cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Юбілейная сельскагаспадарчая выстаўка ў Мінску (1901)
Правядзенне
Урачысты баль МТСГ для запрошаных асоб праходзіў у доме графа Караля Чапскага (1860—1904), аднаго з галоўных экспанентаў выстаўкі. Павільёны выстаўкі былі арганізаваны ў Гарадскім садзе (цяпер Цэнтральны дзіцячы парк імя Максіма Горкага). У 12 аддзелах (сельскай гаспадаркі, прамысловасці і рамяства) і ў прыватных павільёнах быў прадстаўлены самы шырокі набор тавараў — ад розных складаных сельскагаспадарчых прылад і парод хатняй жывёлы да вырабаў мясцовых рамеснікаў. У павільёнах сельскай гаспадаркі дэманстраваліся бульба, гародніна, хлеб (маянткоўцаў Караля Свяцкага і Л. Малчацкага), прышчэпленыя садовыя дрэвы, кветкі (В. А. Рыбскі), калекцыі лясных саджанцаў, дошак з драўніны розных парод, чыстапародная буйная рагатая жывёла, авечкі і свінні, чыстапародныя коні і сабакі, птушкі, вяндліна, масла, віны, лячэбны кефір (К. Сігаліна), калекцыі малочных бактэрый (Ф. С. Сільвестровіч), гербарыі лекавых раслін і інш.
У павільёнах вырабаў прамысловасці можна было ўбачыць цэглу, кафлю, кафляныя печы, дрэнажныя трубы, чарапіцу, турбіны (А. Е. Кржыжаноўскі), скураныя вырабы (Л. Б. Суцін), клей, мыла, пакосты, мазі, экіпажы (І. Я. Лейбман і браты Стараневічы) і інш. З вырабаў рамеснікаў былі прадстаўлены 102 экспанаты (48 з якімі былі вырабамі мінскіх рамеснікаў): дываны, мэбля, жырандолі, карункі, музычныя інструменты (у тым ліку, піяніна і скрыпка), рэчы з золата і срэбра, гадзіннікі, вадзяны веласіпед, галантарэйныя вырабы, касметыку і парфумерыю.
Многія ўдзельнікі прывезлі на выстаўку групы тавараў. Напрыклад, уласнік маёнтка Беліца ў Сенненскім павеце Магілёўскай губерні Караль Свяцкі прадставіў каля 40 відаў прадукцыі свайго маёнтка. Але самым значным эспанентам аказаўся граф Караль Эмерыкавіч Чапскі, які меў цудоўна пастаўленую гаспадарку ў маёнтку Станькава ў Мінскім павеце Мінскай губерні. Чапскі дэманстраваў калекцыю саджанцаў са свайго лесу, чыстапародную буйную рагатую жывёлу, коней станькаўскага племяннога завода, чыстакроўных сабак, авечак, цэглу, чарапіцу і дрэнажныя трубы.
Узнагароды выстаўкі
Якуб Наркевіч-Ёдка быў удастоены бронзавага медаля выстаўкі за заслугі ў галіне метэаралогіі.
Мінскі яўрэй-фатограф Моўша-Элья Напельбаўм быў удастоены бронзавага медаля выстаўкі за дзейнасць у галіне фатаграфіі.
Доктар Франц Сільвестровіч, загадчык мінскай Аналітычнай станцыяй, быў удастоены малога срэбнага медаля выстаўкі за «Хатнюю сельскагаспадарчую хімічную лабараторыю» для даследавання харчовых прадуктаў, гербарый дзікіх і культурных лекавых раслін у Мінскай губерні.
Вынікі
Выстаўка стала дэманстрацыяй трыумфа высокага развіцця сельскай гаспадаркі Мінскай губерні і ўсяго літоўска-беларускага краю пад кіраўніцтвам Мінскага таварыства сельскай гаспадаркі на чале з Эдвардам Вайніловічам.
Першапачаткова арганізатары меркавалі, што выстаўка не прынясе ніякіх прыбыткаў, але ўсё роўна хацелі правесці яе, каб прадэманстраваць дасягненні гаспадарак губерні і адсвяткаваць угодкі. Аднак, дзякуючы таленту Ежы Чапскага, які быў адным з галоўных арганізатараў мерапрыемства, выстаўка прынесла 3300 рублёў прыбытку. Гэтыя грошы пайшлі ў фонд МТСГ для арганізацыі новых выставак.
Ацэнка сучаснікамі
Мечыслаў Ялавецкі згадваў, якое моцнае ўражанне зрабіла выстаўка на яго бацькоў. Яны ўспрынялі яе як адзін з доказаў жыццёвасці і ўплывовасці мясцовых землеўладальнікаў-каталікоў.
У прамове на пашыраным сходзе МТСГ Эдвард Вайніловіч заявіў, што поспех дзейнасці таварыства быў забяспечаны тым, што яго члены адкінулі «палітыканства» і ўсе сілы аддавалі працы на роднай зямлі. Па яго ж словах, сельскагаспадарчае таварыства стала для многіх падрыхтоўчай школай грамадскага жыцця.
NGC 4490
NGC 4490 (іншыя абазначэнні — UGC 7651, MCG 7-26-14, ZWG 216.8, KCPG 341B, ARP 269, VV 30, PGC 41333) — спіральная галактыка ў сузор’і Гончыя Псы.
Франс Галь
Франс Галь (France Gall, сапр. імя Ізабель Жэнеўеў Мары Анн Галь,, Парыж, Францыя — ) — французская спявачка, пераможца конкурсу песні Еўрабачанне-1965.
Кар’ера
Сваю кар’еру Франс Галь пачала ў 1963 годзе, калі быў выпушчаны яе сінгл «Ne sois pas si bête». Потым пачала супрацоўніцтва з французскім кампазітарам Сержам Генсбурам, які быў аўтарам яе песень «N'écoute pas les idoles» і «Laisse tomber les filles». У 1965 годзе спявачка прымала ўдзел у Еўрабачанні-1965 і з песняй Генсбура «Poupée de cire, poupée de son» перамагла на конкурсе. Аднак у 1966 годзе яе папулярнасць упала пасля выхаду сінгла «Les sucettes», у якім спявалася пра дзяўчынку, якая любіць лядзяшы. Гэтая песня, аўтарам якой з’яўляўся Генсбур, мела эратычны падтэкст. Франс Галь больш не працавала з Генсбурам і сканцэнтравалася на кар’еры ў Германіі. У Францыі яна была ўжо не так папулярна, пакуль не пазнаёмілася з Мішэлем Бярже, кампазітарам і яе будучым мужам. Ён стаў аўтарам яе хітоў «Babacar», «Ella, elle l’a», «Évidemment» і іншых. Пасля смерці мужа ў 1992 годзе, кар’ера Галь спынілася, аднак часам яна бывае на некаторых тэлеперадачах і артыкулы пра яе перыядычна з’яўляюцца ў французскіх газетах і часопісах.
Крыныця (Мыкалаіўскі раён)
Крыныця (Крини́ця) — вёска ў Мыкалаіўскім раёне Львоўскай вобласці Украіны.
Аляксей Андрэевіч Саламонаў
Аляксей Андрэевіч Саламо́наў (нар., в. Кледнявічы, Дрыбінскі раён, Магілёўская вобласць) — беларускі геадэзіст. Доктар тэхнічных навук (1970), прафесар (1970). Член Беларускага саюза журналістаў.
