cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Хол Актаў Анры
Хол Актаў Анры (Hall Octave Henry) — спартыўная зала, якая знаходзіцца ў Намюры (Бельгія). Пабудавана ў 1968 годзе, рэканструктаявана ў 2003 годзе. Умяшчальнасць 1500 месцаў (3 трыбуны). Хол Актаў Анры з'яўляецца хатняй пляцоўкай для баскетбольнага клуба і валейбольнага клуба. Маюцца паркоўка на 50 месцаў і кафетэрый.
Агінскі канал
Агінскі канал, Дняпроўска-Нёманскі канал, Вялікі Пінскі канал, Порт Агінскага — частка воднага шляху з Дняпра ў Нёман на тэрыторыі сучасных Пінскага, Івацэвіцкага і Ляхавіцкага раёнаў Брэсцкай вобласці, злучаў р. Ясельду (басейн Прыпяці) з р. Шчарай (басейн Нёмана). Даўжыня (з Выганашчанскім возерам) 54 км.
Будаўніцтва
Працяг старажытнага мерыдыянальнага адрэзка рэчышча Шчары, якое існавала да вызвалення Нёманскай нізіны ад ледавіковага покрыва, разам з Выганашчанскім возерам паслужыў асноўным напрамкам канала.
Гісторыя
Канал меў вялікае значэнне для Слоніма — галоўнай рэзідэнцыі М. К. Агінскага. Горад ператварыўся ў рачны міжнародны порт, які меў назву «Порт Агінскі». Тут праходзілі грузавыя і пасажырскія судны, сплаўляўся лес. Вялікае значэнне мела і слонімская прыстань. Тут было шмат такоў, у якія засыпалася да пачатку навігацыі збожжа. Збожжа завозілі ў асноўным зімой з навакольных мясцовасцей. Штогод на слонімскай прыстані грузіліся і па Шчары праходзілі некалькі соцень суднаў з рознымі таварамі.
Пасля падзелаў Рэчы Паспалітай афіцэрамі Генеральнага штаба Рускай імператарскай арміі праведзены інструментальныя здымкі, рэкагнасцыровачныя работы, прамерана глыбіня канала і вызначана яго прапускная здольнасць. Да 1804 добраўпарадкаванне закончана і канал стаў поўнасцю суднаходным. Меў 10 шлюзаў. Па Агінскім канале пераважна сплаўлялі лес з палескіх пушчаў; плыты, паводле сведчання відавочніка (1820), выцягваліся «амаль бесперарыўна на 30 міль у даўжыню, ад Ясельды да Слоніма». Перавозілі таксама збожжа, сыравіну на вотчынныя мануфактуры ў Целяханах.
Мястэчка Целяханы на гэтым водным шляху адыгрывала не апошнюю ролю. Тут працавала прыстань, меліся добры рум, рамонтныя і суднабудаўнічыя майстэрні. Найбольш тут рабілі пласкадонныя баркі і паўбаркі рознай водазмяшчальнасці. У гэтыя часы ў Целяханах даваў прадукцыю і фаянсавы завод М. К. Агінскага. Жыццё ў тыя часы ў Целяханах бурліла. Мястэчка на вачах багацела. У ведамасці Гродзенскага губернскага статыстычнага камітэта, складзенай 10.9.1837 змешчаны колькасць і кошт тавараў, якія былі правезены праз Агінскі канал за 1836 год: соль, пшаніца, воцат, семя льняное, авёс, сала, гарох, жыта, гліняны і фаянсавы посуд, шкло, цэгла, дошкі, тытунь і інш. (на 1,5 млн руб.). З-за мяжы прывозілі жалеза і вырабы з яго, вырабы з каштоўных металаў, з поўдня — шоўк, віно.
Са з’яўленнем чыгуначных шляхоў значэнне Агінскага канала зменшылася. Але каналам працягваў карыстацца малы флот еўрапейскіх краін, аб чым сведчыць вялікая колькасць здымкаў старога часу з Польшчы, Германіі, Літвы і нават Галандыі. У гады 1-й сусветнай (1914—1918) і савецка-польскай (1920) войнаў канал апынуўся ў зоне актыўных ваенных дзеянняў, што прывяло да разбурэння гідратэхнічных збудаванняў.
Польскія ўлады ўзяліся за аднаўленне воднай артэрыі. Навігацыя пачала наладжвацца з 1926, поўнасцю канал адноўлены ў 1928. У 1939-м пасля далучэння Заходняй Беларусі да БССР, былі рэпрэсіраваны інжынеры, палякі па паходжанні, якія працавалі на канале, гэта прывяло да заняпаду гідратэхнікі. Да 1941 канал выкарыстоўваўся для лесасплаву, эпізадычна — для суднаходства. У 2-ю сусветную вайну шлюзы і плаціны былі часткова разбураны ці пашкоджаны. Спробы аднавіць канал у пасляваенны час не мелі поспеху, у выніку рэчышча абмялела і стала зарастаць, канал страціў гаспадарчае значэнне. А зусім абяскровіла канал татальная меліярацыя. У 1960-я гады на канале Агінскага былі ўзарваныя ўсе шлюзы. Аднаўляецца ў наш час, ператвараецца ў турыстычны аб’ект.
Археалагічныя помнікі
Да пачатку рэканструкцыі Агінскага канала ў 2006 г. археолагі Інстытута гісторыі НАН Беларусі абследавалі прылягаючую да яго тэрыторыі ад г.п. Целяханы (Івацэвіцкі раён) да паўднёвага берага воз. Выганашчанскае, ад паўночнага берага возера да шлюза № 10 і да в. Свяціца (Ляхавіцкі раён). У выніку разведак і шурфоўкі (100 м²) лакалізаваны 3 археалагічныя помнікі з матэрыяламі каменнага веку на воз. Вулькаўскае (стаянкі—1, 2 на захадзе і паселішча—3 на ўсходнім берагах), знойдзены 13 розначасовых стаянак і паселішчаў на захад ад в. Свяціца ва ўрочышчах Куль, Свіды, Грады, Забеседка (Куль—1, 2, 3, Свіды—1, 2, 3, 4, 5, Грады—1, 2, Свяціца—1, 2, 3). Вызначаны іх межы, асаблівасці стратыграфіі, насычанасць культурных напластаванняў артэфактамі. Знаходкі шматлікіх крамянёвых і керамічных артэфактаў дазволілі правесці папярэднюю культурна-храналагічную ідэнтыфікацыю кожнага помніка. Даследаваная тэрыторыя была заселена на працягу IX—II-га тыс. да н.э. ў фінальным палеаліце (свідэрская культура), мезаліце (кудлаеўская і яніславіцкая культуры), неаліце (прыпяцка-нёманская і нёманская культуры), познім неаліце і раннім бронзавым веку (культура шнуравой керамікі). На стаянках Куль—1, 2, 3 праведзены раскопкі. Найбольш перспектыўнымі для далейшых даследаванняў з’яўляюцца помнікі Свіды—2, 3, 5 і Грады—2.
Кадзуакі Нагасава
(長沢 和明; нар. ) — былы японскі футбаліст. У 1978—1985 гадах выступаў за нацыянальную зборную Японіі.
Герцынская складкавасць
Герцынская складкавасць, варысцыйская (варыская) складкавасць — эра тэктагенезу ад сярэдзіны дэвону да сярэдзіны трыясу на ўсіх мацерыках зямнога шара.
