cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ізраіль Мацвеевіч Басаў
Творчасць
За дваццаць гадоў (1953—1973) яго згадалі двойчы ў агульных аглядах, а ў наступныя пятнаццаць (1973—1988) ён зусім сышоў з мастацкай арэны і пра яго ніхто не згадваў. У канцы 80-х мастак і сам стаў адмаўляцца ад розных прапаноў новых дылераў. Ён марыў аб сваёй персанальнай выставе ў Маскве, Іерусаліме, Нью-Ёрку, але пайшоў з жыцця, не дачакаўшыся ніводнай сваёй персанальнай выстаўкі.
У 1996 годзе, за два гады пасля смерці мастака, адбылася першая яго персанальная выстаўка ў Мінску ў Нацыянальным мастацкім музеі, быў надрукаваны каталог пры падтрымцы фонду Сораса. У 2002 годзе рэйтынгавым цэнтрам Прафесійнага Саюза мастакоў у Маскве быў выдадзены сертыфікат аб прысваенні І. Басаву катэгорыі 2–А (Мастак–прафесіянал высокага класа з ярка выяўленай індывідуальнасцю).
Нурага
Уяўляюць сабой умацаваныя жытлы і культавыя месцы. Расшыраюцца знізу, звычайна маюць 2 паверхі. Кожны яе ярус — акруглы пакой, часам з бакавымі памяшканнямі, столь утвараецца ступеньчатым скляпеннем. Многія вежы былі абкружаны дамамі. Выкарыстоўваліся як абарончыя збудаванні, з імі таксама звязаны некропалі Сардзініі.
Ручэй
Назву Ручэ́й маюць:
Пачынак (Прачысценскае сельскае паселішча)
Пачынак (Починок) — вёска ў Духаўшчынскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Прачысценскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з кастрычніка 1941 года, вызвалена ў 1943 годзе.
Сівалік
Сівалі́кскія горы, Сівалік, Перадгімалаі (शिवालिक) — паўднёвая, найбольш нізкая ступень Гімалаяў у Індыі і Непале, паміж хрыбтамі Пір-Панджал і Махабхарат.
Утвараюць ланцуг паралельных градаў і хрыбтоў, якія цягнуцца з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход, вышыня да 2591 м (гара Саанчалія), даўжыня каля 1700 км. Складзены пераважна з жвіру, пясчанікаў, кангламератаў. Рэзка ўзвышаюцца над Інда-Гангскай раўнінай. Ад Вялікіх Гімалаяў Сівалік аддзелены падоўжнымі далінамі. Высокая сейсмічная актыўнасць. Глыбока расчлянёны рэкамі. Праз Сівалік працякае рака Рапты — левы прыток ракі Гхагхра (басейн Ганга). Для заходняй часткі паўднёвага схілу характэрны селевыя патокі, каля ўсходніх падножжаў забалочаныя джунглі (тэраі). На схілах — трапічныя лясы: сухія на захадзе, вільготныя на ўсходзе.
Значная частка схілаў тэрасавана і занята чайнымі плантацыямі. У выніку празмернага выпасу і высечак адбываецца працэс яраўтварэння.
Перыкард
Перыка́рд (pericardium, сінонім: калясардэчная сумка) — тонкі, але шчыльны мяшок, у якім знаходзіцца сэрца. Перыкард адгароджвае сэрца ад іншых органаў грудной клеткі, спрыяе лепшаму напаўненню перадсэрдзяў сэрца крывёю, не дазваляе сэрцу перамяшчацца і перарасцягвацца пры выкананні фізічнай нагрузкі. Перыкард складаецца з двух так званых лісткоў, паміж якімі маецца паражніна, запоўненная сярознай вадкасцю — своеасаблівая «змазка», якая аблягчае трэнне. У норме ў паражніне перыкарда змяшчаецца каля 25 мл вадкасці.
==Анатомія == Перыкард — вонкавая злучальнатканкавая абалонка сэрца, замкнёны сярозны мяшок, які складаецца з двух лісткоў: парыетальнага — уласна перыкарда, і вісцаральнага — эпікарда. Месца пераходу парыетальнага лістка перыкарда ў вісцаральны адпавядае вусцям буйных вен, якія ўпадаюць у перадсэрдзе, і буйных артэрый, якія адыходзяць ад жалудачкаў сэрца. Жалудачкі цалкам пакрытыя эпікардам, перадсэрдзя — часткова. Задняя паверхня левага перадсэрдзя ў вобласці ўпадзення ў яго лёгачных вен не пакрыта эпікардам і знаходзіцца па-за поласцю перыкарда. Частка задняй паверхні правага перадсэрдзя, размешчаная паміж вусцямі полых вен, таксама пазбаўленая серознага покрыва.
Лісткі перыкарда
У прысценачным лістке перыкарда адрозніваюць настуныя ўчасткі: Бакавыя. З бакоў перыкард прылягае да медыястынальных лісткоў плеўры. Паміж прысценачным лістком перыкарда і міжсценнем плеўры з кожнага боку праходзяць дыафрагмальныя нервы з перыкарда-дыафрагмальнымі сасудамі.
Пазухі перыкарда
У месцах пераходу аднаго лістка перыкарда ў іншы змяшчаюцца пазухі. Падобныя пазухі ўтворваюцца і адным парыетальным лістком. У месцы пераходу пярэдняга лістка перыкарда на дыяфрагму знаходзіцца даволі буйная пярэдненіжняя пазуха перыкарда (sinus pericardi anterior inferior). Пры выпатных перыкардытах і раненнях сэрца ў гэтай пазусе запасаецца эксудат і кроў. Тут і праводзіцца пункцыя паражніны перыкарда, бо верхавіна сэрца знаходзіцца на 1,5-2 см вышэй.
Папярочная пазуха перыкарда (sinus transversus pericardii) знаходзіцца ў вобласці асновы сэрца паміж аортай і лёгачным ствалом, пакрытая агульным лістком вісцаральнага перыкарда спераду і заднім лістком перыкарда ззаду. Папярочная пазуха мае два ўваходы — правы і левы адпаведна з боку аорты і лёгачнай артэрыі. Унізе пазухі знаходзіцца сценка правага перадсэрдзя, уверсе — месца пераходу перыкарда ў эпікард. Папярочная пазуха добра выяўляецца, калі аорта і лёгачны ствол адцягнуць кперадзі, а верхнюю полую вену — кзадзі. Пры аператыўных умяшаннях на сэрцы і буйных крывяносных сасудах ўвядзенне хірургічных інструментаў або пальцаў хірурга ў гэтую пазуху дазваляе часова выключыць крывацёк у ўзыходзячай часткі аорты або лёгачным ствале.
Кровазабеспячэнне перыкарда
Кровазабеспячэнне вісцаральнага і парыетальнага перыкарда адрозніваецца:
Вянозны адток адбываецца ў няпарную вену, верхнія дыяфрагмальныя вены і плечагалаўны ствол.
Інэрвацыя перыкарда
Інэрвацыя перыкарда ажыццяўляецца дыафрагмальнымі, блукаючымі і сімпатычнымі нервамі.
Лімфаадток
Лімфаадток ажыццяўляецца ў ніжнія трахеабранхіяльныя лімфавузлы, вузлы задняга і пярэднга міжсценняў, а таксама ў калягрудзінныя лімфавузлы.
