cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Вераб’іныя
Асаблівасці біялогіі
Аснову рацыёну дарослых птушак складае насенне, птушанят выкормліваюць галоўным чынам казуркамі. Некаторыя віды гняздуюцца калоніямі. Гняздо — шарападобная пабудова з травы з бакавым уваходам. Адны віды будуюць гнёзды на дрэвах, іншыя — у закрыты сховішчах: дуплах, расколінах скал, норах, пад дахамі будынкаў і інш. У кладцы звычайна 5-6 яец. Наседжваюць 12-15 сутак, птушаняты застаюцца ў гняздзе 15-24 дні.
30-я асобная чыгуначная брыгада
30-я Чырванасцяжная асобная чыгуначная брыгада — адно з падраздзяленняў транспартных войск Узброеных сіл Рэспублікі Беларусь.
Гісторыя
30-я чыгуначная брыгада была заснавана ў 1941 годзе ў Мічурынску Тамбоўскай вобласці. У перыяд наступальных аперацый савецкіх войскаў Паўночна-Заходняга, Прыбалтыйскага і Ленінградскага франтоў ваеннаслужачыя 30-й асобнай чыгуначнай брыгады аднавілі 1225 кіламетраў чыгуначных пуцей і каля 200 мастоў, пабудавалі каля 230 кіламетраў новых дарог. Пасля вайны брыгада займалася аднаўленнем чыгуначнай гаспадаркі Данбаса.
Тасуат (Акмолінская вобласць)
Тасуат — сяло ў Жаркаінскім раёне Акмолінскай вобласці Казахстана. Адміністрацыйны цэнтр і адзіны населены пункт Тасуацкай сельскай акругі. Код КАТА — 115471100.
30-я асобная чыгуначная брыгада
Гісторыя
У 1965 годзе брыгада была перадыслацыравана з Мічурынска ў Мінск. Знаходзячыся ў БССР, вайскоўцы прынялі ўдзел у ліквідацыі наступства аварыі на Чарнобыльскай АЭС.
Пасля здабыцця Беларуссю незалежнасці, у 1993 годзе брыгада была перадыслацыравана ў з Мінска ў Жодзіна. У 2011 годзе, шляхам аб’яднання 30-й і 307-й чыгуначнай брыгады, 30-я чыгуначная брыгада была перамешчана ў Слуцк, дзе знаходзіцца і да гэтага часу.
Структура
У склад 30-й чыгуначнай брыгады ўваходзяць наступныя падраздзяленні:
Залессе (Акцябрскі раён)
Зале́ссе (, Залесье) — вёска ў Акцябрскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Акцябрскага сельсавета.
Размяшчэнне
У 6 км на поўнач ад гарадскога пасёлка Акцябрскі, у 217 км ад Гомеля, побач з вёскай — станцыя Бумажкова на чыгунцы Бабруйск — Рабкор, адгалінаванні лініі Асіповічы — Жлобін.
Водная сістэма
На захадзе меліярацыйныя каналы.
Транспартная сістэма
Транспартная сувязь па аўтамабільных дарогах, што злучаюць вёску з Акцябрскім.
Інфармацыя
Планіроўка — выгінастая вуліца, да якой на ўсходзе прымыкае невялікі адасоблены ўчастак забудовы і чыгуначная станцыя Бумажкова. Забудова пераважна драўлянымі хатамі сядзібнага тыпу. Клуб, бібліятэка, крама.
Гісторыя
Па пісьмовых крыніцах вёска вядомая з XVIII стагоддзя як засценак Залессе ў Бабруйскім павеце Менскага ваяводства Вялікага Княства Літоўскага. Пасля другога падзелу Рэчы Паспалітай у 1793 годзе ў складзе Расійскай імперыі, у засценку жыла чыншавая шляхта, якая займалася земляробствам. Па стану на 1897 год у Рудабельскай воласці Бабруйскага павета Мінскай губерні.
У 1931 годзе арганізаваны калгас. З уводам у дзеянне ў 1932 годзе чыгункі Бабруйск — Старушкі побач з вёскай пачала дзейнічаць станцыя Залессе (зараз — Бумажкова).
Падчас Вялікай Айчыннай вайны ў красавіку 1942 года нямецкія карнікі спалілі 9 двароў і забілі 21 жыхара.
Беларусь у асобах і падзеях
«Беларусь у асобах і падзеях» — беларуская анлайн-энцыклапедыя, якая падтрымліваецца Нацыянальнай бібліятэкай Беларусі. Рэсурс дазваляе аператыўна атрымліваць пэўныя звесткі пра Беларусь, не звяртаючыся да шматлікіх даведкавых і энцыклапедычных выданняў.
Змест
Змяшчае інфармацыю пра:
Фактаграфічная інфармацыя дапоўнена біяграфічнымі і гістарычнымі даведкамі, ілюстрацыйным матэрыялам, бібліяграфічнымі звесткамі пра друкаваныя публікацыі, гіперспасылкамі на інтэрнэт-рэсурсы.
Ханс Балушэк
Ханс Балушэк (ням.: Hans Baluschek;, Брэслаў — , ) — нямецкі мастак і пісьменнік, прадстаўнік стылю Новая рэчыўнасць.
Алесіа Бальдавінеці
Алесіа (Алеса) Бальдавінеці (іт. Alessio Baldovinetti;,  — , там жа) — італьянскі мастак фларэнційскай школы, мазаіст і стваральнік вітражоў эпохі ранняга Адраджэння.
Біяграфія
Бальдавінеці нарадзіўся ў Фларэнцыі ў сям’і багатага гандляра. У 1448 годзе ён быў запісаны як член «Братэрства Святога Лукі»: «Алеса Бальдавінэці, мастак».
Бальдавінеці быў паслядоўнікам групы навуковых рэалістаў і натуралістаў у мастацтве, у якой былі Андрэа дэль Кастаньё, Паала Учэла і Даменіка Венецыяна. Паданне сцвярджае, што ён браў удзел ва ўпрыгожванні царквы Святога Эгідыя, аднак ніякіх пісьмовых пацверджанняў гэтаму не захавалася. Гэтыя работы праводзіліся ў перыяд з 1441 па 1451 год пад кіраўніцтвам Даменіка Венецыяна разам з Андрэа дэль Кастаньё. Аднак тое, што скончыць серыі фрэсак у больш позні час (1460) было даручана менавіта Бальдавінеці, не выклікае сумневу.
У 1462 годзе Бальдавінеці стварыў вялікую фрэску «Дабравешчанне» ў царкве Сантысіма-Анунцыята ў Фларэнцыі. Захаваныя фрагменты гэтай працы сведчаць аб здольнасцях мастака: высокая дакладнасць прамалёўкі дэталяў і паспяховае размяшчэнне фігур у прасторы. Усё гэта цалкам дастаткова пацвярджаюць два асобныя сцвярджэнні Вазары аб мастаку: што «ён захапляе дакладнасцю выявы ландшафту, гэта можна заўважыць, зірнуўшы на намаляваныя ім рэкі, масты, скалы, расліны, садавіна, дарогі, палі, гарады і мноства іншых рэчаў» і што «ён быў заўзятым эксперыментатарам у тэхнічных пытаннях».
У 1463 годзе Алесіа Бальдавінеці накідаў эцюд для фрэскі «Ражство», якая была выканана Джуліяна да Маяна ў тэхніцы інтарсіі ў Сакрыстыі сабора Санта-Марыя-дэль-Ф’ёры і захавалася да нашых дзён. 1466 годам датуецца праца «Чатыры евангелісты і чатыры Айцы Касцёла» разам з «Дабравешчаннем» на даўгаватай панэлі, якая да гэтага часу ўпрыгожвае Капэлу кардынала Партугальскага ў базіліцы Сан-Мініята-аль-Монтэ (Вазары памылкова прыпісвае яе П’еро дэль Пола). Фрэска, якая паказвае ўкрыжаванага Хрыста паміж анёламі, знаходзіцца ў Капэле Ручэлаі і адносіцца да 1467 года.
