cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Сацьяджыт Рай
Творчасць
Вырашыў прысвяціць сябе кінарэжысуры пасля знаёмства з Жанам Рэнуарам і прагляду фільма Віторыё дэ Сіка «Веласіпедакрады» (1948). Фільмы Рэя «Патэр Панчалі» (другая назва — «Спеў дарогі», 1955), «Неспакораны» (1956), «Музычны пакой» (1958), «Свет Апу» (1959), «Чарулата» (1964), «Гульцы ў шахматы» (1977) сталі адкрыццём Індыі для заходняга гледача.
Прызнанне
Многія фільмы рэжысёра былі ўзнагароджаныя прэмія, таксама кінапрэміяй «Оскар». Рай — кавалер французскага Ордэна Ганаровага легіёна, лаўрэат прэміі Амерыканскай акадэміі кінамастацтва за ўклад у мастацтва кіно.
NGC 7191
NGC 7191 (іншыя абазначэнні — PGC 68059, ESO 108-13, IRAS22031-6452) — спіральная галактыка з перамычкай (SBc) ў сузор’і Індзеец.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Мазалі (Капыльскі раён)
Мазалі́ (, Мозоли) — вёска ў Капыльскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Капыльскага сельсавета.
Да 24 мая 1960 года вёска ўваходзіла ў склад Вялешынскага сельсавета.
Барычавічы
Бары́чавічы (, Боричевичи) — вёска ў Пінскім раёне Брэсцкай вобласці Беларусі. Уваходзіць у склад Барычавіцкага сельсавета.
З 16 красавіка 1973 года цэнтр сельсавета.
Вёска з’яўляецца радавым гняздом шляхецкага роду Барычэўскіх герба «Тарнава».
Геаграфія
Знаходзіцца за 35 км у напрамку на ўсход ад Пінска, за 210 км ад Брэста.
Монькі (значэнні)
Назву Монькі маюць:
Ян Ежы Радзівіл
Ян Юрый Радзівіл (, мястэчка Чарнаўчыцы Берасцейскага павета — 18 снежня 1625, горад Кобрын) — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага, кашталян троцкі (з 1613)
Валодаў маёнткамі ва Украіне; II ардынат на Нясвіжы (1616).
Біяграфія
З нясвіжскай лініі роду Радзівілаў гербу «Трубы», сын Мікалая Крыштафа «Сіроткі», ваяводы віленскага, і Альжбеты Яўхіміі з Вішнявецкіх. Меў братоў Жыгімонта Караля, Альбрэхта Уладзіслава і Аляксандра Людвіка.
Навучаўся ў езуіцкіх калегіумах Нясвіжа, Бранева, Аўгсбурга, падарожнічаў па Германіі, Італіі.
Абіраўся паслом на сойм (1611), маршалак Галоўнага Трыбунала ў 1616. Падтрымліваў палітыку Жыгімонта Вазы, неаднаразова быў сенатарам-рэзідэнтам пры каралю.
У 1619 выехаў у вялікае замежнае падарожжа, наведаў Германію, Бельгію, Англію, Францыю, Іспанію, Італію. У 1621 запісаўся ва ўніверсітэт у Падуі, а ў 1625 — у Балонні. У шлюбе з Элеанорай Астрожскай дзяцей не меў, па яго смерці Нясвіжская ардынацыя перайшла да брата Альбрэхта Уладзіслава.
У апошні год жыцця Я. Ю. Радзівіла на тэрыторыі сучаснай Беларусі прайшла чума («моравае паветра»), ад якой ён, імаверна, і памёр.
Албанская мафія
Албанская мафія ці албанская арганізаваная злачыннасць з’яўляюцца агульнымі тэрмінамі, якія выкарыстоўваюцца для разнастайных злачынных арганізацый, якія базуюцца ў Албаніі ці складаюцца з албанцаў. За межамі Албаніі распаўсюджана на тэрыторыіі ЗША і Еўрапейскім саюзе. У дадзеным выпадку тэрмін «мафія» не мае на ўвазе, што ўся албанская злачынная дзейнасць каардынуецца і рэгулюецца агульным кіруючым орагнам са штаб-кватэрай у Албаніі, Косаве, Паўночнай Македоніі ці інш.
Гісторыя
Пасля падзення камуністычнага рэжыма ў Албаніі ў пачатку 1991 года албанская мафія атрымала сувязь з астатнім светам, што прывяло да яе пашырэння на міжнароднай арэне.
Вайна ў Косаве адыграла важную ролю ў павышэнні прысутнасці албанскай мафіі ў Еўропе. Традыцыйна гераін транспартаваўся ў Заходнюю Еўропу з Турцыі праз Сербію, Харватыю і Славенію. Гэты маршрут быў зачынены з-за вайны, і албанскія банды гарантавалі бяспечны маршрут праз зону баявых дзеянняў. Падчас вайны этнічныя албанцы масава атрымлівалі статус бежанцаў у Еўропе, чым скарысталіся бандыты якія стварылі злачынны сіндыкат, галоўным чынам у Германіі і Швейцарыі, спецыялізуючыся на гандлі гераінам.
Згодна з паведамленнем Упраўлення па барацьбе з наркотыкамі, ЗША албанская мафія з’яўляецца ключавым гандляром ў «балканскай сувязі», Стамбул-белградскага трафіка гераіну. У 1985 годзе праз «балканскі маршрут» прыпадала ад 25 % да 40 % гераінавага трафіка ў ЗША.
Сувязь з Войскам вызвалення Косава
У 1999 годзе камітэт сената ЗША абвясціў, што асноўная часткак фінансавання «Войска вызвалення Косава» паступае ад крымінальных сувязяў.
У 2000 годзе паводле дадзеных Інтэрпала існавала сувязь паміж палітычнымі.ваеннымі утварэннямі Косава і албанскай арганізаванай злачыннасцю.
Макурдзі
Макурдзі (Makurdi) — горад у цэнтральнай частцы Нігерыі, на рацэ Бенуэ, прытоку ракі Нігер. Адміністрацыйны цэнтр штата Бенуэ.
Апісанне
Насельніцтва горада складае (2007; 72 тысячы ў 1975).
Горад з’яўляецца транспартным вузлом на скрыжаванні Усходняй чыгуначнай магістралі Порт-Харкорт — Кадуна і аўтадарог. Рачны порт на рацэ Бенуэ. Аўтобуснымі рэйсамі злучаны з навакольнымі гарадамі.
Значны гандлёвы цэнтр сельскагаспадарчага раёна (ямс, кунжут).
У горадзе знаходзіцца паветраная ваенная база Нігерыі. 2 універсітэты: Універсітэт Бенуэ і Cельскагаспадарчы федэральны ўніверсітэт.
NGC 7192
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
П’ера Манцоні
П’ера Манцоні (Piero Manzoni;, Санчына, Італія — , , Італія) — італьянскі мастак, вядомы сваім канцэптуальнымі працамі, якія ствараліся як прамы адказ на творчасць яго сучасніка Іва Кляйна. Стаяў ля вытокаў стварэння такой формы мастацтва, як Shock art.
Біяграфія
Нарадзіўся 13 ліпеня 1933 года ў маленькім мястэчку Санчына, у правінцыі Крэмона.
Для творчасці Манцоні ўласцівы эксперыменты з рознымі фарбавальнымі рэчывамі і матэрыяламі. Ён выкарыстоўваў фасфарэсцэнтную фарбу і хларыд кобальту для стварэння эфекту зменлівага з часам колеру. Хаця ў яго былі і значна больш незвычайныя ідэі. Напрыклад, ён ствараў скульптуры з белай ваты, шкловалакна, трусінай скуры і фальшывых булачак.