Перыкардыт
Перыкарды́т — запаленне калясардэчнай сумкі. Прычыны узнікнення: рэўматызм, туберкулёз, мікробнае запаленне, траўмы і інш. Пры перыкардыце назіраецца павышаная эксудацыя (выпат), што вядзе да сціскання сэрца, зніжэння яго функцый. Пры хуткім нарастанні эксудату сэрца можа спыніць сваю дзейнасць (патрабуецца пункцыя перыкарда). Прыкметы перыкардыту: боль у вобласці сэрца, сэрцабіцце, задышка, агульная слабасць і інш. Пры павольным нарастанні выпату ў перыкардзе праяўляюцца прыкметы сардэчнай недастатковасці — з’яўленне выпату ў жываце, печані. У патагенезе такога стану — дысталічны дысбаланс прытоку крыві да сэрца (перадсэрдзі, асабліва правае, сціскаюцца хутчэй, чым астатнія камеры сэрца). Лячэнне залежыць ад прычын узнікнення.
NGC 4120
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Вячаслаў Аляксандравіч Голік
Вячаслаў Голік (нар., ) — беларускі футбаліст, абаронца.
Клубная кар’ера
Пачынаў кар’еру ў магілёўскім «Савіце». Пасля таго, як «Савіт» спыніў існаванне, перайшоў у «Нафтан». Не здолеў замацавацца ў наваполацкім клубе і быў аддадзены ў арэнду мазырскай «Славіі», у якую перайшоў у пачатку 2012 года на сталай аснове. У сакавіку 2013 стаў іграком мікашэвіцкага «Граніта». У жніўні 2013 года пакінуў мікашэвіцкі клуб, у другой палове 2013 года аднаўляўся пасля траўмы.
У красавіку 2014 года падпісаў кантракт з «Рэчыцай-2014». У рэчыцкім клубе здолеў замацавацца ў асноўным складзе, дапамог камандзе заняць высокае пятае месца ў Першай лізе 2014.
У студзені 2015 года быў на праглядзе ў магілёўскім «Дняпры», аднак у выніку пачаў сезон у складзе светлагорскага «Хіміка», дзе правёў пяць гадоў і быў адным з асноўных абаронцаў.
У студзені 2020 года па справе аб дагаварных матчах быў дыскваліфікаваны АБФФ на тры гады. У ліпені 2020 года па выніках крымінальнай справы быў прысуджаны да 2 гадоў абмежавання волі.
Міжнародная кар’ера
У 2009 годзе гуляў за моладзевую зборную Беларусі.
Маё (індзейцы)
Маё (Mayo, саманазва: yoreme) — індзейскі народ. Жывуць на паўночным захадзе Мексікі. Агульная колькасць (2022 г.) — 175 000.
Гісторыя
Маё з'яўляюцца нашчадкамі старажытных перасяленцаў з верхняй плыні Каларада, якія не пазней за II ст. да н. э. сфарміравалі на поўдні Саноры культуру паляўнічых і збіральнікаў Уатабампа. У 1531 г., калі адбыўся першы кантакт з іспанцамі, маё насялялі рэчышча аднайменнай ракі на памежжы сучасных мексіканскіх штатаў Санора і Сіналоа. Назва маё значыць рачных жыхароў, але прадстаўнікі гэтага народа звычайна называюць сябе ёрэмэ («паважаныя»).
У 1584 г. іспанцы заснавалі ў землях маё крэпасць, аднак атрымалі адпор з боку тубыльцаў. Аднак маё актыўна супрацоўнічалі з каталіцкімі місіянерамі, з 1591 г. — езуітамі, пасля 1767 г. — францысканцамі. У 1740 г. яны ўдзельнічалі ў паўстанні які. У XIX ст. маё часцяком далучаліся да які і мексіканскіх рэвалюцыянераў ў барацьбе з мексіканскімі ўладамі, паколькі былі незадаволены ўведзенымі падаткамі і скарачэннем зямельнай маёмасці. Тым не меней, у пачатку XX ст. большасць зямель былі перададзены некарэнным жыхарам. Але яны захавалі ўнутранае самакіраванне, што дзейнічае нароўні з дзяржаўнымі ўстановамі кіравання.
Культура
У мінулым маё былі рыбаловамі, паляўнічымі і збіральнікамі. У нашы дні асноўнай галіной эканомікі з'яўляецца сельская гаспадарка. На абшчынных землях яны вырошчваюць кукурузу і субтрапічныя культуры, у гарах займаюцца жывёлагадоўляй. Недахоп зямлі і праблемы з абрашэннем вымушаюць многіх маё наймацца на працу да суседніх фермераў, прамысловыя і рыбаперапрацоўчыя прадпрыемствы.
Традыцыйныя хаціны ладзяць з саману, прычым маладыя сем'і будуюць дом на зямлі бацькоў. Хаціны часцяком складаюцца з 2 пакояў. Адзін выкарыстоўваецца як спальня, другі — як кухня. Акрамя таго, да хаціны прыбудоўваюць туалет і ванную, у двары размяшчаюць альтанку.
Аснова грамадства — вялікая пашыраная сям'я. Сваяцкія сем'і аказваюць адна іншай абавязковую дапамогу. Важную ролю ў яднанні маё адыгрываюць супольныя святы. Традыцыйныя органы кіравання былі разбураны ў пачатку XX ст., таму ў якасці прадстаўнікоў цывільных абшчын выступаюць найбольш актыўныя дзеячы рэлігійных аб'яднанняў. Маё маюць свайго «губернатара», які носіць цырыманіяльны кій, але і яго ўлада толькі цырыманіяльная.
Большасць вернікаў з'яўляюцца каталікамі. Традыцыйныя святы звязаны з каталіцкім літургічным календаром. Аднак на хрысціянскія абрады ўплываюць старажытныя міфічныя сюжэты.
Дзяражынка (прыток Эсы)
Дзяра́жынка, Гнілка  — рака ў Чашніцкім раёне Віцебскай вобласці і Крупскім раёне Мінскай вобласці Беларусі, правы прыток ракі Эса (басейн Заходняй Дзвіны).
Даўжыня ракі 11 км, 10 км з іх на тэрыторыі Чашніцкага раёна. Плошча вадазбору 56 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 1,1 м/км. Пачынаецца за 1,3 км у напрамку захад ад вёскі Віркі Чашніцкага раёна. Упадае ў Эсу на поўнач ад вёскі Струга Крупскага раёна. Вадазбор раўнінны. Рэчышча каналізаванае. У вадазборы меліярацыйныя каналы.
Sorbus persica
Sorbus persica — від раслін роду сямейства.
Батанічнае апісанне
Белыя кветкі з актынаморфным 5-пялёсткавым калякветнікам сабраны ў шчыткападобнае суквецце.
Плод — сакавіты круглявы яблык чырвонага ці сіняга колеру. Цвіце ў чэрвені.
Арэал
Натуральнымі абласцямі распаўсюджання з'яўляюцца Азербайджан, Турцыя, Іран і Цэнтральная Азія (Туркменістан, Цянь-Шань і Паміра-Алай).
Расце на сярэдніх і вялікіх вышынях, распаўсюджана на скалістых участках.
Ахова
Від уключаны ў Чырвоныя кнігі Казахстана (2006), Кыргызстана (2006) і Туркменістана (1999).
Вусы
Вусы — валасы або валасінкі, якія растуць у чалавека (у мужчыны, вельмі рэдка — у жанчыны, што бывае звязана з гарманальнымі адхіленнямі ў арганізме) пад носам (на верхняй губе). У млекакормячых (грызуны, коткі) шорсткія датыкальныя валасы вакол носа называюцца вібрысы і маюць іншае паходжанне.
