cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Высакародны алень у Беларусі
Біялогія
У межах Беларусі алень часцей трымаецца ў хваёвых, лісцяных і змешаных лясах з добра развітым падростам і падлескам, з пакрытымі травой палянамі, паблізу вадаёмаў, лугоў і палёў. Найбольшую ролю ў кармавым рацыёне гуляюць метлюжковыя, асабліва вясной і ў пачатку лета. Часта ядуць астравыя, бабовыя і парасонавыя. Зімой у мнагалетнікаў алені ўжываюць зялёныя прыкаранёвыя лісце і сцеблы. З драўняна-хмызняковых раслін алені ядуць дуб, ясень, клён, бук, асіну, ліпу, рабіну, вярбу, брызгліну, каліну, плюшч, амелу і інш. Ядуць лісце, пупышкі, парасткі, грызуць кару. Пры недахопе кармоў ядуць таксама парасткі і ігліцу хвоі і ядлоўца, радзей — піхты і елкі.
Новаукраінскэ (Апосталаўскі раён)
Новаукраінскэ (Новоукраїнське) — вёска ў Апосталаўскім раёне Днепрапятроўскай вобласці Украіны.
Бібліятэкі Беларусі
Бібліятэкі Беларусі — сетка бібліятэк, якія знаходзяцца ў Беларусі.
Ранняя гісторыя
На тэрыторыі сучаснай Беларусі першыя бібліятэкі з’явіліся з распаўсюджаннем хрысціянства і кніжнай культуры. Адной з найбольш вядомых была Бібліятэка Полацкага Сафійскага сабора (вядомая з 11 ст., разрабавана падчас Лівонскай вайны 1558—1583 гг.). У 11-13 ст. бібліятэкі існавалі ў Полацкім, Турава-Пінскім, Мінскім, Гродзенскім княствах.
Асабістыя бібліятэкі мелі некаторыя дзяржаўныя і царкоўныя дзеячы (напр., Кірыла Тураўскі). Асноўны масіў кніг захоўваўся і перапісваўся ў бібліятэкі праваслаўных манастыроў. У канцы 16-18 ст. на іх аснове склалася сістэма бібліятэк уніяцкага ордэна базыльян. У адпаведнасці са Статутам ордэна, у манастырах уводзілася пасада бібліятэкара, які адказваў за захаванне і арганізацыю фонду. Найбуйнейшыя бібліятэкі базыльян, якія мелі па некалькі тысяч кніг, карт, нот, эстампаў) былі ў Віленскім, Жыровіцкім і Супрасльскім манастырах. Значныя кніжныя зборы меліся пры каталіцкіх манастырах у Гродне, Шклове, Глыбокім, Слоніме, Брэсце, Шчучыне і інш.
Эпоха Асветніцтва
Буйныя пратэстанцкія бібліятэкі існавалі пры Слуцкай кальвінскай калегіі і Смаргонскім зборы. Як і ў Еўропе, вялікія бібліятэкі адкрываліся пры навучальных установах (пры езуіцкіх акадэміях у Вільні і Полацку (Бібліятэка Полацкай езуіцкай акадэміі), пры базыльянскіх, піярскіх і езуіцкіх школах у Мінску, Пінску, Навагрудку, Слуцку, Брэсце і т. д.). З 15 ст. у Беларусі пачынаецца значнае пашырэнне прыватных бібліятэкі (найбольш вядомымі ў 16-18 ст. былі кнігазборы Радзівілаў, Сапег, Храптовічаў і інш.).
У Расійскай імперыі
У 19 — пачатку 20 ст. узрасла колькасць свецкіх бібліятэк, з’явіліся гарадскія публічныя бібліятэкі (у Вільні, Гродне, Мінску, Віцебску, Магілёве і інш.). У 1913 на тэрыторыі Беларусі існавала 851 публічная бібліятэкі з агульным кніжным фондам 423 тыс. тамоў.
У СССР
У БССР, як і ў іншых саюзных рэспубліках, мерапрыемствы па радыкальнаму пераўтварэнню бібліятэчнай справы, пачалі праводзіцца пасля пастановы ЦК ВКП(б) «Аб паляпшэнні бібліятэчнай работы». У пастанове падкрэслівалася, што бібліятэчная справа ў краіне адстае ад культурнага росту працоўных і сялян і ад задач сацыялістычнай рэканструкцыі народнай хозяйсва. У адпаведнасці з гэтым ў БССР, як і ў краіне ў цэлым пачаўся бібліятэчны падыход. Прапагандыст бібліятэчнага падыходу Н. Д. Крупская ў працы «Паход у бібліятэку» падкрэслівала, што яго прызначэнне складаецца ў тым, каб «аб’яднанымі сіламі зрушыць з мёртвай кропкі бібліятэчную справу». Калегія Наркамасветы БССР абвясціла бібліятэчны падыход у рэспубліцы з 1 лістапада 1929 года. У яго ўключаліся бібліятэкі прафсаюзаў і іншых арганізацый.
Найбольш актыўна бібліятэчны падыход праводзіўся бібліятэкамі Віцебска, Мінска і Гомеля, якія паспяхова выконвалі прынятыя абавязацельствы па пашырэнні сеткі бібліятэк, прыцягненню чытачоў, прасоўванні палітычнай і нацыянальнай кнігі ў масы. У канцы 1929 года ў сістэме Цэнтральнага Савету прафсаюзаў Беларусі быў створаны бібліятэчны калектар, які павінен быў забяспечыць цэнтралізаванае забеспячэнне бібліятэк новай літаратурай. Аднак у цэлым бібліятэчны падыход у рэспубліцы істотна не змяніў да лепшага працу бібліятэк, амаль зусім не закрануў сельскія бібліятэкі.
Пасля 1917 г. назіралася імклівае пашырэнне сеткі хат-чытальняў. З мэтай цэнтралізацыі бібліятэчнай справы ў 1921 праведзена І Усебеларуская канферэнцыя бібліятэчных работнікаў і заснавана Фундаментальная бібліятэка БДУ, а ў 1922 яна атрымала статус Беларускай дзяржаўная і ўніверсітэцкай бібліятэкі (сёння — Нацыянальная бібліятэка Беларусі). У 1926 г. бібліятэка была выведзена са складу БДУ. У далейшым склалася паўнацэнная бібліятэчная сетка краіны і пачалося фарміраванне заканадаўчай базы кіравання галіной.
Перабудова бібліятэчнага абслугоўвання сельскага насельніцтва ў БССР актывізавалася пасля Х Усебеларускага з’езда Саветаў (люты 1931). Ураду было даручана павялічыць асігнаванні на разгортванне палітпрасветработы з такім разлікам, каб да канца пяцігодкі ў кожным сельсавеце была хата-чытальня. Ставілася задача пераўтварыць хаты-чытальні ў сельскія дамы культуры, палепшыць арганізацыю працы чырвоных куткоў у калгасах. У 1932 годзе ў БССР налічвалася ўжо 1411 хат-чытальняў, у той час як пяцігадовым планам іх прадугледжвалася 670. У выніку ў кожным сельсавеце была створана комплексная культ-прасвет установа новага тыпу, у якім бібліятэка з’яўлялася асноўным структурным падраздзяленнем. Бібліятэкі народных дамоў былі ператвораныя ў раённыя.
Фонды бібліятэк сталі папаўняцца вытворча-тэхнічнай літаратурай, пашырылася яе прапаганда. Многія бібліятэкі рэспублікі арганізавалі абмен інфармацыяй аб новай вытворчай літаратуры з роднаснымі бібліятэкамі Масквы і Ленінграда, афармлялі кніжныя выстаўкі, складалі інфармацыйныя спісы навінак. У якасці кансультантаў і памочнікаў бібліятэкараў прыцягваліся чытачы з ліку кваліфікаваных рабочых і спецыялістаў. За гады першай пяцігодкі ў БССР колькасць масавых бібліятэк павялічылася больш чым у пяць разоў, у два разы выраслі іх кніжныя фонды, у гарадах функцыянавала 668 бібліятэк, на сяле 759. Аднак масавыя бібліятэкі ўсё ж адчувалі недахоп у літаратуры.
