cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Аэрапорт Тбілісі імя Шата Руставелі
Агляд
Аэрапорт мае сучасны і функцыянальны дызайн. Ён распрацаваны, каб забяспечыць аптымальную плыню пасажыраў і багажу са стаянкі да самалётаў на 25 000 м² агульнай карыснай плошчы. Ёсць магчымасці для будучых пашырэнняў без перапынення працы тэрмінала. Ён мае высокатэхналагічныя сучасныя сістэмы, якія ўлічваюць зручнасць пасажыраў і эфектыўнасць працы тэрміналаў на ўсіх функцыянальных прасторах. Продаж прадуктаў харчавання і напояў ажыццяўляецца ў 7 пунктах, штат супрацоўнікаў складае 75 чалавек, у той час як паслугі Duty Free прадастаўляецца у чатырох крамах. Агульны кошт праекта склаў 90,5 млн. долараў ЗША. Прапускная магчымасць будынка тэрмінала складае 2,8 мільёна пасажыраў у год. Агенцтвам-выканаўцам і заказчыкам праекта з’яўляецца TAV Urban Georgia.
На працягу 2016 года была ўзноўлена асноўная ўзлётна-пасадачная паласа аэрапорта і абсталявана новымі навігацыйнымі агнямі, што павысіла узровень бяспекі ўзлётна-пасадачнай паласы. Таксама былі дададзены ліхтары аховы ўзлётна-пасадачнай паласы, святлодыёдныя сігналы прыпынку і кіруючыя знакі на ўсіх пазіцыях, якія ўтрымліваюцца на галоўнай узлётна-пасадачнай паласе аэрапорта. Сістэма прызямлення прыбораў таксама была абноўлена да CAT II, што дазваляе самалётам садзіцца ў дрэнныя ўмовы надвор’я. Была абноўлена сістэма кіравання і маніторынгу асвятлення аэрадрома, уключаючы ўстаноўку новых сігналаў на ўсіх чатырох рулежных дарогах.
Новая наземная лінія метро Тбілісі, якая звязвае аэрапорт з горадам, была абвешчана ў кастрычніку 2018 года. Прапанаванае пашырэнне звяжа аэрапорт са станцыяй Самгоры ў якасці пункта перасадкі з першай лініяй. Будаўніцтва павінна было пачацца ў канцы 2019 года.
Грыфіна
Грыфіна (Gryfino) — горад у Польшчы, адміністрацыйны цэнтр Грыфінскага павета Заходнепаморскага ваяводства. Сядзіба вяскова-гарадской гміны Грыфіна.
Порт на рацэ Одэр (Заходні Одэр). Адлегласць па прамой паміж гарадамі Грыфіна — Мінск 859 км, да Варшавы — 459 км.
Насельніцтва — 21 584 жыхароў (2014 год).
IC 4677
IC 4677 — галактыка тыпу PN (планетарная туманнасць) ў сузор’і Дракон.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Bon Appetit: Gérard Depardieu's Europe
«Bon Appetit: Gérard Depardieu's Europe» — французскі дакументальны серыял, які транслюецца з кастрычніка 2015 года на канале «». Кожны выпуск уяўляе сабой гастранамічную экскурсію з Жэрарам Дэпардзьё ў кампаніі яго сябра, шэф-кухара Ларана Адье. На расійскім тэлебачанні шоу ўпершыню было паказана ў 2021 годзе на канале «Кухня ТВ».
Епафрас (апостал з 70)
Епафрас — паводле біблейскага падання, адзін з 70 меншых апосталаў, спадарожнік апостала Паўла, прапаведнік. Нарадзіўся ў Каласах, дзе быў першым епіскапам. Наведаў апостала Паўла ў Рыме ў час яго зняволення і разам з ім цярпеў там пакуты.
Камунальны рух
Камунальны рух — у Заходняй Еўропе X—XIII стагоддзяў рух гараджан супраць сеньёраў за самакіраванне і незалежнасць. Спачатку патрабаванні гараджан зводзіліся да абмежавання феадальнага прыгнёту і скарачэння пабораў. Затым паўсталі палітычныя задачы — здабыццё гарадскога самакіравання і правоў. Барацьба вялася не супраць феадальнай сістэмы ў цэлым, а супраць сеньёраў тых ці іншых гарадоў.
Паўднёвафранцузскія гарады дамагліся незалежнасці без кровапраліцця (IX—XII стагоддзі). Гарады Паўночнай Францыі — Амьен, Лан, Бавэ, Суасон і іншыя — і Фландрыі — Гент, Бругэ, Ліль — сталі самакіравальнымі ў выніку ўпартай, у асноўным узброенай, барацьбы. Гараджане выбіралі са свайго асяроддзя раду, яго кіраўніка — мэра і іншых службовых асоб, мелі ўласны суд, ваеннае апалчэнне, фінансы, самастойна ўсталёўвалі гарадскія падаткі. Гэтыя гарады вызваляліся ад рэнты і сеньёрыяльных павіннасцей. Узамен яны выплачвалі сеньёру пэўную невялікую грашовую рэнту, у выпадку вайны выстаўлялі невялікі ваенны атрад. Нярэдка такі горад з’яўляўся горадам-сеньёрам па адносінах да сялян навакольных тэрыторый.
Гарады Паўночнай і Сярэдняй Італіі — Венецыя, Генуя, Сіена, Фларэнцыя, Лука, Равена, Балоння і іншыя — сталі камунамі ў IX—XII стагоддзях. У Германіі ў XII—XIII стагоддзяў з’явіліся так званыя імперскія гарады — фармальна яны падпарадкоўваліся непасрэдна імператару Свяшчэннай Рымскай імперыі, але дэ-факта былі незалежнымі гарадскімі рэспублікамі (Любек, Нюрнберг, Франкфурт-на-Майне і іншыя).
У дзяржавах з адносна моцнай цэнтральнай уладай гарады, размешчаныя на каралеўскай зямлі, не маглі дамагчыся поўнага самакіравання. Пад уладай сеньёраў заставалася і большасць дробных гарадоў — асабліва тыя, што належалі духоўным сеньёрам. Найважнейшы вынік барацьбы гарадоў з сеньёрамі — вызваленне большасці іх жыхароў ад асабістай сеньёрыяльнай залежнасці. Было таксама ўстаноўлена правіла, згодна з якім сеньёрыяльна залежны селянін, які ўцёк у горад і пражыў там «год і адзін дзень», станавіўся вольным. Сярэдневяковая прыказка, якая абвяшчае «гарадское паветра робіць свабодным», тады разумелася літаральна.
NGC 2096
NGC 2096 (іншае абазначэнне — ESO 57-SC27) — рассеянае скопішча ў сузор’і Залатая Рыба.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Блонне
Блонне (Błonie) — горад у Польшчы, за 27 км на захад ад цэнтра Варшавы. Уваходзіць у склад Варшаўскага заходняга павета Мазавецкага ваяводства, сядзіба вяскова-гарадской гміны Блонне. Займае плошчу 9,12 км². Насельніцтва 12,4 тыс. чалавек (на 2018).
Бранавец
Бранавец — прозвішча.
Вялікае Княства Літоўскае (значэнні)
Вялікае Княства Літоўскае:
Джозеф Файнс
Джозеф Альберык Туіслтан-Уайкем-Файнс (Joseph Alberic Twisleton-Wykeham-Fiennes; нар., Солсберы) — брытанскі акцёр, найбольш вядомы дзякуючы ролям Уільяма Шэкспіра ў фільме «Закаханы Шэкспір».
Біяграфія
Файнс нарадзіўся ў Солсберы, Уілтшыр, Англія. Ён — сын пісьменніцы Джэніфер Лэш і фатографа Марка Файнса. Самы малодшы з шасцярых дзяцей, ён быў выхаваны ў Заходнім Корку, Ірландыя. Яго браты — акцёр Рэйф Файнс, кампазітар Магнус Файнс і абаронца прыроды Джэйкаб Файнс. Яго сёстры Сафі Файнс і Марта Файнс — рэжысёры. Яго прыёмны брат Майкл Эмеры — археолаг. Ён даводзіцца траюрадным стрыечным братам сэру Ранульфу Файнсу.
