cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Рольф Неванліна
Біяграфія
Вучыўся ў Аляксандраўскім універсітэце ў Хельсінкі (1913—1917), а ў 1919 годзе абараніў доктарскую ступень. У 1922 годзе стаў дацэнтам Хельсінкскага ўніверсітэта, і ў 1926 годзе атрымаў званне прафесара. 3 жніўня 1942 года, знаходзячыся на той момант на пасадзе рэктара Хельсінкскага ўніверсітэта, быў прызначаны кіраўніком добраахвотніцкага камітэта СС, які ажыццяўляў набор добраахвотнікаў у фінскі добраахвотніцкі батальён войскаў СС. У 1947 годзе перайшоў у Цюрыхскі ўніверсітэт, але вярнуўся на час у Фінляндыю, калі ў 1948 годзе ён стаў адным з 12 членаў ізноў створанай Акадэміі Фінляндыі.
З 1948 па 1963 гады Неванлін жыў у дзвюх краінах.
Highly Suspect
Highly Suspect (пераклад з англ. як «самы падазраваны») — амерыканскі рок-гурт з горада Кейп-Код, штат Масачусетс. Калектыў быў заснаваны братамі-блізнятамі ― Рычам Меерам (бас-гітара, бэк-вакал) і Раянам Меерам (барабан, бэк-вакал). Салістам гурта стаў іх лепшы сябар Джоні Стывенс, які таксама грае на гітары. Пачыналі ў сваім родным горадзе, як кавер-гурт у барах, аднак пасля пераехалі ў Бруклін, Нью-Ёрк, дзе запісалі свой першы мініальбом «The Worst Humans EP» з прадзюсарам Джоэлам Гамільтанам (які супрацоўнічаў з такімі музыкамі як The Black Keys, Elvis Costello, Wu-Tang Clan).
Першы паўнавартасны студыйны альбом па назве «Mister Asylum» выпушчаны 15 ліпеня 2015 года. Пласцінка стала досыць паспяховай, атрымаўшы намінацыю на «Лепшы рок-альбом» 58-й цырымоніі ўручэння Грэмі. Песня з альбома «Lydia» была таксама намінаваная на «Лепшую рок-песня» год. Іх другі студыйны альбом быў прадстаўлены 18 лістапада 2016 года і стаў яшчэ больш паспяховым, чым папярэдні. Дзве песні з гэтага музычнага зборніка дасягалі вяршыняў музычных чартаў ― «My Name Is Human» узначаліла «Billboard US Mainstream Rock Songs Chart», а «Little One» падымалася на другі радок гэтага ж музычнага топу.
Стварэнне і Mister Asylum
Highly Suspect быў створаны ў 2009 годзе як кавер-гурт, які выконваў песні такіх вядомых музычных праектаў рок-сцэны, як Sublime, Джымі Хендрыкс і Pink Floyd. Трыа-калектыў выступаў у мясцовых барах роднага Кейп-Кода. Усе ўдзельнікі гурта разам вучыліся ў школе «Dennis-Yarmouth Regional High School». Хлопцы выконвалі каверы ў такіх месцах як «The British Beer Company», «J.R Brody’s Roadside Tavern» і «Sundancers», а таксама былі ў канцэртных турах з такімі гуртамі як 10 Years, Monster Truck і Sevendust.
«First Offense» быў першым мініальбом калектыву, які быў прэзентаваны 15 ліпеня 2009 года. Музычны зборнік змяшчае такія песні як «Life’s a Fun Ride», «Not Me» і «Smile On» ― гэта былі іх першыя запісаныя аўтарскія трэкі («Not Me» пасля была яшчэ ў студыйным альбоме «Highly Suspect»).
«The Gang Lion EP» ― другі мініальбом, які выйшаў 3 кастрычніка 2010 года. Ён змяшчае такія кампазіцыі як «Gang Lion», «Big Bear» і «Then Mickey». Усе тры трэкі потым з’явіліся ў альбоме «Highly Suspect».
Іх зборнік па назве «Highly Suspect» быў прэзентаваны ў 2011 годзе. Ён змяшчае 14 трэкаў, уключаючы некалькі новых і многія папярэднія трэкі, якія былі перазапісаны.
«The Worst Humans» ― трэці EP, прэзентаваны 13 ліпеня 2012 года. Мініальбом складаецца з трох песень: «Bath Salts», «Gumshoe» і «The Go». Запісы былі даступныя на абодвух фізічных носьбітах і ў лічбавым выглядзе на Bandcamp.
Чацвёрты міні-альбом «Black Ocean» з’явіўся ў кастрычніку 2013 года. Ён змяшчае два трэка з іх дэбютнага рэлізу і тры новых: «Fuck Me Up», «Lydia» і «Guess What». Альбом быў спрадзюсаваны Жоэль Гамільтан і Джо Дзюпланцье з Gojira.
Гурт у пачатку 2015 года быў у канцэрт-туры па ЗША разам з Deftones, Chevelle, Halestorm, Catfish and the Bottlemen і Scott Weiland з Stone Temple Pilots.
Іх першы студыйны альбом «Mister Asylum» прадстаўлены 17 ліпеня 2015 года. Кампазіцыя «Lydia» з гэтага альбома дасягнула чацвёртага радка «US Mainstream Rock Songs Chart» і была дваццаць чацвёртай у «US Alternative Songs Chart». Гурт быў абраны рэдактарамі iTunes у спіс «2015 New Artist Spotlight».
The Boy Who Died Wolf (2016—2017)
Другі альбом калектыву па назве «The Boy Who Died Wolf» быў прэзентаваны 18 лістапада 2016 года. Перад выпускам альбома, 7 верасня 2016 года, быў прадстаўлены трэк «My Name Is Human», які атрымаў станоўчыя водгукі і вялікую папулярнасць у ЗША. Кампазіцыя ўвайшла ў спіс намінантаў «Лепшая рок-песня» на 59-й цырымоніі ўручэння Грэмі.
Сядзіба ў Міжрэччы
Сядзіба ў Міжрэччы — сядзіба ў вёсцы Міжрэчча Мёрскага раёна Віцебскай вобласці. Была пабудавана са старога дуба, каля ракі Вяты. Часткова захавалася.
Гсторыя
Будаўнічым матэрыялам для другога паверха былі дубовыя бярвенні. 3 яго ўзвядзеннем перанесены і галоўны ўваход на супрацьлеглы бок. На рызаліце другога паверха была галерэя з маленькіх калон, крытая дошкамі. 3 боку ракі, але на той самай вышыні, месцілася лоджыя. Дах быў высокі, крыты гонтай. Пасля пабудовы другога паверха ўнізе размясціліся кухня, пякарня, склеп, гаспадарчыя памяшканні. Праз усе паверхі праходзілі два вялікія коміны. Наверсе знаходзіліся сталовая 8 х 5 м, салон 7 х 5 м. Па абодвух баках калідора месціліся па тры пакоі. Ля лоджыі знаходзіліся яшчэ два пакоі. Прыхожая была аздоблена пад натуральнае дрэва. Вокны выраблены нібы з двух частак: ніжняя простакутная, верхняя нагадвала паўкруглы вітраж. У даўнія часы пакоі былі абабіты тканінай, у міжваенны час іх аклеілі шпалерай. Цікавымі з’яўляліся вялікія грубкі з бронзавай, белай, жоўтай кафлі XVIII—XIX стст., упрыгожанай арнаментам. Падлога выкладзена з паркета рознымі ўзорамі. Жалезныя клямкі ў дзвярах пакояў былі цудоўнай кавальскай работы, такіх больш нідзе немагчыма сустрэць. Адзін з пакояў насіў назву масонскага, таму што Томаш Мірскі, колішні ўладальнік сядзібы, з’яўляўся членам Віленскай масонскай ложы, масонам лічыўся і яго швагра Канстанцін Валасоўскі. Сам Томаш Мірскі — генерал, адзін з кіраўнікоў віленскага ўрада пад час паўстання Тадэвуша Касцюшкі.
