cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Заходні фронт Першай сусветнай вайны
Газавая атака
22 красавіка, у першы дзень аперацыі, пасля двухдзённай бамбардзіроўкі, немцы ўпершыню буйнамаштабна ўжылі хімічную зброю (хлор). У выніку газавай атакі на працягу некалькіх хвілін загінулі каля 6 тысяч чалавек.
Праз два дні была арганізавана другая газавая атака, але эфектыўнасць яе была нізкай з-за контрзахадаў, прадпрынятых саюзнікамі (процівагазы і інш.).
Паветраныя баі
На пачатку вайны авіяцыя ўжывалася для паветранай разведкі, затым самалёты сталі выкарыстоўвацца для ваенных мэтаў.
8 верасня 1914 года рускі лётчык Пётр Несцераў першы ў свеце збіў самалёт суперніка, выкарыстоўваючы таран, але пры гэтым ён загінуў.
1 красавіка 1915 года французскі пілот Ралан Гарос выкарыстаў для паветранай атакі кулямёт, размешчаны за вядучым прапелерам.
18 красавіка Гарос быў збіты, а яго самалёт быў захоплены і перададзены нідэрландскаму інжынеру Антоні Фокеру. Ён значна ўдасканаліў канструкцыю, першым ужыўшы на практыцы сінхранізатар, які дазваляў страляць з кулямёта праз дыск прапелера, калі яго лопасці не знаходзіліся на лініі агню. Распрацоўка была выкарыстаная ў знішчальніку Fokker EI — першым хуткасным аднамесным знішчальніку з эфектыўным узбраеннем.
Першая сусветная вайна дала штуршок развіццю авіяцыі: абодва бакі пачалі распрацоўку новых рухавікоў, авіяцыйных канструкцый і матэрыялаў. Сталі папулярныя лётчыкі-асы, хоць большасць самалётаў было збіта не знішчальнікамі, а сіламі СПА.
Вытворчасць самалётаў расла высокімі тэмпамі: калі ў пачатку вайны Англія і Францыя мелі 186 самалётаў, Германія і Аўстра-Венгрыя — 297, то да канца вайны бакі мелі, адпаведна, 5079 і 3352 самалётаў (у 27 і ў 11 разоў больш).
У Першую сусветную, немцы ўпершыню пачалі рэалізоўваць канцэпцыю далёкіх бамбардзіровак супраць стратэгічнага тылу праціўніка, выкарыстоўваючы для гэтага жорсткія дырыжаблі канструкцыі Цэпеліна і Шутэ-Ланца, якія валодалі значна большай далёкасцю і грузападымальнасцю чым сучасныя ім аэрапланы (і практычна супастаўныя па хуткасці), дырыжаблі дазвалялі Германіі ажыццявіць першыя ў гісторыі стратэгічныя бамбардзіроўкі тылоў Францыі, Вялікабрытаніі і ў меншай ступені — Расіі. Хоць прамы матэрыяльны ўрон быў невялікі, бамбардзіроўкі выклікалі перабоі ў працы фабрык і заводаў (з-за паветраных трывог), якія застрашвалі насельніцтва і змушалі краіны Антанты адцягваць з фронту салдат, зеніткі і знішчальнікі для арганізацыі супрацьпаветранай абароны.
Далейшыя ваенныя дзеянні
Апошняй атакай саюзнікаў вясной 1915 была бітва ў Артуа з мэтай захопу грады Вімі. Французская 10-я армія пасля шасцідзённай бамбардзіроўкі пачала наступленне 9 мая і прасунулася на 5 км. Аднак войскі адступілі пасля прымянення немцамі артылерыі. Да 15 мая наступленне было спынена.
У верасні саюзнікі пачалі вялікае наступленне (Трэцяя бітва пры Артуа): французскіх войскаў у Шампань і брытанскіх на Лос. Французы на працягу лета вялі падрыхтоўку да будучага наступу. 22 верасня пачалася бамбардзіроўка аб’ектаў, размяшчэнне якіх было вызначана з дапамогай аэрафотаздымкі. Галоўнае наступленне пачалося 25 верасня і развівалася паспяхова, нягледзячы на наяўнасць драцяных загарод і кулямётных кропак. Аднак немцы, прадбачачы гэтую атаку, ўзмацнілі лініі абароны і змаглі адбіць нападзенне, якое доўжылася да лістапада.
25 верасня брытанскія войскі пачалі наступленне на Лос для падтрымкі дзеянняў у Шампані. Атацы папярэднічала 4-дзённая артылерыйская бамбардзіроўка, быў выкарыстаны хлор. Для атацы былі задзейнічаны два карпусы, яшчэ два выконвалі дыверсійныя заданні ў Іпры. Падчас атакі брытанцы панеслі цяжкія страты, асабліва ад кулямётаў. Захапіўшы абмежаваную тэрыторыю, яны адступілі. 13 кастрычнікa наступленне аднавілася.
У снежні 1915 замест Джона Фрэнча камандуючым брытанскімі экспедыцыйнымі войскамі стаў генерал Дуглас Хейг.
Кампанія 1916 года: абяскроўліванне войскаў
Згодна з планам начальніка Генштаба Эрыха фон Фалькенхайна асноўныя ваенныя дзеянні ў 1916 годзе Германія павінна была весці з Францыяй, прымусіўшы яе капітуляваць.
Былі прыняты дзве стратэгіі. Першая прадугледжвала неабмежаванае выкарыстанне падводнага флоту для перакрыцця замежных паставак. Мэтай другой стратэгіі было нанясенне кропкавага ўдару па сухапутным войскам праціўніка замест буйнамаштабнага прарыву фронту. Для прычынення максімальных страт планавалася арганізаваць нападзенне на важныя стратэгічныя пазіцыі. Мэтай галоўнага ўдару быў абраны Вердэнскі выступ, які з’яўляўся апорай французскага фронту, што знаходзіўся недалёка ад мяжы з Германіяй і пагражаў германскім камунікацыях. Аперацыя планавалася з разлікам на тое, што французы з пачуцця патрыятызму будуць абараняць горад да апошняга салдата.
Бітва пры Вердэне
Для правядзення аперацыі Германія на 15-кіламетровым участку фронту засяродзіла супраць 2 французскіх дывізій 6,5 дывізій. Аперацыя пачалася 21 лютага. У ходзе наступлення французы да 25 лютага страцілі амаль усе свае фарты, аднак прарыву фронту не адбылося. Нарачанская аперацыя рускіх войскаў на Усходнім фронце палегчыла становішча французскіх войскаў, для забеспячэння войскаў была арганізавана «святая дарога» Бар-ле-Дзюк — Вердэн.
З сакавіка галоўны ўдар германскія войскі перанеслі на левы бераг ракі, але да мая прасунуліся толькі на 6-7 км. Контратака французскіх сіл у маі не прывяла да поспеху.
Бітва на Соме
Увесну 1916 вялікія страты французскіх войскаў пачалі выклікаць у саюзнікаў заклапочанасць, у сувязі з чым першапачатковы план аперацыі на Соме быў зменены: галоўную ролю ў аперацыі павінны былі гуляць англійскія войскі. Аперацыя павінна была дапамагчы французскім і рускім войскам.
