cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Беджамін Копман
Біяграфія
Нарадзіўся ў Віцебску ў сям’і Давыда Копмана і Рыўкі Кісельгоф. Скончыў пачатковую школу ў Екацярынаславе. У 1900 годзе паступіў у Школу жывапісу і малюнка Ю. М. Пэна ў Віцебску. У 1903 годзе з сям’ёй эміграваў у ЗША. Нядоўга вучыўся ў Нацыянальнай акадэміі дызайну ў Нью-Ёрку (1905—1907). У 1913 годзе прыняў амерыканскае грамадзянства.
Пісаў вершы і прозу на ідыш. Уваходзіў у габрэйскую літаратурную групу «Дзі Юнге». Як літаратар і мастак супрацоўнічаў ў габрэйскім альманаху «Shriften» (канец 1910-х — пач. 1920-х). У 1926 годзе разам з Джэнінгсам Тофэлем выдаваў габрэйскі часопіс «Plastik», прысвечаны мастацтву кнігі і паліграфіі.
З 1912 удзельнічаў у шматлікіх групавых выставах у ЗША і ўваходзіў у розныя мастацкія аб’яднанні. У 1929 правёў першую персанальную выставу ў нью-ёркскай галерэі New Art Circle. У далейшым штогод праводзіў выставы ў Нью-Ёрку — у галерэях Neumann (1931), New Art Circle (1931, 1936, 1937), Erich-New-house (1935), А. С. А. (штогод у 1941—1948), Milch (1950, 1953), Heller (1954, 1956), World House (1958, 1959, 1964) і інш.; выстаўляўся ў Пітсбургу (Музей Карнегі, 1947 — літаграфіі), у Вашынгтоне, Чыкага і іншых гарадах ЗША. Неаднаразова атрымліваў ўзнагароды па жывапісе і графіцы.
Minecraft
«Minecraft» (Майнкрафт) — індзі-камп’ютарная гульня з адкрытым светам, якая была створана шведскім праграмістам Маркусам Персанам «Нотчам», а затым распрацаваная і апублікаваная кампаніяй Mojang Studios у 2011 годзе. Творчыя і будаўнічыя аспекты Minecraft дазваляюць гульцам будаваць канструкцыі з тэкстураваных кубоў у 3D працэдурна генераваным свеце. На 4 лістапада 2022 года гульня знаходзіцца на версіі 1.19.2 і падтрымлівае беларускую мову.
Юльян Аляксандравіч Скрабін
Юльян Аляксандравіч Скрабін (пры нараджэнні Шлёцэр) (12 лютага 1908, Лазана — 22 чэрвеня 1919, дачны пасёлак Ірпень, пад Кіевам) — малодшы сын Аляксандра Скрабіна (ад Таццяны Шлёцэр), таленавіты піяніст і кампазітар, ва ўзросце адзінаццаці гадоў трагічна загінуў пры нявысветленых абставінах. У апошні год жыцця напісаў 4 невялікія прэлюдыі ў стылі позняй творчасці Аляксандра Скрабіна, аўтарства якіх ставіцца пад сумненне асобнымі даследчыкамі.
Сэмэніўка (Пэрвамайскі раён)
Сэмэніўка (Семені́вка) — вёска ў Пэрвамайскім раёне Харкаўскай вобласці Украіны.
IC 3794
IC 3794 — галактыка тыпу * (зорка) ў сузор’і Валасы Веранікі.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Мантэрадуні
Мантэрадуні (Monteroduni) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Малізэ, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Ізернія.
Насельніцтва складае 2392 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 65 чал./км². Займае плошчу 37 км². Паштовы індэкс — 86075. Тэлефонны код — 0865.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы Архангел Міхаіл.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
Зміцер Саўка
Змі́цер Са́ўка (, Мінск —, Мінск) — беларускі мовазнавец.
Паходжанне
Дзед па бацьку Іван Маркавіч Саўка паходзіў з мястэчка Свіслач (цяпер Асіповіцкі раён, Магілёўская вобласць), з сям’і плытагона. У час 1-й сусветнай вайны быў ад’ютантам лётчыка. Пасля вайны, у Бабруйску ўступіў у Камуністычны саюз моладзі. Тамсама ажаніўся з дачкой рабіна Яўгеніяй Абэлеўнай Рывай (паводле пасведчання асобы — Адольфаўнай), сям’я якой паходзіла з горада Сянно (цяпер Віцебская вобласць). Бацька нарадзіўся ў Менску ў 1931 годзе. Скончыў Маскоўскі ўніверсітэт, па сканчэнні якога вярнуўся ў Мінск. Маці прыехала ў Мінск на будоўлю ў 1957 годзе з вёскі Сенькавічы (Івацэвіцкі раён, Брэсцкая вобласць).
Біяграфія
У чэрвені 1982 года скончыў сярэднюю школу № 61 Мінска (цяпер гімназія № 3), вучыўся ў адным класе з Артурам Клінавым, разам з якім браў удзел у моладзевым грамадскім аб’яднанні «Беларуская Майстроўня» (1979—1984). Летам 1983 года паступіў на філалагічны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта, які скончыў у 1988 годзе. Выкладаў у Мінскім дзяржаўным педагагічным інстытуце замежных моў, дзе працаваў на кафедры беларускай мовы.
У канцы 1990-х паехаў у ЗША на запрашэнне Вітаўта Кіпеля і прабыў там агулам паўтара года, запісваючы ўспаміны амерыканскіх беларусаў. У 1999—2002 гадах працаваў стыль-рэдактарам на радыё «Рацыя». З 2006 года кіраваў моўнай службай на тэлеканале Белсат.
Памёр 9 красавіка 2016 года, хварэў на рак. Пахаваны на Заходніх могілках Мінска.
У першым шлюбе меў сына Уладзіслава (нар. 1988) і дачку Юстыну (нар. 1994), у другім шлюбе, з Ілонай Урбановіч-Саўкай — дачку Караліну (нар. 1995) і сына Стэфана (нар. 2004).
Працы
Аўтар кніг «Беларускія слоўнікі й энцыкляпэдыі. Бібліяграфія» (у сааўтарстве з Вітаўтам Кіпелем; Нью-Ёрк—Мінск, 2002), «Беларускі клясычны правапіс» (у сааўтарстве з Юрыем Бушляковым, Вінцуком Вячоркам, Змітром Санько; Вільня—Менск, 2005) , «Беларуская цывілізацыя ў Амэрыцы» (2019, выдадзена пасмяротна) пра гісторыю Беларуска-амерыканскага задзіночання.
Тапалогія
Тапалогія (ад τόπος — месца і λόγος - слова, вучэнне) — раздзел матэматыкі, які вывучае ў самым агульным выглядзе з'яву непарыўнасці, у прыватнасці ўласцівасці прасторы, якія застаюцца нязменнымі пры непарыўных дэфармацыях, напрыклад, звязнасць, арыентыруемасць. У адрозненне ад геаметрыі, у тапалогіі не разглядаюцца метрычныя ўласцівасці аб'ектаў (напрыклад, адлегласць паміж пунктамі). Напрыклад, з пункту гледжання тапалогіі, конаўка і абаранак (паўнаторый) не адрозніваюцца.
Вельмі важнымі для тапалогіі з'яўляюцца паняцці гомеамарфізму і гаматопіі.
Барыўскэ (Шаргарадскі раён)
Барыўскэ (Борівське́) — вёска ў Шаргарадскім раёне Вінніцкай вобласці Украіны.
Персцень
Назву Пе́рсцень маюць:
Функцыянальны аналіз
Функцыянальны аналіз — раздзел вышэйшай матэматыкі, у якім вывучаюцца бясконцамерныя тапалагічныя вектарныя прасторы (у асноўным прасторы функцый) і іх адлюстраванні.