Паблізу дома, направа, знаходзілася лямус. Як і дом, ён двухпавярховы. У ніжнім, мураваным, былі лядоўня, склеп, а ў верхнім, драўляным, знаходзіўся склад для сушэння сыроў. Гэты будынак таксама быў крыты гонтам, існавалі сляды галерэі, якая акружала лямус на вышыні паўпаверха. Перад домам знаходзіліся вялікія газоны. Дарога ад ракі была абсаджана дэкаратыўнымі кустамі. Да самой сядзібы вяла кіламетровая алея надвісленскіх таполяў. Пірамідальныя таполі і старыя каштаны вельмі прыгожа аздаблялі ўезд на сядзібу. Налева ад дома цягнуўся сад, абсаджаны бэзам. Дарога паміж домам і садам вяла ад ракі, па яе правым баку знаходзіўся парк для прагулак са шматлікімі сцежкамі, алеямі, абсаджанымі дэкаратыўнымі кустамі, серабрыстымі і бальзамічнымі таполямі, чаромхай. Адсюль вяла маляўнічая сцежка ў даліну векавых дубоў і ліп.
Месенскія войны
Месенскія войны — войны ў Старажытнай Грэцыі за незалежнасць Месеніі ад Спарты.
І Месенская вайна (каля 735 да н.э. — 715 да н.э.) была распачата Спартай з мэтай заваявання Месеніі і скончылася паражэннем месенцаў. Большая частка тэрыторыі Месеніі была захоплена Спартай. Жорсткае спартанскае панаванне падштурхнула месенцаў да паўстання, вядомага як ІІ Месенская вайна (каля 660 да н.э.). Нягледзячы на мужную барацьбу месенцаў на чале з Арыстаменам, яны зноў былі разбітыя. Спарта захапіла рэшту Месеніі, а большасць месенцаў былі заняволеныя. Падчас новага паўстання, альбо ІІІ Месенскай вайны (каля 465 да н.э. — 455 да н.э.) месенцы на працягу 10 год ўпарта абараняліся на вяршыні гары Ітома. У выніку абаронцы здолелі на ганаровых умовах пакінуць Пелапанес і перасяліцца ў г. Наўпакт на беразе Карынфскай затокі.
Ванкувер Кэнакс
Ванкувер Кэнакс (Vancouver Canucks) — канадскі прафесійны хакейны клуб, выступае ў Нацыянальнай хакейнай лізе ў Паўночна-заходнім дывізіёне Заходняй канферэнцыі. Каманднай сталіцай з’яўляецца горад Ванкувер, правінцыя Брытанская Калумбія, Канада.
Год заснавання клуба: 1970
У залежнасці ад месца гульні, каманда выкарыстоўвае наступныя колеры формы: Цёмна-сіні, сіні, чырвоны і срэбны
Чэмпіёны ў 1981—1982, 1993—1994 сезонах.
Трыер (машына)
Тры́ер (ад Trieur — сартаваць, адбіраць) — машына або рабочы орган зернеачышчальных машын для ачысткі насення ад дамешкаў і сартавання па даўжыні.
Найбольш пашыраны цыліндрычныя і дыскавыя трыеры. Існуюць спецыялізаваныя трыеры: для кукурузы, ільну і інш.
Цыліндрычны трыер
Рабочым органам цыліндрычнага трыера з’яўляецца цыліндр (барабан) з ячэйкамі пэўнага памеру. Зерне засыпаецца ў трыер з аднаго з бакоў, больш вышэйшага. Пры вярчэнні цыліндра зерне з даўжынёй, меншай за памер ячэек, затрымліваецца ў ячэйках. Пры некаторай велічыні вугла павароту цыліндра, зерне пад уздзеяннем сілы цяжару падае ў жолаб са шнэкам, размешчаны ўнутры цыліндра. Больш доўгія зярняты саслізгваюць па сценках цыліндра ўніз і рухаюцца да процілеглага (больш нізкага) краю, дзе выдаляюцца
Выкарыстоўваюцца трыеры адзіночнага і двайнога дзеяння. У трыерах двайнога дзеяння выкарыстоўваюцца два цыліндры (барабаны) з ячэйкамі розных памераў. У цыліндры з меншымі ячэйкамі (кукольных) адбіраюцца дамешкі і дробнае зерне, а ў цыліндры з большымі ячэйкамі (аўсюжных) — больш доўгае зерне і дамешкі.
Дыскавы трыер
У дыскавых трыерах для сартавання і ачысткі выкарыстоўваюцца металічныя дыскі на спіцах з ячэйкамі ў форме кішэнек. Пры вярчэнні дыскаў у ячэйкі трапляе зерне, памеры якіх менш за ячэйкі і выкідваецца вонкі (у жолаб). Астатняе зерне лопасцямі на спіцах дыскаў перамяшчаецца ўздоўж цыліндра да яго краю і выдаляюцца.
Дыскавыя трыеры часцей выкарыстоўваюцца на млынах і ў хлебапякарнай прамысловасці.
Бітва за Радушу (2001)
Бітва за Радушу (Битка за Радуша) — серыя ўзброеных сутыкненняў паміж сіламі бяспекі Македоніі і албанскімі паўстанцамі АНВ у раёне вёскі Радуша, недалёка ад мяжы з Косава. Першыя сутыкненні адбыліся ў канцы чэрвеня, а асноўныя баі праходзілі ў сярэдзіне жніўня 2001 года.
Галоўнае наступленне албанскіх паўстанцаў пачалося раніцай 10 жніўня, калі яны атакавалі паліцэйскі ўчастак у Радушы. На той момант у вёсцы знаходзілася група з трыццаці паліцэйскіх. Гэты напад быў здзейснены членамі Корпуса абароны Косава, якія на працягу ночы з боку Крывеніка на косаўскай тэрыторыі перабраліся ў Радушу пры падтрымцы мясцовых паўстанцкіх фарміраванняў.
Перадгісторыя
У студзені 2001 года ў Македоніі актывізуюцца албанскія ўзброеныя фармаванні, якія ставілі сваёй мэтай атрымаць незалежнасць для раёнаў краіны, дзе пераважаюць албанцы. Шмат у чым яны натхняліся прыкладам Косава, адкуль албанскія атрады змаглі выцесніць армію Югаславіі.
Чэрвеньскія сутыкненні
20 чэрвеня чацвёра паліцыянтаў падчас палявога патрулявання сутыкнуліся з 40 паўстанцамі ля падножжа гары Зедэн. Паліцыя неадкладна адкрыла агонь па членам АНВ. Паводле звестак ад МУС Македоніі, адзін паўстанец быў забіты і яшчэ адзін паранены. Албанцы адказалі агнём у адказ, пад націскам якога паліцэйскі патруль адступіў і выклікаў авіяпадтрымку. У 19 гадзін, пасля налёту македонскіх верталётаў, паўстанцы вымушаны былі адступіць.
23 чэрвеня каля Радушы паліцыянты, якія праводзілі свой чарговы патруль, былі атакаваны членамі АНВ. Паліцэйскі патруль узначальваў камандзір паліцэйскага ўчастка ў Радушы Ака Стаяноўскі. Паўстанцы кінулі ў бок аўтамабіля МУС РМ дзве гранаты, але паліцыянтам удалося выжыць. Камандзір Стаяноўскі змог даць адпор албанцам, а таксама адвесці двух сваіх параненых калегаў у сховішча. Неўзабаве ўсіх траіх эвакуявалі з месца здарэння.
