cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Аляксандр Арсенавіч Дадаян
Біяграфія
Навуковыя інтарэсы: тэнзарны аналіз; рыманава геаметрыя; тэорыя і методыка навучання матэматыцы.
Юрый Іосіфавіч Візбар
Юрый Іосіфавіч (Юзэфавіч) Візбар (Ю́рий Ио́сифович (Юзефович) Ви́збор;,  — , там жа) — савецкі аўтар-выканаўца песень, паэт, кінаакцёр, пісьменнік і журналіст, кінасцэнарыст, кінадакументаліст, драматург, мастак. Адзін з заснавальнікаў жанра аўтарскай, студэнцкай, турысцкай песні. Стваральнік жанру «песні-рэпартажу», аўтар больш за 300 песень. Член Саюза журналістаў і Саюза кампазітараў СССР.
Біяграфія
Скончыў Маскоўскі педагагічны інстытут (1955). Працаваў настаўнікам, з 1958 у Дзяржаўным камітэце па тэлебачанні і радыёвяшчанні (адзін з заснавальнікаў радыёстанцыі «Юнацтва»). З 1970 у творчым аб’яднанні «Экран». Рэжысёр ці аўтар сцэнарыяў больш як 40 дакументальных фільмаў. Аўтар сцэнарыяў мастацкіх фільмаў «Год дракона», «Капітан Фракас», «Скачок». З 1965 здымаўся ў кіно («Ліпеньскі дождж», «Адплата», «Чырвоная палатка», «Начная змена», «Семнаццаць імгненняў вясны» і інш.). З 1950-х гадоў пісаў і выконваў свае песні. Аўтар аповесцяў, нарысаў, апавяданняў.
(951) Гаспра
(951) Гаспра — астэроід галоўнага пояса, які належыць да светлага спектральнаму класу S. Гэта быў першы астэроід, да якога ў 1991 году наблізілася аўтаматычная міжпланетная станцыя «Галілеа», накіроўвальная да Юпітэра для даследавання планеты і яе спадарожнікаў.
Даследаванні
Астэроід быў адкрыты 30 ліпеня 1916 года расійскім астраномам Рыгорам Нявуйміным у Сімеізскай абсерваторыі і названы ў гонар Гаспры, пасёлка гарадскога тыпу ў Крыме, у якім правёў шмат гадоў вялікі рускі пісьменнік Леў Талстой. 29 кастрычніка 1991 года АМС «Галілеа», адпраўленая NASA у бок Юпітэра, праляцела ад Гаспры на адлегласці 1600 км з хуткасцю каля 8 км/с. Па ходзе пралёта на Зямлю было перададзена 57 здымкаў, найбліжэйшыя з якіх зроблены з адлегласці 5300 км. Лепшыя здымкі маюць разрозненне 54 метра на піксель. Вобласць вакол паўднёвага полюсу была не бачная падчас пралёта, але «Галілеа» ўдаўся сфатаграфаваць каля 80 % паверхні астэроіда.
Арбітальныя характарыстыкі
Гаспра рухаецца ва ўнутранай частцы галоўнага пояса астэроідаў, з невялікім нахілам да экліптыцы. Перыяд абарачэння вакол Сонца складае каля 3,28 юліянскіх гадоў. У 1991 годзе АМС «Галілеа», набліжаючыся да астэроіда, зрабіла шмат здымкаў. Злева намаляваны мантаж з 11 выяў, які паказвае, як Гаспра паступова расце ў поле зроку касмічнага апарата. Сонечны святло валіцца справа. Самы выдалены здымак (зверху, злева) зроблены на адлегласці каля 164 тыс.км, а найбольш набліжаны — на адлегласці 16 тыс.км. Гаспра круціцца вакол нерэгулярнай восі. Здымкі на выяве ахопліваюць амаль увесь перыяд вярчэння астэроіда, які складае прыблізна 7 гадзін. Гаспра не перасякае арбіту Зямлі.
Фізічныя характарыстыкі
Гаспра мае няправільную форму, паколькі яе маса не дастатковая для адукацыі цела сферычнай формы. Па памерах Гаспра супастаўная са спадарожнікам Марса Дэймасам. Форма астэроіда мяркуе, што ён мог утварыцца як аскепак сутыкнення буйнейшых нябесных целаў. Узрост Гаспры ацэньваецца ў 500 млн гадоў. Паверхня астэроіда можна падзяліць на некалькі граняў, падзеленых хрыбтамі. На іх відаць шмат кратараў дыяметрам да некалькіх сотняў метраў, якія навукоўцы дзеляць на два тыпу. Кратары першага тыпу адназначна ідэнтыфікуюцца як вынікі ўдараў касмічных тэл. Іх узрост вагаецца ад 20 да 300 млн гадоў. Кратары тыпу 2 — гэта неглыбокія ўпадзіны, магчыма, рознага паходжання. Мяркуецца, што некаторыя кратары другога тыпу з’яўляюцца другаснымі — утворанымі пры падзенні целаў, выкінутых пры з’яўленні кратараў першага тыпу. Маладзейшыя кратары з’яўляюцца глыбейшымі. Кратары астэроіда атрымалі назвы курортных гарадоў розных краін.
Спіс кратараў астэроіда Гаспра
На Гаспры вылучаюць тры вобласці: Нявуйміна, Дана і Ейтса. Акрамя таго, назву атрымаў 31 кратар. Паколькі астэроід названы ў гонар курортнага горада, то і ўсім яго кратарам прынята даваць назвы курортаў.
Кіеўская губерня
Кіеўская губерня — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка Расійскай імперыі і Украінскай ССР. У чэрвені 1925 года Кіеўская губерня, як і астатнія губерні Украінскай ССР, была скасаваная.
Каравайкі
Каравайкі (Plegadis) — род птушак з сямейства ібісавых. Пашыраны на поўдні Еўропы, Азіі, Афрыцы. Жывуць калоніямі ў чаротавых зарасніках.
Віды
У родзе караваек 3 віды:
NGC 4558
NGC 4558 (іншыя абазначэнні — MCG 5-30-28, ZWG 159.23, PGC 42019, PGC 41995) — галактыка ў сузор’і Валасы Веранікі.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Лідзія Іосіфаўна Анікіна
Лідзія Іосіфаўна Анікіна (нар., г. Растоў-на-Доне — ) — беларускі архітэктар. Жонка архітэктара Віктара Анікіна.
Біяграфія
Скончыла ў 1941 годзе Ленінградскі інжынерна-будаўнічы інстытут. У 1941 і 1944—1945 гадах працавала ў г. Растоў-на-Доне, у 1942—1944 гадах у Цюмені (мастак-пастаноўшчык у Гарадскім драматычным тэатры, мастак у абласной газеце «Чырвоны сцяг»). У 1946—1960 гадах у Вільнюсе, галоўны архітэктар праектаў у Літдзіпрагарбудзе. З 1960 года ў інстытуце «Белдзяржпраект», з 1969 года ў «Мінскграмадзянпраекце» (у 1973—1978 галоўны архітэктар праектаў).
