cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Дужкі (Глыбоцкі раён)
Ду́жкі (, Дужки) — былы хутар у Глыбоцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіў у склад Зябкаўскага сельсавета.
Ліквідаваны ў 2011 годзе.
Слабодка (Клічаўскі раён)
Слабо́дка (, Слободка) — аграгарадок у Клічаўскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Патоцкага сельсавета.
Свята-Духаўская царква (Падлессе)
Гісторыя
Пабудавана на паўночнай ускраіне вёскі ў 2-й палове XVIII ст. з дрэва на месцы храма 1637 года, узведзенага па фундацыі мсціслаўскага ваяводы Георгія Сапегі.
Архітэктура
Будынак складаецца з прамавугольнага ў плане асноўнага аб'ёму і выцягнутай пяціграннай апсіды, да якой з падоўжных бакоў прыбудаваны невялікія рызніцы. Усе аб'ёмы аб'яднаны двухсхільным гонтавым дахам. Галоўны заходні фасад вырашаны ў выглядзе шасцікалоннага порціка, завершанага трапецападобным франтонам. Порцік і апсіда завершаны гранёнымі фігурнымі вежачкамі. Сцены верцікальная ашаляваны дошкамі з нашчыльнікамі, умацаваны брусамі і прарэзаны прамавугольнымі аконнымі праёмамі. Дзвярны праём на галоўным фасадзе мае паўцыркульнае завяршэнне.
Інтэр'ер
Інтэр'ер зальны, перакрыцце бэлечнае з падшыўной столлю. Над уваходам размешчаны хоры, упрыгожаныя балюстрадай.
У царкве — абразы 17-19 стст. Асабліва шануецца і лічыцца цудадзейным абраз «Маці Божая Падлеская» (17 ст.).
Званіца
Перад храмам пастаўлена мураваная 2-ярусная 4-гранная званіца, завершаная шатром з макаўкай. Архітэктура вырашана ў стылі позняга класіцызму. Грані дэкарыраваны гарызантальнай расшыўкай тынкоўкі, вуглавымі руставанымі лапаткамі, круглымі разеткамі.
Вусенікі
Ву́сенікі (, Усеники) — вёска ў Гродзенскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Сапоцкінскага сельсавета.
Да 16 сакавіка 1987 года вёска ўваходзіла ў склад Васілевіцкага сельсавета.
Галавенчыцы (Гродзенскі раён)
Галаве́нчыцы (, Головенчицы) — вёска ў Гродзенскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Сапоцкінскага сельсавета.
Да 16 сакавіка 1987 года вёска ўваходзіла ў склад Васілевіцкага сельсавета.
Суша (Клічаўскі раён)
Су́ша (, Суша) — вёска ў Беларусі, у Клічаўскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Патоцкага сельсавета.
Задвор’е (Глыбоцкі раён)
Задво́р’е (, Задворье) — вёска ў Глыбоцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Зябкаўскага сельсавета.
Суша (Клічаўскі раён)
Гісторыя
У 1936—1958 гг. у вёсцы дзейнічала метэаралагічная станцыя.
Задвор’е (Глыбоцкі раён)
Гісторыя
У 1921—1945 гадах вёска ў складзе гміны Празарокі Дзісенскага павета Віленскага ваяводства Польскай Рэспублікі.
Франсэск Хаўер Бульто
Франсэск Хаўер Бульто Маркес (Барселона,  — Барселона, ),, вядомая як Пака Бульто — каталонскі бізнесмен, заснавальнік Montesa Honda (разам з Пітэрам Перманьерам) і Bultaco. Ён нарадзіўся ў сям'і каталонскай буржуазіі, якая займалася, галоўным чынам, тэкстылем. Ён вядомы як матацыкле інжынер і канструктар.
Яго кампанія зрабіла лёгкія ровары з двухтактнымі рухавікамі, якія пераўзышлі цяжкія англійскія ровары з чатырохтактны рухавікамі. Бульто прыдумаў свой ​​знакаміты дэвіз «рынак ідзе за клятчастым сцягам» і пакінуў кампанію. Разам з некаторымі былымі супрацоўнікамі ён пачаў сваё ўласнае прадпрыемства пад назвай Bultaco. Першая мадэль, Bultaco Tralla 101, прыйшла на рынак 1959 гады. Ровары былі выраблены на сямейнай ферме бульто, і яго дзеці паспяхова працавалі тэст-драйверамі для ўсіх прататыпаў.
Франсэск Камбо-і-Батле
Франсэск Камбо-і-Батле (Francesc Cambó i Batlle,, Вержэс, Іспанія — , Буэнас-Айрэс, Аргенціна) — каталонскі палітык-кансерватар, заснавальнік і лідар аўтанамістскай партыі Lliga Regionalista. Быў міністрам пры некалькіх іспанскіх ўрадах (эканамічнага развіцця і фінансаў), а таксама падтрымліваў шэраг мастацкіх і культурных пачынанняў, звязаных з Каталоніяй, асабліва пераклад грэчаскіх і лацінскіх класічных тэкстаў на каталонскую мову.
Біяграфія
Франсэск Камбо нарадзіўся ў муніцыпалітэце Вержэс раёна (камаркі) Баш-Эмпорда, Каталонія, Іспанія. У 1901 годзе заснаваў кансерватыўную партыю Lliga Regionalista, якая была асноўным прадстаўніком каталонскага рэгіяналізму або нацыяналістычнага руху. Ён быў адным з першым, хто прапанаваў аўтаномную сістэму праўлення для Каталоніі, хоць у той час удалося толькі дамагчыся зліцця чатырох правінцый у Каталоніі. Ён быў абраны членам парламента Іспаніі некалькі разоў, і быў двойчы прызначаны міністрам у іспанскім урадзе — у 1918-1919 гадах міністр эканамічнага развіцця і ў 1921-1922 гадах міністр фінансаў.
У пачатку грамадзянскай вайны ў Іспаніі ён з'ехаў за мяжу. У той час як першапачаткова ён не падтрымліваў сілы Франсіска Франка, пазней у страху, што перамога рэспубліканцаў прывяла б да левай Рэспублікі, кантраляванай Савецкім Саюзам, ён памяняў погляды.
Камбо памёр у Аргенціне ў 1947 годзе.
Франсэск Ферэр
Франсеск Ферэр і Гардыя ( — )  — іспанскі вольнадумец і анархіст.
Біяграфія
Нарадзіўся ў Алельі (маленькі гарадок недалёка ад Барселоны) ў сям'і рымскіх каталікоў. Ён быў накіраваны на працу на фірме ў Барселоне ва ўзросце 15 гадоў. Уладальнік фірмы быў антыклерыкалам і, як кажуць, аказалі вялікі ўплыў на Ферэра. Як паслядоўнік Іспанскага рэспубліканскага лідару Мануэля Руіса Зарілы, Ферэр быў сасланы ў Парыж з жонкай і дзецьмі ў 1885 годзе. Развёўся ў 1899 годзе і ажаніўся ў другі раз з багатай парыжскай настаўніцай неўзабаве пасля гэтага.
Турчылоў
Турчыло́ў (, Турчилов) — вёска ў Клічаўскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Патоцкага сельсавета.
Франсэск Ферэр
Біяграфія
У 1901 годзе вярнуўся ў Іспанію і адкрыў Escuela Moderna (Сучасную школу), каб навучыць дзяцей сярэдняга класу сацыяльным каштоўнасцям. У 1906 годзе ён быў арыштаваны па падазрэнні ў дачыненні да атакі Mateu Morral пра караля Альфонса XIII, але адпушчаны без прад'яўлення абвінавачванняў праз больш за год. Яго школа была зачынена ў той час, як ён быў заключаны ў турму.
