cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Выраб 64992 (Т-100 ЛТ)
Ацэнка праекта
Канструкцыя ўсяго комплексу ўзбраення адрознівалася прастатой і малымі габарытамі. Бронепрабівальнасць і далёкасць прамога стрэлу пераўзыходзілі ўсе айчынныя і замежныя аналагі таго часу. Акрамя таго, комплекс мог ўсталёўвацца не толькі на лёгкі танк, але і на падобныя па сваім габарытна-масавым характарыстыках машыны тыпу БМП-1. Механізм зараджання дазваляў прыводзіць прыладу ў баявую гатоўнасць значна хутчэй класічных артылерыйскіх сістэм, і забяспечваў практычна імгненную баявую гатоўнасць да наступнага стрэлу. Адсутнасць патрабаванняў пастаноўкі прылады на гідрастапор падчас зараджання дазваляла выкарыстоўваць больш танныя стабілізатары ўзбраення і забяспечыць нязбіўнасць наводкі. Пры параўнанні з ужо стаялі на ўзбраенні лёгкімі танкамі ПТ-76Б, новы танк меў больш высокія баявыя магчымасці пры захаванні асноўных паказчыкаў надзейнасці, кошту і тэхналагічнасці. Нягледзячы на высокі ўзровень разлікаў і прапрацовак эскізнага праекта, тэма 64992 не атрымала развіцця з-за нізкай уніфікацыі з базавай машынай, а таксама немагчымасцю самастойна пераадольваць водныя перашкоды ўплаў. У далейшым да тэмы стварэння лёгкага танка вярнуліся ўжо ў 1970-я пры стварэнні новых танкаў «Аб’ект 934» і «Аб’ект 685» з класічным гарматным узбраеннем.
Вараклянскі край
Вараклянскі край (Varakļānu novads; Varakļuonu nūvods) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на ўсходзе Латвіі у вобласці Латгалія. Край складаецца з двух воласцяў і горада Варакляны, які з’яўляецца цэнтрам краю.
Па ацэнцы на 1 студзеня 2015 года насельніцтва краю складае 3340 сталых жыхароў, на 1 студзеня 2010 года — 3915 чалавек. Плошча края — 279 км².
Петухоўка (Ельнінскі раён)
Петухоўка (Петуховка) — вёска ў Ельнінскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Леанідаўскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з ліпеня 1941 года, вызвалена падчас Ельнінска-Дарагабужскай аперацыі ў 1943 годзе.
Адрачэнне апостала Пятра
Адрачэнне апостала Пятра — новазапаветны эпізод, калі апостал Пётр адрокся ад Ісуса Хрыста пасля Яго арышту, што было прадказана Ісусам яшчэ падчас Тайнай вячэры. Пётр тройчы адрокся ў страху, што яго таксама арыштуюць, а калі пачуў, як праспяваў певень, ён успомніў словы свайго Настаўніка і горка пашкадаваў і плакаў. Гэты сюжэт сустракаецца ва ўсіх чатырох Евангеллях (Мц 26:69—75; Мк 14:66—72; Лк 22:55—62; Ін 18:15—18, 18:25—27).
Эпізод адносіцца да Пакут Хрыстовых і прыходзіцца да часу пасля арышту Ісуса ў Гефсіманскім садзе пасля пацалунку Іуды. Паводле храналогіі евангельскіх падзей гэта адбылося ў ноч з чацвярга на пятніцу.
Прадказанне
Пра тое, што Пётр ад Яго адмовіцца, Ісус Хрыстос сказаў сваім вучням загадзя, падчас Апошняй Вячэры. Усе чатыры кананічныя Евангеллі адзначаюць гэты эпізод і момант з трохразовым адрачэннем перш чым заспявае певень (Мц 26:34; Лк 22:33; Ін 13:38), за выключэннем Марка, які выкладае, што певень заспявае двойчы (Мк 14:29—31).
Адрачэнне
Пасля арышту Ісуса, Яго прывялі ў двор першасвятара Кайяфы. Пётр рушыў услед за натоўпам, але застаўся ў двары звонку, седзячы разам са слугамі (паводле Марка і Лукі — каля агню). Тут да яго падышла адна служанка, паводле Марка — служанка першасвятара, і сказала «і ты быў з Ісусам Галілеянінам». Паводле Яна Пётр яшчэ быў звонку, не ўваходзячы ў двор, і пазнала яго раба-брамніца, міма якой яго спрабаваў правесці знаёмы Кайяфу апостал, як прынята лічыць — апавядальнік, апостал Ян. Тут Пётр адрокся ад Настаўніка перад усімі ў першы раз. Паводле Марка, хоць і не ва ўсіх спісах рукапісаў, тут заспяваў певень у першы раз.
Затым яго зноў пазнала служанка, паводле Мацвея іншая, якая ўбачыла яго пасля таго, як ён выйшаў за браму, але паводле Марка — тая ж самая альбо нейкі мужчына, паводле Лукі і Яна, згодна з апошнім яны разам стаялі каля агню. Пётр адрокся ад Ісуса ў гэты момант другі раз.
Потым, паводле Мацвея, Марка і Лукі, да Пятра падышлі і сказалі, што ён сапраўды быў з Ісусам, таму што гаворыць як Галілеянін. Ян не згадвае пра факт акцэнту, затое кажа, што да яго падышоў адзін з рабоў першасвятара, які быў сваяком Малха, якому апостал раней у Гефсіманскім садзе адсек вуха, і апазнаў яго. Пётр адрокся ў трэці раз і тут заспяваў певень, паводле Марку — у другі раз.
Пакаянне Пятра
Паводле трох евангелістаў, Пётр згадаў аб прароцтве як толькі заспяваў певень, а Лука дадае, што Ісус паглядзеў у гэты момант у вочы Пятру. Цікава, што Евангелле паводле Яна заканчваецца тым, што калі Ісус Хрыстос пасмяротна з'явіўся да вучняў Ён тройчы просіць ад Пятра пацвердзіць яго любоў да Сабе.
Лічыцца, што Пётр ніколі не забываў сваёй здрады. Святы Клімент, вучань Пятра, распавядае, што Пётр на працягу ўсяго астатняга жыцця пры спеве пеўня станавіўся на калені і, абліваючыся слязамі, каяўся ў сваім адрачэнні, хоць Сам Гасподзь, неўзабаве пасля Свайго ўваскрасення, дараваў яму.
Захавалася яшчэ адно старажытнае паданне, што вочы апостала Пятра былі чырвоныя ад частага і горкага плачу. Певень стаў адным з вядомых атрыбутаў у хрысціянскім мастацтве.
Карысціна
Карысціна (Корыстино) — вёска ў Глінкаўскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Балтуцінскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з ліпеня 1941 года, вызвалена падчас Ельнінска-Дарагабужскай аперацыі ў 1943 годзе.
Карабах
Караба́х (Qarabağ, Ղարաբաղ) — гісторыка-геаграфічны рэгіён ва Усходнім Закаўказзі, які складаецца з і Нагорнага Карабаха.
Геаграфія
Карабах умоўна падзелены на тры рэгіёны: Нагорны Карабах (гістарычны Арцах, ахоплены ў асноўным сучасным Нагорным Карабахам), Раўнінны Карабах (стэпы паміж рэкамі Кура і Арас) і Зангезур (ўсходнія схілы Зангезурскага хрыбта, прыблізна Сюнік і Кашатаг).
