cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Шчарбовічы
Гісторыя
Да 14 красавіка 1960 года вёска ўваходзіла ў склад Паланечкаўскага сельсавета, да 1962 года — у склад Вольнаўскага сельсавета , да 21 ліпеня 1986 года — у склад Савіцкага сельсавета.
Да 26 чэрвеня 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Паланечкаўскага сельсавета.
Свята-Раства-Багародзіцкая царква (Трашчычы)
Свята-Раства-Багародзіцкая царква — праваслаўны храм у в. Трашчычы Карэліцкага раёна Гродзенскай вобласці.
Гісторыя
На могілках. Пабудавана ў 19 ст. з дрэва. Прыпісная да Пакроўскай царквы ў в. Турэц.
Архітэктура
Помнік народнага дойлідства. Вырашана прамавугольным зрубам з трохсценнай апсідай, над якой двухсхільны дах пераходзіць у вальмавы; над вільчыкам пастаўлена цыбулепадобная макаўка. Гарызантальна ашаляваны фасад завершаны трохвугольным франтонам, прарэзаны прамавугольным дзвярным праёмам, бакавыя — расчлянёны арачнымі аконнымі праёмамі і брусамі-сцяжкамі ў прасценках.
Актаў Мірбо
Актаў Мірбо (Octave Mirbeau, 16 лютага 1848, Трэўер —, ) — французскі пісьменнік, раманіст, эсэіст і драматург.
Леанід Сцяпанавіч Шабека
Леанід Сцяпанавіч Шабека (, в. Цясова, Салігорскі раён, Мінская вобласць — ) — беларускі спецыяліст у галіне апрацоўкі металаў ціскам, тэорыі і методыкі навучання матэматыцы, начартальнай геаметрыі. Доктар педагагічных навук (1996), кандыдат тэхнічных навук (1973), прафесар (1993).
Біяграфія
Скончыў Беларускі політэхнічны інстытут (1966; аспірантура, 1972). Працаваў на Мінскім аўтамабільным заводзе (1966—1969, інжынер-механік, інжынер-канструктар), у Беларускім нацыянальным тэхнічным універсітэце (з 1973, прафесар кафедры «Інжынерная графіка машынабудаўнічага профілю», у 1974—2001 — загадчык кафедры), Беларускім дзяржаўным аграрным тэхнічным універсітэце (з 2005, прафесар кафедры «Інжынерная графіка», у 2011—2013 — загадчык кафедры).
Навуковыя інтарэсы: апрацоўка металаў ціскам; формаўтварэнне ў тэхналагічных працэсах; дыдактыка тэхнічнай творчасці; геаметра-графічная падрыхтоўка інжынераў.
Тарту (аэрапорт)
Тартускі аэрапорт  — аэрапорт за 9,5 км на паўднёвы захад ад цэнтра горада Тарту (Эстонія), каля аўтатрасы Тарту-Выру. Яго таксама называюць аэрапортам Юленурме з-за блізкасці да вёскі Юленурме. Ажыццяўляюцца штодзённыя рэйсы ў Хельсінкі (авіякампанія Finnair).
Гісторыя
Аэрапорт быў адкрыты ў 1946 годзе. Новы будынак тэрмінала быў пабудаваны ў 1981 годзе, адначасова былі мадэрнізаваны узлётна-пасадачная паласа і рулёжная дарожка. З 2005 года аэрапорт належыць Tallinn Airport Ltd. У 2009 годзе УПП была павялічана да 1 799 м. Пасажыраплынь Тартускага аэрапорта ў 2010 годзе склала 23 504 чалавек.
Побач з аэрапортам размешчана Эстонская авіяцыйная акадэмія, навучальныя палёты якой складаюць да 90 % узлётна-пасадачных аперацый на аэрадроме.
ФК К’ева
«К’е́ва» (Chievo) — італьянскі футбольны клуб з горада Верона. Заснаваны ў 1929 годзе.
Пакш
Пакш (Paks) — горад у цэнтры Венгрыі, у медзье Тольна, на правым беразе Дуная.
Каталіцкая царква Сэрца Хрыстова (асвечана ў 1901 годзе) і сабор Святога Духа (па праекту Імрэ Макаўца). У горадзе размешчана адзіная ў Венгрыі атамная электрастанцыя, пабудаваная ў 1983 годзе, якая дае каля 40 % нацыянальнай вытворчасці электраэнергіі.
Комплекс грамадскага цэнтра (Салігорск)
Комплекс грамадскага цэнтра ў Салігорску забудоўваўся паводле праекта дэталёвай планіроўкі цэнтра, распрацаваным у 1972 годзе інстытутам «Мінскграмадзянпраект» (архітэктары В. Сахно, А. Сідзельнікаў, Ф. Іванчанка, Б. Кудраватых, А. Юркеўская, П. Ткачык, I. Гайдар).
Архітэктура
Лінейная кампазіцыя цэнтра ўключае плошчу Леніна і галоўную гарадскую магістраль — вуліцу Леніна, якая выходзіць да парку 40-годдзя Перамогі на беразе вадасховішча. У межах цэнтру вылучаныя функцыянальныя зоны — адміністрацыйна-грамадская, культурна-асветная, гандлёвая, спартовая і адпачынку. Ансамбль забудовы цэнтра вырашаны як цэласная прасторавая кампазіцыя, звязаная з прылеглымі жылымі мікрараёнамі гарадскім бульварам і прыбярэжным паркам. Ядро кампазіцыі — пл. Леніна, утвораная на перакрыжаванні асноўных кампазіцыйных восей — вуліц Леніна і Казлова.
Вуліца Леніна ўяўляе сабой шырокую транспартна-пешаходную эспланаду, уздоўж якой размешчаныя гандлёвы цэнтр (універсальная крама, гастраном, рэстаран, кафэ; архітэктары А. Ярушын, В. Балоцін, Ф. Іванчанка ), кінатэатр «Зорка Венера» (архітэктары Ф. Іванчанка, П. Казакова ), Дом быту (архітэктары І. Зорын, Ф. Іванчанка, В. Вірасава ), а таксама (Палац піянераў і школьнікаў, музычная школа і інш.; архітэктары А. Вараб’ёў, Ф. Іванчанка, Т. Жаранкова ), згрупаваныя ў буйныя блокі, якія чаргуюцца з чатырнаццаціпавярховымі жылымі дамамі. На процілеглым баку вуліцы размешчаны падоўжны дзевяціпавярховы дом з установамі сацкультбыту на першым паверсе.
Жырмунскі сельсавет
Жырму́нскі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Воранаўскага раёна Гродзенскай вобласці. Цэнтр — аграгарадок Жырмуны.
Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Радунскага раёна Баранавіцкай вобласці БССР. З 20 верасня 1944 года ў складзе Гродзенскай вобласці. З 3 красавіка 1959 года ў складзе Воранаўскага раёна. 2 снежня 1961 года ў склад сельсавета з Асаўскога сельсавета перададзены населеныя пункты Бярозна, Дзяўгуны, Жылянцы, Пецюны, Пяткаўшчызна і Сакалы. 11 студзеня 1966 года ў склад новаўтворанага Дварышчанскага сельсавета Лідскага раёна перададзены 3 населеныя пункты (Бярозна, Дзяўгуны і Пецюны). 11 лютага 1972 года ў склад Пагародненскага сельсавета перададзена вёска Сакалы. 26 сакавіка 2021 года скасавана вёска Мніхі.
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1082 чалавекі, з іх 88,2 % — палякі, 8,1 % — беларусы, 2,6 % — рускія.