На пачатку лета 1908 года, пасля вызвалення з турмы, ён напісаў гісторыю пра сучасную школу пад назвай Паходжанне і ідэалы сучаснай школы.
Пасля абвяшчэння ваеннага становішча ў 1909 годзе падчас трагічнага тыдня, ён быў арыштаваны і, быўшы прызнаны вінаватым пасля працяглага судовага разбору, расстраляны ў крэпасці Манжуік ў Барселоне 13 кастрычніка.
Неўзабаве пасля яго пакарання смерцю, шматлікія прыхільнікі ідэй Ферэра ў ЗША фармуюць так званыя сучасныя школы, або школы Ферэра, па ўзору Escuela Moderna. Першая і найбольш прыкметная Сучасная школа была сфарміравана ў Нью-Ёрку ў 1911 годзе.
Усакіна
Уса́кіна (, Усакино) — вёска ў Клічаўскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Патоцкага сельсавета.
У 1924—1960 гадах цэнтр Усакінскага сельсавета.
Кількі
Кількі — агульная назва дробных рыб сямейства селядцовыя. Аб'ядноўваюць 2 віды: цюлькі і шпроты. Цюлькі (4 віды) пашыраны ў Азоўскім, Каспійскім і Чорным морах; шпроты (6 відаў) — у паўночнай частцы Атлантыкі (у тым ліку ў Балтыйскім і Чорным морах) і ў Паўднёвым паўшар'і. У цюлек ад горла да ануса цягнецца «кіль» (адсюль назва), 2 апошнія прамяні ў анальным плаўніку падоўжаныя.
Даўжыня да 18 см, тлушчу ў шпротаў 15,2 %, у цюлек да 18,5 %. Стайныя, планктонаедныя рыбы. Ікра пелагіевая. Аб'ект промыслу.
Вусава (Гродзенскі раён)
Ву́сава, Усава (, Усово) (да 1964 г. — Ву́лька Даргу́нская) — вёска ў Гродзенскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Сапоцкінскага сельсавета.
Гісторыя
У 1941 г. побач з вёскай знаходзілася 3-я памежная застава 86-га памежнага атрадв войскаў НКУС СССР пад камандаваннем лейтэнанта Віктара Усава. Пасля пачатку Вялікай Айчынна вайны, 22 чэрвеня 1941 г. застава лейтэнанта Усава (каля 30 чал.) абаранялася цягам 6 гадзін, пакуль памежнікі не загінулі. 6 мая 1945 г. лейтэнанту В. Усаву было пасмяротна прысвоена званне Героя Савецкага Саюза. 28 ліпеня 1952 г. пры раскопках заставы былі знойдзены астанкі В. Усава, якія былі перазахаваныя разам з астанкамі іншых салдат каля в. Вулька Даргунская.
30 чэрвеня 1964 г. указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР в. Вулька Даргунская была перайменавана ў Усава.
Алпін II
Алпін, сын Эахайда (Alpin mac Echdach) — кароль Дал Рыяды (839—842), бацька Кенета I і Дональда I. Імя Алпін паходзіць ад англа-саксонскага імя Эльфвін.
Храналогія і генеалогія каралёў Дал Рыяды гэтага перыяду яшчэ недастаткова вывучана. Ірландскія хронікі, такія як «Аналы Ульстэра» і «Аналы Інішфалена», прыводзяць імя бацькі Кенета I як Алпін. «Хроніка каралёў Альбы» пачынаецца з Кенета, але некаторыя варыянты ўключаюць спасылку на яго бацьку: «''Алпін быў забіты ў Галаўэі, пасля таго, як ён цалкам разарыў і спустошыў яго. І затым каралеўства скотаў было ўключана ў каралеўства [варыянт: зямлю] піктаў''». Алпін быў сынам Эахайда IV, які быў сынам караля Дал Рыяды Эахайда III.
Позняя хроніка Джона Фордунскага заве бацьку Кенета «Алпін, сын Эхэя» [Алпін, сын Эаху], і апавядае, што ён быў забіты ў вайне з піктамі ў 836 годзе.
Караткевічы
Каратке́вічы (, Короткевичи) — былы хутар у Глыбоцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіў у склад Зябкаўскага сельсавета.
Ліквідаваны ў 2007 годзе.
Капцялі
Капцялі́ (, Коптели) — хутар у Глыбоцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Зябкаўскага сельсавета.
Карманы 1
Карманы́ 1 (, Карманы 1) — хутар у Глыбоцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Зябкаўскага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1939 гадах вёска ў складзе гміны Празарокі Дзісенскага павета Віленскага ваяводства Польскай Рэспублікі.
Гарачкі (Гродзенскі раён)
Гара́чкі (, Горячки) — вёска ў Гродзенскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Сапоцкінскага сельсавета.
Універсітэт Макерэрэ
Універсітэт Макерэрэ (Makerere University, МUК) — найбуйнейшы і найстарэйшы ўніверсітэт Уганды, размешчаны ў горадзе Кампала.
Сяргей Іванавіч Селіханаў
Біяграфія
Прыехаў з Петраграда ў Беларусь пасля смерці бацькі у 1921 годзе. У 1933—1937 гадах вучыўся ў Віцебскім мастацкім тэхнікуме ў М. Г. Аўчыннікава, Фёдара Фогта, Хрыстафора Даркевіча, Валянціна Дзежыца і Льва Лейтмана. Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. Сябра Саюза савецкіх мастакоў БССР (1948).
Універсітэт Макерэрэ
Заснаваны як тэхнічная школа ў 1922 годзе. У 1963 годзе стаў універсітэтам Усходняй Афрыкі, прапаноўваў курсы, якія прыводзілі да атрымання ступеняў Лонданскага ўніверсітэта. Стаў незалежным нацыянальным універсітэтам ў 1970 годзе, калі Універсітэт Усходняй Афрыкі падзяліўся на тры незалежныя універсітэты — Універсітэт Найробі (Кенія), Універсітэт Дар-эс-Салама (Танзанія) і Універсітэт Макерэрэ. Сёння Макерэрэ налічвае 22 факультэты, інстытуты і школы, якія прапануюць праграмы для 30 тысяч бакалаўраў і 3 тысяч магістраў і дактарантаў.
Музей Уганды
Пра музей
У экспазіцыі музея прадстаўлены прадметы археалагічнага, палеанталагічнага і гісторыка- этнаграфічнага характару. Музей адкрыты для наведвання штодня з 10 да 18 гадзін.
Сяргей Іванавіч Селіханаў
Біяграфія
Унук Сяргея Селіханава — Канстанцін Селіханаў, таксама сучасны беларускі скульптар.
Універсітэт Макерэрэ
Выпускнікамі Універсітэта Макерэрэ былі былы прэзідэнт Уганды Мілтан Аботэ і першы прэзідэнт Танзаніі Джуліус Ньерэрэ, а таксама былы прэзідэнт Танзаніі Бенджамін Мкапа, былы прэзідэнт Кеніі Мваі Кібакі і былы прэм'ер-міністр Уганды Амама Мбабазі.
Сяргей Іванавіч Селіханаў
Творчасць
У мастацкіх выставах удзельнічаў з 1940 года. Працаваў у пасляваенны час. Сяргей Селіханаў — прадстаўнік старэйшага пакалення беларускіх савецкіх скульптараў, адзін з найбольш вядомых скульптараў эпохі росквіту сацыялістычнага рэалізму ў мастацтве, побач з Заірам Азгурам, Андрэем Бембелем і Аляксеем Глебавым. Асноўная тэма яго творчасці была Вялікая Айчынная вайна.
