cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Нейраэталогія
Напрыклад, шматлікія кажаны валодаюць здольнасцю да эхалакацыі, што дазваляе ім паляваць і арыентавацца ў прасторы. Іхнія ўльтрагукавыя крыкі і слыхавыя сістэмы высокаспецыялізаваныя ў гэтым кірунку. Слыхавая сістэма кажаноў часта служыць прыкладам таго, як акустычныя ўласцівасці гукаў могуць быць сканвертаваныя ў сэнсарную карту паводзінна рэлевантных магчымасцей гукаў. Як бачна з назвы, нейраэталогія — гэта міждысцыплінарная галіна навукі, якая складаецца з нейрабіялогіі (вывучэння нервовай сістэмы) і эталогіі (вывучэння паводзінаў у натуральных умовах). Акурат засяроджанне нейраэталогіі на натуральных паводзінах і вылучае як сярод іншых галін нейралагічнай навукі. Натуральныя паводзіны можна прадставіць як тыя, што дзейнічаюць сродкамі натуральнага адбору (т. б. выбар партнёра, арыентаванне, перамяшчэнне, пазбяганне драпежнікаў), у адрозненне ад паводзінаў у крытычных сітуацыях або ў лабараторыі.
Рудзевічы (Мядзельскі раён)
Ру́дзевічы (, Рудевичи) — вёска ў Мядзельскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Сваткаўскага сельсавета.
Біёта
Біёта (ад βιοτή — жыццё) — гістарычна складзеная сукупнасць відаў жывых арганізмаў, аб'яднаных агульнай вобласцю распаўсюджвання ў сучаснасці альбо ў мінулыя геалагічныя эпохі. У склад біёты ўваходзяць як прадстаўнікі клеткавых арганізмаў (расліны, жывёлы, грыбы, бактэрыі, пратысты і г. д.), так і бясклетачныя арганізмы (напрыклад, вірусы).
Рудзевічы (Мядзельскі раён)
Гісторыя
У 1921—1945 гадах вёска ў складзе гміны Мядзел Пастаўскага павета Віленскага ваяводства.
Біёта
Біёта з'яўляецца важнай часткай экасістэм і біясферы. Біёта актыўна ўдзельнічае ў біягеахімічных працэсах. Вывучэнне біёты — прадмет мноства навукаў, у тым ліку біялогіі, экалогіі, гідрабіялогіі, палеанталогіі, біягеахіміі і іншых.
Крыж Заслугі БКА
Крыж Заслугі БКА — вайсковая ўзнагарода зацверджаная Прэзідэнтам БЦР Радаславым Астроўскім для жаўнераў Беларускай краёвай абароны.
Гісторыя
10 кастрычніка (паводле Мазырэца 10-14 кастрычніка) 1976 года Радаслаў Астроўскі (за тыдзень да сваёй смерці) зацвердзіў тры ўзнагароды БКА. Другой з іх, паводле парадку пераліку, быў Крыж Заслугі БКА.
Усе тыя ўзнагароды выкарыстоўваліся для ганаравання беларусаў з шэрагу прыхільнікаў Беларускай Цэнтральнай Рады на эміграцыі. Разам з тымі медалямі выдаваліся дыпломы.
Апісанне
Крыж меў зялёную стужку, у ягоным цэнтры выява Пагоні, а на канцах літары БКА і год 1944 (год заснавання БКА). На адваротным боку замест Пагоні ў цэнтры надпіс БЦР. Вырабляўся крыж з бронзы.
Бясклетачныя
«Бясклетачныя» часта ўжываюць як сінонім вірусаў. Тэрмін увайшоў ва ўжыванне пасля адкрыцця ў 2003 годзе мімівіруса, самага складанага з вядомых на той момант вірусаў, які, магчыма, эвалюцыянаваў з клетачнай формы жыцця.
Апроч вірусаў, да бясклетачных часам адносяць віроіды, а таксама інфекцыйныя агенты, якія не маюць уласнага геному, зашыфраванага ў ДНК ці РНК (напрыклад, прыёны).
Ян Зыгмунт Дэйбель
Ян Зыгмунт Дэйбель (Jan Zygmunt Deybel магч. 1687—1752) — польскі архітэктар першай паловы 18 стагоддзя, саксонец паводле паходжання. Архітэктар польскага караля Аўгуста Моцнага.
Кароткі жыццяпіс
Ян Зыгмунт Дэйбель прыбыў у Польшчу ў 1719 годзе ў якасці артылерыйскага афіцэра і інжынера. У 1736 годзе атрымаў чын капітана, а яшчэ праз дзесяць гадоў стаў маёрам. Быў жанаты, яго сын таксама быў ваенным — будучы польскі генерал Крысціян Дэйбель (1725—1798).
Абраныя творы
Ян Зыгмунт Дэйбель з 1721 года быў задзейнічаны ў будаўніцтве. З 1726 года яго прызначылі каралеўскім архітэктарам саксонца Аўгуста II Фрыдрыха. У творчасці архітэктара — перабудовы сядзібаў (Палац Чартарыйскіх, Пулавы, Палац Браніцкіх, 1735), каралеўскіх рэзідэнцый, праца на магната Яна Фрэдэрыка Сапегу, для якога Дэйбель стварыў Палац у Варшаве. Яму належыць праект новай рэзідэнцыі Сапегаў у сядзібе Ружаны.
Сярод найбольш значных твораў -
Аўксенцій Ягоравіч Мардзінаў
Аўксенцій Ягоравіч Мардзінаў (1910—1993) — першы якуцкі навуковец-філосаф, доктар філасофскіх навук, прафесар; Заслужаны дзеяч навукі РФ.
Біяграфія
Нарадзіўся 23 лютага (10 лютага па старым стылі) 1910 года ў цяпер Усць-Амгінскім наслегу Тацінскага ўлуса ў беднай сям’і.
У веку дзевяці гадоў паступіў у Чычымахскую пачатковую школу, потым працягнуў навучанне ў Чаркескай сямігадовай школе. У 1929—1930 гадах займаўся журналісцкай дзейнасцю, быў адказным сакратаром газеты «Эдэр бальшавік». У 1930 годзе скончыў Якуцкі педагагічны тэхнікум і паступіў у літаратуры і гісторыі Маскоўскі інстытут філасофіі, які скончыў у 1934 годзе. Па даручэнні Маскоўскага гаркама і Цэнтральнага камітэта камсамола браў удзел у правядзенні ўсепрасветы ў Маскоўскай вобласці.
У канцы 1934 года Мардвінаў вярнуўся на радзіму і з гэтага часу займаўся педагагічнай дзейнасцю, выкладаючы філасофію: з 1936 года быў загадчыкам кафедрай філасофіі Якуцкага педагагічнага інстытута (па сумяшчальніцтве працаваў навуковым сакратаром Навукова-даследчыцкага інстытута мовы і культуры пры Савеце народных камісараў Якуцкай АССР), з 1956 года — загадчык кафедрай філасофіі Якуцкага дзяржаўнага ўніверсітэта. У 1940 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю на тэму «Дыктатура пралетарыяту і нацыянальная культура»; у 1954 годзе — доктарскую, тэма «Сацыялістычнае ўтрыманне і нацыянальная форма савецкай культуры народаў СССР».
Памёр А. Е. Мардзінаў 1 лістапада 1993 года. Яго імем названа Тацінская гімназія.
Вяз прысадзісты
Вяз прысадзісты, Лём прысадзісты (Ulmus pumila) — від дрэў роду сямейства.
Распаўсюджванне
Расце ў асноўным на поўначы, паўночным захадзе і паўночна-усходзе Кітая, а таксама ў некаторых паўднёва-заходніх правінцыях, у туркестанскім рэгіёне, у Казахстане, на паўднёва-ўсходніх адгор’ях Джунгарскага Алатау, Заходняй Сібіры, Манголіі, Тыбеце, Індыі і Карэі, а таксама культывуецца ў Паўднёвай Еўропе і Паўночнай Амерыцы.
