cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Людміла Іванаўна Краснадубская
Біяграфія
У лютым 1947 года савецкія спецслужбы пачалі арышты ўдзельнікаў арганізацыі, да гэтага спрычынілася тое, што да пастаўскай групы СБП увайшоў афіцэр МДБ Алег Стахоўскі, які выдаваўшы сябе за ўдзельніка антысавецкай арганізацыі падштурхоўваў да тэрарызму. Людміла Краснадубская была арыштаваная ў лютым 1947 г. і паводле артыкулу 63-I КК БССР асуджаная на 10 гадоў пазбаўлення волі ў савецкіх канцлагерах з 5-гадовым тэрмінам пазбаўлення праў. Праз цяжарнасць часова знаходзілася ў санчастцы мінскай турмы, потым была пераведзеная ў лагерную калонію «маці і дзіцяці» Хальч каля Гомеля. Далей знаходзілася ў перасылачнай турме ў Воршы, а пасля была накіраваная на этап, трапіла ў адзін з заўральскіх лагераў і працавала на лесапавале. Нейкі час знаходзілася ў лагеры ў Абезі (за 90 км ад Варкуты). Потым была перавезеная ў Казахстан і апынулася ў Каксунскім аддзяленні Долінскага садова-агародніцкага аб’яднаньня, дзе знаходзілася да вызвалення.
У сакавіку 1956 г. атрымала дазвол выехаць у Беларусь, вярнулася на радзіму і ў гэтым жа годзе выйшла замуж за Івана Галкіна, з якім пазнаёмілася яшчэ ў ГУЛАГу. Але сям’я была вымушана вярнуцца ў Казахстан праз пераследы ўладаў: «Стала ясна, што ў Беларусі ў мяне няма ніякіх перспэктываў. Беларусь савецкая мяне цураецца, як непажаданага, варожага элементу». У Казахстане запісалася на працу ў Сяміпалацінскую вобласць, а праз некалькі гадоў разам з мужам пераехала на сталае месца жыхарства ў сяло Актар Курцінскага раёна Алма-Ацінскай вобласці.
Выйшла на пенсію. Брала ўдзел у напісанні ўспамінаў для кнігі «Гарт. З успамінаў пра Саюз Беларускіх Патрыётаў».
Севераданэцк
Севераданэ́цк (Сєвєродонецьк) — горад абласнога падпарадкавання ў Луганскай вобласці Украіны, буйны індустрыяльны цэнтр. З 22 верасня 2014 года часовы адміністрацыйны цэнтр Луганскай вобласці.
Насельніцтва — на 1 студзеня 2011 года складае 110 612 чал. (гарсавет — 120 976 чал.) Плошча — 42,1 км² (гарсавет 74,6 км²) (2010). Севераданэцк — буйны прамысловы цэнтр, у ім вырабляецца 22,18 % прамысловай прадукцыі Луганскай вобласці. Вядучыя прадпрыемствы горада — ПАТ «Севераданэцкае аб’яднанне Азот», ААТ «Шклопластык», СНВА «Імпульс».
Пухачаў (гміна)
Пуха́чаў (Puchaczów) — вясковая гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Лэнчынскага павета Люблінскага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Пухачаве. Плошча гміны складае 91,71 км². Станам на 2004 год у гміне Пухачаў пражывалі 4800 чалавек, шчыльнасць — 52,3 чал./км². Адміністрацыйна падзелена на 17 салецтваў.
Нідзілі
Нідзілі́ (Нидили, Нидьили, Неджели́ , Нидьили, Ньэдьэли) — возера ў Азіяцкай частцы Расіі, у Рэспубліцы Саха (Якуція), на паўднёвым усходзе Цэнтральнаякуцкай нізіны, за 60 км ад пасёлка Сангар, у басейне ракі Вілюй.
Плошча паверхні возера 119 км². Даўжыня 33,5 км, найбольшая шырыня 6 км. Плошча вадазбору 1010 км². Катлавіна возера моцна выцягнутая. Жыўленне пераважна снегавое. Замярзае ў канцы верасня — пачатку кастрычніка, вызваляецца ад лёду ў сярэдзіне чэрвеня. У возера ўпадаюць рэкі Кюнкэй і Харыйа-Урах, выцякае рака Сіэн.
Баварска-Інгальштацкае герцагства
Баварска-Інгальштацкае герцагства (Teilherzogtum Bayern-Ingolstadt) — герцагства ў складзе Свяшчэннай Рымскай імперыі, якое існавала ў 1392—1447 гадах.
Гісторыя
Пасля смерці герцага Стэфана II у 1375 годзе тры яго сына — Іаган II, Стэфан III і Фрыдрых — сталі сумесна кіраваць Баварска-Ландсгуцкім герцагствам. У 1392 годзе яны вырашылі фармальна падзяліць уладанні. Іаган зрабіў сваёй сталіцай Мюнхен, Фрыдрых — Ландсгут, а Стэфан III атрымаў кавалак са сталіцай у Інгальштаце.
Па рашэнні імператара ў 1429 годзе пакінутае без кіраўніка Баварска-Штраўбінскае герцагства было падзелена на тры часткі, адна з якіх увайшла ў склад Баварска-Інгальштацкага герцагства.
У 1439 годзе супраць герцага Людвіга VII паўстаў яго законны спадчыннік, сын Людвіг VIII Гарбаты, які паступова заваяваў усе бацькаўскія землі і ў 1443 годзе ўзяў у палон самага Людвіга VII і яго тытул. Пасля смерці сына ў 1445 годзе Людвіг VII быў выдадзены герцагу Генрыху Ландсгуцкаму, у палоне ў якога памёр у 1447 годзе, а герцагства Баварска-Інгальштацкае было далучана да Баварска-Ландсгуцкага герцагства.
Тэрытарыяльны склад
Баварска-Інгальштацкае герцагства з'яўлялася кангламератам не звязаных з сабой тэрыторый. Асноўнай часткай герцагства з'яўляліся тэрыторыі вакол сталіцы Інгальштата і бліжэйшых гарадоў Шробенгаўзен, Айхах, Фрыдберг, Райн і Хехштэт-на-Дунаі. Апроч іх, у склад герцагства ўваходзілі наступныя гарады:
Канфін’і
Канфін'і (Configni) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Лацыё, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Рыеці.
Насельніцтва складае 708 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 31 чал./км². Займае плошчу 23 км². Паштовы індэкс — 2040. Тэлефонны код — 0746.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
Ярданаў
Ярданаў (Jordanów) — горад на поўдні Польшчы, за 65 км на поўдзень ад Кракава і за 360 км на поўдзень ад Варшавы. Уваходзіць у склад Сухскага павета Малапольскага ваяводства. Утварае гарадскую гміну, таксама з’яўляецца сядзібай вясковай гміны Ярданаў. Чыгуначная станцыя. Займае плошчу 21,03 км². Насельніцтва 5,3 тыс. чалавек.
Асуніца
Асуніца (Asūnīca) — рака ў Латвіі і Верхнядзвінскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі, правы прыток ракі Сар’янка (басейн Заходняй Дзвіны).
Даўжыня ракі — 47 км, з іх на тэрыторыі Беларусі — 11 км. Выцякае з возера Дагдас, цячэ на паўднёвы ўсход і ўпадае ў раку Сар’янка за 3,7 км на паўночны ўсход ад вёскі Ліпаўкі Верхнядзвінскага раёна. На беразе ракі размешчана латвійскае сяло Асуне. Асноўныя прытокі: Армянка, Акмінейца, Акціца, Дагдзіца, Пупальна, Барысаўская рака. Па рацэ Асуніца праходзіць участак латвійска-беларускай мяжы.
Атрошкава
Атро́шкава (, Атрошково) — вёска ва Ушацкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Сарочынскага сельсавета.
