cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Нос (марскі тэрмін)
Корпус судна ў раёне носа мае больш узмоцнены набор, што дае судну магчымасць штармаваць носам да хвалі і ветру і рабіць першы дотык да прычала насавой часткай судна (скулой судна) падчас швартовых аперацый. Таксама, па гэтай прычыне, у выпадку калі судна не можа пазбегнуць сутыкнення з іншым суднам ці з іншымі перашкодамі (скалы, рыфы, плаваючыя прадметы, прычал і да т.п.) пажадана першы ўдар прыняць носам (ці на нос).
Нос бывае прамы, з нахільным фарштэўнем, ледакольны, кліперскі, бульбавы і інш.
Масліцы
Ма́сліцы (, Маслицы) — вёска ў Гарадоцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Віраўлянскага сельсавета.
Да 16 верасня 1960 года вёска ўваходзіла ў склад Мехаўскага сельсавета.
Дубцы
Дубцы́ (, Дубцы) — вёска ў Кіраўскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Стайкаўскага сельсавета.
Strč prst skrz krk
Strc prst skrz krk  — скорагаворка на чэшскай і славацкай мовах, азначае «прасунь палец скрозь горла».
У ёй адсутнічаюць галосныя; усе чатыры словы — аднаскладовыя, вяршыняй кожнага са складоў з'яўляецца складовы санант. Наяўнасць складовых санантаў — характэрная асаблівасць шматлікіх славянскіх моў, у прыватнасці чэшскай і славацкай; такім чынам, скорагаворка ілюструе яго.
Спесміла
Спесміла (Spesmilo) — састарэлая дзесятычная міжнародная грашовая адзінка, якую прапанаваў увесці ў 1907 годзе эсперантыст Рэнэ дэ Сасюр. Спесміла выкарыстоўвалася да першай сусветнай вайны ў якасці разліковай адзінкі некалькімі брытанскімі і швейцарскімі банкамі, перш за ўсё «Эсперантыстскім чэкавым банкам» (Ĉekbanko esperantista).
Спесміла (літаральна «тысяча спеса») складаўся з 10 спесцэнта, ці 100 спесдэка, ці 1000 спеса, і раўнаваўся паводле кошта 0,733 грама золата, што ў той час складала палову Долара ЗША, ці два з паловай швейцарскага франка.
Strč prst skrz krk
Гэта фраза з'яўляецца дэвізам швейцарскай газеты «Адрозненне» (La distinction). У Чэхіі прадаюцца футболкі з гэтай скорагаворкай.
Межуі
Межуі́ (, Межуи) — вёска ў Гарадоцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Віраўлянскага сельсавета.
Strč prst skrz krk
«Strc prst skrz krk» — адна з самых вядомых фраз на чэшскай і славацкай мовах, яна ўключаецца ў шматлікія граматыкі гэтых моў. Фраза прысутнічае, напрыклад, ужо ў «Чэшскай граматыцы», выдадзенай на рускай мове ў 1852 годзе.
Спесміла
Сімвал спесміла ўяўляў з сабе манаграму Sm. Знак маецца ва Унікодзе (пачынаючы з версіі 5.2), дзе яму нададзены код нададзены код U+20B7
Strč prst skrz krk
Яшчэ больш складаная другая па папулярнасці чэшская скорагаворка без галосных: «Prd krt skrz drn, zprv zhlt hrst zrn», якая азначае «Крот пукнуў скрозь траву, праглынуўшы спачатку жменю зерняў», або даслоўна «Пукнуў крот скрозь траву, спярша праглынуўшы жменю зерняў».
Вялікія Эйсманты
Вялі́кія Э́йсманты (, Великие Эйсмонты) — аграгарадок у Бераставіцкім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Эйсмантаўскага сельсавета.
Інстытут матэматыкі НАН Беларусі
Інстытут матэматыкі НАН Беларусі — профільная арганізацыя беларускай акадэмічнай навукі ў галіне матэматыкі. Утвораны ў 1959 годзе.
Гісторыя інстытута
Інстытут быў створаны ў 1959 годзе ў выніку рэарганізацыі Інстытута фізікі і матэматыкі Акадэміі навук БССР. Першапачаткова называўся Інстытутам матэматыкі і вылічальнай тэхнікі АН БССР і ўваходзіў у склад Аддзялення фізіка-матэматычных, хімічных і геалагічных навук, а з 1963 — у Аддзяленне фізіка-матэматычных навук. 10 лютага 1965 г. адбылася рэарганізацыя: на базе шэрагу лабараторый арганізаваны самастойны Інстытут тэхнічнай кібернетыкі АН БССР (з 2002 — Аб’яднаны інстытут праблем інфарматыкі НАН Беларусі), а назва назва Інстытута была зменена на сучасную — Інстытут матэматыкі. 4 красавіка 1975 заснавана Аддзяленне Інстытута матэматыкі АН БССР у Гомелі (зараз — Лабараторыя тэорыі і дастасавання канечных груп).
З 1987 Інстытут уваходзіць у склад Аддзялення фізікі, матэматыкі і інфарматыкі. На пачатак 2019 года у Інстытуце 94 чалавекі, іх — 53 навуковых супрацоўнікі, у т.л. 18 дактароў і 29 кандыдатаў навук. Інстытут падтрымлівае актыўныя творчыя сувязі з вядучымі навуковымі ўстановамі многіх краін, з’яўляецца арганізатарам шэрагу міжнародных канферэнцый, школ, сімпозіўмаў.
Навуковыя кірункі
Асноўнымі кірункамі навуковай дзейнасці інстытута з’яўляюцца:
Узнагароды
Дасягненні навукоўцаў адзначаны Дзяржаўнай прэміяй СССР (1972), Ленінскай прэміяй (1978), Дзяржаўнымі прэміямі БССР (1974, 1978, 1982), Дзяржаўнай прэміяй Рэспублікі Беларусь (1998), прэміяй Савета Міністраў СССР (1986), прэміямі Ленінскага камсамола (1970, 1987) і ЛКСМБ (1976, 1984, 1990), прэміямі НАН Беларусі (1993, 1995).
Зялёная Рошча (Кіраўскі раён)
Зялёная Ро́шча (, Зелёная Роща) — вёска ў Кіраўскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Стайкаўскага сельсавета.
Буксір
Буксі́р — самаходнае судна для буксіроўкі і кантоўкі іншых суднаў і плывучых збудаванняў.
Буксіры падраздзяляюцца на: партовыя (кантоўшчыкі), марскія буксіры і буксіры-выратавальнікі, буксіроўшчыкі і штурхачы.
Буксіроўшчыкі цягнуць несамаходныя судны, а штурхачы — штурхаюць. Раней буксіроўшчыкі вадзілі караваны рачных баржаў, але цяпер для гэтых мэт выкарыстоўваюцца практычна выключна штурхачы.
Буксіры-штурхачы з баржамі складаюць аснову грузавога флоту на расійскіх унутраных водных шляхах.
У адрозненне ад іншых відаў суднаў для буксіра адной з найважнейшых характарыстак з’яўляецца не хуткасць, а цяга ці ўпор, гэта значыць сіла, з якой ён можа ўздзейнічаць на судна, якое перамяшчае.
Мішуціна
Мішу́ціна (, Мишутино) — вёска ў Гарадоцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Віраўлянскага сельсавета. За 51 км на паўночны захад ад Гарадка, 26 км ад чыгуначнай станцыі Бычыха на лініі Віцебск — Невель, 88 км ад Віцебска. Рэльеф раўнінны. У паўднёвым напрамку ляжыць лясны масіў.