Апісанне
Дрэва вышынёй каля 25 м; дыяметр ствала прыкладна 1 м. У засушлівых раёнах свайго арэала расце ў выглядзе хмызняку. Кара парасткаў гладкая, шаравата-карычневага ці ярка-шэрага колеру, але можа станавіцца грубай, цёмна-шэрай і час ад часу месцамі прарывацца. Галінкі светлыя, жаўтлява-шэрыя, светла-шэра-карычневыя або светла-шэрыя, гладкія або шарсцістыя, з раскіданымі сачавічкамі. Зімовыя пупышкі ад яйкападобнай да шарападобнай формы. Лісце ад эліптычнай-авальнай да эліптычнай-ланцэтападобнай формы, або яйкападобна-ланцэтападобнай, 2—8 см даўжынёй і 1,2—3,5 см шырынёй, востраканцовае, па краі двойчыпілаватае, скурыстае, шчыльнае. Кветкі з фіялетавымі пыльнікамі.
Выкарыстанне
Гэты вяз часта ўжываюць для аднаўлення лясоў. З кары атрымліваюць валакно, якое выкарыстоўваюць наўзамен пянькі. Ва Узбекістане драўніну выкарыстоўваюць для разьбы па дрэве.
Ганаровая варта Прэзідэнта Венесуэлы
Ганаровая варта Прэзідэнта Венесуэлы (Guardia de Honor) — вайсковая арганізацыя, адказная за непасрэднае забеспячэнне бяспекі Прэзідэнта Баліварыянскай Рэспублікі Венесуэла.
Гісторыя прэзідэнцкай Ганаровай варты пачынаецца з часоў вайны за незалежнасць.
Прэзідэнцкая ганаровая варта сёння з'яўляецца часткай чатырох кампанентаў нацыянальных узброеных сілаў і службаў грамадскай бяспекі, якой кіруе вярхоўны галоўнакамандуючы. Гэтае падраздзяленне мае ўсе сродкі, каб задаволіць усе свае функцыі і мае фінансавую і адміністрацыйную незалежнасць, функцыянальна і арганізацыйна залежыць толькі ад вярхоўнага галоўнакамандуючага (Прэзідэнта). Дадзены полк быў нядаўна павышаны да брыгаднага і яго асабовы склад быў ўключаны ў бранятанкавы атрад Цмок 300 (Dragon 300), ад танкавага батальёна Ayala.
Асноўнымі задачамі Ганаровай варты з'яўляюцца забеспячэнне бяспекі, абарона ды іншыя функцыі па ажыццяўленню бяспечнага жыцця Прэзідэнта Венесуэлы, а таксама яго бліжэйшых сваякоў, уключаючы абарону прэзідэнта на ўсіх дзяржаўных або прыватных мерапрыемствах унутры краіны, а таксама за мяжой.
Місія
Артыкул 43. Місія прэзідэнцкай ганаровай варты заключаецца забеспячэнне Прэзідэнту Баліварыянскай Рэспублікі Венесуэла, галоўнакамандуючым нацыянальнымі ўзброенымі сіламі і іх бліжэйшым сваякам, бяспекі, абароны і іншых гарантый, неабходных для свабоднага ажыццяўлення іх дзейнасці. Гэтае падраздзяленне карыстаецца фінансавай і адміністрацыйнай незалежнасцю, функцыянальна і арганізацыйна залежнасць ад галоўнакамандуючага.
Структура
Прэзідэнцкая ганаровая варта складаецца з вайскоўцаў з чатырох кампанентаў Нацыянальных узброеных сіл Венесуэлы і спецыялізаваных членаў Баліварыянскай Нацыянальнай службы разведкі (SEBIN, а таксама органаў па навукова-Крымінальнаму вышуку (CICPC) Баліварыянскай нацыянальнай паліцыі (ВНП) і розных эфектыўных службаў Паліцыі Венесуэлы па спецыяльнасцям, неабходным для аперацыйнай дасканаласці прэзідэнцкай ганаровай варты, гэтае падраздзяленнем пад камандаваннем вярхоўнага галоўнакамандуючага або адмірала ў адпаведнасці з дэкрэтамі Прэзідэнта Баліварыянскай Рэспублікі Венесуэла.
Функцыі
Артыкул 45. Прэзідэнцкая ганаровая варта будзе мець наступныя функцыі: 1. Забяспечваць фізічную бяспеку Кіраўніка дзяржавы і яго бліжэйшых сваякоў. 2. Забяспечваць ахову ва ўсіх грамадскіх і прыватных арганізацыях Прэзідэнта Баліварыянскай Рэспублікі Венесуэла, жонку, нашчадкаў, сваякоў па ўзыходзячай лініі і асоб спецыяльна прызначаных кіраўніком дзяржавы ў краіне і за мяжой. 3. Выконваць тыя ж функцыі, прадугледжаныя ў папярэдніх пунктах, у адносінах да кіраўнікоў дзяржаў і ўрадаў замежных дзяржаў падчас іх візітаў. Артыкул 46. Прэзідэнцкая ганаровая варта рэгулюецца Указам Прэзідэнта і Рэгламентам для гэтых мэтаў, у адпаведнасці з Канстытуцыяй Баліварыянскай Рэспублікі Венесуэла і Законам.
Ордэн «Пагоня — Жыве Беларусь!»
Ордэн «Пагоня — Жыве Беларусь!» — узнагарода зацверджаная Прэзідэнтам БЦР Радаславам Астроўскім.
Гісторыя
10 кастрычніка (паводле Мазырэца 10-14 кастрычніка) 1976 года Радаслаў Астроўскі (за тыдзень да сваёй смерці) зацвердзіў тры ўзнагароды БКА. Першай з іх, паводле парадку пераліку, быў Ордэн «Пагоня — Жыве Беларусь!».
Усе тыя ўзнагароды выкарыстоўваліся для ганаравання беларусаў з шэрагу прыхільнікаў Беларускай Цэнтральнай Рады на эміграцыі. Разам з тымі медалямі выдаваліся дыпломы. Ордэн «Пагоня — Жыве Беларусь!» прызначаўся для ганаравання за самаахвярную нацыянальна-грамадскую працу
Апісанне
Ордэн «Пагоня — Жыве Беларусь!» меў бел-чырвона-белую стужку, выяву Пагоні ў цэнтры і словы «Жыве Беларусь!» па коле зверху, а ўнізе дзве скрыжаваныя лаўровыя галінкі. На адваротным боку знаходзіўся надпіс: «БЦР 27.6.1944» (у гэты дзень адбыўся Другі ўсебеларускі з’езд). Ордэн вырабляўся з серабра.
Заберазь
За́беразь (, Заберезь) — вёска ў Іўеўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Бакштаўскага сельсавета.
Гісторыя
У XVII — XVIII ст. вёска ў Ашмянскім павеце Віленскага ваяводства.
3 1795 г. у складзе Расійскай імперыі. У сярэдзіне XIX ст. у Бакштаўскай воласці Ашмянскага павета Віленскай губерні, адносілася да Бакштаўскага казённага таварыства, дзяржаўная ўласнасць. У 1861 г. 330 рэвіскіх душ. Паводле перапісу 1897 г., 157 двароў, 1221 жыхар, дзейнічалі царква, жаночая царкоўна-прыходская школа, карчма. Акрамя земляробства жыхары займаліся сплавам лесу па рэках Бярэзіна і Іслач. У 1905 г. 1102 жыхары, 1022 дзесяціны зямлі, у 1909 г. 205 двароў, 1491 жыхар.
У 1-ю сусветную вайну вёска знаходзілася ў прыфрантавой зоне. Часткова была спалена.
