cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Сара Бернар
Сара Берна́р (Sarah Bernhardt;, — , ) — французская актрыса, якую ў пачатку XX стагоддзя называлі «самай знакамітай актрысай за ўсю гісторыю». Поспеху яна дабілася на сцэнах Еўропы ў 1870-х гадах, а затым з трыумфам гастралявала і ў Амерыцы. У яе амплуа былі пераважна сур'ёзныя драматычныя ролі, з-за чаго актрыса атрымала мянушку «Боская Сара».
Біяграфія і творчасць
Сара Бернар нарадзілася 22 кастрычніка 1844 года ў Парыжы. Маці Сары — Юдзіф (пасля Юлія) Бернар (1821, Амстэрдам — 1876, Парыж), паходзіла з яўрэйскай сям’і і была дачкой каміваяжора Морыца Барух Бернардта і Сары Гірш (1797—1829). З 1835 года Юдзіф, яе чатыры сястры і брат выхоўваліся мачахай Сарай Кінсберген (1809—1878). Бацька застаўся невядомы. Часам ім лічаць Поля Марэля, афіцэра французскага флоту (пра гэта сведчаць некаторыя афіцыйныя дакументы). Паводле іншай версіі бацькам з’яўляецца Эдуард Бернар, малады адвакат.
Да прыезду ў Францыю Юдзіф падзарабляла мадысткай. Але ў Парыжы яна стала куртызанкай. Прыемная знешнасць, уменне з густам апранацца забяспечылі ёй нябеднае існаванне за кошт сродкаў заможных палюбоўнікаў. Дачка замінала Юдзіф весці бесклапотнае жыццё, і таму Сара была адпраўлена ў Англію, дзе жыла з няняй. Яна магла застацца там да паўналецця, калі б не адбыўся няшчасны выпадак: няня пакінула Сару адну з мужам-інвалідам, Сара змагла выбрацца са свайго крэсла і падышла занадта блізка да каміна, і яе сукенка загарэлася. Суседзі выратавалі Сару. Юдзіф у гэты час падарожнічала па Еўропе з чарговым спонсарам. Яе выклікалі да дачкі, яна прыехала ў Англію і забрала Сару ў Парыж. Неўзабаве яна зноў пакінула яе, пакінуўшы на апеку яшчэ адной нянькі.
Вымушаная жыць у панылым месцы, у змрочным доме, куды прывезла яе нянька, Сара замкнулася ў сабе. Але лёс усё ж такі злучыў маці і дачку. Выпадковая сустрэча з цёткай, Разінай, якая была такой жа куртызанкай, як і Юдзіф, укідвае Сару ў ашалеласць. У прыпадку яна падае з рук няні і ламае сабе руку і нагу. Маці, нарэшце, забірае яе, і некалькі гадоў выдаткоўваецца на тое, каб адзінокая дзяўчынка ўзгадала, што такое матчына любоў.
Сара не была навучана ні чытанню, ні пісьму, ні ліку. Яе аддаюць у школу Мадам Фрэсард, дзе яна праводзіць два гады. У час знаходжання ў школе Сара ўпершыню прымае ўдзел у спектаклях. Падчас аднаго з выступленняў яна раптам бачыць, як у залу ўваходзіць яе маці, якая вырашыла наведаць дачку. З Сарай здараецца нервовы прыступ, яна забывае ўвесь тэкст і «страх сцэны» з тых часоў застаецца з ёй да самых апошніх дзён, працягваючы пераследваць яе нават у перыяд яе сусветнай славы.
Восенню 1853 года Сару аддаюць на навучанне ў прывілеяваную прыватную школу Грандшамп. Пратэкцыю ладзіць чарговы прыхільнік Юдзіф, герцаг Морна.
Падлеткам Сара была вельмі худой, пастаянна кашляла. Дактары, якія аглядалі яе, прадракалі ёй хуткую смерць ад сухотаў. Сарай апаноўвае тэма смерці. Прыкладна ў гэты час робяцца яе знакамітыя фатаграфіі, дзе яна ляжыць у труне (труну ёй купіла маці пасля доўгіх угавораў). Аднойчы маці задаволіла нараду блізкіх сваякоў і сяброў, дзе яны вырашылі, што Сару варта хутчэй выдаць замуж. У афектацыі дзяўчынка накіроўвае позірк да нябёсаў і заяўляе прысутным, што яна аддадзена Богу і яе доля — манаскія адзенні. Герцаг Морна па вартасці ацэньвае гэту сцэну і рэкамендуе маці аддаць дачку ў кансерваторыю. У гэты ж час Сара ўпершыню трапляе на імпрэзу ў Камеды Франсэз. Пасля гэтага лёс яе вырашаны.
Ва ўзросце 13 гадоў Сара паступіла ў драматычны клас Вышэйшай нацыянальнай кансерваторыі драматычнага мастацтва, які яна скончыла ў 1862 годзе.
Нягледзячы на пратэкцыю, для паступлення ў кансерваторыю Сары трэба было вытрымаць экзамен перад камісіяй. Для падрыхтоўкі да яго яна займаецца ўрокамі дыкцыі. Яе галоўным настаўнікам у гэты час становіцца Аляксандр Дзюма, бацька. Геній мастацкіх вобразаў, ён вучыць Сару, як ствараць характары з дапамогай жэстаў і голаса. На экзамене ўсе зачараваныя голасам Сары і яна без праблем паступае на навучанне, якому аддае ўсе сілы. На выпускным экзамене яна заваёўвае другі прыз.
1 верасня 1862 года Сара Бернар дэбютавала ў тэатры «Камеды Франсэз» у спектаклі «Іфігенія» Жана Расіна, выканаўшы галоўную ролю. Ні адзін з крытыкаў не разглядзеў у пачаткоўкі акцёрцы будучую зорку, большасць лічыла, што хутка імя гэтай актрысы непрыкметна знікне з афіш. Неўзабаве з-за канфлікту Сара Бернар спыніла супрацоўніцтва з «Камеды Франсэз». Яе вяртанне адбылося толькі праз дзесяць гадоў.
Пасля сыходу з тэатра для Бернар наступаюць няпростыя часы. Аб наступных чатырох гадах яе жыцці мала што вядома, за выключэннем хіба таго, што ў гэты перыяд яна змяніла некалькі палюбоўнікаў. Але стаць куртызанкай, як яе маці, Сара не хацела. 22 снежня 1864 года ў Сары нараджаецца сын, Морыс, чыім бацькам быў Анры, прынц дэ Лін. Вымушаная шукаць сродкаў для існавання і выхавання сына, Сара ўладкоўваецца ў тэатр Адэон, другім па значнасці з парыжскіх тэатраў таго часу. Пасля некалькіх не надта ўдалых роляў крытыкі заўважаюць яе ў Караля Ліра, дзе яна гуляе Кардэлію. Наступны поспех прыходзіць з роляй у п’есе «Kean» Дзюма-бацькі, які застаўся вельмі задаволены гульнёй сваёй пратэжэ.
Працавала ў тэатрах «Камеды Франсэз», «Жымніз», «Порт-Сен-Мартэн», «Адэон». У 1893 годзе набыла тэатр «Рэнесанс», у 1898 — тэатр «Насьён» на плошчы Шатле, які атрымаў назву Тэатра Сары Бернар. Шматлікія выбітныя дзеячы тэатра, напрыклад К. С. Станіслаўскі, лічылі мастацтва Бернар узорам тэхнічнай дасканаласці. Аднак віртуознае майстэрства, выдасканаленыя тэхніка, мастацкі густ спалучаліся ў Бернар з знарочыстай эфектнасцю, некаторай штучнасцю гульні.
