cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Дзеясловы англійскай мовы
Can i may
Мадальны дзеяслоў can у большасці выпадкаў выражае фізічную здольнасць, магчымасць штосьці зрабіць (I can swim -Я ўмею плаваць). Дзеяслоў may звычайна выражае дазвол ці забарону на тое ці іншае дзеянне (May I smoke here? - Можна мне тут курыць?). Can i may перадаюць таксама нязначную верагоднасць чаго-небудзь (He can/may be working now - Магчыма, ён зараз працуе). Абодва дзеясловы маюць форму прошлага часу could i might адпаведна. У будучым часе, і не толькі, can замяняецца сінонімам be able to (быць здольным на штосьці), а may замяняецца на пасіўную канструкцыю дзеяслова allow (дазваляць) - be allowed to. Выраз can't help звычайна перакладаецца "ня магчы не (рабіць што-небудзь)" (I can't help laughing - Я не магу не смяяцца).
Must, have to i be to
Гэтыя 3 дзеясловы перадаюць ідэю абавязку. Must звычайна выражае альбо неабходнасць (I must go to work - Я павінен ісці на работу), альбо значную верагоднасць чаго-небудзь (She must be at home - Хутчэй за ўсе яна дома). Дзеяслоў have to можа замяняць must у прошлым і будучым часе, але сам перадае крыху іншы сэнс - "вымушанасць": I had to tell him everything - Я быў вымушаны ўсе сказаць яму. Есць прынцыповая розніца і паміж адмоўнымі формамі гэтых дзеясловаў: mustn't азначае "нельга", а don't have to - "няма неабходнасці". Дзеяслоў be to перадае ідэю службовага абавязку (I am to conduct the reseach - Я павінен праводзіць гэта даследванне), наканаванасці лесам (The girl was to become his wife - Гэтай дзяўчыне было наканавана стаць яго жонкай). Дзеясловы have to i be to не маюць звычайных граматычных уласцівасцяў мадальных дзеясловаў (адсутнасць будучага часу, адсутнасць дапаможных дзеясловаў (есць у have to)), але традыцыйна адносяцца да мадальных. Спалучэнне must needs з'яўляецца ўстойлівым і перакладаецца словам "абавязкова".
Shall
Гэты дзеяслоў выкарыстоўваецца ў сучаснай англійскай мове для выражэння абавязку павіннасці, напрыклад у кантрактах і іншых юрыдычных дакументах: The Seller shall make reasonable compensation to the Buyer - Прадавец абавязаны выплаціць разумную кампенсацыю пакупніку. Таксама сустракаецца ў ветлівых прапановах: Shall I go with you? - Хочаш, пайду з табой/Ці не жадаеце, каб я з вамі пайшоў?
Should i ought to
Дзеясловы should i ought to перадаюць ідэю аб тым, што пажадана альбо варта зрабіць, але не абавязкова: You should (ought to) read this book - Вам варта прачытаць гэту кнігу. Яшчэ яны могуць перадаваць верагоднасць, магчымасць чаго-небудзь: He should be at home now - Ён, верагодна зараз знаходзіцца дома. Таксама should можа выкарыстоўвацца для выражэння эмоцый: Why should I marry this guy? - Чаму гэта я павінна выходзіць за гэтага хлопца? Дзеяслоў should звычайна выкарыстоўваецца ў паўсядзеннай англійскай, а ought - у "сур'езных" сітуацыях: афіцыйная лексіка, бацькоўскія парады і г. д. Дзеяслоў should першапачаткова быў формай дзеяслова shall, але ў сучаснай англійскай мове яны разглядаюцца як самастойныя дзеясловы з рознымі значэннямі.
Will
Гэты дзеяслоў можа складаць цяжкасці пры перакладзе бо з'яўляецца адначасова звычайным правільным (са значэннем "праяўляць волю, загадываць") і дапаможным пры выражэнні будучага часу і мадальным. Мадальны дзеяслоў will i яго форма прошлага часу would могуць перадаваць звычкі, дзеянні які паўтараюцца час ад часу (He will sit for hours by the window - Ён сядзіць многія гадзіны ля акна). Адмоўная форма гэтых дзеясловаў выражае адмову каго-небудзь ад тых ці іншых дзеянняў ці брак у рабоце неадушаўленых прадметаў (My pen won't write - Мая асадка не піша). У камбінацыі з дзейнікам першай асобы will як мадальны дзеяслоў перадае праяўленне волі (I will not forgive her for that - Я ей гэтага не дарую/Я не жадаю ей гэта дараваць).
Need i dare
Дзеяслоў need можа быць і мадальным і звычайным. Значэнні, якія ён перадае: патрэба ў чым-небудзь ці яе адсутнасць: Need I repeat it? - Ці трэба мне гэта паўтарыць? Як мадальны дзеяслоў need звычайна сустракаецца ў пытаннях і адмоўных сказах. Можа выкарыстоўвацца ў сцвярджальных сказах, але гэта рэдкасць. Need як звычайны дзеяслоў не мае такіх абмежаванняў.
Мадальны дзеяслоў dare выкарыстоўваецца пераважна ў пытаннях і ў адмоўных сказах і выражае значэнне "асмельвацца, адважвацца": How dare you look at me? - Як ты асмельваешься глядзець на мяне? Можа выкарыстовацца і як звычайны правільны дзеяслоў ва ўсіх відах сказаў: He didn't dare to go there again - Ён не асмельваўся хадзіць туды ізноў. Выраз dare say з'яўляецца ўстойлівым і перакладаецца "асмелюсь сказаць, я лічу, магчыма".
Фразавыя дзеясловы
Фразавыя дзеясловы (phrasal verbs) - гэта спалучэнне дзеясловаў з прыназоўнікамі ці часціцамі, якія ставяцца пасля дзеяслова. Некаторыя спецыялісты па граматыцы англійскай мовы дзеяляць іх на 4 тыпы:
Трэба зазначыць што не ўсе фразавыя дзеясловы строга падпарадкуюцца такой сістэме. Напрыклад дзеяслоў work out можа быць непераходным (3-і тып) і значыць "практыкавацца ў спартыўнай зале, пампаваць мускулы", але можа выкарыстоўвацца з дапаўненнем, якое выражаецца займеннікам ці назоўнікам, тады ён робіцца пераходным (2-і тып) і перадае зусім іншы сэнс "вырашаць (задачу, праблему), распрацоўваць (праект)").
Пагосцкі сельсавет
Назву Паго́сцкі сельсавет маюць:
Новаяльнянскі сельсавет
Новаяльня́нскі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Дзятлаўскага раёна Гродзенскай вобласці. Адміністрацыйны цэнтр — гарадскі пасёлак Наваельня.
Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Дзятлаўскага раёна Баранавіцкай вобласці БССР. Цэнтр — вёска Наваельня. 4 мая 1945 года сельсавет скасаваны, яго тэрыторыя перададзена ў адміністрацыйнае падпарадкаванне Новаяльнянскаму пассавету.
30 чэрвеня 2015 года Новаяльнянскі пассавет рэарганізаваны ў Новаяльнянскі сельсавет. У склад сельсавета ўваходзіць адзін населены пункт — гарадскі пасёлак Наваельня, які і з’яўляецца яго цэнтрам.
Нававіленская вуліца
Нававіленская — вуліца Цэнтральнага раёна Мінска. Вуліца названа ў гонар горада Вільня (назва горада Вільнюс да 1940 года).
Паштовае аддзяленне — 220053 (Старавіленскі тракт, 28/1)
Апісанне
Перасякае Старавіленскі тракт і ідзе з паўднёвага ўсходу на паўночны захад. Побач паралельна ідзе Нававіленскі завулак. Перасякае вуліцу Арлоўская. Направа ад вуліцы пачынаюцца вуліцы: Шчадрына, Наватарская, Мірная, Стадыённая, завулак Чарвякова.
