cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Французская геадэзічная экспедыцыя па выяўленні формы Зямлі
Перуанская экспедыцыя
Пасля ад'езду Бугера і Кандаміна ў Перу засталіся толькі Гадэн і Жусьё. У 1745 годзе Жусьё дабіўся ад Версаля грашовай сумы, неабходнай для вяртання на радзіму. У канцы кастрычніка 1746 года, калі Гадэн і Жусьё перад ад'ездам знаходзіліся ў Ліме, адбылося моцнае землетрасенне, якое разбурыла сталіцу віцэ-каралеўства і порт Кальяа. Ад'езд навукоўцаў быў адкладзены, бо віцэ-кароль загадаў, каб яны ўдзельнічалі ў аднаўленні і забеспячэнні горада. Толькі ў жніўні 1748 года Гадэн і Жусьё здолелі пакінуць Ліму і вырашылі следам Кандаміна перасячы кантынент да атлантычнага ўзбярэжжа, але не цячэннем Амазонкі, а па бразільскім плато. Ужо на пачатку гэтага падарожжа ў ваколіцах Куска і возера Ціцікака Жусьё сабраў багатую батанічную калекцыю, але пасля Ла-Паса яго планы нечакана змяніліся — ён адмовіўся працягваць падарожжа і заняў пасаду дырэктара сярэбраных прыіскаў у Патасі (цяпер Балівія).
Урэшце Гадэн дабраўся да Рыа-дэ-Жанэйра, з-за таго што Каралеўская Акадэмія адмовілася ад яго, застаўся зусім без сродкаў, не меў пашпарта, браўся за выпадковую працу каб выжыць і ў такім становішчы знаходзіўся да 1751 года, калі партугальскае судна перавезла яго ў Лісабон. Апошнія гады жыцця Гадэн жыў у Іспаніі, быў прафесарам у Кадысе. Аднак яго маральны дух быў зламаны шматлікімі неладамі, ён цалкам страціў надзею на публікацыю сваёй працы па перуанскай экспедыцыі і ў 1760 годзе памёр. Жусьё, уражаны на прыісках у Патасі невыноснымі ўмовамі працы і жыцця людзей, чатыры гады займаўся лячэннем індзейцаў. Хворы, усімі забыты, знясілены дваццаццю гадамі экспедыцыі ў месцах з нездаровым кліматам, ён заўчасна састарыўся, страціў памяць і мову. У 1771 годзе спачувальныя яму людзі ў Кіта пераправілі яго ў Гуаякіль і пагрузілі на судна да Панамы. Сам Жусьё нічога з гэтага не разумеў, ва Францыі яго падабраў пляменнік — Антуан-Ларан Жусьё, у якога навуковец і памёр у 1779 годзе. Занепакоеныя толькі фізічным станам Жусьё, сябры ў Гуаякіле нават не падумалі пра яго багаж і вялікую колькасць чамаданаў, дзе захоўвалася бясцэнная дакументацыя. Калі з Францыі папрасілі адправіць гэтыя чамаданы, то на месцы ніхто не ведаў дзе яны знаходзяцца — так знікла праца жыцця навукоўца.
Вынікі навуковай экспедыцыі на экватар выйшлі далёка за межы пастаўленых задач. Адказ на пытанне пра форму Зямлі, якога чакалі ад перуанскай экспедыцыі 1735 года, быў атрыманы па вяртанні Маперцюі з Лапландыі ў 1737 годзе. Такім чынам, Бугер і Кандамін толькі пацвердзілі ўжо вядомае. Праведзеныя імі разлікі былі выкарыстаны пазней, з іх дапамогай падчас Французскай рэвалюцыі была ўстаноўлена даўжыня метра. Экватарыяльная экспедыцыя прынесла шмат рознабаковай інфармацыя, якая ўзбагаціла астраномію, картаграфію, этнаграфію і іншыя навукі. Кандамін склаў першую параўнальна дакладную карту Амазонкі, упершыню апісаў спосабы вытворчасці каўчукавых вырабаў, невядомых у Еўропе. Яркая індывідуальнасць Кандаміна, яго ўменне паводзіць сябе з людзьмі, а таксама даўгалецце (памёр у 1774 годзе ва ўзросце 73 гадоў) застаюцца і цяпер сімвалам удалага навукоўца. Кандамін быў выбраны ганаровым членам Балонскай, Берлінскай, Лонданскай і Пецярбургскай акадэмій, яго імя асацыіруецца з фантазіяй і авантурай, засланіла Бугера, не кажучы пра забытага Гадэна.
Паводле маштабаў мэт і інтэнсіўнасці навуковых даследаванняў экспедыцыя была выключнай для свайго часу, а ўлічваючы падтрымку праекта дзяржавай, яе можна назваць сімвалам навуковай дзейнасці ХVIII ст. Мабыць таму праз гады ўдзел дзяржавы ў навуковых экспедыцыях стане звычайным і сыграе вялікую ролю ў вядомых падарожжах Джэймса Кука, Луі Антуана дэ Бугенвіля, Жана-Франсуа дэ Лаперуза, па даследаванні Ціхага акіяна. Характарызуючы экспедыцыю варта адзначыць рысу, якая застаецца актуальнай і цяпер — пераход ад звычайнай цікаўнасці да рацыянальнага даследавання, дзе дакладнасць вынікаў мае першаступенную значнасць.
Памяць
У Эквадоры на экватары ў памяць экспедыцыі створаны мемарыял, які ўключае алею з бюстамі навукоўцаў, этнаграфічны музей і інш.
У 1986 годзе ў Францыі выпушчана паштовая марка ў гонар 250-годдзя экспедыцыі. На марцы злева ў агульным картушы партрэты Маперцюі і Кандамін, справа — секстант. Кошт маркі — 3 франкі. Таксама выпускаліся маркі ў памяць асобна лапландскай часткі экспедыцыі.
Наўгародская губерня
Гісторыя
З 1865 года — губерня стала «земскай»: у ёй быў уведзены інстытут мясцовага кіравання (земства).
З 1859 па 1918 год в склад губерні ўваходзіла 11 паветаў, якія складаліся з 127 валасцей. Скасавана 1 жніўня 1927 года, увайшла ў склад Ленінградскай вобласці ў якасці Наўгародскага і Баравіцкага акругоў.
Дарога Р115
Дарога  — аўтамабільная дарога рэспубліканскага значэння ў Беларусі, якая злучае Віцебск і Гарадок. Працягласць — 37,685 км. Праходзіць па тэрыторыі Віцебскага і Гарадоцкага раёнаў Віцебскай вобласці.
Старшына першай стацці
Старшыня першай стацці — старшынскае воінскае званне ў ВМФ (ВМС) многіх дзяржаў свету; адпавядае званню сяржант ў іншых відах узброеных сіл.
Перад воінскім званнем ваеннаслужачага, які праходзіць ваенную службу ў гвардзейскай вайсковай частцы, на гвардзейскім караблі, дадаецца слова "гвардыі". Да воінскага звання вайскоўца або грамадзяніна, які знаходзіцца ў запасе ці адстаўцы, дадаюцца адпаведна словы «запасу» або «у адстаўцы».
Фефелава (Смаленскі раён)
Фефелава (Фефелово) — вёска ў Смаленскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Стабенскага сельскага паселішча.
