cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Армянская Каталіцкая Царква
Аднаўленне Уніі (1742 год)
Пры падтрымцы паўстання пашы ў Егіпце ў 1738 годзе, Аўсэпян і армяна-каталікі Халебы атрымалі царкву і, пад французскай абаронай, пашпарт для вяртання Ардзівяна на сваю кафедру. Ардзівян вярнуўся ў Халебу ў снежні 1739 года пасля 7 гадоў турмы і 17 гадоў добраахвотнага выгнання ў манастыры. У маі 1740 года Ардзівян пры падтрымцы двух епіскапаў Мельхіцкай Царквы высвеціў Аўсэпяна ў на епіскапа Халебы. Неўзабаве пасля гэтага ён асвяціў Сахака Парсэгяна епіскапам Кіліса і Мелкона Маркара Тахманяна епіскапам Мардзіна. Такім чынам, ён стварыў сінод, і ў той час як Ардзівян вярнуўся ў Ліван, 26 лістапада 1740 года тры новых армяна-каталіцкіх епіскапа, 40 святароў і 14 верных свецкіх выбралі яго сваім уласным каталікосам і папрасілі Папу пацвердзіць гэта.
Абранню армяна-каталіцкага патрыярха ў гэты раз не мог перашкодзіць ні міафізіцкія патрыярхі, ні асманскі ўрад, скампраметаваны ў тыя гады паўстаннем пашы ў Егіптце, у якім таксама ўдзельнічаў Ліван, дзе Абрагам Ардзівян размясціў сваю патрыяршую рэзідэнцыю ў кэсэрванскім манастыры. 13 жніўня 1742 года абраны патрыярх прыбыў у Рым, дзе Кангрэгацыя па прапагандзе Веры палічыла каталікосат Сыса вакантным, таму што яго займаў «ерэтык» (Міхаіл I). 26 лістапада 1742 года Ардзівян здзейсніў вызнанне каталіцкай веры перад Папам Бенедыктам XIV, кансысторыяй з 18 кардыналаў і некаторых выгнаных армянскіх епіскапаў, атрымаўшы ад Папы прызнанне свайго абрання каталікосам-патрыярхам Кілікіі. 8 снежня 1742 года Папа перадаў яму палій. Ардзівян прыняў імя Аўрама Бедроса I Ардзівяна, а пасля гэтага ўсе армяна-каталіцкія патрыярхі насілі імя Пётр (Бедрос). Потым ён вярнуўся ў Ліван, адкуль падтрымліваў сувязь з армяна-каталікамі Кілікіі праз манахаў-місіянераў і арганізаваў сход антаніянскіх манахаў. Перад смерцю, 1 кастрычніка 1749 года, ў тым жа годзе Ардзівян высвеціў 3 тытулярных епіскапа для Дамаска, Эдэсы або Дикранагера (Овсепа) і Газіянтэпа, абодва з якіх маглі заставацца бежанцамі ў Ліване толькі пад абаронай мараніцкіх шэйхаў. У тыя гады колькасць армяна-каталіцкіх бежанцаў, у асноўным з Халебы, рэзка павялічылася.
Арцём Аляксандравіч Фядзянін
Клубная кар’ера
У студзені 2013 года разам з іншымі дублёрамі быў пераведзены ў асноўную каманду. Дэбютаваў за «Гомель» у Вышэйшай лізе 13 красавіка 2013 года, выйшаўшы на замену ў дадатковы час матча з салігорскім «Шахцёрам» (1:0).
Армянская Каталіцкая Царква
Аднаўленне Уніі (1742 год)
14 кастрычніка 1749 года сінод, у якім прынялі ўдзел епіскапы Халебы, Дамаска, Эдэсы, Кілісы і Газіянтэпа, прызначыў Аўсэпяна патрыярхам, які быў пацверджаны 23 верасня 1750 года Папам і прыняў імя Якава Бедроса II Аўсэпяна. Новы патрыярх перанёс у 1750 годзе патрыяршы пасад з манастыра Святога Збаўцы ў манастыр Бзамар (падараны шэйхам Мушрыфам I Кабаланам Аль-Хазінам) недалёка ад Бейрута. Памёр 10 чэрвеня 1753 года.
23 чэрвеня 1753 года патрыярхам быў абраны архіепіскап Халебы Міхаіл Бедрос III Каспаран, зацверджаны Папам 25 ліпеня 1754 года. У 1771 годзе ён пабудаваў царкву Святой Марыі Асунты ў Бзамары, бо да гэтага рэлігійныя цырымоніі праводзіліся ў Крэйме ў манастыры Святога Збаўцы. Памёр 16 лістапада 1780 года.
Чацвёрты патрыярх Васіль Бедрос IV Авкадзян быў абраны 1 снежня 1780 года. Раней ён быў архіепіскапам Халебы, але бежанцам у Ліване, як і яго папярэднікі. Ён прыняў шмат бежанцаў ад ганенняў патрыярха ААЦ у 1780-1781 гадах. Памёр 15 лютага 1788 года.
Яго змяніў архіепіскап Аданскі Грыгор Бедрос V Купелян, абраны 11 мая 1788 года і пацверджаны Святым Пасадам 15 снежня. У 1812 годзе ён стварыў семінарыю з капліцай у Бзамары на сродкі, ахвяраваныя Мікаэлем Агай, армянскім купцом з Мадраса ў Індыі. Памёр 17 чэрвеня 1812 года.
Наступны патрыярх Грыгор Бедрос VI Джэранян быў абраны 23 чэрвеня 1812 года і зацверджаны Папай 8 красавіка 1815 года. Як і яго папярэднікі, ён прыймаў бежанцаў ад ганенняў армянскага патрыярха Канстанцінопальскага ў 1828—1830 гадах. У 1830 годзе султан дазволіў армяна-каталіцкія Багаслужбы, таму епіскапы і прэсвітары змаглі адправіцца ў сваі епархіі, у тым ліку ў Халебу. Ён высвяціў 5 епіскапаў і памёр 22 верасня 1840 года.
Тады армяна-катаіцкаму патрыярху падпарадкоўвалася большасць армяна-каталікоў, якія жылі ў паўднёвых правінцыях Атаманскай Імперыі, паколькі 30 красавіка 1759 года Кангрэгацыія па прапагандзе Веры пастанавіла абмежаваць патрыяршаю юрысдыкцыю: «Iurisdictionem patriarchæ Ciliciæ non extendi ultra Ciliciam, Armenian minorem, Cappadociam et Syriam». Тыя, хто жыў у астатняй частцы Анатолі (Понт, Віфінія, і Галатыя) і на еўрапейскіх тэрыторыях Асманскай Імперыі, былі падпарадкаваныя з 1759 года лацінскаму Апостальскаму вікарыю Канстанцінопаля. Хоць Месапатамія знаходзілася па-за межамі Патрыярхату, 20 ліпеня 1760 года было прынята рашэнне аб тым, што патрыярхат будзе мець яго «in administratione ad beniplacitum Sedis Apostolicæ», у той час як у Егіпце яго юрысдыкцыя была распаўсюджаная «per tolerantiam sanctæ sedis». Яшчэ адна пастанова ад 22 красавіка 1769 года прадугледжвала даданне да патрыярхату абласцей Такат і Перкенік у Малой Азіі. Армяна-каталікі Польшчы і Канстанцінопаля знаходзіліся па-за межамі патрыяршай юрысдыкцыі і падпарадкоўваліся напрамую Рыму.