Асноўныя раздзелы класічнага функцыянальнага аналізу - гэта тэорыя меры і інтэграла, тэорыя функцый, тэорыя аператараў, дыферэнцыяльнае злічэнне на бясконцамерных прасторах. У другой палове 20 стагоддзя функцыянальны аналіз папоўніўся цэлым шэрагам адмысловых раздзелаў, пабудаваных на аснове класічных.
Функцыянальны аналіз знаходзіць прымяненне ў многіх дакладных навуках, многія важнейшыя тэарэтычныя канструкцыі апісаны мовай функцыянальнага аналізу. У прыватнасці, у пачатку 21 стагоддзя функцыянальны аналіз шырока прымяняецца ў тэорыі дыферэнцыяльных раўнанняў, матэматычнай фізіцы, тэарэтычнай фізіцы (гл. квантавая механіка, тэорыя струн), тэорыі кіравання і аптымізацыі, тэорыі імавернасцей, матэматычнай статыстыцы, тэорыі выпадковых працэсаў і іншых галінах.
Броўнічы (Клімаўскі раён)
Броўнічы (Бровничи) — сяло ў Клімаўскім раёне Бранскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Наваропскага сельскага паселішча.
Гісторыя
Вядома з XIX ст. у складзе Навазыбкаўскага павета Чарнігаўскай губерні Расійскай імперыі.
У 1917 годзе тут была ўсталявана савецкая ўлада, адноўленая пасля перыяду германскай акупацыі ў 1918 годзе. Да мая 1919 года сяло ў Чарнігаўскай губерні, затым перададзена ў Гомельскую губерню РСФСР, а пасля ліквідацыі губерні ў 1926 годзе ў Бранскую губерню.
З 1929 года ў складзе Клінцоўскай акругі, а з 1932 года ў Заходняй вобласці, у 1937 годзе перададзена ў склад Арлоўскай вобласці. У 1944 годзе ўвайшло ў склад Бранскай вобласці.
Атоса
Атоса (па-старажытнаперсідску Hutausā/Hutauthā; каля 550 да н.э. — каля 475 да н.э., ці да 515 да н.э.) — прадстаўніца дынастыі Ахеменідаў, дачка Кіра II і Касанданы; жонка каралёў Камбіза II, Гаўматы і Дарыя І. Яе імя перакладаецца як «Абдораная дабром».
Біяграфія
Напачатку была жонкай свайго зводнага брата Камбіза II, які дзеля гэтага мусіў змяніць заканадаўства, якое з гэтага часу давала каралю права не падпарадкоўвацца законам. Пасля смерці Камбіза стала жонкай новага караля гаўматы. Пасля захопу ў 522 да н.э. улады Дарыем І, разам са сваёй сястрой Артыстонай і пляменніцай Парміс стала яго жонкай як задатак прызнання апошняга каралём Персіі.
Была адной з самых адукаваных жанчын свайго часу, умела пісаць, уласнаруч кіравала адміністраваннем каралеўскага палаца. Карысталася вялікай павагай і ўплывам, што дало ейнаму першынцу Ксерксу заняць каралеўскі пасад пасля смерці бацькі, хоць у Дарыя I былі і старэйшыя сыны (Артабазан, Арыябігн і іншы невядомы па імені). Лічыцца, што менавіта пад уплывам Атосы, Ксеркс I патрапіў пад уплыў магаў і адмовіўся ад талерантнае рэлігійнае палітыкі бацькі, што выявілася ў разбурэнні храмаў Вавілоніі і Грэцыі. Як пісаў Герадот (VII,3), «Атоса заўсёды дасягала таго, што хацела». Паводле яго ж, аддавала перавагу грэчаскім рабам.
Апроч Ксеркса нарадзіла Дарыю яшчэ прынамсі трох сыноў Ахемена, Гістаспа і Масіста.
Па адной з версій памерла да ўзыходжання Ксеркса I на пасад, магчыма да 515 да н.э. Аднак Герадот і Эсхіл сцвярджалі, што яна была яшчэ жывая падчас паходу Ксеркса I на Грэцыю ў 480 да н.э.
Лугавое (Акмолінская вобласць)
Лугавое — сяло ў Астраханскім раёне Акмолінскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад Кайнарскай сельскай акругі. Знаходзіцца прыкладна ў 55 км на захад ад цэнтра пасёлка Астраханка.
Буднэ (Шаргарадскі раён)
Буднэ (Бу́дне) — вёска ў Шаргарадскім раёне Вінніцкай вобласці Украіны.
Лугавое (Акмолінская вобласць)
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 89 чалавек (47 мужчын і 42 жанчыны). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 28 чалавек (15 мужчын і 13 жанчын).
Вэрхні-Арышныкы
Вэрхні-Арышныкы (Верхні Орішники) — сяло ў Білагірскім раёне (Аўтаномная Рэспубліка Крым, Украіна). Падпарадкоўваецца Зуйскаму сельскаму савету.
Вэрбіўка (Шаргарадскі раён)
Вэрбіўка (Вербі́вка) — вёска ў Шаргарадскім раёне Вінніцкай вобласці Украіны.
Трэнтаўскі ўніверсітэт
Трэнтаўскі ўніверсітэт (Università degli Studi di Trento) — італьянская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта з сядзібай у горадзе Трэнта.
Існа
І́сна — возера ў Гарадоцкім раёне Віцебскай вобласці, на мяжы з Пскоўскай вобласцю. Знаходзіцца за 42 км на паўночны захад ад горада Гарадок, за 6 км на паўночны захад ад вёскі Маісеева, у басейне ракі Свіна.
Плошча паверхні 0,14 км². Даўжыня 1,12 км, найбольшая шырыня 0,18 км. Даўжыня берагавой лініі 2,55 км.
Схілы катлавіны вышынёй 5—7 м, пад лесам. Вакол возера забалочаная пойма шырынёй 50—75 м. Праз возера цячэ рака Чарнец.
Мікалай Станіслававіч Казак
Мікала́й Станісла́вавіч Каза́к (нар. ; в. Дзешчанка, Уздзенскі раён) — савецкі і беларускі фізік, акадэмік НАН Беларусі (2003; член-карэспандэнт з 2000). Доктар фізіка-матэматычных навук (1993). Заслужаны дзеяч навукі Рэспублікі Беларусь (2020).
Нордкірхенскі палац
Нордкірхенскі палац (Schloss Nordkirchen) — барочны палацава-паркавы ансамбль у Нордкірхене (Вестфалія). Будаваўся на месцы рэнесанснага «замка на вадзе» з 1703 па 1734 гг. мюнстэрскімі біскупамі з сямейства Плетэнбергаў. У турыстычных буклетах атрымаў мянушку Вестфальскі Версаль, хоць вонкавым выглядам больш нагадвае галандскі Хет Лоа.
Пасля секулярызацыі біскупскіх уладанняў палац належаў княжацкім родам Эстэрхазі і Арэнбергаў, пакуль у 1959 годзе яго не выкупілі ўлады зямлі Паўночны Рэйн — Вестфалія. Цагляны будынак стаіць на штучным востраве квадратнай формы, па вуглах якога пастаўлены садовыя павільёны. Рэгулярны парк упрыгожаны барочнымі статуямі, некаторыя з якіх былі абноўлены ў першыя гады XX стагоддзя.
Мікалай Станіслававіч Казак
Дэпутат Палаты Прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 4-га склікання (Мінская-Каліноўская выбарчая акруга № 108). Намеснік старшыні Пастаяннай камісіі Палаты Прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь па адукацыі, культуры, навуцы і навукова-тэхнічным прагрэсе (намеснік кіраўніка працоўнай групы).
Венесуэла
Венесуэ́ла (Venezuela), Баліварыя́нская Рэспу́бліка Венесуэ́ла (República Bolivariana de Venezuela) — краіна на поўначы Паўднёвай Амерыкі. Абмываецца Карыбскім морам i Атлантычным акіянам на поўначы, мяжуе з Гаянай на ўсходзе, з Калумбіяй на захадзе, з Бразіліяй на поўдні. Сталіца і найбуйнейшы горад — Каракас.
