cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Свята-Троіцкая царква (Даўгінава)
Архітэктура
Храм чатырохчасткавай падоўжна-восевай кампазіцыі: званіца, трапезная, асноўны аб'ём з прыдзеламі, апсіда. Прыдзелы і апсіда вырашаныя паўратондамі. Двух'ярусная (васьмярык на чацверыку) шатровая званіца надбудаваная над прытворам і завершаная цыбулепадобнай галоўкай. Над сяродкрыжжам буйны васьмігранны светлавы барабан накрыты самкнутым сферычным купалам і цыбулепадобнай галоўкай. Грані барабану і званіцы маюць кілепадобныя завяршэнні. Галоўны і бакавыя ўваходы вылучаныя двухслуповымі порцікамі з трохвугольнымі франтонамі. Фасады прарэзаныя адзінарнымі і падвойнымі арачнымі вокнамі ў плоскіх ліштвах, дэкарыраваныя паясамі парэбрыка і зубцоў, лапаткамі.
Інтэр'ер
Унутраная прастора храму перакрытая цыліндрычнымі скляпеннямі, сферычным купалам на ветразях у сяродкрыжжы, конхамі ў апсідзе і прыдзелах, расчыненых у залу шырокімі арачнымі прасветамі. Апсіда аддзеленая драўляным пазалочаным іканастасам.
Каракумскі канал
Караку́мскі кана́л (Garagum kanaly) — арашальна-абвадняльны-суднаходны канал у Туркменістане. Будаўніцтва з 1954 года. Пачынаецца з ракі Амудар’я, вышэй г. Атамурат (раней Керкі). Працягваецца на захад праз паўднёвую частку Каракумаў і перадгор’і Капетдага. Даўжыня 1100 км (1989), шырыня 100 метраў, прапускная здольнасць 502 м³/с, 226 гідратэхнічных збудаванняў, 8 помпавых станцый, 3 вадасховішчы. Плошча арашэння больш за 500 тысяч га, абваднення пашаў — 200 тыс. га. Забяспечвае гарады Ашгабад, Тэджэн, Мары, Геок-Тэпэ, Бахардэн.
Тутэйшыя (п’еса)
«Тутэйшыя» — сатырычная трагікамедыя Янкі Купалы (у вызначэнні аўтара — «трагічна—смяшлівыя сцэны ў 4-х дзеях»). П’еса завершаная ў жніўні 1922 года.
Творчая задума
Яркі камедыйны фарс спалучае народныя беларускія сцэнічныя традыцыі і адметную метафарычную стылістыку. У аснове п’есы — роздум аўтара пра гістарычныя шляхі і будучыню беларускага народа. У п’есе Я. Купала метафарычна паказвае Беларусь як быццам бы ўкрыжаваную паміж Расіяй і Польшчай. Ён выказвае глыбокую трывогу за духоўную спадчыну беларускага народа, яго нацыянальную свядомасць. Я. Купала сваім творам заклікае змагацца з тутэйшасцю — беспрынцыповасцю, недастаткова развітай свядомасцю, пасіўнасцю, скоранасцю.
Апісанне
Падзеі ў п’есе разгортваюцца ў складаны для беларускага народа час — 1918—1920 гады, калі адна акупацыя змянялася другой. Цэнтральная фігура ў творы — былы вясковец Мікіта Зносак, які пры царызме быў калежскім рэгістратарам. У новых умовах жыцця гэты чалавек забывае сваё паходжанне, мову, радзіму і пачынае жыць па прынцыпе: «Можна мець светапогляд адзін, думаць другое, гаварыць трэцяе, а рабіць чацвёртае». Таму для Мікіты ўсё роўна, пры якой уладзе ён жыве (польскай, нямецкай, царскай, савецкай), хто ён сам (беларус ці не беларус), абы толькі была ежа, вопратка і добрая служба. Палітычная сітуацыя ўплывае нават на імя галоўнага персанажу, які называе сябе то па-польску (Нікіціўш Знасілоўскі), то па-руску (Никитий Зносилов).
У вобразе галоўнага герою Я. Купала ўвасобіў тып нацыянальнага нігіліста, здрадніка. Сапраўднае сваё аблічча Мікіта Зносак выяўляе ў час гутарак з настаўнікам Янкам Здольнікам, якога ён з пагардай называе «панам дырэктарам беларускай басоты». Зносак адмаўляе ўсё беларускае, калі гаворыць пра «адзіны непадзельны рускі язык», які б ён «завёў ад Азіі да Аўстраліі, ад Афрыкі да Амерыкі і ад Смаленска да Берліна».
У п’есе Я. Купала з’едліва і іранічна выкрывае не толькі Зноска, але і іншых падобных «тутэйшых» персанажаў. Вучоныя Усходні і Заходні з’яўляюцца ў п’есе ў часы крутых паваротаў гісторыі, змены ўлады. Адзін другому яны спрабуюць давесці, што тэрыторыя Беларусі належыць або да Расіі, або да Польшчы. Згаджаюцца вучоныя толькі ў адным: Беларусь не можа быць самастойнай. Вобразамі вучоных аўтар імкнецца паказаць згубны ўплыў на людзей невуцтва, псеўдавучонасці, нацыянальнага нігілізму.
Усіх герояў менскай «брахалкі» можна назваць кампаніяй учорашніх гаспадароў жыцця, якіх бурлівыя падзеі выкінулі на сметнік гісторыі. Шукаючы цёплага месца пад сонцам, імкнучыся да асабістай нажывы, яны зракліся сваёй мовы, роднай зямлі, нават саміх сябе.
Адмоўным персанажам проціпастаўляюцца ў п’есе вобразы, якія прадстаўляюць беларускі народ: Янка Здольнік, яго вучаніца і паслядоўніца, пазней жонка Алена, яе бацька Гарошка. Кожны з іх разумее па-свойму падзеі, якія адбываюцца, і шукае сваё месца ў складаных абставінах часу. Гэтыя вобразы раскрываюць такія рысы беларускага нацыянальнага характару, як працавітасць, сумленнасць, шчырасць, мужнасць. Станоўчыя імкненні беларускага народа ўвасабляе Янка Здольнік. Гэта чалавек перадавых поглядаў, з цвёрдымі жыццёвымі прынцыпамі, які адмаўляе старыя парадкі і хоча далучыцца да грамадскай працы. Аднак у творы Здольнік — не палітычны дзеяч, а хутчэй рамантычна настроены ідэяліст, поле дзейнасці якога вельмі нешырокае.
Сцэнічная і друкаваная гісторыя
Упершыню п’еса была надрукавана ў часопісе «Полымя» у 1924 годзе (нумары 2 і 3). Сцэнічнае жыццё п’есы пачалося ў Беларускім дзяржаўным тэатры ў 1926 годзе пастаноўкай расійскага рэжысёра М. Папова. Але хутка п’еса была знята з рэпертуару як твор нацыяналістычны.
У 1927 годзе, неўзабаве пасля выхаду ў свет, быў забаронены трэці том першага «Збору твораў» Купалы, дзе была надрукавана п’еса. У 1953 годзе п’еса была надрукавана ў Мюнхене выдавецтвам «Бацькаўшчына».
Напачатку 1980-х у выдавецтве «Мастацкая літаратура» быў рассыпаны набор зборніку «Спадчына», дзе пасля больш як паўвекавога замоўчвання была зроблена спроба надрукаваць «Тутэйшых».
Толькі ў 1982 годзе ў Магілёўскім абласным драматычным тэатры галоўны рэжысёр тэатра В. Маслюк паставіў адзін са сваіх найлепшых спектакляў, спалучыўшы тэкст п’есы з паэмай Я. Купалы «Адвечная песня» і асабіста выканаўшы ролю Янкі Здольніка. Нядоўгім было сцэнічнае жыццё п’есы і тут: пасля ўсяго толькі двух паказаў, у Магілёве і Мінску, спектакль вымусілі зняць з рэпертуару.
