cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Вуліца Раманаўская Слабада
Гісторыя
Увосень 1905 года ў доме Катон Басі (вуліца Новараманаўская, 13, на скрыжаванні цяперашніх вуліц Няміга і Раманаўская Слабада, у пачатку сквера Адама Міцкевіча) адкрытае прыватнага жаночага камерцыйнага вучылішча І. І. Самойлы.
Патэльня
Гістарычна патэльні маглі вырабляцца і з іншых матэрыялаў, напрыклад кэці (груз. კეცზე) - грузінская плоская гліняная або каменная (у тым ліку з стэатыта) патэльня. Выкарыстоўваецца для выпечкі хлеба, мчадзі, хачапуры, абсмажвання куранят, рыбы і інш.
Вуліца Раманаўская Слабада
Гісторыя
У 1922 годзе перайменавана ў Рэспубліканскую.
Патэльня
Многія сучасныя патэльні маюць унутранае пакрыццё з антыпрыгарных матэрыялаў (часцей за ўсё на аснове політэтрафторэцілена, часта званага патэнтаванай назвай - «тэфлон»), якое перашкаджае прыліпанню ежы да патэльні.
Вуліца Раманаўская Слабада
Гісторыя
У 1933 годзе пракладзена трамвайная лінія. У час Вялікай Айчыннай вайны на вуліцы размяшчаўся лагер для ваеннапалонных, гета.
У 1961 годзе на месцы драўляных хат пабудаваны кінатэатр «Беларусь».
Транспарт
Па вуліцы праходзяць аўтобусныя маршруты 40, 50, і тралейбусныя 9, 13, 14, 57.
Свята-Мікалаеўская царква (Замшаны)
Свята-Мікалаеўская царква — праваслаўны храм у в. Замшаны Маларыцкага раёна Брэсцкай вобласці.
Кагерэнтнасць (фізіка)
Кагерэ́нтнасць (ад cohaerens — «які знаходзіцца ў сувязі», «звязаны») — узгодненае працяканне ў часе некалькіх вагальных або хвалевых працэсаў.
Свята-Мікалаеўская царква (Замшаны)
Гісторыя
У замшанскім прыходзе, які з 1924 года існаваў як пазаштатны філіял, у 1925 годзе пражывала амаль 750 чалавек. Тут у 1926 годзе пачаўся збор подпісаў аб пераходзе ва ўніяцтва. У 1946 годзе прыход стаў прыпісным да Свята-Мікалаеўскай царквы г. Маларыты. 13 верасня 1962 года царква была закрыта, а пазней спалена.
Кагерэнтнасць (фізіка)
Выяўляецца ў наяўнасці нязменных суадносін паміж фазамі розных ваганняў. Найпрасцейшы прыклад кагерэнтнасці — пастаянства рознасці фаз двух гарманічных ваганняў з аднолькавымі частотамі.
Кагерэнтныя светлавыя хвалі можна атрымаць дзяленнем пучка хваль ад адной (нялазернай) крыніцы святла або пры дапамозе лазераў, у радыёдыяпазоне — ад розных генератараў, якія працуюць на стабілізаванай частаце.
Кагерэнтнасць — неабходная ўмова ўзнікнення інтэрферэнцыі хваль.
Чарапанава
За 109 км ад Новасібірска, чыгуначная станцыя на лініі Новасібірск — Барнаул.
Вытворчасць паравых катлоў, будаўнічых матэрыялаў, лёгкая і харчовая прамысловасць.
Кагерэнтнасць (фізіка)
Паняцце кагерэнтнасці выкарыстоўваецца ў хвалевай і квантавай оптыцы, квантавай механіцы, радыёфізіцы і радыётэхніцы.
Карл Вогайн
Карл Вогайн (Carl Vaugoin;, Вена — , Крэмс-ан-дэр-Донаў) — аўстрыйскі палітычны дзеяч, федэральны канцлер Аўстрыі ў верасні — снежні 1930. У 1921 і 1922 — 1933 гадах — ваенны міністр Аўстрыйскай рэспублікі. Віцэ-канцлер у 1929—1930 гадах. Зняты з пасады міністра абароны канцлерам Дольфусам, пасля Аншлюса ў 1938 годзе змешчаны пад варту (вызвалены па стане здароўя), у 1940 — 1943 гадах утрымліваўся пад наглядам у Судзетах, а пасля ў Цюрынгіі.
Ёнс Якаб Берцэліус
Ёнс Якаб Берцэ́ліус (Jöns Jakob Berzelius,,  — , ) — шведскі хімік і мінералог.
Біяграфія
Ёнс Якаб Берцэліус нарадзіўся 20 жніўня 1779 года ў паселішчы Веверсундэ паблізу Лінчэпінга на поўдні Швецыі ў сям’і дырэктара школы. Бацька памёр неўзабаве пасля яго нараджэння. Маці Ёнса другі раз выйшла замуж, але пасля нараджэння другога дзіцяці захварэла і памерла. Айчым зрабіў усё, каб Ёнс і яго брат атрымалі добрую адукацыю. Хіміяй Ёнс Якаб Берцэліус захапіўся толькі ў дваццацігадовым узросце.
Па заканчэнні гімназіі паступіў ва Упсальскі ўніверсітэт. У 1804 годзе атрымаў ступень доктара медыцыны і заняў пасаду ад’юнкта медыцыны і фармацыі ў медыцынскай вышэйшай школе ў Стакгольме. У 1807 годзе стаў прафесарам гэтай вышэйшай школы, а з 1810 — прафесарам хіміі і фармацыі Каралінскага інстытута. У 1832 годзе пакінуў кафедру ў інстытуце і заняўся складаннем падручнікаў і аглядаў па хіміі.
Берцэліус на вопыце пацвердзіў многія хімічныя законы, вядомыя да таго часу. На працягу 1808—1812 гадах атрымаў новыя доказы закона кратных адносін, раней прапанаванага Джонам Дальтанам, і звязаў атамістычную тэорыю з шырокімі і разнастайнымі хімічнымі фактамі.
Адкрыў хімічныя элементы цэрый, селен, торый.
Стварыў электрахімічную тэорыю хімічнай роднасці, на яе аснове пабудаваў класіфікацыю элементаў, злучэнняў і мінералаў. Увёў сучасныя сімвалы хімічных элементаў, прапанаваў тэрмін «каталіз».
У 1814 годзе апублікаваў табліцу атамных мас 41 простага рэчыва, выбраўшы ў якасці адзінкі параўнання кісларод, атамную масу якога ён прыняў за 100.
У 1818 годзе цалкам выклаў сваю тэорыю прапорцый. Да гэтага часу вызначыў атамныя масы 46 элементаў і ўсталяваў працэнтны склад ~ 2000 злучэнняў.
Член Шведскай каралеўскай акадэміі навук (1808), яе прэзідэнт у 1810—1818 гадах.
Яўхім Фёдаравіч Карскі
Яўхім Фёдаравіч Ка́рскі (20 снежня 1860 (1 студзеня 1861), в. Лаша, Гродзенскі павет (цяпер Гродзенскі раён) —, Ленінград, СССР) — філолаг-славіст, заснавальнік беларускага навуковага мовазнаўства і літаратуразнаўства, этнограф, фалькларыст, палеограф. Акадэмік Пецярбургскай АН (1916, член-карэспандэнт 1901), правадзейны член Інбелкульта (1922), Чэшскай АН (1929).
Біяграфія
Нарадзіўся ў праваслаўнай сям’і са збяднелай шляхты настаўніка Ф. Карскага і дачкі праваслаўнага дыякана М. Навіцкай. Спачатку насіў прозвішча маці. Па нацыянальнасці бацькі былі беларусамі, што відаць з пазнейшай зацемкі самога Карскага пра тое, што ён «прыродны беларус». Гадаваўся Я. Карскі ў вельмі вялікай сям’і — 8 дзяцей.