Забудова
Нумары дамоў :
Некаторыя дамы — барачнага тыпу.
НФЛ у сезоне 1979
Турнірная табліца
В = Выйгрыш, П = Паражэнне, Н = Нічыя, % = Адсотак перамог, АН = Ачкі набраныя, АП = Ачкі прапушчаныя
– Лепшы пакажчык сярод другіх каманд, – Пераможца дывізіёна
Аляксандр Мікалаевіч Біч
Аляксандр Мікалаевіч Біч — беларускі дзяржаўны дзеяч. Член Аграрнай партыі.
Біяграфія
З 5 красавіка 1982 года па 31 сакавіка 2015 года працаваў дырэктарам Адкрытага акцыянернага таварыства «Селекцыйна-гiбрыдны цэнтр „Заходнi“» (у савецкі час — міжкалгаснае прадпрыемства «Заходняе») (аг. Вялікія Матыкалы, Брэсцкі раён).
У 1995 годзе быў абраны ў другім туры галасавання дэпутатам Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь 13-га склікання ад Брэсцкай сельскай выбарчай акругі № 7.
Уладзімір Іванавіч Вярнадскі
Уладзімір Іванавіч Вярнадскі (Владимир Иванович Вернадский;  —, ) — расійскі, украінскі і савецкі геахімік, заснавальнік біягеахіміі, адзін са стваральнікаў сучаснай канцэпцыі біясферы.
Біяграфія
Вучыўся ў класічных гімназіях Харкава і Пецярбурга (1873—1881), на прыродазнаўчым аддзяленні фізіка-матэматычнага факультэта Пецярбургскага ўніверсітэта (1881—1885). Настаўнікамі У. Вярнадскага былі буйныя рускія навукоўцы Д. Мендзялееў, В. Дакучаеў, А. Бекетаў, І. Сечанаў і інш. Ва ўніверсітэце У. Вярнадскі пачаў працаваць у галіне прыродазнаўчых навук, праблем філасофіі і навуковага светапогляду. У 1885—1888 гадах У. Вярнадскі працаваў захавальнікам Мінералагічнага кабінета Пецярбургскага ўніверсітэта. У 1886 годзе У. Вярнадскі ажаніўся. У 1888—1890 гадах у навуковай камандзіроўцы ў Італіі, Германіі і Францыі для падрыхтоўкі да прафесарскага звання. У 1890—1911 гадах У. Вярнадскі як прыват-дацэнта, а затым прафесар, выкладаў мінералогію і крышталяграфію ў Маскоўскім універсітэце, абараніў у Пецярбургскім універсітэце магістарскую (1891) і доктарскую (1897) дысертацыі. У 1906 годзе абраны правадзейным членам-ад’юнктам па мінералогіі Пецярбургскай Акадэміі навук і прызначаны загадчыкам мінералагічным аддзяленнем Геалагічнага музея Акадэміі. У 1911 годзе У. Вярнадскі вярнуўся ў Пецярбург, працаваў у Акадэміі навук і ў 1912 г. быў абраны ў ёй ардынарным акадэмікам па мінералогіі. У канцы XIX — пачатку XX ст. у Маскве і Пецярбургу склалася навуковая школа У. Вярнадскага ў галіне геалогіі і мінералогіі.
Памёр у Маскве, пахаваны на Навадзявочых могілках.
Сям’я
У 1886 годзе У. Вярнадскі ажаніўся з Наталляй Ягораўнай Старыцкай (1862—1943), разам яны пражылі болей 56 гадоў, як казаў сам Вярнадскі — «душа ў душу, думка ў думку». У сям’і было двое дзяцей — сын Георгій (1887—1973), прафесар рускай гісторыі, дачка Ніна Вярнадская-Толь (1898—1985), урач-псіхіятр. Дзеці засталіся ў эміграцыі ў ЗША.
Грамадская дзейнасць
Член Дзяржаўнага савета (1906, 1907—1911, 1915—1917).
Навуковая дзейнасць
Дзейнасць Вярнадскага аказала велізарны ўплыў на развіццё навук аб Зямлі, на станаўленне і рост АН СССР, на светапогляд многіх людзей. Ён распрацаваў фундаментальныя праблемы сучаснага прыродазнаўства, аказаў вялікі ўплыў на фармаванне экалагічнай свядомасці. У сваіх поглядах на прыроду ішоў ад адзінства Космасу, які эвалюцыянуе ў кірунку да жыцця і павелічэння сілы розуму ў Сусвеце. Вылучаў тры навуковыя карціны свету: абстрактна-механічную (электроны, атамы, фізічныя законы), прыродна-гістарычную, або біясферную (прырода, аплодненая жыццём), і гуманітарную (чалавек разумны і грамадства). «Гэтыя розныя па форме, незалежныя, але якія пранізваюць адна адну карціны свету суіснуюць у навуковай думцы побач, ніколі не могуць быць аб’яднаны ў адно цэлае, у адзін абстрактны свет фізікі або механікі». Падкрэсліваючы значэнне біясфернага светапогляду, Вярнадскі яшчэ ў 1915 папярэджваў пра небяспеку самазнішчэння, пагражаючую чалавецтву ў сусветнай тэрмаядзернай вайне. Аднак на развіццё цывілізацыі вучоны глядзеў з аптымізмам, лічыў, што «ў геалагічнай гісторыі біясферы перад чалавекам адчыняецца велізарная будучыня, калі ён зразумее гэта і не будзе выкарыстоўваць сваю працу і свой розум на самазнішчэнне». Ён марыў, каб навуковая думка аб’яднанага чалавецтва ператварылася ў «геалагічную сілу», якая зменіць прыроду і з дапамогай якой біясфера пяройдзе ў новы стан — наасферу (сферу розуму) і паступова пашырыцца на ўвесь Космас. Больш поўна ідэі Вярнадскага раскрыліся, калі чалавецтва, пачаўшы падпарадкоўваць касмічную прастору, стала ўсведамляць залежнасць свайго зямнога дому ад розуму.
У 1915—1930 гадах старшыня Камісіі па вывучэнні прыродазнаўчых вытворчых сіл Расіі, быў адным са стваральнікаў плана ГОЭЛРО. Камісія ўнесла вялікі ўклад у геалагічнае вывучэнне Савецкага Саюза і стварэнне яго незалежнай мінеральна-сыравіннай базы.
Ларыса Дзмітрыеўна Ляшэнка
Ларыса Дзмітрыеўна Ляшэнка ( — ) — беларускі і. Кіраўнік і балетмайстар народнага ансамбля песні і танца «Нёман».
Біяграфія
Нарадзілася ў Вільнюсе ў 1914 годзе, але ў хуткім часе пераехала з сям’ёй ў горад Арол, дзе дзяўчынка скончыла школу мастацтваў і музычнае вучылішча.
У 1941 годзе ў час гастроляў тэатра разам з мужам і сынам трапіла ў канцлагер. А пасля заканчэння вайны пазнаёміліся з Рыгорам Шырмам, які запрасіў іх у Гродна, у ансамбль песні і танца.
NGC 2428
NGC 2428 — рассеянае скопішча ў сузор’і Карма.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Ларыса Дзмітрыеўна Ляшэнка
Узнагароды
У адным з мікрараёнаў горада яе імем названа вуліца.
Катая
Катаючы (Kataja, Inakari) — востраў, які з'яўляецца самай усходняй кропкай Швецыі і размешчаны на поўдзень ад Хапаранды ў Норботэн. Плошча вострава 0,71 км², 2 км у даўжыню і 200—300 м у шырыню. Востраў з'яўляецца вынікам узняцця Скандынаўскага паўвострава і злучэння астравоў Катая і Інакары.
