cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Рака
Фаза замярзання
Пры змярзанні закрайкаў, якія паламаліся, сала, золі і шарошу ўтвараюцца ледзяныя палі, якія ўтвараюць асенні крыгаход. Ён не назіраецца на ўсіх рэках. Адсутнасць яго характэрная для малых рэк. На буйных рэках крыгаход назіраецца штогод, але на асобных участках на крутых згібах, звужэннях рэчышчаў, дзе прапускная здольнасць рэчышча не адпавядае колькасці лёду, накопліваецца вялікая колькасць лёду і ўтвараюцца заторы. Гэты лёд, як і заторы, вызываюць павышэнне ўзроўню вады вышэй па цячэнні.
Фаза ледаставу
Ледастаў — наяўнасць ледзянога покрыва на воднай паверхні ракі. Малыя рэкі замярзаюць раней за вялікія і ледзяное покрыва на іх ўтвараецца без асенняга ледаходу шляхам зрастання закрайкаў. Лёд на іх мае адносна гладкую паверхню. На вялікіх рэках фарміраванне ледаставу часта звязана з узнікненнем затораў. Вышэй затораў пры адмоўнай тэмпературы паветра адбываецца змярзанне асобных крыгаў у ледзяныя палі, якія змярзаюцца з закрайкамі, утвараючы на гэтым участку ракі ледзяную перамычку (ледастаў). Ледзяныя перамычкі паступова падаўжаюцца, пакуль уся рака не пакрыецца суцэльным ледзяным покрывам.
Калі няма затораў на буйных раўнінных рэках ледастаў утвараецца неадначасова. Спачатку замярзаюць замярзаюць плёсы з малымі значэннямі хуткасці вады, а затым ужо перакаты.
На паверхні ледаставу часта захоўваюцца ўчасткі адкрытай вады — палонкі, якія ўзнікаюць пад уплывам дынамічных і тэрмічных фактараў. Палонкі дынамічнага паходжання ўзнікаюць на ўчастках з парогамі, у ніжніх б’ефах ГЭС, на месцы віроў. Яны часта захоўваюцца на працягу усёй зімы. Так палонкі тэрмічнага паходжання ўзнікаюць пад уплывам выхаду адносна цёплых грунтовых вод ці прамысловых вод, у месцах вытокаў рэк з азёр.
Пры ледаставе на некаторых рэках у раёнах вечнай мерзлаты часта ўтвараюцца наледзі. Гэта празрысты лёд пры замярзанні рачной вады пры іх выхадзе на паверхню лёду ў выніку закупоркі воднага сячэння шорашам ці пры моцным прамярзанні ракі.
Ледастаў ізалюе ваду ад паветра і выконвае ролю рэгулятара ў цеплаабмене паміж вадой і паветрам. Калі праз лёд з паветра пранікае больш цяпла, чым паступае да яго з вады, то таўшчыня ледаставу павялічваецца і, калі, наадварот, — лёд падтайвае, яго таўшчыня памяншаецца. Нарастанне ледаставу адбываецца да таго часу, пакуль не ўсталюецца раўнавага паміж выдзеленым цяплом у паветра і тм цяплом, якое паступае з вады. Гэта адбываецца разам са снегам, які абараняе водную масу ад страт цяпла.
Ускрыццё рэк (крыгалом). Крыгаход
Вясной з пераходам тэмператур паветра праз 0 °C пачынаецца таянне снегу на лёдзе і берагах ракі. Спачатку на паверхні лёду з’яўляецца вада, лёд цямнее. Далей разбурэнне лёду адбываецца пад уплывам сонечнай радыяцыі, якая награе ваду і берагі. Прыток талай вады з вадазбору вызывае падняцце ледаставу. Разбурэнне ледаставу пачынаецца спачатку ля берагоў і на перакатах. Уздоўж берагоў узнікаюць вузкія палосы вады без лёду — закраіны. На ўчастках ракі з хуткім цячэннем, дзе лёд найбольш тонкі, утвараюцца адкрытыя водныя прасторы, альбо прамыіны. Пры далейшым падняцці ўзроўню ракі ледзяныя палі пачынаюць рухацца ўніз па цячэнні, адбываюцца так званыя зрухі лёду. Такіх зрухаў бывае некалькі. Месцамі на ледаставе з’яўляюцца праталіны і прамыіны. У далейшым лёд трэскаецца і дзеліцца на асобныя палі і крыгі. Ледзяныя палі і крыгі утвараюць крыгаход — масавы рух крыг уніз па цячэнню.
Зрухі лёду прадстаўляюць значную небяспеку для гідратэхнічных збудаванняў (мастоў, прыстаняў і інш.), у тым ліку і гідаметрычным вадамерным (палявым) пастам. Пры таянні лёду яго трываласць зніжаецца, ён разломваецца пад механічным уздзеяннем плыні на самастойныя крыгі.
Суадносіны ролі цеплавога і механічнага фактараў у разбурэнні лёду розныя і залежаць ад гідралагічнага рэжыму рэк і напрамку іх цячэнняў, а таксама ад метэаралагічных умоў у час таяння. У рэк, якія цякуць з поўдня на поўнач, стайванне лёду да моманту крыгалому, як правіла, невялікае. Лёд разбураецца хваляй веснавога разводдзя, якая рухаецца з вярхоўяў. Пры крыгаломе на рэках, якія цякуць у шыротным напрамку альбо з поўначы на поўдзень, рашучую ролю выконвае таянне лёду, якое пачынаецца за 15-20 дзён да крыгалому (для Дону, напрыклад, за 30 дзён). Для гэтых рэк да моманту крыгалому тае каля 50 % таўшчыні лёду. Ён тае як з паверхні пад уплывам сонечнай радыяцыі, так і знізу пад уздзеяннем рачных вод.
Веснавы крыгаход на шматлікіх рэках, асабліва якія цякуць з поўдня на поўнач, суправаджаецца магутнымі заторамі. Яны, як правіла, кароткачасовыя (некалькі гадзін, рэдка дзён), таму што лёд рыхлы і лёгка разбураецца. Яны суправаджаюцца хуткім пад’ёмам узроўня і значнымі разлівамі рэк.
Жыўленне рэк і рачны сцёк
Першая класіфікацыя рэк па ўмовах жыўлення прапанавана ў 1884 годзе вядомым рускім кліматолагам А. І. Ваейкавым, які разглядаў раку як «прадукт клімату». Ваейкаў выдзяляе тры тыпы рэк:
Акрамя прыведзенай класіфікацыі існуюць і іншыя класіфікацыі рэк, якія ўлічваюць як клімат, так і іншыя фактары, напрыклад, сцёк і рэжым.
Найбольш поўная класіфікацыя распрацавана. Рэкі класіфікуюць у залежнасці ад крыніцы жыўлення і ад характару размеркавання сцёку на працягу года. Кожная з чатырох крыніц жыўлення (дажджавое, снегавое, ледавіковае, падземнае) пры пэўных умовах можа апынуцца амаль адзіным, складаючы больш за 80 %, пераважным — ад 50 да 80 % і пераважным на 50 % — гэта змяшанае жыўленне.
Сцёк бывае вясновым, летнім, восеньскім і зімовым. Спалучэнне разнастайных камбінацый крыніц жыўлення і варыянтаў сцёку дае магчымасць вылучыць тыпы воднага рэжыму рэк. У аснове тыпаў ляжыць занальнасць:
Гушчыня і даўжыня рачной сеткі
Гушчыня, або шчыльнасць, рачной сеткі (адносіны даўжыні вадацёкаў на тэрыторыі да плошчы тэрыторыі) вызначаецца колькасцю атмасферных ападкаў, а таксама рэльефам тэрыторыі.
