cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Беларускі праваслаўны патэрык (1942)
«Беларускі праваслаўны патэры́к» — зборнік публікацый гісторыка-рэлігійнага характару. Выдадзены на беларускай мове ў Варшаве (1942—1943) брацтвам св. Юрыя пры дапамозе варшаўскага мітрапаліта Дзіянісія і старшыні Беларускага нацыянальнага камітэта М. Шчорса. Выйшлі 2 нумары. Друкаваліся матэрыялы па гісторыі праваслаўнай царквы ў Беларусі.
Іван Васілевіч Карасёў
Іван Васілевіч Карасёў (, с. Новы Ропск, Бранская губерня —, ) — беларускі савецкі мастак-пейзажыст.
Біяграфія
У 1933 годзе скончыў Інстытут жывапісу, скульптуры і архітэктуры ў Ленінградзе.
Удзельнічаў у мастацкіх выстаўках з 1947 года.
З 1933 па 1945 працаваў мастаком-сцэнографам у тэатрах Магілёва, Гомеля, Ташкента і Бранска.
Пасля заканчэння Вялікай Айчыннай вайны займаўся пейзажным жывапісам. У Саюз мастакоў ўступіў у 1961 годзе, ва ўзросце 51 год.
Незадоўга да смерці падараваў Бранскаму мастацкаму музею 60 сваіх твораў. Таксама творы Івана Карасёва знаходзяцца ў фондах Нацыянальнага мастацкага музея Беларусі, Беларускага саюза мастакоў, Міністэрства культуры Расіі і прыватных зборах.
Сісават Манівонг
Сісават II Манівонг ( — ) — наследны прынц, а затым вялікі Кароль Камбоджы (1927—1941) з дынастыі Сісават.
Нарадзіўся ў Пнампені. Другі сын караля Сісавата I. Атрымаў пачатковую адукацыю ў Пнампені, у школе École François Badoin. У 1904 годзе, пасля смерці старэйшага брата, Сісават Манівонг стаў наследным прынцам Камбоджы.
Пасля смерці бацькі 9 мая 1927 года быў абраны Каралём Камбоджы і каранаваўся ў верасні таго ж года. Рэальнай уладай не валодаў, бо Камбоджа знаходзілася пад кантролем Францыі. Памёр 24 красавіка 1941 года ў Пнампені.
10.5 cm Feldhaubitze 98/09
10.5 cm Feldhaubitze 98/09 (105-мм палявая гаўбіца 98/09) — нямецкая гаўбіца, з’яўляецца мадыфікацыяй гаўбіцы ўзору 1898 года. Стаяла на ўзбраенні Германскай імперыі, Асманскай імперыі, Румыніі, выкарыстоўвалася падчас Першай сусветнай вайны.
Гісторыя
Першапачатковы варыянт гарматы распрацаваны у 1904—1908 гадах Rheinmetall. Гаўбіца была мадэрнізавана канцернам Krupp, атрымаўшы новы механізм аддачы і новы лафет. Ля гарматнага шчыта былі ўсталяваны дзве сядушкі. Да пачатку Першай сусветнай вайны было выпушчана 1260 адзінак зброі.
Боепрыпасы
Для гаўбіцы выкарыстоўваліся тры варыянты снарадаў і тры варыянты прыцэльных прыстасаванняў, а таксама адмысловы прыцэл для навеснай стральбы і простага навядзення. Варыянты снарадаў:
Тэравекія
Тэравекія (Terravecchia) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Калабрыя, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Казенца.
Насельніцтва складае 957 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 47 чал./км². Займае плошчу 20 км². Паштовы індэкс — 87060. Тэлефонны код — 0983.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы Madonna del Carmine.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
ФК Саўтгемптан
«Саўтгемптан» (Southampton F.C.) — англійскі футбольны клуб, які размяшчаецца ў горадзе Саўтгемптан, графства Хэмпшыр. На «Сейнт-Мары Стэдыум» клуб пераехаў у 2001 годзе. Клуб мае мянушку «святыя», якая паўстала яшчэ ў часы заснавання клуба ў 1885 годзе ў сувязі з яго гісторыяй, гэта значыць каманда была арганізавана царкоўнымі актывістамі і з тых часоў гуляе традыцыйна ў чырвона-белай форме. Клуб мае сталае суперніцтва з «Портсмутам» з-за блізкасці паміж гарадамі. Матчы паміж гэтымі двума супернікамі вядомыя як Дэрбі паўднёвага берага.
Клуб упершыню атрымаў значны трафей у 1976 годзе, перамогшы ў розыгрышы Кубка Англіі, да гэтага клуб атрымліваў перамогі толькі ў рэгіянальных кубках і чэмпіянатах. Самым значным поспехам у чэмпіянаце Англіі з’яўляецца другое месца ў сезоне 1983/84. «Саўтгемптан» гуляў у Прэм’ер-лізе да сезону 2004/05 (27 сезонаў запар у найвышэйшым дывізіёне), пасля чаго вылецеў у ніжэйшыя лігі. У 2012—2023 гадах «святыя» зноў выступалі ў Прэм’ер-лізе.
Раннія гады
Клуб быў заснаваны ў 1885 годзе членамі Моладзевай асацыяцыі царквы Святой Дзевы Марыі (St Mary’s Church of England Young Men’s Association). Цяперашнюю назву «Саўтгемптан» атрымаў у 1897 годзе. Выступаючы пад назвай «Саўтгемптан Святой Марыі» (Southampton St.Mary’s), клуб далучыўся да Паўднёвай лігі ў 1894 годзе і станавіўся чэмпіёнам лігі шэсць разоў — у 1897, 1898, 1899, 1901, 1903 і 1904 гадах.
«Святыя» ўвайшлі ў Футбольную Лігу ў 1920 годзе, як член-заснавальнік трэцяга дывізіёна. Першы тытул прыйшоў у 1922 годзе, калі «Саўтгемптан» стаў чэмпіёнам дывізіёна. Дагэтуль «святыя» паспелі паўдзельнічаць у двух фіналах Кубка Англіі ў 1900 і 1902 гадах, але трафей абодва разы не скарыўся ім. Падняўшыся ў 1922 годзе ў другі дывізіён, «святыя» гулялі ў ім да 1953 года, калі зноў не апусціліся ў трэці дывізіён.
Пасляваенны час
Легенда «Саўтгемптана» і англійскага футбола Альф Рамсей быў сапраўднай зоркай пасляваеннага перыяду, і, шмат у чым дзякуючы яму, у 1960 годзе «Саўтгемптан» зноў вярнуўся ў другі дывізіён. Пры дапамозе такіх зорак як Марцін Чыверс, Тэры Пейн і Мік Чэнан, «святыя» ўпершыню ў гісторыі выйшлі ў Першы дывізіён у 1966 годзе.
Склад
Станам на ліпень 2023 года.
Пальмінка
Гісторыя
У канцы 19 — пачатку 20 стагоддзя маёнтак Пальмінка ў складзе Лосвідскай воласці Віцебскага павета Віцебскай губерні. Пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі маёнтак быў нацыяналізаваны. У 1924 годзе ў Пальмінцы працавала маслаарцель, у сакавіку 1924 г. створана сельскагаспадарчае таварыства. З 20 жніўня 1924 г. Пальмінка цэнтр сельсавета Гарадоцкага раёна Віцебскай акругі (з 20.2.1938 — Віцебскай вобласці).
