cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Рассвет (Акцябрскі раён)
Рассве́т (, Рассвет; да 1962 года Кача́й-Бало́та) — аграгарадок у Беларусі, у Акцябрскім раёне Гомельскай вобласці. Цэнтр Пратасаўскага сельсавета.
Размяшчэнне
Знаходзіцца за 32 км (за 29 км) на паўночны ўсход ад гарадскога пасёлка Акцябрскі, 175 км (180 км) ад Гомеля, 16 км ад чыгуначнай станцыі Ратміравічы, размешчанай на чыгунцы Бабруйск — Рабкор, адгалінаванні лініі Асіповічы — Жлобін (за 15 км ад прыпыначнага пункта Чорныя Брады).
Гідраграфія
На рацэ Рудзянка (прыток Нератоўкі), на поўначы і поўдні меліярацыйныя каналы.
Транспартная сетка
Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым аўтамабільнай дарозе Акцябрскі — Парычы.
Інфармацыя
Планіроўка складаецца з прамалінейнай вуліцы, блізкай да шыротнай арыентацыі, да якой з поўдня і поўначы далучаюцца 3 завулкі. Забудова двухбаковая, драўляная, сядзібнага тыпу. У 1986 годзе пабудавана 50 цагляных хат, у якіх змесцаваліся перасяленцы з забруджаных радыяцыяй у выніку аварыі на Чарнобыльскай АЭС месцаў. У складзе сельскагаспадарчага ДП «Майсееўка» з цэнтрам у аднайменнай вёсцы, малочнатаварная ферма, мехпарк, зерняток. Сярэдняя школа, дзіцячы сад, амбулаторыя, культурна-спартыўны цэнтр, бібліятэка, аддзяленне сувязі, лясніцтва, лазня, комплексны прыёмны пункт, 3 крамы.
Гісторыя
Па пісьмовых крыніцах вядомая з XIX стагоддзя як вёска ў Чэрнінскай воласці Бабруйскага павета Мінскай губерні. Большасць вясковых земляў належала памешчыцы В. Аненкавай. Пазначана на карце 1866 года, якая выкарыстоўвалася Заходняй меліярацыйнай экспедыцыяй, што працавала ў гэтым раёне ў 1890-я гады.
На 1925 год у Раманішчаўскім сельсавеце Парыцкага раёна Бабруйскай акругі. У 1922 годзе адкрыта школа і створана камуна, на аснове якой у 1929 годзе арганізаваны калгас «Малады ленінец», працаваў паравы млын з лесапільняй. Падчас Вялікай Айчыннай вайны ў красавіку 1942 года нямецкія акупанты спалілі 5 двароў і забілі 27 жыхароў. 31 жыхар загінуў на фронце.
З 20 чэрвеня 1985 года цэнтр Пратасаўскага сельсавета.
Скалабан
Скалабан — прозвішча.
Янавіца
Я́навіца — рака ў Пастаўскім раёне Віцебскай вобласці, у басейне ракі Заходняй Дзвіны. Даўжыня 18 км. Плошча вадазбору 96 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,31‰.
Пачынаецца за 0,5 км на поўнач ад вёскі Янанішкі, упадае ў Вялікае Сурвілішскае возера з захаду, за 0,7 км на поўдзень ад вёскі Сурвілішкі.
Іван Васілевіч Скалабан
Іван Васілевіч Скалабан (верасень 1910, вёска Крывічы, — красавік 1944) — адзін з кіраўнікоў партызанскага руху на тэрыторыі Палескай вобласці.
Біяграфія
Член КПСС з 1939 года. З 1931 года на педагагічнай і партыйнай рабоце ў Старобінскім раёне. З сакавіка 1942 года ў нямецкім тыле, у студзені — ліпені 1943 года камісар 125-й Капаткевіцкай партызанскай брыгады, у ліпені 1943 — сакавіку 1944 гадоў камандзір 130-й Петрыкаўскай партызанскай брыгады, адначасова ў красавіку 1943 — красавіку 1944 гадоў сакратар Петрыкаўскага падпольнага РК КП(б)Б, з кастрычніка 1943 года член Палескага падпольнага абкама КП(б)Б. Загінуў у баі.
Мультклуб
Мультклуб — сатырычны праект супольнасці «Трэці шлях». Створаны ў 2004 годзе Паўлам Марозавым, Алегам Мінічам і Андрэем Абозавым. Серыя сатырычнай мультыплікацыі на актуальныя тэмы беларускай рэчаіснасці.
Дубовіца (Шумяцкі раён)
Дубовіца (Дубовица) — вёска ў Шумяцкім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Азёрнага сельскага паселішча.
Гісторыя
У XVII стагоддзі тут знаходзілася шляхецкая сядзіба Галынскіх. На абрывістым беразе ракі Асцёр стаяў панскі маёнтак і размяшчаліся гаспадарчыя пабудовы, быў пасаджаны сад і разбіты парк, выкапана возера, узведзены замак і пабудаваны касцёл, які пасля паўстання 1863—1864 гадоў перабудавалі ў праваслаўны храм.
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай вёска абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР.
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з жніўня 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
Аперацыя «Odyssey Dawn»
Аперацыя Odyssey Dawn («Адысея. Рассвет», «Рассвет Адысеі», «Рассвет Адысея» , «Пачатак Адысеі» ) — ваенная аперацыя Злучаных Штатаў у рамках інтэрвенцыі ў Лівіі сіл міжнароднай кааліцыі. Праводзілася па прынятай рэзалюцыі 1973 Савета бяспекі ААН, якая прадугледжвала меры, неабходныя для абароны мірнага насельніцтва Лівіі падчас супрацьстаяння паўстанцаў і цэнтральнай улады М. Кадафі, у тым ліку баявыя дзеянні, за выключэннем ўводу акупацыйных войск (foreign occupation force).
Самык
Самык — сяло ў Какпекцінскім раёне Усходне-Казахстанскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад Тасайскай сельскай акругі. Код КАТА — 635065105.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 45 чалавек (24 мужчыны і 21 жанчына). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 25 чалавек (13 мужчын і 12 жанчын).
Аперацыя «Odyssey Dawn»
Завершана 31 сакавіка ў сувязі з пачаткам аперацыі НАТА «Саюзны абаронца» (Operation Unified Protector).
Склад групоўкі войск
Ваенна-марскія сілы ЗША:
Ход аперацыі
Толькі ў перыяд з пачатку аперацыі да канца мая 2011 года ў выніку авіяўдараў НАТА па тэрыторыі Лівіі загінулі 718 і былі параненыя 4067 чалавек.
Рэакцыя
У шэрагу краін прагучалі заявы пра тое, што дзеянні інтэрвентаў не зусім адпавядаюць устаноўкам, закладзеным у рэзалюцыі СБ ААН, а ў выніку бамбардзіровак гінуць мірныя жыхары. Колькасць ахвяр моцна адрозніваецца. Лівійскія СМІ паведамлялі пра дзясяткі загінулых, еўрапейскія і катарскія — аб выпадковых ахвярах у выніку кропкавых удараў.
МЗС Расіі адразу пасля пачатку аперацыі «Адысея. Рассвет» выказала шкадаванне з нагоды «невыбарчага прымянення сілы». З падобнымі заявамі і заклікамі спыніць бамбардзіроўкі выступілі Індыя, Кітай, Венесуэла, Беларусь. Змяніла сваю пазіцыю і Ліга арабскіх дзяржаў, чыйго фармальнага адабрэння так дамагаліся краіны НАТА.