Член Саюза архітэктараў СССР з 1949 г. Пражывала ў Мінску
Творчасць
Асноўныя творы ў Вільнюсе: прыбудова корпуса да Рускага драматычнага тэатра, праект моста імя Чарняхоўскага цераз р. Нярыс, праект лесвіцы для па вул. Кам’яўніма (Komjaunimo g., цяпер вул. Піліма), будынкі раённых камітэтаў КП(б) Літвы, праект планіроўкі і забудовы Дома адпачынку ў раёне , праекты жылых дамоў на рагу вул. Капсука (, цяпер Ёгайлас) і Яўніма, вул. М. Валанчаус  і Сувалку  , вул. Дую, вул. В. Кудзіркас, праектнае заданне жылога дома завода электралічыльнікаў на рагу вул. Капсука і П. Цвіркас (, цяпер Паменкальнё) з крамай-салонам «Дайле», комплекс жылых дамоў па вул. Музейнай (у аўтарскім калектыве) , мемарыяльны комплекс загінулым воінам у раёне Антокаль (Антакальніс).
Лаймьяла (воласць)
Палажэнне
Плошча воласці — 116 км², колькасць насельніцтва на 1 студзеня 2006 года складала 793 чалавек.
Адміністрацыйны цэнтр воласці — вёска Лаймьяла.
Барценава
Барценава (Барте́ново) — вёска ў Глінкаўскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Глінкаўскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з ліпеня 1941 года, вызвалена падчас Ельнінска-Дарагабужскай аперацыі ў 1943 годзе.
Міхаіл Сямёнавіч Струк
Біяграфія
Нарадзіўся 17 студзеня 1922 года ў вёсцы Запясочча Жыткавіцкага раёна Гомельскай вобласці ў сям’і селяніна. Беларус. Член КПСС з 1956 года. Адукацыя 4 класа. Працаваў у калгасе.
У Чырвонай Арміі з 1941 года. У баях Вялікай Айчыннай вайны з чэрвеня 1941 года. Змагаўся з акупантамі на Ленінградскім і 2-м Беларускім франтах. Асабліва вылучыўся ў баях на тэрыторыі Ленінградскай вобласці і ў Польшчы.
Разведчык 49-й асобнай разведвальнай роты (46-я стралковая дывізія, 21-я армія, Ленінградскі фронт) радавы Струк на чале групы прыкрыцця ноччу 17 чэрвеня 1944 года ў горадзе Койвіста (цяпер Прыморск, Ленінградскай вобласці) удзельнічаў у захопе ў палон 4 варожых салдат. У баі забіў 5 пехацінцаў.
Загадам па 46-й стралковай дывізіі ад 20 чэрвеня 1944 за мужнасць і адвагу праўяленыя ў баях чыровнаармеец Струк Міхаіл Пятровіч узнагароджаны ордэнам Славы 3-й ступені.
20 верасня 1944 года яфрэйтар Струк у складзе той жа роты, дывізіі (2-я ўдарная армія) з байцамі ў баях на поўнач ад г. Пылтсама (цяпер Пылтсамаа, Эстонія) здабыў каштоўныя звесткі аб суперніку. У сутычцы з аўтамата знішчыў некалькі салдат, 2 узяў у палон асабіста, а ў складзе групы — 18.
Загадам па 2-й ударнай арміі ад 12 кастрычніка 1944 года за мужнасць і адвагу праяўленыя ў баях яфрэйтар Струк Міхаіл Сямёнавіч узнагароджаны ордэнам Славы 2-й ступені.
У студзені 1945 года на подступах да горада Цэханаў (Польшча) Струк у складзе той жа дывізіі, арміі (2-і Беларускі фронт) падабраўся да варожай агнявой кропкі, гранатамі знішчыў кулямёт, знішчыў 7 гітлераўцаў, 4 паланіў. У баі за Цэханаў першым атакаваў ворага, вядучы за сабой байцоў, забіў 6 салдат, 7 узяў у палон.
Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 24 сакавіка 1945 года за узорнае выкананне заданняў камандавання ў баях з нямецка-варожымі захопнікамі яфрэйтар Струк Міхаіл Сямёнавіч узнагароджаны ордэнам Славы 1-й ступені.
У 1946 годзе дэмабілізаваны. Вярнуўся ў родную вёску. Быў брыгадзірам паляводчай брыгады. Памёр 12 ліпеня 1975 года.
Узнагароджаны ордэнамі Славы 1-й, 2-й, 3-й ступені, медалямі.
Хрызаліт
Хрызалі́т (ад стар.-грэч. Χρυσός — золата і λίθος — камень) — мінерал, празрыстая ювелірная разнавіднасць мінерала алівіна падкласа астраўных сілікатаў, ад жоўта-зялёнага колеру да колеру цёмны шартроз, з характэрным залацістым адценнем. Адносіцца да каштоўных камянёў.
Склад і паходжанне
Ортасілікат жалеза-магнію (Mg,Fe)2SiO4. Утварае кароткаслупчатыя і прызматычныя крышталі, звычайна увянчаныя пірамідальнай галоўкай. Крохкі. Добра раствараецца ў кіслотах.
Ювеліры часта называюць яго па-французску — перыдот.
Наталля Мікалаеўна Афанасьева
Наталля Мікалаеўна Афанасьева (нар., г. Новакузнецк) — беларускі архітэктар.
Біяграфія
Скончыла ў 1960 годзе Беларускі політэхнічны інстытут. 3 1960 года — архітэктар, старэйшы архітэктар, кіраўнік групы архітэктараў, галоўны архітэктар праектаў у інстытуце «Мінскпраект».
Творчасць
Асноўныя работы: будынкі планетарыя і абсерваторыі ў Цэнтральным дзіцячым парку імя М. Горкага (1964) ; у аўтарскім калектыве: праект забудовы мікрараёна Ракаўская шаша-2 (1968), генплан Мінска (1965), праекты дэталёвай планіроўкі жылых раёнаў па вуліцах Аэрадромнай (1968 ), М. Горкага (1970 ), Паўднёвы Захад-2, 3 , 5, 9 (1976 ), праект сілуэту горада (1974), планіровачная структура заходняй і паўднёва-заходняй планіровачных зон (1974), функцыянальнай арганізацыі Паўночнага планіровачнага раёна (1985) , схема ўпарадкавання і развіцця прамысловых зон (1981—1985), карэктура генплана Мінска да 2000 года (1982, у аўтарскім калектыве; прэмія СМ СССР 1985) і інш.
Член Саюза архітэктараў СССР з 1966 года. Пражывае ў г. Мінск.
Сям’я
У шлюбе з архітэктарам Леанідам Левіным мае дачку Галіну Левіну, таксама архітэктара.
Арабскае заваяванне Персіі
Арабскае заваяванне Сасанідскага Ірана адбывалася ў сярэдзіне VII стагоддзя і спыніла існаванне дзяржавы Сасанідаў у 644 годзе, хоць канчаткова дынастыя Сасанідаў пала ў 651 годзе, калі апошні спадчыннік яе прастола быў забіты здраднікам. Гэта заваяванне таксама прывяло да істотнага памяншэння ўплыву на тэрыторыі так званага Вялікага Ірана зараастрыйскай рэлігіі і пасля яе амаль поўнаму знікненню.
Існуе паданне, што ў 628 годзе прарок Мухамед адправіў візантыйскаму імператару Іраклію, іранскаму шаху Хасрову і іншым кіраўнікам суседніх дзяржаў лісты з заклікам прыняць Іслам. Рэакцыя візантыйскага імператара невядомая, Хасроў жа прыйшоў у лютасць ад непрыстойнага звароту да яго («.У імя Алаха, Міласцівага, Літасцівага. Ад Пасланца Алаха Мухамеда — Хасрову, цару персаў. …») і разарваў ліст. Калі прарок даведаўся пра гэта, ён сказаў, што Алах разарве царства Хасрова гэтак жа, як Хасроў разарваў гэты ліст.