Мадзьярызацыя
Мадзьярызацыя (Magyarosítás, ад венгр. Magyar «мадзьяр», «вугорац», «венгерская мова») — пераход на венгерскую мову і засваенне венгерскай культуры невенгерскімі народамі. Тэрмін «мадзьярызацыя» атрымаў найбольшую вядомасць у гістарыяграфіі ў адносінах да перыяду 1867—1918 гг. у гісторыі Аўстра-Венгрыі, калі венгерская вярхушка разгарнула мэтанакіраваную, амбіцыйную і даволі агрэсіўную палітыку па асіміляцыі невенгерскіх меншасцей на землях Венгерскага каралеўства. Галоўным аб’ектам гэтай палітыкі былі харваты, з якімі ў 1868 годзе было заключана венгерска-харвацкае пагадненне аб падзеле ўладных паўнамоцтваў у Транслейтаніі, але нягледзячы на ​​якое палітыка мадзьярызацыі ў Харватыі вялася напрацягу другой паловы XIX стагоддзя, а таксама славакі. Нацыянальныя меншасці — трансільванскія саксы, румыны, яўрэі, русіны, цыганы, сербы — таксама былі аб’ектамі асіміляцыі. Палітыка мела некаторы часовы поспех, пераважна ў гарадской мясцовасці, але, выклікала масавую незадаволенасць заваяваных народаў і прывяла да распаду Аўстра-Венгрыі ў 1918 г. на шэраг незалежных дзяржаў, у якіх венгерскія меншасці сталі аб’ектам зваротнай дыскрымінацыі.
Сасноўскае (Сасноўскі раён)
Сасноўскае (Сосно́вское) — рабочы пасёлак (пасёлак гарадскога тыпу) у Ніжагародскай вобласці Расіі.
Адміністрацыйны цэнтр Сасноўскага раёна, у складзе якога ўяўляе сабой адміністрацыйна-тэрытарыяльнае ўтварэнне (рабочы пасёлак) і аднайменнае муніцыпальнае ўтварэнне рабочы пасёлак Сасноўскае са статусам гарадскога паселішча як адзіны яго населены пункт. Размешчаны за 22 км на поўдзень ад чыгуначнай станцыі Металіст (горад Паўлава) і за 98 км на паўднёвы захад ад Ніжняга Ноўгарада. Заснаваны ў XVI стагоддзі. Статус пасёлка гарадскога тыпу з 1938 года.
Стары Навакы
Гісторыя
У 1906 годзе вёска Белакаровіцкай воласці Оўруцкага павета Валынскай губерні.
1923—2020 гг. уваходзіла ў склад Лугынскага раёна.
Шацілава
Шацілава — тапонім.
Акунінаўскі сельсавет
Акуні́наўскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Слонімскага раёна Гродзенскай вобласці. Цэнтр — вёска Акунінава.
Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Слонімскага раёна Баранавіцкай вобласці БССР. З 8 студзеня 1954 года ў складзе Гродзенскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Глоўсевіцкага сельсавета.
Валерый Барысавіч Евароўскі
Біяграфія
Нарадзіўся года.
Скончыў у 1985 годзе філасофскі факультэт БДУ, у 1990 годзе — аспірантуру Інстытута філасофіі і права АН Беларусі. У 1992 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю «Філасофскія ідэі Кіеўскай Русі. Тэндэнцыі фарміравання».
З 2004 года працаваў у Інстытуце філасофіі НАН Беларусі: загадчык аддзела беларускай філасофскай, грамадска-палітычнай думкі; кіраўнік Цэнтра гісторыка-філасофскіх і кампаратыўных даследаванняў; загадчык аддзела гісторыі філасофіі. Адначасова з 2004 года дацэнт факультэта філасофіі і грамадскіх навук БДУ.
У 1999 годзе атрымаў грант на даследаванні ў Архівах Адкрытага грамадства (Будапешт, Венгрыя). Стажыраваўся ў Інстытуце Кенана Цэнтра Вудра Вільсана (2000, Вашынгтон, ЗША), Акадэміі навук Літвы (2011, Вільнюс), Інстытуце Кенана Міжнароднага цэнтра даследаванняў імя Вудра Вільсана (2016, па праграме Фулбрайта, Вашынгтон, ЗША).
Шаровічы
Шаровічы — тапонім.
Васілевіцкі сельсавет (Слонімскі раён)
Васіле́віцкі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Слонімскага раёна Гродзенскай вобласці. Цэнтр — аграгарадок (да 2009 г. вёска) Васілевічы.
Гісторыя
Утвораны 12 кастрычніка 1940 года як Парэцкі сельсавет у складзе Слонімскага раёна Баранавіцкай вобласці БССР. Цэнтр — вёска Парэчча. З 8 студзеня 1954 года ў складзе Гродзенскай вобласці. 16 лістапада 1963 года сельсавет перайменаваны ў Васілевіцкі. 17 лістапада 1986 года цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Васілевічы. 22 снежня 2022 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Сянькоўшчынскага сельсавета.
Склад
На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 10 населеных пунктаў: аграгарадок Васілевічы, вёскі Бабынічы, Вераб’евічы, Ганькі, Задвор’е, Навасёлкі, Нерастовічы, Парэчча, Разанаўшчына і Хадзявічы.
Насельніцтва
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года складала 1343 чалавекі, з іх 90,2 % — беларусы, 6,4 % — рускія, 1,3 % — палякі.
Станам на 2015 год у сельсавеце пражывала 1507 чалавек, у тым ліку: дзяцей да 16 гадоў — 247, працаздольных — 784, пенсіянераў — 476. Станам на 1 студзеня 2022 года ў сельсавеце пражываў 1081 чалавек.
Інфраструктура
На тэрыторыі сельсавета размешчаны: сельскагаспадарчы вытворчы кааператыў «Васілевічы», ААТ «Птушкафабрыка Слонімская», дарожны ўчастак РУП «Дарожна-будаўнічы трэст № 6», кампрэсарная станцыя «Слонімская» упраўлення магістральных газаправодаў, установа адукацыі «Парэцкая дзяржаўная агульнаадукацыйная базавая школа Слонімскага раёна», дзіцячы сад, шэсць крамаў, тры фельчарска-акушэрскія пункты, два сельскіх дома культуры, дзве сельскія бібліятэкі, Парэцкая Свята-Георгіеўская царква.
На тэрыторыі сельсавета знаходзіцца ўрочышча Падлужанскія Горы з вяршыней 191,1 м (1,3 км на паўднёвы захад ад аграгарадка Васілевічы). Гара знаходзіцца пасярод ворыва, непадалёк ад сасновага масіва. Каардынаты: 53° 07,762' N, 25° 15,403' E.
NGC 2051
NGC 2051 (іншае абазначэнне — ESO 56-SC169) — рассеянае скопішча ў сузор’і Сталовая Гара.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Жан-Бертран Арыстыд
Жан-Бертран Арыстыд (гаіц. крэол. Jan Bètran Aristid, Jean-Bertrand Aristide; нар. 15 ліпеня 1953, Порт-Салю, Гаіці) — гаіцянскі дзяржаўны і рэлігійны дзеяч, прэзідэнт Гаіці (1991, 1994—1996 і 2001—2004).
Белы Яр (Верхнякецкі раён)
Белы Яр (Бе́лый Яр) — рабочы пасёлак, адміністрацыйны цэнтр Верхнякецкага раёна і Белаярскага гарадскога паселішча Томскай вобласці Расіі. Размешчаны на рацэ Кець (прыток Обі), за 300 км на поўнач ад Томска. У пасёлку знаходзіцца канцавая станцыя Белы Яр Томскай чыгуначнай лініі (уведзена ў эксплуатацыю 5 кастрычніка 1977 года). Аўтадарога Калпашава — Белы Яр, аўтадарога Першамайскае — Улу-Юл — Белы Яр.
