cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Язэп Дамінікавіч Дашута
Язэп Дамінікавіч Дашута (, Саколка, Гродзенская губерня, цяпер Падляшскае ваяводства, Польшча —, кляштар у Улацлаўку, Польшча) — рымска-каталіцкі святар, манах-марыянін, грамадскі і культурны дзеяч, педагог.
Біяграфія
У 1905—1910 гадах вучыўся ў Сакольскім гарадскім 4-класным вучылішчы. У 1911 годзе паступіў у Віленскую духоўную каталіцкую семінарыю. Быў членам гуртка беларусаў-семінарыстаў. Пасвечаны ў святары 26 мая 1918 года. Прызначаны вікарыем у парафію Дабжынаў Беластоцкага дэканата. З 1921 года вучыўся ў Люблінскім каталіцкім універсітэце. З 1925 года у кляштары марыянаў у Друі. Пасля навіцыяту выехаў на далейшую вучобу ў Рым, дзе праз год абараніў доктарскую дысертацыю па кананічным праве. У канцы 1927 года вярнуўся ў Друю.
Гімн любові
Гімн любові — фрагмент біблейскага Першага ліста да Карынфян святога апостала Паўла (1 Кар. 13:1—13). Гэта хвалы, а таксама спроба тлумачэння, што такое любоў, праз пералік яе рыс.
Паводле апостала Паўла, дар любові надае сэнс і каштоўнасць усім астатнім. Апостал Павел сцвярджае, што любоў — гэта імкненне да дабра і шчасця. Гэта прынясенне сябе ў бескарыслівы дар, сіла, якая пераадольвае эгаізм («не шукае свайго», 1 Кар. 13:5). Ён таксама падкрэслівае важнасць самой веры праз некрытычны давер («усяму верыць, на ўсё спадзяецца», 1 Кар. 13:7).
«Гімн любові» таксама называюць «Песняй песняў Новага Запавету». У сваю чаргу, Папа Рымскі Бенедыкт XVI у сваёй першай энцыкліцы «» («Deus caritas est», 2005) назваў «Гімн любові» «вялікай хартыяй усёй касцёльнай паслугі».
Тэкст «Гімна любові» ў якасці біблейскага чытання часта суправаджае шлюбу ў хрысціянскіх цэрквах. Фрагменты і асобныя цытаты з «Гімна любові», а таксама іх парафразы нярэдка выкарыстоўваюцца ў разнастайных мастацкіх творах, у тым ліку ў літаратуры, музыцы і кіно.
Пераклады на беларускую мову
Уся Біблія або асобныя яе часткі неаднаразова перакладаліся на беларускую мову, аднак агульнапрынятага і прызнанага ўсімі канфэсіямі перакладу не існуе. Ніжэй змешчаны некаторыя з перакладаў «Гімна любові» на беларускую мову, тэксты перакладаў прыведзены ў арыгінальных варыянтах правапісу.
Гісторыя
«Гімн любові» з’яўляецца часткай Першага ліста да Карынфян апостала Паўла.
Першае пасланне да Карынфян магчыма было напісана Паўлам восенню 54 года, калі Павел знаходзіўся ў Эфесе падчас другога місійнага падарожжа. Прычынай напісання паслання быў візіт Хлоіных сямейнікаў і ліст карынфян, у якім яны задавалі апосталу пытанні і выказвалі свае сумненні (1 Кар. 7,1). Адказваючы, Павел згадвае таксама іншыя спрэчкі і рознагалоссе, што былі ў карынфскай супольнасці, найістотнейшым з якіх было пытанне наконт уваскрашэння і вечнага жыцця.
Вакол гісторыі стварэння «Гімна любові» існуе шэраг сумнеўных момантаў, якія можна падзяліць на тры катэгорыі:
Назва
«Гімн любові» належыць да характэрнага для Старажытнай Грэцыі жанру гімна, «гімна хвалы найвышэйшай дабрадзейнасці», які пранік у яўрэйскую традыцыю мудрасці (Мдр. 7:22—8:1 і 3 Езд 4:34—40).
У гімне апостал Павел апісвае паняцце любові старажытнагрэчаскім тэрмінам «ἀγάπη», які мае нявызначаную гістарычную этымалогію. У дабіблейскай грэчаскай мове гэты тэрмін амаль ніколі не ўжываўся ў форме назоўніка. Ён выкарыстоўваўся або ў форме дзеяслова (ἀγαπᾶν), або ў форме прыметніка (ἀγαπητός). Дзеяслоўная форма «ἀγαπᾶν» мае мноства значэнняў (праяўляць прыхільнасць, пераконваць, лашчыць, жадаць, быць задаволеным, атрымліваць задавальненне ад нечага і г.д.), але найбольш распаўсюджаным яго значэннем было «праяўляць любоў». Прыметнік «ἀγαπητός» ужываўся, напрыклад, у такіх выразах, як «любімае дзіця», і азначаў «больш любімае, чым астатнія нашчадкі». Форма назоўніка была ўведзена перакладчыкамі Септуагінты пры перакладзе Песні песняў Саламона: тут гэтае слова ўпершыню становіцца тэрмінам, які азначае любоў. А ў Новым Запавеце гэты тэрмін становіцца асноўным для абазначэння любові. Тэрмін «ἀγάπη» не мае нічога агульнага з магічнай сілай «ἐρᾶν» («кахаць»), але ў ім ёсць нешта ад цеплыні «φιλεῖν» («любіць»). У біблейскай грэчаскай мове ён выкарыстоўваецца для адлюстравання любові Бога і зазвычай азначае прывілеяванае становішча чалавека ў вачах Бога, які ўзлюбіў яго па-над усім.
У старажытналацінскіх перакладах і ў Вульгаце выкарыстоўваюцца лацінскія адпаведнікі «caritas» або «dilectio». У «Гімне любові» выкарыстоўваецца менавіта слова «caritas», але апрача гэтага выпадку сустракаецца даволі рэдка. «Caritas» звычайна асацыіруецца з міласэрнасцю і з’яўляецца тэрмінам значна бяднейшым, чым «ἀγάπη».
Змест
Гімн складаецца з трох тэматычных частак :
Першая частка
У 12-м раздзеле Першага ліста да Карынфян, які непасрэдна папярэднічае «Гімну любові», апостал Павел пералічвае дары Святога Духа, што даюцца кожнаму сваё: каму слова мудрасці, каму слова пазнання, ці вера, дар лячэння, каму дар рабіць цуды, каму прароцтва, каму распазнанне духаў, каму гаварыць на розных мовах, а каму іх вытлумачаць (1 Кар. 12:8—10). Завяршаючы размову пра гэтыя дары, аўтар заклікае: «Але імкніцеся да большых дароў, і я пакажу вам шлях яшчэ больш дасканалы» (1 Кар. 12:30). Гэты заклік з’яўляецца ўводзінамі ў тэкст гімна і адначасова арыенцірам да першай яго часткі.
У першай частцы Гімна апостал Павел звяртаецца да любові (αγαπη), як да найвышэйшага з дароў. Уся частка пабудавана паводле адной мадэлі: аўтар паслядоўна пералічвае дары, якія могуць быць у чалавека, а таксама ўчынкі, якія чалавек можа здзейсніць, — і абвяшчае, што ўсе гэтыя рэчы нішто пры адсутнасці любові. Пераходзячы ад аднаго дару да іншага, апостал прытрымліваецца парадку дароў з пункту гледжання ўзрастання іх значнасці: ад дару гутарыць на мовах («калі я гавару мовамі людзей і анёлаў»), праз інтэлектуальныя дары («калі маю дар прароцтва і спазнаў усе таямніцы, і маю ўсякія веды») і дары, звязаныя з верай («калі маю… паўнату веры, каб перастаўляць горы»), да ўчынкаў бескарыслівага дабра і самаахвяравання («калі раздам усю маёмасць сваю і аддам цела сваё на спаленне»). Такім чынам, паводле апостала Паўла, чалавек можа ўсё выказаць, усё ведаць, усё магчы, але гэта не прынясе яму асабіста ніякай карысці, калі ён не будзе мець у сабе любові. Для Царквы, для грамады веруючых гэтыя дары не губляюць карысці, але тых, хто гэтымі дарамі валодае, яны не задавальняюць.