Біяграфія
Нарадзіўся ў вёсцы Кледнявічы Дрыбінскага раёна Аршанскай акругі. Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, старшы лейтэнант. Скончыў Беларускую дзяржаўную сельскагаспадарчую акадэмію ў 1951 годзе, дзе і працаваў з 1955 года (1955—1974 і 1997—2003 гадах прафесар кафедры геадэзіі і фотаграмметрыі, у 1970—1974 — загадчык кафедры). У 1954 годзе скончыў аспірантуру пры Беларускім політэхнічным інстытуце. З 1974 года ў Беларускім тэхналагічным універсітэце (1974—1991 гадах загадчык кафедры інжынернай геадэзіі, 1991—1996 — загадчык універсітэта беларускай мовы, гісторыі і культуры). З 1996 года ў выдавецтве «Беларуская Энцыклапедыя». З 1977 года прафесар БДСГА і адначасова ў 1997—2004 гадах прафесар-кансультант інстытутаў «Белдзіпразем» і «Белгеадэзія».
Навуковая дзейнасць
Навуковыя працы ў галіне пабудовы і матэматычнай апрацоўкі геадэзічных сетак, аўтаматызацыі геадэзічных і тапаграфічных работ, навукова-даследчай работы студэнтаў, па праблемах адукацыі, інтэлекту і дэмакратычнага філасофска-сацыялагічнага напрамку. Прапанаваў метады стварэння і апрацоўкі геадэзічнай апоры, агульназямельнага кадастру і землеўпарадкавання, дэмаркацыі дзяржаўнай мяжы. Удзельнічаў у стварэнні астранома-геадэзічнай сеткі ў Беларусі і прылеглых да яе тэрыторый, а таксама ў Егіпце. Аўтар падручнікаў і навучальных дапаможнікаў для вышэйшых навучальных устаноў.
Юзаф Прозар
Біяграфія
Прадстаўнік шляхецкага роду Прозараў уласнага герба. Сын Станіслава Прозара і Ружы Сыруць.
Юзаф Прозар атрымаў адукацыю ў рыцарскай акадэміі ў Люневілі, якую ён скончыў у 1741 годзе. Ён атрымаў патэнт паручніка герцагства Латарынгіі. Маёр (1751), оберст-лейтэнант (1756), генерал-маёр (1762).
Пасол на соймы Ковенскага павета ў 1756 і 1758 гадах. У 1764 годзе Юзаф Прозар стаў членам генеральнай канфедэрацыі Вялікага Княства Літоўскага. У 1764 годзе ён быў выбраны паслом (дэпутатам) ад Ковенскага павета на канвакацыйны і каранацыйны соймы. Член скарбовага дэпартамента Пастаяннай рады з 1777 года.
Падстароста ковенскі, войскі ковенскі (1755), староста ковенскі з 1762 года, маршалак Трыбунала ВКЛ у 1782 годзе, кашталян віцебскі ў 1774—1781 гадах, ваявода віцебскі ў 1781—1787 гадах. Соймавы суддзя ў 1784 і 1786 гадах.
На Юзаф Прозар быў прызначаны членам скарбовай камісіі Вялікага Княства Літоўскага. У маёнтку Дудзічы Менскага ваяводства адкрыў школу, пабудаваў уніяцкую царкву, палац, у Сігневічах Берасцейскага ваяводства — касцёл, шпіталь і школу.
Памёр года, пахаваны ў Сігневіцкім касцёле.
Узнагароды
Ён быў узнагароджаны Ордэнам Святога Станіслава (1775) і ордэнам Белага арла (1785).
Сям’я
Пасля заўчаснай смерці Феліцыяны (пам. 1766) Юзаф Прозар другі раз ажаніўся ў 1767 годзе з Аляксандры Заранек. Дзеці ад другога шлюбу:
Трэці раз ажаніўся з Марыянай з Халецкіх, ад шлюбу з якой дзяцей не меў.
З ініцыятывы і на замову сваякоў мастак Францішак Смуглевіч напісаў карціну «Сям’я Прозараў», пад якой быў змешчаны тэкст Францішка Карпінскага ў памяць памерлага Ю. Прозара (захоўваецца ў Нацыянальным музеі ў Варшаве).
Свята-Троіцкая царква (Дуброўна)
Свята-Троіцкая царква — помнік архітэктуры ва ўсходняй частцы горада Дуброўна Віцебскай вобласці. У царкве выявіўся сінтэз традыцыйных прыёмаў мясцовага дойлідства і рысаў класіцызму. Адрас — ''вул. Чырвонаслабодская, 3''.
Архітэктура
Царква збудаваная з рысамі класіцызму ў 1809 годзе з цэглы. Аднакупальны храм падоўжна-восевай кампазіцыі. Уключае галоўны аб’ём, апсіду і бабінец. На галоўным (паўднёва-заходнім) фасадзе бабінца знаходзіцца званіца. Атынкаваныя фасады сціпла дэкарыраваны вуглавымі і прасценачнымі лапаткамі, прафіляванымі сандрыкамі прамавугольных аконных праёмаў. Перыметральны прафіляваны карніз прарываецца трохвугольнымі франтонамі на галоўным і бакавых фасадах.
Інтэр’ер
Унутры аб’ёмы храма аб’яднаны ў адзіную прастору (акрамі прытвора), цэнтральная частка якой вырашана круглай ратондай на 4 слупах і перакінутых цераз іх арках — апорная канструкцыя светлавога барабана. Абразы 1-й палавіны 19 ст. «Святая радзіна» і «Тайная вячэра».
Саласка
Саласка (Salasco) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне П’емонт, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Верчэлі.
Насельніцтва складае 251 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 21 чал./км². Займае плошчу 12 км². Паштовы індэкс — 13040. Тэлефонны код — 0161.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы апостал Якаў Зевядзееў.
Азеры (воласць)
Азеры (Aseri vald) — маленькая воласць у Эстоніі на паўночным заходзе павета Іда-Віру, на берагу Фінскага заліва. На поўначы мяжуе з Фінскім залівам, на захадзе — з воласцю Віру-Нігула павета Ляэне-Вірумаа, на ўсходзе з воласцю Люганусэ і на поўдні з воласцю Сонда.
Плошча воласці — 67,1 км². З іх 30 % пакрыта лясамі.
Сяргей Уладзіміравіч Міхалок
Сяргей Міхалок (,, Германія) — беларускі спявак, аўтар музыкі і тэкстаў, акцёр. Заслужаны артыст Украіны (2020).
Біяграфія
З сям’і ваенных. Скончыў Беларускі інстытут культуры. У 1990 стаў ініцыятарам стварэння гурта «Ляпис Трубецкой», у сярэдзіне 1990-х супрацоўнічаў з тэатрам «Бамбукі» як рэжысёр, сцэнарыст і акцёр, пазней працаваў таксама арт-дырэктарам у гурце «Аддис Абеба» ў Мінску.
З 2000 года — удзельнік комік-дуэта «Саша і Сірожа», у гэтым жа годзе стаў адным з заснавальнікаў творчага аб’яднання «Дети солнца». У 2003 пачаў супрацоўніцтва з гуртам «Крамбамбуля».
З 1 верасня 2014 года і па сённяшні час — вакаліст гурта Brutto;
З 19 лютага 2018 года і па сённяшні час — заснавальнік праекту Drezden.
Мікалай Рыгоравіч Хаменка
Мікалай Рыгоравіч Хаменка (, сяло Курэнь, Бахмацкі раён, Чарнігаўская вобласць —, Кіеў) — савецкі ўкраінскі партыйны і дзяржаўны дзеяч, дэпутат Вярхоўнай Рады УССР X, XI скліканняў (1982—1990), дэпутат Вярхоўнай Рады Украіны I склікання (1990—1994), сакратар Адміністрацыі Прэзідэнта Украіны (1991—1994).