Гісторыя
Да 2004 года ўваходзіла ў склад Халамерскага сельсавета.
Стэла (грашовая адзінка)
Стэла (на мове эсперанта Stelo, літаральна «зорка», мн.лік — Steloj) — міжнародная грашовая адзінка, якая выкарыстоўвалася рухам эсперантыстаў у 1941—1993 гадах. Прататыпам для стэла быў спесміла, грашовая адзінка эсперантыстаў, якая існавала перад Першай сусветнай вайной (асобныя выявы для манет стэла былі запазычаны з манет спеса). Universala Ligo, створаная ў падполлі ў 1942 годзе, чаканіла манеты і купоны з намналам, які быў выражаны ў стэла і прадавала іх ў якасці сувеніраў.
У 1977 годзе для стэла быў усталяваны фіксаваны кошт незалежна ад узроўня інфляцыі: 1 нідэрландскі гульдэн быў раўны 2 стэла. У 1993 годзе, ў сувязі з ліквідацыяй Універсальнай лігі, стэла таксама скончыў сваё існаванне.
Жукевічы (Эйсмантаўскі сельсавет)
Жуке́вічы (, Жукевичи) — вёска ў Бераставіцкім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Эйсмантаўскага сельсавета.
У 1954—1964 гадах цэнтр Жукевіцкага сельсавета.
Бакак
Геаграфія
Бакак — самы паўночны атол Маршалавых Астравоў. Знаходзіцца ва ўсходняй групе атолаў Ратак у 869 км на паўночны захад ад Маджура, сталіцы краіны. Уяўляе сабою замкнёны каралавы рыф з лагунай 78,04 км². На рыфе, пераважна ў яго паўднёва-ўсходняй частцы, месціцца 11 астравоў агульнай плошчай 3,24 км². Астравы нізкія. Найвышэйшы пункт не перавышае 5 м над узроўнем акіяна. На Бакаке знойдзены невялікія радовішчы фасфатаў.
Клімат субэкватарыяльны пасатны. Сярэднегадавая тэмпература вагаецца ў залежнасці ад сезона ад +27 °C да +31 °C. Сярэднегадавая колькасць ападкаў — 1143 мм.
Прырода
Асноўная частка вострава занята лясамі і мангравымі балотамі. Іх насяляюць шматлікія птушкі. На пясчаных пляжах размножваюцца чарапахі. У лагуне і каля каралавага рыфа назіраецца незвычайна высокая біялагічная разнастайнасць.
Гісторыя
Да прыбыцця еўрапейцаў Бакак быў вядомы маршальцам, якія, аднак, не стваралі на ім сталых паселішчаў. Адкрыты 21 жніўня 1526 г. іспанскімі мараплаўцамі. У XVII — XVIII ст. наведваўся і даследаваўся іспанцамі і галандцамі. У XIX ст. увайшоў у склад тэрыторый, якія лічыліся маёмасцю вярхоўнага правадыра атолаў Ратак. Афіцыйна каля 20 га зямлі на атоле і ў наш час адносяцца да прыватнай маёмасці сям’і правадыра Маджура. З 1986 г. Бакак у складзе Рэспублікі Маршалавы Астравы.
Міхалі (Віраўлянскі сельсавет)
Міхалі́ (, Михали) — вёска ў Гарадоцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Віраўлянскага сельсавета.
Санта-Барбара (кантон)
Санта-Барбара (Cantón de Santa Barbara) — кантон №4 у правінцыі Эрэдзія ў Коста-Рыцы. Адміністрацыйны цэнтр — горад Санта-Барбара. Плошча кантона складае 53,21 км². Насельніцтва — 36 243 чал. (2011 г.).
У склад кантона ўваходзяць 6 дыстрыктаў (раёнаў):
Кантон Санта-Барбара быў створаны 29 верасня 1882 года.
Тэрыторыя кантона знаходзіцца на вышыні ад 950 м на крайнім паўднёвым захадзе (даліна ракі Сегунда) да 2599 м на паўночным усходзе (гара Гуарары). Гідраграфічная сетка адносіцца да басейна ракі Таркалес, якая ўпадае ў Ціхі акіян.
У кантоне развіта вырошчванне гародніны, кавы і цукровага трыснёгу, пашырана жывёлагадоўля.
Эбон
Эбон (Ebon, маршал.: Epoon) — атол на поўдні Маршалавых Астравоў. Плошча сушы — 5,75 км². Насельніцтва (2011 г.) — 706 чал.
Эбон знаходзіцца прыкладна ў 393 км на паўднёвы захад ад Маджура, сталіцы Маршалавых Астравоў. Складаецца з 22 астравоў, размешчаных на каралавым рыфе, які атачае шырокую лагуну (103,83 км²). На астравах знойдзены фасфаты.
У старажытнасці быў населены мікранезійцамі, продкамі сучасных маршальцаў. У 1799 г. адкрыты амерыканскімі гандлярамі. У XIX ст. стаў перавалачным пунктам для замежных кітабояў. У канцы XIX ст. быў усталяваны пратэктарат Германіі. У 1914—1945 гг. знаходзіўся пад кантролем Японіі. У 1948—1986 гг. — пад апекай ЗША.
Асноўныя гаспадарчыя заняткі эбонцаў — гадоўля рыбы на прамысловых фермах, вырошчванне какосавай пальмы. Дзейнічае аэрапорт.
Коўбава
Ко́ўбава (, Колбово) — вёска ў Кіраўскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Стайкаўскага сельсавета.
Новая Зара (Гарадоцкі раён)
Но́вая Зара́ (, Новая Заря) — вёска ў Гарадоцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Віраўлянскага сельсавета.
Нямкі
Нямкі́ (, Немки) — вёска ў Кіраўскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Стайкаўскага сельсавета.
Полацкі царкоўны сабор
Полацкі царкоўны сабор — сабор Уніяцкай царквы падчас існавання Расійскай імперыі, які адбыўся 12 лютага — 18 лютым 1839 г. у Полацку ў памяшканні Сафійскага сабора. Абнародаванне акту полацкага сабору пачалося з красавіка 1839 г. . Мэтай сабору была ліквідацыя Грэка-каталіцкай царквы ва Украіне і Беларусі ў межах Расійскай імперыі па ідэалагічнаму меркаванню. Сакрэтная інструкцыя ўрада Расіі ад 1834 г. сцвярджала аб неабходнасці «паступовага і асцярожнага» прымусу ўніятаў у падначаленні іх улады Расійскай праваслаўнай царквы. Склікалі гэты сабор Іосіф Сямашка, Антоній Зубко, Васіль Лужынскі, якія загадзя былі ўведзены ў акружэнне Іасафата Булгака.
