cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Аляксандр Мікалаевіч Ляўданскі
Праца
Арганізатар першых у Беларусі навуковых археалагічных экспедыцый. Зрабіў класіфікацыю гарадзішчаў жалезнага веку, вызначыў іх культурна-археалагічную прыналежнасць і арэалы археалагічных культур. Першы выказаў думку, што гарадзішчы культуры штрыхаванай керамікі ў Цэнтральнай Беларусі належалі балцкім плямёнам. Даследаваў Віцебск, Оршу, Заслаўе, Барысаў і тэрыторыю Смаленшчыны.
Даў першую і найбольш поўную гістарычную тапаграфію старажытнага Полацка (гл. гістарычная тапаграфія Полацка), вывучаў яго помнікі — Сафійскі сабор, Спаса-Ефрасіннеўскую царкву, бельчыцкія храмы (гл. Бельчыцкі Барыса-Глебскі манастыр). Разам з В. Р. Тарасенкам даследаваў у 1928—1930 гадах Пелагееўскае гарадзішча ў Магілёве.
NGC 2550
NGC 2550 (іншыя абазначэнні — UGC 4359, MCG 12-8-37, ZWG 331.39, IRAS08188+7410, PGC 23604) — галактыка ў сузор’і Жырафа.
Дзідзье Барбелівьен
Поспеху ў сольнай кар’еры дасягнуў у тым ліку дзякуючы супрацоўніцтву з музыкантам Феліксам Грэем (нар. у 1958), у дуэце з якім выканаў некалькі песень. Самай вядомай іх сумеснай працай стала песня «A toutes les filles».
1 студзеня 2009 года абвешчана, што Барбеліўену прысуджаны Ордэн Ганаровага легіёна.
Будынак пазямельна-сялянскага банка (Пінск)
Будынак пазямельна-сялянскага банка — будынак у гістарычным цэнтры Пінска, размешчаны па вуліцы Заслонава, 17.
Пабудаваны ў 1920 г. з цэглы. У канцы XX ст. тут размяшчаўся Палескі аграпрамысловы банк.
Архітэктура
Прамавугольны ў плане трохпавярховы будынак з 3 рызалітамі вылучаецца выразнасцю кампазіцыі, выразнасцю пластычнага рашэння, накрыты вальмавым дахам, з якім спалучаюцца двухсхільныя дахі рызалітаў. Галоўны падоўжны фасад раскрапаваны плоскім цэнтральным рызалітам з ярка выяўленай воссю сіметрыі, падкрэсленай арачным парталам з паўцыркульным імпастам. Да тарцовых фасадаў прылягаюць глыбокія бакавыя рызаліты, у адным з якіх зроблены бакавы ўваход, у іншым — уязная арка. Будынак мае высокі цокальны паверх. Першы паверх трактаваны як аснова лягчэйшай верхняй часткі будынка і апрацаваны плоскім гарызантальным рустам. Два верхнія паверхі цэнтральнага рызаліта аб'яднаны плоскімі ордарнымі пілястрамі і ўвянчаны развітым антаблементам і ступеньчатым атыкам. У дэкоры выкарыстаны элементы ордарнай архітэктуры, ляпніна, вітраж, каваны метал, спалучэнне аддзелачных матэрыялаў розных колераў. Планіроўка калідорная, з двухбаковым размяшчэннем кабінетаў і цэнтральнай двухмаршавай лесвіцай.
Габрыэль Тард
Жан Габрыэль Тард (Gabriel Tarde;, Сарла, Францыя — , Парыж, Францыя) — французскі сацыёлаг і крымінолаг, адзін з заснавальнікаў сацыяльнай псіхалогіі. З 1893 года ўзначальваў аддзел у Міністэрстве юстыцыі. З 1900 прафесар новай філасофіі ў Калеж дэ Франс. Аўтар шэрагу прац «Законы пераймання» (1890), «Сацыяльная логіка» (1894) і інш.
Рыгор Яфімавіч Грум-Гржымайла
Рыгор Яфімавіч Грум-Гржымайла (Григо́рий Ефи́мович Грумм-Гржима́йло; 5 (17) лютага 1860,  —, ) — расійскі падарожнік, географ, заолаг і лепідаптэролаг, даследчык Заходняга Кітая, Паміра, Цянь-Шаня (1884—1890), Заходняй Манголіі, Тывы і Далёкага Усходу (1903—1914). Адкрыў Турфанскую ўпадзіну. Асноўныя працы прысвечаны фізічнай, палітычнай, гістарычнай геаграфіі і этнаграфіі Цэнтральнай Азіі, а таксама яе энтамалогіі. Брат У. Я. Грум-Гржымайла.
Імем Грум-Гржымайла названы перавал на хрыбце Сіхатэ-Алінь, адзін з адкрытых ім ледавікоў на Паміры і ледавік на масіве Богда-Ула.
Баязід I
Баязід I Маланкавы (1354 (або 1360), Бурса ці Эдзірнэ, Асманская імперыя —, Акшэхір, Малая Азія) — асманскі султан.
Біяграфія
Стаў султанам пасля смерці бацькі Мурада І, пад час бітвы з сербамі на Косавым полі ў 1389, перад гэтым аддаў загад забіць свайго канкурэнта на прастол — брата Якуба. Ён завяршыў заваёву Сербіі і прыняўся рэгуляваць становішча ў некаторых анаталійскіх правінцыях. Спрабаваў захапіць Канстанцінопаль, але аблога, якая цягнулася сем гадоў, скончылася няўдачай.
Атрымаў перамогу, у бітве пад Нікопалем, над аб’яднаным еўрапейскім войскам. У выніку, асманы ўварваліся ў Штырыю (Аўстрыя), Боснію і на Пелапанес.
Азіяцкае ўварванне пад кіраўніцтвам хана Цімура — Тамерлана, у межы краіны, прывяло да бітвы пад Ангорай (1402), у якой Баязід быў пераможаны і ўзяты ў палон. Праз год, Баязід памёр, яго астанкі былі перададзеныя ў Бурсу.
Агаленне «Студзянец»
Студзяне́ц — агаленне, геалагічны помнік прыроды рэспубліканскага значэння (з 2007 года ) у Мядзельскім раёне Мінскай вобласці Беларусі.
Агаленне з’яўляецца першым датаваным агаленнем дрыясу і аляроду на тэрыторыі СССР. Узрост хвоі вызначаны каля 10 810 гадоў. Побач са Студзёнкаўскім агаленнем знойдзены прылады працы чалавека эпохі верхняга палеаліту і ранняга мезаліту: крамянёвыя пласціны, скрэблы і інш.
Сокал-250
Распрацоўка канструкцыі
Электрацягнік «Сокал» распрацаваны ў ЦКБ марской тэхнікі «Рубін». Ён ствараўся сумеснымі намаганнямі каля шасцідзесяці прадпрыемстваў, у тым ліку ЦНДІ Судовай электратэхнікі і тэхналогіі, суднабудаўнічай фірмы «Алмаз», Ціхвінскага завода транспартнага машынабудавання «Тытран». Высокахуткастная каляска для вагона стваралася ў УНДІтрансмаш, даследаванні па трываласці вагонных карпусоў праводзіліся ў ЦНДІ суднабудавання імя акадэміка А. Н. Крылова, бартавая сістэма камп'ютэрнага кіравання распрацоўвалася ў НПО «Аўрора». К 2000 году быў зроблены даследчы ўзор «Сокала» з шасцю вагонамі на два рода тока, сталый і пераменны, канструкцыйная хуткасць 250 кілометраў у гадзіну.
Любоў Канстанцінаўна Тарасюк
Любоў Канстанцінаўна Тарасюк (Любовь Константиновна Тарасюк;, в. Пінкавічы, , Брэсцкая вобласць — ) — беларуская паэтэса, літаратуразнавец. Кандыдат філалагічных навук (1980). Дацэнт Беларускага дзяржаўнага універсітэта (1986). Сябра праўлення Саюзу пісьменнікаў Беларусі (1981). Сябра Рады Таварыства беларускай мовы імя Францішка Скарыны.