У 1471 годзе Бальдавінеці ўзяўся за сур’ёзную працу ў царкве Санта-Трыніта, даручаную яму Банджані Джанфільяці: па-першае, гэта была запрастольная выява з выявай Мадонны і Дзіцяці з шасцю святымі, скончаны ім у 1472 годзе; затым рушыла ўслед серыя фрэсак на тэму Старога Запавету, якую, паводле дамоўленасцяў, майстар павінен быў завяршыць на працягу пяці гадоў, аднак гэта адбылося толькі праз шаснаццаць гадоў. У 1497 годзе гатовыя серыі фрэсак, дзе былі намаляваны многія вядомыя грамадзяне Фларэнцыі, былі ацэнены ў тысячу залатых фларынаў камісіяй, якая складалася з Козіма Роселі, Беноца Гоцалі, Перуджына і Філіпіна Ліпі; цяпер у фрэсках не хапае толькі некаторых пашкоджаных фрагментаў.
NGC 4419
NGC 4419 (іншыя абазначэнні — UGC 7551, MCG 3-32-38, ZWG 99.54, VCC 958, IRAS12244+1519, PGC 40772) — спіральная галактыка з перамычкай (SBa) у сузор’і Валасы Веранікі.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі новага агульнага каталога.
Скуратовіч
Скуратовіч — прозвішча.
Гуахара
Гуахара (Steatornis caripensis) — птушка атрада Caprimulgiformes.
Даўжыня цела да 55 см. Апярэнне каштанава-бурае з папярочнымі стракацінамі і светлымі плямкамі. Сустракаецца ў гарах у паўночнай частцы Паўднёвай Амерыкі і на востраве Трынідад. Корміцца ноччу; знаходзіць корм (плады пальмаў і дрэў сямейства лаўровых). Пераварвае толькі мякаць пладоў, адрыгваючы насенне. Гняздуецца групамі ў пячорах, арыентуючыся ў цемры пры дапамозе эхалакацыі. Гнёзды будуе з сумесі адрыгнутай мякаці пладоў, насення і сліны. У кладцы 2-4 яйкі. Птушаняты знаходзяцца ў гняздзе да 4 месяцаў.
NGC 3473
NGC 3473 (іншыя абазначэнні — UGC 6052, MCG 3-28-41, ZWG 95.79, PGC 32978) — спіральная галактыка з перамычкай (SBb) ў сузор’і Леў.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Камень Краеньскі
Камень Краеньскі (Kamień Krajeński, Kamin) — горад у Польшчы, размешчаны за 340 км на паўночны захад ад Варшавы і за 70 км на паўночны захад ад Быдгашчы. Уваходзіць у склад Сэмпаленскага павета Куяўска-Паморскага ваяводства, сядзіба вяскова-гарадской гміны Камень Краеньскі. Чыгуначная станцыя. Займае плошчу 3,65 км². Насельніцтва 2,4 тыс. чалавек.
Эдвард Бара
Эдвард Джон Бара (Edward Burra,  — ) — англійскі мастак, малявальшчык і гравёр, найбольш вядомы сваімі выявамі гарадскога злачыннага свету, чорнай культуры і сцэны Гарлема 1930-х гадоў.
Біяграфія
Бара нарадзіўся 29 сакавіка 1905 года ў доме сваёй бабулі на Элвастан-плэйс, Лондан. Яго бацька быў адвакатам, а затым старшынёй Савета графства Усходні Сусекс. Эдвард вучыўся ў падрыхтоўчай школе ў Нортхаў-Плейс у Потэрс-Бар, але ў 1917 годзе захварэў на пнеўманію, і яго прыйшлося выключыць са школы і далей ён атрымліваў адукацыю дома. Бара наведваў урокі малявання ў міс Брэдлі ў 1921 годзе, затым вучыўся ў мастацкай школе Чэлсі да 1923 года, а з 1923 па 1925 год — у Каралеўскім мастацкім каледжы ў выкладчыкаў малявання Рэндальфа Швабэ і Райманда Коксана.
Першая персанальная выстава Бары адбылася ў Лестэрскай галерэі ў 1929 годзе.
Валіханава (Жаркаінскі раён)
Валіханава — сяло ў Жаркаінскім раёне Акмолінскай вобласці Казахстана. Адміністрацыйны цэнтр Валіханаўскай сельскай акругі. Код КАТА — 115473100.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 757 чалавек (393 мужчыны і 364 жанчыны). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 659 чалавек (323 мужчыны і 336 жанчын).
Сабор Найсвяцейшага Сэрца Ісуса (Сараева)
Сабор Найсвяцейшага Сэрца Ісуса (Katedrala Srca Isusova) — каталіцкі сабор у горадзе Сараева, Боснія і Герцагавіна. Кафедральны сабор архідыяцэзіі Врхбосны, помнік архітэктуры. Галоўны каталіцкі сабор краіны, месцазнаходжання кафедры кардынала Вінка Пуліча, адзінага баснійскага кардынала.
Гісторыя
У 1881 годзе дыяцэзія Врхбосны атрымала статус архідыяцэзіі, тады ж было прынята рашэнне пра будаўніцтва новага сабора, які б адпавядаў статусу кафедральнага сабора архідыяцэзіі. Галоўным ініцыятарам будаўніцтва быў першы архібіскуп Сараева Ёсіп Стадлер, які ў наш час з’яўляецца кандыдатам на кананізацыю. Сабор быў пабудаваны ў неагатычным стылі ў 1884—1889 годзе па праекце архітэктара Ёсіпа Ванцаша (Josip Vancaš). У архітэктуры прысутнічае шэраг неараманскіх элементаў. Сабор быў асвячоны 14 верасня 1889 года ў імя Найсвяцейшага Сэрца Ісуса.
У 1932 і ў 1985—1989 у саборы праводзіліся рэстаўрацыйныя працы. Сабор пацярпеў ад бамбардзіровак падчас аблогі Сараева. Па заканчэнні вайны храм быў адрамантаваны. У красавіку 1997 года падчас свайго візіту ў Боснію і Герцагавіну сабор наведваў Папа Ян Павел II.
Архітэктура
Сабор уяўляе сабой трохнефную базіліку з папярочным трансэптам. Даўжыня сабора складае 41,9 метра, шырыня — 21,3. Па баках фасада размешчаны дзве квадратныя ў плане вежы з гадзіннікамі, завершаныя шатровымі дахамі з крыжамі. Вышыня кожнай вежы — 43,2 метра. На першым паверсе заходняй вежы знаходзіцца баптыстэрый, а ва ўсходняй размяшчаецца лесвіца на хоры і да званоў. На званіцах сабора знаходзяцца 5 званоў, якія былі адліты ў Любляне і паднесены сараеўскаму сабору як дар ад славенскага народа. Галоўны фасад упрыгожаны характэрным гатычным акном-ружай і трохвугольным франтонам па цэнтры.
У інтэр’еры сабора вылучаюцца пяць вітражоў, зробленых па замове Ванцаша ў Інсбруку. Кожны вітраж мае памеры 5,75 м на 1,33 метра. Цэнтральны вітраж над галоўным алтаром адлюстроўвае сцэну, калі сотнік Лонгін пікаю прабіў бок Ісуса на крыжы, па баках ад яго знаходзяцца вітражы «Тайная вячэра» і «Ісус — Цар Сусвету». Вітражы ў бакавых нефах прысвечаны святым Маргарыце Марыі Алакок і, з чыімі імёнамі звязана з’яўленне свят Найсвяцейшага Сэрца Ісуса і Цела і Крыві Хрыстовых. Рукавы трансэпта таксама ўпрыгожаны вітражамі меншага памеру.
