cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Канстанцін Ягоравіч Макоўскі
Біяграфія
У 1863 годзе правілы ўдзелу ў конкурсе змяніліся. Арганізатары аб'ядналі студэнтаў жанравага і гістарычнага класаў і забаранілі ім самастойна выбраць тэму працы. У спіс лепшых навучэнцаў, акрамя Макоўскага, увайшлі яшчэ 13 чалавек, у тым ліку Іван Крамской, Фірс Жураўлёў і Аляксандр Літоўчанка. 8 кастрычніка 1863 года яны падалі заяву ў Савет Акадэміі з просьбай змяніць умовы конкурсу. Зварот застаўся без адказу. Тады студэнты напісалі калектыўны ліст віцэ-прэзідэнту Акадэміі мастацтваў Рыгору Гагарыну і асабіста наведалі некалькіх членаў Савета. Аднак тыя адмовіліся мяняць ўмовы спаборніцтва. 21 лістапада 1863 года, у дзень абвяшчэння тэмы конкурсу, трынаццаць студэнтаў класа жывапісу і адзін вучань класа скульптуры пакінулі Акадэмію мастацтваў. У іх ліку быў і Канстанцін Макоўскі. У прэсе гэты выпадак назвалі «бунтам чатырнаццаці». Ён стаў першым адкрытым выступам супраць акадэмічнага напрамку ў расійскім жывапісе.
Разам з іншымі ўдзельнікамі "бунту чатырнаццаці" Макоўскі ў 1863 годзе ўступіў у Арцель мастакоў. Гэтая арганізацыя стала першым у Расіі незалежным аб'яднаннем жывапісцаў. Ілля Рэпін успамінаў: «Арцель мастакоў - нешта ўзору мастацкай фірмы, майстэрні і канторы, якая прымае заказы з вуліцы, з шыльдай і зацверджаным статутам». Яе ўзначаліў Іван Крамской.
Ён хацеў стварыць працоўную камуну мастакоў узору апісанай у рамане Мікалая Чарнышэўскага "Што рабіць?". Члены арцелі мастакоў знялі кватэру, у якой сумесна пражывалі, здавалі ў арцель грошы - 10% ад кожнай асабіста выкананай працы, 25% - ад створанай сумесна з іншымі членамі арганізацыі.
У 1860-х гадах Макоўскі пісаў сцэны з жыцця пецярбургскіх гараджан. Да яго работ у гэтым жанры належаць «Удавіца», «Сялёдачніца» і «Маленькія шарманшчыкі». У гэтых карцінах Макоўскага крытыкі адзначалі ўплыў Васіля Трапініна: цёмную колеравую гаму, падкрэслена прыгожыя рысы асоб. Гісторык Алена Шырокава пісала: «Канстанцін Макоўскі, чалавек вясёлы і жыццёлюбны, і сам разумеў, што ён не створаны для жывапісання свінцовых мярзотаў дзікага рускага жыцця, не дадзена яму пісаць "зняважаных і абражаных": змардаваных сялянак, абадраных жабракоў, забітых горам удоў».
Пісаў Макоўскі і партрэты. У 1868 годзе ён намаляваў свайго брата Уладзіміра Макоўскага. Мастак часта атрымліваў заказы ад прадстаўнікоў пецярбургскай арыстакратыі і хутка стаў папулярным. Ён зарабляў так шмат, што змог зняць майстэрню паблізу Палацавай плошчы, і неўзабаве выйшаў з арцелі мастакоў.
У 1869 годзе Макоўскі стварыў палатно «Народнае гулянне падчас Масленіцы на Адміралцейскім пляцы ў Пецярбургу». За гэтую карціну Макоўскі атрымаў званне прафесара Акадэміі мастацтваў.
У 1870 годзе разам з іншымі сябрамі "бунту чатырнаццаці" Канстанцін Макоўскі ўступіў у Таварыства перасоўных мастацкіх выстаў. Сярод мэтаў гэтай арганізацыі былі «спрашчэнне для мастакоў збыту іх твораў» і «развіццё любові да мастацтва ў грамадстве».
Макоўскі дапамагаў распрацаваць статут перасоўнікаў і з 1870-х і да канца жыцця рэгулярна браў удзел у іх выставах.
У 1870-х Макоўскі шмат падарожнічаў па Расіі. Пасля паездкі ў Тамбоўскую губерню напісаў карціну «Дзеці, якія бягуць ад навальніцы». У адной з вёсак ён сустрэў дзяўчынку, знешнасць якой здалася яму цікавай. Мастак папрасіў яе пазіраваць для палатна. Дзяўчынка пагадзілася, але ў патрэбны дзень не прыйшла. Макоўскаму распавялі, што напярэдадні яна пайшла ў лес з малодшым братам, трапіла пад моцны лівень, прамокла і захварэла. Мастак маляваў яе па памяці. Ездзіў Макоўскі і за мяжу. Пад уражаннем ад падарожжа ў Егіпет стварыў карціны «Вяртанне свяшчэннага дывана з Мекі ў Каір», «Балгарскія пакутніцы», «Дэрвішы ў Каіры». Палатно «Балгарскія пакутніцы» на адной з выстаў у Санкт-Пецярбургу ўбачыў імператар Аляксандр II і быў уражаны творам да слёз. Аднак заснавальнік аб'яднання «Свет мастацтва» Аляксандр Бенуа успамінаў: «Убачыўшы яе ў Акадэміі, я хутчэй быў расчараваны гэтай, на мой густ, занадта пярэстай ў фарбах карцінай. Яшчэ не пабываўшы на выставе, слухаючы размовы старэйшых, я рыхтаваўся ўбачыць нешта жахліва страшнае <...>, а тут як раз самых зверстваў я і не заўважыў». Усе грошы ад продажу твора Макоўскі накіраваў у Балгарыю ў дапамогу пацярпеламу насельніцтву. Малюючы расправу турак над безабароннымі жанчынамі і дзецьмі ў храме, мастак супрацьстаўляе звярыную сутнасць захопнікаў і дасканалую прыгажосць людзей, якія гінуць у самым росквіце жыцця. Як вялікі жыццялюб і гарачы прыхільнік усяго прыгожага Канстанцін Макоўскі смела ўводзіць у гэты драматычны сюжэт аголеную натуру. Сёння ўпэўнена можна казаць, што для стварэння цэнтральнага жаночага вобраза мастаку пазіравала яго жонка - Юлія Леткова, якую сам жывапісец лічыў эталонам прыгажосці.
Карціну «Вяртанне свяшчэннага дывана з Мекі ў Каір» Аляксандр II ў 1876 годзе купіў за 10 тысяч рублёў (сярэдні месячны заробак у Расійскай імперыі ў 1870 годзе быў прыкладна 25 рублёў).
У 1877 годзе пачалася руска-турэцкая вайна. Некалькі месяцаў Макоўскі правёў на Балканах, дзе назіраў за баявымі дзеяннямі. Там жа знаходзіўся мастак Васіль Верашчагін, які рабіў замалёўкі бітваў. Макоўскі ж больш цікавіўся бытам мясцовых жыхароў, гісторыяй Балкан.
У 1879 годзе карціну Макоўскага «Русалкі» прадставілі на 7-й Перасоўнай выставе. Там яе ўбачыў і набыў для Эрмітажа Аляксандр II. Неўзабаве імператар замовіў мастаку свой партрэт. Макоўскі скончыў яго ў 1881 годзе. Гэта быў трэці з створаных ім партрэтаў імператара: папярэднія два ён напісаў у 1860-х гадах, для рускага пасольства ў Лондане і для Маскоўскай канцылярыі.