Біяграфія
Нарадзілася Любоў Канстанцінаўна ў сям'і рабочых. Бацька, Канстанцін Міхайлавіч, працаваў рабочым, загадчыкам гаспадарчай часткі на розных прадпрыемствах Пінска, маці, Надзея Паўлаўна, — у пінскай гасцініцы. З залатым медалём скончыла Пінкавіцкую сярэднюю школу імя Якуба Коласа ў 1970 годзе. Значны ўнёсак у фармаванне светапогляду будучага навукоўца зрабіў настаўнік беларускай мовы і літаратуры, заснавальнік літаратурна-краязнаўчага музею Якуба Коласа ў Пінкавічах Іван Іосіфавіч Калоша.
Скончыла БДУ (1975) з чырвоным дыпломам. З 1978 па 2005 год выкладала ў Беларускім дзяржаўным універсітэце на кафедры гісторыі беларускай літаратуры.
Уваходзіла ў Раду Таварыства беларускай мовы, праўленне Саюза пісьменнікаў і рэдакцыйную калегію літаратурнага часопісу «Маладосць». Узначальвала суполку філалагічнага факультэта Міжнароднай асацыяцыі беларусістаў (1991—2005).
Літаратар, паплечнік Любові Тарасюк, Анатоль Шушко, так у інтэрв'ю Беларускаму Радыё Рацыя узгадаў студэнцкія гады:
Цяжкая і працяглая хвароба, з якой Любоў Тарасюк мужна змагалася, узяла верх. У 2005 годзе яна пакінула Мінск і вярнулася ў родныя Пінкавічы, дзе заўчасна памерла на 53-м годзе жыцця, 16 чэрвеня 2006 года. Пахавана на мясцовых могілках.
Творчасць
Дэбют адбыўся ў 13 гадовым узросце (1966) ў газеце «Піянер Беларусі», але сама навукоўца лічыла за дэбют падборку вершаў, якія надрукавалі ў «Маладосці» праз 7 год (1973).
Даследавала класічную і сучасную паэзію. Аўтар манаграфій «Вернасць вытокам: Фальклорныя традыцыі ў сучаснай беларускай паэзіі» (1985), «Мастацкія кірункі і плыні ў беларускай паэзіі ХІХ — пачатку ХХ ст.» (1999).
Стварыла звыш 200 навукова-метадычных прац для навучальных устаноў.
Павел Аляксандравіч Гальшанскі
Біяграфія
У 1504 годзе вучыўся ў Кракаўскім універсітэце, дзе выявіў вялікія здольнасці да філасофіі. Прэлат-архідыякан касцёла св. Станіслава ў Вільні. З 1507 года  — біскуп луцкі. У 1512 годзе прысутнічаў на Пятым Латэранскім саборы. Выхавацель будучага вялікага князя Жыгімонта Аўгуста. З 1536 года — біскуп віленскі. Адыгрываў значную ролю ў дзяржаўным і грамадскім жыцці ВКЛ, актыўна супрацьдзейнічаў Рэфармацыі. Ад бацькі і маці атрымаў у спадчыну вялікую частку родавых вотчын і судзімонтаўскай спадчыны (Воўпа, Лебедзева, Дунілавічы, Хожава, Станькава, Жыцін), якія ён разам з іншымі маёнткамі завяшчаў вялікаму князю.
Пахаваны ў віленскім Кафедральным саборы. Надмагілле створана ў майстэрні Падавана прыкладна каля 1550 года.
Партрэт
У Літоўскім мастацкім музеі захоўваецца партрэт, які традыцыйна лічыцца прыжыццёвай выявай Паўла Гальшанскага. У 2001 годзе быў прыведзены шэраг аргументаў на карысць таго, што партрэт мае насамрэч пазнейшае паходжанне, а намаляваны на ім жамойцкі біскуп XVII стагоддзя Казімір Пац.
Вадзім Іосіфавіч Біндлер
Скончыў Беларускі інстытут фізічнай культуры ў 1979 годзе. З 1979 г. у СК ЧБВА. Абсалютны чэмпіён свету і Еўропы (1980, Познань, Польшча), чэмпіён свету (1976, Саарбрукен, ФРГ). Абсалютны чэмпіён Еўропы (1978, Рыга), чэмпіён Еўропы (1979, Сегед, ВНР). Абсалютны чэмпіён СССР (1977, 1979). Пераможца усесаюзных спаборніцтваў. Першы ў свеце выканаўца трайнога сальта назад (1974).
Ваўчыхінскі раён
Ваўчыхінскі раён (Волчихи́нский район) — адміністрацыйна-тэрытарыяльнае ўтварэнне (сельскі раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у Алтайскім краі Расіі. Адміністрацыйны цэнтр — сяло Ваўчыха.
Геаграфія
Глебы супясчаныя, каштанавыя чарназёмы. Каля 1/3 плошчы пакрыта хваёвымі барамі. Растуць хвоя, бяроза, асіна, глог, каліна, шыпшыннік. Фаўна — лось, казуля, заяц, ліса, воўк, рысь, расамаха, барсук, вавёрка, качка, гусь, лебедзь, чапля, журавель, перапёлка, глушэц, цецярук, карась, лін.
Вольга Яўгенаўна Карач
Сябра Беларускай асацыяцыі журналістаў, акцыянерка ЗАТ «Выдавецкі Дом „Витебский Курьер“». Заснавальніца газеты «Витебский Курьер», зарэгістраванай у Расіі. З сакавіка 2008 па сакавік 2012 года — старшыня Віцебскай абласной арганізацыі Аб’яднанай грамадзянскай партыі (АГП). Кіраўніца Міжнароднага Цэнтра грамадзянскіх ініцыятыў «Наш Дом», зарэгістраванага ў Чэхіі.
Актыўна выступае супраць рэжыму Лукашэнкі, за што пераследуецца ўладай.
Рэзка крытыкуе лідараў беларускай апазіцыі, у тым ліку Святлану Ціханоўскую. Ігар Макар абвінавачвае Карач у датычнасці да захопу беларускімі спецслужбамі Юрася Зянковіча, які абвінавачваецца па крымінальнай справе аб спробе перавароту ў Беларусі.
Дзяцінства і адукацыя
Нарадзілася 5 студзеня 1979 года ў Віцебску ў сям’і рабочых. Пасля заканчэння сярэдняй школы № 6 з залатым медалём у 1996 годзе паступіла ў Віцебскі дзяржаўны ўніверсітэт імя П. М. Машэрава, які скончыла ў 2002 годзе з чырвоным дыпломам. Паводле адукацыі — настаўніца рускай мовы і літаратуры, беларускай мовы і літаратуры. Чатыры гады працавала настаўніцай у адной з сярэдніх школ Віцебска. Атрымала другую вышэйшую юрыдычную адукацыю ў Маскоўскім абласным інстытуце кіравання і права (г. Балашыха). Магістрант праграмы «Публічная палітыка» Еўрапейскага гуманітарнага ўніверсітэта ў Вільнюсе.
Прафесійная дзейнасць
У 1996 годзе пры ўніверсітэце заснавала моладзевае грамадскае аб’яднанне (ініцыятыву) «Сёмая грань».
У сакавіку 2003 года абраная дэпутатам Віцебскага гарадскога Савета дэпутатаў 24-га склікання. У 2009 годзе рэалізавала праект, які выліўся ў кнігу ўспамінаў «Дзеці вайны» (успаміны былых вязняў фашысцкіх канцлагераў і дзяцей, сілком сагнаных на работы ў Германію . Ініцыятар і арганізатар разнастайных акцый, сярод якіх: кампанія «Асцярожна, міліцыя!»  , бестэрміновая кампанія «Наш Дом» — дэпутатаў к адказу!" , рэспубліканская акцыя па добраўпарадкаванні могілак «Кветкі замест бур’яну»  , фестываль добрага настрою «Эндарфін»  , фестываль «Жаночая рыбалка-2010» , удзел у антыядзерным пратэсце ў Германіі і інш.