Крупскэ (Мыкалаіўскі раён)
Крупскэ (Кру́пське) — вёска ў Мыкалаіўскім раёне Львоўскай вобласці Украіны.
Пітэр Мутарыка
31 мая Пітэр Мутарыка быў прыведзены да прысягі прэзідэнта Малаві. 2 чэрвеня прэзідэнт ПАР Джэйкаб Зума павіншаваў Мутарыку з перамогай на выбарах і паабяцаў умацоўваць двухбаковыя адносіны паміж дзвюма дзяржавамі.
Алег Пятровіч Пузанкоў
Алег Пятровіч Пузанко́ў (Нарадзіўся г., вёска Сазаны, Касцюковіцкі раён) — беларускі вучоны ў галіне земляробства. Кандыдат сельскагаспадарчых навук (1967).
Біяграфія
Скончыў Гродзенскі сельскагаспадарчы інстытут (1956). У 1956—1994 гадах у Беларускім НДІ бульбаводства (з 1974 года — загадчык аддзела).
Навуковая дзейнасць
Навуковыя працы па метадах паляпшэння насеннай якасці бульбы, выкарыстанні культуры мерыстэмнай тканкі для атрымання бязвірусных клонаў раслін. Сааўтар 21 сорту бульбы, у т.л. Тэмп, Лошыцкі, Агеньчык, Ласунак, Явар, Альтаір і інш. Сааўтар шэрагу вынаходстваў.
Бер Лейзеравіч Берлінкоў
Бер Лейзеравіч Берлінкоў або Барыс Лазаравіч Берлінкоў (22 лютага 1912, Віцебск, Расійская імперыя — 21 кастрычніка 1996, Нью-Ёрк, ЗША) — беларускі шашачны ігрок, функцыянер, суддзя.
Біяграфія
Нарадзіўся 22 лютага 1912 года ў Віцебску.
У 1933 годзе пераехаў у Мінск. Скончыў Беларускі політэхнічны інстытут па спецыяльнасці «Інжынер-механік» (1941). Падчас Вялікай Айчыннай вайны працаваў на абарончым заводзе ў Куйбышаве (РСФСР). У 1946 годзе вярнуўся ў Мінск. Працаваў на заводзе імя Чкалава, у спецыяльным канструктарскім бюро № 3 Савета народнай гаспадаркі (пазней Дзяржплана) БССР, на Мінскім гадзіннікавым заводзе. У 1966 годзе апублікаваў працу «Механизация сборочных работ с помощью ручного механизированного инструмента».
У 1993 годзе пераехаў у Нью-Ёрк. Памёр 21 кастрычніка 1996 года.
Спартыўная кар’ера
Шашкамі пачаў займацца ў 1926 годзе ў Віцебску. Неаднаразова станавіўся чэмпіёнам горада. Па выніках другога малога чэмпіянату СССР (1931) атрымаў першую катэгорыю.
Чэмпіён Беларусі па рускіх шашках (1933), сярэбраны (1936, 1937, 1947, 1949) і бронзавы (1932, 1934, 1950, 1953, 1959) прызёр. Майстар спорту СССР (1962). Удзельнік фіналу XVIII чэмпіянату СССР па рускіх шашках (1957). Бронзавы прызёр першага Усебеларускага турніру па стаклетачных шашках (1953).
Старшыня шашачнай секцыі Беларусі з 6 снежня 1955 года. Суддзя рэспубліканскай катэгорыі па шахматах і шашках. Адзін з аўтараў кнігі «Шашечные партии белорусских мастеров» (1983).
Гудапіевіс
Гу́дапіевіс (Gudapievis) — вёска ў Ігналінскім раёне Уцянскага павета Літвы. Уваходзіць у склад Цвярачускай сянюніі. Размешчана за 3 км ад Дзіеткаўшчызны. Насельніцтва 7 чал. (2001 г.).
Алайыэ (воласць)
А́лайыэ (Alajõe vald) — воласць павета Іда-Віру ў Эстоніі, знаходзіцца на поўдні павета. Мяжуе з узбярэжжам Чудскага возера, распасціраецца ад вёскі Уускюла да вытоку ракі Нарвы. У воласці жыве 416 чалавек.
Цэнтр воласці — вёска Алайыэ (да 1923 года Алешніца ), 44 км ад Йыхві.
Руднянскі сельсавет (Чэрвеньскі раён)
Рудня́нскі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Чэрвеньскага раёна Мінскай вобласці Беларусі. Цэнтр — аграгарадок (да 2010 года вёска) Рудня.
Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Чэрвеньскага раёна Мінскай акругі БССР. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Чэрвеньскім раёне БССР. З 20 лютага 1938 года ў складзе Мінскай вобласці. 25 ліпеня 1959 года да сельсавета далучана частка скасаванага Дамавіцкага сельсавета (7 населеных пунктаў: Бярозаўка, Вішанька, Драхча Буглацкая, Драхча Паненская, Іўнік, Сітнік і Снежань). Станам на 1 студзеня 1974 года ў складзе сельсавета было 19 населеных пунктаў.
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1946 чалавек, з іх 95,0 % — беларусы, 3,1 % — рускія, 0,6 % — украінцы, 0,4 % — армяне.
Трэшкор
Трэшкор, фасткор  — хуткая па тэмпе разнавіднасць хардкор-панку. З’явіўся ў ЗША ў пачатку 80-х. Кірунак да некаторай ступені звязаны з культурай скейтэраў.
Гісторыя
Некаторыя прадстаўнікі хардкор сцэны ў ЗША сталі паскараць свой тэмп у пошуках новых формаў музыкі, распрацаваўшы такім чынам новы радыкальны жанр. Гэты жанр развіваўся раўналежна, і нават запазычаў некаторыя яго формы, з англійскім вулічным панкам (street punk), а асабліва з яго поджанром D-beat. Ранні амерыканскі трэшкор уключаў у сябе такія гурты, як Cryptic Slaughter, D.R.I., Septic Death і Siege. Брытанскія Electro Hippies, нямецкія Larm, італьянскія Raw Power і японскія S.O.B. таксама маюць у сваіх песнях прыклады трэшкора.
Трэшкор спарадзіў пауерваёленс (powerviolence) у ЗША, аналагічна таму, як краст-панк (crust punk) спарадзіў грайндкор (grindcore) у Брытаніі. Пауерваёленс гурты адрознівалі сябе ад грайндкор сцэны. Яны пазбягалі ўсялякіх асацыяцый з метал культурай.
У 90-х адбылося адраджэнне трэшкора, гурты, якія першым чынам асацыёўваюцца з пауерваёленсам і грайндкорам, сталі вяртацца да ранніх форм гучання трэшкора. Часам гэтую з’яву завуць банданна трэш (bandanna thrash). Выбітнымі гуртамі трэшкора з’яўляюцца Code 13, Guyana Punch Line, R.A.M.B.O., Vitamin X, Vivisick, Voorhees і інш.
Дэзкор
Дэзкор — разнавіднасць панку, сумесь металкору з дэз-металам.
Універсітэт Куінс у Кінгстане
Універсітэт Куінс (Queen's University), афіцыйна Універсітэт Куінс у Кінгстане (Queen's University at Kingston), Каралеўскі ўніверсітэт — канадскі грамадскі даследчы ўніверсітэт, размешчаны ў горадзе Кінгстан, правінцыя Антарыа. З’яўляецца адным з самых прэстыжных універсітэтаў свету.
