cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Прарокі ў ісламе
Пасланцы-Прарокі былі людзі, якім было загадана перадаць і распаўсюдзіць тое, што Бог адкрыў ім. Верыць у Пасланца-прарокаў значыць верыць, што Бог паслаў іх, каб удасканальваць сваё жыццё і сваю будучую жыццё, і Ён дапамагаў ім цудамі, якія дэманструюць іх праўдзівасць, што яны перадавалі пасланне Бога, трэба шанаваць іх і не дапускаць дыскрымінацыі або адрозненняў паміж любым з іх. Мухамад і іншыя Пасланцы або прарокі былі заўсёды непагрэшнымі, згодна Карана (5: 116) (11: 36 - 37, 40 - 47). (37: 139 - 142) (66: 1).
Мусульмане вераць, што Бог, нарэшце, паслаў Мухамада перадаць пасланне Карана, які з'яўляецца ўніверсальным у сваім паведамленні. Мусульмане вераць, што Каран застанецца нятленным, таму што папярэднія ісламскія святыя кнігі (Тора дадзеная Майсею, Псалмы дадзеныя Давіду і Евангелля дадзенае Ісусу) дзейнічалі на працягу толькі пэўнага часу. Мухамад, будучы апошнім прарокам, стварыў кнігу, якая будзе заставацца ў яе сапраўднай форме да апошняга дня.
Імёны прарокаў у ісламе
Імёны 28 прарокаў згаданыя непасрэдна ў Каране. Яшчэ пяць прарокаў (Шыс, Хідры, Йуша, Шем'ун і Ішманія) дайшлі са зборнікаў хадысаў.
Хведар Нюнька
Хве́дар Якубавіч Ню́нька (, в. Алешавічы, гміна Каменка, Гродзенскі павет, Беластоцкае ваяводства, Польшча, цяпер Беларусі — ) — беларускі грамадска-культурны дзеяч у Літве. Старшыня Таварыства беларускай культуры ў Літве (4.2.1989 — 29.9.2014).
Біяграфія
Нарадзіўся ў вёсцы Алешавічы ў гміне Каменка ў Заходняй Беларусі, што тады ўваходзіла ў склад Польшчы. Быў другім пасля сястры дзіцём у сялянскай сям’і (2,5 гектары зямлі). Атрымаўшы ў Мастах зямлю і лес ад мясцовага фабрыканта, ягоны бацька Якуб збудаваў там дом з крамай тканіны і харчавання. У 1936 годзе сям’я пераехала на кватэру ў Шчучын, дзе бацька адчыніў галантэрыйную і школьных прыладаў краму.
У 1943 годзе сям’я Нюнькі пераехала ў Вільню, у якой ён у 1948 годзе скончыў расійскую гімназію імя Чарняхоўскага. Вучыўся на лясным факультэце Літоўскай сельскагаспадарчай акадэміі (скончыў у 1953 годзе).
Працуючы некаторы час шафёрам у Вільні і Коўне, у хімлясгасе; паводле ўласных успамінаў, у 1954 годзе купіў новы аўтамабіль «Пабеда». Затым пераехаў за горад у Яшуны, дзе атрымаў пасаду ляснічага. У 1957 годзе вярнуўся ў горад Вільню, праз некаторы час уладкаваўся на працу ў кантору «Лесахімік». З 1959 года памяняў спецыяльнасць лесніка на будаўніка. Цягам 35 гадоў да 1992 году працаваў галоўным спецыялістам па каштарысах у праектных будаўнічых інстытутах Вільні. Апошнія гады, дзякуючы акорднай аплаце, месячныя аклады складалі да тысячы і больш рублёў. Гэта дазволіла ажыццявіць шмат турыстычных падарожжаў па Савецкім Саюзе і за мяжу.
З 1980-х гадоў вёў актыўную грамадска-культурную працу па адраджэнні беларускасці ў Літве. Далучыўся да працы ў клубе «Сябрына». Ад утварэння 4 лютага 1989 года да 29 верасня 2014 года ён з’яўляўся старшынёй Таварыства беларускай культуры ў Літве (ТБК).
У жніўні 2017 года Хведар Нюнька перанёс цяжкую аперацыю. Па словах яго дачкі, ён упаў і моцна ўдарыўся галавой. Каб выратаваць яму жыццё дактарам давялося рабіць складаную аперацыю звязаную з трэпанацыяй чэрапа.
Памёр Хведар Нюнька 15 жніўня 2018 года. Развітанне адбылося царкве Прападобнай Ефрасінні Полацкай на Ліпаўскіх могілках, на якіх і быў пахаваны 17 жніўня.
Анукет
Анукет ("Анукіс" у ст.-грэч. варыянце і англ. "Anuket") - старажытнаегіпецкая багіня, увасабленне ракі Ніла як "карміцелькі палёў", таксама багіня палявання і апякунка парадзіх.
Паходжанне і эвалюцыя культу
Верагодна, спачатку культ Анукет узнік у Судане і Нубіі, дзе яна звалася "Гаспадарыняй Нубіі". У егіпецкі перыяд была звязана з астравамі Сехел і Элефанціна - на першым з іх існаваў храм у гонар багіні. Паводле надпісаў, алтар і храм былі прывечаны ёй фараонам 13-й дынастыі Сабехатэпам III. Значна пазней фараон 18-й дынастыі Аменхатэп III прысвяціў багіні капліцу.
Спачатку лічылася дачкой Ра, была звязана з багіняй Саціс. Абедзьве гэтыя багіні называліся "Вокам Ра" (у шэрагу са шматлікімі іншымі багінямі - Хатор, Сехмет, Баст). У перыяд Новага Царства стала дачкой багой Хнума і Саціс, склала з імі трыяду водных бостваў, якія ахоўвалі рэчышча Ніла і яго вытокі. Пазней Анукет атоесамлівалася з багіняй Нефціс. Анукет і Саціс атрымліваюць сувязь з культам Ісіды, якая сама паступова пачынае ўвасабляць плоднасць Ніла, яго функцыю ракі-карміцелькі.
Выявы
Часцей за ўсё малявалася з у галаўным уборы са страўсінага пер'я, нярэдка са скіпетрам і анхам (саімвалам жыцця) у руках. Яе зааморфнай іпастассю была газель, у выглядзе якой багіня часам малявалася. На некаторых выявах перыяду Новага царства яна корміць грудзямі фараона. Гэта звязана з яе паступовым ператварэннем у багіню сексуальнай асалоды, у выніку чаго адным з яе сімвалам зрабіліся ракавінкі кауры, якія нагадваюць жаночы палавы орган.
Святкаванні
Штогадовыя святы праводзіліся у час разводдзя Нілу. Людзі кідалі ў ваду манеты, золата, дарагія падарункі, каб залагодзіць багіню. Зварот да Анукет гучаў наступным чынам: "Ты прыводзіш раку і апладняеш зямлю сваім імем". У эліністычны перыяд Анукет атоесамлівалася з грэчаскай багіняй Гестыяй і ўшаноўвалася не толькі як апякунка плоднасці і народжвання дзяцей, але і як багіня багацця наогул.
Капусніца (суп)
Капусніца (капусняк) — традыцыйны ўкраінскі, славацкі і польскі від супоў з квашанай капусты. З’яўляецца аналагам рускіх шчэй, але не варта лічыць гэта адной і той жа стравай, так як капусніца рыхтуецца выключна з квашанай капусты. Традыцыйная страва на калядным стале.
Разнавіднасці
Існуе вялікая колькасць розных рэцэптаў капусняка. Ва ўкраінскай кухне капусту адціскаюць ад расола, а пры падвышанай кіслотнасці папярэдне прамываюць вадой. У польскай распаўсюджаны больш кіслы варыянт з неаджатай капусты з расолам. Падчас пастоў вараць вегетарыянскі (посны) капусняк. Ёсць варыянты рэцэптаў з грыбамі і на рыбным булёне.