У 1880-я Макоўскага сталі называць «прыдворным жывапісцам». Партрэты ў яго заказвалі прадстаўнікі самых шляхетных дваранскіх родаў - Строганавы, Юсупавы, Валконскія. Мастак успамінаў: «Лепшыя прыгажуні наперабой пазіравалі мне... Я зарабляў велічэзныя грошы, жыў з царскай раскошай і паспеў напісаць незлічоную колькасць карцін, дэкаратыўных пано, партрэтаў, эцюдаў і акварэляў».
У 1880-я Макоўскі захапіўся гісторыяй і калекцыянаваннем. Ён збіраў старадаўнія рэчы: упрыгожанні, адзенне, статуэткі, прадметы побыту. Частку іх жывапісец выкарыстаў як рэквізіт для карцін «Маленькі антыквар» і «У майстэрні мастака». На абодвух палотнах ён напісаў і свайго сына Сяргея, які пазней узгадваў:
Герояў сваіх карцін Макоўскі часта прыбіраў у старадаўнія адзення. Часам, перш чым прыступіць да напісання карціны, ладзіў у сябе ў кватэры тэатральныя касцюміраваныя прадстаўленні. Не ўсім яго заказчыкам гэта падабалася. Мастачка і мецэнат Марыя Ценішава пісала: «Макоўскі чамусьці абавязкова захацеў пісаць мяне ў касцюме Марыі Сцюарт. Хоць я гэтай фантазіі ня падзяляла, але прыйшлося здацца, таму, што з некаторымі мастакамі немагчыма казаць слушна: яны непамыльныя, не церпяць разумнай крытыкі».
У 1880-я гады Макоўскі часта ладзіў персанальныя выставы. Асноўнай тэмай твораў гэтага часу сталі эпізоды з гісторыі Расіі. Мастак маляваў баяраў XV-XVII стагоддзяў, наўмысна пераапранаў сваіх заказчыкаў ў старадаўнія касцюмы. Да гэтага перыяду адносяцца карціны «Баярыня каля акна», «Баярышня», «Баярскі вясельны баль». Апошняе палатно хацеў купіць для сваёй галерэі калекцыянер Павел Траццякоў. Аднак Макоўскі папрасіў за яго 20 тысяч рублёў. Траццякоў вырашыў, што гэта занадта дорага, і адмовіўся.
У выніку мастак прадаў «Баярскі вясельны баль» амерыканскаму калекцыянеру, які заплаціў за карціну ў тры разы больш. У 1880-х і 1890-х Макоўскі некалькі разоў бываў у ЗША. Там яго карціны добра прадаваліся. Выдавец Аляксей Суворын успамінаў: «За партрэт яму заплацілі 3000 даляраў, частавалі абедам. Верашчагін, паводле яго слоў, не меў там поспеху і прадаваў танна. Айвазоўскі - таксама нічога не прадаў, засталіся карціны на камісію».
Захапленне рускай гісторыяй адбілася і ў іншых карцінах Макоўскага: «Выбар нявесты царом Аляксеем Міхайлавічам», «Смерць Івана Грознага» і «Пацалункавы абрад». Крытыкі адзначалі ў гэтых працах дакладнасць колераперадачы, увагу да дэталяў. Макоўскага называлі «спеваком эпохі». Ён прапісваў нават дробныя дэталі на сваіх палотнах, элементы адзення і дэкору. На Сусветнай выставе ў 1889 годзе жывапісец атрымаў залаты медаль за свае працы, а неўзабаве яму ўручылі кавалерскі крыж ордэна Ганаровага Легіёна - адну з галоўных узнагарод Францыі, якую ўручаюць за асаблівыя заслугі перад гэтай дзяржавай.
Асабістае жыццё
Канстанцін Макоўскі быў жанаты тройчы. Яго першай жонкай стала акторка драматычнай трупы Імператарскіх тэатраў у Санкт-Пецярбургу Алена Буркова, якая выступала пад псеўданімам Чаркасава. Буркова была пазашлюбнай дачкой графа Уладзіміра Адлерберга, міністра двара і удзелаў пры Мікалаі I. За Макоўскага яна выйшла замуж у 1866 годзе. Як і яе муж, Буркова захаплялася жывапісам і музыкай. У госці да мужоў часта прыходзілі мастакі, пісьменнікі і кампазітары, у тым ліку члены аб'яднання «Магутная кучка». Гісторык Алена Шырокава пісала: «Гэта быў шчаслівы шлюб людзей, якія маюць агульныя інтарэсы і духоўныя запыты».
У 1871 годзе ў Макоўскага і Буркова нарадзіўся сын Уладзімір, але ён памёр неўзабаве па нараджэнні. Цяжка захварэла і жонка мастака. Макоўскі некалькі разоў выязджаў з жонкай на поўдзень, але гэта не дапамагло. Алена Буркова памерла ў 1873 годзе.
Праз два гады Макоўскі ажаніўся зноў. Са сваёй другой жонкай Юліяй Летковай ён пазнаёміўся ў 1874 годзе на балі. Леткова хацела стаць спявачкай і прыехала ў Пецярбург паступаць у кансерваторыю. Сын мастака Сяргей Макоўскі успамінаў: «Ёй ішоў толькі шаснаццаты год, але здавалася яна старэй, дзякуючы ўменню трымаць сябе ў свеце і разумовай сталасці <...> Бацька закахаўся з першага позірку і не адыходзіў ад яе ўвесь вечар». Мастак Ілля Рэпін назваў Юлію Леткову «анёлам невыказнай прыгажосці».
У 1880-я і 1890-я гады Макоўскі стварыў некалькі партрэтаў жонкі, сярод якіх «Партрэт Ю. П. Макоўскай» і «Галоўка». Разам яны пражылі больш за дваццаць гадоў. У шлюбе нарадзіліся трое дзяцей: Сяргей, Алена і Уладзімір. Сяргей Макоўскі успамінаў: «Наша сям'я, на працягу першых пятнаццаці гадоў сумеснага жыцця з бацькам, была дружнай, гарманічна злучанай сям'ёй. Пяшчота да яго, знакамітага мастака, набывала адценне захопленага пакланення. Істотай вышэйшага парадку уваходзіў ён у наш дзіцячы побыт». З дзяцінства Макоўскі вучыў сваіх дзяцей маляваць.
З пачатку 1890-х Макоўскі і Леткова не жылі разам. У 1889 годзе на Сусветнай выставе ў Парыжы мастак пазнаёміўся з Марыяй Матаўцінай. У 1891 г. нарадзілася іх першае дзіцё - сын Канстанцін. Мастак некалькі разоў спрабаваў развесціся з Юліяй Летковай, але яна доўга адмаўлялася, а затым звярнулася ў суд з патрабаваннем «пра наданне ёй права пражываць з трыма дзецьмі па асобным пашпарце ад мужа і пра засцярогі апошняга ад кожнага ўмяшання ў справу выхавання і адукацыі дзяцей». Сяргей Макоўскі успамінаў: «Сям'я наша распалася яшчэ ў 1893 годзе, з тых часоў я сустракаў бацькі толькі мігам, здалёк».
Развод Макоўскі атрымаў у 1898 годзе. Мастак абавязаўся пажыццёва выплачваць Юліі Летковой пенсію. Да таго часу ў яго было ўжо трое дзяцей ад Марыі Матаўцінай.
Апошнія годы
У 1890-я Канстанцін Макоўскі купіў майстэрню ў Парыжы і праводзіў там шмат часу. У Расію мастак вярнуўся толькі ў пачатку 1900-х.
