cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Юрый Уладзіміравіч Якавенка
Проект «alfabeto»
Кніга «Песня пра зубра» з гравюрамі Юрыя Якавенкі была паднесена ў якасці падарунка Папе Рымскаму Бенедыкту XVI і каралеве Вялікабрытаніі Лізавеце II.
Праект «Царства Саламона»
Быў прадстаўлены ў Мінску, у галерэі «Лабірынт» Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі, у лістападзе 2014 года. У праект увайшлі гравюры, якія сталі ілюстрацыямі як англійскай, так італьянскай версіі выдання «Песня песней Саламона».
Узнагароды
15 ліпеня 2010 года прысвоена званне Ганаровага грамадзяніна г. Гродна за высокія дасягненні ў прафесійнай дзейнасці і асабісты ўклад у развіццё творчага патэнцыялу маладых мастакоў.
Ардзяя
Ардзяя́ (, Ордея) — вёска ў Смаргонскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Вішнеўскага сельсавета.
Гісторыя
Да 15 мая 1978 года вёска ўваходзіла ў склад Міцкевіцкага сельсавета, да 31 мая 2016 года — у склад Войстамскага сельсавета.
Хусінскае паўстанне
Страйк пачаўся з-за таго, што ўрад парушыў пагадненьне аб узроўні заробкаў шахцёраў. У ім удзельнічала каля 7 тысяч працоўных, а кіравала стачкай Камуністычная партыя Югаславіі. У ходзе забастоўкі сем'і шахцёраў былі выселены з дзяржаўнага жылля, а самі шахцёры мабілізаваны. Большасць шахцёраў, якія былі выселены, з'яўляліся этнічнымі славенцамі. Страйк скончыўся растрэлам паўстанцаў, падчас якога загінула 7 гарнякоў і мясцовых сялян, больш за 10 шахцёраў былі параненыя, яшчэ 400 былі арыштаваныя. Расстрэл паўстанцаў выклікаў акцыі пратэсту шахцёраў па ўсёй тэрыторыі Босніі і Герцагавіны.
Праз трынаццаць месяцаў пасля паўстання, арыштаваным шахцёрам вынеслі прысуды. 10 шахцёраў атрымалі розныя турэмныя тэрміны - ад аднаго да пятнаццаці месяцаў зняволення. Гарняк Юры Керашэвіч, абвінавачаны ў забойстве жандарма, быў прысуджаны да смяротнага пакарання. Прысуд Керашэвічу выклікаў акцыі пратэста ў Югаславіі і за мяжой, у выніку чаго прысуд быў заменены на 20 гадоў пазбаўлення волі.
Джорджэ Энеску
Джорджэ Энеску (George Enescu;, сяло Лівені, герцагства Букавіна, Аўстра-Венгрыя; цяпер сяло Джорджэ Энеску, Баташаны, Румынія — , ) — румынскі выканавец, , , і , нацыянальны класік, адзін з найбуйнейшых музыкантаў першай паловы XX стагоддзя.
Біяграфія
Пачаў складаць музыку з пяцігадовага ўзросту. Сямігадовым быў адпраўлены вучыцца ў Венскую кансерваторыю, скончыў яе з сярэбраным медалём. Выступаў у Вене з канцэртамі. У 1895 прыехаў у Парыж, вучыўся ў Жуля Маснэ, Мартэна Марсіка і Габрыэля Фарэ на адным курсе з Гі Рапарцам. У 1923 дэбютаваў у Нью-Ёрку як дырыжор. У 1920-1930-х жыў у Бухарэсце і Парыжы, пасля 1946 — у Парыжы, але актыўна канцэртаваў як скрыпач і дырыжор у Еўропе і ЗША, выступаў у Маскве (1946, ён бываў тут і раней — у 1909 і 1919). Гуляў разам з Б. Бартакам, Э. Ізаі, К. Хаскіл, П. Казальсам, Д. Ойстрахам, Г. Наваіш і іншымі буйнымі выканаўцамі. Вучнямі Энеску былі такія выдатныя скрыпачы, як Егудзі Мянухін, Арцюр Грум'ё, Жынет Невё, Крысціян Фера, Леон Суружон і інш.
Рыёдзі Наёры
Рыёдзі Наёры (,, Японія) — японскі хімік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па хіміі ў 2001 годзе разам з К. Б. Шарплесам і У. С. Ноўлсам «за даследаванні, якія выкарыстоўваюцца ў фармацэўтычнай прамысловасці — стварэнне хіральных каталізатараў акісляльна-аднаўленчых рэакцый».
Біяграфія
Аўтар навуковых прац па арганічнай хіміі. Распрацаваў аптычна актыўныя каталізатары для ажыццяўлення хіральна каталізавальных рэакцый асімітрычнага гідрыравання (1980), што дазволіла рэалізаваць прамысловы сінтэз энантыямераў хімічных злучэнняў і лекавых прэпаратаў з амаль 100-% выхадам канчатковых прадуктаў.
IC 366
IC 366 — галактыка тыпу E (эліптычная галактыка) у сузор’і Цялец.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Маляцічы
Назву Маля́цічы маюць:
Яніна Левандоўская
Яніна Антаніна Левандоўская, у дзявоцтве Доўбар-Мусніцкая (Janina Antonina Lewandowska z domu Dowbor-Muśnicka; 22 красавіка 1908 — красавік 1940) — польская планерыстка і лётчыца-аматарка, адзіная жанчына — ахвяра Катынскага расстрэлу.
Біяграфія
Нарадзілася ў Харкаве ў сям’і Юзафа Доўбар-Мусніцкага, афіцэра расійскай арміі, будучага польскага генерала.
Вучылася ў кансерваторыі, спрабавала сябе ў якасці артысткі, працавала тэлеграфісткай. Адначасова яна паступіла ў аэраклуб у Познані, скончыла курсы пілатавання і радыётэлеграфіі. У 1937 годзе атрымала пасведчанне спартыўнага пілота. У 1939 годзе ажанілася з Мечыславам Левандоўскім, інструктарам па планерызме.
Пасля нападу Германіі на Польшчу ў верасні 1939 года, пачуўшы, што ў Луцку ствараецца авіяцыйная часць, Яніна з таварышамі з аэраклуба накіравалася туды і была залічана ў III авіяцыйны полк. 22 верасня каля Гусяціна полк авіятараў акружылі савецкія войскі, якія ўварваліся ў Польшчу з усходу. Разам з іншымі афіцэрамі Яніна трапіла ў савецкі палон і была накіравана ў Казельскі лагер (Опціна пустынь).
У лагеры была ўзведзена ў званне падпаручніка адным са старэйшых афіцэраў.
Прозвішча Яніны Левандоўскай прыводзіцца ў этапным спісе на адпраўку ў распараджэнне Упраўлення НКУС па Смаленскай вобласці за нумарам 0401. У наступным спісе (№ 0402) захавалася дата — 20 красавіка 1940. Гэта азначае, што Яніна Левандоўская была расстраляная ў Катынскім лесе ў канцы красавіка 1940 года.
У 1943 годзе, калі нямецкія акупанты выявілі пахаванні расстраляных, яны знайшлі сярод іх рэшткі адной жанчыны. У 1945 годзе чэрапы эксгумаваных ахвяр расстрэлу патрапілі ў распараджэнне польскага прафесара судовай медыцыны Баляслава Папельскага. Да нашага часу іх засталося толькі сем, яны захоўваюцца ў Кракаве. Адзін з іх — жаночы. Экспертыза ДНК для пацверджання таго, што гэта чэрап Яніны Левандоўскай, верагодна, пакуль не была праведзена.
