cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Рулявое кола
Кнопкі і прыборы на рулявым коле
Першай кнопкай, дабаўленай на рулявое кола, быў пераключальнік гукавога сігналу. Традыцыйна які размяшчаўся на ступіцах рулявога кола або на цэнтральнай пласціне, пераключальнік быў часам размешчаны на рукаяці або актывізаваўся праз дэкаратыўнае кольца, якое ліквідуе патрэбнасць цягнуцца рукой далёка ад вобада руля. Далейшая распрацоўка — руль «Rim Blow» (Удар па вобадзе), які меў пераключальнікгукавога сігналу ўнутры свайго вобада.
Колы пракруткі могуць быць выкарыстаны для змены гучнасці гуку або выбару пункта меню.
Рулявы аўдыё кантроль можа выкарыстоўваць універсальныя інтэрфейсы і адаптары.
У кнопак могуць быць настроены ўручную працягласць і вышыня.
Гульнявыя імітацыі
Гульнявыя кантролеры, даступныя для гульнявых аўтаматаў, персанальных камп’ютараў і гульнявых прыставак распрацоўваюцца як копіі сапраўдных рулёў і выкарыстоўваюцца для гульні ў гоначныя сімулятары. Найбольш танныя з іх выглядаюць проста як вялікае рулявое кола, але большасць з прадстаўленых на сённяшні дзень маюць зваротную сувязь для імітацыі тактыльных адчуванняў ад руля гэтай машыны. Гэтая функцыя дазволіць атрымаць адчуванні язды сапраўднай машыны.
Чахол на руль
Чахол на руль мае як эстэтычнае прызначэнне, так і функцыянальнае.
Чахол вельмі шчыльна ахоплівае руль і таму не праслізгвае. Для яго мацавання не патрабуецца зашчапак, заціскаў, ліпучкі і г.д.
Падагрэў руля
У новых камфартабельных аўтамабілях на рулі ёсць падагрэў для таго, каб у зімовы час года рукі кіроўцы не замярзалі.
Цюнінг руля
Асноўныя задачы, дасягаемыя пры цюнінге руля, заключаюцца ў паляпшэнні паказчыкаў камфортнасці і вонкавага выгляду шляхам падлучэння падагрэву руля, змены анатоміі рулявога кола і перацяжкі руля натуральнай або штучнай скурай, а таксама алькантарай. Усе сучасныя аўтамабілі прадстаўніцкага класа аснашчаны скураным рулём, звычайна ў цёмных танах. Таму пры перацяжцы руля попытам карыстаюцца ўстаўкі з каляровай скуры.
NGC 3640
NGC 3640 (іншыя абазначэнні — UGC 6368, MCG 1-29-33, ZWG 39.130, PGC 34778) — эліптычная галактыка (E3) ў сузор’і Леў.
Аддзяленне 3 (Паўладарская вобласць)
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва населенага пункта складала 100 чалавек (48 мужчын і 52 жанчыны). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у населеным пункце пражывалі 126 чалавек (66 мужчын і 60 жанчын).
Краснагор’е
Назву Краснаго́р'е маюць:
Мінін
Мінін — прозвішча.
Яжовыя імяніны
«Яжовыя імяніны» — паэтычная сцэнка (паводле іншых звестак — драматычная паэма ) беларускага паэта Яна Чачота, напісаная ў 1819 на беларускай мове і прымеркаваная да імянінаў старшыні Таварыства філаматаў Юзафа Яжоўскага, што адбываліся 19 сакавіка 1819 года.
Гісторыя
Падчас напісання вершаў Ян Чачот знаходзіўся ў Мінску як пісар Радзівілаўскай пракураторыі, створанай па загаду імператара Аляксандра I у лютым 1814 для ўпарадкавання спадчыны апошняга прадстаўніка нясвіжскай галіны Радзівілаў Дамініка Радзівіла. Адсюль паэт адаслаў твор сябрам у Вільню, выказаўшы ў паэтычнай форме лёгкае шкадаванне, што ў той час, як яго прыяцелі «апаражняюць бутэлькі» ў вясёлым застоллі, ён «посціць, як святы», у Мінску, дзе яго прымушае «маршчыніць чало мазольная пасада пісара». Дасланыя вершы Яна Чачота на ўрачыстасці зачытвалі Адам Міцкевіч і Тамаш Зан.
Апісанне
Твор пабудаваны ў форме дыялогу, у якім прамаўляюць беларускія сяляне, што прыйшлі павіншаваць Яжоўскага на сваёй уласнай мове. Дзейнымі асобамі паэмы з’яўляюцца цівун, войт, дзясятнік, хор хлопцаў і дзяўчат і спеў Мікіты.
Як адзначае даследчык польскай літаратуры Станіслаў Станкевіч, гэта была першая спроба Яна Чачота пісаць па-беларуску. Уважаючы на тое, што ў той час не было ўнармаванага беларускага правапісу і граматыкі, паэт здолеў з нешматлікімі выняткамі дакладна перадаць фанетычныя і марфалагічныя асаблівасці навагрудскай гаворкі беларускай мовы.
Бенет
Бенет — прозвішча.
Краснаселле
Назву Краснасе́лле маюць:
Цімофці
Цімофці — румынскае прозвішча.
Эдуард Антонавіч Матусевіч
Эдуард Антонавіч Матусе́віч (нар., Мінск) — беларускі канькабежац, чэмпіён Еўропы 1965, чатырохразовы чэмпіён СССР у класічным мнагабор’і (1964—1966, 1968), рэкардсмен свету на раўнінных катках на дыстанцыі 1500 м (1968), рэкардсмен СССР у мнагабор’і і на асобных дыстанцыях, Майстар спорту СССР міжнароднага класа. Трэніраваўся ў Зоі Бальшаковай і.
У 1959 годзе скончыў Беларускі інстытут механізацыі сельскай гаспадаркі, у 1971 годзе — Усесаюзную акадэмію знешняга гандлю.
Жэнт
Жэнт (жент) або каспа (қоспа) у казахаў, ент у башкіраў  — нацыянальная святочная страва, якая вырабляецца з крупы, з даданнем сушанага толчанага сыру, топленага масла, цукру, мёду, разынак, арэхаў. Жент звычайна падаецца да гарбаты. Яго рыхтуюць пасля нараджэння дзіцяці, з нагоды  шілде і бесік тоя, да саракавін (қирқи).
Падчас Вялікай Айчыннай вайны і ў пасляваенныя гады быў распаўсюджаны такі метад падрыхтоўкі жэнта: змешвалі ў ступцы з просам або кукурузным зернем і талаклі да таго часу, пакуль  апорту не прамакала толчанае зерне. Атрыманую масу сушылі і разразалі на кавалкі.
Армянская сістэма злічэння
Армянская сістэма злічэння — гістарычная сістэма злічэння, створаная з выкарыстаннем маюскулаў (вялікіх літар) армянскага алфавіта.
У старой сістэме не было пазначэння для лічбы нуль, а лікавыя значэнні асобных літар падсумоўваліся. Прынцыпы, што ляжаць у грунце гэтай сістэмы, такія ж, як у старажытнагрэчаскім злічэнні і старажытнаяўрэйскім злічэнні. У сучаснай Арменіі выкарыстоўваюцца добра ўсім вядомыя арабскія лічбы. Армянскімі ж лічбамі карыстаюцца больш-менш падобна рымскім лічбам у сучаснай англійскай мове, прыкладам: Գարեգին Բ. азначае Гарэгін II і Գ. գլուխ азначат Раздзел III (у загалоўку).
