cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Лаплацкая нізіна
Плошча ацэньваецца больш за ў 3 млн км², другая ў Паўднёвай Амерыцы пасля Амазонскай. Агульны кірунак з поўначы на поўдзень. Пераважныя вышыні 0 — 200 м. Нізіна з'яўляецца часткай басейна рэк Парана, Уругвай і драбнейшых рэк і іх прытокаў, якія ўпадаюць у эстуарый Ла-Плата. Распасціраецца з поўначы на поўдзень прыкладна на 2400 км, а з усходу на захад на 900 км. Паўночныя і ўсходнія вобласці больш узвышаныя і сухія. На паўночным усходзе нізіна пераходзіць у Гран-Чака, на поўдні і паўднёвым усходзе — у Пампасы. На поўначы і паўночным усходзе нізіна абмежавана Бразільскім нагор'ем. Тэрыторыя, абмежаваная рэкамі Парана, Ігуасу і Уругвай завецца Аргенцінскім Міжрэччам.
Клімат на большай тэрыторыі вільготны, на поўначы — трапічны, на поўдні — субтрапічны. Нізіна багністая, утворана наносамі рэк. На поўначы (Пантанал) рэдкалессі, балоты (самая вялікая забалочаная тэрыторыя ў свеце ), на поўдні — светлыя лясы, прэрыі і стэпы. У рэгіёне развіта сельская гаспадарка.
Светлахвойны лес
Светлахвойны лес — лес, дзе галоўнымі лесаўтваральнымі пародамі з'яўляюцца святлалюбныя хвойныя драўняныя пароды (хвоя, лістоўніца). Шырока распаўсюджаны ў Расіі, Скандынаўскіх краінах, ЗША, Канадзе. Ажурнасць крон і адносна невялікая самкнутасць полагу прапускаюць большую колькасць ападкаў і святла, чым у цёмнахваёвых і змяшаных хвойных лясах, лепш выграваюцца глебы. Таму наглебавае покрыва і падлесак развіваюцца больш інтэнсіўна, падзолаўтваральны працэс адбываецца хутчэй, не накопліваецца грубы перагной і ў выніку глебы больш урадлівыя. Светлахвойныя насаджэнні часцей аднаўзроставыя, таму што падрост святлалюбных парод дрэнна захоўваецца пад полагам лесу. Аднак нізавыя пажары, якія цыклічна паўтараюцца, садзейнічаюць фарміраванню рознаўзроставых дрэвастояў у светлахвойных лясах.
Лістоўнічны лес расце ад засушлівых стэпаў да зоны лесатундры і верхняй мяжы лесу ў горах. Паверхневая каранёвая сістэма лістоўніцы дазваляе ім існаваць ва ўмовах вечнай мерзлаты, наімховых балотых. Распаўсюджваецца на поўнач далей за іншыя драўняныя пароды. Лістоўніца - самая распаўсюджаная лесаўтваральная парода і адзінае іглічнае дрэва з ігліцай, якая ападае на зіму.
Хваёвы лес расце галоўным чынам ва ўмеранай лясной і лесастэпавай зоне Паўночнага паўшар'я, таксама сустракаецца ў тропіках і субтропіках. .
Балоціна
Бало́ціна (, Болотино) — вёска ў Верхнядзвінскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Бялькоўшчынскага сельсавета.
Да 2004 года ўваходзіла ў склад Галубаўскага сельсавета.
Малое Туроўе
Мало́е Туро́ўе (, Малое Туровье) — вёска ў Астравецкім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Міхалішкаўскага сельсавета.
Да 3 красавіка 1959 года вёска ўваходзіла ў склад Жукойненскага сельсавета, пасля — у склад Спондаўскага сельсавета.
Іван Іванавіч Валасевіч
Іван Іванавіч Валасевіч (, в. Ціхны, Гродзенская губерня, Расійская імперыя, цяпер Бярозаўскі раён, Брэсцкая вобласць — ) — батальённы камісар Рабоча-сялянскай Чырвонай Арміі, удзельнік савецка-фінскай і Вялікай айчыннай войнаў, Герой Савецкага Саюза (1940).
Біяграфія
У 1931 годзе Валасевіч быў прызваны на службу ў Рабоча-сялянскую Чырвоную Армію. У 1932 годзе скончыў, пасля чаго служыў у авіяцыі Чарнаморскага, затым Балтыйскага флатоў. Прымаў удзел у савецка-фінскай вайне, падчас якой асабліва вызначыўся. У званні батальённага камісара быў ваенным камісарам.
Сумесна з камандзірам эскадрыллі капітанам Валасевіч удзельнічаў у распрацоўцы планаў баявых дзеянняў падраздзялення, навучаў лётчыкаў. За час вайны ён здзейсніў 69 баявых вылетаў, у ходзе якіх збіў фінскі самалёт, знішчыў 7 кулямётных кропак. За адзнаку ў паветраных баях Валасевіч быў узнагароджаны ордэнам Чырвонага Сцяга, а затым прадстаўлены да звання Героя Савецкага Саюза.
Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 4 красавіка 1940 года за «вылучэнне ў баях, асабістую адвагу і выдатна арганізаваную ў баявой абстаноўцы партыйна-палітычную працу» батальённы камісар Іван Валасевіч быў удастоены высокага звання Героя Савецкага Саюза з уручэннем ордэна Леніна і медалі «Залатая Зорка» пад нумарам 364.