Залескі
Залескі — прозвішча і тапонім.
Маскалёўка
Маскалёўка (, Москалёвка) — вёска ў Нараўлянскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Кіраўскага сельсавета.
Да 26 верасня 2006 года вёска ўваходзіла ў склад Красноўскага сельсавета.
Рэйхсканцылярыя
Рэйхсканцылярыя (Reichskanzlei) — традыцыйная назва ведамства рэйхсканцлера Германіі з 1871 па 1945 год. Рэйхсканцылярыя размяшчалася ў Берліне на Вільгельмштрасэ 77, у былым палацы князя Антона Радзівіла. Імперская канцылярыя абгрунтавалася ў гэтым будынку ў 1871 годзе па патрабаванні Бісмарка. Гэта ўстанова перш за ўсё адказвала за сувязь рэйхсканцлера з імперыяй і дзяржаўным апаратам.
У 1928—1930 гадах была збудавана прыбудова да будынка (спраектавана архітэктарамі Зідлерам і Кішам).
У 1932—1933 гадах палац рэйхсканцлера служыў таксама часовай службовай кватэрай прэзідэнта Германіі Гіндэнбурга ў сувязі з тым, што тым часам кватэра Гіндэнбурга ў палацы прэзідэнта Германіі рамантавалася.
У 1934—1935 гадах у будынку праведзена рэканструкцыя, створаны новыя жылыя і службовыя памяшканні для Адольфа Гітлера.
Новая рэйхсканцылярыя
У 1938 годзе Гітлер даручыў свайму фаварыту — архітэктару Альберту Шпееру спраектаваць будынак новай рэйхсканцылярыі. Па задуме Гітлера, пабудова павінна была адлюстроўваць панаванне нацыянал-сацыялізму і ўражваць сваімі памерамі (даўжыня 441 м). Дзякуючы арганізацыйнаму таленту Шпеера і практычна бязмежным магчымасцям, прадстаўленым яму Гітлерам, будаўніцтва новага будынка рэйхсканцылярыі заняло вельмі кароткі тэрмін. Прыкладна праз год яна была цалкам гатова. У 1943 годзе ў садзе рэйхсканцылярыі быў збудаваны падземны бункер для Гітлера, так званы Фюрэрбункер.
Падчас Другой сусветнай вайны памяшканні рэйхсканцылярыі выкарыстоўваліся для правядзення пасяджэнняў штаба. Тут жа размяшчаліся і асабістыя апартаменты Гітлера плошчай больш за 400 квадратных метраў. Але па першапачатковым прызначэнні новы будынак рэйхсканцылярыі ўжо не выкарыстоўвалася.
У красавіка-маі 1945 года, падчас бітвы за Берлін, новы будынак рэйхсканцылярыі быў моцна пашкоджаны. Пасля заканчэння вайны руіны рэйхсканцылярыі былі цалкам знішчаны па загадзе савецкага камандавання. Часткі мармуровых сцен будынка былі выкарыстаны пры будаўніцтве мемарыяла ў Трэптаў-парку, для рамонту пашкоджанай падчас вайны станцыі берлінскага U-Bahn «Морэнштрасэ» і на станцыях Маскоўскага метрапалітэна.
Нічыпараўка
Нічы́параўка (, Ничипоровка) — вёска ў Нараўлянскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Кіраўскага сельсавета.
Да 26 верасня 2006 года вёска ўваходзіла ў склад Красноўскага сельсавета.
Арэст Данілавіч Хвольсан
Арэст Данілавіч Хвольсан (, Санкт-Пецярбург — ) — расійскі фізік і педагог, настаўнік некалькіх пакаленняў пецярбургскіх фізікаў. Ганаровы член АН СССР (1920), Герой Працы (1926).
Скончыў Пецярбургскі ўніверсітэт у 1873 годзе, дзе працаваў з 1876 года. Навуковыя працы па электрычнасці, магнетызме, фотаметрыі і антыметрыі. Прапанаваў канструкцыі актынометра і піргеліёметра, якія доўгі час выкарыстоўваліся на метэастанцыях. Аўтар 5-томнага «Курса фізікі», які ў 1897-26 гадах неаднаразова перавыдаваўся.
Успол
Успол — возера ў Гарадоцкім раёне Віцебскай вобласці, за 31 км на паўночны ўсход ад горада Гарадок, за 0,5 км на паўночны захад ад вёскі Прудняне, у басейне ракі Аўсянка.
Плошча паверхні 0,004 км². Даўжыня 0,2 км, найбольшая шырыня 0,09 км. Даўжыня берагавой лініі 0,27 км.
Схілы катлавіны невыразныя. Знаходзіцца на забалочанай пойме ракі Крапіўка (цячэ праз возера).
Мена (возера)
Ме́на — возера ва Ушацкім раёне Віцебскай вобласці Беларусі ў басейне ракі Крашанка (цячэ праз возера), за 7 км у напрамку на паўночны ўсход ад гарадскога пасёлка Ушачы, каля вёскі Федаронкі.
Плошча паверхні возера 0,38 км². Даўжыня 1,06 км, найбольшая шырыня 0,58 км, даўжыня берагавой лініі 2,88 км. Найбольшая глыбіня 1,9 м, сярэдняя 1,1 м. Аб'ём вады ў возеры 0,43 млн м³. Плошча вадазбору 132 км².
Хамянкі (Нараўлянскі раён)
Хамянкі́ (, Хоменки) — вёска ў Нараўлянскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Кіраўскага сельсавета.
Жабы (возера)
Жабы, Жаб’е — возера ў Ганцавіцкім раёне Брэсцкай вобласці, за 6 км на паўднёвы захад ад горада Ганцавічы, за 2,4 км на паўднёвы ўсход ад вёскі Боркі, каля балота Качай. Адносіцца да басейна ракі Цна.
Плошча паверхні 0,011 км², даўжыня 0,2 км, шырыня 0,1 км. Даўжыня берагавой лініі 0,6 км.
Возера акружана шырокай забалочанай поймай, да якой прылягаюць забалочаныя лугі з рэдкім хмызняком. Берагі пясчаныя, нізкія, параслі хмызняком, месцамі лесам, пераважна забалочаныя. Зарастае істотна.
Бялец
Бялец — возера ў Гарадоцкім раёне Віцебскай вобласці, за 30 км на паўночны ўсход ад горада Гарадок, за 3 км на паўднёвы ўсход ад вёскі Вярэчча, у басейне ракі Аўсянка.
Плошча паверхні 0,01 км². Даўжыня 0,25 км, найбольшая шырыня 0,16 км. Даўжыня берагавой лініі 0,65 км.
Мазганоўка
Мазганоўка — возера ў Гарадоцкім раёне Віцебскай вобласці, за 5 км на паўночны ўсход ад горада Гарадок, за 0,9 км на захад ад вёскі Заазер'е, у басейне ракі Кабішчанка.
Плошча паверхні 0,005 км². Даўжыня 0,2 км, найбольшая шырыня 0,09 км. Даўжыня берагавой лініі 0,28 км.
Схілы катлавіны спадзістыя, забалочаныя. Пойма шырынёй 25—100 м.
Ярамір
Ярамі́р, Яро́мер (стар. Яромир, Jаромир, Jaromír, стар. Jaromiar, Jeromiar, Jeromier) — заходнеславянскае мужчынскае асабістае імя. Сустракаецца ў чэшскай, славацкай, польскай, сербскай, харвацкай мовах. Жаночая форма — Яраміра.
Мяніны адзначаюць 24 верасня, 18 лютага (Славакія).