Алгарытм
Лікі ў армянскай сістэме злічэння атрымваюцца шляхам простага складання. Армянскія лічэбнікі пішуцца злева направа (як у армянскай мове). Хоць парадак лічбаў не мае значэння, бо выконваецца проста складанне, прынята запісваць іх у парадку змяншэння значэння.
Прыклады:
Для лікаў, перавышальных 9000, над адпаведнай літарай малюецца рыса, што азначае множанне лікавага значэння на 10000; г.зн. 10000 пазначаецца літарай Ա з рысай над ёй, 20000 пазначаецца літарай Բ з рысай над ёй і г.д.
Штурвал
Штурвал (stuurwiel, ад stuur — руль і wiel — кола) — прылада кіравання рухам плаўсродка або лятальнага апарата па курсе.
Суднавы штурвал
Класічны штурвал судна ўяўляе сабой кола з рукаяткамі, злучанае прывадамі розных канструкцый з суднавым рулём. Кручэнне штурвала выклікае паварот пяра руля (перакладку) на адпаведны вугал, чым дасягаецца паварот судна.
Першы штурвал з'явіўся ў 1595 годзе (па некаторых крыніцах, у 1605 годзе), калі са стапелі горада Хорн сышоў першы флейт. Аб нідэрландскім паходжанні штурвала таксама кажа само назва рулявога колы: «stuur» перакладаецца з галандскага як «руль», а «wiel» - «кола». Да гэтага для кіравання рулём на буйных суднах выкарыстоўваўся асаблівы доўгі рычаг, які сыходзіў пад палубу і зваўся колдэршток, а на малых суднах абыходзіліся толькі румпелем. З ростам памераў ветразевых суднаў і павелічэннем сілы, неабходнай для перакладкі руля, пачалі ўсталёўваць спараныя і строеныя штурвалы, прызначаныя для працы некалькіх матросаў-рулявых.
У XIX стагоддзі для перадачы кручэння ад штурвала да руля пачалі выкарыстоўваць рулявыя машыны, і дыяметр штурвала рэзка зменшыўся.
У XX стагоддзі з пачаткам прымянення ў караблебудаванні гідраўлічных і электрычных прывадаў кіравання рулём штурвальнае кола пачало часткова выцясняцца кнопачнымі прыладамі перакладкі руля і джойсцікамі.
Штурвал лятальных апаратаў
Штурвал — орган кіравання самалётам па восях нахілу і тангажу: Заўвага: строга кажучы, пад паняццем «адхіленне штурвала» маецца на ўвазе нахіл «абаранкі штурвала» або «рагоў штурвала» для кіравання самалётам па нахіле. Для кіравання па тангажу выконваецца перамяшчэнне наперад-назад «калонкі штурвала» або «штурвальнай калонкі».
Перадача ад штурвала на элероны і рулі вышыні можа быць механічнай (на лёгкіх і маласкарасных самалётах), гідраўлічнай або электрадыстанцыйнай (на цяжкіх самалётах). Штурвал усталёўваецца (як правіла, хоць і не заўсёды) на шматматорных і адносна цяжкіх самалётах. Выбар авіяканструктара паміж штурвалам і ручкай кіравання самалётам (РУС) залежыць ад шэрагу фактараў, і нярэдка можна назіраць штурвал ў кабіне лёгкага аднаматорнага самалёта (напрыклад, Cessna 172, Cessna 182). У той жа час замест традыцыйнага для цяжкіх самалётаў штурвала на стратэгічным бамбавіку Ту-160 ўстаноўлена цэнтральная РУС, а бакавая ручка — сайдстык (← sidesticksidestick) — прымяняецца на рэактыўных пасажырскіх лайнерах Airbus А320, Airbus А380, Sukhoi Superjet 100.
На штурвале могуць размяшчацца і дадатковыя пераключальнікі, і органы кіравання: клавішы кіравання радыёсувяззю, кіраванне трымерам, і г. д.; такое іх размяшчэнне забяспечвае зручнасць для пілота, т. к. ён можа кіраваць гэтымі сістэмамі, не здымаючы рук з штурвала. Таксама могуць размяшчацца і табліцы з важнай даведачнай інфармацыяй для пілота (крытычныя хуткасці самалёта, рэгістрацыйны нумар і г. д.).
ФК Шахцёр Петрыкаў
«Шахцёр» — беларускі футбольны клуб з Петрыкава, заснаваны ў 2020 годзе. У цяперашні час выступае ў Першай лізе чэмпіянату Беларусі.
Гісторыя
У снежні 2019 года стала вядома, што салігорскі «Шахцёр» плануе заявіць даччыную каманду ў Другую лігу. У студзені 2020 года галоўным трэнерам новай каманды стаў Сяргей Нікіфарэнка, які раней працаваў у структуры салігорскага клуба. Склад фарм-клуба ўтварылі ў асноўным былыя рэзервісты салігорскага «Шахцёра», таксама былі запрошаны і іншыя вопытныя ігракі. Некаторы час каманда рыхтавалася да новага сезона ў Салігорску, а ў сакавіку 2020 года быў адкрыты новы стадыён «Прыпяць» у Петрыкаве, які і стаў хатнім.
«Шахцёр» адразу стаў адным з фаварытаў Другой лігі. Скончыўшы першую частку Другой лігі 2020 на другім месцы пасля магілёўскага «Дняпра», «Шахцёр» упэўнена прайшоў фінальную частку і заняў другое выніковае месца, якое дазволіла выйсці ў Першую лігу. У сезоне 2021 у Першай лізе петрыкаўскі «Шахцёр» заставаўся фарм-клубам салігорскага, аднак камплектаваўся не толькі салігорскімі, але і іншымі, пераважна маладымі ігракамі. Каманда нестабільна правяла сезон, чаргуючы паспяховыя адрэзкі з правальнымі, у выніку фінішавала ў сярэдзіне, на 7-м месцы з 12.
У сезоне 2022 «Шахцёр» хутка апынуўся сярод лідараў турніру, значны час ішоў на першым месцы. Каманда ўпэўнена змагалася з аўтсайдарамі, дзе нярэдка перамагала з разгромным лікам, аднак матчы з асноўнымі канкурэнтамі атрымоўваліся горш. У верасні 2022 года АБФФ афіцыйна паведаміла, што «Шахцёр» як фарм-клуб не мае права падняцца ў Вышэйшую лігу, пасля чаго петрыкаўская каманда прапусціла наперад асноўных канкурэнтаў і фінішавала на трэцім месцы.
Цяперашні склад
Станам на жнівень 2023 года.
! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" |
Чарлз Бенет (астрафізік)
Чарлз Леанард Бенет (нар. ) — амерыканскі астрафізік-назіральнік, прафесар фізікі і астраноміі Універсітэта Джонса Хопкінса. Навуковы кіраўнік аднаго з самых паспяховых праектаў НАСА па вывучэнні рэліктавага выпраменьвання — WMAP. Член Нацыянальнай Акадэміі навук ЗША, Амерыканскай асацыяцыі садзейнічання развіццю навукі, Амерыканскага фізічнага таварыства, Амерыканскай акадэміі мастацтваў і навук.
Тэатр Аляксандра Духновіча
Тэатр Аляксандра Духновіча (Tеатр Александра Духновича, Divadlo Alexandra Duchnoviča) — тэатр, размешчаны ў горадзе Прэшаве. Адзіны славацкі тэатр, у якім іграюць п'есы на русінскай мове.
Тэатр Аляксандра Духновіча быў заснаваны ў 1945 годзе як Украінскі народны тэатр (Ukrajinské národné divadlo; русіны афіцыйна лічыліся ў СССР і сац. краінах часткай украінскай нацыі). У 1990 годзе пасля падзення камунізму ў Чэхаславакіі тэатр быў пераназваны ў гонар русінскага святара, паэта і грамадскага дзеяча Аляксандра Духновіча. Значная частка рэпертуара тэатра — руская класіка ў перакладзе на русінскую мову.
