cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Маха Вачыралангкорн
Біяграфія
З 1972 года поўны тытул — Самдэт Пхра Барома Орасатхірат Чао Фан Маха Ватчыралангкорн Саям Макутрачакуман (тайск. สมเด็จพระบรมโอรสาธิราช เจ้าฟ้ามหาวชิราลงกรณ สยามมกุฎราชกุมาร  — Яго каралеўская высокасць кронпрынц Маха Вачыралангкорн, наследнік прастола).
Пачатковую адукацыю атрымаў у Бангкоку. Потым быў адпраўлены на навучанне ў Вялікабрытанію і Аўстралію. У 1976 годзе скончыў каралеўскі ваенны каледж у Канберы (Аўстралія), дзе атрымаў адукацыю ваеннага лётчыка.
Служыў у якасці афіцэра штаба ў Кіраўніцтве ваеннай разведкі, а ў 1978 годзе быў прызначаны камандзірам батальёна, потым палка асабістай гвардыі караля.
З’яўляецца кваліфікаваным ваенным лётчыкам і пілотам верталёта.
Абвешчаны каралём Тайланда 29 лістапада 2016 года.
Кароль Тайланда
Пасля смерці Пхуміпона Адульядэта 13 кастрычніка 2016 года Маха Вачыралангкорн стаў наступным каралём Тайланда. Наследны прынц папрасіў адтэрміноўку ў абвяшчэнні яго каралём, каб захаваць жалобу. быў рэгентам Тайланда да 29 лістапада, калі Маха Вачыралангкорн быў абвешчаны каралём. Каранацыя Рамы X чакаецца восенню 2017 года.
Сярод іншых прэтэндэнтаў на прастол некаторымі крыніцамі называлася дачка караля Рамы IX — прынцэса. Па супярэчлівых паведамленнях СМІ, незразумела, ці дазваляе Канстытуцыя краіны перадаць трон жанчыне.
Іван Сяргеевіч Перахода
Іван Сяргеевіч Пераходу (20 студзеня 1907, Паўлаград, цяпер Днепрапятроўская вобласць — 19 кастрычніка 1943) — камандзір кулямётнага разліку 1181-га стралковага палка 356-й стралковай дывізіі 61-й арміі Цэнтральнага фронту, сяржант, Герой Савецкага Саюза.
Біяграфія
Нарадзіўся 20 студзеня 1907 года ў сям'і селяніна. Скончыў 6 класаў. Працаваў слесарам. Праходзіў сапраўдную тэрміновую службу ў Чырвонай Арміі ў 1929—1931 гадах.
Быў зноў прызваны ў шэрагі Чырвонай Арміі ў верасні 1941 года. На франтах Вялікай Айчыннай вайны са снежня 1941 года.
Раніцай праціўнік распачаў некалькі контратак на пазіцыі групы. У перапынках паміж нападамі пазіцыі разведчыкаў падвяргаліся пастаяннаму мінамётнаму абстрэлу. Чатыры чалавекі са складу групы былі забітыя. Застаўшыся адзін, Перахода кулямётным агнём адбіў некалькі контратак. Усяго дэсантнікі адбілі шэсць варожых нападаў і знішчылі каля 150 гітлераўцаў. Да зыходу дня сяржант Перахода атрымаў па рацыі каманду вяртацца назад і ноччу паспяхова пераправіўся на левы бераг.
19 кастрычніка 1943 года сяржант І. С. Перахода загінуў у адным з баёў на плацдарме на правым беразе Дняпра.
Гарэліца
Назву Гарэ́ліца маюць:
По-Адурскі ўніверсітэт
По-Адурскі ўніверсітэт (Université de Pau et des pays de l'Adour, літаральна Універсітэт По і Адурскага краю) — французская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта з сядзібай у горадзе По.
Гісторыя
Горад По мае даўнія адукацыйныя традыцыі, якія ўзыходзяць да XVI стагоддзя. У 1549 годзе быў заснаваны каледж мастацтваў, а ў 1564 годзе — пратэстанцкая акадэмія. Гэтая акадэмія была ператворана ва ўніверсітэт у 1583 годзе, але была закрыта пасля далучэння Беарна да Францыі ў 1620 годзе.
Стагоддзем пазней, у 1722 годзе, быў створаны Беарнскі ўніверсітэт, які складаўся з факультэтаў мастацтваў, права і тэалогіі. Ён знік, як і ўсе іншыя французскія ўніверсітэты, 15 верасня 1793 года ў часы Вялікай французскай рэвалюцыі. Пазней, у 1809 годзе, у часы Напалеона І, у По была ўтворана новая акадэмія, якая была закрыта ў 1848 годзе падчас Другой рэспублікі.
У 1946 годзе ў По размясціўся філіял Бардоскага ўніверсітэта пад назвай «Інстытут юрыдычных і эканамічных даследаванняў» з 67 вучнямі. Дванаццацю гадамі пазней быў створаны Інстытут літаратуры і гуманітарных навук. У тым жа годзе горад таксама набыў землю і нерухомасць, каб стварыць там новы кампус. У наступным годзе ствараецца навуковы каледж, які прымае сваіх вучняў у новым кампусе.
Універсітэт у яго цяперашнім выглядзе быў створаны ўказам прэзідэнта Францыі ў 1970 годзе.
Сімакіўка
Сімакіўка (Сімакі́вка) — вёска ў Ямільчынскім раёне Жытомірскай вобласці Украіны.
Габрыэль Грубер
Габрыэ́ль Гру́бер (ням. Gabriel Gruber,, Вена — 26 сакавіка 1805, Санкт-Пецярбург ) — буйны дзяч каталіцкага касёла і Ордэна езуітаў, вучоны і педагог; генерал Таварыства Ісуса ў Расіі (1802—1805).
Аўстрыя
Габрыэль Грубер нарадзіўся ў Вене 6 мая 1740 г. (ёсць меркаванне, што гэта дзень хрышчэння, а датай яго нараджэння трэба лічыць 4 мая ) у сям'і збройніка. Ва ўзросце 15 гадоў уступіў у Таварыства Ісуса. Трое малодшых братоў Грубера паследавалі яго прыкладу і таксама сталі езуітамі. З 1757 па 1758 гг. вывучаў лацінскую і грэчаскую мовы ў Леабене, Аўстрыя. Потым у Грацы (1757 - 1760) займаўся філасофіяй, а ў Трнаве (1761 - 1762) - матэматыкай. Пад час вывучэння тэалогіі ў Грацы (1763-1767) быў высвечаны на ксяндза (1766).
Грубер быў высакакласным інжынерам, спецыялістам у галіне механікі і гідрадынамікі, разбіраўся ў архітэктуры, матэматыцы і навігацыі. У 1769 г. ён быў прызначаны прафесарам механікі і гідраўлікі ў Вышэйшай інжынернай школе ў Любляне. Некаторыя мадэлі караблёў яго работы можна ўбачыць у Марскім музеі горада Піран (Славенія). Пасля роспуску Ордэна езуітаў у 1773 г. папам Кліментам XIV Грубер стаў працаваць інжынерам пры двары аўстрыйскага імператара Іосіфа II. Па яго праекце быў пабудаваны Палац Грубера (зараз будынак Архіва Славеніі) у Любляне, які выкарыстоўваўся ім у якасці лабараторыі па вывучэнні механікі і гідраўлікі. Пад кіраўніцтвам прафесара быў створаны так званы Грубераў канал (Gruberkanal, Gruberjev kanal).