У 1988 годзе твор Купалы быў надрукаваны ў часопісе «Полымя» (№ 9).
У 1990 годзе спектакль быў пастаўлены на сцэне Нацыянальнага тэатра імя Я. Купалы рэжысёрам М. Пінігіным, які перачытаў трагікамедыю як філасофскі трагіфарс. Спектакль быў успрыняты як сэнсацыя і сапраўднае сцэнічнае адкрыццё і стаў вялікай перамогай мастацтва над забаронамі і цэнзурай. З перапынкамі спектакль ішоў на сцэне тэатра да 2010 года.
У 2020 годзе, да сталетняга юбілею Беларускага дзяржаўнага тэатра, п’еса павінна была вярнуцца на сцэну. Аднак у сувязі з палітічным крызісам большасць удзельнікаў трупы звольнілася і сфармавала незалежную трупу «Купалаўцы», якая выпусціла ў кастрычніку 2020 года анлайн відэа-версію адноўленнай пастаноўкі.
Вольга Таполя
Вольга Таполя, сапраўднае імя Вольга Зубко ( — ?; псеўданімы: Зубко-Штайнвэч; крыптанімы В. Т-я) — беларуская пісьменніца.
Скончыла Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт. Падчас нямецкай акупацыі працавала ў «Беларускай газэце» і выдавецтве «Менск». З лета 1944 года — на эміграцыі. Жыла ў Лавінгене (Баварыя), пазней ў лагеры DP Ватэнштэт. 5 студзеня 1945 года брала ўдзел у заснавальным сходзе літаратурнага згуртавання «Шыпшына». У 1948 годзе вярнулася у Беларускую ССР. Друкавалася ў газеце «Голасе Радзімы» і беларускіх эміграцыйных перыядычных выданнях. Аўтар кніг «Сьнягурка і мурка» (1946), «Маці» (1948).
Вілем-Аляксандр
Вілем-Аляксандр (Willem-Alexander, WA; поўнае імя — Вілем-Аляксандр Клаус Георг Фердынанд , Willem-Alexander Claus George Ferdinand, 27 красавіка 1967 года, Утрэхт, Нідэрланды) — кароль Каралеўства Нідэрландаў з 30 красавіка 2013 года, да таго — прынц Аранскі.
Біяграфія
Першае дзіця Прынцэсы (будучай каралевы) Беатрыкс і Прынца Клауса. Пасля прывядзення яго маці Беатрыкс да каралеўскай прысягі 30 красавіка 1980 года атрымаў тытул Prins van Oranje (Прынц Аранскі).
Яго маці, кіруючая каралева Нідэрландаў Беатрыкс — прапрапраўнучка расійскага імператара Паўла Першага.
Ён і два яго браты — Прынц Ёхан Фрыза (1968) і Прынц Канстанцін (1969) выраслі ў замку Drakensteyn.
Вілем-Аляксандр па адукацыі гісторык, скончыў Лейдэнскі ўніверсітэт (1987—1993). Як будучы канстытуцыйны манарх ён праходзіў стажыроўку ў розных дзяржаўных установах і ў арміі. Мае вайсковыя званні ў Каралеўскіх Сухапутных войсках, Каралеўскім Ваенна-марскім флоце і Каралеўскіх Ваенна-Паветраных сілах. З’яўляецца ад'ютантам Адмысловай Службы Яе Вялікасці Каралевы. У 1985 годзе, па дасягненні васямнаццаці гадоў, ён атрымаў месца ў Дзяржаўным Савеце. Быўшы яшчэ прынцам Аранскім, Вілем-Аляксандр часта прадстаўляў Каралеўскі Дом на афіцыйных мерапрыемствах у Нідэрландах і за мяжой і наносіў рабочыя візіты ў правінцыі, муніцыпалітэты і грамадскія арганізацыі.
28 студзеня 2013 года каралева Нідэрландаў Беатрыкс выступіла па нацыянальным тэлебачанні з аб’явай аб сваім адрачэнні ад прастола 30 красавіка 2013 года на карысць старэйшага сына, спадчынніка прастола Вілема-Аляксандра, прынца Аранскага.
Шлюпка
Шлюпка (ад sloep — шлюп ) — агульная назва невялікіх бяспалубных парусна-вяслярных ці маторных суднаў. Адрозніваюць шлюпкі транспартныя (ял) і з вострымі ўтварэннямі кармы (вельботы). Паводле прызначэння бываюць выратавальныя, рабочыя, карабельныя.
Вілем-Аляксандр
Біяграфія
Жонка Вілема-Аляксандра Максіма стала каралевай Нідэрландаў, а старэйшая дачка каралеўскай пары, Катарына-Амалія, — спадчынніцай прастола і атрымала тытул прынцэсы Аранскай.
Да ўзыходжання на прастол Вілем-Аляксандр з’яўляўся першым мужчынам-прынцам Аранскім з 1884 года.
Шлюпка
Рабочая шлюпка — штатны плавальны сродак карабля, прызначаны для транспартыроўкі і іншых патрэб. Мае два рымы для фаліняў, пад'ёмныя рымы для закладкі за іх таляў (гака) карабельнай пад'ёмнай прылады, якая забяспечвае пад'ём шлюпкі на борт і спуск яе на ваду.
Вілем-Аляксандр
Грамадская дзейнасць
Вілем-Аляксандр надае асаблівую ўвагу такой галіне, як гідратэхніка. Ён актыўны ўдзельнік міжнародных кангрэсаў і сімпозіумаў, прысвечаных гэтай тэме. З’яўляецца ганаровым членам Сусветнай Воднай Камісіі XXI стагоддзя (World Commission on Water for the 21 Century) і заступнікам арганізацыі «Уеагульнае Партнёрства па пытаннях воднай гаспадаркі» (Global Water Partnership). Пад яго кіраўніцтвам праводзіўся Другі Водны Сусветны Форум у сакавіку 2000 г. у Гаазе.
Кароль кахае спорт, з 1986 па 1992 ён увесь час удзельнічаў у Нью-Ёркскім марафоне. З 1998 года ён член Міжнароднага алімпійскага камітэта.
Шлюпка
Выратавальная шлюпка — калектыўны выратавальны сродак (звычайна вельботнага тыпу). Запас плавучасці забяспечваецца герметычнымі паветранымі скрынямі альбо пенапластам. Банкі, планшыр, а таксама вонкавыя паверхні корпуса выратавальнай шлюпкі афарбоўваюць у аранжавы колер. У насавой частцы з абодвух бортаў пішуць габарыты шлюпкі, дапушчальную колькасць людзей, порт прыпіскі і назву судна, якому належыць шлюпка. На суднах бываюць выратавальныя шлюпкі закрытага тыпу з жосткай надбудовай, з полымятрывалай ізаляцыяй альбо сістэмай вадзяной абароны, з радыястанцыяй.
Каляндар выбараў 2012 года
Спіс змяшчае каляндар парламенцкіх і прэзідэнцкіх выбараў, а таксама рэферэндумаў на 2012 год.
Рэфармацыя ў Рэчы Паспалітай
Рэфарма́цыя ў Рэ́чы Паспалі́тай — рэлігійны і грамадскі рух, які пастуляваў змены ў Царкве. Існаваў ад 20-х гадоў XVI стагоддзя да сярэдзіны XVII стагоддзя, калі канчаткова перамагла контррэфармацыя. Рэфармацыя ў РП характарызавалася дынамічным развіццём у XVI—XVII стст., а пасля такі самы імклівы заняпад, ажно да поўнай маргіналізацыі і страты ўплыву на пачатку XVIII стагоддзя. На думку некаторых даследчыкаў, у адрозненне ад іншых еўрапейскіх дзяржаў, дзе прыводзіла да ўзмацнення манархічнай улады, толькі ў Рэчы Паспалітай Рэфармацыя адначасова паслабіла і каралеўскую, і царкоўную ўлады.
