cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Калінья
Паходжанне
Паходжанне індзейцаў-калінья мала даследавана. Археалагічныя раскопкі на тэрыторыі Гвіяны сведчаць пра тое, што земляробчыя культуры пачалі развівацца на прыбярэжных тэрыторыях у 4 тысячагоддзі да н. э. Аднак прамыя паралелі старажытных культур з сучаснымі індзейскімі не праглядаюцца з-за імклівых працэсаў міграцый і змен у паўседзённым жыцці, што адбываліся апошнія тры стагоддзі. Некаторыя даследчыкі мяркуюць, што калінья маглі з'явіцца ў Гвіяне ў выніку міграцыі носьбітаў саладоіднай культуры з даліны Арынока ў 1 тысячагоддзі н. э. Аднак гэтую міграцыю звычайна атаесамляюць з аравакамі.
Прыхільнікі другой версіі сцвярджаюць, што сучасныя калінья сфарміраваліся ў першай палове 2 тысячагоддзя н. э. пры змяшэнні культуры земляробаў-саладоідаў з культурай Карыяба. Прадстаўнікі апошняй былі качэўнікамі і прыйшлі з усходу. Раскопкі ў Сурынаме паказваюць, што носьбіты саладоіднай культуры і Карыяба некаторы час існавалі поруч. Такая версія супярэчыць традыцыйнаму погляду паходжання карыбаў Антыльскіх астравоў, што самі сцвярджалі аб роднасці з карыбамі Паўднёвай Амерыкі, але мігрыравалі на астравы раней, чым магло адбыцца змешванне саладоідаў і Карыяба ў Гвіяне.
Трэцяя версія заснавана на думцы, што калінья — старадаўнія насельнікі Гвіяны. У Гаяне прыняты пункт гледжання, што іх культура склалася ў ніжняй плыні ракі Памерун 2000 - 3000 гадоў таму і вызначалася каляровай керамікай. Сюды яны маглі трапіць з тэрыторыі Калумбіі. З Памеруна гэта кераміка распаўсюдзілася па іншых рэгіёнах ад Арынока да Амазонкі. Каляровая кераміка сустракаецца і на Малых Антыльскіх астравах, дзе жылі астраўныя карыбы, але антыльскія керамічныя вырабы адрозніваюцца ад гвіянскіх.
Асаблівасці культуры
Калінья звычайна селяцца на прыбярэжных узвышшах каля вусця рэк. Асноўныя заняткі — рыбалоўства і земляробства. Распаўсюджана рыбалка з лукам і стрэламі, навершы якіх насычаюць атрутай. Земляробства падсечна-агнявое. Зямлю ад лесу вызваляюць мужчыны, а апрацоўваюць жанчыны. Гатовыя зямельныя надзелы лічацца маёмасцю жанчын. Вырошчваюць маніёк, цукровы трыснёг, ананасы, бананы і інш. Збіральніцтва мае сезонны характар.
Звычайны тып паселішча — вёска. Жытлы драўляныя каркасныя, будуюцца на слупах. Спяць або ў памяшканнях, або каля жытла ў гамаках. Кожная вёска ўяўляе сабою абшчыну, на чале якой стаіць правадыр.
Дзяўчынкі пасля першай менструацыі праходзяць абрад ініцыяцыі ў дарослае жыццё. Хлопчыкі лічацца непаўнагадовымі да жаніцьбы. Маладыя выбіраюць пару самастойна. Хлопец дорыць дзяўчыне рыбіну. Калі яна дае згоду, то прымае падарунак і пераносіць гамак мужа ў сваю хаціну. Разводы разглядаюцца як звычайная з'ява. Дзеці пры гэтым застаюцца з маці. Частыя паўторныя шлюбы.
Калінья знакаміты музычным мастацтвам. Традыцыйныя музычныя інструменты — перкусія, барабан, маракасы.
Рэлігія
У канцы XIX ст. большасць калінья прынялі хрысціянства. Захаваліся вераванні ў шматлікіх духаў прыроды, рытуалы жаночай ініцыяцыі, сезонныя святы, некаторыя абрады пахавання.
Вусце (Аршанскі раён)
Ву́сце (, Устье) — аграгарадок у Аршанскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад і з'яўляецца цэнтрам Вусценскага сельсавета.
Знаходзіцца за 18 км у напрамку на поўдзень ад горада Орша, за 98 км ад Віцебска.
Археалагічныя звесткі
За 1,5 км на поўнач ад сучаснай вёскі Вусце непадалёк ад ракі Дняпро ва ўрочышчы Падгорыца (раней Гарадзец) знаходзіцца Вусцянскае гарадзішча. Яно займае пляцоўку 50×40 метраў. З боку поля мае дугападобны вал вышынёй каля 4 метраў, даўжынёй 18—20 метраў. Гарадзішча выявіў у 1929 годзе С. А. Дубінскі, абследавалі ў 1971 годзе Л. Д. Побаль, у 1981 годзе — М. І. Лашанкоў. У 1990—1991 гадах былі праведзеныя раскопкі. Культурны пласт больш за 1 м, чорнага колеру. Выяўлены наслаенні ІІ стагоддзя і ХІІ стагоддзя, выразна падзеленыя пажарышчам.
На гарадзішчы выяўлены жыллёва-гаспадарчы комплекс з трох жылых пабудоваў і размешчаных побач з імі гаспадарчых ям і агнішчаў. Жытло № 1 слупавой канструкцыі размяшчалася на паўднёвым участку гарадзішча. Да яго паўночнай сценкі прымыкалі дзве жылыя пабудовы зрубна-слупавой канструкцыі. Усе тры пабудовы з'яўляліся наземнымі прамавугольнымі збудаваннямі. Памеры пабудоў 3-3,6 х 3,8-4 м. У цэнтры жытла размяшчаліся каменныя агнішчы, збудаваныя ў ямах. Такія ж агнішчы размяшчаліся за 0,5 м. на поўнач ад жытлаў № 2, 1, 3. З усходу і захаду да жытлаў прымыкалі гаспадарчыя ямы. Тая ж схема забудовы была, відаць, і на паўночным участку. Сляды пабудоў тут прасачыліся па рэштках агнішчаў аналагічнай вышэйапісанай канструкцыі. Наяўнасць жыллёва-гаспадарчых комплексаў на паўднёвым і паўночным участках гарадзішча дазваляе меркаваць, што яно належала абшчыне з трох-чатырох патрыярхальных сем’яў (да 50 чалавек), якія вялі самастойную гаспадарку.
На тэрыторыі гарадзішча былі знойдзены жалезныя страмяно, наверша мяча і адзін выраб незразумелага прызначэння. У 2007 годзе падчас археалагічнай выведкі В. Арцюховічам было знойдзена жалезнае колца.
У керамічным комплексе гарадзішча прадстаўлена ляпная гладкасценная кераміка жалезнага веку, сярод якой прасочваецца штрыхаваная кераміка познезарубінецкай прафіліроўкі, а таксама ганчарная кераміка ранняга сярэднявечча.
Вусцянскае гарадзішча знаходзілася непасрэдна на галоўным гандлёвым шляху «з варагаў у грэкі», які праходзіў па Дзвіне і Дняпры, таму можна без сумненняў сцвярджаць, што тут нярэдка бывалі і мірныя гандляры і вікінгі-рабаўнікі, а жыццё было досыць насычаным на падзеі.
