cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Біялогія і сексуальная арыентацыя
Эвалюцыйныя асновы палавых паводзін і сексуальная арыентацыя
У рамках метадалогіі біялогіі і медыцыны ключавым паняццем з'яўляецца фізіялагічная норма як праява адаптацыйнага оптымуму арганізма да асяроддзя на пэўнай стадыі развіцця. Адхіленне сексуальнай арыентацыі індывіда ад гетэрасексуальнай нормы і, адпаведна, змена рэпрадуктыўных паводзін, у рамках эвалюцыйнай тэорыі непасрэдна ўплывае на рэпрадуктыўны поспех індывіда: носьбіты такіх генаў apriori павінны пакідаць менш нашчадства і, як следства, павінна адбывацца элімінацыя такіх генаў з генетычнага пула папуляцыі. Аднак, у прыклад прыводзіцца знойдзены т.зв. «ген альтруізму» і ўвогуле альтруізм. У біялогіі альтруізм тлумачыцца як «паводзіны, якія вядуць да павышэння прыстасаванасці (рэпрадуктыўнага поспеху) іншых асобін на шкоду сваім уласным шанцам на паспяховае размнажэнне» — адборам усё гэтак жа падтрымліваецца. А. У. Маркаў адзначыў, што такія паводзіны, відавочна, памяншаюць рэпрадуктыўны поспех і павінна, здавалася бы, адсявацца адборам. Прапанаваны розныя гіпотэзы, заснаваныя на роднасным адборы (рабочыя мурашкі таксама адмаўляюцца ад размнажэння — але ад гэтага іх гены толькі выйграюць), групавым адборы (калі гомасексуальныя сувязі ўмацоўвалі калектыў, як гэта адбываецца, напрыклад, у банабо) і на ідэі «пабочнага эфекту». Напрыклад, некаторыя факты паказваюць на існаванне алеляў, якія падвышаюць у жанчын рэпрадуктыўны поспех, а ў мужчын — верагоднасць развіцця гомасексуальнай арыентацыі (што памяншае рэпрадуктыўны поспех мужчын). Такі падвойны эфект мог бы растлумачыць устойлівае захаванне гэтых алеляў у чалавечым генафондзе. Акрамя таго, бі- і гомасексуальнасць даволі лагічна ўпісваюцца ў мадэль эвалюцыі старажытных гамінід Оўэна Лаўджоя".
Дадатковым фактарам з'явілася даследаванне віду размеркавання па сексуальных арыентацыях: апынулася, што ў мужчын, у адрозненне ад жанчын, колькаснае размеркаванне ў шкале Кінсі бімадальна (гл. Мал. 1) — што дало падставу лічыць, што «ген гомасексуальнасці» мужчын існуе і лакалізаваны ў X-храмасоме.
Даследаванні блізнят
Даследаванні блізнят дазваляюць атрымаць прыкладнае ўяўленне аб ролі генетычных фактараў і фактараў асяроддзя. Раннія даследаванні звычайна ўтрымлівалі метадалагічныя памылкі, што прыводзіла да таго, што блізняты, якія адрозніваліся па арыентацыі, траплялі да даследчыкаў значна радзей і атрыманая канкардантнасць апынялася завышанай.
Сучасныя кірункі даследаванняў
Некаторыя даследчыкі бачаць прычынна-следчую сувязь паміж біялагічнымі фактарамі і сексуальнай арыентацыяй. Гэтай тэме прысвечаны шэраг прац, якія ахопліваюць розныя вобласці біялогіі, напрыклад, кніга нідэрландскага нейрабіёлага Дыка Свааба — «Мы — гэта наш мозг. Ад маткі да Альцгеймера».
У навуковым свеце няма адзінага пункта гледжання ні наконт таго, якія біялагічныя фактары могуць мець ролю ў фарміраванні сексуальнай арыентацыі, ні за кошт якіх біялагічных механізмаў можа ажыццяўляцца такі ўплыў. Шэраг прадметных абласцей, у рамках якіх вядуцца даследаванні, уключае вывучэнне марфалагічнай структуры мозгу, прэнатальнага развіцця, спадчыннасці і генных вірусных інфекцый. Метадалагічна некаторыя даследаванні выкарыстоўваюць аднаяйцавых блізнят у якасці кантролю.
Асноўныя кірункі, па якіх праводзяцца даследаванні фактараў, якія аказваюць уплыў на фарміраванне сексуальнай арыентацыі, — генетыка і эндакрыналогія, хоць пра нейкія пэўныя вынікі казаць рана. Артыкулы ў папулярных часопісах, напрыклад, Newsweek: «Гей ген?» (Gay gene?), даюць уяўленне аб гэтых даследаваннях, аднак іх вынікі варта лічыць папярэднімі.
Большасць даследчыкаў сыходзяцца ў меркаванні, што не існуе аднаго-адзінага «гей гена», які вызначаў бы нешта такое комплекснае, як сексуальная арыентацыя, і што, хутчэй за ўсё, гэта вынік узаемадзеяння шэрагу біялагічных фактараў. Некаторыя навукоўцы прапануюць разглядаць гены ці гармоны ў якасці ключавых фактараў; таксама распаўсюджана меркаванне, што і тыя і іншыя адыгрываюць важную ролю.
Гочаз
Гочаз (Hoçaz) — сяло ў Лачынскім раёне Азербайджанскай Рэспублікі.
У 1992—2020 гадах было пад кантролем узброеных сіл Арменіі і называлася Хачанц (арм.: Հոչանց), уваходзіла ў Кашатагскі раён непрызнанай Нагорна-Карабахскай Рэспублікі. У ходзе Другой карабахскай вайны 1 снежня 2020 года сяло было занята ўзброенымі сіламі Азербайджана (армяне лічаць гэта акупацыяй).
Тэатральны інстытут імя Барыса Шчукіна
Тэатральны інстытут імя Барыса Шчукіна — вышэйшая тэатральная навучальная ўстанову Расійскай Федэрацыі пры Дзяржаўным Акадэмічным тэатры імя Яўгена Вахтангава, знаходзіцца ў Маскве. Інстытут рыхтуе спецыялістаў па напрамках «Акцёр драматычнага тэатра і кіно» і «Рэжысёр тэатра».
Гісторыя
Датай заснавання Вучылішча прынята лічыць 23 кастрычніка 1914 года. У гэты дзень Яўген Вахтангаў, вучань Станіслаўскага, правёў першы занятак са студыйцамі, якія ў лістападзе 1913 года арганізавалі аматарскую тэатральную студыю.
У 1917, пасля першай удалай прэм'еры, з'явілася першая назва — Маскоўская драматычная Студыя Я. Б. Вахтангава. У 1920 годзе яна была пераназваная ў III Студыю ММТ — Вахтангаў, які хварэў на рак, жадаючы захаваць студыю, звярнуўся да сваіх настаўнікаў з ММТ і папрасіў узяць яго студыю ў лік студый ММТ.
29 мая 1922 года Вахтангаў пасля працяглай хваробы памёр. Застаўшыся без кіраўніка, у 1926 годзе калектыву ўдалося, абараніўшы будынак і права на творчае жыццё, атрымаць статус Дзяржаўнага тэатра імя Яўгена Вахтангава з пастаянна дзеючай пры ім тэатральнай школай.
Толькі ў 1932 годзе школа атрымала статус сярэдняй тэатральнага навучальнай установы. У 1939 годзе ёй прысвоена імя вялікага рускага акцёра, любімага вучня Вахтангава — Барыса Шчукіна, у 1945 годзе школе нададзены статус вышэйшай навучальнай установы. Насіла назву Вышэйшая тэатральнае вучылішча імя Б. В. Шчукіна.
З 2002 года — Тэатральны інстытут імя Барыса Шчукіна.
