cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Граніт
Выкарыстанне
Граніт выкарыстоўваецца як будаўнічы і абліцовачны матэрыял. У Беларусі вырабы з граніту вядомы са старадаўніх часоў (напрыклад, Здудзіцкі каменны крыж).
Сонечнае зацьменне 7 верасня 1820 года
Сонечнае зацьменне 7 верасня 1820 года — кольцападобнае сонечнае зацьменне 122 сараса.
Зацьменне мела велічыню 0,9329 і дасягнула свайго максімуму ў 13:59:58 UTC у пункце з каардынатамі 52° пн. ш. 9° у. д. Працягласць максімальнай фазы зацьмення склала 5 хв. 49 с., а месяцавы цень на зямной паверхні дасягнуў шырыні 432 км.
Зацьменне 7 верасня 1820 года стала 2-ім сонечным зацьменнем у 1820 годзе і 51-ым у XIX стагоддзі. Папярэдняе сонечнае зацьменне адбылося 14 сакавіка 1820 года, наступнае — 4 сакавіка 1821 года.
Аляксандр Аляксандравіч Губко
Аляксандр Аляксандравіч Губко́ ( — ) — вучоны ў галіне траўматалогіі і артапедыі, доктар медыцынскіх навук (1983), прафесар (1984).
Біяграфія
Памёр А. А. Губко 10 чэрвеня 1993 года. Пахаваны на Паўночных могілках у Мінску.
Навуковая дзейнасць
А. А. Губко належаць навуковыя працы па пытаннях лячэння адкрытых пераломаў трубчастых касцей, інфіцыраваных пераломаў, незрастання касцей, методыкі дыягностыкі і лячэння артапеда-траўматычных хворых. Распрацаваў і ўкараніў у практыку метад коснай аўтапластыкі пры незрастанні інфіцыраваных пераломаў доўгіх трубчастых касцей.
З’яўляецца аўтарам больш за 120 навуковых прац, 6 вынаходніцтваў і 21 рацыяналізатарскіх прапаноў. Падрыхтаваў 3 кандыдатаў навук.
Узнагароды
А. А. Губко ўзнагароджаны знакам «Выдатнік аховы здароўя» (1985), ганаровым знакам «Вынаходнік СССР» (1986).
Ярэйментаўскі раён
Ярэйментаўскі раён (Ерейментау ауданы) — адміністрацыйная адзінка Акмолінскай вобласці Казахстана. Адміністрацыйны цэнтр — горад Ярэйментаў. Плошча раёна складае 17,5 тыс. км², колькасць насельніцтва — 33 908 чел. (2010).
Багамілы
Багамі́лы, багумілы — адна з буйнейшых ерэтычных сектаў еўрапейскага сярэднявечча.
Назва паходзіць, верагодна, ад спалучэнняў слоў «Бог» + «мілы», магчыма, ад імя заснавальніка секты балгарскага святара Багаміла.
Узніклі ў Х ст. на Балканах пад уплывам паўлікіянства. У XI ст. рух багамілаў (багамільства) пашырыўся ў Малой Азіі, Італіі, Францыі, дзе на гэтай глебе ўэніклі секты катараў і альбігойцаў. У XIII ст. было 16 цэркваў багамілаў, у т.л. 3 у Францыі, 7 у Італіі; на Балканах — 3 дыяцэзіі (Балгарская, Драгавіцкая, Баснійская); у Малаазійскай Філадэльфіі — біскупства. У XIV ст. існавалі і на Афоне.
Паводле веравучэння, багамілы — нашчадкі маніхейскага дуалізму. Згодна з іх дагматыкай, у свеце існуюць 2 апазіцыйныя сілы — Дабро і Зло (часам прадстаўленыя Белабогам і Чарнабогам). Вярхоўны Бог стварыў нябачны духоўны свет і анёлаў; матэрыяльны свет (зямлю, чалавека) — яго першародны сын Сатанаіл (шатан), які за бунт супраць бацькі бьіў скінуты з неба. Свет заставаўся ва ўладзе шатана, пакуль Бог не паслаў на зямлю другога свайго сына — Хрыста, які адабраў у шатана рэшткі боскай сілы і вярнуўся на неба. Багамілы адмаўлялі Стары Запавет, хрысціянскую царкву і яе таямніцы (сакраманты), асуджалі багацце, выступалі супраць эксплуатацыі.
Падзяляліся на 2 катэгорыі: вышэйшую — дасканалыя і ніжэйшую — вернікі. Лад жыцця дасканалых быў сурова аскетычны, накіраваны на адыход ад свету зла — матэрыяльнасці.
Барацьба з багамільствам пачалася з Х ст. У ХІ ст. ў Канстанцінопалі спалены лідар іх абшчыны Базыль, у 1180 у Сербіі спалены лідары багамілаў і іх кнігі. У 1237 Папа Рымскі Ганоры III склікаў крыжовы паход супраць баснійскіх багамілаў, але пасля нашэсця татараў на Венгрыю багамільства ў Босніі на 2 стагоддзі ператварылася ў нацыянальную рэлігію. У 1450 кароль Томас загадаў падданым вярнуцца да каталіцкай веры, якую пасля захопу туркамі Босніі (1463) і Герцагавіны (1482) многія змянілі на іслам. Пазней багамільства складалася з асобных сектаў, якія праіснавалі да XVIII ст.
Музей малюнкаў (Умеа)
Музей малюнкаў (Bildmuseet) — музей сучаснага мастацтва ва Умеа, на поўначы Швецыі.
Гісторыя
Музей быў заснаваны ў 1981 годзе універсітэтам Умеа і ён валодае шведскім і міжнародным сучасным мастацтвам, візуальнай культурай, дызайнам і архітэктурай. . У спалучэнні з праграмай выстаў ён таксама арганізуе лекцыі, паказы, канцэрты, спектаклі і майстар-класы.
Знешнія межы будынка пакрытыя бязладна размешчанымі вокнамі. Будынак аформлены ў белым колеры з вокнамі, якія выходзяць на раку Урэ.
Елізавета Аўстрыйская (1526—1545)
Елізавета Габсбург (Elisabeth von Österreich, Elżbieta Habsburżanka;, Лінц — , Вільня) — каралева-кансорт Рэчы Паспалітай з роду Габсбургаў, жонка караля Жыгімонта II Аўгуста.
Біяграфія
Елізавета Аўстрыйская была дачкой імператара Свяшчэннай Рымскай імперыі Фердынанда I і яго жонкі, Ганны Багемскай. Неўзабаве пасля свайго нараджэння Елізавета была абяцана ў жонкі польскаму каралю, Жыгімонту II Аўгусту. Вяселле іх адбылося 5 мая 1543 года, калі нявесце было ўсяго 16 гадоў.
Прыехаўшы ў Польшчу, Елізавета апынулася ўцягнутай у барацьбу прыхільнікаў і праціўнікаў збліжэння з Габсбургамі пры польскім двары. Непрыязныя адносіны ў яе склаліся са сваёй свякрухай, Бонай Сфорца, а пазней і муж стаў пазбягаць яе блізкасці — меркавана таму, што Елізавета пакутавала наэпілепсію.