Больш за ўсё рэк у вільготных трапічных і мусонных абласцях. Колькасць вады, якую нясуць рэкі ў сярэднім за год, называецца ваданоснасцю (м³/с). Самая вялікая па ваданоснасці рака свету — Амазонка (сярэднегадавы расход складае 7000 км³/год). Памеры рэк залежаць ад плошчы мацерыкоў, па якіх рэкі працякаюць, і ад размяшчэння водападзелаў. Самая вялікая па даўжыні рака Амазонка з прытокам Укаялі — 7194 м, ёй саступае Ніл з прытокам Кагера — 6671 м, затым Місісіпі з прытокам Місуры — 6019 м.
Гідраграфічныя сістэма той ці іншай краіны прадстаўляе ў асноўным вытворную ад клімату. Гушчыня рачной сеткі, характар ​​жыўлення рэк, сезонныя ваганні узроўняў і выдаткаў, час выкрыцця і замярзання — усё гэта кіруецца кліматычнымі ўмовамі і, як у люстэрку, адлюстроўвае клімат тых месцаў, дзе рака зараджаецца, і тых раёнаў, па якіх рака працякае.
Значэнне рэк для чалавека
Рэкі зямлі маюць выключнае гаспадарчае значэнне для чалавека. Гэта:
Акрамя таго, найстаражытнейшыя цывілізацыі ўзніклі ў далінах буйных рэк:
Авіяцыя эфіопа-эрытрэйскай вайны
Авіяцыя эфіопа-эрытрэйскай вайны — ваенна-паветраныя сілы Эфіопіі і Эрытрэі, якія адыгрывалі значную ролю ў вайне 1998—2000 гадоў. Бакі вылучалі значную частку сродкаў для падтрымкі добрага стану сваёй авіяцыі і яе мадэрнізацыі, чым меркавалася дасягнуць поспеху ва ўсім канфлікце. Калі ў пачатку краіны адчувалі недахоп у пілотах, інструктарах і тэхніках, мелі істотныя праблемы з баяздольнасцю баявых машын, то па заканчэнні супрацьстаяння сітуацыя змянілася за кошт намаганняў па павышэнні авіямоцы, замежных паставак, дапамогі наймітаў і ваенспецаў з былых савецкіх рэспублік (у асноўным расійскіх і ўкраінскіх). Падчас узброенага канфлікту выяўлены шэраг асаблівасцей самалётаў серый «МіГ» і «Су», якія раней не фіксаваліся ў прыродна-кліматычных умовах Эфіопіі і Эрытрэі.
Самалёты і верталёты былі задзейнічаны ў бамбардзіроўках, разведцы, эвакуацыях і паветраных баях. Паводле мінімальных ацэнак, страты ў авіятэхніцы склалі 5 адзінак у эрытрэйцаў (4 МіГ-29, 1 Aermacchi MB-339 ) і 8 адзінак у эфіопаў (3 МіГ-21, 1 МіГ-23, 1 Су-25, 2 Мі-24/35 ). У ходзе небаявых інцыдэнтаў пацярпелі яшчэ чатыры машыны: эфіопскія Су-27СК і МіГ-21, украінскі Іл-76МД, якія разбіліся ў паветраных крушэннях, і паўднёваафрыканскі Learjet-35A, збіты па памылцы Эфіопіяй.
Апазнавальныя знакі авіяцыі супраціўных бакоў перыяду баявых дзеянняў.
Ваенна-тэхнічныя аспекты
Першы раўнд вайны выявіў негатоўнасць варагуючых дзяржаў да поўнамаштабных баявых дзеянняў, асабліва ў паветры. Эфіопы, нягледзячы на колькасную і якасную перавагу сваіх ВПС, адчувалі недахоп падрыхтаваных пілотаў, тэхнікаў і збройнікаў, запасных частак і былі абмежаваны ў выбары аэрадромаў базавання, якія мелі неабходную інфраструктуру. У выніку прыдатныя самалёты ў пачатку канфлікту часта выкарыстоўваліся вельмі неэфектыўна. Бакі пачалі прыкладаць значныя намаганні па мадэрнізацыі сваіх паветраных сіл. Меркавалася, што ад гэтага залежыць зыход усёй вайны. Тут на першы план выйшлі эканамічныя магчымасці і аб’ёмы сродкаў, што накіроўваліся на ваенныя патрэбы. У гэтым Эрытрэя істотна саступала Эфіопіі. Нельга не адзначыць велізарную ролю наладжаных знешніх сувязяў, якія ў Адыс-Абебы былі куды як лепш, чым у Асмэры.
Напярэдадні канфлікту (красавік 1998 г.) эфіопскі бок атрымаў румынскія самалёты, мадэрнізаваныя ізраільскай фірмай «Elbit» у варыянт МіГ-21-2000 па праграме «Lancer» 1 (A). Машыны пераабсталявалі ў знішчальнікі-бамбардзіроўшчыкі, здольныя прымяняць супраць наземных і наводных мэтаў сучасныя на той момант кіраваныя боепрыпасы.
Значную работу правёў галоўнакамандуючы ВПС і СПА Эфіопіі Абебе Тэкле Хайманота, вядомы ў арміі па мянушцы «Джоба». Ім была наладжана амаль узорная ахова і абарона ўсіх месцаў дыслакацыі авіяцыі, укаранёна кампутарная канадская сістэма ўліку і захоўвання запасных частак. Скрупулёзна вывучыўшы вопыт вядзення сучасных лакальных войнаў, кіраўніцтва Узброеных Сіл паставіла задачу: як мінімум забяспечыць абарону наземных войск, сталіцы і прыгранічнай зоны ад паветранага нападу праціўніка. Паўстала пытанне аб закупцы новых знішчальнікаў. Аператыўны аддзел ВПС прааналізаваў баявыя характарыстыкі ўсіх сучасных амерыканскіх, французскіх і савецкіх самалётаў. У рэшце рэшт было вырашана зрабіць стаўку на апошнія. Для кансультацый Абебе звярнуўся да Расіі.
Летам праз прадстаўніка кампаніі «Росвооружение» палкоўніка Уладзіміра Няфёдава ўлады краіны запыталі адсутныя матэрыяльнай часткі і паслугі неабходных спецыялістаў, у тым ліку пілотаў-інструктараў. Неўзабаве чартарным рэйсам транспартнік Іл-76 даставіў на базу ў Дэбры-Зэйт 80 спецыялістаў, камплекты бартавых РЛС, узбраенне, абсталяванне сувязі і іншую маёмасць, неабходную для правядзення аднаўленчага рамонту МіГ-21 і МіГ-23. Працэс аднаўлення і абнаўлення ўзначаліў адстаўны генерал ВПС РФ Якім Янакаў, які стаў галоўным расійскім авіяцыйным спецыялістам і саветнікам Абебе. У сваю чаргу эрытрэйцы заручыліся ваенна-тэхнічнай падтрымкай Украіны. Ужо летам быў арганізаваны паветраны мост Кіеў — Асмэра. Праз яго вялі перавоз узбраення і ваеннай тэхнікай, якая пастаўлялася ў Эрытрэю трэцімі дзяржавамі.
Першапачаткова эрытрэйцы вялі закупкі ў Расіі. Паведамленні аб пастаўках даволі жыва абмяркоўвалася ў заходнім друку, але расійская прэса інфармацыю праігнаравала. Тым не менш, 14 снежня 1998 года ў аэрапорце Асмэры з’явіліся першыя «МіГі» і расійскія тэхнікі. Пастаўку ў Эрытрэю вырабляла кампанія «Промэкспорт», якая займалася рэалізацыяй лішкаў ўзбраення. Не выключана, што выкарыстоўваўся метад рээкспарту праз Украіну. Улічваючы набыццё праціўнікам расійскіх самалётаў і яго поспехі на фронце, эфіопамі было прынята рашэнне аб куплі Су-27. Спачатку з-за таннасці і палітычных няўвязак разглядалі варыянт закупкі адносна новых Су-27П у Беларусі. Аднак пасля азнаямлення з іх станам, аналізу канкрэтных тэрмінаў пастаўкі і баявых магчымасцяў беларускіх самалётаў выбар быў зроблены на карысць больш універсальных расійскіх Су-27СК.
