cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Аляксандр Васільевіч Сувораў
Паміж дзвюма руска-турэцкімі войнамі. 1774—1786
У 1774 годзе Сувораў быў прызначаны камандуючым 6-й маскоўскай дывізіяй і ў жніўні таго ж года быў накіраваны для ўдзелу ў падаўленні Сялянскай вайны пад кіраўніцтвам Е. І. Пугачова, што сведчыла аб тым, што ўрад адносіўся да паўстання з вялікай сур’ёзнасцю. Аднак да моманту прыбыцця Суворава да Волгі асноўныя сілы паўстанцаў былі разгромлены падпалкоўнікам І. І. Міхельсонам. Сувораў з войскам адпраўляецца ў Царыцын, дзе ў пачатку верасня злучаецца з Міхельсонам і пачынае пераслед Пугачова. Ля ракі Вялікі Узень ён амаль нагнаў яго, але ў гэты час казацкі сотнік Харчоў ужо ўзяў у палон Пугачова. Сувораў адвёз палоннага ў Сімбірск і некаторы час займаўся ліквідацыяй атрадаў мяцежнікаў і супакаеннем насельніцтва, якое апынулася ў зоне ўплыву паўстання.
У 1775 годзе атрымаў гадавы адпачынак з-за смерці бацькі і атрыманнем спадчыны. У гэтым жа годзе 12 (21) жніўня нарадзілася дачка Наташа. Праз год у 1776 годзе прызначаецца камандзірам Санкт-Пецярбургскай дывізіі. У другой палове гэтага жа года абвастрылася становішча ў Крымскім ханстве, што было выклікана бесперапыннымі спробамі Турцыі вярнуць Крым пад свой кантроль. У сувязі з гэтым, у лістападзе 1776 года Сувораў атрымаў прызначэнне ў Крым у склад войскаў генерал-паручніка Празароўскага, дзе неўзабаве вымушаны быў на час хваробы Празароўскага прыняць камандаванне ўсімі рускімі войскамі на паўвостраве і ў дэльце Дуная. Сувораў падтрымаў абранне на пасаду хана Шагін-Гірэя, абранага пад моцным ціскам рускай дыпламатыі і арміі. Папярэдні хан — стаўленік Турцыі Даўлет-Гірэй IV — у пачатку 1777 года паспрабаваў аказаць супраціўленне, але быў разбіт манеўрамі сувораўскай пяхоты і конніцы і збег у Турцыю.
Пасля нармалізацыі становішча на паўвостраве Сувораў атрымаў водпуск па хваробе і з’ехаў да сям’і ў Палтаву, адтуль у канцы 1777 года прызначаны камандуючым кубанскім корпусам, дзе перад ім паўстала задача невялікім войскам пакрыць вялізарную мяжу. За тры месяца службы на Кубані ён арганізаваў дбайна прадуманую сістэму ўмацаванняў, спалучэнняў стацыянарных гарнізонаў, размешчаных ва ўмацаваннях, з рухомымі рэзервамі, заўсёды гатовымі падтрымаць любы з гарнізонаў участку, зрабіўшы лінію абароны непрыступнай для качэўнікаў. Сувораў арганізаваў выдатна пастаўленую разведку, якая дазваляла яму быць у курсе настрояў і намераў горскіх і нагайскіх лідараў. Выявіўшы вялікае дыпламатычнае мастацтва ў спалучэнні з рашучымі дзеяннямі, Сувораў дамогся спынення хваляванняў сярод мясцовых нагайцаў. У мэтах усталявання сяброўскіх адносін з мясцовым мусульманскім насельніцтвам Сувораў строга забараняў жорсткі зварот з палоннымі і рашуча забараніў грубіянства ў дачыненні да бяззбройнага насельніцтва
У маі 1778 года быў прызначаны на месца Празароўскага ў Крым, адначасова Кубань была пакінутая яму ў падначаленні. Галоўнай задачай Суворава ў Крыму стала недапушчэнне турэцкага ўварвання, небяспека якога ў той час рэзка ўзрасла. У сярэдзіне 1778 года ён прадухіліў высадку турэцкага дэсанта ў Ахціарскай бухце, чым была сарвана спроба Турцыі развязаць новую вайну ў нявыгадным для Расіі міжнародным становішчы: Сувораў рэарганізаваў абарону ўзбярэжжа і папярэдзіў, што любыя спробы высадкі турэцкіх войскаў будуць перарывацца сілай, таму турэцкае войска якое надышло на караблях не вырашылася спрабаваць высадзіцца, і Турцыя прызнала Шагін-Гірэя ханам.
У сувязі з гэтым, асноўная частка рускіх войскаў у 1779 годзе выводзіцца з Крыма, і ў маі Сувораў прызначаецца камандуючым Маларасійскай дывізіяй у Палтаве, а неўзабаве пераводзіцца ў Наварасійскую губернію камандуючым памежнай дывізіяй, г. зн. у непасрэднае падначаленне Пацёмкіну. З пачатку 1780 па канец 1781 года Сувораў у Астрахані, дзе камандуе войскамі і рыхтуе паход супраць Ірана, які, аднак, не ажыццяўляецца. Затым у снежні 1781 года ён пераведзены ў Казань, а ў жніўні 1782 года ізноў накіраваны на Кубань для падаўлення нагайскага паўстання. Каля крэпасці Крэменчык Сувораў цалкам разбіў нагайскія войскі, дзякуючя чаму большасць татарскіх мурзаў выказалі пакорнасць Сувораву і прызналі далучэнне Крыма і нагайскіх земляў да Расіі. На працягу 1783 года Сувораў здзяйсняе экспедыцыі супраць асобных атрадаў нагайцаў. За далучэнне нагайскіх татараў Сувораў атрымаў ордэн Св. Уладзіміра першай ступені.
22 верасня (3 кастрычніка) 1786 года праізведзены ў генерал-аншэфы. У студзені 1786 года становіцца камандуючым Крэменчугскай дывізіяй. У гэтай якасці Сувораў і прыняў удзел у паказальных вучэннях у прысутнасці расійскай імператрыцы і аўстрыйскага імператара.
Кінбурнская бітва
З пачаткам руска-турэцкай вайны 1787—1792 гадоў генерал-аншэф Сувораў быў прызначаны камандзірам кінбурнскага корпуса, на які ўскладалася абарона Чарнаморскага ўзбярэжжа, ад вусця Буга да Перакопа. Галоўны ўдар у пачатку вайны туркі накіравалі на крэпасць Кінбурн, якую абараняў гарнізон (4 тысячы чалавек) на чале з Суворавым. Бітва ля Кінбурна адбылося 1 (12) кастрычніка 1787 года. Высадзіўшы дэсант у колькасці 5-6 тыс. чалавек, турэцкія караблі адышлі, а войскі дэсанту пачалі прасоўвацца да крэпасці. Сувораў забараняў контратакаваць, пакуль туркі не падышлі на 200 крокаў да крэпасці, а затым сам узначаліў контратаку. У выніку некалькіх хваль атакі, турэцкія войскі былі прыціснуты да берагу, і іх рэшткі ўначы вярнуліся на караблі, страціўшы каля 4 тысяч забітымі. Страты рускіх войскаў склалі каля 500 чалавек. За абарону Кірнбурна Сувораў атрымаў ордэн Андрэя Першазваннага, у баі быў двойчы паранены.
