cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Масква — трэці Рым
Развіццё
Такім чынам, адбылося пераарыентацыя ідэі, ад увасаблення рэлігійнага правідэнцыялізму да сродку ідэйна-палітычнага абгрунтавання ўзвышэння Масквы як дзяржавы.
З тым, як умацоўваліся асновы расійскага самаўладдзя і яго ідэалогіі, вучэнне аб Маскве як трэцім Рыме з фактара кансалідацыі нацыі ператварылася ў фактар кансерватыўна-захаваўчы, і мела значную ролю ў перыяд царкоўнага і грамадскага расколу ў Расіі канца 17 ст., калі дзяржава і афіцыйная царква выступілі за ўключэнне Расіі ў сусветны царкоўны і палітычны працэс, але не былі падтрыманыя значнай часткай народу, які захаваў вернасць ідэі «Святой Русі». У гэты перыяд ідэя Масквы як трэцяга Рыма выражалася ў апошні раз непасрэдна народам і ў сваім пачатковым выглядзе, пасля чаго пасланні Філафея пераважна існавалі ў складзе стараабрадніцкай літаратуры. На працягу пэўнага часу ідэя заставалася незапатрабаванай, але пазней была паўторна ўведзеная ў абарот у выглядзе ідэі рускага месіянізму, якая развівалася ўжо ў іншай сістэме філасофскіх поглядаў.
Аляксандр Карнеевіч Харчанка
Аляксандр Карнеевіч Харчанка (5 снежня 1918, вёска Кішчына Слабада, цяпер Барысаўскага раёна Мінскай вобласці Беларусь — 12 жніўня 1944, Мрочкі цяпер сельскай гміны Тжцяннэ, Манецкі павет, Падляскае ваяводства, Польшча) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, разведчык 364-га стралковага палка 139-й стралковай Раслаўльскай Чырванасцяжнай ордэна Суворава дывізіі 50-й арміі 2-га Беларускага фронту, Герой Савецкага Саюза (1945), старшыня.
Біяграфія
Нарадзіўся 5 снежня 1918 года ў сям'і селяніна. Рускі.
У 1927 годзе ў дзевяцігадовым узросце з бацькамі прыехаў у пасёлак Ужур (цяпер горад Ужурскага раёна Краснаярскага краю).
У 1935 годзе скончыў шэсць класаў і паступіў працаваць рабочым 10-й дыстанцыі шляху на станцыю Ужур.
У 1938 годзе быў прызваны ў шэрагі Чырвонай арміі, дзе ў 1939 годзе ўступіў у камсамол.
Дэмабілізаваўся ў 1940 годзе з-за хваробы.
Пасля вяртання працаваў загадчыкам Ужурскага раённага дома культуры.
У сакавіку 1942 года быў прызваны ў Чырвоную армію.
З 12 чэрвеня 1944 года Харчанка у дзеючай арміі на 2-м Беларускім фронце.
27 чэрвеня 1944 года разведчык 364-га стралковага палка 139-й стралковай дывізіі 50-й арміі старшына Харчанка ў складзе групы, у якую ўваходзілі — старшы лейтэнант, малодшы лейтэнант , старшыня , старшыня , малодшы сяржант , пад моцным агнём праціўніка на падручных сродках пераадолеў раку Дняпро у раёне вёскі Буйнічы Магілёўскага раёна Магілёўскай вобласці Рэспублікі Беларусь, захапіў плацдарм на процілеглым беразе. Агнём аўтаматаў і гранатамі група разведчыкаў знішчыла агнявыя кропкі праціўніка, чым забяспечыла пераправу ўсяго батальёна на правы бераг Дняпра. З захопам плацдарма на адным з дамоў вёскі Буйнічы быў усталяваны чырвоны сцяг, які натхніў савецкіх воінаў і ўнёс замяшанне ў стан ворагаў. 2 ліпеня 1944 года камандзірам 364-га стралковага палка падпалкоўнікам Пятровым, старшына Халманаў быў прадстаўлены да прысваення звання Героя Савецкага Саюза.
З 19 па 20 чэрвеня 1944 года ў баях за вёску Пагараны Гродзенскага раёна Гродзенскай вобласці камандзір аддзялення пешай разведкі 1-га стралковага батальёна 364-га стралковага палка 139-й стралковай дывізіі старшыня Харчанка асабіста знішчыў 7 нямецкіх салдат і аднаго нямецкага афіцэра, пры контратацы праціўніка ўдзельнічаў у яе адлюстраванні.
12 жніўня 1944 года кандыдат у члены ВКП(б) старшыня Харчанка загінуў у баях за горад — крэпасць Асавец Польшча. Пахаваны на паўднёва-заходняй ускраіне вёскі Мрочкі (Mroczki), цяпер сельскай гміны Тжцяннэ (Gmina Trzcianne), Манецкі павет, Падляскае ваяводства, Польшча.
22 жніўня 1944 года камандзірам 364-га стралковага палка падпалкоўнікам Пятровым, старшыня Харчанка быў прадстаўлены пасмяротна да ордэна Славы 3-й ступені.
7 верасня 1944 года загадам па 139-й стралковай дывізіі № 031/н старшына Харчанка узнагароджаны ордэнам Славы 3-й ступені пасмяротна.
24 сакавіка 1945 года Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР за ўзорнае выкананне баявых заданняў камандавання на фронце барацьбы з нямецка-фашысцкімі захопнікамі і праяўленыя пры гэтым мужнасць і гераізм старшыне Харчанка Аляксандру Карнеевічу прысвоена званне Героя Савецкага Саюза з уручэннем ордэна Леніна і медалі «Залатая Зорка» пасмяротна.
Ставангер
Става́нгер (Stavanger) — горад і камуна ў фюльке Ругалан, Нарвегія. Нафтавая сталіца Нарвегіі.
Размешчаны на паўвостраве на паўднёва-заходнім узбярэжжы Нарвегіі. Цэнтр трэцяй паводле велічыні агламерацыі ў краіне. Клімат — мяккі марскі, даволі ветраны, сярэдняя тэмпература ўсіх месяцаў вышэй за нуль, ападкі — 1200 мм у год.
Ставангер — 4-ы паводле велічыні горад у Нарвегіі з насельніцтвам 119 586 жыхароў (1.1.2008), у агламерацыі — 174 944 жыхароў (3-я паводле велічыні ў Нарвегіі). Каля 275 000 чалавек пражывае ў ваколіцах Ставангера.
Пячора Фон-дэ-Гом
Фон-дэ-Гом (Font-de-Gaume) — пячора ў Францыі (горад, дэпартамент Дардонь) з насценнымі выявамі жывёл эпохі позняга палеаліта.
Апісанне
Жывапіс грота Фон-дэ-Гом належыць да лепшых узораў пячорнага мастацтва. Шматлікія выявы бізонаў, дзікіх коней, мамантаў, паўночных аленьяў і іншых жывёл выкананы ў разнастайных манерах: ад найстаражытнейшых лінейных малюнкаў чорнай і чырвонай фарбай да надзвычайных паліхромных кампазіцый, якія адносяцца да мадленскай эпохе (15000-11000 лет да н.э.).
Сумненні адносна старажытнасці жывапісу канчаткова развеяліся пасля таго, як у 1912 годзе Г. Пегуан адшукаў на сценах пячоры Тюк д’Адубер у Французскіх Пірэнеях выявы бізонаў, якія знаходзіліся пад слоем сталактытаў, узрост якіх складаў больш за 10000 гадоў.