Гісторыя
Характар ​​названага сабору становіцца зразумелым пры разглядзе гістарычных умоў, калі гэты сабор быў навязаны «з верху» расійскім акупацыйным рэжымам царызму на тэрыторыі Вялікага Княства Літоўскага пасля расійскіх карных акцый падчас паўстання 1830—1831 гадоў, з-за чаго «з нізу», ад простага народа, не было супраціву. Падрыхтоўка да гэтага сабору вялася таемна з 1835 г. Сакрэтным камітэтам, а пад правядзенне згаданага сабору прыбыў расійскі 29-й казачы полк. На Полацкім саборы было 111 грэка-каталіцкіх святароў, якія не ведалі пра таемную інтрыгу і раптам даведаліся пра гэта, калі паспрабавалі выступіць супраць ліквідацыі Грэка-каталіцкай царквы і збіралі подпісы з гэтай мэтай, паралельна са зборам подпісаў прыхільнікаў ліквідацыі Грэка-каталіцкай царквы (з мэтай паляпшэння свайго матэрыяльнага становішча за кошт названай ліквідацыі ); некаторыя з прыхільнікаў Грэка-каталіцкай царквы былі сасланы далёка ад Радзімы ва ўнутраныя вобласці Расіі (традыцыйная метаду Расіі падчас рэпрэсій — ізаляцыя ад уплыву не расійскіх святароў на не расійскую паству). У Беларускай епархіі з ліку 680 уніяцкіх святароў далі подпісы толькі 186 для такога сабору пасля адміністрацыйнага ціску, спрабавалі перайсці ў рымска-каталіцтва пры прымусовай ліквідацыі грэка-каталіцтва ў Расійскай імперыі (60 манастыроў базыльян грэка-каталікоў ужо гвалтоўна былі знішчаны расійскай уладай). Але ўрад Расіі сочачы за настроямі сярод каталіцкага кліру праз разведчыкаў Сакрэтнага камітэта, рыхтуючыся да так званага полацкага сабору, падрыхтаваў загадзя ўказ 1829 г. аб забароне пераходзіць уніятам у рымска-каталіцтва. Раней, 22 красавіка 1828 года, расійскі цар выдаў указ, якім загадаў ператварыць арганізацыйныя формы ўніяцкай царквы ў расійскае праваслаўе: адбылася рэструктурызацыя: замест 4 уніяцкіх дыяцэзій Полацкай, Віленскай, Брэсцкай і Луцкай, прымусова ўкамплектаваны Расіяй 2 — Беларуская епархія і Літоўская епархія.
Падчас гэтых падзей весці назіранне за грэка-каталіцкімі святарамі было ўскладзена на члена Сакрэтнага камітэта камергера Скрыпіцына Валерыя Валер'евіча (*1799-†1874). Прадстаўнік расійскага фельд'егерскага корпуса наказаў Антонію Зубко (ад імя асэсара другога дэпартамента Рымска-каталіцкай духоўнай калегіі Іосіфа Сямашкі ) «пераканаць» епархію і кансісторыю далучыцца да Расійскай праваслаўнай царквы, а ў выпадку іх не згоды — саслаць іх у манастыр як пакарання. Да тайнага плана арганізацыі так званага «полацкага сабору» Сакрэтнага камітэта датычныя былі таксама міністр унутраных спраў Расіі Блудаў Дзмітрый і архіепіскап Маскоўскі і Каломенскі Філарэт Драздоў.
Расійскі палітычны рэжым на саборе арганізаваў адмену пастановы Брэсцкага сабору 1596 года. Гэта падзея полацкага сабору адбылася адразу пасля знакавых смерцяў праціўнікаў гвалтоўнага далучэння да РПЦ грэка-каталікоў (падазрона адначасова памерлых менавіта перад гэтым саборам): пінскі вікарны біскуп Іасафат Жарскі і доктар кананічнага права Іасафат Булгак. Апошні быў спецыялістам у фармулёўцы ступені правамернасці гэтых падзей. Пры жыцці якога здзейсніць гэту незаконнасць полацкага сабору відавочна не маглі. Паколькі расійскім уладам трэба было так бы мовіць «узаконіць» афармленне сваёй акупацыі Вялікага Княства Літоўскага (тэрыторыі сучаснай Беларусі, Украіны і Літвы), дзе да таго не было прыходаў і святароў Рускай праваслаўнай царквы Маскоўскага патрыярхата. Досыць паказаць, што стараверы (заснавальнікі горада Ветка) уцякаючы з Масковіі ратаваліся ад рэпрэсій РПЦ МП менавіта ў Вялікім Княстве Літоўскім.
Асаблівай увагі заслугоўвае перадсаборная форма рэпрэсіі і інтрыгі: у 1836 г. грэка-каталіцкіх святароў і манахаў у Беларусі і Украіне прымушалі пісаць пісьмова распіскі «добраахвотнай згоды перайсці на расійскае праваслаўе», нязгодных паніжалі на пасадзе, занявольвалі ў манастыры (расійскія ўлады традыцыйна для расійскай гісторыі разглядала манастыры накшталт турмаў і псіхіятрычных бальніц), высылалі ў горшыя парафіі. А яшчэ да пазначанага полацкага сабору ў 1837 г. Грэка-каталіцкую Калегію ўрад Расіі прымусова падпарадкаваў Сіноду Расійскай праваслаўнай царквы, тым самым лічачы фармальнасцю арганізацыю «полацкага сабору». Да Рускай праваслаўнай царквы Маскоўскага патрыярхата было гвалтоўна далучаны больш за 1600 парафій, якія налічвалі больш за 1,6 мільёна прыхаджан, што з часам прымусова масава перавялі ў расійскае праваслаўе да 3 мільёнаў чалавек ; дадаткова — 32 манастыра, больш за 2000 храмаў, больш за 4000 святароў рознага сану. Асноўным ініцыятарам такога чарговага «ўз'яднання» стаў прарасійскі грэка-каталіцкі біскуп Іосіф Сямашка. З ім былі — Антоній Зубко, Васіль Лужынскі і яшчэ 21 персоны. Гэты сабор прыняў акт падазрона выгаднай выключна РПЦ МП, меў два пункты :
Да гэтага псеўда-саборнага акта былі прыкладзены «абавязацельствы» 1305 святароў і манахаў, пасля прыняцця акта іх колькасць падазрона падагналі да 1607 чалавек.
22 лістапада 1839 года Папа Рымскі Рыгор XVI выдаў алокуцію з абвінавачваннем уніяцкага епіскапату ў адступніцтве, але без крытыкі ўрада Расіі з-за боязі прагназуемых наступстваў для рыма-каталікоў у Расійскай імперыі.
Пазней адбыўся на аснове абвяшчэння полацкага сабору палітычна адміністрацыйны ціск на грэка-каталікоў Холмшчыны, асабліва быў адчувальны пры імператары Аляксандры II у 1875 г. , з ліквідацыяй Холмскай епархіі на карысць структуры РПЦ МП у тых краях. У Люблінскай губерні, Сувалкаўскай губерні, Седлецкай губерні і іншых грэка-каталікі масава сталі пераходзіць у рыма-каталіцтва.
Акрамя вышэйпрыведзенага, следствам так званага «полацкага сабору» была страта разрабаваных расійскім акупацыйным рэжымам культурных каштоўнасцей Беларусі і Украіны (кнігі, іконы, творы мастацтва, каштоўны посуд і г. д.). Толькі ў Галічыне пад уладай Аўстрыі Украінская Грэка-каталіцкая Царква працягвала развівацца.
Фалерыстыка
У сувязі з тым, што адбылося вакол полацкага сабору была адчаканена спецыяльная расійская медаль з надпісам «адабраны гвалтам 1596 уз'яднаны любоўю 1839» (Отторгнутые насилием 1596 воссоединены любовью 1839), але на самой справе было інакш (адносна фразы «уз'яднаны любоўю»), пра што сведчаць хоць бы падзеі з Пратулінскімі мучанікамі.
Невыпадкова гэтая медаль паўтарае ідэю папярэдняй медалі «Вяртанне адарванага» 1793 г. у сувязі з расійскай акупацыяй Вялікага Княства Літоўскага (на што мясцовае насельніцтва адрэагавала паўстанням 1794 года), так акт полацкага сабору разглядаўся як зацвярджэнне расійскага захопу Беларусі і Украіны.