Па ўсім свеце пражываюць 23000 студэнтаў і больш за 131000 выпускнікоў. У ліку вядомых выпускнікоў складаюцца дзяржаўныя чыноўнікі, навукоўцы, бізнесмены і 56 стыпендыятаў Родса. Універсітэт заняў 4-ае месца ў Канадзе ў рэйтынгу вну у 2015 годзе, 187-е ў  у 2014 годзе, месцы ад 251 да 275 у 2013-2014 годзе ў  і месца ад 201 да 300 у 2014 годзе ў Акадэмічным рэйтынгу ўніверсітэтаў свету.
Ганаровая ступень універсітэта была прысуджаная амерыканскаму прэзідэнту Франкліну Рузвельту. Яе ўладальнікам з’яўляюцца таксама англійскі Прынц Чарлз і былы прэм'ер-міністр Канады Жан Крэцьен.
Лыпыці
Лыпыці (Липи́ці) — вёска ў Мыкалаіўскім раёне Львоўскай вобласці Украіны.
4-я армія (Расійская імперыя)
4-я а́рмія (4А) — агульнавайсковае аператыўнае аб'яднанне злучэнняў, часцей і ўстаноў Казанскай ваеннай акругі Рускай Імператарскай арміі падчас Першай сусветнай вайны.
Па стану на жнівень 1914 года
Палявое ўпраўленне створана 2 жніўня 1914 года пры штабе Казанскай ваеннай акругі.
На пачатак вайны ў склад арміі ўваходзілі:
Па стану на канец вайны
На канец 1917 года штаб арміі знаходзіўся ў Бакэу і армія мела ў сваім складзе:
Армія была ліквідавана ў пачатку 1918 года.
Дзьюла Мораўчык
Дзью́ла Мо́раўчык (Gyula Moravcsik; 29 студзеня 1892, Будапешт, Венгрыя — 10 снежня 1972, Будапешт, Венгрыя) — венгерскі філолаг і гісторык-візанціназнавец. Акадэмік Венгерскай АН (1945), член-карэспандэнт Аўстрыйскай, Баварскай, Балгарскай і Нямецкай (ГДР) АН. Прафесар Будапешцкага ўніверсітэта, ганаровы доктар Афінскага ўніверсітэта.
Навуковая дзейнасць
Даследаваў пераважна візантыйска-венгерскія адносіны. Галоўныя працы: «Візантынацюркіка» (т. 1—2, 1942—1943), «Візантыя і Венгрыя» (1953). Апублікаваў твор Канстанціна VII Парфірароднага «Аб кіраванні імперыяй» (1949) і інш. візантыйскія тэксты.
NGC 4491
NGC 4491 (іншыя абазначэнні — UGC 7657, MCG 2-32-107, ZWG 70.140, VCC 1326, IRAS12284+1145, PGC 41376) — спіральная галактыка з перамычкай (SBa) ў сузор’і Дзева.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Чэмпіянат Беларусі па пляжным футболе 2011
Чэмпіянат Беларусі па пляжным футболе 2011 — 4-ы штогадовы чэмпіянат у Беларусі па пляжным футболе. Чэмпіянат праходзіць па кругавой сістэме ў 3 кругі.
Нагахвостка вадзяная
Нагахвостка вадзяная (Podura aquatica) — від нагахвостак з сямейства Poduridae.
Апісанне
Даўжыня каля 1-2 мм. Афарбаваныя ад цёмна-карычневага да сіне-чорнага колеру. Галава гіпагнатычная. Скакальная вілка вялікая. Жывуць на паверхні вады ў стаячых вадаёмах (сажалках, каналах і водна-балотных угоддзях, у лужынах) і на водных раслінах.
Каба-Вердэ
Каба-Вердэ, Рэспубліка Каба-Вердэ (РКВ) (República de Cabo Verde, вымаўляецца ˈrepublika dɨ kabu ˈveɾdɨ) — астраўная дзяржава ў Атлантычным акіяне каля ўзбярэжжа Заходняй Афрыкі. Архіпелаг складаецца з 18 астравоў — 10 буйных (9 заселеных) і 8 дробных. Тэрыторыя краіны — 4,033 тыс. км².
Насельніцтва 485,6 тыс.чал., складаюць мулаты партугала-афрыканскага паходжання (каля 71 %), банту (28 %), еўрапейцы (пераважна партугальцы) — 1 %.
Сталіца — Прая (востраў Сант’ягу), насельніцтва каля 125 тыс. жыхароў.
Нацыянальнае свята — Дзень нацыянальнай незалежнасці — 5 ліпеня. Афіцыйная мова — партугальская, таксама шырока ўжываецца крэольская мова. Асноўную рэлігію — каталіцтва, вызнае каля 90 % насельніцтва. Грашовая адзінка — эскуда (станам на 2006 год, 1 дол. ЗША каля 85 эскуда).
Адкрыццё
Распаўсюджана думка, што астравы Каба-Вердэ былі вядомыя карфагенскім і арабскім мараплаўцам, а таксама сярэднявечным заходнеафрыканскім здабыўцам солі. Аднак прамых доказаў гэтага няма.
Першыя згадкі пра астравы з’явіліся ў XV ст. у працах партугальскіх мараплаўцаў Дыега Гомеша і Дыега Афоншу, венецыянскага даследавальніка Алвісэ Ка'Да Моста, генузскіх мараплаўцаў Антоніа і Барталамеа да Нолі. Незадоўга да гэтага быў распачаты план актыўнай каланізацыі астравоў. У 1456 годзе партугальскі кароль Афонсу V атрымаў паведамленне навігатараў, партугальца Дыега Гомеша і генуэзца Антоніа да Нолі, пра адкрыццё бязлюднага вострава на захад ад афрыканскага ўзбярэжжа. Паводле падання, судна навігатараў пацярпела ад буры, таму, узрадаваныя, яны назвалі востраў Боа-Вішта (Цудоўны Выгляд). У наступныя некалькі гадоў былі даследаваны іншыя астравы. Партугальскія картографы злучылі іх пад адзінай назвай Каба-Вердэ па найменні афрыканскага кантынентальнага мыса на захад ад астравоў.
Каланіяльны перыяд
У 1462 годзе з’явілася першае партугальскае паселішча Рыбейра-Грандэ (зараз Сідадзі-Велья) на востраве Санцьягу. У 1463 годзе астравы Каба-Вердэ афіцыйна абвешчаны ўладаннем Партугальскай Кароны. Улічваючы поспех больш ранняга пасялення на Мадэйры, першыя каланізатары распачалі на астравах вытворчасць цукру. Сухі клімат астравоў менш спрыяльны для гэтага, але з развіццём трансатлантычнага гандлю рабамі значэнне і багацце астравоў пачалі павялічвацца. Пэўны час новыя тэрыторыя былі месцам высылкі непажаданых асоб, у тым ліку арыстакратычнага паходжання. Да пачатку XVI ст. пераважала дробная плантацыйная гаспадарка, заснаваная на жывёлагадоўлі і вырошчванні бавоўны і цукровага трыснягу. Праз недахопу таннай працоўнай сілы з 1466 года плантатары ўвозілі афрыканскіх неграў-рабоў.
Паводле рапарта, у 1513 годзе на астравах жыло 162 чалавекі, у тым ліку 130 еўрапейцаў (партугальцаў, галісійцаў і італьянцаў) і толькі 32 негры. Але пасля адкрыцця Амерыкі і ўзнікнення буйных плантацый на поўдні Бразіліі і Антыльскіх астравах Каба-Вердэ ператварыліся ў транзітную базу для гандляроў чарнаскурымі рабамі. Гандаль рабамі і каланіяльнымі таварамі спрыяў хуткаму асваенню незаселеных зямель.