3 1921 г. вёска (39 жылых дамоў, 93 гаспадарчыя пабудовы былі часова прыстасаваны пад жыллё, 689 жыхароў) у Бакштаўскай гміне Валожынскага павета Навагрудскага ваяводства Польшчы.
З ліпеня 1943 г. да ліпеня 1944 г. у вёсцы базаваўся Юрацішкаўскі падпольны РК КП(б)Б. У 1979 г. на доме, дзе ён знаходзіўся, устаноўлена мемарыяльная дошка.
У 1949 г. у вёсцы створаны калгас «Бальшавік». 3 16 ліпеня 1954 г. у Бакштаўскім сельсавеце, з 20 студзеня 1960 г. у Іўеўскім раёне. У 1970 г. 840 жыхароў, у 1986 г. 217 двароў, 495 жыхароў. Пасля ў складзе калгасу імя У. І. Ульянава. Працавала бібліятэка, крама.
Русакі (Мядзельскі раён)
Русакі́ (, Русаки) — вёска ў Мядзельскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Сваткаўскага сельсавета.
Нацыянальна-вызваленчы фронт Грэцыі
Нацыянальна-вызваленчы фронт Грэцыі (ЭАМ, Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο, ΕΑΜ) — арганізацыя, якая ў час Другой сусветнай вайны аб’яднала розныя патрыятычныя сілы Грэцыі, што змагаліся супраць фашысцкай акупацыі. На момант вызвалення ад нямецкіх войскаў у ёй налічвалася больш за 1,8 млн членаў. Фактычным лідарам ЭАМ быў камуніст Ёргіс Сіянтас.
Гісторыя
Арганізацыя была заснавана 27 верасня 1941 года па ініцыятыве Камуністычнай партыі Грэцыі. Акрамя КПГ, у ліку заснавальнікаў Фронту былі: Сацыялістычная і Аграрная партыі, а таксама Саюз за народную дэмакратыю. Мэта Фронту была поўнае вызваленне краіны ад фашызму, фарміраванне часовага ўрада з членаў арганізацыі і вырашэнне пытання пра форму кіравання.
Арганізацыя стаяла ля вытокаў грэчаскага Супраціўлення, па яе прапанове ў снежні 1941 года была створана Народна-вызваленчая армія Грэцыі (ЭЛАС), якая мела асабісты Грэчаскі народна-вызваленчы флот. Моладзевай арганізацыяй ЭАМ была Адзіная ўсягрэчаская арганізацыя моладзі. У лютым 1943 года адбыўся ўсеагульны страйк у Афінах, падрыхтаваны ЭАМ.
З 1943 года пачалося паступовае вызваленне Грэцыі ад нямецкіх войскаў сіламі ЭЛАС і ЭАМ. 10 сакавіка 1944 года дзякуючы ЭАМ быў створаны Палітычны камітэт нацыянальнага вызвалення, аналаг часовага ўрада. 24 красавіка 1945 года ён быў ператвораны ў палітычны блок левых партый, дзейнасць якога была забаронена 27 снежня 1947 года ўрадам.
Сярод акыўных удзельнікаў ЭАМ былі ў прыватнасці:
Кампанья
Кампанья (Campagna) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Кампанія, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Салерна.
Насельніцтва складае 16008 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 118 чал./км². Займае плошчу 135 км². Паштовы індэкс — 84022 - 84020. Тэлефонны код — 0828.
Заступнікамі населенага пункта лічацца святыя Sant'Antonino abate, San Liberato martire.
Крэчатка
Крэчатка (Vanellus gregarius) — від птушак з сямейства сяўцовых.
Кампанья
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
Крэчатка
Распаўсюджанне
Водзіцца ў адкрытых лугах Расіі і Казахстана. Мігруюць на поўдзень праз Кіргызстан, Таджыкістан, Узбекістан, Туркменістан, Арменію, Ірак, Іран, Саудаўскую Аравію, Сірыю і Турцыю ў Ізраіль, Эфіопію, Судан і на паўночна-захад Індыі. Зімуюць у Пакістане, Шры-Ланцы і Амане. Рэдка залятае ў Заходнюю Еўропу, дзе часцей сустракаецца кнігаўка.
Унесена ў Чырвоную Кнігу Саратаўскай вобласці.
Экалогія
Сілкуецца насякомымі і іншай маленькай жыўнасцю, палюючы на іх на лугах і палетках.
Ліга чэмпіёнаў УЕФА 2015/2016
Ліга чэмпіёнаў УЕФА 2015/16 — 24-ы розыгрыш Лігі чэмпіёнаў УЕФА і 61-ы розыгрыш Кубка еўрапейскіх чэмпіёнаў.
Фінальны матч адбыўся 28 мая 2016 года на стадыёне «Сан Сіра» ў Мілане. Як і два гады таму, у фінале сустрэліся мадрыдскія клубы «Рэал» і «Атлетыка». Дзякуючы перамозе ў серыі пенальці, «Рэал» заваяваў свой 11-ы трафей.
Удзельнікі
У розыгрышы Лігі чэмпіёнаў 2015/2016 гадоў бралі ўдзел 78 каманд з 53 футбольных асацыяцый УЕФА (Ліхтэнштэйн не прымае ўдзелу, бо не праводзіць розыгрыш хатняга чэмпіянату). Колькасць месцаў размяркоўваецца паводле табліцы каэфіцыентаў УЕФА пасля еўракубкавага сезона 2013/2014 гг.
Так у сезоне 2015/2016 гадоў месца размеркаваны наступным чынам: З улікам таго, што пераможцы Лігі чэмпіёнаў 2014/2015 і Лігі Еўропы 2014/2015 кваліфікуюцца аўтаматычна, колькасць каманд з адной асацыяцыі можа раўняцца і пяці, але не павінна перавышаць гэтую лічбу. Гэта азначае, што ў адрозненне ад папярэдніх сезонаў, калі адзін з дзеючых пераможцаў еўракубкаў, які прадстаўляе асацыяцыю з рангам 1-3 (Іспанія, Англія ці Германія), але не абодва адну і тую ж, зойме ў сваім чэмпіянаце месца, якое не адпавядае трапленню ў спаборніцтва, то каманда кваліфікаваных ў яго апошняй (4-е месца), не будзе пазбаўленая ўдзелу ў ім. Калі ж пераможцы абодвух Еўракубкаў папярэдняга сезона ўяўляюць адну і тую ж асацыяцыю з рангам 1-3 і пры гэтым яны зоймуць у сваім чэмпіянаце месцы, якія не адпавядаюць трапленню ў спаборніцтва, то каманда, якая заняла чацвёртае месца ў чэмпіянаце гэтай краіны, будзе ўдзельнічаць у групавым этапе Лігі Еўропы 2015/2016. Пасля перамогі «Севільі» ў фінале Лігі Еўропы 2014/15 Іспанія атрымала прадстаўніцтва 5 клубаў у розыгрышы Лігі чэмпіёнаў 2015/16.
Рэйтынг асацыяцый
Рэйтынг футбольных асацыяцый і адпаведна размеркаванне месцаў у Лізе чэмпіёнаў УЕФА 2015/2016 сярод краін фарміруецца на падставе табліцы каэфіцыентаў УЕФА, у якой для гэтага розыгрышу ўлічваюцца вынікі выступленняў клубаў у афіцыйных еўрапейскіх клубных спаборніцтвах з сезона 2009/2010 да сезона 2013/2014 ўключна.
Размеркаванне каманд па этапах
Першы кваліфікацыйны раўнд
Другі кваліфікацыйны раўнд
Трэці кваліфікацыйны раўнд (Шлях прадстаўнікоў ліг)
Раўнд плэй-оф (Шлях чэмпіёнаў)
Раўнд плэй-оф (Шлях прадстаўнікоў ліг)
Плэй-оф
Расклад
Усе цырымоніі лёсаванняў пройдуць у штаб-кватэры УЕФА ў Ньёне (Швейцарыя), за выключэннем лёсавання групавой стадыі, якое пройдзе ў Манака.
