cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Славакізацыя
Пасля Першай сусветнай вайны
Калі Чэхаславакія паўстала ў якасці новай краіны ў яе межах пачалі адчыняцца раней зачыненыя славацкія школы, тым часам як некаторыя венгерскія школы ў збольшага венгерскіх рэгіёнах заставаліся венгерскімі і некаторыя нямецкія школы ў рэгіёнах, густа заселеных немцамі заставаліся нямецкімі. Венгры, да прыкладу, у 1930-х гг. мелі 31 дзіцячы садок, 806 пачатковых школаў, 46 сярэдніх школы, 576 венгерскіх бібліятэкаў пры школах і факультэт венгерскай літаратуры ў Карлавым універсітэце ў Празе. Колькасць венгерскіх пачатковых школаў узрасла з 720 у 1923—1924 гг. да звыш 806. Венгерскі ўніверсітэт у Браціславе быў неадкладна зачынены пасля ўтварэння Чэхаславакіі.
Паводле перапісу 1910 года, праведзеным Цэнтральным статыстычным ведамствам Венгрыі, 884 309 людзей назвалі венгерскую мову сваёй роднай мовай, складаючы 30,2 % з усяго насельніцтва тэрыторыі Чэхаславакіі, якую зараз займае Славакія сучасная. У параўнанні з вынікамі славацкага перапісу 2001 года, венгерскую мову сваёй роднай назвалі 9,7 % насельніцтва, што ў працэнтавай залежнасці выявіла трохразовае падзенне венгерскага насельніцтва на гэтай тэрыторыі. Паводле першага чэхаславацкага перапісу 1921 года венгерскае насельніцтва ў Славакіі складала 650 597, гэта значыць 21,68 % ад колькасці агульнага насельніцтва. Перапіс 1930 года налічыў 571 952 венгры, аднак дакладнасць усіх тагачасных перапісаў з'яўляецца спрэчнай, бо некаторыя з іх падаюць звесткі, які супярэчаць між сабой. Да прыкладу, у Кошыцэ, паводле перапісу таго часу, венгерскае насельніцтва складала 15—20 %, аднак, падчас парламенцкіх выбараў, партыі з этнічнымі венграмі набралі 35—45 % ад агульнай колькасці галасоў (за выняткам тых венграў, якія галасавалі за камуністаў альбо за сацыял-дэмакратаў). У дадатак цэласць моўнай карціны насельніцтва ўскладена тым фактам, што ў тыя часы быў вялікі працэнт білінгваў і такіх жа асоб славацка-венгерскага паходжання, якія мелі права называць сябе як славакам, так і венграм. Славацкія крыніцы звычайна не адмаўляюць таго, што шматлікія венгерскія настаўнікі (якіх замянялі ў славацкіх школах славацкімі і чэшскімі настаўнікамі), чыгуначныя работнікі (якія баставалі супраць новай чэхаславацкай рэспублікі ў лютым 1919), паштальёны, паліцэйскія, салдаты і сакратары былі вымушаныя пакінуць Венгрыю добраахвотна. Тым не менш, лічбы да канца не высветленыя, але перапіс паказвае рэзкае зніжэнне колькасці людзей з венгерскай мовай у якасці роднай. Некаторыя настаўнікі і дзяржаўныя служачыя былі выгнаныя з Чэхаславакіі, тым часам як некаторыя з іх пакінулі краіну праз суровыя ўмовы жыцця. Налічваецца шмат прыкладаў сярод венграў, якія былі вымушаныя пакінуць сваё жытло на сваёй зямлі. Вялікая колькасць бежанцаў зрабіла неабходным стварыць цалкам новыя праекты па забеспячэнні людзей жыллём у Будапешце, якія далі прытулак людзям, колькасць якіх вылічалася дзесяці тысячамі.
Мыхайла-Завадскэ
Мыхыйла-Завадскэ (Михайло-Заводське) — вёска ў Апосталаўскім раёне Днепрапятроўскай вобласці Украіны.
Верыёра (воласць)
Верыёра (Veriora) - воласць у Эстоніі, у складзе павета Пылвамаа.
Палажэнне
Плошча воласці — 200,3 км², колькасць насельніцтва на 1 студзеня 2007 года складала 1588 чалавек.
Адміністрацыйны цэнтр воласці — пасёлак Верыёра.
Панфілаў
Панфілаў — прозвішча.
Мікалай Паўлавіч Кніга
Мікалай Паўлавіч Кніга (, Коўбча, Клічаўскі раён — ) — беларускі вучоны ў галіне оталарынгалогіі, доктар медыцынскіх навук (1955), прафесар (1958).
Біяграфія
Пасля заканчэння ў 1929 годзе медыцынскага факультэта БДУ займаўся практычнай і навуковай дзейнасцю ў лячэбных установах Беларусі. У час Вялікай Айчыннай вайны ўдзельнічаў у арганізацыі партызанскай барацьбы на Клічаўшчыне, быў начальнікам санітарнай службы атрада. З сакавіка 1944 года ўзначальваў санітарны аддзел ваенна-аператыўнай групы пры Магілёўскім падпольным абкаме партыі. З 1944 года — у Мінскім медыцынскім інстытуце, загадчык кафедры оталарынгалогіі (1952), галоўны оталарынголаг Міністэрства аховы здароўя Беларусі (1958). З 1962 года ўзначальваў навуковае таварыства оталарынголагаў Беларусі. Асноўныя працы па праблемах склеромнай інфекцыі. Узнагароджаны 2 ордэнамі, медалямі. Памёр у 1972 г.
Скупое
Скупо́е  — возера ў Беларусі, у Іванаўскім раёне Брэсцкай вобласці, у басейне ракі Ясельда, прыкладна за 0,4 км на поўдзень ад аграгарадка Тышкавічы.
Плошча паверхні возера складае 0,13 км². Даўжыня 0,63 км, найбольшая шырыня 0,3 км. Найбольшая глыбіня 2,5 м, сярэдняя — 1,3 м. Аб’ём вады 0,17 млн м³. Катлавіна возера выцягнутая ў напрамку з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход. Схілы катлавіны нізкія, месцамі забалочаныя. Берагі маюць вышыню 0,3—0,5 м.
Кудаева
Куда́ева (, Кудаево) — вёска ў Аршанскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Андрэеўшчынскага сельсавета.
У 1924—1928 і 1931—1939 гадах цэнтр Кудаеўскага сельсавета.
Вёска размешчана за 5 км на паўночны ўсход ад Оршы.
Кальнішке (Ігналінскі раён)
Ка́льнішке (Kalniškė) — вёска ў Ігналінскім раёне Уцянскага павета Літвы. Уваходзіць у склад Рымшэўскай сянюніі. Размешчана за 7 км ад Грышкішке.
Заходні фронт (Першая сусветная вайна, Расійская імперыя)
Захо́дні фронт — агульнавайсковае аператыўна-стратэгічнае аб’яднанне расійскіх войскаў у Першай сусветнай вайне у складзе Рускай Імператарскай Арміі.
Палявое ўпраўленне ўтворана 25 жніўня 1915 года на базе палявога ўпраўлення Паўночна-Заходняга фронту для абароны Маскоўскага стратэгічнага напрамку. На канец 1917 года штаб фронту знаходзіўся ў Мінску, з 22 лютага 1918 года — у Смаленску, з 23 сакавіка 1918 года — у Тамбове. Фронт расфарміраваны 9 сакавіка 1918 года, штаб — 12 красавіка 1918 года.
Ружовы кварц
Ружовы кварц — мінерал групы кварца, аксід крэмнію ружовага колеру. Назву атрымаў па колеры.
Капраліты
Капраліты (ад стар.-грэч. Κόπρος - «памёт» і λίθος - «камень») — выкапнёвыя, акамянелыя экскрыменты.