Пачатковую адукацыю Я. Карскі атрымаў у Ятранскай народнай школе і ў в. Бярозавец, сярэднюю — у Мінскай духоўнай семінарыі, дзе вучыўся 10 гадоў (скончыў у 1881). У 1881—1885 ён вучыўся ў Нежынскім гісторыка-філалагічным інстытуце імя князя Безбародкі, дзе рыхтавалі настаўнікаў для гімназій. У інстытуце пад кіраўніцтвам прафесара Р. Ф. Бранта ён напісаў сваю першую кнігу, прысвечаную гукавому ладу і марфалогіі беларускай мовы — «Обзор звуков и форм белорусской речи». Пасля заканчэння інстытута, Я. Карскі да 1893 выкладаў рускую мову і літаратуру, а таксама царкоўнаславянскую мову ў 2-й Віленскай гімназіі.
Працаваў сакратаром (1885-89) і выбарным членам гаспадарчага камітэта гімназіі (1890-92). Паспяхова здаў магістарскі экзамен (17.9.1891). 23 кастрычніка 1893 абараніў магістарскую дысертацыю «Да гісторыі гукаў і форм беларускай гаворкі»; савет Кіеўскага ўніверсітэта прысудзіў Я. Карскаму вучоную ступень магістра рускай мовы і славеснасці за даследаванні беларускай мовы — першая ў гісторыі дысертацыя па беларускім мовазнаўстве.
З 2 студзеня 1893 выкладаў рускую мову ў Варшаўскім універсітэце. Пазней таксама выкладаў славянскую палеаграфію, рускую дыялекталогію, граматыку царкоўнаславянскай мовы. 26 чэрвеня 1894 абраны на пасаду экстраардынарнага прафесара Варшаўскага ўніверсітэта і загадчыка кафедры рускай і царкоўнаславянскай мовы і гісторыі рускай літаратуры. 14 лютага 1897 стаў ардынарным прафесарам. З 1902 дэкан гісторыка-філалагічнага факультэта, у 1905-10 рэктар Варшаўскага ўніверсітэта, двойчы пераабраны на пасаду (1905, 1908). Паводле непацверджаных звестак, падаў у адстаўку ў знак пратэсту супраць палітыкі міністра Касо. У 1915-16 працаваў у Растове-на-Доне, выкладаў у Растоўскім універсітэце (былы Варшаўскі ўніверсітэт). У 1905-17 рэдактар «Русского филологического вестника».
Летам 1921 назаўсёды пераехаў у Петраград, «каб ніколі больш не ўбачыць Бацькаўшчыны». Адзін з арганізатараў акадэмічнай навукі. Член праўлення і прэзідыума АН, дырэктар Музея антрапалогіі і этнаграфіі, супрацоўнік універсітэцкага Навукова-даследчага інстытута, рэдактар «Известий Отделения русского языка и словесности» Расійскай АН. У 1922 стаў поўным членам Інстытуту беларускай культуры. Падараваў сваю бібліятэку новастворанаму Беларускаму дзяржаўнаму ўніверсітэту.
Удзельнічаў у Першым міжнародным кангрэсе славянскіх географаў і этнографаў (Прага, 1924). У 1926 г. наведаў з навуковай камандзіроўкай Польшчу, Чэхаславакію, Югаславію. Навуковая справаздача з камандзіроўкі была высока ацэнена АН СССР, але палітычны неканфармізм справаздачы стаў дадатковай падставай для далейшых палітычных наступстваў. У снежні 1926 г. адмовіўся прэтэндаваць на прапанаваную яму пасаду віцэ-прэзідэнта АН СССР. З 1927 г. стаў цэллю распачатай вострай палітычнай крытыкі, у газетах «Звязда» (Менск) і «Правда» (Масква). Яго членства ў АН СССР пастаўлена пад пытанне (13.4.1927). Спрабаваў абараніць сябе ў друку, але не атрымаў газетнай плошчы, хоць і карыстаўся пэўнай палітычнай падтрымкай вярхоў. У верасні 1930 г. быў раптоўна зняты з пасады дырэктара Музея антрапалогіі і этнаграфіі.
Аўтар артыкулаў па гісторыі беларускай літаратуры і культуры ў беларускім перыядычным друку. Супрацоўнічаў з беларускім фалькларыстамі і этнографамі П. Шэйнам, М. Нікіфароўскім, Е. Раманавым, падтрымліваў першыя беларускія выдавецтвы, «Нашу ніву», Беларускі навукова-літаратурны гурток студэнтаў Пецярбургскага ўніверсітэта. Перапісваўся з Я. Купалам, Я. Коласам, М. Гарэцкім, С. Некрашэвічам, І. Замоціным, Я. Хлябцэвічам, М. Шчакаціхіным.
Мужам дачкі Я. Карскага Наталлі быў В. І. Баркоўскі.
Пахаваны на Смаленскіх могілках у Ленінградзе.
Навуковая дзейнасць
Сваё першае філалагічнае даследванне (артыкул) апублікаваў у «Рускім філалагічным весніку» (1883). Падштурхнуты адсутнасцю навуковай распрацоўкі беларускай мовы, выдаў у 1885 першую значную навуковую працу «Агляд гукаў і форм беларускай гаворкі» (публікацыя насіла дату 1886). У 1888 апублікаваў «Граматыку старой царкоўнаславянскай мовы ў параўнанні з рускай мовай». Граматыка перавыдавалася 19 разоў, да самага кастрычніка 1917.
Падрыхтаваў «Праграму для збору асаблівасцей беларускіх гаворак» (1897 і 1916). Вывучаў мясцовыя беларускія гаворкі па помніках пісьменнасці і па этнаграфічных камандзіроўках, асабліва па Гродзеншчыне, Віленшчыне, Міншчыне. У запісах фальклорных твораў («Беларускія песні с. Беразавец Навагрудскага пав. Мінскай губ.»,1884-85; «Беларускія песні в. Навасёлкі-Затрокскія Віленскай губ. Трокскага пав.», 1889) дакладна перадаў асаблівасці мясцовых гаворак.
Аўтар даследаванняў па гісторыі рускай і ўкраінскай моў, славянскай палеаграфіі («Славянская кірылаўская палеаграфія», 1928, факсімільнае выд. 1979). Выдаваў старажытныя помнікі гісторыі і літаратуры («Лаўрэнцьеўскі летапіс», «Руская праўда»).
Адна з найбольш значных прац Я. Карскага «Беларусы» (т. 1-3, 1903-22, у 7 вып.; перавыд. вып. 1-3. М., 1955-56) вышэйшае дасягненне еўрапейскай славістыкі канца ХІХ — пач. ХХ ст., фактычна энцыклапедыя беларусазнаўства. На аснове глыбокага, комплекснага параўнальна-гістарычнага абагульнення фактычнага матэрыялу навукова абгрунтаваў нацыянальную самабытнасць беларусаў як самастойнага славянскага народа, які стварыў сваю багатую і арыгінальную культуру, мае старажытныя традыцыі. У т. 1 «Уводзіны да вывучэння мовы і народнай славеснасці» (Варшава, 1903, Вільня, 1904) даследаваў паходжанне беларускага народа.
"Въ настоящее время простой народъ въ Бѣлоруссіи не знаетъ этого названія. На вопросъ: кто ты? простолюдинъ отвѣчаетъ — русскій, а если онъ католикъ, то называетъ себя либо католикомъ, либо полякомъ; иногда свою родину назоветъ Литвой, а то и просто скажетъ, что онъ «тутэйшій» (tutejszy) — здѣшній, конечно противополагая себя лицу, говорящему по-великорусски, какъ пришлому въ западномъ краѣ. Е. Ѳ. Карскій. — Бѣлоруссы. Т. I, гл. V., с. 116."