У першым вершы адметным з’яўляецца слова «цымбалы», якое часта выкарыстоўваецца ў Старым Запавеце, у той час як у Новым Запавеце яно выкарыстоўваецца толькі ў гэтым месцы. У часы Паўла гэта быў інструмент, які выкарыстоўваўся ў язычніцкіх культах, асабліва для пакланення Кібеле і Дыянісу. Па гэтай прычыне меркаваў, што спасылка на «гулкія цымбалы» мае адносіны да язычніцкага мінулага карынфян, якое таксама згадваецца ў 1 Кар. 12:2 («калі вы былі язычнікамі»). У другім вершы «перасоўванне гор» азначае здзяйсненне немагчымага, знішчэнне любых перашкод на шляху, якімі б вялікімі яны ні былі. Верш сканчваецца высновай «я быў бы нічым», якая паказвае, што хрысціянін існуе толькі дзякуючы любові. У трэцім вершы згадваецца («kauthesōmāi», але не «kauthesō-māi»), якое ў старажытнасці лічылася самым жорсткім відам пакарання.
Другая частка
Другая частка гімна (вершы 4—7) прысвечана пераліку якасцяў любові. Апостал Павел апісвае любоў 15 дзеясловамі, якія ўтвараюць своеасаблівы «кодэкс» паводзін хрысціяніна па адносіне да іншага чалавека. У гэтай частцы гімна пералічваюцца цноты, якія адначасова з’яўляюцца як прычынай, так і вынікам любові — гэта цярплівасць, прабачэнне, пакора, а таксама гатоўнасць рабіць дабро.
Адметным у 4-ым вершы з’яўляецца стар.-грэч. дзеяслоў «χρηστεύεται», які ў беларускіх перакладах зазвычай перадаецца прыметнікамі «ласкавая» або «міласэрная», а Васіль Сёмуха перакладае дзеясловам «умілажальваецца». У грэчаскай мове гэтае слова ўжывалася толькі ў ролі назоўніка (χρηστός) і прыметніка (χρηστότης). Дзеяслоўная ж форма сустракаецца толькі ў біблейскіх тэкстах. Першае задакументаванае выкарыстанне гэтага тэрміну ў форме дзеяслова адносіцца да апакрыфічных Псалмоў Саламона 9, 1 (τίνι χρηστεύση, ο θεός). У Новым Запавеце гэты тэрмін сустракаецца толькі ў гэтым месцы. Яшчэ два выкарыстанні гэтага дзеяслова можна сустрэць у Клімента Рымскага. Нямецкі тэолаг выказваў здагадку, што апостал Павел запазычыў гэты тэрмін з Крыніцы Q.
Любоў «доўгацярплівая» (μακροθυμει; дзеяслоў) і любоў «ласкавая» (χρηστεύεται; дзеяслоў) утвараюць своеасаблівую пару. Калі першая якасць — пасіўны аспект любові, то другая — яе актыўны аспект. Любоў «доўгацярплівая» — значыць марудная на гнеў, марудная на крыўду і помсту. Любоў зносіць крыўды, не адказваючы крыўдзіцелю тым жа. Любоў «ласкавая», у сваю чаргу, уяўляе сабой дзейсную характарыстыку любові. Любоў «ласкавая» пастаянна імкнецца аказаць паслугу бліжняму.
Далей ідзе пералік васьмі адмоўных азначэнняў паняцця любові: восем якасцяў, якія ёй не ўласцівы. Гэтыя азначэнні раскрываюць змест паняцця доўгацярпення і маюць між сабой блізкую сувязь. Так, той, хто мае зайздрасць да пераваг іншага чалавека, — той вывышаецца, гаворачы пра свае ўласныя вартасці; той ганарыцца, г. зн. увесь напоўнены пачуццём самаздаволенасці; той пагарджае іншымі. Паводле, адмоўныя азначэнні любові можна падзяліць на дзве групы: першыя чатыры маюць на ўвазе злоўжыванне духоўнымі дарамі, а наступныя чатыры больш адносяцца да хрысціянскага жыцця наогул.
Любоў «не бессаромная» (οὐκ ἀσχημονεῖ; дзеяслоў). Пад бессаромнасцю трэба разумець адсутнасць ветлівасці, пачцівасці, якая заўважалася ў некаторых карынфян. Гэта праяўлялася, напрыклад, у тым, што яны часам не давалі гаварыць на богаслужэбных зборах людзям, якія валодалі больш карыснымі для Царквы дарамі, гаворачы ўвесь час самі.
Любоў «не шукае свайго» (οὐ ζητεῖ τὰ ἑαυτῆς). У кожнага з нас ёсць свае правы, але той, хто любіць бліжняга, зусім забываецца на гэтыя правы і клапоціцца толькі пра тое, каб іншыя былі задаволены. Шчасце заключаецца ў тым, каб даваць, і ў тым, каб служыць. Некаторыя ж карынфяне лічылі іначай (што бачна з глаў 6 і 8).
Любоў «не гневаецца» (οὐ παροξύνεται). Апостал Павел не схільны разглядаць запальчывы, раздражняльны нораў, як нявінную слабасць, але памяшчае яго ў шэраг якасцяў супярэчных любові. Паводле, нішто не можа ў такой ступені зрабіць жорсткім жыццё, пасеяць варожасць, разбурыць святыя сямейныя сувязі, пазбаўляць мужчын іх мужчынскай, спакойнай годнасці, жанчын — сапраўднай жаноцкасці, дзяцей — ласкавай чыстасардэчнасці, як, так званыя, хібнасці характару, пануры, запальчывы, раздражняльны нораў.
Любоў «не памятае зла» (οὐ λογίζεται τὸ κακόν). Гэта значыць, не ставіць іншым у віну зробленае імі зло. У аснове такой адносіны да бліжніх ляжыць перакананне, што ніхто не хоча наўмысна прыносіць шкоду іншаму. Той, хто любіць, давярае іншым людзям.
Любоў «не радуецца несправядлівасці» (οὐ χαίρει τῇ ἀδικίᾳ), «але радуецца разам з праўдай» (συγχαίρει δὲ τῇ ἀληθείᾳ·). З гэтага месца зноў пачынаецца пералік станоўчых уласцівасцяў любові. Праўда тут, як і любоў, увасабляецца. Яны — як родныя сёстры: калі праўда радуецца, то з ёю цешыцца і любоў. Нават у выпадку, калі гэтая праўда разыходзіцца з асабістымі меркаваннямі чалавека, любоў вітае яе.
Любоў «усё зносіць» (πάντα στέγει). Гэта значыць, прабачае ўсе недахопы бліжняга. Пры гэтым, любоў у неабходных выпадках бярэ на сябе ўсе непрыемныя наступствы, якія могуць узнікнуць з такога стаўлення да правіннасцяў людзей.
Любоў «усяму верыць» (πάντα πιστεύει). Гэта значыць, заўсёды давярае людзям, спадзеючыся на тое, што найлепшыя пачуцці ні ў кім не могуць заглухнуць назаўжды. Гэты давер служыць асновай для пакрывання чужых недахопаў і заган.