Шматлікія выбітныя сучаснікі, у прыватнасці, А. П. Чэхаў, І. С. Тургенеў , А. С. Суворын і Т. Л. Шчэпкіна-Купернік, адмаўлялі наяўнасць у актрысы таленту, які падмяняецца гранічна вывастранай і механістычнай тэхнікай гульні. Гэтак буйны поспех імі тлумачыўся фенаменальным паблісіці, што аказваюцца Бернар прэсай, якое больш дакраналася яе асабістага жыцця, чым уласна тэатра, а таксама надзвычай раздзіманым ажыятажам, папярэднім самому прадстаўленні.
Сярод лепшых роляў: донна Соль («Эрнані» Гюго), Маргарыта Гацье («Дама з камеліямі» Дзюма-сына), Тэадора (аднайменная п’еса Сарду), прынцэса Гроза, герцаг Рэйхштацкі (у аднайменнай п’есе і «Арляні» Растана), Гамлет (аднайменная трагедыя Шэкспіра), Ларэнзача (аднайменная п’еса Мюсэ). З 1880-х гг. Бернар гастраліравала ў многіх краінах Еўропы і Амерыкі. Выступала ў Расіі (1881, 1892, 1908—1909) у сценах Міхайлаўскага тэатра, у Маскве, а таксама Кіеве, Адэсе і Харкаве.
Падчас гастроляў 1905 года ў Рыа-дэ-Жанэйра Сара Бернар пашкодзіла правую нагу, якую ў 1915 годзе прыйшлося ампутаваць. Але, нягледзячы на калецтва, Сара Бернар не пакінула сцэнічную дзейнасць. У гады Першай сусветнай вайны выступала на фронце. У 1914 годзе была ўзнагароджана ордэнам Ганаровага легіёна. У 1922 годзе прыпыніла сцэнічную дзейнасць.
Актрыса памерла 26 сакавіка 1923 года ў Парыжы ва ўзросце 78 гадоў ад урэміі пасля адмовы нырак. Яна пахавана на могілках Пер-Лашэз.
Асабістае жыццё
Першым вядомым палюбоўнікам Сары Бернар стаў граф дэ Кератры. Аднак сапраўдным каханнем быў бельгіец Яўген, 8-ы прынц дэ Лін. Ад яго Сара ў 1863 годзе, ва ўзросце 20 гадоў, нарадзіла сваё адзінае дзіця — сына Морыса. Прынц прапанаваў Сары шлюб, аднак сям’я была рэзка супраць. Гэта прымусіла Сару не толькі адмовіць, але і скончыць адносіны. Пазней прынц прапаноўваў сыну афіцыйна яго прызнаць, але той катэгарычна адмовіўся. Неўзабаве прынц ажаніўся з польскай прынцэсай Марыя Ябланоўскай.
У 1882 годзе Сара пазнаёмілася з дарадцам грэчаскай дыпламатычнай місіі ў Парыжы, 26-гадовым Жакам Дамада (сапраўднае імя — Арыстыдыс Дамала), які славіўся як новы Казанова. Прыгажосць і дзёрзкасць маладога пакарылі Сару. Дамала пакінуў службу, кар’еру, радзіму і паступіў у трупу Бернар. На працягу некалькіх месяцаў ён быў яе законным мужам. Шлюб фактычна распаўся з-за прыхільнасці Дамала да морфію, хоць афіцыйна працягваўся да яго смерці ў 1889 годзе. Больш Сара ніколі не выходзіла замуж. Аднак у апошнія гады свайго «замужжа» мела рамантычныя адносіны з прынцам Валійскім, які пазней стаў каралём Эдуардам VII.
Сярод блізкіх таварышаў Сары Бернар былі французскі гравёр Гюстаў Дарэ, акцёр Жан Муне-Сюлі, пісьменнік Віктор Гюго. Чэшскі мастак Альфонс Муха стварыў некалькі лепшых сваіх работ у стылі мадэрн, выкарыстаўшы вобраз Сары Бернар. Доўгія гады блізкай сяброўкай актрысы была мастачка Луіза Абема.
У 1910 годзе падчас гастроляў у ЗША 66-гадовая Сара Бернар пазнаёмілася амерыканцам галандскага паходжання Лу Тэлегенам, які быў маладзейшы за яе на 35 гадоў. Іх раман доўжыўся 4 гады.
Вобраз у мастацтве
Партрэты Сары Бернар пісаў Баст-Лепаж, Болдзін, Гандара і інш. мастакі, яе шматкроць фатаграфаваў Надар.
Захапленне скульптурай, жывапісам і літаратурнай творчасцю
‎ У 1875 годзе Сара Бернар пачала будаўніцтва ўласнага дома на авеню дэ Вілья ў Парыжы. Распрацаваць праект маёнтка яна запрасіла архітэктара Фелікса Эскалье, над унутраным убраннем працавалі дзясяткі мастакоў і скульптараў, у тым ліку ствараўся зімовы сад, распрацоўваўся арыгінальны інтэр'ер для кожнага пакоя. Верагодна, пасля гэтага Сара Бернар захапілася скульптурай. Яе працы былі ўдалымі. Вядома, што свой бюст ёй замовіў барон Адольф дэ Ротшыльд — прадстаўнік французскай галіны банкіраў Ротшыльдаў.
У 1877 годзе яна захапілася жывапісам, напісала некалькі партрэтаў сваіх знаёмых. Вядома, што падчас Сусветнай выстаўкі 1878 года, якая адбылася ў Парыжы, яна штодня падымалася на вышыню 2600 метраў на аэрастат Анры Жыфара. Гэтыя паветраныя падарожжы натхнілі яе на напісанне навелы «Сярод аблокаў». З канца 1870-х гадоў Сара Бернар пачала займацца літаратурнай творчасцю. Яна напісала два рамана («Маленькі ідал» і «Прыгожы двайнік»), чатыры п’есы для тэатра («Андыен Лекуўрэ», «Прызнанне», «Сэрца мужчыны», «Тэатр на поле гонару"). Аўтар некалькіх біяграфічных твораў і мемуараў, сярод іх апублікаваныя:
Жэнеўскі музей мастацтва і гісторыі
Жэнеўскі музей мастацтва і гісторыі (Musée d'art et d'histoire de Genève) — мастацка-гістарычны музей, размешчаны ў Жэневе.
Актыўная выставачная дзейнасць пачалася ў Жэневе ў 1789 годзе з асновай Таварыства мастацтваў, які праводзіў рэгулярныя выставы (Salon des Artistes). Прынятая неўзабаве пасля гэтага пад уплывам Вялікай французскай рэвалюцыі новая канстытуцыя Жэневы прадугледжвала стварэнне музея, які павінен сабраць у сабе ўсе віды мастацтва для народнай асветы. У 1798 годзе Выканаўчая Дырэкторыя вырашыла адправіць частку карцін, якія захоўваліся ў Парыжы і Версалі, у правінцыйныя гарады, па прычыне таго, што ім не знайшлося месца ў Луўры, і адным з такіх гарадоў стала незадоўга перад тым анэксавана Францыяй Жэнева.
Ірвінг Тальберг
Ірвінг Грант Тальберг (Irving Grant Thalberg;, Нью-Ёрк — , Санта-Моніка) — галівудскі прадзюсар, за сваю здольнасць распазнаваць удалыя сцэнарыі і запатрабаваных акцёраў празваны «вундэркіндам Галівуда». З 1937 года на цырымоніі ўручэння «Оскараў» найбольш таленавітыя прадзюсары атрымліваюць ўзнагароду імя Ірвінга Тальберга.
Мода
Мо́да — у штодзённым уяўленні азначае непрацяглае панаванне асобнага густу ў якой-небудзь галіне жыцця ці культуры. Мода мае падобнае значэнне са стылем, аднак не з'яўляецца яго сінонімам. Моднымі могуць быць адзенне, выгляд, музыка, светапогляд і г. д., якія папулярныя ў пэўны час у пэўным асяроддзі. Часцей за ўсё слова «мода» адносіцца да адзення.