Хаджы-Гірэй
Хаджы-Гірэй (крым. I Hacı Geray, ۱خاجى كراى‎; Melek Hacı Geray, ملک خاجى كراى‎; каля 1397, Ліда — 1466) — першы хан крымскі, заснавальнік незалежнай Крымскай дзяржавы і дынастыі Гірэяў.
Біяграфія
Паводле адных даследчыкаў, нарадзіўся ў Лідзе, дзе яго сям'я часова жыла ў эміграцыі з-за міжусобіц у Крыме.
Каля 1428 г. выступіў як удзельнік барацьбы за ўладу ў Крыме. Сярод продкаў Хаджы-Гірэя (ардынскіх намеснікаў Крымскага ўлуса) ужо даўно выяўляліся тэндэнцыі да адасаблення Крыму ад Залатой Арды. Хаджы-Гірэй канчаткова рэалізаваў гэтыя імкненні, утварыўшы ў Крыме суверэнную крымска-татарскую дзяржаву — Крымскае ханства. У барацьбе за незалежнасць Крыму ад Арды Хаджы-Гірэй абапіраўся на падтрымку знатных крымскіх родаў і Вялікага Княства Літоўскага.
Спачатку перамогі чаргаваліся з паразамі: Хаджы-Гірэй дастаў уладу ў 1428, 1433, 1443 г., але з-за супраціву канкурэнтаў губляў яе. У 1449 г. нарэшце трывала зацвердзіўся на стальцы і кіраваў да канца свайго жыцця (1466) з кароткім перапынкам у 1456 г. У знешняй палітыцы нязменна трымаўся саюза з Польска-Літоўскай дзяржавай, разам з якою супрацьстаяў Залатой Ардзе.
Адной з найважных ініцыятыў Хаджы-Гірэя быў перанос дзяржаўнага цэнтра Крыму з Кырыма ў Кырк-Ер (цяпер Чуфут-Кале). Увёў новую дзяржаўную сімволіку: трохзубую тамгу («taraq tamğa»).
Міхаіл Васільевіч Цімофці
Міхаіл Васільевіч Цімофці (, 19 верасня 1948, Кішынёў) — рэжысёр, акцёр, музыка, прафесар, Народны артыст Малдовы.
Рэжысёрскія працы
(Міхаіл Цімофці адздымаў каля 40 дакументальных і кароткаметражных музычных фільмаў)
Музычныя інструменты
Міхаіл валодае рознымі інструментамі: Фартэпіяна, Флейта, Флейта-Пікала, Труба, Кларнет, Саксафон
Гастролі
Міхаіл Цімофці гастралюе ў такіх краінах, як Румынія, Расія, Іспанія, Партугалія, Вялікабрытанія, Ірландыя, Германія, Швейцарыя і інш. .
Краснаўка
Назву Кра́снаўка маюць:
Леанід Андрэевіч Барэйша
Леанід Андрэевіч Барэйша (нар., Орша) — былы футбаліст, а потым трэнер.
Біаграфія
Нарадзіўся ў Оршы, праз год сям’я пераехала ў Падмаскоўе і жылі двухпавярховым бараку. Праз нейкі час сям’я вярнулася ў Оршу.
За сваю кар’еру ён выступаў у аршанскім «Старце», віцебскай «Дзвіне», у складзе «Тэмпа» з Барані стаў бронзавым прызёрам чэмпіянату краіны. У 1990-я гады ўзначальваў аршанскі клуб як трэнер.
З 2004 года з’яўляўся галоўным трэнерам жаночага футбольнага клуба «Тэкстыльшчык».
NGC 3641
NGC 3641 (іншыя абазначэнні — UGC 6370, MCG 1-29-34, PGC 34780) — эліптычная галактыка (E) ў сузор’і Леў.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Шыкылдак
Шыкылдак — сяло ў Паўладарскай вобласці Казахстана. Знаходзіцца ў падпарадкаванні гарадской адміністрацыі Экібастуза. Былы адміністрацыйны цэнтр і адзіны населены пункт скасаванай 31 сакавіка 2012 года Камсамольскай сельскай акругі. Код КАТА — 552241100.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 720 чалавек (365 мужчын і 355 жанчын). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 520 чалавек (288 мужчын і 232 жанчыны).
1 (лік)
1 (адзі́н) — першы па парадку і найменшы з натуральных лікаў. Лік 1 абазначае адзіночны аб’ект.
Кубак Беларусі па футболе 2006/2007
Кубак Беларусі па футболе 2006/2007 — 16-ы розыгрыш Кубка Беларусі. Пераможцам Кубка, упершыню за сваю гісторыю, стаў футбольны клуб «Дынама» з Брэста, які перамог у фінале барысаўскі БАТЭ у серыі пенальці.
1/32 фінала
На гэтай стадыі прынялі ўдзел 28 клубаў:
Гульні прайшлі 2 і 5 ліпеня 2006.
Згодна з рэгламентам, на дадзенай стадыі пераможца вызначаецца па выніку аднаго матчу.
1/16 фінала
На гэтай стадыі прынялі ўдзел 32 клубы:
Гульні прайшлі 10 і 13 жніўня 2006.
Згодна з рэгламентам, на дадзенай стадыі пераможца вызначаецца па выніку аднаго матчу.
1/8 фінала
Згодна з рэгламентам, на дадзенай стадыі пераможца вызначаецца па выніках двух матчаў.
Першыя матчы
Першыя матчы прайшлі 20 верасня 2006.
Адказныя матчы
Адказныя матчы прайшлі 4 кастрычніка 2006.
Чвэрцьфіналы
Згодна з рэгламентам, на дадзенай стадыі пераможца вызначаецца па выніках двух матчаў.
Першыя матчы
Першыя матчы прайшлі 1 красавіка 2007.
Адказныя матчы
Адказныя матчы прайшлі 5 красавіка 2007.
Першыя матчы
Першыя матчы прайшлі 10 красавіка 2007.
Адказныя матчы
Адказныя матчы прайшлі 2 мая 2007.
Вернер Лібрых
Вернер Лібрых (Werner Liebrich; — ) — нямецкі футбаліст, абаронца. Чэмпіён свету 1954 у складзе нацыянальнай зборнай ФРГ.
Кар’ера
Паколькі старэйшы брат Вернера таксама гуляў у складзе «Кайзерслаўтэрна», Вернера празвалі Лібрых II. Як правіла, займаў пазіцыю цэнтральнага паўабаронцы, хоць мог гуляць і на атакуючых пазіцыях.
16 раз з’яўляўся на поле, гуляючы за каманду зборнай ФРГ, быў членам каманды ў 1954 годзе, калі каманда Заходняй Германіі выйграла кубак свету. Менавіта ён траўмаваў капітана венгерскай зборнай Ферэнца Пушкаша падчас двух гульняў групавога этапу. У выніку Пушкаш быў вымушаны прапусціць наступныя дзве гульні каманды і з’явіўся толькі ў фінальным матчы сваёй зборнай, знаходзячыся ў сумніўным стане.
Нікалае Цімофці
Нікала́е Цімо́фці (Nicolae Timofti; нар., Чутулешты, Малдаўская ССР, СССР) — малдаўскі палітычны дзеяч.
16 сакавіка 2012 г. 62 галасамі дэпутатаў парламента (пры неабходным мінімуме ў 61 голас) са 101 абраны прэзідэнтам Рэспублікі Малдовы. Займаў пасаду да 23 снежня 2016.