Любоў «на ўсё спадзяецца» (πάντα ἐλπίζει), «усё церпіць» (πάντα ὑπομένει). Бывае, што для веры ў выпраўленне чалавека ўжо не застаецца месца ў душы таго, хто любіць: сумная рэчаіснасць руйнуе гэтую веру. Але і тады, з падзеннем веры або ўпэўненасці ў выпраўленні бліжняга, сэрца таго, хто любіць, не пакідае надзея на тое, што дабро павінна ў рэшце рэшт перамагчы. Любоў у гэтым спадзяванні на выпраўленне чалавека не стамляецца і цярпліва зносіць усе засмучэнні.
Трэцяя частка
Трэцяя частка гімна (вершы 8—13) апавядае пра нятленнасць любові. Асноўная думка гэтай часткі гімна: духоўныя дары знікаюць, а любоў застаецца вечна. Нават найважнейшыя пасля любові цноты — вера і надзея — зазнаюць некаторыя змены, і толькі любоў будзе заўсёды нязменная.
У гэтай частцы гімна апостал Павел праводзіць шэраг супрацьпастаўленняў: у 8-ым вершы — гэта супрацьпастаўленне часовага і вечнага, у вершах 9—10 — частковага і дасканалага, у 11-ым — дзіцячага і дарослага («дзіця» — «муж»), апроч таго праз усю гэтую частку праводзіцца скразная апазіцыя цяперашняга і будучыні («цяпер» — «тады»).
У 12-м вершы апостал гаворыць, што ў цяперашнім жыцці мы спасцігаем боскае, нібыта ў люстраным адлюстраванні. Гэтае параўнанне з часам згубіла сваю актуальнасць, бо сучасныя люстэркі якасна адлюстроўваюць навакольны свет, у той час як у старажытнасці іх рабілі з метала, зазвычай з адшліфаванай да бляску медзі, і адлюстраванне атрымоўвалася скажонае. З гэтай прычыны ў сучасных перакладах фразу «як у люстэрку» (δι' ἐσόπτρου) часцей за ўсё перакладаюць выразамі накшталт «як скрозь цьмянае шкло», «як скрозь мутнае шкло».
Выраз «тварам у твар» — гэта семітызм, які азначае блізкі і прамы кантакт. Гэты выраз таксама сустракаецца ў кнізе Быццё (Быц 32:30).
У завяршальным 13-м вершы апостал звяртаецца ад часовых рэчаў да вечных. У папярэдніх вершах ён казаў пра тое, што духоўныя дары з часам скончаць сваё існаванне, цяпер жа ён гаворыць пра тое, што ніколі не знікне і да набыцця чаго, адпаведна, варта імкнуцца. Гэта тры найважнейшыя цноты хрысціянства — вера, надзея і любоў. Аўтар супрацьпастаўляе гэтыя тры цноты тром духоўным дарам, якія ўзгадваліся раней — дару моў, дару прароцтва і дару ведаў. Сярод трох найвышэйшых цнот, апостал Павел падкрэслівае вышэйшасць любові, бо гэта боская цнота. Пра Бога нельга сказаць, што Ён верыць і спадзяецца, але можна сказаць, што Ён — любіць. Любоў належыць да самой Яго сутнасці. Такім чынам, для хрысціяніна любоў — гэта мэта, а вера і надзея — сродкі, якія вядуць да дасягнення гэтай мэты.
Старажытныя паралелі
Даследчыкі адзначаюць, што існуе шмат старажытных тэкстаў падобных да «Гімна любові» (зазвычай да пэўных частак гімна). Сярод грэчаскіх тэкстаў найбольш важнымі паралелямі з’яўляюцца:
Сярод яўрэйскіх тэкстаў сустракаюцца наступныя паралелі :
Святы Аўгусцін
Святы Аўгусцін (354—430) звяртаецца да інтэрпрэтацыі «Гімна любові» ў некалькіх сваіх пропаведзях.
У «Пропаведзі 40 па Новым Запавеце» (XC. Ben.) Аўгусцін разбірае прыпавесць пра вясельную гасціну (Мф 22:1—14). Прыпавесць апавядае пра караля, які справіў вяселле для сына і запрасіў шмат гасцей. Калі запрошаныя не прыйшлі, кароль загадаў пайсці і запрасіць усіх сустрэчных — і вяселле напоўнілася гасцямі. Калі кароль увайшоў у залю, то заўважыў чалавека не ў вясельнай вопратцы — і загадаў звязаць яго і выкінуць вон. Паводле Аўгусціна гэтай вясельнай вопраткай і з’яўляецца любоў, апісаная апосталам Паўлам у «Гімне». Да той жа думкі Аўгусцін вяртаецца і ў «Пропаведзі 45 па Новым Запавеце» (XCV. Ben.), дзе разважае над фрагментам пра размнажэнне хлеба (Мк 8:1—9).
Фама Аквінскі
Фама Аквінскі (1225—1274) у сваім «Quaestio» з «Secunda Secundae» разглядаў «Гімн любові» з пункту гледжання праблемы так званага «адзінства цнот», ужо пастаўленай у старажытнасці Платонам у «». Сярэднявечны багаслоў задаваўся пытаннем, ці магчымыя вера і надзея без любові (звяртаючыся да 1 Кар 13:13), а таксама якая цнота заслугоўвае звання першай і найвышэйшай («per se — per accidens»). Высновы Фамы Аквінскага заключаюцца ў тым, што цнота любові робіць так, каб абвешчанае верай станавілася любімым і жаданым.
У «Quaestio» любоў названа «формай веры», а яе аб’ект — «боскім дабром, якое з’яўляецца мэтай веры». У гэтым сэнсе, паводле Фамы, вера без любові перастае быць цнотай; называцца цнотай можа толькі вера, напоўненая любоўю, паколькі ў такім выпадку яна з’яўляецца вытокам усіх добрых спраў, накіраваных на канцавую мэту — сувязь з Богам.
Ян ад Крыжа
Ян ад Крыжа (1542—1591) інтэрпрэтуе «Гімн любові» ў трактатах «'» (Кніга Другая), «'» (Кніга Другая), у тлумачэнні 13 страфы «'» , а таксама ў тлумачэнні 1 страфы «'».
У першым з гэтых твораў іспанскі містык спалучае фрагмент «Гімна», які заклікае Карынфян да сталасці (1 Кар 13:11), з канцэпцыяй «цёмнай ночы душы». Паводле Яна ад Крыжа Бог пасылае на чалавека пакуты і роспач, каб душа «ачысцілася» і наблізілася да «Божай любові». Аднак, прабываючы ў цёмнай ночы, «прагрэсіўныя душы» яшчэ не дасягнулі дасканалага стану духа, таму яны гавораць як дзіця, адчуваюць сябе як дзіця, думаюць як дзіця (1 Кар 13:11) — не толькі ва ўспрыманні жыцця, але і ва ўспрыманні Бога.
З іншага боку, духоўная сталасць азначае поўнае яднанне з Богам. Гэта падкрэсліваецца і ў кнізе «Узыходжанне на гару Кармель» (Кніга Другая, раздзел 9). Аўтар цытуе ўрыўкі Святога Пісання, дзе Бог прамаўляў з хмары (3 Цар 8:10—12; Вых 19:9; Іоў 38:1, 40:1), і тлумачыць, што гэтая хмара сімвалізуе «цемру веры», у якую Бог хаваецца, калі кантактуе з душой. Прыводзячы фрагмент «Гімна любові» пра частковае і дасканалае (1 Кар 13, 10), Ян ад Крыжа сцвярджае, што гэтая заслона ў свой час знікне.
