cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Анжуйская дынастыя
Анжуйская дынастыя — галіна Валуа
У Карла Мэнскага быў брат, прыжыты яго бацькам, графам Мэнскім, па-за шлюбам. Ён быў узаконены і даў пачатак лініі анжуйскіх бастардаў, якія насілі тытул баронаў, а потым і маркізаў дэ Мезьер. Дачка і спадчынніца апошняга маркіза была выдадзена замуж за старэйшага сына герцага Манпансье. Пра яе зняты фільм Б. Тавернье «Прынцэса дэ Манпансье» (2010). Унучка гэтай пары, спадчынніца Мезьера і Манпансье, была жонкай Гастона Арлеанскага і маці «Вялікай мадэмуазель».
Жужаль валасісты
Экалогія
Усяедныя.
Ажэхава
Ажэ́хава — возера ў Беларусі, у Браслаўскім раёне Віцебскай вобласці, у басейне ракі Друйка, каля вёскі Крукі.
Плошча паверхні возера 0,64 км². Даўжыня 1,53 км, найбольшая шырыня 0,71 км, даўжыня берагавой лініі 4,4 км. Найбольшая глыбіня возера 3,3 м, сярэдняя 1,5 м. Аб’ём вады 1,12 млн м³. Плошча вадазбору 19,4 км².
Катлавіна возера рэшткавага тыпу, выцягнутая ў напрамку з захаду на ўсход. Схілы катлавіны вышынёй ад 2—3 да 7—12 м. Берагі стромкія, паўночныя зліваюцца са схіламі катлавіны. Мелкаводдзе пясчана-галечнае, на поўдні апясчанены іл. Глыбакаводная частка азёрнай чашы выслана крэменязёмістым сапрапелем.
Возера эўтрофнае з прыкметамі дыстрафіравання, слабапраточнае. Упадаюць ручаі, выцякае ручай у возера Саванар.
Палацава-паркавы комплекс Патоцкіх (Высокае)
Палацава-паркавы комплекс Патоцкіх — помнік архітэктуры ў стылі класіцызм. Пабудаваны ў першай палове XIX ст. у г. Высокае (Камянецкі раён) на заходнім беразе р. Пульва, на месцы старога замка Сапегаў (XVII ст., зруйнаваны ў 1794 г.), ад якога засталіся фрагменты сцен і валоў. Належыў Патоцкім. Помнік рэспубліканскага значэння.
Гісторыя
У 1678 г. Сапегамі быў закладзены замак, які неаднаразова гарэў і разбураўся. На сённяшні дзень засталася толькі ўязная замкавая брама, якая ляжыць у руінах. Пасля пажару ў 1748 г. Сапегі перанеслі сваю рэзідэнцыю ў Слонімскі замак. Мураваны палац у Высока-Літоўску быў закладзены Пелагеяй Патоцкай у 1815 г., калі яе муж Павел Сапега быў на вайне з французамі. За пяць гадоў яна адбудавала арыгінальную рэзідэнцыю ў модным на той час стылі класіцызму.
Архітэктура
Уся тэрыторыя палацава-паркавага ансамбля займае плошчу каля 50 га. Палацавы комплекс складаўся з трох карпусоў: цэнтральнага рэпрэзентатыўнага палаца і дзвюх бакавых аднапавярховых афіцын.
Палац
Асноўны будынак мае сіметрычную кампазіцыю з двухпавярховай цэнтральнай часткай і аднапавярховымі крыламі. Цэнтральная частка, накрытая двухсхільным дахам, на галоўным паўднёвым фасадзе вылучана чатырохкалонным порцікам з трохвугольным франтонам, а на супрацьлеглым фасадзе завершана ступеньчатым атыкам. Класічныя элементы дэкору выкананы з дрэва і атынкаваны. Тыльны фасад вылучаўся яшчэ трохвосевым рызалітам і меў тэрасу для агляду наваколля.
Унутраная планіроўка палаца калідорнага тыпу. Праз увесь корпус па падоўжнай восі праходзіць шырокі светлавы калідор, да якога з двух бакоў далучаюцца жылыя пакоі. Пры галоўным уваходзе меўся шырокі вестыбюль, насупраць якога размяшчалася парадная зала з выхадам у парк.
Флігелі
Бакавыя флігелі вырашаны больш сціпла. Іх гладкія сцены прарэзаны невялікімі прамавугольнымі вокнамі. Тарцовыя сцены, што выходзяць на ўзроўні галоўнага фасада палаца, дэкарыраваны шасцікалоннымі порцікамі дарычнага ордара і завершаны высокімі трохвугольнымі шчыткамі. Тры порцікі ўвязваюць усю кампазіцыю ў адзіны архітэктурны ансамбль.
Парк
Фарміраванне парку пачалося разам з будаўніцтвам замка Сапегаў з 1678 г. і працягвалася пры ўзвядзенні рэзідэнцыі Патоцкіх. Замак і стары парк з сажалкай былі абкружаны валамі і равамі. Новы парк закладзены ў першайй палове XIX ст. у адпаведнасці з лепшымі традыцыямі пейзажнага стылю. Кампазіцыя парку паступова змянялася. У 1895 г. перапланіроўкай парку займаўся дасведчаны спецыяліст у галіне паркавай архітэктуры Валяр'ян Кроненберг, ставам і каналам падзелены на две часткі. Паступова парк набыў рысы пейзажнага натуралістычнага тыпу. Фарміраванню ансамбля садзейнічала маляўнічае наваколле, уключаючы пойму р. Пульва з круцізной рэчышча, невысокую тэрасу, шэраг збудаванняў старога замка. Асноўны прагулачны маршрут парку — прамая каштанавая алея Уезд быў фіксаваны дзвюма парамі простых пілонаў з дэкаратыўнымі вазамі і каванымі варотамі з вензелямі і ініцыяламі прозвішча нашчадкаў.
Турыст (гасцініца, Магілёў)
«Турыст» — гасцініца ў Магілёве, размешчаная па праспекце Пушкіна, 6. Пабудавана ў 1985 годзе па праекце архітэктараў Г. Ворахава і А. Валовіча.
Архітэктура
Разлічана на 300 месцаў. З’яўляецца адным з кампазіцыйных акцэнтаў у Задняпроўскім жылым раёне. Аб’ёмна-прасторавая кампазіцыя вырашана на кантрасце 7-павярховага жылога корпуса (складаецца з 2 блокаў, павернутых пад вуглом адзін да аднаго) і прыбудаванага аб’ёму рэстарана. Адзінства архітэктурнага рашэння падкрэсліваецца гарызантальным поясам, які праходзіць па 1-м паверсе жылога корпуса і рэстарана. На 1-м паверсе размешчаны адміністрацыйныя памяшканні, паштовае аддзяленне, шапікі газетныя і па продажы сувеніраў, у цокальным — бар, камера захоўвання і іншыя службовыя памяшканні, на 4-м паверсе ў холе — цырульня, міжгародныя тэлефоны-аўтаматы, на апошнім — краявідная пляцоўка для адпачынку.
Рэстаран
Рэстаран «Турыст» пры гасцініцы адкрыты ў 1986 годзе. Гандлёвая плошча 833 м². Мае 3 залы, адна з іх банкетная, бар, 2 буфеты. Адначасова можа абслужыць 300 чалавек. Прапаноўваў багаты выбар страў рускай кухні, фірменных і заказных страў. Аказваў дадатковыя паслугі: арганізацыю сямейных урачыстасцяў, водпуск на дом кулінарных і кандытарскіх вырабаў, кансультацыі па прыёме гасцей. У аздабленні інтэр’ера выкарыстаны дрэва, дэкаратыўныя рашоткі і інш. У бары працавала відэадыскатэка.