У наступным годзе Сувораў у складзе войска Пацёмкіна прыняў удзел у аблозе Ачакава. Ён неаднаразова прапаноўваў пачаць штурм, аднак Пацёмкін марудзіў. Падчас аблогі Сувораў паспяхова адбіваў вылазкі непрыяцеля, якія заміналі аблогавым працам. Асабліва буйная вылазка, у якой колькасць туркаў дасягнула 3 тысяч чалавек, адбылася 27 ліпеня (7 жніўня). Сувораў асабіста павёў у бой два грэнадзерскія батальёны і адкінуў туркаў, пры гэтым быў паранены. Адначасова ён прапанаваў на плячах адыходзячых уварвацца ў крэпасць, гэта жа прапаноўваў і аўстрыйскі прынц дэ Лін (Аўстрыя ўступіла ў вайну на баку Расіі ў студзені 1788 года). Аднак Пацёмкін і тут скамандаваў адыходзіць. З-за рознагалоссяў з Пацёмкіным Сувораў здаў камандаванне Бібікаву. У выніку, Ачакаў быў узяты толькі ў канцы 1788 года.
Факшанская бітва
У 1789 года Сувораву быў дадзены 7-тысячны атрад для прыкрыцця левага берага ракі Дубец і падтрымкі ў выпадку неабходнасці саюзных войскаў. З прычыны павольнага пасоўвання рускага войска, турэцкія войскі пад камандаваннем Асмана-пашы (30 тысяч чалавек) зрушыліся да Аджуда, каб разбіць аўстрыйскія войскі. Камандуючы аўстрыйскай дывізіяй (18 тысяч чалавек) Фрыдрых-Іосія Кобург звярнуўся за дапамогай да Суворава, які, 17 (28) ліпеня злучыў свой атрад з аўстрыйцамі (пройдучы за 26 гадзін 40 вёрст). У 3 гадзіны раніцы 18 (29) ліпеня аб’яднаныя войскі пад камандаваннем Суворава высунуліся да паселішча Факшаны, дзе ў выніку 10-газдзіннага бою ўшчэнт разграмілі турэцкае войска, страты якога склалі 1600 чалавек і 12 арудый, страты руска-аўстрыйскіх войскаў склалі 400 чалавек.
Бітва пры Рымніке
Пасля перамогі пры Факшанах Пацёмкін сцягнуў асноўную частку рускіх войскаў да Бендэра. Паміж тым, 100-тысячная турэцкая армія пад камандаваннем Юсуф-пашы зноў пачала набліжацца да Факшан, дзе стаяў аўстрыйскі корпус, папярэдне паслаўшы адзін атрад на ўсход ад Дубца для дэзарганізацыі рускіх. Гэты атрад стаў пераследвацца арміяй генерала Рэпіна. На дапамогу аўстрыйцам ізноў выступіў Сувораў і, пройдучы 100 км за 2,5 сутак, злучыўся з імі навідавоку ў непрыяцеля. 11(22) верасня 1789 года армія пад камандаваннем Суворава (25 тысяч чалавек), нягледзячы на чатырохразовую перавагу туркаў, непрыкметна фарсіравалі раку Рымнік і атакавалі турэцкія войскі. Бітва пры Рымніке працягвалася 12 гадзін і завяршылася поўным разгромам турэцкага войска, якая страціла да 20 тысяч чалавек забітымі. Страты саюзных войскаў склалі 600 чалавек (400 аўстрыйцаў і 200 рускіх). За перамогу ў бітве пры Рымніке Сувораў атрымаў тытул графа Рымнікскага і ордэн Св. Георгія I ступені (сёмы ўзнагароджаны за ўсю гісторыю ордэна), а таксама тытул графа Аўстрыйскай імперыі.
Узяцце Ізмаіла
У 1790 года Паўднёвая армія Пацёмкіна, атрымаўшы шэраг перамог, наблізілася да Ізмаіла — найбольш магутнай крэпасці на левым беразе Дуная, умацаванай па апошніх патрабаваннях ваеннага мастацтва і лічыўшаяся непераможнай. Аблога Ізмаіла зацягнулася. Пацёмкін так і не змог узяць крэпасць і даручыў далейшую аблогу Сувораву, які прыбыў у рускі лагер 2(13) снежня.
На працягу 8 дзён Сувораў рыхтаваў войскі да штурму, стварыўшы роў і вал па тыпу ізмаільскага. Нарэшце, ён паслаў ультыматум каменданту крэпасці Мехмет-пашы з патрабаваннем здачы. Пасля адмовы апошняга 11(22) снежня 1790 рускія войскі, якімі камандаваў Сувораў, штурмам узялі Ізмаіл. Страты рускіх склалі 4 тыс. забітымі і 6 тыс. параненымі. Туркі страцілі 26 тыс. забітымі і 9 тыс. палоннымі. Узяцце Ізмаіла з’явілася адным з вырашальных фактараў перамогі ў вайне. Сувораў атрымаў ганаровае званне падпалкоўніка лейб-гвардыі Прэабражэнскага палка.
З 1791, камандуючы рускімі войскамі ў Фінляндыі, Сувораў кіраваў будаўніцтвам умацаванняў на мяжы са Швецыяй. Яму таксама было даручана камандаванне над Рочансальмскім портам і Саймскай флатыліяй. Пасля смерці Пацёмкіна ў 1792 годзе прызначаны камандуючым войскамі на поўдні Расіі — у Екацерынаслаўскай губерні і Таўрычскай вобласці (1792—1794). Пасля перамогі ў руска-турэцкай вайне паўстала неабходнасць умацавання новай руска-турэцкай мяжы, якая пралягала па рацэ Днестр. Праца па складанні плану інжынернай падрыхтоўкі меж была даручана Сувораву. Галоўную ўвагу Сувораў надаў умацаванню левага берагу ў ніжнім цячэнні Днястра. Па яго загаду на левым беразе Днястра на месцы спаленага туркамі сяла была пабудавана крэпасць Сярэдняя і ў 1792 годзе закладзены горад Ціраспаль. Пад кіраўніцтвам Суворава здзяйсняецца будаўніцтва крэпастных будынкаў у Гаджыбее (Адэсе).
Паўстанне Касцюшкі 1794 года. Штурм Прагі
У маі 1794 года Сувораў накіраваны ў Падолію для падрыхтоўкі да другой польскай кампаніі. У першай палове жніўня залічаны ў склад войска генерал-аншэфа Н. В. Рэпніна з 4,5-тыс. атрадам уступіў на тэрыторыю Рэчы Паспалітай. Колькасць сувораўскіх войскаў пасля далучэння іншых атрадаў узрасла да 11 тыс. салдат. За 6 дзён Сувораў атрымаў 4 перамогі над паўстанцамі Тадэвуша Касцюшкі: 3(14) верасня ля мястэчка Дзівін; на наступны дзень пры Кобрыне авангард Суворава разбіў да 1000 конніцы Караля Серакоўскага. 6(17) верасня пры манастыры Крупчыцы (у цяп. час в. Чыжэўшчына) Сувораў атакаваў корпус Серакоўскаго (колькасць 16—18 тыс. пры 28 арудыях) і з вялікімі стратамі (3 тыс.) адкінуў яго да Брэсту. 8(19) верасня ізноў пазмагаўся з войскамі Серакоўскаго (да 16 тыс.) пры Брэсце (у раёне сучаснага Цярэспаля) і цалкам іх разграміў. Паўстанцы страцілі 5 тыс. забітымі і 7 тыс. палоннымі, сярод рускіх страты склалі 1000 чалавек забітымі. Страта цэлага корпуса выклікала маральны надлом сярод удзельнікаў паўстання.