Чаканае ў Вене і Кракаве ў сувязі з гэтым шлюбам збліжэнне паміж дзяржавамі Габсбургаў і Ягелонаў не адбылося. Адносіны да аўстрыйскай прынцэсы пры польскім двары былі выключна непрыязнымі. Увосень 1544 года Елізавета разам з каралём выязджае ў Літву. Неўзабаве пасля свайго 19-годдзя яна сканала. Дзяцей у гэтым шлюбе не было; пазней Жыгімонт II Аўгуст яшчэ двойчы жаніўся, аднак памёр, так і не пакінуўшы пасля сябе законнага спадчынніка. У 1553—1572 гады жонкай Жыгімонта II Аўгуста была сястра Елізаветы, Кацярына Габсбург.
Аляксандр Мікалаевіч Булавіцкі
Аляксандр Мікалаевіч Булавіцкі (нар., в. Чахец Пружанскага раёна, Брэсцкая вобласць) — беларускі настаўнік, дзяржаўны дзеяч.
Біяграфія
Працаваў настаўнікам. У 1954—1966 гадах інструктар Пружанскага райкама, Брэсцкага абкама, 1-ы сакратар Шарашоўскага, Кобрынскага райкамаў ЛКСМБ, старшыня калгаса «Запаветы Ільіча» Кобрынскага раёна.
У 1966—1968 гадах старшыня Кобрынскага райвыканкама. З 1968 года старшыня калгаса «Сцяг Перамогі» Кобрынскага раёна, з 1981 года старшыня Гарадзецкага міжгаспадарчага аб’яднання, з 1982 года старшыня калгаса-камбіната імя Ф. Э. Дзяржынскага. Першы старшыня Савета калгасаў Брэсцкай вобласці. Дэпутат Вярхоўнага Савета БССР у 1985—1990 гадах, выбіраўся дэпутатам Брэсцкага абласнога Савета.
Узнагароды
Узнагароджаны ордэнамі Кастрычніцкай Рэвалюцыі, Працоўнага Чырвонага Сцяга, іншымі ўзнагародамі.
Венская медыка-хірургічная акадэмія
Венская медыка-хірургічная акадэмія (Academia caesarea medico chirurgica Iosephina, Iosephsacademie; medizinisch-chirurgische Josephs-Academie) — навучальная ўстанова ў Вене, заснаваная ў 1785 годзе імператарам Іосіфам II для навучання ваенных урачоў.
Акадэмія захоўвае знакаміты збор васковых анатамічных прэпаратаў, зробленых у Фларэнцыі пад кіраўніцтвам Фантана і Масканьі. .
У 1788 годзе акадэмія выдала том цыдулак пад загалоўкам «Acta acad. caesar. reg. Iosephinae, Vindobonae» і ў 1836 годзе — «Acta medico-clinica».
NGC 3233
NGC 3233 (іншыя абазначэнні — ESO 568-1, MCG -4-25-4, AM 1019-220, IRAS10195-2200, PGC 30336) — галактыка ў сузор’і Гідра.
Гарадская метраполія Ла-Карунья
Гарадская метраполія Ла-Карунья — ў правінцыі Ла-Карунья ў Іспаніі, цэнтрам якой з’яўляецца горад Ла-Карунья. Метраполія не мае афіцыйнага ў адпаведнасці з іспанскім заканадаўствам аб мясцовым кіраванні. Такім чынам, мяжа не з’яўляецца афіцыйнай, былі прапанаваныя некалькі варыянтаў:
Статыстычны атлас гарадскіх раёнаў (Міністэрства жыллёвага будаўніцтва)
лічыць, што метраполія складаецца з 10 муніцыпалітэтаў: Ла-Карунья, Алейрас, Артэйха, , Камбрэ, , , , і.
Па дадзеных перапісу насельніцтва 2009 года метраполія ў такіх межах будзе мець насельніцтва 394.133 жыхароў, якое пражывае на агульнай плошчы 376,42 км², што дае шчыльнасць насельніцтва ў 1.047 асоб/км².
Праект AUDES (Áreas Urbanas de España 2005 — Гарадскія метраполіі Іспаніі 2005)
Праект AUDES адзначаў у 2006 годзе, што «гарадская метраполія» Ла-Карунья была сфарміравана з 11 муніцыпалітэтаў: Ла-Карунья і Алейрас лічацца «асноўнымі гарадамі», таксама ёсць «другасныя гарады», Артэйха, , , Камбрэ, , , і.
Франсіска Руіс
Франсіска Руіс, удзельнік праекту AUDES, абмяжоўвае «гарадскую метраполію» толькі як Ла-Карунья — Алейрас — Артэйха па даных перапісу 1998 года.
Паводле даных перапісу 2009 года, агульная колькасць насельніцтва складае 412.523 чалавек. Большая частка насельніцтва пражывае ў сталіцы метраполіі.
У горадзе Ла-Карунья сярэдняя шчыльнасць складае 6480,7 чалавек на квадратны кіламетр, а сярэдняя па ўсёй сталічнай вобласці — 761,3 чалавек на квадратны кіламетр.
World Gazetteer
Па падліку World Gazetteer агламерацыя Ла-Карунья налічвала 378 299 жыхароў у 2010 годзе.
Пётр Андрэевіч Леус
Біяграфія
Пасля вучобы ўшколе паступіў у фельчарска-акушэрскае вучылішча ў Харкаве, якое скончыў у 1956 годзе. Вучыўся ў Харкаўскім, а затым Маскоўскім медыцынскім стаматалагічным інстытуце (ММСІ). З 1965 па 1967 г. праходзіў навучанне ў клінічнай ардынатуры па тэрапеўтычнай стаматалогіі ў ММСІ. На той жа кафедры ў 1970 г. скончыў аспірантуру пад кіраўніцтвам прафесара Я. У. Бароўскага і абараніў кандыдацкую дысертацыю на тэму «Радыёізатопнае вывучэнне пранікальнасці эмалі зубоў». Праз 7 гадоў абараніў доктарскую дысертацыю на тэму «Клініка-эксперыментальнае даследаванне патагенезу, патагенетычным кансерватыўнай тэрапіі і прафілактыкі карыесу зубоў». П. А. Леўс стаў адным з самых маладых прафесараў-стаматолагаў.
З 1977 па 1980 — прафесар кафедры тэрапеўтычнай стаматалогіі ММСІ. З 1980 г. па 1985 г. — супрацоўнік стаматалагічнага аддзела штаб-кватэры СААЗ у Жэневе. У 1985—1989 гг. — загадчык кафедры прафілактыкі стаматалагічных захворванняў ММСІ. У 1990—2004 гг. — загадчык кафедры тэрапеўтычнай стаматалогіі БДМУ, з 1992 г. адначасова — галоўны стаматолаг Міністэрства аховы здароўя Рэспублікі Беларусь і дырэктар Супрацоўнічага цэнтра СААЗ па стаматалогіі Мінскага медыцынскага інстытута. З 2004 г. — прафесар 1-й кафедры тэрапеўтычнай стаматалогіі БДМУ, з 2008 г. — прафесар 2-й кафедры тэрапеўтычнай стаматалогіі БДМУ.
Навуковая дзейнасць
Усяго пад кіраўніцтвам прафесара Леуса П. А абаронены тры доктарскія дысертацыі і 38 кандыдацкіх. П. А. Леус аўтар больш як 500 друкаваных работ у прафесійных выданнях Рэспублікі Беларусь і замежных выданнях, у тым ліку манаграфій, падручнікаў і навучальных дапаможнікаў.
Навуковыя працы па прафілактыцы карыесу і іншых стаматалагічных захворванняў, аўтар вучэбных і вучэбна-метадычных дапаможнікаў для студэнтаў.