Расійская імперыя
У 1784 г. Грубер прыехаў у Беларусь, бо ў межах Расійскай імперыі (пераважна на тэрыторыі Беларусі) структуры Ордэна езуітаў, як і раней, працягвалі дзейнічаць са згоды ўладаў. Працаваў выкладчыкам механікі і архітэктуры (1784-1799) і эксперыментальнай фізікі (1799-1800) у Полацкім езуіцкім калегіуме. Яго высілкамі калегіум пашырыў сваю навуковую базу і ператварыўся ў буйны тэхнічны цэнтр. Створаныя ім альбо пад яго кіраўніцтвам машыны і механізмы не толькі актыўна выкарыстоўваліся ў навучальным працэсе, але таксама з поспехам дэманстраваліся гасцям полацкай альма-матэр. Адным з самых вядомых тварэнняў майстра была механічная галава. Згодна з апісаннямі, высока ў сцяне, амаль пад столлю, была ўсталявана галава старога з доўгімі сівым валасамі. Механічная канструкцыя з рухомымі дэталямі «размаўляла» на ўсіх распаўюджаных у той час мовах і адказвала на любыя пытанні наведвальнікаў: ''«Голова немедленно отвечала внятно, громко, логично, с полным знанием обстоятельств и обстановки спрашивавшего, так что тот приходил просто в ужас. Какова должна была быть вера в мудрость и почти сверхъестественную силу иезуитов, когда никому не приходило на мысль, что за стеною сидел опытный механик, приводивший в движение глаза и все лицо головы и отвечавший за нее. Все верили, никто не смел сомневаться, а если у кого и являлись подозрения, тот не смел и пикнуть»''. Грубер распрацаваў праект спецыяльнага музейнага будынка і актыўна ўключыўся ў стварэнне музею, адкрыццё якога адбылося ў 1788 г., калі быў дабудаваны новы трохпавярховы корпус калегіума. Таленавіты езуіт таксама прыклаў сваю руку да мастацкага афармлення інтэр’ераў музейнага корпуса калегіума. Сцены ў будынку былі распісаны яго фрэскамі, была абсталявана зала для заняткаў маляваннем, жывапісам і архітэктурай. Там жа знаходзілася вялікая колькасць кніг, малюнкаў і гравюр, былі прадстаўлены мадэлі ўсіх архітэктурных стыляў з узорамі кладкі і дахаў, мадэлі мастоў і мадэль карабля. Педагагічны і мастацкі талент Грубера зрабіў моцны ўплыў на творчае станаўленне медальера, скульптара, жывапісца, гравёра, аднаго з найбольш уплывовых дзеячаў рускага мастацтва ХІХ ст. графа Фёдара Пятровіча Талстога (1783—1873), у будучым віцэ-прэзідэнта Імператарскай Акадэміі мастацтваў. Нягледзячы на арыстакратычнае паходжанне і высокую пасаду бацькі, дзевяцігадовы Фёдар быў адпраўлены ў Полацкі езуіцкі калегіум, дзе пад кіраўніцтвам Грубера пачаў прафесійна займацца жывапісам.
В чэрвені 1799 г. Грубер прадставіў Паўлу I просьбу, каб імператар звярнуўся да рымскага пантыфіка з нагоды фармальнага прызнання існавання Ордэна езуітаў у межах Расійскай імперыі. Як адзначаў Грубер, папскае прызнанне Таварыства Ісуса на тэрыторыі Расіі паспрыяла б прытоку былых членаў ордэна ў краіну, дзе яны былі б карысныя ў справе выхавання і адукацыі. Грубер заклікаў Паўла I стаць «адноўнікам і анёлам-захавальнікам Таварыства Ісуса». У жніўні 1800 г. Павел I накіраваў папу Пію VII ліст з просьбай прызнаць езуіцкі ордэн у Расіі. Адпаведнае папскае брэвэ (Catholicae fidei) было выдана 7 сакавіка 1801 г. У ім пантыфік прызнаваў кананічнасць езуіцкіх структур у Расіі і пагаджаўся на тое, каб генеральны вікарый Таварыства Ісуса ў Расіі і яго пераемнікі насілі тытул «Генерал ордэна ў Расіі». Пасля смерці Францішка Караў 22 кастрычніка 1802 г. генералам і быў абраны Грубер.
Пры імператары Аляксандры I прывілеі езуітаў былі зменшаны. Намаганнямі Грубера былі створаны езуіцкія місіі ў Саратаве (1803), Адэсе (1804) і Астрахані (1805), а таксама шматлікія місіянерскія пункты. Грубер падтрымліваў сувязі з многімі былымі членамі езуіцкага ордэна, запрашаючы іх для місіі ў Беларусь. Ён дамогся ад рымскага папы аднаўлення езуіцкіх структур у Неапалітанскім каралеўстве са статусам філіяла Таварыства Ісуса ў Санкт-Пецярбургу. Гады знаходжання Грубера ў Расіі адзначаюцца распаўсюджаннем каталіцкіх ідэй сярод рускай інтэлігенцыі. Габрыэль Грубер загінуў у ноч на 26 сакавіка (7 красавіка старога стылю) 1805 г. пад час пажару ў сваёй рэзідэнцыі. Яго пераемнікам на пасадзе Генерала ордэна стаў Тадэвуш Бжазоўскі. Трагічнае здарэнне адбылося літаральна за 2 тыдні да заключэння ў Пецярбургу антынапалеонаўскага саюза паміж Англіяй і Расіяй, таму яго гібель не ўсе лічылі «выпадковай».
Ушанаванне памяці Габрыэля Грубера ў Полацкім дзяржаўным універсітэце
У 2014 г. ва ўнутраным дворыку адроджанага Полацкага калегіума адбылася цырымонія адкрыцця мемарыяльнай дошкі ў гонар Грубера. Пасля ўрачыстага мерапрыемства гасцям прапанавалі пакаштаваць гарачы шакалад, прыгатаваны згодна з рэцэптам Грубера. Частаванне гэтым напоем ужо паспела стаць добрай універсітэцкай традыцыяй у Полацку. У 2015 г. атрымала новае жыццё знакамітая механічная галава. Выкарыстоўваючы сучасныя тэхналогіі і матэрыялы, выкладчыкі і супрацоўнікі Полацкага дзяржаўнага ўніверсітэта стварылі экспазіцыю "Рэканструкцыя праекта Габрыэля Грубера «Механічная галава»". Сёння аб’ект стаў папулярнай турыстычнай кропкай комплексу будынкаў Полацкага калегіума і месцам правядзення ўніверсітэцкіх ўрачыстых цырымоній.
IC 4988
IC 4988 — галактыка тыпу NF (у працэсе падцверджання) ў сузор’і Паўлін.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Рубец (страўнік)
Рубец — першы аддзел 4-камернага страўніка жвачных жывёл.
У рубцы адбываецца перамешванне і разлажэнне расліннага корму пад уздзеяннем ферментаў, бактэрый і прасцейшых і паглынанне лятучых рэчываў праз паверхню слізістай абалонкі. З рубца ежа трапляе ў сетку або адрыгваецца ў ротавую поласць, адкуль пасля другаснага перажоўвання сцякае ў кніжку.
Сяргей Барысавіч Спяранскі
Сяргей Барысавіч Спяра́нскі (Сергей Брисович Сперанский;  — ) — савецкі архітэктар і педагог, прафесар (1973). Народны архітэктар СССР (1971), правадзейны член Акадэміі мастацтваў СССР (1979).