Наступленне албанцаў
Ранняй раніцай 10 жніўня пачынаецца наступленне АНВ з тэрыторыі Косава, накіраваны ў раён Радушы. Першыя баі пачаліся а 20:00 з мінамётнага абстрэлу паліцэйскага ўчастка. У гэты час вёску абараняў толькі адзін узвод з трыццаці пяці чалавек. Пад удар трапілі таксама атрады Узброеных Сіл. Паводле інфармацыі ўпраўлення бяспекі і разведкі Македоніі, напад быў здзейснены 600—700 членамі Корпуса абароны Косава.
Перастрэлка працягвалася да 2 гадзін ночы. Праз гадзіну паўстанцы пачынаюць новую атаку, якая доўжылася да 8 гадзін раніцы. Аднак македонцам удалося выстаяць. Падчас нападу адзін вайсковец атрымаў раненні.
Раніцай 11 жніўня ў Радушскі раён было адпраўлена спецпадраздзяленне «Цігар». Перад байцамі стаяла задача прарвацца да паліцэйскага ўчастка і, такім чынам, выцягнуць з акружэння паліцыянтаў. Аднак з-за моцнага агню яны не выканалі сваю місію.
Неўзабаве атрад з двухсот паўстанцаў атакуе памежную вартавую вежу, размешчаную паміж сёламі Кучкава і Радуша. Паралельна паўстанцы робяць новую спробу ўзяць паліцэйскі ўчастак, аднак яна, як і дзве папярэднія, правалілася. Да 13 жніўня паліцыі і арміі ўдалося цалкам ачысціць раён вёскі ад албанскіх баевікоў.
Прынцып лакальнасці
Прынцып лакальнасці — супрацьлеглая прынцыпу далёкадзеяння парадыгма, згодна з якой узаемадзеянне паміж целамі не можа перадавацца на адлегласць імгненна і патрабуе пасрэдніка.
Згодна з асноўным палажэнням тэорыі адноснасці максімальная хуткасць перадачы любой  інфармацыі роўная  хуткасці святла ў пустаце. Такім чынам, пры змене становішча аднаго з целаў, якія ўзаемадзейнічаюць паміж сабой, інфармацыя аб гэтай змене прыйдзе да іншага цела не хутчэй, чым святло. Такім чынам, у сучаснай фізіцы прынцып лакальнасці цалкам выцесніў прынцып далёкадзеяння.
Аднак, для ажыццяўлення прынцыпу лакальнасці неабходны пасрэднік. Такімі пасрэднікамі для розных тыпаў узаемадзеяння выступаюць кванты палёў, напрыклад: мезоны для моцнага ўзаемадзеяння, фатоны для  электрамагнітнага ўзаемадзеяння, гіпатэтычныя гравітоны для  гравітацыйнага ўзаемадзеяння.
Месенія
Месенія (Μεσσηνία), гістарычная вобласць у Старажытнай Грэцыі на паўднёвым захадзе паўвострава Пелапанес, вядомая сваёй гераічнай барацьбой за незалежнасць ад Спарты.
У крыта-мікенскія часы тэрыторыя Месеніі складала аснову магутнага царства са сталіцай у горадзе Пілас. Адным з яго цароў, паводле звестак Гамера, быў легендарны Нестар. У ХІІ ст. да н.э. і ІХ ст. да н.э. Месенія пацярпела ад нашэсцяў дарыйскіх плямёнаў, барацьба з якімі скончылася, аднак, паступовым змяшаннем і ўтварэннем адзінага этнасу. Паражэнні у І і ІІ Месенскіх войнах са Спартай у VIII ст. да н.э. — VII ст. да н.э. прывялі да страты Месеніяй незалежнасці, якая была адноўлена толькі ў 369 да н.э. пасля перамогі фіванскага палкаводца Эпамінонда над Спартай. Паводле задумы Эпамінонда, незалежная Месенія са сталіцай у нанова збудаваным г. Месена стала адной з супрацьваг спартанскаму ўплыву ў Пелапанесе. У III ст. да н.э. Месенія далучылася да Ахейскага саюза, у 146 да н.э. трапіла пад панаванне Рыма і была ўключана ў склад рымскай правінцыі Ахая.
Прынцып далёкадзеяння
Прынцып далёкадзеяння — фізічны прынцып класічнай механікі, згодна з якім дзеянне аднаго цела на іншае перадаецца непасрэдна, без затрат часу і без усялякага пасрэдніка.
Згодна з прынцыпам дальнадзеяння, напрыклад, сіла гравітацыйнага прыцягнення паміж целамі змяняецца адразу ж, як толькі змяняецца адлегласць паміж целамі.
Тэорыя адноснасці адмаўляе прынцып дальнадзеяння, устанаўліваючы максімальную хуткасць распаўсюджвання любога сігналу — хуткасць святла ў пустаце. Альтэрнатыўны прынцып — прынцып лакальнасці патрабуе існавання пэўнага пасрэдніка для перадачы дзеяння ад аднаго цела да іншага. У выпадку электрамагнітнага ўзаемадзеяння такімі пасрэднікамі з’яўляюцца фатоны, гравітацыйнага — гравітоны г.д.
Будраўшчына
Назву Будраўшчына маюць:
Канстытуцыя Азербайджана
Канстытуцыя Азербайджанскай Рэспублікі (Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası) — асноўны закон Азербайджанскай Рэспублікі. Ухвалена 12 лістапада 1995 года ўсеагульным рэферэндумам. Мае вышэйшую юрыдычную сілу, прамое дзеянне і вяршэнства на ўсёй тэрыторыі Азербайджана.
Гісторыя
Першая Канстытуцыя Азербайджана (Азербайджанскай ССР) была прынята 19 мая 1921 года на I Усеазербайджанскім з'ездзе Саветаў. Канстытуцыя 1921 года замацавала дыктатуру гарадскога і сельскага пралетарыяту. Складзеная на ўзор Канстытуцыі РСФСР, гэтая канстытуцыя замацавала кіруючую ролю рабочага класа ў органах дзяржаўнай улады. Новая рэдакцыя Канстытуцыі Азербайджана была прынятая 14 сакавіка 1925 г на IV Усеазербайджанскім з'ездзе Саветаў.
IX Усеазербайджанскі з'езд Саветаў, які сабраўся 10 сакавіка 1937 года, абмеркаваў праект новай Канстытуцыі Азербайджанскай ССР і 14 сакавіка зацвердзіў новую Канстытуцыю рэспублікі. Новая Канстытуцыя адлюстроўвала нацыянальныя, эканамічныя, палітычныя і гістарычныя асаблівасці рэспублікі. 21 красавіка 1978 года Пазачарговая VII сесія Вярхоўнага Савета Азербайджанскай ССР 9-га склікання прыняла апошнюю Канстытуцыю Азербайджанскай ССР.
Пасля здабыцця Азербайджанам незалежнасці ўзнікла неабходнасць у падрыхтоўцы новай Канстытуцыі. Праз усеагульны рэферэндум 12 лістапада 1995 года была прынятая першая Канстытуцыя незалежнага Азербайджана.
Мэты прыняцця Канстытуцыі
Народ Азербайджана, працягваючы шматвяковыя традыцыі сваёй дзяржаўнасці, кіруючыся прынцыпамі, адлюстраванымі ў Канстытуцыйным Акце «Аб Дзяржаўнай Незалежнасці Азербайджанскай Рэспублікі», жадаючы забяспечыць дабрабыт ўсіх і кожнага, зацвердзіць справядлівасць, свабоду і бяспеку, усведамляючы сваю адказнасць перад мінулым, цяперашнім і будучым пакаленнямі, выкарыстоўваючы сваё суверэнная права, урачыста заяўляе аб наступных сваіх намерах:
Аркадзіеўская акадэмія
Агульная характарыстыка
У эпоху Адраджэння на Апенінскім паўвостраве былі шырока распаўсюджаныя навуковыя таварыствы, якія называліся «акадэміямі»: да сярэдзіны XVII стагоддзя іх налічвалася каля 200 і нават невялікія гарады мелі свае акадэміі.
