cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Футбольны манеж (Мінск)
Архітэктура
У асноўнай зале (120×100 м) размешчаны футбольнае поле (105×68 м), пакрытае сінтэтычнай травой апошняга пакалення , трыбуны-трансформеры, зоны для падрыхтоўкі спартсменаў і размінкі футбалістаў. З правага боку далучаецца адміністрацыйна-бытавы корпус, у якім знаходзяцца раздзявалкі, абсталяваныя саўнамі, міні-басейнамі і масажнымі памяшканнямі. Футбольны стадыён трансфармуецца для валейбола, баскетбола, гандбола і іншых мерапрыемстваў. Разлічаны на 5 тыс. наведвальнікаў.
Перад комплексам знаходзіцца парадная плошча з фантанам і скульптурнай кампазіцыяй «Бег»‚ якая мусіла ўвайсці ў склад новага спартыўна-аздараўленчага парку «Вяснянка».
Бургаскі заліў
Бу́ргаскі заліў (Бургаски залив) — найбуйнейшы заліў чарнаморскага ўзбярэжжа Балгарыі. Паўночным пунктам яго служыць хваляломнік прыстані ў Паморыі, а паўднёвай — мыс Акін.
У заліве размешчаны горад і найбуйнейшы порт Балгарыі — Бургас. Таксама на берагах заліва размешчаны гарады Паморые, Сазопал і Нясебыр (старажытная Месемврыя). Бургаскі заліў з'яўляецца самым заходнім пунктам Чорнага мора.
Апісанне
Максімальная шырыня складае 41 км, а максімальная глыбіня 25 м. Салёнасць складае 17 ‰; пясок мае магнетытнае паходжанне. На захад ад заліва аддзелена група ліманаў лагуннага тыпу, вядомых пад агульнай назвай Бургаскія азёры, сярод якіх Бургас, Мандра, Атанасава і Памарыйскае. У паўднёвай частцы заліва размешчана некалькі невялікіх астравоў, такіх як востраў Святога Івана, востраў Святога Пятра, востраў Святы Анастасіі (раней Бальшавік) і востраў Святой Фамы (у народзе — Змяіны).
Уладзімір Іосіфавіч Сёмуха
Уладзімір Іосіфавіч Сёмуха (,  —) — беларускі арганізатар аховы здароўя. Заслужаны ўрач БССР (1980).
Біяграфія
Скончыў Мінскі медыцынскі інстытут (1953). Начальнік упраўлення лячэбна-прафілактычнай дапамогі Міністэрства аховы здароўя БССР (1957—1960).
Старшыня Рэспубліканскага камітэта Таварыства Чырвонага Крыжа БССР (з 1960). Намеснік Генеральнага сакратара Міжнароднай Федэрацыі Таварыства Чырвонага Крыжа і Чырвонага Паўмесяца (Швейцарыя, 1970—1975).
Галоўны спецыяліст Рэспубліканскага камітэта Таварыства Чырвонага Крыжа Беларусі (1992—1994). Эпідэміёлаг Мінскага абласнога Цэнтра гігіены і эпідэміялогіі з 1994 года.
Каркмаскала
Каркмаскала (Къоркъмаскъала, Торкъали, Хумторкъали, Коркмаскала́) — сяло ў Кумтаркалінскім раёне Рэспублікі Дагестан. Адміністрацыйны цэнтр Кумтаркалінскага раёна і сельсавета Каркмаскалінскі. Паселішча размешчана ля правага берага ракі Шура-азень у паўднёвай частцы Кумтаркалінскага раёна, за 10 км на захад ад Махачкалы. Уздоўж сяла праходзіць аўтатраса Каўказ. На захад ад вёскі праходзіць чыгунка. Заснавана ў 1970 годзе шляхам перасялення жыхароў сяла Кумтаркала, разбуранага землетрасеннем. У сяле дзейнічаў вінсаўгас «Маркоўскі».
У 1971 годзе Указам Прэзідыума ВС РСФСР паселішча Кумтаркала перайменавана ў Каркмаскалу, у памяць пра Д. А. Каркмасава — актыўнага удзельніка барацьбы за ўсталяванне Савецкай улады ў Дагестане.
Ферара
Ферара (Ferrara, Frara, Ferraria) — горад у італьянскім рэгіёне Эмілія-Раманья, адміністрацыйны цэнтр аднайменнай правінцыі. Заступнікам горада лічыцца св. Георгій. Свята горада 23 красавіка.
Сяргей Уладзіміравіч Лялевіч
Сяргей Уладзіміравіч Лялевіч (нар., г. Гродна) — беларускі ўрач-біяхімік. Доктар медыцынскіх навук (2016), дацэнт (2010), прафесар. Сын прафесара Уладзімір Лялевіч.
Біяграфія
Скончыў Гродзенскі дзяржаўны медыцынскі універсітэт (спецыяльнасць «Лячэбная справа», 2002). Працаваў у Гродзенскім дзяржаўным медыцынскім універсітэце (у 2002—2011 — лячэбны факультэт, кафедра анестэзіялогіі і рэаніматалогіі, дацэнт, з 2011 — медыка-дыягнастычны факультэт, кафедра клінічнай лабараторнай дыягностыкі і імуналогіі, адначасова з 2017 — ваенная кафедра, прафесар).
Навуковыя інтарэсы: вывучэнне малекулярных механізмаў фарміравання алкагольнай і марфінавай інтаксікацыі.
Узнагароды
Нагрудны знак «Выдатнік аховы здароўя Рэспублікі Беларусь» (2016) і інш.
Урбан III
Урбан III (лац. Urbanus PP. III (свецкае імя: Уберта Крывелі італ. Uberto Crivelli); (каля 1120, Мілан — 20 кастрычніка 1187, Ферара) — Папа Рымскі з 25 лістапада 1185 да 20 кастрычніка 1187.
Уберта нарадзіўся каля 1120 года ў Куджона і паходзіў з шляхетнай міланскай сям’і Крывелі. Атрымаў багаслоўскую адукацыю ў Балонні. У 1162 годзе разам з сям’ёй, якая падтрымлівала гвельфаў, быў выгнаны з Мілана Фрыдрыхам Барбаросам і з’ехаў у Францыю. У Францыі стаў архідыяканам Буржскага сабора, пасля свайго вяртання ў Мілан быў спачатку канонікам, а затым архідыяканам Міланскага сабора. 9 мая 1185 года стаў архібіскупам Мілана. Пасля смерці Луцыя III, гэта значыць 25 лістапада 1185 года, Уберта быў у той жа дзень абраны Папам і прыняў імя Урбан III.
Галоўнай праблемай Урбана III быў канфлікт з імператарам Фрыдрыхам Барбаросам, які разгарэўся з новай сілай пры яго папярэдніку Луцыі III. Адной з прычын канфлікту была адмова Фрыдрыха вярнуць Святому Прастолу Таскану, адпісаную Папе Мацільдай Тасканскай; іншай — сітуацыя з каранацыяй Генрыха Гогенштаўфена.
Імператар настойваў на каранацыі жалезнай каронай свайго сына Генрыха; каранацыя традыцыйна павінна была адбыцца ў Мілане, а Урбан III, які займаў міланскую кафедру пры Луцыі III і захаваў яе за сабой пасля абрання на папскі прастол, адмаўляўся правесці цырымонію. 27 студзеня 1186 года ў міланскай базіліцы Святога Амуросія Генрых Гогенштаўфен ажаніўся з патэнцыйнай спадчынніцай Сіцылійскага каралеўства Канстанцыяй, пасля чаго патрыярх Аквілеі каранаваў Генрыха як караля Італіі. Каранацыя без папскага дазволу, здзейсненная патрыярхам па-за ўласнай дыяцэзіяй, у дыяцэзіі, якая ўзначальвалася самім Папам, выклікала рэзкую рэакцыю Урбана III. Патрыярх Аквілеі і ўсе біскупы, якія ўдзельнічалі ў цырымоніі, былі адлучаны ад Царквы.