Сядзібна-паркавы комплекс Хадкевічаў (Вялікае Мажэйкава)
Сядзібна-паркавы комплекс Хадкевічаў — помнік сядзібна-паркавай архітэктуры класіцызму. Створаная ў канцы XVIII — пачатку XIX ст. на паўночнай ускраіне в. Вялікае Мажэйкава (Шчучынскі раён).
У 2019 годзе пракуратура Гродзенскай вобласці выявіла, што амаль цалкам пашкоджана агароджа сядзібы (уласнік — КСУП "Саўгас «Вялікае Мажэйкава»): яе мураваная частка парасла мохам і пустазеллем. На самім будынку комплексу вылузваюцца фарба і тынкоўка, абсыпаецца цагляны мур. Флігель сядзібы — у аварыйным стане. Тым часам работы па кансервацыі гэтага аб’екта не праведзены з прычыны адсутнасці праектна-каштарыснай дакументацыі.
Архітэктура
Прамавугольная ў плане мураваная аднапавярховая афіцына вырашаная ў формах класіцызму. Лямус, які знаходзіцца ў паўночнай частцы сядзібы, выкананы ў традыцыях драўлянай народнай архітэктуры — двухпавярховы (першы паверх мураваны, другі — драўляны) квадратны ў плане будынак.
Парк
Парк закладзены ў 1787 г. на плошчы каля 7 га. Мае сіметрычную рэгулярна-восевую планіроўку. Апроч параднага партэра, мае за домам сістэму баскетаў, падзеленых сеткай грабавых, ліпавых і кляновых алей. Кампазіцыйную вось парку завяршала мураваная капліца, на паўночным усходзе знаходзілася мураваная альтанка-ратонда (не захаваліся). Сярод насаджэнняў маюцца экзоты: лістоўніца еўрапейская, белая акацыя, ліпа амерыканская і інш.
Комплекс — помнік рэспубліканскага значэння.
Apple Pay
Apple Pay — сэрвіс ад кампаніі Apple Inc. які дазваляе карыстальнікам ажыцяўляць плацяжы ў крамаха, праграмах на iOS і ў інтэрнэце. Ён падтрымліваецца ў iPhone, Apple Watch, iPad і Mac.
22 студзеня 2019 года Apple [ТАА Эппл Рус] адмовіліся ад запуску Apple Pay у Беларусі. Аднак ужо 12 ліпеня 2019 прадстаўнік Нацыянальнага банка Рэспублікі Беларусь, абвясціў аб надыходзячай падтрымкі сервіса да каначатку 2019 года. 19 лістапада 2019 года адбыўся запуск сэрвіса.
Сумяшчальнасць з прыладамі
Сэрвіс працуе з прыладамі пачыная ад iPhone 6 і навейшыя, iPad Air 2 і навейшыя, Mac з Touch ID і з усімі версіямі Apple Watch. Карыстальнікі IPhone 5 і iPhone 5C маюць магчымасць карыстацца сэрвісам толькі праз Apple Watch з-за адсутнасці TouchID (У IPhone 5S ёсць Touch ID, але няма падтрымкі NFC. Такім чынам карыстальнікі павінны выкарыстоўваць Apple Watch каб плаціць і TouchID каб пацвярджаць гэтыя плацяжы). Замест гэтага ёсць магчымасць актывацыіі Apple Pay паролем і сэрвіс застаецца актыўным пакуль карыстальнік носіць Apple Watch. Сэрвіс можа захоўваць 8 ці 12 картак у залежнасці ад прылады.
Apple Cash
Акрамя таго, карыстальнік можа перавесці баланс на банкаўскі рахунак шляхам банкаўскага перавода. На цяперашні момант Apple Cash працуе толькі ў ЗША.
Свята-Мікалаеўская царква (Вялікія Сяхновічы)
Свята-Мікалаеўская царква — драўляны праваслаўны храм у вёсцы Вялікія Сяхновічы Жабінкаўскага раёна Брэсцкай вобласці, помнік беларускага народнага дойлідства.
Гісторыя
Папярэдняя царква вядома з 1475 года. Існуючая царква пабудавана да 1727 года, перабудавана ў 1860-я гады. У 2007 годзе храм быў занесены ў Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь як аб’ект гісторыка-культурнай спадчыны рэспубліканскага значэння.
Архітэктура
Помнік драўлянага дойлідства. Асноўны прамавугольны зруб з алтарнай часткай уверсе трохграннай, унізе прамавугольнай, з рызніцамі па баках. З захаду да асноўнага зруба прымыкае квадратны ў плане бабінец, завершаны чацверыковай званіцай, накрытай шатром з галоўкай. Дах двухсхільны, над алтарнай часткай, дзе размешчаная невысокая фігурная галоўка, — трохсхільны. Сцены вертыкальна ашаляваныя дошкамі з нашчыльнікамі. Аконныя праёмы з лучковымі завяршэннямі і каляровымі вітражамі. Інтэр’ер падзелены чатырма слупамі. Хоры ў заходняй частцы ў выглядзе арачнай галерэі, якую падтрымліваюць чатыры калонкі.
Будынак Магілёўскага дзяржаўнага абласнога ліцэя №3
Будынак Магілёўскага дзяржаўнага абласнога ліцэя № 3 — будынак у Магілёве, размешчаны па праспекце Міру, 10а, унутры квартала. Пабудаваны ў 1978 годзе па праекце архітэктара А. Мельнікава як будынак Навучальна-вытворчага камбіната Ленінскага раёна.
Архітэктура
Цагляны 3-павярховы будынак складанай канфігурацыі разлічаны на 400 навучэнцаў у змену. Уяўляе сабой комплекс, які складаецца з галоўнага навучальнага корпуса з актавай залай на 200 месцаў на 3-м паверсе і зблакаванага з ім навучальна-лабараторнага корпуса. Пластыку фасадаў узбагачаюць вынесеныя падвойныя пілоны. Каларыстычнае рашэнне заснавана на кантрасце белых атынкаваных сцен і чырвоных пілонаў, апрацаваных керамічнай пліткай. У навучальна-лабараторным корпусе ўздоўж калідораў былі размешчаны навучальна-вытворчыя ўчасткі і класы з тэхналагічным абсталяваннем.
Буза
Буза́ — возера ў Расонскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі, за 34 кіламетры на ўсход ад гарадскога пасёлка Расоны, каля вёскі Бухава, у басейне ракі Дрыса (працякае праз возера).
Плошча паверхні 0,21 км². Даўжыня 0,92 км, найбольшая шырыня 0,38 км. Даўжыня берагавой лініі 2,22 км.
Схілы катлавіны вышынёй да 5 метраў, спадзістыя, пад лесам і хмызняком, на поўначы разараныя. Берагі сплавінныя. Зарастае.
Канстытуцыя Іспаніі
Сучасная Канстытуцыя Іспаніі (Constitución española) была прынята на рэферэндуме, які адбыўся 6 снежня 1978 года.
Стварэнне
Устаноўчыя Картэсы былі выбраны 15 чэрвеня 1977 года і складаліся з дзвюх палат: Кангрэса дэпутатаў і Сената. Картэсы выбралі шматпартыйную Канстытуцыйную камісію. На аснове прыняцця 3100 паправак да першапачатковага тэксту, быў складзены другі варыянт праекта, прыняты затым абедзвюма палатамі і зацверджаны на рэферэндуме.