Геаграфія
Размешчана ў заходняй частцы вобласці за 25 км на паўночны ўсход ад Смаленска, за 21 км на поўнач ад аўтадарогі, на беразе ракі Мошна. За 29 км на поўдзень ад вёскі знаходзіцца чыгуначная станцыя Смаленск-Сартавальны на лініі Масква — Мінск.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупавана нямецкімі войскамі ў ліпені 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
Ясная Паляна (Смаленскі раён)
Ясная Паляна (Ясная Поляна) — вёска ў Смаленскай вобласці Расіі, у Смаленскім раёне. Насельніцтва — 93 жыхары (2007).
Геаграфія
Размешчана ў заходняй частцы вобласці за 5 км на ўсход ад Смаленска, на поўнач ад чыгуначнай станцыі Саколья Гара на лініі Смаленск — Рослаўль, на правым беразе Дняпра. Уваходзіць у склад Козінскага сельскага паселішча.
Турынск
Турынск (Туринск) — горад у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Турынскага раёна Свярдлоўскай вобласці. Насельніцтва 18,8 тыс. чал. (2005). Заснаваны ў 1600 годзе. Горад размешчаны на правым беразе ракі Тура (басейн Обі), за 253 км ад Екацярынбурга.
Цэлюлозна-папяровы камбінат, запалкавая фабрыка.
Махрэнес
Махрэнес (Մոխրենես), Сусанліг (Susanlıq) — сяло ў Гадруцкім раёне Нагорна-Карабахскай Рэспублікі.
Церахі (Смаленскі раён)
Церахі (Терехи) — вёска ў Смаленскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Стабенскага сельскага паселішча.
Геаграфія
Размешчана ў заходняй частцы вобласці за 19 км на паўночны ўсход ад Смаленска, за 12 км на поўнач ад аўтадарогі, на беразе ракі Альшанка. За 20 км на поўдзень ад вёскі знаходзіцца чыгуначная станцыя Смаленск-Сартавальны на лініі Масква — Мінск.
Гісторыя
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай вёска абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР.
Стандартная бібліятэка шаблонаў C++
Гісторыя стварэння
Стандартная бібліятэка шаблонаў C++ была распрацаваная Мэнг Лі ды Аляксандрам Сцяпанавым у карпарацыі "Х'юлет-Пакард". У аснову распрацоўкі былі закладзеныя агульныя дасьледаванні Сцяпанава і Лі ў вобласці праграмавання. Таксама значны ўнёсак у стварэньне STL Дэвіда Мюсэра.
Кампаненты STL
Асноўныя кампаненты STL — кантэйнеры (containers), ітэратары (iterators) і алгарытмы (algorithms). Вылучаюцца таксама размеркавальнікі (allocators), выказнікі (predicates), параўнальныя функцыі (comparison functions) ды аб'екты функцый (function objects).
Чарнея (Смаленскі раён)
Чарнея (Чернея) — вёска ў Смаленскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Вязгінскага сельскага паселішча. Насельніцтва — 11 жыхароў (2007).
Геаграфія
Размешчана ў заходняй частцы вобласці за 34 км на поўнач ад Смаленска, за 29 км на поўнач ад аўтадарогі, на беразе ракі Аполенка. За 35 км на поўдзень ад вёскі знаходзіцца чыгуначная станцыя Красны Бор на лініі Масква — Мінск.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупавана нямецкімі войскамі ў ліпені 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
Карабахскі конь
Карабахскі конь — старажытная парода горных вярховых коней, выведзеная на тэрыторыі Нагорнага Карабаха, тып азербайджанскага каня. Фармавалася пад уплывам старажытных іранскіх, туркменскіх, а потым арабскіх коней.
Сакалова
Сакало́ва — жаночая форма прозвішча Сакалоў, а таксама тапонім.
Каласы пад сярпом тваім
«Каласы пад сярпом тваім» — гістарычны раман Уладзіміра Караткевіча.
Адзін з найбольш значных для беларускай літаратуры твораў. У гэтай кнізе, якую многія называюць галоўнай у творчасці пісьменніка, узноўлена шырокая панарама жыцця народа, перададзена атмасфера ў грамадстве напярэдадні паўстання 1863 года. Падзеі рамана адбываюцца пераважна ў 1850—1861 гадах, тым не менш пісьменніку ўдалося пры дапамозе ўласных разважанняў і выказванняў герояў ахапіць у ім падзеі амаль стагоддзя і агулам асэнсаваць лёс Беларусі ў гістарычным кантэксце. Аўтару ўдалося адзначыць прычыны паўстання і яго асаблівасці. Караткевіч паказаў, што яно мела нацыянальна-вызваленчы характар.
Гісторыя твору
Паводле задумы раман меў змяшчаць 3 часткі: «Усход (Сяйва дня)», «Брань» і «Вараннё (Галгофа)». У першай частцы аўтар збіраўся паказаць пярэдадне паўстання 1863—1864 гадоў, у другой — само паўстанне, а ў трэцяй — яго разгром. Але першая кніга была выдадзена пад назваю «Выйсце Крыніц» і пры выданні падзелена на дзве. Другая кніга выйшла пад назвай «Сякера пры дрэве».
Мае прысвячэнне «''Маёй маці. Кожнай беларускай маці, — прысвячаю''» і біблейскі эпіграф з Матфея. З другой кнігі было напісана толькі 2 раздзелы, якія пры жыцці пісьменніка не друкаваліся. Першы надрукаваны ў часопісе «Полымя», 1989, № 1. Другая кніга мае эпіграф з паслання Святога Паўла да эфесцаў. Пісьменнік збіраўся скончыць твор, пра што сведчаць дзённікавыя запісы.
Мастацкія асаблівасці
Раман апісвае станаўленне беларускай нацыі, паказваючы тры пакаленні шляхецкай сям’і Загорскіх. Галоўным героем ёсць Алесь Загорскі, чыё станаўленне і развіццё апісваецца ад 11 да 20 гадоў. Таксама апісаны высакародныя сем’і Раўбічаў і Клейнаў, памешчыкі Кроер, Таркайлы і іншыя, сялянская сям’я Кагутоў, паўстанцы Чорны Война і Корчак, сябры Алеся з Віленскай гімназіі і Пецярбургскага ўніверсітэта: Кастусь і Віктар Каліноўскія, Усяслаў Грыма, Мсціслаў Маеўскі ды іншыя. З гістарычных персанажаў прысутнічаюць, акрамя Кастуся і Віктара Каліноўскіх, Ізмаіл Сразнеўскі, Тарас Шаўчэнка, Пётр Валуеў, з падзей: дзейнасць «Агула», адмена прыгоннага права і іншыя.
Раман змяшчае апісанні беларускіх абрадаў, звычаяў, шмат фальклорнага матэрыялу, у прыватнасці легенда аб белым жарабяці становіцца сімвалічным лейтматывам твора.
Матэрыял прадстаўлены ў храналагічнай паслядоўнасці з нешматлікімі часовымі зваротамі (успамінамі герояў ці гісторыямі іх жыцця). Таксама ў кампазіцыі рамана прысутнічаюць тры фрагменты мэтанаратыўнага характару і вершы, якія складае галоўны герой.