Клімат у пасёлку умерана-халодны. Насельніцтва — 7920 чал. (2021).
Максім Аляксандравіч Марозаў
Максім Аляксандравіч Марозаў (нар. ) — беларускі валейбаліст.
Дзеравянка (рака)
Дзеравя́нка — рака ў Баранавіцкім раёне Брэсцкай вобласці Беларусі, левы прыток ракі Лахазва (басейн Нёмана).
Максім Аляксандравіч Марозаў
Біяграфія
З сезона 2019/2020 з’яўляецца гульцом люблінскага «Цупрума».
Дзеравянка (рака)
Каля ракі вёскі Дзераўная, Бярозаўка, Тартакі. Каля вёскі Бярозаўка на рацэ сажалка.
IC 4647
IC 4647 — галактыка тыпу SB0 (кампактная выцягнутая галактыка) ў сузор’і Райскі Птах.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Фраўэнзэе
Фраўэнзэе (Frauensee) — частка горада Бад-Зальцунген, былая камуна ў Германіі, у зямлі Цюрынгія. Уваходзіць у склад раёна Вартбург. Насельніцтва — 876 чалавек (на 31 снежня 2010 года). Плошча — 19,26 км². Афіцыйны код — 16 0 63 029.
Камуна падзяляецца на 4 сельскія акругі.
Храпакі
Храпакі — тапонім.
Чэрвона Валока
Чэрвона Валока (Черво́на Воло́ка) — вёска ў Лугынскай пасялковай грамадзе Корасценскага раёна Жытомірскай вобласці Украіны.
Гісторыя
1923—2020 гг. уваходзіла ў склад Лугынскага раёна.
Аляксандраўскае (Аляксандраўскі раён)
Аляксандраўскае (Алекса́ндровское) — сяло ў Расіі, адміністрацыйны цэнтр Аляксандраўскага раёна Томскай вобласці і Аляксандраўскага сельскага паселішча. Размешчана па левым беразе ракі Об, за 670 км ад Томска. Насельніцтва — 6586 чалавек (2021).
Клімат умераны кантынентальны.
Ірына Леанідаўна Юркова
Ірына Леанідаўна Юркова (нар., Нароўля, Гомельская вобласць) — беларускі хімік, спецыяліст у галіне хіміі высокіх энергій. Доктар хімічных навук (2010), дацэнт (2014).
Біяграфія
Скончыла Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт (хімічны факультэт, спецыяльнасць «Хімія», 1987; аспірантура, 1993; дактарантура, 2009). Працауе ў Беларускім дзяржаўным універсітэце (з 1994, Навукова-даследчы інстытут фізіка-хімічных праблем, лабараторыя хіміі свабодна-радыкальных працэсаў, галоўны навуковы супрацоўнік, з 2012 — хімічны факультэт, кафедра аналітычнай хіміі, прафесар, па сумяшчальнасці — у НДІ ФХП).
Навуковыя інтарэсы: хімія свабодных радыкалаў; свабоднарадыкальныя пераўтварэнні біялагічна важных рэчываў; радыяцыйная хімія і біялогія; біяаналітыка.
Сляпні
Сляпні (Tabanidae) — сямейства насякомых падаатраду прамашыўных караткавусых двухкрылых.
Апісанне
Даўжыня да 3 см. Цела ўкрыта шырокімі валаскамі, крылы шырокія, моцныя. Лапкі ног з трыма прысоскамі. Брушка шырокае, пляскатае. Вусікі трохчленікавыя. Ротавыя органы ў самак колюча-сысучыя, лёгка праколваюць скуру пазваночных; у самцоў — ліжучыя.
Самкі пераважна крывасмокі капытных жывёл і чалавека. Самцы кормяцца сокамі раслін і інш. Лічынкі жывуць у вадзе, муле, вільготнай глебе, гніючых рэштках раслін.
Пашырэнне
Дарослыя самкі многіх прадстаўнікоў — кампанент гнюса. Могуць быць пераносчыкамі ўзбуджальнікаў інфекцыйных хвароб.
Северабайкальск
Северабайкальск (Северобайкальск) — горад (з 1980) у Расіі, у Бураціі. Насельніцтва 25,8 тыс. чал. (2005). Заснаваны ў 1970-х гадах як адна з баз Байкала-Амурскай магістралі.
Размешчаны на паўночным беразе возера Байкал, за 439 км ад Улан-Удэ.
Чыгуначная станцыя. Прадпрыемствы чыгуначнага транспарта, рыбазавод, лесанарыхтоўкі.
ФК Кратонэ
«Кратонэ» (Crotone) — італьянскі футбольны клуб з горада Кратонэ. Заснаваны ў 1910 годзе.
Сонечны сарас 111
Сонечны сарас 111 — серыя з 79 сонечных зацьменняў, якая пачалася 30 жніўня 528 года і скончылася 5 студзеня 1935 года. Сонечныя зацьменні аднаго сараса паўтараюцца з перыядычнасцю раз у 18 гадоў 11 дзён і 8 гадзін.
Хоміна
Хоміна — тапонім.
NGC 2052
NGC 2052 (іншае абазначэнне — ESO 56-EN176) — эмісійная туманнасць у сузор’і Залатая Рыба.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Бобрычы
Бобрычы (Бо́бричі) — вёска ў Лугынскай пасялковай грамадзе Корасценскага раёна Жытомірскай вобласці Украіны.
Гісторыя
У 1906 годзе вёска Лугінскай воласці Оўруцкага павета Валынскай губерні.
1923—2020 гг. уваходзіла ў склад Лугынскага раёна.
Валошынэ (Корасценскі раён)
Валошынэ (Воло́шине) — вёска ў Лугынскай пасялковай грамадзе Корасценскага раёна Жытомірскай вобласці Украіны.
Гісторыя
1923—2020 гг. уваходзіла ў склад Лугынскага раёна.
Спіс камп’ютарных гульняў:K
K
(1999)
IC 4648
IC 4648 — галактыка тыпу *2 (падвойная зорка) ў сузор’і Геркулес.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Day & Age
«Day & Age» — трэці альбом амерыканскага рок-гурта «The Killers», які ўбачыў свет 24 лістапада 2008 года. Брэндан Флаўэрз вызначыў гэтую складанку, як самую гарэзлівую за ўсю гісторыю калектыву. Альбом быў намінаваны ў 2009 прызам «BRIT Awards» у катэгорыі «Лепшы міжнародны альбом». Дагэтуль па ўсім свеце было прададзена больш за 3 млн копій «Day & Age».
Канцэпцыя
The Killers пачалі працаваць над альбомам яшчэ падчас тура «Sam's Town». Флаўэрз казаў, што песні з альбому былі выкліканы ягонымі пачуццямі пасля сустрэч з Элтанам Джонам, Дэвідам Боў'і і Лу Рыдам.
Прадуцэнтам выступіў Сцюарт Прайс. Флаўэрз казаў, што Day & Age — гэта Sam’s Town, калі глядзець з Марса.
The Killers у супрацоўніцтве з MTV EXIT і UNICEF знялі відэа на песню «Goodnight, Travel Well», каб прыцягнуць увагу да праблемы гандлю людзьмі.
