cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Оснабрук
Насельніцтва 165 021 чалавек (трэці паводле колькасці насельніцтва горад Ніжняй Саксоніі, пасля Гановера і Браўншвайга). Важны чыгуначны вузел і вузел аўтамабільных дарог.
Гісторыя
Оснабрук быў заснаваны ў 780 годзе Карлам Вялікім і хутка становіцца важным гандлёвым цэнтрам. У канцы IX стагоддзя атрымаў гарадскія прывілеі, а з канца XII стагоддзя ўвайшоў у склад Ганзы. У 1648 у Оснабруку і суседнім з ім Мюнстэры быў падпісаны Вестфальскі мір, які завяршыў Трыццацігадовую вайну.
Змяшаная парная зборная Беларусі па кёрлінгу
Змяшаная парная зборная Беларусі па кёрлінгу — прадстаўляе Беларусь у міжнародных змяшаных парных турнірах па кёрлінге.
Галоўчатая плесня
Галоўчатая плесня  — грыбковае захворванне буракоў, выкліканае грыбам віду.
Апісанне
Захворванне пакрывае ўвесь корань бурака, утвараючы густую, рыхлую, брудна-шэрага колеру грыбніцу, вялікая колькасць галовак-спарангіяносцаў.
Картлійскае царства
Картлійскае царства — феадальная дзяржава ва Усходняй Грузіі, якая ўзнікла ў другой палове XV стагоддзя ў выніку распаду адзінага Грузінскага царства. Сталіца — Тыфліс.
У 1762 годзе пры цару Іракліі II было аб'яднана з Кахеціяй у Картлі-Кахецінскае царства, з 1801 года - у складзе Расійскай імперыі.
NGC 5914B-2
NGC 5914B-2 (іншае абазначэнне — PGC 2188560) — спіральная галактыка (Sb) ў сузор’і Валапас.
Камандарм
Камандарм:
NGC 5914B-2
Гэты аб’ект не ўваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога» і быў дададзены пазней.
Іосіф Мацвеевіч Панамароў
Іосіф Мацвеевіч Панамароў (, Новасібірск) — беларускі архітэктар.
Біяграфія
Скончыў у 1971 годзе Новасібірскі інжынерна-будаўнічы інстытут. Працаваў старшым архітэктарам у Новасібірску, з 1972 года — у Віцебскграмадзянпраекце, з 1978 года — галоўны архітэктар праекта, галоўны архітэктар Віцебскага філіяла Белкалгаспраекта.
Член Саюза архітэктараў СССР з 1976 года. Пражывае ў Віцебску.
Творчасць
Асноўныя працы: на рагу Маскоўскага праспекта і вуліцы Чкалава ў Віцебску (1978; сааўтар Р. Махмутаў),  у Глыбокім (1979, у сааўтарстве з В. Ягадніцкім, Р. Махмутавым), 2-я чарга будаўніцтва пас. Фарынава (1980) Віцебскай вобласці.
Таларк I
Таларк I — кароль піктаў.
Біяграфія
Нарадзіўся ў V стагоддзі. Памёр у V ці VI стагоддзі. Паводле Хроніцы піктаў ён быў сынам Аніэля і братам Нектона I. Кіраваў два ці чатыры гады паміж Дрэстам I і Нехтанам I.
Саўндтрэк
Саўндтрэк (soundtrack) — музычнае суправаджэнне якога-небудзь матэрыялу (, мультфільма, мюзікла, тэлеперадачы,, кнігі і гэтак далей), а таксама музычны альбом, які змяшчае кампазіцыі з дадзенага твора. З развіццём тэхналогій саўндтрэкі сталі стварацца не толькі для мультфільмаў і кінакарцін, але і для тэлевізійных перадач, камп’ютарных гульняў і нават некаторых кніг. Аднак парадак наймення саўндтрэкаў застаўся той жа.
Варэн (Мюрыц)
Варэн (Waren) — горад у Германіі, размешчаны ў зямлі Мекленбург-Пярэдняя Памеранія. Уваходзіць у склад раёна Мекленбургскае Паазер’е. Насельніцтва — чалавек (на 31 снежня 2010 года). Займае плошчу 158,39 км². Афіцыйны код — 13 0 56 072.
Альгуа
Альгуа (Algua) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Ламбардыя, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Бергама.
Насельніцтва складае 747 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 92 чал./км². Займае плошчу 8 км². Паштовы індэкс — 24010. Тэлефонны код — 0345.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы Santa Maria del Carmelo.
NGC 5915
NGC 5915 (іншыя абазначэнні — MCG -2-39-19, UGCA 407, IRAS15187-1254, PGC 54816) — галактыка ў сузор’і Шалі.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Кузьмічы (Вілейскі раён)
Кузьмічы́ (, Кузьмичи) — вёска ў Вілейскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Любанскага сельсавета.
У 1940—1973 гадах цэнтр Кузьміцкага сельсавета.
Гюстраў
Гюстраў — горад у Германіі, раённы цэнтр, размешчаны ў зямлі Мекленбург-Пярэдняя Памеранія. Уваходзіць у склад раёна Ростак. Насельніцтва — 30,4 тыс. чалавек (2009); у 2003 г. — 31,6 тысяч. Займае плошчу 70,86 км². Афіцыйны код — 13 0 53 031.
Уваходзіць у сетку Ростакскай гарадской элетрычкі.
Браўні (фальклор)
Браўні (brownie) — у англійскім і шатландскім фальклоры дух дома, аналаг славянскага дамавіка. Браўні ўяўлялі як маленькага чалавечка, часам без носу. Лічылася што калі яму пакінуць пачастунак, напрыклад смятанку ў місачцы, то ён можа дапамагчы з дамашнімі справамі. Але калі браўні пакрыўдзіць, то ён бязлітасна помсціць, можа нават наклікаць на чалавека хваробу.
Браўні — персанаж шматлікіх казак, у якіх расказваецца пра яго ўдзячнасць добрым гаспадарам альбо пра помсту тым, хто яго зневажаў.
Казімір Францішак Крышпін-Кіршэнштэйн
Казімір Францішак Крышпін-Кіршэнштэйн (? — да 2 сакавіка 1731) — вялікалітоўскі дзяржаўны і ваенны дзеяч.
Біяграфія
Паходзіў са шляхецкага роду Крышпінаў-Кіршэнштэйнаў. Сын Марціна Міхала і Яны з Валадковічаў, дачкі новагародскага ваяводы Крыштафа Валадковіча.
Стараста плунгянскі з 1699 года, цівун гандынскі, харужы надворны літоўскі ў 1706—1707 гадах; пасол на соймы 1699, 1701—1702 гадоў.
У Паўночную вайну камандаваў дывізіяй. У 1706 годзе перайшоў на бок шведаў і караля Станіслава Ляшчынскага, ад якога атрымаў урад стражніка вялікага літоўскага (1708—1709). Ваяваў супраць расійскіх войск на Беларусі. У 1709 годзе эмігрыраваў у Прусію. У 1711 годзе ўдзельнічаў у няўдалым паходзе на Вялікае Княства Літоўскае. Пасля выехаў у Бендэры. У 1713 годзе прызначаны Ляшчынскім дыпламатычным прадстаўніком у Стамбуле, дзе займаўся падрыхтоўкай турэцка-татарскага паходу на Рэч Паспалітую. У 1714 годзе ў рангу генерал-лейтэнанта паступіў на службу ў шведскую армію. Падтрымліваў шырокія дыпламатычныя кантакты для шведска-расійскага збліжэння.
