cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Камагенскае царства
Камагенскае царства (Կոմմագենեի թագավորություն, Βασίλειον τῆς Kομμαγηνῆς) — старажытнаармянскае царства ў Малой Азіі перыяду элінізму. Царства заснаваў у 163 да н.э. Пталамей Камагенскі з армянскай дынастыі Ервандуні. Сталіцай царства з’яўляўся горад Самасата (суч. Самсат).
Царства знаходзілася паміж уласна Вялікай Арменіяй і старажытнай Сірыяй і Кілікіяй. Камагенскае царства ахоплівала тэрыторыі сучасных абласцей Турцыі: Адыяман, Элязыг, Кахраманмараш, Газіянтэп і Малат’я. У другой палове XX стагоддзя яго гістарычная частка была знішчана турэцкімі ўладамі і затоплена водамі Еўфрата, з мэтай канчатковага зацвярджэння афіцыйнай турэцкай гісторыяграфічнай версіі датычна гэтай мясцовасці.
Гісторыя
Камагенскае царства было багата пладамі і алеем; пазней спустошана частымі набегамі парфян.
Невялікае Камагенскае царства са сталіцай у Самасаце аддзялілася ад дзяржавы Селеўкідаў у 163 да н.э. Продкам мясцовай дынастыі іранскага паходжання быў Дарыя I, таксама яна мела цесныя роднасныя сувязі з домам Селеўкідаў і армянскай царскай дынастыяй Ервандзідаў. Гісторыя Камагенскага царства не адзначана асабліва значнымі падзеямі. Царам Камагены ўдавалася ўтрымліваць на працягу двух стагоддзяў сваю незалежнасць. Толькі пасля смерці Антыёха III Камагена была далучана да рымскай правінцыі Сірыя.
Аднак неўзабаве пасля гэтага рымскі імператар Калігула ў 38 годзе зноў аднавіў на Камагенскім прастоле Антыёха IV, якога сам жа неўзабаве і адхіліў ад улады. У 46 годзе імператар Клаўдзій ізноў пасадзіў Антыёха на царства. Толькі ў 72 годзе імператар Веспасіян канчаткова далучыў землі Камагены да рымскай дзяржавы. Яе былая сталіца Самасата была пераназвана рымлянамі і стала называцца Флавіяй. Захаваўся важны ў гістарычным плане помнік цару Антыёху Камагенскаму.
У гонар жонкі Антыёха IV — Іатапэ быў названы горад, руіны якога цяпер знаходзяцца на трасе Аланья-Газіпаша.
Паводле меркавання Эхсана Яршатэра, некаторы час з’яўляўся васальным армянскім царствам.
Калеб Дрэсел
Калеб Рэмел Дрэсел (Caeleb Remel Dressel; нар. года, Грын-Коўв-Спрынгс, Фларыда) — амерыканскі плывец, 7-разовы алімпійскі чэмпіён (2016 і 2020), 13-разовы чэмпіён свету, 6-разовы чэмпіён свету на кароткай вадзе. Спецыялізуецца на дыстанцыях 50 і 100 метраў вольным стылем і батэрфляем.
Мануэль Монт
Выхадзец з сям’і імігрантаў з Каталоніі, вывучаў права, займаўся адвакацкай практыкай. Пачынаючы з 1840 года займаў некалькі міністэрскіх пасад ва ўрадзе Мануэля Бульнеса. Быў абраны прэзідэнтам Чылі ў 1851 годзе, і пераабраны ў 1856 годзе. У 1861 годзе быў абраны старшынёй Вярхоўнага суда і заставаўся на пасадзе да сваёй смерці. Яго імя прысвоена гораду Пуэрта-Монт.
Еўрапейская хартыя рэгіянальных моў
Еўрапе́йская Ха́ртыя рэгіяна́льных моў або моў ме́ншасцей — адна з еўрапейскіх дамоў, прынятая ў 1992 годзе пад эгідаю Савета Еўропы з мэтай абароны і прасоўвання гістарычных моў або моў меншасцей у Еўропе, падрыхтоўку да якой ажыццявіла Пастаянная Канферэнцыя па мясцовых і рэгіянальных уладах Еўропы. Фактычныыя палажэнні былі складзены Парламенцкай Асамблеяй Савета Еўропы на аснове рэкамендацыяў Кангрэса мясцовых і рэгіянальных уладаў Еўропы — арганізацыі, што ўтварылася ў выніку рэарганізацыі Пастаяннай Канферэнцыі.
Асноўныя прынцыпы
Палажэнні Хартыі прадугледжваюць падтрымку мовам, што традыцыйна выкарыстоўваюцца грамадзянамі дзяржаў-падпісантаў Хартыі і пры гэтым у значнай ступені адрозніваюцца ад афіцыйнай мовы/мовы большасці, маюць пэўную тэрытарыяльную аснову або выкарыстоўваюцца ў межах усяе дзяржавы. Зыходзячы з азначанага, Хартыя не прадугледжвае падтрымку моў мігрантаў або моў, што разглядаюцца ўладамі дзяржавы як дыялект афіцыйнай мовы або мовы большасці. Падтрымку з боку Хартыі таксама могуць атрымаць мовы, якія не маюць дзяржаўнага статусу, але маюць афіцыйны статус у якой-небудзь адміністрацыйна-тэрытарыяльнай адзінцы краіны (напрыклад, каталонская мова ў Каталоніі). З іншага боку, палажэнні Хартыі могуць не распаўсюджвацца на мовы, якія з’яўляюцца дзяржаўнымі, але фактычна ёсць мовамі меншасці (напрыклад, ірландская мова ў Рэспубліцы Ірландыя). Існуюць прэцэдэнты падпісання Хартыі, але наступнай пасля гэтага Канстытуцыйнай забароны дзеяння Хартыі (Францыя).
Палажэнні Хартыі прапаноўваюць усім дзяржавам-падпісантам вялікі набор сродкаў для абароны і заахвочвання выкарыстання мясцовых гістарычных рэгіянальных моў або моў меншасцей. Палажэнні Хартыі прадугледжваюць два ўзроўні абароны рэгіянальных моў, аднак усе дзяржавы-падпісанты мусяць прытрымлівацца прынамсі мінімальнага ўзроўню падтрымкі. Дзяржава-падпісант таксама можа ўзяць на сябе абавязацельствы па вышэйшым узроўні падтрымкі мовы, у выніку чаго дзяржава-падпісант абавязваецца ўзяць на сябе забеспячэнне не менш як 35 захадаў па абароне моў.
Мовы, што знаходзяцца пад абаронай паводле Хартыі
Ніжэй прыведзены пералік краін-падпісантаў Хартыі, а таксама мовы, што атрымалі ў іх падтрымку пасля ратыфікацыі Хартыі. У дужках прыведзеная дата ратыфікацыі.
