельнікаў расстрэлу, галоўным чынам супадаючы адзін з адным, разыходзяцца ў шэрагу дэталей. Мяркуючы па іх, Юроўскі асабіста дабіў спадчынніка дзвюма (паводле іншых дадзеных — трыма ) стрэламі. У расстрэле таксама бяруць удзел памагаты Юроўскага Р. П. Нікулін, П. З. Ярмакоў, М. А. Мядзведзеў (Кудрын) і іншыя. Паводле ўспамінаў Мядзведзева, асабіста ў Мікалая стралялі Юроўскі, Ярмакоў і Мядзведзеў. Апроч таго, Ярмакоў і Мядзведзеў дабіваюць вялікіх княжнаў Таццяну і Анастасію. «Гонар» ліквідацыі менавіта Мікалая фактычна аспрэчваюць адзін у аднаго Юроўскі, М. А. Мядзведзеў (Кудрын) (не блытаць з іншым удзельнікам падзей П. С. Мядзведзевым) і Ярмакоў, найболей імавернымі ўяўляюцца Юроўскі і Мядзведзеў (Кудрын), у самым Екацярынбургу падчас падзей лічылася, што цара расстраляў Ярмакоў.
Юроўскі ў сваіх успамінах сцвярджаў, што цара забіў асабіста ён, тады як Мядзведзеў (Кудрын) прыпісвае гэта сабе. Версію Мядзведзева часткова пацвярджаў таксама іншы ўдзельнік падзей, супрацоўнік ЧК Кабанаў. Пры гэтым М. А. Мядзведзеў (Кудрын) у сваіх успамінах сцвярджае, што Мікалай «зваліўся з майго пятага стрэлу», а Юроўскі — што забіў яго з аднаго стрэлу.
Сам Ярмакоў у сваіх успамінах апісвае сваю ролю ў расстрэле так (арфаграфія аўтара захаваная) :
''…мне сказали, на твою долю выпало счастье разстрелять и схаронить… Поручение я принял и сказал, что будет выполнено точно, подготовил место куды вести и как скрыть учитывая все абстоятельства важности политического момента. Когда я доложил Белобородову, что могу выполнить, то он сказал, сделать так чтобы были все разстреляны, мы это решили, дальше я в расуждения невступал, стал выполнят так, как это нужно было… …Кагда было все порядке, тогда я коменданту дома в кабинети дал постановление облостного исполнительного Комитета Юровскому, то он усомнился, по чему всех, но я ему сказал нада всех и разговаривать нам свами долго нечего, время мало, пора приступать…. …я себе взял самого Никалая, Александру, доч, Алексея, потому что у меня был маузер, им можно верна работат, астальные были наганы. После спуска, внижний этаж мы немного обождали, потом комендант пред дожил всем встать все встали, но Алексей сидел на стуле, тогда стал читать приговор постановления, где говорилос по постоновлению исполнительного Комитета расстрелять. Тогда у Николая вырвалась фраза: как нас никуда не повезут, ждать дальше было незя, я дал выстрел внего упор, он упал сразу, но и остальные также, в это время поднялся между ними плач, один другому брасалис на шею затем дали несколько выстрелов, и все упали.''
Як бачна, Ярмакоў супярэчыць усім астатнім удзельнікам расстрэлу, цалкам прыпісаўшы сабе ўсё кіраўніцтва расстрэлам, і ліквідацыю Мікалая асабіста. Паводле некаторых крыніц, у момант расстрэлу Ярмакоў быў п’яны, і ўзброіўся ў агульнай складанасці трыма (паводле іншых дадзеных, нават чатырма) пісталетамі. Разам з тым следчы Сакалоў лічыў, што Ярмакоў актыўна ў расстрэле не браў удзел, кіраваў знішчэннем трупаў. У цэлым успаміны Ярмакова стаяць асабняком у шэрагу ўспамінаў іншых удзельнікаў падзей; звесткі, паведамленыя Ярмаковым, большасцю іншых крыніц не пацвярджаюцца.
Па пытанні ўзгаднення расстрэлу Масквой удзельнікі падзей таксама разыходзяцца. Паводле версіі, выкладзенай у «запісцы Юроўскага», загад «пра вынішчэнне Раманавых» паступіў з Пермі. «Чаму з Пермі? — задаецца пытаннем гісторык Г. З. Ёфе. — Не было тады сувязі з Екацярынбургам? Ці Юроўскі, напісаўшы гэту фразу, паводзіўся нейкімі толькі яму вядомымі меркаваннямі?». Яшчэ ў 1919 годзе следчым М. Сакаловым было ўсталявана, што незадоўга да расстрэлу ў сувязі з пагаршэннем ваеннага становішча на Урале член прэзідыума Савета Галашчокін ездзіў у Маскву, дзе спрабаваў узгадніць гэта пытанне. Тым не менш, удзельнік расстрэлу М. А. Мядзведзеў (Кудрын) у сваіх успамінах сцвярджае, што рашэнне было прынята Екацярынбургам і зацверджана УЦВК ужо заднім днём, 18 ліпеня, як яму сказаў Белабародаў, а падчас паездкі Галашчокіна ў Маскву Ленін не ўзгадніў расстрэл, запатрабаваўшы везці Мікалая ў Маскву на суд. Разам з тым Мядзведзеў (Кудрын) адзначае, што Уралаблсавет знаходзіўся пад магутным ціскам як узлаваных рэвалюцыйных рабочых, якія патрабавалі неадкладна расстраляць Мікалая, так і фанатычных левых эсэраў і анархістаў, якія распачалі вінаваціць бальшавікоў у непаслядоўнасці. Падобная інфармацыя ёсць і ва ўспамінах Юроўскага.