Складкавасць выявілася ва ўтварэнні астраўных дуг, у вулканізме, намнажэнні магугных тоўшчаў флішу, утварэнні складкавых гор (герцынідаў), фарміраванні структур новага тыпу — краявых і перыклінальных прагінаў і запаўненні іх маласавымі фармацыямі. Герцынская складкавасць мела некалькі фаз: акадскую, брэтонскую, судэцкую, астурыйскую, заальскую. На большай частцы абласцей у пермскім перыядзе сфарміраваўся платформавы рэжым. У Паўднёвай Еўропе, на Алтаі і ў Мангола-Ахоцкай сістэме гораўтварэнне завяршылася ў раннім трыясе. У акрэслены час узніклі складкавыя структуры Урала, Мугаджараў, Цянь-Шаня, Цэнтральнага Казахстана, Заходняй і Цэнтральнай Еўропы (паўднёвая Англія, Французскае плато, Вагезы, Шварцвальд, Ардэны, Рэйнскія Сланцавыя горы, Багемскі масіў, Судэты), Паўночнай Амерыкі (Апалачы, Канадскі архіпелаг), Паўднёвай Амерыкі (Анды), Усходняй Аўстраліі, Паўночнай Афрыкі і інш.
Фэдарыўка (Уладзімір-Валынскі раён)
Фэдарыўка (Федорíвка) — вёска ў Уладзімір-Валынскім раёне Валынскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Зарычанскай вясковай абшчыны.
Этрубль
Этрубль (Étroubles) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Вале-д’Аоста.
Насельніцтва складае 486 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 13 чал./км². Займае плошчу 39 км². Паштовы індэкс — 11014. Тэлефонны код — 0165.
NGC 5254
NGC 5254 (іншыя абазначэнні — MCG -2-35-12, IRAS13369-1114, PGC 48307) — спіральная галактыка (Sc) ў сузор’і Дзева.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Абдул Махдзі аль-Кербалаі
Шэйх Абдул-Махдзі аль-Саламі (عبد المهدي السلامي нар. 1955 ), больш вядомы як Абдул Махдзі аль-Кербалаі — іракскі рэлігійны дзеяч, афіцыйны прадстаўнік аяталы Алі Сістані і генеральны сакратар маўзалея Імама Хусейна. Будучы даверанай асобай аяталы, які ніколі не прамаўляў публічных прамоваў, заўсёды гэта рабіў за яго. У 2014 годзе ён ад імя Алі Сістані апублікаваў фетву аль-Джыхада аль-Каф’і, якая абавязвала іракцаў далучыцца да барацьбы з ІДІЛ. Неўзабаве пасля гэтага была ўтворана групоўка «Ліва Алі Аль-Акбар». Яе кіраўніцтва было перададзена аль-Кербалаі.
Ангронья
Насельніцтва складае 777 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 20 чал./км². Займае плошчу 38 км². Паштовы індэкс — 10060. Тэлефонны код — 0121.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы Лаўрэнцій.
Delphi (мова праграмавання)
Распрацоўка новага асяроддзя праграмавання пачалася з моманту, калі Borland вырашыў, што патрэбны Pascal з больш прадуманай рэалізацыяй ААП і пачалі распрацоўку Delphi, якая выкарыстоўвала ідэі Object Pascal, прапанаваныя Apple за аснову. Borland таксама называў сваю рэалізацыю Object Pascal у першых версіях Delphi, аднак змяніў назву на «мова праграмаваньня Delphi» ў далейшым. Асноўнае дапаўненне ў параўнанні з папярэднімі версіямі — заснаваная на спасылках (reference-based) аб’ектная мадэль, віртуальныя канструктары і дэструктары, і ўласцівасці. Існуе некалькі кампілятараў, заснаваных на гэтым дыялекце.
Пісталет Каровіна
ТК (Тульскі, Каровіна) — першы самазарадны пісталет, прыняты на ўзбраенне Чырвонай Арміі.
Сканструяваны канструктарам Сяргеем Александравічам Каровіным 1926 г. 6,35-мм пісталет ТК (Тула, Каровін) быў прыняты для вырабу як грамадзянскі ўзор асабістай зброі. Задумваўся пісталет як грамадзянскі, для самаабароны, аднак вайскоўцы вырашылі зрабіць ТК асабістай зброяй старэйшага камандавання арміі. Такім чынам, пісталет Каровіна стаў першым самазарадным пісталетам, прынятым на ўзбраенне Чырвонай Арміі. Аўтаматыка пісталета ТК дзейнічае на аснове аддачы вольнага затвору пры нерухомым ствале.
Далганы
Далга́ны (саманазва долган, таксама тыакіхі, саха) — народ, карэнныя насельнікі Паўночнай Сібіры.
Колькасць і рассяленне
Жывуць пераважна ў Краснаярскім краі і Рэспубліцы Саха (Расія). Агульная колькасць у Расіі (2010 г.) — 7 885 чал. У 2009 г. у Беларусі жыў 1 чал., які вызначаў сваю этнічную тоеснасць як далган.
Паходжанне
Далганы — адна з найбольш маладых этнічных супольнасцяў Сібіры. Лічыцца, што склаліся на працягу XVIII — XIX стст. з прадстаўнікоў якутаў, эвенкаў, рускіх затундраных сялян. Размаўляюць на цюркскай мове, блізкай да якуцкай, аднак назва народа паходзіць ад назвы эвенкскага рода далган, дангот. Нягледзячы на тое, што праблема паходжання далганаў лічыцца дэталёва распрацаванай, існуюць дыскусіі аб важнасці ўплыва той ці іншай групы стваральнікаў далганскага этнаса. Так, частка даследчыкаў прызнае вядучую ролю эвенкаў, што, аднак, супярэчыць дадзеным антраполагаў. Генетыкі таксама адзначаюць блізкасць далганаў да суседзяў-самадыйцаў.
Культура
У мінулым для далганаў быў характэрны качавы лад жыцця, які асобныя групы часткова захоўваюць і ў нашы дні. Асноўныя заняткі — аленегадоўля, паляванне на дзікіх аленяў і футравых звяроў, рыбалоўства. Вызначальна, што роля аленегадоўлі ў нашы дні неістотная, статкі свойскага аленя скарацілася ў дзясяткі разоў.
На поўдні тэрыторый свайго рассялення далганы здаўна будавалі хаты па рускім узоры. Качэўнікі ўзводзілі чумы па эвенкскім і якуцкім узорам. Вельмі распаўсюджаная форма жытла — бало́к, чум, усталяваны на нарты.
Народная вопратка ўключае сакуі, глухую футравую адзежу з каптуром, тканныя спадніцы, кашулі, капялюшы бэрсегэ, скураныя боты, якія па-мастацку ўпрыгожваюцца бісерам і аплікацыямі. У нашы дні народную вопратку на святы часцей апранаюць жанчыны, чым мужчыны.
Асноўная сацыяльная адзінка — малая нуклеарная сям'я. Падзел на роды прынцыпіяльнага значэння не мае.
Далганскі фальклор прадстаўлены казкамі, легендамі, эпічнымі казаннямі, песнямі. Распаўсюджаны танец карагоднага тыпу хейро. Папулярныя святы — вясновы хейро, дні аленявода і рыбака.
Мова
Далганская мова блізкая да якуцкай. Вылучаюць 3 асноўныя дыялекты. Пісьмовасць на аснове кірыліцы. Далганская мастацкая літаратура прадстаўлена пераважна паэзіяй і прозай. Пачынальніцай прафесійнай далганскай літаратуры лічыцца пісьменніца Агдо Аксёнава (1936—1995).
Рэлігія
Большасць вернікаў — праваслаўныя. Захаваліся некаторыя анімістычныя звычаі, у тым ліку шанаванне духаў прыродных аб’ектаў сайтан. У мінулым далганскія шаманы лічыліся даволі аўтарытэтнымі ў справах барацьбы з хваробамі і злымі духамі сярод суседзяў.
Океан Ельзи
«Океа́н Е́льзи» (Акіян Эльзы) — адзін з найбольш паспяховых і папулярных украінскіх рок-гуртоў, утвораны 12 кастрычніка 1994 года ў Львове. Вакаліст і фронтмэн гурта — Святаслаў Вакарчук.
