cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Карл III (кароль Неапаля)
Біяграфія
Карл прыняў венгерскі трон у 1385 годзе па запрашэнні праціўнікаў удавы Людовіка I Вялікага, але неўзабаве (1386 год) быў забіты змоўшчыкамі. Яго прыхільнікі рассеяліся або былі перабіты.
Залатая рыбка
Залатая рыбка (Carassius auratus auratus) — падвід прэснаводных рыб роду карасёў. Адна з першых разведзеных чалавекам і адна з самых папулярных акварыумных рыб.
Гісторыя паходжання
Продкам залатой рыбкі з’яўляецца сярэбраны карась. Упершыню прыручылі ў Кітаі, пасля чаго было выведзена некалькі разнастайных парод залатых рыбак, якія адрозніваюцца памерамі, формай цела і вачэй, а таксама — афарбоўкай.
Пшыраў (гміна)
Пшы́раў (Przyrów) — вясковая гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Чэнстахоўскага павета Сілезскага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Пшыраве. Плошча гміны складае 80,44 км². Станам на 2004 год у гміне Пшыраў пражывалі 4161 чалавек, шчыльнасць — 51,7 чал./км².
Курма (вёска)
Курма (Курма́) — вёска ў Альхонскім раёне Іркуцкай вобласці Расіі. Уваходзіць у Хужырскае муніцыпальнае ўтварэнне.
Уладыкіна (станцыя метро)
«Улады́кіна» (Влады́кино) — станцыя Серпухаўска-Ціміразеўскай лініі Маскоўскага метрапалітэна.
Флейта
Фле́йта (Flöte ад flaüto) — агульная назва для шэрагу інструментаў з групы драўляных духавых. У адрозненні ад іншых духавых інструментаў, у флейты гукі ўтвараюцца ў выніку рассячэння плыні паветра аб грань, замест выкарыстання язычка. Музыка, які грае на флейце, звычайна мянуецца флейтыстам. Флейтай звычайна называюць найбольш распаўсюджаную ў прафесійнай музыцы разнавіднасць флейтаў — папярочную флейту. Флейта з'яўляецца адным з самых старажытных музычных інструментаў. Прабацькам флейты можна назваць звычайны свісток, які з'явіўся яшчэ ў старажытных народаў, і ў тыя часы быў хутчэй не музычным інструментам, а цацкай альбо прыстасаваннем для выканання рэлігійных магічных абрадаў, як напрыклад, у індзейцаў Паўночнай і Паўднёвай Амерыцы, якія выгатаўлялі свісткі з гліны, касцей і дрэва.
Гісторыя развіцця
Падоўжная флейта была вядома ў Старажытным Егіпце яшчэ пяць тысяч гадоў таму назад, і яна застаецца асноўным духавым інструментам на ўсім Блізкім Усходзе. Падоўжная флейта, якая мае 5—6 пальцавых адтулін і здольная да актаўнага перадуванню, забяспечвае поўны музычны гукарад, асобныя інтэрвалы ўнутры якога могуць змяняцца, утвараючы розныя лады пасродкам пераскражаваных пальцаў, закрыцця адтулін напалову, а таксама змены кірунку і сілы дыхання. Да яе належыць: старадаўні флажалет, блокфлётэ, двайная флейта, а таксама беларускія народныя інструменты — адзіночная дудка і парныя дудкі.
На тэрыторыі Беларусі знойдзены на паселішчы Дубакрай (каля возера Сенніца) дзве касцяныя прамыя адкрытыя флейты перыяду ранняга неаліту. Яны маюць па 4 гукавыя адтуліны і наступныя памеры: адна даўжынёй 11,7 см, дыяметрам 0,5—0,8 см, другая — даўжынёй 12 см пры дыяметры 0,6—1 см.
Смалякі (Ушацкі раён)
Смалякі́ (, Смоляки) — вёска ва Ушацкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Кубліцкага сельсавета.
Чытарэале
Насельніцтва складае 474 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 8 чал./км². Займае плошчу 59 км². Паштовы індэкс — 2010. Тэлефонны код — 0746.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы Рох.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
Цярэнцій Еўдакімаў
Цярэнцій Еўдакімаў (1927) — дзеяч беларускага нацыянальнага супраціву, сябра глыбоцкай групы беларускай моладзевай падпольнай паваеннай арганізацыі Саюз беларускіх патрыётаў (СБП).
Біяграфія
Нарадзіўся ў сялянскай сям’і ў 1927 г., у в. Вялікае Сяло Дзісенскага павета (Віленскае ваяводства, Польская Рэспубліка, цяпер Шаркаўшчынскі раён Віцебскай вобласці). У 1946 г. далучыўся да нелегальнай моладзевай беларускай арганізацыі Саюз беларускіх патрыётаў. Галоўнай ідэяй арганізацыі было гуртаванне аднадумцаў вакол беларускай справы, пашырэнне ўплыву сярод астатніх.
Засуджаны на 25 год пазбаўлення волі паводле артыкулу 63-1, 76 КК БССР. Мяркуецца, што тэрмін адбываў у Дуброўлагу (Мардовія). Далейшы лёс невядомы.
Рэабілітаваны 20 лістапада 1992 г. Вярхоўным Судом РБ. Справа знаходзіцца ў УКГБ Віцебскай вобласці (23126-П).
Вольга Фёдараўна Кавіцідзі
Во́льга Фё́дараўна Кавіці́дзі (Ольга Федорівна Ковітіді; нар. 7 мая 1962 года) — украінскі і расійскі палітык. Член Савета Федэрацыі Федэральнага сходу Расійскай Федэрацыі ад выканаўчай улады Рэспублікі Крым з 15 красавіка 2014 года.
Дэпутат Вярхоўнага Савета Аўтаномнай Рэспублікі Крым з 26 сакавіка 2006 па 17 сакавіка 2014. Намеснік Старшыні Савета міністраў Рэспублікі Крым з 18 сакавіка па 26 сакавіка 2014.
На расійскім тэлебачанні Кавіцідзі вядомая сваімі ўкраінафобнымі заявамі.
Кандыдат юрыдычных навук, дацэнт. Старшыня Саюза юрыстаў Аўтаномнай Рэспублікі Крым. Намеснік старшыні Саюза юрыстаў Украіны. Член Сусветнай Асацыяцыі юрыстаў, Сусветнага кангрэсу юрыстаў украінскага паходжання. Член Савета Сусветнага грэчаскага Міжпарламенцкага Саюза.
Біяграфія
Дэпутат Вярхоўнага Савета Аўтаномнай Рэспублікі Крым склікання 2006—2010 гадоў.
З 2010 года — дэпутат Вярхоўнага Савета Аўтаномнай Рэспублікі Крым шостага склікання. У папярэднім складзе парламента Крыма ўваходзіла ў «Блок Куніцына» (фракцыя «Крым»).
З 2010 па люты 2014 года — член Партыі рэгіёнаў.
Вядомыя асобы Беразіна
Вядомыя ўраджэнцы Беразіна:
Вольга Фёдараўна Кавіцідзі
Біяграфія
З 1981 года — сакратар-машыністка аптова-рознічнай канторы «Укрбудматэрыялы», г. Сімферопаль.
З 1981 па 1982 год — машыністка аддзела юстыцыі Крымскага аблвыканкама.
З 1983 па 1986 год — кур’ер, статыстык Сімферопальскага райкама УЛКСМ Украіны.
У 1986 годзе Вольга Кавіцідзі завочна скончыла Адэскі дзяржаўны ўніверсітэт па спецыяльнасці «правазнаўства», атрымала кваліфікацыю юрыста.