Галоўны алтар зроблены з белага італьянскага мармуру, упрыгожаны статуямі святых і разьбой. Вянчае алтар скульптура Хрыста, які паказвае на Сваё Святое сэрца. Бакавыя алтары ў канцы левага і правага нефаў прысвечаны Бязгрэшнаму Зачаццю Дзевы Марыі і Святым Кірылу і Мяфодзію, асветнікам славян. Васьмігранная кафедра біскупа ссунута ў бок левага нефа, выканана таксама з белага мармуру і багата ўпрыгожана разьбой.
У саборы пахаваны архібіскуп Ёсіп Стадлер.
Летнія Алімпійскія гульні 2024
Летнія Алімпійскія гульні (2024 Summer Olympics, Jeux olympiques d'été de 2024, афіцыйная назва XXXIII Летнія Алімпійскія гульні) — 33-я па ліку летнія Алімпійскія гульні, якія плануецца правесці ў сярэдзіне 2024 года. Прыём афіцыйных заявак пачаўся 15 студзеня 2015 года і быў скончаны 15 верасня 2015 года. 13 верасня 2017 года МАК на сваёй 131-й сесіі ў Ліме афіцыйна абвясціў сталіцу Алімпійскіх гульняў — Парыж.
Іржы Ружэк
Іржы Ружэк (Jiří Růžek, ;, Літамержыцэ, Чэхія) — чэшскі фатограф, у асноўным займаецца стварэннем мастацкай эротыкі.
Біяграфія
Нарадзіўся ў сям’і, якая не мела асаблівай творчай асновы. Да сямі гадоў жыў у г. Літамержыцэ, пазней яго сям’я пераехала ў найблізкі г. Лібахаваны, дзе жыў да сваіх 22 гадоў (1989), калі пайшоў на абавязковую вайсковую службу. Там жа ён пражыў аксамітную рэвалюцыю. У гадах 1981—1985 вучыўся на спецыяльнасці Праграмаванне і вылічальная тэхніка ў Гімназіі Іозефа Юнгмана ў г. Літамержыцэ. Падчас вучобы і пазней граў на бас-гітары і спяваў у розных музычных групах, якія мелі напрамкі рок, фолк, джаз і іншыя. Музычную актыўнасць скончыў у апошні дзень 2005 года. З 1983 па 1988 вучыўся на сцэнарыста ў Кансерваторыі Яраслава Ежка.
Фатаграфаваць людзей пачаў у 1995 годзе.
У 2004 годзе пераехаў у Прагу.
ХК Металург Магнітагорск
«Металург» — расійская каманда па хакеі з шайбай з горада Магнітагорск.
Зімовыя Алімпійскія гульні 2022
Зімовыя Алімпійскія гульні 2022 года (афіцыйна — Гульні XXIV Алімпіяды) — XXIV зімовыя Алімпійскія гульні, якія праходзілі з 4 па 20 лютага 2022 года ў Пекіне (КНР).
Упершыню з 1984 года Алімпійскія зімовыя гульні пройдуць у камуністычнай краіне і гэта будуць першыя Алімпійскія зімовыя гульні, якія адбудуцца ў Кітаі. Меркаваны бюджэт гульняў $ 3,9 млрд, менш, чым адна дзясятая з 43 $ мільярдаў, выдаткаваных на летнія Алімпійскія гульні 2008 года. Падчас спаборніцтваў будзе задзейнічана 25 стадыёнаў, размешчаных у Пекіне, Янцыне і Чжанцзякоу.
Медалі
На алімпійскіх медалях пяць канцэнтрычных кольцаў, якія ўвасабляюць традыцыйную кітайскую філасофію гармоніі паміж небам, зямлёй і чалавекам. Пярсцёнкі таксама сімвалізуюць алімпійскія кольцы, выгравіраваныя ва ўнутраным крузе, і алімпійскі дух, які аб’ядноўвае свет з дапамогай спорту. Таксама можна заўважыць узоры ў выглядзе аблокаў і сняжынак.
У цэнтральнай частцы адваротнага боку медалёў змешчана эмблема маючых адбыцца зімовых Алімпійскіх гульняў у Пекіне, а вакол яе — афіцыйная назва Гульняў на кітайскай мове. Кольцы, якія атачаюць эмблему, уяўляюць сабой зорныя сляды, на іх выгравіраваны 24 кропкі ў гонар 24-х па ліку зімовых Алімпійскіх Гульняў. Дызайн натхнёны старажытнымі астранамічнымі картамі і сімвалізуе бязмежнае зорнае неба, гармонію паміж чалавекам і прыродай і надзею, што спартсмены на Гульнях будуць дасягаць дасканаласці і зіхацець, як зоркі.
Дызайн медалёў быў натхнёны кольцападобнай яшмавай (нефрытавай) рэгаліяй бі — плоскай круглым дыскам з круглай адтулінай у цэнтры. Падобна да таго, як нефрыт лічыцца спрыяльным і бясцэнным упрыгожваннем у традыцыйнай кітайскай культуры, медаль з’яўляецца сведчаннем гонару і нястомных намаганняў спартсменаў.
Цырымонія адкрыцця
Цырымонія адкрыцця XXIV зімовых Алімпійскіх гульняў прайшла 4 лютага на кітайскім Нацыянальным стадыёне вядомым пад назвай «Птушынае гняздо». Арганізатары падрыхтавалі шоу, якое аб’яднала сучасныя тэхналогіі і гістарычныя традыцыі Кітая. Лейтматывам цырымоніі стаў дэвіз Алімпійскіх гульняў у Пекіне «Разам дзеля агульнай будучыні».
Гуаш
Гуаш (gouache, ад guazzo — вадзяная фарба) — фарбы, якія складаюцца з тонка расцёртых пігментаў з водна-клеявым злучальнікам (гуміарабік, пшанічны крухмал, дэкстрыну і інш.) і прымешкай бяліл, а таксама твор мастацтва, выкананы гэтымі фарбамі.
Гуаш звычайна выкарыстоўваецца для жывапісу на паперы, кардоне, фанеры, палатне, шоўку, косці. Узнікла як разнавіднасць акварэлі (у спалучэнні з якой гуаш часта ўжываецца), калі мастакі, каб дасягнуць шчыльнасці маляўнічага пласта, прымешвалі бялілы ў вадзяныя фарбы. Гуаш шырока выкарыстоўвалася ўжо ў сярэднявеччы ў мастацтве многіх краін Еўропы і Азіі пераважна для малявання кніжных мініяцюр, з эпохі Адраджэння — таксама для эскізаў, кардонаў, пазней — для партрэтных мініяцюр. У XVII — пачатку XIX стст. некаторыя мастакі выкарыстоўвалі гуаш для выканання мініяцюрных малюнкаў. Пачатак фабрычнай вытворчасці спецыяльных гуашавых фарбаў ў сярэдзіне XIX стагоддзя спрыяла ператварэнню гуашы ў самастойную тэхніку, якая адрозніваецца ад акварэлі гушчынёй і непразрыстасцю.
Памяць
Памяць — адна з псіхічных функцый і відаў разумовай дзейнасці, прызначаная захоўваць, накопліваць і ўзнаўляць інфармацыю; здольнасць доўгатэрмінова захоўваць інфармацыю аб падзеях знешняга свету і рэакцыях арганізму і шматразова выкарыстоўваць яе ў сферы свядомасці для арганізацыі наступнай дзейнасці.
Памяць — працэс назапашвання, захоўвання і наступнага ўзнаўлення мінулага вопыту. 3 пазіцый фізіялогіі памяць — гэта назапашванне і ўмацаванне часовых сувязей у галаўным мозгу. Памяць дазваляе аднавіць у свядомасці вобразы і падзеі мінулага, узнавіць з’явы, якія ў цяперашні момант не дзейнічаюць непасрэдна.