Да 1998 года, львоўскі перыяд
У 1992 годзе студэнт Андрэй Галяк (вокал) стварыў гурт «Клан тиші», да якога далучыліся яго аднакласнік Павел Гудзімаў (гітара), а таксама знаёмы Юрый Хустачка (бас-гітара) і Дзяніс Глінін (ударныя). Гурт выступаў у палацах культуры роднага Львова. Праз два гады А. Галяк ажаніўся і пакінуў гурт — «Клан Тиші» ператварыўся ў трыо. У сакавіку 1994 хлопцы пазнаёміліся з 19-гадовым студэнтам тэарэтычнай фізікі Святаславам Вакарчуком. Улетку Вакарчук прыйшоў на першую рэпетыцыю, а з восені чацвёрка рэпетавала рэгулярна і ўжо 12 кастрычніка 1994 г., як прынята лічыць, быў створаны новы гурт — "Океан Ельзи", які тады граў пераважна сумесь поп і лірычнай рок-музыкі. Святаслаў стаў яе вакалістам, а таксама аўтарам большасці тэкстаў і музыкі гурта.
У снежні 1994 гурт выканаў свае першыя чатыры дэма запісы на студыі «Галвокс». Першае сур'ёзнае выступленне адбылося 12 студзеня 1995 перад Львоўскім оперным тэатрам, дзе сабралася 7000 гледачоў. У тым жа годзе ў рамках аўтарскага музычнага праекта «Є» вядомага львоўскага музыканта Алега Джона Сука, [2] гурт зняў свой першы (неафіцыйны) відэакліп на песню «Long time ago» (рэжысёр — Уладзімір Зайкоўскі) і выступіў на фестывалі «Червона Рута» ў Львове. У 1996 гурт выпусціў максі-сінгл «Будинок зі скла», які распаўсюджваўся сярод прыхільнікаў. Пачынаючы з таго ж 1996-га, ОЕ пачаў актыўна канцэртаваць — не толькі ва Украіне, але і ў Польшчы, Германіі і Францыі, прыняў удзел у Таўрыйскіх гульнях, а таксама разам з іншымі ўкраінскімі гуртамі выступіў на адной сцэне з Deep Purple падчас Восеньскага Рок-Марафону ў Кіеве. У 1997 адбыўся першы значны сольны канцэрт гурта ў Львове. У красавіку 1998 музыканты пераехалі ў Кіеў.
1998–2004, «залаты» склад
У 1998 годзе ОЕ распачаў працу з прадюсэрам Віталем Клімавым, падпісаў кантракт з «Nova Records» і запісаў дэбютны альбом, які пабачыў свет у верасні пад назваю «Там, де нас нема». Песні гурта пасядалі на першых месцах у чартах, іхняя лірычнасць і незвычайны вакал Святаслава Вакарчука здабылі прыхільнікаў па ўсёй Украіне. У 1999 Океан Ельзи выступіў у парыжскім МСМ Café (выступ трансляваў тэлеканал МСМ International), узяў удзел у расійскім фестывалі «Нашествие». На фестывалі Таўрыйскіх Гульняў музыкі атрымалі ўзнагароды «Прарыў года» і «Лепшая песня» (за кампазіцыю «Там, де нас нема» з аднайменнага альбома). У тым жа годзе адбылося перавыданне альбома ў Расіі. Аднак вялікую папулярнасць «Океан Ельзи» здабыў у Расіі пасля выхаду фільму Аляксея Балабанава «Брат 2» і выхаду ў ратацыю на MTV кліпаў «Там, де нас нема» і «Сосни».
На пачатку 2000-га года гурт скончыў працу над другою пласцінкай — «Янанебібув», якую выпусцілі адразу на двух лэйблах — украінскім Nova Records і расійскім Real Records. Ужо пасля яе рэлізу (21 лютага) да ОЕ далучыўся клавішнік Зміцер Шураў (як сесійны ўдзельнік) і пачаліся выступы і рэпетыцыі ў новым складзе. Двойчы запар (2000 і 2001) на Таўрыйскіх Гульнях ОЕ быў лаўрэатам у катэгорыі «Лепшы поп-гурт». У 2001 гурт запісаў лепшы, на думку некаторых крытыкаў, альбом украінскай рок-музыкі — «Модель» (пасля запісу якога Шураў стаў пятым афіцыйным удзельнікам калектыву). У тым жа годзе ў рамках супрацоўніцтва з кампаніяй Пепсі ОЕ гастраляваў па Украіне. На Таўрыйскіх Гульнях – 2002 па выніках 2001 адразу дзве іх песні («Друг» і «911») ўвайшлі ў спіс 10 самых папулярных хітоў Украіны, а «Океан Ельзи» прызналі «Лепшым рок-гуртам». «Модель» назвалі «Альбомам года». Праз год пасля выхаду кружэлкі «Суперсиметрія» (2003), што ўпершыню ва Украіне атрымала статус двойчы плацінавай, гурт пакінулі басіст Юрый Хустачка і клавішнік Зміцер Шураў – абодва ўзяліся за рэалізацыю праекта «Esthetic Education».
2004–2012, другі склад, сольныя праекты Святаслава Вакарчука
25 красавіка 2007 гурт Океан Ельзи прэзентаваў новы альбом «Міра». Новы рэліз быў прысвечаны загінуламу саўндпрадзюсеру гурта Сяргею Таўсталузкаму. Удзельнікі гурта лічаць альбом найбольш "рокавым" за ўвесь час існавання гурта.
У снежні 2007 года гурт выпусціў відэа да песні «Лист до мами», выхад якой быў прымеркаваны да Дня Ўзброеных Сіл Украіны.
Вуліца Кузьмы Чорнага (Мінск)
Вуліца Кузьмы Чорнага — вуліца ў Першамайскім раёне Мінска. Названа ў гонар беларускага празаіка, публіцыста, драматурга Кузьмы Чорнага (1900—1944). Першапачатковая назва вуліцы — Пераносная.
Океан Ельзи
2004–2012, другі склад, сольныя праекты Святаслава Вакарчука
У 2008 годзе Святаслаў Вакарчук прадставіў джаз-праект «Вночі», выпусціўшы аднайменны альбом. Альбом выйшаў пад імем Святаслава Вакарчука як ідэйнага натхняльніка, аднак над ім працавалі ўсе музыкі ОЕ і шмат запрошаных музыкаў.
Вуліца Кузьмы Чорнага (Мінск)
Вуліца Кузьмы Чорнага бярэ пачатак ад вуліцы Сурганава і заканчваецца скрыжаваннем з вуліцай Талбухіна. Перасякаецца з вуліцамі Чарнышэўскага, Калініна і завулкам Калініна.
Океан Ельзи
2004–2012, другі склад, сольныя праекты Святаслава Вакарчука
27 верасня 2011 гурт адыграў канцэрт у Дзяржаўным Крамлёўскім Палацы (Масква). У 6-тысячнай залі быў аншлаг, а пасля канцэрта музыкаў некалькі разоў выклікалі «на біс». Гэты выступ гурт правёў у суправаджэнні сімфанічнага аркестра МУС РФ пад кіраваннем Фелікса Араноўскага.
13 снежня 2011 года на YouTube канале Океана Ельзи адбылася прэзентацыя другога сольнага праекта Вакарчука пад назвай «Брюссель». У падтрымку альбома прайшоў тур па гарадах СНД.
Акрамя ўжо вядомых хітоў гурта, музыкі ўпершыню выканалі новую песню «All Together».
