cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Трэці рэйх
Эканоміка Трэцяга рэйха да і ў час вайны
Але сапраўднай асновай адраджэння Германіі было пераўзбраенне, на якое з 1934 года нацысцкі рэжым накіраваў намаганні прадпрымальнікаў і працоўных, сумясціўшы іх з намаганнямі вайскоўцаў. Эканоміка Германіі, якая называлася нацыстамі «ваеннай эканомікай», была мэтанакіравана арганізавана так, каб функцыяніраваць у час вайны і ў мірны час, арыентаванай на вайну. Уменне Ялмара Шахта ладзіць фінансавыя справы было накіравана на аплату падрыхтоўкі Германіі да вайны. Друкаванне банкнот было толькі адным з яго выкрутаў. Шахт праварочваў махінацыі з валютай так спрытна, што, як падлічылі замежныя эканамісты, нямецкая марка адзін час валодала 237 рознымі курсамі адразу. Ён заключаў дзіўна выгадныя для Трэцяга рэйха тавараабменныя здзелкі з дзясяткамі краін і, да здзіўлення артадаксальных эканамістаў, паспяхова дэманстраваў, што, чым больш ты павінен краіне, тым шырэй можаш разгарнуць з ёй бізнес. Адроджаная Шахтам эканоміка з 1935 па 1938 год выкарыстоўвалася выключна для фінансавання пераўзбраення і ацэньвалася ў 12 мільярдаў марак.
У 1936 годзе ў сувязі з распрацоўкай і перадачай чатырохгадовага плану пад жорсткі кантроль Германа Герынга, які стаў замест Шахта «дыктатарам» эканомікі, хоць быў у гэтай галіне такім жа невукам, як Гітлер, Германія перайшла да сістэмы татальнай ваеннай эканомікі. Мэтай чатырохгадовага плана было ператварыць за 4 гады Германію ў краіну, якая магла забяспечваць сябе ўсім неабходным у выпадку вайны і яе не змагла б дадушыць ваенная блакада. Імпарт быў скарочаны да мінімуму, быў уведзены жорсткі кантроль за цэнамі і памерам заработнай платы, дывідэнды абмяжоўваліся 6% гадавых, будаваліся велізарныя заводы па вытворчасці сінтэтычнага каўчуку, тканін, гаручага і іншай прадукцыі з уласнага сыравіны. Былі пабудаваны гіганцкія заводы Германа Герынга, якія выраблялі сталь выключна з мясцовай руды. Нямецкая эканоміка была цалкам мабілізаваная на патрэбы вайны, а прамыслоўцы, даходы якіх рэзка падскочылі, ператварыліся ў механізмы ваеннай машыны. Дзейнасць Шахта была скавана абмежаваннямі і велізарнай справаздачнасцю.
У 1937 годзе Ялмара Шахта змяніў Вальтэр Функ, спачатку на пасадзе міністра эканомікі, а ў 1939 годзе на пасадзе прэзідэнта Рэйхсбанка. У агульным і цэлым да пачатку Другой сусветнай вайны Германія на поўных парах разагнала сваю эканоміку, але нягледзячы на гэта Трэці рэйх апынуўся не гатовым да працяглым ваенных дзеянняў. Забеспячэнне сыравінай было моцна абмежавана. Памеры ваеннай вытворчасці былі самымі мінімальнымі. Становішча з рабочай сілай на ўсім працягу вайны было нездавальняючым як у колькасным, так і ў якасным стаўленні. Але нягледзячы на ўсе праблемы, дзякуючы нямецкай арганізаванасці і татальнага кантролю дзяржапарату, эканоміку ўдалося паставіць на патрэбныя рэйкі. На працягу ўсіх гадоў вайны, да 1945 года, вытворчасць няўхільна расла. Таксама з гадамі расла доля ваеннай прамысловасці, у 1940 годзе менш за 15% ад валавой прадукцыі, у 1941 годзе 19%, у 1942 годзе 26%, у 1943 годзе 38%, у 1944 годзе 50%.
У тэхнічным дачыненні фінансаванне ўзбраенняў было даведзена ў Германіі да вельмі высокага ўзроўню. Што ж тычыцца кіравання і арганізацыі эканомікі, а таксама правядзення валютнай палітыкі, то тут было дапушчана нямала памылак. Хоць доля падаткаў у пакрыцці агульных ваенных выдаткаў была большай, чым у Першую сусветную вайну, вырашыць праблему залішняй пакупніцкай здольнасці ўсё ж не ўдалося. Метад крэдытавання, які ператвараў укладчыка на 90% у дзяржаўнага крэдытора, прывёў да кароткатэрміновых даўгоў, які сістэматычна павялічваўся, да росту інфляцыі і да разбурэння ўсіх асноў дадзенай сістэмы фінансавання. Падводзячы вынікі дзейнасці эканамічнай сістэмы Трэцяга рэйха, можна смела сказаць, што падобнае эканамічнае адраджэнне пасляваеннай Германіі 30-х гадоў, стала магчыма ў асноўным дзякуючы татальнага кантролю над усімі аспектамі жыцця нямецкага народа, каб зрабіць больш жорсткімі заканадаўства і прымусовай працы, але «разагнаўшы лакаматыў, канструктары не разлічылі тармазы».
Да самага пачатку Вялікай Айчыннай вайны Германія мела з СССР сур'ёзнае эканамічнае і ваенна-тэхнічнае супрацоўніцтва.
Другая сусветная вайна
1 верасня 1939 года нямецкія войскі ўварваліся ў Польшчу. Вялікабрытанія і Францыя абвясцілі вайну Германіі. На працягу 1939-1941 гадоў Германія разграміла Польшчу, Данію, Нарвегію, Люксембург, Нідэрланды, Бельгію, Францыю, Грэцыю, Югаславію. У чэрвені 1941 года Германія ўварвалася на тэрыторыю Савецкага Саюза і заняла частку яго тэрыторыі.
У Германію рос недахоп працоўнай сілы. На ўсіх акупаваных тэрыторыях вялася вярбоўка вольнанаёмных остарбайтэраў. На славянскіх тэрыторыях прымусова вырабляўся масавы вываз працаздольнага насельніцтва. У Францыі таксама ажыццяўляўся прымусовы набор рабочых, чыё становішча ў Германіі было прамежкавым паміж становішчам вольнанаёмных і вязняў.
Тым не менш, устаноўка на невыкарыстанне нямецкіх жанчын на вытворчасці працягвала дзейнічаць, і яны толькі ў нязначнай колькасці адцягваліся ад хатняй гаспадаркі. У той жа час інтэнсіўна выкарыстоўвалася прывазная рабочая сіла. Так ужо ў жніўні 1944 года ў Германіі ў розных галінах гаспадаркі працавала каля 8 мільёнаў замежнікаў. У прамысловасці іх колькасць складала чвэрць ад агульнай колькасці. Большасць (амаль траціна) — 2,5 мільёна былі грамадзянамі СССР, 1,7 мільёна — палякі, 1,3 мільёна — французы, 600 000 — італьянцы. 2 мільёна работнікаў былі ваеннапалоннымі і 650 000 — зняволенымі канцэнтрацыйных лагераў, у большасці — яўрэямі, якія працавалі ў ваеннай прамысловасці. Каля паловы работнікаў з Савецкага Саюза і Польшчы былі жанчынамі, сярэдні ўзрост якіх быў каля 20 гадоў.