Біяграфія
С. Б. Спяранскі нарадзіўся ў Казані. Дзяцінства яго прайшло ў Свярдлоўску, дзе ён скончыў школу. У 1932 згодзе зрабіў спробу паступіць у Інстытут жывапісу, скульптуры і архітэктуры (ІЖСА) ў Ленінградзе. Спачатку вучыўся на рабфаку інстытута і працаваў шафёрам на будаўніцтве Ленінградскага мясакамбіната. Пазней працягваў вучобу ў ІЖСА на архітэктурным факультэце, які скончыў у 1941 годзе. Вучань Н. А. Троцкага і І. І. Фаміна. З пачаткам Вялікай Айчыннай вайны добраахвотнікам пайшоў на фронт. Быў двойчы паранены. Дэмабілізаваўся ў 1942 годзе. У 1944 годзе скончыў аспірантуру ў ІЖСА. У 1944 годзе з групай ленінградскіх архітэктараў быў камандзіраваны ў Мінск для ўдзелу ў аднаўленні разбураных падчас вайны гарадоў. З 1947 года выкладаў у ІЖСА і кіраваў майстэрняй архітэктурнага факультэта. Супрацоўнік майстэрні № 5 інстытута «Ленпраект» (1948), кіраўнік майстэрні № 6 інстытута «Ленпраект» (1956—1964), галоўны архітэктар і кіраўнік праектнай майстэрні № 2 Ленінградскага занальнага навукова-даследчага інстытута тыпавога і эксперыментальнага праектавання (1964—1983).
(81) Тэрпсіхора
(81) Тэрпсіхора — буйны астэроід галоўнага пояса, які належыць да цёмнага спектральнага класа C. Ён быў адкрыты 30 верасня 1864 года нямецкім астраномам Эрнстам Тэмпелем у Марсельскай абсерваторыі і названы ў гонар Тэрпсіхоры, музы танца ў старажытнагрэчаскай міфалогіі.
Дыяметр астэроіда быў вызначаны пасля аналізу вынікаў, атрыманых з дапамогай інфрачырвонай касмічнай лабараторыі IRAS. Вынікі аналізу змены крывы бляску, праведзеныя ў 2007 годзе, паказалі перыяд вярчэння, роўны 11,027 ± 0,010 гадзіны.
Быценскі сельсавет
Бы́ценскі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Івацэвіцкага раёна Брэсцкай вобласці. Цэнтр — аграгарадок Быцень. Колькасць двароў — 1261 (2014 г.).
Гісторыя
Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Быценскага раёна Баранавіцкай вобласці БССР. З 8 студзеня 1954 года ў Брэсцкай вобласці. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Зарэцкага сельсавета. З 14 кастрычніка 1957 года ў складзе Івацэвіцкага раёна, з 25 снежня 1962 года — Бярозаўскага раёна, з 6 студзеня 1965 года — адноўленага Івацэвіцкага раёна. 30 кастрычніка 1972 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Доўгаўскага сельсавета (вёскі Вуглы, Доўгае, Міронім, Наліўкі, Пагор’е). На 1 студзеня 1974 года ў складзе сельсавета было 12 населеных пунктаў. 27 верасня 2011 года скасаваны вёскі Зарэчча і Козіна (далучаны да аграгарадка Быцень). 9 жніўня 2022 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Даманаўскага сельсавета (4 населеныя пункты: аграгарадок Даманава, вёскі Вішнёўка, Дабрынева і Каханова).
Свята-Дабравешчанская царква (Жытомля)
Свята-Дабравешчанская царква — праваслаўны храм у в. Жытомля Гродзенскага раёна. Знаходзіцца на заходняй ускраіне вёскі.
Гісторыя
Пабудавана ў 1743 годзе з дрэва, у 1864 годзе капітальна адрамантавана.
Архітэктура
Помнік народнага дойлідства. Пачатковы яе выгляд змяніўся пасля аднаўлення ў 1864 г. — храм быў гарызантальна ашаляваны, накрыты агульным двухсхільным дахам, на званіцы надбудаваны шацёр з макаўкай, устаноўлены новы іканастас. Але захавалася выцягнутая па падоўжнай восі 3-зрубная прасторавая кампазіцыя — асноўны зруб мае з усходняга боку працяглы прыруб прамавугольнай апсіды з утульнымі бакавымі рызніцамі, а з заходняга — двух’ярусную шатровую званіцу (васьмярык на чацверыку). Галоўны ўваход у храм аформлены сціплым ганкам пад двухсхільным дахам на 2 слупах з падкосамі. Фасады рытмічна расчлянёны вертыкальнымі брусамі-сцяжкамі і прамавугольнымі аконнымі праёмамі, апяразаны разным падкарнізным фрызам.
Інтэр’ер
Манументальнасць і ўрачыстасць інтэр'еру надаюць 6 драўляных калон з перакінутымі паміж імі аркамі, што падзяляе ўнутраную прастору на 3 нефы, цэнтральны з якіх павялічаны і перакрыты плоскай столлю, бакавыя — паката нахіленай. Меўся шанаваны абраз «Маці Божая».
NGC 2402-2
NGC 2402-2 (іншыя абазначэнні — UGC 3891, MCG 2-19-4, ZWG 57.15, PGC 200236) — галактыка ў сузор’і Малы Пёс.
Гэты аб’ект не ўваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога» і быў дададзены пазней.
Ларэнца Коста
Ларэнца Коста (іт. Lorenzo Costa; 1460,  —, ), інакш Ларэнца Коста Старэйшы (il Vecchio) — італьянскі жывапісец, буйны прадстаўнік ферарскай школы жывапісу.
Біяграфія
Верагодна, быў вучнем Казіма Туры ў Ферары. Перасяліўшыся ў 1483 г. у Балонню, працаваў там разам з Франчэска Франча, аказаў уплыў на стыль і тэхніку апошняга. У 1506 г. па запрашэнні Ізабелы д’Эстэ пераехаў у Мантую, стаў яе прыдворным жывапісцам. Для Кабінета Ізабелы ў яе Castello di San Giorgio напісаў дзве карціны — «Ізабела д’Эстэ ў царстве Гармоніі» (Isabella d’Este nel regno di Armonia, 1506, Луўр) і «Царства Комуса» (Regno di Como, 1511, Луўр), прытрымліваючыся стылявой манеры А.Мантэньі, які раней напісаў для таго ж кабінета два творы.
Яго ўнук Ларэнца (Ларэнца Коста Малодшы; 1537, Мантуя — 1583, там жа) — італьянскі мастак.
Улад Кірыкеш
Улад Юліян Кірыкеш (Vlad Iulian Chiricheș; нар., Бакэу, Румынія) — румынскі футбаліст венгерскага паходжання, абаронца бухарэсцкага ФКСБ і нацыянальнай зборнай Румыніі.
Клубная кар’ера
Займацца футболам Улад пачаў у родным горадзе, але потым перайшоў у клуб «Ардзялул» з Клужа, дзе ў гэты ж час у акадэміі займаліся Міхай Рэдуц і Александру Максім. У 2007 годзе Кірыкеш далучыўся да акадэміі партугальскай «Бенфікі», дзе правёў 12 месяцаў. У 2008 гозе вярнуўся на радзіму, дзе спачатку выступаў за «Інтэрнацыянал», а потым за «Пандурый».
З 2012 года Улад з’яўляўся іграком сталічанага клуба «Сцяўа», які выклаў за іграка 1,2 млн еўра. 24 жніўня 2013 года румынскі клуб прадаўправы на іграка англійскаму «Тотэнхэм Хотспур» за 9,5 млн еўра. Дэбют іграка за новы клуб прыпаў на матч Кубка лігі супраць «Астан Вілы», які скончыўся перамогаў «шпораў» з лікам 4:0.
30 ліпеня 2015 года было афіцыйна абвешчана аб пераходзе абаронцы ў італьянскі клуб «Напалі».
У верасні 2019 года быў арандаваны «Сасуола» з абавязацельствам выкупу, на наступны год стаў паўнавартасным іграком каманды. У ліпені 2022 года перайшоў у «Крэманезэ».
