cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ясакар
Батанічнае апісанне
Лісце простае, чарашковае, суцэльнае, чаргова размешчанае, штогод ападае. Ліставыя пласцінкі голыя, даўжынёй 4—11 см, шырынёй 3—9 см, ромбападобныя альбо авальна-трохкутныя, зверху зялёныя, знізу бялейшыя, з адтатурчанай верхавінай, радзей з кароткім завастрэннем, ля аснавання шырокаклінападобныя ці прамазрэзаныя. Найбольшая шырыня пласцінкі знаходзіцца блізка ад яе заснавання. Адносіны даўжыні ліставай пласцінкі да яе шырыні ў сярэднім роўны 1,34. Край ліставай пласцінкі, за выключэннем аснавання і адтатурчанай верхавіны, пільчаты (дробнапільчаты, буйнапільчаты, няроўнапільчаты), часам вострагародчаты, з залозістымі зубцамі. Хвосцікі голыя, з бакоў пляскатыя, карацей ліставай пласцінкі, ля аснавання пласцінак без залозак. Ліставыя рубцы сэрцападобныя. Жылкаванне лісця пёрыстае. Ліставы след трохпучковы. Эпідэрма аднаслаёвая. Вусцейкі размешчаны на абодвух баках ліставай пласцінкі, але больш шматлікія на ніжнім баку. Сярэдняя даўжыня замыкальных клетак каля 30 мкм. У адной замыкальнай клетцы змяшчаецца 7-10 (12) хларапластаў. Вельмі моцна вар’іруюць велічыня і форма лісця на падоўжаных парастках маладых дрэў і на хуткарослых каранёвых атожылках.
Таполя чорная —. Цвіце ў канцы красавіка — пачатку мая, амаль адначасова з распусканнем лісця. Спосаб апылення — анемафільны (ветраапыленне). Суквецці аднаполыя, шматкветкавыя, вісячыя завушніцы.
Мужчынскія завушніцы даўжынёй 6—9 см. Прыкветкі бурыя, звычайна голыя, 3—5 мм даўжынёй, глыбока надрэзаныя, махрыстыя. На фоне светла-зялёнага авальна-даўгаватым дыску (тору) 8—30 (45) тычынак з ярка-пурпурнымі пылавікамі. Дыяметр афарбаваных (набраклых) пылковых зерняў роўны ~ 28 мкм. Жаночыя завушніцы даўжынёй 5—6 см з 30—40 кветкамі, якія сядзяць на кароткіх Кветаножках. Завязь да паловы або да ²/3 заключана ў калякветнік. Пасля апладнення кветак завушніцы павялічваюцца да 8—11 см. У лабараторных умовах пры тэмпературы паветра 18—22 °C насенне спее праз 28-30 дзён пасля апылення кветак, у натуральных умовах гэты перыяд значна больш.
Плод — аднагнездавая шматнасенная сухая двухстворкавая каробачка даўжынёй 5—7 мм, таўшчынёй 3—5 мм, якая змяшчае 10—12 семачак даўжынёй 2—2,5 мм. Насенне забяспечанае пучком шаўкавістых валасінак, якія спрыяюць пераносу іх ветрам.
Дыплоідны лік храмасом 2n = 38.
Геаграфічнае распаўсюджанне
Еўраазіяцкі від. Агульны арэал ясакару шырокі: Еўропа, Сібір (да Енісея), Сярэдняя і Малая Азія, Усходні Казахстан, Заходні Кітай, Іран, Паўночная Афрыка. Культурныя формы шырока распаўсюджаны ў краінах умеранага пояса.
У СНД займае тэрыторыю еўрапейскай часткі на поўначы ад Гродна, Тулы, Яраслаўля, Ніжагародскай вобласці, Кірава, Пермі, на поўдні да Крыма і Каўказа.
Акрамя Усходне-Еўрапейскай раўніны, распаўсюджаны на Паўночным Каўказе і ў сібірскім рэгіёне — у Заходняй Сібіры і паўднёва-заходняй частцы Сярэдняй Сібіры.
На тэрыторыі Расіі самай паўночнай кропкай распаўсюджвання дзікага ясакара з’яўляецца 64° з. ш. на Енісеі, самай усходняй — 96° у. д. на Кане (басейн Енісея).
У Беларусі пашырана пераважна на поўдні.
Ясакар — хуткарослая, марозаўстойлівая парода. Жыве да 300 гадоў.
Спосабы размнажэння і распаўсюджання
Таполя чорная размнажаецца насеннем, пневой зараснікам і каранёвымі атожылкамі.
Таполя чорная — двудохмны, перакрыжавана апыляльны від. На адных яго дрэвах фармуюцца толькі тычыначныя кветкі, на іншых — толькі песцічныя. І толькі ў рэдкіх выпадках сустракаюцца аднадомныя асобіны.
Характэрнай асаблівасцю таполі чорнай, як і іншых відаў роду Populus, з’яўляецца здольнасць вырабляць велізарную колькасць насення і шырока іх рассейваць, адно дрэва дае каля 28.000.000 насення за год. Дрэвы пачынаюць пладаносіць з 10—15 гадоў, часам раней, але масава прадукуюць насенне толькі пасля 20-гадовага ўзросту.
Тэрміны паспявання насення залежаць ад геаграфічнага раёна і клімату. Халоднае вільготнае надвор’е затрымлівае паспяванне насення. У цёплую сухую надвор’е насенныя скрыначкі раскрываюцца значна раней і даволі хутка. Ва ўмовах Сярэдняй Расіі плады звычайна спеюць у маі — чэрвені.
Кожная каробачка ўтрымлівае 10—12 насення. У кроне дарослага дрэва каробачки раскрываюцца на працягу прыкладна 3-4 дзён. Маса 1000 семачак у сярэднім роўная 0,76 г. Забяспечаныя пучком тонкіх шаўкавістых валасінак, яны лёгка разносяцца ветрам на значныя адлегласці ад мацярынскага дрэва, а таксама паспяхова распаўсюджваюцца цягам рачной вады.
Насенне ясакара не мае перыяду фізіялагічнага супакою, але лабараторная ўсходжасць насення даволі высокая (95—98 %), яна хутка зніжаецца пры захоўванні ў пакаёвых умовах пры тэмпературы 18—22 °C. Аднак жыццяздольнасць іх можна падоўжыць на 1—2 гады, захоўваючы пры нізкай тэмпературы (ад −3 да −8 °C) і нізкай адноснай вільготнасці паветра (6 %).
У вільготным асяроддзі свежае насенне брыняе праз 5—6 гадзін. Затым лупіна ля аснавання семені разрываецца і з’яўляецца, які ў працэсе росту выгінаецца ўніз да. Прыкладна праз 15-18 гадзін пасля пасеву (у некаторых праросткаў — праз 12—14 гадзін) ля аснавання гіпакотыля утвараюцца шматлікія доўгія валасінкі, з дапамогай якіх замацоўваецца на субстраце. У пачатку другіх сутак у цэнтры аснавання гіпакотыля пачынаецца адрастанне. З яго з’яўленнем семядолі, павялічваюцца ў памеры, мацней разрываюць насенную абалонку, паступова зрушваючы, а затым скідваючы яе. Масавае вызваленне семядоляў ад насеннай абалонкі адбываецца праз 26—30 гадзін пасля пасеву насення. Прыкладна праз 40 гадзін пасля пасева гіпакотыль у абсалютнай большасці праросткаў прымае вертыкальнае становішча, а семядолі цалкам раскрываюцца і прымаюць пяшчотна-зялёную афарбоўку. Пасля гэтага прыкметна ўзмацняецца рост галоўнага кораня, і на яго паверхні з’яўляюцца каранёвыя валасінкі — фармуецца ўсмоктвальная зона кораня. Прыкладна праз два тыдні з’яўляецца сапраўдны ліст і амаль адначасова з ім — другі.