Падчас Вялікай Айчыннай вайны ў студзені 1943 года вёска была спаленая нямецка-фашысцкімі захопнікамі. Пасля вайны адноўлена. У 1999 годзе Пальмінка з'яўлялася цэнтрам саўгаса «Гарадоцкі».
IC 3245
IC 3245 — галактыка тыпу NF (у працэсе падцверджання) ў сузор’і Дзева.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Стывен Блумер
Стывен Блумер (Stephen Blumer;  — ) — англійскі футбаліст, нападнік.
Гуляў за клубы «Дэрбі Каунці» (1892—1906, 1910—1914, усяго за клуб 411 гульняў, 256 галоў), «Мідлсбра» (1905—1910, 125 гульняў, 59 галоў). Найлепшы бамбардзір чэмпіянату Англіі 1896 (20), 1897 (22), 1899 (23), 1901 (23), 1904 (20).
За зб. Англіі (1895—1907) 24 гульні, забіў 28 галоў.
Зорка англійскага футболу канца 18-га — пачатку 20-га стагоддзяў, надзвычайны стралец. У чэмпіянаце Англіі з 1892 да 1914 гг у 536 гульнях забіў 317 галоў (у Д-II — 64 гульні, 38 галоў). Уладальнік рэкорду па колькасці галоў за зб. Англіі ў адной гульні: 6 галоў камандзе Уэльса ў 1896 годзе.
Фасціўскі раён
Фасціўскі раён (Фастівський район) — адміністрацыйная адзінка ў складзе Кіеўскай вобласці Украіны. Адміністрацыйны цэнтр — Фасціў (Фастів).
Анатоль Іванавіч Лесніковіч
Анатоль Іванавіч Лесніковіч ( — ) — беларускі фізікахімік. Акадэмік Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (1996; член-карэспандэнт з 1994), доктар хімічных навук (1987), прафесар (1989).
Біяграфія
Нарадзіўся 3 красавіка 1941 года ў саўгасе «Рачкавічы» Слуцкага раёна Мінскай вобласці.
Фасціўскі раён
Гісторыя
Утвораны 7 сакавіка 1923 года. Насельніцтва раёна на года складае 30889 чалавек, плошча — 896,25 км².
Анатоль Іванавіч Лесніковіч
Біяграфія
Закончыў БДУ (1965). У 1966—1978 гг. — асістэнт, старшы выкладчык, дацэнт Белдзяржуніверсітэта, у 1979—1990 гг. — загадчык лабараторыі НДІ фізіка-хімічных праблем БДУ. У 1990—1996 гг. прарэктар Белдзяржуніверсітэта, у 1997—2000 гг. — першы намеснік старшыні ВАК Беларусі, у 2000—2002 гг. — старшыня Дзяржаўнага камітэта па навуцы і тэхналогіях. З 2002 г. — віцэ-прэзідэнт НАН Беларусі, адначасова загадчык кафедры Белдзяржуніверсітэта. У 2004—2008 гг. — намеснік Старшыні Прэзідыума НАН Беларусі. З 2008 г. — загадчык кафедры агульнай хіміі і методыкі выкладання хіміі хімічнага факультэта Белдзяржуніверсітэта.
Распрацаваў метады ізапараметрычных суадносін і рашэння адваротнай задачы неізатэрмічнай кінетыкі для простых і некаторых складаных рэакцый кандэнсаваных рэчываў. Вывучыў механізм тэрмічнага раскладання кампанентаў сумесевых цвёрдых ракетных паліваў, у т.л. сінтэзаваных, а таксама працэсаў тэрмапераўтварэнняў гэтых паліваў і іншых практычна важных кампазіцыйных матэрыялаў на палімернай аснове. Выявіў размерны эфект у рэгуляванні хуткасці гарэння каталізатарамі і інгібітарамі гарэння, што дазволіла атрымаць новыя рэгулятары для разнастайных гаручых сістэм. Устанавіў заканамернасці, якія дазваляюць ацаніць межы рэгулявання хуткасці гарэння, ціск, пры якім каталітычны эфект змяняецца на інгібіруючы. Выявіў і вывучыў з’яву вадкаполымнага гарэння, а таксама злучэнні, здольныя да самараспаўсюджвальнага высокатэмпературнага раскладання — асобай форме гарэння, на аснове якіх прапанаваў хімічныя генератары кіслароду, азоту, хлору. Абгрунтаваў хімічную інжынерыю як навуку аб канструяванні хімічнымі метадамі сістэм з нана- і мікраразмерных элементаў і распрацаваў шэраг такіх сістэм.
Аўтар каля 400 навуковых прац, у т.л. 2 манаграфій, вучэбнага дапаможніка, больш за 60 вынаходніцтваў.
Чэлеста
Чэлеста (celesta, ад celeste — нябесны) — ударна-клавішны інструмент. Формай корпуса, малаточкавым механізмам і клавіятурай падобная да невялікага піяніна ці фісгармоніі; замест струн храматычна настроеныя стальныя пласцінкі (ці трубкі). Дыяпазон с1-с5, натуецца на актуаву ніжэй за рэальнае гучанне. Сканструявана ў 1886 годзе. Вызначаецца пяшчотным гукам, які нагадвае гучанне званочкаў.
Прэмія імя Ханса Крысціяна Андэрсена
Прэмія імя Ханса Крысціяна Андэрсена — літаратурная прэмія, якую ўручае Міжнародны савет па кнігах для моладзі (IBBY) раз у два гады аўтару і ілюстратару, творы якіх зрабілі важны і працяглы ўклад у дзіцячую літаратуру. Узнагарода за пісьменніцкую працу была ўпершыню прысуджана ў 1956 годзе, прэмія за ілюстрацыю — у 1966 годзе.
Гісторыя
Заснавана ў 1956 годзе Міжнародным саветам па дзіцячай і юнацкай літаратуры ЮНЕСКА ((International Board on Books for Young People — IBBY). Прэмія ўручаецца 2 красавіка — у дзень нараджэння Ханса Крысціяна Андэрсена   . Па ініцыятыве і рашэннем Міжнароднага савета ў знак глыбокай павагі і любові да Х. К. Андэрсена, у 1967 годзе дзень 2 красавіка быў абвешчаны Міжнародным днём дзіцячай кнігі. Штогод адна з нацыянальных секцый IBBY з’яўляецца арганізатарам гэтага свята..
Для «дзіцячых» аўтараў гэтая прэмія — найбольш прэстыжная міжнародная ўзнагарода, яе часта называюць «Малой Нобелеўскай прэміяй». Узнагарода прысуджаецца толькі пісьменнікам і мастакам, якія жывуць.
Ідэя заснаваць прэмію належыць Еле Лепман (1891—1970)   — культурнаму дзеячу ў галіне сусветнай дзіцячай літаратуры. Вядомая фраза Е. Лепман: «Дайце нашым дзецям кнігі, і вы дасцё ім крылы».
Кандыдаты на атрыманне прэміі вылучаюцца нацыянальнымі секцыямі Міжнароднга савета па кнігах для моладзі (IBBY). Лаўрэаты — пісьменнік і мастак — узнагароджваюцца залатымі медалямі з профілем Ханса Крысціяна Андэрсена падчас кангрэса IBBY. Акрамя таго, IBBY прысуджае Ганаровыя дыпломы лепшым дзіцячым і юнацкім кнігам з ліку нядаўна выдадзеных у краінах, якія з’яўляюцца членамі Міжнароднага савета.