Краявіды Венесуэлы змяняюцца ад заснежаных пікаў Анд да саваннаў Арынокскай нізіны, ад дажджавых лясоў Амазоніі да сталовых гор Гвіянскага пласкагор’я. Жывая прырода Венесуэлы характарызуецца выключным відавым багаццем, аб чым сведчыць сёмае месца ў спісе краін паводле біяразнастайнасці.
У XVI—XVIII ст. была іспанскай калоніяй. У 1811 дэкларавала незалежнасць, у 1821—1830 уваходзіла ў склад федэрацыі Вялікая Калумбія. У 1830 атрымала поўную незалежнасць. З іспанскай спадчынай звязаны асаблівасці сучаснага насельніцтва Венесуэлы: іспанская мова, перавага ў этнічным складзе метысаў, каталіцтва як асноўная канфесія, размяшчэнне насельніцтва ўздоўж узбярэжжа.
Венесуэла — федэратыўная прэзідэнцкая рэспубліка, падзяляецца на 23 штаты і сталічную тэрыторыю. Палітычнае жыццё краіны вызначае ініцыяваная прэзідэнтам Чавесам Канстытуцыя 1999, паводле якой Баліварыянская Венесуэла — сацыялістычная дзяржава, што развіваецца з апорай на ўласныя сілы. У аснову знешняй палітыкі пакладзены антыамерыканскія погляды з марай аб шматпалярным свеце. У 2006—2013 Венесуэла самым шчырым чынам сябравала з Беларуссю.
Венесуэла паводле асаблівасцяў насельніцтва — тыповая паўднёваамерыканская краіна, але з некаторымі карыбскімі адзнакамі. Колькасць насельніцтва павялічваецца, але ўжо не вельмі хутка. У расавым складзе пераважаюць метысы, у рэлігійным — каталікі. Дзяржаўная мова — іспанская. Насельніцтва канцэнтруецца ўздоўж узбярэжжа і па далінах гор. У гарадах жыве 93 % венесуэльцаў.
Самая багатая нафтай краіна свету. Здабыча і экспарт нафты складаюць аснову эканомікі. Папулістычная палітыка Уга Чавеса і яго спадкаемцы Нікаласа Мадура прывялі да жудаснага эканамічнага крызісу, што распачаўся ў 2013 і цягнецца па сёння. Спыніўся прыток замежных інвестыцый; узраслі беспрацоўе, беднасць, дзіцячая смяротнасць. У венесуэльскіх крамах даўно няма самых неабходных тавараў. Па выніках 2018 інфляцыя склала 1 370 000 %. Усё гэта вылілася ў масавую эміграцыю, грамадзянскае супрацьстаянне з вулічнымі пратэстамі і міжнародны палітычны крызіс.
Венесуэла — адзін з пяці заснавальнікаў нафтавага картэля АПЕК. Са снежня 2005 Венесуэла — член Меркасур.
Прырода
Тэрыторыя Венесуэлы адрозніваецца складанай геалагічнай будовай і, адпаведна, рэльефам. Заходняя частка краіны ляжыць у маладым складкаватым поясе — гэта паўночна-ўсходняя ўскраіна Андаў, дзе Усходняя Кардыльера дзеліцца на два ланцугі: Сьера-дэ-Перыха (заходні) і Кардыльера-дэ-Мерыда (усходні) з найвышэйшай кропкай краіны — гарой Балівар (5007 м). Паміж ланцугамі размяшчаецца адкрытая да Карыбскага мора ўпадзіна Маракайба. На паўднёвым усходзе Венесуэлы паўстала велічнае Гвіянскае пласкагор’е, якое геалагічна адпавядае Гвіянскаму шчыту Паўднёваамерыканскай платформы. Пры абсалютных вышынях 1-3 км, пласкагор’е ўражвае неверагоднымі стромымі схіламі кіламетровай вышыні — гэта рэльеф пясчанікавых сталовых гор тэпуі. Паміж Андамі і Гвіянскім пласкагор’ем заціснулася Арыноцкая нізіна, створаная адкладамі ракі Арынока і яе левых прытокаў.
Складанасць геалагічнай будовы абумовіла шырокі набор карысных выкапняў: нетры Венесуэлы тояць сусветныя запасы нафты (упадзіна возера Маракайба, першае месца ў свеце), рэгіянальныя запасы баксітаў і жалезных руд.
Клімат Венесуэлы характарызуецца чаргаваннем вільготных экватарыяльных паветраных мас пры штылявым надвор’і летам і сухіх пасатных вятроў зімой. На болей як трох чвэрцях плошчы краіны дажджлівы сезон працягваецца з мая па лістапад, сухі — з снежня па красавік. Тэмпературы мала змяняюцца на працягу года і залежаць у асноўным ад вышыні мясцовасці. Прыбярэжныя мясцовасці адрозніваюцца начной спякотай і высокай вільготнасцю паветра, на схілах і ў далінах гор тэмпературы ніжэй і ўмовы больш камфортныя для пражывання чалавека. Менавіта таму ўсе буйныя гарады размешчаны на вышыні ад 600 да 1850 метраў над узроўнем мора. Вышэй за 1800 м клімат значна халаднейшы.
Галоўная рака краіны — Арынока. Гэта трэцяя паводле даўжыні рака кантыненту і адна з самых шматводных рэк свету. Пры ўпадзенні ў Атлантычны акіян Арынока ўтварае вялікую дэльту. Вадазборны басейн Арынока займае прыкладна чатыры пятых тэрыторыі Венесуэлы. Рака Касік’ярэ сістэмы Арынока атрымала вядомасць дзякуючы з’яве біфуркацыі: Касік’ярэ злучае вярхоўі Арынока з вярхоўямі Рыу-Негру і яе воды падзяляюцца паміж дзвюма рачнымі сістэмамі. Яшчэ адзін з прытокаў сістэмы Арынока, рака Чурун, робіць галавакружны скачок з Аўян-Тэпуі, такім чынам утвараючы найвышэйшы ў свеце вадаспад — Анхель, вышынёй 979 метраў. На некаторых буйных прытоках Арынока (напрыклад, Карані) створаны вадасховішчы. На паўночным захадзе Венесуэлы знаходзіцца кроплепадобнае возера-лагуна Маракайба, найвялікшае возера Паўднёвай Амерыкі.
Разнастайнасць абсалютных вышынь, колькасці ападкаў і іншых умоў асяроддзя тлумачыць неаднароднасць расліннага покрыва і багацце флоры краіны. Можна вылучыць некалькі фларыстычных абласцей. Венесуэльскія Анды — гэта працяг Андыйскай вобласці захаду Паўднёвай Амерыкі. Схілы венесуэльскіх Анд пакрытыя густымі і цяжкапраходнымі мохавымі туманнымі лясамі. Гэта пояс хіннага дрэва (Cinchona). Вышэй мяжы вырастання дрэў знаходзяцца бязлесныя парама з дамінаваннем хмызнячкоў і падушкападобных раслін. Гэтыя высакагорныя супольнасці радуюць вока шматлікімі яркімі кветкамі, якія надаюць ім падабенства з вялізнымі альпійскімі садамі. Вобласць Льянас на Арыноцкай нізіне ўяўляе сабой абшары саваннаў: зараснікі высокай травы, пальмавыя гаі і рэдкалессі. Добра прадстаўлены многія сямействы, але найбольш прыкметныя бабовыя і пальмы, якія выпінаюцца з мора травы. Бліжэй да Карыбскага ўзбярэжжа лясы набываюць характар калючых зараснікаў з шматлікімі кактусамі і шыпастымі бабовымі. На поўдні і ўсходзе краіны ўздоўж межаў з Бразіліяй і Гаянай лістападныя лясы замяшчаюцца тыповымі дажджавымі амазонскімі лясамі з высокіх вечназялёных дрэў, шматлікімі ліянамі і слаба выяўленым падлескам. Невялікая па плошчы, але самая цікавая фларыстычная правінцыя займае плоскія вяршыні тэпуі. Гэта старажытная рэліктавая зона. Тут расце шмат вузкаэндэмічных верасовых, марэнавых, брамеліевых і кіпарысавых.