Тыбетцы
Тыбетцы (саманазва: བོད་པ་) — азіяцкі народ, карэнныя жыхары Тыбета. Большасць тыбетцаў жыве ў Тыбецкім аўтаномным раёне і правінцыі Цынхай у складзе КНР. У выніку задушэння тыбецкага паўстання 1959 г. вялікая колькасць тыбетцаў апынулася за межамі сваёй радзімы. Яны склалі значныя грамады ў іншых краінах, пераважна ў Індыі, ЗША, Швейцарыі, Бутане, Канадзе. Агульная колькасць (2019 г.) — каля 6,6 млн чалавек.
Паходжанне
Тыбетцы з’яўляюцца прамымі нашчадкамі мезалітычнага і неалітычнага насельніцтва, якое ў перыяд 22 тысячы — 8 тысяч гадоў таму заняло Тыбецкае нагор’е. Мяркуюць, што старажытныя мігранты ва Усходнюю Азію першапачаткова дасягнулі верхняга і сярэдняга басейна ракі Хуанхэ. Тут адбыўся падзел на продкавыя групы кітайцаў і тыбета-бірманцаў. Апошняя група перасялілася на тэрыторыю Сычуані, адкуль продкі тыбетцаў рушылі ў Тыбет. Выказваецца гіпотэза, што генетычная мутацыя, якая дазваляе тыбетцам болей эфектыўна выкарыстоўваць кісларод і такім чынам быць болей прыстасаванымі да ўмоў высакагор’я, была атрымана ў спадчыну дзякуючы гібрыдызацыі іх продкаў з дзянісаўскім чалавекам. Цікава, што паводле падання саміх тыбетцаў, яны паходзяць ад шлюбу малпы з жанчынай-дэманам.
Гісторыя
Згодна міфалогіі бон, найстаражытнейшая цывілізацыя Чжанчжунь (або Шаньшунь) узнікла на захадзе Тыбецкага нагор’я. Яна ўяўляла сабою федэрацыю з некалькіх дзяржаўных утварэнняў і мела цэнтр каля гары Кайлас. У 1999 г. кітайскія археолагі сапраўды знайшлі на захадзе нагор’я развітую культуру жалезнага века і далі ёй назву Чжанчжунь. Яе носьбіты ведалі ганчарства, трымалі авечак і коней, рабілі магільні з круглымі каменнымі насыпамі. Магільні культуры Чжанчжунь эквівалентны па часе ўзнікнення кітайскім імперыям Цынь і Хань.
У IV — VI стст. у даліне Ярлунг уздоўж рэчышча Цан-по ўзнікла дзяржава Бод з цэнтрам у Лхасе. З пачатку VII ст. яна была вядома ў імперыі Тан як Тубо (Туфань). Ярлунгская дынастыя падначаліла Тыбецкае нагор’е, Цынхай, часткі сучасных правінцый Сычуань і Юньнань, вяла барацьбу за аазісы Кашгарыі супраць кітайцаў і цюркаў. У 645 г. яна заваявала Чжанчжунь. У 763 г. тыбецкае войска разрабавала танскую сталіцу Сіянь. Важным здабыткам перыяду дзяржавы Бод было прыняццё будызму, разам з якім у Тыбеце сталі вядомы пісьмо, літаратура, філасофія, права. Тыбецкі будызм фарміраваўся на аснове традыцыі ваджраяна са значным уплывам манаства. У яго паўсядзённай практыцы адлюстраваны мясцовыя анімістычныя і магічныя вераванні. У той жа час пад уплывам будызму прыхільнікі традыцыйных культаў стварылі рэлігію бон.
У сярэдзіне IX ст. дзяржава Бод распалася. У барацьбе за ўладу высакародныя тыбецкія сем’і імкнуліся знайсці падтрымку з боку духавенства. Таму, нягледзячы на раскол у шэрагах прадстаўнікоў розных рэлігійных школ, будызм паступова набыў яшчэ большы ўплыў. XII — XIV стст. нават сталі перыядам будысцкага адраджэння. З XI ст. галоўную ролю адыгрывала школа сак’я, для якой былі характэрны ўмеранасць і вера ў тулку — перароджаных лам. У 1245 г. прадстаўнікі сак’я дамагліся фармальнага падпарадкавання Тыбета Чынгізідам, а наўзамен атрымалі магчымасць місіянерскай дзейнасці сярод манголаў. У 1253 г. Пагба-лама атрымаў тытул намесніка Тыбета, але быў затрыманы пры двары хана Хубілая, дзе стварыў мангольскае пісьмо на аснове тыбецкага, стаў духоўным настаўнікам хана і садзейнічаў распаўсюджанню тыбецкага будызму ў Мангольскай імперыі. Тыбет ператварыўся ў важны культурны і рэлігійны цэнтр Усходняй Азіі.
Саслабленне імперыі Юань дазволіла тыбецкаму арыстакрату Джанчубу Г’ялцэну выступіць супраць усемагутных манахаў школы сак’я і ў 1354 г. захапіць уладу. На працягу другой паловы XIV — першай паловы XVII стст. Тыбетам кіравалі свецкія валадары, якія арыентаваліся на будысцкую школу каг’ю, знакамітую сваёй рыторыкай. У 1409 г. містык Цанкапа заснаваў кляштар Гандэн і ператварыў яго ў асяродак новай будысцкай школы гелуг, што ўвабрала асноўныя рысы школ сак’я і каг’ю. Яго вучань Гедун Друпа быў абвешчаны тулку Далай-ламам. У XVII ст. узнік яшчэ адзін важны тытул тулку — Панчэн-лама. У 1642 г. пры падтрымцы айратаў і Панчэн-ламы Далай-лама V стаў тэакратычным валадаром Тыбета.
Усталяванне ўлады далай-ламаў дазволіла праводзіць паступовыя змены, якія спрыялі ўніфікацыі ўнутранага ладу жыцця, распаўсюджанню ў дзяржаўным кіраўніцтве адзіных узораў літаратурнай мовы. Тым не меней, пасля смерці Далай-ламы V аўтарытэт тэакратычных валадароў сярод падданых не быў бездакорным, што дазваляла суседнім Джунгарскаму ханству і імперыі Цын умешвацца ва ўнутраныя справы, у тым ліку шляхам ваенных уварванняў. Пасля выгнання джунгараў з Лхасы ў 1720 г. маньчжуры пакінулі там гарнізон з 3000 воінаў. Тыбетцы паўставалі супраць прысутнасці іншаземнага войска ў 1727—1728 гг., 1750 г., 1837—1861 гг., аднак духоўная і свецкая арыстакратыя аддавала перавагу саюзу з імператарам. У 1791 г. умяшанне цынскай арміі дазволіла тыбетцам адбіць напад непальскага войска. Фармальна вайна з Непалам скончылася толькі ў 1856 г.
Саслабленне імперыі Цын дазволіла Вялікабрытаніі ў 1903—1904 гг. здзейсніць ваенную экспедыцыю ў Тыбет. Хаця яна скончылася вывадам брытанскіх ваенных сіл і падпісаннем шэрагу міжнародных дагавораў, якія абавязвалі Вялікабрытанію і яе суперніцу Расію весці палітыку ў дачыненні да Тыбета ў адпаведнасці з інтарэсамі Цын, брытанская акупацыя на поўдні Тыбета доўжылася некалькі гадоў, Тыбет быў абавязаны выплочваць значную кантрыбуцыю. Гэта спарадзіла ксенафобскія настроі і паўстанне ўсходніх тыбетцаў у 1905 г. Іх ахвярамі сталі еўрапейскія місіянеры і кітайскія сяляне. У 1904 г. Далай-лама XIII пакінуў Лхасу і здзейсніў вандроўку ў Ургу, дзе безвынікова спрабаваў заключыць пагадненне з Расіяй. Падчас вяртання праз Пекін у 1908 г. ён быў сустрэты імператрыцай Цысі з вялікай пашанай. Цынскае прадстаўніцтва ў Лхасе ініцыявала некаторыя рэформы: размеркаванне часткі ўлады на карысць свецкіх колаў, адкрыццё свецкіх кітайска-тыбецкіх школ, з’яўленне першай двухмоўнай газеты.