Гэтак жа рашуча Урбан III дзейнічаў пры вырашэнні праблемы падвойных выбараў трырскага архібіскупа, якая ўзнікла пры яго папярэдніку: імператар ужо дараваў інвестытуру Рудольфу, а Папа пасвяціў у архібіскупы і ўзвёў у сан кардынала іншага кандыдата — Фальмара. Урбан III спадзяваўся на падтрымку сабору германскіх епіскапаў, але яны прынялі бок Фрыдрыха і ў сваім пасланні да Папы прасілі аказаць справядлівасць імператару.
У 1187 годзе канфлікт дасягнуў апагею: Фрыдрых Барбароса блакіраваў альпійскія перавалы, перашкаджаючы Папу наладжваць сувязі з магчымымі прыхільнікамі ў Германіі, а Генрых Гогенштаўфен адкрыта вёў перамовы з рымскім сенатам. Урбан III заклікаў імператара паўстаць перад папскім судом у Вероне, пагражаючы Фрыдрыху адлучэннем ад Царквы. Але жыхары Вероны, якія лічылі сябе лаяльнымі падданымі Імперыі, запатрабавалі ад Папы не прамаўляць анафемы на Фрыдрыха ў іх горадзе. Урбан III быў вымушаны з’ехаць з Вероны і пераехаў у Ферару, дзе і памёр 19 кастрычніка 1187 года, так і не пракляў імператара. Пахаваны ў кафедральным саборы Ферары.
NGC 3799
NGC 3799 (іншыя абазначэнні — UGC 6630, KCPG 296A, MCG 3-30-37, ARP 83, ZWG 97.47, VV 350, KUG 1137+156A, PGC 36193) — галактыка ў сузор’і Леў.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі новага агульнага каталога.
Чэрвіна (станцыя)
Чэ́рвіна (, Червено, нарматыўная назва — )  — станцыя Мінскага аддзялення Беларускай чыгункі ў Аршанскім раёне Віцебскай вобласці. Размешчана ў пасёлку Чэрвіна; на лініі Орша-Цэнтральная — Магілёў I, паміж станцыяй Орша-Заходняя і прыпыначным пунктам Зорны.
К’юздзіна
К'юздзіна (Chiusdino) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Таскана, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Сіена.
Насельніцтва складае 1923 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 14 чал./км². Займае плошчу 141 км². Паштовы індэкс — 53012. Тэлефонны код — 0577.
Осек Ясельскі (гміна)
О́сек Ясе́льскі (Osiek Jasielski) — вясковая гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Ясельскага павета Падкарпацкага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Осеку Ясельскім. Плошча гміны складае 60,47 км². Станам на 2013 год у гміне Осек Ясельскі пражывалі 5427 чалавек, шчыльнасць — 89,7 чал./км². Адміністрацыйна падзелена на 8 салецтваў.
К’юздзіна
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
Храмёнкі
Храмёнкі (, Хромёнки) — вёска ва Ушацкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Вялікадолецкага сельсавета.
Да 18 сакавіка 1963 года вёска ўваходзіла ў склад Весніцкага сельсавета, да 30 ліпеня 1966 года — у складзе Пышнянскага сельсавета Лепельскага раёна , з 30 ліпеня 1966 года да 12 верасня 1966 года — у складзе Ушацкага раёна, пасля чаго ўключана ў склад Вялікадолецкага сельсавета.
Васіль Васільевіч Кандзінскі
Васі́ль Васі́льевіч Кандзі́нскі (,  —, Нёі-сюр-Сен, Францыя) — расійскі мастак, графік і тэарэтык выяўленчага мастацтва, адзін з заснавальнікаў абстракцыянізму. Кандзінскі паходзіў з сям’і нерчанскіх купцоў, нашчадкаў катаржнікаў. Яго бабуля была тунгускай князёўнай Ганцімуравай, а бацька быў прадстаўніком старажытнага забайкальскага (Кяхта) роду Кандзінскіх, якія паходзілі ад прозвішча князёў мансійскага Кандзінскага княства.
Творчасць Васіля Васільевіча Кандзінскага — унікальная з’ява расійскага і еўрапейскага мастацтва. Менавіта гэтаму мастаку, адоранаму магутнай здольнасцю, бліскучым інтэлектам і тонкай духоўнай інтуіцыяй, наканавана было здзейсніць сапраўдны пераварот у жывапісе і стварыць першыя абстрактныя кампазіцыі.
Біяграфія
Лёс Кандзінскага складаўся не зусім звычайна. Да трыццаці гадоў ён і не падумваў пра мастацтва. Скончыўшы ў 1893 г. юрыдычны факультэт Маскоўскага ўніверсітэта, ён пачаў працаваць над дысертацыяй, удзельнічаў у этнаграфічнай экспедыцыі на поўнач Расіі, а ў 1896 г. атрымаў запрашэнне з Дэрпцкага ўніверсітэта (цяпер Тарту, Эстонія) заняць пасаду прыват-дацэнта. Але ў тым жа годзе Кандзінскі раптам змяніў сваё жыццё. Нагодай для гэтага паслужыла ўражанне ад карціны «Стог сена» Клода Манэ на Французскай індустрыяльнай і мастацкай выставе ў Маскве. Адмовіўшыся ад кафедры, ён з’ехаў у Германію вучыцца жывапісу. Кандзінскі пасяліўся ў Мюнхене, які на мяжы стагоддзяў быў прызнаным цэнтрам нямецкага мадэрну. Займаўся спачатку ў прыватнай школе жывапісу, а пазней у Мюнхенскай акадэміі майстэрства ў Франца фон Штука.
Знаходзячыся ў Германіі, Кандзінскі амаль кожны год наведваў Расію і экспанаваў свае працы на выставах Маскоўскага таварыства мастакоў, Новага грамадства мастакоў і інш. У часопісах «Свет мастацтва» і «Апалон» з’яўляліся яго артыкулы пра мастацтва Германіі, якое сыграла важкую ролю ў фарміраванні творчай асобы жывапісца. Адначасова Кандзінскага хвалявала і натхняла руская мастацкая традыцыя: абразы, старажытныя храмы, казачныя персанажы. Усе яны часта прысутнічаюць у яго працах, што кажа пра ўплыў на яго майстроў «Свету мастацтва».
Кандзінскі быў прыроджаным лідарам. Ужо з 1901 г., ледзь скончыўшы навучанне, ён узначаліў мастацкую суполку «Фаланга», удзельнічаў у яе выставах і працаваў у створанай пры ёй школе. У 1909 г, майстар арганізаваў «Новае мюнхенскае мастацкае аб’яднанне», а ў 1912 г. — групу «Сіні вершнік».
З Расіі — назаўжды
Мастак пакінуў Расію назаўжды пасля таго, як быў пасланы ў камандзіроўку ў Берлін (1921). У Германіі выкладаў у «Баўхаўсе» (з 1922, у Веймары і Дэсаў), займаючыся галоўным чынам агульнай тэорыяй формаўтварэння; выказаў свой педагагічны досвед у кнізе «Кропка і лінія на плоскасці», выдадзенай на нямецкай мове ў 1926 годзе. Яго касмалагічныя фантазіі (графічная серыя «Малыя сусветы», 1922) знаходзяць у гэты перыяд больш рацыянальна-геаметрычны характар, збліжаючыся з прынцыпамі супрэматызму і канструктывізму, але захоўваючы сваю яскравую і рытмічную дэкаратыўнасць («У чорным квадраце», 1923; «Некалькі кругоў», 1926; абедзве карціны — у Музеі С. Гугенхайма, Нью-Ёрк). У 1924 майстар утварыў разам з Яўленскім, Л. Фейнінгерам і П. Клеэ аб’яднанне «Сіняя чацвёрка», уладкоўваючы з імі сумесныя выстаўкі. Выступіў як мастак сцэнічнай версіі сюіты М. П. Мусаргскага «Малюнак з выстаўкі ў тэатры Дэсаў» (1928).