Прарадзімай славян Я. Карскі лічыў Палессе (басейн Прыпяці, верхняга Нёмана і ніжняй Бярэзіны), вызначыў час фарміравання беларускай народнасці (ХII-XV ст.), сцвярджаў, што ў аснову беларускай народнасці ляглі плямёны дрыгавічоў, радзімічаў і крывічоў, прыйшоў да вываду, што беларусы былі аўтахтонамі на сваіх землях. Акрэсліў этнічныя межы беларускага народа, даў этнаграфічную карту Беларусі пач. ХХ ст., асвятліў важнейшыя этапы гісторыі беларускай мовы, яе спецыфічныя асаблівасці і ўзаемасувязі з рускай, украінскай, польскай, літоўскай і іншымі мовамі, вызначыў асноўны фонд рукапісаў і помнікаў пісьменства беларускага паходжання. У т. 2 «Мова беларускага племені» (вып. 1-3, 1908-12) абгрунтаваў вучэнне пра гукавы і граматычны лад старабеларускай і сучаснай беларускай мовы ў яе народна-дыялектнай і літаратурнай формах. Т. 3 «Нарысы славеснасці беларускага племені» складаецца з 3 выпускаў. У вып. 1 «Народная паэзія» (1916) асветлена гісторыя развіцця беларускага фальклору, ахарактарызаваны асноўныя жанры і віды народнай паэзіі беларусаў; даследаваны культурны стан плямён, якія склалі аснову беларускай народнасці, паказаны іх сямейныя і грамадскія ўзаемаадносіны, апісаны жыллё, ежа, заняткі, побыт, светапогляд, рэлігійныя вераванні, мова, міфалогія, выказаны думкі пра ўзнікненне народнай паэзіі і яе асаблівасці ў старажытнасці; у цеснай сувязі з паказам асаблівасцей абрадаў і звычаяў разгледжаны разнастайныя фальклорныя жанры — замовы, абрадавыя і бытавыя песні, прыпеўкі, прыказкі і прымаўкі, загадкі, казкі; прасочаны сляды гераічнага эпасу, паказана сувязь беларускага фальклору з фальклорам рускага і ўкраінскага народаў. У вып. 2 «Старая заходняруская пісьменнасць» (1921) прааналізаваны помнікі старажытнай беларускай літаратуры XIV—XVIII ст., найбольш поўна паказана літаратурна-мастацкая спадчына беларускага народа, раскрыты культурна-гістарычныя перадумовы зараджэння пісьменнасці на старабеларускай мове, даследавана як перакладная, так і арыгінальная літаратура. Выд. 3 «Мастацкая літаратура на народнай мове» (1922) прысвечаны беларускай літаратуры ХІХ — пач. ХХ ст., звязанай з беларускім адраджэннем новага перыяду. Каля 1919-20 Я. Карскі часткова (каля 20 %) надрукаваў «Беларусаў» па-беларуску ў газетах «Звон» і «Беларусь».
У сваіх даследаваннях Я. Карскі паспяхова развіваў прынцыпы культурна-гістарычнай школы, зрабіў значны ўклад у многія галіны гістарычных ведаў, у т.л. у спецыяльныя гістарычныя навукі — крыніцазнаўства, палеаграфію, археаграфію. Навуковая спадчына Я. Карскага не страціла і сёння сваёй значнасці, яна з’яўляецца асновай для далейшай распрацоўкі беларусазнаўства.
Ацэнкі
Фундаментальная сямітомная праца Я. Карскага «Беларусы» лічыцца «энцыклапедыяй беларускага мовазнаўства, унікальнай па ахопу і глыбіні матэрыялу» (М. С. Дзяржавін), «непараўнальнай паводле вычарпальнасці з кожным іншым даследаваннем славянскіх народаў» (Ляпуноў). Гэтая праца ўпершыню навукова абвергла канцэпцыю моўнай ідэнтычнасці рускай і старабеларускай моў, упершыню навукова пацвердзіла існаванне і адметнасць уласна беларускай нацыі, паказала свету багацце беларускай традыцыйнай культуры. Гэтая праца «адкрыла вочы беларусам, дазволіла ім убачыць сябе сапраўднай нацыяй»,, паставіла беларусаў у пач. 20 ст. «нечакана на чале ўсіх славянскіх народаў у навуковых ведах пра сваю мову» (гісторык В. Тумаш).
За заслугі ў педагагічнай і навуковай дзейнасці атрымаў чын «сапраўднага стацкага саветніка». Узнагароджаны ордэнамі Св. Станіслава 3-й ст. (1889) і 2-й ст. (1899), Св. Анны 3-й ст. (1895) і 2-й ст. (1903), Св. Уладзіміра 4-й ст. (1911), рознымі медалямі. Атрымаў вялікі залаты медаль Рускага геаграфічнага таварыства (1894), 2 залатыя медалі імя Бацюшкава Расійскай Акадэміі навук (1898, 1902), малы прыз імя Ламаносава Расійскай Акадэміі навук (1901), акадэмічны прыз імя Бацюшкава (1910), акадэмічны прыз імя Ахматава (1913).
Я. Карскі апісваўся сучаснікамі як асоба надзвычайнай працаздольнасці, акуратнасці, арганізаванасці, асабістай стрыманасці, навуковец высокай добрасумленнасці. Яго ўнёсак у славістыку, асабліва ў яе беларускую частку, быў надзвычай вялікім. Першыя значныя перагляды поглядаў Карскага на развіццё царкоўнаславянскай мовы і рускай мовы былі прапанаваны значна пазней, В. В. Вінаградавым. Погляды Карскага на беларускія этнічныя гісторыю і тэрыторыю пераглядаліся В. К. Бандарчыкам (каля 1998—1999). Значныя дапаўненні да выкладзенай Карскім гісторыі вуснага фальклору былі зроблены А. С. Фядосікам (каля 1998) і інш.
Ушанаванне памяці
У 1964 ў будынку сярэдняй школы ў в. Лаша быў адкрыты мемарыяльны музей Карскага. Яго імя носіць Гродзенская абласная бібліятэка.
Вежа Геркулеса
Вежа Геркулеса (Torre de Hércules) — дзеючы маяк у паўночнай частцы горада Ла-Карунья (Галісія, Іспанія).
Гісторыя
Пабудаваны ў часы Рымскай імперыі, лічыцца найстаражытным маяком у свеце і адзіным старажытнарымскім маяком, які дагэтуль выкарыстоўваецца. Пабудова мае вышыню 55 м і стаіць на паўвостраве, скалісты бераг якога ўзвышаецца на 57 м над водамі рыяса Атлантычнага акіяна. Па адной з версій, ад вежы (columna), якая стала сімвалам Ла-Каруньі, і пайшла назва гэтага горада (ісп.: La Coruña). Па іншай — яна звязана з кельцкім словам «clunia» (ірл. cluain), якое азначае «луг».
Ахова
Вежа Геркулеса з’яўляецца помнікам нацыянальнага значэння; у 2009 г. яна была ўключана ў спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА. У склад аб’екта таксама ўваходзяць: невялікі старажытнарымскі будынак, які стаіць непасрэдна побач з вежай, скульптурны парк, наскальныя малюнкі жалезнага веку ў Монтэ-дос-Бікас і мусульманскія могілкі.
Варапаеўская Дача
Варапаеўская Дача — вялікі лясны масіў у Беларусі, размешчаны ў Пастаўскім раёне Віцебскай вобласці, у міжрэччы Паловіцы і Галбіцы. Займае плошчу больш за 80 км².
