cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ручнік
Для цела ў асноўным выкарыстоўваюцца тканевыя махровыя ручнікі, якія маюць у складзе пераважна баваўняныя валокны з-за іх вялікай упітвальнай здольнасці (якая даходзіць да 300 % ).
Тканевыя ручнікі адносяцца да групы адзінкавых тэкстыльных вырабаў. Тэкстыльныя ручнікі часта маюць прышытую пятлю, з дапамогай якой іх можна павесіць на насценныя мэблевыя гаплікі для выкарыстання (раней рэкамендавалася прышываць пятлю на абодвух канцах, каб ручнік зношваўся больш раўнамерна). Акрамя гаплікаў, ручнікі таксама могуць размяшчацца ў перакінутым праз штангу стане, і дзякуючы такому разгарнутаму падвешванню, хутчэй высыхаюць. Тканевыя ручнікі могуць мець рознае аздабленне, напрыклад, карункі, вышыўку, аплікацыю і гэтак далей.
Гладбек
Насельніцтва складае 75 253 чалавекі (на 31 снежня 2010). Займае плошчу 35,91 км². Афіцыйны код — 05 5 62 014. Горад падзяляецца на 9 гарадскіх раёнаў. Асноўная славутасць горада — замак Вітрынген.
Грузія на конкурсе песні Еўрабачанне
Дэбют Грузіі на конкурсе песні «Еўрабачанне» адбыўся ў 2007 годзе.
Двойчы прадстаўніцам Грузіі атрымоўвалася займаць 9-е месца ў фінале: Сафія Ніжарадзэ з песняй Shine у 2010 году і Eldrine з песняй One More Day у 2011 годзе. Горшы вынік — апошняе месца ў паўфінале на Еўрабачання 2014, Еўрабачання 2018.
За 11 гадоў удзелу Грузія ў фінале атрымала 631 бал, а ў паўфінале — 868 балаў.
Дыскваліфікацыя на конкурсе 2009 года
У 2009 году песня, якая павінна была прадстаўляць Грузію, была дыскваліфікаваная з-за двухсэнсоўнага ў палітычным сэнсе назвы We don't wanna Put In, якое на чутку ўспрымалася амфанімічна з We don't wanna Putin, што магло намекать на прэзідэнта Расіі Уладзіміра Пуціна (асабліва ў святле ўзброенага канфлікту ў Паўднёвай Асеціі ў 2008 годзе), вядомага сваёй жорсткай палітыкай у адносінах да Грузіі. Пасля заяўленага пратэсту ў Еўрапейскі вяшчальны саюз і зварота з прапановай змяніць песню, Грузія прыняла вырашэнне адмовіцца ад удзелу ў конкурсе 2009 года.
Ручнік (значэнні)
Ручнік — шматзначны тэрмін.
Андрэй Арсеньевіч Таркоўскі
Андрэ́й Арсе́ньевіч Тарко́ўскі (Андре́й Арсе́ньевич Тарко́вский;, Юр’евец, Іванаўская вобласць, РСФСР — , Парыж, Францыя) — і. Адзін з нешматлікіх савецкіх рэжысёраў артхауснага кіно. Сын Арсенія Таркоўскага.
Біяграфія
Вучыўся ў Маскоўскім інстытуце ўсходазнаўства, працаваў у геалагічных партыях. Скончыў рэжысёрскі факультэт Усесаюзнага дзяржаўнага інстытута кінематаграфіі (1960). Дыпломная работа — кароткаметражны фільм «Каток і скрыпка» атрымала галоўны прыз фестывалю студэнцкіх фільмаў у Нью-Ёрку (1961). З 1961 рэжысёр на кінастудыі «Масфільм». У 1982 выехаў у Італію, дзе ў працэсе пошукаў натуры для новага фільма зняў дакументальную стужку «Час падарожжа» (1982). Атрымаў шырокае міжнароднае прызнанне ўжо першы поўнаметражны фільм «Іванава дзяцінства» (1962). Пазней ствараў арыгінальныя па форме і зместу кінатворы — «Страсці па Андрэю» (1966; выйшаў у свет у 1971 пад назвай «Андрэй Рублёў»), «Салярыс» (1972), «Люстэрка» (1975), «Сталкер» (1980), «Настальгія» (1983, Італія), «Ахвярапрынашэнне» (1986, Швецыя). У 1977 паставіў «Гамлета» ў Маскоўскім Тэатры імя Ленінскага камсамола, а ў 1983 — оперу «Барыс Гадуноў» у тэатры «Ковент-Гардэн» (Лондан). Як акцёр зняўся ў фільмах «Мне дваццаць гадоў» («Застава Ільіча», 1964), «Сяргей Лазо» (1967). Стварыў наватарскую кінамову, для якой характэрны метафарычнасць, ускладненая сімвалічнасць, абвостраная ўвага да прыродных з’яў, стыхій. Для творчай манеры Т. ўласцівы складанасць вобразнага вырашэння, схільнасць да асэнсавання філасофскіх і маральна-этычных праблем, своеасаблівая дакументальнасць і паэтычнасць, адухоўленасць мастацкай атмасферы фільма, эмацыянальнасць і да т.п.
IC 2245
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Абрад
Абра́д, ці рытуа́л — сукупнасць умоўных, традыцыйных дзеянняў, пазбаўленых непасрэднай практычнай мэтазгоднасці, але якія служаць сімвалам вызначаных сацыяльных адносін, формай іх нагляднага выраза і замацавання. Некаторыя рэлігіі выкарыстоўваюць абрады для замацавання ва ўсведамленні вернікаў некаторых рэлігійных уяўленняў і ўмацаванні веры ва усемагутныя сілы.
Аляксей Сільвестравіч Арэшка
Аляксей Сільвестравіч Арэшка (крыптанімы: Ар. Ал.; М. Адзінокі;, в. Жарабковічы, Баранавіцкі павет, Навагрудскае ваяводства, Польская Рэспубліка) — дзеяч беларускай эміграцыі, доктар хіміі (PhD Chemistry).
Жукоўскі
Жукоўскі (Жукоўская) — беларускае, польскае і рускае прозвішча, а таксама тапонім.
Аляксей Сільвестравіч Арэшка
Біяграфія
Нарадзіўся 18 лістапада 1923 года ў в. Жарабковічы Ляхавіцкай гміны Баранавіцкага павета Навагрудскага ваяводства. Паходзіў з малазямельнай, шматдзетнай сялянскай сям’і. Бацька — Сільвестр, маці — Палуся Праневіч. Продкі бацькі былі напэўна ўніятамі, потым рыма-каталікамі, прынамсі прадзед Аляксея — Людвік, сын Фабіяна (Fabian Areszko), народжаны ў 1844 годзе быў запісаны ў парафіяльную метрыку Ляхавіцкага касцёла. Бацькі былі ўжо праваслаўнымі. Сям’я была свядома беларускай, паводле ўспамінаў А. Арэшкі, як і людзі навакольных вёсак.
Перад польскай пачатковай школай, Аляксей ужо доб­ра чытаў па-беларуску. Скончыў сямікласную пачатковую школу ў Ляхавічах, у 1937 годзе па іспытах паступіў у польскую мужчынскую гімназію імя Тадэвуша Рэйтана ў Баранавічах. На пачатку трэцяга класа гімназіі пачалася Другая сусветная вайна і Заходняя Беларусь была далучана да БССР. Гімназію ператварылі ў рускую школу, хоць рускіх навучэнцаў там не было, тады, пад уплывам а. Льва Гарошкі, большасць навучэнцаў перайшла ў беларускую сярэднюю школу, створаную на базе прыватнай жаночай гімназіі імя Барбары Радзівіл. Наступны 1940/1941 навучальны год А. Арэшка вучыўся ў рускай школе ў Ляхавічах, аднак па-руску аднак там ніхто не гаварыў. Пасля нападу Германіі на СССР у чэрвені 1941 года А. Арэшку цяжка было разабрацца, што рабіць і што будзе далей, ён пайшоў на шасцімесячныя бухгалтарскія курсы ў Баранавічах. Пасля заканчэння курсаў працаваў у чыгуначным дэпо і адначасова вучыўся на матуральных курсах (4 гадзіны штодня), у 1944 годзе атрымаў матуральнае пасведчанне (атэстат сталасці), якое давала магчымасць паступаць у вышэйшыя навучальныя ўстановы.