У 1910 г. імперыя Цын паспрабавала канчаткова падпарадкаваць Тыбет і кіраваць ім непасрэдна. У краіну было ўведзена войска. Далай-лама XIII збёг у суседнюю Індыю. Але маньчжурская акупацыя распаўсюджвалася тольку на Лхасу і некаторыя стратэгічныя дарогі. У 1911 г. Сіньхайская рэвалюцыя зрынула дынастыю Цын. У 1912 г. маньчжурская адміністрацыя ў Лхасе капітулявала. У 1913 г. Далай-лама XIII абвясціў Тыбет незалежнай дзяржавай, хаця гэты акт не быў прызнаны з боку Кітая. Па ініцыятыве Вялікабрытаніі ў Шымле адбылася трохбаковая канферэнцыя. Яна скончылася безвынікова, паколькі Кітай адмовіўся ратыфікаваць пагадненні, у якіх Тыбет называўся незалежным. Каб стварыць сучасную армію, Далай-лама V падвысіў падаткі, але супраць гэтага выступіў панчэн-лама. Ён выехаў у Манголію, а адтуль — у Кітай. Проціборства двух першых будысцкіх святароў працягвалася да смерці Далай-ламы V у 1933 г.
У 1930—1932 гг. арміі, падначаленыя Гаміньдану, разграмілі тыбецкія вайсковыя фармаванні, якія занялі спрэчныя тэрыторыі ў Цынхаі і Сычуані. У 1935 г. у акупаванай кітайскай арміяй частцы Цынхая нарадзіўся Далай-лама XIV. У 1940 г. ён быў прызнаны з боку Кітая. Вонкавыя кантакты Тыбета заставаліся вельмі абмежаванымі. Існавала некалькі брытанскіх гандлёвых прадстаўніцтваў на паграніччы. Часовая кітайская місія пачала працу ў Лхасе пасля смерці Далай-ламы XIII. Галоўную ролю ў кіраванні адыгрывалі прадстаўнікі святарскіх колаў. Армія была недастаткова ўзброена. У 1950 г. рознагалоссі паміж свецкімі і духоўнымі адміністратарамі на ўсходзе прывялі да акупацыі гэтага рэгіёну Народна-вызваленчай арміяй Кітая. У 1951 г. тыбецкая дэлегацыя падпісала ў Пекіне дагавор з КНР, у якім пагадзілася на заняццё ўсёй тэрыторыі Тыбета, а наўзамен атрымала абяцанне самакіравання і павагі да рэлігіі. У 1954 г. Далай-лама XIV наведаў Усекітайскі Сход Народных Прадстаўнікоў у якасці дэпутата і сустрэўся з Маа Цзэдунам.
У 1965 г. у складзе КНР быў створаны Тыбецкі аўтаномны раён, які значна адрозніваецца ад гістарычнага Тыбета і не ўключае частку тэрыторый, населеных тыбетцамі. Яны ўвайшлі ў склад кітайскіх правінцый Цынхай, Ганьсу і Сычуань. Падчас культурнай рэвалюцыі большасць тыбецкіх кляштароў былі разбураны, тысячы тыбетцаў рэпрэсаваны. Разам з гэтым, была ліквідавана феадальная сістэма землеўладання, пашыраны фармальныя правы простых грамадзян. У межах КНР назіраецца хуткае павелічэнне тыбецкага насельніцтва. Тым не меней, з 1959 г. існуе эміграцыя тыбетцаў, пераважна ў суседнюю Індыю, дзе вылучаюць 3 асноўныя хвалі ўцекачоў :
Усяго ў Паўднёвай Азіі былі створаны 52 тыбецкія паселішчы, якія карыстаюцца ўнутранай аўтаноміяй. У нашы дні тыбецкая дыяспара складае каля 5 % ад агульнай колькасці тыбетцаў.
Заняткі
Культура тыбетцаў фарміравалася многія тысячагоддзі ў шчыльнай сувязі з мясцовай прыродай, прыстасаваннем да высакагорнага засушлівага плато. Асноўным заняткам, які дазваляў выжываць ва ўмовах Тыбецкага нагор’я, з’яўлялася адгонная і качавая жывёлагадоўля — выпас якаў, авечак і коз. Асабліва важным было прыручэнне якаў, буйных траваедных жывёл, найбольш прыстасаваных да высакагор’я. Гэта адбылося каля 5 — 10 тысяч гадоў таму. Яны забяспечваюць чалавека малаком, скурай, поўсцю і мясам, выкарыстоўваюцца як уючныя жывёлы. Традыцыйная адгонная сістэма выпасу ўключала міграцыі статкаў з вясны для дасягнення высакагорных летніх пашаў з наступным павольным вяртаннем ўвосень на зімовыя пашы і больш сталыя паселішчы пастухоў. Улетку і ранняй восенню, калі статкі пасвіліся на ўзвышшах, пастухі традыцыйна жылі на стаянках і пераязджалі па меры неабходнасці, залежна ад таго, ці была паша. У мінулым некалькі сем’яў пасвілі сваю жывёлу разам. Дойных самак і цялят утрымлівалі асобна ад маладзейшых самак і самцоў. Конегадоўля ўзнікла ў перыяд ад неаліта да жалезнага века. Тыбетцы трымаюць некалькі лакальных маларослых парод коней. Генетычныя даследаванні паказалі, што тыбецкія коні паходзяць з Цэнтральнай Азіі, адкуль трапілі праз Манголію. Прыручэнне коней стала магчымым дзякуючы кантактам з качавымі народамі, якія насялялі землі на поўнач ад Тыбета.
Ворныя землі складаюць усяго 2 % ад агульнай плошчы рэгіёна. Найбольш прыдатным раёнам для земляробства з’яўляюцца даліны ўздоўж рэчышча Цан-по. Асноўная культура на працягу 3600 гадоў — ячмень. На ўсходзе Тыбета здаўна вядома грэчка. У нашы дні таксама вырошчваюць і іншыя культуры — рыс, кукурузу, проса, пшаніцу, рапс, гародніну. Для атрымання дастатковых для пражыцця ўраджаяў тыбетцы спалучаюць севазварот, змешванне культур і паравыя перыяды. Зямля апрацоўваецца плугам, запрэжаным якамі, а потым рыхліцца ўручную, каб раздрабніць глебу і выдаліць буйныя камяні, выкапаныя плугам. Ураджай збіраюць кароткімі сярпамі для абразання сцёблаў. Недахоп гародніны і садавіны кампенсуецца зборам дзікіх раслін.
Сярод тыбетцаў нават у нашы дні шырока распаўсюджаны хатнія рамёствы накшталт ганчарства, прадзення, разьбярства па дрэву і косці, шыцця вопраткі і г. д. Аднак ужо ў старажытнасці вылучылася прафесійнае рамяство, у першую чаргу апрацоўка металаў. Часта майстры жылі пры сем’ях арыстакратаў або пры манаскіх грамадах, абслугоўвалі кляштары і рэзідэнцыі. Майстэрства перадавалі ў спадчыну. У першай палове XX ст. прафесійныя рамеснікі і гандляры Лхасы стваралі супольныя аб’яднанні накшталт карпарацый, якія кантралявалі вытворчасць і кошты. Тыбецкія рамеснікі шырока вядомы маляўнічымі насценнымі дыванамі, рэлігійнымі сувенірамі, ювелірнымі вырабамі, нажамі, маскамі і інш.