10 кастрычніка кіраўнік паўстанцаў Касцюшка быў узяты ў палон атрадам Ферзена, які затым далучыўся да Суворава, з прычыны чаго колькасць войскаў апошняга возрасла да 17 тыс. салдат.
Гэтыя войскі зрушыліся на Варшаву. Насустрач войскам Суворава быў накіраваны атрад генерала Маена, які складаўся з 5 560 салдат (у тым ліку 1 103 кавалерыі) і 9 арудый. У 5 гадзін раніцы 15(26) кастрычніка пры Кабылцы пачаўся бой, які доўжыўся больш за 5 гадзін і скончыўся разгромам польскіх войскаў, частка з якіх адступіла да Прагі, прыгараду Варшавы на правым беразе Віслы.
Да 21 кастрычніка (1 лістапада) войскі Суворава займаліся на подступах да Варшавы падрыхтоўкай салдат, нарыхтоўкай фашын, лесвіц і тыноў для пераадолення ўмацаванняў.
Штурм Прагі
23 кастрычніка (3 лістапада) войскі Суворава (да 25 тысяч салдат пры 86 гарматах) падышлі да Прагі і пачалі артылерыйскі абстрэл горада і яго муроў. Назаўтра, прыблізна ў 5 гадзін раніцы, сем калон пайшлі на прыступ паўразбураных артылерыйскім агнём умацаванняў, якія абараняліся гарнізонам і ўзброенымі гарадскімі апалчэнцамі (20—30 тысяч) пры 106 гарматах. Рускія калоны пад агнём уварваліся ў Прагу з розных бакоў. Сярод абаронцаў Прагі пачалася паніка, і да 9 гадзін раніцы 24 кастрычніка (4 лістапада) польскія войскі капітулявалі.
У баі загінула, паводле розных даных, ад 10 тыс. да 13,5 тыс. палякаў і крыху больш узята ў палон, з рускага баку, згодна з афіцыйнай рэляцыяй, забіта 580 салдат і паранена 960.
Расійскі генерал фон Клуген так успамінаў аб мінулым бою ў Празе :
«''У нас стралялі з вокнаў хат і з стрэх, і нашы салдаты, урываючыся ў хаты, забівалі ўсіх, хто ім ні трапляўся <…> Разлютаванасць і смага помсты дайшлі да найвысокай ступені <…> афіцэры былі ўжо не ў сілах спыніць кровапраліцце <…> У моста надышла зноў разня. Нашы салдаты стралялі ў натоўпы, не разбіраючы нікога, — і пранізлівы крык жанчын, ляманты дзяцей наводзілі жах на душу. Справядліва гавораць, што разлітая чалавечая кроў узбуджае род ап’янення. Разлютаваныя нашы салдаты ў кожнай жывой істоце бачылі згубіцеля нашых падчас паўстання ў Варшаве. „Нет нікому пардона!“ — крычалі нашы салдаты і забівалі ўсіх, не адрозніваючы ні гадоў ні пола…''»
Падзеі ў Празе, польскія і французскія сродкі масавай інфармацыі перадалі вобраз Суворава ў вачах заходнееўрапейцаў як жорсткага палкаводца.
29 кастрычніка (9 лістапада) на беразе Віслы магістрат паднёс Сувораву хлеб-соль і гарадскія ключы, якія сімвалізавалі капітуляцыю Варшавы. Пазней магістрат ад імя жыхароў Варшавы падарыў Сувораву залатую табакерку з алмазамі і надпісам «Варшава — свайму збавіцелю». На просьбу караля Станіслава вызваліць аднаго польскага афіцэра, Сувораў вызваліў у якасці падарунку 500 палонных афіцэраў, і яшчэ да таго дадому былі адпушчаны 6 тысяч польскіх апалчэнцаў.
Пасля капітуляцыі Варшавы і абвешчанай Суворавым амністыі войскі паўстанцаў па ўсёй Польшчы на працягу тыдня склалі зброю.
Пасля бітвы за Прагу Сувораў накіраваў імператрыцы Кацярыне II ліст, які складалася з трох слоў: «''Ура! Варшава наша!» і атрымаў адказ «Ура! Фельдмаршал Сувораў!''». За ўзяцце Прагі Сувораў удастоіўся вышэйшага воінскага чыну фельдмаршала, яму быў падараваны маёнтак у 7 тысяч душ, ён таксама атрымаў прускія ордэны Чорнага Арла, Чырвонага Арла і іншыя ўзнагароды.
За ваенныя поспехі 1794 года Сувораў атрымаў ад імператрыцы Кобрынскую воласць і іншыя беларускія землі з 13279 душамі прыгонных сялян. На душы тады лічылася дарослае мужчынскае насельніцтва, значыцца, агулам генерал-фельдмаршал атрымаў у падарунак не менш за 60 тысяч сялян і членаў іх сямей.
Няміласць
Пасля смерці 6 (17) лістапада 1796 года Кацярыны II на прастол уступіў Павел I, фанатычны прыхільнік прускай ваеннай сістэмы Фрыдрыха Вялікага, у адпаведнасці з якой ён стаў рэфарміраваць рускае войска. Былі ўведзены новая форма вопраткі, новы воінскі статут. Галоўная ўвага надавалася муштры войскаў, аглядам і парадам. Прыхільнік «асвечанай» манархіі, які стварыў сваю сістэму арганізацыі і забеспячэнні войскаў і з поспехам яе ўжываў, Сувораў выступаў супраць насаджэння імператарам Паўлам I прускіх палачных парадкаў у войску, што выклікала варожыя адносіны да яго прыдворных колаў. Насуперак указанням Паўла I, Сувораў працягваў выхоўваць салдат па-свойму. Ён гаварыў: «Рускія прускіх заўсёды білі, што ж тут пераняць?», «Пудра не порах, букля не гармата, каса не цясак, і я не немец, а прыродны русак». Гэтыя акалічнасці выклікалі раздражненне і гнеў імператара, і 6(17) лютага 1797 года Сувораў быў звольнены ў адстаўку без права нашэння мундзіра і ў красавіку прыбыў у свой маёнтак Кобрын, а ўжо ў маі года быў высланы ў іншы маёнтак — сяло Канчанскае (Баравіцкі павет, Наўгародская губерня). Нагляд за адстаўным фельдмаршалам быў ускладзены на баравіцкага гараднічага А. Л. Вындомскага, які аднак, гнятучыся сваёй роляй, здолеў спаслацца на хваробу і занятасць, і гэты абавязак была ўскладзены на А. Н. Нікалаева, які прывозіў у Кобрын загад аб ссылцы Суворава і арыштаваў афіцэраў якія прыехалі з Суворавым у Кобрын.
Карэспандэнцыя Суворава перлюстрыравалася, яму не дазволена было выязджаць далей 10 км ад сяла, пра ўсіх яго наведвальнікаў дакладвалася. Як піша Петрушэўскі:
У пачатку верасня 1798 года да Суворава прыехаў стары калега генерал-маёр Прэва дэ Люміна, адпраўлены Паўлам I пазнаць меркаванне Суворава аб тым, як весткі вайну з французамі ў сучасных умовах (перамогі Напалеона выклікалі занепакоенасць рускага двара). Сувораў прадыктаваў дзевяць правіл вядзенні вайны, якія адлюстроўвалі наступальную стратэгію палкаводца.
