cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Будоўля (Магілёўскі раён)
Найноўшы час
У Вялікую Айчынную вайну з ліпеня 1941 года да 27 чэрвеня 1944 года акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі. 7 жніўня 1943 года непадалёку ад вёскі партызаны знішчылі на чыгунцы браняпоезд акупантаў. З 1973 года ў Заводскаслабодскім сельсавеце. У 1990 годзе ў складзе саўгаса «Барок» (цэнтр — в. Завадская Слабада). Размяшчалася ферма буйной рагатай жывёлы.
Падбярэззе (Магілёўскі раён)
Падбярэ́ззе (, Подберезье) — вёска ў Магілёўскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Заводскаслабодскага сельсавета.
Абсалютна чорнае цела
Абсалю́тна чо́рнае це́ла — цела, якое пры кожнай тэмпературы паглынае ўвесь падаючы на яго паток электрамагнітнага выпраменьвання, незалежна ад спектральнага складу і тэмпературы.
У прыродзе абсалютна чорных целаў няма. Яны з’яўляюцца фізічнай ідэалізацыяй і граюць важную ролю ў тэорыі выпраменьвання. Каэфіцыент паглынання абасалютна чорнага цела роўны 1. Блізкі да 1 каэфіцыент паглынання мае сажа і плацінавая чэрнь.
Як і любое нагрэтае цела, абсалютна чорнае цела выпраменьвае энергію. Спектр выпраменьвання залежыць толькі ад тэмпературы і не залежыць ад уласцівасцей рэчыва. Яркасць абсалютна чорнага цела вельмі моцна залежыць ад тэмпературы і апісваецца законам Стэфана — Больцмана, законамі выпраменьвання Віна, законам Рэлея — Джынса і законам Планка.
Абсалютна чорнае цела выкарыстоўваюць як светлавы эталона.
Многія ўсім знаёмыя крыніцы святла, уключаючы Сонца і лямпы напальвання, можна апісаць праз мадэль абсалютна чорнага цела. Абсалютна чорнае цела паглынае ўсё выпраменьванне, якое падае на яго паверхню і выпускае пэўны спектр выпраменьвання ў залежнасці ад сваёй тэмпературы. Чорныя целы сталі называць чорнымі, таму што, калі яны не выпраменьваюць у бачным дыяпазоне, то здаюцца для вока абсалютна чорнымі, так як паглынаюць усё падальнае выпраменьванне. Для фотаэлектрычнасці цікавыя чорныя целы з максімумам спектральнай шчыльнасці свяцільнасці, якое прыходзіцца на бачны дыяпазон даўжынь хваль, як у Сонца. Спектральная шчыльнасць свяцільнасці чорнага цела апісваецца формулай Планка.
Поўную шчыльнасць патоку энергіі выпраменьвання чорнага цела можна знайсці інтэграваннем спектральнай шчыльнасці свяцільнасці па ўсіх даўжыням хваль.
Іншым важным параметрам чорнага цела з’яўляецца даўжыня хвалі, на якую прыходзіцца максімум спектральнай шчыльнасці свяцільнасці або, іншымі словамі, даўжыня хвалі, на якой выпраменьваецца вялікая частка энергіі. Гэтую даўжыню хвалі можна атрымаць дыферэнцыявання спектральнай шчыльнасці свяцільнасці і прыраўноўванне вытворнай да нуля. У выніку гэтых дзеянняў атрымліваецца вядомы закон Віна.
З павелічэннем тэмпературы чорнага цела змяняецца спектральнае размеркаванне шчыльнасці патоку выпусканага ім выпраменьвання. Напрыклад, пры пакаёвай тэмпературы чорнае цела (напрыклад, чалавек ці выключаныя лямпы напальвання) будуць выпускаць адносна няшмат энергіі пераважна ў дыяпазоне больш за 1 мкм, далёка па-за дыяпазонам, які ўспрымаецца чалавечым вокам. Калі чорнае цела нагрэць да 3000 Да, то ён стане чырвоным з-за таго, што спектр выпусканага выпраменьвання зрушыцца ў вобласць высокіх энергій і стане бачным для вачэй. Калі яшчэ больш павялічыць тэмпературу, да 6000 Да, як, напрыклад, у ніткі напальвання лямпачкі, чорнае цела будзе выпраменьваць ва ўсім бачным дыяпазоне, ад чырвонага да фіялетавага, і святло будзе здавацца белым.
Бокатаўка
Бо́катаўка (, Бокотовка) — вёска ў Магілёўскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Заводскаслабодскага сельсавета. Размешчана за 35 км на паўднёвы захад ад Магілёва, за 4 км ад чыгуначнай станцыі Семукачы на лініі Магілёў — Асіповічы. Рэльеф раўнінны. На захадзе цячэ р. Арлянка (прыток р. Друць). Транспартныя сувязі па мясцовай дарозе праз в. Завадская Слабада і далей па шашы Магілёў — Бабруйск.
Вялікае Княства Літоўскае
Вядома ў Расійскай імперыі з XVIII ст. У 1777 годзе вёска Бакатаўка ў Старабыхаўскім павеце Магілёўскай губерні. У 1784 годзе вёска Бохацеўка ў Быхаўскім павеце, уласнасць памешчыка.
Пад уладай Расійскай імперыі
У 1858 годзе 58 жыхароў мужчынскага полу. Паводле перапісу 1897 года ў Гарадзішчанскай воласці Быхаўскага павета.
Найноўшы час
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай вёска абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала яе разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР. У сакавіку 1924 года вёску вярнулі БССР, з 17 ліпеня 1924 года ў Магілёўскім раёне Магілёўскай акругі (да 26 ліпеня 1930), з 20 лютага 1938 года ў Магілёўскай вобласці. У 1930 годзе арганізаваны калгас імя Леніна. Дзейнічала пачатковая школа, у якой у 1936 годзе было 142 вучні.
У Вялікую Айчынную вайну з ліпеня 1941 года да 27 чэрвеня 1944 года акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі. У 1960—1965 гадах цэнтр Бокатаўскага сельсавета. У 1990 годзе ў складзе саўгаса «Барок» (цэнтр — в. Завадская Слабада), працавалі клуб, магазін.
Планіроўка
Планіровачна складаецца з прамалінейнай вуліцы, арыентаванай з паўднёвага захаду на паўночны ўсход і забудаванай двухбакова, няшчыльна традыцыйнымі драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. На заходняй ускраіне — сад.
Нарбутавічы
На́рбутавічы (, Нарбутовичи) — вёска ў Дзятлаўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Дзятлаўскага сельсавета.
У 1624 годзе згадваюцца ў складзе Маркаўскага войтаўства Дзятлаўскай (Здзянцёльскай) воласці ва ўласнасці Сапегаў.
Куты (Докшыцкі раён)
Куты́ (, Куты) — вёска ў Докшыцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Крыпульскага сельсавета.
Норцавічы
Но́рцавічы (, Норцевичи) — вёска ў Дзятлаўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Дзятлаўскага сельсавета.
Куты (Докшыцкі раён)
Гісторыя
У 1921—1945 гадах вёска ў складзе гміны Параф’янава Дзісенскага павета Віленскага ваяводства.
Норцавічы
У 1624 годзе згадваюцца як Норчавічы ў складзе Дзятлаўскай (Здзенцельскай) воласці ва ўласнасці Сапегаў.
Паплаўшчына
Папла́ўшчына (, Поплавщина) — вёска ў Магілёўскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Заводскаслабодскага сельсавета.
Палявы
Палявы́ (, Полевый) — пасёлак у Магілёўскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Заводскаслабодскага сельсавета.