У Венесуэле 43 нацыянальных паркі, да ліку найбольш вядомых адносяцца Канайма, Маракой, Мачыма.
Расмус Палудан
Расмус Палудан (Rasmus Paludan, нар. 2 студзеня 1982) — дацкі адвакат і палітык нацыянал-лібертарыянскіх поглядаў. Заснавальнік і лідар ультраправай партыі «».
Венесуэла
Гісторыя
Першыя сляды чалавека на зямлі сучаснай Венесуэлы датуюцца 15 тысячамі гадоў. Каменныя скрабкі, вастрыі коп’яў ды іншыя прадметы старажытнага ўжытку такога ўзросту былі знойдзены на тэрасах ракі Рыа Педрэгал. Найбольш развітай дакалумбавай культурай у паўночных Андах лічыцца гістарычная супольнасць Цімота-Куіка (ісп. Timoto-cuicas). На памяць чалавецтву ад іх засталася ў першую чаргу антрапаморфная кераміка. Таксама ім прыпісваюць вынаходніцтва аладак арэпа — асноўнага прадукту венесуэльскай кухні. Лічыцца, што напярэдадні прыбыцця Калумба на зямлі сённяшняй Венесуэлы жыло каля 1 млн чал.
Расмус Палудан
Вядомы шматлікімі антыісламскімі відэа. Публічна спальваў Каран у раёнах пражывання абшчын этнічных меншасцяў, называючы гэта данінай свабодзе слова. Яго партыя «Жорсткі курс» патрабуе забароны ісламу і дэпартацыі з Даніі ўсіх «незаходніх асоб, якім прадастаўлены прытулак». .
Венесуэла
Гісторыя
У 1498 Калумб падчас свайго трэцяга падарожжа праплыў уздоўж дэльты Арынока і трапіў у заліў Парыя. Уражаны магутнай прэснаводнай плынню, што адносіла яго на ўсход, Калумб у захапленні пісаў Ізабэле і Фердынанду што, маўляў, дасягнуў брамы «нябёсаў на зямлі», бо толькі з нябёсаў можа плыць такая магутная рака. У 1499 узбярэжжа Венесуэлы наведаў больш празаічны Алонса дэ Ахеда з Амерыга Веспучы на борце, які і даў краіне сучасную назву. Іспанская каланізацыя Венесуэлы, тады больш вядомай назвай Новая Андалузія, пачалася ў 1522 годзе з заснаваннем пасялення на месцы сучаснай Куманы. У 1567 іспанцы заснавалі Каракас, і горад ва ўрадлівай прахалоднай даліне, захінуты сцяною гор ад узбярэжнай спякоты і піратаў, хутка набыў сталічнае значэнне. Заваёўнікі сутыкнуліся з адпорам з боку індзейцаў, якіх павялі за сабой правадыры Гуаікайпура і Таманака. Індзейцы ж сутыкнуліся не толькі з тэхнічнай перавагай прыхадняў, але і з еўрапейскімі хваробамі, што былі яшчэ няўмольнейшымі за сваіх носьбітаў. З 1718 Венесуэла, стала часткай віцэ-каралеўства Новая Гранада.
Расмус Палудан
Біяграфія
Нарадзіўся 2 студзеня 1982 года.
Венесуэла
Гісторыя
5 ліпеня 1811 года Венесуэла дэкларавала незалежнасць. Разбуральнае каракаскае землетрасенне 1812 года разам з паўстаннем арыноцкіх льянера дапамаглі іспанцам аднавіць уладу. Спатрэбілася яшчэ дзесяцігоддзе вайны з іспанскімі каланіяльнымі войскамі, каб у 1821 Венесуэла стала часткай насамрэч незалежнай Вялікай Калумб У гэтым годзе адбылася бітва пры Карабоба, у якой [[Сімон Балівар, Хасэ Паэс і Антоніа Сукрэ разбілі іспанцаў. У 1830 незадаволены федэральным урадам Хасэ Паэс узняў паўстанне, у выніку якога Венесуэла аддзялілася ад федэрацыі і стала самастойнай дзяржавай, а Паэс стаў яе першым прэзідэнтам.
Расмус Палудан
Біяграфія
У 2008 годзе атрымаў ступень па юрыспрудэнцыі ў Капенгагенскім універсітэце.
Венесуэла
Гісторыя
XIX і першая палова XX стагоддзя прайшлі ў чаргаванні перыядаў палітычнага хаосу і дзяржаўных пераваротаў ды аўтакратычных рэжымаў ваенных-каўдыльё, першым сярод якіх стаў якраз генерал Паэс, што быў прэзідэнтам у (1830—1835; 1839—1843; 1861—1863). У 1854 годзе было адменена рабства. Палітычны хаос прывёў да крывавай грамадзянскай вайны 1859—1863. Найбольш вядомым пасляваенным каўдыльё стаў Антоніа Гузман Бланка, што кіраваў Венесуэлай у 1870—1887, таксама як і Паэс, з антрактамі. 1895 адзначыўся канфліктам з Вялікабрытаніяй (так званы Венесуэльскі крызіс 1895) за тэрыторыю Гаяна-Эсекіба, на якую прэтэндавалі абедзьве дзяржавы.
У 1899 уладу захапіў Сіпрыяна Кастра, што рушыў на Каракас на чале атрада ў 60 чалавек. Яго прыход да ўлады выліўся ў грамадзянскую вайну, другі Венесуэльскі крызіс (1902-03) і канфлікт з Нідэрландамі (1908). Падчас апошняга, знаходзячыся на перамовах ў Еўропе, Кастра быў змешчаны сваім паплечнікам і сябрам Хуанам Вісэнтэ Гомесам. Падчас кіравання Гомеса, калі ў Еўропе сціхалі грымоты першай сусветнай вайны, былі адкрыты радовішчы нафты ў басейне Маракайба, пасля чаго аграрны эканамічны твар краіны змяніўся на нафтаздабыўны. Дзякуючы нафтаваму буму, папулярны ў народзе Гомес кіраваў Венесуэлай да сваёй смерці ў 1935, а Венесуэла стала самай заможнай дзяржавай Лацінскай Амерыкі. У пачатку 1940-х была праведзена палітычная рэформа, што дазволіла дзейнасць палітычных партый. У 1945 да ўлады, ўпершыню ў гісторыі краіны, прыйшлі дэмакратычныя сілы на чале з Рамулам Бетанкурам. Дэмакраты ў 1947 годзе правялі першыя дэмакратычныя выбары, пераможца якіх, Ромула Гальегас, неўзабаве быў скінуты ваеннай хунтай.
Расмус Палудан
Біяграфія
З верасня 2016 па люты 2017 года быў членам партыі «Новыя правыя», якая выступала за ўзмацненне жорсткасці міграцыйнай палітыкі. У 2017 годзе заснаваў партыю «Жорсткі курс». На парламенцкіх выбарах 5 чэрвеня 2019 года яна набрала 1,8% галасоў, што ніжэй працэнтнага бар’ера у 2% галасоў, і не прайшла ў Фолькетынг (парламент Даніі).
Ісламафобская дзейнасць
У 2018 годзе Палудан арганізаваў 53 антыісламскія маніфестацыі ў розных частках Даніі. 14 красавіка 2019 года ў Капенгагене ён кінуў Каран на дэманстрацыі партыі, з-за чаго пачалася бойка, якая перарасла ў беспарадкі. Падчас сутыкненняў былі затрымана 23 чалавекі.