У 1721 годзе пасля амністыі вярнуўся на радзіму. Пасол на сойм 1722.
Ядзерная вайна
Ядзерная вайна — гіпатэтычны ваенны канфлікт паміж дзяржавамі або ваенна-палітычнымі блокамі, з ядзернай і / або тэрмаядзернай зброяй. У такой вайне галоўным сродкам паражэння з'яўляецца ядзерная зброя.
У другой палове XX стагоддзя лічылася адным з найбольш імаверных варыянтаў развіцця халоднай вайны.
Нават абмежаваны ядзерны канфлікт нясе ў сабе небяспеку радыеактыўнага забруджвання шырокіх тэрыторый і перарастання ва ўсеагульны канфлікт з удзелам некалькіх дзяржаў, якія валодаюць ядзернай зброяй. Па аналогіі з тэорыяй ядзернай зімы можна сказаць, што абмежаваная ядзерная вайна можа прывесці да эфекту ядзернай восені — доўгачасовых негатыўных экалагічных наступстваў у межах пэўнага рэгіёна.
Фальварак
Фальварак (folwark, ад Vorwerk — хутар, ферма) — невялікае сельскае паселішча ў 1—5 двароў.
Першапачаткова фальваркам называлася адмысловая феадальная гаспадарка, спецыялізаваная выключна на вытворчасці збожжа на продаж. Пазней значэнне пашырылася на тып гаспадарчых паселілчаў, што будаваліся побач з маёнткамі, дзе жылі ўладальнікі фальваркаў.
Фальваркі пачалі ўзнікаць на тэрыторыі Беларусі ў 2-й палове XVI стагоддзя ў сувязі з правядзеннем аграрнай рэформы 1557 года і праіснавалі як тып паселішча ажно да 1930-х гадоў.
Чарлз Гейтс Даўэс
Чарлз Гейтс Даўэс (Charles Gates Dawes;, Марыета, штат Агая — , Эванстан, штат Ілінойс) — дзяржаўны і ваенны дзеяч ЗША, прадпрымальнік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі міру (1925).
Дзейнасць
Удзельнік Першай сусветнай вайны, брыгадны генерал. Быў старшынёй міжнароднага камітэта экспертаў, якія выпрацавалі ў 1923—1924 рэпарацыйны план для Германіі. У 1925—1929 віцэ-прэзідэнт ЗША ад Рэспубліканскай партыі пры прэзідэнце Кальвіне Куліджы, прычым адносіны віцэ-прэзідэнта і прэзідэнта былі горшымі за ўсю гісторыю: адразу пасля абрання Даўэса адправіў Куліджу абразлівы ліст, заявіўшы, што не будзе прымаць удзел у пасяджэннях урада, а затым пасварыўся і з сенатарамі (па пасадзе віцэ-прэзідэнт з’яўляецца старшынёй Сената). У далейшым першыя дзве асобы дзяржавы так і не прымірыліся. У 1929—1932 пасол у Вялікабрытаніі.
Нобелеўская прэмія
Нобелеўская прэмія міру (1925) — «У знак прызнання ўкладу ў план, які носіць яго імя».
Гарадзея
Гарадзе́я (, Городея) — гарадскі пасёлак у Нясвіжскім раёне Мінскай вобласці, на р. Гарадзейка. Цэнтр Гарадзейскага сельсавета (не ўваходзіць у яго склад). Чыгуначная станцыя на лініі Мінск—Баранавічы, на аўтадарозе Нясвіж—Навагрудак. Насельніцтва 3 777 чал. (2017).
Назва
Назва Гарадзея паходзіць ад рачной назвы, адпачатная форма якой — *Gardēja.
Канчатак -ейка часта прысутны на месцы ранейшага балцкага -ēja (як у падняпроўскіх гідронімах Вядзейка — Vedēja, Мярэйка — Merēja, Рыпейка — Rupēja).
Корань той жа, што і ў літоўскіх гідронімах Gardinas, Gardena, Garduva, Gardė, Gard-upis, латышскіх Gard-upe, Gardena, Gardauņa. На Верхнім Павоччы той жа корань Gard- у балцкім гідроніме Гардата́ (з прытокам Аката́ з такім жа балцкім гідранімічным суфіксам -at-). На Панёманні той жа корань Gard- у гідроніме Горадзен (> Гараднічанка), ад якога назва Гродна.
Балцкі гідранімічны корань Gard- звязаны з індаеўрапейскім *gherd- "ахопліваць; агароджваць" (ад карацейшага *gher- "хапаць, абдымаць"). Ад яго таксама і праславянскае *gordъ "горад (агароджанае месца)", літоўскае gardas "загарода (для свойскай жывёлы)".
Назвы Гарадзея, Горадзен з таго ж семантычнага шэрагу, што і балцкія гідронімы тыпу Жлобін, Гамея (> Гамяюк), якія ўрэшце ўзыходзяць да каранёў *gleb(h)- "сціскаць", *gem- "хапаць, сціскаць". Такія назвы адлюстроўваюць канфігурацыйныя асаблівасці адпаведнай ракі ці возера.
Вялікае Княства Літоўскае
Упершыню згадваецца ў 1530 годзе ў сувязі са скаргай Васіля і Льва Чыжоў разам з Бейнаровічамі і Пратасовічамі на пана С. Ільініча, які чыніў разбой на тэрыторыі іх маёнткаў Гарадзея і Астраўкі. З 1575 года ўласнасць Радзівілаў.
У складзе Расійскай імперыі
У XIX ст. вёска пад назвай Горная Гарадзея, цэнтр воласці Навагрудскага павета. З пабудовай Маскоўска-Брэсцкай чыгункі (1871) — станцыя.
У 1-ю сусветную вайну з 1915 года апынулася ў прыфрантавой паласе, называлася Замір’е (ад імя маёнтка князя Вітгенштэйна, які знаходзіўся на поўнач, уздоўж шляху на Мір). У маі-чэрвені 1917 года ў Замір’і адбыліся мітынгі і маніфестацыі працоўных і салдат з патрабаваннем роспуску Дзяржаўнай Думы і ўлады Саветам. Дзейнічалі Савет рабочых і салдацкіх дэпутатаў і арганізацыя РСДРП(б), якая ў верасні 1917 года налічвала 135 чал.
Найноўшы час
Савецкая ўлада была ўстаноўлена ў лістападзе 1917 года. З лютага да снежня 1918 года Гарадзея акупіравана войскамі Германіі. 25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай тэрыторыя абвяшчаліся часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. Члены падпольнай бальшавіцкай арганізацыі займаліся агітацыяй, перашкаджалі вывозіць у Германію нарабаваную маёмасць і прадукты. Летам і восенню 1918 года ў раёне Гарадзеі дзейнічалі партызанскія атрады. У канцы 1918 года станцыя і паселішчы вакол яе заняты Чырвонай Арміяй. З 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай I з’езда КП(б)Б у складзе БССР, з 27 лютага 1919 года — у ЛітБел ССР.
У ходзе Польска-савецкай вайны са жніўня 1919 да 6 жніўня 1920 года, а затым з кастрычніка 1920 года Гарадзея занята польскімі войскамі. З 1921 года мястэчка ў складзе Польшчы, цэнтр гміны Нясвіжскага павета Навагрудскага ваяводства.