Кухня
Паўсядзённым напоем з’яўляецца гарбата. Жывёлагадоўцы дадаюць у яе соль і масла. Такім чынам яна сагравае людзей, якія шмат часу праводзяць на вольным паветры, дае ім неабходныя тлушч і калорыі. У земляробчых раёнах масла надзвычай дарагое, таму гарбату з ім гатуюць у асаблівыя дні або для гасцей. Замест масла ў гарбату дадаюць малако. Традыцыйны алкагольны напой — чаанг. Ён вырабляецца з варанага ячменю, мае кісла-салодкі смак. Згодна народнаму этыкету, гаспадар напаўняе чару чаанг пасля кожнага з першых трох глыткоў, потым госць павінен выпіць поўную чару да дна.
Медыцына
Тыбетцы вядомы захаваннем традыцыйнай медыцынскай сістэмы. Лічыцца, што яна ўзнікла ў сярэднявеччы на аснове сінтэзу мясцовых ведаў і лекавага майстэрства, што прыйшло з Індыі. У эпоху дзяржавы Бод арганізоўваліся сустрэчы лекараў з Тыбета, Паўднёвай Азіі, Персіі і Кітая. Далай-лама XIII садзейнічаў арганізацыі шпіталя, медыцынскай адукацыі і пісьмовых медыцынскіх трактатаў. Пасля бегства з Тыбета Далай-лама XIV узнавіў у 1961 г. дзейнасць школы традыцыйнай медыцыны ў Дхарамсале. Тыбецкая медыцына таксама вывучаецца ў фармакалагічным універсітэце ў Сініне.
Тыбецкая традыцыя выкарыстоўвае мноства шляхоў для дыягностыкі хвароб. У першую чаргу лекар выяўляе па целаскладзе, форме галавы, страваванні, рэжыме сну і выразе эмоцый прыналежнасць чалавека да тыпу ветру, агню або зямлі і вады. Кожны тып схільны да пэўных захворванняў. Схільнасць да хвароб таксама фарміруецца з-за месца пражывання і заняткаў. Найчасцей дыягназ ставяць дзякуючы аналізу стрававання, пульсу і мачы. Лекаванне цягнецца доўгі час, паколькі лекар на кожным этапе карэктуе свае метады. Медыкі выкарыстоўваюць пераважна раслінныя лекі. Але характэрна тое, што лек не можа складацца з 1 інгрыдыента. Склад лекаў заўсёды шматкампанентны.
Вопратка
Тыбецкая народная вопратка даволі разнастайная, адрозніваецца ў залежнасці ад рэгіёна, сацыяльнага становішча, занятку, пары года. Аде любая вопратка мае свабодны крой і доўгія рукавы. У халодную ноч шырокае адзенне дае магчымасць спаць не распранаючыся. Падчас дзённай спякоты шырокі рукаў дазваляе агаляць рукі.
Вопратку шыюць з ваўняных тканін, шоўку, футра, скуры і г. д. Асноўныя элементы:
Боты звычайна вырабляюць са скуры якаў і кароў, але ўлетку распаўсюджаны ваўняныя з баваўнянай падшэўкай. Абутак розніцца па фактуры і даўжыні халявы, але не падзяляецца на мужчынскі і жаночы.
Вопратку, асабліва жаночую, прынята аздабляць узорамі. Жанчыны і мужчыны ўпрыгожваюцца кольцамі, пацеркамі, абярэгамі з косці і каштоўных металаў.
Архітэктура
Хаця ў Тыбеце здаўна існавалі гарады, асноўны тып паселішча — вёска. Да нашых дзён захоўваюцца як вёскі з раскіданай планіроўкай на горных схілах, што лічацца болей старажытнымі, так і з лінейнай планіроўкай уздоўж дарог. З-за ўздымаў і апусканняў горнага ландшафта размяшчэнне жытла змяняецца разам з перападам вышынь. Часцей для будаўніцтва жытла робяць штучныя тэрасы, пры гэтым скальны масіў становіцца натуральным фундаментам. Апорнай канструкцыяй усяго будынка з’яўляецца калона парцыяльнага ціску, на якую накладваюць насціл, які ператвараецца ў своеасаблівы хрыбет дома. Сцены маюць роўны кут, іх узводзяць з каменняў, cчэпленых гліняным растворам. Унізе сцены болей тоўстыя, чым уверсе — ад 0,8 м да 0,5 м. З вонкавай часткі кладуць камяні з адтулінамі, каб мацаваць да іх свойскую жывёлу. Большасць тыбецкіх вясковых дамоў двух- або трохпавярховыя. Ніжэйшыя паверхі выкарыстоўваюцца для гаспадарчых патрэб, захавання падчас зімовых маразоў жывёлы. Верхні паверх — для жылля і абавязковага малітоўнага пакоя.
Мураваныя канструкцыі пачалі ўзводзіцца ў Тыбеце каля 1300 гадоў таму. Відавочна, найбольш старажытнымі каменнымі будынкамі былі будысцкія храмы, якія спярша паўтаралі абрысы храмаў Індыі. З заснаваннем дзяржаўных утварэнняў пачалося будаўніцтва абарончых комплексаў, дзе ўжываліся мясцовыя тэхналогіі, у прыватнасці ўмацаваныя сцены нагадвалі трапецыю, захоўвалася іх сіметрыя, дахі мелі пляскатую форму і абмяжоўваліся парапетамі. Многія рысы старажытнай абарончай архітэктуры пазней перайшлі ў цывільную, выкарыстоўваліся пры будаўніцтве храмаў і палаца Патала.
Найбольш прыкметнай часткай архітэктурнай спадчыны з’яўляюцца рэлігійныя пабудовы, асабліва буйныя кляштарныя комплексы. Тыбецкія кляштары ўтрымоўваюць некалькі шматпавярховых пабудоў, знутры якіх ладзіліся шырокія залы для арганізацыі малітоўных сходаў і рытуалаў. Акамя таго, там меліся невялікія пакоі, што выкарыстоўваліся як келлі для манахаў, школьных заняткаў, індывідуальных малітваў. Яны маглі быць аб’яднаны крытымі калідорамі і мурамі. Двор кляштара — таксама важная прастора для арганізацыі святочных цырымоній. Характэрная рыса рэлігійнай архітэктуры — увага да інтэр’ера, таму асноўнае аздабленне храмаў і кляштароў рабілася знутры, а не з вонкавай часткі. Напрыклад, разьба аконнай драўлянай ліштвы заўважна знутры, а не звонку. Вядомы выпадкі, калі кляштары ладзіліся ў пячорах. Да будысцкай архітэктуры Тыбета таксама адносяцца ступы.
Грамадства
Раней у раёнах, населеных тыбетцамі, існавала 7 форм шлюбу :
Братняя паліандрыя і манагамія былі найбольш распаўсюджанымі. Традыцыйна тыбетцы разлічвалі ступень сваяцтва ў шлюбе — пяць пакаленняў па матчынай лініі і сем па бацькоўскай, хаця многія не маглі вызначыць генеалогію так далёка. Веданне радавода было важным пераважна для высакародных сем’яў.
Нявесту шукалі сярод прадстаўнікоў свайго сацыяльнага пласта. Галоўная роля ў гэтым належала бацькам жаніха. Яны вялі перамовы праз пасярэднікаў, карысталіся дапамогай варажбітак і астролагаў. Ламы школы гелуг не уступаюць у шлюб, але іншыя школы не забараняюць шлюбныя зносіны. Шлюбу папярэднічалі заручыны ў доме нявесты, падчас якіх сям’я жаніха перадавала падарункі сваякам нявесты. Часам заручыны і вяселле адбываліся ў той жа дзень. У іншых выпадках перадвясельны банкет і вясельная бяседа праходзілі з розніцай у 2 ці 3 дні. Вяселле суправаджалася шэсцем на чале астролага. Пасля вяселля мужу і жонцы не дазвалялася 3 дні выходзіць з хаты. Такім чынам правяралася моц іх сувязі.