Востраў падзелены паміж Швецыяй і Фінляндыяй. Мяжа была вызначана ў 1809 годзе.
Палеаграфія
Палеагра́фія (παλαιός — старажытны; γραφω — пішу) — дапаможная гістарычная навука, якая вывучае знешнія прыкметы рукапісных помнікаў у іх гістарычным развіцці.
Агульнай палеаграфіі не існуе, а ў залежнасці ад алфавітаў, а таксама і моў, адрозніваюць палеаграфіі арабскую, армянскую, грузінскую, глаголіцкую, грэчаскую, індыйскую, кірыліцкую, кітайскую, лацінскую і інш. Напрыклад, славянская палеаграфія, у залежнасці ад мовы і асаблівасцей культурнага развіцця, падзяляецца на балгарскую, беларускую, заходнеславянскую, украінскую, рускую і сербскую.
Асноўная задача палеаграфіі — вывучэнне знешніх прыкмет старажытных рукапісаў дзеля вызначэння часу і месца іх стварэння. Вывучэнне знешніх прыкмет таксама дазваляе вызначыць аўтарства, гісторыю стварэння, устанавіць аўтэнтычнасць, выявіць падробкі і г. д.
Солвейг Крэй
Солвейг Крэй (Solveig Krey, нар., Лонкан) — нарвежскі ваенна-марскі афіцэр, першая ў свеце жанчына-камандзір падводнай лодкі.
Палеаграфія
Метад палеаграфіі параўнаўчы, і заключаецца ў вывучэнні знешніх прыкмет старажытных рукапісаў, месца і час стварэння якіх вядомыя і супастаўленні вынікаў гэтага вывучэння з вонкавымі прыкметамі помнікаў, месца і час стварэння якіх невядомы. Таксама палеаграфія, у пэўнай ступені, вывучае змест і асаблівасці мовы помнікаў, бо асаблівасці мовы сведчаць аб месцы стварэння помніка.
Солвейг Крэй
Біяграфія
Солвейг нарадзілася ў Лонкане ў 1963 годзе ў сям'і медсястры і электрыка. У 1989 годзе скончыла Нарвежскую ваенна-марскую акадэмію. Служыла на падводных лодках, спачатку вахтавым афіцэрам, пазней — штурманам. З лютага па верасень 1995 года праходзіла 26-тыдневы курс падрыхтоўкі камандзіраў падводных лодак. 11 верасня 1995 года Солвейг Крэй прыняла камандаванне падводнай лодкай KNM Kobben (S318), галаўным суднам свайго тыпу ў Ваенна-марскіх сілах Нарвегіі, стаўшы першай у свеце жанчынай-камандзірам падводнай лодкі і першай жанчынай-камандзірам карабля ў гісторыі нарвежскага флоту.
Пазней Солвейг Крэй камандавала падводнай лодкай KNM Uredd (S305) тыпу «Ула», а ў 2004 годзе выйшла ў адстаўку ў званні капітана 3-га рангу.
Палеаграфія
Палеаграфія датуе помнікі даволі вялікімі адрэзкамі часу — ад 10 да 200 гадоў, бо змены ў знешніх прыкметах старажытных рукапісаў адбываліся марудна. Таксама даволі шырока вызначаецца месца напісання — краінай ці рэгіёнам, якія былі пад ўплывам пэўнага культурнага цэнтра.
Альфрэд Брэм
Альфрэд Эдмунд Брэм (Alfred Edmund Brehm;  —, Рэнтэндорф у Цюрынгіі) — нямецкі вучоны-заолаг, аўтар знакамітай навукова-папулярнай працы «Жыццё жывёл».
Біяграфія
Нарадзіўся ў сям’і вясковага пастара Людвіга Брэма, вядомага еўрапейскага арнітолага. З ранняга ўзросту пад кіраўніцтвам бацькі прымаў удзел у прыродазнаўчых і асабліва заалагічных назіраннях і працах. Спачатку Альфрэд Брэм паступіў ва ўніверсітэт Альтэнбурга на факультэт архітэктуры (1843), аб чым ў сваім біяграфічным нарысе пра Брэма піша: «Аднак ён не выбраў сабе гэтай кар’еры. Не стаў нават урачом або навукоўцам-заолагам, як трэба было б чакаць…». Вучыўся ў Іенскім універсітэце.
Дырэктар Гамбургскага заапарка (1863—66), заснавальнік Берлінскага акварыума (1867). У час вандраванняў па Егіпце, Нубіі, Судане, Абісініі, Іспаніі, Нарвегіі, Заходняй Сібіры сабраў грунтоўны матэрыял па біялогіі жывёл і абагульніў яго ў папулярным дапаможніку па заалогіі «Жыццё жывёл» (т. 1—6, 1863—69), дзе апісаў жыццё і характары жывёл.
Морыц Саксонскі
Граф Морыц Саксонскі (Hermann Moritz Graf von Sachsen,,  — , ) — французскі палкаводзец, маршал Францыі (1744), галоўны маршал Францыі (1747).
Жыццё і служба
У 14 гадоў быў адпраўлены бацькам служыць пад начальствам Яўгенія Савойскага ў вайне за іспанскую спадчыну. Браў удзел у баявых дзеяннях супраць французаў у Фландрыі. У 1711 годзе атрымаў тытул графа саксонскага. У 1719 годзе бацька аддаў пад яго начальства нямецкі полк, і малады Морыц здолеў набыць павагу старэйшых праведзенымі ў ім паляпшэннямі, асабліва ў плане страявой падрыхтоўкі і мушкетнага агню.
Калі каля 1720 года ў Еўропе наступіла зацішша, Морыц аддаўся распуснаму жыццю, якое не спынілася і з пераходам яго ў французскую армію, але не замінала яму займацца сур'ёзным вывучэннем матэматыкі, фартыфікацыі і наогул ваеннай справы. Абранне яго герцагам курляндскім не адбылося з прычыны процідзеяння Расійскай імперыі, якая асцерагалася яго шлюбу з герцагіняй-удавой Ганнай Іаанаўнай.
З асаблівым адрозненнем дзейнічаў ён у вайне, выкліканай спрэчкамі аб польскім прастоле. Але ў поўнай сіле яго правадырскі талент выявіўся толькі ў вайне за аўстрыйскую спадчыну, пры аблозе і штурме Прагі (1741) і ўзяцці Эгера (1742), а таксама пры ваенных дзеяннях у паўднёвым захадзе Германіі. Насуперак інтрыгам зайздроснікаў Людовік XV у сакавіку 1744 года ўзвёў Морыца ў званне маршала Францыі і даручыў яму камандаванне французскай арміяй у Фландрыі.
Тут пад уплывам поглядаў на ваеннае мастацтва, якія панавалі тады, Морыц ператварыўся ў вельмі асцярожнага галоўнакамандуючага, які старанна пазбягаў бітваў і пераважна займаўся аблогамі крэпасцей; але ў кампаніях 1745—1747 гадоў, калі ён ужо цалкам самастойна камандаваў арміяй, прызначанай для заваявання аўстрыйскіх Нідэрландаў, маршал шукаў бітваў у адкрытым поле і, нягледзячы на цяжкую хваробу (вадзянку), атрымаў перамогі пры Фантэнуа (1745), Ракуры (1746) і Лаўфельдэ (1747). У гэту вайну талент Морыца выявіўся ў поўнай сіле; ён быў узведзены ў званне галоўнага маршала.