Венесуэла
Гісторыя
З 1958 на працягу чатырох дзесяцігоддзяў Венесуэлай кіравалі дэмакратычна абраныя ўрады. Шматпартыйная сістэма даволі хутка стала дэ-факта двухпартыйнай: галоўнымі сіламі на палітычным рынгу сталі партыя Дэмакратычнае дзеянне і сацыяльна-хрысціянская партыя КОПЕІ. Неаліберальныя рэформы прэзідэнта Карласа Андрэса Перэса (Дэмакратычнае дзеянне) і падзенне сусветных цэн на нафту выклікалі эканамічныя цяжкасці, што ў канцы 1980-х і 1990-х выліліся ў палітычныя крызісы, уключаючы сталічны мяцеж 1989 года, вядомы пад назвай Каракаса (паводле розных ацэнак загінула ад 276 да 2000 чалавек); дзьве спробы дзяржаўнага перавароту ў 1992 і выніковы імпічмент Перэса ў 1993 за растрату дзяржаўных сродкаў. Далейшае падзенне даверу да існуючых палітычных партый абярнулася абраннем у 1998 на пасаду прэзідэнта палкоўніка Уга Чавеса.
У 1999 Чавес запаліў полымя Баліварыянскай рэвалюцыі, якая пачалася з прыняцця новай канстытуцыі і змянення назвы краіны на «Баліварыянская Рэспубліка Венесуэла». Канстытуцыя дэкларалавала грамадзянскія правы індзейцам, што дало Чавесу падставу правесці новыя выбары ў 2000, на якіх ён быў пераабраны прэзідэнтам, я ягоны палітычны блок атрымаў большасць месцаў у парламенце. У 2007 і 2009 годзе, каб кіраваць краінай «колькі таго пажадае народ і Гасподзь», Чавес ініцыяваў рэферэндумы па змяненні канстытуцыі; першая спроба была няўдалай і Чавес прызнаў сваю паразу. Ідэалогія Чавеса — своеасаблівы мікс ідэй Сімона Балівара і сацыялізму. Папулістычная палітыка Уга Чавеса і яго спадкаемцы Нікаласа Мадура прывялі да жудаснага эканамічнага крызісу, што распачаўся ў 2013 і цягнецца па сёння. Спыніўся прыток замежных інвестыцый; узраслі беспрацоўе, беднасць, дзіцячая смяротнасць. У венесуэльскіх крамах даўно няма самых неабходных тавараў. Па выніках 2018 інфляцыя склала 1 370 000 %. Усё гэта вылілася ў масавую эміграцыю, грамадзянскае супрацьстаянне з вулічнымі пратэстамі і міжнародны палітычны крызіс.
Расмус Палудан
Ісламафобская дзейнасць
У 2019 годзе атрымаў умоўны тэрмін. У чэрвені 2020 года суд горада Нествед прысудзіў палітыка да месяца турэмнага зняволення і яшчэ двух месяцаў умоўна па 14 розных абвінавачваннях у расізме, дыфамацыі і небяспечным кіраванні аўтамабіля. Палудан быў асуджаны за зневажальныя каментары пра мусульман у роліках, якія размяшчаў у сацыяльных сетках партыі «Жорсткі курс». Суд прызнаў яго вінаватым у абразе жанчыны самалійскага паходжання на дэманстрацыі, якую ён назваў прастытуткай. Палудан быў на тры гады дыскваліфікаваны як адвакат па крымінальных справах і на год пазбаўлены правоў вадзіць аўтамабіль. Прыкметна, што палітык не з’явіўся ў суд на абвяшчэнне прысуду.
Венесуэла
Дзяржаўны лад
Венесуэла — прэзідэнцкая рэспубліка. На чале дзяржавы і ўрада — прэзідэнт, які з’яўляецца адначасова кіраўніком дзяржавы і ўрада і выбіраецца насельніцтвам на шэсць год. Да рэферэндуму 15 лютага 2009 года адзін і той жа чалавек мог быць абраным на пасаду кіраўніка дзяржавы не больш як на два тэрміны запар. Уга Чавес — першы прэзідэнт Баліварыянскай Венесуэлы —двойчы выносіў на рэферэндум пытанне аб неабмежаванай колькасці тэрмінаў. Прызнаўшы паразу на першым рэферэндуме, ён перамог на другім, каб па жудаснай іроніі лёсу кіраваць некалькі месяцаў свайго здабытага з боем звыштэрміновага тэрміну з бальнічнага ложка. Новым прэзідэнтам стаў Нікалас Мадура — паслядоўны прыхільнік Чавеса. 23 студзеня 2019 спікер Нацыянальнай асамблеі Хуан Гуайдо абвясціў сябе выконваючым абавязкі прэзідэнта краіны і прынёс прысягу проста на масавым мітынгу ў Каракасе. Аб прызнанні Гуайдо кіраўніком Венесуэлы заявілі ЗША, Канада, большасць краін Паўднёвай Амерыкі, Еўрапарламент, Аўстралія, Ізраіль.
Вышэйшы заканадаўчы орган — аднапалатная Нацыянальная асамблея (Asamblea Nacional), якая складаецца са 165 дэпутатаў, пры гэтым 3 месцы замацавана за прадстаўнікамі карэнных народаў Венесуэлы. 162 дэпутаты абіраюцца па прапарцыйна-спіскавай сістэме ў шматмандатнай акругах, у тым ліку 97 персанальна, а 65 — па партыйных спісах. Тэрмін дэпутацкіх паўнамоцтваў — пяць год. Дэпутаты могуць выбірацца максімум на тры тэрміны. На парламенцкіх выбарах 2015 перамогу атрымаў апазіцыйны блок «Круглы стол дэмакратычнага адзінства» (56 % месцаў у Асамблеі). Чавісцкі «Вялікі патрыятычны полюс» набраў 41 % галасоў.
Расмус Палудан
Ісламафобская дзейнасць
27 студзеня Расмус Палудан спаліў Каран пад аховай паліцыі насупраць мячэці ў Даніі.
Венесуэла
Дзяржаўны лад
Вышэйшы судовы орган — Вярхоўны суд (Tribunal Supremo de Justicia). Яго члены выбіраюцца на адзін дванаццацігадовы тэрмін.
Знешняя палітыка
Пакідаючы гісторыі палітычныя крызісы 1900-х, на працягу XX стагоддзя Венесуэла падтрымлівала сяброўскія адносіны з большасцю краін Амерыкі і свету. Сітуацыя змянілася пасля спробы дзяржаўнага перавароту 2002, калі ЗША прызналі легітымнасць часовага ўрада Педра Кармона. З таго часу антыімперыялістычная палітыка Чавеса ўзмацнілася, і адносіны Венесуэлы з большасцю неварожых да ЗША краін свету сталі нацягнутымі. У 2015 Нікалас Мадура афіцыйна заявіў, што ЗША і Абама ўяўляюць пагрозу для яго краіны.
Адпаведна, сябрамі Венесуэлы з’яўляюцца ўсе апаненты ЗША і ўсе сацыялістычныя дзяржавы свету (што, як правіла, супадае). У Лацінскай Амерыцы гэта Балівія, Нікарагуа, Куба; у свеце — Расія і Кітай. 27 красавіка 2017 Венесуэла заявіла, што пакідае Арганізацыю амерыканскіх дзяржаў (ААД) у адказ на ўмяшальніцтва арганізацыі ў палітычны крызіс у Венесуэле. З мэтай гуртавання аднадумцаў з ініцыятывы Чавеса быў створаны «Баліварыянскі альянс для народаў нашай Амерыкі» (ALBA), куды ўваходзіць 10 дзяржаў (з іх 7 карыбскіх) і дзе асноўную скрыпку грае Венесуэла. Тэарэтычна ж галоўнай палітычнай ідэяй сучаснай Венесуэлы з’яўляецца мультыпалярны свет, у якім краіны, што развіваюцца, будуць знітаваныя трывалымі сувязямі.