У ліпені 2023 года вярнуўся ў ФКСБ.
Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (Германішкі)
Касцёл Найсвяцейшай Тройцы — рымска-каталіцкі храм у Германішках (Воранаўскі раён), збудаваны ў 1886—1909 гадах з бутавага каменю на ўсходняй ускраіне вёскі. Дзейнічае, атрымаў статус помніка архітэктуры.
Гісторыя
Згодна з мясцовым паданнем, касцёл пад тытулам Найсвяцейшай Тройцы быў заснаваны тут яшчэ ў 1387 годзе, аднак на самой справе ў гэтым годзе вёска ўпершыню ўзгадваецца ў гістарычных крыніцах сярод паселішчаў, якія кароль Ягайла аддаў касцёлу святых Станіслава і Уладзіслава ў Вільні. Архіўныя матэрыялы пацвярджаюць заснаванне каталіцкай святыні ў Германішках каля 1452 года паводле біскупскай фундацыі. Першапачаткова касцёл быў драўляным, чарговы драўляны будынак касцёла пабудавалі ў 1686 на сродкі віленскага біскупа Бжастоўскага. Тады святыня стаяла ў заходняй частцы вёскі, але пасля пажару 1880 года вырашана было перанесці касцёльны пляц на ўсходнюю ўскраіну.
У час польскай улады колькасць вернікаў германішскай парафіі дасягала амаль 4000 чалавек. Але пры савецкай уладзе, у 1965 годзе, касцёл зачынілі, усё каштоўнае было разрабавана, аднак будынак не руйнавалі і не прыстасоўвалі для якіх-небудзь патрэб.
Адрадзілася парафія ў 1987 годзе. Касцёл быў асвечаны нанова 17 чэрвеня 2000 г.
Архітэктура
Помнік архітэктурнай неаготыкі. Касцёл абнесены бутавай агароджай з 3-пралётнай брамай. Да прамавугольнага ў плане асноўнага аб'ёму з фронта далучана 3-ярусная шатровая званіца (надбудаваная ў 1920-я гг.). Выцягнутая 5-гранная апсіда, аб'яднаная з агульным дахам, мае бакавыя нізкія сакрысціі. На паліхромных сценахграфічна вылучаюцца атынкаваныя і пабеленыя элементы архітэктурнага дэкору — прафіляваныя ліштвы стральчатых аконных праёмаў, карнізы і вуглавыя лапаткі. У алтарную сцяну ўмуравана надмагільная пліта Стэфаніі Вансовіч (пам. 1879), спадчына ад якой склала аснову сродкаў на будаўніцтва касцёла.
Інтэр’ер зальны, перакрыты плоскаю падшыўной дашчанай столлю, падлога з керамічных плітак. У святыні тры алтары. Галоўны тытульны алтар Найсвяцейшай Тройцы ілюзорна намаляваны на сцяне, бакавыя алтары (злева – Божай міласэрнасці, дзе ў другім ярусе змешчаны абраз св. Францішка з Асізі, справа – Маці Божай Чанстахоўскай з абразом св. Юзафа ў другім ярусе) драўляныя, зробленыя разам з амбонай у 1885 годзе ў стылі неабарока і перанесеныя з былога драўлянага касцёла. Над уваходам зроблены хоры, дзе і сёння захоўваецца цікавы арган у стылі класіцызму, таксама з былога касцёла.
Касцёльны ўчастак абнесены атынкаваным мурам, галоўны ўваход пазначаны трохпралётнай брамай у стылі класіцызму. На тэрыторыі захавалася некалькі цікавых надмагілляў, сярод якіх вылучаецца каплічка Юліі Рэўкоўскай з роду Хлюдзінскіх (пам. 1835).
У вуглу бутавай агароджы касцёла знаходзіцца капліца, узведзеная ў другой палове XIX стагоддзя.
Новая Зеландыя ў Першай сусветнай вайне
Новая Зеландыя ўступіла ў Першую сусветную вайну адначасова з Вялікабрытаніяй, якая абвясціла вайну Германіі 4 жніўня 1914 года.
Нягледзячы на геаграфічную аддаленасць ад Еўропы і малалікасць насельніцтва, Новая Зеландыя прыняла актыўны ўдзел у баявых дзеяннях. Каля 103 000 новазеландскіх ваенаслужачых прынялі ўдзел у вайне. 16697 чалавек былі забітыя, 41317 атрымалі раненні. Упершыню ў складзе новазеландскай арміі ў баявых дзеяннях узялі ўдзел прадстаўнікі карэннага насельніцтва Новай Зеландыі — маары.
Самоа
Першай аперацыяй новазеландскіх войскаў у вайне стала акупацыя калоніі Германіі ў Ціхім акіяне — Самоа. 6 жніўня 1914 года, новазеландскія войскі колькасцю 1413 салдат высадзіліся на Самоа, разам з аўстралійскімі войскамі. Нягледзячы на тое, што Германія адмовілася афіцыйна здаваць астравы, ніякага супраціву саюзным войскам не было аказана. Аўстралійскія і новазеландскія войскі без цяжкасцяў занялі астравы нямецкай калоніі.
Егіпет, Галіпалі
У кастрычніку 1914 года першая партыя новазеландскіх ваенаслужачых адправілася з Уэлінгтана на Заходні фронт. Аднак з-за таго, што турэцкая армія нечакана пачала наступленне ў Егіпце, было прынята рашэнне высадзіць новазеландцаў у раене Суэцкага канала, дзе яны прынялі ўдзел у адбіцці турэцкага наступу ў лютым 1915 года.
Пасля аперацый у Егіпце, новазеландскія войскі таксама прынялі ўдзел у дэсантнай Дарданэльскай аперацыі ў красавіку 1915 года. Разам з англійскімі, аўстралійскімі, французскімі падраздзяленнямі, новазеландцы 25 красавіка 1915 года высадзіліся на паўвостраве Галіпалі,, якая складалася з жанчын-добраахвотнікаў, рушыла ўслед за салдатамі летам таго ж года. Новазеландскія войскі ўдзельнічалі ў баях з турэцкай арміяй, аднак неўзабаве было прынята рашэнне спыніць Дарданэльскую аперацыю з-за вялікіх страт саюзных войскаў. Неўзабаве саюзныя войскі былі эвакуяваныя з Галіпалі, а аўстралійскія і новазеландскія войскі пацярпелі першае буйное паражэнне ў сваей гісторыі.
Палестынская кампанія
Пасля новазеландскія войскі былі накіраваныя ў Палестыну для барацьбы з турэцкімі войскамі. Новазеландскія дывізіі правялі шэраг паспяховых аперацый на Блізкім Усходзе, удзельнічалі ў штурме Іерусаліма і іншых значных аперацыях брытанскіх войскаў. Падчас баявых дзеянняў у Палестыне новазеландскія войскі налічвалі каля 17 700 чалавек, 640 з іх былі забітыя, 1146 параненыя.
Заходні фронт
Таксама новазеландскія часткі былі накіраваныя на Заходні фронт, дзе змагаліся супраць германскіх войскаў. Новазеландскія падраздзяленні вызначыліся пры захопе германскіх пазіцый у Месін, таксама новазеландскія войскі актыўна ўдзельнічалі ў бітве пры Пашэндэйле. Новазеландскія войскі выдатна праявілі сябе падчас вясновага наступлення германскіх войскаў, трывала заняўшы абарону ў горада Ам'ен.
За ўвесь час баявых дзеянняў на Заходнім фронце новазеландцам удалося захапіць у палон 2000 нямецкіх салдат і 60 гармат.