Галоўнай сацыяльнай адзінкай лічылася гаспадарка, якая ўключала пашыраную сям’ю, што складалася з 3 пакаленняў нуклеарных сем’яў. Звычайна на чале пашыранай сям’і стаяў дарослы мужчына, не абавязкова старэйшы, але працаздольны. Часам на чале гаспадаркі станавілася жанчына. Жанчыны падобна мужчынам мелі права зямельнай і іншай спадчыны. Тым сямейнікам, якія пайшлі ў кляштар, спадчына наогул не перадавалася. Дзеці павінны былі прытрымлівацца жорсткай дысцыпліны. Магчымасць атрымаць адукацыю была толькі ў тых, хто ішоў у кляштар або рыхтаваўся да дзяржаўнай службы.
Гаспадаркі адной вёскі або адной мясцовасці аб’ядноўваліся ў суседкія грамады на чале старасты і ў земляробчых раёнах — адказнага за ірыгацыю. Яны выконвалі першасныя ўладныя і судовыя функцыі, пры гэтым арыентаваліся на старажытныя кодэксы. Цэнтральная ўлада ўмешвалася ў кантроль над мясцовымі жыхарамі толькі ў выключных абставінах, калі справа ішла пра дзяржаўную здраду або забойства вядомага чалавека. З усталяваннем тэакратыі далай-ламаў існавалі 2 незалежныя адна ад адной галіны чыноўнікаў — свецкіх і рэлігійных, прычым свецкія часцяком рэкрутаваліся з рэлігійных колаў. Кляштары не ўваходзілі ў сістэму свецкага кіравання і не залежалі ад грамад.
Згодна тыбецкаму праву XVI — XVII стст., якое з некаторымі зменамі дзейнічала да 1959 г., усё насельніцтва падзялялася на 3 класы: свецкая арыстакратыя, простыя свецкія асобы і манахі. Прадстаўнікі арыстакратыі з’яўляліся нашчадкамі сем’яў, з якіх паходзілі далай-ламы, старажытных валадарскіх родаў і драбнейшых землеўласнікаў. Яны складалі ўсяго 5 % насельніцтва, аднак валодалі большасцю зямель, пашаў і статкаў. З іх ліку набіраліся дзяржаўныя чыноўнікі. Існавала група з 30 сем’яў, якія лічыліся болей высакароднымі за астатнія.
Простыя свецкія асобы падзяляліся на нешматлікі пласт трал-па, сем’і якіх валодалі надзеламі ад 8,1 га да 120 га, сялян ду-джунг з невялікімі прыватнымі надзеламі, беззямельных сялян мі-бо і дольшчыкаў тра-бо. Апошнія 2 групы заключалі пісьмовы дагавор аб карыстанні зямлёй, пашамі і статкамі з арыстакратыяй. Часцяком яны жылі ў хатах, што належалі гаспадарам зямлі. Яны былі абавязаны выплочваць рэнту, падаткі, бязвыплатна працаваць на дзяржаву і гаспадара зямлі, не мелі права па сваёй волі пакідаць месца жыхарства. У гэтай сувязі іх становішча параўнальна з прыгоннымі. У Тыбеце таксама меліся групы з вельмі нізкім сацыяльным статусам: раг’яб-па (рыбакі, мяснікі, прыбіральшчыкі памерлых, прастытуткі, часам кавалі і ювеліры) і нангзан (нашчадныя слугі, блізкія па статусе да рабоў).
Адмена кітайскімі ўладамі традыцыйнай грамадскай сістэмы ў 1959 г. і культурная рэвалюцыя фактычна значылі вызваленне для большасці насельніцтва ад сацыяльных ланцугоў. Аднак яны таксама прывялі да рэпрэсій, ад якіх пакутавалі не толькі высакародныя асобы, але і простыя людзі. У нашы дні існуе дыскусія паміж крытыкамі старога тыбецкага грамадства і яго абаронцамі, якія сцвярджаюць, што папярэдні лад засноўваўся не столькі на эксплуатацыі, колькі на супрацоўніцтве прадстаўнікоў розных сацыяльных груп.
Народная творчасць
Тыбецкі фальклор даволі разнастайны. Сюжэты многіх казак запазычаны з Паўднёвай Азіі, разам з імі існуюць чарадзейныя казкі, прысвечаныя прывідам і духам, якія маюць мясцовую глебу. Тыбецкі эпас пра валадара Гесэра шырока распаўсюджаны сярод іншых народаў Цэнтральнай і Усходняй Азіі, мае некалькі розных сюжэтаў і лічыцца адным з найдаўжэйшых эпічных твораў свету. У Тыбеце яго пашыральнікамі былі спевакі і музыканты баб сгрунг, якія не толькі пераказвалі эпізоды твора, акампанавалі сабе на музычных інструментах, але таксама дэманстравалі сцэнкі, падобныя на тэатральныя відовішчы. У сярэднявеччы ў Тыбеце ўзнік народны тэатр ачэ лхамо. Ён меў свецкі характар, уключаў песні, кароткія дыялогі, танцы і пантаміму. На вуліцах Лхасы выступалі прафесійныя спевакі, чые творы былі лірычнымі, але часам утрымоўвалі палітычную і сацыяльную сатыру. У нашы дні тыбетцы імкнуцца захоўваць народную вусную і музычную спадчыну, хаця пасля культурнай рэвалюцыі адбылося значнае набліжэнне тыбецкай папулярнай культуры да кітайскай.
Тыбецкае мастацтва мае старажытныя карані. З канца XX ст. у сярэднім і верхнім цячэнні Цанпо было знойдзена болей за 5000 наскальных малюнкаў з выявамі людзей, раслін, дрэў, зброі, посуду, сімвалаў і жывёл. Самыя раннія з іх створаны каля 3000 год таму. Найбольш познія — каля 1000 г. н. э. Аднак большасць захаваных прадметаў мастацтва пазнейшых часоў у той ці іншай ступені з’яўляюцца рэлігійнымі. Яны былі заказаны рэлігійнымі ўстановамі або набожнымі людзьмі для выкарыстання ў рэлігійнай практыцы. Многія асобныя карціны, скульптуры і прадметы мастацтва ствараліся як складовыя часткі большага твора мастацтва накшталт алтара або інтэр'ера пэўнага храма ці палаца. Тыбецкія мастакі прытрымліваліся правілаў, указаных у будыйскіх пісаннях, у дачыненні да прапорцый, формы, колеру, пазіцыі, палажэння рук і іншых атрыбутаў.
Найбольш вядомыя прыклады тыбецкага жывапісу — фрэска, гравюра і танка. Фрэскі ўпрыгожваюць сцены, столі і праходы тыбецкіх храмаў і палацаў. Большасць прысвечаны важным рэлігійным і гістарычным асобам. На фрэсках можна знайсці малюнкі грамадскага жыцця, людзей, якія спяваюць, танцуюць, займаюцца спортам і акрабатыкай. У вялікіх палацах і храмах ёсць фрэскі, што адлюстроўваюць працэс іх будаўніцтва. Гравюрны жывапіс узнік у 1302 г. са з’яўленнем ксілаграфичнага друку. У ксілаграфіі ўдзельнічалі майстры розных прафесій, у тым ліку мастакі. Галоўным чынам яны стваралі выявы сутраў, але падобна фрэскам гравюрны жывапіс не быў пазбаўлены болей свецкіх матываў.