Спіс лаўрэатаў
=== Спіс пісьменнікаў — лаўрэатаў прэміі ===
Волкаў
Волкаў, ж.род: Волкава — рускае прозвішча, распаўсюджанае ў Беларусі і Украіне:
Дзмітрый Эдуардавіч Крук
Дзмітрый Эдуардавіч Крук — беларускі эканаміст.
Біяграфія
Выпускнік ліцэя БДУ. Скончыў эканамічны факультэт БДУ па спецыяльнасці «эканамічная тэорыя» (2002), магістратуру па спецыяльнасці «фінансы і крэдыт» (2004) і аспірантуру па спецыяльнасці «эканамічная тэорыя» (2008).
У 2003 г. працаваў у якасці навуковага супрацоўніка Навукова-даследчага эканамічнага інстытута Міністэрства эканомікі. З 2003 г. па 2010 г. з’яўляўся супрацоўнікам Даследчага цэнтру ІПМ. З 2004 г. па 2020 г. — выкладаў эканамічныя дысцыпліны ў Беларускім дзяржаўным універсітэце.
Выступае як эксперт у СМІ.
Беларускі работнік
«Беларускі работнік» — штотыднёвая газета для беларусаў-«остарбайтэраў». Выдавалася на беларускай мове ў Берліне (пач. 1943 — сяр. 1944) пад кантролем германскіх уладаў. Выйшла не менш за 41 нумар. Друкаваў агляды міжнароднага жыцця, звесткі пра дзейнасць беларускіх нацыянальных арганізацый, навукова-папулярныя матэрыялы, вершаваныя і празаічныя творы беларускіх аўтараў. Рэдактары В. Тумаш, С. Грынкевіч.
Гаага
Гаага (Den Haag / 's-Gravenhage) — горад на захадзе Нідэрландаў, ля берага Паўночнага мора, рэзідэнцыя нідэрландскага ўрада і парламента, сталіца правінцыі Паўднёвая Галандыя і месцазнаходжанне нідэрландскай каралевы Беатрыкс. У Гааге размешчаныя буйныя міжнародныя прававыя органы: Міжнародны суд ААН і Міжнародны крымінальны суд.
Гаага на моры
У тэрыторыю Гаагі ўваходзяць два важныя пляжы: Кейкдэйн (Kijkduin), на захадзе горада, і Схевенінген (Scheveningen), папулярны ўва ўсёй краіне, на поўначы. У колішняй рыбацкай вёсачцы Схевенінген таксама знаходзіцца порт.
Транспарт
Гаага з'яўляецца вузлом аўтамабільных дарог. Ёсць аўтастрады ў Амстэрдам (А4 і А44), Ротэрдам (А13) і Утрэхт — Германія (А12).
Аэрапорта ў Гаазе няма (аэрапорт Ротэрдама знаходзіцца кіламетраў за 15 ад Гаагі, амстэрдамскі аэрапорт Схіпхол (Schiphol) — за 40).
Мятка
Мятка (Мятка) — вёска ў Рослаўльскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Сыракоранскага сельскага паселішча.
Гісторыя
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай Мятка абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР.
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з жніўня 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
З 2004 па 2019 год у складзе Савееўскага сельскага паселішча.
Глеб Уладзіміравіч Самойлаў
Глеб Уладзіміравіч Самойлаў (7 мая 1978 — 5 жніўня 2000, Мінск, Беларусь) — лідар Беларускага аддзялення РНА ў 1999—2000 гадах.
У 1994 годзе раздаваў газету яскрава выражанай антыбеларускай і руска-шавіністычнай накіраванасці. 18 снежня 1994 года быў адным з удзельнікаў аховы сходу рускіх шавіністаў у Мінску, разагнанага беларускай моладдзю. За бойку атрымаў умоўны тэрмін. Удзельнічаў у збіцці ўдзельнікаў «Хартыя’97», «Маладога фронту». З 1999 года — лідар беларускага аддзялення РНА. Забіты на лесвічнай пляцоўцы свайго дому. На наступны дзень адказнасць за яго смерць узяў камітэт «Адзінства ў дзеянні». У яго забойстве падазраюцца людзі Дзмітрыя Паўлічэнкі. Быў жанаты, меў дачку.
Дарогу качанятам! (скульптура)
Дарогу качанятам! — адна са славутасцей Масквы, усталяваная ў 1991 годзе ў скверы каля Новадзявочага манастыра.
Гісторыя
Скульптурная кампазіцыя «Дарогу качанятам!» была ўсталявана на беразе сажалкі ў скверы ля Новадзявочага манастыра ў 1991 годзе. Казачная аповесць «Дарогу качанятам!» амерыканскага пісьменніка Роберта Мак-Клоскі, апублікаваная ў 1941 годзе, мела такі поспех, што ўлады Бостана вырашылі ўсталяваць у цэнтральным парку помнік галоўнай гераіні кнігі — маме-качцы Місіс Малард і яе васьмі качанятам. Помнік быў выкананы па эскізах прыхільніцы Мак-Клоскі Нэнсі Шэн. Копія гэтай скульптуры ў 1991 годзе была падорана Барбарай Буш Раісе Гарбачовай, якая, быўшы разам са сваім мужам у Бостане з дзелавым візітам і апынуўшыся ў Цэнтральным гарадскім парку, зацікавілася кампазіцыяй.
На наступную ноч пасля адкрыцці помніка аднаго з качанят скралі. У лютым 2000 года зніклі яшчэ тры фігуры. Аўтар скульптуры, даведаўшыся пра гэта, вырашыла аднавіць свой твор, і 18 верасня 2000 года адбылося ўрачыстае адкрыццё ўзноўленай кампазіцыі. На цырымонію прыехалі Міхаіл Гарбачоў з дачкой Ірынай, надзвычайны пасол ЗША ў Расіі Джэймс Колінз, тагачасны міністр культуры Міхаіл Швыдкой, старшыня Камітэта па культуры Урада Масквы Ігар Барысавіч Бугаеў і іншыя.
У наш час з мэтай абароны ад вандалізму скульптура замацавана арматурай, паблізу размешчана будка аховы.
Апісанне
Бронзавая скульптурная кампазіцыя «Дарогу качанятам!» усталявана на брукаванай каменем дарожцы і складаецца з дзевяці фігур: мамы-качкі Малард і васьмі качанят: Джэка, Кэка, Лэка, Мэка, Нэка, Квэка, Пэка і Квака. Помнік з'яўляецца адмысловым знакам замірэння паміж Расіяй і Злучанымі Штатамі Амерыкі
Клімаўскі сельсавет
Клі́маўскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Гомельскага раёна Гомельскай вобласці. Цэнтр — вёска Клімаўка.
Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Насовіцкага раёна Гомельскай акругі БССР. З 4 жніўня 1927 года ў складзе Гомельскага раёна. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Гомельскім раёне БССР. З 10 лютага 1931 года ў межах гарадской рысы горада Гомеля. З 27 ліпеня 1937 года ў складзе Гомельскага раёна, з 20 лютага 1938 года — Гомельскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Прыбыткаўскага сельсавета.
Стрэзская канферэнцыя
Стрэ́зская канферэнцыя, таксама Стрэ́за канферэнцыя — міжнародная канферэнцыя па пытанні аб парушэнні Германіяй Версальскага мірнага дагавора. Адбылася ў красавіку 1935 года ў невялікім мястэчку Стрэза на заходнім беразе возера Лага-Маджорэ (Італія) з удзелам прэм’ер-міністра Вялікабрытаніі Джэймса Мак-Дональда, міністра замежных спраў Францыі П’ера Лаваля і лідара Італіі Беніта Мусаліні.
