cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Вайна Тэўтонскага ордэна з Вялікім Княствам Літоўскім
Агульны характар
Наогул, нягледзячы на ідэйнае апраўданне вайны нехрышчонасцю Літвы, ваенныя дзеянні Ордэна ў ВКЛ не мелі выразнага рэлігійнага характару, а больш былі выпрабаваннем для рыцарства, у т.л., для «гасцей» з ліку рыцарства еўрапейскага: англійскага, французскага, з 1360-х гадоў — польскага. Сілы, якія прыцягваліся, звычайна былі параўнальна нязначнымі (некалькі соцень воінаў, невялікая колькасць братоў-рыцараў). З іншага боку, частасць такіх паходаў дасягала 8 за год (2-я пал. 14 ст.), нярэдка — некалькіх разоў за год, звычайна — раз за год, і вельмі рэдка за год не адбывалася аніводнага такога паходу. За 1345—1377 налічваюць да 100 такіх паходаў.
Пасля 1360 ваенныя дзеянні набылі новыя асаблівасці. Актывізавалася еўрапейская дапамога, у тым ліку прыток еўрапейскага, у т.л. польскага, рыцарства на дапамогу Ордэну ў паходах у Прусію і адтуль на Літву. Практычна, гэтыя землі, як «населеныя паганцамі», сталі вайсковым палігонам для рыцарства Еўропы. Часцей сталі высылацца вялікія кантынгенты, сталі асвойвацца новыя кірункі ўдараў — апроч самой Жамойці, на Аўкштоту (асабліва інфлянцкае войска), на Русь, Полацкую і Чорную (Дзяляцічы, Беліца і інш.). З 1370-х гадоў тэўтонскія і інфлянцкія войскі пачалі ажыццяўляць свае паходы ўзгоднена (напрыклад, у паходах 1371, 1372 і 1377).
Зброя
У 1340-я гады немцамі пачынае выкарыстоўвацца агнястрэльная зброя. У час гэтай вайны была ўпершыню на землях ВКЛ выкарыстана артылерыя (ордэнская аблога Друі, жнівень 1377). Неўзабаве артылерыя з'явілася і ў войску ВКЛ.
Падзеі
Вайна пачалася нападам тэўтонцаў на літоўскі замак Бізэну (1283). Асноўнымі цэлямі тэўтонцаў сталі Жамойць і замкі сярэдняга Панямоння, але пад удар трапіла і беларускае Панямонне — ужо ў 1284 адбыўся першы (і паспяховы) нямецкі паход на Гарадзен (Гродна). Разумеючы важнасць своечасовага апавяшчэння аб нападах, князь Віцень узяў пад сваю апеку адбудаваныя бізэнскі і гарадзенскі замкі, і ўвёў у іх сталую гарнізонную службу, што было навіной у тагачаснай ваеннай справе ў ВКЛ. Верагодна, што на той час Ордэн не быў гатовы да поўнамаштабнай вайны з ВКЛ, таму актыўныя ваенныя дзеянні даволі доўга (да 1295) не ўзнаўляліся, а тымчасам, тэўтонцы ўмацавалі свае пазіцыі будовай замкаў Рагнет і Тыльзіт на Нёмане (1289).
1290-я гады
У 1295 і 1296 адбыліся тры ордэнскія паходы ў гарадзенскае Панямонне, з іх два — на сам Гарадзен. Наогул, горад і крэпасць прыцягвалі найбольшую ўвагу Ордэну як стратэгічны пункт на шляху далейшай экспансіі, і на працягу ўсяго 14 ст. былі мэтай шматлікіх ордэнскіх паходаў. У сваю чаргу, Гарадзен служыў базай для ваенных удараў ВКЛ на захад.
У Падзвінні войска ВКЛ перамагло ордэнскае (1298) пад Коркгаўзам (у сучаснай Латвіі).
1300-я гады
Важнай вяхой у нарошчванні ваеннага патэнцыялу Ордэну ў Прыбалтыцы стала прыбыццё ў Прусію (1304) г.зв. «гасцей» — крыжовых рыцараў з розных нямецкіх земляў, якія збіраліся дапамагаць Ордэну ў барацьбе супраць новых ворагаў хрысціянства — «літвінаў». Перавод сталіцы Ордэна ў Марыенбург (1309) сігналізаваў аб пераносе цэнтру ўвагі Ордэна са Святой Зямлі на Прыбалтыку і азначыў актывізацыю барацьбы Ордэна супраць ВКЛ.
У 1305 і 1306 ордэнскія войскі здзейснілі тры паходы ў Гарадзенскую зямлю, у 1311 — яшчэ два. У красавіку 1311 Віцень з літоўска-беларускім войскам уварваўся ў Прусію, але рыцары яго дагналі і разграмілі на зваротным шляху. У 1314 адбыліся тры спусташальныя ордэнскія паходы, два на этнічныя літоўскія землі, і адзін — на Наваградак («у зямлю Крывічоў»; : Давыд Гарадзенскі); войскі ВКЛ абложвалі замак Хрыстмемель (1315). У далейшым, па сканчэнні перыяду пасіўнасці пасля смерці князя Віценя, сілы ВКЛ перайшлі да актыўных дзеянняў і на нейкі час перахапілі ініцыятыву: паход Давыда Гарадзенскага на Прусію (1319), бітва пад Меднікамі (1320), чатыры паходы войска ВКЛ у Прусію і Інфлянты за перыяд да 1323, у той час як Ордэн адказаў толькі адным. Гэтым самым часам дапамогу ад ВКЛ у абароне ад ордэнскіх войскаў атрымліваў Пскоў (1322 і 1323).
1320-я гады
У 1-й чвэрці 14 ст. палітычнае становішча ВКЛ палепшылася. Ініцыятыва хрышчэння Літвы Гедзімінам (1322—1324) спрычынілася да заступніцтва за Літву папы Яна XXII, які забараніў Ордэну паходы на яе тэрыторыю, і да падпісання чатырохгадовага перамір'я (1324). Саюзнікам ВКЛ стала Польшча, дзе жадалі рэваншу за захоп Ордэнам Памор'я і Гданьска (1308—1309). Ваенны саюз ВКЛ і Польшчы быў падпісаны ў 1325. Адным з замежнапалітычных наступстваў гэтага саюзу было ўцягванне ВКЛ у канфлікт паміж імператарам Людовікам Баварскім і папай Янам XXII на баку апошняга і Польшчы, якая падтрымлівала папу. : паход на Брандэнбург, 1326; паход на Брандэнбург, 1327; бітва пад Плоўцамі, 1331.
Люсьен Феўр
Люсьен Феўр (Lucien Febvre;, г. Нансі, Францыя — ) — французскі гісторык. Разам з Маркам Блокам заснаваў школу «Аналаў».
Біяграфічныя звесткі
Скончыў Вышэйшую Нармальную школу ў Парыжы. У 1911 абараніў працу пра Філіпа ІІ і атрымаў пасаду ва ўніверсітэце Дыжона. Прыняў удзел у Першай сусветнай вайне, пасля заканчэння якой у 1919 годзе працаваў ва універсітэце Страсбурга. З 1933 працуе ў Калеж дэ Франс. Разам з М. Блокам заснаваў ў 1929 часопіс «Annales d’Histoire Economique et Sociale» («Аналы эканамічнай і сацыяльнай гісторыі») і кірунак у гістарыяграфіі — школу «Аналаў». 3 1935 кіраваў выданнем «Французскай энцыклапедыі». 3 1948 узначальваў у Практычнай школе вышэйшых ведаў секцыю эканамічных і сацыяльных навук. Член Акадэміі маральных і палітычных навук (1951).
