cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Грамадзянская вайна ў Самалі
Самалійская рэвалюцыя
Сутыкнуўшыся з прыпыненнем эфіопскай вайсковай дапамогі, СНД разгарнула наступленне ў паўночнай частцы Самалі. 27 мая атрады СНД атакавалі Бур’о і Харгейсу, узяўшы іх пад свой кантроль. Урадавыя войскі пад камандаваннем зяця прэзідэнта Махамеда Сіада Херсі «Моргана» падверглі Харгейсу масаваму абстрэлу з цяжкіх гармат і інтэнсіўным бамбардзіраванню з паветра. У выніку жорсткіх баёў, другі па велічыні горад краіны быў разбураны больш чым на 70%, а болей за 300 тыс. жыхароў ісааг з ліку жыхароў горада, былі змушаныя бегчы ў Эфіопію. Сутыкнуўшыся з падзеннем папулярнасці і збройным і арганізаваным унутраным супрацівам, Сіад Барэ развязаў тэрор супраць кланаў маджырцін, хавійя і ісааг.
З канца лістапада да канца года больш чым 150 чалавек загінулі ў Магадыша, галоўным чынам у выніку барацьбы паміж кланамі абгал і галгал. Абгал абвінавачваў галгал ў нападзе на іх, якія падбухторвалі ўрадам. Акрамя таго, многія мірныя жыхары загінулі ад стрэлаў з праязджаўшых аўтамабіляў, якія належаць арміі і службам бяспекі.
У снежні 1990 — студзені 1991 гг., У той час, як ОСК і Самалійскі патрыятычны рух (СПД) набліжаліся да сталіцы, Сіад Барэ справакаваў баявыя дзеянні ў горадзе. Разлютаваныя сутыкненні ўспыхнулі 30 снежня паміж членамі клана дарод (многія з якіх былі ўзброены Сіадам Барэ) і найбуйнейшага клана ў Магадыша — хавійя, у выніку чаго тысячы мірных жыхароў, якія належаць у асноўным да хавійя, загінулі. 19 студзеня 1991 года атрады ОСК пад камандаваннем генерала Махамеда Фарах Айдида ўвайшлі ў сталіцу. Вечарам 26 студзеня Сіад Барэ быў вымушаны пакінуць Магадыша, адступіўшы з астатнімі сіламі да Кісмая. У сельскай мясцовасці адыходзячыя сілы Барэ рабавалі і спусташалі вёскі. Толькі паўночныя часткі краіны былі выратаваны ад рабавання і баявых дзеянняў. На гэтым скончылася 22-гадовае праўленне Сіада Барэ. Разам з ім у студзені 1991 года спынілі існаванне ўрад, парламент, судовая сістэма, армія, паліцыя, прамысловасць, бальніцы, тэлебачанне, прэса. Краіна стаяла на парозе распаду і межклановой міжусобіцы.
Пачатак узброенных сутыкненняў
Пасля таго, як паўстанцы зрынулі рэжым Сіада Барэ, Аб’яднаны самалійскі кангрэс 29 студзеня 1991 года прызначыў часовым прэзідэнтам краіны Алі Махдзі Мухамеда і звярнуўся да іншых групоўкам з прапановай сфармаваць новы ўрад. Аднак іншыя групоўкі не прызналі легітымнасьць ўрада Алі Махдзі Мухамеда. Тады ж у самым ОСК адбыўся раскол на прыхільнікаў Алі Махдзі Мухамада і генерала Айдыда. Супярэчнасці паміж групоўкамі паступова перараслі ў ўзброены супрацьстаянне.
17 лістапада падраздзялення генерала Айдыда, укамплектаваныя ў асноўным прадстаўнікамі падклана Хабар Гедыр клана Хавійя, пачалі наступ на пазіцыі Алі Махдзі Мухамада, укамплектаваныя ў асноўным подкланом Абгал. Баявікам Айдыда атрымалася захапіць вялікую частку сталіцы, але яны не змаглі выцесніць сілы Алі Махдзі Мухамада з іх апорных пунктаў на поўначы горада. Да канца года Магадыша апынуўся падзеленым: баевікі Айдыда занялі паўднёвыя раёны горада, у тым ліку порт і міжнародны аэрапорт, у той час як сілы Алі Махдзі Мухамада ўтрымлівалі раён вакол прэзідэнцкага палаца ў цэнтры сталіцы і паўночныя прыгарады. Паводле ацэнак Africa Watch, у адным толькі Магадыша ў перыяд паміж 17 лістапада 1991 і 29 лютага 1992 гг. было забіта 14 тыс. чалавек і яшчэ 27 тыс. было паранена.
Акрамя ваенных дзеянняў паміж рознымі супрацьборствуючымі групоўкамі, сітуацыя ў Самалі пагаршалася і распачатай гуманітарнай катастрофай. Да 1992 году амаль 4,5 мільёнам людзей пагражалі голад, хранічнае недаяданне і звязаныя з імі хваробы. Паводле ацэнак, у агульнай складанасці ў краіне загінула 300 000 чалавек.
Барацьба з Самалійскім нацыянальным фронтам
Між тым сілы, лаяльныя Сіаду Барэ, пасля ўцёкаў з Магадыша, прайшлі праз правінцыі Бі і Джуба. Войскі пад кіраўніцтвам Айдыда вялі іх пераслед. Зяць звергнутага прэзідэнта Мухамед Саід Херсі «Морган» перагрупаваў рэшткі самалійскай нацыянальнай арміі і разам з сынам былога самалійскага лідара — Маслахам, утварыў Самалійскі нацыянальны фронт, які ўзяў курс на барацьбу за аднаўленне ранейшага рэжыму. У сакавіку сілы, верныя Сіаду Барэ, пачалі наступ, каб вярнуць Магадыша. У верасні яны ўзялі Байдоа.
У красавіку і верасні 1991 года створаны ў сакавіку таго ж года на аснове клана марэхан Самалійскі нацыянальны фронт пад камандаваннем генерала «Моргана» двойчы спрабаваў узяць Магадыша, але абодва разы яго адкідвалі войскі Айдыда. Адначасова ішлі баі вакол горада Кісмая. Улетку 1991 года прыхільнікі Сіада Барэ захапілі сталіцу клана раханвэйн горад Байдоа і разгарнулі рэпрэсіі супраць мясцовага клана раханвэйн, які яны лічылі ворагам Сіада Барэ і адным з перашкод на шляху яго вяртання да ўлады ў Самалі. Усю першую палову 1992 года на тэрыторыі клана раханвэйн ішлі жорсткія баі паміж войскамі Барэ і Айдыда, што прывяло да эканамічнага калапсу мясцовага насельніцтва.
Скарыстаўшыся баявымі дзеяннямі паміж фракцыямі ОСК, SNF ў сакавіку 1992 года распачаў чарговы наступ на Магадыша. У ходзе гэтай аперацыі сіламі SNF былі забітыя мноства грамадзянскіх асоб з ліку якія не належаць да клану дарод, а якія ўваходзілі ў асноўным у кланы раханвэйн і хавійя, якія былі ўспрынятыя як прыхільнікі ОСК. У красавіку падраздзялення ОСК пад камандаваннем Айдыда адбілі суперніка ў Афгоі і рушылі на захоп горада Габрусь Харра ў кенійскай мяжы, дзе Сіад Барэ стварыў сваю базу. Распачаўшы контрнаступленне, атрады генерала Айдыда ўвайшлі ў традыцыйна падкантрольныя SNF вобласці, населеныя падкланам марэхан, здзейсніўшы пры гэтым нападу на марэхан і мірных жыхароў з ліку клана дарод, а таксама арганізаваўшы набегі праз кенійскую мяжу. Пацярпеўшы паразу, Махамед Сіад Барэ ў траўні таго ж года збег у суседнюю Кенію. Аднак, з дапамогай кенійскіх ваенных, сілы SNF пад камандаваннем Саіда Херсі «Моргана» неўзабаве адбілі вобласць Геда, а ў кастрычніку захапілі Бардэру.