Дата на той медалі — 25 сакавіка 1839 г., не супадае з датай правядзення сабору, але — з пачатым гвалтам расійскага рэжыму над мясцовымі католікамі пад прыкрыццём незаконнага рашэння фіктыўнага полацкага сабору.
Полацкі сабор быў арганізаваны напярэдадні дня ўрачыстасці Праваслаўя па царкоўным календары РПЦ МП. Таму не выпадкова на адваротным баку медаля быў зроблены загадзя надпіс — Торжество — Православия.
Медаль змяшчае подпіс медальера — Уткіна Паўла Пятровіча.
Спіс аб’ектаў PGC (982001—983000)
Гэта спіс аб'ектаў Спіс аб'ектаў PGC (982001—983000)
Падліпкі (Кіраўскі раён)
Падлі́пкі (, Подлипки) — вёска ў Кіраўскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Стайкаўскага сельсавета.
Сцяг Віцебска
Сцяг Віцебска — сцяг горада Віцебск. Сцяг і герб зацверджаны Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 9 лютага 2004 г. № 60.
Апісанне
Сцяг горада Віцебска ўяўляе сабой прамавугольнае палотнішча блакітнага колеру з суадносінамі бакоў 1:2. У цэнтры пярэдняга боку палотнішча - выява герба горада Віцебска.
Каенеўцы
Кае́неўцы (, Каеневцы) — вёска ў Бераставіцкім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Эйсмантаўскага сельсавета.
Сцяг Відзаў
Сцяг Відзаў — сцяг гарадскога пасёлка Відзы. Сцяг і герб зацверджаны Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 9 лютага 2004 г. № 60.
Апісанне
Сцяг уяўляе сабой прамавугольнае палотнішча з суадносінамі бакоў 1:2, якое вертыкальна падзелена на тры роўныя часткі чырвонага, жоўтага і чырвонага колеру.
Падлужжа (Кіраўскі раён)
Падлу́жжа (, Подлужье) — вёска ў Кіраўскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Стайкаўскага сельсавета.
Спіс аб’ектаў PGC (2163001—2164000)
Гэта спіс аб'ектаў Спіс аб'ектаў PGC (2163001—2164000)
Гага звычайная
Гага звычайная (Somateria mollissima) — птушка сямейства качыных.
Апісанне
Даўжыня цела 50-71 см, размах крылаў 80-110 см. Самка значна меншая за самца.
У самцоў у шлюбным уборы галава і верх цела белыя, грудзі цялеснага колеру, патыліца зеленаватая, верх галавы і астатняя частка цела чорныя. Самка, маладыя і самец у негнездавы час карычневыя ў бурыя палоскі. Самцы крыху цямнейшыя, адносна хутка набываюць цялесны колер грудзей і белую палоску на баках спіны. Голас: у самцоў гучнае «аў-аў, ху-аў, уху-ах» (другі склад заўседы больш моцны), у самак траскучае «корр, крр».
Пашырэнне
Арэал ваколпалярны, у т.л. ўзбярэжжы Паўночнай Еўропы, Ісландыя, Шпіцберген, Фарэрскія астравы, Зямля Франца-Іосіфа, Кольскі паўвостраў, Нарвегія, Шатландыя, паўночная Ірландыя, на Балтыцы (у Швецыі, Фінляндыі, Эстоніі), Данія, Фрызскія астравы, Галандыя, узбярэжжы Францыі (ізаляваныя), Чукоцкае і Берынгава мора, поўнач Паўночнай Амерыкі, Бафінава Зямля і Грэнландыя.
Насяляе марскія ўзбярэжжы або астравы (камяністыя або парослыя лесам, але не пясчаныя), вусці вялікіх рэк, летам таксама тундру.
Паўночныя папуляцыі пералётныя, паўднёвыя — аселыя. Спарадычна назіраецца на поўдзень ад гнездавога арэала ў Партугаліі, Венгрыі, Румыніі, б. Югаславіі, Албаніі, Грэцыі, Балгарыі, Беларусі, Турцыі.
Месца зімовак у паўднёвай частцы гнездавога арэала, а таксама Паўночнае мора і заходняя Балтыка, заходнія ўзбярэжжы Брытанскіх астравоў, Ірландыі, нешматлікая на швейцарскіх азёрах (Жэнеўскім і Бодэнскім), Атлантычнае і Ціхаакіянскае ўзбярэжжы Паўночнай Амерыкі, Камчатка і Берынгава мора. На Беларусі вельмі рэдкі выпадкова залётны і зімуючы від.
Падвіды
Іншыя падвіды жывуць на крайняй поўначы Паўночнай Амерыкі.
Асаблівасці біялогіі
Гняздо звычайна ў калоніі, паблізу вады, часцей за ўсё пад навесам каранёў, раслін або торфу; у ямцы, скупа высланай навакольнымі раслінамі. Пасля знясення 4-га яйка з’яўляецца багатая высцілка з пуху ў выглядзе валіка вакол яек.
Яйкі (звычайна 4-6, часам 1-8) сярэдне падоўжаныя, зеленавата-салатавыя. Памеры: 78 х 51,5 мм.
Сцяг Друі
Сцяг Друі — сцяг аграгарадка Друя. Сцяг і герб зацверджаны Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 9 лютага 2004 г. № 60.
Обаль (Гарадоцкі раён)
О́баль (, Оболь) — вёска ў Гарадоцкім раёне Віцебскай вобласці Беларусі. Уваходзіць у склад Віраўлянскага сельсавета.
Гісторыя
У 1931—1954 гадах цэнтр Обальскага сельсавета. Да 8 красавіка 1957 года вёска ўваходзіла ў склад Віраўлянскага сельсавета, да 8 красавіка 2004 года — у склад Халамерскага сельсавета.
Геаграфія
Вёска знаходзіцца за 45 км у напрамку на паўночны захад ад горада Гарадок, за 86 км ад Віцебска. Прыкладна за 0,5 км на ўсход ад вёскі працякае рака Обаль.
Таркалес
Та́ркалес або Рыа-Грандэ-дэ-Та́ркалес (Río Grande de Tárcoles) — рака ў Коста-Рыцы ў правінцыі Пунтарэнас. Бярэ пачатак у сутоке рэк Вірылья і Рыа-Грандэ-дэ-Сан-Рамон на вышыні 280 м над узроўнем мора і цячэ на паўднёвы захад, упадае ў заліў Нікоя Ціхага акіяна.
Даўжыня ракі 52 км, ад вытокаў Вірыльі — 111 км. Плошча басейна 2121 км². У басейне ракі жыве амаль палова насельніцтва Коста-Рыкі, з-за чаго рака з'яўляецца найбольш забруджанай ў краіне. У ніжнім цячэнні служыць натуральнай паўночнай мяжой нацыянальнага парка Карара.
Асноўны прыток — рака Турубарэс.
Кулікі (Бераставіцкі раён)
Кулікі́ (, Кулики) — вёска ў Бераставіцкім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Эйсмантаўскага сельсавета.
Плігаўкі (Гарадоцкі раён)
Плі́гаўкі (, Плиговки) — вёска ў Гарадоцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Віраўлянскага сельсавета.
Да 16 ліпеня 1954 года вёска ўваходзіла ў склад Обальскага сельсавета, да 8 красавіка 1957 года — у склад Віраўлянскага сельсавета, да 8 красавіка 2004 года — у склад Халамерскага сельсавета.
Калішскае ваяводства
Калішскае ваяводства — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка, якая існавала ў Польшчы ў розныя стагоддзі:
Пляханава (Гарадоцкі раён)
Да 2004 года ўваходзіла ў склад Халамерскага сельсавета.