Файнс вучыўся ў Ірландыі, затым у Ліхерст Свон Скул, прыватнай школе Солсберы, пасля яго навучанне працягнулася ў школе з гуманітарным ухілам. Потым ён на працягу года вучыўся ў мастацкай школе ў Сафалку, пасля чаго Файнс паступіў у Гілдхалскую школу музыкі і тэатра, якую скончыў у 1993 годзе.
Хоя мясістая
Хоя мясістая, Васковы плюшч (Hoya carnosa) — від павойных сукулентных вечназялёных хмызнякоў з роду Hoya сямейства Apocynaceae. Папулярная пакаёвая расліна.
Распаўсюджанне
У прыродзе расліна сустракаецца ва Усходняй Індыі, на поўдні Кітая (правінцыі Фуцзянь, Гуандун і Юньнань, аўтаномны раён Гуансі), на Тайвані, у М'янме, у В’етнаме, Малайзіі, на японскіх астравах Кюсю і Рукю. Расце ў вільготных субтрапічных лясах.
Апісанне
Вечназялёная ліяна. Лісце мясістае, авальнае, бліскучае, цёмна-зялёнае. Кветкі зорчатыя, духмяныя, быццам зробленыя з воску, сабраны ў парасоны. Афарбоўка пялёсткаў — ад белай да ружовай, цэнтральная частка кветкі (верхавіны пылавікоў) — цёмна-ружовая, вінна-чырвоная. Час цвіцення — лета і восень.
Сонечнае зацьменне 2 лістапада 1967 года
Сонечнае зацьменне 2 лістапада 1967 года — поўнае сонечнае зацьменне 152 сараса.
Зацьменне мела велічыню 1,0126 і дасягнула свайго максімуму ў 05:38:56 UTC у пункце з каардынатамі 62° пд. ш. 28° з. д..
Зацьменне 2 лістапада 1967 года стала 2-ім сонечным зацьменнем у 1967 годзе і 155-ым у XX стагоддзі. Папярэдняе сонечнае зацьменне адбылося 9 мая 1967 года, наступнае — 28 сакавіка 1968 года.
Freestyle Script
Freestyle Script — шрыфт, які быў распрацаваны Марцінам Веітам у 1981 годзе. Версія тлустага шрыфта Freestyle Script была распрацавана ў 1986 годзе. Выдаўцы гэтага шрыфта Adobe, ITC і Letraset. Freestyle Script мае 4 версіі: Regular, Bold, SH Reg Alt, і SB Reg Alt.
Алілуя
Алілуя (הַלְלוּיָה] הללויה], у транскрыпцыі халелу-Йа’х; у лац. транслітарацыі alleluia, літаральна «Хваліце Госпада») — адна з урачыстых і свяшчэнных песень хрысціянскага богаслужэння, якая ўжываецца асобна і як прыпеў да іншых песнапенняў. У шырокі ўжытак яна ўвайшла яшчэ ў 1 ст. у так званыя апостальскія часы і пры спяванні ў гонар св. Тройцы звычайна паўтаралася тройчы. Алілуя выконвалася ў хрысціянскіх цэрквах і як самастойная песня.
Іосіф Анісімавіч Кажанкоў
Біяграфія
У 1919 годзе добраахвотна ўступіў у Савецкую армію, быў камісарам ваенных лячэбных устаноў.
У гады Вялікай Айчыннай вайны — інспектар-кансультант УФЭП-73 Цэнтральнага фронту, армейскі хірург 3-й арміі Беларускага фронту.
З 1946 па 1950 год — галоўны хірург Беларускай ВА; з 1960 года — Галоўны хірург Міністэрства аховы здароўя БССР.
Узнагароды
Узнагароджаны ордэнамі Чырвонага Сцяга, Чырвонай Зоркі, Айчыннай вайны I і II ступеняў, медалямі.
Пантэкорва
Пантэкорва — прозвішча.
IC 4678
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Gibsoniothamnus
Gibsoniothamnus — род раслін, апісаны ў 1970 годзе.
Віды
Вылучаюць 12 відаў :
Блакітніца алькон
Размах крылаў 34-38 мм. Крылы самца зверху фіялетава-блакітныя, бліскучыя, з вузкім цёмным краем, часам з цёмнымі плямамі ў цэнтры. Крылы самкі зверху бурыя. Знізу крылы светла-бурыя з 2 паралельнымі радамі цёмных плямаў уздоўж вонкавага краю і малюнкам з чорных крапінак у цэнтральнай і прыкаранёвай частках крыла.
Пашырэнне: Еўропа, горныя раёны Казахстана, Сярэдняй Азіі, поўдня Сібіры. Месцы пражывання: ускрайкі і паляны пераважна сасновых лясоў.
За год дае 1 пакаленне. Матылі лётаюць у ліпені-жніўні. Вусені кормяцца на гарычках, у працэсе развіцця звязаны з мурашкамі роду Myrmica. Вусені старэйшых узростаў трапляюцца ў мурашніках. Яны ж і зімуюць.
Джыла Пантэкорва
Джыльберта Пантэкорва (Gilberto Pontecorvo, больш вядомы як Джыла Пантэкорва, Gillo Pontecorvo;  — ) — італьянскі кінарэжысёр, сцэнарыст і грамадскі дзеяч-камуніст.
Рэжысёр палітычных фільмаў «Капо» (антыфашысцкі, пра канцлагер), «Бітва за Алжыр» (антыкаланіяльны, пра барацьбы Фронту нацыянальнага вызвалення), «Кеймада» (пра паўстанне чорных рабоў на карыбскім востраве), «Аперацыя „Пачвара“» (пра барацьбу ЭТА з франкісцкім рэжымам). Уладальнік многіх нацыянальных і міжнародных прэмій, у тым ліку «Залатога льва», двойчы быў намінаваны на «Оскар».
Біяграфія
Нарадзіўся ў Пізе ў багатай яўрэйскай сям’і. Яго бацькі — Масіма і Марыя Пантэкорва — былі аднымі з самых заможных членаў яўрэйскай абшчыны горада (Масіма Пантэкорва разам з братамі кіраваў заснаванай іх бацькам Пелегрына Пантэкорва сеткай тэкстыльных фабрык). Брат фізіка Бруна Пантэкорва і генетыка Гвіда Пантэкорва.
У 1941—1956 гадах быў членам Італьянскай кампартыі, якую пакінуў пасля прыгнечання венгерскага паўстання, застаўшыся марксістам.
Сын Марка Пантэкорва — аператар, рэжысёр, сцэнарыст.
Ікас
Ікас — богаслужэбная песня, якая служыць праслаўленню святога або святкуемай царкоўнай падзеі. Ён уяўляе сабой складовую частку ранішняга канона, у якім змяшчаецца пасля шостай песні, а таксама акафіста, дзе ён чаргуецца з кандаком, з якім мае аднолькавы змест і ад якога адрозніваецца толькі большай шматслоўнасцю. Такім чынам, ікас уяўляе сабой разгорнутае развіццё тэмы, змешчанай у кандаку.
Зігенскі ўніверсітэт
Зігенскі ўніверсітэт (Universität Siegen) — нямецкая дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта з сядзібай у горадзе Зіген.
Гісторыя
Вытокі ўстановы як цэнтра адукацыі і даследаванняў бярэ пачатак у XVI стагоддзі. У 1536 годзе Вільгельм I, граф Насау-Дыленбурга, даручыў саксонскаму асветніку і багаслову Эразму Сарцэрыю стварыць лацінскую школу. У перыяд з 1594 па 1600 гады і з 1606 па 1609 гады кальвінісцка-рэфарматарская акадэмія (Academia Nassauensis) пераехала з Херборна ў Зіген, дзе размясцілася ў будынках Ніжняга замку.