Красная Буда
Назву Кра́сная Бу́да маюць:
Дубровенская раённая цэнтральная бальніца
УАЗ «Дубровенская раённая цэнтральная бальніца» — комплекс лячэбна-прафілактычных устаноў Дубровенскага раёна. Будынак ЦРБ знаходзіцца ў Дуброўне.
Васіль Данілавіч Дружчыц
Васіль Данілавіч Дружчыц (Друшчыц) (, в. Блудзень, Пружанскі павет, Гродзенская губерня, цяпер в. Першамайская,, Брэсцкая вобласць — , Менск, НКУС) — беларускі гісторык.
Біяграфія
У 1901 скончыў Жыровіцкае духоўнае вучылішча, у 1907 — Літоўскую духоўную семінарыю (Вільня), у 1911 — Юр'еўскі (Тартускі) універсітэт. У 1911—1922 выкладаў гісторыю ў Вільні, Шаўлях, Рэчыцы, Бабруйску. Удзельнічаў у рабоце Беларускага культурна-асветнага таварыства ў Бабруйску. З 1922 выкладчык, з 1927 — прафесар кафедры гісторыі Беларусі БДУ. Адначасова з 1924 правадзейны член Інбелкульта; з 1927 — старшыня камісіі Інбелкульта па гісторыі гарадоў. З 1933 супрацоўнік Інстытута гісторыі БелАН, прафесар кафедры гісторыі народаў СССР Літаратурнага інстытута імя Герцэна (Масква). Даследаваў беларускае сярэдявечча, магдэбургскае права ў беларускіх гарадах, гісторыю кнігадрукавання. Арыштаваны 14 студзеня 1937. Асуджаны Ваеннай калегіяй Вярхоўнага суда СССР 19 снежня 1937 на расстрэл. Расстраляны ў адну ноч з Якавам Афанасьевым, Іосіфам Валадзько, Аркадзіем Ляшчынскім, Маркам Матусевічам, Фёдарам Сулкоўскім, Іванам Суртам, Дорай Турбовіч і іншымі (усяго больш за 200 чалавек)
Рэабілітаваны 5 ліпеня 1958.
NGC 3643
NGC 3643 (іншыя абазначэнні — MCG 1-29-36, ZWG 39.136, PGC 34802) — галактыка ў сузор’і Леў.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Хуан Карлас Навара
Хуан Карлас Навара (Juan Carlos Navarro; нар., Сан-Феліу-дэ-Льёбрэгат, Каталонія) — іспанскі прафесійны баскетбаліст, вядомы па выступах за клуб «Барселона» і зборную Іспаніі. Выхаванец «Барселоны», за якую выступаў з 1997 года, адзін сезон правёў у Нацыянальнай баскетбольнай асацыяцыі, выступаючы за «Мемфіс Грызліс». Гуляў на пазіцыі абаронцы. Чэмпіён свету 2006 года, чэмпіён Еўропы 2009 і 2011 гадоў, сярэбраны прызёр Алімпійскіх гульняў 2008 года. Рэкардсмен зборнай Іспаніі па колькасці згуляных матчаў.
Закон Ле Шапелье
Закон Ле Шапелье (Loi Le Chapelier) — заканадаўчы акт, прыняты Устаноўчым сходам падчас Вялікай французскай рэвалюцыі 14 чэрвеня 1791 годы, які забараняў гільдыі (раннюю версію прафсаюзаў), працоўныя кааліцыі і права на забастоўку. Закон распрацаваў Ісаак Рэнэ Гі Ле Шапелье. Закон быў ануляваны 25 мая 1864 года на падставе закона Аліўе (прапанаванага Эмілем Аліўе і прынятага Напалеонам III), які аднавіў права на аб'яднанне рабочых і права на забастоўку.
Джозеф Рэдзьярд Кіплінг
Джозеф Рэдзьярд Кіплінг (Joseph Rudyard Kipling ;, Бамбей, Індыя, Вялікабрытанія — , Лондан) — англійскі пісьменнік, паэт і навеліст.
Яго лепшымі творамі лічацца «Кніга джунгляў» (The Jungle Book), «Кім» (Kim), а таксама шматлікія вершы. У 1907 годзе Кіплінг становіцца першым англічанінам, які атрымаў Нобелеўскую прэмію па літаратуры. Прэмія прысуджана, «прымаючы пад увагу моц назіральнасці, арыгінальнаcць творчай фантазіі, мужнасць ідэй і цудоўны талент аповеду, што характарызуюць творы гэтага сусветна вядомага аўтара». У гэтым жа годзе ён атрымоўвае ўзнагароды ад універсітэтаў Парыжа, Страсбурга, Афін і Таронта; ўдастоены таксама ганаровых ступеняў Оксфардскага, Кембрыджскага, Эдынбургскага і Даремскага ўніверсітэтаў.
Багатая мова твораў Кіплінга, поўная метафар, зрабіла вялікі ўнёсак у скарбніцу англійскай мовы.
Арменія на конкурсе песні Еўрабачанне
Арменія ўдзельнічае ў Еўрабачанні з 2006 года. Упершыню краіна хацела ўдзельнічаць яшчэ за год да гэтага, але вяшчальнік зняў заяўку. Такім чынам, у 2006 годзе, на конкурсе ў Афінах (Грэцыя), краіну прадставіў Андрэ з песняй «Без твайго кахання» («Without Your Love»). Песня дайшла да фіналу конкурса, а ў фінале, 20 мая 2006 года, заняла восьмую пазіцыю, тым самым адзначыўшы ўдалы дэбют Арменіі.
Арменія ўпершыню не прайшла ў фінал Еўрабачання ў 2011 годзе, прадстаўніцы Эмі не хапіла аднаго бала, каб прайсці ў фінал. Акрамя таго, краіна таксама не дабралася да фіналу ў 2018 і 2019 гадах. Арменія рабіла перапынак ва ўдзеле ў 2012 годзе, з прычыны таго, што конкурс праходзіў у Азербайджане, з якім у Арменіі канфлікт з-за НКР. У 2021 годзе Арменія таксама адмовілася ад удзелу, таму што паміж краінамі адбылася вайна, і Арменія панесла вялікія страты.
За ўсю гісторыю ўдзелу Арменія атрымала ў фіналах 1476 балаў, а ў паўфіналах — 1266 балаў.
Піянер-10
Піянер-10 (Pioneer 10, Pioneer F) — беспілотны касмічны апарат NASA, прызначаны, галоўнай чынам, для вывучэння Юпітэра. Гэта быў першы апарат, праляцеўшы міма Юпітэра і сфатаграфаваўшы яго з космасу. Апарат-блізнюк Піянер-11 даследаваў таксама Сатурн.
У 1983 годзе аўтаматычная станцыя мінула арбіту Плутона і стала першым запушчаным з Зямлі апаратам, які пакінуў межы Сонечнай сістэмы.
Апошні сігнал ад Піянера-10 быў атрыманы 23 студзеня 2003 года. Паведамлялася, што Піянер-10 накіроўваецца ў бок Альдэбарана. Калі з ім нічога не здарыцца на шляху, ён дасягне наваколляў зоркі праз 2 мільёна гадоў.
Навуковае абсталяванне
На борце было ўсталявана 10 навуковых прылад:
Рычард Лоўрэнс Тэйлар
Рычард Лоўрэнс Тэйлар (Richard Lawrence Taylor; нар. ) — брытана-амерыканскі матэматык, які займаецца праблемамі тэорыі лікаў. Член Лонданскага каралеўскага таварыства (1995), НАН ЗША (2015) і Амерыканскага філасофскага таварыства (2018), прафесар Інстытута перспектыўных даследаванняў у Прынстане.