Вадзім Міхайлавіч Бразоўскі
Вадзім Бразоўскі (нар. 1 лютага 1968, Новакузнецк) — былы беларускі футбаліст (гуляў на пазіцыі абаронцы), а потым трэнер.
Клубная
Выхаванец мазырскага футбола, у савецкія часы гуляў за жодзінскае «Тарпеда». Пасля выступаў за розныя клубы Вышэйшай лігі Беларусі, некаторы час гуляў у Латвіі. У 1999 вярнуўся ў «Тарпеда», якое на той час гуляла ў Першай лізе. Скончыў кар’еру іграка ў 2002 у складзе МТЗ-РІПА.
Трэнерская
З 2003 працаваў у сістэме «Дарыды». Быў трэнерам дубля, другім трэнерам, двойчы выконваў абавязкі галоўнага трэнера (у кастрычніку-лістападзе 2006 і ў чэрвені 2007). У студзені 2008 быў прызначаны галоўным трэнерам «Дарыды».
У студзені 2013 заняў пасаду начальніка аддзела моладзевага футбола «Тарпеда-БелАЗ».
Мінскі завод шасцерняў
Мінскі завод шасцерань — прадпрыемства, якое спецыялізуецца на выпуску шасцерань для прамысловых прадпрыемстваў РБ, вытворчасць запасных частак да трактароў «Беларус». Заснаваны ў 1952 годзе ў Мінску. Першую прадукцыю даў у 1956 годзе. Генеральны дырэктар — Віталь Уладзіміравіч Шэлег.
Гісторыя
1 красавіка 1970 года завод быў перайменаваны ў Мінскі завод шасцерань.
1 верасня 1981 года завод быў перайменаваны ў Вытворчае аб’яднанне «Мінсктрактаразапчастка» з філіяламі ў Лепелі і Смалявічах.
Згодна з загадам Міністэрства прамысловасці Рэспублікі Беларусь № 5 ад 14 снежня 1994 года ВА «Мінсктрактаразапчастка» было перайменавана ў Мінскі завод шасцерань.
Загадам Міністэрства прамысловасці Рэспублікі Беларусь ад 27 красавіка 2004 года Мінскі завод шасцерань быў уведзены ў склад вытворчага аб’яднання «Мінскі трактарны завод».
У цяперашні час завод налічвае каля 1800 супрацоўнікаў.
Sericoda quadripunctata
Sericoda quadripunctata — від жукоў сямейства .
Арэал
Сустракаецца ў Еўропе і Паўночнай Азіі (без Кітая) і Паўночнай Амерыкі.
Сінд
Сінд (سندھ, Sindh, سنڌ) — адна з чатырох правінцый Пакістана і радзіма сіндхаў. Розныя культурныя і этнічныя групы пражываюць у Сіндзе, у тым ліку бежанцы з Індыі падчас набыцця Пакістанам незалежнасці, а таксама мігрантаў з іншых правінцый. Асноўныя мовы: сіндхі і сірайкі.
Геаграфія
Правінцыя знаходзіцца ў паўднёва-ўсходняй частцы краіны. На паўночным усходзе мяжуе з правінцыяй Пенджаб, на паўночным захадзе ды захадзе — з правінцыяй Белуджыстан, на захадзе і паўднёвым усходзе праходзіць мяжа з Індыяй.
Плошча правінцыі складае 140 914 км².
Адміністрацыйны падзел
У склад правінцыі ўваходзяць раёны (дыстрыкты), агульная колькасць якіх налічвае 23.
Дэмаграфія
Колькасць насельніцтва складае 35 764 539 чалавек.
Севастопальская (станцыя метро)
«Севастопальская» (Севасто́польская) — станцыя Серпухаўска-Ціміразеўскай лініі Маскоўскага метрапалітэна.
Трагедыя на стадыёне ў Порт-Саідзе
Разня на стадыёне ў Порт-Саідзе — інцыдэнт, які адбыўся 1 лютага 2012 года ў егіпецкім горадзе Порт-Саід. Падчас футбольнага матчу паміж мясцовым клубам «Аль-Масры» і каірскай камандай «Аль-Ахлі», пры ліку 3:1 на карысць «гаспадароў» на поле нечакана выбеглі заўзятары і пачалі збіваць футбалістаў клуба, які прайграў. У масавай бойцы і піханіне на выхадзе са стадыёна загінулі сама меней 73 чалавека, не меней тысячы атрымалі раненні і калецтвы. Шматлікія пацярпелыя атрымалі нажавыя раненні.
З-за інцыдэнту футбольная федэрацыя Егіпта заявіла, што адкладае на нявызначаны тэрмін усе матчы егіпецкай прэм'ер-лігі. У Каіры ўгневаныя гэтым рашэннем заўзятары падпалілі іншы стадыён, на якім павінен быў адбыцца яшчэ адзін матч таго ж тура.
Арыштавана 47 чалавек, пошук завадатараў працягваецца. У Порт-Саід уведзены армейскія падраздзяленні. Шэраг першых асоб горада адпраўлены ў адстаўку.
Петэр Альтмаер
Петэр Альтмаер (Peter Altmaier, нар., Энсдорф) — нямецкі палітык, федэральны міністр эканомікі і энергетыкі.
Біяграфія
Пасля заканчэння сярэдняй школы ў 1978 годзе, Альтмаер прайшоў ваенную службу. З 1980 года вывучаў права ў Саарскім універсітэце, які скончыў у 1985 годзе. 1985—1987 навуковы супрацоўнік на кафедры канстытуцыйнага і міжнароднага права ва Універсітэце зямлі Саар, у 1988—1990 гадах — навуковы супрацоўнік Еўрапейскага інстытута Саарскага ўніверсітэта, з 1990 года афіцыйны прадстаўнік Еўрапейскай камісіі, у той час як з 1993 па 1994 гады займаў пост сакратара Адміністрацыйнай камісіі генеральнай абароны працоўных-мігрантаў ЕС.
У 1974 годзе ўступіў у Моладзевы саюз Германіі, а ў 1976 годзе ў ХДС.
Член парламента з 1994 года. У 2004—2005 гадах — саветнік фракцыі ХДС/ХСС, лістапад 2005 года па кастрычнік 2009 года парламенцкі статс-сакратар Федэральнага міністэрства ўнутраных спраў, з 27 кастрычніка 2009 года першы парламенцкі сакратар. З 22 мая 2012 па 17 снежня 2013 — федэральны міністр па ахове навакольнага асяроддзя, аховы прыроды і ядзернай бяспекі. З 17 снежня 2013 па 14 сакавіка 2018 года — кіраўнік ведамства федэральнага канцлера і федэральны міністр па асаблівых даручэннях.
З кастрычніка 2017 па сакавік 2018 года выконваючы абавязкі міністра фінансаў. З 14 сакавіка 2018 г. міністр эканомікі і энергетыкі.
Эйр (возера)
Возера Эйр (Lake Eyre) — у рэдкія выпадкі свайго напаўнення з'яўляецца найбуйнейшым возерам Аўстраліі і самой нізкай яе кропкай — 20 м ніжэй за ўзровень мора. Гэта цэнтральная кропка шырокага басейна возера Эйр.
Возера названа ў гонар англічаніна, даследчыка Аўстраліі Эдварда Джона Эйра, які першым знайшоў яго ў 1840 годзе. У 2012 возеру была афіцыйна вернута абарыгенная назва Kati Thanda — так называе возера племя арабана.