У 1853 годзе была створана школа азелянення, якая неўзабаве набыла вядомасць. Тут вучылі добраўпарадкаванню і дагляду за зямлёй, у тым ліку метадам арашэння і асушэння лугоў, каб спрыяць павышэнню ўраджайнасці. Пасля Другой сусветнай вайны школа пераключылася на грамадзянскае будаўніцтва, і ў 1962 годзе яна была перайменавана ў дзяржаўную будаўнічую школу.
Наступнай навучальнай установай, якая будзе створана ў Зігене, была Зігерландская педагагічная вышэйшая школа, створаная ў 1964 годзе. У 1965 годзе яна стала філіялам Вестфальска-Ліпенскай вышэйшай педагагічнай школы.
1 жніўня 1972 года ў Зігене быў створаны паўнавартасны ўніверсітэт разам з чатырма іншымі ўніверсітэтамі ў Паўночным Рэйне-Вестфаліі. Зігерландская педагагічная вышэйшая школа і Зігенска-Гумерсбахская вышэйшая школа аб’ядналіся і ўтварылі новы Зігенскі ўніверсітэт. Кампус у Гумерсбаху быў перададзены 1 чэрвеня 1983 года Кёльнскай вышэйшай тэхнічнай школе.
Палаяэнсуу
Палаяэнсуу (Palojoensuu, Bálojotnjälbmi) — вёска на паўночным захадзе Фінляндыі, у абшчыне Энантэкія. Размешчана на мяжы са Швецыяй, пры ўпадзенні ракі Палаёкі ў Муаніан’ёкі.
Адміністрацыйны цэнтр абшчыны, вёска Хета, размешчана за 26 км на ўсход па галоўнай дарозе № 93. У часы Лапландскай вайны 1944—1945 гадоў наваколле вёскі было месцам баёў паміж фінскімі і нямецкімі войскамі. Палаяэнсуу была цалкам спалена немцамі.
NGC 2097
NGC 2097 (іншае абазначэнне — ESO 86-SC28) — рассеянае скопішча ў сузор’і Залатая Рыба.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Уільям Шэкспір
Уі́льям Шэкспі́р (William Shakespeare, Стратфард-на-Эйване, Англія — , там жа) — англійскі паэт і драматург, нярэдка лічыцца найвялікшым англамоўным пісьменнікам і адным з найлепшых драматургаў свету. Часта называецца нацыянальным паэтам Англіі. Творы, якія дайшлі да нас, уключаючы некаторыя, напісаныя разам з іншымі аўтарамі — 38, 154 , 4 паэмы і 3 эпітафіі. П’есы Шэкспіра перакладзены на асноўныя мовы і ставяцца часцей за творы іншых драматургаў.
Шэкспір нарадзіўся і вырас у горадзе Стратфард-на-Эйване. У 18 гадоў ажаніўся з, у шлюбе з якой меў трох дзяцей: дачку Сюзанну і двайнят і Джудзіт. Кар’ера Шэкспіра пачалася паміж 1585 і 1592 гадамі, калі ён пераехаў у Лондан. Неўзабаве ён стаў паспяховым акцёрам, драматургам, а таксама саўладальнікам тэатральнай кампаніі пад назвай «», пазней вядомай як «Слугі караля». Каля 1613 года, ва ўзросце 48 гадоў ён вярнуўся ў Стратфард, дзе памёр трыма гадамі пазней. Захавалася мала гістарычных сведчанняў пра жыццё Шэкспіра, і тэорыі пра яго жыццё ствараюцца на аснове афіцыйных дакументаў і сведчанняў сучаснікаў, таму навуковай супольнасцю дагэтуль абмяркоўваюцца пытанні яго знешнасці і, таксама ёсць пункт гледжання, што прыпісаныя яму творы напісаны кімсьці іншым; ён папулярны у культуры, хоць і адхілены пераважнай большасцю навукоўцаў-шэкспіразнаўцаў.
Большасць твораў Шэкспіра напісана ў перыяд з 1589 па 1613 год. Яго раннія п’есы галоўным чынам адносяцца да і, у якіх Шэкспір дасягнуў значнага поспеху. Потым у яго творчасці быў перыяд, такіх як «Гамлет», «Кароль Лір», «» і «Макбет», якія лічацца аднымі з лепшых на англійскай мове. Пад канец сваёй творчасці Шэкспір напісаў некалькі трагікамедый, а таксама супрацоўнічаў з іншымі пісьменнікамі.
Многія п’есы Шэкспіра выдаваліся яшчэ пры яго жыцці. У 1623 годзе два сябры Шэкспіра, Джон Хемінг і Генры Кондэл, апублікавалі, збор усіх, апроч двух, п’ес Шэкспіра, уключаных у канон у наш час. Пазней Шэкспіру рознымі даследчыкамі былі з рознай ступенню доказнасці атрыбутаваны яшчэ некалькі п’ес (ці іх фрагменты).
Ужо пры жыцці Шэкспір атрымліваў ухвальныя водгукі на свае творы, але па-сапраўдным ён стаў папулярны толькі ў XIX стагоддзі. У прыватнасці, прадстаўнікі рамантызму і віктарыянцы так узносілі Шэкспіра, што Бернард Шоу назваў гэта, што ў перакладзе з англійскай азначае «бардапаклонства». Творы Шэкспіра застаюцца папулярнымі і ў нашы дні, яны ўвесь час вывучаюцца і пераасэнсоўваюцца ў адпаведнасці з палітычнымі і культурнымі ўмовамі.
Раннія гады
Уільям Шэкспір нарадзіўся ў горадзе Стратфард-он-Эйван (графства Уорыкшыр) у 1564 годзе, ахрышчаны 26 красавіка, пэўная дата нараджэння невядома. Паданне адносіць яго з’яўленне на свет да 23 красавіка : гэта дата супадае з пэўна вядомым днём яго смерці. Апроч таго, 23 красавіка адзначаецца дзень святога Георгія, апекуна Англіі, і да гэтага дня паданне магло адмыслова прымеркаваць нараджэнне найвялікшага нацыянальнага паэта. З англійскай мовы прозвішча «Шэкспір» можна перакласці як «той, хто трасе дзідай».
Яго бацька, Джон Шэкспір (1530—1601), быў заможным рамеснікам-пальчатнікам, часта абіраўся на значныя грамадскія пасады. У 1565 годзе Джон Шэкспір быў, у 1568 годзе — (кіраўніком гарадскога савета). Ён не наведваў царкоўных службаў, за што плаціў вялікія грашовыя штрафы (магчыма, ён быў таемным каталіком).
Маці Шэкспіра, народжаная Мэры Ардэн (1537—1608), належала да адной з найстарэйшых саксонскіх сямей. Агулам у пары было 8 дзяцей, Уільям нарадзіўся трэцім.
Лічыцца, што Шэкспір вучыўся ў стратфардскай «граматычнай школе» (grammar school), дзе мусіць атрымаў добрыя веды латыні: стратфардскі настаўнік лацінскай мовы і літаратуры пісаў вершы на латыні. Некаторыя навукоўцы сцвярджаюць, што Шэкспір наведваў у Стратфардзе-на-Эйване, дзе вывучаў творчасць такіх паэтаў, як Авідзій і Плаўт, аднак школьныя журналы не захаваліся , і цяпер нічога пэўна не скажаш.
У 1582 годзе, у 18-гадовым узросце, ажаніўся з Эн Хэтэўэй, дачкой мясцовага землеўласніка, на 8 гадоў старэйшай за яго. У момант заключэння шлюбу Эн была цяжарная. У 1583 годзе нарадзілася дачка Сюзанна (ахрышчана 23 мая), у 1585 годзе — двайняты: сын Хемнет, памёр 11-гадовым у жніўні 1596 года, і дачка Джудзіт (ахрышчана 2 лютага).