Гісторыя
У XVI — сярэдзіне XVIII стагоддзяў — бегларбекства (правінцыя) Сефевідскай імперыі, дзе нізіны і перадгор'і ўваходзілі ў мусульманскія ханствы, а нагорныя тэрыторыі ў армянскія ; у сярэдзіне XVIII — пачатку XIX стагоддзяў тут існавала карабахскае ханства; з 1805 года — у складзе Расійскай імперыі; у савецкі час — у складзе Азербайджанскай ССР. У цяперашні час дэ-юрэ ўваходзіць у склад Азербайджанскай Рэспублікі. Значная частка тэрыторыі з пачатку 1990-х гадоў дэ-факта кантралюецца непрызнанай Нагорна-Карабахскай Рэспублікай.
Токаты
Токаты — вулкан на японскім востраве Хакайда. З'яўляецца часткай нацыянальнага парку Дайсэцудзан і папулярным турыстычным аб'ектам. На вяршыню пракладзены 4 турыстычныя сцежкі. Вышыня піка складае 2077 метраў. У цяперашні час вулкан з'яўляецца слабаактыўным - апошняе вывяржэнне адбылося ў 2004 годзе.
Раз’езд 117 км
Раз’езд 117 км — раз’езд у Жанааркінскім раёне Карагандзінскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад Байдалы бійскай сельскай акругі. Код КАТА — 354449400.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва раз’езда складала 82 чалавекі (38 мужчын і 44 жанчыны). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у раз’ездзе пражывалі 78 чалавек (36 мужчын і 42 жанчыны).
NGC 4746
NGC 4746 (іншыя абазначэнні — UGC 8007, MCG 2-33-29, ZWG 71.60, IRAS12494+1221, PGC 43601) — спіральная галактыка (Sb) ў сузор’і Дзева.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Хатляны
Гісторыя
Упершыню Хатляны згадваюцца ў XVI ст., калі яны ўваходзілі ў склад Менскага павета. У розныя часы мясцовасць знаходзілася ва ўладанні Галоўчынскіх, Быхаўцаў, Завішаў, Заранкаў-Грабоўскіх. 3 XVII ст. паселішча значыцца як мястэчка. Паводле юрыдычных актаў 1663 тут існавала карчма.
У выніку другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793) Хатляны апынуліся ў складзе Расійскай імперыі, у Шацкай воласці Ігуменскага павета Мінскай губерні. Статус паселішча панізілі да сяла. Станам на 1886 тут было 58 двароў, царква. Паводле вынікаў перапісу (1897) — 145 двароў, царква, хлебазапасны магазін, карчма. На 1909 — 168 двароў. Насельніцтва займалася сельскай гаспадаркай, дрэваапрацоўчымі, перавознымі, сплаўнымі промысламі.
Інфраструктура
У Хатлянах працуюць сярэдняя школа, дашкольная ўстанова, амбулаторыя, дом культуры, бібліятэка, пошта.
Эканоміка
Рамонтна-механічныя майстэрні, млын, лесапільня, філіял раённага камбіната бытавога абслугоўвання.
Турыстычная інфармацыя
Дзейнічае Хатлянскі краязнаўчы музей.
Ісландскі сабака
Ісландскі сабака (Íslenskur fjárhundur) — парода сабак, паходзіць ад сабак, якіх прывезлі ў Ісландыю вікінгі.
Пазней, гэтыя сабакі былі прывезеныя з Ісландыі на Брытанскія астравы і паслугавалі для вывядзення такіх парод, як колі і вельш-коргі.
Пагорнае
Пагорнае (Погорное) — вёска ў Ельнінскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Леанідаўскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з ліпеня 1941 года, вызвалена падчас Ельнінска-Дарагабужскай аперацыі ў 1943 годзе.
Кума
Кума́ — рака на Паўночным Каўказе ў Расіі.
Даўжыня ракі 802 км. Плошча вадазбору 33,5 тыс. км². Вытокі на паўночных схілах Скалістага хрыбта. У вярхоўі цячэ ў высокіх і стромкіх берагах, сярэдняе цячэнне ў шырокай даліне. Пасля выхаду на Прыкаспійскую нізіну рэчышча падзяляецца на рукавы, воды якіх звычайна не дасягаюць Каспійскага мора. Галоўны прыток — Падкумак. Высокія веснавыя паводкі. Сярэдні гадавы расход вады ў сярэднім цячэнні 11,9 м³/с. Воды вызначаюцца высокай мутнасцю.
Выкарыстоўваецца для арашэння (Церска-Кумскі і Кума-Маныцкі каналы). Адказненскае вадасховішча. На Куме гарады Мінеральныя Воды, Зеленакумск, Будзёнаўск.
Вядомыя асобы Каломны
Вядомыя ўраджэнцы Каломны:
Джо Ален
Джозеф (Джо) Майкл Ален (Joseph Michael Allen; нар. ) — валійскі футбаліст, паўабаронца клуба «Суонсі Сіці» і нацыянальнай зборнай Уэльса.
Пятукай
Пяту́кай (Petukai), традыцыйная беларуская назва — Петухі  — вёска ў Ігналінскім раёне Уцянскага павета Літвы. Уваходзіць у склад Відзішкескай сянюніі. Размешчана за 8 км ад Рымшэная. Насельніцтва 2 чал. (2001 г.).
Нова-Ханіна
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з ліпеня 1941 года, вызвалена падчас Ельнінска-Дарагабужскай аперацыі ў 1943 годзе.
Сцяг Пакістана
Сцяг Пакістана — палотнішча зялёнага колеру з белай паласой ля тронка і белым паўмесяцам з зоркай. Афіцыйны сцяг краіны прыняты пасля абвяшчэння незалежнасці 14 жніўня 1947 года. Зялёны колер сімвалізуе мусульман, якія складаюць большасць насельніцтва Пакістана, а белы — немусульман. Белы паўмесяц ўвасабляе прагрэс, а белая зорка — святло і веды.
Утраны
Утра́ны (, Утраны) — вёска ў Бярозаўскім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Сялецкага сельсавета.
Нучэта
Нучэта (Nucetto) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне П’емонт, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Кунеа.
Насельніцтва складае 452 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 65 чал./км². Займае плошчу 7 км². Паштовы індэкс — 12070. Тэлефонны код — 0174.
Заступнікам населенага пункта лічыцца Марыя Магдаліна.
Дубна (прыток Волгі)
Дубна — рака ва Уладзімірскай, Маскоўскай і часткова Цвярской абласцях Расійскай Федэрацыі, правы прыток ракі Волга.
На Дубне — аднайменны горад, рабочы пасёлак Вярбілкі.
Пуцькава (Бярэзінскі раён)
Пу́цькава (, Путьково) — вёска ў Бярэзінскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Капланецкага сельсавета.
Гісторыя
Да 28 мая 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Сялібскага сельсавета.
Навука (турыстычны клуб)
Турыстычны клуб «Навука» — грамадскае аб'яднанне, якое было створана ў канцы 1960-х гадоў супрацоўнікамі Акадэміі навук БССР, якія прафесійна займаліся спартыўным турызмам. За час існавання турыстычнага клуба яго ўдзельнікамі было пройдзена мноства турыстычных маршрутаў вышэйшых (V-VI) катэгорый складанасці, якія ўключалі паходы па Палярнаму Уралу, Паміру, Цянь-Шаню, хрыбту Чэрскага, архіпелагам астравоў Арктыкі і інш. Таксама ў абавязкі турыстычнага клуба ўваходзіла арганізацыя штогадовых турыстычных злетаў супрацоўнікаў АН БССР.