Каля паловы ляснога масіву забалочана. У цэнтральнай частцы Дачы (урочышча Шурыца) пераважаюць змешаныя ялова-бярозавыя лясы. На сушэйшых месцах у паўночнай і заходняй частцы месца елкі займае сасна. Ва ўрочышчы Зайцова, што знаходзіцца каля Варапаева, сустракаюцца асіннікі. У асноўным лясы Варапаеўскай Дачы спелыя, сярэдняя вышыня дрэў 22-24 м, таўшчыня — 25-30 см. Большая частка ляснога масіву раней выкарыстоўвалася як ваенны палігон.
Арцём Русланавіч Зімін
Арцём Зімін (нар., ) — беларускі футбаліст, паўабаронца клуба «Іслач».
Яна Міхайлаўна Вагнер
Яна Міхайлаўна Вагнер (Яна Михайловна Вагнер; нар. 8 кастрычніка 1973, Масква, СССР) — расійская пісьменніца руска-чэшскага паходжання, найбольш вядомая як аўтар постапакаліптычнага рамана «Вонгозеро», блогер.
Біяграфія
Яна Вагнер нарадзілася 8 кастрычніка 1973 года ў Маскве. Вагнер — дзявочае прозвішча яе маці, якая ў 1960-я гады прыехала ў СССР з Чэхаславакіі вывучаць рускую мову і літаратуру. Яна кожныя летнія канікулы ездзіла ў чэшскую частку Чэхаславакіі да бабулі і дзядулі па мацярынскай лініі, таму яна добра ўмее гаварыць па-чэшску.
У 1994 годзе скончыла, працавала перакладчыкам з чэшскай і англійскай на рускую мову, больш за дзесяць гадоў займалася транспартнай лагістыкай.
З 2011 года жыве недалека ад Звянігарада. Замужам, ёсць сын.
Творчасць
Першая публікацыя Яны Вагнер адбылася ў 2010 годзе ў зборніку выдавецтва «Лісіная сумленнасць» (Лисья честность).
Вядомасць ёй прынёс дэбютны раман-антыўтопія «Вонгозеро», апублікаваны ў 2011 годзе ў выдавецтве «». Раман увайшоў у спіс намінантаў некалькіх літаратурных прэмій. Асаблівую папулярнасць кніга набыла ў 2020 годзе пасля ўспышкі пандэміі COVID-2019. Увосень 2019 года на расійскай платформе «Premier» выйшаў тэлесерыял «Эпідэмія» (Эпидемия), зняты на аснове рамана рэжысёрам. У 2020 годзе правы на серыял набыў сэрвіс «Netflix».
У 2013 годзе з’явіўся раман «Жывыя людзі», які стаў своеасаблівым працягам «Вонгозера». Наступны свой вялікі твор — дэтэктыў «Хто не схаваўся» — Вагнер апублікавала толькі ў 2017 годзе.
Якаў Абрамавіч Гольбін
Якаў Абрамавіч Гольбін (Гольбин Яков Абрамович;, ) — беларускі вучоны ў галіне эканомікі. Доктар эканамічных навук.
Біяграфія
У 1947 г. скончыў Беларускі дзяржаўны інстытут народнай гаспадаркі імя В. У. Куйбышава. Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. З 1945 г. працаваў у Дзяржплане БССР. Затым з 1950 г. — у Інстытуце эканомікі АН БССР, дзе да выхаду на пенсію займаў пасады старэйшага навуковага супрацоўніка, начальніка сектара грамадскай прадукцыйнасці працы, старэйшага навуковага супрацоўніка-кансультанта.
З 1992 г. жыве ў ЗША.
Белуджыстан (правінцыя)
Белуджыста́н (урду, белудж.: بلوچِستان, Balochistan) — найбуйнейшая правінцыя Пакістана. Займае большую частку гістарычнай вобласці Белуджыстан. Агульная плошча — 347 190 км². Насельніцтва (2011 г.) — 7 914 тыс. чал. Адміністрацыйны цэнтр — Квета.
Правінцыя Белуджыстан была ўтворана 1 ліпеня 1970 г. Значная частка яе тэрыторыі знаходзіцца на Іранскім нагор'і. На поўначы ў раёне Кветы пераважае горная мясцовасць (да 3487 м). Клімат пераходны ад умеранага (у гарах) да засушлівага субтрапічнага і трапічнага.
Белуджыстан багаты на карысныя выкапні — прыродны газ, вугаль, галіт, медзь, золата, парфір. Іх здабыча з'яўляецца асновай мясцовай эканомікі. Іншыя галіны гаспадаркі — сельская гаспадарка, рыбалоўства, транспарт і гандаль. Праз Белуджыстан праходзяць важныя транспартныя магістралі ў напрамку Ірана, Сінда і Афганістана. Далейшае развіццё транспартнай галіны звязана з будаўніцтвам глыбокаводнага порта ў Гвадары.
Юваль Ной Гарары
Юваль Ной Гарары (ובל נוח הררי; нар. ) — ізраільскі гісторык, прафесар Яўрэйскага універсітэта, публіцыст, адзін з самых вядомых інтэлектуалаў сучаснасці, аўтар сусветных бэстселераў «Sapiens — рэзюмэ гісторыі чалавецтва» і «Нomo Deus». Піша аб пытаннях глабальных праблем будучыні, чалавечай свядомасці, палітыкі і штучнага інтэлекту.
У пачатку сваёй кар’еры спецыялізаваўся на ваеннай гісторыі сярэднявечча, працягваў навучэнне ў Оксфардзе, па вяртанні ў Ізраіль выкладаў на кафедры гісторыі Яўрэйскага ўніверсітэта. З 2004 года рэгулярна выходзяць яго кнігі, якія карыстаюцца шырокай папулярнасцю, у тым ліку сярод масавых чытачоў.
<!-- На пачатку сваёй кар’еры спецыялізаваўся на ваеннай гісторыі сярэднявечча, працягваў навучэнне ў Оксфардзе, па вяртанні ў Ізраіль у рамках першага года кафедры гісторыі Габрэйскага ўніверсітэта яму прапануецца весці курс аб гісторыі чалавецтва, яго спецыяльна падрыхтаваны курс лекцый з фокусам на макрапрацэсы мае вялікі поспех сярод студэнтаў і агульнай публікі, і па просьбам студэнтаў за напісаныя матэрыялы ён выдае кнігу паводле свайго курса, якая мае каласальны поспех у Ізраілі і за мяжой і выдаецца на 30 мовах. Яго кніга неаднаразова адзначаецца такими асобамі як Біл Гейтс, Барак Обама і Марк Цукерберг.
Кніга «Sapiens» апісвае гісторыю чалавецтва у асабліва суб’ектыўным бачанні Гарары, ад з’яўлення першага чалавека пасля вялікага выбуху да скорага яго знішчэння у бліжэйшай будучыні, якое, паводле Гарары, немінуча яго чакае, па-за апгрэйдам Гома Сапіэнс у іншыя істоты, праз тры рэвалюцыі — моўную, сельскагаспадарчую і навуковую. Праз яе аўтар атрымаў прыз Палонскага за арыгінальнасць. Яна была апублікавана на габрэйскай мове ў 2011 і на ангельскай у 2014, з таго часу была перакладзена на яшчэ 30 моў. Яго даследаванне цікавіцца макра-гістарычнымі пытаннямі накшталт: якое стаўленне гісторыі да бялогіі? Ці ёсць у гісторыі накірунак? Ці ёсць у гісторыі справядлівасць? Ці зрабіліся людзі шчаслівей на працягу гісторыі?