Пра падзеі наступных сямі гадоў жыцця Шэкспіра ёсць толькі здагадкі. Першыя ўпамінанні пра лонданскую тэатральную кар’еру тычацца 1592 года, і перыяд паміж 1585 і 1592 гадамі даследчыкі называюць «страчанымі гадамі» Шэкспіра. Спробы біёграфаў дазнацца пра дзейнасць Шэкспіра ў гэты перыяд прычыніліся з’яўленню многіх апакрыфічных гісторый. , першы біёграф Шэкспіра, лічыў, што той пакінуў Стратфард, каб пазбегнуць праследавання за ў маёнтку мясцовага сквайра Томаса Люсі. Мяркуецца таксама, што Шэкспір адпомсціў Люсі, напісаўшы ў яго адрас некалькі непрыстойных балад. Паводле іншай версіі XVIII ст., Шэкспір пачаў тэатральную кар’еру, прыглядаючы за коньмі лонданскіх тэатральных апекуноў. пісаў, што Шэкспір быў школьным настаўнікам. Некаторыя навукоўцы XX ст. лічылі, што Шэкспір быў настаўнікам Аляксандра Ногтана з Ланкашыра, бо ў гэтага памешчыка-каталіка знаходзіўся нейкі «Уільям Шэйкшафт». У гэтай тэорыі мала падстаў, апроч чутак, якія пашырыліся пасля смерці Шэкспіра, і, апроч таго, «Шэйкшафт» — гэта дастатковае пашыранае ў Ланкашыры прозвішча.
Лондан і тэатральная кар’ера
Пэўна невядома, калі Шэкспір пачаў пісаць тэатральныя творы, а таксама пераехаў у Лондан, але першыя крыніцы, якія дайшлі да нас і гавораць пра гэта, тычацца 1592 года. Тады ў дзённіку антрэпрэнёра згадваецца гістарычная хроніка Шэкспіра «Генрых VI» у рэпертуары тэатра, які належаў Хэнслау. У тым жа годзе пасмяротна выдаецца памфлет драматурга і празаіка, дзе апошні са злосцю абрынуўся на Шэкспіра, не называючы прозвішча, але іранічна абыгрываючы яго — «скалынальнік сцэны» (shake-scene), перафразоўваючы радок з трэцяй часткі «Генрыха VI» «О, сэрца тыгра ў гэтай жаночай шкуры!» як «сэрца тыгра ў шкуры акцёра». Навукоўцы разыходзяцца ў думцы адносна дакладнага сэнсу гэтых слоў, але прынята лічыць, што Грын вінаваціў Шэкспіра ў спробах зраўняцца з высокаадукаванымі пісьменнікамі («універсітэцкімі розумамі»), такімі як Крыстафер Марла, і сам Грын.
Біёграфы лічаць, што кар’ера Шэкспіра магла пачацца ў кожны час, пачынаючы з сярэдзіны 1580-х. З 1594 года п’есы Шэкспіра ставіліся толькі трупай «Слугі лорда-камергера». У склад трупы ўваходзіў і Шэкспір, які пад канец таго ж 1594 года стаў яе саўладальнікам. Трупа неўзабаве ўвайшла ў лік вядучых тэатральных калектываў Лондана. Пасля смерці каралевы Лізаветы ў 1603 годзе, трупа атрымала каралеўскі патэнт ад новага ўладара, Якава I, і стала звацца «Слугі Караля».
У 1599 годзе партнёрства членаў трупы пабудавала на паўднёвым беразе Тэмзы новы тэатр, названы. У 1608 годзе яны таксама набылі закрыты. Справаздачы пра набыццё Шэкспірам нерухомасці і яго інвестыцыі паказваюць, што трупа зрабіла яго багатым чалавекам. У 1597 годзе ён купіў другі паводле памераў дом у Стратфардзе —.
Некаторыя п’есы Шэкспіра былі апублікаваны ў 1594 годзе. У 1598 годзе яго імя пачало з’яўляцца на тытульных лістах выданняў. Але і пасля таго, як Шэкспір праславіўся як драматург, ён працягваў іграць у тэатрах. У выданні твораў 1616 года імя Шэкспіра ўключана ў спіс акцёраў, якія ігралі ў п’есах «У кожнага свае дзівацтвы» (1598) і «Падзенне Сеяна» (1603). Аднак яго імя не было ў спісах акцёраў п’есы Джонсана «Вальпонэ» 1605 года, што ўспрымаецца некаторымі навукоўцамі як знак сканчэння лонданскай кар’еры Шэкспіра. Тым не менш у 1623 года Шэкспір названы «галоўным акцёрам ва ўсіх гэтых п’есах», а некаторыя з іх упершыню ставіліся пасля «Вальпонэ», хоць пэўна невядома, якія ролі іграў у іх Шэкспір. У 1610 годзе Джон Дэвіс напісаў, што «добры Уіл» іграў «каралеўскія» ролі. У 1709 годзе, у сваёй працы, Роу запісаў думку, якая ўжо склалася да таго часу, што Шэкспір іграў цень бацькі Гамлета. Пазней таксама сцвярджалася, што ён іграў ролі Адама ў «» і Хора ў «», хоць навукоўцы сумняюцца ў верагоднасці гэтай інфармацыі.
У перыяд акцёрскай і драматургічнай дзейнасці Шэкспір жыў у Лондане, аднак некаторую частку свайго часу праводзіў таксама і ў Стратфардзе. У 1596 годзе, праз год пасля куплі Нью-Плэйс, ён жыў у прыходзе святой Алены ў, на паўночным беразе Тэмзы. Пасля пабудовы тэатра «Глобус» у 1599 годзе Шэкспір пераехаў на іншы бераг ракі — у, дзе і знаходзіўся тэатр. У 1604 годзе ён ізноў пераехаў цераз раку, гэтым разам у раён да поўначы ад сабора Святога Паўла, дзе была вялікая колькасць добрых дамоў. Ён здымаў пакоі ў француза-гугенота Крыстофера Маўнтджоя, вытворцы жаночых парыкоў і галаўных убораў.
Апошнія гады і смерць
Ёсць традыцыйная думка, што за некалькі гадоў да смерці Шэкспір пераехаў у Стратфард. Першым біёграфам Шэкспіра, які перадаў такую думку, быў Роу. Адной з прычын гэтага можа служыць тое, што лонданскія публічныя тэатры неаднаразова спынялі сваю работу з-за ўспышак чумы, і ў акцёраў не было дастаткова работы. Поўны адыход ад спраў быў рэдкасцю ў тыя часы, і Шэкспір працягваў наведваць Лондан. У 1612 годзе Шэкспір выступаў сведкам па справе , судовым працэсе па вясельным пасагу дачкі Маўнтджоя Мэры. У сакавіку 1613 года ён купіў дом у былым Блэкфрыярскім прыяраце; у лістападзе 1614 года правёў некалькі тыдняў са сваім зяцем, Джонам Холам.
Пасля 1606—1607 года Шэкспір напісаў толькі некалькі п’ес, а пасля 1613 гады зусім перастаў ствараць іх. Свае апошнія тры п’есы ён напісаў разам з іншым драматургам, магчыма, з, які змяніў Шэкспіра на пасадзе галоўнага драматурга трупы «Слугі караля».
Усе захаваныя подпісы Шэкспіра на дакументах (1612—1613) адрозніваюцца благім почыркам, на гэтай падставе некаторыя даследчыкі думаюць, што ён быў тым часам сур’ёзна хворы.
3 мая года Шэкспір памёр. Традыцыйна прынята лічыць, што ён памёр у свой дзень нараджэння, але ўпэўненасці ў тым, што Шэкспір нарадзіўся 23 красавіка, няма. Шэкспіра перажыла ўдава, Эн (пам. 1623), і дзве дачкі. Сюзанна Шэкспір была замужам за Джонам Холам з 1607 года, а Джудзіт Шэкспір выйшла замуж праз два месяцы пасля смерці Шэкспіра за вінароба Томаса Куіні.