Заснаванню акадэміі, якая атрымала назву «Аркадыя», садзейнічала каралева Крысціна, якая, адмовіўшыся ад шведскага трона, сабрала вакол сябе навукоўцаў-гуманітарыяў; першае пасяджэнне гуртка, якое пазней прыняло назву акадэміі, адбылося 24 студзеня 1656 года. Пасля смерці каралевы Крысціны ў 1689 годзе былыя члены акадэміі пад старшынствам Джавані Крэшымбені стварылі новае навуковае таварыства, галоўным інтарэсам якога была паэзія. Заснавальнікамі Аркадзіеўскай акадэміі, якая афіцыйна адкрылася 5 кастрычніка 1690 года, былі 14 пісьменнікаў.
Спадкаемцам традыцый, якія прыпісваліся першай акадэміі, была створаная ў 1925 годзе Італьянская літаратурная акадэмія «Аркадзія» — аб'яднанне італьянскіх пісьменнікаў, якое існуе да сённяшняга дня, свядома спасылаючыся на дзейнасць акадэміі XVIII стагоддзя. Яна знаходзіцца ў Бібліятэцы Ангеліка на плошчы Сант-Агасціна ў Рыме. Аб'яднанне завалодала архівамі першай «Аркадзіі», істотна парадзеўшым за тры стагоддзі, і займаецца яго ўпарадкаваннем і публікацыяй.
Букачача
Букачача (Букача́ча) — пасёлак гарадскога тыпу ў Чарнышэўскім раёне Забайкальскага края Расіі. Канцавая станцыя чыгуначнай веткі Чарнышэўск — Букачача. З’яўляецца цэнтрам гарадскога паселішча «Букачачынскае», размешчаны на рацэ Агіта (басейн ракі Шылка), за 75 км на поўнач ад пасёлка гарадскога тыпу Чарнышэўск. Статус пасёлка гарадскога тыпу — з 1938 года.
Рамбутан
Рамбутан (Nephelium lappaceum) — пладовае трапічнае дрэва сямейства кляновыя, родам з Паўднёва-Усходняй Азіі, культывуецца ў шматлікіх краінах гэтага рэгіёну. Назва расліны паходзіць ад інданезійскага слова rambut, што ў перакладзе азначае «волас», з-за вонкавага выгляду пладоў.
Батанічнае апісанне
Вечназялёнае дрэва вышынёй да 25 метраў з шырокай разгалістай кронай. Лісце парнаперыстае, з 2-8 авальнымі або яйкападобнымі скурыстымі лісцінкамі. Кветкі вельмі дробныя, сабраны ў разгалінаваныя суквецці на канцах галін. Плады круглявыя або авальныя, памерам 3-6 см, растуць гронкамі да 30 штук. Па меры паспявання змяняюць афарбоўку з зялёнай на жоўта-аранжавую, а затым ярка-чырвоную. Пакрытыя шчыльнай, але лёгкаачышчальнай ад мякаці лупінай, абсыпанай шорсткімі, загнутымі на канцах кручком валасінкамі цёмна- або светла-карычневага колеру, даўжынёй да 2 см. Мякаць халадцападобная, белая або крыху чырванаватая, духмяная, прыемнага кісла-салодкага смаку. Насенне буйное, авальнае, даўжынёй да 3 см, карычняватага колеру.
Мікалай Уладзіміравіч Вараксін
Мікалай Уладзіміравіч Вараксін (нар., г. Ленінград, РСФСР) — беларускі педагог, гісторык, грамадазнавец. Кандыдат гістарычных навук (1967). Дацэнт (1969).
Біяграфія
Нарадзіўся ў сям'і архітэктара Уладзіміра Вараксіна (1901—1980). Скончыў у 1956 годзе гістфак БДУ. У 1956—1957 гадах старэйшы навуковы супрацоўнік Гродзенскага дзяржаўнага гісторыка-археалагічнага музея; у 1957—1967 гадах малодшы навуковы супрацоўнік аддзела будаўніцтва і архітэктуры пры Прэзідыуме АН БССР, пазней Інстытута будаўніцтва і архітэктуры АН БССР; у 1958—1963 гадах сакратар камсамольскай арганізацыі інстытута, член камітэта камсамола АН БССР; у 1961—1965 гадах аспірант Інстытута будаўніцтва і архітэктуры АН БССР. У 1967 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю па тэме «Фарміраванне беларускіх гарадоў ва 2-й палове XIX — пачатку XX стст.».
У 1967—1974 гадах старэйшы выкладчык, з 1969 года дацэнт кафедры марксізму-ленінізму, загадчык кафедры філасофіі, дэкан архітэктурнага факультэта Брэсцкага інжынерна-будаўнічага інстытута. У 1974—2004 гадах дацэнт спецыяльнай кафедры, старэйшы інспектар НІА, старэйшы навуковы супрацоўнік Інстытута нацыянальнай бяспекі. Адначасова распрацаваў курс міжнароднага гуманітарнага права, выдадзены для ІНБ. Рыхтаваў матэрыялы да стварэння Навуковага савета па абароне дысертацый. Быў членам разавых Саветаў па абаронах дысертацый.
З 1997 па сумяшчальніцтве працаваў у Беларускім недзяржаўным інстытуце кіравання, фінансаў і эканомікі ў якасці дацэнта, прафесара кафедры міжнароднага права; у 1998—1999 гадах дацэнт кафедры міжнароднага права Мінскага інстытута кіравання; дацэнт кафедры міжнароднага права факультэта кіравання і сацыяльных тэхналогій БДУ (ФКСТ); З 2000 года прафесар кафедры міжнароднага права Беларускага інстытута правазнаўства.
Грамадская дзейнасць
Член таварыства «Веды», Саюза архітэктараў, Філасофскага таварыства.
Навуковыя працы
Ааўтар шэрагу навуковых і метадычных прац, у т.л. «Міжнароднае гуманітарнае права і правы чалавека», навучальны дапаможнік (Мінск, УП «Тэхнапрынт», 2004); «Словы іншыя, ісціны ранейшыя» (часопіс «Беларуская думка», 2007, № 5); «Да пытання аб драўляным замкавым будаўніцтве ў Беларусі XVI—XVIII стст.», (зборнік навуковых прац ІБіА АН БССР, вып. 3, Мінск, 1960); «Год нараджэння — 862», пра значэнне Полацкай архітэктурнай школы (часопіс «Нёман», № 4, 1961); «З гісторыі Нясвіжа» (матэрыялы канферэнцыі маладых навуковых АН БССР, Мінск, 1962).
Дакументы навуковай дзейнасці (артыкулы, дысертацыя), ліставанне, фотаздымкі захоўваюцца ў БДАНТД.
Бамбардзіроўка Фрайбурга (1940)
10 мая 1940 года нямецкі горад Фрайбург падвергнуўся памылковай паветранай бамбардзіроўцы з боку авіяцыі Люфтвафэ.
Атака
10 мая 1940 года тры нямецкіх самалёта ўзляцелі з авіябазы Ландсберг-Лех у кірунку французскага горада Дыжон. Аднак падчас палёту лётчыкі збіліся з курсу і дасягнулі Фрайбурга, які яны прынялі за Дыжон. Дазорцы службы СПА горада не паднялі трывогі, так як змаглі ідэнтыфікаваць самалёты як нямецкія. Толькі пасля таго як на горад пасыпаліся бомбы (у агульнай складанасці ўпала 69 бомбаў), загучала сірэна паветранай трывогі. У выніку бамбардзіроўкі загінула 57 чалавек (у тым ліку 20 дзяцей).
Рэакцыя
Пасля таго як высветлілася памылка, нямецкае камандаванне паспрабавала схаваць абставіны інцыдэнту. Для інфармацыі ў СМІ было паведамлена, што горад бамбіла французская авіяцыя, якая грунтавалася на тэрыторыі нейтральных Галандыі і Бельгіі. У афіцыйнай заяве Берліна паведамлялася, што тым самым Брусель і Амстэрдам парушылі дамовы аб нейтралітэце. У мясцовых газетах Фрайбурга бамбардзіроўкі ахарактарызавалі як «подлы, баязлівы паветраны налёт, які парушае ўсе законы міжнароднага права».