У лютым 1992 гады SNF пад камандаваннем генерала «Моргана» захапіў порт Кісмая і рушыў у напрамку Магадыша. Да канца красавіка 1992 года атрады «Моргана» колькасцю ў некалькі тысяч чалавек ужо знаходзіліся ў 30 кіламетрах на захад ад Магадыша. Тут разгарнулася бітва паміж Самалійскай вызваленчай арміяй генерала Айдвда і Самалійскім нацыянальным фронтам прыхільнікаў былога прэзідэнта Махамеда Сіада Барэ. Генерал «Морган» пацярпеў паразу і бег на паўночны захад да Байдоа. Неўзабаве Байдоа пала перад войскамі Айдыда, а за ім 28 красавіка генерал «Морган» страціў і горад Гарбахарэ — рэзідэнцыю былога прэзідэнта Сіада Барэ. Пасля страты сваёй рэзідэнцыі Сіад Барэ збег з Самалі і да сваёй смерці ў 1995 годзе больш туды не вярнуўся. Між тым 15 мая 1992 года Самалійская вызваленчая армія пасьля паўтарачасовага бою адбіла ў генерала «Моргана» Кісмая.
25 студзеня 1993 г. генерал «Морган» ізноў напаў на Кісмая, якое тады кантралявалі атрады саюзніка Айдыда палкоўніка Амара Джэса. Міратворцы ААН атакавалі атрады парушыў мірныя дамоўленасці генерала Моргана і ён пацярпеў паразу. Аднак з другой спробы войскі «Моргана» захапілі Кісмая і выбілі адтуль атрады Амара Джэса. 17 сакавіка 1993 года пры падтрымцы амерыканскіх войскаў сілы Айдыда адбілі ў Моргана Кісмая.
Па некаторых крыніцах Морган быў замяшаны ў нападзе 28 ліпеня 1996 года на вуліцах Магадыша на генерала Айдыда, падчас якога ён атрымаў цяжкія раненні і неўзабаве памёр.
У 2001 годзе генерал «Морган» далучыўся да створанага ў сакавіку таго ж года самалійскімі радзе па прымірэння і аднаўленню (ССПВ). У кастрычніку 2004 года генерал «Морган» падчас мірнай канферэнцыі па стварэнні пераходных органаў улады паспрабаваў адбіць Кісмая, але пацярпеў паражэнне ад ІГАД (Альянсу даліны Джуба) і быў вымушаны пад ваенным ціскам далучыцца да перамоўнага працэсу і прызнаць Пераходнае федэральны ўрад Самалі.
У 1991 годзе, калі «Морган» быў міністрам абароны ва ўрадзе Сіада Барэ, пад яго пачаткам знаходзілася 54 тысячы салдат. Праз 14 гадоў ад гэтага войска пад яго камандаваннем засталася толькі 1 тысяч салдат.
Міратворчая аперацыя ААН у Самалі
У студзені 1992 года Савет бяспекі ААН увёў эмбарга на пастаўку зброі ў Самалі. На фоне гуманітарнай катастрофы ў Самалі Савет Бяспекі ААН 24 красавіка заснаваў місію UNOSOM I. Неўзабаве гаворка зайшла аб размяшчэнні ў Самалі чатырох міратворчых батальёнаў для абароны гуманітарных аперацый. Аднак ужо першы з гэтых батальёнаў (пакістанскі), разгорнуты ў Магадыша восенню таго ж года, быў сустрэты мясцовымі групоўкамі з адкрытай варожасцю. 28 кастрычніка генерал Айдыд заявіў аб забароне далейшага знаходжання пакістанскага батальёна UNOSOM ў сталіцы. Неўзабаве яго войскі адкрылі агонь па сілах UNOSOM, кантраляваць аэрапорт, а атрады Алі Махамеда Махдзі абстралялі караблі з харчаваннем на борце, якія спрабавалі ўвайсці ў порт Магадыша. 13 лістапада пакістанскія войскі, якія кантралявалі аэрапорт Магадыша, ўступілі ў сутыкненне з падраздзяленнямі генерала Айдыда.
3 снежня Савет бяспекі ААН прыняў рэзалюцыю 794, якая на падставе кіраўніка VII Статута ААН ўпаўнаважваў міжнародныя сілы, якія адпраўляюцца ў Самалі, выкарыстоўваць «усе неабходныя сродкі» для забеспячэння бесперашкоднай дастаўкі гуманітарнай дапамогі. Аперацыя атрымала назву «Адраджэнне надзеі» (англ. Restore Hope). На чале створанай Аператыўнай групоўкі ААН (UNITAF), якая складалася з кантынгентаў больш чым 20 краін, знаходзіліся ЗША. 9 снежня першыя падраздзялення Аб’яднанай аператыўнай групоўкі ААН (UNITAF) высадзіліся на ўзбярэжжы блізу Магадыша. 13 снежня амерыканскія войскі ўсталявалі кантроль над аэрадромам у Беледвэйне, а да 16 снежня захапілі Байдаба. Аперацыя была паспяховай, аднак сілы ААН дазволілі ўцягнуць сябе ва ўнутранасамалійскі канфлікт і пачалі падвяргацца нападам баявікоў аднаго з прэтэндэнтаў на пасаду прэзідэнта краіны палявога камандзіра Махамеда Айдыда. Пасля некалькіх сутычак паміж міратворцамі і баевікамі і ва ўмовах эскалацыі канфлікту 3 кастрычніка 1993 года ў боі загінулі 18 амерыканскіх салдат і былі збітыя два верталёта. У ЗША гэтыя падзеі былі ўспрынятыя грамадзкасьцю як прыкмета ўцягвання Амерыкі ў самалійскі грамадзянскую вайну, з-за чаго прэзідэнту Клінтану давялося вывесці амерыканскія войскі з Самалі. У сакавіку 1995 года краіну пакінулі і падраздзялення ААН з іншых краін. Пасля гібелі Айдыда ў 1996 годзе ролю лідара перайшла да яго сына Хусэйну Фарах Айдыду, аднак яго фракцыя ўжо ніколі не гуляла вялікага значэння ў жыцці краіны. Канфлікт перайшоў у латэнтную стадыю, баявыя сутыкненні здараліся толькі па эканамічных прычынах, такім як раздзел даходаў ад рынку зброі або кантроль за вывазам рэсурсаў. Самалі ператварылася ў базу піратаў Індыйскага акіяна. Захоп судоў і закладнікаў стаў частай з’явай. Піраты выкарыстоўваюць катэры, са зброі — аўтаматы і гранатамёты.
У 2000 годзе была зроблена спроба аб’яднання краіны, калі прадстаўнікі палявых камандзіраў, сабраўшыся ў горадзе Арта ў Джыбуці, абралі прэзідэнтам выпускніка савецкага ВНУ Абдул-Касіма Салата Хасана. Аднак яму адмовіліся падпарадкавацца палявыя камандзіры, якія карыстаюцца падтрымкай Эфіопіі. У 2004 годзе Эфіопія пралабіраваць стварэнне альтэрнатыўнага часовага ўрада, узначаліў якое Абдулахі Юсуф Ахмед.
Пасля стварэння пераходнага федэральнага ўрада (ПФП) у 2004 годзе, пераходны парламент правёў першае паседжанне ў Байдабо ў пачатку 2006 года. На той момант ПФП кантралявалі практычна ўсе тэрыторыі, уключаючы паўднёвыя «мікра-зоны».