1 ліпеня, пасля тыднёвай артылерыйскай падрыхтоўкі, брытанскія дывізіі ў Пікардыі пачалі наступленне на добра ўмацаваныя пазіцыі германскіх войскаў каля ракі Сома, якія падтрымліваліся пяццю французскімі дывізіямі з правага флангу. Французскія войскі дзейнічалі паспяхова, але брытанская артылерыя не аказалася досыць эфектыўнай. У першы дзень наступлення англічане панеслі самыя вялікія страты ў гісторыі брытанскай арміі (агульныя страты 57 тысяч чалавек, з якіх 21,5 тысяч загінулі і прапалі без вестак).
Прааналізаваўшы паветраныя баі над Вердэнам, саюзнікі ў баях на Соме пачалі прытрымлівацца новай тактыкі, мэтай якой было поўная перавага ў паветры над праціўнікам. Неба над Сомай было ачышчана ад германскай авіяцыі, а поспех саюзнікаў выклікаў рэарганізацыю германскай авіяцыі, і абодва бакі сталі выкарыстоўваць вялікія падраздзялення ВПС замест індывідуальных дзеянняў пілотаў.
Бітва працягвалася ў ліпені — жніўні з некаторым поспехам для брытанцаў, нягледзячы на ўмацаванне германскімі войскамі лініі абароны. Да жніўня брытанскае камандаванне вырашыла перайсці ад тактыкі прарыву фронту да серыі аперацый, якія праводзяцца невялікімі воінскімі падраздзяленнямі для выпроствання лініі фронту, што было неабходна для падрыхтоўкі да масіраванай бамбардзіроўцы.
15 верасня брытанцамі ўпершыню былі ўжытыя ў баях танкі. Саюзнікі планавалі атаку з удзелам 13 брытанскіх дывізій і чатырох французскіх карпусоў. Пры падтрымцы танкаў пяхота прасунулася толькі на 3 — 4 кіламетра з-за нізкай эфектыўнасці і ненадзейнасці машын.
У кастрычніку — лістападзе адбылася апошняя фаза аперацыі, падчас якой саюзнікі авалодалі абмежаванай тэрыторыяй цаной вялікіх страт. З-за распачатых дажджоў 13 лістапада наступленне было спынена.
Вынікам бітвы стала прасоўванне саюзных войскаў на 8 кіламетраў пры стратах 615 тысяч чалавек, немцы страцілі каля 650 тысяч чалавек (па іншых дадзеных 792 тысяч і 538 тысяч адпаведна — дакладныя лічбы невядомыя). Асноўная мэта аперацыі так і не была дасягнутая.
Лінія Гіндэнбурга
У жніўні 1916 года начальнікам Генштаба замест Эрыха фон Фалькенхайна стаў Паўль фон Гіндэнбург, Эрых Людэндорф стаў першым генерал-кватэрмайстарам Генштаба (намеснікам начальніка). Новае ваеннае кіраўніцтва неўзабаве ўсвядоміла, што наступальныя магчымасці германскай арміі ў бітвах пры Вердэне і на Соме былі вычарпаныя. Было вырашана на Заходнім фронце перайсці ў 1917 годзе да стратэгічнай абароне.
Падчас бітвы на Соме і зімой немцы абсталявалі абарончыя пазіцыі за лініяй фронту ад Араса да Суасона, названыя «лініяй Гіндэнбурга». Яна дазволіла скараціць даўжыню фронту, вызваліўшы войскі для правядзення іншых аперацый.
Кампанія 1917 года: пераход наступальнай ініцыятывы да саюзнікаў
У снежні 1916 галоўнакамандуючым французскай арміяй замест Жазэфа Жофра стаў Рабер Нівель, які распрацаваў новы план наступлення французскіх войскаў на Нуаёнскі выступ. Англійскі прэм’ер-міністр Лойд Джордж падтрымаў Нівеля, даручыўшы яму камандаваць англійскімі войскамі ў сумеснай аперацыі. Аб планах Нівеля стала вядома германскаму камандаванню, якое вырашыла папярэдзіць планаваную атаку, і 23 лютага пачалося адступленне германскіх войскаў на загадзя падрыхтаваную і добра умацаваную «лінію Гіндэнбурга», якое скончылася да 17 сакавіка.
«Неабмежаваная падводная вайна»
16 — 18 сакавіка 1917 года германскія падводныя лодкі патапілі тры амерыканскіх гандлёвых судна. Прэзідэнт ЗША Вудра Вільсан, падтрымоўваемы грамадскай думкай, абвясціў 6 красавіка Германіі вайну.
Да сярэдзіны 1917 года дзеянні германскіх падводных лодак нанеслі сур’ёзны эканамічны ўрон для Вялікабрытаніі, але стварэнне сістэмы супрацьлодкавай абароны знізіла страты гандлёвага флоту, і «неабмежаваная вайна» не прынесла жаданага выніку.
Наступленне Нівеля
Нягледзячы на адыход немцаў за «лінію Гіндэнбурга» ў красавіку пачалося шырокамаштабнае наступленне саюзнікаў па плану Нівеля. 9 красавіка перайшлі ў наступ брытанскія войскі ў раёне Араса (гл.: Бітва пры Арасе, 1917), 12 красавіка — у Сэн-Кантэна, 16 красавіка — французскія войскі ў раёне Рэймса, наступленне працягнулася да канца красавіка — пачатку мая. Пасля ўзяцця двух ліній абароны наступленне было спынена, страты саюзнікаў склалі звыш 200 тысяч чалавек, з якіх 120 тысяч  — ў французскіх войсках. Няўдалае наступленне падарвала маральны дух французскіх войскаў, у якіх пачаліся мяцяжы, якія ахапілі 54 дывізіі, 20 тысяч чалавек дэзертыравалі Салдаты паслухаліся заклікаў да патрыятызму і пачуццю грамадзянскага абавязку і вярнуліся на абарончыя пазіцыі, але ісці ў атаку яны адмаўляліся. . У самой Францыі паднялася хваля грамадскага абурэння, і 15 мая Нівеля на пасадзе галоўнакамандуючага змяніў Анры Філіп Петэн.
Узімку 1916—1917 гадоў тактыка Германіі па вядзенню паветраных баёў значна змянілася, была адкрыта трэніровачная школа ў Валансьене, у войскі паступілі новыя мадэлі самалётаў. Вынікам стала перавага Германіі над саюзнікамі ў паветраных баях, асабліва над дрэнна навучанымі брытанцамі, якія выкарыстоўвалі састарэлыя самалёты. Падчас паветранага бою над Арасам брытанцы за месяц, які ўвайшоў у гісторыю як «Крывавы красавік» («Bloody April»), страцілі 245 самалётаў і 316 лётчыкаў, немцы — 66 самалётаў і 114 лётчыкаў.
Далейшыя баявыя дзеянні
7 чэрвеня пачалося наступленне брытанскіх войскаў у раёне Месіна, на поўдзень ад Іпра, для вяртання тэрыторыі, страчанай падчас першай бітвы пры Іпры ў 1914 годзе. З 1915 года інжынеры пракапалі пад пазіцыямі праціўніка тунэлі і заклалі ў 21 шахту 455 тон аманіту. Праз 4 дні бамбардзіровак былі ўзарваны 19 шахт, страты немцаў склалі 10 тысяч чалавек забітымі. Адбылося яшчэ адно наступленне саюзнікаў, але выбіць праціўніка з занятых пазіцый не ўдалося. Хоць паспяховае спачатку наступленне замарудзілася на цяжкапраходнай мясцовасці, але 14 чэрвеня аперацыя завяршылася перамогай саюзнікаў.