Мусульмане ўпершыню з’явіліся на сасанідскіх тэрыторыях у 633 годзе, калі пад кіраўніцтвам вялікага палкаводца Халіда ібн Аль-Валіда ўварваліся ў Месапатамію, якая была разам з Вавілоніяй «яблыкам разладу» паміж Рымскай імперыяй і Сасанідскім Іранам у эпоху Рымска-персідскіх войнаў.
Другое ўварванне пачалося ў 636 годзе пад кіраўніцтвам Саад ібн Абу Вакаса, войскі якога нанеслі персам паражэнне ў «ключавой» для кампаніі бітве пры Кадысіі, якая стала адной з самых значных падзей у гісторыі Усходу і фактычна з’яўлялася для рэгіёна пачаткам пераходу ад Антычнасці да Ранняга Сярэднявечча.
Перамога мусульман у бітве пры Кадысіі прывяла да стварэння новай араба-персідскай мяжы — у раёне хрыбта Загрос.
Персы не прымірыліся з новым статус-кво ў рэгіёне і некалькі разоў спрабавалі вярнуць заваяваную мусульманамі Месапатамію; менавіта таму халіф Амар пачаў у 642 годзе н.э. шырокамаштабны наступ з мэтай поўнага заваявання Сасанідскага Ірана. У 642 годзе адбылася вырашальная бітва пры Нехавендзе, у якой персідская армія была разгромлена.
Заваяванне Сасанідскага Ірана было фактычна завершана ў 652 годзе з гібеллю апошняга шаха Ездыгерда III. Такое хуткае заваяванне Персіі з’явілася вынікам маральнага, ваеннага і эканамічнага знясілення Сасанідскага Ірана пасля паражэння ў ірана-візантыйскай вайне ў 628 годзе, якую некаторыя гісторыкі называюць «сусветнай вайной VII стагоддзя», настолькі моцна яна паўплывала фінансава і эканамічна амаль на ўсе дзяржавы і тэрыторыі Міжземнамор’я і Блізкага Усходу.
Тым не менш, некаторыя іранскія гісторыкі, спасылаючыся на арабскія крыніцы, малююць іншую карціну заваявання Персіі — з разлютаваным супраціўленнем мясцовага насельніцтва арабам. Нягледзячы на тое, што да другой паловы VII стагоддзя н.э. іслам стаў дамінуючай рэлігіяй у Іране (хоць зараастрызм ніколі не быў знішчаны цалкам), большасць насельніцтва рэгіёна працягвалі складаць карэнныя народы, якія ставіліся да арабскай культуры з пагардай.
Некаторыя паўднёвыя вобласці былой Сасанідскай дзяржавы аказвалі арабскім заваёўнікам найбольш зацятае супраціўленне і былі на працягу яшчэ доўгага часу пасля 644 года фактычна незалежнымі ад цэнтральнай улады.
Кішкей (Ігналінскі раён)
Кі́шкей (Kiškiai) — вёска ў Ігналінскім раёне Уцянскага павета Літвы. Уваходзіць у склад Лінкмяніскай сянюніі. Размешчана за 6 км ад Лінкмяніса. Насельніцтва 10 чал. (2001 г.).
Шан Ян
Шан Ян (390 да н.э. — 338 да н.э.) — старажытнакітайскі дзяржаўны дзеяч, адзін з заснавальнікаў легісцкай школы (фацзя).
3 361 да н.э. служыў саветнікам цыньскага правіцеля Сяа Гуна. У 359 — 348 да н.э. правёў рэформы, паводле якіх умацавана цэнтраьная ўлада, узаконена права прыватнай уласнасці на зямлю, уведзена сістэма кругавой парукі ў вёсках, арыстакратыя пазбаўлена права атрымліваць у спадчыну адміністрацыйныя пасады і ўладанні. Рэформы выклікалі незадаволенасць арыстакратыі і Шан Ян пакараны смерцю. Пасля аб'яднання Кітая царствам Цынь (221 да н.э.) пераўтварэнні Шан Яна былі пашыраны на ўсю дзяржаву.
Церахова (Сафонаўскі раён)
Церахова (Терехово) — вёска ў Смаленскай вобласці Расіі, у Сафонаўскім раёне.
Геаграфія
Размешчана ў цэнтральнай частцы вобласці за 14 км на ўсход ад горада Сафонава, за 8 км на поўдзень ад аўтадарогі, на беразе ракі Дняпро. За 5 км да на поўнач ад вёскі чыгуначная станцыя 300 км на лініі Масква — Мінск. Уваходзіць у склад Прудкоўскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупавана нямецкімі войскамі ў верасні 1941 года, вызвалена ў 1943 годзе.
Мюнхенскае пагадненне 1938 года
Мюнхенскае пагадненне 1938 года (у савецкай гістарыяграфіі звычайна Мюнхенская змова; Mnichovská dohoda; Mníchovská dohoda;Munich Agreement; Münchner Abkommen; Accords de Munich; Accordi di Monaco) — пагадненне, складзенае ў Мюнхене 29 верасня 1938 года і падпісанае 30 верасня таго ж года прэм'ер-міністрам Вялікабрытаніі Невілам Чэмберленам, прэм'ер-міністрам Францыі Эдуарам Даладзье, рэйхсканцлерам Германіі Адольфам Гітлерам і прэм'ер-міністрам Італіі Беніта Мусаліні. Пагадненне тычылася перадачы Чэхаславакіяй Германіі Судэцкай вобласці.
Плэтэнычы
Плэтэнычы (Плете́ничі) — вёска ў Пэрэмышлянскім раёне Львоўскай вобласці Украіны.
Церушнева
Церушнева (Терюшнево) — вёска ў Смаленскай вобласці Расіі, у Сафонаўскім раёне. Насельніцтва — 2 жыхары (2007).
Геаграфія
Размешчана ў цэнтральнай частцы вобласці за 27 км на паўночны ўсход ад горада Сафонава, за 17 км на поўнач ад аўтадарогі, на беразе ракі Соля. За 20 км на поўнач ад вёскі чыгуначная станцыя 300 км.
Лейсі (воласць)
Лейсі (Leisi) — воласць у Эстоніі, у складзе павета Саарэ.
Палажэнне
Плошча воласці — 347,91 км², колькасць насельніцтва на 1 студзеня 2010 года складала 2137 чалавек.
Структурная лінгвістыка
Склалася 1920-30-я гг., заснавальнік — Фердынанд дэ Сасюр.
Плоска (Пэрэмышлянскі раён)
Плоска (Пло́ска) — вёска ў Пэрэмышлянскім раёне Львоўскай вобласці Украіны.
Айсінь Гёро
Айсін Гера, або Айшин-Гера (маньчжурск.: Aisin Gioro; ) — чжурчжэньскі (маньчжурскі) шляхецкі род. Яго прадстаўнікі былі імператарамі маньчжурскай дынастыі Цын у Кітай (1616—1912) і Маньчжурскай дзяржавы (1932—1945). Слова «Айсінь» з’яўляецца ўласна назвай роду, што ў перакладзе з маньчжурскага азначае"Залаты". Слова «Гёро» — тапонім, які пазначае месца ў Маньчжурыі, дзе ўпершыню пасяліліся продкі хана Нурхацы (раён у сучаснай акрузе Ілань, правінцыі Хэйлунцзян, КНР). Нурхацы сцвярджаў, што яго род быў звязаны з чжурчжэньскай дынастыяй Цзінь (金 «Залатая», 1115—1234). Пасля разбурэння дынастыі Цын многія члены роду змянілі маньчжурскае прозвішча на кітайскае Цзінь, захаваўшы семантычную лінію. Іншыя назвы — дынастыя Айсінаў, Гёроскія Айсіні.