Аўтар і распрацоўшчык «Нацыянальнай праграмы прафілактыкі асноўных стаматалагічных захворванняў сярод насельніцтва Рэспублікі Беларусь» (1998) і каардынатар прафілактычных праграм краін СНД. Заснавальнік і рэдактар «Стаматалагічнага часопіса» — асноўнага навукова-практычнага выдання для спецыялістаў.
Агюст Манферан
Анры Луі Агюст Рыкар дэ Манферан (Henri Louis Auguste Ricard de Montferrand;, , прадмесце Парыжа — , Санкт-Пецярбург) — архітэктар, будаўнік Ісакіеўскага сабора ў Санкт-Пецярбургу.
На рускі манер яго таксама называлі Аўгуст Аўгуставіч Манферан і Аўгуст (Аўгустын) Антонавіч Манферан.
Біяграфія
Сапраўднае прозвішча яго было Рыкар (Ricard). Нарадзіўся ў 1786 годзе, у Шаё (дэпартамент Сены, у Францыі), вучыўся ў Парыжы пад кіраўніцтвам, Фантэна і Антуана Камар'е (айчым), удзельнічаў у пабудове царквы Марыі Магдаліны.
Пасля заканчэння школы архітэктуры Манферан ў 1813 годзе паступіў на ваенную службу ў. Вызначыўшыся ў, быў узнагароджаны ордэнам Ганаровага легіёна і атрымаў чын старэйшага. Выйшаў у адстаўку неўзабаве пасля.
Красавік 1814 года карэнным чынам змяніў яго лёс. Манферану ўдалося прыцягнуць да сябе ўвагу Аляксандра I, падаючы яму «Альбом розных архітэктурных праектаў, прысвечаных Яго Вялікасці Імператару Усерасійскаму Аляксандру I», выкананы ўласнаручна. Гэта падзея адбылася адразу ж пасля ўступлення рускіх войскаў у Парыж.
Сярод малюнкаў у гэтым альбоме былі праекты коннай статуі, каласальнага абеліска, Трыумфальнай аркі «Адважнаму Расійскаму войску» і «Калоны ў гонар усеагульнага міру» (у ёй прасочваюцца матывы будучай Александраўскай калоны). Малюнкі альбома былі анатаваны кароткім пералікам неабходных будаўнічых матэрыялаў і там жа паказваўся кошт выдаткаў.
Рэжо Манінгер
Рэ́жо Ма́нінгер (Manninger Rezső; 7 ліпеня 1890, Шопран, Венгрыя — 4 лютага 1970, Будапешт, Венгрыя) — венгерскі вучоны ў галіне ветэрынарыі. Акадэмік (1939) і віцэ-прэзідэнт (1960—1966) Венгерскай АН. Замежны член УАСГНІЛ (1957).
Біяграфія
Нарадзіўся Рэжо Манінгер 7 ліпеня 1890 года ў Шопране. Сям'я Рэжо была евангелічнага веравызнання. У пачатку 1910-х гадоў пераехаў разам з бацькамі ў Будапешт і прысвяціў сталіцы Венгрыі ўсё сваё жыццё.
У 1912 годзе скончыў Вышэйшую ветэрынарную школу ў Будапешце. У 1928 годзе арганізаваў навукова-даследчы ветэрынарны інстытут, дырэктарам якога быў да 1943 года.
Навуковая дзейнасць
Навуковыя працы па паталогіі інфекцыйных хвароб жывёл і ветэрынарнай мікрабіялогіі. Даследаваў пытанні дыягностыкі сібірскай язвы і бруцэлёзу, імунізацыі пры туберкулёзе буйной рагатай жывёлы, спецыфічнай прафілактыцы чумы свіней, воспы авечак і інш.
Шартрскі сабор
Сабор Шартрскай Божай Маці — храм у горадзе Шартр, за 80 км ад Парыжа, адзін з найпрыгажэйшых помнікаў французскай готыкі і ўнесены ў спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.
Цяперашні будынак сабора быў ўзведзены ў 13 стагоддзі пасля таго, як у 1194 годзе пажар знішчыў стары раманскі храм. Паўночная вежа была скончана пазней у стылі палымянай готыкі і зрабілася заўважна вышэй за паўднёвую, надаўшы сабору непаўторны асыметрычны сілуэт.
З IX стагоддзя ў Шартры захоўваецца туніка, якая належыла некалі, як лічыцца, Божай Маці, была падорана Карлу Вялікаму канстанцінопальскай імператрыцай Ірынай, а каля 876 года перанесеная Карлам Лысым з Ахена ў Шартр. Гэта робіць Шартрскі сабор папулярным месцам пілігрымак. У прыватнасці, штогод на Пяцідзесятніцу з Парыжу ў Шартр праходзіць шматтысячнае міжнароднае паломніцтва каталікоў-традыцыяналістаў.
Шартрскі сабор — галоўны храм Шартрскай дыяцэзіі.
Саладухінскі сельсавет
Саладу́хінскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Мехаўскага раёна Віцебскай вобласці. Цэнтр — вёска Горкі.
Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Езярышчанскага раёна Віцебскай акругі БССР. Цэнтр — вёска Саладухі. 12 кастрычніка 1929 года цэнтр перанесены ў вёску Горкі. З 12 кастрычніка 1929 года ў Гарадоцкім раёне Віцебскай акругі. Пасля скасавання акруговай сістэмы з 26 ліпеня 1930 года ў Гарадоцкім раёне БССР. З 12 лютага 1935 года ў складзе новаўтворанага Мехаўскага раёна, з 20 лютага 1938 года — Віцебскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваны, тэрыторыя ўвайшла ў склад новаўтворанага Кудзінскага сельсавета.
Сонечнае зацьменне 14 сакавіка 1820 года
Сонечнае зацьменне 14 сакавіка 1820 года — поўнае сонечнае зацьменне 117 сараса.
Зацьменне мела велічыню 1,0467 і дасягнула свайго максімуму ў 13:37:15 UTC у пункце з каардынатамі 41° пд. ш. 6° у. д. Працягласць максімальнай фазы зацьмення склала 3 хв. 20 с., а месяцавы цень на зямной паверхні дасягнуў шырыні 220 км.
Зацьменне 14 сакавіка 1820 года стала 1-ым сонечным зацьменнем у 1820 годзе і 50-ым у XIX стагоддзі. Папярэдняе сонечнае зацьменне адбылося 19 кастрычніка 1819 года, наступнае — 7 верасня 1820 года.
Джакома Манцу
Джакома Манцу (італ. Giacomo Manzù, 22 снежня 1908 — 17 студзеня 1991) — адзін з найбольш знакамітых італьянскіх скульптараў XX стагоддзя. Атрымаў прызнанне на Захадзе, аднак дзякуючы камуністычнай ідэалогіі быў таксама высока адзначаны савецкай мастацкай крытыкай. Лаўрэат Міжнароднай Ленінскай прэміі «За ўмацаванне міру паміж народамі» (1966).
Усходнееўрапейскі тэатр ваенных дзеянняў Другой сусветнай вайны
Усхо́днееўрапейскі тэа́тр вае́нных дзе́янняў Друго́й сусве́тнай вайны́ (1939—1945) — баявыя дзеянні ў Усходняй Еўропе падчас Другой сусветнай вайны.