Возера размешчана ў пустыні цэнтральнай Аўстраліі, у паўночнай частцы штата Паўднёвая Аўстралія. Басейн возера Эйр уяўляе сабой замкнёную сістэму, навакольнае ложа возера, ніжняя частка якога запаўняецца засоленым шчыльным пластом глебы з-за сезоннага выпарвання захопленых вод. Нават у сухі сезон у Эйры застаецца крыху вады, якая звычайна збіраецца ў невялікіх азёрах, утвораных на салёным высмаглым ложы возера. Падчас сезону дажджоў рэкі з паўночнага ўсходу Квінслэнду цякуць у бок возера. Колькасць вады, якая прыносіцца мусонамі, вызначае, ці дойдзе вада да возера, і калі так, то наколькі глыбокім будзе возера. На возеры таксама бываюць невялікія і сярэдняга памеру паводкі з-за ліўняў, што выпадаюць на навакольных тэрыторыях.
На возеры ёсць яхт-клуб.
Усольцаў
Усольцаў — прозвішча.
Сіндыкат
Сіндыкат (ад грэч. Syndikos — які дзейнічае разам) — тэрмін, першапачаткова які адносіцца да трэйд-юніёнаў (прафесійных саюзаў). У больш позні час сіндыкат - гэта арганізацыйная форма манапалістычнага аб'яднання, пры якой увайшоўшыя ў яго кампаніі губляюць камерцыйную збытавую самастойнасць, але захоўваюць юрыдычную і вытворчую свабоду дзеянняў. Іншымі словамі, у сіндыкаце збыт прадукцыі, размеркаванне заказаў ажыццяўляецца цэнтралізавана.
Баварска-Ландсгуцкае герцагства
Баварска-Ландсгуцкае герцагства (Teilherzogtum Bayern-Landshut) — герцагства ў складзе Свяшчэннай Рымскай імперыі, якое існавала ў 1353—1503 гадах.
Гісторыя
Калі ў 1347 годзе памёр імператар Людовік IV, то спачатку яго пяцёра сыноў кіравалі яго ўладаннямі сумесна, а затым, па Ландсбергскаму дагавору 1349 года, спадчына была падзелена. Стэфан, Вільгельм і Альбрэхт сталі сумесна кіраваць Ніжняй Баварыяй і Нідэрландамі. Праз чатыры гады спадчына было падзелена далей, і па Рэгенсбургскаму дагавору 1353 года Стэфан атрымаў новастворанае герцагства Баварыя-Ландсгут. У 1363 годзе Стэфан стаў таксама і герцагам Верхняй Баварыі, якоя ў выніку была далучана да Баварыі-Ландсгут.
Пасля смерці Стэфана тры яго сына кіравалі герцагствам сумесна да 1392 года, калі яно было падзелена зноў, вылучыўшы асобныя герцагствы Баварыя-Мюнхен і Баварыя-Інгальштат.
Па рашэнні імператара ў 1429 годзе пакінутае без кіраўніка Баварска-Штраўбінскае герцагства было падзелена на тры часткі, адна з якіх увайшла ў склад Баварска-Ландсгуцкага герцагства. У 1447 годзе да Баварыі-Лансхут было далучана Баварска-Інгальштацкае герцагства.
У 1505 годзе пасля вайны за ландсгуцкую спадчыну Баварска-Ландсгуцкае герцагства было падзелена паміж Баварска-Мюнхенскім герцагствам і новаствораным герцагствам Пфальц-Нойбург.
Пуцк (гміна)
Пуцк (Puck) — вясковая гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Пуцкага павета Паморскага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Пуцку. Плошча гміны складае 243,29 км². Станам на 2014 год у гміне Пуцк пражывалі 25 183 чалавекі, шчыльнасць — 103,5 чал./км². Адміністрацыйна падзелена на 27 салецтваў.
Acricotopus
Acricotopus — род двухкрылых сямейства.
Чартанаўская (станцыя метро)
«Чартанаўская» (Черта́новская) — станцыя Серпухаўска-Ціміразеўскай лініі Маскоўскага метрапалітэна.
Псалом 6
Псалом 6 адносіцца да ліку каяльных (пакутных) псалмоў, якія прысвечаны прызнанню грахоў і пакаянню. Аўтарства прыпісваецца Давіду.
Ян Стэфан Тызенгаўз
Вялікі пісар ВКЛ у 1699—1714, ваявода мсціслаўскі з 1714, маршалак Трыбунала ВКЛ у 1716 і 1720. Быў таксама старостам купішскім і дыяменцкім.
Сям’я
Сын новагародскага ваяводы Стэфана Тызенгаўза і Барбары Шэмет, дачкі слонімскага падкаморага Габрыэля Шэмета. Ажаніўся з Аленай Войнай-Ясянецкай, дачкой новагародскага кашталяна Аляксандра Войны-Ясянецкага. Пакінуў дзяцей Тэрэзу (жонка віцебскага ваяводы Марцыяна Міхала Агінскага), пянянскага старосту Стэфана і купішскага старосту Бенедыкта.
Вуліца 11 Ліпеня (Полацк)
Вуліца 11 Ліпеня — вуліца ў мікрараёне Лазоўка на поўначы Полацка. Названа ў гонар заняцця Мінска Чырвонай Арміяй 11 ліпеня 1920 года падчас Польска-савецкай вайны.
Рыжскі мірны дагавор (1921)
Рыжскі мірны дагавор 1921 — пагадненне пра спыненне савецка-польскай вайны 1919—1921 гадоў і нармалізацыю адносін. Заключаны 18 сакавіка 1921 у Рызе паміж РСФСР і УССР з аднаго боку і Польшчай з другога.
Перадгісторыя
Савецка-польская вайна была развязана Польшчай пры актыўнай матэрыяльна-ваеннай падтрымцы краін Антанты. Яшчэ з канца 1918 г. кіруючыя колы Польшчы спрабавалі захапіць памежныя з ёй тэрыторыі Беларусі, Украіны і Літвы. Польшча не прызнавала ССРБ і БНР як суб’ект міжнароднага права. Для барацьбы з польскімі войскамі ў лютым 1919 г. савецкае камандаванне ўтварыла Заходні фронт. Адначасова ўрады ССРБ, Літоўска-Беларускай ССР і РСФСР неаднойчы прапаноўвалі польскаму ўраду «вырашыць палюбоўна і міралюбіва ўсе спрэчныя і тэрытарыяльныя пытанні». Аднак Польшча не адказвала на іх заклікі. Імкнучыся да тэрытарыяльных захопаў беларускіх, украінскіх і літоўскіх зямель, польскія войскі ў 2-й палове лютага 1919 г. пачалі наступаць у раёне Коўна—Гродна і ў напрамках Баранавічы, Пінск. 21 красавіка 1921 г. яны захапілі Вільню, а 8 жніўня — Мінск. СНК РСФСР спрабаваў дасягнуць мірнага пагаднення з Польшчай за кошт значных тэрытарыяльных уступак — аж да р. Бярэзіна, на якой стабілізаваўся фронт. Але яго прапановы былі адхілены. Польскія кіруючыя колы хоць і не разлічвалі на большыя тэрытарыяльныя захопы, аднак выконвалі свае абавязацельствы перад саюзнікамі і прымалі актыўны ўдзел у спробе задушыць савецкую уладу.
22 снежня 1919 г. нарком замежных спраў РСФСР Г. В. Чычэрын накіраваў польскаму ўраду Л. Скульскага ноту з прапановай тэрмінова пачаць перагаворы аб міры. Але адказу савецкі бок не атрымаў, таму што гэта жыццёва важнае для Польшчы пытанне вырашалася заходнімі дзяржавамі, для чаго міністр замежных спраў Польшчы С. Патэк выязджаў у Лондан і Парыж. Падтрымліваючы Польшчу як элемент Версальскай сістэмы і сілу, што супрацьстаяла бальшавікам і савецкай уладзе, краіны Антанты стрымана ставіліся да яе імкнення захапіць землі Беларусі, Украіны і Літвы, бо лічылі іх тэрыторыяй Расійскай дзяржавы.