Пенчыцы
Пе́нчыцы (, Пенчицы) — вёска ў Дзятлаўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Дзятлаўскага сельсавета.
Палубачкі
Палу́бачкі (, Полубочки) — вёска ў Дзятлаўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Дзятлаўскага сельсавета.
Славутасці
Пункт Дугі Струвэ
Паўднёвае Гняздзілава
Паўднёвае Гняздзі́лава (, Южное Гнездилово) — вёска ў Докшыцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Крыпульскага сельсавета.
Да 29 снежня 1961 года вёска ўваходзіла ў склад Янкоўскага сельсавета.
Мацееўцы (Крыпульскі сельсавет)
Маце́еўцы (, Матеевцы) — вёска ў Докшыцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Крыпульскага сельсавета.
Рэпішча (Магілёўскі раён)
Рэ́пішча (, Репище) — вёска ў Магілёўскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Заводскаслабодскага сельсавета.
Селішча (Докшыцкі раён)
Се́лішча (, Селище) — вёска ў Докшыцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Крыпульскага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1945 гадах вёска ў складзе гміны Параф’янава Дзісенскага павета Віленскага ваяводства.
Сініншчына
Сіні́ншчына (, Сининщина) — вёска ў Магілёўскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Заводскаслабодскага сельсавета.
Флар’янава
Флар’я́нава (, Флорьяново) — вёска ў Докшыцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Крыпульскага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1945 гадах фальварак у складзе гміны Параф’янава Дзісенскага павета Віленскага ваяводства.
Старына (Магілёўскі раён)
Старына́ (, Старина) — вёска ў Магілёўскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Заводскаслабодскага сельсавета.
Савічы (Дзятлаўскі раён)
Са́вічы (, Савичи) — вёска ў Дзятлаўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Дзятлаўскага сельсавета.
У 1624 годзе згадваюцца ў складзе Маркаўскага войтаўства Дзятлаўскай (Здзянцёльскай) воласці ва ўласнасці Сапегаў.
Раклевічы
Базавая школа, Дом культуры, бібліятэка, аддзяленне сувязі.
Тарасавічы (Дзятлаўскі раён)
Тара́савічы (, Тарасовичи) — вёска ў Дзятлаўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Дзятлаўскага сельсавета.
Раклевічы
У 1624 годзе згадваюцца ў складзе Маркаўскага войтаўства Дзятлаўскай (Здзянцёльскай) воласці ва ўласнасці Сапегаў.
Балтрамееўцы
Балтраме́еўцы (, Болтрамеевцы) — вёска ў Докшыцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Параф’янаўскага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1945 гадах вёска ў складзе гміны Параф’янава Дзісенскага павета Віленскага ваяводства
Плябанавічы
Пляба́навічы (, Плебановичи) — вёска ў Дзятлаўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Дзятлаўскага сельсавета.
У 1624 годзе згадваюцца як Плябанскае ў складзе Маркаўскага войтаўства Дзятлаўскай (Здзянцёлскай) воласці ва ўласнасці Сапегаў.
Чарнабель
Чарнабе́ль (, Чернобель) — вёска ў Магілёўскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Заводскаслабодскага сельсавета.
Гісторыя Эстоніі
Гісто́рыя Эсто́ніі — падзеі на тэрыторыі сучаснай Эстоніі з моманту пачатку рассялення там людзей і да сённяшняга дня.
Першыя чалавечыя паселішчы ўзніклі на гэтай тэрыторыі прыкладна за 9500—9600 гадоў да нашай эры ў рамках, так званай, кундскай культуры. Да X—XIII стагоддзяў склалася раннефеадальная структура грамадства, дзе на чале зямель стаялі старэйшыны і правадыры ваенных дружын.
У XIII стагоддзі крыжакі, задушыўшы супраціўленне эстаў, уключылі гэтыя землі ў склад Лівонскага ордэна. З гэтага часу немцы на працягу некалькіх стагоддзяў займалі ў Эстоніі ключавыя пазіцыі ва ўладных структурах, культуры, эканоміцы і г. д. У XVI стагоддзі Эстонія прайшла эпоху Рэфармацыі, таму з гэтага часу асноўнай рэлігійнай канфесіяй на яе тэрыторыі стала пратэстанцтва. У тым жа стагоддзі паводле вынікаў Лівонскай вайны паўночная Эстонія ўвайшла ў склад Швецыі, а яшчэ праз паўстагоддзя таксама ў Швецыю была ўключана і паўднёвая Эстонія.
Пасля Паўночнай вайны паміж Швецыяй і Расіяй Эстонія ў 1721 годзе была ўключана ў склад Расійскай імперыі. Паводле дадзеных перапісу насельніцтва 1897 года ў Эстоніі пражывала 958 000 чалавек, з іх эстонцы складалі трохі больш за 90 %, рускія — 4 % і немцы — 3,5 %.
Пасля распаду Расійскай імперыі 24 лютага 1918 года была абвешчана незалежная і дэмакратычная Эстонская Рэспубліка. Незалежнасць была дасягнута падчас Вызваленчай вайны. 2 лютага 1920 года Савецкая Расія і Эстонія падпісалі мірны дагавор аб узаемным прызнанні. 22 верасня 1921 года Эстонія стала членам Лігі нацый.
У выніку падзелу сфер уплыву паміж СССР і Германіяй у 1939 годзе, Эстоніі ў верасні 1939 года Савецкім Саюзам быў навязаны «Пакт аб узаемадапамозе», а 6 жніўня 1940 года Эстонія была ўключана ў склад СССР. У перыяд з 7 ліпеня 1941 года па 24 лістапада 1944 года тэрыторыя Эстоніі была акупавана нацысцкай Германіяй. Пасля таго як савецкія войскі аднавілі кантроль над тэрыторыяй Эстоніі, яна зноў была ўключана ў склад СССР. ЗША і шэраг іншых краін гэта ўключэнне прызналі дэ-факта і не прызналі дэ-юрэ.
20 жніўня 1991 года незалежнасць Эстоніі была адноўлена. 17 верасня 1991 года Эстонія была прынята ў ААН. У 2004 годзе Эстонія стала членам Еўрапейскага Саюза і НАТА.
Дагістарычны і старажытны перыяды
Жыццё людзей на тэрыторыі сучаснай Эстоніі стала магчымым пасля адступлення ледавіка падчас апошняга ледавіковага перыяду. Паводле археалагічных дадзеных найстаражытнейшым з вядомых паселішчаў тут з’яўляецца стаянка старажытных людзей на беразе ракі Пярну ля вёсцы Пулі, што каля горада Сіндзі, якая існавала прыкладна ў 9500—9600 гадах да нашай эры. Гэтыя і пазнейшыя паселішчы паляўнічых і рыбакоў адносяцца да, так званай, кундскай культуры. Яна існавала ажно да эпохі мезаліту (V тысячагоддзе да нашай эры). З V па III тысячагоддзі да н.э. тэрыторыя Эстоніі была заселена народамі нарвенскай культуры і культуры ямачна-грабеньчатай керамікі. У эпоху неаліту (IV—II тысячагоддзі да н.э.) іх змяніла культура шнуравой керамікі. У другой палове неаліту, пачынаючы прыкладна з 2900 гг. да н.э., на тэрыторыі Эстоніі сталі разводзіць скаціну — кароў, коз, авечак і свіней, да I тысячагоддзя да н.э. жывёлагадоўля стала галоўнай галіной гаспадаркі.