Вайна Тэўтонскага ордэна з Вялікім Княствам Літоўскім
1320-я гады
У 1327 ваенныя дзеянні былі ўзноўлены, гэтым разам паміж Тэўтонскім ордэнам і ВКЛ разам з Польшчай. У 1328 адбыліся тры паходы немцаў на ВКЛ, два з іх — на Гродна, у 1329 прускае войска ўварвалася ў Жамойць і заняло там амаль усе ключавыя замкі. У 1329, пасля аблогі і няўдалай спробы Гедзіміна дапамагчы саюзнікам (паход на Каркус), Інфлянцкі Ордэн захапіў Рыгу. Узяцце і падпарадкаванне Рыгі і рыжскага архібіскупа (1329) дазволіла Інфлянцкаму ордэну, які да 1330-х гадоў практычна не вёў актыўных дзеянняў супраць ВКЛ, актывізавацца пачаўшы з 1331 (паход на Вільню, 1334; паходы на Жамойць 1330, 1332 і 1333; паходы на Полацак 1333 і 1334; аблога крэпасці Пулен, 1336).
Пасля фактычнага сканчэння вайны з Польшчай (1332) і падпісання з ёй перамір'я (1337), актывізаваўся і Нямецкі ордэн. На Нёмане былі пастаўлены замкі Марыенбург і Баербург (гэты замак меўся быць сталіцай падпарадкаванага літоўскага края), замак Фрыдбург перабудаваны з захопленай крэпасці Велена. У 1337 Ордэн атрымаў ад імператара Людовіка Баварскага новы данацыйны акт (дарчы ліст) на Літву, прычым Літва разумелася як гістарычны рэгіён — з Жамойцю і Руссю. Адзначаецца, што ізаляванасць на палітычнай сцэне Еўропы, і практычная адсутнасць ваеннай актыўнасці ВКЛ у 1330-я гады прывялі княства пад канец дзесяцігоддзя да надзвычай цяжкага становішча.
Люсьен Феўр
Светапогляд, навуковая дзейнасць
У межах гістарычнай школы «Аналаў» Люсьен Феўр асабліва распрацоўваў паняцце «outillage mental» (духоўная зброя). Сваю мэту бачыў у кантэкстуалізацыі т.зв. высокай культуры і яе мысляроў з дапамогаю блізкіх да гісторыі лінгвістыкі і этналогіі. Гэта інтэрдысцыплінарнае пашырэнне гістарыяграфічнай базы дапамагло ажыццявіць аналіз з дапамогаю новых для гісторыі метадаў.
Вайна Тэўтонскага ордэна з Вялікім Княствам Літоўскім
1320-я гады
Аднак, у канцы 1330-х гадоў актыўнасць ордэнаў неспадзявана паменшылася, прычынай чаго лічаць зварот князя Гедзіміна па прыняцце хрысціянства, за што той і быў атручаны.
Люсьен Феўр
Светапогляд, навуковая дзейнасць
Важнейшыя працы: «Лёс Марціна Лютэра» (1928), «Арыген і Дэпэр’е, ці загадка «Кімвала свету”» (1942), «Вакол гептамерона, каханне святое і каханне мірское» (1944), «Праблема нявер’я ў XVI ст.: рэлігія Рабле» (1942)
Вайна Тэўтонскага ордэна з Вялікім Княствам Літоўскім
1340-я гады
Пасля смерці Гедзіміна палітычнае становішча ВКЛ пагоршылася. Інфлянцкі ордэн узнавіў наступ на Пскоўскую зямлю (1341), немцамі была купленая ў Даніі Эстонская зямля (1346). Пасля Калішскага міру (1343) Польшча на 66 гадоў выйшла з ваенных дзеянняў у гэтым рэгіёне. Тымчасам, Польшча вяла з ВКЛ барацьбу за Валынскую і Галіцкую землі. Такім чынам, апроч канфліктаў з Польшчай і Масквой (вакол Смаленскай зямлі), у 1340—1350-я гады ВКЛ засталося сам-насам з кансалідаванымі сіламі Ордэна, з якім салідарызаваліся і ўплывовыя постаці еўрапейскай палітыкі — Ян Чэшскі, Людовік Венгерскі, герцаг Карл Люксембургскі (будучы імператар Карл IV). Да ўдзелу ў «святой вайне з паганцамі» запрашаліся еўрапейскія рыцары, і рыцарства Еўропы ахвотна ўдзельнічала ў вайне (паход атрада герцага Вільгельма на Жамойць і інш.).
Люсьен Феўр
Светапогляд, навуковая дзейнасць
Лічыў, што шлях да пазнання гісторыі ляжыць праз усебаковае асэнсаванне пэўнага грамадства, у т.л. яго геаграфіі, аграрных адносін, гандлю, рэлігіі, культуры, гістарычнай псіхалогіі і інш. Напісаў працы па метадалогіі гісторыі, праблемах эпохі Адраджэння і інш.
Вайна Тэўтонскага ордэна з Вялікім Княствам Літоўскім
1340-я гады
Паход аб'яднаных рыцарскіх сіл на Літву ў 1345 сарваўся з-за дрэннай каардынацыі і ранняй вясны, але ў 1348 адбыўся спусташальны паход прускага войска з удзелам рыцараў-«гасцей» на Панямонне, які скончыўся цяжкай паразай арміі Альгерда і Кейстута пад Коўнай.
Гэтыя падзеі, аднак, азначылі пачатак перыяду адноснага зацішша ў вайне. У 1345—1360 Прускі ордэн правёў 10 паходаў, Інфлянцкі — 6, ВКЛ — 10. Сваю ролю тут зайграла тагачасная агульнаеўрапейская эпідэмія чумы, але галоўнай прычынай лічыцца новая ініцыятыва хрышчэння Літвы, якая выходзіла ад Кейстута (1348) да нямецкага імператара і багемскага караля Карла IV, потым ад князёў Літвы да Людовіка Венгерскага (1351), потым паўторна да Карла IV (1358).
Гэтым часам паміж Нямецкім ордэнам і ВКЛ двойчы заключаўся мір, у 1349—1351 і 1355—1356, але пасля няўдачы ініцыятывы 1358 падтрымка Карла IV была страчана, і ў 1360 ваенныя дзеянні ўзнавіліся.
1360-я гады
У 1362 была захоплена Коўна, у 1366 праведзены паход на Полацак. У 1367 быў заключаны мір з інфлянцкім ландмагістрам, што дазволіла Альгерду правесці тры паходы на Маскву. У 1370 ваенныя дзеянні ўзнавіліся, і войска ВКЛ пры спробе паходу на Кенігсберг панесла паразу пад Рудавай. Паходы на ВКЛ адбываліся ў 1371, 1372. У 1373 ўзнавіліся і шырокамаштабныя ваенныя дзеянні, прычым поспех усё больш хіліўся на боку Ордэна, які, да таго ж, атрымліваў дапамогу з боку Еўропы. У 1377 былі абложаны Трокі і часткова спалена Вільня, у жніўні 1377 абложана Друя, увосень 1377 адбыўся паход Альбрэхта III Аўстрыйскага на Жамойць, у снежні — напад на Беліцкі замак (цяпер в. Беліца). У 1379 быў абложаны замак Берасце, спустошана Гарадзенская зямля. У 1381 адбыліся паходы на Вільню і на Полацк, быў разбураны замак Наваполле.
Дзеянні ВКЛ у 1370-я гады былі абмежаванымі, з іх найбольш значнымі былі паходы Свідрыгайлы і Андрэя Альгердавіча на Дзюнабург і Падзвінне ў 1373 і 1375, паход Кейстута ў Курляндыю ў 1377.