У 1940 Валасевіч вучыўся на Вышэйшых курсах удасканалення камскладу ВПС ВМФ. З першых дзён Вялікай Айчыннай вайны — на яе франтах, са жніўня 1941 года ваяваў на пасадзе намесніка камандзіра 11-га знішчальнага авіяпалка ВПС Чарнаморскага флоту, збіў некалькі самалётаў. 30 верасня 1941 года Валасевіч загінуў пры выкананні баявога задання. Быў узнагароджаны шэрагам медалёў.
Памяць
У гонар Валасевіча названыя вуліцы ў горадзе Бярозы, вёсцы Ціхны і ў пасёлку Нефцегорскі Апшаронскага раёна Краснадарскага краю. На будынку сельскага клуба ў вёсцы Ціхны ў 1975 годзе была ўсталявана мемарыяльная дошка Івану Валасевічу.
Антэй
Антэ́й (Ἀνταίος «звернуты супраць») у грэчаскай міфалогіі — волат, сын Пасейдона (ці Геі, ці Пасейдона і Геі), атрымліваў непераможную сілу ад судотыку з маці Геяй - зямлёй. Цар Лівіі.
Па Ферэкіду, яго жонка - Іфіноя, згодна Плутарха, яе клікалі Тэнгіз. У горадзе Іраса зладзіў спаборніцтва для жаніхоў сваёй дачкі.
Антэй прымушаў ўсіх падарожнікаў-чужаземцаў змагацца з ім і ўсіх, каго перамагаў у барацьбе - забіваў. Пабудаваў храм Пасейдону з чэрапаў пераможаных ім.
Пераможаны Гераклам. Пры сустрэчы Антэй запатрабаваў, каб і Геракл змагаўся з ім. Ніхто не мог перамагчы Антэя ў адзінаборстве, не ведаючы таямніцы, адкуль волат атрымліваў падчас барацьбы ўсё новыя і новыя сілы. Таямніца ж была такая: калі Антэй адчуваў, што пачынае губляць сілы, ён дакранаўся да зямлі, сваёй маці, і абнаўляліся яго сілы: ён чэрпаў іх у сваёй маці, вялікай багіні зямлі. Падчас бітвы некалькі разоў Геракл валіў яго на зямлю, але толькі дадавалася сілы ў Антэя. Але раптам падчас барацьбы магутны Геракл падняў Антэя высока на паветра, яго сілы вычарпаліся, і Геракл альбо задушыў яго, альбо забіў яго, зламаўшы хрыбет. Геракл зрабіў Лівію больш спрыяльнай для жыцця.
Адзінаборства было намалявана сярод іншых подзвігаў на франтоне храма Гераклу ў Фівах. Магіла Антэя знаходзілася побач з Лінксам, шкілет у 60 лакцей даўжыні адкрыў і загадаў зноў засыпаць зямлёй.
Маркуны
Марку́ны (, Маркуны) — вёска ў Астравецкім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Міхалішкаўскага сельсавета.
Сун
Сун  — дынастыя і імперыя ў Кітаі ў 10—13 стст.
Гісторыя
Спыненне міжусобіц спрыяла хуткаму эканамічнаму ўздыму краіны, росквіту кітайскай сярэдневяковай культуры. Развівалася філасофія ў выглядзе неаканфуцыянства Чжу Сі.
Але імператары цярпелі няўдачы ў барацьбе з паўночнымі качэўнікамі — кіданямі, тангутамі (гл. Заходняе Ся), з-за чаго вымушаны былі плаціць ім даніну. Хуткі рост насельніцтва і недахоп ворных зямель прывялі ў канцы 11 ст. да росту сацыяльнай напружанасці. З мэтай яе памяншэння першы міністр Ван Аньшы правёў у 1069—85 шэраг рэформ, якія ўладкавалі сістэму падаткаў і землекарыстання; былі прыняты захады па асваенні свабодных зямель на поўдні.
Паўднёвая Сун
У пачатку 12 ст. на поўнач Кітая ўварваліся чжурчжэні, якія ў 1127 захапілі сталіцу імперыі г. Бянь (цяпер Кайфын).
Сунскі прынц Гаоцзу (1127—62) аднавіў імперыю Сун, якая ахоплівала толькі Паўднёвы Кітай. Па дагаворы 1141 г., Сун прызнала сябе васалам дзяржавы чжурчжэняў — імперыі Цзінь. На працягу некалькіх дзесяцігоддзяў Сун вяла барацьбу супраць манголаў (гл. Мангольскія заваяванні), якія ў 1279 г. знішчылі імперыю.
Бароўка (Верхнядзвінскі раён)
Баро́ўка (, Боровка) — вёска ў Верхнядзвінскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Бялькоўшчынскага сельсавета.
Да 20 мая 1960 года вёска ўваходзіла ў склад Каркалецкага сельсавета, да 8 красавіка 2004 года — у склад Жоўнінскага сельсавета.
Вераб’ёва (Верхнядзвінскі раён)
Да 2004 года ўваходзіла ў склад Галубаўскага сельсавета.
Бялькоўшчына
Бялько́ўшчына (, Бельковщина) — аграгарадок у Верхнядзвінскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Бялькоўшчынскага сельсавета. Да 2004 года ўваходзіў у склад Жоўнінскага сельсавета.
Барсукі (Бялькоўшчынскі сельсавет)
Барсукі́ (, Барсуки) — былая вёска ў Верхнядзвінскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіла ў склад Бялькоўшчынскага сельсавета.
Да 2004 года ўваходзіла ў склад Жоўнінскага сельсавета.
Браніслаў Тычэцкі
'''Браніслаў Л. Тычэ́цкі'''  — беларускі архітэктар канца XVIII — першай паловы XIX ст. У 1827 годзе пабудаваў палацава-паркавы ансамбль Рдултоўскіх у Снове. Стварыў шэраг праектаў пабудоў для сядзібы ў в. Беніца (Маладзечанскі раён) і ў Пружанах.