У гады Вялікай Айчыннай вайны амаль усе бібліятэкі былі разбураны і разрабаваны, але да 1950 г. іх колькасць і агульны кніжны фонд перавысілі даваенны ўзровень. У 1950-80 адбывалася далейшае ўпарадкаванне сеткі бібліятэкі і ўдасканаленне іх дзейнасці.
У 1990 г. у Беларусі налічвалася 6239 публічных бібліятэк (1248 гарадскіх і 4991 сельская) з агульным фондам 93,3 млн экз. (45,9 — у гарадскіх, 47,4 — у сельскіх бібліятэках). 16 чэрвеня 1992 г. была створана прафесійная грамадская арганізацыя — Беларуская бібліятэчная асацыяцыя.
У Незалежнай Беларусі
Пасля набыцця незалежнасці Беларусь ажыццявіла значныя пераўтварэнні ў бібліятэчнай сферы. У 1990-х гадах створана Беларуская бібліятэчная асацыяцыя, унармавана нацыянальнае заканадаўства. Усяго на сённяшні дзень у Беларусі існуе каля 9,3 тысяч бібліятэк розных відаў з сукупным аб’ёмам фонду каля 200 млн экзэмпляраў. Нацыянальная бібліятэка Беларусі з’яўляецца галоўнай беларускай навуковай бібліятэкі ўніверсальнага профілю, найбуйнейшым інфармацыйным і сацыяльна-культурным цэнтрам, які зберагае найбольш поўную ў рэспубліцы калекцыю нацыянальных дакументаў. Сельскія і гарадскія публічныя бібліятэкі аб’яднаны ў сеткі, або цэнтралізаваныя бібліятэчныя сістэмы (у рэспубліцы іх налічваецца 132). Адпаведныя сістэмы спецыяльных бібліятэк узначальваюць і з’яўляюцца іх каардынацыйнымі цэнтрамі Цэнтральная навуковая бібліятэка імя Я. Коласа НАН Беларусі, Беларуская сельскагаспадарчая бібліятэка, Рэспубліканская навукова-тэхнічная бібліятэка, Рэспубліканская навуковая медыцынская бібліятэка і Фундаментальная бібліятэка БДУ, якія маюць статус рэспубліканскіх бібліятэк.
Асноўныя напрамкі дзейнасці
Беларускія бібліятэкі вядуць навукова-даследчую і метадычную працу ў галіне бібліятэказнаўства, кнігазнаўства і бібліяграфазнаўства. Усталяваны і развіваюцца міжнародныя сувязі ў сферы бібліятэчнай справы. Сёння бібліятэкі становяцца лідарамі ў галіне інфармацыйнага забеспячэння патрабаванняў грамадства з выкарыстаннем электронных інфармацыйных рэсурсаў, сучасных камп’ютарных тэхналогій. Прыярытэтнымі напрамкамі дзяржаўнай бібліятэчнай палітыкі рэспублікі сталі інфарматызацыя бібліятэк Беларусі і ўкараненне ў іх дзейнасць сучасных інфармацыйных тэхналогій. Перспектыўным напрамкам дзейнасці з’яўляецца стварэнне Нацыянальнай электроннай бібліятэкі Беларусі.
Гаргала
Гаргала (Gargallo) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне П’емонт, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Навара.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы Pietro apostolo.
Санькава (Сафонаўскі раён)
Санькава (Саньково) — вёска ў Сафонаўскім раёне Смаленскай вобласці.
Геаграфія
Размешчана ў цэнтральнай частцы вобласці за 5 км на паўночны ўсход ад Іздзешкава і ў 5 км на поўдзень ад аўтамагістралі М1 «Беларусь». У 1,5 км на поўдзень ад вёскі прыпынкавы пункт 286 км на чыгуначнай лініі Масква —Мінск.
Цнянскі сельсавет
Цня́нскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Мінскага раёна Мінскай вобласці. Цэнтр — вёска Цна.
Утвораны 1 студзеня 1925 года як Сляпянскі (Азярышча-Сляпянскі) сельсавет у складзе гарадской рысы горада Мінска. Цэнтр — вёска Азярышча. 17 лютага 1930 года аб’яднаны з 1-м Мінскім прыгарадным сельсаветам у Мінскі прыгарадны сельсавет.
21 кастрычніка 1940 года Сляпянскі сельсавет утвораны зноў у Мінскім раёне Мінскай вобласці БССР у складзе 25 населеных пунктаў: Антонава, Будзілава, Вялікая Слепня, Грэбелька, Дворышча, Зацішша, саўгас «Зялёны Луг», саўгас імя Крупскай, Малая Слепня, саўгас «Малая Сляпянка», Маляўкі, Маляўшчына, Навінкі, Падбалоцце, Сакалянка, Сляпянка, станцыя Сляпянка, Сморгаўскі тракт, Сталова, Урочышча, Чырвонае Урочышча, Шчотаўка, Шэйпічы, вылучаных са складу Прыгараднага сельсавета, і вёсак Цнянка і Цна-Ёдкава, вылучаных са складу Папярнянскага сельсавета. Цэнтр — вёска Вялікая Слепня. 25 ліпеня 1959 года цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Зялёны Луг, сельсавет перайменаваны ў Зеленалужскі сельсавет. У 1968 годзе цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Цна-Ёдкава. 9 жніўня 1979 года ў склад новаўтворанага Бараўлянскага сельсавета перададзены 11 населеных пунктаў (Баравая, Бараўляны, Валяр’янава, Вярбіцкія, Дроздава, Забалоцце, Копішча, Малінаўка, Уручча, Чарцяж і пасёлак Лясны). 14 снежня 1981 года сельсавет перайменаваны ў Цнянскі. 8 красавіка 2004 года вёска Цна і пасёлак Навінкі ўключаны ў склад Мінска. 28 красавіка 2004 года сельсавет скасаваны.
Кальвясаліс
Ка́львясаліс (Kalviasalis), традыцыйная беларуская назва — Чабатарцы  — вёска ў Ігналінскім раёне Уцянскага павета Літвы. Уваходзіць у склад Наўясісдаўгелішкіскай сянюніі. Размешчана за 5 км ад Наўясіс Даўгелішкіса. Насельніцтва 23 чал. (2001 г.).
Аудру (воласць)
Аудру (Audru, Audern) — воласць у Эстоніі, у складзе павета Пярнумаа.
Палажэнне
Плошча воласці — 379 км², колькасць насельніцтва на 1 студзеня 2011 года складала 5369 чалавек.
Адміністрацыйны цэнтр воласці — пасёлак Аудру.
Капішча
Ка́пішча — у шырокім сэнсе кніжны састарэлы тэрмін, які азначае язычніцкі храм; у вузкім сэнсе славянскае паганскае свяцілішча, культавае месца, дзе ўсталёўваліся ідалы багоў.
Заходнія славяне
У заходніх славян, у першую чаргу балтыйскіх, існавалі храмавыя архітэктурныя збудаванні і скульптурныя статуі. У той жа час існаванне славянскіх каменных храмаў з купаламі, якія ўпамінаюцца некаторымі арабскімі крыніцамі, такімі як Аль-Масудзі, X стагоддзе, не пацвярджаецца іншымі крыніцамі і належаць да ліку літаратурных выдумак.
Самым вывучаным храмавым комплексам славян ёсць драўляны храм у Радэне, у цяперашняй Германіі. Храм быў прамавугольным будынкам з вертыкальных плах, якія былі абабіты дошкамі ў форме антрапаморфных фігур. Цэнтральная частка будынка была пашкоджана. У будынку былі знойдзены дзве дзіды, чэрапы зубра і шасці коней.