Гаравіцы (Глінкаўскі раён)
Гаравіцы (Гора́вицы) — вёска ў Глінкаўскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Глінкаўскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з ліпеня 1941 года, вызвалена падчас Ельнінска-Дарагабужскай аперацыі ў 1943 годзе.
Петэнаска
Петэнаска (Pettenasco) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне П’емонт, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Навара.
Насельніцтва складае 1367 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 187 чал./км². Займае плошчу 7 км². Паштовы індэкс — 28028. Тэлефонны код — 0323.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы Santi Santa Caterina.
Віктар Канстанцінавіч Краўцоў
Віктар Канстанцінавіч Краўцоў (, вёска Рублеўск,, Магілёўская вобласць) — беларускі матэматык. Кандыдат фізіка-матэматычных навук.
Біяграфія
Скончыў Комсеніцкую сярэднюю школу ў 1958 г. і паступіў на матэматычны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. У снежні 1963 г. паступіў у аспірантуру пры кафедры ЭММ універсітэта, дзе правучыўся да лістапада 1964 г., так як быў прызваны на вайсковую службу.
Са снежня 1965 г. і па цяперашні час выкладчык на кафедры вышэйшай матэматыкі Мінскага вышэйшага ваенна-інжынернага вучылішча.
У 1973 г. у Ленінградскім дзяржаўным універсітэце абараніў дысертацыю «О некоторых проблемных вопросах и приложениях системы в остатках» на званне вучонай ступені кандыдата фізіка-матэматычных навук.
Кандыдат фізіка-матэматычных навук з 1973 г. Вучонае званне «дацэнт» прысвоена ў 1976 г., а вучонае званне «прафесар» па кафедры вышэйшай матэматыкі прысвоена ў 1993 г.
Краўцоў В. К. — адзін з вядучых спецыялістаў у вобласці методыкі выкладання вышэйшай матэматыкі.
Асноўны кірунак яго навуковых даследаванняў звязаны са стварэннем высокапрадукцыйных вылічальных сістэм. Вынікі яго навуковай працы разглядаліся на многіх рэспубліканскіх і міжнародных канферэнцыях. Навучальныя дапаможнікі, метадычныя распрацоўкі, напісаныя ім, аказваюць вялікую дапамогу пачынаючым выкладчыкам у асваенні методыкі выкладання вышэйшай матэматыкі ў вышэйшых навучальных установах Рэспублікі Беларусь. Аўтар больш за 25 навуковых публікацый, 8 вынаходстваў, адзін з аўтараў вучэбнага дапаможніка «Кіраўніцтва да рашэння задач па вышэйшай матэматыцы» (1990).
Аляксандр Яфімавіч Разумны
Аляксандр Яфімавіч Разумны (Алекса́ндр Ефи́мович Разу́мный; 1 мая 1891, Елісаветград, Расійская імперыя —, , РСФСР) — савецкі кінарэжысёр. Заслужаны дзеяч мастацтваў РСФСР (1957).
У пасляваенны перыяд, у гады малакарціння перайшоў на студыю «Маснаўчфільм», дзе прапрацаваў дзесяць гадоў. З 1955 года — рэжысёр на Літоўскай кінастудыі.
Член ВКП(б) з 1919 года, член Саюза кінематаграфістаў СССР (Масква).
Аляксандр Разумны памёр 16 лістапада 1972 года ў Маскве, пахаваны ў калумбарыі Новадзявочых могілак.
Даўгаляддзе
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з ліпеня 1941 года, вызвалена падчас Ельнінска-Дарагабужскай аперацыі ў 1943 годзе.
Пахатнае
Пахатнае — сяло ў Абайскім раёне Карагандзінскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад Есенгельдзінскай сельскай акругі. Код КАТА — 353241200.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 165 чалавек (76 мужчын і 89 жанчын). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражываў 61 чалавек (33 мужчыны і 28 жанчын).
Клюкай (Ігналінскі раён)
Клю́кай (Kliukai), традыцыйная беларуская назва — Клюкі  — вёска ў Ігналінскім раёне Уцянскага павета Літвы. Уваходзіць у склад Цвярачускай сянюніі. Размешчана за 4 км ад Цвярачуса. Насельніцтва 12 чал. (2001 г.).
Траццякова (Сафонаўскі раён)
Траццякова (Третьяково) — вёска ў Смаленскай вобласці Расіі, у Сафонаўскім раёне.
Геаграфія
Размешчана ў цэнтральнай частцы вобласці за 30 км на ўсход ад Сафонава, за 3 км на поўнач ад аўтамагістралі. За 7,5 км на паўднёвы ўсход ад вёскі чыгуначная станцыя Алфёрава на галінцы Масква — Мінск. Уваходзіць у склад Зімніцкага сельскага паселішча.
Славутасці
21 лістапада 1908 года ў вёсцы была адкрыта каменная царква. Не захавалася.
Герб Гвінеі-Бісау
Герб Гвінеі-Бісау быў прыняты неўзабаве пасля атрымання незалежнасці ад Партугаліі ў 1973 годзе. На гербе чорная зорка, якая з'яўляецца часткай традыцыйнай панафрыканскай сімволікі, і часта згадваецца як Чорная зорка Афрыкі. Марская ракушка ў аснове аб'ядноўвае дзве сіметрычныя аліўкавыя галіны. Марская ракавіна - сімволіка месцазнаходжання краіны на Заходнім узбярэжжы Афрыкі. Чырвоны сцяг змяшчае нацыянальны дэвіз: «Адзінства, Барацьба, Прагрэс» (па-партугальску Unidade, Luta, Progresso).
Геаграфія Гвінеі
Гвінея — дзяржава Заходняй Афрыкі.
Больш за палову тэрыторыі краіны займаюць невысокія горы і плато. Атлантычнае ўзбярэжжа моцна парэзана эстуарямі рэк і занята алювіяльна-марской нізінай шырынёй 30-50 км. Далей ўступамі падымаецца плато Фута-Джалон, падзеленае на асобныя масівы вышынёй да 1538 м (гара Тамга). За ім, на ўсходзе краіны, размешчана ўзнёслая акумуляцыйная-дэнудацыйная пластовая раўніна, на поўдзень ад якой падымаецца Паўночна-Гвінейскае ўзвышша, якое пераходзіць у цокальнае плато (≈ 800 м) і глыбавае нагор'е (гара Німба — вышэйшая кропка краіны вышынёй 1752 м).
З захаду абмываецца Атлантычным акіянам.
Агульная працягласць мяжы 3 399 км: з Кот-д’Івуар — 610 км, Гвінея-Бісау — 386 км, Ліберыя — 563 км, Малі — 858 км, Сенегал — 330 км, Сьера-Леонэ — 652 км.
Агульная плошча 245 857 км².
Найважнейшымі карыснымі выкапнямі Гвінеі з'яўляюцца баксіты, па запасах якіх краіна займае першае месца ў свеце. Здабываюцца таксама золата, алмазы, руды чорных і каляровых металаў, цыркону, руціл, манацыт.
Клімат — субэкватарыяльны з рэзка выяўленным чаргаваннем сухога і вільготнага сезонаў. Вільготнае лета доўжыцца ад 3-5 месяцаў на паўночным усходзе да 7-10 месяцаў на поўдні краіны. Тэмпература паветра на ўзбярэжжы (≈ 27 °C), ва ўнутраных раёнах (≈ 24 °C) краіны, за выключэннем перыядаў засухі, калі вецер харматан, што дзьме з Сахары, павышае тэмпературу паветра да 38 °C.
