cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Марк Аўрэлій Кар
Персідскі паход
Пасля разгрому сарматаў і квадаў Кар разам з Нумерыянам прайшоў праз Фракію і малаазіяцкія правінцыі і прыбыў да рымска-персідскай мяжы. манетны двор адзначыў з'яўленне Кара і Нумерыяна на Усходзе кляпаннем манет з надпісам «adventus». Карына імператар пакінуў сачыць за парадкам у заходніх правінцыях, асабліва ў Галіі. Па паведамленні Флавія Вопіска Сіракузяніна, Кар зваў сябе няшчасным па прычыне таго, што ён адправіў кіраваць Галіяй ад свайго імя Карына і хацеў пазбавіць яго звання цэзара. Кар абвясціў, што галоўнай мэтай яго кіравання з'яўляецца знішчэнне Сасанідскай дзяржавы і вяртанне пад уладу рымлянаў Месапатаміі. Персідскі паход быў запланаваны яшчэ пры Аўрэліяне, але ён не паспеў яго ажыццявіць, таму што быў забіты па дарозе на Усход. У Проба таксама было жаданне вярнуць страчаныя землі, але ён таксама не паспеў ажыццявіць задуму ў жыццё. Толькі Кару ўдалося рэалізаваць кампанію супраць персаў. Заданне палягчалі ўнутраныя хваляванні ў персідскай дзяржаве, у кіраванне Бахрама II. Супраць яго паўстаў яго ўласны брат Гормізд, які спрабаваў стварыць незалежную дзяржаву ва ўсходняй частцы Сасанідскага Ірана. Пазнаўшы пра задумы рымлянаў, устрывожаныя персы вырашылі затрымаць іх працяглымі перамовамі. З гэтым падзеяй злучаюць адзін аповед. Персідскія паслы прыбылі ў рымскі лагер на заходзе, у той час, калі рымскае войска вячэрала. Персы выказалі жаданне папрысутнічаць на вячэры рымскага імператара. Яны ўбачылі Кара, апранутага як усе салдаты, які сядзеў на траве. Імператар вячэраў сёрбавам з тоўчанага гароху з кавалкамі старой салёнай свініны. Толькі ляжалы каля яго пурпурны плашч паказваў на яго высокае становішча. Пры выглядзе паслоў Кар нават не паварушыўся. Імператар падклікаў персаў да сябе і сказаў, што калі іх цар не задаволіць усе яго вымогі, то тады персідскія пашы і палі стануць больш голымі, чым яго галава. У пацверджанне гэтага імператар агаліў сваю лысую галаву. Потым Кар дадаў, што калі паслы галодныя, то яны могуць павячэраць разам з ім, а калі не, то каб яны неадкладна пакінулі межы рымскага лагера і вярталіся да свайго цара.
Смерць
У самы разгар персідскага паходу Кар сканаў пад канец ліпеня ці напачатку жніўня 283 года ў сваім намёце пры так да канца і нявысветленых акалічнасцях. Старажытныя крыніцы сцвярджаюць, што памёр ад хваробы ці быў забіты маланкай у знак боскай адплаты, бо яму было дадзена прадказанне, што перамога будзе спадарожнічаць яму толькі да Ктэсіфона, а ён працягнуў рух далей.
У «Гісторыі Аўгустаў» прыводзіцца ліст нейкага Юлія Кальпурнія, які займаў пры Кары пасаду сакратара, які расказвае пра смерць імператара:
''«Калі наш гасудар Кар, сапраўды дарагі, быў хворы і ляжаў у намёце, раптам устала бура з такой віхурай, што ўсё пацямнела і людзі не пазнавалі адзін аднаго; потым, калі ўсё было ахоплена бесперапынным дрыгаценнем ад бляску маланак і ўдараў грому і ўсё неба, здавалася, палала, мы перасталі разумець, што адбываецца. Раптам прагучаў крык, што імператар памёр, а потым — асабліва моцны ўдар грому, які зрынуў усіх у жах. У дадатак спальнікі гасудара, ахопленыя смуткам з нагоды яго смерці, запалілі намёт. З прычыны гэтага раптам пашырыўся слых, быццам ён загінуў ад маланкі, тады як, наколькі мы можам ведаць, усталявана, што ён памёр ад хваробы».''
Некаторыя сучасныя рэканструкцыі тых падзей мяркуюць, што Кар быў забіты пры спрыянні прэфекта прэторыя Арыя Апра. На думку Уільяма Ледбетэра, хвароба з'яўляецца найболей праўдападобным тлумачэннем скону імператара. Ён лічыць, што неверагодна, быццам імператар, які атрымаў буйную перамогу, быў забіты прма ў лагеры. Апроч таго, яго сын Нумерыян бесперашкодна заняў прастол, не сустрэўшы апазіцыі. Іншая версія заснавана на аповедзе Іаана Малалы, паводле якога Кар быў забіты ў кампаніі супраць гунаў пасля персідскага паходу, з ім згодзен і Іаан Занара. Пасля смерці Кар быў абагаўлёны.
Вынікі кіравання
Кіраванне Кара доўжылася трохі менш года (па паведамленні — 10 месяцаў і 5 дзён ). Яго перамога на Усходзе была важная як з палітычнага пункту погляду, бо яна дазволіла Дыяклетыяну скласці мірнае пагадненне ў 288 годзе, умовы якога невядомыя, так і з культурнага пункту погляду.
Афрыканскі паэт прысвяціў некаторую частку свайго твора «Кінегетыка» («Пра паляванне») святкаванню перамогі Кара і Нумерыяна і нават расказваў пра трыумфальнае вяртанне імператараў у Рым, якое так і не адбылося. Гэта перамога знайшла вялікі водгук у V стагоддзі, калі паэт і пісьменнік Сідоній Апалінарый звяртаўся да Кансенцыя Нарбонскага, напамінаючы яму пра перамогі сваіх суграмадзян, і памянуў Кара ў сваёй працы «Пра царства». «Гісторыя Аўгустаў» характарызуе Кара як «чалавека, так бы мовіць, сярэдняй вартасці, якой варта хутчэй аднесці да добрых, чым да благіх гасудароў», а ў іншым месцы заве ўжо «добрым гасударом».
Прымас Венгрыі
Прымас Венгрыі — ганаровы тытул архібіскупа Эстэргама-Будапешта, які такім чынам, завецца архібіскупам-прымасам Венгрыі. У свой час прымас Эстэргама, які жыў у Венгерскім каралеўстве, быў таксама вядомы як «Князь-прымас» і меў вялікі аўтарытэт і ўладу. Прымас быў упаўнаважаны праводзіць нацыянальныя саборы, і, з'яўляючыся Legatus Natus Святой Рымскай Царквы, меў права у межах сваёй місіі (тэрыторыі, якая падавалася Папам) несці крыж перад пантыфікам, падпарадкоўваўся непасрэдна Рыму і меў таксама права на наведванне біскупскіх кафедраў і кляштароў у Венгрыі, за выключэннем абацтва Пананхальма (S. Martinus em Monte Pannoniæ).
З 1715 года ён лічыўся канцлерам і князем Свяшчэннай Рымскай імперыі. Па традыцыі менавіта ён карануе каралёў Венгрыі.
Лысая (гара, Пастаўскі раён)
Лысая гара — помнік прыроды рэспубліканскага значэння. Знаходзіцца на адлегласці 4 кіламетраў на паўднёвы захад ад Паставаў. Мае плошчу 2,2687 га і вышыню 155 метраў над узроўнем мора. Абмежавана на захадзе і поўначы поймай ракі Спорыцы, на ўсходзе – лагчынай, на поўдні – шашой Паставы–Лынтупы.
Гара Лысая ўяўляе сабой адасобленае адносна невялікае ўзвышша, якое ўтварылася ў час апошняга зледзянення. Гэта тыповы марэнны ўзгорак, які мае ўнікальную правільную форму з пукатай вяршыняй і роўнымі павольнымі схіламі. Пры параўнальна невялікіх памерах (200х60 м) і адноснай вышынёй 15 м.