Сысуны
Вусы ў некаторых жывёл выконваюць вельмі важную сэнсарную (звычайна датыкальную, механаадчувальную) функцыю. Так, у пацука гэта адзін з асноўных органаў пачуццяў. Вусы пацука вібруюць з частатой каля 8 Гц. Дакранаючыся навакольных прадметаў вусамі, якія вібруюць, пацук ацэньвае сваё асяроддзе. Адначасова з рытмічнай пальпацыяй вусамі, пацук здзяйсняе ўдыхі і выдыхі, абнюхваючы навакольныя прадметы.
Членістаногія
Утварэнні ў галаўной частцы большасці насякомых і ракападобных. Маюць адрозныя ад валасоў сысуноў паходжанне і склад.
Рыжкаў
Назву Ры́жкаў маюць:
Тутавы шаўкапрад
Ту́тавы шаўкапра́д (Bombyx mori) — матыль сямейства.
Апісанне
Крылы ў размаху 4—6 см, белаватыя. Цела масіўнае. Ротавы апарат недаразвіты, дарослыя матылі не кормяцца. Спароўваюцца адразу пасля выхаду з коканаў. Самка адкладвае 500—700 яек (грэн) і гіне. Інкубацыя працягваецца 10—12 сутак. Вусені за 25—28 сутак праходзяць 5 узростаў, кормяцца лісцем шаўкоўніцы і інш. Шоўкавыдзяляльная залоза складае да 26 % ад масы вусеня і выдзяляе шаўкавіну — тонкую парную ніць. Кокан складаецца з бесперапыннай шаўкавіннай ніці даўжынёю 1000—1500 м.
Развядзенне
Адамашнены ў Кітаі каля 3 тыс. гадоў да н. э. Разводзяць пераважна ў краінах Індакітая і Паўднёвай Еўропы. Выкарыстоўваецца для атрымання шаўкоўнічных коканаў — сыравіны для вырабу натуральнага шоўку. Штучным адборам створаны пароды тутавага шаўкапрада, якія адрозніваюцца памерамі, формай, колерам і структурай абалонкі коканаў, колькасцю пакаленняў за год і інш. У прамысловым шаўкаводстве выкарыстоўваюць гібрыды парод, якія больш жыццяздольныя, даюць высокія ўраджаі коканаў з лепшымі тэхналагічнымі якасцямі.
Чарнкаў
Чарнкаў (Czarnków) — горад у Польшчы, адміністрацыйны цэнтр Чарнкоўска-Тшцянэцкага павета Велікапольскага ваяводства. Утварае гарадскую гміну, таксама з'яўляецца сядзібай вясковай гміны Чарнкаў.
Рудня (Духаўшчынскі раён)
Рудня (Ру́дня) — вёска ў Духаўшчынскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Прачысценскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з кастрычніка 1941 года, вызвалена ў 1943 годзе.
Аксіды
Аксі́ды — злучэнні элементаў з кіслародам, у якіх ён спалучаны толькі з менш электрадмоўнымі атамамі.
Напрыклад, - CO2: А. вугляроду (IV), дыяксід вугляроду, вуглякіслы газ. Глядзі таксама ангідрыд.
А. вядомыя для ўсіх элементаў за выключэннем фтору, аргону і гелію. Хімічныя ўласцівасці А. залежаць ад элемента. Большасць А. з’яўляюцца солеўтваральнымі, пры гэтым А. неметалаў маюць пераважна кіслотны характар, А. металаў – асноўны (шчолачныя і шчолачназямельныя металы, большасць А. іншых металаў са ступенямі акіслення +1 і +2) і амфатэрны характар. Несолеўтваральнымі з’яўляецца невялікая колькасць А. для якіх невядомыя адпаведныя кіслоты і солі; гэта А. неметалаў з нізкаю ступенню акіслення: N2O, NO, CO, SiO і некаторыя іншыя.
Пра іншыя бінарныя злучэнні кіслароду глядзі дадаткова: пераксід, азанід, фтарыд.
Савасціна (Смаленская вобласць)
Савасціна (Савостино) — вёска ў Духаўшчынскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Прачысценскага сельскага паселішча.
Жалезінскі раён
Жалезінскі раён — раён, размешчаны ў паўночнай частцы Паўладарскай вобласці Казахстана.
Адміністрацыйны цэнтр — сяло Жалезінка, знаходзіцца ў 177 км ад горада Паўладара.
Украінская кухня
Украінская кухня вызначаецца разнастайнасцю страў і высокімі смакавымі якасцямі. Гэта абумоўлена як вялікай колькасцю прадуктаў, што традыцыйна выкарыстоўваюцца, так і спосабамі іх кулінарнай апрацоўкі. Напрыклад, у склад украінскага баршчу ўваходзяць да двух дзесяткаў найменняў прадуктаў, якія абсмажваюць, тушаць, пякуць, вараць. Для ўкраінскай кухні характэрна значная колькасць варыянтаў адной той жа стравы. Так, існуе да 40 відаў гарачых і халодных баршчоў. Надзвычай папулярныя галушкі гатуюць з пшанічнай і грэцкай мукі, з бульбы і тварагу, з заварнога цеста і хлебных сухароў.
Ва ўкраінскай народнай кухні шмат страў і вырабаў з мукі. Гэта, акрамя галушак, варэнікі, блінцы, пампушкі, шулікі, лямешкі, вергуны, салажэнікі, папушнікі, мандрыкі, пухкенікі і інш. Не менш распаўсюджана і агародніна, у першую чаргу буракі — абавязковы кампанент многіх гарачых і халодных страў. Шырока выкарыстоўваюцца бульба, морква, капуста, фасоля, гарбуз.
З мясных прадуктаў перавага аддаецца свініне. Сала выкарыстоўваецца ў многіх стравах: мясных, з агародніны, нават салодкіх. Салам шпігуюць любое мяса, акрамя свінога, тоўчаным салам запраўляюць баршчы. Яго ядуць салёным, вэнджаным, сквараным. Гатуюць таксама стравы з ялавічыны і свойскай птушкі.
Украінская кулінарыя мае багата страў з малочных прадуктаў і яек. Яйкі ўваходзяць у большасць мучных і салодкіх страў. Апошнія часцей за ўсё гатуюць з садавіны і ягад у выглядзе салатаў, узвараў, халаднікоў, піннікаў.
Дом па вуліцы Інтэрнацыянальнай, 5 (Мінск)
Архітэктура
Двухпавярховы Г-падобны ў плане будынак пакрыты двухсхільным дахам. Галоўны фасад сіметрычнай кампазіцыі. Цэнтральная яго частка вылучана плоскімі пілястрамі, паміж якімі размешчаны па 2 на кожным паверсе аконныя праёмы (прамавугольныя па 1-м, лучковыя на 2-м), дэкарыраваныя прамымі сандрыкамі. Выкарыстоўваецца як жылы.
Вядомыя асобы Наваполацка
Вядомыя ўраджэнцы Наваполацка:
Інстытут украіназнаўства імя І. Крыпякевіча НАН Украіны
'''Інстытут украіназнаўства імя І. Крыпякевіча НАН Украіны''' — навукова-даследчы інстытут у сістэме Нацыянальнай акадэміі навук Украіны.
Уваходзіць у склад Заходняга навуковага цэнтра НАН Украіны. Размешчаны ў Львове.
Інстытут — адзіная ва Украіне акадэмічная навукова-даследчая ўстанова, у якой сумесна працуюць аддзелы гістарычнай, сацыякультурнай і літаратурна-мовазнаўчай спрамаванасці. Утвораны ў 1951 годзе, першы дырэктар (1951—1953) — Аляксей Несцярэнка. Да 20 студзеня 1993 года меў назву «Інстытут грамадскіх навук АН УССР».