Ulmus parvifolia
Ulmus parvifolia — ліставое дрэва, від роду сямейства.
У прыродзе арэал віду ахоплівае Усходнюю і Паўднёвую Азію. Натуралізаваўся у Паўночнай Амерыцы.
Батанічнае апісанне
Дрэва вышынёй 12-15 м, са ствалом дыяметрам да 1 м. Крона густая, шатровападобная. Галінкі тонкія, апушаныя.
Лісце эліптычнае, яйкападобнае або зваротнаяйкападобнае, даўжынёй 2-5 см, вострае або тупое, з няраўнабокім аснаваннем, проста зубчастае, зверху гладкае і бліскучае, знізу апушанае, у спеласці амаль скурыстае, на хвосціках даўжынёй 2-6 мм. У мяккім клімаце лісце застаецца на дрэвах, у больш халодных раёнах дрэва становіцца лістападным.
Плод — авальна-эліптычная крылатка даўжынёй 1 см.
Цвіценне ў сакавіку — красавіку. Плоданашэнне ў маі.
Таксанамія
Від ўваходзіць у род сямейства  парадку.
Гарадоцкі сельсавет (Ветрынскі раён)
Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Ветрынскага раёна Полацкай акругі БССР. Цэнтр — вёска Гарадок. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Ветрынскім раёне БССР. З 8 ліпеня 1931 года ў складзе Полацкага раёна БССР, з 12 лютага 1935 года — у складзе адноўленага Ветрынскага раёна БССР, з 21 чэрвеня 1935 года — Полацкай акругі, з 20 лютага 1938 года — Віцебскай вобласці. У 1939 годзе цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Загацце. З 20 верасня 1944 года сельсавет у Ветрынскім раёне Полацкай вобласці, з 8 студзеня 1954 года — Віцебскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Бабыніцкага сельсавета.
Хоцінскае
Хо́цінскае возера — бяссцёкавае возера ў Бешанковіцкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Ула, за 24 км у напрамку на паўночны захад ад гарадскога пасёлка Бешанковічы, каля вёскі Хоціна.
Плошча паверхні возера 0,22 км². Даўжыня 0,96 км, найбольшая шырыня 0,41 км. Даўжыня берагавой лініі 2,4 км. Найбольшая глыбіня 4,2 м, сярэдняя 2,4 м. Аб’ём вады 0,53 млн м³. Плошча вадазбору 0,7 км².
Катлавіна Хоцінскага возера рэшткавага тыпу, выцягнутая з захаду на ўсход. Схілы катлавіны вышынёй 5—8 м, стромкія, разараныя, месцамі пад хмызняком. Берагавая лінія слабазвілістая. Берагі нізкія, пясчаныя, на захадзе возера сплавінныя, на поўначы зліваюцца са схіламі катлавіны. На поўдні і ўсходзе забалочаная і парослая хмызняком пойма шырынёй да 350 м. Дно да глыбіні 3 м пясчанае, ніжэй выслана сапрапелем.
Возера эўтрофнае, бяссцёкавае. Упадаюць 2 каналы. Зарастае надводнай расліннасцю да глыбіні 2 м. Шырыня палосы прыбярэжнай расліннасці ад 30 да 85 м.
У возеры водзяцца шчупак, акунь, плотка, карась, карп і іншыя рыбы.
Сцепаніда Міхайлаўна Артахінава
Сцепаніда Міхайлаўна Артахінава (нар. 13 верасня 1989) — расійская спартсменка па стральбе з лука, бронзавы прызёр Паралімпійскіх гульняў 2012 у асабістым заліку. Майстар спорту міжнароднага класа, заслужаны майстар спорту Расіі.
Біяграфія
Нарадзілася ў сяле Улахан-Мунку Алёкмінскага ўлуса Якуцкай АССР. Вучылася ў школе № 21 г. Якуцка. Пасля заканчэння Маскоўскага дзяржаўнага сацыяльна-гуманітарнага інстытута (МДСГІ) працуе юрыстам у Доме-інтэрнаце для састарэлых і інвалідаў, спартсмен-інструктар у Школе вышэйшага спартыўнага майстэрства (Якуцк). Вучыцца ў магістратуры Інстытута фізічнай культуры і спорту ПУФУ.
Спартыўная кар’ера
Стральбой з лука пачала займацца з 2007 года, быўшы студэнткай першага курса МДСГІ. У маі 2008 года Сцепаніда Артахінава выйграла свой першы турнір, прысвечаны Дню Перамогі, у чэрвені — перамагла на чэмпіянаце краіны. З тых часоў неаднаразова перамагала і займала прызавыя месцы на чэмпіянатах і кубках Расіі сярод асоб з паразай апорна-рухальнага апарата (ПАДА).
Іманлар
У 1992—2020 гадах было пад кантролем узброеных сіл Арменіі і называлася Хімнашэн (арм.: Հիմնաշեն), уваходзіла ў Кашатагскі раён непрызнанай Нагорна-Карабахскай Рэспублікі. У ходзе Другой карабахскай вайны 1 снежня 2020 года сяло было занята ўзброенымі сіламі Азербайджана (армяне лічаць гэта акупацыяй).
Спіс зорак сузор’я Печы
У прыведзеным спісе пералічаны ўсе зоркі сузор’я Печы да бачнай зорнай велічыні +6,5m і іншыя зоркі, якія ўяўляюць пэўную цікавасць: пераменныя, з планетнымі сістэмамі, звышновыя і г. д.
Бакланаў
Бакланаў — прозвішча.
Уолвіш-Бей
Уолвіш-Бей  — горад на паўднёва-заходнім узбярэжжы Афрыкі, галоўны порт Намібіі (85 тысяч чалавек у 2011 годзе).
З канца XIX стагоддзя Уолфіш-Бей быў захоплены брытанцамі для супрацьдзеяння планам Германіі ў рэгіёне. З таго часу порт належаў Вялікабрытаніі, а затым ПАР.
Уолфіш-Бей — сучасны партовы горад са змяшаным насельніцтвам; тут жыве шмат перасяленцаў з цэнтра і з поўдня краіны, але большасць мясцовых жыхароў складаюць працоўныя мігранты з Анголы, якія працуюць у порце. Порт служыць базай вялізнага рыбалоўчага флоту, які пастаўляе рыбу як на прадпрыемствы рыбнай прамысловасці ў горадзе, так і на плывучыя рыбакансервавыя заводы ў адкрытым моры. Чыгункай звязаны са сталіцай Намібіі — горадам Віндхук.
Алена Васілеўна Абразцова
Алена Васілеўна Абразцова (, Ленінград —, Германія) — савецкая і расійская оперная спявачка (мецца-сапрана), актрыса, педагог. Народная артыстка СССР (1976). Герой Сацыялістычнай Працы (1990). Лаўрэат Ленінскай прэміі (1976).
Рука
Рука́ (верхняя канечнасць, mémbrum superius) — парная верхняя або пярэдняя канечнасць чалавека і малпаў. Складаецца з пляча, лакця, запясця і кісці
Цягліцы
Цяглічная сістэма рукі складаецца з некалькіх слаёў цягліц, прычым многія цягліцы перакінутыя праз больш чым адзін сустаў, дзякуючы чаму пры актывацыі адной цягліцы адбываецца змена вугла ў некалькіх суставах.
Рэцэптары скуры, цягліц і суставаў
Рука забяспечана вялікай колькасцю сэнсарных канчаткаў (калі рукі «нямеюць», гэта прыкмета, што нешта не ў парадку з імі).
Траўматызм
З прычыны асаблівай актыўнай ролі рукі ў жыццядзейнасці чалавека, а таксама дыстальнасці, кісць рукі з'яўляецца органам чалавека, які найбольш схільны да траўматызму.