Арменія (25 студзеня 2002)
Аўстрыя (28 чэрвеня 2001, ратыфікавала Хартыю адносна кожнай мовы асобна для кожнай зямлі)
Боснія і Герцагавіна (21 верасня 2010)
Вялікабрытанія (27 сакавіка 2001. Ніжэй пералічаныя мовы, ратыфікаваныя ў Злучаным Каралеўстве Вялікабрытаніі і Паўночнай Ірландыі, а таксама мовы, ратыфікаваныя па-за Каралеўствам — на Кароннай Зямлі Востраў Мэн)
Іспанія (9 красавіка 2001)
Данія (8 верасня 2000. Хартыя не закранае фарэрскую і грэнландскую мовы, што маюць уласны афіцыйны статус у адпаведных аўтаноміях)
Кіпр
Венгрыя (26 красавіка 1995)
Люксембург (22 чэрвеня 2005)
Нарвегія (10 лістапада 1993)
Нідэрланды (2 мая 1996)
Германія (16 верасня 1998. Ратыфікавала Хартыю адносна кожнай мовы асобна для кожнай зямлі)
Польшча (12 лютага 2009)
Румынія (24 кастрычніка 2007)
Славакія (5 верасня 2001)
Славенія (4 кастрычніка 2000)
Сербія (15 лютага 2006. Ратыфікаваная 22 снежня 2005 года ў часы існавання Сербіі і Чарнагорыі)
Украіна (19 верасня 2005. Мовы не ўказаныя па прыметніках, аднак ратыфікаваныя «мовы наступных нацыянальных меншасцей». У пералік не трапілі русіны, якія ва Украіне лічацца этнічнай групай украінцаў. Фактычнае выкарыстанне маюць толькі некаторыя з ратыфікаваных моў)
Фінляндыя (9 лістапада 1994)
Чарнагорыя (15 лютага 2006)
Чэхія (15 лістапада 2006)
Швейцарыя (23 снежня 1997)
Швецыя (9 лютага 2000)
Паніклае
Пані́клае — возера ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці, за 15 км на поўдзень ад горада Полацк, за 2,5 км на поўдзень ад вёскі Мяжно 2-е, у басейне ракі Тураўлянка.
Плошча паверхні 0,03 км². Даўжыня 0,45 км, найбольшая шырыня 0,12 км. Даўжыня берагавой лініі 0,7 км.
Схілы катлавіны вышынёй да 2 м (на поўдні да 5 м), разараныя, на паўднёвым захадзе і ўсходзе пад лесам. На поўначы забалочаная пойма шырынёй да 50 м. Возера значна змялела.
Пуэрта-Монт
Пуэрта-Монт (Puerto Montt) — горад у Чылі. Адміністрацыйны цэнтр аднайменнай камуны, правінцыі Льянкіуэ і вобласці Лос-Лагас. Насельніцтва — (2002). Горад і камуна ўваходзяць у склад правінцыі Льянкіуэ і вобласці Лос-Лагас.
Тэрыторыя камуны — 1673 км². Колькасць насельніцтва — (2007). Шчыльнасць насельніцтва — 127,5 чал./км². Знаходзіцца за 915 км на поўдзень ад сталіцы Чылі горада Сант’яга.
Ніна Васільеўна Горбач
Біяграфія
Нарадзілася ў горадзе Аляксандраў Уладзімірскай губерні (зараз Уладзімірская вобласць Расіі). У 1948 годзе скончыла Маскоўскую сельскагаспадарчую акадэмію імя К. А. Ціміразева. З 1950 года ў Інстытуце эксперыментальнай батанікі Акадэміі навук БССР (сучасны Інстытут эксперыментальнай батанікі імя В. Ф. Купрэвіча Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі), з 1958 года — старшы навуковы супрацоўнік.
Навуковая дзейнасць
Займалася вывучэннем складу і развіцця ліхенафлоры Беларусі. Адкрыла новы від лішайнікаў (1961) і новы род ліхенафлоры СССР (1956). Сярод апублікаваных прац:
Ордэн Аўстраліі
Ордэн Аўстраліі (Order of Australia) - ордэн Аўстраліі, заснаваны каралевай Елізаветай II 14 лютага 1975 года «з мэтай адпаведнага прызнання грамадзян Аўстраліі і іншых асоб у іх дасягненнях і пахвальнай службы».
Існуе 5 ступеняў ордэна ў наступным парадку:
ГК Кронан Гродна
Кронан  — беларускі гандбольны клуб з горада Гродна. Заснаваны ў 2002 годзе.
Бораш
Бораш (Boros) — венгерскае прозвішча. Вядомыя носьбіты:
Зайкава (возера)
За́йкава — возера ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці Беларусі, за 15 км на паўднёвы захад ад горада Полацк, каля вёскі Фарынава (Гарчакі ), у басейне ракі Ушача.
Плошча паверхні 0,05 км². Даўжыня 0,34 км, найбольшая шырыня 0,18 км. Даўжыня берагавой лініі 0,85 км.
Схілы катлавіны вышынёй 5 м, пад лесам, на ўсходзе пад хмызняком. Вакол возера забалочаная пойма шырынёй ад 25 м на поўдні да 80 м на поўначы. На ўсходзе выцякае ручай у раку Ушача.
Камяніцкі валун
Парода падобная на постбатнічныя граніты з наваколля Борг (Швецыя). Прынесены ледавіком каля 130—150 тысяч гадоў таму падчас ашмянскай стадыі сожскага зледзянення. Кірунак азімуту доўгай восі складае 30 градусаў (паўночны ўсход). На паверхні растуць імхі і лішайнікі.
Валун дробназярністага граніту. Абвод 10,8 м, аб’ём 10,7 м³, вага 28,3 т.
Сцяцкі
Назву Сцяцкі маюць:
Мануэль Бульнес
Мануэль Бульнес Прыета (Manuel Bulnes Prieto;, Кансепсьён, Чылі — , Сант’яга, Чылі) — чылійскі ваенны і палітычны дзеяч, прэзідэнт Чылі з 1841 па 1851 гады.
Удзельнічаў у вайне за незалежнасць ад Іспаніі.
Быў прызначаны міністрам прэзідэнтам Хасэ Хаакінам Прыета, і неўзабаве пасля гэтага, быў кандыдатам у прэзідэнты на выбарах 1841 года, якія выйграў.
Мультыплікатыўная функцыя
У тэорыі лікаў, мультыплікатыўная функцыя ― арыфметычная функцыя f(m), такая што для любых узаемна простых лікаў m_1 і m_2.
Звычайна мяркуецца, што
f(m)
не роўная тоесна нулю, гэта раўназначна ўмове
Мультыплікатыўная функцыя называецца моцна мультыплікатыўнаю, калі для ўсіх простых p і ўсіх натуральных \alpha.
У тэорыі лікаў функцыі f(m), якія задавальняюць умову мультыплікатыўнасці для ўсіх натуральных m_1, m_2, называюцца цалкам мультыплікатыўнымі (поўнасцю мультыплікатыўнымі).
Варта адзначыць, што па-за тэорыяй лікаў пад мультыплікатыўнаю функцыяй разумеюць любую функцыю f, вызначаную на некаторым мностве X так, што для любых
Уласцівасці
Калі f(m) — мультыплікатыўная функцыя, то функцыя таксама будзе мультыплікатыўнаю. Наадварот, калі функцыя g(m), вызначаная гэтымі суадносінамі, з'яўляецца мультыплікатыўнаю, то і зыходная функцыя f(m) таксама мультыплікатыўная.
Больш таго, калі f(m) і g(m) — мультыплікатыўныя функцыі, то мультыплікатыўнаю будзе і іх згортка Дзірыхле
Сцяцкі (Стаўбцоўскі раён)
Сцяцкі́ (, Стецки) — вёска ў Стаўбцоўскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Заямнаўскага сельсавета.
У Сцяцках працуе ветраны электрагенератар.
Круглова (возера)
Кругло́ва — возера ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці, за 16 км на паўднёвы захад ад горада Полацк, за 2 км на поўнач ад вёскі Заполле, у басейне ракі Ушача.
Плошча паверхні 0,05 км². Даўжыня 0,27 км, найбольшая шырыня 0,22 км. Даўжыня берагавой лініі 0,78 км.
Знаходзіцца сярод лесу.
Грыдніца
Гры́дніца, у старажытнарускай архітэктуры — вялікае памяшканне ў княжацкім палацы або асобная пабудова, дзе жыла грыдзь (малодшая княжацкая дружына), прымалі гасцей, наладжвалі святочныя баляванні.