Стварэнне першай архіепархіі Канстанцінопаля
З пачаткам Вайны за незалежнасць Грэцыі ў 1827 годзе армяна-каталікі Канстанцінопаля асуджаліся міафізіцкімі армянскімі патрыярхамі, таксама як і прыхільнікі нацыянальнай грэчаскай справы за тое, што яны «сябравалі з франкамі». Асманскі ўрад жорстка адрэагаваў у студзені 1828 года на армяна-каталікоў арыштамі, дэпартацыямі і высылкамі. Каля 400 чалавек памерлі ад голаду і холаду, будучы выгнанымі са сваіх дамоў. Пасля гэтых падзей, колькасць армяна-каталікоў моцна паменшалася. Папа Леў XII атрымаў праз урад Францыі і Аўстрыі дакумент султана ад 6 студзеня 1830 года, якое паклала канец рэпрэсіўным мерам. Архіепарія Канстанцінопаля была ўзведзена ў якасці 6 ліпеня 1830 года кароткім «Quod iamdiu» Папы Пія VIII, замяніўшы Армянскі абрадавы вікарыят, які існаваў у Апостальскім вікарыяце Канстанцінопаля.
Прававое прызнанне Каталіцкай Царквы (у тым ліку армяна-каталікоў і сіра-каталікоў) асманскім урадам адбылося 5 студзеня 1831 года, калі быў створаны каталіцкі мілет (хаця армянскі мілет падзяляўся яшчэ ў 1829 годзе). 3 чэрвеня 1831 года ўказ султана прызнаў архіепіскапа рэлігійным і грамадзянскім правадыром у імперыі, усталяваўшы армянскі каталіцкі мілет. Такім чынам, была ўсталяваная падвойная ўлада: рэлігійная ў Бзамары (дзе каталіцкія патрыярхі размясцілі сваю кафедру ў 1750 годзе), і грамадзянская ў прымаце армяна-каталіцкага архіепіскапа Канстанцінопаля.
У 1843 годзе тытульны епіскап Кесарыі ў Кападокіі і патрыярхальны вікарый Таката Грыгор Бедрос VIII Дзерасдвазадуран быў абраны патрыярхам на сінодзе ў Бзамары, у якім прысутнічалі толькі епіскапы Аданы, Мараска, тытульны епіскап Амасіі і вікарый з Халеба. Затым епіскапы Халебаі Мардзіна накіравалі сваю пісьмовую згоду. Каб пашырыць сваю юрысдыкцыю, у 1849 годзе патрыярх паслаў патрыяршага вікарыя да армяна-каталікоў Егіпта і прызначыў епіскапа ў епархіі Аміда, а 2 чэрвеня 1850 года патрыярх прызначыў сваім вікарыем Іаана Хагіяна з тытулам тытульнага епіскапа Кесарыі Кападакійскай.
Арцём Аляксандравіч Фядзянін
Клубная кар’ера
У красавіку 2017 года стаў іграком «Асіповічаў». З 11 галамі стаў найлепшым бамбардзірам каманды ў сезоне, але не здолеў выратаваць яе ад вылету ў Другую лігу. У студзені 2018 года папоўніў склад дэбютанта беларускай Вышэйшай лігі — клуб «Смалявічы». У «Смалявічах» замацаваўся ў аснове, спачатку часцей выхадзіў на замену, пазней стаў звычайна з’яўляцца ў стартавым складзе. Застаўся ў камандзе і ў сезоне 2019, калі яна выбыла ў Першую лігу, і дамапог ёй вярнуць месца ў элітным дывізіёне.
Армянская Каталіцкая Царква
Стварэнне першай архіепархіі Канстанцінопаля
30 красавіка 1850 года праз булу «Universi Dominici gregis» Папа Пій IX стварыў архіепархію для кардынала Андона Бедроса IX Хасуна і да яе дадалося 5 суфраганных епархій у Асманскай Імперыі: Анкіра (створана ў 1735 годзе), Артвін, Эрзурум, Пруса і Трапезунд. Таксама праз булу «Аd supremum apostolatus» таксама стварыў епархію Ісфахана ў Персіі, часова паставіўшы яе ў якасці суфраганнай Канстанцінопаля.
Арцём Аляксандравіч Фядзянін
Клубная кар’ера
У студзені 2020 года пакінуў «Смалявічы» і неўзабаве стаў іграком рэчыцкага «Спадарожніка». Спачатку выхадзіў на замену, але неўзабаве замацаваўся ў стартавым складзе каманды і дапамог ёй выйсці ў Вышэйшую лігу. У лютым 2021 года падоўжыў кантракт са «Спадарожнікам». У красавіку 2021 года не выступаў з-за траўмы, пасля вярнуў месца ў складзе.
Армянская Каталіцкая Царква
Стварэнне першай архіепархіі Канстанцінопаля
''Reverendissimus dominus patriarcha catholicæ Armeniæ nationis Ciliciæ qui suam sedem in Libano, in conventu Bzomariensi sanctissimæ Dei genitrici ad cælos assumptæ dicatam habet, olim sub propria ditione plusquam triginta episcopos et archiepiscopos habebat. At nos in hac sancta Bzomariensi synodo convocati, ipso reverendissimo patriarcha consentiente, statuimus episcopales sedes ad decem tantummodo esse restringendas, quarum hic seriem apponimus: 1. Urbis Aleppensis eiusque districtum''.
2. Mardiniensis, cuius iurisdictio ad Sekerd et Derik et horum districtus extenditur.
3. Alexandriæ, quae Ægyptum, Damiatam, Harascit et viciniora complectitur.
Арцём Аляксандравіч Фядзянін
Клубная кар’ера
У ліпені 2021 года, пасля таго як «Спадарожнік» зняўся з Вышэйшай лігі, перайшоў у магілёўскі «Дняпро», дзе трывала замацаваўся ў аснове. У студзені 2022 года пакінуў магілёўскі клуб, некаторы час трэніраваўся з «Гомелем», аднак неўзабаве падпісаў новае пагадненне з «Дняпром». У першай палове 2022 года з’яўляўся пераважна ў стартавым складзе, з лета стаў выхадзіць на замену. У студзені 2023 года пакінуў «Дняпро».
Армянская Каталіцкая Царква
Стварэнне першай архіепархіі Канстанцінопаля
5. Sebastensis quæ et Gurin et propinquiora loca comprehendit.
Арцём Аляксандравіч Фядзянін
Клубная кар’ера
У лютым 2023 года стаў іграком гомельскага «Паперпрама».
Армянская Каталіцкая Царква
Стварэнне першай архіепархіі Канстанцінопаля
7. Adæ, nunc Adana, quæ Tharsumet finitimas regiones complectitur.
8. Aintabensis, quæ Kilis et propinquas regiones possidet.
9. Damasci, eiusque districtus.
10. Tandem Babylonensis, quaeæ Niniven et Pasrau et propinquiora loca obtinet. Прапанова аб падзеле епархій захавала кафедры Халеба, Мардзіна, Аміды і Аданы; скасавала кафедру Мараска; стварыла кафедру Севастыю, Багдаду і Дамаска; узвысіла патрыяршыя вікарыяты Александрыі і Такаты ў епархіі і адрадзіла былую кафедру Кілікіі. У 1858 годзе патрыярх змог стварыць епархію Севастыі, а патрыяршы вікарыят Такаты існаваў пад кіраваннем патрыярха Кілікіі да прызначэння епіскапа ў 1859 годзе. Кафедра Мараска не была скасаваная, а кафедры ў Дамаску, Багдадзе і Антэпе не былі створаныя.
Каб быць бліжэй да сваіх вернікаў, у 1856 годзе, патрыярх прапанаваў перанесці сваю кафедру ў вілу Харпут. Святы Пасад адхіліў гэтую прапанову, і 9 мая 1865 года булай «Assidua romanorum» стварыў харпутскую епархію, аддзяліўшы гэтую тэрыторыю ад епархіі Гарына ў якасці суфраганнай Канстанцінопаля.