Пасля завяршэння вайны, новазеландскія войскі таксама ўвайшлі ў склад акупацыйных войскаў Антанты, накіраваных у Германію. За ўвесь час баявых дзеянняў на Заходнім фронце больш за 13 000 новазеландскіх салдат і афіцэраў загінула. 35000 новазеландцаў былі параненыя, а 414 ўзятыя ў палон.
Валерый Булгакаў
Валерый Булгакаў (нар., Мінск) — беларускі філолаг, галоўны рэдактар часопісу ARCHE.
Біяграфія
Скончыў аддзяленне беларускай філалогіі БДУ (1995), аспірантуру пры БДУ (1998), аспірантуру Інстытута філасофіі Нацыянальнай Акадэміі навук Украіны (2003). Рэдактар часопісу ARCHE. Спецыялізуецца ў галіне даследаванняў еўрапейскіх нацыяналізмаў, у тым ліку беларускага.
18 кастрычніка 2012 года быў пакараны гаспадарчым судом Гродзенскай вобласці паводле абвінавачання ў незаконнай прадпрымальніцкай дзейнасці. Валерыю Булгакаву пагражаў турэмны тэрмін. Асцерагаючыся крымінальнага пераследу пакінуў Беларусь. Следства па справе, па якой праходзіў Булгакаў, тычылася абвінавачвання часопіса «Arche» з «прэтэнзіяй на экстрэмізм».
Калеснікава (возера)
Калеснікава — возера ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці, за 20 км на паўднёвы захад ад горада Полацк, за 0,5 км на ўсход ад гарадскога пасёлка Ветрына, у басейне ракі Ушача.
Плошча паверхні 0,04 км². Даўжыня 0,28 км, найбольшая шырыня 0,2 км. Даўжыня берагавой лініі 0,75 км.
Размешчана сярод хмызняку. Вакол возера пойма шырынёй 40—70 м, пад лугам. Выцякае ручай у раку Нежлеўка.
Заблудаўскі цуд
Заблудаўскі цуд — серыя невытлумачаных з'яў, што адбыліся ў ваколіцах мястэчка Заблудаў (Польшча) у 1965 годзе.
У палове мая ў мястэчку пашырылася інфармацыя, што маладая дзяўчынка Ядвіга Якубоўская бачыла Маці Божую, пад час якой ёй было сказана пра чарговае з'яўленне 30 мая 1965 года.
Камуністычная бяспека паспрабавала перашкодзіць збіранню народу на гэты дзень. У мястэчка прыбыло больш за тысячу людзей з усяго Беластоцкага ваяводства. Дайшло да сутычак паміж польскай міліцыяй, якая ўжыла слезацечны газ, і вернікамі, якія закідвалі каменнем машыны з гукаўзмацняльнікамі.
Цуд ніколі не быў прызнаны каталіцкім касцёлам.
Коста
Коста:
Нацыянальны музей (Познань)
Нацыянальны музей у Познані (Muzeum Narodowe w Poznaniu) — буйны мастацкі нацыянальны музей у Польшчы. Зарэгістраваны ў Дзяржаўным рэестры музеяў.
Гісторыя
Заснаваны ў 1857 годзе як Музей польскай і славянскай старажытнасці ў Вялікім Княстве Пазнаньскім. У сучасны музей уваходзяць Галерэя жывапісу і скульптуры, Музей прыкладнога мастацтва, Музей гісторыі горада Познань, Музей музычных інструментаў, Ваенны музей Вялікай Польшчы і Этнаграфічны музей. Акрамя гэтага, да сістэмы Пазнаньскага музея адносяцца Музей Адама Міцкевіча ў Сміелаве і Замак у Галухаве.
Насупраць старога будынка музея размяшчаецца металічная стэла прадстаўніка кінетычнага мастацтва нямецкага мастака Хайнца Мака.
У музеі знаходзіцца карціна «Партрэт сясцёр мастачкі, якія гуляюць у шахматы» (або «Гульня ў шахматы») — карціна італьянскай мастачкі Сафанісбы Ангвісолы. Створана ў 1555 годзе. Гэта адна з першых карцін, якія захавалі шахматную партыю пасля рэформы гэтай гульні ў першай палове XVI стагоддзя.
У 2000 годзе з музея была скрадзеная карціна французскага мастака Клода Манэ «Пляж у Пурвілі». Карціна была выразана з рамкі і на яе месца ўстаўлена копія. Злодзея знайшлі праз шмат гадоў. Падсудны прызнаў віну, сцвярджаючы, што скраў карціну для сябе, бо любіць імпрэсіянізм, ён таксама паказаў на месца, дзе хаваў яе амаль 10 гадоў.
12-я армія
Назву Двана́ццатая а́рмія мелі:
Эрэшкігаль
Эрэшкігаль (літаральна: «Вялікая гаспадыня Падзямелля») — багіня, гаспадыня падземнага свету нябожчыкаў у шумера-акадскай міфалогіі, старэйшая сястра багіні Інаны, жонка бога Нергала. Валадарыць сям’ю багамі-анунакамі, судзямі нябожчыкаў.
Алена Яўгенаўна Кучко
Алена Яўгенаўна Кучко — беларускі сацыёлаг, спецыяліст у галіне гісторыі,метадалогіі і методыкі сацыялагічных даследаванняў, сацыяльнай інаватыцы. Прафесар кафедры сацыялогіі факультэта філасофіі і сацыяльных навук Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Аўтар прац па метадалогіі і метадам сацыялагічных даследаванняў, сацыялогіі інавацый, сацыялогіі кіравання.
Эрэшкігаль
Вобраз Эрэшкігаль у «Зыходжанні Інаны»
Галоўная крыніца міфічнага вобразу Эрышкігаль — шумерскі рэлігійны гімн «Зыходжанне Інаны». Калі Інана трапляе ў падземны свет, Эрэшкігаль кідае на яе погляд смерці і такім чынам ператварае ў нябожчыцу. Цела Інаны вешаюць на крук. Але з-за гэтага на зямлі спыняецца ўзнаўленне жыцця, і Эрэшкігаль вымушана пакутваць у родах. Багі абяцаюць дапамагчы гаспадыне свету нябожчыкаў, калі тая верне ім цела Інаны. Эрэшкігаль пагаджаецца.
Алена Яўгенаўна Кучко
Біяграфія
Нарадзілася 16 кастрычніка 1967 года ў Мінску. Скончыла аддзяленне філасофіі філасофска-эканамічнага факультэта Беларускага дзяржаўнага універсітэта(1990) і была запрошаная працаваць на кафедру сацыялогіі на пасаду выкладчыка. З 1990 па 1993 год навучалася ў вочнай аспірантуры пры кафедры сацыялогіі Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. У 1993 годзе абараніла кандыдацкую дысертацыю па спецыяльнасці 22.00.01 – «Тэорыя, гісторыя і метадалогія сацыялогіі» (прысвоена вучоная ступень кандыдата сацыялагічных навук). У 1998 годзе прысвоена званне дацэнта па спецыяльнасці «Сацыялогія». У 2010 годзе абараніла доктарскую дысертацыю па спецыяльнасці 22.00.01 «Тэорыя, гісторыя і метадалогія сацыялогіі» (прысвоена вучоная ступень доктара сацыялагічных навук).У 2012 годзе прысвоена званне прафесара па спецыяльнасці «Сацыялогія».
Эрэшкігаль
Вобраз Эрэшкігаль у «Зыходжанні Інаны»
Гімн дазваляе меркаваць, што ў шумерскай міфалогіі, Эрэшкігаль першапачаткова ўвасабляла неўрадлівую зімовую пару і таму супрацьпастаўлялася Інане. Толькі пазней стала ўвасабляць падземны свет.
Алена Яўгенаўна Кучко
Бібліяграфія
Са спісам асноўных работ Кечынай Я. А. можна азнаёміцца на сайце факультэта філасофіі і сацыяльных навук.