Паводле аповеда П. Л. Войкава, вядомаму ў выкладзе былога саветніка савецкага пасольства ў Францыі Г. З. Бесядоўскага, рашэнне было прынята Масквой, але толькі пад зацятым ціскам Екацярынбурга; на думку Войкава, Масква збіралася «саступіць Раманавых Германіі», «…асабліва спадзяваліся на магчымасць выгандляваць змяншэнне кантрыбуцыі ў трыста мільёнаў рублёў золатам, накладзенай на Расію па Брэсцкай дамове. Гэта кантрыбуцыя з’яўлялася адным з самых непрыемных пунктаў Брэсцкай дамовы, і Масква вельмі жадала б гэты пункт змяніць»; апроч таго, «некаторыя з членаў Цэнтральнага Камітэта, у прыватнасці Ленін, пярэчылі таксама і па прынцыповых меркаваннях супраць расстрэлу дзяцей», пры гэтым Ленін прыводзіў у прыклад Вялікую французскую рэвалюцыю.
Па сведчанні П. М. Быкава, расстрэльваючы Раманавых, мясцовая ўлада дзеяла «на свае страх і рызыку».
Р. П. Нікулін сведчыў:
Часта ўзнікае пытанне: «Ці вядома было… Уладзіміру Ільічу Леніну, Якаву Міхайлавічу Свярдлову ці іншым кіроўным нашым цэнтральным працаўнікам папярэдне пра расстрэл царскай сям’і?» Ну, мне цяжка сказаць, ці было ім папярэдне вядома, але я думаю, што бо… Галашчокін… два разы ездзіў у Маскву для перамоў пра лёс Раманавых, тое адсюль, вядома, можна зрабіць выснову, што пра гэта менавіта ішла гутарка. …меркавалася арганізацыя суда над Раманавымі, спачатку… у такім шырокім, ці што, парадку, накшталт усенароднага такога суда, а потым, калі ўжо вакол Екацярынбурга ўвесь час групаваліся разнастайныя контррэвалюцыйныя элементы, стала пытанне пра арганізацыю такога вузкага суда, рэвалюцыйнага. Але і гэта не было выканана. Суда як такога не адбылося, і, у існасці, расстрэл Раманавых быў здзейснены паводле рашэння Уральскага выканаўчага камітэта Уральскага абласнога Савета….
Успаміны Юроўскага
Успаміны Юроўскага вядомыя ў трох версіях :
Верагоднасць першай крыніцы падпадае некаторымі даследчыкамі пад сумневы; следчы Салаўёў лічыць яе аўтэнтычнай. У «Запісцы» Юроўскі піша пра сябе ў трэцяй асобе («камендант»), што бачна, тлумачыцца ўстаўкамі гісторыка Пакроўскага М. М., запісанымі ім са слоў Юроўскага. Ёсць таксама пашыраная другая рэдакцыя «Запіскі», датаваная 1922 годам.
Генеральны пракурор РФ Ю. І. Скуратаў лічыў, што «запіска Юроўскага» «ўяўляе сабою афіцыйную справаздачу пра расстрэл царскай сям’і, падрыхтаваную Я. М. Юроўскім для ЦК УКП (б) і УЦВК».
Дзённікі Мікалая і Аляксандры
Да нашага часу дайшлі таксама дзённікі саміх цара і царыцы, якія ў тым ліку вяліся ў Доме Іпацьева. Апошні запіс у дзённіку Мікалая II датаваны суботай 30 чэрвеня (13 ліпеня — Мікалай вёў дзённік па старым стылі) 1918 года запісам «''Аляксей прыняў першую ванну пасля Табольска; калена яго папраўляецца, але зусім разагнуць яго ён не можа. Надвор’е цёплае і прыемнае. Вестак звонку ніякіх не маем''». Дзённік Аляксандры Фёдараўны даходзіць да апошняга дня — аўторка 16 ліпеня 1918 года з запісам: «''…Штораніцы Каменд[ант] прыходзіць у нашы пакоі. Нарэшце па сканчэнні тыдня зноў прынеслі яйкі для Бэбі [спадчынніка]. …Раптам даслалі за Лёнькам Сяднёвым, каб ён пайшоў і паадведаў свайго дзядзьку, і ён паспешна ўцёк, прыкідаем, ці праўда ўсё гэта і ці ўбачым мы хлопчыка зноў…''».