Пасля закрыцця нацыстамі «Баўхаўса» (1932) пераехаў у Берлін, а ў 1933 — у Францыю, дзе жыў у Парыжы і яго прыгарадзе Нёі-сюр-Сен. Выпрабаваўшы значнае ўздзеянне сюррэалізму, усё часцей уводзіў у свае карціны — нароўні з ранейшымі геаметрычнымі структурамі і знакамі — аморфныя элементы, падобныя да нейкіх першасных арганізмаў, якія лётаюць у міжпланетнай пустэчы («Дамінантная крывая», 1936; «Блакітнае неба», 1940, Цэнтр Ж. Пампіду, Парыж; «Разнастайныя дзеянні», 1941, музей С. Гугенхайма, Нью-Ёрк). З пачаткам нямецкай акупацыі (1939) намерваўся эмігрыраваць у ЗША і правёў некалькі месяцаў у Пірэнеях, але ў выніку вярнуўся ў Парыж, дзе працягваў актыўна працаваць, у тым ліку над праектам камедыйнага фільма-балета, сумесна з кампазітарам Хартманам.
Прэмія Кандзінскага
З 1946 па 1961 год па ініцыятыве ўдавы мастака ў Парыжы ўручалася прэмія Кандзінскага (у Расіі адроджана ў 2007 годзе, як штогадовая нацыянальная прэмія ў галіне сучаснага мастацтва).
Дуянаўка
Дуя́наўка (, Дуяновка) — вёска ў Гомельскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Прыбыткаўскага сельсавета.
У 1926—1927 гадах цэнтр Дуянаўскага сельсавета.
Сергакала
Сергакала — сяло ў Дагестане, раённы цэнтр Сергакалінскага раёна і аднайменнага муніцыпальнага ўтварэння. Размешчана за 62 км на поўдзень ад горада Махачкала, на рацэ Какаазень. Монаэтнічнае (99 %) даргінскае сяло.
Камчацкая вобласць
Камчацкая вобласць — гістарычны суб’ект Расійскай Федэрацыі ў складзе Далёкаўсходняй федэральнай акругі, скасаваны 1 ліпеня 2007 года. Размяшчаўся на Камчатцы. Межаваў на поўдні праз Першы Курыльскі праліў з Сахалінскай вобласцю, на паўночным захадзе і поўначы (пасродкам Карацкай аўтаномнай акругі, якая з’яўлялася суб’ектам РФ у складзе Камчацкай вобласці) з Магаданскай вобласцю і Чукоцкай аўтаномнай акругай.
Камчацкая вобласць была ўтворана 20 кастрычніка 1932 года ў складзе Далёкаўсходняга края.
22 ліпеня 1934 года УЦВК пастанавіў уключыць у склад Камчацкай вобласці Чукоцкую і Карацкую нацыянальныя акругі.
З 14 ліпеня 1956 года з’яўлялася самастойнай вобласцю. На тэрыторыі Камчацкай вобласці знаходзілася Карацкая аўтаномная акруга.
23 кастрычніка 2005 года быў праведзены рэфэрэндум па аб’яднанні Камчацкай вобласці і Карацкай аўтаномнай акругі. Насельніцтва падтрымала аб’яднанне рэгіёнаў. 7 ліпеня 2006 года Савет Федэрацыі ўхваліў закон «Аб ўтварэнні ў складзе РФ новага суб’екта РФ у выніку аб’яднання Камчацкай вобласці і Карацкай аўтаномнай акругі».
У выніку ўтварыўся новы суб’ект РФ, які з 1 ліпеня 2007 года мае назву Камчацкі край.
Плошча вобласці 170 800 км².
Насельніцтва: 333 644 жыхароў (2002). Нацыянальны склад:
Сярэдняя шчыльнасць насельніцтва: 0,7 чал./км² (2005), удзельная вага гарадскога насельніцтва: 79,2 % (2005 г.).
Замасточча (Бярэзінскі раён)
Да 21 снежня 2007 года вёска ўваходзіла ў склад Высакагорскага сельсавета. З 2007 па 2013 год у складзе Пагосцкага сельсавета.
Сямён Абрамаў
Сямён Абрамаў:
Тарумаўка (Дагестан)
Тарумаўка (Тару́мовка) — сяло ў Тарумаўскім раёне Дагестана. Адміністрацыйны цэнтр Тарумаўскага раёна. Утварае сельскае паселішча сяло Тарумаўка як адзіны населены пункт у яго складзе. Размешчана на трасе Махачкала — Астрахань. За 175 км ад горада Махачкала. Бліжэйшая чыгуначная станцыя — Карабаглы (за 13 км ад сяла).
Аява (народ)
Паходзяць з вярхоўяў ракі Місісіпі, дзе да XVI ст. фарміравалі археалагічную культуру Онеатэ. Пад ціскам алганкінаў і іракезаў мігрыравалі на паўднёвы захад сучаснай Мінесоты. У пачатку XIX ст. паселішчы аява сустракаліся ўздоўж Місуры да вытокаў Місісіпі. Лічыцца, што назву аява атрымалі ад сіў. Яна літаральна перакладаецца як "млявыя".
З-за эпідэмічных захворванняў і ваенных сутычак з іншымі плямёнамі ў першай трэці XIX ст. колькасць аява значна скарацілася. Яны былі вымушаны саступіць свае землі ЗША і ў 1837 г. былі пераселены ў рэзервацыі ў Канзасе і Небрасцы. Каля 45 аява служылі ў арміі Канфедэрацыі падчас грамадзянскай вайны ў ЗША. У 1883 г. частка племені перасялілася ў Аклахому.
Традыцыйнымі заняткамі лічацца ручное земляробства, загоннае паляванне, уздоўж рэк — рыбалоўства. Будавалі вёскі, што складаліся з гліняных хацін з вострымі дахамі. Паляўнічыя карысталіся скуранымі тыпі. Сучасныя заняткі — земляробства і абслугоўванне турыстаў. Рэзервацыі аява валодаюць казіно.
Захаваліся вусны фальклор, у тым ліку гістарычныя падданні і казкі, традыцыйная флейтавая музыка, народныя танцы.
Рэзервацыі аява карыстаюцца ўнутранай аўтаноміяй і маюць самакіраванне.
Артур Харыс
Харыс, сэр Артур Траверс Харыс, 1-ы баранет Харыс (англ.: Sir Arthur Travers Harris, 1st Baronet, таксама вядомы як Бамбардзіроўшчык Харыс (англ.: Bomber Harris);  — ) — брытанскі ваенны дзеяч. Маршал Каралеўскіх ВПС (1 студзеня 1946), кіраўнік бамбавальнага камандавання Каралеўскіх ВПС у перыяд Другой сусветнай вайны. Найбольш вядомы як ідэолаг «стратэгічных бамбардзіровак» нямецкіх гарадоў, мэтай якіх было фізічнае знішчэнне і дэмаралізацыя грамадзянскага насельніцтва, знішчэнне гістарычнай і культурнай спадчыны варожай дзяржавы.
Царкавішча
Царкаві́шча (, Церковище) — вёска ва Ушацкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Вялікадолецкага сельсавета.
Аляксандр Герасімавіч Бялевіч
Аляксандр Герасімавіч Бялевіч (нар., ) — беларускі арганізатар аховы здароўя. Заслужаны ўрач БССР (1968).
Біяграфія
Пазней — галоўны ўрач санаторыяў «Нясвіж», «Аксакаўшчына» (1965—1975), урач пансіяната персанальных пенсіянераў Міністэрства сацыяльнай абароны Беларусі (1975—1993).