Пяру Морыца належыць выдатны трактат пра вайну і ваенную справу («Reveries»), які служыў у XVIII стагоддзі галоўнай крыніцай для вывучэння ваеннага мастацтва. У гэтым сачыненні нямала думак, якія значна апярэдзілі век Морыца (ідэя аб агульнаабавязковай вайсковай павіннасці; фарміраванні легіёнаў — самастойных тактычных адзінак — з 3 родаў зброі, зброі, зараджанай з казны; узмацненні агню пяхоты, замене хлеба сухарамі і капялюшоў каскамі).
Паколькі Морыц быў пратэстантам, яго пахавалі не ў Парыжы, а ў Страсбуры, у царкве Святой Фамы (галоўнай лютэранскай царкве горада). Раскошная грабніца Морыца Саксонскага служыць адной з мясцовых славутасцей.
Яго сувязь з актрысай Адрыянай Лекуўрор і яе атручанне суперніцай ляглі ў аснову сюжэту п'есы Э. Скрыба і оперы «Адрыяна Лекуўрор». Адна з незаконнанароджаных дочак Морыца стала бабуляй пісьменніцы Жорж Санд.
У мастацкай літаратуры
Морыц Саксонскі — адна з галоўных дзеючых асоб рамана «Сын Аўроры» — другога з дылогіі «Кроў Кёнігсмаркаў» французскай пісьменніцы Жульеты Бенцоні (першы раман дылогіі — «Аўрора» — распавядае пра яго маці — Аўрору фон Кёнігсмарк).
Клэвань
Клэвань (Клевань) — пасёлак гарадскога тыпу ў Ровенскім раёне Ровенскай вобласці Украіны, на рацэ Стубла. Адміністрацыйны цэнтр Клэванскага сельсавета. Плошча 54,6 км². Насельніцтва 7729 чал. (2017).
Вядомы дзякуючы папулярнаму турыстычнаму аб’екту Тунэль кахання.
У часы праўлення Чартарыйскіх
Датай заснавання пасёлка лічыцца 1113 як паселішча «Колывань».
Тытул князь Клэванскі і Жукоўскі (Książę na Klewanie i Żukowie) упершыню сустракаецца ў пісьмовых актах ад 5 лютага 1442, дзе гаворка ідзе аб размеркаванні земляў сярод сыноў князя Васіля Чартарыйскага.
У 1446 годзе вялікі князь Свідрыгайла ўзнагародзіў Міхаіла Чартарыйскага дароўным граматай на Клэванскі праваслаўны манастыр Св. Мікалая і бліжэйшыя паселішчы. (да 1914 года грамата перадачы захоўвалася ў Клэванском храме).
Першыя пісьмовыя згадкі пра Клэвань, як пра паселішча і як аб уласнасці князя Міхаіла Васілевіча Чартарыйскага датаваныя 1458 годам граматай Казіміра IV. Ад гэтага часу лёс роду Чартарыйскіх быў цесна звязаны з пасёлкам, які стаў іх радавым гняздом.
, сын, атрымаўшы адукацыю ў віленскіх езуітаў, першы з гэтага праваслаўнага княскага роду перайшоў у каталіцызм. Змена веравызнання патрабавала матэрыяльнага сведчання, чым і стала будаўніцтва драўлянага касцёла ў Клэвані ў 1590 годзе. Канчатковую перабудову і ўмацаванне замка завяршылі пасля смерці Фёдара ў 1561 годзе. На дзяцінцы пабудавалі трох’ярусную драўляную праваслаўную царкву. Для падводу вады ў равы, якія атачалі замак, на рацэ быў пабудаваны вадзяны млын і драўляныя плаціны з каналамі для падводу вады.
На месцы драўлянага касцёла 1610-га было завершана будаўніцтва мураванага, пабудаванага ў стылі ранняга барока італьянскімі дойлідамі. Відавочна, у гэты ж час быў замоўлены і алтарны абраз Маці Божай Клэванскай. Паводле непацверджаных звестак аўтарам мог быць майстар Балонскай школы Карла Дольчэ, які да таго часу ўжо праславіўся ва Украіне, напісаўшы некалькі вядомых абразаў для ўкраінскіх храмаў. Храм быў асвячаны ў 1637.
У 1617—1619 гадах Клэвань і замак тройчы падвяргаліся нападам татараў і тройчы яго нападаючыя трывалі паразу.
У 1632 годзе замак аддалі езуітам.
У 1640 годзе войскі Орды, разбурыўшы горад Роўна і разбурыў паселішчы Клэвань, здзейснілі чарговую спробу ўзяць Клэванский замак штурмам. Бой доўжыўся тыдзень. Паводле легенд абаронцы атрымлівалі ваенную дапамогу праз падземны ход з Алыцкаго замка. З прыходам ваеннай падмогі ад Радзівілаў, ардынцы былі акружаны і разбіты. Існуе і легенда аб залатой карэце, якую ардынцы, уцякаючы з акружэння, закапалі дзесьці паміж Алыкай і вёскай Драўлянае. Легенды распавядаюць, што падземныя хады з часам былі пашыраны і атрымалі новыя разгалінаваная. Гэтую версію падмацоўвалі перыядычныя правалы глебы паміж базарнай плошчы і Благавешчанску касцёлам, якія адбываліся да 70-х гадоў XX стагоддзя.
Падчас вызваленчай вайны ўкраінскага народа супраціў польскіх і ўкраінскіх магнатаў, якія пасля Берасцейскай уніі навязвалі ўкраінскаму народу адзіную веру — каталіцкую, адзіную мову — польскую, якія разбуралі праваслаўныя цэрквы і храмы ці аддавалі іх грэка-каталікам або перадавалі ў арэнду яўрэям, і ажыццяўлялі прыгнёт ўкраінскага насельніцтва, у 1648 годзе замак быў акружаны казацкім войскам. Пасля трохдзённага бою казакі авалодалі крэпасцю. Удзельнікам гэтых падзей быў вядомы ўкраінскі ваенны і дзяржаўны дзеяч, палкоўнік Валынскага (Звягельскага) казацкага палка Міхаіл Тыша.
Пасля бурных ваенных гадоў Клэвань пачалі аднаўляць. З мэтай адраджэння эканомікі ў 1654 з дапамогай Чартарыйскіх селішчу было прадастаўлена Магдэбургскае права, што абумовіла развіццё рамесніцтва, росквіт гандлю і рост польскай і яўрэйскай абшчын.
У 1777 годзе пры садзейнічанні Адама Ежы Чартарыйскага побач з замкам была пабудавана царква Раства Хрыстова, якая першапачаткова была ўніяцкай.
Пасля другога падзелу Рэчы Паспалітай у 1793 годзе Клэвань і частка зямель князёў Чартарыйскіх адышлі да Расійскай імперыі. Мяжа праходзіла адразу ж за сценамі замка па рацэ Субла. Замак з тых часоў практычна пуставаў.
Князь Канстанцін Чартарыйскі, пражываючы ў той час у Пулавах, вырашыў стварыць у Клэвані польскую гімназію. Для гэтага ў 1816 годзе была разабрана ўсходняя сцяна замка і на яе месцы былі ўзведзены два флігеля, дзе і размясцілася гімназія. Частка сямейнай бібліятэкі была перададзеная ў карыстанне гімназістам. Гімназія на тэрыторыі замка праіснавала да трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай. У 1831 расійскія ўлады зачынілі гэтую навучальную ўстанову. У 1834 годзе ў пустыя памяшканні закрытай польскай гімназіі была пераведзеная руская гімназія з Луцка, аднак, праз 2 гады яе перавялі ў Роўна.
У часы Першай сусветнай вайны і Польскіх войнаў
Пасля продажу замка і маёнтка рускаму цару ў 1877 годзе ў палацы Чартарыйскіх размясцілі кіравання маёнткамі царскай сям’і — валынскіх апанажаў.