На Беларусі ў XVI—XVIII стст. — жылы пакой для чэлядзі ў сядзібным доме або флігель, які злучаўся з панскімі пакоямі сенцамі, часам уключаў камору; асобныя жылыя будынкі ў традыцыях народнага жылля, з 1 або 2 жылымі пакоямі. Грыдніцай называлі таксама вялікія жылыя пакоі ў манастырах, часам — курныя хаты пры корчмах.
Спіс аб’ектаў PGC (2063001—2064000)
Гэта спіс аб'ектаў Спіс аб'ектаў PGC (2063001—2064000)
Бледнае
Бледнае — тапонім:
Перэс
Перэс — прозвішча.
Хасэ Хаакін Перэс
Хасэ Хаакін Перэс (José Joaquín Pérez Mascayano;  — ) — чылійскі палітычны дзеяч. Прэзідэнт Чылі (1861—1871) год. Міністр ўнутраных спраў і грамадскай бяспекі Чылі (1849—1850), Старшыня Сената Чылі (1873—1876).
Карл I Браўншвайг-Вольфенбютэльскі
Карл I Браўншвайг Вольфенбютэльскі (Karl I. von Braunschweig-Wolfenbüttel;,  — , ) — герцаг Браўншвайг-Вольфенбютэля з 13 верасня 1735 года.
На момант нараджэння Карла яго сям'я ўяўляла сабой бакавую галіну герцагскага дому. Фердынанд Альбрэхт падтрымліваў цесныя сувязі з каралём Прусіі Фрыдрыхам Вільгельмам I. У чэрвені 1733 года адбыўся шлюб прускага спадчыннага прынца Фрыдрыха з сястрой Карла, Лізаветай Крысцінай. Праз некалькі тыдняў, 2 ліпеня 1733 года Карл ажаніўся з сястрой Фрыдрыха, Філіпінай Шарлотай Прускай.
Карл пачаў ваенную кар'еру на імперскай службе. У 1733 годзе ён стаў шэфам кірасірскага палка. 4 красавіка 1735 года ў перыяд вайны за польскую спадчыну ён быў узведзены ў імперскія генералфельдвахтмайстры (прыкладны аналаг — генерал-маёр).
13 верасня 1735 года нечакана памёр яго бацька, які стаў герцагам вымарачнага княства Браўншвайг-Вольфенбютэль толькі ў сакавіку 1735 года. Карл застаўся на імперскай службе, але атрымаў цяпер шэфства над палком бацькі.
Зацікавіўшыся ідэямі Асветніцтва і меркантылізму, Карл разам са сваім галоўным міністрам Шрадэрам фон Шліштэтам пачаў развіваць і паляпшаць сваё дробнае княства. Каб забяспечыць новыя крыніцы даходу казне, якая загразла ў даўгах пры яго папярэдніках, герцаг садзейнічаў гандлю і прамысловасці. Па ініцыятыве Ёгана Георга фон Лангена былі заснаваны дзяржаўныя прамысловыя прадпрыемствы - люстраны завод у Грюнеплане (1740 год) і фарфоравая фабрыка ў Фюрстэнбергу (1746 год).
Сярод накіраваных на карысць грамадства мерапрыемстваў можна згадаць стварэнне касы для ўдоў і сірот, пажарнай касы і ламбарда (папярэдніка Браўншвайгскага Дзяржаўнага банка), генеральнае межаванне, прыняцце закона аб бедных, паляпшэнне правасуддзя, заснаванне даведкавага бюро і доктарскай калегіі.
Фундаментальнае значэнне мелі рэформы ў вобласці народнай адукацыі. Герцаг Карл I заснаваў названую ў яго гонар навучальную ўстанову Collegium Carolinum (цяпер Браўншвайгскі тэхнічны ўніверсітэт).
У 1753 годзе перанёс сваю рэзідэнцыю з Вольфенбютэля ў Браўншвайг, дзе заснаваў адзін з першых у Германіі музеяў. Пахаваны ў крыпце Браўншвайгскага сабора.
Сям'я
Родны брат мужа Ганны Леапольдаўны Антона Ульрыха Браўншвайгскага, палкаводца Фердынанда Браўншвайгскага, каралевы Прусіі Лізаветы Крысціны і каралевы Даніі Юліяны Марыі, старэйшы сын герцага Фердынанда Альбрэхта II Браўншвайг-Вольфенбютэль-Бевернскага і прынцэсы Антуанэты Амаліі Браўншвайг-Вольфенбютэльскай.
Сястра Карла Лізавета Крысціна Браўншвайгская ў чэрвені 1733 года выйшла замуж за кронпрынца Прусіі Фрыдрыха, які стаў пазней каралём Прусіі Фрыдрыхам Вялікім.
Карл I 2 ліпеня 1733 года ажаніўся з сястрой Фрыдрыха Філіпінай Шарлотай Прускай. У шлюбе нарадзілася 13 дзяцей:
Саваа Като
Саваа Като (нар., прэфектура Ніігата) — японскі гімнаст, васьміразовы алімпійскі чэмпіён, двухразовы чэмпіён свету, самы тытулаваны гімнаст-мужчына і самы тытулаваны азіяцкі спартсмен у гісторыі Алімпійскіх гульняў.
Дэбютаваў на Алімпійскіх гульнях у 1968 года ў Мехіка і адразу заваяваў 3 залатыя медалі — у складзе зборнай Японіі ў камандным першынстве, у абсалютным першынстве і ў вольных практыкаваннях. Акрамя таго, Като быў трэцім у практыкаваннях на кольцах.
У 1976 годзе на Алімпіядзе ў Манрэалі 29-гадовы Като трэці раз запар выйграў золата ў камандным першынстве ў складзе бліскучай японскай зборнай (японцы выйгралі каманднае мужчынскае алімпійскае першынство 5 разоў запар), а таксама другі раз запар перамог у спаборніцтвах на брусах. У асабістым першынстве Като не ўдалося выйграць на трэцяй Алімпіядзе запар, ён саступіў савецкаму гімнасту Мікалаю Андрыянаву.
У 1970 і 1974 годзе Като станавіўся чэмпіёнам свету ў камандным першынстве.
У 2001 годзе быў абраны ў Міжнародную залу славы спартыўнай гімнастыкі.
У цяперашні час — прафесар Універсітэта Цукуба.
Валянціна Вецалі
Марыя Валянціна Веццалі (іт. Maria Valentina Vezzali, нар., , Італія) — італьянская фехтавальшчыца на рапірах, шасціразовая алімпійская чэмпіёнка, 16-разовая чэмпіёнка свету і 13-разовая чэмпіёнка Еўропы.
Дзеліць з двума іншымі фехтавальшчык Неда Надзі і Эдаарда Манджароці рэкорд сярод усіх італьянскіх спартсменаў па колькасці залатых узнагарод на Алімпійскіх гульнях.
Адна з нешматлікіх спартсменаў у гісторыі Алімпійскіх гульняў, што выйгралі 5 медалёў у адной і той жа асабістай дысцыпліне.
25 лютага 2013 года ў выніку парламенцкіх выбараў у Італіі Вецалі стала членам Палаты дэпутатаў ад партыі Марыа Монці «Грамадзянскі выбар». Пры гэтым Вецалі працягнула актыўную спартыўную кар’еру.
12 сакавіка 2021 года назначана малодшым статс-сакратаром па справах спорту ў апараце ўрада Драгі.