Адно з прадраканняў Гарары наконт бліжэйшай будучыні кранаецца найбуйнейшай, на яго думку, праблемы, якое чакае чалавецтва зусім скора — «да 2050 года мусіць з’явіцца новы клас людзей — бескарысны клас, — праз выціснене людзей машынамі людзі стануць не проста безпрацоўнымі, а непрацаздольнымі — іх немагчыма і нечым будзе заняць». Людзі, паводле Гарары, будуць штучна падтрымлены у шчаслівым стане віртуальнымі гульнямі і псіхатропнымі рэчывамі. Сярод іншага, Гарыры прадракае зрух паўнамоцтва ад людзей да алгарытмаў, аб немагчымасці спыніць рознамернае развіццё і нарашванне сверхмагчымасцяў выбранных заможных пластоў насельніцтва, якое, магчыма, будзе спрыяць стварэнню страты насельніцтва, валодаючай сверхмагчымасцямі, аж да ператварэння яе у касты, якія паступова завалодаюць галоўнымі ўласцівасцямі чалавецтва і стануць правіць мірам, у сваю чаргу праігрываючы больш здольным машынам.
Гарары папярэджвае аб тым, што у бліжэйшым будучым няроўнасці паміж чалавечымі асобамі і краінамі крытычна ўзрастуць, а пасля людзі паступова дробна знішчуцца, не праз знішчэнне чалавечага роду у якім-небудзь апакаліптычным халакосце, а калі людзі будуць заменены, праз human enhancement, апгрэйд, паляпшэнне сваіх магчымасцяў, іншымі істотамі, значна адрозніваюшчыміся ад нас, (і пабароць смерць) — істотамі патэнцыяльна вечнымі, валодаючымі неабмежаванымі магчымасцямі і ствараючымі другіх істот па сваёй волі; і наогул гісторыя чалавека, як мы яе ведаем цяпер, прыбліжаецца імклівым тэмпам да свайго канца, прадвяшчальнікам якога будзе прамое і двухбаковае злучэнне чалавечага мозга і кампутара, што зробіць магчымай прамую сувязь паміж некалькімі чалавечымі мазгамі адначасова, што узламывае межы нашых здольнасцей разумення і фантазіі, і мінае свет нашага сэнсу і разумення. Усё гэта прывядзе да змянення 4 мільярдаў гадоў улады натуральнага адбору эрай рацыянальнай канструкцыі (intelligent design). Такім чынам, паводле Гарары, мы можам з’яўляцца адным з апошніх пакаленняў Homo Sapiens на Зямлі.-->
Венская кухня
Гісторыя
Венская кухня мае некалькі крыніц паходжання. Італьянскі ўплыў пачаўся з 1600-х гадоў і праяўляецца ў назвах інгрэдыентаў і страў: рызібізі (па-венецыянску: risi e bisi), меланцані, мароні, біскотэ (бісквіты). У 18 стагоддзі пачынаецца французскі кулінарны ўплыў разам з уплывам французскага этыкету, мовай дыпламатыі, у колах буржуазіі суп пачалі называць булёнам ("Bouillon").
У канцы 18 стагоддзя пачалі выходзіць поварскія кнігі, у якіх упершыню з'явілася паняцце "Венская кухня", але яно памылкова спалучалася з аўстрыйскай кухняй. Кніга "Паўднёванямецкая кухня", якая выйшла ў 1858 годзе ў Грацы, акрамя аўстрыйскай і венскай кухань, утрымоўвала рэцэпты венгерскіх, польскіх, італьянскіх, яўрэйскіх і багемскіх страў.
На кухню Вены ўплывала яе геаграфічнае становішча — блізкасць ад межаў Венгрыі і Багеміі. У меню венцаў замацаваліся разнавіднасці гуляшу: венскі, фіякравы, цыганскі. Штрудэль быў пераняты з турэцкай кухні праз венгерскую. З Багеміі прыйшлі пераважна мучныя стравы — калачы і наліснікі, а таксама клёцкі, якія выступаюць у якасці гарніру да смажанай свініны.
Руская Дрэўлеправаслаўная Царква
Ру́ская Дрэ́ўлеправасла́ўная Царква́, адно з стараверскіх папоўскіх юрысдыкцый, дзеючых у Расіі і некаторых іншых краінах. Часта таксама сустракаецца назва Навазы́бкаўскае архіепі́скапства.
Аснову Цэрквы склалі беглапапоўцы, якія не прызналі белакрыніцкай іерархіі. У 1923 годзе значная частка членаў Царквы прызнала сваім главой перайшэдшага да іх Саратаўскага архіепіскапа Мікалая (Позднева); з далучэннем апошняга да стараверства (з абнаўленства) у іх з'явілася свая іерархія. У верасні 1929 года да іх таксама далучыўся «іосіфлянскі» епіскап Свярдлоўскі Стэфан (Растаргуеў). Першапачаткова цэнтр быў у Саратаве (месца знаходжання архіепіскапа). У 1924 ён быў перанесены ў Маскву — пры Мікольскім храме на Рагожскіх могілках; у 1955 годзе ў Куйбышаў (Самару); у 1963 годзе ў Навазыбкаў Бранскай вобласці.
Кафедральны Спаса-Праабражэнскі сабор у Навазыбкаве быў зачынены ў 1938; набажэнствы ў ім аднавіліся ў 1943, пры нямецкай акупацыі і з таго часу не спыняліся.
NGC 3281
NGC 3281 (іншыя абазначэнні — ESO 375-55, MCG -6-23-50, AM 1029-343, IRAS10295-3435, PGC 31090) — галактыка ў сузор’і Насос.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Нго Бао Цяу
Нго Бао Цяу (в’етн. Ngô Bảo Châu; нар., , Паўночны В’етнам) — в’етнамскі матэматык (мае падвойнае грамадзянства В’етнама і Францыі). Найбольш вядомы сваім доказам так званай фундаментальнай лемы ў праграме Лэнглендса.
Біяграфія
Нго — сын прафесара фізікі В’етнамскага інстытута механікі. Першы в’етнамец — пераможца двух Міжнародных матэматычных алімпіяд 1988 і 1989 гг. (першую з іх скончыў са стопрацэнтным вынікам — 42 балы з 42 магчымых).
Пасля заканчэння спецыялізаваных матэматычных класаў пры Ханойскім універсітэце разлічваў атрымаць вышэйшую адукацыю ў Будапешце, але пасля змены рэжыму постсацыялістычны венгерскі ўрад спыніў прымаць в’етнамскіх студэнтаў. У выніку скончыў Вышэйшую звычайную школу ў Парыжы. Працуе ў Інстытуце перспектыўных даследаванняў у Прынстане, Нью-Джэрсі.
Ігнац Зейпель
Ігнац Зе́йпель (Ignaz Seipel;, — , Перніц) — аўстрыйскі палітычны дзеяч, федэральны канцлер Аўстрыі ў 1922 — 1924 і 1926 — 1929.
Каўшэр Біркар
Каўшэр Біркар (нарадзіўся ў ліпені года,, Курдыстан, Іран) — брытанскі і іранскі матэматык, прафесар Кембрыджскага універсітэта. Спецыяліст па бірацыянальнай геаметрыі. Узнагароджаны прэміяй Філдса 2018 года «за доказ абмежаванасці разнастайнасці Фано і ўклад у даследаванне праграмы мінімальных мадэляў».
HMS E52
HMS E52 — брытанская падводная лодка тыпу E. Пабудавана ў 1914-1916 гадах на верфі William Beardmore and Company у Глазга, дзе судна было спушчана 25 студзеня 1917 года. Яна пачала службу ў Каралеўскім флоце 13 сакавіка 1917 года.
1 лістапада 1917 года E52 у Па-дэ-Кале патапіла германскую падводную лодку SM UC-63.
У 1921 годзе лодка была прададзена на металалом.
Сонечнае зацьменне 19 кастрычніка 1819 года
Сонечнае зацьменне 19 кастрычніка 1819 года — частковае сонечнае зацьменне 150 сараса.
Зацьменне мела велічыню 0,4085 і дасягнула свайго максімуму ў 03:27:17 UTC у пункце з каардынатамі 61° пд. ш. 16° у. д..
Зацьменне 19 кастрычніка 1819 года стала 4-ым сонечным зацьменнем у 1819 годзе і 49-ым у XIX стагоддзі. Папярэдняе сонечнае зацьменне адбылося 19 верасня 1819 года, наступнае — 14 сакавіка 1820 года.