Усходнія славяне
Язычніцкія храмы ўсходніх славян не вядомыя ні паводле пісьмовых крыніц, ні паводле археалагічных матэрыялаў. Супроць заходніх славян, ва ўсходніх не склаліся храмавыя архітэктура і скульптура.
Адзінае апісанне славянскага язычніцкага свяцілішча ў старажытнарускай літаратуры ёсць у «Аповесці мінулых часоў» (складзенай у пачатку XII стагоддзя) пад 980 годам, дзе расказана аб устанаўленні Уладзімірам Святаславічам у Кіеве на ўзгорку за межамі церамавага палаца шасці куміраў. Мяркуецца, што пры Ігару Рурыкавічу ў сярэдзіне X стагоддзя ідал Перуна месціўся непасрэдна ў двары княжацкага церама.
У вестцы пад 980 годам згаданыя ўсталяваныя ідалы Перуна, Хорса, Даждзьбога, Стрыбога, Сімаргла і Мокашы:
І пачаў Уладзімір княжыць у Кіеве адзін і паставіў куміры на пагорку па-за церамным дваром: Перуна драўлянага з галавою срэбнаю і вусамі залатымі, і Хорса, Дажбога, і Стрыбога, і Сімаргла, і Мокаш. І складаў ім ахвяры, называючы іх багамі, і прыводзіў сыноў сваіх і дачок, і складаў ахвяры бесам, і зневажаў зямлю ахвярамі сваімі.
Паводле «Аповесці мінулых часоў», пасля прыняцця хрышчэння ў Карсуні Уладзімір у 988 годзе загадаў зрынуць, пасекчы або спаліць драўляныя ідалы ў Кіеве. Ідала Перуна спусцілі ўніз па Дняпры да рачных парогаў, за межы Рускай зямлі. Тэкст летапісу аб «выгнанні» Перуна грунтуецца на этыкетным узоры — аповедзе аб выгнанні з Рыма злодзея Феўрарыя, увасаблення зімы, Феўраля, у візантыйскай Хроніцы Георгія Амартола, якая была адной з крыніц рускіх летапісаў. У той жа час умовы, у якіх былі знойдзены рэдкія язычніцкія статуі на тэрыторыі Русі, могуць сведчыць аб сапраўднасці летапіснага апавядання аб звяржэнні ідалаў, што адносіцца да Збруцкага ідала, каменнай статуі, знойдзенай пры расчыстцы ракі Шэксны ў ваколіцы старажытнарускага Белаазера.
Асноўнымі крыніцамі звестак аб славянскіх язычніцкіх свяцілішчах ёсць даныя археалогіі. Аднак навукоўцы па-рознаму інтэрпрэтуюць гэтыя даныя. Каменную вымостку, якая была выяўлена ў выніку яшчэ не зусім навуковых раскопак Вікенція Хвойкі ў 1908 годзе і разглядаліся як капішча Перуна або гіпатэтычнага бажаства Рода, а таксама шэсць ці пяць выступаў меркавана прызначаныя для ідалаў пантэона Уладзіміра, знойдзеныя ў 1975 годзе на Уладзімірскай вуліцы ў склепе сучаснага дома, пазбаўленыя дакладнай датыроўкі і археалагічнай дакументацыі, што робіць немагчымай іх навуковую інтэрпрэтацыю. Меркаванні Барыса Рыбакова ў гэтых адносінах, які падтрымаў археолагаў Пятра Талочку і Яраслава Бараўскага, якія «адкрылі» капішча Уладзіміра , у апошні час аспрэчваюцца. Мяркуючы паводле даных летапісаў, капішча Перуна было і ў Ноўгарадзе, на Пярыні. Яно было меркавана выяўлена савецкім археолагам Валянцінам Сядовым, аднак і яго рэканструкцыі на сённяшні дзень выклікаюць вялікія сумневы. Са славянскіх свяцілішчаў, выяўленых археолагамі, асабліва вылучаюць таксама Збруцкі культавы цэнтр.
У апошні час выказваюцца здагадкі, што функцыю свяцілішчаў на паўночным захадзе Русі маглі выконваць сопкі — сакральныя помнікі ў выглядзе насыпаў над пахаваннямі. Прынамсі, сам насып часцей за ўсё граў больш рытуальную функцыю, чым пахавальную. Рэшткі менавіта такога свяцілішча маглі быць выяўлены на Пярыні. Пярынь пад Ноўгарадам стала разглядацца як месца капішча Перуна толькі познімі летапіснымі і іншымі паданнямі. Археолаг Валянцін Сядоў выявіў на Пярыні круглыя капаніцы, якія маюць сляды агню, і разглядаў гэтыя знаходкі як рэшткі свяцілішча. Аднак гэтая інтэрпрэтацыя падвяргаецца сумненню, і знаходкі могуць быць рэшткамі знівеліраваных сопак, пахавальных насыпаў. Археолагі Ірына Русанава, Барыс Цімашчук прапанавалі інтэрпрэтацыю шэрагу помнікаў XI—XIII стагоддзяў паўднёва-заходніх ускраін Кіеўскай Русі як язычніцкіх гарадоў-свяцілішчаў у сітуацыі меркаванага «двуверства», напрыклад, свяцілішча ля гары Багіт і іншыя помнікі на рацэ Збруч. Гэтае разуменне таксама носіць дыскусійны характар. Знойдзеныя на гэтых гарадзішчах чалавечыя астанкі могуць сведчыць аб ваенным разгроме. Частка з іх адносіцца да часу мангольскага нашэсця. У гэтых мясцінах не выяўлены ніякія культавыя выявы, ідалы. У цяперашнім Звянігарадзе Цярнопальскай вобласці культавым аб’ектам мог быць перакулены камень, магчыма, антрапаморфная стэла, што, як мяркуецца, звязана са звяржэннем ідалаў, у дачыненні да Кіева, апісаным у летапісе.
Масавымі культавымі збудаваннямі ўсходніх славян былі пераважна пахавальныя курганы, якія былі звязаны з культам продкаў.
Адсутнасць на Русі развітой язычніцкай пластыкі і архітэктуры тлумачыцца незавершанасцю дзяржаўных формаў язычніцкага культу. Так, князь Уладзімір Святаславіч вымушаны быў адмовіцца ад свайго сінкрэтычнага пантэону праз некалькі гадоў пасля таго, як зацвердзіў яго ў Кіеве.
У лісце мітрапаліта Макарыя Івану Грознаму (1534) паведамляецца, што «паганыя мольбішчы ідальскія захоўваліся і да царства вялікага князя Васіля Іванавіча», а таксама, што ў якасці маленняў выкарыстоўваюцца «лес і камяні і рэкі і балоты, крыніцы і горы і ўзгоркі, сонца і месяц і зоркі і азёры».
На тэрыторыі цяперашняй Беларусі выяўлены Ходасавіцкае свяцілішча, якое, як мяркуецца, было прысвечана Перуну, а таксама Верхаўлянскае свяцілішча. Да XX стагоддзя адбываліся рытуалы на Мінскім капішчы.
Авіяцыйны факультэт ВАРБ
Авіяцыйны факультэт Ваеннай акадэміі Рэспублікі Беларусь‎ — адзін з факультэтаў Ваеннай акадэміі Рэспублікі Беларусь‎.
Апісанне
Авіяцыйны факультэт створаны ў 1995 годзе на базе кафедры авіяцыйнай тэхнікі і ўзбраення Мінскага вышэйшага ваеннага інжынернага вучылішча. Вучэбныя магчымасці авіяцыйнага факультэта дазваляюць цалкам забяспечваць патрэбнасці дзяржаўнай авіяцыі ў лётным і інжынерна-тэхнічным складзе, а таксама ў навукова-педагагічных кадрах вышэйшай кваліфікацыі. Падрыхтоўка афіцэраў ажыццяўляецца ва ўзаемадзеянні з авіяцыйнымі часцямі і прадпрыемствамі дзяржаўнай авіяцыі Рэспублікі Беларусь.