2012–наш час, альбом Земля
27 лютага 2013 былі прадстаўлены відэа на першы сінгл з новага альбома Земля, які атрымаў назву «Обійми». 11 красавіка 2013 года афіцыйна было абвешчана аб спыненні супрацоўніцтва паміж гуртом і гітарыстам Пятром Чарняўскім. Па афіцыйных паведамленнях, гэта абумоўлена «творчымі прычынамі і прынята па агульнай згодзе ўсіх удзельнікаў». У бліжэйшай будучыні яго заменіць сербскі гітарыст Уладзімір Апсеніца, што прымаў удзел у запісы некаторых песнях новага альбома. 12 красавіка была анансаваная дакладная дата рэлізу новага альбома і яго назва — «Земля». 15 траўня 2013 года ў сетку інтэрнэт быў выкладзены новы альбом, тады як рэліз CD ва Украіне адбудзецца 20 траўня, у іншых краінах — 22 траўня. 19 траўня ў падтрымку альбома пачаўся стадыённы тур. Па завяршэнні ўкраінскай частцы тура гурт «Океан Ельзи» на сваім YouTube канале анансаваў вялікі канцэрт пад назвай «Океан Ельзи» — 20 років разом!», які адбудзецца 21 чэрвеня 2014 у Кіеве на стадыёне НСК «Алімпійскі». Выступленні таксама адбыліся на стадыёнах Львова, Днепрапятроўска (цяпер Дняпро), Адэсы і Харкава.
Дзеля гэтага выступу Юрый Хустачка прыляцеў з Парыжу. Свой канцэрт гурт скончыў са словамі: «Важлівыя рэчы аб'ядноўваюць, памятаеце ... Дзякуй, усё толькі пачынаецца!»
У 2014–2015 гурт праводзіць усеўкраінскі тур, прымеркаваны да 20-годдзя. 21 чэрвеня 2014 года ў рамках гэтага тура адбыўся канцэрт у Кіеве на НСК «Алімпійскі». Канцэрт доўжыўся больш за 3 гадзіны. Некалькі кампазіцый гурт адыграў у старым складзе: Святаслаў Вакарчук, Дзяніс Глінін, Юрый Хустачка, Зміцер Шураў, Павел Гудзімаў. Адзіным экс удзельнікам гурта, які не з'явіўся на сцэне, быў Пётр Чарняўскі, які адыграў у гурце з 2005 па 2013 года. Гэты канцэрт сабраў больш за 70 000 наведвальнікаў і стаў самым масавым канцэртам у гісторыі Украіны.
Бэрэзавычы
Бэрэзавычы (Бере́зовичі) — вёска ў Уладзімір-Валынскім раёне Валынскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Війныцкай вясковай абшчыны.
58-я агульнавайскавая армія (Расія)
58-я агульнавайскавая армія, агульнавайскавая армія ўзброеных сіл Расіі, сфармавана ў 1995 годзе дзеля абароны паўднёвых межаў Расіі.
У склад 58-й арміі ўваходзяць:
а таксама іншыя злучэнні і часткі.
Усяго асабісты склад каля 70 тыс. чалавек. У арсенале арміі знаходзяцца 609 танкаў, амаль 2 тыс. БМП і БТР, 125 мінамётаў і арудый, 190 усталёвак «Град» і 450 зенітных сістэм.
Армія ўдзяльнічала ў баявых дзеяння ў Чачэнскай рэспубліцы, а таксама ў вайне ў Паўднёвай Асеціі, дзе захапіла шэраг вайскавых трафеяў.
Крыніца (Ракаўскі сельсавет)
Крыні́ца (, Криница) — вёска ў Валожынскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Ракаўскага сельсавета.
Пераслаўль-Залескі
Перасла́ўль-Зале́скі — горад (з 1152) абласнога падпарадкавання (гарадская акруга) у Яраслаўскай вобласці, адміністрацыйны цэнтр Пераслаўскага раёна, у які не ўваходзіць. Насельніцтва — 40283 чалавек (2014). Размешчаны за 140 км ад Масквы, на трасе М8 «Холмагары» Масква — Архангельск, на беразе Пляшчэева возера, у месцы ўпадзення ў яго ракі Трубеж. Цэнтр нацыянальнага парку «Пляшчэева возера». Канцавая чыгуначная станцыя на грузавой лініі ад Берандзеева (лінія Масква — Яраслаўль).
Горад уваходзіць у Залатое кальцо Расіі.
Крысціян X
Крысціян X (Christian 10.; Christian Carl Frederik Albert Alexander Vilhelm, 26 верасня 1870, Капенгаген, Данія — 20 красавіка 1947, там жа) — кароль Даніі з 14 мая 1912 і кароль Ісландыі з 1 снежня 1918 па 17 чэрвеня 1944 (пад імем Крысціян I).
Біяграфія
Крысціян нарадзіўся ў замку Шарлотэнлун каля Капенгагена ў сям’і Фрэдэрыка VIII і Лавізы Шведскай. Ён быў першым Глюксбургам, якія нарадзіліся ў Даніі. Атрымаў ваенную адукацыю. Меў чыны: шведскага генерал-маёра (15 мая 1912), шведскага, нарвежскага і германскага адмірала (24 лютага 1913), брытанскага адмірала (29 лістапада 1920), прускага генерал-палкоўніка. З 1906 года кронпрынц і член Дзяржаўнага савета. У 1912 годзе ўспадкаваў дацкі прастол.
У 1920 годзе быў праведзены рэферэндум, па выніках якога Паўночны Шлезвіг і частка Цэнтральнага Шлезвіга былі вернутыя ў склад Даніі. Спроба Крысціяна X дамагчыся вяртання ўсяго Цэнтральнага Шлезвіга прывяла да ўнутрыпалітычнага крызісу, які паставіў пад пагрозу існаванне дацкай манархіі (найстарэйшай у Еўропе). Пасля акупацыі Даніі ў красавіку 1940 года кароль застаўся ў краіне і стаў сімвалам маральнага супраціўлення датчан. У 1942 годзе быў фактычна заключаны пад хатні арышт.
Крахалі
Крахалі (Mergus) — род вадаплаўных птушак сямейства атрада.
Яўген Раманавіч Усцюгаў
Яўген Раманавіч Усцюгаў (нар., Краснаярск, РСФСР, СССР) — расійскі біятланіст, заслужаны майстар спорту Расіі (2010). Двухразовы алімпійскі чэмпіён (мас-старт 2010 і эстафета 2014 ), бронзавы прызёр Алімпійскіх гульняў 2010 у складзе эстафеты. Двухразовы срэбны прызёр чэмпіянату свету 2011, уладальнік малога Кубка свету ў мас-старце (2009—2010).
Крысціян X
Біяграфія
Крысціян X быў пляменнікам прынцэсы Дагмары Дацкай (расійскай імператрыцы Марыі Фёдараўны) і стрыечным братам Мікалая II. Яго малодшы брат прынц Карл стаў каралём Нарвегіі пад імем Хокан VII.
Яўген Раманавіч Усцюгаў
У біятлон прыйшоў у 1997 годзе. У зборнай Расіі дэбютаваў у сезоне 2006—2007, выступаў на Кубку Міжнароднага саюза біятланістаў, з сезона 2008—2009 выступае ў Кубку свету.
Іонны рухавік
Прынцып дзеяння
Прынцып працы рухавіка заключаецца ў іанізацыі газу і яго разгоне электрастатычным полем. Пры гэтым, дзякуючы высокай адносіне зараду да масы, становіцца магчымым разагнаць іоны да вельмі высокіх хуткасцей (вышэй 210 км/г у параўнанні з 3—4,5 км/г у хімічных ракетных рухавікоў). Такім чынам, у іонным рухавіку можна дасягнуць вельмі вялікага ўдзельнага імпульсу. Гэта дазваляе значна паменшыць расход рэактыўнай масы іанізаванага газу ў параўнанні з расходам рэактыўнай масы ў хімічных ракетах, але патрабуе вялікіх выдаткаў энергіі. Недахоп рухавіка ў яго цяперашніх рэалізацыях — вельмі слабая цяга (парадку дзясятых долей ньютана). Такім чынам, няма магчымасці скарыстаць іонны рухавік для старту з планеты, але, з іншага боку, у адкрытым космасе, пры досыць доўгай працы рухавіка з'яўляецца магчымасць разагнаць касмічны апарат да хуткасцей, недасяжных зараз ніякім іншым з існуючых ракетных рухавікоў.