З 1987 па 1995 год — адвакат Крымскай калегіі адвакатаў, г. Сімферопаль.
З 1997 года — старшыня Саюза юрыстаў Аўтаномнай Рэспублікі Крым, намеснік старшыні Саюза юрыстаў Украіны. З 1999 года — галоўны рэдактар юрыдычнага часопіса «Шалі Феміды».
З 2001 па 2006 год — дэкан Крымскага факультэта Нацыянальнай юрыдычнай акадэміі Украіны імя Яраслава Мудрага, г. Сімферопаль.
З 2006 по 2008 год — намеснік старшыні Севастопальскай гарадской дзяржаўнай адміністрацыі.
З 2008 года — выканаўца абавязкаў начальніка, з кастрычніка 2008 года — начальнік Галоўнага кіраўніцтва юстыцыі Міністэрства юстыцыі Украіны ў г. Севастопалі. З кастрычніка 2013 года — памочнік міністра юстыцыі Украіны.
З 28 лютага па 17 сакавіка 2014 года — намеснік Старшыні Савета міністраў Аўтаномнай Рэспублікі Крым.
З 18 па 26 сакавіка 2014 года — намеснік Старшыні Савета міністраў Рэспублікі Крым.
З 15 красавіка 2014 года — сенатар ад выканаўчай улады Крыма.
20 верасня 2019 года пасля інаўгурацыі Сяргей Аксёнаў зноў прызначыў Кавіцідзі сенатарам ад выканаўчай улады Крыма на пяць гадоў.
Расійска-ўкраінская вайна
Падчас расійскай інтервенцыі ў Крым стала калабарацыяністкай, супрацоўнічала з акупацыйнымі ўладамі.
Кавіцідзі знаходзіцца ў санкцыйным спісе Еўрапейскага саюза. Пракуратура Аўтаномнай Рэспублікі Крым, якая часова размешчана ў Херсоне, завяла справу супраць яе і падазрае ў дзяржаўнай здрадзе, у сувязі з чым яна абвешчаная ў вышук.
Украінафобія
У эфіры расійскай праграмы «Час пакажа» на «Першым канале», Кавіцідзі, спасылаючыся на словы кіраўніка тэрарыстаў «ДНР» Аляксандра Захарчанкі, агучыла фейк пра тое, што ўкраінскія сілавікі на Данбасе «гвалтуюць дзяцей, заліваючы ім у похву пенабетон». «Мне запомнілася тое, пра што сказаў зараз Аляксандр Захарчанка. Калі мы абмяркоўвалі ўсё тое, што адбываецца цяпер на Данбасе, ён сказаў: "Вы ведаеце, такіх зверстваў мы не бачылі ніколі. Гэта нелюдзі". І прывёў прыклад таго, што вельмі шмат такіх выпадкаў, пра якія сёння проста страшна казаць. Згвалтаваная васьмігадовая дзяўчынка, якой у похву заліваецца пенабетон. Прывялі выпадкі, калі чатыры дзяўчынкі, літаральна ад 18 да 25 гадоў, у якіх на лбе выразалі "Кума сепаратыста", "Жонка сепаратыста", "Дачка сепаратыста". З разрэзанымі грудзьмі, іх спіна да спіны пасадзілі, дротам абвязалі і адправілі іх сваякам"»
Радчанка (Цвярская вобласць)
Статус пасёлка гарадскога тыпу — з 1939 года.
Паўночна-заходняя брама
Паўночна-заходняя брама — брама Кобрынскага ўмацавання Брэсцкай крэпасці.
Казематаваны праезд у конусе правага фаса тэнальнага фронту пабудаваны ў 1881 годзе з цэглы і служыў для сувязі Кобрынскага ўмацавання з фортам «Граф Берг». Пры праездзе маецца кардэгардыя, якая складаецца з 1 каземата на 5 чалавек з печкавым ацяпленнем, якая выкарыстоўвалася ў якасці вартавога памяшкання.
У часы Расійскай Імперыі брама называлася Канстанцінаўскай у гонар цэсарэвіча Канстанціна, аднаго з сыноў райскага імператара Мікалая I, у перыяд міжваеннай Польшчы — Бельскай, па кірунку выезду з крэпасці ў бок горада Бельска Падляскага. У 1930-я гады праезд брамы выбрукаваны арыгінальнай пліткай «трылінкай».
Алтуф’ева (станцыя метро)
«Алту́ф’ева» (Алту́фьево) — канцавая станцыя Серпухаўска-Ціміразеўскай лініі Маскоўскага метрапалітэна.
Радчанка
Радчанка — прозвішча, тапонім.
Кучулга
Кучулга (Кучулга́) — вёска ў Альхонскім раёне Іркуцкай вобласці Расіі. Уваходзіць у Хужырскае муніцыпальнае ўтварэнне.
Бібірава (станцыя метро)
«Бібірава» (Би́бирево) — станцыя Серпухаўска-Ціміразеўскай лініі Маскоўскага метрапалітэна.
Карэлін
Карэлін — прозвішча.
Уэлслі
Астравы Уэлслі — група астравоў ля ўзбярэжжа паўночнага Квінслэнда, у заліве Карпентарыя. Адкрыты ў 1644 галандскім мараплаўцам Абелем Тасманам. У 1802—1803 наведаны Мэцью Фліндэрспм і названы ім у гонар маркіза Рычарда Уэлслі, генерал-губернатара Індыі .Адміністрацыйна ўваходзяць у склад раёна мясцовага самакіравання Марнінгтан-Шыр.
Астравы
Марнінгтан — найбуйнейшы востраў у групе. Усяго ў групе налічваецца 22 астравы, найбуйнейшыя з іх:
Сахюрта (Іркуцкая вобласць)
Сахюрта (Сахю́рта) — сяло ў Альхонскім раёне Іркуцкай вобласці Расіі. Уваходзіць у Хужырскае муніцыпальнае ўтварэнне.
Таццяна Сямёнаўна Гальшанская
Таццяна (Ганна) Сямёнаўна Гальшанская (пам. 1522) — княгіня з роду Гальшанских герба Гіпацэнтаўр, першая жонка гетмана вялікага літоўскага князя Канстанціна Іванавіча Астрожскага.
Біяграфія
Таццяна Гальшанская — адзіная дачка Сямёна Юр’евіча Гальшанскага — дзяржаўнага, грамадскага і ваеннага дзеяча Вялікага княства Літоўскага, гетмана вялікага літоўскага, і яго жонкі. Унучка Юрыя Сямёнавіча Гальшанскага, князя дубровіцкага.
Пасля смерці бацькі Сямёна Юр’евіча у 1505 годзе ёй адышлі яго вотчыны (у тым ліку частка Глуска, Гальшан, Раманава, Копысі, Барані і іншыя).
У 1509 годзе Таццяна Сямёнаўна выйшла замуж за князя Канстанціна Іванавіча Астрожскага. Праз год, у 1510 годзе, у іх нарадзіўся сын (1510—1539).
У 1518 годзе памерла бабка Таццяны — (жонка  і ўся яе маёмасць, з-за адсутнасці прамых спадчыннікаў, перайшла да мужа Таццяны — Канстанціна Іванавіча, які каля гэтага часу быў прызначаны ваяводам троцкім. У лік атрыманай спадчыны ўваходзіў і горад Роўна, якім род Астрожскіх валодаў да 1621 года.
Пасля смерці Альжбеты Астрожскай (1539—1582), адзінай унучкі Таццяны Сямёнаўны, яе багацці перайшлі да сына мужа ад другога шлюбу, кіеўскага ваяводы Канстанціна Канстанцінавіча Астрожскага і яго нашчадкаў.