Мельніца Сарочча
Ме́льніца Саро́чча (, Мельница Сорочья) — хутар у Астравецкім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Міхалішкаўскага сельсавета.
Да 3 красавіка 1959 года хутар уваходзіў у склад Жукойненскага сельсавета, пасля — у склад Спондаўскага сельсавета.
Меса (Арызона)
Ме́са (Mesa //) — горад у штаце Арызона, ЗША, прыгарад Фінікса. Трэці па колькасці жыхароў (460155 чалавек па стане на 2006 год) горад Арызоны пасля Фінікса і Тусана.
Меса — адзін з гарадоў ЗША з самым хуткім ростам насельніцтва, у XXI стагоддзі ўвайшоў у лік 40 найбуйнейшых гарадоў краіны. Насельніцтва Месы большае, чым у такіх больш вядомых гарадах ЗША, як Кліўленд, Маямі, Тампа ці Мінеапаліс. Нягледзячы на гэта, Меса працягвае заставацца «спальным раёнам».
Горад заснаваны мармонамі-перасяленцамі ў 1878 годзе і сярод жыхароў Месы па-ранейшаму каля 10 % — мармоны. Іх Царкве належыць адзін з найстарэйшых храмаў горада.
Дэмаграфія
Паводле перапісу насельніцтва ЗША ў 2010 годзе, расавы склад Месы:
Іван Аляксандравіч Макаед
Іва́н Алякса́ндравіч Макае́д (нар. ) — беларускі дзяржаўны дзеяч, былы начальнік Галоўнай дзяржаўнай падатковай інспекцыі Беларусі (1990-1992).
Біяграфія
У 1990 узначаліў створаную 2 красавіка 1990 года Пастановай Савета Міністраў Беларускай ССР №78 была створана Галоўная дзяржаўная падатковая інспекцыя Міністэрства фінансаў БССР.
Функцыянальнае праграмаванне
Функцыянальнае праграмаванне — парадыгма праграмавання, якая разглядае вылічэнні як разлікі матэматычных функцый, і пазбягае станаў і зменных даных. Адносіцца да дэкларатыўнай парадыгмы праграмавання, гэта азначае, што праграмы складаюцца з выразаў. У функцыянальным кодзе выхадное значэнне залежыць толькі ад аргументаў на ўваходзе функцыі, таму пры выкліку функцыі f двойчы з тым жа значэннем аргумента х будзе атрыманы той жа вынік f(x) кожны раз. Ліквідацыя пабочных эфектаў, г.зн. змен стану, якія не залежаць ад параметраў функцыі, можа зрабіць нашмат лягчэйшым разуменне і прадказанне паводзін праграмы, што з'яўляецца адным з ключавых матываў для развіцця функцыянальнага праграмавання.
Функцыянальнае праграмаванне мае свае карані ў лямбда-злічэнні, фармальнай сістэме, распрацаванай у 1930-я гады для даследаванняў вылічальнасці, праблемы развязвальнасці, вызначэння функцый, прымянення функцый, і рэкурсіі.
У асноўным увагу на функцыянальныя мовы праграмавання, асабліва «чыста функцыянальныя», звяртаюць акадэмічныя даследчыкі, а не распрацоўшчыкі камерцыйнага праграмнага забеспячэння. Тым не менш, функцыянальны стыль праграмавання падтрымліваецца спецыялізаванымі мовамі, сярод якіх Erlang (паралельныя праграмы) , R (статыстыка), Mathematica (сімвальныя вылічэнні) , J і K (фінансавы аналіз), і інш.
Праграмаванне ў функцыянальным стылі таксама магчымае ў мовах, якія не прызначаны спецыяльна для функцыянальнага праграмавання. Напрыклад, імператыўная мова праграмавання Perl з'яўляецца прадметам кнігі, якая апісвае, як прымяніць канцэпцыі функцыянальнага праграмавання. C# 3.0 і Java 8 дадалі канструкцыі, якія робяць праграмаванне ў функцыянальным стылі больш натуральным.
Мілайшуны (Міхалішкаўскі сельсавет)
Мілайшу́ны (, Милайшуны) — вёска ў Астравецкім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Міхалішкаўскага сельсавета.
GNU Radio
GNU Radio — свабодны інструментарый для пабудовы праграмна-вызначанага радыё. Яго можна выкарыстоўваць для апрацоўкі сігналаў з лёгкадаступнага таннага вонкавага апаратнага модуля, або без яго ў рэжыме сімуляцыі. Шырока выкарыстоўваецца для вывучэння, будавання і разгортвання праграмнага радыё, як у бізнэсе, так і ў акадэмічнай галіне.
Агляд
Кампаненты GNU Radio пераважна напісаны на мове праграмавання Python, тады як крытычныя да прадукцыйнасці кампаненты апрацоўкі сігналу — на C++ з выкарыстаннем пашырэнняў працэсара для працы з нефіксаванай коскай, дзе гэта магчыма. Такім чынам, распрацоўнік можа рэалізоўваць рэалтаймавыя радыёсістэмы з высокай прапускной здольнасцю ў простым для выкарыстання асяроддзі распрацоўкі.
GNU Radio падтрымлівае распрацоўку алгарытмаў апрацоўкі сігналаў з выкарыстаннем папярэдне запісаных або згенераваных даных, што дазваляе пазбегнуць неабходнасці ўжываць рэальнае знешняе абсталяванне.