Важнае месца ў падрыхтоўцы афіцэрскіх кадраў займае практычная падрыхтоўка. Лётная падрыхтоўка праводзіцца на аэрадромах і авіяцыйнай тэхніцы ДТСААФ і РОСТА, авіяцыйных часцей ВПС і войскаў СПА Рэспублікі Беларусь. Практычная падрыхтоўка спецыялістаў па кіраванню палётамі ажыццяўляецца ў авіяцыйных часцях ВПС і войскаў СПА. Інжынеры па тэхнічнай эксплуатацыі праходзяць практыку на аэрадромнай базе факультэта, на 558-м авіярамонтным заводзе, у авіяцыйных часцях ВПС і войскаў СПА.
Спецыяльнасці
Тэрмін абучэння курсантаў складае 5 гадоў (лётчыкаў і штурманаў — 5 гадоў 2 месяцы). Абучэнне вядзецца па наступных 7 асноўных авіяцыйных спецыяльнасцях:
Склад
У склад факультэта ўваходзяць: камандаванне, кафедра лётнай падрыхтоўкі і баявога прымянення авіяцыі, якая ажыццяўляе падрыхтоўку па лётных спецыяльнасцях, кіраванню паветраным рухам і баявому прымяненню беспілотных авіяцыйных комплексаў; кафедра авіяцыйнай тэхнікі і ўзбраення, якая рыхтуе інжынерна-тэхнічных спецыялістаў; аэрадромная база, дзе праводзяцца практычныя заняткі, батальён курсантаў у складзе 5 курсаў; лётна-метадычны аддзел, які арганізуе лётную і парашутна-дэсантную падрыхтоўку, а таксама яе метадычнае, медыцынскае і псіхалагічнае забеспячэнне.
Вугляродная чэрнь
Вугляродная чэрнь (carbon black): ва́лавы нанаматэрыял, які складаецца з элементарнага вугляроду ў выглядзе прыблізна сферычных часціц з галоўнымі дыяметрамі, меншымі за 1 мкм, каалесцаваных у агрэгаты. Тэрміналогія ў сферы нана-навук і нанатэхналогій па стане на канец 2000-х гг. заставалася неканчаткова аформленай. Яе стандартызацыяй займаліся ТК ІСО 229, а таксама розныя нацыянальныя арганізацыі па стандартызацыі. Адной з прапановаў на ўнармаванне нана-тэрміналогіі з'яўляецца тымчасовая Публічная спецыфікацыя PAS 71 Брытанскага інстытута стандартаў (BSI), выпушчаная ў 2005.
Вугляродныя нанатрубкі
Вугляродная нанатрубка (carbon nanotube): нанатрубка, якая складаецца з аднаго ці некалькіх графенавых слаёў, скручаных у бясшоўную трубку з адна- ці шматслойнымі сценкамі.
Такая трубка з аднаслойнымі сценкамі адмыслова азначаецца SWCNT (single-wall carbon nanotube), з шматслойнымі сценкамі — MWNT (multi-wall nanotube).
Тэрміналогія ў сферы нана-навук і нанатэхналогій па стане на канец 2000-х гг. заставалася неканчаткова аформленай. Яе стандартызацыяй займаліся ТК ІСО 229, а таксама розныя нацыянальныя арганізацыі па стандартызацыі. Адной з прапановаў на ўнармаванне нана-тэрміналогіі з'яўляецца тымчасовая Публічная спецыфікацыя PAS 71 Брытанскага інстытуту стандартаў (BSI), выпушчаная ў 2005.
Пэршэ Траўня (Апосталаўскі раён)
Пэршэ Траўня (Перше Травня) — вёска ў Апосталаўскім раёне Днепрапятроўскай вобласці Украіны.
Чабар
Чабар (Čabar) — горад у Харватыі, у Прыморска-Гаранскай жупаніі, у паўночнай частцы гістарычнага рэгіёна Горскі Котар. Горад стаіць на правым беразе невялікай ракі Чабранкі (прыток Купы), па якой праходзіць мяжа са Славеніяй. Насельніцтва — 511 чалавек у самім горадзе і 4387 чалавек у абшчыне з цэнтрам у Чабары. 95 % — харваты. Чабар — адзін з цэнтраў гарналыжнага спорту.
Андрэеўшчына (Аршанскі раён)
Андрэ́еўшчына (, Андреевщина) — вёска ў Аршанскім раёне Віцебскай вобласці. З'яўляецца цэнтрам Андрэеўшчынскага сельсавета.
Вёска размешчана ля самай мяжы з горадам Орша. Побач праходзіць аўтамагістралі Санкт-Пецярбург — Адэса (у межах Беларусі — магістраль М8).
Тэлефонны код: +375 216
Паштовы індэкс: 211023
Карунд
Карунд — мінерал падкласа простых аксідаў, крышталічны α-аксід алюмінію (Al2O3). Мае прымесі хрому, жалеза, тытану і інш.
Крышталізуецца ў трыганальнай сінганіі. Крышталі бочкападобныя, таблітчастыя, слупкаватыя, дыпірамідальныя. Агрэгаты сярэдне- і тонказярністыя. Колер белы, шэры, сіні, чырвоны, жоўгы, зялёны. Бляск алмазны да шклянога. Цвёрдасць 9. Шчыльнасць каля 4 г/см³.
Паходжанне метамарфічнае, метасаматычнае; намнажаецца ў россыпах.
Абразіўны матэрыял; сумесь карунду (60—70%) з магнетытам, гематытам і шпінэллю — наждак. Празрыстыя разнавіднасці — каштоўныя камяні (рубін, сапфір). Сінтэтычны карунд з дабаўкамі Cr3+, Fe3+ атрымліваюць у прамысловых маштабах для квантавай электронікі, гадзіннікавай, ювелірнай прамысловасці і інш.
Магілёўскі аўтамабільны завод
Магілёўскі аўтамабільны завод (МаАЗ) — беларускі вытворца земляройна-транспартнай тэхнікі. Выпускае аўтамабільную тэхніку, прызначаную для кар’ерных работ, падземных распрацовак рудных матэрыялаў, а таксама будаўніцтва дарог, плацін, тунэляў і мастоў.
Створаны ў 1935 годзе як аўтарамонтны завод. За мінулы перыяд некалькі разоў мяняў профіль вытворчасці. Сваю сучасную назву — Магілёўскі аўтамабільны завод (МаАЗ) імя С. М. Кірава — прадпрыемства атрымала 28 сакавіка 1966 года.
З 2006 года завод з’яўляецца філіялам ААТ «БелАЗ».
Гісторыя
Магілёўскі аўтамабільны завод быў створаны ў 1935 годзе як аўтарамонтны завод. У канцы 1930-х гадоў Магілёўскі АРЗ фактычна быў абаронным прадпрыемствам — значную частку яго праграмы складалі спец. замовы. Ён быў асноўнай рамонтнай базай для аўтамабільных і бранятанкавых частак Заходняй Асобай Ваеннай акругі. У час Вялікай Айчыннай Вайны завод быў эвакуіраваны ў Заволжа і стаў часткай маторабудаўнічага гіганта, які вырабляў авіярухавікі для знакамітых ІЛ-2.
У пасляваенны перыяд завод выпускаў парасілавыя ўстаноўкі магутнасцю ад 10 да 100 л.с. Устаноўкі прызначаліся перш за ўсё для электрыфікацыі і цеплафікацыі сельскай гаспадаркі і мясцовай прамысловасці.
З 1955 года па 1968 год завод выпускаў электрамаставыя краны грузападымальнасцю 5 тон і маслазапраўшчыкі на базе аўтамабіляў ГАЗ.