У I тысячагоддзі да н.э. насельніцтва тэрыторыі цяперашняй Эстоніі перайшло да аселага ладу жыцця і пачало будаваць першыя ўмацаваныя паселішчы. Найбольш вядомыя з іх — Асва і Рыдала на востраве Саарэмаа і Іру пад Талінам. З сярэдзіны I тысячагоддзя да н.э. развіваюцца сухапутныя і марскія кантакты з суседзямі. Гэты перыяд вядомы ў археалогіі як. У першыя стагоддзі нашай эры асновай гаспадаркі становіцца земляробства, у другой палове I тысячагоддзя шырокае распаўсюджанне атрымала ворыўнае земляробства з выкарыстаннем быдла ў якасці цяглавой сілы.
Назва «Эстонія» можа паходзіць ад слова «Aestii», якое ўпершыню згадваецца рымскім гісторыкам Тацытам у 98 годзе н.э. у трактаце «Пра паходжанне германцаў і месцазнаходжанне Германіі». Так, паводле яго слоў, германцы называлі народы, якія жылі на паўночны ўсход ад ракі Віслы. Палітолаг адзначае, што эстонцы з’яўляюцца карэнным народам, якія на працягу некалькіх тысячагоддзяў пражываў на гэтай зямлі. Эстонская мова паводле паходжання адносіцца да фіна-ўгорскай групы, плямёны-носьбіты гэтых моў з’явіліся на тэрыторыі цяперашняй Эстоніі ў выніку міграцыі з усходу і поўначы прыкладна ў 3300-3200 гадах да н.э.
XI стагоддзе стала пераломным момантам у характары засялення Эстоніі: мноства старых гарадзішчаў-паселішчаў было закінута, але былі пабудаваны новыя і больш магутныя. Узраслі колькасць насельніцтва і плошчы земляробства. Да канца жалезнага веку сфарміравалася сістэма адміністрацыйнага падзелу. Асноўнай адміністрацыйна-тэрытарыяльнай адзінкай у старажытнай Эстоніі былі кіхельканды, якіх налічвалася агулам каля 45. Яны складаліся з вакавых акруг, у якія ўваходзілі ад некалькіх дзясяткаў да сотні сяліб (сямейных фермаў). Кіхельканды аб’ядноўваліся ў мааканды. Да пачатку XIII стагоддзя іх было восем: Вірумаа, Ляанемаа, Равала, Саарэмаа, Сакала, Угандзі, Хар’юмаа, Ярвамаа. Асноўнай сацыяльна-эканамічнай адзінкай была сямейная ферма. Да X—XIII стагоддзяў склалася раннефеадальная структура грамадства, дзе на чале зямель стаялі старэйшыны і правадыры ваенных дружын. Культура гэтага перыяду знайшла адлюстраванне ў эпасе Калевіпаэг.
Сярэднявечча
Сярэднявеччам у Эстоніі лічыцца перыяд з пачатку XIII стагоддзя і да другой паловы XVI стагоддзя, гэта значыць з пачатку распаўсюджання хрысціянства і да Лівонскай вайны.
Хрысціянства прыйшло ў Эстонію значна пазней, чым у іншыя краіны Еўропы. Спачатку на гэтай тэрыторыі з'явіліся місіянеры, затым пачалася ваенная экспансія, якую падтрымлівалі разрозненыя сілы: папская курыя, Гамбургска-Брэменскія архібіскупы, Тэўтонскі ордэн, Дацкае і Шведскае каралеўствы. Першыя спробы папскіх місіянераў перавярнуць эстаў у хрысціянства пачаліся ўжо ў 1170-я гады, але поспеху не мелі.
Заваяванне Эстоніі крыжакамі
У XII стагоддзі пачаўся Лівонскі крыжовы паход. Да эстонскай зямлі крыжакі дабраліся да 1206—1208 гадоў. У 1217 годзе эсты пацярпелі паражэнне ў бітве пры Вільяндзі, у якім загінуў старэйшына Лембіту.
У 1219 годзе дацкі кароль Вальдэмар II заваяваў Паўночную Эстонію, перамогшы эстаў у бітве пры Лінданісэ. Нямецкі Ордэн мечнікаў заваяваў Паўднёвую Эстонію да 1224 года і востраў Саарэмаа (Эзэль) да 1227 года. У выніку, гэтыя землі трапілі пад уладу Лівонскага ордэна. Фарміраванне новай адміністрацыйнай сістэмы на заваяваных землях працягвалася да канца XIII стагоддзя. Асноўнымі прычынамі паражэння сталі колькасная і ваенна-тэхнічная перавагі праціўніка, а таксама адсутнасць цэнтралізаванай палітычнай улады ў эстаў.
На заваяваных ордэнам землях былі створаны Эзэль-Вікскае (Саарэ-Ляэнескае) і Дэрпцкае (Тартускае) біскупствы. Паўночная частка Эстоніі ўваходзіла ў склад дацкага каралеўства. У 1240 годзе дацкі кароль дараваў землі для стварэння Талінскага біскупства. Пасля пераўтварэння Рыжскага біскупства ў архібіскупства ў 1251 годзе Дэрпцкае і Эзэль-Вікскае біскупствы перайшлі ў падпарадкаванне да Рыжскага архібіскупа. Талінскі біскуп падпарадкоўваўся архібіскупу Лунда і свецкай улады на сваёй тэрыторыі не меў.
Канфлікты новых улад з мясцовым насельніцтвам прывялі да паўстанняў, самым вядомым з якіх стала паўстанне Юр'евай ночы ў Дацкай Эстляндыі ў 1343 годзе. Датчане не змаглі самастойна справіцца з ім і пазвалі па дапамогу Тэўтонскі ордэн. У далейшым праз рост унутраных праблем 29 жніўня 1346 года дацкі кароль Вальдэмар IV Атэрдаг прадаў дацкую частку Эстляндыі вялікаму магістру Тэўтонскага ордэна Генрыху Дуземеру за 19 тысяч сярэбраных кёльнскіх марак, а апошні перадаў Эстляндыю ландмайстру Тэўтонскага ордэна ў Лівоніі Госвіну фон Херыке.
Нямецкае кіраванне
У рэгіёне была сфарміравана феадальная сістэма. Феадаламі былі нямецкія рыцары, біскупы і нешматлікія эстонскія старэйшыны, якія хутка анямечыліся. Правы сялян паслядоўна абмяжоўваліся ажно да ўвядзення прыгоннага права к XVI стагоддзю. У 1550 годзе натуральныя падаткі дасягнулі 25 %, а першы выпадак продажу селяніна асобна ад зямлі датуецца 1495 годам.
Уся адміністрацыйная і судовая ўлада знаходзілася ў руках нямецкіх магістратаў. У гарадах утварыліся купецкія гільдыі і цэхі рамеснікаў. Рэваль, Дэрпт, Пернау і Фелін уваходзілі ў Ганзейскі саюз. Самі ж эстонцы, якія складалі каля 80 % насельніцтва, заставаліся сялянамі і не мелі асабістай свабоды да скасавання прыгоннага права ў 1816—1819 гадах. У XIV стагоддзі існавалі істотныя рознагалоссі паміж буйнымі феадаламі Лівоніі, якія прыводзілі да ўзброеных сутыкненняў. У XV стагоддзі адбылася кансалідацыя саслоўяў і ўрэгуляванне адносін паміж імі.