На акупаваных тэрыторыях быў усталяваны рэжым застрашвання. Неадкладна пачалося масавае знішчэнне яўрэяў, а ў некаторых раёнах (галоўным чынам, на тэрыторыі СССР) — і знішчэнне мясцовага неяўрэйскага насельніцтва ў якасці прафілактыкі партызанскага руху. На тэрыторыі Германіі і некаторых акупаваных тэрыторыях расло лік канцэнтрацыйных лагераў, лагераў смерці і лагераў ваеннапалонных.
Метады тэрору, якія прымяняюцца нямецкай адміністрацыяй на акупаваных тэрыторыях, выключалі магчымасць супрацоўніцтва з мясцовым насельніцтвам, выклікалі рост партызанскага руху ў Польшчы, Беларусі і Сербіі. Паступова партызанская вайна разгарнулася таксама на іншых занятых тэрыторыях СССР і славянскіх краін, а таксама ў Грэцыі і Францыі. У Даніі, Нарвегіі, Нідэрландах, Бельгіі, Люксембургу акупацыйны рэжым быў мякчэй, таму антынацысцкіх выступленняў было менш. Асобныя падпольныя арганізацыі дзейнічалі таксама ў Германіі і Аўстрыі.
20 ліпеня 1944 года групай генералаў вермахта была праведзена няўдалая спроба антынацысцкага перавароту з замахам на Гітлера. Гэты змова пазней быў названы «загаварам генералаў». Многія афіцэры былі пакараныя, нават тыя, якія мелі толькі ўскоснае дачыненне да змовы.
У 1944 годзе недахоп сыравіны сталі адчуваць і немцы. Авіяцыя краін антыгітлераўскай кааліцыі бамбіла горада. Авіяцыяй Англіі і ЗША амаль цалкам былі разбураны Гамбург і Дрэздэн. З-за вялікіх страт асабістага складу ў кастрычніку 1944 года быў створаны фольксштурм, у які мабілізавалі мясцовых жыхароў, у тым ліку старых і юнакоў. Былі падрыхтаваныя атрады «Вервольф» для будучай партызанска-дыверсійнай дзейнасці.
7 мая 1945 года ў Рэймсе быў падпісаны акт аб безагаворачнай капітуляцыі Германіі, прадубляваныя на наступны дзень савецкай бокам у Берліне (Карлсхорсце). 9 мая было абвешчана днём спынення ваенных дзеянняў. Затым, 23 мая ў Фленсбургу, быў арыштаваны ўрад Трэцяга рэйха.
Адміністрацыйна-тэрытарыяльны лад Трэцяга рэйха
Тэрыторыя Трэцяга Рэйху дзялілася на 14 зямель (Land) і 3 (з 1937 года — 2) вольных гарады (freie Stadt), зямлі — на раёны (Kreis) і вольныя раённыя гарады (kreisfreie Stadt), раёны на грамады (Gemeinde) і гарады (Stadt), гарады маглі дзяліцца на гарадскія акругі (Stadtbezirk).
На чале зямель стаялі імперскія намеснікі (Reichsstatthalter), выканаўчымі органамі зямель з’яўляліся зямельныя ўрады (Landesregierung), якія складаюцца з прэм'ер-міністра (Ministerpräsident) і зямельных міністраў (Landesminister), якая прызначалася імперскім намеснікам, кіраўніка раёнаў — ландраты (Landrat), якія прызначаліся імперскімі намеснікам, выканаўчыя органы раёнаў — раённыя камітэты (Kreisausschuss), якія складаліся з ландрата (Landrat) і раённых дарадцаў (Kreisrat), якія прызначаліся ландратам, кіраўніка суполак — бургамістры (Bürgermeister), якія прызначаліся імперскімі намеснікамі, выканаўчыя органы абшчын — супольныя камітэты (Gemeindeausschuss), якія складаюцца з бургамістра і супольных дарадцаў (Gemeinderat), якія прызначаліся бургамістрам. Да 30 студзеня 1934 года існавалі заканадаўчыя органы зямель — зямельныя соймы (Landtag), да 30 студзеня 1935 года прадстаўнічыя органы раёнаў — раённыя соймы (Kreistag), суполак — супольныя парады (Gemeinderat).
Тэрыторыі, уключаныя ў склад рэйха падчас тэрытарыяльна-палітычнай экспансіі і населеныя пераважна этнічнымі немцамі, уваходзілі ў склад рэйха ў статусе рэйхсгау — імперскіх акруг. На сем рэйхсгау была падзелена Аўстрыя, асобнымі рэйхсгау сталі Судзецкая вобласць, вобласць Рэйхсгау Данцыг — Заходняя Прусія і Вартэланд (польская вобласць з цэнтрам у Познані). На вялікай частцы тэрыторыі Чэхіі быў створаны залежнае дзяржаўнае ўтварэнне Пратэктарат Багеміі і Маравіі (з 1939 года). На чале пратэктарата стаяў рэйхспратэктар, прызначаны непасрэдна Гітлерам. Пасля акупацыі Польшчы на яе тэрыторыі было створана Генерал-губернатарства, якое не ўваходзіла ў склад рэйха.
На іншай частцы акупаваных тэрыторый ствараліся залежныя адміністрацыйна-тэрытарыяльныя ўтварэнні іншага тыпу — рэйхскамісарыяты. Усяго было створана 5 рэйхскамісарыятаў, яшчэ 4 планавалася да стварэння. Фактычна створаныя рэйхскамісарыяты:
Плануемыя рэйхскамісарыяты:
Дзяржаўны лад
Кіраўнік дзяржавы і ўрада — імперскі канцлер (Reichskanzler), да 2 жніўня 1934 года існавала пасада імперскага прэзідэнта (Reichspräsident), абіранага народам, выканаўчы орган — імперскі ўрад (Reichsregierung), якое складалася з імперскага канцлера і імперскіх міністраў (Reichsminister), якія прызначаліся імперскім канцлерам, магло выдаваць законы, заканадаўчы орган — імперскі сойм (Reichstag), абіраўся народам на безальтэрнатыўных выбарах (у 1933 годзе на альтэрнатыўных), і да 14 лютага 1934 года імперскі савет (Reichsrat), прызначаюць зямельнымі ўрадамі.
Адзіная легальная партыя — Нацыянал-сацыялістычная нямецкая рабочая партыя, да 14 ліпеня 1933 года існавалі таксама кансерватыўная манархічная — Германская нацыянальная народная партыя, ліберальная рэваншысцкая — Германская народная партыя, кансерватыўная дэмакратычная — Германская партыя цэнтра, ліберальная дэмакратычная — Радыкальна-дэмакратычная партыя.
Прававая сістэма
Вышэйшая судовая інстанцыя — Імперскі суд (Reichsgericht), суды апеляцыйнай інстанцыі — вышэйшыя зямельныя суды (Oberlandesgericht), суды першай інстанцыі — зямельныя суды (Landgericht), ніжэйшае звяно судовай сістэмы — участковыя суды (Amtsgericht), вышэйшая судовая інстанцыя адміністрацыйнай юстыцыі — Імперскі адміністрацыйны суд (Reichsverwaltungsgericht), суды апеляцыйнай інстанцыі адміністрацыйнай юстыцыі — вышэйшыя зямельныя адміністрацыйныя суды (Oberlandesverwaltungsgericht), суды першай інстанцыі адміністрацыйнай юстыцыі — зямельныя адміністрацыйныя суды (Landesverwaltungsgericht), вышэйшая судовая інстанцыя ваеннай юстыцыі — Імперскі ваенны суд (Reichskriegsgericht), суды апеляцыйнай інстанцыі адміністрацыйнай юстыцыі — вышэйшыя ваенныя суды (Oberkriegsgericht), суды першай інстанцыі адміністрацыйнай юстыцыі — ваенныя суды (Kriegsgericht), суд палітычнай юстыцыі — народны суд (Volksgericht).