У красавіку 1958 года было прынята рашэнне ўрада аб спецыялізацыі ў аўтамабільнай прамысловасці. Адным з пунктаў гэтага рашэння загадвалася перадаць вытворчасць аднавосевых цягачоў і скрэпераў, распрацаваных на Мінскім аўтазаводзе, заводу '''пад’ёмна-транспартнага абсталявання імя С. М. Кірава Мінцяжмаша СССР''' у Магілёве, які да гэтага часу выпускаў электрамаставыя краны, парасілавыя ўстаноўкі і маслазапраўшчыкі на базе аўтамабіляў ГАЗ-51.
З чэрвеня 1958 года на магілёўскім заводзе наладжваецца «адвёрткавая» зборка мадэрнізаваных аднавосевых колавых цягачоў МАЗ-529В з двухмеснай кабінай і рухавіком ЯАЗ-М206А магутнасцю 180 к.с. З 2 верасня 1958 года пачынаецца выраб ўстановачнай партыі машын, які завяршаецца да канца года. Паступова завод пераабсталявалі для паўнавартаснай серыйнай вытворчасці.
З 1960 года перайшоў на вытворчасць земляройна-транспартнай і аўтамабільнай тэхнікі.
Пераход на вытворчасць земляройна-транспартнай і аўтамабільнай тэхнікі ажыццяўляецца з непасрэдным удзелам Мінскага аўтамабільнага завода, цесная сувязь з якім працягваецца да цяперашняга часу.
У 1960 годзе з Мінскага аўтазавода была пераведзена група канструктараў, якая стала асновай стварэння канструктарска-эксперыментальнай базы завода. З 1966 года — аўтамабільны завод, з 1975 года — у складзе вытворчага аб’яднання «БелаўтаМАЗ».
Прадукцыя
Асноўнымі відамі выпускаемай прадукцыі заводам з'яўляюцца:
На базе асноўных вузлоў выпускаецца цэлае сямейства ўніфікаваных машын:
Больш за 85% усёй прадукцыі завода адпраўляецца ў Расію і краіны СНД.
Кальвішке (Цвярачуская сянюнія)
Ка́львішке (Kalviškė) — вёска ў Ігналінскім раёне Уцянскага павета Літвы. Уваходзіць у склад Цвярачускай сянюніі. Размешчана за 6 км ад Цвярачуса.
Норберт Корсак
Норберт Корсак (Norbert Korsak; 7 чэрвеня 1773, Полацк — 17 лютага 1846, Стоўніхёрст, Ланкашыр, Англія) — дзеяч каталіцкага касцёла і Таварыства Ісуса, педагог.
«Расійскі» этап
28 жніўня 1788 г. Норберт Корсак уступіў у Таварыства Ісуса і наступныя два гады (1788—1790) правёў у Полацкім навіцыяце. У 1790 г. пачаў педагагічную дзейнасць як выкладчык магілёўскай школы езуітаў. Наступныя чатыры гады вывучаў ў Полацкім езуіцкім калегіуме філасофію (1791—1793) і тэалогію (1793—1795). Паралельна выкладаў французскую мову і рыторыку ў полацкіх езуіцкіх школах (1793—1796), а потым — рыторыку і нямецкую мову ў Віцебску (1796—1797) і рыторыку і паэзію ў Мсціславе (1797—1798). У 1798—1800 гг. — прафэкт канвікта ў Полацку. У 1800—1802 гг. заканчвае курс тэалогіі ў Полацкім езуіцкім калегіуме і паступае ў дом трэцяй прабацыі ў Дынабургу для заканчэння сваёй манаскай фармацыі. Аднак так і не даўшы манаскія абяцанні, становіцца прафесарам філасофіі і матэматыкі Полацкага езуіцкага калегіума (1803—1805).
Няўдалая кітайская місія
Маладога таленавітага езуіта заўважыла кіраўніцтва Таварыства Ісуса і вырашыла выкарыстаць яго веды і энергію для распаўсюджання каталіцтва і ўплыву ордэна ў свеце. Так пачынаецца больш як саракагадовы замежны этап езуіцкай кар’еры Норберта Корсака.
Заручыўшыся падтрымкай імператара Аляксандра І, які пераследваў уласныя палітыка-дыпламатычныя інтарэсы, генерал Таварыства Ісуса ў Расійскай імперыі Габрыэль Грубер вырашыў паслаць місію ў Кітай і прызначыў у яе склад разам з італьянцам Джавані Грасі і немцам Ёганам Штурмерам і Н. Корсака.
У студзені 1805 г. гэтая невялічкая група езуітаў была выклікана ў Санкт-Пецярбург, дзе ім паведамілі аб запланаванай місіі. Сухапутным шляхам яны дабраліся ў Данію, адтуль морам — у Англію і, нарэшце, у Партугалію. Адплыць да паўднёвакітайскага порта Макаа (налёжаў партугальцам) і дасягнуць Пекіна яны так і не здолелі. 4 сакавіка 1806 г. Н. Корсак даў апошнія абяцанні, але палітычныя акалічнасці (напрыклад, пазіцыя папства і сітуацыя ў Кітаі) вымусіла ордэнскае кіраўніцтва адмовіцца ад сваіх першапачатковых планаў і адмяніць місію. Н. Корсаку і Дж. Грасі было загадана вярнуцца ў Англію.
Англійскі этап
У той час як Дж. Грасі у ў 1810 г. быў накіраваны ў Злучаныя Штаты, Норберт Корсак астатнія без малога сорак гадоў свайго жыцця правёў у Англіі. (Насуперак распаўсюджанаму меркаванню, Н.Корсак ніколі не быў ні ў Кітаі, ні ў Злучаных Штатах Амерыкі ) Як прафесар філасофіі, дагматычнай і маральнай тэалогіі і Свяшчэннага Пісання ён выкладаў у езуіцкім каледжы Стоўніхёрст (Stonyhurst College, Collegium Saxosylvanum) і займаўся місіянерскай працай у бліжэйшым мястэчку Клітэроў (Clitheroe). Двойчы абіраўся кансультантам англійскай правінцыі Таварыства Ісуса.
Памёр 17 лютага 1846 г. і пахаваны ў Стоўніхёрсце.
Эшольцыя
Эшольцыя (Eschscholzia) — травяністая расліна сямейства макавых з шыза-зялёным лісцем і адзіночнымі жоўтымі, белымі, аранжавымі або ружовымі кветкамі, пашыраны ў Паўднёвай Амерыцы; на Беларусі вырошчваецца як дэкаратыўная.
Нін
Нін
NGC 4532
NGC 4532 (іншыя абазначэнні — UGC 7726, MCG 1-32-103, ZWG 42.158, VCC 1554, IRAS12317+0644, PGC 41811) — галактыка ў сузор’і Дзева.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Сяргей Іванавіч Дубавец
Сяргей Іванавіч Дубавец (нар., ; Псеўданімы: Алесь Кебік; Андрэй Корсак; Іван Мялешка; Сяргей Паўлоўскі; Адам Праціста; С.Пхоў; Крыптанімы: С. Д.; С. П.; і інш.) — беларускі журналіст, літаратар, крытык і выдавец.
Біяграфія
Пераехаў у Мінск раз з бацькамі ў дзяцінстве. Пасля сканчэння сярэдняй школы (1976) працаваў выпускным у газеце «На страже Октября» заводу «Гарызонт». Скончыў факультэт журналістыкі БДУ (1979—1984). Падчас вучобы Сяргей Дубавец стаў адным з заснавальнікаў моладзевага аб’яднання Беларуская спеўна-драматычная майстроўня («Майстроўня»), якакая адраджала традыцыйныя народныя гулянні (напр. Купалле), ставіла народную драму «Цар Максіміліян», арганізоўвала калядаванне. За актыўны ўдзел у акцыях «Майстроўні» Дубавец, разам з іншымі, некалькі разоў быў затрыманы міліцыяй і атрымаў вымовы па камсамольскай лініі. Працаваў малодшым рэдактарам рэдакцыі літаратуры БелСЭ, у рэдакцыі абласной газеты «Гомельская праўда» (Гомель).