Каб пазбегнуць працягу вайны з Польшчай, СНК РСФСР 28 студзеня 1920 г. выступіў з заявай «Аб асновах савецкай палітыкі і адносінах з Польшчай». У ёй гаварылася, што «чырвоныя войскі не пераступяць цяперашняй лініі Беларускага фронту, якая праходзіць паблізу наступных пунктаў: г. Дзвінск, г. Дрыса, г. Дзісна, г. Полацк, г. Барысаў, м. Парычы, ст. Пціч, ст. Белакаровічы». Гэта была 5-я мірная прапанова савецкага ўрада, у якой прапаноўвалася ўсе пытанні вырашаць шляхам перагавораў. У аснову перагавораў аб заключэнні міру польскі ўрад паклаў патрабаванне, узгодненае з дзяржавамі Антанты, аб аднаўленні Рэчы Паспалітай. Гэта ідэя была сфармулявана ў праекце мірнага дагавора паміж Польшчай і Расіяй, які быў прапанаваны ў сакавіку 1920 польскім бокам. У адпаведнасці з ім Савецкая Расія павінна была адмовіцца ад усякіх правоў на тэрыторыю, што ўваходзіла ў склад Рэчы Паспалітай у межах 1772 г., і прызнаць той рэжым, які ўсталюе Польшча.
У пастанове польскага ўрада ад 8 сакавіка 1920 г. аб пазіцыі Польшчы на мірных перагаворах з РСФСР катэгарычна заяўлялася, што «неабходна адмовіцца ад планаў утварэння беларускай дзяржавы, саюзнай з Польшчай» Гродзеншчына і Віленшчына без якіх-небудзь умоў павінны быць уключаны ў склад Польшчы. Толькі на тэрыторыі Мінскай губерні і на ўсход ад яе меркавалася зрабіць беларускім арганізацыям уступкі «ў галіне самакіравання і культуры». Савецкая Расія не магла пагадзіцца з такімі ўмовамі і зноў прапанавала польскаму ўраду спыніць ваенныя дзеянні на ўсім польска-савецкім фронце і пачаць мірныя перагаворы ў нейтральнай дзяржаве — Эстоніі або ў Петраградзе, Маскве ці Варшаве. Урад Польшчы настойваў на правядзенні іх толькі ў Барысаве і без устанаўлення перамір’я. Савецкі ўрад не пагаджаўся з гэтым.
8 красавіка 1920 г. народны камісар замежных спраў РСФСР накіраваў ноту ўрадам Вялікабрытаніі, Францыі і Італіі з прапановай схіліць Польшчу да мірных перагавораў. Але адказу не атрымаў. Польскае кіраўніцтва прыняло рашэнне пра далейшае наступленне на ўсходзе. Сітуацыя рэзка змянілася пасля ліпеньскага наступлення РСЧА, калі былі вызвалены Кіеў, Мінск і войскі паступова прасоўваліся на захад. Польскі ўрад 6 ліпеня звярнуўся да краін Антанты за садзейнічаннем хутчэйшаму заключэнню міру з РСФСР. Становішча Польшчы абмяркоўвалася ў ліпені 1920 г. на канферэнцыі ў Спа, якая прызнала ваенныя магчымасці польскай дзяржавы катастрафічнымі.
Вялікабрытанія на працягу савецка-польскай вайны неаднаразова рабіла захады па спыненню вайны і выпрацавала прапановы па размежаванню, — «лінія Керзана» павінна была ўсталяваць усходнюю граніцу Польшчы па мяжы рассялення палякаў, з аднаго боку, і беларусаў і ўкраінцаў, з другога. Аднак нота Керзана па сутнасці была ультыматумам Савецкай Расіі і таму роля Вялікабрытаніі як пасрэдніка была адвергнута. У ноце ў адкаэ Чычэрын падкрэсліў, штоо РСФСР згодна нават «на больш выгадную для польскага народа тэрытарыяльную граніцу», у прыватнасці ў раёне Беластока і Холма. 22 ліпеня міністр замежных спраў Польшчы Я. Сапега накіраваў ноту Чычэрыну, у якой прапанаваў тэрмінова пачаць перагаворы. Адначасова начальнік Генштаба польскай арміі звярнуўся да вярхоўнага камандавання РСЧА з прапановай спыніць ваенныя дзеянні. Урад РСФСР пагадзіўся на перагаворы. Іх планавалася пачаць 30 ліпеня 1920 г. у Баранавічах. 31 ліпеня былі вызначаны савецкія ўмовы мірных перагавораў з Польшчай. Расія адмаўлялася ад англійскага пасрэдніцтва і перагавораў з Польшчай да паражэння Чырвонай Арміі пад Варшавай у жніўні 1920, якое прывяло да пералому ў вайне і, урэшце, перамогі Польшчы.
Прадугледжвалася ўстанаўленне перамір’я і граніцы па «лініі Керзана», скарачэнне польскай арміі да 50 тыс. чал., узбраенне рабочых, правядзенне аграрнай рэформы і інш. У той жа дзень на занятай ад польскіх войск тэрыторыі Беларусі была паўторна абвешчана незалежная Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка Беларусі. У Дэкларацыі адзначалася, што рэспубліка «вызначае сваю заходнюю граніцу па этнаграфічнай граніцы паміж Беларуссю і буржуазнымі дзяржавамі, якія прымыкаюць да яе». 3 жніўня Вялікабрытанія накіравала ноту ўраду РСФСР, у якой патрабавала спыніць наступленне савецкіх войск на этнічных граніцах Польшчы. У адказ у ноце ўрада РСФСР сцвярджалася гатоўнасць весці перагаворы непасрэдна з Польшчай. 7 жніўня польскі ўрад пагадзіўся на перагаворы з савецкім бокам. Але 10 жніўня адмовіўся ад іх, бо савецкія ўмовы быццам бы парушалі суверэнітэт Польшчы і дапускалі ўмяшанне ў яе ўнутраныя справы.
Наступленне РСЧА ў 1-й палове жніўня 1920 г. і перанясенне фронту пад Варшаву змянілі намеры аб заключэнні міру. Палітбюро ЦК РКП(б) паставіла перад РСЧА задачу «разбіць панскую Польшчу», зрабіць яе савецкай і тым самым разбурыць версальскую сістэму, у якую Польшча ўваходзіла адным з асноўных элементаў. Аднак паражэнне РССЧА ў бітве на Вісле пад Варшавай прывяло да пералому ў вайне на карысць Польшчы. У новых умовах У. І. Ленін і палітычнае кіраўніцтва РСФСР дзеля заключэння міру гатовы былі ісці на значныя тэрытарыяльныя ўступкі.
Перамовы
Перагаворы пачаліся ў Мінску 17 жніўня 1920 г., калі польская армія перайшла ў контрнаступленне. У хуткім часе яны былі перанесены ў Рыгу. Пытанні аб папярэдніх умовах міру і тэрытарыяльных уступках Польшчы абмяркоўваліся на самым высокім узроўні савецкага кіраўніцтва — асноўныя палажэнні прэлімінарнага міру разгледжаны 22 верасня на IX канферэнцыі РКП(б). На наступны дзень Усерасійскі ЦВК прыняў заяву аб асновах пагаднення паміж РСФСР і Польшчай. У ёй падкрэслівалася, што РСФСР «безумоўна і без усякіх абмежаванняў прызнавала незалежнасць і суверэннасць Польшчы, Украіны, Беларусі, Літвы» і прапаноўвала пацвердзіць незалежнасць Беларусі, Украіны і Літвы. Была прапанавана граніца па р. Шчара, Агінскім канале, рэках Ясельда, Стыр і далей па граніцы паміж Расіяй і Галіцыяй. Ленін раіў савецкай дэлегацыі на мірных перагаворах, каб у выпадку неабходнасці яна ішла далей насустрач патрабаванням Польшчы. У верасні 1920 польская дэлегацыя атрымала сакрэтную дырэктыву ад Савета абароны дзяржавы — «дагавор павінен увасобіць ідэю заканчэння векавой барацьбы паміж Польшчай і Расіяй за спрэчныя землі».