Анатоль Вольны
Анатоль Вольны, сапр.: Анатоль Іўсцінавіч Ажгірэй (, ст. Пухавічы Ігуменскага павета Мінскай губерні, цяпер у Пухавіцкім раёне, Мінская вобласць —, , НКУС; Псеўданімы і крыптанім: А. В.; Акша; Алёша; В. Анатолий; Анатолий Вольный) — беларускі , , ,.
Біяграфія
З сям’і службоўца. У 1911 паступіў у Ігуменскую гімназію, атрымаў сярэднюю адукацыю. Скончыў мар’інагорскую чыгуначную школу 2-й ступені школу. У 1920 пайшоў добраахвотнікам у Чырвоную Армію, прымаў удзел у баях з інтэрвентамі. Пасля дэмабілізацыі ў 1921 працаваў у ЦК ЛКСМБ; у газеце «Малады араты». Вучыўся ў БДУ. У 1920—1930-х быў актыўным удзельнікам літаратурна-мастацкага руху ў Беларусі. З 1923 у літаб’яднанні «Маладняк», а з 1928 — у «Полымі». Член СП БССР (з 1934). Быў жанаты, гадаваў дзіця.
Арыштаваны 4 лістапада 1936 у Менску па адрасе: вул. М. Гоpкага, д. 4, кв. 6. Асуджаны пазасудовым органам НКУС 28 кастрычніка 1937 як «член контррэвалюцыйнай аpганізацыі» да ВМП з канфіскацыяй маёмасці. Расстраляны ў Менску. Рэабілітаваны ваеннай калегіяй Вярхоўнага суда СССР 3 снежня 1957. Асабовая справа А. Вольнага № 11054-с захоўваецца ў архіве КДБ Беларусі.
Творчасць
Дэбютаваў у друку ў 1922. Адзін з пачынальнікаў прыгодніцкага жанру ў беларускай прозе. Аўтар зборнікаў паэзіі «Камсамольская нота» (1924, з А. Александровічам), «Чарнакудрая радасць» (1926), «Табе» (1927). У 1925 выйшаў раман «Ваўчаняты» (у сааўтарстве з А. Александровічам і А. Дударом). Аўтар аповесцей «Два» (1925), «Антон Савіцкі» (1927, газета «Савецкая Беларусь»). Аўтар зборніка фельетонаў (1927) і кнігі гумарэсак і фельетонаў «Суседзі» (1932), якія выйшлі пад псеўданімам Алёша.
Напісаў п'есы, драматызаваныя агітжарты («Калі дзяк гаворыць праўду», «Міколка», «У агранома» — 1924), камедыю «Ратуй, божа!» (з Р. Кобецам, 1932). Выступаў і як кінадраматург — па яго сцэнарыях пастаўлены фільмы «Хвоі гамоняць» (з К. Дзяржавіным, 1929), «Гатэль „Савой“» (1930), «У агні народжаная» (1930), «Сонечны паход» (1931), «Новая радзіма» (1935) і інш. У 1935 выйшла кінааповесць «Шасцідзесятая паралель».
Заслужаны дзеяч мастацтваў БССР (1935).
Фрэнк Білінгс Келаг
Фрэнк Білінгс Келаг (Frank Billings Kellogg, 22 снежня 1856, Патсдам, штат Нью-Ёрк — 21 снежня 1937) — амерыканскі дзяржаўны дзеяч.
Біяграфія
Набыў вядомасць дзякуючы справам супраць манаполій. У 1912 быў абраны старшынёй Амерыканскай асацыяцыі адвакатаў. У 1916 г. быў абраны ў сенат ЗША, але перавыбрання ў 1922 г. не дамогся. У 1923 годзе быў накіраваны прэзідэнтам Гардзінгам на 5-ю Панамерыканскую канферэнцыю ў Сант’яга (Чылі). У 1923—1925 пасол ЗША ў Вялікабрытаніі. У 1925 годзе быў прызначаны прэзідэнтам Куліджэм Дзяржаўным сакратаром ЗША. На гэтай пасадзе больш за ўсё праславіўся падпісаннем Пакта Брыяна-Келага. За гэта ў 1929 годзе быў узнагароджаны Нобелеўскай прэміяй міру.
Ганна Пятроўна Арлова
Біяграфія
Скончыла Віцебскі педінстытут (1977), аспірантуру пры АПН СССР (1982). Працавала загадчыкам кафедры ў Віцебскім дзяржаўным універсітэце імя П. М. Машэрава.
Навуковая дзейнасць
Аўтар 60 навуковых прац, у тым ліку «Беларуская народная педагогіка», «Народная педагогіка ў выхаваўчай рабоце школы», «Народная педагогіка як фактар развіцця тэорыі маральнага выхавання» і інш.
Нойбрандэнбург
Нойбрандэнбург (Neubrandenburg) — горад у Германіі, у зямлі Мекленбург-Пярэдняя Памеранія. Уваходзіць у склад раёна Мекленбургскае Паазер’е.
Горад знаходзіцца каля Даленскага возера (Талензэ) і займае плошчу ў 85,65 км²; падзяляецца на 10 гарадскіх раёнаў. Колькасць насельніцтва горада, паводле ацэнкі на 31 снежня 2013 года, — чалавек. Нойбрандэнбург называюць «Горадам чатырох варот» у гонар гарадскіх варот крэпасці (Трэптаўскія, Штаргардскія, Фрыдландскія і Новыя).
Афіцыйны код — 13 0 02 000.
Вера Зіноўеўна Віткіна
Вера Зіноўеўна Віткіна (, Мінск) — беларускі архітэктар.
Біяграфія
Скончыла Беларускі політэхнічны інстытут у 1971 годзе. Працавала ў Мінскім абласным філіяле Белдзяржпраекта, у Мінскграмадзянпраекце, з 1978 года — старшы архітэктар у БелНДІдзіпрасельбудзе.
Член Саюза архітэктараў СССР з 1976 года. Пражывае ў Мінску.
NGC 5916
NGC 5916 (іншыя абазначэнні — MCG -2-39-20, IRAS15188-1259, PGC 54825) — галактыка ў сузор’і Шалі.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Маралды (Паўладарская вобласць)
Маралды — сяло ў Паўладарскім раёне Паўладарскай вобласці Казахстана. Адміністрацыйны цэнтр і адзіны населены пункт Маралдынскай сельскай акругі. Код КАТА — 556063100.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 761 чалавек (366 мужчын і 395 жанчын). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 570 чалавек (277 мужчын і 293 жанчыны).
Ганна Люцыянаўна Лапаціна
Ганна Люцыянаўна Лапаціна (нар., в. Гожа, , Гродзенская вобласць) — беларускі ўрач, дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь V склікання. Кандыдат медыцынскіх навук.
Біяграфія
Нарадзілася 2 жніўня 1955 года ў вёсцы Гожа Гродзенскага раёна Гродзенскай вобласці.
Працавала ўрачом-тэрапеўтам Калінкавіцкай ЦРБ; урачом-тэрапеўтам участковым установы аховы здароўя «Гомельская гарадская паліклініка № 12»; загадчыкам тэрапеўтычнага аддзялення, намеснікам галоўнага ўрача па медыцынскай частцы, галоўным урачом установы аховы здароўя «Гомельская гарадская паліклініка № 5»; галоўным урачом установы аховы здароўя «Гомельскі абласны клінічны кардыялагічны дыспансер».
З’яўлялася членам Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь чацвёртага склікання, дэпутатам Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў дваццаць шостага склікання.
У 2012—2016 гадах дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь V склікання.