Густая і шматводная рачная сетка Гвінеі прадстаўлена рэкамі, што сцякаюць з плато на ўсходнюю раўніну і ўпадаюць там у Нігер, і рэкамі, што цякуць з гэтых жа плато непасрэдна ў Атлантычны акіян. Рэкі суднаходныя толькі на невялікіх, пераважна вусцевых участках.
Халцэдон
Халцэдон — напаўпразрысты мінерал, схаванакрышталічная тонкакудзелістая разнавіднасць кварца. Паўпразрысты або прасвечвае ў баках, колер самы розны, часцей ад белага да мядова-жоўтага. Утварае сфераліты, сфералітовыя скарынкі, псеўдасталактыты або суцэльныя масіўныя ўтварэнні. Цвёрдасць 6,5-7. Мае шмат разнавіднасцей, афарбаваных у розныя колеры: чырвоны (сердалік або карнеол), чырванавата-карычневы (сардэр), зялёны (хрызапраз), блакітнаваты (сапфірын), непразрысты цёмна-зялёны з ярка-чырвонымі плямамі ці палосамі (геліятроп) і іншыя. Выкарыстоўваецца ў ювелірных вырабах і як дэкаратыўны камень.
Анатоль Віктаравіч Красінскі
Біяграфія
У 1955 г. скончыў Усесаюзны дзяржаўны інстытут кінематаграфіі. З 1955 г. працаваў на кінастудыі «Беларусьфільм». З 1960 г. — у Інстытуце мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору АН БССР. З 1970 г. загадчык сектара. Друкуецца з 1952 г. У 1990-х з'яўляўся старшынёй Беларускага саюза кінематаграфістаў. Даследуе праблемы сучаснага кінапрацэсу, гісторыю беларускага кіно.
Пнятын
Пнятын (Пня́тин) — вёска ў Пэрэмышлянскім раёне Львоўскай вобласці Украіны.
6-я армія (Германская імперыя)
6-я а́рмія (6. Armee / Armeeoberkommando 6 / A.O.K. 6) — воінскае аб’яднанне армейскага узроўню Імперскай Германскай Арміі падчас Першай сусветнай вайны.
Гісторыя баявых дзеянняў
Была сфармавана падчас мабілізацыі ў жніўні 1914 года на базе IV Армейскай Інспекцыі.
Пад канец вайны ўваходзіла ў склад Групы армій Рупрэхта Баварскага.
Муху (воласць)
Муху (Muhu) — воласць у Эстоніі, у складзе павета Саарэ.
Палажэнне
Адміністрацыйны цэнтр воласці — вёска Лііва.
NGC 4559
NGC 4559 (іншыя абазначэнні — UGC 7766, MCG 5-30-30, ZWG 159.24, IRAS12334+2814, PGC 42002) — спіральная галактыка з перамычкай (SBc) ў сузор’і Валасы Веранікі.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Младаграматыкі
Младаграматыкі, младаграматызм  — адна з плыняў параўнальна-гістарычнага мовазнаўства. Склалася ў Еўропе ў 1870-я гады намаганнямі нямецкіх лінгвістаў —, , , , , Г. Гірта, В. Штрэйтберга, і іншых. Сярод прыхільнікаў у іншых краінах — М. Брэаль, А. Мее ў Францыі, ў Італіі, Я. Развадоўскі,  у Польшчы, П. Ф. Фартанатаў, І. А. Бадуэн дэ Куртэнэ, А. А. Шахматаў у Расіі, С. Буге, К. Вернер у скандынаўскіх краінах, ў ЗША.
Тэрмін «младаграматыкі» (Junggrammatiker) уведзены.
Асноўныя прынцыпы
Младаграматыкі адмовіліся ад асноўных навуковых уяўленняў 1-й паловы 19 стагоддзя — ідэі трохэтапнасці глотагенічнага працэсу: аморфны стан прамовы — аглюцінацыя — флексійны лад; вучэння В. Гумбальта пра ўнутранную форму мовы, якая служыць адбіткам «духу» народа; а таксама падыходу да мовы як да прыроднага арганізма.
У аснове младаграматызму — індуктыўны падыход да жывых моўных з’яў і працэсаў і погляд на мову як на індывідуальна-псіхалагічную з’яву, якая павінна вывучацца параўнальна-гістарычным метадам. Гэты метад быў даведзены младаграматыкамі да высокай ступені навуковай дакладнасці. Яны сцвярджалі, што гукавыя законы, на якіх грунтуецца развіццё моў, дзейнічаюць стыхійна і паслядоўна. Адхіленне ад іх дзеяння — або праява дзеяння іншых, яшчэ не пазнаных гукавых законаў, або вынік змяненняў па аналогіі. Такое разуменне сутнасці і ролі гукавых законаў дало младаграматыкам магчымасць абгрунтаваць прынцып гістарызму ў мовазнаўстве як аснову навуковай метадалогіі і ў далейшым дазволіла вучоным усвядоміць і размежаваць паняцці ў моўнай дынаміцы і прывяло да ідэі сістэмнасці мовы.
Для саміх младаграматыкаў быў характэрны пазасістэмны, «атамарны», хоць і вельмі дэталёвы разгляд паасобных моўных з’яў. Пільная ўвага младаграматыкаў да моўных фактаў садзейнічала іх размежаванню як аб’ектаў даследавання і складанню паасобных мовазнаўчых дысцыплін — фанетыкі, этымалогіі, гістарычнай граматыкі, семасіялогіі, дыялекталогіі.
Беларускі лемантар, або першая навука чытання
«Беларускі лемантар, або Першая навука чытання» (у арыгінале: «Biełaruski lementar abo Pierszaja nawuka czytańnia», «Беларуски лемэнтар або Першая навука чытаньня») — першы буквар на беларускай мове, выдадзены ў 1906 годзе ў Санкт-Пецярбургу выдавецкай суполкай «Загляне сонца і ў наша аконца».
Сярод магчымых аўтараў буквара згадваюцца Казімір Кастравіцкі (Карусь Каганец), Цётка (Алаіза Пашкевіч), Вацлаў Іваноўскі. Узорам для яго з’яўляўся польскі лемантар. Падручнік быў выдадзены як лацінкай, так і кірыліцай. Тут упершыню выкарыстоўваецца беларуская лінгвістычная тэрміналогія.
Перадгісторыя
У другой палове XIX стагоддзя з’явіўся шэраг твораў беларускай літаратуры. Але іх аўтары яшчэ не здолелі выдаць падручнік для практычнага навучання. Мовазнаўчыя даследаванні Івана Насовіча, Яўхіма Карскага і іншых так і не прывялі да ўкаранення беларускай мовы ў педагагічнай дзейнасці. Гэта тлумачыцца перш за ўсё абмежавальнай палітыкай царызму ў Расійскай імперыі, афіцыйным трактаваннем беларускай мовы як дыялекту рускай.
Задума першых беларускіх школьных падручнікаў з’явілася на пачатку XX стагоддзя ў асяроддзі Беларускай рэвалюцыйнай партыі, створанай па ініцыятыве студэнта Пецярбургскага тэхналагічнага інстытута Вацлава Іваноўскага. Пра гэта сведчыць выдадзеная восенню 1902 года адозва «Да інтэлігенцыі», у якой была сфармулявана праграма беларускай народнай асветы і выдавецкай дзейнасці. Першым пунктам тут значылася стварэнне прац над удасканаленнем беларускай мовы і выданнем граматыкі, для распрацоўкі якой планавалася звярнуцца да спецыялістаў. Невядома, ці звярталіся і да каго звярталіся з гэтай нагоды дзеячы БРП, бо фактычна ніхто з вядомых мовазнаўцаў таго часу распрацоўкай граматыкі не заняўся.