Тастаментам Шэкспір пакінуў большую частку сваёй нерухомай маёмасці старэйшай дачцэ Сюзанне. Пасля яе гэту спадчыну павінны былі атрымаць яе прамыя нашчадкі. У Джудзіт было трое дзяцей, і ўсе яны памерлі не жаніўшыся. У Сюзанны была адна дачка, Элізабэт, якая выходзіла замуж двойчы, але памерла бяздзетнай у 1670 годзе. Яна была апошнім прамым нашчадкам Шэкспіра. У тэстаменце Шэкспіра яго жонка згадваецца толькі мімаходам, але яна і так павінна была атрымаць траціну ўсёй маёмасці мужа. Аднак там указвалася, што ён пакідае ёй свой «другі паводле якасці ложак», і гэты факт выклікаў мноства розных здагадак. Некаторыя навукоўцы лічаць гэта абразай Эн, тым часам як іншыя сцвярджаюць, што другі паводле якасці ложак — гэта шлюбны ложак, і, такім чынам, нічога абразлівага няма.
Праз тры дні цела Шэкспіра было пахавана ў стратфардскай царкве Св. Троіцы. На яго надмагіллі напісана эпітафія :
Напярэдадні 1623 года ў царкве быў узведзены размаляваны бюст Шэкспіра, паказвалы яго ў час пісання. Эпітафіі на англійскай мове і на латыні параўноўваюць Шэкспіра з мудрым пілоскім царом Нестарам, Сакратам і Вергіліем.
Ва ўсім свеце ўсталявана мноства статуй Шэкспіра, уключаючы пахавальныя манументы ў Саўтваркскім саборы і Вэстмінстэрскага абацтва.
У азнаменаванне чатырохсотгоддзя з дня смерці драматурга Каралеўскі манетны двор выпусціў тры двухфунтовыя манеты (датаваны 2016 годам), сімвалізуючыя тры групы яго твораў: камедыі, хронікі і трагедыі.
Творчасць
Літаратурная спадчына Шэкспіра распадаецца на дзве няроўныя часткі: вершатворную (паэмы і санеты) і драматычную. В. Р. Бялінскі пісаў, што «занадта было б адважна і дзіўна аддаць Шэкспіру наважную перавагу прад усімі паэтамі чалавецтва, як уласна паэту, але як драматург ён і зараз застаецца без праціўніка, імя якога можна б было паставіць поплеч яго імя».
Пытанне перыядызацыі
Даследчыкі творчасці Шэкспіра (дацкі літаратуразнавец, выдавец рускага поўнага сходу складанняў Шэкспіра С. А. Венгераў) пад канец XIX — пачатак XX стст., абапіраючыся на храналогію твораў, уявілі яго духоўную эвалюцыю ад «бадзёрага настрою», веры ва ўрачыстасць справядлівасці, гуманістычныя ідэалы ў пачатку шляху да расчаравання і знішчэння любых ілюзій у канцы. Аднак у апошнія гады з’явілася думка, што заключэнне пра асобу аўтара па яго творах ёсць памылка.
У 1930 годзе шэкспіразнавец прапанаваў храналогію творчасці Шэкспіра па жанравым прыкметам, пазней яна была адкарэктавана Дж. Мак-Мануэем. Вылучаліся чатыры перыяды: першы (1590—1594) — раннія: хронікі, рэнесансавыя камедыі, «трагедыя жаху» («Ціт Андронік»), дзве паэмы; уторай (1594—1600) — рэнесансавыя камедыі, першая спелая трагедыя («Рамэа і Джульета»), хронікі з элементамі трагедыі, антычная трагедыя («Юлій Цэзар»), санеты; трэці (1601—1608) — вялікія трагедыі, антычныя трагедыі, «змрочныя камедыі»; чацвёрты (1609—1613) — драмы-казкі з трагічным зачынам і шчаслівым фіналам. Некаторыя з шэкспіразнаўцаў, у тым ліку і, ядналі першы і другі перыяды ў адзін ранні.
Драматургія
Большасць драматургаў таго перыяду стваралі свае творы супольна з іншымі аўтарамі, і крытыкі лічаць, што Шэкспір таксама напісаў некаторыя свае п’есы супольна з іншымі аўтарамі; галоўным чынам гэта ставіцца да ранніх і позніх твораў. У дачыненні некаторых твораў, такіх як «» і раннія гістарычныя п’есы, не ўсталявана, што яны дакладна напісаны ў суаўтарстве, тады як для «Двух шляхетных родзічаў» і згубленай п’есы «» гэта дакументальна пацверджана. Дадзеныя, атрыманыя з тэкстаў, таксама дазваляюць сцвярджаць, што некаторыя працы перарабляліся іншымі пісьменнікамі адносна арыгінальнага тэксту.
Адна з найранейшых прац Шэкспіра — «» і тры часткі «», напісаныя ў пачатку 1590-х, перыяд, калі была ў модзе гістарычная драма. П’есы Шэкспіра насілу паддаюцца датаванню, але даследчыкі тэкстаў мяркуюць, што «Ціт Андронік», «», «Утаймаванне наравістай» і «» таксама ставяцца да пачатку творчага шляху Шэкспіра. Яго першыя, якія найхутчэй засноўваюцца на выданні 1587 года «Хронік Англіі, Шатландыі і Ірландыі» , уяўлялі разбуральныя вынікі кіравання слабых і карумпаваных уладароў і ў нейкай меры паслужылі апраўданнем узнікнення дынастыі Цюдораў. На раннія п’есы Шэкспіра паўплывалі працы іншых драматургаў лізавецінскай эпохі, асабліва і Крыстафера Марла, традыцыі сярэднявечнай драмы і п’есы Сенекі. «Камедыя памылак» таксама пабудавана па класічнай мадэлі, не знойдзена крыніц для «Утаймавання наравістай», хоць яна злучана з іншай п’есай з падобнай назвай, што гулялася ў лонданскіх тэатрах у 1590-х гадах і, магчыма, мае фальклорныя карані.
У сярэдзіне 1590-х гадоў адбыўся пераход Шэкспіра ад кплівых і фарсавых па сваім стылі камедый да рамантычных твораў. «Сон у летнюю ноч» — гэта дасціпная сумесь рамантыкі, казачнай магіі і жыцця найніжэйшага грамадства. У наступнай, таксама рамантычнай, камедыі Шэкспіра «» утрымваецца партрэт помслівага ліхвяра-яўрэя, у якім адбіліся расавыя забабоны англічан лізавецінскай эпохі. Дасціпная п’еса «», «Як вам гэта спадабаецца», якая выдатна паказвае жыццё ў правінцыі, і ажыўленая весялосцю «» дапаўняюць шэраг камедый Шэкспіра. Пасля лірычнага «», практычна цалкам напісанага вершамі, Шэкспір увёў празаічную камедыю ў свае хронікі «» і , і «Генрых V». Яго персанажы робяцца складанейшымі і далікатнымі, ён вельмі спрытна перамыкаецца паміж камічнымі і сур’ёзнымі сцэнамі, прозай і паэзіяй, так што яго спелыя працы дасягаюць апавядальнай разнастайнасці. Гэты перыяд пачалі і скончылі трагедыі: «Рамэа і Джульета», знакамітая гісторыя кахання і смерці дзяўчыны і юнака, і «», заснаваны на «» Плутарха.