Не падтрымлівае рэжым Аляксандра Рыгоравіча Лукашэнкі і адкрыта заяўляла пра гэта, з-за чаго яна сама і яе праекты і кампаніі падвяргаліся пераследу з боку ўладаў.
Выступіла заснавальніцай газет «Витебский Курьер» і «Наш дом», наклады якіх пастаянна канфіскоўваюцца ўладай Лукашэнкі, а сайт «Віцебскага кур’ера» пасля спецыяльнага ўказа прэзідэнта стаў адным з першых адключаных сайтаў у спісе незалежных інтэрнэт-выданняў.
На 2020 год з’яўлялася лідаркай Міжнароднага цэнтру грамадзянскіх ініцыятыў «Наш дом», зарэгістраванага ў Чэхіі.
Вольга Карач стала жыве за мяжой.
У 2021 годзе КДБ дадаў Карач у «спіс асобаў, звязаных з тэрарыстычнай дзейнасцю», а ў 2022 годзе яе каналы ў YouTube і Telegram былі прызнаныя ў Беларусі экстрэмісцкімі матэрыяламі. Раней у 2021 годзе YouTube і Telegram-каналы «Нашага дома» былі прызнаныя экстрэмісцкімі матэрыяламі ; у маі 2022 года МУС уключыла саму арганізацыю ў спіс экстрэмісцкіх фарміраванняў.
Супрацоўніцтва са СМІ
Вольга Карач актыўна супрацоўнічае са СМІ, у тым ліку беларускімі, расійскімі, польскімі, літоўскімі, шведскімі і чэшскімі. Актыўна вядзе Ютуб-канал цэнтра «Наш дом», з пачатку палітычнага крызісу 2020—2021 гадоў у Беларусі стала праводзіць як уласныя стрымы, дзе аналізуе апошнія падзеі, распавядае свае пазіцыі і меркаванні наконт дзеянняў улады і мерах супрастаяння ім з боку грамадства, так і робіць гасцявыя стрымы, куды прыходзяць прадстаўнікі розных сфер і плыняў з розных краін, у тым ліку з Літвы, Расіі і Чэхіі. Сярод самых папулярных інтэрв’ю на канале відэа з удзельнікам Народнага антыкрызіснага ўпраўлення Вадзімам Пракоп’евым, урачом-псіхіятрам Дзмітрыем Шчыгельскім, расійскім палітыкам Уладзімірам Жырыноўскім, былым начальнікам СІЗА № 1 г. Мінска Алегам Алкаевым, расійскім палітыкам і блогерам Яўгенам Бычкоўскім, беларускім палітолагам Дзмітрыем Балкунцом і іншымі.
Узнагароды
У жніўні 2010 года атрымала.
Curtiss P-40 Warhawk
Curtiss P-40 Warhawk (Кёрціс P-40 «Ваенны ястраб») — поршневы 1-маторны знішчальнік амерыканскай канструкцыі («Кёрціс-Райт») і вытворчасці, часоў Другой сусветнай вайны. Меў некалькі адменаў уласнай назвы, у залежнасці ад мадыфікацыі: «Вархоўк» (Warhawk), таксама «Тамахоўк» (Tomahawk) — у Вялікабрытаніі, «Кіціхоўк» (Kittyhawk) і — у Вялікабрытаніі і СССР.
Адзін з найбольш распаўсюджаных знішчальнікаў свайго часу. Быў на ўзбраенні ў ВПС ЗША, Вялікабрытаніі, Аўстраліі, Новай Зеландыі, Паўднёваафрыканскага Саюза, Канады, ВПС Нідэрландаў, Свабоднай Францыі, СССР, Кітая, Егіпта, Турцыі. Ужываўся ў ваенных дзеяннях амаль ва ўсіх кліматычных зонах (у т.л., у джунглях, пустынях, Арктыцы), і амаль ва ўсіх вышынных паясах (у т.л., у Гімалаях). Нават пасля замены яго ў першай лініі навейшымі, лепшымі машынамі, P-40 заставаўся ў актыўным ужытку на паўднёва-ціхаакіянскім і кітайска-індыйска-бірманскім ТВД, пасля вайны — у ВПС гаміньданаўскага Кітая і ваенна-паветраным кантынгенце Галандыі ў Ост-Індыі (Інданезіі). Апошнія вядомыя выпадкі баявога ўжытку адносяцца да 1948 (галандскія P-40N у вайне канца 1940-х гг. у Інданезіі).
Манеўранасць і хуткаўздымнасць P-40 саступалі сучасным яму праціўнікам (Ме-109, ФВ-190, Зеро), асабліва на вышынях большых за 4,5 км. Саступаў ён і іншым машынам саюзнікаў (Спітфайр V, P-38, P-47, P-51), якія і выцяснілі яго з галоўнай ролі пад пачатак 1944. Не найлепшай была хуткасць P-40; адзначаліся пагоршаныя (у параўнанні з папярэднікам, P-36) узлётна-пасадкавыя характарыстыкі.
Аўтарства вядомых «акуліных пашчаў», якія маляваліся на бакавых паверхнях радыятараў P-40, прыпісваецца лётчыкам 112 эскадр ВПС Вялікабрытаніі (не раней за лета 1941).
Scelidosauridae
Scelidosauridae — група прымітыўных птушкатазавых дыназаўраў, блізкіх да продкаў анкілазаўраў і стэгазаўраў. Тыпавы від —. Акрамя Scelidosaurus у гэта сямейства ўваходзяць: і, магчыма,.
Першапачаткова прапанаваны Edward Drinker Cope у 1869 годзе, тэрмін быў ізноў скарыстаны кітайскім палеантолагам Дун Чжыміном у 2001 годзе пасля вывучэння Bienosaurus, якога аб’ядноўвае блізкае падабенства з Scelidosaurus. Scelidosauridae былі знойдзены ў адкладах ранняй юры (магчыма, дажылі да позняй юры). Іх закамянеласці былі знойдзены ў Кітаі, Англіі і штаце Арызона. Некаторыя палеантолагі лічаць гэта сямейства парафілетычным, у той час як Бентан (2004) адносіць яго да монафілетычным.
Халбон
Халбо́н (Холбо́н) — пасёлак гарадскога тыпу ў Шылкінскім раёне Забайкальскага края Расіі. Уваходзіць у гарадское паселішча Халбонскае на левым беразе Шылкі. Насельніцтва 2447 жыхароў (2010 год). Знаходзіцца на ўсходзе раёна, па беразе ракі Шылкі. Заснаваны ў пачатку XIX стагоддзя як паштовая станцыя Халбон-Байгул.
У 1931—1933 гадах пабудавана Халбонская электрастанцыя.
Адрыян ван дэн Спігель
Адрыян ван дэн Спігель (Adriaan van den Spieghel;  — ) — італьянскі (венецыянскі) анатам і хірург фламандскага паходжання. Свае лацінскія працы ён падпісваў: Adrianus Spigelius, у Італіі яго звалі Adriano Spigelio.
Біяграфія
Нарадзіўся ў Бруселі (тады Паўднёвыя іспанскія Нідэрланды) у сям’і лекара-хірурга. Вывучаў медыцыну ў Лувене, анатомію ў Падуі ў І. Фабрыцыя. Прафесар анатоміі ў Венецыі, дзяржаўны ўрач у Маравіі. З 1609 па 1625 год — прафесар анатоміі ў Падуі, дзе карыстаўся выключнай павагай як лекар.
Навуковая дзейнасць
Яго даследаванні тычыліся шырокага дыяпазону медыцынскіх тэм — крывяносныя сасуды, нервовая сістэма, анатомія печані, кішачныя паразіты і інш. Грыжа Спігеля (Шпігеля) названа ў яго гонар.
У 1624 годзе ў трактаце «De semitertiana libri» Спігель даў першае ўсёабдымнае апісанне малярыі.