У адпаведнасці з загадам Міністэрства абароны Польшчы № 439/MON ад 5 кастрычніка 2007 года, ёй прысвоена званне «паручнік авіяцыі» (пасмяротна)
Джозеф Эрлангер
Джозеф Эрлангер (анг. Joseph Erlanger,, Сан-Францыска, ЗША — , Сент-Луіс, штат Місуры, ЗША) — амерыканскі фізіёлаг, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне (1944) (сумесна з Гербертам Гасерам) «за адкрыцці, якія маюць дачыненне да высокадыферэнцыраванных функцый асобных нервовых валокнаў».
Януш Леанардавіч Івашкевіч
Януш Леанардавіч Івашкевіч (, Гольчыцы, Слуцкі павет, Мінская губерня, Расійская імперыя —, Варшава, , Трэці рэйх) — польскі і беларускі гісторык, архівіст, даследчык палітычнай гісторыі Беларусі, Польшчы і Літвы, матэрыялаў шляхецкіх архіваў. Прафесар, доктар габілітаваны (1924), аўтар працы «Літва ў 1812 годзе».
Біяграфія
Нарадзіўся ў шляхецкай сям’і інжынера-тэхнолага Леанарда Івашкевіча і Марыі з Булгакаў. Пачатковую адукацыю атрымаў у Слуцкай і Смаленскай гімназіях, апошнюю з якіх скончыў у 1899 годзе. Потым паступіў на юрыдычны факультэт Варшаўскага ўніверсітэта, дзе навучаўся да 1904 года. Падчас вучобы выявіў у 1902 годзе ў маёнтку Малева Слуцкага павета архіў апошняга віленскага кашталяна Мацея Радзівіла, што падштурхнула яго заняцца гісторыяй.
У 1906—1918 гадах выкладаў у Варшаве ў польскіх прыватных школах, настаўніцкіх курсах і Вольным польскім універсітэце. У 1918 годзе працаваў у Міністэрстве юстыцыі, Міністэрстве рэлігійных веравызнянняў і асветы Польшчы. У 1918—1930 гадах з’яўляўся архівістам і хавальнікам у галоўным архіве старажытных актаў, выкладаў гісторыю ў Віленскім універсітэце (1922—1925), Школе палітычных навук у Варшаве. У 1930 годзе атрымаў пасаду прафесара Віленскага ўніверсітэта. Пасля яго закрыцця ўладамі ў 1939 годзе браў удзел у тайным універсітэцкім навучанні.
У верасні 1943 года быў звольнены з універсітэта ў сувязі з узростам. Вярнуўся ў Варшаву ў лютым 1944 года, дзе 5 жніўня таго ж года падчас Варшаўскага паўстання быў арыштаваны гестапа і на наступны дзень расстраляны. Быў жанаты з Соф’яй Цяшэўскай (1910).
Навуковая дзейнасць
Вывучаў галоўным чынам палітычную гісторыю Беларусі, Польшчы і Літвы 2-й паловы XVIII — 1-й паловы XIX стагоддзяў, грамадскія рухі, архівістыку. Да 1914 года даследаваў матэрыялы шляхецкіх архіваў Беларусі, многія з якіх не захаваліся да нашага часу. Публікаваў артыкулы гістарычнай тэматыкі ў польскіх часопісах «Tygodnik Ilustrowany», «Kurier Warszawski». З’яўляўся членам рэдакцыйнага камітэту Польскага біяграфічнага слоўніка (1935—1938), аўтарам шэрагу артыкулаў для яго. Даследаванні Януша Івашкевіча прысвечаны таксама паўстанню 1830—1831 гадоў, гісторыі Віленскага ўніверсітэта, еўрапейскай і расійскай гісторыі XVIII — 1-й паловы XIX стагоддзяў.
Апублікаваў у 1929 годзе спіс зямельных уладанняў, канфіскаваных дзяржавамі-раздзяляльнікамі ў 1773—1867 гадах. На 6-ым з’ездзе польскіх гісторыкаў у 1935 годзе ў Вільні прадставіў разам з Г. Масціцкім даследаванні па гісторыі Літвы пасля падзелаў Рэчы Паспалітай. Выдаў мемуары Іаахіма Лялевеля, Іпаліта Клімашэўскага, Эдварда Вайніловіча, Юльяна Нямцэвіча, французскага міністра замежных спраў Луі Біньёна (у 1913 годзе пад назвай «Польшча ў гадах 1811 і 1813»). Адзін з асобнікаў свайго артыкула «Litwa w przededniu wielkiej wojny 1812 r.», надрукаванага ў часопісе «Biblioteka Warszawska», падарыў барысаўскаму памешчыку і калекцыянеру Івану Каладзееву. Пакінуў рукапісныя ўспаміны за 1899—1927 гады.
Даследаваў жыццё і дзейнасць Ігната Анацэвіча. Апублікаваў у 1923 годзе артыкул «Племя сарматаў. Старонка гісторыі тайных таварыстваў у Віленскім універсітэце», які грунтаваўся на архіўных матэрыялах і ўтрымліваў раздзел манаграфіі пра гісторыка. У 1944 годзе Януш Івашкевіч скончыў працу над манаграфіяй, аднак яе чыставы рукапіс згарэў у варшаўскім Галоўным архіве старажытных актаў. На падставе чарнавога варыянта даследавання ў 1961 годзе праца была рэканструявана і выдадзена пад назвай «Ігнат Жэгота Анацэвіч — гісторык Літвы: З гісторыі былога Віленскага універсітэта». Дадзеная манаграфія з’яўляецца найбольш грунтоўным даследаваннем асобы Анацэвіча і яго дзейнасці ў кантэксце стасункаў з Віленскім універсітэтам.
Галоўная праца — манаграфія «Літва ў 1812 годзе» — была надрукавана ў Варшаве ў 1912 годзе. Кніга стваралася на працягу дзевяці гадоў пад кіраўніцтвам прафесара Шымона Ашкеназі. Дзякуючы шырокай крыніцазнаўчай базе, у цяперашні час збольшага страчанай, манаграфія мае істотнае гістарычнае значэнне.
NGC 629
NGC 629 — группа звёзд у сузор’і Касіяпея.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Канэцкі павет
Канэцкі павет (Powiat konecki) — павет у Польшчы, уваходзіць у склад Свентакшыскага ваяводства. Утвораны ў 1999 годзе. Цэнтр павета — горад Коньске. Займае плошчу 1139,72 км². Насельніцтва павета складае 81 тыс. чалавек (на 2019 год).
Барсукі (Боркавіцкі сельсавет)
Барсукі́ (, Барсуки) — вёска ў Верхнядзвінскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Боркавіцкага сельсавета.
Тэхналагічна-гуманітарны ўніверсітэт імя Казіміра Пуласкага ў Радаме
Тэхналагічна-гуманітарны ўніверсітэт імя Казіміра Пуласкага ў Радаме (Uniwersytet Technologiczno-Humanistyczny im. Kazimierza Pułaskiego w Radomiu) — польская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта, якая знаходзіцца ў Радаме.
Бігосава (станцыя)
Біго́сава (, Бигосово, да 1911 — Георгіеўск)  — станцыя Віцебскага аддзялення Беларускай чыгункі ў Верхнядзвінскім раёне Віцебскай вобласці. Размешчана ў аграгарадку Бігосава.
1917 год у гісторыі літаратуры
1917 год быў адзначаны шэрагам літаратурных падзей.
Бігосава (станцыя)
Будынак вакзала станцыі з’яўляецца аб’ектам Дзяржаўнага спісу гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь.
Гуральскі народны касцюм
Гуральскі народны касцюм — традыцыйны касцюм гуралей (этнакультурнай групы палякаў-горцаў).