Эрэшкігаль
Эрэшкігаль і Нергал
Эрэшкігаль часцяком малявалася як адзінаўладная гаспадыня падземнага свету. Ёй таксама прыпісваўся шлюб з некалькімі багамі. Але найбольш вядомым яе мужам быў бог спёкі Нергал. У пазнейшай версіі міфа, Нергал быў пасланы іншымі багамі, каб пакараць Эрэшкігаль за дзёрзкасць. Ён перамагае яе і збіраецца забіць, але багіня просіць літасці. Нергал захоўвае ёй жыццё і ператвараецца ў яе мужа і валадара свету мёртвых.
Шанаванне
Галоўны цэнтр шанавання Эрэшкігаль знаходзіўся ў месапатамскім горадзе Куфе.
Польскі тэатр (Познань)
«Польскі тэатр у Познані» (Teatr Polski w Poznaniu, Тэатр Польскі) — драматычны тэатр у Познані.
Польскі тэатр узнік у 1875 годзе, калі Познань уваходзіла ў склад Германскай імперыі і ў Гарадскім тэатры былі забаронены спектаклі на польскай мове. Фонд для будаўніцтва Польскага тэатра з 1871 года фармаваўся са сродкаў, сабраных сярод польскага насельніцтва горада, першы камень быў закладзены ў красавіку 1873 года. 21 чэрвеня 1875 г. адбылося сімвалічнае адкрыццё тэатра, калі публіцы быў прадстаўлены спектакль, сыграны аматарамі, а 25 верасня пастаянная прафесійная трупа сыграла на гэтай сцэне сваю першую прэм’еру. Сёння тэатр мае тры сцэны, дзейнічае акцёрская студыя, якая навучае моладзь.
Селім Герай
Імя Селім Герай насілі некалькі кіраўнікоў Крымскага ханства:
12-я армія (Расійская імперыя)
12-я а́рмія — агульнавайсковае аператыўнае аб'яднанне злучэнняў, часцей і ўстаноў Рускай Імператарскай арміі падчас Першай сусветнай вайны.
Скарочанае найменне у службовых дакументах і літаратуры — 12 А.
Склад
Палявое ўпраўленне створана ў студзені 1915 года. У жніўні 1915 года ўпраўленне арміяй расфармавана і заменена палявым упраўленнем 13-й арміі, переименованным ва ўпраўленне 12-й арміі. На канец 1917 года штаб арміі размяшчаўся ў Валцы. Ліквідавана ў пачатку 1918 года (упраўленне выведзена ў Рыбінск).
У канцы вайны ў склад арміі ўваходзілі:
Камандуючыя
Камандуючыя войскамі арміі:
Энрыке Гуайта
Энрыке Гуайта (Enrique Lucas Gonzales Guaita;  — ), у Італіі таксама вядомы як Энрыка Гуайта (Enrico Guaita) — аргенцінскі і італьянскі футбаліст, нападнік. Чэмпіён свету 1934 у складзе зборнай Італіі.
IC 4989
IC 4989 — галактыка тыпу Sbc (кампактная выцягнутая спіральная галактыка) ў сузор’і Паўлін.
Dies Nefastus
«Dies Nefastus» — беларускі НСБМ-гурт, пра існаванне якога на сённяшні дзень дакладна невядома, бо навін пра яго з 2012 года няма нават на афіцыйным сайце.
Назва
Ігар патлумачыў назву гурту наступным чынам:''Назва з’явілася ў 2002 годзе. Яе прапанаваў клавішнік Максім, з якім мы пачыналі граць. Ён знайшоў яе ў творы Ніцшэ, які назваў так той дзень, з якога мы вядзем адлік гадоў — першы дзень існавання хрысціянства. Тэма рэлігіі не з’яўляецца адзінай для творчасці DN, але ж, назва адлюстроўвае той светапогляд і тыя думкі, якія былі ўласцівымі для таго перыяду жыцця.У пазнейшым інтэрв’ю Ігар удакладніў:Пунктам адліку былі восеньскія дні 2002 года. У адзін з гэтых дзён я і папрасіў Максіма «Kejstevil», каб ён мне дапамог запісаць клавішныя партыі для пераспева «Darkthrone». Калі пачаў пакрыху з’яўляцца свой матэрыял, Максімам была прапанава назва «Dies Nefastus». Гэтае словаспалучэнне ўзята з кнігі Ніцшы «Антыхрыст», што перакладаецца як «Злашчасны Дзень». Ніцшэ назваў гэтак дзень, з якога вядзецца леталічэнне. Так ці інакш, яна адлюстроўвае антыхрыстціянскую накіранаванасць. Але на цяперашні момант, гэта не тое адзінае, што адлюстроўваецца ў лірычным баку творчасці.''
Гісторыя гурту
Увосені 2005 года быў запісаны альбом «Воспоминания». Адразу пасля гэтага Максім вырашыў пакінуць гурт.
Далей пачынаецца перыяд творчага заняпаду. Былі спробы зноў супрацоўнічаць з Кацярынай, але плённае супрацы не атрымалася. Ігар не кідаў заняткаў музыкай, але творчасць гурту была прыпынена. Дзесьці пад канец вясны 2008 года, ён пачаў зноў апрацоўваць старыя песні, рабіць новыя. Такім чынам, быў падрыхтаваны матэрыял, які канчаткова быў запісаны да снежня таго ж года і атрымаў назоў «Сьвітаньне па-над Руінамі». У яго ўвайшлі старыя песні, а таксама зусім новыя. Мова на альбоме пераважна беларуская — яшчэ адна змена ў творчасці апрача таго, што першы раз былі выкарыстаныя жаночыя спевы (Партыю ў песні «У Пустэчу…» спявала Ligodema).
У 2012 годзе выйшаў міні-альбом «The Hour Before The Dawn».
«Dies Nefastus» ніколі не даваў канцэртаў і з’яўляўся студыйным праектам Ігара.
Нічыпаравіцкі сельсавет
Нічы́паравіцкі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Шклоўскага раёна Магілёўскай вобласці. Цэнтр — вёска Нічыпаравічы.
Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Лупалаўскага раёна Магілёўскай акругі БССР. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Лупалаўскім раёне БССР. З 2 сакавіка 1931 года ў складзе Шклоўскага раёна БССР, з 20 лютага 1938 года — Магілёўскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Заходскага сельсавета.
NGC 2404
NGC 2404 — частка галактыкі ў сузор’і Жырафа.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Энцыклапедыя прыроды Беларусі
Энцыклапедыя прыроды Беларусі — пяцітомная энцыклапедыя, першы ў гісторыі беларускага народа шматтомны галіновы даведнік. Энцыклапедыя выдадзена ў 1983-1986 гг. на беларускай мове. Уключае больш за 15 тысяч артыкулаў пра флору і фаўну, рэкі і азёры, вадасховішчы, ахову прыроды і прыродакарыстанне, фізіка-геаграфічныя аб'екты і прыроду асобных рэгіёнаў Беларусі, радовішчы, карысныя выкапні, геалагічную будову і тэктанічныя структуры, клімат, метэаралагічныя, астранамічныя з'явы, навуковыя даследаванні і прыродазнаўчыя ўстановы на Беларусі, даследчыкаў прыроды і краязнаўцаў.
IC 4990
IC 4990 — галактыка тыпу SBc ў сузор’і Паўлін.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Наўсет
Наўсет (саманазва: Nauset) — алганкінскі народ, карэнныя насельнікі ўсходу ЗША. У XVII ст. займалі мясцовасць каля Кейп-Код, таму ў дакументах таго часу часцяком завуцца «індзейцамі Кейп-Код». У нашы дні не вызначаюцца як асобны народ, хаця ў ЗША жыве ад 1000 да 4500 іх нашчадкаў.