У 1627 годзе выйшла (пасмяротна) яго асноўная праца па анатоміі чалавека — «De humani corporis fabrica libri X tabulis aere icisis exornati». Назва пераклікаецца з напісанай стагоддзем раней працай Везалія «De humani corporis fabrica», і кніга павінна была адбіць новыя дасягненні ў анатоміі.
Ван дэн Спігель унёс таксама ўклад у батаніку. У яго гонар названы род (каля 60 відаў).
Томас Джонатан Джэксан
Томас Джонатан Джэксан (з 1861 года вядомы таксама пад мянушкай «Стоўнуол», або «Каменная Сцяна» (Thomas Jonathan «Stonewall» Jackson, а таксама «Old Blue Light»);  — ) — генерал Канфедэратыўных Штатаў Амерыкі ў гады Грамадзянскай вайны.
Серафім Антонавіч Андраюк
Біяграфія
Нарадзіўся 10 сакавіка 1933 года ў в. Градалі Бельскага павета Беластоцкага ваяводства ў сялянскай сям’і. З 1945 года разам з бацькамі жыў у в. Бербашы Карэліцкага раёна Гродзенскай вобласці.
У 1957 годзе скончыў аддзяленне беларускай мовы і літаратуры філалагічнага факультэта БДУ. Працаваў выкладчыкам у Крываносаўскай сярэдняй школе Старадарожскага раёна Мінскай вобласці. У 1965 годзе скончыў аспірантуру пры Інстытуце літаратуры імя Янкі Купалы АН БССР. У 1966—1981 гадах — навуковы супрацоўнік гэтага інстытута. У 1981—1993 гадах — галоўны рэдактар, у 1993—1996 гадах — дырэктар выдавецтва «Мастацкая літаратура».
Член Саюза пісьменнікаў СССР з 1972 года. Жыў у Мінску.
Памёр 4 красавіка 2022 года.
Творчасць
Дэбютаваў у друку як крытык і літаратуразнавец у 1964 годзе. Друкаваў рэцэнзіі і артыкулы па пытаннях гісторыі беларускай савецкай літаратуры і сучаснага літаратуранага працэсу. Даследаваў творчы і жыццёвы шлях пісьменнікаў І. Пташнікава, Б. Сачанкі, І. Мележа і іншых беларускіх літаратараў. Выдаў манаграфіі «Жыццё. Літаратура. Героі» (1973), «Традыцыі і сучаснасць» (1981), зборнікі крытычных артыкулаў «Вывяраючы жыццём» (1976), «Жыць чалавекам» (1983), нарыс творчасці І. Пташнікава «Чалавек на зямлі» (1988). Прымаў удзел у працы над калектыўнымі манаграфіямі «Стыль пісьменніка» (1974), «История белорусской советской литературы» (1977), «Сучасная літаратура: каардынаты ідэйна-мастацкага пошуку» (2008), шматтомнай «Гісторыі беларускай літаратуры ХХ стагоддзя» (1999—2014).
Іван Луцкевіч
Іва́н (Ян Ге́рман) Луцке́віч (, Шаўлі, Ковенская губерня —, Закапанэ, Польшча) — беларускі палітык і грамадскі дзеяч, публіцыст, археолаг, краязнавец, збіральнік старажытнасцяў. Адзін з заснавальнікаў Беларускай сацыялістычнай грамады і газеты «Наша ніва». Актыўны дзеяч Беларускага нацыянальнага адраджэння пачатку XX стагоддзя, зрабіў уплыў на многіх удзельнікаў тагачаснага беларускага руху.
IC 5162
IC 5162 — галактыка тыпу S (спіральная галактыка) ў сузор’і Індзеец.
Іван Луцкевіч
Распрацоўваючы ідэю беларускага самавызначэння ад ідэй краёвасці і Канфедэрацыі Вялікага Княства Літоўскага паступова прыйшоў да ідэі поўнай незалежнасці Беларусі. Сябра Віленскай беларускай рады і Рады Беларускай Народнай Рэспублікі. Удзельнік пасяджэння Рады БНР 24—25 сакавіка 1918 года, на якім абвешчана незалежнасць Беларускай Народнай Рэспублікі.
IC 5162
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Іван Луцкевіч
Арганізатар беларускага культурнага жыцця ў Вільні, зрабіў вялікі ўклад дзеля адкрыцця Віленскай беларускай гімназіі. Сабраў багаты збор старажытнасцяў, якія сталі асновай збору Беларускага музея ў Вільні. Брат беларускага дзеяча Антона Луцкевіча.
Імя
Іван Луцкевіч быў ахрышчаны паводле рыма-каталіцкага абраду пад імем Ян Герман. Дакладна невядома з якога часу ён пачаў карыстацца формай імя Іван. Людвіка Сівіцкая (Зоська Верас) у сваіх перапісках упамінала: «Паміж іншым, не ведаю, хто і калі пачаў старэйшага Луцкевіча называць Іванам, бо ён у лістах падпісываўся Ян, маю пару яго лістоў з такім подпісам». Антон Луцкевіч і іншыя беларускія дзеячы называлі яго Іванам. Пры гэтым выкарыстоўвалася таксама форма з імем па-бацьку Іван Іванавіч, што таксама адпавядае праваслаўнай традыцыі, але бацьку звалі Ян Баляслаў.
Паводле даследчыка Анатоля Сідарэвіча, форма Іван была больш зручнай у беларускім праваслаўным нацыянальным асяроддзі. Таксама існуе думка пра тое, што пераход да формы імя Іван можа быць звязаны з прыхільнасцю Луцкевіча да ўніяцтва.
Паходжанне
Паходзіў са збяднелага шляхецкага роду Мінскай губерні герба Навіна. Род мае татарскае паходжанне. Бацька — Ян Баляслаў (Іван Якімавіч) Луцкевіч (1831—1895) — вайсковец Расійскай імперыі, удзельнік Крымскай вайны ў чыне капітана, за баявыя заслугі ў абароне Севастопаля быў узнагароджаны крыжамі Святога Георгія і Святой Ганны і двума медалямі. На вайне быў паранены, з войска дэмабілізаваўся. Сваёй маёмасці Ян Баляслаў не меў. Вядома, што ў 1860-х гадах быў арандатарам маёнтка пана Вайніловіча ў Тарасевічах Бабруйскага павета Мінскай губерні. Верагодна, у гэты час ён пазнаёміўся з Вінцэнтам Дуніным-Марцінкевічам, з якім у далейшым меў прыяцельскія стасункі, Дунін-Марцінкевіч у 1868 годзе прысвяціў Луцкевічу верш па-беларуску. Першай жонкай Яна Баляслава была Казіміра Асяцімская, у іх нарадзіліся дзве дачкі: Станіслава (1877—1953) і Марыя Алёйзія (1876—1914). Пані Казіміра памерла ў 1878 ці 1879 годзе.
Увесну 1880 года Ян Баляслаў павянчаўся другі раз, з Зоф’яй Лычкоўскай (1850—1918), дачкой уладальніка невялікага фальварка Ракуцёўшчына, каля мястэчка Краснага. Зоф’я да фальварка дачынення ўжо не мела, але ў спадчыну ёй застаўся невялікі драўляны дом на Садовай вуліцы ў Мінску. У Яна Баляслава і Зоф’і было пяць дзяцей: Ян Герман (Іван) быў іх першым дзіцем, у далейшым нарадзіліся Вікторыя (памерла ў маленстве; ?—?), Антон (1884—1942), Эмілія (1886—1974), Стэфан (Сцяпан; 1889—1947). Стэфан быў названы ў гонар дзядзькі — Стэфана Луцкевіча, удзельніка паўстання 1863—1864 гадоў, які загінуў у 1863 годзе.
