cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Швецыя ў Першай сусветнай вайне
Швецыя, праводзіўшы палітыку нейтралітэту пасля напалеонаўскіх войнаў, заставалася нейтральнай на працягу ўсёй Першай сусветнай вайны з 28 ліпеня 1914 па 11 лістапада 1918 года. Аднак захаванне нейтралітэта не абышлося без цяжкасцей, і Швецыя ў розныя часы спачувала розным удзельнікам канфлікту.
Нягледзячы на моцныя прагерманскія настроі як у шведскай знаці, так і ў шведскіх палітычных колах, Швецыя не ўступіла ў вайну з нямецкага боку ў 1914—1915 гадах. Замест гэтага Швецыя захавала ўзброены нейтралітэт і працягвала гандляваць як з дзяржавамі Антанты, так і з Цэнтральнымі дзяржавамі. Гандаль Швецыі з Германіяй, асабліва жалезнай рудай, у канчатковым выніку прывёў да значнага скарачэння экспарту прадуктаў харчавання ў Швецыю, асабліва пасля ўступлення Амерыкі ў вайну ў 1917 годзе. У выніку дэфіцыт прадуктаў харчавання і грамадскія хваляванні ў выглядзе галадоўкі і беспарадкаў выклікалі падзенне кансерватыўнага ўрада Швецыі, які ў рэшце рэшт быў зменены на сацыял-дэмакратычны, што прывяло да эпохі палітычных рэформаў у Швецыі.
Швецыя ажыццявіла ваенную інтэрвенцыю на Аландскія астравы пасля абрушвання Расіі ў грамадзянскую вайну і атрымання незалежнасці Фінляндыі ў 1918 годзе, на кароткі час акупіраваўшы астравы, якія Швецыя доўга імкнулася набыць і на якіх было шмат шведскага насельніцтва, якое падтрымлівала анексію Швецыі, але правы на астравы таксама былі запатрабаваны Фінляндыяй. Аднак канчаткова Швецыя сышла пасля фінскіх пратэстаў. Значная колькасць шведаў таксама ўдзельнічала ў якасці добраахвотнікаў у грамадзянскай вайне ў Фінляндыі, пры гэтым 350-я шведская брыгада адыграла сваю ролю ў вырашальнай бітве пры Тамперэ.
У канцы вайны Швецыя не была падпісантам Версальскага дагавора, які нарэшце прывёў канфлікт да канца, але Швецыя ўступіла ў Лігу Нацый, якая была створана згодна з гэтым дагаворам, і, такім чынам, была звязана яго абмежаваннем на ўзбраенне Германіі. Аднак шведскія фірмы аказвалі дапамогу нямецкім партнёрам, што дапамагло ім пазбегнуць абмежаванняў дагавора.
Завідаўка (Буда-Кашалёўскі раён)
Заві́даўка (, Завидовка) — пасёлак у Буда-Кашалёўскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Уваравіцкага сельсавета.
Размяшчэнне
У 17 км на паўднёвы ўсход ад Буда-Кашалёва, 29 км ад Гомеля, 1 км ад чыгуначнай станцыі Радзеева (на лініі Жлобін — Гомель).
Гідраграфія
На захадзе і поўдні рака Уза (прыток ракі Сож).
Транспартная сетка
Транспартныя сувязі па прасёлкавай, а затым аўтамабільнай дарозе Буда-Кашалёва — Уваравічы. Планоўка складаецца з прамалінейнай вуліцы, арыентаванай з паўднёвага ўсходу на паўночны захад. Забудова двухбаковая, рэдкая, драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу.
Гісторыя
Па пісьмовых крыніцах вядомая з канца XIX стагоддзя як пасёлак у Гомельскім павеце Магілёўскай губерні. У 1884 годзе дзейнічаў хлебазапасны магазін.
У 1926 годзе ў Лапіцкім сельсавеце Уваравіцкага раёна Гомельскай акругі (да 26 ліпеня 1930 года) з 20 лютага 1938 года Гомельскай вобласці, з 17 красавіка 1962 года ў Буда-Кашалёўскім раёне. У 1930 годзе арганізаваны калгас «Чырвоная Завидовка», працавала гамарня. Падчас Вялікай Айчыннай вайны загінулі 14 жыхароў вёскі. У 1959 годзе ў складзе эксперыментальнай базы «Уваравічы» (цэнтр — гарадскі пасёлак Уваравічы).
Фелікс Эдуард Герэн-Меневіль
Фелікс Эдуард Герэн-Меневіль (1799—1874) — французскі заолаг і энтамолаг, аўтар больш за 400 публікацый.
Працаваў над паляпшэннем шляхам  новы парод шаўкапрадаў. У 1846 годзе абраны прэзідэнтам.
Працы
Акрамя таго, ён выдаваў «Magazin de Zoologie, d’anatomie comparée et de paléontologie» (П., 1831-44, 26 т.).
Сяргей Мікалаевіч Бохан
Сяргей Мікалаевіч Бохан (,, Віцебская вобласць) — беларускі палітык, дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь V склікання.
Біяграфія
Нарадзіўся 8 студзеня 1956 года ў г. Оршы Віцебскай вобласці.
Скончыў Беларускі інстытут інжынераў чыгуначнага транспарту, інжынер шляхоў зносін — механік.
Працоўную дзейнасць пачаў дзяжурным памочнікам начальніка дэзпрамстанцыі ў г. Орша. Служыў у радах Узброеных Сіл. Працаваў майстрам лакаматыўнага дэпо Віцебск, начальнікам лакаматыўных дэпо Полацк, Віцебск Віцебскага аддзялення Беларускай чыгункі, намеснікам начальніка Віцебскага аддзялення Беларускай чыгункі.
У 2012—2016 гадах дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь V склікання.
Узнагароды
Узнагароджаны знакамі «Ганароваму чыгуначніку», «Выдатнік Беларускай чыгункі».
Асабістае жыццё
Жанаты, мае сына.
Сезон 2003 ЖФК Працоўныя рэзервы-Тэкстыльшчык Орша
У 2003 годзе жаночы футбольны клуб «Працоўныя рэзервы-Тэкстыльшчык» з Оршы прымаў удзел у двух афіцыйных турнірах на рэспубліканскім узроўні:
Сан-Закарыа
Архітэктура
Фасад царквы ўяўляе сабою адзін з найбольш выдатных узораў венецыянскай архітэктуры Ранняга Адраджэння. Будаўніцтва царквы пачалося ў гатычным стылі пад кіраўніцтвам Антоніа Гамбела. А з другога паверху і вышэй было збудавана па праекце Маўра Кадучы. Планіроўка інтэр'ера галоўным чынам гатычная, але з рэнесансным дэкорам.
Над другім алтаром з левага боку размяшчаецца галоўны шэдэўр царквы - карціна Джавані Беліні «Мадонна з немаўлём і святымі». Напалеон быў зачараваны гэтай карцінай, і ў 1797 годзе павёз яе з сабой у Парыж, дзе яна захоўвалася 20 гадоў.
У Сярэднявеччы, кожны год на Вялікдзень гэту царкву наведваў дож для вячэрняй малітвы.
У царквы ёсць дзве капліцы — Сан-Тарасіа і капліца Св. Афанасія. У першай знаходзіцца алтар старой царквы, у паўзатопленай крыпце захоўваюцца рэшткі васьмі дожаў, якія кіравалі з 836 па 1172 гады. Капліца Святога Афанасія першапачаткова была цэнтральнай часткай царквы, у 1595 годзе яна была ператворана ў капліцу.