У 1901 годзе ў Конагвардзейскім манежы ў Пецярбургу адкрылася другая выстава Пецярбургскага таварыства мастакоў. Яго стварылі ў 1890 годзе члены Акадэміі мастацтваў. На выставе Макоўскі паказаў сваю патрыятычную карціну «Мінін на Ніжагародскай плошчы». Раней яе дэманстравалі на Усерасійскай Ніжагародскай выставе ў 1896 годзе. Публіцыст Уладзіслаў Арцёмаў пісаў: «На вялізным палатне мастак разгарнуў гераічную сцэну, уваскрашаючы слаўнае мінулае рускай зямлі».
У гэты перыяд гістарычны жывапіс стаў губляць папулярнасць. У прэсе Макоўскага крытыкавалі за павярхоўныя сюжэты. Уладзімір Стасаў пісаў: «К. Макоўскі, мастак, у сутнасці багата адораны і пачынаў калісьці так бліскуча, так свежа і размашыста, што ўсіх здзіўляў і цешыў. Але гэты час даўно мінуў: ён даўно піша ўсё больш французскія будуарныя пано і будуарныя карціны, або французскія маленькія цукерачныя галоўкі». Аднак Макоўскі заставаўся адным з самых папулярных жывапісцаў Пецярбурга. Мастаку працягвалі заказваць партрэты. У 1905 году па просьбе імператарскай сям'і ён адлюстраваў трэцюю дачка Мікалая II, вялікую князёўну Марыю. У гэтыя ж гады жывапісец ствараў пейзажы, партрэты дзяўчат у нацыянальных строях, замалёўкі з сямейнага жыцця, у тым ліку карціну "Волечка і Коля на ганку дачы".
У 1915 г. Макоўскі стаў адным з заснавальнікаў Таварыства адраджэння мастацкай Русі. Сярод мэтаў гэтай арганізацыі быў «распаўсюд у рускім народзе шырокага знаёмства са старажытнай рускай творчасцю». Члены Таварыства выпускалі паштоўкі з помнікамі старажытнарускага дойлідства, выступалі за чысціню рускай мовы ад замежных запазычанняў.
Праз некалькі месяцаў Канстанцін Макоўскі трапіў у аварыю. На рагу Садовай вуліцы і Неўскага праспекта ў яго экіпаж урэзаўся трамвай. Мастак упаў і моцна стукнуўся галавой. Макоўскаму зрабілі аперацыю, аднак яго сэрца не вытрымала. 30 верасня 1915 г. мастак памёр. Пахавалі Канстанціна Макоўскага на Мікольскіх могілках Аляксандра-Неўскай лаўры. Пра пахаванне Сяргей Макоўскі пісаў: «Апошняе спатканне з бацькам у яго труне адбілася назаўсёды, мабыць - як найзначнейшая падзея жыцця. Я не ўсведамляў перад тым, да якой ступені блізкі яму». Пасля смерці Макоўскага Марыя Матаўціна прадала значную частку яго калекцыі старадаўніх прадметаў. На атрыманыя грошы яна купіла маёнтак, дзе збіралася зладзіць сямейны склеп. Аднак планам перашкодзіла рэвалюцыя. Падчас беспарадкаў магіла Макоўскага была разбурана. Да нашага часу яна не захавалася.
Усяжа (рака)
Уся́жа — рака ў Мінскім і Смалявіцкім раёнах Мінскай вобласці Беларусі, правы прыток ракі Гайна (басейн Дняпра).
Назва
Назва Усяжа балцкага паходжання.
Корань Us- таксама ў гідронімах Уса (два прытокі Нёмана, адзін прыток Бярэзіны), Усія (прыток Угры), Усая.
У больш пашыраным выглядзе аснова Us-ṷ- (> Усв-) у назвах рэк Усвятка (у верхнім цячэнні Дняпра), Усвяж (прыток бярэзінскай Гайны), возера Усвят (на Задзвінні).
Корань Us- звязваюць з індаеўрапейскім *aus- / *us- «блішчэць, ззяць», ад якога літоўскае aušra «зара», apy-ūšris «час перад світанкам», латышскае *Ūss (балцкае боства зары). Роднасны яму корань Uš- у назвах рэк Уша (прытокі Бярэзіны, Віліі, Нёмана), Ушача.
Водныя назвы з коранем Us- / Uš- матываваныя блішчастасцю воднай паверхні.
У назве Усяжа корань Us- пашыраны балцкім пашыральнікам -ing-, як у назве Аражня / Аряжня (< Ar-ing-in-).
Гідранімічны фармант -ng- таксама ў такіх балцкіх гідронімах, як літ. Alanga, Babrungas, Stabingis, пруск. Balyngen. Ён шырока выкарыстоўваўся ва ўтварэнні прыметнікаў у літоўскай, латышскай, старапрускай мовах.
Назва Усяжа значыць «Блішчастая (рака)».
Агульныя звесткі
Пачынаецца з вадасховішча Астрашыцкі Гарадок (Астрашыцкае ) у Мінскім раёне (да 1978 года вытокам лічылася рака Вяснянка), вусце за 3 км на паўночны ўсход ад аграгарадка Юр’ева Смалявіцкага раёна. Цячэ ў вярхоўі па паўднёва-ўсходніх схілах Мінскага ўзвышша, у нізоўі па Верхнебярэзінскай нізіне.
Даліна ў высокай і сярэдняй плыні трапэцападобная (шырыня 0,5—2 км), у нізкай невыразная. Абалона ў высокай і сярэдняй плыні высокая, лугавая, месцамі пад ворывам (шырыня 0,2—1 км), у нізкай амаль поўнасцю асушаная, тарфяністая (шырыня ад 1,5 км да 5 км).
Рэчышча ад вёскі Прылепы Смалявіцкага раёна на працягу 6,1 км дадолу па плыні каналізаванае, на астатнім працягу ўмерана звілістае; шырыня яго 4—7 м, у нізоўі (шырыня 10—25 м) мэандруе. Берагі стромкія (вышыня 1,5—2 м), месцамі абрывістыя (вышыня 3—5 м). У сярэдняй і нізкай плыні рака прымае сцёк з меліярацыйных каналаў.
У басейне ракі возера Малое.
Серп
У камуністычнай сімволіцы скрыжаваныя серп і молат азначалі саюз сялян і рабочых. Выява скрыжаваных сярпа і молата была прадстаўлена на гербах і сцягах СССР і саюзных рэспублік.
Малтугел
Малтугел — сяло ў Аягозскім раёне Усходне-Казахстанскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад Тарбагатайскай сельскай акругі. Код КАТА — 633487400.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 253 чалавекі (144 мужчыны і 109 жанчын). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 283 чалавекі (151 мужчына і 132 жанчыны).
Палачане
Палачане — частка ўсходнеславянскага аб’яднання крывічоў, якая насяляла ў IX—X стагоддзях пераважна тэрыторыю сучаснай Віцебскай і поўнач Мінскай абласцей.
Палачане ўпамінаюцца ў Аповесці мінулых часоў, якая тлумачыць іх назву фактам пражывання ля ракі Палаты, аднаго з прытокаў Дзвіны. Летапіс таксама сцвярджае, што крывічы былі нашчадкамі палачан.
Землі палачан прасціраліся ад Свіслачы ўздоўж Бярэзіны да зямель дрыгавічоў. Іх тэрыторыі гранічылі з землямі наступных супольнасцей:
Палачане былі аб’яднаннем, на тэрыторыі якога пазней сфарміравалася Полацкае княства. Яны з’яўляюцца аднымі з родапачынальнікаў сучаснага беларускага народа.