Між тым патрэба стварыць падручнік была выклікана неабходнасцю распрацоўкі адзіных прынцыпаў беларускага правапісу, бо планавалася распачаць пастаянную выдавецкую дзейнасць. А лемантар мог бы быць створаны ўласнымі сіламі за адносна кароткі час.
Чакаючы з’яўлення падручніка, Цётка (Алаіза Пашкевіч) пісала 28 чэрвеня 1906 г. са Львова Браніславу Эпімах-Шыпілу ў Пецярбург: «''Я хачу даведацца ад Вас, што чутно з букваром, ці ўжо гатоў, ці ў нас будзе фанэтыка наша беларуская. Гэта вельмі важна, бо буду цяпер выдаваць папулярныя рэчы для народу, дык ня ведаю, як чаго трымацца''».
Рукапіс лемантара быў, відавочна, апрацаваны ў 1904—1905 гадах. Вацлаў Іваноўскі паведамляў Аляксандру Ельскаму ў лісце ад 17 красавіка 1906 года: «Некалькі людцоў „тутэйшых“, што ў Пецярбурху жывуць, залажылі выдаўніцкую суполку, цяпер адбіваецца ўжо элементар, будзе дваякімі знакамі, гэта значыць, па просту кажучы, будуць два элементары».
На працягу XIX стагоддзя сфарміравалася практыка друкавання беларускіх кніг і іншых выданняў альтэрнатыўна — лацінкай або кірыліцай. Гэта адлюстроўвала як спецыфіку рэлігійнай сітуацыі ў Беларусі, так і матывацыі паасобных аўтараў. Рашэнне выдаць лемантар двума алфавітамі, у адрозненне ад практыкі XIX стагоддзя, не надавала перавагі і не перадвызначала будучыні аднаго з іх. Гэта падвойвала выдаткі на друк, але яны не былі такімі высокімі ў параўнанні са спадзяваным вынікам, г. зн. развіццём нацыянальнай свядомасці і інтэграцыяй беларускага грамадства на падставе агульнанацыянальнай культуры. Рыгор Семашкевіч, напрыклад, паказвае, што на тагачасным этапе гэта было адзіна правільнае рашэнне.
3 двух запланаваных варыянтаў лемантара першым у друкарні Пянткоўскага ў Пецярбургу выйшаў варыянт на лацінцы (ліпень 1906 г.), кірылічны з’явіўся на некалькі тыдняў пазней.
Лацінкавы варыянт
Пытанне ананімнасці падручніка даўно прыцягвала ўвагу даследчыкаў. У 1920-х гадах Мікалай Каспяровіч на падставе даследавання рукапісаў Казіміра Кастравіцкага (псеўд. Карусь Каганец) і яго ліставання са старшынёй выдавецкай суполкі «Загляне сонца і ў наша аконца» Вацлавам Іваноўскім выказаў думку, што аўтарам лемантара быў К. Кастравіцкі. Гэтага погляду таксама прытрымліваліся больш познія даследчыкі. Якуб Колас і Паўліна Мядзёлка лічылі, што аўтарам была Цётка (Алаіза Пашкевіч), пазней гэта самае сцвярджала Лідзія Арабей.
Юрый Туронак у 1980-я г. даследаваў паходжанне «Беларускага лемантара» на падставе нявыкарыстаных раней польскіх крыніц. Даследчык прыводзіць факты аб тым, што працай над лацінкавым варыянтам лемантара заняўся восенню 1904 года Вацлаў Іваноўскі, калі праходзіў паслядыпломную практыку на цукровым заводзе ў Баравічках пад Плоцкам. У лісце да А. Ельскага ад 24 лютага 1905 г. В. Іваноўскі інфармаваў, што праца над лемантаром блізкая да завяршэння («будзе гатоў да друку за месяц»). Таму можна дапусціць, што лацінкавы варыянт лемантара В. Іваноўскі скончыў максімальна позна вясной 1905 г. Цытаваны ліст змяшчае інфармацыю, што прыкладам быў (нелегальны на тэрыторыі Расійскай імперыі) польскі лемантар Казімежа Промыка (псеўд. ). Гэты падручнік у сувязі з забаронай навучання польскай мове ў школах Расійскай імперыі прызначаўся для хатняга ўжытку і быў больш адпаведны беларускім умовам, чым расійскія буквары, што ўжываліся ў народных школах.
У графіцы прапаноўвалася выкарыстанне лацінкавых знакаў «č», «š», «ž» замест традыцыйных «cz», «sz», «ż», што, напэўна, мела на мэце адрозніць беларускую лацінку ад польскага алфавіта.
Кірылічны варыянт
Юрый Туронак даводзіць, што лацінкавы варыянт лемантара быў асновай для стварэння другога варыянту, надрукаванага кірыліцай, укладанне якога В. Іваноўскі даручыў К. Кастравіцкаму.
У лемантары Каруся Каганца было 19 малюнкаў, лічыцца, што яны належалі самому аўтару. Малюнкі былі просценькімі — карова, баба, бот, маці, тын, лён, рыба, заяц — але менавіта яны сталі першым узорам аздаблення дзіцячай кнігі ў Беларусі. Лемантар — сапраўдная аўтарская кніга.
Не знайшла падтрымкі выдавецтва канцэпцыя К. Кастравіцкага выкарыстоўваць паўднёва-заходні дыялект як аснову для стварэння беларускай агульнанароднай мовы. В. Іваноўскі аддаваў перавагу цэнтральным беларускім гаворкам, таму прыгатаваны К. Кастравіцкім тэкст быў папраўлены. Але не ўсе паўднёва-заходнія дыялектызмы былі выдаленыя, захаваліся, напрыклад, сляды окання (познаваць, покажы, богатый). Не ўжываў К. Кастравіцкі і некаторых лексем, якія сустракаліся ў лацінкавым варыянце, папракаў В. Іваноўскага за ўжыванне паланізмаў і ўвёў у свой тэкст многія словы, якія адрозніваліся з пункту гледжання фанетыкі, марфалогіі, а часам і сэнсу («раней» замест «dauniej», «абодва» замест «aboja»). Гэтыя разыходжанні пацвярджаюць, што два варыянты падручніка былі справай розных аўтараў.
Асаблівасці правапісу
Найменшыя цяжкасці ўзнікалі пры адаптацыі для патрэбаў беларускай мовы лацінкі, пры ўжыванні якой абапіраліся на нормы польскага правапісу. У выкарыстанні ж кірыліцы ўжо на мяжы XIX—XX ст. выявіліся інавацыйныя тэндэнцыі, якія мелі на мэце прыстасаваць тагачасны рускі алфавіт да патрабаванняў беларускай фанетыкі. Таму ў першыя гады XX стагоддзя паўстала шмат розначытанняў, уніфікацыя якіх зрабілася істотнай праблемай.
Найважнейшая праблема, якую неабходна было вырашыць падчас працы над другім варыянтам, была ў тым, як пазбегнуць існуючых разыходжанняў ва ўжыванні беларускай кірыліцы. З рукапісаў К. Кастравіцкага вынікае, што ён не меў наконт гэтага ўстойлівага меркавання. Да прыкладу, ён карыстаўся рознымі знакамі змякчэння — апострафам і мяккім знакам (мысл', болиць), нескладовае «и» выражаў аднолькава як літарай «й», так і «ǐ» (рай, маǐ), а «о» пасля мяккага зычнага — ці пры дапамозе «ё», ці «іо», ці нават « ǐо» (ён, іон, ǐон). Затое ў рукапісах К. Кастравіцкага не сустракаецца літары «щ», якую ён паслядоўна замяняў складзеным з дзвюх літар знакам «шч».