Адкрыццё
грот Фон-дэ-Гом быў адкрыт Дэні Перойні ў 1901 годзе. Выявы асобных жывёл былі зроблны ў натуральную велічыню. На сценах і столі невялікіх нанесена прынамсі каля 80 малюнкаў, сярод якіх две бясспрэчныя фігуры мамантаў.
Падчас раскопак у галерэях пячоры былі хнойдзены кавалкі чырвонай охры і свайго роду «алоўкаў» з марганцавай руды. Судзячы па ўсяму гэта былі тыя самыя фарбавальнікі, якія выкарыстоўваліся першабытнымі мастакамі падчас працы. Падобныя фарбуючыя матэрыялы знаходзяцца амаль паўсюдна, дзе распаўсюджаны гліністыя грунты, у прыватнасці, у далінах непадалёку ад Фон-дэ-Гом. У акрузе ёсць багатыя поласці жоўтай, чырвонай, а зрэдку чорнай гліны, а таксама паклады жалезнай і марганцавай руды.
Валынскае ўзвышша
На поўначы ўступам вышынёй 30—50 метраў абрываецца да Палескай нізіны, з поўдня Валынскае ўзвышша абмежавана раўнінай Малога Палесся. Вышыня 220—250 метраў (максімальная да 341 метра — Мізацкі краж). Пераважае ўваліста-лагчынны рэльеф. Рачнымі далінамі Буга, Стыр, Гарыні і іх прытокаў Валынскае ўзвышша падзяляецца на асобныя ўчасткі плато. Валынскае ўзвышша разам з Падольскім узвышшам часта называюць Валына-Падольскім. Асновай Валынскага ўзвышша з’яўляюцца адклады мелавога ўзросту, на захадзе пад мелавымі адкладамі залягаюць каменнавугальныя адклады Львоўска-Валынскага вугальнага басейна. Характэрны лесастэпавыя ландшафты.
Анатоль Віктаравіч Дземідовіч
Анатоль Віктаравіч Дземідовіч (нар., в. Вялікае Сяло, Шчучынскі раён, Гродзенская вобласць) — беларускі гісторык. Спецыяліст па гістарыяграфіі культуры Адраджэння ў Вялікім Княстве Літоўскім. Кандыдат гістарычных навук (2009), дацэнт.
Біяграфія
Скончыў у 2002 годзе гістарычны факультэт ГрДУ імя Я. Купалы, у 2007 годзе — аспірантуру. Абараніў кандыдацкую дысертацыю па тэме «Культура эпохі Адраджэння ў Вялікім Княстве Літоўскім у расійскай і беларускай гістарыяграфіі другой паловы XIX — пачатку XX ст.».
У 2002—2004 гадах працаваў настаўнікам гісторыі СШ № 16 г. Гродна. У 2004—2010 гадах выкладчык сацыяльна-гуманітарных дысцыплін Лідскага каледжа ГрДУ імя Я. Купалы. З 2010 года ў Баранавіцкім дзяржаўным універсітэце: старшы выкладчык, дацэнт кафедры сацыяльна-гуманітарных дысцыплін, загадчык кафедры педагогікі і сацыяльна-гуманітарных дысцыплін, дацэнт кафедры агульнаправавых дысцыплін і дзяржаўнага кіравання.
Навуковая дзейнасць
Напрамкі даследаванняў: дарэвалюцыйная расійская і беларуская гістарыяграфія; метадалогія гістарычнай навукі і крыніцазнаўства; пытанні сацыяльна-эканамічнага, культурнага, канфесійнага развіцця ВКЛ; гісторыя сельскай гаспадаркі Беларусі; краязнаўства.
Эльзасцы
Эльза́сцы (саманазва: Elsässisch) — карэннае насельніцтва Эльзаса, якое размаўляе на мове нямецкага паходжання. Агульная колькасць у Францыі (2023 г.) — 1 606 000 чалавек.
Вызначэнне
У Францыі эльзасцы разглядаюцца толькі як моўная меншасць французскай нацыі. У Германіі — як этнічныя немцы. Эльзаская мова лічыцца мясцовым дыялектам нямецкай мовы, блізкім да нямецкай мовы Швейцарыі. Народная традыцыйная культура таксама блізкая да нямецкай.
Гісторыя
Эльзас з'яўляўся спрэчнай тэрыторыяй ужо ў часы сярэднявечча. Мяжа паміж германамоўнымі і раманамоўнымі землямі праходзіла па Вагезах. Аднак яна не была выразнай. Групы раманскага насельніцтва жылі і на захад ад горнага масіву. Аснову германамоўнага насельніцтва складалі нашчадкі франкаў і швабаў. Яны размаўлялі на асаблівым дыялекце, адрозным ад распаўсюджаных у Германіі, што было зафіксавана ўжо ў IX ст.
У 1648 г. Эльзас увайшоў у склад Францыі, але да Вялікай французскай рэвалюцыі ў ім захоўваліся старыя інстытуты кіравання, падтрымліваліся мясцовыя традыцыі. Насельніцтва Эльзаса актыўна ўдзельнічала ў рэвалюцыйных падзеях, у 1791 г. аказвала супраціўленне прускім і аўстрыйскім войскам. Адукацыя была пераведзена на французскую мову. Эльзасцы служылі ў французскай арміі.
У 1871 - 1918 гг. Эльзас уваходзіў у склад Германіі. Тут праводзілася палітыка асіміляцыі. Школы і газеты сталі нямецкамоўнымі. Было забаронена нават упісваць у дакументы і на надмагільныя знакі імёны на французскай мове. Але ў палітычным жыцці дамінавала апазіцыя цэнтральным германскім уладам. Пасля таго, як Эльзас зноў быў далучаны да Францыі, сюды сталі пераязджаць чыноўнікі з іншых рэгіёнаў, іх праца аплочвалася лепей, чым мясцовых выхадцаў, магчымасць вучыцца па-нямецку значна скарацілася. Гэта прывяло да хвалі незадаволенасці і з'яўлення руху за аўтаномію. Сітуацыя палепшылася толькі пасля II Сусветнай вайны, калі нямецкая мова была часткова дазволена ў мясцовым дакументазвароце. Эльзасцы працягваюць змагацца за культурную аўтаномію.
Калінінскі сельсавет (Веткаўскі раён)
Калі́нінскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Веткаўскага раёна Гомельскай вобласці Беларусі. Адміністрацыйны цэнтр — вёска Тарасаўка.
Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Веткаўскага раёна Гомельскай акругі БССР. Цэнтр — вёска Калініна. 30 снежня 1927 года сельсавет узбуйнены, у яго склад увайшла тэрыторыя скасаванага Дубаваложскага сельсавета. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Веткаўскім раёне БССР, з 20 лютага 1938 года — Гомельскай вобласці. У 1939 годзе цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Дубовы Лог. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаваных Рудня-Споніцкага і Тарасаўскага сельсаветаў, цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Тарасаўка. 8 красавіка 1957 года ў склад Сівінскага сельсавета Добрушскага раёна пералічаны 3 населеныя пункты (Дубовы Лог, Лявонцьева і Млынок). З 25 снежня 1962 года сельсавет у складзе Гомельскага раёна, з 6 студзеня 1965 года — у складзе адноўленага Веткаўскага раёна. На 1 студзеня 1974 года ў складзе Калінінскага сельсавета 6 населеных пунктаў. У 1987 годзе скасаваны пасёлак Малая Тарасаўка. 27 жніўня 1991 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Сівінскага сельсавета і частка скасаванага Барталамееўскага сельсавета. 11 жніўня 1993 года Калінінскі сельсавет скасаваны, населеныя пункты перададзены ў адміністрацыйнае падпарадкаванне Веткаўскага гарсавета.