Ружовы кварц
Уласцівасці
Крышталі з выразна акрэсленымі гранямі сустракаюцца рэдка, часта бываюць мутнымі, з расколінамі. На святле афарбоўка блакне, знікае пры награванні да 300 °C. На інтэнсіўнасць колеру ўплываюць прымешкі марганца, жалеза або тытана. Сустракаецца астэрызм (рутылавыя зоркі). Двупрэламленне 0,009. Дысперсія 0,013. Плеахраізм слабы ў адценнях ружовага колеру. Прысутнічае слабая цёмна-фіялетавая люмінесцэнцыя. Фізічныя ўласцівасці падобныя да ўласцівасцей аметысту.
Капраліты
Капраліты былі ўпершыню навукова інтэрпрэтаваныя Уільямам Баклэндам у 1829 годзе. Да гэтага яны былі вядомыя як «выкапнёвыя шышкі» і «безааравыя камяні». У каменнавугальных адкладах Германіі выяўлены, усярэдзіне шарападобных сцягнутых сферасідэрытаў, канічныя капраліты з няяснымі спіральнымі разорамі, якія прыпісваюцца архегазаўру. Яшчж, з крэйдавых адкладаў як Германіі, так і Англіі даўно вядомыя разнастайныя, па форме нагадваюць то яловую, то лістоўнічную шышку, капраліты рыб (Macropoma і інш.), ад 2 да 5 см у даўжыню і складаюцца, галоўным чынам, з фосфарнакіслай вапны. Знойдзены і апісаны капраліты некаторых марскіх рэптылій (Ichthyosaurus).
Ружовы кварц
Спасылкі
Quartz
Капраліты
Капраліты адрозніваюць ад палеафекалій. Як і ў іншых акамянеласцях, у капралітах вялікая частка арганікі заменена неарганічнымі мінераламі, такімі як сілікаты і карбанат кальцыю. У палеафекаліях вялікая частка арыгінальнага арганічнага складу захавалася і можа быць даследаваная. Вылучаюць таксама ураліты — прадукты эрозіі, створаныя заканчэннем вадкіх спаражненняў і мачавых вылучэнняў.
Памер капралітаў пазваночных жывёл часам дасягае да 60 см у даўжыню, маючы падоўжаную форму з кольчатымі выгібамі; колер - ад бурага да чорнага; аснова хімічнага складу - фасфат кальцыю. Памер капралітаў бесхрыбтовых складае ад 0,06 да 2 мм; іх часам яшчэ называюць фекальнымі пелетамі.
Ныва Трудава
Ныва Трудава (Нива Трудова) — вёска ў Апосталаўскім раёне Днепрапятроўскай вобласці Украіны.
ЖФК СКА-Растоў-на-Доне
«СКА-Растоў-на-Доне» — былы расійскі жаночы футбольны клуб з горада Растоў-на-Доне, заснаваны ў 2006 годзе. Выступае ў жаночай лізе чэмпіянату Расіі.
Галіятэ
Галіятэ (Galliate) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне П’емонт, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Навара.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы Santi Giusto martire.
Баваўняная прамысловасць
Баваўняная прамысловасць — галіна тэкстыльнай прамысловасці, якая аб’ядноўвае прадзільную, ткацкую, круцільнаніткавую і фарбавальна-аздобную вытворчасць.
Сыравіна, вырабы
Баваўняная прамысловасць вырабляе паркаль, бязь, сацін, тканіны плацельныя, мэблева-дэкаратыўныя, ворсавыя, ручніковыя, тэхнічныя ніткі, корд і таму падобнае. Асноўнай сыравінай для баваўнянай прамысловасці з’яўляецца бавоўна.
Гісторыя прамысловасці
Ручная вытворчасць тканін з бавоўны была вядома задоўга да н. э. у Індыі і Кітаі. Новая гісторыя баваўнянай прамысловасці пачынаецца ў Англіі, дзе ў другой палове XVIII стагоддзя ствараецца машынная вытворчасць баваўняных тканін.
У Расіі першыя адносна вялікія баваўняныя прадпрыемствы паўсталі ў другой палове XVIII і пачатку XIX стагоддзя ў Маскоўска-Уладзімірскім раёне, а таксама ў Астраханскай і Пецярбургскай губернях. Механізацыя баваўнянай вытворчасці ў Расіі пачалася з заснавання ў 1798 годзе пад Санкт-Пецярбургам Аляксандраўскай мануфактуры. Баваўняная прамысловасць у Расіі ў вялікай ступені залежала ад замежжа. Перад Першай сусветнай вайной амаль палова перапрацоўванай сыравіны завозілася з іншых краін. У 1913 годзе ў Расіі было выраблена 2672 мільёнаў метраў баваўняных тканін.
Баваўняная прамысловасць расла высокімі тэмпамі ў КНР, Польшчы, Чэхаславакіі, Балгарыі, ГДР. У КНР у 1957 годзе выраблялася баваўняных тканін звыш 5000 мільёнаў метраў, што амаль у 5 разоў больш, чым у 1949 годзе.
Людміла Георгіеўна Гафо
Біяграфія
Працавала ў інстытуце «Белсельпраект» (1945—1947), Упраўленні на справах архітэктуры Мінска (1947—1949), інстытуце «Белдзяржпраект» (1949—1953). У 1954—1983 галоўны архітэктар праектаў у майстэрні генплана інстытута «Мінскпраект». Член Саюза архітэктараў СССР з 1946 года.
Жыла ў г. Мінску. Памерла 2 сакавіка 2022 года.
Творчасць
Асноўныя працы: генпланы Мінска на 1980 (1963) і на 2000 (1980), карэкціроўка генплана на 1980 і асноўныя напрамкі развіцця Мінска на 2000 (1971), ТЭА генплана Мінска на 2010 (1979, усе ў аўтарскім калектыве). Пад яе кіраўніцтвам і ў аўтарскім калектыве распрацаваны праекты планіроўкі Ленінскага праспекта (1947), заходняй планіровачнай зоны Мінска (1974), прамысловага раёна па вул. Платонава (1972), НДІТаўтапрама (1973) , праект сілуэту Мінска (1973) , парка Перамогі (1967), жылых раёнаў Усход 1 (1965), Паўднёвы Захад 2, 3 (1976), па Лагойскім тракце (1954), вуліцах Маскоўскай, Чкалава, Брылеўскай (усе 1955), К. Лібкнехта (1958), Аэрадромнай (1967) , Горкага (1969).
Сям’я
У шлюбе з архітэктарам Натанам Шпігельманам, ад якога, верагодна, мела сына Юрыя Натанавіча Гафо, спецыяліста ў вобласці металургіі і матэрыялазнаўства
Узнагароды
Узнагароджана медалямі, Ганаровай граматай Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР (1979), прэмія Савета Міністраў СССР (1985, у аўтарскім калектыве) за распрацоўку генплана развіцця Мінска.
Кушак (дэталь адзення)
Назва
Слова кушак мае ўсходняе паходжанне, слова было запазычанае з цюркскіх моў і азначае «падпяразваць».
Тканіна
Кушакі і кушаковыя (шаўковыя) тканіны мелі назву па месцу вытворчасці, месцу вывазу, транзітнага гандлю («гірэйскія», «шэмаханскія», «брускія», «місюрскія», «перскія», «турскія», «польскія»).
Апісанне
Кушакі былі рознай даўжыні (да 4 метраў) і шырыні (да 0,6 м), звычайна не мелі махроў (у рэдкіх выпадках махры з’яўляліся працягам нітак асновы ці прышытымі), па кампазіцыі і арнаментацыі падзяляліся на тры часткі: «сярэднік», «канцы», «шляк», вырабляліся адна- і двухбаковымі, адна- і двухчастковымі, суцэльнымі і сшыўнымі. Арнаментацыя канцоў складалася з чаргавання кветак, букетаў, вянкоў, зорчатых кампазіцый, медальёнаў, якіх было ад 3 да 7. Сярэднік затыкаўся раслінным, геаметрычным, «лусковым», «у гарошак» узорам ці быў без арнаменту. Залотная нітка выкарыстоўвалася ў асобных месцах, звычайна на «канцах».