Паходжанне і значэнне
Складаецца з двух каранёў яра- і мір. Магчымыя значэнні:
Старажытнагрэчаская каланізацыя Паўночнага Прычарнамор’я
Старажытнагрэчаская каланізацыя Паўночнага Прычарнамор'я — частка, адзін з асноўных накірункаў працэсу агульнагрэчаскага каланізацыйнага руху VIII - VI стагоддзяў да н. э. (Вялікай грэцкай каланізацыі). Часовыя рамкі старажытнагрэцкай каланізацыі Паўночнага Прычарнамор'я - сярэдзіна VII-V стагоддзе да н. э. Праходзіла ў некалькі этапаў і на некалькіх напрамках: заходнім (Ніжняе Пабужжа і Ніжняе Прыдняпроўе, Заходні і Паўднёва-Заходні Крым) і ўсходнім (абодва берагі Керчанскага праліва, узбярэжжа Каўказа і Прыазоўя). У ходзе каланізацыі было заснавана некалькі дзясяткаў полісаў і пасёлкаў, сярод якіх самымі буйнымі былі Баспор Кімерыйскі, Ольвія, Херсанес Таўрычаскі, Фанагорыя, Тыра, Німфей,.
З часу грэчаскай каланізацыі ў Прычарнамор'і найбольшай папулярнасцю карыстаўся культ Апалона.
Геаграфічныя межы і клімат рэгіёну
Каб трапіць у цяперашняе Прыазоўе, старажытным грэкам неабходна было прайсці Керчанскі праліў, пры гэтым у той час узровень Сусветнага акіяна быў значна ніжэй - як адзначае археолаг Павел Ларанок "Азоўскага мора, якім мы яго бачым цяпер, не існавала. Дакладна вядома, што яго ўзровень быў на некалькі метраў ніжэй. У Герадота няма згадкі пра мора, ён называе гэты вадаём «Меатыдскім балотам», «скіфскімі сажалкамі»".
Напрамкі і характар старажытнагрэчаскай каланізацыі Паўночнага Прычарнамор'я
Самай позняй старажытнагрэчаскай калоніяй ў Паўночным Прычарнамор'і стаў Херсанес Таўрычаскі. Самай магутнай дзяржавай, якая ўзнікла тут стала Баспорскае царства.
Луцкі раён
Луцкі раён (Луцький район) — адміністрацыйная адзінка на поўдні Валынскай вобласці Украіны. Адміністрацыйны цэнтр — горад Луцк (Луцьк), які ў склад раёна не ўваходзіць. Раён утвораны ў 1966 годзе. Насельніцтва раёна на года складае 62954 чалавекі, плошча — 973 км².
Геаграфія
Раён размешчаны ў паўднёвай палескай і заходняй лесастэпавай фізіка-геаграфічных зонах. Сярэднегадавыя тэмпературы: гадовая + 18 °C, зімовая — 8 °C Колькасць ападкаў: 540—560 мм. Плошча — 973 км² (12-е месца сярод раёнаў).
На тэрыторыі раёна ёсць 2 возера, працякае 4 ракі, найбольшая з якіх — Стыр, іншыя — Сарны, Сапалаеўка, Чарногузка, Палонка.
Насельніцтва
Колькасць насельніцтва раёна на 1 снежня 2013 года складала 62055 чалавек (3-е месца сярод раёнаў), у тым ліку ў гарадскіх жыхароў — 6089 чалавек (9,81 %), у сельскіх — 55966 (90,19 %).
Раён падзяляецца на 2 пасялковых і 29 сельскіх саветаў, якія аб'ядноўваюць 85 населеных пунктаў. Адміністрацыйны цэнтр — горад Луцк.
Качайла
Кача́йла — возера ў Ляхавіцкім раёне Брэсцкай вобласці Беларусі, за 35 км у напрамку на паўднёвы захад ад горада Ляхавічы, за 4,8 км на поўдзень ад вёскі Навасёлкі, паміж урочышчамі Барчаны, Замошша і Дражны. Адносіцца да басейна ракі Шчара.
Плошча паверхні 0,055 км², даўжыня 0,3 км, шырыня 0,3 км. Даўжыня берагавой лініі 0,9 км. Возера правільнай круглай формы. Акружана шырокай забалочанай поймай, да якой прылягаюць забалочаныя лугі з хмызняком. Схілы катлавіны невыразныя, вышынёй 1—2 м. Берагі пясчаныя, нізкія. На паўднёвым захадзе каналізаваным ручаём звязана з вялікай сістэмай меліярацыйных каналаў.
У возеры водзяцца акунь, плотка, лешч, шчупак, лінь і іншыя віды рыб.
Луцкі раён
Эканоміка
У раёне функцыянуюць 68 сельскагаспадарчых прадпрыемстваў усіх формаў уласнасці. Колькасць фермерскіх гаспадарак — 122, уласных гаспадарак — 15 тыс. У раёне працуе Валынскі інстытут аграпрамысловай вытворчасці Украінскай Акадэміі аграрных навук.
Працуюць 18 прамысловых прадпрыемстваў, сярод якіх акцыянерныя таварыствы «Валыньхолдынг» (вядомае пад гандлёвай маркай «Торчын-прадукт»), «Ружа-Валынь», гандлёвыя маркі «Ружа», «Гнідаўскі цукровы завод».
Транспарт
Па тэрыторыі раёна праходзіць аўтадарога E85.
Населеныя пункты
На тэрыторыі раёна размешчаны 2 пасёлкі гарадскога тыпу і 83 сяла.
Казінец
Казінец — прозвішча і тапонім.
Вілем Клас Хеда
Працаваў у Харлеме. Зазнаў уплыў Пітэра Класа. Яго сціплым нацюрмортам, так званым сняданкам, у якіх, як правіла перададзены невялікі набор прадметаў хатняга начыння, уласцівы тонкае майстэрства ў перадачы фактуры рэчаў, стрыманы серабрыста-карычневы каларыт: «Сняданак з ажынавым пірагом» (1631, «Сняданак з крабам» (1648), «Вяндліна і срэбраны посуд» (1649).
Гарадзішча (Петрыкаўскі раён)
Гарадзі́шча (, Городище) — вёска ў Петрыкаўскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Капаткевіцкага сельсавета.
Да 1957 года вёска ў складзе Пціцкага сельсавета, да 1974 года — у складзе Капаткевіцкага сельсавета , у 1974—2013 гадах — у складзе Капаткевіцкага пассавета.
Салманасар
Салманасар (удакладненая транскрыпцыя: Шульману-ашарэду) — імя некалькіх асірыйскіх цароў.
Полацкі сшытак
Полацкі сшы́так — зборнік барочнай музыкі (у літаратуры Астраме́чаўскі ру́капіс ці Ру́капіс 127/56 Ягелонскай бібліятэ́кі, сучасная архіўная сігнатура 10002) — нотны рукапіс, уклеены ва ўніяцкі трэбнік ВКЛ, які ў 1962 г. знайшоў беларускі прафесар Адам Мальдзіс. Даследаваўся польскім музыказнаўцам Ежы Голасам. З таго часу Е. Голас фігуруе ў энцыклапедыях як афіцыйны адкрывальнік рукапісу. Зборнік быў складзены ў вёсцы Астрамечава на Берасцейшчыне, але належаў полацкаму біскупу, таму атрымаў назву «Полацкі сшытак». У наш час творы з «Полацкага сшытку» трывала ўвайшлі ў партытуры беларускіх, польскіх і нямецкіх музыкантаў.
Гісторыя даследавання
Пасля вайны з нямецкіх запаснікаў у Польшчу трапіў беларускі ўніяцкі трэбнік, які ў 1956 г. паступіў у Бібліятэку Ягелонскага ўніверсітэта (Кракаў).
У Ягелонскай бібліятэцы ўніяцкі трэбнік, які змяшчаў уклееныя ноты, быў пазначаны Астрамечавам. Вёсак Астрамечава ў Беларусі дзве: на Полаччыне і на Берасцейшчыне. Першыя выканаўцы твораў са зборніку — музыкі гурта «Кантабіле» — прапанавалі назву «Полацкі».