У Інстытуце ёсць бібліятэка, архіў, унікальныя базы дадзеных, у тым ліку картатэкі слоўніка ўкраінскай мовы XIV—XV ст., крыніцазнаўчыя картатэкі Івана Крыпякевіча і Мірона Кардубы. Экспазіцыя і фонды археалагічнага музея, дзякуючы штогадовым экспедыцыям, папаўняюцца каштоўнымі экспанатамі — помнікамі археалогіі Галіцыі і Валыні.
Супрацоўнікі
У інстытуце працуе каля 100 навуковы супрацоўнікаў, у тым ліку больш за 20 дактароў навук і больш за 50 кандыдатаў навук, сярод якіх акадэмікі і члены-карэспандэнты НАН Украіны.
Дынаміка колькасці супрацоўнікаў інстытута:
Вучоны савет
З 1994 года ў Інстытуце дзейнічае спецыялізаваны вучоны савет па абароне доктарскіх і кандыдацкіх дысертацый (Д 35.222.01) па спецыяльнасцях «Гісторыя Украіны» (07.00.01), «Усеагульная гісторыя» (07.00.02) і «Этналогія» (07.00.05).
Цень
Цень — прасторавая аптычная з'ява, выяўляецца ў назіральна ўлоўным сілуэце, які ўзнікае на адвольнай паверхні дзякуючы кантраснаму перападу асвятлення з-за прысутнасці аб'екта (цела або рэчыва; напрыклад, у газападобным або вадкім стане) паміж ёю і крыніцай святла. Контурамі сваімі цень у той ці іншай ступені, і з улікам шэрагу ўмоў, паўтарае контуры гэтай перашкоды святла.
Рыжыкі
Назву Ры́жыкі маюць:
Табліён
Табліён (tablion) — фартух з дарагой тканіны, які нашываўся ў Візантыі да плашча ззаду і спераду. Табліён адлюстроўваў высокае грамадскае становішча візантыйца і апранаўся толькі для ўдзелу ў якіх-небудзь урачыстасцях. У імператара табліён рабіўся з каштоўнай парчовай тканіны і з'яўляўся адным з сімвалаў найвышэйшай імператарскай улады, для прыдворных выкарыстоўвалася гладкая аднакаляровая тканіна.
У іканапісу табліён малюецца на вопратцы святых, якія мелі згодна з жыціем шляхетнае паходжанне.
Выявы табліёна захаваліся на мазаіках царквы Сан-Віталь ў Равене (малюнак імператара Юстыніяна са світай) і ў базыліцы Святога Дзімітрыя (Салонікі) на мазаіцы з выявай святога Дзімітрыя Салунскага.
NGC 4121
NGC 4121 (іншыя абазначэнні — MCG 11-15-26, ZWG 315.18, NPM1G +65.0080, PGC 38508) — эліптычная галактыка (E) ў сузор’і Дракон.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Ангідрыт
Ангідры́т — мінерал, сульфат кальцыю CaSO4 (сугучна: ангідрыд).
Сіметрыя крышталёў рамбічная. Колер белы, светла-шэры, блакітнаваты, чырванаваты. Бляск шкляністы. Цвёрдасць 3—3,5 па шкале Моаса. Шчыльнасць 2800 — 3000 кг/м³. У прысутнасці вады на паветры адбываецца гідратацыя з пераходам у гіпс і павелічэннем аб'ёму да 30 %. Асноўная маса ангідрыта ўтвараецца асадкавым шляхам.
Выкарыстоўваецца як угнаенне, у вытворчасці вяжучых матэрыялаў, як матэрыял у выяўленчым мастацтве.
Станіслаў Эдуардавіч Драгун
Клубная кар’ера
Выхаванец мінскай школы «Працоўныя рэзервы», пачаў кар’еру ў сталічным «Лакаматыве». Пасля паўтары гады гуляў за «Гомель». У 2008 годзе перайшоў у мінскае «Дынама». У 2011 годзе стаў капітанам каманды і адным з ключавых ігракоў.
У студзені 2013 года перайшоў у самарскія «Крылы Саветаў», дзе пазней замацаваўся ў асноўным складзе. Застаўся ў самарскім клубе і пасля яго вылету з Прэм’ер-лігі па выніках сезона 2013/14, і на наступны год дапамог яму вярнуцца ў эліту.
У снежні 2015 года па заканчэнні кантракта з «Крыламі Саветаў» адмовіўся яго падаўжаць. 8 студзеня 2016 года маскоўскае «Дынама» афіцыйна абвясціла аб падпісанні кантракта з Драгуном да лета 2019 года. У першай палове 2016 года быў асноўным іграком масквічоў, аднак некалькі матчаў прапусціў з-за траўмы. Па выніках сезона 2015/16 «Дынама» страціла месца ў Прэм’ер-лізе, і наступны сезон Драгун распачаў у ФНЛ. Аднак месца ў аснове ўжо не меў і звычайна толькі выхадзіў на замену ў канцы матча. У лютым 2017 года «Дынама» ў аднабаковым парадку разарвала кантракт з Драгуном.
У сакавіку 2017 года стаў іграком «Арэнбурга». Па выніках сезона 2016/17 «Арэнбург» пакінуў Прэм’ер-лігу, і ў чэрвені 2017 года стала вядома, што клуб не будзе падаўжаць кантракт з Драгуном. Пасля зыходу з «Арэнбурга» цікавасць да Драгуна сталі праяўляць беларускія клубы, як то брэсцкае «Дынама» і салігорскі «Шахцёр», аднак паўабаронца папоўніў склад барысаўскага БАТЭ. У складзе БАТЭ замацаваўся ў цэнтры паўабароны. 1 кастрычніка 2017 года забіў гол у гасцявым матчы барысаўчан з мінскім «Дынама», які прынёс камандзе перамогу 1:0, у выніку стаў з БАТЭ чэмпіёнам Беларусі.
У сезоне 2018 заставаўся адным з лідараў каманды, у галасаванні за званне футбаліста года Беларусі заняў другое месца пасля аднаклубніка Ігара Стасевіча. У сезоне 2019 з 14 галамі стаў найлепшым бамбардзірам каманды. У кастрычніку 2019 года падоўжыў кантракт з БАТЭ. У чэрвені 2021 года атрымаў цяжкую траўму і выбыў на працяглы тэрмін. У верасні 2021 года падоўжыў кантракт з БАТЭ да канца 2022 года. У сезоне 2022 вярнуўся на поле ў якасці трывалага іграка асновы, з 10 галамі стаў найлепшым бамбардзірам каманды ў чэмпіянаце Беларусі.
У пачатку 2023 года трэніраваўся з БАТЭ, аднак з-за забароны Міністэрства спорту і турызму новы кантракт з клубам не быў падпісаны, і Драгун не ўдзельнічаў у афіцыйных матчах каманды ў 2023 годзе. У чэрвені 2023 года абвясціў пра завяршэнне кар’еры.
Міжнародная кар’ера
Гуляў за моладзевыя зборныя розных узростаў, быў капітанам алімпійскай зборнай Беларусі. 10 жніўня 2011 года дэбютаваў у складзе нацыянальнай зборнай.
Восенню 2018 года разам са зборнай удзельнічаў у першым розыгрышы Лігі нацый УЕФА, дзе дапамог камандзе атрымаць перамогу ў сваёй групе ў дывізіёне D, сам з 5 галамі стаў адным з найлепшымх бамбардзіраў турніру.
Грамадзянская пазіцыя
Пасля жорсткага разгону акцый пратэстаў, выкліканых масавымі фальсіфікацыямі на прэзідэнцкіх выбарах 2020 года, збіцця і катаванняў затрыманых пратэстоўцаў, разам з 92 іншымі беларускімі футбалістамі выступіў з асуджэннем гвалту ў Беларусі.