Вайна з ісламістамі. Працяг ваенных дзеянняў
Вясной 2006 года Магадыша стаў арэнай баёў паміж ісламістамі з Саюза ісламскіх судоў (сыстэмы) і праамэрыканскімі палявымі камандзірамі з Контртэрарыстычнага Альянсу за Адраджэнне Свету. Да траўня на поўдні Самалі пачалася міжфракцыйнага барацьба, значна больш сур’ёзная, чым за папярэднія дзесяць гадоў. Саюз ісламскіх судоў сутыкнуўся з саюзнай канфедэрацыяй ПФП, якая падтрымліваецца ЗША. 5 чэрвеня Саюз ісламскіх судоў усталяваў поўны кантроль над сталіцай, вырашальную ролю ў гэтым адыгралі фарміравання палявога камандзіра «Индаада».
14 чэрвеня 2006 года ісламісты з Саюза ісламскіх судоў пры падтрымцы цяжкай тэхнікі ўвайшлі з трох кірункаў у горад Джоухар, практычна не сустрэўшы сур’ёзнага супраціву, а на наступны дзень узялі Беледуэйне, у выніку чаго пад іх кантролем апынуўся ўвесь поўдзень Самалі.
21 ліпеня лідар сыстэмы шэйх Хасан Дахір Авэйс заклікаў «самалійскі народ пачаць святую вайну супраць эфіопаў ў Самалі».
24 верасня Саюз ісламскіх судоў без бою ўсталяваў кантроль над стратэгічным портам Кісмая.
Праз некалькі месяцаў ісламісты з Саюза ісламскіх судоў ўжо кантралявалі сем з дзесяці рэгіёнаў на поўдні Самалі, уключаючы Магадыша. Яны гэта назвалі перыядам «беспрэцэдэнтнай стабільнасці» і «велізарным поспехам у барацьбе з злачыннасцю». Зняцце блокпастоў, ачыстка ад смецця, адкрыццё аэро- і марскіх партоў, а таксама акцэнт на шырокую судовую сістэму прывялі да павышэння бяспекі і свабоды. Слажыўшыся рэжым упершыню з распаду Самалі ў 1991 годзе атрымаў шырокую падтрымку (95 %). Адзначалася, Што звычайныя грамадзяне зноў могуць бяспечна хадзіць па вуліцах Магадыша. У адказ на пашырэнне ўплыву сыстэмы, Эфіопія павялічыла ваенную прысутнасць у Байдаба і часткова ў Бакуле і Геда ў падтрымку страчваюшчага ўплыў ПФП. Сыстэмы катэгарычна пярэчыў і настойваў, што ўсе замежныя войскі павінны пакінуць краіну. Далейшыя перамовы спрыялі некатораму дыялогу паміж ПФП і сыстэмы, але пацярпелі няўдачу ў другой палове 2006 года. У выніку, сыстэмы і Эфіопія мабілізавалі свае войскі. У дакладзе ААН, апублікаваным у лістападзе 2006 года, было выказана занепакоенасць адносна некантралюемага патоку зброі ў краіну, у якім былі замяшаныя дзесяткі дзяржаў, якія парушаюць эмбарга на пастаўкі. Адначасова з’явіліся асцярогі, што Самалі можа стаць арэнай ваенных дзеянняў паміж Эфіопіяй і Эрытрэяй. Прысутнасць замежных баевікоў у складзе сыстэмы выклікала заклапочанасць на Захадзе. Палітыка ЗША ў дачыненні да Самалі набыла пэўны характар. Амэрыканскія афіцыйныя асобы сцвярджалі, што кіраўніцтва сыстэмы знаходзіцца пад кантролем Аль-Каіды, і гэта будзе разглядацца як падстава для таго, каб ЗША падтрымлівалі дзеянні Эфіопіі.
Эфіопскае ўмяшальніцтва
13 снежня ісламісты блакавалі Байдоа — адзіны горад, які знаходзіцца пад кантролем Пераходнага федэральнага ўрада Самалі, а 21 снежня пачалі штурм горада. 24 снежня ВПС Эфіопіі нанеслі авіяўдары па пазіцыях ісламістаў. Міністр інфармацыі Эфіопіі Берхан Хаилу заявіў: «Урад Эфіопіі доўга выяўляла цярпенне, аднак цяпер прынята рашэнне аб мерах самаабароны. Мы маем намер контратакаваць агрэсіўныя экстрэмісцкія сілы Саюза ісламскіх судоў і міжнародных тэрарыстычных груповак». Авіаналетам падвергліся пазіцыі ісламістаў у Беледвэйне, Бандырадлі, Дынсурэ і Буур-Хакабі. У той жа дзень урад Эфіопіі абвясціў аб пачатку аперацыі «супраць экстрэмістаў з „Аб’яднаных ісламскіх судоў“ і замежных тэрарыстычных груп», тым самым афіцыйна абвясціўшы вайну «Саюзу ісламскіх судоў». Уступіўшы на тэрыторыю Самалі і ўзяўшы 25 снежня прыгранічны горад Белет-Вэйн, ўрадавыя войскі пры падтрымцы эфіёпскай арміі і авіяцыі разгарнулі наступ на пазіцыі Саюза ісламскіх судоў. Раніцай ісламісты пакінулі Бурхакабу. Услед за гэтым эфіёпа-самалійскія войскі занялі на поўдні горада Дынсор і Галькая, а на поўначы — горад Булабардэ, пасля чаго наступ працягнулася ў напрамку Джаухара. 27 снежня саюзнікі занялі Джаухар. Пасля падзення Джаухара эфіёпа-самалійскія войскі рушылі на Магадыша. У 30 км ад сталіцы войскі спыніліся і пачалі рыхтавацца да штурму горада. 28 снежня ісламісты без бою пакінулі Магадыша, пасля чаго ў сталіцу ўступілі аб’яднаныя сілы Пераходнага федэральнага ўрада і Эфіопіі.
Страціўшы сталіцу, атрады сыстэмы адступілі да Кісмая. 1 студзеня 2007 года эфіёпа-самалійскія войскі ўзялі Кісмая, а таксама занялі горад Джыліб. 13 студзеня ўрад Самалі ўвяло ў краіне надзвычайнае становішча тэрмінам на тры месяцы. У той жа дзень войскі пераходнага федэральнага ўрада Самалі пры падтрымцы эфіёпскіх войскаў авалодалі апошняй апорай супраціву ісламістаў — населеным пунктам Рос Камбоні. Аднак атрады Саюза ісламскіх судоў расьсеяўшыся ў лясным масіве на мяжы з Кеніі, перайшлі да партызанскай вайны. На фоне гэтых падзей ЗША ўпершыню пасьля 1994 году ўмяшаліся ў падзеі ў Самалі. На працягу месяца амерыканская авіяцыя нанесла некалькі авіяўдараў па месцах меркаванага знаходжання верхаводаў сыстэмы і «Аль-Каіды» на поўдні Самалі. 23 студзеня Эфіопія прыступіла да высновы сваіх войскаў з абхопленай грамадзянскай вайной краіны.
Дадзены канфлікт скончыўся тым, што Эфіопія вывела свае войскі з Самалі. Па стане на 2007 год — загінула 225 эфіёпскіх салдат, сярод байцоў Саюза ісламскіх судоў страты, за гэты перыяд часу, склалі парадку 8000 чалавек.
У красавіку 2008 года лідарамі плямёнаў Хабар-гідыр (салебан, Айр, дудубле) была абвешчана Аўтаномная тэрыторыя Хіма і Хеб з цэнтрам у Гадар на чале з Махамедам Ахмед Аден (Тиэй).