У 1944 годзе з’ехаў у Германію, каб не застацца на тэрыторыі, якая неўзабаве вернецца пад кантроль СССР. Працаваў у аддзеле бухгалтэрыі фірмы AEG, спачатку ў Берліне, потым у Вальдзэе. У 1944 годзе апынуўся ў французскай акупацыйнай зоне, у 1945 годзе пераехаў адтуль у Мюнхен, дзе паступіў у новаствораны ўніверсітэт UNRRA. Ва ўніверсітэце былі і беларусы-прафесары — Барыс Кіт, Янка Станкевіч, Уладзімір Тамашчык, і шмат беларускіх студэнтаў. У лістападзе 1945 года быў сярод арганізатараў Беларускага студэнцкага згуртавання. Згуртаванне выдавала рататарным спосабам «Студэнцкую дум­ку», пасля перайменавую ў «Крывіцкі светач», у рэдагаванні, друкаванні і распаўсюджванні А. Арэшка браў актыўны удзел. У 1947 годзе пераехаў у Марбург і паступіў у Філіпс-Універсітэт. Там таксама ўжо была вялікая група беларускіх студэнтаў, у іх арганізацыі А. Арэшка таксама ўзяў удзел, у т.л. у студэнцкім хоры (па кіраўніцтвам Юркі Мазуры). Праз матэрыяльныя цяжкасці пасля грашовай рэформы у Заходняй Германіі, А. Арэшку, як і частцы беларускіх студэнтаў, давялося пакінуць Філіпс-Універсітэт і пераехаць у бельгійскі Лёвен. А. Арэшка паступіў на факультэт хіміі Лёвенскага каталіцкага ўніверсітэта. Апроч навукі браў актыўны ўдзел у Саюзе беларусаў у Бельгіі (тым часам шмат беларусаў працавала пераважна на вугальных капальнях), Беларускім студэнцкім згуртаванні ў Лёвене, у студэнцкім і царкоўным хорах (пад кіраўніцтвам прафесара Міколы Равенскага). Хор даваў частыя канцэрты не толькі ў Лёвене, але і па ўсёй Бельгіі, у Францыі, Германіі, Англіі. У 1953 годзе атрымаў званне ліцэнцыята хіміі, у 1956 годзе абараніў дысертацыю па ступень доктара хімічных навук. Працуючы над дысертацыяй, выконваў абавязкі асістэнта на практычных занятках для студэнтаў хімікаў. Дапамагаў а. Францішку Чарняўскаму выдаваць «Божае слова», быў яго карэктарам і друкаром. Заснаваў Аб’яднанне беларускіх студэнтаў — выпускнікоў Лювенскага ўніверсітэта «Academicus» i выпусціў некалькі бюлетэняў пад гэтай жа назвай.
З 1957 года працаваў у фармацэўтычнай фірме Labaz, у яе даследчыцкім аддзеле (Service de Recherchez) кіраўніком групы хімікаў у галіне пошуку і сінтэзу лекаў ад сардэчна-сасудзістых захворванняў. Аўтар больш за 10 навуковых артыкулаў у спецыялізаваныя бельгійскія і французскія часопісы. Атрымаў пяць патэнтаў на многія краіны свету. Стала браў удзел у міжнародных навуковых кангрэсах у розных краінах Еўропы.
Ажаніўся ў 1959 годзе, мае трох дзяцей.
Бярэ актыўны ўдзел у беларускім грамадскім жыцці Бельгіі. На пенсіі з 1983 года. Жыве ў Бруселі.
Somanniathelphusa
Somanniathelphusa — род сямейства.
Арэал
Паўднёвы ўсход Кітая, Тайвань і Паўднёва-Усходняя Азія.
Віды
У род уключаюць наступныя віды :
Вяліцкі павет
Вяліцкі павет (powiat wielicki) — павет у Польшчы, уваходзіць у склад Малапольскага ваяводства. Утвораны ў 1999 годзе. Цэнтр павета — горад Вялічка. Займае плошчу 411 км². Насельніцтва павета складае 127 тыс. чалавек.
Гразіна (Чашніцкі раён)
Гра́зіна (, Грязино) — вёска ў Чашніцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Кругліцкага сельсавета.
АмегаВікі
АмегаВікі (OmegaWiki), раней WiktionaryZ і Ultimate Wiktionary — шматмоўны слоўнік на механізме вікі з магчымасцю пошуку перакладаў на падставе рэляцыйнай базы даных. Мэтай праекта з’яўляецца аб’яднанне ліксікалагічных і тэрміналагічных звестак і спрашчэнне пошуку інфармацыі. На цяперашні момант праект замарожаны, а сайт — недаступны.
Гісторыя
Першыя крокі па стварэнні АмегаВікі былі распачатыя 30 жніўня 2004 года, калі былі створаныя першыя шаблоны ў італьянскім Вікіслоўніку. На той момант іх функцыяй было падвышэнне хуткасці абмену цэлымі спісамі слоў паміж Вікіслоўнікамі на розных мовах.
Гразіна (Чашніцкі раён)
У 1939—1954 гадах цэнтр Вяцерскага сельсавета. Да 1 красавіка 1960 года вёска ўваходзіла ў склад Старасельскага сельсавета.
АмегаВікі
Гісторыя
Неўзабаве два ўкладальнікі з італьянскага і нідэрландскага Вікіслоўнікаў пачалі абмяркоўваць, якім чынам можна больш эфектыўна выкарыстоўваць час укладальнікаў Вікіслоўнікаў, якім прыходзілася праводзіць шмат працы па пераносе і сінхранізацыі тэхнічнай інфармацыі, не звязанай з мовай, паміж рознымі моўнымі праектамі. Было ясна, што капіяванне такога памеру даных з Вікіслоўніка на адной мове ў іншую было неэфектыўным і пры гэтым дапускаецца шмат памылак, што павялічвае час, які неабходны для ўнясення выпраўленняў. Яшчэ больш складанасцяў узнікала пры спробах унесці нейкія праўкі ў моўную інфармацыю, спісы, артыкулы.
Лагічна было выказаць здагадку, што варта аб’яднаць даныя ў адным месцы. Гэта паклала пачатак праекту пад назвай Ultimate Wiktionary («Канчатковы Вікіслоўнік»). Да снежня 2004 сталі зразумелымі асноўныя прынцыпы функцыянавання слоўніка: пашырэнне праграмнага забеспячэння MediaWiki, пабудова слоўніка ў рамках праекта Вікіданыя.
На працягу наступнага года, калі ўжо пачалося стварэнне праграмнага забеспячэння, было зроблена шмат змен у базе даных, былі ўлічаныя асаблівасці такіх моў, як кітайскай, карэйскай, арабскай, рускай, а таксама мовы жэстаў, шмат у чым, дзякуючы розным кантактам падчас Вікіманіі 2005 года ў Франкфурце.