Сярэдняя Азія
У Сярэдняй Азіі тканевым поясам падпяразвалі ніжні : старыя — белым, мужчыны сярэдняга ўзросту — сінім, моладзь — чырвоным, малінавым або жоўтым. У складках кушака насілі грошы, табакерку, дробныя пакупкі, ежу ў дарогу. Кушаком выціраліся пасля абмывання перад малітвай, ён служыў кілімком для намаза і абрусам для дарожнай трапезы. Кушак таксама намотвалі на галаву чалмой.
Вытворчасць
Выраб кушакоў для продажу ў Расіі быў наладжаны армянскімі майстрамі ў Астрахані (мануфактуры Равіза Зеліева, 1752 год, і братоў Буніятавых , 1760 год), з сярэдзіны XVIII стагоддзя — у Маскве і яе ваколіцах (, , Пакроўскае). У 1730—1760 гадах у Маскве было заснавана звыш дваццаці шаўкаткацкіх прадпрыемстваў. Майстры, якія выраблялі кушакі, называліся кушачнікамі. Тканіны, якія ішлі на кушакі, атрымалі назву кушачных.
Вытворчасць паясоў-кушакоў узнікла амаль адначасова на землях Расіі і Беларусі, цэнтры — Масква і Слуцк. Абедзве вытворчасці развіваліся незалежна адна ад другой. Паясы ткаліся народнымі майстрамі-мастакамі. Рускія і беларускія майстры, кожныя па-свойму, перапрацоўвалі ўсходнія арыгіналы і надавалі ім свае нацыянальныя рысы.
Аднак, нягледзячы на знешняе адрозненне, паміж маскоўскімі і слуцкімі паясамі ёсць унутраная агульнасць. Яна можа быць выяўлена толькі ў працэсе параўнальна-гістарычнага вывучэння мастацкага ткацтва абодвух народаў.
Выкарыстанне
У Расійскай імперыі пояс для падпярэзвання верхняга адзення ўяўляў сабой тканую або вязаную паласу ваўняной або паўваўняной тканіны шырынёй 5-15 см і даўжынёй да 250—300 см, яны маглі быць гладкімі або з рэльефным узорам. Жанчыны падвязвалі пояс толькі на левым баку, мужчыны — на любым. Царскія, баярскія і вялікакняскія кушакі выраблялі з рознакаляровых шоўкаў з золатам і срэбрам. У Барыса Гадунова кушак быў з «залатой і шаўковай рознакаляровай камкі і з аб’яры», Аляксей Міхайлавіч насіў з кушаком апраўлены золатам і камянямі нож. Заможныя людзі падпяразваліся кушаком высока, пад грудзі, каб выпіраў жывот, а беднякі — нізка, амаль па крыжу. Маладыя хлопцы абкручваліся поясам у два абароты, пачынаючы спераду, і падтыкалі пад яго канцы. Без кушака — распаяскам — хадзілі толькі дзеці. Асноўныя віды кушакоў — вузкі тканы ўзорысты пояс-пакромка і скручаны джгутам шырокі каляровы пояс, канцы якога запраўлялі па баках. Зімовую вопратку — кажухі, шубы,  — падпяразвалі трохметровымі ваўнянымі або шаўковымі кушакамі.
Закарпацкая вобласць
Закарпацкая во́бласць (Закарпатська о́бласть) — вобласць на захадзе Украіны. На ўсходзе мяжуе з Івана-Франкоўскай вобласцю, на поўдні — з Румыніяй, на захадзе — з Венгрыяй, Славакіяй і Польшчай. На поўначы мяжуе з Львоўскай вобласцю. Цэнтр — горад Ужгарад. Насельніцтва вобласці 1 254 614 чалавек. Буйныя гарады — Ужгарад, Мукачэва, Хуст, Рахіў, Бэрэгавэ, Вынаградзіў. Каля горада Чоп знаходзіцца крайні заходні пункт Украіны.
Кушак (дэталь адзення)
Выкарыстанне
У XIX стагоддзі кушакі абавязкова насілі : за пояс рамізніка хапаліся на павароце пасажыры; тузаючы за яго, яны таксама патрабавалі прыпынак. На поясе ў рамізнікаў-ліхачоў, якія забаўлялі публіку хуткай яздой, са спіны вісеў і попельніца. насілі доўгія кумачовыя кушакі ў некалькі абаротаў, на канцы кушака быў прымацаваны жалезны кручок, якім лягчэй узваліць груз на спіну і несці, утрымліваючы за іншы канец кушака. У рускіх пояс складаўся з каляровых шнуроў, перахопленых у некалькіх месцах аплёткай — «гомбамі» і зашпільваўся ззаду на петлі і кастылькі, а з яго правага боку звісалі  два шнуры з кутасамі. , коннаегеры і насілі суконныя кушакі ў колер мундзіра з каляровымі выпушкамі. У другой палове XIX стагоддзя форму кушака атрымаў афіцэрскі шалік.
Закарпацкая вобласць
Адміністрацыйны падзел
Вобласць падзяляецца на 6 раёнаў і 5 гарадоў абласнога значэння, раёны, у сваю чаргу, падзелены на 69 тэрытарыяльных грамад.
Кушак (дэталь адзення)
Другаснае выкарыстанне кушакоў як тканіны
Усходнія кушакі як каштоўныя тканіны выкарыстоўваліся для вырабу адзення, а таксама прадметаў свецкага і царкоўнага жыцця.
У больш позні час, ужо ў XVI стагоддзі, часта згадваецца мужчынскае свецкае адзенне, пашытае з шаўковых усходніх кушакоў. Да пачатку XVII стагоддзя адносіцца згадка пра жаночае адзенне, пашытае з шаўковых усходніх кушакоў.
Значэнне
Пояс-кушак складаў неабходную частку ўкраінскага, рускага і беларускага адзення. Таму ён меў вялікае дэкаратыўнае значэнне і багата арнаментаваўся. Упрыгожванне адзення найбольш ярка выражалася ў распрацоўцы каларыту і арнаментацыі пояса. Матэрыял, размер і назначэнне пояса давалі магчымасць майстру-ткачу выявіць свае мастацкія здольнасці. Кожны пояс-кушак можна разглядаць як узор ткацкага майстэрства свайго часу.
Вячаслаў Пятровіч Оргіш
Вячаслаў Пятровіч Оргіш (нар., вёска Маркаўшчына, цяпер у складзе г. Клічаў, Клічаўскі раён) — беларускі філосаф і сацыёлаг. Доктар філасофскіх навук (1992).
Біяграфія
Скончыў БДУ (1977). З 1985 г. — у Інстытуце сацыялогіі НАН Беларусі. Навуковыя працы па праблемах філасофіі культуры, сацыялогіі рэлігіі, палітычнай сацыялогіі, гісторыі філасофскай і грамадскай думкі Беларусі.
Распрацаваў новыя канцэптуальныя падыходы да метадалогіі вывучэння філасофскай і культурна-гістарычных аспектаў хрысціянскага светапогляду, станаўлення грамадзянскай супольнасці і беларускай палітычнай культуры, як культуры палітычнага кансэнсусу асноўных сацыялістычных груп, дынамікі сацыяльна-палітычных працэсаў і развіцця нацыянальнай самасвядомасці ва ўмовах дзяржаўнай незалежнасці і суверэнітэту Рэспублікі Беларусь.