З-за цяжкасцей якія ўзніклі ў навуковым асяроддзі пасля распаду СССР (у тым ліку з фінансаваннем) турыстычны клуб прыпыніў свае існаванне ў сярэдзіне 1994 года.
Узнаўленне дзейнасці
У 2014 годзе па ініцыятыве аспірантаў і маладых супрацоўнікаў НАН Беларусі быў праведзены арганізацыйны сход, асноўнай мэтай якога было ўзнаўленне дзейнасці турыстычнага клуба НАН Беларусі. Падчас сходу быў зацверджаны новы статут клуба, выбраны старшыня. Пазней турклуб быў зарэгістраваны ў Рэспубліканскім турысцка-спартыўным звязе (раней Федэрацыя спартыўнага турызма Беларусі). Першымі чальцамі новага турыстычнага клуба сталі 45 супрацоўнікаў з некалькіх арганізацый НАН Беларусі - Інстытута фізікі, Інстытута фізіка-арганічнай хіміі, Інстытута энэргетыкі, Аб'яднанага Інстытута энергетычных і ядзерных даследванняў «Сосны», Інстытута агульнай і неарганічнай хіміі.
Удзельнікамі ўзноўленага турысцкага клуба за першы год яго існавання былі арганізаваны рэгулярныя трэніроўкі па тэхніцы альпінізма, арганізаваны і праведзены катэгарыйныя паходы па Карпатах, Ліпічанскай пушчы, Сарачанскім і Блакітным азёрах, праведзена каля 20 некатэгарыйных паходаў па цікавых у рэкрэацыйных адносінах лясным, рачным і азёрным мясцінам Беларусі.
Равячка (Смаленская вобласць)
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з ліпеня 1941 года, вызвалена падчас Ельнінска-Дарагабужскай аперацыі ў 1943 годзе.
Белая блакітніца
Белая блакітніца, белая сініца, князёк (Parus cyanus) — птушка сямейства сініцавыя (Paridae) атраду вераб’інападобныя (Passeriformes).
Апісанне
Дробная птушка, даўжыня цела 13-14 см, маса да 10-12 г. Полавы дымарфізм не выражаны. Афарбоўка спіны блакітна-шэрая, крылаў і хваста буравата-блакітная, ад дзюбы да вачэй праходзіць блакітная палоса. Ніз цела і галава белыя, жывот з блакітнай плямкай. На крыле белае люстэрка, добра бачнае ў палёце. Маладыя падобныя на дарослых, але з больш шэрым верхам. Спеў з кароткіх трэляў, звязаных паміж сабой.
Пашырэнне
Аселая, часткова вандроўная (часам можа пералятать на значныя адлегласці).
Арэал прасціраецца праз Еўразію вузкай палосай на ўсход да Прыамур'я і ўзбярэжжа Японскага мора, уключае Цянь-Шань і паўночную частку Кітая. На захадзе арэал уключае Усходнюю Еўропу; у Беларусі рэдкі, пашыраны на гнездаванні толькі ў цэнтральнай частцы Палесся, аселы і качуючы від. Па-за гнездавым арэалам адзначаецца ў Францыі, Германіі, Даніі, Швецыі, Фінляндыі, Эстоніі, Літве, Польшчы, Славакіі, Аўстрыі, б. Югаславіі, Румыніі, Украіне.
Птушка насяляе вільготныя лісцевыя альбо мяшаныя дрэвастоі з добра развітым лісцевым падростам — ахвотней селіцца ў рачных далінах альбо ў суседстве азёр. Акрамя гэтага, засяляе групы лісцевых зараснікаў па берагах вадаёмаў, у трыснягу альбо балотах, таксама ў парках, у гарах, у лістоўнічных лясах, вербніках і ядлоўцу падымаецца да 2500 м.
Асаблівасці біялогіі
Корміцца рознымі насякомымі на ствалах і ў кроне дрэў.
У красавіку птушкі трапляюцца парамі і чародкамі з 5-7 асобін. Гняздуецца ў дуплах і шчылінах мяккага дрэва, звычайна 1,5-4,0 м над зямлёй, таксама ў шпакоўнях, паглыбленнях на зямлі або будынках. Будаўнічы матэрыял гнязда — мох, лазовы луб, поўсць, якія ўтвараюць тоўсты «фетр», высцілка з больш дробных касмыкоў мяккай шэрсці.
У кладцы 3 і больш белых, са светла-карычневымі плямкамі яец памерамі 16,5 × 12 мм. Выводзіць патомства, магчыма, 2 разы ў год. Дарослыя птушкі кормяць птушанят вусенямі.
Палац віцэ-губернатара (Гродна)
Палац віцэ-губернатара Максімовіча — двухпавярховы будынак, размешчаны па адрасе: г. Гродна, вул. Ажэшка, 3. Пабудаваны К. Максімовічам ў 1803 годзе ў стылі класіцызм. Цяпер дом разам з прыбудаваным 9-ці павярховым будынкам займае Гродзенскі абласны выканаўчы камітэт.
Гісторыя
Будынак у стылі класіцызму быў пабудаваны Кандратам Максімовічам у 1803 годзе. Максімовіч вучыўся ў Віленскім універсітэце, пасля служыў у войску, даслужыўся да чыну маёра. Быў прыдворным дарадцам, экспедытарам гаспадарчага адзела Найвышэйшага ўпраўлення Расійскай імперыі, з 1807 года выконваў абавязкі гродзенскага віцэ-губернатара.
У будынку падчас французка-расійскай вайны 1812 года знаходзіўся штаб Жэрома Банапарта, брата Напалеона І. У 1827 годзе з-за грашовых злоўжыванняў дом быў забраны ў карысць казны, пасля некаторы час сдаваўся ў арэнду. Пасля выкарыстоўваўся для размяшчэння розных устаноў: казённай палаты, губернскага ўпраўлення, дэпартаменту дзяржаўнага казначэйства, архіваў, канцэлярыі падатковай інспекцыі, рэстарану. Летам 1920 года падчас савецка-польскай вайны у доме знаходзіўся гродзенскі рэвалюцыйны камітэт, 1-2 жніўня ў будынку спыняўся Ф. Дзяржынскі. У польскі час у доме знаходзіліся: сядзіба гродзенскага павятовага староства, міністрэрства грамадскіх прац, міністэрства фінансаў, гарадскі музей, казіно для гарадскіх чыноўнікаў, ашчадная каса Гродзенскага павета, рэдакцыя «Газеты польскай зямлі Гродзенскай». У савецкі час — Выканаўчы камітэт абласнога Савета народных дэпутатаў. У 1970 годзе на доме ўсталявана мемарыяльная дошка Ф. Дзяржынскаму.
Ліга канферэнцый УЕФА 2022/2023
Ліга канферэнцый УЕФА 2022/2023 — другі сезон Лігі канферэнцый УЕФА, штогадовага спаборніцтва футбольных клубаў, якія ўваходзяць у склад УЕФА. Гэта трэці ўзровень еўрапейскага клубнага футбола пасля Лігі чэмпіёнаў і Лігі Еўропы. Турнір праводзіўся з ліпеня 2022 года па чэрвень 2023 года.
У спаборніцтве прынялі ўдзел 177 каманд з 54 футбольных асацыяцый УЕФА. Колькасць месцаў размяркоўвалася згодна з табліцай каэфіцыентаў УЕФА. Пераможцам стаў англійскі «Вест Хэм Юнайтэд», які ў фінале 7 чэрвеня 2023 года ў чэшскай Празе на стадыёне «Фартуна Арэна» перамог італьянскую «Фіярэнціну» з лікам 2:1.