Схілы гары маюць нахіл да 15–18 градусаў, а з паўночнага захаду, дзе яе падмывае рака Спорыца, утварылася агаленне вышынёй 15 метраў і стромкасцю схілаў да 60 градусаў.
Складзены марэнны ўзгорак чырвона-бурымі марэннымі супескамі і суглінкамі з пражылінамі шакаладных глін і невялікай колькасцю жвіру і галькі.
Узрост 20–17 тысяч гадоў, утварылася шляхам адкладання марэны ў целе ледавіка.
Віядук у Баляслаўцы
Віядук у Баляслаўцы — чыгуначны віядук на рацэ Бубр, у горадзе Баляславец (Польшча).
Віядук цалкам пабудаваны з каменя. З’яўляецца адным з самых доўгіх мастоў гэтага тыпу ў Польшчы і ва ўсёй Еўропе.
Помнік Міндоўгу (Вільнюс)
Помнік Міндоўгу — помнік каралю Міндоўгу ў Вільнюсе. Помнік размешчаны перад галоўным будынкам Нацыянальнага музея Літвы.
Помнік створаны вядомым скульптарам і архітэктарамі, , Інясай Алістратавайце. Урачыста адкрыты 6 ліпеня 2003 года падчас святкавання 750-годдзя каранацыі Міндоўга.
Гранітная фігура караля Міндоўга вышынёй тры з паловай метры сядзіць на троне, трымаючы ў руках сімвалы каралеўскай улады — дзяржаву і скіпетр. Каралеўскі трон усталяваны на круглым шэрым пастаменце, абрамленым сонечным календаром, на якім адзначаны найважнейшыя язычніцкія балцкія і хрысціянскія святы.
Іна Сяргееўна Фёдарава
Іна Сяргееўна Фёдарава (нар., Мінск) — беларускі архітэктар.
Біяграфія
Скончыла Беларускі політэхнічны інстытут у 1970 годзе. Працавала ў БелНДІПгорадабудаўніцтва, з 1975 года — старшы архітэктар Беларускага спецыялізаванага навукова-рэстаўрацыйнага ВА «Белрэстаўрацыя» Міністэрства культуры БССР.
Член Саюза архітэктараў СССР з 1974 года. Пражывае ў Мінску.
Творчасць
Праектныя працы ў вобласці паркабудаўніцтва і добраўпарадкавання тэрыторыі помнікаў архітэктуры. Аўтар навуковых прац.
Узнагароды
Узнагароджана бронзавым медалём ВДНГ БССР (1980).
Карыес зубоў
Карыес (Caries dentium) — хвароба зубоў з разбурэннем цвёрдых тканак зуба і ўтварэннем у ім поласцей.
Паводле дадзеных Сусветнай арганізацыі аховы здароўя, на яго хварэюць 93 адсоткі насельніцтва Зямлі. Большасць дактароў схіляюцца да думкі, што асноўнай прычынай развіцця карыесу з’яўляецца зубны налёт (зубны камень), у ім назапашваюцца мікробы, якія сілкуюцца цукрам і прадукуюць кіслату, якая разбурае эмаль зуба.
Гэта складаны паталагічны працэс, які развіваецца і цячэ марудна, ён узнікае ў выніку дзеяння неспрыяльных вонкавых/унутраных і агульных/мясцовых фактараў, характарызуецца ў пачатковай стадыі свайго развіцця кропкавай дэмінералізацыяй неарганічнай часткі эмалі, разбурэннем яе арганічнага матрыкса, што сканчаецца, як правіла, дэструкцыяй цвёрдых тканак зуба з утварэннем поласці/дэфекту ў эмалі, дэнціне, а пры адсутнасці лячэння выклікае ўзнікненне запаленчых ускладненняў з боку пульпы і перыядонту.
Вячорніца матроны
Вячо́рніца матроны, Гаштва , Начная фіялка, Начная прыгажуня (Hesperis matronalis) — від травяністых раслін з роду  сямейства.
Назва
Родавая назва Hesperis паходзіць ад грэчаскага слова вечар, і назва была, верагодна, дадзена за тое, што пах кветак становіцца больш прыкметным бліжэй да вечара.
Батанічнае апісанне
Двугадовыя ў культуры або кароткажывучыя шматгадовыя расліны вышынёй 30—100 см. Сцябло прамастойнае, галінастае ў верхняй частцы. Лісце простае, зубчастае, апушанае, на кароткіх чаранках. Кветкі ліловага або бэзавага колеру. Плод — стручок.
Распаўсюджанне
Растуць на тэрыторыі Еўразіі і культывуюцца ў многіх іншых раёнах свету за іх прывабныя, вяснова-квітнеючыя кветкі. У некаторых з гэтых абласцей, від здзічэў і стаў пустазеллем.
Баршчэўскі
Баршчэўскі — беларускае прозвішча.
Анатоль Паўлавіч Фядорчанка
Анатоль Паўлавіч Фядорчанка (, с. Іванапілля, Касцянтыніўскі раён, Данецкая вобласць) — беларускі архітэктар.
Біяграфія
Скончыў Кіеўскі інжынерна-будаўнічы інстытут у 1964 годзе. Працаваў у Кіраваградскім філіяле Укргарбудпраекта, з 1970 года — у Мінскпраекце, з 1971 года — старэйшы архітэктар, галоўны архітэктар праектаў, намеснік начальніка аддзела падрыхтоўкі і арганізацыі праектавання ў Белдзіпрагандлі.
Член Саюза архітэктараў СССР з 1970 года. Пражывае ў Мінску.
Творчасць
Асноўныя працы: праекты рэканструкцыі гандлёва-грамадскіх будынкаў Кіраваграда (1966—1970), гандлёва-грамадскага цэнтра ў Брэсце (1974—1978, у аўтарскім калектыве), рэканструкцыя і абсталяванне рэстарана «На ростанях» у Мінску (1980, у аўтарскім калектыве).
Сікаса
Сіка́са (Sikasso) — горад у паўднёвай частцы Малі. З'яўляецца адміністрацыйным цэнтрам аднайменнага рэгіёна і другім горадам у Малі па колькасці насельніцтва, якое па дадзеных на 2012 год складала 213 977 чалавек. Па дадзеных перапісу 1998 года насельніцтва Сікаса налічвала 113 803 чалавека. Размешчаны за 375 км на паўднёвы ўсход ад сталіцы краіны, горада Бамака, за 100 км на поўнач ад мяжы з Кот-д’Івуарам і за 45 км на захад ад мяжы з Буркіна-Фасо.
У Сікаса жывуць прадстаўнікі этнічных груп бамбара, сенуфа, боба, малінке.
Клімат
Клімат горада характарызуецца як тыповы субэкватарыяльны. Гадавыя ваганні тэмпературы ў горадзе невялікія, а вільготны сезон выяўлены рэзка, і доўжыцца прыкладна палову года. Гадавая норма ападкаў складае каля 1200 мм; амаль усе яны выпадаюць у перыяд з мая па верасень. Сухі сезон выяўлены ў зімовыя месяцы. Найбольш дажджлівы і найбольш халодны месяц — жнівень. Найбольш гарачыя месяцы — сакавік і красавік, калі сярэднія максімумы перавышаюць 37 °C.
Пятро Рунец
Пятро́ Руне́ц, таксама Пё́тр Мікала́евіч Руне́ц (, Азярычына, цяпер Пухавіцкі раён, Мінская вобласць — ) — беларускі.