У 1958 годзе ён стварыў «пнеўматычную скульптуру», якая складаецца з 45 надзіманых мембран. Пакупнік скульптуры таксама атрымліваў дыханне аўтара, заключанае ў мембранах. Ён таксама спрабаваў стварыць механічную скульптуру жывёлы, якая выкарыстоўвае сонечную энергію для руху. У 1960 годзе ён стварыў шар, які левіруе ў бруі паветра.
У 1960 годзе Манцоні прадставіў у якасці твора мастацтва некалькі звараных укрутую яйкаў, на якіх ён пакінуў свае адбіткі пальцаў. Гледачам было дазволена з’есці ўсю экспазіцыю на працягу 70 хвілін. Пазней ён пачаў прадаваць свае адбіткі пальцаў. Таксама Манцоні абвясціў некаторых людзей, у ліку якіх быў Умберта Эка, хадзячымі творамі мастацтва.
У маі 1961 года Манцоні размясціў уласныя фекаліі ў 90 пранумараваных кансервавых бляшанак (па 30 грамаў у кожнай) і напісаў на іх «Гаўно мастака» на чатырох мовах. Сам Манцоні растлумачыў свае дзеянні так: «Я прыцягваю ўвагу да даверлівасці пакупнікоў мастацкіх твораў».
Альберта Маньелі
Альберта Маньелі (Alberto Magnelli;,  — , Мёдон, прыгарад Парыжа) — італьянскі мастак, адзін з найбуйнейшых прадстаўнікоў канкрэтнага мастацтва ў Італіі.
Пасля заканчэння Другой сусветнай вайны А. Маньелі вяртаецца ў Парыж, дзе і жыве да канца сваіх дзён. Ён становіцца шырока вядомы як адзін з найбуйнейшых прадстаўнікоў «канкрэтнага мастацтва», аказвае ўплыў на творчасць такіх мастакоў, як Віктор Вазарэлі, Нікала дэ Сталь, Хеліа Айцісіка. Творы А. Маньелі ўдзельнічалі ў выстаўках сучаснага мастацтва documenta I (1955) і documenta II (1959) у Каселі. У 1950 годзе ён удзельнічае ў біенале ў Венецыі. На біенале ў Сан-Паўлу ў 1951 годзе яму прысуджаецца другая прэмія. У 1954 годзе ў Бруселі, у Палацы прыгожых мастацтваў арганізуецца першая рэтраспектыўная выстаўка работ А. Маньелі. У 1963 годзе ў Цюрыху праходзіць яго найбуйнейшая рэтраспектыва, прысвечаная 75-годдзю з дня нараджэння майстра.
NGC 7193
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Ганс фон Марэ
Ёган Рэйнгард (Ганс) фон Марэ (Johann Reinhard von Marées, Hans von Marées;  — ) — нямецкі жывапісец і графік, разам з Арнольдам Бёклінам і Ансельмам Феербахам з’яўляецца прадстаўніком нямецкага сімвалізму. Адзін з уплывовых тэарэтыкаў мастацтва, ініцыятар стварэння «рымскага гуртка» нямецкіх мастакоў.
Навасады (Капыльскі раён)
Наваса́ды (, Новосады) — пасёлак у Капыльскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Капыльскага сельсавета.
Да 24 мая 1960 года пасёлак уваходзіў у склад Вялешынскага сельсавета.
Біжаравічы
Бі́жаравічы (, Бижеревичи) — вёска ў Пінскім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Барычавіцкага сельсавета.
У 1940—1973 гадах цэнтр Біжаравіцкага сельсавета.
Антон Сяргеевіч Гусеў
Антон Сяргеевіч Гусеў (нар. ) — беларускі плывец. Майстар спорту Беларусі.
Дасягненні
Бронзавы прызёр чэмпіянату Беларусі 2009 года на дыстанцыі 200 м брасам.
Бронзавы прызёр чэмпіянату Беларусі на кароткай вадзе 2011 года ў камбінаванай эстафеце 4 × 50 м.
Палескі сельсавет (Светлагорскі раён)
На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 12 населеных пунктаў.
Маргарыта д’Арэца
Маргарыта д’Арэца, Маргарытонэ з Арэца (Margaritone d’Arezzo, працаваў у 1250—1270-х гадах) — італьянскі мастак.
Біяграфія
Джорджа Вазары пакінуў пра гэтага майстра даволі падрабязны жыццяпіс. З яго вынікае, што Маргарытонэ (Маргарытонэ — памяншальная форма імя Маргарыта) быў вядомым мастаком і скульптарам, які працаваў у 1260—1270-х гадах у Арэца і ваколіцах, распісваў царквы, і пакінуў у спадчыну мноства выдатных карцін, напісаных у грэчаскай манеры. Вазары апісвае Маргарытонэ, як мастака, які жыў да з’яўлення выдатных італьянскіх майстроў — Чымабуэ, Андрэа Тафі, Гада Гадзі і Джота, ідэалізуючы яго, і прыпісваючы яму цэлы шэраг твораў і архітэктурных работ. Пазнейшая крытыка называла гэтага мастака пасрэдным, а ўслаўленні Вазары тлумачыла выключна тым, што Вазары, як і Маргарытонэ, нарадзіўся ў Арэца.
Вакол яго фігуры да гэтага часу ідуць спрэчкі. Некаторыя спецыялісты не ўпэўненыя ў тым, што дзейнасць Маргарытонэ прыпала менавіта на другую палову XIII стагоддзя, а не на першую. Ёсць некалькі схемаў рэканструкцыі яго творчасці. Становішча ўскладняе тое, што акрамя жыццяпісу Вазары і подпісаў на карцінах існуе толькі адно пацверджанне яго існавання — Маргарытонэ згадваецца ў дакуменце ад 1262 года. Гэты адзіны архіўны дакумент паведамляе, што жывапісец Маргарыта, сын памерлага Маньяна, у 1262 годзе працаваў у клуатры Камальдульскага манастыра Сан Мікеле ў Арэца.
Агульная тэорыя адноснасці
Агульная тэорыя адноснасці (АТА; allgemeine Relativitätstheorie) — тэорыя гравітацыі, апублікаваная Альбертам Эйнштэйнам ў 1915 годзе. У адрозненне ад нерэлятывісцкай тэорыі гравітацыі Ньютана, прыдатная для апісання гравітацыйнага ўзаемадзеяння цел, якія рухаюцца з хуткасцю, блізкай да хуткасці святла. Яе таксама можна ўжываць у выпадку моцных гравітацыйных палёў, якія ўзнікаюць, напрыклад, паблізу нейтронных зорак і чорных дзірак. У сонечнай сістэме эфекты АТА выяўляюць сябе нязначным адхіленнем фактычных траекторый руху планет і іншых касмічных целаў (у першую чаргу Меркурыя) ад арбіт, разлічаных у рамках тэорыі Ньютана.
Канцэптуальнае ядро агульнай тэорыі адноснасці, з якога вынікае большасць яе высноў - прынцып эквівалентнасці, які сцвярджае, што гравітацыя і паскарэнне - гэта эквівалентныя фізічныя з'явы. Гэта значыць, што не існуе такога фізічнага эксперыменту, які б мог лакальна адрозніць дзеянне на назіральніка аднароднага гравітацыйнага поля ад роўнапаскоранага руху сістэмы адліку, у якой знаходзіцца гэты назіральнік. Гэты прынцып тлумачыць, чаму эксперыментальныя вымярэння гравітацыйнай і інерцыйнай мас даказваюць іх эквівалентнасць.