1/16 фіналу
Першыя матчы этапу прайшлі 16 лютага. Матчы ў адказ — 23 лютага.
1/8 фіналу
Першыя матчы этапу прайшлі 9 сакавіка. Матчы ў адказ — 16 сакавіка.
Чамора
Чамора (саманазва: Chamoru) — карэнныя насельнікі Марыянскіх астравоў. Жывуць у Садружнасці Паўночныя Марыянскія астравы і на Гуаме. У выніку эміграцыі больш за палову чамора таксама жывуць і працуюць у розных штатах ЗША, галоўным чынам на Гаваях. Агульная колькасць (2000 г.) — 177 тыс. чал.
Паходжанне і гісторыя
Марыянскія астравы пачалі насяляцца 4300 — 5000 гадоў таму. Але пра прысутнасць чалавека ў тую старажытную пару апавядаюць толькі ўскосныя дадзеныя — знаходкі драўнянага вугля і пылка культурных раслін. Таму немагчыма вызначыць, ці былі гэта непасродныя продкі чамора або іх невядомыя папярэднікі.
Лічыцца, што продкі чамора з'явіліся ў 2 тысячагоддзі да н. э. з Паўднёва-Усходняй Азіі. Генетычныя даследаванні паказваюць блізкасць сучасных чамора да насельнікаў Сулавесі, але з-за моцнай пазнейшай метысацыі гэты факт асцярожна ўспрымаецца вучонымі.
Старажытныя чамора мелі высокі рост, што падцвярджаецца як археалагічнымі раскопкамі, так і запісамі іспанцаў. Займаліся сельскай гаспадаркай, ведалі кераміку, былі выдатнымі мараплаўцамі, стала падтрымлівалі гандлёвыя зносіны з жыхарамі Каралінскіх астравоў. Аналіз шкілетаў у старажытных пахаваннях сведчыць, што значную частку ежы складала тое, што здабывалі ў моры.
Прыкладна ў VIII ст. н. э. на Марыянскіх астравах узнікла мегалітычная культура латэ — каменных слупоў з сферычнымі навершамі. Іх прызначэнне да сёй пары не вядома, але латэ сустракаюцца на ўсіх астравах, калісьці населеных чамора. Культура латэ працягвалася да XVIII ст.
У 1521 г. Марыянскія астравы былі адкрытыя Фернанам Магеланам. У той час колькасць тубыльцаў складала ад 30 да 100 тысяч чалавек. Менавіта іспанцы надалі ім найменне Chamorro. Відавочна запазычанае з мясцовай мовы, яно значыла «высакародны». Гуам і суседнія астравы былі ўключаны ў склад Іспаніі. Але першая іспанская місія манахаў-езуітаў была пасланая на Гуам толькі ў 1668 г. Езуіты ахрысцілі значную частку астравіцян, пабудавалі першы хрысціянскі сабор, садзейнічалі распаўсюджванню новых сельскагаспадарчых раслін, у тым ліку кукурузы. У 1672 г. глава місіі Дыега дэ Сан-Луіс Віторэс быў забіты, што прывяло да знішчальнай вайны іспанцаў супраць чамора. Многія астравіцяне загінулі ў баях, але большасць памерла ад завезеных еўрапейцамі хваробаў.
У 1695 г. рэшткі выжылых былі паселены ў 5 вёсках, якія кантраляваліся іспанскімі салдатамі і місіянерамі. Чамора былі вымушаны апранацца ў еўрапейскую вопратку, абавязкова наведваць касцёл і вучыць іспанскую мову. У 1740 г. на Гуам таксама былі пераселены чамора з паўночных Марыянскіх астравоў. У 1710 г. першы іспанскі перапіс на Гуаме выявіў 3143 тубыльца з 3614 ўсіх насельнікаў вострава. У асноўным, гэта былі жанчыны і дзеці. У 1795 г. засталося ўсяго 1894 чамора, у той час як агульнае насельніцтва вырасла да 3500 чал. Гэта тлумачыцца тым, што чамора працягвалі паміраць ад эпідэмій, раствараліся сярод новых перасяленцаў з Мексікі і Філіпін. Сітуацыя выправілася толькі ў XIX ст. У 1829 г. налічвалася 2697 чамора з 6480 чал. ўсяго насельніцтва. Хаця тубыльцы здолелі захаваць сваю мову, большасць з іх на той момант ужо была метысавана.
У 1898—1899 гг. Гуам быў перададзены ЗША, а Паўночныя Марыянскія астравы — Германіі. У 1919—1945 гг. Паўночныя Марыянскія астравы кантраляваліся Японіяй, а пасля II Сусветнай вайны таксама трапілі пад кантроль ЗША.
Старажытная культура
Фактычна, да прыходу еўрапейцаў чамора з'яўляліся самым развітым народам Мікранезіі. Асновай жыццязабеспячэння былі сельская гаспадарка, збіральніцтва, лоў рыбы. Чамора вырошчвалі хлебнае дрэва, какосавую пальму, тара, бананы, на востраве Гуам — рыс. У мора выходзілі на падвойных лодках з ветразямі трохкутнай формы. Паляванне мела другараднае значэнне, паколькі акрамя птушак, чарапах і кажаноў ніякай іншай здабычы на Марыянскіх астравах не было. Удзельнікі экспедыцыі Магелана сведчылі, што сельская гаспадарка, лоў рыбы сеткамі і мараходства лічыліся мужчынскімі заняткамі. Жанчыны займаліся хатняй гаспадаркай, збіральніцтвам, выраблялі цыноўкі, кошыкі і г. д.
Керамічныя вырабы адрозніваліся знешняй прастатой і з-за сваёй далікатнасці на вялікія адлегласці не перамяшчаліся. Адзіным ўзбраеннем былі дзіда з навершам з чалавечай косці і прашча. Вопратку амаль не насілі. З раслінных валокнаў рабілі нешта накшталт насцегнавых павязак. Былі таксама вядомы шаломы, але іх апісанняў не захавалася. Мужчыны і жанчыны ўпрыгожвалі сябе чарапахавымі падвескамі і ракавінамі. Апошнія выкарыстоўваліся ў якасці грошай пры абмене. Быў шырока распаўсюджаны звычай фарбаваць зубы.
Грамадства падзялялася на тры буйныя пласты: высакародных матуа, сярэдніх ачаот і ніжэйшых мангатчанг. Матуа складалі большую частку гандляроў, найбольш прывілігіраваных рамеснікаў, воінаў. Ачаот былі іх памагатымі. Мангатчанг займаліся земляробствам. Яны не мелі права ўваходзіць у жытлы матуа, былі абавязаны схіляцца пры сустрэчы і размаўляць з высакароднымі толькі на вялікай адлегласці.
Главой сям'і лічыўся мужчына, але перадача спадчыны і адлік сваяцтва вяліся па мужчынскай лініі. У юнацкія гады хлопцы пакідалі родны дом і жылі ў халасцяцкіх аб'яднаннях улітаа, якія дазвалялася наведваць і дзяўчынам. Свахай звычайна выступала маці хлопца. Да шлюбу ён быў павінен адпрацаваць некаторы час ў сям'і нявесты. Парушэнне шлюбнай вернасці з боку жанчыны каралася яе выгнаннем. Муж мог выклікаць суперніка на бой. Але строга забаранялася біць няверную жонку. Затое няверны муж караўся пабоямі і пераследам усіх жанчын вёскі. Жанчыны мелі вялікі ўплыў на ўсё грамадскае жыццё. Узгадваліся таксама жаночыя рады, на якіх мужчыны не прысутнічалі.