Сёрэн К’еркегор
Дацкі філосаф Сёрэн К’еркегор (1813—1855) у другой частцы «» дае разгорнутую інтэрпрэтацыю і аналіз «Гімна любові». К’еркегор факусуе сваю ўвагу ў асноўным на ўрыўках пра тое, што любоў «усяму верыць» (1 Кар 13:7), «на ўсё спадзяецца» (1 Кар 13:7), «не шукае свайго» (1 Кар 13:5) і «ніколі не мінае» (1 Кар 13:8), звязваючы іх з іншым урыўкам з Першага ліста да Карынфян: «любоў будуе» (1 Кар 8:1). Паводле К’еркегора, сапраўдная любоў, апісаная ў «Гімне», можа быць дасягнута праз поўнае «знішчэнне» сябе дзеля іншага чалавека. Тут прысутнічаюць відавочныя спасылкі на сакратаўскую этыку, паводле якой найвышэйшае дабро, якое чалавек робіць для таго, каго любіць, — гэта бескарыслівая (а значыць, і прыхаваная) дапамога быць самім сабой. Параўноўваючы любоў, апісаную ў «Гімне», з каханнем і сяброўствам, К’еркегор звяртае ўвагу на абмежаванасць апошніх у гэтым плане: К’еркегор стварае даволі выразны і рашучы падзел на пачуццёвую любоў (elskov), якая, па сутнасці, шукае толькі сваё «другое я», і хрысціянскую любоў (kjerligher) яўна этычнага і рэлігійнага характару, якая з’яўляецца «голасам Бога», змяняючы адносіны паміж чалавекам і чалавекам у адносіны паміж чалавекам, Богам, як цэнтрам, і іншым чалавекам.
Важна, тым не менш, адзначыць, што К’еркегор вельмі крытычна ставіўся да ідэалу шлюбу.
У культуры
Асобныя фразы з «Гімна любові» нярэдка выкарыстоўваліся ў якасці назваў для мастацкіх твораў. Так, фраза «цяпер мы бачым быццам праз мутнае шкло, не выразна» (1 Кар 13:12) абыгрываецца ў назвах наступных твораў:
Фрагменты «Гімна любові», а таксама іх парафразы можна сустрэць у наступных літаратурных творах:
Некаторыя кампазітары выкарыстоўвалі тэкст «Гімна любові» ў сваіх музычных творах:
Таксама цытаты з «Гімна любові» можна сустрэць у кіно:
Цытаты з «Гімна любові» нярэдка выкарыстоўваюцца для аздаблення помнікаў і надмагільных камянёў. Такія цытаты можна сустрэць на магіле нямецкага дыпламата, нямецкага хіміка , нямецкага дырыжора і кампазітара Вільгельма Фуртвенглера і многіх іншых.
Васіль Паўлавіч Аксёнаў
Васі́ль Па́ўлавіч Аксё́наў (, Казань, СССР —, Масква, Расія) — савецкі, амерыканскі і расійскі пісьменнік, сцэнарыст, кінадраматург. Адзін з лідараў апавядальнай савецкай прозы 60-х гадоў ХХ стагоддзя, дзе выкарыстоўваецца гарадскі моладзевы слэнг. Належаў да пакалення шасцідзесятнікаў.
Біяграфія
Нарадзіўся 20 жніўня 1932 года ў Казані у сям’і Паўла Васільевіча Аксёнава (1899—1991) і Яўгеніі Саламонаўны Гінзбург (1904—1977). Быў трэцім, малодшым дзіцем у сям’і (і адзіным агульным дзіцем бацькоў). Бацька, Павел Аксёнаў, быў старшынёй Казанскага гарсавета і членам бюро Татарскага абкама КПСС. Маці, Яўгенія Гінзбург, працавала выкладчыцай у Казанскім педагагічным інстытуце, затым — загадчыкам аддзела культуры газеты «Красная Татария». Пасля, прайшоўшы сталінскія лагеры, у часы выкрыцця культу асобы, Яўгенія Гінзбург стала аўтарам кнігі ўспамінаў «Круты маршрут» — адной з першых кніг-мемуараў пра эпоху сталінскіх рэпрэсій і лагераў, дзе распавяла пра васемнаццаць год, праведзеных у турме, калымскіх лагерах і высылцы.
У 1937 годзе, калі Васілю не было яшчэ і пяці гадоў, абодва бацькі (спачатку маці, а затым неўзабаве — і бацька) былі арыштаваныя і асуджаныя на 10 гадоў турмы і лагераў.
У 1978 годзе В. Аксёнаў сумесна з Андрэем Бітавым, Віктарам Ерафеевым, Фазілем Іскандэрам, Яўгенам Паповым і Бэлай Ахмадулінай стаў арганізатарам і сааўтарам бесцэнзурнага альманаха «Метрополь», так і не выдадзенага ў савецкім падцэнзурным друку. Альманах быў выдадзены ў ЗША. Усе ўдзельнікі альманаха падвергліся «прапрацоўцы». У знак пратэсту супраць выключэння Папова і Ерафеева з Саюза пісьменнікаў СССР, якое адбылося пасля гэтага ў снежні 1979 года, Аксёнаў, а таксама Іна Ліснянская і Сямён Ліпкін, заявілі пра свой выхад з Саюза пісьменнікаў СССР. Гісторыя альманаха выкладзена ў рамане з ключом «Скажы „кішміш“».
Памёр 6 ліпеня 2009 года ў Маскве пасля працяглай цяжкай хваробы. Пахаваны 9 ліпеня 2009 году на Ваганькаўскіх могілках у Маскве (участак 25).
Забалацкі сельсавет (Воранаўскі раён)
За́балацкі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Воранаўскага раёна Гродзенскай вобласці. Цэнтр — аграгарадок Забалаць.
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 2019 чалавек, з іх 85,4 % — палякі, 11,7 % — беларусы, 2,1 % — рускія.
Бенедыкт Павел Сапега
Біяграфія
З 1657 вучыўся ў езуіцкім калегіуме ў Грацы (Аўстрыя), з 1661 — у Лёвенскім універсітэце (Іспанскія Нідэрланды), у 1663—1664 падарожнічаў па Заходняй Еўропе.
З 1664 выбіраўся паслом на соймы. Вялікі падстолі літоўскі ў 1663—1665, стольнік у 1665—1670, крайчы ў 1670, падскарбі надворны ў 1670—1676, падскарбі вялікі з 1676, староста слонімскі. На элекцыйным сойме 1674 быў абраны маршалкам і садзейнічаў абранню на трон Яна III Сабескага, што спрыяла ўстанаўленню гегемоніі Сапегаў у ВКЛ.
Намагаўся сілай ліквідаваць рух сваіх праціўнікаў («рэспубліканцаў»). 15 кастрычніка 1700 года яго войска напала на атрад шляхты пад Ашмянамі і разбіла яго. У Алькеніцкай бітве 18 лістапада 1700 года яго армія разбіта, паранены, ён уцёк у Курляндыю. У сакавіку 1702 перайшоў на бок шведскага караля Карла XII і ўдзельнічаў у яго кампаніі ў Польшчы. На сойме 1703 пазбаўлены сваіх пасад і тытулаў. Удзельнічаў у Варшаўскай канфедэрацыі 1704, якая дэтранізавала Аўгуста II. Новы кароль Станіслаў Ляшчынскі ў 1705 вярнуў яму пасаду падскарбія вялікага. Далучыўся да войска Ляшчынскага, з якім удзельнічаў у паходзе на Беларусь у 1706, потым у маршы шведскай арміі ў Саксонію.