Апісанне
Багата дэкараваныя вышыўкай і ўзорамі народныя касцюмы гуралей з'явіліся адносна нядаўна — у канцы XIX стагоддзя. Да гэтага іх адзенне не мела падобных упрыгожванняў. Так, паводле звестак 1870-х гадоў, новатаргскія гуралі насілі штаны з белага сукна. Па швах яны абшываліся чорна-белымі ваўнянымі ніткамі. Паміж двума кавалкамі сукна ўшываўся шляк, каб не рваліся краі. Па ўспамінах старажылаў, упершыню ўпрыгожаныя шнурамі штаны прывёз з Венгрыі бацька селяніна Юзэка Вальцака з Скібувек. Гэтыя шнуры з белай і чорнай скручанай воўны нашываліся ўздоўж швоў. Гуральскія майстры сталі ўскладняць узоры, замянялі шнуры каляровай вышыўкай. Спераду на штанах сталі вышываць складаныя арнаментальныя кампазіцыі, якія атрымалі назву пажаніц. Арнамент пажаніцы мае форму сэрца. У цэнтры размяшчаецца цыркульная разетка, зорка або раслінны матыў у крузе. Старадаўнія пажаніцы мелі больш сціплы дэкор: арнамент у выглядзе крэсіва або петлепадобных абцугоў. Узор пажаніц можа адрознівацца ў залежнасці ад рэгіёна, аднак іх агульны стыль застаецца нязменным. Падобны стыль упрыгожванняў характэрны для традыцыйнага адзення і астатняга насельніцтва Карпацкай вобласці (венграў, румыны, славакаў, прыкарпацкіх украінцаў).
Жыгалкі (Стаўбцоўскі раён)
Жыга́лкі (, Жигалки) — вёска ў Стаўбцоўскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Мікалаеўшчынскага сельсавета. 123 жыхары (2009).
Сан-П’етра-Мусаліна
Сан-П'етра-Мусаліна (San Pietro Mussolino) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Венета, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Вічэнца.
Насельніцтва складае 1618 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 404 чал./км². Займае плошчу 4 км². Паштовы індэкс — 36070. Тэлефонны код — 0444.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы.
Сігтуна
Сігтуна (Sigtuna) — горад у цэнтральнай Швецыі, у сталічнай кангламерацыі Стакгольма. Размешчаны на беразе возера Меларэн, звязанага пралівам з Балтыйскім морам. Насельніцтва 38,372 чал. (2009 г.)
Рэзэкнэ
Рэ́зэкнэ (Rēzekne, Rēzne, Рэжыца) — горад у Латвіі. Да 1917 і ў 1944—1945 г. афіцыйная назва Рэжыца. «Сэрца Латгаліі», пабудаваны на сямі пагорках. Знаходзіцца на ўсходзе Латвіі, за 238 км на паўднёвы ўсход ад Рыгі. Адзін з самых буйных транспартных вузлоў ў Латвіі, а таксама эканамічны, культурны і адукацыйны цэнтр краіны.
Гісторыя
Горад узнік на месцы латгальскага ўмацавання IX—XIII стагоддзяў пасля яго зруйнавання Лівонскім Ордэнам. Рыцары Ордэна пабудавалі новы замак, ад якога да цяперашняга часу засталіся толькі рэшткі. Упершыню Рэзэкнэ згадваецца ў 1285 годзе пад назвай Rositten (Розітэн).
У 1582 годзе, згодна з Ям-Запольскім мірам, які быў падпісаны ў выніку Лівонскай вайны, Рэзэкнэ апынуўся ў складзе Рэчы Паспалітай. У XVII стагоддзі горад атрымаў Магдэбургскае права.
У пачатку XX стагоддзя ў Рэжыцы развіваецца прамысловасць, горад расце. У 1914 годзе колькасць насельніцтва склала 23 тысячы чалавек. У 1917 годзе горад прымае Першы з’езд латышоў і латгалаў. З атрыманнем Латвіяй незалежнасці, Рэзэкнэ стаў цэнтрам латгальскай культуры.
Насельніцтва
Па стане на 2016 год насельніцтва Рэзэкнэ складала 31 216 чалавек.
Нацыянальны склад
Па стане на 2018 год нацыянальны склад жыхароў Рэзэкнэ выглядаў наступным чынам :
Харкаў
Тэрыторыя Харкава дзеліцца на 9 адміністрацыйных раёнаў, якія кіруюцца раённымі адміністрацыямі. Афіцыйны статус у горадзе маюць украінская і руская мовы.
Буйны навуковы, культурны, індустрыяльны і транспартны цэнтр Украіны, быў трэцім індустрыяльным цэнтрам СССР пасля Масквы і Ленінграда.
Горад узнагароджаны ордэнам Леніна (1970) і ордэнам Кастрычніцкай рэвалюцыі (1983).
Паходжанне назвы
На месцы Харкава знаходзіўся старажытны горад Данец, яшчэ з часоў Кіеўскай Русі. Назва горада паходзіць, імаверна, ад назвы ракі Харкаў («Хар-Кобе»). Іншыя версіі — ад заснавальніка пасялення казака Харытона (Харка) альбо ад казака Івана Каркача (Харкача). Існуе таксама і Палавецкая версія — ад палавецкага горада Шарукань (Харукань).
З пачатку XVII стагоддзя Харкаўшчына належала да Маскоўскай дзяржавы, але да 1650 года тут не было аселага насельніцтва. Маскоўскія цары імкнуліся выкарыстаць пасяленні ў якасці абарончай лініі супраць крымскіх татар і нагайцаў: «белгародская», «ізюмская» і «ўкраінская» лініі. Расійскія «служылыя людзі» не былі сталым насельніцтвам.
Размяшчэнне
Харкаў размешчаны на водападзельным узвышшы і ў даліне рачок Харкаў, Лопань, Вуды і Немышля, апошнія мелі раней забалочаныя берагі і часам улетку перасыхалі. На тэрыторыі сучаснага горада гэтыя невялікія рачулкі сходзяцца і за горадам зліваюцца праз Вуды ў Северскі Данец.
Найвышэйшай кропкай над узроўнем мора — 120 м — з’яўляецца Лесапарк, найніжэйшай — 94 м — Наваселеўка. З гледзішча рэльефу, Харкаў падзяляецца на чатыры нізіны і чатыры ўзвышшы. Вышыні Харкава, пераважна пясчаныя, да нядаўна былі схаваныя хваёвымі і бярозавымі лясамі.
Даўжыня Харкава:
Клімат
Клімат Харкава — лагодна-кантынентальны: зіма халодная і снежная, але зменлівая, лета — спякотнае. Сярэдняя тэмпература года — + 6,9 °C (у студзені — 6,9, у ліпені + 20,3). Сярэдняя колькасць ападкаў за год 513 мм, найбольшая ў чэрвені і ліпені. Клімат дазваляе займацца гародніцтвам і садоўніцтвам, уключна з вінаградарствам.
Насельніцтва
Пасля рэвалюцыі 1917 года, ў 1920-я гады колькасць жыхароў Харкава стала павялічвацца. Паводле перапісу 1926 года, ў горадзе пражывала 417.000 чалавек (трэцяе месца пасля Кіева і Адэсы). Адносную большасць насельніцтва складалі ўкраінцы (38,3 %), далей былі рускія — 38 %, яўрэі — 19,5 % (адсоткі на 1897 год: 29,2, 60,0, 6,1 адпаведна). Тэндэнцыя да павелічэння колькасці жыхароў выразна прыкметная і ў 1930-х гадах, галоўным чынам праз прыліў працоўных сіл; у 1939 Харкаў меў 833 000 жыхароў.