Саты (Паўладарская вобласць)
Саты — сяло ў Майскім раёне Паўладарскай вобласці Казахстана. Адміністрацыйны цэнтр Сацінскай сельскай акругі. Код КАТА — 555653100.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 1002 чалавекі (502 мужчыны і 500 жанчын). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 523 чалавекі (270 мужчын і 253 жанчыны).
NGC 5796
NGC 5796 (іншыя абазначэнні — MCG -3-38-39, PGC 53549) — эліптычная галактыка (E) ў сузор’і Шалі.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Інацэрамы
Інацэрамы (Inoceramus) — род вымерлых двухстворкавых малюскаў атраду нераўнамускульных. Жылі ў моры юрскага і мелавога перыядаў. вялі прымацаваны спосаб жыцця. На Беларусі рэшткі інацэрамаў вядомы з верхнемелавых адкладаў.
Апісанне
Цела двухбаковасіметрычнае, ракавіна вапняковая, даўжыня да 1 метра, круглай або авальнай формы, нераўнастворкавая, канцэнтрычна- або радыяльна-рабрыстая, складкаватая, з добра развітай макаўкай і моцна развітым прызматычным слоем. Створкі ракавіны злучаліся звязкай (лігаментам) і замыкальнымі мускуламі (аддуктарамі). Рэшткі служаць для вызначэння ўзросту геалагічных адкладаў.
Тарн (дэпартамент)
Тарн (Tarn) — дэпартамент на поўдні Францыі, адзін з дэпартаментаў рэгіёна Поўдзень — Пірэнеі. Парадкавы нумар 81. Адміністрацыйны цэнтр — Альбі. Насельніцтва 542,4 тыс. чалавек (43-е месца сярод дэпартаментаў, дадзеныя 1999 г.).
Плошча тэрыторыі 5758 км². Праз дэпартамент працякае рака Тарн.
Дэпартамент уключае 2 акругі, 46 кантонаў і 324 камуны.
Тарн — адзін з першых 83 дэпартаментаў, утвораных падчас Вялікай французскай рэвалюцыі ў сакавіку 1790 г. Паўстаў на тэрыторыі былой правінцыі Лангедок.
Спіс калаўротак Беларусі
У Беларусі сустракаюцца каля 100 відаў калаўротак.
Гайгерлох
Гайгерлох (Haigerloch) — горад у Германіі, у зямлі Бадэн-Вюртэмберг. Размешчаны на паўночным захадзе Швабскага Альба, на вышыні 500 м над узроўнем мора.
Падпарадкаваны адміністрацыйнай акрузе Цюбінген. Уваходзіць у склад раёна Цолернальб. Насельніцтва — (на 31 снежня 2010 года). Плошча — 76,46 км². Афіцыйны код — 08 4 17 025. Падзяляецца на 9 гарадскіх раёнаў.
Гайгерлох, вядомы па дакументах з 1095 года, служыў рэзідэнцыяй графаў Гогенцолерн-Гайгерлохскіх з 1576 па 1634 гады, калі гэтыя землі атрымалі ў спадчыну Гогенцолерн-Зігмарынген.
Юхім Ізраілевіч Патлажан
Юхім Ізраілевіч Патлажан (укр. Юхим Ізраїльович Патлажан нарадзіўся 23.8.1923, Вазнясенск Адэскай вобласці — пам. 1 снежня 1990 г., Івана-Франкоўск) — Украінскі савецкі гісторык і педагог, прафесар. Доктар гістарычных навук. Кіраўнік Івана-Франкоўскага абласнога таварыства «Веды», дэпутат Івана-Франкоўскага абласнога Савета народных дэпутатаў.
Біяграфія
Патлажан Юхім Ізраілявіч нарадзіўся ў сям’і стаматолага. У 1940 годзе скончыў сярэднюю школу і паступіў у Адэскі дзяржаўны ўніверсітэт на гістарычны факультэт.
У 1941 годзе пасля першага курса вучобы ва ўніверсітэце быў прызваны ў армію, дзе ваяваў спачатку ў марской пяхоце, а потым у разведцы. Неаднаразова пераходзіў лінію фронту, за што быў узнагароджаны ордэнамі і медалямі, у тым ліку ордэнам Чырвонай Зоркі і Айчыннай вайны 1-й ступені. За час вайны двойчы паранены і адзін раз кантужаны.
Скончыў Адэскі дзяржаўны ўніверсітэт. У 1954 г. Ю. І. Патлажан паспяхова абараніў кандыдацкую дысертацыю аб крызісе рабаўладальніцкага ладу ва ўсходняй частцы Рымскай імперыі ў апошняй трэці IV ст. Вынікі абароны былі зацверджаны пераважнай большасцю галасоў на савеце Растоўскага дзяржаўнага ўніверсітэта. Юхім Патлажан першым з пераможцаў абараніў кандыдацкую дысертацыю па спецыяльнасці «Гісторыя Старажытнай Грэцыі і Рыма».У тыя часы гэта была даволі рэдкая спецыяльнасць.
У 1976 годзе ў Маскоўскім педагагічным інстытуце Юхім Ізраілявіч Патлажан абараніў доктарскую дысертацыю на тэму «Працоўныя замежнага Усходу ў барацьбе за перамогу Савецкай улады на Украіне (1917—1921 гг.)» і атрымаў вучоную ступень доктара навук. Гістарычныя навукі. Памёр 1 снежня 1990 года. Пахаваны на праспекце Славы ў Івана-Франкоўску. Навуковымі кіраўнікамі былі акадэмік Ісак Ізраілавіч Мінц і Аляксандр Навумавіч Хейфец.
Васіль Пуцяціч
Васіль Пуцяціч (каля 1430 — да 1495) — заснавальнік роду Друцкіх-Горскіх.
Біяграфія
Паходзіў з княжацкага роду Друцкіх. Сын Івана Пуцяты. Валодаў часткай Друцкага княства і маёнткам Горы ў Аршанскім павеце.
Сям'я
Меў 5 сыноў. Юрый і Дзмітрый у час бітвы на Вядрошы 1500 года трапілі ў маскоўскі палон (у Дзмітрыя застаўся сын Фёдар), Міхаіл і Аляксандр (Алелька) памерлі пасля 1499 года, не пакінуўшы нашчадкаў. Іван Дуда (каля 1460 — каля 1515) валодаў маёнткам Дудаковічы каля Друцка, ад якога яго сыны часам называліся князямі Дудакоўскімі.
Далей род Друцкіх-Горскіх працягваўся толькі ад сына Дзмітрыя Васілевіча — Фёдара (каля 1480— каля 1540).
Марыкультура
Марыкульту́ра (ад marinus «марскі» і cultura «культура») — галіна аквакультуры, вырошчванне марскіх арганізмаў для перапрацоўкі і спажывання.
Гісторыя
Марыкультура вядома з сярэдзіны 1 тысячагоддзя да н. э. Напрыклад, старажытныя рымляне вырошчвалі вустрыц, крабаў і рыбу ў міжземнаморскіх лагунах, ладзілі «віварыі» — сажалкі, куды памяшчалі рыбу да моманту яе спажывання. У XIII ст. у Заходняй Еўропе пачалося штучнае вырошчванне мідый у вусцях рэк. З XIX ст. у сувязі са скарачэннем натуральных рэсурсаў будуюцца штучныя інкубатары для гадавання моладзі каштоўных парод рыб і далейшага выпуску іх у прыроднае асяроддзе. Значны поспех быў дасягнуты ў размнажэнні ласасёвых. Японія стала першай краінай у свеце, дзе развіццё атрымала штучнае вырошчванне марскіх водарасцей. У 1896 г. японскі прадпрымальнік Мікімота Какіці запэнтаваў вырошчванне жэмчугу ў ракавінах марскіх двухстворкавых малюскаў.