Сям'я
Быў сынам Паўла Яна Сапегі і яго другой жонкі Ганны Барбары Копаць. Меў братоў Казіміра Яна, Францішка Стэфана і Леана Базыля. Ажаніўся ў 1668 з Ізабелай Тарла (памерла пасля 1704), меў з ёй дзяцей:
Антон Іванавіч Дзянікін
Анто́н Іва́навіч Дзяні́кін (Антон Иванович Деникин, Anton Iwanowicz Denikin;, прыгарад , Варшаўская губерня, Расійская імперыя  — , Эн-Арбар, Мічыган, ЗША) — расійскі военачальнік, палітычны і грамадскі дзеяч, пісьменнік, мемуарыст, публіцыст і ваенны дакументаліст.
Удзельнік Руска-японскай вайны. Адзін з найбольш выдатных генералаў Рускай імператарскай арміі ў перыяд Першай сусветнай вайны. Камандзір 4-й стралковай «жалезнай» брыгады (1914—1916, з 1915 года — разгорнутая пад яго камандаваннем у дывізію), 8-га армейскага корпуса (1916—1917). Генеральнага штаба генерал-лейтэнант (1916), камандуючы Заходнім і Паўднёва-Заходнім франтамі (1917). Актыўны ўдзельнік ваенных з'ездаў 1917 года, праціўнік. Выказаў падтрымку Карнілаўскаму выступленню, за што арыштаваны Часовым урадам, удзельнік Бярдычаўскага і Быхаўскага сядзенняў генералаў (1917).
Адзін з асноўных кіраўнікоў Белага руху ў гады Грамадзянскай вайны, яго лідар на Поўдні Расіі. Дамогся найбольшых ваенных і палітычных вынікаў сярод усіх кіраўнікоў Белага руху. , адзін з асноўных арганізатараў, а затым камандуючы Добраахвотніцкай арміяй (1918—1919). Галоўнакамандуючы Узброенымі сіламі Поўдня Расіі (1919—1920), намеснік вярхоўнага кіраўніка і вярхоўнага галоўнакамандуючага Рускай арміі адмірала Калчака (1919—1920). Выконваючы абавязкі вярхоўнага кіраўніка Расіі (4 студзеня — 4 красавіка 1920 года).
З красавіка 1920 года —, адзін з асноўных палітычных дзеячаў рускай эміграцыі. Аўтар успамінаў «Нарысы рускай смуты» (1921—1926) — фундаментальнага гісторыка-біяграфічнага твора пра Грамадзянскую вайну ў Расіі, успамінаў «Старая армія» (1929—1931), аўтабіяграфічнай аповесці «Шлях рускага афіцэра» (выдадзена ў 1953 годзе) і шэрагу іншых твораў.
Біяграфія
Антон Іванавіч Дзянікін нарадзіўся года ў вёсцы Шпеталь Дольны, завіслінскім прыгарадзе Улацлавака, павятовага горада Варшаўскай губерні Расійскай імперыі, у сям'і адстаўнога маёра памежнай варты.
Паходжанне
Бацька, Іван Яфімавіч Дзянікін (1807—1885), паходзіў з прыгонных сялян Саратаўскай губерні. Памешчык аддаў маладога бацьку Дзянікіна ў. Пасля 22 гадоў салдацкай службы ён змог выслужыцца ў афіцэры, затым зрабіў ваенную кар’еру і выйшаў у адстаўку ў 1869 годзе ў чыне маёра. У выніку ён праслужыў у арміі 35 гадоў, удзельнічаў у, Крымскай і Польскай кампаніях.
Біёграф Дзянікіна адзначаў, што ён, як адзін з правадыроў антыкамуністычнай барацьбы, па-за ўсякімі сумневамі, быў больш «пралетарскага паходжання», чым яго будучыя праціўнікі — Ленін, Троцкі і многія іншыя.
Дзяцінства і юнацкасць
года, у трохтыднёвым узросце, быў хрышчоны бацькам у праваслаўі. У чатыры гады адораны хлопчык навучыўся бегла чытаць ; з дзяцінства свабодна размаўляў на рускай і польскай мовах. Сям’я Дзянікіных жыла бедна і існавала на пенсію бацькі ў памеры 36 рублёў у месяц. Дзянікін выхоўваўся «ў рускасці і праваслаўі». Бацька быў глыбока веруючым чалавекам, заўсёды быў на царкоўных службах і браў сына з сабой. З дзяцінства Антон стаў прыслугоўваць ля алтара, спяваць на клірасе, біць у звон, а пазней чытаць і Апостал. Часам ён разам з маці, якая вызнавала каталіцтва, хадзіў у касцёл. Ляховіч піша, што Антон Дзянікін у мясцовай сціплай палкавой царкве ўспрымаў праваслаўнае набажэнства як «сваё, роднае, блізкае», а каталіцкае — як цікавае гледзішча. У 1882 годзе, ва ўзросце 9 гадоў, Дзянікін здаў уступны экзамен у першы клас Улацлаўскага рэальнага вучылішча. Пасля смерці бацькі ў 1885 годзе жыць сям’і Дзянікіных стала яшчэ цяжэй, таму што пенсія паменшылася да 20 рублёў у месяц, і ў 13 гадоў Антон пачаў падзарабляць рэпетытарствам, падрыхтоўваючы другакласнікаў, за што меў 12 рублёў у месяц. Асаблівыя поспехі вучань Дзянікін дэманстраваў у вывучэнні матэматыкі. У 15 гадоў яму як стараннаму вучню прызначылі ўласнае вучнёўскае ўтрыманне ў 20 рублёў і падалі права пражывання на вучнёўскай кватэры з васьмі вучняў, дзе ён быў прызначаны старэйшым. Пазней Дзянікін жыў па-за домам і вучыўся ў Ловіцкім рэальным вучылішчы, якое знаходзілася ў суседнім горадзе.
Пачатак ваеннай службы
У 1892 годзе 20-гадовы Дзянікін быў запрошаны папаляваць на дзікоў. Падчас гэтага палявання яму давялося забіць раз’юшанага дзіка, які загнаў на дрэва нейкага падатковага інспектара Васіля Чыжа, які таксама прымалаў удзел у паляванні і лічыўся дасведчаным мясцовым паляўнічым. Пасля гэтага выпадку Дзянікін быў запрошаны на дачкі Васіля Чыжа Ксеніі, якая нарадзілася некалькі тыдняў таму, і стаў сябрам гэтай сям’і. Праз тры гады ён падарыў Ксеніі на Раство ляльку, у якой расплюшчваліся і заплюшчваліся вочы. Дзяўчынка надоўга запомніла гэты падарунак. Праз шмат гадоў, у 1918 годзе, калі Дзянікін ужо ўзначаліў Добраахвотніцкую армію, Ксенія Чыж стала яго жонкай.