Біяграфія
Нарадзіўся 4 мая 1911 года ў вёсцы Азярычына, Ігуменскага павета, Мінскай губерні, у сялянскай сям'і. У 1930 годзе скончыў курсы пра Барысаўскім педагагічным тэхнікуме. Настаўнічаў у вёсках Глінішчы і Сяліба Бярэзінскага раёна. У 1937 годзе паступіў вучыцца, а ў 1940 скончыў Камуністычны інстытут журналістыкі імя С. М. Кірава ў Мінску. Увосень 1940 года прызваны ў Чырвоную Армію. Удзельнічаў у баях у Літве, на Волхаўскім, Сталінградскім франтах. Двойчы паранены. У маі 1943 года дэмабілізаваны. Працаваў у эвакуацыйным шпіталі, а пасля ў новакузнецкай газеце «Большевистская сталь». У 1946—1953 гадах загадчык аддзела рэдакцыі газеты «Піянер Беларусі», у 1953—1963 гадах літаратурны супрацоўнік часопіса «Бярозка», у 1963—1971 гадах — рэдактар-стыліст на Беларускім радыё. Памёр 5 сакавіка 1997 года.
Творчасць
Першае апавяданне апублікаваў у 1932 годзе (часопіс «Іскры Ільіча»). Творы пераважна для дзяцей. Аўтар зборнікаў аповесцяў і апавяданняў «Юныя змагары» (1940), «У веснавыя дні» (1954), «Бярозавы конь» (1956), «Гіпсавая маска» (1958), «Канец казкі» (1960), «Заламаны ражок» (1961), «Вясёлыя здарэнні» (1962), «Алёшка-верхалаз» (1963), «Аб чым шэпчацца аер» (1966) (абедзве аповесці ў 1971 годзе выдадзеныя асобнай кнігай «Алёшка і яго сябры»), «Важнае заданне» (1968), «Белы васілёк» (1971), «Добрая душа» (1977), «Незвычайны збор» (1981), «Незвычайны наведвальнік» (1985), «Апошняе шчасце» (гумарэскі, 1984). Апублікаваў аднаактоўку «Сіні пясок» (1959).
Склаў зборнік успамінаў дзяцей пра вайну «Ніколі не забудзем» (з Янкам Маўрам, 1948). У 1979 годзе выдаў брашуру пра Янку Маўра «Чалавек з крылатай фантазіяй».
Пераклаў на беларускую мову асобныя творы Сяргея Міхалкова, Барыса Емяльянава, Джані Радары, Жана Грывы, Аляксея Талвіра.
Пакуты маладога Вертэра
«Пакуты маладога Вертэра» (Die Leiden des jungen Werthers — у першых выданнях і ням. Die Leiden des jungen Werther - у сучасных) — сентыментальны раман у лістах Іагана Вольфганга Гётэ 1774 года. У рамане на фоне карціны нямецкай рэчаіснасці адлюстраваны драматычныя асабістыя перажыванні героя, якія скончыліся яго самагубствам.
Раман «Пакуты маладога Вертэра» стаў другім літаратурным поспехам Гётэ пасля драмы «Гёц фон Берліхінген». Як драму, так і раман у лістах адносяць да кірунку «Бура і націск». «Пакуты маладога Вертэра» носяць у некаторай ступені аўтабіяграфічны характар, у ім у вольнай інтэрпрэтацыі Гётэ распавёў пра сваю любоў да Шарлоты Буф. Гётэ пазнаёміўся з ёй падчас праходжання практыкі ў імперскім камеральным судзе Вецлара летам 1772 года. Матыў трагічнай развязкі любоўнай гісторыі, суіцыду Вертэра Гётэ навеяла смерць яго сябра Карла Вільгельма Іерузалема, які пакутаваў ад любові да замужняй жанчыны. Літаратурны вобраз Лоты абавязаны сваім з'яўленнем іншай знаёмай Гётэ таго часу - Максіміліяне фон Ларош.
Першае выданне рамана выйшла восенню 1774 года да Лейпцыгскага кніжнага кірмашу і адразу стала бестселерам. Перапрацаванае выданне выйшла ў 1787 годзе. Раман падарыў Гётэ славу ва ўсёй Германіі.
Туба (Сенегал)
Туба́ (Touba, ад ţûbâ — шчасце) — горад у цэнтральнай частцы Сенегала.
Заснаваны ў 1887 годзе заснавальнікам суфійскай ордэна Мюрыдыя шэйхам Амаду Бамба Мбаке, доўгі час заставаўся малазначным паселішчам, аднак пасля пахавання шэйха Амаду Бамба і будаўніцтва мячэці (завершана ў 1963 годзе), горад ператварыўся ў галоўны цэнтр брацтва Мюрыдыя і буйны культурны цэнтр. У 2007 годзе насельніцтва, паводле перапісу, складала 529 000 чалавек. Разам з горадам-спадарожнікам Мбаке Туба з'яўляецца другім па велічыні горадам Сенегала.
Мікалай Фёдаравіч Махаў
Мікалай Фёдаравіч Махаў (3 сакавіка 1921—18 кастрычніка 1943) — гвардыі сяржант Рабоча-сялянскай Чырвонай Арміі, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1944).
Біяграфія
Скончыў Каргапольскую пачатковую школу і Воранаўскую ШКМ, працягнуў вучобу ў Мяхонскай дзевяцігадовай школе. У 1936 годзе паступіў у Чашынскі малочна-тэхналагічны тэхнікум.
З 1942 года член ВЛКСМ.
15 жніўня 1942 года Махаў быў прызваны на службу ў Рабоча-сялянскую Чырвоную Армію Каргапольскім РВК Чэлябінскай вобласці. З мая 1943 года — на франтах Вялікай Айчыннай вайны, камандаваў стралковым аддзяленнем 9-й стралковай роты 237-га гвардзейскага стралковага палка 76-й гвардзейскай стралковай дывізіі 61-й арміі Цэнтральнага фронту. Вызначыўся падчас вызвалення Чарнігаўскай вобласці Украінскай ССР.
21 верасня 1943 года ўзвод Махава абышоў з поўначы Чарнігаў і атакаваў варожыя рубяжы ў раёне дарогі на Гомель. У тым баі Махаў асабіста знішчыў 4 нямецкіх салдат. Праціўнік распачаў некалькі контратак, але ўсе яны былі паспяхова адбітыя. У ноч з 27 на 28 верасня 1943 года аддзяленне Махава пераправілася праз Дняпро ў раёне сяла Мысы Рэпкінскага раёна і прыняў актыўны ўдзел у баях за захоп і ўтрыманне плацдарма на яго заходнім беразе.
18 кастрычніка 1943 года ў час бою за пашырэнне плацдарма Махаў быў акружаны варожымі салдатамі і быў вымушаны змагацца ў рукапашную. Яму ўдалося забіць трох нямецкіх салдат, але ў тым баі загінуў і ён сам. Пахаваны ў 300 м паўднёва-ўсход ад вёскі Жылічы Брагінскага раёна Гомельскай вобласці Беларускай ССР. Перапахаваны ў пасёлку Брагін Брагінскага раёна Гомельскай вобласці Беларусі.
Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 15 студзеня 1944 года за «мужнасць і гераізм, праяўленыя пры фарсіраванні Дняпра і ўтрыманні плацдарма на яго правым беразе» гвардыі сяржант Мікалай Махаў пасмяротна быў удастоены высокага звання Героя Савецкага Саюза. Таксама пасмяротна быў узнагароджаны ордэнам Леніна.
Марыя Дабранега
Марыя Дабране́га  (таксама часам згадваецца як Дабрагне́ва; пам. ) — князёўна кіеўская, меркаваная дачка кіеўскага князя Уладзіміра Святаславіча. Пэўна не вядома яе маці. Але па даце шлюбу даследчыкі робяць здагадку, што напэўней яна — дачка Уладзіміра з апошняга шлюбу, вядомага з паведамлення Цітмара Мерзебургскага. Ёсць таксама версія, што яна дачка Барыса Уладзіміравіча.