Раўнд плэй-оф
Раўнд плэй-оф кваліфікацыі падзелены на дзве асобныя секцыі: "Шлях чэмпіёнаў" (Чэмпіёнская кваліфікацыя) і "Шлях прадстаўнікоў ліг" (Нечэмпіёнская кваліфікацыя). Прайграўшыя каманды з абедзвюх секцый трапляюць у групавую стадыю Лігі Еўропы сезона 2015/16.
Усяго ў раўндзе плэй-оф гуляюць 20 каманд.
1/8 фіналу
16 каманд былі разбітыя на дзве карзiны: сеяныя (пераможцы груп) і нясеяныя (уладальнікі другіх месц у групах). Першыя матчы былі згуляныя 15-16 і 23-24 лютага, а матчы ў адказ 8-9 і 15-16 сакавіка.
1/4 фіналу
Лёсаванне чвэрцьфіналаў адбылося 18 сакавіка 2016. Першыя матчы былі згуляныя 5 і 6 красавіка, а матчы ў адказ 12 і 13 красавіка 2016.
1/2 фіналу
Лёсаванне паўфіналаў і фіналу прайшло 15 красавіка 2016. Першыя матчы былі згуляныя 26 і 27 красавіка, а матчы ў адказ 3 і 4 мая 2016.
Спіс зорак сузор’я Навугольніка
У прыведзеным спісе пералічаны ўсе зоркі сузор’я Навугольніка да бачнай зорнай велічыні +6,5m і іншыя зоркі, якія ўяўляюць пэўную цікавасць: пераменныя, з планетнымі сістэмамі, звышновыя і г. д.
Міжнародны аэрапорт Сочы
Аэрапорт Сочы (Адлер)  — міжнародны аэрапорт горада Сочы, Краснадарскі край. Найбуйнейшы вузел мясцовых і міжнародных авіяліній ў Паўднёвай Федэральнай акрузе Расіі (разам з аэрапортам Краснадара). Абслугоўвае найбуйнейшы расійскі курорт, яго агламерацыі (уключаючы Туапсэ), іншыя размешчаныя паблізу тэрыторыі і Абхазію з агульным пастаянным насельніцтвам больш за 700 тыс.чал. Мае статус аэрапорта федэральнага значэння.
Аэрапорт займае 7-е месца ў Расіі па пасажыраабароце (4,1 млн пасажыраў) пасля маскоўскіх Шарамеццева, Дамадзедава, Унукава, пецярбургскага Пулкава, аэрапорта Сімферопаль і екацярынбургскага Кальцова. Адлегласць ад аэрапорта да Масквы — каля 1360 км, час у палёце 2 гадзіны.
Эксплуатантам аэрапорта з’яўляецца ААТ «Міжнародны аэрапорт Сочы». Уваходзіць у аэрапортавы холдынг Базэл Аэра.
Парламенцкія выбары ў Расіі (2021)
Выбары ў Дзяржаўную думу Расіі 2021 года — выбары дэпутатаў Дзяржаўнай Думы Федэральнага Сходу Расійскай Федэрацыі VIII склікання, якія прайшлі 17—19 верасня і завяршыліся ў адзіны дзень галасавання 19 верасня 2021 года.
Паводле дадзеных сацыялагічных апытанняў, пяціпрацэнтны бар’ер могуць пераадолець усе партыі, якія маюць фракцыі ў Дзяржаўнай Думе VII склікання. Таксама, на думку палітолагаў і дадзеных некаторых сацыялагічных апытанняў, шанцы на праход у парламент маюць Расійская партыя пенсіянераў за сацыяльную справядлівасць, «Яблака» і «Новыя людзі».
Паведамленні пра парушэнні
Назіральнікі паведамілі пра шматлікія парушэнні падчас галасавання. Паводле дадзеных руху «Голас», на выбарах было зафіксавана больш за 5000 парушэнняў. Электроннае галасаванне па Маскве паказала анамальна высокі вынік «Адной Расіі», што моцна адрозніваўся ад вынікаў звычайнага галасавання. Апазіцыя заявіла, што вынікі электроннага галасавання былі сфальсіфікаваны. КПРФ адмовілася прызнаць вынікі анлайн-галасавання па Маскве.
Балтыйская жаночая баскетбольная ліга
Балтыйская жаночая баскетбольная ліга — баскетбольная рэгіянальная ліга, што аб’ядноўвае лепшыя клубы Літвы, Латвіі і Эстоніі. Каманды лігі паралельна гуляюць у нацыянальных чэмпіянатах і еўрапейскіх турнірах. У 2005 годзе ліга атрымала прызнанне ад ФІБА Еўропы. У розны час у лізе гралі каманды з 13 краін
Фенхель звычайны
Распаўсюджанне і асяроддзе пражывання
У дзікім выглядзе расце ў Паўночнай Афрыцы (Алжыр, Егіпет, Лівія, Марока, Туніс), Заходняй (Італія, Францыя, Англія, Іспанія, Партугалія) і Паўднёва-Усходняй Еўропе (Албанія, Югаславія, Балгарыя, Грэцыя), Цэнтральнай і Заходняй Азіі, Новай Зеландыі, Паўночнай, Цэнтральнай і Паўднёвай Амерыцы.
У Расіі сустракаецца ў стэпавых раёнах Каўказа.
Расце на сухіх камяністых схілах, па канавах, травяністых месцах, а таксама каля дарог і жылля, на пустазельных месцах.
Культывуецца ў многіх краінах. У Расіі асноўны раён культуры — сярэдняя паласа еўрапейскай часткі, Краснадарскі край.
Батанічнае апісанне
Уся расліна з блакітным налётам.
Сцябло вышынёй да 90-200 см, прамы, акруглы, тонкарабрысты, моцна галінасты.
Лісце чарговае, тройчы-, чацвёра-перыстарассечаныя, яйкападобна-трохкутныя, долі апошняга парадку лінейна-ніткападобныя або лінейна-шылападобныя. Ніжнія на хвосціках, верхнія сядзячымі на пашыранай похве. Похвы даўжынёй 3-6 см, вузка-даўгаватыя, да верхавіны некалькі пашыраныя.
Кветкі пяцічленныя. Падвойныя парасоны з 3-20 прамянямі, у папярочніку 3-15 см. Пялёсткі шырока яйкападобныя, жоўтыя, даўжынёй і шырынёй каля 1 мм.
Плод — яйкападобна-даўгаваты, даўжынёй 5-10 мм, шырынёй 2-3 мм, голы, зелянява-буры віслаплоднік, які распадаецца на два паўплодзікі (мерыкарпіі), салодкі на смак, нагадвае аніс.
Цвіце ў ліпені — жніўні, плоданасіць у верасні.
Хімічны склад
У расліне высокае ўтрыманне эфірных алеяў. У пладах іх утрымліваецца да 6,5 %, а ў лісці — да 0,5 %. У фенхелевага эфірнага алею характэрны водар і рэзка-саладкавы смак. У склад яго ўваходзяць:, , , , , , , , цытраль, барнілацэтат, камфара і іншыя рэчывы. Плады ўтрымліваюць таксама да 12-18 % тлустых алеяў, якія складаюцца з петразелінавай (60 %), алеінавая (22), лінолевая (14) і пальмітонавай (4 %) кіслот.
Трава расліны, акрамя таго, змяшчае вялікую колькасць флаваноідаў, гліказідаў, аскарбінавай кіслаты, караціну, вітамінаў групы В і розных мінеральных рэчываў.