У 1379 Ягайла і Кейстут падпісалі з вялікім магістрам Вінрыхам фон Кніпродэ 10-гадовае перамір'е, якое тычылася толькі пэўных прыгранічных земляў (Ваўкавыск, Сураж, Драгічын, Камянец, Мельнік, Бельск, Берасце, Горадзен). У тым самым годзе Ягайла пачаў шукаць сепаратнага пагаднення з крыжакамі, і ў лютым 1380/1381 падпісаў з інфлянцкім ландмагістрам мірнае пагадненне, якое не тычылася Жамойці і земляў Кейстута, а ў маі 1380/1381 падпісаў з магістрам усяго Тэўтонскага ордэна мірнае пагадненне, якое таксама не тычылася земляў Кейстута.
Гэты перыяд вайны праходзіў пад моцным уплывам унутрыдзяржаўнай барацьбы Ягайлы і Кейстута, потым Вітаўта, якую часова выйграў Ягайла. Узамен за 4-гадовы мір, ён саступіў (31.10.1382) Ордэну Жамойць па раку Дубісу, і паабяцаў на працягу 4 гадоў хрысціцца. Але Вітаўт, уцёкшы ў Прусію, паабяцаў Ордэну, у якасці лена, наогул усю Жамойць. У сваю чаргу, улады Ордэна карысталіся канфліктам унутры ВКЛ у сваіх уласных інтарэсах, і, напрыклад, парушылі пагадненне ў верасні 1383 у паходзе на Вільню і Трокі, супольна з сіламі Вітаўта (3000 жамойтаў). Трокі былі захоплены, частка Вільні спалена. Аднак, хутка Ягайла змог адваяваць Трокі, а Ордэн страціў свайго ўнутранага саюзніка пасля ўцёкаў Вітаўта (лета 1384). Ягайла, шукаючы саюзнікаў, адхіліў саюз з Масквой, і зрабіў выбар на карысць Польшчы, што абумовіла падпісанне Крэўскай уніі (1385).
Пасля 1385
Незадаволенасць умовамі Крэўскай уніі, палітыкай Ягайлы і ўзмацненне ўнутрыдзяржаўнай апазіцыі на чале з Вітаўтам прывялі да працягу грамадзянскай вайны (1389—1392), у якой удзельнічаў і Ордэн. Вітаўт, тады князь гародзенскі, збег да крыжакоў і заключыў з імі саюз. У 1390 Вітаўт з войскам крыжакоў (сярод «гасцей» — Генрых, граф Дэрбі, у далейшым — кароль Генрых IV) няўдала штурмаваў замкі Вільні і адступіў у Прусію. Новы і таксама беспаспяховы паход на Вільню быў здзейснены Вітаўтам і крыжакамі ў 1391. Зімой 1391 Вітаўт узяў Гродна і Меднікі. Аднак, у 1392 Вітаўт разарваў саюз з Ордэнам, і 4 жніўня 1392 заключыў Остраўскае пагадненне з Ягайлам.
Умяшанне Тэўтонскага ордэна ў палітыку ВКЛ праягвалася і далей. У 1394 атрад крыжакоў на чале з ордэнскім маршалам Вернерам Тэтынгерам, дайшоўшы да Вільні, Наваградка, Ліды і «зрабіўшы значныя спусташэнні.. зганяе мноства палонных абодвага полу і зводзіць іх у Прусію».
Спусташэнні, якія чыніла вайна, а таксама жаданне свабодна дзейнічаць на ўсходзе, падштурхнулі Вітаўта да сепаратнага Салінскага міру з крыжакамі, згодна з умовамі якога крыжакам назаўсёды адыходзіла Жамойць (мір папярэдне падпісаны 23 красавіка 1398 і зацверджаны 12 кастрычніка 1398 на востраве Салін). Такі дагавор, між іншым, сведчыў і пра жаданне буйных феадалаў ВКЛ цалкам разарваць дзяржаўную унію з Польшчай.
Аднак, феадалы Жамойці не згадзіліся з пераходам пад уладу немцаў і паўсталі. Гэта, разам з працягам ордэнскіх набегаў на ВКЛ, і з няўдачамі на ўсходзе (: бітва на Ворскле), вымусіла Вітаўта да змены курсу, падтрымкі Жамойці і заключэння Віленска-Радамскай уніі з Польшчай (1401).
Напады крыжакаў працягваліся і ў далейшым. Увосень 1401 адзін з крыжацкіх атрадаў напаў на Коўна, другі на Гародзенскую зямлю. Крыжакі спусташалі і палілі вёскі, выводзілі ў Прусію палонных. У лютым 1402 магістр Ордэна зноў зрабіў напад на Гародзенскую зямлю, забраўшы 400 палонных. Быў зроблены напад і з Лівоніі. А ў маі 1402 літоўскія і жамойцкія атрады захапілі Клайпеду і іншыя пагранічныя замкі, спалілі іх, а насельніцтва ўзялі з сабой у Літву. Улетку 1402 крыжакі дайшлі да Меднікаў і Ашмянаў. Замкаў не здабылі, але край быў спустошаны. У канцы 1402 Вітаўт спаліў Рагнету, а ў красавіку 1403 нават захапіў Дынабург і Юрбарг, аднак крыжакі ўзялі Мерэч і спустошылі ваколіцы Трок. Цяжкасці вайны на два фронты (з Ордэнам і з Масквой) вымусілі Вітаўта да чарговага, Рацёнжскага, міру з крыжакамі (22.5.1404), якім пацверджваўся Салінскі мір 1398.
Аднак, пасля падпісання міру з Масквой (1408), на патаемнай нарадзе Ягайлы і Вітаўта ў Наваградку (канец снежня 1408) было пастаноўлена вярнуць Жамойць у ВКЛ.
Такім чынам асобная вайна ВКЛ скончылася, і пачалася «Вялікая вайна» Польшчы і ВКЛ з Тэўтонскім ордэнам. : Грунвальдская бітва.
Таццяна Вячаславаўна Махорт
Таццяна Вячаславаўна Махорт (нар. 1955) — беларуская ўрач-эндакрынолаг. Доктар медыцынскіх навук (2006), прафесар.
Біяграфія
Скончыла з адзнакай лячэбны факультэт Мінскага дзяржаўнага медыцынскага інстытута ў 1978 годзе па спецыяльнасці «лячэбная справа». Да 1985 года працавала ўрачом-эндакрынолагам 2-ай гарадской клінічнай бальніцы г. Мінска.
З 1985 года працавала асістэнтам, а з 1990 па 1997 год — дацэнтам 1-ай кафедры ўнутраных хвароб Беларускага дзяржаўнага медыцынскага ўніверсітэта па курсе эндакрыналогіі, з’яўляючыся, па сутнасці, кіраўніком курса.
У перыяд 1997—2003 гады працавала намеснікам дырэктара па навуковай рабоце Навукова-даследчага клінічнага інстытута радыяцыйнай медыцыны і эндакрыналогіі і адначасова выконвала абавязкі загадчыцы лабараторыі цукровага дыябету.
У пэрыяд 1998—2003 гг. выконвала функцыю галоўнага пазаштатнага спецыяліста па эндакрыналогіі Міністэрства аховы здароўя Рэспублікі Беларусь.
У 2003 г. у сувязі з рэарганізацыяй Навукова-даследчага інстытута радыяцыйнай медыцыны і эндакрыналогіі была пераведзена на пасаду галоўнага ўрача Рэспубліканскага кансультатыўнага эндакрыналагічнага цэнтра, дзе працавала да 2005 года.