Літаратурную дзейнасць пачаў у «самвыдаце». Падчас службы ў Савецкай арміі выконваў абавязкі карэспандэнта дывізійнае газеты «Боевой призыв», якая знаходзілася на тэрыторыі Мінскага аператыўнага палка («Белполк»). На рэдакцыйнай машынцы Сяргей Дубавец друкаваў самвыдавецкую газету «Люстра дзён», якую пачаў выдаваць у 1980 разам з Вінцуком Вячоркам і Сяргеем Сокалавым, пад калектыўным псеўданімам «Беларуская талеранцыйная грамада». У 1984 у Слоніме разам з Сяргеям Астраўцовым выдаюць літаратурную газету «Набойні», дзе змяшчаюць свае творы. У 1986 разам з талакоўцамі выпускаў скандальны «Бурачок». З 1987, жывучы ў Маладзечне, працаваў у аддзеле крытыкі і мастацтва часопіса «Нёман» (1987). У 1988 °C. Дубавец разам з Алесем Бяляцкім пачынаюць выдаваць бюлетэнь Таварыства маладых літаратараў «Тутэйшыя» — «Кантроль». Рэдактар альманаха «Літаратура» (1989), удзельнічаў у выданні газеты «Навіны БНФ». Абіраўся членам Сойму БНФ. Рэдактар газеты «Свабода» (1990—1991). З 1990 Сяргей Дубавец жыве ў Вільнюсе, быў сведкам, а часам і ўдзельнікам барацьбы літоўскай грамадскасці за атрыманне Літвой незалежнасці. З 1991 галоўны рэдактар абноўленай «Нашай Нівы».
Удавец, жонка — Таццяна Сапач, паэтэса, тэлежурналіст; дачка — Адэля (псеўд. Тэда Лі), спявачка і празаік. Уначы на 28 снежня 2010 года Сяргей Дубавец і Тацяна Сапач трапілі ў аўтакатастрофу. Аварыя здарылася на тэрыторыі Літвы, пад Алітусам, каля 22:00 27 снежня па беларускім часе. Тацяна загінула, Сяргей Дубавец быў паранены. Сям’я вярталася ад дачкі, якая нядаўна нарадзіла ім унучку.
Масон. З 2019 года — Вялікі майстар Вялікай ложы Беларусі.
Творчасць
Друкаваўся ў зборніках «Дзень паэзіі», «З гісторыяй на Вы», «Вобраз», часопісах «Полымя», «Нёман», «Крыніца», у «Литературной газете». Напісаў прадмовы да кнігаў «Мур» Ж.-П. Сартра (1991), «Адвечным шляхам» І. Абдзіраловіча (1993), пераклаў гэты твор на рускую мову для «Нёмана».
Кніга «Тантамарэскі» (2019) пра беларускамоўнага мытніка і асветніка Алеся Юркойця, які апынуўся за кратамі.
Узнагароды
Узнагароджаны медалем Літоўскай Рэспублікі «13 студзеня» за «адвагу і самаадданасць, праяўленыя пры абароне незалежнасці Літвы», медалем імя Алеся Адамовіча Беларускага ПЭН-цэнтра (1998) за аўтарскую праграму «Вострая брама» на «Радыё Свабода», медалём 100 гадоў БНР Рады Беларускай Народнай Рэспублікі.
Лаўрэат прэмій «Гліняны Вялес» (2005) і «Залаты апостраф» (2015; у намінацыі «проза» за кнігу «Вайна і мір. Справаздача»).
Лаўрэат галоўнага прыза літаратурнай прэміі імя Ежы Гедройца за нон-фікшн «Тантамарэскі».
Білэ (Пэрэмышлянскі раён)
Білэ (Бі́ле) — вёска ў Пэрэмышлянскім раёне Львоўскай вобласці Украіны.
Святцова
Святцова (Святцово) — вёска ў Смаленскай вобласці Расіі, у Сафонаўскім раёне. Насельніцтва – 13 жыхароў (2007).
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупавана нямецкімі войскамі ў верасні 1941 года, вызвалена ў 1943 годзе.
Капытнік
Капытнік, або Кала (Cálla) — род шматгадовых ценевынослівых водна-балотных або прыбярэжных травяністых раслін сямейства. Род з’яўляецца адзіным прадстаўніком падсямейства Calloideae і ўключае толькі адзін від —.
Назва
Народныя назвы капытніка балотнага ўключаюць такія, як заяччы бабоўнік, какочнік, петушкі, пеўнікі , бобак, вахка, шалей , бабоўнік, гуска, жытніца, пятушкі , белакапытнік, какошнік , капялюшнік , мядзвежыя лапкі.
Апісанне
Расліна з кароткім узыходным сцяблом вышынёю да 30 см і паўзучым карэнішчам. Лісце шырокасэрцападобнае, доўгачаранковае, бліскучае. Кветкі без калякветніка, дробныя, двухполыя, у шчыльных катахах, абгорнутых белым пакрывалам. Плады — чырвоныя сакаўныя ягады, сабраныя ў суплоддзі.
Пашырэнне
Арэал — ад умераных да трапічных абласцей Паўночнага паўшар’я. На тэрыторыі Беларусі расце на балотах, у забалочаных чорнаальховых лясах.
Лекавая, дэкаратыўная і акварыумная расліна.
Станіслаў Карвацкі (1700—1759)
Стані́слаў Карва́цкі (Stanisław Karwacki;, каля  — , ) — ксёндз-прафесар, езуіт з 10 кастрычніка 1716 у Вільні, прафесар рыторыкі ў Рэшалі 1729—1732 і Браневе 1732—1733, прэфект школаў у Рэшлі 1736—1737, місіянер у Ваўкавыску 1737—1740 і Тыльжы 1740—1741, прафесар маральнай тэалогіі ў Браневе 1741—1742, тэолаг смаленскага біскупа Ю. М. Гільзена 1749—1750, місіянер у Асвеі 1750—1752 і Журоміне 1753—1754. Са шляхецкага роду Карвацкіх. Пляменнік Мацея, Томаша, Людвіка Францішка.
Гатыка
Гатыка (Gattico) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне П’емонт, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Навара.
Насельніцтва складае 3312 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 205 чал./км². Займае плошчу 16 км². Паштовы індэкс — 28013. Тэлефонны код — 0322.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы Santi Cosma e Damiano.
Аметрын
Аметрын (балівіяніт, аметыст-цытрын, двухколерны аметыст) — рэдкі мінерал, які спалучае ў сабе прыкметы аметыста і цытрына. Шматазнальныя крышталі, якія спалучаюць у сабе два мінералы, досыць рэдкія, і аметрын з'яўляецца адным з іх. Бываюць афарбаваныя ў фіялетавы, бэзавы або жаўтлява-персікавы тон.
Фулерэн
Фулерэ́н (fullerene; таксама buckyball і buckminsterfullerine) — назва ўсякай нанаструктуры, якая мае форму закрытай клеткі (closed-cage), і якая цалкам складаецца з больш за 20 трох-каардынатных атамаў вуглярода.
Неарганічны фулерэнападобны матэрыял (IFLM — inorganic fullerene-like material): наначасцінка з шматслойнай фулерэна-падобнай структурай, якая складаецца з не-вугляродных атамаў.