Значэнне і ўжыванне
Эфірны алей прымяняецца як духмянае масла ў парфумерыі. Пасля адгонкі эфірнага алею з пладоў фенхеля атрымліваюць тлусты алей, які ўжываецца ў тэхніцы.
Адходы пасля здабывання тлустага алею ідуць на корм свойскай жывёле.
Ужыванне ў кулінарыі
Плады і эфірны алей фенхеля выкарыстоўваюць у кулінарыі ў якасці рэзкай прыправы да ежы. Зеляніна фенхеля мае вельмі прыемны, злёгку саладкавы асвяжальны смак. Яго ўжываюць у сырым выглядзе як дэсерт, дадаюць у салату, тушаць з маслам і прыправай з мукі і булёна. Фенхель ужываюць у народаў Міжземнаморскіх краін як гародніну. На Каўказе лісце ўжываюць таксама як спецыі пры вырабе нацыянальных страў. Сакавітыя лісце і маладыя парасоны кансервуюць. Сцеблы і маладыя парасоны выкарыстоўваюць пры засолцы гародніны, плады — у.
Прымяненне ў медыцыне
Як лекавы сродак фенхель ужывалі Гіпакрат і Асклепіяд Віфінскі (як дыурэтык), Дыяскарыд і Пліній Старэйшы (як сродак для лячэння вачэй), Авіцэна (як адхарквальнае).
У якасці лекавай сыравіны выкарыстоўваюць спелыя плады фенхеля (Fructus Foeniculi) і эфірны алей, які здабываюць з пладоў. Пры вязцы лазневых венікаў у ход ідуць і сцеблы, і лісце расліны.
Эфірны алей уваходзіць у склад лакрычнага эліксіру, які ўжываецца як супрацькашлевы сродак. Плады фенхеля ўваходзяць у склад слабільнага, ветра-, жоўцегоннага, груднога і заспакойвальнага збораў. Алей выкарыстоўваюць для атрымання кропавай вады, якая ўжываецца пры метэарызме, асабліва ў дзяцей.
Парыцца змяшаным венікам з уключэннем сцеблаў і лісця фенхеля звычайнага, а таксама выкарыстоўваць вонкава тыя ці іншыя прэпараты расліны — настой лісця, настой пладоў і іншае — рэкамендуецца пры неўрастэніі, падвышанай узбудлівасці цэнтральнай нервовай сістэмы, бессані, пры запаленчых (бактэрыяльнай прыроды) захворваннях скурных пакроваў, вуграх, фурункулёзе.
З пладоў фенхеля атрымліваюць прэпарат «Анецін» — суму дзеючых рэчываў. Ён валодае спазмалітычным дзеяннем, асабліва ў дачыненні да гладкай мускулатуры кішачніка, у меншай ступені — у дачыненні да каранарных сасудаў. У тэрапеўтычнай практыцы яго ўжываюць пры хранічных спастычных калітах, пры спазмах органаў брушной поласцi, пры хранічнай каранарнай недастатковасці.
Таксанамія
Від Фенхель звычайны ўваходзіць у род сямейства  парадку.
Падвіды
У межах падвіду вылучаюць некалькі падпарадкаваных таксонаў:
Радыялогія
Радыялогія (ад. радыё + λόγος, логас — слова)— вобласць медыцыны, якая вывучае дзеянне іанізуючага выпраменьвання на арганізм чалавека і магчымасці яго прымянення ў лячэбных (радыетэрапія) і дыягнастычных (радыедыягностыка) мэтах.
У Беларусі даследаваннямі ў галіне радыялогіі займаюцца РНПЦ Анкалогіі і медыцынскай радыялогіі, кафедра прамянёвай дыягностыкі і БДМУ, БелМАПА. Сельскагаспадарчай радыялогіяй займаюцца Беларуская дзяржаўная сельскагаспадарчая акадэмія і Інстытут радыялогіі НАН Беларусі.
Медаль «Беларускія Вэтэраны на Чужыне»
Медаль «Беларускія Вэтэраны на Чужыне» — узнагарода, зацверджаная Прэзідэнтам БЦР Радаславым Астроўскім для колішніх змагароў за волю Беларусі. Медаль быў зацверджаны да 30-годдзя знаходжання БЦР у ЗША.
Гісторыя
10 кастрычніка (паводле Мазырэца 10—14 кастрычніка) 1976 года Радаслаў Астроўскі (за тыдзень да сваёй смерці) зацвердзіў тры ўзнагароды БКА. Трэцяй з іх, паводле парадку пераліку, быў Медаль «Беларускія Вэтэраны на Чужыне».
Усе тыя ўзнагароды выкарыстоўваліся для ганаравання беларусаў з шэрагу прыхільнікаў Беларускай Цэнтральнай Рады на эміграцыі. Разам з тымі медалямі выдаваліся дыпломы. Медаль «Беларускія Вэтэраны на Чужыне» прызначаўся для «ўдзельнікаў збройнага змаганьня за дзяржаўную незалежнасьць Беларускай Рэспублікі».
Апісанне
Медаль меў жоўтую стужку, у цэнтры круглага знаку змяшчаўся шчыт з выявай шасціканцовага крыжа і англамоўным надпісам «B.V. in exile» (B.V. — Byelorussian Veterans, беларускія ветэраны), а па канцы — дзве лаўравыя галінкі і тры зоркі ўверсе. На адваротным баку надпіс у 5 радкоў: «Беларускія вэтэраны на чужыне БЦР». Вырабляўся медаль з бронзы.
Бакшты (Іўеўскі раён)
Ба́кшты (, Бакшты) — вёска ў Іўеўскім раёне Гродзенскай вобласці. Адміністрацыйны цэнтр Бакштаўскага сельсавета. Насельніцтва 827 чал. (1999).
Гісторыя
У пісьмовых крыніцах узгадваецца ў хроніках крыжакоў XIV ст. У 1387 г. вялікі князь Вялікага Княства Літоўскага Ягайла перадаў Бакшты Віленскаму епіскапству. Пры вялікім князю Вялікага Княства Літоўскага і каралю Польшчы Казіміру IV Ягелончыку (1440—1492) належалі Кежгайлам. У 1627 г. сяляне скардзіліся на мясцовага ксяндза Кеўля, які іх крыўдзіў, уводзіў цяжкія чыншы і іншыя падаткі.
У XIX — пачатку XX ст. цэнтр воласці Ашмянскага павета Віленскай губерні. У 1845 г. заснавана народнае вучылішча (у 1861 г. 2 выкладчыкі, 64 вучні, бібліятэка). У 1861 г. у сяле 325 рэвізскіх душ, дзяржаўная ўласнасць. У 1866 г. 83 двары, 918 жыхароў, 2 царквы, сінагога, школа, багадзельня, заезны двор, 2 карчмы. Паводле перапісу 1897 г. 1403 жыхароў, царква, малітоўны дом, вучылішча, 3 хлебазапасныя магазіны, піцейныя дамы. У 1909 г. 102 двары, жыхароў, 915 дзесяцінаў зямлі.
У 1-ю сусветную вайну з 1915 г. Бакшты захапілі германскае войска.
У 1921—1939 гг. цэнтр гміны Валожынскага павета Навагрудскага ваяводства Польшчы. У 1921 г. 110 двароў, 497 жыхароў, у засценку Бакшты 9 двароў, 39 жыхароў. Дзейнічала падпольная ячэйка КПЗБ.
3 12 кастрычніка 1940 г. мястэчка (92 двароў, 414 жыхароў), цэнтр Бакштаўскага сельсавета Юрацішкаўскага раёна. Працавала 7-гадовая школа, хата-чытальня, пашта, фельчарска-акушэрскі пункт, маслазавод. У склад сельсавета ў гэты час уваходзілі 23 населеныя пункты.