31 ліпеня — 6 лістапада ў раёне Іпра саюзнікамі праводзілася аперацыя (Трэцяя бітва пры Іпры), першапачатковай мэтай якой быў прарыў праз германскі фронт да баз падводных лодак на бельгійскім узбярэжжы, але затым мэтай стала заняцце вышынь вакол Іпра для атрымання перавагі над германскай артылерыяй. 30 кастрычніка цаною 16-тысячных страт саюзнікамі была захоплена вёска Пасхендале. Наступленне ускладняла цяжкапраходная мясцовасць. Абодва бакі панеслі вялікія страты (саюзнікі — 448 тысяч, немцы — 260 тысяч), бітва стала яшчэ адным прыкладам бессэнсоўных ахвяр пры нязначнасці дасягнутых вынікаў.
Бітва пры Камбрэ
20 лістапада брытанскія войскі пачалі першую ў гісторыі масіраваную атаку з выкарыстаннем танкавых падраздзяленняў. У атацы ўдзельнічалі 324 танка. Спераду на карпусах машын былі прымацаваныя фашыны для пераадолення германскіх акопаў і 4-метровых супрацьтанкавых равоў. Раптоўнасць (адсутнасць артпадрыхтоўкі) і перавага ў сілах і сродках прывялі да хуткага развіцця атакі, брытанцы за 6 гадзін прасунуліся на такую ж адлегласць, на якое войскі прасунуліся ў аперацыі ў Іпра за 4 месяцы, прарваў германскую абарону і страціўшы 4 тысяч чалавек.
Аднак у выніку імклівай атакі пяхота адстала, а танкі прасунуліся далёка наперад, нясучы сур’ёзныя страты. 30 лістапада 2-я германская армія здзейсніла раптоўную контратаку, адкінуўшы сілы саюзнікаў на першапачатковыя межы. Нягледзячы на адбіццё атакі, танкі даказалі сваю эфектыўнасць у баі, а сама бітва паклала пачатак шырокаму прымяненню танкаў і развіццю супрацьтанкавай абароны.
Хоць саюзнікі не дамагліся прарыву фронту, вынікам кампаніі 1917 года стаў крах планаў германскага камандавання па дасягненню перамогі шляхам «неабмежаванай падводнай вайны» і пераход яе да стратэгічнай абароны. Наступальнай ініцыятывай завалодалі войскі саюзнікаў.
Кампанія 1918 года: паражэнне Германіі
Пасля падпісання 3 сакавіка 1918 года Брэсцкага міру з Савецкай Расіяй і выхаду яе з вайны на Усходнім фронце вызвалілася 44 дывізіі, якія былі перакінутыя на Заходні фронт. Стварыўшы перавагу на Заходнім фронце ў сілах і сродках (колькасць дывізій павялічылася са 146 да 192 супраць 173 дывізій саюзнікаў, колькасць германскіх войскаў павялічылася на 570 тысяч чалавек ), германскае камандаванне вырашыла перайсці ў наступ з мэтай разгрому арміі Антанты да таго, як ЗША змаглі б павялічыць сваю прысутнасць у Еўропе.
Згодна з планам Людэндорфа германскія войскі павінны былі пачаць наступленне ў раёне горада Ам’ен і адрэзаць брытанскія войскі ад французскіх, адціснуўшы іх да берага Паўночнага мора.
Германскае наступленне
Першае германскае наступленне пачалося 21 сакавіка. Перавага ў сілах (62 дывізіі, 6 824 гарматы і каля 1 000 самалётаў супраць 32 дывізій, каля 3 000 гармат і каля 500 самалётаў у англічан) дазволіла германскім войскам прасунуцца на 60 кіламетраў за першыя 8 дзён баёў. У адказ саюзнікі ўвялі ў бой рэзервовыя войскі і да 4 красавіка адкінулі германскія войскі, нанёсшы ім страты 230 тысяч чалавек.
14 красавіка Фердынанд Фош быў прызначаны вярхоўным галоўнакамандуючым саюзнымі войскамі, што дазволіла лепш каардынаваць дзеянні брытанскіх і французскіх армій.
Германскія войскі таксама праводзілі наступу ў раёне ракі Ліс (9 красавіка — 1 мая), ракі Эна (27 мая — 13 чэрвеня), паміж Мандзідзье і Нуаёнам (9 — 13 чэрвеня). Кожны раз першапачаткова паспяховае развіццё атак германскіх войскаў сканчалася правалам: прасунуўшыся на некалькі дзесяткаў кіламетраў, яны не маглі пераадолець абарону саюзнікаў.
15 ліпеня на рацэ Марна пачалося апошняе вялікае наступленне германскіх войскаў (Бітва на Марне, 1918). Войскі 1-й і 3-й армій фарсіравалі раку, але змаглі прасунуцца толькі на 6 кіламетраў. Адначасова войскі 7-й арміі няўдала атакавалі 6-ю французскую армію ў Рэймса. 17 ліпеня саюзныя войскі спынілі прасоўванне германскіх армій, і 18 ліпеня перайшлі ў контрнаступленне, адкінуўшы немцаў да 4 жніўня на першапачатковыя пазіцыі.
Контрнаступленне саюзнікаў
8 — 13 жніўня саюзнікі сіламі 4-й брытанскай, 1-й і 3-й французскай армій правялі Ам’енскую аперацыю, падчас якой быў ліквідаваны Ам’енскі выступ, заняты 2-й і 18-й германскімі арміямі.
Глогаў Малапольскі
Глогаў Малапольскі (Głogów Małopolski) — горад у Польшчы, уваходзіць у склад Жэшоўскага павета Падкарпацкага ваяводства, сядзіба вяскова-гарадской гміны Глогаў Малапольскі. Займае плошчу 13,73 км². Насельніцтва — 5156 чалавек (на 2006 год).
Заходні фронт Першай сусветнай вайны
Контрнаступленне саюзнікаў
Аперацыя пачалася раптоўна, без артпадрыхтоўкі; пры падтрымцы артылерыі пяхота і танкі саюзнікаў прасунуліся за першы дзень наступу на 11 км. Людэндорф назваў 8 жніўня «чорным днём германскай арміі». За наступныя пяць дзён аперацыі лінія фронту была адсунута яшчэ на 8-9 кіламетраў.
12 — 15 верасня амерыканскія войскі паспяхова правялі першую буйную аперацыю — атаку на Сэн-Міёльскі выступ. Улетку 1918 года ў Еўропу штомесяц прыбывала па 300 тысяч амерыканскіх салдат. Да верасня іх колькасць дасягнула 1 200 000 чалавек, а да канца вайны — 2,1 мільён, што дазволіла ліквідаваць перавагу Германіі ў жывой сіле, якая перакінула дадатковыя злучэння з усходу.
26 верасня, валодаючы перавагай перад германскімі войскамі (202 дывізіі супраць 187 ), саюзнікі пачалі агульнае наступленне па ўсім фронце ад Вердэна да Паўночнага мора. Змучаныя чатырохгадовай вайной германскія войскі пачалі здавацца ў палон. У кастрычніку Людэндорфа змяніў на пасадзе Вільгельм Гронер. У выніку наступлення лінія фронту да лістапада была адсунута ўглыб да 80 кіламетраў, да мяжы з Бельгіяй, на поўначы — да лініі Гент — Монс.