Як і ва ўсіх сістэмах праграмна-вызначанага радыё, пераканфігураванне з’яўляецца ключавой асаблівасцю. Замест набыцця некалькіх дарагіх радыё можна мець адзін агульны прыёмнік, сігнал з якога апрацоўваецца праграмна. GNU Radio змяшчае пэўную колькасць ужо гатовых блокаў дэмадуляцыі для розных тыпаў сігналаў, але калі чалавек разумее матэматыку радыёсістэмы, можна перанаставіць GNU Radio і на атрыманне іншых тыпаў.
Гісторыя
У 2001 г. GNU Radio з’явіўся як афіцыйны праект GNU. Філантроп Джон Гілмар ініцыяваў і падтрымаў GNU Radio, выдаткаваўшы $320,000 Эрыку Блосаму на напісанне коду і кіраўніцкія патрэбы.
GNU Radio быў выкарыстаны ў танных сістэмах пасіўных радараў.
У верасні 2010 кіраўнік праекта Эрык Блосам сышоў у адстаўку і яго замяніў Том Ронда. Том ёсць выпускніком Virginia Tech і спецыялістам па кагнітыўным радыё, на той момант ён ужо даўно удзельнічаў у распрацоўцы GNU Radio.
GNU Radio Companion
GNU Radio Companion (GRC) — гэта графічны інтэрфэйс для распрацоўкі праграм GNU Radio, франтэнд да бібліятэк сігнальнай апрацоўкі. Яўляе сабой рэдактар дыяграм, у якім карыстальнік злучае блокі патрэбным чынам, атрымліваючы наглядную блок-схему праходжання сігналу. GRC распрацаваў Джош Блюм падчас навучання ва ўніверсітэце Джонса Хопкінса (2006—2007). GRC распаўсюджваецца свабодна з Хакфэсту кастрычніка 2009 г. Быў паспяхова выкарыстаны ў некалькіх універсітэтах. GRC афіцыйна у складзе gnuradio з версіі 3.2.
Забойства немаўлят
Забойства немаўлятат — біблейскае апавяданне дзетазабойства, якое ўчыніў прызначаны рымлянамі Іудзейскі цар Ірад Вялікі. Паводле Евангелля ад Матфея Ірад загадаў пакараць смерцю ўсіх дзяцей-хлопчыкаў малодшага ўзросту ў ваколіцах Віфлеема, каб пазбегнуць страты свайго трона ад нованароджанага Цара Іудзейскага, чыё нараджэнне было абвешчана яму вяшчунамі, такім чынам выканалася прароцтва Старога Запавету: "Тады збылося сказанае праз прарока Ерамію, які кажа: «Голас у Раме чуцен, плач, і галашэнне, і лямант вялікі; Рахіль плача па дзецях сваіх і не хоча суцешыцца; бо іх няма».
У пераносным значэнні фраза азначае празмерную жорсткасць у адносінах да безабаронных.
Біблейскае апісанне
У апісанні Матфея магі з усходу прыходзяць у Іудзею ў пошуках нованароджанага цара іудзейскага, таму што «бачылі зорку Яго на ўсходзе». Цар Ірад Вялікі, накіроўвае іх у Віфлеем, і просіць іх даць яму ведаць, хто гэты цар, калі яны знойдуць Яго. Яны знайсці Ісуса, і праславілі Яго, але Анёл сказаў ім, каб яны не ішлі да Ірада, а вярталіся дадому іншым шляхам; што вярчуны і зрабілі.
Забіццё немаўлятат знаходзіцца ў Евангеллі ад Матфея 2:16-18, хоць папярэднія вершы ўтвараюць кантэкст:
''Калі ж яны адышлі, — вось, анёл Гасподні яўляецца ў сне Язэпу і кажа: устань, вазьмі Дзіця і Маці Ягоную, і ўцякай у Егіпет, і будзь там, пакуль не скажу табе, бо Ірад хоча шукаць Дзіцятка, каб загубіць Яго. Ён устаў, узяў Дзіця і Маці Ягоную, і адышоў у Егіпет, і быў там да Ірадавай смерці, каб збылося сказанае Госпадам праз прарока, які кажа: «З Егіпта паклікаў Я Сына Майго». Тады Ірад, убачыўшы, што мудрацы ашукалі яго, разгневаўся надта і паслаў пазабіваць усіх дзетак у Віфляеме і ва ўсіх межах яго, ад двух гадоў і ніжэй, паводле часу, які выведаў у мудрацоў. Тады збылося сказанае праз прарока Ерамію, які кажа: «Голас у Раме чуцен, плач, і галашэньне, і лямант вялікі; Рахіль плача па дзецях сваіх і ня хоча суцешыцца; бо іх няма»''.
Гірдзюкі
Гірдзюкі́ (, Гирдюки) — вёска ў Верхнядзвінскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Бялькоўшчынскага сельсавета.
Да 2004 года ўваходзіла ў склад Жоўнінскага сельсавета.
Гарадцоўскае княства
Гарадцоўскае, Гарадзецкае, або Гарадзенскае княства — гіпатэтычнае ўдзельнае княства Полацкай зямлі.
Існаванне княства выводзяць з таго, што ў 1162 годзе адзін з менскіх князёў Валадар Глебавіч разам з літоўцамі вытрымаў аблогу полацкага войска ў нейкім умацаванні, якое з гэтай прычыны лічаць значным, а ўжо з гэтай прычын лічаць цэнтрам удзельнага княства Валадара. У летапісе гэтае месца названа «горад» або сапсавана, некаторыя даследчыкі лічаць яго проста Менскам, напэўна першым да такой высновы прыйшоў В. Тацішчаў. Аднак у літаратуры часта сустракаецца называнне гэтага ўмацавання Гарадцом, сустракаюцца нават спробы атоесніць яго з Гроднам (гл. Гарадзенскае княства), што зусім неімаверна, а таксама звязаць з іншымі падобнымі тапонімамі.