У пачатку XVII стагоддзя Шэкспір напісаў некалькі так званых «праблемных п’ес»: «», «» і «», а таксама шэраг найболей вядомых трагедый. Многія крытыкі мяркуюць, што трагедыі гэтага перыяду ўяўляюць сабою пік творчасці Шэкспіра. Гамлет, загалоўны герой адной з самых знакамітых трагедый Шэкспіра, з’яўляецца, магчыма, самым доследным персанажам гэтага драматурга; асабліва гэта дакранаецца знакамітага, які пачынаецца «». У адрозненне ад інтраверта Гамлета, вагальнага героя, героі наступных трагедый, кароль Лір і Атэла, пакутуюць ад занадта паспешна прыманых рашэнняў. Нярэдка трагедыя Шэкспіра будуецца на недахопах ці фатальных учынках герояў, што знішчалі яго і яго блізкіх. У «Атэла» злыдзень Яга даводзіць рэўнасць галоўнага героя да кропкі, і той забівае сваю нявінную жонку. У «Каралі Ліры» стары кароль здзяйсняе фатальную памылку, адмовіўшыся ад сваіх праў на ўладу, што прыводзіць да жахлівых падзей, як забойства малодшай дачкі Ліра Кардэліі. У «», самай кароткай і сціснутай трагедыі Шэкспіра, некантралюемыя амбіцыі пасоўваюць Макбета і яго жонку, Лэдзі Макбет, да забойства законнага караля і ўзурпацыі трона, а ў канчатковым рахунку іх жа бурыць усведамленне сваёй віны. У гэтай п’есе Шэкспір дадае да трагічнай структуры элемент звышнатуральнага. Яго апошнія буйныя трагедыі, «» і «», на думку некаторых крытыкаў, утрымліваюць адны з самых выдатных яго вершаў.
У фінальным перыядзе сваёй творчасці Шэкспір звярнуўся да жанру рамантыкі ці трагікамедыі і дапісаў тры буйныя п’есы: «», «» і «», а таксама, супольна з іншым драматургам, п’есу «». Творы гэтага перыяду менш змрочныя, чым папярэднія ім трагедыі, аднак больш сур’ёзныя, чым камедыі 1590-х гадоў, але сканчаюцца яны замірэннем і збавеннем ад бед. Некаторыя даследчыкі мяркуюць, што гэтыя змены адбыліся ад змены паглядаў на жыццё Шэкспіра, якія сталі спакайнейшымі, але, магчыма, у п’есах проста адбілася тэатральная мода таго часу. Яшчэ дзве захаваныя п’есы Шэкспіра напісаны ім у супрацы, магчыма з Джонам Флетчэрам: «» і «Два шляхетныя родзічы».
Прыжыццёвыя пастаноўкі
Пакуль дакладна не вядома, для якіх тэатральных кампаній Шэкспір пісаў свае раннія п’есы. Так, на тытульнай старонцы выдання «Ціта Андроніка» 1594 года паказана, што п’еса ставілася трыма рознымі групамі. Пасля чумы 1592—1593 года п’есы Шэкспіра ўжо ставіліся яго ўласнай кампаніяй у «» і «» у Шордзічы на поўнач ад Тэмзы. Там была пастаўлена першая частка «Генрыха IV». Пасля сваркі са сваім гаспадаром кампанія пакінула «Тэатр» і пабудавала на паўднёвым боку Тэмзы, у Саўтуарку, тэатр «Глобус», першы тэатр, пабудаваны акцёрамі для акцёраў. «Глобус» адкрыўся восенню 1599 года, і адной з першых пастаўленых у ім п’ес стаў «Юлій Цэзар». Большасць найболей вядомых п’ес Шэкспіра, напісаных пасля 1599 года, ствараліся для «Глобуса», улучаючы «Гамлета», «Атэла» і «Караля Ліра».
Трупа Шэкспіра «Слугі лорда-камергера» знаходзілася ў асаблівых адносінах з каралём Якавам I, асабліва пасля яе пераназвання ў 1603 годзе ў «Слугі караля». Хоць запісы пра пастаноўкі разрознены, можна казаць пра 7 пастановак п’ес Шэкспіра пры двары паміж 1 лістапада 1604 года і 31 кастрычніка 1605 года, улучаючы дзве пастаноўкі «Венецыянскага купца». Пасля 1608 года яны пачалі выступаць зімой у крытым тэатры «Блэкфраерс», а ў «Глобусе» працаваць летам. Добрае памяшканне ў спалучэнні з каралеўскім заступніцтвам дазволіла Шэкспіру ўвесці ў рэквізіт сваіх п’ес складанейшыя прылады. Прыкладам, у «Цымбеліне» Юпітэр спускаецца «з громам і маланкамі, седзячы на арле: Ён кідае маланкі. Прывіды падаюць на калені».
У склад трупы Шэкспіра ўваходзілі такія вядомыя акцёры, як, , Неры Кондэл і Джон Хэмінгес. Бёрбедж быў першым выканаўцам галоўных роляў многіх п’ес Шэкспіра, улучаючы «Рычарда III», «Гамлета», «Атэла» і «Караля Ліра». Папулярны камічны акцёр Уільям Кэмп, сярод іншых персанажаў, іграў П’етра ў «Рамэа і Джульеце» і Кізіла ў «Шмат шуму з нічога». На мяжы XVI і XVII стагоддзяў яго замяніў, які выканаў такія ролі, як Асялок з «Як вам гэта спадабаецца» і Блазан з «Караля Ліра». У 1613 годзе Генры Вотан паведаміў пра пастаноўку п’есы «Генрых VIII», якая адбылася. 29 чэрвеня, падчас пастаноўкі дадзенага спектакля гармата дала асечку і падпаліла саламяны дах будынка, так што ўвесь тэатр згарэў. Гэты факт дазваляе з добрай дакладнасцю ўсталяваць час напісання п’есы.
Першыя публікацыі
Як лічыцца, палова (18) п’ес Шэкспіра была апублікавана тым ці іншым чынам пры жыцці драматурга. Найгалаўнейшай публікацыяй шэкспіраўскай спадчыны па праве лічыцца фоліа 1623 года (так званае «Першае фоліа»), выдадзенае Эдуардам Блаўнтам і Уільямам Джагардам у складзе так званай «»; друкары Уорал і Кол. У гэта выданне ўвайшлі 36 п’ес Шэкспіра — усе, апроч «Перыкла» і «Двух шляхетных родзічаў». Менавіта гэта выданне ляжыць у аснове ўсіх даследаванняў у вобласці шэкспіразнаўства.
Ажыццяўленне гэтага праекта стала магчымым дзякуючы высілкам Джона Хэмінджа і Генры Кондэла, сяброў і калег Шэкспіра. Кнігу апераджае ліст да чытачоў ад імя Хэмінджа і Кондэла, а таксама паэтычнае прысвячэнне Шэкспіру з боку драматурга Бена Джонсана, які таксама паспрыяў выданню Першага Фоліа.
Санеты
Санет — верш з 14 радкоў. У санетах Шэкспіра прынята наступнае рыфмаванне: abab cdcd efef gg, то бок тры катрэны на крыжаваныя рыфмы, і адно двухрадкоўе (тып, уведзены паэтам, пакараным смерцю пры Генрыху VIII).
Усяго Шэкспірам былі напісаны 154 санеты, і большая іх частка была створана ў 1592—1599 гадах. Упершыню яны былі надрукаваны без ведання аўтара ў 1609 годзе. Два з іх былі надрукаваны яшчэ ў 1599 годзе ў складанцы «Жарсны пілігрым». Гэта санеты 138 і 144.
Стыль
Мова першых п’ес Шэкспіра — мова, звычайная для п’ес дадзенага перыяду. Гэта стылізаваная мова не заўсёды дае драматургу раскрыць сваіх персанажаў. Паэзія часта перагружана складанымі метафарамі і прапановамі, а мова больш спрыяе дэкламаванню тэксту, чым жывой ігры. Да прыкладу, урачыстыя прамовы «Ціта Андроніка», на думку некаторых крытыкаў, часта запавольваюць дзеянне; мова персанажаў «Двух веронцаў» здаецца ненатуральнай.