Біяграфія
У 1038 ці 1042 годзе Яраслаў Мудры выдаў яе за польскага князя Казіміра Аднаўляльніка. Казімір памёр 28 лістапада 1058 года. У іх было чацвёра сыноў і дачка:
Рэха (1938)
Камплект выдання захоўваецца ў Беларускай бібліятэцы імя Францішка Скарыны ў Лондане.
Змест нумароў
№ 1 (1938)
№ 2 (1938)
№ 3 (1938)
Радала Гайда
Радала Гайда (Radola Gajda, сапраўднае імя Рудольф Гейдль, Rudolf Geidl; 14 лютага 1892, Котар, цяпер Чарнагорыя — 15 красавіка 1948, Прага) — чэхаславацкі военачальнік і палітычны дзеяч.
Біяграфія
Бацька — аўстрыйскі унтэр-афіцэр Ёган Гайдль, маці — збяднелая чарнагорская дваранка. У юнацтве сям’я перабралася ў чэшскі Кіёў, дзе Гайда вучыўся ў гімназіі. Вывучаў касметыку, пасля чаго працаваў фармацэўтам у аптэчнай краме.
1 кастрычніка 1910 года Гайда быў закліканы на сапраўдную вайсковую службу ў аўстра-венгерскае войска, служыў у Мостары ў горнастралковым палку. У 1913 годзе жаніўся з албанкай і пасяліўся ў горадзе Шкодэр. З пачаткам Першай сусветнай вайны быў мабілізаваны. У верасні 1915 года здаўся ў палон і самахоць перайшоў на службу ў чарнагорскую армію.
Ігнацы Ляхніцкі
Ігнацы Раман Ляхніцкі (Ignacy Lachnicki; 1755 — каля 1830) — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага.
Біяграфія
Сын вількамірскага стольніка Юзафа Ляхніцкага і Розы з Богушаў, брат Антонія Дызмаса Ляхніцкага. Вучыўся ў Віленскай акадэміі, за дысертацыю «Асноўныя палажэнні ўсеагульнай філасофіі» («Proposiciones ex philosophia universa», Вільня, 1772) атрымаў ступені магістра вольных мастацтваў і доктара філасофіі. Служыў у войску ВКЛ, палкоўнік (1788).
Пасля паступіў на службу да вялікага гетмана літоўскага Міхала Казіміра Агінскага, маршалак яго двара ў Слоніме, быў дарадчыкам у маёнткавых і палітычных справах. Па прапанове гетмана пераклаў на польскую мову для Слонімскага тэатра трагедыю Вальтэра «Альзіра, альбо Амерыканцы» (Варшава, 1780). Пераклад празаічны, без асаблівых літаратурных вартасцей. Паводле меркавання А. Цеханавецкага, Ляхніцкі мог быць сааўтарам гетмана ў напісанні вершаваных твораў. У 1788 годзе пад чужым прозвішчам Ляхніцкі едзіў ад імя Агінскага і Караля Станіслава Радзівіла Пане Каханку ў Берлін да Фрыдрыха Вільгельма II з палітычнымі прапановамі, накіраванымі супраць караля Станіслава Аўгуста Панятоўскага і імператрыцы Кацярыны II, але паразумення не знайшоў.
Пакінуў ваенную і прыдворную службу, займаўся гаспадаркай ва ўласным маёнтку Ляхнаў каля Гародні. У 1792 купіў у Агінскага маёнткі Грайна, Зарубічы, частку Целяхан.
Вількамірскі лоўчы ў 1789—1792, стольнік у 1792—1793. На Гарадзенскім сойме 1793 года ўведзены ў склад Скарбовай камісіі ВКЛ. У час паўстання 1794 года член Гарадзенскай парадкавай камісіі, віцэ-прэзідэнт Гародні. Пасля 3-га падзелу Рэчы Паспалітай у 1795 годзе выконваў абавязкі ўпаўнаважанага адсутнага ў краі Агінскага, прынёс за яго прысягу расійскім уладам. У сваіх маёнтках рэфармаваў сялянскія павіннасці, што прадугледжвала заключэнне «добраахвотных» дагавораў, адчыняў школы. Сваі асветніцкія погляды выклаў у брашуры «Біяграфія валашаніна, які жыве на берагах Нёмана вышэй Ласосны» («Biografia włościanina nad brzegami Niemna powyżey Łosośnej mieszkającego», Варшава, 1815). З 1811 старшыня гранічнага суда Гродзенскага павета, член Варшаўскага сельскагаспадарчага таварыства.
Падтрымліваў палітыку Міхала Клеафаса Агінскага на пошук паразумення ў імператарам Аляксандрам І у справе адраджэння Вялікага Княства Літоўскага у складзе Расійскай імперыі. У час вайны 1812 года далучыўся да канфедэрацыі ВКЛ, член Гродзенскай адміністрацыйнай палаты. У 1813 член Цэнтральнай камісіі ваенных павіннасцей Віленскай, Гродзенскай, Мінскай губерняў і Беластоцкай вобласці. У 1818 быў аднім з заснавальнікаў Друкарскага таварыства ў Вільні.
Ганаровы дазорца школаў Гродзенскай губерні. У 1822 г. збіраў ахвяраванні на кракаўскі помнік Касцюшку, ахвяраваў 100 злотых.
Належаў да масонскай ложы «Сябры чалавецтва» ў Гродне і ніжэйшага капітула «Святыні Спакою» ў Нясвіжы.
Сям’я
У шлюбе з Антанінай-Мартай з Трэмбіцкіх (каля 1760 — 20.12.1830) дзяцей не меў.
Парыс (Арлоўскі)
Парыс (Парис) — скульптура з мармуру, створаная Б. І. Арлоўскім у 1838 годзе.
Гісторыя
Скульптар працаваў над гіпсавым арыгінальны творам у Італіі, дзе правёў шэсць гадоў, у 1824 годзе. Потым у 1838 годзе скульптура была высечана з мармуру скульптарам. Памеры мармуровай копіі 163 х 63 х 65 см. У 1897 годзе статуя была перавезена з Эрмітажа ў Дзяржаўны Рускі музей.
Менелік II
Менелік II, таксама Мынілік (уласнае: Сахле-Марыям, ዳግማዊ ምኒልክ, . Анкабэр — ) — імператар Эфіопіі (1889—1909).
Абаўйсанта
Пасяленне было заселеным ужо ў антычныя часы. На працягу многіх стагоддзяў быў важным гандлёвым цэнтрам. Страціў статус горада, які меў больш за 600 гадоў, у 1902 годзе. Зноў атрымаў дадзены статус у 2004 годзе. Распаўсюджаны вінаробства і народныя рамёствы.
Грацыян
Флавій Грацыян (Flavius Gratianus, 359—383 гг.) — імператар заходняй часткі Рымскай імперыі ў 375—383 гадах.
Біяграфія
Грацыян быў абвешчаны бацькам, імператарам Валентыніянам I, суправіцелем Рымскай імперыі на захадзе з тытулам аўгуста ў 367 годзе. У 375 годзе пасля смерці бацькі ён стаў кіравальным імператарам ва ўзросце 16 гадоў. Адной з самых значных яго дзеяў у якасці правіцеля было прызначэнне ў 379 годзе палкаводца Феадосія (атрымаў мянушку Вялікі) імператарам усходняй часткі Рымскай імперыі. 24-гадовы Грацыян быў забіты змоўцамі ў Галіі ў выніку вайсковага мяцяжу Магна Максіма.
Абаўйсанта
Славутасці — гатычны касцёл XIV стагоддзя, перабудаваны ў XVIII стагоддзі ў барочным стылі, барочная кальвінісцкая царква (1752), лютэранская царква эпохі позняга барока і вельмі прыгожая неакласічная грэка-каталіцкая царква, упрыгожаная разным іканастасам.
Гарады-пабрацімы — Бад-Швальбах і Оберлунгвіц (Германія).