У другой палове XX ст. у развіцці марыкультуры адбыліся значныя змены. З 1950-х гг. пачаў ужывацца штучны грануляваны корм. У 1970-я гг. на змену дарагім матэрыялам, накшталт вялізных металічных пасудзін або коркавых плытоў, для стварэння марыкультурных ферм і плантацый, сталі выкарыстоўваць болей танныя палімерныя і кампазітныя матэрыялы, што стымулявала стварэнне камерцыйных прадпрыемстваў. У пачатку XXI ст. марыкультура і іншыя галіны аквакультуры набылі вялікую значнасць. Харчовая і сельскагаспадарчая арганізацыя ААН канстатавала, што ў глабальным аб’ёме вытворчасці ў 2013 г. штучна гадаваныя рыба і водныя расліны пераўзышлі аб’ём прамысловага рыбалоўства.
Тэхналогіі
Марыкультура ўжывае розныя тэхналогіі вырошчвання і размнажэння марскіх арганізмаў у залежнасці ад іх фізіялогіі, экалагічных асаблівасцей і тэхнічных рашэнняў. Так, для вырошчвання рыбы і крыветак здаўна выкарыстоўваюць сажалкі з марской вадою. Малюскаў традыцыйна вырошчваюць на вяроўках, у мяшках і клетках або нават на літаральным субстраце, шматклетачныя водарасці — на вяроўках, прывязаных да коркавых плытоў. Такія першасныя тэхналогіі адносна экстэнсіўныя, паколькі гадаваныя арганізмы вымушаны сілкавацца пажыўнымі рэчывамі з навакольнага асяроддзя, суадносна вытворчасць залежыць ад наяўнасці натуральных кармоў.
З 1970-х гг. на плыткаводдзі або ў ціхіх лагунах будуюцца буйныя марскія фермы на аснове сеткавых садкоў, дзе моладзь рыбы, ракападобных і малюскаў мае магчымасць жывіцца як натуральнымі, так і штучнымі кармамі. Пры вырошчванні водарасцей таксама ўжываюцца штучныя ўгнаенні. З канца XX ст. будаўніцтва марскіх ферм вядзецца і ў адкрытым акіяне. У 2004 г. у Аўстраліі была апрабаваная тэхналогія вырошчвання на штучных платформах. Для паляпшэння засваяльнасці кармоў выкарыстоўваюць аўтаматычныя дазатары, часам рэгулюемыя камп’ютарам.
Залунеўе
Залуне́ўе (, Залуневье) — вёска ў Буда-Кашалёўскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Акцябрскага сельсавета.
На поўдні мяжуе з лесам.
Размяшчэнне
У 4 км на ўсход ад раённага цэнтра і чыгуначнай станцыі Буда-Кашалёўская (на лініі Жлобін — Гомель), 47 км ад Гомеля.
Транспартная сетка
Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым аўтамабільных дарогах, якія адыходзяць ад Буда-Кашалёва. Планоўка складаецца з кароткай, прамалінейнай мерыдыянальнай вуліцы, забудаванай драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу.
Гісторыя
Заснавана напачатку XX стагоддзя. Найболей актыўная забудова даводзіцца на 1920-я гады. У 1930 годзе жыхары вёскі ўступілі ў калгас. На франтах Вялікай Айчыннай вайны загінулі 11 жыхароў. У 1959 годзе ў складзе саўгаса «Дуравіцкі» (цэнтр — вёска Дуравічы).
Да 1 снежня 2009 года вёска ўваходзіла ў склад Дуравіцкага сельсавета.
Санаторна-курортнае лячэнне
Санаторна-курортнае лячэнне, від медыцынскай дапамогі, якая аказваецца ў санаторна-курортных арганізацыях, заснаваны на прымяненні пераважна прыродных лячэбных фактараў. Мэта яго — захаванне і ўмацаванне здароўя грамадзян, павышэнне якасці іх жыцця, паляпшэнне дэмаграфічнай сітуацыі ў краіне.
Санаторна-курортныя арганізацыі прадастаўляюць санаторна-курортныя паслугі і размешчаныя на курортах ці ў лячэбна-аздараўленчых мясцовасцях: санаторый (для дарослых, дарослых і дзяцей, дзяцей), студэнцкі санаторый-прафілакторый, дзіцячы рэабілітацыйна-аздараўленчы цэнтр.
Студэнцкі санаторый-прафілакторый — санаторна-курортная арганізацыя для аказання санаторна-курортных паслуг, у тым ліку без адрыву ад вучобы, асобам, якія навучаюцца ва ўстановах, што забяспечваюць атрыманне вышэйшай адукацыі.
Дзіцячы рэабілітацыйна-аздараўленчы цэнтр — санаторна-курортная арганізацыя для дзяцей, якія пацярпелі катастрофы на Чарнобыльскай АЭС, іншых тэхнагенных катастроф, у якой прадастаўляюцца санаторна-курортныя паслугі з арганізацыяй навучальна-выхаваўчага працэсу.
У Рэспубліцы Беларусь арганізацыю і каардынацыю дзейнасці па аздараўленні і санаторна-курортным лячэнні насельніцтва ажыццяўляе Рэспубліканскі цэнтр па аздараўленні і санаторна-курортным лячэнні насельніцтва. Навуковыя распрацоўкі ў гэтай сферы ажыццяўляюцца Нацыянальнай акадэміяй навук Беларусі, навукова-даследчымі ўстановамі і ўстановамі адукацыі Міністэрства аховы здароўя і Міністэрства адукацыі. Падрыхтоўка і павышэнне кваліфікацыі работнікаў санаторна-курортных і аздараўленчых арганізацый ажыццяўляецца ва ўстановах Міністэрства аховы здароўя, Міністэрства адукацыі, Міністэрства культуры, Міністэрства спорту і турызму, Міністэрства гандлю і іншых арганізацыях.
Асноўныя задачы і кірункі дзяржаўнай палітыкі па аптымізацыі санаторна-курортнага лячэння і аздараўлення насельніцтва вызначае Канцэпцыя санаторна-курортнага лячэння і аздараўлення насельніцтва Рэспублікі Беларусь, зацверджаная Саветам Міністраў Рэспублікі Беларусь 4 лістапада 2006.
Банатэ-Сопра
Банатэ-Сопра (Bonate Sopra) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Ламбардыя, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Бергама.
Насельніцтва складае 7537 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 1269 чал./км². Займае плошчу 6 км². Паштовы індэкс — 24040. Тэлефонны код — 035.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы Santa Maria Assunta.
Машчаніцкі сельсавет
Назву Машчані́цкі сельсавет маюць:
Шань-шуй
Інтэрпрэтацыя і тэхніка
Горы, скалы, патокі, аблокі, туман — сакральныя элементы кітайскага космасу, якія сімвалізуюць мужчынскі і жаночы пачатак, а таксама іх узаемадзеянне (гл. Інь і ян). Для малюнка выкарыстоўваюцца мінеральныя фарбы або чорная туш; выявы суправаджаюцца каліграфічнымі надпісамі.
Гісторыя
Жанр склаўся ў пачатку нашай эры. Яго папярэднікамі лічацца каменныя рэльефы, бронзавыя курыльніцы і люстэркі Дынастыі Хан (206 г. да н. э. — 220: напрыклад, выява міфічнай гары ). Самы высокі росквіт шань-шуй у жывапісе — X—XIII стагоддзі (мастакі Го Сі, Лі Тан, Ма Юань). Аналагічная тэматыка прысутнічае таксама ў класічнай.
Іван Дуда Друцкі-Горскі
Іван Дуда Друцкі-Горскі (каля 1460 — каля 1515) — князь, землеўласнік.