NGC 4530
NGC 4530 — зорка ў сузор’і Гончыя Псы.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Іван Барысавіч Непачаловіч
Іван Барысавіч Непачаловіч (, вёска Арэхаўка, Старадарожскі раён — ) — ваенны лётчык. Герой Савецкага Саюза (1945).
Біяграфія
У Чырвонай Арміі з 1941 года, са снежня 1943 года — лётчык-штурмавік на 3-м Украінскім фронце. Удзельнік вызвалення Украіны, Малдовы, Румыніі, Балгарыі, Югаславіі, Венгрыі. Зрабіў 179 баявых вылетаў. У 1945 годзе за высокае майстэрства, мужнасць, адвагу і гераізм, праяўленыя ў гады Вялікай Айчыннай вайны, прысвоена званне Героя Савецкага Саюза.
Узнагароджаны ордэнам Леніна, двума ордэнамі Чырвонага Сцяга, двума ордэнамі Айчыннай вайны 1-й ступені, ордэнам Чырвонай Зоркі, медалямі.
Пахаваны ў вёсцы Мінкавічы Старадарожскага раёна.
Калумбія (горы)
75 % тэрыторыі гор знаходзіцца ў паўднёва-ўсходняй частцы правінцыі Брытанская Калумбія, 17 % — у штаце Вашынгтон, 5 % — у Айдаха, 3 % — у Мантане. Горы складаюцца з чатырох асноўных хрыбтоў — гор Монашы, Селкерк, Персел і Карыбу, якія працягнуліся з поўначы на поўдзень на 741 км і з усходу на захад — на 493 км. Горы размешчаны ў інтэрвале ад 48° да 54° паўночнай шыраты паміж Берагавым хрыбтом і Канадскімі Скалістымі гарамі. Складзены пераважна дакембрыйскімі крышталічнымі пародамі. Раздзелены далінамі рэк, шмат запрудных азёраў. Многія вяршыні падымаюцца на вышыню звыш 3000 метраў. Вышэйшым пунктам гор Калумбія з’яўляецца гара Сэр-Сандфард (3519 м).
Нава Січ (Апосталаўскі раён)
Нава Січ (Нова Січ) — вёска ў Апосталаўскім раёне Днепрапятроўскай вобласці Украіны.
Вярска (воласць)
Вярска (Värska) — воласць у Эстоніі, у складзе павета Пылвамаа.
Палажэнне
Адміністрацыйны цэнтр воласці — сяло Вярска.
Гімлі
Гі́млі (Gimli, 2879 Т. Э. — 120 Ч. Э. ці пазней) — гном, адзін з галоўных персанажаў рамана «Уладар Пярсцёнкаў» Джона Р. Р. Толкіна, член Брацтва Пярсцёнка.
Паходжанне імя
Дакладнае не вядома, якое значэнне носіць імя Гімлі. Паводле меркавання самога Толкіна, яно можа паходзіць ад паэтычнага слова «gim», якое азначала ў старажытнаскандынаўскай паэзіі «агонь». У адпаведнасці з традыцыяй гномаў Міжзем'я, імя «Гімлі» з'яўляецца «знешнім» імем, бо паходзіць з паўночнай (чалавечай) мовы і не з'яўляецца сапраўдным імем на кхуздуле (свае сапраўдныя імёны гномы захоўвалі ў сакрэце ад прадстаўнікоў іншых рас).
Упершыню імя «Гімлі» згадваецца ў «Гісторыі пра Тынувіэль» — самай ранняй версіі прыгод Берэна і Люціэн, апублікаванай у другой частцы «Кнігі страчаных паданняў»: яго насіў пажылы эльф, які быў палонным на кухне Тэвільда, Князя Катоў, разам з Берэнам. Толькі пазней яно было дадзена гному ва «Уладары Пярсцёнкаў».
Біяграфія
Гімлі паходзіў з найстарэйшага роду гномаў — Доўгабародых, першых жыхароў Казад-Дума, і з'яўляўся прамым нашчадкам Дурына па малодшай лініі. Ён нарадзіўся праз 77 гадоў пасля таго, як узначаленыя Траінам гномы ўтварылі ў Сініх Горах (Эрэд Луін) паселішча ў выгнанні. Яму не дазволілі ўдзельнічаць у паходзе да Эрэбара, палічыўшы па гномчыных мерках занадта маладым (у 2941 годзе Т. Э. яму споўнілася «ўсяго толькі» 62 гады). Пасля таго, як гномы вярнулі сабе Адзінокую Гару, Гімлі разам з бацькам стаў жыць у Эрэбары.
На савеце ў Элранда ён быў выбраны адным з дзевяці членаў Брацтва Пярсцёнка і ўвосень 3018 года выступіў у паход на поўдзень. У дарозе ён пасябраваў з эльфам Легаласам.
Гімлі стаў першым гномам, якія ўвайшоў у Лорыэн з дзён Дарына. Пасля гэтага візіту ён атрымаў сваю мянушку Захавальніка Пасмы — з-за таго, што ён увесь час насіў пры сабе пасму валасоў Галадрыэль. Гэту пасму Галадрыэль падарыла Гімлі па яго просьбе ў знак «дружбы паміж Лесам і Горамі давеку».
Пасля выкрадання оркамі Сарумана двух хобітаў са Брацтва Пярсцёнка Гімлі без ваганняў прыняў удзел у пагоні праз увесь Рохан за мацнейшым у шмат разоў атрадам урук-хай і іх памагатых з Мордара і Імглістых гор. Побач з Арагорнам, Легаласам і роханскімі воінамі ён адважна біўся з оркамі ў Хельмавай Падзі, на сценах Хорнбурга і ў Зіхоткіх пячорах Агларанда. Падчас аблогі Хорнбурга ён праславіўся тым, што выратаваў жыццё будучаму каралю Рохана Эамеру (хоць усяго за некалькі дзён да гэтага быў гатовы біцца з ім з-за непачцівых слоў Эамера пра Уладарку Галадрыэль).
Разам з атрадам караля Тэадэна Гімлі наведаў разгромлены энтамі Ізенгард і прысутнічаў пры выкрыцці і звяржэнні Сарумана. Пасля вяртання ў Эдарас ён, пераадолеўшы страх, прайшоў за Арагорнам па Шляху Мерцвякоў і ўдзельнічаў у бітве на Пеленорскіх палях.
Сваімі подзвігамі, мужнасцю і высакароднасцю ён дамогся таго, што яго сталі называць Сябрам эльфаў.
Пасля Вайны Пярсцёнка Гімлі з эрэбарскімі гномамі вярнуўся ў пячоры Агларанда і стаў іх кіраўніком. Пасля смерці цара Элесара (Арагорна), верагодна, у 120 годзе Ч. Э., адплыў за мора разам з Легаласам.
Канцэпцыя і стварэнне
Калі персанаж Гімлі толькі ўзнік у задумах Толкіна, яго ролю адыгрываў сын Баліна — Фрар (Бурын). Таксама, паводле першапачатковай задумы аўтара, Гімлі разам з часткай свайго народа пасля заканчэння Вайны Пярсцёнка пасяліўся не ў Агларандзе, а ў Белых Горах, размешчаных побач з Мінас Тырытам, аднак штогод наведваў Пячоры, жадаючы палюбавацца іх прыгажосцю.
Новаіваніўка (Апосталаўскі раён)
Новаіваніўка (Новоіванівка) — вёска ў Апосталаўскім раёне Днепрапятроўскай вобласці Украіны.
Роберт Сандэрсан Малікен
Роберт Сандэрсан Малікен (Robert Sanderson Mulliken;, Ньюберыпорт, Масачусетс — , Арлінгтан, Вірджынія) — амерыканскі фізік і хімік, прафесар, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па хіміі (1966).