У 1915 годзе падчас ваенных дзеянняў Першай сусветнай вайны палац быў разбураны, ня ацалеў ні дах, ні вокны. Пасля рамонту і частковай аднаўлення асобных памяшканняў у замку размясцілі духоўнае вучылішча.
У выніку падзей Першай сусветнай вайны, Кастрычніцкага бальшавіцкага перавароту 1917 года ў Расіі, і ў адпаведнасці з сепаратным 1918 года Клэвань увайшоў у склад Украінскай Народнай Рэспублікі. Пасля Паўла Скарападскаго з красавіка і да снежня 1918 года быў у складзе Другаго Гетманату, пасля чаго ў Клэвані зноў была адноўлена ўлада УНР.
Па завяршэнні польска-ўкраінскай вайны (1918—1919) і зняволення, тэрыторыі УНР, на якіх быв размешчаны Клэвань, адышлі ад УНР у Польшчу.
У 1920 году незалежная Украінская Народная Рэспубліка, якая ў той час вяла вайну на два фронты, была практычна заваяваная Чырвонай арміяй. У выніку Польска-савецкай вайны і Рыжскага мірнага дагавору 1921-га года Клэвань канчаткова увайшоў у склад Польскай Рэспублікі.
У 1927 годзе ў раёне чыгуначнай станцыі была адкрыта польская школа Динскага. Выкладанне праводзілася польскім. У наступным годзе на выездзе з Клэваня было пачата будаўніцтва другой польскай школы, завершанэ ў 1934 годзе. У 1929 годзе на Клэвань распаўсюдзілі правілы гарадской забудовы. Гэта спрыяла развіццю гандлю, прадпрымальніцтва і дробнатаварнай вытворчасці: хлебапячэння, малакаперапрацоўкі, пашыў адзення, вытворчасць вапны, цэглы і т. Значны ўклад у развіццё горада ўнесла яўрэйская абшчына, якая істотна ўзрасла і ў той час складала большасць насельніцтва Клэвані. У польскім даведніку па Валыні за 1929 г. Клэвань так і называюць — «żydowskie miasteczko o 1300 m. w pow. rówieńskim». У цэнтры горадка была размешчана сінагога — культавае збудаванне, пабудаванае з цэглы, у стылі барока, рэшткі якой цяпер пустуюць.
На аснове закона ад снежня 1920 на анэксаванных зямлях Беларусі, Валыні і Заходняй Украіны актыўна ўкаранялася асадніцтва. Асаднікаў надзяляли ўчастками лепшых зямель па некальки дзесяткаў гектараў. Асаднікі мелі зброю і аб’ядноўваліся ў саюзы. Гаспадарчыя на выдзеленых зямлях фактычна, як памешчыкі, яны выкарыстоўвалі мясцовае насельніцтва ў якасці бяспраўных сезонных рабочых. Ствараліся таксама і ляснічыя асады, асноўнай функцыяй якіх была нарыхтоўка драўніны для створаных паблізу чыгуначнай станцыі ў Клэвані лесапільняў. Аб’ёмы вывазу піламатэрыялаў у Польшчу дзівілі. У 1929 годзе ў раёне пасёлка налічвалася 15 польскіх асадніцкіх гаспадарак. Для падтрымкі гэтага руху ў Роўна, Луцк, Клэвань, Цумань 21 чэрвеня 1929 прыбыў сам Юзаф Пілсудскі.
З боку польскай абшчыны ўзмацняліся палітычныя, эканамічныя, духоўныя і сацыяльныя прыгнёту ўкраінскага насельніцтва, якія падтрымліваліся на ўрадавым узроўні. У 1934 годзе польскі ўрад з трыбуны Лігі Нацый афіцыйна адмовіўся ад трактата «Аб нацыянальных меншасцях», прынятага ім у 1919 годзе. У гэтым жа годзе санацыйныя ўлады прынялі закон «Аб ізаляцыі грамадска-небяспечных элементаў». Гэта стала юрыдычнай падставай далейшага прыгнёту нацыянальных меншасцей, у адносінах да якіх праводзілася палітыка «культурнага падаўлення», якая яшчэ восенню 1930 года перарасла ў масавыя рэпрэсіі супраць украінскага насельніцтва Галіцыі і Валыні («Пацыфікацыя»). На анэксаванных зямлях пачала разгарацца барацьба за раўнапраўе, духоўную і эканамічную свабоду, за адзінства падзеленых ўкраінскіх земляў і ўкраінскага народа, якая набрала шырокі размах пасля 34-х гадоў, прычым разам змагаліся як члены АУН, так і Камуністычнай партыі Заходняй Украіны, якія разам перажывалі жахі польскіх турмаў і лагера Бяроза Картузская. За актыўную барацьбу і прыналежнасць да АУН неаднаразова арыштоўвалі і асуджалі жыхароў Клэваня братоў Аляксандра і Якава Буслаў.
У часы Другой сусветнай вайны
17 верасня 1939 года паводле пакта Молатава-Рыбентропа, савецкая армія перайшла ўсходнюю мяжу Польшчы для акупацыі абумоўленых у пакце тэрыторый Польшчы і вызваленне тэрыторый Заходняй Украіны і Заходняй Беларусі ад польскіх уладаў. 14 лістапада 1939 Клэвань, як і астатнія акупаваных тэрыторый, якія ўвайшлі ў склад Савецкай Украіны. «Вызваліцелі» вызвалілі ўсіх зняволеных з польскіх турмаў і лагераў, але практычна адразу ж пачалі пераследваць прадстаўнікоў АУН і ўкраінскай інтэлігенцыі. З прыходам новай улады пачаліся рэпрэсіі мясцовага насельніцтва. Значную частку жыхароў Клэваня было вывезена ў Сібір. Большасць насельніцтва пачынае варожа ставіцца да акупацыйнай савецкай улады. У публікацыях і паштоўках таго часу адзначалася, што савецкая акупацыя яшчэ горш польскай. Зноў пачынае разгарацца барацьба за незалежнасць Украіны.
З 1 па 4 красавіка 1941 Арганізацыя ўкраінскіх нацыяналістаў рэвалюцыйная (АУНР) праводзіць у Кракаве II-й Вялікі збор АУН, адным з арганізатараў і ўдзельнікаў якога быў клэванчанин Якаў Бусел. У пастановах Збору зацвярджаліся асновы ўкраінскага нацыяналізму - роўнасць усіх ў правах і абавязках, сацыяльная падтрымка малазабяспечаных, сірот, інвалідаў і пажылых людзей, свабода сумлення і рэлігійных культаў, правы сялянства самастойна гаспадарыць на сваёй зямлі, асуджэнне навязываемой безгаспадарнай савецкай калгаснай сістэмы, абарону свабоды і незалежнасці ўкраінскага народа, яго традыцый, культуры і веры.
24 чэрвеня, 1941, на трэці дзень пасля пачатку Вялікай Айчыннай вайны, да мяжы ракі Стублы падышлі нямецкія войскі. Аднак, у выніку контрудараў 24-га чэрвеня ў напрамку на Клэвань, і 26-га чэрвеня ў напрамку на Дубна, нанесенай сіламі 9-га механізаванага корпуса 5-й арміі генерала А. Ф. Папова, яны былі адхіленыя. Аднак, поспех Чырвонай арміі пад Клэванем 24 чэрвеня быў дасягнуты цаной асаблівых страт у тэхніцы. Савецкія войскі былі вымушаныя пакінуць Клэвань і адысці на рубеж ракі Гарынь.