Музей Уганды
Гісторыя
Музей адкрыўся ў 1908 годзе ў Храме сікхаў, размешчаным у Форце Лугарда на старым ўзгорку Кампалы. У 1941 годзе музей пераехаў у Школу прыгожых мастацтваў Макерэрэ. У 1954 годзе - чарговы пераезд, на цяперашняе месцазнаходжанне на ўзгорку Кітантэ.
Сяргей Іванавіч Селіханаў
Творчасць
Сяргей Селіханаў аўтар такіх манументальных кампазіцый, як
У 1950 годзе Сяргей Селіханаў удзельнічаў у афармленні беларускага павільёна на ВДНГ СССР у Маскве, для якога былі створаны скульптурная кампазіцыя «Беларусь працоўная» і фігура савецкага партызана, героя Вялікай Айчыннай вайны К. С. Заслонава. Таксама, Сяргей Селіханаў стварыў яшчэ адзін помнік для Масквы — 5-метровую скульптуру А. Г. Сталетава, размешчаную на тэрыторыі фізічнага факультэта МДУ.
Музей Уганды
Гісторыя
У 2011 годзе ўзнікла пытанне магчымага зносу будынка музея і будаўніцтва на яго тэрыторыі 60-павярховага гандлёвага цэнтра, у якім два паверхі маглі б быць вылучаныя для музея. Гэтыя планы выклікалі ва ўгандыйскай грамадскасці глыбокую занепакоенасць, якая, у першую чаргу, звязана з тым, што пры падобных працах можа быць незваротна страчана істотная частка гістарычнай спадчыны.
Сяргей Іванавіч Селіханаў
Творчасць
Сяргей Селіханаў вядомы і як класік партрэтнага жанру ў беларускай скульптуры. Ён аўтар такіх станковых твораў, як партрэты пісьменніка Івана Мележа, Алеся Якімовіча, народнага артыста СССР Генадзя Цытовіча, мастака А. Мазалёва, М. Каменскіх, І. Пракудзіна, А. Данукалава. Сяргей Селіханаў быў майстрам псіхалагічнага партрэта. Яго майстэрства абагульнення спалучаецца з выразнай, экспрэсіўнай лепкай.
Падчас творчай камандзіроўкі ў Кітай у 1957 годзе Сяргей Селіханаў стварыў шэраг скульптур, якія можна ўключыць у асобную групу. Гэта партрэты мастака Цы Байшы, кітайскага кулі, Ла Фуа і кітайская дзяўчынкі, а таксама жанравыя эцюды, створаныя з натуры.
Брылёўка (Краснапольскі раён)
Брылёўка (, Брылёвка) — вёска ў Краснапольскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Яноўскага сельсавета.
Да 11 красавіка 1960 года вёска ўваходзіла ў склад Палужскага сельсавета, да 25 ліпеня 2008 года — у склад Высакаборскага сельсавета.
Карманы 3
Карманы́ 3 (, Карманы 3) — хутар у Глыбоцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Зябкаўскага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1939 гадах вёска ў складзе гміны Празарокі Дзісенскага павета Віленскага ваяводства Польскай Рэспублікі.
Буглаі (Яноўскі сельсавет)
Буглаі́ (, Буглаи) — вёска ў Краснапольскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Яноўскага сельсавета.
Да 11 красавіка 1960 года вёска ўваходзіла ў склад Палужскага сельсавета, да 25 ліпеня 2008 года — у склад Высакаборскага сельсавета.
Казырова
Казыро́ва (, Козырёво) — вёска ў Глыбоцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Зябкаўскага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1939 гадах вёска ў складзе гміны Празарокі Дзісенскага павета Віленскага ваяводства Польскай Рэспублікі.
Дзмісевічы
Дзмісе́вічы (, Дмисевичи) — вёска ў Гродзенскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Сапоцкінскага сельсавета.
Да 16 сакавіка 1987 года вёска ўваходзіла ў склад Васілевіцкага сельсавета.
Чолент
Чолент (шолент, чолнт) (טשאָלנט, [] або []) — традыцыйная яўрэйская суботняя страва з мяса і мясных костак, гародніны, крупы і фасолі, якая гатуецца перад Шабатам. Нагадвае смажаніну або густы суп.
Існуе шмат варыяцый стравы, якая з’яўляецца традыцыйнай як для ашкеназаў, так і для сефардаў. Асноўнымі інгрэдыентамі для чолента з’яўляюцца мяса, бульба, бабы і ячмень. Сефарды пры гатаванні чолента (або хаміна) выкарыстоўваюць рыс замест бабоў і ячменю, і кураціну замест ялавічыны. Традыцыйна ў сефардскі чолент дадаюць суцэльныя яйкі ў шкарлупіне (huevos haminados), якія за нач становяцца карычневымі. Ашкеназскі варыянт чолента часта ўтрымлівае кавалачкі кішкі або хэлзль (фаршаваныя гусіныя або курыныя шыйкі). Дзякуючы павольнаму гатаванню на працягу цэлай ночы водары розных інгрэдыентаў перамешваюцца і ствараюць асаблівы смак чолента.
Прыгатаванне
Чолент часткова вараць яшчэ ў пятніцу — да паловы або да траціны гатоўнасці, а затым змяшчаюць на блех — жалезны ліст на сярэдняе полымя газавай гарэлкі. Тут ён даходзіць да гатоўнасці.
Чуванцы
Чуванцы (рус. чуванцы, ад назвы р. Чавун; чук. этэль, этал, літаральна «юкагір») — карэнныя насельнікі Чукоткі. Агульная колькасць у Расіі чалавек (2010).
Гісторыя
У мінулым чуванцы з'яўляліся родам юкагіраў або групай, блізкай па мове да юкагіраў. Качавалі ўздоўж ракі Чавун, займаліся аленегадоўляй, рыбалоўствам і паляваннем, пасрэдніцкім гандлем паміж чукчамі і насельнікамі паўночнага ўзбярэжжа Ахоцкага мора. Захавалася толькі 210 слоў роднай мовы чуванцаў, запісаных у XVIII ст.
У XVII ст. трапілі пад уплыў Расіі, былі абкладзены ясаком, прынялі праваслаўе. У канцы XVII ст. каля 10% чуванскіх жанчын жыло сярод рускіх у якасці жонак і наложніц. Удзельнічалі ў руска-чукоцкіх войнах на баку Расіі, пацярпелі ад нападаў чукчаў. Да пачатку XIX ст. падзяліліся на 2 буйныя групы — аселых маркаўцаў (ад назвы сяла Маркава на р. Анадыр) і качавых. Маркаўцы пад уплывам рускіх сталі размаўляць на мясцовым дыялекце рускай мовы. Качавыя чуванцы перайшлі на чукоцкую мову. Перапіс 1926 - 1927 гг. зафіксафаў 707 чуванцаў (55% з іх былі аселымі). Да 1989 г. не вылучаліся ў асобны народ, у перапісах фіксаваліся як рускія або чукчы. З 1993 г. знаходзяцца ў спісе карэнных малалікіх народаў.
Забор’е (Краснапольскі раён)
Забо́р'е (, Заборье) — вёска ў Краснапольскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Яноўскага сельсавета.
Чуванцы
Асаблівасці культуры
Культура аселых чуванцаў зведала моцны ўплыў рускага насельніцтва і праваслаўнай царквы. З 1883 г. у Маркаве дзейнічала школьная адукацыя на рускай мове. Большасць маркаўцаў наведвала царкву, трымала дома абразы, запазычвала рускія звычаі і фальклор. Аселыя чуванцы займаліся рыбалоўствам, гандлем, вырошчвалі на продаж ездавых сабак. У XX ст. пачалі развіваць земляробства.