Паходжанне назвы вёскі
Паводле мясцовай легенды, вёску заснавала княгіня Вольга: «''па Дняпры калісьці плыла княгіня Вольга і ў гэтай мясцовасці сышла на бераг, каб адпачыць. Некалькі дружыннікаў упадабалі гэта месца і вырашылі тут застацца. Так і ўзнікла вёска.» Назва ж вёскі паводле той жа легенды тлумачыцца так: «Калі княгіня Вольга плыла па Дняпры, ёй падалося, што яна бачыць мора, і яна загадала спыніцца ў вусці Дняпра''».
У часы Рэчы Паспалітай
Згадваецца ў 1644 годзе як вёска ў Аршанскім павеце Вялікага Княства Літоўскага. У пісьмовых крыніцах Вусце згадваецца ў 1670 годзе ў завяшчанні Войцеха Цэханскага: «Власную мною набытую маетность Вустье зовиму у повете Оршанскім лежачу с десятю дымами людьми подаными службу есьмо мне чинючими со всельким будынком земле оромо и не оромо сяножатями лесом бором кгаем реками с целым спрентом домовым коньми быдлом рогатым и нерогатым злотом сребром медью и цыною и со всею принадлежностью их Милости Паном сыном моим милым Янови и Станиславови Цэханским записую».
З 1671 года маёнткам Вусце супольна валодалі браты Ян і Станіслаў Цэханскія. У 1705 годзе яны падзялілі маёнтак на дзве часткі. Ян атрымаў старую фальваркавую забудову з пяццю дварамі сялян з правага боку маёнтка, з іх пабудовамі і заараным хлебам, а Станіслаў новую фальваркавую забудову па левым баку маёнтка, з пяццю дварамі сялян і левай часткай зааранага хлеба. Рэшта маёмасці (скарб, хатняя жывёла, птушкі, інвентар) падзялялася на дзве роўныя часткі.
У 1735 годзе Цэханскія (Янаў сын Даніла,  і дзеці Станіслава Аляксандр і Гаўрыла) праз Аршанскі павятовы суд падцвердзілі свае правы на маёнтак.
У 1765 годзе новае пакаленне Цэханскіх (а гэта ўжо 10 мужчын) апынулася не ў стане падзяліць між сабой маёнтак Вусце і таму, параіўшыся, прадаюць яго Антонію Бурскаму за 16 800 злотых.
Пад уладай Расійскай імперыі
У 1772 годзе, ў сувязі з першым падзелам Рэчы Паспалітай, Вусце трапляе ў катэгорыю дзяржаўных земляў Расійскай Імперыі. У 1782-1785 гадах маёнтак Вусце належаў Марыі Міхайлаўне Ваташнёвай. У той час Вусце ўяўляла сабой сяло з 40 дварамі, у якіх пражывалі 144 мужчыны і 148 жанчын. Таксама меліся панскі двор, млын на адно кола. Агульная плошча маёнтка складала 3781 дзесяціну (1 дзес. = 1,0925 га) у тым ліку 39 дзесяцін пад сялібамі, 3129 дзесяцін пад раллёй, 393 – пад лесам. Па тых часах маёнтак моцна узараны. У 1797-1806 гадах маёнткам валодала Марыя Дзмітрыеўна Стурза. У гэты час у самім Вусці 39 двароў, 139 мужчын і 124 жанчыны. З 1841 года маёнтак з'яўляўся ўласнасцю Іосіфа Адамавіча Курча. У 1895 годзе ў ім было 2 млыны і 4 карчмы. Агульная плошча маёнтка скарацілася да 1640 дзесяцін. З іх 150 дзесяцін паплавоў, 253 дзесяціны ворыва і 1000 дзесяцін лесу. Гаспадарка Курча мела каля 100 кароў і 20 выязных коней, гадаваліся свінні, авечкі, птушка. На двары стала працавалі 17 сем'яў парабкаў. Ворыўныя землі і сенакосныя паплавы Курча апрацоўваліся мясцовымі сялянамі, якіх нялёгкае жыццё вымушала наймацца на падзённую працу з аплатай ад 15 да 50 капеек у дзень ці арандаваць зямлю на ўмовах “трэцяга снапа” – дзве трэці ўраджая забіраў пан. Асноўны прыбытак маёнтку прыносіла каровіна масла і садавіна, якія Курч выпраўляў на продаж у Петраград і па Дняпры ў Кіеў. Масла выпрацоўвалася на месцы, а садавіну даваў вялікі панскі сад. На пачатак ХХ ст. вёска Вусце мела 88 двароў, каля 280 жыхароў і 261 дзесяціну зямлі. Побач з вёскай знаходзіўся фальварак Вусце Курчаў – 8 двароў, 94 жыхары, 587 дзесяцін зямлі, у тым ліку 200 дзесяцін лесу. У 1900 годзе панскім садаводам Д. Я. Лісоўскім закладзена алея з лістоўніц.
З 1903 года пачынаюцца хваляванні вусцянскіх сялян. 16 верасня 1903 года начальнік магілёўскага губернскага жандарскага праўлення палкоўнік Палякоў даносіў у дэпартамент паліцыі: «''По заявлению местных землевладельцев, как, напр., гг. Чачкова, Курча, генерала Рейна и др., усиливаются волнения крестьян, особенно такая перемена в настроении крестьянских умов сказалась в конце истёкшего лета и выразилась более рельефно в убийстве полицейского урядника Якушевича''». Вясной 1905 года пачаліся забастоўкі сельскагаспадарчых рабочых маёнтка Вусце, спынілі працу і сяляне-падзёншчыкі. Да Курча было накіравана патрабаванне ўсталяваць 10-гадзінны працоўны дзень, павялічыць заробак падзёншчыкам да 50—75 капеек у дзень і сталым працаўнікам – на 2 рублі ў месяц, завесці разліковыя кніжкі, адмяніць урочную сістэму работ, ветліва абыходзіцца з работнікамі і інш.
Найноўшы час
У 1918 годзе быў створаны саўгас “Вусце”. У 1919 годзе адчынена працоўная школа 1-й ступені, у якой у 1923 годзе настаўніца Л. Маеўская навучала каля 30 хлопчыкаў і дзяўчынак. У гэты час саўгас узначальвалі Базылёў, Д.Ф. Сабалеўскі, Аршанскі, Шандалесаў.
У 1930 годзе саўгас «Вусце» абвесціў сябе ўдарным. 5 студзеня 1931 году газета «Сельскагаспадарчы рабочы Беларусі» паведамляла: «У сац.абавязацельствах саўгаса “Вусце” разам з высокімі вытворчымі паказчыкамі знаходзіліся пункты, якія накіроўвалі калектывы на поўную ліквідацыю прагулаў і барацьбу з надзвычай неахайным стаўленнем да сельскагаспадарчай маёмасці». У 1938 годзе на базе саўгаса была створана сельскагаспадарчая доследная станцыя Інстытута сацыялістычнай сельскай гаспадаркі Акадэміі навук БССР. Гэта была першая доследная гаспадарка ў рэспубліцы. Тут праводзіліся доследы па выкарыстанні навуковых распрацовак ў практыцы гаспадарання. У 1938-1941 гадах тут працавалі навукоўцы А.Н. Урсулаў, В. І. Шэмпель, Т. І. Зянкевіч, В. І. Віткоўскі, К. Т. Старавойтаў, А. П. Абрамчук, П. Е. Пракопаў і іншыя.