Затым назва праекта была заменена на WiktionaryZ. Літара Z, быўшы апошняй літарай лацінскага алфавіта, сімвалізуе тое, што гэта апошні, канчатковы Вікіслоўнік. Таксама яна ўвасабляе сувязь, камунікацыю, паколькі Z-вобразнай лініяй на схемах часта пазначаецца сувязь, напрыклад, паміж двума камп’ютарамі.
У адрозненне ад першапачатковых Вікіслоўнікаў, планавалася, што АмегаВікі будзе валодаць функцыяй запампоўвання даных, у прыватнасці, для выкарыстання пад іншым праграмным забеспячэннем, напрыклад, CAT (Пераклад з дапамогай камп’ютара).
У цяперашні час у інтэрнэце знаходзіцца прататып, які ўключае толькі даныя з шматмоўнага тэзаўруса GEMET. Было прызнана, што дадзены рэсурс валодае аптымальным наборам тэрмінаў, якія падыходзяць для тэсціравання функцый.
Сінагога ў Задзвінні (Віцебск)
Сінагога ў Задзвінні (Вялікая Любавіцкая сінагога) — сінагога, якая знаходзілася ў Задзвінскім раёне Віцебска на вуліцы Вялікай Ільінскай (зараз Рэвалюцыйная).
Гісторыя
Сінагога была пабудавана незадоўга да пачатку Першай сусветнай вайны (па некаторых дадзеных у 1872). Паводле гарадской легенды, сюды прыходзіў памаліцца бацька Марка Шагала. Пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі сінагога была зачынена і ў яе будынку быў размешчаны аэраклуб, а пасля 1945 года — прамысловыя склады. Засталіся цэлымі толькі вонкавыя сцены будынка, якія сталі поўнасцю непрыдатнымі.
Вялікая Любавіцкая сінагога была адбудавана і адкрыта ў 2023 годзе.
Ніці (мультфільм)
Сюжэт
«Ніці» — прытча пра сустрэчы і расставанні. Падзеі адбываюцца ў незвычайным свеце: усе закаханыя тут звязаны ніцямі. Героі фільма ўсталёўваюць гэтую сувязь, губляюць і шукаюць магчымасць яе аднавіць.
Эдгар Дуглас Эдрыян
Эдгар Дуглас Эдрыян (Edgar Douglas Adrian, першы барон Эдрыян (30 лістапада 1889, Лондан, Вялікабрытанія — 4 жніўня 1977) — брытанскі электрафізіёлаг, даследчык нервовай сістэмы, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне (1932) (сумесна з Чарлзам Шэрынгтанам) «за адкрыцці, якія тычацца функцый нейронаў».
Член (1923) і прэзідэнт (1950—1955) Лонданскага каралеўскага таварыства. Асноўныя працы прысвечаны электрафізіялогіі органаў пачуццяў і нервовых клетак. Вядомы як бліскучы эксперыментатар, які паклаў пачатак прымяненню электронікі ў фізіялагічных даследаваннях. Упершыню правёў эксперыменты на адзіночных нервовых валокнах і нервовых канчатках. З 1934 года займаўся электрафізіялагічным даследаваннем мозгу і вывучэннем парушэння яго функцый. Зарэгістраваў электрычную актыўнасць асобных нервовых клетак.
ФК Сандэрленд
«Сандэрленд» (Sunderland Association Football Club) — англійскі футбольны клуб з аднайменнага горада, адзін з найстарэйшых клубаў Англіі (заснаваны ў 1879). «Сандэрленд» з’яўляецца шасціразовым чэмпіёнам Англіі, прычым усе гэтыя перамогі былі дасягнуты да Другой сусветнай вайны, а пасля Першай сусветнай было выйграна толькі адно першынство Англіі: у 1892, 1893, 1895, 1902, 1913 і ў 1936 гадах. Найвышэйшае дасягненне клуба пасля Другой сусветнай вайны — перамога ў Кубку Англіі ў 1973 годзе. У апошні час клуб нярэдка пакідаў Прэм’ер-лігу.
«Сандэрленд» доўгі час з’яўляўся рэкардсменам чэмпіянату па колькасці праведзеных у ёй сезонаў запар: клуб не пакідаў яе на працягу 68 сезонаў, з 1890 па 1958 гады. Гэты рэкорд быў пабіты «Арсеналам» у 1992 годзе. Свае хатнія матчы з 1997 года «Сандэрленд» праводзіць на «Стэдыум оф Лайт», змяшчальнасць якога пасля рэканструкцыі 2000 года складае 49 тысяч чалавек. Да гэтага клуб выступаў на стадыёне «Рокер Парк». Найбольш прынцыповымі для «Сандэрленда» з’яўляюцца матчы з «Ньюкасл Юнайтэд». Гэтыя матчы вядомыя ў Англіі пад назвай Тайн-Уірскае дэрбі, а першы матч паміж гэтымі камандамі адбыўся ў 1898 годзе.
Раннія гады
17 кастрычніка 1879 года жыхар Сандэрленда школьны настаўнік Джэймс Алан заснаваў «Sunderland District & Teachers Assosiation Football Club». Першую афіцыйна зарэгістраваную гульню каманда правяла 13 лістапада 1880 года супраць «Ферыхіл Атлетык» і прайграла яе з лікам 1:0. Першым хатнім стадыёнам для каманды стаў Блу Хаус Філд, недалёка ад школы Джэймса Алана ў Гэндане. Клуб змяніў яшчэ тры стадыёна перад тым, як хатнім у 1886 годзе стаў «Ньюкасл Роўд». У 1881 годзе назва клуба было зменена на «Sunderland Association Football Club», пасля таго, як да яму дазволілі далучацца людзям іншых прафесіяў, а не толькі настаўнікам. Гэта дазволіла прыцягваць большую колькасць ігракоў і палепшыла матэрыяльную базу клуба. Алан быў не задаволены тым, што клуб імкнецца стаць прафесійным. У 1888 годзе ён пакінуў клуб і заснаваў іншы — «Сандэрленд Альбіён». Два клубы з Сандэрленда канкуравалі паміж сабой да 1892 года, калі «Альбіён» быў расфарміраваны.
Першым трэнерам «Сандэрленда» стаў Том Уотсан, які быў прызначаны на гэту пасаду ў жніўні 1889 года. У гэты час іх матчы складаліся з мясцовых спаборніцтваў, Кубка Англіі і таварыскіх матчаў з клубамі Футбольнай лігі. З прычыны росту папулярнасці каманда падала заяўку на ўдзел у Футбольнай лізе. На сходзе Лігі, які разглядаў гэту заяўку, клуб прапанаваў аплаціць усе выдаткі іншых клубаў звязаныя з дарогай у Сандэрленд. У сезоне 1890/91 «Сандэрленд» дапусцілі ў Футбольную Лігу. Ён замяніў «Сток Сіці», які заняў апошняе месца ў папярэднім сезоне і не быў пераабраны, такім чынам Сандэрленд з’яўляецца першым клубам, які ўвайшоў у Лігу пасля яе стварэння ў 1888 годзе.
Чэмпіянат Беларусі па міні-футболе 1993/1994
Чэмпіянат Беларусі па міні-футболе 1993/1994 (5-ы чэмпіянат Беларусі па міні-футболе) — чэмпіянат Беларусі па міні-футболе сярод беларускіх мужчынскіх каманд.
Першы этап
Падчас турніру адмовіліся ад працягу змагання дзве каманды: гродзенскі «Рэстаўратар» і гомельскі «Хімік». Вынікі матчаў з іх удзелам ануляваны і ў табліцу не занесены.
Фінальны этап
На другім этапе шасцёрка наймоцных з улікам ачкоў, набраных у матчах паміж сабой, правяла фінальны тур.