Гэта сцверджанне стала асновай шматлікіх адкрыццяў, такіх як гравітацыйны чырвоны зрух, скрыўленне промняў святла каля вялікіх гравітацыйных мас (такіх як зоркі), чорныя дзіркі, запаволенне часу ў гравітацыйным полі і г.д. Але варта адзначыць, што з прынцыпу эквівалентнасці не вынікае адзінасць ураўненняў скрыўленнага прасторы-часу, і гэта ў прыватнасці прывяло да з'яўлення так званай касмалагічнай канстанты, якая фігуруе ў шэрагу тэорый.
Мадыфікацыі закона сусветнага прыцягнення Ньютана прывялі да першага поспеху новай тэорыі: карэктнага прадказання эфекту прэцэсіі (вагання) перыгелія арбіты Меркурыя. Многія іншыя прадказанні тэорыі былі ў далейшым пацверджаны астранамічнымі назіраннямі. З прычыны высокай складанасці гэтых назіранняў і цяжкасці з дасягненнем здавальняючай дакладнасці вымярэнняў набылі права на існаванне альтэрнатыўныя тэорыі гравітацыі, такія як тэорыя Бранса-Дыке або біметрычная тэорыя Розена. Але няма пакуль такіх эксперыментальных дадзеных, якія б маглі выклікаць неабходнасць перагляду агульнай тэорыі адноснасці.
Тым не менш, ёсць тэарэтычныя падставы казаць, што агульная тэорыя адноснасці з'яўляецца няскончанай тэорыяй. Яна не стасуецца з квантавай механікай, а яе найбольш прамое квантавае абагульненне паказвае некарэктныя вынікі ва ўмовах высокіх энергій. Пытанне аб аб'яднанні гэтых двух тэорый — адна з фундаментальных праблем сучаснай тэарэтычнай фізікі.
Сувязь са спецыяльнай тэорыяй адноснасці
Спецыяльная тэорыя адноснасці ўнесла фундаментальныя змены ў законы класічнай механікі, зыходзячы з наступных пастулатаў:
З гэтых пастулатаў вынікае, што хуткасць святла з'яўляецца максімальна дапушчальнай ў прыродзе. Любы матэрыяльны аб'ект не можа рухацца хутчэй святла.
З пункту гледжання спецыяльнай тэорыі адноснасці прастора і час цесна звязаныя паміж сабой. Іх варта лічыць адзінай чатырохмернай мнагастайнасцю, якая мае назву “прастора-час”. Назіральнікі, якія рухаюцца адзін адносна аднаго, па-рознаму вызначаюць “прасторавыя” і “часавыя” кірункі ў гэтай мнагастайнасці. Таму прастору і час больш немагчыма разглядаць як дзве асобныя сутнасці.
Агульная тэорыя адноснасці дапоўніла гэтую карціну тым, што энергія гравітацыйнага поля (народжаная матэрыяй) здольна дэфармаваць прастору-час так, што “прамыя” лініі ў прасторы і часе маюць некаторыя ўласцівасці “крывых” ліній.
Скрыўленне прасторы-часу
Матэматыкі выкарыстоўваюць тэрмін “скрыўленне” для абазначэння любой прасторы, дзе геаметрыя не з'яўляецца эўклідавай.
Крывізна прасторы-часу можа быць вымерана “знутры” назіральнікамі, якія знаходзяцца ў ім, г. зн. без выкарыстання дадатковых вымярэнняў.
Для ілюстрацыі разгледзім, як крывізна паверхні Зямлі можа быць вымерана назіральнікам, які ўвесь час знаходзіцца на гэтай паверхні. Правядзем такі разумовы эксперымент: Вы адпраўляецеся з Паўночнага полюса на поўдзень і праходзіце прыблізна 10 000 км (да экватара), затым паварочваеце налева дакладна на 90 градусаў, ідзяцё 10 000 км, паварочваеце зноў налева на 90 градусаў і ідзяцё яшчэ 10 000 км і вяртаецеся дакладна туды, адкуль пачалі, прычым пад вуглом 90 градусаў да першага адрэзка Вашага шляху. Такі трохвугольнік з трыма прамымі кутамі, абсалютна немагчымы ў Эўклідавай геаметрыі, аказваецца магчымым на паверхні Зямлі толькі таму, што Зямля мае скрыўленую паверхню.
Скрыўленасць прасторы-часу, у якім мы жывём, таксама можа быць выяўлена шляхам пастаноўкі пэўных эксперыментаў.
Базіс тэорыі гравітацыі
Гаўс зыходзіў з таго, што няма апрыёрных доказаў менавіта эўклідавай геаметрыі рэальнага свету. Гэта б азначала, што калі б фізік трымаў палачку, а картограф стаяў на некаторай адлегласці ад яго і вымяраў бы даўжыню палачкі вядомым у геадэзіі метадам трыангуляцыі, заснаваным на эўклідавай геаметрыі, то не было б гарантыі супадзення выніку вымярэння з тым, які б ажыццявіў сам фізік, ад якога палачка знаходзіцца на вельмі блізкай адлегласці. Зразумела, што на практыцы з дапамогай палачкі вызначыць неэўклідавасць геаметрыі немагчыма, але існуюць эксперыменты, якія вызначаюць неэўклідавасць непасрэдна. Напрыклад, эксперымент Паунда-Рэбкі (1959) зафіксаваў змену даўжыні хвалі выпрамянення кобальтавай крыніцы, паднятай на 22,5 метра над зямлёй на вежы ў Гарвардзе, а пазней атамныя гадзіннікі на спадарожніках глабальнай сістэмы пазіцыянавання (GPS) былі спраектаваны і працуюць з улікам гравітацыйных эфектаў.
Ньютанава інтэрпрэтацыя яго ўласнай тэорыі гравітацыі сцвярджала, што аб'екты рэчаіснасці маюць абсалютныя хуткасці, г. зн. што некаторыя целы сапраўды знаходзяцца ў абсалютным спакоі, тады як іншыя сапраўды рухаюцца. Але Ньютан разумеў, што гэты абсалютны стан не можа быць непасрэдна вымераны. Усе вымярэння даюць толькі хуткасць аднаго цела адносна іншага, і законы механікі здаваліся справядлівымі для ўсіх целаў, незалежна ад нюансаў іх руху. Ньютан верыў, што гэтая тэорыя не мае сэнсу без разумення таго, што абсалютныя велічыні ў рэчаіснасці ёсць, хоць мы не і можам іх вымераць. Але фактычна, ньютанава механіка можа працаваць і без гэтай здагадкі, і гэта не трэба блытаць з пазнейшым пастулатам Эйнштэйна аб інварыянтнасці хуткасці святла.
У 19 стагоддзі Максвел сфармуляваў сістэму ўраўненняў для электрамагнітнага поля, якая прадэманстравала, што святло паводзіць сябе як электрамагнітная хваля, якая распаўсюджваецца з фіксаванай хуткасцю ў прасторы. Гэта стала базай для далейшых эксперыментаў па праверцы ньютанавай тэорыі: параўноўваючы ўласную хуткасць з хуткасцю святла, можна было б вызначыць абсалютную хуткасць назіральніка. Ці, што тое ж самае, вызначыць хуткасць назіральніка адносна сістэмы адліку, якая з'яўляецца ідэнтычнай для ўсіх іншых назіральнікаў.