Dasycerinae
Апісанне
Жукі дробных памераў (1,5-2,3 мм) з шырокім целам, выпуклае зверху. Лапкі 3-членікавыя. Заднія крылы або адсутнічаюць або моцна рэдукаваныя. Насельнікі ляснога подсцілу і гнілой драўніны.
Мода
Мода ў адзенні — гэта змена форм і ўзораў адзення, якая адбываецца на працягу адносна кароткіх інтэрвалаў часу. Словазлучэнне «апрануты па модзе» пачало ўжывацца з XVII стагоддзя, калі французская прыдворная мода стала ўзорам для ўсіх еўрапейскіх краін.
Часта слова «мода» ўжываецца ў негатыўным сэнсе, для абазначэння дрэннага густу ці рэчызму.
Некалькі гарадоў лічацца глабальнымі цэнтрамі моды, тут праводзяцца тыдні моды, на якіх дызайнеры паказваюць іх новыя калекцыі адзення. Да гэтых гарадоў адносяцца: Парыж, Мілан, Нью-Ёрк і Лондан. Менш вядомымі цэнтрамі моды лічацца: Лос-Анджэлес, Берлін, Токіа, Рым, Маямі, Ганконг, Сан-Паўлу, Сідней, Барселона, Амстэрдам, Мадрыд, Манрэаль, Мумбаі, Вена, Окленд, Масква, Нью-Дэлі, Сан-Хуан, Дубай і Далас.
Гаявата
Гаява́та (анандага: Haiëñ'wa'tha, Hiawatha) — легендарны правадыр магаўкаў або анандага. Культурны герой міфалогіі іракезаў, адзін з заснавальнікаў іх лігі.
Легендарны персанаж
У паданнях іракезаў Гаявата выступае як адзін з галоўных заснавальнікаў іх лігі. У запісах іракезскіх паданняў, зробленых у XIX ст., ён адначасова выступае як міфічны культурны герой і як канкрэтная гістарычная асоба. Дакладны час жыцця Гаяваты не вядомы. Мяркуецца, што ён мог жыць у перыяд ад XIV ст. да XVI ст. Верагодным годам прыходу Гаяваты да сенека быў 1451 г., паколькі ў іх паданнях ўзгадваецца сонечнае зацьменне.
Іракезскі фальклор атаесамляе Гаявату з магаўкамі і анандага. Сучасныя даследчыкі звычайна паказваюць яго па паходжанню як анандага, што стаў правадыром магаўкаў. Гэта было магчыма дзякуючы матрылакальнай сістэме, распаўсюджанай сярод іракезаў, калі мужчына быў вымушаны сяліцца сярод сваякоў жонкі, таму пераход ад аднога племені да іншага лічыўся звычайным. Аднак у фальклоры таксама ясна прасочваецца залежнасць Гаяваты ад Тададаха, бязлітаснага правадыра анандага.
Да заснавання лігі іракезаў магаўкі, анандага, анейда, каюга і сенека вялі ўзаемныя крывавыя войны, што сталі прычынай голаду і скарачэння насельніцтва. Гаявата праславіўся як ваенны правадыр, але ўсё болей задумваўся пра мір. Змены адбыліся дзякуючы яго сустрэчы з гуронам Дэганавайдам. Дэганавайда перасёк возера Антарыа і сустрэў на паўднёвым беразе рыбака, які нанізваў рознакаляровыя пацеры на нітку і рабіў вампум. Гэта быў Гаявата. Ён растлумачыў, што спалучэнне белых і чорных пацер азначалі імкненне да міру. Дэганавайда прыбыў як Вялікі Міратворац, а таму палічыў думкі Гаяваты правільнымі, але здзівіўся, чаму той робіць вампум у самоце. Гаявата прызнаўся, што яго жаданне жыць у міры не падзяляе Тададаха. З-за магіі правадыра анандага ў Гаяваты памерлі тры дачкі. Згодна іншай версіі, Дэганавайда першы распавёў Гаяваце пра перавагі мірнага жыцця. Гаявата прыняў яго план міратворнасці, але Дэганавайда папярэдзіў, што Тададаха будзе супраць.
Яны разам адправіліся да магаўкаў і іншых іракезамоўных народаў з планам Дэганавайды стварэння адзінай лігі. Гаявата выступаў у якасці правадыра-аратара. Дзякуючы яго аўтарытэту, магаўкі, анейда, каюга і сенека далі згоду. Найбольш небяспечным аказалася вандроўка да Тададаха, што хаваўся ў пячоры і выглядаў нібы злы дух са змеямі, уплеценымі ў валасы. У Гаяваты і Дэганавайды атрымалася пераканаць правадыра-чараўніка. Як толькі ён даў згоду, яго твар стаў чалавечым. Гаявата расплёў яго валасы і вызваліў іх ад змеяў.
Вампум Гаяваты стаў знакам і мадэллю лігі іракезаў. На працягу стагоддзяў абмен вампумамі з'яўляўся важным дыпламатычным актам. У нашы дні выкарыстоўваецца ў якасці сімвала лігі.
Гаявата ў амерыканскай культуры
У нашы дні імя Гаяваты шырока выкарыстоўваецца ў ЗША як назва паркаў, мастоў, вуліц, транспартных сродкаў. Імя Гаяваты мае чыгунка і чыгуначная станцыя, пабудаваная паміж Чыкага і Мілуокі.
Слабодка (Сенненскі раён)
Слабо́дка (, Слободка) — вёска ў Сенненскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Ходцаўскага сельсавета.
Collegium Nobilium (Варшава, піяры)
Collegium Nobilium — вышэйшая навучальная ўстанова, заснаваная ў XVIII стагоддзі ў Варшаве Станіславам Канарскім, а таксама сучасная назва гістарычнага будынка на вул. Мядовай № 22/24, дзе гэта навучальная ўстанова размяшчалася. Цяпер у будынку размяшчаецца Тэатральная акадэмія імя Аляксандра Зельвяровіча і комплекс дзяржаўнай музычнай школы № 1.
Канвікт
Collegium Nobilium быў заснаваны ў 1740 годзе (да 1741 года насіў назву Collegium Novum) Станіславам Канарскім. Прызначаўся для дзяцей шляхты, галоўным чынам магнатаў, выхоўваючы іх як будучых кіраўнікоў дзяржавы, у грамадзянскім і патрыятычным духу. Мовай навучання была лацінская.
У навучальнай установе выкладалі многія выдатныя дзеячы польскага асветніцтва. На наватарскіх праграмах школы была пазней заснавана рэформа, праведзеная Камісіяй Народнай Адукацыі.
Курс навучання быў падзелены на пяць класаў, але некаторыя з іх былі двухгадовымі, так што працягласць вучобы складала 8 гадоў. Акрамя таго, выпускнікі маглі працягнуць навучанне ў двухгадовым класе права.
У Collegium Nobilium упершыню ў Рэчы Паспалітай у праграму сярэдняй адукацыі былі ўключаны натуральна-матэматычныя навукі, эканоміка, польскае і міжнароднае права, вывучэнне сучасных моў і твораў сучасных пісьменнікаў. Гэтак жа, як і ў іншых дваранскіх ліцэях у Еўропе, навучэнцам прышчаплялі добрыя манеры, вучылі правілам зносін і фехтаванню.