Насеннае аднаўленне з’яўляецца першапачатковым этапам фарміравання натуральнага насаджэння з таполі чорнай. Працэс утварэння поймавага лесу адбываецца на адкрытых добра асветленых і пазбаўленых травянога покрыва пясчаных і пясчана-галечнікавых водмелях. Пасля спаду паводкавых вод гэтыя водмелі валодаюць добрай аэрацыя, паверхня іх дастаткова увільготнена і добра награваецца ў дзённы час, субстрат характарызуецца нейтральнасцю і адсутнасцю засоленасці.
Укараненне і выжыванне маладых сеянцоў найбольш паспяхова адбываецца ва ўмовах, пры якіх не адбываецца іх змыванне патокамі вады, а карані пры гэтым увесь час знаходзяцца ў вільготным асяроддзі. Асабліва гэта важна ў першыя 1—1,5 месяца жыцця сеянцоў, калі ў іх слаба развіта каранёвая сістэма і яны няўстойлівыя да засухі. Таму пры адсутнасці аптымальных умоў для паспяховага ўкаранення і прарастання насення насеннае аднаўленне на канкрэтным месцапражыванні можа адбыцца не ў першы год утварэння водмеляў, а праз некалькі гадоў.
Экалогія і фітацэналогія
Таполя чорная расце ў поймах рэк на вільготных алювіяльных пясчаных, пясчана-галечнікавых, супясчаных глеяватых глебах. Гэта пераважна раўнінная расліна, хоць і пранікае ў нізкагор’і. У Саянах падымаецца ў горы да 1100 м, на Алтаі — да 1200 м над узроўнем мора.
У складзе пойменных лясоў яна выконвае важныя водаахоўныя, водарэгулюючыя, берагаахоўныя, і санітарна-гігіенічныя функцыі.
Таполя чорная ставіцца да мікратэрмафітаў — холадаўстойлівым раслінам, прыстасаваным да існавання ва ўмовах працяглай суровай зімы, якую яны перажываюць ў стане спакою, яна паказвае высокую зімаўстойлівасць. Шырокі арэал ясакара складаецца з некалькіх кліматыпаў. Яго паўднёвыя формы цеплалюбівыя і ва ўмовах Санкт-Пецярбурга падмярзаюць. Найбольш зімаўстойлівыя папуляцыі таполі чорнай растуць у Сібіры па берагах сярэдняй плыні р. Обі, дзе выяўлены самы паўночны пункт распаўсюджвання таполі чорнай ля в. Трэнькі ў Цюменскай вобласці, што адпавядае 61°20' паўночнай шыраты.
Таполя чорная па ацэнцы адных даследчыкаў — гіграфіт — расліна, якая жыве ў месцах залішняга ўвільгатнення глебы і ў вільготнай атмасферы, па іншых — мезафіт. У цэлым жа ясакары — вільгацелюбівая пойменная расліна. Яна добра расце на досыць (у межах 60—70 % ад поўнай іх вільгацяёмістасці) з узроўнем  да 1—1,5 м і, разам з тым, здольны расці, хоць і менш паспяхова, на глебах з доўга залішнім або часова недастатковым увільгатненнем. Асабліва патрабавальна яна да высокай вільготнасці глебы ў перыяд прарастання насення і развіцця праросткаў. Дарослыя ж расліны з добра развітой каранёвай сістэмай здольныя здабываць ваду з глыбокіх і таму больш-менш лёгка пераносяць засушлівыя перыяды. Сярод таполяў ясакары найбольш цягавіты да працяглага затаплення. Адмоўна адбіваецца на інтэнсіўнасці росту і даўгавечнасці таполевых насаджэнняў сухасць глебы, калі грунтавыя воды залягаюць на глыбіні больш за 2—3 м.
Па патрабавальнасці да ўрадлівасці глебы, утрыманні ў ёй мінеральных рэчываў ясакары адносяць да групы алігатрофаў, мезатрофаў і мегатрофаў. Але гэта аднясенне яго да ліку відаў, малапатрабавальных да багацця глебы, носіць умоўны характар. Хоць на глебах сярэдняй урадлівасці расліны растуць і развіваюцца нармальна, але на больш урадлівых глебах іх біялагічная прадуктыўнасць значна ўзрастае. Таполевыя насаджэнні добра растуць і прадукуюць высокія запасы драўніны на багатых перагноем някіслых глебах (pH 5—7), якія валодаюць добрай аэрацыяй і водапранікальнасцю.
Ясакары выключна спагадныя на паляпшэнне глебавага харчавання, асабліва на ўнясенне поўнага.
Засаленне глебы з’яўляецца адным з галоўных фактараў, якія абмяжоўваюць паспяховасць росту і даўгавечнасць таполевых насаджэнняў. Таполі дрэнна растуць на цяжкіх суглінках, на забалочаных лугавых нізінах з застойнай вадой, на дзюнных узгорках з глыбокім заляганнем. Не прыдатныя для культывавання ўсе кіслыя глебы, рухомыя і сухія пяскі, бедныя пясчаныя, супясчаныя, шчыльныя гліністыя, падзолістыя глебы.
Таполі адмоўна рэагуюць на ўшчыльненне глебы пешаходамі або зацятай пашай.
Таполя чорная рэдка сустракаемы від, аднесены да катэгорыі таксонаў, якія патрабуюць далейшага вывучэння і біялагічнага кантролю на тэрыторыі Валагодскай, Архангельскай (у тым ліку НАА) , і Маскоўскай абласцей.
Хімічны склад
Пупышкі таполі чорнай утрымліваюць смалу, эфірны алей (да 0,5 %), фенолгліказіды саліцын і папулін, дубільныя рэчывы, , яблычную і , аскарбінавую кіслату, лейкаантацыяны і.
У лісці расліны знойдзеныя, алкалоіды, , і дубільныя рэчывы.
Гаспадарчае значэнне
Таполя чорная валодае цэлым шэрагам гаспадарча каштоўных біялагічных уласцівасцяў, што абумоўлівае яе шырокае прымяненне ў будаўніцтве і прамысловасці, у азеляненні населеных пунктаў, лясной гаспадарцы, ахоўным лесаразвядзенні, рэкультывацыі парушаных ландшафтаў, меліярацыі для замацавання берагоў, адхонаў, яраў, а таксама ў медыцынскіх мэтах.
Лесаводства
У лесаводстве таполя чорная выкарыстоўваецца для атрымання таннай драўніны. Да дваццаці гадоў на 1 га таполі могуць даць такі прырост драўніны, які дубовыя і сасновыя насаджэнні даюць толькі да ста гадоў.
Драўніна
Фізіка-механічныя ўласцівасці драўніны таполі чорнай з еўрапейскай часткі Расіі па дадзеных літаратурных крыніц складаюць: шчыльнасць — 400—560 кг/м³; мяжа трываласці пры статычным выгіне вагаецца ад 330 да 845 кг/см²; кантавая шчыльнасць — ад 198 да 290 кг/см². Найбольш высокімі фізіка-механічнымі ўласцівасцямі характарызуецца драўніна таполі чорнай, якая расце на Украіне, ва Узбекістане і Саратаўскай вобласці. Драўніна з бураватым ядром, жоўтай і карычняватымі прожылкамі, мяккая і лёгкая ідзе на вытворчасць запалак, будаўнічых матэрыялаў, дошкі, клёпак, для выпрацоўкі фанеры і ; ужываецца ў сталярнай і такарнай вытворчасці для разьбы, вырабу мэблі, бандарных вырабаў, дзяўбаных лодак, начовак, рыдлёвак, драўлянага посуду, місак, плошак, лыжак і іншых тавараў. ствалоў — аздобны матэрыял для мэблі і вырабаў. Акрамя таго, драўніна таполі чорнай шырока выкарыстоўваецца ў цэлюлозна-папяровай і хімічнай прамысловасці для атрымання цэлюлозы, паперы і штучнага шоўку (віскозы). Выхад цэлюлозы складае 50 %.