У існуючых рэалізацыях для падтрымкі працы рухавіка ўжываюцца сонечныя батарэі. Але для працы ў далёкім космасе такі спосаб непрымальны, таму ўжо цяпер для гэтых мэтаў часам выкарыстоўваюцца ядзерныя ўстаноўкі.
Васіль Аляксандравіч Яфімаў
Васіль Аляксандравіч Яфімаў (, в. Брудна, цяпер Мазавецкае ваяводства, Польшча — ) — беларускі кампазітар, харавы дырыжор, педагог. Заслужаны дзеяч мастацтваў Беларускай ССР (1955).
Біяграфія
Скончыў у 1937 годзе Беларускую кансерваторыю (клас В. Залатарова), у 1937—1941 гадах і з 1944 года выкладаў у ёй, з 1947 года дацэнт, загадчык кафедры, у 1948—1954 гадах намеснік дырэктара. Арганізатар і кіраўнік хору Галоўпалітасветы (1921), польскага вакальнага ансамбля Беларускага радыё (1928).
Член Беларускага саюза кампазітараў з 1932 года.
Крахалі
Вядома 7 відаў. Пашыраны ў Паўночным паўшар’і (5 відаў), у тропіках Паўднёвай Амерыкі (1 від), на астравах Окленд (1 від, магчыма, вымерлы). На тэрыторыі Беларусі 3 віды: луток, крахаль вялікі і крахаль даўгадзюбы. Даўжыня да 80 см, маса да 2 кг. Дзюба доўгая, вузкая, з вострымі рагавымі зубцамі па краях. На патыліцы чубок.
Васіль Аляксандравіч Яфімаў
Творчасць
Сярод твораў: 2 струнныя квартэты, хары, вакальныя дуэты, рамансы, песні на вершы А. Астрэйкі, П. Броўкі, М. Клімковіча, Я. Купалы і інш., апрацоўкі беларускіх народных песень. Аўтар падручніка «Элементарная тэорыя музыкі» (1947).
Крахалі
Жывуць на рыбных рэках і азёрах. Кормяцца рыбай, воднымі насякомымі, малюскамі. Ныраюць на глыб. да 4 м. Гнёзды на зямлі, у расколінах скал, у дуплах. Нясуць да 15 яец.
Партрэтная галерэя роду Тышкевічаў
Партрэтная галерэя роду Тышкевічаў — умоўная назва калекцыі партрэтаў прадстаўнікоў роду Тышкевічаў з Лагойску, якая захоўвалася і выстаўлялася ў Палацы Тышкевічаў. Пазней яна значнае месца ў так званым Беларускім музеі старажытнасцей, уладкаваным там братамі Яўстахам і Канстанцінам Тышкевічамі ў 1842 годзе. Цяпер партрэты захоўваюцца ў Нацыянальным музеі ў Варшаве.
Апісанне
Прадстаўляе сабой партрэты прадстаўнікоў 500-гадовага (12 пакаленняў) лагойскага роду Тышкевічаў. Амаль усе партрэты — у натуральную велічыню, па пояс альбо на ўвесь рост (партрэт Пія — бацькі Тышкевічаў — работы Дамеля, партрэт рэферэндара вялікага літоўскага Вінцэнта Тышкевіча, біскупа Антонія Тышкевіча).
Змест
Пералік фамільнай партрэтнай галерэі цяпер налічвае 39 партрэтаў. 31 карціна ўтварае адзіную па памерах (каля 90 × каля 70-75 см) і па кампазіцыі (партрэты ў рост, у польскіх строях, з польскамоўнымі надпісамі, якія вызначаюць партрэтаванага, часам з гербамі), даючы уражанне, што намаляваны ў адзін час. Мастак, дакладней, прынамсі два мастакі, пакуль нявызначаныя. Унутры гэтай групы можна вылучыць дзве групы (па стылізацыі, а дакладней жывапіснай манеры) — 18 партрэтаў, напісаных у рэалістычнай манеры, у якіх бачна імкненне мастака індывідуальна, разнастайна паказаць аблічча Тышкевічаў (напрыклад, партрэт Міхала Тышкевіча) і 13 уяўных партрэтаў, на якіх постаці былі паказаныя з паголенымі галовамі з наверсе і ў панцырах. Невядома, ці ўсе гэта роспісы, якія былі ў Лагойску ў ХІХ стагоддзі.
Універсітэт імя Роберта Гордана
Універсітэт імя Роберта Гордана (Robert Gordon University) — брытанская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта з сядзібай у горадзе Абердзін у Шатландыі.
Агульная характарыстыка
Універсітэт прысуджае ступені ў шырокім дыяпазоне дысцыплін ад бакалаўра да доктара, у першую чаргу ў прафесійных, тэхнічных, медыцынскіх і мастацкіх дысцыплінах і тых, якія найбольш прыдатныя для бізнесу і прамысловасці. Таксама прапануецца шэраг традыцыйных навучальных праграм, напрыклад, у галіне сацыяльных навук. Акрамя таго, выкладчыкі і навуковыя супрацоўнікі ўніверсітэта займаюцца даследаваннямі па шэрагу напрамкаў.
Тунгуса-маньчжурскія мовы
Тунгу́са-маньчжу́рскія мо́вы, ці тунгу́скія, маньчжу́ра-тунгу́скія мо́вы — група блізкароднасных моў Сібіры і Далёкага Усходу, якія, паводле меркавання рада даследчыкаў, уваходзяць у алтайскую моўную сям'ю.
Пашыраны ў Сярэдняй і Усходняй Сібіры (значная частка таежнай зоны), на ўзбярэжжы Ахоцкага мора, у Прыамур'і (Расія), Кітаі (Паўночна-ўсходні Кітай, Сіньцзян-Уйгурскі аўтаномны раён), Манголіі (раён Баргі).
Склад
Да тунгуса-маньчжурскіх моў належаць эвенкійская (з салонскай і негідальскай), эвенская, удэ(ге)йская (з орачскай), нанайская (з ульчскай і оракскай), маньчжурская (з чжурчжэньскай) мовы. Іншыя моўныя ўтварэнні цяжка вылучыць з-за дыялектнай раздробленасці тунгуса-маньчжурскіх моў.
Агульная характарыстыка
Тунгуса-маньчжурскіх мовам уласцівы: у фанетыцы сінгарманізм, дыфтонгі; граматычны лад аглюцінатыўны, суфіксальны; у лексіцы шмат запазычанняў з суседніх моў, у прыватнасці з рускай; для сказа харатэрны намінатыўны лад.
Пісьменства
Пісьменства на чжурчжэньскай мове з 12 ст. Сучаснае пісьменства на эвенкійскай, эвенскай і нанайскай мовах створана ў 1930-я гг. на аснове рускай графікі, старажытна-маньчжурскае пісьменства на мангольскай аснове.
Вільня (значэнні)
Назву Ві́льня маюць:
Інгрыд Дабешы
Інгрыд Дабешы (нар. ) — бельгійскі фізік і матэматык. Найбольш вядомая сваёй працай з вейвлетамі ў сціску выяваў.
Член Нацыянальнай акадэміі навук ЗША (1998), Амерыканскага філасофскага таварыства (2003), замежны член Французскай акадэміі навук (2009). Баранэса Бельгіі (2014).
Біяграфія
Нарадзілася 17 жніўня 1954 года ў бельгійскім горадзе. Атрымала ступені бакалаўра і доктара філасофіі па фізіцы ў Брусельскім вольным універсітэце, дзе затым выкладала больш за дзесяць гадоў.