На працягу 2005—2006 гг. — асістэнт кафедры ваенна-палявой тэрапіі Ваенна-медыцынскага факультэта ў БДМУ, з 1 верасня 2006 г. — прафесар 1-ай кафедры ўнутраных хвароб БДМУ. У 2006 годзе абараніла доктарскую дысертацыю на тэму: «Цукровы дыябет тыпу 1 (асаблівасці развіцця, плыні і аптымізацыя медыцынскіх тэхналогій па папярэджанні прагрэсавання захворвання)» па спецыяльнасці 14.00.03 — эндакрыналогія. З 1 верасня 2012 г. — загадчык створанай кафедры эндакрыналогіі Беларускага дзяржаўнага медыцынскага ўніверсітэта.
Навуковая дзейнасць
Навуковыя інтарэсы: цукровы дыябет 1 і 2 тыпаў; метабалічны сіндром; астэапароз; захворванні шчытападобнай залозы; ёдная недастатковасць у Рэспубліцы Беларусь.
Дрэўлеправаслаўная паморская царква
Дрэўлеправаслаўная паморская царква, сучасная афіцыйная назва буйнейшага рэлігійнага аб'яднання старавераў паморскай згоды. Як і іншыя беспапоўскія юрысдыкцыі, ДПЦ не мае трохчыннай іерархіі, гэта значыць святарства; прынятыя ў паморцаў таямніцы (Хрышчэнне, Споведзь) здзяйсняюцца абранымі з ліку прыхажан духоўнымі настаўнікамі. У гісторыі Расіі вядомая і пад іншымі назвамі — Царкоўнае таварыства Хрысціян-Паморцаў, Стараверская Паморская Царква і інш.
Цэнтралізаваным дарадчым і кардынацыйным органам у Беларусі з'яўляецца Цэнтральны Савет ДПЦ у Беларусі. На тэрыторыіі Беларусі існуе каля 40 рэлігійных суполак, выдаецца часопіс "Веснік ЦС ДПЦ у Беларусі".
Граматыка англійскай мовы
Прадметам граматыкі англійскай мовы з’яўляюцца марфалогія мовы і яе сінтаксіс.
Граматычны лад пераважна аналітычны, асноўныя сродкі перадачы адносін паміж словамі і словазлучэннямі — службовыя словы і фіксаваны парадак слоў у сказе.
Структура сказа
Парадак членаў сказа англійскай мовы адносна гібкі, але падпарадкаваны пэўным правілам.
Тыпы сказаў
Сказы англійскай мовы можна падзяліць на тры групы:
Дзейнік і выказнік
Найбольш прынцыповае адрозненне беларускай мовы ад англійскай у тым, што беларуская мова адносіцца да катэгорыі сінтэтычных, а англійская да аналітычных. Таму пры перакладзе на беларускую, як і на рускую з англійскай неабходна ведаць якое слова ў англійскім сказе з’яўляецца дзейнікам, а якое выказнікам. Дзейнікам у сказе служыць слова, якое характарызуе нейкія прадмет, з’яву ці асобу, якія ажыццяўляюць нейкае дзеянне ці знаходзяцца ў пэўным стане. У англійскім сказе дзейнік выражаецца назоўнікам, рознымі відамі займеннікаў, інфінітывам ці герундыем. А выказнікам з’яўляецца любы дзеяслоў ці спалучэнне некалькі дзеясловаў альбо камбінацыя дзеяслова з прыметнікам ці назоўнікам. У прыкладзе ніжэй дзейнік вылучаны цёмным, а выказнік курсівам:
Mr.Brown/He/This/To run/Working was important — М-р Браўн/Ён быў важным/Гэта/Бегчы/Працаваць было важным.
Магчыма выкарыстанне адначленных сказаў (сказаў, у якіх ёсць дзейнік, але няма выказніка ці наадварот) у такіх сітуацыях: мастацкая літаратура (сказы з аднім дзейнікам напр., «Слязіна (A tear)», «Трэйлер (The trailer)»); імператывы (сказы з аднім выказнікам, напр., «Стой! (Halt!)») і папяраджальныя знакі (сказы з аднім выказнікам, напр., «Ідзіце (Walk)»).
Азначэнне, дапаўненне і акалічнасць
Нярэдка азначэнне, якое звычайна выражаецца ў сказе прыметнікам, займеннікам ці назоўнікам і якое характарызуе ўласцівасці дзейніка, ставіцца першым словам у сказе англійскай мовы. Але яго можа «апярэдзіць» артыкль.
The wise/then/state secretary went out. — Мудры/Тагачасны/Дзяржаўны сакаратар выйшаў.
Дапаўненне можа быць выражана дзеясловам ці назоўнікам і звычайна ставіцца пасля выказніка паколькі дапаўняе яго значэнне:
He went home — Ён пайшоў дадому.
У большасці выпадкаў акалічнасць у сказе выражаецца прыслоўем ці прыметнакм. Акалічнасць звычайна ўдакладняе сэнс выказніка: They went fast — Яны ішлі хутка. Існуе каля дзясятка відаў акалічнасці — месца, часу, вобразу дзеяння, мэты і г.д.
У сказе азначэнне выражанае прыметнікам ставіцца пераважна перад назоўнікам, які яно характарызуе. Калі ў якасці азначэння выкарыстоўваюць іншыя часціны мовы, напрыклад, дзеепрыметнік (those interested — зацікаўленыя) ці інфінітыў (a man to do it — чалавек, які здольны гэта зрабіць) яно можа стаяць і пасля слова, якое яно характарызуе. Таксама адносна свабодную пазіцыю ў сказе мае свабоднае азначэнне (яно аддзяляецца коскамі ад астатніх членаў сказа, таму і лічыцца свабодным: Happy and tired, they were sitting together/They were sitting together, happy and tired — Шчаслівыя і стомленыя, яны сядзелі разам.
Дапаўненне звычайна стаіць пасля дзеяслова, значэнне якога яно дапаўняе ці ўдакладняе. Акалічнасць можа стаяць у самых розных пазіцыяй: у пачатку сказа, паміж дапаможным і асноўным дзеясловамі, пасля выказніка і ў канцы сказа. Адзін і той жа від акалічнасці можа ставіцца ў розных пазіцыях і пры гэтым значэнне фразы можа не змяняцца.
Інверсія
Існуюць граматычны і эмфатычны віды інверсіі. Граматычны пераважна сустракаецца ў агульных? спецыяльных i альтэрнатыўных пытаннях з мадальнымі дзеясловамі, а таксама be і will:
Was he happy? (Ці быў ён шчаслівым?) параўн. з He was happy (Ён быў шчаслівым);
What can you do? (Што ты можаш зрабіць?) параўн. з So, what you can do… (Вось, што ты можаш зрабіць…).
Will you drink tea or coffee? (Ты будзеш піць чай ці каву?) параўн. з You will drink tea or coffee (Ты будзеш піць чай ці каву).
Эмфатычная інверсія сустракаецца ў выпадках калі ў сказе робіцца націск на пэўнае слова, напрыклад: Friends she had many замест She had many friends. У такім выпадку пераклад ідзе з націскам на тое ж слова і з прыкладна такім жа парадкам слоў у беларускім сказе. Таму лепш перакласці вышэй прыведзены прыклад «Сяброў у яе было шмат», а не «У яе было шмат сяброў».
Цімафей Мікалаевіч Сяргейчык
Цімафей Мікалаевіч Сярге́йчык (, вёска Заполле, Глускі раён, Магілёўская вобласць — ) — беларускі тэатральны акцёр і рэжысёр. Народны артыст БССР (1944). Лаўрэат Сталінскай прэміі другой ступені (1946).