Узнагароды
Узнагароджана медалём «За працоўныя заслугі», нагрудным знакам «Выдатнік аховы здароўя Рэспублікі Беларусь».
Асабістае жыццё
Замужам, мае дачку.
Гаэтана Петынеці
Гаэтана Петыне́ці (Petinеttі; таксама Петынелі, Petinelli) — танцоўшчык, педагог і балетмайстар 2-й паловы 18 стагоддзя.
Біяграфія
Працаваў у Неапалі.
У 1774—1779 гадах разам з братам Людавікам Петынеці працаваў у прыдворным тэатры і тэатральнай школе А.Тызенгаўза ў Гродне. Пастаноўшчык балетаў «Квартэт дудароў», «Другі балет пекараў», «Сялянскі балет» (усе ў 1778 годзе, у апошнім выступалі яго вучні).
З 1779 года па запрашэнні К. С. Радзівіла працаваў танцорам і балетмайстрам Нясвіжскага тэатра. Разам з А.Лойкам і Ф.Каселі ў 1784 годзе удзельнічаў у падрыхтоўцы балетаў «Арфей і Эўрыдыка» («Арфей у пекле») і, магчыма, «Пігмаліён». Пакінуў Нясвіж у 1786 годзе.
Сабор Падуі
Сабор Падуі, Сабор Унебаўзяцця Дзевы Марыі — каталіцкі сабор у горадзе Падуя, Італія. Кафедральны сабор дыяцэзіі Падуі, помнік архітэктуры, асвячоны ў імя Унебаўзяцця Багародзіцы. Носіць ганаровы статус «малой базілікі». З правага боку да сабора прылягае баптыстэрый XII стагоддзя, у якім захаваліся фрэскі XIV стагоддзя.
Сучасны будынак — трэці саборны будынак на гэтым месцы. Першы было пабудавана ў IV стагоддзі пасля апублікавання Міланскага эдыкта і быў разбураны землетрасеннем у 1117 годзе. Сабор быў нанова пабудаваны ў раманскім стылі, яго вонкавы выгляд можна бачыць на фрэсках Джуста дзі Менабуоі ў прылеглым да сабора баптыстэрыі.
Праект існуючага сабора ў стылі рэнесанс быў распрацаваны архітэктарамі Андрэа дэла Вале і Агасціна Рыгета, па некаторых даных — пад кіраўніцтвам Мікеланджэла. Працы пачаліся ў 1551 годзе, аднак скончаны толькі ў 1754 годзе, прычым галоўны фасад так і застаўся недаробленым.
У левым нефе сабора знаходзіцца пахаванне святога Грэгорыа Барбарыга, кардынала, дыпламата і вучонага, кананізаванага ў 1960 годзе.
Камандарм 1-га рангу
Камандарм 1-га рангу — персанальнае ваеннае званне (сучаснасць — воінскае званне) ваеннаслужачых начальніцкага складу ў РСЧА УС СССР.
Вышэй камандарма 2-га рангу, ніжэй Маршала Савецкага Саюза.
Гісторыя
Уведзена Пастановай ЦВК СССР і СНК СССР ад «Аб увядзенні персанальных ваенных званняў начальніцкага складу РСЧА». Выключана з пераліку персанальных воінскіх званняў (гэта значыць больш не прысвойвалася), адбылося фактычнае скасаванне з увядзеннем генеральскіх званняў Указам Прэзідыума Вярхоўнага савета СССР ад «Аб устанаўленні воінскіх званняў вышэйшага каманднага складу Чырвонай Арміі». А фармальна званне скасавана не было, але 7 мая 1940 года ўсім тром ваеннаслужачым, якія мелі персанальнае ваеннае званне камандарм 1-га рангу (Р. І. Кулік, С. К. Цімашэнка, Б. М. Шапашнікаў), было прысвоена воінскае званне вышэйшага каманднага складу — Маршал Савецкага Саюза. Час існавання дадзенага персанальнага ваеннага звання супала з масавымі рэпрэсіямі ў РСЧА. Такім чынам, усяго з дзевяці камандармаў 1-га рангу:
Парадак прысваення і пазбаўлення звання
Для ваеннаслужачых каманднага і начальніцкага складу, якія мелі ваеннае званне камбрыг (і яму адпаведныя ваенныя званні) і вышэй, тэрмінаў выслугі ў ваенных званнях не ўстанаўліваўся. Прысвойванне гэтым ваеннаслужачым званняў камдзіваў і вышэйшыя камандныя званні (і адпаведныя ім ваенныя званні) ажыццяўлялася рашэннем Народнага Камісара Абароны СССР. Званнi камандарма 1-га і 2-га рангу, флагмана флоту 1-га і 2-га рангу, армейскага камісара 1-га і 2-га рангу (і ім адпаведныя) — прысвайваліся пастановай Урада Саюза ССР па прадстаўленні Народнага Камісара Абароны Саюза ССР.
Пазбаўленне ваеннага звання камдзіва і вышэй (і ім адпаведных) ажыццяўлялася па прысуду суда, зацверджанаму Урадам Саюза ССР.
Знакі адрознення
Знакамі адрознення ваеннаслужачых, якія мелі персанальнае ваеннае званне камандарма 1-га рангу былі чатыры цёмна-чырвоных «ромба» і залацістая зорачка ў пятліцах; на гімнасцёрцы зорачка адлюстроўвалася ў шэраг з ромба, на шынелі — вышэй за іх. На рукаве вышэй абшлагу меўся шэўрон: шырокая залацістая паласа і залацістая зорка.
Мікалай Густававіч Вейдэнбаум
Мікалай Густававіч Вейдэнбаум ( — ) — рускі і беларускі інжынер-архітэктар.
Адукацыя
Нарадзіўся ў 1842 годзе ў сям’і лекара. Брат інжынера-архітэктара А. Вейдэнбаума, этнографа  і натураліста. Пачатковую адукацыю атрымаў у.
У 1855—1861 гадах вучыўся ў Будаўнічым вучылішчы, скончыў яго з чынам калежскага сакратара.
Прафесійная дзейнасць
Пасля заканчэння вучылішча прызначаны на службу архітэктарскім памочнікам у Гродзенскую будаўнічую і дарожную камісію.
У 1866 годзе М. Вейдэнбаум выйшаў у адстаўку і паступіў у Галоўнае таварыства расійскіх чыгунак. Тут ён займаў адну з адказных пасад на лініі Варшава-Вільня і заставаўся на ёй да канца свайго жыцця.
Карнальба
Карнальба (Cornalba) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Ламбардыя, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Бергама.
Насельніцтва складае 286 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 32 чал./км². Займае плошчу 9 км². Паштовы індэкс — 24017. Тэлефонны код — 0345.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы San Pietro e San Paolo.
Ежы Геранім Крышпін-Кіршэнштэйн
Ежы Геранім Крышпін-Кіршэнштэйн (каля 1673 — да 12 лістапада 1736) — вялікалітоўскі дзяржаўны і ваенны дзеяч.
Біяграфія
Паходзіў са шляхецкага роду Крышпінаў-Кіршэнштэйнаў. Сын Марціна Міхала і Яны з Валадковічаў, дачкі новагародскага ваяводы Крыштафа Валадковіча.