Вайна ў Самалі пасля вывада эфіёпскіх войскаў
25 студзеня 2009 года эфіёпскае войска сышло з Самалі, пакінуўшы там пераходны ўрад і кантынгент войскаў Афрыканскага Саюза. На наступны дзень баевікі радыкальнага ісламісцкага руху «Аль-Шабаб» без супраціву захапілі Байдоа. На гэтым фоне 31 студзеня ў Джыбуці быў прыведзены да прысягі новы прэзідэнт Самалійскага пераходнага парламента. Ім стаў слабы ісламіст Шарыф Шэйх Ахмед. Аднак неўзабаве адзін з лідараў «Аль-Кайды» Абу Яхія аль-Лібі заклікаў да джыхаду супраць новага прэзідэнта, абвінаваціўшы яго ў тым, што ён з’яўляецца марыянеткай ЗША, а праз месяц да зьвяржэньня новага прэзідэнта заклікаў лідар Аль-Кайды Усама бін Ладэн. Нягледзячы на ​​гэта, у лютым Шарыф Ахмед пагадзіўся пайсці на перамір’е з ісламістамі і нават ўвесці ў Самалі нормы шарыяту. 10 сакавіка ўрад прагаласавала за ўвядзенне ў Самалі законаў шарыяту, а 18 красавіка гэтая рашэнне было ўхвалена пераходным парламентам.
Аднак грамадзянская вайна ў краіне не спынялася. Услед за высновай эфіёпскіх войскаў паўднёвая частка краіны праз кароткі час перайшла пад кантроль радыкальных ісламістаў, якія замянілі мясцовыя ўрада і ўвялі паўсюль законы шарыяту на падкантрольнай тэрыторыі. 7 мая 2009 ісламісты атакавалі Магадыша, занялі значную частку горада, але не змаглі звергнуць ўрад, якое ўтрымалася на некалькіх квадратных кіламетрах, якія засталіся пад яго кантролем.
У жніўні 2010 года было афіцыйна абвешчана аб фарміраванні новай аўтаномнай вобласці ў складзе федэральнага Самалі. Названая як Авдаленд або Дзяржава Адалят, мясцовая адміністрацыя не прызнае прэтэнзіі сепаратысцкага самалілэндскага ўрада на суверэнітэт ці на сваю тэрыторыю.
Вясной 2011 года паўстала яшчэ адно самаабвешчанай дзяржавы на тэрыторыі Самалі — 3 красавіка 2011 года ў сталіцы Кеніі Найробі была абвешчана незалежнасць дзяржавы Азаніі, прэзідэнтам якой стаў Махамед Абдзі Гандзі.
6 жніўня Магадыша быў цалкам вызвалены ад баевікоў. Між тым самі баевікі назвалі адступленне са сталіцы мінімум на 100 кіламетраў «тактычным манеўрам».
4 кастрычніка 2011 года ў Магадыша прагрымеў магутны выбух, загінула больш за 80 чал.: тэрарыст на замініраваным аўтамабілі прывёў у дзеяньне выбуховае прыстасаваньне ў ўрадавым квартале. Сярод загінуўшых і параненых — шмат вайскоўцаў, супрацоўнікаў сіл бяспекі, а таксама студэнтаў. Міжнародная супольнасць рэзка асудзіла вылазку тэрарыстаў. Генеральны сакратар ААН Пан Гі Мун назваў яе агіднай. Аш-Шабааб узяла на сябе адказнасць за выбух, тэрарысты паабяцалі, што тэракты працягнуцца.
Кенійскае ўмяшальніцтва
16 кастрычніка 2011 года армія Кеніі пачатку ваенную аперацыю супраць Аш-Шабааб ў адказ на выкрадання замежнікаў. Калоны ваеннай тэхнікі перасеклі мяжу з Самалі ў нядзелю. Мэта рэйду, як заяўляюць улады Кеніі, выцесніць фарміравання «Аш-Шабаб» з прымежных раёнаў і прадухіліць пранікненне баевікоў на кенійскіх тэрыторыю. Ісламісты прыгразілі адпомсціць Кеніі на яе тэрыторыі, калі тая не выведзе свае войскі з Самалі. Радыкалы абвясцілі «джыхад» кенійскім вайскоўцам, якія сумесна з сіламі ўрада Самалі праводзяць аперацыю па знішчэнні баевікоў «Аш-Шабааб».
19 лістапада 2011 армія Эфіопіі ўварвалася ў Самалі, каб дапамагчы Кеніі з надыходам на «Аль-Шабаб».
У чэрвені 2012 года кенійскія войскі былі фармальна падпарадкаваны місіі.
Аперацыя «Індыйскі Акіян»
У жніўні 2014 пачалася Аперацыя «Індыйскі Акіян», арганізаваная праўладнымі сіламі Самалі. 1 верасня амерыканскі робат выпусціў снарад, які забіў лідара аш-Шабаба Гадане. Гэта падзея была ўспрынята як вялікая перамога, і ў чаканні рассейвання асноўных сіл і расколу груповак, самалійскі ўрад аб’явіў 45-дзённую амністыю ўмераным баявікам аш-Шабаба.
Малешаў
Ма́лешаў, або Малы́ Ма́лешаў, Ма́лішаў, Ме́лешаў, Ме́лішаў (м.), Ма́лешава, Ма́лішава (н.) (, Малешев) — вёска ў Жыткавіцкім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Верасніцкага сельсавета. Размешчаны на аўтадарозе Жыткавічы — Столін.
Геаграфія
Знаходзіцца за 3 км на паўночны ўсход ад Вялікага Малешава, за 8 км на захад ад Верасніцы, за 13 км на ўсход ад Альшан, за 43 км на паўднёвы захад ад Жыткавіч, 273 км ад Гомеля.
Гісторыя
Вядомы з 1471 года з рукапісных гістарычных крыніц. З 1565 года ў Пінскім павеце Берасцейскага ваяводства Вялікага Княства Літоўскага, шляхецкая маёмасць. У 1742 годзе 18 дымоў, у сялян 40 валоў, 6 коней; карчма, спадчыннае ўладанне князя Міхала Казіміра Радзівіла. У 1792 годзе ў Малым Малешаве пабудавана царква.
Пасля 2-га падзелу Рэчы Паспалітай (1793) у складзе Расійскай імперыі. У 1855 годзе дваранін Герсовіч меў у вёсцы 200 дзесяцін зямлі. Паводле перапісу 1897 года, у Малешаве была царква, вятрак, кузня. У 1903 годзе адкрыта школа. У 1908 годзе ў Тураўскай воласці Мазырскага павета Мінскай губерні.
Падчас Вялікай Айчыннай вайны ў ліпені 1944 года нямецкія акупанты спалілі 80 двароў і забілі 16 жыхароў. 99 жыхароў загінулі на франтах. Паводле перапісу 1959 года ў складзе калгаса «1 Мая» (цэнтр — вёска Верасніца).
У 2016 годзе ў ваколіцах Малешава знойдзена бронзавая, датаваная 1200—900 гадамі да н.э.
Інфраструктура
Дзейнічаюць 9-гадовая школа, клуб, бібліятэка, фельчарска-акушэрскі пункт, аддзяленне РУП «Белпошта».
Цікавая інфармацыя
Уваходзіць у так званую Агурковую краіну.
NGC 4678-1
NGC 4678-1 (іншыя абазначэнні — IC 824-2, MCG -1-33-18) — спіральная галактыка (Sc) ў сузор’і Дзева.
Гэты аб’ект не ўваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога» і быў дададзены пазней.
Джакама Леапардзі
Джакама Леапардзі (Giacomo Leopardi;, Рэканаці, Папская вобласць, Італія — ) — італьянскі паэт.