Вядомыя ўраджэнцы
У Абаўйсанта нарадзіўся вядомы перакладчык і паэт на мове эсперанта Кальман Калачай, яго імя носіць адна з гарадскіх вуліц.
Кінематычны ланцуг
Кінематычны ланцуг (kinematic chain) — гэта звязаная сістэма аб'ектаў, якія ўтвараюць паміж сабой кінематычныя пары. Кінематычны ланцуг з'яўляецца асновай механізму. Кожны механізм з'яўляецца прыватным выпадкам кінематычнага ланцуга, але не кожны кінематычны ланцуг з'яўляецца механізмам.
Класіфікацыя кінематычных ланцугоў
У тэорыі машын і механізмаў кінематычныя ланцугі дзеляцца на такія віды:
Структурныя формулы кінематычных ланцугоў
Лік ступеняў свабоды кінематычнага ланцуга залежыць ад колькасці звёнаў, а таксама ад класа і колькасці кінематычных пар, з якіх ён складаецца. Кожнае звяно прасторы мае шэсць ступеняў свабоды. Сукупнасць n звёнаў ўяўляе сабой сістэму з 6n ступенямі свабоды. Кожная кінематычная пара V класа памяншае лік ступеняў волі на пяць; пара IV класа — на чатыры, III класа — на тры і г. д.
Лік ступеняў свабоды W прасторавага кінематычнага ланцуга, які складаецца з n рухомых звёнаў і кінематычных пар пятага класа ў колькасці P5, чацвёртага — P4, трэцяга — P3, другога — P2 i першага — P1 будзе:
Гэта ўраўненне ўяўляе сабой формулу рухомасці, або структурную формулу прасторавага кінематычнага ланцуга і носіць назву формулы А. П. Малышава.
Для выпадку плоскага кінематычнага ланцуга кожнае звяно, будучы свабодным, мае тры ступені свабоды, а пры наяўнасці n — звёнаў — 3n ступеняў свабоды. У склад плоскага кінематычнай ланцуга могуць уваходзіць толькі кінематычныя пары V і IV класаў. Кінематычная пара V класа ў адносным руху аднаго звяна адносна другой памяншае ступень свабоды на 2, а IV класа — на 1. Адсюль ступень свабоды плоскага, кінематычнага ланцуга:
Гэта ўраўненне называецца формулай П. Л. Чабышова, які ўпершыню атрымаў яго ў 1869 годзе.
Ігнацы Эмануэль Ляхніцкі
Ігнацы Эмануэль Ляхніцкі (Ignacy Emanuel Lachnicki; 1793 — 20 студзеня 1826, Варшава) — публіцыст і выдавец, даследчык гіпнозу, парапсіхолаг. Заснавальнік квартальніка «Pamiętnik Magnetyczny Wileński», у якім шмат месца займала тэорыя і практыка біяэнергетыкі.
Біяграфія
Паходзіў са шляхецкага роду Ляхніцкіх герба ўласнага. Сын Антонія Ляхніцкага, сына Юзафа, і Веранікі з Келпшаў. Пляменнік дзяржаўнага дзеяча Ігнацыя Ляхніцкага.
Вучыўся ў Віленскім універсітэце, дзе абараніў 11 чэрвеня 1812 г. доктарскую працу на тэму аб хімічным растварэнні. Быў адэптам магнетызму, займаўся статыстыкай, пошукам залежаў солі ў Літве і Беларусі. Камер-юнкер расійскага двара (красавіка 1812). Прызначаны да Міністэрства паліцыі, дзе служыў у статыстычным аддзяленні. Удзельнічаў у замежным паходзе расійскіх войскаў у 1813 г. пры Галоўнай кватэры. У 1815—1817 г. збіраў статыстычныя звесткі на літоўскіх і беларускіх землях. У 1816 г. прапагандаваў распаўсюджванне Біблейскага таварыства. Быў рэдактарам і выдаўцом «Pamiętnik Magnetyczny Wileński» (3 тамы ў 1816—1817), «Dziejow Dobroczynnosci» (разам з масонамі Контрымам і А. Марцыноўскім у 1820—1823), «Wiadomosci Brukowych».
Выбраны членам-карэспандэнтам Камітэта па вучонай частцы і ганаровым сябрам Мінералагічнага Дрэздэнскага таварыства (1818). У 1820 зацверджаны літоўскім генерал-губернатарам сапраўдным сябрам камітэта па вучонай частцы ў прадметах дабрачыннасці. З 1820 — сябра камісіі па разгляду радзівілаўскіх справаў.
Кантактаваў з філаматамі і філарэтамі, дапамагаў выдаць і распаўсюджваць 2-і том «Паэзіі А. Міцкевіча». Пад час следства ў 1823 г. хадайнічаў аб адданні Міцкевіча з-пад арышта яму на парукі. У 1823 годзе прызначаны літоўскім генерал-губернатарам у камісію па разгляду злоўжыванняў і непарадкаў па фінансах г. Вільні, у 1824 - сябрам камітэта па будаўніцтву ў Вільні палаца. Выступаў за вызваленне сялянаў.
У 1825 праводзіў геалагічныя даследаванні па лініі ад Гродна ўздоўж Нёмана да межаў Курляндыі і Прусіі. Адкрыў горныя скалы юрскага перыяду. Пад час прац захварэў і памёр.
Сям’я
У шлюбе з Анжаліка з Трэмбіцкіх. Дзеці:
Дэні Роўз
Даніэль Лі «Дэні» Роўз (Daniel Lee "Danny" Rose, нар., Данкастэр, Англія) — англійскі футбаліст, абаронца. Ігрок нацыянальнай зборнай Англіі (2016—2019).
Клубная кар’ера
Прафесійную кар’еру распачаў у клубе «Лідс Юнайтэд» у 2006 годзе. Упершыню ў склад «Лідса» ён трапіў у 2006 годзе, а ў ліпені 2007 быў прададзены ў «Тотэнхэм Хотспур». У 2009—2011 гадах аддаваўся ў арэнды ў клубы Чэмпіёншыпа, сезон 2012/13 правёў у Прэм’ер-лізе ў складзе «Сандэрленда». У 2013 годзе вярнуўся ў «Тотэнхэм», дзе замацаваўся ў асноўным складзе.
У студзені 2020 года быў аддадзены ў арэнду ў «Ньюкасл Юнайтэд», у жніўні вярнуўся ў «Тотэнхэм Хотспур», аднак у сезоне 2020/21 заставаўся без гульнявога нумара і не выхадзіў на поле.
У чэрвені 2021 года «Уотфард» абвясціў аб падпісанні двухгадовага кантракта з Роўзам як свабодным агентам. У верасні 2022 года пакінуў «Уотфард».
Міжнародная кар’ера
Дэні Роўз выступаў за моладзевыя зборныя Англіі ва ўзросце да 17, 19 i 21 гадоў. 1 чэрвеня 2009 года ён быў выкліканы ў зборную Англіі да 21 года, свой першы гол за яе ён забіў 14 лістапада 2009 года ў матчы супраць Партугаліi.
26 сакавіка 2016 года дэбютаваў у нацыянальнай зборнай Англіі ў таварыскім матчы супраць Германіі (3:2).
Кізільнік вастралісты
Кізі́льнік вастралісты (Cotoneaster acutifolius) — від кветкавых раслін роду сямейства.
Батанічнае апісанне
Лістападны галінасты куст вышынёй да 3 м, з тонкімі паніклымі парасткамі. Маладыя парасткі апушаныя. Лісце эліптычна-яйцападобнай формы, завостранае, з шырокай клінападобнай асновай, на чаранках. Увосень лісце набывае барвова-жоўты колер. Кветкі дробныя, бледна-ружовага колеру, у шчыткападобных суквеццях. Плод — яблык чорнага колеру, з двума костачкамі.