У лістападзе ў Германіі адбылася Лістападаўская рэвалюцыя, да ўлады прыйшоў новы ўрад Савет народных упаўнаважаных, які 11 лістапада, праз дзень пасля свайго абрання, заключыў Камп’енскае перамір’е, якое прадугледжвала неадкладнае спыненне ваенных дзеянняў, вывад германскіх войскаў з акупаваных тэрыторый, стварэнне на правым беразе Рэйна дэмілітарызаванай зоны. Вайна на Заходнім фронце скончылася.
Вынікі кампаній на Заходнім фронце
Перамога саюзнікаў над Германіяй на Заходнім фронце абумовіла галоўную ролю Вялікабрытаніі, Францыі і ЗША ў выпрацоўцы ўмоў мірных пагадненняў на Парыжскай мірнай канферэнцыі. 28 чэрвеня 1919 года быў падпісаны Версальскі дагавор.
Па ўмовах дагавора Германія пазбавілася часткі сваёй тэрыторыі, усіх сваіх калоній, колькасць яе сухапутнай арміі была абмежаваная 100 тысячамі, большая частка флоту перадавалася пераможцам, Германія абавязвалася пакрыць страты, панесеныя ў выніку ваенных дзеянняў. Версальскі дагавор склаў аснову Версальска-Вашынгтонскай сістэмы.
У мастацкай літаратуры
Ваенным падзеям, лёсам салдат і афіцэраў прысвечаны творы Рэмарка («На Заходнім фронце нічога новага»), Юнгера («У стальных навальніцах»), Олдынгтана (кніга вершаў «Вобразы вайны»), Барбюса («Агонь») і іншых.
Нэдзілышчэ
Нэдзілышчэ (Неді́лище) — вёска ў Ямільчынскім раёне Жытомірскай вобласці Украіны.
IC 4978
IC 4978 — галактыка тыпу S (спіральная галактыка) ў сузор’і Тэлескоп.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Шопскі салат
У склад салата ўваходзяць наступныя інгрэдыенты: памідоры, агуркі, цыбуля, балгарскі перац (свежы, марынаваны або смажаны), сыры брынза, сірэне (шопскі сыр) або фета, пятрушка, аліўкі, аліўкавы алей, воцат, соль, молаты перац. Гародніну і зеляніну дробна сякуць, пасля чаго пасыпаюць цёртым сырам і запраўляюць алеем.
Шопскі салат лічыцца нацыянальным ў Балгарыі і там яго часта гатуюць, размяшчаючы інгрэдыенты ў наступным парадку: унізе — памідоры, потым — агуркі і зверху — брынза. Белая брынза, зялёныя агуркі і чырвоныя памідоры — атрымліваецца колер балгарскага сцяга.
Шопскі салат часта ўжываецца ў якасці закускі мезе да ракіі.
Пажар у Мінску (1881)
Гісторыя
Тушэнне ўсё яшчэ працягвалася, калі ў 12.20 звон з каланчы ўзвясціў пра новы пажар. Прыбыўшы сігнальны паведаміў, што ўжо гарыць адначасова ў 3-4 розных месцах. На Койданаўскай было пакінута аддзяленне гарадской каманды, і ўсе сілы пажарнікаў накіраваны да новага месца. Над II-й часткай горада ўжо ўздымаліся слупы густога чорнага дыму, якія асвятляліся знізу ярка-чырвоным полымем. Палалі кварталы паміж Мясніцкай, Замкавай, Завальнай вуліцамі і завулкамі такіх жа назваў, амаль цалкам забудаванымі старымі драўлянымі будовамі, якія стаялі блізка адзін да аднаго. Прыбыўшых на месца пажарнікаў сустрэла з усіх бакоў мора агню, полымя кожныя 10 хвілін ахоплівала па 200—300 кв. сажняў драўлянай забудовы. Вада, якая выкідалася помпамі, выпаралася ад жару, не дасягаючы полымя. Пагарэльцы, ратуючы пажыткі, заміналі руху, а вуліцы былі завалены выкінутай з хат маёмасцю, якая таксама пачала гарэць. Коні каманд, якія падвозілі бочкі з вадой, не маглі пад’ехаць да помпаў, яны кідаліся ў бок, перакульваючы абоз, калечачы сябе і служак. Полымя тым часам зайшло ў тыл, перакінулася на процілеглыя кварталы. Моцны вецер ператварыўся ў сапраўную буру. Ачагі пажару ўспыхвалі ў вельмі аддаленых адно ад аднаго месцах.
Гарадскія вадаправоды вычарпаліся, а падвоз вады з ракі ажыцяўляўся занадта марудна. Жыхары, якія да гэтага яшчэ неяк дапамагалі з дастаўкай вады, ад страху згарэць жыўцом разбегліся, на сваіх месцах засталіся толькі пажарнікі. Полымя да 3-й гадзіны ператварылася ў жудасны паток агню, які ўсё больш ахопліваў найбольш населеную і гандлёвую частку горада. Абоз гарадской каманды ў адной з вуліц апынуўся ў агнявым тупіку, дзе згарэлі дзве помпы і адкуль літаральна цудам удалося вывесці пажарнікаў і коней, а праз гадзіну ў агнявой пастцы апынулася помпа пажарнага таварыства, лесвіцы і бочкі.
Да 7 гадзін вечара 19 кварталаў у прасторы ад Вялікай Татарскай вуліцы шырокай паласою, пяройдучы за Захар’еўскую, апынуліся ахопленыя агнём. Горад гарэў амаль суткі, 22 чэрвеня Мінск уяўляў сабой карціну страшнага спусташэння са змрочных развалін.
Урон ад пажару
Усе ваколіцы ад Татарскай Слабады да Захар’еўскай вуліцы ўяўлялі сабой суцэльныя выпаленыя разваліны. Левы бок Нізкага Рынку, Цёмных Крам, уся Кацярынінская, Койданаўская, Турэмная і Багадзельная вуліца выгарэлі. Згарэлі 742 жылыя дамы з усімі пабудовамі і 321 гарадскі будынак, у тым ліку 8 урадавых устаноў. Згарэлі сярод іншых Паштовая кантора, Кантрольная палата, Вайсковая прысутнасць, гарадское чатырохкласнае вучылішча, яўрэйскія сінагогі і будынкі прытулку Кацярынінскага сабора. Сама Кацярынінская царква цудам ацалела.
Пажар з аднаго боку спыніўся на флігелі духоўнага вучылішча, які згарэў, але само вучылішча, дзякуючы сваёй вышыні, ацалела. Яно ж адгарадзіла ад знішчэння будынкі Казённых палат, Казначэйства, Марыянскага касцёла і Губернатарскага дома.
Пасля пажару тысячы чалавек апынуліся беспрытульнымі. Загарадныя палі і гарадскія плошчы былі пакрытыя буданамі. У горадзе быў створаны камітэт для збору ахвяраванняў на пагарэльцаў.
Карэспандэнт польскага выдання Tygodnik Powszechny, які стаў сведкай пажару, так пісаў пра яго наступствы:
Наступствы
Мінскі губернатар, з прычыны хуткага аднаўлення горада, прапанаваў рассекчы гэты «гордзіеў вузел», і 8 ліпеня накіраваў гарадскому главе прапановы па добраўпарадкаванні горада:
Праект быў накірваны ў МУС, і хоць яго ўзгадненне заняло больш за год, паводле яго пачынаюцца працы, звязаныя са змяненнем вулічнай сеткі, прывядзеннем вуліц да нарматыўнай шырыні ў 10 сажняў, а таксама па аднаўленні дамоў, якія не трапляюць пад знос у сувязі з пашырэннем плошчы.