Невядома, якой са сваіх канцэпцый правапісу ён трымаўся ў прыгатаваным тэксце лемантара. Відаць, апошняе слова ў гэтай справе належала выдавецтву, канкрэтней — В. Іваноўскаму, а з’яўленне ў надрукаваным тэксце спалучэння «йо» замест «ё» ці «іо»), якога не было ў рукапісах К. Кастравіцкага, сведчыла, што не ўсе яго ідэі былі прыняты. Затое несумненным вынаходніцтвам К. Кастравіцкага быў новы знак «шч», які быў прыняты выдавецтвам і назаўсёды ўвайшоў у беларускі алфавіт.
Змест
Падручнік быў выдадзены як лацінкай, так і кірыліцай, з чаго вынікала, што прызначаўся лемантар як для каталікоў, гэтак і для праваслаўных. Выдаўцы імкнуліся нейтралізаваць наступствы рэлігійнай раз’яднанасці грамадства шляхам абуджэння агульнанацыянальнай свядомасці:
Прыкладам для стварэння падручніка быў польскі лемантар К. Промыка. Адсюль была перанятая методыка навучання, указанні для таго, хто навучае, як пазнаваць літары і склады, уступныя практыкаванні, алфавіт, тлумачэнне галосных і зычных, напісанне імёнаў уласных і лічбаў, назвы знакаў прыпынку. Была адаптавана нават частка ілюстрацыйнага матэрыялу. Некаторыя элементы гэтага падручніка былі перакладзены на беларускую мову даслоўна ці з неістотнымі мадыфікацыямі, напрыклад прадмова з парадамі, як лепш навучыць чытаць:
Пасля знаёмства з пэўным гукам прапаноўваліся для чытання спачатку адкрытыя склады, аднаскладовыя і двухскладовыя словы, падзеленыя на склады, потым сказы і невялікія тэксты. Знаёмства з друкаванай (розных шрыфтоў) і рукапіснай (малой і вялікай) літарамі праводзілася паралельна з выдзяленнем гука. Парадак вывучэння гукаў і літар быў такі: а, э, п, о, у, ы, м, б, т, я, е, ю, йо, ц, н, л, в, к, п, з, д, с, г, х, ж, да, дж, р, ш, ч, ў, ь.
Па сваёй лексіцы буквар быў блізкі да жывой народнай мовы — цэнтральных гаворак. У ім у якасці вучэбнага матэрыялу выкарыстоўвалася шмат прыказак, дасціпных народных выслоўяў, параўнанняў. Змест тэкстаў быў звязаны з жыццёвым досведам дзяцей (пераважна з роднай прыродай).
3 дыдактычнай мэтай выкарыстоўваліся прадметныя малюнкі. Як заўважыў Рыгора Семашкевіч, усе ілюстрацыі, словы ці тлумачэнні гукаў абапіраліся на прыклады з жыцця беларускай вёскі, што мусіла спрыяць лепшаму засваенню вучнямі зместу. Гэтым мэтам служылі і тры кароткія апавяданні, якіх не было ў падручніку К. Промыка, напрыклад «Дзед і баба» — пераробка папулярнага верша Юзафа Крашэўскага.
Некаторыя парады былі і на паасобных старонках.
Вынікі
Навіну пра выхад падручніка першай змясціла віленская газета «Наша доля» напачатку верасня 1906 г. «Беларускі лемантар» спаткаў зацікаўленасць спажыўцоў, аб чым сведчыць тое, што ён хутка знік з публічных абвестак выдавецкай суполкі «Загляне сонца і ў наша аконца».
Стэфан Марыс Дыён
Стэфан Марыс Дыён (Stéphane Maurice Dion; нар., Квебек) — канадскі палітык, былы лідар апазіцыйнай леванакіраванай Ліберальнай партыі Канады. Са снежня 2006 да снежня 2008 Дыён з’яўляўся лідарам апазіцыі ў ніжняй палаце канадскага парламента, дзе ён прадстаўляе акругу Сен-Ларан-Карцьевіль (правінцыя Квебек) з 1996.
Подусіў
Подусіў (По́дусів) — вёска ў Пэрэмышлянскім раёне Львоўскай вобласці Украіны.
Беларускі лемантар, або першая навука чытання
Вынікі
Выданне беларускага лемантара прыпала на час, калі попыт грамадства на беларускія кніжкі абудзіўся рэвалюцыйнымі падзеямі. Але надзеі на дазвол царскіх уладаў адкрыць афіцыйныя беларускія школы не спраўдзіліся, таму ў асобных мясцовасцях было арганізавана падпольнае навучанне. Пры гэтым аўтары мелі рашучы намер выдаць лемантар нават у нелегальных умовах і абудзіць цікавасць грамадства да сваёй ініцыятывы. Сярод сказаў, якія служылі матэрыялам для навучання чытаць, знайшоўся адзін, які выражаў стаўленне яго стваральнікаў да рэалізаванай задачы: «Яны бяруцца за гэта дзела і думаюць, што ім удасца яно». Гэтым «дзелам» было стварэнне агульнанацыянальнай беларускай мовы і яе папулярызацыя.
Стэфан Марыс Дыён
Дыён атрымаў ступень бакалаўра і магістра па паліталогіі ў Лавальскім універсітэце і ступень доктара ў Парыжскім інстытуце паліталогіі. Перад тым, як стаць палітыкам ён працаваў выкладчыкам у Манрэальскім універсітэце.
Дыён быў членам двух канадскіх урадаў. Ён служыў міністрам міжурадавых адносін (г.зн. федэральна-правінцыяльных адносін) з 1996 па 2003 ва ўрадзе Жана Крэцьена і міністрам навакольнага асяроддзя з 2004 па 2006 ва ўрадзе Пола Марціна.
Беларускі лемантар, або першая навука чытання
Вынікі
Выхад лемантара на дзесяцігоддзе апярэдзіў узнікненне першых беларускіх публічных школ, таму яго выкарыстанне абмяжоўвалася хатнім ужыткам, а таксама падпольнымі беларускімі школкамі. Гэты падручнік упершыню ў гісторыі быў спробай акрэсліць асноўныя прынцыпы правапісу сучаснай беларускай мовы, прапаноўваў некаторыя лінгвістычныя тэрміны, а таксама спецыфічную графіку. Таму «Беларускі лемантар» служыў для пісьменнікаў і выдаўцоў хоць і не абавязковым, але адзіным да Першай сусветнай вайны свайго роду практычным дапаможнікам. Пры такім стане рэчаў значэнне падручніка можна разглядаць не толькі ў грамадскай і педагагічнай плоскасці, але таксама і ў кантэксце развіцця беларускага мовазнаўства.
Створаныя ў канцы 1904 — на пачатку 1905 г. першыя беларускія мовазнаўчыя тэрміны пасля былі дапрацаваны. Некаторыя з іх былі моцна зменены (напрыклад, «коска» замест «закавыка»), але большасць сталі трывалым набыткам беларускага мовазнаўства і былі прыняты ў такім жа гучанні («склад», «галосны», «клічнік» і інш.) ці толькі з фанетычнымі і марфалагічнымі зменамі, як напрыклад «пытаннік» — «пытальнік», «працяжка» — «працяжнік». Сфармуляваныя ў падручніку прынцыпы Яўхім Карскі назваў пачаткам спецыфічнага беларускага правапісу. Цягам часу яны былі развіты і ўдасканалены.