Осек Малы (гміна)
О́сек Ма́лы (Osiek Mały) — вясковая гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Кольскага павета Велікапольскага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Осеку Малым. Плошча гміны складае 87,33 км². Станам на 2006 год у гміне Осек Малы пражывалі 5868 чалавек, шчыльнасць — 66,9 чал./км².
Казімеж Анджэй Яворскі
Казімеж Анджэй Яворскі (Kazimierz Andrzej Jaworski;,  — , ) — польскі , і выдавец. У сваёй творчасці быў блізкі да.
Біяграфія
Нарадзіўся ў Седлішчы, перасяліўся з маці ў Харкаў.
У 1919 скарыстаўся магчымасцю вярнуцца ў родныя мясціны і пасяліўся ў Хэлме, кінуўшы медыцынскія даследаванні. Вучыўся паланістыцы ў люблінскім каталіцкім універсітэце і ў Варшаўскім універсітэце. Дэбютаваў у 1920 годзе ў люблінскім тыднёвіку «Dzień Polski» санетамі аб Юзафе Пілсудскім. Быў не ў захапленні ад гэтых твораў і вершы гэтыя пазней нідзе ўжо не былі апублікаваны. У 1921 годзе добраахвотна пайшоў у армію. Пасля вяртання ўладкаваўся на працу ў якасці паланіста.
У 1933 разам з заснаваў у Хэлме літаратурны часопіс «», якія спачатку выпускаўся штомесяц і фінансаваўся з узносаў настаўнікаў. Часопіс, аднак, быў заўважаны не толькі ў рэгіёне, але і ў краіне. У ім публікаваліся, між іншым, Бруна Шульц, Чэслаў Мілаш, Уладзіслаў Бранеўскі, і Юльян Тувім. Да пачатку другой сусветнай вайны выйшла 50 нумароў. У часопісе друкаваліся пераклады беларускіх і ўкраінскіх аўтараў.
Падчас акупацыі Казімеж Яворскі вёў. Арыштаваны акупацыйнымі нямецкімі ўладамі, ён быў заключаны ў і.
Пасля вайны вярнуўся да пісьменніцкай дзейнасці, рэдагаваў літаратурныя дапаўненні, перакладаў з рускай,, беларускай, украінскай, а таксама рэдагаваў адноўлены часопіс «Kamena», які выдаваўся ў Любліне. З канца 1960-х гадоў пісаў свае ўспаміны.
Творчасць
Аўтар шэрагу паэтычных зборнікаў і ўспамінаў.
12-томны поўны збор яго твораў апублікаваны Люблінскім выдаўніцтвам у 1971—1974 гады.
У трэцім томе выдання твораў Яворскага змешчаны пераклады вершаў 21 беларускага і 36 украінскіх паэтаў (1972). У прыватнасці, Яворскі пераклаў творы А. Александровіча, М. Машары, Максіма Танка, П. Труса, Міхася Чарота, Тараса Шаўчэнкі, Паўла Тычыны, Мікалая Зэрава, Максіма Рыльскага.
Дзявіца (прыток Сівельгі)
Дзяві́ца — рака ў Слуцкім раёне Мінскай вобласці Беларусі, левы прыток ракі Сівельга (прыток Случы, басейн Дняпра).
Даўжыня ракі 17 км. Плошча вадазбору 55 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,8 м/км. Пачынаецца за 4 км на захад — паўднёвы захад ад вёскі Цалевічы, цячэ па паўднёва-заходняй частцы Цэнтральнабярэзінскай раўніны. Упадае ў Сівельгу за 1,5 км на паўднёвы захад ад вёскі Устрань. Рэчышча на ўсім працягу каналізаванае.
Каля ракі аграгарадок Акцябр, вёскі Белічы, Навабелічы.
NGC 3798
NGC 3798 (іншыя абазначэнні — UGC 6632, MCG 4-28-18, ZWG 127.22, IRAS11376+2458, PGC 36199) — лінзападобная галактыка (SB0) у сузор’і Леў.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі новага агульнага каталога.
Зябраўка (Прыбыткаўскі сельсавет)
Зя́браўка (, Зябровка) — пасёлак у Гомельскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Прыбыткаўскага сельсавета.
Міхал Сясіцкі
Міхал Сясіцкі (Даўмонт-Сясіцкі) (? — 22 кастрычніка 1713) — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага.
Сын вялікага літоўскага кухмістра Казіміра Уладзіслава Сясіцкага.
Вількамірскі харунжы з 1667 і староста з 1672/1673, ваявода менскі ў 1681—1698 і мсціслаўскі з 1698.
Служыў у войску, у 1670—1680-х гадах ваяваў з туркамі. Пасол на соймы 1670—1679, маршалак Літоўскага Трыбунала ў 1692 і 1699. Прыхільнік групоўкі Пацаў, з 1680-х гадоў — Сапегаў.
Яго дачка Марцыяна выйшла за Міхала Антонія Радзівіла.
Дзявіца (прыток Сажа)
Дзявіца — рака ў Чачэрскім раёне Гомельскай вобласці, левы прыток ракі Сож (басейн Дняпра).
Даўжыня 16 км. Плошча вадазбору 53 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 1,8 ‰. Пачынаецца за 4 км на паўночны ўсход ад вёскі Салтанаўка, вусце за 4,5 км на паўночны захад ад вёскі Загор′е. Прывусцевая дзялянка ў межах Кармянскага раёна. Асноўны прыток — рака Чарнаберка (злева). Па берагах і ў вадазборы расце лес.
Палет Гадар
Палет Гадар (Paulette Goddard; сапраўднае імя — Марыён Палін Леві, Pauline Marion Levy; Гадар — дзявочае прозвішча маці; 3 чэрвеня 1910, Уайтстоўн Лендынг, Куінсі, штат Нью-Ёрк, ЗША — 23 красавіка 1990, Ронка сопра Аскона, кантон Тычына, Швейцарыя) — амерыканская актрыса, намінанткай на прэмію «Оскар» (1944).
Біяграфія
Жонка Чарльза Чапліна ў 1936—1942 (фактычна ў 1932—1940), Эрыха Марыі Рэмарка (з 1958 года да смерці Рэмарка ў 1970 годзе).
Найбольш вядомыя ролі згуляла ў фільмах Чарлі Чапліна «Новыя часы» (1936) і «Вялікі дыктатар» (1940). У фільме «Знесеныя ветрам» павінна была сыграць ролю Скарлет О'Хара, але кантракт быў адменены з-за няяснасці наяўнасці зарэгістраванага шлюбу з Чаплін.
У 1950-я гады яе кар'ера пайшла на спад. У 1958 годзе Гадар выйшла замуж за Рэмарка і эмігравала ў Гштаад, што ў Швейцарыі — не так далёка ад свайго былога мужа Чарлі Чапліна, хоць, як яна ўспамінае, яны нячаста бачыліся: «Мы жывем на розных гарах».
Жакмар дэ Эсдэн
Жакмар дэ Эсдэн або Жакмар дэ Эдэн (Jacquemart de Hesdin, каля 1355 — каля 1414) — французскі мастак-мініяцюрыст, які працаваў у стылі інтэрнацыянальнай готыкі.
Дворышча (рака)
Дворышча — рака ў Валожынскім раёне Мінскай вобласці, левы прыток ракі Бярэзіна (басейн Нёмана). Даўжыня 7 км. Пачынаецца на паўночны захад ад вёскі Лужаны ва ўрочышчы Гай, упадае ў Бярэзіну за 1,5 км на поўдзень ад пасёлка Бярэзінскі (месцазнаходжанне вусця залежыць ад рэжыму эксплуатацыі палёў здабычы торфу). На ўсім працягу каналізаваная, прымае сцёк з асушальных каналаў.