Самыя старажытныя археалагічныя помнікі — доўгія курганы і пасяленні ў Полацку, Віцебску, Лукомлі.
Аляксандр Альбертавіч Панкоў
Аляксандр Альбертавіч Панкоў (нар., Гомель) — беларускі фізік-тэарэтык. Доктар фізіка-матэматычных навук (1994), прафесар (1996). Прафесар Міжнароднага цэнтра тэарэтычнай фізікі імя Абдуса Салама (1994). Член Італьянскага фізічнага таварыства (2004).
Біяграфія
Скончыў Гомельскі дзяржаўны ўніверсітэт (спецыяльнасць «Фізіка», 1976), Інстытут фізікі АН БССР (аспірантура, 1982). Працаваў у Гомельскім дзяржаўным тэхнічным універсітэце імя П. В. Сухога (з 1983, з 1994 — кіраўнік лабараторыі фізічных даследавання і з 2004 — філіяла Міжнароднага цэнтра тэарэтычнай фізікі імя А. Салама, створанага на базе лабараторыі). Навуковыя інтарэсы: фізіка высокіх энергій; пошук новых элементарных часціц і ўзаемадзеянняў на электрон-пазітронных і адронных калайдэрах.
Узнагароды
Прэмія НАН Беларусі (1998), стыпендыя Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь (2001).
Пасёлкі гарадскога тыпу Мінскай вобласці
У Рэспубліцы Беларусь крытэрыі аднясення населеных пунктаў да катэгорый устаноўлены Законам Рэспублікі Беларусь ад 5 мая 1998 г. № 154—З «Аб адміністрацыйна-тэрытарыяльным дзяленні і парадку вырашэння пытанняў адміністрацыйна-тэрытарыяльнага ўладкавання Рэспублікі Беларусь».
Пасёлкі гарадскога тыпу падзяляюцца на наступныя катэгорыі:
Карта размяшчэння пасёлкаў гарадскога тыпу Мінскай вобласці
Пасёлкі гарадскога тыпу з насельніцтвам:
Зялёным колерам пазначаны пасёлкі гарадскога тыпу, насельніцтва якіх павялічваецца, чырвоным — змяншаецца.
Колькасць пасёлкаў гарадскога тыпу і іх жыхароў
На 14 кастрычніка 2009 года (перапіс насельніцтва) ў Мінскай вобласці Беларусі было 19 пасёлкаў гарадскога тыпу, сярод якіх 16 гарадскіх пасёлкаў, 1 курортны пасёлак і 2 рабочыя пасёлкі, у тым ліку:
На 1 студзеня 2017 года заставалася 18 пасёлкаў гарадскога тыпу, у тым ліку 16 гарадскіх пасёлкаў, 1 курортны пасёлак і 1 рабочы пасёлак.
Спіс пасёлкаў гарадскога тыпу Мінскай вобласці
Назвы лацінкай у спісе прыводзяцца адпаведна з афіцыйнымі правіламі транслітарацыі.
Вячаслаў Уладзіміравіч Адамчык
Вячаслаў Адамчык (нар., в. Варакомшчына, Навагрудскі павет, Навагрудскае ваяводства, Польшча, цяпер  — , ) — беларускі празаік, драматург, кінасцэнарыст.
Біяграфія
Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. Скончыў сямігодку (1949), працаваў грузчыкам на станцыі Наваельня, адначасова вучыўся ў вячэрняй школе. У 1952—1957 займаўся на аддзяленні журналістыкі філалагічнага факультэта БДУ. Працаваў у газетах «Знамя юности» (1957—1958), «За вяртанне на Радзіму» (1958—1960), рэдактарам Дзяржаўнага выдавецтва БССР (1960—1962), рэдактарам аддзела публіцыстыкі часопіса «Полымя» (1962—1963). Скончыў Вышэйшыя літаратурныя курсы пры СП СССР у Маскве (1965). Працаваў літсупрацоўнікам часопіса «Нёман» (1965—1967), загадчыкам рэдакцыі часопіса «Полымя» (1967—1969), рэдактарам аддзела прозы, намеснікам галоўнага рэдактара часопіса «Маладосць» (1969—1977), галоўным рэдактарам сцэнарнай майстэрні пры кінастудыі «Беларусьфільм» (1977—1980), намеснікам галоўнага рэдактара выдавецтва «Мастацкая літаратура» (1980—1982). З 1982 — галоўны рэдактар часопіса «Бярозка». Прымаў удзел у рабоце XXXVIII сесіі Генеральнай асамблеі ААН (1983). Член Саюза пісьменнікаў СССР (з 1960).
Дэбютаваў вершамі ў 1952. Першае апавяданне апублікавана ў 1957 г. Аўтар зборнікаў прозы «Свой чалавек» (1958), «Млечны шлях» (1960), «Міг бліскавіцы» (1965), «Дзікі голуб» (1972), «Дзень ранняй восені» (1974), «Раяль з адламаным вечкам» (1990) і раманаў «Чужая бацькаўшчына» (1978, паводле рамана зняты аднайменны мастацкі фільм (1982) і пастаўлены тэлеспектакль (1983)), «Год нулявы» (1983), «І скажа той, хто народзіцца…» (1987), «Голас крыві брата твайго» (1990).
Напісаў сцэнарыі да дакументальных фільмаў «Іван Мележ» (зняты ў 1977), «Валянцін Таўлай» (зняты ў 1978), «Дзядзька Якуб» (зняты ў 1981), п’есу «Раіса Грамычына» (1989). Пераклаў кнігу балгарскіх народных казак «Незвычайны асілак» (1961), паасобныя творы М. Прышвіна, Ю. Казакова, С. Залыгіна і інш.
Пахаваны на Кальварыйскіх могілках.
Еўрапейскі дзень моў
Мэты
Захаванне і развіццё моў, уключаючы малыя, дэкларуецца ў якасці афіцыйнай моўнай палітыкі Еўрасаюза. Сярод спосабаў дасягнення гэтага звычайна называюцца вывучэнне больш чым адной замежнай мовы і працяг вывучэння моў у спелым узросце. Асабліва падкрэсліваецца неабходнасць вывучэння некалькіх замежных моў, а не толькі англійскай, якая абсалютна дамінуе з пачатку 1990-х, засмечваючы шматлікія мовы непатрэбнымі запазычаннямі.
Цікавыя звесткі
На тэрыторыі Еўропы налічваецца 225 аўтахтонных моў, больш за 2/3 якіх альбо ўжо вымерлі, альбо знаходзяцца на мяжы знікнення ў выніку паступовай асіміляцыі ў становішчы моўнага меншасці (напрыклад, ірландская мова і іншыя кельцкія мовы).
З іншага боку, моўная карціна Еўропы істотна ўзбагацілася з другой паловы XX стагоддзя, калі ў выніку масавай эканамічнай і палітычнай міграцыі практычна ва ўсіх еўрапейскіх краінах, асабліва ў іх сталіцах, стала чуцца гаворка многіх народаў свету. У Нямеччыне прыкметна прысутнасць турэцкай мовы, у Швецыі і Францыі — арабскага, у Лондане па дадзеных апошніх апытанняў пражываюць носьбіты 336 моў, у тым ліку хіндзі, урду, розных афрыканскіх моў і іншых. Але вельмі часта наплыў мігрантаў з трэціх краін прыводзіць да пагаршэння становішча аўтахтонных моў нацыянальных меншасцяў, паколькі імігранты звычайна імкнуцца авалодаць толькі найбольш эканамічна «выгаднай», дамінуючай мовай, карыстаючыся родным у хатнім ужытку і ігнаруючы ўсе іншыя. Так, наплыў мігрантаў у Ірландыі ўскосна спрыяе далейшаму заняпаду ірландскага мовы за кошт англійскай, а ў Фінляндыі — шведскай за кошт фінскай.