Узброеныя сілы
Камплектаваліся на аснове ўсеагульнай вайсковай павіннасці.
Сімволіка
Сімваламі нацысцкай улады з’яўляліся імперскія арлы са свастыкай.
Нацысцкая прапаганда
Прапаганда гуляла важную ролю для знаходжання падтрымкі НСДАП у насельніцтва ў часы барацьбы за ўладу, аднак Трэці рэйх, які праіснаваў усяго 12 гадоў, не мог трымацца толькі на прапагандзе. У нацысцкай Германіі яна не была адзіным слупом, на які абапіраўся рэжым, як гэта нярэдка лічыцца. Рэвалюцыйная прэтэнцыёзная задача нацысцкага рэжыму складалася ў тым, каб дасягнуць «народнай супольнасці» (Volksgemeinschaft) і праўдзівай гармоніі класаў, чаму і была прысвечана галоўная задача прапаганды. Але тым не менш, поспех прапаганды не варта вымяраць выключна ў яе магчымасцях радыкальным чынам мяняць погляды і стаўленне грамадства. Часам яна не толькі трансфарміравала погляды, але і ўмацоўвала ўжо існуючыя. І для таго, каб прапаганда была найбольш эфектыўнай, яна павінна была з гранічнай асцярожнасцю прыменена да тых, чые погляды ўжо часткова былі якім-небудзь чынам скажоныя, накіроўваючы іх у патрэбнае рэчышча. НСДАП, з’яўляючыся па класавым складзе партыяй працоўных, абапіралася на агульнапрызнаваемыя і цяпер каштоўнасці, звязаныя з працоўнымі заслугамі асобы і іх непасрэднага ўплыву на грамадскае прызнанне яе як члена грамадства. І выкарыстоўвала гэта ў сваёй прапагандысцкай дзейнасці. Пры гэтым асноўнымі праваднікамі ідэалогіі была інтэлігенцыя (настаўнікі).
Пра ўплыў нацысцкай прапаганды кажуць наступныя дадзеныя: па адносінах да ўсяго насельніцтва рабочыя-члены НСДАП складалі 5,1%, ад 46,3% усіх працоўных. Служачыя - (Angestellte) адпаведна 12% і 12,5%; настаўнікі (Lehrer) — 29,4 % і 0,9 %; чыноўнікі (Beamte) — 18,7 % і 3,7 %; прадпрымальнікі (Selbständige) — 14,9 % і 9,8 %; сяляне — 12 % і 6,6 %; іншыя — 1,2% і 20,2%. У выніку ад усіх працоўных члены НСДАП складалі 7,3%, а ад усяго насельніцтва — 3,8%.
Сацыяльны склад самой партыі быў такі: рабочыя складалі ў ёй 30,3%, г. зн. былі найбольш прадстаўнічай сацыяльнай групай, што адпавядала назве партыі — Нацыянал-Сацыялістычная Нямецкая Працоўная Партыя. Працэнт служачых складаў 19,4%; настаўнікаў — 3,4%; чыноўнікі прадстаўлялі сабой 9% складу партыі; прадпрымальнікі — 19 %; сяляне — 10,2 %; іншыя — 3,2%. Працоўныя ўсіх прафесій складалі 94,5% ад агульнай колькасці партыйцаў, якіх было на 1 студзеня 1935 года 2 495 000 чалавек. Больш за ўвесь час існавання НСДАП падобная статыстыка не друкавалася.
Навука і тэхніка пры нацызме
У Германіі існаваў вялізны навуковы сектар у сістэме вышэйшых навучальных устаноў, да якога належалі ўніверсітэты і вышэйшыя тэхнічныя навучальныя ўстановы. Сюды ж уваходзілі і навукова-даследчыя інстытуты «Грамадства кайзера Вільгельма». Усе гэтыя ўстановы арганізацыйна падпарадкоўваліся Міністэрству навукі, выхавання і асветы. У гэтай сетцы, якая ахоплівае тысячы навукоўцаў, меўся навукова-даследчы савет, які складаўся з прадстаўнікоў розных галін навукі (фізікі, хіміі, горнай і ліцейнай справы, медыцыны і г. д.). Кожны член навуковага савета з’яўляўся кіраўніком асобнай групы навукоўцаў адзінага профілю і павінен быў накіроўваць планаванне і навукова-даследчую дзейнасць гэтай групы. Нароўні з такой вучэбнай навукова-даследчай арганізацыяй існавала абсалютна незалежная прамысловая навукова-даследчая арганізацыя, або, так званы, «сектар», велізарнае значэнне якога стала ясна ў агульным толькі пасля таго, як саюзнікі ў 1945 годзе прысвоілі сабе вынікі яго навукова-даследчай дзейнасці. Сюды ставіліся лабараторыі прадпрыемстваў, напрыклад канцэрнаў «Фарба», «Цэйс», «Сіменс», «Осрам», «Тэлефункен» і многія іншыя, якія, маючы буйныя сродкі, высокакваліфікаваных спецыялістаў і апаратуру, якая адпавядала сучасным тэхнічным патрабаванням, маглі працаваць з большай прадукцыйнасцю, чым інстытуцкія лабараторыі, якія не мелі часцяком самага неабходнага, каб ажыццяўляць навуковыя пошукі.
Больш за тое пасля прыходу да ўлады нацыстаў у выніку праграмы па «праверцы светапогляду» з вышэйшых навучальных устаноў Германіі было звольнена больш за 1500 дацэнтаў. Што, на думку саміх нямецкіх навукоўцаў толькі, пашкодзіла каардынацыі навукова-даследчай дзейнасці ў дзяржаўным маштабе. Хоць на практыцы асобныя прамысловыя лабараторыі дамагліся большага поспеху, чым даследчыя групы вышэйшых навучальных устаноў, да таго як нацысты змянілі існуючыя да іх парадкі. Навукова-даследчая арганізацыя прамысловасці з’яўлялася незалежнай структурай, якая не мала патрэбы ў дапамозе міністэрстваў, дзяржаўнага навукова-даследчага савета або якіх-небудзь ведамстваў, якія займаліся пытаннямі кантынгентаў. Арганізацыя працавала для сябе, і за зачыненымі дзвярыма.
Следствам гэтага вучоны-даследчык якога-небудзь вышэйшай навучальнай установы не толькі нічога не ведаў, але нават не падазраваў аб даследаваннях, адкрыццях і ўдасканаленнях, якія вырабляліся ў прамысловых лабараторыях. Так атрымлівалася таму, што канцэрнам было выгадна з меркаванняў канкурэнцыі захоўваць вынаходкі і адкрыцця сваіх навукоўцаў у таямніцы.
Трэцяй буйной навуковай арганізацыяй, акрамя прамысловых даследчых груп і навуковых лабараторый вышэйшых навучальных устаноў, быў навукова-даследчы апарат узброеных сілаў. Але і гэты апарат быў не адзіным, а зноў-такі расколатым на часткі, раскіданым па асобных відах узброеных сіл.