Джакома Манцу
Пры гэтым Манцу быў асабістым сябрам Папы Яна XXIII і выканаў шэраг работ на рэлігійныя тэмы для сабора Святога Пятра ў Рыме, а таксама праекты ў ЗША і Японіі.
Усходнееўрапейскі тэатр ваенных дзеянняў Другой сусветнай вайны
У савецкай і расійскай гістарыяграфіі перыяд, які пачаўся з нападу Германіі на СССР 22 чэрвеня 1941 года і які завяршыўся разгромам Германіі ў маі 1945 года, называецца Вялікай Айчыннай вайной, а ваенныя дзеянні, якія вяліся СССР у перыяд 17.09.1939—22.06.1941, удзелам у Другой сусветнай вайне не лічацца.
Польшча. Фінляндыя. Прыбалтыка (верасень 1939 – чэрвень 1941)
1 верасня 1939 года Германія нападае на Польшчу. Вялікабрытанія і Францыя аб’яўляюць вайну Германіі, аднак ніякіх актыўных дзеянняў на Захадзе не робяць («Дзіўная вайна»). Нягледзячы на адчайны супраціў польскіх войскаў, да 8 верасня немцы зламалі ўсе ачагі супраціву і аблажылі Варшаву. Польскі ўрад эвакуіруецца з краіны, польская армія застаецца без камандавання. 17 верасня СССР, абапіраючыся на сакрэтнае дадатак да Дамовы аб ненападзе паміж Германіяй і СССР аб падзеле сфер ўплыву, урываецца на тэрыторыю Польшчы з усходу і займае Заходнюю Украіну і Заходнюю Беларусь. 28 верасня пала Варшава. Да 5 кастрычніка СССР і Германія завяршаюць раздзел Польшчы.
30 лістапада, пасля серыі праваліўшыхся перамоў аб абмене тэрыторыямі, СССР аб’яўляе вайну Фінляндыі і ўрываецца на яе тэрыторыю. Аднак савецкія войскі не змаглі з ходу прарваць умацаваную лінію Манергейма. Пасля разлютаваных баёў у лютым 1940 года Чырвоная Армія нарэшце прарывае ўмацаваную лінію, але ў сувязі са складанай міжнароднай абстаноўкай (СССР выключаны з Лігі нацый) савецкае кіраўніцтва вырашае спыніць наступленне і ўступае ў перамовы з Фінляндыяй. Па ўмовах дамовы мяжа на Карэльскім перашыйку была адсунута ад Ленінграда з 32 км да 150 км, хоць сакрэтным пратаколам да дамовы аб ненападзе з Германіяй уся Фінляндыя ставілася да зоны інтарэсаў СССР.
Германія вясной 1941 года заключае саюзныя дамовы з Венгрыяй, Румыніяй, Балгарыяй, Фінляндыяй і Славакіяй і пачынае ўзмоцненую падрыхтоўку да нападу на СССР. Паводле афіцыйнай пазіцыі кіраўніцтва гітлераўскай Германіі, а таксама згодна з думкай шэрагу пасляваенных, у тым ліку сучасных, даследчыкаў, СССР адначасова рыхтаваўся да нападу на Германію.
Уварванне ў СССР. Летне-асенняя кампанія
22 чэрвеня 1941 года Германія пачала баявыя дзеянні на ўсім фронце савецка-германскай мяжы, пасля чаго абвясціла вайну СССР, парушыўшы тым самым пакт аб ненападзе. Вайну СССР абвясцілі таксама саюзнікі Германіі: Італія, Фінляндыя, Венгрыя, Румынія, Славакія, Балгарыя і Харватыя. Нягледзячы на перавагу Чырвонай Арміі ў колькасці ваеннай тэхнікі, вермахт у адрозненне ад яе быў цалкам мабілізаваны да пачатку баявых дзеянняў, а таксама змог дасягнуць шматразовай перавагі на напрамках галоўных удараў, што дазволіла яму прарвацца ўглыб савецкай тэрыторыі і ў шэрагу выпадкаў (Заходні фронт) акружыць савецкія войскі, размешчаныя ў выступах дзяржаўнай мяжы. Савецкім войскам Дырэктывай № 3, выдадзенай ўвечары 22 чэрвеня, загадвалася наносіць контрудары аж да захопу раёнаў, з якіх вермахт вёў ўварванне (Люблін і Сувалкі), але гэта аказалася нерэальным. На паўднёвым напрамку адбылася найбуйнейшая ў гісторыі танкавая бітва, у якім больш за 3 тысяч савецкіх танкаў пацярпелі паражэнне ад каля 700 нямецкіх, аднак гэты савецкі контрудар дазволіў войскам Паўднёва-Заходняга фронту часова пазбегнуць акружэння і адступіць да Кіева. Да канца першай дэкады ліпеня Германія захапіла Латвійскую, Літоўскую, Беларускую, значную частку Украінскай, частку Малдаўскай ССР.
У ходзе Смаленскай бітвы заняўшым месца загінулых у беластоцкім і мінскім катлах армій арміям другога стратэгічнага эшалона атрымалася на 2 месяцы затрымаць праціўніка. Пасля гэтага 2-я і 3-я танкавыя групы групы армій «Цэнтр» не працягнулі наступленне на Маскву, а падзяліліся, каб аказаць дапамогу групам армій «Поўнач» і «Поўдзень». Выйсці на блізкія подступы да Ленінграду вермахту так і не ўдалося, пачалася яго блакада. На поўдні вермахту ўдалося акружыць групіроўку сіл Паўднёва-Заходняга фронту ў раёне Кіева. Да кастрычніка 1941 года немцы занялі ўсходнюю частку Украіны, Крым (за выключэннем Севастопаля), Эстонію, заходнія вобласці РСФСР (Пскоўская, Смаленская, Бранская, Курская і іншыя). Страты вермахта за летне-восеньскую кампанію склалі 0,75 млн. чал., РСЧА — 5 млн.чал.
30 верасня — 2 кастрычніка нямецкія войскі аднавілі наступленне на Маскву, зноў дамагліся сур’ёзных поспехаў, аднак затым былі спыненыя.
Контрнаступленне пад Масквой (6 снежня 1941 года — 20 студзеня 1942 года)
У снежні 1941 года Чырвоная Армія перайшла ў контрнаступленне і адкінула захопнікаў ад Масквы, нанёсшы ім адчувальнае паражэнне. Пагроза Маскве была ліквідаваная. Гэтага ўдалося дасягнуць у многім дзякуючы інфармацыі савецкай разведкі аб тым, што Японія не нападзе на СССР да падзення Масквы, і перакідання часткі размешчаных на Далёкім Усходзе сілаў пад Маскву.
Летняя кампанія 1942 года. Пачатковы перыяд Сталінградскай бітвы (чэрвень 1942 — лістапад 1942)
Асноўныя намаганні Чырвонай Арміі, па задумах Стаўкі ВГК, меркавалася засяродзіць на цэнтральным сектары савецка-германскага фронту. Планавалася таксама ажыццявіць наступленне пад Харкавам, у Крыме і прарваць блакаду Ленінграда.