Эксплуатацыя машын
У ходзе эксплуатацыі ў гарачым клімаце і ва ўмовах высакагор’я выявіўся шэраг асаблівасцяў расійскай тэхнікі, як, напрыклад, цяжкасці перакладу даных метэастанцыяй па мілібарам або паскалям атмасфернага ціску ў міліметры ртутнага слупа, для якіх разлічаны бараметрычныя прыборы на Су-27. Больш сур’ёзнай і нечаканай стала праблема запуску рухавікоў. Пры малым атмасферным ціску яны запускаліся доўга і з вялікімі закідамі тэмпературы. Прыкметна, што раней такая праблема пры запуску рухавікоў савецка-расійскай авіятэхнікі тут не выяўлялася.
Аналагічныя складанасці паўсталі з МіГ-29, што грунтаваліся як на вялікіх вышынях, так і на нармальных. Адбілася наяўнасць на знішчальніку толькі аднаго турбастартэра, які запускаў па чарзе абодва рухавіка і ўдвая награваў іх ад кожнага запуску пры значна горшых умовах астуджэння. У афрыканскіх клімаце дадзены момант прывёў да зніжэння баявых магчымасцяў.
Удзел у вайне
Бакі стараліся часцей выпускаць у палёт «спаркі», г.зн. экіпажы з пілота і замежнага інструктара. Гэта было неабходна для атрымання баявога вопыту вялікім лікам лётчыкаў, лепшага азнаямлення іх з раёнам палётаў і некаторай дэзінфармацыі ворага, так як перамовы паміж авіятарамі адной машыны вяліся спецыяльна па радыёсувязі, што імітавала палёт пары самалётаў. Пры тым наяўнасць другога пілота давала большай упэўненасці і псіхалагічнае пачуццё падтрымкі пачаткоўцам, што асабліва моцна адбівалася пры першых баявых вылетах.
У цэлым панаванне ў паветры належала эфіопам. З самага пачатку вайны ўдарная авіяцыя Эфіопіі наносіла ўдары на ўсю глыбіню тэрыторыі Эрытрэі па ваенных і прамысловых аб’ектах, аэрадромах, базах. Штурмавікі і верталёты займаліся падтрымкай арміі на лініі фронту, наносячы ракетна-бомбавыя ўдары па пазіцыях праціўніка. У першы этап канфрантацыі эфіопскае камандаванне імкнулася знішчыць ВПС эрытрэйцаў налётамі на авіяцыйныя базы. Аднак гэта стратэгічнае рашэнне рэалізаваць не ўдалося, перш за ўсё з-за адсутнасці дакладных разведданых, выкарыстання для нападу занадта невялікіх сіл і добрай работы эрытрэйскай сістэмы СПА.
У сваю чаргу штурмавікі і баявыя верталёты Эрытрэі актыўна падтрымлівалі свае наземныя сілы ў ходзе кампаній 1998 і 1999 гг., але ў 2000 г. эрытрэйскі часці дзейнічалі фактычна без паветранага прыкрыцця. У той жа час СПА краіны прадэманстравала добрую тактычную гнуткасць, мабільнасць і, як следства, высокую эфектыўнасць. Яе падраздзяленні выкарыстоўвалі старую тактыку часоў. Прыкладныя паветраныя маршруты руху праціўніка старанна вылічаліся, на іх размяшчаліся зенітныя ўстаноўкі і ПЗРК. Эрытрэйцы таксама досыць эфектыўна прыкрывалі свае часці ў франтавой паласе.
У паветраных баях бакі ўпершыню праверылі адзін аднаго ў кампаніі 1999 года.
Важную ролю ў ВПС варагуючых краін згулялі замежныя саветнікі і ваенспецы. Місію расійскіх ваенных спецыялістаў у Эфіопіі ўзначаліў адстаўны генерал-палкоўнік ВПС РФ Якім Янакаў, яго афіцыйная пасада на той момант — саветнік Абебе Тэкле Хайманота (са згоды МЗС Расіі ); штаб ВПС краіны курыраваў генерал Іван Фралоў, ягоны памочнік генерал Дзмітрый Яфіменка адказваў за бамбардзіровачную авіяцыю, а за боегатоўнасць сістэм супрацьпаветранай абароны – палкоўнік Яўген Абухоў, былы камандзір часці СПА з падмаскоўнай Кубінцы. Афіцыйная Асмэра атрымлівала дапамогу ад украінцаў. Варта адзначыць, што і на баку Эфіопіі змагалася некаторая колькасць украінцаў, як і расіян на баку Эрытрэі, а сярод байцоў Янакава былі таксама беларусы.
Паводле некаторай інфармацыі, расійскія спецыялісты маглі ўступаць у сутычкі з украінцамі. Са слоў Аляксандра Мішына, сузаснавальніка ўкраінскага Цэнтра даследавання Афрыкі, фактычна ўсе лётчыкі супраціўных бакоў былі з Украіны і Расіі, уступаючы ў баі адзін з адным. Ён нават назваў падзеі 1998—2000 гадоў «першай расійска-ўкраінскай вайной».
Ні адзін з бакоў, абвінавачваючы праціўніка ў выкарыстанні наймітаў з былога СССР, наяўнасць такіх у сябе не прызнаў. Аднак у Эфіопіі пацвердзілі факт прысутнасці расійскіх грамадзян сярод авіятэхнікаў, але дзейнасць расійскіх афіцэраў у ролі саветнікаў і пілотаў адмаўлялася.
IC 117
IC 117 — галактыка тыпу NF (у працэсе пацверджання) у сузор’і Кіт.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Аляксандр Мікалаевіч Аўксенцьеў
Аляксандр Мікалаевіч Аўксенцьеў ( — ) — вучоны ў галіне геалогіі, кандыдат геолага-мінералагічных навук (1948). Заслужаны геолаг-разведчык БССР (1968).
Біяграфія
Нарадзіўся горадзе Харкаўскай губерні (сучасны адміністрацыйны цэнтр Сумскай воласці Украіны). У 1935 годзе скончыў Маскоўскі геолагаразведачны інстытут. З 1935 года працаваў у Інстытуце геалагічных навук Акадэміі навук БССР на пасадах інжынера-геолага, вучонага сакратара. Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. У 1945—1960 гадах дырэктар, у 1961—1969 гадах намеснік дырэктара Інстытута геалагічных навук.
Навуковая дзейнасць
А. М. Аўксенцьеву належаць навуковы працы па рэгіянальнай і саляной тэктоніцы, гісторыі тэктанічнага развіцця структур, пошуку рудных і нярудных карысных выкапняў, гісторыі геалагічных даследаванняў на тэрыторыі Беларусі і інш.
Сярод апублікаваных прац:
NGC 374
NGC 374 (іншыя абазначэнні — UGC 680, MCG 5-3-48, ZWG 501.80, PGC 3952) — галактыка ў сузор’і Рыбы.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Цялятнікі
Цяля́тнікі (, Телятники) — былая вёска ў Пастаўскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіла ў склад Камайскага сельсавета. Да 2004 года ўваходзіла ў склад Мягунскага сельсавета. Ліквідавана 30 ліпеня 2010 года.
Асіповіцкае благачынне
Асіповіцкае благачынне, Асіповіцкая благачынная акруга — акруга ў Бабруйскай епархіі Беларускай праваслаўнай царквы. Аб’ядноўвае прыходы Асіповіцкага раёна Магілёўскай вобласці.