Эмануіл Філіберт Савойскі (герцаг Аосцкі)
Эмануіл Філіберт (поўнае імя Emanuele Filiberto Vittorio Eugenio Genova Giuseppe Maria di Savoia; 13 студзеня 1869, Генуя — 4 ліпеня 1931, Турын) — італьянскі прынц з Савойскай дынастыі, 2-гі герцаг Аосцкі.
Біяграфія
Эмануіл Філіберт быў старэйшым сынам Амедэа I, герцага Аосцкага, які быў на працягу двух гадоў каралём Іспаніі, і яго першай жонкі Марыі Віторыі даль Поца. У 1870 годзе, калі яго бацька быў абраны каралём Іспаніі, Эмануіл стаў кронпрынцам, што доўжылася нядоўга, з прычыны таго, што праз два гады Амадэй I быў вымушаны адрачыся ад прастола і з’ехаць у Італію. Пасля смерці бацькі ў 1890 годзе, як старэйшы сын атрымаў у спадчыну ад яго тытул герцага Аосцкага.
Удзельнічаў у Першай сусветнай вайне ў якасці камандуючага трэцяй італьянскай арміяй. У 1926 годзе атрымаў ад Мусаліні званне маршала Італіі.
Пахаваны на ваенных могілках Рэдзіпулья.
Уладзімір Віктаравіч Амарын
Уладзімір Віктаравіч Амарын (нар., , БССР) — міністр фінансаў Рэспублікі Беларусь (2014—2018).
Біяграфія
Нарадзіўся ў 1961 годзе ў Мінску.
Скончыў Беларускі дзяржаўны інстытут народнай гаспадаркі імя В. У. Куйбышава ў 1983 годзе, у 2006 годзе — Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь.
З 1983 года працуе ў фінансавай сістэме Беларусі на розных пасадах. У 2001—2006 гадах — начальнік Галоўнага ўпраўлення бюджэтнай палітыкі, у 2006—2008 гадах — намеснік міністра фінансаў Беларусі, з 2008 года — першы намеснік міністра фінансаў Беларусі.
6 лістапада 2014 года прызначаны міністрам фінансаў Рэспублікі Беларусь.
16 кастрычніка 2015 года пастановай Савета Міністраў № 870 у складзе Урада склаў свае паўнамоцтвы перад нававыбраным Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь, а 17 снежня 2015 года ўказам Прэзідэнта № 500 зноў зацверджаны на пасадзе міністра.
31 жніўня 2018 года быў вызвалены з пасады міністра фінансаў.
Івашкавічы (вёска, Петрыкаўскі раён)
Іва́шкавічы (, Ивашковичи) — вёска ў Петрыкаўскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Капаткевіцкага сельсавета.
Да 1974 года вёска ў складзе Капаткевіцкага сельсавета, у 1974—2013 гадах у складзе Капаткевіцкага пассавета.
Бохнава
Бохнава — возера ў Ганцавіцкім раёне Брэсцкай вобласці, за 38 км на ўсход ад горада Ганцавічы, за 1,3 км на паўночны ўсход ад вёскі Пярэвалакі. Адносіцца да басейну ракі Лань.
Плошча паверхні 0,047 км², даўжыня 0,3 км, шырыня 0,2 км. Даўжыня берагавой лініі 0,9 км. Возера мае авальную форму, выцягнута ў паўночна-ўсходнім напрамку. На паўднёвым захадзе злучана меліярацыйным каналам з ракой Лань.
Івашкавічы (пасёлак)
Іва́шкавічы (, Ивашковичи) — пасёлак у Петрыкаўскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Капаткевіцкага сельсавета.
Да 1974 года пасёлак у складзе Капаткевіцкага сельсавета, у 1974—2013 гадах у складзе Капаткевіцкага пассавета.
Каўдылізм
Каўдылі́зм (ад каўдылья caudillo — «правадыр», афіцыйны тытул іспанскага дыктатара Франка) — рэжым асабістай улады дыктатараў у Іспаніі (да 1975 года) і шэрагу краін Лацінскай Амерыкі, які ўсталяваўся ў выніку ваеннага перавароту і абапіраецца непасрэдна на ваенную сілу.
Для каўдылізму характэрны ліквідацыя правоў і свабод, усталяванне прававога тэрору і рэпрэсій, прамыя расправы з палітычнымі праціўнікамі.
У лацінаамерыканскіх краінах, у прыватнасці, у былых іспанскіх калоніях, ваенныя перавароты, у выніку якіх да ўлады прыходзілі ваенныя дыктатары, вылічаюцца літаральна сотнямі.
Рэжымы каўдылья, як правіла, няўстойлівыя. Каўдылья хутка растрачваў свой палітычны аўтарытэт, сацыяльная апора яго ўлады няўмольна звужалася, а сам ён станавіўся ахвярай новай змовы.
Равенскі экзархат
Равенскі экзархат — візантыйская правінцыя на Апенінскім паўвостраве з цэнтрам у горадзе Равена. Вядомы як фарпост супраць наступу варвараў. Захоплены Лангабардскім каралеўствам у 751 г. Адваяваны франкамі ў 754 г. Згодна з дамовай у Павіі 756 г. перададзены Папе Рымскаму (гэтая падзея запачаткавала Папскую дзяржаву).
Літаратура
І. А. Еўтухоў. Слоўнік-даведнік «Страны и народы средневекового Запада». Мн. 2008.
Малое (возера, Ганцавіцкі раён)
Малое — возера ў Ганцавіцкім раёне Брэсцкай вобласці, за 6 км на поўдзень ад горада Ганцавічы, за 0,5 км на захад ад хутара Готы, каля ўрочышча Куповішча. Адносіцца да басейна ракі Цна.
Плошча паверхні каля 0,007 км², даўжыня 0,1 км, найбольшая шырыня 0,07 км. Даўжыня берагавой лініі 0,28 км.
За 0,5 км на паўночны захад знаходзіцца возера Горнае.
Таміслаў II
Князь Айманэ Маргарыта Марыя Джузэпэ дзі Тарына (Aimone Roberto Margherita Maria Giuseppe di Torino, 9 сакавіка 1900, Турын — 29 студзеня 1948, Буэнас-Айрэс), пазней кароль Харватыі Таміслаў II і 4-й герцаг Аосцкі — прынц італьянскага каралеўскага Савойскага дому.
Біяграфія
Айманэ дзі Тарына нарадзіўся ў Турыне. Ён быў другім сынам прынца Эмануэля Філіберта, 2-га герцага Аосцкага (сын Амадэя I, караля Іспаніі, і прынцэсы Марыі Віторыі) і прынцэсы Алены (дачка прынца Філіпа Арлеанскага, графа Парыжскага і інфанты Марыі Ісабель Іспанскай). Яго прадзедам быў кароль Італіі Віктар Эмануіл II.
22 верасня 1904 года стаў пажыццёвым герцагам Спалецкім.
1 ліпеня 1939 года, у Фларэнцыі, князь Айманэ ажаніўся з прынцэсай Ірэнай, дачкой караля Грэцыі, Канстанціна I і прынцэсы Сафіі Прускай. 27 верасня 1943 года ў іх нарадзіўся сын — князь Амедэа, 5-ы герцаг Аосцкі.
18 мая 1941 года князь Айманэ, пад імем Таміслаў II, быў абвешчаны каралём марыянетачнай Незалежнай дзяржавы Харватыя, створанай пры падтрымцы Італіі і Германіі на большай частцы тэрыторыі сучасных Харватыі і Босніі і Герцагавіны. Роля Таміслава II у новай дзяржаве была чыста сімвалічнай; уся рэальная ўлада знаходзілася ў руках харвацкага руху ўсташаў і яго лідара Антэ Павеліча. Манарх так ні разу і не наведаў тэрыторыю НДХ. У верасні 1943 года Італія выйшла вайны, у сувязі з чым Таміслаў II адрокся ад прастола і манархія была скасавана.