Пшыстайнь (гміна)
Пшыстайнь (Przystajń) — вясковая гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Клабуцкага павета Сілезскага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Пшыстайні. Плошча гміны складае 88,85 км². Станам на 2005 год у гміне Пшыстайнь пражывалі 6102 чалавекі, шчыльнасць — 68 чал./км². Адміністрацыйна падзелена на 17 салецтваў.
Населеныя пункты
На тэрыторыі гміны размешчаны 22 населеныя пункты.
Сорзава
Со́рзава (, Сорзово) — вёска ва Ушацкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Кубліцкага сельсавета.
Глушкавіцкі сельсавет
Глу́шкавіцкі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Лельчыцкага раёна Гомельскай вобласці. Цэнтр і адзіны населены пункт — аграгарадок (да 2009 г. — вёска) Глушкавічы.
Створаны 20 жніўня 1924 года як Глушкевіцкі сельсавет у складзе Лельчыцкага раёна Мазырскай акругі БССР. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Лельчыцкім раёне БССР. З 21 чэрвеня 1935 года ў Лельчыцкім раёне Мазырскай акругі, з 20 лютага 1938 года — Палескай вобласці, з 8 студзеня 1954 года — Гомельскай вобласці. З 25 снежня 1962 года па 6 студзеня 1965 года ў Мазырскім раёне. 17 снежня 2004 года перайменаваны ў Глушкавіцкі, а цэнтр — у Глушкавічы.
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 2101 чалавек, з іх 97,2 % — беларусы.
Дзмітраўская (станцыя метро)
«Дзмітраўская» (Дми́тровская) — станцыя Серпухаўска-Ціміразеўскай лініі Маскоўскага метрапалітэна.
Роберт Джон Уокер
Роберт Джон Уокер (Robert John Walker;  — ) — амерыканскі палітык, сенатар, 18-ы міністр фінансаў ЗША, 4-ы губернатар тэрыторыі Канзас.
Біяграфія
Роберт Уокер нарадзіўся ў Нартумберлендзе, штат Пенсільванія, у сям’і суддзі. У 1819 годзе скончыў юрыдычны факультэт Пенсільванскага ўніверсітэта, а ў 1821 годзе быў прыняты ў калегію адвакатаў. Да 1826 года, з дапамогай спекуляцый рабамі, бавоўнай і зямлёй, Уокер змог пазбіваць сабе стан. У 1838 годзе, з-за велізарнай ціску з боку Кангрэсу, Уокер вызваліў рабоў. У 1835 годзе Уокер быў абраны сенатарам ад Дэмакратычнай партыі. Быў заўзятым экспансіяністам, Роберт Уокер у 1837 годзе прагаласаваў за прызнанне Рэспублікі Тэхас. Таксама, ён выступаў за нізкія тарыфы, размеркаванне лішкаў федэральных сродкаў і быў праціўнікам Другога банка ЗША. Як сенатар Місісіпі, Уокер быў гарачым абаронцам рабства, і сцвярджаў, што незалежнасць Тэхаса павінна прадухіліць яго трапленне ў рукі Вялікабрытаніі, якая была праціўніцай рабства. 8 сакавіка 1845 года прэзідэнт Джэймс Полк прызначыў Роберта Уокера на пасаду міністра фінансаў. На гэтай пасадзе Уокер ажыццяўляў фінансаванне Амерыкана-мексіканскай вайны і падрыхтаваў ў 1849 годзе законапраект аб стварэнні Міністэрства ўнутраных спраў ЗША. Пасля сыходу з казначэйства Уокер заняўся прадпрымальніцтвам і спекуляцыяй зямлёй.
Спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Чавускага раёна
Гісторыка-культурныя каштоўнасці Чавускага раёна — аб’екты архітэктуры, археалогіі, гісторыі і мастацтва, помнікі горадабудаўніцтва і запаведныя мясціны на тэрыторыі Чавускага раёна Магілёўскай вобласці, якія знаходзяцца пад дзяржаўнай аховай Рэспублікі Беларусь.
У Чавускім раёне гісторыка-культурнымі каштоўнасцямі прызнаны 21 аб’ект, з якіх 20 — помнікі гісторыі, 1 — помнік архітэктуры.
Марыя (каралева Венгрыі)
Марыя (1371 — 17 мая 1395) — каралева Венгрыі з 1382 да яе смерці ў 1395 годзе.
Біяграфія
Дачка караля Польшчы і Венгрыі Лаяша I і яго другой жонкі Елізаветы Баснійскай. Імкнучыся захаваць цэласць дзяржавы, кароль зрабіў адзінай спадчынніцай сваю старэйшую дачку Марыю, якую паабяцаў у жонкі Жыгімонту Люксембургскаму. Але пасля смерці Лаяша I 1382 годзе пачалася барацьба за ўладу, Марыя стала каралевай Венгрыі, а яе сястра Ядзвіга — каралевай Польшчы.
У 1385 годзе Марыя выйшла замуж за Жыгімонта Люксембургскага (1368—1437), сына імператара Свяшчэннай Рымскай імперыі Карла IV. Марыя памерла пры родах разам з дзіцем, пасля яе смерці Венгрыя адышла яе мужу.
Шыда (пасёлак)
Шыда (Шида́) — пасёлак у Альхонскім раёне Іркуцкай вобласці Расіі. Уваходзіць у Хужырскае муніцыпальнае ўтварэнне.
Капавушка з Навагрудка
Капавушка з Навагрудка — капавушка XII ст., знойдзеная ў Навагрудку на тэрыторыі вакольнага горада на падлозе дома заможнага гараджаніна, распісанага фрэскамі. Захоўваецца ў Нацыянальным гістарычным музеі Беларусі.
Апісанне
Зроблена з рогу высакароднага аленя і з’яўляецца вырабам мясцовага майстра. Навершша вухачысткі выканана ў выглядзе фігуркі выява старажытнага музыкі, які сядзіць на лаўцы кубічнай формы і іграе на трохструнным шчыпковым інструменце трапецэпадобнай формы, магчыма, псалтыры, які стаіць на падстаўцы. Струны інструмента вертыкальна нацягнуты на дошцы. Музыка безвусы і безбароды, валасы яго каротка падстрыжаны. Апрануты ў доўгую кашулю перахопленую поясам, якая спускаецца да кален, на галаве — лямцавая шапка, насунутая на лоб. Сярэдзіна капавушкі з вялікім валікам, а ніжняя частка гладкая з лапатачкай.
Фігурка з Навагрудка падобная да фігуркі барабанашчыка з Ваўкавыска. Яны маюць адзін тып твару, прычосак, шапак і сарочак. Такое падабенства аблічча музыкантаў дае падставы мяркаваць, што кастарэзы, якія іх рабілі, паказалі старажытнарускіх музыкантаў прафесіяналаў. Навагрудскі музыкант дае прадстаўленне аб песняры, што іграў на псалтыры ў доме багатага гаражаніна.
М. Нікалаеў і П. Канакоў атрыбутуюць капавушку яе як плектр, якім ігралі на струнных музычных інструментах накшталт гусляў.
Труба
Труба́ (tromba, trompette, Trompete, trumpet) — медны духавы музычны інструмент альтова-сапранавага рэгістра, самы высокі па гучанні сярод медных духавых.
Труба вядома са старажытных часоў. Выкарыстоўвалася ў якасці сігнальнага інструмента паляўнічымі, пастухамі, у ваеннай справе і інш. З XVII ст. трубу пачалі выкарыстоўваць у якасці аркестровага інструмента. У сучасным выглядзе, з ветыльным механізмам, з'явілася да сярэдзіны XIX ст.