Адносіны з Рэспублікай Беларусь
Дыпламатычныя адносіны ўсталяваны 4 лютага 1997 года. Кіраўніцтвы Беларусі i Венесуэлы маюць падобныя пазіцыі па асноўных пытаннях сусветнай палітыкі. Краіны актыўна ўдзельнічаюць у працы ААН, Руху недалучэння. На тэрыторыі Венесуэлы пры ўдзеле беларускіх спецыялістаў завершана будаўніцтва і ўведзены ў эксплуатацыю такія аб’екты як жылы мікрараён на 2520 кватэр у сектары Гуасімаль, г. Маракай, штат Арагуа; жылы мікрараён на 4448 кватэр у раёне ваеннай базы «Лібертадор», штат Арагуа; 288 кватэр у складзе 8 дамоў у раёне ваеннай базы «Фуэртэ цівун», штат Міранда; завод па вытворчасці керамічных блокаў магутнасцю 25 млн блокаў у год у Гуарэнас-Гуацірэ, штат Міранда; завод «ВенеМінск» па зборцы трактароў «Беларус», завод па зборцы грузавых аўтамабіляў «МАЗ», завод па зборцы дарожна-будаўнічай тэхнікі — усе ў прамысловай зоне «Санта Інэс», штат Барынас.
Цяпер відавочна, што беларуска-венесуэльскія адносіны можна падзяліць на два перыяды: чавесаўскі і постчавесаўскі. Першы перыяд (2006—2013) характарызуецца цеплынёй і станоўчай дынамікай адносін. Прэзідэнт Венесуэлы Уга Чавес у 2006 годзе наведаў Беларусь і з тых часоў ажыццяўляў візіты штогод — у 2007, 2008, 2009 і 2010 гадах. Беларускі прэзідэнт, Аляксандр Лукашэнка ў адказ наведаў Венесуэлу ў 2007, 2010 і 2012 гадах. Два лідары вельмі сімпатызавалі адзін аднаму. У гэтыя гады актывізавалася эканамічнае супрацоўніцтва, а таксама развіццё двухбаковых сувязей у галіне культуры, навукі, адукацыі, у гуманітарнай сферы. Прэзідэнты Беларусі і Венесуэлы прынялі ўдзел у пуску першай чаргі сумеснага прадпрыемства па здабычы нафты «Петралера Беловенесалана». Яно здабыла 1 млн тон нафты ўжо ў 2008, а ў перспектыве планавалася здабыча да 7 млн тон нафты штогод. 5 сакавіка 2013, у дзень смерці Уга Чавеса, па ўсёй Беларусі былі прыспушчаны дзяржаўныя сцягі.
З прыходам да ўлады Нікаласа Мадура пачалося ахаладжэнне адносін. Хоць Беларусь стала адной з першых краін, якія наведаў Нікалас, гэта адбылося хутчэй за ўсё па інерцыі. У наступныя гады аб’ём гандлю скараціўся ў сотні разоў (з 1,4 млрд дол. у 2010 і 2011 да 2 млн у 2016), затухлі супольныя праекты, дзяржаўныя СМІ перасталі называць Венесуэлу і яе новага прэзідэнта нашымі сябрамі. Па той жа інерцыі ў 2010-х гады былі дабудаваны сумесныя прадпрыемствы.
Беларуска-венесуэльскія адносіны знайшлі адлюстраванне ў культуры: так сяброўскім эканамічным стасункам дзвюх дзяржаў прысвечана песня «Венесуэла» гурта Разбітае сэрца пацана.
Адміністрацыйны падзел
Венесуэла — федэратыўная рэспубліка. Венесуэла падзелена на 23 штаты (estados), адну федэральную (сталічную) акругу (distrito federal) і адно федэральнае ўладанне (dependencia federal) (72 дробныя астравы ў Карыбскім моры). На муніцыпальным узроўні Венесуэла падзяляецца на 335 муніцыпій (municipios), а на базавым — на 1 084 паветаў (parroquias). Штаты згрупаваныя ў 9 адміністрацыйных рэгіёнаў (regiones administrativas), што былі ўсталяваны ўрадам у 1969 годзе.
Венесуэла прэтэндуе на дзве траціны тэрыторыі суседняй Гаяны на захад ад ракі Эсекіба. Восьмая зорка на сцягу Венесуэлы, дададзеная Уга Чавесам у 2006 годзе, сімвалізуе не толькі Сімона Балівара, але і тэрыторыю Гаяна-Эсекіба.
Насельніцтва
Як і паўсюль у Паўднёвай Амерыцы, у сённяшняй Венесуэле назіраецца затуханне дэмаграфічнага выбуху: натуральны прырост за кошт маладога складу насельніцтва яшчэ вялікі (1,3 % у 2018), аднак на адну жанчыну ў сярэднім прыходзіцца ўсяго 2,3 дзіцяці. Сярэдняя працягласць жыцця складае 76 гадоў. Эканамічны крызіс другой паловы 2010-х выклікаў вялікую хвалю эміграцыі, маштабы якой ацаніць няпроста. Незалежныя эксперты кажуць пра 2,3 млн эмігрантаў па стане на верасень 2018, паводле найгоршага сцэнару да пачатку 2019 за мяжой — пераважна ў суседніх Эквадоры і Калумбіі — акажацца 4 млн венесуэльцаў. У любым разе у XXI стагоддзі больш грамадзян пакідала толькі Сірыю.
Каля 95 % жыхароў краіны — венесуэльцы, народ, які ўтварыўся ад змяшэння іспанскіх заваёўнікаў і перасяленцаў з мясцовым насельніцтвам — індзейцамі аравакскай, карыбскай і іншых моўных сем’яў, а таксама з неграмі-рабамі, прывезенымі з Афрыкі. У XIX-XX ст. сюды актыўна імігравалі жыхары Паўднёвай Еўропы. Расавы склад: метысаў — 51,6 %, белых — 43,6 %, чорных — 2,9 %, індзейцаў — менш за 2 %. Індзейцы пражываюць пераважна ў малаасвоеных раёнах на поўдні і ўсходзе краіны, а таксама на заходнім беразе возера Маракайба, дзе на мяжы з Калумбіяй склаўся арэал самага шматлікага індзейскага народа вайю. Дзяржаўная і гутарковая мова — іспанская.
Большая частка венесуэльцаў жыве ў стакіламетравай паласе ўздоўж Карыбскага ўзбярэжжа, вялікая гушчыня насельніцтва і ва ўрадлівых, прахалодных андскіх далінах. Льянас, Сельва і асабліва Гвіянскае нагор’е заселеныя зусім слаба ў сувязі з іх цяжкапраходнасцю і складаным кліматам. Звыш 90 % насельніцтва жыве ў гарадах. Найбуйнейшая агламерацыя — Вялікі Каракас, родны горад для 5,2 млн чалавек; другая — Маракайба (2,5 млн), далей — Валенсія (2 млн) і Баркісімета (1,3 млн).
Эканоміка
Венесуэла — індустрыяльна-аграрная краіна. Грашовая адзінка — венесуэльскі балівар. Прамысловасць дае да 40 % ВУП, сельская гаспадарка — 5 %. Вядучае месца ў гаспадарчым комплексе займае нафтаздабыўная і нафтахімічная прамысловасць (каля 1/3 ВУП, 70 % даходаў бюджэту, звыш 80 % экспарту). Такім чынам, эканоміка Венесуэлы моцна залежыць ад цаны на нафту на сусветным рынку. Яе высокі ўзровень выліваўся ў гады дабрабыту (1970-я, 2000-я, калі Венесуэла належала да ліку найбольш развітых краін Лацінскай Амерыкі); доўгатэрміновае падзенне цаны прыводзіла да крызісаў (1980-я — 1990-я, 2010-я — ?). Эканамічны дабрабыт пачатку 2000-х суправаджаўся ростам дабрабыту сацыяльнага, нябачаным скарачэннем беднасці, аднак празмерныя нафтавыя грошы выключна траціліся і ніякай «падушкі бяспекі» не стваралася. Гэтая няўмелая, папулісцкая сацыяльная палітыка Уга Чавеса і Нікаласа Мадура прывяла — як толькі цана на нафту ўпала чарговы раз —да немінучага і найбольш моцнага ў гісторыі краіны эканамічнага крызісу. Знешнія праявы пачаліся са знікнення з паліц крамаў туалетнай паперы, малака і мукі (на пачатак 2019 гэтыя і многія іншыя тавары застаюцца недасяжнай марай для большасці простых венесуэльцаў). У 2015 годзе падзенне ВУП склала неслабыя 6 %, а ў наступныя 3 гады — катастрафічныя 16, 14 і 18 % адпаведна. ВУП на душу насельніцтва, што ў 2000-х быў на роўных з аргенцінскім, за тры гады ўпаў з 17 да 12 тыс. долараў і наблізіўся да паказчыкаў Балівіі і Парагвая. 2018 стаў працягам рэцэсіі. Інфляцыя дасягнула 1 400 000 %, што ставіць Венесуэлу ў адзін шэраг з Германіяй 1923 і Зімбабве канца 2000-х. На думку часопіса The Wall Street Journal, у Венесуэле найгоршая ў свеце сітуацыя з правам уласнасці: экспрапрыяцыя без кампенсацыі тут звыклая з’ява.