Адукацыя
Скончыў школу ў Ньюберыпорце ў 1913 годзе і паступіў у Масачусецкі тэхналагічны інстытут, здолеўшы выйграць стыпендыю на навучанне (як і яго бацька). Спецыялізаваўся ў хіміі. Яшчэ студэнтам апублікаваў першую навуковую працу, прысвечаную сінтэзу арганічных хларыдаў. Вучачыся ў інстытуце, Малікен яшчэ не быў упэўнены, што абярэ навуковую дзейнасць, таму вывучаў таксама хімічную тэхналогію і нават наведваў хімічныя заводы ў Масачусетсы і Мэне. У 1917 годзе атрымаў ступень бакалаўра па хіміі.
Узнагароды і навуковае прызнанне
Акрамя Нобелеўскай прэміі, Малікен быў узнагароджаны Амерыканскім хімічным таварыствам медалём Гілберта Ньютана Люіса (1960), медалём Тэадора Уільяма Рычардса (1960), узнагародай Петэра Дэбая па фізічнай хіміі (1963) і медалём Уіларда Гібса (1965). Ён быў членам амерыканскай Нацыянальнай акадэміі навук (1936), Амерыканскай асацыяцыі садзейнічання развіццю навукі і Амерыканскай акадэміі навук і мастацтваў, а таксама замежным членам Лонданскага каралеўскага таварыства (1967). Малікену былі прысуджаны ганаровыя ступені Калумбійскага, Маркецкага, Кембрыджскага і Стакгольмскага ўніверсітэтаў.
Шпінель
Шпінель — рэдкі мінерал кубічнай сінгоніі з групы шпінелідаў, аксід магнію і алюмінія.
Шчыльнасць 3570—3720 кг/м³.
Эфект Рамзаўэра
Эфе́кт Рамза́ўэра (вядомы таксама як эфект Рамзаўэра — Таўнсенда) — з’ява анамальна слабага рассеяння павольных электронаў атамамі нейтральных газаў. Упершыню назіраўся ў 1921 г. нямецкім фізікам пры вывучэнні рассеяння электронаў у аргоне, а пазней эфект назіраўся і ў іншых рэчывах.
Эфект не можа быць апісаны з пункту гледжання класічнай механікі, таму яго адкрыццё адыграла важную ролю пры станаўленні квантавай механікі.
Калі электрон пралятае на некаторай адлегласці ад атама, то кулонаўскія сілы адхіляюць яго ад першапачатковага напрамку, пры гэтым з памяншэннем скорасці (энергіі) электрона адхіленне будзе ўзрастаць, бо павольныя электроны даўжэй знаходзяцца паблізу атама, што прыводзіць да больш эфектыўнага іх узаемадзеяння.
Пры праходжанні пучка электронаў праз газ пучок будзе рассейвацца, прычым для большасці атамаў і малекул эфектыўнае сячэнне рассеяння (адносіна патоку рассеяных часціц да шчыльнасці патоку падаючых), як і павінна быць па класічных уяўленнях, манатонна меншае з павелічэннем энергіі электронаў у пучку.
Аднак для некаторых інертных газаў (напрыклад, для крыптону) на гэты плаўны ход накладваецца рэзкі правал. Пры некаторай крытычнай энергіі рассейванне практычна знікае, таму электроны праходзяць праз газ амаль бесперашкодна. У гэтым і заключаецца эфект Рамзаўэра які рэзка супярэчыць класічнай тэорыі рассейвання. Для тлумачэння дадзенага эфекту спатрэбілася прыцягненне квантавай тэорыі.
Гісторыя адкрыцця
Эфект адкрыты К. Рамзаўэрам у 1921 годзе  ў выніку вывучэння рассеяння электронаў у газападобным аргон. Ім даследавалася залежнасць сячэння пругкага рассеяння электрона ў залежнасці ад яго энергіі. Пры памяншэнні энергіі ў адпаведнасці з класічнай механікай сячэнне павінна ўзрастаць, аднак, у праведзеным эксперыменце пры энергіях электронаў меншых 16 эВ назіралася памяншэнне сячэння практычна да нуля з мінімумам, дасягаемым пры энергіі каля 1 эВ.
Незалежна гэты ж эфект у той жа час назіраў .
Пазней аналагічныя назіранні былі зробленыя і для некаторых іншых цяжкіх газаў. Эфект таксама быў ускосна пацверджан у доследах па вымярэнні рухомасці электронаў у нейтральных газах.
Якаснае тлумачэнне
Просты тэарэтычны падлік, прапанаваны, замяняе атам на.
Больш складаныя падлікі ўключаюць рэлятывізм электрона, электрон-электроннае ўзаемадзеянне і спін-палярызацыйныя эфекты.
Кальвялішке
Кальвя́лішке (Kalveliškė), традыцыйная беларуская назва — Калвялішкі  — вёска ў Ігналінскім раёне Уцянскага павета Літвы. Уваходзіць у склад Цвярачускай сянюніі. Размешчана за 8 км ад Цвярачуса. Насельніцтва 1 чал. (2001 г.).
Мацей Карвацкі
Маце́й Карва́цкі (Maciej Karwacki;, , Прусія — , ) — езуіт ад 1 кастрычніка 1706 года.
Перад уступленнем у Закон вывучаў філасофію ў Рэшлю і Браневе. Прафесар рыторыкі ў Браневе (1716—1717), Рэшлю (1717—1718) і Ломжы (1718—1719), прафесар матэматыкі, яўрэйскай і грэчаскай моў, прэфект друкарні ў Вільні (1720—1732), прэфект школаў у Слоніме (1736—1738), супер'ёр у Мітаве (1739—1741), прафесар матэматыкі і грэчаскай мовы ў Навагрудку (1743—1756). Аўтар граматыкі грэчаскай мовы «Grammatica Graeca», выдадзенае ў Вільні ў 1725. Са шляхецкага роду Карвацкіх, пляменнік Станіслава, брат Томаша, Людвіка Францішка, дзядзька Станіслава.
Гарбанья-Наварэзэ
Гарбан'я-Наварэзэ (Garbagna Novarese) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне П’емонт, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Навара.
Насельніцтва складае 1268 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 127 чал./км². Займае плошчу 10 км². Паштовы індэкс — 28070. Тэлефонны код — 0321.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы San Michele.
Кубінская інтэрвенцыя ў Анголу
Кубінская інтэрвенцыя ў Анголу альбо аперацыя «Карлота» (Operación Carlota) — ваеннае ўмяшанне Узброеных Сіл Кубы ў грамадзянскую вайну ў Анголе ў лістападзе 1975 года.
Ход падзей
У лістападзе 1975 года, напярэдадні абвяшчэння незалежнасці Анголы, Куба зрабіла буйнамаштабную ваенную інтэрвенцыю для падтрымкі пракамуністычнай фракцыі МПЛА супраць ФНЛА і УНІТА, якіх падтрымлівалі Злучаныя Штаты Амерыкі, ПАР і Рэспубліка Заір. Да канца 1975 года Куба накіравала ў Анголу 25000 салдат. Пасля вываду войск Заіра кубінскія ўзброеныя сілы засталіся ў Анголе і працягнулі ваяваць супраць УНІТА і падтрымліваючай іх зброяй, інструктарамі і войскамі ПАР. 27 мая 1977 года кубінцы адыгралі вырашальную ролю ў падаўленні бунту «фракцыянераў».
У 1988 годзе кубінскія войскі зноў умяшаліся ў канфлікт, каб прадухіліць паражэнне ўрадавых войск ФАПЛА ў бітве супраць УНІТА, што прывяло да бітвы пры Куіта-Кванавале і адкрыцця другога фронту. Такі паварот падзей стаў галоўным штуршком да падпісання Нью-Ёркскіх пагадненняў, згодна з якімі кубінскія і паўднёваафрыканскія войскі былі выведзены з Анголы, а Намібіі прадастаўлена незалежнасць. Фактычна МПЛА выйграла вайну, пазбавіўшы прамой дапамогі сілы УНІТА. У 1991 годзе кубінскі воінскі кантынгент канчаткова пакінуў Анголу, аднак млявапраяўная грамадзянская вайна ў краіне супраць рэшткаў унітаўцаў скончылася толькі ў 2002 годзе (баі ў анклаве Кабінда ідуць па цяперашні час).