Леў Данілавіч
Леў Данілавіч (каля  — каля ) — князь перамышльскі (1240—1301), белзскі (1245—1269), холмскі і галіцкі (1264— каля 1301, да 1269 разам з братамі Шварнам і Мсціславам), князь уладзімірскі (пасля 1292).
Біяграфія
Другі сын галіцкага князя і рускага караля Данілы Раманавіча. Быў стрыечным братам вял.кн. уладзімірскага Аляксандра Яраславіча (іх маці былі сёстрамі, дочкамі кн. Мсціслава Удатнага) і бранскага кн. Рамана Міхайлавіча (цётка Льва па бацьку — маці Рамана).
У заходніх крыніцах кн. Леў Данілавіч двойчы названы «каралём галіцкім», хаця, у адрозненне ад бацькі і сына, не каранаваўся. Паводле «Сінопсіса Кіеўскага», кн. Леў пасля смерці бацькі таксама тытулаваўся вялікім князем кіеўскім, аднак, трыманне тым часам Кіева галіцкімі князямі дыскусійнае.
У 1269 годзе кн. Леў няўдала спрабаваў стаць вялікім князем літоўскім замест свайго брата кн. Шварна.
Пасля кн. Леў падтрымліваў свае данніцкія адносіны з Залатой Ардой.
У 1274 годзе у адказ на наезд вял.кн. Трайдзеня на Драгічын-Надбужскі, здзейсніў паход на Гародню. У канфлікт князёў Льва і Трайдзеня былі ўцягнуты амаль усе суседнія княствы. Галіцкі князь звярнуўся па дапамогай да хана Менгу-Цімура, «прося себе помочи у него на Литвоу». Даўшы кн. Льву войска пад камандаваннем Ягурчына, хан таксама загадаў ісці на Літву залежным бранскаму і смаленскаму князям, павінны былі далучыцца князі пінскія і тураўскія. Руска-мангольскі паход 1274 года быў цяжкім ударам, але не дасягнуў канечнай мэты з-за разладу сярод удзельнікаў.
У 1272 годзе кн. Леў перанёс сталіцу сваіх уладанняў ва Львоў.
Падтрымліваў дыпламатычныя сувязі з Чэхіяй, Венгрыяй, Вялікім княствам Літоўскім, Тэўтонскім ордэнам.
Пасля смерці кракаўскага князя Баляслава V Сарамлівага (1279) у саюзе з чэшскім каралём Вацлавам II спрабаваў захапіць Кракаў. Падтрымліваў у барацьбе за кракаўскі сталец Баляслава Мазавецкага (сына сваёй сястры Прадславы), вёў працяглую вайну з князем Лешкам Чорным.
Далучыў да сваіх уладанняў частку Закарпацця з Мукачавым (каля 1280) і Люблінскую зямлю (каля 1292).
Памёр кн. Леў каля 1301 года. Спадкаемцам быў старэйшы сын кн. Юрый.
Сям’я
Жанаты з Канстанцыяй, дачкой венгерскага караля Белы IV, шлюб адбыўся ў канцы 1246 — 1-й палове 1247 года. Дзеці Льва і Канстанцыі:
Беларускі радны
«Беларускі ра́дны» — часопіс, орган самаўрадаў (муніцыпалітэтаў) у Заходняй Беларусі. Выд. неперыядычна, на бел. мове ў Вільні (27.11.1927 — 16.2.1929). Выйшла 12 нумароў. Рэдактары-выдаўцы Я. Ярош, Т. Вернікоўскі, кір. рэдакцыі Г. Канапацкі.
Кают-кампанія
Кают-кампанія — агульнае памяшканне для абеду, сумеснага адпачынку або афіцэрскі сход на караблі.
Тэрмін паходзіць ад спалучэння слоў: з галандскай мовы — «kajuit» — «домік» і французскай — «compagnie» — «грамадства». Кают-кампаніі маюцца практычна на ўсіх судах і караблях, калі толькі дазваляюць іх памеры. На буйных ваенных караблях можа мецца некалькі кают-кампаній.
Кают-кампанія на караблях расійскага флоту
Кают-кампанія на караблях Расійскага імператарскага флоту была месцам адпачынку і агульнага стала афіцэраў, але і памяшканнем, дзе праходзілі агульныя сходы, своеасаблівым «парламентам».
Галоўным тут быў старшы афіцэр. Ен выступаў у якасці старшыні на сходах і уладжваў канфлікты паміж афіцэрамі. Пры галасаванні ў старшага афіцэра былі два галасы, так што яго меркаванне было вырашальным у выпадку, калі галасы дзяліліся пароўну. Камандзір карабля не быў членам кают-кампаніі, прыйсці ў яе ен мог толькі па запрашэнні, выключэннем былі выпадкі, калі было неабходна паведаміць афіцэрам важную навіна ці правесці ваенны савет. Звычайна камандзіра запрашалі на нядзельны абед.
У кают-кампаніі дзейнічалі свае няпісаныя правілы. У прыватнасці, усе члены кают-кампаніі звярталіся адзін да аднаго па імені па бацьку, без воінскіх званняў, можна было курыць без дазволу камандзіра карабля, забаранялася абмяркоўваць расійскія палітычныя праблемы, нельга было дакранацца да рэлігіі і асабістых адносін. За напрамкам дыскусій сачыў старшы афіцэр. У той жа час афіцэры мелі права і магчымасць крытыкаваць камандзіра (у рамках статута).
Колькасць памяшканняў і становішча залежалі ад рангу карабля.
Навуковы супрацоўнік
Навуковы супрацоўнік — пасада ў навуковых, навукова-даследчых, навукова-практычных і вышэйшых навучальных установах. У пасадовай іерархіі знаходзіцца вышэй малодшага навуковага супрацоўніка і ніжэй старэйшага навуковага супрацоўніка.
Кваліфікацыйныя патрабаванні
Вышэйшая адукацыя і досвед працы па адпаведнай спецыяльнасці не менш 5 гадоў, наяўнасць аўтарскіх пасведчанняў на вынаходніцтвы ці навуковых прац (публікацый). Пры наяўнасці навуковай ступені — без прад'яўлення патрабаванняў да стажу працы.
Службовыя абавязкі
Праводзіць навуковыя даследаванні і распрацоўкі па асобных раздзелах (этапах, заданнях) тэмы (праекта) ў якасці адказнага выканаўцы або сумесна з навуковым кіраўніком ажыццяўляе складаныя эксперыменты і назіранні. Збірае, апрацоўвае, аналізуе і абагульняе навукова-тэхнічную інфармацыю, перадавы айчынны і замежны вопыт, вынікі эксперыментаў і назіранняў. Удзельнічае ў складанні планаў і метадычных праграм даследаванняў і распрацовак, практычных рэкамендацый па выкарыстанні іх вынікаў. Складае справаздачы (раздзелы справаздач) па тэме (праекце) або яе раздзеле (этапу, заданню). Удзельнічае ва ўкараненні вынікаў даследаванняў і распрацовак.
Павінен ведаць: мэты і задачы даследаванняў і распрацовак, айчынную і замежную інфармацыю па гэтых даследаваннях і распрацоўках; сучасныя метады і сродкі планавання і арганізацыі даследаванняў і распрацовак, правядзення эксперыментаў і назіранняў, абагульнення і апрацоўкі інфармацыі, у тым ліку з ужываннем электронна-вылічальнай тэхнікі; асновы эканомікі адпаведнай галіны, арганізацыі працы і кіравання; асновы працоўнага заканадаўства; правілы і нормы аховы працы і пажарнай бяспекі.