В. Данілевіч змяшчаў меркаванае княства ў паўночна-заходняй частцы Полацкай зямлі, на мяжы з Літвой, бо з Валадаром былі літоўцы і перад гэтым ён знаходзіўся на літоўскім памежжы. Л. Аляксееў атаясняў Гарадзец з сучаснай Гарадзеяй (на паўночны захад ад Нясвіжа) або з гарадзішчам на поўнач ад Баранавічаў.
Аднак, і існаванне гарадоў у абодвух выпадках, і княстваў вакол іх, і іх лакалізацыя з'яўляюцца толькі гіпотэзамі даследчыкаў з рознай ступенню абгрунтаванасці і дапушчэнняў.
Залатая була
Залата́я бу́ла, Хрысаву́л (bulla aurea; Χρυσόβουλλον) — пячатка, якая змацоўвала дэкрэты заходнееўрапейскіх і візантыйскіх манархаў у Сярэднявеччы і эпоху Рэнесансу. Першапачаткова стала ўжывацца ў Візантыі, дзе таксама азначае тып візантыйскіх імператарскіх грамат, у якую Імператар уласнаручна пурпурнымі чарніламі ўпісваў некалькі словаў, ставіў подпіс і дату. Хрысавул змацоўваліся пячаткай (часам залатой) на шаўковым шнуры.
У форме Хрысавул публікаваліся законы, міждзяржаўныя дагаворы, найважнейшыя даравальныя граматы.
Найбольш вядомыя Залатыя булы:
Галубава
Галу́бава (, Голубово) — аграгарадок у Верхнядзвінскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Бялькоўшчынскага сельсавета. Да 2004 года цэнтр Галубаўскага сельсавета.
Знаходзіцца на рацэ Свольна, за 25 км у напрамку на ўсход ад Верхнядзвінска, за 201 км ад Віцебска, за 12 км ад чыгуначнай станцыі Свольна.
Беларуская горная акадэмія
Беларуская горная акадэмія — прафесійная арганізацыя, створаная дзеля аб’яднання творчага патэнцыялу інжынерных і навуковых кадраў горнай вытворчасці Рэспублікі Беларусь. Не з’яўлялася дзяржаўнай акадэміяй навук, існавала на правах грамадскага аб’яднання.
Гісторыя
Беларуская горная акадэмія створана ў 1996 г. З моманту стварэння па 2005 год ёй кіраваў доктар тэхнічных навук, прафесар Барыс Аляксандравіч Багатаў.
Выдавала «Бюллетень Белорусской горной академии».
З 2006 — грамадскае аб’яднанне «Беларускае горнае таварыства». Старшыня — доктар тэхнічных наук Уладзімір Сяргеевіч Войценка.
Павел Акінфіевіч Хахлоў
Павел Акі́нфіевіч Хахло́ў (Павел Акинфиевич Хохлов; —, Масква) — рускі оперны і канцэртны спявак (барытон), прадстаўнік рускай класічнай школы. Заслужаны артыст Імперскіх тэатраў (1900).
Нарадзіўся на сядзібе паблізу сяла Вусце Спаскага павета Тамбоўскай губерні (зараз у Пензенскай вобласці Расіі). У дзяцінстве вучыўся на фартэпіяна, скрыпцы, гітары. У 1878 годзе скончыў юрыдычны факультэт Маскоўскага ўніверсітэта. У 1873—1875 гг. браў урокі спеваў у Ю. Арнольда, у 1875—7189 гг. вучыўся ў А. Аляксандравай-Кочатавай, у 1880 г. удасканальваў вакальнае мастацтва ў Д. Ранконі, Ф. Варэзі ў Мілане.
У лютым і сакавіку 1879 г. дэбютаваў у Вялікім тэатры(оперы «Фауст» Ш. Гуна і «Трубадур» Д. Вердзі). У Вялікім тэатры П. А Хахлоў выступаў да 1881 і ў 1882—1886, 1889—1900 гг. У 1881 і 1887—1888 гг. саліст Марыінскага тэатра. У 1889 годзе гастраляваў у Празе. Таксама выступаў у Італіі і Францыі. У 1902 годзе даў развітальны бенефіс у Вялікім тэатры (два спектаклі «Яўген Анегін» з удзелам Н. Салінай, Л. Сабінава і Ф. І. Шаляпіна).
У 1900 годзе П. А. Хахлоў вярнуўся на радзіму ў Спаскі павет. Займаўся грамадскай дзейнасцю. У якасці старшыні земскай управы займаўся пытаннямі медыцыны і народнай асветы. У 1915 г. абраны дэпутатам Дзяржаўнай думы. У 1917 г. П. А. Хахлоў пераехаў у Маскву, працаваў у Рабоча-сялянскай інспекцыі.
Творчасць
Рэпертуар П. А. Хахлова налічвае 30 партый. Сярод іх: і інш.
Спявак таксама часта выступаў у сімфанічных канцэртах у Маскве, Пецярбургу, Разані, Яраслаўлі, Туле, Тамбове, Смаленску і іншых гарадах Расіі. Выконваў рамансы Глінкі, Чайкоўскага, Шуберта, арыі з опер, рускія народныя песні. Прымаў удзел у дабрачынных канцэртах.
Гараваткі (Бялькоўшчынскі сельсавет)
Гарава́ткі (, Гороватки) — былая вёска ў Верхнядзвінскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіла ў склад Бялькоўшчынскага сельсавета.