Жывапіс танка ўяўляе сабою малюнкі на кавалках тканін, якія выкарыстоўваліся ў будысцкіх цырымоніях. Танкі дзеляць на 2 вялікія катэгорыі : Для размалёўкі выкарыстоўвалі тэмперу. Кампазіцыя вельмі геаметрычная. Рукі, ногі, вочы, ноздры, вушы і розныя рытуальныя прылады размяшчаюцца ў сістэматычнай сетцы вуглоў і перасечаных ліній. Рэлігійная сімволіка павінна адпавядаць строгім правілам. Мастак павінен быць належным чынам навучаны і мець дастатковае рэлігійнае разуменне, веды і вопыт, каб стварыць дакладны твор.
Тыбетцы таксама вядомы рэлігійнай скульптурай і каляровымі выявамі мандалы. Знакаміта будысцкая традыцыя стварэння і разбурэння мандал з пяску. Складаныя дэталі патрабавалі траціць тыдні на іх завяршэнне, але пасля спецыяльнага рытуала і прагляду яны разбураліся, што сімвалізавала веру ў часовую прыроду матэрыяльнага жыцця. Выявы багоў выдаляліся ў пэўным парадку, а пясок збіраўся ў збан і выкідваўся ў раку.
Мова
Тыбецкая мова адносіцца да сіна-тыбецкай групы моў, падзяляецца на шматлікія рэгіянальныя дыялекты. У якасці літаратурнай мовы выкарыстоўваецца лхаскі пісьмовы дыялект. Тыбецкае пісьмо ўзнікла ў VII ст. н. э. дзякуючы працы Тонмі Самбхоты, вучонага, які выкарыстаў у якасці асновы індыйскую пісьмовасць брахмі. Першапачаткова яно ўжывалася для перакладу будысцкіх тэкстаў, пазней — для складання асабіста тыбецкіх. Большасць літаратурных твораў мае рэлігійны характар. Сучасная тыбецкая літаратурная мова захоўвае многія старажытныя рысы, уключаючы ўласную сістэму запісу лікаў, паважлівыя формы назоўнікаў і дзеясловаў.
Рэлігія
У старажытнасці тыбетцы спавядалі рэлігію, якая ўключала анімістычныя вераванні і шаманісцкія абрады. Пазней яна трансфармавалася ў рэлігію бон, якая, аднак, запазычыла многія рысы будызму. Ён распаўсюдзіўся з VII — VIII стст. і ў сваю чаргу запазычыў шматлікія старажытныя культы. Лічыцца, што такія традыцыі, як малітоўныя барабаны і сцягі, пасткі для злых духаў, святочныя танцы і расціранне святых камянёў прыйшлі ў тыбецкі будызм з традыцыйнай рэлігіі. Большасць абрадаў бон супадаюць з будысцкімі, хаця малітоўныя барабаны бон круцяцца супраць гадзіннікавай стрэлкі, замест звыклых для лам званочкаў вернікі бон выкарыстоўваюць талеркі.
Прыхільнікі бон і тыбецкага будызму шануюць шматлікіх багоў і духаў. Некаторыя з іх былі запазычаны з індыйскай міфалогіі разам з будызмам, але значна трансфармаваліся ў свядомасці вернікаў. Напрыклад, Брахма і Індра разглядаюцца як прыхільнікі Буды. Шыва сімвалізуе эгаізм, таму ў мясцовых міфах забіваецца або ўтаймоўваецца. У гонар Агні пры храмах арганізуюцца вогненыя цырымоніі. Вышэй індыйскіх багоў стаяць бадхісатвы. Мясцовыя багі падзяляюцца на «паноў» бдаг-по і мясцовых багоў і духаў лакапала. Найбольш заўважнае месца сярод бдаг-по займаюць багі гор ньен. Вераць у тое, што яны калісьці панавалі ва ўсім Тыбеце, але пазней былі падначалены Падмасамбхавам. Дваісты характар маюць дакіні. Яны ўяўляюцца жудаснымі жанчынамі, што сілкуюцца чалавечынай. Але ў той жа час яны прасветленыя, спрыялі распаўсюджанню тантрычнага будызма. Магутную сілу маюць лу — змеепадобныя пярэваратні, звязаныя з вадою. Найбольшы жах вернікаў выклікаюць чырвонаскурыя багі-вампіры цэн. Лакапала прымаюць форму жывёл або дэманаў, увасабляюць элементы мясцовасці, хваробы, перамогу і г. д.
Вера ў багоў і духаў звязана не толькі з шанаваннем, але і абарончай магіяй. Тыбетцы носяць абярэгі, практыкуюць ачышчальныя рытуалы, звяртаюцца да астролагаў. Некаторыя рытуалы нагадваюць старажытныя шаманскія звычаі. У якасці мага або шамана найчасцей выступае святар бон, але ім можа быць будысцкі лама і нават свецкая асоба. У мінулым была шырока распаўсюджана вера ў злых чарадзеек ньінба. Найчасцей яны ўяўляліся жанчынамі з ніжэйшых колаў грамадства. Іх пошук і пакаранне таксама патрабавалі ведання магііі.
Тыбетцы захавалі спецыфічны абрад «нябеснага» пахавання, упершыню апісаны ў XIV ст. Калі тыбецец памірае, сям'я запальвае алейныя лямпы побач з памерлым, манахі моляцца каля цела на працягу некалькіх дзён. Дзень пахавання вызначаецца варажбой. Сямейнікі і сваякі не прысутнічаюць на пахаванні, замест гэтага застаюцца дома і моляцца. Суседзі адвозяць цела да асаблівага месца, дзе майстар пахавання здзяйсняе рытуалы над целам, заклікаючы сцярвятнікаў. Над месцам пачынаюць кружыць птушкі, і майстар разбірае цела на дробныя кавалкі. Лічыцца добрым знакам, калі сцярвятнікі з’ядаюць усё цела, бо згодна павер’ю вялікі грэшнік не цікавіць іх нават пасля смерці. У Тыбеце існуюць і іншыя спосабы пахавання пасля смерці, у тым ліку пахаванне ў вадзе, крэмацыя і інгумацыя. Іх практыкуюць лакальна або ў выпадку смерці ад інфекцыйнага захворвання, каб не прычыніць шкоду сцярвятнікам.
Лоры Меткалф
Ло́ра Элі́забет «Ло́ры» Ме́ткалф (Laura Elizabeth «Laurie» Metcalf; нар. ) — амерыканская актрыса. Абладальніца трох прэмій «Эмі» і двух прэмій «Тоні», а таксама намінантка на «Оскар» і «Залаты глобус».
Меткалф нарадзілася ў горадзе Карбандэйл, штат Ілінойс. Яна была старэйшай з трох сясцёр. Вучылася ў горадзе Эдвардсвіль, Ілінойс. Яе бацька быў дырэктарам па бюджэце ўніверсітэта Паўднёвага Ілінойса-Эдвардсвіля, маці працавала бібліятэкарам. Яе стрыечнай бабуляй была драматург Зоі Акінс, уладальніца Пулітцэраўскай прэміі.
Грала ў фільмах «Адчайна шукаю Сьюзен», «Як стварыць ідэал», «Унутранае расследаванне», «Дзядзька Бак», «Імгненне вока», «Нявеста ў бягах», «Крык 2», «Адчайныя хатнія гаспадыні», а таксама ў серыяле «Тэорыя Вялікага выбуху», згуляла маці Шэлдана Купера.