IC 3246
IC 3246 — галактыка тыпу E (эліптычная галактыка) ў сузор’і Дзева.
Кубрык (значэнні)
Ку́брык:
а таксама:
Вольга Валянцінаўна Корбут
Во́льга Валянці́наўна Ко́рбут (, Гродна) — беларуская гімнастка, чатырохразовая алімпійская чэмпіёнка. Заслужаны майстар спорту СССР (1972). З 1991 года ў эміграцыі ў ЗША.
Біяграфія
Вольга Корбут прыйшла ў гімнастыку ў 10 гадоў і пасля паўтара гадоў заняткаў у Алены Цюнянковай ў 1965 годзе трапіла ў групу да Рэйнальда Кныша. Першы вялікі поспех прыйшоў у 1970 годзе — яна стала чэмпіёнкай СССР у апорным скачку і ўвайшла ў зборную СССР.
У 2018 годзе Вольга Корбут заявіла, што яе згвалціў трэнер Рэнальд Кныш : «''…гэта адбылося ў Мінску ў гасцініцы „Юбілейная“. Проста перад Алімпійскімі гульнямі, калі мне споўнілася 17 гадоў''».
Чэмпіёнка XX Алімпійскіх гульняў (1972, Мюнхен) у камандным першынстве, у асабістым заліку — у вольных практыкаваннях і на гімнастычным бервяне; сярэбраны прызёр у практыкаваннях на брусах. Чэмпіёнка XXI Алімпійскіх гульняў (1976, Манрэаль) у камандным першынстве, сярэбраны прызёр у практыкаваннях на гімнастычным бервяне.
Чэмпіёнка свету ў камандным першынстве і ў апорным скачку, сярэбраны прыэёр у практыкаваннях на брусах, гімнастычным бервяне і вольных практыкаванкях (1974, Варна). Уладальніца сярэбранага медаля чэмпіянату Еўропы ў абсалютным першынстве (1973, Лондан). Абсалютная чэмпіёнка Спартакіяды народаў СССР (1975), СССР (1975), Чэмпіёнка СССР у камандным першынстве (1971, 1975), у апорным скачку (1970, 1974), у практыкаваннях на брусах (1974, 1976). У 1972 прызнана лепшай спартсменкай свету.
Скончыла Гродзенскі педагагічны інстытут (1977).
3 1991 жыве ў г. Атланта (ЗША), утрымлівае гімнастычную акадэмію. Прэзідэнт чарнобыльскага фонду пры шпіталі г. Сіэтл (ЗША). Ганаровая грамадзянка г. Атланта.
Палац Патоцкіх (Львоў)
Палац Патоцкіх — помнік архітэктуры XIX стагоддзя ў Львове па вуліцы Каперніка, 15.
Гісторыя
Род Патоцкіх, прадаўшы свой палац на плошчы Галіцкай (цяпер вядомы як Палац Бесядзецкіх), набыў ў 1822 г. нерухомасць на вуліцы Шырокай (цяпер Каперніка). На планах Львова XVIII — першай паловы XIX стагоддзяў на гэтым участку відаць распланаваны агарод і некалькі невялікіх будынкаў.
Уладальнікамі былі Марыя з Сангушка і яе муж Альфрэд Патоцкі. Палац быў разабраны ў 1860—1861 гг. Аднак збудаванне новай рэзідэнцыі зацягнулася на тры дзесяцігоддзі. Будаўніцтва пачалося толькі ў 1880 г.
Новы палац быў пабудаваны ў стылі барока эпохі французскага караля Людовіка XIV па праекце французскага архітэктара Луі Альфонса Рэнэ Довэрнь (фр. Louis Dauvergne). Праект мадыфікаваны львоўскімі архітэктарамі Юліюшам Цыбульскім і Людвікам Балдвінам-Рамултам і рэалізаваны пад іх кіраўніцтвам. у 1892 годзе праект экспанаваўся на будаўнічай выставе ў Львове.
Палац
Будынак выкананы ў стылі французскага барока, цагляны, атынкаваны, Н-падобны ў плане, з развітым цэнтральным рызалітам і бакавымі крыламі. Трохпавярховы з мансардамі. Фасады дэкарыраваны фігурнымі абрамленнямі вокнаў і русцікацыяй, ляпнымі кансолямі балконаў і балюстрадамі. Парадны ўваход аформлены арачным порцікам з лепкай і іянічнымі калонамі. Ляпны дэкор аўтарства Пятра Гарасімовіча і, верагодна, Леанарда Марконі.
На першым паверсе размешчаны парадныя залы для прыёму гасцей, у афармленні якіх шырока выкарыстаны лепка, пазалота, рознакаляровы мармур, каштоўныя пароды дрэва, роспісы. З вуліцы ў двор вядуць парадныя манументальныя вароты з двума флігелямі, упрыгожаныя картушам. Для прыёмаў у палацы былі прадугледжаныя месцы для пад’езду экіпажаў, залы для сустрэч. З паўднёва-заходняга боку каля палаца былі пабудаваныя з чырвонай цэглы будынкі стайні з барэльефамі коней і службаў з выхадам на вул. Асалінскіх (цяпер Стэфаніка, 7а). Ад вул. Каперніка палац аддзяляе агароджа з параднай брамай і флігелямі для вартаўніка. Тыльная брама выходзяць на вул. Ціхую. Агульная плошча палаца складае 3100 м².
Да 1879 года палац меў вялікі парк. У канцы XIX — пачатку XX стагоддзяў вакол палаца Патоцкіх пабудавалі цэлы шэраг шматпавярховых дамоў, частка з якіх выходзіла пярэднімі фасадамі на вуліцу, а тыльнымі часткамі на палац. Таму выгляд на палац Патоцкіх застаўся адкрытым толькі з вуліцы Каперніка.
У канцы 1980-х гадоў у палацавым парку зладзілі шахту для пракладкі тунэляў падземнага трамвая і пабудавалі непрывабную прыбудову, у якой цяпер знаходзіцца Музей мастацтва старажытнай украінскай кнігі (вул. Каперніка, 15а). Па ініцыятыве Б. Г. Вазніцкага ў 2010 годзе ў парку быў закладзены Парк замкаў і абарончых збудаванняў старажытнай Украіны, дзе дэманструюцца макеты абарончых збудаванняў у маштабе 1:50.
Альгін
Альгі́н (Holguín) — горад на Кубе, адміністрацыйны цэнтр правінцыі Альгін, закладзены іспанцамі ў 1545 годзе пад назвай Сан-Ісідо́ра-дэ-Альгі́н (San Isidoro de Holguín). Насельніцтва — 300.000.
Нікіфараўскае (Рослаўльскі раён)
Нікіфараўскае (Никифоровское) — вёска ў Рослаўльскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Сыракоранскага сельскага паселішча.
Гісторыя
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай Нікіфараўскае абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР.
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з жніўня 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
З 2004 па 2019 год у складзе Савееўскага сельскага паселішча.
Вакарыцца-Альбанезэ
Вакарыцца-Альбанезэ (Vaccarizzo Albanese) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Калабрыя, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Казенца.