Да 2004 года ўваходзіла ў склад Жоўнінскага сельсавета. 27 студзеня 2023 года скасавана.
Недрашля
Не́драшля (, Недрошля) — былы хутар у Астравецкім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіў у склад Міхалішкаўскага сельсавета.
Да 31 жніўня 1959 года хутар знаходзіўся ў адміністрацыйным падпарадкаванні Свірскага пассавета Свірскага раёна, пасля — у складзе Астравецкага раёна, дзе 11 верасня 1959 года ўключаны ў склад Міхалішкаўскага сельсавета. Ліквідаваны ў 2011 годзе.
Залатая була ў Рыміні
Залатая була Рыміні (26 сакавіка 1226) — дазвол, які імператар Свяшчэннай Рымскай імперыі Фрыдрых II выдаў Тэўтонскаму ордэну для свабоды дзеянняў у Прусіі, куды накіраваліся крыжовыя паходы нямецкіх рыцараў. Була падала аўтаномію (фактычна незалежнасць) рыцарам Ордэна, перадаўшы ім ва ўласнасць усе здзесненныя і патэнцыйныя заваяванні на землях прусаў. «Залатая була» імператара была падпісана ў італьянскім горадзе Рыміні і была змацавана залатой пячаткай, ад чаго і атрымала сваю назву.
Гісторыя
Залатая була была свайго роду гарантыяй далейшай свабоды дзеянняў ордэна ў Прыбалтыцы, дзе ўжо разгарнуў актыўныя дзеянні Лівонскі ордэн, з'яўляючыся своеасаблівай падстрахоўкай навучанаму горкім вопытам Тэўтонскаму ордэну. Ордэн аднойчы ўжо неасцярожна ўзмацніўся ў самым пачатку XIII стагоддзя ў венгерскім Сяміграддзі (Трансільванія), куды нямецкія рыцары былі запрошаны венгерскім каралём Андрашам II на пасяленне для абароны краіны ад набегаў полаўцаў і стрымлівання ўплыву праваслаўных валахаў. Але нямецкія рыцары хутка адкрылі свае сапраўдныя захопніцкія намеры, звярнуўшыся з просьбай аб прызнанні сваіх правоў да Папы Ганорыя III, які неадкладна абвясціў каланізаваныя Ордэнам тэрыторыі ўласнасцю Святога Прастола, які фактычна кантраляваўся Свяшчэннай Рымскай імперыяй. Венгерскі кароль не помніў сябе ад такой дзерзкасці і ў 1225 годзе ўсе рыцары Ордэны былі выгнаны з краіны з наступнай канфіскацыяй маёмасці.
Сітуацыя ва Усходняй Прусіі была больш спрыяльнай для дзеянняў ордэна. У адрозненне ад венграў, адносна малалікія прусы яшчэ не паспелі ўтварыць сваю нацыянальную дзяржаву, пражываючы на тэрыторыі нізкай шчыльнасці насельніцтва. Блізкасць Германіі, а таксама паспяховы прыклад дзейнасці Лівонскага ордэна на поўначы спрыялі рыцарам у гэтым рэгіёне Еўропы. Пасля выгнання з Венгрыі, Тэўтонскі Ордэн імкнуўся максімальна ўзаконіць сваю дзейнасць у рэгіёне, абапіраючыся на дапамогу і прызнанне Заходняй Прусіі. У Залатой Буле самым падрабязным чынам вызначаліся дэталі канстытуцыі будучай рыцарскай дзяржавы, якая пакуль ўяўляла сабой невялікі імперскі лен, паколькі большая частка прускіх земляў была яшчэ не заваявана.
Жоўніна
Жо́ўніна (, Жовнино) — вёска ў Верхнядзвінскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Бялькоўшчынскага сельсавета.
Да 2004 года цэнтр Жоўнінскага сельсавета.
Жоўтаўшчына
Жо́ўтаўшчына (, Жёлтовщина) — вёска ў Верхнядзвінскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Бялькоўшчынскага сельсавета.
Да 2004 года ўваходзіла ў склад Галубаўскага сельсавета.
Суй
Суй — дынастыя ў Кітаі ў 581—618 гг.
Заснавана палкаводцам Ян Цзянем, які ў 581 г. скінуў імператара з дынастыі Паўночная Чжоў (што закончыла панаванне на поўначы Кітая некітайскіх дынастый) і абвясціў сябе імператарам Вэньдзі (581—604). У 589 г. ён аб’яднаў пад сваёй уладай Паўночны і Паўднёвы Кітай, чым паклаў канец перыяду паўднёвых і паўночных дынастый. Ажыццявіў рэформы з мэтай стварэння моцнай цэнтралізаванай дзяржавы. Пры яго пераемніку імператару Ян Гуану (Яндзі; 605—617), кіраванне якога вылучалася крайнім дэспатызмам, пабудавана асноўная частка Вялікага канала.
Знешнія войны (у Карэі, В’етнаме і інш.) пагоршылі эканамічнае становішча краіны, а высокія падаткі выклікалі народнае паўстанне (611—618). Ян Гуан быў забіты сваімі салдатамі, а ўладу ў 618 г. захапіў намеснік у Таюані — Лі Юань, які заснаваў дынастыю Тан.
Ribes burejense
Батанічнае апісанне
Шматгадовы куст. У залежнасці ад асаблівасцяў сартоў і глебава-кліматычных умоў вышыня куста дасягае 2 метры. Форма куста можа быць моцнаразгалінаванай і амаль слацца па зямлі ці амаль прамой.