Вірус штрыхаватай мазаікі ячменю
Вірус штрыхаватай мазаікі ячменю (Barley stripe mosaic virus, BSMV) — хваробатворны вірус мазаікі сямейства, галоўнымі гаспадарамі якіх з’яўляюцца ячмень і пшаніца. Агульныя сімптомы BSMV — жоўтыя пражылкі або плямы, мазаіка лісця і адставанне ў росце. Ён распаўсюджваецца галоўным чынам праз заражанае насенне і шляхам механічнага пераносу ад заражанай да незаражанай расліны. Расліны, заражаныя BSMV, маюць больш выразную сімптаматыку пры больш цёплых тэмпературах. Устойлівыя гаспадары і стэрылізацыя абсталявання і прылад з’яўляюцца лепшымі спосабамі кантраляваць распаўсюджванне ўзбуджальніка. Вядома, што BSMV зніжае ўраджайнасць ячменю да 25 %, але гэта не з’яўляецца асноўнай праблемай з-за існавання ўстойлівых сартоў ячменю.
Гаспадары і сімптомы
Вірус ячменнай штрыхаватай мазаікі мае вузкі выбар гаспадара. з’яўляецца асноўным гаспадаром віруса. BSMV таксама можа заразіць. Вельмі рэдка BSMV можна ўбачыць у дзікім аўсе, жыце, кукурузе, рысе, сорга і просе. У эксперыментальных умовах паражаліся таксама шпінат, буракі і тытунь. Імунаферментны аналіз (ІФА) — гэта карысны інструмент, які дазваляе адрозніць падобныя штамы віруса штрыхаватай мазаікі і даць колькасныя вынікі. ІФА працуе з выкарыстаннем антыцелаў, спецыфічных для пэўнага віруса.
Частымі сімптомамі BSMV з’яўляюцца жоўтая да белай кропкавасць, плямістасць і штрыхаватасць, некроз і моцная мазаіка на лісці. На хворым лісці ўтвараюцца светла-зялёныя і V-падобныя некратычныя палосы. Затрымка росту таксама вельмі распаўсюджана. Сімптомы могуць вар’іравацца ў залежнасці ад штама віруса, расліны-гаспадара і ўмоў навакольнага асяроддзя. Сімптомы больш распаўсюджаныя пры цёплай тэмпературы. Расліны, выгадаваныя з заражанага насення, моцна адстаюць у росце альбо нават могуць загінуць ў вельмі адчувальных сартоў гаспадароў. У эксперыментальна заражаных раслін першыя сімптомы страты колеру з’яўляюцца праз 4-5 дзён.
Сімптомы ад BSMV падобныя на, грыбковае захворванне, выкліканае відам , але паколькі гэтыя дзве хваробы выкліканыя зусім рознымі патагеннымі мікраарганізмамі, то іх трэба лячыць па-рознаму.
Цыкл хваробы
Для віруса ячменнай паласатай мазаікі не вядомыя пераносчыкі. Хутчэй за ўсё, BSMV абмяжоўваецца толькі расліннымі тканкамі, з якіх ён нацэлены на хларапласты і ядры ўнутры клетак мезафіла і эпідэрмісу. Вірус можна ўскосна распаўсюджваць на іншыя расліны, таму што вірус таксама можа агрэгавацца ў насенні. Сапраўды гэтак жа BSMV можа быць перададзены расліне праз механічную прышчэпку.
Асноўны спосаб самазахавання віруса — рост з заражанага насення. Інфекцыя гадамі захоўваецца ўнутры насення.
Экалогія
У адрозненне ад многіх вірусаў, для распаўсюджвання хваробы не існуе вядомых пераносчыкаў насякомых. Хутчэй за ўсё, BSMV разлічвае на перадачу ад бацькоў да нашчадкаў. Вірус пашкоджвае акрамя іншага ячмень і азімую пшаніцу.
Тэмпература, пры якой вырошчваецца заражаная расліна, мае вырашальнае значэнне для распаўсюджвання і развіцця хваробы. Пры больш высокай тэмпературы сімптомы ўзмацняюцца. Згодна з адным з даследаванняў, калі заражаныя расліны гаспадара раслі пры 7 °C, для развіцця сімптомаў спатрэбілася каля 30 дзён, і яны ніколі не змаглі заразіць іншых патэнцыйных гаспадароў. Аднак пры больш высокай тэмпературы 12-18 °C сімптомы развіваліся праз 7-8 дзён, і вірус быў перададзены. Аднак важна адзначыць, што выяўленасць сімптомаў не заўсёды карэлюе з колькасцю віруса. Таксама высветлілася, што ўзровень наяўнага віруса заставаўся адносна нязменным у межах 13 °C — 25 °C, а колькасць вірусу была звязана толькі з узростам гаспадароў і працягласцю часу, які яны былі заражаныя.
Фактарам, які ўплывае на распаўсюджванне і цяжар віруса, з’яўляюцца від ці разнастайнасць гаспадара, бо некаторыя больш адчувальныя, чым іншыя. Напрыклад, сорт ячменю CM67 вельмі адчувальны. Ён мае значна большую хуткасць перадачы, чым у іншых сартоў, і калі сімптомы досыць сур’ёзныя з-за пагодных умоў, гэты сорт можа быць нават стэрыльным.
Яшчэ адзін фактар, які ўплывае на распаўсюджванне хваробы — гэта гаметы, выведзеныя для атрымання нашчадства. Адно з даследаванняў паказала, што каля 10 % насення, атрыманага з заражанага ўраджаю, таксама ўтрымлівае вірус. Адзінай прычынай было тое, што вірус можа распаўсюджвацца на нашчадства заражаным пылковым зернем, і з-за гэтага лічылася, што ён можа патэнцыйна распаўсюджвацца на вялікія адлегласці. Аднак інфікаваная семязавязь з’яўляецца больш важным фактарам распаўсюджвання гэтай хваробы. Хвароба больш распаўсюджана, калі заражаная семязавязь вырабляе нашчадства з заражаным пылком, з 70 %. Калі заражаная семязавязь апыляецца неінфікаваным пылком, назіраецца каля 66 % хуткасці перадачы. У выпадку незаражанай семязавязі, якую апыляюць заражаным пылком, назіраецца прыблізна 3 % хуткасць перадачы нашчадкам.
Меры барацьбы
Лепшы спосаб барацьбы з вірусам — пасадка чыстага насення, так як вірус распаўсюджваецца праз заражанае насенне. BMSV таксама распаўсюджваецца праз механічную перадачу віруса; трэба паменшаць апрацоўку і перамяшчэнні раслін праз заражаныя ўчасткі, што дапаможа стрымліваць хваробу. Стэрылізацыя ўсіх інструментаў і механізмаў, у прыватнасці, ірыгацыйных сістэм, якія выкарыстоўваюцца ў палях, таксама паменшыць распаўсюджванне BMSV. Солі чацвярцічнага амонія і дыяксід вадароду — два распаўсюджаныя камерцыйныя прадукты, якія выкарыстоўваюцца для стэрылізацыі інструментаў і механізмаў для садаводства. Выдаленне заражаных раслін можа дапамагчы знізіць распаўсюджванне віруса. На палях, дзе хвароба засталася незаўважанай, што дазваляе вірусу распаўсюджвацца, важна прадухіліць распаўсюджванне на іншыя палі і не даць высаджваць насенне заражаных раслін у наступным годзе, бо яны таксама могуць быць заражаны вірусам.