Новамар’яніўка
Новамар’яніўка (Новомар'янівка) — вёска ў Апосталаўскім раёне Днепрапятроўскай вобласці Украіны.
Іван Васільевіч Панфілаў
Іван Васільевіч Панфілаў (, Пятроўск, Саратаўская губерня, Расійская імперыя —, Маскоўская вобласць) — ваенны дзеяч, генерал-маёр. Герой Савецкага Саюза (1942).
Біяграфія
Скончыў Кіеўскую ваенную школу (1923). Удзельнік грамадзянскай вайны, барацьбы с басмачамі. У Вялікую Айчынную вайну з ліпеня 1941 года камандаваў 316-й стралковай дывізіяй, якая з 12 кастрычніка 1941 года ўтрымлівала абарончы рубеж пад Масквой на Валакаламскім напрамку. 16 кастрычніка 1941 года каля раз’езда Дубасекава 28 байцоў дывізіі ў жорсткім баі падбілі 18 варожых танкаў і сарвалі атаку праціўніка. 18 лістапада 1941 года быў смяротна паранены.
Памяць
Вуліца Цэнтральнага раёна Мінска носіць яго імя з 1948 года, на доме № 1 мемарыяльная дошка.
Арэ (воласць)
Арэ (Are vald) — былая воласць у Эстоніі ў складзе павета Пярнумаа. У выніку адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформы 24 кастрычніка 2017 года ўвайшла ў склад новай воласці Торы.
Воласць Арэ знаходзілася ў паўднёва-заходняй Эстоніі і мела плошчу 161 км². Насельніцтва — 1332 чалавекі (2006). Воласць знаходзілась за 17 км ад горада Пярну. Адміністрацыйны цэнтр — пасёлак Арэ. Акрамя яго, у воласць уваходзілі таксама вёскі Эаверы, Элбу, Курэна, Леплаанэ, Муру, Нііду, Суігу, Табрыя, Перывера, Парыселья і Вёла.
Аляксандр Аляксеевіч Зінчанка
Аляксандр Алексеевіч Зінчанка (16 красавіка 1957 года, г. Славута Хмяльніцкай вобласці — 9 чэрвеня 2010 года, Кіеў) — украінскі палітычны дзеяч. Чалец СДПУ (а) (1996—2003).
NGC 4531
NGC 4531 (іншыя абазначэнні — UGC 7729, MCG 2-32-141, ZWG 70.175, VCC 1552, IRAS12317+1321, PGC 41806) — галактыка ў сузор’і Дзева.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Гліна (горад)
Гліна (Glina) — горад у Харватыі, у цэнтральнай частцы краіны, у жупаніі Сісак-Маславіна. Насельніцтва — 4 680 чалавек (2011). 69,6 % насельніцтва — харваты, 27,5 % — сербы. Гліна стаіць на невялікай аднайменнай рэчцы — прытоку Купы. За 20 км на поўдзень — мяжа з Босніяй і Герцагавінай. На паўночны ўсход ад Гліны размешчаны гарады Петрыня (20 км) і Сісак (30 км).
Пунсалмаагійн Ачырбат
Пунсалмаагійн Ачырбат (Пунсалмаагийн Очирбат; нар. 23 студзеня 1942) — мангольскі палітычны і дзяржаўны дзеяч, прэзідэнт Манголіі з 3 верасня 1990 па 20 чэрвеня 1997.
Новасэмэніўка (Апосталаўскі раён)
Новасэмэніўка (Новосеменівка) — вёска ў Апосталаўскім раёне Днепрапятроўскай вобласці Украіны.
Спіс графаў Тулузы
Першыя графы (comites) Тулузы вядомыя яшчэ з Меравінгскіх часоў. Яны прызначаліся каралямі Франкаў і кіравалі горадам і яго наваколлямі. Да нас дайшлі згадкі толькі пра некаторых з іх ды і тое, надзвычай скупыя. Пра графаў (часам званых герцагамі) Тулузы перыяду кіравання Каралінгаў мы ведаем трохі больш. Вельмі хутка графам Тулузы ўдалося дамагчыся амаль поўнай незалежнасці і ператварыць пасаду графа ў спадчынны тытул, які замацаваўся ў сям’і графаў Руэрга.
Спадчынныя графы Тулузы кіравалі горадам Тулузай і графствам, якое ўключала наваколлі горада, з канца IX стагоддзя да 1271 года. Графы Тулузы і іншыя члены гэтай фаміліі валодалі таксама ў розны час графствамі Керсі, Руэрг, Альбі і Нім, а таксама былі маркізамі Готыі і Праванса. Акрамя таго, Раймунд IV заснаваў дзяржаву Трыпалі ў Святой Зямлі, якая перайшла да яго нашчадкаў (гл. Графства Трыпалі).
Каралінгскія графы
ж1 — Кунігунда, ж2 — Гібурж. жонка — Альпаіс, дачка Людовіка Набожнага. жонка — Дуода.
Спадчынныя графы
граф Тулузскі па праве заваявання
муж — (з 1241) Альфонс III дэ Пуацье (1220—1271), граф Тулузы, граф Пуацье, брат караля Людовік IX Святога
Няспадчынны граф
У 1681 годзе графства Тулузскае было адноўлена як каралеўскі апанаж.
1681—1737 : Луі-Аляксандр дэ Бурбон (1678—1737), граф Тулузскі, пазашлюбны сын Людовіка XIV і Мадам дэ Мантэспан
Капрафагія
Капрафагія (ад грэч. Κόπρος - гной, фекаліі і грэч. Φάγειν - есці) — паглынанне жывёлам уласных або чужых экскрыментаў.
У чалавека - сексуальная дэвіяцыя, пры якой смакавым фетышам служыць смак кала.
Капрафагія сярод жывёл
Капрафагія часта назіраецца ў жывёл, нярэдка можна назіраць яе ў сабак, у віварыі ў мышэй і пацукоў. Нярэдка гэтая з'ява тлумачыцца недахопам у арганізме жывёл якіх-небудзь мікраэлементаў і вітамінаў. Ёсць назіранні за асірацелымі шымпанзэ ў Нацыянальным парку Конга, якія елі экскрыменты, што змяшчалі насенне.
У той жа час сярод дзіцянятаў раслінаедных млекакормячых у перыяд пераходу з малочнай на натуральную дыету назіраецца паглынанне свежых (маладыя сланяняты нават засоўваюць хобат у анус маці) экскрыментаў дарослых асобін. Біялагічнае значэнне дадзенай з'явы заключаецца ў набыцці маладняком мікрафлоры кішачніка, неабходнай для расшчаплення цэлюлозы клеткавых сценак раслін.
Тэрапія
Хворым ў дадзеным выпадку павінна аказвацца псiхатэрапеўтычная дапамога пры падтрымцы антыдэпрэсантаў і нейралептыкаў.
Во Ван Тхыонг
Во Ван Тхыонг (Võ Văn Thưởng; нар. 13 снежня 1970 года) — Прэзідэнт В’етнама з 2023 года, член Палітбюро, пастаянны член Сакратарыята Цэнтральнага камітэта правячай Кампартыі В’етнама (КПВ).
Нарадзіўся ў 1970 годзе ў паўднёвай правінцыі Віньлонг. У розныя гады займаў кіруючыя пасады ў Саюзе камуністычнай моладзі В’етнама, у партарганізацыях на месцах, а ў чэрвені 2007 года быў выбраны дэпутатам Нацыянальнага сходу. У лютым 2021 года Во Ван Тхыонга выбралі пастаянным членам Сакратарыята ЦК КПВ. З 2021 года ён займаў пасаду намесніка старшыні Цэнтральнага кіруючага камітэта па барацьбе з карупцыяй і негатыўнымі з’явамі.