Зыранскае (Томская вобласць)
Зыранскае (Зыря́нское) — сяло ў Расіі, адміністрацыйны цэнтр Зыранскага раёна і Зыранскага сельскага паселішча Томскай вобласці. Насельніцтва — 5246 чалавек (2021). Сяло размешчана на рацэ Чулым (прыток Обі), за 130 км ад абласнога цэнтра — горада Томска.
Оля Іваніцкі
Оля Іваніцкі (Оља Ивањицки; 10 мая 1931, Панчэва — 24 чэрвеня 2009, Белград) — сербская мастачка, а таксама скульптар, архітэктар, паэт і дызайнер.
Оля Іваніцкі (сапраўднае поўнае імя Ольга) нарадзілася 10 мая 1931 года ў рускай бальніцы ў сям'і рускіх Васіля Васіленка-Іваніцкага і Веранікі Міхайлаўны Пятроўскай, якія з'ехалі з Расіі пасля Кастрычніцкага перавароту. Спачатку жылі ў Крагуевац пераезду ў Бялград, дзе Оля вучылася на скульптара ў акадэміі. Хоць яна і паступіла вучыцца на скульптара, аднак больш за ўсё любіла займацца жывапісам. У 1957 годзе скончыла акадэмію ў класе прафесара Срэтэна Стаянавіча. Пасля завяршэння аспірантуры, у 1962 годзе атрымала стыпендыю ад фонду Форда, каб працягнуць навучанне ў ЗША, а ў 1978 годзе ўдзельнічае ў праграме Фулбрайт «Artist in Residence - Rhode Island School of Design ».
Адзін з заснавальнікаў «Ніш Арт» у 2007 годзе стварыў фонд Олі Іваніцкі, канчатковай мэтай якога з'яўляецца стварэнне музея Олі Іваніцкі.
Памерла 24 чэрвеня 2009 года ў Бялград і пасля аперацыі на сэрцы. . Пахавана на Алеі заслужаных грамадзян на Новых могілках у Бялградзе.
Оля Іваніцкі мела 99 персанальных выставак. Яе работы знаходзяцца ў многіх музеях і галерэях па ўсім свеце. Мела ўзнагароды на радзіме і за мяжой. У прыватнасці, прызнаная лепшым мастаком XX стагоддзя на тэрыторыі Югаславіі.
Наезд (звычай)
Нае́зд (zajazd) — першапачаткова, у старым польскім заканадаўстве, спосаб выканання вырашэння суда сіламі істца. Пазней — узброены напад з мэтай адабрання ўласнасці.
Польшча
Наезд, як шлях выканання вырашэння суда сіламі істца, у старым польскім заканадаўстве быў звычайным спосабам выканаўчага справаводста. Традыцыя была абумоўленая слабасцю ўлады і дэ-факта была дзейсным шляхам абароны шляхтай сваіх праў.
У адпаведнасці з заканадаўствам Рэчы Паспалітай, наезд быў чацвёртым, самым крайнім спосабам выканання рашэння суда. Ён праводзіўся пры неэфектыўнасці першых трох этапаў выканаўчага справаводства, паводле ўказання старасты павета, як правіла, сіламі істца.
На канец XVII стагоддзя наезды сталі праводзіцца і без удзелу ўлад павета, фактычна ператварыўшыся ў незаконныя набегі з мэтай адабрання чужой уласнасці.
Вялікае Княства Літоўскае
У ВКЛ наезд быў нападам на маёнтак, спалучаным з гвалтоўнымі дзеяннямі, пашкоджаннем ці рабаваннем маёмасці, захопам зямель і сялян. З дапамогай наезду феадалы імкнуліся павялічыць свае ўладанні і маёмасці або вырашыць спрэчкі самасудам. Звычайна наезд чыніўся самім феадалам з удзелам слуг або ён падбухторваў на гэта іншых залежных ад яго людзей.
Злачынцы, схопленыя на месцы ці на працягу сутак пасля наезду, падлягалі неадкладнай дастаўцы ў суд без папярэдняга ўручэння позваў. Злачынец, які без уважлівай прычыны не прыходзіў у суд па позве ці адмовіўся з’явіцца, мог быць выгнаны за межы дзяржавы (за зробленае ім злачынства належала кара смерцю). За наезд, абцяжараны забойствам, смяротнай кары палягалі і саўдзельнікі, з іх спаганялася таксама двайная галоўшчына і кампенсацыя навязкай. За нанясенне ран непасрэднага выканаўцу каралі смерцю, а саўдзельнікаў — турэмным зняволеннем. Шляхціц, чальцы сям’і якой зрабілі наезд, павінен быў асабіста даставіць іх у суд, інакш да адказнасці прыцягвалі яго самога.
У літаратуры
Найбольш вядомым літаратурным апісаннем наезду ёсць твор Адама Міцкевіча «Пан Тадэвуш» (Pan Tadeusz), створаны ў Парыжы ў 1832—1834 гадах. Поўная назва гэтай эпічнай паэмы — «Пан Тадэвуш, альбо Апошні наезд у Літве. Шляхецкая гісторыя з 1811 і 1812 гадоў у дванаццаці кнігах вершам» (Pan Tadeusz czyli Ostatni zajazd na Litwie. Historia szlachecka z roku 1811 i 1812 we dwunastu księgach wierszem pisana).
Герб Веткі
Герб Веткі — афіцыйны геральдычны сімвал горада Ветка Гомельскай вобласці. Герб зарэгістраваны ў Гербавым матрыкуле Рэспублікі Беларусь  года № 64.
Апісанне
Рашэнне аб зацвярджэнні герба і палажэнняў аб ім было прынята Веткаўскім раённым Саветам дэпутатаў 17 красавiка 2001 года № 19. Аўтар герба С. Я. Рассадзін.
Дзеравянчыцкі сельсавет
Дзеравя́нчыцкі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Слонімскага раёна Гродзенскай вобласці. Цэнтр — аграгарадок (да 2009 г. вёска) Дзеравянчыцы.
Гісторыя
Утвораны 12 кастрычніка 1940 года як Глоўсевіцкі сельсавет у складзе Слонімскага раёна Баранавіцкай вобласці БССР. Цэнтр — вёска Глоўсевічы. З 8 студзеня 1954 года ў складзе Гродзенскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Акунінаўскага сельсавета. 16 сакавіка 1973 года цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Дзеравянчыцы па месцы яго фактычнага знаходжання, сельсавет перайменаваны ў Дзеравянчыцкі. 28 жніўня 2013 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Вялікашылавіцкага сельсавета (аграгарадок Вялікія Шылавічы, вёскі Новая Стража, Савічы, Чапялева, Шылавічы (спіртзавод), Якімавічы).
Склад
У цяперашні час на тэрыторыі сельсавета размешчана 19 населеных пунктаў: ​​Бракава, Вербалаты, Глоўсевічы, Гуменікі, аг. Дзеравянчыцы, Забулле, Капусты, Літва, Новая Стража, Падмошша, Капусты, Рахавічы, Скоўдзічы, аг. Сурынка, Тушэвічы, Чапялёва, аг. Вялікія Шылавічы, Савічы, Якімавічы.
Насельніцтва
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1728 чалавек, з іх 88,4 % — беларусы, 6,9 % — рускія, 2,6 % — украінцы. На 1 студзеня 2015 г. пастаянна пражываюць на тэрыторыі сельсавета 2779 чалавек, 1257 наяўных гаспадарак.
Эканоміка
На тэрыторыі сельсавета размешчаны 2 сельгаспрадпрыемствы: Слонімскае раённае сельскагаспадарчае унітарнае прадпрыемства «Пераможца»; Слонімскі сельскагаспадарчы вытворчы кааператыў імя Суворава.