Хімічны і біялагічны кантроль, як вядома, не існуе для гэтага віруса. Для прадухілення інфекцыі неабходна прытрымлівацца аптымальных тэрмінаў сяўбы збожжавых культур, выбракоўваць заражаныя пасевы, вырошчваць устойлівыя сарты, не завозіць насенне з раёнаў, дзе выяўлена хвароба.
Супраціў гаспадара раслін — яшчэ адна форма кіравання. Гаспадары ячменю адрозніваюцца сваёй успрымальнасцю да BSMV. Ёсць шмат устойлівых сартоў ячменю, у тым ліку: Traill, Moreval, Modjo-1, Morex, Modjo і CI 4197.
Важнасць
Вірус штрыхаватай мазаікі ячменю — адзін з нешматлікіх вірусаў, які перадаецца праз насенне для дробных збожжавых і можа даваць зніжэнне ўраджайнасці да 25 %.
Неўзабаве пасля адкрыцця гэтага вірусу было выяўлена, што BSMV прысутнічае на 97 % палёў ячменю ў Паўночнай Дакоце ў 1954 годзе. Для барацьбы з гэтым у 1957 годзе Канзас, Мантана і Паўночная Дакота запусцілі праграму сертыфікацыі насення, каб атрымаць насенне ячменю, чыстае ад BSMV. Праграма кантролю прадугледжвала аналіз расады на наяўнасць віруса, а для атрымання сертыфікаванага насення, якое не змяшчае BSMV, дазвалялася прадаваць толькі насенныя асновы, у якіх адсутнічае BSMV. Да 1972 года на ўсім сертыфікаваным насенні ў штаце Мантана была ўстаноўлена нулявая талерантнасць, што прывяло да рэзкага зніжэння страт ураджайнасці з-за BSMV. Падобным чынам, у 1971 годзе BSMV быў ліквідаваны з насення ячменю ў Паўночнай Дакоце.
Аднак, нягледзячы на тое, што вірус больш не з’яўляецца важным фактарам у раслінаводстве, BSMV па-ранейшаму важны для навукі, паколькі розныя даследаванні паказалі, што ён можа быць выкарыстаны для вывучэння функцый генаў з дапамогай у аўсе, пшаніцы і  (траве, якая з’яўляецца мадэльным аднадольным арганізмам для генетычных даследванняў).
Чубынці
Чубынці (Чу́бинці) — вёска ў Сквырскім раёне Кіеўскай вобласці Украіны.
IC 4458
IC 4458 — галактыка тыпу *3 (патройная зорка) ў сузор’і Цэнтаўр.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
NGC 1800
NGC 1800 (іншыя абазначэнні — ESO 422-30, MCG -5-13-4, AM 0504-320, IRAS05045-3201, PGC 16745) — галактыка ў сузор’і Голуб.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Тэнгеры
Тэнге́ры (Wong Tengger) — карэнныя насельнікі вострава Ява ў Інданезіі. Жывуць у 30 вёсках на ўсходзе вострава вакол гары Брома. Агульная колькасць (2016 г.) - 99 тыс. чал. У Інданезіі разглядаюцца як субэтнічная група яванцаў.
Паходжанне
Тэнгеры лічаць сябе нашчадкамі прадстаўнікоў манархічнай дынастыі яванскай індуісцкай дзяржавы Маджапахіт, якая была разбурана мусульманамі ў 1527 г. Меней значныя індуісцкія дзяржавы на Яве праіснавалі да канца XVIII ст. Тэнгеры сцвярджаюць, што іх назва паходзіць ад імёнаў маджапахіцкай прынцэсы Рары Антэнг і святара Джака Сегеры. Яны сустрэліся ў гарах падчас бегства Рары і далі пачатак усім тэнгерам. Назва народа таксама можа паходзіць ад яванскага слова tengger ("моцны", "устойлівы"). У адрозненні ад іншых яванцаў, тэнгеры спавядаюць індуізм.
Асаблівасці культуры
Тэнгеры насяляюць узвышаннае вулканічнае плато. Займаюцца ручным земляробствам, вырошваюць кукурузу і гародніну. Хатнія жывёлы — козы, коні, куры, значна радзей буйвалы. Важнае значэнне мае гандаль з яванцамі драўнінай і драўняным вуглём.
Жывуць буйнымі родамі ў вялікіх вёсках. Хаціны будуюць з бамбуку, крыюць дранкай або чарапіцай. Печаў для абагравання жытла не маюць. Спяць на лавах уздоўж сцен. Галоўная частка вопраткі — саронг, тканіну для якога звычайна прывозяць з Балі. Асноўнай сацыяльнай адзінкай з'яўляецца абшчына, якая кантралюе навакольныя землі і аб'ядноўвае нуклеарныя сем'і.
Тэнгеры знакаміты сваімі маляўнічымі рэлігійнымі святамі. Карыстаюцца свяшчэннымі кнігамі на старажытнаяванскай мове.
Рэлігія
Сваю рэлігію самі тэнгеры вызначаюць як індуізм, хаця на яе моцны ўплыў аказалі будызм, традыцыйныя культы і іслам. Гэта нават прывяло да канфлікту з усходнеяванскай індуісцкай абшчынай. У 1973 г. індуісты Усходняй Явы заявілі, што рэлігія тэнгераў — гэта будызм. Сапраўды, у адрозненні ад індуістаў-балійцаў, тэнгеры не будуюць храмаў, а па будысцкаму звычаю праводзяць абрады пад дрэвам, шануюць Буду, не прызнаюць каставай сістэмы, пахавальны рытуал і ахвярапрынашэнні жывёл нагадваюць мусульманскія. Але яны таксама шануюць гару Брома як увасабленне Брахмы, каля якой праводзяць абрады ў гонар свайго бажаства Санг Х’янг Відзі Васа. Новы год святкуецца па індуісцкім календары.
На чале рэлігійнай абшчыны стаіць жрэц дукун, якому падпарадкоўваюцца вясковыя знахары.
Шалііўка
Шалііўка (Шалі́ївка) — вёска ў Сквырскім раёне Кіеўскай вобласці Украіны.
Звянігарад
Горад размешчаны на берагах ракі Масквы, за 30 км на захад ад Масквы, на Клінска-Дзмітраўскай градзе Смаленска-Маскоўскага ўзвышша.
NGC 1801
NGC 1801 (іншае абазначэнне — ESO 56-SC45) — рассеянае скопішча ў сузор’і Залатая Рыба.
IC 4459
IC 4459 — галактыка тыпу Sb (кампактная выцягнутая галактыка) ў сузор’і Валапас.
NGC 1801
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Высокаўск
Высокаўск (Высо́ковск) — горад (з 1940) у Клінскім раёне Маскоўскай вобласці Расіі, адміністрацыйны цэнтр гарадскога паселішча Высокаўск.
Насельніцтва — 10 671 чал. (2017). Назву горад атрымаў ад размяшчэння на ўзвышанай мясцовасці. Горад размешчаны на рацэ Вяз. Чыгуначная станцыя за 10 км на захад ад Кліна і за 70 км на паўночны захад ад Масквы (чыгуначная лінія ад Кліна пабудавана ў 1914 годзе, пасажырскі рух адсутнічае).