Спіс дзяржаў — членаў Еўрапейскага саюза паводле колькасці насельніцтва
Гэта спіс дзяржаў — членаў Еўрапейскага саюза, адсартаваны паводле колькасці насельніцтва.
Рамон Барас Лука
Рамон Барас Лука (Ramón Barros Luco,  —, Сант’яга, Чылі) — чылійскі адвакат і палітык. Прэзідэнт Чылі з 23 снежня 1910 года па 23 снежня 1915 года. Член Ліберальнай партыі Чылі. Падчас яго кіравання пачалася Першая сусветная вайна, Чылі заняла нейтральную пазіцыю.
Даратэя Энгельбрэтсдатэр
Даратэя Энгельбрэтсдатэр (Dorothe Engelbretsdotter;, , Нарвегія — , там жа) — першая паэтэса і пісьменніца Нарвегіі, адна з найбольш прыкметных фігур нарвежскай літаратуры.
Біяграфія
Даратэя нарадзілася ў сям'і Энгельбрэта Ёргенсана і Ганны Урангель. Яе бацька служыў дырэктарам мясцовай школы, а затым пробашчам сабора.
У 1652 годзе Даратэя выйшла замуж за Амбросіуса Хардэнбека, пісьменніка-багаслова. Пасля смерці бацькі Даратэі ён стаў настаяцелем сабора ў 1659 годзе. У іх нарадзілася пяцёра сыноў і чатыры дачкі. У 1678 годзе ў Капенгагене выйшаў першы зборнік яе паэзіі «Själens aandelige Sangoffer». У зборнік увайшлі гімны і псалмы на біблейскую тэматыку. Зборнік меў велізарны поспех. Паэтэсу запрасілі ў Данію, дзе яна была прадстаўлена да двара. Таксама яе прадставілі Томасу Кінга, які лічыўся «бацькам» дацкай паэзіі. Паэты абмяняліся невялікімі вершаванымі імправізацыямі.
У 1683 годзе памёр муж Даратэі. З дзевяці яе дзяцей сямёра памерлі, а двое прапалі без вестак. Усе яе наступныя паэтычныя творы працятыя болем і пакутай, у прыватнасці паэма «Afften Psalme». Другі па вядомасці яе твор быў апублікавана як раз, калі ў яе жыцці надышлі цяжкія часы. Паэма «Tåreoffer» («Ахвярныя слёзы» або «Песенныя ахвярапрынашэнні душы») была апублікавана ў 1685 годзе. Гэта была вялізная паэма рэлігійнага зместу ў чатырох частках. Яна перавыдавалася некалькі разоў. У 1698 годзе ў Даратэі выходзіць трэці зборнік псалмоў «Et kristeligt Valet fra Verden» («Хрысціянскае развітанне са светам»). На думку іншага нарвежскага літаратара Людвіга Хольберга, Даратэя Энгельбрэтсдатэр была «самай вялікай нарвежскай паэтэсай».
Віктар Іванавіч Чарназёмаў
Віктар Іванавіч Чарназёмаў (, в. Касцюкоўка, Гомельскі раён) — беларускі архітэктар.
Біяграфія
Скончыў Беларускі політэхнічны інстытут у 1963 годзе. Працаваў у Гродзенскім аблпраекце, Мінскпраекце, Белдзяржпраекце, з 1982 года — галоўны архітэктар у Белмясцпрампраекце.
Член Саюза архітэктараў СССР з 1968 года. Член КПСС з 1976 года. Пражывае ў Мінску.
Творчасць
Асноўныя працы (у аўтарскім калектыве): навучальныя карпусы і інтэрнаты Беларускага тэхналагічнага інстытута (1968—1970), гарадскі Палац піянераў (1975—1985), комплекс інтэрнатаў Беларускай чыгункі па Брэсцкай вуліцы (1982) у Мінску, мемарыял «Разгром» (1982), жылыя дамы, школы, дзіцячыя ўстановы (1977—1982).
Паланізм
Палані́зм (ад polonus — польскі) — слова, запазычанае з польскай мовы.
У беларускай мове
У беларускую мову паланізмы пачалі пранікаць з канца XIV стагоддзя. Актыўнае папаўненне слоўніка беларускай мовы паланізмамі працягвалася да 1930-х гадоў. Запазычанне іх адбывалася 2 шляхамі: вусным (у выніку зносін беларусаў з палякамі як суседнім народам і прадстаўнікамі польскага народа, што жылі на Беларусі) і пісьмовым (праз пераклады твораў з польскай мовы на беларускую).
Сярод паланізмаў выдзяляюцца грамадска-палітычныя тэрміны («айчына», «братэрства»), ваенныя («моц», «палкоўнік»), бытавыя словы («пярсцёнак», «сукенка»), прастамоўныя («быдла», «лямант»). Праз польскую мову ў беларускую прыйшла значная колькасць словаў з іншых моў (лац. «колер», ням. «карэта»).
Лексыцы польскага паходжання ў сучаснае беларускае мове ўласцівыя спалучэнні ен (эн), ён (он), ан на месцы насавых галосных ę ą («парэнчы», «маёнтак», «вандроўка»); -дл- («кавадла», «страшыдла»); -лу- паміж зычнымі («слуп», «тлусты»); суфіксы -іск-а («вятрыска»); -унак («пакунак»); -ізн-а («бялізна»); цвёрдае вымаўленне зычных перад галоснымі е (э): «бэз», «пэўны»; я (а) на месцы ўсходне-славянскіх е (э): «жалязка», «бляск»; гук ц (на месцы ч): «цудоўны» (чудесный), «цурацца» (чураться).
У іншых мовах
У рускую мову паланізмы пачынаюць пранікаць у вялікай колькасці з XVI—XVII стст., у тым ліку праз старабеларускую мову і праз жывыя беларускія і ўкраінскія гаворкі. Прыклады паланізмаў у рускай мове: быдло, вензель, дозволить, доконать, доскональный, забияка, клянчить, отчизна, повидло, подлец, подначить, поединок, пончик, поручик, предместье, сума, фигляр, хлопец, шарить, шкодливый, шляхта. Пад уплывам польскай мовы ў рускай мове ўзніклі такія граматычныя адзінкі і з'явы як, адсутныя ў старажытнарускай мове злучнікі «если» (jeśli) і «так что» (tak co), часціца «якобы» (jakoby), канструкцыя «что за» (co [to] za), «принимать за кого» (przyjąć za kogo).
Шмат паланізмаў ва ўкраінскай мове: «натхнення», «коштовність», «вартість».
Шэраг паланізмаў ёсць у нямецкай мове, напрыклад «Gurke» (агурок), «Steiglitz» (шчыгол), а таксама ў іншых еўрапейскіх мовах. У некаторых выпадках іх цяжка адрозніць ад іншых славізмаў, якія прыйшлі з чэшскай і лужыцкай моў, напрыклад такіх як «Quark» (тварог).
У англійскай мове паланізмы звычайна звязаны з польскай культурай, напрыклад «kielbasa» (каўбаса), «hetman» (гетман).
Спіс захворванняў елкі
Гэты артыкул прадстаўляе сабой спіс захворванняў.
Юрый Уладзіміравіч Мянькоў
Юрый Уладзіміравіч Мянькоў (, в. Абідавічы, ) — беларускі педагог і публіцыст, настаўнік беларускай мовы і літаратуры Дзяржаўнай установы адукацыі «Баравабудскі дзіцячы сад — базавая школа Кармянскага раёна» (з 2002 г.). Кіраўнік МА настаўнікаў беларускай мовы і літаратуры Кармянскага раёна (2014 г.).
Біяграфія
Закончыў факультэт славянскай філалогіі Магілёўскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя А. Куляшова (2002 г.).