У прафесійнай музыцы выкарытоўваюцца як аркестровы і сольны інструмент. Адрозніваюць: пікала, малую, альтовуюі басовую трубы.
На Беларусі
На Беларусі трубой (таксама «берасцянкай», «дудой») называлі інструмент цыліндрычнай, канічнай, выгнутай формы са скручаным у адзін абарот ствалом. У якасці матэрыялу для вырабу выкарыстоўваліся розныя пароды дрэва: яліна, клён, асіна, вольха, ліпа, бяроза ці кара дрэваў, а таксама бляха. Для здабывання гукаў прымяняўся муштук.
Па згадках былых пастухоў, на трубах трубілі з самага ранку, «каб сабраць скаціну на выган»; днём, «каб склікаць кароў з кустоў»; увечары, «каб даяркі йшлі даіць».
Працэс ігры на трубе ў старажытных беларускіх крыніцах апісваецца тэрмінамі «іграць», «трубіць», «ударыць».
Юрый Васілевіч Сіланцьеў
Юрый Васілевіч Сіла́нцьеў (Юрий Васильевич Силантьев;  — ) — савецкі кампазітар, скрыпач, дырыжор. Народны артыст СССР (1975).
Біяграфія
Нарадзіўся ў горадзе Екацерынадар (сучасны Краснадар у Расіі), па іншых звестках  — у сяле Прамзіно Алатырскага павета Сімбірскай губерні. У 1940 годзе скончыў Маскоўскую кансерваторыю па класу скрыпкі А. І. Ямпольскага. З 1940 года артыст аркестра і дырыжор Ансамбля песні і танца НКДБ СССР. У 1947—1953 гадах канцэртмайстар і асістэнт дырыжора Опернага аркестра Усесаюзнага радыёкамітэта. У 1953—1958 гадах працаваў у Сімфанічным аркестры Маскоўскай філармоніі. З 1958 года — мастацкі кіраўнік і галоўны дырыжор Эстрадна-сімфанічнага аркестра Усесаюзнага радыё і Цэнтральнага тэлебачання.
Творчасць
Аўтар музычных твораў розных жанраў. Сярод іх араторыя «Ленін» (на словы У. Маякоўскага, 1970), рапсодыя «Адыгейскі зафак» (1973), «Камсамольская сімфонія» (1976), Балет «Юнацтва» (1977) і інш.
З аркестрам гастраляваў за мяжой (Чэхаславакія, ГДР, Румынія, Польшча, Фінляндыя, Партугалія і інш.). Аркестр пад кіраўніцтвам Юрыя Силантьева удзельнічаў у агучванні фільмаў «Беражыся аўтамабіля», «Дзяўчаты», «Семнаццаць імгненняў вясны», «Сем старых і адна дзяўчына» і інш.
Усходняя Беласточчына
Усходняя Беласточчына — гісторыка-культурны рэгіён, які знаходзіцца на паўночным усходзе Польшчы, каля мяжы з Беларуссю, на сутыку этнічных тэрыторый беларусаў і палякаў у басейнах Буга і Нарава (Нарвы).
Межы рэгіёна
Да этнакультурнага арэалу беларусаў на тэрыторыі Польшчы на падставе распаўсюджання беларускіх гаворак, а таксама ўдзельнай долі беларусаў у складзе насельніцтва паводле вынікаў перапісу насельніцтва 2002 можна цалкам аднесці тэрыторыю Гайнаўскага павета, усходнюю частку Бельскага павета (з горадам Бельск-Падляшскі), а таксама тэрыторыю Беластоцкага павета на ўсход ад даліны ракі Нараў на яе субмерыдыянальным адрэзку. У гэты арэал уваходзіць і горад Беласток — паселішча з найбольшай колькасцю беларусаў сярод усіх гарадоў Польшчы. У этнакультурны арэал беларусаў можа ўключацца большая частка Саколкаўскага павета (без заходніх гмін): з увагі на распаўсюджанне тут дыялектаў найбольш блізкіх да літаратурнай беларускай мовы, трывалыя гістарычныя сувязі гэтай тэрыторыі з Беларуссю. Нарэшце, да азначанага рэгіёна адносіцца ўсходняя частка Сямятыцкага павета.
Такім чынам, плошча рэгіёна, які атрымаў назву Усходняя Беласточчына, складае каля 8 тыс. км². З поўначы на поўдзень гэта тэрыторыя працягнулася на 150—170 км, з захаду на ўсход — на 50-60 км.
Па ўсходняй мяжы Беласточчыны праходзіць дзяржаўная мяжа паміж Рэспублікай Беларусь (Гродзенская і Брэсцкая вобласці) і Рэспублікай Польшча. Частка гэтай мяжы пралягае па прыродных рубяжах: (водападзел Нёмана і Віслы, рака Свіслач, лясны масіў Белавежскай пушчы); але яны не абцяжарваюць кантакты паміж дзвюма краінамі. На поўначы Беласточчына мяжуе з Сувалшчынай па рацэ Бебжа (Бобр) і забалочанай Бебжанскай катлавіне. Заходнюю мяжу беларускага этнакультурнага арэалу можна правесці ад Бебжы на поўдзень уздоўж ракі Бжазоўка (Бярозаўка), далей з усходу ад даліны Нарава на яе субмерыдыянальным адрэзку, з захаду ад Бельска-Падляшскага і Сямятычаў да ракі Буг.
Гістарычны нарыс
Землі на захадзе этнічнай тэрыторыі беларусаў гістарычна маюць назву Падляшша, ці Падляссе. На мяжы I—II тысячагоддзяў Падляшша з’яўлялася зонай рассялення балцкага племені яцвягаў, побач з якімі жылі славяне: дрыгавічы, валыняне (бужане), мазуры.
Усходнеславянскае насельніцтва наплывала сюды з двух галоўных кірункаў: усходняга і паўднёва-ўсходняга. Вынікі гэтага адрознення відаць да сённяшняга дня. Паўночныя дыялекты (на поўнач ад Нарава) чыста беларускія, карыстаецца імі насельніцтва, якое называюць «літвінамі». У паўднёвых, «падляшуцкіх», дыялектах заўважаюцца падабенствы да ўкраінскіх.
У XI—XIII стст. Падляшша было аб’ектам спрэчак паміж галіцка-валынскімі, літоўскімі, польскімі князямі і Тэўтонскім ордэнам. У XIII ст. землі на поўдзень ад ракі Нараў увайшлі ў склад Галіцка-Валынскага княства. Да гэтага мазаўшане, літвіны і крыжакі ў выніку ваенных паходаў вынішчылі ўжо яцвягаў. Тэрыторыі на поўнач ад Нарава былі падпарадкавны літоўскім князям.
З XV ст. пачынаецца ваенна-палітычнае збліжэнне ВКЛ і Каралеўства Польскага. У 1562 ў Бельску праходзіў сойм ВКЛ, дзе абмяркоўваўся план будучай Люблінскай уніі. У 1564 тут на сойме абвешчаны Бельскі прывілей, нормы якога ўвайшлі ў Статут Вялікага Княства Літоўскага 1566.