Арэал
Расліна паходзіць з умеранага поясу Азіі. Сустракаецца ў Манголіі, на Далёкім Усходзе Расіі, у Карэі і Кітаі.
Хімічны склад
Ягады Ribes burejense утрымліваюць 6-12 % цукроў (фруктозы 3,34 — 6,08 %, глюкозы 2,4 — 5,09 % і цукрозы 0,3 — 0,87 %), кіслотнасць складае 0,4 — 0,74 %, пераважае лімонная кіслата. Расліна багатая на пекцінавыя рэчывы, утрымлівае значную колькасць вітаміну С, таксама маюцца вітаміны групы В і правітамін А.
Таксанамія
Від Ribes burejense ўваходзіць у род сямейства  парадку.
Значэнне і выкарыстанне
Каштоўны хімічны склад спелых ягад робіць яго карысным для ўжывання ў свежым выглядзе ў дыетычных і лекавых мэтах.
У медыцыне
Спелыя ягады карысныя пры захворваннях страўнікава-кішачнага тракту, пры парушэнні абмену рэчываў, асабліва пры лішняй вазе. Яго рэкамендуюць ужываць у ежу пры захворванні нырак і мачавога пузыра, пры малакроўі, для ўмацавання крывяносных сасудаў, пры некаторых кожных захворваннях і авітамінозе.
Пры дыябеце ягады супрацьпаказаны.
Падваранцы (Астравецкі раён)
Падвара́нцы (, Подворанцы) — вёска ў Астравецкім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Міхалішкаўскага сельсавета.
Медыцынскі кабінет АН БССР
Медыцынскі навукова-даследчы кабінет АН БССР (іншая назва - Медкабінет АН БССР) - нароўні з Інстытутам тэарэтычнай медыцыны і Інстытутам псіханеўралогіі профільная арганізацыя акадэмічнай медыцынскай навукі ў Беларусі. Быў утвораны ў 1936 годзе. Загадчыкам кабінета на працягу яго існавання быў акадэмік Фёдар Аскаравіч Гаўсман.
Вядомы наступныя публікацыі супрацоўнікаў Медкабінета:
Медкабінет у 1936-1940 гг. уваходзіў у склад Аддзялення матэматычных і прыродазнаўчых навук АН БССР, у 1940-41 гг. - у склад Аддзялення прыродазнаўчых і сельскагаспадарчых навук. Спыніў сваю дзейнасць у 1941 годзе ў выніку акупацыі нямецка-фашысцкімі войскамі Мінска. Пасля вайны не аднаўляўся, даследаванні былі працягнуты ў Інстытуце тэарэтычнай медыцыны.
Забор’е (Бялькоўшчынскі сельсавет)
Забо́р’е (, Заборье) — былая вёска ў Верхнядзвінскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіла ў склад Бялькоўшчынскага сельсавета.
Да 2004 года ўваходзіла ў склад Галубаўскага сельсавета. 27 студзеня 2023 года скасавана.
Іаган Петэр Тэадор Янсен
Іаган Петэр Тэадор Янсен, Петэр Янсен Старэйшы (Johann Peter Theodor Janssen; 12 снежня 1844, Дзюсельдорф — 19 лютага 1908, Дзюсельдорф) — нямецкі.
Жыццё і творчасць
Іаган Петэр Тэадор Янсен нарадзіўся 12 снежня 1844 года ў горадзе Дзюсельдорфе ў сям'і гравёра па медзі і аднаго з сузаснавальнікаў дзюсельдорфскага саюза мастакоў Малькастэн (Палітра) Тамэ Тэадора Янсена (1817—1894). У сям'і былі яшчэ двое малодшых братоў будучага мастака: Тэадор, які стаў вядомым архітэктарам, і скульптар.
Ва ўзросце 14 гадоў паступіў у дзюсельдорфскую Акадэмію мастацтваў. Пасля яе заканчэння ў 1864 годзе здзейсніў падарожжа па Бельгіі і Галандыі. З 1865 жыў і працаваў у Мюнхене і ў Лейпцыгу. У 1873 ажаніўся, у шлюбе нарадзілася чацвёра дзяцей. Унук яго па лініі старэйшага сына — мастак Петэр Янсен Малодшы.
З 1877 — прафесар Акадэміі мастацтваў Дзюсельдорфа, а праз некаторы час стаў яе дырэктарам.
Іаган Петэр Тэадор Янсен сканаў 19 лютага 1908 года ў родным горадзе.
Серыі палотнаў мастака, як правіла, прысвечаны гістарычнай тэматыцы, у прыватнасці, ваеннай гісторыі. Пісаў таксама партрэты. Яго працы ў нашы дні, акрамя музейных зал, таксама ўпрыгожваюць ратушы гарадоў Эрфурт і Дзюсельдорф.
Спіс аб’ектаў PGC (973001—974000)
Гэта спіс аб'ектаў Спіс аб'ектаў PGC (973001—974000)
Падліп’е (Астравецкі раён)
Падлі́п'е (, Подлипье) — хутар у Астравецкім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Міхалішкаўскага сельсавета.
15 лістапада 1957 года Падліп’е перададзена са Спондаўскага сельсавета ў склад Жукойненскага сельсавета.
Тайная вячэра (карціна Гэ)
«Тайная вячэра» (Тайная вечеря) — карціна рускага мастака Мікалая Гэ (1831—1894), скончаная ў 1863 годзе. З'яўляецца часткай збору Дзяржаўнага Рускага музея ў Санкт-Пецярбургу ( Ж-4141). Памер карціны —.