Біяграфія
Ц. М. Сяргейчык нарадзіўся 26 чэрвеня (8 ліпеня) 1899 года ў в. Заполле (цяпер Глускага раёна Магілёўскай вобласці) у беднай сялянскай сям’і.
У 1919 годзе ўступіў у РСЧА, удзельнічаў у працы чырвонаармейскай мастацкай самадзейнасці (1919—1923).
У 1926 годзе скончыў Беларускую мастацкую студыю пры МХАТ, стаў працаваць у Віцебскім драматычным тэатры імя Якуба Коласа.
Аўтар кнігі ўспамінаў «Нататкі акцёра» (1966).
Ц. М. Сяргейчык памёр 27 мая 1977 года. Пахаваны на Паўночных могілках Мінска.
Папскі інстытут сакральнай музыкі
Папскі інстытут сакральнай музыкі (Pontificium institutum musicae sacrae) — каталіцкая вышэйшая навучальная ўстанова з сядзібай у Рыме, якая кіруецца Святым Прастолам.
Гісторыя
Інстытут быў створаны Папам Піем X у 1910 годзе як Школа духоўнай музыкі. Фактычна школа адкрылася ў 1911 годзе. У ліпені 1914 года школа была абвешчана Папскай установай і атрымала паўнамоцтвы выдаваць навуковыя ступені.
23 верасня 1914 года новаабраны Папа Бенедыкт XV назваў інстытут часткай спадчыны, якую пакінуў яму папярэднік, заявіўшы, што будзе падтрымліваць і спрыяць яму найлепшым чынам. У наступным месяцы ён прызначыў палац Сант-Апалінарэ рэзідэнцыяй школы, перанёсшы яе з вуліцы Машэронэ.
З апостальскай канстытуцыяй ад 1931 года інстытут атрымаў сваю цяперашнюю назву і быў уключаны ў шэраг папскіх акадэмічных інстытутаў. У 1983 годзе інстытут пераехаў у былое папскае абацтва Святога Іераніма.
Мэтамі інстытута з'яўляюцца навучанне музыцы ў практычным, тэарэтычным і гістарычным плане, садзейнічанне распаўсюджванню традыцыйнай духоўнай музыкі і заахвочванне мастацкага выяўлення музыкі ў цяперашні час, а таксама аказанне музычных паслуг каталіцкім цэрквам па ўсім свеце.
Нацыянальны тэатр Івана Вазава
Нацыянальны тэатр Івана Вазава (народен театър "Иван Вазов") — нацыянальны драматычны тэатр у сталіцы Балгарыі горадзе Сафіі, названы ў гонар класіка балгарскай драматургіі Івана Вазава. З'яўляецца галоўнай тэатральнай сцэнай Балгарыі.
Нацыянальны тэатр Івана Вазава з'яўляецца найстарэйшым і самым аўтарытэтным тэатрам у Балгарыі пасля вызвалення, ён з'яўляецца наступнікам сталічнай драматычнай групы «Сляза і смех» (Сълза и смях), якая ў 1904 годзе была ператворана ў Балгарскі нацыянальны тэатр, з 1906 да 1952 года — Нацыянальны тэатр, у 1952-62 гадах зваўся Нацыянальны тэатр Кръстю Сарафов, надалей у 1962 — 77 гады і з 1982 года ўвесь час — Нацыянальны тэатр Івана Вазава.
Агульная інфармацыя
Нацыянальны тэатр Івана Вазава знаходзіцца ў раскошным адмыслова пабудаваным тэатральным будынку па адрасе: вул. Ігната Дзякана, б. 5, г. Сафія-1000 (Балгарыя).
Будынак тэатра збудаваны ў 1906 годзе па праекце Бюро Фельнер & Гельмер. Пабудова зведала некалькі пажараў, але штораз была рэканструявана.
У наш час Сафійскі Нацыянальны тэатр мае сучаснае абсталяванне і вялікую сцэну на 750 месцаў, таксама камерную залу на 120 месцаў і сцэну на чацвёртым паверсе на 70 пасадкавых месцаў для гледачоў.
У наш час дырэктарам тэатра з'яўляецца Павел Васеў (Павел Васев).
Будынак тэатра
Будынак Нацыянальнага тэатра быў пабудавана непадалёк ад былога княскага палаца ў Сафіі (сёння гэты будынак Нацыянальнай мастацкай галерэі) па праекце аўстрыйскага архітэктарскага бюро «Бюро Фельнер & Гельмер». Будаванне было завершана ў канцы 1906, і ўрачыста адкрыта для выступаў 3 студзеня 1907 года.
У 1923 годзе падчас выставы пачаўся пажар, які нанёс будынку значныя пашкоджанні. Тэатр быў канчаткова адноўлены ў 1929 годзе па праекце нямецкага архітэктара Марціна Дзюльфера, працамі кіраваў балгарскі інжынер-будаўнік Кірыл Чапараў (Кирилл Чапаров).
Падчас бамбардзіровак Сафіі ў ходзе Другой сусветнай вайны (1943-44) будынку Нацыянальнага тэатра была нанесеная сур'ёзная шкода. Адрэстаўраваны ён быў у 1945 годзе. Апошняя па часе рэканструкцыя тэатральнага памяшкання мела месца ў 1971-75 гады, тады ж была створаная адмысловая камерная зала.
У 2007 годзе ў Нацыянальным тэатры Івана Вазава былі праведзены рамонтныя працы, быў абноўлены фасад, дах, скульптуры і г.д.
У малярстве фасадаў былі скарыстаны фарбы з утрыманнем каўчуку, што павялічвае цягавітасць сцен пры розных пагодных умовах. Пазалочаныя дэкаратыўныя элементы былі наноў пакрыты сусальным золатам.
Нацыянальны тэатр у 1904—1944 гадах
Пасля стварэння тэатра галоўным рэжысёрам тэатра стаў Ёзаф Шаха. У адкрытым 1925 года тэатральнай вучэльні выхоўвалася новае пакаленне таленавітых артыстаў. У 1920 — 30-х гадах, калі дырэктарам амаль 2 дзесяцігоддзі быў Уладзімір Васілеў.
Тэатр у паваеннай БНР
Нягледзячы ідэалагічную зашоранасць і нагляд, а таксама панаванне ў мастацтве догмаў так званага сацыялістычнага рэалізму, на сцэне Нацыянальнага тэатра ў Сафіі ў паваенны час былі пастаноўкі высокага мастацкага ўзроўня, галоўным чынам класічныя творы балгарскай і сусветнай драматургіі.
Пасля 1989 года
З пачатку 1990-х гадоў дырэктарам тэатра з'яўляецца прафесар Васіль Стэфанаў, з перапынкам на перыяд 2000-03 гадоў.
У выніку дэмакратычных змен, тэатр усталяваў непасрэдныя стасункі з іншымі тэатральнымі калектывамі Еўропы, браў удзел у шэрагу тэатральных фестывалей і конкурсаў.
Карабоўскі сельсавет
Карабо́ўскі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Глыбоцкага раёна Віцебскай вобласці Беларусі. Адміністрацыйны цэнтр — аграгарадок (да 2008 года вёска) Карабы 2.