З'яўляецца пераможцам раённага конкурсу «Лепшы славеснік года» (2005 г.), лаўрэатам раённага конкурсу «Малады настаўнік года-2007»; лаўрэатам раённага этапу рэспубліканскага конкурсу педагагічнага майстэрства «Настаўнік года-2009»; двойчы прызёр рэспубліканскага конкурсу метадычных распрацовак «Адкрыты ўрок» (2006, 2007 гг. ; пераможца рэспубліканскага конкурсу ТБШ «Беларускі Настаўнік-2008»; дыпламат ТБШ за перамогу ў намінацыі «Грамадзянская пазіцыя ў адукацыйным працэсе» конкурсу метадычных матэрыялаў, за творчы і інавацыйны падыход у развіцці сучаснай беларускай школы (2009 г.).
Неаднаразова выступаў у навуковых, метадычных і грамадска-палітычных перыядычных выданнях: «Роднае слова», «Беларуская мова і літаратура», «Народная асвета», «Здаровы лад жыцця», «Адкрыты ўрок», «Настаўніцкая газета», «Наша Слова», «Зара над Сожам» і інш. Аўтар шматлікіх метадычных распрацовак па новых педагагічных тэхналогіях.
Зенды
Зенды — дынастыя, якая кіравала Іранам у 1753—1794 гадах. Заснавальнік — Махамед Карым-хан Зенд (першапачаткова зваўся Махамедам Карым-бекам, нар.1705, кіраваў з 1753), правадыр курдскага племя зендаў з групы файлі (з Лурыстана)    Ён прыйшоў да ўлады падчас міжусобіц, якія ўспыхнулі пасля смерці Надзір-шаха, і зрабіў сваёй сталіцай Шыраз. Захопам у 1763 годзе Азербайджана ён завяршыў аб'яднанне Ірана, акрамя Харасана, дзе кіраваў сляпы сын Надзір-шаха.
Махамед Карым-хан не прыняў шахскага тытула, а назваў сябе лакабам Вакіл од-Даўла («Упаўнаважаны дзяржавы») і кіраваў ад імя Сефевіда Ісмаіла III, якога трымаў у крэпасці ў ганаровым палоне. Гэта быў першы іранец, які стаў на чале Ірана пасля 700-гадовага кіравання чужакоў (цюркаў і манголаў), і ён праявіў сябе як адзін з лепшых кіраўнікоў у гісторыі краіны. Ён клапаціўся пра яе росквіт, адбудаваў Шыраз, узвёўшы між іншым раскошныя маўзалеі над грабніцамі вялікіх персідскіх паэтаў — Саадзі і Хафіза; быўшы сам непісьменным, быў заступнікам паэтаў і навукоўцаў; да таго ж адрозніваўся гуманным і вялікадушным характарам. Адзіны недахоп, які не маглі прабачыць яму персы, была прыхільнасць да віна, што прыпісвалі цесным зносінам з хрысціянамі — армянамі і грузінамі.
Махамед Карым-хан памёр у 80-гадовым узросце 13 сакавіка 1779 года, пасля чаго адразу пачаліся міжусобіцы сярод яго сваякоў. Яго сын Абу-л-Фатх-хан, які з усіх якасцей бацькі атрымаў у спадчыну толькі прыхільнасць да віна, быў зрынуты з прастола сваім дзядзькам Закі-ханам, затым адноўлены, затым ізноў зрынуты і аслеплены іншым дзядзькам, Махамедам Садык-ханам, які ў сваю чаргу быў зрынуты і пакараны смерцю Алі Мурад-шахам (1782), які паходзіў з іншай галіны Зендаў і перанёс сталіцу ў Ісфахан. Супраць апошняга адразу выступіў Ага-Мухамед-хан, глава цюркскага племя каджараў. Алі Мурад выступіў супраць каджараў, але напярэдадні бітвы атрымаў вестку пра мяцеж сына Махамеда Садык-хана Джафар-шаха, павярнуў для прыгнечання мецяжу і нечакана памёр (1785). Са свайго боку каджары рушылі на Ісфахан, узялі яго без бою і разрабавалі. Джафар-шах бег у Шыраз, дзе быў забіты ў выніку палацавай змовы (1789). Кіраўніком стаў яго сын Лотф Алі-шах. У 1791 г. у выніку здрады каджары завалодалі Шыразам, які таксама разрабавалі і разбурылі, апаганіўшы цела Махамеда Карым-хана; у 1794 г. яны ўзялі апошнюю апору Лотф Алі-шаха — Керман, перабіўшы і звярнуўшы ў рабства яго насельніцтва. Лотф Алі-шах паводле адной версіі быў проста забіты, а паводле іншай — яго асляпілі, адсеклі яму рукі і ногі, а затым яшчэ жывога адправілі ў новую сталіцу Каджараў Тэгеран, дзе і задушылі.
Іранская гістарыяграфія ацэньвае Зендаў вельмі высока. Сучасны іранскі гісторык Саід Нафісі піша пра іх: «З усіх іранскіх дынастый не было іншай такой людскай, справядлівай, літасцівай і добразычлівай дынастыі. Карым-хан — адзін з найбольш чалавекалюбных кіраўнікоў у гісторыі. Лотф Алі — адзін з дарагіх і блізкіх сэрцу шахідаў (мучанікаў) у гісторыі Ірана».
Яа (значэнні)
Яа можа значыць:
Аляксандр Уладзіміравіч Раеўскі
Аляксандр Раеўскі (нар., ) — беларускі футбаліст (паўабаронца) і трэнер. У цяперашні час працуе галоўным трэнерам дубліруючага складу мазырскай «Славіі».
Клубная кар’ера
Пачынаў кар’еру ў мазырскай «Славіі», але хутка апынуўся ў складзе магілёўскага «Дняпра». У магілёўскім клубе гуляў за дубль, часам прыцягваўся таксама да гульняў асноўнай каманды. У 2009 годзе перайшоў у «Славію», якая на той момант выступала ў Першай лізе, і праз два гады дапамог ёй перамагчы ў гэтым турніры.
Сезон 2012 распачаў у Вышэйшай лізе ў складзе «Славіі», але ўлетку пакінуў клуб. У другой палове 2012 года заставаўся без клуба, а ў сезоне 2013 стаў іграком светлагорскага «Хіміка». Па выніках сезона 2013 «Славія» зноў апынулася ў Першай лізе, і Аляксандр чарговы раз далучыўся да мазырскага клуба. У сезоне 2014 забіў 5 галоў за «Славію», чым другі раз дапамог ёй трапіць у Вышэйшую лігу. У Вышэйшай лізе Раеўскі стаў пераважна выхадзіць на замену, у сезоне 2016 стаў часцей з’яўляцца ў стартавым складзе, тады ж стаў звычайна выкарыстоўвацца ў якасці абаронцы. У сезоне 2017 быў асноўным апорным паўабаронцам мазыран, але не здолеў выратаваць каманду ад вылету ў Першую лігу. На наступны год дапамог мазыранам перамагчы ў другім дывізіёне і вярнуцца ў эліту.
Трэнерская кар’ера
З 2022 года працаваў у «Славіі» дзіцячым трэнерам, а ў пачатку 2023 года стаў галоўным трэнерам дубліруючага складу.
Гран-Пры Канады 2014 года
Гран-пры Канады 2014 года (Formula 1 Grand Prix du Canada 2014, 2014 Canadian Grand Prix) - гоначны этап Чэмпіяната Свету ў класе Формула-1, які адбыўся 8 чэрвеня 2014 года на Аўтадроме імя Жыля Вяльнёва ў Манрэалі. Гран-пры Канады адзначыўся фінішам пад сэйфці-карам, што стала толькі шостым выпадкам у гісторыі Чэмпіянатаў Формулы-1.