Кара змяшчае 3 % дубільных рэчываў і ўжываецца для дублёння пры вырабе скур і для афарбоўвання ў жоўты колер. Хрызін, які змяшчаецца ў пупышках, служыць для афарбоўкі тканіны ў жоўтыя і карычневыя тоны.
Таполя чорная здаўна прыцягвала ўвагу рыбакоў як дрэва, здольнае ўтвараць тоўстую кару, прыдатную для вырабу да рыбалоўных снастяў пад назвай «балбера».
У старажытныя часы з таполевых дрэў, дзякуючы уласцівым яму гнуткім уласцівасцям, рабілі воінскія шчыты.
Ахоўнае лесаразвядзенне
У таполя чорная выкарыстоўваецца для аблясення стэпавых раёнаў, умацавання яраў, берагоў рэк, пасадак ўздоўж дарог і вадаёмаў.
Садова-паркавае будаўніцтва
Таполя чорная адносіцца да ліку найбольш распаўсюджаных відаў дрэвавых раслін ужываюцца ў азеляненні населеных пунктаў і. Гэта абумоўлена тым, што ён вельмі, хутка расце, экалагічна пластычны, праяўляе ва ўмовах горада даволі высокія пыле- , дыма- і газаўстойлівасць. Адно дрэва выдзяляе столькі кіслароду, колькі 7 елак, 4 хвоі ці 3 ліпы; за вегетатыўны сезон адна таполя вызваляе атмасферу ад 20-30 кг пылу або сажы.
Медыцынскае выкарыстанне
Таполя чорная (разам з іншымі відамі таполі —, і ) у якасці лекавай расліны айчыннага паходжання ўключаны ў фармакапеі Расіі і СССР з I па XI выданне.
З лячэбнай мэтай выкарыстоўваюць ліставыя пупышкі таполі — (Gemmae Populi nigrae), а таксама кару і лісце. Пупышкі нарыхтоўваюць у перыяд руху соку, да пачатку разыходжання крыючых лусак, і высушваюць ў сушылцы пры тэмпературы не вышэй 35 °C або на адкрытым паветры ў цені. Кару збіраюць ранняй вясной з высечаных дрэў або спілаваных сукоў пры акультурванні насаджэнняў.
Сыравіна складаецца з пупышак даўжынёй каля 1,5-2 см, у папярочніку каля 4-6 мм. Колер зелянява- або буравата-жоўты, пах своеасаблівы, смаліста-бальзамічны, смак ялкавы. У гатовай сыравіне дапускаецца вільгаці не больш за 12 %; кветкавых пупышак і галін з пупышкамі не больш за 10, у тым ліку кветкавых пупышак не больш за 2; мінеральных прымешак не больш за 1 %.
Фармакалагічныя ўласцівасці
Пупышкі чорнай таполі вельмі багатыя, якія валодаюць бактэрыцыднымі, супрацьзапаленчымі, антыалергічнымі, мачагоннымі, болесуцішальнымі і антысептычнымі ўласцівасцямі. Антысептычнае дзеянне пупышак абумоўлена наяўнасцю гліказіда папуліну, які пры падрыхтоўцы прэпаратаў гідралізуецца да бензойнай кіслаты, якая з’яўляецца моцным антысептыкам. Эксперыментальна ўстаноўлена, што пры прыёме ўнутр папуліну і асабліва саліцыну, атрыманых з ясакара, рэзка павялічваецца вылучэнне з мачой мачавой кіслаты. Акрамя таго, пупышкі аказваюць антысептычнае дзеянне на слізістую абалонку бронхаў і разрэджваюць мокроту пры хранічным бранхіце з гнойнай.
Выкарыстанне
У XIX стагоддзі з пупышак і лісця таполі чорнай атрымлівалі вадкі экстракт, які ўжывалі пры празмерным, асабліва пры.
У народнай медыцыне многіх краін прэпараты з пупышак таполі часцей за ўсё ўжываюць пры захворваннях мачапалавых органаў, цыстытах, нетрыманні мачы, хваравітым мачавыпусканні (асабліва пасля аперацый), хваробах нырак, сперматарэі, гіпертрафіі прадсталёвай залозы, прастатыце і як.
Пры шейкавым цыстыце (запаленні прадсталёвай часткі мачавыпускальнага канала), хранічным урэтрыце, стрыктуры задняй урэтры, калікулітах нароўні з прыёмам унутр прэпаратаў таполі рэкамендуюць рабіць інсталяцыі мочаспускальнага канала або мачавога пузыра алейным экстрактам пупышак таполі. Акрамя таго, прэпараты з пупышак таполі ўжываюць пры неўрозах, розных відах, , гемароі, атаніі кішачніка, дыярэі, прастудных захворваннях, грыпе, а таксама як сродак, які рэгулюе менструацыі.
У народнай медыцыне настойку і экстракт пупышак рэкамендуюць прымаць унутр пры злаякасных пухлінах (разам з іншымі раслінамі), туберкулёзе, рэўматызме, падагры, цынзе, ішыясе, перамежнай ліхаманцы, цыстыце і іншых захворваннях мачавога пузыра. Выкарыстаюць таксама пры сперматарэі, дысменарэі, дыярэі, прастудных захворваннях і як гемастатычны, седатыўны, адхарквальны сродак.
З пупышак здабываюць смалісты бальзам, а з экстрактаў падрыхтоўваюць «таполевую мазь» (Populi unguentum, раней звалася ) для вонкавага прымянення. «Таполевую мазь» ужываюць ў якасці дэзінфікуючага, гарачкапаніжальнага, адцягваючага, змякчальнага сродкі пры падагры, рэўматызме, захворваннях суставаў, трыхаманадных кальпітах, стафілакокавых і грыбковых захворваннях скуры, фурункулах, ранах, апёках, язвах, гемароі, расколінах саскоў грудзей, алапецыі.
«Таполевую мазь» са свежых пупышак выкарыстоўваюць у нямецкай медыцыне як сродак пры лячэнні гемарою і апёкаў. Лятучыя фракцыі фітанцыды з пупышак валодаюць пратыстацыднымі ўласцівасцямі, а воднаспіртавая настойка — антыамёбнай актыўнасцю. Сок з пупышак і з маладога і спелага лісця і іх ацэтонавая і эфірная выцяжкі, а таксама сухія пупышкі, прагрэтыя на вадзяной лазні да 100 °C на працягу 1 гадзіны, валодаюць антыбіятычнымі і пратыстацыднымі ўласцівасцямі.
Лекавыя формы з пупышак таполі чорнай прымяняюцца для ўмацавання валасоў, стымулявання іх росту, а таксама для лячэння сухой себарэі.
Пупышкі таполі чорнай уваходзяць у склад БАД, прызначанай для палягчэння адмовы ад тытунекурэння «Смоўк Стопер».
Насенне таполі («таполевы пух») можна выкарыстоўвацца ў якасці перавязачнага матэрыялу, які замяняе вату.
Іншае выкарыстанне
Лісце таполі чорнай прыдатнае для дублення скур, вырабу жоўтай фарбы для тканін.
У сажалкавым рыбаводстве высушаныя і добра размолотые гадавыя парасткі таполі чорнай у сумесі з іншымі кармамі прымяняюцца для кармлення рыбы. У высушаных галінах змяшчаецца (у %): сырога бялку — 18, сырога тлушчу — 3,2, бязазоцістых экстратыўных рэчываў — 47,6 сырой клятчаткі 23,6, попелу — 6,9.