Якасная асаблівасць памяці — здольнасць запамінаць не прыватныя ўласцівасці і прыметы аб’екта, а яго агульныя характарыстыкі. Чалавек не абсалютна (фатаграфічна) узнаўляе аб’ект. Вобразы ўспрынятых раней жыццёвых сітуацый, сюжэты прачытаных кніг, убачаных тэлеперадач, як правіла, узнаўляюцца ў новых сувязях, камбінацыях і спалучэннях.
Без памяці немагчыма навучанне, захаванне вопыту і замацаванне зноў засвоеных формаў паводзін. Памяць для чалавека з’яўляецца асновай мыслення. Для таго каб мысліць, трэба камбінаваць вобразы або паняцці, дакладна ўяўляць прадметы, якія адсутнічаюць, або падзеі мінулага. Гэта азначае, што яны павінны прысутнічаць у памяці.
Памяць дазваляе аднавіць у свядомасці вобразы і падзеі мінулага, узнавіць з’явы, якія непасрэдна ў дадзены момант не адбываюцца. Навукоўцы выдзяляюць чатыры працэсы памяці: запамінанне, захаванне, узнаўленне і забыванне.
Запамінанне — гэта працэс памяці, пры дапамозе якога адбываецца захаванне новых элементаў, адчуванняў ці перажываняў у сістэму асацыятыўных сувязяў. Аснову запамінання складае ўсталяванне сувязі матэрыялу з сэнсам ў адно цэлае, якое з’яўляецца рэзультатам працы мыслення над зместам матэрыялу.
Захаванне — працэс назапашвання матэрыялу ў структуры памяці, што ўключае яго перапрацоўку і засваенне. Захаванне досведу прадстаўляе чалавеку магчымасць для навучання, развіцця яго пачуццёвых працэсаў, мыслення і маўлення.
Узнаўленне інфармацыі — гэта працэс актуалізацыі элементаў досведу. Узнаўленне бывае адвольным і міжвольным. Пры адвольным узнаўленні вобраз усплывае ў свядомасці без намаганняў чалавека.
Забыванне — страта магчымасці ўзнаўлення, а часам і пазнавання інфармацыі, што была запомнена раней. Часцей за ўсё забываюцца нязначныя дэталі. Забыванне бывае частковае і поўнае, часовае і працяглае.
Тыпалогіі памяці
Існуюць разнастайныя тыпалогіі памяці:
Законы памяці
Даследчыкі і навукоўцы выдзяляюць пэўныя заканамернасці ці законы памяці:
Хрустан
Хрустан (Charadrius morinellus) — дробны кулік, птушка сямейства сяўцовых.
Апісанне
Даўжыня цела 20-27 см, размах крылаў 45-51 см. У гнездавы перыяд у абодвух полаў на грудзях тонкая белая паласа паміж шэра-карычневымі грудзьмі і рудым жыватом. Белыя шчака і брыво. Самка крыху большая за самца. У негнездавы час і маладыя светла-карычнявата-шэрыя са светлым падбрушшам.
Пашырэнне
Гняздуе ў гарах, вышэй мяжы лесу на голых скалах з купінамі скупой альпійскай расліннасці. У тундры — на ўзвышшах у камяністых раёнах. У паслягнездавы перыяд трымаецца паблізу ўзбярэжжаў, у плоскіх, адкрытых, без дрэў тэрыторыях, у стэпах з нізкай, моцна згрызенай расліннасцю або на салёных глебах, на чэзлых пасевах і ў нізінных стэпах.
Асаблівасці біялогіі
Сілкуецца насякомымі і іншымі беспазваночнымі, галоўным чынам жукамі, мухамі, чарвякамі і слімакамі.
Яйкі (звычайна 3, часам 2-4) авальныя, афарбоўка зменлівая: цялеснага колеру, аліўкава-карычневыя, аліўкава-зялёныя, шэра-аліўкавыя, чырвона-карычневыя альбо карычняватыя з цёмна-карычневымі або чырвона-карычневымі паверхневымі вялікімі плямамі і глыбокімі нешматлікімі і шэрымі.
NGC 3474
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
NGC 4421
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі новага агульнага каталога.
Пётркаў Куяўскі
Пётркаў Куяўскі (Piotrków Kujawski, Wartheland) — горад у Польшчы, размешчаны за 200 км на захад ад Варшавы і за 60 км на поўдзень ад Торуні. Уваходзіць у склад Радзяёўскага павета Куяўска-Паморскага ваяводства, сядзіба вяскова-гарадской гміны Пётркаў Куяўскі. Чыгуначная станцыя. Займае плошчу 9,76 км². Насельніцтва 4,5 тыс. чалавек.
Вернер Форсман
Вернер Форсман (Werner Forßmann) (,  — ) — нямецкі хірург і уролаг.
Біяграфія
У 1928 годзе скончыў медыцынскі факультэт універсітэта Фрыдрыха Вільгельма ў Берліне. З 1956 г. прафесар хірургіі і уралогіі універсітэта імя Гутэнберга (Майнц); з 1964 г. ганаровы прафесар Медыцынскай акадэміі ў Дзюсельдорфе і прафесар універсітэта там жа (да 1970).
Асноўныя працы
У 1929 г. распрацаваў спосаб катэтэрызацыі сэрца, выпрабаваў яго на сабе, правёўшы зонд праз локцевую вену ў правае перадсэрдзе. У 1931 годзе ўжыў гэты спосаб для ангіокардыяграфіі.
Нобелеўская прэмія
Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне (1956, сумесна з А. Курнанам і Д. Рычардсам).
Пётркаў Трыбунальскі
Адлегласць па прамой паміж гарадамі Пётркаў Трыбунальскі — Мінск 585 км, да Варшавы — 128 км.
Эканоміка
Вузел чыгунак і аўтадарог. Прамысловасць: шкляная (1-е месца ў краіне), машынабудаўнічая (горныя, шкларобныя, дарожныя машыны), харчовая (малочная, мукамольная, піваварная, па перапрацоўцы агародніны), дрэваапрацоўчая, будаўнічых матэрыялаў, швейная, папяровая.
Адукацыя
У горадзе дзейнічае філіял Лодзінскага ўніверсітэта.
Славутасці
Музеі. Архітэктурныя помнікі XIV—XVIII стагоддзяў: каралеўскі замак (1511—1519), касцёлы, кляштары, капліцы.
Жынаўцы
Жынаўцы́ (, Жиновцы) — вёска ў Ваўкавыскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Субацкага сельсавета.
Да 1967 года вёска адміністрацыйна падпарадкоўвалася Роскаму пассавету, да 2003 года ўваходзіла ў склад Вярэйкаўскага сельсавета.
Гісторыя
Вядома з XVIII ст. у складзе маёнтка Рось. У 1796 г. належала Івану Завішу, ваўкавыскаму земскаму суддзі, і яго брату Тамашу. У 1836 г. прыватная вёска, 11 двароў, 59 жыхароў.
Насельніцтва
На 01.01.2004 г. 16 двароў, 21 жыхар.
Дастык (Акмолінская вобласць)
Дастык — сяло ў Жаркаінскім раёне Акмолінскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад Валіханаўскай сельскай акругі. Код КАТА — 115473200.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 174 чалавекі (87 мужчын і 87 жанчын). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 177 чалавек (82 мужчыны і 95 жанчын).
Белавежа (значэнні)
Белавежа — шматзначны тэрмін:
Летнія Алімпійскія гульні 2028
Летнія Алімпійскія гульні 2028 года (афіцыйна — Гульні XXXIV Алімпіяды) — чарговыя Алімпійскія гульні, якія плануецца правесці з 21 ліпеня па 8 жніўня 2028 года ў Лос-Анджэлесе.