Мельхіцкі архіепіскап Іерусаліма Георг Мігэль Бакар у сваім лісце ад 23 лютага 1863 года згадаў наступныя звесткі аб Патрыярхаце:
а) патрыяршая юрысдыкцыя распаўсюджвалася на Егіпет, Палестыну, Сірыю, Кіпр, Кілікію, Кападокію, Малую Арменію, Курдыстан, Месапатамію з Масулам, Багдад і Басру.
Перанос Патрыярхату ў Канстанцінопаль
9 студзеня 1866 года памёр патрыярх Грыгор Бедрос VIII Дзерасдвазадуран, і па загадзе Кангрэгацыі па прапагандзе Веры, у 1859 годзе выбары новага патрыярха не маглі быць праведзены без згоды Святога Пасаду. Епіскап Мардзіна Мельхіёр Назаран быў прызначаны вікарыем патрыярхату лацінскім патрыярхам Іерусаліма Джузэпэ Валергам. Валерга пераканаў армянскіх епіскапаў перанесці патрыяршую кафедру ў Канстанцінопаль.
Дыхатамія паміж існаваннем патрыярха і канстанцінопальскага архіепіскапа была вырашана 15 верасня 1866 года, калі прадстаяцель канстанцінопальскай архіепархіі Андон Бедрос IX Хасун быў абраны патрыярхам Кілікіі. 12 ліпеня 1867 года Папа Пій IX Апостальскім статутам «Reversurus», які пацвердзіў патрыяршыя выбары, перанёс патрыяршаю кафедру ў Канстанцінопаль і выключыў свецкіх з патрыяршых выбараў. 15 ліпеня 1867 года Папа выдаў палій на новаму патрыярху ў Рыме.
Скарыстаўшыся прысутнасцю армянскіх епіскапаў у Рыме, новы патрыярх склікаў канферэнцыю, якую Кангрэгацыя па прапагандзе Веры ўхваліла і дазволіла яму пачаць, перш чым ён будзе зацверджаны Папай, дзейнасць ў якасці патрыярха.
Пасля таго, як патрыярх і большасць епіскапаў Армянскай Царквы разам з Кангрэгацыяй па прапагандзе Веры, рпавялі сумесныя паседжанні, была прынята новая структура Армянскай Кааталіцкай Царквы, якая выглядала наступным чынам:
Канстанцінопаль, патрыяршая рэзідэнцыя з юрысдыкцыяй ў Фракіі, Фесаліі, Македоніі і раёне Скудары ў Азіі.
Святы Пасад 13 жніўня 1867 года зацвердзіў гэта на рымскай канферэнцыі, у тым ліку пашырэнне ўласнай тэрыторыі патрыярхату на Егіпет, Аравію, Персію і Месапатамію.
У той час паміж Армянскай Каталіцкай Царквой і Святым Пасадам адбылася напружаная сітуацыя з нагоды выбараў патрыярхаў і епіскапаў, што прывяло да часовага расколу. Святы Пасад вырашыў, што патрыярх, абраны епіскапамі патрыярхату, можа пачаць служэнне толькі з пацвярджэннем абрання Папам. Чатыры епіскапа (Амасія, Кіпр, Антыёхія і Дыярбакыр) не прызналі «Reversurus» і, 25 студзеня 1870 года, стварылі раскол у Армянскай Царкве. Раскольнікі, якія налічваюць каля 4000 прыхільнікаў, на сінодзе 14 лютага 1871 года абвясцілі выбары Хасуна незаконнымі, адракліся ад I Ватыканскага Сабора (ХХ Сусветны ў каталіцкай традыцыі), а пасля таго, як 13 мая 1871 года асманы зрынулі Хасуна, а Папа адлучыў іх 2 лістапада 1871 года, у маі 1872 года яны прызначылі патрыярхам епіскапа Аміды Авана Купеляна. Раскольніцкі патрыярх і 4 гэтых епіскапа пазней былі пацверджаны асманскім урадам. У ліпені 1872 года Андон Бедрос ІХ Хасун быў выгнаны з Імперыі, большасць цэркваў і іншых месцаў пакланення Богу былі перададзеныя раскольнікам. У сакавіку 1879 года раскольніцкі патрыярх Купелян прымірыўся з Папай і падаў у адстаўку, а сам раскол скончыўся 9 красавіка 1879 года, калі Хасун быў прызнаны асманскімі ўладамі, а затым адправіўся ў Рым, дзе ён быў прызначаны кардыналам, падаў у адстаўку з пасады патрыярха ў 1881 годзе і памёр у 1884 годзе. Асноўным наступствам раскола была страта армянскай кангрэгацыі манахаў-антанітаў, якая зышла да Армянскай Апостальскай Царквы.
Пасля смерці Папы Пія IX анафемы былі знятыя, а армяне і мельхіты прызналі Сабор, так як іх патрабаванні былі выкананы. З тых часоў армянскія каталікосы абіраліся сінодам і павінны былі толькі падцвердзіць адзінства са Святым Пасадам праз падцверджанне еўхарыстычных зносін.
Па вяртанні ў Канстанцінопаль, прымірыўся з паствай, пабудаваў шматлікія цэрквы і школы, адкрыў семінарыі ў Канстанцінопалі, наладзіў адносіны з грамадзянскай уладай, стварыў Кангрэгацыю сясцёр Беззаганнага Зачацця. У 1880 годзе Папам Львом XIII ўдастоены тытула кардынал-святар. Неўзабаве ён быў прызначаны членам Кангрэгацыі Прапаганды Веры, Кангрэгацыі па справах Усходніх Цэркваў, Свяшчэннай Кангрэгацыі Індэкса, Свяшчэннай Кангрэгацыі Абрадаў. У 1881 годзе пайшоў на пенсію, саступіўшы месца наступнаму патрыярха Кілікіі. З’ехаў у Рым, дзе пабудаваў яшчэ адну армяна-каталіцкую семінарыю.
У 1881 годзе патрыярхам выбралі Стэфанаса Бедроса X Азаран а, які таксама, як і яго папярэднік кіраваў паствай з Канстанцінопаля. Дамогся дзяржаўнага дазволу на правядзенне місіі сярод армян-міафізітаў. Стаў кіраўніком каталіцкай дэлегацыі пры двары султана. Быў удалым дыпламатам, французскія паслы пісалі пра яго: «У Асманскай Імперыі хапае дасканалых дыпламатаў, але аднаго з самых лепшых — прозвішча Азаран».
Стварыў Мушскаую епархію 10 ліпеня 1883 года аддзяленнем Гарынскай епархіі. У 1885 годзе патрыяршы вікарыят Егіпта быў ператвораны ў Александрыйскую епархію Святым Пасадам.
У 1890 годзе склікаў сінод Армянскай Царквы, на якім чарговы раз было прынята рашэнне палепшыць адукацыю ў семінарыях. Пасля сінода пабудаваў яшчэ дзве семінарыі ў Канстанцінопалі.
Армянская Каталіцкая Царква пад час генацыда армян
На пачатку XX стагоддзя армяна-каталікоў Асманскай Імперыі спасціг генацыд, ажыцяўлённы асманскім урадам з 1915 па 1923 год. Тады Армянская Каталіцкая Царква моцна пацярпела: мматгадовыя працы 12 папярэдніх каталікосаў-патрыярхаў былі знішчаны, 156 цэркваў, 32 манастыра, 148 школ і 6 семінарый былі разбураныя, 7 епіскапаў, больш за жанатых святароў з іх сем’ямі і 300 рэлігійных дзеячаў, у тым ліку практычна 50 манашак і больш за 100 000 міран былі забітыя, за тое, што адмовіліся прымаць іслам, цалкам знішчана 19 епархій. Армянская Царква была рассеяна сярод суседніх краін, такіх як Сірыя.