Паводле Люблінскай уніі, падпісанай у 1569, ВКЛ і Польшча аб’ядноўваліся ў канфедэрацыю — Рэч Паспалітую. Напярэдадні Заходняе Падляшша (Драгічынская, Мельніцкая і Бельская землі) было перададзена ў склад Польшчы. У той жа час Усходняе Падляшша (Берасцейская зямля) засталося ў складзе ВКЛ. Дакладныя межы паміж Усходнім і Заходнім Падляшшам пры гэтым не былі вызначаны, а паўночна-ўсходнія раёны сучаснай Беласточчыны засталіся ў складзе Троцкага ваяводства ВКЛ. У познім сярэднявеччы Беласточчына адыграла вялікую ролю ў беларускім этнакультурным працэсе. Супрасльскі манастыр, заснаваны пад канец XV ст., стаў духоўным цэнтрам беларускага праваслаўя, меў друкарню і багацейшую бібліятэку. У Заблудаве ў 1567 была заснавана друкарня, дзе працавалі першадрукары Іван Фёдараў і Пётр Мсціславец. Ім належыць гонар выдання «Заблудаўскага евангелля» (1569) — аднаго з найбольш выдатных помнікаў старажытнабеларускага пісьменства і друку. У 1573 друкарня перанесена ў Супрасль, а затым — у Беласток.
У XVI—XVII ст. на Падляшшы хутка раслі гарады (Беласток, Бельск-Падляшскі і інш.), развіваўся гандаль і рамёствы, выкарчоўваліся лясы і ўзнікалі новыя паселішчы. Пад ахову былі ўзяты каралеўскія пушчы (Белавежская, Кнышынская, Аўгустоўская).
Аднак жа з другой паловы XVII ст. назіраецца заняпад гаспадарчага і культурнага жыцця, справакаваны паходамі шведскіх войск, нападамі татараў. У XVIII ст. ў сувязі з упадкам многіх гарадоў закладваліся новыя, галоўным чынам прыватныя, якія ўсё ж не займелі важнага значэння (выключэннем сталі бадай што Сямятычы). Буйнешым жа і найбольш важным горадам Падляшша ў гэты час становіцца Беласток.
Беласток заставаўся найбольш значным гаспадарчым цэнтрам рэгіёна і на працягу XIX ст. Напачатку XX ст. колькасць насельніцтва горада наблізілася да 100 тыс. чал. (з іх каля 2/3 складалі яўрэі). А. Смоліч характарызуе тагачасны Беласток як «найбольшае хвабрычнае места Беларусі». Акрамя таго, прамысловасць (у першую чаргу, суконная) развівалася ў шэрагу невялікіх мястэчках паблізу Беластока: Супраслі, Заблудаве, Хорашчы, Міхалове, Гарадку і інш. Паводле заселенасці тэрыторыі і шчыльнасці насельніцтва Беласточчына пераўзыходзіла іншыя рэгіёны Беларусі. Тут склалася ўзорная сельская гаспадарка, арыентаваная на вырошчванне азімых (пшаніцы і жыта), бульбы, гародніны, садавіны, тэхнічных культур (лён, хмель, табака) і прадукцыйную жывёлагадоўлю. У 1906 была заснавана першая беларуская арганізацыя на Беласточчыне: Бельская арганізацыя Беларускай сацыялістычнай грамады.
У 1915 пад час І сусветнай вайны Беласточчына акупіравана германскімі войскамі. Затым у выніку польска-савецкай вайны гэты край паводле Рыжскага міру ў 1921 ўвайшоў у склад Польшчы. У 1920-я — 30-я гг. на Беласточчыне дзейнічалі палітычныя і грамадскія арганізацыі, што аб’ядноўвалі беларусаў (КПЗБ, БСРГ, БХД), палякаў, яўрэяў. У гэты перыяд праявіў сябе партызанскі рух, адбываліся выступленні рабочых. У верасні 1939, пасля пачатку Другой сусветнай вайны на Беласточчыну ўступілі войскі Чырвонай Арміі. У Беластоку быў скліканы Народны сход Заходняй Беларусі, які абвясціў яе далучэнне да Беларускай ССР; 4 снежня 1939 ў складзе БССР была ўтворана Беластоцкая вобласць. У 1939-41 на Беласточчыне актывізавалася беларускае культурнае жыццё, пачаў дзейнічаць шэраг беларускіх тэатральных і музычных калектываў, у гэты час быў створаны Дзяржаўны польскі тэатр БССР. Акрэслены перыяд быў, аднак, адзначыны і рэпрэсіямі, дэпартацыяй часткі насельніцтва.
<U>Гл. таксама:</U> Уз’яднанне Заходняй Беларусі з БССР
23 чэрвеня 1941 Беласток акупіраваны германскімі войскамі. Нацысцкая акупацыя прынесла вялізарны ўрон, асабліва жорстка фашысты вынішчалі яўрэйскае насельніцтва Беласточчыны. Супраціўленне акупантам аказвала Беластоцкая абласная антыфашысцкая арганізацыя, вайсковыя фарміраванні Арміі Краёвай, у 1943 адбылося паўстанне ў Беластоцкім гета. У ліпені 1944 войскі 2-га Беларускага фронту вызвалілі Беласточчыну ад нацыстаў.
У 1944—1945 гадах паводле пагаднення паміж савецкім і польскім урадамі Беласточчына зноў перададзена Польшчы, у складзе якой было адноўлена Беластоцкае ваяводства. У 1944-46 дзясяткі тысяч беларусаў пераселены адсюль у БССР, аднак і пасля гэтага ў рэгіёне заставалася шматлікае беларускае насельніцтва. Пасля вайны арганізаваная нацыянальна-культурная дзейнасць беларусаў на Беласточчыне пачалася з аднаўлення тут беларускага школьніцтва. У 1956 было створана Беларускае грамадска-культурнае таварыства, на беларускай мове пачала выдавацца газета «Ніва», з 1957 выдаецца «Беларускі каляндар», з 1958 дзейнічае літаратурна-мастацкае аб’яднанне «Белавежа», створаны беларускія ліцэі ў Бельску-Падляшскім і Гайнаўцы.
З канца 1980-х гг. беларускае грамадска-культурнае жыццё на Беласточчыне прыкметна актывізуецца. У 1980-я гг. адкрыты Гайнаўскі музей помнікаў беларускай культуры, заснавана Беларускае аб’яднанне студэнтаў. У 1990-я гг. створаны Беларускі саюз у РП, Саюз беларускай моладзі, Беларускае гістарычнае таварыства, Аб’яднанне беларускіх журналістаў і іншыя грамадскія арганізацыі, на беларускай мове выйшаў шэраг новых выданняў.
У 1999 ў Польшчы ўведзены новы адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел, згодна з якім Беластоцкае ваяводства скасавана і ўвайшло ў Падляшскае ваяводства з цэнтрам у Беластоку. Зараз беларусы засялюць пераважна ўсходнія і паўднёва-ўсходнія раёны названага ваяводства.
Прырода
Глебы Беласточчыны ападзоленыя, у параўнанні з іншымі рэгіёнамі Польшчы не адрозніваюцца высокай урадлівасцю. Землі сельскагаспадарчага прызначэння займаюць каля 60 % тэрыторыі. Тут да нашага часу захаваліся яшчэ значныя лясныя масівы, між якіх асабліва выдзяляюцца Белавежская і Кнышынская пушчы. Рэгіён цалкам належыць да функцыянальнага абшару «Зялёных лёгкіх Польшчы», які ахоплівае найбольш экалагічна чыстыя і каштоўныя ў прыродных адносінах тэрыторыі краіны.
Гаспадарчае развіццё
Беласточчына размяшчаецца на чыгуначных і аўтамабільных шляхах, галоўны транспартны калідор перасякае яе з паўночнага ўсходу на паўднёвы захад.
Гаспадарка рэгіёна аграрна-прамысловая, вырошчваць тут збожжавыя культуры, бульбу, цукровыя буракі, рапс, лён, займацца жывёлагадоўляй.