Лісце таполі здавальняюча есць скот; кару, пупышкі, лісце ахвотна есць бабёр.
У пчалярстве ясакар мае значэнне як перганос, што пастаўляе пчолам пылок, а таксама клей. Пчолы збіраюць на лісці і пупышках таполі (таксама як і на лісці іншых раслін, якія вылучаюць смолы) клейкае рэчыва, якое ператвараецца імі ў праполіс, які атрымлівае цяпер усё большае прызнанне як каштоўны лекавы сродак.
Валасінкі пры насенні прыдатныя як адзін з кампанентаў пры вырабу фетру і для вырабу паперы. Плады яблыні і грушы, апрацаваныя фітанцыдамі з лісця таполі чорнай, больш устойлівыя да захворванняў, як у перыяд вегетацыі, так і пры захоўванні.
Часта вырошчваецца як дэкаратыўная расліна.
Таксанамія
Від уваходзіць у род сямейства  парадку.
Сланцаўскі раён
Сланцаўскі муніцыпальны раён (Сла́нцевский муниципа́льный райо́н) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка і муніцыпальнае ўтварэнне ў складзе Ленінградскай вобласці Расіі. Адміністрацыйны цэнтр — горад абласнога падпарадкавання Сланцы.
Геаграфія
Раён размешчаны на паўднёвым захадзе Ленінградскай вобласці ў міжрэччы Нарвы і Лугі. Плошча раёна — 2191,1 км². Мяжуе на поўначы — з Кінгісепскім муніцыпальным раёнам; на паўночным усходзе — з Воласаўскім муніцыпальным раёнам; на ўсходзе — з Лужскім муніцыпальным раёнам; на поўдні — з Пскоўскай вобласцю (Гдоўскім і Плюскім раёнамі); на захадзе — дзяржаўная мяжа з Эстоніяй. Адлегласць ад адміністрацыйнага цэнтра раёна да Санкт-Пецярбурга — 175 км.
Магадан
Магада́н (Магадан) — горад у Расіі, які ляжыць на ўзбярежжы Ахоцкага мора, цэнтр Магаданскай вобласці. Насельніцтва — 106 тысяч чалавек (2009). Плошча горада — каля 18000 га.
Лета кароткае і халоднае, зіма халодная. Сярэдняя тэмпература зімы — каля −16 °C, лета — каля +13 °C.
Міхалькоўскі сельсавет
Міхалько́ўскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Гомельскага раёна Гомельскай вобласці. Цэнтр — вёска Міхалькі.
Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Дзятлавіцкага раёна Гомельскай акругі БССР. З 4 жніўня 1927 года ў складзе Гомельскага раёна. 30 снежня 1927 года рэарганізаваны ў Міхалькоўскі нацыянальны рускі сельсавет. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Гомельскім раёне БССР. 10 лютага 1931 года ўключаны ў межы гарадской рысы горада Гомеля. У 1937 годзе рэарганізаваны ў беларускі сельсавет. З 27 ліпеня 1937 года ў складзе Гомельскага раёна, з 20 лютага 1938 года — Гомельскай вобласці. 16 мая 1957 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Васілеўскага сельсавета.
Антанова (Мёрскі раён)
Антано́ва (, Антоново) — хутар у Мёрскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Павяцкага сельсавета.
Да 27 сакавіка 1959 года хутар знаходзіўся ў складзе Павяцкага сельсавета, да 18 сакавіка 1963 года — у адміністрацыйным падпарадкаванні Друйскага пассавета.
Магістраль М7
Магістраль М7 вядзе ад Мінска да мяжы з Літвой, далей ідучы да Вільнюсу па літоўскай магістралі. З'яўляецца часткай еўрапейскага маршруту і галіны B пан'еўрапейскага транспартнага калідора IX. Магістраль пачынаецца ад скрыжавання вуліцы Прытыцкага з Мінскай кальцавой аўтамабільнай дарогай і ідзе на захад, на працягу 47 км супадаючы з магістраллю. Дарога адгаліноўваецца ад у раёне Валожына і ідзе на паўночны захад міма Ашмянаў да памежнага пераходу Каменны Лог.
Працягласць трасы складае каля 139 км.
Зераўшан
Зераўшан, у вярхоўі Матча — рака ў Таджыкістане і Узбекістане, старажытны прыток Амудар'і.
Геаграфія
Выток ракі на Зераўшанскім хрыбце, сілкаванне снягамі і льдамі Зераўшанскага ледавіка. Працякае па тэрыторыі Таджыкістана за 300 км на захад да Панджыканда, перасякаючы мяжу Узбекістана, паварочвае на паўночны захад, стварае унікальны аазіс, у якім размясціўся знакаміты Самарканд. Абрашаючы буйныя засушлівыя тэрыторыі праз Катакурган, цячэ да горада Наваі і паварочвае на паўднёвы захад, а праходзячы Бухару і Каракуль, губляецца ў пустыні, крыху не даходзячы да свайго старажытнага вусця на рацэ Амудар'я. Каналам Экскіянхор мае сувязь з ракой Кашкадар'я. У ніжнім цячэнні збудаваны Аму-Бухарскі канал, які злучае раку з Куймазарскім вадасховішчам, азёрамі Тудакуль, Дэнгізкуль, збудавана Катакурганскае вадасховішча. Сярэдні расход вады 162 м³/с: ад 38,3 м³/с у студзені, да 464 м³/с у ліпені.
Уэмыйза (прыпыначны пункт)
Уэмыйза (Uuemõisa) — былы прыпыначны пункт Эстонскай чыгункі ў павеце Ляэнэмаа. Знаходзіўся ля мястэчка Уэмыйза на лініі Талін — Хаапсалу.
Гісторыя
Прыпыначны пункт адкрыты ў 1920-х гадах. 21 верасня 1995 года праехаў апошні пасажырскі дызель-цягнік са станцыі Хаапсалу ў Талін. Грузавы рух спыніўся праз 5 гадоў. У 2004 годзе лінія разабрана.
Ціхань (Хоцімскі раён)
Ціха́нь (, Тихань) — вёска ў Хоцімскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Забялышынскага сельсавета.
NGC 7815
NGC 7815 — зорка ў сузор’і Пегас.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Пешыта
Пешыта (, пшыта — «простая, агульная, зразумелая, вульгата», часам Сірыйская Вульгата) — стандартная версія Бібліі для цэркваў у сірыйскай традыцыі.
Стары Запавет перакладаўся на сірыйскую мову з іўрыту прыкладна ў II стагоддзі н. э. Новы Запавет быў перакладзены з грэчаскай. Гэты Новы Запавет, у якім пачаткова адсутнічалі пэўныя спрэчныя кнігі (2 Пятра, 2 Яна, 3 Яна, да Іўдзеяў, Адкрыццё), стаў стандартам да пачатку V стагоддзя. Пяць выключаных кніг былі дададзены ў Гаркельскай версіі (616) Фамы з Гаркеля. Аднак у 1905 «Пешыта» Аб'яднанага Біблейскага таварыства выкарыстала новыя выданні адсутных кніг, падрыхтаваныя ірландскім сірыязнаўцам.
Этымалогія
Назва «Пешыта» паходзіць з сірыйскага  (ܡܦܩܬܐ ܦܫܝܛܬܐ), што літаральна перакладаецца як простая версія. Магчымы таксама пераклад слова  як агульны (то бок, для ўсіх людзей), альбо звычайны. Слова, запісана сірыйскімі літарамі, можа быць транслітаравана ў лацінцы некалькімі спосабамі: Peshitta, Peshittâ, Pshitta, Pšittâ, Pshitto, Fshitto.