Сям’я была каталіцкай, у хаце гаварылі па-польску. Іван Луцкевіч наступным чынам згадвае светапогляд сям’і: «…сям’я жыла ўспамінамі аб напалеонаўскім паходзе і паўстаннях 1831 і 1863 гадоў, жыла ідэаламі дэмакратызму з часоў французскае рэвалюцыі і паўстанчаскімі настроямі, у ёй панаваў заўсёды шчыра дэмакратычны дух, — і гэтым духам былі прасякнуты дзеці, што шукалі ў школе дружбы не панічоў, a сыноў мужыцкіх».
Раннія гады
Антон Луцкевіч адзначаў, што яшчэ ў Мінскай гімназіі ён і яго брат Іван усвядоміліся і нацыянальна, і сацыяльна, і пачалі гуртаваць вакол сябе болей-меней свядомых беларусаў. Пазнаёміўшыся з беларускім паэтам, мастаком і перакладчыкам Карусём Каганцом, браты Луцкевічы арганізавалі гімназічны гурток, у занятках якога значнае месца займала беларуская тэматыка. Браты мелі цесныя стасункі з Генрыхам Францішкам Татурам, беларускім гісторыкам, краязнаўцам і калекцыянерам. Таксама ў братоў Луцкевічаў збіраўся і інтэрнацыянальны гурток, у якім яны займаліся сацыяльнымі пытаннямі. Браты заклалі беларускую бібліятэчку з кніжкамі па беларускай гісторыі і этнаграфіі.
Пачатак палітычнай дзейнасці
У 1902 годзе Іван заканчвае вучобу ў гімназіі, разам з Антонам яны едуць у Санкт-Пецярбург. Іван паступіў на юрыдычны факультэт Санкт-Пецярбургскага ўніверсітэта і адначасова ў Археалагічны інстытут. У сталіцы Расійскай імперыі ў гэты час было шмат беларускіх студэнтаў, тут браты знаёмяцца з Вацлавам Іваноўскім. У гэтым жа годзе Іван і Антон Луцкевічы разам з Іваноўскім арганізоўваюць «Круг беларускай народнай прасветы і культуры»; мэтай гуртка было стварэнне беларускай школьнай адукацыі і выдавецтва беларускіх кніг. Пры ўдзеле Івана была выдадзена брашура «Калядная пісанка на 1904 год» і зборнік Янкі Лучыны «Вязанка».
У гэты час Іван Луцкевіч шукае кантактаў з рэвалюцыйнымі арганізацыямі, сыходзіцца з сацыял-рэвалюцыянерамі і знаёміцца з сёстрамі Ізмайлавічанкамі з Мінска. Увесну 1903 года пры падрыхтоўцы да першамайскай дэманстрацыі ў Санкт-Пецярбургу Іван арыштоўваецца на кватэры Ізмайлавічанак. Спярша ён быў змешчаны ў, а пазней пераведзены ў «». Прасядзеў у турме амаль да канца лета, за гэты час прыняў удзел у галадоўцы палітвязняў, а ў «Крестах» захварэў і быў змешчаны ў бальніцу ў аддзел сухотнікаў. Увосень 1903 года браты Луцкевічы разам з Вацлавам Іваноўскім засноўваюць палітычную арганізацыю Беларуская рэвалюцыйная грамада на базе ўжо існуючай Беларускай рэвалюцыйнай партыі. Мэтай арганізацыі было змаганне супраць самадзяржаўнай улады, за дэмакратычны лад: зямлю для сялян, фабрыкі і заводы для рабочых. Арганізацыя патрабуе свабоды для беларусаў: школы на беларускай мове і роўных правоў у краі.
У 1904 годзе Іван Луцкевіч заканчвае Археалагічны інстытут і атрымлівае камандзіроўку для навуковых доследаў на Беларусь і для далейшай навукі ў Вену. У Вене ён навучаецца ў «Славянскім семінары» пры Венскім універсітэце пад кіраўніцтвам прафесара Ватраслава Ягіча. Выезд за мяжу дазволіў пазнаёміцца з рэвалюцыйнымі і нацыянальна-вызваленчымі рухамі іншых краін. У Аўстра-Венгрыі Іван сустракаецца з уніяцкім мітрапалітам Андрэем Шаптыцкім. У Львове Луцкевіч сыходзіцца з украінскім нацыянальным рухам, а пазней у Кракаве і Варшаве наладжвае кантакты з Польскай партыяй сацыялістычнай. У канцы 1904 ці пачатку 1905 года Іван Луцкевіч знаёміцца з украінскім дзеячам Міхайлам Грушэўскім. У пачатку 1905 года Іван Луцкевіч вяртаецца ў Санкт-Пецярбург дзеля заканчэння навучання на юрыдычным факультэце ўніверсітэта. У гэты ж час ён ад Беларускай рэвалюцыйнай грамады атрымлівае мандат на з’езд прадстаўнікоў сацыялістычных партый у Фінляндыі.
У часе рэвалюцыі 1905 года ў Мінску, дзе праходзіць найбольш шырокая дзейнасць партыі. Іван Луцкевіч выступае на мітынгах па-беларуску, нацыянальны элемент у выступах пераважае палітычны і сацыяльны. У час другой усеагульнай стачкі 1905 года ў Мінску была складаная сітуацыя, пасля Курлоўскага расстрэлу 18 кастрычніка на фабрыках была пільная ахова. У дзень стачкі Іван Луцкевіч, пераапрануўшыся, прайшоў на фабрыку Якабсона і загадаў рабочаму даць гудок, які мусіў распачаць забастоўку, пасля сігналу ён выступіў з прамовай перад рабочымі, пасля чаго тыя выйшлі на вуліцы.
На II з’ездзе Беларускай сацыялістычнай грамады (у яе была перайменаваная БРГ) разам Антонам Луцкевічам, Аляксандрам Бурбісам і Вацлавам Іваноўскім абраны ў склад цэнтральнага камітэта партыі. У лютым 1906 года сумесна з братам Антонам пераходзяць на нелегальнае становішча, пераязджаюць у Вільню. Пераезд адбываецца з той прычыны, што распачалося следства ў справе замаху на мінскага губернатара Паўла Курлова. Замах здзейснілі Іван Пуліхаў і сёстры Аляксандра і Кацярына Ізмайловіч, якія былі частымі гасцямі на мінскай кватэры Луцкевічаў, таму апошнія аўтаматычна падпадалі пад падазрэнне. Ёсць звесткі, што з віленскімі кантактамі Луцкевічам дапамог Вацлаў Іваноўскі. На нелегальным становішчы ў Вільні браты жылі да 1908 года.