У творах Дж. Леапардзі спалучаюцца любоў да антычнай культуры і да нацыянальнай традыцыі, што збліжае яго з класіцыстамі, але наватарскія строфіка і рытміка, а таксама тэматыка і моц пачуццяў, якія ён укладаў у свае творы, яднаюць яго з рамантыкамі. Звычайна ў творчасці паэта вызначаюць два кірункі — гістарычны песімізм і філасофскі песімізм. Філасофская пазіцыя Леапардзі — анталагічная прысутнасць зла ў свеце і «бясконцая марнасць усяго зямнога» — стане адной з галоўных тэмаў італьянскай лірыкі дэкадансу і паэзіі XX ст.
Біяграфія
З 1817 Леапардзі пачынае занатоўваць свае думкі, што складуць яго «Дзённік разважанняў» (апублікаваны ў 1898). Малады Леапардзі далучаецца да палемікі класіцыстаў і рамантыкаў, свае эстэтычныя погляды выкладае ў трактаце «Развагі аднаго італьянца аб рамантычнай паэзіі» (1818, надрукаваны пасля смерці).
У вершах Дж. Леапардзі пераважае патрыятычная, філасофская, гістарычная, інтымная тэматыка. У 1818 ён стварае верш «Італіі», дзе з сумам гаворыць пра лёс радзімы. Верш «Помніку Дантэ» (1818) напісаны з нагоды адкрыцця ў Фларэнцыі помніка паэту.
У 1822 пакідае Рэканаці і накіроўваецца ў Рым, затым падарожнічае па Італіі. Пасля 1822 шэсць гадоў не піша вершаў, аднак у гэты час стварае празаічны твор — «Маральныя эцюды» (1824—28), дыялогі, у якіх ахопліваюцца літаратурныя, філасофскія, палітычныя тэмы.
Паміж 1825 і 1826 паэт публікуе першыя «Ідыліі», якія пасля называе «маленькімі», дзе, адыходзячы ад грамадзянскіх матываў, услаўляе свет душы, напоўненай пачуццямі і прыгажосцю прыроды (вершы «Сон», «Поўні», «Самотнае жыццё», «Вечар святочнага дня»). Рамантычны герой Дж. Леапардзі выступае супраць бязлітаснага лёсу, які прадвызначыў чалавецтву пакутаваць у рабстве і пакоры.
Пачынаючы з 1828 нараджаюцца «вялікія» ідыліі, вяршыня яго творчасці. Паразы вызваленчых рухаў (1831) і вяртанне аўстрыйцаў выклікалі напісанне сатырычных твораў («Палінодыя Джына Капоні», «Новыя вернікі», «Параліпамены да „Батрахаміямахіі“»). Апошнія слынныя творы паэта — «Заход месяца» і «Жаўтазель», дзе заход месяца параўноўваецца з заходам маладосці, а жаўтазель — з чалавекам, што, быццам дзікая кветка, пераадольвае ўсе перашкоды.
Дж. Леапардзі памёр падчас эпідэміі халеры ў Неапалі.
Антанавас (Ігналінскі раён)
Антана́вас (Antanavas) — вёска ў Ігналінскім раёне Уцянскага павета Літвы. Уваходзіць у склад Дукштаскай сянюніі. Размешчана за 3 км ад Сянас Дукштаса. Насельніцтва 4 чал. (2001 г.).
Сямён Мікалаевіч Крылоў
Сямён Мікалаевіч Крылоў (Семён Николаевич Крылов; красавік 1892, Белы — 13 мая 1935) — расійскі рэвалюцыянер, удзельнік усталявання савецкай улады на Віцебшчыне.
Біяграфія
Нарадзіўся ў красавіку 1892 года ў горадзе Белы Смаленскай губерні (цяпер Цвярской вобласці Расіі).
У 1909—1912 гадах вёў рэвалюцыйную агітацыйную працу сярод рабочых Белага і маскоўскага завода «Гужон». З 1913 года ў арміі. Пасля Лютаўскай рэвалюцыі — старшыня палкавога і дывізіённага, намеснік старшыні корпуснага камітэтаў.
З 27 кастрычніка (9 лістапада) 1917 года — ваенны камендант і начальнік гарнізона Віцебска, член губвыканкама і губваенкама. Арганізаваў разгром часцей Ю. Доўбар-Мусніцкага на тэрыторыі губерні, абарону Віцебска ад кайзераўскіх войск.
У 1919 годзе — старшыня губернскага камітэта РКП (б). Пасля абвяшчэння 1 студзеня 1919 года ССРБ быў актыўным праціўнікам новай рэспублікі.
Зразумеўшы, што беларускую рэспубліку распускаць не збіраюцца, на пасяджэнні Віцебскага камітэта РКП(б) 22 студзеня 1919 года яго старшыня С. Крылоў праінфармаваў прысутных, што, згодна з пастановай губернскай партыйнай канферэнцыі, Віцебская губерня выдзелена са складу Беларускай рэспублікі, і гэта стала магчымым дзякуючы дапамозе кіраўніцтва Цэнтра. Пасля гэтага партыйны камітэт РКП(б) накіраваў у ЦК РКП(б) і ЦБ КП(б)Б тэлеграму «Аб выдзяленні са складу ССРБ» наступнага зместу :
А 26 студзеня 1919 года пастанавіў вылучыць губерню са складу ССРБ і далучыць да РСФСР і ІV з’езд Саветаў Віцебскай губерні. Пастанова была прынята ў сувязі з тым, што паміж Віцебскай губерняй і Беларускай рэспублікай адсутнічаюць эканамічныя сувязі, а само насельніцтва губерні даўно русіфікавана.
На кіраўнікоў савецкай Беларусі А. Мяснікова і В. Кнорына (сакратар ЦБ КП(б)Б, член Часовага ўраду ССРБ) настойлівасць камісара Крылова зрабіла ўплыў. 27 студзеня ў тэлеграме ў адказ яны паведамілі, што ЦБ КП(б)Б пастанавіла «адмовіцца як у савецкіх, так і ў партыйных адносінах ад Віцебскай губерні, даўшы ёй поўную свабоду…». Такім чынам, расійскі сепаратыст Крылоў атрымаў перамогу.
З сакавіка 1919 года — камандзір брыгады, дывізіі на Паўднёвым фронце. У 1920—1921 гадах старшыня выканкама Севастопальскага гарадскога Савета рабочых і чырвонаармейскіх дэпутатаў і ВРК.
У 1921—1923 гадах у Віцебску — намеснік старшыні, старшыня выканкама Віцебскага губернскага Савета рабочых і чырвонаармейскіх дэпутатаў. У жніўні 1922 года адказным сакратаром Віцебскага губернскага камітэта РКП(б) быў прызначаны латыш Эдуард Меднэ, які прыехаў з Адэсы. Яго супрацьстаянне з Крыловым вылілася ў сакавіку 1923 года ў публічныя абвінавачванні з боку Сямёна Крылова і Мікалая Ігнацьева на канферэнцыі 1-га гарадскога раёна. Барацьба прымала і нацыянальныя формы.
З ліпеня 1923 па 24 ліпеня 1924 — старшыня выканкама Разанскага губернскага Савета рабочых і чырвонаармейскіх дэпутатаў. Пазней — старшыня Сярэдняволжскага крайкама УКП (б), загадчык сельскагаспадарчым аддзелам газеты «Праўда», у апараце ЦК УКП (б).
Памёр 13 мая 1935 года ў Калінінскай вобласці.
Несцер Пятровіч Емяльянаў
Несцер Пятровіч Емяльянаў (, в. Ляцягі, Слаўгарадскі раён — ) — беларускі хімік. Доктар хімічных навук (1970), прафесар.