Традыцыйнае грамадства
Наўсет мелі агульнае паходжанне з масачусет і вампаноаг, размаўлялі на адзінай з імі мове.
Першым еўрапейцам, які апісаў землі наўсет, быў французскі вандроўнік Самюэль дэ Шамплейн у 1605 г. У 1606 г. ён адзначыў іх агульную колькасць — 650 - 750 чалавек. Мяркуюць, што да кантактаў з еўрапейцамі іх агульная колькасць магла быць і большай — каля 1500 чалавек. Пасля трох эпідэмій 1614 — 1617 гг., выкліканых распаўсюджваннем захворванняў, да якіх у індзейцаў не было імунітэта, у 1621 г. колькасць скарацілася да 500.
Асноўным заняткам з'яўлялася ручное земляробства. Наўсет вырошчвалі кукурузу, фасолю, кабачкі. Зямлю апрацоўвалі прыладамі з каменнымі навершамі. Акрамя таго, лавілі рыбу, займаліся паляваннем і збіральніцтвам.
Перыяд англійскай каланізацыі
У 1620 г. англійскае судна «Мейфлаўэр» кінула якар каля Кейп-Код. Каланісты выйшлі на бераг і знайшлі катахі кукурузы на могілках наўсет, загінулых падчас эпідэміі. Англічане прынялі могілкі за ямы з харчамі і разрылі зямлю. Наўсет атакавалі англічан. Тыя былі вымушаны збегчы на «Мейфлаўэр» і шукаць новае месца для высадкі і заснавання Плімуцкай калоніі. У 1621 г. адносіны паміж каланістамі і наўсет палепшыліся пасля выплаты кампенсацыі індзейцам. Наўсет аказвалі дапамогу плімутцам падчас голаду ў 1622 г.
У 1639 г. частка каланістаў перасялілася на традыцыйныя тэрыторыі наўсет і заснавала на іх паселішча Істхэм. Місіянер Джон Эліят пачаў распаўсюджванне сярод індзейцаў хрысціянства і стварэнне хрысціянізаваных вёсак. Да 1675 г. большасць наўсет стала пратэстантамі. Яны не прымалі ўдзел у вайне караля Філіпа, аднак з-за падазронаў былі часова пераселены на востраў у Бостанскам заліве, дзе пакутвалі ад нястач. Пасля вайны для наўсет была створана рэзервацыя плошчай 129,5 км² з цэнтрам ў Машпі.
У складзе ЗША
У канцы XVIII ст. наўсет значна пацярпелі ад воспы і сухотаў. На працягу XIX ст. іх колькасць заставалася прыкладна роўнай 300 чалавекам. Традыцыйная культура прыйшла ў заняпад, была згублена родная мова. У 1842 г. тэрыторыя рэзервацыі ў Машпі была скарочана і падзелена паміж сем'ямі на прыватныя ўчасткі, прыкладна роўныя 24 га. У выніку асіміляцыі нашчадкі наўсет страцілі племянную еднасць.
Гор (правінцыя)
У Сярэдневеччы правінцыя была цэнтрам дзяржавы Гурыдаў.
Верхняя Корсіка
Геаграфія
Плошча тэрыторыі 4666 км2. Дэпартамент з трох бакоў абмываецца водамі Міжземнага мора, на паўднёвым-захадзе мяжуе з дэпартаментам Корсіка Паўднёвая.
Дэпартамент уключае 3 акругі, 30 кантонаў і 236 камун.
Бесавец
Бесавец (Бесовец; Pesoutsa) — вёска ў Прыанежскім раёне Рэспублікі Карэлія, уваходзіць у склад Шуйскага сельскага паселішча. Побач з вёскай знаходзяцца аэрапорт, могілкі і помнік.
Ангкор-Тхом
Ангкор-Тхом (អង្គរធំ «Вялікі горад») — рэшткі сталіцы Кхмерскай імперыі, заснаванай валадаром Джаяварманам VII у канцы XII ст. Уяўляе сабою частку Ангкора. Плошча — 9 км².
Гісторыя
У 1177 г. кхмеры прайгралі бітву на возеры Танлесап аб’яднанаму войску Чампы. Сталіца кхмераў Ясадхарапура, што таксама складала частку Ангкора, была разрабавана. Супраціўленне іншаземцам арганізаваў Джаяварман VII, які ў 1181 г. афіцыйна стаў валадаром-дэвараджам. Ён распачаў маштабнае будаўніцтва, у тым ліку новай сталіцы. Пры яго жыцці яна працягвала насіць назву Ясадхарапура. Назва Ангкор-Тхом з’явілася ўжо пасля таго, як горад быў пакінуты жыхарамі ў XV ст.
Архітэктурны стыль Ангкор-Тхома вызначаецца як баён па найменню цэнтральнага храма. Горад узводзіўся як мініяцюра сусвету ва ўяўленні тагачасных людзей, быў добра ўмацаваны мурам і шырокім ровам. Джаяварман VII прыняў будызм, таму многія выявы адлюстоўваюць міфалогію гэтай рэлігіі.
Асноўным матэрыялам манументальных будынкаў стаў латэрыт. Відавочна, узвядзенне буйнога горада, чыё насельніцтва магло дасягаць 130 тысяч чалавек, адбывалася ў спешцы, таму выкананне было значна болей горшым, чым у Ангкор-Ваце. У выніку гэта адмоўна паўплывала на захаванасць пабудоў. Драўляныя пабудовы, дзе жыла большасць гараджан, да нашага часу наогул не дайшлі.
Славутасці
Ангкор-Тхом быў узведзены ў форме чатырохкутніка, кожны бок якога быў накіраваны ў пэўны напрамак свету. У мінулым яго атачалі мур і шырокі роў. Яны захаваліся толькі часткова. У кожным куце быў пабудаваны храм Прасат-Чрун. Брукаваныя дарогі паміж Паўночнай, Паўднёвай, Заходняй і Усходняй брамамі падзялялі горад на роўныя 4 часткі. На іх скрыжаванні быў узведзены найбольш маляўнічы помнік — будысцкі храм Баён, знакаміты сваімі барэльефамі.
Лічыцца, што паўночна-заходняя частка пачала будавацца першай. Найстаражытнейшыя будынкі Бапхуон і Пхімеанакас значна старэйшыя за перыяд кіравання Джаявармана VII. Яны былі ўзведзены ў XI ст. Бапхуон уяўляе сабою будысцкі храм у выглядзе ступеністай дагобы. Пхімеанакас таксама мае ступеністую форму, але першапачаткова ён з’яўляўся індуісцкім храмам. На яго стэле быў знойдзены запіс Джаявармана VII на санскрыце. Ужо да пачатку пабудовы Ангкор-Тхома Пхімеанакас быў інтэграваны ў палацавы комплекс, абнесены мурам. У часы Джаявармана VII мур дасягнуў 5 м у вышыню. Палац быў пабудаваны з дрэва і да нашага часу не захаваўся.
Уваход у палацавы комплекс злучаны дарогай з так званай Брамай перамогі. Паабапал яе размешчаны штучныя тэрасы Сланоў і Пракажонага караля. Тэраса сланоў атрымала сваё найменне ад выяў парада сланоў. Паверхня тэрасы Пракажонага караля выяўляе індуісцкі пантэон. Яе назва паходзіць ад знойдзенай тут скульптуры XV ст., пакрытай мохам быццам бы лепромамі. Прызначэнне тэрас выклікае спрэчкі. Частка спецыялістаў сцвярджае, што тэраса Сланоў сімвалізавала зямную моц манархіі, а тэраса Пракажонага караля — нябеснае заступніцтва. Таксама высоўваецца меркаванне, што тэраса Пракажонага караля ўмяшчала крэміраваныя рэшткі чальцоў валадарскай сям’і. Тэрасы маглі выкарыстоўвацца для прыняцця ваенных парадаў, афіцыйных прыёмаў, валадарскага суда.