Саўгас “Вусце” напярэдадні вайны ўяўляў сабой гаспадарку свінаводчай скіраванасці з параўнальна невялікай зямельнай плошчай – каля 900 га ворыва. Натуральна, кармавых засеваў не было. Ураджайнасць зерневых не перавышала 7-8 цэнтнераў з гектару. У гэты час саўгас узначальвалі Фінкевіч (з 15 кастрычніка 1939 году), Лёшын (з 26 кастрычніка 1939 года), Нясцюк, Місюля. 14 ліпеня 1941 года Вусце было занята адной з дывізіяў 47 матарызаванага корпуса 2-й танкавай групы вермахта. Гаспадарка доследнай станцыі амаль цалкам была знішчана, у тым ліку лабараторыя і ўсё абсталяванне, ворыўныя землі занядбаныя, на тэрыторыі вёскі размешчаны склады боепрыпасаў. Арганізаваць у Вусці партызанскую ці падпольную дзейнасць не ўяўлялася магчымым з-за вялікай шчыльнасці нямецкіх войскаў: Ворша моцна ахоўвалася як важны чыгуначны вузел, у Балбасава знаходзіўся нямецкі вайсковы аэрадром. Толькі 7 лістапада 1942 года партызан Павел Кунцэвіч ажыццявіў выбух на складах боепрыпасаў у Вусці, за што быў расстраляны. З 1941 па 1945 год на франтах і ў партызанах загінула 136 жыхароў вёскі.
Пасля вайны на цэнтральнай сядзібе засталося толькі некалькі баракаў. Рабочыя і спецыялісты вярталіся з эвакуацыі, з савецкага тылу, з фронту. Яны рамантавалі і прыстасоўвалі пад жыллё старыя баракі, бункеры, гаспадарчыя пабудовы. Часам у адным пакоі жыло па 3-4 сям’і. Уцалела хатка, ў якой да вайны жыў дырэктар саўгаса. У ёй пасяліўся З. І. Баркоўскі – новы дырэктар станцыі. З першых дзён аднаўлення дзейнасці доследнай станцыі пачалося аднаўленне і будаўніцтва жылля. Вяскоўцы сабралі два дзесяткі коней. Працавалі на іх у асноўным жанчыны – А.В. Стафановіч, К.В. Бадзёрка, Е.А. Сачыўка, Х.С. Пуцкалёва. Яны вывозілі будаўнічы лес. Кожны новы дом быў крокам да аднаўлення вёскі. Ужо ў 1944-1945 гадах было пабудавана больш за 10 кватэр. Пад школу прыстасавалі барак, які захаваўся блізу сядзібы. Дзяцей у школе вучыла сталы педагог М. Ф. Крупень. Адразу пасля вызвалення раёна на доследнай станцыі “Вусце” пачалі збіраць і аднаўляць трактары і іншую сельскагаспадарчую тэхніку. З вялікім энтузіязмам працавалі механікі В.А. Лызлоў, Н.П. Кабанаў, Н.Т. Сямёнаў. У 1944 годзе яны сабралі першы трактар НАЦІ, а потым другі ХТЗ. Працавалі механізатары ўдзень і ўноч, і ўжо ў 1945 годзе апрацоўвалі ўсе ворыўныя землі. Яны былі зрытыя траншэямі і варонкамі, здаралася, што з зямлі выварочваліся бомбы, снарады. Шмат сілы і энергіі неабходна было, каб выраўняць поле. Праца на ферме таксама была нялёгкай, патрабавала вялізнага працалюбства і добрасумленнасці. У цяжкім 1946 годзе цялятніца К.В. Бадзёрка здолела захаваць усё пагалоў’е цялят і атрымаць добрыя давагі. Па ініцыятыве электрыкаў А. Дземянчонак і Т. Франкова ў Вусці была ўсталявана невялікая электрастанцыя на нафтавым рухавіку магутнасцю 15 кілават. У 1945 годзе пайшоў ток. Насельніцтва вёскі вельмі радавалася гэтаму невялікаму поспеху.
За 1946—1950 гады была ўведзена ў эксплуатацыю 31 новая кватэра. У 1947 годзе быў пабудаваны двухпавярховы драўляны будынак для канторы з прыбудовай для клуба. У 1948 годзе пачынаецца будаўніцтва дарогі Вусце — Чэрвіна з абсадкай бярозамі. У 1950 годзе каля будынка тагачаснай канторы ўсталяваны бюст Леніна.
Вусцянскія жывёлаводы яшчэ ў 1950-х гадах надойвалі з кожнай каровы амаль па 5000 кілаграмаў малака. Значных вынікаў дасягнулі даяркі А. Палай, З. Галіна, В. Мядзведзева. Н. Мазурава. З вусцянскай пасекі збіралі 700-800 кілаграмаў мёду. У 1950 годзе ў гаспадарцы працавала 5 трактарыстаў, 4 кіроўцы, 1 камбайнёр. Яны апрацоўвалі 500 гектараў зямлі пад вытворчыя пасевы і доследы.
У 1956 годзе доследная станцыя была пераўтворана ў эксперыментальную базу “Вусце”.
У 1950-х гадах уведзена ў эксплуатацыю 20 новых кватэр.
У 1966 годзе дырэктар эксперыментальнай базы “Вусце” З.І. Баркоўскі ўзнагароджаны ордэнам Чырвонага Сцяга, прысвоена званне “Заслужаны аграном БССР”.
Цягам 1960-х гадоў у Вусці пабудаваны: дзіцячы садок на 50 месцаў, зернесховішча, кузня, майстэрня, сталоўка на 40 месцаў, стадыён на 400 месцаў, кацельня, лазня, 56 кватэр. У 1971 годзе эксперыментальная база “Вусце” налічвала 1468 адзінак пагалоўя, у тым ліку 508 кароў. Валавы надой малака складаў 16 410 літраў. Таксама тут займаліся вытворчасцю элітнага насення. Механізацыя знаходзілася на высокім узроўні: у 1973 годзе “Вусце” мела 41 трактар, 15 зернеўборачных камбайнаў, 4 бульбаўборачных, 9 сіласных касілак.
8 сакавіка 1971 года дырэктару Баркоўскаму прысвоена званне Героя Сацыялістычнай працы за поспехі ў развіцці сельскагаспадарчай вытворчасці.
У першай палове 1970-х гадоў былі пабудаваны АТС, трохпавярховая лабараторыя, помнік “Землякам, загінуўшым у вайну 1941-1945 гадоў”. У 1977 годзе пабудаваны Палац культуры з глядацкім залам на 400 месцаў. Тут таксама знаходзіліся бібліятэка, музычная школа, памяшканне сельскага савета. У адным блоку і трохпавярховы адміністрацыйны будынак з кабінетамі для кіраўнікоў гаспадаркі і спецыялістаў. У 1970-х гадах здадзена ў эксплуатацыю 42 новыя кватэры.
З 1981 года эксперыментальнай базай «Вусце» кіруе Бельскі. У гэты час скончана будаўніцтва новай школы. Пабудавана 25-метровая воданапорная вежа. Праведзена цеплатраса. Пабудавана 4 кватэры.
З 1982 году пачынае сваю працу мясцовы музей. Яго стваральнік, М. М. Дзятлоўскі, праводзіць вялікую арганізатарскую працу, збірае дакументы, экспанаты, фатаздымкі і іншыя матэрыялы, агулам больш за 3000 экспанатаў. Экспазіцыя ўключала наступныя раздзелы: побыт нашых продкаў, рэвалюцыйныя і ваенныя падзеі, навуковыя і спартыўныя дасягненні, культура, нумізматыка, дары мораў і акіянаў.
У 1984 годзе дырэктарам эксперыментальнай базы «Вусце» прызначаны Іван Антонавіч Голуб. Ён ажыццявіў вялікую арганізатарскую і гаспадарчую працу па развіццю жывёлаводчай галіны. У выніку ў 1987 годзе надоі павялічыліся больш чым на 195 кілаграмаў ад каровы. У гаспадарцы налічвалася больш 3600 галоў буйной рагатай жывёлы. З'явіўся будаўнічы кааператыў.