Рэфармацыя ў РП ад пачатку абмежавалася толькі верхнімі і сярэднімі класамі грамадства, у асноўным у местах паўночнай і заходняй Польшчы, на Келеччыне, Любельшчыне і Жмудзі. Так і не аказала значнага ўплыву на вясковае насельніцтва; выняткам былі толькі мяшканцы заходняга памежжа. У РП амаль не было магутных пратэктараў, якія б падтрымлівалі гэты рух; магнаты трактавалі змену вызнання як сваю прыватную справу і як частку «залатой шляхецкай вольнасці». Толькі на Літве такія магнаты, як Мікалай Радзівіл Чорны і Ян Кішка падтрымалі Рэфармацыю. Становішчу Рымска-каталіцкай царквы сур’ёзнай пагрозы не было.
У Рэчы Паспалітай з’явіліся тры рэфармацыйныя плыні: першым прыйшло лютэранства, следам — кальвінізм, а астатнім — г.зв. арыянства, або рух польскіх братоў. Рэфармацыя дала значны ўнёсак у развіццё польскай мовы, культуры і літаратуры, што стала прычынай ажыўлення навукі і асветы праз развіццё адукацыі і выдавецкай справы. Яе дзеячамі сталі шмат выбітных пісьменнікаў, тэолагаў і вучоных.
Гісторыя
У XVI стагоддзі Рэч Паспалітая не была маналітнай па этнічных і рэлігійных прызнаках, аднак рымска-каталіцкая царква мела тут агромністы ўплыў. РП была талерантнай дзяржавай. Гэтая талерантнасць вынікала з шматрэлігійнасці і шматкультурнасці краіны, якую спрадвеку насялялі ў тым ліку жыды і праваслаўныя. Іншай прычынай была слабая каралеўская ўлада і моцныя пазіцыі магнатэрыі ў сістэме выбарнай манархіі. Нават каралі, акрамя моцна звязаных з інтарэсамі каталіцтва, такіх як Ян Казімір (езуіт і кардынал), не маглі здзяйсняць масавыя рэпрэсіі супраць іншаверцаў.
Першай на тэрыторыю Рэчы Паспалітай прыйшло лютэранства — прыкладна ў 20-я гады XVI стагоддзя. Яго прыхільнікамі стала ў асноўным нямецкае насельніцтва гарадоў Каралеўскай Прусіі, Вялікай Польшчы і Сілезіі. Эдыкт Жыгімонта I 1523 года абвяшчаў, што кожны, хто б тыя творы лютэранскія ўводзіў, прадаваў, купляў, чытаў; альбо пастановы Лютэра прапаведваў, бараніў або ўхваляў, акрамя спальвання ўласна гэтых кніг, ён таксама смерцю на вогнішчы і канфіскацыяй усяе ўласнасці каб быў пакараны.
У 1525 князь Януш III забараніў у Мазавецкім княстве вызнанне і распаўсюджанне лютэранства пад пагрозай страты жыцця і ўласнасці. Гэты эдыкт разам з іншымі мазавецкімі правамі пацвердзіў Жыгімонт I Стары па інкарпарацыі Мазовіі ў Велікапольскую правінцыю Кароны Каралеўства Польскага ў 1529 годзе.
Да рэфармацыйнага руху далучылася максімум шостая частка грамадства; аднак то была шляхецкая эліта, якая атрымала замежную адукацыю і лідзіравала ў барацьбе выкананне і забеспячэнне правоў і ўласнасці — руху, накіраванага як сярод свецкай, так і духоўнай магнатэрыі. Шляхецкая эліта дамагалася ад святароў складвання падаткаў на абарону дзяржавы, скасавання духоўнага суда над свецкімі асобамі, ліквідацыі дзесяціны. Поспехі рэфармацыйных рухаў у Рэчы Паспалітай супалі з развіццём прывілеяў шляхты, да якіх сталі залічаць таксама права вызнання абранай веры. Канчаткова гэтае права было зацверджана актам Варшаўскай канфедэрацыі 1573 года.
Высілкі, накіраваныя на прыцягненне вернікаў, спрычыніліся да развіцця польскай пісьмовасці. Першым выдавецкім асяродкам быў Каралявец у Герцагстве Прусія. Тут у 1530 годзе быў выдадзены перакладзены на польскую мову катэхізіс Лютэра, праз два гады — яго вялікі катэхізіс, а ў 1561—1562 выкананы пераклад на польскую некаторых лістоў Лютэра. Толькі ў XVI стагоддзі выдадзеныя 16 розных катэхізісаў па-польску. Апрача катэхізісаў, надрукаваныя «Песні духоўныя і пабожныя», перавыдадзеныя некалькі разоў з 1547 года. Выдадзены ў 1578 «Канцыянал» (cantio — «спеў, песня», зборнік рэлігійных спеваў) аўтарства Пятра Артоміуса вытрымаў да 1728 года 12 перавыданняў. Іншым відам публікацый былі Пастылы ([зборы] каментар[оў] да Бібліі, Дабравесця, тлумачэнне перыкопы), выдаваныя ад 1557 года. Найважнейшым дасягненнем пратэстантаў было выданне Брэсцкай Бібліі ў 1563 годзе.
Пад апекай шляхецкіх і магнацкіх пратэктараў паўставалі пратэстанцкія школы, зборы і друкарні. У 1554 у Сломніках адбыўся першы сінод кальвінскай царквы. Тым не менш, пратэстанцкае асяроддзе не стала з’яднаным, як гэта адбывалася ў дзяржавах Заходняй Еўропы. Сярод іншых пратэстанцкіх дэнамінацый у Польшчы з’явіліся анабаптысты — званыя тады менанітамі, а пасля 1548 у Вялікай Польшчы пачалі з’яўляцца выгнаныя з айчыны чэшскія браты.
На тле дагматычных і грамадзянскіх канфліктаў у 1562—1565 дайшло да раздраю сярод прыхільнікаў кальвінізму. Пад уплывам ідэалогіі італійскіх антытрынітарыяў, галоўным чынам Фаўста Соцына, паўстала царква братоў польскіх (называных праціўнікамі арыянамі), якіх падтрымала значная частка інтэлектуальнай эліты пратэстантызму. Выключэнне польскіх антытрынітарыяў з Сандамірскага дагавора, заключанай у 1570, ухваленай кальвіністамі і чэшскімі братамі і перанятай іншымі дзяржавамі пратэстанцкай Еўропы, аслабіла пазіцыі польскай Рэфармацыі і разбурыла шанцы стварэння нацыянальнае царквы. Пратэстанцтва сутыкнулася з амаль поўнай абыякавасцю з боку вясковага насельніцтва, аднак займела адэптаў у такіх местах, як Кракаў або Познань.
На пераломе XVI і XVII стагоддзяў у іх, аднак, дайшло да паступовай ліквідацыі збораў; гэта суправаджалася нападамі на крамы, жытло і нават пагромы людзей, што вызнаюць іншыя рэлігіі. Рэлігійныя пагромы, якія здзяйсняліся з ухвалы і з ініцыятывы каталіцкага духавенства, адбываліся пры амаль поўнай пасіўнасці цывільных уладаў. Да такога пагрому дайшло 10 ліпеня 1591 у Вільні, дзе каталіцкі натоўп спаліў царкву, дом, прытулак і школу рэфармаваных евангелістаў. У той жа Вільні ў 1639 годзе дайшло да чарговых хваляванняў на рэлігійным тле. Іхняй ахвярай зноўку сталі кальвіністы, якіх змусілі пакінуць горада, а іх збор на вуліцы Святаміхалаўскай быў разбураны.