Сучасныя тэндэнцыі
У якасці замежных моў у Еўропе, якімі валодаюць еўрапейцы, вылучаюцца: англійская (38 %), нямецкая (15 %), французская (14 %), руская (7 %), іспанская (5 %), італьянская (3 %).
Попыт на англійскую ў апошнія гады стабілізаваўся на высокім узроўні, на нямецкую, французскую і асабліва італьянскую мовы некалькі спаў, затое значна павялічылася прывабнасць іспанскай мовы, у меншай ступені партугальскай.
Традыцыйна слаба вывучаецца заходняя і паўднёвыя еўрапейцы славянскія мовы (за выключэннем рускай) і фіна-ўгорскія, апошнія звычайна ўспрымаецца як складаныя з-за адсутнасці роднасных сувязяў з індаеўрапейскімі мовамі.
Яловы Груд
Яло́вы Груд (, Еловый Груд) — вёска ў Камянецкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Камянюцкага сельсавета.
Да 14 красавіка 1964 года вёска ўваходзіла ў склад Навіцкавіцкага сельсавета.
NGC 6388
NGC 6388 (іншыя абазначэнні — GCL 70, ESO 279-SC2) — шаравое скопішча ў сузор’і Скарпіён.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Кампітэла-дзі-Фаса
Кампітэла-дзі-Фаса (Campitello di Fassa) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Трэнціна — Альта-Адыджэ, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Трэнта.
Насельніцтва складае 740 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 29 чал./км². Займае плошчу 25 км². Паштовы індэкс — 38031. Тэлефонны код — 0462.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы Santi San Filippo.
Луандыйскі працэс
Перадгісторыя
У 1975 годзе ў Анголе, якая толькі што атрымала незалежнасць ад Партугаліі пасля шматгадовай вайны, успыхнула барацьба за ўладу паміж прасавецкай групоўкай МПЛА (утрымлівала сталічную Луанду і фактычна сфарміравала ўрад маладой дзяржавы) і некалькімі іншымі палітычнымі арганізацыямі рознай накіраванасці. Ва ўнутраны канфлікт прама ці ўскосна ўмяшаліся розныя краіны, пачынаючы з СССР і ЗША, заканчваючы ПАР і Кубай.
Калі Савецкі Саюз накіраваў у зону баявых дзеянняў ваенных саветнікаў і матэрыяльную дапамогу, то Злучаныя Штаты вырашылі скарыстацца наймітамі. Чакалася, што «салдаты ўдачы» змогуць пераламаць ход вайны, як гэта было ў Конга. Дзяржсакратар Генры Кісінджэр даверна паведамляў сваім еўрапейскім калегам: ''«200 наймітаў маглі ўтрымаць усё Бельгійскае Конга. У чэрвені 1976 года ЦРУ сказала нам, што 200 наймітаў змогуць заваяваць для нас усю Анголу»''. Пад амерыканцаў паспяхова сабраны атрад з 250 французскіх, партугальскіх і брытанскіх спецыялістаў.
Аднак частка паехала не пад патранажам уладаў. Іх вярбоўка праходзіла праз часопіс «Салдат поспеху», дзе байцы альбо самі размяшчалі аб’яву аб жаданні паехаць куды-небудзь, альбо падшуквалі сабе работу з рэкламы вярбоўнікаў
Падсудныя
У лютым 1976 года войскам марксісцкай МПЛА і кубінцам удалося захапіць у палон 13 заходніх наймітаў, якія ваявалі за ФНЛА. Сярод палоннікаў :
Суд
Адкрытыя судовыя слуханні праходзілі з 11 па 19 чэрвеня 1976 года. Судзіў наймітаў Народны рэвалюцыйны суд, у юрысдыкцыю якога ўваходзілі злачынствы супраць суверэнітэту краіны, ваенныя злачынствы і злачынствы супраць чалавечнасці. Старшыняваў на працэсе суддзя-генпракурор Эрнэста Тэйшэйра да Сільва. Замежнікаў абаранялі як мясцовыя прызначаныя судом юрысты, так і амерыканскія і брытанскія адвакаты. Усе падсудныя абвінавачваліся ў найміцтве, а некаторыя яшчэ і ў канкрэтных злачынствах, такіх як забойствы. На працэсе былі шматлікія (больш за 100) журналісты і назіральнікі з розных краін. Быў забяспечаны сінхронны пераклад на некалькі моў.
Абвінаваўчае заключэнне складаецца з 140 пранумараваных параграфаў і займае каля 20 старонак.
Усім былі прад’яўлены абвінавачванні па двух складах. Па-першае, злачынства наёмніцтва, вызначанае рознымі рэзалюцыямі Арганізацыі афрыканскага адзінства і ААН. Па-другое, злачынствы супраць міру, вызначаныя Статутам Міжнароднага ваеннага трыбунала ў Нюрнбергу і наступнымі рэзалюцыямі ААН. Далей у абвінаваўчым заключэнні пералічваюцца праз коску шматлікія іншыя дзеянні, такія як вядзенне ваенных дзеянняў супраць нацыянальнай арміі, забойствы мірных жыхароў і іншых наймітаў, разбурэнне мастоў і дарог. Абвінаваўца запатрабаваў смяротнага пакарання для ўсіх падсудных.
У якасці доказаў злачынстваў былі прад’яўлены прызнанні наймітаў, паказанні 21 сведкі і экспертныя заключэнні (медыцынскія і інш.). Абвінавачаныя і некаторыя з сведак дапытваліся ў зале суда.
28 чэрвеня абвясцілі прысуд. Ён куды карацей абвінаваўчага зняволення і складаецца з 81 абзаца (менш за 10 старонак). Суд адмовіўся лічыць наймітаў ваеннапалоннымі, паколькі яны не з’яўляюцца службоўцамі рэгулярнай арміі. Костас Георгіу, Эндру Макензі, Джон Баркер і Дэніэл Герхарт былі прысуджаны да расстрэлу. Астатнія дзевяць падсудных атрымалі працяглыя турэмныя тэрміны: трое па 30 гадоў, трое па 16 гадоў, трое па 24 гады (у 80-х гадах цягам перамоў і абменаў іх вызвалілі ).
Значэнне
Рэакцыя міжнародных назіральнікаў на вынікі была неадназначнай. Луандыйскі працэс меў пераважна палітычны, а не прававы характар. Яго галоўнай мэтай было прадэманстраваць вастрыню праблемы наёмніцтва ў Анголе і ў Афрыцы ў цэлым. Судовы акт перапоўнены пафаснымі палітычнымі заявамі. Некаторым укладам працэсу ў развіццё права можна лічыць спробу вызначэння крымінальнага складу «найміцтва».
Пенсільванскі ўніверсітэт у Індыяне
Пенсільванскі ўніверсітэт у Індыяне (Indiana University of Pennsylvania) — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам даследчага ўніверсітэта, якая знаходзіцца ў мясцовасці Індыяна, штат Пенсільванія.
Агульная характарыстыка
Універсітэт знаходзіцца за 89 км на паўночны ўсход ад Пітсбурга. Ён кіруецца мясцовым Саветам папячыцеляў і саветам кіраўнікоў Сістэмы вышэйшай адукацыі штата Пенсільванія.