У 1994 годзе стала першай жанчынай-прафесарам матэматыкі ў Прынстанскім універсітэце. З 2011 года імянны прафесар матэматыкі ў Дзюкскім універсітэце. У 2010 годзе была абрана першай жанчынай-прэзідэнтам Міжнароднага матэматычнага саюза на тэрмін з 2011 па 2014 год. Член Лонданскага (ганаровы, 2007) і Амерыканскага (2012) матэматычных таварыстваў. Экс-член Савета НАН ЗША (па 2020 г. ).
У 1987 годзе выйшла замуж за вучонага. У іх двое дзяцей: Майкл і Кэралін.
Навуковая дзейнасць
Аўтар прац у вобласці вейвлет-аналізу і сціску выяў. Найбольшы ўклад у навуку ўнесла стварэннем, развіццём і папулярызацыяй тэорыі вейвлетаў з кампактным носьбітам, у прыватнасці  — далейшага развіцця найпростага, а таксама біартаганальнага.
Узнагароды
У 2000 годзе Дабешы стала першай жанчынай, якая атрымала, якая ўручаецца кожныя чатыры гады за выдатныя дасягненні ў апублікаваных матэматычных даследаваннях. Прэмія была ўручана «за яе фундаментальныя адкрыцці ў галіне вейвлетаў і расшырэнняў вейвлетаў і за яе ролю ў ператварэнні метадаў вейвлетаў у практычны базавы інструмент прыкладной матэматыкі». Таксама атрымала прэмію за фундаментальныя даследаванні ад.
У 2010 годзе Нарвежскі ўніверсітэт тэхнічных і прыродазнаўчых навук прысвоіў Інгрыд Дабешы званне ганаровага доктара. У 2011 годзе Дабешы стала, была ўзнагароджана медалём IEEE Джэка С. Кілбі, атрымала прэмію Лероя П. Стыла за выбітны ўклад у даследаванні, а таксама ў галіне электратэхнікі ад. У 2012 годзе выйграла, прысуджаную Паўночна-Заходнім універсітэтам, і прэмію у катэгорыі фундаментальных навук (разам з Дэвідам Мамфардам).
У 2015 годзе Дабешы прачытала Нямецкага матэматычнага таварыства. , прыватны фонд у Нью-Ёрку, які фінансуе даследаванні ў галіне матэматыкі і фундаментальных навук, уручыў Дабешы ўзнагароду Math + X Investigator, якая дае грошы прафесарам амерыканскіх і канадскіх універсітэтаў для заахвочвання новых партнёрскіх адносін паміж матэматыкамі і даследчыкамі ў іншых галінах навукі. Менавіта Дабешы прапанавала фонду Сайманса, каб ён лепей фінансаваў механізмы для інтэрпрэтацыі наяўных дадзеных, а не новыя даследаванні. Таксама ў 2015 годзе Дабешы была абрана членам Нацыянальнай інжынернай акадэміі за «ўклад у матэматыку і прымяненне вейвлетаў».
У 2018 годзе Дабешы атрымала прэмію Уільяма Бентэра ў галіне прыкладной матэматыкі Гарадскога ўніверсітэта Ганконга (CityU). Яна стала першай жанчынай, удастоенай гэтай прэміі. Прадстаўнікі прэміі адзначылі наватарскую працу Дабешы ў галіне тэорыі вейвлетаў і яе «выключны ўклад у шырокі спектр навуковых і матэматычных прадметаў» і адзначылі, што «яе праца па стварэнні рэвалюцыі мабільных смартфонаў сапраўды сімвалічная для эпохі». Таксама ў 2018 годзе Дабешы была ўзнагароджана навуковай прэміяй імя Фудань-Чжунчжы (440 000 долараў) за працу над вейвлетамі.
Інгрыд Дабешы з’яўляецца членам класа стыпендыятаў 2019 года. Дабешы стала паўночнаамерыканскім лаўрэатам 2019 года.
З 2019 годзе Дабешы — член Нямецкай акадэміі навук Леапальдзіна.
У 2020 годзе атрымала за тэхнічныя і навуковыя даследаванні.
У 2023 годзе стала першай жанчынай, якая атрымала прэмію Вольфа па матэматыцы.
Бэгэта
Бэгэта (Беге́та) — вёска ў Уладзімір-Валынскім раёне Валынскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Війныцкай вясковай абшчыны.
Сент-Эндрускі ўніверсітэт
Сент-Эндрускі ўніверсітэт (University of St Andrews) — брытанская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта з сядзібай у горадзе Сент-Эндрус у Шатландыі.
Агульная характарыстыка
Гэта старэйшы з чатырох старажытных універсітэтаў Шатландыі і, пасля Оксфардскага і Кембрыджскага універсітэтаў, трэці па ўзросце ў англамоўным свеце. Ён быў заснаваны ў 1413 годзе, калі Авіньёнскі антыпапа Бенедыкт XIII выдаў булу невялікай групе аўгустынскага духавенства. Разам з універсітэтамі Глазга, Эдынбурга і Абердзіна, Сент-Эндрус быў часткай шатландскага Асветніцтва ў XVIII стагоддзі.
Вучэльня ўключае шмат розных устаноў, якія складаюцца з трох каледжаў — Аб’яднаны каледж, Каледж Святой Марыі і Каледж Святога Леанарда. Налічваецца 18 акадэмічных школ, арганізаваных у чатыры факультэты. Універсітэт займае гістарычныя і сучасныя будынкі, размешчаныя па ўсім горадзе. У час заняткаў больш за траціну насельніцтва горада складаюць супрацоўнікі або студэнты ўніверсітэта. Студэнты адрозніваюцца асаблівай разнастайнасцю: больш за 145 нацыянальнасцей, 45 % іх з краін з па-за Вялікабрытаніі; прыкладна адна восьмая студэнтаў паходзіць з ЕС, а астатняя траціна з-за мяжы, і толькі 15 % з Паўночнай Амерыкі. Студэнцтва вядома тым, што захоўвае старажытныя традыцыі, у тым ліку нашэнне адметнага акадэмічнага адзення.
Ён быў двойчы названы «Універсітэтам года» па версіі «The Times» і «Good University Guide» ад «Sunday Times», гэта адзін з двух універсітэтаў Вялікабрытаніі, якія дасягнулі гэтага. У даведніку за 2022 год Сент-Эндрус быў прызнаны найлепшым універсітэтам Вялікабрытаніі, першым універсітэтам, які абагнаў Оксфард і Кембрыдж у брытанскіх рэйтынгах. У 2021 годзе ў Сент-Эндрус былі самыя высокія стандарты паступлення на бакалаўрыят у Вялікабрытаніі.
Выпускнікі
Сент-Эндрус мае шмат вядомых выпускнікоў і выкладчыкаў, у тым ліку выбітных матэматыкаў, навукоўцаў, тэолагаў, філосафаў і палітыкаў. Сярод апошніх выпускнікоў — былы першы міністр Шатландыі Алекс Салманд; сакратар кабінета міністраў і кіраўнік дзяржаўнай службы Марк Седвіл; начальнік сакрэтнай разведвальнай службы (МІ-6) Алекс Янгер; былы дзяржаўны сакратар абароны сэр Майкл Фэлон; залаты прызёр Алімпійскіх гульняў па веласпорце Крыс Хой; пастаянны прадстаўнік Злучанага Каралеўства пры Арганізацыі Аб’яднаных Нацый і былы амбасадар Вялікабрытаніі ў Кітаі (2015—2020) дама Барбара Вудвард; і каралеўскія асобы прынц Уільям, герцаг Кембрыджскі, і Кэтрын, герцагіня Кембрыджская. Сярод выпускнікоў і былых супрацоўнікаў Сент-Эндруса пяць лаўрэатаў Нобелеўскай прэміі: трое па хіміі і двое па фізіялогіі і медыцыне.