Рэлігійныя хваляванні і пераследы з’явіліся ў Польшчы між іншага з-за няўхвалы Соймам, у якім пачалі пераважаць каталікі, пастанаўленняў Варшаўскай канфедэрацыі. А яе найбольш заўзятым праціўнікам быў Жыгімонт III Ваза, які трапіў пад магутны ўплыў езуітаў на чале з Пятром Скаргам. Толькі пасля Шведскага патопу, калі Рэч Паспалітая ледзь здолела пазбегнуць падзелу між некаталіцкімі суседзямі, Касцёл здолеў юрыдычна і фактычна перакрэсліць пастановы Варшаўскай канфедэрацыі. У 1658 Сойм прысудзіў польскіх братоў да выгнання, і яны перасяліліся ў асноўным у Галандыю, дзе знаходзіцца іхняя знакамітая Bibliotheca Fratrum Polonorum, а ў 1668 пад пагрозай смерці забараніў выхад з каталіцтва.
Уплыў Рэфармацыі
Паўсталыя пасля 1517 года пратэстанцкія плыні (найперш лютэранства і кальвінізм) на польскай глебе займелі паслядоўнікаў найперш у местах Каралеўскай Прусіі. Тутэйшыя мяшчане нямецкага паходжання, шчыльна звязаныя стасункамі са сваімі заходнімі контрагентамі, хутка прынялі навуку Марціна Лютэра. У Гданьску ў 1525 выбухнула лютэранскага паспольства і плебсу, здушаны толькі з дапамогай ваеннай інтэрвенцыі Жыгімонта I Старога. У 1525 спыніла існаванне дзяржава Тэўтонскага ордэна, кіраўнік якога Альбрэхт Гогенцолерн прыняў лютэранскае вызнанне і зрабіўся свецкім леннікам Польскай кароны.
Рэфармацыя, за выняткам грамадскіх хваляванняў у Рэчы Паспалітай, не спрычыніла паслаблення дзяржавы. Наадварот, дзяржава Ягелонаў не баялася ўплываў пратэстанцтва і зычліва прымала іншаземных іншаверцаў. Паслабленне Рэчы Паспалітай адбылося толькі ў сярэдзіне XVII стагоддзя, калі Рэфармацыя перастала быць значным чыннікам у жыцці краіны. На думку польскага гісторыка Януша Тазбіра, узмацненне контррэфармацыі і варожасці да «ерасяў» у Рэчы Паспалітай было звязана з узрослай небяспекай дзяржавы звонку.
На культуру
Важкай спадчынаю Рэфармацыі ў Рэчы Паспалітай стала з’яўленне шматлікай польскамоўнай літаратуры, у асноўным рэлігійнай, што спрыяла развіццю і ўзбагачэнню літаратурнай мовы. У той час былі створаныя такія помнікі літаратуры, як пераклад Брэсцкай Бібліі (адзін з першых у свеце перакладаў на нацыянальную мову), развівалася палітычная і палемічная літаратура (Марцін Чаховіч, Андрэй Фрыч Маджэўскі, Сымон Будны і інш.). Пратэстантамі было шмат піянераў польскай літаратуры, у тым ліку «бацька польскай літаратуры» Мікалай Рэй.
Рэфармацыя ажывіла выдавецкую дзейнасць — у XVI стагоддзі дзейнічалі 20 іншаверных друкарняў — і што стала прычынай развіцця адукацыі, галоўным чынам сярэдняй: паўсталі лютэранскія гімназіі ў Торуні і Гданьску і кальвінская ў Пінчаве, а таксама акадэміі — чэшскіх братоў у Лешне і польскіх братоў у Ракаве. Гэтыя навучальныя ўстановы былі знакамітымі за свой высокі ўзровень навучання.
Яшчэ адным дасягненнем Рэфармацыі было ажыўленне і ўзбагачэнне контррэфармацыйнай каталіцкай пісьменнасці, якое было вымушана канкураваць з пратэстанцкай літаратурай. Толькі па поўнай перамозе контррэфармацыі ў сярэдзіне XVII стагоддзя пачалося відавочнае зніжэнне ўзроўню літаратуры і культуры, якое трывала аж да эпохі Асветніцтва.
Асобнай з’яваю была дзейнасць г.зв. арыянаў, ці польскіх братоў, творы якіх, галоўным чынам філасофскай і грамадзянскай тэматыкі (Геранім Маскажоўскі, Фаўст Соцын, Андрэй Вішаваты, Пётр Стаінскі і іншыя), што пастулявалі рацыяналізм і рэлігійную талеранцыю, аказалі вялікі ўплыў на іншыя еўрапейскія дзяржавы (між іншага на філасофію Джона Лока) і нават на Злучаныя Штаты Амерыкі (арыянскі Ракаўскі катэхізіс натхніў Канстытуцыю ЗША ў пытаннях нейтральнасці светапогляду дзяржавы і аддзялення дзяржавы ад царквы).
Супрацоўніцтва пратэстантаў з каталікамі ў XVI—XVII стст
У 1590 годзе была выдадзеная «Шляхціца польскага супраць езуітаў прамова», напісаная праўдападобна прафесарамі Кракаўскай акадэміі і арыянамі. Каталікі частка друкавалі кнігі ў друкарнях іншых вызнанняў. У Ракаве надрукаваныя творы Кляновіца і Б. Папроцкага, а ў Лешне «Satyry» Апалінскага і паэта Самуэля Твардоўскага. У Лешне ў часы Яна Амаса Каменскага вучылася шмат каталіцкай моладзі, а ў езуіцкіх калегіях адпаведна навучалася праваслаўная і пратэстанцкая моладзь.
На каталіцкім баку можна вызначыць не толькі пісьменнікаў, што процістаялі Варшаўскай канфедэрацыі, але і такіх, якія яе абаранялі нароўні з пратэстантамі. Да такіх належаў каталіцкі пісьменнік Мікалай Касабудскі, які ва ўступе да Psalmi 68 explanatio (1575) мовіў, што адрозненні вераванняў не можна ліквідаваць «агнём і мячом», а толькі праз «навучанне людзей і руплівую душпастырскую працу». На падобных думках стаяў шляхецкі пісьменнік Геранім Балінскі, хоць ён выключаў з гэтага правіла арыянаў. У вялікай колькасці выпадкаў манахі (францысканцы ў Вільні — 1614) і нават біскупы (Пётр Тыліцкі — 1516) бралі пад абарону пакрыўджаных пратэстантаў. А пратэстанты, па меры таго як нарастала пагроза з боку каталікоў, высоўвалі ўсё шырэйшыя пастуляты рэлігійнай талеранцыі.
Гаранскі
Гаранскі — прозвішча
Старыя Задворцы
Гісторыя
У 19 ст. вёска — прыватная ўласнасць у Брэсцкім павеце Гродзенскай губерні. Уваходзіла ў склад маёнтка Вычулкі. У 1870 годзе з’яўлялася цэнтрам сельскагаспадарчага таварыства.
У 1905 годзе вёска ў Косіцкай воласці Брэсцкага павета Гродзенскай губерні. Паводле Рыжскага мірнага дагавора 1921 года ў складзе Польшчы, у Косіцкай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства.
З 1939 года ў складзе БССР. У Вялікую Айчынную вайну нямецка-фашысцкія акупанты ў ліпені 1944 года спалілі 37 двароў, загубілі 2 жыхароў. Да 4 красавіка 1983 года вёска ўваходзіла ў склад Чэрнінскага сельсавета.