17 студзеня 2023 года Прэзідэнт В’етнама Нгуен Суан Фук пайшоў у адстаўку. 2 сакавіка Нацыянальны сход (аднапалатны парламент) Сацыялістычнай Рэспублікі В’етнам у ходзе пазачарговай сесіі разгледзеў і зацвердзіў на пасаду кіраўніка дзяржавы Во Ван Тхыонга.
Чазма
Чазма (Čazma) — горад у Харватыі, у цэнтральнай частцы краіны, у Б’елаварска-Білагорскай жупаніі. Насельніцтва — 2 878 чалавек у самім горадзе і 8 895 чалавек у абшчыне з цэнтрам у Чазме (2001). 96,8 % — харваты. Чазма знаходзіцца ў гістарычным рэгіёне Маславіна, за 60 км на паўднёвы ўсход ад Заграба і менш чым за 30 км на паўднёвы захад ад сталіцы жупаніі Б’елавара.
Сусветны гандлёвы цэнтр 6
Сусветны Гандлёвы Цэнтр 6 з'яўляўся часткай комплексу Сусветнага Гандлёвага Цэнтра. 8-павярховы будынак размяшчаўся ў Ніжнім Манхэтэне. Будаўніцтва было завершанае ў 1975 годзе. Будынак атрымаў моцныя пашкоджанні ў выніку абрушвання Паўночнай і Паўднёвай вежаў. З-за гэтага СГЦ-6 аднаўленню не падлягаў.
Танкадзюбая чайка
Танкадзюбая чайка (Larus genei, Chroicocephalus genei) — птушка сямейства чайкавых.
Апісанне
Танкадзюбая чайка даўжынёй ад 39 да 47 см, размах крылаў 97 см. У адрозненне ад азёрнай чайкі, на якую яна вельмі падобная, яе галава не цёмная, а белая. Шыя, ніжняя частка цела і хвост летам маюць трохі ружовае адценне, крылы і спіна шэрыя. Першарадныя махавыя пёры чорныя на канцах, хвост мае чорна-белыя палосы. Тонкая дзюба і лапы чырвоныя.
У маладых птушак верхні бок шэры, ніжні бок белы, шэрыя плямы на галаве і патыліцы. Дзюба жоўта-аранжавая, ногі жоўтыя. Вяршыня белага хваста чорная.
Харчаванне
Танкадзюбая чайка сілкуецца пераважна маленькімі рыбамі, а таксама насякомымі і рознымі ракападобнымі.
Вера і прыгажосць
«Вера і прыгажосць» (Glaube und Schönheit) — у нацысцкай Германіі арганізацыйнае падраздзяленне Саюза нямецкіх дзяўчын, якое ў сваю чаргу ўваходзіла ў склад Гітлерюгенда. Арганізацыя «Вера і прыгажосць» з’яўлялася складовай часткай сістэмы выхавання пры нацыянал-сацыялізме. У сферы ўвагі гэтай арганізацыі знаходзіліся дзяўчаты ва ўзросце ад 18 гадоў да 21 года. Дзяўчыны гэтай узроставай групы ўжо не з’яўляліся членамі Саюза нямецкіх дзяўчын, але яшчэ не маглі ўступіць у Нацыянал-сацыялістычную жаночую арганізацыю, таму дзяржава і НСДАП з дапамогай «Веры і прыгажосці» імкнуліся ўтрымаць іх у рэчышчы грамадскага жыцця.
Арганізацыя
«Вера і прыгажосць» была ўтворана ў 1938 годзе па загадзе лідара імперскай моладзі Бальдура фон Шыраха па ўзгадненні з кіраўніцтвам Саюза нямецкіх дзяўчын. Як і вышэйстаячыя арганізацыі — Саюз нямецкіх дзяўчын і Гітлерюгенд — «Вера і прыгажосць» мела строгую іерархічную структуру, яе кіраўніцтва ажыццяўлялася па «прынцыпу фюрара». Законам усталёўвалася добраахвотнае сяброўства ў гэтай арганізацыі, аднак на практыцы ўсе выпускаліся з шэрагаў Саюза нямецкіх дзяўчын і аўтаматычна ўступалі ў шэрагі «Веры і прыгажосці». Выхад з арганізацыі даваў падставу падазраваць дзяўчыну і яе бацькоў (паўналецце наступала ў поўны 21 год) у апазіцыйных поглядах. Ціск на дзяўчат Германіі яшчэ больш узмацніўся з уступленнем у сілу 4 верасня 1939 года закона аб імперскай працоўнай павіннасці.
Дзейнасць «Веры і прыгажосці» адказвала палітычным мэтам арганізацыі. Яна праводзілася ў гуртках, якія функцыянавалі адзін раз у тыдзень у непрацоўны час. Спартыўныя, танцавальныя заняткі або курсы догляду за целам былі закліканы ўмацоўваць здароўе маладых жанчын як будучых маці новага пакалення Германіі. Гурткі, якія распаўсюджвалі веды ў галіне ахова здароўя, службы сувязі або супрацьпаветранай абароны, рыхтавалі маладых жанчын да таго, каб у выпадку вайны замяніць на вытворчасці мужчын, якія пайшлі на фронт.
Галіна Ануфрыеўна Васілеўская
Галіна Ануфрыеўна Васілеўская (,, Магілёўская вобласць — ) — беларуская пісьменніца.
Вера і прыгажосць
Арганізацыя
Арганізацыя «Вера і прыгажосць» была забаронена і ліквідавана пасля вайны законам №2 Кантрольнага савета, а яе маёмасць канфіскавана.
Галіна Ануфрыеўна Васілеўская
Біяграфія
Нарадзілася ў сям’і рабочага. З 1932 года сям’я жыла ў Менску. Да вайны Галіна Васілеўская скончыла 6 класаў 9-й мінскай сярэдняй школы. У 1945 годзе экстэрнам здала экзамены за дзесяцігодку. У 1950 годзе скончыла аддзяленне журналістыкі філалагічнага факультэта БДУ. Працавала радыёжурналісткай (1950—1953), літаратурнай супрацоўніцай часопіса «Сельская гаспадарка Беларусі» (1953—1959), рэдактарам аддзела часопіса «Работніца і сялянка» (1959—1977), рэдактарам аддзела нарыса (1977—1979), адказным сакратаром часопіса «Полымя» (1979—1982), дырэктарам бюро прапаганды мастацкай літаратуры (1982—1988).
Узнагароджана Ганаровай граматай Вярхоўнага Савета БССР.
Творчасць
Літаратурнай працай займаецца з 1953 года. Пісала нарысы, артыкулы. У 1959 годзе апублікавала першае апавяданне «Блакітныя канверты». Аўтар твораў для дзяцей і юнацтва: дакументальна-мастацкая аповесць «Маланка ўначы» (1963), аповесць-хроніка «Бывай, Грушаўка!» (1978) — пра жыццё і ўдзел падлеткаў у барацьбе з нямецка-фашысцкімі захопнікамі ў акупаваным немцамі Мінску. Інтэрнацыянальнай дружбе дзяцей прысвечана аповесць «Я еду на вярблюдзе» (1970), напісаная пасля паездкі ў Егіпет.
Пра адзін год з жыцця беларуса Віталя Пятроўскага, самага юнага вынаходніка ў былым СССР, расказана ў аповесці «Крылы» (1987). Дзяцінству Веры Харужай прысвечана аповесць «Што помніцца…» (1991). Творы пісьменніцы перакладаліся на армянскую, рускую мовы.