У 1882 г. гарадской управай падрыхтаваны зборнік пастаноў з назвай «Абавязковыя правілы для жыхароў Мінска», апублікаваных у газеце «Мінскія губернскія ведамасці» і ў дадатку да Памятнай кніжкі Мінскай губерні на 1883 г. У зборнік увайшлі такія правілы, як: «Па частцы будаўнічай для мураванага квартала г. Мінска»; «Пра месцы, дзе не дапушчаюцца склады лёгкаўзгаральных матэрыялаў, а таксама дроў, сена, саломы, алею»; «Аб прыняцці мер засцярогі ад пажараў»; «Пра начных вартаўнікоў»; «Пра гарадскіх камінараў»; «Пра парадак утрымання гасцініц і заезных дамоў»; «Пра парадак арганізацыі тратуараў і ўтрымання іх у спраўнасці»; «Правілы карыстання вадой» і шэраг іншых. Некалькі пастаноў, якія сталі правіламі, былі прыняты ў сувязі з паступіўшымі зваротамі жыхароў. Аднак не ўсе патрабаванні бяспекі знаходзілі адлюстраванне ў пастановах. У красавіку 1895 г. распаўсюдзіла для гарадскіх упраў зборнік дакладаў, разгледжаных на II з’ездзе Рускіх дойлідаў, сярод якіх была праца прафесара архітэктуры «Аб спосабах прывядзення ў выкананне абавязковых пастаноў» з прапановай парадку, калі заняцце жыхарамі зноў пабудаваных дамоў дапушчалася б толькі пасля іх агляду ў плане правільнасці пабудовы, пажарнай і санітарнай бяспекі. Аднак на пасяджэнні думы пры галасаванні гэтае новаўвядзенне было адхілена.
Гарадская грамадская ўправа для пастаяннага кантролю для назірання за дакладным выкананнем нормаў Будаўнічага Статута па частках горада пастанавіла ўтварыць чатыры пастаянных камісіі. Членам камісій даручалася: аглядаць усе пабудовы ў горадзе і ўнутраныя іх часткі; прапаноўваць домаўладальнікам знесці тыя пабудовы, якія па старасці пагражаюць падзеннем; прымушаць домаўладальнікаў да неадкладнага разбурэння драўляных лесвіц пры мураваных дамах; аглядаць брандмаўэры і прымушаць домаўладальнікаў ствараць такія праз увесь дах на 3/4 аршыны вышэй за яго і таўшчынёю не менш як паўтары цэглы і інш. У час правядзення праверак камісіям даручалася разгледзець план горада і зрабіць прапановы, звязаныя з яго пашырэннем, а таксама пракладкай па вуліцах сеткі магістральных труб гарадскога вадаправода і стварэннем ліній конна-чыгункі.
Домаўладальнікі таксама не засталіся ўбаку ад пытанняў бяспекі. Высілкамі ініцыятыўнай групы пачатало свае дзеянні «Мінскае гарадское таварыства ўзаемнага ад агню страхавання». Па выніках дзейнасці, як яго называлі, «агнявога таварыства» на пяць гадоў да 1887 г. пры заключэнні страхавых кантрактаў забяспечыла правядзенне прафілактычных супрацьпажарных мерапрыемстваў у 554 домаўласніцтвах.
Імклівы рост горада зафіксаваў створаны ў 1888 г. «План губернскага горада Мінска…». Да 1890 г. складзена тапаграфічнае паквартальнае апісанне гарадскіх зямель і навакольных тэрыторый. Са складу першых пад сялібную забудову было адведзена 596 кварталаў. Аднак большая частка ўчасткаў пакуль толькі была выстаўлена на гандаль для продажу ахвочым будавацца. Пустуючыя землі часова аддаваліся пад раллі ці гароды.
Змены, уведзеныя ў будаўнічым заканадаўстве ў 70-80 гады XIX ст., дазволілі домаўладальнікам больш свабодна выбіраць тып дому для пабудовы ў гарадскіх кварталах. Уладальнік цяпер сам заказваў у гарадскога архітэктара чарцёж галоўнага фасада, вар’іраваў паверхавасць і ўнутраную планіроўку. У драўляных кварталах, якія засяляліся пераважна служачымі і рабочымі, якія мелі сярэдні дастатак, на падставе арт. 350 Будаўнічага Статуту прымяняліся праекты драўляных дамоў па ўзорных фасадах, Найвышэйша зацверджаным у 1854 і 1855 гг., так званыя «дамы на 5 вокнаў».
NGC 2397B
Гэты аб’ект не ўваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога» і быў дададзены пазней.
(83) Беатрыс
(83) Беатрыс (Beatrix) — астэроід галоўнага пояса, які належыць да спектральнага класа X. Ён быў адкрыты 26 красавіка 1865 года італьянскім астраномам Анібале дэ Гаспарысам у абсерваторыі Кападзімонтэ, Італія і названы ў гонар Беатрычэ Парцінары, тайнай каханай італьянскага паэта Дантэ Аліг'еры. Гэта апошні астэроід, адкрыты навукоўцам.
Па выніках назіранняў, праведзеных у Харкаўскай абсерваторыі (1985, 1988, 1990, 1991) і абсерваторыі Лоўэла (1984), былі вымераны перыяд вярчэння астэроіда і яго форма. Беатрыс мае форму трохвосевага эліпсоіда з наступнымі суадносінамі паўвосяў: a/b = 1,26; b/c = 1,16.
Дзень адзінства балтаў
Дзень адзі́нства ба́лтаў, або Дзень балцкага адзінства (Baltų vienybės diena, Baltu vienības diena) — свята ў Літве і Латвіі, якое адзначаюць 22 верасня, ушаноўваючы перамогу аб'яднаных войскаў земгалаў і жамойтаў над крыжаносцамі Лівонскага ордэна ў 1236 годзе ў бітве пры Саўле. Свята было афіцыйна ўведзена ў 2000 годзе рашэннем сеймаў Літвы і Латвіі. Таксама гэтая дата адметна тым, што прыпадае на восеньскае раўнадзенства, таму яна мае вялікі сімвалічны сэнс пераемнасці пакаленняў.
Упершыню Дзень балцкага адзінства быў адзначаны энтузіястамі з Шаўляя і Елгавы ў 1986 годзе, на 750-годдзе бітвы. Затым святкаваць сталі штогод. Ад 1995 года да святкавання далучылася самакіраванне Ёнішкскага раёна, а потым пра ўгодкі перамогі пачалі ўзгадваць і ў іншых літоўскіх і латышскіх гарадах. У 2008 годзе латышы прапанавалі балтам усяго свету браць удзел у свяце. 25 верасня 2011 года прадстаўнікі ўсіх раённых самакіраванняў Шаўляйскага павета разам з кіраўнікамі Елгаўскага і Дабэльскага краёў Латвіі ўзялі ўдзел у сумесным святкаванні 775-х угодкаў перамогі.