Сярод патэнцыйных заявак, якія не былі пададзены: Брысбен (Аўстралія) і Найробі (Кенія).
Крывок
Крывок, кулік-сарока (Haematopus ostralegus) — найбольш распаўсюджаны від невялікага сямейства Haematopodidae, куды ўваходзяць птушкі, якія жывуць у асноўным на марскіх узбярэжжах.
Апісанне
Буйны кулік (даўжыня цела 37-42 см, маса каля 450 г) з доўгай (6,3-10,3 см), прамой, ярка-чырвонай дзюбай. Афарбоўка кантрастная: спінны бок і грудзі чорныя, ніз белы. Пад вокам белая плямінка. Самец і самка афарбаваны аднолькава, але ў самкі дзюба даўжэйшая, чым у самца. Зімой у птушак на чорным горле паяўляецца белая пляма або асобныя белыя пёры.
Пашырэнне
Распаўсюджаны ў Заходняй Еўропе, цэнтральных раёнах Еўразіі, на Камчатцы, у Кітаі і на захадзе Карэйскага паўвострава. Прызнаная нацыянальнай птушкай Фарэрскіх астравоў.
Насяляе марскія пясчаныя берагi i дзюны, дэльты рэк i iх разлiвы, у паўднёва-ўсходняй частцы арэала — берагi кантынентальных вадаёмаў. У апошні час таксама сельгастэрыторыі — галоўным чынам лугі.
Асаблівасці біялогіі
Сілкуецца рознымі беспазваночнымі — ракападобнымі, малюскамі і насякомымі.
Полавай спеласці дасягае ва ўзросце 2 гадоў. Манагам. Гняздуе на пясчаных і галечных пляжах мораў і буйных ўнутраных вадаёмаў невялікімі калоніямі і асобнымі парамі, часта ў калоніях чаек. Кладка з 3-4 пясочна- або глініста-жоўтых яек з плямамі. Наседжванне 24-27 сутак. Птушаняты ўзнімаюцца на крыло ва ўзросце 34-35 сутак.
Крышталізацыя
Крышталіза́цыя — працэс цтварэння крышталёў з пары, раствораў, расплаваў рэчываў, у працэсах электролізу і хімічных рэакцыях. К. вядзе да ўтварэння мінералаў, адыгрывае важную ролю ў атмасферных (напрыклад, ападкі) і глебавых працэсах, ляжыць у аснове металургічных і ліцейных ды шматлікіх іншых працэсаў прамысловасці.
Radzima.com
«Radzima.com» (Радзіма) — другі музычны альбом гурта «Zet», выдадзены ў 2006 годзе.
Лесапільня
Лесапільня, таксама лесапільны завод, тартак — прадпрыемства першаснай перапрацоўкі леса на піламатэрыялы ў сістэме лесанарыхтоўчай прамысловасці.
Гісторыя ўзнікнення
Найстарэйшая ў свеце лесапільня, датаваная 2-й паловай III стагоддзя, была знойдзена ў горадзе Іерапалі Рымскай імперыі. Яна мела прывад ад вадзянога кола, пры дапамозе якога праз корбы і шатуны прыводзіліся ў рух дзве піларамы.
У Еўропе лесапільні атрымалі шырокае распаўсюджанне з XVI стагоддзя, а ў 1593 годзе быў атрыманы патэнт на лесапільныя механізмы.
Спачатку пільні ўладкоўваліся ў лесе, непасрэдна на месцы здабычы драўніны. Атрыманыя матэрыялы перавозіліся да месца прызначэння на калёсах, запрэжаных канямі, а ўзімку — на санях, якія цягнулі валы. Па меры развіцця лесанарыхтоўчай прамысловасці, пільні станавіліся больш пастаяннымі прадпрыемствамі, размешчанымі на рэках, адкуль гатовыя вырабы перамяшчаліся на плытах.
Наступнае развіццё лесапільняў адбылося ў сувязі з індустрыяльнай рэвалюцыяй у XVII—XVIII стагоддзях. Дзякуючы вынаходніцтву дыскавай пілы павялічыліся прадукцыйнасць і якасць піламатэрыялаў, якія дагэтуль распілоўваліся ўручную.
Узнікненне парасілавай устаноўкі ў XIX стагоддзі дазволіла ствараць лесапільні паводдаль ад рэк, да таго ж адыходы драўніны забяспечылі крыніцу паліва для паравых катлоў.
У XX стагоддзі дзякуючы прымяненню электрычнасці і інфармацыйных тэхналогій, лесапільні пераўтварыліся ў буйныя заводы і фабрыкі, дзе большасць працэсаў працы аўтаматызавана. Нягледзячы на гэта, працягваюць дзейнічаць дробныя прыватнаўласніцкія пільні, якія спецыялізуюцца на канкрэтным тыпе прадукцыі.
Лесапільні ў Беларусі
Развіццё лесанарыхтоўчай прамысловасці ў Беларусі пачалося ў 2-й палове XIX стагоддзя, што адбылося дзякуючы змяненню эканамічных зносін і развіццю чыгункі, якая прыйшла на змену традыцыйнаму плытагонству.
На тэрыторыі Слуцкага павета напярэдадні Кастрычніцкай рэвалюцыі працавала 38 прадпрыемстваў, большую частку з якіх складалі лесанарыхтоўкі. Асноўнымі яе галінамі з’яўляліся выраб драўлянага вугалю і паташу, выганка дзёгцю і смалакурэнне. Размяшчэнне падобных прадпрыемстваў часта абумоўлівалася жаданнямі іх гаспадароў несці мінімальныя транспартныя выдаткі, таму лесапільні часта ўзнікалі ў лясах, на ўзлесках, ва ўрочышчах.
Некаторыя паселішчы ўзніклі на месцы колішніх месцаў лесанарыхтоўчай прамысловасці, што адлюстравана ў такіх тапонімах, як Паташня, Дзегцяры, Смалярня, Смалакурны Завод і іншых.
Believe
Believe:
Архетып
Архетып (ад грэч. ὰρχέτῦπος — пачатак + вобраз) — універсальны правобраз, ці першавобраз (маці-зямлі, героя, мудрага старца, дэмана і інш.), які паўтараецца на працягу гісторыі паўсюдна, дзе свабодна дзейнічае творчая фантазія людзей.
Тэрмін уведзены швейцарскім псіхолагам К. Г. Юнгам. Ён лічыў, што архетыпы узнікаюць з калектыўнага неўсвядомленага і з'яўляюцца асноўным зместам рэлігій, міфалогій, легенд, ляжаць у аснове сімволікі творчасці, рытуалаў, міфаў, казак, сноў, комплексаў і да т.п. На думку Юнга, архетып з'яўляецца больш старажытным, чым культура, і перадаецца не традыцыяй, мовай, а разам з мазгавой структурай чалавека. Архетыпы рэалізуюцца ў неўсвядомленых дзеяннях, выконваюць функцыі ментальнай тэрапіі для «заклапочанага і хворага чалавецтва». Архетыпы ментальнасці розных народаў свету сфармаваліся пераважна яшчэ ў старажытны перыяд, а потым на працягу многіх наступных стагоддзяў перадаваліся з пакалення ў пакаленне ў амаль нязменным, інварыянтным выглядзе.
Ушкарасу (Акмолінская вобласць)
Ушкарасу — сяло ў Жаркаінскім раёне Акмолінскай вобласці Казахстана. Адміністрацыйны цэнтр і адзіны населены пункт Ушкарасускай сельскай акругі. Код КАТА — 115475100.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 706 чалавек (340 мужчын і 366 жанчын). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 310 чалавек (160 мужчын і 150 жанчын).
NGC 3475
NGC 3475 (іншыя абазначэнні — UGC 6058, MCG 4-26-22, ZWG 125.17, A 1055+24, IRAS10556+2427, PGC 33012) — спіральная галактыка (Sa) ў сузор’і Леў.