Найноўшая гісторыя
Тыя армяна-каталікі, што засталіся ў жывых, былі раскіданыя па свеце, духавенства эмігравала ў Рым. У 1928 годзе каталікос Тэрзян склікаў II армянская сінод ў Рыме, каб рэарганізаваць тое, што засталося ад Армянскай Каталіцкай Царквы. Практычна ўсе епархіі ў Асманскай Імперыі больш не існавалі, а каталікос і епіскапат, якія знаходзіліся ў Рыме не маглі ўсталяваць дыялогу з новым турэцкім урадам. На сінодзе прысутнічаў Папа Пій XI. Вынікам сіноду стаў перанос патрыяршай кафедры ў стары манастыр Бзамар, які знаходзіўся на тэрыторыі новай каталіцкай дзяржавы Ліван, куды беглі пад абарону Мараніцкай Царквы некаторыя групы армяна-каталікоў. Так, пасад каталікосаў Армянскай Царквы вярнуўся ў месца, адкуль і пачаў свае першыя пропаведзі каталікос Аўрам Бедрос I. Сёння кафедра армянскага патрыярха таксама знаходзіцца ў Ліване.
У 1937 годзе быў абраны каталікосам-патрыярхам Кілікіі Крыкор Бедрос XV Агаджанян. Армянская паства налічвала па свеце каля 100 000 вернікаў. Шмат жыхароў дыяспары сталі прыхаджанамі Армянскай Апостальскай Царквы. Пасля сваёй інтранізацыі Крыкор Бедрос XV дправіўся ў Ліван, дзе клапаціўся аб захаванні жыцця армянскіх вёсак. Адкрыў у Ліване некалькі школ і прытулкаў для сірот. Вёў актыўную працу па будаўніцтве армяна-каталіцкіх храмаў у дыяспарах. Падчас яго каталікосата Армянская Царква вырасла да 580 000 вернікаў.
У 1946 годзе армянскі патрыярх стаў прэфектам Кангрэгацыі па справах Усходніх Цэркваў і быў узведзены ў кардынала-святара. У 1950 годзе напісаў ліст з заклікам да ўсіх армян свету, большасць якіх з’яўляліся пасля генацыду міафізітамі. Змест ліста абгрунтоўвала адзінства хрысціян ўсіх народаў і культур ва ўлонні Каталіцкай Царквы і заклікала прыняць аўтарытэт Святога Пасаду, як гаранта адзінства.
Пры жыцці Агаджанян лічыўся вядучым экспертам Каталіцкай Царквы па камунізму і Савецкаму Саюзу. Як дыпламатычны прадстаўнік Ватыкана ў некалькіх краінах, прасіў не развязваць Трэцюю Сусветную Вайну з СССР, бо быў упэўнены, што савецкі рэжым падзе. Таксама Агаджанян выступіў супраць рэпатрыяцыі армяна-каталікоў з Блізкага Усходу ў 1946 годзе савецкай арміяй. Казаў грамадскасці, што ў СССР пануе нецярпімасць да каталіцкай веры і папярэджваў, што армяна-каталікі захаваюць веру нават у выгнанні. Заявы Агаджаняна адносна рэпатрыяцыі армян былі ўспрынятыя як паклёп і варожасць на тэрыторыі, кантраляванай Савецкім Саюзам. У пачатку 1950-х гадоў «Эчміядзін», савецкае афіцыйнае выданне Армянскай Апостальскай Царквы, апублікавала шэраг артыкулаў жорстка крытыкуюць кардынала Агаджаняна. У артыкулах гаварылася, што ён кардынал не проста так, усё гэта для таго, каб пашкодзіць адзінству армянскага народа, што Агаджанян спрыяе каталіцкаму празелітызму сярод коптаў, асірыйцаў, армян і якавітаў, заклікаючы іх пакінуць «родныя маці-царквы і стаць рабамі Ватыкана», які толькі і чакае, як знішчыць іх нацыянальную ідэнтычнасць. Усходнія каталіцкія іерархі адказвалі на гэта не агрэсіўна, але абвінавачвалі выданне ў ерасі этнафілетызму.
Як кардынал, Агаджанян удзельнічаў у папскіх канклавах 1958 і 1963 гадоў, падчас якіх ён лічыўся «папабілле», то бок верагодным кандыдатам на папскі пасад. Часта ён успрымаецца кансерватыўнымі каталікамі, як выдатная кансерватыўная альтэрнатыва Папе Яну XXIII. Пасля Ісідара Фесаланікійскага ён стаў другім па ліку ўсходнім каталіком пасля Вялікай Схізмы якога разглядалі, як будучага Папу Рымскага.
На канклаве ў 1958 годзе быў сур’ёзнай альтэрнатывай будучаму Папу Яну XXIII. Кандыдатура Агаджаняна абмяркоўвалася ў прэсе, як магчымага першага ў гісторыі армянскага Папу Рымскага. Таксама Папа Пій XII лічыў яго адным з магчымых сваіх пераемнікаў і ставіўся да гэтага станоўча.
У Крыкор Бедрос XV Агаджанян 1962 годзе падаў у адстаўку і перадаў кіраванне новаму каталікосу. Аднак застаўся ганаровым каталікосам Армянскай Царквы. Адбыў у Ватыкан працаваць над паляпшэннем стана ўсёй Каталіцкай Царквы, пры гэтым абрад не змяніў. У 1963 годзе ўдзельнічаў у новым канклаве. На гэты раз яго кандыдатура таксама разглядалася, аднак па невядомых прычынах Агаджанян падчас канклаву загадзя даў зразумець, што ён не хоча быць Папай, што спарадзіла мноства чутак і тэорый змоў, звязаных з тым, што ліберальныя епіскапы, націснулі на кансерватыўных епіскапаў.
На II Ватыканскім Саборы (XXI у каталіцкай традыцыі) ён быў прызначаны Папам Рымскім Паўлам VI у якасці аднаго з чатырох мадэратараў, якія кіравалі ходам дэбатаў. Ён адыгрываў асаблівую ролю ў падрыхтоўцы місіянерскага ўказа «Ad gentes і Gaudium et spes».
У 1970 годзе стаў кардыналам-епіскапам Альбана. У гэтым жа годзе пайшоў на пакой. Праз год, у 1971 годзе, памёр ад раку на 75 гаду жыцця. Не гледзячы на рознагалоссі, у Ватыкан прыйшоў ліст міафізіцкага каталікоса Вазгена I са спачуваннямі. Шмат каталіцкіх выдавецтв свету лічаць яго самым выбітным армяна-каталіком і самым выбітным усходнім каталіком ХХ стагоддзя. Таксама набыў павагу ў іншых усходніх каталіцкіх іерархаў. Вельмі любіў рымскі абрад, але заўсёды аддаваў перавагу армянскаму. Аднойчы саслужыў армянскую літургію з Папам Пія ХІІ у Сіксцінскай капэле ў 1946 годзе.