Аднак прадпрынятае савецкімі войскамі ў маі 1942 года наступленне пад Харкавам скончылася катастрофай. Нямецкія войскі разграмілі савецкія войскі і самі перайшлі ў наступленне. У Крыме нямецкім войскам удалося разграміць савецкія войскі ў раёне Керчы і ўзяць штурмам Севастопаль. Абарона савецкіх войскаў на паўднёвым участку апынулася саслабленай. Карыстаючыся гэтым, нямецкае камандаванне распачало стратэгічнае наступленне на двух накірунках: на Сталінград і Каўказ. Пасля разлютаваных баёў пад Варонежам і ў Данбасе нямецкім войскам групы армій «Б» удалося прарвацца ў вялікую лукавіну Дона. У сярэдзіне ліпеня пачалася Сталінградская бітва, у якой савецкім войскам вялікім коштам удалося скаваць ударную групоўку праціўніка. Наступаўшая на Каўказ група армій «А» 23 ліпеня ўзяла Растоў-на-Доне і працягнула наступленне на Кубань. 12 жніўня быў узяты Краснадар. Аднак у баях у перадгор’ях Каўказа і пад Наварасійскам савецкія войскі спынілі праціўніка.
Тым часам на цэнтральным участку савецкае камандаванне распачало буйную наступальную аперацыю па разгрому ржэўска-сычэўскай групіроўкі праціўніка (9-й арміі групы армій «Цэнтр»). Аднак праводзячаяся з 30 ліпеня па канец верасня Ржэўска-Сычэўская аперацыя не ўвянчалася поспехам.
Не ўдалося таксама прарваць блакаду Ленінграда, хоць савецкі наступ прымусў нямецкае камандаванне адмовіцца ад штурму горада.
Карэнны пералом (лістапад 1942 — снежань 1943)
19 лістапада 1942 года пачалося наступленне савецкіх войскаў пад Сталінградам. 23 лістапада часці Сталінградскага і Паўднёва-Заходняга франтоў злучыліся ў горадзе Калач-на-Доне, акружыўшы 22 варожыя дывізіі.
Наступленне на цэнтральным участку фронту, якое пачалося 25 лістапада 1942 года, скончылася няўдачай для савецкіх войскаў (гл. Другая Ржэўска-Сычэўская аперацыя), аднак адцягнула на сябе значныя сілы вермахта.
Аднак нямецкае контрнаступленне пад Харкавам у лютым—сакавіку 1943 года сарвала выкананне савецкіх планаў і прывяло да стабілізацыі фронту.
У ліпені 1943 года нямецкае камандаванне паспрабавала вярнуць ініцыятыву ў свае рукі і разграміць Чырвоную Армію на Курскай дузе. Савецкія войскі стрымалі і выматалі нямецкую армію і ў выніку змаглі выйграць бітву. Пасля гэтага паражэння кіраўніцтва вермахта канчаткова страціла стратэгічную ініцыятыву, было вымушана адмовіцца ад наступальнай стратэгіі і да канца вайны перайшло да абароны.
Восенню 1943 года Чырвоная Армія вызваліла ад немцаў большую частку Украіны і частку Беларусі.
Наступленне ў Карэліі і на Балканах (верасень 1944 — студзень 1945)
Да верасня 1944 года савецкія войскі правялі аперацыі ў Карэліі і Запаляр’і. Фінляндыя выйшла з вайны і разарвала саюз з Германіяй. Аднак нямецкія войскі адмовіліся пакінуць тэрыторыю Фінляндыі. У выніку фінскім войскам давялося змагацца супраць сваіх былых саюзнікаў.
На Балканах Чырвоная Армія правяла буйную аперацыю, у выніку якіх былі звергнуты ўрады Румыніі і Балгарыі. Новыя прасавецкія ўрады абедзвюх краін абвясцілі вайну Германіі. У кастрычніку савецкія войскі ўступілі на тэрыторыю Венгрыі і дапамаглі антыфашысцкаму паўстанню ў Славакіі. У студзені 1945 года Чырвоная Армія захапіла Будапешт і прымусіла Венгрыю да капітуляцыі. Аднак прагерманскі ўрад у Венгрыі аказаўся значна больш папулярным, чым у Румыніі ці Балгарыі. Венгерскім камуністам так і не ўдалося сабраць армію для вайны супраць Германіі, а на баку Германіі венгерскія войскі працягвалі змагацца да канца вайны.
Завяршальная стадыя вайны. Капітуляцыя Германіі (студзень — май 1945)
З студзеня па красавік 1945 года савецкія войскі цалкам занялі Польшчу, Усходнюю Прусію, уступілі на тэрыторыю Аўстрыі. Для абароны Берліна нямецкае камандаванне сканцэнтравала больш за 1 млн. чалавек. Пасля зацятых баёў савецкія войскі ўварваліся ў горад. 28 красавіка паў рэйхстаг. 2 мая скончыліся баі ў Берліне, і капітуляваў гарнізон горада.
Аднак нямецкая армія працягнула супраціўленне супраць савецкіх войскаў. На тэрыторыі Чэхаславакіі была акружана вялікая групоўка генерал-фельдмаршала Ф. Шорнера. І хоць акт аб капітуляцыі у Карлхорсце быў падпісаны ў ноч з 8 мая на 9 мая, бітвы Другой сусветнай вайны ў Еўропе скончыліся толькі 11 мая. Больш за 860 тысяч немцаў было ўзята ў палон у выніку толькі Пражскай аперацыі.
Пралеска (значэнні)
Пралеска
Канкарданс
Канкарданс (concordia — «згода») — кніга, у якой сабраны з аднаго або некалькіх твораў месцы, якія складаюцца з адных і тых жа слоў (так званы канкарданс слоў) або тыя, якія змяшчаюць адзін і той жа сэнс (так званы рэальны канкарданс). Прыклады некаторых канкардансаў, складзеных у XIX стагоддзі: Флюгель — да Карана (выдадзены ў Лейпцыгу, 1842), Коўдэн-Клерк — да Шэкспіра (Лондан, 1881), Ломлер — да твораў Лютэра (Дармштат, 1827-29).
Біблейскія канкардансы
Біблейскія канкардансы — гэта збор у алфавітным парадку усіх слоў, выразаў і фраз, якія сустракаюцца ў Святым Пісанні, з указаннем месца, дзе яны знаходзяцца. Паралельныя месцы святых кніг старанна адшукваліся і збіраліся яшчэ айцамі царквы. Цытаты падобнага роду ёсць у шматлікіх іх творах, якія з'яўляюцца па некаторых (прыватных, вядома) дагматычных і павучальных пытаннях свайго роду прадметнымі канкардансамі— зводкай месцаў з усіх святых кніг, якія каментуюць вядомае становішча.
Першая, уласна канкарданцыя, аднак, з'явілася ў пачатку XIII стагоддзя на лацінскай мове. Пачынальнікам у гэтай справе з'явіўся Антоній Падуанскі (1195—1231), з імем якога вядома сачыненне пад назвай «Concordantiae morales sacrae scripturae» («Маральная канкарданцыя Святога Пісання»). Гэта была свайго роду прадметная канкарданцыя. У ёй аўтар, згодна з агульным кірункам свайго светапогляду, выбраў з Бібліі тэксты (з паралельнымі цытатамі да іх) толькі па маральных пытаннях.
Гамункул
Гамункул (лац. homunculus — чалавечак) — карлік, маленькі чалавечак, якога ў сярэднявеччы спрабавалі стварыць шматлікія алхімікі штучнымі сродкамі (як, напрыклад, філасофскі камень). Гамункул павінен быў вяглядаць як невялікае, зморшчанае дзіця.