Насельніцтва складае 1236 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 154 чал./км². Займае плошчу 8 км². Паштовы індэкс — 87060. Тэлефонны код — 0983.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы Madonna di Costantinopoli.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
Трубавая прамысловасць Беларусі
Трубы ў Беларусі вырабляюць два прадпрыемствы: спецыялізаваны Магілёўскі металургічны завод і Беларускі металургічны завод у Жлобіне. Першы вырабляе трубы пераважна электразварным спосабам. На другім наладжана вытворчасць бясшвоўных труб. У 2017 годзе прадпрыемствамі Беларусі было выраблена 236 тыс. т. сталёвых труб.
Магілёўскія трубы
6 лістапада 1932 года была адлітая першая чыгунная вадаправодная труба дыяметрам 150 мм — Магілёўскі трубаліцейны завод адзначыў свой Дзень нараджэння. У 1959 упершыню ў СССР тут былі атрыманы трубы, адлітыя напаўнеперарыўным спосабам. Асваенне гэтай тэхналогіі ў пачатку 1960-х ператварыла БССР у экспарцёра трубапракатнай прадукцыі ў рэспублікі Прыбалтыкі і на новабудоўлі Расіі і Украіны. У 1980-х завод перайшоў да вытворчасці электразварных труб, для чаго было адкрыта тры трубапракатных станы. Гэты тэхналагічны паварот вызначыў далейшую спецыялізацыю прадпрыемства. У цяперашні час адкрытае акцыянернае таварыства «Магілёўскі металургічны завод» вырабляе наступную трубапракатную прадукцыю:
Жлобінскія трубы
На БМЗ у 2018 было выраблена 138 тыс.тон сталёвых труб. Жлобінскія металургі вырабляюць трубы для нафта- і газаправодаў, свідравальныя, помпава-кампрэсарныя і асадныя трубы, злучальныя муфты.
Нам Док У
Нам Док У (22 красавіка 1924 — 18 мая 2013) — паўднёвакарэйскі дзяржаўны і палітычны дзеяч, прэм’ер-міністр Рэспублікі Карэя (1980—1982).
Біяграфія
У 1950 годзе скончыў Універсітэт Кунмін, атрымаўшы ступень бакалаўра ў галіне палітычных навук. Працаваў у банку Карэі. У 1956 годзе атрымаў дыплом магістра эканомікі Сеўльскага нацыянальнага ўніверсітэта. У 1961 годзе стаў доктарам эканамічных навук Універсітэта штата Аклахома. Быў прафесарам эканомікі Універсітэта Саган, перш чым пачаць актыўную палітычную дзейнасць.
З 1969 па 1974 гады ўзначальваў Міністэрства фінансаў Паўднёвай Карэі. Лічыцца цэнтральнай фігурай «карэйскага эканамічнага цуду». У 1974—1978 гадах — намеснік прэм’ер-міністра па пытаннях эканомікі і развіцця прамысловасці. З 1980 года да 1982 года ўзначальваў Урад Рэспублікі Карэя.
Пасля выхаду ў адстаўку быў старшынёй Карэйскай міжнароднай гандлёвай асацыяцыі. У 1983—1985 гадах займаў пасаду старшыні Савета Ціхаакіянскага эканамічнага супрацоўніцтва.
У 2007 годзе быў дарадцам кандыдата ў прэзідэнты Пак Кын Хэ, якая, нягледзячы на сваю паразу, здолела ў 2013 годзе ўсё ж выйграць прэзідэнцкія выбары.
Беларускі лацінскі алфавіт
Белару́скі лаці́нскі алфаві́т (таксама «Белару́ская лаці́нка» ці ва ўласным запісе — «Biełaruskaja łacinka») — варыянт лацінскага алфавіта, прыстасаванага для запісу беларускай мовы.
На сённяшні дзень у сучаснай форме ўжываецца некаторымі пісьменнікамі, вытворцамі ў аздабленні прадукцыі, карыстальнікамі інтэрнэту. Інструкцыя па транслітарацыі геаграфічных назваў Рэспублікі Беларусь, створаная на аснове беларускай лацінкі, афіцыйна выкарыстоўваецца для транслітарацыі геаграфічных назваў Беларусі.
Алфавіт
За час існавання лацінкі яе алфавіт неаднаразова змяняўся. Сучасны алфавіт беларускай лацінкі, які ўжываецца з першай паловы 1940-х гадоў, выглядае наступным чынам:
Гісторыя
У Сярэднявеччы (XVI ст.) з’явіліся першыя вядомыя запісы беларускага тэксту лацінскім пісьмом з патрэбы ўключаць старабеларускія цытаты ў польскія і лацінскія тэксты. Гэта былі некадыфікаваныя запісы, і, відавочна, яны рабіліся з выкарыстаннем правілаў польскай арфаграфіі над старабеларускімі гукамі. Ужо на ранняй стадыі развіцця старабеларускае пісьмо лацінскім алфавітам не было абмежавана толькі дакументамі на паперы або пергаменце, але выкарыстоўвалася таксама для шырокага спектру іншых афіцыйных і публічных функцый. Так, звон з Моладава (цяпер Іванаўскі раён, Брэсцкая вобласць), адліты ў 1583 годзе, аздоблены надпісам старабеларускай лацінкай (MARƵIN HOFMAN MNIE SLIWAL ROKV 1583), які кажа пра тое, што звон адліў Марцін Гофман у 1583 годзе.
У XVII ст. паступова пашырылася выкарыстанне лацінскага пісьма, паралельна з кірылічным, беларускімі рыма-католікамі.
У XVIII ст. лацінскім пісьмом, паралельна з кірылічным, карысталіся ў некаторых літаратурных творах, напісаных тагачаснай беларускай мовай. У канцы 2013 года ў Горацкім раёне быў знойдзены курганны могільнік і надмагільны камень, датаваны сярэдзінай XVIII ст., з надпісам зробленым беларускай лацінкай: «Памажы, Госпадзе, Васілю року 1750». У XIX ст. некаторыя польскія пісьменнікі і беларускія пісьменнікі з польскага культурнага асяроддзя карысталіся лацінскім пісьмом, выключна ці часткова, у сваіх працах, напісаных па-беларуску. Асабліва Ян Чачот, Паўлюк Багрым, Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч, Францішак Багушэвіч, Адам Гурыновіч. Рэвалюцыйны дэмакрат Кастусь Каліноўскі друкаваў лацінскім пісьмом беларускамоўную газету «Мужыцкая праўда» (у арыгінале: «Mużyckaja prauda»; 7 нумароў у 1862—1863 гадах). Нелегальнае вершаванае беларускае выданне «Гутарка двух суседаў» — папярэдніца «Мужыцкай праўды» — таксама друкавалася лацінкай і разыходзілася пераважна па Беласточчыне і Гарадзеншчыне. Вядома 6 нумароў «Гутаркі», першы з якіх выйшаў у 1861 годзе.
Дунін-Марцінкевіч спасылаўся на той факт, што бальшыня пісьменных людзей сярод простага люду Беларусі былі пісьменныя менавіта ў сэнсе лацінскага алфавіту.
XX стагоддзе
Звычай лацінскага запісу беларускага тэксту паступова знікаў з ужытку на працягу XX ст., хоць яшчэ ў пачатку XX ст. назіралася суіснаванне двух шрыфтоў. Шматлікія беларускія выданні друкаваліся лацінкай ці часткова лацінкай. Лацінкай выдавалася газета «Наша доля» (1906). «Наша Ніва» (нумары з перыяду 10 лістапада 1906 — 31 кастрычніка 1912) выходзіла асобна і кірыліцай, і лацінкай.