З 1 чэрвеня 2007 года вёска Старыя Задворцы ўвайшла ў склад горада Брэст.
Фёдар Кузьмін
Фёдар Кузьмін — майстар разьбярнай і сталярнай спраў XVII стагоддзя. Паходзіў з Беларусі. Працаваў у Маскоўскай дзяржаве. Разам з іншымі майстрамі — выхадцамі з Беларусі прымаў удзел ва ўстаноўцы іканастаса царквы Данскога манастыра (1683), у вырабе мэблі і хатняга начыння для царскага дому ў Маскве.
Вячаслаў Васільевіч Тычын
Вячаслаў Васільевіч Тычын (, Нова-Аляксандраўск /цяпер Зарасай/, Ковенская губерня, Расійская Імперыя —, ) — пісьменнік, член Саюза пісьменнікаў з 1952 г.
Нарадзіўся ў сям'і агранома і настаўніцы, з 18 гадоў пачаў працаваць: Данбас, Паўночны Каўказ. У 1937 г. трапіў пад рэпрэсіі. Быў на Калыме. У 1944 г. рэдактар мясцовага радыёвяшчання на Аўтабазе № 1 «Дальбуда». У 1945 г. працаваў карэспандэнтам магаданскіх газет «Советская Колыма» і «Стахановец Заполярья». Затым пераехаў у Іркуцкую вобласць. З 1964 г. у Курску, адказны сакратар Курскай пісьменніцкай арганізацыі (1964—1966). Затым жыў у Падмаскоўі.
Каракумы
Каракумы, Каракумы Туркменскія — пясчаная пустыня на поўдні Сярэдняй Азіі, у Туркменістане.
На поўначы і паўночным усходзе абмежавана Сарыкамышскай катлавінай і далінай Амудар’і, на паўднёвым усходзе — узвышшамі Карабіль і Бадхыз, на поўдні — падгорнай раўнінай Капетдага, на захадзе — сухім рэчышчам Заходняга Узбоя. Плошча каля 350 тыс. км².
Каракумы ўтвораны пераважна з пясчаных адкладаў пра-Амудар’і, на поўдні — з асадкаў рэк Тэджэн і Мургаб. Пераважаюць пяскі, у асноўным замацаваныя градавыя, на поўдні — бугрыстыя; пашыраны таксама сыпучыя барханавыя пяскі, пераважна вакол такыраў, што ўтварыліся на гліністых адкладах старажытных рачных разліваў. Характэрны саланчаковыя катлавіны — шоры. Радовішчы карысных выкапняў: сера (Дарваза), газ (Дарваза-Зеаглі, Ачак, Байрам-Алі), нафта. У рэльефе Каракумаў вылучаюцца: паўночныя Заунгузскія Каракумы, або Заунгузскае плато (вышыня пясчаных град да 40—60 м); паўднёвыя Нізінныя, або Цэнтральныя, і Паўднёва-Усходнія Каракумы (вышыня град ад 3—5 да 30 метраў). Па мяжы Нізінных і Заунгузскіх Каракумаў размешчаны Унгуз. У Паўднёва-Усходніх Каракумах знаходзіцца сухое рэчышча Узбоя Келіфскага. На паўночным усходзе пустыні знаходзіцца бяссцёкавая ўпадзіна Акчакая.
Клімат
Клімат рэзка кантынентальны, сухі. Сярэднія тэмпературы студзеня ад −5 °C на поўначы да 3 °C на поўдні, ліпеня адпаведна ад 28 °C да 34 °C. Сутачныя амплітуды тэмпературы паветра да 50 °C. Ападкаў ад 60 да 150 мм (на поўдні) за год. Па паўночна-ўсходняй мяжы Каракумаў цячэ рака Амудар’я; рэкі Тэджэн і Мургаб губляюцца ў пясках. Каракумы багатыя грунтавымі водамі.
Вольга Іосіфаўна Пашкевіч
Во́льга Язэ́паўна Пашке́віч (,, ЯАССР, РСФСР) — пісьменніца, член Саюза пісьменнікаў Расіі.
Біяграфія
Яе бацька, Язэп Антонавіч (1932, в. Хадоркі, Ашмянскі павет, Віленскае ваяводства, Польшча), маці, Надзея Дзмітрыеўна, у дзявоцтве Скок, нарадзілася ў Іркуцкай вобласці, але яе дзядуля, Іван Дзям'янавіч Бакноўскі, паходзіў з Віцебшчыны.
Пасля заканчэння сярэдняй школы ў Якуцку вучылася ў Іркуцкім педінстытуце. Там у аматарскім студэнцкім тэатры выконвала ролю Джуліі ў інсцэнізацыі аповесці Васіля Быкава «Альпійская балада». Працавала выкладчыцай рускай літаратуры ў Якуцкім камандным рачным вучылішчы, потым — дацэнт Якуцкага філіяла Новасібірскай дзяржаўнай акадэміі воднага транспарту.
Касцёл і кляштар дамініканцаў (Дзярэчын)
Касцёл і кляштар дамініканцаў — комплекс у в. Дзярэчын Зэльвенскага раёна.
Гісторыя
У 1618 пісар слонімскі земскі Канстанцін Палубінскі заснаваў у Дзярэчыне Успенскі касцёл і кляштар дамініканцаў, пры якім адкрыліся школа, бібліятэка і шпіталь.
Мураваны касцёл пабудаваны ў 1690 годзе у стылі барока на месцы драўлянага храма 1618 года. Касцёл згарэў у сярэдзіне XIX стагоддзя. Сам кляштар існаваў у XVII — пачатку XX стагоддзяў.
Архітэктура
Прамавугольнае ў плане трохнефнае базілікальнае збудаванне з пяццю прыбудаванымі да галоўнага нефа капліцамі (две з іх завяршаліся купаламі). Галоўны фасад быў упрыгожаны вязкамі пілястраў, якія падзялялі яго на тры часткі і завершаныя трохвугольным франтонам. Сцены расчлянялі арачныя аконныя праёмы. У інтэр'еры былі фрэскі на біблейскія сюжэты, надмагіллі з разнымі картушамі і скульптурамі.
Перад касцёлам знаходзіліся злева вежа-званіца, справа гадзіннікавая вежа — квадратнае ў плане двух'яруснае збудаванне з рысамі стылю барока, завершанае складаным па малюнку купальным дахам з чатырма люкарнымі і высокім шпілем.
Галеас
Галеас (ад Galeazza — вялікая галера), гальес — парусна-вяслярны карабель 16-17 стагоддзя, у еўрапейскім флоце. Прамежкавы тып судна паміж галерай і ветразевым суднам. Даўжыня да 80 метраў, шырыня 9-16 метраў, па 1 раду вёслаў з кожнага борта (па 9-10 весляроў), 3 мачты з косымі ветразямі, 2 палубы (ніжняя для весляроў, верхняя для салдат і гармат). Узбраенне да 70 гармат рознага калібру, надводны таран. Каманда 800—1200 чалавек. Упершыню выкарастаны венецыянцамі ў баі з туркамі пры Лепанта (1571).
Касцёл і кляштар дамініканцаў (Дзярэчын)
Архітэктура
Да касцёлу прылягаў пабудаваны ў сярэдзіне XVIII ст. складаны па канфігурацыі плана 2—3-павярховы кляштарны будынак. Рытм фасадаў кляштару стварала сетка аконных прамавугольных праёмаў. З гандлёвай плошчай Дзярэчына комплекс злучаўся складанай па малюнку трохчасткавай барочнай брамай.
Уладзімір Аляксандравіч Габрусь
Уладзі́мір Алякса́ндравіч Га́брусь (Владимир Александрович Габрусь;, вёска Казулічы, Кіраўскі раён, Магілёўская вобласць) — расійскі грамадскі і палітычны дзеяч.