Хоцькаўскае
Хо́цькаўскае — возера ў Бешанковіцкім раёне на мяжы з Чашніцкім раёнам Віцебскай вобласці ў басейне ракі Свінка, каля вёскі Доўгае.
Катлавіна возера лагчыннага тыпу, выцягнутая ў напрамку з поўначы на поўдзень. Схілы катлавіны ад 4—5 да 10 метраў, спадзістыя, на захадзе возера стромкія. Берагі высокія ў заходняй частцы і нізкія на ўсходзе возера. Паўднёвыя і паўночныя берагі возера сплавінныя. На поўначы і поўдні пойма шырынёй 10—50 м. Дно возера выслана гліністым ілам.
Возера Хоцькаўскае эўтрофнае, праточнае. Працякае рака Свінка (прыток ракі Свячанка). Зарастае каля 25 % плошчы возера на адлегласці да 60 м ад берага.
У возеры водзяцца лінь, шчупак, акунь, плотка і іншыя віды рыб.
X-храмасома
X-храмасома — палавая храмасома. Ва ўсіх сысуноў і іншых арганізмаў з гетэрагаметным мужчынскім полам, у самак дзве X-храмасомы (XX), а ў самцоў — адна X-храмасома і адна Y-храмасома (XY). Існуюць і арганізмы (напрыклад, качканосы), у якіх некалькі негамалагічных X-храмасом.
X-храмасома чалавека
X-храмасома чалавека змяшчае каля 150 мільёнаў пар асноў, што складае прыкладна 5 % ДНК у клетках жанчын, 2,5 % у клетках мужчын. Нясе больш за 1400 генаў, з іх бялок-кадавальных — каля 800 (пар. з Y-храмасомай, якая нясе ўсяго 78 генаў ). У жанчын дзве X-храмасомы; у мужчын адна X-храмасома і адна Y-храмасома. Адна X-храмасома ўспадкоўваецца ад маці, а другая (толькі ў жанчын) ад бабулі па бацькаўскай лініі.
Гісторыя
X-храмасома здаўна славіцца сваімі асаблівымі ўласцівасцямі сярод генетыкаў, якія назвалі яе літарай X не за форму, як можна было б палічыць (аўтасомы таксама падобныя на літару X), а таму, што першыя даследчыкі былі збіты з толку тым, наколькі X-храмасома адрозніваецца ад іншых храмасомных пар. Y-храмасома была названа наступнай літарай алфавіта таму, што была адкрыта пасля X-храмасомы. Той факт, што Y-храмасома падчас мітозу мае два вельмі кароткія плячы, якія выглядаюць пад мікраскопам Y-падобна, з'яўляецца выпадковым супадзеннем.
X-храмасома была ўпершыню вылучана ў 1890 годзе Германам Хенкінгам (Hermann Henking) у Лейпцыгу. Хенкінг займаўся даследаваннямі яечкаў клапоў і заўважыў, што адна храмасома не ўдзельнічае ў меёзе. Хенкінг не быў упэўнены, ці былі гэта храмасомы ці аб'екты іншага класа і, такім чынам, назваў яго X-элементам, пазней было ўсталявана, што гэта былі сапраўды храмасомы, якія атрымалі назву X-храмасома.
У 1901 годзе Клэрэнс Эрвін Мак-Кланг (Clarence Erwin McClung) упершыню выказаў здагадку, што X-храмасома ўдзельнічае ў вызначэнні полу на падстве параўнання свайго даследавання саранчы з працамі Хенкінга і іншых. Мак-Кланг заўважыў, што толькі палова сперматазоідаў атрымлівае X-храмасому. Ён палічыў яе дадатковай храмасомай, якая вызначае мужчынскі пол. Пазней было ўсталявана, што Мак-Кланг памыліўся, а храмасомай, якая вызначае мужчынскай пол, хутчэй з'яўляецца Y-храмасома.
Качаны (Мядзельскі раён)
Качаны́ (, Кочаны) — вёска ў Мядзельскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Слабадскога сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1945 гадах вёска ў складзе гміны Мядзел Пастаўскага павета Віленскага ваяводства.
Да 28 мая 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Старагабскага сельсавета.
Туганавіцкі парк
Туганавіцкі парк — палаца-паркавы ансамбль размяшчаўся на р. Сэрвач, за кіламетр ад вёскі Карчова Баранавіцкага раёна Брэсцкай вобласці.
Раманоўская
Раманоўская — жаночая форма прозвішча Раманоўскі.
Туганавіцкі парк
Гісторыя
У краязнаўчай літаратуры часта сцвярджаецца, што назва паселішча паходзіць ад татарскага імя Туган, такую этымалогію звычайна падмацоўваюць згаданымі ў дакументах 1566 і 1570 гадоў урочышчамі Ардынка (Ардынцоўшчына), Татараўшчына і «гаем альховым за татарамі» ў ваколіцах Туганавіч. Аднак пэўны Туган з крыніц бліжэй не вядомы. Першымі вядомымі ўладальнікамі Туганавіч был паны Івашка і Юшка Гойцавічы, згадкі пра дзейнасць якіх вядомы да 1450-1460-х гадоў.
Згадваецца з часоў вял.кн. Казіміра Ягелончыка, 10 чэрвеня 1471 года маршалак гаспадарскі Мікалай Няміравіч у тэстаменце запісаў сяло Туганава сваёй жонцы Альжбеце, а пасля яе смерці — касцёлу ў Ішкалдзі пад юрысдыкцыю віленскага біскупа.
Пры вял.кн. Жыгімонце Старым Туганавіцкі двор пераходзіць ва ўласнасць Масальскім, якія ўзялі сабе па маёнтку прыдомак Туганоўскія, пад ім і згадваюцца ў 1510 годзе.
У 17 ст. маёнтак Туганавічы пераходзіў да розных гаспадароў: Данэйкаў, Нарніцкіх, Касцянецкіх, Туганоўскіх, Трызнаў, Азарычаў.
Напачатку 18 ст. Адам і Юзэф Туганоўскія прадаюць маёнтак свайму сваяку Станіславу, потым сядзіба пераходзіць да яго сына Казіміра, які прадае вялікую частку Туганавіч Ігнату Вішнеўскаму. У сярэдзіне 18 ст. двор стаў уласнасцю роду Верашчакаў, якія паходзілі з Кобрынскай зямлі. Каля 1840 г. старэйшая дачка Юзафа Верашчакі Сафія (пляменніца Марылі) выйшла замуж за Канстанцыя Туганоўскага і сядзіба зноў апынулася ва ўласнасці старадаўняга роду Туганоўскіх.
З Туганавічамі звязаныя асобныя падзеі нацыянальна-вызваленчага паўстання 1863—1864 гадоў, на патрэбы якога М. Верашчака прадала частку маёнтка. Уладальнік маёнтку Канстанцый Туганоўскі падтрымліваў цесныя сувязі з Кастусём Каліноўскім, дапамагаў яму ў рэвалюцыйнай дзейнасці. У сядзібе працавала майстэрня па вытворчасці зброі для паўстанцаў, якая перапраўлялася ў мясцовы цэнтр паўстання вёску Мілавіды. Пасля падаўлення паўстання Канстанцый Туганаўскі быў арыштаваны і замардаваны ў Віленскай турме.