На аснове лацінскага алфавіта Баляслаў Пачопка стварыў «Беларускую граматыку» (1915, надрукаваная ў 1918 годзе), але пэўнымі беларускімі мовазнаўцамі (у прыватнасці — Сцяпанам Некрашэвічам) яна лічылася ненавуковай з парушэннямі законаў беларускай мовы.
Пасля заняцця ў часе Першай сусветнай вайны Віленшчыны і Заходняй Беларусі нямецкімі войскамі, за беларускай мовай быў прызнаны афіцыйны статус у пісьмовай форме тагачаснай беларускай лацінкі. Газета «Гоман», якая выходзіла ў Вільні з лютага 1916 да канца 1918 года, напачатку друкавалася кірыліцай, а пазней — кірыліцай і лацінкай. У 1917 годзе нямецкімі ўладамі выдаваліся пашпарты на нямецкай і беларускай мовах (лацінкай).
У 1917 годзе ў Вільні лацінкай выйшла кніга Антона Луцкевіча «Як правільна пісаць па беларуску» («Jak prawilna pisać pa biełarusku»). У 1918 годзе ў Брэславе (Уроцлаў) выйшла выданне «Просты спосаб стацца ў кароткім часе граматным» («Prosty sposab stacca ŭ karotkim čase hramatnym») Яна Станкевіча і Рудольфа Абікта. У ім была распрацаваная і выкарыстоўвалася сістэма лацінкі, не падобная да іншых: былі ўведзеныя дадатковыя дыякрытычныя знакі для абазначэння мяккасці і дадатковыя літары для замены дыграфаў dz, dž і ch. У 1918 годзе ў Вільні Браніслаў Тарашкевіч выдаў асобнымі выданнямі лацінкай і кірыліцай Беларускую граматыку для школ, першую агульнапрынятую граматыку беларускай мовы. Пры гэтым першай была надрукавана версія лацінкай.
У 1920-я — 1939 гады, пасля падзелу Беларусі ў выніку Рыжскага міру (1921) паміж Польшчай і СССР (Беларуская ССР), лацінскі алфавіт далей ужываўся ў беларускім друку Заходняй Беларусі, каля 35 % заходнебеларускіх выданняў выходзіла лацінкай. У 1929 годзе выйшаў «Падручны беларуска-польскі слоўнік» складзены Баляславам Друцкім-Падбярэскім, беларуская частка якога была выкананая адначасова кірыліцай і лацінкай. Браніслаў Тарашкевіч упершыню ўвёў меркаваны выклад беларускага лацінскага алфавіта і колькі звязаных граматычных правіл у 5-е (неафіцыйнае) выданне сваёй граматыкі (Вільня, 1929).
У канцы 1930-х адбылася апошняя графічная трансфармацыя ў беларускай лацінцы, звязаная з тым, што некаторыя заходнебеларускія выдаўцы, верагодна, імкнучыся пазбегчы даволі ненавісных у тыя часы для беларускага руху прыкмет «польскасці», пачалі адмаўляцца ад гістарычнага w на карысць v, што стала пераважнай практыкай у другой палове 1930-х гадоў.
Таксама лацінскі алфавіт ў 1920-я — 1945 гады выкарыстоўваўся беларускай эміграцыяй у Чэхаславакіі. Лацінскі алфавіт у беларускай мове выкарыстоўваўся на акупаваных нямецкімі войскамі землях Беларусі (1941—1944). У 1937—1941 гадах Ян Станкевіч прапанаваў варыянт лацінкі, які замацаваў адмову ад літары w на карысць v. У снежні 1941 Альфрэд Розенберг, галоўны ідэолаг Нацыянал-Сацыялістычнай Нямецкай Работніцкай Партыі (NSDAP), рэйхсміністр па справах усходніх земляў ад 1941, выступіў з ініцыятывай аб пераводзе беларускіх школ і друку на лацінку. Неўзабаве ініцыятыва стала загадам (25 чэрвеня 1942) аб паступовым увядзенні лацінкі ў народныя школы Беларусі: у 1942/1943 яна ўводзілася ў першыя і часткова другія класы, апроч таго, яе вывучэнне рэкамендавалася і ў астатніх класах пачатковых школ. У 1943 годзе ў Мінску быў выдадзены лацінкай і кірыліцай «Беларускі правапіс» Антона Лёсіка, які быў прыняты на акупаваных землях як афіцыйны. Юры Туронак адзначае, што выданні, надрукаваныя лацінкай, разыходзіліся слаба, іх зразумеласць, асабліва ў цэнтральных і ўсходніх абласцях, была малой, а друкаваць іх не было тэхнічна магчыма бліжэй за Вільню. Тым самым часам нямецкае кіраўніцтва прапаноўвала, апроч увядзення лацінкі, яе раней невядомае рэфармаванне, супраць якога выказваліся некаторыя беларускія дзеячы (напрыклад, Ян Станкевіч).
Пасля гэтага часу ў Беларусі лацінка амаль не ўжывалася, але працягвала развівацца ў эміграцыі. Адным з вядомых пазнейшых надпісаў з’яўляецца надпіс беларускай лацінкай на надгробку ў вёсцы Клюшчаны Астравецкага раёна, зроблены ў сярэдзіне 1970-х.
Янка Запруднік у сваёй публікацыі «Транскрыпцыя беларускіх назоваў і прозвішчаў» (Бацькаўшчына, № 8, Мюнхен, 1956) даводзіць, што для таго, каб пазбегнуць скажэнняў у вымаўленні беларускіх прозвішчаў, трэба беларускія назовы пісаць беларускай лацінкай .У публікацыі прыводзіцца прыклад таго, што іншыя народы, якія карыстаюцца лацінскім алфавітам, перадаюць свае прозвішчы і геаграфічныя назвы ў іншыя мовы (таксама з лацінскім алфавітам) за рэдкімі выняткамі без ніякіх змен.
Пасля Другой сусветнай вайны беларуская лацінка выкарыстоўвалася беларускай дыяспарай у не-савецкай Еўропе (асабліва ў Заходняй Германіі, таксама пэўныя прыклады ў Польшчы) і ў Амерыцы (пераважна ў ЗША). У 1947—1950 гадах у Лондане выходзіў беларускі грамадска-палітычны двухтыднёвік «Беларус на чужыне». Часопіс выдаваўся на беларускай мове кірыліцай і лацінкай на рататары — машыне трафарэтнага друку. Значнае беларускае кнігавыданне было разгорнутае ў Рыме ў 1940—1970-х гадах, галоўным чынам намаганнямі ксяндза і доктара тэалогіі Пятра Татарыновіча, які з 1950 па 1975 год выдаў 120 нумароў рэлігійнага часопіса «Źnič». Сярод яго выданняў лацінкай акрамя некалькіх перакладаў Святога Пісання, літургічных і багаслоўскіх публікацыяў былі таксама, напрыклад, беларускі пераклад «Quo Vadis?» Генрыка Сянкевіча (1956) і паэма «Калыханка» (Kałychanka) Рыгора Крушыны (1963). Часопіс беларускіх скаўтаў на чужыне «Рада Кругу» (Rada Kruhu), першы нумар якога выйшаў у 1951 годзе, друкаваўся ў Чыкага лацінкай. Лацінкай выдаваўся навуковы часопіс «Litva» (Літва) (Чыкага, 1967 — каля 1973, рэдактар Вацлаў Пануцэвіч), а ў 1972 годзе таксама ў Чыкага выйшла кніга Вацлава Пануцэвіча «Берасцейская вунія» (Bieraściejskaja vunija).