Тэрміналогія ў сферы нана-навук і нанатэхналогій па стане на канец 2000-х гг. заставалася неканчаткова аформленай. Яе стандартызацыяй займаліся ТК ІСО 229, а таксама розныя нацыянальныя арганізацыі па стандартызацыі. Адной з прапановаў на ўнармаванне нана-тэрміналогіі з'яўляецца тымчасовая Публічная спецыфікацыя PAS 71 Брытанскага інстытуту стандартаў (BSI), выпушчаная ў 2005.
Кальвішке (Відзішкеская сянюнія)
Ка́львішке (Kalviškė) — вёска ў Ігналінскім раёне Уцянскага павета Літвы. Уваходзіць у склад Відзішкескай сянюніі. Размешчана за 7 км ад Рымшэная. Насельніцтва 2 чал. (2001 г.).
Бачыў
Бачыў (Ба́чів) — вёска ў Пэрэмышлянскім раёне Львоўскай вобласці Украіны.
Адрыян Галаўня
Адрыян Галаўня (1750—1831) — беларускі ўніяцкі дзеяч, грэка-каталіцкі біскуп.
Уступіў у Ордэн базыльянаў. 22 верасня 1809 прызначаны дапаможным біскупам віленскім, тытулярным біскупам аршанскім, а 10 студзеня 1811 быў пасвечаны на тытулярнага біскупа аршанскага. Хіратанію здзейсніў грэка-каталіцкі архібіскуп Рыгор Кахановіч у прысутнасці рымска-каталіцкіх біскупаў Якуба Дадэркі і Цыпрыяна Адынца. У 1818 прызначаны дапаможным біскупам мінскім. У 1828 сыйшоў на пенсію. Трэба адзначыць, што маці Францішка Багушэвіча - Канстанцыя, з'яўлялася роднай пляменніцай біскупа Адрыяна Галаўні. Таму заснавальнік сучаснай беларускай літаратуры пісаў у вершы «Свая зямля»: «Былі уніяты калісьці дзяды».
Вяндра (воласць)
Вяндра (Vändra vald) — воласць у Эстоніі.
Воласць Вяндра знаходзіцца ў заходняй Эстоніі, на крайнім паўночным усходзе акругі Пярнумаа. Ізноў утворана 26 верасня 1991 года. Ранейшая, нямецкая назва воласці, што ўжывалася да рэвалюцыі 1917 года — Фенерн (Fennern). Плошча яе складае 458,2 км². Колькасць насельніцтва роўная 2883 чалавек (на 1 красавіка 2012 года). Шчыльнасць насельніцтва — 6 чел./км².
Мікалай Раманавіч Дзікоўскі
Мікалай Рамановіч Дзікоўскі (, Браслаў Ковенскай губерні) ― ?) ― рускі/беларускі гісторык, краязнаўца, педагог, грамадскі дзеяч.
Біяграфія
Нарадзіўся ў сям'і псаломшчыка. Скончыў Віленскае духоўнае вучылішча, Віленскую духоўную семінарыю, Санкт-Пецярбургскую духоўную акадэмію (1891), дзе адным з яго настаўнікаў быў М. В. Каяловіч, які паўплываў на далейшыя гістарычныя заняткі Дзікоўскага. Некаторы час працаваў наглядчыкам у Віленскім духоўным вучылішчы. У 1891 годзе пасвечаны ў святары і прызначаны ў Кобрыно Гатчынскай воласці пад Пецярбургам. У 1894 годзе пераведзены ў Гродна ключаром кафедральнага Сафійскага сабора, з 1901 настаяцель сабора і законанастаўнік гарадзенскіх мужчынскай і жаночай гімназій.
Пры Дзікоўскім у прыдзеле сабора былі заменены драўляныя падлогі на кафляныя, распісаны алтар, ўстаноўлена грабніца для плашчаніцы, у галоўным прыдзеле з'явілася ікона «Тайнай вячэры». Разам з біскупам Гродзенскім і Брэсцкім Ніканорам (Каменскім) дамогся адкрыцця Гродзенскага царкоўна-гістарычнага камітэта. У 1901―1907 гадах рэдактар «Гродненскіх епархіяльных ведамасцей».
У 1906 годзе за пастырскую дзейнасць узнагароджаны нагрудным крыжам.
У кастрычніку 1907 года прызначаны рэктарам Ардонской духоўнай семінарыі, у жніўні 1908 года пераведзены настаяцелем царквы ў Канстанцінагорскай слабадзе блізу Пяцігорска. У верасні 1909 года прызначаны законанастаўнікам у Перм, дзе выкладаў у гарадскіх гімназіях, настаўніцкай семінарыі і камерцыйным вучылішчы. Вёў службу ў царкве Пермскага духоўнага вучылішча. З 1912 года зверхштатны святар пермскага Спаса-Праабражэнскага кафедральнага сабора. У 1913 годзе рэдактар «Пермскіх епархіяльных ведамасцяў». Быў адным з ініцыятараў пермскага «Навуковага таварыства, прысвечанага распрацоўцы гістарычных, філасофскіх, філалагічных і сацыяльна-юрыдычных ведаў».
1 мая 1918 года жыхары Мотавіліхі выбралі Дзікоўскага святаром прыходу. У чэрвені 1919 года белая армія пакінула Перм, разам з ёй сышоў і Дзікоўскі. Далейшы яго лёс невядомы.
Навуковая дзейнасць
Займаўся гісторыяй, археалогіяй. Аўтар шэрагу артыкулаў і нарысаў па гісторыі праваслаўя. Так, у прыватнасці, ім апублікаваная першая бібліяграфічная праца аб Гродзеншчыні ― «Вопыт бібліяграфічнага паказальніка артыкулаў і нататак, якія тычацца гісторыі цэркваў і манастыроў Гродзенскай губерні». Усяго ж выйшла больш за 30 гістарычных артыкулаў і нарысаў: «З летапісу Гродзенскага Барыса-Глебскага манастыра», «Барацьба Жыравіцкага манастыра з жыдоўствам», «Базіліянскі ордэн і яго значэнне ў заходне-рускай уніяцкай царквы», «Каранаванне Жыравіцкага цудатворнага абраза маці Божай» і інш.
Вароніна (прыпыначны пункт)
Вароніна (Воронино) — прыпыначны пункт Маскоўскай чыгункі на лініі Масква — Брэст, паміж прыпыначнымі пунктамі Ванлярава і Веліна. За 0,5 км на поўдзень ад прыпыначнага пункта размешчана вёска Вароніна Смаленскага раёна.
На прыпыначным пункце, станам на красавік 2020 года, робяць прыпынак прыгарадныя цягнікі зносінамі Смаленск — Красное і Красное — Смаленск тры разы на дзень.
Гісторыя
Прыпыначны пункт адкрыты ў 1926 годзе. У 1979 годзе праведзена электрыфікацыя лініі. Прыкладна з 2006 года прыпыначны пункт уяўляе сабой скарочаную платформу, якая прыдатна для пасадкі-высадкі першых двух вагонаў цягніка.
NGC 4533
NGC 4533 (іншыя абазначэнні — UGC 7725, MCG 1-32-102, ZWG 42.157, VCC 1557, PGC 41816) — галактыка ў сузор’і Дзева.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Білка (Пэрэмышлянскі раён)
Білка (Бі́лка) — вёска ў Пэрэмышлянскім раёне Львоўскай вобласці Украіны.
Харог
Размешчаны на вышыні 2200 м, паблізу ўпадзення ракі Гунт у Пяндж у 525 км ад Душанбэ. Звязаны аўтамабільнымі дарогамі з гарадамі Душанбэ і Ош. Насельніцтва каля 30 тыс. Маецца аэрапорт.
У Харогу знаходзіцца самы высакагорны батанічны сад на тэрыторыі былога СССР. Ён жа займае другое месца ў свеце па вышыні над узроўнем мора, саступаючы батанічнаму садзе ў Непале.