Сімвалам свята з'яўляюцца вогнішчы, якія прыхільнікі адзінства балцкіх народаў запальваюць на гарадзішчах і ўзгорках. Не зважаючы на тое, што ў наш час засталося толькі два балтамоўныя народы, у шэрагу мясцовасцей, дзе раней таксама жылі або жывуць цяпер балты, таксама адзначаюць гэта свята. У 2009 годзе вогнішчы былі запалены на 57 узгорках у Літве, на 8 — у Латвіі, на 1 — у Польшчы і на 1 — у Беларусі. У 2014 годзе акрамя Латвіі і Літвы вогнішчы былі запалены пад Мінскам, у Цвяры і Ржэве, на Сувальшчыне, у Нідэрландах, Германіі і нават на Тыбеце.
За прыкладам балтаў падчас восеньскага раўнадзенства пачалі паліць вогнішчы таксама і прадстаўнікі і нашчадкі фіна-ўгорскіх народаў.
Пекцінавыя рэчывы
Пекцінавыя рэчывы або пекціны (ад πηκτός  — зацвярдзелы, змерзлы) — поліцукрыды, утвораныя рэшткамі галоўным чынам галактуронавай кіслаты. Прысутнічаюць ва ўсіх вышэйшых раслінах, асабліва шмат у садавіне і ў некаторых водарасцях. Пекціны, з'яўляючыся структурным элементам раслінных тканак, спрыяюць падтрыманню ў іх тургора, павялічваюць засухаўстойлівасць раслін, ўстойлівасць гародніны і садавіны пры захоўванні. Выкарыстоўваюцца ў харчовай прамысловасці — у якасці структурастваральнікаў (гелестваральнікаў), загушчальнікаў, а таксама ў медыцынскай і фармацэўтычнай прамысловасці — у якасці фізіялагічна актыўных рэчываў з карыснымі для арганізма чалавека ўласцівасцямі. У прамысловых маштабах атрымліваюць пекцінавыя рэчывы ў асноўным з яблычных і / або цытрусавых выцісканак, жамерынаў цукровых буракоў, сланечніка. Іншыя віды расліннай сыравіны не маюць асаблівага прамысловага і прыкладнога значэння.
Пекціны амаль не ўжываюцца стрававальнай сістэмай чалавека.
Крывавы Сакавік
Крывавы сакавік (Kryvavy sakavik) — чацвёрты альбом гурта Чырвоным па Белым. Выдавец: Ambasada Music Group (кампанія: Ambasada Entertainment). Эксклюзіўны дыстрыб'ютар: VoliaMusic. Выдадзены ў 2007 годзе.
Апісанне
«Крывавы сакавік» — гэта 20 новых трэкаў, вынік гадавой працы гурта. Інструменталы рэп-кампазітара з Польшчы, з вялікай колькасцю скрэчаў — DJ Spox'a. Тэксты на розныя тэмы, ад удзельнікаў гурта — чатырох МС (Krou, Realize, Zeman, Jaycop). У запісах альбома прынялі ўдзел выканаўцы з розных краін: ТАРТАК (Украіна); Струч/UmBriaco (Расія); Duze Pe (Польшча). Паводле інфармацыі беларускай музычнай інтэрнэт-крамы Knihi.net альбом займае ў ёй 3 месца па продажах.
Спасылкі
Купіць альбом
Слонімскія павятовыя маршалкі
Спіс маршалкаў дваранства Слонімскага павета.
Віктар Вацлаў Стажэнскі
Віктар Вацлаў (Віктар Мацвеевіч) Стажэ́нскі (Старжынскі) (Wiktor Wacław Starzeński;, маёнтак Страбля, Падляскае ваяводства, Польшча — , паводле іншых звестак ) — беларускі грамадскі дзеяч ліберальнага кірунку 1860-х гадоў.
Біяграфія
Нарадзіўся ў сям'і Мацея Ігнацыя Стажэнскага і Марыі з Бавароўскіх.
Вучыўся ў езуіцкім пансіёне ў Швейцарыі і Мюнхенскім універсітэце. У 1847—1850 гадах у расійскай арміі. 3 1861 года гродзенскі губернскі маршалак шляхты. Вёў перагаворы з царскімі ўладамі наконт аўтаноміі Беларуска-Літоўскага краю, аднаўлення Віленскага ўніверсітэта.
У час паўстання 1863—1864 гадоў адзін з кіраўнікоў партыі «белых» у Беларусі і Літве. 16 сакавіка 1863 года згодна з загадам паўстанцкага ўрада падаў у адстаўку і звярнуўся з адпаведным цыркулярам да павятовых маршалкаў шляхты Гродзенскай губерні :
У той жа час Старжынскі заявіў, што дваране Літвы і Беларусі на з’ездзе ў Вільні пастанавілі процідзейнічаць паўстанню. Ён лічыў, што пры першых беспарадках сяляне апынуцца на баку ўрада і адвернуцца супраць паўстанцаў.
Да гонару павятовых правадыроў дваранства ў сакавіку 1863 года ў знак падтрымкі Старжынскага ад сваіх пасадаў адмовіліся 6 павятовых правадыроў дваранства з 9 існуючых паветаў Гродзенскай губерні.
Нытынэ
Нытынэ (Ни́тине) — вёска ў Ямільчынскім раёне Жытомірскай вобласці Украіны.
IC 4979
IC 4979 — галактыка тыпу SBc ў сузор’і Тэлескоп.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Распаўсюджванне COVID-19 у Тога
Пандэмія COVID-19 пачала распаўсюджвацца ў Тога 6 сакавіка 2020 года.
Станам на 2023 год у краіне зафіксавана 39 тыс. выпадкаў заражэння, у тым ліку 290 смерцяў.
Храналогія
6 сакавіка 2020 года тагалезскія ўлады абвясцілі пра першы выпадак COVID-19. Гэта была 42-гадовая жанчына, якая падарожнічала па Германіі, Францыі, Турцыі і Беніну. На гэтую дату было паведамлена, што яна лячылася ў ізаляцыі, і яе стан быў стабільным.
Першая смерць наступіла 27 сакавіка.
Рэакцыя
Пасля пазачарговага пасяджэння Савета міністраў 16 сакавіка ўрад аб’явіў, што створыць фонд у памеры 2 млрд франкаў для барацьбы з гэтай пандэміяй. Улады таксама ўсталявалі наступныя меры: прыпыненне палётаў з Італіі, Францыі, Германіі і Іспаніі; адмена ўсіх міжнародных мерапрыемстваў на працягу трох тыдняў; патрабаванне да людзей, якія нядаўна знаходзіліся ў краіне з высокім рызыкай самаізаляцыі; закрыццё сваіх межаў; забарона мерапрыемстваў з удзелам больш чым 100 чалавек пачынаючы з 19 сакавіка.
У адпаведнасці з забаронай на правядзенне вялікіх сходаў 18 сакавіка Тагалезская Федэрацыя футбола прыпыніла правядзенне спаборніцтваў. Былі адмененыя і іншыя мерапрыемствы, у тым ліку літаратурны фестываль FILBLEU.
У верасні 2021 года Тога падаўжае надзвычайнае становішча здароўя да верасня 2022 года пасля росту колькасці новых выпадкаў каронавіруса за апошнія тыдні. Доступ да адміністрацыйных будынкаў ажыццяўляўся пры прад’яўленні пасведчання аб вакцынацыі супраць COVID-19.
Амілапекцін
Амілапекцін (ад ámylon - «крухмал», πηκτός - зацвярдзелы) — адзін з асноўных поліцукрыдаў крухмалу, які складаецца з разгалінаваных ланцужкоў малекул глюкозы, монацукрыдныя рэшткі звязаныя α (1 → 4) і α (1 → 6) гліказіднымі сувязямі.