Доўгі час стварэнне першага гамункула прыпісвалі алхіміку Арнальдусу з Вілановы, які жыў у XIII стагоддзі. Адзін з найболей вядомых рэцэптаў атрымання гамункула прапанаваў ў XVI стагоддзі алхімік Парацэльс. Алхімік лічыў, што невялікая колькасць чалавечай спермы ў прабірцы пры награванні і некаторых іншых маніпуляцыях (закопванне ў навоз, «магнетызацыі», сутнасць якой канчаткова не зразумелая) робіцца гамнкулам. «Выкормліваўся гамункулус» шляхам дадавання ў колбу невялікай колькасці чалавечай крыві. Час выспявання гамункула, паводле Парацэльса, — сорак дзён, рост гамункула — 11-12 цаляў.
Існавала некалькі поглядаў на працэс стварэння гамункула. У адным з іх выкарыстоўваўся корань мандрагоры, што звязана з павер’ем, нібыта гэтая расліна павінна была вырастаць каля шыбеніцы на месцы падзення спермы павешанага, а затым развівацца ў чалавекападобную істоту.
У культуры гамункул з’яўляецца ў п’есе «Фаўст» Іагана Гётэ. Стварае яго стары мудрэц Вагнер, вучань Фаўста. Гамункул вылучаецца ўнікальным інтэлектам і велізарнай прагай ператварыцца ў чалавечую істоту.
Базальт
База́льт — магматычная горная парода, адна з найбольш пашыраных у зямной кары.
Складаецца пераважна з плагіяклазу, піраксену, алівіну, вулканічнага шкла.
Характэрны цёмны колер. Структура горнай пароды парфірападобная ці шклістая. Шчыльнасць 2,52—2,97 г/см³. Тэмпература плаўлення 1000—1250 ºC.
Базальты займаюць агромістыя плошчы дна акіянаў і велізарныя тэрыторыі мацярыкоў (трапы), утвараюць лавы многіх вулканаў.
Базальт выкарыстоўваецца ў каменналіцейнай прамысловасці, як будаўнічы і абліцовачны матэрыял.
Падснежнік
Падснежнік — шматзначны тэрмін
Пухавічы (Пухавіцкі раён)
Пу́хавічы (, Пуховичи) — аграгарадок у Пухавіцкім раёне Мінскай вобласці. Адміністрацыйны цэнтр Пухавіцкага сельсавета. З 17 чэрвеня 1924 да 29 ліпеня 1925 года быў цэнтрам Пухавіцкага раёна. Насельніцтва 2287 чал. (1999).
Геаграфія
Знаходзяцца за 9 км ад Мар’інай Горкі і чыгуначнай станцыі Пухавічы, на аўтамабільнай дарозе Мінск — Бабруйск, на рэках Свіслач і Цітаўка.
Вялікае Княства Літоўскае
Упершыню Пухавічы згадваюцца ў XVI ст. як вёска, прыватнае ўладанне. Згодна з адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай (1565—1566) мясцовасць увайшла ў склад Менскага павета Менскага ваяводства.
У складзе Расійскай імперыі
У выніку другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793) Пухавічы апынуліся ў складзе Расійскай імперыі, дзе сталі цэнтрам воласці Ігуменскага павета Мінскай губерні. 3 канца XVIII ст. мястэчкам валодалі Сулістроўскія, пазней — Фрыбесы, Эсткі, Вальковічы. У 1843 тут збудавалі Багародзіцкую царкву.
У 1863 у Пухавічах адкрылася земскае народнае вучылішча, Станам на 1886 у мястэчку было 73 двары, царква, 3 сінагогі, народнае вучылішча, 2 піваварні, 26 крамаў, 4 рэгулярныя кірмашы, паромная пераправа, на рэках Свіслач і Цітаўка.
Паводле перапісу 1897 г. дзейнічалі царква, 2 яўрэйскія малітоўныя дамы, сінагога, 49 лавак, завод сельцерскіх мінеральныхвод, 4 пітных ўстановы, на год адбывалася 4 кірмашы; каля мястэчка, у фальварку Пухавічы, былі паравы і вадзяны млын.
Найноўшы час
У Першую сусветную вайну ў лютым — снежні 1918 года Пухавічы былі пад акупацыяй войскаў кайзераўскай Германіі.
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай Пухавічы абвешчаны часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. З 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі яны ўвайшлі ў склад БССР.
Брэсцкі пірамідальны дуб (помнік прыроды рэспубліканскага значэння)
Брэсцкі пірамідальны дуб — колішні батанічны помнік прыроды рэспубліканскага значэння ў горадзе Брэсце Брэсцкай вобласці. Размешчаны на бульвары па вуліцы А. Міцкевіча. Калонападобная форма дубу звычайнага (Quercus robur 'Fastigiata' ). Узрост дрэва 60 гадоў, вышыня 19 м (1985). Мае дэкаратыўнае значэнне. Ахоўны статус нададзены ў 1963 годзе. Помнік прыроды ліквідаваны 2 кастрычніка 2003 года рашэннем Міністэрства прыродных рэсурсаў і аховы навакольнага асяроддзя Рэспублікі Беларусь.
Пухавічы (Пухавіцкі раён)
Найноўшы час
У жніўні 1919 — ліпені 1920 знаходзіліся пад польскай уладай.
У Другую сусветную вайну з канца чэрвеня 1941 да пачатку ліпеня 1944 вёска знаходзіўся пад нямецкай акупацыяй. У 1942 годзе было расстраляна 20 ваеннапалонных і 90 жыхароў вёскі.
Дэмаграфічныя дадзеныя
XVIII стагоддзе: XIX стагоддзе: XX стагоддзе: XXI стагоддзе:
Рэлігія
У 1834 тут была збудавана Багародзіцкую царкву. У 1950 гадах гадах царква была зачынена, часткова разбураны і пераабсталяваны пад клуб. Пад канец 90-х праваслаўная грамада змагла вярнуць будынак храма (клуба) у сваё веданне. 18.08.2015 г. пасля завяршэння набажэнства біскуп Веніямін заклаў у падставу будучага храма камень і памятную грамату.
Медыцына
Медыцынскія паслугі надае вясковая бальніца. Колькасць абслугоўваных пацыентаў складае — 80 чалавек у змену.
Сувязь і камунікацыі
У вёсцы працуе адзяленне сувязі, паслугі электрасувязі забяспечвае Пухавіцкі вузел электрасувязі. На сённяшні дзень прадпрыемства падае больш 70 відаў паслуг, асноўнымі з якіх з’яўляюцца: тэлефанія, Інтэрнэт, тэлебачанне.
NGC 3234
NGC 3234 (іншыя абазначэнні — NGC 3235, UGC 5635, MCG 5-25-7, ZWG 154.10, PGC 30553) — галактыка ў сузор’і Малы Леў.
Гэты аб’ект занесены ў новы агульны каталог некалькі разоў, з абазначэннямі NGC 3234, NGC 3235.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Часіў Яр
Ча́сіў Яр  (Ча́сів Яр) — горад у Данецкай вобласці Украіны, падпарадкаваны Бахмуцкаму гарадскому савету. У 1938 годзе Часаў Яр атрымаў статус горада.
Чыгуначная станцыя. Размешчаны ў паўночнай частцы вобласці на канале Северскі Данец — Данбас.
У Часавым Яры ў савецкі час быў найбуйнейшы ва Украіне і адзін з найбуйнейшых у СССР камбінат вогнетрывалых вырабаў, які паўстаў на базе багатага радовішча высакаякасных вогнетрывалых глін.