Падчас нямецка-фашысцкай акупацыі колькасць насельніцтва ўпала праз мабілізацыю ў войска, масавага вывазу на працы за мяжу і праз пошук прытулку ў правінцыі, і ў 1942—1943 гадах скарачэнне склала 160—180 000 чалавек. Пасля 1944 года насельніцтва горада пачало хутка расці. Перапіс 1959 года паказаў рост жыхароў Харкава да 953 000 чалавек. Значная частка яго — прамысловыя працаўнікі, служачыя, будаўнікі, а таксама працаўнікі транспарта, гандлю, адукацыі і аховы здароўя. Нацыянальны склад наступны: ўкраінцаў 48 %, рускіх — 40 %, яўрэяў — 9 %.
Адукацыя і навука
60 навукова-даследчых інстытутаў, 90 ВНУ (Харкаўскі нацыянальны медыцынскі ўніверсітэт, Харкаўскі нацыянальны ўніверсітэт імя В. Н. Каразіна і інш.
Культура
6 музеяў, карцінная галерэя, 8 тэатраў, 80 бібліятэк.
Славутасці горада
Цэнтральная плошча Харкава — помнік архітэктуры плошча Свабоды (да другой паловы 1990-х гг. — плошча Дзяржынскага), другая паводле памераў у Еўропе і сёмая ў свеце.
Харкаўскі заапарк — адкрыўся трэцім у Расійскай імперыі.
Франц Антон Месмер
Франц Антон Ме́смер (Franz Anton Mesmer, 23 мая 1734 г. — 5 сакавіка 1815 г.) — нямецкі ўрач, стваральнік «тэорыі жывёльнага магнетызму» (месмерызму).
Харкаў
Славутасці горада
Праз батанічны сад Харкаўскага ўніверсітэта і Парк імя Горкага працягнутая падвясная канатная дарога.
Франц Антон Месмер
Ранняе жыццё
Франц Антон Месмер быў трэцім сынам з 9 дзяцей Антона Месмера, ляснічага Констанцкага біскупства. Дзяцінства правёў у вёсцы Ізнанг на беразе Бодэнскага возера, вывучаў лаціну і музыку ў мясцовым кляштары Грунберг.
Дзякуючы фінансавай падтрымцы біскупа навучаўся ў езуіцкім калегіуме Констанца, потым вывучаў тэалогію у Дылінгенскім і Інгальштацкім універсітэтах.
Харкаў
Славутасці горада
У Харкаве знаходзіцца ўпраўленне Паўднёвай украінскай чыгункі і дзіцячая чыгунка.
Франц Антон Месмер
Ранняе жыццё
У 1759 г. пераехаў у Вену, дзе быў набліжаны да Герхарда фон Світэна, асабістага ўрача імператрыцы Марыі Тэрэзіі. Вывучаў права і медыцыну ў Венскім універсітэце. У 1766 г. абараніў дысертацыю, прысвечаную ўздзеянню прыцягнення планет на здароўе людзей, і атрымаў ступень доктара медыцыны.
Харкаў
Славутасці горада
Харкаўскі планетарый імя Ю. А. Гагарына быў адкрыты ў 1957 годзе.
Франц Антон Месмер
Ранняе жыццё
У 1768 г. ажаніўся з заможнай удавой Марыяй Ганнай фон Пош. У венскі перыяд жыцця пазнаёміўся з маладым Моцартам.
У 1774 г. даведаўся пра вопыты езуіцкіх медыкаў пра лекаванне пацыентаў з дапамогай магнітаў. Аднак у выніку асабістых вопытаў прыйшоў да высновы, што магнетызм — уласцівасць саміх жывых арганізмаў («жывёльны магнетызм»). У 1775 г. заснаваў у Вене лякарню, дзе выкарыстоўваў сваю методу лекавання. У 1777 г. па загаду Марыі Тэрэзіі была сабрана медыцынская камісія, у склад якой уваходзілі крытыкі дзейнасці Франца Антона Месмера. Яны прыйшлі да высновы, што «жывёльны магнетызм» — «махлярства». 20 студзеня 1778 г. сям’я Месмера тэрмінова пераехала ў Парыж.
Парыжсі этап
Пасля пераезду ў Парыж Франц Антон Месмер працягваў лекаваць і развіваць вучэнне «жывёльнага магнетызму». У трактаце 1779 г. ён паведамляў, што жывыя целы валодаюць асобнай жывой энергіяй, заснованай на магнетызме. Хваробы выклікаюцца перашкодамі ў руху энергіі. Месмер распрацаваў магнітную вадкасць, рэцэпт якой не паведамляў. Яе выкарыстанне для ваннаў і прымання ўнутр складала аснову методыкі лекавання. З падвышэннем папулярнасці сеансы лекавання сталі групавымі. Пацыенты часцяком упадалі ў транс. Відавочна, Месмер і сам перажываў становішча трансу. Яго вучань абат Фарыя распрацаваў метад гіпнатызавання.
У 1781 г. Месмер і яго прыхільнікі заснавалі «Таварыства сусветнай Гарманіі», якое адчыніла каля 2 дзесяткаў лякарняў. Пацыенты прымаліся па платнай падпісцы. Значную частку грошай Месмер укладаў у французскія дзяржаўныя каштоўныя паперы і ў выніку стаў мільянерам. Але ён не дамогся прызнання Акадэміі навук. У 1784 г. каралеўская медыцынская камісія прыйшла да высновы, што выпадкі акрыяння яго пацыяентаў тлумачацца самаўнушэннем. Тым не меней, ён працягваў практыкаваць да пачатку Французскай рэвалюцыі.
Апошнія гады жыцця
Тэрор падчас Французскай рэвалюцыі вымусіў яго пераехаць на радзіму. Увосень 1790 г. з-за смерці жонкі Франц Антон Месмер наведаў Вену, дзе быў арыштаваны і абвінавачаны ў спачуванні якабінцам. Дзякуючы ўмяшанню сваіх прыхільнікаў быў вызвалены з умовай пасялення ў Констанцкім біскупстве.
У 1796 г. пераехаў у Швейцарыю. Мясцовыя ўрачы і пацыенты крытычна разглядалі яго дзейнасць, аднак Месмер прымаў пацыентаў з іншых краін.
У 1798 г. урад Францыі прызнаў яго правы на каштоўныя паперы, але, паколькі іх кошт быў ужо страчаны, яму прызначылі пенсію.
У 1808—1814 гг. жыў у Констанце. У апошнія гады жыцця пакутваў з-за боляў унізе жывата. Незадоўга да смерці пераехаў да сваякоў у Мерсбург, дзе памёр ад інсульту.
Баснійская мова
Баснійская мова — мова паўднёваславянскай групы, мясцовы стандартызаваны варыянт сербахарвацкай. Шмат запазычанняў з арабскай, цюркскіх і персідскай. Пісьменнасць на лацініцы харвацкага ўзору (гаевіца), раней ужываліся таксама арабскае пісьмо, глаголіца і басанчыца (мясцовая разнавіднасць кірыліцы). Распаўсюджана ў Босніі і Герцагавіне, дзе мае афіцыйный статус, у Косаве і ў Новапазарскім Санджаку. У Рэспубліцы Сербскай афіцыйна называцца "мовай басняцкага народа".
Пералік адрозненняў ад сербскай і харвацкай гл. у артыкуле «Сербскахарвацкая мова».
IC 367
IC 367 — галактыка тыпу E-S0 (еліптична спіральна галактыка) у сузор’і Эрыдан.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Бакавічы
Ба́кавічы (, Баковичи) — вёска ў Пастаўскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Юнькаўскага сельсавета.
Уладзіслаў Янавіч Бекіш
Уладзіслаў Янавіч Бекіш (нар., Мінск) — беларускі ўрач-паразітолаг, генетык. Доктар медыцынскіх навук (2005), прафесар (2007).