Жакмар дэ Эсдэн
Біяграфія
Жакмар нарадзіўся ў Артуа. Эсдэн, ад назвы якога мастак атрымаў сваю мянушку, — крэпасць на землях сучаснага дэпартамента Па-дэ-Кале (у той час гэта была частка Фландрыі і валоданне герцагаў Бургундыі). Магчыма, што Жакмар нарадзіўся там. Ён быў адным са шматлікіх нідэрландскіх мастакоў, якія з сярэдзіны XIV стагоддзі працавалі па замовах французскага каралеўскага дома. Адзіны вядомы заказчык Жакмара — Жан Бэрыйскі (1340—1416), малодшы брат французскага караля Карла V, які выдаткоўваў вялізныя сумы на сваю калекцыю твораў мастацтва.
Новакаякент
Новакаякент (янгъы къаягент, Новокаяке́нт) — сяло ў Рэспубліцы Дагестан. Адміністрацыйны цэнтр Каякенцкага раёна і муніцыпальнага ўтварэння сельсавет «Новакаякенцкі». Сяло размешчана ля ўпадзення ракі Гамрыязень у Каспійскае мора, за 75 км на паўднёвы ўсход ад Махачкалы і за 48 км на паўночны захад ад горада Дзербент.
У сяле функцыянуе чыгуначная станцыя Каягент Паўночна-Каўказскай чыгункі. На поўдзень ад вёскі знаходзіцца бальнеагразевы курорт Каякент. Утворана на месцы чыгуначнай станцыі Каякент. З 1965 года — адміністрацыйны цэнтр адноўленага Каякенцкага раёна.
Жакмар дэ Эсдэн
Біяграфія
Большай часткай Жакмар жыў і працаваў у Буржы, дзе знаходзілася асноўная рэзідэнцыя Жана Бэрыйскага. Ён працаваў па замовах герцага з 1384 па 1414 гг. З 1384 года Жакмар дэ Эсдэн атрымліваў рэгулярнае ўтрыманне з казны герцага. Вядома, што мініяцюры Жакмара дэ Эдэна ўпрыгожваюць Малы часасловец (Petites Heures, Нацыянальная бібліятэка, Парыж), Брусельскі або Прыгожы часасловец (Tres Bellers Heures, Каралеўская бібліятэка ў Бруселі), Вялікі часасловец (Grandes Heures, Нацыянальная бібліятэка, Парыж). З іх Вялікі часасловец лічыцца галоўным творам мастака.
Чараток
Чарато́к (, Череток)  — прыпыначны пункт Гомельскага аддзялення Беларускай чыгункі ў Буда-Кашалёўскім раёне Гомельскай вобласці. Размешчаны ў пасёлку Чарот; на лініі Гомель — Жлобін, паміж прыпыначным пунктам Радзеева і прыпыначным пунктам Бушаўка.
К’юзі
К'юзі (Chiusi) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Таскана, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Сіена.
Насельніцтва складае 8826 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 152 чал./км². Займае плошчу 58 км². Паштовы індэкс — 53043, 53044, 53040. Тэлефонны код — 0578.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы Santa Mustiola e San Secondiano.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
Карма (Бярэзінскі раён)
Да 21 снежня 2007 года вёска ўваходзіла ў склад Высакагорскага сельсавета. З 2007 па 2013 год у складзе Пагосцкага сельсавета.
Апанаскавічы
Апана́скавічы (, Апанасковичи) — вёска ва Ушацкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Вяркудскага сельсавета.
Рэспубліканскі цэнтр алімпійскай падрыхтоўкі па тэнісе
Рэспубліканскі цэнтр алімпійскай падрыхтоўкі па тэнісе — спартыўны комплекс у Мінску. Размешчаны па адрасе праспект Пераможцаў, 63. Палац з’яўляўся адным з буйнейшых спартыўных збудаванняў рэспублікі. У ім арганічна спалучаліся новыя дасягненні тэхнікі, функцыянальнасць архітэктурна-планіровачнага вырашэння і мастацкая выразнасць форм.
Гісторыя
Палац тэніса быў пабудаваны ў 1978 годзе па праекце архітэктараў С. Баткоўскага і Л. Гельфанда. У 1996 годзе на базе Палаца тэніса і Рэспубліканскай спецыялізаванай дзіцяча-юнацкай школы алімпійскага рэзерву быў створаны Рэспубліканскі цэнтр алімпійскай падрыхтоўкі па тэнісе і настольным тэнісе.
З 2007 года — установа «Рэспубліканскі цэнтр алімпійскай падрыхтоўкі па тэнісе».
У сакавіку 2015 года ўведзены ў эксплуатацыю другі корпус. На кортах рэгулярна праводзяцца міжнародныя і рэспубліканскія спаборніцтвы, турніры Міжнароднай тэніснай федэрацыі серый Challenger і Futures, матчы розыгрышу Кубка Дэвіса.
Апісанне
Рэспубліканскі цэнтр алімпійскай падрыхтоўкі па тэнісе займае плошчу 5,8 га, на якой размешчаны 3 карпусы агульнай плошчай 27 559,1 м².
Палац тэнісу, пабудаваны па праекце архітэктараў С. Баткоўскага, Л. Гельфанда і інжынера В. Скабелкіна. Крытае прамавугольнае ў плане збудаванне (аб’ём 62,5 тыс. м³). Складаецца са спартыўнага і адміністрацыйнага карпусоў, хола-звязкі.
На прылеглай тэрыторыі маюцца 16 адкрытых тэнісных кортаў, у тым ліку пяць адкрытых грунтавых кортаў, шэсць кортаў са штучнай травой, два блокі па два тэнісныя корты, з дэманстрацыйным кортам з сінтэтычным пакрыццём тыпу «хард» і трыбунамі для гледачоў на 1235 -2000 месцаў.
Спорткомплекс мае сістэму асвятлення для правядзення заняткаў у вячэрні час, два стацыянарныя інфармацыйныя табло на дэманстрацыйным корце, пяць мабільных табло, а таксама сістэму агучвання і відэаназірання.
Спартыўны корпус
Спартыўны корпус перакрыты на 2 узроўнях (сярэдняя частка павышана) жалезабетоннымі абалонкамі дваякай крывізны пралётам 40 м. Скляпенні апіраюцца на рытмічна пастаўленыя нахіленыя апоры, якія падтрымліваюць У-падобную абвязачную бэльку. Тарцы скляпенняў зашклёныя. Уключае 4 тэнісныя корты (20x40 м кожны) са штучным пакрыццём «хард», стацыянарныя трыбуны на 480 месцаў (пры трансфармацыі максімальна 1280 месцаў), балкон з трыбунамі для гасцей і кабінамі суддзяў. У аздобе інтэр’ера выкарыстаны гафрыраваны анадзіраваны алюміній, варсаніт.
Адміністрацыйны корпус
Адміністрацыйны корпус аднапавярховы, з развітым цокальным паверхам. Сцены па перыметры раскрапаваны значна выступаючымі пілонамі. Злева ад галоўнага ўвахода, да якога вядзе шырокая лесвіца, размешчана васьміграннае акно. У апрацоўцы фасадаў выкарыстаны каляровая тынкоўка з вертыкальнымі швамі. На 1-м паверсе — службовыя кабінеты, хол, гардэроб, лесвіцы, якія вядуць у залы і на трыбуны, у цокальным паверсе — трэніровачная зала, буфет, санітарны блок і інш.
NGC 3797
NGC 3797 — зорка ў сузор’і Вялікай Мядзведзіцы.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі новага агульнага каталога.
Слепня (рака)
Гісторыя
Паводле назвы ракі атрымалі свае назвы населеныя пункты: Вялікая Слепня, Вялікая Сляпянка, Малая Сляпянка, Слепенька (раён парку імя Чынгіза Айтматава). Акрамя вышэйзгаданых, на рацэ стаялі наступныя населеныя пункты: Зялёны Луг, Падбалоцце, Маляўшчына, Шчотаўка, Грэбелькі.
Каравышань
Каравы́шань (, Каравышень) — пасёлак у Гомельскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Прыбыткаўскага сельсавета.