Забор’е (Краснапольскі раён)
Да 11 красавіка 1960 года вёска ўваходзіла ў склад Палужскага сельсавета, да 25 ліпеня 2008 года — у склад Высакаборскага сельсавета.
Чуванцы
Асаблівасці культуры
Качавыя чуванцы знаходзіліся пад уплывам чукчаў і каракаў, займаліся аленегадоўляй. Сярод іх было развіта шаманства. Падзел чуванцаў на аселых і качавых захоўваецца да нашых дзён.
Доргунь
До́ргунь (, Доргунь) — вёска ў Гродзенскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Сапоцкінскага сельсавета.
Зарэчча (Краснапольскі раён)
Зарэ́чча (, Заречье) — пасёлак у Краснапольскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Яноўскага сельсавета.
Да 11 красавіка 1960 года пасёлак уваходзіў у склад Палужскага сельсавета, да 25 ліпеня 2008 года — у склад Высакаборскага сельсавета.
Арганізацыя амерыканскіх дзяржаў
Арганізацыя амерыканскіх дзяржаў (ААД (OAS); Organización de los estados americanos, Organization of American states, Organisation des États américains, Organização dos Estados Americanos) — міжнародная арганізацыя, створаная 30 красавіка 1948 года на 9-й Міжамерыканскай канферэнцыі ў Багаце (Калумбія) на базе Панамерыканскага саюза, які існаваў з 1889 года.
Штаб-кватэра размешчана ў Вашынгтоне. Рабочыя мовы — іспанская, англійская, французская і партугальская.
Кміты
Кмі́ты (, Кмиты) — хутар у Глыбоцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Зябкаўскага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1945 гадах вёска ў складзе гміны Пліса Дзісенскага павета Віленскага ваяводства Польскай Рэспублікі.
Арганізацыя амерыканскіх дзяржаў
Вышэйшыя органы — Генеральная асамблея, Пастаянны савет, Кансультатыўная нарада міністраў замежных спраў, Генеральны сакратарыят.
Гісторыя
Краіны, якія атрымалі незалежнасць пасля 1948 года, звычайна прымаліся ў ААД па меры атрымання незалежнасці, за выключэннем Канады, якая ўступіла ў ААД толькі ў 1990 годзе, і Гаяны, прынятай у 1991 (праз 25 гадоў пасля атрымання незалежнасці; як і Канада, Гаяна з'яўляецца членам Брытанскай Садружнасці). Гаяна на сёння з'яўляецца апошняй краінай, прынятай у ААД.
Да 1962 г. Куба як член ААД брала ўдзел у яе працы, але пасля пераходу Кубы на сацыялістычны шлях развіцця кіраўніцтва ААД злічыла гэта несумяшчальным з сістэмай калектыўнай бяспекі Амерыкі і прыпыніла членства ўрада Кубы ў арганізацыі; Куба і краіны савецкага блока злічылі гэта рашэнне незаконным. У 2000-я гады кіраўніцтва Кубы неаднаразова выступала з прапановамі аднаўлення членства ў ААД. Рашэнне пра прыпыненне ўдзелу Кубы было адменена 3 чэрвеня 2009, аднак сама Куба адмовілася вярнуцца ў ААД.
На Генеральнай асамблеі ААД у красавіку 1971 года заснаваны інстытут пастаянных назіральнікаў ААД; на канец 2009 года гэты статус маюць ЕС і 62 дзяржавы, у тым ліку Расія, Украіна, Казахстан, Азербайджан, Грузія і Арменія.
4 ліпеня 2009 года ўрад Гандураса, які прыйшоў у выніку ваеннага перавароту, абвясціў пра дэнансацыю хартыі ААД і неадкладны выхадзе сваёй краіны з гэтай арганізацыі. Раней, 2 ліпеня, кіраўніцтва ААД запатрабавала на працягу 72-х гадзін вярнуць уладу ў краіне прэзідэнту Мануэлю Селаю, пагражаючы ў адваротным выпадку выключыць Гандурас з арганізацыі. 1 чэрвеня 2011 года, пасля таго, як Селая і дзеючы прэзідэнт Гандураса Парфірыа Лоба заключылі пагадненне аб нацыянальным прымірэнні, членства Гандураса ў ААД было адноўлена.
Мэты і кірункі
Арганізацыя была створана ў мэтах дасягнення міру сярод яго дзяржаў-членаў, як гэта прадугледжана ў артыкуле 1 Статуту: Падтрымліваць мір і справядлівасць, спрыяць салідарнасці, умацоўваць супрацоўніцтва і абараняць свой суверэнітэт, сваю тэрытарыяльную цэласнасць, і незалежнасць.
Сёння, ААД аб'ядноўвае ўсе 35 незалежных дзяржаў Паўночнай і Паўднёвай Амерыкі і з'яўляецца галоўнай палітычнай, юрыдычнай і сацыяльнай сілай у паўшар'і.
Арганізацыя выкарыстоўвае чатыры кірункі для эфектыўнага ажыццяўлення сваёй асноўнай мэты, зыходзячы з яе асноўных прынцыпаў: дэмакратыі, правоў чалавека, бяспекі і развіцця.
Гарэзна
З 20 жніўня 1924 года да 16 ліпеня 1954 года цэнтр скасаванага Гаразнянскага сельсавета.
З 16 ліпеня 1954 года да 25 ліпеня 2008 года ў скасаваным Высакаборскім сельсавеце.
Насельніцтва адселена ў сувязі з наступствамі аварыі на Чарнобыльскай АЭС.
Адносіцца да зоны з наступным адсяленнем – тэрыторыя са шчыльнасцю забруджвання глеб цэзіем-137 ад 15 да 40 Кюры/км2.
Скасавана ў 2006 годзе.
Стэнфард (Каліфорнія)
Насельніцтва
Паводле перапісу насельніцтва 2000 года, у Стэнфардзе пражывала 13 315 чалавек (13 676 у 2007 годзе). Насельніцтва Стэнфарда па шэрагу параметраў адрозніваецца ад насельніцтва ЗША і штата Каліфорнія, што абумоўлена яго складам — студэнты і выкладчыкі. У прыватнасці, у Стэнфардзе пражывае значна больш высокі працэнт насельніцтва ў працаздольным узросце з 18 да 65 гадоў (93 % супраць 74 % у цэлым па краіне) і нізкі працэнт дзяцей да 5 гадоў (3 % супраць 7 %). Сярэдні ўзрост жыхара Стэнфарда ў 2007 годзе быў у паўтара разы ніжэйшы, чым па Каліфорніі ў цэлым (22,1 супраць 33,3 года). Больш за 94 % насельніцтвы Стэнфарда ва ўзросце 25 гадоў і старэй мае прынамсі першую навуковую ступень (24 % у сярэднім па краіне). Звыш чвэрці жыхароў Стэнфарда азіяцкага паходжання (менш за 4 % у сярэднім па ЗША), больш за 25 % нарадзіліся па-за межамі ЗША (11 % па краіне). Толькі 27 % мужчынскага насельніцтва Стэнфарда і менш за 30 % жаночага насельніцтва знаходзіцца ў шлюбе, тады як па ЗША доля жанатых і замужніх перавышае 50 %.
Адрозніваецца насельніцтва Стэнфарда ад сярэднеамерыканскага і па эканамічных паказчыках. У прыватнасці, у Стэнфардзе значна вышэй доля насельніцтва, якое карыстаецца здымным жыллём (75 % адзінак жылля ідуць на здым супраць 34 % у сярэднім па краіне), і доля насельніцтва, якое пражывае ніжэй рысы беднаты (21 % супраць 12 % па ЗША), пры тым, што ў сярэднім даход на душу насельніцтва (22 443 долара ЗША) некалькі перавышае аналагічны нацыянальны паказчык (21 587 долараў).