Парахонскі сельсавет
Парахо́нскі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Пінскага раёна Брэсцкай вобласці Беларусі. Адміністрацыйны цэнтр — аграгарадок (да 2009 года — вёска) Парахонск (у 1954—1959 гадах і з сакавіка 1974 года па 21 сакавіка 1988 года — вёска Сошна, у з 31 сакавіка 1959 па сакавік 1974 года — пасёлак чыгуначнай станцыі Парахонск).
Сельсавет утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Пінскага раёна Пінскай вобласці, з 8 студзеня 1954 года — Брэсцкай вобласці. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Сошнаўскага сельсавета, 31 сакавіка 1959 года — тэрыторыя скасаванага Дубнавіцкага сельсавета. 7 лютага 1967 года да вёскі далучаны пасёлак чыгуначнай станцыі Парахонск. На 1 студзеня 1974 года ў складзе сельсавета 9 населеных пунктаў. 15 красавіка 1985 года ў склад сельсавета з Гарадзішчанскага сельсавета перададзена вёска Астравічы, з Калавуравіцкага сельсавета — вёска Маладзельчыцы. 21 сакавіка 1988 года да сельсавета далучана частка тэрыторыі скасаванага Беразцоўскага сельсавета з вёскай Беразцы, а з часткі Парахонскага сельсавета створаны Сошненскі сельсавет.
Амарылду
Амары́лду Тава́рыс да Сілве́йра (Amarildo Tavares da Silveira; ) — бразільскі футбаліст, нападнік. Чэмпіён свету 1962 у складзе нацыянальнай зборнай Бразіліі.
Прыволжскі (Саратаўская вобласць)
Паблізу пасёлка знаходзіцца чыгуначная станцыя Анісаўка — вузлавая станцыя Саратаўскага аддзялення Прыволжскай чыгункі.
Кажакент
Кажакент — сяло ў Жанакарганскім раёне Кызылардзінскай вобласці Казахстана. Адміністрацыйны цэнтр Кажакенцкай сельскай акругі. Код КАТА — 434053100.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 2747 чалавек (1386 мужчын і 1361 жанчына). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 3007 чалавек (1495 мужчын і 1512 жанчын).
Вязьма (прыток Дняпра)
Вязьма — рака ў Смаленскай вобласці, левы прыток Дняпра.
Даўжыня 147 км, плошча басейна — 1350 км². Рака бярэ пачатак за 20 км на поўнач ад горада Вязьмы.
У даўніну Вязьма складала частку шляху, які злучаў поцягам вярхоўі басейны Волгі, Акі і Дняпра. На рацэ размешчаны горад Вязьма.
Старгард (гміна)
Ста́ргард (Stargard), да 31 снежня 2015 года Ста́ргард Шчаці́нскі (Stargard Szczeciński) — вясковая гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Старгардскага павета Заходнепаморскага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Старгардзе. Плошча гміны складае 318,88 км². Станам на 2005 год у гміне Старгард Шчацінскі пражывалі 11,259 чалавек, шчыльнасць — 35,4 чал./км². Адміністрацыйна падзелена на 30 салецтваў.
Населеныя пункты
На тэрыторыі гміны размешчаны 45 населеных пунктаў.
IC 2246
IC 2246 — галактыка тыпу NF (у працэсе падцверджання) ў сузор’і Рак.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Пушкіна (Саратаўская вобласць)
Пушкіна (Пу́шкино) — пасёлак гарадскога тыпу ў Савецкім раёне Саратаўскай вобласці Расіі. Насельніцтва — 2334 чал. (2021).
Вузлавая чыгуначная станцыя Урбах Прыволжскай чыгункі. Заснаваны падчас будаўніцтва ліній Пакроўская Слабада — Уральск і Урбах — Аляксандраў Гай Разанскай-Уральскай чыгункі ў 1892—1895 гадах. Статус пасёлка гарадскога тыпу — з 1968 года.
Санта-Крочэ-дэль-Саніа
Санта-Крочэ-дэль-Саніа (Santa Croce del Sannio) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Кампанія, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Беневента.
Насельніцтва складае 1067 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 67 чал./км². Займае плошчу 16 км². Паштовы індэкс — 82020. Тэлефонны код — 0824.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
Эспарцэт
Эспарцэт (Onobrychis) — род кветкавых раслін сямейства бабовых. Налічвае каля 130 відаў, пашыраных на тэрыторыі Афрыкі і Еўразіі.
Батанічнае апісанне
Аднагадовыя і шматгадовыя травяністыя расліны з прамымі сцебламі вышынёй 50—150 см. Сцеблы разгалінаваныя, апушаныя або голыя. Лісце непарнаперыстае. Кветкі сабраныя ў гронкі. Колер кветак белы, ружова-чырвоны, пурпурны. Плод — струк.
Значэнне і выкарыстанне
Меданосы. 3 віды вырошчваюцца ў якасці кармавых культур.
Гарліцкі павет
Гарліцкі павет (powiat gorlicki) — павет у Польшчы, уваходзіць у склад Малапольскага ваяводства. Утвораны ў 1999 годзе. Цэнтр павета — горад Гарліцы. Займае плошчу 966,46 км². Насельніцтва павета складае 109 тыс. чалавек.
Чалюшчавіцкі сельсавет
Створаны 20 жніўня 1924 года ў складзе Капаткевіцкага раёна Мазырскай акругі БССР. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Капаткевіцкім раёне БССР. З 8 ліпеня 1931 года па 12 лютага 1935 года ў Петрыкаўскім раёне. З 21 чэрвеня 1935 года ў Капаткевіцкім раёне Мазырскай акругі, з 20 лютага 1938 года — Палескай вобласці, з 8 студзеня 1954 года — Гомельскай вобласці. Пасля скасавання Капаткевіцкага раёна з 25 снежня 1962 года ў складзе Петрыкаўскага раёна.
Паводле перапісу 2009 года насельніцтва сельсавета складае 1210 чалавек, з іх 96,4 % — беларусы.
Рыгор Сямёнавіч Сітніца
Рыгор Сямёнавіч Сітніца (, Курыцічы,, Гомельская вобласць) — беларускі графік, паэт. Лаўрэат літаратурнай прэміі «Залаты апостраф» (2006).
Біяграфічныя звесткі
Пасля заканчэння шостага класа сярэдняй школы на радзіме, па рэкамендацыі настаўніка, Івана Маліноўскага, перавёўся вучыцца ў Мінск, у Рэспубліканскую школу-інтэрнат па выяўленчым мастацтве і музыцы імя І. Ахрэмчыка, якую скончыў у 1976 годзе. Пасля паступіў на аддзяленне графікі Беларускага тэатральна-мастацкага інстытуту, які скончыў у 1982 годзе. Вучыўся ў В. П. Шаранговіча. З 1980 году прымае ўдзел ў рэспубліканскіх, замежных і міжнародных мастацкіх выставах і літаратурных імпрэзах. З 1983 года выкладае ў Беларускім каледжы мастацтваў. Выкладаў таксама ў Беларускай акадэміі мастацтваў.
У 1985 годзе стаў сябрам Беларускага саюза мастакоў, а ў 2007 годзе — першым намеснікам грамадскага аб’яднання «Беларускі саюз мастакоў». У 2013 годзе абраны кіраўніком Беларускага саюза мастакоў.
Творчасць
Творчасці ўласцівы спалучэнне супрэматычных і канструктывісцкіх прынцыпаў у пабудове кампазіцыі, гіперрэалістычная трактоўка формы, сімвалічнасць мастацкай мовы. Стылістычная манера мастака надае канкрэтным аб’ектам ягоных твораў грунтоўную сутнасць сімвалаў, знакаў і выводзіць іх на памежжа, дзе форма, не губляючы сваёй рэалістычнасці, спалучае рысы абстрактнага вобразу.