Біяграфія
Скончыў Цюменскі сельскагаспадарчы інстытут, Свярдлоўскую ВПШ. Старшыня калгасу «40 гадоў Кастрычніка» Ісецкага раёна Цюменскай вобласці. У 1990—1993 народны дэпутат РФ, сябар Канстытуцыйнай камісіі, сябар Вярхоўнай Рады РФ па сацыяльным развіцці вёскі, аграрных пытаннях і харчаванні, сябар Мандатнай камісіі З’езду народных дэпутатаў, уваходзіў у фракцыю «Аграрны саюз». Жыве ў в. Слабада Бешкіль Ісецкага раёна Цюменскай вобласці. Дэпутат Табольскай гарадское Думы, дараднік кіраўніка гораду, старшыні гарадское Думы, сябар Аграрнай партыі Расіі.
Галіён
Галіён (galeón) — ветразевае судна XV—XVII стагоддзяў, папярэднік ветразевага лінейнага карабля. Мела фок і грот-мачты з прамымі ветразямі і бізань з косымі. Водазмяшчэнне каля 1550 тон. Галіёны выкарыстоўваліся ў якасці ваенных караблёў і гандлёвых суднаў. Ваенныя галіёны мелі да 100 гармат і да 500 салдат на борце.
Сядзібна-паркавы ансамбль Зіберг-Плятэраў (Гарадзец)
Сядзібна-паркавы ансамбль Зіберг-Плятэраў — помнік палацава-паркавай архітэктуры XVIII—XIX стст. Знаходзіцца ў в. Гарадзец Шаркаўшчынскага раёна Віцебскай вобласці.
Архітэктура
Уключае палац, парк, жылыя і гаспадарчыя пабудовы, капліцу. Кампазіцыйным цэнтрам сядзібы з'яўляецца палац. Пабудаваны ў канцы XVIII ст. з цэглы ў стылі класіцызму. У пачатку XX ст. часткова перабудаваны, змененыя аздабленне фасадаў і ўнутраная планіроўка, але захаваная агульная кампазіцыя. Выцягнуты аднапавярховы будынак мае двухпавярховую цэнтральную частку, вылучаную чатырохкалонным порцікам. Фасады аздобленыя прафіляванымі ліштвамі аконных праёмаў, на другім паверсе — дадаткова пілястрамі і сандрыкамі. У цэнтральнай частцы першага паверху размяшчаліся вестыбюлі і парадная зала з выхадам на тэрасу, на другім — жылыя пакоі. Бакавыя часткі мелі калідорную планіроўку.
Гаспадарчыя будынкі зробленыя ў другой палове XIX ст. з бутавага каменю, аздобленыя цаглянымі лапаткамі, ліштвамі. Арнаментальныя ўстаўкі з бутавага каменю ўпрыгожваюць уязную браму.
Парк
Тры крутыя выгіны ракі Мнюта ўдала выкарыстаныя для стварэння пейзажнай кампазіцыі парку і штучных вадаёмаў.
За ракой па восі палацу — паляна з маляўнічымі групамі. Парк абсаджаны дрэвамі лісцевых парод з паасобнымі. У дэндралагічным складзе трапляюцца, , і дэкаратыўны хмызняк — , ,  і інш.
Братылава
У складзе камунальнага ўнітарнага сельскагаспадарчага прадпрыемства «Маладая гвардыя» (цэнтр — в. Чэрні).
Гісторыя
Паводле пісьмовых крыніц вядома з XVI стагоддзя як сяло ў Берасцейскім павеце і ваяводстве Вялікага Княства Літоўскага. У 1599 годзе шляхецкая ўласнасць.
У XIX стагоддзі вёска ў Брэсцкім павеце Гродзенскай губерні. Уваходзіла ў склад маёнтка Чэрні — уладання пана Ягміна. У 1870 годзе адносілася да Чэрнінскай сельскай грамады.
У 1905 годзе аднайменныя вёска і фальварак (250 жыхароў) у Косіцкай воласці. Паводле Рыжскага мірнага дагавора 1921 года ў складзе Польскай Рэспублікі, у Косіцкай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства.
У Вялікую Айчынную вайну 3 вяскоўцы загінулі, 1 прапаў без вестак.
Георгій Канстанцінавіч Гаранскі
Георгій Канстанцінавіч Гаранскі (, г.  — ) — беларускі савецкі вучоны ў галіне машынабудавання і тэхнічнай кібернетыкі. Член-карэспандэнт АН БССР (1969), доктар тэхнічных навук (1968), прафесар (1969), акадэмік Міжнароднай акадэміі інфармацыйных працэсаў і тэхналогій (Масква, 1993).
Біяграфія
Скончыў БПІ ў 1938 годзе. У 1938—1939 гг. працаваў канструктарам на заводзе імя С. М. Кірава. Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. У 1945—1955 гг. дэкан механічнага факультэта, прарэктар Беларускага політэхнічнага інстытута. У 1955—1957 гг. інжынер СКБ завода аўтаматычных ліній.
З 1957 года ў АН БССР. У 1957—1960 гг. в.а. дырэктара Інстытута машыназнаўства, у 1960—1963 гг. намеснік дырэктара Інстытута машыназнаўства і аўтаматызацыі. З 1963 г. намеснік дырэктара вылічальнага цэнтра Інстытута матэматыкі АН БССР. У 1965—1970 гг. дырэктар Інстытута тэхнічнай кібернетыкі АН БССР.
Навуковая дзейнасць
З 1970 года працаваў па праблеме аўтаматызацыі тэхналагічнага праектавання. Распрацаваў асновы тэорыі комплекснай аўтаматызацыі і механізацыі зборачнай вытворчасці, тэорыі праектавання і разліку эксплуатацыі аўтаматызаваных станочных ліній і станкоў-аўтаматаў. Стварыў метады прадстаўлення і кадавання інфармацыі аб машынабудаўнічых дэталях, алгарытмы пошуку праектных рашэнняў з выкарыстаннем табліц адпаведнікаў і праграмавання на іх аснове лагічных задач, якія ўзнікаюць пры аўтаматычным праектаванні.
Навуковыя працы
Працы ў галіне аўтаматызацыі тэхналагічнай вытворчасці ў машынабудаванні. Аўтар Больш 210 навуковых прац, у тым ліку 6 манаграфій.
Узнагароды
Узнагароджаны ордэнамі Айчыннай вайны I і II ступені (1944 г., 1985), Чырвонай Зоркі (1945), медалямі.
Цэзар (тытул)
Цэзар — адзін з тытулаў, якія выкарыстоўваўся ў Рымскай імперыі. Паходзіць з кагномена Юліяў «Caesar», носьбітам якога быў палітычны дзеяч і палкаводзец Рымскай рэспублікі I ст. да н.э. Гай Юлій Цэзар. У I і II ст. н.э. тытул Цэзар і Аўгуст былі тоеснымі.
Усё змянілася ў III—IV стагоддзях. Тады тытул «цэзар» быў непарыўна звязаны з ідэяй сукіравання, калі старэйшы кіраўнік, за якім замацаваўся тытул «Аўгуст» дзяліў ўладу з малодшым суправіцелем (як правіла яго спадчыннікам) — «Цэзарам». Сумеснае кіраванне некалькіх чалавек было не такой ужо і новай з'явай для Рыма — традыцыя калегіяльнага кіравання бярэ пачатак у часы Рымскай рэспублікі. У эпоху прынцыпата можна ўзгадаць кіраванне Веспасіяна і Ціта, Марка Аўрэлія і Луцыя Вера.