Загорскія
Алесь Загорскі — галоўны герой рамана. На пачатку рамана яму 11 гадоў і апісваецца ён так:
Паходзіць з багатага княжацкага роду Загорскіх, але па шляхецкай традыцыі дзядзькавання з 4 год выховаўся ў сялянскай сям'і, што моцна паўплывала на яго светапогляд. У 11 год вярнуўся у сям'ю, атрымаў класічную для дваран хатнюю адукацыю: вывучыў нямецкую, французскую, рускую мовы. Сябраваў з Кастусём Каліноўскім. Вучыўся ў Віленскай гімназіі, а потым у Пецярбургскім універсітэце.
Пан Юры — бацька Алеся.
Пані Антаніда — маці Алеся.
Вацлаў — малодшы брат Алеся, год. Па загаду дзеда Вежы быў ахрышчаны ў касцёле, бо звычайна прадстаўнікі двух канфесій сварацца, таму ён палічыў добрай ідэяй, што два браты будуць розных вер.
Вежа — дзед Алеся
Кагуты
Сям'я, якая выхоўвала Алеся. Прыгонныя Загорскіх, але потым атрымалі волю па просьбе Алеся.
Міхал — бацька,
Павал Кагут — сябра Алеся, аднаго з ім узросту.
Кандрат і Андрэй — блізнюкі, 15 год.
Юрась Кагут — хлопчык, 8 год
Янька Кагут — дзяўчынка, 6 год
Дзед
Марыля — маці.
Раўбічы
Майка (Міхаліна) — каханая Алеся. Яны пазнаёміліся на ягоным першым балі.
Франс — брат Майкі.
Пераклады
Раман «Каласы пад сярпом тваім» неаднаразова перакладаўся на ўкраінскую і рускую мовы.
Цікавы факт
Раман «Каласы пад сярпом тваім» — адзіная кніга, якая была надрукаваная ў Беларусі шрыфтам Брайля.
Галоўны старшына
Галоўны старшына — старшынскае воінскае званне ў ВМФ (ВМС) многіх дзяржаў свету; адпавядае званню старшы сяржант у іншых відах узброеных сіл.
Перад воінскім званнем ваеннаслужачага, які праходзіць ваенную службу ў гвардзейскай вайсковай частцы, на гвардзейскім караблі, дадаецца слова «гвардыі». Да воінскага звання вайскоўца або грамадзяніна, які знаходзіцца ў запасе ці адстаўцы, дадаюцца адпаведна словы «запасу» або «у адстаўцы».
Шалатоні
Шалатоні (Шалатони) — вёска ў Смаленскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Касплянскага сельскага паселішча. Насельніцтва — 1 жыхар (2018).
Геаграфія
Размешчана ў заходняй частцы вобласці за 37 км на паўночны захад ад Смаленска, за 4 км на паўночны ўсход ад аўтадарогі Смаленск — Невель, на беразе ракі Каспля. За 25 км на поўдзень ад вёскі знаходзіцца чыгуначная станцыя 416 км на лініі Смаленск — Віцебск.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупавана нямецкімі войскамі ў ліпені 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
Сыктыўкар
Горад размешчаны на левым беразе ракі Сысала, за 1515 км на паўночны ўсход ад Масквы.
Сыктыўкар — вялікі прамысловы цэнтр на поўначы Расіі. Горад мае каля 40 буйных прамысловых прадпрыемстваў, адна траціна якіх мае ўсерасійскае значэнне. Асноўнымі вытворцамі з’яўляюцца Сыктыўкарскі ЛВК — першае прадпрыемства цэлюлозна-папяровай прамысловасці ў рэспубліцы і фабрыка нятканых матэрыялаў — першае прадпрыемства тэкстыльнай прамысловасці ў рэспубліцы, Сыктыўкарскі ЛДК — прадпрыемства дрэваапрацоўкі. Прамысловасць горада прадстаўленая больш, чым 10 галінамі. На долю лясной, дрэваапрацоўчай і цэлюлозна-папяровай прыходзіцца каля 62 % таварнай прадукцыі.
У горадзе шэраг ВНУ і іх філіялаў, самымі буйнымі з якіх з’яўляюцца: Сыктыўкарскі дзяржаўны ўніверсітэт, Комі дзяржаўны педагагічны інстытут, Сыктыўкарскі лясны інстытут, Комі рэспубліканская акадэмія дзяржаўнай службы і кіравання. Ёсць Комі навуковы цэнтр РАН.
Мелікашэн (Гадрут)
Мелікашэн (Մելիքաշեն), Меліканлі (Melikcanlı) — сяло ў Гадруцкім раёне Нагорна-Карабахскай Рэспублікі.
Галоўны карабельны старшына
Галоўны карабельны старшына — старшынскае воінскае званне ў ВМФ (ВМС) многіх дзяржаў свету; адпавядае званню старшына ў іншых відах узброеных сіл.
Перад воінскім званнем ваеннаслужачага, які праходзіць ваенную службу ў гвардзейскай вайсковай частцы, на гвардзейскім караблі, дадаецца слова «гвардыі». Да воінскага звання вайскоўца або грамадзяніна, які знаходзіцца ў запасе ці адстаўцы, дадаюцца адпаведна словы «запасу» або «у адстаўцы».
Слабодка (Любанскі раён)
Слабо́дка (, Слободка) — вёска ў Любанскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Рачэнскага сельсавета.
Да 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Ляхаўскага сельсавета.
Шалудзі
Шалудзі (Шалуди) — вёска ў Смаленскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Касплянскага сельскага паселішча. Насельніцтва — 10 жыхароў (2007).
Геаграфія
Размешчана ў заходняй частцы вобласці за 38 км на паўночны захад ад Смаленска, за 2 км на паўночны захад ад аўтадарогі Смаленск — Невель. За 21 км на поўдзень ад вёскі знаходзіцца чыгуначная станцыя 416 км на лініі Смаленск — Віцебск.
Бёюк Тахлар
Бёюк Тахлар (Böyük Tağlar; Մեծ Թաղլար) — сяло ў Хаджавендскім раёне Азербайджана.
Варкута
Варкута (Воркута) — горад (з 1943) у Расіі, у Рэспубліцы Комі. Насельніцтва 79,2 тыс. чал. (2005). Заснаваны ў 1931 годзе. Чыгуначная станцыя. Аэрапорт. Размешчаны на поўначы Рэспублікі Комі, на рацэ Варкута, за 904 км ад Сыктыўкара.
Эканоміка
Металаапрацоўка (рамонт горна-шахтавага абсталявання), дрэваапрацоўка, харчовая прамысловасць; вытворчасць будаўнічых матэрыялаў.
Спіс аб’ектаў PGC (914001—915000)
Гэта спіс аб'ектаў Спіс аб'ектаў PGC (914001—915000)
Кам’янка (Мэнскі раён)
Каменка ці Ка́м'янка (Ка́м'янка) — вёска ў Мэнскім раёне Чарнігаўскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Сахніўскага сельсавета.
Мічман
Мічман midshipman — воінскае званне ў ВМФ (ВМС) многіх дзяржаў свету.
У ВМФ Расіі ў 1716—1732 гг. унтэр-афіцэрскі чын, у 1732—1751 і 1758—1917 гг. малодшы (першы) афіцэрскі чын, які адпавядаў паручніку ў арміі. У ВМФ СССР у 1940—1971 гг. воінскае званне старшынскага складу, з 1972 па 1991 гг. воінскае званне ў ВМФ і марскіх часцях пагранічных войск, якое адпавядала званню прапаршчык.