Палітыка
Па палітычных поглядах насельніцтва Стэнфарда мае левы нахіл. Паводле даных за 2002 год, 54 % насельніцтва падтрымлівалі дэмакратаў і толькі 36 % падтрымлівалі рэспубліканцаў. На прэзідэнцкіх выбарах 2000 года 56 % выбаршчыкаў прагаласавалі за кандыдата ў прэзідэнты ад дэмакратычнай партыі Альберта Гора.
Спорт
У ліпені праводзіцца жаночы тэнісны турнір Bank of the West Classic, які з 2009 года адносіцца да катэгорыі прэм'ер-турніраў WTA. Гульні праходзяць на адкрытых хардавых кортах.
Мікрахірургія
Мікрахірургі́я — кірунак у хірургіі, у якім аператыўныя ўмяшанні выконваюцца з дапамогай аперацыйных мікраскопаў з высокай ступенню распазнавання і мініяцюрных хірургічных прылад.
Стэнфард (Каліфорнія)
Славутасці
У Стэнфардзе размешчаны Цэнтр мастацтваў імя Кантара (Cantor Arts Center) і карцінная галерэя Томаса Уэлтана, якая з'яўляецца часткай факультэта гісторыі мастацтва, а таксама парк скульптур Радэна , які змяшчае 200 прац скульптара, уключаючы копіі «Вароты Пекла» і «Грамадзян Кале».
Мікрахірургія
Гісторыя
Упершыню мікрахірургічныя тэхнікі выкарыстоўваліся ў отарыналарынгалогіі. «Бацькам мікрахіругіі» лічаць шведскага ЛОРа Carl-Olof Siggesson Nylén (нарадзіўся 30 чэрвеня 1892 г., а памёр 2 кастрычніка 1978 г.), які, дарэчы, увайшоў у гісторыю яшчэ і як тэнісіст: удзельнічаў у Летніх Алімпійскіх гульнях 1912 г. Менавіта ён сканструяваў у Стакгольмскім універсітэце ў 1921 г. першы хірургічны мікраскоп, які ўяўляў сабою мадыфікаваны мікраскоп Brinell-Leitz. Спачатку яго выкарыстоўвалі толькі ў аперацыях на жывёлах, аднак ужо ў лістападзе 1921 г. з яго дапамогай была зроблена першая аперацыя пацыенту-чалавеку, які хварэў на хранічны атыт і меў лабірынтавы свішч. Зрэшты, у хуткім часе (ужо ў 1922 г.) той мікраскоп быў заменены на больш дасканалы — бінакулярны, які быў распрацаваны Gunnar Holmgren (нарадзіўся ў 1875 г., а памёр у 1954 г.) — калегам спадара Nylén.
Стэнфард (Каліфорнія)
Славутасці
Яшчэ адной славутасцю Стэнфарда лічыцца радыётэлескоп, у прастамоўі названы проста «Талеркай» (The Dish).
Мікрахірургія
Гісторыя
Паступова хірургічныя мікраскопы пачалі шырока ўжывацца пры аперацыях на вуху. Пачынаючы з 1950-х гадоў, аперацыі на авальным вакне рэзка павысілі сваю якасць іменна дзякуючы мікраскопам, узгаданым вышэй. Прыкладна ў той жа перыяд былі ўдасканаленыя падыходы да тымпанапластыкі. Стапедэктамія, якую ўпершыню апісаў John Shea Jr., была выкананая з дапамогай аперацыйных мікраскопаў і выконвалася толькі з імі праз увесь час свайго існавання.
Стэнфард (Каліфорнія)
Славутасці
Побач са студгарадком Стэнфарда размешчаны запаведнік Джаспер Рыдж (Jasper Ridge Biological Preserve), які выкарыстоўваецца для даследаванняў супрацоўнікамі і студэнтамі ўніверсітэта.
Мікрахірургія
Гісторыя
Сёння кожны нейрахірург лічыць за асабісты гонар валоданне методыкамі мікрахірургіі ў сваёй практыцы. І цяжка нават уявіць, што спачатку многія нейрахірургічныя школы (прычым і даволі аўтарытэтныя) адмаўлялі гэтыя методыкі як "непатрэбныя новаўвядзенні". Першым нейрахірургам, які выкарыстаў у сваёй працы хірургічны мікраскоп, быў турэцкі эмігрант Gazi Yasargil. У 1953 г. ён вывучаў нейраваскулярную хірургію падчас працы з прафесарам Hugo Krayenbühl у Швейцарыі. Яго ідэямі зацікавіўся доктар Pete Donaghy, які і запрасіў Yasargil у сваю мікраваскулярную лабараторыю ў ЗША. Пасля свайго вяртання ў Цюрых у 1967 г. Yasargil сканцэнтраваўся на пошуку клінічнага прыкладання яго ведаў і навыкаў. Публікацыі па гэтай тэме: Micro-Vascular Surgery і Microsurgery Applied to Neurosurgery прывялі да сусветнага прызнання турка. Да самага канца свайго жыцця ён працягваў праводзіць эксперыменты ў мікрахірургіі, у выніку чаго выйшла кніга ў чатырох тамах пад лаканічнай і сціплай назвай Мікранейрахірургія.
На пачатку 1960-х гадоў перавагі мікрахірургічных тэхнік над класічнымі пачалі заўважацца і ў іншых сферах хірургіі. Першая мікраваскулярная аперацыя са ўжываннем мікраскопа пры рэканструкцыі крывяносных судзінаў была апісана сасудзістым хірургам Jules Jacobson ва Універсітэце Верманту ў 1960 г. Пры дапамозе аперацыйнага мікраскопа ён выканаў злучэнне судзінаў, дыяметр якіх складаў каля 1,4 мм, і ўвёў тэрмін мікрахірургія. Хірургі кісці Універсітэта Луізвілю — доктар Harold Kleinert і доктар Mort Kasdan — выканалі першую рэваскулярызацыю часткова ампутаванага пальца ў 1963 г.
Nakayama, японскі кардыётаракальны хірург, паведаміў пра першыя паспяховыя перасадкі васкулярызаванага кішачнага сегменту на шыю дзеля рэканструкцыі страваводу пасля яго рэзэкцыі праз рак, дзе праводзілася праца над 3-4 мм судзінамі.
Сучасная рэканструктыўная мікрахірургія была закладзена пры прамым удзеле амерыканскага пластычнага хірурга доктара Harry J. Buncke. У 1964 г. Buncke паведаміў пра рэплантацыю вуха трусу. Адметным з'яўляецца яшчэ і той факт, што ролю аперацыйнай іграў гараж, а сама рэплантацыя праводзілася самаробнымі інструментамі. Гэта быў першы выпадак мікрахірургічнай аперацыі, калі маніпуляцыі праводзіліся над судзінамі дыяметрам 1 мм. У 1966 г. Buncke выкарыстаў мікрахірургічныя тэхнікі дзеля перасадкі вялікага пальца нагі малпы на яе руку.
На працягу 1970-х г. пластычныя хірургі ажыццявілі шмат такіх мікрахірургічных аперацый, якія раней было цяжка нават уявіць у марах. Першая мікрахірургічная трансплантацыя чалавеку другога пальца нагі на месца першага пальца рукі была выканана ў лютым 1966 г. доктарам Dong-yue Yang і доктарам Yu-dong Gu ў кітайскім горадзе Шанхаі. Першы жа палец нагі на месца першага пальца рукі быў перасаджаны ў красавіку 1968 г. доктарам Mr. John Cobbett у Англіі. У Аўстраліі доктар Ian Taylor распрацаваў методыкі рэканструкцыі пасляракавых дэфектаў галавы і шыі з выкарыстаннем жывой сцегнавой косці або малагалёнкавай косці.