Біяграфія
Нарадзіўся ў сялянскай сям'і. Скончыў Гомельскі педагагічны інстытут (1932), шмат гадоў займаўся педагагічнай дзейнасцю. У 1956—1970 гг. працаваў у Інстытуце фізіка-арганічнай хіміі АН БССР, з 1962 г. загадваў лабараторыяй нафтахімічнага аналізу гэтага інстытута, вёў даследаванні ў галіне нафтэнавых вуглевадародаў. Аўтар больш за 20 вынаходстваў.
Куля
Ваенная куля — галаўная частка баявога патрона. Бываюць звычайныя, трасіруючыя (пакідаюць у палёце бачны след), бранябойныя (для паражэння лёгка браніраваных цэлей), запальныя (для запальвання лёгкаўзгаральных рэчываў), бранябойна-запальныя і іншыя; малакаліберныя (да 6,5 мм), нармальнага калібру (7,5—7,69 мм) і буйнакаліберныя (12,7—15 мм). Першыя кулі былі сферычныя, з пераходам да наразной зброі пачалі карыстацца прадаўгаватымі кулямі (ад вінтавой нарэзкі ў ствале атрымліваюць вярчэнне, што стабілізуе іх палёт).
Асноўнай характарыстыкай кулі з’яўляецца балістычны каэфіцыент.
Гісторыя
У IX стагоддзі ў Кітаі быў вынайдзены порах. Трохі пазней яго баявы патэнцыял праявіўся пры стварэнні першых гармат. Раннія снарады былі зроблены з камяню. Але ўрэшце было выяўлена, што камень будзе дрэнна прабіваць каменныя ўмацаванні, што прывяло да выкарыстання шчыльнейшых металаў у якасці снарадаў. Першы зафіксаваны снарад у выглядзе металічнага шара, якім стралялі з ручной гарматы, быў зафікаваны ў 1425 годзе. Стрэлы, вынятыя з борта «Ружы Мэры» (карабль патануў у 1545 годзе і быў падняты ў 1982 годзе), маюць розныя памеры, прытым адны — каменныя, а іншыя — чыгунныя.
Становішча змянілася са з’яўленнем штуцароў і карабінаў, да іх была прынята сферычная куля амаль аднолькавага дыяметра са ствалом. Пры зараджанні такая куля абгортвалася «пластырам» (кавалачкам шчыльнай тканіны) і заганялася ў ствол шомпалам, ударамі па ім малатком. У наразной зброі таго часу (XVI стагоддзе) даводзілася выкарыстоўваць зменшаны зарад пораху, бо пры нармальным зарадзе круглая куля з мяккага свінцу проста зрывалася з нарэзаў. Гэта прыводзіла да вельмі крутой траекторыі лёту кулі і змяншала дакладнасць стральбы (аднак нават у гэтых умовах трапнасць стральбы са штуцара нашмат перавышала трапнасць стральбы з гладкаствольнай стрэльбы). Занадта павольнае зараджанне і вялікі кошт вытворчасці наразных ствалоў быў прычынай, таго што зброя дадзенага тыпу не надта шырока прымянялася ў войсках.
У пачатку XIX стагоддзя, пасля таго, як развіццё прамысловасці прывяло да патаннення наразнога ствала, у еўрапейскіх войсках сталі сур’езна разглядаць варыянт масавага ўзбраення пяхоты наразнымі стрэльбамі (якія ў далейшым атрымалі назву «вінтоўка»). Пачалі з’яўляцца розныя праекты наразных стрэльбаў, у якіх куля не заганялася ў ствол малатком, а вольна ўваходзіла ў яго і толькі потым пашыралася да патрэбнага дыяметра, каб шчыльна ўваходзіць у нарэзы ствала.
Шаравістая
Шаравістая куля (анг. round; анг. ball, скар. B) — традыцыйная куля ў выглядзе шара з чыстага мяккага свінцу. У наш час такі тып куль выкарыстоўваецца для стральбы з паляўнічай гладкаствольнай зброі і сучасных рэплік дульназараднай зброі.
Бранябойная
Бранябойная куля (анг. armour piercing, скар. AP) — куля са стрыжнем з сурмяністага свінцу ці са сталёвым стрыжнем у свінцовай кашулі. Кулі са сталёвым стрыжнем маюць вялікую прабіўную здольнасць. З распаўсюджаных прыкладам з’яўляюцца сямействы пісталетных патронаў: 7,62-мм патрон ТТ, 5,45-мм патрон ПСМ, 9-мм патрон ПМ, якія ўключаюць патроны з кулямі са свінцовым і са сталёвым стрыжнем.
Абалонкавая
Абалонкавая куля (анг. full metal jacketed, скар. FMJ) — куля з параўнальна цвёрдай абалонкай вакол стрыжня, што перашкаджае зрыву кулі з нарэзаў і спрыяе захаванню куляй сваёй формы пры праходжанні праз перашкоду (палепшанае прабіўное дзеянне кулі). Такая куля можа мець як круглы, так і завостраны носік. Вялікая частка сучасных куль з’яўляецца абалонкавымі.
Абалонкавыя з плоскай галаўной часткай
Абалонкавая куля з плоскай галаўной часткай (анг. jacketed flat point, скар. JFP) — куля, якая за кошт плоскай галаўной часткі забяспечвае меншы рыкашэт і большае спыняючае дзеянне.
Экспансіўныя
Экспансіўныя (разгортвальныя, анг. expanding full metal jacketed, скар. EFMJ) кулі якія пры трапленні па цэлі строчваюць энергію за кошт істотнага павелічэння дыяметра дзеля падвышэння спыняючага дзеяння і (ці) змяншэння глыбіні пранікнення. Такія кулі шырока ўжываюцца ў паліцэйскай і паляўнічай зброі, але забаронены да ўжывання ў вайсковых узорах. Экспансіўныя кулі ўмоўна падзяляюцца на дэфармавальныя (неразбуральныя), паўразбуральныя і разбуральныя.
Камбінаваныя
Камбінаваная куля (анг. SOST, скарачэнне ад Special Operations: Science and Technology) — куля, якая спалучае ў сабе адначасна функцыі экспансіўных і бранябойных: валодае пустым наканечнікам і цвёрдым стрыжнем, што забяспечвае адначасова падвышаннае спыняючае дзеянне і пранікальную здольнасць. Сучасныя баявыя кулі, што складаюцца на ўзбраенні арміі ЗША, — камбінаванага тыпу.
Ракаўцы (Глыбоцкі раён)
Ра́каўцы (, Раковцы) — вёска ў Глыбоцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Удзелаўскага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1945 гадах вёскі Ракаўцы I i Ракаўцы II у складзе гміны Верхняе, пазней у складзе гміны Глыбокае Дзісенскага павета Віленскага ваяводства Польскай Рэспублікі.
Ян Снядэцкі
Ян-Баптыст-Уладзіслаў Снядэцкі (, Жнін каля Гнезна —, Яшуны) — астраном, матэматык, філосаф, педагог; прафесар і рэктар Віленскага ўніверсітэта, брат Андрэя Снядэцкага.
Біяграфія
Скончыў Кракаўскі ўніверсітэт, дзе атрымаў ступень доктара філасофіі. З 1776 прафесар вышэйшай матэматыкі і астраноміі ў Кракаўскім універсітэце. З 1806 года прафесар Віленскага ўніверсітэта і дырэктар Віленскай астранамічнай абсерваторыі, у 1807—1814 гг. — рэктар. Выйшаў у адстаўку ў 1824 годзе. Пахаваны ў Яшунах.