У 1815—1820 гадах Туганавіцкімі гасцямі часта былі Адам Міцкевіч, Тамаш Зан, Ян Чачот, Ігнат Дамейка. Лета 1818 года у Туганавічах прайшло пад знакам рамантычных і палымяных пачуццяў дачкі гаспадыні маёнтку — Марылі Верашчакі і маладога Міцкевіча. Трагічная гісторыя гэтага кахання зрабіла вялікі адбітак у творчасці славутага паэта. Пройдзе час, але Міцкевіч ніколі не забудзе гэты куточак прыроды і зямлі, а пазней напіша «…і вечна сняцца мне Наваградак і Туганавічы». З Туганавіч запазычаны шматлікія прататыпы вобразаў і сюжэты твораў А. Міцкевіча. Так, князь Туган увекавечаны ў баладзе «Свіцязь», а 80-гадовы «цівун» Андрэй, які служыў у Верашчакаў і расказаў паэту шмат прыгодніцкіх гісторый з жыцця мясцовай шляхты, услаўлены ў паэме «Пан Тадэвуш». Як сцвярджаюць даследчыкі, апісанае ў паэме «Пан Тадэвуш» Сапліцова цалкам адпавядае тапаграфіі Туганавіцкай сядзібы.
Туганавіцкі парк
Туганавіцкі парк лічыцца класічным узорам пейзажнай паркавай архітэктуры перыяду рамантызму. Ён размешчаны на ўзгорыстай мясцовасці і займае плошчу каля 8 гектараў. Асноўныя элементы кампазіцыі — паляны з курцінамі і далёкімі перспектывамі навакольнага ландшафту. Парадзелы парк і сёння захоўвае прыгажосць і велічнасць, гістарычна-патрыярхальную ауру. Паркавы масіў у асноўным складаўся з маляўніча арганізаваных пасадак ясеня, граба, клёна, каштана, вярбы, дуба, ліпы, елкі. У цэнтры парку пры асноўнай алеі знаходзілася альтанка (так званая «калыска кахання» Марылі і Адама, на жаль, не захавалася) ў выглядзе высаджаных па кругу шасці стагадовых ліп. У парку налічваецца каля 40 пародаў дрэваў, у т.л. шэраг экзатычных. У паўднёва-ўсходняй частцы знаходзяцца дзве сажалкі, а ва ўрочышчы Кут у лясным масіве ляжыць валун — «камень філарэтаў», каля якога А. Міцкевіч, яго сябры Т. Зан, Я. Чачот, І. Дамецка, Ю. Яжэўскі, Ф. Малеўскі і інш. беларускія вольнадумцы давалі клятву адданасці ідэалам свабоды, братэрства і незалежнасці.
Парк моцна пашкоджаны ў перыяд 1-й сусветнай вайны (у гэтым раёне праходзіла лінія фронту). У 1931 г. Туганавіцкі парк як гісторыка-культурны помнік па прапанове Міцкевічаўскага камітэту быў узяты пад дзяржаўную ахову. Былі праведзены работы па яго добраўпарадкаванню: высаджаны елкі, адрамантаваны фундамент дома, зроблена агароджа і брама, устаноўлены ўказальнікі і пастаўлена памятная калона ля «альтанкі Міцкевіча».
Сядзіба
Паводле малюнкаў В. Дмахоўскага (1861), Н. Орды (1876), а таксама па фотаздымках Я. Булгака, Т. Барэцці і К. Карповіча (пачатак ХХ ст.) вядома, што ў параднай частцы парку быў размешчаны невялікі палац з рысамі позняга класіцызму. З боку вёскі Карчова шырокая ўязная тапалёвая алеявялада сядзібных пабудоў: жылога дома, аранжарэі, млына і ветрака, карчмы, фамільнай капліцы-пахавальні, флігеля-«мураванкі» (не зберагліся). Жылы дом, ад якога ацалеў падмурак, быў кампактнай, прамавугольнай ў плане, драўлянай пабудовай у адзін паверх, падведзенай пад высокі паўвальмавы дах. Цэнтр атынкаванага франтальнага фасада ў чатыры апраўленыя ў прамавугольныя панелі акны вылучаўся мансардай, перад якой выступала чатырохслуповая тэраса з балюстраднай агароджай. Ва ўзнятым ганку з бакавымі прыступкамі знаходзіўся нізкі ўваход у падвальны склеп. У канцы ХІХ стагоддзя да тарца дома далучылася бесстылёвая зрубная прыбудова. Размешчаны непадалёку флігель, таксама кампактны прамавугольны ў плане аднапавярховы будынак, меў на галоўным фасадзе працяглую веранду з трохвугольным франтонам і паўкруглай люкарнай на ім. На зялёным партэры перад домам і флігелем імкнуліся ўвышыню пірамідальныя таполі.
На адным з узгоркаў узвышалася капліца з фамільнымі пахаваннямі ўладальнікаў маёнтка (разбураная ў 1914 г.), абсаджаная па перыметры дубамі. Гэты кампактны прамавугольны ў плане драўляны будынак пад двухсхільным дахам меў гранёную апсіду, а на галоўным фасадзе — чатырохкалонныя «падчэні» і, як усе будынкі сядзібы, адносіўся да познекласіцыстычнага стылю. Культавую прыналежнасць пабудовы вызначаў толькі каталіцкі крыж на вільчыку даха. У 1860-ых гадах капліца была пераасвячона на Крыжаўзвіжанскую царкву.
На другім пагорку стаяла мураваная альтанка ў выглядзе шасціграннай шатровай вежы. У парку размяшчалася выдатная аранжарэя. Прамавугольны ў плане аднапавярховы будынак з дахам схаваным за парапетам, вылучаўся рэпрэзентацыйным характарам архітэктуры: фасады рытмічна чляніліся высокімі арачнымі вокнамі, а цэнтр франтальнага фасада вылучаў чатырохвосевы рызаліт з поясам ляпных гірлянд і атыкам у завершы. Гаспадарчы двор змяшчаўся з заходняга боку сядзібы.
Палац быў знішчаны ў першую сусветную вайну.
Спасылкі
Малюнак Напалеона Орды "Dworek zw. Murowanka i inne zabudowania majątku Wereszczaków w Tuhanowiczach". 1876 года з калекцыі Нацыянальага музея ў Варшаве. MNW Cyfrowe
Улан-Батар
УЛАН-БАТАР, Ула́н Ба́тар (Улаанбаатар) — сталіца Манголіі. Горад размешчаны ў цэнтральнай частцы краіны, на рацэ Туул, у даліне абкружанай чатырма горнымі масівамі: Баяндзурх, Чынгелтэй, Сангіна Чаіркхан і Багдчан. Сярэдняя вышыня над узроўнем мора 1 350 метраў. Плошча горада 4 704,4 км², колькасць жыхароў 989,9 тысяч.
Гісторыя
Датай заснавання горада лічыцца 1639 год. Тады, на беразе возера Зірыт Кагаан Нуур адбылася ўрачыстасць, пад час якой чатыгохгадовага Дзанабадзара прызналі ўвасабленнем богд гэгінаў — рэлігійных кіраўнікоў Манголіі. Качуючая рэзідэнцыя Дзанабадзара і яго правапераймальнікаў была названа Örgöö (палацавая юрта) — ад якой з'явілася еўрапейская назва Urga. Да другой паловы XVIII стагоддзя, гэта рэзідэнцыя змяняла сваё месца шмат разоў. Урэшце ў 1778 годзе яна спынілася на месцы сённяшняй сталіцы Манголіі. Пачаткова Урга была вялікім маўзалеем, і толькі ў XIX стагоддзі стала асноўным цэнтрам гандлю на чайным шляху паміж Кітаем і Расіяй. У 1911 годзе ва Урзе было абвешчана аб незалежнасці Манголіі (не прызнаная іншымі краінамі, замест гэтага ў дамове паміж Кітаем і Расіяй 1915 году была прызнана аўтаномія Манголіі ў межах Кітая). У 1918 годзе ва Ургу зноў увайшлі кітайскія войскі. У 1921 годзе барон Унгерн фон Штэрнберг са сваімі войскамі заваяваў горад і вызваліў богд гэгіна з кітайскага палону. Некалькі месяцаў барон кіраваў горадам, пасля чаго ў горад увайшла Чырвоная армія. 26 лістапада 1924 года была зменена назва на Улан Батар (па мангольску Ulaanbaatar: «Чырвоны асілак», у гонар народнага героя Дамдыну Сухе Батару, які пазваў Чырвоную армію на дапамогу). У 1938 годзе былі знішчаны ўсе ламаісцкія святыні гораду, і тры з чатырох палацаў богд гэгіна. У 50-х — 60-х гг. ХХ стагоддзя распачалася вялікая будова горада.