Лабірынт фаўна
«Лабіры́нт фа́ўна» (El Laberinto del Fauno) — іспанска-мексіканскі  фільм у жанры цёмнага фэнтэзі, зняты ў 2006 годзе мексіканскім кінарэжысёрам Гільерма дэль Тора па ўласным сцэнарыі. Галоўныя ролі ў фільме выканалі Івана Бакера, Сержы Лопес, Марыбэль Верду, Даг Джонс, Арыядна Хіль і Алекс Ангула.
Дзеянне фільма адбываецца ў Іспаніі ў маі — чэрвені 1944 года, праз пяць гадоў пасля Грамадзянскай вайны, у пачатку франкісцкага перыяду. Змрочная рэальнасць пераплятаецца з не менш змрочным і небяспечным чароўным светам. Гісторыя разварочваецца вакол зарослага закінутага лабірынта і загадкавага фаўна, якога сустракае галоўная гераіня фільма — Афелія. Тым часам як яе айчым палюе на іспанскіх партызан, што змагаюцца супраць рэжыму, а цяжарная маці ўсё больш жорстка пакутуе з-за хваробы, Афелія сустракае дзіўных міфічных істот, якія праводзяць яе праз шэраг выпрабаванняў.
Прэм’ера карціны адбылася 27 мая 2006 года ў межах конкурснай праграмы 59-га Канскага кінафестывалю, дзе фільм быў ушанаваны 22-хвіліннай авацыяй стоячы, адной з самых працяглых авацый у гісторыі кінафестывалю. У шырокім пракаце фільм упершыню з’явіўся 11 кастрычніка 2006 года ў Іспаніі, пасля чаго 20 кастрычніка — у Мексіцы. Амерыканская прэм’ера фільма адбылася 29 снежня 2006 года. Пры бюджэце ў 19 млн долараў фільм сабраў у сусветным пракаце 83,8 млн.
«Лабірынт фаўна» атрымаў прызнанне крытыкаў, якія ўсхвалялі рэжысёра за майстарскае змяшанне жанраў ваеннай драмы і цёмнага фэнтэзі, а таксама за тонкае перапляценне рэальнага і казачнага светаў. Высокай ацэнкі ўдастоілася акцёрская ігра, праца кампазітара, аператара і мастака-пастаноўшчыка, а таксама спецыялістаў па візуальных эфектах. Фільм быў адзначаны больш чым сотняй узнагарод, сярод якіх дзевяць мексіканскіх прэмій «Арыэль», сем іспанскіх прэмій «Гоя», тры прэміі «Оскар» і тры прэміі «BAFTA».
У 2019 годзе выйшла навелізацыя фільма за аўтарствам Карнеліі Функе і Гільерма дэль Тора.
Сюжэт
Паданне сцвярджае, што здавён-даўна ў падземным царстве, дзе не было ні хлусі, ні болю, жыла прынцэса Маана, якая марыла патрапіць у свет людзей. Яна марыла аб блакіце нябёсаў, лёгкім ветрыку і сонечным святле. Аднойчы, уцёкшы ад аховы, прынцэса збегла. Выйшаўшы на паверхню, яна была аслеплена сонцам, якое сцерла з яе памяці ўсе ўспаміны. Прынцэса забылася, хто яна і адкуль прыйшла. Яе цела пакутавала ад холаду, хвароб і болю, і ўрэшце рэшт яна памерла. Аднак яе Айцец кароль заўжды ведаў, што душа прынцэсы вернецца, магчыма ў іншым целе, у іншым месцы і ў іншы час.
1944 год. Пасляваенная Іспанія пад уладай Франсіска Франка. Тым не менш, асобныя групы партызан працягваюць барацьбу з дыктатурай. Для іх ліквідацыі ўлады ствараюць спецыяльныя карныя атрады. Адзін з такіх атрадаў узначальвае капітан Відаль. Ён і яго людзі размясціліся на старым млыне ў правінцыяльнай глыбінцы. Відаль заўзяты фалангіст — жорсткі і бязлітасны, ён ставіць перад сабой мэту любой цаной знайсці і вынішчыць партызан, што хаваюцца ў гарах.
Па патрабаванні Відаля да яго едзе цяжарная жонка Кармэн са сваёй дачкой Афеліяй, бацька якой загінуў на вайне. Дарогай Афелія заўважае вялікае насякомае, якое яна прымае за фею. Па прыездзе Афелія зноў сустракае фею і, ідучы за ёй, апынаецца ля ўваходу ў старадаўні каменны лабірынт. Там яе пераймае Мерсэдэс, дамашняя прыслужніца Відаля, і папярэджвае, што хадзіць у лабірынт небяспечна, бо можна заблукаць. Той жа ноччу насякомае з’яўляецца ў спальні Афеліі, дзе прымае выгляд феі, і кліча дзяўчынку за сабой у лабірынт. У цэнтры лабірынта Афелія сустракае старога фаўна, які абвяшчае ёй, што яна — прынцэса Маана. Яна можа вярнуцца да свайго Айца ў падземнае царства, але каб упэўніцца, што яна не стала звычайнай смяротнай, яна мусіць прайсці тры выпрабаванні да наступлення поўні. Фаўн дае ёй чароўную кнігу, якая мусіць накіроўваць яе.
Першае выпрабаванне — уратаваць зачахлую смакоўніцу ад велізарнай жабы, што пасялілася ў яе каранях. Для гэтага Афелія павінна скарміць жабе тры чароўныя каменьчыкі. На наступны дзень на млыне плануецца сустрэча важных гасцей. Пакуль свецкае грамадства святкуе, Афелія тайком збягае з дому. Чароўная кніга паказвае ёй шлях да смакоўніцы. Прабраўшыся праз трэшчыну ў ствале, Афелія патрапляе да каранёў дрэва, дзе сутыкаецца з велізарнай жабай, і, перахітрыўшы яе, дае ёй з’есці каменьчыкі. Тады жабу літаральна выварочвае і яна памірае. Афелія здабывае ключ, які быў у жабы ў жываце.
Капітан Відаль, праследуючы партызан, знаходзіць ампулу з антыбіётыкамі і пачынае падазраваць, што паўстанцам дапамагае нехта з яго людзей. Тым часам маці Афеліі становіцца горш, і дзяўчынка адмаўляецца выконваць наступнае заданне. Каб супакоіць яе, Фаўн дае Афеліі корань мандрагоры. Яна мусіць пакласці яго ў місу з малаком пад ложкам у маці і штодня капаць туды дзве кроплі крыві. Нечакана Кармэн становіцца значна лепей. Доктар Ферэйра, які лечыць Кармэн, не можа знайсці тлумачэння такому хуткаму выздараўленню.
Надыходзіць час другога задання. Фаўн дае Афеліі чароўную крэйду і адпраўляе яе ў надзвычай небяспечнае месца, дзе жыве «не чалавек». Фаўн дае ў дапамогу Афеліі трох фей. Афелія малюе крэйдай на сцяне дзверы і ўваходзіць у калідор, у канцы якога знаходзіцца зала з доўгім сталом, поўным ежы. У галаве стала́ сядзіць страшэнная бледная істота без вачэй, а вочы ляжаць перад ёй на блюдзе. На сценах залы адлюстраваны сцэны, дзе Бледны чалавек забівае дзяцей. Збоку ляжыць гара дзіцячых пантофляў. Феі нагадваюць Афеліі пра заданне. Яны ўказваюць ёй на адну з трох дзверцаў у сцяне — сярэднюю. Дзяўчынка дастае ключ, аднак адчыняе іншую дзверцу — левую. Там Афелія знаходзіць кінжал. Не гледзячы на папярэджанне Фаўна нічога не піць і не есці, яна спакушаецца і з’ядае некалькі вінаградзін, што ўмомант абуджае Бледнага Чалавека. Ён зжырае дзвюх фей і кіруецца ўдагонку за Афеліяй, і ёй ледзьве ўдаецца ўцячы. Раззлаваўшыся на яе непаслушэнства, Фаўн адмаўляецца даць Афеліі трэцяе заданне.