З 1755 года Collegium Nobilium размяшчалася ў спецыяльна пабудаваным па праекце архітэктара Я. Фантаны будынку на вул. Мядовай. Гэта быў першы ў Польшчы школьны будынак, які меў усе неабходныя памяшканні для гігіены. Нягледзячы на тое, што школа належала ордэну піяраў і мела статус прыватнай, Collegium Nobilium атрымлівала грошы з дзяржаўнай казны. З часам быў пабудаваны летні канвікт (інтэрнат) для школы на Жалібажы, дзе таксама быў пабудаваны новы комплекс. Цалкам Collegium Nobilium пераехала на Жалібаж у 1807 годзе. Пасля лістападаўскага паўстання 1831 года, у якім актыўны ўдзел бралі навучэнцы старэйшых класаў разам з настаўнікамі школы, школа была зачынена. У 1832 годзе будынак школы быў канфіскаваны арміяй з прычыны будаўніцтва Аляксандраўскай цытадэлі. Collegium Nobilium пры гэтым была ліквідавана.
Сярод найвядомых выпускнікоў і выкладчыкаў школы: Адам Нарушэвіч, Тадэвуш Рэйтан, Тадэвуш Мастоўскі, Ігнацы Патоцкі, Станіслаў Костка Патоцкі, Людвік Шыман Гутакоўскі, Станіслаў Мыцельскіх, Томаш Каэтан Вігерскі, Стэфан Люскіна, Эдмунд Андрашак, Ігнацы Забароўскі, Тэадор Астроўскі, Антоній Вішнеўскі, Міхал Дзімітр Краеўскі, Ануфрый Капчынскі, Зянон Казімір Віславух і іншыя. Каля 100 выпускнікоў школы былі ў складзе Вялікага Сойма, у тым ліку і яго маршалак Малахоўскі.
З часам, назва варшаўскай школы стала хадзячай назвай. Акрамя Варшавы, ордэнскія школы пад назвай Collegium Nobilium былі створаны: ордэнам піяраў у Вільні і Львове, ордэнам езуітаў у Львове, Вільні, Варшаве, Познані, Астрогу, Любліне, ордэнам тэацінаў у Варшаве. Па-за межамі былой Рэчы Паспалітай існавала ў чэшскім Оламаўцы.
Будынак
Будынак пабудаваны спецыяльна для шляхецкай школы ордэна піяраў у 1755 годзе (будаваўся з 1743 па 1754 год) у стылі барока па праекце Якуба Фантаны. Перабудаваны ў 1785 годзе ў адпаведнасці з класічным стылем па праекце Станіслава Завадскага. З часам школа была пераведзена ў Жалібаж, а будынак на Мядовай у 1807 годзе стаў лазарэтам напалеонаўскай арміі. У 1814 годзе перададзена Варшаўскаму таварыству дабрачыннасці, якое праз пяць гадоў пераехала на Кракаўскае прадмесце.
У 1815—1830 гадах тут размяшчалася Практычная школа артылерыі і інжынерных войскаў, камендантам якой быў генерал Юзаф Савінскі. Прыкладна ў 1850 годзе будынак надбудаваны і аб’яднаны з суседнім палацам Гуманскага на вул. Длугай. У другой палове XIX стагоддзя тут размяшчаўся апеляцыйны суд і офісы варшаўскага губернатара. У міжваеннае дваццацігоддзе тут знаходзіўся Вышэйшы адміністрацыйны трыбунал.
У час Другой сусветнай вайны будынак быў месцам нараджэння незвычайнага кахання. Гісторыя маладой полькі, сувязной падполля, якая жыла ў будынку і хавала ў ім старога яўрэя апісана ў кнізе Марака Эдэльмана «І было каханне ў гета…».
Будынак быў разбураны падчас Варшаўскага паўстання, у тым ліку і пры падзенні збітага немцамі самалёта 31-га бамбардзіровачнага дывізіёна канадскіх ВПС, які зваліўся на будынкі па вул. Мядовай. Адноўлены ў 1950—1956 гадах з прызначэннем для тэатральнай акадэміі, уключаючы вучнёўскі тэатр. Захаваў традыцыйную назву Collegium Nobilium. Акадэміі пасля прысвоена імя Аляксандра Зельвяровіча. У некаторых памяшканнях будынка захаваліся арыгінальны тынк і роспісы XVIII і XIX стагоддзяў.
Інь і ян
Інь і ян (陰陽) — у старажытнакітайскай міфалогіі і натурфіласофіі цёмны, жаночы пачатак (інь) і супрацьлеглы яму светлы, мужчынскі пачатак (ян). 3 эпохі Чжоў (1027—256 да н.э.) кітайцы разглядалі неба як увасабленне ян, а зямлю — інь. Увесь працэс светабудовы яны ўяўлялі як вынік узаемадзеяння інь і ян, не проціборства іх, а імкнення адно да аднаго. Сістэму інь і ян шырока выкарыстоўваў даасізм.
Паўлавічы (прыпыначны пункт)
Па́ўлавічы (, Павловичи)  — прыпыначны пункт Брэсцкага аддзялення Беларускай чыгункі ў Бярозаўскім раёне Брэсцкай вобласці. Размешчаны ў вёсцы Паўлавічы; на лініі Баранавічы-Цэнтральныя — Брэст-Цэнтральны, паміж прыпыначным пунктам Кабакі і прыпыначным пунктам Ткачы.
Ла-Вента (альмекі)
Ла-Вента (la Venta) — культавы цэнтр альмекскай культуры на востраве ў вусці ракі Танала ў штаце Табаска (Мексіка). Горад праіснаваў у балотах Табаска прыкладна з 1100 па 400 г. да н. э. Росквіт — VIII—IV стагоддзі да н. э.
Агульная плошча старажытнага горада ацэньваецца ў 200 га. Насельніцтва, уключаючы залежныя пасёлкі, складала 18 тысяч чалавек. Правіцелі Ла-Венты мелі неабмежаваную ўладу над рамеснікамі, гандлярамі і земляробамі.
Ён меў выразную архітэктурную планоўку. Вось сіметрыі адхілялася дакладна на 8 градусаў ад кірунку на поўнач. Уключае некалькі пірамід, мноства земляных насыпаў, выбрукаваныя каштоўнымі пародамі каменя культавыя пляцоўкі, скляпы, цырыманіяльныя тайнікі, алтары, стэлы і інш. Галоўным збудаваннем горада з’яўлялася вялікая ўсечаная піраміда 33-метровай вышыні, зробленая з утрамбаванай зямлі ў выглядзе гафраванага конусу з дзесяццю выступамі і западзінамі. Дыяметр піраміды складаў 60 м, агульны аб'ём — каля 8000 куб. м. Піраміда выкарыстоўвалася ў рэлігійных мэтах. Каля яе падножжа стаялі манументальныя помнікі — стэлы і каменныя фігуры, а вакол — дамы знаці з трысняговымі дахамі і адкрытымі сценамі для прахалоды. Своеасаблівыя гіганцкіх статуі чалавечых галоў з базальту (10-13 т кожная). Гэта былі каменныя маналіты вышэй чалавечага росту. Магчыма, яны перадавалі вобразы родавых правадыроў таго ці іншага племені. А магчыма, і тое, што галовы-маналіты падкрэслівалі ўладу правіцеляў над навакольным светам. Як бы там ні было, сэнс і прызначэнне гэтых помнікаў да гэтага часу застаюцца загадкай альмекскай цывілізацыі.
Знойдзена таксама вялікая колькасць дробнай пластыкі з нефрыту, жадэіту, гліны. Шматлікія помнікі Ла-Вента перавезены ў музей пад голым небам у горадзе Вілья-Эрмоса (Мексіка).
Усе галоўныя будынкі, пабудаваныя на плоскіх пірамідальных платформах, былі правільна зарыентаваны адносна гэтай восі па старанах свету. Гарадская плошча была выбрукавана старанна абчасанымі і адпаліраванымі брускамі зялёнага серпенціна, які трывала ўтрымоўваецца змацавальным растворам.
Пётр Весялоўскі
Біяграфія
З роду Весялоўскіх герба «Агеньчык» зменены, сын Пятра і Кацярыны з Валовічаў.