Скачок у вышыню
Скачок у вышыню з разбегу — дысцыпліна лёгкай атлетыкі, якая адносіцца да вертыкальных скачкоў тэхнічных відаў. Складнікі скачку — разбег, падрыхтоўка да адштурхвання, адштурхванне, пераход праз планку і прызямленне.
Патрабуе ад спартсменаў скачковасць і каардынацыі рухаў. Праводзіцца ў летнім і зімовым сезоне. З’яўляецца алімпійскай дысцыплінай лёгкай атлетыкі для мужчын з 1896 года і для жанчын з 1928 года.
Сафонава (Духаўшчынскі раён)
Сафонава (Сафоново) — вёска ў Духаўшчынскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Прачысценскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з кастрычніка 1941 года, вызвалена ў 1943 годзе.
Днюка
Сюжэт
Звычайная палеская вёска. У малой хаце, аздобленай тканінамі ўласнай працы, сядзяць побач бабуля з дзядком: Антаніна Астапава і дзед Віктар. Ён п’е і пытаецца, навошта чалавек жыве на свеце. Узімку сумна, але калі прыходзіць вясна, прырода адраджаецца, а разам з ёй — людзі ды жывёла. Жыццё працягваецца. Але чаму так цяжка ўздыхае бабуля? Вельмі маляўнічы і натуралістычны вобраз мікракосмасу пары людзей старога веку. Часам смешны, часам журботны…
Світы
Світы (Свиты) — вёска ў Духаўшчынскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Прачысценскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з кастрычніка 1941 года, вызвалена ў 1943 годзе.
Рыкі
Назву Ры́кі маюць:
Навагрудскі завод газавай апаратуры
ААТ «Навагрудскі завод газавай апаратуры» — прамысловае прадпрыемства ў г. Навагрудак.
Вырабляе бытавыя газавыя балоны 5—79 л, розныя віды запорна-рэдуцыйнай і газабалоннай апаратуры, лічыльнікі газа, парашковыя вогнетушыльнікі, турыстычныя газавыя пліты, аўтаклавы.
Гісторыя
Заснаваны ў 1944 годзе як райпрамкамбінат, з 1960 года завод «Металіст», з 1966 года сучасная назва, з 1994 года адкрытае акцыянернае таварыства. У 1967 годзе ўведзены ў дзеянне цэх прылад і рэканструяваны механазборачны, у 1971 годзе рэканструяваны цэх газавых балонаў. У 1976 годзе асвоены выпуск парашковых вогнетушыцеляў для аўтамабіляў. З 1977 года працуе цэх па вытворчасці камплектаў вузлоў і дэталей.
Дзмітрый Валер’евіч Маркаў
Дзмі́трый Вале́р’евіч Ма́ркаў (Dmitri Markov;, , БССР) — лёгкаатлет, аўстралійскі скакун у вышыню, чэмпіён Еўропы і свету.
Біяграфія
Дзмітрый выйшаў са складу Беларускай атлетычнай асацыяцыі і адмовіўся спаборнічаць за Беларусь падчас чэмпіянату Еўропы па лёгкай атлетыцы ў 1998 годзе. Пераехаў у Аўстралію, а ў 1999 годзе атрымаў аўстралійскае грамадзянства. Пасля гэтага ўсталяваў рэкорд Акіяніі, скокнуў на вышыню 5,95 м, а падчас чэмпіянату свету па лёгкай атлетыцы ў 2001 годзе ўсталяваў асабісты рэкорд 6,05 м (такім чынам, уваходзіць у дванаццатку атлетаў, якія змаглі пераадолець 6-метровы бар’ер). На Алімпіядзе 2000 года заняў пятае месца.
Мае жонку Валянціну. Жыве і трэніруецца ў Адэлаідзе. Асабісты трэнер: Андрэй Цівончык — беларускі лёгкаатлет, які таксама пакінуў Беларусь і ў 1994 годзе атрымаў нямецкае грамадзянства.
Палац міру і згоды
Палац міру і згоды — піраміда, створаная архітэктарам сэрам Норманам Фостэрам ў Астане, сталіцы Казахстана адмыслова для правядзення Кангрэса лідараў сусветных і традыцыйных рэлігій. Піраміда — цэнтр рэлігіязнаўства і верацярпімасці, які змяшчае канцэртную залу на 1500 месцаў.
Палац міру і згоды - адна са славутасцяў сталіцы. Піраміда задумвалася як сімвал яднання розных рэлігій, этнасаў і культур, адкрытасці народа і дзяржавы ўсяму свету. Ідэя стварэння гэтага будынка належала прэзідэнту Казахстана Н. А. Назарбаеву і была прадстаўлена ім на першым З'ездзе сусветных і традыцыйна-нацыянальных рэлігій, які праходзіў 23-24 верасня 2003 года ў Астане. У 2006 годзе Палац міру і згоды прыняў дэлегатаў і ўдзельнікаў другога з'езду.
Канцэртна-оперная зала абсталявана найноўшым абсталяваннем, умяшчальнасць залы 1350 гледачоў, працуюць 25 грымёрак. Інтэр'ер залы ў бардовай-залатых танах, з вакном-сонцам уверсе. Сцэна з аркестравай ямай на 80 чалавек і глыбінёй 2,8 метра разлічана на пастаноўкі рознага ўзроўню.
Жалезінка (Паўладарская вобласць)
Жалезінка — сяло ў Жалезінскім раёне Паўладарскай вобласці Казахстана. Адміністрацыйны цэнтр Жалезінскай сельскай акругі. Код КАТА — 554230100.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 5956 чалавек (2945 мужчын і 3011 жанчын). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 5190 чалавек (2425 мужчын і 2765 жанчын).
Церахава
Церахава — шматзначны тэрмін.
Сезон НБА 2017/2018
Сезон НБА 2017/2018 — 72-і сезон Нацыянальнай Баскетбольнай Асацыяцыі.
Палец
Палец — частка цела чатырохногіх хрыбетных (неабавязкова), размешчаная з канцоў канечнасцяў і прызначаная, у асноўным, для дотыку і маніпуляцыі (асабліва ў прыматаў). У птушак пальцы пярэдніх канечнасцяў служаць часткай каркаса крылаў, а ў рукакрылых яны з'яўляюцца яго асноўнай часткай.
Чалавек
У чалавека, за выключэннем выпадкаў полідыктыліі і гіпадактыліі па пяць пальцаў на руках і нагах. У некаторых мовах, напрыклад у англійскім, адрозніваюцца пальцы на руках і пальцы на нагах.
Кожны з пяці пальцаў чалавека мае сваю назву (ад унутранага пальца да вонкавага): вялікі, указальны, сярэдні, безназоўны, мезенец.
NGC 4125
NGC 4125 (іншыя абазначэнні — UGC 7118, MCG 11-15-27, ZWG 315.19, IRAS12055+6527, PGC 38524) — галактыка ў сузор’і Дракон.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Рымашы
Назву Рымашы маюць:
Забойства ў Новай Шатландыі
Забойства ў Новай Шатландыі — злачынства, здзейсненае 18 і 19 красавіка 2020 года Габрыэлем Уортманам, які забіў па меншай меры 22 чалавекі і падпаліў не менш за пяць будынкаў у канадскай правінцыі Новая Шатландыя, перш чым быў забіты паліцыяй пасля пераследу яго аўтамабіля.
Чырвоная кніга
Чырвоная кніга — анатаваны спіс рэдкіх жывёл, раслін і грыбоў, а таксама якія знаходзяцца пад пагрозай знікнення. Чырвоныя кнігі бываюць рознага ўзроўню — міжнародныя, нацыянальныя і рэгіянальныя.