Мокен
Паходжанне мокен да канца не высветлена. У 2-й палове XX ст. выказваліся думкі, што мокен нашчадкі старажытных аўстралоідаў або маюць агульнае паходжанне з Аранг-Лаўт. Паводле вуснай традыцыі, з’явіліся на ўзбярэжжы Андаманскага мора ў сярэднявеччы па запрашэнні валадара Бірмы.
Генетычнае даследаванне, апублікаванае ў 2012 г. , паказала, што мокен найхутчэй паходзяць з болей паўднёвых раёнаў Паўднёва-Усходняй Азіі. У выніку эндагаміі іх генетычная спадчына вельмі аднастайная.
Вернікі захоўваюць анімістычныя традыцыі і культ продкаў.
У 2005 годзе СМІ надавалі вялікую ўвагу астравам, дзе жывуць мокен, падчас аднаўлення пасля цунамі 2004 года ў Паўднёва-Усходняй Азіі, калі загінулі сотні тысяч чалавек. Дзякуючы ведам пра мора мокен у гэты час выратавалі мноства людзей.
NGC 2053
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Пётр Васілевіч Кучынскі
Пётр Васілевіч Кучынскі (нар. ) — беларускі вучоны, доктар фізіка-матэматычных навук, прафесар.
Біяграфія
У 1971 годзе скончыў фізічны факультэт БДУ.
З 2009 года дырэктар навукова-даследчай установы «Інстытут прыкладных фізічных праблем імя А. Н. Сеўчанкі» Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта.
Узнагароды
Ганаровае званне «Заслужаны дзеяч навукі Рэспублікі Беларусь», медаль «За працоўныя заслугі».
Свята-Георгіеўская царква (Тумілавічы)
Свята-Георгіеўская царква — праваслаўны храм у в. Тумілавічы Докшыцкага раёна Віцебскай вобласці.
Гісторыя
У цэнтры вёскі. Пабудавана ў 1864 годзе з дрэва. Асобна пастаўлена каркасная званіца.
Архітэктура
Помнік народнага дойлідства. Вырашана васьмігранным зрубам, да якога па восі захад — усход далучаны прамавугольныя прырубы прытвора і апсіды. Цэнтральную кампазіцыю завяршае васьмігранны барабан, шацёр якога завершаны цыбулепадобнай галоўкай, а аснаванне апяразана поясам трохвугольных франтонаў. Такімі ж франтонамі завершаны грані аб’ёмаў. Гарызантальна ашаляваныя фасады расчлянёны прамавугольнымі аконнымі праёмамі ў прафіляваных ліштвах.
Інтэр’ер
Малітоўная зала перакрыта шатровым гранёным скляпеннем з заломам пасярэдзіне, дзе абапіраецца на слупы. Абразы 1901 — 05 гг.: «Маці Божая Нерукатворная», «Успенне», «Святы Пётр і Павел», «Святы архангел Міхаіл», «Маці Божая з дзіцем», «Ісус Хрыстос», «Святы Георгій», «Маці Божая Смаленская».
Уладзімір Навумавіч Лупейка
Уладзі́мір Наву́мавіч Лупе́йка (1917, Русаковічы, цяпер Пухавіцкі раён, Мінская вобласць — 2000, Мінск) — беларускі фатограф. Фотакарэспандэнт БЕЛТА і ТАСС. Найбольш вядомы здымкамі Беларусі перыяду Другой сусветнай вайны.
Біяграфія
Нарадзіўся ў вёсцы Русаковічы Ігуменскага павета Мінскай губерні. Маці памерла ад тыфу ў 1918 годзе, бацьку забілі «белапалякі». Працаваў пастухом, праз беспрытульнасць патрапіў у дзіцячы дом у Барысаве. У дзіцячым доме Барысава адабраны ў полк Чырвонай Арміі ў якасці чальца аркестру. У войску зацікавіўся фатаграфіяй, пасля дэмабілізацыі фатографа заняў яго месца, выпускаў фотагазету.
Дэмабілізаваўся з Чырвонай Арміі ў 1936 годзе, прыехаў у Менск. У верасні 1936 года залічаны ў Беларускай тэлеграфнае агенцтва на пасаду фотакарэспандэнта. Перад вайной падрыхтаваў рэпартаж «Янка Купала на адпачынку» (Ляўкі). З 1939 года карэспандэнт БЕЛТА па Брэсцкай і Пінскай вобласці, жыве ў Брэсце.
Напад нацысцкай Германіі на СССР 22 ліпеня 1941 года сустрэў у Брэсце. Працуе ў савецкім падполлі. У пачатку 1942 года далучыўся да партызанскага атраду. Здымкі ваеннага перыяду перасылаў у ТАСС, пісаў зацемкі ў газету «Зара». Здымаў партызанскі парад у Мінску 16 ліпеня 1944 года.
Пасля вайны працягнуў працу ў тэлеграфным агенцтве. У 1954 годзе здымаў «падняцце цаліны» ў Кастанайскай вобласці, дзе працавала многа беларусаў. У 1981 годзе сышоў на пенсію.
Сям’я
Жонка — Людміла, дзве дачкі.
Спас-Дземенск
Спас-Дземенск (Спас-Деменск) — горад (з 1917 года) ў Расіі, адміністрацыйны цэнтр Спас-Дземенскага раёна Калужскай вобласці. Насельніцтва 5,1 тыс. чал. (2005).
За 197 км ад Калугі. Прадпрыемствы: фабрыка страчавышытых вырабаў, масласыраробчы завод, лясгас, выраб кандытарскіх і хлебабулачных вырабаў.
Рута пахучая
Рута духмяная, Рута пахучая, Бута пахучая (Ruta graveolens) — травяністая шматгадовая расліна з моцным пахам , расце ў дзікім стане ў паўднёвай Еўропе і Крыму, па камяністых, асветленых сонцам, месцах.
Назва
Рута пахучая, рута, зіма-зелень.
Батанічнае апісанне
Рута духмяная — травяністая шматгадовая расліна, мае моцны водар, дасягае ў вышыню 50-100 см.
Сцябло прамастаячае, разгалінаванае, дравяністае ў падножжа.
Лісце — чарговыя, падоўжана-яйкападобная, двойчы-тройчыперыстарассечаная, кароткачаранковая, мясістая, блакітнавата-зялёныя.
Кветкі — дробныя, на кароткіх кветаножках, зелянява-жоўтага колеру, пяціпялёсткавыя, з дзесяццю тычачкамі, сабраны ў суквецце мяцёлку. Цвіце ў чэрвені — жніўні.
Формула кветкі:
Плод — шарападобная чатырохгнёздная каробачка. Насенне бурае, дробнае, даўжынёй 1-1,5 мм.
Хімічны састаў
У траве руты ўтрымліваецца эфірнае масла (0,25—1,2 %), вітамін С (156,6 мг%), дубільныя рэчывы, фуранакумарыны, алкалоіды і флавангліказід рутын, бергаптэн, горкія і дубільныя рэчывы.
У пладах выяўлены сляды скіміаміна (0,018 %) і какусагіна.
У каранях утрымліваецца кумарын, фуракумарыны, алкалоіды, эфірнае масла.
Расліна атрутна. Пры перадазаванні выклікае цяжкія атручванні.