Адукацыю атрымаў у нямецкіх рэфармацыйных універсітэтах, пазней перайшоў у каталіцтва.
Быў адным з 6 прадстаўнікоў ад шляхецкага стану на канвакацыйным сойме 1573 года.
Пасля родзічаў быў уладальнікам Беластока, фундаваў там парафіяльны касцёл, a ў 1617 годзе пачаў будоўлю мураванага цяперашняга касцёла, завершаны сынам Крыштафам і стаў яго маўзалеем. Таксама ў Беластоку пабудаваў палац паводле праекта архітэктара Якуба Брэтвуса. Летнюю рэзідэнцыю меў у Каменнай каля Дубровы Беластоцкай. Фундаваў касцёл у Старой Каменнай (станам на 2020 год найстарэйшае драўлянае збудаванне Падляшша).
Цахуры
Цахуры — каўказскі народ. Жывуць у горных раёнах Дагестана (Рутульскі раён) і на поўначы Азербайджана. Іх этнічнае найменне звязана з назвай галоўнага паселішча Цахур. Агульная колькасць 13,5 тысяч чалавек. Адносяцца да каспійскага варыянту балкана-каўказскай расы еўрапеоіднай расы. Гавораць на цахурскай мове лезгінскай падгрупы нахска-дагестанскай групы паўночнакаўказскай сям’і. Распаўсюджаныя таксама руская мова (Цэнтральны Дагестан) і азербайджанская (у Цэнтральным Дагестане і Дагестане). Вернікі — мусульмане-суніты.
Цахуры — старажытнае насельніцтва Усходняга Каўказа. Упершыню ўзгадваюцца (цахайкі) у армянскіх і грузінскіх крыніцах 7 стагоддзя. У 7-8 стагоддзях на тэрыторыю цахураў праніклі арабы. Першапачаткова цахуры жылі ў межах сучаснага Дагестана, пазней пасунуліся на поўнач сучаснага Азербайджана. Верагодна, з 15 стагоддзя на тэрыторыі цахураў існаваў султанат (з цэнтрам у Цахуры, з 17 ст. у паселішчы Еліса). У 19 стагоддзі ўвайшлі ў склад Расійскай імперыі.
Асноўны традыцыйны занятак — жывёлагадоўля (пераважна авечкагадоўля). Дагестанскія цахуры на зіму адганялі скот на паўднёвыя схілы Галоўнага Каўказскага хрыбта (Азербайджан), дзе таксама былі цахурскія паселішчы.
IC 1627
IC 1627 — галактыка тыпу SBb (кампактная выцягнутая галактыка) у сузор’і Фенікс.
Кладава (гміна, Велікапольскае ваяводства)
Клада́ва (Kłodawa) — вяскова-гарадская гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Кольскага павета Велікапольскага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Кладаве. Плошча гміны складае 128,97 км². Станам на 2006 год у гміне Кладава пражывалі 13 312 чалавек, шчыльнасць — 103,7 чал./км².
Замкавая вуліца (Гродна)
За́мкавая ву́ліца — адна з самых старых гарадскіх вуліц у цэнтры горада Гродна. З’яўляецца адным з сімвалаў горада. Працягласць каля 360 м, ад плошчы Савецкай да тэрыторыі Новага і Старога замкаў, ад якіх і пайшла назва вуліцы. З’яўляецца адзінай вуліцай у Беларусі, на якой знаходзяцца адразу два каралеўскія замкі.
На вуліцы размешчаны архітэктурныя помнікі розных эпох: пачынаючы ад Старажытнарускага перыяду і заканчваючы пачаткам XX стагоддзя. Вуліца зведала на сабе ўсе выпрабаванні і ліхалецці, якія выпалі на долю горада, яе забудова шмат разоў разбуралася і аднаўлялася. У XVII стагоддзі адбыўся росквіт вуліцы, на ёй было не менш, чым 7 палацаў магнатаў тагачаснай Рэчы Паспалітай. Вуліца паспяхова перанесла дзве сусветныя вайны, аднак найбольшыя страты панесла ў мірны час, калі савецкімі ўладамі была знесена самая старая і каштоўная забудова цотнага боку вуліцы, а таксама ўзарваны самы высотны на той час будынак у горадзе — Фара Вітаўта.
Вуліца пачынаецца ад Савецкай плошчы, з абодвух бакоў месцяцца скверы. Далей да скрыжавання з вуліцай Д. Гарадзенскага з абодвух бакоў ідзе шчыльная двух і трохпавярховая забудова 19 стагоддзя, большасць дамоў маюць уязныя аркі. Паміж дамамі № 5 і 7 праходзіць завулак, які раней меў назву «Цесны», а цяпер безназоўны. Скрыжаванне з вуліцай Д. Гарадзенскага рэгулюецца светлафорам, на скрыжаванні стаіць будынак пажарнага дэпо. Далей шлях да Новага і Старога Замкаў толькі пешы, дазволены рух асабістага транспарту на з’ездзе да Нёмана. Вуліца заканчваецца высокім ярам над Нёманам, Стары замак злучаецца з вуліцай арачным мастом.
Гісторыя
З XII ст. ад дзяцінца да гандлёва-рамеснага пасада вяла дарога, у XIV-XV стст. яна звязвала Верхні і Ніжні замкі з рынкам (зараз Савецкая плошча) і Смаленскім гасцінцам. Замкавая вуліца ўпамінаецца ў грамаце Вітаўта гарадзенскім яўрэям у 1389. Хоць дакумент прызнаны фальсіфікатам, але па дадзеных валочнай памеры 1560 яўрэі сапраўды жылі на пачатковым адрэзку вуліцы. Ва «Увалочным вымярэнні Горадна» гэта вуліца мае асноўную назву «вуліца Яўрэйская з рынка да замка», і дадатковую — «Вялікая Замкавая». Апошняя назва захавалася за вуліцай, і з тых часоў назва практычна не мянялася.
На думку даследчыка Ю. Кішыка вуліца Замкавая ў XII-XV стст. пачыналася ад замка і накіроўвалася ў бок Рынку, аднак не даходзіла да яго, а заканчвалася каля трасы другой лініі абарончых умацаванняў. Пасля перепланіроўкі горада, праведзенай вялікай княгіняй Вялікага Княства Літоўскага Бонай Сфорца паміж 1533 і 1541, вуліца была пашырана, працягнута і плаўнай дугой выведзена на Рынак акурат пасярэдзіне яго заходняга боку, нібы на працягу восі вуліцы Язерскай.
У 14 ст. князь Вітаўт у пачатку вуліцы заснаваў драўляны касцёл, які пры каралю Стэфане Баторыі быў перабудаваны ў каменны. У 16 ст. абарончае значэнне старых умацаванняў змяншаецца і да вуліцы паступова пераходзіць функцыя камунікацыйнай артэрыі, што звязвала замак з галоўным рынкам горада. У 1560 тагачасная «Вялікая Жыдоўская» разам з суседнімі вуліцамі «Жыдоўская Цесная» і «Жыдоўская школьная» была забудавана невялікімі драўлянымі і фахверкавымі дамамі, якія засялялі галоўным чынам яўрэі. Па левым боку вуліцы, рухаючыся ад рынка, у сярэдзіне 16 ст. пляцамі валодалі: каралеўскі намеснік Леў Міхайловіч, Адам Мышковіч, Мошка і Мардухай Дактаровічы, Ахрон, Абрам і Пешах Схудзічы, Ждрах і Абрам Хадасковічы. Прычым «Увалочнае вымярэнне» асобна адзначае два будынкі: «двор Замкавы» і «дом пусты Адама Мышковіча». Правы бок вуліцы займалі шэсць яўрэйскіх і адзін плябанскі пляцы, дзе стаяў закладзены Вітаўтам драўляны фарны касцёл. У цэлым на вуліцы было 17 забудаваных участкаў. У 80-ых гг. XVI ст. Стары замак карэнным чынам перабудоўваецца ў стылі рэнесансу для караля Стэфана Баторыя.