Таксама творчасці характэрна пільная ўвага да беларускіх нацыянальных каштоўнасцей: гісторыі, этнаграфіі, фальклору, як неад’емных частак агульнаеўрапейскага культурнага кантэксту.
Творы мастака знаходзяцца ў фондах наступных музеяў Беларусі:
Рыгор Сітніца вядомы таксама як паэт і публіцыст. Яго творы друкаваліся у Беларусі ў часопісах «Полымя» і «Дзеяслоў», а таксама за мяжой. З’яўляецца лаўрэатам літаратурных прэмій «Полымя» (2001) і «Залаты апостраф» (2006).
Чарлз Скот Шэрынгтан
Чарлз Скот Шэрынгтан (Charles Scott Sherrington;27 лістапада 1857, Лондан — 4 сакавіка 1952, Істборн) — брытанскі вучоны ў галіне фізіялогіі і нейрабіялогіі. Лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне (1932) (сумесна з Эдгарам Эдрыянам) «за адкрыцці, якія тычацца функцый нейронаў».
Шчацінкабрухі
Апісанне
Цела (даўжыня 10—25 мм) прадаўгаватае, празрыстае. бледна-ружовае. Складаецца з 10—15 членікаў (сегментаў) з шчацінкамі на брушку (адсюль назва). Галаўная лопасць не развіта. Маюць другасную поласць цела, рот і мускулістую глотку, здольную часткова выпучвацца вонкава і захопліваць здабычу.
Пашырэнне
У сусветнай фаўне адрозніваецца некалькі прэснаводных відаў. На Беларусі пашыраны і.
Асаблівасці біялогіі
Жывуць на дне вадаёмаў, на водных раслінах, на ракавінах, паверхні цела, у дыхальнай поласці, як сужыцелі, нахлебнікі (камепсалы) прэснаводных смаўжоў —, ,. Пераважна драпежнікі, кормяцца буйнымі прасцейшымі, калаўроткамі, дробнымі ракападобнымі і інш. Здабычу заглынаюць цалкам.
Размнажэнне пераважна вегетатыўнае — з утварэннем «ланцужкоў» з 2—5 асобін.
Шчацінкабрухі — корм для рыб.
Вязьма (прыток Увадзі)
Вя́зьма (Вязьма) — рака ў Іванаўскай вобласці Расіі, правы прыток ракі Увадзь (басейн Клязьмы).
Даўжыня — 83 км. Плошча вадазбору 827 км². Шырыня ракі вагаецца ад 5 да 15 метраў. Берагі лясістыя, часткова забалочаныя. Буйныя прытокі — Пежа (левы); Халяска, Смярдзяга, Падокса (правыя)
На рацэ размешчаны горад Тэйкава.
Савецкае (Саратаўская вобласць)
Савецкае (Советское) — рабочы пасёлак у Саратаўскай вобласці Расіі, другі па велічыні пасля раённага цэнтра Сцяпнога населены пункт аднайменнага раёна. Утварае аднайменнае Савецкае муніцыпальнае ўтварэнне са статусам гарадскога паселішча як адзіны населены пункт у яго складзе. Заснаваны ў 1766 годзе як нямецкая калонія Марыенталь (Mariental). Савецкае размяшчаецца на левым беразе Волгі ў паўночна-заходняй частцы Савецкага раёна. Адлегласць да абласнога цэнтра — 60 кіламетраў, да раённага — 10 кіламетраў.
Кіраваная авіяцыйная бомба
Кіраваныя авіяцыйныя бомбы (КАБ), або карэктаваныя авіяцыйныя бомбы (КАБ), у англамоўнай літаратуры называныя разумнымі бомбамі (smart bomb) — адзін з відаў кіраваных (КАСП).
УАБ ўяўляюць сабой авіяцыйныя бомбы, забяспечаныя сістэмай кіравання і навядзення.
Параўнанне КАБ з кіраванымі ракетамі
Важнай характарыстыкай авіяцыйнага боепрыпасу з’яўляецца каэфіцыент напаўнення — адносіны масы выбуховага рэчыва да поўнай масы бомбы. Для авіяцыйных кіраваных ракет ён складае 0,2 — 0,5 (такія нізкае суадносіны абумоўлены неабходнасцю размяшчэння ў корпусе ракеты рухавіка, паліўных бакаў, сістэм карэкцыі і навядзення), для некіравальных авіяцыйных бомбаў ён блізкі да 1, для КАБ значэнне гэтага каэфіцыента — 0,7-0,9. Пры гэтым вобласць магчымых скідаў бомбы з вялікіх вышынь толькі нязначна саступае зоне далёкай мяжы пуску ракеты. Пры практычна аднолькавых стартавай масе і далёкасці пуску (скіду) КАБ можа несці значна больш выбуховага рэчыва, чым авіяцыйная ракета.
Эміль Дзюркгейм
Давід Эміль Дзюркгейм (David Émile Durkheim; (, Эпіналь, Францыя —, Парыж) — французскі сацыёлаг, заснавальнік французскай сацыялагічнай школы і структурна-функцыянальнага аналізу, адзін са стваральнікаў сацыялогіі як самастойнай навукі.
Біяграфічныя звесткі
Скончыў Вышэйшую нармальную школу (1882). Выкладаў у некалькіх правінцыяльных ліцэях, чытаў лекцыі па сацыяльных навуках і педагогіцы ва ўніверсітэце ў Бардо (1887—1902). З 1902 г. працаваў у Парыжскім універсітэце. У 1896—1914 гг. заснаваў і кіраваў «Сацыялагічным штогоднікам». Лічыў, што грамадства ўяўляе сабой сістэму сацыяльных з'яў, якія выконваюць пэўныя функцыі, адпавядаючыя «сацыяльным патрэбнасцям».
Светапогляд, навуковая дзейнасць
Эміль Дзюркгейм меркаваў, што падзел працы ў развітым грамадстве служыць для падтрымання яго «салідарнасці». На яго думку, усе сістэмы маралі вытворныя ад арганізацыі грамадства, пры гэтым кожнае грамадства стварае мараль, патрэбную для яго належнага функцыянавання. Увёў у навуковы ўжытак паняцце калектыўнай свядомасці. Сцвярджаў, што сацыяльнае жыццё залежыць ад сістэмы каштоўнасцей, якія падзяляюцца сябрамі грамадства, а функцыя сацыяльных і рэлігійных рытуалаў заключаецца ў падтрыманні і захаванні ўласцівых людзям агульных каштоўнасцей.
Яго асноўныя працы — «Аб падзеле грамадскай працы» (1893), «Правілы сацыялагічнага метаду» (1895), «Самазабойства: сацыялагічнае даследаванне» (1897), «Элементарныя формы рэлігійнага жыцця» (1912), «Сацыялогія і філасофія» (1924) і інш.
Вуліца Івана Шамякіна (Мінск)
Вуліца імя Івана Шамякіна — вуліца ў Мінску, у мікрараёне Сухарава.
Названая ў адпаведнасці з рашэннем мескіх уладаў ад 23 сакавіка 2006 у гонар народнага пісьменніка Беларусі Івана Шамякіна (1921—2004).
Сухарава
Назву Су́харава маюць:
Кругавое імавернае адхіленне
Кругавое імавернае адхіленне (КІА)- выяўляецца велічынёй радыусу круга, акрэсленага вакол цэлі, у які, як мяркуецца, павінна патрапіць 50 % боепрыпасаў (або іх баявых частак) пры стральбе, і з’яўляецца паказчыкам дакладнасці траплення бомбы, ракеты, снарада.