Па прызнанні памочніка міністра авіяцыі Дж. М. Спейта (у 1940 годзе), бамбардзіроўка горада была ажыццёўлена па прамым загадзе Прэм’ер-міністра Вялікабрытаніі Уінстана Чэрчыля.
10 снежня таго ж года ў сваёй прамове Адольф Гітлер абвінаваціў брытанцаў, а менавіта прэм’ер-міністра Уінстана Чэрчыля, у правядзенні тэрактаў супраць мірнага насельніцтва Германіі і ў датычнасці да авіябамбардзіроўкі Фрайбурга.
Наступствы
Да кастрычніка 1943 года горад больш не падвяргаўся бамбардзіроўкам, самая масіраваная і разбуральная з якіх (ажыццёўленая з боку Каралеўскіх ваенна-паветраных сіл Вялікабрытаніі) адбылася 27 лістапада 1944 года, у выніку была разбурана вялікая частка цэнтра горада. Характэрна, што кафедральны сабор (Freiburger Münster) бамбардзіроўкі амаль не закранулі.
Ужо пасля вайны з’явіліся звесткі, што памылковы налёт на Фрайбург 10 мая 1940 года здзейсніла 51-я бамбавальная эскадрылля Люфтвафэ (KG 51), якой кіраваў Ёзэф Камхубер, у далейшым адзін з камандуючых ВПС Федэратыўнай Рэспублікі Германіі.
Нестар
Нестар (Νέστωρ), герой старажытнагрэчаскай міфалогіі, цар Піласа. Сын Нелея, унук Пасейдона. Паводле «Іліяды» Гамера Нестар — адзін з правадыроў грэчаскага войска ў Траянскай вайне, сярод якіх ён вылучаецца мудрасцю і красамоўствам. З-за старасці Нестар амаль не ўдзельнічае ў баях, але дапамагае грэкам разумнымі парадамі. У «Адысеі» Нестар расказвае сыну Адысея Тэлемаху аб вяртанні грэкаў з-пад Троі. У сусветнай літаратуры імя Нестара стала сімвалам мудрай старасці.
Вуліца Шылава (Гомель)
Шылава (былая Прудкоўская шаша ) — вуліца горада Гомеля (Чыгуначны раён). Названая ў 1980 годзе ў гонар Івана Барысавіча Шылава. Працягласць 1100 м, ад Савецкай вуліцы да 1-га завулка Крупскай. Да Вялікай Айчыннай вайны была забудаваная 1-павярховымі і 2-павярховымі жылымі хаткамі і дамамі. Сучаснае аблічча вуліцы пачало фармавацца ў пачатку 1960-х гадоў. У цяперашняй забудове існуе адзіны 2-павярховы жылы дом № 7а. На доме № 103 Савецкай вуліца ў 1983 годзе ўсталяваная памятная дошка аб назве вуліцы. Вуліца знаходзіцца ў прамысловым раёне.
Браніслаў Ігнатавіч Эпімах-Шыпіла
{{Навуковец Інстытут беларускай культуры {{{!}} style="background:transparent" {{!}}{{Ордэн Святой Ганны 3 ступені}}{{!!}}{{Ордэн Святой Ганны 2 ступені}}{{!!}}{{Ордэн Святога Уладзіміра 4 ступені}} {{!}}} }} Браніслаў Ігнатавіч Эпімах-Шыпіла (, фальварак Судзіловічы Лепельскага пав. Віцебскай губ. (цяпер в. Будзькаўшчына Полацкага раёна Віцебскай вобласці) —, Ленінград; Крыптанім: Б. Э.-Ш.) — дзеяч беларускай культуры, выдавец, фалькларыст, мовазнавец, літаратуразнавец.
Паходжанне і сям'я
Нарадзіўся г. у фальварку Судзіловічы Лепельскага павета Віцебскай губерні (цяпер вёска Будзькаўшчына Полацкага раёна Віцебскай вобласці) у сям'і дробнага шляхціца, род якога згадваецца з XV ст., дваранскае паходжанне пацверджана ў XIX ст. указам Сената Расійскай імперыі. Ахрышчаны ў каталіцтва ў Палюдавіцкім касцёле. Бацькі — Ігнат Вікенцьевіч і Ганна Аляксандраўна (з роду Алецкіх). У Браніслава былі два малодшыя браты — Баляслаў і Уладзіслаў Юліян, а таксама сястра Валерыя.
Юначыя гады
Неўзабаве пасля нараджэння Браніслава сям’я пераехала ў фальварак Залессе (цяпер у Полацкім раёне), дзе мела на той час 25 дзесяцін ворнай зямлі і 9 дзесяцін лесу. Крыху падросшы, старэйшы сын дапамагаў па гаспадарцы — «...пасвіў гусей, а потым дробную жывёлу», непасрэдна знаходзячыся ў сялянскім асяроддзі, пазнаёміўся з ладам жыцця, традыцыямі беларускага народа. Калі яму было 9 гадоў, памёр бацька. Становішча сям’і стала вельмі складаным.
Адукацыя
У 1871 г. дзядзька Фадзей Вікенцьевіч, які працаваў інжынерам, забраў Браніслава да сябе ў Рыгу. Тут ён паступіў у Аляксандраўскую польскую гімназію, у якой вучыўся ў 1871—1880 гадах. За выдатную паспяховасць быў вызвалены ад аплаты за навучанне. Ужо ў гэтыя гады, будучы падлеткам, пачаў займацца рэпетытарствам.
У гімназіі ў Рызе вучыўся разам з князем Геранімам Эдвінавічам Друцкім-Любецкім (1861—1919): яны абодва скончылі яе ў 1880 г. з залатым медалём. Сам Шыпіла менавіта з часу навучання ў рыжскай гімназіі збіраў матэрыялы па беларускай гісторыі, этнаграфіі і літаратуры. У 1880 г. паступіў на аддзяленне класічных моў гісторыка-філалагічнага факультэта Імператарскага Санкт-Пецярбургскага ўніверсітэта. Недахоп фінансавых сродкаў вымушаў пастаянна звяртацца з прашэннем аб вызваленні ад платы за слуханне лекцый. У студэнцкія гады даваў прыватныя ўрокі, і такім чынам з’яўлялася магчымасць аказваць матэрыяльную дапамагу маці.
Б. Эпімах-Шыпіла вылучаўся вялікімі лінгвістычнымі здольнасцямі, авалодаў больш чым дваццаццю мовамі, як новымі, так і старажытнымі, свабодна размаўляў на латыні, цікавіўся ўсходнімі культурамі. Паводле яго ўласных слоў, мог «чытаць і пісаць некаторыя ўсходнія шрыфты, як санскрыцкі, яўрэйскі і часткова арабскі».
У 1886 г. Б. Эпімах-Шыпіла паспяхова скончыў універсітэт, а ў 1887 г. атрымаў ступень кандыдата гісторыка-філалагічных навук.
Службовая і культурніцкая дзейнасць
Але некалькі гадоў ён не меў пастаяннага месца працы, гэтаму замінала яго невелікарускае паходжанне і каталіцкае веравызнанне. Зарабляў на жыццё прыватнымі ўрокамі, выконваў абавязкі памочніка рэдактара «Журнала Министерства путей сообщения», потым быў хатнім настаўнікам у князёў Куракіных у Яраслаўскай губерні і ў камергера Грэйга ў Санкт-Пецярбургу.