Клопат (фільм)
«Клопат» (Забота) — кароткаметражны беларускамоўны мастацкі фільм, зняты ў 2011 годзе рэжысёрам Людмілай Аніковіч. Зняты паводле апавядання беларускага пісьменніка Янкі Сіпакова «Клопат». У фільме выкарыстана музыка Nest «Lodge».
NGC 3475
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Клопат (фільм)
Сюжэт
Гісторыя пра крыўды і прабачэнне. Аб тым як чужыя па крыві людзі могуць стаць самымі блізкімі і роднымі адзін да аднаго на ўсёй зямлі, калі толькі адкрыюць свае сэрцы для кахання, міласэрнасці, прабачэння і дабрыні.
NGC 4422
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі новага агульнага каталога.
Карапэць
Карапец ці Карапэць (Коропець) — пасёлак гарадскога тыпу ў Чарткіўскім раёне Цярнопальскай вобласці Украіны ў месцы ўпадзення ў Днестр аднайменнай ракі, цэнтр аб’яднанай тэрытарыяльнай грамады.
Мястэчка вядомае сваімі помнікамі — палацам графаў Бадэні (ХІХ ст.), драўлянай царквой Успення Прасвятой Багародзіцы са званіцай (1772 г.) і касцёлам Святога Мікалая (1860 г.), дэндрапаркам, а таксама фестывалем «Карапфэст».
Гісторыя
Князь Фёдар Любартавіч каля 1405 г. атрымаў Жыдачыўскае княства (у 1401 г. або 1403 г. Жыдачыўская зямля была перададзена князю Свідрыгайлу) і меў замак, які хутчэй за ўсё размяшчаўся ў вусце ракі Карапец. Першае пісьмовае згадванне аб паселішчы — 1421 г., калі кароль Ягайла заклаў у ім парафіяльны касцёл, паселішча належала каралю «ab antiquo» (гэта значыць было каралеўшчынай, каралеўскай асабістай уласнасцю). У 1427 г. паселішча ўжо мела магдэбургскае права.
У сярэдзіне XV ст. Карапец — павятовы цэнтр Галіцкай зямлі Рускага ваяводства (павет існаваў нядоўга, у яго склад уваходзіла 11 мясцовасцяў, якія затым былі ўключаныя ў склад Галіцкага і Каламыйскага паветаў). У 1600 г. першая жонка тады жмудскага старасты Яна Караля Хадкевіча Сафія Мялецкая згаданая як уладальніца Карапца. У 1607 г. Карапец моцна разбурылі крымскія татары, з часам мястэчка страціла свае правы, стала вёскай. У пачатку XVII ст. паселішча належала брацлаўскім ваяводзе Стэфану Патоцкаму. У 1766 г. кароль Станіслаў Аўгуст прадаставіў Феліцыяну Ябланоўскаму (тытулаваўся старастай карапецкім) каралеўшчыну Карапец.
У часы Аўстрыі (ад 1772 г. і да 1918 г.) мястэчка належала да Станіслаўскай акругі (цыркулу, крайсу), ад 1867 г. — да Бучацкага павета. Мястэчка знаходзілася ў складзе Заходне-Украінскай Народнай Рэспублікі з лістапада 1918 года. У міжваенны перыяд — належала Польшчы.
Патрык Куінлан
Патрык (Пэт) Куінлан (Patrik Quinlan; 1919—1997) — афіцэр ірландскай арміі, камандаваў ірландскімі міратворцамі падчас аблогі Жадавіля ў кангалезскай правінцыі Катанга ў верасні 1961 года. Байцы Куінлана, па прычыне недахопу боепрыпасаў і іншых рэсурсаў, былі вымушаны здацца, з-за чаго яго рэпутацыя моцна пацярпела. Аднак пасля смерці ваеннага праведзена падрабязнае вывучэнне тых падзей, і яго дзеянні былі апраўданы.
Аблога Жадавіля
Аблога Жадавіля адбылася ў верасні 1961 года падчас ўмяшання Арганізацыі Аб’яднаных Нацый у канфлікт у Конга (сучаснае ДРК).
Рота «А» 35-га батальёна міратворчага кантынгенту ONUC ірландскай арміі пад камандаваннем каменданта Куінлана падвергнулася нападу войск самаабвешчанай Дзяржавы Катанга. Лёгкаўзброеная рота Куінлана акапалася ў горадзе Жадавіль (сучасны Лікасі), дзе на працягу шасці дзён адлюстроўвала атакі праціўніка. Спробы па дэблакаванні акружаных не ўвянчаліся поспехам.
Падчас баёў пяцёра з роты Куінлана былі паранены, у той час як войскі Катангі і замежныя найміты страцілі да 300 чалавек забітымі і ад 300 да 1000 параненымі. Аднак з-за недахопу боепрыпасаў, запасаў вады і ежы Куінлан прыняў рашэнне здацца.
На працягу прыкладна аднаго месяца ірландцы знаходзіліся ў палоне, пакуль іх не абмянялі на зняволеных сепаратыстаў. Пасля вызвалення рота «А» была вернута на сваю базу ў Элізабетвілі. Праз некаторы час байцы Куінлана зноў прынялі ўдзел у баявых дзеяннях. У снежні таго ж года рота «А» была вернута дадому ў Ірландыю.
Пасля вяртання з Конга
Урад Ірландыі не надаваў асаблівага значэння бітве за Жадавіль, і ні адзін ірландскі салдат не атрымаў ніякіх узнагарод за ўдзелу ў тых баях. Больш за тое, у вачах грамадскасці міратворцы паўсталі як трусы і здраднікі, паколькі здалі горад сепаратыстам. Куінлан прапанаваў кіраўніцтву прадставіць некалькіх байцоў, якія ўдзельнічалі ў аблозе, да Ваеннай медалі за доблесць, вышэйшай вайсковай узнагароды Ірландыі.
Куінлан больш ніколі не выпраўляўся ў замежныя камандзіроўкі. Пасля 40 гадоў службы ў Ірландскай арміі ён пайшоў у адстаўку ў званні палкоўніка.
Патрык памёр у 1997 годзе, не падазраючы, што яго рэпутацыя будзе адноўлена праз дзевяць гадоў пасля яго смерці. Яго жонка Кармэль таксама не дажыла да афіцыйнай рэабілітацыі і памерла праз два гады пасля смерці мужа.
Прызнанне і рэабілітацыя
Ветэраны аблогі Жадавіля былі незадаволены адмовай камандавання прызнаць іх подзвіг і ачарненнем рэпутацыі іх камандзіра. Пасля працяглай кампаніі за прызнанне, у 2004 годзе тагачасны міністр абароны Вілі О’Ды пагадзіўся правесці дэталёвае вывучэнне тых падзей. Расследаванне міністэрства абароны зняло з Куінлана і роты «А» абвінавачванні ў правінах і баязлівасці. У 2005 годзе на тэрыторыі казармаў у Атлане быў узведзены памятны камень у знак удзячнасці байцам роты «А» 35-га батальёна.
Тактыка Куінлана ў Жадавіле паўплывала на наступныя навучальныя праграмы і была занесена ў ваенныя падручнікі ўсяго свету як лепшы прыклад абароны па перыметры.
У культуры
У фільме «Аблога Жадавіля» (2016), па матывах кнігі Дэклана Паўэра «Аблога Жадавіля: забытая бітва ірландскай арміі» (2005), ролю каменданта Куінлана выконвае Джэймі Дорнан. Яго жонку Кармэль гуляе Фіёна Глэскот. Сын Куінлана, Лео, заявіў, што Дорнан меў моцнае падабенства з яго бацькам і правільна сыграў яго ва ўсім, акрамя дыялекта графства Кэры, які быў настолькі моцным, што «калі б ён пачаў размаўляць з акцэнтам майго бацькі, вам спатрэбіліся б субтытры». Унук Куінлана, Конар, быў удзельнікам здымачнай групы.