12 лютага 1798 года князь Гарчакоў атрымаў загад ехаць да Суворава і паведаміць ад імя Паўла, што фельдмаршал можа вярнуцца ў Пецярбург. Аднак Сувораў працягваў выклікаць незадаволенасць Паўла, па-ранейшаму стала паджартоўваючы і высмейваючы новыя ваенныя парадкі. Неўзабаве Сувораў выявіў жаданне вярнуцца назад у Канчанскае; ранейшы нагляд быў з яго сняць, перапіска не кантраляваліся. У сяле здароўе Суворава пагоршылася, узмацнілася нудота і раздражняльнасць, і Сувораў прыняў рашэнне выдаліцца ў манастыр і напісаў прашэнне Паўлу I. Адказу не паследавала, а 6 (17) лютага ў Канчанскае прыехаў флігель-ад’ютант Талбухін і прывёз Сувораву пісьмо імператара: «''Граф Аляксандр Васільевіч! Зараз нам не час разлічвацца. Вінаватага Бог прабачыць. Рымскі імператар патрабуе вас у начальнікі свайго войска і ўручае вам лёс Аўстрыі і Італіі…''»
Італьянскі паход 1799 года
Ужо 8 (19) красавіка пачалося выступленне з Валеджа да ракі Ада саюзных руска-аўстрыйскіх войскаў колькасцю каля 80 тысяч чалавек пад камандаваннем Суворава. Перад паходам ён выступіў з зваротам да італьянскага народа. Першым сутыкненнем сувораўскіх войскаў з французамі на захопленай імі італьянскай тэрыторыі, з’явілася ўзяцце 10 (22) красавіка горада-крэпасці Брэшыя (у гэтым баі адрозніўся генерал-маёр князь Баграціён). Узяцце Брэшыі дало магчымасць пачаць блакаду варожых крэпасцей Мантуя і Пескера (на што было дадзена 20 тысяч чалавек) і пачаць рух асноўнай часткі арміі да Мілану, куды для яго абароны адыходзілі часткі французскай арміі, якія замацаваліся на процілеглым беразе ракі Ада. 15 (26) красавіка быў узяты горад Лека, 16 (27) красавіка пачалася асноўная частка бітвы на рацэ Ада: рускія войскі пераправіліся праз раку нанеслі паражэнне французскай арміі пад кіраўніцтвам вядомага палкаводца Жана Маро. Французы страцілі каля 3 тысяч забітымі і каля 2 тысяч палоннымі. Заключным этапам бітвы на рацэ Адда стала бітву пры Вердэрыа, вынікам якой стала здача французскай дывізіі генерала Серур’е.
У выніку бітвы французскае войска адступіла і 17 (28) красавіка саюзныя войскі ўступілі ў Мілан. 20 красавіка (1 мая) яны выступілі да ракі По. У гэтым паходзе былі ўзяты крэпасці Пяск’ера, Тартона, Піцігетоне, у кожнай з якіх Сувораў пакідаў гарнізон з ліку аўстрыйцаў, таму яго войска паступова скарачалася. У пачатку мая Сувораў пачаў рух на Турын. 5 (16) мая французскі атрад генерала Маро каля Марэнга напаў на аўстрыйскі дывізіён, але з дапамогай атрада Баграціёна быў адкінуты. Французскія войскі вымушаны былі адступіць, пакінуўшы без бою крэпасці Казале і Валенцу і адкрыўшы дарогу на Турын, які быў узяты без бою (дзякуючы падтрымцы мясцовых жыхароў і П’емонтскай нацыянальнай гвардыі) 15 (26) мая. У выніку практычна ўся паўночная Італія была ачышчана ад французскіх войскаў.
У сярэдзіне мая ў Фларэнцыю прыбыла армія генерала Макдональда і зрушылася да Генуі на злучэнні з Маро. 6 (17) чэрвеня на рацэ Трэбія пачалася бітва паміж руска-аўстрыйскімі войскамі Суворава і французскай арміяй Макдональда. Яна доўжылася трое сутак і скончылася паражэннем французаў, якія страцілі забітымі і ўзятымі ў палон палову свайго войска.
У ліпені 1799 года здаліся крэпасці Алесандрыя і Мантуя. Пасля падзення апошняй Сувораў быў узведзены ў княжую годнасць і стаў князем Італьянскім, а сардзінскі кароль Фердынанд IV узвёў яго ў ранг гранда Каралеўства Абедзвюх Сіцылій з нашчадкавым тытулам прынца і кузена караля. Паміж тым, новы галоўнакамандуючы французскіх войскаў у Італіі генерал Б.Жубер аб’яднаў усі французскія атрады і выступіў да П’емонта. 3 (14) жніўня французы занялі Нові. Да Нові падышла і армія саюзнікаў, і 4 (15) жніўня пачалося бітва пры Нові. Падчас 18-гадзіннай бітвы французскае італьянскае войска было цалкам разгромлена, страціўшы забітымі 7 тыс. чалавек (уключаючы і яе камандуючага Жубера), 4,5 тысяч палонных, 5 тысяч параненых і 4 тыс. дэзертыраваўшых. Бітва пры Нові стала апошняй буйнай бітвай падчас Італьянскага паходу. Пасля яго імператар Павел I загадаў, каб Сувораву аказваліся такія жа ўшанаванні, якія да гэтага аказваліся толькі імператару.
Вынікам італьянскага паходу стала вызваленне ў кароткі тэрмін Паўночнай Італіі ад французскага панавання. Перамогі саюзнікаў былі абумоўлены, галоўным чынам, высокімі маральна-баявымі якасцямі рускіх войскаў і выбітным палкаводніцкім мастацтвам Суворава.
Швейцарскі паход
Пасля вызвалення Паўночнай Італіі Сувораў меркаваў разгарнуць наступ на Францыю, наносячы галоўны ўдар у кірунку Грэнобль—Ліён—Парыж. Але гэты план быў сарваны саюзнікамі, якія не жадалі ўзмацнення ўплыву Расіі ў раёне Міжземнага мора і Італіі. Вялікабрытанія і Аўстрыя вырашылі выдаліць рускае войска з Паўночнай Італіі. Сувораву было загадана, пакінуўшы ў Італіі аўстрыйскія войскі, на чале рускіх войскаў накіравацца ў Швейцарыю, злучыцца з корпусам А. М. Рымскага-Корсакава, які дзейнічаў там і адтуль наступаць супраць Францыі.
Рускія войскі за шэсць сутак прайшлі 150 км ад Алесандрыі да Таверна. Па прыбыцці ў Таверна, выявілася, што аўстрыйцы ў парушэнні дасягнутых дамоўленасцей даставіць туды 1429 мулаў, неабходных для перавозкі правіянта і артылерыі, не зрабілі гэтага. Паміж тым, сваю артылерыю і абозы рускае войска адправіла іншым шляхам. Мулы былі дастаўлены толькі праз 4 дня і ўсяго 650 штук. Аўстрыйскія афіцэры далі таксама няправільныя звесткі аб колькасці французскага войска (амаль на траціну яе пераменшыўшы) і аб тапаграфіі маршруту (сцвярджаючы, што ўздоўж Люцэрнскага возера ідзе пешаходная сцяжынка, якой насамрэч не было.