Благачынныя настаяцелі
Протаіерэй Васіль Белавус.
Шэльфавы ледавік Фільхнера
Шэльфавы ледавік Фільхнера (Filchner Ice Shelf) — шэльфавы ледавік у Заходняй Антарктыдзе, паміж Берагам Луітпольда і ўзвышшам Беркнер. Удаецца ў мора Уэдэла.
Працягласць ледніка з захаду на ўсход складае каля 200 км, з поўначы на поўдзень — да 450 км. Вышыня ў краявой частцы дасягае 30 м, у цэнтральнай і тылавой частках — 70—120 м. Таўшчыня лёду адпаведна змяняецца ад 200 да 700 м. Прыблізна кожныя 15—20 гадоў ад края ледніка адколваюцца гіганцкія айсбергі.
Ляднік быў адкрыты ў 1912 годзе нямецкай антарктычнай экспедыцыяй Вільгельма Фільхнера і названы ў яго гонар. У розныя гады на ледніку функцыянавалі палярныя станцыі СССР, ЗША, Вялікабрытаніі. У наш час тут дзейнічае аргенцінская станцыя Бельграна II.
Катавіцы
Катавіцы (Katowice) — горад на правах павета ў Польшчы, цэнтр Сілезскага ваяводства.
Гісторыя
Зямля вакол Катавіцы, Верхняя Сілезія, была населена сілезцамі, адным з польскіх плямёнаў, з першых стагоддзяў нашай эры. Першымі яе ўладальнікамі была дынастыя польскіх Пястаў, да яе заняпаду, калі яна ўвайшла ў склад Габсбургаў.
Сам горад быў заснаваны ў 19 ст., у перыяд, калі тэрыторыя была пад уладай Прускага каралеўства — у 1865 годзе. Катавіцы атрымаў статут горада. Населены немцамі, яўрэямі і палякамі, горад стаў часткай Другой Польскай Рэспублікі, услед за Сілезскім Паўстаннем, накіраваным на далучэнне да Польшчы, якое пракацілася па Сілезіі ў 1918—1921 гадах. Тэрыторыя была паслядоўна падзелена аб'яднанай камісіяй, якая падзяліла Катавіцы паміж Польшчай і значнай аўтаноміяй.
Горад квітнее дзякуючы вялікім мінеральным карысным выкапням. У значнай меры рост і росквіт горада залежыць ад вуглездабыўнай і сталеліцейнай галін, якія занялі свае пазіцыі падчас Індустрыяльнай Рэвалюцыі. У апошні час, паводле эканамічных рэформ горад змяняе шлях развіцця ад цяжкай прамысловасці да малога бізнесу.
У 1953—1956 гг. польскія камуністы пераназвалі Катавіцы ў Сталінагруд — «горад Сталіна». Сур'ёзны ўдар па экалогіі горада быў нанесены пасля Другой сусветнай вайны і падчас камуністычнай улады ў Польскай Народнай Рэспубліцы, але апошнія змены ў заканадаўстве шматлікае вярнулі на свае месцы.
Геаграфія
Катавіцы знаходзяцца на Катавіцкім узвышшы, якое адносіцца да Сілезскага ўзвышша. Горад знаходзіцца на мяжы водных падзелаў Віслы і Одры, і натуральнай мяжы паміж Малапольшчай і Сілезіяй. Праз Катавіцы цякуць рэкі Рава (прыток Віслы) і Кладніца (прыток Одры), а так сама некалькі невялікіх рэчак.
Плошча гораду характарызуецца невялікімі перападамі вышыні, якія складаюць каля 100 м. Самая высокая кропка гораду знаходзіцца на вышыні 352 м над узроўнем мора, а самая нізкая кропка на вышыні 261 м. З геалагічнага пункту гледжання Катавіцы знаходзяцца над Горнасілезскім вугальным радовішчам, якое ўключае Горнасілезская прамысловая акруга і Рыбніцкая вугальная акруга.
Сярэднегавадвая тэмпература паветра ў горадзе складае каля +7,9 °C, сярэдняя тэмпература ліпеня +17,4 °C, студзеня — 2,7 °C. Сярэдняя колькасць ападкаў на працягу года складае 721 мм, з якіх большасць выпадае ў жніўні — 110 мм. Вецер характарызуецца слабай сілай, з сярэдняй хуткасцю 3,3 м/с, большасць з якіх дзьме з захаду (21 %). Снег пакрывае Катавіцы, ў сярэднім, 60 дзён у годзе.
Насельніцтва
Дэмаграфічнае развіццё гораду звязана з уключэннем у склад Катавіцаў прыгарадаў. З атрыманнем у 1865 г. правоў горада, Катавіцы ў некалькі разоў павялічылі сваю плошчу і некалькі разоў змянялі сваю адміністрацыйную структуру. 15 ліпеня 1924 г. колькасць насельніцтва перавысіла 100 тыс. чалавек. У гэты дзень у склад горада былі ўключаны некалькі прыгарадаў, што павялічыла колькасць жыхароў Катавіцаў амаль удвая, з 57 тыс. да 113 тыс. наступныя далучэнні прыгарадаў адбыліся ў 1951, 1960 і 1975 гг. Але ў 1980-х гг. наступіла змена тэндэнцыі дэмакратычнага развіцця горада і пачалося змяншэнне колькасці насельніцтва з 368 621 чалавек у 1987 г. да 309 621 чалавек у 2008 г.
Эканоміка
Эканоміка Катавіцаў заснавана на развіцці сектара паслуг. З 150 тыс. працуючых жыхароў горада, каля 73 % працаўладкаваныя ў гэтым сектары. Такія поспехі эканоміка гораду змагла дасягнуць дзякуючы эканамічным рэформам гарадскіх уладаў, якія доўжацца апошнія некалькі гадоў. У 2006 г. сярэдні заробак у Катавіцах склаў каля 4,3 тыс. злотых (каля 4 млн. рублёў), і гэта адзін з самых высокіх паказчыкаў у Польшчы.
Батумская дзяржаўная марская акадэмія
Батумская дзяржаўная марская акадэмія — грузінская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова з сядзібай у горадзе Батумі.
Гісторыя
Вучэльня была адкрыта ў 1929 годзе. 5 сакавіка 1944 года урад СССР стварыў Батумскі марскі інстытут. Інстытут адыграў важную ролю ў развіцці марской дзейнасці ў СССР ў цэлым. У інстытуце навучана да 5 000 высокакваліфікаваных марскіх спецыялістаў; яго выпускнікі працягваюць працаваць па ўсім свеце.
Сучасная акадэмія была створана ўрадам Грузіі ў 1992 годзе, неўзабаве пасля атрымання краінай незалежнасці. Пасля агульнанацыянальнай рэформы сістэмы адукацыі ў 2004 годзе акадэмія атрымала прававы статус універсітэта 25 красавіка 2005 года.
Скайлэб-4
Скайлэб-4 (таксама SL-4 і SLM-4 ) — трэці пілатуемы палёт на першую амерыканскую касмічную станцыю «Скайлэб». Таксама імя Скайлэб-4 адносяць да касмічнага карабля серыі «Апалон», які здзяйсніў гэты палёт.
Экспедыцыя паставіла абсалютны рэкорд працягласці знаходжання чалавека ў космасе — 84 дні, які быў пабіты толькі ў 1977 годзе на савецкай станцыі Салюце-6 — 96 дзён. Кар, Гібсан і Поўг сталі першымі астранаўтамі, якія сустрэлі Новы год у космасе, бо стартавалі 16 лістапада 1973 года, а вярнуліся на Зямлю ўжо ў наступным годзе — 8 лютага 1974 года.