Першая арганізацыйная задача аховы рэдкіх відаў і відаў, якія знаходзяцца пад пагрозай знікнення — іх інвентарызацыя і ўлік як у глабальным маштабе, так і ў асобных краінах. Без гэтага нельга прыступаць ні да тэарэтычнай распрацоўцы праблемы, ні да практычных рэкамендацый па выратаванні асобных відаў. Задача не простая, і яшчэ 30—35 гадоў таму рабіліся першыя спробы скласці спачатку рэгіянальныя, а затым сусветныя спісы рэдкіх і знікаючых відаў звяроў і птушак. Аднак звесткі былі ці занадта лаканічныя і ўтрымлівалі толькі пералік рэдкіх відаў, ці, наадварот, вельмі грувасткія, бо ўключалі ўсе наяўныя дадзеныя па біялогіі і выкладалі гістарычную карціну скарачэння іх арэалаў.
Забойства ў Новай Шатландыі
Злачынства стала самым крававым нападам з ужываннем агнястрэльнай зброі ў гісторыі Канады. Яно пабіла папярэдняе па ліку ахвяр масавае забойства ў Політэхнічнай школе Манрэаля 1989 года, у выніку якога загінулі 15 чалавек, у тым ліку сам стралок. Паліцыя сцвярджае, што матыў злачынства пакуль не ўстаноўлены.
18 красавіка
Каля 23:00 (UTC-3) па мясцовым часе супрацоўнікі Каралеўскай канадскай коннай паліцыі (КККП) адрэагавалі на шматлікія званкі ў службу 911 у сувязі з інцыдэнтам са стральбой у Портапік, размешчаным за 130 кіламетраў на поўнач ад горадв Галіфакс. Да гэтага часу тры дамы на Портапік-Біч-Роўд былі пад абстрэлам, і па меншай меры пяць чалавек загінулі. Усе загінулыя былі застрэленыя, калі спрабавалі выратавацца ад агню. Афіцэр, які адным з першых прыбыў на месца здарэння, паведаміў па радыё, што паліцыя яшчэ не знайшла падазраванага.
У 23:32 КККП размясціла твіт з просьбай да жыхароў гэтага раёна заставацца дома з зачыненымі дзвярыма, але ніякага паведамленні праз правінцыйную сістэму экстранага апавяшчэння пры гэтым зроблена не было.
19 красавіка
Каля 8:00 раніцы па тэлефоне 911 паведамілі пра «выбух і стральбу» ў доме на Хантэр-Роўд ва Уэнтуорце, прыкладна ў 37 кіламетрах на поўнач ад Портапіка. Два жыхара і сусед, які адправіўся аказваць дапамогу, былі забітыя. Затым яшчэ адна ахвяра была знойдзена застрэленай падчас прагулкі ва Уэнтуорт-Вэлі.
КККП апазнала 51-гадовага Уортмана, як падазраванага, у 08:54 раніцы і папярэдзіла, што ён быў апрануты як афіцэр КККП і кіраваў копіяй паліцэйскай машыны. Паміж 10:04 і 11:04 падазраваны быў заўважаны ў ваколіцах населеных пунктаў Гленхолм, Дэберт і Брукфілд. Крыніца ў праваахоўных органах паведаміла CNN, што ў гэты час Уортман пачаў бязладна спыняць вадзіцеляў і забіваць іх.
Нарэшце, у 11:40 раніцы, больш чым праз 12 гадзін пасля таго, як паліцыя адказала на першую скаргу на стральбу з агнястрэльнай зброі, Уортман быў застрэлены паліцыяй на заправачнай станцыі Irving Big Stop ў Энфілдзе.
Расследаванне
Ніякіх афіцыйных матываў для гэтых забойстваў ўстаноўлена не было. Паліцыя не кваліфікавала дадзенае злачынства як тэрарыстычны акт.
Спасылаючыся на неназваную крыніцу ў праваахоўных органах, CNN паведаміла, што інцыдэнт, магчыма, пачаўся як выпадак дамашняга гвалту ў адным з дамоў, дзе Уортман нібыта спрабаваў знайсці былую партнёрку.
Група рэагавання на сур’ёзныя інцыдэнты ў Новай Шатландыі абвясціла, што правядзе расследаванне па факце стральбы, зробленага афіцэрам.
Былі ўзняты пытанні аб тым, чаму Новая Шатландыя не выкарыстоўвае сваю сістэму экстранай абвесткі, каб папярэдзіць грамадскасць аб забойствах. КККП выкарыстала Twitter для прадастаўлення інфармацыі, але закранутыя раёны мелі дрэннае Інтэрнэт-абслугоўванне і былі ў асноўным населены пажылымі людзьмі, якія маглі не выкарыстоўваць сацыяльныя сеткі. Выкарыстанне сістэмы экстранай абвесткі Новай Шатландыі дазволіла б адпраўляць тэкставыя паведамленні, тым самым своечасова папярэдзіць жыхароў аб атаках. Супэрінтэндант КККП Лэзер сказаў, што будзе праведзена расследаванне працэсу прыняцця рашэнняў аб папярэджанні грамадскасці.
Загінулыя
Уортман забіў па меншай меры 22 чалавекі, у тым ліку афіцэра Хайдзі Стывенсан, за плячыма якой было 23 гады службы. Ён таксама параніў другога афіцэра КККП. Акрамя гэтага, па меншай меры яшчэ адзін чалавек атрымаў раненні. Па словах камісара Брэнды Лукі, некаторыя з першых ахвяраў Уортмана былі цесна звязаны з ім, але па меры таго, як ён працягваў страляць, яго мэты станавіліся ўсё больш выпадковымі. Лічыцца, што загінулыя памерлі ад агнястрэльных раненняў, але абмяркоўваюцца і іншыя прычыны.
Забойца
КККП апазнала злачынца як Габрыэля Уортмана, зубапратэзнага тэхніка. Ён вучыўся ў сярэдняй школе Рыверв’ю ў Нью-Брансвіку і марыў стаць паліцыянтам. Знаёмыя апісвалі яго як ветлівага чалавека, які часта праводзіў час у сезонным доме недалёка ад бухты Кобекід.
Уортман меў хобі — купляць памятныя рэчы праваахоўных органаў і рамантаваць старыя паліцэйскія аўтамабілі. Адзін чалавек назваў яго дом «святыняй» для КККП. Габрыэль захоўваў два старых паліцэйскіх аўтамабіля.
Як распавялі суседзі, Уортман змагаўся з алкагалізмам, і яго прыбытковы бізнес пацярпеў ад пандэміі каранавіруса, якая прымусіла спыніць аказанне ўсіх неістотных стаматалагічных паслуг.
Рэакцыя
1 мая Прэм'ер-міністр Канады Джасцін Трудо абвясціў пра забарону прыватным асобам купляць, прадаваць, перавозіць, увозіць ці выкарыстоўваць больш за 1500 мадэляў штурмавой зброі, якія ў тым ліку выкарыстоўваліся ў масавых забойствах у суседніх ЗША.
Слабадзея
Слабадзе́я (Слободзея; Слободзея; Слобозия) — горад (з 2002 года) у Прыднястроўскай Малдаўскай Рэспубліцы, адміністрацыйны цэнтр Слабадзейскага раёна. Насельніцтва каля 20 тысяч чалавек, большасць з якіях малдаване (каля 45%) і рускія (каля 35%).
Селішча (Дабрынскае сельскае паселішча)
Селішча (Селище) — вёска ў Духаўшчынскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Прачысценскага сельскага паселішча.