Пазнаньскае ваяводства (1919—1939)
Пазнаньскае ваяводства (Województwo poznańskie) — адміністрацыйная адзінка ў міжваеннай Польскай Рэспубліцы. Цэнтр — Познань.
Эзоп
Эзоп, Эсоп (ст.-грэч. Αἴσωπος; VI ст. да н.э.) — старажытнагрэчаскі байкапісец.
Паводле фальклорных традыцый — народны мудрэц, выродлівы раб з Фрыгіі ці з Фракіі, жыў на в. Самас, пазней вольнаадпушчаны, служыў у лідыйскага цара Крэза, быў несправядліва абвінавачаны жрацамі ў Дэльфах і скінуты са скалы.
Літаратурная апрацоўка кароткіх празаічных баек, што прыпісваюцца Эзопу, наданне ім метрыкі пачалося ў V ст. да н.э. (найбольш позняя апрацоўка належыць Федру і грэчаскаму байкапісцу Бабрыю). Зборнік баек Эзопа склаў Дэметрый Фалерскі (4 ст. да н.э.). Захаваліся зборнікі візантыйскай эпохі, у т.л. выдадзены грэчаскім манахам Максімам Планудам у 1300. Простыя і займальныя сюжэты яго баек спалучаюцца з мараллю, заснаваны на жыццёвым вопыце чалавека з нізоў. Яны паўплывалі на творчасць Ж. Лафантэна, І. Крылова, К. Крапівы і інш. На беларускую мову байкі Эзопа пераклалі У. Валасевіч, А. Жлутка.
Шпанкі
Шпанкі (Meloidae) — сямейства насякомых атраду цвердакрылыя. Больш за 4000 відаў. Пашыраны пераважна ў тропіках і субтропіках. На Беларусі 8 відаў, 5 з іх з роду.
Апісанне
Даўжыня 8-42 мм. Афарбоўка яркая, часта з металічным бляскам. Галава апушчаная, шыепадобна перацягнутая. Надкрылы шырэй за пярэдняспінку, не прылягаюць да бакоў брушка. Вусікі 8-11 членікавыя, шнура- або ніткападобныя, на канцах патоўшчаныя. Ператварэнне поўнае, ускладненае. Лічынкі маюць 3 стадыі, кормяцца яйцамі саранчовых, мёдам, паразітуюць у гнёздах пчол, знішчаюць іх патомства. Дарослыя жукі аб’ядаюць кветкі і лісце раслін. Характэрная асаблівасць шпанкоў — наяўнасць у целе (асабліва ў крыві) яду кантарыдзіну, які надае жукам непрыемны пах і смак, таму большасць насякомаедных іх не ядуць (акрамя курэй, ластавак, вожыкаў).
Архідыяцэзія Врхбосны
Архідыяцэзія Врхбосны, поўная назва Архідыяцэзія Врхбосны (Сараева) (Vrhbosanska (Sarajevska) nadbiskupija, Archidioecesis Vrhbosnensis o Seraiensis) — каталіцкая архідыяцэзія лацінскага абраду ў Босніі і Герцагавіне з цэнтрам у горадзе Сараева. Адзіная архідыяцэзія краіны, гістарычна найстарэйшая і найважнейшая каталіцкая дыяцэзія Босніі. Врхбосна — гістарычная назва горада Сараева.
Гісторыя
{{legend|#f26d6d|Архідыяцэзія Врхбосны }} ]] Дыяцэзія ў Врхбосне заснавана ў VII стагоддзі, верагодна ў ранні перыяд залежала ад Салоны (Спліта). У XIII—XIV павеках, калі Боснія ператварылася ў моцнае славянскае каралеўства (перыядычна залежнае ад Венгрыі, перыядычна незалежнае), дыяцэзія Врхбосны ўзмацніла сваё значэнне. У другой палове XV стагоддзя Боснія і Герцагавіна патрапіла пад турэцкую ўлада. Пачалася масавая ісламізацыя насельніцтва, але частка мясцовага насельніцтва засталася хрысціянамі. Пасля вызвалення ад турак склалася карціна этна-канфесійнага размежавання насельніцтва краіны на тры групы: баснійцы-мусульмане, праваслаўныя сербы і каталікі-харваты. Паводле даных аўстрыйскага перапісу 1879 года насельніцтва на 42,88 % складалася з праваслаўных, на 38,75 % з мусульман і на 18,08 % з каталікоў.
У 1881 годзе дыяцэзія Врхбосны атрымала статус архідыяцэзіі.
Баснійская вайна 1992—1995 гадоў прывяла да істотнай змены этна-канфесійнай карціны, у прыватнасці працэнт каталікоў і ў краіне ў цэлым і ў архідыяцэзіі Врхбосны рэзка зменшыўся з-за масавай міграцыі баснійскіх харватаў у незалежную Харватыю. У 1990 годзе колькасць каталікоў у архідыяцэзіі Врхбосны перавышала 527 тысяч чалавек, тады як цяпер іх каля 215 тысяч, больш чым у два разу менш.
Мноства каталіцкіх храмаў у архідыяцэзіі было разбурана падчас баявых дзеянняў, пасля заканчэння войны іх аднаўленне было галоўнай задачай архідыяцэзіі.
Статыстыка
Паводле даных на 2004 год у архідыяцэзіі налічвалася 215 000 каталікоў (11 % насельніцтва), 324 святары і 148 прыходаў. Кафедральным саборам дыяцэзіі з'яўляецца Сабор Найсвяцейшага Сэрца Ісуса ў Сараева. З 1990 года архідыяцэзію ўзначальвае кардынал Вінка Пуліч. Дапаможны біскуп — Пера Судар.
Мітраполіі Врхбосны падпарадкаваны дыяцэзіі Баня-Лукі, Мостар-Дуўна, а таксама дыяцэзія Скоп'е ў суседняй Паўночнай Македоніі.
Яцкова
Яцко́ва (, Яцково) — былая вёска ў Ваўкавыскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіла ў склад Вярэйкаўскага сельсавета.
Насельніцтва
На 01.01.2004 г. 2 двары, 1 жыхар. Плошча 2,28 га, працягласць межаў — 1 223 метра.
Ліквідавана ў 2018 годзе.
Абайская вобласць
Абайская вобласць або вобласць Абай (Абай облысы, Abai oblysy) — вобласць ва ўсходняй частцы Казахстана, утвораная 8 чэрвеня 2022 года, адміністрацыйны цэнтр — горад Семей.
Уладзімір Іванавіч Салодкі
Уладзімір Іванавіч Салодкі (нар., чыг. ст. Галынец, Магілёўскі раён) — беларускі спявак (барытон). Заслужаны артыст Рэспублікі Беларусь (1990). Муж С. А. Салодкай.
Біяграфія
У 1973 годзе скончыў Краснапольскую сярэднюю школу, быў актыўным удзельнікам многіх аглядаў школьнай мастацкай самадзейнасці. У 1979 годзе атрымаў дыплом Магілёўскага культасветвучылішча і быў накіраваны ў Дзяржаўны народны хор Беларусі.
З 1984 года — артыст ансамбля народнай музыкі «Свята». Скончыў у 1985 годзе Мінскі інстытут культуры. З 1985 года спявае ў дуэце з С. А. Салодкай. З 1994 года — адзін са стваральнікаў і саліст ансамбля народнай песні «Вяселле», з 1996 года — саліст Дзяржаўнага ансамбля танца Беларусі.
Шайындыколь
Шайындыколь — сяло ў Жаркаінскім раёне Акмолінскай вобласці Казахстана. Адміністрацыйны цэнтр Шайындыкольскай сельскай акругі. Знаходзіцца прыкладна за 98 км на паўднёвы ўсход ад цэнтра горада Дзяржавінска. Код КАТА — 115479100.