Гісторыя
Старазапаветныя кнігі Пешыты лічацца найранейшым узорам сіра-арамейскай літаратуры. У адрозненне ад большасці першых Цэркваў, якія грунтавалі свае пераклады Старога Запавету на Септуагінце, сіра-арамейскія цэрквы выкарыстоўвалі пераклад наўпрост з іўрыту. Іўдзейскія тэксты, якія паслужылі крыніцай для перакладу, відавочна, з'яўляліся практычна ідэнтычнымі масарэцкаму тэксту сярэднявечнага і сучаснага варыянтаў Іўдзейскай Бібліі (за выняткам Кнігі Ёва). У цяперашні час страціла падтрымку гіпотэза, паводле якой Пешыта была заснавана на перакладзе арамейскага Таргума. Тым не менш, у тэксце сірыйскага Старога Запавету заўважны элементы ўплыву Таргума (асабліва ў Пяцікніжжы Майсеевым і ў Хроніках) з нязначнымі інтэрпрэтацыямі сірыйскіх рэдактараў. Стыль і ўзровень перакладу старазапаветных кніг Пешыты даволі моцна адрозніваецца ў розных частках пісання. Некаторыя часткі маглі быць перакладзены сірамоўнымі іўдзеямі да з'яўлення хрысціянскай царквы, іншыя ж маглі быць перапрацаваныя першымі пахрышчанымі іўдзеямі. Паколькі сірыйская мова — гэта эдэскі дыялект арамейскай, найбольш верагодна, што пераклад здзяйсняўся менавіта ў рэгіёне горада Эдэса. Разам з тым, не выключана, што Арбела і Адыябена, з іх магутнай іўдзейскай дыяспарай, таксама маглі з'яўляцца радзімай перакладу. Некаторыя даследчыкі таксама паказваюць на пэўныя элементы тэксту, верагодна заходне-арамейскага паходжання, што дазваляе лічыць радзімай перакладу Палесціну або Сірыю.
Міхаіл Іванавіч Рукевіч
Міхаіл Іванавіч Рукевіч (, в. Гожна (?), Падляшскае ваяводства —, в. Коркіна, Забайкалле, Расійская імперыя) — удзельнік дваранскага рэвалюцыйнага руху пачатку XIX стагоддзя, ініцыятар стварэння «Таварыства вайсковых сяброў».
Біяграфія
Паходзіў з беларускай шляхты. Сумесна з сёстрамі валодаў домам у Беластоку. У 1812—1814 гадах ваяваў на баку Напалеона ў Літоўскіх войсках (1812). Служыў у 1-ым палку гвардыі фур’ерам. У 1814 годзе трапіў у палон на тэрыторыі Францыі, 23 лютага 1815 года выйшаў у адстаўку па хваробе.
З 1815 года — на радзіме. Скончыў Віленскі ўніверсітэт у ступені кандыдата юрыспрудэнцыі (1820). З 1819 года — член, з сакавіка 1820 года — выканаўца абавязкаў прэзідэнта тайнага Саюза сяброў.
У 1820 годзе разам з З. Навіцкім стварыў у Беластоцкай гімназіі таварыства «Згодных братоў» (з 1823 года — «Заране»). У 1823—1824 гадах быў арыштаваны па справе філаматаў і філарэтаў, вызвалены за недастатковасцю доказаў. У 1825 годзе ініцыяваў стварэнне арганізацыі «Вайсковыя сябры», быў галоўным натхняльнікам выступлення Літоўскага піянернага батальёна (1825).
У 1826 годзе арыштаваны і прыгавораны да смярртнага пакарання, але па царскай канфірмацыі 1827 года пазбаўлены шляхецтва і высланы на 10 гадоў катаржных работ з наступным пасяленнем у Сібіры. Катаргу адбываў разам з дзекабрыстамі ў Чыце (з 1828) і Пятроўскім заводзе ў Забайкаллі (з 1830). У 1833 годзе пераведзены на пасяленне ў вёску Коркіна Іркуцкай губерні, дзе вёў буйны гандаль вавёркай, хлебам, паркалем, займаўся продажам віна. Там жа і памёр.
Сям’я
Сёстры — Антаніна (у шлюбе — Крамкоўская), Ксаверыя і Карнелія.
Крыловіч
Крыловіч — беларускае прозвішча.
23 сакавіка
23 сакавіка — 82-і (83-і ў высакосны год) дзень года па Грыгарыянскім календары.
Сезон 2018 ЖФК РДВАР
У 2018 годзе жаночы футбольны клуб РДВАР з горада Мінска прымаў удзел у двух афіцыйных турнірах на рэспубліканскім узроўні:
Склад каманды
Па стане на 8 лістапада 2018 год
Абрамкава (Смаленскі раён)
Абрамкава (Абрамково) — вёска ў Смаленскай вобласці Расіі, у Смаленскім раёне. Станам на 2007 год пастаяннага насельніцтва не мае.
Замак Фрэдэрыксборг
Фрэдэрыксборг (Frederiksborg Slot) — замак (дакладней — палац), размешчаны ў гарадку Хілерод (Hillerød) у Даніі. Замак быў пабудаваны для караля Крысціяна IV і ў наш час вядомы як Музей Нацыянальнай Гісторыі.
Гісторыя
Першы замак на месцы Фрэдэрыксборга быў пабудаваны ў 1560 годзе каралём Фрэдэрыкам II (Frederik II) і атрымаў назву Хілерэдсхолм (Hillerødsholm) ад імя горада непадалёк.
У 1599 года Крысціян IV правёў сур’ёзную рэканструкцыю замка і назваў яго ў гонар свайго бацькі — Фрэдэрыксборг.
З 1693 годзе капліца замка была перададзена дацкім ордэнам Слана і Данеброг (Dannebrog).
У ноч з 16 на 17 снежня ў 1859 годзе ў замку здарыўся вялікі пажар, які пакінуў ад Фрэдэрыксборга адны руіны. Адразу пасля пажару была распачата рэканструкцыя замка. Нацыянальны гістарычны музей у замку Фрэдэрыксборг быў заснаваны ў 1878 годзе па ініцыятыве дацкага півавара Якабсена як аддзяленне фонду «Карлсберг».
1 лютага 1882 года абноўлены палац-музей адкрыўся для ўсіх жадаючых.
Горад-спадарожнік
Горад-спадарожнік — горад ці пасёлак гарадскога тыпу, радзей сяло, якія знаходзяцца і развіваюцца недалёка ад буйнейшага горада ці буйнага прадпрыемства (фабрыка, завод, АЭС), складаючы з ім адзіную эканамічную і дэмаграфічную сістэму. Скупнасць гарадоў-спадарожнікаў вакол вызначанага цэнтра прыводзіць да ўтварэння агламерацыі. Роля саміх спадарожнікаў і іх геаграфічнае размяшчэнне шмат у чым залежыць ад тыпу агламерацыі (монацэнтрычная ці поліцэнтрычная), колькасці насельніцтва, эканамічнай і дэмаграфічнай сітуацыі ў мінулым, сучасным і будучым. Важную ролю пры фарміраванні гарадоў-спадарожнікаў іграюць урадавыя органы, прыватныя і дзяржаўныя прадпрыемствы. З часам, гарады-спадарожнікі могуць злівацца з цэнтрам агламерацыі і больш не вылучацца на яе фоне (такое адбываецца ў Маскоўскай агламерацыі, агламерацыі Сан-Антоніа).