Камандор
Камандо́р (commandeur):
Шхуна
Шху́на (schoener) — тып паруснага судна, які мае не менш за дзве мачты і касыя парусы на ўсіх мачтах. Паводле тыпу паруснага рыштунку шхуны падзяляюцца на гафельныя, бермудскія, стаксельныя, марсельныя і брамсельныя. Брамсельная шхуна адрозніваецца ад марсельнай наяўнасцю брам-стэньгі і яшчэ адным дадатковым прамым парусам — брамселем. Пры гэтым у шэрагу выпадкаў марсельную і брамсельную двухмачтавыя шхуны (асабліва з брыфакам) можна зблытаць з брыганцінай. Незалежна ад тыпу касых парусоў (гафельных ці бермудскіх) шхуна можа быць і марсельнай (брамсельнай). Шхуны мелі невялікую асадку, што дазваляла хадзіць нават на мелкаводдзі.
Галоўнае адрозненне двухмачтавай шхуны ад іншых тыпаў паруснага ўзбраення — размяшчэнне грот-мачты — самай высокай мачты судна. У выпадку паруснага ўзбраення гэтага тыпу, грот-мачта размяшчаецца бліжэй да кармы, для таго, каб, асабліва ў выпадку з гафельным узбраеннем, карнагі-штаг, які злучае фок і грот-мачту, ішоў трохі ўверх і не перашкаджаў гафелю фок-мачты.
Першыя судны са шхунным такелажам з'явіліся яшчэ ў XVII стагоддзі ў Галандыі і Англіі, але шырокае ўжыванне шхуны атрымалі ў Амерыцы. Яны мелі дзве мачты з гафельнымі парусамі і выкарыстоўваліся для кабатажных перавозак. У XVII — XVIII стагоддзях былі асноўнымі караблямі піратаў у Карыбскім моры. У перыяд росквіту толькі на Вялікіх азёрах паміж ЗША і Канадай курсавала да дзвюх тысяч шхун.
У канцы XIX стагоддзя канкурэнцыя параходаў прывяла да неабходнасці скарачэння каманд суднаў. Дзякуючы прастаце паруснага ўзбраення і лёгкасці кіравання менавіта шхуны змаглі выдужаць у гэтай барацьбе. Галоўным чынам будаваліся дзвюх- і трохмачтавыя шхуны, радзей чатырох-, пяці- і шасцімачтавыя. А ў 1902 годзе ў горадзе Куінсі, Масачусетс (ЗША) на ваду спусцілі адзіную ў свеце сямімачтавую шхуну «Томас У. Лоўсан». «Томас У. Лоўсан» прызначаўся для перавозкі вугалю. Кожная з сямі стальных мачтаў вышынёй па 35 м важыла 20 т. Іх працягам служылі драўляныя 17-мятровыя стэньгі. Працу маракоў палягчалі розныя механізмы, дзякуючы чаму велізарным паруснікам кіравалі ўсяго 16 чалавек. Шхуна, якая не мела рухавіка, была абсталявана паравой рулявой машынай, паравымі лябёдкамі, электрычнай сістэмай і нават тэлефоннай сеткай.
Пасля Першай сусветнай вайны, калі бракавала гандлёвых суднаў, амерыканцы, валодаючы цудоўнымі лясамі, пабудавалі шмат драўляных шхун самых розных памераў, якія мелі ад трох да пяці мачтаў.
Гагач чырвонаваллёвы
Гагач чырвонаваллёвы, гагара чырвонаваллёвая (Gavia stellata) — птушка сямейства гагаравых.
Пашырэнне
Арэал цыркумпалярны (вакол Паўночнага полюса). Насяляе невялікія вадаёмы ў тундры або лесатундры з зарослымі берагамі, менш звязаны з марскім узбярэжжам.
Падсёлы
Падсёлы (, Подсёлы) — вёска ў Кіраўскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Стайкаўскага сельсавета.
Гагач чырвонаваллёвы
Пашырэнне
Пралётны від. Месца зімовак: еўрапейскае ўзбярэжжа Атлантыкі, Паўночнае мора, Балтыка, Чорнае мора, узбярэжжа Усходняй Азіі, заходняе і ўсходняе ўзбярэжжа Паўночнай Амерыкі. На Беларусі зрэдку і ў невялікай колькасці адзначаецца ў час міграцый.
Падсёлы
У 1924—1954 гадах цэнтр Падсёльскага сельсавета.
Гагач чырвонаваллёвы
Асаблівасці біялогіі
Гняздо — ямка без высцілкі або з высцілкай з водных раслін, звычайна ў купіне травяністых раслін, не далей чым 0,5 м ад вады.
Падсёлы
Гісторыя
У 1593 годзе згадваецца як прысёлак Падлессе ў складзе маёнтка Азяраны Кіеўскага Пячэрскага манастыра.
Гагач чырвонаваллёвы
Асаблівасці біялогіі
Яйкі (2) падоўжаныя, бура-аліўкавыя або зялёна-аліўкавыя з бура-чорнымі плямамі.
Сцяг Копыся
Сцяг Копыся — сцяг гарадскога пасёлка Копысь. Сцяг і герб зацверджаны Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 9 лютага 2004 г. № 60.
Пруд (Гарадоцкі раён)
Пруд (, Пруд) — вёска ў Гарадоцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Віраўлянскага сельсавета.
Да 2004 года ўваходзіла ў склад Халамерскага сельсавета.
Эстэлада
Эстэлада (Estelada) — неафіцыйны сцяг каталонскіх земляў. З'яўляецца сімвалам барацьбы за незалежнасць Каталоніі.
У 1960-х гадах была ўтворана Сацыялістычная партыя нацыянальнага вызвалення каталонскіх тэрыторый (Partit Socialista d’Alliberament Nacional dels Paisos Catalans). Партыя прытрымлівалася марксісцкай ідэалогіі, таму колер зоркі быў заменены на чырвоны, так з'явілася чырвоная Эстэлада.
Сяліба (Кіраўскі раён)
Сялі́ба (, Селиба) — вёска ў Кіраўскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Стайкаўскага сельсавета.
Камендант
Каменда́нт (commandant ад commendo — даручаю):
Аляхновіцкі сельсавет
Аляхно́віцкі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Маладзечанскага раёна Мінскай вобласці. Цэнтр — аграгарадок (да 2008 г. вёска) Аляхновічы.
Утвораны 12 кастрычніка 1940 года як Ушаўскі сельсавет у складзе Радашковіцкага раёна Вілейскай вобласці БССР. Цэнтр — вёска Уша. З 20 верасня 1944 года ў складзе Маладзечанскай вобласці. З 20 студзеня 1960 года ў складзе Маладзечанскага раёна Мінскай вобласці. 16 кастрычніка 1964 года цэнтр перанесены ў вёску Аляхновічы, сельсавет перайменаваны ў Аляхновіцкі. 27 кастрычніка 1964 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Дубраўскага сельсавета. У 1974 годзе скасаваны хутар Янаўшчына. 24 мая 2000 года ў склад сельсавета з Гарадоцкага сельсавета перададзены 7 населеных пунктаў.
Малыя Ёдкавічы
Малы́я Ёдкавічы (, Малые Ёдковичи) — вёска ў Бераставіцкім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Эйсмантаўскага сельсавета.
Прусаўкі
Пру́саўкі (, Прусовки) — былая вёска ў Гарадоцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіла ў склад Віраўлянскага сельсавета.
Да 2004 года ўваходзіла ў склад Халамерскага сельсавета.