Вільня
Жыве ў Вільні на нелегальным становішчы, з фальшывым пашпартам на імя Івана Міхальчука. Іван Луцкевіч разгортвае агітацыйную дзейнасць у праваслаўнай духоўнай семінарыі, чытае вучням лекцыі па гісторыі Беларусі. Тут жа пашыраецца партыйная дзейнасць Беларускай сацыялістычнай грамады, канспірацыйнай кватэрай якой ёсць кватэра Алаізы Пашкевіч (Цёткі). З ініцыятывы Івана Луцкевіча з лістапада 1906 года выходзіць газета «Наша ніва». У гэты ж час Луцкевіч займаецца археалагічнымі працамі і зборам беларускага антыкварыяту, старадрукаў і рукапісных кніг, калекцыя захоўвалася ў рэдакцыі «Нашай нівы» на вуліцы Завальнай, 7. Ініцыятар стварэння Выдавецтва «Нашай нівы» ў 1907 годзе, пазней таксама меў дачыненне да стварэння выдавецтва «Наша хата» (1908—1911) і Беларускага выдавецкага таварыства. У чэрвені 1908 года едзе ў Прагу на Усеславянскі з’езд прагрэсіўных студэнтаў, дзе кіруе беларускае секцыяй і адкрыта крытыкуе расійскія ўлады за нацыянальны прыгнёт. У 1909 годзе ўдзельнічаў у стварэнні Беларускага хору і Тэатральнай дружыны, якія дэбютавалі на Першай беларускай вечарынцы ў Вільні 12 лютага 1910 года. Разам з братам Антонам быў сярод заснавальнікаў у 1910 годзе ў Вільні масонскай ложы «Еднасць» (Jendość). Ложа была створаная паводле ініцыятывы расійскіх масонаў, сябраў партыі кадэтаў. У «Еднасці» былі прадстаўлены ўсе асноўныя народы беларуска-літоўскага краю. Луцкевічы прытрымліваліся краёвай ідэалогіі. Прытрымліваючыся краёвай ідэалогіі, Іван Луцкевіч супрацоўнічае з іншымі нацыянальнасцямі. У 1910 годзе, калі ладзілася польскае Таварыства прыяцеляў навук (Towarzystwo Рrzyjacіół Nauk) ён зрабіў багата працы для арганізацыі яго музея, а таксама перадаў шмат сваіх рэчаў, якія вярнуў пасля пачатку Першай сусветнай вайны. Супрацоўнічае з Украінскім царкоўным музеем у Львове, дасылаў туды рэчы, звязаныя з уніяцтвам, ладзіць там беларускі аддзел. Публікуецца ў часопісах «» і «». Напярэдадні выбараў у ІІІ Дзяржаўную думу Расіі Беларуская сацыялістычная грамада, сярод лідараў якой Іван Луцкевіч, засноўвае ў Вільні газеты «Kurjer Krajowy» і «Вечернюю газету», у якіх прасоўвае ідэі краёвасці для польскамоўных і рускамоўных чытачоў. Перад Першай сусветнай вайной удзельнічае ў з’ездзе аўтанамістаў-федэралістаў у Маскве, пасля наведвае Санкт-Пецярбург і Фінляндыю ўзімку 1914—1915 гадоў. У гэты час у яго пагаршаецца здароўе, абвастраецца старая сухотная хвароба. Вайну сустракае ў Вільні.
Першая сусветная вайна
У час эвакуацыі з Вільні расійскія ўлады хацелі вывезці Івана Луцкевіча разам з яго калекцыяй старажытнасцяў, абяцаючы для гэтага цэлы вагон. На гэта Іван казаў: «Мая павіннасць — аставацца ў родным краю і бароцца за мой народ незалежна ад таго, якія войскі будуць тут гаспадарыць!». Каб не быць прымусова эвакуяваным, апошнюю ноч перад расійскай эвакуацыяй ён правёў не ў сябе дома. Удзельнічаў у арганізацыі «лятучых дружын», якія пільнавалі парадак у горадзе ў час змены ўладаў, раздабываў для дружыннікаў зброю і праводзіў з імі ночы. Нямецкія войскі ўвайшлі ў Вільню 18 верасня 1915 года.
Іван Луцкевіч актыўна ўдзельнічае ў працы Беларускага таварыства дапамогі пацярпелым ад вайны, адзін з арганізатараў Беларускага народнага камітэта, які дзейнічаў пад прыкрыццём таварыства дапамогі пацярпелым ад вайны і пры якім канцэнтруецца беларуская асветніцкая праца. Быў адным з трох дэлегатаў ад беларусаў у Віленска-ковенскім абывацельскім камітэце. У 1915 годзе закладзены блок беларускіх, літоўскіх, польскіх і яўрэйскіх арганізацый Канфедэрацыя Вялікага Княства Літоўскага, арганізатарам якога стаў Іван Луцкевіч. У снежні 1915 года выдадзены першы «ўніверсал» Канфедэрацыі, напісаны Іванам Луцкевічам. На той час браты Луцкевічы прытрымліваліся ідэй «краёвасці». У 1916 годзе Беларускі нацыянальны камітэт, старшынёй якога быў Антон Луцкевіч, ухваліў канфедэрацыйную канцэпцыю Злучаных Штатаў ад Балтыйскага да Чорнага мора. Пасля Лютаўскай рэвалюцыі 1917 года выказвалася ідэі за ўключэнне ў склад будучай беларуска-літоўскай дзяржавы ўсіх беларускіх зямель, за наданне дзяржаўнага статуса ўсім мясцовым мовам, школьнае навучанне на роднай мове. Аднак, паводле Антона Луцкевіча, ідэя канфедэрацыі была разбітая літоўскім нацыяналізмам.
У 1915 годзе ў Вільні адкрылася першая беларуская пачатковая школа, але кваліфікаваных настаўнікаў не хапала. У снежні Іван Луцкевіч і Алаіза Пашкевіч стварылі настаўніцкія курсы, на іх Іван Луцкевіч выкладае краязнаўства. Працуе скарбнікам кааператыва «Райніца». Арганізатар Беларускай сацыял-дэмакратычнай работніцкай групы. Улетку 1916 года пры актыўнай працы Івана Луцкевіча адрываецца Беларускі клуб, ён становіцца яго старшынёй. Таксама ўлетку 1916 года разам з Вацлавам Ластоўскім удзельнічае ў III канферэнцыі народаў, якая была арганізаваная Саюзам народаў 27—29 чэрвеня ў швейцарскай Лазане, у мемарыяле беларускай дэлегацыі была выкладзена канцэпцыя Канфедэрацыі Вялікага Княства Літоўскага.
Незалежніцкая пазіцыя, якую выказваў Іван Луцкевіч на лазанскай канферэнцыі, занепакоіла нямецкія акупацыйныя ўлады. Немцы ставяць братоў Луцкевічаў пад асабісты нагляд шпіёна Эдмунда Зузэміля, які на той час быў прызначаны беларускім перакладчыкам пры Управе друку. Пад Зузэміля рэквізуецца частка віленскай кватэры Луцкевічаў, і ён мае магчымасць сачыць за імі. Іван Луцкевіч арганізоўвае Беларускі вучыцельскі саюз, які высоўвае Луцкевіча сваім прадстаўніком у Цэнтральнае бюро прафесійных саюзаў. Зузэміль настойвае на тым, каб вучыцельскі саюз высунуў іншага кандыдата, але калі новы сход Саюза зацвердзіў свой выбар, арганізацыя была закрытая нямецкімі ўладамі.
У 1916 годзе дапамагае ў арганізацыі беларускіх школ на Віленшчыне, Гродзеншчыне, Беласточчыне. Адзін з заснавальнікаў і фактычных рэдактараў газеты «Гоман», аўтар артыкулаў у ёй. У 1917 годзе нямецкія ўлады рыхтуюцца да арганізацыі літоўскага прадстаўнічага органа — Тарыбы, дзе беларусам вызначаецца адно месца. Акупацыйныя ўлады шукаюць кандыдатаў, якія б былі цалкам лаяльныя да нямецкай адміністрацыі, таму Зузэміль высоўвае кандыдатам Вацлава Ластоўскага. 16 верасня 1917 года на сацыялістычным мітынгу партый усіх нацыянальнасцяў, прамоўцы сярод беларусаў, між імі Іван Луцкевіч, кляймяць палітыку немцаў і тых літоўцаў, якія пайшлі на згоду з імі.
18—23 верасня 1917 года ў Вільні праходзіць Літоўская канферэнцыя, якая абірае прадстаўнічы орган Літвы — Тарыбу. У адказ на гэта 30 верасня ў Беларускім клубе пад старшынствам Івана Луцкевіча адбываецца беларускі мітынг, які выносіць ноту пратэсту супраць адносін да беларусаў і патрабуе ў нямецкіх уладаў дазволу на скліканне ў Вільні беларускай нацыянальнай канферэнцыі для ўтварэння беларускага прадстаўнічага органа. Неўзабаве дазвол на правядзенне быў атрыманы, Арганізацыйны камітэт дзеля склікання Беларускай канферэнцыі паведамляў аб сваім афіцыйным заснаванні 17 лістапада 1917 года. Іван Луцкевіч актыўна займаецца арганізацыяй канферэнцыі, прадаючы рэчы з сваёй калекцыі старасвеччыны дзеля фінансавага забеспячэння. У справах канферэнцыі едзе ў Беласток, дзе прадстаўнікі нямецкіх уладаў спрабуюць пераканаць яго ў карысці далучэння да Германіі, на што Іван Луцкевіч адказвае: «''Я маю на гэта яшчэ адзін аргумент. Калі і нашым манархам стане Вільгельм, дык нам не прыйдзецца рабіць свае асобнае рэвалюцыі, каб скінуць яго: гэта зробіць сам нямецкі народ!''».