Біяграфія
Скончыў Віцебскі дзяржаўны медыцынскі ўніверсітэт (спецыяльнасць «Лячэбная справа», 1996; аспірантура, спецыяльнасць «Паразіталогія», 1999; дактарантура, 2004), Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь (спецыяльнасць «Дзяржаўнае кіраванне сацыяльнай сферай», 2018). Працуе ў Віцебскім дзяржаўным медыцынскім універсітэце (з 1999, лячэбны факультэт, кафедра медыцынскай біялогіі і агульнай генетыкі, прафесар, з 2010 — загадчык кафедры).
Навуковыя інтарэсы: паразіталогія, гельмінталогія; мутацыйная зменлівасць, біялагічныя мутагены; выкладанне медыцынскай біялогіі і агульнай генетыкі ў вышэйшай школе.
Белькава
Бе́лькава (, Бельково) — хутар у Смаргонскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Вішнеўскага сельсавета.
Да 15 мая 1978 года хутар уваходзіў у склад Міцкевіцкага сельсавета, да 31 мая 2016 года — у склад Войстамскага сельсавета.
Ісідар Міхайлавіч Балоцін
Біяграфія
Скончыў Беларускі музычны тэхнікум (1930, педагогі В. Цвяткоў і А. Баначыч). Удасканальваў вакальнае і сцэнічнае майстэрства ў Беларускай студыі оперы і балета (1930-33).
Дэбютаваў як оперны спявак у студыйным спектаклі «» М. Рымскага-Корсакава партыяй Звездачота. Творчы шлях пачынаў у аматарскіх калектывах («Сіняя блуза» ў Бабруйску, 1924-27, і інш.). У 1933-61 гадах  — саліст Дзяржаўнага тэатра оперы і балета Беларусі (у Вялікую Айчынную вайну — саліст, у 1941-42 выступаў на сцэне Вялікага тэатра ў Маскве, уваходзіў у франтавыя канцэртныя брыгады).
Дэпутат Вярхоўнага Савета БССР у 1947-59 гадах.
Творчасць
Меў у рэпертуары больш за 60 партый. Выканаў партыі ў нацыянальных спектаклях: Саўка («У пушчах Палесся» А. Багатырова), Конрад («Кветка шчасця» А. Туранкова), Сёмка («Алеся» Я. Цікоцкага).
Выконваў лепшыя партыі опернай класікі: Ленскі («» П. Чайкоўскага), Дуброўскі («Дуброўскі» Э. Напраўніка), Юродзівы («» М. Мусаргскага), Герцаг («Рыгалета» Д. Вердзі), Альмавіва («» Д. Расіні), Надзір («» Ж. Бізэ), Вашак («» Б. Сметаны), Дамазы («Страшны двор» С. Манюшкі; у гэтай партыі выступіў на сцэне Варшаўскай оперы, 1955).
Ісідар Міхайлавіч Балоцін меў вялікі і рознабаковы камерны рэпертуар, значна месца ў якім належала рамансам беларускіх кампазітараў і беларускім народным песням.
У культуры
Заір Азгур у 1960 годзе стварыў гіпсавы бюст І. Балоціна.
Герберт Спенсер Гасер
Герберт Спенсер Гасер (Herbert Spencer Gasser, 5 ліпеня, 1888 Платэвіль, штат Вісконсін, ЗША — 11 мая 1963) — амерыканскі фізіёлаг, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне (1944) годзе (сумесна Джозефам Эрлангерам) «за адкрыцці, якія маюць адносіны да высокадыферэнцыраванных функцый асобных нервовых валокнаў».
Біяграфія
Скончыўшы школу, паступіў ва ўніверсітэт Вісконсіна. Тут ён вывучаў псіхалогію пад кіраўніцтвам доктара Эранглера (пасля яны разам правялі нямала даследаванняў). Працуючы ў медыцынскай школе пасля заканчэння ўніверсітэта, у 1915 годзе атрымаў доктарскую ступень.
У 1923 годзе Гасер з’ехаў у Еўропу, атрымаўшы грант на навучанне, а па вяртанні ў 1931 стаў прафесарам псіхалогіі і кіраўніком медыцынскага дэпартамента ў Карнельскім універсітэце (Нью-Ёрк). У 1935—1953 гадах узначальваў Ракфелераўскі інстытут медыцынскіх даследаванняў, пазней стаўшы ганаровым членам інстытута.
Маляцічы (Крычаўскі раён)
Маля́цічы (, Малятичи) — аграгарадок у Крычаўскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Маляціцкага сельсавета. Насельніцтва 443 чал. (1997). Знаходзяцца за 25 км на паўночны захад ад Крычава, за 1 км ад чыгуначнага раз'езду Маляцічы (лінія Орша — Крычаў); на шашы Ермакоўка — Крычаў.
У кан. XVIII ст. архібіскуп С. Богуш-Сестранцэвіч збудаваў тут касцёл Святога Станіслава — паменшаную ў 32 разы копію базілікі Св. Пятра ў Рыме.
Назва
На думку беларускага географа В. Жучкевіча, тапонім «Маляцічы» ўтварыўся ад прозвішча Маляціч з асновай «моль». Паводле падання, назва паселішча пайшла ад слова «немаўля»: першыя пасяленцы былі невялікага росту.
Таксама сустракаецца форма назвы Малятычы.
Гісторыя
Першы пісьмовы ўспамін пра Маляцічы (Малецічы) як сяло ў складзе Мсціслаўскага ваяводства датуецца 1639. У гэты час тут было 13 двароў, дзейнічаў касцёл. У 1684 Маляцічы сталі цэнтрам маёнтку і воласці, у 1706 атрымалі статус мястэчка.
У Вялікую Паўночную вайну (1700—1721) каля Маляцічаў на рацэ Чорная Натапа расійскае войска пад камандаю М. Галіцына разбіла авангард шведскай арміі. За гэты бой М. Галіцына ўзнагародзілі ордэнам Андрэя Першазванага, а ў гонар перамогі выбілі медаль (захоўваецца ў Крычаўскім краязнаўчым музеі). Згадваецца ў 1758 годзе як мястэчка ў Мсціслаўскім ваяводстве ВКЛ.
У выніку першага падзелу Рэчы Паспалітай (1772) Маляцічы апынуліся ў складзе Расійскай імперыі, дзе сталі цэнтрам воласці Чэрыкаўскага павета Магілёўскай губерні. Мясціна знаходзілася ва ўладанні архібіскупа, потым мітрапаліта С. Богушу-Сестранцэвіча, які збудаваў тут новы касцёл — паменшаную ў 32 разы копію базілікі Св. Пятра ў Рыме. Станам на 1780 у мястэчку было 40 двароў.
1 студзеня 1919 згодна з пастановай I з'езду КП(б) Беларусі Маляцічы ўвайшлі ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала мястэчка разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР. У жніўні 1919 г. у Маляціцкай воласці выбухнула антысавецкае паўстанне, у якім удзельнічалі каля 300 чал. У 1924 г. Маляцічы вярнулі БССР, дзе яны сталі цэнтрам сельсавета. У 1934 г. бальшавікі злачынна зруйнавалі помнік архітэктуры — касцёл Св. Станіслава.
Станам на 1940 г. у вёсцы жыло 502 чалавекі ў 97 дварах.
Падчас Вялікай Айчыннай вайны ў верасні 1943 г. нямецкімі акупацыйнымі ўладамі было спалена 97 двароў, забіта 210 чалавек.
Станам на 1972 г. у вёсцы 94 двары.
Інфраструктура
У Маляцічах працуюць сярэдняя школа, клуб, бібліятэка, пошта.