У Паўночную вайну камандаваў дывізіяй пад камандаваннем гетмана Міхала Вішнявецкага, тытулаваўся палкоўнікам і генеральным рэгіментарам войска ВКЛ. У 1707 годзе перайшоў на бок шведаў і караля Станіслава Ляшчынскага, ад якога атрымаў урад падчашага вялікага літоўскага (тытулаваўся так у 1708—1713). Пасля паражэння шведаў пад Палтавай пераехаў у Прусію, дзе атрымаў ад Ляшчынскага ўрад польнага гетмана літоўскага (ужываў тытул у 1710). Удзельнічаў у няўдалым паходзе 1711 года на Вялікае Княства Літоўскае. Пасля пераехаў да Ляшчынскага ў Бендэры, дзе рыхтаваў татарскія напады на Рэч Паспалітую.
У 1713 годзе асеў ва Уроцлаве, у 1721 годзе вярнуўся на радзіму. Генерал-лейтэнант войска ВКЛ (1722), пасол на сойм 1722, кашталян жамойцкі з 1722 года.
Свабода перамяшчэння рабочай сілы ў ЕС
Свабода перамяшчэння рабочай сілы — раздзел палітыкі acquis communautaire Еўрапейскага саюза. Гэта адна з чатырох эканамічных свабод: свабоды перамяшчэння тавараў, паслуг, працы і капітала.
Свабода перамяшчэння рабочай сілы ў ЕС датычыць працоўнага найму грамадзян адной дзяржавы ў другой. Гэтая палітыка адрозніваецца ад:
У дагаворах аб далучэнні новых членаў ЕС (2003) утрымліваецца клаўзула аб пераходным перыядзе, па сканчэнні якога працаўнікі адной дзяржавы («новай Еўропы») могуць быць нанятыя на роўных, недыскрымінацыйных умовах ў іншай дзяржаве («старой Еўропы»). Старыя члены ЕС маюць права ўсталёўваць такі перыяд да 2 гады (канчаецца ў маі 2006) і потым рашаць, ці працягваць яго на наступныя тры гады (да мая 2009), а калі ёсць дастатковыя падставы меркаваць, што допуск работнікаў з новых членаў ЕС можа дэстабілізаваць рынак працы пэўнай дзяржавы, то прадоўжыць тэрмін яшчэ на два гады (да мая 2011).
Адпаведная клаўзула ўтрымліваецца ў дагаворах аб далучэнні Балгарыі і Румыніі.
Таксама грамадзяне дзяржаў-членаў Еўрапейскай эканамічнай зоны (краіны ЕС, Ісландыя, Ліхтэнштэйн і Нарвегія) маюць адпаведнае права ў межах зоны. Паміж ЕС і Швейцарыяй заключаны адпаведны двухбаковы дагавор. Усе краіны Еўрапейскай эканамічнай зоны і Швейцарыя разглядаюцца як краіны «старой Еўропы» і могуць накладаць абмежаванні на «новых членаў» па вышэй апісанай формуле «2+3+2».
Значнай часткай грамадства новых дзяржаў-членаў ЕС такі падыход разглядаецца як дыскрымінацыйны, які падзяляе краіны і народы ў Еўропе «па першым і другім гатунках». У многім, па прычыне непрыймання заходнееўрапейскімі краінамі-членамі ЕС усходнееўрапейскіх як поўнавартасных і роўных сабе, запаволіліся інтэграцыйныя працэсы ў ЕС, практыкуецца ізаляцыянісцкая па сутнасці «рознахуткасная інтэграцыя».
Кульшыно
Кульшыно́ (, Кульшино) — вёска ў Вілейскім раёне Мінскай вобласці Беларусі. Уваходзіць у склад Любанскага сельсавета.
Віктар Андрэевіч Лісковіч
Біяграфія
Скончыў Гродзенскі дзяржаўны медыцынскі інстытут, урач-акушэр-гінеколаг; Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь, менеджар-эканаміст. Кандыдат медыцынскіх навук.
Працаваў урачом-акушэрам-гінеколагам, загадчыкам аддзялення Астравецкай цэнтральнай раённай бальніцы Гродзенскай вобласці; намеснікам начальніка лячэбнага аддзела — галоўным акушэрам-гінеколагам упраўлення аховы здароўя Гродзенскага абласнога выканаўчага камітэта; галоўным урачом установы аховы здароўя «Гродзенскі абласны клінічны перынатальны цэнтр».
З’яўляўся дэпутатам Гродзенскага гарадскога Савета дэпутатаў дваццаць пятага склікання, дэпутатам Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў дваццаць шостага склікання.
Прызнаны лепшым кіраўніком у сферы аховы здароўя Гродзенскай вобласці за 2006 год.
У 2012—2016 гадах дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь V склікання.
У 2014—2019 гадах — намеснік старшыні Гродзенскага аблвыканкама. У 2019 годзе быў абраны членам Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь і стаў старшынёй Пастаяннай камісіі па адукацыі, навуцы, культуры і сацыяльнаму развіццю.
Навуковая дзейнасць
Аўтар больш за 350 навуковых прац, у тым ліку 1 падручніка, 8 манаграфій, 6 вучэбных дапаможнікаў.
Узнагароды
Узнагароджаны ордэнам Пашаны, медалём «За працоўныя заслугі», юбілейнымі медалямі «90 год Узброеных Сіл Рэспублікі Беларусь», «90 год на варце граніцы», «65 год вызвалення Рэспублікі Беларусь ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў», «65 гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.», «70 год вызвалення Рэспублікі Беларусь ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў», «100 гадоў прафсаюзнаму руху Беларусі», медалём ордэна свяціцеля Кірылы Тураўскага Беларускай праваслаўнай царквы, памятным медалём Саюзнай дзяржавы «За супрацоўніцтва», ганаровымі граматамі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь, Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь.
Мае нагрудныя знакі «Выдатнік аховы здароўя Рэспублікі Беларусь», «За заслугі ў развіцці галіновага прафсаюзу», «90 гадоў крымінальнаму вышуку МУС Рэспублікі Беларусь», «140 гадоў пажарнай службе г. Ваўкавыска», «За службу па выкананні закона», «20 год упраўленню ваеннай контрразведкі КДБ Рэспублікі Беларусь», «За заслугі» УАЗ «ГАКПЦ».
Асабістае жыццё
Жанаты, мае дзвюх дачок.
Нікаля Лерну
Нікаля Лерну (, Курбевуа, Францыя) — біскуп дыяцэзіі Канстанціны.
Біяграфія
У 2004 годзе ён прыняў прэзбітэрскае пасвячэнне для Туніскай архідыяцэзііі. З Тунісам ён пазнаёміўся яшчэ да паступлення ў семінарыю і быў захоплены гэтай краінай, дзе з 1997 года па 1999 год выкладаў матэматыку. Менавіта там ён адчуў пакліканне да святарства і паступіў у Французскую семінарыю ў Рым. Усё яго святарскае служэнне прайшло ў Тунісе, дзе з 2012 года ён быў апостальскім вікарыем.
8 лютага 2020 года ў катэдры святога Вінцэнта дэ Поля ў сталіцы Туніса прыняў біскупскае пасвячэнне. Пасвяціў яго арцыбіскуп Рабата Крыстабал Лопэс Ромэро разам з іншымі іерархамі, сярод якіх быў і Алжырскі арцыбіскуп Поль-Жак-Мары Дэфарж. Гэта было першае біскупскае пасвячэнне з 1962 года і першае пасля падпісання ў 1964 годзе паміж Святым Пасадам і Тунісам пагаднення Modus vivendi (спосаб жыцця).