Біяграфія
Паходзіў з княжацкага роду Друцкіх. Сын Васіля Пуцяціча, заснавальніка роду.
Валодаў маёнткам Дудаковічы каля Друцка, ад якога яго сыны часам называліся князямі Дудакоўскімі.
Сям’я
Сыны Уладзімір (каля 1490—1545), намеснік ашмянскі (1515—1520), Фёдар (каля 1500—1530) і Іван (каля 1500 — пасля 1551) не мелі дзяцей, спадчына іх адышла да сястры Аўдоцці (каля 1500—1558), удавы Багдана Марцінавіча Храптовіча.
Ціроль (гістарычная вобласць)
Ціроль (Tirol; Tirolo; Tirolis) — гістарычная вобласць у Цэнтральнай Еўропе ва ўсходняй частцы Альпійскіх гор, якая ўключае федэральную зямлю Ціроль у складзе Аўстрыі і аўтаномныя правінцыі Паўднёвы Ціроль і Трэнціна ў Італіі.
З межамі гістарычнага Ціроля практычна цалкам супадаюць межы еўрарэгіёна Ціроль-Паўднёвы Ціроль-Трэнціна.
Дагістарычны перыяд
Ціроль населены з часоў мезаліту, аднак асабліва масавы прыток насельніцтва пачаўся ў эпоху неаліту. Да часоў неаліту адносяцца рэшткі Эцы — «ледзянога чалавека», змёрзлага ў Альпах.
У эпоху бронзавага веку ў Ціролі дамінавала культура Лаўген-Мелаўн, якая зведала ўплыў культуры палёў пахавальных урнаў. У рымскі перыяд гэта культура пераможана рэтамі, якія дамінавалі ў Ціролі да заваявання іх рымлянамі.
Антычнасць
Цірольскія землі ўвайшлі ў склад Рымскай імперыі ў 15 годзе да н.э. у выніку паходаў Друза і Тыберыя. Яны былі ўключаны ў склад правінцыі Рэцыя (часткова ў правінцыю Норык). У перыяд рымскага панавання Ціроль заставаўся даволі слаба закрануты цывілізацыяй з-за горнага характару рэгіёна. Аднак і тут былі заснаваны рымскія паселішчы: Трыдэнтум (Трэнта), Эніпанс (Інсбрук). Вялікае значэнне мела дарога праз Брэнерскі перавал з Італіі ў даліну Дуная і Аўгусту Віндэлікорум (Аўгсбург). У гэты перыяд у Ціролі пачалася распрацоўка радовішчаў металаў у Альпах.
У 233 годзе ў Рэцыю ўварваліся алеманы, якія рассяліліся на правах федэратаў у паўночнай частцы Ціроля. Пры Дыяклетыяне Рэцыя была падзелена на дзве правінцыі, прычым большая частка цірольскіх зямель адышла да правінцыі Рэцыя II з цэнтрам у Аўгусце Віндэлікоруме.
У IV стагоддзі на тэрыторыі Ціроля пачало распаўсюджвацца хрысціянства; тады ж былі заснаваны біскупствы. У IV стагоддзі войны рымлян з германцамі аднавіліся. Алеманы разрабавалі Рэцыю, а пасля падзення ў 476 годзе Рымскай імперыі Ціроль быў уключаны спачатку ў дзяржаву Адаакра, а з 493 года — Остгоцкага каралеўства Тэадорыха Вялікага.
З сярэдзіны VI стагоддзя Ціроль перайшоў пад уладу лангабардаў. Аднак улада гэтых дзяржаў у рэгіёне была вельмі слабая. Гэтым скарысталіся бавары і часткова славяне (славенцы), якія засялілі поўнач і поўнач-усход Ціроля, аднак яго паўднёвая частка заставалася пад уладай лангабардаў.
Ціроль пад уладай біскупаў
З уключэннем Ціроля ў склад Баварскага герцагства рэгіён падвергся актыўнай германізацыі і хрысціянізацыі. Раманізаванае насельніцтва было выцеснена ў горы і захавалася дагэтуль як носьбіты рэтараманскай і ладзінскай моў. Місіянеры, Калумбан і ірландскія манахі VIII стагоддзя, забяспечылі прыняцце мясцовым насельніцтвам хрысціянства. Былі заснаваны некалькі манастыроў і біскупстваў (Брыксен (901 год); Трыдэнт (1027 год)). З канца VIII стагоддзя Баварыя ўвайшла ў склад франкскай імперыі Карла Вялікага.
У перыяд франкскага панавання ў Ціролі хутка ўзмацніліся царкоўныя феадалы, у выніку чаго да сярэдзіны XI стагоддзя практычна ўся тэрыторыя вобласці апынулася пад уладай двух біскупстваў: Брыксена (паўночны Ціроль) і Трыдэнта (паўднёвы Ціроль). Біскупы валодалі поўным імунітэтам на тэрыторыі сваіх уладанняў і не падпарадкоўваліся свецкім уладам. Дзякуючы кантролю над Брэнерскім перавалам Брыксен і Трыдэнт сталі важнымі саюзнікамі германскіх каралёў у іх барацьбе за падпарадкаванне Італіі. У адказ каралі актыўна падтрымлівалі ўладу біскупаў і часта даравалі ім землі і розныя прывілеі.
Герцагі Меранскія і ўтварэнне Цірольскага графства
Свецкія феадалы Ціроля першапачаткова былі вельмі слабымі і знаходзіліся ў поўнай залежнасці ад біскупаў. Завяршэнне барацьбы за інвестытуру ў пачатку XII стагоддзя і звязанае з ім узмацненне ўплыву Папы Рымскага вымусілі імператараў пачаць шукаць апору сярод свецкіх феадалаў. Гэта спрыяла стварэнню першых досыць трывалых графстваў на тэрыторыі Ціроля. Першымі былі графы Андэкскія, чые ўладанні знаходзіліся ў заходняй Баварыі, Франконіі і ў даліне Іна. Ім удалося атрымаць у лен ад біскупаў і імператара значныя зямельныя ўладанні ў паўночным і паўднёвым Ціролі, што дазволіла Андэксам усталяваць свой кантроль над рэгіёнам. У 1182 годзе Бертольд IV атрымаў тытул герцага Меранскага і ўладу над прыморскімі рэгіёнамі Істрыі і Далмацыі. Ён і яго пераемнікі далучылі да сваіх уладанняў Істрыю, Франш-Кантэ і Фрыўлі.
Менавіта Андэксы заснавалі Інсбрук і даравалі яму гарадскія правы (1237), што дазволіла гораду хутка стаць сталіцай усяго Ціроля. Усеўладдзе біскупаў у рэгіёне было ліквідавана. Аднак у 1248 годзе са смерцю Атона II мужчынская лінія Андэкскай дынастыі згасла. Паводле пагаднення 1241 года яго ўладанні ў рэгіёне перайшлі да Альбрэхта III, кіраўніка невялікага графства, названага па імі замка Ціроль недалёка ад Мерана.