Вопыт Франка — Герца
Вопыт Франка — Герца —  вопыт, які з'явіўся эксперыментальным доказам дыскрэтнасці ўнутранай энергіі атама. Пастаўлены ў 1913 Дж. Франкам і Г. Герцам.
На малюнку прыведзена схема вопыту. Да катода K і сетцы C1 электравакуўмнай трубкі, напоўненай парамі Hg (ртуць), прыкладваецца рознасць патэнцыялаў V,  якая паскарае электроны, і здымаецца вольт-ампернай характарыстыка. Да сетцы C2 і анода А прыкладваецца запавольваюшчая рознасць патэнцыялаў. Паскораныя ў вобласці I электроны адчуваюць сутыкнення з атамамі Hg ў галіне II. Калі энергія электронаў пасля сутыкнення дастатковая для пераадолення запавольваюшчага патэнцыялу ў галіне III, то яны патрапяць на анод. Такім чынам, паказанні гальванометра Г залежаць ад страты электронамі энергіі пры ўдары.
У вопыце назіраўся манатонны рост току I пры павелічэнні паскараючай напругі аж да 4,9 В, гэта значыць што электроны з энергіяй Е < 4,9 эВ адчувалі пругкія сутыкнення з атамамі Hg, і ўнутраная энергія атамаў не змянялася. Пры значэнні V = 4,9 В (і кратных яму значэннях 9,8, 14,7 В) з'яўляліся рэзкія спады току. Гэта пэўным чынам паказвала на тое, што пры гэтых значэннях V сутыкнення электронаў з атамамі носяць няпругкій характар (энергія электронаў дастатковая для ўзбуджэння атамаў Hg). Пры кратных 4,9 эВ значэннях энергіі электроны могуць адчуваць няпругкія сутыкнення некалькі разоў.
Такім чынам, вопыт Франка — Герца паказаў, што спектр паглынаемай атамам энергіі не непарыўны, а дыскрэты, мінімальная порцыя (квант электрамагнітнага поля), якую можа паглынуць атам Hg, роўная 4,9 эВ. Значэнне даўжыні хвалі λ = 253,7 нм святлення пароў Hg, узнікнуўшые пры V > 4,9 В, аказалася ў адпаведнасці са другім пастулатам Бора дзе E0 і E1 — энергіі асноўнага і узбуджанга узроўняў энергіі. У вопыце Франка — Герца E0 — E1 = 4,9 эВ.
Артур Комптон, паўтарыўшы (1922—1923) вопыт Франка — Герца, выявіў, што пры V > 4,9 В пары Hg пачынаюць выпускаць святло з частатой дзе ΔE = 4,9 эВ (h — пастаянная Планка). Такім чынам, узбуджаныя электронным ударам атамы Hg выпускаюць Фатон з энергіяй 4,9 эВ і вяртаюцца ў асноўны стан.
У 1925 г. Густаў Герц і Джэймс Франк былі ўзнагароджаны Нобелеўскай прэміяй за адкрыццё законаў сутыкнення электрона з атамам.
Крыж Вікторыі
Крыж Вікторыі (Victoria Cross, VC - вышэйшая вайсковая ўзнагарода Вялікабрытаніі, уручаецца за гераізм, праяўлены ў баявой абстаноўцы. Крыжам Вікторыі могуць быць ўзнагароджаны ваеннаслужачыя ўсіх званняў і родаў войскаў, а таксама цывільныя асобы, якія падпарадкоўваюцца вайсковаму камандаванню.
Агульная інфармацыя
Узнагарода учреждена 29 студзеня 1856 года, указ позволял ретраактыўныя узнагароджвання за падзеі да 1854 года, гэтае было зроблена для таго, каб узнагородзіць ўдзельнікаў Крымскай вайны. Першая цырымонія ўзнагароджвання адбылася 26 чэрвеня 1857 года, усяго 1 356 узнагароджванняў. Самае вялікая колькасць узнагароджванняў Крыжам Вікторыі па падрахункам аднаго боя состоялось у 1879 году пасля Роркс-Дрыфту: былі ўзнагароджаныя адразу 11 людзей.
Лічыцца, што ўсё крыжы выраблены з бронзы рускіх гарматаў, захопленых пасля ўзяцця Севастополя, аднак сучасныя даследаванні ставят пад сумненне тое, што крыжы, вырабленыя да 1914 і ў прамежку між 1942 і 1945 годам, сапраўды адлітыя з гэтага металу.
У студзені 1991 года быў заснаваны Крыж Вікторыі для Аўстраліі (першае ўзнагароджванне ў 2009 году), у лютым 1993 года быў заснаваны Крыж Вікторыі для Канады (пакуль не ўручаўся), у верасні 1999 года быў заснаваны Крыж Вікторыі для Новай Зеландыі (першае і пакуль адзінае ўзнагароджванне ў 2007 году — капрал Віллі Апіята). Да ўстановы гэтых узнагарод грамадзянам гэтых краін Брытанскай садружнасці (раней — Брытанскай імперыі) уручаліся звычайныя Крыжы Вікторыі.
Зараз (на канец кастрычніка 2019 года) засталіся жывыя 5 кавалераў арыгінальнага Крыжа Вікторыі (у т. л. адзін крыж, які атрымаў крыж падчас Другой сусветнай войны), 3 кавалера Крыжа Вікторыі для Аўстраліі і 1 кавалер Крыжа Вікторыі для Новай Зеландыі. Апошнім кавалером Крыжа на люты 2015 года является Джошуа Лікі.
Няцеч (Тарноўскі сельсавет)
Няце́ч (, Нетечь) — вёска ў Лідскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Тарноўскага сельсавета. Вёска знаходзіцца на дарозе Тарнова — Беліца.
Гісторыя
Вядома з другой паловы XVI стагоддзя як сяло ў Лідскім павеце Вялікага Княства Літоўскага.
Вопіс парафій Лідскага дэканату 1784 года згадвае Няцечу як двор Барымоўскай. Дарога ад Няцечы да Ліды ўлетку цягнулася тры вялікія мілі, узімку балотамі і цераз рэчку Дзітва дзве мерныя мілі. Дарога ад Няцечы да Наваградка ішла цераз Нёман лясамі шэсць міль. Дарога да Ваверкі вяла ў кірунку на паўночны захад выганам, потым праз лес пад назвай Стайкі, за палову мілі ад Няцечы дарога ўлева ішла на Голдава міма вёскі Бабры, а затым да Радзівонішак.
Пасля трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795) вёска ў Расійскай імперыі. Належала да Беліцкай воласці Лідскага павета Віленскай губерні.
У Першую сусветную вайну з верасня 1915 года да канца 1918 года акупавана германскімі войскамі. Са студзеня 1919 года ў складзе БССР, у красавіку занята польскімі войскамі. З ліпеня да верасня 1920 года кантралявалася Чырвонай Арміяй, затым ізноў польскімі войскамі. З 1921 года ў складзе Польскай Рэспублікі, належала да Беліцкай гміны Лідскага павета Навагрудскага ваяводства.
З 1939 года — у БССР. Акупавана нацыстамі з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года.
У 1940—1954 гадах цэнтр Няцецкага сельсавета. З 16 ліпеня 1954 года вёска ў Беліцкім сельсавеце, з 12 снежня 1973 года — у Тарноўскім сельсавеце.
Данута Валенса
Міраслава Данута Валенса (Mirosława Danuta Wałęsa, народж. Голось (Gołoś); нар. 25 лютага 1949, с. Крыпы, Вэнгроўскі павет, Мазавецкае ваяводства, Польшча) — жонка 6-га Прэзідэнта Польшчы Леха Валенсы.
Біяграфія
Нарадзілася ў шматдзетнай сялянскай сям’і. Скончыла сярэднюю школу ў Венгрувэ. Працавала ў бацькоўскай гаспадарцы на вёсцы. У 1968 пераехала да сваякоў у Гданьск. Уладкавалася на працу ў кветкавы магазін.