Значэнне і ўжыванне
Разводзіцца рута дзеля маладога лісця, якое ідзе як заправа да страў, для пасыпкі бутэрбродаў і ў воцат (смак, які нагадвае не то часнок, не то цыбулю), а таксама ў якасці лекаў, для чаго расліна зразаецца перад самым цвіценнем і затым сушыцца. У Расіі, у сярэдняй яе паласе, рута вымярзае і разводзіцца толькі як аднагадовая расліна. Высейваецца рута рана ўвесну на насенную граду, адкуль перасаджваецца на сталую граду. Размножваюць руту падзелам кустоў увесну ці чаранкамі, разразаючы і акараняючы іх у парніках, каб улетку высадзіць на грады.
У медыцыне ўжываецца ў якасці спазмалітыку. Выкарыстоўваецца для лячэння бяссоніцы, галаўнога болю, неўрозаў і інш.
Ужываецца ў выглядзе настойкі пры нервовых засмучэннях, спазмах цягліц страўніка і кішачніка і як глістагонны сродак. Настой з лісця ўжываецца для ваннаў пры скурных захворваннях.
У народнай медыцыне адвар травы п’юць пры захворваннях сэрца, засмучэнні нервовай сістэмы, галавакружэнні, ад паноса, ліхаманкі і маткавых крывацёкаў.
Каргасок
Каргасок (Каргасо́к) — сяло (да 1992 — пасёлак гарадскога тыпу) у Томскай вобласці Расіі, адміністрацыйны цэнтр Каргасокскага раёна і Каргасокскага сельскага паселішча. Каргасок размешчаны на левым беразе ракі Об, за 460 км ад Томска па аўтадарозе.
Клімат у сяле Каргасок умерана-халодны. Значная колькасць ападкаў на працягу года, нават у сухія месяцы. Па класіфікацыі кліматаў Кёпена — вільготны кантынентальны клімат з цёплым летам (індэкс Dfb). Сярэдняя гадавая тэмпература складае −1.7 °C, сярэднегадавая норма ападкаў — 502 мм.
Башнафта
ПАТ АНК «Башнафта» — расійская вертыкальна-інтэграваная нафтавая кампанія, з 2016 года ўваходзіць у ПАТ НК «Раснафта». Поўнае найменне — публічнае акцыянернае таварыства «Акцыянерная нафтавая кампанія „Башнафта“». Галоўны офіс размешчаны ў горадзе Уфа (Башкартастан).
Дзейнасць
Кампаніі належаць тры нафтаперапрацоўчых заводы магутнасцю 24,07 млн ​​тон у год («Уфанафтахім», «Уфімскі нафтаперапрацоўчы завод» (УНПЗ) і «Навойл», сёння аб’яднаныя ў адзін філіял «Башнафта-Уфанафтахім»), а таксама нафтахімічны камбінат «Уфаоргсінтэз». Па дадзеных за першы квартал 2010 года «Башнафта» з’яўлялася галіновым лідарам па глыбіні перапрацоўкі нафты на сваіх прадпрыемствах — 84,8 %, пры сярэднерасійскім паказчыку — 72,5 %.
За збыт прадукцыі кампаніі адказныя ўласныя нафтабазы, размешчаныя на тэрыторыі Башкартастана, Удмурціі і Арэнбургскай вобласці, 460 ўласных АЗС (належаць даччынай ТАА «Башнафта-розніца») і больш за 160 іншых АЗС, якія працуюць на ўмовах франчайзінгу і джоберских пагадненняў.
Людміла Сяргееўна Іванова
Людміла Сяргееўна Іванова (нар., Мінск) — беларускі гісторык-медыявіст, архівіст, палеограф. Спецыяліст па гісторыі рэфармацыйнага руху ў Беларусі (другая палова XVI — першая палова XVII стагоддзяў). Кандыдат гістарычных навук (2008).
Біяграфія
Нарадзілася 23 ліпеня 1947 года ў Мінску. Скончыла ў 1971 годзе гістарычны факультэт БДУ.
У 1969—1975 гадах навуковы рэдактар выдавецтва «Беларуская Савецкая Энцыклапедыя». У 1976—2007 гадах навуковы супрацоўнік аддзела гісторыі Беларусі XIII—XVIII стагоддзяў Інстытута гісторыі АН БССР. З 2007 года вядучы палеограф, галоўны архівіст, вядучы навуковы супрацоўнік аддзела старажытных актаў Нацыянальнага гістарычнага архіва Беларусі.
Яблычны сок
Яблычны сок — сок, выціснуты з яблыкаў. Салодкі смак абумоўлены утрыманнем у яблыках натуральнага цукру. У сучасным свеце значная частка яблычнага соку вырабляецца прамысловым шляхам, уключаючы пастэрызацыю і асептычную ўпакоўку. Таксама ў вялікіх колькасцях яблычны сок вырабляецца з канцэнтрату. У цэлым шэрагу краін, уключаючы Германію, ЗША, Кітай і Польшчу, яблычны сок з’яўляецца адным з самых распаўсюджаных безалкагольных напояў.
Іаган Шрэтэр
Іаган Шрэтэр (? — да ) — жывапісец нямецкага паходжання. Творчасць звязана з мастацкім жыццём Беларусі, Польшчы і Літвы.
Біяграфічныя звесткі
Жыў у Гданьску, у 1640-я — пач. 1650-х г. у Гродна і Вільні, з 1655 у Кёнігсбергу, з 1660-х г. зноў у Вільні. Быў членам брацтва Св. Марціна.
Творчасць
У 1646 стварыў для Гродзенскага касцёла брыгітак алтарныя карціны: «Дабравешчанне», «Святая Брыгіта», «Святая Ганна», «Беззаганнае зачацце Дзевы Марыі» і інш.
У 1646 у Вільні напісаў партрэт жонак Януша Радзівіла — Катажыны Патоцкай і Марыі Лупу. Дзве жонкі Януша Радзівіла — нябожчыца Катажына з Патоцкіх і жывая ў момант стварэння партрэта Марыя Лупу — паказаны ў розных плоскасцях палатна: фігура Катажыны паўзаслонена постаццю Марыі. Кіруючыся рэалістычнымі традыцыямі фламандскай мастацкай школы, Іаган Шрэтэр імкнуўся даць псіхалагічную характарыстыку сваім гераіням. У вобразах няма той заглыбленасці, што характэрна для традыцый пашыранага ў XVII ст. параднага партрэта. Яму прыпісваюць партрэт Хрысціны Яўхіміі Радзівіл (да 1657).
Большасць яго работ не захавалася, у т.л. для брацтва Св. Марціна, алтарная карціна «Казьма і Дзям'ян» для касцёла Св. Яна ў Вільні.
Вярхлессе (Баранавіцкі раён)
Вярхле́ссе (, Верхлесье) — вёска ў Баранавіцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Палонкаўскага сельсавета. Размешчана за 30 км на паўночны захад ад Баранавіч, за 14 км ад чыгуначнай станцыі Палонка на лініі Баранавічы—Ваўкавыск. Насельніцтва 76 жыхароў, 37 гаспадарак (2005).
Гісторыя
У пачатку XX ст. у Люшнеўскай воласці Слонімскага павета Гродзенскай губерні.
З 1921 года ў складзе Польшчы, вёска ў Люшнеўскай гміне Слонімскага павета.
З 1939 года ў складзе БССР. З 15 студзеня 1940 года ў складзе Навамышскага, з 8 красавіка 1957 года Баранавіцкага раёнаў Баранавіцкай, з 8 студзеня 1954 года Брэсцкай абласцей.
У Вялікую Айчынную вайну з чэрвеня 1941 года да ліпеня 1944 года акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі. На франтах загінула 7 аднавяскоўцаў.
Да 1985 года ў складзе Перхавіцкага сельсавета.
Міжэвіцкі сельсавет
Міжэ́віцкі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Слонімскага раёна Гродзенскай вобласці. Цэнтр — аграгарадок (да 2009 г. вёска) Міжэвічы.