Перагаворы працягваліся з 21 верасня 1920 г. у Рызе. 25 верасня Польшча прызнала паўнамоцтвы дэлегацыі Украінскай ССР. Аднак дэлегацыя Беларускай ССР такога прызнання з польскага боку не атрымала, хоць і была ў Рызе з 18 верасня. Расійска-ўкраінская дэлегацыя прапанавала праект перамір’я і прэлімінарных умоў міру. Да пачатку кастрычніка польскія войскі энаходзіліся на лініі воз. Нарач—мяст. Койданава—в. Случ—Князь. Урад РСФСР настойваў на тэрміновым заключэнні дагавора, каб не рыхтавацца да зімовай ваеннай кампаніі. ольская дэлегацыя прапанавала устанавіць ўсходнія граніцы Беларусі па лініі этнаграфічнага рассялення беларусаў, а заходнія прыкладна па лініі Керзана, вывесці савецкія і польскія войскі на 25 вёрст ад устаноўленых межаў і самавызначэнне Беларусі на аснове плебісцыту, г. зн. стварэнне буфера паміж Польшчай і Расіяй. Расійскі бок гэты варыянт не задаволіў. 12 кастрычніка падпісаны дагавор аб перамір’і і прэлімінарных умовах міру. Перамір’е на фронце наступіла 19 кастрычніка. Прэлімінарны мір быў вынікам кампрамісу — Польшча атрымлівала захопленыя амаль палову Беларусі і частку Украіны. Пад націскам польскіх дыпламатаў у 1-м артыкуле дагавора было запісана: «Расія і Украіна адмаўляюцца ад усякіх правоў і дамаганняў на землі, якія размешчаны на захад ад гэтай граніцы». У артыкулах дагавора былі замацаваны тэрытарыяльныя, ваенныя, палітычныя і эканамічныя пытанні бакоў, якія вялі перагаворы. Дагавор меў палажэнні аб узаемным прызнанні незалежнасці Беларусі і распаўсюджанні на яе ўсіх абавязацельстваў і правоў, якія прадугледжваліся дагаворам. Беларускія дэлегацыі ні ад БССР, ні ад БНР не ўдзельнічалі ў падрыхтоўцы і падпісанні дагавора. Рада і ўрад БНР настойліва дамагаліся ўдзелу ў польска-расійска-ўкраінскіх перагаворах.
10 красавіка Савету паслоў у Парыжы, кіраўнікам знешнепалітычных ведамстваў РСФСР і Польшчы была накіравана тэлеграма, у якой ставілася пытанне аб удзеле дэлегацыі БНР у мірных перагаворах. У адным з 26 мемарандумаў, накіраваных да сярэдзіны лютага 1921 г. урадам вядучых еўрапейскіз дзяржаў, В. Ластоўскі заяўляў, што «ні Расія, ні Польшча не правамоцны гаварыць аб будучыні Беларусі». Але краіны Антанты не прыслухаліся да голасу кіраўніка ўрада БНР — іх сімпатыі былі на баку Польшчы. Аднак не толькі Польшча выступала супраць удзелу беларускіх дэлегацый у перагаворах. Расійскае кіраўніцтва таксама не было зацікаўлена ў тым, каб у перамовах удзельнічалі прадстаўнікі Беларусі і з боку БССР, і з боку БНР. Бо ў Рызе магла ўзнікнуць сітуацыя (паводле сцвярджэння Чычэрына), калі беларуская дэлегацыя (у любым складзе) магла разбурыць дыпламатычныя камбінацыі не толькі РСФСР, у складзе якой заставаліся этнічныя беларускія землі Віцебшчыны, Магілёўшчыны і Гомельшчыны, але і Польшчы, якая адмаўляла неабходнасць вяртання да БССР «польскай і літоўскай Беларусі». У сувязі з гэтым ВРК БССР яшчэ 10 верасня 1920 г. выдаў РСФСР мандат на вядзенне мірных перагавораў з Польшчай. Кіраўнік расійскай дэлегацыі на перагаворах А. А. Ёфэ лічыў мэтазгодным, каб прадстаўнік Беларусі прысутнічаў у Рызе ў якасці «кансультанта ці эксперта». Кіраўнік дэлегацыі БССР А. Р. Чарвякоў, які ў 2-й палове верасня—пачатку кастрычніка 1920 г. быў у Рызе, ставіў перад Іофе пытанне аб допуску беларускай дэлегацыі на перагаворы, але Іофе адмовіў ёй у гэтым, спаслаўшыся на ўказанні ЦК РКП(б). Пасля чаго Чарвякоў пісаў у Мінск, «што Беларусь у перагаворах удзелу не прымае ні пад якім выглядам», бо яе падзел ужо прадвырашаны, а яго «добрае беларускае імя будзе скампраметавана навекі». Другі Усебеларускі з’езд Саветаў, разгледзеўшы пытанне аб удзеле БССР у Рыжскіх перагаворах, пацвердзіў мандат ВРК БССР з пашырэннем яго прадстаўнічых паўнамоцтваў. Размова ішла аб праве «ўстанаўлення ад імя ССРБ граніц, заключэння міру і звязаных з заключэннем міру дагавораў эканамічных, аб абмене ваеннапалоннымі і іншых». З’езд ратыфікаваў дагавор аб перамір’і і пралімінарных умовах міру.
Умовы дагавора
Рыжскі мірны дагавор быў падпісаны дэлегацыямі Польшчы, РСФСР і УССР у Рыжскім палацы Шварцкопф на польскай, рускай і ўкраінскай мовах. Ад імя Савецкай Беларусі дагавор падпісала РСФСР, што і было адзначана ў яго прэамбуле. Ён складаўся з 26 артыкулаў і 10 дадаткаў. Рыжскі мірны дагавор узаконіў захоп Польшчай значнай часткі беларускіх і ўкраінскіх зямель. Дэмакратычны прынцып права беларускай нацыі на нацыянальна-тэрытарыяльнае самавызначэнне ў этнічных межах з маўклівай згоды вядучых еўрапейскіх краін быў праігнараваны польскім бокам. РСЧА і савецкая дыпламатыя не змаглі адстаяць справядлівыя этнічныя межы Беларусі. Прыняўшы польскія ўмовы міру, савецкі ўрад Расіі не змог абараніць пракламаваныя ім прынцыпы нацыянальна-дзяржаўнага самавызначэння народаў і адстаяць асноватворныя палажэнні міжнароднай падітыкі. Дагаворныя бакі пацвердзілі незалежнасць БССР. Згодна з 2-м артыкулам дагавора савецка-польская граніца ўстанаўлівалася значна далей на усход ад «лініі Керзана». Да Польшчы адыходзіла Заходняя Беларусь, тэрыторыя якой складала 113 тыс. км з насельніцтвам 4,6 млн чал. (1931). Паводле дагавора бакі абавязваліся паважаць дзяржаўны суверэнітэт адзін аднаго, адмаўляліся ад умяшання ва ўнутраныя справы, варожай прапаганды, пагаджаліся не дапускаць на сваіх тэрыторыях утварэння і знаходжання арганізацый і груп, дзейнасць якіх магла быць скіравана супраць аднаго з бакоў. Польшча абавязвалася прадаставіць беларусам, рускім і ўкраінцам усе правы, якія забяспечвалі б свабоднае развіццё культуры, мовы і веравызнання. Такія ж правы прадастаўляліся палякам на тэрыторыі РСФСР, БССР і УССР. Бакі ўзаемна адмаўляліся ад патрабаванняў вярнуць расходы і страты, панесеныя ў час вайны. Кожны з бакоў прадастаўляў грамадзянам поўную амністыю за палітычныя злачынствы. РСФСР і УССР пагадзіліся вярнуць Польшчы розныя ваенныя трафеі, вывезеныя з Польшчы са студзеня 1772 г., а таксама архівы, бібліятэкі і іншыя культурныя каштоўнасці, вывезеныя з Польшчы ў Расію ў час Першай сусветнай вайны. Польшча вызвалялася ад адказнасці за даўгі і іншыя абавязацельствы былой Расійскай імперыі. Расія павінна была выплаціць Польшчы 30 млн руб. золатам за ўклад апошняй у расійскую эканоміку. У далейшым савецкія выплаты па дагаворы рабіліся інструментам міжнароднага ціску, напрыклад, пры спробе заключэння савецка-польскіх гандлёвых пагадненняў (1925 г.) .Дыпламатычныя адносіны паміж дзяржавамі ўстанаўліваліся неадкладна пасля падпісання дагавора. Дадаткі да дагавора рэгулявалі эканамічныя і прававыя пытанні. Дагавор падпісалі ад імя РСФСР, БССР і УССР Іофе, Я. Ганецкі, Э. І. Квірынг, Ю. М. Кацюбінскі, Л. Л. Абаленскі, ад урада Польшчы — Я. Домбскі, С. Каўзік, Э. Ляховіч, Г. Страсбургер, Л. Васілеўскі. Дагавор быў ратыфікаваны Прэзідыумам Усерасійскага ЦВК 14 красавіка 1921 г., Ю. Пілсудскім на падставе паўнамоцтваў, дадзеных сеймам, — 16 красавіка 1921 г., ЦВК УССР — 17 красавіка 1921 г. Абмен ратыфікацыйнымі граматамі адбыўся ў Мінску 30 красавіка 1921 г. Усходнюю граніцу Польшчы, вызначаную дагаворам, дзяржавы Антанты афіцыйна прызналі толькі ў 1923 г.