Меткалф выконвае галоўныя ролі ў сіткомах «Старасць — не радасць» і «Маркці», у 2013 і 2014 гадах, адпаведна. 9 мая 2014 года, CBS замовіў здымкі першага сезона серыяла для трансляцыі ў тэлесезоне 2014-15 гадоў.
Наталля Васілеўна Барадзіна
Наталля Васілеўна Барадзіна  — беларуская савецкая спартсменка (тэніс). Майстар спорту СССР міжнароднага класа (1979).
Біяграфія
Скончыла Беларускі інстытут народнай гаспадаркі ў 1974 годзе. З 1978 г. інструктар Цэнтральнага савета Добраахвотнага спартыўнага таварыства «Чырвоны сцяг» (Мінск). Чэмпіёнка Еўропы ў камандным першынстве (1979, Сопат, ПНР; 1980, Бялград), сярэбраны прызёр у парным разрадзе (1979), бронзавы прызёр у парным і мяшаным разрадах, у асабістым першынстве (1980). Чэмпіёнка СССР у асабістым першынстве (1977), у змешаным разрадзе (1979).
Павел Ягоравіч Марозаў
Павел Ягоравіч Марозаў — беларускі грамадскі дзеяч.
Адукацыя
Скончыў БДЭУ па спецыяльнасці «банкаўская справа» (2000), аспірантуру БДЭУ па спецыяльнасці «фінансы і крэдыт» (2004), магістратуру ЕГУ па спецыяльнасці «паліталогія» (2004).
Дзейнасць
З 1998 года актыўна займаецца грамадскай дзейнасцю ў рамках беларускага аддзялення Міжнароднай Добраахвотніцкай Службы (SCI), з 2000 па 2003 год быў членам Камітэта фінансавых дараднікаў дадзенай арганізацыі. Пасля заканчэння вучобы працаваў у «Прыорбанку», пасля займаўся ІТ бізнесам і рэалізацыяй праекту «Узмацненне магчымасцей беларускага экалагічнага руху».
У 2004 годзе заснаваў супольнасць «Трэці Шлях». Аўтар канцэпцыі «Пакаленне Адраджэння». Стварэнне сатырычнай анімацыі «Мультклуб» аб разуменні беларускай рэчаіснасці, дзе фігуравалі персанажы, падобныя да Аляксандра Лукашэнкі і яго набліжаных, паслужыла падставай да пераследу ўладамі. У 2005 годзе быў абвінавачаны па артыкуле № 367 Крымінальнага кодэксу Рэспублікі Беларусь «Паклёп у дачыненні да Прэзідэнта Беларусі» (пазбегнуў арышту). У 2006 годзе ўдзельнічаў у прэзідэнцкіх выбарах у складзе каманды Аляксандра Казуліна. З 2006 года знаходзіцца ў эміграцыі ў Эстоніі.
У 2006 годзе заснаваў і ўзначаліў грамадcкую арганізацыю «Новы Шлях для Беларусі», якая займаецца праектамі з удзелам новага пакалення беларускай дыяспары Еўропы і ЗША, а таксама актывістаў з Беларусі і падтрымкай беларускай культуры. У 2008 выступіў ініцыятарам стварэння Кангрэса новай беларускай дыяспары Еўропы і ЗША. З 2008 член Рады БНР (Урада БНР у выгнанні). Займаецца культурнымі, інфармацыйнымі і моладзевымі праектамі, аб'яднаннем новага пакалення беларусаў дыяспары і актыўных грамадзянскіх актывістаў у Беларусі. Разам з калегамі стварыў канцэпцыю шырокага Беларускага міжнароднага руху. У 2009 на Жэнеўскім Саміце разам з калегамі-дысідэнтамі з Ірана, Бірмы, Венесуэлы, Кубы, Зімбабвэ, Егіпта заснаваў сетку ўзаемадзеяння і кааперацыі паміж дысідэнтамі ў гэтых краінах.
Аўтар канцэпцый і рэалізатар больш за 50 розных праектаў у галіне грамадскага актывізму, інфармацыі і культуры.
Выступае з лекцыямі на тэму сітуацыі ў Беларусі — Дактаральны каледж Еўропы (Страсбург), Еўракаледж Тартускага ўніверсітэта (Тарту), Нямецкі фонд Маршала (Вашынгтон), фонд Херытадж (Вашынгтон), Карнегі цэнтр (Масква), Жэнеўскі кангрэс цэнтр (Жэнева) і інш. Выпускнік праграмы «Інстытут Лідарства» ПАКТ (ЗША), Флэтчэр Скул (ЗША), праграмы нямецкага ўрада па падрыхтоўцы кансультантаў для некамерцыйнага сектара Беларусі, Амстэрдамска-Маастрыхскага летняга ўніверсітэта.
Азёрная (Шумяцкі раён)
Азёрная (Озёрная) — вёска ў Шумяцкім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Азёрнага сельскага паселішча.
Гісторыя
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай вёска Азёрная абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР.
Валасаед кашэчы
Валасаед кашэчы (Felicola subrostratus) - від насякомых сямейства. Паразіт котак.
Апісанне
Самец даўжынёй 1,0-1,2 мм, самка 1,2-1,4 мм. Цела дорсавентральна-сплюшчана. Яны знаходзяцца па ўсім целе ў валасах. Касмапалітычны від.
Кацярына Уладзіміраўна Галаўлёва
Кацярына Уладзіміраўна Галаўлёва (нар., ) — руская і беларуская оперная спявачка (сапрана).
Біяграфія
Кацярына Галаўлёва нарадзілася ў Маскве. З 1995 года салістка опернай трупы Вялікага тэатра Расіі, але толькі ў 1996 годзе скончыла Маскоўскую дзяржаўную кансерваторыю імя П. І. Чайкоўскага (група Бэлы Рудэнка).
У 2006 годзе пачала выступаць у Валгаградскім дзяржаўным тэатры «Царыцынская опера».
З 2010 года — салістка опернай трупы Вялікага тэатра Беларусі.
Творчасць
Пачынала творчую кар’еру як мецца-сапрана.
Падчас вучобы выканала партыі Няні ў оперы «Яўген Анегін» Чайкоўскага і Любашы ў «Царскай нявесце» Рымскага-Корсакава ў Опернай студыі кансерваторыі.
З 2003 г. перайшла ў сапранавую галасавую групу.
Гастролі
У 1996 годзе ўдзельнічала ў сусветнай прэм’еры сюіты для сімфанічнага аркестра і мецца-сапрана «Воран» М. Тэадаракіс. У 2000 годзе ўдзельнічала ў Фестывалі імя В. У. Барсавай і М. П. Максакавай ў Астрахані. У 2003—2004 гадах на сцэне Астраханскага тэатра оперы і балета праспявала Тоску, Недду, Іаланта. У 2003 годзе ў Марока выканала партыю Сантуццы ў оперы «Сельскі гонар». У 2004 годзе выступіла ў гэтай партыі на Музычным фестывалі ў Іарданіі. У тым жа годзе ў Маскве праспявала Абігайль ў канцэртным выкананні оперы «Набука» (Канцэртная зала імя П. І. Чайкоўскага), а ў 2006 годзе зноў выступіла ў гэтай партыі ў канцэртным выкананні на сцэне Татарскага акадэмічнага дзяржаўнага тэатра оперы і балета. У тым жа годзе выканала партыю Недды ў «Паяцы» Леанкавала ў Марока.
У 2012 годзе выканала партыю Тоскі ў Башкірскім дзяржаўным тэатры оперы і балета.
Аксу (Какпекцінскі раён)
Аксу — сяло ў Какпекцінскім раёне Усходне-Казахстанскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад Тасайскай сельскай акругі. Код КАТА — 635065200.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 222 чалавекі (115 мужчын і 107 жанчын). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 133 чалавекі (77 мужчын і 56 жанчын).