Цар у сваім дзённіку апісвае шэраг побытавых падрабязнасцей: прыбыццё царскіх дзяцей з Табольска, змены ў складзе світы («Вырашыў адпусціць майго старога Чамадурава для адпачынку і замест яго ўзяць на час Трупа»), надвор’е, прачытаныя кнігі, асаблівасці рэжыму, свае ўражанні ад вартавых і ад умоў утрымання («Нязносна сядзець так пад замком і не быць у стане выйсці ў сад, калі хочацца, і правесці добры вечар на паветры! Турэмны рэжым!!»). Цар неасцярожна памянуў і пра ліставанне з ананімным «рускім афіцэрам» («на-днях мы атрымалі два лісты, адзін за іншым, у як. нам паведамлялі, каб мы згатаваліся быць выкрадзенымі нейкімі адданымі людзьмі!»).
З дзённіка можна пазнаць думку Мікалая пра абодвух камендантаў: Аўдзеева ён назваў «паганцам» (запіс ад 30 красавіка, панядзелак), які адзін раз быў «злёгку падпіўшы». Таксама цар выказаў незадаволенасць раскрадваннем рэчаў (запіс ад 28 мая / 10 чэрвеня) :
''У стадоле, дзе знаходзяцца нашы куфры, увесь час адкрываюць скрыні і вымаюць розныя прадметы і правізію з Табольска. І пры гэтым без кожнага тлумачэння прычын. Усё гэта наводзіць на думку, што ўпадабаныя рэчы вельмі лёгка могуць везціся па хатах і, такім чынам, знікнуць для нас! Агідна!''
Зрэшты, думка пра Юроўскага засталася не лепшай: «Гэты тып нам падабаецца ўсё менш!» ; пра Аўдзеева: «Шкада Аўдзеева, але ён вінаваты ў тым, што не ўтрымаў сваіх людзей ад крадзяжу з куфраў у адрыне» ; «Паводле чутак, некаторыя з аўдзееўцаў сядзяць ужо пад арыштам!»
У запісы ад 28 мая / 10 чэрвеня, як піша гісторык Мяльгуноў, знайшлі адлюстраванне водгукі падзей, што адбываліся за межамі Дома Іпацьева :
''Вонкавыя адносіны таксама за апошнія тыдні змяніліся: турэмшчыкі імкнуцца не гаварыць з намі, як быццам ім ніякавата, і адчуваецца як бы трывога ці боязь чагосьці ў іх! Незразумела!''
У запісы ад 6 мая (нядзеля) адзначана: «Дажыў да 50 гадоў, нават самому дзіўна!»
У дзённіку Аляксандры Фёдараўны ёсць запіс, што тычыцца змены камендантаў:
Аўдзееў зменены, і мы атрымалі новага каменданта [Юроўскага], які прыходзіў ужо аднойчы глядзець нагу бэбі. З маладым памагатым [Нікуліным], які выглядае вельмі прыемным…
Рэакцыя на расстрэл
У складанцы «Рэвалюцыя бароніцца» (1989) гаворыцца, што расстрэл Мікалая II ускладніў сітуацыю на Урале, і згадваюцца мяцяжы, што выбухнулі ў шэрагу раёнаў Пермскай, Уфімскай і Вяцкай губерняў. Сцвярджаецца, што пад уплывам меншавікоў і эсэраў паўсталі дробная буржуазія, значная частка сярэдняга сялянства і асобныя пласты рабочых. Мяцежнікі жорстка распраўляліся з камуністамі, дзяржаўнымі службоўцамі і іх сем’ямі. Так, у Кізбангашаўскай воласці Уфімскай губерні ад рук паўстанцаў загінулі 300 чалавек. Некаторыя мяцяжы атрымоўвалася здушыць хутка, але часцей паўсталыя аказвалі працяглае супраціўленне.
Тым часам, гісторык Г. З. Ёфе ў манаграфіі «Рэвалюцыя і лёс Раманавых» (1992) піша, што, паводле паведамленняў многіх сучаснікаў, у тым ліку і з антыбальшавіцкага асяроддзя, вестка пра пакаранне смерцю Мікалая II «у агульным прайшла мала-заўважанай, без праяў пратэсту». Ёфе цытуе ўспаміны У. М. Какоўцава: «…У дзень надрукавання весткі я быў два разы на вуліцы, ездзіў у трамваі і нідзе не бачыў ніякага пробліску жалю ці спачування. Вестка чыталася гучна, з усмешкамі, здзекаваннямі і самымі бязлітаснымі каментарыямі… Нейкае бессэнсоўнае счарсцвенне, нейкая хвальба крыважэрнасці…».
Падобную думку выказвае гісторык В. П. Булдакоў. Паводле яго думкі, у той час лёс Раманавых мала каго цікавіў і задоўга да іх гібелі хадзілі чуткі, што нікога з членаў імператарскай сям’і ўжо няма ў жывых. Паводле Булдакова, гараджане ўспрынялі вестку пра забойства цара «з тупой абыякавасцю», а заможныя сяляне — са здзіўленнем, але без пратэсту. Булдакоў прыводзіць фрагмент з дзённікаў З. Гіпіус, як характэрны прыклад падобнай рэакцыі неманархічнай інтэлігенцыі: «Худзенькага афіцэра не шкада, вядома,…ён даўно быў з мярцвячынай, але агідная пачварнасць усяго гэтага — непераносна».