Нафтавы сектар
У 2010 годзе геалагічныя адкрыцці дазволілі Венесуэле абысці Саудаўскую Аравію і падняцца на першае месца ў свеце па выведаных запасах нафты. Асноўныя раёны здабычы нафты — упадзіна возера Маракайба і паўночная частка басейна ракі Арынока. Да таго ж Венесуэла мае другія запасы прыроднага газу, праўда, толькі ў заходнім паўшар’і. Нафтавы сектар краіны кантралюецца дзяржаўнай кампаніяй Petroleos de Venezuela (PDVSA), якой паміж іншым належыць сетка з 14 000 аўтазаправачных станцый CITGO (ЗША). Перапрацоўка нафты засяроджана ў гарадах Маракайба, Кабімас, Амуай, Пуэрта-ла-Крус, Каракас. Галоўныя парты па экспарце нафты і нафтапрадуктаў — Маракайба, Амуай, Кабімас. Венесуэла — адзін з пяці заснавальнікаў нафтавага картэля АПЕК. З 2005 года дзейнічае праграма льготных паставак нафты краінам Карыбскага басейна (Петракарыбе). Гадавая здабыча нафты складае 124 млн т (2016), гэта 11 месца ў свеце.
Прамысловасць і энергетыка
Здабыўная прамысловасць апроч нафтавай: здабываюць таксама золата (другі па важнасці экспартны прадукт), жалезную руду (каля 17 млн тон, 2013), баксіты, нікелевыя, марганцавыя руды, серабро, алмазы і інш. У зусім невялікіх аб’ёмах вядзецца здабыча каменнага вугалю 4 тыс. т. (1997).
Энергетыка: ГЭС Гуры (адна з наймагутнейшых у свеце) і Макагуа на рэчцы Карані, на долю якіх прыпадае да 3/4 усіх энергетычных магутнасцей краіны. Вытворчасць электраэнергіі 131 млрд кВт * гадзін (2013). У 2016 годзе незвычайна працяглая для рэгіёна засуха, выкліканая Эль-Ніньё, абязводзіла Карані настолькі, што Венесуэла апынулася ў энергетычным крызісе. Каб сэканоміць электрычнасць, урад скараціў колькасць працоўных дзён, прымусіў крамы выкарыстоўваць уласныя генератары.
Металургія: На базе радовішчаў баксітаў і жалезных руд + таннай электрычнасці ГЭС Гуры створаны металургічныя камбінаты (выплаўка сталі, алюмінію) ў С’юдад-Гуаяне — раёне новага асваення; яшчэ адзін камбінат працуе ў Маракайба.
Машынабудаванне: вытворчасць аўтамабіляў, трактароў, сельскагаспадарчых машын, электрычнай апаратуры ў Каракасе і Баркісімета.
Развітая вытворчасць цэменту.
Аграпрамысловы комплекс
Сельская гаспадарка не забяспечвае ўнутраных патрэб краіны. Сельскагаспадарчыя ўгоддзі займаюць 25 % тэрыторыі краіны, асноўны земляробчы раён — поўнач і паўночны захад, жывёлагадоўчы — Льянас (цэнтральная Венесуэла). Пераважае буйное землеўладанне. Галоўныя культуры: кукуруза, рыс, цукровы трыснёг, сорга, бульба, какава, бананы, памідоры, апельсіны, кава. З тэхнічных культур — бавоўнік і сізаль. Гадуюць буйную рагатую жывёлу, свіней, коз, авечак, птушку.
Да 1970-х Венесуэла спаборнічала з Калумбіяй па вытворчасці кавы, пазней быў зроблены акцэнт на нафтаздабычу і кава адышла на другі план, таму сёння Венесуэла трымае ўсяго каля 1 % сусветнага рынку кавы. У апошнія гады адбываецца ўздым вытворчасці какавы (Венесуэла некалі была адным з галоўных вытворцаў, пазней саступіла Заходняй Афрыцы), у краіне вырошчваецца рэдкі гатунак какавы, які лічыцца самым смачным і духмяным у свеце і ідзе на выраб арыгінальнага шакаладу.
Транспарт
Галоўны від транспарту — аўтамабільны. Даўжыня аўтадарог 96 тыс. км, у тым ліку 32 тыс. км з цвёрдым пакрыццём. Галоўныя аўтамагістралі — Каракас — С’юдад-Балівар, Каракас — мяжа з Калумбіяй. Агульная даўжыня чыгунак складае 447 км (2014), у канцы XX ст. было ў паўтара разы больш. Выключнае значэнне мае сетка трубаправодаў: даўжыня нафтаправодаў — 7588 км, газаправодаў — 5941 км, нафтапрадуктаправодаў — 1778 км. Развіты паветраны транспарт (444 аэрапортаў і аэрадромаў, з іх 127 з асфальтаванай паласой). Суднаходства па рацэ Арынока і яе прытоках (7 тыс. км). Па возеры Маракайба могуць хадзіць нават акіянічныя судны. Больш за 100 марскіх і рачных портаў. Найбуйнейшы нафтавы порт — Jose terminal. Галоўны порт краіны для нянафтавых тавараў — Ла-Гуайра (аванпорт Каракаса).
Турызм
Да крызісу 2010-х Венесуэла была папулярным турыстычным напрамкам. І прыродных і гісторыка-культурных прывабнасцяў тут хопіць на шмат тыдняў актыўнага адпачынку. Што да аматараў пляжнага баўлення часу, то іх сустракаў добраўпарадкаваны і шыкоўны востраў Маргарыта.
Замежны гандаль
Экспарт: нафта і нафтапрадукты (каля 85 %), золата, жалезная руда, пракат, баксіты і алюміній, сельскагаспадарчая прадукцыя і рыба. Асноўныя пакупнікі прадукцыі — ЗША (40 % у 2016), Індыя і Кітай (па 20 %), Швейцарыя (7 %). Імпарт: харчовыя тавары, хімікаты і лекі, угнаенні, машыны і абсталяванне. Асноўныя пастаўшчыкі тавараў — ЗША (34 %), Кітай (17 %), Бразілія (8 %).
Навука і асвета
У г. Барынас (штат Барынас) дзейнічае сельскагаспадарчы каледж міжнароднай супольнасці імя С. Балівара.
Культура
Культура Венесуэлы мае іспанскія і індзейскія карані, з сярэдзіны XX стагоддзя адбіваецца некаторы ўплыў Злучаных Штатаў. Роля афракарыбскага насельніцтва ў станаўленні нацыянальнай культуры вельмі малая.
Этнатыпам Венесуэлы лічыцца «льянера» — жыхар раўнін (Льянас), які нагадвае аргенцінскага гаўча. Вялікай папулярнасцю карыстаюцца фальклор льянера, іх песні, танцы і легенды.