Цірольскае графства ўзнікла ў сярэдзіне XI стагоддзя і першапачаткова было цалкам падпарадкавана біскупам Брыксена. Паступова, аднак, графы Ціроля падпарадкавалі сабе значныя землі, галоўным чынам, у паўночнай частцы вобласці. Дзякуючы саюзу з герцагамі Меранскімі ім удалося істотна ўмацаваць сваё становішча і да сярэдзіны XIII стагоддзя ўсталяваць свой кантроль над Брыксенскім біскупствам. Графы Ціроля, такім чынам, валодалі правамі фогтаў (асоб, якія валодалі правамі апякунства ў свецкіх і судовых справах мясцовага духавенства) у дачыненні да біскупаў Брыксена і Трыента (Трэнта). Далучэнне ўладанняў Андэксаў у 1248 годзе прывяло да таго, што большая частка Ціроля была аб’яднана пад уладай графаў Цірольскіх. Гэта дало штуршок да паскарэння эканамічнага і сацыяльнага развіцця краіны. Інсбрук стаў буйным горадам, найважнейшым гандлёвым цэнтрам на шляху з Італіі ў Баварыю. З 1253 года ў Цірольскім графстве ўсталявалася Гарыцкая дынастыя, прадстаўнікі якой з’яўляліся вернымі саюзнікамі Габсбургаў. У 1286 годзе Мейнхард II атрымаў ад імператара Рудольфа I Габсбурга Карынтыю і Крайну і атрымаў тытул герцага Карынтыйскага.
Усталяванне дынастыі Габсбургаў
Пасля смерці ў 1335 годзе графа Генрыха II яго ўладанні былі падзелены паміж Габсбургамі, якія атрымалі Карынтыю і Паўднёвы Ціроль, і Вітэльсбахамі, якія атрымалі Паўночны Ціроль. Аднак мясцовае насельніцтва выступіла супраць падзелу і Габсбургі былі вымушаны вярнуць Ціроль дачцы Генрыха II Маргарыце, якая была ў шлюбе з герцагам Баварыі. У 1361 годзе сканаў муж Маргарыты, герцаг Баварыі Людвіг V. Суправіцелем Маргарыты ў Ціролі стаў іх сын Мейнхард III. У 1363 годзе ён нечакана сканаў і Маргарыта была вымушана саступіць свае ўладанні Рудольфу IV Аўстрыйскаму. Так у Ціролі ўсталявалася дынастыя Габсбургаў і графства было ўключана ў склад аўстрыйскіх уладанняў.
У другой палове XIV стагоддзя ўладанні Габсбургаў неаднаразова былі падзелены паміж рознымі галінамі дынастыі. Ціроль і Пярэдняя Аўстрыя з 1396 года ўтварылі асобнае княства пад уладай малодшай лініі Габсбургскага дому. У гэты перыяд рэзка ўзмацнілася роля ландтагаў. У Ціролі скліканне першага Ландтага адбылося яшчэ ў 1362 годзе, яго вынікам стала запрашэнне ў якасці суправіцеля Маргарыты яе сына Мейнхарда III. Асаблівасцю Ціроля быў удзел у ландагах прадстаўнікоў вольнага сялянства. Яны ўваходзілі ў адну курыю з гараджанамі (апроч прадстаўнікоў гарадоў у склад цірольскага, як і іншых аўстрыйскіх ландтагаў, уваходзілі прадстаўнікі яшчэ трох курый: духавенства, буйныя тытулаваныя землеўладальнікі і рыцары). Цірольскі Ландтаг неаднаразова выступаў супраць палітыкі графаў, а ў 1487 годзе прымусіў графа Жыгімонта перадаць фактычную ўладу ў рукі камітэта саслоўяў, які дэнансаваў пагадненні Жыгімонта з Баварыяй аб тэрытарыяльных саступках і вымусіў графа ў 1490 годзе адмовіцца ад Ціроля на карысць Максіміліяна I, эрцгерцага Аўстрыі, які вельмі ўпадабаў яго. Тут жа, у Інсбруку, ён быў і пахаваны. Такім чынам Ціроль ізноў увайшоў у склад адзінай аўстрыйскай дзяржавы.
Роля Ціроля ў гэты перыяд моцна павялічылася: сярэбраныя і медныя рудні графства сталі фінансавай асновай ваеннай палітыкі Габсбургаў. Цірольскі талер хутка выцесніў з абароту венскі крэйцар. Аднак у пачатку XVI стагоддзя з-за хранічнай нястачы сродкаў на вайну з туркамі імператар Максіміліян I заклаў цірольскія рудні паўднёванямецкаму банкірскаму дому Фугераў. Максіміліян I таксама паспрабаваў упарадкаваць сістэму кіравання аўстрыйскіх уладанняў і ў 1493 годзе стварыў адмысловую адміністрацыю для верхнеаўстрыйскіх зямель (Ціроль, Форарльберг і Пярэдняя Аўстрыя). Аналагічны орган быў створаны для ніжнеаўстрыйскіх герцагстваў. Пачалася цэнтралізацыя дзяржаўных структур. Аднак на аб’яднаным ландтагу ўсіх зямель Габсбургаў у Інсбруку ў 1518 годзе саслоўі выступілі супраць цэнтралізацыі і правалілі рэформы Максіміліяна I.
У Сярэднявеччы сяляне Ціроля карысталіся большай свабодай, чым земляробы іншых тэрыторый імперыі Габсбургаў. Яны амаль не мелі прыгонных павіннасцей, не служылі ў арміі, затое былі прадстаўлены ў мясцовым ландтагу. Са старажытных часоў галоўным заняткам цірольскіх сялян была жывёлагадоўля, але з XV стагоддзя значнае развіццё атрымала горная справа: здабыча золата, срэбра, ртуці і медзі. У 1488 годзе ўладальнікамі цірольскіх шахт сталі Фугеры. Яны пашырылі сферу збыту прадукцыі горнай і металургічнай прамысловасці Ціроля, адпраўлялі яе па акіянскіх шляхах на аддаленыя сусветныя рынкі.
Сялянская вайна і Рэфармацыя
У 1525 годзе Ціроль ахапіла агульнанямецкая Сялянская вайна. На чале паўстання ўстаў Міхаэль Гайсмайр. Першапачаткова паўстанне развівалася надзвычай хутка і паспяхова. Прыхільнікі Гайсмайра захапілі Брыксен, разрабавалі манастыры і замкі, з цірольскага ландтага былі выгнаны дваране і прэлаты. Асноўныя мэты паўстанцаў былі сфармуляваны Гайсмайрам у адным з праграмных дакументаў Сялянскай вайны — «Земскае ўпарадкаванне». Паводле яго палажэнняў усіх дваран і царкоўнікаў, што прыгняталі простых людзей, «пярэчылі сапраўднаму слову Божаму і агульнай карысці» варта было вынішчыць. Дзеля поўнай роўнасці павінны былі быць знішчаны не толькі замкі, але і ўсе гарадскія ўмацаванні, уведзена дзяржаўная манаполія на гандаль і рудную справу і да т.п. Ціроль ператвараўся ў закрытую дзяржаву, пабудаваную на прынцыпах амаль поўнай аўтаркіі. Толькі ў 1526 годзе сялянская армія Гайсмайра была разбіта аўстрыйскімі войскамі ў бітве пры Радштаце.
Пачынаючы з сялянскай вайны ў Ціроль пачало пранікаць пратэстанцтва (важную ролю ў гэтым працэсе гулялі анабаптысты). Аднак Рэфармацыя ў Ціролі была значна слабейшай, чым у астатніх аўстрыйскіх землях, дзе паводле сучасных ацэнаках прыхільнікі новай веры складалі да 70 %. Тут традыцыйна былі моцныя пазіцыі каталіцкай царквы. Да таго ж вучэнне анабаптыстаў, якое атрымала распаўсюджанне ў Ціролі, было аднолькава непрымальна як для каталікоў, так і для лютэран. Пасля прыгнечання сялянскага паўстання сапраўдны тэрор быў разгорнуты супраць анабаптыстаў. У 1528 годзе ў Ціролі пакаралі смерцю 150 анабаптыстаў, а на наступны год колькасць пакараных смерцю дасягнула 700 чалавек. Ужо ў канцы XVI стагоддзя герцаг Фердынанд II, які атрымаў Ціроль у 1564 г. пасля чарговага падзелу габсбургскіх зямель, запрасіў у рэгіён езуітаў, якія хутка выцеснілі нешматлікіх цірольскіх лютэран і кальвіністаў.