У час вайны набыло вялікую вагу міністэрства Альберта Шпеера. Паколькі ў перыяд вайны моцна скараціліся магчымасці атрымання інстытутамі і лабараторыямі сыравіны, кадраў і абсталявання, прамысловасць краіны ледзь спраўлялася з замовамі мноства ўпраўленняў узбраенняў, то гэта міністэрства імкнулася атрымала паўнамоцтвы на рашэнне пытанняў аб тым, якія даследчыя працы варта спыніць як непатрэбныя, якія працягваць далей як такія, што маюць «важнае ваеннае значэнне», а якім павінна быць аддадзена перавага як такім, што маюць «вырашальнае значэнне для вайны».
Акрамя «зброі помсты» і вялікай колькасці іншых наватарскіх ваенных і навуковых распрацовак, Трэці рэйх вёў уранавы праект па стварэнні ядзернай зброі, які, аднак, зайшоў у тупік да разгрому.
Вынікі работ навукоўцаў Германіі ў шэрагу выпадкаў паслужылі штуршком для навукова-даследчай дзейнасці краін антыгітлераўскай кааліцыі.
XI летняя Алімпіяда
Сталіца Германіі была абраная месцам правядзення XI летніх Алімпійскіх гульняў да прыходу Гітлера і нацыстаў да ўлады. У 1933 годзе нацысцкая прэса пачала правакацыйныя нападкі на наступныя гульні, называючы іх «фестывалем, на якім радуюцца яўрэі». Аднак як толькі Гітлер зразумеў, што Алімпійскія гульні могуць рэальна падняць прэстыж яго рэжыму ў вачах сусветнай грамадскасці, усякая крытыка спынілася. Падрыхтоўка да правядзення гульняў пачалася з вялікім размахам. Урад выдзеліў 25 млн. рэйхсмарак на будаўніцтва дзясятка спартыўных аб'ектаў. Асноўная частка бюджэту пайшла на будаўніцтва велізарнага Алімпійскага стадыёна ў Берліне. За некалькі тыдняў да афіцыйнага пачатку спаборніцтваў на тэрыторыі дзяржавы была вельмі строга забароненая любая антысеміцкая прапаганда.
На цырымоніі адкрыцця Алімпійскіх гульняў прысутнічала больш за 110 тысяч чалавек. У першы ж дзень радасныя немцы віталі Ханса Вёльке, які заваяваў першую вышэйшую ўзнагароду ў штурханні ядра. Гэты спартсмен стаў першым у гісторыі немцам, якія атрымалі алімпійскае золата ў лёгкай атлетыцы. Вёльке і Герхард Шток, які заняў трэцяе месца, былі неадкладна запрошаныя ў ложу Адольфа Гітлера, каб прыняць асабістыя віншаванні фюрэра. У той жа дзень немка Цілі Флэйшар заваявала залаты алімпійскі медаль у спаборніцтвах па кіданні дзіды. Пасля таго як у другой палове дня тры амерыканца, Карнеліюс Джонсан, Дэйв Ольбрытан і Дэлас Турбер (двое апошніх былі чарнаскурымі) перамаглі ў спаборніцтвах па скачках у вышыню, Гітлер пакінуў стадыён: прадстаўнікі Алімпійскага камітэта нагадалі яму, што, прымаючы ў сваёй ложы спартсменаў-пераможцаў, ён павінен удастойвацца гэтага гонару ўсіх прызёраў без выключэння, а не толькі нямецкіх спартсменаў. Пасля гэтага прыёмы якіх бы там ні было пераможцаў у ложы Гітлера былі спыненыя.
Поспехі Оуэнса і яшчэ дзясятка чарнаскурых амерыканскіх спартсменаў паставілі Адольфа Гітлера ў цяжкае становішча. Пераможцамі спаборніцтваў апынуліся другагатунковыя, па арыйскай расавай тэорыі, людзі. Іх нядаўнія продкі, як лічылася, вялі ў джунглях першабытнае жыццё, аднак іх фізічныя дадзеныя апынуліся вышэй, чым у «цывілізаваных белых спартсменаў». Гітлер неафіцыйна намякнуў, што спаборніцтвы на самай справе былі несправядлівымі, і што чарнаскурых варта не дапускаць на наступныя Алімпійскія гульні. Ён з непадробнай натхненнем і асалодай сачыў за тымі спаборніцтвамі, у якіх у ліку пераможцаў аказваліся нямецкія спартсмены.
Дзюксын
Дзюксын (Дю́ксин) — вёска ў Кастопільскім раёне Ровенскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Дэражнэнскай вясковай абшчыны.
Замак Камарк
Замак Камарк — французскі замак, які пабудаваны на камяністым агаленні ў даліне ракі Бёнь у Дардоні, у камуне Лез-Эзі-дэ-Таяк-Сірэй. Тут размешчаны сярэднявечны каструм (ваенны лагер), які аб’ядноўвае ў сабе агароджу, замак, капліцу і шляхецкія дамы. Пячора Камарк знаходзіцца ўнізе, непасрэдна над крэпасцю.
Знаходзіцца насупраць замка Ласёль, размешчанага на другім беразе Бёня і які ў Сярэднявеччы быў акупаваны англічанамі.
Дарога да замка ідзе па камяністай сцежцы, потым патрабуецаа прайсці каля 600 метраў праз лес. Шлях да замку настолькі цяжкі, што яму дадзена мянушка «Забытая крэпасць».
2 верасня 1943 года замку быў наданы афіцыйны статус помніка гісторыі Францыі.
IC 1055
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
1985 год у гісторыі кіно
1985 год быў адзначаны шэрагам кінематаграфічных падзей.
Качубей (Дагестан)
Качубей (Кочубей, дарг.: Ккачубей) — сяло ў Тарумаўскім раёне Дагестана. Названа ў гонар камбрыга часоў Грамадзянскай вайны Івана Антонавіча Качубея.
Жыльжа
Жыльжа (Жи́льжа) — вёска ў Кастопільскім раёне Ровенскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Дэражнэнскай вясковай абшчыны.
Красны Рыг
Красны Рыг (Кра́сний Ріг) — вёска ў Барадзянскім раёне Кіеўскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Барадзянскай пасялковай абшчыны.
Бандарня
Бандарня (Бонда́рня) — вёска ў Барадзянскім раёне Кіеўскай вобласці Украіны.
Такалітыкі
Такалітыкі (τόκος — роды + λυτικός — растваральныя) — лекавыя сродкі, якія выкарыстоўваюцца для прадухілення. Дзеянне такалітыкаў заключаецца ў расслабленні гладкай мускулатуры, што перашкаджае скарачэнню маткі. Прымяненне такалітыкаў дазваляе выйграць час для выкарыстання, паскарае развіццё лёгкіх у плода.
Пры выкарыстанні такалітыкаў часцяком дасягаецца толькі частковае памяншэнне скарачальнай актыўнасці маткі, і роды затрымліваюцца не больш чым на некалькі дзён. У залежнасці ад тыпу ужывальнага такалітыку можа спатрэбіцца маніторынг некаторых паказчыкаў, напрыклад, артэрыяльнага ціску ў выпадку прыёму.
Да прэпаратаў з такалітычным дзеяннем ставіцца.
Scythris fuscoaenea
Scythris fuscoaenea — від матылькоў сямейства Scythrididae. Навуковая назва была ўпершыню правамерна апублікавана ў 1828 годзе Хавартам.
Грачушына
Грачу́шына (, Гречушино) — вёска ў Расонскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Альбрэхтаўскага сельсавета.