Распаўсюджанне і экалогія
Ахоўваецца на тэрыторыі Бураціі і Іркуцкай вобласці Расіі.
Імам Дашдэмір аглы Мустафаеў
Імам Дашдэмір аглы Мустафаеў (İmam Daşdəmir oğlu Mustafayev; 3 [25] лютага 1910 — 10 сакавіка 1997) — савецкі і азербайджанскі навуковы, партыйны і дзяржаўны дзеяч, Першы Сакратар ЦК Кампартыі Азербайджанскай ССР (1954—1959). Член Камуністычнай партыі з 1940 года.
Чалавек з жалеза
«Чалаве́к з жале́за» (Człowiek z żelaza) — польскі драматычны фільм 1981 года рэжысёра Анджэя Вайды. Фільм з’яўляецца працягам «Чалавека з мармуру». Створаны ў перыяд паслаблення цэнзуры паміж 1980 годам і абвяшчэннем ваеннага становішча ў снежні 1981 года. Фільм распавядае пра рух «Салідарнасьць». У эпізадычных ролях занятыя, між іншымі, Ганна Валентыновіч і Лех Валенса. У фільме выкарыстоўваюцца фрагменты хранікальных здымкаў страйку на Гданьскай верфі.
Фільм быў узнагароджаны «Залатой пальмавай галінай» на Канскім кінафестывалі ў 1981 годзе і быў намінаваны на прэмію «Оскар».
Сюжэт
Падзеі адбываюцца ў 1980 годзе ў Польшчы. Радыёжурналіст Вінкель (Марыян Апаня) атрымлівае заданне зрабіць кампраметуючы рэпартаж пра лідара страйкавага камітэта гданьскай верфі Мацека Томчыка (Ежы Радзівіловіч). Бацька Мацькі быў забіты падчас выступаў працоўных у снежні 1970 года. Падчас падрыхтоўкі рэпартажу Вінкель сустракаецца з рознымі людзьмі, якія добра ведаюць Томчыка. Сярод іх яго жонка (Крыстына Янда), арыштаваная ўладамі. Падчас працы лаяльнасць журналіста да рэжыму падвяргаецца выпрабаванню.
Дадатковыя звесткі
Змешчаная ў фільме сцэна з пошукам магілы Мацеюша Біркута, паходзіць са створанага ў 1976 годзе фільма «Чалавек з мармуру», але тады ўлады не дазволілі змясціць яе ў фільме.
Лазінскі
Лазінскі — прозвішча.
Hemitrichia
Распаўсюджанне і асяроддзе пражывання
Большасць відаў можна сустрэць на гнілых або адмерлых бярвеннях у нізінных лясах. Від сустракаецца ў чатырох асноўных наземных масівах: Азія, Еўропа, Паўночная і Паўднёвая Амерыка. З 26 прызнаных відаў 13 знойдзены ў неатрапічным рэгіёне.
Бры (сыр)
Бры (Brie) — мяккі сыр з каровінага малака, які атрымаў сваё імя ад назвы французскай правінцыі (размешчана ў цэнтральным рэгіёне Іль-дэ-Франс недалёка ад Парыжа), дзе яго ўпершыню пачалі рабіць. Характэрны бледны колер з шараватым адценнем пад «высакароднай» белай цвіллю (Penicillium camemberti або Penicillium candidum). Па форме ўяўляе сабой «ляпёшкі» дыяметрам 30-60 см і таўшчынёй 3-5 сантыметраў. Сыр мяккі і прыемна смакуе з лёгкім пахам нашатыру. Скарыначка з цвіллю мае выразны аміячны смак, аднак ядомая.
Асаблівасці
Малады Бры мае мяккі і далікатны смак. Па меры паспявання мякаць набывае вастрыню. Чым танчэйшы праснак Бры — тым вастрэйшы сыр. Бры вырабляюць у любы час года, і ён з’яўляецца адным з самых «універсальных» французскіх сыроў, бо выдатна падыходзіць і да святочнага стала, і да звычайнага абеду. Бры лепш есці, калі ён мае пакаёвую тэмпературу, таму вымаць з халадзільніка (або склепа) яго трэба загадзя. Захоўваць лепш пры тэмпературы 2 … −4 °C.
Барыс Пятровіч Разухін
Бары́с Пятро́віч Разу́хін (Борис Петрович Резухин; невядома — 16 жніўня 1921 года, Богда-ханская Манголія) — рускі афіцэр, удзельнік Першай сусветнай і Грамадзянскай войнаў, генерал-маёр (1920). Удзельнік Белага руху у Забайкаллі і Манголіі.
Бры (сыр)
Асаблівасці
Бры па смаку падобны да камамберу, але яго тлустасць некалькі ніжэй — 25 %.
Існуе больш за дзясятак разнавіднасцяў бры, аднак толькі два віды — Бры дэ Мо (Brie de Meaux), Бры дэ Мелен (Brie de Melun), якія носяць назвы невялікіх гарадкоў, размешчаных на ўсход ад Парыжа, маюць у Францыі сертыфікацыю АОС (Appellation d ' origine contrôlée).
Кальяа
Кальяа (Callao) — горад у цэнтральна-заходняй частцы Перу, за 14 км ад сталіцы Лімы. Насельніцтва складае каля 889 тысяч чалавек.
Самуіл Гарацыевіч Лазінскі
Біяграфія
Нарадзіўся ў сям'і гаспадара карчмы. Скончыў гімназію ў Слуцку, вучыўся ў Кіеўскім універсітэце, таксама вучыўся ў Парыжскім і Берлінскім універсітэтах. Здаў экзамен па гісторыка-філалагічным факультэту пры Санкт-Пецярбургскім універсітэце. Працаваў на пасадзе прафесара Інстытута пазашкольнай адукацыі (1921—1926); у ЛГПІ імя А. І. Герцэна ў пасадзе прафесара кафедры ўсеагульнай гісторыі (1921—1945).
Друкаваўся ў выданні «Вестник знания» і іншых выданнях. Аўтар кніг па гісторыі Сярэднявечча.
Брат — Лазінскі Майсей (Мойша-Хаім) Гарацыевіч (1873—1903) — дзеяч рэвалюцыйнага руху.
Лясы Азербайджана
Кіраванне лясамі Азербайджана ажыццяўляецца на падставе Ляснога кодэкса і закона «Аб ахове навакольнага асяроддзя». Усе лясы краіны знаходзяцца ў дзяржаўнай уласнасці і выконваюць водаахоўную, глебаахоўную і кліматарэгуляторную функцыі.
Па тэрыторыі Азербайджана лясы размеркаваны нераўнамерна. Амаль 85 % лясоў знаходзіцца ў горнай частцы, а 15 % — у нізіннай. Лясное покрыва ў горнай частцы вагаецца ад 18-40 %, а ў нізінных раёнах складае ад 0,5 да 2 %.
Гісторыя ляснога масіву
У XVIII—XIX стагоддзях плошча ляснога масіву на тэрыторыі, якую займае цяпер Азербайджанская Рэспубліка, складала каля 30-35 % агульнай тэрыторыі пакрыцця.
Да 1966 года лясы ў Азербайджане займалі каля 11,5 % плошчы рэспублікі (па іншых дадзеных каля 11 %) на нізіны і ў гарах.
У 1997 годзе быў прыняты Лясны кодэкс Азербайджанскай Рэспублікі.
У 2003 годзе была распрацавана праграма аб экалагічна ўстойлівым сацыяльна-эканамічным развіцці і аб аднаўленні і павелічэнні лясоў. У выніку гэтай праграмы, якая ахапіла пяцігадовы перыяд, на каля 70 тыс. гектараў зямлі былі праведзены аднаўленчыя работы.