Акадэмія Генеральнага штаба
Улетку 1895 года, пасля некалькіх гадоў падрыхтоўкі, адправіўся ў Санкт-Пецярбург, дзе здаў конкурсны экзамен у. У канцы першага года вучобы аказаўся адлічаным з Акадэміі за няздачу экзамена па гісторыі ваеннага мастацтва, аднак праз тры месяцы ён вытрымаў экзамен і зноў быў залічаны на першы курс Акадэміі. Наступныя некалькі гадоў вучыўся ў сталіцы Расійскай імперыі. Тут ён, сярод навучэнцаў акадэміі, быў запрошаны на прыём у Зімовы палац і ўбачыў Мікалая II. Увесну 1899 года па завяршэнні курсу быў узведзены ў капітаны, аднак напярэдадні яго выпуску новы начальнік Акадэміі Генштаба генерал Мікалай Сухоцін (сябар ваеннага міністра Аляксея Курапаткіна) адвольна змяніў спісы выпускнікоў, прылічаных да Генеральнага штаба, у выніку чаго правінцыйны афіцэр Дзянікін не патрапіў у іх лік. Скарыстаўся пададзеным статутам правам: падаў на генерала Сухоціна скаргу «на Найвышэйшае імя» (Цара Імператара). Нягледзячы на тое, што сабраная ваенным міністрам акадэмічная канферэнцыя прызнала дзеянні генерала незаконнымі, справу паспрабавалі замяць, а Дзянікіну прапанавалі забраць скаргу і напісаць замест яе прашэнне аб міласці, якую паабяцалі задаволіць і прылічыць афіцэра да Генеральнага штаба. На гэта адказаў: «Я міласці не прашу. Дамагаюся толькі таго, што мне належыць па праву». У выніку скаргу адхілілі, а Дзянікіна не прылічылі да Генеральнага штаба «за характар!».
Праяўляў схільнасць да паэзіі і публіцыстыкі. У дзіцячыя гады ён адпраўляў у рэдакцыю часопіса свае вершы і быў вельмі засмучаны, што іх не друкавалі і з рэдакцыі яму не адказвалі, у выніку чаго Дзянікін зрабіў выснову, што «паэзія — справа несур’ёзная». Пазней ён пачаў пісаць у прозе. У 1898 годзе яго апавяданне было ўпершыню апублікаваны ў часопісе «Разведчык», а затым Дзянікіна надрукавалі ў. Выдаваўся пад псеўданімам Іван Ночын і пісаў галоўным чынам на тэму армейскага побыту.
У руска-японскай вайне
У студзені 1904 года пад капітанам Дзянікіным, якія служылі ў Варшаве, зваліўся конь, нага захрасла ў стрэмі, а конь, падняўшыся, працягнуў яго сотню метраў, і ён парваў звязкі і вывіхнуў пальцы нагі. Полк, у якім служыў Дзянікін, не ішоў на вайну, але года капітан дамогся асабістага дазволу быць адкамандзіраваным у дзеючую армію. года, яшчэ кульгавы, ён адбыў на цягнік у Маскву, адкуль яму трэба было даехаць у Харбін. У гэтым жа цягніку ехалі на Далёкі Усход адмірал Сцяпан Макараў і генерал Павел Рэненкампф. года Дзянікін сышоў у Харбіне.
У канцы лютага 1904 года, яшчэ да прыбыцця, быў прызначаны начальнікам штаба 3-й брыгады Заамурскай акругі Асобнага корпуса памежнай варты, якая стаяла ў глыбокім тыле і ўступала ў сутычкі з кітайскімі разбойніцкімі атрадамі. У верасні атрымала пасада афіцэра для даручэнняў у штабе 8-га корпуса Маньчжурскай арміі. Затым вярнуўся ў Харбін і адтуль года ўжо ў чыне падпалкоўніка быў накіраваны ў Цынхечэн ва Усходні атрад і прыняў пасаду начальніка штаба Забайкальскай казачай дывізіі генерала Рэненкампфа. Першы баявы досвед атрымаў падчас Цынхечэнскага бою года. Адна з сопак раёна бою ўвайшла ў ваенную гісторыю пад назвай «Дзянікінскай» за адбітае ім штыкамі японскае наступленне. У снежні 1904 года ўдзельнічаў ва ўзмоцненых разведках. Яго сілы, двойчы збіваючы перадавыя часці японцаў, выходзілі да Цзянчана. На чале самастойнага атрада адкінуў японцаў ад перавала Ванцэлін. У лютым — сакавіку 1905 года ўдзельнічаў у. Незадоўга да гэтай бітвы, года, быў прызначаны начальнікам штаба Урала-Забайкальскай дывізіі генерала , якая спецыялізавалася на конных рэйдах у тыл праціўніка (гл. ). Там выявіў сябе ініцыятыўным афіцэрам, спрацаваўшыся з генералам Мішчанкам. Паспяховы рэйд быў здзейснены ў маі 1905 года падчас коннага набегу генерала Мішчанкі, у якім прымаў актыўны ўдзел Дзянікін. Сам ён такім чынам апісвае вынікі гэтага рэйду: года дзейнасць Дзянікіна атрымала высокае прызнанне ў камандавання, і «за адрозненне ў справах супраць японцаў»   ён быў узведзены ў палкоўнікі і ўзнагароджаны ордэнамі  3-й ступені з мячамі і бантамі і Святой Ганны 2-й ступені з мячамі.
Пасля заканчэння войны і падпісання, ва ўмовах блытаніны і салдацкіх хваляванняў, выехаў у снежні 1905 года з Харбіна і ў студзені 1906 года прыбыў у Санкт-Пецярбург.
Паміж войнамі
Са студзеня па снежань 1906 года часова быў прызначаны на ніжэйшую пасаду штаб-афіцэра для асаблівых даручэнняў пры штабе свайго 2-га кавалерыйскага корпуса, размешчанага ў Варшаве, з якога ён пайшоў на руска-японскую вайну. У маі — верасні 1906 года камандаваў батальёнам 228-га пяхотнага рэзервовага Хвалынскага палка. У 1906 годзе, чакаючы асноўнага прызначэння, узяў замежны адпачынак і пабываў упершыню ў сваім жыцці ў краінах Еўропы (Аўстра-Венгрыі, Францыі Італіі, Германіі, Швейцарыі) ў якасці турыста. Вярнуўшыся, папрасіў паскорыць сваё прызначэнне, і яму была прапанавана пасада начальніка штаба 8-й Сібірскай дывізіі. Даведаўшыся пра прызначэнне, скарыстаўся правам адмовы ад гэтай прапановы як старэйшы афіцэр. У выніку яму было прапанавана больш прымальнае месца ў Казанскай ваеннай акрузе. У студзені 1907 года заняў пасаду начальніка штаба 57-й пяхотнай рэзервовай брыгады ў горадзе Саратаве, дзе праслужыў да студзеня 1910 года. У Саратаве жыў на здымнай кватэры ў доме Д. Банкоўскай на рагу Нікольскай і Анічкаўскай вуліц (цяпер і Рабочай).
У гэты перыяд шмат пісаў для часопіса «Разведчык», у рубрыку «Вайсковыя нататкі», у тым ліку выкрываючы камандзіра сваёй брыгады, які «запусціў брыгаду і цалкам адышоў ад спраў», узваліўшы справы ў брыгадзе на Дзянікіна. Найбольш прыкметнай апынулася гумарыстычна-сатырычная нататка «Цвыркун». Крытыкаваў метады кіравання начальніка Казанскай ваеннай акругі генерала. Гісторыкі і Алег Церабаў пісалі, што Дзянікін у гэты перыяд у друку выступаў супраць бюракратызму, падаўлення ініцыятывы, грубасці і самавольства ў адносінах да салдат, за паляпшэнне сістэмы адбору і падрыхтоўкі каманднага складу і прысвяціў шэраг артыкулаў аналізу баёў руска-японскай вайны, звяртаў увагу на германскую і аўстрыйскую пагрозу, у святле чаго паказваў на неабходнасць больш хуткага правядзення рэформаў у арміі, пісаў пра неабходнасць развіцця аўтатранспарту і ваеннай авіяцыі, а ў 1910 годзе прапаноўваў склікаць з’езд афіцэраў Генеральнага штаба для абмеркавання праблем арміі.