Князь Аймонэ 3 сакавіка 1942 года, пасля смерці свайго брата, князя Амедэа (сканаў у брытанскім палоне ў Афрыцы), стаў 4-м герцагам Аосцскім.
Герцагскі тытул д`Аоста атрымаў у спадчыну яго сын Амедэа, які нарадзіўся незадоўга да адрачэння бацькі ад харвацкай кароны. У наш час Амедэа таксама прэтэндуе на вяршэнства ў Савойскім доме і з 2006 года тытулуе сябе герцагам Савойскім.
Шчыльнае
Шчы́льнае — возера ў Ганцавіцкім раёне Брэсцкай вобласці, за 3 км на поўдзень ад горада Ганцавічы, на паўднёвай ускраіне вёскі Ганцавічы. Адносіцца да басейна ракі Цна.
Плошча паверхні 0,046 км², даўжыня 0,3 км, шырыня 0,25 км. Даўжыня берагавой лініі 0,8 км. Возера правільнай круглай формы. Берагі нізкія, параслі хмызняком, месцамі забалочаныя. На поўдні каналам злучана з вялікай сеткай меліярацыйных каналаў. Зарастае ўмерана.
Бяляеўка (вёска)
Бяля́еўка (, Беляевка) — вёска ў Чачэрскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Залескага сельсавета.
Размяшчэнне
За 9 км на паўночны ўсход ад Чачэрска, 44 км ад чыгуначнай станцыі Буда-Кашалёўская (на лініі Гомель — Жлобін), 75 км ад Гомеля.
На поўдні, захадзе і поўначы мяжуе з Чачэрскім біялагічным заказнікам.
Гідраграфія
На ўсходняй ускраіне пачынаецца і праз вёску цячэ рака Бяляеўка (прыток ракі Сож).
Гісторыя
Выяўленыя археолагамі курганны магільнік (28 насыпаў, у 1,5 км на паўночны захад ад вёскі) і стаянка эпохі мезаліту (у 3 км на поўнач ад вёскі) сведчаць пра засяленне гэтых месцаў з даўніх часоў. Паводле пісьмовых крыніц вядомая з XVIII стагоддзя як паселішча ў Рэчыцкім павеце Мінскага ваяводства Вялікага Княства Літоўскага. У 1765 працаваў млын.
Пасля 1-га падзелу Рэчы Паспалітай (1772) у складзе Расійскай імперыі. Згодна рэвізскіх матэрыялаў 1859 ў валоданні графа Чарнышова-Круглікава. У 1871 годзе жыхары захапілі 500 дзесяцін памешчыцкага лесу, пра што граф І. І. Чарнышоў-Круглікаў паведамляў міністру ўнутраных спраў. З 1880 году дзейнічаў хлебазапасны магазін. Паводле перапісу 1897 года дзейнічалі школа граматы, хлебазапасны магазін, кузня, у Пакоцкай воласці Гомельскага павета Магілёўскай губерні. У 1909 годзе 787 дзесяцін зямлі, школа, млын.
У 1926 годзе працавала паштовае аддзяленне. З 8 снежня 1926 года да 1987 цэнтр Бяляеўскага сельсавета Чачэрскага, з 25 снежня 1962 Буда-Кашалёўскага, з 6 студня 1965 Чачэрскага раёнаў Гомельскай (да 26 ліпені 1930) акругі, з 20 лютага 1938 года Гомельскай вобласці. У 1930 годзе арганізаваны калгас «Ленінскі шлях», працавалі гамарня і сталярная майстэрня. Падчас Вялікай Айчыннай вайны акупанты ў красавіку 1943 забілі 18 жыхароў, а 26-27 лістападзе 1943 спалілі 175 двароў і забілі 4 жыхароў. 38 жыхароў былі вывезены ў Германію на прымусовыя работы. 101 жыхар загінуў на фронце. У 1970 году цэнтр саўгаса «Бяляеўскі». Размешчаны 9-гадовая школа, Дом культуры, бібліятэка, фельчарска-акушэрскі пункт, аддзяленне сувязі, крама.
Купля Гадсдэна
Купля Гадсдэна (Gadsden Purchase, Venta de La Mesilla, Sale of La Mesilla) — палітычна-гандлёвая аперацыя, падчас якой у 1853 годзе ЗША набылі ў Мексікі 120 000 км² тэрыторыі на поўдзень ад ракі Гіл і на захад ад ракі Рыа-Грандэ за 10 млн долараў. Асноўнай прычынай куплі была неабходнасць будаўніцтва трансакіянскай чыгункі, якая злучыла б розныя часткі тэрыторыі ЗША. Атрымала сваю назву ад пасла ЗША ў Мехіка, які правёў транзакцыю ў жыццё. У цяперашні час тэрыторыя куплі падзелена паміж штатамі Арызона і Нью-Мексіка. Пасля гэтай аперацыі мяжа паміж Злучанымі Штатамі і Мексікай істотна не мянялася.
Дзмітрый Аляксандравіч Зіновіч
Дзмітрый Зіновіч (нар., ) — беларускі футбаліст, абаронца брэсцкага «Дынама».
Клубная кар’ера
З 2012 года выступаў за дубль футбольнага клуба «Мінск». У сезоне 2014 стаў часам прыцягвацца да асноўнага складу. Дэбютаваў у Вышэйшай лізе 6 ліпеня 2014 года, выйшаўшы на замену ў канцы матча з «Нафтанам» (4:0). У снежні 2014 года падоўжыў кантракт з «Мінскам».
Сезон 2015 распачаў у дублі, а ў чэрвені замацаваўся ў стартавым складзе асноўнай каманды. Аднак, у ліпені атрымаў траўму, з-за якой выбыў да кастрычніка. Пасля аднаўлення ад траўмы вярнуў месца ў асноўным складзе.
Аблога Полацка гунамі
Аблога Полацка гунамі (каля 447) — легендарная бітва, якая згодна сазе аб Тыдрэку Бернскім з’яўляецца рашаючай частка вайны Русіланда з Гуналандам.
Дзмітрый Аляксандравіч Зіновіч
Клубная кар’ера
У студзені 2017 года вярнуўся ў «Мінск». Сезон 2017 пачаў у якасці аднаго з асноўным цэнтральных абаронцаў мінчан. У верасні 2017 года не гуляў з-за траўмы. У пачатку сезона 2018 хутка замацаваўся ў стартавым складзе, аднак у жніўні атрымаў траўму і выбыў да канца сезона. У чэрвені 2019 года вярнуўся ў строй, але з’яўляўся на полі рэдка, часцей заставаўся на лаўцы запасных, гуляў за дубль.
У студзені 2021 года па заканчэнні кантракта пакінуў «Мінск». Неўзабаве стаў трэніравацца «Іслаччу» і падпісаў кантракт з клубам. Пачынаў сезон у стартавым складзе каманды, з ліпені да кастрычніка не з’яўляўся на полі, у лістападзе вярнуўся ў склад. У студзені 2022 года па заканчэнні кантракта пакінуў «Іслач».
Аблога Полацка гунамі
Змест легенды
Усе тры начальнікі ставяць у сваіх станах ўласныя шатры насупраць горада, «і шмат дзён змагаюцца яны з гараджанамі, здзяйсняючы шмат вялікіх учынкаў, і кожны з бок церпіць ад іншага вялікія страты». Так працягвалася тры месяцы, пакуль конунг Тыдрэк не прапанаваў конунгу Атыле падзяліць сілы — некаму застацца пад Палтэск’ю, а іншым рушыць далей на Русь. Атыле ж здавалася, што «гарадскі мур значна парушаны, бо дзень і ноч дзейнічалі сценабітныя машыны, якія рухала не менш за 300 чалавек, і было іх багата ў кожным аддзеле». І адказваў конунг Атыла конунгу Тыдрэку: «Дарагі дружа, так шмат намаганняў зрабіў я, каб узяць гэты горад, што не жадаю з’ехаць адсюль перш, чым мой сцяг будзе пастаўлены на бастыёнах горада».