Праграма працы была вельмі напружанай, і экіпаж, які складаўся з навічкоў, жаліўся на занадта шчыльны графік. Наземныя службы адмаўляліся перапланаваць працы, і ўрэшце каманда абвясціла незапланаваны выходны, і адключыла радыё. Гэты выпадак з’яўляецца першым зафіксаваным страйкам у космасе. Аднак, да канца палёту запланаваная праграма была выканана.
Ваенны пераварот у Літве (1926)
Ваенны пераварот у Літве, 1926 (1926-ųjų perversmas) — ваенны пераварот у Літве, які прывёў да змены дэмакратычна абранага ўрада да кансерватыўнай аўтарытарнай улады на чале з Антанасам Сметонай. Пераварот адбыўся 17 снежня 1926 г і быў у значнай ступені арганізаваны вайскоўцамі; Роля Смятоны застаецца прадметам дыскусій. Пераварот здзейсніў Саюз літоўскіх нацыяналістаў, найбольш кансерватыўная партыя на той час. Да 1926 Саюз літоўскіх нацыяналістаў быў малавядомай нацыяналістычнай партыяй. У 1926 годзе, у яго складзе было каля 2000 чалавек і ён атрымаў толькі тры месцы ў парламенце на парламенцкіх выбарах. Літоўская Хрысціянска-дэмакратычная партыя, найбуйнейшая партыя ў Сейме ў той час супрацоўнічала з ваеннымі і надала канстытуцыйную легітымнасьць перавароту, але не атрымала пасадаў ў новым урадзе і распусцілася ў маі 1927. Пасля гэтага вайскоўцы атрымалі ўладу над грамадзянскім урадам, і ён перастаў гуляць вызначальную ролю ў палітычным жыцці. Смятона і яго партыя заставаліся ва ўладзе да 1940 года, калі Літва была акупаваная Савецкім Саюзам.
Скайлэб-4
Экіпаж
У экіпаж Скайлэб-4 уваходзілі тры чалавекі, для кожнага з іх палёт быў першым:
Ваенны пераварот у Літве (1926)
Перадумовы
Літва была ўключана ў склад (акупавана) Расійскай імперыі ў 1795 годзе. Яна была акупавана Германіяй падчас Першай сусветнай вайны, і абвясціла сябе незалежнай дзяржавай 16 лютага 1918. Перыяд (1918-1920) вядомы ў гістарыяграфіі Літвы як вайна за незалежнасць. Спачатку затрымлівалася міжнароднае прызнанне і стварэнне палітычных інстытутаў Літвы. Літоўская армія змагалася з бальшавікамі, войскамі Бермонд-Авалава і Польшчай. У кастрычніку 1920 года Польшча анэксавала Вільню (былую сталіцу ВКЛ) і Віленскі край. Гэта падзея стала крыніцай спрэчак і пастаяннай напружанасці ў адносінах паміж двума дзяржавамі ў міжваенны перыяд. Другі па велічыні горад Літвы, Коўна, быў прызначаны часовай сталіцай дзяржавы.
Устаноўчы сход Літвы, абраны ў красавіку 1920 года, у жніўні 1922 прыняў Канстытуцыю; выбары ў Першы Сейм адбыліся ў кастрычніку 1922. найбольш спрэчным канстытуцыйным пытаннем была роля прэзідэнта. У рэшце рэшт, паўнамоцтвы ўрада былі перададзены на карысць аднапалатнага парламенту (Сейм). Члены Сейма абіраліся народам на трохгадовы тэрмін. Кожны новы Сейм абіраў прэзідэнта, які быў ўпаўнаважаны прызначаць прэм'ер-міністра. Прэм'ер-міністр зацвярджаў кабінет міністраў. Прэзідэнцкі тэрмін быў абмежаваны не больш за два трохгадовых тэрміна запар. Парламенцкая сістэма выявілася няўстойлівай. У перыяд з лістапада 1918 года па снежань 1926 года было сфармавана 11 кабінетаў міністраў. Асноўнымі палітычнымі ўдзельнікамі перавароту былі актыўныя дзеячы перыяду руху за незалежнасць і ў першыя гады рэспублікі: Антанас Смятона быў першым прэзідэнтам Літвы ў перыяд з красавіка 1919 па чэрвень 1920. Затым ён адышоў ад актыўнай палітычнай дзейнасці. Публікаваў палітычную крытыку - праз гэта быў зняволены на кароткі тэрмін у 1923 ; Аўгусцінас Вальдемарас прадстаўляў Літву на Брэсцкіх перамовах у 1918 годзе і пазней быў прэм'ер-міністрам, міністрам абароны і міністрам замежных спраў. Ён сышоў у адстаўку ў 1920 годзе, працягваў пісаць і публікаваць палітычную крытыку, праз якую таксама быў прысуджаны да кароткага тэрміну зняволення ; Казіс Грынюс узначальваў камісію па рэпатрыяцыі пасля Першай сусветнай вайны, і быў кіраўніком Шостага Кабінета міністраў у Першым і Другім складах Сейма. Мікалас Слежавічус быў прэм'ер-міністрам у 1918 і 1919 годзе, курыраваў арганізацыю літоўскіх узброеных сілаў у 1920 годзе, і быў членам Другога Сейма паміж 1922 і 1926.
Выбары ў парламент,1926
Паміж 8 і 10 мая 1926 года, былі праведзены чарговыя выбары ў Трэці Сейм. Упершыню з 1920 года, блок на чале з літоўскай Хрысціянска-дэмакратычнай партыяй, якую моцна падтрымлівала Рымска-каталіцкай царква і духавенства, не атрымаў большасці месцаў у парламенце. Літоўскія грамадзяне былі расчараваныя гэтай партыяй, а яе члены былі ўцягнутыя ў некалькіх фінансавых скандалаў: Юозас Пурыцкас, злоўжываючы сваімі дыпламатычнымі паўнамоцтвамі ў Маскве быў уцягнуты ў скандал з какаінам і сахарынам; Элізэюс Драўгеліс і Пятрас Ёсукас былі ўдзельнікамі скандалу, звязанага з закупкамі замежных тавараў замест літоўскіх; міністр фінансаў, Вітаўтас Петруліс, пералічыў вялікую суму грошай з дзяржаўнага бюджэту на яго асабісты рахунак. Стратэгіі партыі для барацьбы з эканамічным крызісам ўспрымаліся як неэфектыўныя. Дадатковая напружанасць ўзнікла, калі Канкардат 1925 года ў аднабаковым парадку прызнаў Вільню царкоўнай правінцыяй Польшчы, нягледзячы на ​запыты з Літвы аб кіраўніцтве Вільняй непасрэдна з Рыма Папа фактычна прызнаў польскія прэтэнзіі на Вільню, што стала прычынай страты даверу да літоўскіх хрысціянскіх дэмакратаў. Дыпламатычныя адносіны былі разарваныя, і не палепшыліся, калі ў красавіку 1926 Папа Пій XI у аднабаковым парадку стварыў і рэарганізаваў літоўскую царкоўную правінцыю без уліку літоўскіх прапаноў і патрабаванняў.
Сялянскі саюз і сацыял-дэмакраты сфармавалі левую кааліцыю ў апазіцыі да хрысціянскіх дэмакратаў. Але кааліцыя не склала большасць, і тады ў яе ўвайшлі  прадстаўнікі меншасцяў Літвы: немцаў Клайпедскага краю, палякаў, габрэяў і 7 чэрвеня, Казіс Грынюс быў абраны 3-м Прэзідэнтам Літвы і Мікалас Слежавічус стаў прэм'ер-міністрам. Абодва былі сябрамі Сялянскага народнага саюза.