Замак Фрэдэрыксборг
Гісторыя
Малая рыцарская зала на першым паверсе і Вялікая рыцарская зала на другім паверсе былі адноўлены ў тым відзе, у якім яны былі ў часы караля Крысціяна IV (1588—1648). У астатніх залах перыядычна змяняюцца разнастайныя экспазіцыі. У залах на другім паверсе выстаўлены экспанаты часоў першых Олдэнбургскіх каралёў — ад Крысціяна I (1448—1481) да Крысціяна IV. Ва ўсходнім крыле прадстаўлены экспанаты другой паловы XIX-пачала XX стст. На трэцім паверсе прадстаўлены карціны, мэбля і прадметы палацавага ўжытку XVIII—XIX стст. На чацвёртым паверсе прадстаўлена сучаснае мастацтва Даніі.
Горад-спадарожнік
Гарады-спадарожнікі ў Беларусі
29 чэрвеня 2010 года пастановай № 976 Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь была зацверджана Дзяржаўная праграма па будаўніцтве буйных жылых раёнаў для жыхароў Мінска ў гарадах-спадарожніках і вынасе (пераносе) са сталіцы ў населеныя пункты рэспублікі вытворчых аб’ектаў.
Замак Фрэдэрыксборг
Цікаўныя факты
З 1671 па 1840 год усе дацкія манархі каранаваліся менавіта ў капліцы палаца Фрэдэрыксборг.
Горад-спадарожнік
Гарады-спадарожнікі ў Беларусі
Заяўленая мэта праграмы — аптымізацыя колькасці насельніцтва сталіцы і вынас у населеныя пункты рэспублікі вытворчых аб’ектаў, не адпаведных рэгламентам генеральнага плана Мінска. Да 2020 года пераносу на іншыя вытворчыя пляцоўкі Мінска ці за яго межы падлягаюць 18 такіх аб’ектаў.
7 мая 2014 г. Презідэнтам Рэспублікі Беларусь падпісаны Указ № 214 «Аб развіцці гарадоў-спадарожнікаў». Гэтым Указам вызначана, что гарадам абластнога ці раённага падпарадкавання, пасёлкам гарадскога тыпу, размешчаным на адлегласці не больш чым 60 кіламетраў ад г. Мінска ці абластнога центра, па рашэнню Презідэнта Рэспублікі Беларусь можа быць наданы статус горада-спадарожніка. Прапановы аб наданні статуса горада-спадарожніка такім населеным пунктам уносяцца на разгляд Презідэнтам Рэспублікі Беларусь Саветам Міністраў Рэспублікі Беларусь на падставе хадайніцтваў Мінскага гарвыканкама, аблвыканкамаў і з улікам дзяржаўнай схемы комплекснай тэрытарыяльнай арганізацыі Рэспублікі Беларусь.
Мачу-Пікчу
Мачу-Пікчу (кечуа: Machu Pikchu, у перакладзе — «старая вяршыня») — горад старажытнай Амерыкі, які знаходзіцца на тэрыторыі сучаснага Перу. Таксама Мачу-Пікчу часта называюць «горад у нябёсах» ці «горад сярод аблокаў», часам называюць «страчаным горадам інкаў». Некаторыя археолагі мяркуюць, што гэты горад быў створаны як святы горны прытулак вялікім кіраўніком інкаў Пачакутекам за стагоддзе да заваявання яго імперыі, гэта значыць прыблізна ў 1440 годзе, і функцыянаваў да 1532 года, калі іспанцы уварваліся на тэрыторыю імперыі інкаў. У 1532 годзе ўсе яго жыхары таямніча зніклі. Падобны да Мачу-Пікчу высакагорны горад Чакекіраа праіснаваў значна даўжэй, да 1570-х гг.
Горад размешчаны на тэрыторыі сучаснага Перу на вяршыні горнага хрыбта на вышыні 2450 метраў над узроўнем мора, пануючы над далінай ракі Урубамбы.
У 2007 годзе ўганараваны звання Новага цуду свету.
Пагада
Па́гада (партугальскае вымаўленне भगवत्, бхагават, «свяшчэнны, славуты»; 塔, то:; 寶塔, баа-та, «вежа скарбаў») — будыйскае ці індуісцкае збудаванне культавага характару. У розных краінах да пагад адносяць розныя тыпы збудаванняў.
У Тайландзе, Бірме, Шры-Ланцы, Лаосе, Камбоджы пагадамі завуць будыйскія ступы, якія часцяком з’яўляюцца сховішчамі свяшчэнных прадметаў ці мемарыяльнымі комплексамі.
У Непале, паўночнай Індыі, у Тыбеце, Кітаі, Карэі, Японіі, В’етнаме, Інданезіі, а таксама ў заходніх краінах пагадамі завуць шмат’ярусныя вежы, якія выкарыстоўваюцца як храмы.
Лічыцца, што першыя пагады такога роду з’явіліся ў Непале, пасля чаго непальскія архітэктары распаўсюдзілі пагады па ўсім Далёкім Усходзе. Прататыпам непальскай пагады з’яўляецца будыйская ступа, якая ў краінах будызму тхеравады дагэтуль завецца пагадай, у іншых краінах пагады ад ступ адрозніваюць. У Непале ў форме пагады будуюць індуісцкія храмы.
Гік
Нягледзячы на тое, што значэнне гэтага слова ўспрымаецца неадзназначна, для прадстаўнікоў супольнасці гікаў гэты тэрмін можа з'яўляцца крыніцай гонару. Значэнне слова развіваецца ў накірунку якое азначае таго, хто апантана цікавіцца прадметам (звычайна складаным або інтэлектуальным) часта для самога сябе.
Вызначэнне
Значэнне тэрміна «гік» пастаянна змяняецца. На сёння няма ўстойлівага вызначэння. Тэрмін «нэрд» вельмі блізкі да «гік».
Уздзеянне
Арыентаваныя на тэхналогіі гікі, маюць вялікае ўздзеянне на глабальную эканоміку і грамадства. Гэта іх адрознівае ад папярэдняга пакалення гікаў, якія знаходзіліся больш у адзелах даследвання, лабараторыях, і выконвалі розныя функцыіі тэхнічнай падтрымкі. Сёння яны запоўнілі ўплывовыя пазіцыі ў камерцыйнай і палітычнай сферы (Напрыклад, Марк Цукерберг або Эмілія Андэрсдоттэр).
Згодна з Маркам Ройдэрам (Mark Roeder), у яго кнізе "Ненатуральны Адбор: Чаму Гікі атрымліваюць у спадчыну Зямлю", прапануецца ідэя, што гікаўскія якасці, якія характаразуюцца аўтызмам, сіндромам дыфіцыту ўвагі і гіперактыўнасці, дызлексіяй, сёння атрымалі вялікую перавагу ў тэхналагічную эпоху.
Ідэйная складаючая і ідэнтычнасць
У сваёй грамадзянскай пазіцыі гікі схільны да свабоднага і адкрытага інтэрнэта, сеткавага нейтралітэту, інфармацыйнага самавызнаэння, прыватных пратаколаў, адсутнасці цэнзуры, дэцэнтралізацыі і рэформы інтэлектуальнай уласнасці.
Як піша Гус Мэстрапа ў сваім эссэ "Чаму гік мае значэнне" : "Гікаўства - гэта культура ведаў і цікаўнасці, вялікага інтарэсу да невядомага. Гэта культурны інтарэс да фактаў і прычыны. Калі гікаўства мае рэлігію, гэта гэлігія - навука. Калі яна мае святых, гэтыя святыя Галілеа, Марыя Кюры, Карл Саган (Carl Sagan), Ісаак Асімаў (Isaac Asimov)... Гэта мадэль прыдатная і для жанчын і для мужчын.""
Гік стыль
«Гік стыль» як тэндэнцыя ў модзе ўзнікла ў 2000-ых, калі маладыя індывіды адаптавалі шаблонную «гікаўскую» моду, такую як вялікія акуляры ў чорнай аправе, высока падкасаныя штаны, падцяжкі. У такіх момантах, як вялікія акуляры, гік стыль сутыкаецца з хіпстэрсім стылем.