Неўзабаве, аднак, Шэкспір пачынае прыстасоўваць традыцыйны стыль для сваіх мэт. Пачатковы салілоквій з «Рычарда III» узыходзіць да гутарак з сабой Заганы, традыцыйнага персанажа сярэднявечнай драмы. У той жа час, яркія маналогі Рычарда пазней разаўюцца ў маналогі пазнейшых п’ес Шэкспіра. Усе п’есы азначаюць пераход ад традыцыйнага стылю да новага. На працягу далейшай сваёй кар’еры Шэкспір яднае іх, і адным з найболей удалых прыкладаў змешвання стыляў можа служыць «Рамэа і Джульета». Да сярэдзіны 1590-х гадоў, часу стварэння «Рамэа і Джульеты», «Рычарда II» і «Сну ў летнюю ноч», стыль Шэкспіра робіцца больш натуральным. Метафары і вобразныя выразы ўсё больш дапасуюцца з патрэбамі драмы.
Стандартная паэтычная форма, што выкарыстоўваецца Шэкспірам — белы верш, напісаны пяцістопным ямбам. Белы верш ранніх і позных п’ес значна адрозніваюцца. Ранні часцяком гарны, але, зазвычай, пад канец радка сканчаецца або ўвесь сказ цаліком, або яго сэнсавая частка, што спараджае манатоннасць. Пасля таго, як Шэкспір асвоіў традыцыйны белы верш, ён пачаў змяняць яго, перапыняючы сказ пад канец радка. Выкарыстанне гэтага прыёму надае паэзіі моц і гнуткасць у такіх п’есах, як «Юлій Цэзар» і «Гамлет». Прыкладам, Шэкспір выкарыстоўвае яго для перадачы пачуццяў узрушанага Гамлета:
У наступных за «Гамлетам» п’есах паэтычны стыль працягваў вар’іравацца, асабліва ў эмацыйных пасажах яго позных трагедый. Літаратурны крытык апісаў гэты стыль як «больш канцэнтраваны, хуткі, размаіты, з меншай колькасцю паўтораў». Да канца сваёй кар’еры Шэкспір выкарыстоўваў мноства метадаў для дасягнення падобных эфектаў. Ён выкарыстоўваў такія метады, як, неструктураваныя паўзы і прыпынкі і розныя незвычайныя варыяцыі канструкцыі і даўжыні прапаноў. У многіх выпадках слухач сам павінен дадумаць сэнс сказу. У позніх рамантычных п’есах доўгія і кароткія сказы супрацьстаўляюцца адзін аднаму, суб’ект і аб’ект дзеяння змяняюцца месцамі, словы апускаюцца, што стварае адчуванне спантаннасці.
Шэкспір скамбінаваў паэтычнае мастацтва з разуменнем практычных дэталяў тэатральнай пастаноўкі. Як і ўсе драматургі таго часу, ён тэатралізаваў гісторыі з такіх крыніц, як Плутарх і Холіншэд. Але першакрыніца не заставалася без змен; Шэкспір уводзіў новыя і змяняў старыя сюжэтныя лініі, каб перад аўдыторыяй раскрывалася ўся шматграннасць аповеда. З узростам майстэрства Шэкспіра яго персанажы сталі вымалёўвацца выразней і набываць адметныя асаблівасці гаворкі. Аднак яго познія п’есы больш напамінаюць раннія творы. У позніх рамантычных творах ён свядома вярнуўся да штучнага стылю, каб падкрэсліць ілюзорнасць тэатра.
Рэпутацыя і крытыка
Хоць пры сваім жыцці Шэкспір і не лічыўся вялікім драматургам, ён атрымліваў ухвальныя водгукі пра свае творы. У 1598 годзе пісьменнік-святар Фрэнсіс Мёрыс вылучыў яго з англійскіх пісьменнікаў як «самога цудоўнага» і ў камедыі, і ў трагедыі. І аўтары складанкі п’ес «Parnassus» параўноўвалі Шэкспіра з Чосерам, і Спэнсэрам. У Першым фоліа Бен Джонсан назваў Шэкспіра: «Душа стагоддзя, годны апладысментаў, захапленне, дзіва нашай сцэны ».
У перыяд паміж Рэстаўрацыяй манархіі ў 1660 годзе і канцом XVII стагоддзя пераважалі ідэі класіцызму. Таму крытыкі таго часу пераважна ставілі Шэкспіра ніжэй, чым Джона Флетчэра і Бена Джонсана. Томас Рымер, да прыкладу, асуджаў Шэкспіра за змешванне камічнага і трагічнага. Тым не менш, паэт і крытык Джон Драйдэн высока ацэньваў Шэкспіра, кажучы пра Джонсана: «Я захапляюся ім, але я люблю Шэкспіра». Усё ж на працягу некалькіх дзесяцігоддзяў панавалі погляды Рымера, але ў XVIII стагоддзі крытыкі пачалі захапляцца ім і зваць яго геніем. Падобную рэпутацыю толькі ўмацаваў шэраг выдадзеных навуковых прац, прысвечаных творчасці Шэкспіра, прыкладам працы 1765 года і Эдманда Малоуна 1790 года. Да 1800 года за ім трывала замацавалася званне нацыянальнага паэта Англіі. У XVIII і XIX стагоддзях Шэкспір таксама атрымаў імя і за межамі Брытанскіх астравоў. Яго падтрымлівалі такія пісьменнікі як Вальтэр, Гётэ, Стэндаль і Гюго.
У эпоху рамантызму Шэкспір атрымаў высокую ацэнку паэта і літаратурнага філосафа Сэмюэла Тэйлара Колрыджа; крытык выканаў пераклад яго п’ес на нямецкую ў духу нямецкага рамантызму. У XIX стагоддзі захапленне Шэкспірам часта межавала з глыбокай пашанай і ліслівасцю. «Гэты Кароль Шэкспір», — пісаў эсэіст Томас Карлейль у 1840 годзе — «вышэй нас усіх, самы шляхетны, найдалікатнейшы, але моцны; непарушны ». Бернард Шоу, аднак, крытыкаваў рамантычны культ Шэкспіра, пусціўшы ў ход слова «бардапаклонства» (bardolatry). Ён сцвярджаў, што Ібсена робіць Шэкспіра састарэлым.
Рускі пісьменнік Леў Мікалаевіч Талстой у сваім крытычным нарысе «Пра Шэкспіра і пра драму» на падставе дэталёвага разбору некаторых найболей папулярных твораў Шэкспіра, у прыватнасці: «Кароль Лір», «Атэла», «Фальстаф», «Гамлет» і інш. — рэзка раскрытыкаваў здольнасці Шэкспіра як драматурга. Пасля мадэрнісцкай рэвалюцыі мастацтва пачатку XX стагоддзя Шэкспір быў запісаны ў шэрагі авангардыстаў. і маскоўскія футурысты ставілі яго п’есы. Марксіст, драматург і рэжысёр Бертольт Брэхт, распрацаваў пад уплывам Шэкспіра эпічны тэатр. Паэт і крытык Т. С. Эліят выступіў супраць Шоу, кажучы, што шэкспіраўскі «прымітывізм» робіць яго творы сучаснымі. Эліят узначаліў рух даследчыкаў па больш дэталёвым разглядзе шэкспіраўскіх выяў. У 1950-х хваля новых паходаў змяніла мадэрнізм і паклала пачатак «постмадэрнісцкім» вывучэнням Шэкспіра. У 1980-х творчасць Шэкспіра стала вывучацца прадстаўнікамі такіх плыняў як, фемінізм, новы гістарызм, вывучэнне афра-амерыканцаў і.
Уплыў
Працы Шэкспіра сур’ёзна паўплывалі на тэатр і літаратуру наступных гадоў. У прыватнасці, ён пашырыў вобласць працы драматурга з характарызацыяй персанажаў, сюжэтам, мовай і жанрам. Прыкладам, да «Рамэа і Джульеты» рамантыка ніколі не разглядалася як годная тэма для трагедыі. Салілоквіі галоўным чынам выкарыстоўваліся для паведамлення гледачам пра адбытыя падзеі; Шэкспір пачаў выкарыстоўваць іх для раскрыцця характару персанажа і яго думак. Яго працы моцна паўплывалі на наступных паэтаў. Паэты эпохі рамантызму спрабавалі адрадзіць шэкспіраўскую вершаваную драму, але не мелі вялікага поспеху. Крытык назваў усю англійскую драму ад Колрыджа да  «слабымі варыяцыямі на шэкспіраўскія тэмы».