Значэнне Замкавай вуліцы значна ўзрасло пасля 1673 года, калі было абвешчана пра намер праводзіць кожны трэці сейм Рэчы Паспалітай у Гродне. Магнаты актыўна пашыраюць палацавае будаўніцтва: да пажару 1753 на вуліцы было не менш за 7 магнацкіх палацаў: Масальскіх, Храптовічаў, Сіняўскіх, Сасноўскіх і інш.
Даволі цікавае апісанне сучаснікамі раскошы падчас сеймаў Рэчы Паспалітай:
''«Сто, восемьдзесят, пяцьдзясят шляхцічаў на цудоўных, багата прыбраных рысаках суправаджаюць кожны экіпаж. Каляскі блішчаць ад пазалоты, унутры абіты шоўкам. Кароль едзе на раскошнай шасцёрцы коней, акружаны натоўпам гайдукоў, лаўфераў, карлікаў, неграў, пешых і слуг на конях, за імі рухаецца каля 60 карэт. Навокал шумна і цесна. Ва ўнутраным замкавым двары пустыя карэты стаяць па абодвух баках у вялікай колькасці, што здаецца дзіўным у такім вялікім натоўпе. Тыя, што не памясціліся на ўнутраным двары, месцяцца на знешнім, дзе бачны тысячы коней, прывязаных к слупам. Пад вечар магнаты вяртаюцца дадому, перад імі ідуць служкі, трымаючы пылаючыя факелы, абсыпаючы жарам драўляныя сцены дамоў. У горадзе багацце золата, срэбраныя грошы сустракаюцца рэдка..»''
У 1753 годзе ў горадзе адбыўся моцны пажар, які значна пашкодзіў «элітную» вуліцу. Тады гарадзенскі стараста Антоній Тызенгаўз выкупіў «пустыя муры» палаца Храптовічаў для пабудовы палаца Ляхніцкіх. Абнавіўся і палац Масальскіх. Сцены дамоў тынкаваліся, упрыгожваліся ляпнінай, з’яўляліся ажурныя гаўбцы, праезная частка брукавалася каменем. У XVII-XVIII стст. вуліца шчыльна забудавана, выбрукавана камнем, тут знаходзіўся рыбацкі цэх.
У 1742 г. адмыслова для пасяджэнняў Соймаў Рэчы Паспалітай па праекту саксонскага архітэктара Карла Фрыдрыха Пепельмана быў збудаваны Новы замак. У Новым замку ў 1793 прайшло гістарычнае «нямое» пасяджэнне Сойма, якое зацвердзіла другі падзел Рэчы Паспалітай. У лістападзе 1795 у Новым замку апошні кароль польскі і вялікі князь літоўскі Станіслаў Аўгуст Панятоўскі паставіў свой подпіс пад тэкстам адрачэння.
Забудова вуліцы ў XIX ст. была цалкам каменнай. Пажары 1780, 1782, 1783 годоў не закранулі вуліцу. Пачынаючы з 1795 і да пажару 1899 года забудова вуліцы амаль не змянілася акрамя Фары Вітаўта, якую ў 1809 годзе перарабілі ў Сафійскі сабор.
Пажары 1892 і 1899 моцна змянілі характар забудовы вуліцы, якая з большага набывае сучасны выгляд. Пасля пажару быў пабудаваны дом для гродзенскага праваслаўнага брацтва (сучасны дом № 3), трохпавярховы асабняк стацкага саветніка Харчанкі (дом № 9). На месцы згарэлага флігеля каралеўскіх стайняў з’явіўся жылы будынак, які там знаходзіцца і цяпер. У 1902 годзе насупраць палаца Храптовічаў была пабудавана пажарная каланча, рашэнне аб яе будаўніцтве у горадзе было прынята пасля знішчальных пажараў. Каля каланчы захаваўся флігель каралеўскіх стайняў. Уладальнік тытунёвай фабрыкі Шарашэўскі заклаў падмуркі пад новыя будынкі на левым боку вуліцы (сучасныя дамы № 12, 14). Узводзяцца дом саветніка Анцылевіча, дом Харчанкі, перабудоўваецца ў псеўдарускім стылі Сафійскі сабор. У канцы XIX — пачатку XX ст. вуліца складалася з двух- і трохпавярховых атынкаваных камяніц, асноўная частка даху накрывалася бляхай, з’яўляюцца літыя і каваныя балконы. У 1910 дамамі па вул. Замкавай валодалі:
№ і — Сафійскі сабор;
№ 2 — Замкоўскі;
№ 3 — праваслаўнае брацтва;
121-ы партызанскі полк імя А. М. Касаева
'''121-ы партызанскі полк імя А. М. Касаева''' — савецкае партызанскае падраздзяленне створанае ў лістападзе 1943 года на базе 121-га партызанскага атрада Клічаўскага аператыўнага цэнтра.
Замкавая вуліца (Гродна)
Гісторыя
№ 4 — (скрыжаванне з вул. Манастырскай) — Шылінгаў;
121-ы партызанскі полк імя А. М. Касаева
121-ы партызанскі атрад
У красавіку—маі 1942 года групай савецкіх ваеннаслужачых створаны партызанскі атрад, які летам 1942 года быў уключаны ў Клічаўскі аператыўны цэнтр як 121-ы атрад (камандзіры А. М. Касаеў (загінуў), А. А. Ільінскі; камісар I. М. Іваноў; начальнік штаба М. В. Саўчанка, М. М. Гарусаў).
Замкавая вуліца (Гродна)
Гісторыя
№ 5 — (скрыжаванне з вул. Мясною) — дом праваслаўнага духавенства;
121-ы партызанскі полк імя А. М. Касаева
121-ы партызанскі атрад
Партызаны наносілі ўдары па чыгуначным участку Шклоў—Магілёў—Быхаў. У 1942—1943 самастойна і разам з іншымі атрадамі разграмілі нямецкія гарнізоны і апорныя пункты ў в. Вугольшчына, Каменка, Цяхцін, Аксенькавічы, Падзевічы, Вялікія Бялевічы. 3 жніўня 1943 каля чыгуначнай станцыі Быхаў падарвалі 230 рэек. У жніўні і верасні 1943 года удзельнічалі ў аперацыі па адначасовым разгроме нямецкіх гарнізонаў. Разам з 113-м атрадам разграмілі гарнізон на чыгуначнай станцыі Дашкаўка, падарвалі больш за 120 рэек. У чэрвені, ліпені 1942 года, сакавіку, маі 1943 года, лютым 1944 года вялі баі супраць супраць нямецкіх акупацыйных падраздзяленняў.
Замкавая вуліца (Гродна)
Гісторыя
№ 6 — (скрыжаванне з вул. Манастырскай) — Эпштэйн;
121-ы партызанскі полк імя А. М. Касаева
121-ы партызанскі полк
У лістападзе 1943 года 121-ы партызанскі атрад быў разгорнуты ў 121-ы партызанскі полк. 9 студзеня 1944 года у в. Пясчанка правялі бой, каб выратаваць мірных жыхароў ад знішчэння і вывазу на катаржныя работы ў Германію. 17 лютага 1944 года падчас пераходу паміж населенымі пунктамі ў Бярэзінскім раёне калона партызан была атакавана нямецкай авіяцыяй. Камандзір А. М. Касаеў атрымаў цяжкія раненні і праз 18 гадзін памёр.