Існуюць рознагалоссі наконт дачынення каталіцкай царквы да эстонскага насельніцтва. Энцыклапедыя «Кругасвет» піша, што «каталіцкая вера мела слабае распаўсюджанне сярод эстонцаў, бо царква не праяўляла цікавасці да іх мовы і культуры». Энцыклапедыя «Эстоніка», насупраць, сцвярджае, што «каталіцкая царква, ва ўсякім разе, у гарадах праяўляла вялікую ўвагу да так званых „нянемцаў“ (эстонцаў)». Ва ўсіх талінскіх цэрквах і манастырах, акрамя нямецкай, чыталіся пропаведзі і на эстонскай. Сярод сялян былі распаўсюджаны язычніцкія звычаі, пераплеценыя з каталіцкімі абрадамі. К XVI стагоддзю жыхары Эстоніі сталі карыстацца хрысціянскімі імёнамі, якія прыйшлі на змену старажытным эстонскім.
Рух Рэфармацыі, пачатак якой быў пакладзены Марцінам Лютэрам у Германіі (1517 г.), атрымаў шырокае распаўсюджанне на тэрыторыі сучаснай Эстоніі. Асновай Рэфармацыі ў Эстоніі паслужылі эканамічныя супярэчнасці гарадоў як гандлёвых цэнтраў з аднаго боку і Ордэна і рыцарства з другога. Лютэранскія прапаведнікі пачалі сваю рэгулярную дзейнасць у Таліне і Тарту вясною 1524 года. Восенню таго ж года выбухнулі беспарадкі, у якіх гараджане (галоўным чынам просты люд і маладыя купцы) у іканаборстве руйнавалі не толькі прыходскія цэрквы і манастыры, але і жыллё духавенства. У сельскай мясцовасці ўкараненне лютэранства адбывалася значна больш павольна і нават у XVIII стагоддзі сельскія лютэранскія святары скардзіліся на прыхільнасць сваіх вернікаў да каталіцкіх абрадаў. Адным з патрабаванняў Рэфармацыі было правядзенне набажэнства на мовах мясцовых народаў, што стала прычынай выдання ў Германіі першых кніг на эстонскай мове (1525 г. ці 1535 г.).
Лівонская вайна
У XVI стагоддзі Лівонская канфедэрацыя, Рускае царства, Вялікае Княства Літоўскае, Шведскае і Дацкае каралеўствы ўступілі ў буйны і працяглы канфлікт за тэрыторыі, сярод якіх была і тэрыторыя сучаснай Эстоніі. Гэты канфлікт, які доўжыўся з 1558 па 1583 гады, атрымаў назву Лівонская вайна. Вынікам канфлікту быў распад Лівонскай канфедэрацыі, Эстонія была падзелена паміж Швецыяй і Вялікім Княствам Літоўскім, праз паўстагоддзя Паўднёвая Эстонія таксама была перададзена Швецыі.
Да пачатку Лівонскай вайны (1558—1583 гг.) насельніцтва на тэрыторыі сучаснай Эстоніі складала ад 250 000 да 300 000 чалавек. На пачатковым этапе вайны Лівонская канфедэрацыя апынулася не ў стане супрацьстаяць рускім войскам, была хутка разгромлена і ўжо ў 1561 годзе спыніла існаванне, перадаўшы свае землі ВКЛ. Акрамя таго, у 1559 годзе Данія купіла востраў Эзэль і частку тэрыторыі сучаснай заходняй Эстоніі. Дацкі кароль аддаў гэтыя землі ў валоданне герцага Магнуса Гольштэйна. Аднак знайшліся і іншыя прэтэндэнты на «лівонскую спадчыну». Рэвель у 1561 годзе добраахвотна прыняў пратэкцыю Швецыі, і адначасова шведскае падданства прыняло рыцарства Хар’юмаа, Ярвамаа і Вірумаа. У 1561 годзе тэрыторыя Дэрпцкага біскупства была захоплена войскамі Рускага царства.
У 1561 годзе шведская армія высадзілася ў Рэвелі і ўзяла пад кантроль паўночную частку сярэдневяковай Лівоніі. Не прызнаючы шведскіх захопаў, Данія і Рэч Паспалітая (да якіх далучыўся і Вольны горад Любек) у 1563 годзе пачалі супраць шведаў — гэтак званую, Скандынаўскую сямігадовую вайну, якая працягвалася да 1570 года. У выніку кааліцыі не ўдалося адняць шведскія ўладанні ў Эстляндыі.
У 1570 годзе на землях Лівонскай канфедэрацыі цар Іван IV Грозны стварыў Лівонскае каралеўства на чале з дацкім прынцам, герцагам Магнусам — васалам Рускага царства. Падчас Лівонскай вайны рускія войскі двойчы бралі ў аблогу Рэвель (у 1570 г. і ў 1577 годзе), але ўзяць не змаглі. Да моманту заканчэння Лівонскай вайны насельніцтва на тэрыторыі сучаснай Эстоніі скарацілася да 120—140 тыс. чалавек. Расія саступіла ўсе захопленыя ў Лівоніі тэрыторыі Рэчы Паспалітай (дагавор падпісаны ў 1582 годзе) і Швецыі (дагаворы 1583 і 1595 гадоў).
Падзел тэрыторыі
З моманту раздзела Лівоніі паміж ВКЛ і Швецыяй і да пачатку XX стагоддзя Эстляндыяй (Eestimaa) называлі толькі паўночную частку сучаснай тэрыторыі краіны, паўднёвая ж называлася Ліфляндыяй.
Напачатку XVII стагоддзя барацьба за Прыбалтыку паміж Швецыяй і Рэччу Паспалітай працягнулася. Па ўмовах Альтмаркскага перамір'я 1629 года, якое завяршыла яе, да Швецыі адышла цалкам уся Ліфляндыя (уключала сучасную паўднёвую Эстонію і паўночную Латвію). Пасля паражэння ў вайне 1643—1645 гадоў Данія саступіла кантроль над Эзэлем, у выніку чаго Швецыя авалодала ўсёй сучаснай тэрыторыяй Эстоніі.
У складзе Швецыі
Шведскае панаванне аспрэчвалася Рэччу Паспалітай у вайне 1654—1660 гадоў і Рускім царствам у вайне 1656—1658 гадоў, але Швецыя захавала свае пазіцыі ў Эстляндыі да канца стагоддзя. Насельніцтва Эстляндыі аднавілася да 400 000 чалавек. Немцы, якія страцілі палітычную ўладу, заставаліся кіруючым сацыяльна-эканамічным класам. На тэрыторыі Эстоніі былі створаны Эстляндская і Ліфляндская губерні.
Сферай, дзе шведскае кіраванне аказала максімальны ўплыў на Эстонію, была адукацыя. З канца XVII стагоддзя атрымала распаўсюджванне школьнае навучанне на эстонскай мове. У 1632 годзе на 4 гады раней за Гарвард быў заснаваны Дэрпцкі (Тартускі) універсітэт. У 1684 годзе пры падтрымцы шведскай каралеўскай улады каля Дэрпта была адкрыта настаўніцкая семінарыя, дзе выкладаў Бенгт Готфрыд Фарселіус, пашырылася выданне кніг на эстонскай мове.
У гады Вялікага Голаду (1695—1697) праз неўрадлівыя гады насельніцтва скарацілася прыблізна на 70 000 чалавек. Найбуйнейшымі з гарадоў былі Талін, Дэрпт, Нарва, Арэнсбург, Пернау, Фелін.