Шэкспір паўплываў на такіх пісьменнікаў як Томас Хардзі, Уільям Фолкнер і Чарлз Дыкенс. Таксама яго ўплыў пашырыўся і на Германа Мелвіла; яго капітан Ахаў з рамана «Мобі Дзік» — класічны, натхнёны каралём Лірам. Навукоўцы падлічылі, што 20 000 музычных твораў злучаны з працамі Шэкспіра. Сярод іх 2 оперы Джузэпэ Вердзі, «» і «», у першакрыніцы якіх ляжаць аднайменныя п’есы. Шэкспір таксама натхніў мноства мастакоў, улучаючы рамантыкаў і прэрафаэлітаў. Швейцарскі мастак Генры Фюзелі, сябар Уільяма Блэйка, нават пераклаў на нямецкую мову п’есу «Макбет». Распрацоўнік тэорыі псіхааналізу Зігмунд Фрэйд абапіраўся на шэкспіраўскую псіхалогію, у прыватнасці на выяву Гамлета, у сваіх тэорыях пра чалавечую прыроду.
У часы Шэкспіра, англійскія граматыка, правапіс і вымаўленне былі менш стандартызаваны, чым у нашы дні, і яго мова спрыяла фармаванню сучаснай англійскай. Ён — самы цытаваны Сэмюэлам Джонсанам аўтар у «A Dictionary of the English Language», першым складанні ў сваім родзе. Такія выразы, як «with bated breath» (літар. стаіўшы дыханне = з заміраючым сэрцам) («Венецыянскі купец») і «a foregone conclusion» (літар. прадвызначаны вынік) («Атэла») увайшлі ў сучасную штодзённую англійскую гаворку.
«Шэкспіраўскае пытанне»
Прыкладна праз 230 гадоў пасля смерці Шэкспіра пачалі выяўляцца сумневы з нагоды аўтарства прыпісваных яму прац. Былі прапанаваны альтэрнатыўныя кандыдаты, якія галоўным чынам радавітыя і атрымалі добрую адукацыю, такія як, Фрэнсіс Бэкан, Крыстафер Марла і. Таксама былі прапанаваны тэорыі, па якіх за псеўданімам «Шэкспір» хавалася група пісьменнікаў. Аднак у акадэмічнай супольнасці агульнапрынятая традыцыйная тэорыя, цікавасць да нестрафардыянскай плыні, асабліва да оксфардыянскай тэорыі, захоўваецца і ў XXI стагоддзі.
Рэлігія
Некаторыя навукоўцы лічаць, што сямейнікі Шэкспіра былі каталікамі, хоць у той час каталіцкая рэлігія знаходзілася пад забаронай. Маці Шэкспіра, Мэры Ардэн, паходзіла з каталіцкай сям’і. Галоўным довадам прыналежнасці Шэкспіра да каталіцкай сям’і лічыцца тэстамент Джона Шэкспіра, знойдзены ў 1757 годзе на гарышчы яго дома. Арыгінал дакумента быў згублены, і навукоўцы разыходзяцца ў поглядах на яго сапраўднасць. У 1591 годзе ўлады паведамілі, што ён не з’яўляецца ў царкве. У 1606 годзе імя дачкі Шэкспіра Сюзанны трапіла ў спіс тых, хто не з’явіліся на велікодняе прычасце ў Стратфардзе. Навукоўцы знайшлі ў п’есах Шэкспіра довады і за і супраць яго каталіцызму, але праўда не ўсталявана абсалютна дакладна.
Сексуальная арыентацыя
Нягледзячы на факт жаніцьбы Шэкспіра і наяўнасць дзяцей, у навуковай супольнасці існуюць розныя думкі адносна яго сексуальнай арыентацыі. Даследнікі часта лічаць, што санеты Шэкспіра аўтабіяграфічныя, і некаторыя робяць з іх выснову пра каханне Шэкспіра да маладога чалавека. Іншыя, аднак, лічаць гэтыя санеты толькі выразам сяброўства, а не сексуальнай цягі. 26 так званых санетаў да «Асмуглай Лэдзі», адрасаваных замужняй кабеце, часцяком прыводзяцца як довад яго гетэрасексуальнай арыентацыі.
Выгляд
Пісьмовых апісанняў выгляду Шэкспіра, зробленых пры яго жыцці, не захавалася, і вядуцца спрэчкі пра яго праўдзівае аблічча. Часта праўдзівым партрэтам Шэкспіра завецца Друшаўцкі партрэт, пра які Бен Джонсан адгукнуўся, як пра такі, што добра паказвае выгляд Шэкспіра, тым больш, што бюст на магіле Шэкспіра досыць падобны з гэтым партрэтам. Карціна пачатку XVII стагоддзя «Бен Джонсан і Уільям Шэкспір» утрымлівае выяву чалавека, які іграе ў шахматы, падобнага звонку на партрэты вялікага драматурга, выкананыя неўзабаве пасля яго смерці (яна ўтрымвае на звароце надпіс «Ben Jonson and William Shakespeare by Isaak Oliver, 1603»). Карціна ў наш час прыпісваецца галандскаму мастаку Карэлу ван Мандэру. У XVIII стагоддзі праводзілася мноства спроб усталяваць праўдзівы выгляд Шэкспіра, што пацягнула за сабой шматлікія фальсіфікацыі і розныя версіі.
Пераклады твораў у XVIII—XIX стст.
Пытанне аб часе пашырэння вядомасці твораў Шэкспіра на беларускіх землях застаецца адкрытым. Невядома таксама, ці перакладаліся яго творы на беларускую мову да ХХ ст. Разам з тым, вядома, што ўраджэнцы Беларусі або асобы, розным чынам з ёй звязаныя, у свой час займаліся перакладамі літаратурнага даробку Шэкспіра на іншыя мовы.
За царскім часам
16 (29) чэрвеня 1911 г. у Гомелі была ажыццёўлена пастаноўка трагедыі У. Шэкспіра «Гамлет». Паказ адбыўся на сцэне т.зв. «Вялікага тэатра на трэку» (летні тэатр Максімаўскага сквера) і з’яўляўся бенефісам акцёра, які выконваў галоўную ролю. Адмыслова для спектакля вырабілі новыя дэкарацыі, бутафорыю, а таксама касцюмы «па замежных малюнках». Музыка для пастаноўкі была аранжыравана ўладальнікам прыватнай музычнай школы ў Гомелі С. Л. Захарыным і выконвалася струнным аркестрам пад яго кіраўніцтвам. У рэкламных абвестках асобна зазначалася, што ў «7-й карціне на могілках будзе выкананы пахавальны марш». Пастаноўка выклікала супярэчлівыя водгукі. З аднаго боку былі меркаванні, што Колабаў «задумаў і выканаў Гамлета прыгожа і геніяльна» — насуперак заведзенаму ў правінцыйных акцёраў парадку іграць Гамлета героем (падкрэсліваць гераізм), Колабаў «іграў яго неўрастэнікам», што выглядала нешаблонна. З іншага боку як канстатацыя факту крытыкамі заяўлялася аб поўнай адсутнасці рэжысёрскай працы, што моцна адбілася на гульні акцёраў: «Кожны афарбоўваў ролю так, як яму Бог на душу паклаў. Былі паасобныя абліччы, ды агульнага каларыту ў ансамблі не было».
Пастаноўка трагедый У. Шэкспіра «Атэла» і «Гамлет» гастрольнай рускай трупай З. І. Чарноўскай анансавалася на 21 снежня 1911 г. (3 студзеня 1912 г.) і 23 снежня 1911 г. (5 студзеня 1912 г.) адпаведна ў Гомелі ў зале грамадскага сходу. У галоўных мужчынскі ролях быў заяўлены, у жаночых — З. І. Чарноўская.