Аднак працу па ўзмацненню Армянскай Царквы Крыкора Бедроса XV Агаджаняна часткова перакрэсліла Грамадзянская Вайна ў Ліване (1975—1990 гг.). З заканчэннем вайны, стаяла пытанне аб стварэнні епархій у краінах Амерыканскага кантынента, так як шмат армяна-католікоў эмігравалі з краін Блізкага Усходу з-за баявых дзеянняў. У 1991 годзе з распадам СССР да каталікоса звярнуліся катакомбныя армяна-каталікі былой Армянскай ССР, а зараз незалежнай Рэспублікі Арменія. Яго намаганнямі былі таксама арганізаваны прыходы ў Арменіі і ў краінах былога Савецкага Саюза. Яму таксама давялося сутыкнуцца з супрацьстаяннем міафізіцкага духавенства, падтрыманага ўрадам Арменіі, але тым не менш, місія армяна-каталікоў не была спыненая, аднак і буйных поспехаў не дасягнула з-за магутнага этнафелітызму, асабліва ў вялікіх гарадах.
7 кастрычніка 2001 года ва ўспамін 1700 гадоў хрышчэння Арменіі армяна-каталіцкі каталікос Нэрсэс Бедрос XIX наведаў Эчміядзін, сустрэўшыся з міафізіцкім каталікосам. Гэта была першая ў гісторыі сустрэча двух каталікосаў. У гэтым жа годзе дамогся беатыфікацыі архіепіскапа Ігната Малаяна, які прыняў пакутніцкую смерць падчас генацыду армян, адмовіўшыся прымаць іслам. У 2005 годзе, па запрашэнню міафізіцкага духавенства, прыехаў у Карабах. Упершыню ў гісторыі, каталікос Армянскай Каталіцкай Царквы пасля расколу наведаў Нагорны Крабах.
У 2008 годзе асвяціў у Рыме статую святога Грыгора Асветніка. У 2015 годзе, незадоўга да сваёй смерці, зрабіў некалькі значных рэчаў: дамогся прызнання святога Грыгора Нарэкацы «Настаўнікам Царквы». Адслужыў памінальную літургію ў саборы апостала Пятра ў Рыме з нагоды 100 гадоў генацыду армянскага народа. Наведаў Арменію, дзе разам з вернікамі АКЦ і ААЦ, прэзідэнтам і двума міафізіцкімі патрыярхамі, ўшанаваў памяць мільёнаў загінуўшых за Хрыста. У тым жа годзе наведаў Маскву, стаўшы першым усходнім каталіцкім патрыярхам, які наведаў Расію. Адслужыў патрыяршую літургію для армянскай абшчыны і каталікоў іншых абрадаў у Кафедральным саборы Беззаганнага Зачацця Найсвяцейшай Дзевы Марыі.
Іерархія
Галавой Армянскай Каталіцкай Царквы, як і ва ўсёй Каталіцкай Царкве — з’яўляецца Ісус Хрыстос, аднак іерархічна, галава духоўнай улады бачных структур Царквы з’яўляецца Папа і патрыярх, праз якога ажыцяўляецца духоўнае кіраванне Армянскай Царквой. Такім чынам, найвышэйшай духоўнай уладай Армянскай Царквы з’яўляецца армянскі каталікос, поўны тытул якога — «Яго Блажэнства Патрыярх-Каталікос Кілікіі», які высвячае епіскапаў, а тыя — святароў. У іерархію Армянскай Царквы ўваходзяць наступныя чыны:
Каталікос-Пытрярх (арм. Կաթողիկոս Պատրիարք) — мае абсалютныя паўнамоцтвы здзяйсняць таінствы, у тым ліку і хіратонію ўсіх духоўных ступеняў іерархіі. Каталікоса выбірае сінод епіскапаў патрыяршай Царквы, пасля чаго каталікос-патрыярх напраўляе ў Рым падцверджанне адзінства са Святым Пасадам. Каталікос прадстаўляе духоўную і адміністратыўную ўладу Армянскай Царквы. У яго кампетэнцыю ўваходзіць высвячэнне епіскапаў, асвячэнне міра, стварэнне новых епархій, экзархатаў і г.д.
Прэсвітар/святар (քահանա) — абавязкам святара з’яўляецца пастырства, то бок апека аб духоўным адраджэнні людзей, духоўнае выхаванне вернікаў, а таксама здзяйсненне таінстваў, багаслужбаў і трэбаў. Прэсвітар можа здзяйсняць усе таінства, акрамя хіратоніі, а таксама не можа асвячаць міра. Прэсвітары ў Армянскай Царкве дзеляцца на чорных і белых, якія яшчэ дзеляцца на жанатых і цэлібатных. Прэсвітары, якія адносяцца да белага духавенства, могуць дасягнуць звання протаіерэя. Прэсвітары (іераманахі), якія адносяцца да чорнага духавенства, адразу пасля пасвячэння ў той жа дзень атрымлівае цэлібат (раней, пасля гэтага манахі апраналі «вегар» (асаблівы галаўны ўбор — клабук) як сімвал адрачэння ад свету, але ў сучаснай практыы Армянскай Царквы такой практыкі няма; яна засталася толькі ў старажытнаправаслаўных армян).
Дыякан (арм.: սարկավագ, саркаваг) — саслужыць у таінствах, багаслужбах і здзяйсняе прыкладна такое ж служэнне, якое маюць дыяканы ў іншых Цэрквах. У Армянскай Царкве існуе таксама сталы дыяканат, таксама дыякан можа аднасіцца як да чорнага духавенста (іерадыякан), так і да белага духвенства, паслвя чаго яны маюць праа стаць і іераманахамі, ці прэсвітарамі.
Чытальнік (арм. դպիր, дпір) — ніжні чын, які сёння сумяшчае абавязкі розных служыцеляў, якія былі ў Царкве гістарычна, напрыклад такіх, як псаломшчык, панамар і інш.
Навуковыя ступені
У Армянскай Царкве служыцелі могуць атрымаць навуковыя ступені, якія павязаны з царкоўным званнем; прысвойваецца толькі чорнаму духавенству. Правам прысвойваць вучоныя ступені валодаюць епіскапы, якія маюць званне вярхоўнага архімандрыта. Навукоўцы ступені падпадзяляюцца на:
Вардапет (арм. վարդապէտ, архімандрыт) — адпавядае ступені кандыдата навук.
Тцайрагуйн вардапет (арм. ծայրագույն վարդապետ, протаархімандрыт) — адпавядае ступені доктара навук.
Адметным атрыбутам духавенства, якое мае навуковую ступень, з’яўляецца архімандрыцкай жазло ў выглядзе двух змей, абвівае адзін аднаго, што сімвалізуе мудрасць, права вучыць і прапаведаваць.
Літургія
Армянскі абрад развіўся ў старажытнасці ў Арменіі пасля прыняцця краінай хрысціянства. У сваіх асноўных рысах абрад склаўся на працягу IV і V стагоддзяў. Фундаментам абраду былі сірыйская і грэчаская традыцыі, аднак армянскае набажэнства хутка набыло сваю спецыфіку, чаму спрыяў пераход на нацыянальную мову, якая ў V стагоддзі атрымала сваю пісьмовасць, а таксама вызначаны ізаляцыянізм Армянскай Царквы ў першыя стагоддзі свайго існавання. Армянская літургія фарміравалася на падставе служэбнікаў Васіля Вялікага, Рыгора Багаслова, Апостала Якава і Яна Залатавунснага.
У V—VII стагоддзях на армянскую літургію адчувальна моцна паўплывала грэчаскае іерусалімскае набажэнства, што тлумачыцца ў тым ліку і наяўнасцю армянскай дыяспары ў Іерусаліме. У перыяд IX—XIII стагоддзяў армянскі абрад выпрабаваў уплыў візантыйскага набажэнства Канстанцінопальскага патрыярхату. У сярэднявечны перыяд, пачынаючы з эпохі крыжовых паходаў, у яго пракраўся шэраг элементаў лацінскага абраду.