У Велікабрытаніі, ЗША і іншых краінах — воінскае званне курсантаў старшых курсаў ваенна-марскіх ВНУ.
Перад воінскім званнем ваеннаслужачага, які праходзіць ваенную службу ў гвардзейскай вайсковай частцы, на гвардзейскім караблі, дадаецца слова «гвардыі». Да воінскага звання вайскоўца або грамадзяніна, які знаходзіцца ў запасе ці адстаўцы, дадаюцца адпаведна словы «запасу» або «у адстаўцы».
Хасэ Мануэль Бальмаседа
Хасэ Мануэль Бальмаседа (, Сант’яга —, Сант’яга) — 11-ы прэзідэнт Чылі. З 1870 г. член Нацыянальнага кангрэса. У 1878—1881 гг. пасланец у Аргенціне. У 1881—1886 гг. міністр замежных спраў і міністр унутраных спраў, у 1886—1891 гг. прэзідэнт Чылі.
Бальмаседа выступаў за эканамічнае развіццё Чылі, за дэмакратызацыю выбарчай сістэмы, што выклікала незадаволенасць ўнутраных колаў. У студзені 1891 года супраць урада Бальмаседы выступіў кангрэс. Пацярпеўшы паразу ад войскаў кангрэса, Бальмаседа скончыў жыццё самагубствам.
Касцёл Святога Міхала Арханёла і кляштар бернардзінак (Вільнюс)
Касцёл Святога Міхала Арханёла і кляштар бернардзінак (Švento Mykolo bažnyčia) — рымска-каталіцкі культавы комплекс у Вільнюсе. Размешчаны ў Старым горадзе, паблізу ансамбля касцёлаў бернардзінцаў і Святой Ганны, на процілеглым боку вуліцы Майронё (Майроніса) каля скрыжавання вуліц Бярнардзіну (Бернардзінскай) і Андрыуса Волана (Андрэя Волана), па адрасе вуліца Швянта Мікала (Святога Мікалая), 9. Ансамбль манастыра, які ўключае будынкі касцёла, кляштара і яго гаспадарчых пабудоў, агароджу, браму са званіцай і рэшткі галерэі, уключаны ў Рэгістр культурных каштоўнасцей Літоўскай Рэспублікі і ахоўваецца дзяржавай як аб’ект нацыянальнага значэння (код 764). Цяпер у храме размяшчаецца Музей царкоўнай спадчыны.
Гісторыя
Кляштар бернардынак быў заснаваны ў 1495 годзе дачкой віленскага ваяводы Ганнай Аляхновіч, якая стала ігуменняй. Знаходзіўся на Зарэччы, за ракой Віленкай (манашкі называліся бернардзінкі зарэцкія, або кларыскі). Свайго касцёла манашкі не мелі, карысталіся бернардзінскім.
Фундацыя касцёла святога Міхала і перанос кляштара
Распаўсюджана паданне, што Леў Сапега, які ў 1594 годзе набыў у Валовічаў кавалак зямлі з палацам (насупраць касцёла Святой Ганны і бернардзінскага касцёла), "праз акно назіраў за манашкамі з Зарэчча, якія са свайго беднага і сціплага кляштара, па шчыкалатку ў гразі і штурхаючыся з мінакамі, пад дажджом ішлі праз мост на службу ў бернардзінскі касцёл. Гетман злітаваўся над беднымі манашкамі, бачачы, якія прыкрасці ім даводзіцца цярпець, ходзячы па некалькі разоў на дзень у чужую царкву, і неўзабаве задумаў высакародна дапамагчы ім, пабудаваўшы жаночы кляштар з касцёлам."
У 1594—1596 гадах Леў Сапега перарабіў свой палац пад кляштар, дакупіў некалькі дамоў і пляцаў і заснаваў касцёл св. Міхала Арханёла. У сваім прывілеі (1 кастрычніка 1599 года, віленскі капітул) канцлер запісаў:"А значыць, да гонару і хвалы Усемагутнага Бога, Найсвяцейшай Дзевы Марыі і Усіх Святых, на маёй уласнай зямлі, месцы і плошчы ў горадзе Вільні на рацэ Віленка побач з касцёлам і кляштарам бернардзінцаў св. Францішка абсервантаў, на вуліцы Зарэчнай, я пабудаваў мураваны з цэглы касцёл каталіцкага веравызнання пад тытулам св. Міхала Арханёла, пры гэтым касцёле таксама кляштар манашак рэфармаваных Св. Францыска, трэцяга правіла, за свой уласны кошт, з мноствам упрыгожванняў, золатам, срэбрай і вопраткай я забяспечыў, упрыгожыў, з розумам і прадпрымальнасцю, каб зрабіць вечную і незваротную аснову з маіх уласных дабротаў для жыцця і адзення 24 манашак у гэтым кляштары."Адзінаю ўмоваю фундацыі было маленне за караля, сенат, усю краіну і за сям’ю фундатара. На пражыццё і адзенне 24 манашак Сапега запісаў мястэчкі Стары Лепель, Белы (Новы) Лепель з вёскамі Стаі, Лепль, а таксама Бела, Бароўна, Залессе, Слабада, Зорніца, Зежлін, Пелевіж у Полацкім ваяводстве і Кежы ў Віленскім. 29 красавіка 1596 года бернардзінкі з працэсіяй перайшлі з Зарэчча ў новы кляштар. Канцлер падараваў у галоўны алтар касцёла старажытны абраз Маці Божай («Мадонна Сапегаў»). Дзякуючы шчодрасці Сапегаў кляштар лічыўся адным з самых багатых кляштараў кларысак у свеце.
Хоць кляштар быў зафундаваны для 24 манашак, часам іх колькасць дахадзіла да 30-ці.
На фасадзе касцёла пазначаны 1625 год, але кансекрацыя адбылася 8 верасня 1629 года.
У 1633 памёр фундатар касцёла і кляштара Леў Сапегі, ён загадзя пабудаваў пад прэзбітэрыем прасторны склеп для сябе і сваёй сям’і, дзе хацеў быць пахаваным. Воля нябожчыка была ўрачыста выканана і 21 ліпеня адбылося пышнае пахаванне знакамітага канцлера ў прысутнасці караля Уладзіслава IV, саноўнікаў, войска, прадстаўнікоў духоўных ордэнаў і незлічоных натоўпаў народу. Знутры царква была пакрыта паліяй, а ўнутры быў размешчаны катафалк, які ззяў тысячамі свечак і лампадаў і ўпрыгожаны эмблемамі, гербамі і надпісамі. Цела Сапегі паклалі на катафалк у бляшаную труну, пакрытую срэбранымі лістамі з гербам Сапегаў. Унізе ляжала гетманская булава, загорнутая ў крэп.
Касцёл стаў пахавальняй для Льва Сапегі, яго жонак Дароты Фірлей і Альжбеты Радзівіл, сыноў Крыштофа і Яна Станіслава, а таксама іншых прадстаўнікоў роду Сапегаў, іх жонак і дзяцей.