Дзмітрый Аляксандравіч Зіновіч
Клубная кар’ера
У лютым 2022 года стаў трэніравацца з бабруйскай «Белшынай» і ў выніку падпісаў кантракт. Замацаваўся ў стартавым складзе каманды, ў кастрычніку не гуляў з-за траўмы.
Аблога Полацка гунамі
Аналіз легенды
Вядома, апісанні Полацка, ды яшчэ ў Атылавы часы, у V ст., выглядаюць нерэальна, але калі гэтыя падзеі і маглі адбывацца, то толькі ў час пахода Атылы на Візантыю, які адбываўся ў 447 годзе.
Дзмітрый Аляксандравіч Зіновіч
Міжнародная кар’ера
Выступаў за юніёрскую зборную Беларусі (да 19). 17 лістапада 2014 года дэбютаваў у моладзевай зборнай Беларусі ў таварыскім матчы супраць Літвы. У студзені 2015 года прымаў удзел у Кубку Садружнасці ў Санкт-Пецярбургу, правёў 5 матчаў. У студзені 2016 года правёў 4 матчы на чарговым Кубку Садружнасці, пасля чаго больш не выклікаўся ў зборную.
У ліпені 2017 года выступаў за другую зборную Беларусі на Кубку Караля ў Тайландзе.
Асабняк купчыхі Кацнельсон (Бабруйск)
Асабняк Кацнельсон — будынак у Бабруйску па вуліцы вул. Інтэрнацыянальнай (былая вул. Прысутная), 25, створаны ў стылі мадэрн.
Гісторыя
Пабудаваны ў 1912 годзе, спачатку належаў купчысе Канцельсон. Гаспадыня асабняка, купчыха 1-й гільдыі Пая-Брайна Кацнельсон, займалася гандлем лесам. У 1901 годзе абарот яе фірмы склаў два мільёны рублёў у год, а імя Кацнельсон было добра вядома за межамі Расійскай імперыі, у прыватнасці, на англійскім рынку. Яе сын,, па спецыяльнасці фізік-эксперыментатар, быў грамадскім дзеячам і дэпутатам ад Курляндскай губерні.
З лістапада 1918 года ў будынку дзейнічаў павятовы рэвалюцыйны камітэт, у гонар чаго ў 1958 г. на будынку была адкрытая памятная дошка.
Сёння ў сценах асабняка працуе гарадская бібліятэка, унутраная планіроўка нядрэнна захавалася.
Архітэктура
Будынак з'яўляецца тыповым прыкладам «апартаментаў» заможных месцічаў. Занесены ў Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь як аб'ект гісторыка-культурнай спадчыны рэгіянальнага значэння.
Будынак аднапавярховы, драўляны, Г-падобны ў плане, завершаны двухсхільным дахам. Галоўны фасад дэкараваны двума двухпавярховымі вежамі з шатрамі. У цэнтры вылучаецца круглая мансарда з выхадам на балкон. Планіроўка калідорнага тыпу з двухбаковым размяшчэннем розных па памеры памяшканняў.
Першая Слабодка
Пе́ршая Слабо́дка (, Першая Слободка) — вёска ў Петрыкаўскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Капаткевіцкага сельсавета.
Да 1974 года вёска ў складзе Капаткевіцкага сельсавета, у 1974—2013 гадах у складзе Капаткевіцкага пассавета.
Трэмля (пасёлак)
Трэ́мля (, Тремля) — пасёлак у Петрыкаўскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Капаткевіцкага сельсавета.
Да 1974 года пасёлак у складзе Капаткевіцкага сельсавета, у 1974—2013 гадах у складзе Капаткевіцкага пассавета.
Боша
Боша (բոշա, ბოშა, poşa), або лом (саманазва: լոմ) — група цыган у Закаўказзі і на ўсходзе Турцыі. Агульная колькасць — каля 2000 чал. Большасць з іх жыве ў Грузіі.
Боша паходзяць ад дом, якія перасяліліся на тэрыторыю Арменіі ў канцы 1 - пачатку 2 тысячагоддзя н. э. з Ірана. У XIV - XVI ст. пад уплывам Армянскай царквы яны прынялі армянскую мову. На аснове заходніх дыялектаў армянскай мовы і мовы дамары сфарміраваўся асобны дыялект боша ламаўрэн.
Да XIX ст. асноўная частка гэтага народа насяляла тэрыторыю сучаснага паўночнага ўсходу Турцыі, аднак пасля руска-турэцкай вайны 1828-1829 гадоў разам з армянамі перасялілася ў Расійскую імперыю. Частка боша вяла паўкачавы лад жыцця, займалася гарбарствам і дробным гандлем, але таксама быў значны пласт гарадскога насельніцтва, прадстаўленага рамеснікамі. У канцы XIX - 1-й палове XX ст. пад уплывам армянскага культурнага адраджэння многія боша былі асіміляваны сярод армян. У Асманскай імперыі і Турэцкай рэспубліцы асіміляцыі садзейнічала прыняцце ісламу.
У нашы дні ў Рэспубліцы Арменія жыве толькі некалькі дзесяткаў чалавек, якія вызначаюцца як боша. Амаль усе яны — гараджане. У Грузіі боша кампактна насяляюць некалькі раёнаў на паўднёвым усходзе краіны. Яны культурна блізкія да мясцовых армян, аднак маюць кантакты з грузінскімі абшчынамі дом і рома. Вернікі з Арменіі і Грузіі пераважна хрысціяне, прыхільнікі Армянскай царквы. У Турцыі боша жывуць каля Эрзурума, а таксама ў буйных гарадах, спавядаюць як хрысціянства, так і іслам.
Давіл Расціславіч
Давіл Расціславіч — гіпатэтычны князь віленскі (пасля 1130-х) з роду Ізяславічаў Полацкіх (Рагвалодавічаў).
Паводле Васкрасенскага летапісу, сын князя Расціслава. У 1129 годзе разам з бацькам, малодшым братам Маўкольдам і іншымі полацкімі князямі сасланы ў Візантыю. Пазней вільняне паслалі па яго з братам у Візантыю, каб Давіл сеў на стальцы у Вільні. Васкрасенскі ж летапіс ад князя Давіла выводзіць радавод вялікіх князёў літоўскіх.
На думку В. Насевіча, з князю Давілу можа быць тоесны Даўял (або Даўят — Давъѧлъ/Давъѧтъ у розных спісках), згаданы пад 1219 годам у мірным дагаворы літоўцаў з галіцка-валынскімі князямі як адзін з 21 літоўскага князя.
Дэзоксіцукры
Дэзоксіцукры́ — монацукрыды, у малекулах якіх адна або некалькі гідраксільных груп замешчаны атамамі вадароду. Вядома каля 100 дэзоксіцукраў.
Большасць вытворных дэзоксіцукраў маюць Д-форму, многія Д- і L-формы атрыманы сінтэтычна.
Бабунічы
Бабу́нічы (, Бабуничи) — аграгарадок у Петрыкаўскім раёне Гомельскай вобласці Беларусі. Уваходзіць у склад Бабуніцкага сельсавета.
Геаграфія
Аграгарадок знаходзіцца за 20 км у напрамку на поўнач ад горада Петрыкаў, за 190 км ад Гомеля , за 14 км ад чыгуначнай станцыі Муляраўка , за 6 км на поўнач ад аўтамабільнай дарогі.
Любіцына
Любі́цына — возера ў Лепельскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі ў басейне ракі Тураўлянка, за 30 км у напрамку на паўночны ўсход ад горада Лепель, каля вёскі Двор Суша.