У 2001 годзе на базе вусцянскага лабараторнага корпуса створаны Інстытут ільна Акадэміі навук Беларусі. Ім кіруе І. А. Голуб.
Культура
На базе Вусцянскага Дома Культуры дзейнічае Народны ансамбль народнай музыкі і песні «Гагарынскiя музыкi»
Эпулоны
Эпулоны (Epulones) — члены адной з чатырох галоўных рымскіх жрэцкіх калегій.
Калегія эпулонаў была заснавана ў 196 годзе да н.э. згодна з прапановай трыбуна Гая Ліцынія Лукула для правядзення свяшчэнных піроў у гонар трох капіталійскіх багоў (Lectisternium), што раней было абавязкам пантыфікаў , але і пасля стварэння калегіі пантыфікі мелі права ўзяць падрыхтоўку да піра на сябе.
Пір спраўляўся ў гонар Юпітэра (epulum Jovis in Capitolio)  Юноны і Мінервы, статуі якіх націралі цыбуляй і намазвалі сурыкам, прычым Юпіцера клалі на ложак (lectus), а Юнону і Мінерву — садзілі на трон (sella). Валасы названых багоў павінны былі быць завітымі. У свяце прыймаў удзел сенат у поўным складзе. Былі і іншыя ахвярапрынашэнні, у выпадку якіх сенат прымяняў сваё права удзела ў грамадскім абедзе (jus publice epulandi). Пазней усталяваўся звычай грамадскіх піроў пасля заканчэння ўсіх гульняў, якія рабіліся як прыватнымі асобамі, так і магістратамі. У падобных пірах прыймаў удзел весь народ, прычым сенат спраўляў урачыстасць на Капітоліі.
Сімвалам калегіі эпулонаў была чаша — патэра.
Першапачаткова эпулонаў было тры (Triumviri Epulones), пазней іх колькасць была павялічана да сямі (Septemviri Epulones ці Septemviri Epulonum); пры Юліі Цэзары павялічана да дзесяці, але пасля яго смерці зной паменьшана да сямі.
Існаванне калегіі эпулонаў прасочваецца да канца IV стагоддзя.
Даніэль Абер
Даніэль Франсуа Эспры Абе́р (Daniel-François-Esprit Auber;, г. Кан — ) — французскі. Член Інстытута Францыі (1829).
Біяграфія
Вучыўся ў Л. Керубіні. 3 1842 года дырэктар Парыжскай кансерваторыі, з 1857 г. узначальваў і імператарскую капэлу. Стварыў новы тып камічнай оперы з авантурна-прыгодніцкім сюжэтам, імклівым дзеяннем: «Фра-Д’ябала» (1830), «Бронзавы конь» (1835), «Чорнае даміно» (1837) і інш. Адзін з заснавальнікаў жанру вялікай оперы («Нямая з Портычы» («Фенела»), 1828).
Тэтуан
Тэтуан (تطوان літар. «вока» або «крыніца, фантан»; Tétouan; Tetuán) — горад на поўначы Марока ў берберскім племянным рэгіёне Рыф. У 1912—1956 гг. Тэтуан — сталіца пратэктарата Іспанскае Марока. Цяпер проста раённы цэнтр правінцыі Тэтуан у складзе вобласці Танжэр-Тэтуан. Насельніцтва — 320 тыс. чал.
Размяшчэнне
Тэтуан размешчаны недалёка ад берага Міжземнага мора ў некалькіх кіламетрах ад Гібралтарскага праліва, у 40 км на ўсход ад Танжэра, некалі важнага цэнтра еўрапейскай прысутнасці ў Магрыбе.
Насельніцтва
Напачатку XX стагоддзя насельніцтва горада было каля 25 тыс. чалавек, з якіх палова былі яўрэі, каля 40 % — мусульмане (галоўным чынам берберы, але таксама і арабы) і каля 10 % — іспанскія каланісты. Горад меў двухмоўны іспана-арабскі характар, захоўваючы пры гэтым у цэлым азіяцкі ўклад жыцця. Пасля незалежнасці яўрэі і хрысціяне ў большасці сваёй эмігравалі. З-за замкнутасці мусульманак, нешматлікія мясцовыя іспанскія каланісты і ваенныя ўступалі ў сувязі з яўрэйскімі жанчынамі. Характэрна, што большасць мусульман у іспанскім рэгіёне Марока складалі не арабы, а берберы племя Рыф. У той час вельмі шматлікія былі і яўрэі, галоўным чынам нашчадкі маранаў, высланых з Іспаніі пасля заканчэння Рэканкісты. Многія яўрэі перайшлі з часам у іслам. Афіцыйная мова ў сучасным горадзе з насельніцтвам 325 тысяч — арабская, распаўсюджана таксама французская і іспанская мовы. У шматлікіх месцах старога горада захаваліся двухмоўныя іспана-арабскія знакі. Асцерагаючыся аўтаномных памкненняў у Паўночным Марока, цэнтральная ўлада рабіла ўсё магчымае для выцяснення іспанскай мовы ў посткаланіяльны перыяд і замену яе на арабскай і французскай мовамі. У наш час моладзь па-іспанску практычна не гаворыць, хоць старэйшае пакаленне валодае вельмі добра. У апошні час Іспанія адкрыла ў горадзе шэраг цэнтраў па вывучэнні іспанскай мовы, каб падрыхтаваць гастарбайтараў-мараканцаў да працы ў Іспаніі.
Гісторыя
Першае паселішча ў раёна горада было заснавана ў III стагоддзі да н.э. старажытнымі маўрамі і звалася Тамуд. Раскопкі на месцы горада паказалі пазнейшую прысутнасць у ім фінікійцаў (Карфаген) і рымлян (Рымская імперыя). Каля 1305 г. паўразбураныя разваліны старога горада давёў да ладу султан Абу Табіт з дынастыі Марынідаў. Па меры завяршэння Рэканкісты, еўрапейцы надаюць усю большую ўвагу краінам Магрыба, Міжземнаморскае ўзбярэжжа якіх атрымала ліхую славу па імі Варварскі бераг піратаў, якіх падтрымлівала Асманская імперыя. Тэтуан ператвараецца ў базу для нападу на бліжэйшы іспанскі г. Сеўта. Каля 1400 г. Тэтуан быў упершыню разбураны Кастыліяй. Рэканкіста завяршылася ў 1492 г. падзеннем г. Гранада. Неўзабаве пасля гэтага большасць марыскаў і маранаў былі высланы з Іспаніі. Бежанцы і пасяленцы з Пірэнейскага паўвострава запоўнілі горад Тэтуан.
Іспанскі Тэтуан
З часам горад набыў славу пірацкага паселішча. 4 лютага 1860 г. іспанскі правадыр Уга О'Донел штурмам узяў горад і атрымаў тытул графа тэтуанскага. Новы іспанскі ўрад прыняўся добраўпарадкоўваць горад на еўрапейскі лад. Але поспех быў нядоўгім, ужо 2 мая 1862 г. мусульмане падымаюць мяцеж, выганяюць іспанцаў і вяртаюць гораду традыцыйны выгляд. Толькі ў 1912 Фескі мірны дагавор перадае горад Іспаніі. У 1913 г. горад вызначаны як сталіца ўсяго Іспанскага Марока і захоўваў гэты статус да 1956 г. У гады іспанскай улады горад быў таксама цэнтрам усіх яўрэяў Марока. Пасля 1956 яўрэі эмігруюць у Ізраіль, ЗША, Канаду, Францыю (Гл. яўрэйскі зыход з арабскіх краін).