Ужо ў 1582 годзе насельніцтва складала 16000 чалавек, у тым ліку 14000 неграў. Большасць нявольнікаў паходзіла з Гвінейскага ўзбярэжжа, яны розніліся гендэрам, прававым станам, заняццямі і мовай. Большасць аселых рабоў прымусова працавала на плантацыях, але былі таксама рабы-слугі, пастухі, рыбаловы, падмайстры, якія мелі адносную свабоду, уласнасць і нават зброю.
Каба-Вердэ асабліва славілася сваімі пано-тканінамі, якія складаліся з шасці палос тканіны, вырабленай з бавоўны колеру цёмнага індыга і сатканых на вузкіх ткацкіх станках рабамі Каба-Вердэ; тканіны былі цэннай формай валюты для гандлю рабамі на мацерыку.
Змяніўся і статус астравоў. Яны сталі цэнтрам уладанняў Партугаліі ва ўсёй Заходняй Афрыцы. У 1550 годзе была створана пасада намесніка караля, двор якога знаходзіўся на востраве Сант’ягу.
Багацці партугальскіх пасяленцаў вабілі піратаў. Найбольш вядомыя пірацкія акцыі — рабаванне Рыбейра-Грандэ англійскім капёрам Фрэнсісам Дрэйкам у 1585 годзе і французскае ўварванне на Сант’ягу ў 1712 годзе. Да пачатку XVIII ст. партугальцы паступова страцілі вызначальную ролю ў трансатлантычным гандлі, што абумовіла адток насельніцтва з астравоў і пераарыентацыю эканомікі на сельскую гаспадарку. Экстэнсіўныя формы земляробства і засухі (падчас засухі 1685—1689 гадоў загінула каля 4000 чалавек, у 1773—1775 гадах ад галода памерла каля 28000 чалавек) прывялі да пераразмеркавання зямлі на карысць буйных землеўладальнікаў. Але класічная буйная плантацыйная гаспадарка з-за складаных кліматычных умоў і неўстойлівых коштаў на бавоўну таксама не прыжылася. Таму землеўладальнікі былі вымушаны перадаваць дробныя надзелы ў карыстанне рабам ці ў арэнду вольным пасяленцам.
У XIX ст. вытворчасць таварных культур (бавоўны, тытуню, цукровага трыснягу) паступова пачала саступаць месца вырошчанню зерневых, бабовых, садавіны і гародніны. Важную ролю адыгрывалі марскі промысел, здабыча пемзы і солі, рамонт і абслугоўванне суднаў. Пасля адмены рабства і дазволу на абслугоўванне брытанскіх караблёў галоўны эканамічны цэнтр на некалькі дзесяцігоддзяў перамясціўся ў порт Міндэлу на востраве Сан-Вісенці, хаця адміністрацыйным цэнтрам з 1770 года была Прая на востраве Сант’ягу.
У 2-й палове XIX — пачатку. ХХ ст. партугальскія ўлады праводзілі рэформы ў сваіх каланіяльных уладаннях, што адбілася на становішчы Каба-Вердэ: з 1863 года развівалася прымусовая эміграцыя ў іншыя афрыканскія калоніі (галоўным чынам на востраў Прынсіпі для працы на плантацыях какавы); у 1878 годзе адменена рабства; у 1879 годзе адменена заходнеафрыканскае намесніцтва, у выніку вылучылася Партугальская Гвінея (цяпер Гвінея-Бісау), а астравы Каба-Вердэ былі падпарадкаваны непасрэдна метраполіі; у 1910-я гады прадпрымаліся меры аднаўлення таварнай гаспадаркі — вырошчання на продаж бананаў, ананасаў, кавы і г. д.
Шлях да незалежнасці
Пасля ўсталявання ў 1926 г. у Партугаліі дыктатуры Антоніў ды Алівейры Салазара эканамічнае і прававое становішча астравіцян пагоршылася. Пад час засухі 1945—1949 гг. ад галоднай смерці памерла каля 30000 чалавек. Каля мястэчка Тарафал на Санцьягу дзейнічаў концлагер, у якім утрымоўваліся палітычныя вязні з Партугаліі і іншых калоній. З-за высокай смяротнасці яго параўноўвалі з падобнымі ўстановамі ў нацысцкай Германіі. У 1951 г. пад ціскам нацыянальных рухаў у Анголе і Мазамбіку партугальскі ўрад зноў правёў рэформы. Каба-Вердэ атрымалі статус заморскай правінцыі з унутраным самакіраваннем. У 1972 г. яны атрымалі ўнутраную аўтаномію. Нацыянальны рух Каба-Вердэ пачаў дзейнічаць толькі ў другой палове ХХ ст. Гэта тлумачыцца адноснай ізаляванасцю астравоў, нізкім узроўнем пісьменнасці насельніцтва і прысутнасцю моцнага партугальскага ваеннага і паліцэйскага кантынгенту. Пачынальнікамі нацыянальнага руху сталі каба-вердыйцы, працаваўшыя за межамі Каба-Вердэ. У 1960 г. была створаная Афрыканская партыя незалежнасці Гвінеі-Бісау і Каба-Вердэ (ПАІГК) на чале выхадца з Каба-Вердэ, Амілкара Кабрала (1924—1973 гг.). Пасля яго забойства партыю ўзначаліў Арыстыдаш Перэйра. З самага пачатку ПАІГК арыентавалася на марксісцкую ідэалогію. У праграме абвяшчалася культурная і гістарычная еднасць Гвінеі-Бісау і Каба-Вердэ. ПАІГК вяла ўзброеную барацьбу супраць партугальцаў на тэрыторыі Гвінеі-Бісау. Акрамя таго, палітычныя групы эмігрантаў з Каба-Вердэ існавалі ў Сенегале і ЗША. Пасля звяржэння дыктатуры ў Партугаліі 25 красавіка 1974 г. актывізаваўся палітычны рух на астравах. Адбыліся выступленні ў Прае, Тарафале і Асамадзе. Былі створаныя палітычныя партыі Саюз народаў астравоў Каба-Вердэ і Дэмакратычны саюз астравоў Каба-Вердэ. Члены ПАІГК працягвалі дзейнічаць у Каба-Вердэ нелегальна. Але ў сувязі з небяспекай ПАІГК на кантыненце партугальскі ўрад вёў перагаворы менавіта з гэтай партыяй. У верасні 1974 г. партугальцы фактычна прызналі незалежнасць Гвінеі-Бісау. 19 снежня 1974 г. у Лісабоне была падпісаная дамова паміж партугальскім урадам і ПАІГК аб стварэнні пераходнага ўрада Каба-Вердэ і падрыхтоўцы выбараў у Нацыянальную народную асамблею. На выбарах 30 чэрвеня 1975 г. ПАІГК перамагла. Яе кандыдаты занялі ўсе дэпутацкія пасады. 5 ліпеня 1975 г. Нацыянальная народная асамблея абвясціла незалежнасць Рэспублікі Каба-Вердэ. Першым прэзідэнтам стаў А. Перэйра.
Перыяд незалежнасці
З 1975 г. ПАІГК была правячай партыяй адначасова ў дзвюх дзяржавах, таму яе палітыка арыентацыі на сацыялізм і ўсталяванне аднапартыйнай сістэмы праводзілася з улікам інтарэсаў урада Гвінеі-Бісау. Але ў 1980 г. у выніку ваеннага правароту гвінейская частка ПАІГК фактычна перастала ўзгадняць сваю дзейнасць з Каба-Вердэ. У гэтай сувязі астраўная частка ПАІГК была ператвораная ў Афрыканскую партыю незалежнасці Каба-Вердэ (ПАІКВ). На І з’ездзе ПАІКВ канстатавалася, што партыя «кіруе і накіроўвае грамадства і дзяржаву». У 1982 г. Нацыянальная народная асамблея прыняла першы чатырохгадовы план развіцця гаспадаркі.