Да XVII стагоддзя асновай эканомікі Эстоніі служыў гандаль. У сілу выгоднага тэрытарыяльнага размяшчэння праз Талін і Нарву праходзілі тавары з Еўропы ў Расію і назад. Рака Нарва забяспечвала сувязь з Расіяй: Псковам, Ноўгарадам, Масквой. Асноўная колькасць арыстакратаў-землеўладальнікаў у Эстоніі складалі немцы і шведы. У 1671 годзе быў прыняты закон, які дазваляў вяртанне беглых сялян, а таксама іх запіс у прыгонных кнігах. У Сярэднявеччы Эстонія з'яўлялася буйным пастаўшчыком збожжа ў паўночныя краіны. Толькі ў XVII стагоддзі пачалася індустрыялізацыя здабыўных галін і дрэваапрацоўкі. Абмеркаванне магчымай адмены прыгоннага права выклікала хваляванне буйных нямецкіх землеўладальнікаў.
Напачатку XVIII стагоддзя інтарэсы Расійскай імперыі ў Балтыйскім рэгіёне сутыкнуліся з інтарэсамі Швецыі. Паўночная вайна (1700—1721 гг.) завяршылася капітуляцыяй Швецыі і далучэннем у 1710 годзе Эстляндыі і Ліфляндыі да Расійскай імперыі, што было афіцыйна замацавана Ніштацкім мірным дагаворам 1721 года. Звычайныя для таго часу рабаванні і забойствы былі ўзмоцнены царскім загадам ужывання тактыкі «выпаленай зямлі» і дэпартацыяй мясцовага насельніцтва.
У складзе Расійскай імперыі
На тэрыторыі сучаснай паўночнай Эстоніі была ўтворана Рэвельская губерня (з 1783 г. — Эстляндская губерня), а сучасная паўднёвая Эстонія разам з сучаснай паўночнай Латвіяй утварылі Ліфляндскую губерню. Пасля далучэння эстляндскіх земляў да Расійскай імперыі Пётр I аднавіў правы нямецкай арыстакратыі, часткова страчаныя ёй пры шведскім кіраванні. Калі ў Швецыі ўзровень адукацыі нямецкага дваранства лічыўся нармальным, то ў Расіі ён вызнаваўся за вельмі высокі, таму остзейскія немцы сталі кадравым рэзервам вышэйшых чыноўнікаў імперыі. Сяляне ж, насупраць, былі канчаткова запрыгонены. У гэты перыяд склаўся, гэтак званы, «остзейскі асобы парадак», якім вызначаліся адносіны паміж дзвюма губернямі і Расійскай імперыяй. За нямецкім дваранствам былі замацаваны адміністрацыйная і судовая ўлады, мясцовай евангелічна-лютэранскай царквы была прадстаўлена поўная свабода нароўні з Рускай праваслаўнай царквой, якая панавала ў імперыі.
За час Паўночнай вайны і эпідэміі чумы 1710—1711 гадоў насельніцтва Эстляндыі паменшылася да 150—170 тыс. чалавек, але неўзабаве пачало імкліва расці і да 1765 года дасягнула 400 000 чалавек. У 1739 годзе на эстонскай мове была ўпершыню выдадзена Біблія. Да канца XVIII стагоддзя больш за палову эстонскага насельніцтва губерні ўмела чытаць. Да канца XIX стагоддзя пісьменнасць была амаль пагалоўнай. Важны ўплыў на духоўнае развіццё эстонскіх сялян аказалі рэлігійныя рухі піетызму і брацтва гернгутэраў, а затым нямецкае Асветніцтва. Дзеячы Асветніцтва крытыкавалі прыгоннае права і выступалі за паляпшэнне сістэмы адукацыі.
Да 1790 г. насельніцтва Эстляндскай губерні налічвала каля 500 тыс. чалавек. Вырасла і гарадское насельніцтва (1782 г.): Рэвель — 10 700, Дэрпт — 3400, Нарва — 3000, Пернаў (Пярну) — 2000. У першай палове XIX стагоддзя немцы складалі 40—50 % гараджан, і толькі 20—40 % з'яўляліся эстонцамі. Асноўнай мовай справаводства ў гарадах і на губернскім узроўні была нямецкая.
У 1802 годзе зноў адкрыўся заснаваны ў 1632 годзе Дэрпцкі ўніверсітэт, дзверы якога былі закрыты падчас Паўночнай вайны. У тым жа годзе была праведзена рэформа, якая змякчыла прыгоннае права, забяспечыла маёмасныя правы сялян на рухомую маёмасць і стварыла суды для рашэння сялянскіх пытанняў. Скасаванне прыгоннага права ў Эстляндскай губерні ў 1816 г. і ў Ліфляндскай губерні ў 1819 г. стала важным крокам на шляху вызвалення сялян, аднак прайшло яшчэ некалькі дзесяцігоддзяў, перш чым яны атрымалі права набываць зямлю ва ўласнасць.
У 1821 годзе пачынае выходзіць «Сялянскі Штотыднёвік» ("Marahwa Naddala-Leht") пад рэдакцыяй Ота Масінга. У 1838 годзе ў Дэрпце было заснавана «Таварыства навукоўцаў Эстоніі», удзельнікамі якога былі такія навукоўцы, як Фрыдрых Роберт Фельман і Фрыдрых Рэйнхальд Крэйцвальд. У 1843 годзе пастар Эдуард Аарэнс стандартызаваў арфаграфію і граматыку эстонскай мовы на аснове фінскай замест выкарыстанай раней германа-лацінскай мадэлі.
Пасля вызвалення сялян іх эканамічнае становішча пагоршылася. Следствам сталі хваляванні, якія выразіліся ў руху за змену спавядання з лютэранства на праваслаўе, якое прынялі дзясяткі тысяч сялян. Гэта стала прычынай правядзення завяршальнай аграрнай рэформы. Закон 1849 года ў Ліфляндыі і 1856 года ў Эстляндыі падзяліў землі маёнткаў і дазволіў прадаваць і здаваць зямлю ў арэнду сялянам. У 1863 годзе сяляне атрымалі дакументы, якія засведчвалі асобу, і права на свабоду перамяшчэння. Да канца XIX стагоддзя больш за 80 % сялян у населеных эстонцамі паўночных паветах Ліфляндскай і звыш 50 % у Эстляндскай губерні з'яўляліся ўладальнікамі ці арандатарамі зямлі, што спрыяльна адбілася на эканоміцы краіны. Паводле дадзеных перапісу насельніцтва 1897 года ў Эстоніі пражывалі 958 000 чалавек, з іх эстонцы складалі трохі больш за 90 %, рускія — 4 % і немцы — 3,5 %.
Перыяд нацыянальнага абуджэння
Аграрныя рэформы і развіццё сістэмы адукацыі пры імператары Аляксандры II спрыялі зараджэнню эстонскага нацыянальнага руху. Яскравым прадстаўніком такога руху стаў Якаб Хурт (1839—1906 гг.) — заснавальнік нацыянальнай ідэалогіі, які лічыў, што місія руху павінна быць культурнай, а не палітычнай. Больш радыкальны кірунак узначальваўся Карлам Робертам Якабсанам (1841—1882 гг.) — педагогам, пісьменнікам, журналістам, заснавальнікам першай палітычнай эстонскай газеты «Са́кала» (Sakala). Сфармуляваная ім палітычная праграма патрабавала роўных правоў для немцаў і эстонцаў. Ён адзначаўся расійскім урадам як галоўны праціўнік балтыйскіх немцаў у Эстляндскай губерні. Ёхан Вольдэмар Янсен у 1857 годзе ўпершыню выкарыстаў у якасці назвы словазлучэнне «эстонскі народ» (eesti rahvas), замест ранейшага — «народ зямлі» (maarahvas).