Пераварот
Позна ўвечары 16 снежня, савецкі консул паведаміў Слежавічусу аб магчымым перавароце ў наступную ноч, але Слежавічус не звярнуў увагі на гэта папярэджанне. Пераварот пачаўся ў ноч на 17 снежня 1926 на 60-годдзе Прэзідэнта Казіса Грынюса, якое святкавалася ў Коўне, з удзелам шматлікіх дзяржаўных чыноўнікаў. Ноччу войскі занялі цэнтральныя ваенныя і ўрадавыя ўстановы і арыштавалі некалькі чалавек. Палкоўнік Казіс Шкірпа, які ініцыяваў праграму ваеннай рэформы, паспрабаваў аб'яднаць войскі супраць перавароту, але неўзабаве быў арыштаваны. Сейм быў разагнаны і прэзідэнт Грынюс быў змешчаны пад хатні арышт. Палкоўнік Павілас Плехавічус быў вызвалены з турмы (ён адбываў 20-дзённы тэрмін пасля бойкі з іншым афіцэрам) і быў абвешчаны дыктатарам Літвы. У той жа дзень, палкоўнік Плехавічус прапанаваў Смятоне стаць новым прэзідэнтам і нармалізаваць сітуацыю. Ваенныя імкнуліся стварыць уражанне, што пераварот быў выключна іх ініцыятывай, што Смятона не ўдзельнічалі зусім, і што ён далучыўся да яго толькі ў адказ на запрашэнне, каб служыць у якасці «выратавальніка нацыі». Прэм'ер-міністр Слежавічус падаў у адстаўку, і прэзідэнт Грынюс прызначыў Аўгусцінаса Вальдемараса ў якасці новага прэм'ер-міністра. Смятона і Вальдэмарас, як прадстаўнікі Нацыянальнага Саюза Літвы, запрасілі хрысціянскіх дэмакратаў далучыцца да іх у фармаванні новага ўрада. Яны пагадзіліся неахвотна. Хрысціянскія дэмакраты лічылі, што яны маглі б лёгка перамагчы ў пазачарговых выбарах у Сейм, прыйсці да ўлады канстытуцыйным шляхам і пазбегнуць прамой сувязі з пераваротам. У адпаведнасці з гэтай стратэгіяй, яны дазволілі членам Нацыянальнага саюза Літвы заняць важная пасты ва Ўрадзе. Першапачаткова прэзідэнт Грынюс адмовіўся сысці ў адстаўку, але пераканаўся, што польскі ўварванне непазбежнае. Смятона пакляўся выконваць канстытуцыю. На 19 снежаня 42 дэлегаты сейма сустрэліся (без сацыял-дэмакратаў і сялянскага народнага саюза) і абралі Аляксандраса Стульгінскіса новага спікерам Сейма. На працягу некалькіх гадзін, перш чым Смятона быў абраны прэзідэнтам, Стульгінскіс быў фармальным кіраўніком дзяржавы (38 дэпутатаў прагаласавалі за, двое супраць, і двое ўстрымаліся). Сейм вынес вотум даверу новаму кабінету міністраў, створанаму Вальдемарасам, Канстытуцыйныя фармальнасці былі выкананыя Нацыянальны саюз Літвы замацаваны іншыя галоўныя ролі: Антанас Меркіс стаў на чале міністэрства абароны, а Ігнас Мустэйкіс на чале міністэрства ўнутраных спраў.
Багалеп (Анцух)
Багалеп, свецкае імя Міхаіл Анцух (, в. Скорычы, Мінская губерня —, г. Адэса, УССР) — архіепіскап Украінскага экзархата Рускай праваслаўнай царквы.
Біяграфія
У 1976 годзе ўпаўнаважаны па справах рэлігій Чуніхін у сваёй характарыстыцы епіскапа адзначыў, што ён «з’яўляецца адным з найбольш рэакцыйных і фанатычных кіруючых епіскапаў» і што «далейшае знаходжанне Багалепа ў якасці епархіяльнага архірэя вельмі непажадана».
6 кастрычніка 1977 года архіепіскап Багалеп быў адпраўлены на пенсію.
IC 118
IC 118 — галактыка тыпу E (эліптычная галактыка) у сузор’і Кіт.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Чымбараса (правінцыя)
Чымбара́са (Chimborazo) — адна з 22-х правінцый Эквадора, назва якой паходзіць ад аднайменнага вулкана. Сталіца — Рыабамба. Падзяляецца на 10 кантонаў.
Беларуская партыя свабоды
Белару́ская Па́ртыя Свабо́ды — беларуская незарэгістраваная партыя нацыяналістычнага кірунку. Лідар — Сяргей Іванавіч Высоцкі. Іншыя асобы партыі: Юрый Карэтнікаў, Сяргей Пецюкевіч, Васіль Парфянкоў і Славамір Генрыхавіч Адамовіч.
Гісторыя
БПС была заснавана ў 1992 групай студэнтаў Мінскага педагагічнага інстытута. У 1993 годзе была зладжана першая мірная дэманстрацыя пратэсту, удзельнікі акцыі патрабавалі вываду расійскіх войск з Беларусі. У 1995 старшыня партыі Сяржук Высоцкі быў абраны дэпутатам Гарсавету (аднак выбары былі прызнаны неадбыўшыміся), а ў 1996 — дэпутатам Вярхоўнага Савета XIII-га склікання па 274-й акрузе. Байцы БПС бралі ўдзел ва ўсіх мітынгах 1996—1999 гадоў, з’яўляліся на маніфестацыях з бела-чырвона-чорнымі сцягамі і ў чорных кашулях, прапагандавалі сілавы адпор ворагам Бацькаўшчыны пад дэвізам «Да барацьбы — да перамогі!». У 2000 прайшоў з’езд БПС, у выніку якога Сяржук Высоцкі быў пазбаўлены паўнамоцтваў і выключаны з шэрагаў партыі. Ён і частка членаў БПС не прызнала вынікі з’езду. 9 студзеня 2001 года ў Мінску адбылася чарговая сустрэча прадстаўнікоў супрацьлеглых бакоў каля помніка Янку Купалу, дзе вырашаліся фінансава-гаспадарчыя праблемы партыі, а таксама было дамоўлена, што не будзе правакацыяў ні з аднаго, ні з другога боку. У 2003 кіраўніцтва БПС заявіла аб самаліквідацыі арганізацыі і пераходзе большасці сяброў у новаствораны «Правы альянс». Сяргей Высоцкі быў затрыманы 11 ліпеня 2008 года па справе выбуху 4 ліпеня ў Мінску.
Чарняты (Пастаўскі раён)
Чарня́ты (, Черняты) — былая вёска ў Пастаўскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіла ў склад Камайскага сельсавета.
Да 20 чэрвеня 1988 года вёска ўваходзіла ў склад Мулярскага сельсавета. Ліквідавана 27 красавіка 2012 года.
NGC 376
NGC 376 (іншае абазначэнне — ESO 29-SC29) — рассеянае скопішча ў сузор’і Тукан.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Нерд
Нерд ( англ. nerd — зануда, «батанік») — стэрэатып чалавека, празмерна паглыбленага у разумовую дзейнасць, даследавання замест разумнага раздзяленні часу на работу і іншыя аспекты грамадскага і прыватнага жыцця. У 2000-е гады слова паступова стала ўваходзіць у беларуску мову.
Існуе стэрэатып аб выглядзе тыповага нерда: засцягваючыя кішэні, акуляры на тасёмцы, тоўстая клятчастая сарочка і прасторныя штаны.
Вобраз стэрэатыпнага нерда эксплуатуе вядомы аглядальнік відэагульняў Джэймс Рольф, ён ж Angry Video Game Nerd. У сваіх роліках ён адзяваецца у тыповы «нердаўскі» касцюм (у рэальных жыцці Джэймс — металіст і не носіць падобнае).
Цэмзавод
Цэмзавод (Цемзаво́д) — пасёлак гарадскога тыпу ў Сенгілееўскім раёне Ульянаўскай вобласці Расіі. Уваходзіць у Сенгілееўскае гарадское паселішча. Пасёлак Цэмзавод узнік у 1912 годзе, як паселішча вакол цэментнага завода. Статус пасёлка гарадскога тыпу — з 1994 года. Насельніцтва — 976 чалавек (2020).