Вучэльня мае філіялы ў Панксатоні, Фрыпарце і Манровіле.
Вашынгтонскі штомесячны рэйтынг каледжаў нацыянальных універсітэтаў у 2020 годзе паставіў Пенсільванскі ўніверсітэт у Індыяне на 193-е месца сярод 388 вышэйшых навучальных устаноў.
Дэпартацыі з Латвійскай ССР
Дэпартацыі з Латвійскай Савецкай Сацыялістычнай Рэспублікі ўяўлялі сабой від савецкіх рэпрэсій жыхароў Латвіі ў 1941 і 1945—1951 гадах, падчас якіх каля 60 тысяч чалавек былі вывезены ў аддаленыя рэгіёны краіны. Аналагічныя акцыі былі праведзены ў Эстоніі і Літве.
Некаторымі даследчыкамі таксама вылучаюцца дэпартацыі 1944 года.
Дэпартаваныя з Латвіі накіроўваліся ў асноўным у Амурскую, Томскую і Омскую вобласці. Некалькі меншых маштабаў рэпрэсій адбываліся супраць балтыйскіх немцаў і Сведкаў Іеговы. Пасля дэсталінізацыі інтэрнаванне ў лагеры было пакараннем для людзей, якія вядуць «антысавецкі» лад жыцця.
Молат
Молат — прылада працы, якая выкарыстоўваецца для нанясення ўдараў пры коўцы металу, разбіванні камянёў, забіванні цвікоў і інш. Молаты бываюць ручныя і механічныя.
Кавальскія, або ручныя молаты звычайна робяцца з коўкага жалеза, канцы наварваюцца сталлю. Вельмі маленькія молаты робяцца цалкам са сталі, вялікія — з чыгуну. Адзін канец ручнога молата робяць або зусім плоскім або з лёгкай пукатасцю, ён завецца бой або баёк.
Альгімонт Гальшанскі
Альгімонт Гальшанскі (1-я пал. XIV ст. — паміж жніўнем і кастрычнікам 1393) — літоўскі князь, пачынальнік роду Гальшанскіх.
Біяграфія
Упершыню згадваецца, напэўна, Германам Вартбергам пад 1371 года як «вялікі вяльможа», чый «двор» над ракой Нявежай у разбурыла лівонскае войска Ордэна (deinde Nevese flumen descendendo ab utraque parte usque ad curiam Algeminnen in terra Arvisten, ubi Algeminne, magnus satrapa). Аднак паводле ордэнскіх Die Littauischen Wegeberichte цэнтр уладанняў Альгімонта быў у Гальшанах (Von dannen in Ongemundes hoﬀ Galschan ij mile rum weg).
У 1383 годзе Альгімонт (Angemunt) у свіце вял. кн. Ягайлы браў удзел у перамовах з пасламі вялікага магістра, у канцы 1384 года з іншымі пасламі (Sgergelo, Olgemont et Borizszo duces) едзе ў Кракаў, дзе 18.1.1385 года просіць для вялікага князя рукі каралевы Ядвігі. Напэўна, на пачатку 1389 года, Альгімонт з Братошам (Овгимонта и Братоушу) едзе ў Ноўгарад, каб весці з наўгародцамі перамовы аб прыняцці на прыгарады князя Лугвена Альгердавіча — брата Ягайлы. У свой час Юзаф Вольф, і следам іншыя даследчыкі, адносіў гэтыя згадкі да Івана Альгімонтавіча, быццам называнага паганскім імем бацькі. Але няма падстаў сумнявацца, што ўласна сам кн. Альгімонт браў удзел у тых падзеях.
У канцы 1380-х — пачатку 1390-х князь Альгімонт (кнѧз(ь) Ѡлгимонтъ) быў сярод выдаўцоў паручных грамат за баярына Братошу (1387—1394) і князя Жэдзівіда (жнівень-кастрычнік 1393).
Памёр не пазней за кастрычнік 1393 года, калі яго сын кн. Іван атрымаў кіеўскае намесніцтва ад вял.кн. Вітаўта.
Беларуска-літоўскія летапісы XVI ст. называюць Альгімонта кіеўскім намеснікам часоў вял. князя Гедзіміна, цяпер заняцце пры ім Кіева лічаць сумнеўным, але падзеі датаваны 1321 годам, і ў кожным разе названы Альгімонт іншая асоба. Тыя ж летапісы часта называюць Альгімонта сынам Міндоўга Гальшанскага, а таго сынам легендарнага Гольшы, у Яўрэінаўскім летапісе сам Альгімонт названы сынам Гольшы. Крыніцы ж XIV ст. пад 1331 і 1362 гадамі згадваюць кіеўскага князя Фёдара.
У Кіева-Пячэрскім памянніку (кан. XV — пач. XVI ст.) ёсць запіс «Княз Олгимонта, нареченного в святом крещении Михаила, а в иноцех Евфимия». Аднак гэтую згадку, запісаную праз болей за стагоддзе па смерці Альгімонта, нельга лічыць надзейнай.
Іосіф Валяр’янавіч Ляшчынскі
Іосіф Валяр’янавіч Ляшчынскі (нар., Івянец, Польская Рэспубліка) — беларускі танцоўшчык. Заслужаны дзеяч мастацтваў Беларусі (1967).
Біяграфія
Нарадзіўся ў звычайнай местачковай сям’і. Бацька Валяр’ян Ляшчынскі быў майстрам-мулярам, які з арцеллю будаўнікоў узводзілі храмы і палацы, жылыя дамы і крамы ў Івянцы, Валожыне, Барысаве, Вільні. А маці Юзэфа з роду Сасноўскіх была хатняй гаспадыняй і займалася выхаваннем дзяцей.
У сямігадовым узросце паступіў у першы клас школы, дзе пасаду дырэктара займала Марыя Асіповіч, унучка Вінцэнта Дуніна-Марцінкевіча. Быў вучнем былога саліста Варшаўскага тэатра оперы і балета Уладзіслава Аскеркі, які быў настаўнікам Івянецкай школы за польскім часам. У школе ставіліся тэатральныя пастаноўкі, дзейнічалі гурткі танцаў і спеваў. Аскерка заўважыў здольнага вучня і прывіў любоў да харэаграфіі і народных танцаў.
Закончыў курсы па харэаграфіі пры Мінскім абласным Доме народнай творчасці і рэжысёрскае аддзяленне Мінскага культасветвучылішча.
У Івянцы працаваў у кафляным цэху Івянецкага прамкамбіната і адначасова кіраваў танцавальным калектывам у Доме культуры. Яго прызначылі інструктарам Івянецкага Дома культуры, а праз год — дырэктарам.
Музычным кіраўніком у Доме культуры, супрацоўніцай Ляшчынскага ў яго харэаграфічнай дзейнасці была музыкант, вучаніца К. Паплаўскага Стэфа Чылюк, якая працавала з ім з 1956 года.
Мастацкі калектыў пад кіраўніцтвам Ляшчынскага набыў шырокую вядомасць у Беларусі, неаднаразова выступаў і за яе межамі.
Узнагароды
У 1967 годзе было прысвоена ганаровае званне «Заслужанага дзеяча культуры БССР».
Патагонскія Анды
Патагонскія Анды (Патагонскія Кардыльеры; Andes Patagonicos) — паўднёвая частка горнага пояса Андаў, на поўдзень ад 39° паўднёвай шыраты, на тэрыторыі Чылі і Аргенціны.