Таварыства эстонскіх пісьменнікаў (1872—1893 гг.), заснаванае ў Дэрпце, якое аб'ядноўвала эстонскіх інтэлектуалаў, арганізавала збор фальклору і этнаграфічных матэрыялаў і іх публікацыю на эстонскай мове. З 1870 года пачаў дзейнічаць першы эстонскі тэатр — «Ванемуйнэ». У 1869 годзе было арганізавана першае Пеўчае свята — фестываль песні, які сабраў больш за тысячу спевакоў і музыкантаў і аўдыторыю звыш за 12 тыс. чалавек. Гэты фестываль, які праходзіць кожныя 4 гады, і сёння з'яўляецца адной з самых вядомых традыцый Эстоніі.
У канцы XIX стагоддзя, з прычыны ўзмацнення Германіі, царскі ўрад пачаў праводзіць палітыку зніжэння нямецкага ўплыву, названую палітыкай русіфікацыі. У 1882—1883 гадах расійскі сенатар Мікалай Манасеін арганізаваў рэвізію ў прыбалтыйскіх губернях. Рэвізія паказала, што остзейскія немцы дагэтуль пануюць у адміністрацыйных органах, эканамічнай і палітычнай сферах. Былі праведзены рэформы, пасля якіх практычна ўся адміністрацыйная ўлада была сканцэнтравана ў руках рускіх. У 1888 годзе па агульнаімперскім узоры была рэарганізавана мясцовая паліцыя, у 1889 годзе ў Прыбалтыцы была ўведзена агульнаруская судовая сістэма. На мяжы 80-х і 90-х гадоў быў прыняты шэраг захадаў па выцясненні нямецкага ўплыву з адукацыйнай сферы, у прыватнасці, быў русіфікаваны Дэрпцкі ўніверсітэт (у 1893 годзе пераназваны ў Юр'еўскі ўніверсітэт). Але рэформы так і не былі завершаны: большасць чыноўнікаў не была знаёма з мясцовымі ўмовамі і не ведала эстонскай мовы. Такім чынам, уплыў остзейскіх немцаў застаўся нязменным ажно да 1917 года.
У 1897 годзе насельніцтва Эстляндскай губерні і паўночных паветаў Ліфляндскай губерні (з пераважным эстонскім насельніцтвам) склала 958 тыс. чалавек: 90 % — эстонцы, каля 4 % — рускія і 3,5 % — остзейскія немцы. Каля 65 % насельніцтва былі заняты ў сельскай гаспадарцы, 14 % працавалі ў індустрыяльным сектары і будаўніцтве, каля 14 % былі заняты на транспарце і ў сферы абслугоўвання. Працэнт эстонцаў у Рэвелі вырас з 51,8 % у 1867 годзе да 88,7 % у 1897 годзе. Балтыйскія немцы і рускія заставаліся інтэлектуальнай, эканамічнай і палітычнай элітамі грамадства; сяляне і рабочыя былі пераважна эстонцамі.
У бітвах Першай сусветнай вайны ўдзельнічалі каля ста тысяч эстонцаў, у тым ліку каля 3000 афіцэраў і 8—9 генералаў. Шэсць ордэнаў, уключаючы Георгіеўскі крыж 4-й ступені за асабістую адвагу, атрымаў будучы герой Вызваленчай вайны Юліус Купер'янаў.
Пад уплывам рэвалюцыйнага руху ў Расійскай імперыі ў 1905 годзе ў Эстляндскай губерні пракацілася хваля масавых страйкаў і сялянскіх хваляванняў. Эстонская нацыянальная буржуазія выступіла з патрабаваннем правядзення ліберальных рэформаў. Урад імперыі адказаў жорсткімі рэпрэсіямі: 328 эстонцаў былі расстраляныя ці павешаны, лідары беглі за мяжу. Арганізаваныя выступленні рабочых аднавіліся ў 1912 г., прычым асабліва моцна з 1916 г.
Лютаўская рэвалюцыя 1917 года ў Эстоніі
Падчас Лютаўскай рэвалюцыі 2 (15) сакавіка 1917 года органы дзяржаўнай улады Расійскай імперыі ў Рэвелі спынілі сваё існаванне. Часовы ўрад Расіі прызначыў камісарам Эстляндскай губерні рэвельскага гарадскога галаву Яана Поску. Часовы ўрад выдаў пастанову «Аб часавай арганізацыі адміністрацыйнага кіравання і мясцовага самакіравання Эстляндскай губерні», паводле якога ў склад Эстляндскай губерні былі ўключаны паўночныя паветы Ліфляндскай губерні з эстонскім насельніцтвам і ствараўся дарадчы орган пры губернскім камісары — Часовы Земскі Савет Эстляндскай губерні. Задачай Земскага савета было рашэнне мясцовых пытанняў, увядзенне падаткаў і нормаў, а таксама распрацоўка законапраектаў.
З красавіка 1917 года ў рускай арміі сталі стварацца эстонскія нацыянальныя вайсковыя часці пад камандаваннем Ёхана Лайданера. Паралельна сваю агітацыю ў гарадах і раскватараваных у Эстоніі часцях рускай арміі вялі бальшавікі. Яны сталі ствараць Саветы рабочых і салдацкіх дэпутатаў.
Падчас Маанзундскай аперацыі 6 (19) верасня — 23 верасня (6 кастрычніка) 1917 года германскі флот прарваўся ў Рыжскі заліў і нямецкі дэсант акупаваў астравы Маанзундскага архіпелага.
У кастрычніку—лістападзе 1917 года ў Эстоніі ішла барацьба паміж бальшавікамі, якія ўтварылі Ваенна-рэвалюцыйны камітэт Эстляндскай губерні, і Земскім саветам. Бальшавікі абвясцілі вярхоўным органам улады Выканаўчы камітэт Саветаў рабочых і салдацкіх дэпутатаў Эстляндскай губерні і апублікавалі праект канстытуцыі Эстляндскай рабочай камуны, у якім будучая Эстонская савецкая рэспубліка абвяшчалася аўтаномнай часткай Расійскай Федэратыўнай Савецкай Рэспублікі.
21—22 студзеня (3—4 лютага) 1918 года былі праведзены выбары ў Эстонскі Устаноўчы сход, у выніку якіх першае месца заняла РСДРП(б), атрымаўшы 37,1 % галасоў. Устаноўчы сход меркавалася адкрыць 15 лютага 1918 года, але савецкія ўлады 27 студзеня (9 лютага) адмянілі гэта рашэнне.
Германская акупацыя і абвяшчэнне незалежнасці
18—20 лютага 1918 года войскі 8-й германскай арміі і Паўночнага армейскага корпуса пачалі наступ у бок Рэвеля. 19 лютага 1918 года Земскі савет сфарміраваў Камітэт выратавання Эстоніі ў складзе Канстанціна Пятса, Юры Вільмса і Канстанціна Коніка. Камітэт 24 лютага апублікаваў «Маніфест да ўсіх народаў Эстоніі», які абвяшчаў Эстонію незалежнай дэмакратычнай рэспублікай, нейтральнай у адносінах да расійска-германскага канфлікту. Камітэтам быў сфарміраваны Часовы ўрад Эстоніі.
Да 4 сакавіка ўсе эстонскія землі былі цалкам акупаваны немцамі. Паводле Брэсцкага міру РСФСР адмовілася ад сваіх правоў на акупаваныя Германіяй вобласці Прыбалтыкі. Германскія акупацыйныя ўлады не прызналі незалежнасці Эстоніі і ўсталявалі ў краі ваенна-акупацыйны рэжым, пры якім на ключавыя адміністрацыйныя пасады прызначаліся афіцэры германскай арміі або остзейскія немцы. У красавіку 1918 года пры падтрымцы акупацыйных улад былі скліканы Эстляндскі і Ліфляндскі ландэсраты (якія складаліся галоўным чынам з остзейскіх немцаў), а затым (12 красавіка) — аб'яднаны Балтыйскі ландэсрат. Ландэсрат прыняў рашэнне аб стварэнні на тэрыторыі Эстляндскай і Ліфляндскай губерняў Балтыйскага герцагства. 22 верасня 1918 года імператар Вільгельм II падпісаў дзяржаўны акт аб прызнанні Балтыйскага герцагства незалежнай дзяржавай. Афіцыйнае абвяшчэнне новай дзяржавы адбылося 17 кастрычніка.