Пераход да планавай эканомікі меў супярэчлівыя вынікі. Дзякуючы знешняй падтрымцы (у тым ліку з боку ААН і СССР) была пашыраная сетка адукацыйных устаноў, пабудаваныя новыя прамысловыя і транспартныя прадпрыемствы. Аднак гэта прывяло да вялізарнай вонкавай запазычанасці (400 млн долараў у 1986 г.), скарачэнню вытворчасці таварных сельскагаспадарчых культур, міграцыі працаздольнага насельніцтва з вёскі ў гарады і, як вынік, павелічэнню рэчаіснага беспрацоўя. У другой палове 1980-ых гг. узровень жыцця значна знізіўся. Пад уплывам пераўтварэнняў у краінах Усходняй Еўропы апаненты ПАІКВ запатрабавалі лібералізацыі. У 1990 г. была адмененая аднапартыйная сістэма. На выбарах 1991 г. перамогу атрымаў апазіцыйны Рух за дэмакратыю. Яго прадстаўнікі здолелі стабілізаваць фінансавую сістэму, прыцягнуць знешнія інвестыцыі, развіць сферы абслугоўвання і турызму. Але ўзровень жыцця застаўся на нізкім узроўні, вырасла колькасць эмігрантаў.
У 2001 г. ПАІКВ зноў атрымала большасць на выбарах. Яе старшыня і прэзідэнт рэспублікі П. Пераш абяцаў працягваць рэфармаванне эканомікі з улікам вырашэння сацыяльных праблем. У вострым палітычным канфлікце 2002 г. з-за паправак у бюджэт паміж урадам і апазіцыяй Вярхоўны суд прыняў бок апазіцыйных палітыкаў.
Астравы
Архіпелаг Каба-Вердэ мае вулканічнaе паходжанне, размяшчаецца на шырокім падводным вулканічным плато, агульнай плошчай звыш 70 тыс. кв. км. Рэльеф астравоў гарысты. Берагі звілістыя. Глыбіня акіяну каля астравоў часам дасягае 1000 м.
Ён складаецца з 10 адносна буйных і 15 невялікіх астравоў і скал. Агульная працягласць берагавой лініі — 1053 км. У залежнасці ад становішча ў дачыненні да пасатаў астравы падзяляюцца на 2 групы — Барлавенту (Наветраныя) і Сатавенту (Падветраныя).
Дзякуючы паходжанню і кліматычным умовам кожны буйны востраў мае непаўторны ландшафт, эканамічную інфраструктуру і этнакультурныя асаблівасці.
Клімат
Клімат — трапічны пасатны, вельмі сухі і спякотны. Сярэднемесячныя тэмпературы 22 — 27 °C. Штогадовая колькасць ападкаў 100—250 мм.
Кліматычныя ўмовы ў значнай ступені залежаць ад сезонных пануючых ветраў. Паўночна-ўсходнія пасаты прыносяць сухое і халоднае паветра. З кастрычніка па чэрвень з Сахары дзьмуць усходнія спякотныя вятры харматан, якія часам фарміруюць пылавую смугу. Са жніўня па кастрычнік пануюць вільготныя паўднёвыя і паўднёва-заходнія ветры. У жніўні і верасні паветра вельмі душнае, дзённая тэмпература падымаецца да 36 градусаў і вышэй, а ноччу падае да 18 — 20 градусаў. Найбольш халодная пара ў студзені і лютым.
Халодная Канарская плынь таксама моцна ўплывае на мясцовы клімат. Яна астуджае паверхневыя воды акіяна і паветра над астравамі. У чэрвені Канарская плынь адступае на поўнач. Затое з поўдня набліжаецца цёплая Гвінейская плынь. Прыбярэжныя воды награваюцца да 24 — 28 градусаў.
Карысныя выкапні
Карысныя выкапні — вапняк, галіт, базальт, белая лава, пемза, пуцалан.
Глебы
Для паверхні ў той ці іншай ступені характэрныя скальныя выступы. Глебы — ў асноўным багатыя трапічныя чырвоназёмы, але з-за недахопу вады ў сельскагаспадарчай вытворчасці многія землі не выкарыстоўваюцца. На адкрытых для ветру раўнінах, дзе развіваецца эрозія, можна бачыць самотны пустынны ці паўпустынны пейзаж: стромыя голыя скалы, шэрыя глебы, пясок або камяні. Урадлівы пласт хутка выносіцца ветрам. Толькі ў вільготны сезон раўніны пакрываюцца расліннасцю.
Раслінны і жывёльны свет
Раслінны свет наогул бедны. На паўночных схілах гор сустракаюцца невысокія дрэвы бамбардэйра з шырокім мясістым лісцем. Іх сок выкарыстоўваюць у якасці лека. Натуральныя лясы захаваліся толькі ў горных раёнах, асабліва на поўначы Фогу. Большасць астатніх насаджэнняў мае штучны характар. Ля крыніц вады часта саджаюць какосавую і фінікавую пальму, у населеных пунктах — акацыі, садовыя дрэвы, трыснягі і хмызняк.
Да з’яўлення еўрапейцаў на астравах не было сысуноў. Нават птушыны свет быў бедным. Перасяленцы прывезлі з сабою трусоў, малпаў, пацукоў і мышоў, якія хутка распладзіліся. Звычайнымі сталі аслы, каровы, коні, свінні. У гарах трымаюць буйвалаў. Вельмі шмат насякомых. Прыбярэжныя воды насяляюць самыя розныя рыбіны, у тым ліку прамысловыя. Сустракаюцца розныя віды акул, марскія чарапахі, лангусты.
Дзяржаўны лад
Выканаўчая ўлада належыць ураду, які валодае досыць шырокімі паўнамоцтвамі і складаецца з 14 міністраў і 6 дзяржсакратароў. Прэм’ер-міністр Жазэ Марыя Невіш, які выконвае свае абавязкі з 2001 г.
Нацыянальны сход (аднапалатны парламент) складаецца з 72 дэпутатаў, якія маюць 5-гадовы мандат.
Эканоміка
Эканоміка развіта слаба, найперш праз брак прыродных рэсурсаў і неспрыяльны клімат. Паводле класіфікацыі ПРААН Каба-Вердэ займае 105-е месца па ўзроўні эканамічнага развіцця. Агульны аб’ём ВУП у 2006 склаў 690 млн дол. ЗША, што на 6,5 % болей за 2005 год. Доля сельскагаспадарчай вытворчасці ў ВУП — каля 10 %, прамысловасці — у межах 16 %, на сферу паслуг, уключна з гандалем і турызмам, прыпадае да 74 %. Прыбытак на душу насельніцтва ў 2006—2181 дол. ЗША. Інфляцыя ў 2006 годзе склала 5,6 %. Знешняя дзяржаўная запазычанасць склала 53 % ад агульнай сумы (835 млн дол. ЗША). Аб’ём дзяржбюджэту ў 2006—561 млн дол. ЗША.
Асноўным фактарам, які вызначае жыццяздольнасць эканомікі, па-ранейшым застаецца значная бязвыплатная замежная дапамога, а таксама ільготныя крэдыты і паступленні валюты з-за мяжы ад кабавердэанскай дыяспары. Пры гэтым аб’ём замежных інвестыцый у эканоміку краіны за 2006 год склаў каля 60 млн дол. ЗША, накіраваных на будаўніцтва інфраструктуры (дарогі, сеткі электра- і водазабеспячэння, вадасховішчы).