25-га чэрвеня Клэвань і наваколлі падвергліся бамбардзіроўцы. Асноўныя ўдары былі нанесеныя па чыгуначнай станцыі, па дрэваапрацоўчым заводзе і паўднёвых ваколіцах пасёлка. І толькі пасля сыходу савецкіх войскаў і паўторнай бамбардзіроўкі пасёлка, якое адбылося 2 ліпеня, 3 ліпеня 1941 года ў Клэвань увайшла нямецкая армія. Адразу ж на наступны дзень немцы паказальна расстралялі актывістаў польскай самаабароны і пачалі яўрэйскія пагромы. Больш за 200 чалавек яўрэйскай абшчыны сагналі ў сінагогу, атачылі войскамі і падпалілі. Салдаты вермахта, аснову якіх складалі румынскія падраздзялення, разбівалі і рабавалі крамы і спусцелыя сядзібы і не грэбавалі нават жаночай бялізнай. Пасля іх сыходу асобныя жыхары пасёлка завяршылі рабаванне пабітых і часткова абрабаваных яўрэйскіх крамаў і спустошаных дамоў.
Клэвань стаў «райцэнтрам» новастворанага «Раёна Клэвань» (Rayon Klewan), які ўвайшоў у Ровенскі ґебіт (Kreisgebiet Rowno) Рэйхскамісарыята Украіна. У Клеванской раённай управе, якая размясцілася ў старым панскім маёнтку, было 11 секцый.
Для навядзення парадку і стрымлівання марадзёрства ў Клэвані былі сфармаваныя польскі і ўкраінскі аддзелы мясцовай паліцыі, сярод якіх з першага ж дня разгарэлася жорсткая варожасць, якая даходзіць да сутыкненняў. Ўкраінскі аддзел размясцілі ў будынку школы, размешчанай фактычна за межамі пасёлка, у якім, адпаведна, паўнапраўна «гаспадарыўалі» польскі аддзел паліцыі. Абодва падраздзялення навыперадкі арыштоўвалі і затрымлівалі ўкраінцы — палякаў, а тыя — ўкраінцаў, і, вядома ж, еўрэяў. Расстрэлы і пагромы габрэйскага насельніцтва працягваліся. Усяго падчас пагромаў загінула ад 400 да 700 асобаў еўрэйскай абшчыны. У памяць пра больш чым 200 чалавек, спаленых у сінагозе, на яе рэштках ўстаноўлена мемарыяльная дошка.
(9965) GNU
(9965) GNU (GNU) — тыповы астэроід галоўнага пояса, які быў адкрыты 5 сакавіка 1992 года ў рамках праекта універсітэта Арызоны па вывучэнні камет і астэроідаў Spacewatch у абсерваторыі Кіт-Пік і названы ў гонар UNIX-падобнай аперацыйнай сістэмы GNU, распрацаванай праектам GNU.
IC 5019
IC 5019 — галактыка тыпу NF (у працэсе падцверджання) ў сузор’і Мікраскоп.
Пуату — Шаранта
Пуату — Шаранта (Poitou-Charentes) — былы рэгіён на захадзе Францыі. Галоўны горад Пуацье. З 1 студзеня 2016 года ўключаны ў склад рэгіёна Новая Аквітанія.
Геаграфія
Плошча тэрыторыі 25 809 км². Рэгіён уключае дэпартаменты Шаранта, Шаранта Прыморская, Дзё-Сеўр і В’ена. Праз яго працякаюць рэкі Шаранта, В’ена, Сеўр-Нантэз і Сеўр-Ньяртэз.
Навагрудскі дэканат
Навагрудскі дэканат — дэканат Гродзенскай дыяцэзіі Рымска-каталіцкага касцёлу Беларусі.
Дом Рубенса
Дом Рубенса  (Rubenshuis,  Rubens House) — муніцыпальны музей горада Антверпена, прысвечаны жыццю і творчасці ўслаўленага мастака 17 стагоддзя Пітэра Паўля Рубенса з частковым узнаўленнем яго інтэр'ераў і мастацкіх калекцый.
Дом ордэна езуітаў
Дом ордэна езуітаў — помнік архітэктуры, пабудаваны ў пачатку XIX стагоддзя пад кіраўніцтвам архітэктара Луіджы Руска для членаў езуіцкага ордэна. Размешчаны ў Санкт-Пецярбургу па адрасе Італьянская вуліца, 1 і Набярэжная канала Грыбаедава, 8.
Дом 3-павярховы (адзін з унутрыдваровых флігеляў 4-павярховы). Будынак пабудаваны на вуглавым участку, які належаў каталіцкай царкве, ёсць абмежаваны з двух бакоў прамавугольны ўнутраны двор. Фасад аформлены іанічнай каланадай. Цэнтральная частка фасада па набярэжнай канала Грыбаедава дэкараваная порцікам, які складаецца з 6 калон і якія падтрымліваюць франтон. Уздоўж галоўных фасадаў дома працягнуліся памяшканні параднай анфілады. Жылыя пакоі размясціліся ва ўнутраных карпусах. Дом ордэна езуітаў адрозніваецца агульным кампазіцыйным падабенствам з будынкамі, якія адносяцца да архітэктурнага ансамблю плошчы Мастацтваў.
Ува (пасёлак)
Ува — пасёлак, адміністрацыйны цэнтр і найбуйнейшы населены пункт Увінскага раёна Удмурціі. У 1938—2012 гадах меў статус пасёлка гарадскога тыпу. Размешчаны на рацэ Ува (басейн Вяткі), за 92 км на захад ад Іжэўска. Статус пасёлка гарадскога тыпу — з 10 ліпеня 1938 гады.
Іван Чыгрынаў
Біяграфія
Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. Бацька — Гаўрыла Чыгрынаў быў старшынёй сельсавета. Маці — Хадоска Ігнатаўна была звычайнай працаўніцай-калгасніцай. У дзяцінстве перажыў Вялікую Айчынную вайну. У 1940 годзе пайшоў у першы клас Вялікаборскай сямігодкі. Нямецкая акупацыя перапыніла вучобу, але пасля вызвалення Магілёўшчыны ад фашыстаў будучы пісьменнік зноў сеў за школьную парту і ў 1949 годзе паспяхова скончыў сямігодку. Далей вучыўся ў Саматэвіцкай сярэдняй школе, якую скончыў у 1952 годзе. Пасля школы паступіў на аддзяленне журналістыкі філалагічнага факультэта БДУ. У 1950-я гады быў супрацоўнікам газеты «Прыпяцкая праўда». Пасля заканчэння ўніверсітэта (1957) працаваў рэдактарам, загадчыкам рэдакцыі літаратуры і мастацтва ў выдавецтве Акадэміі навук БССР. У 1965—1975 — рэдактар аддзела публіцыстыкі і нарыса ў часопісе «Полымя». З 1975 года намеснік старшыні, а ў 1976—1986 гадах — сакратар праўлення Саюза пісьменнікаў БССР. У 1987 годзе абраны старшынёй праўлення Беларускага фонду культуры. З 1989 года — галоўны рэдактар часопіса «Спадчына».
Ува (пасёлак)
Пастановай Дзяржаўнага Савета Удмурцкай Рэспублікі ад 30 красавіка 2015 г. № 553-V, у межы пасёлка Ува ўключана вёска Удмурцкая Тукля. Лесаперапрацоўчая прамысловасць.
Іван Чыгрынаў
Біяграфія
У 1978 годзе ў складзе дэлегацыі БССР удзельнічаў у рабоце XXXIII сесіі Генеральнай Асамблеі ААН. Дэпутат Вярхоўнага Савета БССР (1986—1990), старшыня пастаяннай камісіі Вярхоўнага Савета БССР па нацыянальных пытаннях і міжнацыянальных адносінах (1988—1990). У 1988 г. ўваходзіў у склад Дзяржаўнай камісіі па расследванні злачынстваў у Курапатах.
Народны пісьменнік Беларусі (1994 г.).