Замкавая вуліца (Гродна)
Гісторыя
№ 7 — (скрыжаванне з вул. Мясною) — Вальфсон;
121-ы партызанскі полк імя А. М. Касаева
121-ы партызанскі полк
20 чэрвеня 1944 года ў аперацыі «Рэйкавая вайна» разам з 61-м партызанскім атрадам скоўвалі боем часці 60-й рэзервовай мотамеханізаванай дывізіі вермахта, раскватараваныя ў в. Галынец 1, Галынец 2 і Ямніца Магілёўскага раёна.
Замкавая вуліца (Гродна)
Гісторыя
№ 8 — Эпштэйн;
121-ы партызанскі полк імя А. М. Касаева
121-ы партызанскі полк
30 чэрвеня 1944 полк (1149 партызан, 3-ы батальёны) злучыўся з часткамі Чырвонай Арміяй. Камандзіру палка А. М. Касаеву прысвоена званне Героя Савецкага Саюза.
Памяць
У 1971 каля в. Будзішча Магілёўскага раёна ў гонар палка пастаўлены абеліск.
Замкавая вуліца (Гродна)
Гісторыя
№ 9 — Харчанка;
№ 12 — Шарашэўскі;
№ 14 — С.-Пецярбургскі (былы Тульскі) пазямельны банк;
№ 15 — (скрыжаванне з зав. Пажарным) — Анцулевіч;
№ 17 — (скрыжаванне з зав. Замкавым) — пажарная каманда;
№ 18 — лазарэт;
№ 19 — Стары замак.
Падчас Вялікай Айчыннай вайны ў раёне вуліцы Замкавай знаходзілася яўрэйскае гета, у якім было знішчана 29 тысяч чалавек. У памяць аб гэтым на доме № 7 усталявана мемарыяльная дошка.
Гістарычная забудова вуліцы, нягледзячы на некаторыя пашкоджанні у ваенны час, у цэлым захоўвалася да 1958, калі быў канчаткова разабраны так званы «Замкавы двор» і на яго месцы пабудаваны Палац Тэкстыльшчыкаў. Пазней на левым боку вуліцы былі знесены практычна ўсе забудовы аж да Манастырскага завулка. Тады назаўсёды зніклі каменныя будынкі XV—XVI ст. Сярод іх быў так званы «Дом з рыбкай» — аднапавярховы будынак XVI ст., у якім у пачатку XVII ст. жыў галава Гродзенскіх рыбакоў Антоні Максімовіч. Эмблема цэха са знесенага дома захоўваецца ў музеі.
Таксама ў гэты час існала практыка дабудовы паверхаў у існуючых дамах. Так, двухпавярховы мансардны дом № 15 пасля дабудовы стаў чатырохпавярховым, пры гэтым атрымаўшы сучасны выгляд. Апошняе змяненне ансамбля вуліцы адбылося ў 1961, калі была знішчана Фара Вітаўта, на месцы якой так нічога і не было пабудавана.
Сёння забудавана 2-3-павярховымі дамамі, сярод якіх вылучаецца ансамбль вулічнай забудовы 19 ст. з рысамі позняга класіцызму, ампіру, «мадэрну» і вежа пажарнага дэпо канца XIX — пач. XX ст.
На няцотным боку
№ 1: На месцы дома, які б меў нумар 1, месціцца невялічкі скверык. Раней на гэтым месцы знаходзіўся Фарны касцёл, які быў пабудаваны ў канцы 14 ст. і ўзарваны ў 1961.
Будынак пабудаваны ў 1903. Двухпавярховы атынкаваны дом. Карніз, фрыз, падаконныя цягі і міжпаверхавы пояс прафіляваны, першы паверх руставаны. Вокны другога паверха аздоблены сандрыкамі, і філёнгавымі ліштвамі. Вуглы падкрэслены лапаткамі. 3 боку дваровага фасада маецца кляпаны балкон са швелера. Па цэнтры, над парадным уваходам, прыступкавы атык і фігурныя ліштвы паўцыркульнага акна. Будынак — яскравы прыклад эклектыкі ў ансамблі.
У канцы 19 ст. у доме размяшчалася Гродзенскае праваслаўнае брацтва. На пачатку XX ст. тут прадавалі ў розніцу газеты. У 1928 г. працавала спажывецкакаланіяльная крама Рахель Захары, крама дражджэй Таўбы Троп, спажывецкая крама Пракседы Парай.
Цяпер будынак займае даччынае прадпрыемства «Гродзенская МПМК-146» ГАУП «Гроднааблсельстрой».
Пабудаваны ў 1643, па іншых звестках — каля 1726. Перабудаваны ў 1912.
Сфарміраваўся як палацавы комплекс у сярэдзіне XVIII ст. і ўключаў у сябе ўчасткі сучасных дамоў па вул. Замкавай № 5, № 7, № 9, № 11. П-падобны мураваны дом, які захаваў замкнуты гаспадарчы двор. Першапачаткова двухпавярховы (трэці паверх прыбудаваны на пачатку XX ст.), з высокім двухскатным дахам і аркавым праездам па цэнтры.
Сядзібу на рагу вуліцы Замкавай і вулачкі Цеснай Жыдоўскай у 1674 Іцка і Кадыш Абрамовічы саступілі вялікаму літоўскаму маршалку Аляксандру Гіларыю Палубінскаму. У 1726 будынак быў заняты юрыдыкай гродзенскага старасты Міхала Масальскага. У 1781 князь Ксаверы Масальскі запісаў яго на віленскага біскупа Ігнацыя Масальскага. У 1794 сядзіба належала ўжо гродзенскаму падкаморыю Францішку Юндзілу. 28 сакавіка 1920 тут прайшоў агульны сход Гродзенскага Беларускага нацыянальнага камітэта. Восенню таго ж года адбываліся беларускія сямейныя вечарыны і запіс у Грамаду беларускай моладзі. У 1925 жыў беларускі дзеяч М. Галавач. На 1926 г. у будынку мясцілася яўрэйская релігійная школа «Tora Jabne» (кіраўнік доктар Нямцэвіч) ды «Клуб яўрэйскай інтэлігенцыі». Пасля Другой сусветнай вайны будынак моцна змяніў выгляд, былі прыбудаваны франтон і балконы. У 1950 г. будынак займала гандлёва-кулінарная школа, а з 1970-х гг. тут размешчаны інтэрнат № 1 УА «Гродзенскага дзяржаўнага медыцынскага ўніверсітэта».
№ 7: Адна- і часткова двухпавярховы С-падобны ў плане будынак. Гісторыка-культурная каштоўнасць. Вядомы як частка палаца Масальскіх. Вялікі палац Масальскіх быў пабудаваны на месцы (а магчыма і ўтрымліваў частку сцен) трох паступова набытых камяніц. Першапачаткова двухпавярховы доўгі мураваны П-падобны ў плане будынак, аздоблены прафіляваным карнізам і міжпаверхавым поясам, быў накрыты высокім «ламаным» «французскім» дахам з вялікімі мансарднымі вокнамі. Палац меў два асіметрычна размешчаныя аркавыя праезды. Пасля пажару 1899 г. большая частка будынка была разабрана, а з яго рэшткаў пабудавалі дом па вул. Замкавай № 7. Будаўніцтва вялі яго новыя ўладальнікі Трылінг і Сімхэ Абрам, якія каля 1905 г. выкупілі ў былых уладальнікаў Мендэля і Рыўкі Собаляў.
Цяпер будынак займае ААТ «Прадуктовы сэрвіс» г. Гродна. Ва ўнутраным дворыку дома ў двухпавярховай частцы працуе крама канцтавараў. На вугле дома з боку дома № 5 вісіць мемарыяльная дошка «памяці 29 тысяч вязняў-ахвяр фашызму. У гэтым раёне ў 1941—1945 гг. знаходзілася гета» (на рускай і яўрэйскай мовах).