Сельская гаспадарка нізкапрадукцыйная (у краіне вырабляецца да 30 % неабходных сельгаспрадуктаў). Вырошчваюць цукровы трыснёг, бананы, каву, клешчавіну, кукурузу, бульбу, фасолю, маніёк, таматы і садавіну ў асноўным на землях з арашэннем. У сельскай гаспадарцы занята каля 50 % працаздольнага насельніцтва. Плошча культываваных земляў 42 тыс. га (10 % агульнай плошчы архіпелага). Больш за 80 % харчавання імпартуецца або пастаўляецца як гуманітарная дапамога. У рыбалоўстве (6 % ВУП) занята 3 % актыўнага насельніцтва краіны. Асноўная частка морапрадуктаў экспартуецца ў краіны Еўропы.
Прамысловасць развіта слаба (16 % ад ВУП краіны) і сканцэнтраванаяна трох астравах — Санцьягу, Сан-Вісэнці, Сал (каля 80 % прадпрыемстваў). Ёсць прадпрыемствы харчовай, тэкстыльнай, абутковай прамысловасці, будаўнічых матэрыялаў. Дзейнічае таксама нацыянальная авіякампанія, будаўнічыя, аўта- і суднарэмонтныя прадпрыемствы. Здабываюць соль (астравы Сал і Майю), пуцалан (Майю), гліну, базальт.
Знешнегандлёвае абарачэнне ў 2006 склала 551,4 млн дол. ЗША, што на 25 % вышэй за 2005 год. Асноўныя артыкулы экспарту — гарбарныя вырабы (абутак — больш за 50 %), морапрадукты, тэкстыльныя вырабы. Каля 26 % імпарту прыпадае на харчаванне. Таксама імпартуюць электратэхнічнае абсталяванне (17,35 %), энерганосьбіты (9,9 %).
Найбольш актыўныя гандлёва-эканамічныя сувязі падтрымліваюць з Партугаліяй (на яе долю прыпадае 49,7 % экспарту і 31 % імпарту), Нідэрландамі, ЗША, Германіяй, Іспаніяй, Францыяй.
Беларуская народная дэманалогія
Беларуская народная дэманалогія - комплекс уяўленняў беларусаў аб дэманах, духах, нячыстай сіле і людзях, якія надзеленыя звышнатуральнымі здольнасцямі.
На падставе даных ніжэйшай міфалогіі можна зрабіць высновы аб псіхалогіі, менталітэце, узроўні асветы, рэлігійнасці народа ў пэўны перыяд і ў пэўным рэгіёне, а на падставе параўнання даных з розных часоў і рэгіёнаў – іх эвалюцыі і падабенства. Дэманалагічныя ўяўленні з’яўляюцца вельмі ўстойлівымі на працягу вякоў, таму яны могуць казаць аб светапоглядзе людзей таго часу, калі такія звесткі не запісваліся ў пісьмовых крыніцах.
Славянскі фальклор, як вядома, не захапіў рэальна зафіксаваных (у вуснай ці пісьмовай традыцыі) дахрысціянскіх апавядальных міфаў аб вярхоўных боствах і героях-першапродках, якія бралі ўдзел у стварэнні свету. Таму адзінай (па-сапраўднаму масавай і надзейнай) крыніцай для рэканструкцыі персанажаў міфалагічнай сістэмы, дзе былі б адлюстраваныя сляды старажытнага светапогляду славян, застаецца так званая «ніжэйшая» міфалогія.
Дэманалагічнымі ўяўленнямі прасякнуты літаральна ўсе бакі традыцыйнай культуры і быту. Яны з’яўляюцца важнай базай вывучэння этычных і эстэтычных каштоўнасцей народа, рэканструкцыі традыцыйнай карціны свету. Паводле адной з легенд, дэманы, духі, нячысцікі паходзяць ад анёлаў, якіх Бог скінуў на зямлю за спробу ўчыніць бунт супраць яго ўлады. Нячысцікі траплялі ў лясы, вадаёмы, людскія сялібы і станавіліся, адпаведна, лесунамі, вадзянікамі, дамавікамі.
У беларускіх дэманалагічных уяўленнях прасочваецца прамая сувязь паміж ступенню аддаленасці месца пражывання нячысціка ад чалавечага жытла і ступенню яго агіднасці і варожасці да чалавека. Калі нячысцікі-насельнікі «сваёй» прасторы могуць спрыяць дзейнасці чалавека (пры ўмове, што іх мэты супадаюць), то насельнікі «чужога» — лесу, вадаёмаў і г. д. — ставяцца да чалавека пераважна як да парушальніка іх уласнай прасторы, якога неабходна пакараць.
Верыфікацыя крыніц
Беларуская міфалогія як навука сёння знаходзіцца ў цяжкім стане. З аднаго боку, навукоўцамі ўжо даказана, што шэраг міфалагічных персанажаў з’явіліся пераважна як вынік кабінетных рэканструкцый даследчыкаў другой паловы ХІХ ст., у першую чаргу П. Шпілеўскага. Да такіх персанажаў могуць быць аднесены Вазіла, Ваструха, Любмел, Бордзя, Кумяльган, Яркун, Гарцукі і інш. З іншага боку, працягваюць выходзіць вучэбныя дапаможнікі, манаграфіі і нават энцыклапедычныя выданні, дзе гэтыя дасягненні навукі засталіся «незаўважанымі», і навукоўцы працягваюць з імпэтам разважаць аб тым, чаго не было.
Ідэнтыфікацыя персанажа
У 1930-я гг. польскі этнограф К. Машынскі ўпершыню сфармуляваў адну з галоўных метадалагічных праблем у вывучэнні народнай дэманалогіі: гэта значная ступень вар’ірвання павер’яў аб адным і тым жа персанажы ў розных лакальных зонах, што стварае цяжкасці для распазнання асобнага тыпу дэмана. Кожны канкрэтны вобраз характарызуецца пэўнай мясцовасці асаблівым складам прыкмет і матываў, з якіх адны – вядучыя, а іншыя – перыферыйныя: на адной тэрыторыі вядома ўсяго некалькі характэрных рыс, уласцівых канкрэтнаму вобразу, а на іншай фіксуецца цэлы спектр матываў і прыкмет. Часта кола міфалагічных характарыстык застаецца быццам ранейшым, але імя дэмана змянілася, – а гэта ўжо ставіць задачу вызначыць, ці той самы гэта персанажны тып, ці ўжо іншы вобраз.
Машыньскі сцвярджаў, што, суміруючы ўсё пачутае аб канкрэтным дэмане ад народа ў розных рэгіёнах, этнограф узнаўляе яго поўны вобраз, які на самай справе можа моцна адрознівацца ад рэальна зафіксаваных у адной вёсцы ўяўленняў аб ім. У выніку нярэдка даследчык траціць яснасць, ці мае ён справу з варыянтам таго самага персанажнага тыпу, ці з іншай катэгорыяй дэманічных істот.
Наяўнасць пазнавальнага імя не заўсёды надзейная падстава для ідэнтыфікацыі канкрэтнага вобраза. Такім чынам, імя можна ппызнаць вельмі істотнай, але не абсалютнай (і не адзінай) прыкметай у працэдуры ідэныфікацыі дэманалагічнага вобраза.
Даўно заўважана, што кожны вобраз «ніжэйшай» міфалогіі складаецца з блока пэўных матываў (уласцівасцяў), але кожны матыў паасобку ніколі не з’яўляецца прыналежнасцю аднаго адзінага персанажа, а ўключаецца ў набор прызнакаў то аднаго, то іншага вобраза. Машынскі піша, што дэманалагічныя матывы мігруюць, існуючы нібы незалежна ад назваў канкрэтных персанажаў. Гэта ставіць цэлы рад пытанняў аб характары суадносін слова і паняцця ў дэманалагічнай сістэме.