Гарпаліке (спадарожнік)
Гарпалікэ (ад Ἁρπαλύκη) — нерэгулярны спадарожнік Юпітэра, вядомы таксама як Юпітэр XXII.
Адкрыццё
Быў выяўлены 23 лістапада 2000 г. групай астраномаў з Гавайскага ўніверсітэта пад кіраўніцтвам Скота Шэпарда і атрымаў часовае абазначэнне S/2000 J 5. У жніўні 2003 года спадарожнік атрымаў сваю назву ў гонар персанажа старажытнагрэчаскай міфалогіі Гарпалікі.
Арбіта
Гарпалікэ здзяйсняе поўны абарот вакол Юпітэра на адлегласці ў сярэднім 21.105.000 км за 623 дні і 7 гадзін. Арбіта мае эксцэнтрысітэт 0,226. Нахіл рэтраграднай арбіты да лакальнай плоскасці Лапласа 148,6 °. Належыць да групы Ананке.
Фізічныя характарыстыкі
Дыяметр Гарпалікэ складае каля 2 км. Шчыльнасць ацэньваецца 2,6 г/см³. Спадарожнік складаецца як мяркуецца, з пераважна сілікатных парод. Вельмі цёмная паверхня мае альбеда 0,04. Зорная велічыня + 22,6 m.
Генрых фон Брэнтана
Генрых фон Брэнтана ды Трэмеца (Heinrich von Brentano di Tremezzo,, Афенбах — , Дармштат) — нямецкі дзяржаўны і палітычны дзеяч.
Палітычная кар’ера Брэнтана звязаная з партыяй ХДС, адным з заснавальнікаў якой ён з’яўляецца. З’яўляўся дэпутатам першага пасляваеннага Бундэстага Германіі. Міністр замежных спраў Германіі ў 1955—1961 гадах. Згуляў важную ролю ў працэсе станаўлення еўрапейскай інтэграцыі і стварэння ЕЭС.
Брэнтана з’яўляецца прадстаўніком знакамітай сям’і італьянскага паходжання, члены якой згулялі важную ролю ў нямецкім культурным жыцці.
NGC 3281A
NGC 3281A (іншыя абазначэнні — ESO 375-59, MCG -6-23-49, PGC 31103) — лінзападобная галактыка (SB0) ў сузор’і Насос.
Будлаўка
Будлаўка — былая вёска ў Клімавіцкім раёне Магілёўскай вобласці Беларусі. Уваходзіла ў склад Родненскага сельсавета.
Геаграфія
Будлаўка знаходзіцца за 24 км у напрамку на ўсход ад горада Клімавічы, за 147 км ад Магілёва.
Гісторыя
Упершыню згадваецца ў 1784 годзе як вёска ў Клімавіцкім павеце Магілёўскай губерні.
З 20 жніўня 1924 года па 11 красавіка 1960 года вёска ўваходзіла ў склад Судзілаўскага сельсавета. Пасля скасавання Судзілаўскага сельсавета была ўключана ў склад Родненскага сельсавета.
Чулым (горад)
Чулым (Чулым) — горад (з 1947) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Чарапанаўскага раёна Новасібірскай вобласці. Насельніцтва 12,1 тыс. чал. (2005). Заснаваны ў 1762 годзе.
Прадпрыемства чыгуначнага транспарта, харчовая прамысловасць.
Марк Блок
Марк Леапольд Бенджамін Блок (Marc Léopold Benjamin Bloch;, Ліён, Францыя — , Сен-Дыдзье-лё-Форман) – французскі гісторык, заснавальнік школы «Аналаў».
Працы прысвечаны заходнееўрапейскаму феадалізму, аграрным адносінам у Францыі, агульным праблемам гісторыі метадалогіі. Сумесна з Люсьенам Феўрам заснаваў часопіс «Аналы»(1929). Удзельнік руху супраціву ў Францыі падчас нямецкай акупацыі. Быў арыштаваны гестапа і расстраляны.
Бібліяграфія
Скончыў Вышэйшую нармальную школу (педагагічны інстытут) у Парыжы, стажыраваўся ў Лейпцыгу і Берліне, з 1912 выкладаў у ліцэях Манпелье і Амьена. Падчас Першай сусветнай вайны — у дзеючай арміі. З 1919 — прафесар Страсбургскага ўніверсітэта. З 1936 — прафесар эканамічнай гісторыі ў Сарбоне. Пасля пачатку Другой сусветнай вайны — капітан французскай арміі ў 1939 — 1940 Блок адхіліў прапанову пераехаць з акупаванай Францыі ў ЗША, жадаючы падзяліць лёс сваёй краіны. Акупанты разрабавалі яго бібліятэку; як яўрэй ён быў вымушаны сысці з «Аналаў» і публікаваўся там пад псеўданімам. Блок прыняў актыўны ўдзел у руху Супраціву, быў вымушаны перайсці на нелегальнае становішча і ў 1944 быў расстраляны гестапа.
Навуковая дзейнасць
Блок — сацыяльны гісторык, сфера яго інтарэсаў — аграрная гісторыя, феадальны строй сярэдневяковай Еўропы, але канчатковая мэта — даць комплексны аналіз грамадства (менавіта таму ён актыўна жадаў аб'яднаць намаганні вучоных розных спецыяльнасцей на старонках «Аналаў»).
У кнізе «Характэрныя рысы французскай аграрнай гісторыі» (1931) у цэнтры ўвагі Блока — пазямельныя адносіны, але ў не меншай меры — прыёмы землекарыстання, сельскагаспадарчая тэхніка, колькасць і склад народанасельніцтва, ландшафты і т. п. Блок імкнуўся ўключыць у аграрную гісторыю і гісторыю адносін улады («Каралі і сервы: кіраўнік з гісторыі эпохі Капетынгаў»; 1920).
Сацыяльная гісторыя, у інтэрпрэтацыі Блока, — не толькі гісторыя адносін землеўладання і сеньярыяльнай і каралеўскай улады, формаў сялянскай залежнасці і памеснай эксплуатацыі; не абмяжоўваецца яна і вывучэннем сістэм землекарыстання. Яна ўключае ў сябе ў якасці неад'емнага кампанента чалавечай свядомасці, названую ментальнасць і толькі праз іх становіцца зразумелай і набывае сэнс для гісторыка. Гісторыя — не «вывучэнне мінулага», але «навука аб людзях у часе», «пра чалавека ў грамадстве». Для Блока нават страх перад пеклам — важны сацыяльны фактар ​​Сярэднявечча.
Метадалогія гісторыі
Мэтай сваіх даследванняў Блок бачыў разгляд метадаў, якія ўжываліся ў гістарычных даследваннях, апісанне гісторыі такой, якой яна, па яго перакананні, будзе ў далейшым. Прадметам гістарычнага даследвання згодна гісторыку мусіць быць чалавек у часе. На падставе гэтага ён высоўвае і абгрунтоўвае паняцце гістарычнага часу, які мусіць служыць для трывалай прывязкі гістарычных падзей у часе.
Другой праблемай, распрацоўваемай Блокам з'яўляецца праблема гістарычнага назірання. Для яго мінулае – гэта пэўная зададзенасць, якую нельга змяніць і ўспрыманне гэтага мінулага непасрэдна не магчыма. Таму гісторык прапануе і метады з дапамогай які найбольш якасна магчыма аналізаваць гістарычныя крыніцы, а таксама метады іх больш шырокага аналізу.
Эрнст Штрэерувіц
Эрнст Штрэр Штрэерувіц (Ernst Ritter Streer von Streeruwitz;, Міс — , ) — аўстрыйскі палітычны дзеяч, федэральны канцлер Аўстрыі ў 1929 годзе.