Канфлікт з кальвінскім зборам (1639—1640)
4 кастрычніка 1639 года нейкі Пякарскі са сваім слугой Родзевічам, будучы нападпітку, пачалі страляць з лука ў бок касцёла св. Міхала і манастыр. Адна страла ўваткнулася ў выяву св. Рафала на фасадзе касцёла, іншыя патрапілі ў сад і напалохалі манашак, якія маліліся і шпацыравалі.
Гэта выклікала рэакцыю з боку студэнтаў-езуітаў, а таксама радыкальных элементаў з гарадскога плебсу. На наступны дзень яны напалі на кальвінскі збор і прылеглую да яго школу і шпіталь. Евангелісты, аднак, з дапамогай пехоты віленскага ваяводы, здолелі адстаяць збор. Аднак зламыснікі знішчылі дах школы (кідаючы ў яго камяні), а таксама ўварваліся ў шпіталь, разбурыўшы яго абсталяванне і пазбівалі там людзей. 6 кастрычніка для абароны збора прыйшлося выкарыстоўваць агнястрэльную зброю. Падчас перастрэлкі загінулі двое католікаў, сакрыстыян касцёла св. Яна Анджэй Клачковіч, а таксама жабрак Якуб. Рэктара кальвінскай школы Ежы Гартліба, двойчы збівалі і скідвалі ў раку Вілейку. Таксама студэнты-іезуіты напалі на суседнюю камяніцу, якая належала французскаму пратэстанту, гандляру Якабу Дэзау і, зламаўшы браму, нарабавалі ў ёй дабро.
Сялец (Любанскі раён)
Сяле́ц (, Селец) — вёска ў Любанскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Сароцкага сельсавета.
Касцёл Святога Міхала Арханёла і кляштар бернардзінак (Вільнюс)
Канфлікт з кальвінскім зборам (1639—1640)
Разбіральніцтвы па гэтых замешках доўга цягнуліся, была створана асобная камісія, якая збірала сведчанні бакоў. Урэшцэ справа дайшла да Сената і мела сумныя наступствы для кальвіністаў. Дэкрэтам ад 25 чэрвеня 1640 года Уладзіслаў IV загадаў перанесці кальвінскі збор за гарадскі вал, каб у будучым прадухіліць спрэчкі і бойкі з-за блізкасці касцёла да кальвінскага збору і школы.
Сялец (Любанскі раён)
Да 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Ляхаўскага сельсавета.
Касцёл Святога Міхала Арханёла і кляштар бернардзінак (Вільнюс)
Кляштар падчас расійскай акупацыі Вільні (1655)
Касцёл і кляштар моцна пацярпелі ў 1655 годзе падчас маскоўскай вайны. Яшчэ да таго, як непрыяцель захапіў Вільню, манашкі па загаду біскупа пакінулі горад і схаваліся на Падляшшы, у Юхнавіцах, але перад гэтым схавалі ў садзе больш каштоўныя рэчы — срэбра, посуд і прылады. У кляштары засталіся толькі настаяцельніца Дарота Сядлешчынская і пара манашак. Калі 10 жніўня 40 000 казакоў на чале з Залатарэнкам увайшлі ў Вільню, яны ўчынілі страшэнную бойню; потым, разрабаваўшы горад, спалілі яго. Частка жыхароў хавалася ў касцёлах — св. Міхала і бернардынаў, але і тут казакі іх забілі. Паводле тагачаснай бернардзінскай хронікі, загінула тады больш за 10 тысяч чалавек. Жорсткім спосабам была забітая настаяцельніца кляштара Дарота Сядлешчынская. Яе труп, які добра захаваўся, дагэтуль знаходзіцца ў склепе касцёла св. Міхала. Непрыяцель знайшоў і забраў частку схаваных манашкамі скарбаў і цалкам разрабаваў касцёл, але не крануў цудатворны вобраз Маці Божай, потым разрабаваў склеп, забраў каштоўную труну Льва Сапегі і абабраў трупы яго і яго сваякоў, якія цягнулі па вуліцах.
Пажар спустошыў горад, не пашкадаваў кляштара і касцёла св. Міхала і моцна пашкодзіў іх, так што калі манашкі вярнуліся ў горад пасля адступлення ворага, то знайшлі кляштар у поўным разбурэнні.
Настаяцельніца Канстанцыя Сакалінская знайшла труп Льва Сапегі, кінуты і распрануты, і, апрануўшы яго ў манаскі габіт, вярнула ў склеп і паклала ў дубовую труну. Таксама былі сабраны косці іншых прадстаўнікоў дому Сапегаў, якія былі змешчаны ў адну вялікую труну.
Становішча манашак, калі яны вярнуліся ў Вільню пасля адыходу маскоўскага войска, было адчайным, бо яны не мелі ні прытулку, ні сродкаў, каб аднавіць разбураны касцёл і кляштар. Але знайшлі дабрадзея ў асобе віленскага ваяводы і гетмана вялікага літоўскага Паўла Яна Сапегі, які прыпісваў усе свае перамогі апецы «Мадонны Сапегаў», у 1661 годзе ён амаль нанова адбудаваў і вялікім коштам упрыгожыў касцёл і кляштар, а Казімір Леў Сапега пакінуў завяшчаннем касцёлу св. Міхала дарагія тканіны і залаты посуд.
13 лютага 1670 года камісія біскупа прызнала абраз Маці Божай цудатворным, каранацыя яго адбылася 8 верасня 1750 года (цяпер знаходзіцца ў архікафедральным касцёле).
Кляштар бернардзінак і касцёл святога Міхала ў XVIII—XX стагоддзях
У 1737 годзе касцёл св. Міхала абрабаваў вартаўнік касцёла св. Ганны, нейкі Бартламей. Ён скраў залатыя паціны, сярэбраныя воты, залатую ружу, прысланую Эльжбеце Сапезе Кліментам VII, сарваў перлы з арнату і інш., і прадаў усё гэта яўрэйскім гандлярам. Схоплены, ён ва ўсім прызнаўся і быў павешаны на плошчы. Яўрэйскіх гандляроў прысудзілі вярнуць усё скрадзенае, а таксама выплаціць штрафы.
Для пабудовы званіцы па хадайніцтву манашкам было дазволена выкарыстаць цэглу з разбуранай сцяны мураванай праваслаўнай царквы, якая знаходзілася побач з былым кальвінскім зборам.
У 1812 годзе падчас нашэсця французаў кляштар і касцёл амаль не пацярпелі, але патрабавалі рамонту. Апошні раз яны былі рэканструяваны ў 1828 годзе.
Пазачарговыя летнія Алімпійскія гульні 1906
Пазачарговыя алімпійскія гульні 1906 года праводзіліся ў Афінах 22 красавіка — 2 мая 1906 года (з 9 па 19 красавіка па юліянскаму календару) на «Мармуровым стадыёне», на якім праходзілі Алімпійскія гульні 1896 года. Удзельнічалі 883 спартcмена і 20 спартсменак з 21 краіны. Яны не былі прызнаны МАК афіцыйнымі і не атрымалі парадкавага нумара.