Такім чынам, адзіным надзейным спосабам ідэнтыфікацыі можна прызнаць вызначэнне дэманагалічнага персанажа як сукупнасці прыкмет (функцый, матываў), якія складаюць ядро ідэнтыфікавальнага мінімуму характарыстык і на аснове якога можна адрозніць адзін персанажны тып ад іншага.
Тыпалагічная лакалізацыя і класіфікацыя
Ад рашэння праблемы ідэнтыфікацыі залежыць і распрацоўка прынцыпаў класіфікацыі дэманалагічных персанажаў, якая на сёння застаецца найменш распрацаванай. Ніводная з прапанаваных да цяперашняга часу класіфікацый не можа быць пакуль прызнана цалкам дасканалай.
Зыходзячы з гэтага, персанажа можна класіфікаваць па-рознаму:
Але гэтая сістэматызацыя нячыстай сілы недаволі эфектыўная, бо з-за амбівалентнасці персанажаў інфармацыя аб іх можа аказацца ў розных рубрыках і раздзелах кнігі, што стварае значныя цяжкасці пры апісанні, аналізе і пошуку звестак.
Няўдаласці ў класіфікацыі звязаны з агульнымі праблемамі вывучэння народнай дэманалогіі – пакладзеная ў аснову класіфікацыйнай сістэмы адна прыкмета (нават самая галоўная) не можа служыць дастатковым крытэрыем для вылучэння ўстойлівага і непаўторнага персанажнага тыпу. Трэба ўлічваць усе найбольш характэрныя прыкметы, інакш адзін і той жа персанаж непазбежна будзе трапляць у розныя рубрыкі.
У ніжэйшую міфалогію ўключаюцца як самастойныя парадыгмы не толькі традыцыйна апісаныя дэманы, але і персанажы з менш выразным міфалагічным статусам, г. зн. духі, якія не маюць канкрэтнага імя і ярка выяўленых індывідуальных характарыстык. Улік такіх «перыферыйных» персанажаў у агульным складзе дэманалогіі вельмі істотны для сістэмы вераванняў у цэлым.
Акрамя таго, трэба ўлічваць і асобныя дэманалагічныя прыкметы персанажаў іншых узроўняў.
Паходжанне
Для любога персанажа звесткі аб яго паходжанні вельмі важныя. Частка добра вядомых матываў паходжання персанажаў звычайна ўлічваецца ў даследаваннях па народнай дэманалогіі, але паводле меркавання спецыялістаў (Э. В. Памеранцава, М. І. Талстой, М. Уласава, В. С. Кузняцова), яны развіліся з адносна позніх апакрыфічных паданняў. Сярод іх вядомыя ў фальклоры паданні аб паходжанні дэманічнага войска ад зрынутых Богам з нябёс анёлаў ; альбо з «патаемных дзяцей» Адама, якіх ён схаваў ад вачэй Усявышняга; альбо сам чорт стварыў для сябе нячыстых духаў-дапаможнікаў, пырскаючы кроплі вады альбо высякаючы з камянёў іскры.
Галоўная прыкмета дэманаў, згодна з народнымі ўяўленнямі, іх хтанічнае (а не нябеснае) паходжанне і выразна бачная сувязь са светам памерлых.
Сучасныя даследчыкі згодныя з міфалагічным канцэптам Дз. К. Зеляніна, які тлумачыць дэманалагізацыю душ людзей, памерлых «не сваёй» смерцю. Ён знаходзіць пацвярджэнне ў масавым матэрыяле і растлумачвае паходжанне некаторых персанажаў.
Салі-Верчэлезэ
Салі-Верчэлезэ (Sali Vercellese) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне П’емонт, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Верчэлі.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы San Desiderio.
Барысаўскі завод медыцынскіх прэпаратаў
Адкрытае акцыянернае таварыства «Барысаўскі завод медыцынскіх прэпаратаў» — вытворца і экспарцёр лекавых сродкаў шырокага спектру дзеяння ў Рэспубліцы Беларусь. Барысаўскі завод медыцынскіх прэпаратаў мае 4 асноўных вытворчасці, а таксама дапаможныя службы (друкавана-картанажны цэх, рамонтна-механічны цэх, энергаучастак, участак кантрольна-вымяральных прыбораў і аўтаматыкі, рамонтна-будаўнічы ўчастак, транспартны цэх з аўтапаркам і інш.), размешчаныя ў горадзе Барысаве Мінскай вобласці. Завод з’яўляецца Адкрытым акцыянерным таварыствам і падпарадкоўваецца РУП «Кіруючая кампанія холдынгу „Белфармпрам“».
Лекавыя сродкі вытворчасці ААТ «БЗМП» пастаўляюцца ў 24 краіны свету: краіны СНД, Малдову, Грузію, ЗША, краіны Цэнтральнай і Паўднёва-Усходняй Азіі, краіны Блізкага Усходу.
На тэрыторыі завода размешчана Вытворчае Унітарнае Прадпрыемства «Фрэбор» з 100%-й статутнай доляй капіталу ААТ «БЗМП», якое спецыялізуецца на выпуску вырабаў медыцынскага прызначэння аднаразовага прымянення. Асартыментная лінейка складае больш за 150 найменняў і дзеліцца на дзве катэгорыі: расходныя матэрыялы для гемадыялізнай тэрапіі і вырабы агульнамедыцынскага прызначэння.
Гісторыя
ААТ «БЗМП» заснавана ў 1965 годзе. Гісторыя прадпрыемства пачалася з арганізацыі невялікай фармацэўтычнай фабрыкі з колькасцю 257 чалавек. Прадпрыемства выпускала настойкі, мазі, алею і таблеткі.
Вытворчасць
Прадпрыемства займае плошчу — звыш 10 га, яго вытворчыя магутнасці ўключаюць 5 асноўных цэхаў, а так жа дапаможныя службы. Колькасць працуючых — каля 3000 чалавек. Завод вырабляе больш за 280 найменняў лекавых сродкаў 12 фармакатэрапеўтычных груп — джэнэрыкаў:
Прадпрыемства спецыялізуецца на выпуску лекавых сродкаў для лячэння наступных захворванняў:
Штогадовы аб’ём вытворчасці прадукцыі арганізацыі складае больш за 5 млрд таблетак, 500 млн ампул, 185 млн капсул, 50 млн флаконаў антыбіётыкаў у выглядзе стэрыльных парашкоў, 13 млн туб мазяў і геляў, 10 млн флаконаў настоек і спіртавых раствораў.
Ульянка (рака)
Улья́нка — рака ў Шклоўскім раёне Магілёўскай вобласці Беларусі, правы прыток ракі Дняпро.
Даўжыня ракі 20 км. Плошча вадазбору 70 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 2,8 м/км. Пачынаецца за 1,2 км на паўднёвы захад ад вёскі Мікалаеўка, вусце на ўсходняй ускраіне вёскі Данькавічы. Цячэ па паўднёва-ўсходніх схілах Аршанскага ўзвышша. Рэчышча ад вытоку на працягу 1,2 км каналізаванае. У верхнім і сярэднім цячэнні ў межань месцамі перасыхае.
Каля ракі населеныя пункты Савеленкі, Ганцавічы, Папоўцы, Гарадзянка, Вялікая Камароўка, Літоўск, Загор'е, Данькавічы.
Нача (прыток Заходняй Дзвіны)
На́ча, На́чка — рака ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці Беларусі, левы прыток ракі Заходняя Дзвіна.
Назва
Назва балцкага паходжання.