У 1891 г. Б. Эпімах-Шыпіла змог уладкавацца на працу ў бібліятэку Імператарскага Санкт-Пецярбургскага ўніверсітэта. Ён заняў пасаду памочніка бібліятэкара. У Біяграфічным слоўніку прафесараў і выкладчыкаў Імператарскага Санкт-Пецярбургскага універсітэта 1896 г. ёсць артыкул пра Б. Эпімах-Шыпілу. Службовая кар’ера Б. Эпімах-Шыпілы была паспяховай. Паводле архіўных дадзеных, у 40 гадоў ён атрымаў грамату на ордэн Святой Ганны 3-й ступені. Выкладаў старагрэчаскую і лацінскую мовы ў вышэйшых і сярэдніх навучальных установах Пецярбурга. Ганаровы член Віцебскай вучонай архіўнай камісіі, ад імя якой у 1896 г. удзельнічаў у археалагічным з’ездзе ў Рызе. У складзе расійскай дэлегацыі ў 1908 г. удзельнічаў у І міжнародным з’ездзе бібліятэчных работнікаў (Брусель).
Гэты перыяд для Б. Эпімах-Шыпілы адзначаны грунтоўнай працай у галіне бібліяграфіі. Ім быў складзены спіс літаратуры пра князя Адама Ежы Чартарыйскага, які ўключаў 74 найменні выданняў на пяці мовах амаль за сто гадоў.
На пачатку XX ст. стаў на чале беларускага культурнага руху ў Санкт-Пецярбургу. Яго дом быў асяродкам і месцам збору нацыянальна арыентаванай беларускай моладзі, прымаў удзел у дзейнасці культурна-асветнай арганізацыі «Круг беларускі» (1902—1904). У 1906 г. прымаў актыўны ўдзел у стварэнні беларускага выдавецтва «Загляне сонца і ў наша аконца» і студэнцкага «Беларускага навукова-літаратурнага гуртка». У 1913 г. пачаў друкавацца ў беларускіх выданнях. У 1916 г. удзельнічаў у падрыхтоўцы «Меморыі прадстаўнікоў Беларусі на IIІ канферэнцыі народаў» (Лазана), дзе абгрунтавана права беларускага народа на самастойнае нацыянальнае развіццё. У 1917 г. чытаў лекцыі па беларускай мове ў Петраградзе, выязджаў на Полаччыну. У 1918 выбраны старшынёй навуковага «Таварыства вывучэння культурна-прамысловага стану Беларусі», заснаванага ў Петраградзе, садзейнічаў рабоце Белнацкома. У 1923 г. прыязджаў у Мінск на сустрэчу з беларускімі пісьменнікамі. Склаў першую хрэстаматыю беларускай літаратуры. У 1924 г. абраны правадзейным членам Інбелкульта. Пераехаў у Мінск у 1925 г. Працаваў рэдактарам, з 1927 г. старшынёй камісіі Інбелкульта па складанні слоўніка жывой беларускай мовы.
Навуковая і асветніцкая дзейнасць
Браніслаў Ігнатавіч Эпімах-Шыпіла збіраў матэрыялы па гісторыі, этнаграфіі, фальклоры і літаратуры Беларусі. Складальнік унікальнай рукапіснай хрэстаматыі беларускай літаратуры (1889—1931, захоўваецца ў БДАМЛіМ), у якой сабраў тэксты многіх помнікаў беларускага пісьменства (В. Дуніна-Марцінкевіча, Ф. Тапчэўскага, Я. Лучыны, А. Паўловіча, Цёткі, Ё. Тамашэвіча і інш.). У асабістым архіве Б. Эпімах-Шыпілы доўгі час зберагаўся рукапіс зборніка Ф. Багушэвіча «Скрыпачка», пра што захавалася сведчанне яго знаёмага прафесара Міхаіла Піятуховіча. Пасля высылкі Эпімах-Шыпілы ў пачатку 1930-х гг. з Мінска ў Ленінград, лёс рукапісу невядомы.
Творы і спадчына
У 1929 г. Б. Эпімах-Шыпіла перадаў у БелАН асабістую бібліятэку з 5 тыс. тамоў. Частка яго ўласнага архіва захоўваецца ў БДАМЛіМ, некаторыя рукапісы — у Архіве Расійскай Акадэміі Навук у Санкт-Пецярбургу.
Памяць
На радзіме Б. Эпімах-Шыпілы, у вёсцы Залессе Полацкага раёна ў яго гонар усталяваны мемарыяльны знак — валун вагой больш як 16 тон з барэльефам навукоўца і надпісам «Эпімах-Шыпіла Браніслаў Ігнатавіч. 1859-1934. Вядомы дзеяч беларускай культуры, выдавец, фалькларыст, мовазнавец, літаратуразнавец. Уладальнік сядзібы "Залессе"».
У Ветрынскай школе Полацкага раёна заснаваны музей Б. Эпімах-Шыпілы.
ЖФК Чартанава Масква
«Чартанава Масква» — расійскі жаночы футбольны клуб з горада Масква, заснаваны ў 1987 годзе. Выступае ў жаночай лізе чэмпіянату Расіі.
Каралеўскі арсенал (Львоў)
Каралеўскі арсенал — элемент гарадской фартыфікацыі Львова, помнік архітэктуры, які знаходзіцца ў зоне Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА. Сёння будынак знаходзіцца ў карыстанні архіўных устаноў.
Гісторыя
Узведзены ў 1639—1646 гады на месцы старога, так званага Малога арсенала (1575). Новы арсенал атрымаў назву Каралеўскага, паколькі дзве траціны коштаў на будаўніцтва выдаткаваў кароль Уладзіслаў IV. Арсенал выкарыстоўваўся як гарадскі склад зброі і выконваў свае непасрэдныя функцыі да 1768 года. Пры арсенале таксама дзейнічалі ліцейні, у якіх адлівалі зброю і званы, а таксама розныя майстэрні. З 1927 года памяшканне выкарыстоўваюць пад архіў. Пасля 1939 года тут утрымліваюцца фонды Цэнтральнага дзяржаўнага гістарычнага архіва Украіны і дырэкцыя Дзяржаўнага архіва Львоўскай вобласці.
Як і Гарадскі арсенал, Каралеўскі арсенал быў прыбудаваны да высокай абарончай сцяны і ўваходзіў у сістэму сярэднявечных гарадскіх ўмацаванняў. У выпадку штурму арсенал станавіўся пасткай для тых, хто ўварвецца ў двор, таму што кожная кропка двара прастрэльваецца з вокнаў. Дом узведзены з каменя, з’яўляецца прастакутным ў плане з двума крыламі, злучанымі сцяной. Гэтыя сцены з усходняга боку атачаюць унутраны двор. Фасад, які выходзіць на плошчу перад Арсеналам упрыгожаны лоджыяй і барочным франтонам. На бакавым фасадзе ўсходняга крыла захаваўся разьбяны каменны партал у стылі рэнесанс.
NGC 2861
NGC 2861 (іншыя абазначэнні — UGC 4999, MCG 0-24-10, ZWG 6.38, IRAS09210+0220, PGC 26607) — галактыка ў сузор’і Гідра.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Радыёгалактыка
Радыёгала́ктыкі — разнавіднасць галактык, якія з’яўляюцца крыніцамі магутнага радыёвыпрамянення. Вядома больш за 500 радыёгалактык.
Практычна ўсё галактыкі выпрамяняюць у радыёдыяпазоне. З прычыны вялікіх адлегласцей (большых за 5—6 Мпк) радыёвыпрамяненне звычайных галактык вельмі слабае, у сярэднім у мільён разоў меншае за аптычнае выпрамяненне. Інтэнсіўнасць радыёвыпрамянення радыёгалактык на некалькі парадкаў вышэйшая, у большасці выпадкаў іх аптычнае выпрамяненне слабае, і не заўсёды можна атаясаміць радыёгалактыку з аптычнай крыніцай.