Ліквідавана ў 2017 годзе.
Раман Рыгоравіч Гаркуша
Раман Гаркуша (нар., Мінск) — беларускі футбаліст, абаронца.
Клубная кар’ера
Выхаванец ДЮСШ «Матор» (Мінск). Першым трэнерам быў Генадзь Іосіфавіч Рашкевіч.
Дасягненні
У 2009 г. стаў уладальнікам суперкубка Арменіі, гуляючы за «Арарат».
Шмакі
Шмакі́ (, Шмаки) — вёска ў Кіраўскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Стайкаўскага сельсавета.
Мацеевічы (Бераставіцкі раён)
Маце́евічы (, Матеевичи) — вёска ў Бераставіцкім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Эйсмантаўскага сельсавета.
Пугачы (Гарадоцкі раён)
Пугачы́ (, Пугачи) — былая вёска ў Гарадоцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіла ў склад Віраўлянскага сельсавета.
Да 16 верасня 1960 года вёска ўваходзіла ў склад Мехаўскага сельсавета. Скасавана ў 2021 годзе.
Чарабамір
Чарабамі́р (, Черебомир) — вёска ў Кіраўскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Стайкаўскага сельсавета.
Пурышкі
Да 16 верасня 1960 года вёска ўваходзіла ў склад Мехаўскага сельсавета.
Чыгірынка
Чыгіры́нка (, Чигиринка) — вёска ў Кіраўскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Стайкаўскага сельсавета.
У 1924—1954 гадах цэнтр Чыгірынкаўскага сельсавета.
Гарадоцкі сельсавет (Маладзечанскі раён)
Гарадо́цкі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Маладзечанскага раёна Мінскай вобласці. Цэнтр — аграгарадок Гарадок.
Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Радашковіцкага раёна Вілейскай вобласці БССР. З 20 верасня 1944 года ў складзе Маладзечанскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаваных Белеўскага і Пранчэйкаўскага сельсаветаў. З 20 студзеня 1960 года ў складзе Маладзечанскага раёна Мінскай вобласці. 9 жніўня 1960 года ў склад Хоўхлаўскага сельсавета перададзены 9 населеных пунктаў (Бабры, Ваўчкі, Дарахі, Дровашы, Куляшы, Пранчэйкава, Чэрнева, Чэрнеўшчына і Шалыгі). У 1973 годзе скасаваны вёскі Доўцавічы (злілася з вёскай Гарадок), Пяроўшчына (злілася з вёскай Белева), Кашына і Кукелі (зліліся з вёскай Такарэўшчына). У 1974 годзе скасаваны хутары Біцейкі, Касталомшчына, Копцеўшчына, Янаўшчына. 24 мая 2000 года 7 населеных пунктаў перададзены ў склад Аляхновіцкага сельсавета. 28 мая 2013 года да сельсавета далучана частка скасаванага Хоўхлаўскага сельсавета (14 населеных пунктаў: Бабры, Ваўчкі, Дарахі, Дзяразкі, Дровашы, Ермакі, Каменшчына, Краснаармейская, Куляшы, Пранчэйкава, Селеўцы, Чэрнева, Чэрнеўшчына, Шалыгі).
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (17 населеных пунктаў) — 1010 чалавек, з іх 96,4 % — беларусы.
Пустэльнікі
Пустэ́льнікі (, Пустельники) — вёска ў Гарадоцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Віраўлянскага сельсавета.
Да 16 ліпеня 1954 года вёска ўваходзіла ў склад Обальскага сельсавета, да 8 красавіка 1957 года — у склад Віраўлянскага сельсавета, да 8 красавіка 2004 года — у склад Халамерскага сельсавета.
Місявічы (Бераставіцкі раён)
Місяві́чы (, Мисевичи) — вёска ў Бераставіцкім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Эйсмантаўскага сельсавета.
Родчыя
Ро́дчыя (, Родчие) — вёска ў Гарадоцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Віраўлянскага сельсавета.
Глыбачка (рака)
Глы́бачка — рака ў Шумілінскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі, правы прыток ракі Обаль (басейн Заходняй Дзвіны).
Даўжыня ракі 16 км. Плошча вадазбору 75 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 1,6 м/км. Рака выцякае з возера Расалай. Вадазбор нізінны. Упадае ў Обаль каля вёскі Рашэтнікі.
Ракава (Гарадоцкі раён)
Геаграфія
Знаходзіцца каля возера Чарнова.
Міхаліно
Міхаліно́ (, Михалино) — вёска ў Бераставіцкім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Эйсмантаўскага сельсавета.
Рымуцеўцы
Рыму́цеўцы (, Рымутевцы) — вёска ў Бераставіцкім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Эйсмантаўскага сельсавета.
Така (атол)
Така (Taka, маршал.: Tōkā), вядомы таксама як атол Суворава (Suwarrow, Suvarov, атол Суворова) — атол на паўночным усходзе Маршалавых Астравоў. Плошча сушы — 0,57 км². Незаселены.
Така — невялікі атол з лагунай, якая займае плошчу 93,14 км². Вакол яе прасціраецца каралавы рыф з 6 астраўкамі. На паўднёвым захадзе ў каралавым рыфе сустракаецца праліў, прыдатны для заходу сярэднямерных суднаў. Атол знаходзіцца ў 479,2 км на паўночны захад ад Маджура, сталіцы Маршалаў.
Значная частка астравоў пакрыта лесам, хмызнякамі і какосавымі гаямі. Наземная фаўна прадстаўлена птушкамі. Каля вострава добра захаваўся падводны свет каралавага рыфа.
Така быў адкрыты ў 1527 г. іспанцамі. У 1816 г. даследаваны расійскай экспедыцыяй на чале О. Кацэбу, які даў яму назву атол Суворава.
Землі атола Така выкарыстоўваюцца тубыльцамі суседняга атола Утырык для занятку сельскай гаспадаркай, рыбалоўствам і збіральніцтвам.
Dynamic Kernel Module Support
Dynamic Kernel Module Support (DKMS) — гэта фрэймворк, які выкарыстоўваецца для генерацыі тых модуляў ядра Linux, зыходны код якіх знаходзіцца па-за дрэвам зыходнага кода ядра.
Галоўная асаблівасць DKMS у тым, што ён аўтаматычна перакампілюе ўсе DKMS модулі ў выпадку ўсталявання новага ядра. Гэта дазваляе драйверам і прыладам па-за асноўнай галіны ядра працягваць працаваць пасля абнаўлення ядра Linux.
Яшчэ адной выгодай DKMS з’яўляецца магчымасць усталявання новага драйвера ў існуючай сістэме з адвольнай версіяй ядра, без патрэбы ручной кампіляцыі, альбо наяўнасці скампіляваных пакетаў ад вендара.
Mk.48 mod.0
Mk.48 mod.0 (Mark 48) — ручны кулямёт пад патрон 7,62 × 51 мм НАТА, які выпускаецца Fabrique Nationale de Herstal.
Dynamic Kernel Module Support
DKMS быў напісаны інжынернай групай Linux ў кампаніі Dell у 2003 годзе. Уключаны ў мноства дыстрыбутываў, такіх як Ubuntu, Debian, Fedora, і SuSE. З’яўляецца свабоным праграмным забяспячэннем пад ліцэнзіяй GPL v2 альбо больш позняй.
DKMS падтрымлівае RPM і DEB фарматы пакетаў.