Паміж тым пачаў канчацца правіянт, ля Фірвальштэдскага возера канцэнтраваліся французскія войскі, і Сувораў прыняў рашэнне накіраваць сваю армію праз магутны горны хрыбет Расшток і, пяройдучы праз яго, выйсці ў Мутэнскую даліну, а адтуль ісці на Швіц. Падчас гэтага найцяжкага пераходу Сувораў (якому ўжо было больш за 70 гадоў) цяжка захварэў. Пераход праз Расшток заняў 12 гадзін. Спусціўшыся да вёскі Мутэн, якая была занята французамі, рускія пачалі яе штурм, што стала поўнай нечаканасцю для французаў. Да вечара 19 (30) верасня ўсе сувораўскія войскі засяродзіліся ў Мутэнскай даліне і тут даведаліся аб поўным разгроме корпуса Рымскага-Корсакова, на дапамогу якому яны спяшаліся. Сувораўскія войскі апынуліся блакіраванымі французамі.
Рускае войска здолела прадзерціся праз французскія пазіцыі і з баямі рушыла наперад праз заснежаныя горы і перавалы. Ужо практычна не засталося правіянта і патронаў, вопратка і абутак знасілася, шматлікія салдаты і афіцэры былі босы. Пасля таго, як апошняя аўстрыйская брыгада пакінула рускіх (у Гларысе) генералітэт рускага войска прыняў рашэнне прабівацца праз хрыбет Панкіс (Рынгенкопф) у даліну ракі Рэйн на злучэнне з астаткамі корпуса Рымскага-Корсакова. Гэта быў апошні і адзін з найбольш цяжкіх пераходаў. Былі скінутыя ў прорву ўсе гарматы, страчана каля 300 мулаў. Французы напалі на ар’егард рускага войска, але, нават маючы запас куль і артылерыю, былі адкінуты рускімі ў штыкавой атацы. Апошнім выпрабаваннем быў спуск з гары Панкіс (адлюстраваны на карціне Сурыкава «Пераход Суворава праз Альпы»). У пачатку кастрычніка 1799 года прыбыццём да аўстрыйскага горада Фельдкірхе Швейцарскі паход Суворава завяршыўся.
За гэты беспрэцэндэнтны па цяжкасцях і гераічнасці паход Сувораў быў удастоены вышэйшага воінскага звання генералісімуса, стаўшы чацвёртым генералісімусам у Расіі.
Вяртанне ў Расію. Смерць
У Кракаве Сувораў здаў камандаванне Розенбергу і накіраваўся ў Санкт-Пецярбург. У дарозе ён захварэў і спыніўся ў сваім маёнтку ў Кобрыне. Накіраваны імператарам да Суворава лейб-медык І. І. Вейкарт змог дамагчыся паляпшэння стану Суворава, генералісімус змог працягнуць шлях. У Пецярбургу яму рыхтавалася ўрачыстая сустрэча. Аднак, нечакана ў гэты час Сувораў ізноў трапляе ў няміласць. Афіцыйнай падставай да яе было тое, што ў Італьянскім і Швейцарскім паходах Сувораў трымаў пры сабе дзяжурнага генерала, што належыла мець толькі манарху. Адносна сапраўдных прычын няміласці высоўваюцца самыя розныя версіі.
Хвароба Суворава абвастрылася. Урачыстая сустрэча была скасавана. Па прыездзе ў Пецярбург Сувораў спыніўся дома ў мужа сваёй пляменніцы Д. Хвастова. Павел I адмовіўся прыняць палкаводца. Па адной версіі, перад смерцю Сувораў сказаў фаварыту імператара графу Кутайсаву, які прыехаў запатрабаваць справаздачы пра яго дзеянні: «Я рыхтуюся аддаць справаздачу Богу, а пра гаспадара я зараз і думаць не жадаю…».
Таксама паводле адной з версій, да паміраючага Суворава прыехаў граф Хвастоў. Сувораў сказаў яму, развітваючыся: «Міця, бо ты добры чалавек, не пішы вершаў. А ўжо калі не можаш не пісаць, то, напрамілую Бог, не друкуй».
Хвароба Суворава прагрэсавала, пачалася гангрэна, і а другой гадзіне дня 6 (18) мая Аляксандр Васільевіч Сувораў памёр. Сувораў быў пахаваны ў Ніжняй Благавешчанскай царкве Аляксандра-Неўскай лаўры пры вялізнай колькасці народа. На надмагільнай пліце высечаны кароткі надпіс: «Тут ляжыць Сувораў».
Унёсак Суворава ў ваенную навуку
Сувораў увайшоў у сусветную гісторыю як геніяльны палкаводзец і ваенны мысляр. Гэта быў адзін з найбольш адукаваных людзей свайго часу, які валодаў шырокімі ведамі не толькі ў ваенных навуках, але і ў іншых абласцях ведаў. Сувораў пакінуў вялізную ваенна-тэарэтычную і практычную спадчыну, узбагаціў усе вобласці ваеннай справы новымі высновамі і становішчамі. Адкінуўшы састарэлыя прынцыпы кардоннай стратэгіі і лінейнай тактыкі, Сувораў распрацаваў і ўжыў у палкаводніцкай практыцы больш дасканалыя формы і спосабы вядзення ўзброенай барацьбы, якія нашмат апярэдзілі сваю эпоху і забяспечылі рускаму ваеннаму мастацтву вядучае месца. Ён даў больш 60 бітв і баёў і ўсе іх выйграў.
Сувораў быў не толькі буйнейшым стратэгам, але і найдасканалым тактыкам. Асобай заслугай Суворава было ўдасканаленне тактыцы калон у спалучэнні з рассыпным ладам — спосаб бою, створаны на Захадзе толькі падчас войнаў Французскай рэвалюцыі канца XVIII стагоддзя і развіты затым Напалеонам. У тактыцы Суворава правільна спалучаліся агонь і штыкавы ўдар. Надаючы вялікае значэнне агню для дасягнення перамогі, ён падняў на небывалую да яго вышыню і мастацтва зруйнавальнага штыкавога ўдару. Сувораўская тактыка засноўвалася на дбайным уліку становішча, быстрыні, раптоўнасці дзеянняў.
Сувораў стварыў перадавую сістэму выхавання і навучанні войскаў. У яе аснове ляжала перакананне, што чалавек з’яўляецца вырашальным фактарам перамогі. Ён быў ворагам бязмэтнай і бессэнсоўнай муштры, імкнуўся абудзіць у салдатах пачуццё нацыянальнай самасвядомасці і каханне да радзімы, прызвычаіць іх да адважных, ініцыятыўных і майстэрскіх дзеянняў у самых разнастайных умовах баявога становішча. Галоўная ўвага звярталася на навучанне войскаў таму, што трэба на вайне. Сувораў патрабаваў ад падпарадкаваных яснага разумення сутнасці задач, якія стаяць перад імі.
Выяўляючы нястомны клопат аб салдатах, іх побыце і патрэбах і падзяляючы з імі ўсе нягоды паходнага жыцця, Сувораў заваяваў бязмежны давер і каханне войска.
Палкаводніцкая дзейнасць Суворава пакінула глыбокі след у гісторыі рускага войска. Паслядоўнік Пятра I і вучань П. А. Румянцава, Сувораў выхаваў плеяду выдатных рускіх палкаводцаў і военачальнікаў, сярод якіх найбольш выбітнымі былі М. І. Кутузаў і П. І. Баграціён. На ідэях Суворава былі выхаваныя Д. А. Мілюцін, М. І. Драгаміраў, А. А. Брусілаў і іншыя вядомыя рускія ваенныя дзеячы. Сувораў аказаў значны ўплыў і на замежную ваенную думку. Рускі ваенны гісторык Ф. Н. Глінка ў «Кароткім напісанні Вайскоўца часопіса» (1877) пісаў: ''«Зараз ужо ясна і адкрыта, што шматлікія правілы ваеннага мастацтва заняў Напалеон у нашага Сувораў. Гэтага не аспрэчваюць самі французы; у гэтым прызнаецца і сам Напалеон; у лістах з Егіпта, перахопленых англічанамі, ён відавочна гаворыць Дырэкторыі, што Суворава датуль не спыняць на шляхі перамог, пакуль не спасцігнуць асаблівага яго мастацтва ваяваць і не супрацьпаставяць яму яго ўласных правіл»''.