Транспарт
Горад з'яўляецца галоўным транспартным цэнтрам краіны. Ёсць міжнародны аэрапорт, праз горад праходзіць адгалінаванне Транссібірскай (трансмагольскай) магістралі. З горада ідуць аўтамабільныя дарогі ў кірунку межаў Расіі і Кітая.
Адукацыя
Ва Улан-Батары ёсць вышэйшыя навучальныя ўстановы, сярод іх Мангольскі Дзяржаўны ўніверсітэт.
Матрона Сцяпанаўна Нагавіцына
Матрона Сцяпанаўна Нагавіцына (, Мугудай, Чурапчынскі ўлус, Якуція) — расійская спартсменка, шашыстка. Чэмпіёнка свету 2015 (рапід), самая юная чэмпіёнка Расіі сярод жанчын (2006), прызёр чэмпіянату Еўропы сярод жанчын (бронза, 2004). Бронзавы прызёр чэмпіянату свету па міжнародных шашках 2010 года. Шматразовая чэмпіёнка Еўропы і Расіі сярод дзяўчын. Чэмпіёнка Кубка свету па міжнародных шашках (2010 год). Бронзавы прызёр чэмпіянату Еўропы (2004, 2008 гады). Чэмпіёнка Расіі (2006, 2010), срэбны прызёр чэмпіянату Расіі па міжнародных шашках (2009). Бронзавы прызёр чэмпіянату свету (2007) па хуткай гульні. Чэмпіёнка свету (2008, 2009) сярод юніёрак, чэмпіёнка Еўропы (2001, 2004, 2005, 2006, 2007, 2008, 2010 гады) і Расіі (2000, 2002, 2003, 2004, 2005, 2006, 2007) сярод дзяўчын па міжнародных і рускіх шашках. Неаднаразовая чэмпіёнка і прызёр чэмпіянатаў Расіі сярод клубаў.
Выступае за ШВСМ РС(Я) і шашачны клуб «Ніжняе-Ленскае» (абодва — з 2007 года).
Трэнуецца ў Кычкіна Мікалая Мікалаевіча (малодшага) і Аляксандра Сяргеевіча Георгіева.
Ігар Васілевіч Бурак
Ігар Бурак (нар., ) — украінскі футбаліст, абаронца.
Клубная кар’ера
Пачынаў кар’еру ў Кіеве, пасля трапіў у Германію. У 2003 годзе вярнуўся на радзіму, выступаў за розныя клубы Прэм’ер-лігі. Улетку 2011 года перайшоў у клуб «Усход» з Казахстана.
У ліпені 2014 года перайшоў у крыварожскі «Гарняк». Улетку 2015 года пераехаў у Крым, стаўшы іграком мясцовага клуба ТСК, а ў 2017 годзе перайшоў у «Кызылташ». Другую палову 2022 года правёў у ялцінскім «Рубіне», пался чаго завяршыў кар’еру.
Міжнародная кар’ера
У 1999 годзе выступаў за юнацкую зборную Украіны.
Калінда Грабар-Кітаравіч
Калі́нда Гра́бар-Кіта́равіч (Kolinda Grabar-Kitarović ; нар., Рыека, Харватыя, Югаславія) — харвацкі дыпламат. Памочнік Генеральнага сакратара НАТА па пытаннях публічнай дыпламатыі, міністр замежных спраў Харватыі (2008—2011). Прэзідэнт Харватыі (з 2015 па 2020).
У лістападзе 2003 года Грабар-Кітаравіч абрана ў парламент Харватыі, а снежнем 2003 года заняла пасаду міністра па пытаннях еўрапейскай інтэграцыі. У лютым 2005 года прыняла прысягу як міністр замежных спраў Харватыі.
Ведае харвацкую, англійскую, іспанскую і партугальскую мовы. На прэзідэнцкіх выбарах у снежні 2014 года балатавалася ад асноўнай апазіцыйнай партыі краіны ХДС, выйшла ў другі тур, ушчыльную наблізіўшыся да лідара выбараў — дзеючага прэзідэнта І. Ёсіпавіча.
Ачышчэнне храма
Ачышчэнне храма - падзея з жыцця Ісуса Хрыста, якая запісана ва ўсіх чатырох кананічных Евангелляў Новага Запавету.
У гэтым эпізодзе Ісус і Яго вучні ўязжаюць у Іерусалім напярэдадні свята Вялікадня, дзе Хрыстос выганяе мянялаў з храма, абвінаваціўшы іх у ператварэнні Храма ў пячору разбойнікаў з-за іх камерцыйнай дзейнасці. У Евангеллі ад Яна Ісус называе храм як "Дом Айца Майго", такім чынам прэтэндуючы на ролю Сына Божага, хоць у аўраамічных рэлігіях да Бога адносіліся як да Бога Айца.
Некаторыя хрысціяне лічаць, што гэта адзіны ў Евангеллях запіс пра Ісуса з ужываннем фізічнай сілы. Апавяданне адбываецца прыблізна ў канцы сінаптычных Евангелляў (Матф. 21:12-17, 21:23-27 і Лук. 19:45-48, 20:1-8) і пачатку ў Евангелля ад Яна (Ян 2:13-16). Некаторыя даследчыкі лічаць, што гэта ставіцца да двух асобных падзеяў.
Тэма шмат разоў адлюстроўвалася ў выяўленчым мастацтве.
Апісанне
Згодна Евангелляў, калі Ісус наведаў храм у Іерусаліме, двор Іерусалімскага храма апісваецца як запоўнены жывёлай і сталы мянялаў, якія мянялі стандартныя грэчаскія і рымскія грошы на яўрэйскія і Тырскія. Іерусалім быў напружаны яўрэямі, якія прыйшлі на свята Пасхі, і, магчыма, налічваў 300 000 ці нават 400 000 пілігрымаў.
І ўвайшоў Ісус у храм Божы і выгнаў усіх тых, што прадавалі і куплялі ў храме, і сталы мянялаў перакуліў і ўслоны прадаўцоў галубоў, і сказаў ім: напісана: «дом Мой домам малітвы назавецца»; а вы зрабілі з яго логава разбойнікаў. Матф. 21: 12-13 І зрабіўшы бізун з вяровак, выгнаў з храма ўсіх, і авечак і валоў таксама, і грошы ў мянялаў рассыпаў, а сталы іхнія абярнуў; І сказаў прадаўцам галубоў: вазьмеце гэта адсюль, і з дома Айца Майго не рабіце дома гандлёвага. (Яна 2:15,16)
У Евангеллі ад Яна, гэта першы з трох разоў, калі Ісус ідзе ў Іерусалім на свята Пасхі, і Ян кажа, што ў час велікоднага свята было не паказана цудоўных знакаў, учыненых Ісусам, якія б прымусілі людзей паверыць "у Яго імя", але што Ён "не давяраў Сябе ім, таму што ён ведаў усіх".
У Евангеллі ад Марка 12:40 і Лукі 20:47 Ісус абвінаваціў улады храма ў крадзяжы і прысвойванніт маёмасці і ахвяр бедных ўдоваў і іх ахвяры. Прадаўцы прадавалі галубоў, якіх прыносілі ў ахвяру беднякі, якія не маглі дазволіць сабе больш грандыёзныя ахвяры. Паводле Марка 11:16, Ісус забараніў людзям праносіць які-небудзь тавар у храм. Сама ж падзея адбылася ў вонкавым двары язычнікаў. Язычніцкія грошы не маглі выкарыстоўвацца ў храме з-за выяваў ідалаў на іх.