Увосень 1918 года ў Германіі пачалася рэвалюцыя, якая прывяла 9 лістапада да звяржэння манархіі. 11 лістапада 1918 года паміж ваюючымі краінамі было падпісана Камп'енскае перамір'е, якое адзначыла заканчэнне Першай сусветнай вайны. У адпаведнасці з умовамі перамір'я Германія была абавязана вывесці войскі з усіх акупаваных тэрыторый.
Вайна за незалежнасць
12 лістапада савет старэйшын Земскага савета сфарміраваў новы склад Часовага ўрада пад старшынствам Канстанціна Пятса, які 17 лістапада быў вызвалены з нямецкага канцлагера і 20 лістапада прыбыў у Рэвель. 19 лістапада ў Рызе прадстаўнікі Германіі падпісалі з Часовым урадам дагавор аб перадачы апошняму ўсёй улады ў краіне. У сваю чаргу, Рэвельскі Савет рабочых дэпутатаў звярнуўся за падтрымкай да ўрада Савецкай Расіі. У Чырвонай арміі фарміраваліся асобныя эстонскія часці (гэтак званыя, чырвоныя эстонскія палкі).
Важнай падзеяй 1919 года ў гісторыі барацьбы за незалежнасць стала перамога 3-й дывізіі эстонскай арміі пад камандаваннем генерал-маёра Эрнэста Пыдэра над атрадамі Прыбалтыйскага ландэсвера пад латвійскім горадам Цэсіс (эстонская назва — Выну). Гэта дасягненне з'яўлялася адной з перамог у паходзе эстонскай арміі на Рыгу, які адбываўся 20 чэрвеня — 3 ліпеня 1919 года, у выніку якога з латвійскай сталіцы былі выцеснены ўзброеныя прагерманскія фарміраванні Андрыеўса Ніедры і адноўлены ўрад Латвійскай Рэспублікі на чале з Карлісам Улманісам. З 1934 года гадавіна «Бітвы пад Выну» (23 чэрвеня 1919 года) адзначаецца як Дзень Перамогі і з'яўляецца эстонскім дзяржаўным святам.
2 лютага 1920 года паміж Расійскай Савецкай Федэратыўнай Сацыялістычнай Рэспублікай і Эстонскай Рэспублікай быў заключаны мірны дагавор, у якім абодва бакі афіцыйна прызналі адзін аднаго. Гэта быў першы міжнародны дагавор абедзвюх дзяржаў.
Перыяд з 1920 года па 1934 год
22 верасня 1921 года Эстонія стала членам Лігі нацый
У снежні 1924 года эстонскімі камуністамі пры падтрымцы і садзейнічанні СССР была прадпрынятая спроба ўзброенага паўстання, якая правалілася праз абыякавасць рабочых і падтрымку ўрада арміяй. Пасля гэтага кампартыя была забаронена, а камуністы страцілі істотную частку свайго палітычнага ўплыву на эстонскае грамадства. Росту эканомікі дала імпульс зямельная рэформа: канфіскаваныя буйныя землеўладанні остзейскіх немцаў былі перададзены малазямельным хутаранцам і ветэранам Вызваленчай вайны. Пасля эканамічнага спаду 1923—1924 гадоў міністр фінансаў Ота Штрандман ініцыяваў новую эканамічную палітыку, накіраваную на развіццё экспарту. Аднак падчас сусветнага эканамічнага крызісу (1929—1933 гг.) кошты на эстонскія экспартныя тавары рэзка знізіліся. У 1928 годзе была праведзена грашовая рэформа і марка была заменена на крону, курс якой быў прывязаны да англійскага фунта стэрлінгаў. У 1929 годзе было падпісана гандлёвае пагадненне, а 4 жніўня 1932 года — пакт аб ненападзе паміж Эстонскай Рэспублікай і Савецкім Саюзам.
Падчас сусветнага эканамічнага крызісу ў Эстоніі на палітычную сцэну выйшла праварадыкальная Ліга ветэранаў Вызваленчай вайны (Vabadussõjalaste Liit), скарочана «вапсы» (vapsid). У 1933 годзе канстытуцыйны рэферэндум падтрымаў прапанаваныя «вапсамі» змены — абмежаванне заканадаўчай улады парламента, памяншэнне колькасці парламентарыяў са 100 да 50 і ўзмацненне ўлады прэзідэнта, ажно да магчымасці накладання прэзідэнтам вета на рашэнні парламента, увядзенне прамых выбараў прэзідэнта.
Дзяржаўны пераварот 1934 года і рэжым Пятса
Другая Канстытуцыя набыла моц у студзені 1934 года. Парламенцкая форма кіравання была ліквідавана, улада перайшла ў рукі кіраўніка дзяржавы Канстанціна Пятса. Асцерагаючыся непазбежнай перамогі партыі «вапсаў» на будучых выбарах і карыстаючыся прадстаўленымі новай канстытуцыяй амаль дыктатарскімі паўнамоцтвамі, 12 сакавіка 1934 года ён сумесна з Ёханам Лайданерам, які зноў узначаліў эстонскую армію, здзейсніў дзяржаўны пераварот. У выніку ваеннага перавароту было ўсталявана аўтарытарнае кіраванне і абвешчана надзвычайнае становішча. Пятс быў абвешчаны Дзяржаўным Пратэктарам Эстоніі (Riigihoidja), Ліга ветэранаў была забаронена, каля 400 членаў гэтай арганізацыі былі арыштаваны, выбары адменены, паўнамоцтвы парламента 5-га склікання, які ўхваліў дзеянні Пятса і Лайданера, былі падоўжаны. Нягледзячы на гэта, у кастрычніку 1934 года парламент быў распушчаны.
Распачаты перыяд, празваны «эпохай бязмоўя», характарызаваўся згортваннем парламенцкай дэмакратыі, аўтарытарным кіраваннем і ўзмацненнем эстонскага нацыяналізму. Краінай фактычна кіраваў трыумвірат, які складаўся з прэзідэнта (Канстанцін Пятс), галоўнакамандуючага арміяй (Ёхан Лайданер) і міністра ўнутраных спраў (Каарэл Ээнпалу). У сакавіку 1935 года ў Эстоніі была ўведзена аднапартыйная сістэма.
12 верасня 1934 года Эстонія падпісала пакт аб супрацоўніцтве, згодзе і ўзаемнай дапамозе з Літвой і Латвіяй.
Канстытуцыя 1937 года
У 1937 годзе скліканы Пятсам Нацыянальны сход (Rahvuskogu) ухваліў трэцюю Канстытуцыю Эстонскай Рэспублікі, заснаваную на прапановах кіраўніка дзяржавы. Канстытуцыя набыла моц 1 студзеня 1938 года. Апазіцыя байкатавала гэты акт.