Найвышэйшая кропка — гара Сан-Валенцін (4058 м). Для паўночнай часткі характэрныя моцная сейсмічнасць і актыўны вулканізм (вулканы Ланін, Асорна, Каркавада). Клімат умераны, вельмі вільготны: да 5000 мм ападкаў у год і больш. На поўдзень ад 46°30' паўднёвай шыраты размешчаны два буйных Патагонскіх ледавіковых плато: Паўночнае і Паўднёвае. Ля ўсходніх перадгор’яў — буйныя ледавіковыя азёры. У паўночнай частцы — хвойныя і лісцяныя вечназялёныя лясы, у паўднёвай — змешаныя лістападна-вечназялёныя і хвойныя. На тэрыторыі гор размешчана мноства нацыянальных паркаў.
Артаарал
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 169 чалавек (86 мужчын і 83 жанчыны). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражываў 151 чалавек (77 мужчын і 74 жанчыны).
Ула (прыток Заходняй Дзвіны)
У́ла, або Улья́нка — рака ў Лепельскім, Чашніцкім і Бешанковіцкім раёнах Беларусі, левы прыток Заходняй Дзвіны. Адносіцца да Бярэзінскай воднай сістэмы.
Даўжыня ракі 123 км. Вадазбор 4090 км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці 25,4 м³/с. Агульнае падзенне ракі 30,2 м. Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,4‰. Густата рачной сеткі 0,43 км/км².
Асноўныя прытокі
Справа: Лукомка, Усвейка, Свячанка. Злева: Хоцінка.
Агульнае
Выцякае з Лепельскага возера на паўночнай ускраіне горада Лепель, вусце каля аграгарадка Ула Бешанковіцкага раёна. З Лепельскага возера Ула цячэ на ўсход, потым за Чашнікамі крута паварочвае. Адлегласць паміж рэчышчам Улы ў верхнім і ніжнім цячэнні складае 1214 м. Тут у свой час быў пракапаны Чашніцкі канал, які цяпер страціў сваё значэнне. Рака цячэ па Верхнебярэзінскай нізіне, Чашніцкай раўніне і Полацкай нізіне. Упадае ў Заходнюю Дзвіну каля пасёлка Ула. Веснавое разводдзе з 3-й дэкады сакавіка да сярэдзіны мая, сярэдняя працягласць 56 сутак. Сярэдняе перавышэнне вышэйшага ўзроўню над межанню 4,6 м, найбольшае 7,3 м. Замярзае ў канцы 1-й дэкады снежня, крыгалом у пачатку красавіка.
Даліна асіметрычная, трапецападобная, да вёскі Промыслы Бешанковіцкага р-на скрынкападобная; яе шырыня 300—600 м, найбольшая да 1 км у сярэднім цячэнні, найменшая 100 м у верхнім цячэнні. Пойма чаргуецца па берагах, яе шырыня 50—100 м, ніжэй 200—400 м, у сярэднім цячэнні да 600 м.
Рэчышча неразгалінаванае, на працягу 75 км ад вытоку моцназвілістае, ніжэй умерана звілістае (шырыня 30 м, месцамі 40—50 м).
У басейне Улы знаходзяцца азёры: Лепельскае, Лукомскае, Сялява, Жэрынскае, Бярэшча, Окана, Жэжліна, Бораўна, Гарнасвечча, Плацішна, Ямнае, Павулле, Нюля, Люкшына, Хоціна, Хоцінскае, Рыбанец, Нізгалаўе, Огзіна, Глыбочыца, Смальянскае, Чэрцы, Воласна, Му́хна, Забельскае, Некалач, Антошава, Вербнае і інш.
Гідралагічны рэжым Улы вывучаўся з 1876 года на 9 гідралагічных пастах (на Лепельскай ГЭС з 1958, у вёсцы Промыслы — з 1927 года).
Абакан (значэнні)
Абакан — тапонім.
Абезгалоўліванне
Абезгалоўліванне (ад слова галава) — фізічнае аддзяленне галавы жывой істоты ад цела. Абезгалоўліванне можа быць наўмысным, гэта — забой сельскагаспадарчай птушкі, дэкапітацыя эксперыментальных жывёл, забойства, ці выкананне смяротнага пакарання; ажыццяўляецца пры дапамозе адмысловай прылады — гільяціны ці сякуча-рэжучых прылад — сякеры, мяча, нажа. Ненаўмыснае абезгалоўліванне можа адбыцца ў выніку выбуху, аўтамабільнай аварыі і іншых няшчасных здарэнняў. Самагубства праз абезгалоўліванне хоць і рэдка, але сустракаецца: у 2003 годзе брытанец пазбавіў сябе галавы пры дапамозе ўласнаручна пабудаванай гільяціны з электрычным запускам.
Абезгалоўліванне безумоўна прыводзіць да смерці мозгу ў выніку рэзка прагрэсуючай ішаміі, акрамя выпадкаў, калі адсечаная галава неадкладна прышываецца да свайго ці чужога цела са сшываннем крывяносных судзін і аднаўленнем кровазвароту, як гэта паказана ў працах У. П. Дземіхава. Смерць мозгу надыходзіць на працягу некалькіх хвілін пасля аддзялення галавы ад цела. Гісторыі пра тое, што галава глядзела на ката, пазнавала сваё імя і нават спрабавала казаць, з’яўляюцца, з пункту гледжання нейрафізіялогіі, моцна перабольшанымі. Галава траціць прытомнасць праз 300 мілісекунд пасля адсячэння і незваротна спыняецца амаль уся вышэйшая нервовая дзейнасць, у тым ліку здольнасць адчуваць боль. Некаторыя рэфлексы і сутаргі цягліц твару могуць працягвацца яшчэ некалькі хвілін.
Абезгалоўліванне ў гісторыі
Абезгалоўліванне служыла відам смяротнага пакарання на працягу тысячагоддзяў. У сярэднявечнай Еўропе дзяржаўным і крымінальным злачынцам адсякалі галовы і выстаўлялі іх на агляд натоўпу. Пакаранне смерцю праз абезгалоўліванне мячом (ці сякерай, любой баявой зброяй) лічылася «высакароднай» і ўжывалася галоўным чынам да арыстакратаў, якія, быўшы ваярамі, лічыліся падрыхтаванымі да смерці ад мяча. «Невысакароднымі» відамі пакарання смерцю былі павешанне і спаленне.
Калі меч ці сякера была вострым, а кат умелым, вынікам пакарання смерцю была хуткая і адносна бязбольная смерць. Калі ж зброя была дрэнна завостраная ці кат няспрытны, для адсячэння галавы магло спатрэбіцца некалькі ўдараў. Па гэтай жа прычыне прысуджанаму завязвалі вочы: каб у вырашальны момант ён не тузануўся. Таксама прысуджаным раілі заплаціць кату, каб той сумленна выканаў сваю працу. Апошняе пакаранне смерцю ў Заходняй Германіі адбылося 12 мая ў 1949 годзе. Быў пакараны Бертольд Вехмейер (Berthold Wehmeyer) у турме Моабіт у Заходнім Берліне. Да 1966 года абезгалоўліванне ўжывалася ў ГДР, потым яго замянілі растрэлам, паколькі адзіная гільяціна паламалася.