Касцёл Святога Міхала Арханёла і кляштар бернардзінак (Вільнюс)
Кляштар бернардзінак і касцёл святога Міхала ў XVIII—XX стагоддзях
23 студзеня 1885 года кляштар быў закрыты, а манашкі пераведзены ў кляштар бенедыкцінак пры касцёле св. Кацярыны. Паколькі пробашча не было каму ўтрымліваць, той звярнуўся да капітула, які, аднак, не згадзіўся плаціць за ўтрыманне касцёла і пробашча. Тады, у 1888 годзе, на загад віленскага генерал-губернатара, касцёл святога Міхала быў закрыты. Абраз «Мадонны Сапегаў» быў перанесены ў касцёл бернардзінаў. Кляштар быў ператвораны ў пансіён і сталоўку для бедных старых.
Княгіня Севярына Сапежына, якая пражывала ў Галіцыі, у 1902 годзе дамовілася з расійскімі ўладамі, каб касцёл св. Міхала, як радавую капліцу-пахавальню, вярнулі Сапегам, якія абавязаліся яе рамантаваць і ўтрымліваць за ўласныя сродкі. Рэстаўрацыйныя работы вёў горадабудаўнік Вацлаў Міхневіч пад кіраўніцтвам Зыгмунта Гендэля з Кракава.
Пасля Першай сусветнай вайны касцёл быў наноў асвечаны, у 1921 годзе ў кляштар вярнуліся бернардынкі.
У гады нацысцкай акупацыі ў касцёле Св. Міхала служыў Адам Станкевіч, які праводзіў тут службы на беларускай мове. Таксама тут у 1944 годзе былі схаваны самыя каштоўныя рэчы з калекцыі Віленскага беларускага музея: "Ператранспартаваць скрыні ў касьцёл было нялёгкай справай, але калектыў музэю прылажыў усе свае сілы, і гэта было зроблена. Мы радаваліся, што зрабілі вялікую патрыятычную справу. Радаваліся, што частку экспанатаў здалі ў апеку крыштальнай чэснасьці чалавека, выдатнага беларускага грамадскага дзеяча кс. Адама Станкевіча, які быў у гэты час адміністратарам касьцёла сьв. Міхала." У 1948 годзе касцёл быў наноў закрыты. У 1956 годзе тут быў створаны Музей архітэктуры. Пасля 1990 года будынак быў вернуты каталіцкай царкве і ў 2009 годзе тут адкрыты Музей царкоўнай спадчыны.
Вонкавы выгляд
Звонку аточаны мураванымі сценамі, гэта быў першы жаночы кляштар закрытага тыпу ў Літве.
Фасад падзелены масіўнымі пілястрамі класічнай формы, увенчаны актаганальнымі вежамі. Уверсе фасада знаходзіцца манаграма імя Ісуса, да папулярызацыі якой заклікаў Бернардзін Сіенскі. У трох нішах фасада знахадзіліся выявы трох архіаёналаў, зараз яны амаль не бачныя.
Інтэр’ер
Храм аднанефавы, прамавугольны ў плане, унутраная прастора разбіваецца моцнымі пілястрамі, якія выходзяць са сцен. Да нашых дзён захавалася прыгожая аўтэнтычная дэкарацыя цыліндрычнага скляпення, на распалубках аздобленага ляпнымі ўзорамі: антычнымі і рэнесанснымі расліннымі арнаментамі, у цэнтры якога знаходзіцца герб Льва Сапегі з ініцыяламі.
Галоўны алтар створаны нямецкім разбяром у XVII стагоддзі, выкананы з каляровага мармуру ў стылі позняга рэнесансу. Трохузроўнева структура алтара прадстаўляе ідэю Святой Троіцы, у ніжняй частцы абраз Укрыжаванага Хрыста, вышэй над ім — Бог Айцец, у самай верхняй частцы — Святы Дух у форме голуба. Кампазіцыя належыць да іканаграфічнага тыпу «Трон Міласэрнасці», які сцвярджае, што ў фінальнай кульмінацыі збаўлення чалавецтва бярэ ўдзел уся Святая Троіца. Па баках галоўнага алтара размешчаны абразы Святога Міхала Арханёла (патрона касцёла) і Святога Гаўрыіла Арханёла.
Да сярэдзіны XX стагоддзя ў касцёле апроч вялікага мармуровага алтара былі яшчэ чатыры бакавыя алтары, выкананыя ў першай палове XVIII стагоддзя, у стылістыцы ракако са штучнага мармуру (stucco lustro).
Абразы з некаторых бакавых алтароў захаваліся да нашых дзён і размешчаны на сценах касцёла — Святога Міхала Арханёла (XVII стагоддзе) і Святой Клары (1775). Таксама ў бакавым алтары раней знаходзіўся знакаміты абраз «Мадонна Сапегаў».
Да нашага часу не захаваліся дубовы разбяны амвон і і арган.
Надмагіллі (эпітафіі) Сапегаў
Самае знакамітае надмагілле — гэта групавое мармуровае надмагілле Льва Сапегі і яго першай жонкі Дароты з Фірлеяў (пам. 1591) і другой жонкі Эльжбеты з Радзівілаў (пам. 1611). На верхняй частцы размешчана постаць Хрыста, які паўстаў з мёртвых, пад ёю рэльеф з салдатамі, якія спяць. Па абодвух баках рэльефа пра нябесную апеку нагадваюць скульптуры двух святых-патронак абедзвюх жонак — Святой Елізаветы і Святой Дароты. Крыху ніжэй — алегарычныя персаніфікацыя хрысціянскіх цнот — Веры і Надзеі. Надмагілле было выканана ў другой чвэрці XVII стагоддзя.
З іншага боку ўваходу ў неф знаходзіцца манументальны надмагільны помнік Тэадоры Крыстыны з Тарноўскіх Сапегі (пам. 1652), жонкі Казіміра Льва Сапегі. Бела мармуровы бюст прадстаўляе маладую жанчыну са старанна пераданымі дэталямі ўбрання і прычоскі. Аўтарам гэтага помніка лічаць Джаванні Баціста Джызлені, а стварэнне бюста прыпісваюць скульптару Франчэска дэ Росі. Надмагільны помнік аздоблены гербамі роду Тарноўскіх.
Надмагільны помнік Яна Станіслава Сапегі (пам. 1635) валодае досыць рэдкай структурай, ён укампанаваны ў партал дзвярэй, што вядуць у сакрыстыю. Такая кампазіцыя рэдка сустракаецца ў Цэнтральна-Усходняй Еўропе, і прыкладам для пераймання маглі паслужыць італьянскія помнік. Партал сімвалізуе пераход са света жывых у свет памёрлых. На саркафагу раней знаходзіўся мармуровы бюст Яна Станіслава, які знік у савецкія часы.
Клымэнтыніўка
Клымэнтыніўка (Клименти́нівка) — вёска ў Мэнскім раёне Чарнігаўскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Сахніўскага сельсавета.
Лугавэ (Мэнскі раён)
Лугавэ (Лугове) — вёска ў Мэнскім раёне Чарнігаўскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Сахніўскага сельсавета.
Нарашэн (Гадрут)
Нарашэн (Նորաշեն), Гюнешлі (Günəşli) — сяло ў Гадруцкім раёне Нагорна-Карабахскай Рэспублікі.
Вуктыл
Вуктыл (Вуктыл) — горад (з 1989) у Расіі, у Рэспубліцы Комі. Насельніцтва 14,0 тыс. чал. (2005). Заснаваны ў 1968 годзе. Размешчаны на правым беразе ракі Пячора, за 575 км ад Сыктыўкара.