года прыняў камандаванне 17-м пяхотным Архангелагародскім палком, які базіраваўся ў Жытоміры. года яго полк браў удзел у царскіх манеўрах пад Кіевам, а на наступны дзень Дзянікін адкрыў цырыманіяльным маршам са сваім палком парад з нагоды ўшанавання Цара. Марына Дзянікіна адзначала, што бацька быў незадаволены тым, што парад не быў адменены з прычыны ў  старшыні  Пятра Сталыпіна. Як адзначае пісьменнік Уладзімір Чаркасаў-Георгіеўскі, 1912—1913 гады у памежнай акрузе Дзянікіна прайшлі ў напружанай абстаноўцы, і яго полк атрымліваў сакрэтнае распараджэнне выслаць атрады для заняткі і аховы найважнейшых пунктаў Паўднёва-Заходняй чыгункі ў напрамку Львова, дзе архангелагародцы прастаялі некалькі тыдняў.
У Архангелагародскім палку стварыў музей гісторыі палка, які стаў адным з першых музеяў вайсковых частак у Імператарскай арміі.
года быў прызначаны выконваючым пасаду генерала для даручэнняў пры Камандуючым войскамі Кіеўскай ваеннай акругі і пераехаў у Кіеў. У Кіеве зняў кватэру на вуліцы Вялікая Жытомірская, 40, куды перавёз сваю сям’ю (маму і служанку). года, напярэдадні пачатку Першай сусветнай вайны, быў узведзены ў чын генерал-маёра і зацверджаны на пасадзе генерал-кватэрмайстара 8-й арміі, якая знаходзілася пад камандаваннем генерала Аляксея Брусілава.
1914 год
Першая сусветная вайна, якая пачалася года, для 8-й арміі Брусілава, у штабе якой служыў Дзянікін, спачатку развівалася паспяхова. Армія перайшла ў наступленне і ўжо года ўзяла Львоў. У той жа дзень, даведаўшыся, што папярэдні камандзір 4-й стралковай брыгады атрымаў новае прызначэнне, і жадаючы перайсці са штабной на страявую пасаду, Дзянікін падаў прашэнне аб прызначэнні яго камандзірам гэтай брыгады, якое было тут жа задаволена Брусілавым. У сваіх мемуарах, выдадзеных у 1929 годзе, Брусілаў напісаў, што Дзянікін «на страявой ніве выказаў выдатныя таленты баявога генерала».
Уступіўшы ў камандаванне брыгадай года, адразу ж дамогся з ёй прыкметных поспехаў. Брыгада ўвайшла ў бой ля Гродэка, і паводле вынікаў гэтага бою Дзянікін быў узнагароджаны Георгіеўскай зброяй. У Найвышэйшай узнагароднай грамаце было ўказана, што зброя была ўручана «За тое, што вы ў баях з 8 па 12 верасня 1914 г. ля Гродэка з выбітным мастацтвам і мужнасцю адбівалі адчайныя атакі пераўзыходнага ў сілах праціўніка, асабліва настойлівыя 11 вер., пры імкненні аўстрыйцаў прарваць цэнтр корпуса; а раніцай 12 вер. самі перайшлі з брыгадай у рашучае наступленне».
У лістападзе 1914 брыгада Дзянікіна ў ходзе выканання баявых задач у Карпатах захапіла горад і станцыю, пры складзе самай брыгады 4000 штыкоў, «узяўшы 3730 палонных, шмат зброі і ваеннага рыштунку, вялікі рухомы састаў з каштоўным грузам на чыгуначнай станцыі, 9 гармат», страціўшы пры гэтым 164 забітых і 1332 з улікам параненых. Паколькі сама аперацыя ў Карпатах незалежна ад поспеху брыгады Дзянікіна аказалася няўдалай, ён сам за гэтыя дзеянні атрымаў толькі віншавальныя тэлеграмы ад Мікалая II і Брусілава.
1915 год
За ўзяцце Луцка ў ходзе баёў  — года. года быў узведзены ў генерал-лейтэнанты са старшынствам ад года. Пазней камандаванне, выраўноўваючы фронт, загадала пакінуць Луцк. У кастрычніку, у ходзе Чартарыйскай аперацыі, дывізія Дзянікіна, выканаўшы задачу камандавання, фарсіравала раку Стрый і ўзяла Чартарыйск, заняўшы на процілеглым беразе ракі плацдарм на 18 км у шырыню і 20 км у глыбіню, адцягнуўшы на сябе значныя сілы праціўніка. года быў атрыманы загад адступіць на зыходныя пазіцыі. У далейшым на фронце наступіла зацішша да вясны 1916 года.
1916 год — пачатак 1917 года
года падчас пазіцыйнай вайны быў паранены асколкам ў левую руку, але застаўся ў страі. У маі са сваёй дывізіяй у складзе 8-й арміі прымаў удзел у Брусілаўскім (Луцкім) прарыве 1916 года. Дывізія Дзянікіна прарвала 6 ліній непрыяцельскіх пазіцый, а года паўторна ўзяла горад Луцк, за што Дзянікіну была другасна падаравана Георгіеўская зброя, абсыпаная дыяментамі, з надпісам: «За двухразовае вызваленне Луцка».
года быў прызначаны камандуючым 8-м корпусам і разам з корпусам адпраўлены на Румынскі фронт, дзе румынская армія, якая выступіла пасля наступлення Паўднёва-Заходняга фронту на баку Расіі і Антанты, цярпела паразы і адыходзіла. Ляховіч піша, што пасля некалькіх месяцаў баёў ля Бузеа, Рымніка і Факшан Дзянікін так ахарактарызаваў румынскую армію : Поўнае ігнараванне румынскай арміяй досведу працякала перад яе вачыма сусветнай вайны: легкадумныя да злачыннасці забеспячэнне і рыштунак арміі; наяўнасць некалькіх добрых генералаў, спешчанага… корпуса афіцэраў і выдатных салдат.
Быў узнагароджаны вышэйшым ваенным ордэнам Румыніі — ордэнам Міхая Храбрага 3-й ступені.
Лютаўская рэвалюцыя і палітычныя погляды Дзянікіна
Рэвалюцыя лютага 1917 года заспела Дзянікіна на Румынскім фронце. Пераварот генерал сустрэў спачувальна. Як піша англійскі гісторык, ён безумоўна верыў і нават паўтараў пасля ў сваіх мемуарах ілжывыя чуткі пра царскую сям'ю і Мікалая II, якія спрытна распаўсюджваліся ў той час адпаведнымі яго палітычным поглядам расійскімі ліберальнымі дзеячамі. Асабістыя погляды Дзянікіна, як піша гісторык, былі вельмі блізкія кадэцкім і былі ім пакладзены пазней у аснову арміі, якой ён камандаваў.
У сакавіку 1917 года ён быў выкліканы ў Петраград ваенным міністрам новага рэвалюцыйнага ўрада Аляксандрам Гучковым, ад якога атрымаў прапанову стаць начальнікам штаба пры толькі што прызначаным Вярхоўным Галоўнакамандуючым Рускай арміяй генерале Міхаіле Аляксееве. Будучы вызвалены ад прысягі Мікалаем II, прыняў прапанову новай улады. года ўступіў на пасаду, у якой прапрацаваў больш за паўтара месяцы, добра спрацаваўшыся з Аляксеевым. Пасля зрушэння Аляксеева з пасады і замены яго генералам Брусілавым адмовіўся быць яго начальнікам штаба і года быў перамешчаны на пасаду камандуючага войскамі Заходняга фронту. Вясной 1917 года на ваенным з'ездзе ў Магілёве адзначыўся рэзкай крытыкай палітыкі Керанскага, накіраванай на дэмакратызацыю арміі. На нарадзе Стаўкі года выступаў за скасаванне камітэтаў у арміі і канфіскацыю палітыкі з арміі.