Сельсавет знаходзіцца на поўдні Слонімскага раёна за 20 км ад раённага цэнтра. Плошча яго складае 9606 га.
Гісторыя
Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Слонімскага раёна Баранавіцкай вобласці БССР. З 8 студзеня 1954 года ў складзе Гродзенскай вобласці.
Склад
У склад сельсавета ўваходзіць 11 населеных пунктаў: ​​вёскі Лапухова, Махначы, Хмяльніца, Мікалаеўшчына, Новая Перавалока, Старая Перавалока, Зосімавічы, Смаўжы, Крывец і аграгарадкі Вострава і Міжэвічы.
Насельніцтва
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1140 чалавек, з іх 91,0 % — беларусы, 4,7 % — рускія, 1,8 % — палякі, 1,7 % — украінцы.
Станам на 2015 год на тэрыторыі сельсавета пражывала 1114 чалавек, з іх: 142 — маладзей працаздольнага ўзросту, 576 — працаздольнага ўзросту, 396 — пенсіянераў.
Эканоміка і інфраструктура
На тэрыторыі сельсавета размешчаны сельскагаспадарчы вытворчы кааператыў «Міжэвічы», Міжэвіцкае лясніцтва, дзяржаўная ўстанова адукацыі «Міжэвіцкая сярэдняя школа Слонімскага раёна», дзяржаўная ўстанова адукацыі «Міжэвіцкі яслі-сад Слонімскага раёна». Медыцынскія паслугі насельніцтву сельсавета аказваюць Міжэвіцкая ўчастковая бальніца і Астроўскі фельчарска-акушэрскі пункт.
Лугавая вуліца (Наваполацк)
Лугавая вуліца (, Луговая улица) — вуліца ў Наваполацку.
Апісанне
Размешчана ў паўднёва-ўсходняй частцы горада ў раёне катэджнай забудовы. Цягнецца з паўднёвага захаду на паўночны ўсход ад вуліцы Маладзёжнай (фактычна гэта ўжо мясцовая дарога, якая спалучае Наваполацк з Экіманню і Полацкам) у бок берага ракі да вуліцы Прыбярэжнай. Працягласць вуліцы складае 380 метраў. Рух грамадскага транспарту па вуліцы не ажыццяўляецца. На процілеглым беразе Заходняй Дзвіны знаходзіцца вёска Чарнешчына.
Еўрапейскі міграцыйны крызіс (2015)
Еўрапейскі міграцыйны крызіс 2015 года   , або Еўрапейскі крызіс бежанцаў    пачаўся ў 2015 годзе з павелічэння колькасці бежанцаў і мігрантаў у Еўрапейскі Саюз (ЕС) праз Міжземнае мора або Паўднёва-Усходнюю Еўропу. Мігранты — выхадцы з Заходняй і Паўднёвай Азіі, Афрыкі і Заходніх Балкан. На думку Вярхоўнага камісара Арганізацыі Аб’яднаных Нацый па справах бежанцаў, першая тройка, паводле краіны паходжання (больш за мільён), прыбылых у ЕС праз Міжземнае мора ў 2015 годзе — сірыйцы (49 %), афганцы (21 %) і іракцы (8 %). З бежанцаў і мігрантаў, якія прыбываюць у Еўропу марскім шляхам у 2015 годзе, 58 % мужчын, 17 % жанчын і 25 % дзяцей. Фразы «Еўрапейскі міграцыйны крызіс» і «Еўрапейскі крызіс бежанцаў» сталі шырока ўжывацца ў красавіку 2015, калі пяць лодак з амаль 2000 мігрантаў патанулі ў Міжземным моры, агульная колькасць загінуўлых ацэньвалася ў больш за 1200 чалавек.
Па звестках Еўрастата, краіны-члены ЕС атрымалі больш за 1,2 мільёны хадайніцтваў пра прадастаўленне прытулку ў 2015 годзе, што ўдвая болей за 2014 год. Чатыры дзяржавы (Германія, Венгрыя, Швецыя і Аўстрыя) атрымалі каля двух трацін заяў пра прадастаўленне прытулку ЕС у 2015 годзе. Асноўнымі краінамі, грамадзяне якіх шукаюць прытулку (складаюць больш за палову ад агульнай колькасці), былі Сірыя, Афганістан і Ірак.
Гісторыя
У 2007—2011 гадах вялікая колькасць мігрантаў з Блізкага Усходу і Афрыкі перасеклі турэцка-грэчаскую мяжу, што вымусіла Грэцыю і Еўрапейскае агенцтва па ахове межаў Frontex узмацніць памежны кантроль. У 2012 годзе прыток імігрантаў у Грэцыю па сушы скараціўся на 95 % пасля будаўніцтва плоту на грэчаска-турэцкай мяжы, дзе не працякае рака Марыца. У 2015 годзе Балгарыя правяла мадэрнізацыю памежнай агароджы, каб прадухіліць ўезд мігрантаў з Турцыі.
У 2010—2013 гадах каля 1,4 мільёны неграмадзян ЕС, просьбітаў прытулку і бежанцаў імігравалі ў ЕС штогод, тым жа часам 750 000 мігрантаў-неграмадзян ЕС эмігравалі з ЕС, такім чынам чыстая іміграцыі склала прыкладна 650 000 штогод, але скарацілася з 750 000 да 540 000 ў перыяд з 2010 да 2013 года.
Да 2014 года колькасць хадайніцтваў пра прадастаўленне прытулку ў ЕС дасягала піку ў 1992 годзе (672 000), 2001 годзе (424 000) і 2013 годзе (431 000). У 2014 годзе яна дасягнула 626 000. Па звестках УВКБ ААН, краінамі ЕС з найбольшай колькасцю прызнаных бежанцаў на канец 2014 года былі Францыя (252 264), Германія (216 973), Швецыя (142 207) і Вялікабрытанія (117 161). Ні адна еўрапейская дзяржава не ўвайшла ў першую дзясятку краін ў свеце, якія прымаюць бежанцаў.
Да 2014 года колькасць незаконных перасячэнняў мяжы па моры і сушы, выяўленых агенцтвам Frontex на знешніх межах ЕС, дасягнула свайго піку ў 2011 годзе — 141 051 чалавек.
Еўрастат паведаміў, што ў 2015 годзе дзяржавы-члены ЕС упершыню атрымалі больш за 1,2 мільёна заяў пра прадастаўленне прытулку, што болей за ўдвая за 2014 год. Чатыры дзяржавы (Германія, Венгрыя, Швецыя і Аўстрыя) атрымалі каля двух трацін хадайніцтваў ЕС пра прадастаўленне прытулку ў 2015 годзе, прычым Венгрыя, Швецыя і Аўстрыя з’яўляюцца асноўнымі атрымальнікамі хадайніцтваў пра прадастаўленне прытулку на душу насельніцтва. Больш за 1 мільён мігрантаў перасеклі Міжземнае мора ў 2015 годзе, значна скараціўшыся да 364 000 ў 2016 годзе, а затым яшчэ болей скараціўшыся ў 2017 годзе.
Даклад 2010 года
У 2010 годзе Еўрапейская камісія даручыла правесці даследаванне фінансавых, палітычных і прававых наступстваў перасялення мігрантаў у Еўропу. У дакладзе робіцца выснова, што ёсць некалькі варыянтаў вырашэння пытанняў, звязаных з міграцыяй у Еўропе, і што большасць дзяржаў-членаў выступаюць за «спецыяльны механізм, заснаваны на абвяшчэнні квотаў дзяржавамі-членамі».