Далейшае развіццё сістэма сукіравання атрымала пасля прыходу да ўлады Дыяклетыян а. Тады найбольш выразна былі вызначаны адрозненні паміж двума тытуламі — Аўгуст і Цэзар: на чале дзяржавы павінны былі стаяць два вярхоўныя кіраўнікі (адзін Jovius — старэйшы і другі Herculius — з некалькі меншымі паўнамоцтвамі) абодва надзеленыя ўсёй паўнатой улады — Аўгусты, нашчадкамі і памочнікамі якіх былі два малодшыя суправіцелі — Цэзары, якія па заканчэнні знаходжанні ва ўладзе Аўгустаў пераймалі іх паўнамоцтвы і прызначалі новых Цэзараў і абавязкова іх жонак. Сістэма аказалася не занадта ўстойлівай, і да 324 года вярхоўная ўлада сканцэнтравалася ў руках аднаго чалавека — Канстанціна I Вялікага. Ён аднак не скасаваў інстытут цэзараў. Канстанцін застаўся Аўгустам і даў тытул Цэзара сваім чатыром сынам, адпаведна падзяліўшы імперыю на сферы іх адказнасці.
Апошнія Цэзары былі прызначаны ў канцы 4 стагоддзя узурпатарам Магненцыем, які прызначыў сваіх братоў Цэзарамі і пачаў вайну з Канстанцыем ІІ.
Цыянабактэрыяльныя маты
Прадуктам жыццядзейнасці цыянабактэрыяльных матаў з'яўляюцца страматаліты — карбанатныя (часцей вапнавыя ці даламітавыя) пабудовы з мінералізаваных рэштак іх ніжніх слаёў.
Склад і марфалогія
Цыянабактэрыяльныя маты ўтвараюць тоўстыя (ад адзінак міліметраў да ~2 сантыметраў) слаістыя покрывы на субстраце. У найбольш развітых супольнасцях ад паверхні мата да падсцілаючага субстрата назіраецца дыферэнцыяцыя мікрабіялагічнага складу мата, у якім вылучаюцца некалькі функцыянальных слаёў:
Такім чынам, развітыя цыянабактэрыяльныя маты ўяўляюць сабой фактычна замкнёную экасістэму з нулявым балансам: прадукцыя кіслароду і арганічных рэчываў роўная іх спажыванню. Фотасінтэзавальныя бактэрыі прамежкавага слоя ўтрымліваюць фотасінтэзавальныя пігменты, якія маюць максімум паглынання святла ў спектральных абласцях, якія адрозніваюцца ад максімуму паглынання цыянабактэрыяльнага хларафілу. Такое адрозненне дазваляе ім больш эфектыўна выкарыстоўваць святло, што прайшло праз верхні слой. Пры змене спектра асветленасці («пачырваненне» раніцай і ўвечар) у маце адбываюцца ўпарадкаваныя вертыкальныя міграцыі бактэрый з рознымі тыпамі пігментаў.
Распаўсюджанасць
Цыянабактэрыяльныя маты, мяркуючы па палеанталагічных звестках, з'яўляліся першымі складана арганізаванымі экасістэмамі на Зямлі, якія з'явіліся ў археі.
У наш час цыянабактэрыяльныя маты займаюць экстрэмальныя экалагічныя нішы, у якіх адсутнічае ці слабая канкурэнцыя з боку больш развітых формаў жыцця. Яны здольныя існаваць у найшырэйшым дыяпазоне тэмператур і салёнасцей, і распаўсюджаны ад прыпалярных (псіхрафільныя цыянабактэрыяльныя маты Антарктыкі) да прыэкватарыяльных абласцей (страматаліты салёных азёр і лагун Аўстраліі ) і гідратэрмальных крыніц.
Падольска-Вігураўская лінія (Кіеў)
Падольска-Вігураўская лінія (Подо́льско-Вигу́ровская линия) — чацвёртая, праектуемая, лінія Кіеўскага метрапалітэна.
Праектаванне
Праектаванне лініі пачалося яшчэ ў 1980-я гады. Упершыню лінія з’явілася на схеме ліній метрапалітэна, змешчанай у даведніку «Кіеў», выдадзеным 1982 У той час планавалася, што лінія павінна прайсці ад Жулян, праз Саломянку, чыгуначны вакзал, Лук’янаўку і Кантрактовай плошчы па новым мосце на левабярэжжа. Па масіву Траешчына лінію планавалі будаваць дробным заляганнем ўздоўж цэнтральнага праспекта Маякоўскага са станцыямі каля перасячэння з галоўнымі вуліцамі масіва. Аднак у выніку пратэстаў грамадскасці трасіроўкі лініі Падолам было зменена, быў абраны абыходны варыянт праз Падольскую прамысловую зону. Таксама ў пачатку 2000-х гадоў было зменена трасіроўкі лініі Траешчына, яе планавалася будаваць наземныя па вуліцы Анарэ дэ Бальзака замест левабярэжнай лініі хуткаснага трамвая. Па стане на жнівень 2012 года канчаткова не вырашана трасіроўкі лініі метро па тэрыторыі Выгураўшчына-Траешчыны. Адбываецца рэканструкцыя левабярэжнай лініі хуткаснага трамвая па вуліцы Анарэ дэ Бальзака працягам яе да п.п. Траешчына гарадской электрычкі.
Падобна іншым ліній Кіеўскага метро, ​​плануецца будаваць у некалькі чэргаў. Першая чарга будзе шэсць станцый: пачынацца са станцыі «Глыбочыцкая», што будзе пераход на станцыю «Лук’янаўская» Сырэцка-Пячэрскай лініі, «Падольская», якая будзе перасадку на станцыю дробнага залажэння «Тараса Шаўчэнкі» Курэніўска-Чэрванаармійскай лініі, тры станцыі на эстакадзе Падольскай-Васкрасенскага маставога пераходу праз Дняпро — «Суднабудаўнічая», «Труханаў востраў», «Затока Дзесянка», а таксама станцыя дробнага залягання «Радужная» на тэрыторыі цяперашніх Русанаўскія садоў. Станцыя «Затока Дзесянка» — перспектыўная, будзе пабудавана ў асноўных і якія агароджваюць канструкцыях.
Другой чаргой будзе будавацца ўчастак з двух станцый глыбокага залажэння: «Плошча Перамогі» і «Вакзальная», якая будзе мець перасадку на станцыю «Вакзальная» Святошынска-Броварскай лініі.
У паўночна-ўсходнім напрамку плануецца, што лінія будзе разгалінаваная. Першую галінку ў напрамку Выгураўшчына-Траешчыны з шасцю станцыямі і электрадэпо «Траешчына» плануецца пабудаваць трасе левабярэжнай маршруце хуткаснага трамвая па вуліцы Анарэ дэ Бальзака. Яе намечана адкрыць не раней 2020 года. Чакаецца, што ў будучыні ўчастак будзе эксплуатавацца сумесна з левабярэжнай лініі.
Другая частка галіны ў перспектыве будзе працягвацца на ўсход з двума станцыямі («Бульвар Пярова» і «Браціслаўская») і электрадэпо «Васкрасенскае», паралельна з існуючай Святошынска-Броварскай лініі.
У перспектыве таксама будаўніцтва ўчастка на паўднёвы захад з чатырма станцыямі, ад чыгуначнага вакзала праз увесь Саломянскі раён, са станцыямі «Саломянская плошча» паблізу аднайменнай плошчы, «Чокалаўка» побач з Севастопальскай плошчай, «Аэрапорт» каля аэрапорта «Кіеў» (Жуляны). Заканчвацца лінія ў раёне Акруговай дарогі, тут будзе пабудавана электрадэпо «Гатнае».
Будаўніцтва
У 1993 годзе было пачата будаўніцтва Падольскага моста, якім лінія метро павінна перасекчы Дняпро. Але праз два гады у выніку цяжкай фінансавай сітуацыі ў краіне будаўніцтва было замарожанае.