Пілот аўстрыйскай каманды Red Bull Даніэль Рык'ярда стаў пераможцам гран-пры. Для Рык'ярда гэта была першая ў фармулічнай кар'еры перамога. Ён стаў чацвёртым аўстралійцам, які выйграў канадскі этап пасля Джэка Брэбэма, Алана Джонса і Марка Уэбера, на месца якога Рык'ярда прыйшоў у Red Bull у сезоне 2014 года.
Кваліфікацыя
Удзел у кваліфікацыі прымалі не ўсе пілоты. Эстэбан Гуцьерэз разбіў балід у трэцяй вольнай практыцы і пашкодзіў шассі, якое давялося аднаўляць на базе запаснога. Сцюарды дапусцілі яго да гонкі, але стартаваць дазволілі толькі з піт-лэйн.
Падчас першага сегмента кваліфікацыі Фернанда Алонса скардзіўся на маруднасць трэка для ўсіх пілотаў, у той час, як пілоты Mercedes працягвалі сваё дамінаванне ў кваліфікацыях. Льюіс Хэмілтан паказаў найлепшы час на мяккай гуме, а Ніка Розберг заняў трэцюю пазіцыю. Абодва ппілота каманды McLaren Кевін Магнусэн і Джэнсан Батан на суперсофце узняліся на другую і чацвёртую пазіцыі адпаведна. Некалькі пілотаў мелі невялікія інцыдэнты з вылетам з трасы, пакуль Маркус Эрыксан не разбіў свой балід ў дзявятым павароце. Сцюарды вырашылі спыніць кваліфікацыю за 20 секунд да канца першага сегмента. У выніку было вырашана не працягваць першы сегмент.
У другім сегменце добры старт паказаў Феліпэ Маса, чый вынік быў неўзабаве адціснуты на трэцюю пазіцыю пілотамі Mercedes. Па-за тройкай лідараў разгарнулася барацьба за першыя дзясяць пазіцый, у выніку чаго месцы з трэцяга па пятнаццатае падзяляла ўсяго адна секунда.
У пачатку трэцяга сегмента Ніка Розберг паказаў лепшы вынік гоначнаша ўік-энда, паказаўшы час хутчэйшы за 1 хвіліну 15 секунд. Хэмілтан не здолеў адпаведна адказаць, патрапіўшы ў трафік у трэцім сектары трасы. Па-за пілотамі Mercedes Себасцьян Фетэль здолеў паказаць трэці час - наперадзе пілотаў Williams, дзе Вальтэры Ботас пераўзышоў вынік свайго партнёра Феліпэ Масы. Даніэль Рык'ярда паказаў шосты час, Фернанда Алонса быў найлепшым з пілотаў Ferrari на сёмай пазіцыі. Жан-Эрык Вернь паказаў восьмы час, Джэнсан Батан - дзявяты. Замыкнуў фінальную дзясятку Кімі Райканен.
Гонка
Першая частка гонкі цалкам праходзіла пад лідарствам двух пілотаў Mercedes. Першы круг адзначыўся сыходам абодвух балідаў каманды Marussia і першым сыходам у сезоне непасрэдна для Макса Чылтана. Чылтан згубіў кантроль над балідам у трэцім павароце і сутыкнуўся са сваім партнёрам Жулем Б'яншы, якога адкінула на бар'еры. Абодва баліда былі моцна пашкоджаны, а іх рэшткі стваралі небяспеку на першым сектары. Дырэкцыя гонкі выпусціла машыну бяспекі, і наступныя шэсць кругоў гонкі прайшлі пад ёй. Чылтан, выніку, атрымаў штраф пяццю пазіцыямі на старце наступнай гонкі - Гран-Пры Аўстрыі.
У другой палове гонкі абодва пілота Mercedes падчас барацьбы за першую пазіцыю паведамілі аб зніжэнні магутнасці рухавікоў. Да іх хутка пачала набліжацца группа на чале з Феліпэ Масай. Губляючы час, Ніка Розберг і Льюіс Хэмілтан здзейснілі свае піт-стопы, што вывела Феліпэ Масу ў лідары гонкі. Розберг і Хэмілтан працягвалі сваю барацьбу за балідам Масы. Хэмілтан здолеў абагнаць Розберга, але неўзабаве страціў перавагу, зрабіўшы памылку тармажэнні пасля вялікай прамой. Пасля таго, як Маса паехаў на піт-стоп, Розберг зноў выйшаў у лідары. Хэмілтан неўзабаве сышоў с трасы з-за праблем з тармазамі, што было асноўнай прычынай яго няўдачы з абгонам Розберга.
Розберг працягваў лідаваць у гонцы, але з-за праблемы з магутнасцю рухавіка не здолеў нарошчваць перавагу. За Розбергам сфарміраваўся так званы "цягнік", які ўзначальваў Серхіа Перэс, за якім ішлі два Red Bull Даніэля Рык'ярда і Себасцьяна Фетэля. За 13 кругоў да фініша да гэтай групы далучыўся Феліпэ Маса, які паказваў лепшыя кругі ў гонцы пасля свайго піт-стопа. Перэс не змог абагнаць Розберга з-за састарэлай гумы на сваім балідзе, а таксама пастаянных атак з боку Рык'ярда. За тры круга да фініша Рык'ярда здолеў прайсці Перэса, а потым і высйці на першае месца ў гонцы, абагнаўшы больш павольны балід Ніка Розберга з дапамогай сістэмы DRS.
Перад апошнім кругам Себасцьян Фетэль здолеў абыйсці Серхіа Перэса, які застаўся сам-насам з больш хуткім балідам Феліпэ Масы. На выхадзе са стартавай прамой напачатку апошняга круга падчас спробы ажыццявіць абгон Маса ўрэзаўся ў заднія калёсы баліда Перэса, у выніку чаго абодва баліда былі адкінутыя ў бар'еры бяспекі. З-за гэтага інцыдэнта на трасу зноў была выпушчана машына бяспекі, і гонка скончылася пад жоўтымі сцягамі. Пасля гонкі было прынята рашэнне пакараць Серхіа Перэса за сутыкненне з Масай, бо Перэс змяняў траекторыю на прамой, намагаючыся не пусціць Масу наперад.
Джэнсан Батан фінішаваў чацвёртым, хоць пачынаў апошні круг на восьмай пазіцыі, але здолеў абысці за гэты час Фернанда Алонса і Ніка Хюлькенберга. Пасля сутыкнення Перэса і Масы, Батан адразу падняўся на чацвёртае месца.
Па выніках гонкі Ніка Розберг павялічыў ачковую перавагу над Льюісам Хэмілтанам, якая дасягнула 18 ачкоў. Даніэль Рык'ярда падняўся на трэцюю пазіцыю ў агульным заліку чэмпіяната.
Абразанне
Абраза́нне — выдаленне крайняй плоці палавога органа. Узнікла ў першабытным грамадстве. Праводзяць, у т.л. пры ініцыяцыі. Ажыццяўляецца ў народаў Акіяніі, Афрыкі, Аўстраліі і ЗША. Абрад праводзяць над немаўлятамі мужчынскага полу ва іўдаізме і над хлопцамі 7-10 гадоў у ісламе. Сусветная арганізацыя аховы здароўя адзначыла на 50 % ніжэйшую мажлівасць заражэння вірусам імунадэфіцыту (ВІЧ) сярод абрэзаных мужчын у Афрыцы. Станам на 2015 год у ЗША праводзілася над 75 % нованароджаных хлопцаў, бо ў 1960-я гады ўрачы прапанавалі яго ўжыванне для прадухілення палавых заражэнняў, інфекцый мачавых шляхоў і раку палавых органаў.