Эпілог
Польскі і савецкі ўрады РСФСР, УССР і БССР сістэматычна парушалі абавязацельствы не весці варожую прапаганду, не дапускаць на сваіх тэрыторыях утварэння і знаходжання арганізацый і груп, дзейнасць якіх была скіравана супраць дзяржаў, што падлісалі дагавор. Польскія ўлады ўстанавілі ў Заходнея Беларусі жорсткі рэжым сацыяльнага, нацыянальнага і рэлігійнага прыгнёту. Дагавор дзейнічаў да пачатку Другой сусветнай вайны і ўз’яднання Зах Беларусі з БССР.
Рэакцыя
Супраць падрыхтоўкі і падпісання дагавора катэгарычна выступілі Беларуская партыя сацыялістаў-рэвалюцыянераў (БПС-Р), кіраўніцтва БНР, а таксама прадстаўнікі нацыянальнай інтэлігенцыі БССР. 25 сакавіка 1921 г. урад БНР прыняў зварот «Усяму культурнаму свету», у якім падпісанне дагавора характарызавалася як ганебны праступак і «кашмарная насмешка над дэмакратыяй і яе ідэаламі». Урад БНР заявіў, што дагавор ніколі не будзе прызнаны беларускім народам і ён «будзе бароцца да канца за сваю незалежнасць і непадзельнасць». У адозве ЦК БПС-Р «Да лепшых сыноў польскай нацыі» прагрэсіўныя дэмакраіычныя сілы Польшчы заклікаліся да выступлення супраць несправядлівага ў адносінах да Беларусі міру. У ёй празорліва гаварылася: «Ведайце і памятайце, што раскрыжаваны вамі беларускі народ уваскрэсне, але толькі ганьба няпраўды і крыві ляжа на вас і сыноў вашых». Напярэдадні падпісання дагавора ЦБ КП(б)Б санкцыянавала рэпрэсіі Надзвычайнай камісіі (ЧК) супраць БПС-Р, якая выступала за аднаўленне БССР на ўсёй этнічнай тэрыторыі. У БССР былі арыштаваны 860 актывістаў партыі беларускіх эсэраў і больш за 60 дзеячаў Беларускай сацыял-дэмакратычнай партыі і Беларускай партыі сацыялістаў-федэралістаў. Першая Усебеларуская канферэнцыя (1921 г., Прага) прыняла рэзалюцыю «Аб Рыжскім трактаце». У ёй гаварылася, што беларускі народ вёў, вядзе і будзе весці змаганне за незалежнасць і непадзельнасць Беларусі. Усе актыўныя беларускія сілы заклікаліся да рашучай рэвалюцыйнай барацьбы супраць падзелу Беларусі, ворагам беларускага народа лічыўся кожны, хто згодзіцца прызнаць дагавор. Рыжскі мір не прызнала і Другая Усебеларуская канферэнцыя (1925 г., Берлін). На грабежніцкі дагавор адгукнуліся разам з палітычнымі дзеячамі і беларускія пісьменнікі Я. Купала, Я. Колас, У. Дубоўка, А. Дудар. Яны выступілі ў друку з творамі, якія асуджалі яго. — пісаў вядомы беларускі навуковец і нацыянальны дзеяч Аркадзь Смоліч.
Паляванне
Палява́нне — пошук і пераслед дзікіх звяроў і птушак з мэтаю іх здабычы, дзеля футра, дзічыны і г.д. У сярэднявеччы выдзялялі ло́вы — паляванне без кідальнай зброі.
Старажытнасць
Першабытны чалавек выкарыстоўваў для палявання тыя ж прылады, што служылі яму для самааховы і здабывання каранёў (камяні, палкі, драўляныя дубіны, завостраныя на агні ствалы маладых дрэўцаў, крамянёвыя секачы, пазней — дроцікі, дзіды, рагаціны, нажы). 3 такой зброяй паляванне было магчымым пры непасрэдным сутыкненні са зверам і патрабавала калектыўных форм і розных спосабаў палявання, заснаваных на веданні нораву, звычак, паводзін звяроў, паляванне вызначалася сукупнасцю традыцыйных прыёмаў высочвання і здабывання дзічыны і залежала ад сродкаў паляўніцтва. Спосабы палявання сфарміраваліся на працягу каменнага веку. Менавіта адтуль вядуць пачатак такія спосабы палявання, як высочванне, трапленне, падыход, пад’езд, подпуск (сежа), аблава з нагонкай. На эпоху палеаліту прыпадае і вынаходніцтва самалоўных прыстасаванняў.
Найбольш пашыранай і здабычлівай была аблава з нагонкай, якая існуе і ў наш час пры паляванні на ласёў, дзікоў і ваўкоў. У адрозненне ад далёкага мінулага гучкі (клікуны, загоншчыкі) гоняць цяпер звяроў не ў дрыгву і глыбокія яры са стромкімі схіламі, а на лінію расстаўленых пэўным чынам стралкоў. Жыццяздольнай аказалася аблога, ці аблава са сцяжкамі (чырвонымі стужкамі, у мінулым — пучкамі разнаколерных пёраў, прывязаных на адлегласці не больш метра да шматкіламетровага шнура, якім ашнуроўвалі дзялянку лесу з загадзя высачанымі ваўкамі або лісамі). Аблога бывае разамкнутай, калі гучкі з шумам гоняць звяроў на стралкоў, і самкнутай, калі паляўнічыя размяшчаюцца па ўсім перыметры аблогі, уздоўж шнура. Апошні варыянт палявання называецца катлом. На дробных звяроў, пераважна зайцоў, палявалі катлом і без папярэдняга ашнуроўвання — паляўнічыя абкружалі пэўную дзялянку поля і, пакрысе звужаючы круг, стралялі ўспуджаных звяроў.