Выказванні сучаснікаў:
У памяць аб Сувораве
Сувораў быў першым чалавекам, у гонар якога ў Расіі быў заснаваны мемарыяльны музей. У Расіі і іншых краінах ёсць музеі Суворава; у яго гонар узведзены помнікі; імем Суворава названыя атолы, населеныя пункты, вуліцы і іншыя аб’екты ў шматлікіх гарадах. Пабудаваны ў 1904 годзе эскадраны браняносец атрымаў імя «Князь Сувораў», імя палкаводца атрымаў і шэраг іншых ваенных і грамадзянскіх судоў.
У перыяд Вялікай Айчыннай вайны 29 ліпеня 1942 года Указам Прэзідыўма Вярхоўнага Савета СССР заснаваны ваенны Ордэн Суворава трох ступеняў. Адбылося звыш сямі тысяч узнагароджанняў гэтым ордэнам. Дзясяткі партызанскіх атрадаў, брыгад і злучэнняў, якія дзейнічалі на акупаванай тэрыторыі, насілі імя Суворава.
Пастановай СНК СССР і ЦК УКП(б) 21 жніўня 1943 год створаны сувораўскія ваенныя вучылішча, адно з якіх дзейнічае і ў Мінску.
Выява Суворава прысутнічае на банкнотах Прыднястроўскай Малдаўскай Рэспублікі — прыднястроўскіх рублях, а таксама на юбілейных манетах Расіі.
У Швейцарыі і Ліхтэнштэйне выпушчаныя маркі з выявай палкаводца
З іншага боку, дырэктар музея імя А. В. Суворава Я. Бабенка гаворыць аб русафобскай кампаніі па дыскрэдытаціі палкаводца ў Беларусі і аспрэчвае недарэчныя і галаслоўныя, паводле яго меркавання, абвінавачванні, якія распаўсюджваюцца праз не названыя ёй газетныя і інтэрнэт-артыкулы. У прыватнасці, аспрэчваюцца абвінавачванні ў тым што мясцовае насельніцтва падвяргалася масавым забойствам, што Сувораў быў жорсткі і помслівы, што ён імкнуўся задушыць народнае паўстанне, што менавіта ён прынёс прыгоннае права ў Беларусь. . Таксама рад аўтараў лічыць, што абарончай для Расіі была, напрыклад, руска-турэцкая вайна 1787—1791/1792 гг., якую пачала Турцыя.
Могілкі Святога Крыжа (Калвер-Сіці)
Могілкі Святога Крыжа (Holy Cross Cemetery) — рымска-каталіцкія могілкі ў Калвер-Сіці, штат Каліфорнія, ЗША.
Гродзенскія дываны
Гродзенскія дываны — вырабы Гродзенскіх каралеўскіх мануфактур, заснаваных А. Тызенгаўзам у другой палове XVIII ст. Адметныя высокай тэхнікай ткацтва і прыгажосцю. Кампазіцыі гродзенскіх дываноў (ворсавых і шпалер) складаліся з раскіданых па полі букетаў, перавязаных стужкамі, вазонаў і кошыкаў з кветкамі. Колеравая гама звычайна блакітная і залацістая. Раслінны арнамент ворсавых дываноў (букеты руж на светлым фоне) вызначаўся лёгкасцю формаў і гарманічнасцю колеравых спалучэнняў. Французскія майстры, якія працавалі на мануфактурах, пераймалі заходне-еўрапейскія ўзоры і стваралі дываны ў стылях барока і класіцызму. Часам у гродзенскіх дыванах трапляюцца ўзоры ў мясцовых арнаментальных традыцыях.
Могілкі Святога Крыжа (Калвер-Сіці)
Гісторыя
Могілкі Святога Крыжа былі адкрыты ў 1939 годзе. Яны часткова размешчаны ў горадзе Калвер-Сіці. Могілкі займаюць плошчу 81 га.
Акрамя звычайных пахаванняў на могілках знаходзяцца магілы амерыканскіх акцёраў, рэжысёраў і іншых прадстаўнікоў шоу-бізнесу. Тэрыторыя з магіламі знакамітасцей знаходзіцца ў паўднёва-заходняй частцы могілак і называецца «Грот» (The Grotto).
Камп’ютарная клавіятура
Клавіяту́ра — прылада, якая ўяўляе сабой набор кнопак (клавіш), прызначаных для кіравання якой-небудзь прыладай або для ўводу інфармацыі. Як правіла, кнопкі націскаюць пальцамі рук. Асноўныя віды клавіятур – музычныя і алфавітна-лічбавыя.
Камп’ютарная клавіятура
Асноўнымі прыладамі ўводу інфармацыі ад карыстальніка ў камп’ютар з'яўляюцца мыш і клавіятура. Стандартная камп’ютарная клавіятура, якую таксама называюць клавіятурай PC/AT або AT-клавіятурай (паколькі яе пачалі пастаўляць разам з камп’ютарамі серыі IBM PC/AT), мае 101 або 102 клавішы. Клавіятуры, якія пастаўлялі разам з папярэднімі серыямі — IBM PC і IBM PC/XT — мелі 86 клавіш. Размяшчэнне клавіш на AT-клавіятуры падпарадкоўваецца адзінай агульнапрынятай схеме, спраектаванай у разліку на англійскі алфавіт.
Па сваім прызначэнні клавішы на клавіятуры дзеляцца на шэсць груп:
Дванаццаць функцыянальных клавіш размешчаны ў самім верхнім радку клавіятуры. Ніжэй размяшчаецца блок алфавітна-лічбавых клавіш. Правей гэтага блока знаходзяцца клавішы кіравання курсорам, а з самога правага боку клавіятуры — лічбавая панэль.
Васіль Аляксеевіч Сідарэнка
Васіль Аляксеевіч Сідарэнка (, Касторнае, Варонежская губерня —, Курск) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза.
Біяграфія
Скончыў 4 курсы Днепрапятроўскага горнага інстытута. Працаваў на шахце, потым у горадзе Варонеж на заводзе «Электрасігнал».
У Чырвонай Арміі з мая 1942 года. У 1943 годзе пайшоў на фронт. Вызначыўся ў ліпені 1944 года каля Паставаў. Са снежня 1944 года ў запасе. Жыў у горадзе Курску. Працаваў старшынёй абласнога камітэта прафсаюза работнікаў харчовай прамысловасці.
Быў ганаровым грамадзянінам горада Паставы, дзе яго імем названа адна з вуліц.
Токараў
Токараў — прозвішча.
Васіль Васілевіч Матэ
Васіль Васілевіч (Іаган-Вільгельм) Матэ (23 лютага [6 сакавіка] 1856 ці 6 сакавіка 1856, Вержбалова, Царства Польскае — 9 [22] красавіка 1917 або 22 красавіка 1917, ) — рускі мастак, малявальшчык, гравёр, акадэмік і сапраўдны член Імператарскай Акадэміі мастацтваў.
Ганна Пятроўна Астравумава-Лебедзева
Ганна Пятроўна Астравумава-Лебедзева (А́нна Петро́вна Остроу́мова-Ле́бедева; 5 [17] мая 1871,  —, ) — руская і савецкая мастачка, гравёр, акварэліст, майстар пейзажу, мемуарыстка.