Панцялеймон (Ражноўскі)
Панцялейман (свецкае імя Павел Сцяфанавіч Ражноўскі;,  — , , ФРГ) — епіскап Рускай праваслаўнай царквы; з восені 1942 Экзарх Беларусі, аріхіепіскап (з сакавіка 1942 мітрапаліт) Мінскі і Беларускі.
Біяграфія
Скончыў Ваенна-інжынернаяае вучылішча, курсы пры Казанскай духоўнай акадэміі, у 1897 годзе прыняў манаскі пастрыг. З 1905 года — настаяцель Віцебскага Маркава Свята-Траецкага манастыра. У 1913 годзе хіратанісан у епіскапа Двінскага. У 1918 годзе Патрыярх Ціхан прызначыў уладыку Панцеляймона ў Пінск з тытулам «Пінскі і Наваградскі» для кіравання цэрквамі Менскай епархіі, якія апынуліся на тэрыторыі Польшчы. У 1922 годзе Панцялейман прысутнічаў на Польскім Саборы ў Варшаве, дзе выступіў рэзка супраць аўтакефаліі польскай царквы, якая навязывалася ўладамі. За гэта ён быў рэпрэсаваны, пазбаўлены кафедры і сасланы ў Мілецкі, а затым у Жыровіцкі манастыр. Пасля ўз’яднання заходняй Беларусі з БССР прызначаны мітрапалітам Сергіем архіепіскапам Гродзенскім і Вілейскім. У гады Вялікай Айчыннай вайны Панцеляймон узначаліў Праваслаўную царкву ў Беларусі. Увосень 1941 года разам з епіскапам Венедыктам заснаваў Беларускую мітраполію. 6 кастрычніка 1941 г. на Перщым саборы епіскапаў у Жыровічах архіепіскап Гродзенскі Панцеляймон (Ражноўскі) быў абраны главой царквы ў сане мітрапаліта Мінскага і ўсея Беларусі. Ён таксама ўзначаліў Мінскую епархію. 2 верасня 1942 г., пасля Усебеларускага Сабора і дэкларацыі на ім аўтакефаліі, мітрапаліт Панцеляймон атрымаў афіцыйны тытул «Мітрапаліт Святой Праваслаўнай аўтакефальнай Беларускай Царквы і Архіепіскап Менскі».
Уладзімір Іванавіч Салодкі
Творчасць
Валодае голасам прыгожага тэмбру, шырокага дыяпазону. У рэпертуары беларускія, рускія, украінскія народныя песні, а таксама аўтарскія творы, у т.л. «А дзе ж ты, бурлак, валачыўся» (балада), «Чапурушачка», «У лузе каліна стаяла», «Кірыла Тураўскі» (У. Будніка).
Шайындыколь
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 851 чалавек (441 мужчына і 410 жанчын). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 248 чалавек (133 мужчыны і 115 жанчын).
Панцялеймон (Ражноўскі)
Біяграфія
Неўзабаве пачалася барацьба нацыяналістычна накіраваных калабарацыяністаў супраць мітрапаліта Панцялеймана. Калабарацыяністы, кіруючыся палітычнымі меркаваннямі, настойвалі на неадкладнай аб’яве аўтакефаліі, замене святароў рускай нацыянальнасці на беларусаў, беларусізацыю Цэрквы. Уладыка, які на першае месца ставіў рэлігійна-багаслоўскія прынцыпы пярэчыў гэтым зменам, паслядоўна адмаўляючыся ад аб’явы аўтакефаліі, вядзення пропаведзяў на беларускай мове і г. д. Калабарацыяністы пісалі шматлікія скаргі і даносы ў генеральны камісарыят Беларусі, у выніку чаго мітрапаліт Панцялейман быў у маі 1942 года адхілены немцамі ад кіраўніцтва Беларускай царквой і сасланы ў Жыровіцкі манастыр.
Кіраванне царкоўнымі справамі прыняў на сябе архіепіскап Філафей (Нарко), нядаўна ўзведзены ў гэты высокі сан. Імкнучыся адарваць праваслаўных беларусаў ад Расіі, нямецкія ўлады аказвалі моцны ціск на мясцовы епіскапат, жадаючы дамагчыся ад вернікаў абвяшчэння аўтакефаліі. Кіраўніцтва царквы ўсяляк сабатавала і зацягвала выкананне гэтага патрабавання, заяўляючы, што без мітрапаліта не могуць прымаць такія рашэнні. Таксама сабатавалася рашэнне збору прадстаўнікоў Мінскай і Наваградскай епархіі, названае імі Усебеларускім царкоўным саборам, датычнае звароту да прадстаяцелей усходніх цэркваў з просьбай прызнаць аўтакефалію беларускай царквы.
У выніку ў красавіку 1943 года мітрапаліт Панцелеіман быў вернуты ў Мінск, аднак, звароты так і не былі адпраўленыя. У маі 1944 года сабраў епіскапскі сабор, абвясціўшы пазапраўнымі рашэнні г. зв. «Усебеларускага царкоўнага сабора» 1942 года на падставе таго, што акупацыйнымі ўладамі не яго не былі дапушчаныя Панцялейман і Венедыкт.
У 1944 года быў вывезены ў Германію, дзе пасля вайны далучыўся да Рускай праваслаўнай царквы за мяжой. Памёр 30 снежня 1950 года.
Панцялейман разам з іншымі царкоўнымі дзеячамі ў складаных умовах ваеннага часу згуляў важную ролю ў захаванні і ладзе царкоўнага жыцця не толькі ў Мінскай епархіі, але і на ўсёй Беларусі, паслядоўна адстойваў захаванне кананічнай сувязі з Маскоўскім Патрыярхатам.
Сана
Сана (صنعاء‎) — сталіца і найбуйнейшы горад Емена; на захадзе краіны ў міжгорнай даліне на вышыні 2400 метраў. 1,7 млн жыхароў (2004). Вузел аўтадарог, у тым ліку да порта Хадэйда на Чырвоным моры. Міжнародны аэрапорт. Прамысловасць: тэкстыльная, металаапрацоўчая, мэблевая, тытунёвая, кансервавая, абутковая. Буйны цэнтр саматужнай вытворчасці залатых, срэбраных, медных вырабаў, тканін. Універсітэт. Моцна пацярпеў ад землетрасення 1982 года.
Архітэктура
Старажытны горад складаецца з двух частак, якія ў плане складаюць васьмёрку. Ён абнесены сцяной вышынёй 9 метраў з паўкруглымі вежамі і шматлікімі брамамі. На стыку 2 гарадскіх тэрыторый — 7-павярховы палацавы комплекс (былы палац імама). У найбольш старажытнай частцы горада знаходзяцца цытадэль, караван-сарай, медрэсэ, рынкі, сярэднявечныя лазні, мячэці аль-Джама аль Кебір, ці Вялікая мячэць (7-12 ст.), Бакіліджэ (17 ст.). Разнастайнасцю вылучаецца жылая забудова: 3-7-павярховыя вежападобныя дамы з каменю і цэглы, пастаўленыя блізка адзін да данаго. Іх фасады з пабеленымі вапнай фрызамі аздоблены разнымі аркадамі, ажурнымі драўлянымі панэлямі, аконныя праёмы з каляровымі вітражамі. У заходняй частцы Саны (Садовы горад), пабудаванай у 17-20 стагоддзі, пераважаюць асабнякі з садамі, абнесеныя сценамі. Сучасныя будынкі спалучаюць традыцыйныя элементы з новымі тэхналогіямі і будаўнічымі матэрыяламі: Цэнтральны банк, Рэспубліканскі палац, Акадэмія паліцыі, гатэль «Таж Саба». Стары горад уключаны ў Спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.