Ёўнік
Ёўнік, або Асетнік — дэманалагічная істота ва ўсходніх славян, дух, які жыў у ёўні і якому прыпісваліся функцыі аховы локуса і спрыяння гаспадарцы.
Апісанне
Знешне ёўнік, паводле матэрыялаў А. Я. Багдановіча, нагадваў дамавіка, але быў не белым, а чорным ад сажы. Па іншых апісаннях, ёўнік з'яўляўся ў выглядзе нейкай антрапаморфнай масы, ці чорнай істоты з палаючыма вачыма. Жыве ён у куце ёўні, на сушні, на рагу печы. Увесь час ён сядзіць на сваім месцы, рэдка падыходзячы да акна, каб выкашляць попел і сажу. Яшчэ радзей ён пакідае ёўню, каб паглядзець на малацьбу, агледзець ток, склады снапоў, накіраваць ці адхіліць вецер для веяння збожжа.
Ёўнік ахоўвае ёўню і хлеб ад усялякай бяды; клапоціцца, каб правільна палілася сушыльная печ, пасылае патрэбны для веяння скразняк, замятае гумно, вее зерне, надае яму спору, малоціць раніцай. Вельмі не падабаецца яму, калі ў ёўню заходзяць не патрэбныя там людзі, такіх нячысцік палохаў, з'яўляючыся ў розных месцах ёўні.
Ёўніку вельмі падабалася, калі сушня замяняла лазню: ён меў магчымасць змыць сажу і пыл. Раззлаваны за нешта на людзей, ёўнік кідаў снапы ў агонь і мог нават спаліць ёўню. Беларусы стараліся задобрыць ёўніка, каб ён не нанёс ніякай шкоды. Для гэтага перад пачаткам сушкі ў агонь кідалі першы сноп збожжа і пакідалі ў ёўні сноп, калі малацьба завяршалася.
Жывучы побач з печкай, ёўнік не баяўся звычайнага агню. Ён спакойна мог глядзець на пажар у ёўні і жыць на абгарэлым бервяне пасля пажару, пакуль не дбудоўвалася новая ёўня, куды ён адразу пераходзіў. Але ад удару маланкі і далейшага пажару гінуў. У ёўню, адбудаваную на тым самым месцы, дзе загінуў ёўнік, іншы ніколі не пойдзе.
Высакародны алень у Беларусі
Высакародны алень для Беларусі — абарыгенны від сысуноў, буйны прадстаўнік беларускай фаўны.
Да XX стагоддзя
На тэрыторыі Беларусі абарыгенны еўрапейскі алень быў шматлікім у XII-XVI стагоддзях, Вызначаўся больш буйнымі, чым цяпер, памерамі. У канцы XVIII стагоддзя падвергнуўся вынішчэнню нават у Белавежскай пушчы. У 1865 годзе ў Белавежскую пушчу з Сілезіі завезлі 5 самцоў і 13 самак аленяў. Іх змясцілі ў звярынец — у агароджаным участку лесу. У натуральных угоддзях жывёлы з’явіліся толькі ў 1890 годзе, паклаўшы пачатак вольнай папуляцыі. Неаднаразовыя абвалы загарадзі давалі магчымасць аленям сыходзіць са звярынца ў пушчу. У 1894 годзе звярынцы было 300, а ў лясах пушчы каля 400 асобін. Для «асвяжэння крыві» ў пушчу неаднаразова завозіліся асобныя партыі жывёл з лепшых паляўнічых гаспадарак Еўропы. У 1891—1905 гадах было завезена 618 аленяў.
Першая палова XX стагоддзя
У 1905—1910 гадах аленяў было ўжо больш за 5000, па іншых дадзеных, каля 10000. Да таго часу алені моцна размножыліся і з’елі падрост у пушчы, знішчылі вербалоз у поймах малых рэк, што пацягнула за сабой прыкметнае абмяленне рэчак і раўчукоў, а некаторыя з іх высахлі цалкам. Прыйшлося ствараць штучныя вадапоі ў выглядзе невялікіх вадаёмаў са стаячай вадой. Вада ў іх з цягам часу псавалася, загнівала і ў выніку з-за гэтага ўспыхнула эпізаатыя, ад якой частка аленяў загінула. У 1914 годзе колькасць аленя ў пушчы дасягнула 6800 асобін.
У 1915 годзе Белавежскую пушу занялі немцы. Драпежніцкае вынішчэнне жывёл прывяло да катастрафічнага змяншэння іх колькасці, і ў 1921 годзе ў пушчы засталося толькі 6-8 аленяў. Пасля сыходу немцаў пакінутых аленяў ахоўвалі палякі, а месца, дзе яны жылі, абвясцілі рэзерватам. Колькасць жывёл стала прыкметна павялічвацца. За гады Другой Сусветнай вайны колькасць аленяў зноў знізілася.
Другая палова XX стагоддзя
У 1946 годзе Белавежскай пушчы на ​​тэрыторыі Беларусі ўжо налічвалася 270 жывёл. Вядомая спроба засялення высакародным аленем Налібоцкай пушчы: у 1929 годзе 6 аленяў былі выпушчаныя ў абгароджаны ўчастак лесу. Гэтыя асобіны добра прыжыліся і пачалі размнажацца, аднак у 1940-я гады ўся іх папуляцыя была знішчаная драпежнікамі і браканьерамі.
У 1955 годзе ў Бярэзінскі запаведнік з Варонежскага завезлі 49 аленяў. Выпусцілі іх ва ўрочышчы Ніўкі.
Да 1995 года было створана 28 лакальных папуляцый гэтага віду, найбуйнейшымі з якіх з’яўляюцца Асіповіцкая, Пружанская, Налібоцкая, Машканская, Негарэльская.
У сярэдзіне 70-х гадоў у рэспубліцы налічвалася каля 3 тысяч асобін, прычым 80 % з іх знаходзіліся ў Белавежскай пушчы. Колькасць працягвала расці і ў 1985 годзе дасягнула 5,6 тысяч асобін. У другой палове 80-х гадоў колькасць аленя на тэрыторыі рэспублікі вагалася ў межах 5,2-5,6 тысяч асобін. За перыяд з 1995 па 2002 год пагалоўе высакароднага аленя ў паляўнічых гаспадарках Беларусі вырасла з 4226 да 4590 галоў. Пагалоўе аленя ў запаведніках і нацыянальных парках ацэньвалася ў 1015 галоў.
Колькасць аленя ў Беларусі ў 2014 годзе склала 13600 асобін (у 2003 — 4887). Від вельмі нераўнамерна размеркаваны па тэрыторыі рэспублікі. Асноўная колькасць высакароднага аленя (40 %) засяроджаная ў заходняй частцы краіны ў некалькіх лакальных папуляцыях (Белавежская-пружанская −3,5 тысяч або 29 % і Налібоцкая — 1,3-1,35 тысяч або 11 %).
Сучасная папуляцыя
Алень рэгіструецца прыкладна ў 60 % раёнаў Беларусі. Самая высокая па раёнах сярэдняя яго шчыльнасць ў Гродзенскай вобласці (1,13 асобін/1000 га лясных угоддзяў). Далей па ступені змяншэння ідуць Магілёўская (0,93), Мінская (0,73), Брэсцкая (0,64), Віцебская (0,34) вобласці. Адсутнічае на большай частцы Гомельскай вобласці.
Беларусь засяляе  — сярэднееўрапейскі алень. У выніку натуральнага і штучнага рассялення ў Беларусі склалася змяшанае насельніцтва нашчадкаў белавежскіх і варонежскіх аленяў, якія адрозніваюцца не толькі паходжаннем, але і шэрагам марфалагічных прыкмет. Адсюль складанасць унутрывідавай сістэматыкі высакароднага аленя.
Утрыманне ў няволі
Высакародныя алені жывуць у Гродзенскім, Віцебскім і Мінскім заапарках, у Магілёўскім заасадзе.