Валянцін Уладзіміравіч Мураўёў
Валянцін Уладзіміравіч Мураўёў (нар., в. Мішнева, Новасакольніцкі раён, Пскоўская вобласць, Расія) — беларускі радыёфізік. Член-карэспандэнт Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (1989), доктар тэхнічных навук (1977), прафесар (1978). Заслужаны дзеяч навукі і тэхнікі БССР (1988).
Біяграфія
Скончыў Ленінградскае вышэйшае інжынерна-марское вучылішча імя адмірала С. В. Макарава (1960).
З 1965 года старшы выкладчык, у 1966—1975 гадах дацэнт, у 1975—1979 гадах дэкан канструктарска-тэхналагічнага факультэта, з 1979 года прарэктар па навуковай рабоце, адначасова загадчык кафедры Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта інфарматыкі і радыёэлектронікі.
Узнагароды
Узнагароджаны ордэнам Айчыны III ступені (1998), медалём.
Навуковая дзейнасць
Навуковыя даследаванні ў галіне генерацыі і ўзмацнення электрамагнітных ваганняў звышвысокіх і надзвычай высокіх частот. Даследаваў механізм узаемадзеяння зараджаных часціц у паўправадніковых прыборах з электрамагнітнымі палямі. Распрацаваў тэарэтычныя асновы працы «кароткіх» дыёдаў Ганна. Прапанаваў новы спосаб павышэння стабільнасці частаты. Распрацаваў агульны метад разліку, які дазваляе з адзіных пазіцый аналізаваць і разлічваць аўтагенератары, сінхранізаваныя генератары і ўзмацняльнікі на паўправадніковых прыборах з улікам канкрэтнага спосабу рэалізацыі ЗВЧ сістэмы і параметраў актыўнага элемента. Вынікі навуковых даследаванняў дазволілі распрацаваць і ўкараніць параметрычны шэраг генератараў і ўзмацняльнікаў, якія працуюць у дыяпазоне ад 4 да 100 ГГц.
Брэсцкі скарб
Брэсцкі скарб — скарб, знойдзены ў 1834 годзе ў г.Брэсце. Складаўся з сярэбранай чары і 2 кавалкаў лому, 470 медных солідаў 1659-66 і 87 сярэбраных манет 2-й паловы 17 стагоддзя Рэчы Паспалітай, Прусіі, Саксоніі. Скарб ухаваны ў канцы 17 стагоддзя 39 сярэбраных манет са скарбу захоўваюцца ў Эрмітажы.
Ленінген (Люксембург)
Ленінген (люксемб. Lenneng, фр. Lenningen) — камуна ў Люксембургу, размяшчаецца ў акрузе Грэвенмахер. Камуна Ленінген (Люксембург) з'яўляецца часткай кантона Рэміх. У камуне знаходзіцца аднайменны населены пункт.
Насельніцтва складае 1621 чалавек (на 2008 год), у камуне размяшчаюцца 535 хатніх гаспадарак. Займае плошчу 20,35 км ² (па займаемай плошчы 55 месца з 116 камун). Найвышэйшая кропка камуны над узроўнем мора складае 321 м. (106 месца з 116 камун), найменшая 166 м. (14 месца з 116 камун).
Цярэньга
Цярэньга (Тереньга) — пасёлак гарадскога тыпу, адміністрацыйны цэнтр Цераньгульскага раёна Ульянаўскай вобласці Расіі. Насельніцтва — 5297 жыхароў (2007). Статус пасёлка гарадскога тыпу — з 16 лістапада 1966 года. 12 кастрычніка 1981 года ў Доме культуры райцэнтра быў адкрыты філіял Ульянаўскага абласнога драматычнага тэатра.
Белічы
Бе́лічы (, Беличи) — вёска ў Слуцкім раёне Мінскай вобласці Беларусі. Уваходзіць у склад Беліцкага сельсавета.
Геаграфія
Вёска знаходзіцца за 15 км у напрамку на паўднёвы захад ад горада Слуцк, за 120 км ад Мінска , каля правага берага ракі Дзявіца, за 2 км на захад ад аўтамабільнай дарогі.
Генры Лангфела
Генры Уодсуарт Лангфела (Henry Wadsworth Longfellow;, Портленд, штат Мэн, ЗША — ) — амерыканскі паэт і празаік.
Біяграфія
Скончыў Боўдайнскі каледж (1825), вышэйшую адукацыю атрымаў у Еўропе (1826—1829). У 1836—1854 гг. прафесар літаратуры Гарвардскага ўніверсітэта. Замежны член Пецярбургскай АН (з 1872 года).
Творчасць
Друкаваўся з 1820 года. Аўтар рамантычных паэтычных зборнікаў «Галасы ночы» (1839), «Вершы пра рабства» (1842), «Пералётныя птушкі» (1858), паэм «Эванджэліна» (1847), «Сватанне Майлза Стэндыша» (1858), раманаў «Гіперыён» (1839), «Кавана» (1849), кнігі нарысаў «За акіянам» (1835) і інш. Сусветную вядомасць прынесла паэма «Спеў аб Гаяваце» (1855), напісаная на аснове індзейскіх паданняў. Паэма апявае прыгажосць і мудрасць чалавека, які жыве адным жыццём з прыродай. Пераклаў «Боскую камедыю» Дантэ, склаў і пераклаў зборнік «Паэты і паэзія Еўропы» (1846), анталогію «Вершы пра мясцовасці» (т. 1-31, 1876—1879).
Беларускія пераклады
Асобныя творы пераклалі Ю. Гаўрук і А. Мардвілка.
Іван Васілевіч Увараў
Іван Васільевіч Увараў (Иван Васильевич Уваров; нар. лістапад 1901 — ?) — савецкі дзеяч.
Біяграфія
Іван Увараў нарадзіўся ў 1901 годзе ў рабочай сям’і, рускі. У 1913—1917 гадах вучыўся ў рамесных майстэрнях, скончыў марксісцка-ленінскія курсы. У 1912—1919 гадах працаваў у рамесных майстэрнях. У 1919—1920 гадах служыў у Чырвонай Арміі, чырвонаармеец і палітрук. У 1920—1921 гадах Наркам пуцявых дарог па Варонежскім вузле.
У 1930 годзе скончыў курсы дырэктараў свінасаўгасаў пры ЦК ВКПб у Маскве. У 1930—1931 гадах кіраўнік групы саўгасаў БССР «Свінагадаб’яднання» (Масква). У 1931—1933 гадах дырэктар Віцебскага ветэрынарнага інстытута.
У 1933—1935 гадах намдырэктара па адміністратыўна-гаспадарчай частцы Валагодскага сельскагаспадарчага інстытута. У 1935—1936 гадах дырэктар ВСГІ, выкладчык па палітпадрыхтоўцы.
IC 119
IC 119 — галактыка тыпу SB0-a (кампактная выцягнутая галактыка) у сузор’і Кіт.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Батумскі дзяржаўны мастацка-педагагічны ўніверсітэт
Гісторыя
Гісторыя вышэйшай мастацкай навучальнай установы ў Батумі бярэ свой пачатак з 1990-х гадоў. 29 верасня 1995 года рашэннем урада Грузіі ў Батумі быў заснаваны дзяржаўны інстытут мастацтваў. На працягу некалькіх гадоў мастацкі інстытут стаў вядучым мастацкім адукацыйным цэнтрам Аджарыі. У мастацкім інстытуце было 3 факультэта і 9 кафедраў. У 1996 годзе пры мастацкім інстытуце была адкрыта балетная студыя для двух узроставых груп. У 1999 годзе балетная студыя была аддзеленая ад мастацкага інстытута як балетная школа-вучылішча. У 1998 годзе на базе факультэта музычных дысцыплін інстытута мастацтваў была адкрыта Батумская дзяржаўная кансерваторыя імя Закарыі Паліяшвілі.