1918 год у гісторыі літаратуры
1918 год быў адзначаны шэрагам літаратурных падзей.
Гала Плацыдзія
Гала Плацыдзія (Galla Placidia; каля 388—27 лістапада 450 гг.) — дачка рымскага імператара Феадосія Вялікага. На працягу двух гадоў — каралева вестготаў, пасля кіравала Заходняй Рымскай імперыяй у маленства свайго сына, імператара Валентыніяна III.
Біяграфія
Асабістая гісторыя Галы Плацыдзіі наклалася на гісторыю гібелі Рымскай імперыі, яе незвычайны лёс цесна звязана з важнымі падзеямі 1-й паловы V стагоддзя. Народжаная ў апошнія гады існавання адзінай імперыі, пасля яе канчатковага распаду ў 395 годзе Гала засталася ў Італіі пад апекай старэйшага брата, імператара Ганорыя, і яго палкаводца Стыліхона.
З 409 года яна знаходзіцца ў знатных закладніках у караля вестготаў Аларыха, а пасля яго смерці Гала ў 414 годзе стала жонкай новага вестгоцкага караля Атаульфа і нават нарадзіла яму сына. Заўдавеўшы праз год, Гала Плацыдзія стала прадметам гандлю за хлеб паміж вестготамі і Ганорыем.
Танецца-дэль-Чымонэ
Танецца-дэль-Чымонэ (Tonezza del Cimone) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Венета, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Вічэнца.
Насельніцтва складае 620 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 44 чал./км². Займае плошчу 14 км². Паштовы індэкс — 36040. Тэлефонны код — 0445.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы.
Кялецкі павет
Кялецкі павет (Powiat kielecki) — павет у Польшчы, уваходзіць у склад Свентакшыскага ваяводства. Утвораны ў 1999 годзе. Цэнтр павета — горад Кельцы. Займае плошчу 2246,07 км². Насельніцтва павета складае 209 тыс. чалавек (на 2019 год).
IC 368
IC 368 — галактыка тыпу S (спіральная галактыка) у сузор’і Эрыдан.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
NGC 631
NGC 631 (іншыя абазначэнні — UGC 1153, MCG 1-5-7, ZWG 412.6, NPM1G +05.0064, PGC 5983) — эліптычная галактыка (E) у сузор’і Рыбы.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Кнотаўшчына
Кно́таўшчына (, Кнотовщина) — вёска ў Стаўбцоўскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Мікалаеўшчынскага сельсавета. 62 жыхары (2009).
Аждар Ісмаілаў
Аждар Тагі аглы Ісмаілаў (Əjdər Tağı oğlu İsmayılov;, Нахічэванская Аўтаномная Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка) — азербайджанскі навуковец, доктар філалагічных навук, прафесар.
Біяграфія
Аждар Ісмаілаў нарадзіўся 23 красавіка 1938 гады ў сяле Чомахтур Шарурскага раёна НАССР. У 1961 годзе скончыў філалагічны факультэт Азербайджанскага дзяржаўнага ўніверсітэта. У 1963—1965 гадах вучыўся на рэжысёрскім факультэце Азербайджанскага тэатральнага інстытута, быў студэнтам рэжысёраў Мехці Мамедава і Рзы Тахмасіба.
У 1961—1977 гадах быў настаўнікам, дырэктарам Чомахтурскай сельскай школы, супрацоўнікам газеты «Шарк гапысы», у 1977—1994 гадах выкладчыкам, старшым выкладчыкам, дацэнтам і прафесарам Нахічэванскага дзяржаўнага ўніверсітэта.
Навуковая дзейнасць
У 1982 годзе быў дысертантам Інстытута літаратуры імя Нізамі АН Азербайджанскай ССР. У 1974 годзе пад кіраўніцтвам віцэ-прэзідэнта Акадэміі навук Азербайджана акадэміка Мамеда Арыфа Дадашзадэ абараніў кандыдацкую дысертацыю па тэме «Гістарычныя драмы Гусейна Джавіда» («Прарок», «Тапал Тэймур», «Саявуш», «Хаям»).
З 1982 года пачаў працу над доктарскай дысертацыяй па тэме «Творчасць Гусейна Джавіда і традыцыя дэманізму ў сусветнай літаратуры». У гэтым даследаванні ён выступіў супраць навуковых палажэнняў тых, хто звязваў узнікненне азербайджанскага рамантызму з падзеямі 1905—1917 гадоў. Даследнік А. Ісмаілаў паказаў, што рамантызм Гусейна Джавіда ўзыходзіць да філасофіі зараастрызму («Авеста»), а мастацка-эстэтычная значнасць яго творчасці даследавана ў кантэксце турэцкай «Танзімацкай літаратуры» і традыцыі дэманізму карыфеяў сусветнай літаратуры. Спадчына Г. Джавіда канстатуецца як працяг традыцый дэманізму ў сусветным рамантызме. Аждар Ісмаілаў, раскрываючы ідэйна-філасофскія, мастацка-міфалагічныя карані творчасці Гусейна Джавіда, паказаў яго нацыянальна-спецыфічныя і агульначалавечыя асаблівасці.
А. Ісмаілаў гэтай доктарскай дысертацыяй даў важкі адказ тым вучоным, якія не бачылі Г. Джавіда ў шэрагу сусветных карыфеяў і не ўспрымалі яго дэманалагічную філасофію. Яркі таму прыклад — станоўчыя выступы на абароне пяці вядомых вучоных па сусветнай літаратуры, запрошаных з Масквы і Грузіі. Асабліва цікавыя выказванні афіцыйнага апанента з Масквы А. Л. Штэйна: «Мы, спецыялісты па рамантычнай літаратуры да цяперашняй дысертацыі лічылі, што сусветны рамантызм завяршыўся ўжо ў XIX стагоддзі. Аказваецца, у XX стагоддзі тварыў такі геніяльны майстар, як Гусейн Джавід.»
Педагагічная дзейнасць
У 1961 годзе, скончыўшы АДУ, Аждар Ісмаілаў пачаў педагагічную дзейнасць у роднай вёсцы Чомахтур, у васьмікласнай школе. У якасці настаўніка Чомахтурскай васьмікласнай школы ён у 1974—1977 навучальных гадах па асабістай ініцыятыве дамогся пераходу школы ў сярэднеадукацыйную. Ён прыклаў вялікія намаганні ў будаўніцтве двухпавярховага школьнага будынка з сучасным абсталяваннем, дзе сам працаваў дырэктарам.
У 1977 годзе А. Ісмаілаў па запрашэнні быў прыняты на працу ў Нахічэванскі дзяржаўны педагагічны інстытут імя Ю. Мамедаліева. А.Исмаілаў ў плыні 1977-1994 гадоў на кафедры літаратуры, прайшоў шлях ад пасады выкладчыка да пасады прафесара інстытута. У першым нумары заснаванай у лістападзе 1990 годзе ваенна-франтавой газеты «Шарур доюшур» (Шарур ваюе) быў апублікаваны артыкул А. Ісмаілава «Імперскія войскі на Нахічэванскіх межах», дзе выкрываецца оккупантская палітыка Крамлі.
На зборы насельніцтва Шарура, прысвечаным вылучэнні кандыдатуры Г.Алиева была выказана нязгода з прынятым рашэннем аб «узроставым цэнзе», і ў гэтай сувязі 24 красавіка 1992 года перад будынкам Вярхоўнага Савета прайшоў гістарычны мітынг. Аждар Ісмаілаў як адзін з арганізатараў мітынга ў сваім першым выступе заклікаў народ да пільнасці і для прадухілення будучых трагедый згуртавацца вакол Гейдара Аліева.