Гэтыя сцвярджэнні заснаваныя на дапушчэнні аб распаўсюджванні святла ў пэўным асяроддзі, і гэтае асяроддзе магло быць менавіта тым, ад чаго трэба было адштурхоўвацца у правядзенні далейшых эксперыментаў. Быў праведзены шэраг эксперыментаў па вызначэнні хуткасці Зямлі адносна гэтай сусветнай "сутнасці", або "эфіру". Ідэя была такая: хуткасць святла, вымераная на паверхні Зямлі, павінна была быць больш, калі планета рухалася б ўздоўж руху эфіру і менш, калі б яна рухалася ў процілеглым кірунку (зразумела, што тут трэба было б ўлічыць і кручэнне Зямлі вакол сваёй восі). Праверка, ажыццёўленая Майкельсонам і Морлі ў канцы 19 стагоддзя, мела дзіўны вынік: хуткасць святла заставалася пастаяннай ва ўсіх напрамках.
У 1905 годзе Эйнштэйн у сваім артыкуле “Да электрадынамікі цел, якія рухаюцца” растлумачыў гэтыя вынікі зыходзячы з пастулатаў спецыяльнай тэорыі адноснасці.
Асноўныя прынцыпы
Фундаментальная ідэя, якая ляжыць у аснове агульнай тэорыі адноснасці, складаецца ў тым, што мы не можам весці гаворку аб фізічным змесце хуткасці або паскарэння без вызначэння сістэмы адліку. У спецыяльнай тэорыі адноснасці сцвярджаецца, што сістэма адліку можа быць пашырана бясконца на ўсе напрамкі ў прасторы і часе. Гэта таму, што спецыяльная тэорыя адноснасці асацыюецца менавіта з інерцыйнымі (без паскарэння) сістэмамі адліку. Агульная ж сцвярджае, што сістэма адліку можа быць толькі лакальнай, справядлівай толькі для абмежаванай вобласці прасторы і прамежку часу (дакладна так, як мы можам намаляваць плоскую карту геаграфічнага рэгіёну, але не можам распаўсюдзіць яе на ўсю планету — дадуць пра сябе ведаць хібнасці ад скрыўленай паверхні Зямлі). У агульнай тэорыі адноснасці законы Ньютана застаюцца справядлівымі толькі ў лакальных сістэмах адліку. Напрыклад, свабодныя часціцы ў лакальных інерцыйных (лорэнцавых) сістэмах рухаюцца па прамых лініях. Але гэтыя лініі з'яўляюцца прамымі толькі ў межах сістэмы адліку. Насамрэч яны не з'яўляюцца прамымі, яны з'яўляюцца лініямі, вядомымі як геадэзічныя. Такім чынам, першы закон Ньютана замяняецца "геадэзічным" законам руху.
У інерцыйных сістэмах адліку цела захоўвае свой стан да таго часу, пакуль на яго не падзейнічаюць знешнія сілы. У неінерцыйных сістэмах адліку целы набываюць паскарэнне не ад ўздзеяння на іх іншых цел, а непасрэдна ад самой сістэмы адліку. Менавіта таму мы адчуваем на сабе дзеянне паскарэння, знаходзячыся ў аўтамабілі, які паварочвае. Тут аўтамабіль з'яўляецца базісам неінерцыйнай сістэмы адліку, у якой мы знаходзімся. Гэтак жа дзейнічае вядомая сіла Карыёліса, толькі тут мы ў якасці сістэмы адліку бяром цела, якое круціцца, гэта значыць, у дадзеным выпадку, Зямлю і г. д. Прынцып эквівалентнасці ў тэорыі гравітацыі якраз сцвярджае, што ніякія лакальныя эксперыменты не пакажуць розніцы паміж знаходжаннем цела ў гравітацыйным полі і адпаведным па характарыстыках паскораным рухам.
Матэматычна Эйнштэйн змадэляваў прастору-час з дапамогай чатырохмернай псеўда-рыманавай мнагастайнасці, і яго ўраўненні гравітацыйнага поля сцвярджаюць, што скрыўленасць гэтай мнагастайнасці ў адвольнай кропцы непасрэдна звязана з тэнзарам энергіі-імпульсу. Гэты тэнзар адпавядае шчыльнасці матэрыі і энергіі ў гэтай кропцы. Скрыўленне прасторы-часу, такім чынам, прыводзіць у рух матэрыю, і матэрыя, з другога боку, з'яўляецца прычынай скрыўлення прасторы-часу.
Справядлівасць ураўнення гравітацыйнага поля патрэбна даказваць эксперыментальна, тут ёсць прастор для альтэрнатыўнасці тэорый з той толькі умовай, каб яны не супярэчылі наяўным эксперыментальным даным. Тэорыя Эйнштэйна выбрана з шэрагу іншых падобных у тым ліку і дзякуючы прастаце канцэпцый узаемасувязі матэрыі і скрыўлення прасторы-часу — скрыўленне у агульнай тэорыі адноснасці прама прапарцыянальна тэнзару энергіі-імпульсу. Тым не менш, пытанне аб'яднання яе з квантавай механікай і замены ўраўненняў гравітацыйнага поля на фундаментальныя квантавыя заканамернасці ўсё яшчэ актуальнае.
Ураўненні Эйнштэйна для гравітацыйнага поля ў адным з варыянтаў ўтрымліваюць параметр, які называецца касмалагічнай канстантай (\Lambda), якая была ўведзена Эйнштэйнам для таго, каб атрымаць у якасці рашэння гэтых ураўненняў мадэль статычнага Сусвету, г. зн. такога, які не пашыраецца і не сціскаецца. Але гэта не мела належнага эфекту, бо такі статычны сусвет з'яўляецца нестабільным, ды і астранамічныя назіранні пачынаючы з Хабла (1929 год) і канчаючы H0 Key Project касмічнага тэлескопа Хабла пацвердзілі, што наш сусвет пашыраецца. Таму касмалагічная канстанта была пазней названая Эйнштэйнам “самай вялікай памылкай, калі-небудзь зробленай”. Тым не менш, некаторыя новыя дадзеныя патрабуюць ненулявога значэння касмалагічнай канстанты для тлумачэння вынікаў назіранняў.
Эйнштэйнавы ўраўненні гравітацыйнага поля
Асноўнай характарыстыкай прасторы-часу ў агульнай тэорыі адноснасці з'яўляецца метрыка прасторы-часу, якая задаецца метрычным тэнзарам. Гэтая велічыня вызначаецца дзяленнем матэрыі і поля, якое характарызуецца тэнзарам энергіі-імпульсу. Сувязь паміж гэтымі велічынямі задаецца гравітацыйнай пастаяннай.
Ураўненне для вызначэння метрычнага тэнзара выглядае наступным чынам:
дзе ~R_{ik} — тэнзар Рычы, ~R — скалярнае скрыўленне, ~g_{ik} — метрычны тэнзар, ~T_{ik} — тэнзар энергіі-імпульсу, які вызначае негравітацыйныя палі матэрыі (іх энергію і сілы) у адвольнай кропцы прасторы-часу, ~\pi — лік “пі”, ~c — хуткасць святла, ~G — гравітацыйная пастаянная, якая з'яўляецца і ў адпаведным законе сусветнага прыцягнення Ньютана.
Тэнзар Рычы і скалярнае скрыўленне — вытворныя ад ~g_{ik}. ~g_{ik} — метрыка мнагастайнасці і матэматычна мае структуру сіметрычнага 4 × 4-тэнзара, такім чынам складаючыся з 10 незалежных кампанент. Пасля вызначэння чатырох прасторава-часавых каардынат, колькасць незалежных ураўненняў, якія складаюць Эйнштэйнавы ўраўненні гравітацыйнага поля, скарачаецца да 6.