Утрыманне
Канстытуцыя 1978 года была станоўча ўспрынята большасцю насельніцтва Іспаніі і шмат у чым падобная на канстытуцыі іншых заходніх краін. Яна абвяшчае асноўныя правы чалавека, грамадскія свабоды, прынцып падзелу ўлад, народнага суверэнітэту і аб'яўляе Іспанію сацыяльнай, дэмакратычнай, прававой дзяржавай, з палітычным ладам у форме парламенцкай манархіі. Канстытуцыя 1978 года падала шырокія правы аўтаномным абласцям. Прадугледжана працэдура канстытуцыйнага кантролю, заснаваны Канстытуцыйны суд Іспаніі, які вырашае ў тым ліку і праблемы размежавання паўнамоцтваў паміж цэнтрам і рэгіёнамі.
Папраўкі
Са стварэннем Еўрапейскага саюза Генеральныя картэсы ўнеслі змены ў арт. 13.2, дазволіўшы любому грамадзяніну Саюза, які пражывае ў Іспаніі, удзельнічаць у мясцовых муніцыпальных выбарах у адпаведнасці з палажэннямі Маастрыхцкага дагавора.
Ліцый
Ліцый (Lýcium) — род раслін сямейства, налічвае звыш 60 відаў, распаўсюджаных паўсюдна, уключаючы субтрапічную зону. Часта расце ў сухіх месцах, некаторыя віды на слаба засоленых глебах.
Шмат відаў — атрутныя расліны.
Батанічнае апісанне
Шматгадовы лістападных калючы куст з супратыўным простым лісцем даўжынёй 1-8 см.
Кветкі адзінкавыя або сабраны ў невялікія суквецці дыяметрам 6-25 мм, вяночак з пяццю пурпурнымі, белымі або зелянява-белымі пялёсткамі, зрослымі пры аснаванні.
Плод — мясістая шматнасенная ягада дыяметрам 8-20 мм, чырвонага, жоўтага, аранжавага, фіялетавага або чорнага колеру.
Віды
Род уключае віды :
Свята-Пакроўская царква (Вялікія Чучавічы)
Свята-Пакроўская царква — праваслаўны храм у в. Вялікія Чучавічы Лунінецкага раёна.
Гісторыя
Пабудаваная ў 1846—1851 гадах па фундацыі Вітгенштэйнаў. У 1908 годзе перабудаваная (з захаду прыбудаваная трох'ярусная званіца з шатровым дахам).
Помнік драўлянага дойлідства. Занесена ў Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь як аб'ект гісторыка-культурнай спадчыны рэгіянальнага значэння.
Архітэктура
Трохзрубны развіты па падоўжнай восі будынак з прамавугольным у плане бабінцам, квадратным цэнтральным аб'ёмам, завершаным васьмерыком на ветразях і пяціграннай апсідай. Апсіда накрытая вальмавым, бабінец — двухсхільным дахамі, над цэнтральным аб'ёмам — дах складанай формы, які ўтварае на чатырох фасадах трохвугольныя шчыты і завершаны дэкаратыўным пяцігалоўем. Звонку сцены ашаляваныя, прарэзаныя высокімі арачнымі (у цэнтры васьмерыка спаранымі) праёмамі. Галоўны і два бакавыя фасады акцэнтуюць уваходы з захаду ганкамі на парных разных слупах. У кампазіцыйным рашэнні царквы адчуваецца ўплыў паўночна-рускага драўлянага дойлідства.
Інтэр'ер
У інтэр'еры пануе цэнтральная двухсветлавая падкупальная прастора храма, абмежаваная паруснай драўлянай канструкцыяй. Апсіда аддзелена разным пазалочаным іканастасам. Абразы: «Маці Божая Адзігітрыя» (18 ст.), «Пакроў Маці Божай», фератрон «Георгій Перамоганосец» і «Пакроў Маці Божай» (усе пачатку 19 ст.), драўляная скульптура «Укрыжаванне» (19 ст.).
Эдвард Охаб
Эдвард Мечыслаў Охаб (Edward Mieczysław Ochab; 16 жніўня 1906, Кракаў — 1 мая 1989, Варшава) — польскі партыйны і дзяржаўны дзеяч, першы сакратар ЦК Польскай аб’яднанай рабочай партыі (ПАРП) у сакавіку — кастрычніку 1956 года, Старшыня Дзяржаўнага савета ПНР у жніўні 1964 — красавіку 1968 гадоў.
Біяграфія
Эдвард Охаб адукацыю атрымаў у Ягелонскім універсітэце, які скончыў у 1927 годзе. Кааператыўны дзеяч, з 1929 член Камуністычнай партыі Польшчы.
У Кіеве і Саратаве працаваў у савецкім выдавецтве. З 1941 служыў добраахвотнікам у РСЧА.
У 1943 годзе стаў адным з арганізатараў Саюза польскіх патрыётаў і 1-й Варшаўскай пяхотнай дывізіі. У студзені 1944 ён увайшоў у склад Цэнтральнага Бюро Польскіх Камуністаў у Маскве. У першых днях жніўня 1944 улучаны ў склад ЦК Польскай рабочай партыі (ППР).
Міністр публічнай адміністрацыі Польшчы 1944—1946, віцэ-міністр нацыянальнай абароны 1949—1950, міністр сельскай гаспадаркі 1957—1959.
Ваяводскі першы сакратар ППР у Катавіцах 1946—1948, сакратар ЦК ПАРП 1948—1956, намеснік члена Палітбюро ЦК ПАРП 1950—1952, член Палітбюро ЦК ПАРП 1954—1968, першы сакратар ЦК ПАРП 1956.
Дэпутат Сойма ПНР 1947—1969, намеснік старшыні Дзяржаўнага савета 1961—1964 і старшыня Дзяржаўнага савета 1964—1968.
З 1950 па 1952 год быў прэзідэнтам Таварыства польска-савецкай дружбы. Старшыня Фронту нацыянальнага адзінства 1965—1968.
У красавіку 1968 года сышоў з пасад старшыні Дзяржаўнага савета і Фронту нацыянальнага адзінства і таксама члена Палітбюро ў знак пратэсту супраць антысеміцкай кампаніяй, якой кіраваў урад.
Пахаваны на могілкі «Вайсковыя Павонзкі» ў Варшаве.
Піліп Ерафеевіч Жгіроў
Піліп Ягоравіч Жгіроў (1911—1998) — генерал-маёр Савецкай Арміі, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1944).
Біяграфія
Піліп Жгіроў нарадзіўся 29 кастрычніка (па новаму стылю — 11 снежня 1911 года ў вёсцы Гута (цяпер — Рагачоўскі раён Гомельскай вобласці). Пасля заканчэння вучэбна-кааператыўнага камбіната ў Бабруйску працаваў у калгасе. У 1933 годзе Жгіроў быў прызваны на службу ў Чырвоную Армію. У 1939 годзе скончыў Маскоўскае ваеннае пяхотнае вучылішча. Удзельнічаў у баях на Халхін-Голе. З кастрычніка 1942 года — на франтах Вялікай Айчыннай вайны. Прыймаў удзел у баях на Сталінградскім, Данскім, Бранскім, Цэнтральным, і 1-ым Беларускім франтах. Да верасня 1943 года гвардыі маёр Піліп Жгіроў быў начальнікам штаба 221-а стралковага палка 77-й гвардзейскай стралковай дывізіі 61-й арміі Цэнтральнага фронта. Вызначыўся ў ходзе бітвы за Дняпро.
У ноч з 27 на 28 верасня 1943 года полк Жгірова дзякуючы дакладнай і зладжанай дзейнасці штаба, які ён узначальваў паспяхова пераправіўся пад масіраваным варожым агнём праз Дняпро у раёне вёскі Вялле Брагінскага раёна Гомельскай вобласці Беларускай ССР. Полк паспяхова захапіў плацдарм на заходнім беразе Дняпра і прайшоў шэсць кіламетраў наперад.
Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 15 студзеня 1944 года за «узорнае выкананне баявых заданняў камандавання на фронце барацьбы з нямецкімі захопнікамі і паказаныя пры гэтым мужнасць і гераізм» гвардыі маёр Піліп Жгіроў быў удастоены высокага звання Героя Савецкага Саюза з уручэннем ордэна Леніна і медаля «Залатая Зорка» за нумарам 2946.
Быў таксама ўзнагароджаны трымя ордэнамі Чырвонгага Сцяга, ордэнамі Айчыннай вайны 1-й ступені і Чырвонай Зоркі, шэрагам медалёў.
Відлак
Відлак
Магілёўская фабрыка мастацкіх вырабаў
Магілёўская фабрыка мастацкіх вырабаў — прадпрыемства ў Магілёве, размешчанае па вуліцы К. Маркса, 20. Створана ў 1960 годзе на базе вышывальнай арцелі імя Н. К. Крупскай. У 1971 годзе здадзены ў эксплуатацыю новы будынак фабрыкі. У 1977 годзе прысвоена імя 60-годдзя Вялікага Кастрычніка.
Асноўная прадукцыя: страчавышытыя і трыкатажныя вырабы (жаночыя сукенкі, блузы, касцюмы і інш.), сувеніры з саломкі, лёну і дрэва. Маюцца жанравыя кампазіцыі, фігуркі людзей. Шырокае распаўсюджванне атрымала надомная форма працы для твараў, якія валодаюць майстэрствам вырабу вырабаў народных промыслаў. Частка прадукцыі (вырабы з саломкі) экспартавалася ў Польшчу, Чэхаславакію, Ліван, Францыю, Японію і іншыя краіны.
Цякун
Цякун
Сядзібна-паркавы ансамбль (Высокае)
Сядзібна-паркавы ансамбль Макрыцкіх — помнік сядзібна-паркавай архітэктуры неакласіцызму. Комплекс створаны на мяжы XIX—XX стст. у в. Высокае (Аршанскі раён). Знаходзіцца на заходняй ускраіне вёскі, недалёка ад старой дарогі Орша — Санкт-Пецярбург.
Гісторыя
У другой палове XIX ст. фальварк належаў Ільі (Эльяшу) Мазарапіа. Пры ім мелася фабрыка пісчай і ўпаковачнай паперы (заснавана ў 1862 г., 7 рабочых), жалезаплавільны завод (7 рабочых).
Значная частка Высокага і наваколляў з’яўлялася спадчынным уладаннем графаў Ронікераў. У 1882 г. маёнткам валодала графіня Марыя Канстанцінаўна Ранікер (7300 дз.: 560 дз. — ворнай. 3556 дз. — пад лесам). Пры маёнтку былі вапнавы завод, вінакурня, млын, 3 карчмы. Гаспадарку вяла ўладальніца.
25 чэрвеня — 25 ліпеня 1928 г. тут адбыўся I з’езд Камуністычнай партыі Заходняй Беларусі, на якім былі вызначаны галоўныя задачы: забарона фракцыйнай дзейнасці, заваяванне большасці пралетарыяту, узмацненне барацьбы за правы працоўных (8-гадзінны рабочы дзень, павышэнне заработнай платы), барацьба за самавызначэнне Заходняй Беларусі аж да аддзялення ад Польшчы. Абраны ЦК КПЗБ, у які ўвайшлі: А. Альшэўскі, М. Блінчыкаў, С. Будзінскі, С. Гарбуз, Г. Дуа, А. Канчэўскі, П. Корчык (І. Лагіновіч), С. Мілер, М. Перавалоцкі, А. Розеншайн, А. Славінскі.
Пасля Вялікай Айчыннай вайны ў будынку была школа. 3 1964 г. парк з’яўляецца помнікам прыроды, статус пацверджаны рашэннем Аршанскага райвыканкама № 1101 ад 11.12.2009 г. 3 1968 г., з будаўніцтвам новай школы ў в. Высокае, у будынку быў размешчаны інтэрнат для вучняў з аддаленых вёсак. Потым жылі сем’і настаўнікаў. Часам праводзілі вяселлі, выкарыстоўваючы вялікія залы палаца.
У 1990-я гг. драўляная прыбудова згарэла. Сядзібны дом Макрыцкіх узяты пад ахову пастановамі Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь № 169 ад 19.05.2010 г. і № 1351 ад 21.09.2010 г.
У наш час сядзібны дом знаходзіцца ў закінутым стане і патрабуе неадкладных мер па захаванні. Флігель у добрым стане, знаходзіцца ў прыватным уладанні.
Архітэктура
Мае сіметрычна-восевую схему, падкрэсленую ўязной алеяй.
На папярочнай планіровачнай восі (у цэнтры) знаходзіцца двухпавярховы мураваны будынак гасподы, да якога прылягала аднапавярховае драўлянае крыло (не захавалася). У цэнтры паўночнага фасада гасподы пяцігранны эркер са стральчатымі вокнамі ў прафіляваных ліштвах. Цокальны паверх мае лучковыя падвальныя вокны. Першы паверх дэкарыраваны рустам, вокны — руставанымі ліштвамі. Другі паверх упрыгожаны руставанымі вуглавымі лапаткамі, вокны — прафіляванымі ліштвамі з трохкутнымі франтончыкамі і падаконнымі філёнгамі. Сцены завершаны карнізам. Планіроўка анфіладная. Перад домам прамавугольны двор, на якім з паўднёвага боку размешчаная мураваная афіцына з мансардавым паверхам. Пабудаваная ў 1912 г. у стылістычным адзінстве з сядзібным домам. Сцены дэкарыраваны рустам, меандрам. Па цэнтры галоўнага фасада двухпавярховы пяцігранны эркер. Флігель жылы, знаходзіцца ў прыватнай уласнасці, аднак пасля рамонту страціў стылістычнае адзінства з сядзібным домам.
З паўночнага боку панадворку знаходзілася драўляная афіцына (не захавалася ), накрытая вальмавым дахам, уваход на галоўным фасадзе вылучаны ганкам са слупамі, стылізаванымі пад калоны.
Парк
У паўночнай частцы сядзібы вакол невялікага возера і ручая пейзажны парк. Парк, закладзены Макрыцкімі, мае рысы пераходнага ад пейзажнага да натуралістычнага. Захавалася шмат экзатычных раслін, сажалка, дарожкі. Плошча 4,7 га. Узрост насаджэнняў — больш за 100 гадоў. Пераважаюць вольха чорная, ліпа драбналістая, клён вастралісты, таполя белая. Растуць таксама лістоўніца сібірская, піхта, бяроза бародаўчатая, хвоя веймутава. Дуб, ясень, клён высаджаны ў асноўным па алеях парку і па яго межах. 3 кустоў — акацыя жоўтая, рабіна, бузіна, бружмель, ляшчына, брызгліна бародаўчатая, спірэя.
У сядзібе размешчаная школа-інтэрнат.
Варшаўская бітва (1920)
Варшаўская бітва (Варшáвское сражéние, Bitwa Warszawska), часам завецца Цудам над Віслай (Cud nad Wisłą) — вырашальная бітва ў польска-савецкай вайне 1919—1920 гадоў, якая пачалася неўзабаве пасля заканчэння Першай сусветнай вайны ў 1918 г. і цягнулася да заключэння Рыжскай мірнага дагавора (1921).