Смугаўскі хвойнік
Смугаўскі хвойнік — колішні батанічны помнік прыроды рэспубліканскага значэння ў Ліноўскім лясніцтве Пружанскага раёна Брэсцкай вобласці. Участак xвoi веймутавай (Pinus strobus). Плошча хвойніка складае 0,3 га. Узрост каля 55 гадоў, вышыня 20 м, сярэдні дыяметр дрэў 0,22 м (1985). Каштоўнае насаджэнне інтрадуцэнтаў. Ахоўны статус нададзены ў 1979 годзе.
The Oregon Trail
Равіч стварыў першую версію гульні ў рамках курса гісторыі ў сярэдняй школе, выдаткаваўшы на гэта два тыдні. Першапачатковая версія гульні прызначалася для  і была выключна тэкставай. Нягледзячы на ​​поспех сярод навучэнцаў, гульня была выдаленая з мэйнфрэйма ў канцы семестра. У 1974 годзе Равіч узнавіў гульню па замове MECC, палепшыўшы яе ў плане гістарычнай дакладнасці — так, верагоднасці розных падзей на Арэгонскай сцежцы былі ўдакладнены на аснове апублікаваных дзённікаў і ўспамінаў рэальных піянераў XIX стагоддзя. Са з’яўленнем і распаўсюджваннем мікракамп’ютараў у канцы 1970-х гадоў гульня была партаваная на мноства платформ, уключаючы «», «» і «». У 1985 годзе для «» была выпушчаная камерцыйная графічная камп’ютарная гульня пад той жа назвай. У наступныя дзесяцігоддзі заснаваныя на «The Oregon Trail» гульні былі выпушчаныя на мностве платформ, у шматлікіх выпадках пад той жа самай назвай «The Oregon Trail», і могуць разглядацца як версіі той жа самай гульні; у сукупнасці, лічачы ўсе версіі на ўсіх платформах, было прададзена звыш 65 мільёнаў копій. У 2015 годзе «The Oregon Trail» была ўключана ў.
Савоя (дэпартамент)
Савоя (Savoie, Savòia, Savouè) — дэпартамент на ўсходзе Францыі, адзін з дэпартаментаў рэгіёна Рона — Альпы. Парадкавы нумар — 73. Адміністрацыйны цэнтр — Шамберы. Насельніцтва — 542,4 тыс. чалавек (43-е месца сярод дэпартаментаў, даныя 1999 г.).
Геаграфія
Плошча тэрыторыі 6028 км².
Дэпартамент уключае 3 акругі, 37 кантонаў і 305 камун.
Акругі:
Насельніцтва
Большасць насельніцтва - французы. Большасць вернікаў - каталікі.
Гісторыя
З 1792 па 1815 г. цяперашняя тэрыторыя Савоі ўваходзіла ў склад дэпартамента Манблан, з 1798 па 1814 г. — у склад дэпартамента Леман.
Акмырза
Акмырза — аул у Ярэйментаўскім раёне Акмолінскай вобласці Казахстана. Адміністрацыйны цэнтр Акмырзінскай сельскай акругі. Код КАТА — 114633100.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва аула складала 867 чалавек (418 мужчын і 449 жанчын). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 740 чалавек (374 мужчыны і 366 жанчын).
Ур-Наму
Ур-Наму (2104 — 2094 гг. да н. э.) — лугаль (манарх) Ура, Шумера і Акада. Заснавальнік трэцяй дынастыі Ура.
Біяграфія
Каля 2109 г. да н. э. Утухегаль, лугаль Урука, падняў паўстанне супраць гутыяў і вызваліў Шумер ад іх улады. Ур-Наму пачаў кіраваць у Уры яшчэ пры жыцці Утухегаля. У адной больш позняй крыніцы вавілонскага перыяду яго першапачатковы тытул названы як шагану (ваенны адміністратар). Ён быў зяцем валадара Урука але невядома, калі ён ажаніўся з дачкой Утухегаля: ці да смерці таго, ці пасля. Шлюбная сувязь паміж сем’ямі валадароў Ура і Урука падкрэслівалася пазней прадстаўнікамі трэцяй дынастыі Ура, заснаванай Ур-Наму і ўвасаблялася ў выключным становішчы Урука ў складзе іх дзяржавы.
У 2104 г. да н. э. Утухегаль загінуў. Відавочна, у Шумеры склаўся вакуум улады, які садзейнічаў узвышэнню Ур-Наму. Пераход тытула лугаля да яго быў пацверджаны ў ніпурскім храме Энліля. Фактычнай сталіцай агульнай дзяржавы Шумера і Акада стаў Ур, дзе новы лугаль узвёў муры і пачаў будаўніцтва зікурата.
Ур-Наму прыпісваюцца канчатковая ліквідацыя дзяржавы гутыяў, далучэнне Лагаша, будаўніцтва каналаў, зямельная амністыя, прыняцце зводу законаў. У 2094 г. да н. э. Ур-Наму загінуў у бітве, відавочна з гутыямі, і быў кінуты сваімі салдатамі як «пустая пасудзіна».
Культ
Магчыма, ужо пры Шульгі, сыне Ур-Наму, заснавальнік трэцяй дынастыі Ура быў абагаўлёны. У яго не было асобнага храма, аднак статуэткі Ур-Наму ў абліччы лугаля-будаўніка знойдзены ў розных храмах Шумера і ў магільнях валадароў Ура. Быў складзены рэлігійны гімн, прысвечаны смерці Ур-Наму і яго блуканню ў замагільным свеце. Згодна яму, у канцы шляха Ур-Наму быў сустрэты Гільгамешам, што падкрэслівала сувязь лугаля Ура з папулярным эпічным героем з Урука.
Законы Ур-Наму
Так званы «кодэкс» Ур-Наму захаваўся толькі ў пазнейшых тэкстах, аднак з'яўляецца самым старажытным з захаваных зводаў законаў. Дзякуючы наяўнасці некалькіх спісаў з Ніпура, Ура і Сіпара сучаснымі даследчыкамі былі рэканструяваны прадмова і 40 асобных законаў.
У прадмове паведамляецца, што законы прымаюцца Ур-Наму ад імя багоў Наны і Уту дзеля ўсталявання справядлівасці і міру. Фармулёўка законаў складзена па правіле «злачынства — пакаранне». Так, забойства, рабаванне і згвалтаванне караліся смерцю, астатнія — штрафамі і зняволеннем. У выпадку доказу невінаватасці абвінавачванага павінен быў карацца яго абвінаваўца.
Урал-батыр
«Ура́л-баты́р» (Урал батыр) — башкірскі эпас (кубаір), помнік башкірскай славеснасці.
«Урал-батыр» увабраў у сябе найстаражытнейшую міфалогію, якая існавала шмат тысячагоддзяў таму. У ім прадстаўлены шырокі спектр старажытных перакананняў, якія сыходзяць сваімі каранямі ў нетры першабытнаграмадскага ладу.
Некаторыя матывы і вобразы «Урал-Батыра» сустракаюцца і ў іншых башкірскіх эпасах («Заятуляк і Хыўхылу», «Кунгыр-буга», «Алпамыша», «Кузыйкурпяс і Маянхылу»), а эпасы «Акбузат» і «Бабсак і Кусэк», працягваючы сюжэтную лінію «Урал-Батыра», утвараюць адзіны цыкл башкірскіх эпічных паданняў.
Эпас ствараецца з 4576 паэтычных і 19 празаічных радкоў. Кампазіцыйна вылучаюць 3 часткі.