У Матф. 21: 14-16 сказана, што лідары Храм спытаўся ў Ісуса, Ён забараніў дзецям крычаць "Асана Сыну Давідаваму". Ісус адказаў, што "з вуснаў дзяцей і немаўлят Ты зрабіў хвалу". Гэтая фраза ўключае ў сябе фразу з псальма. 8:2, "з вуснаў дзяцей і немаўлят", якія, на думку даследчыкаў, могуць быць прызнаннем Боскасці Ісуса, пацвярджаючы такім чынам Яго Боскасць праз цытаванне Старога Запавету.
Бразілія ў Першай сусветнай вайне
Бразілія падчас Першай сусветнай вайны, у адпаведнасці з Гаагскай канвенцыяй, першапачаткова прыняла нейтральную пазіцыю ў спробе захаваць рынкі збыту сваёй экспартнай прадукцыі, у асноўным кавы, латэкса і прамысловых тавараў. Аднак пасля паўторнага патаплення бразільскіх гандлёвых караблёў нямецкімі падводнымі лодкамі, у 1917 годзе прэзідэнт Бразіліі Венцаслаў Брас абвясціў вайну супраць Цэнтральных дзяржаў, і была адзінай краінай Лацінскай Амерыкі, якая непасрэдна ўдзельнічала ў вайне. У асноўным, яе удзел абмежаваўся патрульнымі дзеяннямі ВМФ раёнаў Атлантычнага акіяна.
Павел Сямёнавіч Лунгін
Біяграфія
У 1971 годзе скончыў аддзяленне структурнай і прыкладной лінгвістыкі МДУ. У гэтым жа годзе ў яго нарадзіўся сын Аляксандр (у будучыні — прадзюсар і кінарэжысёр). У 1980 годзе Павел Лунгін скончыў рэжысёрскае аддзяленне Вышэйшых курсаў сцэнарыстаў і рэжысёраў (майстэрня Г. Данелія, М. Львоўскага).
У кіно Павел Лунгін дэбютаваў як сцэнарыст ў 1976 годзе — сямейным фільмам «Уся справа ў браце», які распавядае гісторыю двух братоў, адзін з якіх прыкладны вучань, а другі — вісус і лайдак. Затым паводле яго сцэнарыяў былі зроблены карціны «Канец імператара тайгі» (1978) і «Непераможны» (1983). Першы фільм прайгравае адну з малавядомых старонак біяграфіі Аркадзя Гайдара (Голікава), калі ён, юнаком быў прызначаны камандзірам атрада ЧАПа (частак адмысловага прызначэння); а другі распавядае гісторыю былога чырвонаармейца Андрэя Хромава, апантанага ідэяй стварэння новага віду барацьбы — самаабароны без зброі. Таксама па сцэнарыях Паўла Лунгіна былі зняты такія фільмы, як камедыйная меладрама «Усё наадварот» (1981), драмы «Спадарожнік» (1986) і «Хрысціяне» (1987), гістарычная драма «Усходні раман» (1992).
З пачатку 1990-х гадоў жыве ў Францыі.
У верасні 2020 года падпісаў ліст у падтрымку акцый пратэсту ў Беларусі ў сувязі з фальсіфікацыяй прэзідэнцкіх выбараў у Беларусі 2020 года.
Вуліца Леніна
Вуліца Леніна — назва вуліц у населеных пунктах розных краін.
Зані
За́ні (, Зани) — вёска ў Мядзельскім раёне Мінскай вобласці Беларусі. Уваходзіць у склад Слабадскога сельсавета.
Знаходзіцца за 10 км у напрамку на ўсход ад горада Мядзел, за 173 км ад Мінска, за 25 км ад чыгуначнай станцыі Княгінін.
Mistreat
«Mistreat» — адзін з найвядомейшых РСК-гуртаў з Фінляндыі, актыўна выступае за межамі сваёй Бацькаўшчыны.
Найбольш вядомыя песні Mistreat — «Finland skinheads», «We’re ready», «Hang the scum», «Skinhead girl», «To die for!» і «On its knees». Таксама гурт выконвае старыя фінскія патрыятычныя песні часоў Грамадзянскай і Другой сусветнай войнаў — «Kymenlaakson laulu», «Njet, Molotoff», «Sillanpään marssilaulu», «Marskin miehiä», «Röhöranta», «Oi Molotohvi», песню Ірвіна Гудмена «Mutakuono ja lakupelle», а таксама песні, напісаныя Джэймсам Эрлам Рэям і гімн спартыўнага таварыства ХІФК «Stadin numero 1».
Зані
Гісторыя
Падчас знаходжання беларускіх земляў у складзе Расійскай імперыі вёска ўваходзіла ў склад Вілейскага павета Віленскай губерні.
Mistreat
Гісторыя
Гурт «Mistreat» быў утвораны ў 1988 годзе трыма сябрамі (Муке, Ёне and Кайтсу). Яны былі сябрамі дзяцінства, і дзесьці ў сярэдзіне 80-х гадоў у іх пачалі ўзнікаць цікавасці да музыкі і стварэння гурта, замест марнавання часу нічога няробячы. Яны гралі пад рознымі імёнамі цягам 1985-1988 гадоў, пачыналі як панк-гурт, але вельмі хутка змянілі свой стыль на oi-punk, і ў 1988 годзе для іх было зразумела, што стыль стаў падобным да РСК. Збольшага гэтае звязана з тэкстамі песень. Людзі ўвесь час называлі іх гітлераўскімі панкамі, і таму было відавочна, што з гуртам і ягоным стылем. У гэты час гурт называўся «Synthetical Bastards», аднак з-за гэткіх мянушак гурт змяніў назву на «Mistreat».
Зані
Гісторыя
З 1 студзеня 1919 года — у складзе БССР. У гэты час лінія фронту праходзіла за 25 км на захад ад вёскі, каля паўночна-заходняга краю возера Нарач.
Mistreat
Лірыка
У тэкстах гурта адлюстраваная тэма савецка-фінскіх войнаў і павагі да фінскіх ветэранаў («Veteran»), а таксама неанацызму і расізму («H.A.T.E.», «Ei armoa»). Тэксты некаторых песень адсылаюць да тэматыкі нацысцкай Нямеччыны («Fourth Reich», «Joulu Auschwitzissa»). Гурт таксама выступае ў сваіх песнях супраць спажывання псіхаактыўных рэчываў («Fuck the drugs», «Junkie»), мультыкультуралізму, камунізму («It's not over») і гомасексуальнасці («I hate faggots»).
Зані
Гісторыя
З 7 лістапада 1920 года вёска была ўключана ў склад гміны Мядзел новаўтворанага Дунілавіцкага павета пад Упраўленнем прыфрантавых і этапных тэрыторый. З 19 лютага 1921 года ў складзе гміны Мядзел Дунілавіцкага павета Навагрудскага ваяводства, з 13 красавіка 1922 года ў складзе польскай Віленскай зямлі, ператворанай 20 студзеня 1926 года ў Віленскае ваяводства Польскай Рэспублікі. З 1926 па 1939 гады — у складзе гміны Мядзел Пастаўскага павета Віленскага ваяводства.
Mistreat
Русафобія
Некаторыя расейскія крыніцы (нават расейская вікіпедыя станам на жнівень 2018 года) дадаюць у лірыку гурта русафобію (звычайна прыводзячы як прыклад песню «Uraalihin iivana»), хаця галава гурта Міке ў інтэрв’ю паведамляў, што нічога супраць расейцаў не мае. Як ён патлумачыў, гурт проста выконвае патрыятычныя песні часоў Зімняй вайны ды Вайны-Працягу.