Згодна з пастановай урада Грузіі аб рэарганізацыі вышэйшых навучальных устаноў, мастацкіх і некаторых навукова-даследчых устаноў на адміністрацыйнай тэрыторыі Аўтаномнай Рэспублікі Аджарыя, Батумскі дзяржаўны інстытут мастацтваў і Батумская дзяржаўная кансерваторыя былі аб'яднаны з нядаўна створаным Універсітэтам імя Шота Руставелі ў Батумскі дзяржаўны мастацка-педагагічны ўніверсітэт.
Фатма Аліе Топуз
Фатма Аліе Топуз (Fatma Aliye Topuz; 9 кастрычніка 1862, Канстанцінопаль, Асманская імперыя — 13 ліпеня 1936, Стамбул, Турцыя) — турэцкая пісьменніца-раманістка, калумністка, эсэістка, перакладчыца, удзельніца барацьбы за раўнапраўе полаў. Фатма Аліе Топуз лічыцца першай жанчынай-раманісткай як у Турцыі, так і ва ўсім Ісламскім свеце.
Юнацтва
Фатма нарадзілася ў Канстанцінопалі і была другім дзіцем у сям’і вядомага асманскага дзяржаўнага чыноўніка і гісторыка Ахмеда Джэўдэт-пашы (1822—1895) і яго жонкі Адвіе Рабіі-ханым. Акрамя яе, у бацькоў было яшчэ двое дзяцей: старэйшы сын Алі Седат і малодшая дачка Эміне Семіе.
У 1866 годзе бацька Фатмы быў прызначаны на пасаду валі ў Егіпце, і да 1868 года яго жонка і дзеці жылі ў Алепа. У 1875 годзе, калі Джэўдэт-пашы накіравалі ў Грэцыю, на працягу паўгода сямейства знаходзілася ў Яніне. Нарэшце, у 1878 годзе сям’я асталявалася ў Дамаску.
У 1879 годзе, калі Фатме было семнаццаць гадоў, бацька выдаў яе замуж за Мехмет Фаік Бея, ад’ютанта асманскага султана Абдул-Хаміда II і пляменніка Газі Асман-пашы, герой Аблогі Плеўны. У шлюбе Фатма нарадзіла чатырох дачок: Хаціджэ (1880), Айшы (1884), Німет (1900) і Зюбейдэ Ісмет (1901).
Муж Фатмы быў менш адукааны, чым яна, і таму ў першыя гады шлюбу забараняў ёй чытаць раманы на замежных мовах.
Літаратурная кар’ера
Фатма дэбютавала на літаратурнай ніве ў 1889 годзе, пераклаўшы з французскай на турэцкую мову раман Жоржа Оньета «Воля». Кніга была выдадзеная пад новай назвай «Сэнс» пад псеўданімам перакладчыцы «Лэдзі» (Bir Hanım), з папярэдняй згоды мужа. Пераклад рамана захапіў турэцкага пісьменніка Ахмета Мідхата Эфендзі, які адзначыў працу невядомай у сваёй газеце «Перакладчык праўды».
У 1894 годзе Фатма стала суаўтарам Ахмета Мідхата Эфендзі ў напісанні рамана «Мара і праўда». Яна апісвала дзеянні галоўнай гераіні, у той час, як Эфендзі пісаў пра галоўнага героя мужчынскага полу. Аўтары рамана былі пазначаны як «Жанчына і Ахмет Мідхат». Пасля яго напісання, абодва аўтара вялі працяглую перапіску адзін з адным, пасля апублікаваную.
У 1892 годзе Фатма напісала свой першы раман пад сапраўдным імем — «Карысная інфармацыя». У гэтым рамане яна абвяргала меркаванне аб тым, што жанчына не можа забыць сваю першую любоў. Гэта быў першы раман у Асманскай імперыі, напісаны жанчынай. У 1908 годзе ён быў перавыдадзены.
У рамане «Гулец Лютні», выдадзеным у 1899 годзе, пісьменніца адлюстравала жанчыну, якая грае на ўдзе, якую сама Фатма калісьці сустрэла ў Алепа. У ходзе рамана жанчына выкладае свой жыццяпіс, распавядаючы аб няўдалым шлюбе. Вядомы раманіст Рэшат Нуры Гюнтэкін называе раман «Гулец Лютні» адной з найбольш важных работ, якія абудзілі ў ім цікавасць да літаратуры.
У раманах Фатмы Аліе Топуз пераважаюць тэмы гармоніі ў шлюбных адносінах, каханні і прыхільнасці. Шматлікім гераіням яе твораў ўласцівыя індывідуалізм і незалежнасць ад мужчыны.
Папулярнасць раманісткі зноў узрасла пасля публікацыі кнігі Ахмета Мідхата Эфендзі «Нараджэнне Асманскай пісьменніцы», складзенай з лістоў Фатмы Аліе, у 1893 годзе.
У 1914 годзе Фатма выдала новую кнігу «Ахмед Джэўдэт-паша і яго час», накіраваную на абарону свайго бацькі супраць палітычных нападаў праціўнікаў. У гэтай кнізе яна прэзентавала Асманскую палітычную сцэну пасля Другой канстытуцыйнай эры ў Асманскай імперыі.
Пісьменніца памерла 13 ліпеня 1936 года ў Стамбуле.
Змагар за правы жанчын
Нягледзячы на кансерватызм у поглядах пісьменніцы, Фатма часта пісала газетныя артыкулы і нататкі пра жаночыя правы. У 1896 годзе выйшла кніга Фатмы «Жанчыны ісламу», у якой аўтар патлумачыла пазіцыю мусульманскіх жанчын уадносінах да захаду. Як сцвярджала сама пісьменніца, у гэтай кнізе яна абараняла кансерватыўныя традыцыі, не ўласцівыя сучасным персанажам, якіх яна апісвала ў сваіх раманах.
Дабрачыннасць
Фатма Аліе актыўна займалася дабрачыннасцю. Пасля Грэка-турэцкай вайны ў 1897 годзе яна заснавала дабрачынную арганізацыю «Асманская жаночая арганізацыя дапамогі», мэтай якой была падтрымка салдацкіх сем’яў. Гэта была адна з першых жаночых арганізацый у краіне. У 1899 годзе яна была ўзнагароджана султанам Абдул-Хамідам II.
Фатма таксама ўдзельнічала ў стварэнні турэцкага руху Чырвонага Паўмесяца. Акрамя таго, яна працавала ў «Асманскім жаночым Камітэце па Нацыянальнай абароне», заснаваным пасля Трыпалітанскай вайны і Балканскіх войнаў у 1910-х гадах.
Партрэт Фатмы Аліе Топуз (прозвішча Топуз яна прыняла ў 1934 годзе пасля ўвядзення Закона аб прозвішчы) намаляваны на банкнотах коштам 50 турэцкіх лір, выпушчаных у 2009 годзе.
Чычэлі
Чычэ́лі (, Чичели) — вёска ў Пастаўскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Камайскага сельсавета.
Да 20 чэрвеня 1988 года вёска ўваходзіла ў склад Мулярскага сельсавета.
Малто
Малто, таксама мал-то, малер (malto, maler) — дравідамоўныя этнічныя групы на паўночным усходзе Індыі і ў Бангладэш. Агульная колькасць (2019) — 227 000 чалавек.
Традыцыйныя заняткі — паляванне і збіральніцтва. У нашы дні распаўсюджаны адыходніцтва, дробныя сельскія рамёствы. Характэрны пашыраныя сем’і і родавыя аб’яднанні.