Слабадзея
Знаходзіцца на левым беразе ракі Днестр, за 12 км на паўднёвы ўсход ад Ціраспаля.
Селішча (Дабрынскае сельскае паселішча)
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з кастрычніка 1941 года, вызвалена ў 1943 годзе.
Гісторыя Сербіі
Рассяленне славянскіх плямёнаў і першыя спробы стварэння дзяржаўнасці
З-за гарыстага рэльефу і моцнай ізаляцыі рэгіёнаў працэсы складання сербскай дзяржаўнасці ішлі марудна. Гэты працэс значна паскорыўся пасля таго, як сербы прынялі хрысціянства па візантыйскаму ўзору. Першыя дзяржаўныя ўтварэнні ў сербаў пачалі складвацца ў VIII—IX стст., перш за ўсё ў Рашке. На працягу ІХ ст. менавіта Рашка была цэнтрам палітычнага аб'яднання сербскіх зямель. У Х ст. у суседнім Захум'е ўзнік другі цэнтр. С самага пачатку існавання сербам даводзілася змагацца за існаванне з суседзямі. Так, у Х ст. Сербія стала арэнай барацьбы паміж Балгарыяй і Візантыяй. Абодва бакі імкнуліся зрабіць князем Рашкі свайго чалавека.
Калі Балгарыя і Візантыя былі часова аслаблены барацьбой, Часлаў Кланіміравіч аб'яднаў пад сваёй уладай амаль усе этнічна сербскія землі, у тым ліку Боснію і Травунію. Аднак пасля яго смерці створаная ім дзяржава пачала паступова развальвацца.
У пачатку ХІ ст. амаль усе сербскія землі апынуліся пад намінальнай уладай спачатку Балгарыі, а пасля — Візантыі. У гэтай сітуацыі новым цэнтрам згуртавання сербскіх зямель стала Дукля, якая знаходзілася на беразе Адрыятычнага мора. Дуклянскі князь Ваіслаў і яго сын Міхаіл аб'ядналі значную частку сербскіх зямель, а ў 1077 г. Міхаіл нават атрымаў каралеўскі тытул ад рымскага папы Грыгорыя VII. Наступны ўладар Дуклі Канстанцін Бодзін аб'яднаў практычна ўсе сербскія землі, аднак ён не здолеў стварыць цэнтралізаваную дзяржаву. Таму хутка пасля яго смерці створаная дуклянскімі ўладарамі дзяржава распалася. У выніку гэтага Візантыя зноў паставіла сербскія землі пад сваю ўладу. У гэты ж час Боснія стала васалам Венгрыі і такім чынам адыйшла ад працэсаў фарміравання сербскай дзяржаўнасці.
Дзяржава Неманічаў
У другой палове ХІІ ст. цэнтрам аб'яднання сербскіх зямель зноў стала Рашка. Пасля напружанай барацьбы феадальных кланаў уладу ў Рашцы ўзяў Стэфан Неманя, заснавальнік дынастыі Неманічаў. Ён аб'яднаў амаль усе этнічна сербскія землі пад сваёй уладай і дзеля цэнтралізацыі ўлады перадаў кіраванне асобнымі абласцямі сваёй дзяржавы сваім сынам. Стэфан актыўна садзейнічаў станаўленню нацыянальнай сербскай праваслаўнай царквы, таму што Візантыя звычайна выкарыстоўвала праваслаўную царкву як інструмент сваёй захопніцкай палітыкі і ўвогуле распаўсюджання свайго ўплыву.
У 1196 г. Стэфан перадаў уладу свайму сыну, таксама Стэфану, а сам скончыў сваё жыццё ў заснаваным ім Хіліндарскім манастыры на Афоне. Стэфан ІІ у 1217 г. атрымаў каралеўскі тытул ад рымскага папы. Гэта было зроблена для міжнароднага прызнання Сербіі самастойнай дзяржавай. У 1221 г. Стэфан ІІ зрабіў свайго брата Савву сербскім архіепіскапам і здолеў дабіцца прызнання аўтакефаліі сербскай царквы ад Канстанцінопаля. У 1222 г. Савва перавянчаў свайго брата па праваслаўнаму ўзору, захаваўшы за ім тытул караля і поўнасцю вярнуўшы яго ў праваслаўе.
У 1240 г., пасля міжусобіцы паміж сынамі Стэфана ІІ, сербскім каралём стаў Ураш І, у час якоба сербы змагаліся супраць манголаў і правялі вайну з Венгрыяй.
Знешнепалітычныя абставіны складваліся для Сербіі вельмі цяжкія. Напрыклад, сербскі кароль Мілуцін ажаніўся нават тры разы — з венгерскай прынцэсай, з сястрой балгарскага цара і з дачкой візантыйскага імператара. Кожны шлюб быў цалкам палітычным, бо Сербія вяла ў гэты перыяд шмат войнаў.
Праўленне Стэфана Душана
Сын Мілуціна, Стэфан Ураш ІІІ, праводзіў недальнабачную знешнюю палітыку, што прывяло да таго, што ў 1331 г. ён быў забіты ў выніку змовы феадалаў; новым каралём стаў яго сын Стэфан Душан. Існуе легенда, што Стэфан сваімі рукамі задушыў свайго бацьку, за што ён і атрымаў мянушку «Душан». Стэфан Душан рабіў крокі па цэнтралізацыі ўлады, ён таксама значна пашырыў тэрыторыю краіны захопамі балгарскіх і візантыйскіх тэрыторый. Аслабленыя краіны не маглі нічога супрацьпаставіць палітыцы Душана, і хутка Балгарыя стала васалам Сербіі, а ў 1346 г. Стэфан Душан каранаваўся ўжо як цар сербаў і рамееў (грэкаў-візантыйцаў). Годам раней сербская царква стала патрыярхіяй. У 1349 г. Стэфан Душан прыняў звод законаў, які вядомы як Законнік Стэфана Душана.
Перыяд кіравання Стэфана Душана лічыцца перыядам росквіту сярэдневяковай сербскай дзяржаўнасці.
Барацьба супраць турэцкай агрэсіі
Пасля смерці Стэфана Душана ў 1355 г. царом Сербіі стаў Стэфан V Ураш, які не меў палітычных здольнасцяў свайго бацькі. Пачаўся распад дзяржавы Стэфана Душана — спачатку ад яго адыйшлі ўсе несербскія землі, а пасля пачаліся міжусобіцы і ў самой Сербіі. Цар страціў уладу, і пасля яго смерці пачалася барацьба паміж феадальнымі групоўкамі. Пераможцам з гэтай барацьбы выйшаў князь Лазар Гырблянавіч.
15 чэрвеня 1389 г. на Косавам полі адбылася адна з буйнейшых бітваў Сярэднявечча. У бітве загінулі абодва камандуючых — Лазар загінуў у баі, а султан Мурад быў забіты сербам Мілашам Абілічам. Туркі з-за сваёй значнай колькаснай перавагі здолелі перамагчы, аднак ніякіх шансаў на захоп Сербіі ў іх ужо не было. Таму сербы заключылі з туркамі пагадненне, па якому сын Лазара, Стэфан Лазаравіч, прызнаваў сваю васальную залежнасць ад Турцыі. У сваю чаргу, туркі прызналі яго ўладаром Сербіі.
Стэфан Лазаравіч удзельнічаў у паходах турак, у тым ліку ў бітве каля Анкары ў 1402 г., калі туркі былі цалкам разбіты Тамерланам (Тымурам). Стэфан Лазаравіч здолеў выратавацца. Пасля гэтага ён разарваў дагавор з туркамі і прызнаў сябе васалам Візантыі, за што візантыйцы далі яму тытул дэспата.