Асновай рэлігіі старажытных чамора быў культ продкаў — духаў людзей мінулага анітэ і таатаамона. Вылучаліся мужчыны і жанчыны сурухана — вядзьмары і знахары. Па некаторых дадзеных, існавалі чалавечыя ахвярапрынашэнні.
Янотападобны сабака ў Беларусі
Гісторыя
Акліматызаваны від. У Беларусь 100 янотападобных сабак былі завезеныя ў 1936 годзе і выпушчаныя ў Парыцкім, Любанскім і Чачэрскім раёнах. Але ўжо да гэтага часу на тэрыторыі рэспублікі сустракаліся адзінкавыя асобіны янотападобнага сабакі, якія заходзілі з суседніх абласцей РСФСР (Калінінскай, Пскоўскай і Смаленскай), у якіх іх выпуск быў праведзены раней. Для звяроў былі збудаваныя штучныя норы, і першы час іх падкормлівалі мясам і рыбай. Яны хутка прывыклі да падкорму і доўгі час не выходзілі з нор на пошукі ежы. Звяры, выпушчаныя ў Парыцкім раёне, добра прыжыліся і ў 1940 годзе ўжо сустракаліся ў 14 прылеглых раёнах. У 1947-50 гадах у Парыцкім і Любанскім раёнах адлоўленыя 52 асобіны, з іх 32 выпушчаныя ў Лагішынскім (цяпер Пінскі), а 20 у Слонімскім раёнах. У 1952 годзе янотападобны сабака ўжо сустракаўся ва ўсіх абласцях з відавочнай перавагай у паўднёва-ўсходняй частцы.
Сучасная папуляцыя
На 2013 год колькасць янотападобных сабак у рэспубліцы даволі высокая. Колькасць янотападобных сабак, якія жывуць у паляўнічых угоддзях Беларусі, на 2013 год складала 13 400 асобін.
Утрыманне ў няволі
Янотападобныя сабакі жывуць у Гродзенскім, Віцебскім і Мінскім заапарках, у Магілёўскім заасадзе.
Біялогія
У Беларусі янотападобны сабака аддае перавагу шырокалісцевым і змешаным лясам, невялікім пералескам, якія мяжуюць з балотамі, рэкамі, азёрамі і іншымі вадаёмамі. Насяляе яна таксама ў пойменных астраўных лясах, зарасніках хмызняку і трыснёгу па берагах рэк і азёр. З раёнаў, дзе праводзяцца меліярацыйныя работы і знікаюць натуральныя вадаёмы, звяры звычайна сыходзяць.
Ахова
Аховы не патрабуе. У Беларусі з 1950 года дазволены яго адстрэл. Здабываецца ў асноўным для атрымання футра. У паляўнічай гаспадарцы гэты звер можа наносіць страты, руйнуючы гнёзды наземна-гняздуючых паляўнічых птушак. Асабліва шкодны ён ў плаўнях і узбярэжжах ліманаў, дзе есць шмат яек і птушанят вадаплаўных птушак. Менавіта з-за спусташэння птушыных гнёздаў у вясновы час янотападобны сабака лічыцца шкодным для паляўнічай гаспадаркі відам, і паляванне на яго дазволена круглы год. Месцамі небяспечы як пераносчык віруса шаленства. У цяперашні час, згодна з Правіламі палявання ў РБ, прызнаны шкодным для паляўнічай гаспадаркі вім. Аднак ацэньваць шкодную або карысную дзейнасць янотападобнага сабакі неабходна для кожнага канкрэтнага рэгіёну. Правільным ці няправільным было рашэнне акліматызацыі гэтага віду на тэрыторыі краіны — зараз пытанне гісторыі. Від стаў складнікам часткай фаўны Беларусі.
Нямецкая аўчарка
Нямецкая аўчарка — парода свойскіх сабак.
Выкарыстанне: пастуховы, універсальны службовы сабака. Рост самца — 62-65 см.
Нямецкая аўчарка была атрымана ў выніку селекцыі і скрыжавання некаторых відаў гуртавых сабак Цэнтральнай і Паўднёвай Германіі.
Варкаўскі край
Варкаўскі край (Vārkavas novads; Vuorkovys nūvods) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на паўднёвым усходзе Латвіі ў вобласці Латгалія. Край складаецца з трох валасцей, цэнтрам краю з’яўляецца пасёлак Вецваркава.
Па ацэнцы на 1 студзеня 2015 года насельніцтва краю складае 2009 сталых жыхароў, на 1 студзеня 2010 года — 2369 чалавек. Плошча края — 288,9 км².
Ераліева
Ераліева — сяло ў Жанааркінскім раёне Карагандзінскай вобласці Казахстана. Адміністрацыйны цэнтр Ераліеўскай сельскай акругі. Код КАТА — 354453100.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 1458 чалавек (779 мужчын і 679 жанчын). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 1328 чалавек (699 мужчын і 629 жанчын).
NGC 4747
NGC 4747 (іншыя абазначэнні — UGC 8005, IRAS12492+2602, MCG 4-30-23, ARP 159, ZWG 129.28, KUG 1249+260, PGC 43586) — галактыка ў сузор’і Валасы Веранікі.
Піемяніс
Пі́емяніс (Piemenys) — вёска ў Ігналінскім раёне Уцянскага павета Літвы. Уваходзіць у склад Дзіджасаліскай сянюніі. Размешчана за 3 км ад Дзісны.
NGC 4747
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Болхаўскі раён
Болхаўскі раён (Болховский район) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у Арлоўскай вобласці Расіі.
Геаграфія
Болхаўскі раён мяжуе з Мцэнскім, Арлоўскім і Знаменскім раёнамі, а таксама з Калужскай і Тульскай абласцямі. Плошча раёна складае 1182,2 км².
Гісторыя
Болхаўскі раён быў утвораны 30 ліпеня 1928 года ў адпаведнасці з пастановай УЦВК і СНК РСФСР.
Малосы
Малосы — некалькі парод сабак, што паходзяць ад старажытных асірыйскіх і егіпецкіх травільных сабак. Галоўныя пароды сучасных малосаў: За выключэннем апошніх, якія невялікага роста, астатнія малосы ўяўляюць сабою вельмі вялікіх і моцных сабак, да 90 см у карку, з масіўнай галавой і моцнымі сківіцамі.
Рэнда (Смаленская вобласць)
Рэнда (Ренда) — вёска ў Ельнінскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Леанідаўскага сельскага паселішча.
Анамія
Анамія (ад anomie - адсутнасць закону, беззаконнасць) — стан грамадства, калі значная частка людзей ведае пра існаванне юрыдычных, маральных і іншых нормаў супольнага жыцця, але не лічыцца з імі і не падпарадкоўваецца ім. Тэорыю анаміі распрацаваў французскі сацыёлаг Э.Дзюркгейм. У манаграфіях «Аб падзеле грамадскай працы» (1893), «Самазабойства» (1897) ён падкрэсліваў, што анамія або дэзарганізацыя грамадскага жыцця найчасцей узнікае ў грамадстве, якое знаходзіцца ў стане глыбокага эканамічнага і сацыяльнага крызісу і ў якім імкненні, жаданні, запатрабаванні людзей у сваёй большасці не маюць шанцаў на рэалізацыю.