Сярэднявечча і Новы час
Здаўна вядомы і неактыўныя спосабы палявання, заснаваныя на выкарыстанні самалоўных прылад і прыстасаванняў: лоўчых ям, петляў са скураных паскаў і сухажылля і інш. Асноўнай старажытнай зброяй палявання быў лук, з XII ст. пашырыўся ўдасканалены лук — куша (арбалет) з кольбай, ложай і механічным напінаннем цецівы, што павялічыла магчымасць актыўнага палявання. У X — XIV ст. паляванне у Беларусі належала значная роля. На Полаччыне, Віцебшчыне і Тураўшчыне асноўным аб’ектам палявання былі тур і зубр, ля Ваўкавыска — дзік, у Пагарынні — бабёр, у ваколіцах Клецка — казуля. Для палявання выкарыстоўваліся ўсе віды наступальнай і абарончай зброі: лукі, кушы, коп’і, дзіды, дроцікі, рагаціны, сякеры, чаканы, шаблі, нажы, кісцяні. Коп’і і дроцікі кідалі наводмаш з бягу ці нагнаўшы звера верхам, дзіды і рагаціны выкарыстоўвалі пры паляванні на буйных звяроў, асабліва мядзведзя. Пашыраным было паляванне разнастайнымі самаловамі, пасткамі (ступіца, ступа, торгала, ашчэп, ваўкоўня, трызубец), сеткамі (лятуха, звон, шацёр, плат, стажок, раз’езд), петлямі, сіламі (пружок, панажы, кола), з XVIII ст. — капканамі саматужнай і фабрычнай вытворчасці. У сярэднявеччы папулярным было паляванне з сабакамі ці сокаламі. У XV — XVII ст. для палявання выкарыстоўвалі сабак-хартоў, якія даганялі і душылі звера, гончых, якія гналі звера з брэхам, выжлаў, якія нюхам адшуквалі птушак і ўзнімалі іх, а потым знаходзілі і прыносілі здабычу, ямнікаў (таксаў), з якімі палявалі на норнага звера. Сакалінае паляванне з «белазорамі» і «балабанамі» было выключнай прэрагатывай караля і магнатаў. 3 канца XV — пачатку XVI ст. пашырылася паляванне з агнястрэльнай зброяй (напачатку сярод прадстаўнікоў пануючых класаў, з сярэдзіны XVI ст. — і сярод сялян). Да канца XIX ст. карысталіся шомпальнымі стрэльбамі: ручніцамі, губчастымі («звярынымі» і «птушынымі»), крамянёвымі («крамзелямі» і «сакалоўкамі»), аднаствольнымі, пазней двух-ствольнымі дубальтоўкамі («пістонаўкамі»), у канцы XIX — пачатку XX ст., «бярданкай» — стрэльбай з зарадамі патроннага тыпу. Паляванне з агнястрэльнай зброяй і адсутнасць дзейснага кантролю прывялі да масавага знішчэння многіх відаў жывёл, асобныя з якіх звяліся канчаткова (тур, зубр, тарпан і іншыя). Паляванне насіла характар варварскай забавы прывілеяваных асоб і стала амаль недаступным для астатніх. Напрыклад, у 1860 годзе цар Аляксандр II і яго світа за 2 дні знішчылі ў Белавежскай пушчы 28 зуброў, 23 дзікі, 36 казуляў і шмат іншых звяроў. Для загону звяроў, акрамя егераў і аб’ездчыкаў, было мабілізавана больш за 2 тысячы сялян, якія 3 тыдні заганялі звяроў у загарадзь. У час палявання цара Мікалая II за 2 тыдні забіта 40 зуброў, 53 алені, 26 рысей, 36 ланей, 325 казуляў, 138 дзікоў, 51 ліс і інш.
Паляванне на Беларусі
Сучаснае паляванне на Беларусі істотна адрозніваецца ад старажытнага, маючы спартыўна-аматарскі характар. Паляванне дазволенае толькі членам таварыстваў паляўнічых і рыбаловаў у паляўнічы сезон па пуцёўках або ліцэнзіях, у вызначаных для палявання паляўнічых угоддзях.
Васіль Міхайлавіч Чабатароў
Васіль Міхайлавіч Чабатароў (, в. Гаўрылаўка, Рузаеўскі раён, Какчэтаўскай вобласць —, Бобр, Крупскі раён) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1945).
Біяграфія
У Чырвонай Арміі з 1941 года. На фронце з 1942 года, быў снайперам і намеснікам палітрука роты. З ліпеня 1943 года — оперупаўнаважаны аддзела контрразведкі «Смерш» танкавай брыгады.
27 ліпеня 1944 года з мэтай захопу пераправы цераз ракі Бобр з батальёнам прарваўся ў тыл праціўніка, знішчыў дзесяцярых і ўзяў у палон афіцэра. Пры дастаўцы палоннага ў часць В. М. Чабатароў быў цяжка паранены і забіты.
За подзвіг, здзейснены ў баях за вызваленне гарадскога пасёлка Бобр Крупскага раёна, В. М. Чабатарову прысвоена званне Героя Савецкага Саюза.
Памяць
Яго імем названы вуліцы ў Мінску і г. п. Бобр. У 1973 годзе ў г. п. Бобр быў ўстаноўлены паплечны бюст.
Дом Науру
Дом Науру (афіцыйная назва Колінс-Стрыт 80 ) — 52-х павярховы будынак у Мельбурне, Аўстралія.
Па заканчэнні будаўніцтва стаў самым высокім будынкам у горадзе, пакуль у 1980 годзе гэты рэкорд не быў пабіты. Будаўніцтва будынка вялося з 1972 па 1977 гады і стала часткай інвестыцыйнай праграмы ўрада Науру. Будынак васьмівугольны і ў наш час мае алюмініевы фасад. Агульная плошча 50,5 тыс. м2. Вышыня без вежы на даху 183 м, з ёй 190 м.
Нахімаўскі праспект (станцыя метро)
«Нахімаўскі праспект» (Нахи́мовский проспе́кт) — станцыя Серпухаўска-Ціміразеўскай лініі Маскоўскага метрапалітэна.
Пурда (гміна)
Пу́рда (Purda) — вясковая гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Альштынскага павета Вармінска-Мазурскага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Пурдзе. Плошча гміны складае 318,19 км². Станам на 2004 год у гміне Пурда пражывалі 7150 чалавек, шчыльнасць — 22,5 чал./км². Адміністрацыйна падзелена на 23 салецтвы.
Населеныя пункты
На тэрыторыі гміны размешчаны 45 населеных пунктаў.
Катанела
Катанела (Cottanello) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Лацыё, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Рыеці.
Насельніцтва складае 556 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 15 чал./км². Займае плошчу 37 км². Паштовы індэкс — 2040. Тэлефонны код — 0746.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
Баравыя (Ушацкі раён)
Баравы́я (, Боровые) — вёска ва Ушацкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Сарочынскага сельсавета.
Да 2004 года ўваходзіла ў склад Мосарскага сельсавета.
Спрынгфілд (Ілінойс)
Спрынгфілд (Springfield) — горад на поўначы ЗША, сталіца штата Ілінойс. У Спрынгфілдзе знаходзіцца міжнародны аэрапорт «Аўраам Лінкальн». Сталіца штата Ілінойс — урадавы, камерцыйны і культурны цэнтр штата.
Насельніцтва
Насельніцтва горада складала 117352 чалавек у 2010 годзе.
Прамысловасць
Развіты сельскагаспадарчае машынабудаванне, прыборабудаванне, харчовая прамысловасць.
Нагорная (станцыя метро)
«Наго́рная» (Наго́рная) — станцыя Серпухаўска-Ціміразеўскай лініі Маскоўскага метрапалітэна.