Вуктыл сваім з'яўленнем і існаваннем абавязаны Вуктыльскаму нафтагазакандэнсатнаму радовішчу. У Вуктыле берэ пачатак газаправод «Ззянне Поўначы» (Вуктыл — Ухта — Таржок). Леспрамгас. Ля Вуктыла — нацыянальны парк «Югыдва».
Шчакуны
Шчакуны (Щекуны) — вёска ў Смаленскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Касплянскага сельскага паселішча. Насельніцтва — 10 жыхароў (2007).
Гісторыя
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай вёска абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР.
Плетанц
Плетанц (Պլեթանց), Булутан (Bulutan) — сяло ў Гадруцкім раёне Нагорна-Карабахскай Рэспублікі.
Іван Бароўка
Іван Бароўка (1930 — ?) — дзеяч беларускага нацыянальнага супраціву, сябра пастаўскай групы беларускай моладзевай падпольнай паваеннай арганізацыі Саюз беларускіх патрыётаў (СБП).
Біяграфія
Нарадзіўся ў 1930 г. у Пастаўскім павеце Віленскага ваяводства (Польская Рэспубліка). У 1944 паступіў у педагагічнае вучылішча ў Паставах. Восенню 1945 г. увайшоў у падпольную арганізацыю «За Беларусь», якая вясной 1946 г. аб’ядналася з глыбоцкай арганізацыяй Саюз беларускіх патрыётаў. Арганізацыя планавала пашырэнне беларускай культуры, сярод асноўных палажэнняў праграмы СПБ былі сапраўдная беларуская дзяржаўнасць і самастойнасць, дзяржаўнасць беларускай мовы, бела-чырвона-белы сцяг і герб Пагоня. 25 сакавіка 1946 браў удзел ва ўрачыстай прысязе сяброў Пастаўскай групы СБП у вёсцы Рамелькi пад Паставамi ў хаце Міколы Асiненкi.
У лютым 1947 года савецкая ўлада пачала арышты сябраў СБП: у давер да сябраў пастаўскай групы ўвайшоў афіцэр МДБ Алег Стахоўскі, які выдаваў сябе за ўдзельніка антысавецкай арганізацыі і падштурхоўваў да тэрарызму, а сама канспірацыя арганізацыі была слабай. Іван Бароўка быў арыштаваны савецкімі карнымі органамі ў лютым 1947 г. На судовым працэсе ў Мінску 16—20 чэрвеня 1947 г. асуджаны да 10 гадоў папраўча-працоўных канцлагераў.
Вызвалены ў 1955 г. Далейшы лёс невядомы.
Свяці Горы (Мэнскі раён)
Свяці Горы (Святі Гори) — вёска ў Мэнскім раёне Чарнігаўскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Сахніўскага сельсавета.
Школьны (Смаленскі раён)
Школьны (Школьный) — вёска ў Смаленскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Катынскага сельскага паселішча. Насельніцтва — 30 жыхароў (2007).
Геаграфія
Размешчана ў заходняй частцы вобласці за 19 км на захад ад Смаленска, за 0,1 км на поўдзень ад аўтадарогі Арол — Віцебск, на беразе ракі Крапіўня. За 2 км на паўночны ўсход ад вёскі знаходзіцца чыгуначная станцыя Катынь на лініі Масква — Мінск.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупавана нямецкімі войскамі ў ліпені 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
Алесь Амельяновіч
Біяграфія
Нарадзіўся 30 верасня 1928 г. у сялянскай сям’і ў в. Гулі Пастаўскага павета (Віленскае ваяводства, Польская Рэспубліка). Бацька ў 1940 г. браў удзел у стварэнні калгасу, а падчас нямецкай акупацыі падаў петыцыю, каб забраць зямлю назад. За гэта ў 1944 г. пасля вяртання саветаў бацька Алеся быў арыштаваны, пасля чаго загінуў у 1948 г. у лагеры ў Кемераўскай вобласці. Пачатковую адукацыю Алесь Амельяновіч атрымаў у польскай школе ў в. Слабада. Пра гэта ён успамінаў так: «Сярод вяскоўцаў вельмі цанілася адукацыя. Як не цяжка было, але кожная сям’я імкнулася калі не ўсім, то аднаму-двум дзецям даць больш-менш прыстойную па тых мерках адукацыю. Але ўсё ішло ў ход, каб нас апалячыць. Усё ў нашай Слабадзкой школе выкладалася па-польску. Нам забаранялася ў школьных сценах размаўляць па-свойму». Пасля акупацыі Чырвонай Арміяй у 1940 г пайшоў у той жа вёсцы ўжо ў савецкую школу: «Не скажу, што школа ў той час была сапраўды нацыянальная. Хоць былі настаўнікі, шчырыя беларусы, якія выкладалі прадметы па-беларуску». Да пачатка вайны скончыў 5 класаў, а пасля прыходу немцаў яшчэ два года вучыўся ў Кабыльніцкай школе.
У верасні 1943 г. паступіў у настаўніцкую семінарыю ў Паставах, дзе быў залічаны ў Саюз беларускай моладзі. Алесь Амельяновіч успамінаў: «Саюз Беларускай Моладзі стаўся для нас толькі свойскім, патрыятычным аб’яднаннем, дзе нас вучылі любіць Беларусь, родную зямлю. У нас толькі-толькі закладаліся асновы нацыянальнай самасвядомасці, самапавагі. Ужо з гэтай прычыны мы проста не былі прыдатныя, каб стаць носьбітамі якога б там ні было нацыянальнага эгаізму, тым болей такой яго скрайняй формы, як фашызм».
Пасля адыходу немцаў у Паставах 1 верасня 1944 г. адчыняецца педагагічная навучальня, а паколькі Алесь Амельяновіч ужо навучаўся ў семінарыі, то яго туды залічылі на другі курс. Аднак на гэты раз прыход саветаў толькі пагоршыў нацыянальную сітуацыю, таму ў навучальні была створана падпольная моладзевая суполка «За Беларусь». У 1946 г. Алесь Амельяновіч далучаецца да арганізацыі, а пазней яна уліваецца да Саюза беларускіх патрыётаў. Пра гэта сам Алесь Амельяновіч пісаў так: «8 сакавіка на кватэры нашай аднакурсніцы Ніны Асіненкі, куды мяне запрасіў Мікола Асіненка, я даведаўся, што ў педнавучальні створаная нелегальная моладзевая арганізацыя. Мэты яе — бараніць родную мову, культуру, нацыянальныя традыцыі, самабытнасць». Аднак прысягу прыняць не паспеў, на сходах арганізацыі прысутнічаў толькі два разы, а па сканчэнню педнавучальні паехаў працаваць настаўнікам у школу ў в. Сваткі Мядзельскага раёна паводле накіравання і больш з арганізацыяй не кантактаваў. Далей планаваў паступіць у ВНУ на завочнае аддзяленне.