На наступны дзень паўстанцы пускаюць пад адхон цягнік, і пакуль капітан Відаль даследуе справу з цягніком, рабуюць яго склад. Вярнуўшыся, Відаль знаходзіць склад разрабаваным, але дзверы — непашкоджанымі. Ён канчаткова ўпэўніваецца, што побач з ім здраднік. Між тым, яму ўдаецца ўзяць у палон аднаго паўстанца. Відаль катуе палоннага мяцежніка, пасля чаго выклікае доктара Ферэйра, каб той прывёў таго да прытомнасці, але доктар робіць палоннаму смяротную ін’екцыю. Відаль забівае доктара Ферэйра як здрадніка. У той жа дзень Відаль знаходзіць Афелію, якая клапоціцца пра корань мандрагоры пад ложкам у маці. Кармэн не верыць тлумачэнням Афеліі і выкідае мандрагору ў агонь, дзе тая выгінаецца і курчыцца ў агоніі. Знянацку Кармэн апаноўвае моцны боль, і яна памірае, нараджаючы сына. Неўзабаве пасля гэтага, Відаль выяўляе, што яго прыслужніца Мерсэдэс заадно з паўстанцамі, і што праз яе паўстанцы атрымалі ключ ад склада. Ён вядзе Мерсэдэс на катаванне. Аднак, як толькі яны застаюцца адзін на адзін, Мерсэдэс удаецца вызваліцца, ударыць Відаля нажом і ўцячы. Яна далучаецца да атрада паўстанцаў.
Нечакана за дзень да поўні Фаўн вяртаецца да Афеліі, замкнёнай у пакоі, і дае ёй яшчэ адзін шанец. Трэцяе выпрабаванне заключаецца ў тым, што Афелія мусіць прынесці свайго маленькага брата ў лабірынт. Афелія выбіраецца з замкнёнага пакою пры дапамозе чароўнай крэйды і выкрадае немаўля, але Відаль заўважае гэта і праследуе яе да цэнтра лабірынта. У цэнтры лабірынта Афелію сустракае Фаўн і гаворыць ёй, што адкрыццё партала ў іншы свет патрабуе крыві нявіннага. Фаўн дастае кінжал, здабыты Афеліяй у логаве Бледнага Чалавека, і прапануе ўзяць кроў яе малодшага брата. Афелія ж катэгарычна адмаўляецца пашкодзіць брату; калі яна не падпарадкоўваецца яго загаду, Фаўн адмаўляецца дапамагаць ёй.
Відаль даганяе Афелію і бачыць, што тая размаўляе з кімсьці, але нікога апроч Афеліі не бачыць. Ён забірае немаўля і страляе ў Афелію. На выхадзе з лабірынта яго акружаюць паўстанцы. Ведаючы, што будзе забіты, ён аддае дзіця на рукі Мерсэдэс, патрабуючы, каб яна сказала яго сыну дакладны час смерці бацькі. Мерсэдэс жа адказвае, што дзіця і імя яго не даведаецца. Яе брат Пэдра забівае Відаля.
Мерсэдэс уваходзіць у лабірынт і суцяшае дзяўчыну пры смерці, спяваючы ёй калыханку. Кроплі крыві Афеліі падаюць у цэнтр каменнай вінтавой лесвіцы на алтар. Нечакана Афелія знаходзіць сябе ў залатым тронным зале. Кароль падземнага свету кажа, што яна прайшла апошняе, трэцяе выпрабаванне, праліўшы сваю кроў замест крыві свайго маленькага брата. Фаўн, які стаіць побач з тронам, ухваляе яе ўчынак і звяртаецца да яе са словамі «ваша вялікасць». Каралева падземнага свету запрашае дачку Маану сесці побач з Айцом. Паміраючы ў каменным лабірынце, Афелія ўсміхаецца.
Перадгісторыя
«Лабірынт фаўна» — другі фільм Гільерма дэль Тора, дзеянне якога адбываецца на гістарычным фоне Грамадзянскай вайны ў Іспаніі (1936—1939). Вайна пачалася, калі група правых ваенных генералаў паспрабавала зрынуць нядаўна абраны левы ўрад, які, сярод іншага, імкнуўся правесці значную зямельную рэформу для сялян-фермераў краіны. Паўстанцы пад камандаваннем Франсіска Франка былі падтрыманы іерархіяй каталіцкай царквы і іспанскай землеўладальніцкай элітай, а таксама атрымалі матэрыяльную дапамогу і ўзброеную падтрымку ад урадаў Гітлера і Мусаліні. Многія простыя іспанцы разам з камуністамі і анархістамі далучыліся да ўрадавай рэспубліканскай арміі; рэспубліканцы таксама атрымалі людскія рэсурсы і падтрымку ад прагрэсіўных інтэрнацыянальных брыгад, Савецкага Саюза і Мексікі. Ацэнкі ахвяраў вайны вар’іруюцца ад 250 000 да 1 мільёна чалавек.
Інтарэс Дэль Тора да вайны і рэжыму Франка ўзыходзіць да яго дзяцінства ў Мексіцы, дзе многія іспанскія выгнаннікі шукалі прытулку. Гэтыя экспатрыянты моцна паўплывалі на мексіканскую культуру і кінематограф. Дэль Тора адзначае: «''Некаторыя з іх сталі ключавымі настаўнікамі майго сталення. Яны апавядалі гісторыі, як дзяцьмі пакінулі Іспанію. Гэтыя расказы моцна паўплывалі на мяне''». Дэль Тора ўпершыню даследаваў гэты перыяд у сваёй гісторыі пра прывідаў «Хрыбет д’ябла» (2001), дзеянне якой адбывалася ў прытулку для хлопчыкаў у апошнія дні вайны. Першапачаткова ён задумваў «Лабірынт фаўна» як працяг гэтага фільма, але ў выніку адкінуў ідэю. Пасля «Хрыбта д’ябла» ён заняўся рэжысурай «'» (2002), а затым зняў адаптацыю серыі коміксаў «'» (2004).
Калі ў 2003 годзе Дэль Тора змог вярнуцца да працы над «Лабірынтам фаўна», у яго была іншая ідэя для фільма: зрабіць яго ў форме казкі. Дэль Тора мяркуе, што казкі мелі адзін з найбольш ранніх уплываў на яго. Створаныя на аснове вусных народных гісторый, якія перадаюцца з глыбіні стагоддзяў, пісьмовыя казкі XVII—XIX стагоддзяў былі напоўнены крывёй і гвалтам, а таксама прыгажосцю і чараўніцтвам. Якімі б фантастычнымі яны ні былі, гісторыі апавядалі пра страхі і трывогі, з якімі сутыкалася іх аўдыторыя, як дарослыя, так і дзеці. «Я быў зачараваны казкамі і механікай, якая ў іх працуе, з ранняга дзяцінства», — кажа Дэль Тора. — «''Мне падабалася чытаць арыгінальныя версіі казак братоў Грым, і я заўсёды выяўляў, што сама форма лёгка стварае глыбока трывожныя вобразы. У Ханса Крысціяна Андэрсена і Оскара Уайльда насамрэч ёсць некалькі гісторый аб тонка завуаляваным, што былі поўныя жудасных і жорсткіх момантаў''».
Дэль Тора абмеркаваў канцэпцыю «Лабірынта фаўна» з Альфонса Куаронам, сваім блізкім сябрам і калегам на працягу больш чым дваццаці гадоў. Ідэя Куарону спадабалася, гэтаксама зацікаўленасць праявіла і яго партнёрка па прадзюсарскай кампаніі «» Фрыда Торэсбланка. У выніку, «Esperanto Filmoj» аб’яднала сілы з «The Tequila Gang», прадзюсарскай кампаніяй Дэль Тора і яго даўняй калегі. Торэсбланка адзначае, што дамоўленасць дазваляла Дэль Тора працаваць без аніякіх творчых абмежаванняў. Сярод іншага, гэта было выклікана жывым інтарэсам Куарона да задумкі Дэль Тора.