Дачка сенатара, тайнага саветніка Пятра Іванавіча Астравумава і яго жонкі Марыі Кліменцьеўна Чаховіч (пам. 1921). У 1889—1892 гадах наведвала Цэнтральнае вучылішчы тэхнічнага малявання барона А. Л. Штыгліца (1889—1892), дзе яе галоўным выкладчыкам быў В. В. Матэ.
1892—1900 — вучылася ў Вышэйшым мастацкім вучылішчы пры Імператарскай Акадэміі мастацтваў у В. В. Матэ, І. Я. Рэпіна, К. А. Савіцкага і П. П. Чысцякова, якое скончыла са званнем мастака па класе гравюры В. В. Матэ, прадставіўшы 14 гравюр на дрэве, у тым ліку каляровых, што з’явілася для таго часу наватарствам у тэхніцы т. зв. высокага друку.
1898—1899 — працавала ў Парыжы ў майстэрні Джэймса Уістлера. З 1899 года актыўна ўдзельнічала ў дзейнасці мастацкай суполкі «Свет мастацтва» і «Чатыры мастацтвы» (з 1924). Удзельнік мастацкіх выставак з 1900 года.
У 1901 годзе стварыла шэраг гравюр для часопіса «Свет мастацтва» (№ 1 за 1902 год). У 1905 годзе выйшла замуж за навукоўца-хіміка С. В. Лебедзева, які ўпершыню сінтэзаваў у прамысловым маштабе штучны каўчук. 1918—1922 — выкладала ў Вышэйшым інстытуце фатаграфіі і фотатэхнікі. 1934—1935 — выкладала ва Усерасійскай акадэміі мастацтваў. У час Вялікай Айчыннай вайны працавала ў блакадным Ленінградзе, стварыла шэраг пранізлівых графічных вобразаў. 1949 — сапраўдны член АМ СССР.
Калінінград
Калінінград, (да 1255 — Тувангстэ, да 1946 — Кёнігсберг, традыцыйная беларуская назва — Каралявец) — горад на захадзе Расіі, адміністрацыйны цэнтр Калінінградскай вобласці. З Калінінграда да Берліна 500 км, да Масквы - больш за 1200 км. Насельніцтва 431,5 тыс. жыхароў (2010).
Новы Томысль (гміна)
Но́вы То́мысль (Nowy Tomyśl) — вяскова-гарадская гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Новатамыскага павета Велікапольскага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Новым Томыслі. Плошча гміны складае 185,89 км². Станам на 2004 год у гміне Новы Томысль пражывалі 24 033 чалавекі, шчыльнасць — 129,3 чал./км². Адміністрацыйна падзелена на 18 салецтваў.
Калінінград
Гісторыя
Заснаваны ў 1256 годзе крыжакамі Тэўтонскага ордэну. Горад стаў членам Ганзейскай лігі, з 1457 г. — галоўнай рэзідэнцыяй Тэўтонскага ордэну, з 1525 г. — мірской сталіцай Прускага герцагства. У розныя часы горад на непрацяглы час быў у складзе Рэчы Паспалітай і Расійскай імперыі. Кёнігсберг быў важным адукацыйным цэнтрам дзякуючы ўніверсітэту Альбертына, заснаванаму ў 1544 князем Альбертам Прускім. У 1701 князь Фрыдрых III быў каранаваны ў якасці караля Фрыдрыха I.
Пасля Першай сусветнай вайны горад разам з усёй Усходняй Прусіяй быў адрэзаны ад асноўнай тэрыторыі Германіі «Польскім калідорам».
У 1944 г. Кёнігсберг моцна пацярпеў ад брытанскага авіябамбавання і за некалькі дзён згарэў. У красавіку 1945 г. горад быў захоплены савецкімі войскамі, рэшткі нямецкага насельніцтва выгнаныя. Кёнігсберг разам з усёй Усходняй Прусіяй заселены перасяленцамі з Расіі, Украіны і Беларусі (беларусы складаюць да 8% насельніцтва) і ўведзены ў склад РСФСР. У 1946 годзе перайменаваны ў Калінінград у гонар бальшавіка Міхаіла Калініна. За савецкім часам Калінінград быў важным стратэгічным апорным пунктам савецкага флоту на Балтыйскім моры і быў закрыты для наведвання замежнікамі.
Пасля распаду СССР у 1991 годзе, Калінінградская вобласць засталася расійскім эксклавам, аточаным Польшчай і незалежнай Літоўскай рэспублікай.
Эканоміка
Калінінград — адзіны незамярзаючы расійскі порт на Балтыцы. У 1996 г. Калінінград быў абвешчаны асаблівай эканамічнай зонай. Цяпер тут вырабляецца кожны трэці расійскі тэлевізар, наладжаная зборка аўтамабіляў. Еўрапейская камісія мае адмысловы праект па падтрымцы рэгіёну і развіццю гандлю паміж Калінінградскай вобласцю і краінамі ЕС. Рэгіён дынамічна развіваецца, сукупны рэгіянальны прадукт расце тэмпамі, большымі, чым ува ўсіх іншых рэгіёнах Расіі і нават у суседніх краінах Еўропы.
Новая Брытанія
Новая Брытанія (анг. New Britain) — меланезійскі востраў у складзе Папуа — Новай Гвінеі. З'яўляецца самым буйным востравам архіпелага Бісмарка, да 1885 года называўся Новабрытанскім архіпелагам.
Геаграфія
Плошча вострава складае 36 520 км², на ім пражывае 395 000 жыхароў. Яго даўжыня складае 600 км, а максімальная шырыня — 80 км. З 1966 года Новая Брытанія падзелена на дзве адміністрацыйныя адзінкі — правінцыі Усходняя Новая Брытанія і Заходняя Новая Брытанія. Усходняя правінцыя па плошчы менш заходняй, але пераўзыходзіць яе па колькасці жыхароў і значнасці.
Капрэзэ-Мікеланджэла
Капрэзэ-Мікеланджэла (Caprese Michelangelo) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Таскана, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Арэца.
Новая Брытанія
Геаграфія
Сталіцай Заходняй Новай Брытаніі з’яўляецца горад Кімбе. Сталіцай Усходняй Новай Брытаніі да вывяржэння вулкана Тавурвур у 1994 годзе быў горад Рабаул. Большасць яго жыхароў беглі і аселі ў горадзе Какопа, які стаў пасля сталіцай, у тым ліку дзякуючы свайму тапалагічна больш бяспечнаму размяшчэнню.
Капрэзэ-Мікеланджэла
Насельніцтва складае 1622 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 24 чал./км². Займае плошчу 67 км². Паштовы індэкс — 52033. Тэлефонны код — 0575.
Заступнікам населенага пункта лічыцца Святы Ян Хрысціцель.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
Новая Брытанія
Геаграфія
Праліў Дампір аддзяляе Новую Брытанію ад вострава Умбоі, праліў Святога Георгія — ад вострава Новая Ірландыя.
Баграціёнаўск
Баграціёнаўск (да 1946 — Прэйсіш-Эйлаў) — горад у Калінінградскай вобласці Расіі, адміністірацыйны цэнтр Баграціёнаўскага раёна. Насельніцтва 6,9 тыс. чалавек (2005).
Горад размешчаны на захядняй мяжы Расіі з Польшчай. Прамысловасць — машынабудаванне (халадзільнае і гандлёвае абсталяванне), мэблевая вытворчасць, харчовая прамысловасць, перапрацоўга сельгаспрадукцыі.