Свабодныя праграмы
Свабодныя праграмы, Свабоднае праграмнае забеспячэнне; (паводле азначэння Фонду свабоднага праграмнага забеспячэння) праграмнае забеспячэнне, якое можна выкарыстоўваць, капіраваць, вывучаць, змяняць і распаўсюджваць без абмежаванняў. Цэнтральнае месца ў канцэпцыі свабодных праграм займае свабода зыходнага кода, у адрозненне ад бясплатных праграм, якія маюць закрыты зыходны код. Звычайна свабодныя праграмы распаўсюджваюцца згодна з умовамі свабоднае ліцэнзіі, а іх зыходны код застаецца адкрытым для ўсіх (калі для праграмы патрэбна кампіляцыя).
Іванаўка (Буда-Кашалёўскі раён)
Іва́наўка (, Ивановка) — вёска ў Буда-Кашалёўскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Марозавіцкага сельсавета.
Размяшчэнне
У 15 км на паўднёвы захад ад раённага цэнтра і чыгуначнай станцыі Буда-Кашалёўская (на лініі Жлобін — Гомель), 53 км ад Гомеля.
Гідраграфія
На поўначы меліярацыйныя каналы.
Транспартная сетка
Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым аўтамабільнай дарозе Буда-Кашалёва — Гомель.
Планоўка складаецца з прамалінейнай вуліцы, арыентаванай з паўднёвага ўсходу на паўночны захад. Забудова двухбаковая, драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. У 1987 годзе пабудаваны цагляныя дамы на 50 кватэр, у якіх змесцаваліся перасяленцы з забруджаных радыяцыяй месцаў пасля Чарнобыльскай катастрофы.
Гісторыя
Па пісьмовых крыніцах вядомая з XIX стагоддзя як паселішча ў Недайскай воласці Гомельскага павета Магілёўскай губерні. Па рэвізіі 1858 года валоданне памешчыка Перасвет-Солтана. Працаваў хлебазапасны магазін. Па перапісу 1897 года знаходзіліся: школа граматы, 4 вятракі, крупарушка, гамарня, карчма. Больш паловы гаспадарак займаліся вырабам фурманак, калёс, вазоў драбін. У 1909 годзе 1221 дзесяцін зямлі, царкоўна-прыхадская школа, якая знаходзілась ў наёмнай сялянскай хаце.
Да 17 мая 1979 года вёска ўваходзіла ў склад Недайскага сельсавета, да 1 снежня 2009 года — у склад Глазаўскага сельсавета.
NGC 5916A
NGC 5916A (іншыя абазначэнні — MCG -2-39-18, PGC 54779) — галактыка ў сузор’і Шалі.
Гэты аб’ект не ўваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога» і быў дададзены пазней.
Мар’яна Малінская
Мар’яна (таксама Марыя) Малі́нская (відаць, таксама Малевіч) (1767? — ?) — танцоўшчыца.
Біяграфія
Родам з Палесся. Прыгонная падскарбія надворнага літоўскага А.Тызенгаўза. Вучылася ў яго балетных школах у Гродне і Паставах.
У верасні 1778 года ўдзельнічала як салістка ў школьным спектаклі «Балет Вясковы» Г.Петынеці на сцэне Гродзенскага тэатра.
У 1795—1797 гадах салістка нямецкага тэатра ў Львове.
Мажа (рака)
Ма́жа — рака ў Капыльскім раёне Мінскай вобласці Беларусі, правы прыток ракі Морач (басейн Прыпяці).
Назва
Назва Мажа балцкага паходжання.
Ад літоўскага mažas «малы». Таго ж паходжання назвы рэк Можа (прыток дняпроўскага Бабра), Мажайка і Мажанка (прытокі Бярэзіны), таксама назва ракі Мажая, ад якой назва падмаскоўнага Мажайска.
Літоўскія гідранімічныя аналагі — рачныя назвы тыпу Maž-upis, Mažiklis.
Назва ракі значыць «Малая (рака)».
Водаапісанне
Даўжыня ракі 40 км. Плошча вадазбору 319 км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці 1,4 м³/с. Сярэдні нахіл воднай паверхні 1,3 м/км.
Пачынаецца за 3 км на ўсход ад горада Капыль, цячэ праз яго (на рацэ ў межах горада створаныя сажалкі плошчай 22 га і 11 га) у межах Капыльскай грады і па Клецкай раўніне. Вусце каля паўночнай ускраіны вёскі Семежава. Даліна скрынкападобная, месцамі трапецападобная, шырынёй 0,3—0,5 км. Абалона пераважна двухбаковая (шырыня 0,25—0,4 км), месцамі забалочаная. Шырыня рэчышча 2—5 м. На рацэ створана Цімкавіцкае вадасховішча. Асноўныя прытокі — Крынічны, Чайка і Тамашоўка (праваруч).
Каля ракі населеныя пункты: горад Капыль, аграгарадкі Мажа, Цімкавічы, вёскі Агароднікі, Красіна і інш.
Нехтан I
Нехтан I (Нехтан мак Эрып; Nechtan mac Erip) — кароль піктаў у V ці VI стагоддзі.
Біяграфія
Братам Нехтана I быў Дрэст I. «Хроніка піктаў» паведамляе пра яго дваццацічатырохгадовае кіраванне. Нехтан меў эпітэты Morbet, Celchamoth і Magnus (Вялікі).
Сцвярджаецца, што Бойтэ з Монастэрбайса ўваскрэсіў з мёртвых Нехтана I.
Генеральны план Ост
Генеральны план «Ост» (Generalplan Ost) — сакрэтны план нямецкага ўраду Трэцяга рэйха па правядзенні этнічных чыстак на тэрыторыі Усходняй Еўропы і яе нямецкай каланізацыі пасля перамогі над СССР.
Сольца
Насельніцтва складае 1835 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 1 835 чал./км². Займае плошчу 1 км². Паштовы індэкс — 24030. Тэлефонны код — 035.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы Георгій Перамаганосец.
Генеральны план Ост
Варыянт плана быў распрацаваны ў 1941 годзе ў Галоўным упраўленнем імперскай бяспекі і прадстаўлены 28 мая 1942 года супрацоўнікам Упраўлення штаба імперскага камісара па пытаннях кансалідацыі германскага народа, оберфюрэрам СС Конрадам Мэерам-Хэтлінгам пад назвай «Генеральны план „Ост“ — асновы прававой, эканамічнай і тэрытарыяльнай структуры Усхода». Тэкст гэтага дакумента быў знойдзены ў федэральным архіве Германіі ў канцы 1980-х, асобныя дакументы адтуль прадстаўлены на выставе ў 1991 годзе, але цалкам быў пераведзены ў лічбавую форму і апублікаваны толькі ў лістападзе-снежні 2009.
Праект Розенберга
Генеральнаму плану папярэднічаў праект, распрацаваны Рэйхсміністэрствам акупаваных тэрыторый, які ўзначальваў Альфрэд Розенберг. 9 мая 1941 года Розенберг прадставіў фюрэру праект дырэктыў па пытаннях палітыкі на тэрыторыях, якія павінны быць акупаванымі ў выніку агрэсіі супраць СССР.
Розенберг прапанаваў стварыць на тэрыторыі СССР пяць губернатарстваў. Гітлер выступіў супраць аўтаноміі Украіны і замяніў для яе тэрмін «губернатарства» на «Рэйхскамісарыят». У выніку ідэі Розенберга прынялі наступныя формы ўвасаблення.
Поспех нямецкай кампаніі лета-восені 1941 года прывёў да перагляду і зрабіць больш жорсткімі планаў немцаў у дачыненні да ўсходніх земляў, і ў выніку нарадзіўся план «Ост».