Ідэя фільма і праца над сцэнарыем
Ідэя фільма нарадзілася на старонках нататнікаў Дэль Тора. Па яго словах, яны запоўнены «крамзолямі, ідэямі, малюнкамі і дробязямі сюжэту», якія ён занатоўваў на працягу дваццаці гадоў. «Тут мы знаходзім арыгінальныя малюнкі „расліннага немаўля“, якога Афелія кладзе пад ложак сваёй маці, выкармленага малаком і магіяй, і жахлівага „бледнага чалавека“, гнеў якога яна выклікае, крадучы з яго стала». Аднаго разу падчас вытворчасці фільма, рэжысёр забыўся свой нататнік у лонданскім таксі і быў моцна засмучаны, але таксіст вярнуў яму нататнік праз два дні.
Першапачаткова гэта была гісторыя пра сямейную пару: цяжарная жонка трапляла ў лабірынт і ўлюблялася ў фаўна. Фаўн казаў ёй: «Калі ты аддасі мне сваё дзіця і даверышся мне, каб я забіў яго, ты знойдзеш нас абодвух — яго і мяне — па іншы бок, і лабірынт зноў заквітнее», і яна здзяйсняла гэты скачок веры. Паводле слоў Дэль Тора, гэта была «шакіруючая гісторыя», якая аднак у яго выкананні цалкам змянілася.
Сержы Лопес распавядае, што Дэль Тора апісаў яму канчатковую версію сюжэта за паўтара гады да здымкаў: «''за дзве з паловай гадзіны ён патлумачыў мне цалкам фільм з усімі падрабязнасцямі, гэта было неверагодна. Калі ён скончыў, я запытаўся, ці ёсць у яго сцэнарый? Ён адказаў: „Не, нічога не напісана“''». Лопес пагадзіўся здымацца і атрымаў сцэнарый праз год. «''Гэта было дакладна тое самае, гэта было нешта неверагоднае. У сваёй маленькай галаве ён трымаў усю гісторыю з вялікай колькасцю дробных дэталяў, з мноствам персанажаў, як быццам, калі вы зараз глядзіце фільм, то бачыце менавіта тое, што было ў яго галаве''».
Паводле слоў Дэль Тора, ён пачарпнуў ідэю фаўна з дзіцячых «усвядомленых сноў». Дэль Тора сцвярджае: «''Кожную ноч дакладна апоўначы ў маёй спальні з шафы выходзіў фаўн. Мабыць, гэта былі ўсвядомленыя сны, але для дзіцяці гэта было рэальнасцю. Я бачыў яго''».
Падбор акцёраў і праца над ролямі
Дэль Тора распавядаў, што вельмі нерваваўся з-за кастынгу на галоўную ролю, і што знайшоў 10-гадовую іспанскую актрысу чыста выпадкова. «''Гераіня, якую я апісаў першапачаткова, была маладзейшай, каля 8 або 9 гадоў, а Івана была крыху старэйшай за свой персанаж, з кучаравымі валасамі, якіх я зусім не ўяўляў у сваёй гераіні. Але мне спадабалася яе першае чытанне, жонка плакала, і аператарка плакала пасля яе чытання, і было нескладана зразумець, што Івана — найлепшая актрыса з праслуханых, але я ведаў, што мне прыйдзецца змяніць сцэнарый, улічыўшы яе ўзрост''». На момант здымкаў актрысе было 11 гадоў. Бакера распавядае, што Дэль Тора паслаў ёй шмат коміксаў і казак, каб дапамагчы «паглыбіцца ў атмасферу Афеліі і ў тое, што яна адчувае». Актрыса адзначае, што фільм паводле яе меркавання «дзівосны», і што «ён адначасова можа прынесці вам і боль, і смутак, і спалох, і шчасце».
На ролю спагадлівай рэвалюцыянеркі Мерсэдэс Дэль Тора абраў актрысу Марыбэль Верду, таму што ён «убачыў у ёй смутак, які, на яго думку, ідэальна падыходзіў для гэтай ролі». У адным з інтэрв’ю Дэль Тора падкрэслівае, што «Мерсэдэс — гэта будучыня Афеліі, калі тая абярэ шлях нявер’я». Афелія і Мерсэдэс бачаць сябе адна ў адной. Мерсэдэс любіць чысціню гэтай дзяўчынкі, а Афелія інстынктыўна здагадваецца аб прыродзе гэтай жанчыны. Між імі ўтвараецца сувязь маці і дачкі. І ў гэтым, на думку Дэль Тора, заключаецца асаблівы трагізм фінала фільма, бо «для Мерсэдэс дзяўчынка памерла, а мы ведаем, што гэта не так».
Даг Джонс, які зыграў у фільме адразу дзве ролі — Фаўна і Бледнага Чалавека — ужо раней працаваў з Дэль Тора над некалькімі фільмамі і распавядае, што рэжысёр адправіў яму электронны ліст, у якім было сказана: «''Ты павінен быць у гэтым фільме. Ніхто не зможа зыграць гэтую ролю, акрамя цябе''». Джонс з энтузіязмам успрыняў англійскі пераклад сцэнарыя, але потым даведаўся, што фільм будзе на іспанскай мове, якой ён не валодаў. Джонс быў у жаху і Дэль Тора прапанаваў вывучыць сцэнарый на слых, але Джонс адмовіўся, вырашыўшы самастойна вывучыць неабходную лексіку. Ён распавядае: «Я сапраўды, сапраўды закасаў рукавы і ўзяў на сябе абавязак вучыць слова за словам, і ў мяне ўжо было напаўправільнае вымаўленне, калі мы пачалі працу». Джонсу прыходзілася грыміравацца на працягу пяці гадзін штодня, і ён практыкаваўся ўвесь гэты час, пры гэтым грымёры папраўлялі яго, калі той памыляўся. Пазней Дэль Тора вырашыў дубліраваць Джонса голасам Пабла Адана, «аўтарытэтнага тэатральнага акцёра», але намаганні Джонса ўсё адно мелі каштоўнасць, бо Адану было значна прасцей чытаць тэкст так, каб ён адпавядаў рухам вуснаў Джонса.
Здымкі і візуальныя эфекты
Здымкі фільма адбываліся на працягу адзінаццаці тыдняў з 11 ліпеня па 15 кастрычніка 2005 года. Здымкі праходзілі ў Мадрыдзе і ў хваёвым лесе, што знаходзіцца ў Сьера-дэ-Гуадарама, у Цэнтральнай Іспаніі. Аператар Гільерма Навара казаў, што «''пасля працы ў Галівудзе над іншымі фільмамі і ў іншых рэжысёраў, праца на роднай мове і ў разнастайных дэкарацыях дапамагла яму вярнуцца да тых першапачатковых прычын, з-за якіх ён хацеў здымаць кіно. У асноўным гэта жаданне распавядаць гісторыі цалкам свабодна, дазваляючы відэашэрагу сапраўды спрыяць расказу''».
Пры здымках важным момантам было дабіцца візуальнага размежавання рэальнага і фэнтэзійнага свету. Рэжысёр тлумачыць: «''Гэта як інь і ян: фэнтэзійны свет жаноцкі, проста-такі вутробны, з усім круглым па форме і палітрай фалопіевых колераў, малінавага і залатога ў цёплым святле, бо, насамрэч, ідэя Афеліі пра рай звяртаецца да мацярынскага ўлоння. Рэальны свет мае халодныя колеры і рэзкае святло, прамыя лінейныя межы, нічога круглага, ён мужчынскі і фашысцкі. Дызайн наўмысна абсалютна сімвалічны''».