Утвораны 12 кастрычніка 1940 года як Тумашаўскі сельсавет у складзе Глыбоцкага раёна Вілейскай вобласці БССР. Цэнтр — вёска Тумашы. З 20 верасня 1944 года ў складзе Полацкай вобласці, з 8 студзеня 1954 года ў складзе Маладзечанскай вобласці. 31 сакавіка 1958 года да сельсавета далучана частка скасаванага Дзеркаўшчынскага сельсавета (16 населеных пунктаў: Альховікі, Барысаўшчына, Воўкаўшчына I, Воўкаўшчына II, Галубава, Дзеркаўшчына I, Дзеркаўшчына II, Заазер’е, Кісялі, Корзева, Наваполле, Ражкова, Сазонаўшчына, Сакавічы, Стураўшчына і Ялоўкаўшчына). З 20 студзеня 1960 года ў складзе Віцебскай вобласці. 20 мая 1960 года да сельсавета далучана частка cкасаванага Струцкага сельсавета (5 населеных пунктаў: Дабрыянава, Завараты, Ласкаўшчына, Латыгаль, Праходы), таксама ў склад сельсавета з Ласіцкага сельсавета перададзены 8 населеных пунктаў (Белевічы, Гінькі, Гулідава, Гусакова, Залаўкі, Лапішкі, Падкраеўшчына і Рудакова). 19 лютага 1971 года цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Карабы, сельсавет перайменаваны ў Карабоўскі. На 1 студзеня 1974 года ў складзе сельсавета 47 населеных пунктаў. 5 сакавіка 1981 года цэнтр сельсавета перайменаваны ў Карабы 2.
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 3655 чалавек, з іх 94,2 % — беларусы, 3,1 % — палякі, 2,0 % — рускія.
NGC 3281B
NGC 3281B (іншае абазначэнне — PGC 83203) — лінзападобная галактыка (S0) ў сузор’і Насос.
Гэты аб’ект не ўваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога» і быў дададзены пазней.
Мерыван
Мерыван — горад на захадзе Ірана, у правінцыі Курдыстан. Адміністрацыйны цэнтр шахрэстана Мерыван. Трэці па колькасці насельніцтва горад правінцыі. Знаходзіцца ў горнай мясцовасці, на вышыні 1289 метраў над узроўнем мора. Мерыван размешчаны за 75 км на паўночны захад ад Сенендэджа, адміністрацыйнага цэнтра правінцыі, за 460 км на захад ад Тэгерана.
Ганнаўка (Родненскі сельсавет)
Ганнаўка — былая вёска ў Клімавіцкім раёне Магілёўскай вобласці Беларусі. Уваходзіла ў склад Родненскага сельсавета.
Гісторыя
Вёска вядомая з XIX стагоддзя.
З 20 жніўня 1924 года па 11 красавіка 1960 года вёска ўваходзіла ў склад Судзілаўскага сельсавета. Пасля скасавання Судзілаўскага сельсавета ў 1960 годзе была ўключана ў склад Родненскага сельсавета.
Геаграфія
Ганнаўка знаходзіцца за 20 км у напрамку на паўднёвы усход ад горада Клімавічы, за 144 км ад Магілёва.
Марабу
Марабу (Leptoptilos) — род птушак з сямейства буслоў, у які ўваходзяць тры віды.
Апісанне
Птушкі з роду марабу ў памерах вагаюцца ад 110 да 150 см, размах крылаў складае ад 210 да 250 см. Верхняя частка цела і крылы ў марабу чорныя, ніжняя частка - белая. Ля пачатку шыі - белае жабо. Галава ў марабу лысая, з буйной і тоўстай дзюбай. У дарослых птушак на грудзях звісае скураны мяшок. Маладыя птушкі менш стракатыя, чым дарослыя. У адрозненне ад астатніх буслоў, марабу ў палёце не выцягвае шыю, а выгінае яе, быццам чапля.
Паводзіны
Марабу жывуць вялікімі калоніямі, засяляюць адкрытыя саваны, хмызняковую мясцовасць і марскія берагі, з'яўляюцца таксама ў вёсках у месцах скіду адходаў, каб знайсці там ежу. У іх харчаванне ўваходзіць падалка, а таксама жабы, насякомыя, маладыя птушаняты, яшчаркі і грызуны. Магутная дзюба дазваляе забіваць невялікіх жывёл, а жабо абараняе апярэнне ад гною і крыві з трупа.
Марабу можа адабраць здабычу ў некаторых драпежнікаў, напрыклад, арланаў. Таксама марабу можа есці яйкі і дзіцянятаў кракадзілаў.
Томас дэ Мезьер
Томас дэ Мезьер (Thomas de Maizière; нар. 21 студзеня 1954, Бон) — нямецкі дзяржаўны і палітычны дзеяч.
Кар’ера
З 1974 па 1975 вывучаў гісторыю і права ў Мюнстэры і Фрайбургу.
1986 — доктар юрыдычных навук.
1985—1989 — прэс-сакратар ХДС у Ландтага Берліна
1990 — сябра перамоўнай дэлегацыі па ініфікацыі Дагавора аб аб’яднанні.
1990—1994 — намеснік міністра па справах культаў зямлі Мекленбург-Пярэдняя Памеранія.
1994—1998 — кіраўнік Дзяржаўнай канцылярыі зямлі Мекленбург-Пярэдняя Памеранія.
2001—2002 — міністр фінансаў зямлі Саксонія.
2002—2004 — міністр юстыцыі зямлі Саксонія.
2004—2005 — міністр унутраных спраў зямлі Саксонія.
2005—2009 — кіраўнік канцылярыі федэральнага канцлера і міністр па асаблівых даручэннях
З кастрычніка 2009 г. па сакавік 2011 года — міністр унутраных спраў Германіі.
Катляроў
Катляроў — рускае прозвішча.
Сонечнае зацьменне 24 красавіка 1819 года
Сонечнае зацьменне 24 красавіка 1819 года — частковае сонечнае зацьменне 145 сараса.
Зацьменне мела велічыню 0,5225 і дасягнула свайго максімуму ў 11:31:59 UTC у пункце з каардынатамі 62° пн. ш. 108° з. д..
Ян Міхал Завіша
Ян Міха́л Заві́ша (Jan Michał Kieżgaiło Zawisza; 1658 — ) — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага, староста менскі.
Біяграфія
З роду Завішаў прыдомак Кезгайла герба «Лебедзь» зменены (апроч лебедзя на шчыце белая пяціляпёсткавая ружа ў кароне), першы з чатырох сыноў Андрэя Казіміра Завішы, пісара вялікага літоўскага, і Гелены Аляксандры з Агінскіх, кашталянкі троцкай. Ян Міхал ажаніўся з Петранелай Валадковіч герба «Радван», дачкой Тэадора Аляксандра, пісара земскага менскага, і Рэгіны Кастравіцкай. Старасціч менскі па бацьку, пасля там жа быў старостам гродавым. Памёр маладым на 27 годзе жыцця ў Менску. Дзяцей не было. Пахаваны ў капліцы Завішаў у менскім бернардзінскім касцёле.
Парыжская плошча
Парыжская плошча (Pariser Platz) — вядомая плошча ў цэнтры Берліна. Займае каля 1 ½ га, квадратнай формы, знаходзіцца ў гістарычным квартале Даратэенштат у раёне Мітэ цэнтральнай акрузе германскай сталіцы.
Знаходзіцца з усходняга боку Бранденбургскай брамы, Парыжская плошча вянчае бульвар Унтэр-дэн-Ліндэн і з'яўляецца панданам да размешчанай па другі бок Брамы Плошчы 18 сакавіка, дзе заканчваецца вуліца 17 чэрвеня, якая перасякае Вялікі Тыргартэн.