З X стагоддзя і па гэты дзень літургія ў Армянскай Царкве застаецца практычна нязменнай, а царкоўная літургічная музыка і спевы з характэрнай армянскай натацыяй ўзыходзіць да пачатку XI стагоддзя. Уся царкоўная служба, акрамя казання, праводзіцца на класічнай армянскай мове — грабаре. Казанні, як правіла, кароткія.
У сярэднявеччы, армянскі абрад Армянскай Каталіцкай Царквы яшчэ больш падпаў пад лацінізацыю, але ў XIX стагоддзі сярод армяна-каталікоў ўзяла верх процілеглая тэндэнцыя на ачышчэнне армяна-каталіцкага набажэнства ад лацінскіх запазычанняў. На канцы XX стагоддзя ў набажэнстве Армянскай Апостальскай і Армянскай Каталіцкай Цэркваў практычна зніклі разыходжанні. Армянская Літургія мае назву Патараг.
Звычайна літургісты выкарыстоўваюць характэрную формулу для апісання розных Анафар: P — Præfacio, S — Sanctus, A — Anamnesis, E — Epiclesis, J — Intercessio. Такім чынам, у Сірыйскай Каталіцкай Царкве гэтая формула будзе выглядаць наступным чынам: PSAEJ.
Патрастутыюн — Падрыхтоўка (праскамідыя)
Мэта гэтай частцы падрыхтаваць і святара і вернікаў да Літургіі. Перад службай святар і дыякан разам чытаюць Псальм 131. Пасля чаго святар апранаецца. Хор пачынае спяваць «Хорхурд Хорын», пад час якога прэсвітар і дыякан падыходзяць да прастола. Тут святар на вачах у народа умывае кончыкі сваіх пальцаў, пры гэтым чытаючы псальм 25. Пасля чаго спавядаецца. Потым трымаючыя свечкі, чытаюць псальм 99. Паднімаючыся да прастола, святар і дыякан чытаюць псальм 42. Зачыняецца занавес, святар спачатку чытае малітву святога Грыгора Нарэкацы, звернутую да Святога Духа. Пасля бярэ хлеб і віно і бласлаўляе іх, хлеб кладзе на Мазму (дыскас), віно налівае ў Скіһ (пацір), чытаючы малітвы. Пасля накрыўшы пацір цацкоцам (покрыўка), тры разы бласлаўляя крыжом, тры разы кажа: «Дух Святы сыйдзе на Цябе, і сіла Усявышняга ахіне Цябе». Дыякан бярэ келіх і кладзе яго ў паўночнам баку ў праёме ў сцяне. Потым святар бярэ кадзіла, спускаецца разам з усімі, кадзя вернікаў і царкву. Хор спявае «Барэхосутыямб». Пасля яны паднімаюцца наверх і пачынаецца другая частка Патарага.
Эрахаік Патараг (часам Паштон) — Літургія Слова
Мэта гэтай часцы — навучанне вернікаў чытаннем прарокаў і апосталаў, Евангелля (кожны дзень і кожнае свята мае свае тэксты з Святога Пісання). Пачынаецца з воклічу дыякана «Орныя Тэр». Пасля чытання Евангелля спяваецца «Хаватамк» — Сімвал Веры. Пасля ж малітваў і воклічаў святар паварочваецца да народу і, бласлаўляя іх крыжам, кажа: «Тэр аствак арнэскэ замэнэсыян», пасля святар здымае Сахаварт (мітра) і тапкі. Пачынаецца трэцяя частка Патарага.
Хаватэлок Патараг — Літургія Верных
Пачынаецца з воклічу дыякана, звернутага да абвешчаных: «Мі вок хэрахаік, мі вок тэрахаватык, эв мі вок». Раней неахрышчанныя выходзілі ў гэты момант у Гавіт (прытвор), які зачыняўся дзвярамі. Пасля гэтага дыякан прыносіць келіх прэсвітару і яны разам ўслых кажуць псальм 23:7-10. Пасля святар напалову прыадкрываее келіх, выдвігае хлеб, каб было вернікі маглі гэта бачыць і бласлаўляе людзей крыжам. Дыякан, цалуючы правую руку прэсвітару, атрымлівае ад яго Ваг’юін (Знак міра), і спускаецца ўніз, каб перадаць знак міра вернікам з воклічам: «Ваг’юін тук міміанк». Хор спявае: «Крыстос і мэй мэр». Пасля святар дзякуе Богу за Яго чалавекалюбства, пасля спяваецца Серафімская песня, святар кажа: «Эв энд сэравіэсн, эв энд кэравэсн», а хор пачынае: «Сурб, Сурб, Сурб». У гэты час святар ціха моліцца, а пад канец спева хора, падымаючы хлеб, святар кажа: «Бярыце, ешце, гэта Цела Маё, што за вас ломіцца для адпушчэння грахоў», а пасля падымае келіх і кажа: "Піце з яе ўсе, гэта Кроў Мая Новага Запавету, што за вас і за многіх праліваецца для адпушчэння грахоў. Неўзабаве, калі Хор спявае: «Вордзі астука» святар робіць Эпіклезу, бласлаўляя Святыя Дары па тры разы крыжам. Пасля дыяканы просяць малітвамі аб заступніцтве ў святых, просяць за ўсіх жывых і памерлых, а прэсвітар ціха таксама моліцца за ўсіх, а потым ўслых і за Папу і каталікоса. Пасля прамаўлення «Ойча Наш» святар падымае Цела Хрыстовае і кажа: «І Србутыюн Србок» (Святая Святых). Пасля чаго хор спявае "Хаір Сурб, Вордзі Сурб, Хогі Сурб, пасля святар бярэ Цела Хрыстовае і макае ў Кроў Хрыстовую. Потым святар паварочваецца тварам да народа з келіхам у руках, бласлаўляе ёю вернікаў, заклікаючы спяваць псалмы і вяртаецца да прастолу, занавес акрываецца, а хор спявае: «Тэр Вагхорміа». Святар раздзяляе Цела Хрыстовае на 4 частцы, тры апускае ў келіх, а 4-ю, трымаючы, моліцца малітвай Яна Залатавуснага, а пасля просіць за ворагаў і ўсіх блізкіх, а пасля спажывае гэтую 4-ю частку і з келіха выпівае Кроў Хрыстовую. Калі ж Хор спявае: «Крыстос Патараг’ял Басхі», дыякан, трымаючы ў руках Мас (прэсны хлеб-лаваш), спускаецца ў ніз да святара, які бласлаўляе мас, які пасля літургіі раздадуць вернікам. Занавес адкрываецца і дыякан кажа вокліч: «Эркугхів эв Хаватон», а святар прычашчае вернікаў. Па заканчэнні занавес закрываецца, а святар спажывае астатнія Святыя Дары, мые келіх вадой, а потым яе не вылівае, а выпівае. Суша келіх, апранае мітру і тапкі, а ў рукі бярэ Евангелле.
Архнутыюн — Бласлаўленне і водпуст
У гэты час адкрываецца занавес і святар з усімі астатнімі царкоўнаслужыцелямі і свяшчэннаслужыцелямі спускаецца ўніз, дзе пасля двух малітв — чытае Евангелле ад Яна 1:1,14, бласлаўляе і адпускае вернікаў. Вернікі падыходзяць і цалуюць Евангелле, кажучы: «Мэгха Астука» (Зграшыў Богу). Пасля Патарага вернікам, якія не прыймалі Прычасце, атрымліваюць мас.
Каляндар
Армянская Каталіцкая Царква ў цэлым жыве па грыгарыянскім календары, з некаторымі асаблівасцямі, звязанымі са спецыфікай армянскіх свят, так што часта грыгарыянскі каляндар Армянскай Царквы называюць армянскім каляндаром, хаця такіе агульнакаталіцкія святы, як Нараджэнне Хрыстовае святкуюцца не традыцыйна 6 студзеня, як у Армянскай Апостальскай Царкве, а 25 снежня, як у іншых Цэркваў, карыстаючыяся грыгарыянскім ці юліанскім каляндаром.