Касмалагічная канстанта, хоць і здавалася Эйнштэйну незалежнай велічынёй, можа быць уключана ў склад тэнзара энергіі-імпульсу і праінтэрпрэтавана ў такім выпадку як выразнік існавання так званай цёмнай энергіі, шчыльнасць якой пастаянная ў прасторы-часе.
Вывучэнне рашэнняў гэтага ўраўнення — адна з актыўных абласцей тэарэтычнай і матэматычнай фізікі. Практычныя вынікі выкарыстоўваюцца ў астраноміі, астрафізіцы і касмалогіі. Гэтыя апошнія навукі, грунтуючыся на ўраўненнях Эйнштэйна, прадказалі існаванне чорных дзірак і сфармулявалі розныя мадэлі эвалюцыі Сусвету.
Эксперыментальная праверка
У 1919 годзе першыя спецыяльна праведзеныя эксперыменты Артура Эдынгтана паказалі зрушэнне пазіцыі зорак ў працэсе сонечнага зацьмення (Сонца, маючы вялікую масу, скрывіла прамяні святла ад зоркі, візуальна зрушыўшы яе са сваёй пазіцыі) і пацвердзілі справядлівасць тэорыі.
Праблема энергіі
Так як энергія, з пункту гледжання матэматычнай фізікі, уяўляе сабой велічыню, якая захоўваецца з-за аднастайнасці часу, а ў агульнай тэорыі адноснасці, у адрозненне ад адмысловай, час неаднастайны, то закон захавання энергіі можа быць выяўлены ў АТА толькі лакальна, гэта значыць у АТА не існуе такой велічыні, эквівалентнай энергіі ў СТА, каб інтэграл ад яе па прасторы захоўваўся пры руху па часе. Лакальны жа закон захавання энергіі-імпульсу ў АТА існуе і з'яўляецца следствам ураўненняў Эйнштэйна — гэта знікненне каварыянтнай дывергенцыі тэнзара энергіі-імпульсу матэрыі: дзе кропка з коскай пазначае ўзяцце каварыянтнай вытворнай. Пераход ад яго да глабальнага закона немагчымы, таму што так інтэгрыраваць тэнзарныя палі, акрамя скалярных, у рыманавай прасторы, каб атрымліваць тэнзарныя (інварыянтныя) вынікі, матэматычна немагчыма. Сапраўды, ураўненне вышэй можна перапісаць так У скрыўленай прасторы-часе, дзе другі член не роўны нулю, гэта ўраўненне не выяўляе якога-небудзь закону захавання. Многія фізікі лічаць гэта істотным недахопам АТА. З іншага боку, відавочна, што калі выконваць паслядоўнасць да канца, у поўную энергію, акрамя энергіі матэрыі, неабходна ўключаць таксама і энергію самага гравітацыйнага поля. Адпаведны закон захавання павінен запісвацца ў выглядзе дзе велічыня t^\mu_\nu уяўляе сабой энергію-імпульс гравітацыйнага поля. У АТА аказваецца, што велічыня t^\mu_\nu не можа быць тэнзарам, а ўяўляе сабой псеўдатэнзар — велічыню, якая пераўтвараецца як тэнзар толькі толькі пры лінейных пераўтварэннях. Гэта азначае, што ў АТА энергія гравітацыйнага поля ў прынцыпе не можа быць лакалізаваная (што вынікае з слабога прынцыпу эквівалентнасці). Рознымі аўтарамі ўводзяцца свае псеўдатэнзары энергіі-імпульсу гравітацыйнага поля, якія валодаюць нейкімі «правільнымі» ўласцівасцямі, але адна іх разнастайнасць паказвае, што здавальняючага рашэння задача не мае. Тым не менш, энергія ў АТА заўсёды захоўваецца ў тым сэнсе, што пабудаваць вечны рухавік у АТА немагчыма. У агульным выпадку праблема энергіі і імпульсу можа лічыцца вырашанай толькі для астраўных сістэм у АТА без касмалагічнай канстанты, гэта значыць для такіх размеркаванняў масы, якія абмежаваныя ў прасторы і прастора-час якіх на прасторавай бясконцасці пераходзіць у прастору Мінкоўскага. Тады, вылучаючы групу асімптатычнай сіметрыі прасторы-часу (групу Бондзі-Сакса), можна вызначыць 4-вектарную велічыню энергіі-імпульсу сістэмы, правільна вядучую сябе адносна пераўтварэнняў Лорэнца на бясконцасці. Існуе неагульнапрыняты пункт гледжання, узыходзячы да Лорэнца і Леві-Чывіта, які вызначае тэнзар энергіі-імпульсу гравітацыйнага поля як тэнзар Эйнштэйна з дакладнасцю да пастаяннага множніка. Тады ўраўненні Эйнштэйна сцвярджаюць, што энергія-імпульс гравітацыйнага поля ў любым аб'ёме дакладна ўраўнаважвае энергію-імпульс матэрыі ў гэтым аб'ёме, так што поўная іх сума заўсёды тоесна роўная нулю.
АТА і квантавая фізіка
Атрыманы тады вынік застаецца непарушным да цяперашняга часу (2012). Разыходжанні ў высокіх энергіях ў квантавай гравітацыі, якія з'яўляюцца ў кожным новым парадку па колькасці завес, немагчыма скараціць увядзеннем у гамильтаніян ніякай канчатковага колькасці перанарміровачных контрчленаў. Немагчыма і звесці перанарміроўку да канчатковага ліку пастаянных велічынь (як гэта ўдалося зрабіць у квантавай электрадынаміцы ў адносінах да элементарнага электрычнага зараду і масе зараджанай часціцы).
На сённяшні дзень пабудавана шмат тэорый, альтэрнатыўных АТА (тэорыя струн, якая атрымала развіццё ў М-тэорыі, пятлявая квантавая гравітацыя і іншыя), якія дазваляюць квантаваць гравітацыю, але ўсе яны альбо не скончаны, альбо маюць ўнутры сябе нявырашаныя парадоксы. Таксама пераважная большасць з іх валодае велізарным недахопам, які наогул не дае магчымасці казаць пра іх як пра «фізічныя тэорыі», — яны не зманіпуляваныя, гэта значыць не могуць быць правераны эксперыментальна.
Праблема прычыннасці
Рашэнні ўраўненняў Эйнштэйна ў некаторых выпадках дапускаюць замкнёныя часападобныя лініі. З аднаго боку, калі замкнёная часападобная лінія вяртаецца ў той жа пункт, адкуль было пачата рух, то яна апісвае прыход у той жа самы «час», які ўжо «быў», нягледзячы на тое, што для назіральніка час не роўны нулю. Такім чынам, мы атрымліваем ўздоўж гэтай лініі замкнёны ланцуг прычын і следстваў — падарожжа ў часе. Аналагічныя праблемы ўзнікаюць таксама пры разглядзе рашэнняў — кротавых нор. Магчыма, падобныя рашэнні дэманструюць патэнцыяльныя магчымасці стварэння «машын часу» і «звышсветлавых падарожжаў» у рамках агульнай тэорыі адноснасці. Пытанне «фізічнасці» такіх рашэнняў — адно з актыўна дэбатуемых ў цяперашні час.
А. Эйнштэйн высока ацаніў вынік аб замкнёных часападобны лініях, упершыню атрыманы К. Гёдэлям ў 1949 годзе.
Я лічу, што артыкул Курта Гёдэля ўяўляе сабой важны ўклад у агульную тэорыю адноснасці, асабліва ў аналіз паняцці часу. У той жа час ён разглядаў замкнёныя часападобныя лініі як цікавыя тэарэтычныя канструкцыі, пазбаўленыя рэальнага фізічнага сэнсу.