Градзірня (цеплазабеспячэнне)
Градзірня (gradieren — згушчаць саляны раствор; першапачаткова градзірні служылі для здабычы солі выпарваннем) — збудаванне для астуджэння вялікай колькасці вады накіраваным патокам атмасфернага паветра. Часам градзірні называюць таксама ахаладжальныя вежамі (cooling tower).
У цяперашні час градзірні ў асноўным прымяняюцца ў сістэмах абаротнага водазабеспячэння для астуджэння цеплаабменных апаратаў (як правіла, на цеплавых электрастанцыях, ЦЭЦ, АЭС). У грамадзянскім будаўніцтве градзірні выкарыстоўваюцца пры кандыцыянаванні паветра, напрыклад, для астуджэння кандэнсатараў халадзільных установак, астуджэння аварыйных электрагенератараў. У прамысловасці градзірні выкарыстоўваюцца для астуджэння халадзільных машын, машын-фармоўшчыкаў пластмас, пры хімічнай ачыстцы рэчываў.
Працэс астуджэння адбываецца праз выпарэння часткі вады пры сцяканні яе тонкай плёнкай або кроплямі па спецыяльным абрашальніку, уздоўж якога, ў процілеглым руху вады кірунку, падаецца струмень паветра (вентылятарныя градзірні), а ў выпадку з эжэкцыйнымі градзірнямі астуджэнне адбываецца з дапамогай створанага асяроддзя, набліжанага да ўмоў вакума адмысловымі фарсункамі (кожная з якіх забяспечвае плошчу цепламасаабмена — 450 м² на 1 м³ прапампоўванай вадкасці) і асаблівасцямі канструкцыі. Пры выпарэнні 1% вады, тэмпература рэшткавай масы паніжаецца на 5,48 °C, а ў выпадку з апісаным эжэкцыйным прынцыпам астуджэння — тэмпература паніжаецца на 7,23 °C.
Як правіла, градзірні выкарыстоўваюць там, дзе няма магчымасці выкарыстоўваць для астуджэння вялікія вадаёмы. Простай і таннай альтэрнатывай градзірні з'яўляюцца брызгальные басейны, дзе вада астуджаецца простым распыленнем.
Класіфікацыя
Паводле спосаба падачы паветра:
Паводле кірунку плыні асяроддзяў (вады і паветра):
Характарыстыкі
Асноўны параметр градзірні — велічыня шчыльнасці абрашэння — удзельная велічыня расходу вады на 1 м² плошчы абрашэння.
Бавоўніцтва
Бавоўніцтва, Бавоўнаводства — галіна раслінаводства, якая займаецца вырошчваннем бавоўніка і вытворчасцю бавоўны.
Градзірня (цеплазабеспячэнне)
Характарыстыкі
Асноўныя канструктыўныя параметры градзірняў вызначаюцца тэхніка-эканамічным разлікам у залежнасці ад аб'ёму і тэмпературы вады, якая мае быць астуджанай, і параметраў атмасферы (тэмпературы, вільготнасці і г. д.) у месцы размяшчэння.
Бавоўніцтва
Тэхналогія
Пры паспяванні каробачка бавоўніка раскрываецца. Валакно разам з насеннем, званае бавоўна-сырэц, збіраецца на бавоўнапрыёмных пунктах, адкуль яго адпраўляюць на бавоўнаачышчальны завод, дзе адбываецца аддзяленне валокнаў ад насення.
Уласна бавоўна ўяўляе сабой тонкія, кароткія, мяккія пухнатыя валокны. Валакно некалькі скручана вакол сваёй восі. Для бавоўны характэрныя адносна высокая трываласць, хімічная ўстойлівасць, цеплаўстойлівасць, сярэдняя гіграскапічнасць і малая доля пругкай дэфармацыі, з прычыны чаго вырабы з бавоўны моцна змінаюцца. Устойлівасць да сцірання бавоўны невялікая.
У СССР бавоўна-сырэц вырошчвалася ў рэспубліках Сярэдняй Азіі. Сярод бавоўнаробаў былі Героі і двойчы Героі Сацыялістычнай Працы.
Выпускаўся часопіс «Хлопководство» — штомесячны навукова-вытворчы часопіс міністэрства сельскай гаспадаркі СССР і міністэрства меліярацыі і воднай гаспадаркі СССР — для аграномаў і механізатараў-бавоўнаробаў, навуковых работнікаў у галіне бавоўніцтва. Выдаваўся часопіс у Маскве з 1951 года (у 1922—1930 гадах называўся «Хлопковое дело», у 1931—1932 гадах — «За хлопковую независимость», пасля перапынку ў 1936—1940 гадах — «Советский хлопок»). Публікаваў артыкулы аб эканоміцы і арганізацыі галіны, аб тэхналогіі вырошчвання, збору ўраджаю, селекцыі і насенняводстве бавоўніка. Тыраж у 1976 годзе складаў 13,5 тыс. асобнікаў.
Аляксандр Аляксандравіч Максімаў
Аляксандр Максімаў (нар., ) — украінскі футбаліст, паўабаронца.
Клубная кар’ера
Выхаванец ДЮСШ клуба «Металург» з роднага Запарожжа. У 2002 годзе трапіў ў сістэму кіеўскага «Дынама», дзе ў асноўным выступаў за трэцюю каманду клуба.
У 2004 пераехаў у Харкаў, дзе спачатку гуляў за «Металіст», у складзе якога 25 ліпеня 2004 года дэбютаваў у матчах Вышэйшай лігі чэмпіянату Украіны (гульня супраць палтаўскай «Ворсклы-Нафтагаз», перамога 1:0). З пачатку 2005 года выступаў у складзе першалігавага «Арсенала», разам з якім за паўгады вярнуўся ў «эліту» — па выніках сезона 2004/2005 «Арсенал» атрымаў права выступаць у Вышэйшай лізе (у якой пачаў выступ пад назвай «Харкаў»).
У пачатку сезона 2007/2008 перайшоў у днепрапятроўскі «Дняпро», у складзе якога фактычна не атрымліваў шанцу праявіць сябе — на працягу ўсяго сезона гуляў у асноўным за дублюючы склад, за асноўную каманду праводзіў на полі ў сярэднім не больш за 10 хвілін (тройчы выйшаўшы на замену). З 2008 года выступаў на правах арэнды ў складзе крыварожскага «Крыўбаса», у якім адразу стаў іграком асноўнага складу, а неўзабаве і капітанам каманды.
Улетку 2011 года падпісаў кантракт з кіеўскім «Арсеналам», але стабільнага месца ў асноўным складзе не меў, толькі перыядычна выходзячы на поле.
У пачатку 2013 года ў сувязі з фінансавымі праблемамі ў «Арсенале», клуб вымушаны быў адпусціць большасць высокааплатных футбалістаў, у тым ліку і Аляксандра, які ў якасці вольнага агента, разам з партнёрамі па камандзе Яўгенам Баравіком і Андрэем Гітчанкам, падпісаў кантракт з «Крыўбасам». Аднак у камандзе да канца сезона так і не згуляў ніводнай гульні.
Улетку 2013 года «Крыўбас» быў зняты са спаборніцтваў і Максімаў на правах вольнага агента падпісаў аднагадовы кантракт з запарожскім «Металургам», выхаванцам якога Аляксандр і быў. Да канца года адгуляў у дзевяці матчах чэмпіянату і двух кубкавых гульнях, пасля чаго ў студзені 2014 года кантракт быў скасаваны па пагадненні бакоў.
7 лютага на правах свабоднага агента падпісаў кантракт з «Севастопалем», дзе згуляў да канца сезона ў 6 матчах чэмпіянату, пасля чаго клуб быў расфарміраваны, а Максімаў стаў свабодным агентам.