Уласцівасці
Малекулярная маса дасягае 1 000 000. З іодам дае чырвона-фіялетавую афарбоўку. Амаль не растваральны ў халоднай вадзе, у гарачай вадзе ўтварае студзяністую частку клейстара.
Знаходжанне ў прыродзе
Доля амілапекціну ў бульбяным, кукурузным, рысавым крухмале - 76-81%.
Аквітанія (гістарычная вобласць Францыі)
Найболей вядомыя гарады: Бардо, Тулуза, Лімож, Пуацье, Ангулем.
Гісторыя
Упершыню згадваецца Цэзарам (I стагоддзе да н.э.) як частка Галіі, размешчаная паміж Пірэнеямі і р. Гаронай, населеная іберыйскімі плямёнамі аквітанаў.
У Рымскай імперыі ў кіраванне Аўгуста (27 да н.э. — 14 н.э.) Аквітанія ўяўляла сабой імператарскую правінцыю Аквітанія.
Падчас распаду Рымскай імперыі Аквітанія была захопленая вестготамі, якія заснавалі ў 418 у Паўднёвай Галіі першае на тэрыторыі Заходняй Рымскай імперыі варварскае каралеўства з цэнтрам у Тулузе.
Сцежарнае (пасёлак)
Сце́жарнае — былы пасёлак у Малейкаўскім сельсавеце Брагінскага раёна Гомельскай вобласці Беларусі.
Аквітанія (гістарычная вобласць Францыі)
Гісторыя
У 507 пасля шматгадовых войн вестготаў змянілі франкі на чале з Хлодвігам.
Сцежарнае (пасёлак)
Пасля катастрофы на Чарнобыльскай АЭС і радыяцыйнага забруджвання жыхары пераселены ў чыстыя месцы. У 2005 годзе пасёлак быў выключаны са звестак па ўліку населеных пунктаў.
Аквітанія (гістарычная вобласць Францыі)
Гісторыя
У другой палове VII — першай палове VIII стст. Аквітанія як частка Франкскай дзяржавы была герцагствам, якое карысталася вызначанай самастойнасцю.
У VIII стагоддзі да Аквітаніі дайшлі маўры, але неўзабаве былі выгнаныя, і з 778/781 па 877 Аквітанія — каралеўства, васальнае Каралінгам, а затым зноў герцагства.
Сцежарнае (пасёлак)
Размяшчэнне
У 9 км на ўсход ад Брагіна, 37 км ад чыгуначнай станцыі Хойнікі (на галінцы Васілевічы — Хойнікі ад лініі Калінкавічы — Гомель), 128 км ад Гомеля.
Гідраграфія
На поўначы меліярацыйныя каналы
Транспартная сетка
Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым аўтадарогах, якія адыходзяць ад Брагіна.
Планоўка складаецца з кароткай прасталінейнай вуліцы, блізкай да мерыдыянальнай арыентацыі. Забудова драўлянымі хатамі сядзібнага тыпу.
Гісторыя
Заснаваны напачатку 1920-х гадоў перасяленцамі пераважна з вёскі Сцежарнае на былых памешчыцкіх землях. У 1932 годзе арганізаваны калгас. У 1959 годзе ўваходзіў у склад калгаса «Сцяг Леніна» (цэнтр — вёска Зарэчча).
Да 26 сакавіка 1987 года пасёлак уваходзіў у склад Крыўчанскага сельсавета.
Аквітанія (гістарычная вобласць Францыі)
Гісторыя
У 1137 Элеанора, спадчынніца апошняга герцага Аквітаніі, выйшла замуж за французскага караля Людовіка VII, у сувязі з чым Аквітанія была далучаная да валадарстваў французскай кароны; у 1154 у выніку другога шлюбу Элеаноры з Генрыхам Плантагенетам (1152) яна адышла да Англіі.
З XIII ст. назва Аквітанія выцясняецца найменнем Гіень (Guyenne). У XII—XV стст. яна перыядычна знаходзілася пад уладай англійскіх каралёў, у 1453 была вернутая Францыі.
У XVII—XVIII стст. уваходзіла ў склад губернатарства Гіень і Гасконь (цэнтр — Бардо), перастаўшага існаваць з уводзінамі падчас Вялікай французскай рэвалюцыі дзяленняў на дэпартаменты.
Яўген Дзмітрыевіч Марозаў
Яўген Марозаў (нар., ) — беларускі футбаліст, абаронца мінскага «Юні».
Клубная кар’ера
Выхаванец віцебскай СДЮШАР «Камсамолец», з 2012 года пачаў выступаць за дубль барысаўскага БАТЭ. У 2014 годзе замацаваўся ў складзе дубля. 18 ліпеня 2015 года згуляў за барысаўскую каманду ў першым матчы 1/16 Кубка Беларусі супраць шклоўскага «Спартака» (1:2), у той сустрэчы каманда барысаўчан была прадстаўлена ў асноўным дублёрамі.
У пачатку 2016 года стаў іграком мінскага «Тарпеда». У сезоне 2016 быў адным з асноўных ігракоў, аднак прапусціў летні адрэзак чэмпіянату, а ў 2017 годзе не меў трывалага месца ў аснове, толькі з мая па ліпень выступаў у стартавым складзе. У пачатку 2018 года хутка замацаваўся ў аснове, аднак з кастрычніка стаў гуляць за дубль. У студзені 2019 года пакінуў сталічны клуб.
У пачатку 2019 года праходзіў прагляд у бабруйскай «Белшыне», аднак у выніку ў красавіку папоўніў склад чысцінскага «Андэрдога». У красавіку 2020 года, пасля таго як чысцінскі клуб не быў дапушчаны да ўдзелу ў Першай лізе, перабраўся ў «Маладзечна». Пакінуў маладзечанскую каманду ў сакавіку 2022 года і неўзабаве стаў іграком мінскага «Юні».
Міжнародная кар’ера
У 2011—2012 гадах гуляў за юнацкую зборную Беларусі да 17 гадоў у адборачным і элітным раўндах чэмпіянату Еўропы.
Галантарэя
Галантарэ́я (galanterie — літаральна ветлівасць, далікатнасць) — гандлёвая назва прадметаў упрыгожання, туалету і асабістага ўжытку. Асартымент галантарэі з улікам зыходных матэрыялаў зведзены ў групы: тэкстыльную (стужкі, тасьмы, гальштукі і інш.), з пластычных мас (грабяні, гузікі і інш.), металічныя (брошкі, спражкі і інш.), скураныя (пальчаткі, рамяні паясныя і інш.), шчоткі і люстэркі.
Паранынэ
Паранынэ (Пара́нине) — вёска ў Ямільчынскім раёне Жытомірскай вобласці Украіны.
Таха Ясін Рамадан
Таха Ясін Рамадан аль-Джызраўі (طه ياسين رمضان الجزراوي; 22 лютага 1938 — 20 сакавіка 2007) — былы віцэ-прэзідэнт Ірака, член савета рэвалюцыйнага камандавання Ірака. Пасля падзення рэжыму Садама Хусейна арыштаваны, абвінавачаны ў смерці 148 чалавек у паселішчы Эд-Дуджэйль і пакараны смерцю.