Да 7 сакавіка 1978 года вёска знаходзілася ў адміністрацыйным падпарадкаванні Расонскага пассавета, да 16 лютага 1996 года ўваходзіла ў склад Бірузоўскага сельсавета.
Scythris fuscoaenea
Від сустракаецца ў Еўропе.
Астрамечаўскі рукапіс (альманах)
«Астрамечаўскі рукапіс» — беларускі краязнаўчы альманах з Брэста, які выдаёцца з 2013 года. На канец 2018 года выйшлі 24 нумары.
Апісанне
Створаны ў 2013 годзе. Выходзіць 4 разы на год. Выдаецца з мэтай павесці размову аб традыцыйнай і сучаснай культуры Брэсцкага рэгіёна.
Сім
Сім (Сим) — горад у Чалябінскай вобласці Расіі. Насельніцтва — каля 15,9 тыс. жыхароў (2005). Пасяленне заснавана ў 1759 годзе, да 1942 года мела назву Сімскі Завод.
Ілова-Асада (гміна)
Іло́ва-Аса́да (Iłowo-Osada) — вясковая гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Дзялдоўскага павета Вармінска-Мазурскага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Ілова-Асадзе. Плошча гміны складае 103,77 км². Станам на 2010 год у гміне Ілова-Асада пражывалі 7248 чалавек, шчыльнасць — 69,8 чал./км². Адміністрацыйна падзелена на 15 салецтваў.
Населеныя пункты
На тэрыторыі гміны размешчаны 17 населеных пунктаў.
Язвынка
Язвынка (Я́звинка) — вёска ў Барадзянскім раёне Кіеўскай вобласці Украіны.
Антон Кананчук
Антон Кананчук ( — ) — грамадскі дзеяч беларускай дыяспары ў ЗША.
Біяграфія
Нарадзіўся 20 ліпеня 1914 г. у в. Беластоцкага павета Гродзенскай губерні ў Расійскай імперыі (сёння Падляскае ваяводства, Польшча).
На пачатку Другой сусветнай вайны быў мабілізаваны ў Польскае Войска, трапіў у палон да немцаў.
Пасля вайны быў у польскім лагеры для перамешчаных асоб Гогенфельц, дзе пазнаёміўся з будучай жонкай Таццянай. У 1945 г. ажаніліся, былі ў беларускіх лагерах у Віндышбергердорфе і Розенгайме.
У 1951 г. разам жонкай выехаў у ЗША. Спачатку жыў у Нью-Ёрку, потым адным з першых беларусаў пасяліўся ў Кліўлендзе. Быў сябрам Беларуска-Амерыканскага задзіночання, уваходзіў у кіраўніцтва Кліўлендскага аддзела арганізацыі. Браў удзел у пабудове мясцовай царквы БАПЦ і цэнтра «Полацак». Быў старшынёй парафіяльнай рады БАПЦ.
Памёр 13 красавіка 1991 г. Пахаваны ў Кліўлендзе на беларускай частцы.
Прымыканне (лінгвістыка)
Прымыканне — від падпарадкавальнай сінтаксічнай сувязі паміж членамі словазлучэння, пры якой незмяняльныя словы (прыслоўі, дзеепрыслоўі, інфінітывы) сэнсава і граматычна залежыць ад іншых адзінак. Напрыклад, «размаўляць стоячы», «прыйсці ўвечары», «аматар пажартаваць», «дарога ўгору». Прымыкаюць да галоўнага слова і асобныя формы змяняльных адзінак («дом восем», «крычы грамчэй», «словы «не хачу», «у возеры Нарач», «з паэмы «Новая зямля»), але форма залежнага элемента не вызначаецца (не кіруецца) галоўным кампанентам і не падлягае зменам. На мяжы чыстага прымыкання і слабага кіравання знаходзіцца т.зв. іменнае (склонавае) прымыканне: «падарунак ад бацькі», «чытаць па вечарах». Сродкі афармлення прымыкання — інтанацыя, парадак слоў у сказе, сэнсавыя сувязі слоў у кантэксце.
Воля (псіхалогія)
Воля — свядомае самаўпарадкаванне асобай сваёй дзейнасці і паводзінаў, якое забяспечвае пераадоленне цяжкасцей пры дасягненні мэты. Яе свабода вызначаецца самастойнасцю і незалежнасцю ад вонкавай абумоўленасці. У вучэнні валюнтарызму (, Вільгельм Вунт, І. Ліндворскі) служыць адвечнай і першаснай падставай чалавечай дзейнасці. У асацыянізме (Ойген Блейлер, Іаган Гербарт і Герман Эбінгаўз) разглядаецца ў якасці выніку з'яў.
Ляплёўка (прыпыначны пункт)
Ляплё́ўка (, Леплёвка)  — прыпыначны пункт Брэсцкага аддзялення Беларускай чыгункі ў Брэсцкім раёне Брэсцкай вобласці. Размешчаны ў вёсцы Ляплёўка; на лініі Брэст-Паўднёвы — Уладава, паміж станцыяй Дубіца і прыпыначным пунктам Кабёлка.
IC 1056
IC 1056, або IC 1057 — галактыка тыпу Sb (кампактная выцягнутая галактыка) у сузор’і Валапас.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Італьянскі фронт Першай сусветнай вайны
Італья́нскі фронт Пе́ршай сусве́тнай вайны́ ― адзін з франтоў Першай сусветнай вайны.
На Італьянскім фронце ваявалі войскі Італіі і войскі саюзных ёй дзяржаў (Брытанская імперыя, Францыя, ЗША) супраць войскаў Аўстра-Венгрыі і Германіі. Баявыя дзеянні на Італьянскім фронце працягваліся з мая 1915 года да лістапада 1918 года.
Італьянскі тэатр ваенных дзеянняў размяшчаўся ўздоўж усёй аўстра-італьянскай мяжы, ад Трэнціны да Адрыятычнага мора. Нягледзячы на тое, што Італія была членам Траістага саюза, з пачатку вайны яна захоўвала нейтралітэт, а ў 1915 годзе пасля працяглых ваганняў уступіла ў сусветную вайну на баку Антанты. Галоўным фактарам уступу Італіі ў вайну на баку Антанты стала жаданне правесці значныя тэрытарыяльныя змены за кошт Аўстра-Венгрыі.
Пасля ўступлення ў вайну італьянскае камандаванне планавала правесці магутны наступ углыб тэрыторыі Аўстрыі і захапіць шэраг важных гарадоў, аднак неўзабаве баявыя дзеянні на Італьянскім тэатры ваенных дзеянняў набывалі характар пазіцыйных, аналагічных да баявых дзеянняў на Заходнім фронце.
У 1915 годзе наступальная ініцыятыва была на баку Італіі, аднак італьянскае камандаванне не змагло ажыццявіць удалы наступ. У 1916 годзе аўстра-венгерская армія нанесла паражэнне італьянскай арміі ў бітве пад Трэнцінай, аднак італьянская армія дзякуючы дапамозе саюзнікаў здолела спыніць прасоўванне праціўніка. У 1917 годзе італьянская армія ажыццявіла паспяховыя летнія аперацыі, аднак восенню пацярпела поўнае паражэнне пры Капарэце і адступіла на 70-110 км углыб Італіі. Увесь 1918 год Італія аднаўлялася пасля разгрому пры Капарэце і ўвосень 1918 змагла перайсці ў наступ, разграміўшы аўстрыйскую армію, якая напалову распалася. 3 лістапада 1918 года баявыя дзеянні на Італьянскім фронце завяршыліся.