2010 год быў абвешчаны ў Азербайджане Годам экалогіі. У сувязі з гэтым, у краіне былі праведзены буйнамаштабныя азеляняльныя працы. У прыватнасці, за 2010 год на Апшеронском паўвостраве было высаджана каля 8 млн дрэў. З іх 3.500.000 было пасаджана Міністэрствам экалогіі і прыродных рэсурсаў, астатнія выканаўчай уладай раёнаў, мясцовых муніцыпалітэтаў і інш.
У сувязі з афіцыйным адкрыццём у 2011 годзе ў Азербайджане Міжнароднага года лясоў прадстаўніцтва ААН у Баку сумесна з Міністэрствам экалогіі і прыродных рэсурсаў у красавіку гэтага ж года арганізавала суботнік у прыгарадах Баку, у ходзе якога на плошчы 5 гектараў было пасаджана 4000 аліўкавых дрэў.
На працягу года з боку Міністэрства экалогіі і прыродных рэсурсаў вырошчвалася 30 млн саджанцаў, якія выкарыстоўваюцца ў азеляняльных і лесапасадкавых працах, якія праводзяцца ў Азербайджане.
Лясная флора
У лясах Азербайджана расце 450 відаў дрэў і кустоў, 150 з іх — дзікарослыя фруктовыя дрэвы. 30 % гэтых фруктовых дрэў прыдатныя для эксплуатацыі.
У лясах Азербайджана растуць такія віды дрэў, як фісташка, звычайны і каштаналіцевы дуб, граб, бук, таполя, акацыя, каштан, грэцкі арэх і фундук і іншыя віды дрэў і хмызнякоў.
У фарміраванні лясоў у Азербайджане вялікую ролю адыгрывае ўсходні бук, што складае 32 %, бук — 24 %. Гэта лесаўтваральных пароды. У азербайджанскіх лясах таксама растуць ядловец, хурма каўказская, алешына, таполя, ясень, каштан, арэх і інш.
Сярэдні ўзрост дрэў у горнай частцы складае 80-86 гадоў, а ў нізіннай частцы — 40-60 гадоў.
Лясная фауна
У Азербайджане менавіта лясы найбольш багатыя біялагічнай разнастайнасцю. Тут водзяцца Высакародны алень, казуля, буры мядзведзь, воўк, янот, ліса, заяц, куніца, вавёрка, а таксама малаазіяцкімі леапард; з птушак — каўказскі цецярук, зязюлевыя, некалькі відаў арлоў і многія іншыя рэдкія прадстаўнікі фауны.
Лясныя пажары
З мэтай захаванасці лясоў у Азербайджане ў 2011 годзе ў краіне былі праведзены і супрацьпажарныя мерапрыемствы на тэрыторыі працягласцю 650 км. А ў сувязі з анамальнымі кліматычнымі зменамі ў краіне ў гэты перыяд былі хутка лакалізаваныя ўзнікшыя лясныя пажары. З прычыны гэтага, у выніку пажараў шкода лясному фонду не былі нанесены.
Незаконная высечка лясоў
Нягледзячы на тое, што ўдалося дабіцца пэўных станоўчых вынікаў адносна незаконнай вырубкі лясоў у Азербайджане, у гэтай галіне ўсё яшчэ застаюцца праблемы. Высечка лясоў у сельскай мясцовасці павялічваецца ў сувязі з недахопам газу. Тым не менш выказваецца надзея, што ў сувязі з прынятай Дзяржаўнай праграмай сацыяльна-эканамічнага становішча рэгіёнаў краіны незаконная высечка дрэў спыніцца.
Уладзімір Мікалаевіч Шакораў
Уладзімір Мікалаевіч Шакораў (15 ліпеня 1868 — 11 ліпеня 1940) — камандзір Чэхаславацкага корпуса ў Расіі.
Чэмпіянат Беларусі па валейболе 2009/2010
Чэмпіянат Беларусі па валейболе 2009/2010 — 20-ы чэмпіянат Рэспублікі Беларусь па валейболе.
Выніковае размеркаванне месцаў
{|
Шаўліс
Шаўліс — літоўскае прозвішча.
Павел Паўлавіч Іваноў-Рынаў
Па́вел Па́ўлавіч Івано́ў-Ры́наў (Павел Павлович Иванов-Ринов; 26 ліпеня 1869 года, Сяміпалацінская вобласць, Расійская імперыя — 1925 ?) — расійскі ваенны дзеяч, дзеяч Белага руху ў Сібіры і на Далёкім Усходзе ў 1918—1922 гадах. Палкоўнік (1913). Генерал-лейтэнант (1919). Атаман Сібірскага казацтва (1918).
Вуліца Братоў Вайнрубаў (Барысаў)
Вуліца Братоў Вайнрубаў — вуліца ў Барысаве. Адна з вуліц гарадка Печы. Названа ў гонар Мацвея і Яўсея Вайнрубаў, Герояў Савецкага Саюза, ганаровых грамадзян горада Барысава.
Кізільнік чарнаплодны
Кізі́льнік чарнаплодны (Cotoneaster melanocarpus) — від кветкавых раслін роду сямейства.
Батанічнае апісанне
Раскідзісты лістападны куст вышынёй да 2 м. Маладыя парасткі лямцава апушаныя. Старыя галінкі голыя, бліскучыя, чырвона-бурага колеру. Лісце чаргаванае, на чаранках, простае, суцэльнае, яйцападобнай формы, з завостранай верхавінкай і гладкім краем. Зверху лісце цёмна-зялёнае, знізу — бела-лямцавае. Кветкі з пяццю пялёсткамі, ружовыя, па 5—15 у рыхлых гронках. Плод — яблык чорнага колеру з шызаватым налётам і 2—4 костачкамі.
Распаўсюджанне і экалогія
Расце ў стэпах, на горных лугах, узлесках і палянах, камяністых россыпах, у парках і садах. Цвіце ў маі (у чэрвені—ліпені ). Апыляецца насякомымі. Плады паспяваюць у верасні—кастрычніку (у жніўні—верасні ).
Від занесены ў Чырвоную кнігу Рэспублікі Беларусь. Ахоўваецца на тэрыторыі шэрагу рэгіёнаў Расіі і Украіны, у Прыднястроўі і Эстоніі.
Гаспадарчае значэнне
Лекавая (мачагонны, жаўцягонны і вяжучы сродак) і дэкаратыўная расліна.
Марыя Сцюарт (п’еса)
Мары́я Сцю́арт (Maria Stuart) — аналітычная трагедыя Фрыдрыха Шылера ў пяці дзеях. Сюжэт п'есы заснаваны на гісторыі жыцця шатландскай каралеўны Марыі Сцюарт.
Работа над творам была пачатая ў чэрвені 1779 года. У маі 1800 года былі скончаныя першыя чатыры дзеі трагедыі. Над апошняй пятай дзеяй Шылер працаваў у адасобленым замку Этэрсбург і здолеў скончыць твор сёлета 9 чэрвеня. Тэатральная прэм'ера «Марыі Сцюарт» адбылася 14 чэрвеня 1800 года на сцэне Веймарскага тэатра. У 1801 г выйшлі першыя два кніжныя выданні гэта п'есы.
Крыніцы
Сярод крыніц, якія Шылер выкарыстоўваў для вывучэння гісторыі Англіі маюцца працы на англійскай, нямецкай, французскай і лацінскай мовах:
У характарыстыцы эпохі рэфармацыі і контррэфармацыі, асабліва ў характарыстыцы Марыі Сцюарт і ў адзнакі ролі Елізаветы ў смяротным пакаранні шатландскай каралеўны, Шылер абапіраўся на гістарычную працу Іагана Вільгельма Архенгольца. Некаторыя спрэчныя моманты ў біяграфіі шатландскай каралеўны Шылер прыняў у асвятленні менавіта Архенгольца. Так, у Шылера Марыя вінаватая ў забойстве мужа, але не мае дачынення да змовы Бабінгтана. Яе захапленне графам Ботвелем успрымаецца, як гістарычны факт, у той час як французскі гісторык Брантом лічыць чуткі аб гэтай палкасці Марыі няслушнымі.