Allium asclepiadeum
Allium asclepiadeum — від травяністых раслін сямейства, эндэмік паўднёвай Турцыі.
Батанічнае апісанне
Сцябло 10-20 см. Лісткоў 3-4, лінейна-ланцэтныя або ланцэтныя, шырынёй 7-20 мм, гнуткія, хвалепадобныя, край злёгку зубчасты. Парасонік паўсферычны, дыяметрам 3-4 см, шматкветкавы. Кветаножкі 1.5-2 см. Калякветнік зоркападобны падчас цвіцення; сегменты бялёсыя з бледнай сярэдзінай, даўгаватыя, 6 мм, злёгку вострыя. Каробачка 7 мм.
Таксанамія
Класіфікацыя Кронквіста (1988) адносіла гэты род да, пазней паводле вынікаў філагенетычных даследаванняў род быў выдзелены ў асобнае сямейства  , аднак у больш позняй Сістэме класіфікацыі APG III (2009) роды, якія ўваходзілі ў гэта сямейства, былі ўключаны ў сямейства.
Распаўсюджанне
Насяляе пагоркі, горную расліннасць, на вышынях 500-2150 м.
Зоран Стэфанавіч
Зо́ран Стефа́навіч (Зоран Стефановић; нар. 21 лістапада 1969, Лозніца, СФР Югаславія) — сербскі пісьменнік, выдавец і міжнародны культурны актывіст. Дэбютаваў у тэатры і кіно ў 1987 годзе. У 1994 годзе скончыў Факультэт драматычнага мастацтва (Універсітэт мастацтваў у Бялградзе). Пражывае ў Бялградзе.
Прэзідэнт Асацыяцыі драматургаў Сербіі (2022).
Мастацкая творчасць
Большая частка мастацкай спадчыны аўтара адносіцца да фантастыкі — у тэатры («Славянскі Арфей», серб. Словенски Орфеј; «Казка пра касмічным яйку», серб. Скаска о космичком јајету), коміксах («Трэці аргумент», серб. Трећи аргумент, на аснове аповяду Міларада Павіча; «Пад воўчым таўром», серб. Под вучјим жигом), у прозе («Праз Дрину, з іскрай у вачах», серб. Преко Дрине, с искром у оку; «Час шуму і лютасьці», серб. Време буке и беса), у кіно і на тэлебачанні («Вузкія сцежкі», серб. Уске стазе).
Другая ж частка прац — дакументальнай прыроды, напрыклад, тэлесерыял «Янусавы твар гісторыі», серб. Јанусово лице историје, або фільм «Жыцця Косці Гакмана», серб. Животи Косте Хакмана, і «Музыка Цішыні», серб. Музика Тишине.
Тэатральныя драмы, проза і графічныя раманы аўтара перакладзены на македонскую, румынскую, славенскую, англійскую, французскую і польскую мовы.
Культурная дзейнасць
Зоран Стэфанавіч — галоўны заснавальнік некалькіх міжнародных культурных сетак і выдавецкіх праектаў: ​​«Праект Растка» (сетка лічбавых бібліятэк), «Размеркаваныя карэктары Еўропы» (міжнародная аблічбоўка культурнай спадчыны), «Праект Гутенберг Еўропа» (бэта-версія, грамадскія лічбавыя бібліятэкі), і падобных таварыстваў і арганізацый у галіне выдавецкай справы, лічбавання, лексікаграфіі і поп-культуры.
Не абмяжоўваючыся толькі Інтэрнетам, ён прымае актыўны ўдзел у шматлікіх культурных, навуковых і выдавецкіх праектах у Еўразіі з 1993 года, асабліва ў краінах былой Югаславіі, Румыніі, Балгарыі, Грэцыі, Украіне, Расіі, Польшчы, уключаючы і мерапрыемствы па захаванні культуры меншасцяў і племянных культур Еўразіі, і арганізацыю за «Балканскае культурнае сеціва» (сумесна з грэчаскім культурным актывістам і музычным прадзюсарам Нікасам Валканосам і іншымі калегамі).
Яго сацыяльная пазіцыя ўключае таксама актыўную абарону філасофіі «адкрытых крыніц» і вольных ведаў як «цывілізаванай асновы любога чалавечага грамадства». Актыўна падтрымлівае некалькі рэгіянальных Вікіпэдый, асабліва ва Усходняй Еўропе, яшчэ з моманту іх падставы.
Узнагароды і прызнанні
Як пісьменнік, драматург і сцэнарыст неаднаразова атрымліваў нацыянальныя і міжнародныя ўзнагароды, у тым ліку быў намінаваны на прэмію «Prix Europa» ў Берліне і «Prix Italia» у Рыме.
За сваю нацыянальную і міжнародную культурна-выдавецкую дзейнасць быў адзначаны больш за дваццаць разоў, у тым ліку ў намінацыі «United Nations World Summit Award», тройчы атрымліваў штогадовую ўзнагароду Таварыства інфарматыкаў Сербіі і дзесяць разоў — YU Web Top 50 прызнанне (SR Web Top 50).
Крывалес
Крывалес (Криволес) — вёска ў Шумяцкім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Азёрнага сельскага паселішча.
Гісторыя
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай вёска Крывалес абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР.
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з жніўня 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
Пагадненне аб асацыяцыі з Еўрапейскім Саюзам
Пагадненне аб асацыяцыі з Еўрапейскім Саюзам (Association Agreement ці AA) - дагавор паміж Еўрапейскім Саюзам (ЕС) і дзяржавай - не сябрам ЕС, які стварае рамкі для супрацоўніцтва паміж імі. Да абласцей супрацоўніцтва звычайна адносяцца развіццё палітычных, гандлёвых, сацыяльных, культурных сувязяў і ўмацаванне бяспекі. Прававая базу такога пагаднення была створана па артыкуле №217 Дамовы аб функцыянаванні Еўрапейскага Саюза.
Тлумачэнне
Першапачаткова пагадненне аб асацыяцыі было ўключана ў Рымскі дагавор у ЕЭС як спосаб забеспячэння будучага супрацоўніцтва з Вялікабрытаніяй. Першымі краінамі, якія падпісалі пагадненне аб асацыяцыі з Еўрапейскім Супольніцтвам былі Грэцыя і Турцыя у 1960 годзе.
Звычайна ЕС заключае пагадненне аб асацыяцыі ў абмен на абавязацельства палітычных, эканамічных, гандлёвых або судовых рэформаў у краіне. Затое краіна-падпісант можа атрымаць безпадатковы доступ да некаторых ці нават ўсіх рынкаў ЕС, сельскагаспадарчых прадуктаў і г.д., а таксама фінансавую або тэхнічную дапамогу. Пагадненне аб асацыяцыі можа ўключаць у сябе пагадненне аб свабодным гандлі (FTA) паміж ЕС і трэцяй краінай.
Пагадненне аб асацыяцыі павінны ратыфікаваць усе краіны-члены ЕС.
У найноўшай гісторыі такія пагадненні былі падпісаны ў рамках двух палітык ЕС Працэсу стабілізацыі і асацыяцыі (SAA) і Еўрапейскай палітыкі суседства (ENP). Краіны Балканскага паўвострава ўдзельнічаюць у першай. Другая палітыка распаўсюджваецца на міжземнаморскія краіны і краіны Усходняй Еўропы (уключаючы Паўднёвы Каўказ), за выключэннем Расіі, што настойвае на стварэнні чатырох агульных прастор. Звычайна глыбіня супрацоўніцтва з краінамі, якія падпісалі пагадненне аб асацыяцыі, менш, чым з паўнапраўнымі членамі ЕС.