Сын брытанскага фізіка Джона Клейтана Тэйлара. З’яўляючыся вучнем Эндру Уайлса, дапамог яму завяршыць доказ часткі гіпотэзы Таніямы — Сімуры — Вейля, з якой вынікае Вялікая тэарэма Ферма.
Член Амерыканскай акадэміі мастацтваў і навук (2012) і фэла Амерыканскага матэматычнага таварыства (2012).
Кулік-цякун
Кулік-цякун (Tringa glareola) — адзін з відаў улітаў сямейства бекасавых, раней род адносілі да ржанкавых.
Кулік-цякун - птушка з чорна-белым апярэннем, на спіне ёсць карычневыя або бурыя адмеціны. Даўжыня цела 15-25 см.
Сілкуюцца на плыткаводдзе і вільготным брудзе ў асноўным насякомымі і чарвякамі, а таксама дробнымі малюскамі.
Кошыцкі дзяржаўны тэатр
Кошыцкі дзяржаўны тэатр (Národné divadlo Košice) — оперны тэатр у цэнтры горада Кошыцэ, Славакія.
Будынак быў пабудавана ў стылі неабарока па праектах Адольфа Ланга ў 1879—1899 гг на месцы старога будынка. Цырымонія адкрыцця адбылася 28 верасня 1899 года.
Інтэр'ер тэатра багата ўпрыгожаны арнаментамі тынкоўкі. Этап ліра-падобную форму. Столь будынка ўпрыгожваюць сцэны з трагедый Уільяма Шэкспіра «Атэла», «Рамэа і Джульета», «Кароль Лір» і «Сон у летнюю ноч».
Прэмія Ферма
Прэмія Ферма (Prix Fermat) — міжнародная матэматычная прэмія для маладых навукоўцаў (да 45 гадоў). Прысуджаецца Тулузскім матэматычным інстытутам (Institut de mathématiques de Toulouse). Носіць імя матэматыка П’ера дэ Ферма.
Карлікавая планета
Ка́рлікавая планета — нябеснае цела ў Сонечнай сістэме, якое адпавядае наступным чатыром умовам :
Аляксандр Аляксандравіч Мінін
Аляксандр Аляксандравіч Мінін (, вёска Арлея, Полацкі раён — ) — Герой Савецкага Саюза.
Біяграфія
Працаваў у калгасе. 3 15.05.1942 г. разведчык партызанскага атрада 3-й Беларускай партызанскай брыгады. Са снежня 1943 г. на фронце, разведчык, камандзір аддзялення 77-га стралковага палка 26-й стралковай дывізіі. У ноч на 15.07.1944 г. на поўнач ад в. Мяркіне Варэнскага раёна Літвы А. А. Мінін разам з таварышам першым у палку фарсіраваў р. Нёман, узарваў 6 кулямётных гнёздаў ворага, стварыў умовы для пераправы палка. У час Беларускай аперацыі захапіў 29 «языкоў». Званне Героя Савецкага Саюза прысвоена 24.03.1945 г. Узнагароджаны ордэнамі Леніна, Айчыннай вайны 1-й ступені, «За службу Радзіме» 3-й ступені. Пасля вайны дэмабілізаваўся. Жыў і працаваў у Магілёве. У 1948 г. скончыў Вышэйшую партыйную школу пры ЦК КП Беларусі.
Карлікавая планета
Гэты тэрмін быў прыняты МАС 24 жніўня 2006 года ў рамках больш дэталёвай класіфікацыі цел, якія абарачаюцца вакол Сонца, на 3 катэгорыі. Целы, досыць вялікія для таго, каб ачысціць арбіту вакол сябе, вызначаныя як планеты, а недастаткова вялікія, каб дасягнуць нават гідрастатычнай раўнавагі, — малымі целамі Сонечнай сістэмы. Зыходзячы з азначэння, катэгорыя карлікавых планет з’яўляецца самастойнай катэгорыяй, а не падмноствам катэгорыі планет. Таксама тэрмін карлікавая планета не адносіцца да іншых планетных сістэм.
Спіс карлікавых планет
* Значэнне ў параўнанні з Зямлёй.
Іншыя кандыдаты
Дадаткова, існуюць некалькі цел, якія патэнцыяльна могуць кваліфікавацца як карлікавыя планеты. З такіх аб’ектаў у табліцы ніжэй пералічаныя тыя, чый дыяметр большы ці найбольш імаверна большы за 750 км:
Статус Харона, які раней разглядаўся як спадарожнік Плутона, застаецца нявызначаны, бо ў цяперашні час няма дакладнага азначэння па размежаванні планет са спадарожнікам ад падвойных карлікавых планетных сістэм. Праект рэзалюцыі (5), апублікаваны МАС, указвае, што Харон павінен разглядацца як планета, таму што: Гэтага азначэння, аднак, няма ў канчатковым рашэнні МАС. Невядома таксама, ці з’явіцца яно ў будучыні. Калі падобнае азначэнне не будзе ўхвалена, Харон будзе разглядацца як карлікавая планета.
Другі, трэці і чацвёрты найбуйнейшыя аб’екты ў поясе астэроідаў (Веста, Палада і Гігея) павінны будуць класіфікавацца як карлікавыя планеты, калі акажацца, што іх форма вызначаецца гідрастатычнай раўнавагай. Да цяперашняга часу гэта пераканаўча не даказана.
Памер і маса карлікавых планет
Ніжняя і верхняя граніцы памеру і масы карлікавых планет не ўказаныя ў рашэнні МАС. Няма строгіх абмежаванняў на верхнія граніцы, і аб’ект большы ці масіўнейшы чым Меркурый з неачышчанымі абласцямі арбіты можа класіфікавацца як карлікавая планета.
Ніжняя граніца вызначаецца паняццем гідрастатычна раўнаважнай формы, аднак памер і маса аб’екта, які дасягнуў такой формы, невядомыя, і эмпірычныя назіранні наводзяць на думку, што могуць моцна адрознівацца ў залежнасці ад саставу і гісторыі аб’екта. Першакрыніца папярэдняга рашэння МАС, якое вызначае гідрастатычна раўнаважную форму, прымяняецца «да аб’ектаў з масай больш 5 × 1020 кг і дыяметрам больш 800 км», аднак гэта не ўвайшло ў канчатковае рашэнне 5A, якое было ўхвалена.
Па меркаванні некаторых астраномаў, новае паняцце азначае з’яўленне яшчэ 45 новых карлікавых планет.
Красная Гара
Назву Кра́сная Гара́ маюць:
Аляксандр Кліменцьевіч Марозаў
Аляксандр Кліменцьевіч Марозаў (, вёска Якубова, Полацкі павет —, Віцебск) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, поўны кавалер ордэна Славы.
Біяграфія
Нарадзіўся ў вёсцы Якубова (зараз у Расонскім раёне Віцебскай вобласці). З сямі гадоў батрачыў. З 1920 г. працаваў на лесарапрацоўках, з 1929 г. на цагельным заводзе ў Віцебску. У Чырвонай Арміі з 1939 г. Удзельнік паходу ў Заходнюю Беларусь у 1939 г., савецка-фінляндскай вайны 1939—1940 гг.
У Вялікую Айчынную вайну на фронце з чэрвеня 1941 г., У Смаленскай бітве летам 1941 года чырвонаармеец Аляксандр Марозаў папаў у палон, але праз 27 дзён уцёк з палона да партызан.