Расследаванне
25 ліпеня 1918 года, праз восем дзён пасля расстрэлу царскай сям’і, Екацярынбург занялі часткі Белай арміі і атрады. Ваеннымі ўладамі быў пачаты пошук зніклай царскай сям’і.
30 ліпеня пачалося расследаванне акалічнасцей яе гібелі. Для расследавання пастановай Екацярынбургскага акруговага суда быў прызначаны следчы па найважнейшых справах А. П. Намёткін. 12 жніўня 1918 года расследаванне было даручана весці члену Екацярынбургскага акруговага суда І. А. Сяргееву, які агледзеў дом Іпацьева, у тым ліку і паўпадвальны пакой, дзе была расстраляная царская сям’я, сабраў і апікаў рэчыўныя довады, знойдзеныя ў «Доме асаблівага прызначэння» і на рудні. Са жніўня 1918 года да расследавання далучыўся прызначаны начальнікам крымінальнага вышуку Екацярынбурга А. Ф. Кірста.
17 студзеня 1919 года для нагляду за расследаваннем справы пра забойства царскай сям’і Вярхоўны кіраўнік Расіі адмірал А. В. Калчак прызначыў галоўнакамандуючага Заходнім фронтам генерал-лейтэнанта М. К. Дзітэрыхса. 26 студзеня Дзітэрыхс атрымаў сапраўдныя матэрыялы следства, праведзенага Намёткіным і Сяргеевым. Загадам ад 6 лютага 1919 года расследаванне было ўскладзена на следчага па асабліва важных справах Омскага акруговага суда М. А. Сакалова (1882—1924). Менавіта дзякуючы яго карпатлівай працы сталі ўпершыню вядомыя падрабязнасці расстрэлу і пахавання царскай сям’і. Расследаванне Сакалоў працягваў нават у эміграцыі, аж да сваёй раптоўнай смерці. Паводле матэрыялаў расследавання ім была напісана кніга «Забойства царскай сям’і», якая выйшла на французскай мове ў Парыжы яшчэ пры жыцці аўтара, а пасля яго смерці, у 1925 годзе, выдадзеная на рускай мове.
Расследаванне канца XX і пачатку XXI стагоддзяў
Акалічнасці гібелі царскай сям’і расследаваліся ў рамках крымінальнай справы, узбуджанай 19 жніўня 1993 года па ўказанні Генеральнага пракурора Расійскай Федэрацыі. Матэрыялы ўрадавай Камісіі па вывучэнні пытанняў, злучаных з даследаваннем і перапахаваннем рэшткаў расійскага імператара Мікалая II і членаў яго сям’і, апублікаваны. Крыміналіст Сяргей Нікіцін у 1994 годзе выканаў рэканструкцыю аблічча ўладальнікаў знойдзеных чэрапаў па метадзе Герасімава.
Следчы па асабліва важных справах Галоўнага следчага кіравання Следчага камітэта пры Пракуратуры Расійскай Федэрацыі У. М. Салаўёў, які вёў крымінальную справу па факце гібелі царскай сям’і, разгледзеўшы ўспаміны асоб, што асабіста ўдзельнічалі ў расстрэле, а таксама сведчанні іншых былых ахоўнікаў Дома Іпацьева, прыйшоў да высновы, што ў апісанні расстрэлу яны не супярэчаць адзін аднаму, адрозніваючыся толькі ў дробных дэталях.
Салаўёў заявіў, што ім не выяўлена дакументаў, якія б непасрэдна даводзілі ініцыятыву Леніна і Свярдлова. Разам з тым на пытанне пра тое, ці ёсць віна Леніна і Свярдлова ў расстрэле царскай сям’і, ён адказаў :
Я лічу, безумоўна, яна ёсць. 18 ліпеня 1918 года, пазнаўшы, што забіта ўся сям’я, яны афіцыйна ўхвалілі расстрэл, ніводны з арганізатараў і ўдзельнікаў расстрэлу не панёс ніякай кары.
Тым часам, гісторык А. Г. Латышаў адзначае, што калі Прэзідыум УЦВК пад старшынствам Свярдлова ўхваліў (прызнаў слушным) рашэнне Уралаблсавета пра расстрэл Мікалая II, то Саўнаркам, які ўзначальваўся Леніным, гэтае рашэнне толькі «прыняў да ўвагі».
Салаўёў цалкам адпрэчыў «рытуальную версію» (гл. падзел Альтэрнатыўныя тэорыі), паказаўшы, што большасць удзельнікаў абмеркавання спосабу забойства былі рускімі, у самым забойстве браў удзел толькі адзін яўрэй (Юроўскі), а астатнія былі рускімі і латышамі. Таксама следствам была аспрэчана версія пра «адсяканне галоў» у рытуальных мэтах, якая прасоўвалася М. К. Дзітэрыхсам. Паводле выніка судова-медычнай экспертызы, на шыйных пазванках усіх шкілетаў адсутнічаюць сляды пасмяротнага аддзялення галоў.