Венецыянскі кінафестываль 1970
31-ы Венецыянскі кінафестываль праходзіў з 19 жніўня па 1 верасня 1970 года. На фестывалі не было журы, бо з 1969 па 1979 год фестываль не з’яўляўся конкурсным.
Яфіменка
Яфіменка — прозвішча.
NGC 5255
NGC 5255 (іншыя абазначэнні — MCG 10-19-98, ZWG 294.51, PGC 48124) — галактыка ў сузор’і Вялікая Мядзведзіца.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Такэсі Косіда
(越田 剛史; нар. ) — былы японскі футбаліст. У 1980—1985 гадах выступаў за нацыянальную зборную Японіі.
Вінаградаўка
Назву Вінаградаўка маюць:
Феніс
Феніс (Fénis) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Вале-д’Аоста.
Насельніцтва складае 1694 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 25 чал./км². Займае плошчу 68 км². Паштовы індэкс — 11020. Тэлефонны код — 0165.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы San Maurizio.
Пціч (рака)
Пціч — рака ў Мінскай, Магілёўскай і Гомельскай абласцях, левы прыток Прыпяці. Даўжыня 421 км. Вадазбор 9470 км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці 49,7 м³/с. Агульнае падзенне ракі 176 м. Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,4 ‰.
Назва
Найперш увагу звяртаюць, што ад гэтага кораня латышскае putns «птушка», літоўскае putė «курыца; птушка», putis, putytis, pututis, putukas, putulas «кураня; птушаня». Ад карнявога варыянта Paut- таксама літоўскае pautas «яйка», яцвяжскае *paut (> paud) «птушка».
Далей да балцкага *paut- / *put- «надзьмуваць, надзьмувацца». Ад індаеўрапейскага *peu- / *pou- «надзьмуваць; раздзьмуты, апухлы, набухлы». Адбылася эвалюцыя значэнняў: «тое, што раздзьмулася» > «яйка» > «птушка» (вылупляецца з яйка).
Балцкі корань *put- «надзьмуваць, надзьмувацца» даў таксама літоўскае puta «пена», putara, putra «вадкая каша, путра; мешаніна». З гэтым семантычным развіццём звязваюць балцкую назву ракі (< Пътора < *Put-ar-a) на левабярэжным Верхнім Павоччы. Семантыка гідранімічнага кораня Put- у гэтай назве вызначаецца як «месіва, непагадзь, дрыгва, нешта распоўзлае, няўстойлівае».
Назва Пціч магла значыць і «Птушыная (рака)» — пасля Глуска ў Пціч уцякае рака таксама з «птушынай» назвай Даколка «Шпачыная».
Магчымае і значэнне «Балацінная (рака)», тым больш амаль на ўсім цячэнні Пцічы подступы да ракі былі значна забалочаныя. З увагі на назву Птора другое не менш імаверна. Гэта пацвярджае і назва балота Пціч (значна на захад ад ракі Пціч, паміж рэкамі Пінай і яе левым прытокам Неслухай).
Гідранімічныя аналагі, апроч Пторы, — назвы дзесенскіх рэк Птань і Пцічына (< Пціч; утворана як і назва дзвінскай ракі Лебасціна ад *Lebasta), ракі Птоўка (на правабярэжным Верхнім Павоччы).
Агульнае
Пачынаецца на вышыні 295 м над узроўнем мора за 1 км на захад ад вёскі Нарэйкі Дзяржынскага раёна, вусце за 1 км на ўсход ад вёскі Багрымавічы Петрыкаўскага раёна. Верхняе цячэнне ў межах Мінскага ўзвышша, сярэдняе — на захадзе Цэнтральнабярэзінскай раўніны, ніжняе — на нізіне Прыпяцкае Палессе. Разводдзе ў канцы сакавіка, у верхнім цячэнні каля 40 сутак, у ніжнім 84 сутак. Найвышэйшы ўзровень разводдзя ў пачатку красавіка, сярэдняя вышыня над межанным узроўнем 1,4—3,2 м, найбольшая — 3,7 м. Замярзае ў сярэдзіне снежня, крыгалом у канцы сакавіка. У час веснавога разводдзя частка вады з Пцічы пераліваецца ў Свіслач праз Цітаўку і Трэмлю. Каля вёскі Лучыца Петрыкаўскага раёна (60 км ад вусця) найбольшы расход вады 800 м³/с (1931), найменшы 5,76 м³/с (1915).
Паводле будовы даліна і рэчышча падзяляюцца на 2 участкі: верхні (ад вытоку да вёскі Дараганава Асіповіцкага раёна, 203 км) і ніжні (ад вёскі Дараганава да вусця, 218 км). Даліна на ўсім працягу пераважна трапецападобная (шырыня ад 1,5 км да 5,5 км, у вытоку да 0,1 км), у нізоўі невыразная. Пойма двухбаковая, яе шырыня да вёскі Гарадзішча Мінскага раёна ад 60 м да 300 м, ніжэй 1—3 км, каля вёскі Пясчанка Асіповіцкага раёна да 5 км.
Рэчышча свабодна меандруе, разгаліноўваецца пратокамі, якія ўтвараюць астравы. Яго шырыня ў верхнім цячэнні да вусця ракі Асачанка (85 км ад вытоку) 5—10 м, ніжэй 20—45 м, у ніжнім цячэнні 45—70 м.
У басейне ракі балота Арэхаўскі мох.
Асноўныя прытокі
Справа: Асачанка, Шаць, Зарудзеча, Даколька, Арэса, Альхоўка, Нямёгля.
Злева: Нератоўка, Няслаўка.
Людміла Піліпаўна Яфіменка
Людміла Піліпаўна Яфіменка (нар., ) — украінская актрыса; выступіла таксама ў якасці педагога, кінасцэнарыста і кінарэжысёра. Заслужаная артыстка Украіны (1998), народная артыстка Украіны (2008). Таксама ўзнагароджана ордэнам княгіні Вольгі III ступені (2021).
Біяграфія
Дацэнт кафедры кінарэжысуры і драматургіі факультэта кіно і тэлебачання Кіеўскага дзяржаўнага ўніверсітэта тэатральнага майстэрства ім. Карпенкі-Карага. Прозвішча пры нараджэнні — Яфіменка, аднак падчас кароткачасовага першага шлюбу (ад якога не было дзяцей) узяла прозвішча мужа — Цярзіева. Пасля другога шлюбу з рэжысёрам Юрыем Ільенкам узяла назад сваё дзявочае прозвішча — Яфіменка.
Муж — Юрый Ільенка, у шлюбе нарадзіліся два сыны — Піліп і Андрэй.
Пандэмія COVID-19
Пандэмія COVID-19 (2020—2023) — сусветная ўспышка хваробы COVID-19, выкліканая новым каранавірусам 2019-nCoV. Захворванні пачаліся яшчэ ў сярэдзіне снежня 2019 года ў горадзе Ухань у цэнтральным Кітаі са з’яўлення і фіксацыі сярод мясцовых жыхароў, звязаных з рынкам жывёл і морапрадуктаў, пнеўманіі невядомага паходжання. Пасля кітайскія навукоўцы вылучылі новы каранавірус — 2019-nCoV, які не меней за 70 % падобны генетычнай паслядоўнасцю на вірус SARS-CoVа, які выклікае цяжкі востры рэспіраторны сіндром (вядомы таксама як атыповая пнеўманія). Пасля яны склалі карту і выявілі генетычную паслядоўнасць геному новага віруса.
7 лютага 2020 года каранавірусу 2019-nCoV прысвоена скарочаная назва — NCP (Novel Coronavirus Pneumonia).