Зані
Гісторыя
У верасні 1939 года занята савецкімі войскамі ў выніку Пахода Чырвонай Арміі ў Заходнюю Беларусь і Заходнюю Украіну. З 12 лістапада 1939 года, пасля прыняцця на пазачарговай III сесіі Вярхоўнага Савета БССР Закона БССР «Аб уключэннi Заходняй Беларусi ў склад СССР i ўз’яднаннi яе з БССР», у складзе БССР (з 4 снежня 1939 года ў Вілейскай вобласці). З 15 студзеня 1940 года ў сувязі са скасаваннем Пастаўскага павета — у складзе Мядзельскага раёна Вілейскай вобласці БССР. З 20 верасня 1944 года ў складзе Мядзельскага раёна Маладзечанскай вобласці, з 20 студзеня 1960 года — Мінскай вобласці.
З 28 мая 2013 года ў сувязі са скасаваннем Старагабскага сельсавета вёска ўвайшла ў склад Слабадскога сельсавета Мядзельскага раёна.
Крустпілс
Кру́стпілс (Krustpils; да 1917 года Кройцбург, Kreutzburg, традыцыйная беларуская назва Крыжборк) — частка горада Екабпілса, на правым беразе ракі Дзвіны. Даўняе мястэчка гістарычных Інфлянтаў (Латгаліі).
Паміж Вялікім Княствам Літоўскім і Каралеўствам Польскім
Замак Крыжборк збудавалі ў 1237 годзе. Паводле падання, яшчэ раней тут існавала паселішча Полацкага княства — Крыжбор. На карысць гэтай версіі свердчаць беларускія назвы найбольшых на Дзвіне тутэйшых парогаў — Перакагрыж, Гусак, Бродыж і Ціхая Руба. Паміж дзвінскіх плытагонаў існавала прыказка: «Прабег Янка Перакагрыж дый кажа — Браткі, Рыгу бачу».
Першы пісьмовы ўспамін пра Крыжборк датуецца 1511 годам. У 1557 годзе замак захапіў маскоўскі гаспадар Іван IV Грозны. 30 жніўня 1559 года Лівонскі ордэн перайшоў пад пратэктарат Вялікага Княства Літоўскага. У 1566 годзе Крыжборк увайшоў ва ўтворанае Задзвінскае княства. У 1585 годзе кароль і вялікі князь Стэфан Баторый перадаў замак у валоданне Корфаў.
Асторыя Быдгашч (баскетбольны клуб)
«Асторыя» (Astoria Bydgoszcz) — польскі прафесійны баскетбольны клуб з горада Быдгашч.
Крустпілс
Паміж Вялікім Княствам Літоўскім і Каралеўствам Польскім
У Крыжборгу існаваў мытны прыкаморак, дзе купцы плацілі «замкавае», «старое», а ў часы войнаў 1600—1629 гадоў — «дадатковае» і «новае падвышанае» мыта.
Пад уладай Расійскай імперыі
У выніку першага падзелу Рэчы Паспалітай ў 1772 годзе Крыжборк апынуўся ў складзе Расійскай імперыі, у Дзвінскім павеце Віцебскай губерні. У 1861 годзе тут адкрылася чыгуначная станцыя Кройцбург. У другой палове XIX стагоддзя ў мястэчку было 276 будынкаў, дзейнічалі лютэранская кірха, каталіцкая капліца і 3 іўдзейскія малітоўныя дамы, працавалі шпіталь, паштовая і чыгуначная станцыі, вінакурня і бровар.
Асторыя Быдгашч (баскетбольны клуб)
Гісторыя
У 1929 годзе ў шматсекцыйным спартыўным клубе «Асторыя Быдгашч» была створана баскетбольная секцыя. Да 2007 года баскетбольная секцыя была часткай спартыўнага клуба Асторыя Быдгашч.
Крустпілс
Пад уладай Расійскай імперыі
У часы Першай сусветнай вайны ў 1918 годзе Крыжборк занялі войскі Германскай імперыі.
Асторыя Быдгашч (баскетбольны клуб)
Гісторыя
У сезоне 2018/2019 клуб авансаваў да Вышэйшай польскай лігі па баскетболе.
Салонікі
У наваколлях Салонік размешчана вялікая колькасць невялікіх населеных пунктаў, якія ўлетку з’яўляюцца месцам турызму, а ўзімку — звычайнымі аграрнымі вёскамі.
У Салоніках размешчаныя аэрапорт і буйны марскі порт, які па сваім эканамічным значэнні займае другое месца пасля Афін.
Антычны перыяд
Горад Салонікі быў заснаваны царом Македоніі Касандрам у 315 г. да н. э.. Жонкай цара Касандра была зводная сястра Аляксандра Вялікага — Фесалоніка, імем якой цар назваў новы горад, аб’яднаўшы ў яго 26 драбнейшых паселішчаў, існаваўшых у той час уздоўж берагоў Тэрмічнага заліва. Менавіта тады горад і набыў свой эліністычны характар, які захоўваўся ў агульных рысах да канца 15 стагоддзя.
Рээлінізацыя
Горад быў адваяваны грэкамі толькі падчас Балканскіх войн 1912—1913 гг. Пасля генацыду яўрэйскага народа ў гады другой сусветнай вайны і адтоку турэцкага насельніцтва Салонікі ізноў сталі практычна цалкам грэчаскім горадам.
Славутасці
Галоўны архітэктурны знак горада — Белая вежа, пабудаваная на беразе заліва ў XV ст. на падмурках больш старажытных будынкаў. Крэпасць і вежы, панавальныя над гістарычнай часткай горада, ставяцца да XIV ст. Адзін з найстаражытных будынкаў у горадзе — захаваўшыяся часткі палаца імператара Галерыя, улучальныя трыўмфальную арку і маўзалей IV ст.
Салонікі багатыя помнікамі раннехрысціянскага і візантыйскага дойлідства, якія занесеныя ў Спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.
Меёз
Меё́з (ад μείωσις — памяншэнне), або рэдукцыйнае дзяленне клеткі — дзяленне ядра эўкарыятычнай клеткі з памяншэннем колькасці храмасом у два разы. Адбываецца ў два этапы (рэдукцыйны і эквацыйны этапы меёзу). Меёз не варта змешваць з гаметагенезам — утварэннем спецыялізаваных палавых клетак, ці гамет, з недыферэнцыяваных ствалавых.
З памяншэннем колькасці храмасом у выніку меёзу ў жыццёвым цыкле адбываецца пераход ад дыплоіднай фазы да гаплоіднай. Аднаўленне плоіднасці (пераход ад гаплоіднай фазы да дыплоіднай) адбываецца ў выніку палавога працэсу.
У сувязі з тым, што ў прафазе першага, рэдукцыйнага, этапу адбываецца папарнае зліццё (кан'югацыя) гамалагічных храмасом, правільнае праходжанне меёзу магчыма толькі ў дыплоідных клетках ці ў цотных поліплоідах (тэтра-, гексаплоідных і да т.п. клетках). Меёз можа адбывацца і ў няцотных поліплоідах (тры-, пентаплоідных і да т.п. клетках), але ў іх, з-за немагчымасці забяспечыць папарнае зліццё храмасом у прафазе I, разыходжанне храмасом адбываецца з парушэннямі, якія ставяць пад пагрозу жыццяздольнасць клеткі ці шматклетачнага гаплоіднага арганізма, які развіваецца з яе.
Фазы меёзу
Меёз складаецца з 2 паслядоўных дзялення з кароткай інтэрфазай паміж імі.
Да канца Прафазы I цэнтрыёлі мігруюць да палюсоў клеткі, фарміруюцца ніці верацяна дзялення, разбураюцца ядзерная мембрана і ядзеркі
Другое дзяленне меёзу адбываецца непасрэдна за першым, без выяўленай інтэрфазы: S-перыяд адсутнічае, паколькі перад другім дзяленнем не адбываецца рэплікацыі ДНК.