Тэафіл Алендскі
Біяграфія
Паходзіў са шляхецкага роду Алендскіх герба «Равіч», сын суддзі земскага ваўкавыскага Юрыя і Юстыны Быхавец. Стаў уладальнікам маенткаў Мачульна, Рось-Харашкоўшчына, Рось-Ваўкоўшчына Калантаеўская, Гнезна, пляцаў у Ваўкавыску і інш. На 1690 год Тэафіл Алендскі па выплаце падаткаў згодна колькасці дымаў лічыўся на 4-ым месце сярод шляхты Ваўкавыскага павета.
Харунжы, падкаморы, а пасля і маршалак ваўкавыскі, староста дзякаўскі і жыліцкі (1683), маршалак Галоўнага Трыбунала Вялікага Княства Літоўскага (1686), дзяржаўца мастоўскі (1697—1698), пасол да элекцый каралеў Яна III (1674) і Аўгуста II (1697).
У час грамадзянскай вайны 1696—1702 гадоў праціўнік Сапегаў, удзельнічаў на чале ваўкавыскай шляхты ў бітве пад Алькенікамі. Актыўны дзеяч кальвінізму ў Вялікім Княстве Літоўскім, апякун збору ў радавым маёнтку Мачульна; дырэктар сінодаў літоўскай правінцыі ў Вільні (1680 і 1681), Жупранах (1693) і Беліцы (1694).
Сям’я
Двойчы жанаты. Першая жонка Алена Маклок герба «Граблі», дачка суддзі гродскага навагрудскага, з якой узяў шлюб каля 1666 года. Дзеці :
Сонечнае зацьменне 19 верасня 1819 года
Сонечнае зацьменне 19 верасня 1819 года — частковае сонечнае зацьменне 112 сараса.
Зацьменне мела велічыню 0,0595 і дасягнула свайго максімуму ў 13:03:47 UTC у пункце з каардынатамі 61° пн. ш. 76° у. д..
Зацьменне 19 верасня 1819 года стала 3-ім сонечным зацьменнем у 1819 годзе і 48-ым у XIX стагоддзі. Папярэдняе сонечнае зацьменне адбылося 24 красавіка 1819 года, наступнае — 19 кастрычніка 1819 года.
Джордж Осбарн
Джордж Гідэон Олівер Осбарн (George Gideon Oliver Osborne; нар., Лондан) — канцлер казначэйства Вялікабрытаніі з мая 2010 года по 2016. Член Кансерватыўнай партыі.
Нарадзіўся ў сям’і 17-га баранета Осбарна, паспяхова займаўся абіўным бізнесам. З 13 гадоў стаў выкарыстоўваць Джордж замест Гідэон ў якасці першага імя. Скончыў Оксфардскі ўніверсітэт, дзе вывучаў новую і найноўшую гісторыю.
Калона Перамогі
Калона Перамогі (ням. Siegessäule) — помнік гісторыі Германіі і славутасць Берліна. Размешчана ў цэнтры парку Тыргартэн на плошчы Вялікай Зоркі. Калона была пабудавана па загадзе Вільгельма I у гонар перамогаў Прусіі ў Дацкай вайне 1864 года, Аўстра-прускай вайне 1866 года і Франка-прускай вайне 1870—1871 гадоў. На бронзавых рэльефах гранітнага цокалю намаляваныя батальныя сцэны, якія распавядаюць аб бітвах ў гэтых войнах. Калона была адкрыта 2 верасня 1873 г. у трэцюю гадавіну перамогі ў бітве пад Седанам. На вяршыні калоны ўсталяваная скульптура багіні перамогі Вікторыі вышынёй 8,3 метра і вагой 740 цэнтнераў, названая ў народзе «Залатая Эльза» (ням. Goldelse). Каб надаць годны бляск адзенням багіні, бацькі горада выдзелілі ў 1987 годзе кілаграм золата.
Тайланд Мастэрс 2001 (снукер)
Тайланд Мастэрс 2001 — прафесійны рэйтынгавы турнір па снукеры, які праходзіў з 11 па 17 сакавіка 2001 года ў Mercahant Court Hotel у Бангкоку, Тайланд. Турнір стаў 16-м розыгрышам Тайланд Мастэрс, які быў заснаваны ў 1984 годзе, але быў нярэйтынгавым спаборніцтвам. Прызавы фонд чэмпіянату склаў £282,000, з якіх £44,000 атрымаў пераможца.
HMS E51
HMS E51 — брытанская падводная лодка тыпу E. Пабудавана ў 1914-1915 гадах на верфі Scotts у Грынаке, дзе судна было спушчана 30 лістапада 1915 года. Яна пачала службу ў Каралеўскім флоце 27 студзеня 1917 года.
E51 была прыстасавана для ўсталёўкі мін.
У 1922 годзе лодка была прададзена на металалом.
Караламахія
Караламахія (Carolomachia) — гераічная паэма беларускага дзяржаўнага дзеяча, паэта Хрыстафора Завішы, напісаная ў 1606 годзе. Паэма прысвечаная бліскучай перамоге войск Рэчы Паспалітай пад кіраўніцтвам гетмана Яна Караля Хадкевіча над пераўзыходзячай па колькасці арміяй Караля Швецыі Карла IX у бітве пад Кірхгольмам падчас вайны Рэчы Паспалітай са Швецыяй 1600—1611 гадоў.
Поўная назва твору — «Караламахія, у якой апісваецца шчаслівая перамога, атрыманая з Божай дапамогай Каралем Хадкевічам, графам у Шклове і Быхаве, старастам Жамойці і Дэрпта, намеснікам Лівоніі і польным гетманам войскаў Вялікага Княства Літоўскага, і г. д., над Карлам, князем Швецыі, ворагам [Яго] Святой Каралеўскай Вялікасці, 27 верасня 1605 года ў Лівоніі пад Кірхгольмам. Найсвятлейшаму каралевічу Уладзіславу, ад Хрыстафора Завішы, навучэнца ў Віленскай Акадэміі Супольнасці Ісуса. У Вільні, у акадэмічнай друкарні Тамаша Лявіцкага, 1606», у арыгінале па-лацінску: "«Carolomachia, qua Felix victoria, ope Divina, auspiciis Serenissimi et Poten[tissimi] Sigismundi III, Poloniae et Sueciae Regis, Magni Lithuaniae Ducis &c. &c. per lll[ustrissim]um D[ominum] Joan[nem] Carolum Chodkiewicium, comitem in Szklow et Bychow, Samogitiae et Derpati Capitaneum, nес nоn Livoniae Praesidem, et M[agni] D[ucati] L[ithuaniae] Generalem militiae Ducem, &c. &c. de Carolo duce Sudermanniae S[anctae] R[egiae] M[ajestatis] perduelli V. Kalend[is] Octob[ribus] A[nno] D[omini] 1605 in Livonia sub Kyrkholmum reportata, narratur. Serenfissimo] Principi Vladislao, A CHRISTOPHORO ZAWISZA, in alma Vilnensi Academia Societ. Jesu, Studioso, D.D. Vilnae. Typis Academicis S.J. Thomas Levicki. A.D. M.DC.VI».
Форум Феадосія
Фо́рум Феадо́сія  — адзін з форумаў Канстанцінопаля візантыйскай эпохі (цяпер Стамбул). Пабудаваны пры Канстанціне Вялікім, ён першапачаткова называўся Бычыны форум. У 393 годзе ён быў пераназваны ў гонар імператара Феадосія I, які перабудаваў яго па прыкладзе форума Траяна у Рыме, акружыўшы грамадскімі будынкамі (цэрквы і лазні) і ўпрыгожыўшы порцікамі, трыўмфальнай калонай і дзвюма аркамі. Сёння гэта плошча Беязыт.