Мова
Армянская Каталіцкая Царква ў якасці літургічнай мовы выкарыстоўвае ў асноўным старажытнаармянскую мову — грабар (арм. Գրաբար, літаральна «пісьмовы»). У дыяспарах сустракаюцца выпадкі выкарыстання мясцовых моў, такіх як англійская, партугальская, фрнацузская, іспанская і інш. Таксама большасць армяна-каталікоў карыстаюцца заходнеармянскай мовай, пісьмовая форма якога называецца «ашхарабар», што звязана з тым, што гісторыя Армянскай Каталіцкай Царквы можна звязана з Заходняй Арменіяй, Кілікіяй і дыяспарамі на захадзе. Аднак армяна-каталікамі на тэрыторыі Арменіі і Расіі таксама распаўсюджана ўсходнеармянская мова — «арэвэлахаерэн».
Прычашчэнне
Хлеб у Армянскай Каталіцкай Царкве пры здзяйсненні Еўхарыстыі па традыцыі выкарыстоўваецца прэсны.
Віно пры здзяйсненні Еўхарыстыі выкарыстоўваецца суцэльнае, не разведзенае вадой.
Кансэкраваны еўхарыстычны хлеб (Цела Хрыстова) апускаецца святаром у келіх з кансэкраваным віном (Кроў Хрыстова) і, падзяляючыся пальцамі на частцы, падаецца вернікам.
Мата
Адной з абрадавых асаблівасцяў Армянскай Царквы з’яўляецца матах (літаральна «паднесці соль»), які ўяўляе сабой форму міласціны ў выглядзе дабрачыннага абеду. Сэнс матаха заключаецца ў прынясенні дару Богу ў выглядзе аказання міласці бедным, а не ў ахвярапрынашэнні, падобным старазапаветнай або паганскай.
Традыцыя матаха ўзводзіцца да слоў Госпада:
«калі спраўляеш абед або вячэру, не кліч сяброў тваіх, ні братоў тваіх, ні тваіх сваякоў, ні суседзяў багатых, каб і яны цябе калі не паклікалі, і не атрымаў ты адплаты. Але калі спраўляеш гасьціну, кліч убогіх, калекаў, кульгавых, невідушчых, і шчаслівы будзеш, што яны ня могуць аддаць табе, бо аддасца табе ў дзень уваскрэсеньня праведных. Лук.14:12-14»
Матах можа здзяйсняцца па розных прычынах, часцей як падзяку Богу за літасць, або просьбай аб дапамозе. Аднак матах можа ўладкоўвацца і ў выглядзе грамадскай трапезы членаў парафіі з нагоды вялікіх царкоўных святаў або ў сувязі з асвячэннем царквы.
Удзел у абрадзе святара абмежаваны выключна асвячэннем солі, з якой рыхтуюць мяса жывёлы. Для матаха заколваюць быка, барана або хатнюю птушку. Мяса варыцца ў вадзе з даданнем асвячонай солі. Яго раздаюць бедным або ўладкоўваюць трапезу ў сябе, прычым мяса не павінна заставацца на наступны дзень. Так мяса бычка раздаюць у 40 дамоў, барана — у 7 дамоў, пеўня — у 3 дома. З нядаўніх часоў сярод нецаркоўнага народа паўстала традыцыя «сімвалічнага матаха», калі выкарыстоўваецца голуб — яго выпускаюць на волю. Дадзенае дзейства не мае сэнсу дабрачыннага ахвяраванні і не мае на ўвазе царкоўнага блаславення, а таму матахам ў рэальнасці не з’яўляецца.
Дыяспара
Акрамя Арменіі, Грузіі і Расіі, Армянская Царква шырока распаўсюджаная ў армянскай дыяспары, асабліва ў Ліване (дзе знаходзіцца патрыяршая кафедра Армянскай Каталіцкай Царквы), Сірыі, Егіпце, Турцыі, Іране, Францыі, ЗША, Канадзе, Аргенціне, Уругваі, Аўстраліі.
Украіна
З XIV стагоддзя у Львове была армянская дыяспара, якая канчаткова сфармавалася ў Рэчы Паспалітай. Усходнееўрапейская армянская дыяспара з духоўным цэнтрам у Львове ў XVII стагоддзі праходзіла крызіс. Каб зраўняцца ў правах з каталіцкім асяроддзем, шмат вернікаў пераходзілі ў каталіцтва. У 1630 годзе Львоўскі епіскап ААЦ Мікалай Таросавіч прыняў унію з Рымам, атрымаўшы тытул архіепіскапа. Унія была падтрымана каталіцкімі ордэнам Тэацінцаў і наступным архіепіскапам Вартанам Унанянам, якія адкрылі духоўную семінарыю ў Львове для армяна-каталікоў. Барацьба паміж прыхільнікамі і праціўнікамі адзінства ў Рэчы Паспалітай ішла да канца XVII стагоддзя, калі працэс прыняцця уніі быў ужо скончаны. Усе армяне Рэчы Паспалітай сталі армяна-каталікамі. У той час Львоўская архіепархія налічвала прыкладна 15 цэркваў, 20 святароў і 3500 вернікаў. У першай палове XX стагоддзя армяна-каталікоў на Галічыне было каля 5,5 тысяч (9 цэркваў і 16 капліц).
Львоўскія армяна-каталіцкія архіепіскапы або мітрапаліты:
Дыянісій Каетановіч (1939—1954) — апошні адміністратар, 8-9 сакавіка 1946 года быў асуджаны ваенным трыбуналам Львоўскай ваеннай акругі, загінуў у папраўча-працоўным лагеры пасёлка Абезь Комі АССР. Пасмяротна рэабілітаваны 10 жніўня 1994 года. Разам з а. Дыянісіем Каетановічам былі асуджаныя армянскія святары: а. Казімір Рамашкан, а. Віктар Квапінскі, епархіяльныя супрацоўнікі — сакратар Львоўскай армянскай нацыянальна-рэлігійнай абшчыны Станіслаў Данігевіч, Гаарыне Бабаева, Сяргей Назаран, Вагаршак Грыгаран і інш.
Падчас і пасля Другой Сусветнай Вайны царква моцна пацярпела, бо прыкладна палова яе вернікаў (каля 2500 чалавек) была сасланая ў Сібір, шмат святароў былі забітыя нацыстскімі і савецкімі ўладамі а мужчыны загінулі ў войску. Пры гэтым вялікая частка этнічнага армянскага насельніцтва ў 1945—1947 гадах была гвалтоўна выселеная ў Польшчу.
Велізарная царкоўная маёмасць Львоўскай армяна-каталіцкай архіепархіі, уключаючы царкоўныя пабудовы ў гарадах Львоў, Івана-Франкоўск, Тысменіца, Лісец, Снятын, Бэрэжаны, Гарадзенка, Чарнаўцы, Куты і інш., былі нацыяналізаваны. Частку маёмасці выратавалі вернікі і святары, выселеныя ў Польшчу, і зараз яна знаходзіцца ў Фондзе культуры і спадчыны польскіх армян.
У Польшчы армяна-каталіцкая абшчына існуе да гэтага часу, маючы ўласны Ардынарыят Польшчы, 3 прыхода (у Гданьску, Варшаве і Глівіцах), 3 святара і прыблізна 2000 вернікаў.