Баец партызанскага атрада № 2 Аляксандр Марозаў падарваў тры варожыя эшэлоны. З 1943 года ён зноў у шэрагах Чырвонай Арміі, быў наводчыкам станковага кулямёта 280-й стралковай дывізіі, а потым з мая 1944 года — разведчыкам, агнямётчыкам. За перыяд з 5 ліпеня 1943 года па 13 ліпеня 1944 Аляксандр Марозаў удзельнічаў у шасці аперацыях па падрыве воінскіх эшалонаў, мініраванні чыгуначных і шашэйных дарог. Разам з падрыўнікамі атрада прычыніў значныя страты ворагу: пушчана пад адхіл чатыры цягнікі, дваццаць пяць платформаў з баявой тэхнікай і гарматамі, трыццаць тры вагоны з боепрыпасамі і жывой сілай.
Шчэцінскі трамвай
Трамвай у Шчэціне — сістэма трамвайных ліній Шчэцін складаецца з 12 ліній пастаянных і сезоннай турыстычнай лініі "0". Агульная працягласць складае больш за 110 км, 1435 мм каляіны.
Аляксандр Кліменцьевіч Марозаў
Біяграфія
Падчас удзелу ў вызваленні Прыбалтыкі і ў баях ва Усходняй Прусіі, чырвонаармеец Аляксандр Марозаў у баях за горад Шаўляй у ліпені 1944 года падбіў варожы танк.
Стралок 760-га стралковага палка чырвонаармеец Аляксандр Марозаў 10 кастрычніка 1944 года ў раёне літоўскіх населеных пунктаў Кукорайтэн і Юндшэн адным з першых уступіў у бой, а пры пераходзе ворага ў контратаку закідаў варожых аўтаматчыкаў. Будучы параненым застаўся ў страі.
Агнямётчык 178-й асобнай роты ранцавых агнямётаў чырвонаармеец Марозаў Аляксандр у ноч на 8 красавіка 1945 года каля сталіцы Усходняй Прусіі горада Кёнігсберга падавіў дзве агнявыя кропкі ворага разам з разлікамі і падбіў штурмавую гармату «Фердынанд». У гэтым баі быў паранены, але поля бою не пакінуў.
Загадам па 70-й стралковай дывізіі № 059 ад 21 красавіка 1945 года за мужнасць і адвагу праяўленыя ў баях чырвонаармеец Марозаў Аляксандр Кліменцьевіч узнагароджаны ордэнам Славы 3-й ступені.
Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета ССР ад 19 жніўня 1955 года за ўзорнае выкананне заданняў камандавання ў баях з нямецка-фашысцкімі захопнікамі Марозаў Аляксандр Кліменцьевіч пераўзнагароджаны ордэнам Славы 2-й ступені.
Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 19 жніўня 1955 года за ўзорнае выкананне заданняў камандавння ў баях з нямецка-фашысцкімі захопнікамі Марозаў Аляксандр Кліменцьевчі пераўзнагароджаны Ордэнам Славы 1-й ступені, стаўшы поўным кавалерам ордэна Славы.
Заслужаны ветэран, які стаў кавалерам ордэна Славы трох ступеняў больш чым праз тры дзесяцігоддзі пасля заканчэння вайны, працаваў на Віцебскім камбінаце будаўнічых матэрыялаў. Памёр 9 верасня 1984 года
Гнезнаўскі сельсавет
Утвораны 12 кастрычніка 1940 года як Мсцібаўскі сельсавет у складзе Ваўкавыскага раёна Беластоцкай вобласці БССР. Цэнтр — вёска Мсцібава. З 20 верасня 1944 года ў складзе Гродзенскай вобласці. У 1966 годзе ў склад Шылавіцкага сельсавета перададзены вёскі Агароднікі, Алекшыцы, Леснікі, Шусцікі. 28 ліпеня 1967 года сельсавет перайменаваны ў Гнезнаўскі, цэнтр перанесены ў вёску Гнезна. 16 сакавіка 1987 года скасаваны хутар Мачуліска. 26 верасня 2006 года ў склад сельсавета з Шылавіцкага сельсавета перададзены 7 населеных пунктаў (Агароднікі, Алекшыцы, Кукалкі, Леснікі, Раднікі, Талькаўцы, Шусцікі).
Размешчаны ў паўднёва-заходняй частцы раёна. На аддаленні 10 км ад Ваўкавыска, 100 км ад Гродна, 10 км ад бліжэйшай чыгуначнай станцыі Ваўкавыск.
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1717 чалавек, з іх 60,3 % — палякі, 31,1 % — беларусы, 5,1 % — рускія.
Грэкава
Грэкава — прозвішча, жаночая форма прозвішча Грэкаў.
Трнава (раён)
Раён Трнава — раён Трнаўскага края Славакіі.
Статыстычныя даныя (2001)
Нацыянальны склад:
Канфесійны склад:
Карлас Кабесас
Карлас Кабесас (Carlos Eduardo Cabezas Jurado; нар., ) — іспанскі прафесійны баскетбаліст, які гуляе на пазіцыі разыгрываючага абаронцы. Разам са зборнай Іспаніі ў 2006 годзе стаў чэмпіёнам свету, а ў 2009 атрымаў золата на чэмпіянаце Еўропы.
Рудольф Юліус Эмануэль Клаўзіус
Рудольф Юліус Эмануэль Клаўзіус (Rudolf Julius Emanuel Clausius,  імя пры нараджэнні - Рудольф Готліб (Rudolf Gottlieb);,  — , ) — нямецкі фізік і матэматык.
Сяло імя Алькея Маргулана
Сяло імя Алькея Маргулана — сяло ў Паўладарскай вобласці Казахстана. Знаходзіцца ў падпарадкаванні гарадской адміністрацыі Экібастуза. Адміністрацыйны цэнтр і адзіны населены пункт сельскай акругі ім.Алькея. Код КАТА — 552243100.
Рудольф Юліус Эмануэль Клаўзіус
Біяграфія
Універсітэцкую адукацыю атрымаў у Берліне, займаў кафедру фізікі ў цюрыхскай артылерыйскай і політэхнічнай школах (1855 г.). Прафесарам універсітэта быў з 1857 года ў Цюрыху, у 1867 г. перайшоў у Вюрцбург і, нарэшце, з 1869 г. быў прафесарам у Боне.
Сяло імя Алькея Маргулана
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 798 чалавек (419 мужчын і 379 жанчын). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 505 чалавек (279 мужчын і 226 жанчын).
Рудольф Юліус Эмануэль Клаўзіус
Біяграфія
19 мая 1865 г., за навуковыя даследаванні, быў абраны членам-карэспандэнтам французскай акадэміі навук (секцыя механікі).
Славу Клаўзіусу зрабілі яго працы па тэарэтычнай тэрмадынаміцы.
Іосіф Антонавіч Матусевіч
Іосіф Антонавіч Матусе́віч (,  — ) — беларускі акцёр. Народны артыст БССР (1972).
Біяграфія
Скончыў студыю Беларускага драматычнага тэатра імя Якуба Коласа (1928), у якім доўгі час працаваў.
Творчасць
Іосіф Антонавіч — характэрны, камедыйны акцёр. Яго мастацтву уласцівы востры пластычны малюнак ролі, жыццёвая праўда і яркасць сцэнічных фарбаў. Талент Іосіфа Матусевіча асабліва выявіўся ў беларускім нацыянальным рэпертуары: Куторга («Пінская шляхта» В. Дуніна-Марцінкевіча), дзядзька Ясіп («Навальніца будзе» па трылогіі Я. Коласа «На ростанях»), Сымон Рапецька («Бацькаўшчына» К. Чорнага), Войт («Лявоніха» П. Данілава), Суддзя («Несцерка» В. Вольскага), Дзімар («Сэрца на далоні» І. Шамякін), Гарошка («Выбачайце, калі ласка» А. Макаёнка), поп Ілля («Званы Віцебска» У. Караткевіча), дзед Цыбулька («Таблетку пад язык» А. Макаёнка), Граф («Шахматы» С. Граховяка) і інш.