Французская Вікіпедыя
Французская Вікіпедыя — раздзел Вікіпедыі на французскай мове.
Французская Вікіпедыя адкрыта ў сакавіку 2001 года. Гэта пяты паводле колькасці артыкулаў моўны раздзел Вікіпедыі (пасля англійскай, нідэрландскай, нямецкай і шведскай). 28 мая 2007 года іх колькасць перавысіла паўмільёна, а 21 верасня 2010 года раздзел пераадолеў адзнаку ў 1 мільён артыкулаў. Раздзел з'яўляецца трэцім паводле агульнай колькасці правак і колькасці правак штодзень.
Акрамя Францыі і яе заморскіх тэрыторый у Ціхім, Атлантычным і Індыйскім акіянах і Французскай Гвіяне, значная колькасць ўдзельнікаў жыве ў такіх традыцыйна франкамоўных дзяржавах, як Канада, Бельгія, Швейцарыя, Марока, а таксама ў некалькіх былых французскіх калоніях у Афрыцы.
Статыстыка
Станам на 1 2023 года французскі раздзел Вікіпедыі складаецца з  NaN артыкулаs. Зарэгістравана NaN удзельнікаs, з якіх  здзейснілі што-небудзь за апошнія 30 дзён, а  NaN удзельнікаs маюць статус адміністратара. Агульная колькасць правак склала
Руслан Алегавіч Мялкоўскі
Руслан Мялкоўскі (нар., ) — беларускі футбаліст, нападнік дзяржынскага «Арсенала».
Клубная кар’ера
Выхаванец клуба «Мінск», з жніўня 2019 года па снежань 2020 года выступаў за юнацкую каманду брэсцкага «Дынама», пасля да жніўня 2021 года знаходзіўся ў брэсцкім «Руху». Сезон 2021/22 правёў у Акадэміі АБФФ.
У ліпені 2022 года падпісаў кантракт з дзяржынскім «Арсеналам». 10 ліпеня 2022 года дэбютаваў у Вышэйшай лізе, выйшаўшы на замену ў другім тайме матча з магілёўскім «Дняпром» (1:0). У далейшым працягваў з’яўляцца ў асноўнай камандзе, з кастрычніка пачаў выхадзіць у стартавым складзе каманды.
У сакавіку 2023 года падоўжыў пагадненне з «Арсеналам».
Міжнародная кар’ера
У кастрычніку 2021 года, а пасля і ў кастрычніку 2022 года гуляў за юнацкую зборную Беларусі (да 17 гадоў) у кваліфікацыйным раўндзе чэмпіянату Еўропы, а ў сакавіку 2023 года — у элітным раўндзе чэмпіянату Еўропы.
Шамраіўка (Сквырскі раён)
Шамраіўка (Шамраї́вка) — вёска ў Сквырскім раёне Кіеўскай вобласці Украіны.
Пянчын (Баранавіцкі раён)
Пянчы́н (, Пенчин) — вёска ў Баранавіцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Гарадзішчанскага сельсавета. Размешчана за 26 км на поўнач ад Баранавіч. Насельніцтва 26 жыхароў, 52 гаспадаркі (2005).
Гісторыя
Да 26 чэрвеня 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Карчоўскага сельсавета.
Шапііўка
Шапііўка (Шапії́вка) — вёска ў Сквырскім раёне Кіеўскай вобласці Украіны.
Арара
Арара (Arara) — горад і муніцыпалітэт у Бразіліі, уваходзіць у штат Параіба. Насельніцтва складае 13 258 чалавек на 2014 год. Займае плошчу 99 112 км². Шчыльнасць насельніцтва — 133,7 чал./км².
Альвара Хестыда
Альвара Пелегрын Хестыда (Álvaro Pelegrín Gestido; — ) — футбаліст зборнай каманды Уругвая. Абаронца. Чэмпіён свету 1930.
Біяграфія
Выступаў за ўругвайскія футбольныя клубы «Чарлі Сальферына» (у пачатку кар’еры) і, у асноўным, за «Пеньяроль». Сяміразовы чэмпіён краіны. З 1927 па 1940 год у складзе зборнай Уругвая правёў 25 матчаў, уключаючы фінал першага ў гісторыі чэмпіянату свету.
Альвара з’яўляецца малодшым братам Оскарa Дыега Хестыда — прэзідэнта Уругвая ў 1967 годзе.
NGC 1802
NGC 1802 — рассеянае скопішча ў сузор’і Цялец.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Царква Успення Прасвятой Багародзіцы (Новы Свержань)
Царква Успення Прасвятой Багародзіцы — праваслаўны храм у в. Новы Свержань (Стаўбцоўскі раён). Помнік архітэктуры барока.
Гісторыя
Амаль адначасова з Петрапаўлаўскім касцёлам, у 1590 годзе, Мікалай Крыштоф Радзівіл Сіротка заснаваў у Новым Свержані ўніяцкую Успенскую царкву, магчыма, вымушаны падтрымліваць традыцыі Храптовічаў. Дакументам ад 10 верасня 1592 года ён вылучыў на гэтую царкву тры валокі зямлі, сенажаць і бясплатны памол на млыне.
Мураваны касцёл пры заснаваным князем Міхаілам Радзівілам манастыры базыльян на месцы драўлянай царквы узведзены ў 1743 г. як. Пасля скасавання ордэна ў 1833 г. пераасвячона ў праваслаўную царкву.
У час Вялікай Айчыннай вайны была пашкоджана: купал-званіца разбіты снарадамі, у некаторых месцах адбіта тынкоўка, прабіты дах. У канцы 1940-х гг. адрамантавана. Да 1980-х гг. не дзейнічала.
Архітэктура
Храм аднавежавы, складаецца з прамавугольных у плане асноўнага і алтарнага аб'ёмаў. Па баках апошняга прыбудаваны рызніцы. Над бабінцам надбудавана квадратная ў плане вежа, увянчаная фігурнай барочнай галоўкай. Грані яе апрацаваны плоскімі арачнымі нішамі, якія імітуюць вокны. Вянчае вежу фігурная барочная галоўка. Сцены царквы ў верхняй частцы члянёны паўцыркульнымі вокнамі з раструбамі ў абодва бакі. Адзіным дэкаратыўным элементам фасада з'яўляецца партал бакавога заходняга ўвахода.
Інтэр'ер зальнага тыпу. У паўночнай частцы асноўнага аб'ёму вылучаны бабінец з двума бакавымі ўваходамі. Хоры падтрымліваюцца дзвюма драўлянымі калонкамі. Перакрыцце бэлечнае з плоскай падшыўной столлю.
Спіс аб’ектаў PGC (855001—856000)
Гэта спіс аб'ектаў Спіс аб'ектаў PGC (855001—856000)
Буркіўці (Тэцііўскі раён)
Буркіўці (Бу́рківці) — вёска ў Тэцііўскім раёне Кіеўскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Тэцііўскай гарадской абшчыны.
Яхрама
Яхрама (Я́хрома) — горад (з 1940) у Дзмітраўскім раёне Маскоўскай вобласці Расіі, за 55 км на поўнач ад Масквы, адміністрацыйны цэнтр гарадскога паселішча Яхрама. Насельніцтва горада — 14 245 чал. (2017). Цяперашняя Яхрама ўзнікла ў 1841 годзе як пасёлак пры суконнай фабрыцы — Пакроўскай мануфактуры на рацэ Яхраме.