Абезгалоўліванне ў сучасным свеце
Абезгалоўліванні мячом у нашы дні здзяйсняліся ў юрысдыкцыях, падпарадкаваных ісламскаму шарыяту, а таксама ваяўнічымі ісламістамі ў гарачых кропках. Па стане на 2005 год, Саудаўская Аравія, Кувейт, Судан, Аман, Бахрэйн, Іарданія, Ірак, Афганістан, Емен і Катар мелі законы, якія дазваляюць абезгалоўліванне, аднак пэўныя звесткі пра іх ужыванне існуюць толькі ў стаўленні да Саудаўскай Аравіі. Ваяўнічыя ісламісты ў апошнія гады сталі ажыццяўляць абезгалоўліванні пры дапамозе невялікіх нажоў, па памеры падобных з кішэннымі. Таксама абезгалоўліванне захавалася як «спадчына» ў некаторых былых асадах Францыі — Алжыры, Гвінеі, Марока.
Па некаторых дадзеных, тэрарыстычная арганізацыя Абу Саяф здзяйсняе абезгалоўліванні ў Філіпінах.
NGC 6389
NGC 6389 (іншыя абазначэнні — UGC 10893, MCG 3-45-1, ZWG 112.5, KARA 812, IRAS17304+1626, PGC 60466) — галактыка ў сузор’і Геркулес.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Вольскі
Вольскі — беларускае прозвішча.
Пенсільванскі ўніверсітэт у Куцтаўне
Пенсільванскі ўніверсітэт у Куцтаўне (Kutztown University of Pennsylvania), таксама Куцтаўнскі ўніверсітэт (Kutztown University) — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта, якая знаходзіцца ў мясцовасці Куцтаўн, штат Пенсільванія.
Агульная характарыстыка
Упершыню заснаваны ў 1866 годзе, універсітэт пачаў сваю дзейнасць як Кейстоўнская нармальная школа, якая месцілася ў старым галоўным будынку, які цяпер так называецца, і спецыялізуецца на педагагічнай адукацыі; у 1928 годзе яго назва была зменена на Куцтаўнскі дзяржаўны педагагічны каледж. У рэшце школа пашырыла свае праграмы па-за сферай адукацыі, каб быць названай Куцтаўнскім дзяржаўным каледжам у 1960 годзе і, нарэшце, Пенсільванскі ўніверсітэт у Куцтаўне ў 1983 годзе.
Мікалоюс Акялайціс
Мікалоюс Акяла́йціс, або Мікалай Акялевіч (Mikalojus Akelaitis;, в. , Капсукскі раён, Літва — ) — літоўскі грамадскі дзеяч, асветнік, пісьменнік.
Зацірка
Зацірка — у беларусаў рэдкая страва з мукі. Жытнюю, пшанічную або грэцкую муку крута замешваюць або пераціраюць з яйкам (часам з крухмалам) і вараць на вадзе або малацэ. Зацірку, прыгатаваную на вадзе, заскварваюць, запраўляюць алеем, забельваюць малаком.
Гулевічы (Камянецкі раён)
Гуле́вічы (, Гулевичи) — вёска ў Камянецкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Навіцкавіцкага сельсавета.
Да 9 чэрвеня 1958 года вёска ўваходзіла ў склад Дзмітровіцкага сельсавета.
Уладзімір Кіслы
Уладзімір Кіслы (, в. Дубна Мастоўскага раёна) — мастак і рэстаўратар.
Адукацыя
Скончыў Геаграфічны факультэт БДУ ў 1979 годзе.
Праца
З 1983 года працуе мастаком і рэстаўратарам музея гісторыі рэлігіі ў Гродна. Майстэрству рэстаўрацыі вучыўся ў Мінску, Варшаве, Рызе, Львове. Выратаваў сотні абразоў і іншых твораў сакральнага мастацтва. Наладзіў шмат аўтарскіх выстаў як жывапісец. Узнагароджаны ордэнам «Заслужаны дзеяч культуры Польшчы» за адшуканне крыпты караля Станіслава Аўгуста Панятоўскага ў вёсцы Воўчын на Брэстчыне ў 1991 годзе.
Тэадрэд
Тэ́адрэд (англ. Theodred) —другарадны персанаж трылогіі «Уладар Пярсцёнкаў» Дж. Р. Р. Толкіна. Мог стаць васямнаццатым каралём Рохана. Загінуў пры Першай бітве пры Ізенскіх Брадах.
Біяграфія
Пахаваны, згодна тэксту кнігі «Уладар Пярсцёнкаў», каля пераправы цераз Ізенскія брады.
Кампадэна
Кампадэна (Campodenno) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Трэнціна — Альта-Адыджэ, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Трэнта.
Насельніцтва складае 1465 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 58 чал./км². Займае плошчу 25 км². Паштовы індэкс — 38010. Тэлефонны код — 0461.
База (архітэктура)
Ба́за (ад  — падстаўка, падмурак ) — падмурак, фундамент калоны ці слупа. У ордарнай архітэктуры база — абавязковая частка калон усіх ордараў, акрамя грэка-дарычнага. База калоны ў порціку абапіраецца непасрэдна на апорную пліту (стылабат), у аркадзе, пры адносна шырокім прасвеце паміж калонамі — на высокі пастамент (у гэтым выпадку базай называецца дэталь, пераходная ад пастамента да ствала калоны). Базы адрозніваюцца па вышыні і профілю. Асабліва разнастайныя гатычныя базы, якія вызначаюцца складанасцю малюнка.
Антычная і паладыянская архітэктура
У класічнай ордарнай архітэктуры, паводле «Чатырох кніг пра архітэктуру» Паладзіа, прапорцыі і складанасць малюнка базы прама звязаны з прапорцыямі кожнага з пяці ордараў:
Сярэдневяковая архітэктура
У раннім сярэднявеччы (да эпохі Каралінгаў уключна) па-ранейшаму ўжываліся прымітыўна вырабленыя атычныя базы, якія спалучаліся з агрубленымі рысамі «варварскіх» пабудоў. Першай ахвярай спрашчэння стаў цыркульны пераход ад базы да ствала калоны. Сувязь паміж агульным абліччам ордарнай калоны і цыркульным малюнкам базы была страчана, прапорцыі не выконваліся. Кожны муляр абапіраўся на ўласны вакамер і мясцовыя традыцыі. У месцах, дзе захоўваліся рымскія пабудовы, гэтыя традыцыі захоўвалі вернасць антычным узорам (у паўднёвай Францыі да XIII стагоддзя, у Італіі — традыцыя не перарывалася да эпохі Адраджэння); там жа, дзе такіх узораў не было — архітэктура адразу адышла ў бок ад антычнага ордара.
На выхадзе з ранняга Сярэднявечча, і асабліва з распаўсюджваннем гатычнага стылю, у сярэдневяковай архітэктуры ўзніклі своеасаблівыя базы калон, якія не мелі прамых аналагаў у антычнай архітэктуры. У адрозненне ад антычнасці, дзе базы — заўсёды фігуры вярчэння, сярэдневяковыя базы часта мелі ў плане форму мнагагранніка ці гронкі, абыўся пераход ад простай, круглай у плане, калоны да апорнага слупа, утворанага пучком паралельных калон.
Бескарагай (Усходне-Казахстанская вобласць)
Бескарагай — сяло ў Бескарагайскім раёне Усходне-Казахстанскай вобласці Казахстана. Адміністрацыйны цэнтр і адзіны населены пункт Бескарагайскай сельскай акругі. Код КАТА — 633630100.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 4861 чалавек (2385 мужчын і 2476 жанчын). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 4377 чалавек (2018 мужчын і 2359 жанчын).
Soldier of Fortune (часопіс)
«Soldier of Fortune», SOF (Салдат удачы) — штомесячнае перыядычнае выданне ў ЗША, прысвечанае асвятленню ваенных канфліктаў, контрпартызанскай і контртэрарыстычнай барацьбе. Публікавалася кампаніяй Omega Group Ltd (штат Каларада).