Гісторыя
КІА ўжываецца для ацэнкі імавернасці паражэння цэлі. Кругавое рассейванне з’яўляецца прыватным выпадкам больш агульнага паняцця верагоднага або сярэдняга адхілення, якое шырока выкарыстоўваецца ў артылерыйскай практыцы і балістыцы з XIX стагоддзя. Як характарыстыка эфектыўнасці ракетнай зброі КІА ўведзена ў абарот у спецыяльнай тэхнічнай літаратуры ў канцы 1940-х-пачатку 1950-х гадоў. Па вызначэнні, калі КІА роўна
L
, то 50 % снарадаў падае на адлегласцях ад мэты меншых альбо роўных
. Калі пры гэтым месцы падзення снарадаў падпарадкоўваюцца некарэляванаму з роўнымі стандартнымі адхіленнямі
па абедзьвух восях, то прыкладна 43,7 % снарадаў падаюць на адлегласцях паміж
і
2L
ад мэты, каля 6,1 % — на адлегласцях паміж
3L
і толькі 0,2 % снарадаў падае на адлегласцях ад мэты, вялікіх, чым тры велічыні КВО. Стандартнае адхіленне па любой гарызантальнай восі
σ
звязана з КІА суадносінамі
. Для кругавога нармальнага размеркавання адлегласць ад пункта падзення снарада да цэлі (промах,
s
(унутр круга з такім радыусам трапляе 63,213 % снарадаў, а ў круг з падвоеным радыусам
2srms ≈ 2,4022L
— 98,169 % снарадаў). У дачыненні да кругавога нармальнага размеркавання часта сустракаецца таксама велічыня
R95 ≈ 2,4477 σ ≈ 2,0789 L
— радыус круга з цэнтрам у цэлі, у які трапляе 95 % снарадаў.
На практыцы размеркаванне трапленняў адносна пункту прыцэльвання можа не падпарадкоўвацца кругавому нармальнаму закону. У прыватнасці, у дачыненні да адзначаецца групаванне кропак падзення бліжэй да ўмоўнага цэнтру рассейвання, і, такім чынам, мае месца адхіленне ад нармальнага размеркавання. Для артылерыйскіх боепрыпасаў пры стральбе па цэлях на гарызантальнай паверхні характэрныя павялічаныя значэнні верагоднага адхілення па далёкасці ў параўнанні з верагодным адхіленнем у бакавым кірунку, з утварэннем давернай вобласці ў форме эліпса, выцягнутага па далёкасці. У гэтым выпадку суадносіны, названыя вышэй, несапраўдныя, аднак канцэпцыя КІА ўсё яшчэ можа выкарыстоўвацца, застаючыся мерай дакладнасці стральбы (меншае значэнне КІА адпавядае лепшай дакладнасці стральбы).
З павелічэннем далёкасці дасягненне малога КІА становіцца ўсё больш цяжкай задачай.
Дакладнасць галоўным чынам залежыць ад ступені дасканаласці сістэм навядзення (для кіраваных боепрыпасаў — таксама і сістэм кіравання), а таксама ад аэрадынамічных паказчыкаў.
Сучасныя крылатыя ракеты і кіраваныя (карэктаваныя) авіябомбы маюць КІА, не якое перавышае 10 метраў. Самыя дакладныя балістычныя ракеты маюць КІА менш 100 метраў, нават пры міжкантынентальных далёкасцях. У першай балістычнай ракеты «Фау-2» (V2), створанай ў 1942 годзе, якая мела практычную далёкасць палёту каля 250—270 кіламетраў (максімальна — 320 км), КІА складала ад 4,5 да 6 км.
Вальціцы
Ва́льціцы (Valtice), у Германіі ён вядомы таксама як Фе́льдсберг (Feldsberg) — горад у Чэхіі, вядомы дзякуючы аднайменнай барочнай рэзідэнцыі князёў Ліхтэнштэйнаў. Самыя раннія паведамленні пра існаванне горада адносяцца да XII стагоддзя.
Буг (значэнні)
Назву Буг маюць:
Норыдж
Но́рыдж — горад на паўднёвым усходзе Вялікабрытаніі, на рацэ Уэнсем. Адміністрацыйны цэнтр графства Норфалк. 129 500 жыхароў (2006). Транспартны вузел.
Гісторыя
Няма ніякіх звестак пра тое, што тэрыторыя горада была населена да ўварвання саксаў, якія ў VII стагоддзі заснавалі сяло Norwic («паўночнае паселішча»), спустошанае датчанамі ў 1004 годзе. Першая гарадская хартыя адносіцца да 1158 года. У Сярэднявеччы Норыдж быў адным з самых квітнеючых гарадоў правінцыйнай Англіі, нароўні з Брысталем і Ёркам. У горадзе і яго наваколлях дзейнічала мноства воўнапрадзільняў, працавалі на якіх фламандцы, што прыехалі ў Норфалк па запрашэнні караля Эдуарда III у 1336 годзе. Прыток эмігрантаў з Іспанскіх Нідэрландаў узмацніўся падчас Нідэрландскай рэвалюцыі, так што да 1579 года з 16-тысячнага насельніцтва Норыджа кожны трэці быў замежнікам.
Значэнне горада пахіснулася ў XVIII стагоддзі ў сувязі з эканамічным уздымам Манчэстэра, Глазга і іншых прамысловых цэнтраў на поўначы краіны. У наш час у Норыджы развіта пераважна абутковая прамысловасць. У 1964 годзе быў заснаваны Універсітэт Усходняй Англіі.
Прамысловасць
Абутковая (галоўны цэнтр краіны), машынабудаўнічая, паліграфічная, харчовая.
Культура
Універсітэт, музеі. Раманска-гатычны сабор (11-15 ст.), замак (12 ст.).
Гарады-пабрацімы
Норыдж з'яўляецца горадам-пабрацімам наступных гарадоў:
Рыжык
Ры́жык, Млечнік смачны, Рыжок (Lactarius deliciosus) — шапкавы базідыяльны грыб сямейства сыраежкавых.
Апісанне
Пладовае цела — шапка на ножцы. Шапка дыяметрам 5—10 см з загнутым уніз краем, акругла-пукатая, потым лейкападобная. У рыжыка хваёвага афарбоўка шапкі маркоўна-рыжая з канцэнтрычнымі кругамі, мякаць шчыльная з аранжавым млечным сокам, са смалістым смакам і пахам, на зломе зелянее. У рыжыка яловага — больш бледная, зеленавата-рыжая, мякаць крохкая. Пласцінкі прырослыя, жоўта-аранжавыя, пры дакрананні і на зломе бурэюць. Ножка цыліндрычная, усярэдзіне пустая. Споры шырокаавальныя, светла-крэмавыя.
Палеанталагічны музей (Парыж)
Палеанталагічны музей (Les Galeries de Paléontologe et d'Anatomie comparée) з'яўляецца часткай Парыжскага музея прыродазнаўства. У музеі сабраны шкілеты практычна ўсіх пазваночных, якія жывуць у наш час на планеце.
Рыжык
Спажыванне
Каштоўны ядомы грыб.
Палеанталагічны музей (Парыж)
Экспазіцыя
Калекцыя ўтрымлівае каля 1000 шкілетаў, большай часткай сабраных падчас вялікіх біялагічных экспедыцый XVIII—XIX стагоддзяў.
Практычная інфармацыя
Галерэя знаходзіцца на тэрыторыі парыжскага батанічнага саду, найбліжэйшыя станцыі метро — Гар д'Остэрліц і Жусьё.
Час працы: 10:00 — 17:00, музей зачынены па аўторках і 1 мая.
Улетку (з красавіка па верасень) па суботах, нядзелям і святочным дням музей адкрыты да 18:00.