Музыка
Упадабаны жанр фальклору льянера — харопа, які ўяўляе сабой цэлую сюіту з танцаў, песень і інструментальных п’ес. У музычным суправаджэнні ўдзельнічаюць нацыянальныя інструменты — марака (трашчотка, зробленая з высушанага гарбуза), невялікая арфа і чатырохструнная гітара куатро. З іншых народных танцаў папулярнасцю карыстаюцца тона льянера (мелодыя раўнін); пасілья, разнавіднасць крэольскага вальса; мерэнгі, агульны для ўсёй антыльскай зоны жанр афраамерыканскага фальклору; і «тангіта», венесуэльскае аргенцінскае танга. Народная песня Венесуэлы прадстаўлена жанрамі коплі (куплет) і карыды, якія склаліся на аснове іспанскага раманса.
Літаратура
Фарміраванне венесуэльскай літаратуры звязана з імёнамі Сімона Радрыгеса, Андрэса Белья і Сімона Балівара. Рамантызм у нацыянальнай літаратуры прадстаўляюць празаік Ферміна Тора (1807—1865) і паэт Хуан Антоніа Перэс Бональдэ (1846—1892). Пачынальнікам рэалізму стаў Мануэль Вісентэ Рамера Гарсія (1865—1917), аўтар рамана «Пеонія» (1890). Эстэтыку іспанаамерыканскага мадэрнізму развівалі празаікі Мануэль Дыяс Радрыгес (1868—1927) і Руфіна Бланка Фамбона (1974—1944). Да ліку вядомых пісьменнікаў адносіцца таксама Тэрэса дэ ла Пара (1891—1936), адна з самых папулярных пісьменніц Лацінскай Амерыкі. Найвялікшым венесуэльскім пісьменнікам XX стагоддзя быў экс-прэзідэнт Ромул Гальегас (1884—1969), творы якога прысвечаны ўзаемаадносінам чалавека і прыроды; яго раман «Донна Барбара» заваяваў міжнароднае прызнанне. Марыяна Пікон Салас (1901—1965), майстар мастацкай прозы, быў таксама вядомым лацінаамерыканскім сацыёлагам. З венесуэльскіх паэтаў XX ст. найбуйнейшым лічыцца Андрэс Элой Бланка (1897—1955). Да ліку найбольш значных сучасных празаікаў адносяцца Мігель Атэра Сільва (1908—1985), аўтар шэрагу раманаў сацыяльнай тэматыкі, а таксама выдатнага гістарычнага рамана «Лопе дэ Агіэе, Князь Свабоды» (1979); і Артура Услар П’етра (1906—2001), таксама выбітны крытык і аўтар кароткіх апавяданняў; вядомасцю карыстаецца яго гістарычны раман пра эпоху барацьбы за незалежнасць Венесуэлы «Пунсовыя дзіды» (1931).
Кухня
Венесуэльская нацыянальная кухня адносіцца да ліку найбольш разнастайных у рэгіёне. У стравах венесуэльскага стала можна ўгледзець працяглую гісторыю кантактавання розных народаў (еўрапейцаў, афрыканцаў, індзейцаў), а яшчэ — кліматычныя кантрасты розных куткоў краіны. І хоць у кожным штаце сваё «меню», асноўныя інгрэдыенты паўсюль адны і тыя ж: кукуруза, рыс, бананы, ямс, фасоля і розныя гатункі мяса; дадаткам служаць памідоры, цыбуля, баклажаны, кабачкі і інш. Некалькі найбольш папулярных страваў:
Малая планета
Малая планета — астранамічны аб’ект, які рухаецца па арбіце вакол Сонца і які не класіфікаваны ані як планета, ані як камета. Доўгі час тэрмін «малая планета» ўжываўся ў значэнні «астэроід», але 24 жніўня 2006 года Міжнародны астранамічны саюз па-новаму вызначыў паняцце «планета», і да малых планет сталі адносіцца карлікавыя планеты і астэроіды.
Першым такім аб’ектам стала Цэрэра, якая была адкрыта ў 1801 годзе і якую некаторы час лічылі паўнавартаснай планетай. Пазней стала вядома, што яе памеры значна меншыя, чым у іншых планет, і з’явіўся тэрмін «малая планета» альбо «планетоід». З цягам часу такіх аб’ектаў адкрывалася ўсё больш, і з’явілася неабходнасць у дасканалай іх класіфікацыі. На 2019 год вядома каля 795 тысяч такіх аб’ектаў.
Тэарэма Гаўса
Тэарэ́ма Га́ўса — асноўная тэарэма электрастатыкі, якая ўстанаўлівае сувязь паміх патокам напружанасці электрычнага поля праз адвольную замкнёную паверхню і электрычным зарадам, што знаходзіцца ўнутры гэтай паверхні.
Фармулёўка
Фармулёўка тэарэмы:
Доказ
Паток вектара напружанасці пунктавага зарада праз элемент паверхні dS складае
, дзе dS_r праекцыя dS на плоскасць, перпендыкулярную да вектара \vec r, накіраванага ад зарада да паверхні.
Велічыня уяўляе сабой цялесны вугал d\Omega, пад якім з пункта знаходжання зарада бачна паверхня dS. Таму, калі зарад знаходзіцца ўнутры паверхні, яго агульны паток праз замкнёную паверхню роўны
Калі ж поле ствараецца зарадам, які знаходзіцца па-за паверхняй, то яго паток праз паверхню роўны да нуля, таму што любая прамая, якая праходзіць праз гэты зарад, перасякае паверхню цотную колькасць разоў: адзін раз заходзячы ў яе і іншы раз – выходзячы.
Улічваючы гэта, а таксама прынцып суперпазіцыі электрычных палёў, агульны паток праз замкнёную паверхню можна знайсці як суму патокаў кожнага з зарадаў, што стварае поле. Пры гэтым можна ўлічваць толькі тыя зарады, што знаходзяцца ўнутры. Адсюль атрымаем:
Тэарэма Гаўса з'яўляецца вынікам закона Кулона. Яна ўжывальная і да іншых палёў, напружанасць якіх вызначаецца законам, падобным да кулонаўскага. Так, яе можна ўжыць у дачыненні да гравітацыйнага поля, прычым ролю напружанасці будзе выконваць паскарэнне свабоднага падзення, а замест зарада будзе фігураваць маса («гравітацыйны зарад»):
Іншапланецянін (фільм)
«Іншапланецянін» (E.T. the Extra-Terrestrial) — амерыканскі навукова-фантастычны фільм 1982 года, праца прадзюсара і рэжысёра Стывена Спілберга. Сцэнарый да фільму падрыхтавала Меліса Мэтысан. Галоўныя ролі выканалі Дзі Уолес, Генры Томас, Пітэр Каёт, Роберт Мак-Нотан і Дру Берымар. Канцэпцыя фільму была закладзена на падставе ўяўнага член самога Спілберга, якога ён стварыў у дзяцінстве пасля разжэнства яго бацькоў. У 1980 годзе Спілберг пазнаёміўся з Мэтысан і расправёў пра гэту гісторыю. Менш чым за два месяцы Мэтысан падрыхтавала першы праект сцэнару, пасля чаго ён яшчэ двойчы перапісваўся. Праект быў адхілены кампаніяй Columbia Pictures, якая мела сумневы ў яго камерцыйным патэнцыяле. У выніку Universal Pictures набыла сцэнарый за 1 мільён долараў. Здымкі праходзілі з верасня па снежань 1981 года, маючы бюджэт у 10,5 мільёнаў долараў. Прэм’ера кінастужкі адбылася на Канскім кінафестывалі 1982 года, дзе фільм быў прадстаўлены як фільм-закрыццё. У ЗША прэм’ера адбылася ўлетку 1982 года, калі фільм чакаў фенамінальны поспех. У 1994 годзе фільм быў уключаны ў Нацыянальны рэестр фільмаў Бібліятэкі Кангрэса ЗША як культурна, гістарычна або эстэтычна значны твор амерыканскай культуры.