Было б цікава высветліць, ці не лепш было такія рашэнні выключаць з разгляду на аснове фізічных меркаванняў.
Праблема сінгулярнасці
У многіх рашэннях ураўненняў Эйнштэйна прысутнічаюць сінгулярнасці, гэта значыць, паводле аднаго з азначэнняў, няпоўныя геадэзічныя крывыя, якія не могуць быць працягнутыя. Маецца шэраг крытэрыяў наяўнасці сінгулярнасцей і шэраг праблем, звязаных з крытэрыямі наяўнасці гравітацыйных сінгулярнасцей.
Філасофскія аспекты тэорыі адноснасці
А. Эйнштэйн падкрэсліваў важнасць філасофскіх праблем сучаснай фізікі.
У наш час фізік вымушаны займацца філасофскімі праблемамі ў значна большай ступені, чым гэта даводзілася рабіць фізікам папярэдніх пакаленняў. Да гэтага фізікаў вымушаюць цяжкасці іх уласнай навукі.
Філасофскую аснову тэорыі адноснасці складаюць гнасеалагічныя прынцыпы назіраемасці (забараняецца карыстацца паняццямі прынцыпова неназіральных аб'ектаў), прастаты (усе следства тэорыі неабходна вывесці з найменшай колькасці дапушчэнняў), адзінства (ідэя адзінства веды і адзінства апісванага ім аб'ектыўнага свету, рэалізуецца ў працэсе абагульнення законаў прыроды, пераходу ад прыватных законаў да больш агульным у ходзе развіцця фізікі), метадалагічны гіпотэза-дэдуктыўны прынцып (фармуліруюцца гіпотэзы, у тым ліку ў матэматычнай форме, і на іх падставе выводзяцца правяраныя вопытным шляхам следствы), анталагічны прынцып дынамічнага дэтэрмінізму (дадзены стан замкнёнай фізічнай сістэмы адназначна вызначае ўсе яе наступныя станы) і прынцып адпаведнасці (законы новай фізічнай тэорыі пры належным значэнні ключавога характарыстычнага параметра, які ўваходзіць у новую тэорыю, пераходзяць у законы старой тэорыі).
Па-першае, у цэнтры ўсяго разгляду стаіць пытанне: ці існуюць у прыродзе фізічна выдзеленыя (прывілеяваныя) станы руху? (Фізічная праблема адноснасці). Па-другое, фундаментальных аказваецца наступны гнасеалагічны пастулат: паняцці і меркаванні маюць сэнс толькі пастолькі, паколькі ім можна адназначна супаставіць назіраныя факты (патрабаванне змястоўнасці паняццяў і меркаванняў) Увесь папярэдні вопыт пераконвае нас у тым, што прырода ўяўляе сабой рэалізацыю найпростых матэматычна магчымых элементаў Існуе іншая, больш тонкая прычына, якая іграе не меншую ролю, а менавіта, — імкненне да адзінства і прастаце перадумоў тэорыі… Вера ў існаванне знешняга свету, незалежнага ад ўспрымае суб'екта, ляжыць у аснове ўсяго прыродазнаўства. Грунтуючыся на прынцыпе назіраемасці, пры стварэнні спецыяльнай тэорыі адноснасці Эйнштэйн адхіліў паняцце эфіру і заснаваную на ёй інтэрпрэтацыю вынікаў вопыту Майкельсона, дадзеную Лорэнцам.
Выкарыстоўваючы прынцып прастаты, пры стварэнні агульнай тэорыі адноснасці Эйнштэйн абагульніў прынцып адноснасці на неінерцыяльныя сістэмы адліку. Ажыццяўляючы прынцып адзінства, спецыяльная тэорыя адноснасці аб'яднала паняцці прасторы і часу ў адзіную сутнасць (чатырохмерную прастору-час Мінкоўскага), надала законам розных галін фізікі, механікі і электрадынамікі адзіную лорэнц-інварыянтную форму, а агульная тэорыя адноснасці раскрыла сувязь паміж матэрыяй і геаметрыяй пространства-часу, якая выяўляецца агулькаварыянтнымі гравітацыйнымі ўраўненнямі. Найбольш ярка ролю гіпотэза-дэдуктыўнага метаду праявілася ў стварэнні агульнай тэорыі адноснасці. У аснове агульнай тэорыі адноснасці ляжаць гіпотэзы аб геаметрычнай прыродзе гравітацыі і пра ўзаемасувязь геаметрычных уласцівасцей прасторы-часу з матэрыяй. Прынцып адпаведнасці гуляе вялікую эўрыстычную ролю ў агульнай тэорыі адноснасці. Зыходзячы з патрабаванні пераходу ўраўненняў Эйнштэйна ва ўраўненне Пуасона для гравітацыйнага поля ньютанаўскай фізікі при  и v \ll c можна вызначыць лікавы каэфіцыент у правай частцы ўраўненняў Эйнштэйна.
Пры стварэнні тэорыі адноснасці на Эйнштэйна аказалі вялікі ўплыў работы Юма, Маха і Канта:
Ідэя Юма аб падзеле лагічных і эмпірычных ісцін стымулявала у Эйнштэйна крытычны аналіз уяўленняў аб прасторы-часу і прычыннасці. Крытыка Махам ньютанаўскіх паняццяў прасторы і часу аказала ўплыў на адмову Эйнштэйна ад паняццяў абсалютнай прасторы і часу ў працэсе стварэння спецыяльнай тэорыі адноснасці. Думка Канта аб самастойным значэнні лагічных катэгорый адносна вопыту выкарыстоўвалася Эйнштэйнам пры стварэнні агульнай тэорыі адноснасці.
Чалавек імкнецца да пэўных ведаў. Менавіта таму місія Юма няўдалая. Сыры матэрыял, які паступае ад органаў пачуццяў, — адзіная крыніца нашага пазнання, можа прывесці нас паступова да веры і надзеі, але не да ведаў, а тым больш да разумення заканамернасцей. Тут на сцэну выходзіць Кант. Прапанаваная ім ідэя, хоць і была непрымальная ў сваёй першапачатковай фармулёўцы, азначала крок наперад у вырашэнні юмаўскай дылемы: усё ў пазнанні, што мае эмпірычнае паходжанне, нявызначанае (Юм). Такім чынам, калі мы маем нявызначанае веданне, то яно павінна быць заснавана на чыстым мысленні. Напрыклад, так ідзе справу з геаметрычнымі тэарэмамі і з прынцыпам прычыннасці. Гэтыя і іншыя тыпы ведаў з'яўляюцца, так бы мовіць, часткай сродкаў мыслення і таму не павінны быць спачатку атрыманыя з адчуванняў (г. зн. яны з'яўляюцца апрыёрным веданнем). У цяперашні час усім, зразумела, вядома, што згаданыя вышэй паняцці не валодаюць ні вызначанасцю, ні ўнутранай неабходнасцю, якія прыпісваў ім Кант. Аднак правільным у кантаўскай пастаноўцы праблемы з'яўляецца, на мой погляд, наступнае: калі разглядаць з лагічнага пункту гледжання, то апынецца, што ў працэсе мыслення мы, з некаторай «асновай», выкарыстоўваем паняцці, не звязаныя з адчуваннямі.