У 1665 годзе згасла лінія цірольскіх Габсбургаў і краіна перайшла пад уладу венскай лініі гэтага роду. Пры імператары Леапольдзе I у 1669 годзе ў Інсбруку быў заснаваны ўніверсітэт.
Асветны абсалютызм і Напалеонаўскія войны
У другой палове XVIII стагоддзя ў Ціролі, як і ў іншых уладаннях Габсбургаў, разгарнуліся рэформы асветнага абсалютызму. Аднак іх уплыў у Ціролі быў абмежаваным. Так, урбарыяльныя патэнты Марыі Тэрэзіі 1771—1778 гадоў, якія зафіксавалі феадальныя павіннасці сялян, скарацілі паншчыну, і пацвердзілі права свабоды пераходу, не мелі таго ўплыву на цірольскае сялянства, якое пераважна было свабодным, як у астатніх рэгіёнах імперыі. Мытная рэформа 1775 года таксама не закранула Цірольскае графства. Вялікае значэнне мела школьная рэформа 1779 года — развіццё пачатковай адукацыі і пераход пад дзяржаўны кантроль сярэдняй школы пасля забароны Ордэна езуітаў — а таксама патэнт Іосіфа II аб верацярпімасці 1781 года, які ўраўнаваў у правах пратэстанцкіх і праваслаўных падданых Габсбургаў з каталікамі. У 1782 годзе ў рамках палітыкі цэнтралізацыі і абсалютызму Іосіф II ліквідаваў права склікання правінцыйных ландтагаў, аднак пасля яго смерці ў 1790 годзе органы рэгіянальнага самакіравання былі адноўлены.
У 1797 годзе тэрыторыя Ціроля стала арэнай баявых дзеянняў паміж наступаючай арміяй Напалеона і войскамі Аўстрыйскай імперыі. Ціроль быў акупаваны генералам Жуберам, аднак тут французы сутыкнуліся з моцным супраціўленнем простага народа. Паводле ўмоў мірнага дагавора ў Кампа-Форміа Ціроль быў вернуты Аўстрыі, але ў 1805 годзе зноў заняты французскімі войскамі. Разбітая ў Аўстэрліцкай бітве Аўстрыя паводле Прэсбургскага міру саступіла Ціроль Баварыі — галоўнаму саюзніку Напалеона ў Паўднёвай Германіі. Пераход пад уладу Баварыі рэзка пагоршыў сацыяльна-палітычнае становішча графства. Быў ліквідаваны цірольскі Ландтаг, краіна апынулася падзеленай на тры акругі, цалкам падпарадкаваныя цэнтральнаму ўраду ў Мюнхене, павялічыліся падаткі, баварскія ўлады сталі ўмешвацца ў царкоўныя адносіны, спыніўся транзітны гандаль. .
9 красавіка 1809 года ў Ціролі ўспыхнула паўстанне супраць французскай і баварскай улады. На чале яго стаў Андрэас Гофер. Паўстанцы разбілі франка-баварскія атрады, 12 красавіка занялі Інсбрук, а затым вымусілі баварскую армію да капітуляцыі. У Ціроль увайшлі аўстрыйскія войскі, якія пры падтрымцы насельніцтва аднавілі аўстрыйскую ўладу ў графстве. Нягледзячы на тое, што ўжо ў маі новая французская армія выцесніла аўстрыйцаў, усё насельніцтва вобласці паднялося на барацьбу з Францыяй. . Толькі да 1810 года ўдалося здушыць супраціўленне цірольцаў. Паводле Венскага міру 1809 года Паўночны Ціроль застаўся за Баварыяй, а Паўднёвы быў перададзены Італьянскаму каралеўству. У 1813 годзе Ціроль быў вернуты ў склад Аўстрыйскай імперыі.
У 1867—1918 гадах Ціроль — адна з каронных зямель Аўстра-Венгрыі. У канцы XIX — пачатку XX стагоддзяў у паўднёвай частцы Ціроля, дзе пераважала італьянскае насельніцтва, атрымаў распаўсюджанне ірэдэнтызм, што шмат у чым прадвызначыла лёс Паўднёвага Ціроля пасля заканчэння Першай сусветнай вайны.
Найноўшая гісторыя
Пасля Першай сусветнай вайны паводле ўмоў Сен-Жэрменскага мірнага дагавора Паўднёвы Ціроль адышоў ад Аўстрыі да Італіі. Пры гэтым аўстрыйская зямля Ціроль апынулася разарванай на дзве несумежныя часткі — Паўночны Ціроль і Усходні Ціроль. У італьянскім Ціролі на той момант 86% мясцовых жыхароў размаўлялі на нямецкай мове. У складзе Італіі нямецкамоўныя цірольцы сталі нацыянальнай меншасцю. Саюз фашысцкай Італіі і нацысцкай Германіі пасля аншлюса Аўстрыі паставіў іх на грань знікнення. Ім прапанавалася або пакінуць радзіму і перасяліцца ў Трэці рэйх, або застацца і падвергнуцца італьянізацыі і асіміляцыі. У выніку пасля 1938 года 78 тысяч жыхароў пакінулі рэгіён.
У гады Другой сусветнай вайны многія цірольцы служылі ў частках вермахта — у спецыяльных горных дывізіях альпійскіх стралкоў. Удзельнічалі ў Дацка-Нарвежскай аперацыі, у заваяванні Грэцыі і баях за Крыт. На Усходнім фронце яны ўдзельнічалі ў баях за Каўказ. У прыватнасці, цірольцам быў самы дзейсны снайпер нямецкай арміі ў гады Другой сусветнай вайны Маціяс Хетцэнаўэр, які служыў у 144-м палку горных егераў (Gebirgsjäger) 3-ай горнастралковай дывізіі.
Пасля заканчэння Другой сусветнай вайны быў створаны добраахвотніцкі параваенны Камітэт вызвалення Паўднёвага Ціроля, адметнай асаблівасцю якога было імкненне пазбегнуць ранення ці гібелі людзей. Па гэтай прычыне ўсе акцыі былі накіраваны супраць будынкаў ці збудаванняў і праводзіліся ўначы. У 1961 годзе Камітэтам быў здзейснены падрыў апор ліній электраперадач, які абясточыў правінцыю і выклікаў спыненне падачы электрычнасці на прамысловую поўнач Італіі. Гэта падзея ўвайшла ў гісторыю пад назвай «Вогненная ноч», і сусветная грамадскасць даведалася пра становішча нямецкамоўнай супольнасці ў Італіі. Сучаснымі палітычнымі прыхільнікамі паўднёвацірольскага сепаратызму і агульнацірольскага ірэдэнтызму з’яўляюцца Паўднёвацірольская народная партыя, якая ўваходзіць у Еўрапейскі свабодны альянс, а таксама Саюз Паўднёвага Ціроля, Свабода Паўднёвага Ціроля і Дэмакратычная партыя Паўднёвага Ціроля.