У адпаведнасці з новай Канстытуцыяй, кіраўніком дзяржавы станавіўся прэзідэнт, якія выбіраўся на 6 гадоў. Прэзідэнт атрымліваў уладу распускаць урад і накладваць вета на рашэнні парламента. Пагатоў, прэзідэнт атрымаў і заканадаўчыя паўнамоцтвы: у перыяд паміж сесіямі парламента і ў выпадку «дзяржаўнай неабходнасці» ён мог асабіста выдаваць законы ў выглядзе прэзідэнцкіх дэкрэтаў (Пятс шырока выкарыстоўваў гэту магчымасць яшчэ да прыняцця Канстытуцыі). У новай Канстытуцыі захоўваліся ўсе асноўныя грамадзянскія правы, але заставалася магчымасць абмежаваць свабоду слова для захавання дзяржаўнай бяспекі і маралі. Выбарчы ўзрост быў павялічаны з 20 да 22 гадоў. Была ўведзена двухпалатная парламенцкая сістэма: Дзяржаўная дума (Riigivolikogu), члены якой выбіраліся на 5 гадоў, і Дзяржаўны Савет (Riiginõukogu), які складаўся з 40 членаў, 10 з якіх прызначаліся прэзідэнтам. Такім чынам, Эстонія станавілася не парламенцкай, а прэзідэнцкай рэспублікай. Адным з палажэнняў, якое істотна абмежавала дэмакратыю, стала тое, што рэферэндум, які мог бы змяніць Канстытуцыю, мог адбыцца толькі па рашэнні прэзідэнта. 24 красавіка 1938 года парламент абраў Пятса на пасаду прэзідэнта, і ў той жа дзень адбылася яго інаўгурацыя на гэту пасаду.
Далучэнне Эстоніі да СССР
23 жніўня 1939 года паміж Германіяй і Савецкім Саюзам быў складзены Дагавор аб ненападзе (пакт Молатава-Рыбентропа). Паводле сакрэтнага дадатковага пратакола прадугледжвалася ўключэнне Эстоніі, Латвіі, Фінляндыі, Усходняй Польшчы (Заходняй Беларусі) і Бесарабіі ў сферу інтарэсаў СССР.
Пасля пачатку Другой сусветнай вайны і ўварвання армій Германіі і СССР у Польшчу, 24 верасня 1939 года міністр замежных спраў СССР Молатаў ва ўльтыматыўнай форме запатрабаваў заключэння пакта аб узаемадапамозе, які таксама «забяспечваў бы Савецкаму Саюзу права мець на тэрыторыі Эстоніі апорныя пункты ці базы для флоту і авіяцыі». Эстонскі ўрад вымушаны быў 28 верасня заключыць такі пакт, які прадугледжваў размяшчэнне на тэрыторыі Эстоніі савецкіх ваенных баз і 25-тысячнага вайсковага кантынгенту.
16 чэрвеня 1940 года Молатаў уручыў эстонскаму паслу ноту, у якой патрабаваў неадкладнага ўводу ў Эстонію дадатковага кантынгенту савецкіх войск колькасцю 90 000 чалавек і звяржэння ўрада, пагражаючы ў адваротным выпадку ваенным уварваннем і акупацыяй Эстоніі. Урад прыняў ультыматум. 17 чэрвеня 1940 г. у Талін уступілі савецкія войскі; адначасова на рэйдзе ўсталі караблі Балтыйскага флоту і быў высаджаны марскі дэсант. Савецкія ваенныя прадыктавалі прэзідэнту Эстоніі Пятсу склад новага ўрада на чале з Ёханесам Варэсам (Барбарусам). Фактычна кіраўніцтва краінай ажыццяўлялася пасольствам СССР. Пачаліся арышты і дэпартацыі грамадзян Эстонскай Рэспублікі.
Вялікая Бароўка
Вялі́кая Баро́ўка (, Великая Боровка) — вёска ў Магілёўскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Кадзінскага сельсавета.
Гісторыя Эстоніі
Далучэнне Эстоніі да СССР
Па распараджэнні савецкага прадстаўніка Жданава былі праведзены пазачарговыя выбары ў парламент. Паводле афіцыйных дадзеных, у іх прынялі ўдзел 591 030 грамадзян, ці 84,1 % ад агульнай колькасці выбаршчыкаў. За кандыдатаў «Саюза працоўнага народа» (кандыдатаў іншых партый не рэгістравалі ) прагаласавалі 548 631 чалавек, ці 92,8 % ад колькасці людзей, што прагаласавалі. Выбары прайшлі з парушэннямі дзеючых законаў, у тым ліку Канстытуцыі, а вынікі былі фальсіфікаваны. 21 ліпеня першая сесія парламента новага склікання прыняла рашэнне аб усталяванні ў краіне Савецкай улады і ўтварэнні Эстонскай Савецкай Сацыялістычнай Рэспублікі. 22 ліпеня была прынята дэкларацыя аб уваходжанні ЭССР у склад СССР. 6 жніўня 1940 года VII сесія Вярхоўнага Савета СССР прыняла пастанову аб прыняцці ў склад СССР Эстонскай ССР.
Вялікая Бароўка
Да 15 студзеня 1965 года вёска ўваходзіла ў склад Вяйнянскага сельсавета.
Гісторыя Эстоніі
Далучэнне Эстоніі да СССР
Большасць гісторыкаў і палітолагаў характарызуе гэты працэс як акупацыю і анексію. Паводле афіцыйнай расійскай трактоўкі, увод савецкіх войск нельга называць акупацыяй, паколькі рашэнне аб уваходжанні прыбалтыйскіх краін у склад СССР у 1940 годзе было аформлена юрыдычна карэктна і ўвод войск быў ажыццёўлены ў адпаведнасці з дагаворам паміж Савецкім Саюзам і Эстоніяй. ЗША і шэраг іншых краін гэту анексію прызналі дэ-факта і не прызналі дэ-юрэ.
Паводле справаздачы, апублікаванай у 2001 годзе, на працягу года да пачатку вайны паміж Савецкім Саюзам і Германіяй (22 чэрвеня 1941 года) у Эстоніі былі арыштаваны каля 7000 чалавек, з якіх былі пакараны смерцю прынамсі 1850, галоўным чынам па абвінавачванні ў антысавецкай дзейнасці. 14 чэрвеня 1941 года, паводле дадзеных сучасных даследчыкаў, з Эстоніі былі высланы 10 016 — 10 250 чалавек. 14 чэрвеня адзначаецца ў Эстоніі як «Дзень жалобы».
Акупацыя Эстоніі нацысцкай Германіяй
Пасля нападу Германіі на СССР (22 чэрвеня 1941 года) на тэрыторыі Прыбалтыкі разгарнуліся баі паміж Чырвонай арміяй і вермахтам. 7 ліпеня нямецкія войскі падышлі да мяжы Эстоніі, а 28 жніўня апошнія часці Чырвонай Арміі пакінулі Талін. Значная частка эстонцаў успрыняла прыход нямецкай арміі як вызваленне ад савецкай няволі і з запалам падтрымала акупацыйныя ўлады, калабарацыянісцкая арганізацыя «Омакайтсэ» аказвала актыўнае садзейнічанне айнзатцкамандзе 1А у знішчэнні яўрэяў.
На тэрыторыі Эстоніі была створана акупацыйная адміністрацыя ў выглядзе генеральнай акругі (генеральнага камісарыята) Эстланд (Generalbezirk Estland) на чале з Карлам Зігмундам Літцманам. Акупацыйнымі ўладамі было сфарміравана самакіраванне на чале з эстонскім палітыкам, былым кіраўніком Эстонскага вызваленчага камітэта (у Фінляндыі) Хяльмарам Мяэ. Разам з Літвой, Латвіяй і Беларуссю Эстонія складала рэйхскамісарыят Остланд.