Андрэй Алегавіч Касціцын
Андрэ́й Але́гавіч Касці́цын (, Наваполацк, Віцебская вобласць, БССР) — беларускі хакеіст. У наш час выступае ў КХЛ за каманду «Сочы». Лепшы хакеіст Беларусі 2008 года.
Біаграфія
Выхаванец наваполацкай дзіцяча-юнацкай хакейнай школы. За нацыянальную зборную Беларусі выступае з 2002 года. Удзельнік чэмпіянатаў свету 2003, 2004 ў першым дывізіёне, 2005, 2006 2008, 2012, 2014 гадоў у складзе зборнай Беларусі.
У лютым 2012 года «Манрэаль Канадыенс» абмяняў Андрэя Касціцына ў «Нэшвіл». Кампенсацыяй за Касціцына сталі выбар у другім раўндзе драфта і ўмоўны выбар на драфце 2013 года. У 2012 годзе Андрэй вярнуўся ў Расію ў «Трактар», з якім стаў фіналістам Кубка Гагарына.
У маі 2014 года пасля паспяховага выступлення зборнай Беларусі на чэмпіянаце свету ў Остраве, дзе Андрэй быў адным з лепшых бамбардзіраў, з’явілася інфармацыя, што ён можа заключыць кантракт з клубам НХЛ.
Ігар Канстанцінавіч Лапацін
Ігар Канстанцінавіч Лапацін (, г. Палтава, Украіна — ) — беларускі заолаг. Доктар біялагічных навук (1965), прафесар (1966).
Вольшыца
Во́льшыца — возера ў Докшыцкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Сергуч (прыток Бярэзіны), за 40 км на ўсход ад горада Докшыцы, на тэрыторыі Бярэзінскага біясфернага запаведніка.
Ігар Канстанцінавіч Лапацін
Біяграфія
Скончыў Харкаўскі дзяржаўны ўніверсітэт (1946; аспірантура, 1949). Працаваў у запаведніке «Асканія Нова» (Украіна, з 1946), Адэскім дзяржаўным універсітэце (1950—1954, старшы навуковы супрацоўнік заалагічнага музея, выкладчык кафедры заалогіі), Таджыкскім нацыянальным універсітэце (1954—1970, прафесар кафедры заалогіі, з 1966 — загадчык кафедры, дэкан біялагічнага факультэта), Беларускім дзяржаўным універсітэце (з 1970, прафесар кафедры заалогіі, у 1970—1998 — загадчык кафедры).
Вольшыца
Плошча паверхні 3,98 км². Даўжыня 3,32 км, найбольшая шырыня 1,9 км. Даўжыня берагавой лініі 9,75 км. Найбольшая глыбіня 2,7 м, сярэдняя 1,3 м. Аб'ём вады 4,97 млн. м³. Плошча вадазбору 109 км².
Ігар Канстанцінавіч Лапацін
Біяграфія
Навуковыя інтарэсы: энтамалогія; таксаномія; заалогія беспазваночных; зоагеаграфія.
Вольшыца
Катлавіна возера рэшткавага тыпу. Схілы катлавіны і берагі нізкія, забалочаныя. Дно плоскае, выслана сапрапелямі, месцамі ілам. Празрыстасць вады да дна. Возера дыстрафіруючае. Моцна зарастае. Праз возера працякае рака Сергуч і злучае яго з возерам Плаўна.
Ігар Канстанцінавіч Лапацін
Узнагароды
Званне «Заслужаны работнік народнай адукацыі Беларускай ССР» (1990), Дзяржаўная прэмія Беларускай ССР (1984) і інш.
Інстытут сістэмных даследаванняў у АПК НАН Беларусі
Інстытут сістэмных даследаванняў у АПК НАН Беларусі — навуковая ўстанова, якая ўваходзіць у структуру Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі.
Агульная характарыстыка
Гэта адзіная ў Беларусі спецыялізаваная навуковая ўстанова, якая займаецца навуковымі даследаваннямі ў галіне аграрнай эканомікі, распрацоўвае тэорыю і метадалогію эфектыўнага развіцця і функцыянавання аграпрамысловага комплексу ў сучасных умовах гаспадарання, стратэгію і тактыку рэгулявання аграпрамысловай вытворчасці. Яна вывучае заканамернасці і метадычныя прынцыпы рэструктурызацыі існуючых арганізацыйна-гаспадарчых формаў і утварэнняў кааператыўна-інтэграцыйных структур, рэкамендацыі і прапановы па фарміраванню і рацыянальнаму выкарыстанню рэсурснага патэнцыялу, узмацненню матывацыі працы і вытворчасці, павышэнню харчовай бяспекі краіны.
Інстытут з’яўляецца адной з галоўных навуковых устаноў Беларусі ў галіне аграрнай эканомікі. Сваімі даследаваннямі інстытут ахоплівае ўсе асноўныя напрамкі навуковага суправаджэння арганізацыйна-эканамічнага, інстытуцыйнага і сацыяльнага развіцця нацыянальнага аграпрамысловага комплексу: забеспячэнне харчовай бяспекі і харчовай незалежнасці краіны на аснове павышэння эканамічнай эфектыўнасці і канкурэнтаздольнасці аграпрамысловай вытворчасці; нарошчванне экспартнага патэнцыялу АПК і павышэнне эфектыўнасці яго знешнеэканамічнай дзейнасці з дапамогай больш актыўнага ўдзелу краіны ў міждзяржаўных інтэграцыйных працэсах; павышэнне эканамічнай эфектыўнасці інавацыйна-інвестыцыйнай дзейнасці на аснове ўдасканалення арганізацыйна-эканамічнага механізму гаспадарання ў АПК, развіцця кааперацыі і інтэграцыі; эканамічнае рэгуляванне аграхарчовага рынку і аграрных эканамічных адносін з дапамогай удасканалення зямельных адносін, механізмаў прыватызацыі маёмасных комплексаў і кіравання дзяржаўнай уласнасцю ў АПК; умацаванне кадравага патэнцыялу сельскай гаспадаркі, павышэнне прадукцыйнасці працы сельскагаспадарчых работнікаў і жыццёвага ўзроўню сельскага насельніцтва на аснове ўзмацнення матывацыйнага механізму і паскоранага развіцця сацыяльнай інфраструктуры вёскі. Па ўсіх названых напрамках даследаванняў інстытут распрацоўвае канкрэтныя рэкамендацыі для рэспубліканскіх і мясцовых органаў дзяржаўнага кіравання, гаспадарчых суб’ектаў АПК. Толькі за апошнія гады выканана звыш 120 навуковых распрацовак (рэкамендацыі, нарматывы, даведнікі, бізнес-планы і інш.), якія садзейнічаюць фарміраванню эфектыўнага арганізацыйна-эканамічнага механізму гаспадарання аграпрамысловага комплексу ў рынкавых умовах.
Гісторыя
У розныя часы ўстанова называлася:
Інстытут арганізаваны ў 2008 годзе шляхам перадачы адасобленага структурнага падраздзялення "Цэнтр аграрнай эканомікі дзяржаўнай навуковай установы «Інстытут эканомікі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі» Рэспубліканскаму ўнітарнаму прадпрыемству «Беларускі навуковы інстытут укаранення новых форм гаспадарання ў аграпрамысловым комплексе» (пастанова Бюро Прэзідыума Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі ад 22 мая 2008 года), які з 1 ліпеня 2008 года перайменаваны ў Рэспубліканскае навуковае ўнітарнае прадпрыемства «Інстытут сістэмных даследаванняў у АПК Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі». У сваю чаргу, Цэнтр аграрнай эканомікі Дзяржаўнай навуковай установы «Інстытут эканомікі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі» з’яўляецца правапераемнікам створанага ў 1956 годзе Беларускага навукова-даследчага інстытута эканомікі і арганізацыі сельскагаспадарчай вытворчасці.