Абраам Аянедэль
Абраам Аянедэль Уруція (Abraham Oyanedel Urrutia;  — ) — чылійскі юрыст, займаў пасаду прэзідэнта Чылі на працягу 82 дзён у 1932 годзе.
Вывучаў права ва Універсітэце Чылі ў Сант’яга, а ў 1897 годзе атрымаў дыплом юрыста. У 1891 годзе прымаў удзел у чылійскай грамадзянскай вайны на баку арміі Кангрэсу.
У 1927 годзе быў прызначаны членам Вярхоўнага суда Чылі, пасля стаў яго старшынёй. 2 кастрычніка 1932 года, у сувязі з паўстаннем гарнізонаў у Антафагаста і Кансепсьёне, прэзідэнт Барталамэ Бланш падаў у адстаўку і перадаў уладу Аянедэлю. Уся яго дзейнасць на гэтай пасадзе звялася да арганізацыі правядзення усеагульных выбараў, на якіх перамог Артура Алесандра, якому Аянедэль перадаў паўнамоцтвы на Каляды, 24 снежня 1932 года.
Фрыдрых Вільгельм II
Фрыдрых Вільгельм II (Friedrich Wilhelm II.;, Берлін — , Патсдам) — кароль Прусіі з 17 жніўня 1786 года. Сын Аўгуста Вільгельма і Луізы Амаліі Браўншвайг-Вольфенбютэльскай, пляменнік Фрыдрыха II Вялікага.
Юнацтва
Кароль Прусіі Фрыдрых Вялікі не меў дзяцей, і Фрыдрых Вільгельм стаў спадчыннікам прускага трона пасля свайго бацькі. Фрыдрых II асабіста клапаціўся пра выхаванне свайго пляменніка і спадчынніка трона. Трохгадовага Фрыдрыха Вільгельма забралі ў Берлінскі палац, дзе яго выхавальнікам быў афіцыйна прызначаны швейцарскі навуковец Нікалас дэ Бегелін (Nicolas de Beguelin). Фрыдрых імкнуўся пазбягаць памылак свайго тыранічнага бацькі, які выхоўваў сына з дапамогай фізічных і душэўных пакаранняў.
Фрыдрыху Вільгельму было 13 гадоў, калі ў 1757 годзе яго бацька быў бясслаўна звольнены з арміі за свае няўдачы ў Сямігадовай вайне. Сяброўства паміж братамі ніколі не было, прынамсі з-за таго, што Фрыдрых лічыў, што яго бацька Фрыдрых Вільгельм I спрыяў малодшаму брату, а з 1757 года антыпатыі перараслі ў непрытоеную пагарду. Аўгуст Вільгельм памёр у 1758 годзе ва ўзросце 36 гадоў, і тытул спадчынніка трона прынца прускага перайшоў да яго сына Фрыдрыха Вільгельма.
Юны прынц прыняў удзел у ваенных дзеяннях пад канец Сямігадовай вайны, у т.л. у аблозе Швайдніца і ў бітве пры Буркерсдорфе. Кароль пахваліў пляменніка за адвагу і прызначыў камандзірам патсдамскага пяхотнага палка. Аднак з часам адносіны паміж манархам і спадчыннікам кардынальна змяніліся пераважна з-за розных характараў. Стыль жыцця Фрыдрыха і яго погляды на дзяржаву вельмі адрозніваліся ад прынцыпаў жыцця яго пляменніка. Фрыдрых жыў, бачачы сябе «першым слугой сваёй дзяржавы». У яго практычна не было асабістага жыцця, ён пазбягаў публічных выступленняў. Замест гэтага ён прысвячаў сябе ў большай ступені палітыцы і кіраванню дзяржавай і часта ўглябляўся ў найдрабнейшыя дэталі. Тым не менш, Фрыдрых выпусціў навучанне палітычнаму жыццю свайго спадчынніка. А сам Фрыдрых Вільгельм жадаў у першую чаргу атрымліваць асалоду ад жыцця, у чым быў салідарны са шматлікімі сваімі сучаснікамі дваранскага паходжання. У юнацтве ў прынца з'явілася некалькі фаварытак, што выклікала незадаволенасць кансерватыўнай часткі прускага двара і асабліва самога караля.
Асабістае жыццё
У 1765 годзе Фрыдрых ажаніў дваццацігадовага Фрыдрыха Вільгельма з Лізаветай Крысцінай Ульрыкай Браўншвайг-Вольфенбютэльскай, дачкой герцага Браўншвайга-Вольфенбютэля Карла I і Шарлоты, сястры Фрыдрыха. Гэты шлюб апынуўся вельмі няўдалым. Маладыя не надавалі значэння шлюбнай вернасці. Калі Фрыдрых Вільгельм даведаўся пра раман сваёй жонкі, ён пажадаў з ёй развесціся і адправіў яе ў ссылку ў Кюстрын. Пасля разводу патсдамскі двор разгарнуў бурную дзейнасць, каб зноў ажаніць спадчынніка, паколькі дынастыі патрабаваўся спадчыннік. Рашэнне было прынята на карысць прынцэсы Фрыдэрыкі Гесэн-Дармштацкай. Яна апраўдала ўскладзеныя на яе надзеі і 3 жніўня 1770 года нарадзіла Фрыдрыха Вільгельма, а ў наступныя гады яшчэ шасцярых дзяцей.
Унутраная палітыка
Фрыдрых Вялікі памёр 17 жніўня 1786 года ва ўзросце 74 гадоў у Сан-Сусі. Яго пераемнікам стаў Фрыдрых Вільгельм II. У тыя часы Фрыдрых Вільгельм карыстаўся любоўю ў народа, які спадзяваўся на агульнае паляпшэнне становішча ў краіне. У апошнія гады жыцця Фрыдрых II ужо пазбавіўся былой папулярнасці, і яго смерць не выклікала асаблівага смутку ў народа. Новы кароль перанёс сваю рэзідэнцыю з Сан-Сусі ў Берлін, што дало яму вялікую падтрымку сярод берлінцаў. Кароль адмяняў ненавісныя падаткі, раздаваў ордэны, узнагароды і тытулы.
Перабудову сваёй рэзідэнцыі Берліна Фрыдрых Вільгельм даручыў архітэктару Карлу Готгарду Лангансу, у прыватнасці, яму далі заказ на будаўніцтва Брандэнбургскіх варот. Кароль, які сам выдатна іграў на віяланчэлі, спрыяў развіццю мастацтваў і асабліва музыкі і тэатра. Але неўзабаве сталі праяўляцца і іншыя рысы новага манарха. Не пасвечаны ў тонкасці палітыкі, Фрыдрых Вільгельм не ўмеў кіраваць дзяржавай, седзячы за пісьмовым сталом, як яго дзядзька. Фрыдрых Вільгельм II прызначыў кабінет урада, у якім асаблівым уплывам карыстаўся Крыстаф фон Вёльнер. У адрозненне ад Фрыдрыха, які лічыў, што «кожны выратуецца на свой манер», Фрыдрых Вільгельм заявіў пра прыхільнасць да Рэфармацыі. Тым не менш сваім эдыктам пра рэлігіі ад 9 ліпеня 1788 года ён гарантаваў свабоду веравызнання. Эдыкт выклікаў у Прусіі гарачыя спрэчкі, таму ўслед за ім 19 снежня 1788 года быў нават выпушчаны эдыкт аб цэнзуры, якім былі зноў абмежаваны асабістыя свабоды.