Радыёвыпрамяненне радыёгалактык мае сінхратронную прыроду (гл. сінхратроннае выпрамяненне). З дапамогай устаноўлена, што 75 % радыёгалактык — падвойныя сістэмы. Самая магутная радыёгалактыка — Лебедзь А (у сузор’і Лебедзь), у аптычным дыяпазоне мае 18-ю зорную велічыню; вобласць радыёвыпрамянення складаецца з двух кампанентаў, размешчаных сіметрычна па абодва бакі ад зоны аптычнага выпрамянення. Лінейныя памеры кожнага кампанента 100 тыс. св. гадоў, адлегласць паміж імі 300 тыс. св. гадоў.
Паўночная Украіна
Паўночная Украіна (Північна Україна) — неафіцыйны тэрмін для азначэння рэгіёна Украіны, да якога адносяць тэрыторыю сучасных Жытомірскай, Кіеўскай, Сумскай и Чарнігаўскай абласцей агульнай плошчай 114.500 км2, або 19% тэрыторыі краіны.
Якаў Рыгоравіч Сінай
Якаў Рыгоравіч Сінай (нар., ) — савецкі і амерыканскі матэматык, які працуе ў галіне тэорыі дынамічных сістэм, эргадычнай тэорыі і матэматычнай фізікі, правадзейны член Расійскай акадэміі навук (7 снежня 1991), лаўрэат Абелеўскай прэміі (2014).
Паўночная Украіна
Зрэдку ў паняцце «Паўночная Украіна», акрамя пазначаных абласцей, уключаюць Валынскую і Ровенскую вобласці.
Якаў Рыгоравіч Сінай
Біяграфія
Вучань А. М. Калмагорава. Кандыдат навук (1960), доктар навук (1964). З 1960 года працаваў у МДУ, з 1971 года — прафесар. Таксама працаваў старшым (1962), а затым галоўным (1986) навуковым супрацоўнікам Інстытута тэарэтычнай фізікі імя Л. Д. Ландау. З 1993 года — прафесар Прынстанскага ўніверсітэта.
Сярод яго вучняў найбольш вядомы Р. А. Маргуліс.
З 1983 года — ганаровы замежны член Амерыканскай акадэміі мастацтваў і навук. Замежны член Нацыянальнай акадэміі навук ЗША (1999). У 2009 годзе абраны ў замежныя члены Лонданскага каралеўскага таварыства. З 2012 года з’яўляецца правадзейным членам Амерыканскага матэматычнага таварыства.
Арлоўскі (Забайкальскі край)
Арлоўскі (Орловский) — пасёлак гарадскога тыпу ў Агінскім раёне Агінскай Бурацкай акругі Забайкальскага края Расіі. Адміністрацыйны цэнтр гарадскога паселішча «Арлоўскі». Заснаваны 22 красавіка 1940 года як Агінскі алавяна-вальфрамавы прыіск.
У 1963 годзе Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета РСФСР пасёлак Спакойны перайменаваны ў Арлоўскі. Статус пасёлка гарадскога тыпу — з 1970 года.
Уільям Нірэнберг
Уільям «Біл» Нірэнберг (William Aaron Nierenberg;,  — , Ла-Хоя, Каліфорнія) — амерыканскі фізік-тэарэтык і акіянограф. Член Нацыянальных Акадэміі навук (1971) і Інжынернай акадэміі ЗША, а таксама Амерыканскага філасофскага таварыства, доктар філасофіі (1947), эмерыт-прафесар і эмерыт-дырэктар Інстытута акіянаграфіі Скрыпса (SIO) Каліфарнійскага ўніверсітэта ў Сан-Дыега, дырэктар SIO ў 1965—1986 гадах. Перад тым у 1950—1965 гадах выкладаў у Каліфарнійскім універсітэце ў Берклі, прафесар. У 1960—1962 гадах памочнік генеральнага сакратара НАТА па навуковых пытаннях. Адзначаны прэміяй Уільяма Проктэра (1977) і медалём НАСА «За выдатную грамадскую службу» (1982).
Букі
Назву Букі маюць:
Тодар Лемяшонак
Тодар Лемяшонак ( — ) — грамадскі дзеяч беларускай дыяспары ў Вялікабрытаніі.
Біяграфія
Нарадзіўся 13 мая 1915 года ў в. Лягезы Мінскай губерні ў Расійскай імперыі (сёння — Валожынскі раён Мінскай вобласці).
Перад пачаткам Другой сусветнай вайны служыў у польскім войску. У 1939 г. трапіў у палон і быў вывезены ў Германію. Па заканчэнні вайны апынуўся ў беларускім лагеры для перамешчаных асобаў, адкуль у 1947 г. выехаў на працу ў Вялікабрытанію.
Памёр 30 кастрычніка 2000 года. Пахаваны ў Брадфардзе на Scholemoor Сemetery.
Сям’я
Жонка Марыя Лемяшонак.
Браганса
Браганса:
Валерый Аляксеевіч Санько
Валерый (Валер) Аляксеевіч Санько (нар., в. Вялікая Сліва, ) — беларускі пісьменнік, журналіст, краязнавец, кнігавыдавец, доктар народнай медыцыны.
Сям'я
Бацька, Санько Аляксей Андрэевіч, 1914 г.н., беларус, нарадзіўся ў в. Дудзеў (Дзюдзева) Слуцкага раёна, завуч Вяліка-Сліўскай школы, у вайну камандзір гарматы, сяржант, загінуў пад Ломжай у 1941 г. Маці, Скуцэня (Санько) Люба Кузьмінічна, 1918 г.н., беларуска, медсястра з 46-гадовым медыцынскім стажам, нарадзілася і жыла ў в. Вялікая Сліва Слуцкага раёна. Памерла 12 сакавіка 2001 г. Айчым (бацька) Скуцэня Мікалай Мікітавіч, 1920 г.н., беларус, нарадзіўся ў в. Працавічы Слуцкага раёна, калгаснік, матарыст, яфрэйтар, узнагароджаны васьмю медалямі за ўдзел у ВАВ, інвалід 2-й групы ВАВ з 1946 г., жыхар в. Вялікая Сліва, памёр 19 лютага 1997 г. З'яўляецца бацькам трох сыноў.
Адукацыя
Пасля заканчэння Вяліка-Сліўскай СШ з адзнакаю закончыў Баранавіцкае медвучылішча (1958). Загадваў (адкрываў) Лосіцкім ФАПам у Пінскім раёне на Брэстчыне. З арміі (1958—1961) прыйшоў сяржантам. Скончыў факультэт журналістыкі БДУ (завочна, 1961—1967, стараста курса), Мінскую ВПШ (1976—1978). Вучыўся ў медінстытуце (1964—1965). Закончыў аспірантуру Інстытута мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору АН БССР (1968—1971). Здаў кандыдацкія экзамены, але дысертацыю на тэму «Беларуская чарадзейная казка» не абараніў. Некаторыя яго запісы беларускага фальклору надрукаваныя ў газетах, часопісах, у трох тамах акадэмічнага 50-томнага выдання беларускага фальклору. Член-карэспандэнт Аўтаномнага аддзялення Міжнароднай грамадскай арганізацыя «Міжнародная Акадэмія Энергаінфармацыйных Навук» (АА МГА МАЭН) у Беларусі.
Прафілакторый Зіл
Прафілакторый Зіл (Профилакторий Зил) — вёска ў Рослаўльскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Асцёрскага сельскага паселішча.
Валерый Аляксеевіч Санько
Праца
Працаваў памочнікам санітарнага ўрача ў Мінску, журналістам у газетах «Чырвоная змена» (1963—1965) і «Звязда» (1965—1972). Загадваў рэдакцыяй медыцынскай і фізкультурна-спартыўнай літаратуры выдавецтва «Беларусь» (1972—1975). Працаваў намеснікам галоўнага рэдактара часопіса «Здравоохранение Белоруссии» (1975—1976), намеснікам галоўнага рэдактара выдавецтва «Народная асвета» (1978—1982), загадчыкам рэдакцыі краязнаўства, турызму, фізкультурна-спартыўнай літаратуры выдавецтва «Полымя» (1982—1990), намеснікам рэдактара чарнобыльскай газеты «Набат» (1990—1991), дырэктарам заснаванага Беларускім дзіцячым фондам Беларускага выдавецкага Таварыства «Хата» (1992—2006). За сваё жыццё падтрыхтаваў да друку 1089 кніг іншых аўтараў.