У 1901 годзе побач з пасёлкам адкрыта чыгуначная станцыя Яхрама, Савёлаўскай чыгункі, пасля чаго пасёлак атрымаў такую ж назву. Статус горада мае з 7 кастрычніка 1940 года.
IC 4460
IC 4460 — галактыка тыпу Sa (спіральная галактыка) ў сузор’і Валапас.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Бяльмо
Бяльмо, лейкома — рубцовае памутненне рагавой абалонкі вока. Бывае прыроджанае (запаленне рагавіцы ў перыяд унутрыванторбнага развіцця) і набытае (вынік хвароб, траўмаў вачэй). Бяльмо можа займаць усю паверхню рагавіцы або яе частку. У залежнасці ад памераў і інтэнсіўнасці памутнення зрок значна пагаршаецца або поўнасцю страчваецца. Рагавая абалонка набывае белаваты колер з бліскучай паверхняй. Часта ў яе ўрастаюць крывяносныя сасуды. Лячэнне: рассысальная тэрапія, хірургічнае — кератапластыка.
Транспанаваная матрыца
Транспанаваная матрыца — матрыца A^T, атрыманая з зыходнай матрыцы A заменай радкоў на слупкі.
Фармальна, транспанаваны матрыца для матрыцы A памераў m \times n — матрыца A^T памераў n \times m, вызначаная як AAT[i, j] = A[j, i].
Напрыклад,
Звязаныя вызначэнні
Сіметрычная матрыца — матрыца, якая задавальняе суадносінам A^T=A. Для таго, каб матрыца А была сіметрычнай, неабходна і дастаткова, каб:
Адсюль вынікае, што элементы галоўнай дыяганалі такой матрыцы (могуць) раўняюцца нулю.
Станіслаў Мамертавіч Навіцкі
Станіслаў Мамертавіч Наві́цкі (, ф. Скіндзераўка, Мінскі павет — ) — беларускі савецкі музыкант, цымбаліст, Заслужаны артыст БССР (1955).
Біяграфія
Нарадзіўся ў былой вёсцы Шкіндзераўка (у сучасным Мінскім раёне Мінскай вобласці Беларусі). З 1924 года саліст-цымбаліст БДТ-1, з 1926 года — у БДТ-2, у 1933—1958 гадах (з перапынкам) — у Дзяржаўным народным аркестры БССР. У дуэце разам з Х. Шмелькіным выступаў у 1924—1958 гадах. У 1927—1928 гадах разам з Л. Александроўскай гастраляваў ў Германіі і Швецыі.
Галодзькы (Тэцііўскі раён)
Галодзькы (Голо́дьки) — вёска ў Тэцііўскім раёне Кіеўскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Тэцііўскай гарадской абшчыны.
У ХІХ стагоддзі сяло Галодзькы было ў складзе Тэцііўcкай воласці Тарашчаўскага павета Кіеўскай губерні.
Ірына Мікалаеўна Кралевіч
Ірына Мікалаеўна Кралевіч (нар., Мазыр, Гомельская вобласць) — беларускі палітык і педагог, член Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь V склікання, дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь VI і VII скліканняў.
Біяграфія
Нарадзілася 12 мая 1965 года ў г. Мазыры.
Працавала настаўнікам матэматыкі сярэдняй школы № 2 г. Мазыра, асістэнтам кафедры алгебры і матэматычнага аналізу, старшым выкладчыкам, дацэнтам кафедры матэматыкі і методыкі выкладання матэматыкі, дэканам фізіка-матэматычнага факультэта, прарэктарам па навуковай рабоце Мазырскага дзяржаўнага педагагічнага ўніверсітэта імя І. П. Шамякіна.
З’яўлялася членам Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь пятага склікання ад Гомельскай вобласці, была членам Пастаяннай камісіі па адукацыі, навуцы, культуры і сацыяльным развіцці, намеснікам кіраўніка дэлегацыі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь у Міжпарламенцкай асамблеі праваслаўя.
З’яўлялася дэпутатам Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь шостага склікання, была членам Пастаяннай камісіі па пытаннях экалогіі, прыродакарыстання і чарнобыльскай катастрофы, уваходзіла ў склад міжпарламенцкай камісіі па супрацоўніцтве Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь і Народнага сходу Сірыйскай Арабскай Рэспублікі, рабочай групы Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь па супрацоўніцтве з Парламентам Аргенцінскай Рэспублікі.
У Палаце прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь сёмага склікання з’яўляецца членам Пастаяннай камісіі па пытаннях экалогіі, прыродакарыстання і чарнобыльскай катастрофы.
Асабістае жыццё
Замужам, мае дачку.
Стараселле (Крупскі раён)
Старасе́лле (, Староселье) — аграгарадок у Крупскім раёне Мінскай вобласці Беларусі. Уваходзіць у склад Ігрушкаўскага сельсавета.
Знаходзіцца за 9 км на паўночны захад ад горада Крупкі, за 131 км ад Мінска, за 16 км ад чыгуначнай станцыі Крупкі, каля левага берага ракі Блудыня.
Гісторыя
Упершыню згадваецца ў сярэдзіне XVIII стагоддзя як фальварак Стараселле Крупскага графства князёў Сангушкаў. Аднаасобны іх уладальнік, вялікі маршалак літоўскі Павел Караль Сангушка памёр у 1750 годзе, частку маёнткаў ён запісаў жонцы Барбары з роду Дунінаў, а рэшту сынам Юзафу Паўліну, Гераніму і Янушу. Сярод іншага паміж сынамі быў падзелены і маёнтак Крупка, або Крупскае графства, з фальваркам Стараселле, дваром і сялом Шыйка, мястэчкам Крупка, а таксама суседнія Талочынскае графства і Смалянскае княства, якія разам утваралі так званыя «беларускія маёнткі» Сангушкаў.
У XIX стагоддзі фальварак Стараселле адносіўся ўжо да маёнтка Грушка і быў ва ўладанні памешчыка Льва Стахоўскага. Леў Стахоўскі вядомы найперш актыўным удзелам падрыхтоўкі паўстання Кастуся Каліноўскага ў Сенненскім павеце Магілёўскай губерні ў 1862 годзе.
У 1884 годзе маёнтак Стараселле належаў ужо палкоўніку Антосю Леановічу Брадоўскаму.
З 1924 года да 31 сакавіка 1977 года вёска ўваходзіла ў склад Жаберыцкага сельсавета.
Галоўным святам вёскі лічылася Троіца — 12 чэрвеня, на які прыязджалі родныя жыхароў Стараселля з усіх ваколіц. Тутэйшых дзяцей і падлеткаў у гэты час жыхары суседскіх вёсак называлі «старасельскае бычча».
IC 4461
IC 4461 — галактыка тыпу Sb (кампактная выцягнутая галактыка) ў сузор’і Валапас.
Стараселле (Крупскі раён)
Гісторыя
У 2009 годзе паселішчу нададзены статус аграгарадка.
IC 4461
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Андрэй Анісімавіч Белы
Андрэй Анісімавіч Белы (, в. Навінкі,, Гомельская вобласць — ) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1943) , камандзір узвода сувязі 685-га стралковага палка 193-й стралковай дывізіі 65-й арміі Цэнтральнага фронту, малодшы лейтэнант.
Біяграфія
Нарадзіўся 17 чэрвеня 1922 года ў вёсцы Навінкі цяпер у Калінкавіцкім раёне Гомельскай вобласці Беларусі, у сям'і селяніна. Беларус.