Пасля мітынгу Аждар Ісмаілаў па запрашэнні Гейдара Аліева прыехаў да лідара ў Нахічевань. Ён падрабязна распавёў яму пра крытычныя палітычныя падзеі ў Баку. На сустрэчы ён прапанаваў стварыць новую партыю, бачачы ў гэтым адзіны выхад для народа ў сітуацыі хаосу.
З гэтай мэтай у жніўні 1992 года ён у складзе інтэлігенцыі Шарурского раёна стварыў ініцыятыўную групу «Прыхільнікі Гейдара Аліева», а тэрыторыю раёна разбіў на наваколлі. На працягу некалькіх месяцаў Ісмаілаў уключыў у спіс больш за дзве тысячы прыхільнікаў. Гэтая дзейнасць шарурцаў стала гістарычнай асновай ўстаноўчай канферэнцыі НАП-а, якая праходзіла 21 лістапада 1992 годзе ў горадзе Нахічевань.
9 снежня 1992 г. у газеце «Сэс» Аждар Ісмаілаў выступіў з заявай: «Лідарам нашай партыі з'яўляецца народ»,дзе ён раскрываў ўсенародную сутнасць Новай Азербайджанскай Партыі.
4 кастрычніка 1994года для прадухілення спробаў некаторых сіл здейсніць дзяржаўны пераварот ў Баку А. Ісмаілаў прымаў актыўны ўдзел у працы прэзыдэнцкага апарату. Тут дарэчы яшчэ раз успомніць аб яго заслугах ў правядзенні вядомага мітынгу 24 красавіка 1992 года перад будынкам Вярхоўнага Савета, а гэтак жа ў згуртаванні шматлікай арміі «гейдараўцеў».
Агульнанароднае каханне да Гейдара Аліева выратавала ўладу, катастрофы засталіся ззаду. На наступны дзень на досвітку, калі Гейдар Аліеў выходзіў з свайго працоўнага кабінета, яго суправаджалі тры чалавекі: Шэйхуліслам Гаджы Аллахшукур Пашазадэ, Джалал Аліеў і Аждар Ісмаілаў.
У мітінгу,які праходзіў 5 кастрычніка 1994 года па ўказанні Гейдара Аліева на плошчы Азадлыг, прысутнічалі сотні тысяч людзей. Адным з арганізатараў гэтага мітынгу, прысвечанага асуджэнню спробаў дзяржаўнага перавароту, быў Аждар Ісмаілаў.
Баранавічы (Пастаўскі раён)
Бара́навічы (, Барановичи) — вёска ў Пастаўскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Юнькаўскага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1945 гадах вёска ў складзе гміны Паставы Дзісенскага павета Віленскага ваяводства.
Аркадзь Іванавіч Русаленка
Аркадзь Іванавіч Русаленка (нар., в. Адрубы, Жлобінскі раён, Гомельская вобласць) — беларускі экалогія. Доктар біялагічных навук (1991), прафесар (2005).
Біяграфія
Скончыў Беларускі тэхналагічны інстытут (спецыяльнасць «Лясная гаспадарка», 1962), Інстытут эксперыментальнай батанікі АН Беларускай ССР (аспірантура, спецыяльнасць «Батаніка», 1972). Працаваў у Інстытуце эксперыментальнай батанікі АН Беларусі (1972—1994, загадчык лабараторыі фітаманіторынгу), Беларускім дзяржаўным тэхналагічным універсітеце (1994—2015, лесагаспадарчы факультэт, кафедра лясных культур і глебазнаўства, прафесар).
Навуковыя інтарэсы: экалогія раслін і раслінных супольнасцей; фітаманіторынг; батаніка.
Узнагароды
Граматы Міністэрства лясной гаспадаркі Беларускай ССР (1981), Прэзідыума АН Беларускай ССР (1981) і інш.
Меларэн
Меларэн (Mälaren) — трэцяе па велічыні возера ў Швецыі, пасля азёр Венерн і Ветэрн.
Наступленне пад Лос-Бласкесам
Наступленне пад Лос-Бласкесам — лакальная аперацыя, праведзеная сіламі Паўднёвай арміі нацыяналістаў пад камандаваннем генерала Гансала Кейпа дэ Льяна ў чэрвені 1938 года падчас грамадзянскай вайны ў Іспаніі. У выніку паспяховага наступлення быў зрэзаны выступ Лос-Бласкес — Вальсекілья.
Сітуацыя
Выступ Лос-Бласкес—Вальсекілья на эстрэмадурскім фронце быў утвораны з часу контрнаступлення рэспубліканцаў у красавіку 1937 года. У ім знаходзіліся тры гарады правінцыі Кордава (Вальсекілья, Ла-Гранхуэла і Лос-Бласкес) і адзін — правінцыі Бадахоса (Пераледа-дэль-Саусеха). Франкісты шмат разоў беспаспяхова спрабавалі зрэзаць яго. У чэрвені 1938 г. Гансала Кейпа дэ Льяна, камандуючы Паўднёвай арміяй нацыяналістаў, вырашыў правесці тут аперацыю. Яго план складаўся ў тым, каб прарваць фронт у цэнтры выступу каля пагорка Навара, наперадзе Лос-Бласкеса.
Ход баёў
Аперацыя пачалася раніцай 14 чэрвеня 1938 года нечакана для рэспубліканцаў. Вызначыўшы раку Зухар у якасці левай мяжы наступлення, франкісты прасунуліся праз шырокую прастору, якая цягнулася ад Зухара да Сьера-Граны. Яны хутка зламалі рэспубліканскія пазіцыі. Толькі ў першы дзень наступлення нацыяналісты занялі пагорак Навара, затым горад Лос-Бласкес і размешчаны на поўнач масіў пагоркаў.
15 чэрвеня наступленне ў пагорыстай мясцовасці, утворанай невялікімі гарамі, застапарылася, таму 16 чэрвеня было пераведзена на правы фланг, на гарады Ла-Гранхуэла і Вальсекілья, якія былі неўзабаве заняты нацыяналістамі.
Рэспубліканскія войскі, не здолеўшы акрыяць ад першапачатковага прарыву на фронце, апынуліся ў цяжкім становішчы. Камандаванне хутка накіравала 148-ю брыгаду з рэзерву Андалузскай арміі і 10-ю дывізію з Мадрыда. Прыбыла таксама ў якасці падмацавання 12-я штурмавая брыгада. З гэтымі сіламі і двума дывізіямі сектара палкоўнік Рыкарда Бурылья, камандуючы эстрэмадурскай арміяй Рэспублікі, 19 і 20 чэрвеня контратакаваў пагоркі Ла-Антыгуа і Кансіна (на поўнач ад Пеньяроі), але беспаспяхова.
Вынікі
19 чэрвеня войскі нацыяналістаў занялі пагоркі на крайнім левым флангу наступлення і спынілі аперацыю. План дэ Льяна быў выкананы, і выступ быў зрэзаны, а лінія фронту выпрастана.
Сан-Вітале
Базіліка Сан-Вітале (Basilica di San Vitale) — раннехрысціянская базіліка у Равене (Італія), найважнейшы помнік візантыйскага мастацтва ў Заходняй Еўропе. У 1996 годзе ў складзе раннехрысціянскіх помнікаў Равены была ўключана ў лік аб'ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА. Вылучаецца сярод васьмі раннехрысціянскіх помнікаў Равены дасканаласцю сваіх мазаік, якія не маюць сабе роўных па-за межамі Канстанцінопаля.
Музей
Побач з базілікай Сан-Вітале размешчаны Нацыянальны музей Равены са зборам рымскіх манет, візантыйскай разьбы па косці. У зборы прадстаўлены цыкл фрэсак эпохі Трэчэнта, знятых з царквы Санта К'яра. Маецца калекцыя тканін і жывапісу XVII—XVIII стагоддзяў. Унутраны двор музея ўпрыгожаны старажытнарымскай і ранехрысціянскай скульптурай: каменныя крыжы IV—V стагоддзяў, саркафагі.