Навуковая дзейнасць
У галіне чыстай матэматыкі навукова-літаратурная дзейнасць Я. Снядэцкага амаль не выходзіла за межы элементарных падручнікаў, адзін з якіх «Trygonometrya kulista analitycznie wyłożona, do użycia uczacych się w Imperatorskim Wilenskim Uniwersytecie» (Вільня і Варшава, 1817; 2-е выд. з дадаткам да астранамічных задач, Вільня і Варшава, 1820) быў перакладзены прафесарам Фельдтам на нямецкую мову (Лейпцыг, 1828). Іншыя матэматычныя працы Я. Снядэцкага былі, галоўным чын, папулярнага характару.
У галіне астраноміі Я. Снядэцкі, нягледзячы на неспрыяльныя ўмовы ў абсерваторыях Кракава і Вільні (асабліва ў Вільні), рабіў астранамічныя назіранні: «О obserwacyach Astronomicznych… dysaertacya czytana na publicznem posiedzeniu Towarzystwa Przyjacioł nauk. Dnia 16-go Maja 1802» («Rocz. Tow. Wars. Przy. N.», I), «Obserwacye astronomiczne, robione w Krakowie»… («Rocz. Tow. Wars. Przy. N.» I), «О nowym planecie, położonym między Marsem i Jowiszem, postrzeżonym nasamprzód w Sycylii roku 1801» («Rocz. Tow. Wars. Przy. N.» I), «Observations astronomiques faites à Pobservatoire de l'Univ. Imperiale de Vilna» («Mémoires de l'Acad. Imp. des sc. de St. Pétersbourg», 1810). Я. Снядэцкі працягваў публікаваць вынікі сваіх назіранняў у мемуарах Санкт-Пецярбургскай акадэміі навук да 1824. Астранамічныя назіранні Я. Снядэцкага, таксама публікаваліся ў Zach's «Monatl. Corr.» (т. V, VI и IX) і Bode's «Jahrb ü chern 1809 bis 1826».
У сумежных з астраноміяй абласцях матэматычнай і фізічнай геаграфіі Я. Снядэцкаму належаць працы «Geografia czyli opisanie matematyczne i fizyczne ziemi» (Варшава, 1804) і перакладзеная на рускую мову Канявецкім і надрукаваная ў Харкаве «Meteorologija» («Dziennik Wileński» 1816, III).
Галоўнай працай Я. Снядэцкага, якая прынесла яму еўрапейскую вядомасць, была біяграфія Мікалая Каперніка: «О Koperniku, rozwiązanie zadania, które Towarzystwo Warszawskie Przyjaciół Nauk do odpowiedzi ogłosiło etc.» (Варшава, 1802). У 1803 годзе гэта праца выйшла ў Варшаве на французскай мове, з некаторымі дадаткамі. У тым жа годзе яна было перавыдана, з некаторымі зменамі, пад загалоўкам «Discours sur Nicolas Kopernik». Пазней праца вытрымала яшчэ два перавыданні; апроч таго была перакладзеная на англійскую і італьянскую мовы. Іншай працай Я. Снядэцкага была біяграфія астранома Віленскага ўніверсітэта Марціна Пачобут-Адляніцкага: «Żywot uczony i publiczny Marcina Odlanickiego Poczobuta. Czytany na publicznem posiedzeniu Imperatorskiego Wileńskiego Uniwersytetu przy zamknięciu rocznego biegu nauk dnia 30. Czerwca R. 1810» (Вільня, 1810).
Ян Снядэцкі не пакінуў буйных астранамічных прац. Аднак яго назіранні былі добра вядомыя тагачасным астраномам, асабліва вызначэнні становішча малых планет. Самай вялікай заслугай Яна Снядэцкага сталася яго нястомная праца па арганізацыі навукі і прыцягненні да яе ўвагі грамадскасці, асабліва ў перыяд працы ў Віленскім універсітэце. Дзякуючы у т.л. і яго працам Віленскі ўніверсітэт выйшаў на еўрапейскі ўзровень навукі ў першыя тры дзесяцігоддзі XIX ст. Вучнямі Яна Снядэцкага былі астраномы Антон Шахін, Пётр Славінскі, Міхал Глушневіч, Вінцэнт Карчэўскі, Іосіф Ходзька.
Ушанаванне памяці
Імем Яна Снядэцкага названы кратар на адваротным баку Месяца і планетоід у Сонечнай сістэме (Sniadeckia).
Алгабас (Бухар-Жыраўскі раён)
Алгабас — сяло ў Бухар-Жыраўскім раёне Карагандзінскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад Карнееўскай сельскай акругі. Код КАТА — 354047300.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 563 чалавекі (287 мужчын і 276 жанчын). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 362 чалавекі (177 мужчын і 185 жанчын).
NGC 4678-2
NGC 4678-2 (іншыя абазначэнні — IC 824-1, MCG -1-33-18, IRAS12471-0418, PGC 43385) — галактыка ў сузор’і Дзева.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Энтракуе
Энтракуе (Entracque) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне П’емонт, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Кунеа.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы Sant'Antonino.
Новыя Прыборкі
Но́выя Прыбо́ркі (, Новые Приборки) — вёска ў Бярэзінскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Пагосцкага сельсавета.
Да 28 мая 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Мачаскага сельсавета.
Ігнацы Загурскі
Ігнацы Загурскі або Ігнацы Загорскі (Ignacy Zagórski; 1788— 1854) — польскі нумізмат.
Навуковая дзейнасць
Усю вольную ад службовых заняткаў час Загурскі прысвячаў нумізматыцы, спецыялізуючыся ў вывучэнні польскіх манет з XVI па XVIIІ стагоддзе ўключна. Працы і даследаванні яго ў гэтай галіне паслужылі асноўнымі кіраўніцтвамі для пазнейшых польскіх нумізматаў.
Член Археалагічнага таварыства ў Пецярбургу і Берліне. Дзякуючы дапамозе Эдварда Раставецкага выдаў у 1845 годзе працу Monety dawnej Polski, jako też prowincji i miast do niej niegdyś należących, z trzech ostatnich wieków, якая дасюль не згубіла актуальнасці. У 1847 — Skorowidz monet polskich z trzech ostatnich wieków.
Акрамя асноўных прац, Загурскі надрукаваў шэраг артыкулаў па тым жа пытанні ў «Biblijotece Warszawskiej».
Маціейішке
Маціейі́шке (Motiejiškė) — вёска ў Ігналінскім раёне Уцянскага павета Літвы. Уваходзіць у склад Міелагенайскай сянюніі. Размешчана за 5 км ад Міелагеная. Насельніцтва 4 чал. (2001 г.).
Сэнс-Геральдыка
«Сэнс-Геральдыка» (Сэнс-Геральдика) — беларускі вытворца ордэнаў, медалёў, знакаў, значкоў, фурнітуры і сувеніраў, у т.л. для міністэрстваў, ведамстваў, ВНУ і інш.
Гісторыя
Створана ў 1989 годзе як унітарнае прадпрыемства «Дызайн-студыя „Сэнс“» у Мінску індустрыяльным дызайнерам Уладзімірам Паўлавічам Трафіменкам. У маі 2013 года перайменавана ў «Сэнс-Геральдыка».
Ад заснавання прадпрыемства прайшло шлях ад распрацоўкі эскізаў нагрудных знакаў і медалёў да поўнага вытворчага цыкла іх вырабу. Ордэн і медаль Нацыянальнага алімпійскага камітэта Рэспублікі Беларусь былі аднымі з першых узнагарод, вырабленых на прадпрыемстве.
Асноўныя заказчыкі прадпрыемства — сілавыя структуры, таму ад пачатку вывучаліся геральдычныя традыцыі вырабу воінскіх узнагарод. Падобная ж праца праводзіцца і цяпер пры распрацоўцы новых вырабаў.