Гэта прыводзіць да канфліктных сутыкненняў інтарэсаў розных індывідаў і суполак, а пры значных маштабах можа выклікаць грамадскую дэзінтэграцыю. Таму трэба знаходзіць сродкі і шляхі для гарманізацыі імкненняў і дзеянняў розных індывідаў і суполак. Паводле Дзюркгейма анаміі здольна пазбегнуць устойлівае і з'яднанае грамадства. Далейшае развіццё тэорыя анаміі набыла ў працах амерыканскіх сацыёлагаў І.Ламбда (лічыў анамію крыніцай сацыяльных беспарадкаў), Р.Мертана (вызначаў анамію як «канфлікт норм у сферы культуры»), нямецкага сацыёлага Р.Дарэндорфа (лічыў анаміяй такое становішча, калі нормы права, маралі і грамадскі парадак беспакарана парушаюцца на ўсіх ступенях грамадскай іерархіі).
Ясевічы (Бярозаўскі раён)
Ясевічы́ (, Ясевичи) — вёска ў Бярозаўскім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Сялецкага сельсавета.
Рэнда (Смаленская вобласць)
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з ліпеня 1941 года, вызвалена падчас Ельнінска-Дарагабужскай аперацыі ў 1943 годзе.
Станіслаў Сангін
Станіслаў Сангі́н (Со́нгін) герба «Шранява» (каля 1818 —, каля Рэчыцы Пружанскага павета, Расійская імперыя) — удзельнік нацыянальна-вызваленчага руху.
Біяграфія
Гродзенскі чыноўнік. Выступаў у віленскім друку з артыкуламі на эканамічныя тэмы, быў абраны ў Віленскую археалагічную камісію, збіраў экспанаты для Віленскага музея старажытнасцей. Па выхадзе ў адстаўку працаваў упраўляючым маёнтку ў Бельскім павеце.
Паплечнік Кастуся Каліноўскага. Разам з Феліксам Ражанскім і Валерам Урублеўскім прымаў удзел у выданні і распаўсюдзе «Мужыцкай праўды». Сфарміраваў у Сямятычах паўстанцкі атрад, удзельнічаў у выправе Рамана Рагінскага ў глыб Беларусі. 13 лютага аб’яднаны атрад Сангіна і Браніслава Рыльскага захапіў Пружану. Праз два дні загінуў у баі пад Рэчыцай (цяпер у Камянецкім раёне).
Яго жонка Багуміла (у дзявоцтве Барташэвіч) памерла 3 снежня 1868 у. Мелі сына Мацея.
Радомскі павет
Радомскі павет (Powiat radomski) — павет у Польшчы, уваходзіць у склад Мазавецкага ваяводства. Цэнтр павета — горад Радам. Займае плошчу 1529,75 км². Насельніцтва павета складае 152,1 тыс. чалавек (на 2018 год).
Магамі (рака)
Магамі — рака ў Японіі, на в. Хонсю. Даўжыня 216 км, плошча басейна 7,4 тыс. км². Бярэ пачатак некалькімі вытокамі ў гарах Іідэ і ў адгор’ях паўднёвага ўскрайку хрыбта Оу, працякае па дне міжгорнай катлавіны Ямагата, у ніжнім цячэнні перасякае адгор’і гор Асахі і Дэва, прыморскую нізіну. Упадае ў Японскае мора ля г. Саката. Шматводная зімой і вясной, нізкі сцёк летам. Сярэдні расход вады каля 250 м³/с. Выкарыстоўваецца для арашэння (пасевы рысу).
Ржавец (Ельнінскі раён)
Ржавец (Ржаве́ц) — вёска ў Ельнінскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Леанідаўскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з ліпеня 1941 года, вызвалена падчас Ельнінска-Дарагабужскай аперацыі ў 1943 годзе.
Полухацеева
Полухацеева (Полухоте́ево) — вёска ў Глінкаўскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Балтуцінскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з ліпеня 1941 года, вызвалена падчас Ельнінска-Дарагабужскай аперацыі ў 1943 годзе.
Анчына
Анчына (Oncino) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне П’емонт, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Кунеа.
Насельніцтва складае 97 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 2 чал./км². Займае плошчу 46 км². Паштовы індэкс — 12030. Тэлефонны код — 0175.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы Santo Stefano.
Сашыца
Сашы́ца (, Сошица) — вёска ў Бярозаўскім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Сялецкага сельсавета. Размешчана за 16,5 км ад Бярозы, за 13,5 км ад чыгуначнай станцыі Бяроза-Картузская.
Гісторыя
У 1864 годзе ў Сашыцкай воласці Пружанскага павета Гродзенскай губерні. У 1886 годзе ў Сялецкай воласці, дзейнічалі школа, піцейны дом. 13 ліпеня 1894 года пажарам у вёсцы былі знішчаны 56 сялянскіх дамоў з маёмасцю, страта склала 25 295 руб. Паводле перапісу 1897 года ў Сашыцы дзейнічалі народнае вучылішча, хлебазапасны магазін, піцейны дом, кузня. Выселкі вёскі мелі самастойныя назвы — Бродкі і Сакалова.
З 1915 года акупіравана германскімі войскамі, з 1919 года да ліпеня 1920 года і з жніўня 1920 года — войскамі Польшчы. У ліпені 1920 устаноўлена савецкая ўлада.
З 1921 года ў складзе Польшчы, у 1924 годзе вёска ў Сялецкай гміне Пружанскага павета Палескага ваяводства. У сярэдзіне 1920-х гг. створаны камсамольская арганізацыя, ячэйка КПЗБ (з 1924 уваходзіла ў Сялецкі падрайком; сакратар — Гаворка).
З 1939 года ў БССР. З 1940 года вёска, цэнтр Сашыцкага сельсавета. У сельсавеце ў той час налічваліся 3 пачатковыя, 1 няпоўная сярэдняя школы, хата-чытальня, магазін, вёска не мела телефоннай сувязі. Створаны калгас «Чырвоная звязда», які аб'яднаў 23 гаспадаркі.
У Вялікую Айчынную вайну акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі. За 0,3 км на поўнач ад вёскі пахаваны 60 партызан і мірных жыхароў, расстраляных нямецка-фашысцкімі захопнікамі. У 1958 годзе на магіле партызан і ахвяр фашызму быў пастаўлены абеліск. Акупанты загубілі ў вёсцы 55 жыхароў, на фронце загінулі 24 воіны-землякі. У г. Бяроза ў 1942 годзе быў па-зверску закатаваны гітлераўцамі юны партызан Саша Здановіч. На будынку Сялецкай школы, у якой ён вучыўся, устаноўлена мемарыяльная дошка. У Сашыцы, на месцы, дзе жыла сям'я Здановічаў, устаноўлены мемарыяльны знак у памяць аб Лявону Раманавічу Здановічу, першым сакратары Сашыцкага с/с і арганізатары партызанскай барацьбы з захопнікамі, які загінуў у 1945 годзе ў барацьбе з ворагамі савецкай улады. У 1978 годзе на месцы яго дома пастаўлена стэла.
Планіроўка
Планіровачна складаецца з прамалінейнай, двухбакова забудаванай вуліцы, арыентаванай з захаду на паўднёвы ўсход, абодва канцы якой — дарожныя развілкі.
Розаўка (Смаленская вобласць)
Розаўка (Розовка) — вёска ў Глінкаўскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Балтуцінскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з ліпеня 1941 года, вызвалена падчас Ельнінска-Дарагабужскай аперацыі ў 1943 годзе.