Мусцьяла (воласць)
Мусцьяла (Mustjala vald) — воласць у Эстоніі на захадзе краіны на паўночным захадзе вострава Саарэмаа (Эзель) (Saaremaa, Ösel, ) у складзе павета Саарэ.
Падусільна
Падусільна (Подусільна́) — вёска ў Пэрэмышлянскім раёне Львоўскай вобласці Украіны.
Гімн Гвінеі-Бісау
Гэта наша любая краіна, парт. Esta é a Nossa Pátria Bem Amada - дзяржаўны гімн Гвінеі-Бісау. Напісаны быў заснавальнікам ПАІГК Амілкарам Кабралам на аснове мелодыі кітайскага кампазітара Сяо Хэ. Пасля атрымання Гвінеяй-Бісау незалежнасці ад Партугаліі ў 1974 годзе гэты гімн быў зацверджаны афіцыйна. Таксама ён у 1975-1996 з'яўляўся гімнам Каба-Вердэ, пакуль гэтая краіна не зацвердзіла гімнам «Песню свабоды".
Пізана (Навара)
Пізана (Pisano) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне П’емонт, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Навара.
Насельніцтва складае 770 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 385 чал./км². Займае плошчу 2 км². Паштовы індэкс — 28010. Тэлефонны код — 0322.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы Sant'Eusebio.
Каравайка
Каравайка (Plegadis falcinellus) — шырока распаўсюджаная птушка з сямейства ібісавых.
Агульная характарыстыка
Каравайка мае ў даўжыню 51-66 см, размах крылаў 80-105 см. Самка крыху меншая за самца. Дарослыя птушкі пафарбаваны ў цёмна-буры колер з бронзавым і зялёным металічным адценнем. Маладыя — бурыя без адцення, на галаве і шыі белая штрыхоўка, знікае з узростам. У палёце закругленыя крылы. Голас: ціхае, хрыпкае «крра», у гнездавы перыяд бляе як баран.
Распаўсюджанне
Каравайка распаўсюджаная ў Еўразіі, Афрыцы, Аўстраліі, Паўночнай Амерыцы. Арэал разарваны. Лакальна сустракаецца ў Паўднёвай Еўропе, Сярэдняй і Паўднёвай Азіі, на Філіпінах і некаторых астравах Малайскага архіпелага, у Афрыцы і на Мадагаскары, на Антыльскіх астравах і паўночным узбярэжжы Мексіканскага заліва.
Месцапражыванне караваек — прэсныя і слабасалёныя вадаёмы, шырокія балоты, ліманы, плыткаводдзі і заліўныя лугі.
Паўднёвыя папуляцыі аселыя, паўночныя — пералётныя. Залятае ў большасць еўрапейскіх краін, нават да ісландыі, Фінляндыі і Скандынавіі. На Беларусі рэдкі, залётны від.
Асаблівасці біялогіі
Гняздуе ў калоніі (часцей за ўсё рознавідавой). Звычайна гняздо ладзіць на заламаным трыснягу або на галінах кустоў, радзей на дрэвах. На кустах і дрэвах робіць гняздо з галінак, высланае сухім трыснягом; на заліваемых кустах і трыснягу — з напалову згнілага трыснягу, злепленага калам, унутры выкладзена зялёнымі лістамі трыснягу, а латок — сцёбламі раслін.
Яйкі (3-6) ярка-зеленаватыя або блакітнаватыя.
Іванікі (Глінкаўскі раён)
Іванікі (Ива́ники) — вёска ў Глінкаўскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Глінкаўскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з ліпеня 1941 года, вызвалена падчас Ельнінска-Дарагабужскай аперацыі ў 1943 годзе.
Крыстана Лёкен
Яна найбольш вядомая па ролі кібарга Тэрмінатрыкс у фільме «Тэрмінатар 3: Паўстанне машын» (2003). Яна з’явілася ў дзесяці эпізодах серыялу «Слова на L» (2007), які дэбютаваў у студзені на амерыканскім тэлеканале Showtime. Там яна грала каханку аднаго з галоўных герояў: Шэйна — Пэйдж Собэл.
Малашчацінкавыя чэрві
Малашчацінкавыя чэрві, алігахеты (Oligocheata) — падклас кольчатых чарвей.
Вядома каля 27 сямействаў, больш за 5 тыс. відаў. Пашыраны ўсюды, жывуць у глебе, прэсных вадаёмах, каля 200 відаў марскія. На Беларусі 8 сямействаў, больш за 60 відаў; найбольш трапляюцца, , , , , , ,.
Даўжыня ад 0,5 мм да 3 м. Цела цыліндрычнае, злёгку сплошчанае або чатырохграннае, складаецца з 5 — 600 членікаў (сегментаў), на кожным з іх (акрамя ротавага) 4 пучкі шчацінак рознай формы.
Кормяцца пераважна расліннымі рэшткамі, ёсць драпежнікі і эктапаразіты.
Пераважна гермафрадыты, некаторым уласціва бясполае і вегетацыйнае размнажэнне. Яйцы развіваюцца ў кокане. Развіццё прамое. Здольныя да рэгенерацыі.
Удзельнічаюць у мулаўтварэнні і мінералізацыі асадкаў у прэсных вадаёмах, уплываюць на структуру глеб, садзейнічаюць самаачышчэнню вадаёмаў. Некаторыя — прамежкавыя і рэзервуарныя гаспадары ўзбуджальнікаў гельмінтозаў дзікіх і свойскіх жывёл. Корм для рыб, птушак, землярыек, кратоў і інш.
Троіца (Сафонаўскі раён)
Троіца (Троица) — вёска ў Смаленскай вобласці Расіі, у Сафонаўскім раёне. Насельніцтва – 32 жыхары (2007).
Геаграфія
Размешчана ў цэнтральнай частцы вобласці за 2 км на ўсход ад горада Сафонава, на поўнач ад аўтадарогі. Уваходзіць у склад Бяленінскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупавана нямецкімі войскамі ў верасні 1941 года, вызвалена ў 1943 годзе. .
Роўна
Роўна (Рыўнэ, Рівне) — горад у заходняй частцы Украіны, на рацэ Усця. Адміністрацыйны цэнтр Ровенскай вобласці і Ровенскага раёна. Плошча 58,24 км². Насельніцтва — 244 тыс. чал. (2021).
Знаходзіцца за 307 км на захад ад Кіева. Чыгуначны вузел. Праз горад праходзяць аўтамабільныя дарогі Кіеў — Жытомір — Роўна — Дубна — Львоў — Чоп (, частка ), Роўна — Луцк — Усцілуг і Стараканстантынаў — Астрог — Здалбунаў — Роўна — Сарны — Жыткавічы (Беларусь).
Эканоміка
Прадпрыемствы машынабудавання (высакавольтная электраапаратура, станкі і інш.), хімічнай (ВА «Азот»), лёгкай, харчовай прамысловасці.
Адукацыя і навука
Навучальныя ўстановы прафесійна-тэхнічнай адукацыі:
Пратасевіцкі сельсавет
Пратасе́віцкі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Асіповіцкага раёна Магілёўскай вобласці Беларусі. Адміністрацыйны цэнтр — аграгарадок (да 2009 г. вёска) Забалацце.
Геаграфія
Пратасевіцкі сельсавет знаходзіцца ў цэнтральнай частцы Асіповіцкага раёна.