Творчасць
У друку дэбютаваў вершам «Сон трактарыста» у 1952 годзе, як празаік — у 1958 годзе (газета «Чырвоная змена»). Аўтар кніг апавяданняў і аповесцей «Птушкі ляцяць на волю» (1965), «Самы шчаслівы чалавек» (1967), «Ішоў на вайну чалавек» (1973), «Ці бываюць у выраі ластаўкі?» (1983).
Найбольш вядомы як аўтар пенталогіі раманаў: «Плач перапёлкі» (1972), «Апраўданне крыві» (1977), «Свае і чужыя» (1984), «Вяртанне да віны» (1992), «Не ўсе мы згінем» (1996).
Аўтар п’ес — «Дзівак з Ганчарнай вуліцы» (1986), «Следчая справа Вашчылы» (1988), «Чалавек з мядзвежым тварам» (1988), «Звон — не малітва» (1988), «Толькі мёртвыя не вяртаюцца» (1989), «Ігракі» (1989), «Прымак» (1994), кнігі крытыкі і публіцыстыкі — «Новае ў жыцці, новае ў літаратуры» (1983), «Паміж сонцам і месяцам» (1994). У 1984 годзе выйшлі выбраныя творы ў 3 тамах.
Адзін з аўтараў сцэнарыя шматсерыйнага тэлевізійнага фільма «Руіны страляюць…» (пастаўлены ў 1973).
Пераклаў з рускай мовы «» У. Вішнеўскага.
Прызнанне
Лаўрэат Літаратурнай прэміі імя А. Фадзеева (1979) за раманы «Плач перапёлкі», «Апраўданне крыві», Дзяржаўнай прэміі БССР (1974) як сааўтар сцэнарыя тэлефільма «Руіны страляюць…».
Памяць
На будынку сярэдняй школы № 6 г. Магілёва ўстаноўлена мемарыяльная дошка.
Эрнст Генрых Гекель
Эрнст Генрых Гекель (ням. Ernst Heinrich Philipp August Haeckel;  — ) — нямецкі біёлаг-эвалюцыяніст. Прыхільнік і паслядоўнік вучэння Ч. Дарвіна. Прапанаваў тэорыю паходжання шматклетачных жывёл. Аўтар тэрміна «экалогія».
Вучыўся ва ўніверсітэтах Берліна і Вюрцбурга. У 1861—1909 прафесар Енскага ўніверсітэта.
Навуковыя працы па агульнай марфалогіі, антрапагеніі, гісторыі развіцця чалавека. Сфармуляваў тэорыю гастрэі: паходжанне шматклетачных жывёл ад гіпатэтычнага продка, які нагадваў двухслаёвы зародак — гаструлу. Прапанаваў першае «радаслоўнае дрэва» жывёльнага свету, сфармуляваў біягенетычны закон. Прадказаў дыскрэтнасць генаў, іх лакалізацыю ў храмасомах і ролю ў антагенезе.
У 1894 годзе быў узнагароджаны медалём Лінея.
Беларуская асацыяцыя «Конкурс»
Беларуская асацыяцыя «Конкурс» — грамадскае аб’яднанне, мэтай дзейнасці якога з’яўляецца папулярызацыя ведаў сярод школьнікаў, у вобласці дакладных, прыродазнаўчых і гуманітарных навук рознымі сродкамі, у прыватнасці праз арганізацыю інтэлектуальных конкурсаў.
Асноўныя правілы правядзення конкурсаў
Конкурсы арганізуюцца Беларускай асацыяцыяй «Конкурс» сумесна з Акадэміяй паслядыпломнай адукацыі пры падтрымцы Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь.
У адрозненне ад алімпіяд, удзельнікамі дадзеных конкурсаў могуць быць усе жадаючыя. Папярэдні адбор удзельнікаў не праводзіцца. Конкурс праходзіць у школах, ліцэях, гімназіях, дзе навучаюцца ўдзельнікі, у адзін і той жа дзень, у адзін і той жа час.
У конкурсах няма прайграўшых. Незалежна ад выніку кожны ўдзельнік атрымлівае прыз «для ўсіх». Прадугледжана дадатковае ўзнагароджанне ўдзельнікаў, што паказалі найлепшыя вынікі ў сваіх раёнах (гарадах), вобласцях і сярод удзельнікаў кожнага конкурсу ў краіне.
Конкурсы платныя. Арганізацыйныя ўзносы трацяцца на арганізацыю і правядзенне конкурсаў, набыццё прызоў.
Вілейскія павятовыя маршалкі
Спіс маршалкаў дваранства Вілейскага павета.
Літаратура
Та­ма­ра Бай­ра­ша­у­скай­те. [https://etalpykla.lituanistikadb.lt/object/LT-LDB-0001:J.04~2014~1473949156546/J.04~2014~1473949156546.pdf Ин­сти­тут пред­во­ди­те­лей дво­рян­ства в за­пад­ных гу­бер­ни­ях Рос­сий­ской им­пе­рии во вто­рой по­ло­ви­не XIX в. — на­ча­ле XX в. (Ви­лен­ская и Ко­вен­ская гу­бер­нии)*]
Мурашка-шашаль чырванагрудая
Мурашка-шашаль чырванагрудая, ці Мурашка-шашаль звычайная (Camponotus herculeanus) — від буйных мурашак роду Camponotus падсямейства Formicinae.
Апісанне
Гэта звычайны лясны від мурашак з чырвонай грудкай і чорнай галавой і брушкам (самкі і самцы чорныя). Найбуйнейшы па памеры від мурашак фауны Расіі: даўжыня салдат і самак дасягае 2 см.
Распаўсюджванне
Сустракаецца ў лясах Еўропы і паўночнай Азіі да заходняй Сібіры.
Класыфікацыя
Дадзены від адносіцца да намінатыўнага падроду Camponotus s.str.
NGC 2429
NGC 2429 (іншыя абазначэнні — NGC 2429A, UGC 3983, MCG 9-13-39, KCPG 138B, ZWG 262.23, VV 284, PGC 21664) — галактыка ў сузор’і Рысь.
Гэты аб’ект занесены ў новы агульны каталог некалькі разоў, з абазначэннямі NGC 2429, NGC 2429A.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
IC 5020
IC 5020 — галактыка тыпу Sb (кампактная выцягнутая галактыка) ў сузор’і Мікраскоп.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Дом-музей Максіма Багдановіча (Яраслаўль)
'''Цэнтр беларускай культуры. Музей Максіма Багдановіча''' — музей і культурны цэнтр, адкрыты ў 1992 годзе ў Яраслаўлі (вул. Чайкоўскага, д. 21) у мемарыяльным доме класіка беларускай літаратуры М. А. Багдановіча. На сённяшні дзень гэта адзіны ў межах горада музей літаратурнага профілю.
Музей стаў рэгулярнай пляцоўкай для рэалізацыі праектаў Яраслаўскага рэгіянальнага аддзялення агульнарасійскай грамадскай арганізацыі «Асамблея народаў Расіі»: правядзенне круглых сталоў і канферэнцый да Дня славянскай пісьменнасці і культуры, правядзенне народных каляндарных святаў. Музей актыўна супрацоўнічае з этнакультурнымі арганізацыямі: Цэнтр адраджэння рускай культуры і традыцый «Петрапаўлаўская слабада», Украінскае культурна-асветніцкае таварыства «Просвіта», Рэгіянальнае культурна-асветніцкае таварыства «Дом польскі».
Жак Мано
Жак Люсьен Мано (Jacques Lucien Monod;, Парыж, Францыя — , Каны, Францыя) — французскі біяхімік і мікрабіёлаг, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне у 1965 годзе (сумесна з Франсуа Жакобам і Андрэ Львофам) «за адкрыцці, якія тычацца генетычнага кантролю сінтэзу ферментаў і вірусаў».