Бітва працягвалася з 12 па 25 жніўня 1920 года па хадзе набліжэння войскаў Чырвонай Арміі пад камандваннем Міхаіла Тухачэўскага да польскай сталіцы ў Варшаве і сумежнай Модлінскай крэпасці. 16 жніўня 1920 года польскія сілы пад камандваннем Юзафа Пілсудскага контратакавалі з поўдня, правакуючы савецкую армію да дысарганізаванага адступлення на ўсход і ў напрамку да Нёмана. Прыблізныя страты савецкай арміі налічвалі 10 000 забітых, 500 зніклых, 30 000 параненых і 66 000 узятых у палон салдат. Польскія страты налічвалі 4500 забітых, 10 000 зніклых і 22 000 параненых салдат.
Перад перамогай Польшчы пад Віслай, як бальшавікі, так і большасць замежных экспертаў лічылі, што Польшча знаходзіцца на грані паражэння. Ашаламляльная, нечаканая польская перамога зламала бальшавіцкія сілы. Паводле Леніна, бальшавікі «пацярпелі жудаснае паражэнне». У наступных месяцах, шэраг польскіх перамогаў, якія паследвалі за Варшаўскай бітвай захавалі незалежнасць Польшчы і прывялі да мірнага дагавора з Савецкім Саюзам 1921 года, забяспечваючы ўсходнія межы польскай дзяржавы.
Санага
Сана́га (Sanaga) — рака ў Камеруне.
Утвараецца ад сутокаў рэк Джэрэм і Лом, якія пачынаюцца на плато Адамава. Даўжыня 918 км (ад вытоку ракі Джэрэм), плошча басейна 135000 км². Упадае некалькімі рукавамі ў заліў Біяфра. Асноўны прыток — Мбам (справа). У сярэднім цячэнні ўтварае парогі і вадаспады. Разводдзе ў чэрвені—снежні. Сярэдні расход вады больш 2000 м³/с. Суднаходная ніжэй горда Эдэа, каля якога ГЭС.
Пралобна
Пралобна — возера на мяжы Расонскага раёна Віцебскай вобласці і Пскоўскай вобласці Расіі, за 37 км на ўсход ад гарадскога пасёлка Расоны, каля вёскі Уклеенка, у басейне ракі Дрыса.
Плошча паверхні 0,87 км². Даўжыня 1,97 км, найбольшая шырыня 0,61 км. Найбольшая глыбіня 8,0 м, сярэдняя — 5,0 м. Даўжыня берагавой лініі 4,93 км. Плошча вадазбору 13,4 км².
Катлавіна возера складаецца з двух плёсаў. Дно возера пясчана-глеістае. На поўначы возера злучана пратокай з ракой Дрыса.
Аляксей Мікалаевіч Афанасьеў
Аляксей Мікалаевіч Афанасьеў (, в. Кайкоры, Алтайская губерня —, Петразаводск) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1944).
Біяграфія
Вучыўся ў 1934—1937 гадах на медыцынскім рабфаку ў Петразаводску. У 1937—1939 гадах працаваў выкладчыкам працы і фізкультуры ў Юстазерскай сямігадовай школе, затым механікам на Сунасплаўстрое.
Восенню 1939 года прызваны ў Чырвоную Армію. Прымаў удзел у савецка-фінляндскай вайне 1939—1940 гадоў, кулямётчык гарналыжнага батальёна.
Вызначыўся ў баях за горад Люблін (Польшча). 23 ліпеня 1944 года яго танк першым уварваўся ў цэнтр горада, захапіў мост і утрымліваў яго да падыходу асноўных сіл.
Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 22 жніўня 1944 года за «ўзорнае выкананне баявых заданняў камандавання на фронце барацьбы з нямецкімі захопнікамі і праяўленыя пры гэтым мужнасць і гераізм» гвардыі старэйшаму сяржанту Міхаілу Фёдаравічу Барысаву прысвоена званне Героя Савецкага Саюза з уручэннем ордэна Леніна і медаля «Залатая Зорка» (№ 7356). У пасляваенныя гады служыў на афіцэрскіх пасадах у танкавых войсках Савецкай Арміі. У 1951 годзе ён скончыў Вышэйшую школу самаходнай артылерыі. З 1960 году у запасе. Пражываў і працаваў у горадзе Петразаводску, актыўна ўдзельнічаў у партыйнай і грамадскага жыцця, у ваенна-патрыятычным выхаванні моладзі.
Памёр 5 жніўня 1968 году, пахаваны на Сулажгорском могілках горада Петразаводска.
Плеса (возера, Расонскі раён)
Плеса — возера ў Расонскім раёне Віцебскай вобласці, за 37 км на ўсход ад гарадскога пасёлка Расоны, за 1,5 км на захад ад вёскі Ніўё, у басейне ракі Дрыса.
Схілы катлавіны невыразныя. Вакол возера забалочаная пойма шырынёй 100—200 м, з усходняга боку — лес. Злучана пратокай з возерам Астраўцы. Зарастае.
Самцэвіч
Самцэвіч — беларускае прозвішча.
Клерыкалізм
Клерыкалізм (clericalis — «царкоўны») — палітычны кірунак, які дамагаецца галоўнай ролі царквы і духавенства ў грамадскім, палітычным і культурным жыцці. У вузейшым, эклезіялагічным сэнсе — арганізацыя царкоўнага жыцця, якая прадугледжвае панаванне кліра — прафесійнага духавенства. Варта адрозніваць ад тэакратыі. Процілеглы тэрмін — секулярызм.
Носьбітамі клерыкалізму выступаюць духавенства і звязаныя з царквой асобы. Клерыкалізм выкарыстоўвае ў сваіх мэтах не толькі царкоўны апарат, але і розныя клерыкальныя арганізацыі, клерыкальныя палітычныя партыі, а таксама створаныя пры цесным удзеле царквы прафсаюзныя, маладзёжныя, жаночыя, культурныя і іншыя арганізацыі. Клерыкальныя партыі ўзніклі разам з парламентарызмам, хоць клерыкалізм, як светапогляд і палітычны ідэал, непараўнальна больш старажытны.
Літаратура
''под ред. Цамеряна И. П.'' Краткий научно-атеистический словарь. — М.: Наука, 1964. С. 644.
Касцёл Святога Яна Хрысціцеля (Воўпа)
Гісторыя
Каталіцкая парафія ў Воўпе створана ў 1474 годзе. Уладальнік маёнтка віленскі ваявода Алехна Судзімонтавіч разам са сваёй жонкай Ядвігай заснаваў тут касцёл у 1477 годзе. У наступным годзе першы драўляны касцёл быў кансэкраваны віленскім біскупам Янам Ласовічам пад падвойным тытулам Найсвяцейшай Дзевы Марыі і Св. Яна Хрысціцеля. Новы касцёл на гэтым месцы быў пабудаваны ў 1618 годзе па фундацыі віленскага біскупа Яўстаха Валовіча. Інтэр’ер касцёла быў упрыгожаны роспісам. Галоўны алтар з абразом Найсвяцейшай Тройцы створаны на сродкі тагачаснага пробашча кс. Францішка Галішэўскага. Акрамя галоўнага алтара, святыню ўпрыгожвалі яшчэ тры алтары: Св. Францішка (фундатар Анджэй Альшэўскі), Найсвяцейшай Дзевы Марыі (фундатар Станіслаў Румбовіч), Святога Крыжа (створаны на сродкі кс. Мікалая Дыцюша, віленскага каноніка і ваўпянскага пробашча), а таксама алтарная кампазіцыя з фігурай Маці Божай (ахвяра Багданы Пшэслаўскай).