Мірны дагавор 1947 года пацвердзіў граніцу Італіі з Аўстрыяй станам на 1919 год. Нямецкамоўнай меншасці Паўднёвага Ціроля гарантавалася поўная роўнасць правоў з італамоўным насельніцтвам. Быў створаны аўтаномны рэгіён Трэнціна — Альта-Адыджэ, у якім Паўднёвы Ціроль з’яўляецца паўночнай правінцыяй Бальцана (Боцэн) (другая, пераважна італамоўная, паўднёвая правінцыя — Трэнціна). Аднак Аўстрыя працягвала заяўляць, што нямецкамоўная меншасць падвяргаецца ў Італіі дыскрымінацыі. Італія, у сваю чаргу, вінаваціла Аўстрыю ў падтрымцы пангерманскіх і пранацысцкіх сіл, а таксама ў дапамозе тэрарыстам, якія здзяйснялі свае акцыі ў Паўднёвым Ціролі на працягу 1960-х гадоў. У канцы 1969 года Італія і Аўстрыя дасягнулі пагаднення, паводле якога «рэгіён атрымліваў правы пашыранай аўтаноміі, узрастаў уплыў цірольцаў на нацыянальную палітыку ў правінцыі, нямецкая мова атрымлівала адпаведны статус, прызнавалася нямецкая назва тэрыторыі — Паўднёвы Ціроль». Аднак Італія не спяшалася ажыццяўляць гэтыя палажэнні. Канчаткова пытанне Паўднёвага Ціроля было ўрэгулявана ў 1992 годзе. Італія надала нямецкамоўным жыхарам рэгіёна Трэнціна — Альта-Адыджэ права атрымліваць адукацыю на нямецкай мове, яны сталі шырэй прадстаўлены ў муніцыпальных органах улады і змаглі непасрэдна звяртацца ў Міжнародны суд ААН у Гаазе за аховай сваіх праў. У 1992 годзе аўстрыйскія ўлады абвясцілі ААН аб спыненні супярэчнасцей з Італіяй датычна Паўднёвага Ціроля. У 2001 годзе ён атрымаў статус асобнай нямецкамоўнай правінцыі, размешчанай на поўначы Італіі. Паводле Статуту рэгіёна Трэнціна — Альта-Адыджэ/Паўднёвы Ціроль урад гарантуе захаванне культурных і моўных адрозненняў асобных этнічных груп. Таксама быў утвораны парламент - Правінцыяльная рада, у якую ўваходзяць 70 выбарных дэпутатаў. Правінцыяльная рада валодае не толькі заканадаўчай уладай на рэгіянальным узроўні, але таксама выбірае прэзідэнта, двух віцэ-прэзідэнтаў і міністраў аўтаноміі, пры гэтым на працягу тэрміна паўнамоцтваў абранага парламента пасаду прэзідэнта рэгіёна папераменна павінны займаць прадстаўнікі нямецкай і італьянскай абшчыны.
Вішнёвая
Назву Вішнё́вая маюць:
Санаторый
Санато́рый (лац. sanatorium ад sano — лячу, аздараўляю) — санаторна-курортная арганізацыя для дарослых, дарослых і дзяцей, дзяцей, якая забяспечвае прадастаўленне санаторна-курортных паслуг у адпаведнасці з устаноўленым для яе профілем з прымяненнем прыродных лячэбных фактараў.
Паводле характару захворванняў падзяляюцца на:
Лячэнне ў санаторыях праходзіць з пераважным выкарыстаннем прыродных фактараў (клімат, мінеральныя воды, гразі і г.д.) у спалучэнні з дыетычным харчаваннем, лячэбнай фізкультурай, фізіятэрапеўтычнвмі працэдурамі. Большасць з санаторыяў размяшчаюцца на курортах, мясцовыя — ў прыгарадных зонах.
Санаторна-курортныя паслугі і дапамога
Санаторна-курортнымі называюць паслугі па аказанні санаторна-курортнай дапамогі, пражыванні, харчаванні, правядзенні вольнага часу і іншыя сэрвісныя паслугі, што прадастаўляюцца ў санаторна-курортных арганізацыях.
Санаторна-курортная дапамога — сістэма арганізацыйных, медыцынскіх і сацыяльна-эканамічных мерапрыемстваў, накіраваных на задавальненне навукова-абгрунтаванай патрэбнасці грамадзян у санаторна-курортным лячэнні і аздараўленні.
Тарн і Гарона
Тарн і Гарона (франц. Tarn-et-Garonne) — дэпартамент на поўдні Францыі, адзін з дэпартаментаў рэгіёна Поўдзень — Пірэнеі. Парадкавы нумар 82. Адміністрацыйны цэнтр — Мантабан. Насельніцтва 206 тыс. чалавек (86-е месца сярод дэпартаментаў, дадзеныя 1999 г.).
Дэпартамент уключае 2 акругі, 30 кантонаў і 195 камун.
Дэпартамент быў утвораны дэкрэтам Напалеона ад 4 лістапада 1804 г. У яго склад увайшлі землі суседніх дэпартаментаў, у першую чаргу Ло і Гарона Верхняя.
Царква Святой Тройцы (Казішча)
Свята-Троіцкая царква — праваслаўны храм у в. Казішча Кобрынскага раёна Брэсцкай вобласці.
Гісторыя
Знаходзіцца на паўночна-ўсходняй ускраіне вёскі. Пабудавана ў 19 ст. ці ў 1927 г. з дрэва.
Архітэктура
Помнік народнага дойлідства. Вырашана працяглым прамавугольным зрубам, да якога далучаюцца 5-гранная апсіда над 4-схільным дахам храма ўзведзены 8-гранны барабан з цыбулепадобным купалам. Вертыкальнай дамінантай кампазіцыі з'яўляецца чацверыкавая шатровая званіца з макаўкай над прытворам. Галоўны ўваход аформлены 4-слуповым ганкам з трохвугольным франтонам. Вертыкальнай шалёўкай вылучана цокальная і фрызавая часткі, гарызантальна ашаляваныя плоскасці сцен прарэзаны прамавугольнымі і арачнымі аконнымі праёмамі.
Вуліца Каралёва (Магілёў)
Вуліца Каралёва (улица Королёва) — вуліца ва ўсходняй частцы Магілёва, у Ленінскім і Кастрычніцкім раёнах.
Гісторыя
Першапачаткова насіла назву Дняпроўская. Сучаснае аблічча вуліцы складваецца з 1960-х гадоў. У 1972 годзе названа ў гонар Мікалая Піліпавіча Каралёва. У пачатку 1990-х гадоў цягнулася ад вуліцы Народнага Апалчэння да Дняпроўскага бульвара, яе працягласць складала 780 м.
У 1996 годзе па вуліцы адкрыты мост цераз Дняпро, які стаў найдаўжэйшым мостам горада (402 м).
Размяшчэнне
Арыентавана з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход. Пачынаецца ад скрыжавання з праспектам Міру, перасякае вуліцу Народнага Апалчэння, Тульскі завулак, Дняпроўскі бульвар, вуліцу Падгорную, раку Дняпро, вуліцу Фаціна, праспект Дзімітрава, на скрыжаванні з якімі ўзведзены двухузроўневыя развязкі. Даўжыня вуліцы складае каля 3,9 км.
Забудова
Забудову ў мікрараёне Юбілейны фарміруюць 5-павярховыя панэльныя і 9-павярховыя цагляныя, пераважна жылыя, дамы з убудаванымі на першых паверхах прадпрыемствамі гандлю і бытавога абслугоўвання.
Ophrys apifera
Ophrys apifera — від раслін сямейства.
Апісанне
Шматгадовая травяністая расліна з 2 яйцападобнымі клубнямі. Яе сцеблы вышынёй 15-35 см, з 2-4 разеткавымі і 2-5 сцябловымі зялёнымі лістамі. Суквецці друзлыя, з 3-10-15 кветкамі. Чашалісцікі ружовыя, раскінутыя, даўжынёй 11 — 17 мм і шырынёй 5 — 9 мм. Два пялёсткі лінейныя, 3-7 мм даўжынёй, кудзелістыя. Губа, падобная на цела пчалы, падоўжаная, трохраздзельная з выгнутай сярэдняй часткай, аксаміцістая, каштанава-карычневая, з жоўтымі плямамі. Самаапыляльная расліна. Размнажаецца насеннем.