NGC 3644
NGC 3644 (іншыя абазначэнні — IC 684, UGC 6373, MCG 1-29-37, ZWG 39.139, PGC 34814) — спіральная галактыка (Sa) ў сузор’і Леў.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Вуліца Суворава (Гродна)
У паўднёва-усходняй частцы горада. Пачынаецца ад вуліцы Гарнавых да гарадской мяжы. Працягласць каля 2500 м.
Названа ў 1950 годзе гонар расійскага вайсковага кіраўніка А.В. Суворава. Ранейшая назва – Беластоцкая.
Пачала фарміравацца ў канцы 19 ст., з 1960 гг. забудоўвалася 5-12 павярховымі жылымі дамамі. Значную частку займае жылая сядзібная забудова, а таксама шэраг прамысловых прадпрыемстваў: завод зборнага жалезабетона, завод крупнапанельнага домабудавання, шклозавод і інш. Вуліца пераходзіць у шашу, вядучую да месца адпачынку гараджан - возера Юбілейнага, а таксама да вёскі Каробчыцы (вядомай аграсядзібай, размешчанай ля яе) і далей да памежнага пункта пропуску Брузгі.
Красная Звязда
Назву Кра́сная Звязда́ маюць:
Дакумент
Дакумент (documentum — узор, сведчанне, доказ, любы матэрыяльны аб’ект) — акт у пісьмовай форме, які пацвярджае наяўнасць фактаў пэўнага значэння.
Важны від дакументаў — розныя пасведчанні, якія пацвярджаюць асобу чалавека, яго прыналежнасць да якой-небудзь арганізацыі або дазвол займацца пэўнай дзейнасцю.
Запіс інфармацыі на розных носьбітах па ўсталяваных правілах называецца дакументаванне, і ўяўляе сабой працэс стварэння і афармлення дакументаў. Пры дакументаванні неабходна ўлічваць дзеючыя нормы заканадаўства, кампетэнцыю аўтара і выконваць агульнадзяржаўныя правілы складання і афармлення дакументаў. Адказнасць і паўнамоцтвы ў галіне справаводства павінны быць дакладна вызначанымі і абвешчанымі.
Сукупнасць дакументаў, прысвечаных якому-небудзь пытанню, з’яве, працэсу, асобе, установе і г. д., называецца дакументацыяй.
Дакладная запіска — дакумент, які ствараецца для выкладання якога-небудзь пытання з высновамі і прапановамі. У залежнасці ад зместу і мэтавага прызначэння адрозніваюць дакладныя запіскі ініцыятыўныя і справаздачныя. Мае ўступную і высноўную часткі.
Інструкцыя — прававы акт, які выдаецца органамдзяржаўнага кіравання (ці зацвярджаецца яго кіраўніком) у мэтах усталявання правілаў, якія рэгулююць арганізацыйныя, навукова-тэхнічныя, фінансавыя і іншыя спецыяльныя бакі дзейнасці ўстаноў, арганізацый і прадпрыемстваў, службовых асоб і грамадзян.
Бітва пад Нікопалем (1396)
Бітва пад Нікопалем (25 верасня 1396): бітва каля балгарскага горада Нікопаля (Nicopolis), у якой войска атаманскага султана Баязіда I (каля 15 тыс.ч.) разграміла войска крыжакоў пад агульным камандаваннем бургундскага герцага Іаана Бясстрашнага (каля 12 тыс.ч.); вялікая колькасць палонных была забітая на месцы. : Сілы бакоў
Гэта была першая бітва, у якой сутыкнуліся сілы Атаманскай Турцыі і Заходняй і Цэнтральнай Еўропы, і не чаканы ў Еўропе разгром еўрапейскіх сіл (як і масавае забойства палонных) паўплываў на тое, што да сярэдзіны 16 ст. не адбылося аніводнага буйнамаштабнага супольнага выступлення заходнееўрапейскіх войскаў супраць Турцыі; такі стан рэчаў змянілі толькі параза Венгрыі пад Мохачам (1526) і аблога Вены (1529). Для Турцыі гэта была перамога, якая прынесла вялікі прэстыж, адхіліла пагрозу межам імперыі і дазволіла асманам скансалідаваць свае заваёвы на Балканах.
Масавае забойства палонных, якога не бывала ў колішніх войнах еўрапейцаў з арабамі, распачало трывалую еўрапейскую традыцыю лічыць туркаў жорсткімі варварамі.
Сілы бакоў
Войска Баязіда I улучала кантынгенты як з Малой Азіі, так і з заваяваных туркамі земляў Сербіі, Балгарыі, Босніі, Албаніі; меўся янычарскі кантынгент. Тагачасныя храністы падавалі лік турэцкага войска як «100 тысяч». Гэта, відаць, перабольшанне, і рэальная колькасць была бліжэйшай да 15 тыс.
«Крыжовае войска» складалася з кантынгентаў Венгрыі, Валахіі, Трансільваніі, Германіі, Бургундыі, Францыі, Англіі; быў атрад гаспітальераў. Відаць, і ў гэтым выпадку тагачасныя храністы запісалі перабольшаны лік «100 тысяч», і еўрапейцаў было ненашмат меней за туркаў, верагодна, каля 12 тыс. Лепшым кантынгентам у крыжовым войску лічыліся франка-бургундскія атрады цяжкой кавалерыі, а верх агульнага камандавання трымалі іх ваеначальнікі — канетабль Францыі Філіп Артуа, маршал Францыі Жан II ле Менгрэ дзі Бусіко, адмірал Францыі Жан дэ В’ен, маршал Бургундыі Гіём дэ ла Трэмуй, сэр Ангеран дэ Кусі VII; над усімі стаяў 23-гадовы герцаг бургундскі Іаан Бясстрашны.
Перад падзеямі
Заклікі да крыжовага паходу супраць туркаў і вызвалення забраных імі хрысціянскіх земляў чуліся яшчэ з сяр. 14 ст., асабліва выдатна — у зваротах да французскага і англійскага каралёў з боку папаў рымскіх Клімента VI (1345) і Урбана V (1370), а пазней — з боку французскага прапаведніка і пісьменніка Філіпа дэ Мез’е (1390-я гг.). Але толькі ў 1390-я гг., калі паменеў напал Стагадовай вайны, гэтыя звароты знайшлі спрыяльны водгук у французскага караля Карла V і англійскага Рычарда II. У Парыжы было аформлена 28-гадовае перамір’е (1396), якое залежала, у т.л., ад супольнага паходу Францыі і Англіі на туркаў. Каралі, якія, як меркавалася, павінны былі ачоліць войска, перадалі паўнамоцтвы сваім высакародным сваякам, а тыя — іншым арыстакратам. У выніку, галоўнакамандаванне было дадзена герцагу Бургундскаму Іаану Бясстрашнаму.
Крыжакі сабраліся ў Дыжоне 20 красавіка 1396 і хуткім паходам прайшлі да Буды ў Венгрыі. Там быў зроблены збор войска, а камандаванне раілася з каралём Венгрыі Сігізмундам I. Крыжакі стаялі за марш на поўдзень за Дунай, а венгерскі кароль раіў стаць у абарону супраць агульнага турэцкага наступлення, якое чакалася неўзабаве. Аднак думка крыжацкіх ваеначальнікаў перамагла, і іх войска выйшла да ўмацаванняў Відзіна і Раховы (сёння Ара́хавіца), і хутка ўзяло іх. Весткі пра гэта прымусілі Баязіда адмовіцца ад вайны ў Візантыі і рушыць у контрнаступленне супраць крыжакаў — і гэта яму ўдалося зрабіць у поўнай таямніцы ад тых. Крыжакі тым часам узялі ў аблогу Нікопаль, але раптоўнае з’яўленне войска Баязіда прымусіла іх аблогу зняць і рыхтавацца да бітвы.
На ваеннай радзе крыжакаў кароль Сігізмунд I раіў стаць у абарону пяхотай, а франка-бургундскую конніцу трымаць у рэзерве, што, як ён лічыў, дазволіла б спачатку зламаць наступ турэцкай пяхоты, а потым дабіць войска туркаў конніцай; з ім згаджаўся дэ Кусі. Аднак іншыя французы і бургундцы палічылі, што Сігізмунд хоча забраць сабе ўсю славу, і перамагла іх думка — разбіць войска туркаў некалькімі ўдарамі цяжкой конніцы, хоць такая тактыка ў тыя часы ўжо лічылася няпэўнай, а за 14 ст. не раз выявілася і небяспечнай для таго, хто нападае.
Бітва
Турэцкае войска стаяла ў абароне за тынам. Першая конная атака крыжакоў прайшла тын, саштурхнула з пазіцый турэцкую нерэгулярную пяхоту, але не здолела яе разбіць. За час падрыхтоўкі да другой атакі турэцкія лініі былі адноўлены, а другая атака крыжакоў таксама скончылася беспаспяхова. Гэтым разам рэгулярныя войскі Баязіда — конніца, пяхота, лучнікі — выйшлі ў контратаку, і нават з дапамогай венгерскай і нямецкай пяхоты франка-бургундская конніца была разбітая і павернутая ў бегства. Спробы арганізаванага адступлення не ўдаліся, бо шлях закрываў Дунай; пачалася разня беглых туркамі. Валахі і трансільванцы, якія спачатку не ўдзельнічалі ў бітве, не спрабавалі дапамагчы саюзнікам у паваротны момант бітвы, а збеглі з поля бою, Кароль Сігізмунд са сваёю світай здолеў адступіць да ракі і адплыць чоўнам. Тым часам, на полі бою туркі высякалі пераможаных, і толькі пасля паланення самога Іаана Бясстрашнага пачалі браць палонных дзеля выкупу, але і так у выніку засталося каля 300 жывых еўрапейцаў з агульнага ліку 6 тыс., якія непасрэдна ўдзельнічалі ў бітве. Уся бітва заняла каля 1 гадзіны. Страты туркаў былі вялікімі, але меншымі за крыжацкія.
Gardenia jasminoides
Gardenia jasminoides — від драўняных раслін роду сямейства.
Батанічнае апісанне
Вечназялёны калючы куст да 180 см вышынёй, з галінаванымі сцебламі, бураватай і карой, якая лупіцца, мае кароткахвосцікавае, шырокаланцэтнае або зваротнаяйкападобнае бліскучае лісце даўжынёй да 8-10 см. Духмяныя кветкі — да 7 см дыяметрам. Кветкі паўмахрыстыя або махрыстыя з матавымі пялёсткамі.
Культываванне і гаспадарчае прымяненне
Вырошчваецца як патрабавальная пакаёвая расліна.
Ужываецца ў ежу: пладамі афарбоўваюць карэйскае жэле «».
Якубаўшчынскі сельсавет
Яку́баўшчынскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Мёрскага раёна Віцебскай вобласці Беларусі. Адміністрацыйны цэнтр — вёска Старыя Крукі.
Утвораны 27 сакавіка 1959 года ў складзе Мёрскага раёна Маладзечанскай вобласці БССР шляхам аб’яднання скасаваных Глінаўскага і Чэраскага сельсаветаў з цэнтрам у вёсцы Якубаўшчына. З 20 студзеня 1960 года ў складзе Віцебскай вобласці. На 1 студзеня 1974 года ў складзе сельсавета 46 населеных пунктаў. 12 жніўня 1974 года цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Старыя Крукі. 5 ліпеня 1983 года ў склад сельсавета з Павяцкага сельсавета перададзены 2 населеныя пункты (вёска Варанькі і хутар Застарынцы). 24 жніўня 1992 года цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Чэрасы, сельсавет перайменаваны ў Чэраскі.
Новае Сяло (Ваўкавыскі раён)
Но́вае Сяло́ (, Новое Село) — вёска ў Ваўкавыскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Роскага сельсавета.
Гісторыя
Вядома з XVIII ст. у складзе маёнтка Рось. У 1796 г. належала Яну Патоцкаму. У 1836 г. прыватная вёска. 30 двароў, 173 жыхары. У 1914 г. 28 двароў, 143 жыхары.
Мікалай Георгіевіч Падсаднік
Біяграфія
Памёр 24.11.1975 г. Пахаваны ў Маскве.
Узнагароды
Узнагароджаны ордэнам Леніна, двума ордэнамі Чырвонага Сцяга, ордэнам Айчыннай вайны 2-й ступені, медалямі.
Мяна
Мяна́ — рака ў Смалявіцкім раёне Мінскай вобласці Беларусі, правы прыток ракі Чарніца (прыток Плісы, басейн Дняпра).
Назва
Назва Мяна балцкага паходжання.
Роднасная гідронімам (польск. Mień), Менка / Мена / Мень (прыток Пцічы), Мена (прыток Дзясны на ўсходзе ад Чарнігава), Менка (прыток ракі Жыжалы ў басейне Акі, каля Вязьмы).
Гэтыя назвы паходзяць ад стараеўрапейскай гідранімічнай асновы *main-, што звязаная з латышскім maiņa «балота» і далей з літоўскім maiva «балота, твань». Далей да аднаго з варыянтаў індаеўрапейскага кораня *mei- са значэннем размякчэння, падрабнення.
Таго ж паходжання і літоўскія гідронімы Mainia, Minia, Minija — ад сінанімічных асноў *main- : *min- са значэннем «балота» (літ. mynė «балота, твань»).
Значэнне назвы Мяна можна перадаць як «Балацінная (рака)».
Водаапісанне
Даўжыня ракі 16 км. Плошча вадазбору 66 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 1,2 м/км.
Пачынаецца за 1 км у напрамку на паўднёвы ўсход вёскі Дуброва. Рэчышча каналізаванае. Вадазбор на паўночным захадзе Цэнтральнабярэзінскай раўніны.
Вуліца Калініна (Віцебск)
Вуліца Калініна (да 1923 — Заручаўская) — вуліца ў цэнтры Віцебска. Мае працягласць 1100 метраў, ад Замкавай вуліцы да плошчы Перамогі. Перайменавана ў 1923 годзе гонар савецкага дзяржаўнага дзеяча М. І. Калініна. Забудова вул. Калініна канца ХІХ — пачатку ХХ стагоддзя мае статуст гісторыка-культурнай каштоўнасці.
Гісторыя
Вуліца пачала фармавацца ў канцы XVII — пачатку XVIII стагоддзя (у паўночнай часткі — з пачатку XVII) на тэрыторыі больш старажытнай Заручаўскай слабады. Да сярэдзіны XX стагоддзя на скрыжаванні з Васкрасенскай вуліцай (вул. Праўды) знаходзілася Васкрасенская (Заручаўская, Кажамяцкая) царква. А ў пачатку вуліцы размяшчалася галоўная сінагога горада. Да Другой сусветнай вайны на скрыжаванні з цяперашнім праездам Гогаля знаходзіўся Магілёўскі рынак.
Забудова
Большасць будынкаў размешчана на левым боку вуліцы. На правым боку да Заходняй Дзвіны — зялёная зона (былы сквер імя Калініна, з 2010 года — Парк Пераможцаў).
Антон Уладзіміравіч Матусевіч
Антон Уладзіміравіч Матусевіч (нар. года, ) — беларускі юрыст.