23 студзеня 1918 года быў зацверджаны статут Беларускага навуковага таварыства, Іван Луцкевіч быў адным з закладальнікаў таварыства.
Беларуская Народная Рэспубліка. Апошнія гады
Удзельнік Беларускай канферэнцыі ў Вільні, якая праходзіла 25, 26 і 27 студзеня 1918 года. Канферэнцыя абрала Івана Луцкевіча адным з членаў Беларускай Рады, якая стала галоўным прадстаўніцтвам беларусаў на тэрыторыі нямецкай акупацыі. У часе канферэнцыі ў Менску памірае маці Луцкевічаў. 18 сакавіка некалькі сяброў Віленскай беларускай рады, сярод якіх Антон і Іван Луцкевічы, Дамінік Сямашка, Язэп Туркевіч, Вацлаў Ластоўскі, былі ўключаныя ў склад Рады Беларускай Народнай Рэспублікі, якая дзейнічала ў Менску.
Дэлегацыя Віленскай беларускай рады, у склад якой уваходзілі Антон Луцкевіч, Іван Луцкевіч, Янка Станкевіч, Дамінік Сямашка, Язэп Туркевіч, едзе ва ўжо заняты немцамі Менск, каб прыняць удзел у пасяджэнні ў Рады Беларускай Народнай Рэспублікі. У ноч з 24 на 25 сакавіка 1918 года на пасяджэнні Рады была прынятая Трэцяя Устаўная грамата, паводле якой была абвешчаная незалежнасць Беларускай Народнай Рэспублікі, браты Луцкевічы былі аднымі з ініцыятараў яе абвяшчэння. Неўзабаве вяртаецца ў Вільню. Паводле Антона Луцкевіча, паездка ў Менск моцна падарвала здароўе брата.
У Вільні працягвае дзейнасць у Віленскай беларускай радзе, але найперш займаецца культурнай працай, працуе над адкрыццём беларускага музея. Ладзіць выстаўкі беларускай старасвеччыны ў Вільні і Менску, па вяртанні з менскай выстаўкі доўга лечыцца ў пасцелі.
Пасля ваеннага паражэння і Лістападаўскай рэвалюцыі ў Германіі, нямецкія ўлады дазваляюць літоўцам закласці ўрад у Вільні, пры гэтым забараняючы беларускую палітычную дзейнасць. У гэтых умовах беларусы ідуць на супрацоўніцтва з літоўцамі. Літоўцы абяцаюць беларусам 6 месцаў у Тарыбе і Міністэрства беларускіх спраў пры Урадзе, выбар міністра застаецца за Віленскай беларускай радай. Беларуская рада збіраецца пад старшынствам цяжка хворага Івана Луцкевіча і абірае 6 членаў у Тарыбу (Іван Луцкевіч, Вацлаў Ластоўскі, Ян Станкевіч, Дамінік Сямашка, кс. Уладзіслаў Талочка, Казімір Фалькевіч), міністрам беларускіх спраў стаў Язэп Варонка. Іван Луцкевіч дапамагае ў арганізацыі беларускіх паветаў і беларускага войска. Пасля таго, калі Іван Луцкевіч убачыў, што літоўцы не гатовыя супрацоўнічаць з беларусамі на роўных умовах, ён выйшаў са складу Тарыбы, тое ж зрабіла бальшыня беларускіх дзеячаў.
Прыблізна ў 1963 годзе магіла Івана Луцкевіча была прыбраная з рэестра. У 1991 годзе гісторык Алег Латышонак знайшоў месца магілы Луцкевіча, аднак там ужо было новае пахаванне. Ён узяў грунт з магілы, і 18 траўня 1991 года адбылося ўрачыстае сімвалічнае перапахаванне на могілках Роса ў Вільні.
Асабістае жыццё
У чэрвені 1915 года Іван Луцкевіч пазнаёміўся ў Вільні з Юліянай Мэнке, якая паходзіла з віленскіх немцаў. Неўзабаве ў іх завязаліся стасункі, якія працягваліся да смерці Івана. Пара не пабралася шлюбам і не была заручоная, бо ўва ўмовах вайны і складанага фінансавага становішча Іван Луцкевіч не хацеў ісці ў прымы да сям’і Мэнке. Улетку 1916 года Луцкевіч падарыў Юліяне сямейны заручальны пярсцёнак, які ўжо пасля Другой сусветнай вайны Юліяна вярнула сям’і Луцкевічаў, бо лічыла што рэліквія мусіць захоўвацца ў іх.
Палітычная і культурная дзейнасць
Разам з Антонам Луцкевічам і інш., Іван Луцкевіч распрацоўваў пытанні дзяржаўнага самавызначэння Беларусі — ад канцэпцыі краёвай аўтаноміі, аднаўлення на канфедэратыўнай аснове дзяржаўнай уніі Беларусі і Літвы (1906—1918) да абвяшчэння незалежнай Беларускай Народнай Рэспублікі ў яе этнаграфічных межах. Лічыў дэнацыяналізуючай у адносінах да беларусаў ролю рэлігійна-царкоўных праваслаўных і каталіцкіх структур на Беларусі як праваднікоў палітыка-ідэалагічных інтарэсаў Расіі і Польшчы. Выступаў за аднаўленне на Беларусі царкоўнай уніі дзеля паяднання рэлігійнага і грамадска-палітычнага рухаў у адзіным нацыянальна-адраджэнскім працэсе. Паводле яго ініцыятывы і з асабістым яго ўдзелам пытанне аб нацыянальным самавызначэнні беларускага народа ўпершыню прагучала на міжнародных форумах — канферэнцыі сацыялістычных і рэвалюцыйных партый (Фінляндыя, 1905), Славянскім з’ездзе прагрэсіўных студэнтаў (Прага, 1908), Міжнароднай канферэнцыі нацый (Лазана, 1916). Быў прыхільнікам раўнапраўных адносін Беларусі з Расіяй, Польшчай, Украінай, Літвой.
Беларуская сацыялістычная грамада, адным з заснавальнікаў і лідараў якой быў Іван Луцкевіч, была галоўнай сілай беларускага нацыянальнага руху пачатку XX стагоддзя. Практык-арганізатар, таленавіты прамоўца, Іван Луцкевіч спрыяў ажыўленню культурна-асветнай працы, абуджэнню нацыянальнай самасвядомасці вучнёўскай і студэнцкай моладзі, інтэлігенцыі. Паўплываў на творчы лёс Янкі Купалы, Якуба Коласа, Максіма Багдановіча, Змітрака Бядулі, Максіма Гарэцкага і інш.
Ян Луцэвіч (Янка Купала) упершыню сустрэўся з братамі Луцкевічамі, а таксама з іншымі дзеячамі БСГ, улетку 1904 года ў Мінску. Паводле Янкі Купалы, які дагэтуль пісаў толькі па-польску, тая сустрэча паўплывала на далейшы лёс, бо да яго ў рукі патрапілі беларускамоўныя рэвалюцыйныя пракламацыі і беларускія кнігі, пасля прачытання якіх ён канчаткова вырашыў што ён беларус і мусіць служыць свайму народу. У 1908 годзе браты Луцкевічы паклікалі Янку Купалу ў Вільню, дзе ён знаходзіўся каля года, дагэтуль працаваўшы на бровары ў вёсцы. У Вільні Луцкевічы ўладкавалі Купалу памочнікам бібліятэкара ў бібліятэцы «Знание» Барыса Даніловіча, таксама па сумяшчальніцтве яму давалі працу па адбіранні і рэдагаванні тэкстаў у «Нашай ніве». Другі раз Янка Купала прыехаў у Вільню ў кастрычніку 1913 года, у пачатку сакавіка 1914 года Іван і Антон Луцкевічы далі яму пасаду рэдактара «Нашай Нівы», у сярэдзіне траўня Купала замяніў Аляксандра Уласава на пасадзе афіцыйнага выдаўца газеты. Таксама Луцкевічы пазнаёмілі Луцэвіча з расійскімі творцамі ў Вільні, такімі як Валерый Брусаў. Пры гэтым блізкіх стасункаў паміж Луцкевічамі і Купалам не было, праз свавольнасць і апалітычнасць апошняга. У час савецкіх палітычных рэпрэсій 1930-х гадоў у СССР Купала падтрымаў нападкі на беларускіх дзеячаў, назваўшы ў тэксце для газеты Звязда 1937 года Івана і Антона Луцкевічаў «бандай» і параўнаўшы іх з царскай цэнзурай.