Mk.48 mod.0
Апісанне
Mk.48 mod. 0 атрымаў у спадчыну прыстасаванне аўтаматыкі ад 5,56 -мм кулямёта Mk.46 mod. 0, які, у сваю чаргу, з'яўляецца далейшым развіццём кулямётаў FN Minimi / M249 SAW ў бок спрашчэння і палягчэння канструкцыі. Mk.48 mod. 0 мае газаадводную аўтаматыку з газавым поршнем, размешчаным пад ствалом. Замыканне ствала ажыццяўляецца паваротнай засаўкай. Ствалы хутказ'ёмныя, абсталяваны складнай дзяржальняй для пераноскі, якая спрашчае зняцце гарачага ствала. Боезабеспячэнне складаецца са стандартных металічных рассыпных стужак, падача стужкі злева направа. Стужка можа падавацца з асобных каробак ёмістасцю ў 200 патронаў або з далучаных да кулямёта падсумкаў на 100 патронаў. Кулямёт абсталяваны складнай двуногай сошкай, усталяванай пад газавым блокам. Акрамя таго, кулямёт захаваў і мацаванне для ўсталёўкі на стандартную пяхотную трыногу — станок. Прыклад і пісталетная дзяржальня — пластыкавыя.
Сілівонаўка
Сіліво́наўка (, Силивоновка) — вёска ў Гарадоцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Віраўлянскага сельсавета.
Да 16 верасня 1960 года вёска ўваходзіла ў склад Мехаўскага сельсавета.
Чэмпіянат Еўропы па барацьбе 1934
Чэмпіянат Еўропы па барацьбе 1934 года прайшоў раздзельна: у красавіку прайшлі спаборніцтвы па грэка-рымскай барацьбе ў Рыме (Італія), а ў кастрычніку — спаборніцтвы па вольнай барацьбе ў Стакгольме (Швецыя).
Слабада (Віраўлянскі сельсавет)
Слабада́ (, Слобода) — былая вёска ў Гарадоцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіла ў склад Віраўлянскага сельсавета.
Ліквідавана ў 2017 годзе.
Стаўрапігія
Стаўрапі́гія (σταυροπηγία, ад σταυρός — «крыж» + πήγνυμι — «устанавіць, паставіць, узняць», літ. «узняцце крыжа») — статус, які надаецца праваслаўным манастырам, лаўрам і брацтвам, а таксама саборам і духоўным школам, што робіць іх незалежнымі ад мясцовай епархіяльнай улады і падначаленымі непасрэдна патрыярху або сіноду. Літаральны пераклад «узняцце крыжа» паказвае на тое, што ў стаўрапігіяльных манастырах крыж уздымаўся патрыярхамі ўласнаручна.
У дзейным (ад 2000 года) Статуце РПЦ гаворыцца: «Стаўрапігіяльныя манастыры знаходзяцца пад начальніцкім наглядам і кананічным кіраваннем Патрыярха Маскоўскага і ўсяе Русі ці тых Сінадальных устаноў, якім Патрыярх Маскоўскі і ўсяе Русі дабраславіць такое назіранне і кіраванне».
Чухіліна
Чухі́ліна (, Чухилино) — вёска ў Гарадоцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Віраўлянскага сельсавета.
Да 2004 года ўваходзіла ў склад Халамерскага сельсавета.
Цыдзікі (Бераставіцкі раён)
Цы́дзікі (, Цыдики) — вёска ў Бераставіцкім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Эйсмантаўскага сельсавета.
Ярмолічы (Бераставіцкі раён)
Ярмо́лічы (, Ермоличи) — вёска ў Бераставіцкім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Эйсмантаўскага сельсавета.
Грамадзянская вайна ў Вялікім Княстве Літоўскім (1389—1392)
Грамадзя́нская вайна́ ў Вялі́кім Кня́стве Літо́ўскім 1389—1392 гадо́ў — другая вайна за ўладу паміж стрыечнымі братамі: каралём Польшчы і вялікім князем літоўскім Ягайлам і князем Вітаўтам. Першае іх супрацьстаянне завяршылася прымірэннем, аднак асноўныя супярэчнасці не былі зняты. Пасля вяселля з Ядвігай Ягайла ў 1386 годзе ўступіў на польскі пасад пад імем Уладзіслава II, пакінуўшы намеснікам у Вялікім Княстве свайго брата Скіргайлу. Апошні не карыстаўся папулярнасцю ў насельніцтва, у сувязі з чым Вітаўт вырашыў працягнуць барацьбу за літоўскі пасад. Пасля няўдалай спробы ўзяць сталіцу Вялікага Княства Вільню Вітаўт пайшоў на саюз з рыцарамі Тэўтонскага Ордэна. Ордэн быў гістарычным сапернікам Літвы, але ва ўласных інтарэсах многія князі літоўскія, у прыватнасці Вітаўт і Ягайла, імкнуліся да ўсталявання саюзных адносін з ім.
Супрацьстаянне не выявіла відавочнага пераможцу, што прымусіла бакі ісці на кампраміс. Паводле ўмоў складзенага ў 1392 годзе Востраўскага пагаднення Вітаўт прызнаў Ягайлу вярхоўным сюзерэнам (гаспадаром) Літвы, а сам стаў вялікім князем літоўскім.
Перадгісторыя канфлікту
Вытокі супрацьстаяння Вітаўта і Ягайлы ўзыходзяць да 1377 года. Пасля смерці вялікага князя Альгерда, які кіраваў Літвой больш за трыццаць гадоў сумесна са сваім малодшым братам Кейстутам, Ягайла не збіраўся дзяліць уладу з кім-небудзь, нягледзячы на тое, што Кейстут і яго сын Вітаўт прызналі Ягайлу вялікім князем літоўскім. У 1380 годзе ён пачаў таемныя перамовы з Тэўтонскім Ордэнам. 31 мая 1380 года Ягайла і Вялікі магістр Тэўтонскага Ордэна Вінрых фон Кніпродэ склалі сакрэтны Давыдзішкаўскі дагавор, накіраваны супраць Кейстута. Прычыны складання дагавора да канца не ясныя: некаторыя гісторыкі лічаць, што ініцыятыва складання дагавора зыходзіла ад маці Ягайлы Ульяны Цвярской або ад яго дарадцы Вайдзілы. Іншыя паказваюць на тое, што Кейстуту было каля 80 гадоў і ён рашуча не прымаў хрысціянства, тады як Ягайлу было каля трыццаці, і ён шукаў шляхі мадэрнізацыі краіны.
Перш поспех спадарожнічаў Кейстуту і Вітаўту. Даведаўшыся пра змову Ягайлы з Ордэнам, Кейстут пачаў наступленне на Вільню і ўзяў горад, паланіўшы самога Ягайлу. З палонным абыйшліся мякка: Кейстут запатрабаваў ад пляменніка пісьмовага прызнання яго вялікім князем, а затым адпусціў, вярнуўшы вотчынныя землі (Крэва і Віцебск). Астатнія Гедзімінавічы таксама прынеслі прысягу Кейстуту. Стары князь пачаў паспяховую барацьбу з крыжакамі, спустошыўшы наваколлі Велау, Тапіяу і іншых гарадоў. Контрнаступленне Ордэна было адбіта Вітаўтам.