Насупраць тэрас знаходзяцца 12 веж Суор-Прат. Юаньскі дыпламат Чжоў Дагуань у канцы XIII ст. паведамляў, што яны выкарыстоўваліся для зняволення спрачальнікаў. Калі суд не мог задаволіць спрэчку, яе ўдзельнікі памяшчаліся ў вежы. Той, хто першы захворваў, лічыўся прайграўшым.
Узровень падземных вод на тэрыторыі Ангкор-Тхома даволі высокі, таму ў сезон мусонаў былі магчымы паводкі. Для абароны ад іх пабудовы мелі пандусы. Акрамя таго, знутры горада было вырыта некалькі сажалак. Адна з іх месцілася ў палацавым комплексе.
Астраханскі дзяржаўны ўніверсітэт
'''Астраханскі дзяржаўны ўніверсітэт імя В. М. Тацішчава''' (Астраханский государственный университет имени В. Н. Татищева) — вышэйшая навучальная ўстанова ў Астрахані, адукацыйны, навуковы і сацыякультурны цэнтр на Паўднёвым Захадзе Расіі. Заснаваны ў 1932 годзе. Удзельнік Сусветнай ініцыятывы CDIO, член Асацыяцыі ўніверсітэтаў Каспійскага рэгіёна. Уваходзіць у склад 16 базавых расійскіх ВНУ, які фарміруе Універсітэт Шанхайскай арганізацыі супрацоўніцтва.
Гісторыя
Заснаваны ў 1932 годзе як Астраханскі дзяржаўны педагагічны інстытут імя С. М. Кірава. У 1996 годзе перайменаваны ў Астраханскі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт. У 2002 годзе перайменаваны ў Астраханскі дзяржаўны ўніверсітэт, у 2022 годзе ўніверсітэту прысвоена імя В. М. Тацішчава.
Антон Паўлавіч Карніцкі
Анто́н Па́ўлавіч Карні́цкі (,  —, ) — беларускі жывапісец, аўтар партрэтаў, нацюрмортаў, тэматычных карцін.
Біяграфія
Нарадзіўся 30 снежня 1912 года ў Адэсе ва Украіне, куды ў пошуках заробку выехалі яго бацькі з вёскі Любанічы, што на Наваградчыне. Паводле іншых звестак, мастак нарадзіўся ў 1913 годзе, як сцвярджае Міхась Казлоўскі ў сваёй кнізе «Галасы разбуджаных птушак». Сяргей Новік-Пяюн у часопісе «Новы шлях» за 1943 год, падпісаным крыптанімам ''С. Н., таксама напісаў, што «слонімскі беларускі мастак Антон Карніцкі, народжаны ў 1913 годзе, паходзіць з беднае беларускае сялянскае сям’і з Наваградчыны»''. Пазней Сяргей Новік-Пяюн у сваіх успамінах «Жыў не дарэмна…», напісаў, што Карніцкі нарадзіўся 30 снежня 1912 года. З ім пагаджаецца і Мікола Агафонаў, аўтар артыкула «У мастацкіх каталогах не значыцца».
У 1922 годзе сям’я Карніцкіх вярнулася на радзіму, на той час Заходнюю Беларусь у складзе Польшчы. Спачатку прыехалі ў бацькавыя Любанічы, але там доўга не затрымаліся, бо не было працы. Потым пераехалі ў Слонім, дзе знайшлі жыллё побач з горадам у Рышчыцах і дзе была сякая-такая праца. Пазней бацька ў Рышчыцах пабудаваў для сям’і невялікую хату.
Падчас адной з аблаваў быў затрыманы немцамі, але дзякуючы намаганням мясцовых беларускіх актывістаў яго адпусцілі. Маляваў карціны для адміністрацыі горада ў абмен на ежу. Немцы вывезлі ў Германію 180 карцін Карніцкага, заявіўшы, што яго карціны будуць зберагацца ў Дрэздэнскай карціннай галерэі. Аднак пасля вайны іх там не было.
Памер 25 студзеня 1944 года. Пахаваны на Ружанскіх могілках у Слоніме. Цяпер творы Антона Карніцкага знаходзяцца за мяжой Беларусі і ў прыватных архівах.
Воўкаўшчына
Назву Во́ўкаўшчына маюць:
Джон Сел Котмен
Джон Сел Котмен (Котман) (John Sell Cotman;,  — , ) — англійскі мастак і графік рамантычнага напрамку.
Жыццё і творчасць
Дж. С. Котмен нарадзіўся ў графстве Норфалк на ўсходзе Англіі, у сям’і гандляра тканінамі. У юнацтве вывучаў жывапіс у майстэрні мастака Томаса Гёрціна. У 1800 годзе прайшла першая персанальная выстава яго прац у Каралеўскай акадэміі мастацтваў у Лондане. Будучы пераважна пейзажыстам і марыністам, Дж. Котмен здзяйсняў шматлікія вандраванні па ўсёй Вялікабрытаніі, робячы замалёўкі для сваіх палотнаў. У 1817-20 гадах ён тройчы выязджаў у Нармандыю; гэтыя паездкі аказалі вялікі ўплыў на творчасць майстра. У 1822 годзе Дж. Котмен выпусціў альбомы эскізаў, створаных у гэтых вандроўках у Францыю. У 1825 годзе ён уступіў у «Таварыства мастакоў-акварэлістаў» (англ.: Society of Painters in Water-colours, пазней — «Каралеўскае таварыства акварэлістаў», Royal Watercolour Society). Займаўся педагагічнай дзейнасцю, выкладаў малюнак першапачаткова ў родным Норыджы, а затым у лонданскім «Каралеўскім каледжы» (англ. King’s College); у 1834 годзе Котмена абралі прафесарам гэтага каледжа.
Дж. Котмен вядомы як таленавіты графік, малявальшчык і акварэліст, працы якога па мастацтве светлавога пераходу ў фарбах блізкія да японскай каляровай ксілаграфіі і шмат у чым з’яўляюцца папярэднікамі твораў стылю мадэрн пачатку XX стагоддзі. Мастацкія працы Дж. Котмена можна ўбачыць у шэрагу вядучых музеяў Вялікабрытаніі, у тым ліку ў Брытанскім музеі.
У 1809 годзе мастак узяў шлюб з Эн Майлс, ад якой меў чатырох сыноў і дачку.
Яўстрат Дзянісавіч Гарбачоў
Яўстрат Дзянісавіч Гарбачоў (, в. Хамічы, ) — адзін з арганізатараў партызанскага руху на тэрыторыі Мінскай вобласці ў гады Вялікай Айчыннай вайны.
Біяграфія
З 1938 года ў органах НКУС БССР. Узначальваў Старадарожскі райаддзел НКДБ. У пачатку Вялікай Айчыннай вайны член штаба па арганізацыі партызанскага руху, створанага Мінскім падпольным абкамам КП(б)Б, член Любанскай раённай партыйнай тройкі.
У канцы 1941 года здзейсніў аперацыю па захопу каштоўных дакументаў гітлераўскай разведкі. Загінуў у баі.
Царква Святога Дыянісія (Заастравечча)
Царква Святога Дыянісія — праваслаўны храм у в. Заастравечча, Клецкага раёна Мінскай вобласці.
Гісторыя
У цэнтры вёскі. Пабудавана ў першай палове 20 ст. з дрэва.