У кастрычніку 2011 года Салаўёў перадаў прадстаўнікам дому Раманавых пастанову пра спыненне расследавання справы. У афіцыйным выніку Следчага камітэта Расіі, абвешчаным у кастрычніку 2011 года, паказвалася, што следства не мае дакументальных довадаў дачынення Леніна або некага іншага з вышэйшага кіраўніцтва бальшавікоў да расстрэлу царскай сям’і. Сучасныя расійскія гісторыкі паказваюць на безгрунтоўнасць высноў пра нібы недатычнасць лідараў бальшавікоў да забойства на падставе адсутнасці ў сучасных архівах дакументаў прамога дзеяння: Ленін практыкаваў асабістае прыняцце і аддачу самых кардынальных дырэктыў на месцы таемна і канспірацыйна. На думку А. М. Баханава, ні Ленін, ні яго асяроддзе не аддавалі і ні за што не сталі б па пытанні, звязанаму з забойствам царскай сям’і, аддаваць пісьмовыя загады. Апроч таго, А. М. Баханаў адзначаў, што «вельмі многія падзеі ў гісторыі не адлюстраваны дакументамі прамога дзеяння», што нядзіўна. Гісторык-архівіст В. М. Хрусталёў, прааналізаваўшы наяўнае ў дырэктыве гісторыкаў ліставанне паміж рознымі ўрадавымі ведамствамі таго перыяду, што тычыцца прадстаўнікоў дому Раманавых, пісаў, што цалкам лагічна выказаць здагадку пра вядзенне «падвойнага справаводства» ў бальшавіцкім урадзе, па падабенстве вядзення «падвойнай бухгалтэрыі». Дырэктар канцылярыі Дому Раманавых Аляксандр Заходаў таксама пракаментаваў гэту пастанову такім чынам, што лідары бальшавікоў маглі аддаваць не пісьмовыя загады, а вусныя дырэктывы.
Прааналізаваўшы дачыненне кіраўніцтва партыі бальшавікоў і савецкага ўрада да рашэння пытання пра лёс царскай сям’і, следства адзначыла крайнюю абвостранасць палітычнага становішча ў ліпені 1918 года ў звязку з шэрагам падзей, у ліку якіх былі з мэтай прывесці да разрыву Брэсцкага міру і. У гэтых умовах расстрэл царскай сям’і мог зрабіць негатыўны ўплыў на далейшыя адносіны паміж РСФСР і Германіяй, бо Аляксандра Фёдараўна і яе дочкі з’яўляліся германскімі прынцэсамі. Не выключалася магчымасць выдачы аднаго ці некалькіх членаў царскай сям’і Германіі для таго, каб памякчыць вастрыню паўсталага ў выніку забойства пасла канфлікту. Іншая пазіцыя па гэтым пытанні была, паводле дадзеных следства, у кіраўнікоў Урала, Прэзідыум абласнога савета якога гатовы быў знішчыць Раманавых яшчэ ў красавіку 1918 года падчас іх пераводу з Табольска ў Екацярынбург.
В. М. Хрусталёў пісаў, што паставіць кропку ў расследаванні акалічнасцей забойства царскай сям’і замінае тая акалічнасць, што гісторыкі і даследчыкі дагэтуль не маюць магчымасці вывучаць архіўныя матэрыялы, што тычацца гібелі прадстаўнікоў дому Раманавых, што змяшчаюцца ў спецховах ФСБ як цэнтральнага, так і абласнога ўзроўню. Гісторык выказаў дапушчэнне, што нечая дасведчаная рука «вычысціла» архівы ЦК РКП(б), калегіі УНК, Уральскага аблвыканкама і Екацярынбургскай НК за лета і восень 1918 года. Праглядаючы разрозненыя позвы пасяджэнняў УНК, даступныя гісторыкам, Хрусталёў прыйшоў да высновы, што былі выняты дакументы, у якіх згадваліся імёны прадстаўнікоў дынастыі Раманавых. Архівіст пісаў, што гэтыя дакументы не маглі знішчыць — іх, напэўна, перавялі на захоўванне ў Цэнтральны партыйны архіў ці «спецховы». Фонды гэтых архіваў на момант напісання гісторыкам сваёй кнігі не былі даступныя даследчыкам.
У верасні 2015 года Следчы камітэт Расіі аднавіў расследаванне па факце гібелі царскай сям’і. 23 верасня следчыя правялі эксгумацыю рэшткаў Раманавых, пахаваных у Петрапаўлаўскай крэпасці, і вынялі ўзоры рэшткаў Мікалая II і Аляксандры Фёдараўны.
Далейшы лёс асоб, датычных да расстрэлу
Іншыя:
Пермскае забойства:
Томас Молтан
Томас Молтан малодшы (Thomas Malton; 1748—1804) — англійскі мастак і гравёр.
Расстрэл імператарскай сям’і Раманавых
Кананізацыя і царкоўнае шанаванне царскай сям’і
У 1981 годзе царская сям’я была ўслаўлена (кананізавана) Рускай праваслаўнай царквой за мяжой, a у 2000 — Рускай праваслаўнай царквой.