У наступнай фазе поспех апынуўся на баку Ягайлы. Многія Гедзімінавічы былі незадаволеныя сваім становішчам. Першым паўстанне ўзняў ноўгарад-северскі князь Карыбут (у хрышчэнні — Дзмітрый). Кейстут выступіў супраць яго з невялікім атрадам, але пацярпеў паражэнне. У гэты час у самой Вільні ў адсутнасць вялікага князя і яго сына (Вітаўт у гэты час княжыў у Троках) паднялося паўстанне прыхільнікаў Ягайлы. Паўстанцы, узначаленыя купцом Ганулам, знішчылі віленскі гарнізон. 12 чэрвеня 1382 года ў сталіцу ўступіў Ягайла. 6 ліпеня ён склаў з Ордэнам Бражуольскі дагавор, а потым аблажыў Трокі, прымусіўшы горад да здачы. Намеснікам у Троках быў прызначаны Скіргайла Альгердавіч, родны брат Ягайлы. Кейстут, аднак, не здаўся. Неўзабаве ён здолеў схіліць на свой бок жамойтаў, якія пагадзіліся аказаць яму ваенную дапамогу.
3 жніўня ля Трокаў сталі войскі Кейстута, яго сына Вітаўта і брата Любарта супраць саюзных войскаў Ягайлы і магістра Лівонскага Ордэна Вільгельма фон Фрымерсхайма. Шанцы на перамогу ў Кейстута былі невялікія: войскі Ягайлы былі значна большымі па колькасці, акрамя таго, жамойты не імкнуліся ўдзельнічаць у бітве. Бітве не наканавана было пачацца: Скіргайла, які прыехаў у лагер Кейстута і Вітаўта, пераканаў іх распачаць мірныя перамовы. Пасля прыбыцця ў Крэўскі замак Кейстут і Вітаўт былі адразу ж схопленыя, а 15 жніўня Кейстута знайшлі мёртвым. Ягайла абвясціў, што Кейстут павесіўся, аднак шматлікія крыніцы сведчаць, што ён быў задушаны паводле загаду самога Ягайлы. Вітаўт здолеў збегчы з палону з дапамогай сваёй жонкі Ганны, якая аддала (або загадала адной з прыслужніц аддаць) мужу жаночую сукенку — Вітаўт застаўся незаўважаным і здолеў пакінуць замак.
Барацьба на гэтым не скончылася. Вітаўт заключыў дагавор з вялікім магістрам Ордэна Конрадам Цёльнерам. Крыжакі разлічвалі стравіць Ягайлу і Вітаўта паміж сабой. 11 верасня 1383 года рыцары Ордэна ўварваліся ў межы Вялікага Княства Літоўскага, а неўзабаве да іх далучыўся і Вітаўт з войскам з 3-ох тысяч жамойтаў. 30 студзеня 1384 года Вітаўт прынёс васальную прысягу Ордэну як законны троцкі князь і перадаў у яго валоданне Жамойцію да ракі Нявежа і Коўна з вобласцю. У гэты час Ягайла планаваў прыняць хрышчэнне і пабраўся шлюбам з дачкою Дзмітрыя Данскога, аднак, каб усё прайшло паспяхова, яму патрэбен быў мір з Вітаўтам. Пачаліся таемныя перамовы: Ягайла абяцаў аддаць стрыечнаму брату Валынь з Луцкам, дзе перапынілася дынастыя Любарта і яго сына Фёдара. Таксама Ягайла абяцаў вярнуць Вітаўту яго вотчыну — Троцкае княства, як толькі адбярэ Полацк у Андрэя Альгердавіча. Вітаўт пагадзіўся, перамір'е было складзена, а ўжо 6 лістапада іх аб'яднаныя войскі спалілі тэўтонскі замак Новы Марыенвердэр.
Паміж войнамі (1384—1389)
У 1385 годзе пачалася падрыхтоўка да шлюбу вялікага князя літоўскага Ягайлы са спадчынніцай польскага пасаду, прадстаўніцай Анжуйскай дынастыі Ядвігай. Біскуп Пётр Выш пераканаў 14-гадовую каралеву (афіцыйна тытулаваную «кароль Польшчы» (Rex Poloniae)) у тым, што, уступіўшы ў гэты шлюб, яна паверне ў хрысціянства цэлы народ. Вельмі набожная каралева пагадзілася. 15 лютага 1386 года шлюб адбыўся, і Ягайла ўступіў на польскі пасад.
Пасля такога павароту падзей становішча Літвы змянілася. Цяпер Ягайла кіраваў абедзвюма дзяржавамі з Кракава і тытулаваўся каралём польскім і вялікім князем літоўскім. Сваім намеснікам у Літве ён пакінуў Скіргайлу. Многія былі гэтым незадаволеныя. У Літве сфарміравалася апазіцыя кракаўскаму кіраванню, якая выступала супраць гвалтоўнага акаталічвання і Крэўскай уніі.
На чале гэтай апазіцыі паўстаў Вітаўт, у той час гарадзенскі і падляшскі князь. Справа ў тым, што Ягайла затрымоўваў выкананне сваіх абавязкаў: абяцаныя Вітаўту Трокі працягвалі знаходзіцца ў руках Скіргайлы. Яго кіраванне выклікала незадаволенасць і ў народу, і ў літоўскай шляхты. Вітаўт жа, наадварот, станавіўся ўсё больш папулярным. Шляхта спадзявалася з яго дапамогай пазбавіцца ад улады Ягайлы і аднавіць незалежнасць дзяржавы.
Першы этап (1389—1390)
У 1389 годзе, ведаючы пра хваляванні ў Вялікім Княстве, Ягайла паслаў у Вільню Клеменса Маскажэўскага, каб размясціць у літоўскай сталіцы польскі гарнізон і стабілізаваць становішча, што яшчэ больш павялічвала градус сітуацыі. Ягайла паспрабаваў мірам уладзіць нарастаючы канфлікт паміж Вітаўтам і Скіргайлам. Вітаўт быў вымушаны падпісаць дагавор, паводле якога абавязаўся быць лаяльным да Скіргайлы і падтрымліваць яго, але яго становішча як князя Валыні пры гэтым не было дакументальна пацверджана. Вітаўт пачаў абдумваць план наступлення, вырашыўшы скарыстацца рыхтаваўшымся вяселлем сваёй дачкі Соф'і з вялікім князем маскоўскім Васілём I. Вітаўт задумаў пад выглядам падрыхтовак да вяселля адправіць у Вільню абоз з сенам, мясам і іншымі рэчамі ў суправаджэнні вартаўнікоў, якія, скарыстаўшыся выпадкам, павінны будуць захапіць віленскі замак. Аднак з-за здрады гэты план не ажыццявіўся (быў раскрыты нямецкім выведнікам). У выніку два адданыя саюзнікі Вітаўта, брат Таўцівіл Кейстутавіч і швагер Ян Гальшанскі, страцілі свае вотчыны — Наваградак і Гальшаны.
Лікскі дагавор быў падмацаваны дагаворам у Кёнігсбергу, падпісаным у 1390 годзе паміж Ордэнам і дэлегацыяй ад Жамойці ў складзе 30-ці або 31-го прадстаўніка мясцовай шляхты, якія гарантавалі сваю лаяльнасць Вітаўту як «жамойцкаму каралю». Акрамя войскаў Ордэна, пад стан Вітаўта сцяклося нямала наймітаў з еўрапейскіх краін: Францыі, Англіі, Свяшчэннай Рымскай імперыі, сярод военачальнікаў быў у тым ліку і будучы кароль Англіі Генрых IV. Англійскія крыжакі пакінулі дэталёвыя запісы пра свае дзеянні ў Прусіі і Літве, якія леглі ў аснову некаторых са знакамітых Джэфры Чосера. Ягайла таксама ўзмацняў свае войскі. Ён захапіў Камянец і яшчэ некалькі замкаў у Падляшшы, размясціўшы ў іх польскія гарнізоны, і пасля шасцімесячнай аблогі, у красавіку 1390 года, узяў Гародню.