Садкі (Ельнінскі раён)
Садкі (Садки́) — вёска ў Ельнінскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Леанідаўскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з ліпеня 1941 года, вызвалена падчас Ельнінска-Дарагабужскай аперацыі ў 1943 годзе.
Свабодныя кхмеры
Свабодныя кхмеры (ខ្មែរសេរី), Кхмер Сярэй — камбоджыйскі рэспубліканскі паўстанцкі рух антыкамуністычнага і антыманархічнага толку. Вёў узброеную барацьбу супраць рэжыму Нарадома Сіянука. Удзельнічаў у В’етнамскай вайне на баку ЗША і Паўднёвага В’етнама і ў Камбаджыйскай грамадзянскай вайне на баку Кхмерскай Рэспублікі. Пацярпеў паражэнне ў супрацьстаянні з В’етнамм і Чырвонымі кхмерамі. У 1980-х уліўся ў НФВКН.
Аўтакратыя
Аўтакратыя — сістэма праўлення, пры якой адной асобе належыць неабмежаваная вярхоўная ўлада. Аўтакратыямі былі ўсе дынастычныя манархіі Старажытнага Усходу, тыранічныя праўленні ў некаторых старажытных грэчаскіх дзяржавах, Рымская і Візантыйская імперыі, абсалютныя манархіі новага часу. Познія палітычныя традыцыі аўтакратычнай улады ідуць ад часоў Аляксандра Македонскага, эліністычнай ідэі «цара» і «царства». Элінізм скасаваў полісы (гарады-дзяржавы антычнага часу) і стварыў тэрытарыяльную манархію пад уладай аднаго цара. Як і ўсходнія дэспатыі, эліністычная аўтакратыя вызначалася неабмежаванай уладай, яе абагаўленнем, праўленнем з апорай на бюракратыю, армію, культ правіцеля. Аднак у адрозненне ад усходніх дэспатый, заснаваных выключна на волі дэспата, эліністычная, а за ёй рымская, візантыйская і еўрапейскія аўтакратыі ў той ці іншай ступені прызнавалі традыцыйныя законныя нормы адносін у грамадстве. Тэрмін нярэдка ўжываецца ў сучасным лексіконе для вызначэння асоб і груповак, якія імкнуцца да непадзельнага палітычнага панавання, прэтэндуюць на неабмежаваную ўладу.
Спавяданне Пятра
Спавяданне Пятра (Confessio Petri) ў Хрысціянстве эпізод ў Новым Запавеце, у якім апостал Пётр абвяшчае Ісуса як Хрыста - чаканага Месію. Спавяданне апісана ў трох сінаптычных Евангеллях: ад Матфея 16:13-20, Марка 8:27-30 і Лукі 9:18-20.
Абвяшчэнне Ісуса Хрыста з'яўляецца асновай Хрысталогіі і спавяданне Пятра, і прыняцце Ісусам гэтага тытулу з'яўляецца вызначальным сцвярджэннем у апявяданні Новага Запавету. У гэтым эпізодзе Новага Запавету, Ісус не толькі прымае тытулы Хрыста і Сына Божага, але заяўляе, што гэтае спавяданне было Боскім адкрыцьцём, і што Яго Айцец Нябесны адкрыў гэта Пятру, адназначна заявіўшы, што Ён з'яўляецца і Хрыстом і Божым Сынам.
У гэтым эпізодзе Ісус таксама выбірае Пятра ў якасці лідара апосталаў, і заяўляе, што "на камені гэтым Я збудую Царкву Маю". Большасць хрысціянскіх канфесій згодныя, што заява адносіцца да Пятра, але яны разыходзяцца ў інтэрпрэтацыях таго, што адбываецца пасля Пятра.
Біблейскае апавяданне
У Новым Запавеце спавяданню Пятра папярэднічаюць падзеі Пасхі і Праабражэння Ісуса, якія з'яўляюцца ў сярэдзіне Евангельскага апавядання і азначаюць пачатак паступовага раскрыцця асобы Ісуса Сваім вучням.
Спавяданне Пятра пачынаецца як дыялог паміж Ісусам і яго вучнямі ў Евангеллі ад Матфея 16:13, Марка 08:27 і Лукі 09:18. Ісус пытаецца аб меркавання пра Сябе сярод "натоўпу": "За каго людзі ўважаюць Мяне?" У адказ вучні прадастаўляюць розныя меркаванні, пачынаючы ад Яна Хрысціцеля і да Іллі, Ераміі, або аднаго з прарокаў. Раней у Евангельскім апавяданні гэтыя меркаванні пра асобу Ісуса былі прадастаўлены ў Евангеллі ад Марка 6:14-16 на судзе Ірада Анціпы, калі Іраду здавалася, што Ісус быў Янам Хрысціцелем, вернутым да жыцця.
Ва ўсіх Евангеллях пасля высвятлення поглядаў народа, Ісус пытаецца ў сваіх вучняў аб іх уласным меркаванні: "А вы за каго ўважаеце Мяне?" Толькі Сымон Пётр адказвае Яму: "Ты Хрыстос, Сын Бога жывога". У адказ у Матфея 16:17 Ісус дабраслаўляе Пятра за яго адказ, а потым паказвае на яго як на галоўны камень Царквы. Словы добраславення пачынаецца з:
Дабрашчасны ты, Сымоне, сыне Ёнаў, бо не плоць і кроў адкрылі табе гэта, але Айцец Мой, Які ёсць у нябёсах.
У дабраславенні Пятра, Ісус не толькі прымае тытул Хрыста і Сына Божага, з якімі Пётр звяртаецца да Яго, але заяўляе пра Божае адкрыццё, таму што Яго Айцец Нябесны адкрыў гэта Пятру. У гэтым сцвярджэнні, ухваліўшы абодва тытулы як Божае адкрыццё, Ісус недвухсэнсоўна заяўляе пра Сябе як пра Хрыста, так і пра Сына Божага.
У Евангеллі ад Матфея 16:18 Ісус працягвае:
''І Я кажу табе: ты Пётр, і на камені гэтым Я збудую Царкву Маю, і брамы пякельныя не адолеюць яе. І дам табе ключы Царства Нябеснага''.
Слова "царква" (па-грэчаску экклесія), якое выкарыстоўваецца ў дадзеным выпадку, з'яўляецца ў Евангеллі яшчэ толькі адзін раз, у Матфея 18:17 і адносіцца да суполцы вернікаў. "Брамы пякельныя" (ці Аід) адносіцца да мясцін мёртвых, і да сілаў, якія супрацьстаяць Богу, і якія не змогуць атрымаць перамогу над царквой. Ключы Царства Нябеснага з'яўляюцца метафарай Царства Нябеснага як месца, куды ўваход у можа быць зачынены.
Дэнамінацыйныя інтэрпрэтацыі
Тэкст Матфея 16:18 хрысціянскія канфесіі інтэрпрэтуюць па-рознаму.
У рымска-каталіцкай царкве, словы Ісуса: "На камяні гэтым Я збудую Царкву Маю" інтэрпрэтуюцца як аснова дактрыны папства, калі Царква Хрыстова заснавана на лідарстве Пятра і яго пераемнікаў, біскупаў Рыма. Наступнае сцвярджэнне Ісуса: "і брамы пякельныя не адолеюць яе" інтэрпрэтуюцца як аснова вучэння аб папскай бязгрэшнасці.
Пратэстанты лічаць, што верш абвяшчае, што Пётр быў першы каменямём у падмурку царквы, але не прызнаць, што гэта адносіцца і да бесперапыннай паслядоўнасці папаў, як біскупаў Рыма. Зацвярджэнне "і брамы пякельныя не перамогуць яго", як правіла, азначае, што Царква ніколі не будзе знішчана.