Распаўсюджанне і асяроддзе пражывання
Від распаўсюджаны ў паўднёвых раёнах Еўропы, Паўночнай Афрыцы і на Блізкім Усходзе. Сустракаецца на малавыкарыстаных пашах, лугах і сярод хмызнякоў, пераважна на вапнавых глебах.
NGC 5797
NGC 5797 (іншыя абазначэнні — UGC 9619, MCG 8-27-36, ZWG 248.30, PGC 53408) — галактыка ў сузор’і Валапас.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Абай (Майскі раён)
Абай (да 2019 года Кызылакцябр) — сяло ў Майскім раёне Паўладарскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад Сацінскай сельскай акругі. Код КАТА — 555653300.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 278 чалавек (152 мужчыны і 126 жанчын). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 207 чалавек (115 мужчын і 92 жанчыны).
Ісламізацыя Албаніі
Ісламізацыя Албаніі адбылася ў выніку асманскай заваёвы рэгіёну, якая пачалася ў 1385 годзе Асманы праз сваю адміністрацыю і войска прынеслі іслам у Албанію праз розную палітыку і падатковыя льготы, гандлёвыя сеткі і транснацыянальныя рэлігійныя сувязі. У першыя некалькі стагоддзяў асманскага панавання распаўсюджванне ісламу ў Албаніі было павольным і ў асноўным узмацнілася на працягу XVII і XVIII стагоддзяў найбольш праз асманскую грамадскую і вайсковую інтэграцыі, праз геапалітычныя фактары і крах царкоўных структур. Гэта была адна з найбольш значных падзей у гісторыі Албаніі, паколькі албанцы ў Албаніі перайшлі ад пераважна хрысціянскага (каталіцкага і праваслаўнага) насельніцтва да насельніцтва, якое ў асноўным ёсць мусульманамі-сунітамі, захоўваючы пры гэтым значныя этнічныя албанскія хрысціянскія меншасці ў некаторых рэгіёнах. Сітуацыя, у выніку якой суніцкі іслам быў самай вялікай верай у албанскай этналінгвістычнай прасторы, але іншыя канфесіі таксама, згулялі вялікі ўплыў на фарміраванне палітычнага развіцця Албаніі ў позні асманскі перыяд. Акрамя рэлігійных змен, пераход у іслам таксама прывёў да іншых сацыяльных і культурных пераўтварэнняў, якія сфармавалі і паўплывалі на албанцаў і албанскую культуру.
Сабор Сан-Джорджа Маджорэ
Сабор Сан-Джорджа Маджорэ (San Giorgio Maggiore) — сабор у Венецыі, на востраве Сан-Джорджа Маджорэ. Збудаваны паміж 1566 і 1610 гадамі. Архітэктар — Андрэа Паладзіа; пасля смерці майстра храм дабудоўваў яго вучань Скамоцы.
Сабор мае тры нефа, у якіх размешчана 6 капэл. Дзве капэлы таксама маюцца ў трансэпце. Галоўны алтар выкананы італьянскім скульптарам Джыралама Кампаньяй і ўпрыгожаны фігурай Хрыста, які стаіць на шары, які падтрымліваецца чатырма евангелістамі.
Званіца ўяўляе сабой квадратную цагляную вежу. Пабудавана ў 1791 годзе на месцы старой, якая абрынулася.
У 1800 годзе ў саборы каранаваўся Пій VII, абраны Папам Рымскім на канклаве, які праходзіў у Венецыі.
У 1808 годзе размешчаны на востраве манастыр, уключаючы сабор, быў зачынены Напалеонам Банапартам. Будынкі былі пераўтвораны ў казармы і зменены да непазнавальнасці. У 1951 годзе манастыр быў набыты графам Выторыё Чыні і адрэстаўраваны.
У саборы знаходзяцца «Тайная вячэра», «Уваскрэсенне Хрыста са святым Андрэем і членамі сям’і Маразіні» і шэраг іншых палотнаў працы Цінтарэта.
У саборы таксама знаходзіцца надмагільны помнік дожа Даменіка Мікеля, збудаваны ў 1640 годзе Бальтазарам Лангенай наўзамен разбуранага.
Oestroidea
Oestroidea — надсямейства інфраатраду Muscomorpha з падатраду караткавусых (Brachycera) двукрылых. Больш за 12000 відаў, уключаючы сямействы Oestridae, Calliphoridae і мясных мух. Сустракаюцца сусветна. Мерон з вертыкальным шэрагам шчацінак. Латэратэргіты з валасінкамі. Жылка A1 пярэдняга крыла не датыкаецца да яго краю. Надсямейства Oestroidea дзеліцца на дзве монафілетычныя падгрупы: больш генералізаваную (Calliphoridae, Mystacinobiidae, Sarcophagidae) і больш спецыялізаваную (Rhinophoridae, Tachinidae, Oestridae).
Якаў Юр’евіч Ленсу
Біяграфія
Нарадзіўся ў 1950 годзе ў горадзе Шадрынск, Курганская вобласць, Расія. У 1972 годзе скончыў Беларускі дзяржаўны тэатральна-мастацкі інстытут. З 2020 года з’яўляецца доктарам мастацтвазнаўства.
З 1987 года член Беларускага саюза дызайнераў.
Аўтар дызайну фотаапаратаў «Мінск-3» і «Элікон-535». Мае 18 пасведчанняў на прамысловыя ўзоры. Аўтар больш за 500 навуковых публікацый.
Жыве і працуе ў Мінску.
Спіс каралёў Іерусаліма
Спіс манархаў Іерусалімскага каралеўства, якое існавала ў перыяд з 1099 па 1291 год.
Ушанскі сельсавет (Бярэзінскі раён)
Уша́нскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Бярэзінскага раёна Мінскай вобласці. Цэнтр — аграгарадок (да 2010 года вёска) Уша.
Утвораны 20 жніўня 1924 года як Машчаніцкі сельсавет у складзе Бярэзінскага раёна Барысаўскай акругі БССР. Цэнтр — вёска Машчаніца. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Менскай акругі. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Бярэзінскім раёне БССР. Пасля ўвядзення абласнога падзелу 20 лютага 1938 года ў Бярэзінскім раёне Магілёўскай вобласці, з 20 верасня 1944 года — Мінскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Новая Уша, сельсавет перайменаваны ва Ушанскі. З 25 снежня 1962 года сельсавет у складзе Чэрвеньскага раёна, з 6 студзеня 1965 года — у складзе адноўленага Бярэзінскага раёна. Да 1972 года цэнтр сельсавета, вёска Новая Уша, перайменавана ва Ушу. 21 снежня 2007 года да сельсавета далучана частка скасаванага Ляжынскага сельсавета (3 населеныя пункты: вёскі Баравіно, Белічаны і Ляжына). 28 мая 2013 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Бярэзінскага сельсавета.
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года складала 748 чалавек, з іх 97,2 % — беларусы, 1,7 % — рускія, 0,5 % — украінцы.
На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 22 населеныя пункты: аграгарадок Уша, вёскі Баравіно, Беліца, Белічаны, Бярозаўка, Восава, Грады, Дзямешкаўка, Замак, Калюжыца, Клёнаўка, Котава, Крупа, Любач, Ляжына, Мурава, Новая Князеўка, Новая Машчаніца, Снуя, Старая Князеўка, Старая Машчаніца і Сялянка.