Томас Молтан
Разам са сваім малодшым братам працаваў у майстэрні выбітнага ірландскага архітэктара. Аўтар некалькіх вядомых серый гравюр з відамі Лондана.
Расстрэл імператарскай сям’і Раманавых
Альтэрнатыўныя тэорыі
Існуюць і альтэрнатыўныя версіі адносна гібелі царскай сям’і. Да іх адносяцца версіі пра выратаванне каго-небудзь з царскай сям’і і тэорыі змовы. Паводле адной з гэтых тэорый, забойства царскай сям’і з’явілася, ажыццёўленым «» , пра што нібы сведчылі «кабалістычныя знакі» ў пакоі, дзе праходзіў расстрэл. У некаторых варыянтах гэтай тэорыі гаворыцца пра тое, што галава Мікалая II была пасля расстрэлу аддзелена ад цела і заспіртавана. Паводле іншай — расстрэл быў ажыццёўлены па ўказанні ўрада Германіі пасля адмовы Мікалая ад стварэння ў Расіі прагерманскай манархіі на чале з Аляксеем (гэта тэорыя прыводзіцца ў кнізе Р. Вільтана ).
Томас Молтан
Молтан таксама кіраваў школай малюнка, у якой у юныя гады займаліся і Томас Гёрцін.
Расстрэл імператарскай сям’і Раманавых
Альтэрнатыўныя тэорыі
Пра тое, што Мікалай II забіты, бальшавікі абвясцілі ўсім адразу пасля расстрэлу, аднак пра тое, што расстраляныя таксама яго жонка і дзеці, савецкая ўлада некаторы час маўчала. Утойлівасць забойства і месцаў пахавання прывяла да таго, што цэлы шэраг асоб заяўлялі пасля пра тое, што яны з’яўляюцца кім-небудзь з членаў сям’і, якія «чудам выратаваліся». Адной з найболей вядомых самазванак была, якая выдавала сябе за дзівам выжылую Анастасію. На падставе гісторыі Ганны Андэрсан было знята некалькі мастацкіх фільмаў.
Чуткі пра «цудоўнае выратаванне» ўсёй ці часткі царскай сям’і, а то і самага цара, пачалі шырыцца практычна адразу пасля расстрэлу. Так, авантурыст Б. М. Салаўёў, які быў мужам дачкі Распуціна Матроны, сцвярджаў, што нібы «Гасудар выратаваўся, пераляцеўшы на самалёце ў Тыбет да », а сведка Самойлаў са спасылкай на ахоўніка Дома Іпацьева А. С. Варакушава сцвярджаў, што нібы царскую сям’ю не расстралялі, а «пагрузілі ў вагон».
У мастацтве
Тэма, у адрозненне ад іншых рэвалюцыйных сюжэтаў (прыкладам, «Узяцця Зімовага» ці «Прыезду Леніна ў Петраград») была мала запатрабавана ў савецкім выяўленчым мастацтве ХХ стагоддзя. Аднак існуе ранняя савецкая карціна У. М. Пчоліна «Перадача сям’і Раманавых Уралсавету», напісаная ў 1927 годзе.
Нашмат часцей яна сустракаецца ў кінематографе, у тым ліку ў фільмах:, , , , тэлесерыяле. Фільм «» пачынаецца са сцэны расстрэлу царскай сям’і.
Гэтай жа тэме прысвечана п’еса «Дом асаблівага прызначэння» Эдварда Радзінскага.
Іванкі
Назву Іва́нкі маюць:
Тыкоцін
Тыкоцін (Tykocin) — горад у Беластоцкім павеце Падляскага ваяводства Польшчы, на сутоку Нераслі і Нарава. Сядзіба вяскова-гарадской гміны Тыкоцін. Насельніцтва 1907 чал. (2008).
Знаходзіцца за 20 на захад ад Беластока, за 17 км ад чыгуначнай станцыі Кнышын.
Гісторыя
У XIV—XV стагоддзях у Вялікім Княстве Літоўскім заснавана паселішча пры пераправе праз Нараў на шляху з Вільні ў Польшчу. У 1424/25 годзе Тыкоцін атрымаў магдэбургскае права.
Першы ўспамін пра Тыкоцінскі касцёл датуецца 1437 годам. У 1479 годзе Альбрэхт Гаштольд заснаваў у Тыкоціне кляштар бернардзінцаў. З 1513 года ў Падляшскім ваяводстве. У 1522 годзе ў ходзе барацьбы Радзівілаў супраць Гаштольдаў радзівілаўскія войскі спалілі Тыкоцінскі замак. У 1560-х гадах у Тыкоціне збудавалі новы мураваны замак, дзе знаходзіўся дзяржаўны арсенал Рэчы Паспалітай.
У 1795 годзе ў выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай апынуўся ў складзе Прусіі, а з 1815 года — у Расійскай імперыі.
З 1921 года ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі. З 1939 года ў Беларускай ССР. З 1940 года ў Беластоцкім раёне Беластоцкай вобласці. У 1941—1944 гадах знаходзіўся пад нямецкай акупацыяй. 16 жніўня 1945 года ўлады СССР перадалі Тыкоцін Польшчы.