Апісанне плана
Па некаторых дадзеных, «План „Ост“» быў падзелены на два — «Малы план» (Kleine Planung) і «Вялікі план» (Große Planung). Малы план планавалася правесці падчас вайны. На Вялікім плане нямецкі ўрад хацеў засяродзіцца пасля вайны. План прадугледзеў розны працэнт германізацыі для розных заваяваных славянскіх і іншых народаў. «Негерманізаваныя» павінны былі быць выселеныя ў Заходнюю Сібір або падвергнутыя фізічнаму знішчэнню. Выкананне плана павінна было гарантаваць, што заваяваныя тэрыторыі набылі б незваротна нямецкі характар.
Заўвагі і прапановы Ветцэля
Сярод гісторыкаў атрымаў распаўсюджванне дакумент, вядомы як "Заўвагі і прапановы "Усходняга міністэрства «па генеральным плане „Ост“».
Колькасць людзей, якія падлягаюць, згодна з планам, высяленню, павінна быць у рэчаіснасці значна вышэй, чым прадугледжана. Толькі калі ўлічыць, што прыкладна 5-6 млн яўрэяў, якія пражываюць на гэтай тэрыторый, будуць ліквідаваныя яшчэ да правядзення высялення, можна пагадзіцца са згаданай у плане лічбай у 45.000.000 мясцовых жыхароў ненямецкага паходжання. Аднак з плану відаць, што ў згаданыя 45 000 000 чалавек ўключаны і яўрэі. З гэтага, такім чынам, вынікае, што план зыходзіць з відавочна няслушнага падліку колькасці насельніцтва. [https://web.archive.org/web/20080107202811/http://wolfschanze.boom.ru/prest/1.htm # №% 2016. З заўваг і прапаноў Ветцэля па генеральным плане «Ост»]
У Прыбалтыцы латышы лічыліся больш падыходнымі для «германізацыі», а літоўцы і латгальцы — не, паколькі сярод іх было занадта шмат «славянскіх прымешак». Згодна прапановаў Ветцэля, рускі народ павінен быў падвяргацца такім мерам, як асіміляцыя («анямечвання») і скарачэнне колькасці праз скарачэнне нараджальнасці  — падобныя дзеянні вызначаюцца як генацыд.
=== Dokument Nr. 2 (NG-2325) I/214 geh. Rs. Stellungnahme und Gedanken zum Generalplan Ost des Reichsführers SS. Berlin, den 27.4.1942 ===
Кандаліза Райс
Кандаліза Райс (Condoleezza Rice); (, Бірмінгем, Алабама) — 66-ы Дзяржаўны сакратар ЗША (з 26 студзеня 2005 г да 20 студзеня 2009), змяніла на гэтай пасадзе Коліна Паўэла. Райс — першая афраамерыканка і другая жанчына, пасля Мадлен Олбрайт, на гэтай пасадзе. Падчас першага тэрміну прэзідэнцтва Джорджа Буша (малодшага) (2001—2005) Райс выконвала абавязкі дарадцы прэзідэнта па нацыянальнай бяспецы. Да прыходу ў каманду Буша, з 1993 па 1999 гады — прарэктар Стэнфардскага ўніверсітэта, прафесар, доктар паліталогіі.
Сабор Святога Лаўрэнція (Альба)
Сабор Святога Лаўрэнція (Cattedrale di San Lorenzo) — кафедральны сабор у Альбе, прысвечаны святому заступніку горада.
Сабор пачаўся будавацца з першай паловы XII стагоддзя з чырвонай цэглы, меркавана, на месцы руін будынка рымскай эпохі. Напачатку царква ўзводзілася ў раманскім стылі, але ў позніх элементах пераважае ламбардскі гатычны стыль. Дабудаваны сабор быў у 1486 годзе, але працы працягваліся і пасля. У 1512 годзе хор быў упрыгожаны драўлянай разьбой Бернардына Фасаці. У 1626 годзе будынак быў пашкоджаны землетрасеннем і быў адноўлены толькі да 1652 годзе. У XIX стагоддзі была праведзена рэканструкцыя сабора Святога Лаўрэнція.
У 2007 годзе пры рэстаўрацыйных працах у былой прасторы баптыстэрыя было выяўлена каля 100 пахаванняў XVI—XVIII стст., большасць з якіх — дзіцячыя.
Парэчкі чорныя
Парэ́чкі чорныя (Ribes nigrum) — лістападны куст, від раслін роду   сямейства. Пладовая культура.
Дзікарослыя трапляюцца ва ўмеранай вільготнай кліматычнай зоне Еўразіі. Вырошчваюцца шматлікія культурныя сарты. Ягады чорных парэчак багатыя на вітаміны, каштоўная сыравіна для дамашняй перапрацоўкі і кансервавання.
Назва
На Беларусі вядомы народныя назвы расліны: парэчкі чорныя, смарода, смародыня, смуродзіна. У «Краёвым слоўніку Чэрвеньшчыны» згадваецца парэчка чорная. На Смаленшчыне расліна вядома як смарода чорная.
Батанічнае апісанне
Шматгадовыя лістападныя зімаўстойлівыя галінаваныя кусты вышынёю 0,7—2,5 м. Куст складаецца са шматлікіх (да 20 штук) рознаўзроставых галін. Маладыя парасткі апушаныя, бледныя; дарослыя — карычневыя.
Пупышкі бледна-зялёныя, з кармінавым адценнем, даўжынёй 4—10 мм, развіваюцца пад восень і зімуюць на галінах. Лісце чаранковае, даўжынёй і шырынёй 3—5 (да 12) см, з вышчарбленымі бакамі, трох-пяцілопасцевае, лопасці звычайна шырока-трохвугольныя, сярэдняя пласціна нярэдка выцягнутая, зверху цьмяная, цёмна-зялёная, голая, знізу па жылках апушаная.
Каранёвая сістэма мае добра сфарміраваную шкілетную частку. Асобныя вертыкальныя карані дасягаюць 1,5—2 м у глыбіню, а гарызантальныя распаўсюджваюцца на 1—1,5 м ад цэнтра куста. Асноўная маса каранёў знаходзіцца ў слоі глебы 10—60 см.
Суквецці — гронкі даўжынёй 3—5 (да 8) см, 5—10-кветкавыя, якія выходзяць з пазух лісця , з голымі або апушанымі кветаножкамі даўжынёй 3—8 мм і прыкветкамі даўжынёй 1—2 мм, форма якіх ад авальнай да лінейна-ланцэтнай. Кветкі даўжынёй 7—9 мм, дыяметрам 4—6 мм, званочкавыя, зеленаватыя, ліловыя ці ружавата-шэрыя, звонку большай часткай густа апушаныя. Пялёсткі авальныя. Чашалісцікі адагнутыя вонкі, завостраныя, даволі шырокія.
Плод — ядомая ягада, дыяметрам у сярэднім да 1 см, чорна-бурая або зеленаватая, з глянцавай лупінкай і з 3—37 семачкамі. У 1 кг каля 3330 ягад, або 714.000 семачак. Вага 1 тысячы семачак складае 0,9—1,8 г. Смак ягад кісла-салодкі.
Карыятып: 2n=16.
Распаўсюджанне і экалогія
Адна з самых марозаўстойлівых ягадных культур. У прыродзе арэал віду ахоплівае практычна ўсю тэрыторыю Еўропы, еўрапейскую частку Расіі, Сібір (ад Урала да возера Байкал), Казахстан, Кітай і поўнач Манголіі. У Беларусі сустракаецца паўсюдна. Інтрадуцыраваны ў Паўночную Амерыку.