Карл-Тэадор цу Гутэнберг
Карл-Тэадор Марыя Нікалаўс Ёхан Якаб Філіп Франц Ёзэф Сільвестр фрайхер фон унд цу Гутэнберг (Karl-Theodor Maria Nikolaus Johann Jacob Philipp Franz Joseph Sylvester Freiherr von und zu Guttenberg, нар. 5 снежня 1971 года, Мюнхен) — нямецкі палітык (ХСС), генеральны сакратар ХСС (лістапад 2008 — люты 2009 г.), міністр эканомікі і тэхналогіі (з 10 лютага 2009 па 28 кастрычніка 2009), міністр абароны (з 28 кастрычніка 2009 па 1 сакавіку 2011) ва ўрадзе Ангелы Меркель.
NGC 3281C
NGC 3281C (іншыя абазначэнні — ESO 375-63, MCG -6-23-53, PGC 31173) — лінзападобная галактыка (S0) ў сузор’і Насос.
Алесіа Фігалі
Алесіа Фігалі (іт. Alessio Figalli, нар., , Італія) — італьянскі і швейцарскі матэматык. Спецыяліст па варыяцыйным вылічэнні і дыферэнцыяльных ураўненнях у прыватных вытворных. Узнагароджаны прэміяй Філдса 2018 года «за ўклад у тэорыю аптымальнага пераносу мас і яе дадатку ў галіне дыферэнцыяльных ураўненняў у прыватных вытворных, метрычнай геаметрыі і тэорыі верагоднасцяў».
Станіслаў Алендскі
Станіслаў Алендскі (? — пасля 1529) — вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч.
Біяграфія
Пачынальнік галіны роду Алендскіх на тэрыторыі Вялікага Княства Літоўскага. Староста жамойцкі, намеснік высоцкі і гарадзішчанскі, войскі мельніцкі (1530).
Фундаваў у 1529 годзе алтарыю пры Мсцібаўскім касцёле.
Сям’я
Пакінуў двух сыноў — Крыштафа (? — 1565), старосту браньскага і суражскага, і Януша (? — 1580), цівуна платэльскі і старосту браньскага.
Бераг смерці
Бераг смерці атрымаў сваю назву, бо ўздоўж яго скалістай ускраіны было шмат патанулых караблёў. Гэты раён стаў вобласцю шэрагу нафтавых разліваў, у тым ліку разліву пасля танкера «Prestige» у 2002.
Марадзёрства
Марадзёрства (ад maraudeur — рабаўнік) — незаконнае прысваенне чужой маёмасці ў атмасферы беспакаранасці, звычайна ў надзвычайных сітуацыях - напрыклад, падчас прыродных катастроф або баявых дзеянняў.
Ахвярамі марадзёрства могуць быць не толькі асобы, але і цэлыя горада або рэгіёны: да прыкладу, пасля Чарнобыльскай аварыі эвакуіраваны горад Прыпяць быў разрабаваны марадзёрамі. Нават праз 20 гадоў пасля аварыі, марадзёры працягваюць вывозіць рэшткі гарадскога маёмасці. Марадзёрствам з'яўляецца і прысваенне рэчаў загінулых у катастрофах і аварыях.
Марадзёрства падчас ваенных дзеянняў разглядаецца міжнародным правам як ваеннае злачынства міжнароднага характару.
Марадзёрства часта суправаджаецца актамі гвалту.
Язь
Язь (Leuciscus idus) — рыба сямейства карпавых, мае знешняе падабенства з плоткай. Народная назва вязь, дробнага — пад'язік.
Апісанне
У даўжыню язь дасягае 60—70 см, маса да 4—6 кг. Цела сціснутае з бакоў, луска дробная. Галава адносна кароткая, лоб шырокі, пукаты, рот ніжні. Анальны і спінны плаўнікі ўсечаныя.
Агульная афарбоўка цемнаватая, з залацістым адценнем. Спіна і верхняя частка бакоў цёмна-сінія, бруха серабрыстае. Спінны і хваставы плаўнікі цёмныя, зрэдку чырванаватыя, астатнія чырвоныя. Радужына зеленавата-жоўтая з цёмнай плямай.
Пашырэнне
Язь — прэснаводная рыба, аднак можа жыць і ў паўпрэснай вадзе марскіх заліваў. Пашыраны ў водах Сярэдняй Еўропы і Сібіры да Калымы, асобны падвід у басейне Аральскага мора. На Беларусі трапляецца ў рэках, праточных азёрах, вадасховішчах; пазбягае рэк з халоднай вадой і вярхоўяў з хуткім цячэннем. Трымаецца глыбокіх затокаў з ціхім цячэннем, каля мастоў, віроў і ям ніжэй перакатаў, каля берагоў з навіслым хмызняком, аддае перавагу месцам з гліністым, заглееным дном.
Асаблівасці біялогіі
Найбольш актыўны раніцай і на змярканні. Зімуе чародамі на глыбіні. Пасля нерасту жыве паасобку.
Корміцца насякомымі, іх лічынкамі, ракападобнымі, дробнымі малюскамі, воднай расліннасцю.
Палавая спеласць на 4—5-м годзе. Нераст у красавіку—маі, чародны, на разводдзі, у пратоках і на захламленых перакатах. Плоднасць ад 40 да 150 тыс. ікрынак.
Промысел
Прамысловае значэнне невялікае. Аб'ект аматарскага рыбалоўства.
S/2003 J 16
S/2003 J 16 — натуральны спадарожнік Юпітэра.
Арбіта
S/2003 J 16 здзяйсняе поўны абарот вакол Юпітэра на адлегласці ў сярэднім 20.957.000 км за 616 дзён, 8 гадзін і 38 хвілін. Арбіта мае эксцэнтрысытэт 0,2246. Нахіл рэтраграднай арбіты да экліптыкі 148,5 °. Належыць да групы Ананкэ.
Фізічныя характарыстыкі
Дыяметр S/2003 J 16 складае каля 2 км. Шчыльнасць ацэньваецца 2,6 г/см³, бо спадарожнік складаецца, верагодна, з сілікатных парод. Вельмі цёмная паверхня мае альбеда 0,04. Зорная велічыня +23,3 m.
Назарава
Назарава — жаночая форма прозвішча Назараў, тапонім.
Інстытут тэалогіі кансэкраванага жыцця «Кларэтыянум»
Інстытут тэалогіі кансэкраванага жыцця «Кларэтыянум» (Institutum Theologiae Vitae consecratae Claretianum) — каталіцкая вышэйшая навучальная ўстанова з сядзібай у Рыме, якая кіруецца Святым Прастолам.
Гісторыя
Заснаваны місіянерамі, Сынамі Беззаганнага Сэрца Марыі (так званымі манахамі-кларэтыянамі), і пазней уключаны у Папскі Латэранскі ўніверсітэт, які дае спецыялізаваныя курсы па тэалогіі кансэкраванага жыцця.
Кансэкраванае жыццё — гэта лад жыцця, асаблівым чынам прысвечаны Богу і працы на карысць Царквы. Часта гэта адбываецца ў выніку прыняцця абетаў. Пасля Другога Ватыканскага Сабору ў Касцёле можна вылучыць наступныя формы кансэкраванага жыцця: калектыўная (рэлігійныя ордэны і кангрэгацыі, асацыяцыі апостальскага жыцця, свецкія інстытуты) і індывідуальная (кансэкраваныя панны, кансэкраваныя ўдовы, пустэльнікі і інш.).
Інстытут быў заснаваны 6 чэрвеня 1971 года ўказам Кангрэгацыі каталіцкай адукацыі і быў прызнаны інстытутам тэалагічнай спецыялізацыі Папскага Латэранскага ўніверсітэта. 21 лістапада 1996 года гэтая ж кангрэгацыя прысвоіла Інстытуту тэалогіі кансэкраванага жыцця новую назву «Кларэтыянум».