У выніку з адной дыплоіднай клеткі ўтвараюцца чатыры гаплоідных клеткі. У тых выпадках, калі меёз спалучаны з гаметагенезам (напрыклад, у шматклетачных жывёл), пры развіцці яйцаклетак першае і другое дзяленні меёзу рэзка нераўнамерныя. У выніку фарміруецца адна гаплоідная яйцаклетка і тры так званыя рэдукцыйныя цельцы (абартыўныя дэрываты першага і другога дзяленняў).
Варыянты
У некаторых прасцейшых меёз працякае інакш, чым апісаны вышэй тыповы меёз шматклетачных. Напрыклад, можа працякаць толькі адно, а не два паслядоўныя, меятычныя дзяленні, а кросінгавер — адбывацца падчас іншай фазы меёзу. Лічыцца, што такі аднаступеньчаты меёз прымітыўны і папярэднічаў узнікненню двухступеньчатага меёзу, які забяспечвае эфектыўную рэкамбінацыю геному.
Хачынялы
Хачынялы (Xaçınyalı) — сяло ў Лачынскім раёне Азербайджанскай Рэспублікі.
У 1992—2020 гадах было пад кантролем узброеных сіл Арменіі і называлася Хачын Тап (арм.: Խաչին Տափ), уваходзіла ў Кашатагскі раён непрызнанай Нагорна-Карабахскай Рэспублікі. У ходзе Другой карабахскай вайны 1 снежня 2020 года сяло было занята ўзброенымі сіламі Азербайджана (армяне лічаць гэта акупацыяй).
Ляхавічы (Мядзельскі раён)
Ля́хавічы (, Ляховичи) — вёска ў Мядзельскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Слабадскога сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1945 гадах вёска ў складзе гміны Мядзел Пастаўскага павета Віленскага ваяводства.
Да 28 мая 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Старагабскага сельсавета.
Гібрыд
Гібры́д (ад hibrida, hybrida — помесь) — арганізм ці клетка, атрыманыя ў выніку скрыжавання формаў, якія генетычна адрозніваюцца адна ад адной. Паняцце гібрыд асабліва распаўсюджана ў батаніцы, але ўжываецца і ў заалогіі.
Магчымасць штучнага атрымання гібрыдаў упершыню выказаў здагадку нямецкі навуковец Р. Камерарыус у 1694 годзе. Упершыню штучную гібрыдызацыю ажыццявіў англійскі садоўнік Томас Фэйрчайлд, скрыжаваўшы ў 1717 годзе розныя віды гваздзікоў.
Тэрміналогія
Гібрыды могуць быць унутрыродавымі (пры скрыжаванні відаў якія належаць да аднаго роду) ці міжрадавымі (пры скрыжаванні відаў, якія адносяцца да розных родаў).
У прамысловым і аматарскім кветкаводстве таксама выкарыстоўваецца тэрмін грэкс (grex), які быў уведзены Карлам Лінеем для выкарыстання бінамінальнай наменклатуры ў класіфікацыі штучных гібрыдаў.
У кветкаводстве гібрыды першага пакалення называюцца першаснымі гібрыдамі.
Закон Янтэ
Закон Янтэ (Janteloven) — устойлівы выраз для тлумачэння скандынаўскага менталітэту. Збор правілаў, сфармуляваны пісьменнікам Акселем Сандэмусэ ў рамане «Уцякач перасякае свой след», выдадзеным у 1933 годзе, паводле якога грамадства не прызнае права сваіх членаў на індывідуальнасць.
Дзеянне рамана адбываецца ў выдуманым горадзе Янтэ, населеным галоўным чынам рабочымі, для якіх галоўнай каштоўнасцю з'яўляецца сацыяльная роўнасць. Яна забяспечваецца зборам няпісаных правіл, любая спроба парушыць іх караецца грамадскай пагардай. Пісьменнік сцвярджаў, што прататыпам Янтэ быў яго родны горад Нюкёбінг.
Адміністрацыйны падзел Нарвегіі
Адміністрацыйны падзел Нарвегіі — іерархічная сістэма падзелу тэрыторыі і насельніцтва Нарвегіі, якое пражывае на ёй, на асобныя ўчасткі з мэтай арганізацыі дзяржаўнага кіравання. Апроч юрыдычнай сістэмы адміністрацыйнага падзелу існуе традыцыйная, якая часта выкарыстоўваецца ва ўжытку і літаратуры.
Структура
У Нарвегіі ўсталявана палітыка-адміністрацыйная сістэма на трох узроўнях:
Губерні (акругі) у Нарвегіі маюць традыцыйную назву фю́льке (fylke), іх 18. Кожная губерня кіруецца губернскім саветам (no:fylkesråd) на чале з губернатарам. Акрамя таго, у губернях дзейнічае фюлькетынг (no:fylkesting), які выбіраецца насельніцтвам.
Фюльке падзелены на камуны (муніцыпалітэты). Усяго іх — 422. Прадстаўнічыя органы камун — камунальныя ўправы (no:kommunestyre), якія выбіраюцца насельніцтвам, выканаўчыя органы — камунальныя саветы (no:kommunalråd).
Фюльке
Нарвегія падраздзяляецца на 19 фюльке (раёнаў), якія аб’ядноўваюцца ў 5 асноўных неафіцыйных рэгіёнаў:
Камуны
Камуны (kommune, -er, municipality, -ies) з’яўляюцца другім адміністрацыйным узроўнем падзелу Нарвегіі пасля губерняў (фюльке). Да канца 2009 года ў краіне налічвалася 430 камун. Колькасць камун паступова, але ўвесь час скарачаецца з-за зліцця найбольш дробных камун.
Іншыя тэрыторыі
Заморскія тэрыторыі Нарвегіі ў колькасць фюльке не ўваходзяць і на камуны не падзяляюцца. Архіпелаг Шпіцберген (Свальбард) з адміністрацыйным цэнтрам у Лонгйіры, а таксама востраў Ян-Маен з’яўляюцца ўладаннямі Нарвегіі; кіраванне Ян-Маенам ажыццяўляе адміністрацыя Нурлана. Востраў Бувэ з’яўляецца залежнай тэрыторыяй Нарвегіі. Востраў Пятра I і Зямля Каралевы Мод у Антарктыдзе, тэрытарыяльныя прэтэнзіі на якія прад’яўляе Нарвегія, таксама адносяцца ёю да залежных тэрыторый.
Сафіян (Лачын)
Сафіян (Səfiyan) — сяло ў Лачынскім раёне Азербайджанскай Рэспублікі.
У 1992—2020 гадах было пад кантролем узброеных сіл Арменіі і называлася Хачгетык (арм.: Խաչգետիկ), уваходзіла ў Кашатагскі раён непрызнанай Нагорна-Карабахскай Рэспублікі. У ходзе Другой карабахскай вайны 1 снежня 2020 года сяло было занята ўзброенымі сіламі Азербайджана (армяне лічаць гэта акупацыяй).
Фенаскандыя
Пад гэтай назвай аб'ядноўваюць паўночныя раёны Еўропы — Скандынаўскі паўвостраў, Фінляндыю, Карэлію і Кольскі паўвостраў. Фенаскандыя аддзелена ад іншых фізіка-геаграфічных краін Еўропы Белым, Баранцавым, Нарвежскім, Паўночным і Балтыйскім морамі. На тэрыторыі Расіі мае сухапутную мяжу з Усходне-Еўрапейскай раўнінай.
Вылучана фінскім геолагам Вільгельмам Рамзаем у 1898 годзе. Названа па пераважным на тэрыторыі гістарычным рассяленні скандынаваў і фіна-ўгорскіх народаў.