У будынку знаходзіцца РУПАД «Гроднааўтадар». Прымыкае да дома № 11. Будынкі № 9-11-13-15 утвараюць адзіную забудову і адрозніваюцца адзін ад аднаго толькі колерам афарбоўкі.
№ 9: Трохпавярховы будынак, ад двара прыбудаваны двухпавярховы будынак. Гісторыка-культурная каштоўнасць. пабудаваны ў 1912. Вядомы як трохпавярховы маёнтак стацкага саветніка Харчанкі.
Трохпавярховы атынкаваны цагляны дом. Дэкаратыўная аздоба будынка сканцэнтравана на парадным фасадзе. Карніз і дэкаратыўны міжпаверхавы пояс прафіляваны, карніз аздоблены арнаментальнымі кранштэйнамі і гірляндай. Вокны трэцяга і другога паверхаў аздоблены арнаментальнымі ліштвамі. Фасад вылучаецца рытмам чатырох пілястраў, завершаных капітэлямі. Па цэнтры два літыя чыгунныя балконы, якія не захавалі свой першасны выгляд (па стану на 1923 дом меў тры балконы). Будынак — прыклад эклектыкі ў ансамблі. Пад карнізам — паясок з сухарыкамі. Дом стаіць на частцы падмуркаў палаца Масальскіх (сучасныя будынкі № 5 і 7).
У 1877 гродзенскі мешчанін Мойша Глінфельд адкупіў у горада гэты пляц і праз два гады ўзвёў вялікі аднапавярховы драўляны дом з мезанінам, які згарэў у 1895. Пазней пляц набыў калежскі саветнік Іван Лукіч Харчанка, які і пабудаваў новую трохпавярховую камяніцу на чатыры кватэры — з водаправодам, туалетам, ваннай і воданагравальнікам. Домаўладальнік з жонкаю Аляксандрай Паўлаўнай занялі пяціпакаёвую кватэру на трэцім паверсе; былы гаспадар участка Мойша Глінфельд з сям’ёю размясціўся ў чатырохпакаёвай кватэры на другім паверсе. На першым паверсе мясцілася харчовая крама М. Руткоўскага. У флігелі жыла прыслуга: кухарка, аканомка, дворнік. Гаспадар дома I. Харчанка вызначаўся як мясцовы скандаліст, бо меў звычку пісаць вялікую колькасць скаргаў па самых розных прычынах.
У 1910 у доме працавала агенцтва Беластоцкага таварыства ўзаемнага страхавання ад агню. 3 верасня 1944 у будынку працавала фармацэўтычная і фельчарска-акушэрская школа, потым з верасня 1947 праводзіліся заняткі ў будаўнічым тэхнікуме. У 1970 у будынку знаходзіўся — «Аблаўтатрэст», пасля — РУП «Гроднааўтадар». № 11: Трохпавярховы будынак. Гісторыка-культурная каштоўнасць. Вядомы як дом Хаіма Стральца, дом Сакалова, дом Сары Рохлі, дом Давіда Цофнаса. Пабудаваны ў 1911 у стылі эклектыкі. Складае адзіны ансамбль з суседнімі дамамі.
Трохпавярховы атынкаваны цагляны дом, далучаны да будынка № 9, складае з ім адзіны фронт забудовы. Дэкор будынка сугучны з аздобай суседніх пабудоў, але моцна пацярпеў падчас эксплуатацыі. Карніз і дэкаратыўны міжпаверхавы пояс прафіляваны, карніз аздоблены арнаментальнымі кранштэйнамі і гірляндай. Вокны трэцяга паверха аздоблены арнаментальнымі ліштвамі. Фасад захаваў па баках парныя пілястры з капітэлямі. Па цэнтры другога паверха і па баках трэцяга праглядаюцца месцы балконаў.
Да канца XVIII ст. участак належаў юрыдыцы Масальскіх. У 1865 участкам валодала Лейка Балгарская, паміж уладаннямі якой і палацам Масальскіх была вузкая, не шырэйшая за сажань вуліца (Замкавы тупік). Да 1958—1960 да дома Івана Харчанкі прымыкаў флігель, пабудаваны каля 1875, які выходзіў на вуліцу Замкавы тупік. Пасля яго зносу межы ўчастка моцна размыліся, фактычна знікла вуліца Замкавы тупік. Цяпер існуе праект аднаўлення гэтага флігеля з выхадам на вуліцу Вялікая Траецкая.
У 1911 участак набыў Хаім Янкелееіч Стралец, які і пабудаваў дом. Аднак уладальнік дома апошнія гады жыцця сур’ёзна хварэў і меў фінансавыя клопаты, таму дэкараванне дома ляпнінай не завершылася да смерці ўладальніка ў лістападзе 1913 і так ніколі не было завершана. Пасля смерці гаспадара па завяшчанню дом перайшоў да ўдавы — Сары Рохлі. У 1923 належаў Давіду Цафрасу (Цафнасу). У 1928 ягонай гаспадыняю была Рэвека Цафрас. Будынак першапачаткова не меў нумара, а пасля з-за яго «ссунулася» нумарацыя дамоў на няцотным боку Замкавай вуліцы. У верасні 1944 рашэннем выканкама Гарсавета ўвесь будынак быў перададзены педвучылішчу.
У доме месціцца шлюбны салон «АдкажыДа» («СкажиДа»), «Каменны замак» (вырабы з каменю і помнікі), ЦБУ-5 ЗАТ «РРБ-Банк», салон друку «Аліпрынт», інтэрнэт правайдэр «Атлант Тэлекам», турыстычная кампанія «Кластур», «Рыэл-кампані», цэнтр продажу бытавой тэхнікі «Ролік», салон сувязі МТС. Прымыкае да дамоў № 9 і 13.
№ 13: Трохпавярховы Г-падобны ў плане будынак. Гісторыка-культурная каштоўнасць. Вядомы як вінная лаўка Рохлі-Руткоўскай Рахель. Пабудаваны ў 1901. У аснове гэтага будынка заложана камяніца XVII ст. Цяпер тут інтэрнат Гродзенскага педагагічнага вучылішча.
Трохпавярховы, асіметрычны ў плане, будынак з высокім цокалем, накрыты пакатым двухсхільным дахам. Развіты ў глыбіню двара. Плоскасць галоўнага фасада члянёна пілястрамі, канеліраванымі на другім і трэцім паверхах і руставанымі на першым. Пілястры завершаны капітэлямі. Фасад увенчаны магутным карнізам, дэкараваны арнаментам і дэнтыкуламі. У левым крыле скразны праход, закрыты варотамі, у правым — уваход у будынак, размешчаны сіметрычна праходу. Цэнтр вылучаны балконам з узорыстай рашоткай. Планіроўка калідорная. Сувязь паміж паверхамі ажыццяўляецца з дапамогай двухмаршавых лесвіц. Інтэр’еры простыя, без дэкаратыўнай аздобы. Па меркаванню спецыялістаў, будынак найбольш насычаны ляпным дэкорам і з’яўляецца дасканалым і прыгожым прыкладам эклектыкі на вуліцы Замкавай.
Вінная лаўка Рохлі была вядома ўсёй гродзенскай беднаце, бо тут прадавалася самае таннае ў горадзе віно. Па купчай 1911 домам валодаў Каган Янкель Ізраіль. 3 1918 у будынку працавала крама спажывецкіх тавараў Хашы Апой. У сакавіку 1944 будынак займаў Гродзенскі механічны тэхнікум чыгуначнага транспарта, а ў 1960-я гг. тут месціўся інтэрнат музпедвучылішча.
Будынак займае УА «Гродзенскі абласны дом тэхнічнай мастацкай творчасці вучнёўскай моладзі». У арцы дома месціцца крама «Ткалля». Прымыкае да дамоў № 11 і 15, завяршае адзіную кампазіцыю дамоў № 9, 11, 13.