Колькасць спецыяльнасцей, якія выкарыстоўваюць мікрахірургічныя тэхнікі, з кожным годам павялічваецца. Отарыналарынгалогія, афтальмалогія, пластычная хірургія — медыцынскія раздзелы, спецыялісты з якіх не могуць паўнавартасна працаваць без выкарыстання мікрахірургіных методык. Уролагі і гінеколагі працуюць над тым, каб пазбаўляць людзей наступстваў вазэктаміі і лігіравання маткавых труб каб вяртаць ім фертыльнасць.
Перасадка вольных тканак
Перасадка вольных тканак з'яўляецца адной з хірургічных працэдур, пры выкананні якой выкарыстоўваюцца мікрахірургічныя тэхнікі. Вобласць тканак-«донараў» вылучаецца па прынцыпе забеспячэння іх праз агульныя артэрыі і вены. Звычайна гэта ўвогуле кампазіт з розных тыпаў тканак (напрыклад, скура, цягліца, тлушч, косць). Найчасцей рэгіёнамі-«донарамі» з'яўляюцца рэгіёны прамой цягліцы жывата, найшырэйшай цягліцы спіны, малагалёнкавай косці, прамянёвай косці і скуры гэтага абсягу, скуры латэральнай паверхні рукі.
Рэплантацыя
Рэплантацыя — прымацаванне на месца цалкам аддзеленых ад цела частак. Пальцы рук і ног рэплантуюцца найчасцей, але былі выкананыя (і працягваюць выконвацца) аперацыі над вушамі, скальпам, носам, тварам як цэлым, рукамі і чэлясам. Наогул рэплантацыя ўключае ў сябе аднаўленне крывацёку праз артэрыі і вены, аднаўленне касцявога шкілета і злучэнне раз’яднаных сухажылляў і нерваў, як і перад атрыманнем траўмы.
Крывічы (Глыбоцкі раён)
Крывічы́ (, Кривичи) — вёска ў Глыбоцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Зябкаўскага сельсавета.
Гісторыя
Вядома з 1552 года, паводле «рэвізіі Полацкага ваяводства», як сяло — 8 дымоў, належала Д. Б. Корсаку.
Да 3 ліпеня 1970 года вёска ўваходзіла ў склад Псуеўскага сельсавета.
Лазовікі (Глыбоцкі раён)
Лазо́вікі (, Лазовики) — хутар у Глыбоцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Зябкаўскага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1939 гадах вёска ў складзе гміны Празарокі Дзісенскага павета Віленскага ваяводства Польскай Рэспублікі.
Какойск
Како́йск (, Какойск) — вёска ў Краснапольскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Яноўскага сельсавета.
Да 25 ліпеня 2008 года вёска ўваходзіла ў склад Высакаборскага сельсавета.
Забрачаны
Забрача́ны (, Забречаны) — вёска ў Гродзенскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Сапоцкінскага сельсавета.
Да 11 лютага 1972 года вёска ўваходзіла ў склад Навумавіцкага сельсавета, да 20 верасня 2002 года — у склад Лойкаўскага сельсавета.
Падавуты
Падаву́ты (, Подауты) — хутар у Глыбоцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Зябкаўскага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1939 гадах фальварак у складзе гміны Празарокі Дзісенскага павета Віленскага ваяводства Польскай Рэспублікі.
Да 3 ліпеня 1970 года хутар уваходзіў у склад Псуеўскага сельсавета.
Галынка (Гродзенскі раён)
Галы́нка (, Голынка) — вёска ў Гродзенскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Сапоцкінскага сельсавета. Знаходзіцца за 21 км на паўночны захад ад Гродна, за 1 км ад граніцы з Польшчай.
Галынка — даўняе мястэчка гістарычнай Гарадзеншчыны.
Гісторыя
У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795) Галынка апынулася ў складзе Прусіі, з 1815 — у складзе Расійскай імперыі, у Аўгустоўскі павеце Аўгустоўскай, з 1867 Сувалкаўскай губерні Царства Польскага. Станам на 1827 у мястэчку было 57 двароў.
Згодна з Рыжскім мірным дагаворам (1921) Галынка апынулася ў складзе міжваенннай Польскай Рэспублікі, дзе стала цэнтрам гміны Аўгустоўскага павета Беластоцкага ваяводства
У 1939 годзе Галынка ўвайшла ў БССР, у Сапоцкінскім раёне Беластоцкай, з 1944 — Гродзенскай вобласці. З 1959 года вёска ўваходзіць у склад Гродзенскага раёна. У 1940—1959 гадах цэнтр Галынкаўскага сельсавета. 1 жніўня 1966 года вёска перададзена з Гінавіцкага сельсавета ў Сапоцкінскі пассавет.
Турыстычная інфармацыя
У Галынцы на каталіцкіх могілках знаходзіцца помнік жыхарам мястэчка — ахвярам савецкай і нямецкай акупацыі 1939—1945.
Грын’ерд
Гісторыя
Па перапісу 1881 насельніцтва складала 6 чалавек, але ў 1920-х гг на востраве не засталося жыхароў.
Выпрабаванне біялагічнай зброі
У 1942 годзе, падчас Другой сусветнай вайны, Грын’ерд быў пляцоўкай для выпрабавання біялагічнай зброі вайсковымі навукоўцамі з парку Портан Даўн. У той час брытанскі ўрад праводзіў даследванне наконт здзяйсняльнасці нападу з выкарыстаннем сібірскай язвы: каб высветліць адчувальнасць Вялікабрытаніяй нападу з боку Германіі, а таксама жыццяздольнасць ідэі нападу на Германію з біялагічнай зброяй. Зыходзячы з прыроды зброі, над якой вяліся працы, было прызнана, што іспыты выклічуць распаўсюджанае і доўгатэрміновае забруджванне непасрэднай пляцоўкі спорамі сібірскай язвы. З мэтай абмежаваць забруджванне трэба было выкарыстоўваць аддалены і ненаселены востраў. Пасля агляду, Грын’ерд палічылі падыходзячым, і востраў быў рэквізаваны урадам Вялікабрытаніі ў ягоных уласнікаў.
Для грын’ердскіх выпрабаванняў быў абраны высокавірулентны штам сібірскай язвы пад назвай «Волам 14578» ("Vollum 14578"), названы ў гонар Р. Л. Волама (R. L. Vollum), прафесара бактэрыялогіі Оксфардскага ўніверсітэта, які вырабляў штам. На востраў былі завезеныя восемдзесят авечкаў і каля месцаў прывязі абраных груп былі падарваныя бомбы, запоўненыя спорамі язвы. Авечкі былі інфікаваныя сібірскай язвай і памерлі напрацягу колькіх дзён пасля выбуху. Некаторыя з эксперыментаў былі запісаныя на 16 мм каляровую кінастужку, грыф сакрэтнасці з гэтых запісаў быў зняты ў 1997 годзе. Адна з іх паказвае выбух бомбы, прымацаванай да канца высокага шаста, які ўтрымліваўся адцяжкамі. Пасля дэтанацыі бомбы карычневае воблака аэразолю дрэйфуе у бок мэтавых жывёл. Наступная стужка паказвае крэмацыю тушаў інфікаваных авечкаў у печках апасля заключнай стадыі эксперыменту.
Парэшткі авечкаў былі пахаваныя на востраве. Згодна справаздачаў ураду ў 1943 годзе сібірская язва трапіла на ўзбярэжжа Шатландыі з рэшткамі авечай тушы, якія прыплылі з боку вострава. Загінулі сем кароў, два кані, тры коткі і больш за 20 авечак.