Акрамя таго, Шылер уводзіць у сваю драму тры негістарычных факта: каханне Лестэра і Марыі, змову Морцімера з мэтай гвалтоўнага разняволення Марыі з турмы і сустрэчу Марыі з Елізаветай.
Малыя Косічы
Малы́я Ко́січы (, Малые Косичи) — вёска ў Брэсцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Тэльмінскага сельсавета. Размешчаны за 9 км на ўсход ад Брэста, за 2 км ад аўтадарогі Брэст — Мінск, на поўдні і ўсходзе — меліярацыйныя каналы.
У складзе камунальнага ўнітарнага сельскагаспадарчага прадпрыемства саўгаса «Брэсцкі» (цэнтр — в. Тэльмы 1).
Гісторыя
У XX стагоддзі вёска ў Брэсцкім павеце Гродзенскай губерні. Паводле Рыжскага мірнага дагавора 1921 года ў складзе Польскай Рэспублікі, у Косіцкай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства.
З 1939 года ў складзе БССР. У Вялікую Айчынную вайну гітлераўцы ў ліпені 1944 года поўнасцю спалілі вёску (пасля вайны адноўлена).
Генрых Казіміравіч Кулакоўскі
Генрых Казіміравіч Кулакоўскі ( — ) — рускі лекар, стацкі саветнік, доктар медыцыны і прафесар ваеннай Медыка-хірургічнай акадэміі ў Санкт-Пецярбургу (цяпер Ваенна-медыцынская акадэмія імя С. М. Кірава).
Біяграфія
Пасля заканчэння гімназіі ў Слуцку, у 1825 г. паступіў у Віленскі ўніверсітэт, дзе вывучаў спачатку матэматыку, затым юрыспрудэнцыю і, нарэшце, перайшоў да вывучэння медыцыны. У 1837 — асістэнт клінікі ўнутраных хвароб, а таксама празектар. У 1842 доктар медыцыны, тады ж перайшоў у Пецярбург, ад'юнктам у клініку Мяноўскага і адкрыў курс чытанняў па хваробах скуры. З 1849 экстра-, а з 1852 ардынарны прафесар фармакалогіі, але разам з тым працягваў чытанні па хваробах скуры і арганізаваў першую ў Расіі спецыяльную бальніцу для лячэння хворых са скурнымі хваробамі.
Гіргель
Гіргель — прозвішча.
Шышкін
Шышкін — прозвішча.
Суперкубак Беларусі па футболе 2014
Суперкубак Беларусі па футболе 2014 — пяты розыгрыш Суперкубка Беларусі, штогадовага футбольнага матча, у якім сустракаюцца чэмпіёны Вышэйшай лігі Чэмпіянату Беларусі і пераможцы Кубка Беларусі мінулага сезону.
Матч адбыўся 15 сакавіка 2014 года і прайшоў у Мінскім футбольным манежы. У ім прынялі ўдзел ФК БАТЭ з Барысава, чэмпіён Беларусі 2013, і ФК «Мінск», пераможца Кубка Беларусі 2013.
Перамогу з лікам 1:0, дзякуючы голу са штрафнога Філіпа Младэнавіча, атрымаў барысаўскі клуб. Такім чынам, БАТЭ ў чацвёрты раз стаў уладальнікам Суперкубку.
Васіль Рыгоравіч Шапялевіч
Васіль Рыгоравіч Шапяле́віч (нар., в. Блужа, Пухавіцкі раён) — вучоны, доктар фізіка-матэматычных навук, прафесар.
Біяграфія
Вучыўся ў Блужскай школе. З 1965 па 1970 гады вучыўся ў Беларускім дзяржаўным універсітэце на фізічным факультэце, які скончыў з адзнакай, і размеркаваны на працу ў БДУ.
З 1972 па 1975 гады вучыўся ў аспірантуры БДУ. У 1976 годзе абараніў дысертацыю «Даследаванне структуры і працэсаў пераносу ў вісмуце і яго сплавах пры пластычнай дэфармацыі» на спашуканне навуковай ступені кандыдата фізіка-матэматычных навук па спецыяльнасці 01.04.07 — фізіка цвёрдага цела.
У 1992 годзе абараніў дысертацыю «Мадыфікаванне структуры і ўласцівасцяў паўметалаў і іх сплаваў звышхуткай загартоўкай з расплаву» на навуковую ступень доктара фізіка-матэматычных навук па спецыяльнасці 01.04.07 — фізіка цвёрдага цела.
У 1994 годзе прысвоена званне прафесара.
Падрыхтаваў 13 кандыдатаў навук.
Франц Карл Гес
Франц Карл Гес (Franz Karl Hess; ? —, ) — нямецкі ваенны злачынец.
Сябар НСДАП ад 1939. Унтэр-афіцэр зондэркаманды № 8 пры паліцыі бяспекі СС і СД. Удзельнік карных акцый на тэрыторыі Беларусі, у т.л. расстрэлу 30 тыс. жыхароў Мінска і Мінскай вобласці. На Мінскім працэсе 1946 адмовіўся ад адвакату і сам абараняў сябе, быў асуджаны 29 студзеня 1946 да вышэйшае меры пакарання. Павешаны 30 студзеня 1946 на Мінскім іпадроме.
Эдвард Якуб Даўкша
Біяграфія
Вучыўся ў гімназіях у Кейданах і Слуцку (1852—1854), затым у Маскоўскім універсітэце (1854—1856), у Дэрпцкім універсітэце (1856—1857); у Кёнігсбергскім універсітэце вывучаў філалогію і філасофію (1858—1862). Па заканчэнні вучобы служыў рэгістратарам Віленскай рэфармацкай калегіі. Прымаў удзел у паўстанні 1863 года. У 1864 годзе быў высланы ў Сібір. Вярнуўся ў Літву ў 1884 годзе, бедаваў, не маючы пастаяннага жылля і заробку.
Чэмпіянат Азербайджана па футзале
Азербайджанская футзальная Прэм’ер-ліга — спаборніцтва сярод азербайджанскіх футзальных клубаў, якое праводзіцца пад эгідай Асацыяцыі футбольных федэрацый Азербайджана (АФФА). Гэты чэмпіянат з’яўляецца галоўным футзальным чэмпіянатам Азербайджана.
Віктарын Міхайлавіч Малчанаў
Віктары́н Міха́йлавіч Малча́наў (Викторин Михайлович Молчанов; 4 лютага года, горад Чыстапаль Казанскай губерні, Расійская імперыя — 10 студзеня 1975 года, Сан-Францыска, ЗША) — рускі генерал, удзельнік Першай сусветнай і Грамадзянскай войнаў. Значны дзеяч Белага руху у Сібіры і на Далёкім Усходзе.
Гірудзін
Гірудзін — поліпептыд, які знаходзіцца ў сакрэце слінных залоз медыцынскай п'яўкі. Утвараючы злучэнне з ферментам крыві трамбінам, перашкаджае ўзнікненню фібрыну, чым затрымлівае згусанне крыві. На гэтым заснавана выкарыстанне п'явак у медыцыне. Гірудзін валодае болепатольным і процізапаленчым дзеяннем.
Гаўрыіл Апанасавіч Федасенка
Гаўрыіл Апанасавіч Федасенка (, с. Картушына, Старадубскі раён, Бранская вобласць — 17 верасня 1999, Мінск) — беларускі архітэктар.
Біяграфія
Скончыў Беларускі політэхнічны інстытут у 1963 годзе. Працаваў у Гродзенскім філіяле Белдзяржпраекта, у Мінскпраекце, з 1977 года — архітэктарам Маскоўскага раёна Мінска, з 1987 года — у органах Дзяржпрыёмкі.
Член Саюза архітэктараў СССР з 1968 года. Член КПСС з 1982 года. Пражываў у г. Мінск.