Адукацыя сярэдняя спецыяльная: скончыў курсы настаўнікаў пачатковых класаў. Працаваў настаўнікам.
У Чырвонай Арміі з 1941 года. Скончыў Сталінградскае ваеннае вучылішча сувязі ў снежні 1941 года. У час Вялікай Айчыннай вайны з красавіка 1942 года на Паўднёва-Заходнім, Сталінградскім, Данскім, Цэнтральным франтах. Камандзір узвода сувязі 685 стралковага палка 193-й стралковай дывізіі 65-й арміі малодшы лейтэнант Белы А. А., атрымаў задачу ў ноч на 16 кастрычніка 1943 года ўсталяваць і падтрымліваць сувязь з ротамі, якія захапілі плацдарм на беразе Дняпра ў раёне гарадскога пасёлка Лоеў Гомельскай вобласці. Разам з узводам паспяхова пераправіўся на самаробных плытах праз раку, выбіў праціўніка з траншэй, умела размеркаваў сілы і сродкі і забяспечыў бесперабойную сувязь камандзіра батальёна з плацдармамам, за што быў прадстаўлены да ўзнагароды Героя Савецкага Саюза.
Пасля вайны працягваў службу ў Савецкай арміі. З 1967 года падпалкоўнік Белы А. А. — у запасе.
NGC 1803
NGC 1803 (іншыя абазначэнні — ESO 203-18, IRAS05041-4938, PGC 16715) — галактыка ў сузор’і Жывапісец.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Маці і сын (казка)
Маці і сын — беларуская народная казка. Запісана Эмай Дмахоўскай у в. Юравічы (Рэчыцкі павет).
Сюжэт
Па дарозе Андрушко і маці сустракаюць хату. Андрушко наведвае яе: унутры сядзяць дванаццаць змеяў: у малодшага шэсць галоў, у старэйшага — двадцаць чатыры. Яны накідваюцца на хлопца, але той забівае ўсіх, а старэйшаму пакідае толькі адну галаву. Маці здагадваецца, што сын атрымаў фантастычную сілу ад знойдзенага пояса.
Пасля Андрушко і маці сустракаюць панскую сядзібу, юнак уладкоўваецца да пана лясніком. А маці нечакана прабіраецца ў хату, дзе жылі змеі, і знаходзіць старэйшага з іх, параненага, з адной галавою. Яны дамоўліваюцца ажаніцца і знішчыць Андрушку. Змей прапануе наступны шлях: хай маці прыкінецца хворай і папросіць ехаць да Закабайскіх рэк: там ёсць лес, у лесе — сад, а ў садзе — чароўны яблык, які вылечыць хваробу. Падарожжа небяспечнае, і жывым сын вярнуцца не павінны.
Андрушко, не ведаючы аб змове, пачынае падарожжа. Але ў лесе зямля адчыняецца, і адтуль выходзіць прыгожая дзяўчына, якая дае хлопцу чароўную хустачку. Гэтая хустачка сама можа лятаць і прыносіць юнаку чароўны яблык.
Герма
Герма (ἔρμα) — чатырохгранны слуп, завершаны скульптурнай галавой, першапачаткова бога Гермеса (адсюль назва), затым іншых багоў (Вакха, Пана, фаўнаў), а з V стагоддзі да н.э. і партрэтнымі выявамі дзяржаўных дзеячаў, філосафаў і інш. Нярэдка да гермаў прыралялася з пярэдняга боку фал — эмблема ўрадлівасці.
Маці і сын (казка)
Сюжэт
Пасля гэтага здарэння маці, па загаду змея, пасылае сына за чароўнай вадой да Сіняўскай гары і за сэрцам вогненай бабы, якая жыве на Вогненай гары. Чароўную ваду вартуюць жывыя горы, якія могуць рухацца. А вогненная баба паліць ўсё вакол сябе на сто вёрст. Але ў абодвух выпадках прыгожая падземная дзяўчына дапамагае хлопцу выканаць матчыны просьбы і здабыць лекі ад фальшывай хваробы.
Герма
Служылі межавымі знакамі, паказальнікамі на дарогах і г. д. З пэўнага моманту, галоўным чынам з XVI стагоддзя, такія гермы сталі распаўсюджаным відам дэкаратыўнай і паркавай скульптуры.
Маці і сын (казка)
Сюжэт
Раз'юшаны поспехамі Андрушкі, змей прапануе Андрушкінай маці адправіць юнака ў лазню. Там ён зніме зачараваны пояс разам з усім адзеннем, страціць сваю сілу, і з ім лёгка будзе расправіцца. Гэтак і адбываецца, і родная маці са змеем забіваюць героя. А пасля садзяць мёртвага на каня (якому выпальваюць вочы) і адпускаюць у свет. Конь прыносіць Андрушку ў тое месца, дзе адчынялася зямля і адкуль выходзіла прыгожая дзяўчына. Яна вяртае юнаку жыцце, а каню — зрок, і дапамагае расправіцца са змеем і з маці-здрадніцай. У маці, якая на той час ужо выйшла за змея, нарадзіўся сын — такі ж страшэнны і магутны змей з дванадцаццю галавамі. Андрушко дужаецца з ім, убівае з зямлю, а дзяўчына знімае з пачвары ўсе голавы. Пасля гэтага юнак і дзяўчына жэняцца і жывуць разам.
Герма
У парках і садах XVIII стагоддзя — скульптурная выява ў выглядзе галавы ці бюста на чатырохграннай апоры.
Сівінскі сельсавет
Сі́вінскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Веткаўскага раёна Гомельскай вобласці Беларусі. Адміністрацыйны цэнтр — вёска Сівінка.
Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Веткаўскага раёна Гомельскай акругі БССР. 30 снежня 1927 года сельсавет узбуйнены, у яго склад увайшла тэрыторыя скасаваных Барбянскага, Косіцкага і Папсуеўскага сельсаветаў. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Веткаўскім раёне БССР, з 20 лютага 1938 года — Гомельскай вобласці. З 17 снежня 1956 года сельсавет у складзе Добрушскага раёна. 8 красавіка 1957 года ў склад сельсавета з Калінінскага сельсавета Веткаўскага раёна пералічаны 3 населеныя пункты (Дубовы Лог, Лявонцьева і Млынок). З 6 студзеня 1965 года сельсавет, за выключэннем вёсак Дубовы Лог, Лявонцьева і Млынок, у складзе адноўленага Веткаўскага раёна .На 1 студзеня 1974 года ў складзе Сівінскага сельсавета 7 населеных пунктаў. 29 жніўня 1974 года скасаваны пасёлак Арэхаўка. 27 жніўня 1991 года Сівінскі сельсавет скасаваны, яго тэрыторыя далучана да Калінінскага сельсавета.
Зея (горад)
Горад размешчаны на поўначы Амурска-Зейскай раўніны, на правым беразе ракі Зея, за 660 км ад яе вусця, у паўднёвых схілаў хрыбта Тукурынгра.
Вядучая роля ў эканоміцы Зеі належыць электраэнергетыцы. Зейская ГЭС з'яўляецца найбуйнейшай крыніцай электраэнергіі Далёкім Усходзе, штогод выпрацоўваючы ад 4 да 6 млрд кілават-гадзін электраэнергіі. Іншыя галіны прамысловасці — здабыча золата, лясная прамысловасць.