У 1991 годзе армяна-каталіцкая абшчына была адноўлена ў Львове (усяго 20-30 чалавек). Акрамя іх намаганняў, пры адраджэнні Украінскай епархіі ААЦ, у студзені 2000 года львоўскі Армянскі сабор забралі ў АКЦ і перадалі ААЦ. Але афіцыйна армяна-каталіцкая архіепархія Львова існуе да гэтага часу.
Арменія і Грузія
Сёння армяна-каталікі Самцхе-Джавахеты жывуць разам у Ахалцыхэ і бліжэйшых вёсках, а таксама ў Ахалкалакскам і Нінадцміндскам раёнах. Абшчыны ў двух апошніх рэгіёнах, якія ў асноўным сельскія, знаходзяцца ў даволі аддаленых раёнах.
Акрамя таго, у Расіі налічваюцца дзесяткі тысяч армяна-каталікаў з-за вялікай колькасці міграцыі з Арменіі ў Расію, якая адбылася пасля распаду Савецкага Саюза.
Расія
Буйныя армяна-каталіцкія абшчыны з’явіліся ў Расійскай Імперыі ў выніку захопа Крыма ў ходзе Руска-турэцкай вайны 1768—1774 гадоў, а таксама анэксіі часткі Рэчы Паспалітай па выніках яе трэцяга падзелу (1795 год). Значныя групы армяна-каталікоў на Паўночным Каўказе (у гарадах Маздок і Кізляр) з’явіліся ў выніку перасялення бежанцаў з Турцыі і Персіі ў 1720-я—1760-я гг.
У 1807 годзе для армяна-каталікоў Расійскай Імперыі была створана Магілёва-Падольская епархія, якая існавала прыкладна да 1828 года. З 1809 года астатнія армяна-каталікі былі падпарадкаваныя расійскім каталіцкім іерархаў рымскага абраду.
У 1909 годзе была створана Апостальская адміністратура для каталікоў армянскага абраду, якая да 1917 годзе налічвала 47 святароў, 45 храмаў, 15 капліц і 66 618 вернікаў. Апошні Апостальскі адміністратар а. Карапет Дзілургян быў арыштаваны ў чэрвені 1936 года, асуджаны (ва ўзросце 75 гадоў) да трох гадоў спасылкі ў Кіраўскім краі, пасля вяртання адтуль ужо не мог працягваць афіцыйнае служэнне. Шмат іншых святароў таксама былі арыштаваныя, частка з іх загінула ў савецкіх лагерах.
З 1991 года армяна-каталікі Усходняй Еўропы падпарадкаваны ардынарыю, які мае рэзідэнцыю ў г. Гюмры (з 2011 года — архіепіскап Рафаэль Францыск Мінасян). Арганізаваная армяна-каталіцкая абшчына ёсць у Маскве, дзе існуе з 2000 года. Спачатку армяна-каталікі збіраліся ў царкве Св. Людовіка пад кіраўніцтвам манашкі с. Нунэ Пагасян, з ад’ездам якой сустрэчы спыніліся; з 10 сакавіка 2002 года ў Кафедральным саборы Беззаганнага Зачацця Найсвяцейшай Дзевы Марыі дзейнічае армянскі прыход. Групы армяна-каталікоў, якія не маюць сталага акармлення ў сваім абрадзе, пражываюць таксама ў Беларэчанску, Пскове, Растове-на-Доне, Краснадары і Краснадарскім краі, Сочы і іншых гарадах Расіі. Таксама 27 снежня 2018 года ўлады Масквы ўхвалілі будаўніцтва армяна-каталіцкага храму ў Паўднёвым Бутаве. Паведамляецца, што агульная плошча храма можа скласці 1000 кв. метраў,
ЗША і Канада
Сёння ў Паўночнай Амерыцы пражывае каля 1,5 мільёна армян, з якіх 35 000 належаць да Армянскай Каталіцкай Царквы.
У XIX стагоддзі армяна-каталікі з Заходняй Арменіі, галоўным чынам з гарадоў Карын (Эрзурум), Канстанцінопаль, Мардзін і інш., прыехалі ў Злучаныя Штаты ў пошуках працы. У канцы таго ж стагоддзя шмат ацалелых пасля хамідыйскай разні засяродзіліся ў некалькіх гарадах ЗША, галоўным чынам у Нью-Ёрку. Армяна-каталіцкія абшчыны былі таксама заснаваныя ў Нью-Джэрсі, Бостане, Дэтройце, Лос-Анджэлесе і іншых гарадах Каліфорніі.
Армяна-каталіцкія адукацыйныя арганізацыі былі таксама заснаваныя ў шматлікіх гарадах. У Філадэльфіі і Бостане былі заснаваны каледжы армянскіх сясцёр, у якіх навучаліся сотні дзяцей. Пазней падобны каледж быў заснаваны ў Лос-Анджэлесе. Мхітарысты былі заклапочаныя праблемай захавання армянскай ідэнтычнасці. Намаганнямі мхітарыстаў Венецыі і Вены ў Лос-Анджэлесе быў заснаваны мхітарыскі каледж.
Шматлікія армяне прыехалі ў Злучаныя Штаты і Канаду з Лівана і Сірыі ў 1970-я гады і ў наступныя гады. Акрамя таго, шмат армян эмігравала з Аргенціны з-за эканамічнага крызісу. У той жа час шмат армяна-каталікоў у Злучаных Штатах пераехалі ў Сан-Францыска, Сан-Дыега, Чыкага, Вашынгтон, Атланту, Маямі і Індыянапаліс.
У 2005 годзе рашэннем Папы Бенедыкта XVI каталіцкі экзархат ЗША і Канады быў пераведзены ў статус епархіі. Ён абслугоўваў 35 000 армяна-каталікоў у Злучаных Штатах і каля 10 000 у Канадзе. Епікапам епархіі, якая мелі юрысдыкцыю над канадскімі і амерыканскімі каталікамі, якія адносіліся да армянскага абраду, стаў Мануэль Батакян. Паводле прэс-рэлізу Канферэнцыі Каталіцкіх Епіскапаў Злучаных Штатаў, апублікаванаму ў панядзелак, 23 мая 2011 года, Папа Бенедыкт XVI прызначыў галаву манастыра Нотр-Дам у Бзумары, протаіерэя Мікаэля Антуана Мурадзяна новым епіскапам епархіі Найсвяцейшай Дзевы Марыі Нарэг у Глендэйле для армяна-каталікоў. Прызначэнне ліванскага епіскапа Мурадзяна было апублікавана ў Вашынгтоне 21 мая арцыбіскупам Пьетра Самбі, апостальскім нунцыем у Злучаных Штатах.
Епархія сёння налічвае 9 прыходаў; 7 у ЗША:
2 прыходы ў Канадзе:
Францыя
У Францыі існуе армяна-каталіцкая епархія Святога Крыжа з цэнтрам у Парыжы. Пасля Паўночнай Амерыкі Францыя мае самую вялікую колькасць армяна-каталікоў па-за межамі Блізкага Усходу і Усходняй Еўропы. Епархія Святога Крыжа ў Парыжы была заснавана ў 1960 годзе з епіскапам Гарабедам Амадуні ў якасці экзархата. З 1977 года епархіяй кіраваў епіскап Крыкор Габраян (будучы патрыярх Крыкор Бедрос ХХ).
У епархіі налічваецца каля 35 000 армяна-каталікоў. Епархія мае шэсць цэркваў. акрамя сабора Святога Крыжа ў Парыжы: у Арнувілі, Ліёне, Марселі, Сен-Шамоне, Сеўры і Валансе. У Сёўры жыве грамада айцоў-мхітарыстаў, а ў Марселі працуе школа пры манастыры армянскіх сясцёр Беззаганнага Зачацця.