У кастрычніку 2014 года на правах вольнага агента падпісаў кантракт з данецкім «Алімпікам», аднак ужо ў снежні пакінуў яго, не згуляўшы ніводнага матча.
У лютым 2015 года пасля паспяховага прагляду падпісаў кантракт з жодзінскім «Тарпеда-БелАЗ». У складзе жодзінцаў замацаваўся на пазіцыі цэнтральнага паўабаронцы, аднак у ліпені атрымаў траўму, ад якой аднавіўся толькі ў самым канцы сезона 2015. У студзені 2016 года пакінуў «Тарпеда-БелАЗ».
У жніўні 2016 года перайшоў у мальтыйскі клуб «Пемброўк Атлета», які пакінуў у студзені 2017 года.
З 2018 года пачаў выступаць на аматарскім узроўні ў чэмпіянаце Кіеўскай вобласці за клубы «Музычы» і «Шэўчэнкіўскэ», у 2019—2021 гадах гуляў за «Джуніярс» (Шпыцькы), пасля чаго завяршыў кар’еру.
Міжнародная кар’ера
З 2000 года выклікаўся ў юнацкія зборныя Украіны розных узростаў, у складзе якіх правёў 19 гульняў і адзначыўся 4 забітымі галамі. На працягу 2003—2006 гадоў таксама правёў 15 гульняў за моладзевую зборную. Прымаў удзел у фінальнай частцы моладзевага чэмпіянату Еўропы 2006, па выніках якой зборная Украіны заваявала срэбраныя ўзнагароды, згуляў у 4 з 5 матчаў ўкраінскай каманды на турніры.
Лістоўніца Гмеліна
Лістоўніца Гмеліна (Lárix gmélinii) — від іглічных дрэў з роду сямейства. Найбольш паўночная драўняная парода, якая дасягае 72° 56' з. ш. на Таймыры ў даліне ракі Хатангі. Названая ў гонар Іагана Георга Гмеліна.
Батанічнае апісанне
Маладыя парасткі светлыя, разаватыя або вохрыста-саламяныя, рассеянаваласістыя. Кара ствала чырвоная або шаравата-бурая, тоўстая, з глыбокімі расколінамі ў ніжняй частцы старых ствалоў.
Ігліца ярка-зялёная, даўжынёй 15-30 мм, вузкалінейная, мяккая, на скарочаных уцёках у пучках па 25-40 штук.
Шышкі даўжынёй 15-30 мм, авальныя або яйкападобныя. На дробных шышках 20-25 чашуй ў чатыры рады, на буйных шышках 40-50 чашуй ў шэсць шэрагаў. Насенныя лускі даўжынёй 1-1,2 см, шырынёй 0,8-1 см. Насенне спее ў жніўні-верасні і ў сухое надвор’е масава высыпаецца з расчыніўшыхся шышак, калі насенныя лускі шышак адхіляюцца ад стрыжняў пад вуглом 40-50°.
Распаўсюджванне і экалогія
Мяжы арэала:
У спрыяльных умовах дрэвы вырастаюць да 30 м вышыні пры 80 см у дыяметры ствала. На Крайняй Поўначы гэта прыземістае распасцёртае дрэўца.
Лістоўніца Гмеліна — вельмі вынослівае дрэва, прыстасаванае да самых суровых умоў наваколля. У гарах расце да верхніх межаў росту лесу, прымаючы нізкарослую або стланіковую форму. Расце ў паніжаных месцах, на забалочаных і тарфяністых марях, у раёнах неглыбокага залягання вечнай мерзлаты, на камяністых горных схілах.
У цяжкіх умовах вырастання, дзе адсутнічаюць канкуруючыя пароды, звычайна ўтварае чыстыя насаджэнні нізкіх (IV—V) банітэтаў. У спрыяльных умовах расце разам з елкай, хвояй, бярозай і іншымі дрэвамі.
Разнавіднасці
У межах віду вылучаюць некалькі разнавіднасцяў :
Светлы
Назву Све́тлы маюць:
Падбярэззе
Назву Падбярэ́ззе маюць:
Янаў (значэнні)
Назву Я́наў маюць:
Забалацце (Аршанскі раён)
За́балацце (, Заболотье) — аграгарадок у Аршанскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі. Уваходзіць у склад Забалацкага сельсавета.
Callisthenes
Callisthenes — падрод жужаляў-красацелаў.
Зайцава (Забалацкі сельсавет)
За́йцава (, Зайцево) — вёска ў Аршанскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Забалацкага сельсавета.
Callisthenes
Сістэматыка
У складзе роду:
Рыбакі
Назву Рыбакі́ маюць:
Луіс Суарэс
Луіс Альберта Суарэс Дыяс (Luis Alberto Suárez Díaz; нар., Сальта, Уругвай) — уругвайскі футбаліст, нападнік бразільскага клуба «Грэміу» і нацыянальнай зборнай Уругвая.
Дасягненні
«Аякс»:
«Ліверпул»:
«Барселона»:
«Атлетыка»:
Лабаны
Назву Лабаны́ маюць:
Аберацыя святла
Аберацыя святла — змена напрамку распаўсюджвання святла (выпраменьвання) пры пераходзе з адной сістэмы адліку да іншай.
У астраноміі
Адрозніваюць векавую аберацыю святла, выкліканую рухам Сонечнай сістэмы ў Галактыцы, гадавую — абарачэннем Зямлі вакол Сонца, сутачную — уласным вярчэннем Зямлі. Яна выклікае перамяшчэнне відарыса свяціла па эліпсе, вялікая вось якога паралельна плоскасці экліптыкі і роўная прыблізна 20",5.
Аберацыя святла адкрыта ў 1725 годзе англійскім астраномам Дж. Брэдлі.
Заслонаўка (Аршанскі раён)
Засло́наўка (, Заслоновка) — вёска ў Аршанскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі. Уваходзіць у склад Забалацкага сельсавета.
Геаграфія
Вёска знаходзіцца за 9 км у напрамку на захад ад горада Орша, за 89 км ад Віцебска, каля ракі Адроў, на аўтамабільнай дарозе. У напрамку на поўдзень ад вёскі прыпыначны пункт Веравойша Мінскага аддзялення Беларускай чыгункі.
Курапаты (значэнні)
Курапаты:
Ламачына (Аршанскі раён)
Лама́чына (, Ломачино) — вёска ў Аршанскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Забалацкага сельсавета.
Максімаў
Максімаў — прозвішча.
Голубеў
Голубеў — прозвішча.
Веронская марка
Веронская марка — марка ў складзе Свяшчэннай Рымскай Імперыі на тэрыторыі паўночна-ўсходняй Італіі ў Сярэднявеччы. Цэнтрамі маркі былі гарады Верона і Аквілея.
Марка была створана прадстаўніком дынастыі Унрашыдаў Берэнгарам I, якія пасля стаў каралём Італіі, у 890 годзе. Марка была скасавана пасля стварэння Ламбардскай Лігі.
Гісторыя
Пасля шэрагу паўстанняў, арганізаванымі баварскімі сваякамі імператара, Атон II у 976 годзе пазбавіў уладанняў герцага Баварыі Генрыха II і стварыў герцагства Карынтыя пад кіраваннем лаяльнага Луітпольдзінга Генрыха Маладога. Разам з Карынтыйскай маркай ён таксама атрымаў і Веронскую, і з гэтага часу яна была пад кантролем герцагаў Карынтыі. Ужо ў 975 годзе Верона атрымала ад Атона II статус цэнтра маркі і правы камуны. З гэтага часу Верона і яшчэ некалькі гарадоў паступова ператварыліся ў незалежныя гарады-дзяржавы, а Маркграфства Верона, фактычна, ператварылася ў спадчынны ганаровы тытул герцагаў Баварыі і Карынтыі. З гэтага часу імператары сталі прызначаць намеснікаў, якія прадстаўлялі іх інтарэсы, замест маркграфаў, у Вероне.