Цікава ведаць
На пачатку 20 стагоддзя гікамі называлі артыстаў, якія дэманстравалі шоў з адкусваннем галоваў у цыплят, з'ядзеннем чарвей, выпіванні ванітаў і падобных вычварэнскіх трукаў.
Allium bornmuelleri
Allium bornmuelleri — від травяністых раслін сямейства ; распаўсюджаны ў Грэцыі і Македоніі.
Распаўсюджанне
Распаўсюджаны ў Грэцыі і Паўночнай Македоніі.
У асноўным расце ў месцах з падвышанай атмасфернай вільготнасцю, халоднай зімой і мяккім летам.
Зераўшанскі хрыбет
Зераўшанскі хрыбет — горны хрыбет Гісара-Алая, на поўдзень ад ракі Зераўшан (Узбекістан і Таджыкістан). Хрыбет працягваецца ў шыротным кірунку на 370 км. Сярэдняя вышыня складае 4110 м, вышэйшая кропка — гара Чымтарга (5489 м). На паўночным схіле шматлікія папярочныя даліны левых прытокаў Зераўшана, паўднёвы схіл раздзелены слаба. На ўсходзе (да ракі Фандар'я) — высакагорны рэльеф, на захадзе — сярэднягор'е з карставымі формамі рэльефу. На схілах — рэдкалессе (пераважна з Арчы), горныя стэпы і альпійскія лугі. Каля 560 ледавікоў агульнай плошчай 270 км².
Ураўненне неразрыўнасці
Ураўне́нне неразры́ўнасці — адно з ураўненняў гідрадынамікі, якое выражае закон захавання масы для любога аб’ёму рухомай вадкасці (газу). Мае выгляд: дзе
ρ
v
— вектар скорасці часціц вадкасці ў зададзеным пункце,
div(ρ v)
— дывергенцыя шчыльнасці імпульса вадкасці ў зададзеным пункце.
Для несціскальнай вадкасці (
ρ = const
) ураўненне неразрыўнасці прымае форму: а для аднамернага цячэння, якое устанавілася ў канале ці трубе з плошчай папярочнага сячэння
S
Х’ю Мак-Калах
Х'ю Мак-Калах (Hugh McCulloch; 7 снежня 1808 — 24 мая 1895) — амерыканскі палітык, 27-ы і 36-ы міністр фінансаў ЗША.
Біяграфія
Х'ю Мак-Калах нарадзіўся ў Кенебанку, штат Мэн. У 1883 годзе скончыў юрыдычны факультэт каледжа Боўдайн у штаце Мэн. Да 1835 года Мак-Калах займаўся юрыдычнай практыкай у Форт-Уэйн, штат Індыяна. З 1835 па 1857 год Х'ю Мак-Калах займаў пасаду прэзідэнта Банка Індыяны. У 1863 годзе міністр фінансаў Сэман Чэйз прызначыў Мак-Калаха першым кантралёрам па грашовых зваротах у ЗША. За 22 месяца выканання абавязкаў у дэпартаменце па кантролі за грашовымі зваротамі ён праінспектаваў 868 банкаў і рэкамендаваў ўнесці сур'ёзныя змены ў банкаўскае заканадаўства, што прывяло да прыняцця ў 1864 годзе Нацыянальнага банкаўскага акта.
9 сакавіка 1865 года прэзідэнт Абрахам Лінкальн зацвердзіў Х'ю Мак-Калаха на пасаду міністра фінансаў ЗША. Пасля забойства Лінкольна, Мак-Калах успамінаў, што ў той раніцу 14 красавіка 1865 года ён «ніколі не бачыў прэзідэнта такім шчаслівым». 4 снежня 1865 года Мак-Калах ў штогадовым дакладзе заклікаў часова адмовіцца ад банкнот. Гэтая мера прывяла да зніжэння прапановы банкнот. 12 сакавіка 1866 года быў прыняты закон, які дазваляў выпуск не больш за 10 мільёнаў даляраў на працягу 6 месяцаў, і не больш за 4 мільёнаў у наступныя месяцы. Гэты закон падвергнуўся моцнай крытыцы і быў адменены 4 лютага 1868 года. Падчас свайго знаходжання на пасадзе, Мак-Калах падтрымліваў палітыку, накіраваную на скарачэнне федэральнага ваеннага доўгу і больш асцярожнага падаткаабкладання поўдня. На пасадзе міністра фінансаў палітык заставаўся да 1869 года.
Неўзабаве пасля заканчэння тэрміну паўнамоцтваў Х'ю Мак-Калах з'ехаў у Англію, дзе ў перыяд з 1870 па 1876 год быў членам банка Джэя Кука. З кастрычніка 1884 года да сакавіка 1885 года Мак-Калах стаў міністрам фінансаў пры адміністрацыі Чэстара Артура. На працягу гэтых 6 месяцаў палітык працягваў выступаць за забеспячэнне банкнот золатам і папярэджваў, што бескантрольная чаканка срэбных манет павінны спыніць.
Вераскава
Ве́раскава (, Вересково) — вёска ў Навагрудскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Любчанскага сельсавета.
Да 6 мая 2004 года вёска ўваходзіла ў склад Вераскоўскага сельсавета.
Групенфюрар
Групенфю́рар (ад Gruppenführer) — 1) камандзір аддзялення, 2) адно з вышэйшых званняў у СС, СА, НСКК і НСФК, з 1933 года адпавядала званню генерал-лейтэнанта.
Камандзір аддзялення
Адмысловае званне групенфюрар (камандзір аддзялення), як унтэр-афіцэрскае, выкарыстоўвалася ў некаторых напаўваенных фарміраваннях, напрыклад у службе папярэджання пра налёты (Luftschutz-Warndienstes) у ППА рэйха, службе дапамогі (Sicherheits- und Hilfsdienst) і інш. У фольксштурме гэта званне адпавядала званню армейскага ўнтар-афіцэра і прысвойвалася камандзірам аддзяленняў.
У ГДР гэта спецыяльнае званне было першасным званнем малодшага начальніцкага складу ў падраздзяленнях (Баявых групах) рабочай міліцыі.
Варта ўлічваць, што званне групенфюрар у якасці амысловага звання выкарыстоўваецца і ў наш час, напрыклад у школе дарожнай паліцыі кантона Цюрых, знакі адрознення — па адной шасціканцовай зорцы («зорка Давіда») на пагонах.
Званне СС
Званне было ўведзена ў верасні 1925 як званне (на першым часе — адзінае) кіраўніка асноўнага падраздзялення арганiзацыi СС — групы (SS-Gruppe). У перыяд з 1926 па 1936 з’яўлялася званнем вышэйшых кіраўнікоў тэрытарыяльных падраздзяленняў арганізацыі Абшніт СС (SS-Abschnitte) і Оберабшніт (SS-Oberabschnitte). З моманту стварэння войскаў СС адпавядала званню генерал-лейтэнанта і пасадзе намесніка камандуючага арміяй, камандзіра корпуса. У цэнтральным апараце СС дадзенае званне адпавядала пасадзе кіраўніка аднаго з дэпартаментаў (SS-Hauptamt).
Да 1942 года групенфюрар насіў у пятліцы тры дубовых ліста, з 1942 года (толькі ў СС/СД) — тры дубовых лісты і адну зорку.
Змяненне знакаў адрознення вышэйшых фюрараў (генералаў) СС у красавіку 1942 года было выклікана увядзеннем звання оберстгрупенфюрар і жаданнем уніфікаваць колькасць зорачак на пятліцах і на пагонах, якія насіліся на ўсіх іншых відах формы, акрамя партыйнай, паколькі з павелічэннем колькасці часцей войскаў СС усё часцей узнікалі праблемы з карэктным распазнаннем званняў СС звычайнымі ваенаслужачымі Вермахта.