Найбольшыя гарады, занчныя прамысловыя і культурныя цэнтры дадзенага рэгіёна: Беласток, Гайнаўка і Бельск-Падляшскі. Развіццё атрымалі машынабудаванне, дрэваапрацоўка, вытворчасць будаўнічых матэрыялаў, лёгкая і харчовая прамысловасць.
Дынамічна развіваецца невытворчая сфера. Для рэгіёна вялікае значэнне мае прыгранічны гандаль, банкаўскі і страхавы сектары.
Вельмі перспектыўным сектарам эканомікі з’яўляецца турыстычны: перадусім, эка- і агратурызм.
Беларусы на Беласточчыне
Ядро Усходняй Беласточыны як этнакультурнага арэалу беларусаў утвараюць тэрыторыі, што ляжаць на ўсход і паўднёвы ўсход ад Беластока, дзе пераважае праваслаўнае насельніцтва (належыць да Польскай аўтакефальнай праваслаўнай царквы). Прыналежнасць да праваслаўя стала важнай прычынай захавання нацыянальнай тоеснасці сярод беларусаў Польшчы. Перавага прыхільнікаў каталіцкай веры на Сакольшчыне спрыяла таму, што гэта тэрыторыя стала перыферыяй для беларусаў.
На прыкладзе арганізацыі навучання беларускай мове ў школах Усходняй Беласточчыны відаць, што беларускае школьніцтва мае 2 асноўныя цэнтры, Бельск-Падляшскі і Гайнаўка, дзе размяшчаюцца ліцэі адпаведнага профілю. Па-за гэтым арэалам у шэрагу выпадкаў (у тым ліку ў Беластоку) ёсць тэндэнцыя да павелічэння колькасці вучняў, для якіх праводзяцца заняткі па беларускай мове. У той жа час агульная колькасць вучняў, ахопленых навучаннем беларускай мовы, памяншаецца (з 3753 вучняў у 2002/2003 навучальным годзе да 3544 у 2005/2006). Апошняя тэндэнцыя найбольш выразная ў невялікіх сельскіх школах Гайнаўскага павета, дзе яна абумоўлена змяншэннем колькасці дзяцей.
Гайнаўскі павет, які выдзяляецца найбольшай удзельнай вагой беларусаў, мае самыя хуткія тэмпы натуральнай убылі насельніцтва ў выніку малой нараджальнасці і высокай смяротнасці, церпіць ад міграцыйнага адтоку. Тым часам найбольш дынамічна сярод гарадоў апісанага рэгіёна развіваецца Беласток — самы вялікі горад усёй паўночна-ўсходняй Польшчы, важны адміністрацыйны, гаспадарчы і культурны цэнтр.
Ва Усходняй Беласточчыне дзейнічае больш за 10 грамадскіх арганізацый, што аб’ядноўваюць беларусаў.
На беларускай мове выдаецца тыднёвік «Ніва», па-беларуску друкуюцца матэрыялы ў іншых перыядычных выданнях («Czasopis», «Białoruskie Zeszyty Historyczne» і інш.). Беларускія пісьменнікі Беласточчыны (Сакрат Яновіч, Віктар Швед, Мікола Гайдук, Міра Лукша і інш.) праявілі сябе ў самых розных літаратурных жанрах. Літаратурна-мастацкае аб’яднанне «Белавежа» спрыяе развіццю беларускай літаратуры ў Польшчы, выдала больш за 100 кніг.
У эфір Беластоцкага радыё выходзяць праграмы падрыхтаваныя беларускай рэдакцыяй.
Паспяхова працуе кафедра беларускай культуры ў Беластоцкім універсітэце.
Дзейнічае Музей і асяродак беларускай культуры ў Гайнаўцы. Аснову экспанатаў музея складаюць сельскагаспадарчыя прылады працы, творы народнага мастацтва і культурныя здабыткі беларусаў у Польшчы.
На Беласточчыне існуюць шматлікія беларускія мастацкія калектывы, клубы, арганізуюцца культурна-мастацкія фестывалі, святы. Штогод адбываецца фестываль «Беларуская песня» (Беласток), «Басовішча — Фестываль музыкі маладой Беларусі» (Гарадок), «Бардаўская восень» (Бельск-Падляшскі), свята «Купалле» (Белавежа).
Даследаваннем гісторыі і культуры беларусаў займаюцца мясцовыя навукоўцы Я. Мірановіч, А. Мірановіч, А. Латышонак, В. Харужы і інш.
Савёлаўская (станцыя метро, Серпухаўска-Ціміразеўская лінія)
«Савёлаўская» (Савёловская) — станцыя Серпухаўска-Ціміразеўскай лініі Маскоўскага метрапалітэна.
.22 WMR
.22 WMR (.22 Winchester Magnum Rimfire, 5,6 мм Вінчэстэр Магнум,.22 Magnum,.22 Mag) — малаімпульсны патрон кальцавога ўзгарання сямейства 5,6 мм, ужываецца выключна ў грамадзянскай зброі.
Асаблівасці і ўжыванне
Патрон .22 WMR значна магутней, чым, напрыклад, знакаміты «мелкашачны» патрон .22 Long Rifle, паколькі колькасць пораху ў яго набойніцэ больш прыкладна ў паўтары раза. Яго магутнасць, па меркаванні некаторых аўтараў, знаходзіцца на мяжы магутнасці, магчымай для патронаў кальцавога ўзгарання. Адпаведна, далёкасць стральбы ім істотна больш. Пачатковая хуткасць кулі вельмі высокая — яна ў некаторых тыпах патрона дасягае 600 м/с і нават на адлегласці 100 ярдаў (91,4 м) роўная хуткасці кулі .22 Long Rifle у ствальнога срэза. Эфектыўная далёкасць стральбы .22 WMR дасягае 120—130 м. Пры гэтым аддача занядбана слабая, яна часта не адчуваецца зусім.
Ужыванне гэтага патрона, у цэлым, такое жа, як і ў іншых патронаў сямейства 5,6 мм. Гэта, першым чынам, індывідуальная стралковая падрыхтоўка і навучанне стральбе. Гэтаму спрыяюць такія якасці патрона, як практычная адсутнасць аддачы, адносна нягучны гук стрэлу і таннасць. Але ў «сапраўднай» спартыўнай стральбе гэты патрон ніколі не выкарыстоўваўся. Спартсменам падвышаная хуткасць кулі не была неабходная (для стральбы па мішэнях аптымальныя балістычныя паказчыкі .22 Long Rifle, а не больш магутнага патрона) таму акцэнт у пасоўванні на рынку патрона .22 WMR быў першапачаткова зрушаны ў бок палявання. Менавіта паляўнічыя маглі цалкам рэалізаваць перавагі .22 WMR. Патрон .22 WMR — адзін з нешматлікіх патронаў кальцавога ўзгарання, які часта стаў выкарыстоўвацца для паляўнічых мэт. Найбольш распаўсюджаная куля для патрона .22 WMR — не свінцовая осаленая, як у меней магутных 5,6-мм патронаў, а амяднённая, бо пры хуткасцях больш 600 м/с свінцовая безабалонкавая куля можа сарвацца з нарэзаў у ствале або расплавіцца ад трэння. Часта кулі .22 WMR робяцца з экспрэснай пустэчай у галаўной частцы. Існуюць таксама адмысловыя патроны .22 WMR, мелыя замест кулі капсулу з дробным дробам, якія ўжываюцца для стральбы пацукоў і інш.
Гэты патрон падыходзіць для стральбы дробных грызуноў, трусаў, а таксама птушак, але абавязкова трэба мець у выглядзе, што на блізкай адлегласці куля можа моцна разбіць і парваць тушку такой дзічыны, асабліва калі браць кулю з экспрэснай пустэчай. Дульная энергія кулі гэтага боепрыпасу дастатковая для паражэнні дзічыны памерам да шакала або каёта ўключна.