Катлавіна возера тэрмакарставага тыпу. Схілы катлавіны вышынёй да 10—16 м, на поўначы і паўднёвым усходзе пераважна спадзістыя вышынёй 1—4 м. Паўночна-ўсходнія і заходнія схілы катлавіны стромкія ў ніжняй частцы. Берагавая лінія слабазвілістая. Берагі нізкія, месцамі тарфяністыя, вышынёй да 0,2 м. У паўднёвай частцы берагі зліваюцца са схіламі катлавіны, на паўночным захадзе часткова сплавінныя. Дно да глыбіні 1,5 м укрываюць пясчаныя адклады, глыбей — крэменязёмісты сапрапель. Возера эўтрофнае і слабапраточнае. У заходняй частцы злучаецца пратокай з возера Цеменіца. Расліннасць распаўсюджваецца да глыбіні 2,5 м. Каля берагоў палоса трыснягу і чароту шырынёй да 5 м.
Дэзоксірыбануклеазы
Дэзоксірыбануклеа́зы (ДНК-азы) — ферменты класа нуклеаз, якія каталізуюць расшчапленне фосфадыэфірных сувязей у полінуклеатыдных ланцугах ДНК.
Шырока прадстаўлены ў клетках жывёл, раслін і мікраарганізмаў. Удзельнічаюць у рэгуляванні распаду і сінтэзу ДНК, аднаўленні структуры яе малекул праз выдаленне пашкоджаных участкаў.
Джанга вызвалены
«Джанга вызвалены» (Django Unchained) — мастацкі фільм рэжысёра Квенціна Таранціна ў жанры спагецці-вестэрн. Галоўную ролю выконвае Джэймі Фокс, у вобраз яго ключавога напарніка пераўвасобіўся Крыстаф Вальц.
Карціна, якая паўплывала на Таранціна пры стварэнні «Джанга вызваленага», — італьянскі вестэрн «Джанга». Галоўную ролю там выканаў Франка Нера, які ненадоўга з’яўляецца і ў Таранціна. Сусветная прэм'ера адбылася 25 снежня 2012 года. Яшчэ да афіцыйнай прэм'еры некаторыя крытыкі, якія ўжо пабачылі новы праект Таранціна, уключылі яго ва ўласныя спісы лепшых фільмаў года.
Крыстаф Вальц і Леанарда Дзі Капрыа за свае акцёрскія працы былі ганараваны некалькімі прэміямі супольнасцей кінакрытыкаў з усяго ЗША, а сама карціна была высунута ў чатырох намінацыях на «Залаты глобус», уключаючы за лепшы драматычны фільм года. Перамагла ў дзвюх катэгорыях: «Лепшая мужчынская роля другога плана» для Крыстафа Вальца і «Лепшы сцэнарый» для Квенціна Таранціна. На 85-й цырымоніі ўручэння прэміі «Оскар» карціна была прадстаўлена да атрымання пяці статуэтак, уключаючы за лепшы фільм года, і выйграла ў тых жа катэгорыях, што і на «Залатым глобусе» — «Лепшая мужчынская роля другога плана» ў Крыстафа Вальца і «Лепшы сцэнарый» у Квенціна Таранціна.
Сюжэт
Дзеянне фільма пачынаецца ў 1858 годзе, за тры гады да пачатку Грамадзянскай вайны. Двое братоў-рабагандляроў гоняць набытых імі на аўкцыёне ў Тэхасе пецярых чарнаскурых рабоў-мужчын на Далёкі Поўдзень. Сярод рабоў знаходзіцца Джанга (Джэймі Фокс), які ў пакаранне за ўцёкі быў высечаны пугай і прададзены папярэднім гаспадаром на аўкцыёне асобна ад яго жонкі Брумхільды (Кэры Вашынгтан). Уначы ў лесе група сустракаецца з доктарам Кінгам Шульцам (Крыстаф Вальц), імігрантам з Германіі і паляўнічым за галовамі, якія выкарыстоўваюць сваю былую прафесію дантыста як прыкрыццё. Шульц жадае выкупіць Джанга і, атрымаўшы адмову, забівае аднаго з братоў Спек, а другога са зламанай нагой пакідае на разарванне вызваленым рабам.
Доктар паведамляе Джанга, што адшукаў яго, каб той дапамог яму апазнаць траіх братоў Брытлаў — крыважэрных забойцаў, якія раней служылі наглядчыкамі на той жа плантацыі, дзе калісьці працаваў Джанга. Ва ўзнагароду за дапамогу доктар абяцае цалкам вызваліць Джанга з рабства і заплаціць 75 долараў.
Пасля недоўгачасовых перамоў Шульц абяцае 12 тысяч долараў (велізарныя грошы па тых часах) за аднаго з лепшых байцоў, якія належаць Кэндзі. Падчас паездкі па плантацыі да асабняка Кэндзі ў Місісіпі спадарожнікі становяцца сведкамі сцэны, калі па капрызе Кэндзі сабакі загрызаюць да смерці беглага раба-байца па імі д'Артаньян.
Узгадніўшы куплю байца па імі Эскімос Джо за 12 тысяч долараў, Шульц збіраецца нібы заадно прапанаваць за некалькі сот долараў выкупіць у Кэндзі і Брумхільду, якая калісьці выхоўвалася ў сям'і эмігрантаў з Германіі, сцвярджаючы, што яна дапаможа яму зладзіць з настальгяй па звыклай нямецкай мове. Павышаная цікавасць і ўвага да звычайнай чорнай рабыні прымушае Стывена (Сэмюэл Л. Джэксан), чарнаскурага прыслужніка Кэлвіна, западозрыць нешта нядобрае. Ён паведамляе гаспадару пра тое, што насамрэч Джанга знаёмы з Брумхільдай і госці спрабуюць яго абдурыць. Раз'юшаны Кэндзі хапае Брумхільду і заяўляе доктару, што яна з’яўляецца яго ўласнасцю, з якой ён можа рабіць усё што пажадае. Кэндзі пагражае забіць яе малатком, калі яна не будзе зараз жа выкуплена за тыя ж 12 тысяч долараў, і Шульц вымушана яе купляе.
Падчас урачыстага афармлення дакументаў аб продажы Брумхільды засмучаны Шульц успамінае ўсе тыя жахі, якія бачыў у Кэндылендзе. Ён паведамляе Кэндзі — які мае рэпутацыю франкафіла — пра тое, што пісьменнік Аляксандр Дзюма меў чарнаскурых продкаў. Тады Кэндзі спрабуе зняважыць Шульца яшчэ больш, настойваючы на поціску рукі ў знак завяршэння здзелкі. Доктар спачатку адмаўляецца, але затым усё ж падыходзіць да Кэндзі і, не вытрымаўшы, раптам прыстрэльвае яго са схаванага дэрынджара, за што расплачваецца жыццём ад рук целаахоўніка Кэндзі.
Пачынаецца жорсткая перастрэлка, падчас якой Джанга забівае многіх людзей Кэндзі, але ў выніку здаецца, калі ворагі пагражаюць застрэліць Брумхільду. У пакаранне сястра Кэлвіна Кэндзі па савеце Стывена адпраўляе Джанга на пажыццёвае рабства ў жудасную каменяломню, але таму ўдаецца бегчы, ашукаўшы і забіўшы сваіх канваіраў. Вярнуўшыся ў Кэндыленд са зброяй у руках, ён забівае астатніх белых памагатых Кэлвіна і яго сястру, вызваляе Брумхільду і, затым, прастрэліўшы калены Стывену, пакідае таго ляжаць у асабняку Кэлвіна, які відовішчна ўзрываецца з дапамогай дынаміту.
Пасля фінальных тытраў ёсць секундная «пасхалка» «Who was that nigger?!».
Стварэнне
У красавіку 2007 года ў інтэрв'ю брытанскай газеце The Daily Telegraph рэжысёр Квенцін Таранціна распавёў, што хацеў бы даследаваць штосьці такое, што яшчэ нікім талкова не даследавалася : Я хачу зрабіць фільм пра жудасныя старонкі гісторыі Амерыкі, звязаныя з рабствам, прычым хачу зрабіць гэта ў жанры спагецці-вестэрна. Я паспрабую мець справу з тым, з чым Амерыка яшчэ не мела справы, таму што яна сарамаціцца гэтага, і іншыя пра гэта не гавораць, бо лічаць, што не маюць на гэта права.