Іншым важным недаглядам Фрыдрыха Вільгельма ва ўнутранай палітыцы Прусіі стала захаванне старой адміністрацыйнай структуры, чынавенства і афіцэрства часоў Фрыдрыха Вялікага. У сваёй большасці яны займалі пасады з 1763 года, і Фрыдрых не адпраўляў іх у адстаўку ў падзяку. У маладосці яны шмат зрабілі для Прусіі і свайго караля. Аднак пры Фрыдрыху Вільгельме II ім было ўжо за 65 і нават 70 гадоў, і гэта негатыўна адбілася не толькі на дзяржаўным кіраванні, але і ў ваеннай сферы. Ветэраны Сямігадовай вайны апынуліся не ў стане рашуча выступіць супраць французскіх войскаў пасля 1789 года, паколькі ігнаравалі новыя ваенныя канцэпцыі французаў.
Знешняя палітыка
Знешняя палітыка спачатку была даручана міністру караля Фрыдрыха II Эвальду Фрыдрыху фон Герцбергу, які быў паглынуты ідэяй пруска-аўстрыйскага суперніцтва. Пасля заключэння 27 ліпеня 1790 года Райхенбахскага дагавора, выявіліся супярэчнасці ў поглядах караля і яго міністра. Герцберг быў зняты з пасады, якую заняў Бішафвердэр.
У разгар нідэрландскай Батаўскай рэвалюцыі, Фрыдрых накіраваў прускія войскі на дапамогу свайму швагру і штатгальтару Вільгельму V. У чэрвені 1787 года апошняму пры падтрымцы прусакоў удалося аднавіць уладу ў краіне.
Пасля пачатку Вялікай французскай рэвалюцыі і няўдалых уцёкаў каралеўскай сям'і ў чэрвені 1791 года ў палацы Пільніц пад Дрэздэнам адбылася сустрэча імператара Свяшчэннай Рымскай імперыі Леапольда II, караля Фрыдрыха Вільгельма II і графа д'Артуа, брата французскага караля Людовіка XVI.
30 ліпеня 1792 года прускі кароль асабіста ўдзельнічаў у ваенным паходзе ў Шампань супраць рэвалюцыйнай Францыі. У бітве пры Вальмі 20 верасня паміж ваюючымі бакамі адбылася артылерыйская дуэль. Бітва, нязначная з пункту гледжання ваеннай стратэгіі, увайшла ў гісторыю, паколькі салдатам рэвалюцыі ўпершыню ўдаўся вытрымаць масіўны наступ праціўніка. Саслабелыя ад хвароб, голаду і дажджу прускія войскі праз дзесяць дзён адступілі. Вайна супраць Францыі завяршылася для Фрыдрыха Вільгельма II падпісаннем Базельскага міру 5 красавіка 1795 года з усталяваннем дэмаркацыйнай лініі, якая забяспечыла нейтралітэт і мір не толькі для Прусіі, але і для ўсёй Паўночнай Германіі.
Фрыдрых Вільгельм звярнуў сваю ўвагу на Рэч Паспалітую, калі Расія і Аўстрыя рыхтавалі другі падзел Польшчы. Прускі кароль не жадаў застацца ў баку і 23 студзеня 1793 года ўступіў у дагавор аб падзеле з Расіяй, захапіўшы Данцыг, Торн і Паўднёвую Прусію, на 57 тысяч км² якой налічвалася 1,1 млн жыхароў.
Апошнія гады
Каралеву абражалі шматлікія любоўныя інтрыгі караля і, у першую чаргу, адносіны з Вільгельмінай Энке. Кронпрынц Фрыдрых Вільгельм III падтрымліваў яе. 28 красавіка 1796 года Вільгельміна атрымала тытул графіні Ліхтэнау і 17 верасня была афіцыйна прынята пры двары. Тым часам узмацнілася незадаволенасць каралём, якога абвінавацілі ў марнатраўнасці і растраце сабранай Фрыдрыхам дзяржаўнай маёмасці. Фрыдрых Вільгельм II памёр у 53 гады 16 лістапада 1797 года ад грудной вадзянкі. Графіня Ліхтэнау, якая даглядала за каралём, была пасаджана пад хатні арышт. Фрыдрых Вільгельм III адправіў ненавісную палюбоўніцу бацькі ў ссылку ў Глогау, а большая частка яе маёмасці была канфіскавана.
Сям'я
У 1765 годзе Фрыдрых Вільгельм II ажаніўся з Лізаветай Крысцінай Браўншвайг-Люнебургскай і развёўся з ёй у 1769 годзе. У іх была адна дачка: У 1769 годзе Фрыдрых Вільгельм II ажаніўся з Фрыдэрыкай Луізай Гесэн-Дармштацкай. Дзеці:
Фрыдрых Вільгельм меў пазашлюбную сувязь з Вільгельмінай фон Ліхтэнау, якая нарадзіла яму яго любімага сына, графа Аляксандра фон дэр Марка (1779—1787), акрамя якога ў іх нарадзіліся:
Патрык Мадыяно
Патры́к Мадыяно́ (Patrick Modiano; нар., Булонь-Біянкур) — французскі пісьменнік і сцэнарыст. Лаўрэат Нобелеўскай прэміі па літаратуры (2014).
Біяграфія
Нарадзіўся ў сям'і французскага камерсанта яўрэйскага паходжання Альбера Мадыяно, са старога роду саланікійскіх сефардаў, і фламандскай камічнай актрысы. Бацькі пазнаёміліся восенню 1942 года ў акупаваным немцамі Парыжы, у лютым 1944 года яны ажаніліся. Пад акупацыяй бацька займаўся нелегальным гандлем, жыў з фальшывымі дакументамі; маці выступала перад акупацыйнымі войскамі. Брат Патрыка — Рудзі, памёр дзесяцігадовым у 1957 годзе, да 1982 года пісьменнік прысвячаў яму ўсе свае раманы. Бацькі разышліся на пачатку 1960-х гадоў.
Вучыўся ў парыжскім Ліцэі Генрыха IV, дзе адным з выкладчыкаў быў сябра яго маці Раймон Кено, які далучыў Мадыяно да літаратурнага кола выдавецтва «Галімар», працягваў адукацыю ў ансійскіх ліцэі і каледжы.
У 1970 годзе ажаніўся з Дамінік Зерфюс, дачкой вядомага архітэктара Бернара Зерфюса; мае дзвюх дачок — Зіну (1974 г.н.), кінарэжысёра, і (1978 г.н.), літаратара і спявачку.
Быў членам журы Канскага кінафестывалю (2000).
Творчасць
Яшчэ падчас вучобы ў Ліцэі Генрыха IV далучыўся да літаратурнага кола выдавецтва «Галімар». Першы раман «Плошча Зоркі» (1968) адразу прынёс Мадыяно вядомасць.
Да найбольш вядомых раманаў П. Мадыяно належаць «Плошча Зоркі» (1968), «Віла Журба» (1975), «Вуліца Цёмных Крамак» (1978), «Зніклы квартал» (1985), «З глыбіні забыцця» (1996), «Дора Брудэр» (1997), «Далягляд» (2010).
Практычна ўсе творы пісьменніка аўтабіяграфічныя і/або звязаныя з тэмай акупацыі Францыі часоў 2-й сусветнай вайны. У сваім інтэрв'ю ў кастрычніку 1975 года П. Мадыяно кажа, што «апантаны перадгісторыяй, мінулым», а «мінулае — гэта смутная і ганебная эпоха акупацыі». «Мой сюжэт — час», — дадаў ён у інтэрв'ю газеце «Монд» (ад 24 мая 1973 года).