Званне атрымалі 112 чалавек.
У выпадку прызначэння ўладальніка гэтага звання на пасаду ваеннай (з 1939 года) або паліцэйскай (з 1933 года) службы ён атрымліваў дубліруючае званне ў адпаведнасці з характарам службы:
Фёдар Андрэевіч Крыловіч
Фёдар Андрэявіч Крыловіч (, Мінск, Расійская імперыя —, Асіповічы, Магілёўская вобласць, БССР, СССР) — беларускі савецкі партызан, адзін з арганізатараў Асіповіцкага камуністычнага падполля, кіраўнік партызанскай дыверсійнай групы ў гады Вялікай Айчыннай і Другой Сусветнай войнаў у Беларусі.
Біяграфія
Нарадзіўся ў сям’і Андрэя Андрэявіча Крыловіча, які працаваў у Мінске чыгуначнікам, кандуктарам цягнікоў.
Паступіў у Віцебскі электратэхнікум, але з-за цяжкага матэрыяльнага становішча сям’і вучобу кінуў. Каб дапамагчы сям’і працаваў адразу у двух месцах: электрыкам на чыгуначнай электрастанцыі ў Асіповічах і адначасова памочнікам упаўнаважанага ў гарадскім аддзеле фізкультуры і спорту.
З 1937 па 1940 гады служыў у радах РСЧА. Скончыў школу сувязістаў ва Ульянаўску, у званні сяржанта ваяваў на Халхін-Голе і ля возера Хасан. Удзельнік савецка—фінляндскай вайны, 1939—1940. Пасля дэмабілізацыі вярнуўся ў Асіповічы.
Застаўся электраманцёрам і пасля прыхода немцаў, якія 30 чэрвеня 1986 года занялі горад Асіповічы — вузлавую станцыю, якая стала падчас акупацыі важнай базай Вермахту. Тут размяшчаліся склады, фарміраваліся ці разгружаліся мноства варожых ваенных эшалонаў.
«Дыверсія Крыловіча»
Сакратар Магілёўскага падпольнага абкама ЛКСМБ, упаўнаважаны ЦК ЛКСМБ у зоне Асіповічы — Бабруйск Павел Валожын са складу партызанскага атраду «Храбрацы» НКУС БССР (кіраўнік — Аляксандр Маркавіч Рабцэвіч), які дзейнічаў тады ў Бабруйскім і Асіповічскім раёнах Беларусі, вясной 1943 года сустрэўся з Фёдарам Крыловічам і даручыў яму пашырыць масштаб дыверсій і актаў сабатажу на станцыі і ў горадзе, узарваць эшалон з палівам у Магілёскім (Паўночным) вагонным парку станцыі Асіповічы.
Праведзеная аперацыя, вядомая як «Дыверсія Крыловіча» стала адной з буйнейшых дыверсій усёй Другой сусветнай вайны. У фундаментальным творы «Гісторыя Другой сусветнай вайны 1939—1945» 9Москва, 1976, том 7, с. 314) сказана:
«…у ноч на 30 ліпеня камсамолец-падпольшчык Фёдар Крыловіч з аператыўнай групы „Храбрацы“ здзейсніў на Магілёўскім чыгуначным вузле буйную дыверсію.»
Пасля выбуху Фёдар Крыловіч сыйшоў з гораду у 1-ую Бабруйскую партызанскую брыгаду, камандаваў якой В. І. Лівенцаў. Узначаліў у атрадзе дыверсійную групу, здзейсніў шэраг паспяховых аперацый. Атрымаў некалькі раненняў і кантузій.
За паспяховае правядзенне гэтай аперацыі Фёдар Крыловіч, пазней, у 1949 годзе быў узнагароджаны ордэнам Леніна.
Пасляваенны перыяд
Пасля заканчэння вайны з верасня 1945 года працаваў старэйшым электраманцёрам на станцыі Асіповічы. Памер у 1959 годзе ў беднасці і забыцці, не дачакаўшыся прызнання яго заслуг.
Горад
Го́рад, ме́ста — населены пункт, жыхары якога занятыя пераважна па-за сельскай гаспадаркай.
Аднясенне населенага пункту да катэгорыі гарадоў афармляецца ў заканадаўчым парадку; пры гэтым мера колькасці насельніцтва горада бывае рознай, і вагаецца, напрыклад, ад 250 чалавек у Даніі да 30.000 чалавек у Японіі.
Этымалогія
Слова «горад» паходзіць ад дзеяслова «гарадзіць» (адпаведную этымалогію маюць англійскае слова «town», венгерскае «város» і інш.), і ў часы Полацкага і Тураўскага княстваў пазначала агароджанае пасяленне з сядзібай палітычнай і духоўнай адміністрацыі. Цывілізацыйна старадаўнія гарады мала чым адрозніваліся ад вёсак.
У часы Вялікага Княства Літоўскага беларускія гарады праз распаўсюджванне Магдэбургскага права далучаюцца да еўрапейскай гарадской супольнасці. Набыццё правоў і прывілеяў разам з узрастаннем у жыцці жыхароў ролі гандлю, рамёстваў і промыслаў спрыялі цывілізацыйнай трансфармацыі гарадскога пасялення. Гэтая перамена адлюстравалася і ў тэрміналогіі: пачынаючы з 13 стагоддзя назва «горад» у літоўскіх (беларускіх) пісьмовых помніках замацоўваецца за старажытнымі замкавымі ўмацаваннямі, новая частка пасялення, сэрцам якой робіцца рынак, атрымлівае назву «места» (у сэнсе: «горад без агароджы»). Гэты тэрмін ужываўся на працягу некалькіх стагоддзяў, у тым ліку па прычыне адпаведнасці польскаму слову «място» (miasto), ва ўмовах дамінавання польскай культуры ў Рэчы Паспалітай.
Гісторыя
Першыя пасяленні, аддалена падобныя на гарады (такія як Іерыхон у Палесціне), узніклі больш за 9 тысяч гадоў таму. У 7—6 тысячагоддзях да н.э. у Заходняй Азіі з'яўляецца ўжо цэлы шэраг пасяленняў (Айн-Газал, Чатал-Хююк) з верагоднай колькасцю насельніцтва ў раёне 2 тысяч чалавек. Аднак першыя ўжо бясспрэчныя гарады з'яўляюцца толькі з 4 тысячагоддзі да н.э. Першы перыяд дастаткова хуткага росту гарадоў адносіцца да другой паловы 4 — першай паловы 3 тысячагоддзя да н.э.
На працягу амаль усёй гісторыі канцэнтрацыя гарадскога насельніцтва была вельмі нізкай (за выключэннем адносна невялікіх дзяржаў, гарадоў-дзяржаў. У тэрытарыяльна вялікіх дзяржавах доля гарадскога насельніцтва не перавышала 10% (напрыклад, у Расіі яшчэ ў канцы 18 стагоддзя гараджане складалі 4-5%). Але нават пры такім узроўні урбанізацыі ступень развітасці грамадскіх і дзяржаўных інстытутаў, здольных падтрымліваць сацыяльны парадак, была дастаткова высокай.
Карэнным чынам сітуацыя стала мяняцца ў 19 стагоддзі ў сувязі з індустрыяльнай рэвалюцыяй. Сапраўдным векам урбанізацыі стала 20 стагоддзе: доля гараджан у сусветнай папуляцыі вырасла з 14% у 1900 да 47% у 2000. У 1950 у свеце налічвалася 83 горада з насельніцтвам звыш 1 млн. чалавек, у 2000 іх стала 411. У цяперашні час усе гарады свету займаюць не больш 1% плошчы сушы.