Протаархімандрыт
Протаархімандрыт — пераважна манаскі тытул у Грэка-Каталіцкіх Цэрквах, Армянскай Каталіцкай Царкве і Армянскай Апостальскай Царкве. У візантыйскім і армянскім абрадзе сэнс гэтага сана адрозніваецца.
Візантыйскі абрад
У Каталіцкай Царкве візантыйскага абрада протаархімандрытам можа быць толькі прэсвітар. Згодна з Уставамі ўсходнекаталіцкіх ордэнаў, яны не могуць падпарадкоўвацца епіскапу. Галавой манастыра з’яўляецца ігумен; ганаровы ігумен, ці ігумен, якому падпарадкоўваюцца некалькі манастыроў — называецца архімандрытам, а галава ордэна ці кангрэгацыі называецца протаархімандрытам, у падпарадкаванні якога могуць знаходзіцца некалькі ігуменаў і архімандрытаў. Прыкладамі такіх ордэнаў і кангрэгацый з’яўляюцца васіліяне і рэдэмптарысты. Сам протаархімандрыт падпарадкоўваецца ці прадстаяцелю Царквы sui iuris, ці наўпрост Папе.
Але не ўсе грэка-каталіцкія манахі маюць свайго протаархімандрыта. Напрыклад, манахі студытскага ўстава не маюць протаархімандрыта, так як яны не маюць ордэна ці кангрэгацыі, а з’яўляюцца проста манахамі, прытрымліваючыхся студыцкага устава (традыцыйны ўсходні манаскі спосаб арганізацыі). Напрыклад, у Харвацкай Грэка-Каталіцкай Царкве (Крыжывецкая епархія) на стан сакавіка 2021 года знаходзіцца 3 манаха (і 2 кандыдата), якія прытрымліваюцца студыцкага ўстава і ніякім чынам не звязаны з манахамі студытамі Украінскай Грэка-Каталіцкай Царквы ці Мельхіцкай Грэка-Каталіцкай Царквы. Па той ж самай прычыне няма протаархімандрытаў і ў візанта-праваслаўных.
Армянскі абрад
У Армянскай Апостальскай і Каталіцкай Царкве служыцелі могуць атрымліваць навуковыя ступені, якія павязаны з царкоўным санам; прысвойваецца толькі чорнаму духавенству і нежанатаму беламу духавенству. Правам прысвойваць навуковыя ступені валодаюць епіскапы, якія маюць тытул вярхоўнага архімандрыта. Навуковыя ступені падпадзяляюцца на:
Вардапет (арм. վարդապէտ, архімандрыт) — адпавядае ступені кандыдата багаслоўскіх навук.
Тцайрагуйн вардапет (арм. ծայրագույն վարդապետ, протаархімандрыт) — адпавядае ступені доктара багаслоўскіх навук.
Такім чынам, у армянскім абрадзе протаархімандрыт звычайна ніяк не звязаны з кіраваннем манахамі і манастырскай арганізацыяй.
Тым, хто атрымлівае тытул протаархімандрыта, па рэзультатах іспыту, экзаменатарамі ўручаецца жазло з двухгаловай змяёй, якое сімвалізуе мудрасць і права тлумачыць слова Божае, выкладаць і прапаведваць.
Чарнагорыя
Чарнагорыя ( — ад тапоніма «Чорная гара») — дзяржава на адрыятычным узбярэжжы Балканскага паўвострава ў паўднёва-ўсходняй Еўропе. Чарнагорыя мае сухапутныя межы з Харватыяй на захадзе, Босніяй і Герцагавінай на паўночным захадзе, Сербіяй на паўночным усходзе, Косавам на ўсходзе і Албаніяй на паўднёвым усходзе. На захадзе краіна абмываецца Адрыятычным морам.
Чарнагорыя падзяляецца на тры геаграфічных рэгіёны: адрыятычнае ўзбярэжжа, адносна раўнінная цэнтральная частка, горныя сістэмы Дынарскіх Альпаў на поўначы і ўсходзе. Да прыродных славутасцяў краіны адносяцца Скадарскае возера на мяжы з Албаніяй і самы глыбокі ў Еўропе рачны каньён — каньён ракі Тара ў нацыянальным парку Дурмітар на аднайменным нагор’і. Значныя плошчы краіны занятыя лясамі.
У старажытныя часы тэрыторыя сучаснай Чарнагорыі была заселена ілірыйскімі плямёнамі, у Рымскую эпоху ўваходзіла ў склад правінцый Панонія і Далмацыя. У VII стагоддзі сюды прыйшлі славяне, а ў XI стагоддзі паўстала першае незалежнае (ад Візантыі) княства Дукля. З XV па XVII стагоддзі цягнулася асманскае панаванне, зрэшты, падпарадкаваць краіну цалкам туркі так і не здолелі. У канцы XVII стагоддзя Чарнагорыя стала першай дэ-факта незалежнай славянскай дзяржавай на Балканах. Пасля Першай сусветнай вайны увайшла ў склад Каралеўства сербаў, харватаў і славенцаў, з 1929 па 2006 гады (акрамя перыяду фашысцкай акупацыі) была часткай Югаславіі. У 1992—2006 гадах засталася адным з двух складнікаў спачатку Югаславіі, у 2003—2006 гадах — Сербіі і Чарнагорыі (т.зв. «Малая Югаславія»). У 2006 годзе адной з апошніх у свеце атрымала незалежнасць.
Чарнагорыя — адна з самых маладых краін на карце свету. Сёння гэта парламенцкая рэспубліка. Пачынаючы з 1990 года, краінай кіруе Дэмакратычная партыя сацыялістаў Чарнагорыі. Унітарная дзяржава, дзеліцца на 23 муніцыпалітэты. З’яўляецца адным з заснавальнікаў Міжземнаморскага Саюза і членам Арганізацыі Аб’яднаных Нацый, Сусветнай гандлёвай арганізацыі, Арганізацыі па бяспецы і супрацоўніцтве ў Еўропе, Савета Еўропы, Арганізацыі Паўночнаатлантычнага дагавора і Цэнтральнай еўрапейскай асацыяцыі свабоднага гандлю.
Яо
Яо (八尾市) — горад у Японіі, які знаходзіцца ў прэфектуры Осака. Плошча горада складае 41,71 км ², насельніцтва — 270.887 чалавек (1 чэрвеня 2010), шчыльнасць насельніцтва — 6.494,53 чал. / км ².
Чарнагорыя
У пачатку XXI стагоддзя насельніцтва Чарнагорыі складае каля 620 тысяч жыхароў. Пераважае славянскае насельніцтва. Для чарнагорцаў характэрны дуалізм нацыянальнай свядомасці: яны і сербы, і чарнагорцы адначасова; а чарнагорская мова лічыцца варыянтам сербскай. Рэлігія ў асноўным праваслаўе. Падгорыца — сталіца і найбуйнейшы горад у краіне, Цэтынэ — былая каралеўская сталіца, гістарычны і культурны цэнтр.
1919 год у гісторыі літаратуры
1919 год быў адзначаны шэрагам літаратурных падзей.
Яо
Горад вядомы фестывалем японскай песні Kawachi ondo (河内音頭). У першы дзень адбываецца парад танцораў па вуліцы ў маляўнічых касцюмах. На другі дзень сотні людзей збіраюцца разам каля сярэдняй школы Яо на Бон Адоры (盆踊り), каб танцаваць і святкаваць свае гістарычныя песні і танца.