У 2004 годзе — другая спроба працягнуць пабудова моста. Планавалася, што ўжо да 2007 года мост уступіць у строй. Аднак у выніку фінансавых і арганізацыйных цяжкасцяў стане на пачатак 2010 года будаўніцтва моста яшчэ працягваецца.
Пабудавана эстакада моста на Труханаўай востраў, мост праз Дзесянку. Працягваецца будаўніцтва моста праз асноўнае рэчышча Дняпра і Гавань. Акрамя таго, працягваецца перасяленне уласнікаў зямельных участкаў на Русанаўскіх садках.
У чэрвені 2012 года КП «Кіеўскі метрапалітэн» пачаў працэдуру конкурсных таргоў на будаўніцтва ўчастка Падольскай-Выгуровской лініі метрапалітэна ад станцыі «Глыбочыцкая» да станцыі «Радужная». Вартасць ўчастка ацэньвалася ў 11,2 млрд грн., а арыенціровачныя тэрміны будаўніцтва — па 2017 год. Агульны кошт будаўніцтва ацэньвалася ў 2 млрд долараў.
У 2015 годзе Кіеўскі савет вылучыў 9500000 грыўняў на праектаванне метро на Траешчыну, а агульны кошт будаўніцтва ацэньвалася больш чым у 2 млрд долараў.
Альтэрнатыва
Доўгія гады абмяркоўваліся магчымыя варыянты галінкі Кіеўскага метрапалітэна ў бок жылога масіва Траешчына, але ўсё ўпіралася ў грошы. Нават была пабудавана лінія хуткаснага трамвая «у нікуды» са «слабай развязкай» на праспекце Ватуціна, якую давядзецца перарабляць для цяжкага метро. Да цяперашняга часу ўсур’ёз разглядалася два варыянты: па лініі хуткаснага трамвая па вул. Бальзака або падземны варыянт па праспекце Маякоўскага (у 1,5 разы даражэй), пры гэтым каля 70 % жыхароў масіва будуць у пешаходнай даступнасці ад станцый метро, ​​а лінія хуткаснага трамвая будзе адноўлена і стане вазіць пасажыраў да станцыі гарадской электрычкі. Якое зацягнулася будаўніцтва Падольскай-Васкрасенскага маставога пераходу гэтак жа тармозіць тэрміны пачатку будаўніцтва лініі метрапалітэна. На гэтым фоне замаячыў альтэрнатыўны варыянт адгалінаванні гарадской электрычкі.
Бутрынці
Бутрынці (лац. Buthrotum, алб. Butrint ці Butrinti) — археалагічны музей-запаведнік на поўдні Албаніі непадалёк ад Саранды, каля мяжы з Грэцыяй. З'яўляецца аб'ектам са спісу Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.
Старажытны горад Бутрынці быў заснаваны як грэчаская калонія каля 8 ст. да н.э. ; з тых часоў там застаўся тэатр і агара. Далей Бутрынці ўвайшоў у склад Рымскай імперыі — рымляне пабудавалі акведук, лазні, форум. У 6 ст. н.э. горад далучыўся да хрысціянства, пазней быў разбураны готамі.
Калі Бутрынці стаў часткай Візантыйскай імперыі, былі пабудаваны яго базіліка і баптыстэрый. У 14-15 стагоддзях горад трапіў пад уладу Венецыі, і італьянскія купцы пабудавалі там крэпасць з вежай. Пазней гэтыя землі былі заваяваныя туркамі; горад паступова згубіў сваё значэнне і апынуўся ў заняпадзе.
Раскопкі на яго месцы былі пачаты ў 1928—1936 гадах італьянскім вучоным Луіджы Угаліні і працягнуты пасля Другой сусветнай вайны. У гэты час былі адкрыты Ільвіныя вароты, свяцілішча Асклепія, амфітэатр, упрыгожаны статуямі, фундаменты жылых і грамадскіх будынкаў.
Тыповыя для міжземнаморскага гарадка хвалі розных захопнікаў у Бутрынці праілюстраваныя археалагічнымі знаходкамі. Рэшткі старажытнага горада зараз з'яўляюцца пляцоўкай для вывучэння ўсіх этапаў яго гісторыі.
Каардынаты: 39.73333°N, 20.01667°W
Палаца-паркавы ансамбль (Дзярэчын)
Дзярэчынскі палац Сапегаў — палаца-паркавы ансамбль, які быў пабудаваны ў 1786 годзе ў в. Дзярэчын Зэльвенскага раёна.
Гісторыя
Створаны ў стылі класіцызму паводле праекту архітэктараў Я. С. Бекера і Л. Гуцэвіча як ваенная навучальная ўстанова («Акадэмія»). Фундатар — канцлер вялікі літоўскі А. Сапега. У пачатку XIX стагоддзя яго сын Францішак перарабіў будынак на палац і абкружыў яго паркам. За ўдзел Ф. Сапегі ў паўстанні 1831 г. палац секвестраваны царскімі ўладамі. У пачатку XX стагоддзя перароблены ў ваенныя казармы (да 1906 г.).
Палацава-паркавы комплекс знішчаны ў 1920—1930-я гады.
Архітэктура
Палац — аднапавярховы прамавугольны ў плане мураваны будынак. Цэнтральная частка з мансардай на галоўным фасадзе была вылучана васьмікалонным дарычным порцікам з трохвугольным франтонам, аздобленым ляпным геральдычным картушам. Пакаты вальмавы дах быў схаваны парапетам. У дэкоры фасадаў выкарыстоўваліся рытмічна размешчаныя прамавугольныя філёнгі і вокны. Планіроўка калідорная з квадратнай залай у цэнтры. Сярод памяшканняў вызначаліся карцінная галерэя, археалагічны кабінет і бібліятэка (пасля секвестрацыі мастацкія каштоўнасці вывезеныя ў Санкт-Пецярбург).
Палац размяшчаўся ў парку рэгулярна-тэрасавага тыпу («Малы Версаль») з сістэмай ставоў.
Пфальц-Цвейбрукенская дынастыя
Пфальц-Цвейбрукенская дынастыя (Pfalziska ätten, Pfalziska huset) — шведская каралеўская дынастыя, якая кіравала ў 1654—1720 гадах.
З'яўлялася адной з галін паўднёвагерманскага роду Вітэльсбахаў (Баварыя, Пфальц). У 1410 годзе са старэйшай галіны роду, якая кіравала ў курфюрстве Пфальц, вылучылася лінія пфальцграфаў Зімернскіх. У 1453 годзе ад яе ў сваю чаргу вылучылася лінія пфальцграфаў Цвейбрукен-Нойбургскіх.
У 1579 годзе нашчадак заснавальніка гэтай лініі ў пятым пакаленні пфальцграф Цвейбрукенскі Іаган I (1550—1604) ажаніўся з Магдаленай Юліх-Клеўскай (1553—1633). Трэці сын ад гэтага шлюбу пфальцграф Іаган Казімір (1589—1652) атрымаў у спадчыну ад бацькі маленькае княства Клебург у Эльзасе і стаў заснавальнікам лініі пфальцграфаў Цвейбрукен-Клебургскіх. У 1615 годзе ён ажаніўся з дачкой шведскага караля Карла IX Катарынай.
Ад гэтага шлюбу нарадзіліся старэйшая дачка Крысціна Магдалена Пфальц-Цвейбрукен-Клебургская, а таксама сыны Карл Густаў (1622—1660) і Адольф Іаган (1629—1689). Першы з іх у 1649 годзе быў прызначаны спадчыннікам шведскага прастола, які ён і заняў у 1654 годзе. Адольф Іаган жа працягнуў пфальцграфскую лінію роду, якая згасла са смерцю яго сына ў 1731 годзе.