Мікалай Круцько
Мікалай Круцько:
Устава на валокі
«Устава на валокі» — інструкцыя распрацаваная ў 1557 г., паводле ўмоў якой праводзілася аграрная рэформа («памера валочная» або «валочная памера») і перагляд (рэвізія) пераўтварэнняў зробленых па пачатковым этапе рэформы ў адпаведнасці з ранейшымі Уставамі, выдадзенымі для асобных уладанняў.
Перадумовы
Да сяр. 16 ст. у ВКЛ захоўваліся даўнейшыя архаічныя, традыцыйныя сістэмы сялянскага землекарыстання і абкладання сялян павіннасцямі. Старыя сістэмы не ўлічвалі ўсе актуальныя для 16 ст. гаспадарчыя рэсурсы і магчымасці зямельных угоддзяў, што памяншала магчымыя даходы ўласнікаў гэтых угоддзяў — дзяржавы і феадалаў. Гэта абумовіла рэарганізацыю старых сістэм шляхам вымярэння зямлі на валокі (30 моргаў, або 21,36 га), вызначэння якасці глебы і ўвядзення валокі ў якасці асноўнай адзінкі абкладання ў дзяржаве.
Правядзенне
Упершыню аграрную рэформу ў сваіх уладаннях (Давід-Гарадок, Пінск, Клецк і некаторыя інш.) у 1540 — пач. 1550-ых правяла Бона Сфорца, жонка кар. і вял.кн. Жыгімонта Старога. У кожным уладанні рэформа праводзілася на аснове спецыяльных інструкцый (Устаў). Амаль адначасова паводле асобнай Уставы пачала праводзіцца рэформа ў гаспадарскіх уладаннях яе сына Жыгімонта Аўгуста. Да 1557 рэформа была завершана ў многіх гаспадарскіх уладаннях заходняй часткі ВКЛ. Але яе прынцыпы і іх рэалізацыя былі прызнаны незадавальняючымі.
У 1557 была распрацавана новая інструкцыя — «Устава на валокі», на аснове якой пачалася суцэльная рэвізія, г. зн. перагляд папярэдняй памеры. «Устава на валокі», па сутнасці, стала новай памерай. Гэтая другая памера была скончана ў 1568 і ахапіла ўсе гаспадарскія ўладанні заходняй часткі ВКЛ.
У 1560 г. была праведзена аграрная рэформа ў гаспадарскіх Падняпроўскіх («рускіх») валасцях. Тут яна праводзілася на аснове спецыяльнай уставы, якая ўлічвала сацыяльна-эканамічныя асаблівасці гэтага рэгіёна.
У гаспадарскіх уладаннях Падзвіння аграрная рэформа не праводзілася, таму што яна ў ходзе Лівонскай вайны (1558—1583) стала арэнай актыуных і ваенных дзеянняў.
Валочная памера ў гаспадарскіх уладаннях Усходняй Беларусі пачалася ў канцы XVI ст. У гаспадарскіх уладаннях зямля вымяралася на валокі не па 30 моргаў, а па 33 (23,5 га), а іншы раз і больш. Нягледзячы на тое, што сяляне маглі атрымаць па валоцы, яны звычайна бралі толькі па паўвалокі зямлі на гаспадарку.
Усе валокі вёскі ў залежнасці ад канкрэтных умоў па характару галоўных павіннасцей размяркоўваліся на «цяглыя», «асадныя» і «вольныя» (для сялян-слуг, якія вызваляліся ад спецыфічных павіннасцей, сялян іншых катэгорый). Мяркуючы па даных рэестраў валочнай памеры, у гаспадарскіх маёнтках пераважалі асадныя, або чыншавыя, валокі, што сведчыць аб выключна шырокім распаўсюджванні ў гэтых уладаннях грашовай рэнты.
З кожнай валокі зямлі былі ўстаноўлены дакладна вызначаныя віды і нормы павіннасцей. Віды галоўных і іншых павіннасцей залежалі ад павіннаснага характару валок, а нормы — ад якасці зямлі. Яна дыферэнцыравалася на чатыры катэгорыі: «добрая», «сярэдняя», «дрэнная» і «вельмі дрэнная».
Гэта значыць, што ўпершыню ўлічвалася розная эфектыўнасць працы на землях рознай якасці. Такім чынам, агульны памер павіннасцей таксама ўпершыню быў абумоўлены як памерам надзелу, так і якасцю зямлі.
Галоўнай павіннасцю з асаднай валокі была «асада» — плацяжы грашамі — па 30 грошаў. Разам з галоўнай асадныя сяляне абавязаны былі выконваць і іншыя асноўныя павіннасці: плаціць па 12 грошаў за талокі і па 10 грошаў за «гвалты», г. зн. тэрміновыя работы ў надзвычайных выпадках (пажары, паводкі і да т. п.). Вартасць гэтых асноўных павіннасцей у грашовым выражэнні складае 52 грошы. Галоўнай павіннасцю з цяглай валокі была паншчына па два дні на тыдзень на працягу 49 тыдняў. Замест шасці дзён паншчыны на працягу трох тыдняў зімовых і вясновых рэлігійных святаў цяглыя сяляне абавязаны былі выконваць чатыры дні талок улетку. Значыць, яны хадзілі на працу ў фальварак 102 дні на год.
Агульная вартасць асноўных павіннасцей у грашовым выражэнні складала, напрыклад, з асаднай валокі добрай зямлі 106 грошаў, сярэдняй — 97, дрэннай — 83 і вельмі дрэннай — 66.
Апроч асноўных, сяляне абавязаны былі выконваць і шэраг дадатковых павіннасцей: скошваць фальварачныя сенажаці, перавозіць грузы, будаваць, рамантаваць і вартаваць панскія, двары і г. д.
Рэарганізацыя ў 1560 г. сістэмы землекарыстання і абкладання сялянства павіннасцямі ў гаспадарскіх Падняпроўскіх валасцях заключалася ў вымярэнні ворыва на «службы» — участкі на 30 салянак (бочак) высеву зерневых, што адпавядае 30 моргам, або валоцы зямлі. Служба была ўведзена замест дыма ў якасці новай адзінкі абкладання. Пры гэтым вызначалася і якасць зямлі кожнай службы: «добрая», «сярэдняя» і «дрэнная». Адну службу зямлі бралі, як правіла, дзве сялянскія гаспадаркі. Адначасова таксама высвятлялася наяўнасць сенажацяў (у вазах сена), рыбалоўных і паляўнічых угоддзяў. Удакладняліся і апісваліся знешнія межы ўсіх зямель вёсак.
За карыстанне службамі і іншымі ўгоддзямі былі ўстаноўлены дакладна вызначаныя віды і нормы павіннасцей. Нормы іх былі дыферэнцыраваны ў залежнасці ад якасці зямлі, плошчы сенажацяў і наяўнасці прамысловых угоддзяў і велічыні прыбыткаў з апошніх. Нормы галоўнай павіннасці — плацяжу грашамі са службы — былі наступнымі: 60 грошаў — з добрай зямлі, 50 — з сярэдняй і 40 — з дрэннай. Іншыя асноўныя павіннасці складалі бочку збожжа і бочку аўса, 4 пенязі (0,4 гроша) за воз сена, 20 або 25 грошаў за пуд (медніцу) мёду (у залежнасці ад велічыні мясцовых мер). У якасці дадатковых сяляне выконвалі шэраг павіннасцей натурай і грашамі на карысць розных прадстаўнікоў дзяржаўнай адміністрацыі (ураднікаў). Па вышэйвыказаных прычынах, агульныя памеры плацяжоў сялян са служб у розных вёсках не былі аднолькавымі.