У 1945, калі ўласнік шукаў магчымасць павярнуць востраў Грын’ерд, міністэрства забеспячэння прызнала, што востраў быў забруджаны ў выніку вайсковых іспытаў, і такім чынам ён не можа быць дэрэквізаваны, пакуль не будзе расцэнены як бяспечны. У 1946 Карона згадзілася набыць востраў і ўзяць на сябе цяжар адказнасці. Уласнік ці ягоныя нашчадкі альбо бенефіцыяры мелі магчымасць перанабыць востраў за кошт продажу £500, калі той будзе абвешчаны «Адпавядаючым для жылля чалавека і звера».
На працягу многіх год дастатковае для доступу грамадскасці абеззаражванне лічылася занадта небяспечным і дарагім. Вынікам гэтага з’явілася ўсталяванне на востраве каранціну на няпэўны час. Наведванне вострава было забаронена, за выключэннем правядзення персаналам Портан Даўна перыядычных праверак для вызначэння ўзроўню забруджвання.
Аперацыя Дарк Харвэст
У 1981 газеты пачалі атрымліваць лісты пад назваю «Аперацыя Дарк Харвэст» (літаральна Аперацыя Цёмны Ўраджай, Operation Dark Harvest), якія патрабавалі ад урада правесці абеззаражванне вострава і паведамлялі, што «каманда мікрабіёлагаў з двух універсітэтаў» высадзілася на востраў з дапамогай мясцовых жыхароў і сабрала 300 фунтаў (140 кг) глебы. Гэтая група пагражала пакінуць узоры глебы «ў адпаведных кропках, якія забяспечаць хуткую страту абыякавасці ўрада і аднолькава хуткую асвету для грамадства». У той жа дзень запячатаны пакунак з глебай быў пакінуты звонку вайсковага даследчага аб’екта Портан Даўн; спробы паказалі, што яна ўтрымоўвала бацылы сібірскай язвы. Некалькі дзён пазней іншы запячатаны пакунак глебы быў пакінуты ў Блэкпуле, дзе правячая Кансерватыўная партыя праводзіла сваю штогадовую канферэнцыю. Глеба не ўтрымоўвала сібірскую язву, але афіцыйныя асобы казалі, што глеба была падобная да той, што можна знайсці на востраве.
Абеззаражванне
Пачынаючы з 1986 былі зроблены пэўныя намаганні каб абеззаразіць востраў. Палова мільёна фунтаў была затрачана каб распыліць над усёй плошчай вострава ў 196 гектараў 280 тон росчыну фармальдэгіду распушчанага марскою вадою, а найбольш забруджаныя верхнія слаі глебы вакол месца рассейвання былі прыбраныя і вывезеныя ў запячатаных кантэйнерах. Потым на востраве змясцілі статак авечкаў, якія засталіся здаровымі. 24 красавіка 1990, праз 48 гадоў каранціну і праз 4 гады пасля ўжыцця росчыну, востраў быў наведаны парламенцкім намеснікам міністра абароны Майклам Ньюбертам (Michael Neubert), які абвясціў аб яго бяспечнасці і прыбраў знакі перасцярогі. 1 мая 1990 востраў быў перанабыты нашчадкамі першапачатковага ўласніка за выточны кошт £500.
Зараз востраў выкарыстоўваецца для выгану авечак. Кожнае лета мясцовы фермер прывозіць свой статак на лодцы. Са збудаванняў на востраве знаходзіцца закінуты разбураны каменны катэдж пастуха. Востраў таксама населены дзікімі трусамі і невялікай колькасцю арланаў-белахвостаў.
Гл. таксама
Востраў Адраджэння
Палуж 1
Па́луж 1 (, Палуж 1) — вёска ў Беларусі, у Краснапольскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Яноўскага сельсавета.
У 1924—1960 гадах цэнтр Палужскага сельсавета. Да 25 ліпеня 2008 года вёска ўваходзіла ў склад Высакаборскага сельсавета, дзе ў 1991—2008 гадах была яго цэнтрам.
Геаграфія
Знаходзіцца за 10 км у напрамку на ўсход ад гарадскога пасёлка Краснаполле, за 120 км ад Магілёва , за 35 км ад чыгуначнай станцыі Камунары , каля правага берага ракі Палуж. Праз вёску пралягае аўтамабільная дарога.
Тэрэза Кларамун
Тэрэза Кларамун ( — ) — каталонская анарха-сындыкалістка.
Біяграфія
Яна займалася тэкстылем і заснавала анархічную групу ў Сабадэле уплывам Фернанда Тарыда дэ Мармола. Гэтая група ўдзельнічала ў страйку на працягу сямі тыдняў 1883 года, дзе яны патрабавалі працягласць рабочага дня 10 гадзін. У 1892 годзе, з Ангелай Лопес дэ Аяла і Амаліяй Дамінга яны спрыялі першай іспанскай феміністычнаму таварыству «Жанчыны аўтаномнага Грамадства Барселона» (Sociedad Autónoma de Mujeres de Barcelona)
Яна была арыштаваная пасля выбуху бомбы на Гран Тэатры дэль Лісеа ў Барселоне ў 1893 годзе і падчас рэпрэсій Манжуік (Procés de Montjuïc) (1896), падчас якіх яна была жорстка збітая. Гэтыя траўмы будуць аказваць дзеянне на астатнюю частку яе жыцця. Хоць яна не была асуджаныя за якое-небудзь злачынства, пасля суда жыла ў Англіі да 1898 года. Яна заснавала часопіс El Productor  (1901) і брала актыўны ўдзел у сацыяльных патрабаванняў у пачатку ХХ стагоддзя. Яна дапамагала часопісам La Tramuntana і La Revista Blanca і газезе  El Rebelde ў 1907—1908.
У 1902 годзе брала ўдзел у мітынгах у знак салідарнасці з страйкоўцамі металургічнага сектара і ва ўсеагульнаму страйку лютага 1902 года. Яна была арыштаваная зноў пасля падзей Трагічнага тыдня у жніўні 1909 года і заключаная ў Сарагосе, дзе ў 1911 годзе яна дапамагла мясцовым саюзам павялічыць сяброўства ў УНТ і ўсеагульны страйк 1911 года, які прынёс ёй новую турму. Ужо вельмі хворай і прыкаванай паміж ложкам і крэслам, паліцыя правяла ператрус у яе кватэры пасля нападу на кардынала Хуана Сальдэвілья у Рамэра ў Сарагосе 4 чэрвеня 1923 г, шукаючы доказы таго, што яна была вінаватая ў гэтым. У 1924 годзе яна вярнулася ў Барселону, але параліч паступова аддаліў яе ад грамадскай дзейнасці.
Зарачанка
Зарача́нка (, Заречанка) (да 30 ліпеня 1964 года Ба́ля Касце́льная ) — вёска ў Гродзенскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Сапоцкінскага сельсавета.
Да 11 лютага 1972 года вёска ўваходзіла ў склад Навумавіцкага сельсавета, да 20 верасня 2002 года — у склад Лойкаўскага сельсавета.
Раёк (беларуская міфалогія)
Раёк — у беларускім сялянскім фальклоры і міфалогіі загадкавы дух. У шырокім сэнсе так называўся канец жніва, калі працы больш не заставалася, і можна было адпачыць. Гаварылі: “Раёк, раёк! Паляцеў, задзёршы хвасток!”. У жніўных песнях Раёк згадваецца як жывая істота, як персанаж. Ён можа хадзіць па вуліцах, наведвацца да людзей, пытацца дарогі і інш.
Ішоў Раёк,
Ішоў Раёк у наш дварок.