Soldat
«Soldat» — двухмерная гульня ад польскага праграміста на імя Міхал Марчынкоўскі (Michał Marcinkowski). Гэта так званы side-scroller, у якім увасоблены ідэі «» і «», сумешчаныя з некаторымі элементамі «Counter-Strike» і «». Статус гульні —. У зарэгістраванай версіі даступная змена колеру паліўных агнёў, убудаваны MP3-плэер, усталёўка наладжвальных інтэрфейсаў, стварэнне персанальных карыстальніцкіх профіляў і прагляд статыстыкі матчу. З версіі 1.7.0 была дададзена падтрымка тэкстур высокай раздзяляльнасці, а перапісаны з DirectX 8.1 на.
Гульня мае афіцыйны беларускамоўны інтэрфейс.
Гісторыя
Першапачаткова «Soldat» быў распрацаваны Міхалам Марцінкоўскім у лістападзе 2001 года. Марцінкоўскі з’яўляецца генеральным дырэктарам «Transhuman Design», а таксама вядомы сваёй працай над такімі гульнямі, як «Crimson Glory», «R & link-dead». Гульня напісана на мове праграмавання «» з выкарыстаннем бібліятэк JEDI. Першая (v0.9.4b) была выпушчана 9 траўня 2002 года. З цягам часу гульня змянялася ад распрацоўкі выключна Марцінкоўскім да таго, што ёй займалася шмат розных распрацоўшчыкаў, якія ўносяць розны ўклад, але Марцінкоўскі як раней прымае выканаўчыя рашэнні для «Soldat».
Галоўны распрацоўшчык «Soldat» з часам мяняўся: Міхал «MM» Марцінкоўскі кіраваў праектам да 2008 года, за ім да 2010 года кіраваў Нік «EnEsCe» Купер. Грэгар «Shoozza» A. Цесляк кіраваў праектам з 2010 па 2016 гады. Паміж 2016 і 2017 гадамі Томаш «Falcon» Каласоўскі быў кіраўніком праекта, а затым зноў Грэгар «Shoozza» A. Цесляк.
Версія 1.0.5b, выпушчаная 23 жніўня 2002 года, лічыцца першым буйным выпускам гульні, хоць некалькі бэта-версій і дадатковых версій былі даступныя за некалькі месяцаў да яе выхаду. З тых часоў гульня перажыла шмат змен і дапаўненняў. Баланс зброі часта з’яўляецца галоўнай тэмай новых выпускаў. Істотнымі зменамі ў выпуску сталі «стартавыя» мадыфікацыі ў Barrett M82, і, а таксама невялікія памылкі са сцягамі і картамі.
Геймплэй
У «Soldat» гулец кіруе невялікім салдатам, вонкавы выгляд якога можна наладзіць. Усе рэжымы гульні арыентаваныя на гульню з іншымі людзьмі ў сетцы Інтэрнэт або LAN, зрэшты, можна падключыць і. У гульні прысутнічаюць такія класічныя рэжымы, як «», «Capture the Flag», «Teammatch», а таксама «Infiltration», «Hold the Flag», «Rambomatch» і «Pointmatch». У некаторых рэжымах абарона сцяга з’яўляецца галоўнай мэтай, у той час як у іншых гэта — атрымаць як мага больш. «Capture the Flag» і «Deathmatch» з’яўляюцца найболей папулярнымі рэжымамі. Выбар зброі ў гульні дастаткова вялікі. Некалькі (палову ад максімальнага магчымага на серверы ліку з акругленнем у вялікі бок) гранат гулец атрымлівае з пачатку гульні, папаўняць запас можна са скрынь, якія знаходзяцца на мапе. «Ракетныя чаравікі» дапамагаюць гульцу перасоўвацца па карце, якая звычайна складаецца з некалькіх узроўняў/паверхаў, ці бязладна раскіданых у прасторы палігонаў. На некаторых серверах уключаны бонусы, якія альбо часова павялічваюць шкоду, якую наносіць гулец (Berserker), альбо часова робяць гульца практычна (Predator), альбо рыхтуюць гульца  і робяць непаражальным (FlameGod) на кароткі прамежак часу. Аптэчкі (у гульні — «Medkits»), якія аднаўляюць здароўе гульца да 100 %, як і гранаты, раскіданыя па ўсёй карце калі не ўключаны рэжым «Выжыванне» (Survival Mode). Пасля смерці гулец адпраўляецца на і можа выбраць іншую зброю — гэты цыкл паўтараецца на ўсім працягу гульні, калі толькі не ўключаны рэжым «Выжыванне» (Survival Mode) (у гэтым выпадку рэспаўн немагчымы, пакуль усе гульцы не належаць адной камандзе не будуць мёртвыя).
Крытыка
з «» уключыў «Soldat» у лік 20 лепшых летніх гульняў для ПК у 2006 годзе. «» уключыў яе ў ліпені 2008 года на.
Другі рэліз у «Steam», 31 сакавіка 2020 года, атрымаў агульную адзнаку «вельмі станоўча» ў больш чым 130 аглядах карыстальнікаў. У першыя гадзіны ў «Steam», «Soldat» адначасова набраў каля 400 актыўных гульцоў.
Лістападаўскі нумар часопіса «» № 11(86) за 2004 год утрымліваў нататку аб гульні, а на дыску ў раздзеле «Online» быў прадстаўлены ўсталёўнік «Soldat». У 2007 годзе часопіс «» (№ 231) апублікаваў артыкул «Як стаць салдатам у Сетцы?», даўшы інфармацыю аб чэмпіянатах, якія праводзяцца, лігах і актыўнай супольнасці гульні.
Дзяніс Генадзевіч Давыдаў
Дзяніс Генадзевіч Давыдаў (нар. ) — беларускі плывец. Майстар спорту Беларусі.
Дасягненні
Бронзавы прызёр Першынства Беларусі 2009 года на дыстанцыі 200 м брасам.
Чэмпіён Беларусі на кароткай вадзе 2011 года на дыстанцыі 200 м брасам, срэбраны прызёр на дыстанцыі 100 м брасам.
Рута Ванагайце
Рута Ванагайце (нар., Шаўляй) — літоўскі тэатральны крытык, пісьменніца, журналістка, грамадская дзяячка..
У 2015 годзе, пасля размовы з Эфраімам Зурафам, даведалася пра катаванні літоўскіх яўрэяў падчас Халакоста і занялася працай над кнігай «Нашыя», якая выйшла праз год. У кнізе яна расказала пра масавы добраахвотны ўдзел літоўскіх «лясных братоў» і простых літоўцаў у забойствах яўрэяў і рабаванні іх маёмасці падчас Другой сусветнай вайны. У Літве першы тыраж быў раскуплены за 48 гадзін. Дэпартамент дзяржаўнай бяспекі Літвы заявіў, што кніга з’яўляецца «пагрозай нацыянальнай бяспецы», кніга была адклікана з продажу на тэрыторыі Літвы.
У сакавіку 2017 года Рута Ванагайце прыязджала ў Беларусь на запрашэнне нобелеўскага лаўрэата Святланы Алексіевіч на лекцыю ў жалобны дзень 2 сакавіка (у гэты дзень 75 гадоў таму знішчылі каля 5 тысяч вязняў Мінскага гета, дзе цяпер створаны мемарыял «Яма»). У 2018 годзе Рута Ванагайце выступала ў Ізраілі. Кніга «Свае. Падарожжа з ворагам» выйшла ў перакладзе на іўрыт.
У 2022 годзе пераехала жыць у Іспанію.
Астэрыкс
Астэрыкс (Astérix) — галоўны персанаж серыі французскіх коміксаў «Прыгоды Астэрыкса», напісаных Рэнэ Гасіні і намаляваных Альберта Удэрза, гальскі герой, што вядзе адважную барацьбу з рымскімі захопнікамі.