Зброя пад патрон .22 WMR выпускаецца самая разнастайная, асабліва ў ЗША. Гэта і карабіны, і штуцары, і пісталеты (напрыклад, Kel-Tec PMR-30). У Еўропе і Расіі гэты патрон і, адпаведна, зброя пад яго, распаўсюджаныя некалькі менш.
Бітва пры Гандэсе (1938)
Бітва пры Гандэсе адбылася ў красавіку 1938 года падчас грамадзянскай вайны ў Іспаніі.
Перадумовы
Пасля падзення г. Каспэ войскі нацыяналістаў працягнулі прасоўванне да Каталоніі пры падтрымцы Легіёна «Кондар» і «Легіянерскай авіяцыі». Да канца лютага сілы нацыяналістаў дабраліся да ўскраін Гандэсы. XV-я інтэрбрыгада адыходзіла з пачатку Арагонскага наступлення, калі рэспубліканскія абарончыя рубяжы паваліліся.
Бітва была выклікана рашэннем XV-й інтэрбрыгады акапацца і ўтрымаць горад Гандэса, каб запаволіць наступленне франкісцкіх войскаў, якія няўхільна рухаліся наперад.
Бітва
Горад Гандэса ўтрымлівала XV-я інтэрбрыгада. Нацыяналісты атакавалі яго войскамі італьянскага экспедыцыйнага корпуса генерала Марыа Берці і армейскага корпуса Манастэрыа. Нягледзячы на доблесць брытанскіх бацоў у складзе інтэрбрыгад, 3 красавіка Гандэса пала, а 140 брытанскіх і амерыканскіх добраахвотнікаў былі захоплены ў палон. Тым не менш супраціўленне XV-й інтэрбрыгады дазволіла рэспубліканскім войскам перагрупавацца і вывесці частку атрадаў праз раку Эбра.
Бітва ў культуры
Гэтая бітва згадваецца ў песні «Jamie Foyers», дзе быў забіты выдуманы герой.
Калевала (Карэлія)
Калевала (Ка́лева́ла, Uhtuo) — пасёлак гарадскога тыпу ў Рэспубліцы Карэлія, адміністрацыйны цэнтр Калевальскага нацыянальнага раёна і Калевальского гарадскога паселішча. Пасёлак размешчаны на паўночным беразе возера Сярэдняе Куйта, у вусці ракі Ухта.
За 550 км ад Петразаводска. За 160 км на ўсход ад пасёлка знаходзіцца чыгуначная станцыя Кемь, з якой Калевала звязаная аўтамабільнай дарогай.
Гісторыя
Да 1922 года населены пункт быў адміністрацыйным цэнтрам Ухцінскай воласці, затым — Ухцінскага адміністрацыйнага раёна, з 1923 года — Ухцінскага павета. У 1927 годзе пушчана ў эксплуатацыю Ухцінскі раённая электрастанцыя. З 29 жніўня 1927 года — адміністрацыйны цэнтр Ухцінскага раёна Аўтаномнай Карэльскай ССР, які 20 лютага 1935 года быў перайменаваны ў Калевальскі раён. Падчас Савецка-фінскай вайны (1941—1944) лінія фронту праходзіла за 16 км ад пасёлка.
Сяло Ухта была афіцыйна пераназваная ў Калевала ў 1961 годзе.
Кааптацыя
Кааптацыя ( — дадатковае выбранне, давыбары) — увядзенне новых членаў у выбраны калегіяльны орган рашэннем самога органа без правядзення дадатковых выбараў
Калальта-Сабіна
Калальта-Сабіна (Collalto Sabino) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Лацыё, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Рыеці.
Насельніцтва складае 466 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 21 чал./км². Займае плошчу 22 км². Паштовы індэкс — 2022. Тэлефонны код — 0765.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы Papa Gregorio I.
Мендзялееўская (станцыя метро)
«Мендзялееўская» (Менделе́евская) — станцыя Серпухаўска-Ціміразеўскай лініі Маскоўскага метрапалітэна.
Казімір Ельскі
Казімір Е́льскі (Kazimierz Jelski, Kazimieras Jelskis;, магчыма, маёнтак Эйсманты — 1867, Вільня) — скульптар, архітэктар і мастак; выхаванец Віленскага ўніверсітэта і яго прафесар; прадстаўнік класіцызму; сын мастака і скульптара Караля Ельскага.
Біяграфія
Вучыўся спачатку ў бацькі. У 1801—1808 (або ў 1800—1809 ) гадах навучаўся ў Галоўнай віленскай школе, у 1803 годзе ператвораным у імператарскі Віленскі ўніверсітэт — жывапісу ў Францішка Смуглевіча і Яна Рустэма, архітэктуры ў Міхала Шульца, скульптуры ў Андрэ Лебруна, прыдворнага скульптара караля Станіслава Аўгуста, які ў 1803 годзе заняў зноў створаную кафедру скульптуры ў Віленскім універсітэце.
У 1809 годзе атрымаў ступень кандыдата мастацтва, у 1810 — ступень магістра мастацтва. У 1809 ці 1810 годзе ўдасканальваў сваё майстэрства ў імператарскай Акадэміі мастацтваў у Санкт-Пецярбургу.
З 1811 года выкладаў скульптуру, на пасадзе ад'юнкта (з 1822 года), затым з 1829 года прафесар. Стварыў бюсты прафесараў для новай залы ўніверсітэцкай бібліятэкі, працаваў над рознымі элементамі дэкору для будынкаў універсітэта.
Заснаваў кабінет скульптуры ў Віленскім універсітэце. Напісаў працу пра сувязь архітэктуры, скульптуры і жывапісу (, Вільня, 1822) — першую працу такога роду на польскай мове. Са скасаваннем кафедры скульптуры з 1826 года быў хавальнікам кабінета скульптуры (да скасавання ўніверсітэта ў 1832 годзе).
Творчасць
У 1826—1832 гадах працаваў над дэкорам універсітэцкіх будынкаў. Аўтар рэльефных кампазіцый, якія адлюстроўваюць заснаванне Віленскага ўніверсітэта ў 1803 годзе, заключэнне Парыжскага міру ў 1813 годзе. Стварыў мноства пераважна камерных і дэкаратыўных скульптурных твораў — бюсты прафесараў універсітэта, віленскіх вяльможаў, дзяржаўных дзеячаў (Людвіг Генрых Баянус, Францішак Смуглевіч, Адам Бялькевіч, Іахім Храптовіч, Адам Чартарыйскі, Юзаф Панятоўскі), рэльефныя кампазіцыі, медальёны (Юсцін Грабніцкі, Ян Снядэцкі). Ельскаму належаць ляпныя ўпрыгожванні і бюсты прафесараў калоннай залы ўніверсітэта (1818). Апроч таго, аўтар паркавых скульптур, надмагільных помнікаў (Юзэфа Касакоўскага, Тамаша Ваўжэцкага ў кафедральным саборы, Міхала Ромера і яго жонкі Р. Ромеравай у радавой капліцы прыхадскога касцёла ў Новых Троках), чатырох скульптур прарокаў цэнтральнага алтара ў касцёле Святых Пятра і Паўла (1804), фігур святых у касцёле місіянераў у Краславе (1807), барэльефа «Хрыстос прапаведуе народам» у тымпане евангеліка-рэфармацкага храма ў Вільні і іншых твораў інтэр'ернай і экстэр'ернай пластыкі.