Выйшаў на волю 10 чэрвеня 1954 г., але яшчэ 3 года мусіў адбываць высылку. Скончыў Магаданскі горны тэхнікум, філія якога дзейнічала ў пасёлку Усьць-Амчак. Неаднаразова беспаспяхова звяртаўся да ўладаў каб дазволілі вярнуцца на радзіму. Нейкі час працаваў электраслесарам на прыіску імя Цімашэнкі і Гастэлы. У 1957 г. атрымаў дазвол на выезд у Беларусь, разам з жонкай Фаінай Філіпавай пераехаў у Вілейку. Да выхаду на пенсію ў 1994 г. працаваў на Вілейскім рэмонтным заводзе.
Рэабілітаваны У 1990-х г. Браў актыўны ўдзел у напісанні артыкулу ўспамінаў у кнізе «Гарт. Успаміны пра Саюз Беларускіх Патрыётаў».
Памёр 9 верасня 2002 г. у Вілейцы. Пахаваны на вілейскіх могілках.
Шасэйны Дом
Шасэйны Дом (Шоссейный Дом) — вёска ў Смаленскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Катынскага сельскага паселішча. Насельніцтва — 11 жыхароў (2007).
Геаграфія
Размешчана ў заходняй частцы вобласці за 22 км на захад ад Смаленска, за 0,1 км на поўнач ад аўтадарогі Арол — Віцебск. За 1 км на поўдзень ад вёскі знаходзіцца чыгуначная станцыя Ванлярава на лініі Масква — Мінск.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупавана нямецкімі войскамі ў ліпені 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
Біхач (Мэнскі раён)
У ХІХ стагоддзі сяло Біхач было ў складзе Седнеўскай воласці Чарнігаўскага павета Чарнігаўскай губерні.
Емва
Заводы: дрэўна-валакністых пліт, механічны. У раёне — лесанарыхтоўкі.
Сараландж (Гадрут)
Сараландж (Սարալանջ), Джылан (Cilən) — сяло ў Гадруцкім раёне Нагорна-Карабахскай Рэспублікі.
Валоскіўці (Мэнскі раён)
Валоскіўці (Воло́сківці) — вёска ў Мэнскім раёне Чарнігаўскай вобласці Украіны. Адміністрацыйны цэнтр Валоскіўскага сельсавета.
Чаган
Чага́н (або Балапа́н)  — возера ў Казахстане, створанае Чаганскімі ядзернымі выпрабаваннямі 15 студзеня 1965 года. Ядзерныя выбухі праводзіліся для народнай гаспадаркі.
Вада ў возера паступае з ракі Чаган (прыток Іртыша). Часта згадваецца як «атамнае возера». Аб’ём вады ў возеры складае прыблізна 100 000 м³. Вада ў возеры радыеактыўная.
Гісторыя
Ядзерны выбух быў здзейснены пад зямлёй у абалоне ракі Чаган, у свідравіне № 1004 на глыбіні 178 метраў 15 студзеня 1965 года, у 05 гадзін 59 хвілін 59 секундаў раніцы па Грынвічы. Надалей планавалася ў Казахстане з дапамогай ядзерных выбухаў стварыць каля 40 штучных вадаёмаў агульным аб'ёмам 120—140 млн м³. У такіх глыбокіх рэзервуарах з аплаўленым дном і невялікім люстэркам выпарэння планавалася акумуляваць вясновыя сцёкі вод.
У пачатку 1965 года рэчышча ракі Чаганкі злучылі з утворанай варонкай каналам. Пазней тут была пабудавана каменна-земляная плаціна з водапрапускнымі збудаваннямі.
Характарыстыка
Плошча возера Чаган — 5,92 км². Аб'ём вады — 19,1 млн куб. м. Глыбіня — каля 100 метраў.
Турок (Любанскі раён)
Туро́к (, Турок) — вёска ў Любанскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Рачэнскага сельсавета.
Інта
Інта (Инта) — горад (з 1954) у Расіі, абласнога падпарадкавання ў Рэспубліцы Комі. Насельніцтва 38,3 тыс. чал. (2005). Заснаваны ў 1940 годзе.
Турок (Любанскі раён)
У 1940—1973 гадах цэнтр Туроцкага сельсавета. Да 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Ляхаўскага сельсавета.
Канстанцін Дзмітрыевіч Бальмонт
Канстанцін Дзмітрыевіч Бальмонт (Константи́н Дми́триевич Бальмо́нт ;, вёска Гумнішчы, Шуйскі павет, Уладзімірская губерня — , Нуазі-ле-Гран, Францыя) — паэт-сімваліст, перакладчык, эсэіст, адзін з найслынных прадстаўнікоў рускай паэзіі срэбранага веку.
Апублікаваў 35 паэтычных зборнікаў, 20 кніг прозы, перакладаў з многіх моў (Уільям Блэйк, Эдгар Алан По, Персі Біш Шэлі, Оскар Уайльд, Герхарт Гаўптман, Шарль Бадлер, Герман Зудэрман; іспанскія песні, славацкі і грузінскі эпас, югаслаўская, балгарская, літоўская, мексіканская, японская паэзія). Аўтар аўтабіяграфічнай прозы, мемуараў, філалагічных трактатаў, гісторыка-літаратурных даследаванняў і крытычных эсэ.
Інта
Размешчаны на левым беразе ракі Вялікая Інта (прыток Пячоры), за 608 км ад Сыктыўкара.
Аснова эканомікі — вуглездабываючая і вуглеўзбагачальная прамысловасць з развітай рамонтна-механічнай базай. Мясцовыя харчовая прамысловасць, энергетыка і сельская гаспадарка.
Чарнышы (Смаленскі раён)
Геаграфія
Размешчана ў заходняй частцы вобласці за 45 км на паўночны захад ад Смаленска, за 1 км на захад ад аўтадарогі Смаленск — Невель, на беразе ракі Вольша. За 29 км на поўдзень ад вёскі знаходзіцца чыгуначная станцыя Леляквінская на лініі Смаленск — Віцебск.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупавана нямецкімі войскамі ў ліпені 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
Лелегі
Ле́легі (Λέλεγες) — старажытны народ у Малой Азіі, Балканскім паўвостраве і астравах Эгейскага мора.
Лакалізацыя
У "Іліядзе" лелегі ўзгадваюцца сярод саюзнікаў траянцаў, аднак не ў асноўным спісе. Гэта наводзіць на думку аб найпозняй устаўцы. Герадот атаесамляе лелегаў са старажытнымі карыйцамі і кажа, што ў даўнія часы яны насялялі астравы Эгейскага мора, падпарадкоўваліся мінойцам, замест даніны давалі ім грабцоў на караблі. Менавіта мінойцы перасялілі лелегаў у Малую Азію.
Страбон, які жыў значна пазней за ўзгаданых аўтараў, але карыстаўся самымі рознымі крыніцамі, пісаў, што ў старажытнасці лелегі насялялі Іонію і Эолію, адкуль былі выціснутыя элінамі-каланістамі ў Карыю, дзе працягвалі займаць значныя тэрыторыі. Ва ўнутранай частцы Карыі імі было заснавана 8 гарадоў. Ён жа са спасылкай на папярэднікаў фіксуе старажытных лелегаў у Балканскай Грэцыі, у прыватнасці ў Беотыі. Паходжанне лелегаў для яго застаецца смутным. Страбон то тлумачыць словы Гесіёда, быццам бы яны з'яўляліся змяшэннем "рознапляменнай набрыдзі", то ўслед за Герадотам выводзіць іх з Эгейскіх астравоў.