Серыя распачалася 29 кастрычніка 1959 года ў часопісе «Pilote». На 2019 год выйшлі 37 тамы коміксаў. У ёй распавядаецца пра супраціў гальскага пасёлка рымлянам. Каб процідзейнічаць захопнікам жыхары пасёлка выкарыстоўваюць магічны эліксір, выраблены іх друідам. Эліксір надае моц чалавеку, які выпіў яго. Астэрыкс — галоўны герой серыі. Разам з сваім сябрам Абеліксам ён перажывае шматлікія прыгоды, якія прымушаюць яго падарожнічаць у розныя куткі свету.
Серыя пра Астэрыкса — адна з самых папулярных сярод коміксаў не толькі ў Францыі, Бельгіі, але і ў інўых краінах. Яе тамы перакладзеныя больш, чым 100 моў.
Поспех серыі прывёў да экранізацыі некалькіх тамоў, знята 10 мультфільмаў і чатыры фільмы. На аснове коміксаў створаны шматлікія гульні. Паблізу Парыжа існуе таксама тэматычны «Парк Астэрыкса».
Аванес Шыраз
Аване́с Шыра́з (сапр. — Анік Карапецян; Հովհաննես Շիրազ; — ) — армянскі паэт, грамадскі дзеяч.
Біяграфія
Нарадзіўся ў горадзе Александропаль (цяпер Гюмры), падчас генацыду армянаў. Бацька быў забіты салдатамі ў полі падчас працы. Аванес рос у прытулку для сірот, пакуль аднойчы на рынку выпадкова не знайшоў сваю маці. Быў памочнікам шаўца, працаваў у Тэкстыльным камбінаце Ленінакану.
У 1937—1941 гадах вучыўся на філалагічным факультэце Ерэванскага дзяржаўнага ўніверсітэта, у 1956 годзе — у Маскоўскім літаратурным інстытуце імя Горкага.
NGC 7194
NGC 7194 (іншыя абазначэнні — PGC 67945, UGC 11888, MCG 2-56-8, ZWG 428.24, IRAS22011+1224) — эліптычная галактыка (E) ў сузор’і Пегас.
Аванес Шыраз
Біяграфія
У 1960 і 1969 гадах фірма «Мелодия» на вініле выпусціла вакальна-сімфанічны цыкл Авета Тэртэрана «Радзіма» на словы Аванеса Шыраза.
Памёр у сакавіку 1984 года ў Ерэване. Пахаваны ў пантэоне парку імя Камітаса.
NGC 7194
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Аванес Шыраз
Творчасць
Аванес Шыраз — класік армянскае літаратуры. Гэта паэт рамантычнага стылю і светаўспрымання. Зборнікі вершаў «Песня Арменіі» (1940), «Голас паэта», «Кніга песень» (абодва 1942), «Лірыка» (1946), «Кніга міру і кахання» (1949), «Ліра Арменіі» (кн. 1—3, 1958—1964), «Помнік маці (1968) і інш. прысвечаныя радзіме, каханню, маці і прыродзе. У паэмах «Сіяманта і Хаджэзарэ» (1935), «Біблейскае» (1944) гармонія чалавека з прыродай.
На беларускую мову яго асобныя творы пераклалі Сцяпан Гаўрусёў, Анатоль Грачанікаў, Юрась Свірка.
Юрый Іосіфавіч Драгун
Ю́рый Іо́сіфавіч Драгу́н (14 траўня 1926, Менск — 18 снежня 2001) — беларускі гісторык, археолаг. Кандыдат гістарычных навук (1971).
Біяграфія
Удзельнік Другой сусветнай вайны. У 1960 годзе скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт. У 1960—1962 гадах у Інстытуце гісторыі АН Беларусі (малодшы навуковы супрацоўнік сектара археалогіі). З 1962 па 1997 год у БДУ (дацэнт кафедры гістарыяграфіі гісторыі Расіі і СССР).
Навуковая дзейнасць
Даследаваў дзядзінец старажытнай Оршы, вызначыў дату яе ўзнікнення, выявіў планіроўку і забудову. Таксама даследаваў раннеславянскія гарадзішчы і селішчы, курганныя могільнікі XI — XIII стагоддзяў на Міншчыне. Аўтар артыкулаў па гісторыі Беларусі XVIII—XIX стагоддзяў.
Узнагароды
Ордэны Айчыннай вайны 1-й, 2-й ступеняў і інш.
Альбрэхт Уладзіслаў Радзівіл
Біяграфія
З нясвіжскай лініі роду Радзівілаў герба «Трубы», сын Мікалая Крыштафа «Сіроткі», ваяводы віленскага, і Альжбеты Яўхіміі з Вішнявецкіх. Меў братоў Яна Юрыя, Жыгімонта Караля і Аляксандра Людвіка.
Вучыўся ў езуіцкіх калегіумах у Нясвіжы, Браневе (1599—1601), Аўгсбургу (1604-06); падарожнічаў па Італіі.
Быў адным з багацейшых магнатаў ВКЛ. Пасля смерці бацькі атрымаў Шыдловец у Польшчы, Чарнаўчыцы ў Брэсцкім ваяв., Карэлічы і Лахву ў Навагрудскім ваяв. Пасля смерці старэйшага брата Яна Юрыя стаў нясвіжскім ардынатам. У 1622 купіў Блювенічы ў Брэсцкім ваяв. Праз шлюб з Ганнай Соф’яй Зяновіч (1628) набыў Глыбокае, Смаргонь, Порплішча і Паставы ў Ашмянскім пав., Беліцу ў Аршанскім пав., Ворань у Полацкім ваяв., Прусавічы ў Мінскім ваяв.
Мецэнат, клапаціўся пра пашырэнне галерэі партрэтаў у Нясвіжы, фундаваў алтар Святога Міхаіла і ўсіх Анёлаў касцёла Святога Міхаіла, у 1635 годзе пацвердзіў і павялічыў бацькаў уклад царкве Святога Юрыя. Разбудаваў замак у Шыдлоўцы.
У 1618 годзе ажаніўся з Ганнай (1603—1627), дачкой канцлера вялікага літоўскага Льва Сапегі і Альжбеты Радзівіл (1586—1611). У 1628 годзе пабраўся шлюбам з Ганнай Соф’яй (пам. 1664), дачкой кашталяна полацкага Мікалая Багуслава Зяновіча і Ганны Хадкевіч (пам. 1620). У другім шлюбе нарадзіліся дзеці:
Спачыў у родавай крыпце ў Нясвіжы. Запісаў 10 тыс. злотых на фундацыю курсу афіцыум, прысвечанага Найсвяцейшай Дзеве Марыі ў касцёле Божага Цела і такую ж суму на рамонт касцёла Святоў Яўхіміі ў Нясвіжы.
Нізкавічы
Ні́зкавічы (, Низковичи) — вёска ў Капыльскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Капыльскага сельсавета.
Да 24 мая 1960 года вёска ўваходзіла ў склад Старакапыльскага сельсавета.
Каля Нізкавічаў знаходзіцца найвышэйшая кропка Капыльскага раёна — 243 м над узроўнем мора.
Глушкавіцкае радовішча будаўнічага каменю
Глушкавіцкае радовішча будаўнічага каменю — радовішча ў Беларусі, размешчанае за 0,7 км на поўдзень — паўднёвы захад ад в. Глушкавічы Лельчыцкага раёна.
Характарыстыка
Граніты, гранадыярыты i гнейсы прыдатныя на выраб друзу з выкарыстаннем у дарожным будаўніцтве, як баластавы слой чыгункі, запаўняльнік бетону. Радовішча распрацоўваецца друзавым заводам (в. Глушкавічы).