Дэспатавіна
Аднак туркі пачалі ўмешвацца ва ўнутраныя справы дэспатавіны. Яны падтрымлівалі сербскіх феадалаў на поўдні Сербіі, галоўным з якіх быў Юрый Бранкавіч. Венгрыя падтрымлівала феадалаў на поўначы, а феадалы Адрыятыцы арыентаваліся на Венецыю.
Пасля паражэння аб'яднанай арміі еўрапейскіх краін пад Варнай у 1444 г. туркі пачалі паступовы захоп усіх сербскіх зямель. Пасля захопу Канстанцінопаля ў 1453 г. туркі ўсе свае сілы сканцэнтравалі на захопе Сербіі. У 1459 г. апошняя сербская крэпасць Смедэрэва была ўзята туркамі.
Сербія пад уладай Асманскай імперыі
У перыяд з 1459 па 1804, Сербія знаходзілася пад прамым кіраваннем Асманскай імперыі. Неаднаразова падымаліся паўстанні, якія доўжыліся некалькі дзесяцігоддзяў. Працяг палітычнага крызісу ў Асманскай імперыі прывёў да сербскага паўстання (1804—1813), падчас якога была абвешчана незалежнасць Сербіі, але турэцкія войскі здолелі задушыць паўстанне. Праз два года, ўспыхнула другое паўстанне пад кіраўніцтвам Мілаша Абрэнавіча, якое скончылася падпісаннем пагаднення, паводле якога Сербія атрымала шырокую аўтаномію ў складзе Турцыі.
Стварэнне незалежнай сербскай дзяржавы ў ХІХ ст
У 1867 апошнія асманскія войскі пакінулі Сербію, і дзяржава становіцца дэ-факта незалежная. На Берлінскім кангрэсе ў 1878 годзе. Сербія атрымала міжнароднае прызнанне.
У пачатку 20 ст. значна павялічвае сваю плошчу за кошт перамогі ў балканскіх войнах. З вялікімі людскімі і матэрыяльнымі стратамі, Сербія ўнесла свой уклад у перамогу Антанты ў Першай сусветнай вайне.
Сербія ў складзе «першай» Югаславіі
Пасля 1918 г. Сербія страчваючы свой суверынітэт і дзяржаўнасць становіца адной з заснавальніц Каралеўства сербаў, харватаў і славенцаў, пераназванага ў 1929 г. у Каралеўства Югаславія.
Сербія ў складзе «другой» Югаславіі
Адразу пасля вайны (1945) ў якасці пераемніцы Каралеўства Югаславіі, утварылася Дэмакратычная федэратыўная Югаславія, якая знаходзілася пад уладай новага камуністычнага рэжыму на чале з І. Броз-Цітам. Новая Югаславія складалася з пяці рэспубалік: Сербіі, Харватыі, Славеніі, Чарнагорыі і Македоніі. У тым жа г. (1945) краіна атрымала новую назву Федэральная Народная Рэспубліка Югаславія, назва праіснавала да 1963 г. калі была перайменавана ў Сацыялістычную Федэратыўную Рэспубліку Югаславію.
Сербія на сучасным этапе
У 1991—1992 калі Славенія, Харватыя, Боснія і Герцагавіна, Македонія вышлі з складу СФРЮ, Сербія і Чарнагорыя захавалі федэральныя адносіны і 27 красавіка 1992 абвясцілі Саюзную Рэспубліку Югаславію (СРЮ). У выніку працэсу перабудовы міжрэспубліканскіх адносін 4 лютага 2003 года абвешчана новая дзяржаўная супольнасць Сербія і Чарнагорыя, якая стала прадаўжальнікам СРЮ. Пасля правядзення ў Чарнагорыі 21 мая 2006 рэферэндуму па пытанні аб яе дзяржаўнай самастойнасці Народная Скупшчына Рэспублікі Сербіі 5 чэрвеня 2006 года пацвердзіла, што паводле Дэкларацыі аб незалежнасці Чарнагорыі (3 чэрвеня 2006) і артыкулу 60 Канстытуцыйнай хартыі дзяржсупольнасці Сербіі і Чарнагорыі Рэспубліка Сербія з'яўляецца правапераемнікам Сербіі і Чарнагорыі на міжнародным узроўні.
Вясной 2017 г. у знак пратэсту супраць абрання А. Вучыча прэзідэнтам на вуліцы Сербіі выйшлі дзесяткі тысяч маладых людзей.
З пачатку снежня 2018 г. пачаліся пратэсты супраць палітыкі прэзідэнта А. Вучыча пад дэвізам «Адзін з пяці мільёнаў». Падставай для правядзення першай масавай акцыі 8 снежня стала жорсткае збіццё лідара партыі «Левая Сербія» (адбылося 23 лістапада ў Крушавац). Падазраваныя ў нападзе былі неўзабаве затрыманыя, але незадоўга да навагодніз святаў адпушчаныя на волю ў сувязі з недахопам доказаў. Пратэстоўцы патрабавалі свабоды мас-медыяў і стварэння справядлівых умоз для выбараў.
СГС
У рамках СГС існуюць тры незалежныя размернасці (даўжыня, маса і час), усе астатнія зводзяцца да іх шляхам перамнажэння, дзялення і ўзвядзення ў ступень (магчыма ў дробную). Акрамя трох асноўных адзінак вымярэння — сантыметра, грама і секунды, у СГС існуе шэраг дадатковых адзінак вымярэння, якія з'яўляюцца вытворнымі ад асноўных. Некаторыя фізічныя канстанты атрымліваюцца безразмернымі. Існуе некалькі варыянтаў сістэм СГС, якія адрозніваюцца паміж сабою выбарам электрычных і магнітных адзінак вымярэння і велічынёй канстант у розных законах электрамагнетызму (СГСЭ, СГСМ, Гаусава сістэма адзінак).
СГС адрозніваецца ад СІ не толькі выбарам пэўных адзінак вымярэння. З-за таго, што ў СІ былі дадаткова ўведзены асноўныя адзінкі для электрамагнітных фізічных велічынь, якіх не было ў СГС, некаторыя адзінкі маюць іншыя размернасці. З-за гэтага некаторыя фізічныя законы ў гэтых сістэмах запісваюцца па-рознаму (напрыклад, закон Кулона). Адрозненне заключаецца ў каэфіцыэнтах, большасць якіх мае размернасць. Таму, калі ў формулы, што запісаныя ў СГС, проста падставіць адзінкі вымярэння СІ, то будуць атрыманы памылковыя вынікі. Гэта ж тычыцца і розных тыпаў СГС — у СГСЭ, СГСМ і Гаусавай сістэме адзінак адны і тыя ж формулы могуць запісвацца па-рознаму.
У формулах СГС адсутнічаюць нефізічныя каэфіцыенты, неабходныя ў СІ (напрыклад, электрычная пастаянная ў законе Кулона), таму сістэму СГС лічаць больш зручнай для тэарэтычных даследванняў.
Пашырэнні СГС
Для палягчэння работы ў СГС у электрадынаміцы дадаткова былі прыняты сістэмы СГСМ і СГСЭ.
СГСМ
У СГСМ магнітная пастаянная µ0 вакууму безразмерная і роўная 1, а электрычная пастаянная ε 0 = 1/c² (размернасць: c²/см²), дзе c — скорасць святла ў вакууме, 29 979 245 800 см/c.
СГСЭ
У СГСЭ µ0 = 1/с² (размернасць: с²/см²), ε0 = 1. Электрычныя адзінкі ў сістэме СГСЭ ўжываюць у асноўным у тэарэтычных работах. Яны не маюць уласных найменняў і нязручныя для вымярэнняў.