У канцы чэрвеня 1941 г. акупавана нямецка-фашысцкімі войскамі. Пазней веска — буйны цэнтр партызанскага руху, базаваўся Лідскі міжраённы падпольны партцэнтр КП(б)Б.
У 1950 годзе ў вёсцы спалены праваслаўны храм, з 1952 года службы адбаваліся ў мясцовых жыхароў па хатах. У 1950 г. створаны калгас імя У. І. Ульянава. У 1970 г. 382 двары. Пасля ў складзе калгаса У. І. Ульянава. Працаваў лесапункт па нарыхтоўцы драўніны, сярэдняя школа дзіцячы сад, клуб, бібліятэка, аптэка, камбінат бытавога абслугоўвання, аддзяленне сувязі, крамы.
3 1986 г. вёска знаходзіцца ў зоне радыяцыйнага кантролю.
Саксонскі палац
Саксонскі палац (Pałac Saski) — знішчаны палац у стылі класіцызму, які знаходзіўся ў Варшаве паміж Саксонскім садам і плошчай Юзафа Пілсудскага.
Палац быў разбураны гітлераўскімі войскамі пасля паразы Варшаўскага паўстання 1944 года і да цяперашняга часу не адноўлены. Ад яго засталіся толькі тры аркады, пад якімі знаходзіцца Магіла Невядомага Салдата.
Гісторыя
Пасля 1661 года вялікі падскарбі каронны Ян Анджэй Морштын пабудаваў палац у стылі барока з чатырма вежамі па вуглах. У 1713 годзе палац быў набыты каралём Аўгустам Моцным, які пачаткаў перабудову будынка. Працы пад кіраўніцтвам архітэктараў Карла Фрыдрыха Пёпельмана (Karl Friedrich Pöppelmann) і Даніэля Раўха (Daniel Rauch) доўжыліся да 1748 года, але ўжо ў 1724 годзе палац стаў каралеўскай рэзідэнцыяй.
З заходняга боку палаца кароль Аўгуст Моцны заснаваў напачатку XVIII стагоддзя Саксонскі сад (Ogród Saski) — рэгулярны парк, у які з мая 1727 года быў адкрыты доступ усім жыхарам Варшавы. Пасля смерці караля Аўгуста III у 1763 годзе палац страціў статус рэзідэнцыі і паступова прыходзіў да заняпаду. З усходняга боку палаца ў 1791 годзе была створана Саксонская плошча, цяперашняя плошча Маршала Юзафа Пілсудскага.
У 1837 годзе архітэктар Адам Ідзкоўскі па замове варшаўскага камерсанта Івана Скварцова распрацаваў праект перабудовы палаца. Замест разбуранай сярэдняй часткі будынка архітэктар пабудаваў у 1839–1842 гадах каланаду на адзінаццаці аркадах. Фасады палаца былі перабудаваны ў стылі класіцызму. У 1862-1915 гадах у палацы размяшчалася камандаванне III-й Варшаўскай ваеннай акругі.
У 1923 годзе перад каланадай быў усталяваны помнік князю Юзафу Панятоўскаму працы дацкага скульптара Бертэля Торвальдсена, прывезены польскімі войскамі з гомельскага палаца Паскевіча. У 1925 годзе пад аркадамі каланады была створана магіла Невядомага Салдата. Да 1939 года ў палацы знаходзіўся генеральны штаб Войска Польскага.
Пасля Другой сусветнай вайны разваліны палаца былі знесены, астатнія падмуркі былі засыпаны зямлёй і засеяныя травой. Магіла Невядомага Салдата была адноўлена. У 2006 годзе распачаты даследаванні на прадмет магчымасці адбудовы палаца. Былі адкапаны падмуркі, абвешчаны конкурс на праект аднаўлення пабудовы.
Сівыя
Сівы́я (, Сивые), да 1940-х гадоў засценак Калінаўка — вёска ў Мядзельскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Сваткаўскага сельсавета.
Плошча Маршала Юзафа Пілсудскага (Варшава)
Плошча маршала Юзафа Пілсудскага (Plac marsz. Józefa Piłsudskiego) — парадная плошча ў цэнтры Варшавы, Польшча. Плошча названа ў гонар маршала Юзафа Пілсудскага, які адыграў важную ролю ў аднаўленні польскай дзяржаўнасці пасля Першай сусветнай вайны. У ансамбль плошчы ўваходзіць магіла Невядомага салдата, помнік Маршалу Пілсудскаму і разваліны Саксонскага палаца.
Назва плошчы
Плошча паслядоўна насіла назвы Саксонская плошча (па імі палаца саксонскіх курфюрстаў, які знаходзіўся тут і быў страчаны падчас Другой сусветнай вайны), плошча Пілсудскага (у гонар маршала Юзафа Пілсудскага), плошча Адольфа Гітлера ў перыяд акупацыі Варшавы фашысцкай Германіяй, плошча Перамогі (Plac Zwycięstwa) у гонар перамогі ў Другой сусветнай вайне Польшчы і саюзнікаў. Цяпер ізноў называецца Плошча маршала Юзафа Пілсудскага.
Падзеі
Плошча была месцам шматлікіх гістарычных падзей. Яшчэ ў XIX стагоддзі плошча стала месцам правядзення ваенных парадаў. Тут жа ўрачыста віталі важных афіцыйных гасцей Варшавы і Польшчы.
На гэтай плошчы (якая тады звалася плошчай Перамогі) у 1979 годзе падчас свайго першага візіту ў Польшчу пасля абрання ў 1978 годзе на папскі прастол Ян Павел II правёў урачыстую імшу перад шматлікімі тысячамі сваіх суайчыннікаў. Тут жа ў красавіку 2005 года, палякі смуткавалі пасля яго смерці.
З 1890-х і па 1920-я гады на плошчы знаходзіўся праваслаўны Аляксандра-Неўскі сабор. Ён быў знесены ў 1920-я гады пасля здабыцця Польшчай незалежнасці.
Леан Чолгаш
Гісторыя перасялення ў ЗША
Бацька будучага тэрарыста Павел Чолгаш, па адных дадзеных, быў выхадцам з Пазнаньскай вобласці ў Прусіі і перасяліўся ў Паўночную Амерыку ў 1871 годзе, дзе пражываў у Кліўлендзе. Па іншых дадзеных, ён вымушаны быў эміграваць з Віленскай губерні ў сярэдзіне 1860-х гадоў, і на гэта магло быць некалькі прычын. У першую чаргу, на яго міграцыю мог паўплываць перапіс насельніцтва, які адбыўся 19 студзеня 1866 года, у выніку якога шмат шляхты, якая не змагла дзеля розных абставін пацвердзіць сваё шляхецтва дакументальна, пазбаўлялася свайго статусу і запісвалася як сяляне ці мяшчане. Па-другое, Павел Жоўгусь (менавіта так звалі бацьку Леана) мог збегчы з родных месцаў, баючыся расправы з боку ўрадавых структур як удзельнік паўстання К. Каліноўскага. У другім выпадку мігранты перабіраліся ў адносна спакойныя ЗША праз Прусію.
Праблема ўстанаўлення продкаў Чолгаша, а таксама яго дакладнага месцажыхарства ў дадзены момант можа лічыцца фактычна невырашальнай, бо ўзнікаюць рознагалоссі ў сувязі з дакументальным напісаннем яго прозвішча. Адзінае, можна меркаваць, што невялікі маёнтак, якім валодаў Жоўгусь-старэйшы, размяшчаўся пад Астраўцом, мястэчкам на тэрыторыі сучаснай Гродзенскай вобласці. На першым часе, пасля эміграцыі, ён пражываў у Германіі, як і большасць яго суайчыннікаў, якія трапілі ў падобны пераплёт, а ўжо ў самым канцы 1860-х ён эмігруе ў ЗША, дзе па прычыне папяровай блытаніны і недастатковай дасведчанасці супрацоўнікаў мытні ў графе «нацыянальнасць» мігранта Жоўгуся афармляюць як венгра і афіцыйна відазмяняюць яго прозвішча. Такім чынам, у выніку бюракратычнага ляпсусу на свет з'явілася новае прозвішча Чолгаш, з якім персанаж гэтага артыкулу ўвайшоў у гісторыю.