Перадгісторыя ўступу Італіі ў вайну
Аўстрыйская імперыя была галоўным праціўнікам Італіі, і жаданне далучыць землі, якія ўваходзілі ў склад Аўстра-Венгерскай імперыі, у рэшце рэшт і прымусіла Італію ўступіць у вайну.
Уступ Італіі ў Траісты саюз
Неўзабаве знешняя палітыка Італіі змянілася. Да васьмідзясятых гадоў XIX стагоддзя Італія была ўжо аб’яднанай і цэнтралізаванай і пачала прэтэндаваць на вядучыя ролі ў Еўропе; паколькі ў Італіі не было калоній, улада энергічна спрабавала гэта выправіць. Асноўным рэгіёнам каланіяльнай экспансіі Італіі стала Паўночная Афрыка. Тут італьянскія інтарэсы ўшчыльную сутыкнуліся з каланіяльнымі інтарэсамі Францыі. Напружанасць у адносінах з Францыяй падштурхнула краіну да саюзу з Германіяй — асноўным праціўнікам Францыі. Італьянскі ўрад таксама спадзяваўся на тое, што з дапамогай дыпламатычнага ціску Германія прымусіць Аўстра-Венгрыю перадаць Італіі «спрадвечныя Італьянскія» тэрыторыі.
1986 год у гісторыі кіно
1986 год быў адзначаны шэрагам кінематаграфічных падзей.
Італьянскі фронт Першай сусветнай вайны
Уступ Італіі ў Траісты саюз
У 1882 годзе Італія нечакана далучылася да Траістага саюза, у які акрамя Італіі ўвайшлі Германія і Аўстра-Венгрыя. Члены Траістага саюза заключылі абарончую здзелку, гэта значыць, у выпадку нападу на адну з краін-удзельніц пакта знешніх агрэсараў, дзяржавы павінны былі ажыццяўляць сумесныя абарончыя дзеянні.
Уступ Італіі ў вайну
28 ліпеня 1914 года, пасля забойства эрцгерцага Франца Фердынанда і «ліпеньскага крызісу», Аўстра-Венгрыя абвясціла Сербіі вайну, у выніку чаго пачалася Першая сусветная вайна. Аўстра-Венгрыя і Германія адразу ж запатрабавалі ад Італіі ўступіць у вайну на баку Траістага саюза. Аднак 3 жніўня 1914 года кароль Італіі Віктар Эмануіл III паведаміў германскаму імператару Вільгельму II, што ўмовы ўзнікнення вайны не адпавядаюць умовам пагаднення траістага саюза, пры якіх Італія павінна была ўступіць у вайну: Аўстра-Венгрыя першай абвясціла вайну, гэта значыць не была ахвярай агрэсіі. У той жа дзень італьянскі ўрад апублікаваў дэкларацыю аб нейтралітэце. Аднак італьянскае кіраўніцтва разумела, што для таго, каб атрымаць жаданыя тэрыторыі краіне прыйдзецца ваяваць, а працяглы нейтралітэт у сусветнай вайне можа мець наступствы. З пачаткам вайны абедзве кааліцыі пачалі актыўную дзейнасць па прыцягненні Італіі ў вайну на сваім баку. Італьянскі ўрад гэта ўсведамляў і спрабаваў выгандляваць у кожнага боку ўдалыя ўмовы пасляваенных набыткаў.
З пачатку вайны Рым пачаў перамовы з прадстаўнікамі Антанты і Цэнтральных дзяржаў. У выніку італьянскі ўрад схіліўся да выступу ў вайне на баку Антанты.
26 красавіка 1915 года ў Лондане паміж італьянскай дэлегацыяй і дэлегацыяй Антанты было заключана пагадненне. Паводле ўмоў дагавора Італія абавязвалася ўступіць у вайну на баку Антанты на працягу бліжэйшага месяца. У сваю чаргу Брытанская імперыя дала Італіі крэдыт на суму 50 млн фунтаў стэрлінгаў. Італіі паабяцалі шэраг тэрыторый, якія ўваходзілі ў склад Асманскай і Аўстра-Венгерскай імперый: вобласць Трэнціна-Альта-Адыджэ, Трыест, Паўднёвы Ціроль, Істрыю і Далмацыю. Заключыўшы Лонданскае пагадненне, Італія адмовілася ад сваіх абавязацельстваў, узятых пры далучэнні да Траістага саюза.
У сваю чаргу, каб папярэдзіць выступ Італіі на баку Антанты, Германія дамаглася ад Аўстра-Венгрыі абяцанняў аб перадачы Італіі пасля вайны тэрыторый, населеных італьянцамі. Нямецкі амбасадар у Італіі граф фон Белаў паведаміў пра гэта абяцанне Джавані Джаліці, які быў лідарам італьянскіх нейтралістаў. Джаліці заявіў у парламенце аб тым, што Італіі неабходна захаваць нейтралітэт, яго падтрымалі 320 з 508 дэпутатаў італьянскага парламента, пасля чаго прэм’ер-міністр Саландра падаў у адстаўку.
Асаблівасці Італьянскага фронту
Пасля ўступу Італіі ў вайну ўтварыўся новы фронт — італьянскі. Арэнай баявых дзеянняў станавіліся аўстра-італьянскія памежныя раёны. Мяжа Італіі і Аўстра-Венгрыі праходзіла ў Альпах, аўстрыйскія валоданні (Трэнцінскі раён) клінам уразаліся ў італьянскую тэрыторыю, даючы аўстра-венгерскаму камандаванню вялікія выгады, паколькі, пачаўшы наступ у гэтым раёне, аўстра-венгерскія войскі маглі лёгка прадрацца да Ламбардыі і нават да Венецыянскай даліны. Таксама важным участкам Італьянскага фронту была даліна ракі Ізонцы.
Горныя ўмовы фронту дыктавалі новыя ўмовы тактыкі. Напрыклад, звычайная стратэгічная задача — абыход і атака флангаў праціўніка — вырашалася незвычайнымі спосабамі. У горных умовах, асабліва ў раёне Трэнціна, войскі перавозіліся і пастаўляліся з дапамогай сістэмы фунікулёра і лінных дарог, у тоўшчы скальных парод прабіваліся штучныя пячоры-ўмацаванні. Для вядзення баявых дзеянняў у гарах ствараліся спецыялізаваныя элітныя падраздзяленні:  Alpini — баявыя скалалазы і  Arditi  — штурмавыя атрады, якія ўжываліся для прарыву варожай абароны, знішчэння драцяных загарод і штурму ўмацаванняў. Гэтыя падраздзяленні мелі спецыяльнае абсталяванне, неабходнае падчас баявых дзеянняў у гарах.
Таксама горы дыктавалі і незвычайныя ўмовы для авіяцыі. Абмежаваная паветраная прастора зрабіла звычайныя двухмесныя самалёты-разведчыкі вельмі ўразлівымі. Апроч таго, горныя ўмовы патрабавалі ад самалёта большай вышыннасці і добрай манеўранасці. Напрыклад, у аўстрыйскага самалёта Österreichische Aviatik DI, які добра зарэкамендаваў сябе на Усходнім фронце, ва ўмовах Італьянскага фронту з’явіліся значныя праблемы з астуджэннем рухавіка.