Джош Дзюамель
Джошуа Дэвід «Джош» Дзюамель (Joshua David «Josh» Duhamel;, Мінат, ЗША) — амерыканскі акцёр і былая мадэль.
Яго першая паспяховая роля — Леа дзю Прэ ў 1999 годзе ў амерыканскай мыльнай оперы «Усе мае дзеці» на тэлеканале ABC, а пазней у якасці начальніка службы бяспекі Дэні Мак-Коя ў тэлесерыяле «Лас-Вегас» на NBC. Ён таксама вядомы па ролі капітана Уільяма Ленакса ў фантастычным баявіку «Трансформеры», а ў яго працягу «Трансформеры: Помста палых». Быў афіцыйным кіроўцам аўтамабіля 2010 Chevrolet Camaro Pace Car ў Індыянапаліс 500 2009.
Жанаты на салістцы Black Eyed Peas спявачцы Fergie.
Румыны
Румыны (Români) — еўрапейскі народ, асноўнае насельніцтва Румыніі. Буйныя абшчыны румынаў таксама існуюць у Венгрыі, Сербіі, Украіне, Грэцыі, Іспаніі, Германіі, ЗША, Канадзе і іншых краінах Агульная колькасць (2022 г.) — каля 21 169 200 чал. . У Рэспубліцы Беларусь у 2009 г. жыло 106 чал., якія вызначылі сваю этнічную тоеснасць як румыны.
Туркі (Саратаўская вобласць)
Туркі (Турки́) — рабочы пасёлак, адміністрацыйны цэнтр Туркаўскага раёна Саратаўскай вобласці Расіі. Размяшчаецца на рацэ Хапёр. Чыгуначная станцыя галіны (13 км) Ляцяжаўка — Туркі (пасажырскага руху няма) ад лініі Балашоў — Рцішчава.
Румыны
Паходжанне
Румынія — краіна Еўропы, на тэрыторыі якой з'явіліся адныя з першых прадстаўнікоў сучаснага віда чалавека. У старажытнасці рэчышча Дуная і яго прытокаў было зручным шляхам міграцый. У пачатку бронавага века ўся тэрыторыя Румыніі была заселена індаеўрапейскімі плямёнамі фракійцаў. У антычным свеце асабліва добра былі вядомы фракійцы-дакі, знакамітыя майстэрствам здабычы і апрацоўкі металаў. Акрамя таго, на тэрыторыі Румыніі сяліліся кельты, ілірыйцы і скіфы. У II ст. н. э. Дакія была заваявана рымскім імператарам Траянам. На працягу некалькіх стагоддзяў тут адбывалася раманізацыя — распаўсюджванне лацінскай мовы і рымскай культуры.
Туркі (Саратаўская вобласць)
Насельніцтва — 5272 чал. (2021).
Румыны
Паходжанне
Пасля заняпаду Рымскай імперыі на тэрыторыі Румыніі ў розныя часы адбываліся міграцыі готаў, гунаў, славян, авараў, венграў і г. д., з'яўляліся паселішчы прадстаўнікоў іншых народаў. Аднак раманамоўнае насельніцтва працягвала існаваць як на поўнач і ўсход, так і на поўдзень і захад ад Дуная. Яно размаўляла на некалькіх вельмі адрозных дыялектах, але ў іншых краінах Еўропы вызначалася адным тэрмінам "влахі" (Βλάχοι). Важным у захаванні мясцовай усходняй раманскай культуры было фарміраванне ў XIV ст. дзяржаў Валахія і Малдова. У 1859 г. яны былі аб'яднаны. У 1878 г. была абвешчана незалежнасць Румыніі. У працэсе нацыянальнага адраджэння і распаўсюджвання румынскага нацыяналізму сярод раманамоўнага насельніцтва замацавалася агульная саманазва "румын", праз працэс адукацыі — агульная румынская літаратурная мова. У 1921 г. у склад Румыніі ўвайшла Трансільванія.
У XIX - XX стст. у навуцы сфарміравалася 2 асноўныя версіі паходжання сучасных румынаў. Першая версія сцвярджала, што румыны — прамыя нашчадкі дакаў і іншых фракійцаў, якія перанялі, а потым здолелі захаваць раманскую культуру. Другая версія засноўвалася на пісьмовых крыніцах, якія практычна не ўзгадвалі раманамоўнае насельніцтва на тэрыторыі Румыніі ў ранняе сярэднявечча, а таму зыходзілі з думкі, што пасля нашэсцяў іншых народаў яно захавалася толькі ў асобных арэалах, а потым зноў распаўсюдзілася дзякуючы міграцыі. Археалагічныя знаходкі не дазваляюць вучоным прыйсці да адзінага меркавання, паколькі кожны бок тлумачыць іх на сваю карысць.
Генетычныя даследаванні пачатку XXI ст. паказалі, што найстаражытнейшыя насельнікі тэрыторыі сучаснай Румыніі былі блізкімі да насельніцтва Малой Азіі, у той час як генетычная спадчына сучасных румынаў значна больш разнастайная і блізкая да народаў Паўднёвай Еўропы.
Заняткі
Асноўнымі традыцыйнымі заняткамі здаўна былі земляробства і жывёлагадоўля. Земляробства развівалася ў раўнінных і ўзвышанных раёнах, у гарах — пераважна на плато і тэрасах. Яшчэ ў першай палове XX ст. дамінавала двухпольная сістэма. Пашырэнне зямельных надзелаў здзейснялася ў выніку расчысткі ад лесу. На лядах першапачаткова стваралі лугі для свойскай жывёлы, і толькі пасля некалькіх гадоў іх выкарыстоўвання — палеткі. Калі глеба пераставала быць урадлівай, яе зноў ператваралі ў пашу. Вырошчвалі гародніну, бабовыя, пшаніцу, проса, жыта, з XVII ст. — кукурузу. Распаўсюджаныя тэхнічныя культуры — сланечнік, лён, каноплі, у некаторых раёнах — бавоўнік. Значную ролю адыгрывалі садаводства і вінаградарства. Зямлю апрацоўвалі з дапамогай рала і драўлянага плуга з металічным лямешам. Падчас жніва карысталіся зубчастым сярпом.
Жывёлагадоўля развівалася паўсюдна. У горных рэгіёнах яна з'яўлялася асноўным відам дзейнасці. Стойлавае ўтрыманне свойскай жывёлы практыкавалася толькі ў некаторых раўнінных раёнах. У большасці выпадкаў нават свінні знаходзіліся на вольным выпасе. Каровы, авечкі, козы, коні, аслы складалі асноўнае багацце і часам выкарыстоўваліся замест грошай. Пры сядзібе трымалі свойскую птушку. Вельмі старажытныя карані ў Румыніі мае пчалярства. З канца XVIII ст. вядома шаўкаводства.
Лясы і дунайскія плаўні забяспечвалі таннай драўнінай і трыснёгам, тут палявалі, лавілі рыбу, збіралі ягады, ядомае карэнне, дзікія плады. У дэльце Дуная і на Чорным моры рыбалоўства з'яўлялася асноўным заняткам.
Доўгі час рамёствы былі шчыльна звязаны з сельскай гаспадаркай. Румынскія рамеснікі вядомы вырабам дываноў, тканін, вітражоў, керамікі і драўляных рэчаў. З часоў сярэднявечча многія сяляне займаліся адыходніцтвам — сплаўлялі лес, здабывалі ў гарах золата і жалеза, на раўнінах — соль. Соль здабывалі калодзежным спосабам, транспартавалі з месца здабычы на аслах або быках, прадавалі яе ва ўсіх краінах Балканскага паўвострава.