Нашы двары,
Нашы двары мяцёныі.
Нашы сталы,
Нашы сталы засланыі.
Хадзі, Раёк,
Хадзі, Раёк, у наш дварок.
Ішоў раёк дарогай шырокай.
Ніхто ж райка не перэймаіць?
Выйдзі, панок, перэймі раёк
І знімі вянок.
Нашы раі велікіе.
Сюда раёк, на мой дварок.
У нас сталы цісовые...
Ч. Пяткевіч апісвае Райка як духа, які клапоціцца пра зжатае збожжа. Калі селянін хацеў, каб Рай узяў пад сваю апеку і яго снапы, то тройчы казаў: «Рай, Рай, ідзі к нам!». Калі верыць М.С. Кацару, яго выява сустракаецца ў народных вышыўках-арнаментах у выглядзе чатырохканцовых матываў, як бы складзеных з жытніх каласоў. Раёк часам супрацьпастаўляецца Сербаю (увасабленню голада). Хлеба часам не хапала да новага ўраджаю - значыць, быў Сёрбай. А калі жніво скончвалася, хлеб з'яўляўся, то Сёрбая болей не было, прыходзіў Раёк.
Этымалогія імя
"Раёк" можа паходзіць як ад "рай" (які у шэрагу індаеўрапейскіх мовах першапачаткова азначай "дабрабыт", "багацце"), так і быць памяньшальным ад слова "рой" (пчаліны). Магчыма, імя "Раёк" ("Рай") звязана з такім персанажам, як святы Юр'я (Юрай), які ў сваю чаргу з'яўляецца хрысціянскім пераемнікам язычніцкага бога Ярылы. Юрай - ахоўнік сельскагаспадарчых прац і сам звязаны з вобразам пчалы (апошняя ў веснавых песнях, як і Юрай, адчыняе вясну залатымі ключыма). Адсюль, верагодна, Раёк (як святы Юрай, святы Пятро) - адна з іпастасяў Ярылы.
Паўленкі
Гісторыя
У 1921—1939 гадах вёска ў складзе гміны Празарокі Дзісенскага павета Віленскага ваяводства Польскай Рэспублікі.
Палуж 2
Па́луж 2 (, Палуж 2) — вёска ў Краснапольскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Яноўскага сельсавета.
Да 11 красавіка 1960 года вёска ўваходзіла ў склад Палужскага сельсавета, да 25 ліпеня 2008 года — у склад Высакаборскага сельсавета.
Прошкава
Про́шкава (, Прошково) — аграгарадок у Глыбоцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Зябкаўскага сельсавета.
У 1940—1959 гадах цэнтр Прошкаўскага сельсавета. Да 3 ліпеня 1970 года вёска ўваходзіла ў склад Псуеўскага сельсавета.
Інфраструктура
Станам на 2021 год дзейнічае фельчарска-акушэрскі пункт
Ох
Ох — паводле звестак фалькларыста М. Федароўскага, дух у беларускіх народных вераваннях. Барадаты, маленькі чалавечак, які жыве пад зямлёю. Калі нехта, бядуючы, уздыхне: «Ох!», ён вылезе з-пад зямлі і спытае: «Чаго патрабуеш?». Калі чалавек не спалохаецца і раскажа, чаго хоча, то Ох абавязкова дапаможа яму.
З'яўляецца ў народнай казцы «Ох і залатая табакерка», дзе спачатку штодзень корміць хлопчыка-сірату Янку, а потым дорыць яму чароўную табакерку. У іншых казках («На чужое паквапішся - сваё страціш») прысутнічае вобраз бязыменнага маленькага дзядка, які прыходзіць на дапамогу ў час бяды.
Бірулі (Краснапольскі раён)
Біру́лі (, Бирули) — вёска ў Краснапольскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Горскага сельсавета.
Роберт дэ Нола
Llibre del Coch
Нола апублікаваныя Llibre del Coch пад псеўданімам Местрэ Роберта ў Барселоне ў 1520 годзе. Гэта быў першая апублікаваная павараная кніга на каталонскай мове. Ён таксама быў пераведзены на кастыльскую і іспанскую і першае такое выданне быў апублікаванае ў Таледа ў 1525 годзе. Некаторыя часткі кнігі заснаваныя на Llibre de Sent Soví, знакамітай сярэднявечнай паваранай кніге. Яна змяшчае рэцэпты і кулінарныя традыцыі 14-га стагоддзя.
Калеты (Гродзенскі раён)
Кале́ты (, Калеты) — вёска ў Гродзенскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Сапоцкінскага сельсавета.
У складзе БССР з 1945 года, паводле савецка-польскага дагавора пра вызначэнне новай мяжы. Да 1 жніўня 1966 года вёска ўваходзіла ў склад Соніцкага сельсавета.
У культуры
У 2010 годзе рэжысёр Арцём Лобач зняў у вёсцы дакументальны фільм «Калеты».
Роза Сенсат
Роза Сенсат і Вілья ( — )  — каталонская настаўніца. Яна спрыяла развіццю дзяржаўных каталонскіх школ на працягу першай трэці XX стагоддзя.
Біяграфія
Яна правяла адукацыйныя даследаванні ў Барселоне і Мадрыдзе, у Escuela Central de Magisterio (Цэнтральная Адукацыя Даследавання Школ). Пасля гэтага яна вучылася ў Жэнеўскім Інстытуце Русо і іншых еўрапейскіх школах, дзе яна даведалася аб новых адукацыйных тэндэнцыях.
У 1900 годзе яна прайшла дзяржаўныя экзамены. Выйшла замуж за Давіда Ферэра ў 1903 годзе, і пара пераехала ў Барселону. Праз год нарадзілася іх першая дачка, Анжэла Ферэр і Сенсат.
Роза Сенсат распаўсюджвала новыя адукацыйныя тэндэнцыі, і ў 1914 годзе яна стала першым дырэктарам секцыі дзяўчынак Барселонскай школы. У 1921 годзе яна атрымала заказ на праектаванне праграмы даследаванняў для Барселонскага Barcelona’s Institut de Cultura i Biblioteca Popular de la Dona, культурнага цэнтра, створанага ў 1909 годзе Франчэска Банэмасьон, які быў першым цэнтрам жаночай адукацыі у Еўропе. На працягу гэтага перыяду Роза Сенсат чытала курсы і канферэнцыі для адукацыйных праграм Макамунітат Каталоніі, у летніх школах, а таксама ў Institut de Cultura i Biblioteca Popular de la Dona. Яна таксама ўдзельнічала ў некалькіх міжнародных канферэнцыях па адукацыі, напрыклад, 1-й нацыянальнай канферэнцыі па пачатковай адукацыі (Барселона, 1909), 3-й міжнароднай канферэнцыі па адукацыі (Парыж, 1922), і канферэнцыі ў Ніцы (1932).
Вясёлы (Краснапольскі раён)
Вясёлы (, Весёлый) — пасёлак у Краснапольскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Горскага сельсавета.
Спіс аб’ектаў PGC (989001—990000)
Гэта спіс аб'ектаў Спіс аб'ектаў PGC (989001—990000)
Арцёхаў
Арцёхаў (, Артёхов) — вёска ў Краснапольскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Горскага сельсавета.
Да 11 красавіка 1960 года вёска ўваходзіла ў склад Гніліцкага сельсавета.
Вырай
Вырай — у беларускай міфалогіі цудоўная мясціна, куды на зіму адлятаюць птушкі і куды ляцяць душы памерлых. Таксама «выраем» зваўся «клін» птушак, што ляцяць у цёплыя краі. Лічылася, што чалавек, які пабачыў вырай, будзе шчаслівы ўвесь год.