Паша
Паша, выпас — зямельныя ўгоддзі, травастой якіх выкарыстоўваецца для выпасу жывёлы; адна з асноўных крыніц высокапрадукцыйнага і таннага корму для сельскагаспадарчых жывёл.
Адрозніваюць пашу прыродную (натуральную) і сеяную (палепшаную, ці штучную). У раслінным покрыве натуральнай пашы пераважаюць дзікарослыя травы: злакавыя, асокі, разнатраўе. Палепшаную пашу ствараюць шляхам спецыяльнай сяўбы бабова-злакавых ці злакавых пашавых травасумесей. Звычайна паша займае сухадольныя ці нізінныя месцы, участкі поймавых лугоў і неасвоеных нізінных балот з натуральным травастоем. Прадукцыйнасць прыроднай пашы нізкая (у 3—5 разоў ніжэй за сеяную), павышаюць яе асушэннем, культуртэхнічнымі работамі і іншымі аграмеліярацыйнымі мерапрыемствамі; вапнаваннем, выкарыстаннем угнаенняў, падкошваннем, падсевам траў, арашэннем, аховай ад перавыпасу.
Геогліфы Наскі
Гісторыя
З зямлі шматлікія геогліфы разглядзець немагчыма, таму малюнкі былі заўважаны толькі ў 1939 годзе, калі над плато на самалёце пралятаў амерыканскі археолаг Пол Косак. Калібры мае даўжыню 50 метраў, павук — 46, кондар распасціраецца ад дзюбы да пёраў хваста амаль на 120 метраў, а яшчарка мае даўжыню да 188 метраў. Амаль усе малюнкі выкананы ў гэтым велізарным маштабе ў адной манеры, калі контур акрэслены адной непарыўнай лініяй. Сапраўдную форму выяў можна назіраць толькі з вышыні птушынага палёту. Такога натуральнага ўзвышэння паблізу не існуе, затое маюцца гарбы-паўгоры.
Велізарны ўнёсак у даследаванне загадкавых ліній належыць нямецкаму доктару археалогіі Марыі Райхэ, якая прысвяціла вывучэнню ліній Наска амаль палову стагоддзя. Яе работы пачаліся ў 1941 годзе. Аднак сфатаграфаваць малюнкі з паветра яна змагла толькі ў 1947 годзе, скарыстаўшыся паслугамі ваеннай авіяцыі.
Адносна часу стварэння ліній навукоўцы сыходзяцца — да XII стагоддзя, калі ў даліне з'явіліся інкі. Большасць даследаванняў прыпісвае іх стварэнне цывілізацыі наска, якая засяляла плато да II ст. н. э.
Тэхналогія стварэння
Самі лініі нанесены на паверхню ў выглядзе разор да 135 сантыметраў шырынёй і да 40-50 сантыметраў глыбінёй, пры гэтым на чорнай камяністай паверхні ўтворацца белыя палосы — лініі. Таксама адзначаецца такі факт: з прычыны таго, што белая паверхня нагрэта менш, чым чорная, ствараецца розніца ціску і тэмператур, што прыводзіць да таго, што дадзеныя лініі не пашкоджваюцца ў пясчаных бурах.
Вядучая даследчыца геогліфаў Марыя Райхэ сцвярджае, што стваральнікі малюнкаў спачатку рабілі невялікія эскізы, а затым узнаўлялі іх у патрэбных вялікіх памерах. У якасці доказу Марыя Райхэ паказвае невялікія эскізы, выяўленыя ёю ў гэтым раёне.
Акрамя таго, на канцах, якія ўтвараюць малюнкі, былі знойдзены драўляныя палі, убітыя ў глебу, якія выкарыстоўваліся як каардынатныя кропкі пры нанясенні малюнка. Устаноўлена, што гэтыя палі адносяцца да VI—I ст. да н.э. (да гэтага ж перыяду належаць і рэшткі паселішчаў культуры наска, выяўленыя недалёка ад таямнічых малюнкаў).
Існуе версія, што малюнкі жывёл і птушак з'яўляюцца папярэднікамі палос і ліній — шматлікія трапецыі, прамавугольнікі і прамыя перасякаюць больш складаныя фігуры, часткова закрэсліваючы іх. Відавочнай высновай з гэтага з'яўляецца тое, што размалёўка пустыні выконвалася ў два прыёмы. Прычым трэба прызнаць, што ранняя фаза была больш дасканалай, чым наступная — выкананне зааморфных фігур патрабавала непараўнальна больш высокага ўмення і мастацтва, чым праразанне прамых ліній.
Некаторыя навукоўцы, якія не падтрымліваюць гэту версію, аб'ядноўваюць гэтыя два этапы і выказваюць здагадку, што культура наска валодала тэхнікай мастацкага самавыяўлення як у геаметрычнай, так і ў фігуратыўнай форме, аднак гэтыя плямёны, якія не мелі пісьменнасці, зніклі з перуанскай гістарычнай сцэны за шмат стагоддзяў да з'яўлення іх больш вядомых спадчыннікаў, якімі з'яўляюцца інкі.
Прызначэнне
Лініі Наскі ставяць перад гісторыкамі нямала пытанняў — хто іх стварыў, калі, нашто і якім чынам, таму для адказаў на гэтыя пытанні прапаноўваюцца розныя версіі.
Апроч рытуальнага, не выключана і астранамічнае значэнне гэтых ліній. Марыя Рэйхэ першая выказала здагадку, што лініі могуць з'яўляцца самым вялікім у свеце астранамічным календаром. Цалкам верагодна, што прадстаўнікі культуры наска маглі быць астраномамі-назіральнікамі, — прынамсі, па меркаванні доктара Філіса Пітлугі (астранома чыкагскага планетарыя). Пасля інтэнсіўнага вывучэння ўзаемнага размяшчэння зорак у Наска з ужываннем камп'ютарных метадаў яна прыйшла да высновы, што знакамітая выява павука задумана як дыяграма гіганцкага зорнага скопішча ў сузор'і Арыёна, а спалучаныя з гэтай фігурай прамыя, як страла, лініі характарызуюць змену схілення трох зорак у Поясе Арыёна.
Паколькі з зямлі шматлікія геогліфы разглядзець немагчыма, выказваліся здагадкі, што з дапамогай такіх узораў старажытныя жыхары даліны мелі зносіны з бажаством. У папулярнай літаратуры можна сустрэць здагадкі пра тое, што палосы ў пустыні Наска прызначаны для пасадкі іншапланетных касмічных караблёў, бо да пачатку XX стагоддзя чалавецтва не было здольна да палётаў. Пры гэтым застаецца нерастлумачаным, навошта іншапланецянам, здольным пераадольваць светлавыя гады міжзорных прастор, наогул патрэбныя грунтавыя ўзлётна-пасадачныя палосы і прымітыўныя візуальныя арыенціры. Натуральна, няма ніякіх сведчанняў, што палосы ў Наска калі-небудзь выкарыстоўваліся для ўзлёту або пасадак лятальных апаратаў.
Гіпотэза сумнеўная яшчэ і таму, што малюнкі распазнаюцца да параўнальна невялікай вышыні — не больш за 100—150 метраў над зямлёй. Вельмі сумнеўна, што гэта магло б палегчыць пасадку касмічнага карабля ці іншага вялікага лятальнага апарата, для якога манеўраванне ў такой блізкасці ад зямлі практычна немагчыма.