Слабада (Лаўжанскі сельсавет)
Слабада́ (, Слобода) — вёска ў Шумілінскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Лаўжанскага сельсавета.
Веронская марка
Гісторыя
З 1004 года кароль Германіі Генрых II, адолеўшы ў спрэчцы за Італію Ардуіна Іўрэйскага, аддзяліў частку тэрыторый у даліне Адыджэ вакол Трэнта ў біскупства. Наступны імператар Конрад II, пасля сваёй каранацыі ў 1027 годзе, аддзяліў гэтыя землі ад Італіі і падаў біскупству суверэнітэт, узвёўшы іх у ранг імперскіх прынцаў царквы. Трэнт заставаўся пад уладай біскупаў, нягледзячы на пастаяннае процідзеянне з боку графаў Ціроля, аж да яго секулярызацыі ў 1803 годзе.
Кублішчына
Кублішчына — тапонім.
Веронская марка
Гісторыя
У 1061 годзе якая ўдавее імператрыца Агнэса дэ Пуацье даравала ў леннае ўладанне швабскаму графу Бертольду з дому Цэрынгенаў — Карынтыю і Верону. Хоць ён і не змог у поўнай меры авалодаць, ні герцагствам ні маркграфствам, аднак ён перадаў сваім нашчадкам з Бадэнскай дынастыі права на гэтыя тытулы, і пасля яны кіравалі сваімі швабскімі ўладаннямі, выкарыстоўваючы тытул маркграфа. Тым часам у 1070 годзе, Істрыя была адноўлена ў якасці маркі і аддзелена ад Вероны, а ў далейшым, падчас барацьбы за інвестытуру, тэрыторыі на ўсход ад Фрыўлі, вакол біскупскага горада Аквілеі, былі аддзелены ад маркі для стварэння Аквілейскага Патрыярхата.
У 1405 годзе жыхары Вероны сталі падданымі Венецыі, якая да 1420 года заваявала большую частку тэрыторыі былой маркі і пераўтварылі яе ў Тэраферму.
Ніжняя Веравойша
Ні́жняя Вераво́йша (, Нижняя Веравойша) — вёска ў Аршанскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Забалацкага сельсавета.
Новае Хорабрава
Но́вае Хо́рабрава (, Новое Хороброво) — вёска ў Аршанскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Забалацкага сельсавета.
Спаскае (Шумілінскі раён)
Спа́скае (, Спасское) — вёска ў Шумілінскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Лаўжанскага сельсавета.
У 1924—1954 гадах цэнтр Спаскага сельсавета. Да 1 красавіка 1960 года вёска ўваходзіла ў склад Обальскага сельсавета.
Будынак Маскоўскага міжнароднага гандлёвага банка (Магілёў)
Будынак Маскоўскага міжнароднага гандлёвага банка — помнік грамадзянскай архітэктуры пачатку XX ст. у Магілёве па вул. Ленінская, 50. Занесены ў Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь як аб'ект гісторыка-культурнай спадчыны рэгіянальнага значэння.
Гісторыя
Будынак пабудаваны ў 1904—06 гг. архітэктарам Пятром Георгіевічам Камбуравым у эклектычным стылі як аддзяленне Маскоўскага міжнароднага гандлёвага банка.
Архітэктура
Будынак уяўляе сабой мураваны сіметрычны двухпавярховы прамавугольны ў плане будынак. Галоўны фасад вылучаны рызалітам з высокімі арачнымі вокнамі на другім паверсе і пілястрамі карынфскага ордара паміж імі. Першы паверх руставаны, з прамавугольнымі вокнамі. Сцены рызаліта завяршае дэкарыраваны атык. Галоўны ўваход, які знаходзіўся ў левай частцы будынка, быў падкрэслены магутным парталам з карынфскім пілястрам і трохвугольным франтонам. Тэрыторыя банка была абкружаная мураванай сценкай (захавалася часткова). У комплекс уваходзілі таксама два жылыя будынкі і гаспадарчыя пабудовы (не захаваліся). Планіроўка традыцыйная для банкаўскіх устаноў. Па восі на другім паверсе размешчаная аперацыйная зала. Абапал калідораў згрупаваны службовыя памяшканні.
Падгайшчына
Падга́йшчына (, Подгайщина) — вёска ў Аршанскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Забалацкага сельсавета.
Да 29 снежня 1961 года вёска ўваходзіла ў склад Машкоўскага сельсавета.
Дадлі Роберт Хершбах
Дадлі Роберт Хершбах (Dudley Rоbert Herschbach; нар., Сан-Хасэ, ЗША) — амерыканскі хімік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па хіміі (1986) «за ўнесены ўклад у развіццё даследаванняў дынамікі элементарных хімічных працэсаў», якую ён падзяліў з Лі Юаньчжэнам і Джонам Полані.
Біяграфія
Хершбах нарадзіўся 18 чэрвеня 1932 года ў каліфарнійскім горадзе Сан-Хасэ. З дзяцінства захапляўся спортам, дзякуючы якому атрымаў стыпендыю для навучання ў Стэнфардскім універсітэце. У 1954 годзе ён атрымаў ступень бакалаўра па матэматыцы, а ў 1955 — ступень магістра хімічных навук. Пасля гэтага паступіў у Гарвардскі ўніверсітэт, дзе атрымаў ў 1956 годзе ступень магістра фізічных навук, а ў 1958 годзе — ступень доктара па хімічнай фізіцы. У 1963 годзе стаў прафесарам хіміі Гарвардскага ўніверсітэта.
Яшчэ студэнтам Xершбах займаўся малекулярнымі пучкамі — патокамі малекул, якія перасякаюць вакуумную камеру, у якой рэгіструецца змяненне энергіі, што дазваляла з большай дакладнасцю сачыць за індывідуальнымі малекуламі ў працэсе іх узаемадзеяння. У 1967 годзе Xершбах сумесна з Лі Янам распрацавалі метад перасякальных малекулярных пучкоў, пры якім першапачаткова вымераныя колькасці ўяўляюць сабой трансляцыйныя і вуглавыя размеркаванні. У 1986 годзе ён атрымаў Нобелеўскую прэмію па хіміі «за ўнесены ўклад у развіццё даследаванняў дынамікі элементарных хімічных працэсаў».
Спіс твораў Яўгена Глебава
Тут прыведзены спіс асноўных твораў беларускага кампазітара Яўгена Аляксандравіча Глебава.
Сімфоніі
Толькі Чацвёртая сімфонія, напісаная для камернага аркестра, атрымалася амаль што трагічнай. Сімфонія пра лёс мастака. У канцы твора гучанне музыкі нагадвае камы зямлі, якія кідаюць на вечка труны. Многія пыталіся, чаму так змрочна. «Дык гэта ж пра вайну», — знайшоўся Глебаў. «Ну, тады зразумела. Віншуем». Але гэты твор — выключэнне з правіл, увогуле, ён любіў святло.
Вакальная музыка
Для хору без суправаджэння: 1) «Ларэлея» (словы Г. Гейнэ); 2) «Пасланне да Бястужава» (словы К. Рылеева); 3) «Ой, ня гніце, вятры, вярбы над ракою» (словы М. Танка).
Для хору з суправаджэннем: 1) «Фестывальная» (словы Э. Агняцвет); 2) «Жыць!» (Словы М. Алтухова); 3) «Паходная песня» (словы М. Алтухова); 4) «Майскі вальс» (словы ); 5) «Простыя людзі, за мір!» (Словы А. Астрэйкі); 6) «Песня пра свет» (словы І. Муравейкі); 7) «Не кукуй, зязюлечка» (словы народныя); 8) «У садку» (словы народныя).