Менавіта Італія ўпершыню ўжыла аднамесныя фотаразведвальныя мадыфікацыі знішчальнікаў. Вельмі паказальным палётам для далёкай авіяцыі стаў палёт 87-й італьянскай эскадрыллі пад камандаваннем пісьменніка Габрыэле Д’Анунцыа (які пайшоў на фронт у пачатку вайны), над Венай, з раскіданням ўлётак. Таксама Італьянскі тэатр ваенных дзеянняў прымушаў праціўнікаў надаваць значную ўвагу развіццю бамбавальнай авіяцыі. У сваю чаргу італьянскае камандаванне надавала значную ўвагу стварэнню цяжкага бамбавіка. Гэтыя самалёты маглі данесці да далёкіх мэтаў большы бомбавы груз, чым двухмесныя бамбавікі — да лініі фронту. У ходзе баявых дзеянняў італьянскія бамбардзіроўшчыкі «Caproni» часта падтрымлівалі італьянскую артылерыю падчас падрыхтоўкі наступу. Таксама такія самалёты нярэдка ўдзельнічалі ў «спецыяльных аперацыях», якія часта ажыццяўляліся на Італьянскім фронце. Звычайна такія аперацыі ўключалі закід да варожага тылу агентаў са зброяй, радыёстанцыямі або паштовымі галубамі. У адной з гэтых аперацый удзельнічаў найбольш выніковы лётчык-знішчальнік Італьянскага фронту канадзец маёр Уільям Баркер (46 перамог).
Планы бакоў і разгортванне войскаў
Зыходзячы з палітычных задач і ўлічваючы асаблівасці тэатра ваенных дзеянняў, італьянскае камандаванне распрацавала план, які прадугледжваў актыўны наступ ў даліне ракі Ізонцы. Таксама гэты план прадугледжваў стратэгічную абарону італьянскай арміі на паўночных і паўночна-ўсходніх участках дзяржаўнай мяжы, дзе размяшчаліся цяжкадаступныя Юлійскія, Кадорскія і Карнійскія Альпы. Акрамя галоўнай наступальнай аперацыі, італьянскае камандаванне планавала ажыццяўленне частковай наступальнай аперацыі ў Паўднёвым Ціролі і захоп Трэнты.
Такім чынам, для італьянцаў набывалі вялікае значэнне абодва флангі іх фронту: правы фланг, дзе вызначаўся галоўны наступ, і левы фланг, які неабходна было прыкрываць з-за пагрозы ўварвання аўстра-венгерскіх войскаў у Ламбардыю. Гэтыя абставіны прымушалі італьянскае камандаванне вылучыць даволі значныя сілы з ударнай групоўкі і накіраваць іх на прыкрыццё мяжы паблізу Трэнціны.
Сутнасць плана італьянскага наступу заключалася ў наступным: неабходна было скарыстацца тым, што асноўныя сілы аўстра-венгерскай арміі вясной 1915 года знаходзіліся на Усходнім фронце і вялі жорсткія баі з расійскай арміяй, затым ажыццявіць агульны наступ у даліне Ізонцы і завалодаць усіма пераваламі і важнымі пунктамі на дзяржаўнай мяжы і такім чынам пазбавіць аўстрыйцаў у будучыні магчымасці ажыццяўляць наступальныя аперацыі.
Мабілізаваная італьянская армія разгортвала чатыры арміі, якія мелі ў сваім складзе 12 карпусоў (35 дывізій). Колькасць кантынгенту прызыўнікоў склала 2 млн чалавек, палова з якіх адразу ж была прызвана ў дзеючую армію, а астатнія склалі запас. Да завяршэння мабілізацыі колькасць італьянскіх узброеных сіл склала 870 тыс. чалавек з 1500 лёгкімі і 200 цяжкімі прыладамі. Фармальна італьянскую армію ўзначальваў кароль, але фактычна камандуючым быў начальнік Генеральнага Штаба генерал Луіджы Кадорна, які не меў ні дастатковага вопыту камандавання ні аўтарытэту.
Пасля ўступу Італіі ў вайну аўстра-германскаму камандаванню прыйшлося распрацоўваць план кампаніі на Італьянскім фронце. Паколькі асноўная частка аўстрыйскіх войскаў вясной 1915 года знаходзілася на Усходнім фронце, аўстрыйскае камандаванне прыняло выключна абарончы план кампаніі. Нягледзячы на ​​тое, што ўсе баяздольныя сілы аўстра-германскай кааліцыі ўжо вялі аперацыі супраць англа-французскіх і расійскіх армій, было вырашана не саступаць тэрыторыі надыходзячым італьянцам. Меркавалася прыкрыць мяжу ў найважнейшых месцах і падрыхтаваць іх да абароны ад італьянскіх частак, якія вялі наступ. Асаблівую ўвагу аўстра-нямецкае камандаванне надавала даліне ракі Ізонцы, дзе і планаваўся галоўны наступ, асабліва раёнам Тамільна і Горыца, дзе былі створаны перадмаставыя ўмацаванні. Задачай аўстра-венгерскіх і нямецкіх войскаў на кампанію 1915 года было стрымліванне наступу і абарона важных участкаў мяжы.
На мяжы з Італіяй былі засяроджаны 12 аўстра-венгерскіх дывізій. Пасля абвяшчэння Італіяй вайны Аўстра-Венгрыі, аўстрыйскае камандаванне было вымушана тэрмінова перакінуць сюды яшчэ 5 дывізій з Сербскага фронту і 2 дывізіі з Галічыны. Нямецкая армія вылучыла горны корпус (1 дывізія) і цяжкую артылерыю. Такім чынам, групоўка аўстра-германскіх войскаў склала: 20 дывізій, 155 батарэй збудаваных у адну армію і 2 групы, Карынтыйскую і Цірольскую. Камандуючым аўстра-венгерскімі войскамі на Італьянскім фронце быў прызначаны генерал Светазар Бароевіч (харват паводле нацыянальнасці).
Італьянская армія колькасна пераважала аўстрыйскую, але значна саступала апошняй у баявой падрыхтоўцы і тэхнічным аснашчэнні. Меў месца востры недахоп кулямётаў, на ўзбраенні артылерыі былі пераважна лёгкія 75-мм гарматы Крупа. Армія адчувала недахоп у авіяцыі, інжынерных сродках, боепрыпасах. Тактычная і тэарэтычная падрыхтоўка вышэйшага афіцэрскага складу была невысокай.
Сілы бакоў
Аўстра-Венгрыя:
Італія:
Пачатак баявых дзеянняў
Адразу пасля абвяшчэння вайны, у ноч на 24 мая, італьянская армія перайшла ў наступ, не завяршыўшы засяроджвання і разгортвання войскаў. Наступ развіваўся ў чатырох напрамках. Італьянская армія пераважала аўстра-венгерскія войскі па колькасці ўдвая, аднак аўстрыйцы мелі больш выгаднае стратэгічнае размяшчэнне. У артылерыйскай падрыхтоўцы прынялі ўдзел 700 італьянскіх гармат. Баі разгарнуліся адначасова на Ізонцы, у Карнійскіх і Кадорскіх Альпах, у Трэнціне. У Трэнціне, дзе наступ ажыццяўляўся некалькімі калонамі, якія сыходзіліся, італьянскім войскам удалося прасунуцца на лінію Калі-ды-Танале — Рэва — Раверэта — Борг. У Кадоры ў наступаўшых частак атрымалася захапіць Монтэ-Крочэ і Карціна д’Ампеца. У Карпінскіх Альпах італьянцы прасоўваліся асабліва павольна і не змаглі дасягнуць ніякіх вынікаў.