У 1837 годзе рэстаўрыраваў ковенскую Ратушу, у 1839 годзе — ляпныя ўпрыгожванні Пажайсляйскага кляштара.
Аднім з вучняў Казіміра Ельскага быў віленскі мастак Аляксандр Язэп Сляндзінскі.
Пшысуха (гміна)
Пшысу́ха (Przysucha) — вяскова-гарадская гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Пшысухскага павета Мазавецкага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Пшысусе. Плошча гміны складае 181,31 км². Станам на 2004 год у гміне Пшысуха пражывалі 12 448 чалавек, шчыльнасць — 68,7 чал./км².
ФК Ліль
«Ліль» (Lille Olympique Sporting Club) — французскі прафесійны футбольны клуб з аднайменнага горада. Заснаваны ў 1944 годзе шляхам аб’яднання клубаў «Алімпік Ліль» і. У цяперашні час выступае ў Лізе 1. Хатнія матчы праводзіць на стадыёне «П’ер Маруа», пабудаваным у 2012 годзе і які змяшчае 50 186 гледачоў.
Стратавулкан
Стратавулка́н, змешаны вулкан, слаісты вулкан (ад stratum — слой), — тып вулкана, які мае канічную форму, складзены з мноства слаёў ацвярдзелай лавы, тэфры вулканічнага попелу. Стратавулкан характэрызуецца высокай, стромкай формай і перыядычнымі выбухнымі вывяржэннямі. Вывяргаемая лава — вязкая і густая, дзякуючы гэтаму яна застывае перад тым, як паспее далёка распаўсюдзіцца.
Стратавулканамі, напрыклад, з’яўляюцца Ключаўская Сопка і Карымская Сопка на Камчатцы, Фудзіяма ў Японіі.
Караль Карыцкі
Караль Фларыян Карыцкі (, маёнт. Дзітрыкі —, Рым) — буйны дезяч каталіцкага касцёла і Ордэна езуітаў, пісьменнік, педагог.
Навучанне і пачатак педагагічнай дзейнасці
Нарадзіўся ў шляхецкай сям’і. Сын Аляксандра и Тэрэсы, брат Міхала Карыцкага. 29 чэрвеня 1717 г. у Вільні ўступіў у Таварыства Ісуса. Прайшоўшы двухгадовае выпрабванне ў навіцыяце, пад кіраўніцтвам прафесара Багуслава Гізберта авалодваў педагагічным майстэрствам у настаўніцкай семінарыі, якая працавала ў Слуцкім езуіцкім калегіуме. У 1720—1723 гг. вывучаў філасофію ў Полацкім езуіцкім калегіуме, пасля чаго выкладаў граматыку і паэтыку ў езуіцкіх навучальных установах Вільні і Варшавы. З 1726 па 1730 гг. праходзіў курс тэалогіі ў Варшаве, дзе ў 1729 г. быў высвечаны на ксяндза.
Варшаўска-віленскі перыяд
Імкнучыся да адраджэння мастацтва красамоўства, К. Ф. Карыцкі пачаў у Варшаве выкладаць рыторыку (1730—1732). Польскі гісторык Ян Альбертрандзі назваў яго «першым майстрам навук і густу ў езуіцкай літаратуры на Літве» („pierwszym mistrzem nauk i gustu w literaturze jezuickiej na Litwie”). У 1732 г. атрымаў у Віленскай акадэміі ступень магістра філасофіі і вольных навук, роўную доктарскай ступені, і пасаду прафесара этыкі (1732—1733). Выкладаў рыторыку клірыкам-езуітам у настаўніцкай семінарыі (1733—1735) і быў прэфектам школ (1735—1736) у Слуцку. Некаторы час працаваў прыдворным прапаведнікам Радзівілаў. Прафесар філасофіі ў Віленскай акадэміі (1736—1739), Пасля пераезду ў Варшаву — прафесар тэалогіі і кіраўнік маральных дыскусій (1739—1744), прапаведнік і прэфект бібліятэкі (1744—1746) у мясцовым калегіуме.
Кар’ера ў Таварыстве Ісуса
У 1746 г. пераведзены ў Рым на пасаду польскага пенітэнцыярыя ў базіліцы Св. Пятра, якую займаў на працягу 9 гадоў (1746—1755). Калі ў 1755 г. пачалося стварэнне асобнай Польскай асістэнцыі Таварыства Ісуса (А. — буйнейшая арганізацыйная адзінка Ордэна езуітаў; да 1756 г. тэрыторыя Рэчы Паспалітай адносілася да Нямецкай асістэнцыі ), быў прызначаны сакратаром Тамаша Дуніна, першага Польскага асістэнта ў Рыме (1755—1758). У 1758 г. удзельнічаў у ХІХ генеральнай кангрэгацыі Таварыства Ісуса, на якім быў абраны новы галава ордэна — Ларэнца Рычы.
Пасля таго, як у 1758 г. з Літоўскай правінцыі была вылучана асобная Мазавецкая правінцыя, К. Ф. Карыцкі быў прызначаны спачатку Мазавецкім віцэ-правінцыялам (1758—1759), а потым і правінцыялам (1759—1763). З 1763 па 1765 гг. — рэктар Нясвіжскага езуіцкага калегіума. У 1765 г. вярнуўся ў Рым, дзе заняў пасаду асістэнта (1765—1773) Ларэнца Рычы, генерала ордэна.
Паезуіцкі перыяд жыцця
Пасля апублікавання папам Кліментам XIV брэвэ Dominus ac Redemptor і скасавання Таварыства Ісуса (1773) К. Ф. Карыцкі разам з генералам апальнага ордэна і іншымі асістэнтамі за супрацьдзеянне папскай волі быў зняволены ў замку Св. Міхала Анёла ў Рыме. Вызвалены ў лютым 1776 г., жыў на папскім пансіёне ў былым езуіцкім Доме прафесаў у Рыме.
Апошнія гады правёў у Рыме на пенсіёне папы. Падтрымліваў сувязі з езуітамі ў Расійскай імперыі, пераконваў іх у законнасці існавання ордэна. Выступаў супраць падпарадкавання езуітаў біскупу С. Богуш-Сестранцэвічу, заахвочваў іх да стварэнне уласнай адміністрацыйнай арганізацыі.
Творчасць
Аўтар драматычнай пастаноўкі для школьнага тэатра — ''Rhetor Mediolanensis D. Augustinus in scenam inductus a rhetoribus Regii Coll. Varsaviensis SJ, Anno 1732 — Dramat II, 1, nr 497''. Апублікаваў шмат панегірыкаў у Auriflamma in Aurelii flamma enitescens, sub vexillo coronati Leopardi Nomini… Petri Kczewski, Palatinidae Mariaeburgensis… in Atheneo Regio Varsaviensi, 1727. Пасля смерці Ігнація Улодка выдаў яго працу O naukach wyzwolonych (1780).
У бібліятэцы Духоўнай семінарыі ў Кельцы у рукапісах захоўваецца некалькі тэалагічных трактатаў, якія адносяцца да часу яго выкладання ў Варшаве (1739—1744). У Галоўным архіве старажытных актаў у Варшаве (AGAD) захавалася частка яго ліставання з Радзівіламі ад 1758—1769 гг. Асабістыя лісты К. Ф. Карыцкага ў Полацк да Станіслава Чарневіча захоўваюцца ў Рымскім архіве Таварыства Ісуса(ARSI) i Архіве Таварыства Ісуса ў Кракаве (ATJKr).
Іван Раманавіч Пастарнацкі
Іван Раманавіч Пастарнацкі (, г. Беразіно —, г. Варшава) — вучоны-медык, псіхіятр.