Замежны член Нацыянальнай акадэміі навук ЗША (1968), Лонданскага каралеўскага таварыства (1968).
Біяграфія
Нарадзіўся 9 лютага 1910 года ў Парыжы ў сям’і французскага мастака і амерыканкі з Мілуокі, ЗША. У 1917 годзе разам з сям’ёй пераехаў на поўдзень Францыі, дзе правёў большую частку свайго дзяцінства. Сваёй цікавасцю да біялогіі Жак быў шмат у чым абавязаны свайму бацьку, які быў вельмі эрудзіраваным чалавекам і шмат чытаў Дарвіна. Вучыўся ў Канскім ліцэі, у 1928 годзе паступіў на факультэт прыродазнаўчых навук у Парыжы, тады яшчэ не ўсведамляючы, што веды, якія даюцца там, адставалі па меншай меры на дваццаць гадоў ад сучаснай біялагічнай навукі. Тымі, хто дапамог яму ў гэты перыяд часу ў выбары правільнага напрамка і прышчапілі цікавасць да мікрабіялогіі і фізіялагічнай генетыкі, былі Жорж Тэсье, Андрэ Львоф, Барыс Эфрусі, Луі Рапкін.
У 1941 годзе атрымаў доктарскую ступень у натуральных навуках. Пасля перыяду выкладання на факультэце навук у 1934 годзе і ў Каліфарнійскім тэхналагічным інстытуце у 1936 годзе, Мано пераходзіць у Інстытут Пастэра, дзе ў той час вызвалілася пасада дырэктара лабараторыі на факультэце Андрэ Львофа. У 1954 годзе Мано становіцца дэканам факультэта клетачнай біяхіміі, а ў 1959 годзе прафесарам хіміі метабалізма ў Сарбоне. У 1967 годзе атрымлівае пасаду прафесара ў Калеж дэ Франс. У 1971 годзе Мано становіцца дырэктарам Пастэраўскага інстытута.
У 1938 годзе Мано ажаніўся з Адэт Бруль (Odette Bruhl). У іх нарадзілася двое сыноў-двайнят, Аліўе і Філіп.
Жак Мано памёр у 1976 годзе і быў пахаваны на могілках Гран-Жас (Grand Jas) ў Канах (на Блакітным Беразе).
Раіса Іванаўна Цітко
Раіса Іванаўна Цітко ( в. Юраўляны на Беласточчыне — ) — Герой Сацыялістычнай Працы, перадавік сельскагаспадарчай вытворчасці.
Уладзімір Іванавіч Тубеліс
Уладзімір Іванавіч Тубеліс (, Віцебск — ) — дзяржаўны і грамадскі дзеяч, удзельнік партызанскага руху на тэрыторыі Беларусі ў гады Вялікай Айчыннай вайны. Член КПСС (з 1939).
Раіса Іванаўна Цітко
Біяграфія
З 1952 года па 1974 год працавала свінаркай у саўгасе «Перамога» (зараз КСУП «Кракоўка»).
Уладзімір Іванавіч Тубеліс
Біяграфія
Нарадзіўся ў сям’і рабочага. У 1921 годзе сям’я пераехала ў Сенненскі раён Віцебскай вобласці. У дзесяцігадовым узросце пачаў батрачыць у кулака. У 1929 годзе сям’я ўступіла ў калгас. З 1928 года па 1930 год вучыўся ў цэнтральнай школе ВЛКСМ г. Свярдлоўска. З 1931 года па 1939 год працаваў на кіруючых пасадах партыйных і савецкіх органаў.
У 1939 годзе пасля ўз’яднання Заходняй Беларусі з БССР камандзіраваны на работу ў Вілейскую вобласць начальнікам абласнога аддзела будматэрыялаў. З 1940 года да чэрвеня 1941 года — інструктар Вілейскага абкама КПБ. У маі 1942 годзе накіраваны ў тыл ворага камісарам партызанскай брыгады імя Гастэлы, якая кантралявала тэрыторыю Ашмянскага раёна. Адначасова з’яўляўся сакратаром падпольнага Ашмянскага РК КПБ.
Раіса Іванаўна Цітко
Біяграфія
У 1971 годзе прысвоена званне Героя Сацыялістычнай Працы. Узнагароджана ордэнамі Леніна (1971) і Працоўнага Чырвонага Сцяга (1966), граматай Вярхоўнага Савета БССР (1960).
Уладзімір Іванавіч Тубеліс
Біяграфія
Пасля вызвалення Ашмянскага раёна ад нямецкіх войск працаваў сакратаром Ашмянскага РК КПБ (1944—1949). Пасля вучыўся ў Мінскай рэспубліканскай партшколе пры ЦК КПБ, працаваў на кіруючых пасадах партыйных і дзяржаўных устаноў. Дэпутат Вярхоўнага Совета БССР (1947—1951).
Імем Тубеліса названа адна з вуліц г. Ашмяны.
Узнагароды
Узнагароджны ордэнам Айчыннай вайны 1-й ступені, медалямі «Партызану Айчыннай вайны 1-й і 2-й ступені», «За перамогу над фашысцкай Германіяй», ордэнам Працоўнага Чырвонага Сцяга.
Аляксандр Мацвеевіч Матросаў
Аляксандр Мацвеевіч Матросаў ( Екацярынаслаў — Чарнушкі, Калінінская вобласць) — Герой Савецкага Саюза (19.06.1943 ), чырвонаармеец. Загінуў у 19 гадоў, закрыўшы сваімі грудзьмі амбразуру нямецкага дзота, даўшы магчымасць байцам свайго ўзвода здзейсніць атаку апорнага пункта. Яго подзвіг шырока асвятляўся ў газетах, часопісах, літаратуры, кіно і стаў у рускай мове устойлівым выразам («грудзьмі на амбразуру»).
Пасля пачатку Вялікай Айчыннай вайны Матросаў неаднаразова звяртаўся з пісьмовымі просьбамі накіраваць яго на фронт. У верасні 1942 года быў прызваны Кіраўскім РВК горада Уфы ў Рабоча-сялянскую Чырвоную Армію і пачаў вучобу ў Краснахолмскім пяхотным вучылішчы з 30 верасня курсантам 5 роты (Чкалаўская вобласць). У лістападзе 1942 года ўступіў у ВЛКСМ. У снежні 1942 года разам з курсантамі вучылішча адпраўлены на зборны пункт у Астрахань на вучэнні.
18 студзеня 1943 года са станцыі Платаўка Чкалаўскай вобласці разам з курсантамі вучылішча добраахвотнікам у складзе маршавай роты, адправіўся на Калінінскі фронт. 12 лютага 1943 года Матросаў прыбыў у частку, служыў у складзе 2-га асобнага стралковага батальёна (па іншых дадзеных у 1-й роце 3-га батальёна) 91-й асобнай Сібірскай добраахвотніцкай брыгады імя І. В. Сталіна (пазней 254-й гвардзейскі стралковы полк 56-й гвардзейскай стралковай дывізіі, Калінінскі фронт), абраны групкамсоргам і прызначаны агітатарам ўзвода. 15 лютага 1943 году, а 18:00, 91-я брыгада выступіла ад станцыі Зямцы у напрамку горада Локня. З 25 лютага 1943 года на фронце.
25 лютага 1943 года 91-я брыгада двзюма батальёнамі вяла наступальныя баі за населеныя пункты Чорнае і Брутава. 26 лютага 1943 года 91-я брыгада часткай сіл 2-га батальёна выйшла ў раён вёскі Пляцень (Паўночны), маючы задачай ударам ў фланг знішчыць праціўніка, які абараняўся вёскі Чарнушкі і Чорная, і авалодаць імі. З фронту на Чарнушкі наступаў 4-й батальён.