Пачаўшы з невялікіх тыражоў, з 1995 года прадпрыемства пачало масавую вытворчасць.
У 1996 годзе выпушчаны першыя нагрудныя знакі з гарачай ювелірнай эмаллю — «Парламент Рэспублікі Беларусь». Для асваення гэтай тэхналогіі спецыялісты прадпрыемства праходзілі навучанне на ювелірнай вытворчасці.
Значным быў выраб тыражу юбілейнага медаля «60 год вызвалення Рэспублікі Беларусь ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў» ў 2004 годзе, агульная колькасць медалёў склала 70000 штук.
Буйнымі тыражамі таксама выраблены: памятныя медалі «10 гадоў вываду войскаў з Афганістана» і «20 гадоў вываду войскаў з Афганістана», юбілейны медаль «70 год вызвалення Рэспублікі Беларусь ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў», юбілейны медаль «90 год Узброеным Сілам Рэспублікі Беларусь», юбілейны медаль «160 год пажарнай службе Беларусі» і многія іншыя.
У 2017 годзе прадпрыемству давераны выраб медаля Францыска Скарыны.
Прадпрыемства выпускае спартыўныя узнагароды для спаборніцтваў высокага ўзроўню. У 2019 годзе выраблена 1084 медаля для II Еўрапейскіх гульняў — па 329 залатых і сярэбраных, а таксама 426 бронзавых. 21 мая 2019 года арганізатары II Еўрапейскіх гульняў прэзентавалі медалі ў Мірскім замку.
Яўстах Рдултоўскі
Яўстах Рдултоўскі (—) — буйны землеўласнік Мінскай губерні (Расійская імперыя), апошні з роду ўладальнік палацавага комплексу Рдултоўскіх у Снове.
Паходжанне і сям'я
Належаў да каталіцкага шляхецкага роду Рдултоўскіх, які адносіўся ў XVIII ст. да рэгіянальнай эліты Новагародскага ваяводства ВКЛ. Яго дзед — Ян Хрызастом Рдултоўскі (1735—1791) быў новагародскім падваяводам і пад канец жыцця валодаў вялізнай латыфундыяй (каля 240 тыс. дзесяцін зямлі).
Яўстах Рдултоўскі нарадзіўся ў 1824 г. у сям'і Казіміра Рдултоўскага (1785—1855) і Тэрэзы Рдултоўскай. Тэрэза Рдултоўская была зводнай сястрой свайго мужа Казіміра Рдултоўскага — дачкой ад другой жонкі Яна Хрызастома Рдултоўскага (Канстанцыі Булгарын). Спецыяльны дазвол на такі блізкароднасны шлюб быў атрыманы ад папы рымскага, для чаго Казімір Рдултоўскі папярэдне выдаткаваў вялікія грошы ў Рым.
Яўстах Рдултоўскі меў таксама брата Канстанціна Тадэвуша Рдултоўскага (1804—1869) і дзвюх сясцёр — Анэлю Рдултоўскую і Лаўру Рдултоўскую. Усе дзеці Казіміра і Тэрэзы Рдултоўскіх былі каталікамі.
Яўстах Рдултоўскі ажаніўся з Мальвінай Кунцэвіч. Ад жонкі Яўстах Рдултоўскі меў пяць дзяцей, якія былі ахрышчаны ў каталіцтва :
Муж яго дачкі Людвікі — Яўгеній Рдултоўскі (1839—1911) — стаў удзельнікам Студзеньскага паўстання (1863—1864) і быў высланы ў Сібір на катаргу, адкуль вернуўся дамоў па царскай амністыі.
Адукацыя
Скончыў Дэрпцкі ўніверсітэт (Расійская Імперыя).
Маёнтак
Яўстах Рдултоўскі атрымаў у спадчыну ад бацькі вялізную латыфундыю — маёнтак маёнтак Сноў (Верхні Сноў, Ніжні Сноў, Адахоўшчына, Селявічы, Карчы і інш.) і таксама раскошны сноўскім палацам у Слуцкім павеце Мінскай губерні.
У 1854 г. большая частка маёнтка Сноў (2672 дзесяцін зямлі і лесу) разам са сноўскім палацам перайшла ад Яўстаха Рдултоўскага ва ўласнасць барона Густава Гарцінга (1819—1879). Паводле сямейнага падання Яўстах Рдултоўскі маёнтак Сноў прайграў у карты барону Густаву Гарцінгу.
Пасля сваёй смерці пакінуў дзецям толькі тры фальваркі са сваёй былой латыфундыі — Адахоўшчына, Селявічы, Карчы ў Слуцкім павеце Мінскай губерні.
Сварог
Сваро́г — у славянскай міфалогіі бог неба, нябеснага агню. У старажытнагрэчаскай міфалогіі яму адпавядаў бог Гефест. У язычніцкім пантэоне Сварог займаў другаснае месца.
Паводле старажытнага міфа, Сварог злучыў неба і зямлю, навучыў людзей каваць жалеза. Яму прыпісвалася ўвядзенне манагамнага шлюбу і кары за парушэнне гэтага звычаю (парушальнікаў быццам бы кідаў у вогненную печ).
Паступова Сварог страціў значэнне галоўнага божаства. Ім стаў Дажбог, потым Пярун. З пашырэннем хрысціянства рысы Сварога як апекуна шлюбу нададзены Кузьме.
Ісык-Куль
Ісык-Куль (Ысык-Көл, Гарачае возера) — бяссцёкавае возера ў Кыргызстане, у Паўночным Цянь-Шані, у межах Ісык-Кульскай катлавіны, на вышыні 1608 м.
Плошча паверхні 6236 км² (па іншых даных 6330 км²). Даўжыня 178 км, шырыня да 60 км, глыбіня да 668 м. Плошча вадазбору 21,9 тыс. км². Упадае больш за 50 рэк; найбольшыя з іх Джэргалан і Цюп.
Берагі возера расчлянёны слаба, глыбокія залівы толькі на ўсходзе і паўднёвым усходзе. Зімой не замярзае. Тэмпература вады на паверхні летам да 20, зімою каля 2,7 °C. Вада саленаватая (каля 6 ‰).
Вядзецца рыбалоўства (голы асман, чэбак, сазан, марынка, стронга). Ажыццяўляецца суднаходства. Асноўныя парты: Рыбачае і Прыстань-Пржавальск. На Iсык-Кулі размешчаны курорты Чалпон-Ата і Тамга. Возера знаходзіцца ў складзе Ісык-Кульскага запаведніка. На беразе — магіла М. Пржавальскага. Развіваецца турызм.
Мікалай V
Мікалай V (Nicolaus PP. V, свецкае імя: Тамаза Парэнтучэлі, Tommaso Parentucelli; 15 лістапада 1397 — 24 сакавіка 1455) — Папа Рымскі з 6 сакавіка 1447 года па 24 сакавіка 1455 г. Мікалай V увайшоў у гісторыю як «першы Папа-гуманіст»), які ўмацаваў за Рымам права называцца сталіцай хрысціянства.
Біяграфія
Тамаза Парэнтучэлі — будучы Пантыфік Мікалай V — вывучаў грэчаскую мову ў Фларэнцыі і калекцыянаваў манускрыпты, засвоіў рэнесансную культуру і ўспрыняў гуманістычны спосаб думак. У 1444 годзе стаў біскупам Балоньі. На Ферара-Фларэнтыйскім саборы ён праводзіў дыскусіі з прадстаўнікамі Армянскай Царквы, коптамі, якавітамі з мэтай пераадолець дактрынальныя адрозненні з Каталіцкім Касцёлам. У цэлым, ён быў удалым перамоўшчыкам і касцёльным дыпламатам.