Біяграфія
Нарадзіўся ў Джазры, прыгарадзе Масула, у сям’і фермераў, па нацыянальнасці курд. Пасля адмовіўся ад прозвішча Джызраўі. Скончыўшы ў 1958 годзе Ваенную акадэмію ў Багдадзе, ён быў звольнены з арміі і стаў банкаўскім клеркам. У 1956 годзе ўступіў у партыю Баас, дзе працаваў і збіліўся з Садамам Хусейнам, калі аказваў яму дапамогу ў стварэнні партыйнай міліцыі. Гэтай структурай Рамадан камандаваў у далейшым на працягу некалькіх гадоў. Пасля перавароту Баас 1963 года стаў членам Савета рэвалюцыйнага камандавання Ірака. У 1970 годзе ён узначаліў рэвалюцыйны суд, пакараўшы смерцю 44 афіцэраў, абвінавачаных у змове з мэтай звяржэння ўрада. У ліпені 1979 года на спецыяльна скліканым пасяджэнні партыі Баас, Таха Ясін Рамадан заявіў, што існуе змова супраць тагачаснага прэзідэнта Садама Хусейна. Пасля шмат чалавек былі пакараны смерцю. У той час ён узначальваў Народную армію, якая была распушчана ў 1991, калі Садам зрабіў яго віцэ-прэзідэнтам Ірака. Рамадан насіў мянушку «Кулакі Садама» і лічыўся адным з самых жорсткіх прадстаўнікоў іракскага ўрада. Іракскія эмігранты абвінавачвалі яго ў злачынствах супраць чалавецтва ў сувязі з яго роляй у падаўленні паўстання шыітаў на поўдні Ірака ў 1991 годзе і за ўдзел у забойстве тысяч курдаў на поўначы краіны ў 1988. Ён перажыў шэраг замахаў, у тым ліку два ў 1997 і адно ў 1999.
Пасля ўварвання ў 2003 г. войскаў міжнароднай кааліцыі ў Ірак, Таха Ясін Рамадан быў уключаны ЗША ў спіс найбольш іракскіх лідараў, выкананым у выглядзе калоды карт. Рамадан стаяў пад нумарам 20 у выглядзе дзясяткі бубен. Ён быў арыштаваны баевікамі Патрыятычнага саюза Курдыстана 18 жніўня 2003 года ў Масуле і перададзены кааліцыйным сілам. Па паведамленні катарскага тэлеканала «Аль-Джазіра», Рамадан быў апрануты ў сялянскае адзенне і маскіраваўся пад простага мясцовага жыхара, жывучы ў Масуле з групай сваіх сваякоў і паплечнікаў.
Пасля Рамадан паўстаў перад іракскім трыбуналам па справе масавага забойства ў Эд-Дуджэйль. 5 лістапада 2006 года суд прыгаварыў яго да пажыццёвага зняволення. Аднак 26 снежня Апеляцыйны суд рэкамендаваў перагледзець прысуд і прызначыць смяротнае пакаранне. Суд накіраваў яго справу на адваротнае разгляд, заявіўшы, што прысуд быў занадта мяккім і не адпавядае маштабах злачынства. 12 лютага 2007 года ён быў прысуджаны да смяротнага пакарання праз павешанне.
20 сакавіка 2007 г., у чацвёртую гадавіну пачатку Іракскай вайны, у 3 гадзіны раніцы ў былой штаб-кватэры ваеннай разведкі Ірака, у прысутнасці прадстаўнікоў урада, суддзі, лекара і адваката, быў павешаны былы віцэ-прэзідэнт Таха Ясін Рамадан. Чацвёртая пакаранне смерцю былога іракскага лідара на гэты раз не здымалася на відэа. Перад павешаннем быў вымераны вага Рамадана і абрана адпаведная даўжыня вяроўкі, каб не паўтарыўся інцыдэнт, які адбыўся з Барзанам ат-Тыкрыці, калі яго галава адарвалася ад тулава. Экс-віцэ-прэзідэнта Ірака пахавалі ў той жа вёсцы аль-Аўджа ў садзе, побач з двума іншымі членамі партыі «Баас».
Заходняя Фракія
Заходняя Фракія (Беломорска Тракия, літаральна — Эгейская Фракія, таксама Западна Тракия ці Гръцка Тракия; Θράκη, Тракі ці Διτικι Θράκι, Дзіцікі Тракі ці Ελληνικι Θρακι, Элінікі Тракі; Bati Trakya Баты Тракьяээ ці Yunanistan Trakya, Юнаністан Тракья) — гісторыка-геаграфічная вобласць са старажытнай гісторыяй, адна са складаючых частак больш буйной вобласці Балканскага паўвострава, вядомай як Фракія. Цяпер Заходняя Фракія уваходзіць у склад Грэцыі і з’яўляецца часткай адміністрацыйнай вобласці Усходняя Македонія і Фракія.
Геаграфія
Заходняя Фракія з’яўляецца часткай больш вялікай вобласці на паўднёвым усходзе Балкан (гл. Фракія).
Заходняя Фракія знаходзіцца ў Грэцыі паміж ракой Места (грэч. Нестас) на захадзе, ракой Марыцай на ўсходзе. На поўначы вобласць акружаюць горы Радопы. Цяпер да Заходняй Фракіі належаць тры адміністрацыйных акругі (нома) Грэчаскай Рэспублікі: Эўрас, Ксанці і Радопі. Заходняя мяжа нома Ксанці звычайна прымаецца за заходнюю мяжу Заходняй Фракіі. Да Заходняй Фракіі таксама адносіцца востраў Самафракія, ў Эгейскім моры, які з’яўляецца часткай нома Эўрас. Прыблізная плошча Заходняй Фракіі — 8578 км². Найбуйнейшы горад вобласці — Камаціні (па-балгарску вядомы таксама як Гюмюрджына) з насельніцтвам ад 63 774 чалавек (згодна з перапісам 2001 года).
Антычная гісторыя
У VI стагоддзі да н.э. на тэрыторыі Заходняй Фракіі сфарміравалася Адрыскае царства, якое дасягнула найвышэйшай магутнасці ў V—VI стагоддзях да н.э. У IV стагоддзі да н.э. ім авалодалі жыхары Македоніі, пачынаецца прагрэсіўная элінізацыя насельніцтва Фракіі, якое складалася ў асноўным з індаеўрапейскіх ілірыйскіх плямен. У 45 годзе н.э. гэтыя землі афіцыйна пераходзяць пад юрысдыкцыю Рымскай імперыі, а ў 395 г. н. э. уваходзяць у склад Візантыі.
Сярэнявечная гісторыя
У VI—IХ стагоддзях, большая частка Фракіі аказваецца заселенай славянскімі плямёнамі, з якіх пры ўдзеле аўтахтоннага насельніцва фарміруецца балгарскі этнас. Грэчаскае насельніцва ў асноўным захоўваецца на ўзбярэжжы Эгейскага мора і ў даліне Марыцы. Лацінская імперыя ўключыла Заходнюю Фракію ў свой склад, потым правінцыя вярнулася пад кантроль Візантыі, але на кароткі час. Сербія і Балгарыя зноў выдвігаюць свае тэрытарыяльня прэтэнзіі, пакуль, рэгіён не пераходзіць пад кантроль турак-мусульман у сярэдзіне XIV стагоддзя. У XV—XVI стагоддзях большая частка аўтахтонага хрысціянскага насельніцтва ісламізуецца, шмат хто з грэкаў і, ў меншай ступені балгары пераходзяць на турэцкую мову.