Яшчэ ў 1511 годзе князь Аляксандр Юр’евіч Гальшанскі і яго жонка Сафія заснавалі пры касцёле капліцу пад тытулам Св. Ганны, Беззаганнага Зачацця Найсвяцейшай Дзевы Марыі, Свв. Сафіі, Паўла і Аляксандра. У першай палове XVII ст. драўляная капліца далучалася да асноўнага аб’ёму касцёла, асвятлялася чатырма вокнамі, унутры было два алтары: галоўны — Зняцця з крыжа, бакавы — Пахавання ў грабніцы.
У 1630-х гадах касцёл згарэў. Святыню адбудавалі з дрэва каля 1640. Фундатарамі пабудовы сталі князь Казімір Леў Сапега, тагачасны маршалак, і яго жонка Тэадора Крысціна. У 1679 годзе касцёл быў кансэкраваны віленскім біскупам-суфраганам Мікалаем Слупскім. Гэта была крыжападобна ў плане святыня з высокай вежай-званіцай над уваходам. Мелася шэсць разьбяных алтароў, пафарбаваных у чорны колер з пазалочанымі элементамі: галоўны — з абразом Укрыжавання, два меншыя ў прэсбітэрыі — Св. Стэфана і Анёлаў-ахоўнікаў (абодва алтары фундаваў кс. Стэфан Бабкоўскі ў 1654 г.), брацкі алтар у капліцы Маці Божай Ружанцовай і яшчэ два ў капліцы Св. Ганны (фундацыі Казіміра і Тэадоры Сапегаў). У другім ярусе — абразы Беззаганнага Зачацця Дзевы Марыі і Св. Мацея. У 1745 годзе брацтва салдат усталявала ў Ружанцовай капліцы свой двух’ярусны алтар Святой Сям’і (да 1752 алтар быў перайменаваны ў гонар Св. Юзафа) з абразом Св. Антонія з Дзіцяткам наверсе. Над табернакулюмам галоўнага алтара быў усталяваны абраз Маці Божай Чэнстахоўскай, адзначаны 121 вотумам (па дадзеным з 1700 года). Пад прэсбітэрыем знаходзіўся вялікі склеп сям’і Кошчыцаў, два невялікія склепы былі пад Ружанцовай капліцай і яшчэ адзін, дзе быў пахаваны Ян Князевіч, — пад капліцай Св. Ганны. Цяпер усе скляпы засыпаныя. Побач з касцёлам стаяла драўляная званіца з пяццю званамі.
Гэты касцёл прастаяў амаль паўтара стагоддзя. Ён быў прызнаны струхнелым, і ў 1773 годзе на сродкі тагачаснага ваўпянскага пробашча кс. Юзафа Казіміра Касакоўскага (таксама зафундаваў новую плябанію і новыя будынкі парафіяльнага шпіталя) пабудаваны касцёл, які дзейнічае і сёння. 10 сакавіка 1776 года біскуп Юзаф Касакоўскі кансэкраваў святыню пад гістарычным тытулам Св. Яна Хрысціцеля. Сюды з папярэдняга касцёла перанеслі старажытныя алтары, амбон (у 1890 годзе створаны новы), лаўкі і іншае аздабленне. Перад касцёлам усталявалі слуп з драўлянай фігурай Св. Яна Непамука.
З пачатку XVII ст. пры ваўпянскай парафіі дзейнічаў шпіталь з драўлянай капліцай Звеставання Найсвяцейшай Дзевы Марыі. Шпітальная капліца мела сакрысцію і вежачку-сігнатурку; у алтары быў змешчаны абраз Найсвяцейшай Дзевы Марыі. Аднак да пачатку XVIII ст. капліцу разабралі, а набажэнства перанеслі ў касцёл.
Касцёл у Воўпе дзейнічаў увесь час. Мае статус помніка архітэктуры рэспубліканскага значэння.
Архітэктура
Падоўжаны аднанефны аб’ём з трансептам у сярэдняй частцы, утвораны дзвюма пяціграннымі больш нізкімі бакавымі прыбудовамі-капліцамі. У канцы алтарнай часткі нефа (з паўночнага захаду) вылучаныя перагародкамі тры сакрысціі. Галоўны фасад трохчасткавы: цэнтральная частка ў выглядзе неглыбокага рызаліту завершаная атыкам і трохвугольным франтонам, бакавыя ўтвораныя дзвюма двух’яруснымі вежамі з нізкімі шатровымі дахамі і фігурнымі шпілямі над імі. Неф накрыты ламаным гонтавым дахам з вежачкай над алтарнай апсідай, бакавыя прыбудовы — вальмавымі. Сцены ашаляваныя гарызантальна, расчлянёныя высокімі прамавугольнымі і лучковымі аконнымі праёмамі, умацаваныя вертыкальнымі брусамі-лапаткамі.
Інтэр’ер
У інтэр'еры неф — вялікае прамавугольнае ў плане памяшканне з падшыўной бэлечнай плоскай столлю, аформленай філёнгамі ў выглядзе несапраўдных кесонаў. З ім арачнымі праёмамі злучаныя бакавыя прыбудовы.
Прастору нефа замыкае драўляны разьбяны галоўны алтар — помнік манументальна-дэкаратыўнага мастацтва 1-й паловы XVII ст., які спалучай рысы маньерызму і ранняга барока (майстар невядомы). Устаноўлены на масіўным высокім цокалі, алтар мае характэрную для XVII ст. структуру трохвосевай аркі з двух’яруснай цэнтральнай часткай. Алтар аднаўляўся ў 1773, 1899, 1998 гады. Новы пасаборавы алтар усталяваны ў 2000 годзе.
Ніжні ярус падзелены па вертыкалі чатырма калонамі карынфскага ордара на тры часткі: у цэнтры — абраз «Укрыжаванне». у бакавых — скульптуры Святых Казіміра і Яна Хрысціцеля (вышыня больш за 2 м). Вонкавыя калоны яруса пазалочаныя, унутраныя ўпрыгожаныя разьбой у выглядзе стылізаванай вінаграднай лазы.
У тымпане франтону першага ярусу рэльефная выява Саваофа на дэкаратыўна-арнаментальным воблаку. Абрамляюць франтон постаці двух анёлаў, што нібыта зляцелі сюды з парталаў італьянскіх храмаў эпохі Адраджэння.
У верхнім ярусе знаходзіцца абраз залочанымі калонамі карынфскага ордара, і драўляныя, таніраваныя пад золата паўтараметровыя скульптурные выявы Святых Лізаветы і Кацярыны або апосталаў Пятра і Паўла. Увянчаны алтар арнаментальна-дэкаратыўным фрызам.
Алтар багата дэкарыраваны накладной і скразной разьбой у выглядзе арабескавых паясоў, ракавін, картушаў, галовак херувімаў. Кантраст паміж чорным колерам паверхні алтарных плоскасцей і пазалотай разьбы і скульптуры характэрны для ранняга барока.
На цокалі воўпенскага алтара захаваўся герб, які, відаць, належаў фундатару храма. Гэта дазваляе ўдакладніць час стварэння алтара. Герб на алтары — падканцлера Казіміра Льва Сапегі (1609—1656), сына вядомага дзяржаўнага дзеяча Вялікага Княства Літоўскага Льва Сапегі. У цэнтры картуша — асноўны матыў герба Сапегаў: страла з дзвюма рысачкамі. Левая палова герба сведчыць пра паходжанне бацькі фундатара касцёла: лілеі належаць Івану Сапегу, а меч, акаймаваны чатырма паўмесяцамі, — з герба князёў Друцкіх-Сакалінскіх (княгіня Друцкая-Сакалінская была маці Льва Сапегі). Правая палова герба гаворыць аб паходжанні маці фундатара, Лізаветы Радзівіл: уверсе — арол з герба яе бацькі, гетмана Радзівіла, унізе — герб яго жонкі, Лізаветы Тэнчынскай.