Жытло
Да II Сусветнай вайны румыны жылі пераважна ў сельскай мясцовасці. Дзякуючы разнастайнасці ландшафтаў краіны і яе гістарычных традыцый развіваліся самыя розныя сельскія паселішчаў. У горных раёнах, дзе галоўным заняткам была адгонная жывёлагадоўля, часцяком сустракаюцца аднадворныя паселішчы, падобныя на хутары. У Трансільваніі, Малдове і Мунтэніі вёскі маюць раскіданую планіроўку. Вёскі з лінейнай або шматвулічнай планіроўкай узніклі ўсяго некалькі стагоддзяў таму, часцей знаходзяцца ў раўнінных раёнах. У перадгор'ях планіроўка вёсак змяшанага тыпу.
У жывёлагадоўчых рэгіёнах захаваліся неагароджаныя сядзібы, часам без адзінага двара, аднак на ўсходзе Румыніі існуе традыцыя не толькі агароджваць сядзібы, але і будаваць над імі дах. У земляробчай зоне ладзяць розныя тыпы двароў — замкнёныя, незамкнёныя, падвоеныя і інш.
Асноўным матэрыялам для пабудовы доўгі час з'яўлялася драўніна. Толькі ў XIX ст. пачалі шырока выкарыстоўваць камень і цэглу. Драўляныя хаты ўзводзілі без фундамента на камянях або бярвеннях, звычайна зрубнага тыпу. У мясцовасцях, бедных лесам, вядомы традыцыйныя хаціны з лёгкім фундаментам, на які вертыкальна ставілі расколатыя бярвенні. Сцены такіх дамоў тынкавалі і фарбавалі ў белы колер. У Трансільваніі пад уплывам немцаў таксама будавалі хаты слупавога тыпу. Са старажытных часоў былі вядомы зямлянкі. У народнай архітэктуры найбольш распаўсюджаны дахі з чатырма пахіламі, крытыя дранкай.
Акрамя сялянскага жытла вядомы княжыя, баярскія і манастырскія двары. У канцы XVII ст. пад уплывам барока на аснове візантыйскіх і турэцкіх традыцый спачатку ў царкоўнай, а потым і ў свецкай палацавай архітэктуры распаўсюдзіўся так званы валашскі стыль або brâncovenesc з багатым знешнім дэкорам.
Вопратка
Асноўным прадметам народнай вопраткі з'яўляецца кашуля з ільняной, канаплянай або ваўнянай тканіны, падперазаная ў таліі. Крой для мужчын і жанчын прыкладна аднолькавы, хаця жаночая кашуля больш доўгая. Жанчыны апранаюць над кашуляй фартух. У Трансільваніі і на паўднёвым захадзе Румыніі маецца традыцыя насіць 2 фартухі — спераду і ззаду. Строй замужняй жанчыны таксама ўключае доўгую хустку.
Мужчынскі народны строй складаецца з белай кашулі навыпуск, белых штаноў, капялюша, пояса, камізэлькі ці паліто. Рэгіянальныя адрозненні вызначаюцца даўжынёй і формай той або іншай дэталі і ўпрыгожваннямі. Верхняя вопратка мужчын і жанчын звычайна шылася з аўчыны.
Кухня
Румынская кухня ўвабрала ў сябе традыцыі не толькі розных рэгіёнаў Румыніі, але таксама суседніх народаў — славян, туркаў, немцаў, венграў, грэкаў. Для яе характэрна наяўнасць вялікай колькасці мясных страў, у тым ліку галубцоў, каўбас, біточкаў, мяса, запечанага з гароднінай і грыбамі. У раёне Дуная і Чорнага мора мяса часцяком замяняецца рыбай. Рыбу пякуць на вуглях або вараць. Румынская кухня таксама прапануе вялікую колькасць супоў, прыпраўленых гароднінай. Адзін з іх, zama — зялёны суп з курыцы, фасолі, пятрушкі і кропу. Таксама шырока вядомы боршч і чорба.
У сярэднявеччы румыны спажывалі шмат страў з проса. Але з XVII ст. гэтая культура амаль цалкам была выціснута кукурузай. У наш час кукурузная каша mămăligă з'яўляецца асноўнай ежай ва ўсіх рэгіёнах Румыніі. Акрамя таго, папулярнасцю карыстаюцца вараныя бульба, фасоля і капуста. З малочных прадуктаў — брынза. Распаўсюджаныя дэсерты — бліны з начыннем, пластовыя пірожныя, падобныя на пахлаву, салодкія пірагі з брынзай.
Сям'я
Традыцыйныя сем'і пераважна малыя нуклеарныя. На чале сямейнай адзінкі звычайна стаяў бацька. Пасля жаніцьбы сыны атрымоўвалі пэўную долю маёмасці, з дапамогай блізкіх сваякоў для новай сям'і будавалі жытло. Але нават пасля жаніцьбы сыны павінны былі прыслухоўвацца да бацькі. Пасля яго смерці спадчына дзялілася пароўну. Малодшы сын разам са сваёй сям'ёй заставаўся з бацькамі, таму мог разлічваць на дадатковую долю спадчыны. Дочкі атрымоўвалі пасаг. Існаваў полавы падзел сямейнай працы.
Прыкладное мастацтва
Румыны славяцца разьбой па дрэву, гафтам, размалёваннымі вялікоднымі яйкамі, каляднымі маскамі.
Вусная народная творчасць
Румынскі фальклор фарміраваўся ў шчыльнай сувязі з хрысціянскай культурай, а таксама культурамі суседніх народаў — славян, немцаў, венграў, грэкаў. У вуснай творчасці папулярны народныя перапрацоўкі біблейскіх сюжэтаў, гістарычныя і міфалагічныя паданні пра Саламанары, Канстанціна Вялікага, гайдука Новака і інш. У казках і міфах распаўсюджаны вобразы цмока, ваўкалакаў, вампірычных істот moroi і strigoi, волатаў, добрых і злых духаў.
Румыны маюць багатую спеўную культуру. Як і ў іншых еўрапейскіх народаў, вылучаюцца святочныя, абрадавыя, вясельныя і працоўныя цыклы песен. Шырока вядомы лірычныя румынскія "пастушыя" песні doina. Распаўсюджаныя музычныя інструменты — флейта, дудка, скрыпка.
Танцы
У мінулым румынскія народныя танцы падзяляліся на мужчынскія, жаночыя і парныя. Аднак на працягу XX ст. полавыя адрозненні перасталі адыгрываць вызначальную ролю, таму мужчынскія танцы выконваюцца і жанчынамі або змяшанымі калектывамі. Прыкладам таму можа быць у мінулым мужчынскі карагод brâul, які мае вельмі старажытныя карані. Яго назва паходзіць з фракійскай мовы і значыць "пояс". У наш час існуюць змяшаная і жаночая версіі танца. Вядомы таксама іншыя варыянты карагодаў, мужчынскія групавыя танцы, жаночыя танцы, якія часцяком суправаджаюцца вакальнымі выступамі. Парныя танцы распаўсюдзіліся пад уплывам еўрапейскіх традыцый. Румынскае танцавальнае мастацтва мае выразныя рэгіянальныя адрозненні.
Рэлігія
Хрысціянства распаўсюдзілася на тэрыторыі Румыніі яшчэ ў часы Рымскай імперыі. Традыцыйна вернікі прытрымліваліся праваслаўя. У сярэднявеччы літургічнай мовай была царкоўнаславянская. Румынскі пераклад Бібліі апублікаваны толькі ў 1688 г. У 1885 г. Румынская праваслаўная царква стала аўтакефальнай. У наш час яна аб'ядноўвае каля 20 млн вернікаў і з'яўляецца другой па велічыні праваслаўнай царквой у свеце пасля Рускай праваслаўнай царквы.