Плошча Маршала Юзафа Пілсудскага (Варшава)
Падзеі
У наш час плошча стала таксама месцам размяшчэння раскошных крам, такіх, як італьянская Валянціна.
Леан Чолгаш
Захапленне анархісцкімі ідэямі
Неўзабаве пасля таго, як міграцыйныя праблемы былі ўладжаныя, у сям'і наваспечанага венгра афармляецца папаўненне. На свет у 1873 годзе з'яўляецца Леан, але ўжо пад прозвішчам Чолгаш. Неўзабаве дзіця застаецца без маці, а з другой жонкай бацькі адносіны ў яго не склаліся літаральна з першых хвілін знаёмства. Пазней, ужо ў юнацкім узросце, мачыха пастаянна трэціравала пасынка сваімі дробязнымі прыдзіркамі, што не магло, мабыць, не адбіцца на асобе будучага анархіста. Пры гэтым у школьны перыяд хлопчык падвяргаўся пастаянным здзекам, што таксама адбілася на фарміраванні яго асобы. Пасля малады чалавек адчуваў пэўныя цяжкасці з уступленнем у кантакт са староннімі людзьмі і вельмі часта мяняў працу, нідзе не затрымліваючыся падоўгу.
Роспачнае адчуванне бесперспектыўнасці падштурхнула Чолгаша-малодшага ў абдымкі анархісцкіх рухаў, якія набылі асаблівую папулярнасць на стыку стагоддзяў. Чолгаш пачаў зачытвацца перыядычнымі выданнямі сацыялістычнага і анархічнага кірунку, пачаў актыўна наведваць сходы рэвалюцыйна настроенай моладзі, на якіх выказваліся адкрыта маргінальныя рэвалюцыйныя ідэі. На адным з такіх сходаў у Лявона выспела задума здзейсніць палітычнае забойства высокапастаўленага дзеяча. Натуральным чынам, яго выбар не мог упасці ні на каго іншага, як на галоўную фігуру на палітычнай прасторы краіны, у якой ён жыў. Тым болей, што яшчэ свежым быў прыклад, дадзены нейкім Шарлем Гітоў, які расстраляў амерыканскага прэзідэнта Джэймса Гарфілда ў 1881 годзе на цэнтральным чыгуначным вакзале амерыканскай сталіцы. Лявон свята верыў у тэорыю аб магчымасці дасягнення грамадскай гармоніі і пратэставаў супраць эксплуататарскай стаўлення багацеяў да працоўнага класу, мяркуючы, што метады гвалтоўнай расправы дапамогуць дамагчыся агульнай роўнасці. Тым не менш, яго схільнасць да падобных анархісцкіх поглядаў зусім не замінала яму цягам многіх гадоў з'яўляцца прыхільнікам умеранай паўночна-індустрыяльнай Рэспубліканскай партыі; цалкам магчыма, што сам Чолгаш аддаў свой голас за Мак-Кінлі як за кандыдата ў губернатары штата Агая, калі той балатаваўся на гэты пост у 1891 годзе. Аднак пасля аднаго выпадку (прамова аднаго з найбольш харызматычных лідараў тэрарыстычнага руху ЗША), пра які гаворка пойдзе ніжэй, яго погляды зрушыліся ў радыкальную плоскасць.
Удзел у анархісцкіх мерапрыемствах
Леану Чолгашу ўжо ў дзесяцігадовым веку (у 1883) давялося пачаць самастойна працаваць. Ужо ад самага ранняга дзяцінства ён фактычна займаўся тым, што па амерыканскіх законах не было цалкам забаронена, але перыядычна ганілася прадстаўнікамі Рэспубліканскай партыі, гарачым прыхільнікам якой ён стаў у юнацтве. Справа ў тым, што ў сям'і польскага мігранта з венгерскім прозвішчам было шмат дзяцей, такім чынам, усіх іх неабходна было забяспечыць харчаваннем. Што тычыцца першых мер па абмежаванні дзіцячай працы, то яны афіцыйна былі адобраныя толькі пры Тэадоры Рузвельце на пачатку 1910-х гадоў, гэта значыць, праз тры дзесяцігоддзі пасля апісаных падзей. Між тым, будучы забойца прэзідэнта неаднаразова прымаў удзел у стачках, арганізаваных прадстаўнікамі працоўнага класа ЗША. У ходзе гэтых мерапрыемстваў па выразе масавага пратэсту Чолгаш-малодшы ўступаў у бойкі з ахоўнікамі правапарадку, з-за чаго яму даводзілася расставацца з працай некалькі разоў. Калі яму было ўсяго 13 гадоў, у Чыкага ў 1886 годзе адбылася сумна вядомая Хеймаркецкая бойня, падчас якой адбылося жорсткае сутыкненне паліцэйскіх сіл з забастоўшчыкамі, у выніку чаго шматлікія рабочыя загінулі. У ліку патрабаванняў, якія вылучалі прадстаўнікі працоўных арганізацый, было ўвядзенне васьмігадзіннага працоўнага дня; адзін з пратэстантаў шпурнуў выбуховую прыладу ў кардон паліцыянтаў, што ачапілі плошчу Хеймаркет, што і паслужыла падставай для сіл спецыяльнага прызначэння адкрыць агонь па мітынгоўцах. Менавіта ў памяць аб гэтай крывавай падзеі святкуецца Першае мая — Дзень міжнароднай салідарнасці працоўных.
Неўзабаве ў Кліўлендзе адбыўся адзін з публічных выступаў Эмы Голдман, адной з ідэйных натхняльніц анархічнага індывідуальнага тэрору, які прадугледжваў неабходнасць забойства найбольш ненавісных палітычных і грамадскіх дзеячаў дзеля дасягнення сацыяльнай гармоніі. Лявон, які жыў непадалёк ад Кліўленда, тагачаснага цэнтра анархічнага светапогляду, натхніўся яе палымяным выступам у ліпені 1901, што стала адным з этапаў яго станаўлення як тэрарыста-адзіночкі, які слепа верыў у ідэалы індывідуальнай барацьбы з прыгнятальнікамі працоўнага класа. Такім чынам, да фатальнага верасня 1901 Чолгаш стаў адным з найбольш адданых прыхільнікаў яе анархічных ідэй. Да гэтага Чолгаш неаднаразова планаваў уступіць у шэрагі розных анархісцкіх арганізацый, але кожны раз атрымліваў адмову, што магло быць звязана з яго прыроднай замкнёнасцю; больш за тое, у адным з перыядычных выданняў «Вольнае грамадства», які вызнаваў анархісцкія канцэпцыі, з'явілася рэзкае паведамленне пра тое, што Чолгаш, магчыма, з'яўляецца правакатарам з неправеранай біяграфіяй, якому не варта давяраць.
Яшчэ раней, у 1900 годзе, адбыўся нашумелы замах Гаэтана Брэшы на італьянскага манарха Умберта I; гэтая падзея стала вырашальнай для Чолгаша, бо тэрарыст-адзіночка, які застрэліў у Монца караля, зарэкамендаваў сябе як заўзяты прыхільнік ідэй «Чырвонай Эмы» і сваю анархічнага школу прайшоў у ЗША. Брэшы, прысуджаны італьянскім судом да пажыццёвай катаргі, праз год памёр у перасыльнай камеры пры дагэтуль не высветленых абставінах. Аднак гэты прыклад канчаткова падштурхнуў Лявона на здзяйсненне «тыраназабойства».