Аналагі пластычных форм воўпенскага алтара і яго дэкору сустракаюцца ў касцёлах Баварыі (Ландсгут, Полінг), а таксама ў храмах Малой Польшчы (алтар Св. Станіслава ў марыяцкім касцёле г. Кракава).
Бакавыя алтары — двух’ярусныя. Злева — алтар Маці Божай Ружанцовай, створаны каля 1640 года па фундацыі Станіслава Кошчыца. У цэнтры, паміж падвойных гладкіх карынфскіх калон, знаходзіцца абраз Маці Божай Ружанцовай, у разьбяных і пазалочаных маньерыстычных «вушах» — разьбяныя скульптуры Свв. біскупаў Мікалая і Станіслава як увасабленне ўсходняй і заходняй Цэркваў. У другім ярусе ў раме авальнай формы змешчаны абраз Унебаўзяцця Дзевы Марыі (або Маці Божай Анёльскай), намаляваны каля 1775 г. Завяршаюць кампазіцыю паліхромныя фігуры Свв. Кацярыны Александрыйскай, Міхала Арханёла і Юдыты. На менсе намаляваны выявы Веры, Надзеі і Любові.
Справа — алтар Маці Божай Вастрабрамскай (раней тут быў абраз Святой Сям’і з XVIII ст., цяпер ён змешчаны на алтарнай сцяне, справа ад галоўнага алтара) з тытульным абразом пачатку XX ст. У другім ярусе — абраз Св. Антонія з XVIII ст. Кампазіцыю завяршае фігура Св. Міхала Арханёла з мячом у акружэнні разьбяных картушаў з манаграмамі IHS i MARYA. Злева яшчэ захавалася фігурка анёла.
У паўднёва-ўсходняй частцы нефа над уваходам хоры з простай шчытавой агароджай. Неабарочны арганна 9 галасоў, створаны майстэрняй Вацлава Бернацкага, усталяваны ў 1903 годзе.
Вежа-званіца
Касцёльная тэрыторыя абнесена невысокай бутавай агароджай, галоўны ўваход пазначаны брамай у выглядзе чатырох грувасткіх цагляных атынкаваных слупоў. Справа ад касцёла ў 1858 годзе была асобна пабудавана двух’ярусная вежа-званіца. Сюды былі перанесены званы са старой званіцы (пералітыя з папярэдніх у 1837 годзе), а ў 1930 годзе парафіяне набылі новы звон «Ян Хрысціцель».
Марыян Спыхальскі
Марыян Спыхальскі (Marian Spychalski, падпольны псеўданім — Ма́рак, 6 снежня 1906—7 чэрвеня 1980) — польскі ваенны, дзяржаўны і камуністычны дзеяч, маршал Польшчы.
Даваенны перыяд
Нарадзіўся ў Лодзі, якая была тады павятовым горадам у Петракоўскай губерні Расійскай імперыі. З 1929 года член Саюза незалежнай сацыялістычнай моладзі «Жыццё». У 1931 годзе скончыў Варшаўскі політэхнічны інстытут і ў тым жа годзе ўступіў у Камуністычную партыю Польшчы. Шмат працаваў архітэктарам у Варшаве і ў Познані, па яго праектах пабудаваны будынкі некалькіх школ і гімназій, будынак ваеннага суда ў Варшаве, царква на адных з варшаўскіх могілак. У 1937 годзе атрымаў Гран-пры на міжнароднай выстаўцы ў Парыжы. З 1935 года — генеральны дырэктар Дэпартамента грамадскіх будынкаў Варшавы.
Другая сусветная вайна
У ліпені 1944 года выйшаў на тэрыторыю, вызваленую Чырвонай Арміяй і прызначаны начальнікам Галоўнага штаба Войска Польскага. Аднак паколькі Спыхальскі не меў ваеннай адукацыі і вопыту баявых дзеянняў, ён не мог прынесці значнай карысці на гэтым пасадзе, калі асноўнай задачай Войска Польскага сталі не партызанскія аперацыі, а шырокамаштабныя баявыя дзеянні па вызваленні краіны. У верасні 1944 года пераведзены на пасаду мэра Варшавы (фактычна тады яго паўнамоцтвы распаўсюджваліся толькі на вызваленую савецкімі войскамі правабярэжную частку горада — Прагу).
Першы паваенны час і арышт
З 1945 года — член Цэнтральнага Камітэта і член Палітбюро ЦК Польскай рабочай партыі, а таксама намеснік Міністра абароны Польшчы па палітычнай працы. У 1948 годзе пры стварэнні Польскай аб'яднанай рабочай партыі абраны членам яе Цэнтральнага Камітэта і членам Палітбюро.
Стаў адной з ахвяр барацьбы за лідарства ў Польшчы паміж Уладзіславам Гамулкам і Баляславам Берутам, якая скончылася перамогай апошняга. Спачатку ў красавіку 1949 года пераведзены на менш значную пасаду Міністра аднаўлення і будаўніцтвы Польшчы. Ужо ў лістападзе таго ж года на Пленуме ЦК ПАРП абвінавачаны ў нацыяналістычным ухіле, непадпарадкаванні лініі партыі, выведзены з Палітбюро і адпраўлены на працу архітэктарам у гарадское ўпраўленне Вроцлава.
У маі 1950 года арыштаваны, неўзабаве арыштавалі і Уладзіслава Гамулку. У зняволенні падвяргаўся катаванням, прызнаў сябе вінаватым у шматлікіх злачынствах (шпіянаж на карысць Англіі, нацыяналізм, правы ўхіл). Аднак неўзабаве пасля смерці І. В. Сталіна, арышту Л. П. Берыі і сакрэтнага асуджэння практыкі рэпрэсій у СССР, Б. Берут адмовіўся ад ідэі судовага працэсу над Гамулкам, Спыхальскім і іншымі арыштаванымі па іх справе. У той жа час ён не мог іх вызваліць са зняволення без шкоды для свайго аўтарытэту, паколькі яго асабістая роля ў іх арышце была добра вядомая. Спыхальскі працягваў заставацца ў зняволенні без суда, хоць допыты і катаванні былі спынены, а ўмовы ўтрымання палепшыліся.
Рэабілітацыя і праца на вышэйшых пасадах
Праз некалькі дзён пасля смерці Б. Берута ў сакавіку 1956 года Спыхальскі быў вызвалены і цалкам рэабілітаваны, а таксама адноўлены ў вайсковым званні. У кастрычніку таго ж года яго стары сябар Уладзіслаў Гамулка прыйшоў да ўлады і стаў першым сакратаром ЦК ПАРП. Спыхальскі неадкладна быў уведзены ў склад ЦК ПАРП і ў Палітбюро ЦК ПАРП, прызначаны намеснікам Міністра абароны Польшчы — начальнікам Галоўнага палітычнага ўпраўленне Войска Польскага. Праз месяц, у лістападзе 1956 года па катэгарычным патрабаванні Гамулкі з Польшчы быў адкліканы міністр — маршал Польшчы і Маршал Савецкага Саюза К. К. Ракасоўскі, і Спыхальскі быў прызначаны на пасаду Міністра абароны. 7 кастрычніка 1963 года ён быў выраблены ў маршалы Польшчы (апошні, каму было прысвоена гэта званне).
Падчас Польскага палітычнага крызісу 1968 года Спыхальскі ў красавіку 1968 года быў вызвалены з пасады міністра і прызначаны Старшынёй Дзяржаўнага Савета Польшчы (вышэйшая выканаўчая пасада ў дзяржаве). У 1970 годзе Гамулка быў адхілены ад улады і ўжо ў снежні М. Спыхальскі вызвалены ад пасады старшыні Дзяржаўнага Савета, выведзены з Палітбюро ЦК ПАРП, а ў 1971 годзе і са складу ЦК.