Праявы каранавіруса падобныя да іншых вострых вірусных захворванняў. Ён суправаджаецца павышанай тэмпэратурай, ліхаманкай і цяжкасцямі дыхання, у хворага могуць з’яўляцца кашаль, млявасць, пагаршэнне агульнага стану; можа выклікаць бранхіт і пнеўманію. Тое, што ў здаровых дарослых інфекцыя праяўляецца слаба, навукоўцы лічаць адной з галоўных прычын яе хуткага пашырэння. У дзяцей COVID-19 у большасці выпадкаў наогул працякае практычна бессімптомна. Гэтыя катэгорыі людзей, самі не хварэючы відавочнай формай, могуць стаць пераносчыкамі.
11 сакавіка 2020 года СААЗ абвясціла, што ўспышка набыла характар ​​пандэміі. Па стане на 17 мая 2023 года зарэгістравана звыш 766 мільёнаў выпадкаў захворвання па ўсім свеце; пацверджана больш за 6,9 млн смяротных зыходаў захворвання.
Прычыны ўзнікнення
Многія першыя хворыя былі звязаны з рынкам кітайскага горада Ухань, на якім прадаюцца морапрадукты, а таксама птушкі, змеі, кажаны і сельскагаспадарчыя жывёлы. Меркавалася, што каранавірус мутаваў у арганізме жывёлы, пасля чаго атрымаў магчымасць заразіць чалавека. Спачатку лічылася, што гэта былі морапрадукты (але гэтая версія была вельмі ненадзейнай, бо хвароба пачынаецца з пнеўманіі, значыць, можна думаць пра паветраныя шляхі перадачы). Пазней эксперты прыйшлі да высновы, што 2019-nCoV, напэўна, з’яўляецца гібрыдам каранавіруса, знойдзенага ў лятучых мышэй. На наступным этапе даследчыкі выявілі, што вірус, верагодна, перадаўся людзям ад змей.
Эпідэміялогія
Станам на 26 студзеня 2020 года, паводле афіцыйнай інфармацыі Кітая, зарэгістравана больш за 2033 выпадкаў заражэння вірусам. Сімптомы хваробы ва ўсіх хворых з’явіліся паміж 8 снежня 2019 года і 2 студзеня 2020 года. 7 заражаных былі класіфікаваны як цяжка хворыя. 11 студзеня 2020 г. адзін з пацыентаў, 61-гадовы мужчына, памёр, а 15 студзеня 2020 года другі хворы, 69-гадовы мужчына, памёр ад наступстваў віруснай інфекцыі. Агулам, на той момант, загінула 80 чалавек.
Першыя паведамленні пра ўспышкі хваробы з’явіліся 31 снежня 2019 года, а першыя клінічныя праявы ў тых, хто захварэў з’явіліся раней — 8 снежня 2019 года. Рынак ва Ухані быў закрыты 1 студзеня 2020 года, а людзей з клінічнымі праявамі ізалявалі. Пасля быў праведзены маніторынг больш за 700 чалавек, у тым ліку больш за 400 медыцынскіх работнікаў, якія кантактавалі з падазронымі выпадкамі захворванняў. Што тычыцца прымянення дыягнастычнага ПЛР-тэсту пацвердзілася наяўнасць каранавіруса 2019-nCoV у 41 чалавека ў раёне Ухань. Пазней паведамлялася пра сужэнцаў, адзін з якіх на рынку не быў, але ўсё адно захварэў, тады як яшчэ трое іншых членаў гэтай жа сям’і працавалі на гэтым рынку. 9 студзеня 2020 года ў горадзе ад новай хваробы памёр 61-гадовы чалавек. 16 студзеня ўлады Кітая абвясцілі, што напярэдадні памёр яшчэ адзін 69-гадовы мужчына ва Ухані, у якога таксама пацвердзілася захворванне.
16 студзеня ўлады Кітая абвясцілі, што напярэдадні памёр яшчэ адзін 69-гадовы мужчына ва Ухані, у якога таксама пацвердзілася захворванне.
Першы выпадак за межамі Кітая стаў вядомы 13 студзеня 2020 года. Гэта была 61-гадовая жанчына, якая прыляцела з Уханя 8 студзеня 2020 года ў Бангкок (Тайланд). Колькасць выпадкаў за межамі Кітая павялічылася да трох выпадкаў на 18 студзеня 2020 гады (два ў Тайландзе, адзін у Японіі).
З таго факту, што за межамі Кітая былі зарэгістраваныя некалькі выпадкаў захворвання, эпідэміёлагі прыйшлі да высновы, што колькасць людзей, інфікаваных у горадзе, павінна быць значна (на 1-2 парадкі) большая за афіцыйна зарэгістраваны 41 выпадак. Паводле ацэнак экспертаў-вірусолагаў, колькасць людзей, інфікаваных ва Ухані, складала ад 1700 чалавек на 17 студзеня 2020 года.
Той факт, што некалькі супрацоўнікаў бальніцы, якія займаліся лячэннем хворых, таксама захварэлі, ясна паказаў, што вірус можа перадавацца ад чалавека да чалавека.
У аэрапортах Сінгапура і Ганконга былі прынятыя меры бяспекі: пасажыраў, якія прыбывалі з Уханя, спецыяльна даглядалі на прадмет падвышанай тэмпературы і апытвалі пра сімптомы пнеўманіі. Розныя аэрапорты ў Тайландзе, Паўднёвай Карэі, Малайзіі і на Філіпінах прынялі аналагічныя меры.
20 студзеня 2020 года кітайскія ўлады раптам паведамілі пра рэзкае павелічэнні ліку новых выпадкаў захворвання выкліканага каранавірусам 2019-nCoV адразу на 140 новых пацыентаў, некаторыя з якіх выяўлены за межамі Уханя ў Шэньчжэні і ў Пекіне. Таксама паведамлялася пра яшчэ адну смерць, выкліканую вірусам, і пра першы выпадак захворвання ў Паўднёвай Карэі.
Кітайскія ўлады афіцыйна пацвердзілі, што былі выпадкі перадачы інфекцыі ад чалавека да чалавека.
21 студзеня 2020 года ў амерыканца, які вярнуўся з Уханя ў ЗША 15 студзеня 2020 года ў Сіэтл, была дыягнаставана першая інфекцыя 2019-nCoV за межамі Азіі.
17 студзеня група мікрабіёлагаў з Імперскага каледжа Вялікабрытаніі апублікавала ацэнку дынамікі распаўсюджвання захворвання, паводле якой да 12 студзеня 2020 гады адбылося 1723 выпадкі заражэння (даверчы інтэрвал 95 %, 427—4471). Гэтыя разлікі засноўваліся на ўдакладненай статыстыцы і мадэлі першапачатковага распаўсюджвання аналагічнага каранавіруса ў Тайландзе і ў Японіі. Яны таксама прыйшлі да высновы, што «нельга выключаць магчымасць хуткай самастойнай перадачы віруса ад чалавека чалавеку». Па меры з’яўлення новых выпадкаў заражэння, пазней былі ўнесены карэктывы: «у адпаведнасці з новымі данымі пра дынаміку росту колькасці людзей, якія маюць сімптомы заражэння 2019-nCoV, мяркуецца наяўнасць больш за 4000 выпадкаў у горадзе Ухань». Група вірусолагаў з універсітэтаў Ганконга прыйшла да гэтай жа высновы, што і папярэднія даследчыкі, з дадатковымі ўдакладненнямі адносна хуткасці распаўсюджвання захворвання на транспарце Кітая.
30 студзеня на пасяджэнні камітэта па надзвычайных сітуацыях СААЗ успышка новага каранавіруса была прызнана надзвычайнай сітуацыяй у галіне грамадскай аховы здароўя міжнароднага значэння. Станам на 17 сакавіка пацверджана 197 425 выпадкаў заражэння ў 164 краінах і тэрыторыях, 7953 смяротных выпадкаў.