Пазней стала вядома, што Таранціна зніме фільм «Джанга вызвалены». Ён сканчае сцэнарый 26 красавіка 2011 года і перадае яго The Weinstein Company.
Доўгі час хадзілі чуткі, што галоўную ролю ў карціне выканае Уіл Сміт, але той адмовіўся. Акцёр і рэжысёр не сышліся ў меркаванні наконт таго, хто павінен забіць Кэлвіна Кэндзі. Уіл Сміт настойваў на тым, што гэта павінен зрабіць Джанга, Квенцін Таранціна патрабаваў, каб гэта зрабіў менавіта доктар Шульц, бо забойства Кэлвіна Кэндзі Джанга было б расцэнена як звычайная помста, але забойства «белага» «белым» нясе ў сабе фундаментальны сэнс змяненняў, у чым потым і выразілася «вайна белых» — Грамадзянская вайна ў ЗША 1861—1865 гадоў і вызваленне ад рабства. Пасля прагляду Уіл выказаў сваё захапленне фільмам. Былі і іншыя прэтэндэнты — Ідрыс Эльба, Крыс Такер і Тэрэнс Ховард, якія таксама не змаглі сыграць у фільме. У выніку ролю Джанга выканаў Джэймі Фокс.
На ролі другога плана былі заяўлены Крыстаф Вальц, Леанарда Дзі Капрыа, Кэры Вашынгтон, Сэмюэл Л. Джэксан , Энтані Лапалья  , Джозеф Гордан-Левіт, Саша Баран Коэн і некаторыя іншыя. Першыя часы хадзілі чуткі, што ролю персанажа па імі Эйс Вудзі сыграе Кевін Костнер, аднак ён адмовіўся і Таранціна хутка знайшоў яму замену — Курта Расела. Тым не менш, у пачатку мая 2012 стала вядома, што Курт Расел, Саша Баран Коэн і Энтані Лапалья таксама пакінулі праект.
Падчас здымак адной са сцэн Дзі Капрыа парэзаў руку аб шклянку, але адыграў, быццам так і было задумана, чым захапіў рэжысёра, таму што эпізод атрымаўся вельмі магутным. У фільме прыняў удзел італьянскі акцёр Франка Нера, выканаўшы эпізадычную ролю Амерыга Васепі, з іранічнай спасылкай да яго ролі ў фільме «Джанга» Серджа Карбучы: калі Джанга прадстаўляецца: «Д-Джанга», дадаючы пры гэтым: «„Д“ не вымаўляецца», герой Нера ўсміхаецца і кажа: «Я ў курсе».
«Джанга» — першы фільм Таранціна без мантажора Салі Менке, якая памерла ў 2010 годзе. Фільм быў змантаваны Фрэдам Раскінам, які працаваў памочнікам мантажора ў дзвюх частках «Забіць Біла».
Сіні касцюм, які Джанга абраў сабе, калі выконваў ролю слугі Шульца, быў натхнёны карцінай Томаса Гейнсбара «Хлопчык у блакітным», напісанай у 1770 годзе.
У момант, калі падчас начнога рэйду вершнікі адыходзяць пасля выбуху воза, і адзін з іх падае з каня, раздаецца крык Вільгельма.
Саўндтрэк
Кампазіцыі 100 Black Coffins, Who Did That to You?, Freedom і Ancora Qui былі высунуты на прэмію «Оскар», але ў шорт-ліст так і не ўвайшлі.
Узнагароды і намінацыі
Даныя па матэрыялах сайта Internet Movie Database :
Сігерык
Сігерык (або Сігерых; Sigericus - літар. «Велічны пераможца»; забіты ў ) — кароль вестготаў, кіраваў у 415 годзе.
Брат Сара, забітага па загадзе Атаульфа. Алімпіядор гаворыць, што Сігерык прыйшоў да ўлады хутчэй сваімі стараннямі і сілай, чым паводле закона і права пераходу прастола ў спадчыну. Сігерык загадаў забіць, нягледзячы на заступніцтва біскупа Сігесара, шасцярых дзяцей Атаульфа ад першага шлюбу. Імператрыцу ж Галу Плацыдзію Сігерык загадаў, як здзекванне з Атаульфа, прымусіць разам з іншымі палонніцамі ісці перад сваім канём. Зневажэнне Галы Плацыдзіі, удавы Атаульфа, падкрэслівае агульную незадаволенасць палітыкай саюза і дружбы з імперыяй. Тое, што брат Сара наогул стаў каралём, дазваляе зрабіць выснову пра адпаведную падтрымку, якой карыстаўся род Сара сярод готаў.
Ісідар Севільскі паведамляе, што нягледзячы на гэта Сігерык імкнуўся да дасягнення міру з рымлянамі. Пра тое ж гаворыць і Павел Арозій. Праз тыдзень пасля ўзыходжання на прастол Сігерык таксама быў забіты сваімі людзьмі з «гоцкай» партыі, варожай да рымлян.
Рэйхстаг (Веймарская рэспубліка)
Рэйхстаг (Reichstag — «дзяржаўны сход») — вышэйшы прадстаўнічы і заканадаўчы орган у Германіі часоў Веймарскай Рэспублікі, а таксама фармальна пры нацыянал-сацыялістах. Увесь гэты перыяд афіцыйнай назвай дзяржавы была «Германскі Рэйх» (Deutsches Reich), як і ў часы кайзераўскай Германіі.
Веймарскі перыяд
Паводле канстытуцыі Веймарскай рэспублікі (1918), рэйхсканцлер нёс адказнасць перад рэйхстагам, які меў шырокія заканадаўчыя паўнамоцтвы. Разам з тым рэйхспрэзідэнт меў права па канстытуцыі распускаць рэйхстаг калі заўгодна (хоць бы ў першую секунду першай сесіі). З 1930 года рэйхспрэзідэнт Паўль фон Гіндэнбург сістэматычна тармазіў дзейнасць рэйхстага, карыстаючыся арт. 48 Канстытуцыі аб надзвычайным становішчы.
На выбарах у ліпені 1932 года НСДАП атрымала істотную колькасць месцаў, і старшынёй рэйхстага быў выбраны Герман Герынг.
Рэйхстаг пры нацызме
У студзені 1933 года канцлерам быў прызначаны Адольф Гітлер, і Гіндэнбург па яго просьбе распусціў рэйхстаг, прызначыўшы новыя выбары на сакавік. За шэсць дзён да іх, 27 лютага 1933 года адбыўся падпал рэйхстага, у якім былі абвінавачаны камуністы і ворагі нацыстаў. На іншы дзень Гіндэнбург падпісаў складзены нацыстамі ўказ, які адмяняў цэлы шэраг грамадзянскіх свабод, уключаючы свабоду друку.
Выбары 5 сакавіка 1933, аднак, не далі нацыстам (якія атрымалі мандаты забароненай пасля пажару КПГ) абсалютнай большасці, якую яны збіралі толькі разам з саюзнікамі, Нямецкай нацыянальнай народнай партыяй (52 месцы). Такая залежнасць не задавольвала Гітлера, і 23 сакавіка рэйхстаг прыняў Закон «Аб прадастаўленні надзвычайных паўнамоцтваў» (Ermächtigungsgesetz), інакш Закон «Аб пераадоленні бядотнага становішча народа і рэйха» (Gesetz zur Behebung der Not von Volk und Reich), паводле якога кабінет Гітлера меў права на працягу чатырох гадоў ці да змены кабінета ажыццяўляць заканадаўчыя функцыі без удзелу рэйхстага. Гэта пасяджэнне (як і ўсе далейшыя да 1942 года) адбываліся не ў будынку Рэйхстага, які пацярпеў ад пажару, а ў Кроль-Оперы, будынку насупраць.