Турыстычная інфармацыя
Тыкоцін — турыстычны цэнтр міжнароднага значэння.
Парламенцкія выбары на Кіпры (2011)
Парламенцкія выбары ў Рэспубліцы Кіпр прайшлі 22 мая 2011 года.
Перад выбарамі
На 56 месцаў Палаты Прадстаўнікоў, які прадстаўляе грэчаскую абшчыну вострава, прэтэндуе 412 кандыдатаў ад 10 партый і рухаў. 24 месцы, замацаваныя Канстытуцыяй за турэцкай абшчынай вострава, застануцца вакантнымі. Яшчэ тры месцы замацавана за нацыянальнымі і рэлігійнымі меншасцямі Кіпра — армянамі, каталікамі і маранітамі. На 21 месца ад Нікасіі прэтэндуе 142 кандыдаты (6,76 чалавек на месца), на 12 месцаў ад Лімасола — 86 (7,17), на 11 месцаў ад Фамагусты — 77 (7), на 5 месцаў ад Ларнакі — 50 (10), на 4 месцы ад Пафаса — 34 (8,5), на 3 месцы ад Кірэніі — 23 кандыдата (7,67). За месца ад армянскай абшчыны падужаюцца незалежны Андранік Ашчан і прадстаўнік АРФ «Дашнакцуцюн» Вардгес Махтэсян. У барацьбе за месца ад каталіцкай абшчыны таксама ўдзельнічаюць два кандыдаты, ад мараніцкай абшчыны — пяць кандыдатаў.
Найбольшыя рэйтынгі — у камуністычнай Прагрэсіўнай партыі працоўнага народа і правага Дэмакратычнага аб’яднання, разрыў паміж якімі, паводле апошніх апытанняў грамадскай думкі, складае меней 1 %.
Міжнароднае французскае радыё
Міжнароднае французскае радыё (Radio France internationale, RFI) — французская дзяржаўная радыёстанцыя, заснаваная ў 1931 годзе для замежнага вяшчання. Вяшчае на 12 мовах (англійская, в'етнамская, іспанская, кітайская, кхмерская, партугальская, персідская, руская, румынская, суахілі, французская і хаўса) у 29 краінах свету, у тым ліку ў 21 краіне Афрыкі (Гамбія, Гана, Гвінея-Бісау, Замбія, Каба-Вердэ, Камерун, Кенія, Кот-д’Івуар, Лесота, Ліберыя, Мазамбік, Малі, Намібія, Нігер, Паўднёвы Судан, Сан-Тамэ і Прынсіпі, Сьера-Леонэ, Сенегал, Уганда, ЦАР і Экватарыяльная Гвінея), 5 краінах Азіі (Арменія, Грузія, Іран, Камбоджа і Кыргызстан), 2 краінах Амерыкі (ЗША і Ямайка) і 2 краінах Еўропы (Малдова і Румынія). На 2014 г. мела 400 замежных карэспандэнтаў і каля 40 мільёнаў штотыднёвых слухачоў.
Гісторыя
У 1931 г. Дзяржаўны саюз каланіяльнага радыёвяшчання заснаваў у Парыжы радыёстанцыю «Каланіяльны пост», якая вяшчала з перадавальнікаў магутнасцю 12 кілават на трох асобных кароткіх хвалях (25,63, 19,68 і 25,20 метраў адпаведна) для заморскіх уладанняў у Азіі, Амерыцы і Афрыцы. 23 сакавіка 1938 г. радыёстанцыю перайменавалі ў «Сусветную парыжскую» пры адкрыцці радыёперадавальніка магутнасцю 25 кілават у (дэпартамент Івелін, рэгіён Іль-дэ-Франс). Вяшчанне пашырылася на 15 частасцей у 20 замежных мовах (англійская, арабская, балгарская, іспанская, грэчаская, дацкая, італьянская, нарвежская, нідэрландская, нямецкая, партугальская, польская, расійская, румынская, славацкая, сербскахарвацкая, турэцкая, чэшская, шведская і японская). 1 верасня 1939 г. запрацавала радыёмачта ў вёсцы (дэп. Шэр, рэг. Цэнтр) з дзвюма перадавальнікамі магутнасцю 100 кілават, што дазволіла дадаць 4 кароткія хвалі (24, 25, 31 і 41 метры). 17 чэрвеня 1940 г. радыёвяшчанне прыпынілася праз захоп поўначы Францыі нямецкім войскам у Другую сусветную вайну. 1 жніўня 1941 г. рэжым Вішы аднавіў вяшчанне радыёстанцыі на частасцях 19,68 і 25,33 метраў пад назвай «Голас Францыі», што праіснавала да падрыву нямецкім войскам 17 жніўня 1944 года.
З увядзеннем 21 сакавіка 1991 г. персідскай службы лік моў вяшчання дасягнуў 14. 8 верасня МФР упершыню ў Афрыцы атрымала FM-частасць у Сенегале (Дакар). 16 верасня 1996 г. вяшчанне вялося на 17 мовах. 24 кастрычніка 2008 г. спынілі перадачы на албанскай, лаоскай, нямецкай, польскай, сербскахарвацкай і турэцкай мовах. Адначасна пачалося вяшчанне на суахілі і хаўса.