Вільгацелюбівая расліна, блага рэагуе на засухі і спёку. Расце па берагавых зарасніках, у вільготных лясах і іх узлесках, у алешніках, на ўзбалоццях, поплавах і вільготных лугах, адзінкава і невялікімі зараснікамі. Расліна аддае перавагу добра асветленым месцам, хоць мірыцца і з паўценем, але пры гэтым радзей цвіце.
Чорныя парэчкі аддаюць перавагу лёгкім друзлым, добра ўвільготненым урадлівым суглінкам, на глебах з падвышанай кіслотнасцю растуць блага.
Геаграфія
Дзікарослыя чорныя парэчкі трапляюцца ў Еўропе і Азіі, з іх былі выведзены культурныя сарты. Іх вырошчвалі на Русі з XI ст., разводзілі ў манастырскіх садах, а таксама ў населеных пунктах. Вырошчванне ў Еўропе, як думаюць, пачалося прыкладна ў апошнія дзесяцігоддзі XVII ст. . з лісця, кары ці каранёў ужывалі як традыцыйны сродак.
Падчас Другой сусветнай вайны большасць відаў садавіны, багатай на вітамін С, напрыклад апельсіны, сталі цяжкадаступнымі еўрапейцам. Таму брытанскі ўрад пачаў заахвочваць вырошчанне чорных парэчках, з багатымі на вітаміны ягадамі і прыдатных да мясцовага клімату, і неўзабаве ўраджай значна павялічыўся. З 1942 года сіроп з чорных парэчак распаўсюджвалі бясплатна для дзяцей ва ўзросце да двух гадоў, што, магчыма, прычынілася вялікай папулярнасці чорных парэчак як араматызатара ў Вялікабрытаніі. У сучаснай Вялікабрытаніі камерцыйнае вырошчванне цалкам механізавана, налічваюць каля 1400 га парэчкавых садоў; ягады вырошчваюць, у асноўным, па кантрактах з вытворцамі сокаў. Найбольш маштабна чорныя парэчкі вырошчваюць ва Усходняй Еўропе для вытворчасці сокаў і канцэнтратаў.
Парэчкі былі папулярныя ў Злучаных Штатах Амерыкі, потым сталі рэдкімі праз забарону ў пачатку 1900-х гадоў, калі расліну прызналі  — грыба, які лічылі пагрозай амерыканскай. Федэральная забарона на вырошчванне парэчак была адменена ў асобных штатах у 1966 годзе і была знята ў Нью-Ёрку ў 2003 годзе, праз намаганні садоўніка. Урэшце, вырошчванне парэчак аднавілі ў Нью-Ёрку, Вермонце, Канектыкуце і Арэгоне. Тым не менш, у некалькіх штатах забарона дзейнічае да цяперашняга часу, у тым ліку ў Мэне, Нью-Гэмпшыры , Вірджыніі і Масачусетсе. Дзякуючы унікальнаму водару і багаццю на, харчовыя валокны і , вядомасць і папулярнасць чорных парэчак зноў расце.
Японія імпартуе вялікую колькасць новазеландскіх чорных парэчак для ўжывання як, для прыгатавання закусак, прадуктаў і хутказамарожанай сыравіны для кулінарнай вытворчасці джэмаў, жэле і іншых прэсерваў.
Агратэхніка
Размнажаць чорныя парэчкі можна рознымі спосабамі: адраўнелымі або зялёнымі чаранкамі, вертыкальнымі і гарызантальнымі атожылкамі. Для вытворчых мэт пасадачны матэрыял атрымліваюць галоўным чынам з адраўнелых чаранкоў. Гадавальнік для вырошчвання парэчак уключае матачна-чаранковы ўчастак і школку саджанцаў. Пасадачны матэрыял чорных парэчак можа выпускацца ў аднагадовым і двухгадовым узросце. Стандартныя саджанцы павінны мець добра разгалінаваную каранёвую сістэму з даўжынёй асноўных каранёў не менш за 15—20 см, а іх надземная частка складаецца з трох-чатырох парасткаў даўжынёй 30—40 см..
Парэчкі высаджваюць восенню. Глебу пад пасадку рыхтуюць загадзя: уносяць гной ці кампост і мінеральныя ўгнаенні, кіслую глебу вапнуюць. Расліны ў шэрагу размяшчаюць прыкладна праз 50 см, адлегласць паміж радамі 2,5—3 м.
Парэчкі добра растуць і плоданасяць у халодным і ўмераным клімаце на ўрадлівых, чыстых ад шматгадовага пустазелля сугліністых і супясчаных глебах. Больш ураджайныя на глебах з рэакцыяй асяроддзя блізкай да нейтральнай.
Э. М. Лабанаў і А. П. Арсенцьеў адзначалі, што расійскія марозаўстойлівыя сарты парэчак чорных могуць пераносіць маразы да −40 …- 50 ºС у загартаваным стане, еўрапейскія сарты пашкоджваюцца пры −30 …- 35 ºС. Аднак абодвы сарты праяўляюць хуткую рэакцыю на адлігі +2 … + 5 ºС пасля стану арганічнага спакою, пачынаючы са снежня—студзеня і асабліва ў другой палове зімы. Поўная гібель фларальнай зоны пупышкі назіраецца пасля наступных за адлігамі маразоў да −20…-25 ºС.
Догляд раслін заключаецца ў падтрыманні глебы ў рыхлым і чыстым ад пустазелля стане. Парэчкі падкормліваюць мінеральнымі і арганічнымі ўгнаеннямі.
Важнае агратэхнічнае мерапрыемства — фарміраванне і абрэзка кустоў. У першыя 3—4 гады яно павінна быць накіравана на стварэнне здаровых і моцных раслін, здольных у наступныя гады даваць рэгулярныя і багатыя ўраджаі. Слабыя парасткі выразаюць, пакідаючы найбольш моцнарослыя галіны. Сфарміраваны куст павінен мець не менш 10—16 галін 1—3-гадовага ўзросту. Старыя галіны выдаляюць.
Шкоднікі і хваробы
Парэчкі схільныя да шэрагу захворванняў і з’яўляюцца харчовымі раслінамі розных насякомых-шкоднікаў. Былі распрацаваны альбо распрацоўваюцца новыя сарты, каб пераадолець некаторыя з гэтых праблем. Чорныя парэчкі ад шкоднікаў пакутуюць значна менш, чым чырвоныя.
Рэверсія, ці махрыстасць — сур’ёзнае захворванне, якое перадаецца чорным парэчкам. Яно выклікае зніжэнне ўраджайнасці і даволі шырока распаўсюджана ў Еўропе, але рэдка сустракаецца на іншых кантынентах. Сімптомы ўключаюць змену формы лісця ў летні перыяд і набухлыя пупышкі («вялікія бутоны») зімой, кожная з якіх з’яўляецца домам тысячы мікраскапічных кляшчоў. Барацьба са шкоднікам мае абмежаваную эфектыўнасць, моцна пашкоджаныя кусты павінны быць знішчаны. Усе новыя набытыя расліны павінны правярацца на адсутнасць вірусаў.
Таксама моцна пашкоджваецца, якой не баяцца чырвоныя парэчкі. У большасці выпадкаў вылечыць куст нельга, можна толькі на год стрымаць развіццё хваробы.