Асноўным напрамкам наступу стаў раён Ізонцы, дзе засяродзіліся галоўныя групоўкі італьянскіх войскаў, а баі набылі жорсткі характар. На ўсім фронце наступу, ад Монтэ-Неры да Маі-Фальконы, завязаліся цяжкія памежныя баі. Нягледзячы на ​​адчайны супраціў аўстрыйскіх частак, у тых, хто наступаў, атрымалася пераправіцца праз Ізонцу. Аўстрыйскае камандаванне адвяло свае часткі на падрыхтаваныя абарончыя рубяжы. Яны пашырылі плацдарм пасля фарсіравання ракі каля Плавы і захапілі вышыню Монтэ-Нера, пасля чаго ўвайшлі ў горад Горыца, аднак неўзабаве далейшае прасоўванне італьянскіх войскаў было прыпынена контратакамі аўстра-венгераў, якія атрымалі дзве свежыя дывізіі. Адным з фактараў прыпынку італьянскага наступу, акрамя дзеянняў аўстрыйскай арміі, сталі памылкі італьянскага камандавання, у першую чаргу, недастатковая артылерыйская падрыхтоўка (пры недахопе артылерыйскіх боепрыпасаў). Таксама падчас перамяшчэння войскаў наперад артылерыя не падтрымлівала пяхоту, якая вяла наступ, напады былі разрозненымі, драцяныя загароды не былі знішчаны артылерыяй.
Вынікам першага італьянскага наступу, які атрымаў назву Першая бітва пры Ізонцы, стаў захоп італьянскай арміяй нязначных тэрыторый і зрыў італьянскага плана па захопу пануючых вышынь на аўстра-італьянскай мяжы. Страты італьянцаў склалі 16000 забітымі, параненымі і палоннымі (з якіх каля 2000 — забітымі); аўстрыйская армія страціла 10000 забітымі, параненымі і палоннымі (з якіх каля 1000 — забітымі).
Другая бітва пры Ізонцы
Да канца чэрвеня засяроджванне італьянскіх войскаў на тэатры ваенных дзеянняў было завершана. Камандаванне італьянскай арміі вырашыла правесці другі наступ у даліне Ізонцы. На фронце ў 90 км былі разгорнуты 19 дывізій з 1200 гарматамі, аўстра-венгерскія войскі на гэтым участку мелі 13 дывізій і 700 гармат. Пры падрыхтоўцы новага наступу Кадорна ўлічыў няўдалы досвед першай бітвы. Была нададзена ўвага дбайнай артылерыйскай падрыхтоўцы, аднак недахоп артылерыйскіх боепрыпасаў, вінтовак, а таксама нажніц для знішчэння калючага дроту, нівеліравалі колькасную перавагу італьянцаў.
23 чэрвеня пачаўся другі наступ італьянцаў. Баі набылі жорсткі характар, магутныя ўдары італьянскіх войскаў накіроўваліся галоўным чынам супроць умацаваных раёнаў Тальміна і Горыца з мэтай пашырэння плацдарму ў Плавы, які быў захоплены падчас першага наступу. На плато Крас завязаліся разлютаваныя рукапашныя баі паміж італьянскімі і аўстра-венгерскімі войскамі. Гэтыя баі былі вельмі крывавымі, напрыклад, аўстрыйская 20-я пяхотная дывізія страціла дзве траціны асабістага складу. Паблізу Тальміна і Горыцы італьянцы неслі цяжкія страты, паколькі іх атакі адбіваліся кулямётным і артылерыйскім агнём аўстра-венгерскіх войскаў, а ў выпадку ўклінівання ў аўстрыйскую абарону праціўнікі выбівалі італьянцаў смелымі контратакамі. Праз значныя страты і недахоп рэзерваў 7 ліпеня наступ быў спынены. Ваенныя дзеянні зноў набылі пазіцыйны характар.
18 ліпеня, перагрупаваўшы сілы і падцягнуўшы рэзервы, італьянцы аднавілі наступ. У новым наступе колькасць італьянскіх войскаў дасягнула 250 тыс. чалавек супраць 87 тыс. аўстрыйцаў. Аднак і трохразовай перавагі італьянцаў аказалася недастаткова, слабая італьянская артылерыя не змагла разбурыць загароды з калючага дроту, нанесці шкоду акопам аўстрыйцаў і падрыхтаваць атаку. Наступ ажыццяўляўся разрознена і праз значныя страты і недахоп боепрыпасаў 3 жніўня быў прыпынены. Італьянская армія страціла 43000 забітымі, параненымі і палоннымі, аўстра-венгры страцілі 48000 забітымі, параненымі і палоннымі. Гэты вялікі наступ працягваўся больш за месяц, аднак істотных вынікаў італьянцы не атрымалі.
Нягледзячы на няўдалыя дзеянні італьянскай арміі, ёй удалося адцягнуць на сябе аўстрыйскія сілы з Усходняга фронту. На працягу ўсёй летняй кампаніі 1915 года аўстрыйскае камандаванне перакінула з Усходняга фронту на Ізонцу 8 дывізій.
Далейшыя баявыя дзеянні
Увосень актыўныя баявыя дзеянні на Італьянскім фронце аднавіліся. Італьянскае камандаванне засяродзіла для правядзення новай аперацыі на Ізонцы 338 батальёнаў, 130 кавалерыйскіх эскадронаў з 1372 гарматамі. 18 кастрычніка пачаўся трэці наступ італьянскай арміі. Дзякуючы ўдалай артылерыйскай падрыхтоўцы італьянцам з ходу ўдалося захапіць Плаву. Італьянцы паспрабавалі абысці аўстрыйскія войскі паблізу Горыцы з флангу, аднак сутыкнуліся з жорсткім супрацівам праціўнікаў, якія атрымалі падмацаванне з Сербіі і Галіцыі. Дзякуючы контрманеўру камандуючага аўстра-венгерскай арміі генерала Бароевіча аўстрыйцы змаглі ўтрымаць свае пазіцыі. Зацішша на фронце працягвалася ўсяго два тыдні, пасля чаго італьянцы пачалі новы наступ. Італьянская армія страціла 67100 чалавек забітымі, параненымі і палоннымі (з іх 11000 — забітымі); аўстра-венгерская армія страціла 40400 чалавек забітымі, параненымі і палоннымі (з іх 9000 — забітымі).
10 лістапада пачаўся чацвёрты наступ італьянскай арміі ў Ізонцы. Асноўнай задачай новага наступу італьянскае камандаванне ставіла захоп Горыцы, таму асноўныя сілы 2-й арміі нацэліліся менавіта на гэты горад, аднак і на іншых участках даліны Ізонцы ішлі жорсткія баі. Напрыклад, італьянцы пяць разоў атакавалі гару Сей-Бусі, аднак усе спробы аказаліся марнымі. Жорсткія баі разгарнуліся ў канцы лістапада паблізу Тальміна, аднак у пачатку снежня баявыя дзеянні сталі сціхаць.
2 снежня завяршылася чацвёртая бітва пры Ізонцы, наступіла моцнае пахаладанне, якое дадало праблем абодвум бакам. Італія страціла 113000 забітымі, параненымі і палоннымі, Аўстра-Венгрыя — 70000 забітымі, параненымі і палоннымі. Для прарыву пазіцыйнага фронту ў італьянцаў было катастрафічна мала цяжкай артылерыі.