Для голасу з суправаджэннем: 1) «Васілёчкі»; 2) «Перапёлка»; 3) «Песня»; 4) «Сумная песня»; 5) «Паходная»; 6) «Добра празрыстай цёплай ноччу мая» (словы М. Багдановіча); 7) «Набліжэнне навальніцы»; 8) «Усе думаецца мне»; 9) «Восень» (словы М. Грыбачова|ru); 10) «Вечар у чэрвені»; 11) «Я не паэт» (словы ); 12) «Шумлівае мора» (словы А. Дзеружынскага); 13) «Ты не спявай, салавей» (словы ); 14) «Любімы мой» (словы У. Караткевіча); 15) «І так лёгка, лёгка»; 16) «Падзяка»; 17) «Любіў і я ў былыя гады» (словы М. Лермантава); 18) «Мы сустрэліся з табой» (словы А. Сафронава); 19) «Нарач» (словы М. Танка); 20) «Арыя вясны» (словы С. Яўсеевай).
Эфект Шоткі
Эфе́кт Шо́ткі — павелічэнне шчыльнасці току насычэння тэрмаэлектроннай эмісіі пры павелічэнні напружанасці знешняга электрычнага поля, накіраванага ад анода да катода.
Тэорыя эфекту Шоткі для металаў створана нямецкім вучоным Вальтэрам Шоткі (1914).
Пры адсутнасці знешняга электрычнага поля залежнасць патэнцыяльнай энергіі электрона ў вакууме ад адлегласці да паверхні металічнага катода мае форму гіпербалы (а не прамавугольнай ступенькі). Гэта абумоўлена сіламі электрастатычнага прыцяжэння (сіламі люстранога відарыса): электрон, які знаходзіцца ў вакууме на адлегласці
xc
ад катода, узаемадзейнічае з ім так, быццам у катодзе на адлегласці
ад яго паверхні знаходзіцца засяроджаны дадатны зарад, роўны па модулі зараду электрона.
Пры стварэнні знешняй крыніцай рознасці электрычных патэнцыялаў паміж катодам і анодам работа выхаду электронаў з металу ў вакуум памяншаецца.
Эфект Шоткі праяўляецца пры працяканні току праз кантакт метал-паўправаднік (дыёд Шоткі). На аснове эфекту Шоткі даследуюцца ўласцівасці паверхні катода.
SES-10
SES-10 — геастацыянарны спадарожнік сувязі, які належыць люксембургскаму спадарожнікаваму аператару, кампаніі SES. Спадарожнік прызначаны для прадастаўлення тэлекамунікацыйных паслуг для Мексікі, Цэнтральнай Амерыкі, Карыбскіх астравоў, іспанамоўных краін Паўднёвай Амерыкі і Бразіліі.
Пабудаваны на базе касмічнай платформы Eurostar-E3000 кампаніяй Airbus Defence and Space, кантракт быў падпісаны ў лютым 2014 года. Стартавая маса спадарожніка складае 5281,7 кг. Магутнасць — 13 кВт. Будзе выкарыстоўваць рухальную ўстаноўку на двухкампанентным хімічным паліве для дасягнення пункта стаяння на геастацыянарнай арбіце і электрычныя (плазменныя) рухавікі для ўтрымання пазіцыі і манеўравання. Чаканы тэрмін службы спадарожніка — 15 гадоў.
На спадарожнік усталяваны 55 транспондараў Ku-дыяпазону.
30 жніўня 2016 года было абвешчана пра пагадненне паміж кампаніямі SES і SpaceX, па запуску спадарожніка SES-10 ракетай-носьбітам Falcon 9 з паўторным выкарыстаннем першай ступенні, якая вярнулася на плаваючую платформу «Of Course I Still Love You» у красавіку 2016 года, пасля запуску грузавога карабля Dragon у рамках місіі забеспячэння SpaceX CRS-8. Запуск планаваўся на лістапад 2016 года, але быў адкладзены з-за аварыі Falcon 9 у верасні.
16 студзеня 2017 года спадарожнік быў дастаўлены з Тулузы (Францыя) на мыс Канаверал для падрыхтоўкі да запуску.
27 сакавіка быў выкананы перадстартавы выпрабавальны прапал першай ступені на стартавай пляцоўцы.
Запуск ракеты-носьбіта Falcon 9 з першай ступенню, якая ўпершыню выкарыстоўваецца паўторна, адбыўся 30 сакавіка 2017 года ў 22:27 UTC са стартавага комплексу LC-39A, размешчанага на тэрыторыі Касмічным цэнтры імя Кенэдзі. Першая ступень у другі раз паспяхова села на платформу «Of Course I Still Love You».
Аберацыя аптычнай сістэмы
Аберацыі аптычных сістэм — скажэнні відарысаў у аптычных сістэмах.
Аберацыі абумоўлены недасканаласцю пераламляльных і адбівальных паверхняў аптычных сістэм, выкарыстаннем шырокіх пучкоў прамянёў нямонахраматычнага святла. Выяўляюцца ў парушэнні геаметрычнага падабенства відарыса і арыгінала або афарбоўцы відарыса. Адрозніваюць геаметрычныя, храматычныя і дыфракцыйныя аберацыі аптычных сістэм.
Геаметрычныя аберацыі аптычнай сістэмы выяўляюцца ў монахраматычным святле, падзяляюцца на астыгматызм, дысторсію, кому і сферычную аберацыю (відарыс пункта мае выгляд кружка рассейвання; абумоўлена тым, што вонкавыя і цэнтральныя зоны лінзы са сферычнымі паверхнямі даюць відарыс у розных месцах аптычнай восі).
Храматычныя аберацыі аптычнай сістэмы ўзнікаюць у натуральным святле ў выніку неаднолькавага пераламлення прамянёў святла з рознай даўжынёй хвалі (адсутнічаюць у аптычных сістэмах з адбівальнымі паверхнямі).
Дыфракдыйныя аберацыі аптычнай сістэмы ўзнікаюць пры дыфракцыі святла на дыяфрагмах, аправах лінзаў і люстэркаў; абмяжоўваюць раздзяляльную здальнасць аптычнай прылады.
Туміловіч
Туміловіч — беларускае прозвішча.
Гінцбург
Гінцбург — прозвішча.
Сімвал веры
Сімвал веры — выкладанне агульных перакананняў рэлігійнай абшчыны ў выглядзе пэўнай формулы з кароткім пералічэннем асноўных прынцыпаў.
Мусульмане вызнаюць Шахаду або пасведчанне: «Я веру, што няма бога, акрамя (аднаго) Бога (Алаха), і я веру, што Мухамад — пасланец Бога».
Застаецца прадметам спрэчак ці ёсць сімвалы веры ў іўдазме. Хоць некаторыя даследчыкі кажуць, што іўдаізм не мае сімвалаў веры па сваёй прыродзе; іншыя кажуць, што прызнаецца адзіны сімвал веры — Шма Ізраэль, які пачынаецца: «Слухай, Ізраіль: Гасподзь, Бог наш, Гасподзь адзіны ёсць».
Пратэстанскія веравызнанні
Некаторыя хрысціянскія канфесіі не спавядаюць сімвалы веры, згаджаючыся аднак са зместам некаторых з іх.
Пузырова
Пузыро́ва (, Пузырёво) — вёска ў Аршанскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Забалацкага сельсавета.
Аляксей Віктаравіч Мартынец
Аляксей Мартынец (нар., ) — беларускі футбаліст, паўабаронца.