Замасцяны
Назву Замасця́ны маюць:
Арэвашат (Армавір)
Арэваша́т (Արևաշատ) — сяло ў марзе Армавір, на захадзе Арменіі. Размешчана за 9 км на паўднёвы ўсход ад горада Вагаршапата, за 2 км на захад ад сяла Арбат суседняга марза Арарат і за 2 км на поўдзень ад сяла Мусалер. За 1 км на паўночны ўсход ад сяла размешчаны міжнародны аэрапорт «Звартноц».
Міжнародны дэмакратычны саюз
Міжнародны дэмакратычны саюз (International Democrat Union) — міжнароднае аб'яднанне палітычных партый, якія прытрымліваюцца кансерватыўнай, ліберальна-кансерватыўнай і хрысціянска-дэмакратычнай ідэалогій.
Быў створаны ў 1983 групай важных палітычных дзеячаў кансерватыўнага толку, сярод якіх былі прэм'ер-міністр Вялікабрытаніі Маргарэт Тэтчэр, віцэ-прэзідэнт ЗША Джордж Буш-старэйшы, канцлер ФРГ Гельмут Коль і мэр Парыжа Жак Шырак, для каардынацыі палітыкі, абмену вопытам і выпрацоўкі адзінай пазіцыі па міжнародных пытаннях.
Штаб-кватэра арганізацыі размешчана ў Осла. Міжнародны дэмакратычны саюз падпадзяляецца на некалькі рэгіянальных аддзяленняў, сярод якіх Еўрапейская народная партыя, а таксама Міжнародныя Моладзевы і Жаночы дэмакратычныя саюзы.
Сярод членаў партыі — большасць кансерватыўных і хрысціянска-дэмакратычных партый Еўропы, у тым ліку Саюз за народны рух, Хрысціянска-дэмакратычны саюз, Хрысціянска-сацыяльны саюз, Кансерватыўная партыя Вялікабрытаніі, іспанская Народная партыя, Новая дэмакратыя, а таксама некалькі буйных пазаеўрапейскіх кансерватыўных сіл, сярод якіх Рэспубліканская партыя ЗША, Кансерватыўная партыя Канады, Ліберальная партыя Аўстраліі, Нацыянальная партыя Новай Зеландыі, Гаміньдан.
Шэраг партый, галоўным чынам з нееўрапейскіх краін, мае ў арганізацыі статус асацыяваных членаў (у тым ліку беларускія Аб’яднаная грамадзянская партыя і Партыя БНФ), а таксама статус назіральнікаў (у тым ліку УМРА-ДПМНА, Г17+).
Свята-Аляксандра-Неўскі сабор
Свята-Аляксандра-Неўскі сабор — назва шэрагу праваслаўных сабораў, асвячоных у гонар Аляксандра Неўскага:
Юлія Домна
Юлія Домна (дата невядомая — 217), жонка рымскага імператара Септымія Севера, маці Каракалы і Геты.
Біяграфія
Юлія Домна была сірыйскага паходжання. Яна нарадзілася ў горадзе Эмесе. Яе продкі былі жрацамі знакамітага храма Ваала. Юлія Домна была малодшай дачкой першасвятара Гая Юлія Басіяна і малодшай сястрой Юліі Месы.
У 184 годзе Юлія ажанілася з будучым імператарам Септыміем Северам. Шлюб апынуўся шчаслівым. Септымію Северу падабалася, што яго жонка захапляецца філасофіяй. Неўзабаве ў іх нарадзіліся два сыны: Луцый Септымій Басіян (Каракала) у 188 годзе і Публій Септымій Гета ў 189 годзе. Калі Септымій Север стаў імператарам у 193 годзе, ён пачаў грамадзянскую вайну з канкурэнтамі — такімі як Песцэній Нігер і Клодзій Альбін. Юлія Домна была ў Рыме, пакуль яе муж ваяваў. Юлія часта ўдзельнічала ў палацавых інтрыгах і ў яе было шмат ворагаў, якія абвінавацілі яе ў здрадзе і пралюбадзействе, але ніводнае з гэтых абвінавачванняў не было даказана. Яна суправаджала Септымія Севера ў паходзе супраць каледонцаў.
Калі імператар памёр у 211 годзе ў Эбаракуме (суч. Ёрк), імператарамі сталі Каракала і Гета. Двое маладых людзей ніколі не любілі адзін аднаго і часта сварыліся. Гета быў забіты цэнтурыёнамі Каракалы ў тым жа годзе. Каракала стаў адзіным імператарам, але яго адносіны з маці былі складанымі; аднак пасля першапачатковага шоку ад гібелі сына, яна спрабавала зрабіць выгляд, што нічога не здарылася. Юлія суправаджала Каракалу ў яго кампаніі супраць парфян. Падчас гэтага паходу Каракала быў забіты, і імператарам стаў Макрын.