Інстытут прапануе курсы па вывучэнні Святога Пісання, тэалогіі, касцёльных абрадаў і практык, гісторыі царквы, кананічнага права і псіхалогіі.
Чарлз Сільвестр
Біяграфія
Сільвестр нарадзіўся ў 1774 годзе ў Шэфілдзе, які адносіўся ў той час да Дэрбішыру. Ён ажаніўся з Сарай Дыксан (Sarah Dixon) у 1798 годзе, за тры месяцы да нараджэння сына Джона (John). Сара нарадзіла яшчэ двух хлопчыкаў і трох дзяўчынак, але Джон быў адзіным хлопчыкам, які дажыў да дарослага ўзросту.
Сільвестр эксперыментаваў з пакрыццём жалеза і сталі цынкам. Метад, запатэнтаваны ім і двума іншымі асобамі, складаўся ў пабудове гальванічнага элемента з элементаў, якія трэба было пакрыць цынкам, і затым памяшчэння іх у марскую ваду.
У 1807 годзе Сільвестр пераехаў у Дэрбі, дзе ён працаваў з Уільямам Стрэтам, які будаваў Дэрбскую Каралеўскую бальніцу. Сільвестр адыграў важную ролю ў дакументаванні арыгінальнай сістэмы ацяплення для новай бальніцы. Ён апублікаваў свае ідэі ў 1819 годзе ў The Philosophy of Domestic Economy; as exemplified in the mode of Warming, Ventilating, Washing, Drying, & Cooking, … in the Derbyshire General Infirmary. Аднак кніга прысвечана Стрэту, і Сільвестр асцярожна прыпісвае многія з вынаходстваў Стрэту і адзначае, што абагравальныя канструкцыі, устаноўленыя ў новай бальніцы, ужо былі апрабаваныя на дамах Стрэта і яго сяброў. Сільвестр задакументаваў новыя спосабы абагравання бальніц, а таксама ўключаныя ў праект ідэі па аздараўленню абстаноўкі, накшталт самаачышчацца і самопроветрывающегася туалета. Туалеты былі забяспечаныя старанна распрацаванай дзвярыма, асвяжае паветра і запускае сістэму ачысткі кожны раз пасля выхаду карыстальніка.
Сільвестр апісваў асаблівасці лазарэта, у тым ліку супрацьпажарныя канструкцыі, пральню і новае ацяпленне, якое дазваляе пацыентам дыхаць свежым нагрэтым паветрам, у той час як застарэлае паветра накіроўвалася ў цэнтральны купал са шкла і жалеза. Сільвестр апісваў зробленыя Стрэтам поспехі па ўсіх трох кірунках, і ён успрыняў новыя ідэі і прымяніў іх у многіх іншых будаўнічых праектах. Дэрбская бальніца лічылася лідарам у еўрапейскай архітэктуры, і яе для высвятлення магчымасці наведвалі шляхетныя асобы. Нарэшце, Стрэту пяццю гэтакімі выбітнымі ўдзельнікамі, як Джэймс Ват і Марк Iзамбар Брунель, было прапанавана стаць членам Каралеўскага грамадства.
Сільвестр і Стрэт былі сябрамі Філасофскага таварыства Дэрбі Эразма Дарвіна.
Сільвестр па даручэнні старшыні ліверпульскай і Манчэстарскай чыгунак вырабляў кансультацыі, і напісаў справаздачу аб чыгунках і лакаматывах. Ён параўноўваў каналы і чыгункі, і адзначыў, што на чыгунках павелічэнне магутнасці дае павелічэнне хуткасці, а для рачных каналаў патрабаваная для павелічэння хуткасці магутнасць расце прапарцыйна квадрату хуткасці.
Чантры рабіў бюсты Сільвестра, і адзін асобнік з зробленых імі бюстаў знаходзіцца ў Музеі і мастацкай галерэі Дэрбі.
Анаіт
Ана́іт (Анахіт) (Անահիտ) — у армянскай міфалогіі багіня-маці, багіня ўрадлівасці і кахання, дачка (ці жонка) Арамазда. Культ персідскай багіні Ардвісуры Анахіты пашырыўся ў Арменіі ў I стагоддзі да н.э. — III н.э. у перыяд шырання ў Арменіі зораастрызму і эліністычнай культуры. Анаіт была вядомая пад эпітэтамі «Вялікая Царыца», «Золатанароджаная», «Залатая маці». Залатая статуя багіні стаяла ў галоўным храме Ерэза (інакш Ерзнка — сучасны Эрзінджан) на беразе ракі Арацані.
Сіндром Піта-Хопкінса
Прафесар Філіп Білс (Phillip Beales) з Інстытута дзіцячага здароўя, выказаў здагадку, што дзікае дзіця Пітэр хварэў на дадзенае захворванне.
Сонечнае зацьменне 25 сакавіка 1819 года
Сонечнае зацьменне 25 сакавіка 1819 года — частковае сонечнае зацьменне 107 сараса.
Зацьменне мела велічыню 0,1329 і дасягнула свайго максімуму ў 23:44:30 UTC у пункце з каардынатамі 61° пд. ш. 88° з. д..
Зацьменне 25 сакавіка 1819 года стала 1-ым сонечным зацьменнем у 1819 годзе і 46-ым у XIX стагоддзі. Папярэдняе сонечнае зацьменне адбылося 29 кастрычніка 1818 года, наступнае — 24 красавіка 1819 года.
Жан дэ Лабруер
Жан дэ Лабруер (Jean de La Bruyère;, Парыж — , там жа) — французскі пісьменнік, сатырык, член Французскай акадэміі (1693).
Атрымаў юрыдычную адукацыю. Блізкасць да арыстакратычных колаў дала Лабруеру багаты матэрыял для напісання кнігі «Характары або норавы нашага стагоддзя» (1688; перавыдадзена пры жыцці аўтара дзевяць разоў з вялікімі дапаўненнямі). Ён абраў у якасці ўзору сачыненне старажытнагрэчаскага мараліста Тэафраста «Характары», якое змясціў у пачатку сваёй кнігі. Аднак гэты пераклад служыць толькі шырмай для значна большага па аб'ёме дадатку — самастойнай сатырычнай характарыстыкі нораваў французскага грамадства.
NGC 3281D
NGC 3281D (іншыя абазначэнні — ESO 375-68, MCG -6-23-55, PGC 31273) — галактыка ў сузор’і Насос.
Гэты аб’ект не ўваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога» і быў дададзены пазней.
Франц Мюнтэферынг
Франц Мюнтэферынг (Franz Müntefering;, Нехайм (цяпер у складзе горада Арнсберг) — нямецкі палітык, член СДПГ.
У 2005—2007 гадах віцэ-канцлер ФРГ і федэральны міністр працы і грамадскіх спраў, у 1998—1999 — федэральны міністр транспарту, будаўніцтва і жыллёвай гаспадаркі, 2002—2005 — намеснік кіраўніка фракцыі СДПГ у бундэстагу, 2004—2005 — кіраўнік СДПГ. 7 верасня 2008 Мюнтэферынг быў зноў вылучаны на пасаду старшыні СДПГ (замест Курта Бека). 18 кастрычніка зацверджаны на гэтай пасадзе з’ездам СДПГ. 13 лістапада 2009 г. яго пераемнікам на гэтым пасту стаў Зігмар Габрыэль.
Чулым (прыток Обі)
Чулы́м (Чулы́м ) — рака ў Азіяцкай частцы Расіі, у Сібіры, у Рэспубліцы Хакасія, Краснаярскім краі і Томскай вобласці, правы прыток ракі Об (басейн Карскага мора).