Як камандуючы Заходнім фронтам забяспечваў стратэгічную падтрымку Паўднёва-Заходняга фронту падчас чэрвеньскага наступлення 1917 года. У жніўні 1917 года быў прызначаны камандуючым Паўднёва-Заходнім фронтам. Па шляху да месца новага прызначэння ў Магілёве сустрэўся з генералам Карнілавым, у ходзе размовы з якім выказаў сваю падтрымку маючым адбыцца палітычным дзеянням Карнілава.
Арышт і зняволенне ў Бярдычаўскай і Быхаўскай турмах
Будучы камандуючым Паўднёва-Заходнім фронтам, года быў арыштаваны і заключаны ў турму Бярдычава за тое, што рэзкай тэлеграмай Часоваму ўраду выказаў салідарнасць з генералам Карнілавым. Арышт быў праведзены камісарам Паўднёва-Заходняга фронту Мікалаем Іарданскім. Разам з Дзянікіным было арыштавана амаль усё кіраўніцтва яго штаба.
Пасля пераводу разам з Карнілавым утрымліваўся ў Кіраўскай турме. Следства па справе Карнілаўскага выступлення ўскладнілася і зацягнулася з прычыны адсутнасці пераканаўчых доказаў здрады генералаў, вынясенне прысуду аказалася адтэрмінавана. У такіх умовах быхаўскага зняволення Дзянікін і іншыя генералы сустрэлі Кастрычніцкі пераварот бальшавікоў.
Пасля падзення Часовага ўрада новыя бальшавіцкыя ўлады часова забыліся пра вязняў, і года вярхоўны галоўнакамандуючы Духонін, даведаўшыся пра набліжэнне да Магілёва эшалонаў з бальшавіцкімі войскамі на чале з прапаршчыкам Крыленкам, якія пагражалі ім забойствам, і абапіраючыся на прывезены з Петраграда капітанам Чуніхіным загад з пячаткай Вышэйшай следчай камісіі і падробленымі подпісамі членаў камісіі, ваенных следчых Р. Р. фон Раупаха і М. П. Украінцава, вызваліў генералаў з турмы Быхава.
Уцёкі на Дон і ўдзел у стварэнні Добраахвотніцкай арміі
Пасля вызвалення, каб быць непазнаным, пагаліў бараду і з пасведчаннем на імя «памочніка начальніка перавязачнага атрада Аляксандра Дамброўскага» прабраўся ў Новачаркаск, дзе прыняў удзел у стварэнні Добраахвотніцкай арміі. З’яўляўся аўтарам Канстытуцыі вярхоўнай улады на Доне, выкладзенай ім у снежні 1917 года на нарадзе генералітэту, у якой былі прапанаваны перадача грамадзянскай улады ў арміі — Аляксееву, ваеннай — Карнілаву, а кіраванне Данской вобласці — Каледзіну. Гэта прапанова была адобрана, падпісана данскім і добраахвотніцкім кіраўніцтвам і лягла ў аснову арганізацыі кіравання Добраахвотніцкай арміяй. На падставе гэтага даследчык біяграфіі Дзянікіна доктар гістарычных навук Георгій Іпалітаў зрабіў выснову, што Дзянікін датычны да фарміравання першага антыбальшавіцкага ўрада ў Расіі, які праіснаваў адзін месяц, да самагубства Каледзіна.
Прыступіў у Новачаркаску да фарміравання частак новай арміі, узяўшы на сябе ваенныя функцыі і адмовіўшыся ад гаспадарчых. Першапачаткова, як і іншыя генералы, працаваў, насіў цывільнае адзенне і, як пісаў першопаходнік , быў «больш падобны да лідара буржуазнай партыі, чым на баявога генерала». У яго распараджэнні былі 1500 чалавек і 200 патронаў на адну вінтоўку. Іпалітаў піша, што зброю, сродкаў на набыццё якой хранічна не хапала, часта выменьвалі ў казакоў у абмен на спіртное альбо выкрадалі са складоў казачых частак. З часам у арміі з’явіліся 5 гармат. Усяго да студзеня 1918 года Дзянікіну атрымалася сфарміраваць армію ў 4000 байцоў. Сярэдні ўзрост добраахвотніка быў невялікі, і афіцэрская моладзь называла 46-гадовага Дзянікіна «дзедам Антонам».
У студзені 1918 года часткі Дзянікіна, якія яшчэ толькі фарміраваліся, уступілі ў першыя баі на Чаркаскім фронце з атрадамі пад камандаваннем Уладзіміра Антонава-Аўсеенкі, пасланымі Саўнаркамам для барацьбы з Каледзіным. Байцы Дзянікіна панеслі вялікія страты, але дасягнулі тактычнага поспеху і стрымалі наступленне савецкіх войскаў. Фактычна Дзянікін як адзін з асноўных і найбольш дзейных арганізатараў добраахвотніцкіх частак нярэдка ўспрымаўся на гэтым этапе як камандуючы арміяй. Функцыі камандуючага ён таксама часова выконваў у перыяды адсутнасці Карнілава. Аляксееў, выступаючы перад казачым урадам Дона ў студзені, казаў, што Добраахвотніцкай арміяй камандуюць Карнілаў і Дзянікін.
У перыяд фарміравання арміі адбыліся змены ў асабістым жыцці генерала — года  ён ажаніўся першым шлюбам. Ксенія Чыж, да якой генерал заляцаўся апошнія гады, прыехала да яго на Дон, і яны, не прыцягваючы вялікай увагі, абвянчаліся ў адной з цэркваў Новачаркаска. Восем дзён падоўжыўся іх мядовы месяц, які яны правялі ў станіцы Славянскай. Пасля гэтага вярнуўся ў размяшчэнне арміі, адправіўшыся спачатку ў Кацярынадар за генералам Аляксеевым, а затым вярнуўшыся ў Новачаркаск. Увесь гэты час для знешняга свету працягваў існаваць канспіратыўна пад чужым імем Дамброўскага.
года быў прызначаны камандзірам 1-й стралковай (Добраахвотніцкай) дывізіі. Пасля падаўлення добраахвотнікамі паўстання ў Растове штаб арміі перамясціўся туды. Разам з Добраахвотніцкай арміяй у ноч з на  года выступіў у 1-ы (Ледзяны) кубанскі паход, падчас якога стаў намеснікам камандуючага Добраахвотніцкай арміяй генерала Карнілава. Сам Дзянікін так гэта прыгадваў :
Мяне Карнілаў прызначыў памочнікам камандуючага арміяй. Функцыі даволі нявызначаныя. Ідэя жудасная — пераемнасць.
З’яўляўся адным з тых, хто пераканаў на савеце арміі ў станіцы Ольгінскай года Карнілава прыняць рашэнне рухацца арміяй у межы Кубанскай вобласці. года ён таксама спрыяў перакананню Аляксеевым пра неабходнасць уваходжання яе атрада ў склад Добраахвотніцкай арміі. На савеце, які прыняў рашэнне аб штурме Кацярынадара, Дзянікін павінен быў пасля ўзяцця горада заняць пасаду яго генерал-губернатара.
Штурм Кацярынадара, які працягваўся з па  года, развіваўся для добраахвотнікаў няўдала. Армія несла цяжкія страты, заканчваліся боепрыпасы, тыя, хто абараняліся, мелі колькасную перавагу. Раніцай года ў выніку траплення ў будынак штаба снарада загінуў Карнілаў. Паводле пераемнасці ад Карнілава і ўласнай згодзе, а таксама ў выніку выдадзенага Аляксеевым загаду, Дзянікін узначаліў Добраахвотніцкую армію, пасля чаго аддаў распараджэнне спыніць штурм і рыхтавацца да адступлення.