Быўшы адпраўленым на пенсію, знаходзіўся ў кіраўніцтве некаторых грамадскіх арганізацый, запрашаўся на ўрачыстыя мерапрыемствы. Сканаў 7 чэрвеня 1980 года ў Варшаве. Пахаваны з вышэйшымі дзяржаўнымі ўшанаваннямі на могілках Вайсковыя Павонзкі.
Родны брат Юзаф Спыхальскі да 1939 года служыў афіцэрам у Войску Польскім, пакінуў краіну пасля акупацыі Германіяй у 1939 годзе. У 1942 годзе закінуты ў Польшчу з Лондана і прыняў актыўны ўдзел у дзейнасці Арміі краёвай. Пры спробе арышту агентамі гестапа аказаў супраціўленне і загінуў у перастрэлцы.
Франкізм
Франкізм (franquismo) — сістэма і ідэалагічнае абгрунтаванне дыктатуры Франсіска Франка, які кіраваў у Іспаніі з 1939 па 1975 гады. Ідэалогія носіць значна менш таталітарны характар, чым італьянскі фашызм і нямецкі нацызм. Характарызавалася наяўнасцю рэакцыйных рухаў (Фаланга), вялікім уплывам каталіцкай царквы. З цягам часу «жорсткасць» рэжыму слабела.
Форма кіравання і франкісцкая сістэма мелі ярка выяўлены персаналісцкі характар, гэта значыць у большай ступені вызначаліся асобай дыктатара, чым нейкай пэўнай ідэалогіяй. Франка, які не адрозніваўся харызматычнасцю, здолеў утрымаць у сваіх руках практычна неабмежаваную ўладу да самай сваёй смерці ў 1975 годзе. Падчас яго кіравання ў Іспаніі не было кадыфікаванай канстытуцыі, дзейнічала толькі абмежаваная колькасць выдадзеных ім асноўных законаў, якія мелі статус канстытуцыйных. На ўсе значныя пасады ў дзяржаве, аж да ўзроўню правінцый, Франка прызначаў людзей, з якімі яго злучалі асабістыя даверныя адносіны. Тыя ўстановы, якім ён перадаваў уладныя паўнамоцтвы або якія ён не мог ігнараваць, напрыклад, дзяржаўную партыю «Нацыянальны рух», каталіцкую царкву і ваенных ён увесь час настройвоў адну супраць адной.
Па меркаванні франкісцкай эліты франкізм атрымаў сваю легітымацыю перамогай у Грамадзянскай вайне, якая разглядалася не проста як перамога свайго светапогляду, але і як абарона іспанскай і еўрапейскай цывілізацыі і культуры. Паколькі каталіцтва лічылася складовай часткай іспанскай культуры, царква цесна супрацоўнічала з дзяржавай у рамках так званага нацыянал-каталіцтва.
За 39 гадоў свайго існавання франкісцкая дзяржава зведала значныя змены ў эканоміцы, знешняй палітыцы і ў меншай ступені ва ўнутранай палітыцы. Перыяд дыктатуры Франка ў Іспаніі можна падзяліць на некалькі этапаў. Пачатковы, дэспатычны этап, калі ішла масавая расправа над групамі насельніцтва, якія пацярпелі паражэнне ў Грамадзянскай вайне, мае пэўныя рысы фашысцкіх рэжымаў таго часу і планавай эканомікі. У канцы кіравання Франка рэжым быў хутчэй аўтарытарна-кансерватыўным, калі пасля працяглага перыяду ўнутранай стагнацыі краіна перажыла «эканамічны цуд», пачатак якому паклаў стабілізацыйны план 1959 года. Іспаніі ўдалося падняцца да ўзроўню развітых краін у дзясятцы самых буйных індустрыяльных дзяржаў свету. Эканамічны прагрэс, тым не менш, не падтрымліваўся якім-небудзь імкненнем да палітычнай адкрытасці.
У сучасных даследчыкаў адсутнічае адназначная пазіцыя па класіфікацыі франкізму. У выніку чаго ў розных аўтараў яны вар'іруюцца ад яго аднясення да фашызму да прызнання формай аўтарытарызму. Часам франкізм таксама адносяць да ўнікальных формаў палітычнага (дзяржаўнага) рэжыму.
Сонечнае зацьменне на Марсе
Два спадарожнікі Марса — Фобас і Дэймас, нашмат меншыя за Месяца, што значна зніжае частату сонечных зацьменняў на гэтай планеце. У абодвух спадарожнікаў Марса дыяметр недастатковы для поўнага пакрыцця дыску Сонца, таму на Марсе бываюць толькі кальцавыя сонечныя зацьменні.
Зацьменні, выкліканыя Фобасам
Нягледзячы на малы памер Фобаса (прыкладна 20 на 25 км) і яго хуткі рух па арбіце, назіральнік з паверхні Марса не змог бы бачыць сонечнае зацьменне даўжэй, чым трыццаць секунд. Фобас робіць адзін абарот па арбіце Марса ўсяго толькі за 7 гадзін, 39 хвілін, тады як працягласць марсіянскага дня складае 24 гадзіны 37 хвілін, а гэта азначае, што Фобас здольны стварыць два сонечныя зацьменні за адзін марсіянскі дзень. Такія зацьменні з’яўляюцца кольцападобнымі, паколькі Фобас з’яўляецца недастаткова вялікім ці блізкім да Марса, каб стварыць поўнае сонечнае зацьменне.
Зацьменні, выкліканыя Дэймасам
Дэймас занадта малы (памерам прыкладна 15 на 10 км) і размешчаны занадта далёка ад Марса, каб выклікаць любое зацьменне. Самае большае, што мог бы ўбачыць назіральнік з Марса — гэта праходжанне аб’екта на фоне Сонца.
Мнішак
Мнішак — прозвішча прадстаўнікоў польскага дваранскага роду.
Святаянская гара
Святаянская гара, або гара Святы Ян  — узгорак, які ўзвышаецца сярод лесу каля вёскі Смаляры Барысаўскага раёна.
Вышыня гары складае каля 20 метраў. На гары раней было паганскае капішча, пазней замененае на пакланенне хрысціянскаму Святому Яну. Да 1940 года на вяршыні гары стаяла драўляная скульптура святога ў чалавечы рост, пад ёй знаходзілася капліца, ад якой захаваліся падмуркі. Ля падножжа Святаянскай гары знаходзіцца крыніца, якую ў народзе лічылі святой і ласкава называлі «Езусік», недалёка ад яе з даўніх часоў святкуюць Купалле. Да нашага часу захавалася традыцыя на Вялікдзень кідаюць у крыніцу грошы, акрамя таго паломнікі прыносяць у ахвяру ежу.
Элен Бёрсцін
Элен Бёрсцін (Ellen Burstyn), Эдна Рэй Джылулі (Edna Rae Gillooly; нар. 7 снежня 1932, Дэтройт, Мічыган, ЗША) — амерыканская тэатра, кіно і тэлебачання.
Амхара
Амхара, амхарцы, амара (саманазва: አማራ) — народ у Эфіопіі. Жывуць пераважна ў цэнтральнай, паўночнай і ўсходняй частцы Эфіопіі. Адносяцца да эфіопскай пераходнай расы. Амхарская мова паўднёвай падгрупы семіцкай групы афразійскай сям'і. Пісьменнасць на аснове ўласнай графікі. Вернікі: хрысціяне-монафізіты, ёсць каталікі, пратэстанты, мусульмане-суніты. Агульная колькасць - 27 696 тыс. (2014 г.)