Шчорсы
Шчо́рсы (, Щорсы) — аграгарадок у Навагрудскім раёне Гродзенскай вобласці, на рацэ Нёман. Адміністрацыйны цэнтр Шчорсаўскага сельсавета. Насельніцтва 577 чал. (2008). Знаходзіцца за 24 км на паўночны ўсход ад Навагрудка.
Шчорсы — адна з колішніх рэзідэнцый магнацкага роду Храптовічаў.
Этымалогія назвы
На думку беларускага географа В. Жучкевіча тапонім «Шчорсы» ўтварыўся ад прозвішча Шчорс.
Гісторыя
Паводле падання, у XIV ст. (магчыма, з 1386) у Шчорсах існавала праваслаўная царква, якую па заключэнні Берасцейскай уніі (1596) стала грэка-каталіцкай. Старажытнасць бажніцы пацвярджае царкоўны дакумент, датаваны 1627 годам.
Згодна з адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай (1565—1566) мясцовасць увайшла ў склад Новагародскага павета Новагародскага ваяводства. У 1758 старая драўляная царква згарэла, на яе месцы ў 1776 па фундацыі канцлера вялікага Яўхіма Храптовіча ўзвялі новую мураваную. У гэты ж час Я. Храптовіч збудаваў тут палацавы комплекс з паркам і сажалкамі. Пры палацы мелася багатая бібліятэка.
У выніку другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793) Шчорсы апынуліся ў складзе Расійскай імперыі, у Навагрудскім павеце. У пач. XIX ст. тут адкрылася грэка-каталіцкая парафіяльная школа. Па скасаванні уніі (1839) расійскія ўлады ліквідавалі гэту адукацыйную ўстанову, новая школа з'явілася ў Шчорсах толькі каля 1866. У другой палове XIX ст. у вёсцы было 156 двароў, дзейнічалі шпіталь і школа.
У Першую сусветную вайну палац Храптовічаў пацярпеў ад ваенных дзеянняў, мясцовую бібліятэку вывезлі і перадалі пазней Кіеўскаму ўніверсітэту. Згодна з Рыжскім мірным дагаворам (1921) Шчорсы апынуліся ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі.
У 1939 Шчорсы ўвайшлі ў БССР, дзе 12 кастрычніка 1940 сталі цэнтрам сельсавета.
Страчаная спадчына
Шчорсаўскі палац Храптовічаў (1770—1776) пацярпеў у Першую і Другую сусветныя войны, пасля чаго яго зруйнавалі савецкія ўлады. Цяпер ад палаца засталіся толькі падмуркі.
Вядомыя асобы
У розны час у Шчорсах спыняліся Адам Міцкевіч, Уладзіслаў Сыракомля, Ян Чачот і іншыя.
Дубовы Лог (Бярэзінскі раён)
Дубо́вы Лог (, Дубовый Лог) — вёска ў Бярэзінскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Багушэвіцкага сельсавета.
Бергнойштат
Бергнойштат (Bergneustadt) — горад у Германіі, у зямлі Паўночны Рэйн-Вестфалія. Падпарадкаваны адміністрацыйнай акрузе Кёльн. Уваходзіць у склад раёна Обербергіш. Насельніцтва — чалавекі (на 31 снежня 2010 года). Плошча 37,86 км². Афіцыйны код — 05 3 74 004.
IC 1978
IC 1978 — галактыка тыпу Sab (кампактная выцягнутая галактыка) у сузор’і Гадзіннік.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Апалонаўка (Гомельскі раён)
Апало́наўка (, Аполоновка) — пасёлак у Гомельскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Грабаўскага сельсавета.
Прудцы (Талачынскі раён)
Прудцы́ (, Прудцы) (да 30 ліпеня 1964 года Малы́я Ляхі́ ) — вёска ў Талачынскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Талачынскага сельсавета.
Да сакавіка 1977 года вёска ўваходзіла ў склад Азярэцкага сельсавета.
Генерал арміі (СССР)
Генерал арміі — персанальнае воінскае званне ва Узброеных Сілах СССР, ніжэй за воінскае званне Маршал Савецкага Саюза і вышэй за званне генерал-палкоўнік.
Гісторыя звання
Воінскае званне «генерал арміі» стала вышэйшым з чатырох генеральскіх званняў, уведзеных у Чырвонай Арміі 7 мая 1940 года. Яго не існавала ў дарэвалюцыйнай Расіі.
Першымі генераламі арміі сталі камкор Г. К. Жукаў, камандармы 2-га рангу К. А. Мерацкоў і І. У. Цюленеў; да пачатку войны да іх дадаліся генерал-палкоўнікі І. Р. Апанасенка (камандуючы Далёкаўсходнім фронтам) і Д. Р. Паўлаў (камандуючы войскамі Заходняй асобай ваеннай акругі). Як і званне Маршала Савецкага Саюза, званне генерала арміі не прысвойвалася нікому ад пачатку вайны аж да студзеня 1943 года, калі новыя знакі адрознення па гэтым воінскім званні — пагоны з чатырма зоркамі — атрымаў А. М. Васілеўскі. У далейшым званне генерала арміі да заканчэння вайны было прысвоена яшчэ 18 военачальнікам. 10 военачальнікаў, якія атрымалі падчас Вялікай Айчыннай званне генерала арміі, сталі пасля Маршаламі Савецкага Саюза (з іх шасцёра — яшчэ ў час вайны). Сярод генералаў арміі — такія праслаўленыя палкаводцы, як загінулыя на вайне М. Ф. Ватуцін і І. Д. Чарняхоўскі, а таксама начальнік Генштаба, кавалер ордэна «Перамога» А. І. Антонаў.
У перыяд Вялікай Айчыннай вайны генералы арміі звычайна камандавалі франтамі, Г. К. Жукаў недоўгачасовы час быў галоўнакамандуючым Заходнім стратэгічным кірунакам. І. Р. Апанасенка і К. А. Мерацкоў нядоўгі час займалі пасады намеснікаў камандуючых франтамі (Варонежскага і Заходняга адпаведна), а К. А. Мерацкоў, акрамя таго, камандаваў 33-й арміяй Заходняга фронту.
У завяршальны перыяд вайны генералы арміі займалі, за некаторым выключэннем, пасады намеснікаў камандуючых франтамі (выключэнні — І. Я. Пятроў, прызначаны ў сакавіку 1945 года начальнікам штаба 1-га Украінскага фронту, а таксама генералы арміі А. І. Яроменка і М. А. Пуркаеў, якія скончылі вайну на пасадзе камандуючых франтамі).
Пасля скасавання званняў ваенна-палітычнага складу (1942) і спецыяльных званняў дзяржбяспекі (1945) асобы вышэйшага складу ў іх атрымалі генеральскія званні. Першым генералам арміі-палітпрацаўніком (дакладней, членам ваеннага савета) стаў у 1944 годзе М. А. Булганін; у ліпені 1945 года генералам арміі стаў камісар дзяржаўнай бяспекі 1 рангу У. М. Мяркулаў.
Пасля вайны, і асабліва з пачатку 1970-х гадоў, званне генерала арміі нярэдка прысвойваецца ўжо не за асаблівыя заслугі, як у гады вайны, а па факце знаходжання на пэўнай пасадзе. Так, прысваенне воінскага звання генерала арміі ішло за прызначэннем на наступныя пасады ва Узброеных Сілах СССР, а таксама ў МУС СССР і КДБ СССР: