cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ірландскія добраахвотнікі ў Іспаніі
На баку рэспубліканцаў
У верасні 1936 года Трэці камуністычны інтэрнацыянал прыняў у Парыжы рашэнне сфармаваць з ліку замежных добраахвотнікаў інтэрнацыянальныя брыгады для барацьбы на баку рэспубліканцаў. Камуністычная партыя Ірландыі абавязалася набраць байцоў у Іспанію. Гэта місія дасталася Шону Мюрэю, Пітэру О’Донэлу і Фрэнку Раяну. Усяго ў рэспубліканскія падраздзяленні ўступіла каля 200 ірландцаў, чвэрць з якіх загінула ў баі. Большасць служылі ў калоне Коналі, якая ўваходзіла ў склад брытанскага батальёна XV інтэрбрыгады імя Аўраама Лінкальна.
Памяць
Мемарыялы загінулым з калоны Канолі былі ўсталяваны ў гарадах Дублін і Лімерык. У той час, станам на 2001 год, у Ірландыі адсутнічалі помнікі брыгадзе О’Дафі.
Міхаіл Сямёнавіч Варанцоў
Міхаі́л Сямёнавіч Варанцо́ў (1782—1856) — расійскі дзяржаўны дзеяч, граф, а з 1845 г. святлейшы князь, генерал-фельдмаршал, генерал-ад'ютант; ганаровы член Пецярбургскай Акадэміі навук (1826); наварасійскі і бесарабскі генерал-губернатар (1823—1844 гг.). Спрыяў гаспадарчаму развіццю краю, разбудове Адэсы і іншых гарадоў. У 1844—1854 гг. намеснік на Каўказе. Сын С. Р. Варанцова.
Першыя гады
У маленстве быў запісаны ў бамбардзір-капралы лейб-гвардыі Праабражэнскага палку, а ў 4 гады ўзведзены ў прапаршчыкі. Вярнуўся ў Расію ў 1801 годзе.
Пачатак вайсковай кар'еры
У 1803—1804 удзельнічае ў вайне на Каўказе.
У 1805 удзельнічае ў дэсантнай аперацыі ў шведскай Памераніі.
У 1806 і 1807 вызначаецца ў бітвах з французамі.
У 1809—1811 Варанцоў прымае ўдзел у Турэцкіх кампаніях.
Айчынная вайна і замежны паход
У кампанію 1814 Варанцоў пры Краоне бліскуча вытрымаў бітву супраць самога Напалеона.
З 1815 да 1818 Варанцоў быў камандзірам акупацыйнага корпуса ў Францыі.
Генерал-губернатар Наваросіі
Варанцову абавязаны: Адэса — пашырэннем гандлёвага значэння і павелічэннем дабрабыту; Крым — развіццём і ўдасканаленнем вінаробства, уладкаваннем выдатнай шашы ўздоўж паўднёвага берагу паўвострава, развіццём земляробства і лесагадоўлі. Таксама ім пабудаваны Варанцоўскі палац у Алупцы.
Ім запачаткаваная ў Наваросіі гадоўля тонкарунных авечак.
Пры ім жа ў 1828 атрымала пачатак параходства па Чорным моры.
За часы губернатарства графа Варанцова у Кішынёве, а затым пад яго даглядам у Адэсе знаходзіўся ў высылцы (1820—1824) А. С. Пушкін. З прычыны таго, што ў Пушкіна завязаўся раман з жонкай губернатара Елізаветай Ксавер'еўнай, народжанай графіняй Браніцкай (дачкой Францішка Ксаверыя Браніцкага) граф зрабіўся аб'ектам шматлікіх з'едлівых, хоць далёка не заўсёды справядлівых эпіграм Пушкіна: «Сказали раз царю, что наконец…», «Полу-милорд, полу-купец…», «Певец Давид хоть ростом мал…», «Не знаю где, но не у нас…»; Пушкін высмейвае ў іх ганарлівасць, сервільнасць (на яго думку) і англаманію губернатара.
Каўказская вайна
У 1844 Варанцоў быў прызначаны галоўнакамандуючым войскаў на Каўказе і намеснікам каўказскім, з неабмежаванымі паўнамоцтвамі і захаваннем папярэдніх пасадаў. Пад ягоным кіраўніцтвам былі праведзеныя аперацыі супраць Шаміля. Далейшыя дзеянні дазволілі заняць Дагестан і каспійскае ўзбярэжжа (за што Варанцоў і быў уганараваны тытулам святлейшага князя).
Пры гэтым прымаў меры па замірэнні Каўказа. Арганізоўваў будаўніцтва інфраструктуры. Быў прыхільнікам паважлівага стаўлення да тутэйшых мусульман. Лічыў больш выгодным для Расіі абвяшчэнне Шаміля князем Дагестана.
У 1848 Варанцовым быў заснаваны порт Ейск.
Апошнія гады
У пачатку 1853 Варанцоў пакінуў пасаду на Каўказе і вярнуўся ў Адэсу. 26 жніўня 1856 у Дзень Каранацыі Імператара Аляксандра II Варанцоў быў узведзены ў чын генерал-фельдмаршала.
Памёр Варанцоў 6 (18) лістапада 1856 г. у Адэсе. На доўгія гады захавалася ў рускіх войсках на Каўказе прымаўка: «Да Бога высока, да цара далёка, а Варанцоў памёр». Варанцову ўзведзеныя помнікі ў Тыфлісе і ў Адэсе.
Шыпы (прыпыначны пункт)
Шыпы́ (, Шипы)  — прыпыначны пункт Віцебскага аддзялення Беларускай чыгункі ў Глыбоцкім раёне Віцебскай вобласці. Размешчаны за 1,5 км на паўднёвы ўсход ад вёскі Шыпы; на лініі Полацк — Маладзечна, паміж прыпыначным пунктам Замошша і станцыяй Круляўшчына.
Смаленска-Маскоўскае ўзвышша
Смаленска-Маскоўскае ўзвышша — узвышша, якое размяшчаецца на тэрыторыі Яраслаўскай, Уладзімірскай, Маскоўскай і Смаленскай абласцей Расіі, а таксама Віцебскай вобласці Беларусі. Працягнулася з паўднёвага захаду на паўночны ўсход ад беларускага горада Орша да Юр'ева-Польскага. Складаецца з Смаленскага і Маскоўскага ўзвышшаў. Мае даўжыню каля 500 км, вышэйшы пункт — 320 м (у паўночна-ўсходняй частцы Смаленскай вобласці). Рэльеф узгорысты, эразійна-марэнавы.
Узвышша дрэнуецца рэкамі басейна Дняпра (на захадзе) і Волгі (на ўсходзе). Пакрытая змяшанымі лясамі (пераважаюць елка і бяроза). Глебы — дзярнова-падзолістыя суглінкавыя. Частыя тарфяныя балоты.
Якушка
Якушка — беларускае прозвішча.
NGC 32
NGC 32 — падвойная зорка ў сузор’і Пегас.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Іспанія
Іспа́нія (España), Карале́ўства Іспа́нія (Reino de España), сустракаецца таксама Гішпа́нія  — краіна ў Паўднёвай Еўропе. Знаходзіцца на Пірэнейскім паўвостраве. Іспанія разам з Балеарскімі і Канарскімі астравамі займае плошчу 504 750 км². і з'яўляецца другой па памерах краінай у Заходняй Еўропе пасля Францыі. Два прыбярэжныя гарады ў Паўночнай Афрыцы, Сеўта і Мелілья, таксама ўваходзяць у склад Іспаніі. Мацерыковая Іспанія мяжуе на захадзе з Партугаліяй, а на поўначы — з Францыяй і Андорай. На поўначы Іспанія абмываецца Біскайскім залівам, на крайнім паўночным захадзе і паўднёвым захадзе — Атлантычным акіянам, а на ўсходзе і паўднёвым усходзе — Міжземным морам.
Старажытная гісторыя
У адной з пячор у Гібралтарскай скалае ў 1848 годзе быў знойдзены чэрап, які — як высветлілася пазней — належыў неандэртальцу і ўзрост якога налічвае 60.000 год. У 1926 годзе там жа знайшлі яшчэ адзін чэрап — маленькай неандэртальскай дзяўчынкі, якой у час смерці было ўсяго чатыры гады. Прыклады пячорнага жывапісу чалавека разумнага (homo sapiens) знаходзяцца ў Альтамірскай пячоры недалёка ад Сантыльяна-дэль-Мар у Кантабрыі, дзе можна пабачыць больш за 150 насценных малюнкаў, створаныя ў перыяд з 16.000 па 14.000 гады да н.э. Іншыя сведкі пячорнага жывапісу, узрост якіх налічвае каля 20.000 год былі знойдзены ў пячоры Пілета (La Pileta) недалёка ад горада Ронда (Ronda) і ў адной з пячор каля гарадка Нерха (Nerja) у правінцыі Малага ў Андалусіі. У пячорах Экаін (Ekain) і Альчэры (Altxerri), якія знаходзяцца каля Сан Себасцьяна (San Sebastián) у паўднёва-заходняй частцы Іберыйскага паўвострава, археолагі знайшлі шматлікія гравюры і наскальныя малюнкі, на сённяшні час больш за 300 артэфактаў, у першую чаргу каменныя і касцяныя прылады, узрост найстарэйшых з якіх дасягае 16.500 і 15.500 год і якія адносяцца да мадленскай культуры. Самыя маладыя творы наскальнага жывапісу з пячоры Пілета (Cueva La Pileta) былі створаны ў 6 стагоддзі да нашай эры. З той жа эпохі паходзяць жывапіс пячоры Куэва-дэ-лос-Летрэрас (Cueva de los Letreros) недалёка ад Велес-Бланка (Vélez Blanco) (Альмерыя, Андалусія), а таксама залатыя вырабы і тканіна з магільных склепаў пячоры Куэва-дэ-лос-Мурсілагас (Cueva de los Murciélagos) (Гранада, Андалусія).
Уздоўж усходняга ўзбярэжжа Іспаніі ў III тысячагоддзі да н.э. з'явіліся іберскія плямёны; некаторыя гіпотэзы звязваюць іх прарадзіму з Паўночнай Афрыкай. Пазней ібераў асімілявалі Кельты; ад ібераў паходзіць старажытная назва паўвострава — Іберыйскі. Іспаніяй зямлю ібераў называлі фінікійцы. У сярэдзіне II тысячагоддзі да н.э. іберы пачалі рассяляцца ва ўмацаваных вёсках на тэрыторыі сучаснай Кастыліі. Іберы займаліся пераважна земляробствам, жывёлагадоўляй і паляваннем, умелі вырабляць прылады працы з медзі і бронзы. Іберы выкарыстоўвалі палеаіспанскае пісьмо, створанае раней тартэсійцамі. Мова ібераў не была роднаснай тартэсійскай.
Маюцца рымскія сведчанні пра тое, што раней Іспанію насялялі лігуры, аднак у гістарычны перыяд пра іх існаванне нічога не вядома.
У познім бронзавым веку ў Іберыю пранікае культура палёў пахавальных урнаў (рэшткай якой у гістарычны перыяд, верагодна, былі лузітаны), а ў пачатку 1 тыс. да н.э. большую частку Іберыі каланізуюць кельцкія плямёны. Частка кельтаў, якая жыла па суседстве з іберамі, патрапіўшы пад іх уплыў, стварыла кельтыберскую культуру; кельты, якія жылі ў заходняй частцы, захоўвалі адносна кансерватыўны лад жыцця, былі бяспісьменнымі. Кельты Іберыі праславіліся, як воіны. Менавіта яны вынайшлі двухбаковавостры меч, які пасля стаў стандартным узбраеннем рымскай арміі і выкарыстаны супраць сваіх жа вынаходнікаў.
Рымскі час
Падчас Другой Пунічнай вайны, Рымская рэспубліка захапіла карфагенскія гандлёвыя калоніі ўздоўж узбярэжжа Міжземнага мора прыкладна з 210 да 205 да н.э. Рымлянам спатрэбілася амаль два стагоддзі, каб завяршыць заваёву Пірэнейскага паўвостраву, хоць яны мелі кантроль над ім на працягу больш за шэсць стагоддзяў. Рымскае панаванне звычайна выказвалася праз рымскія законы, мову і сетку дарог.
Мясцовыя кельцкае і іберыйскае насельніцтва паступова раманізавалася з рознай хуткасцю ў розных частках Іспаніі. Мясцовыя кіраўнікі паходзілі з рымскіх патрыцый. Рэгіён быў моцна інтэграваны ў рымскую эканоміку, праз яго гавані экспартавалі золата, воўну, аліву і віно. Сельскагаспадарчая вытворчасць павялічылася з увядзеннем ірыгацыйных праектаў. На тэрыторыі тагачаснай Іспаніі нарадзіліся такія выбітныя рымскія дзеячы, як імператары Адрыян, Траян, Феадосій I і філосаф Сенека. У I стагоддзі ў рэгіёне пачало пашырацца хрысціянства, якое атрымала папулярнасць у гарадах у II стагоддзі. Пераважна ў рымскія часы былі закладзены асновы сучанай іспанскай мовы і рэлігійнай традыцыі. У якасці спадчыны раманізацыі мясцовае насельніцтва пачало размаўляць на народнай форме латыны, якая пасля распаду Рымскай імперыі паступова паслужыла асновай для ўзнікнення мясцовых раманскіх моў — іспанскай, каталонскай, галісійскай, астурыйскай і г.д. Нягледзячы на гэта, на тэрыторыі Іберыйскага паўвостраву застаўся амаль незакранутым лацінскім уплывам народ баскаў, які мае не-індаеўрапейскае паходжанне і дагэтуль захоўвае ўласную не-індаеўрапейскую мову. Зрэшты, існуюць версіі, паводле якіх перашпачатковы рэгіён пражывання баскаў размяшчаўся на поўдні сучаснай Францыі.
Сярэднявечча
Уварванне мусульманаў з Паўночнай Афрыкі адбылося ў 711, паўвостраў амаль цалкам быў імі заваяваны.
Рэканкіста з поўначы паўвостраву працягвалася каля 700 гадоў і паклала асновы сучаснай іспанскай дзяржаўнасці. Каралеўствы Арагона і Кастыліі аб'ядналіся дынастычнай уніяй (1469). Іспанскія тэрыторыі аб'ядналіся ў канцы 1480-х гадоў з уніяй Каталіцкіх каралёў: караля Арагона і каралевы Кастыльскай. Нягледзячы на тое, што манархі працягнулі кіраваць кожны сваімі землямі, іх знешняя палітыка была агульнай. У 1492 годзе яны захапілі Гранаду і завяршылі Рэканкісту на Іберыйскім паўвостраве супраць маўраў. Уваходжанне Гранады ў Каралеўства Кастылія завяршыла аб'яднанне іспанскіх земляў, нягледзячы на тое, што Іспанія па-ранейшаму была падзелена на два каралеўствы. У тым жа самым годзе Хрыстафор Калумб здзейсніў першую іспанскую даследчую экспедыцыю на захад праз Атлантычны акіян, адкрыўшы для еўрапейцаў Новы Свет і стварыўшы там першыя заморскія калоніі Іспаніі. Пасля экспедыцый Калумба і паходаў канкістадораў (канец 15 — сяр. 16 ст.) Іспанія набыла велізарныя каланіяльныя ўладанні у Новым Свеце. Таксама ў гэты час Іспанія валодала Нідэрландамі, часткамі Германіі і Італіі. З гэтага моманту Заходняе паўшар’е стала галоўнай мэтай іспанскіх даследаванняў і каланізацыі.
Іспанская імперыя
У канцы XVI — пачатку XVII стагоддзяў прадпрымаліся экспедыцыі па пошуку Terra Australis, падчас якіх быў адкрыты шэраг архіпелагаў і астравоў у паўднёвай частцы Ціхага акіяна, у тым ліку астравы Піткэрн, Маркізскія астравы, Тувалу, Вануату, Саламонавы астравы і Новую Гвінею, якія былі абвешчаны ўласнасцю Іспанскай кароны, але не былі ёю паспяхова каланізаваны. Шматлікія з еўрапейскіх уладанняў Іспаніі былі страчаны пасля вайны за іспанскую спадчыну ў 1713 годзе, але Іспанія захавала свае заморскія тэрыторыі. У 1741 годзе важная перамога над Вялікабрытаніяй у Картахены (сучасная Калумбія) прадоўжыла іспанскую гегемонію ў Амерыцы да XIX стагоддзя. У канцы XVIII стагоддзі дасягалі ўзбярэжжаў Канады і Аляскі, заснаваўшы  на востраве Ванкувер і адкрыўшы некалькі архіпелагаў і ледавікоў.
Французская акупацыя Іспаніі войскамі Напалеона Банапарта ў 1808 годзе прывяла да таго, што калоніі Іспаніі былі адрэзаны ад метраполіі, а рух за незалежнасць, які пачаўся ў 1810—1825 гадах, прывёў да стварэння шэрагу новых незалежных рэспублік у Паўднёвай і Цэнтральнай Амерыцы. Рэшткі іспанскай чатырохсотгадовай імперыі, у тым ліку Куба, Пуэрта-Рыка і Іспанская Ост-Індыя, працягвалі заставацца пад іспанскім кантролем да канца XIX стагоддзі, калі большая частка гэтых тэрыторый была анексавана ЗША пасля іспана-амерыканскай вайны. Астатнія ціхаакіянскія астравы былі прададзены Германіі ў 1899 годзе.
XX стагоддзе
Напачатку XX стагоддзя Іспанія працягвала кантраляваць толькі тэрыторыі ў Афрыцы, Іспанскую Гвінею, Іспанскую Сахару і Іспанскае Марока.
У 1923 годзе ўсталявалася ваенная дыктатура генерала М. Прыма дэ Рыверы. Кароль ужо ў гэты перыяд не валодаў ніякай уладай у краіне. У студзені 1930 года, пасля страты падтрымкі ў арміі, не здолеўшы выправіць становішча спраў пасля вострага эканамічнага крызісу мінулага года, дыктатар пакідае краіну. 14 красавіка 1931 года ад свайго прастола адрокся апошні з Бурбонаў, Альфонс XIII — партыі, якая падтрымлівалі яго, пацярпелі разгромнае паражэнне на муніцыпальных выбарах. Урад сфарміравалі прыхільнікі змены дзяржаўнага ладу. Неўзабаве Н. Алькала Самора стаў першым прэм'ер-міністрам Рэспублікі Іспанія. Так пачаўся рэспубліканскі перыяд.
Радыкальная палітыка новага ўрада ў адносінах да землеўладальнікаў, царквы, арміі, празмерны лібералізм да па-сепаратысцку настроеных рэгіёнаў поўначы і ўсходу сустракалі гарачую падтрымку адной часткі насельніцтва і вострае пачуццё нянавісці ў іншай. Лакальныя паўстанні змянялі адно адно. Нягледзячы на ўсе радыкальныя меры, за два гады ўрад не дасягнуў ніякіх поспехаў у эканоміцы. На выбарах у лістападзе 1933 года ва ўрад вярнуліся кансерватары, рэформы былі спынены. Цяпер пагромы і мецяжы па ўсёй краіне сталі праводзіць ужо іх праціўнікі — лібералы і анархісты. На наступных выбарах у студзені 1936 года зноў, як у 1931 годзе, перамаглі радыкалы — «Народны фронт» з удзелам Камуністычнай партыі. Новы склад Кортэсаў (парламент Іспаніі) аднавіў ажыццяўленне радыкальнай палітыкі, спадзяючыся крайнімі мерамі пачаць вырашаць найбольш глыбокія праблемы ў эканоміцы краіны.
У ліпені таго ж года кансерватыўныя генералы на чале з Х. Санхурха ўзнялі добра падрыхтаваны мяцеж. Аднак у першыя ж дні паўстання, пасля смерці старога лідара ў авіяцыйнай катастрофе, новым главой змовы прыйшлося стаць нерашучаму раней Ф. Франка. Нацыяналісты звярнуліся па дапамогу да Германіі і Італіі, камуністы атрымалі дапамогу ад СССР і шматлікіх левых партый Еўропы і свету. Пачалася Іспанская Грамадзянская вайна. Рэспубліканцы ў сваёй зоне экспрапрыявалі зямлю, прадпрыемствы, банкі, арганізавалі праследаванні святароў і манахаў. На «нацыяналістычнай» тэрыторыі ўсе традыцыйныя інстытуты былі адноўлены, улада засяродзілася ў руках Франка. Фронт узброенага супрацьстаяння працягнуўся праз усю краіну. За тры гады павольнага пераможнага прасоўвання ў баях былі заваяваны ўсе правінцыі, якія падтрымлівалі рэспубліканцаў. З першых да апошніх тыдняў вайны ў аблозе знаходзілася сталіца — Мадрыд. У гэтыя гады Іспанія — галоўная дыпламатычная праблема ўсіх развітых краін свету.
У 1939 г. пасля перамогі ваенных дыктатура была распаўсюджана на ўсю краіну, палітычныя партыі былі забаронены, акрамя фашысцкай «фалангі», якая падтрымлівала Франка. Іспанія прытрымлівалася нейтралітэту падчас Другой сусветнай вайны, хоць і паслала на Усходні фронт добраахвотніцкую «Блакітную дывізію».
У 1947 годзе Іспанія была зноў абвешчана каралеўствам (аднак прастол заставаўся незанятым пры рэгенцтве «каўдылья» Франка).
Іспанія пакінула Марока ў 1956 годзе і падала незалежнасць Экватарыяльнай Гвінеі ў 1968.
У лістападзе 1975 года, пасля смерці Франка, каралём быў абвешчаны Хуан Карлас I, пачаўся дэмантаж фашысцкага рэжыму і дэмакратычныя пераўтварэнні. У снежні 1978 г. набыла моц новая канстытуцыя.
Калі Іспанія пакідала Іспанскую Сахару ў 1976 годзе, гэта калонія адразу была анексавана Марока і Маўрытаніяй, а затым у 1980 годзе — цалкам Марока, хоць тэхнічна па рашэнні ААН гэта тэрыторыя застаецца пад кантролем іспанскай адміністрацыі. На сённяшні дзень у Іспаніі засталіся толькі Канарскія астравы і два анклавы на паўночнаафрыканскім узбярэжжы, Сеўта і Мелілья, якія адміністрацыйна з'яўляюцца часткамі Іспаніі.
У 1985 годзе Іспанія ўступіла ў Еўрапейскі Саюз (ЕС). Краіна Баскаў і Каталонія па канстытуцыі ў 1978 годзе атрымалі значную аўтаномію, але ў іх дагэтуль існуюць і сепаратысцкія рухі (асаблівай непрымірымасцю адрозніваецца баскская тэрарыстычная арганізацыя ЭТА).
Нацыянальнае свята — 12 кастрычніка (Дзень іспанскай нацыі, дата адкрыцця Амерыкі Хрыстафорам Калумбам).
XXI стагоддзе
У пачатку 2004 года новы сацыялістычны ўрад Хасэ Луіса Радрыгеса Сапатэра здзейсніў круты паварот у знешняй палітыцы Іспаніі: ад падтрымкі курсу ЗША да салідарнасці з большасцю краін Еўрасаюза. Пасля перамогі на выбарах 14 сакавіка 2004 года сацыялістычны ўрад вывеў іспанскія войскі з Ірака, выканаўшы такім чынам важны пункт выбарчай праграмы Іспанскай сацыялістычнай рабочай партыі (ІСПП). На наступных парламенцкіх выбарах, якія адбыліся ў 2008 годзе, перамогу зноў атрымала ІСПП. Новыя парламенцкія выбары ў Іспаніі адбыліся 20 лістапада 2011 года.
Адной з праблем сучаснай Іспаніі з'яўляецца праблема іміграцыі. Галоўным чынам у Іспанію прыязджаюць жыхары краін Магрыба і Лацінскай Амерыкі. Напачатку новага стагоддзя ў краінах ЕС па прыблізных падліках знаходзілася 2,5 мільёна лацінаамерыканцаў, 800 тысяч з якіх знаходзіліся ў Іспаніі. Аднак пасля тэрактаў 2004 года значна змянілася стаўленне іспанцаў да імігрантаў.
Дзяржаўны лад
Канстытуцыя Іспаніі прынята 29 снежня 1978 г. Яна вызначала форму кіравання як парламенцкую манархію і абвяшчала Іспанію «сацыяльнай, прававой і дэмакратычнай дзяржавай, вышэйшымі каштоўнасцямі якога з'яўляюцца воля, справядлівасць, роўнасць і палітычны плюралізм». Кароль лічыцца «старшынёй Іспанскай дзяржавы, знакам яго адзінства і сталасці», ён таксама з'яўляецца галоўнакамандуючым усімі ўзброенымі сіламі. Кароль ажыццяўляе толькі «функцыі, якія яму прадстаўлены Канстытуцыяй і законам». Яго палітычная ініцыятыва складаецца ў вылучэнні кандыдатуры Старшыні ўрада. Фактычна кароль санкцыянуе рашэнні, якія прымаюцца іншымі органамі, у прыватнасці ўрадам і картэсамі.
Канстытуцыя надзяляе заканадаўчай уладай двухпалатны парламент, Генеральныя картэсы. Вялікая частка паўнамоцтваў прыналежыць ніжняй палаце, Кангрэсу дэпутатаў (350 членаў). Прынятыя ім законапраекты павінны ўяўляцца на разгляд верхняй палаты — Сената (256 членаў), але Кангрэс большасцю галасоў можа пераадолець вета Сената. Дэпутаты парламента і сенатары абіраюцца тэрмінам на 4 гады — па мажарытарнай сістэме, а Кангрэс — па прапарцыйнай сістэме. Выбарчым правам валодаюць усе грамадзяне краіны, якія дасягнулі 18 гадоў. Картэсы вырашаюць пытанні заканадаўства. бюджэту, успадкоўвання пасады, рэгенцтва і апякунства, кантролю. Кантроль картэсаў над урадам уключае вотум даверу (аднак дэпутаты павінны загадзя азначыць кандыдатуру наступнага прэм'ер-міністра), рэзалюцыі вымовы (падобныя на вотум недаверу), камісіі па расследаванні, права на любую інфармацыю. Выканаўчая ўлада належыць ураду на чале з прэм'ер-міністрам, яму падпарадкаваны ўвесь дзяржаўны апарат, уключаючы органы бяспекі. Урад вызначае асноўныя кірункі ўнутранай і знешняй палітыкі краіны, валодае правам заканадаўчай ініцыятывы, аб'яўляе пра ўводзіны надзвычайнага становішча. Прэм'ер-міністр высоўваецца галавой дзяржавы — каралём і зацвярджаецца большасцю дэпутатаў парламента. Звычайна прэм'ер-міністр з'яўляецца лідарам партыі, якая выклікае прыхільнасць большасцю месцаў у Кангрэсе дэпутатаў. Каб сфармаваць урад, гэта партыя можа ўступаць у кааліцыю з іншымі партыямі.
Адміністрацыйны падзел
50 правінцый, якія ўваходзяць у 17 аўтаномных абласцей. Таксама ў складзе Іспаніі знаходзяцца 2 так званыя аўтаномныя гарады (ciudades autónomas) у Афрыцы — Сеўта, Мелілья і суверэнныя тэрыторыі Іспаніі.
Гарады
Найбуйнешыя гарады Іспаніі:
Будова паверхні
У Іспаніі адлегласць з поўначы на поўдзень не перавышае 870 км, з усходу на захад — 1000 км, а працягласць берагавой лініі — 2100 км (у тым ліку каля 1130 км прыходзіцца на Міжземнае мора і 970 км — на Атлантычны акіян і Біскайскі заліў). Ад мяжы з Францыяй на захад Кантабрыйскія горы цягнуцца ўздоўж берага мора; тут маецца некалькі досыць вялікіх бухт, у якіх знаходзяцца парты. Адгор’і падыходзяць да мора, утвараючы парэзанае глыбокімі залівамі ўзбярэжжа з стромымі скаламі і шматлікімі астравамі. На паўднёвым захадзе, ад мяжы з Партугаліяй да Гібралтарскага праліва, узбярэжжа нізіннае і месцамі багністае. На ўсход ад Гібралтара да Міжземнага мора блізка падыходзяць перадгор’і, прыбярэжныя раўніны адсутнічаюць. Яшчэ далей, на паўначны ўсход фрагментарна развітыя прыбярэжныя раўніны, падзеленыя адгор’ямі гор.
Іспанія ўяўляе сабой масіўнае паднятае пласкагор’е Месета, складзенае пераважна старажытнымі крышталічнымі пародамі ў спалучэнні з альпійскімі гарамі, якія сфармаваліся ў палеагене і неагене. Сярод парод, што складаюць Месету, вылучаюцца дакембрыйскія крышталічныя сланцы і гнейсы з шматлікімі гранітнымі інтрузіямі. Месета займае каля 2/3 тэрыторыі Іспаніі і абрамленая высокімі гарамі. Акрамя таго, у яе цэнтральных раёнах узвышаюцца буйныя горставыя хрыбты Цэнтральнай Кардыльеры. Гэтыя горы падзяляюць плато Старая і Новая Кастылія, дрэніраваныя адпаведна рэкамі Дуэра і Таха. Плато складзеныя тоўшчамі асадкавых парод і алювіяльнымі адкладамі і адрозніваюцца выключна плоскім і манатонным рэльефам. Толькі месцамі сустракаюцца сталовыя астанцы даўгаватай формы — фрагменты старажытных рачных тэрас.
На поўдзень ад Новай Кастыліі ўзвышаюцца Таледскія горы. Паўднёвей знаходзяцца плато Эстрэмадуры і Ла-Манчы, якія ўваходзяць у склад Месеты. Самы паўднёвы бок Месеты Сьера-Марэна прыпадняты. Сьера-Марэна стромка абрываецца да шырокай Андалускай нізіны, дрэніраванай р. Гвадалквівір, якая ўпадае ў Кадыскі заліў.
На паўднёвым усходзе Іспаніі распасціраюцца складчатыя горы Кардыльера-Пенібетыка з найвышэйшай вяршыняй краіны — гарой Муласен (3482 м), увянчанай снежнікамі і ледавікамі, якія займаюць самае паўднёвае становішча ў Заходняй Еўропе.
З поўначы Арагонскае плато аблямоўваюць Пірэнеі. Яны цягнуцца амаль на 400 км ад Міжземнага мора да Біскайскага заліва і ўтвараюць магутны непераадольны бар’ер паміж Пірэнейскім п-вам і астатняй часткай Еўропы. Гэтыя складкаватыя горы, якія сфармаваліся ў трацічны перыяд, месцамі перавышаюць 3000 м; найвышэйшая вяршыня — пік Анета (3404 м). Заходнім працягам Пірэнеяў з’яўляюцца Кантабрыйскія горы, таксама субшыротнага прасцірання. Гэтыя горы пабітыя разломамі і моцна раздзеленыя пад уплывам рачной эрозіі.
Клімат
Іспанія з’яўляецца адной з самых цёплых дзяржаў у Заходняй Еўропе. Сярэдняя колькасць сонечных дзён — 260—280. Сярэдняя гадавая тэмпература на ўзбярэжжы Міжземнага мора складае 20 градусаў цяпла. Зімой тэмпература апускаецца ніжэй за нуль звычайна толькі ў цэнтральных і паўночных раёнах краіны. Улетку тэмпература падымаецца да 40 градусаў і вышэй (ад цэнтральнай часткі да паўднёвага ўзбярэжжа). На паўночным узбярэжжы тэмпература не такая высокая — каля 25 градусаў цяпла.
Для Іспаніі характэрныя вельмі глыбокія ўнутраныя кліматычныя адрозненні, і яна толькі ўмоўна можа быць цалкам аднесена да міжземнаморскай кліматычнай вобласці. Гэтыя адрозненні праяўляюцца як у тэмпературы, так і ў гадавых сумах і рэжыме ападкаў. На крайнім паўночным захадзе клімат мяккі і вільготны са слабымі ваганнямі тэмпературы на працягу года і вялікай колькасцю ападкаў. Пастаянныя вятры з боку Атлантыкі прыносяць шмат вільгаці, галоўным чынам зімой, калі пануе туман і воблачнае надвор’е з дажджамі, амаль без маразоў і снегу. Сярэдняя тэмпература самога халоднага месяца такая ж, як і на паўночным захадзе Францыі. Лета спякотнае і вільготнае, сярэдняя тэмпература рэдка вышэй 17 градусаў цяпла. Гадавая колькасць ападкаў перавышае 1000 мм, а месцамі дасягае 2000 мм. Цалкам іншыя ўмовы ва ўнутраных частках краіны — на плато Старой і Новай Кастыліі і Арагонской раўніне. У гэтых раёнах адбіваецца ўплыў плоскогорно-катлавіны рэльефу, значнай вышыні і мясцовага кантынентальнага паветра. Для іх характэрна адносна малая колькасць ападкаў (не больш за 500 мм у год) і рэзкія ваганні тэмпературы па сезонах. У Старой Кастыліі і на Арагонской раўніне бываюць даволі халодныя зімы з маразамі і моцнымі, рэзкімі вятрамі; лета спякотнае і даволі сухое, хоць максімум ападкаў прыходзіцца на гэты сезон года. У Новай Кастыліі клімат крыху мякчэй, з больш цёплай зімой, але таксама з малой колькасцю ападкаў. Земляробства ва ўсіх гэтых раёнах мае патрэбу ў штучным арашэнні.
Карысныя выкапні
Нетры Іспаніі маюць шмат карысных выкапняў. Асабліва значныя запасы металічных руд. Па паўночна-заходняй ускраіне Месеты, у межах Галійскага масіва, у каледонскіх і пратэразойскіх гранітных інтрузіях маюцца алавяныя, вальфрамавыя і ўранавыя руды. Па паўднёвай ускраіне Месеты працягнулася паласа свінцова-цынкава-сярэбраных радовішчаў. Там жа знаходзіцца буйное радовішча ртуці, якое мае сусветнае значэнне — Альмадэн. Жалезныя руды маюцца на поўначы і поўдні Іспаніі. Яны прымеркаваны да структур мезазойскага і альпійскага магматычных цыклаў. Гэта вядомыя радовішчы раёна Більбаа на паўночным схіле Біскайскіх гор і ў Альмерыі на паўднёвым схіле Бецкіх Кардыльер. На поўначы ў адкладах карбона знаходзіцца найбуйнейшы ў краіне каменнавугальны басейн. Акрамя таго, невялікія радовішчы каменнага вугалю ёсць на паўднёвым схіле гор і ў некаторых іншых раёнах. У кайназойскіх адкладах міжгорных і ўнутрыгорных дэпрэсій залягаюць тоўшчы соляў і бурага вугалю. Значныя запасы калійных соляў размяшчаюцца ў межах раўніны Эбра. Варта, аднак, адзначыць, што большасць радовішчаў карысных выкапняў на тэрыторыі краіны маюць вельмі сціплыя памеры і даволі моцна вычарпаныя, як і многія радовішчы іншых еўрапейскіх рэгіёнаў, што робіць Іспанію залежнай ад імпарту карысных выкапняў, у асноўным, з Паўночнай Афрыкі.
Машынабудаванне
Сярод галін машынабудавання вылучаюцца суднабудаванне (старыя цэнтры размешчаны на поўначы краіны: Більбаа, Хіхон, Сантандэр; новыя — на паўночным захадзе: Эль-Фероль, Віга, на ўсходзе: Картахена, Валенсія, Барселона, і на поўдні: Севілья, Кадыс) аўтамабілебудаванне (вытворчасць аўтамабіляў, у тым ліку «Сеат» канцэрна «Фольксваген» 2,2 мільёна ў 1996 годзе; цэнтры: Барселона, Мадрыд, Вальядалід, Віторыя, Памплона, Віга) і электратэхнічная прамысловасць. Развіта таксама вытворчасць абсталявання для хімічнай, лёгкай, харчовай прамысловасці і вытворчасці будматэрыялаў.
Транспарт
Іспанская дарожная сетка галоўным чынам цэнтралізаваная з 6 шашэйнымі дарогамі, якія злучаюць Мадрыд з Краінай Баскаў, Каталоніяй, Валенсіяй, Андалусіяй, Эстрэмадурай і Галісіяй. Акрамя таго, хуткасныя шашы праходзяць уздоўж атлантычнага і міжземнаморскага ўзбярэжжаў. Працягласць аўтамабільных дарог складае 328 тысяч км. Аўтамабільны парк — больш за 19 млн машын. Па аўтадарогах ажыццяўляецца 90 % пасажырскіх і 79 % грузаперавозак. Іспанія мае намер мець мільён электрамабіляў да 2014 года, як частка плана ўрада па эканоміі энергіі і паляпшэнню экалогіі.
Лёгкая прамысловасць
З галін лёгкай прамысловасці найбольшае значэнне маюць тэкстыльная і гарбарна-абутковая прамысловасць (на долю Іспаніі прыпадае 4 працэнты сусветнага экспарту абутку).
Харчовая прамысловасць
У харчовай прамысловасці вылучаюцца вінаробства (па вытворчасці вінаградных вінаў Іспанія ў Еўропе саступае толькі Францыі і Італіі), вытворчасць алею (1,7 мільёнаў тон у 1996 годзе; Іспанія — сусветны лідар па вытворчасці аліўкавага алею (каля 0,5 мільёнаў тон у год), пладова-агароднінных і рыбных кансерваў.
Чыгуначная вуліца (Мінск)
Чыгуначная вуліца — вуліца ў Маскоўскім раёне Мінска. Сваю назву атрымала ў часы будаўніцтва Маскоўска-Брэсцкай чыгункі ў 19-м стагоддзі, калі яе рабочыя і служачыя актыўна засялялі прадмесце Грушаўка.
Іспанія
Рыбны промысел
Іспанія ўваходзіць у першую дзясятку краін свету па ўлове рыбы і морапрадуктаў (1,1 мільёнаў тон у 1996 годзе) і іх перапрацоўцы, з'яўляецца буйным экспарцёрам свежай рыбы і рыбных кансерваў.
Чыгуначная вуліца (Мінск)
Размяшчэнне
Пачынаецца ад перасячэння з чыгуначнымі пуцямі, працягваючы Суражскую вуліцу, ідзе з паўночнага ўсходу на паўднёвы захад, заканчваецца скрыжаваннем з праспектам Дзяржынскага. Таксама перасякаецца з вуліцамі Сямашкі, Уманскай, Дубравінскай, Прамой, Матросава, Шчорса і Кузьмы Мініна; праспектам Жукава, 3-м, 4-м, 5-м, 6-м і 7-м Чыгуначнымі завулкамі. Ідзе паралельна Грушаўскай вуліцы.
Аб’екты
На вуліцы размешчаны разнастайныя грамадскія аб’екты:
Грамадскі транспарт
Па вуліцы пралягае шэраг аўтобусных (6, 32с, 49, 50с, 52, 57, 101, 196с) і тралейбусных (8, 31, 47, 63, 64, 90) маршрутаў. На вуліцы размешчана аўтастанцыя «Паўднёва-Заходняя», якая з’яўляецца буйным транспартным вузлом.
Недалёка ад пачатку вуліцы размешчана станцыя метро «Інстытут культуры», паблізу ад канца — станцыі метро «Міхалова» і «Пятроўшчына».
Бабімаст (гміна)
Бабі́маст (Babimost) — вяскова-гарадская гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Зеленагурскага павета Любушскага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Бабімасце. Плошча гміны складае 92,75 км². Станам на 2004 год у гміне Бабімаст пражывалі 6506 чалавек, шчыльнасць — 70,1 чал./км².
Гальвер
Гальвер (Halver) — горад у Германіі, у зямлі Паўночны Рэйн-Вестфалія. Падпарадкаваны адміністрацыйнай акрузе Арнсберг. Уваходзіць у склад раёна Меркіш. Насельніцтва — чалавек (на 31 снежня 2010 года). Плошча — 77,37 км². Афіцыйны код — 05 9 62 012.
Пацына (гміна)
Пацы́на (Pacyna) — вясковая гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Гастынінскага павета Мазавецкага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Пацыне. Плошча гміны складае 90,85 км². Станам на 2012 год у гміне Пацына пражывалі 3795 чалавек, шчыльнасць — 41,8 чал./км². Адміністрацыйна падзелена на 18 салецтваў.
Населеныя пункты
На тэрыторыі гміны размешчаны 26 населеных пунктаў.
Давід Аронавіч Якерсон
Давід Аронавіч Якерсон (15 сакавіка (27 сакавіка) 1896, Віцебск — 1947, Масква) — савецкі скульптар, графік, афарміцель.
Біяграфія
Займаўся ў І. Пэна ў сярэдзіне 1900-х у Віцебску разам са сваёй будучай жонкай Аленай Кабішчар, вучыўся там жа ў Гандлёвым вучылішчы. Затым пра­цяг­вае на­ву­чан­не на бу­даў­ні­чым фа­ку­ль­тэ­це Рыж­ска­га по­лі­тэх­ніч­на­га інсты­ту­та, які быў эва­ку­ява­ны ў Мас­кву. З 1918 па 1922 год вучыўся ў Вышэйшых мастацка-тэхнічных майстэрнях у вя­до­мых ску­льп­та­раў — ака­дэ­мі­каў Сяр­гея Вал­ну­хі­на, Іва­на Яфі­ма­ва і Ба­ры­са Каралёва.
Удзельнічаў у 1918 годзе пад кіраўніцтвам Марка Шагала ў афармленні Віцебска да Першай гадавіны Кастрычніцкай рэвалюцыі. У па­свед­чан­ні, атры­ма­ным Якер­со­нам, сам Ша­гал свед­чыць: «Тов. Якерсон в бытность свою в Витебске беспрерывно работал в Губернской Комиссии по украшению города к Октябрьской годовщине и числился членом означенной комиссии. Губ. уполномоченный по делам искусств Марк Шагал».
Слабодка (Вяркудскі сельсавет)
Слабо́дка (, Слободка) — вёска ва Ушацкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Вяркудскага сельсавета.
Давід Аронавіч Якерсон
Біяграфія
З 28 са­ка­ві­ка 1919 го­да слу­жыў інструк­та­рам пед­ага­гіч­най сек­цыі пад­аддзе­ла вы­яўлен­чых мас­тац­тваў ад­дзе­ла на­род­най адука­цыі Ві­цеб­ска­га га­рад­ско­га са­ве­та. З 15 мая ста­но­віц­ца кі­раў­ні­ком ску­льп­тур­най май­стэр­ні Ві­цеб­скага на­род­нага мас­тац­кага вучылішча, уста­наў­лі­вае по­мні­кі Карлу Мар­ксу ў По­ла­цку і Не­ве­лі, Льву Гар­фун­ке­лю ў Яна­ві­чах.
Слабодка (Вяркудскі сельсавет)
Да 19 лютага 1958 года вёска ўваходзіла ў склад Зарачанскага сельсавета, да 8 красавіка 2004 года — у склад Дубраўскага сельсавета.
Давід Аронавіч Якерсон
Біяграфія
Уваходзіў у створанае Казімірам Малевічам таварыства УНОВИС. Большасць супрэматычных работ Якерсона датаваныя 1920 годам. Многія з іх экспанаваліся на выставах УНОВИСа 1920 года ў Віцебску і Маскве.
Рэ­алі­за­цыя пла­ну ма­ну­мен­та­ль­най пра­па­ган­ды ў Ві­цеб­ску за­пом­ні­ла­ся ўста­ноў­кай у маі 1920 го­да по­мні­каў Кар­лу Мар­ксу і Кар­лу Ліб­кнех­ту рабо­ты Якер­со­на. Ма­ну­мен­та­ль­ныя суп­рэ­ма­тыч­ныя пастаменты по­мні­каў спа­лу­ча­лі­ся з ку­біс­тыч­ны­мі бюс­та­мі пра­ва­ды­роў пра­ле­та­ры­яту. Тэх­на­ло­гія, ужы­тая скульптарам, бы­ла тан­най і на­ва­тар­скай — бюс­ты вы­ра­за­лі­ся з па­ўзац­вяр­дзе­лай ма­сы цэ­мен­ту. Гэ­тыя по­мні­кі ака­за­лі­ся не­даў­га­веч­ны­мі, і ў ся­рэ­дзі­не 1920-х іх знес­лі.
У 1921 го­дзе ску­льп­тар быў на не­­каль­кі тыд­няў ка­ман­дзі­ра­ва­ны ў Стаўрапаль для ўста­ноў­кі по­мні­ка Яка­ву Свяр­дло­ву. Не­ўза­ба­ве Якер­сон пера­язджае ў Мас­кву і пра­цяг­вае за­ймац­ца ў ВХУ­ТЕ­МА­Се.
У 1926 годзе ўваходзіць у Саюз расійскіх скульптараў і пачынае прымаць удзел у выстаўках гэтага аб’яднання ў Маскве.
Су­пра­цоў­ні­чае з Дзяр­жаў­ным цэн­тра­ль­ным му­зе­ем на­ро­даз­наў­ства ў Мас­кве — за­ха­ва­ла­ся вя­лі­кая ко­ль­касць ма­люн­каў ты­паў і аб’ектаў архітэк­ту­ры Мал­до­вы, скульптуры з дрэва «Тунгус», «Аб­ісін­ка», «Каў­каз­скі яўрэй». Тэ­ма­ты­ка ма­ну­мен­та­ль­най пра­па­ганды пра­цяг­ва­ецца ў вобра­зах Сця­па­на Разіна, Емя­ль­яна Пу­га­чо­ва, Са­ла­ва­та Юла­ева, Івана Мічурына, по­мні­ка Ле­ні­ну ў Та­ган­ро­гу, цэ­лай га­ле­рэі ўвасабленняў людзей пра­цы.
Якер­сон тон­ка ад­чу­вае фак­ту­ру дрэ­ва і ста­но­віц­ца вя­до­мым май­страм у гэ­тым кі­рун­ку. У 1935 годзе прымае ўдзел у выстаўцы скульптуры ў дрэве, дзе прадстаўляе групавыя кампазіцыі: «Плытагоны», «Спартсмен», «Дэкаратыўная кампазіцыя».
Ня­гле­дзя­чы на на­пад­кі, ску­льп­тар пра­цяг­вае пра­ца­ваць, удзе­ль­ні­чае ў вы­ста­ўках, вы­кон­вае роз­ныя за­ка­зы, у тым лі­ку на ску­льп­тур­нае афармлен­не са­на­то­рыя «Кур­па­ты» ў Ялце, па­ві­ль­ёна «Баш­кі­рыя» на Вы­ста­ўцы да­сяг­нен­няў на­род­най гас­па­дар­кі ў Мас­кве. Пад­час вай­ны Якер­сон за­ста­ецца ў ста­лі­цы. У 1943 го­дзе на вы­ста­ўцы «Вя­лі­кая Айчын­ная вай­на», якая пра­хо­дзі­ла ў Трац­ця­коў­скай га­ле­рэі, ён прад­ста­віў кам­па­зі­цыю «Аляк­сандр Не­ўскі».
Пераход ад эксперыментальных жывапісных і графічных прац да распрацоўкі сюжэтаў выключна фігурнай скульптуры — вымушаная ўмова выжывання Якерсона, як і многіх іншых савецкіх мастакоў у 1930-я гады.
Па­мёр 28 кра­са­ві­ка 1947 го­да.
Яго пра­цы на пра­ця­гу дзе­ся­ці­год­дзяў за­хоў­ва­ла ўда­ва. То­ль­кі на вы­ста­ўках у 1990—2000-я ў Мас­тац­кім му­зеі Ві­цеб­ска прад­стаў­ля­юцца ра­бо­ты май­стра. За­тым ідуць пер­са­на­ль­ная вы­ста­ўка ў ад­дзе­ле пры­ват­ных ка­лек­цый Дзяр­жаў­на­га му­зея вы­яўлен­чых мас­тац­тваў (Мас­ква, 2000), вы­ста­ўка «У ко­ле Ма­ле­ві­ча» (Рус­кі му­зей, 2000). У 2018—2019 гадах тво­ры Якер­со­на з Ві­цеб­ска­га му­зея і пры­ват­ных збо­раў экс­па­ну­юцца на вы­ста­ўцы «Ша­гал, Лі­сіц­кі, Ма­ле­віч. Рус­кі аван­гард у Ві­цеб­ску» (у па­рыж­скім Цэн­тры Жор­жа Па­мпі­ду і Яўрэй­скім му­зеі ў Нью-Ёрку).
Не­ка­то­рыя ра­бо­ты мас­та­ка за­хоў­ва­юцца ў Рус­кім му­зеі, Трац­ця­коў­скай га­ле­рэі, шэ­ра­гу іншых му­зе­яў Рас­іі, Му­зеі Мар­ка Ша­га­ла ў Ві­цеб­ску, але Ві­цеб­скі аб­лас­ны кра­язнаў­чы му­зей ва­ло­дае са­мым буй­ным збо­рам тво­раў аўта­ра. Пры ства­рэн­ні Му­зея гіс­то­рыі Ві­цеб­скага мас­тац­кага ву­чылішча твор­час­ці Да­ві­да Якер­со­на супрэматычнага перыяду бы­ла ад­ве­дзе­ная асоб­ная за­ла.
Абас Кіярастамі
Абас Кіярастамі (, —, ) — іранскі кінарэжысёр, сцэнарыст і прадзюсар. Адзін з лідараў іранскай новай хвалі. Лаўрэат мноства кінематаграфічных узнагарод, у тым ліку «Залатой пальмавай галіны» 50-га Канскага кінафестывалю (за фільм «Смак вішні», 1997 — упершыню «Залатая пальмавая галіна» была прысуджана іранскаму фільму). Акрамя таго, Кіярастамі вядомы як дызайнер, фатограф і паэт.
Трэкуанда
Трэкуанда (Trequanda) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Таскана, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Сіена.
Насельніцтва складае 1417 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 22 чал./км². Займае плошчу 64 км². Паштовы індэкс — 53020. Тэлефонны код — 0577.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
Кенка
Кенка (Quenco, Kenko, Q'inqu, літ. лабірынт) — археалагічны помнік, свяцілішча інкаў. Знаходзіцца ў 6 км да паўночнага захаду ад горада Куска, Перу. Уяўляе сабою сетку падземных галерэй і каналаў, выбітых у скалах, на плошчы больш за 3,5 км², з-за чаго і атрымаў сваю назву ад канкістадораў на мове кечуа. Арыгінальная назва невядомая.
Помнік часта называюць амфітэатрам, але гэта не зусім так. Нягледзячы на сваю паўкруглую канструкцыю, ён мог быць і храмам або магілай. Існуе меркаванне, што Кенка з'яўляўся адным з самых важным культавых збудаванняў інкаў.
Смаленскае ўзвышша
Смаленскае ўзвышша — узвышша ў еўрапейскай частцы Расіі. Частка Смаленска-Маскоўскага ўзвышша. Тэрытарыяльна цягнецца ад горада Орша ў Беларусі да Мажайскага раёна Маскоўскай вобласці, у асноўным у Смаленскай вобласці. Найвышэйшы пункт: 314 метраў над узроўнем мора (недалёка ад вёскі Мар’іна Вяземскага раёна Смаленскай вобласці). У заходняй частцы ўзвышша складзена даламітамі і вапнякамі дэвона, на ўсход ад Смаленска — вапнякамі, глінамі, мергелямі карбону. Рэльеф марэнна-эразійны; у паўночна-заходняй частцы буйны ўзгорыста-градавы. На ўзвышшы бяруць пачатак буйныя рэкі: Дзясна, Угра, Масква і інш.
Ніна Фёдараўна Касцян
Ніна Фёдараўна Касцян (нар., Бабруйск Магілёўскай вобласці) — беларускі дзяржаўны дзеяч, член Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 5-га склікання.
Біяграфія
Скончыла Мінскі дзяржаўны педагагічны інстытут імя М.Горкага, настаўнік матэматыкі сярэдняй школы.
Працавала майстрам вытворчага навучання, выконваючым абавязкі сакратара камітэта камсамола з правамі райкама, майстрам, выкладчыкам Бабруйскага дзяржаўнага прафесійна-тэхнічнага вучылішча № 73, загадчыкам аддзялення Бабруйскага вышэйшага прафесійнага вучылішча бытавога абслугоўвання насельніцтва, дырэктарам Бабруйскага дзяржаўнага прафесійнага ліцэя № 4, дырэктарам установы адукацыі «Бабруйскі дзяржаўны каледж імя А. Е. Ларына».
Дырэктар дзяржаўнай установы адукацыі «Цэнтр дадатковай адукацыі дзяцей і моладзі „Росквiт“» г. Бабруйска. Выбіралася членам Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 5-га склікання.
Узнагароды
Узнагароджана юбілейнымі медалямі «70 год вызвалення Рэспублікі Беларусь ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў», «70 гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.», нагруднымі знакамі «За заслугі ў развіцці прафесійна-тэхнічнай адукацыі» і «Выдатнік адукацыі Рэспублікі Беларусь», Ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь, Ганаровай граматай Парламенцкага Сходу Саюза Беларусі і Расіі, дзвюма ганаровымі граматамі Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь, ганаровымі граматамі ўпраўлення адукацыі Магілёўскага аблвыканкама, адміністрацыі Першамайскага раёна г. Бабруйска, Бабруйскага гарадскога Савета дэпутатаў.
Ноенрадэ
Ноенрадэ (Neuenrade) — горад у Германіі, у зямлі Паўночны Рэйн-Вестфалія. Падпарадкаваны адміністрацыйнай акрузе Арнсберг. Уваходзіць у склад раёна Меркіш. Насельніцтва — чалавек (на 31 снежня 2010 года). Плошча — 54,12 км². Афіцыйны код — 05 9 62 048.
Горад падзяляецца на 5 гарадскіх раёнаў.
NGC 33
NGC 33 — падвойная зорка ў сузор’і Рыбы.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Галактыка была адкрыта нямецкім астраномам Альбертам Мартам 9 верасня 1864 года.
Шклоў (станцыя)
Шклоў (, Шклов)  — станцыя Магілёўскага аддзялення Беларускай чыгункі ў Шклоўскім раёне Магілёўскай вобласці. Размешчана ў горадзе Шклове.
Маргарыта Ксіргу
Маргарыта Ксіргу (ісп.: Margarita Xirgu; 1888-1969) — іспанская і аргенцінская, тэатральны , педагог.
Біяграфія
З 1908 па 1914 выступала ў тэатры «Прынсіпаль» (Барселона). З 1914 года выступае ў Мадрыдзе, з поспехам выконваючы ролі ў п'есах сучасных драматургаў, гуляла бытавыя і трагедыйныя ролі. Праславілася выкананнем роляў у п'есах Гарсія Лоркі. Трагедыйны талент у поўнай меры раскрыўся ў спектаклі «Медэя».
З 1933 года выступала на Кубе і ў Мексіцы. У 1939 годзе да ўлады прыйшоў Франка і Маргарыта Ксіргу адмовілася ад вяртання на радзіму. Актрыса перабралася ў Аргенціну, дзе пачалася яе дзейнасць у якасці рэжысёра тэатра. Яна ставіла класічную і сучасную драматургію. Маргарыта Ксіргу кіравала Нацыянальным тэатрам у Мантэвідэа (Уругвай).
Virgin Galactic
Virgin Galactic — кампанія, якая ўваходзіць у Virgin Group і плануе арганізоўваць турыстычныя субарбітальныя касмічныя палёты (пачынаючы з 2012 года) і запускі невялікіх штучных спадарожнікаў. У будучыні кампанія плануе прапанаваць сваім кліентам і арбітальныя палёты.
Супрацоўніцтва з НАСА
У лютым 2007 года, службовыя асобы з Virgin Galactic і НАСА падпісалі мемарандум пра паразуменне з мэтай вывучэння магчымасцяў для супрацоўніцтва.
Касмапорт
23 кастрычніка 2010 г кампанія адкрыла першы ў свеце прыватны касмапорт «Амерыка».
Аляксандр Прылуцкі
Аляксандр Прылуцкі (Aleksander Przyłucki;, , Польшча — , Санак, Падкарпацкае ваяводства, Польшча) — каталіцкі святар візантыйскага абраду.
Выхоўваўся ў Княжацкім Ортэлі. У 1925 там выкладаў ксёндз Васіль Грынык, які накіраваў яго навучацца ў гімназіі рэдэмптарыстаў у Збаісках, пасля ў гімназіі ў Драгічыне. У 1929 паступіў у грэка-каталіцкую семінарыю ў Перамышлі. У 1930 стаў семінарыстам Папскай духоўнай семінарыі ў Дубне. 17 красавіка 1934 скончыў семінарыю і быў пасвечаны на святара. Працаваў у парафіях Седлецкай дыяцэзіі. 22 жніўня 1940 стаў парахам неаўніяцкай парафіі ў Кастамлотах. У 1944, нягледзячы на «Аперацыю Вісла», у выніку якой многія яго парафіяне былі вывезены, працягваў душпастырскую дзейнасць. Калі ў 1947 ардынарый Седлецкай дыяцэзіі прапанаваў перавесці парафію ў лацінскі абрад, працягваў служыць ва ўсходнім абрадзе. 1 верасня 1969 сышоў з пасады параха на адпачынак.
Пачкаў (гміна)
Па́чкаў (Paczków) — вяскова-гарадская гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Ныскага павета Апольскага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Пачкаве. Плошча гміны складае 79,7 км². Станам на 2004 год у гміне Пачкаў пражывалі 13 828 чалавек, шчыльнасць — 173,5 чал./км². Адміністрацыйна падзелена на 12 салецтваў.
Населеныя пункты
На тэрыторыі гміны размешчаны 12 населеных пунктаў.
Анастасія Канстанцінаўна Цагельнік
Анастасія Канстанцінаўна Цагельнік (, в. Занкі, Свіслацкі раён — ) — беларускі палітычны і дзяржаўны дзеяч. Член КПСС.
Біяграфія
Скончыла Вышэйшую партыйную школу пры ЦК КПСС (1968). З 1944 года працавала на Свіслацкім маслазаводзе. Затым загадчык аддзела, сакратар Свіслацкага райвыканкама. З 1962 года інструктар, загадчык аддзела Свіслацкага райкама КПБ, з 1965 года старшыня Свіслацкага раённага камітэта народнага кантролю. З 1966 года другі сакратар Свіслацкага райкама КПБ. З 1969 года старшыня Свіслацкага райвыканкама. Член Рэвізійнай камісіі КПБ ў 1971—1976 гадах, Дэпутат Вярхоўнага Савета БССР, намеснік старшыні Вярхоўнага Савета БССР з 1975 года.
Памяць
Імем А. К. Цагельнік названа вуліца ў г. Свіслач, у Свіслацкім гісторыка-краязнаўчым музеі пра яе экспануюцца матэрыялы. У памяць Цагельник ў Свіслачы праводзіцца турнір па настольным тэнісе.
Маскоўскае ўзвышша
Маскоўскае ўзвышша — узвышша, размешчанае ў межах Маскоўскай (Клінска-Дзмітраўская града) і Уладзімірскай абласцей Расіі, працягнулася ад вярхоўяў рэк Масквы і Воры да вытокаў ракі Калокшы. З'яўляецца ўсходняй часткай Смаленска-Маскоўскага ўзвышша. Найбольшая вышыня — 310 м. Рэльеф — эразійна-марэнавы. Узвышша пакрыта змяшанымі лясамі (асноўныя дрэўныя пароды — елка, бяроза і асіна).
Бальвэ
Бальвэ (Balve) — горад у Германіі, у зямлі Паўночны Рэйн-Вестфалія. Падпарадкаваны адміністрацыйнай акрузе Арнсберг. Уваходзіць у склад раёна Меркіш. Насельніцтва — чалавек (на 31 снежня 2010 года). Плошча — 74,76 км². Афіцыйны код — 05 9 62 008.
Горад падзяляецца на 7 гарадскіх раёнаў.
Універсітэт Фарэрскіх астравоў
Універсітэт Фарэрскіх астравоў (фар. Fróðskaparsetur Føroya) — дзяржаўны ўніверсітэт, размешчаны ў г. Торсхаўн, сталіцы Фарэрскіх астравоў. Універсітэт мае тры факультэты: факультэт фарэрскай мовы і літаратуры, факультэт навукі і тэхналогіі і факультэт гісторыі і сацыяльных навук. Універсітэт прапануе ступені бакалаўра, магістра і доктара па ўсіх трох кірунках. Ва ўніверсітэце навучаецца 142 студэнты.
Спіс кіраўнікоў Чэхіі
У спіс уключаны кіраўнікі протадзяржаў (Само і Вялікая Маравія) і дзяржаў, якія знаходзіліся на тэрыторыі сучаснай Чэхіі.
Хэнань
Хэнань (па-кітайску: 河南, Hénán) — правінцыя ва ўсходняй частцы цэнтральнага Кітая. Сталіца і самы буйны горад — Чжэнчжоў. Две гістарычныя сталіцы імператарскага Кітая, Лаян і Кайфэн, знаходзяцца на тэрыторыі сучаснай правінцыі. Хэнань з'яўляецца самай вялікай правінцыяй Кітая паводле колькасці насельніцтва.
Насельніцтва правінцыі складае 96,3 мільёнаў чалавек. У 1954 годзе сталіцу Хэнані перанеслі са старога культурнага цэнтра Кайфэн у індустрыяльны горад Чжэнчжоў.
Юлія Сяргееўна Леанцюк
Юлія Сяргееўна Леанцюк (нар., Пінск ) — беларуская лёгкаатлетка. Спецыялізуецца ў штурханні ядра. Майстар спорту Беларусі міжнароднага класа.
Дасягненні
Чэмпіёнка Беларусі 2016 года ў штурханні ядра з вынікам 18.48.
На Чэмпіянаце Еўропы 2016 года заняла 4 месца ў штурханні ядра з вынікам 18.20.
На Летніх Алімпійскіх гульнях 2016 года заняла 17 месца ў штурханні ядра з вынікам 17.66.
Стаі (Ушацкі раён)
Ста́і (, Стаи) — вёска ва Ушацкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Вяркудскага сельсавета.
Да 19 лютага 1958 года вёска ўваходзіла ў склад Усвейскага сельсавета, дзе ў 1939—1954 гадах была яго цэнтрам, да 8 красавіка 2004 года — у склад Дубраўскага сельсавета.
Біржай
Біржай (Biržai), традыцыйная беларуская назва Біржы — горад у паўночнай Літве, з’яўляецца адміністрацыйным цэнтрам Біржайскага раёна Панявежыскага павета.
Размешчаны за 201 км на поўнач ад Вільнюса, паблізу мяжы з Латвіяй, на рэках Апашча і Аглуюна і беразе возера Шырвена. Праз горад праходзіць чыгунка (з 1938), якая злучае яго з Паневяжысам. Насельніцтва — каля 15 тыс. чалавек.
Гісторыя
Упершыню згадваецца пад 1455 годам, калі Казімір Ягелончык надаў горад свайму сакратару Рыгору Фрыдконісу, жанатаму з Ганнай, дачкой Мікалая Радзівіла. Фрыдконіс памёр бяздзетным і горад перададзены Радзівілу Осцікавічу, яго ўнук Юрый Радзівіл заснаваў біржанска-дубінскаўскую галіну роду Радзівілаў.
У 1553 годзе ўзведзены касцёл.