Сённяшняя вуліца Divanyolu, якая пачынаецца прама ля мячэці Ая-Сафія, вядзе на захад прыкладна тым жа шляхам, што і старажытная вуліца Меса, некалі галоўная артэрыя горада. Апошняя перасякала форум Феадосія і злучала яго з форумам Амастрыян, плошчай Філадэльфіян і Валовым форумам, а на ўсходзе з форумам Канстанціна і тэтрапілонам Міліем.
Паводле адной крыніцы, менавіта на Бычыным форуме вуліца Меса разыходзілася ў два бакі — галоўная магістраль ішла на захад, да Залатой брамы, а яе іншая частка ішла на паўночны захад да Адрыянопальскай брамы. Аднак, паводле іншых звестак, скрыжаванне знаходзілася трохі далей на захад — на плошчы Філадэльфіян. Тут трэба браць да ўвагі тое, што на працягу сваёй гісторыі Канстанцінопаль неаднаразова перабудоўваўся, і таму план горада часта змяняўся.
Гісторыя і апісанне
Форум меў памеры 400 х 350 м. У яго цэнтры стаяла грандыёзная калона Феадосія, у заходняй і ўсходняй частках размяшчаліся трыўмфальная арка. Плошчу атачалі шматлікія цэрквы і палацы, ад якіх цяпер нічога не засталося.
Мнемэ (спадарожнік)
Мнемэ (ад Μνήμη) — нерэгулярны спадарожнік Юпітэра, вядомы таксама як Юпітэр XL.
Форум Феадосія
Калона Феадосія
Рымская трыўмфальная калона іанічнага ордара была пастаўлена ў гонар імператара Феадосія I у 381—387 гадах на месцы паўразбуранага Вялікага Німфея пабудовы часоў імператара Валента. Выкананая па падабенстве з калонай Траяна ў Рыме, яна была складзена з велізарных мармуровых барабанаў і па спіралі ўпрыгожана рэльефамі з выявай перамог імператара над варварамі і яго статуяй у даспехах на самым версе. Агульная вышыня помніка складала каля 40 м. Унутры знаходзілася вітыя ўсходы, якія вялі на вяршыню калоны.
Мнемэ (спадарожнік)
Адкрыццё
Быў выяўлены 6 лютага 2003 г. групай астраномаў з Гавайскага ўніверсітэта пад кіраўніцтвам Скота Шэпарда і атрымаў часовае абазначэнне S/2003 J 21. У сакавіку 2005 года Міжнародны астранамічны саюз прысвоіў спадарожніку афіцыйную назву Мнемэ, імя адной з муз.
Форум Феадосія
Калона Феадосія
Пры імператары Аркадзіі, сыне Феадосія, з-за землетрасення абрынулася вяршыня калоны. Ад статуі засталіся толькі абломкі. Імператар выкарыстоўваў іх, каб адліць сваю ўласную скульптуру і ў 401 годзе ўсталяваць яе на калоне свайго форума, але і яна неўзабаве звалілася. У 505—506 гадах на вяршыню калоны Феадосія паставілі бронзавую статую імператара Анастасія I, але да 1203 годзе яе ўжо не было, а месца, якое вызвалілася, займаў нейкі святы-стоўпнік. Перад захопам Канстанцінопаля крыжакамі выявы на калоне значна пацярпелі ад гарадской чэрні, якая лічыла, што старажытныя статуі і барэльефы прадвесцяць канец горада. Калі ў 1204 годзе горад паў, з вяршыні калоны быў скінуты імператар Аляксей V Дука, прысуджаны захопнікамі да смерці.
Мнемэ (спадарожнік)
Арбіта
Мнемэ здзяйсняе поўны абарот вакол Юпітэра на адлегласці ў сярэднім 21.069.000 км за 620 дзён і 58 хвілін. Арбіта мае эксцэнтрысітэт 0,2273. Нахіл рэтраграднай арбіты да лакальнай плоскасці Лапласа 148,6 °. Належыць да групы Ананкэ.
Фізічныя характарыстыкі
Дыяметр Мнемэ складае каля 2 км. Шчыльнасць ацэньваецца 2,6 г/см³. Спадарожнік складаецца як мяркуецца, з пераважна сілікатных парод. Вельмі цёмная паверхня мае альбеда 0,04. Зорная велічыня +23,3 m.
Форум Феадосія
Калона Феадосія
Калона прастаяла да канца XV стагоддзя, пакуль яе не разбурылі туркі-асманы, якія захапілі Канстанцінопаль у 1453 годзе. У 1479 годзе горад наведаў італьянскі мастак Джэнціле Беліні, які прыбыў да двара султана Мехмеда II. Ён паспеў замаляваць яшчэ не да канца знішчаныя рэльефы калоны. Паводле іншых звестак, калону знеслі ў 1719 годзе па загадзе султана Ахмеда III.
Некаторыя фрагменты калоны былі неўзабаве выкарыстаны для будаўніцтва лазняў Баязіда і іншых пабудоў непадалёк. Тыя, што ацалелі і былі пазней выяўлены, цяпер знаходзяцца ў Стамбульскім археалагічным музеі.
Базіліка Феадосія
Падчас раскопак, якія праводзяцца на месцы форума сіламі факультэтаў Філалогіі і Прыродазнаўчых навук Стамбульскага ўніверсітэта, былі выяўлены руіны трох розных базілік. Іх назвы невядомыя, таму яны называюцца Базілікамі «А», «Б» і «В».
Трыўмфальная арка
Арка Феадосія была выяўлена ў 1928 годзе, а яе мармуровыя фрагменты былі знойдзены ў 1948—1961 гадах, калі падвергліся перабудове плошча Беязыт і суседняя вуліца Ordu (пасярод якой яны цяпер і стаяць). На падставе гэтых знаходак быў адноўлены яе прыблізны выгляд.
Вайна Тэўтонскага ордэна з Вялікім Княствам Літоўскім
Вайна Тэўтонскага ордэна з Вялікім Княствам Літоўскім (1283—1409) — вайна, якую вялі (з перапынкамі) нямецкія рыцарскія ордэны (Тэўтонскі (Нямецкі, Прускі), Інфлянцкі (Лівонскі) і інш.) супраць ВКЛ, у асноўным у Жамойці і ў беларускім Панямонні; частка агульнай нямецкай экспансіі ў Прыбалтыцы.
Знікненне фармальнай, ідэалагічнай нагоды для вайны — хрышчэнне Літвы паводле Крэўскай уніі (1385), — не азначыла, аднак, і сканчэння ваенных дзеянняў, а толькі іх пераход у новую форму.
Сярод наступстваў вайны было ўтварэнне незаселенай густа-лясной пустэчы паміж землямі Ордэна і ВКЛ. Таксама мяркуецца, што пераважная скіраванасць нямецкіх удараў на балцкія землі запаволіла рост, а магчыма, што і паменшыла значэнне балцкага элемента ў ВКЛ.
У палітычны і ваенны фон вайны ўваходзілі канфлікты з Польшчай за Валынь і Галіччыну (1340—1360-я гады) і з Маскоўскім княствам за ўплыў на княствы Русі: Смаленск, Цвер і іншыя (1340-я—1370-я гады), унутраны канфлікт вакол улады ў ВКЛ (1370—1390-я гады).
Агульны характар
Агульны характар вайны асноўваўся на аперацыях мясцовага значэння (паходах, рэйдах, з нямецкага боку вядомых як г.зв. «паходы на Літву»), скіраваных на эканамічнае аслаблення праціўніка — на спусташэнне земляў і масавы выган палонных (з ВКЛ так было выведзена больш за 200 тыс. ч.). Адносна вялікія бітвы здараліся вельмі рэдка (бітва пад Коркгаўзам, 1298, бітва пад Ваплаўкен, 1311, бітва пад Меднікамі, 1320, бітва на Стрэве, 1348, бітва пад Рудавай, 1370).