Прафілакторый Зіл
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй са жніўня 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
Валерый Аляксеевіч Санько
Праца
З 1960 года з'яўляўся членам КПСС, адкуль у 1989 годзе выйшаў дабраахвотна. Быў намеснікам старшыні Цэнтральнай Рады Беларускай Сялянскай партыі, ад яе тройчы вылучаўся кандыдатам у дэпутаты Вярхоўнага Савета Беларусі (Слуцк, 1995; Салігорск, 1996; Салігорск, 1996). Удзельнік шасці (1993—2013) з'ездаў Беларусаў свету (на апошніх чатырох выступаў з прамовамі).
Прафілакторый Зіл
Гісторыя
З 2004 па 2019 год у складзе Рослаўльскага сельскага паселішча.
Валерый Аляксеевіч Санько
Творчасць
Першае апавяданне надрукавала ў студзені 1958 года Баранавіцкая раённая газета, першую аповесць — «Чырвоная Змена» (жнівень — верасень, 1964). Надрукаваў шэсцьдзесят восем апавяданняў. З шаснаццаці надрукаваных аповесцей — восем у газетах, «Пакуль не зайшло сонца» — у часопісе «Маладосць» (1977, № 6), адна ў кнізе прозы трох аўтараў «Знаёмства» (1982). Аўтар і сааўтар сямнаццаці кніг, у тым ліку дзевяць уласных празаічных, тры — пра лячэнне травамі, дзве — прыкметы, абярэжніцтва. Найбольш значныя кнігі прозы: «Жыватворныя крыніцы» (1979), «Знаёмства» (1982), «Усё скончана: мы прайшлі па Маскве» (1993), «Не плач, маці» (1995), «Дахаты пойдуць усе» (1999), «Ненадрукаванае. У белдзяржлітструктурах» (2009), «Грэх на іх нязмыўны» (2013), раман «Звіняць жаўрукі ў Чарнобыльскім небе» (2013). У сааўтарстве — «З вудай і стрэльбай» (1974), «Беларускія спартсмены ў баях за Радзіму» (1985).
У кнізе «Згарэў у Слуцку суд народны» падрабязна апісаў і даследаваў храналогію стыхійнага бунту случчакоў у кастрычніку 1967.
Кнігу прозы «Ненадрукаванае. У белдзяржлітструктурах» (2009) увайшлі дзве аповесці і шэсць апавяданняў, якія не друкаваліся ў літаратурных выданнях. У дадатку ў першыню ў беларускай літаратуры змешчана «Хроніка» — даты адмоў ад друку.
У 2013 выйшла кніга «Грэх на іх нязмыўны» пра гібель у Маскве Янкі Купалы. Усю 4-ю старонку вокладкі займае ўпершыню апублікаваны рэдкі здымак : Янка Купала, Платон Галавач, Уладзімір Хадыка і навучэнцы рабфака ў Соснах Любанскага раёна Мінскай вобласці, май, 1933. Фрагменты публікавала газета «Наша Слова» Сярод навучэнцаў бацька аўтара Санько Аляксей Андрэевіч (1914—1941).
Тымішаарскі політэхнічны ўніверсітэт
Тымішаарскі політэхнічны ўніверсітэт (Universitatea Politehnica Timişoara) — румынская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта з сядзібай у горадзе Тымішаара.
Валерый Аляксеевіч Санько
Творчасць
Даследаванні чарнобыльскай тэматыкі выліліся ў дакументальны раман «Звіняць жаўрукі ў Чарнобыльскім небе» (612 стар., 2013), над матэрыялам кнігі аўтар працаваў 19 гадоў. У рамане апавядаецца пра прычыны выбуху на ЧАЭС, даюцца біяграфіі ліквідатараў, перасяленцаў. Мастацкі тэкст дапаўняюць устаўкі з архіваў і навуковай літаратуры. Сюжэт удала яднае лёс пэўных сем'яў (Нямковічы, сёстры Антаніна Макарэня і Тамара Пакрова), трох вучоных (Лягаса, Бадановіч, Канопліч), ліквідатара Рамана Кавалёва, вешчуна Аляксея Бялько з падзеямі красавіка 1986 года і пасляаварыйнымі. Асноўнае месца жыцця і дзеянняў герояў — Гомельшчына. Дзевятнаццаць фрагментаў з рамана «Звіняць жаўрукі ў Чарнобыльскім небе» друкаваліся ў газеце «Наша Слова» (23.11.2011 — 08.05.2013)
У 2015 годзе выйшла 18-я кніга – «Сучаснае беларускае літаратурнае жыццё», Мн.: МАЭН, 280 стар., рыс. Пасляслоўе прафесара Анатоля Грыцкевіча. Упершыню доказна і аргументавана гаворыцца пра парадкі/непарадкі ў беларускіх рэдкалектывах. Знаёмства з паддывановымі рэдакцыйнымі гульнямі, даўнейшымі і цяперашнімі парадкамі на беларускіх літаратурных і газетных гонях зацікавіць філолагаў, вопытных і маладых журналістаў, пісьменнікаў. Рэцэнзіі на кнігу – «Цікава пра літаратурнае жыццё», «Сучаснае літаратурнае жыццё ад Валера Санько».
У лістападзе 2016 выдаў кнігу «Карыды вогненныя іскры». На беларускай, рускай, іспанскай мовах. У ёй апісвае пра сувязь карыдных феерыяў і спектакляў з беларускімі Купаллем і Калядамі.
Асабліва яскрава праявілася беларускае язычніцтва ў апошніх дзвюх прыкметаўных кнігах аўтара пра класіфікацыю старажытных і навейшых прыкметаў: «Сабака ў кватэры – сябра ці вораг. Што кажуць пра гэта народныя прыкметы», Мн.: МАЭН, 2017, 96 стар. ; «Жыць – прыкметы вучыць», Мн.: МАЭН, 208 стар. Аўтар размеркаваў прыкметы па раздзелах: лаянка, татуіроўка, п'янства, курава, грэх, вера, сабака ў кватэры, самазабойства, даўніна.
Доктар народнай медыцыны, магістр нетрадыцыйнай медыцыны, член-карэспандэнт Аўтаномнага аддзялення Міжнароднай грамадскай арганізацыя «Міжнародная Акадэмія Энергаінфармацыйных Навук» (АА МГА МАЭН) у Беларусі. Нямала часу аддае вывучэнню беларускага язычніцтва, прыкметаў, абярэжніцтва, краязнаўства. Аўтар дзвюх кніг па лячэнню травамі (з Н. І. Аляксейчык, 1992, 1993), дзвюх кніг аб прыкметах і афарызмах: «Размова з прыродай» (з В. Э. Шомадзі, 1990), «Гаворыць — старажытны Рым, гавораць — пра старажытны Рым» (2003, 380 стар.).
Браганса (Партугалія)
Браганса — горад у Партугаліі, цэнтр аднайменнага муніцыпалітэта ў складзе акругі Браганса. Насельніцтва — 20,3 тыс. жыхароў (горад), 34,6 тыс. жыхароў (муніцыпалітэт). Горад і муніцыпалітэт уваходзяць у эканоміка-статыстычны рэгіён Паўночны рэгіён і субрэгіён Алту-Траз-уж-Монтыш. Паводле старога адміністрацыйнага падзелу ўваходзіў у правінцыю Траз-уж-Монтыш і Алту-Дору. Размешчаны за 400 км на паўночны ўсход ад Лісабона.