Адказнасць перавозчыкаў
Артыкул 26 Шэнгенскай Канвенцыі абвяшчае, што перавозчыкі, якія перавозяць людзей, якім адмоўлена ва ўездзе ў Шэнгенскую зону, павінны плаціць як штрафы, так і выдаткі на вяртанне гэтых людзей у краіны паходжання. Дадатковыя палажэнні па гэтай тэме змяшчае Дырэктыва ЕС 2001/51/EC. Гэта не дазваляла мігрантам без візы садзіцца на самалёты, судны ці цягнікі, якія ўязджаюць у Шэнгенскую зону, і прымушала іх звяртацца да паслуг кантрабандыстаў мігрантаў. Гуманітарныя візы, звычайна, не выдаюць бежанцам, якія хочуць звярнуцца за прытулкам.
Законы пра незаконны ўвоз мігрантаў забараняюць дапамагаць мігрантам перасякаць кожную нацыянальную мяжу, калі ў іх няма дазволу на ўезд. Гэта прымусіла многія авіякампаніі правяраць наяўнасць віз і адмаўляць мігрантам у праездзе без віз, у тым ліку праз міжнародныя рэйсы ўнутры Шэнгенскай зоны. Атрымаўшы адмову ў паветраных перавозках, многія мігранты паспрабавалі дабрацца да краіны прызначэння па сушы. Паводле даследавання, праведзенага для Еўрапейскага парламента, «штрафы для перавозчыкаў, вымусілі іх браць на сябе некаторыя кантрольныя абавязкі еўрапейскіх паліцэйскіх службаў, або блакаваць просьбітаў прытулку удалечыні ад межаў Еўропы, або прымушаць іх плаціць больш і браць на сябе большую рызыку нелегальных паездак».
Прыязным бежанцам дыскусантам не падабаецца той факт, што афіцыйнай палітыцы (прынамсі, у некаторых краінах, такіх як Швецыя) свабоднага права хадайнічаць пра прадастаўленне прытулку процістаіць адказнасць перавозчыкаў, прымушаючы бежанцаў выкарыстоўваць незаконны і небяспечны маршрут з дапамогай кантрабандыстаў, каб рэалізаваць права, якое, на думку многіх, не можа быць адмоўлена. Прапанова пра гуманітарныя візы (уцекачы змогуць атрымаць дазвол на ўезд да паездкі, калі ў іх ёсць падставы для прадастаўлення прытулку) была адхілена з-за колькасці прыбывалых людзей.
На паперы закон пра адказнасць перавозчыкаў не перашкаджае свабоднаму праву на прытулак, бо штраф на авіякампаніі не прысуджаецца, калі чалавеку сапраўды прадастаўлены прытулак. Але авіякампаніі не могуць ведаць, каму будзе прадастаўлены прытулак, а каму не, і таму блакуюць уезд для ўсіх.
Міжнародная арганізацыя па міграцыі (МАМ) і агенцтва ААН па справах бежанцаў (УВКБ ААН) заклікалі высадзіць больш за чатырыста мігрантаў і бежанцаў, выратаваных у цэнтральнай частцы Міжземнага мора, на борт трох суднаў. МАМ таксама падкрэсліла неабходнасць рэгіянальнага пагаднення пра бяспечную высадку мігрантаў і бежанцаў ва ўмовах пандэміі COVID-19.
Незаконны ўвоз мігрантаў
З 1997 года ў Еўропе адбылося некалькі сур’ёзных аварый і смерцяў у выніку незаконнага ўвозу мігрантаў — дзве ў Міжземным моры з-за перакульвання перапоўненых і немараходных суднаў, якія перавозяць мігрантаў, і некалькі на еўрапейскай сушы з-за выкарыстання кантрабандыстамі грузавых аўтамабіляў для перавозкі незаконных мігрантаў. Пераважная большасць смерцяў адбылася падчас незаконнага правозу людзей праз Міжземнае і Эгейскае мора. З 1993 года больш за 34 000 мігрантаў і бежанцаў загінулі, спрабуючы трапіць у Еўропу.
Пачатак і канец крызісу
Пасля кастрычніка 2013 года колькасць уцекачоў, якія прыбываюць у Еўропу, пачало расці, калі Італія пачала ратаваць афрыканцаў з Міжземнага мора з дапамогай выратавальнай праграмы пад назвай «Mare Nostrum» (літар. «Наша мора»); нямецкі часопіс Der Spiegel тады ў красавіку 2014 года казаў пра «еўрапейскі Афрыканскі крызіс бежанцаў».
У сакавіку 2019 года Еўракамісія абвясціла пра завяршэнне міграцыйнага крызісу.
Прычыны павелічэння міграцыі
Фактары, згаданыя як непасрэдныя трыгеры або прычыны раптоўнага і масавага павелічэння колькасці мігрантаў, ўключалі:
Адкрыццё паўночна-македонскай маршруту дазволіла мігрантам з Блізкага Усходу здзяйсняць кароткія і недарагія рэйсы ад узбярэжжа Турцыі да грэчаскіх астравоў замест больш доўгага, небяспечнага і дарагога рэйса з Лівіі ў Італію. Па дадзеных Washington Post, акрамя зніжэння небяспекі, новы маршрут зменшыў кошт прыкладна з $ 5,000-6,000 да $ 2,000-3,000.
18 чэрвеня 2015 года урад Македоніі абвясціў, што мяняе сваю палітыку датычна мігрантаў, якія незаконна ўязджаюць у краіну. Раней мігрантам было забаронена ўязджаць у Македонію (цяпер Паўночная Македонія), што змушала іх карыстацца небяспечнымі і таемнымі спосабамі транзіту, такімі як праход па чыгуначных пуцях у начны час. Змененая палітыка давала мігрантам трохдзённыя дазволы на часовы прытулак, што дазваляла ім падарожнічаць цягніком і аўтамабільным транспартам.
Улетку 2015 года праз Македонію і Сербію штодня праязджала некалькі тысяч чалавек, а да ліпеня іх колькасць перавысіла 100 тысяч. Венгрыя і Сербія пачалі будаваць свае памежныя загароды, бо абедзве дзяржавы былі перагружаны арганізацыйна і эканамічна. У жніўні 2015 года паліцэйскі пераслед мігрантаў, якія перасякаюць мяжу з Грэцыяй, праваліўся ў Македоніі і прымусіў паліцыю звярнуць сваю ўвагу на тое, каб адцягнуць мігрантаў на поўнач у Сербію. 18 кастрычніка 2015 года Славенія пачала абмяжоўваць уезд да 2500 мігрантаў у дзень, абмяжоўваючы ўезд мігрантаў у Харватыю, а таксама Сербію і Македонію. Гуманітарныя ўмовы былі катастрафічнымі; уцекачы чакалі незаконных памочнікаў на незаконных зборных пунктах без якой-небудзь інфраструктуры.
Прэзідэнт Сірыі Башар Асад абвінаваціў Еўропу і Злучаныя Штаты ў міграцыйным крызісе і абвінаваціў Захад у падбухторванні да «тэрарызму», праз падтрымку сірыйскай апазіцыі, ад якога бегла большасць бежанцаў. Тым часам сірыйскі ўрад павялічыў колькасць прызыву на ваенную службу, адначасова палегчыўшы атрыманне пашпартоў для сірыйскіх грамадзян, што прымусіла экспертаў па блізкаўсходняй палітыцы выказаць здагадку, што ён праводзіць палітыку накіраваную на заахвочванне праціўнікаў яго рэжыму «пакінуць краіну».