Якуб Колас у лісце да Льва Клейнбарта ад 18 чэрвеня 1927 года ўспамінаў: «''Выхад у свет беларускай газеты быў найвялікшай падзеяй у маім жыцці. Я цалкам аддаўся беларускай паэзіі, стаў гарачым прапагандыстам беларускага адраджэння. Я ў канцы 1906 года, ужо будучы без месца, прыязджаў у Вільню, каб пазнаёміцца з рэдакцыяй і застацца там. Мяне сустрэлі там вельмі ветліва. Там я пазнаёміўся з братамі Луцкевічамі, якія былі душою беларускага адраджэння''». У канцы траўня 1907 года Якуб Колас прыязджае ў Вільню, працуе ў «Нашай ніве» загадчыкам літаратурнага аддзела і жыве ў памяшканні рэдакцыі. Паводле Аляксандра Уласава, менавіта Іван Луцкевіч прапанаваў Тэрэзе Гардзялкоўскай стварыць прыватную беларускую школу, куды скіраваў Якуба Коласа настаўнікам. Вядомы ліст Канстанціна Міцкевіча (Якуба Коласа) да Івана Луцкевіча ад 23 жніўня 1914 года, які пачынаецца такімі словамі: «''Даражэнькі Яне! Забягаў каб пабачыцца з Вамі, але Вас не было тутака. Я ўчора прыехаў з Пінска, дзе думаў жыць, але мяне зноў забіраюць на вайну, і справа наша дрэнна...''».
Улетку 1911 года Максім Багдановіч наведаў Беларусь па запрашэнні Івана і Антона Луцкевічаў. Ён правёў лета ў родавым маёнтку маці Луцкевічаў — Ракуцёўшчыне, які на той час належаў Вацлаву Лычкоўскаму, дзядзьку Луцкевічаў. Таксама паэт наведаў Вільню і рэдакцыю «Нашай нівы», дзе чытаў свае вершы, азнаёміўся са зборам старажытнасцяў Івана Луцкевіча, у тым ліку слуцкімі паясамі. Вынікам вандроўкі Багдановіча сталі цыклы вершаў «Старая Беларусь», «Места», «У вёсцы» і «Вераніка». Вершы цыклаў «Старая Беларусь» і «Места» спадабаліся Антону Луцкевічу, як літаратурнаму крытыку і рэдактару, таму ён прапанаваў Івану Луцкевічу выдаць іх коштам «Нашай нівы», на што той пагадзіўся.
У лістападзе 1914 года Максім Гарэцкі пасля франтавога ранення ляжаў у віленскім яўрэйскім шпіталі «Мішмерас Хойлем». Доктар Ром, загадчык шпіталя, быў блізкім прыяцелем Івана Луцкевіча, таму пасля наведвання шпіталя Луцкевічам у ім былі створаныя найлепшыя ўмовы для Гарэцкага.
У навуцы
Іван Луцкевіч — аўтар навукова-публіцыстычных прац па гісторыі, мастацтве, кніжнай культуры Беларусі. Увёў у навуковы ўжытак помнікі старабеларускай літаратуры XVI ст., пісаныя арабскай графікай «Аль-Кітаб». Збіральнік і даследчык беларускіх старажытнасцей. Яго асабістая калекцыя стала асновай Беларускага музея ў Вільні, адкрытага ў 1921 годзе.
Ушанаванне памяці
У першыя ўгодкі смерці Івана Луцкевіча была выдадзеная кніга «» пад рэдакцыяй Антона Луцкевіча. У кнізе змешчаныя тэксты пра Івана Луцкевіча аўтарства Антона Луцкевіча, Лялі (Юліяны) Мэнке,, Адвардага (Эдварда) Будзькі, Максіма Гарэцкага, Леапольда Родзевіча, А. Сегеня, Міхаіла Кахановіча, Язэпа Салаўя, Клаўдзія Дуж-Душэўскага, Змітрака Бядулі. У 1921 годзе ў Вільні быў адкрыты Беларускі музей імя Івана Луцкевіча, створаны на аснове калекцыі Луцкевіча, ліквідаваны савецкімі ўладамі ў 1944 годзе, калекцыя была падзеленая паміж музеямі ЛітССР і БССР, частка адабраная ў РСФСР. У 2001 годзе ў Вільнюсе беларускай дыяспарай было закладзенае грамадскае аб’яднанне «Беларускі музей імя Івана Луцкевіча», якое дзейнічае станам на 2022 год і мае на мэце працяг традыцый Беларускага музея Вільні.
За нямецкай акупацыяй Мінска ў Другую сусветную вайну цяперашнія вуліца і завулак Талстога насілі імя Івана Луцкевіча (Luzkewitschstrasse і Luzkewitsch Gasse). У 1993 годзе ў Мінску створана Фундацыя сацыяльных ініцыятыў і даследаванняў імя братоў Луцкевічаў. У прыватным музеі Анатоля Белага ёсць памятная дошка «Заснавальнікам БНР», на якой размешчаны, сярод іншых, барэльеф Івана Луцкевіча. У 2006 годзе Белпошта выпусціла канверт, прысвечаны Івану Луцкевічу (мастак Мікола Рыжы). 7 сакавіка 2018 года ў Мінску ў рамках мерапрыемстваў да 100-годдзя Беларускай Народнай Рэспублікі быў усталяваны памятны знак у гонар братоў Антона і Івана Луцкевічаў. Памятны знак пастаўлены на месцы дамоў Зоф’і Луцкевіч па колішняй Садовай вуліцы (цяпер парк імя Янкі Купалы), дзе браты жылі ў 1896—1906 гадах. 20 жніўня — 11 верасня 2019 года ў Дзяржаўным літаратурным музеі імя Янкі Купалы адбылася першая персанальная выстаўка пра Івана Луцкевіча, прысвечаная 100-годдзю з дня яго смерці.
Ітэрбю
Ітэрбю (Ytterby) — населены пункт у камуне Ваксхальм на шведскім востраве Рэсарэ Стакгольмскага архіпелага. У 1787 годзе ў ваколіцах Ітэрбю быў знойдзены незвычайна цяжкі мінерал, які змяшчаў у сабе невядомыя навуцы хімічныя элементы. Чатыры са зноў знойдзеных элементаў былі пазней названы ў гонар паселішча — ітрый (Y), тэрбій (Tb), эрбій (Er), ітэрбій (Yb).
Ветлівыя людзі
«Ветлівыя людзі» або «зялёныя чалавечкі»  — эўфемізм для абазначэння ваеннаслужачых Узброеных Сіл Расійскай Федэрацыі ў ваеннай форме без апазнавальных знакаў і знакаў адрознення, якія дзейнічалі на тэрыторыі Крыма без ведама і згоды ўрада Украіны, інтэрнэт-мем. Тэрмін атрымаў распаўсюджанне з канца лютага — пачатку сакавіка 2014 года.
З пераходам у пачатку красавіка 2014 года пратэстаў на Паўднёвым усходзе Украіны ў фазу адкрытага ўзброенага супрацьстаяння «ветлівымі людзьмі» пачалі называць таксама фарміраванні прарасійскіх сепаратыстаў, якія захапілі шэраг аб’ектаў у Данецкай і Луганскай абласцях.