Камп’ютарная лінгвістыка
Камп’ютарная лінгвістыка — галіна, якая тычыцца заснаванага на правілах апрацоўкі статыстычнага мадэліравання, а таксама вывучэння адпаведных камп’ютарных падыходаў да моўных пытанняў.
Традыцыйна, камп’ютарная лінгвістыка выконвалася камп’ютарнымі навукоўцамі, якія спецыялізуюцца ў галіне прымянення ЭВМ у апрацоўцы натуральнай мовы. Сёння вылічальныя лінгвісты часта працуюць у якасці членаў міждысцыплінарнай каманды, якая можа ўключаць у сябе звычайных лінгвістаў, спецыялістаў па тэгавай (выходнай) мове, і камп’ютаршчыкаў. У цэлым, камп’ютарная лінгвістыка абапіраецца на дапамогу лінгвістаў, камп’ютарных навукоўцаў, спецыялістаў у галіне штучнага інтэлекту, матэматыкаў, логікаў, філосафаў, кагнітыўных навукоўцаў, кагнітыўных псіхолагаў, псіхалінгвістаў, антраполагаў і нейрабіёлагаў, сярод іншых.
Камп’ютарная лінгвістыка мае тэарэтычныя і прыкладныя кампаненты. Тэарэтычная камп’ютарная лінгвістыка факусуецца на пытаннях у галіне тэарэтычнай лінгвістыкі і кагнітыўнай навукі, а прыкладная камп’ютарная лінгвістыка — на практычных выніках карыстання мадэліраваннем чалавечай мовы.
Асацыяцыя камп’ютарнай лінгвістыкі вызначае камп’ютарную лінгвістыку як: "...the scientific study of language from a computational perspective. Computational linguists are interested in providing computational models of various kinds of linguistic phenomena."
Паходжанне
Камп’ютарная лінгвістыка часта групуецца ў вобласці штучнага інтэлекту, але на самой справе яна існавала і да распрацоўкі штучнага інтэлекту. Камп’ютарная лінгвістыка паўстала з намаганнямі ў Злучаных Штатах у 1950-х гадах, каб выкарыстоўваць камп’ютары для аўтаматычнага перакладу тэкстаў з замежных моў, у тым ліку расійскіх навуковых часопісаў, на ангельскую мову. Так як камп’ютары могуць зрабіць арыфметычныя вылічэнні нашмат хутчэй і дакладней, чым людзі, то лічылася, што гэта толькі справа часу, перш чым яны б маглі таксама пачаць апрацоўваць мовы. Вылічальныя і колькасныя метады таксама выкарыстоўваюцца ў спробе рэканструкцыі ранніх формаў сучасных моў і групаванні сучасных моў у моўныя сем’і. Раней такія метады, як лексікастатыстыка і глотахраналогія апынуліся дачаснымі і недакладнымі. Тым не менш, у апошні час міждысцыплінарныя даследаванні, якія запазычваюць канцэпцыі з біялагічных ведаў (як, напрыклад, карціраванне генаў), вырабляюць больш складаныя аналітычныя прылады і робяць больш даверныя вынікі.
Калі машынны пераклад (таксама вядомы як механічны пераклад) не даў адразу дакладнага перакладу, аўтаматызаваная апрацоўка чалавечых моў была прызнана нашмат больш складанай, чым першапачаткова меркавалася. Камп’ютарная лінгвістыка нарадзілася як назва новай вобласці ведаў, прысвечаных распрацоўцы алгарытмаў і праграмнага забеспячэння для інтэлектуальнай апрацоўцы моўных дадзеных. Сам тэрмін «камп’ютарная лінгвістыка» ўпершыню быў прыдуманы Дэвідам Хейсам, членам-заснавальнікам Асацыяцыі камп’ютарнай лінгвістыкі і Міжнароднага камітэта па камп’ютарнай лінгвістыцы. У 1960-х гадах галіна лінгвістыцы, адказваючы за разуменне на чалавечым узроўні і стварэнне натуральных моў, стала падраздзяленнем штучнага інтэлекту.
Для таго, каб перавесці з адной мовы на іншую, было адзначана, што адразу трэба было зразумець граматыку абедзвюх моў, уключаючы і марфалогію (граматыку словаформ), і сінтаксіс (граматыку структуры сказа). Для таго, каб зразумець сінтаксіс, таксама трэба было зразумець семантыку і лексікон (ці «слоўнікавы запас»), і нават нешта з прагматыкі выкарыстання мовы. Такім чынам, тое, што пачыналася як спроба перакладу паміж мовамі эваліціянавала ў цэлую дысцыпліну, прысвечаную спосабам прадстаўлення і апрацоўцы натуральных моў з дапамогай камп’ютараў.
У цяперашні час даследаванне ў рамках камп’ютарнай лінгвістыцы робіцца ў камп’ютарных аддзелах, лабараторыях па камп’ютарнай лінгвістыцы , дэпартаментах камп’ютарнай навукі і лінгвістычных аддзелах. Некаторыя даследаванні ў галіне камп’ютарнай лінгвістыцы накіраваны на стварэнне працоўнага маўлення або сістэмы апрацоўкі тэксту, а іншыя імкнуцца стварыць сістэму, якая дазваляе ўзаемадзеянне чалавек-машына. Праграмы, прызначаныя для сувязі чалавека і машыны называюцца дыялогавыя(гутарковыя) агенты.
Падыходы
У наступных раздзелах разглядаецца некаторая наяўная літаратура, падзеленая на чатыры асноўныя вобласці дыскурсу: анталінгвістыка, структурная лінгвістыка, лінгвістычная вытворчасць і лінгвістычнае разуменне.
Падыход развіцця
Мова з’яўляецца кагнітыўным навыкам, які развіваецца на працягу ўсяго жыцця чалавека. Гэты працэс развіцця быў вывучаны з выкарыстаннем шэрагу метадаў, у тым ліку і вылічальнага. Развіццё чалавечай мовы прадугледжвае некаторыя абмежаванні, якія робяць больш цяжкім прымяненне вылічальнага метаду для яго разумення. Напрыклад, падчас засваення мовы, дзеці ў асноўным падвяргаюцца толькі ўздзеянню станоўчага доказу. Гэта азначае, што падчас моўнага развіцця асобы, існуе доказ толькі таго, што падаецца правільным, і няма доказу таго, што не з’яўляецца правільным. Гэтага ўсяго не хапае, каб правераць нават простую гіпотэзу ў такой складанай рэчы, як мова. І таму гэты момант ставіць пэўныя межы для вылічальнага падыходу, дастасоўнага да мадэлявання развіцця і засваення мовы ў індывіда.
Былі зроблены спробы змадэліраваць працэс развіцця засваення мовы ў дзяцей з вылічальнага пункту гледжання, прыцягваючы веды па статыстычнай граматыцы і канэкцыянальным мадэлям. Праца ў гэтай галіне таксама была прапанавана ў якасці спосабу растлумачыць эвалюцыю мовы праз гісторыю. Выкарыстоўваючы мадэлі, было паказана, што мовы могуць быць вывучаны з дапамогай камбінацый простага ўводу, прадстаўленага паступова, таму як дзіця развівае лепшую памяць і даўжэйшую працягласць канцэнтрацыі ўвагі. Абедзве высновы былі зроблены дзякуючы моцы нейронавай сеткі, створанай праектам.