У 1964 годзе ў выдавецтве «Заранка» ў Нью-Ёрку выйшаў беларускі лемантар. Прыкладна на дзве траціны ён быў напісаны лацінкай, рэшта — кірыліцай. У лемантары выкарыстоўваецца варыянт лацінкі, вельмі моцна набліжаны да папярэдняга, розніца толькі ў перадачы спалучэння гукаў [ji], які ў лемантары перададзены ў адпаведнасці з вымаўленнем спалучэннем літараў «ji» (krajina, kalajina і г.д.), што характэрна бальшыні заакіянскіх выданняў па-беларуску лацінкай, а не проста «i», як гэта было на тэрыторыі Беларусі.
У 1990-х гадах, пасля атрымання Беларуссю незалежнасці, павялічылася цікавасць да беларускай лацінкі. Лацінкай друкаваліся некаторыя артыкулы ў прэсе (Наша Ніва, Arche, Arche-Скарына, Спадчына). У 1993 годзе адзін нумар газеты Наша Ніва быў выдадзены цалкам лацінкай.
XXI стагоддзе
У XXI стагоддзі пашырылася выкарыстанне лацінкі ў інтэрнэце. З’яўляюцца прапановы па адмове ад літары ł (для цвёрдага л ужываць літару l, а мяккасць гуку перадаваць як і для астатніх зычных: ль абазначаць літарай ĺ паводле аналогіі з ć, ń, ś і ź), на ўзор Інструкцыі па транслітарацыі геаграфічных назваў.
У 2010-х—2020-х гадах у Беларусі выдаюцца кнігі, дзе для беларускага тэксту выкарыстоўваецца беларуская лацінка з прыбранай Ł і выкарыстаннем Ĺ, такім жа варыянтам лацінкі публікуюцца тэксты грамадска-культурнай тэматыкі ў асобных выданнях , падпісваюцца тэксты беларускіх музычных гуртоў. Пры гэтым працягваецца паралельнае выкарыстанне лацінкі з Ł.
Інструкцыя па транслітарацыі геаграфічных назваў
У 2000 годзе была зацверджана Інструкцыя па транслітарацыі геаграфічных назваў Рэспублікі Беларусь літарамі лацінскага алфавіта — метад запісу лацінскім пісьмом (раманізацыі) беларускага кірылічнага тэксту (у геаграфічных назвах), ухвалены пастановай Дзяржаўнага камітэта па зямельных рэсурсах, геадэзіі і картаграфіі Рэспублікі Беларусь (№ 15 ад 23 лістапада 2000 года). Апошнія змены ўносіліся 11 чэрвеня 2007 года. Галоўны спецыяліст сектара картаграфіі Беларускага дзяржаўнага камітэта маёмасці Наталля Аўраменка паведаміла, што інструкцыя па транслітарацыі стваралася на падставе беларускай лацінкі, якая была распрацаваная Браніславам Тарашкевічам.
У 2013 годзе Інструкцыя была зацверджаная Працоўнай групай ААН па геаграфічных назвах (United Nations Group of Experts on Geographical Names) у якасці сістэмы транслітарацыі геаграфічных назваў Беларусі. Пасля ўвядзення Інструкцыі выпусцілі карты, а таксама ўсталявалі некалькі лацінкавых шыльдаў у цэнтры Мінска. Пашырэнне выкарыстання Інструкцыі адбылося перад чэмпіянатам свету па хакеі з шайбай 2014 у Мінску. Пасля чэмпіянату свету пашырэнне ўжывання лацінкі ў навігацыі працягнулася. Лацінкай прадубляванае напісанне назваў станцый на схемах Мінскага метрапалітэна, турыстычныя вулічныя карты, указальнікі, шыльды з назвамі вуліц на дамах. Інструкцыя па транслітарацыі выкарыстоўваецца для навігацыі ў населеных пунктах па ўсёй Беларусі.
У 2020 годзе, пасля пачатку палітычнага крызісу ў Беларусі, рэжым Лукашэнкі пачаў новую хвалю русіфікацыі грамадства. У 2022 годзе прарасійскія актывісты пачалі заклікаць да забароны беларускай лацінкі і створанай на яе аснове Інструкцыі па транслітарацыі геаграфічных назваў. Высоўваліся прапановы транслітараваць беларускія геаграфічныя назвы з рускай мовы. 8 снежня 2022 года Рэспубліканская рада па гістарычнай палітыцы пры Адміністрацыі Прэзідэнта Беларусі абмеркавала ўжыванне беларускай транслітарацыі, у выніку было вырашана ад яе адмовіцца. У дакладной запісцы за подпісам кіраўніка адміністрацыі Ігара Сергеенкі на адрас Аляксандра Лукашэнкі было адзначана, што «выкарыстанне такога напісання выклікае крытыку з боку навуковай супольнасці, патрыятычна настроеных грамадзян, грамадскіх актывістаў і блогераў», а таксама што праз лацінку адбываецца «навязванне з дапамогай лацінізацыі беларускай мовы заходніх ліберальных каштоўнасцяў і культурных традыцый». 16 снежня 2022 года Лукашэнка падпісаў даручэнне, паводле якога дзяржаўным органам было загадана спыніць выкарыстанне лацінкі. 24 сакавіка 2023 года Інструкцыя па транслітарацыі была канчаткова скасаваная. Замест яе была зацверджаная Інструкцыя, якая цалкам разрывае традыцыі запісу беларускай мовы лацінскімі літарамі. Так, літара «г» у ёй перадаецца праз «g», а літара «х» праз «h» (Grodna, Halapienichy). Тыя галосныя, якія раней перадаваліся дыякрытыкай, паводле новай Інструкцыі перадаюцца цераз дзве літары: «ж» як «zh», «ш» як «sh», літара «ў» перадаецца як «w». Мяккасць зычных ніяк не абазначаецца. Прадстаўніца Аб’яднанага пераходнага кабінета Беларусі па нацыянальным адраджэнні Аліна Коўшык заявіла пра факт русіфікацыі грамадства, і заклікала працягнуць ужываць лацінку там, дзе гэта дарэчна.
Адпаведнасць алфавітаў кірыліцы і лацінкі
Заўвагі
Сігма (літара)
Σ, σ, ς (назва: сігма, грэч. Σίγμα) — 18-я літара грэчаскага алфавіту. У сістэме грэчаскага алфавітнага запісу лікаў мае значэнне 200. Паходзіць ад фінікійскай літары («шын»). Ад літары «сігма» паходзяць лацінская літара S, кірылічная С і некаторыя іншыя, у тым ліку ўскосным чынам і кірылічная літара зело (Ѕ).
Фабіян Гіляравіч Шантыр
Фабіян Гіляравіч Шантыр (,  —, ) — беларускі публіцыст, празаік, паэт, перакладчык, грамадскі і дзяржаўны дзеяч. Меў адносіны з Зоськай Верас і з ёю агульнага сына Антона.
Псеўданімы і крыптанімы
Выкарыстоўваў псеўданімы: Н.Светлов; А.Хмара; крыптанімы: ''Ф. Ш.; Ф.Ш-р; Фабіян Шан-р; Ш. Ф.''.
Біяграфічныя звесткі
Нарадзіўся ў сям’і муляра ў Слуцк, паводле іншых даных, у Капылі. У снежні 1905 года ён быў арыштаваны за ўдзел у рэвалюцыйных падзеях у горадзе Старобін і зняволены ў Слуцкай турме (1905—1907). У 1909 жыў у Слуцку; з 1910 у Капылі. Працаваў мулярам, адвакатам, настаўнікам.