Гісторыя замаху
Надыходзяць апошнія дні жніўня 1901, амерыканскі прэзідэнт задумвае забаўляльнае турнэ па знакавых мясцінах даручанай яму дзяржавы. У першую чаргу Мак-Кінлі, дарэчы, які паслужыў прататыпам для вялікага і жудаснага Гудвіна ва ўлюбёным дзецьмі рамане Фрэнка Баўма «Дзіўны чараўнік з краіны Оз», плануе наведаць прыродную славутасць — Ніягарскі вадаспад, а таксама паўдзельнічаць у прамысловай выставе тэхнічных вынаходак, якая павінна была адбыцца ў Бафале. Прадбачлівы Чолгаш, які спланаваў замах і прыехаў у Бафала тыднем раней, здымае пакой і набывае за 15 долараў рэвальвер 32-га калібра. За рэвальвер анархіст выклаў немалую суму, што можа сведчыць пра тое, што ён сур'ёзна і грунтоўна падышоў да справы ўсяго свайго жыцця. Прэзідэнт, які адправіўся на Панамерыканскую выстаўку, быў вясёлы, увесь час жартаваў і раздаваў аўтографы. Да таго ж, 5 верасня, калі Мак-Кінлі ў рамках свайго падарожжа прыбыў на выстаўку (на якой, у прыватнасці, былі прадстаўлены найноўшыя адкрыцці ў галіне рэнтгенаўскіх прамянёў і вынаходніцтвы вядомага майстра Ніколы Тэслы), было афіцыйна абвешчана Днём прэзідэнта. Наступны ж дзень быў прысвечаны візіту на Ніягарскі вадаспад, а ўжо 7 верасня прэзідэнт адправіўся на культурны раўт, які адбыўся ў канцэртнай зале, больш вядомай як Храм музыкі. Прэзідэнт быў упэўнены ў тым, што ніхто не будзе на яго рабіць замах, бо пасля параўнальна лёгкіх выбараў можна было паверыць, што Мак-Кінлі карыстаецца шырокай любоўю народа. Тым больш яго «відавочна» ахоўвалі адзінаццаць узброеных салдат Нацыянальнай арміі, а «таемна» — некалькі байцоў сакрэтнай службы ЗША. Калі аркестр пачаў іграць Шумана, да прэзідэнта з'явілася чарга за поціскамі рукі. Сярод людзей быў і Чолгаш. У той час, як прэзідэнт аддаваўся бясхмарнасці зносін з народам, падышла чарга маладога бландзіна, правая далонь якога была заматана хусткай практычна па локаць. Там быў замаскаваны рэвальвер. Юнак працягнуў прэзідэнту левую руку для поціску, і перш чым супрацоўнікі таемнай службы паспелі што-небудзь западозрыць, пачуліся два стрэлы, і 25-ы прэзідэнт ЗША атрымаў смяротнае раненне. Першая куля трапіла Мак-Кінлі ў гузік на пінжаку і не прынесла істотнай шкоды, аднак другая куля трапіла ў жывот; чалавек, які стаяў следам за Чолгашам у чарзе, ударам у галаву збіў тэрарыста з ног, ахова кінулася звязаць яго, ратуючы ад немінучага лінчавання, а паранены прэзідэнт крыкнуў ахоўнікам з апошніх сіл, каб не дапусцілі таго, што злачынец стане ахвярай народнага гневу. Неўзабаве на месца здарэння прыбылі Тэадор Рузвельт, які на той момант займаў пасаду віцэ-прэзідэнта ЗША, і сенатар, адзін Мак-Кінлі Марк Ханна. Збітага Чолгаша пасадзілі ў клетку і адправілі ў турэмны шпіталь, дзе яго спачатку вылечылі ад наступстваў самасуду натоўпу, а затым, праз 20 дзён, перавялі ў Обернскую турму, дзе над ім адбыўся афіцыйны суд.
Супрацоўнік адной з нью-ёркскіх газет адшукаў Паўла Чолгаша і ўзяў інтэрв'ю. «Не знаходжу ніякага апраўдання для майго сына, — сказаў Павел Чолгаш, — думаю толькі, што ён быў не больш як прыладай іншых».
Газета Die Freiheit, што выходзіла ў Нью-Ёрку пад рэдакцыяй вядомага германскага анархіста Моста, заявіла: «Мы ўхваляем замах, але Чолгаш не належаў да рэгулярных членаў анархісцкай арганізацыі» («Биржевые ведомости», 12 верасня (30 жніўня) 1901).
Мак-Кінлі, нягледзячы на ​​намаганні лекараў (першая куля, што лёгка закранула прэзідэнта, не ўяўляла пагрозы, але другая пашкодзіла мышцы спіны і так і не была вынятая з цела), памёр 14 верасня. Відаць, прычынай смяротнага зыходу стала заражэнне крыві — пасля 12 верасня стан прэзідэнта рэзка пагоршаў, і сам ён заявіў урачом аб неабходнасці бесперапыннай малітвы, бо сам лічыў свой стан безнадзейным.
Пакаранне смерцю
На судзе Чолгаш выглядаў шалёным, а ўжо 29 кастрычніка, калі паводле выраку суду яго пасадзілі на электрычнае крэсла, выказаў шкадаванне з нагоды таго, што яму не наканавана пабачыцца з бацькам. "Я забіў прэзідэнта, таму што ён быў ворагам добрых людзей, працоўных людзей. Я не шкадую аб сваім злачынстве. Шкада, што мне не дазволілі пабачыцца з бацькам."
Супрамалекулярная хімія
Супрамалекулярная хімія — вобласць хіміі, якая факусуецца на хімічных сістэмах, якія складаюцца з дыскрэтнай колькасці сабраных малекулярных субадзінак або кампанентаў. Сілы, адказня за прасторавую арганізацыю могуць вар'іравацца ад слабых (міжмалекулярныя сілы, электрастатычныя або вадародныя сувязі) да моцных (кавалентныя сувязі) пры ўмове, што ступень электроннай сувязі паміж малекулярным складнікам застаецца невялікай адносна адпаведных электрастатычных энергетычных параметраў кампанентаў. У той час як традыцыйная хімія факусуецца на кавалентных сувязях, супрамалекулярная хімія разглядае больш слабыя некавалентныя ўзаемадзеянні паміж малекуламі. Гэтыя сілы ўключаюць у сябе ўтварэнне вадародных сувязяў, ўзаемадзеянні металаў, гідрафобны эфект, сілы Ван-дэр-Ваальса, пі-пі ўзаемадзеянні і электрастатычныя эфекты. Сярод важных паняццяў, якія былі прадэманстраваныя супрамалекулярнай хіміяй, малекулярная самаарганізацыя, фальцоўка, малекулярнае распазнаванне, хімія гаспадара-госця, механічна заблакаваныя малекулярныя архітэктуры і дынамічная кавалентная хімія. Вывучэнне некавалентных узаемадзеянняў мае вырашальнае значэнне для разумення шматлікіх біялагічных працэсаў. Біялагічныя сістэмы часта з'яўляюцца крыніцай натхнення для супрамалекулярных даследванняў.
Трыпалі
Тры́палі (طرابلس الغرب — Ţarābulus al-Gharb) — сталіца Лівіі, знаходзіцца на ўзбярэжжы Міжземнага мора. Колькасць жыхароў складае 1,5 млн чалавек (2003), у 1973 годзе было толькі 481 тыс. чалавек.
У 1986 годзе войскі ЗША захапілі горад, урад ЗША сцвярджаў, што Лівія падтрымлівае тэрарызм. Пасля зняцця санкцый у 1999 годзе ААН далучылася да развіцця эканомікі горада і порта.
Геаграфія
Трыпалі размяшчаецца на ўзбярэжжы Міжземнага мора. Клімат міжземнаморскі: спякотнае, сухое лета і цёплая, вільготная зіма.