Мікалай Гэ працаваў над гэтым палатном у 1861—1863 гадах у Італіі, у Фларэнцыі, падчас яго пенсіянерскай паездкі за мяжу. Пасля таго як Гэ прывёз карціну ў Пецярбург, яна экспанавалася на Акадэмічнай выстаўцы 1863 года. Савет Акадэміі мастацтваў высока ацаніў майстэрства мастака, выяўленае ім пры напісанні гэтай карціны, і прысвоіў яму званне прафесара гістарычнага жывапісу, а само палатно было набыта імператарам Аляксандрам II для музея Акадэміі мастацтваў.
На карціне намалявана тайная вячэра — апісаная ў Новым Запавеце апошняя трапеза Ісуса Хрыста з яго дванаццаццю вучнямі-апосталамі, падчас якой ён прадказаў, што адзін з іх — Іуда Іскарыёт — здрадзіць яму.
Карціна карысталася вялікім поспехам, яе шмат абмяркоўвалі, але меркаванні крытыкаў падзяліліся: адны ўхвалялі наватарскую трактоўку евангельскага сюжэту, а іншыя лічылі, што выявы Хрыста і апосталаў занадта далёкія ад традыцыйнага разумення, і яны напісаны недастаткова пераканаўча.
Мікалай Гэ стварыў прынамсі два паменшаныя аўтарскія паўторы карціны, адзін з якіх належыць калекцыі Дзяржаўнай Траццякоўскай галерэі, а іншы знаходзіцца ў Саратаўскім дзяржаўным мастацкім музеі імя А. М. Радзішчава.
Правінцыі і тэрыторыі Канады
Канада складаецца з дзесяці правінцый і трох тэрыторый.
Правінцыі — гэта дзяржавы, якія існуюць на падставе канадскай канстытуцыі і валодаюць вышэйшай уладай у рамках сваёй кампетэнцыі, незалежна ад федэральнага ўрада.
Канадскія тэрыторыі — гэта адміністрацыйныя адзінкі, якія знаходзяцца ў распараджэнні канадскага федэральнага Парламента, які звычайным законам падае некаторыя паўнамоцтвы іх мясцовым адміністрацыям.
Правінцыі і тэрыторыі
У табліцы адзінкі пералічаны ў парадку далучэння да Канадскай канфедэрацыі.
Зара (Верхнядзвінскі раён)
Зара́ (, Заря) — вёска ў Верхнядзвінскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Бялькоўшчынскага сельсавета.
Да 2004 года ўваходзіла ў склад Галубаўскага сельсавета.
Анкарыдж
А́нкарыдж (Anchorage, МФА ) — горад у ЗША, размешчаны ў паўднёвай частцы штата Аляска. У Анкарыджы пражывае звыш 291 тыс. чалавек (2010), гэта самы паўночны горад у ЗША сярод гарадоў з насельніцтвам больш за 100 тысяч чалавек. З'яўляецца найбуйнейшым горадам на Алясцы. 42 % насельніцтва штата пражывае ў Анкарыджы, толькі Нью-Ёрк мае большы працэнт жыхароў, якія пражываюць у найбуйнейшым горадзе штата. Буйны транспартны вузел (порт).
Гісторыя
Расійскае прадстаўніцтва на Алясцы было ўсталявана ў XIX стагоддзі. У 1867 годзе дзяржаўны сакратар ЗША У. Сьюард заключыў здзелку аб куплі Аляскі ў Расійскай імперыі за 7,2 мільёна долараў (у разліку прыкладна 2 цэнты за акр). Здзелка была іранічна названа палітыкамі і простым народам «вар’яцтвам Сьюарда» і «маразілкай Сьюарда».
У 1912 годзе Аляска стала адной з тэрыторый ЗША. Анкарыдж, у адрозненне ад любога іншага горада на Алясцы на поўдзень ад Ланцуга Ручаяў, ніколі не быў ні рыбалоўчым, ні горназдабыўным цэнтрам. Раён на дзясяткі міль вакол Анкарыджа з’яўляецца бясплодным участкам зямлі, на якім адсутнічаюць якія-небудзь важныя для эканомікі рэгіёна радовішчы карысных выкапняў.
Сваім узнікненнем горад абавязаны збегу акалічнасцей. У 1914 годзе месца, дзе знаходзіцца сучасны Анкарыдж, было абрана для заснавання там чыгуначнага цэнтра. Гэты цэнтр павінен быў пабудаваць Аляскінскую чыгунку. Чыгунка была пабудавана за 9 гадоў з 1915 па 1923 гады. Месца, дзе размяшчаўся штаб чыгункі, хутка стала намётавым гарадком пад назвай Шып-Крык (Ship Creek). Менавіта там і быў заснаваны Анкарыдж 20 лістапада 1920 года.
Эканоміка горада ў 1920-я гады асноўвалася на функцыянаванні чыгункі. У перыяд Другой сусветнай вайны Анкарыдж моцна развіўся з-за паветраных транспартаванняў грузаў і ваеннай тэхнікі. Менавіта тым часам ваеннае значэнне горада стала ўсё больш важным. У 1930 годзе быў пабудаваны аэрадром Мерыл Філд, названы ў гонар піянера авіяцыі на Алясцы Расела Мерыла. У 1951 годзе быў адкрыты Міжнародны аэрапорт Анкарыджа. Таксама ў 1940-я гады была пабудавана база ВПС ЗША «Эльмендорф», названая ў гонар капітана Х’ю Эльмендорфа.
27 сакавіка 1964 года ўсю Аляску патрэсла землетрасенне, у выніку якога загінула 115 чалавек і была прычынена шкода на суму 1,8 мільярдаў долараў (па курсе 2007 года). Гэта землетрасенне стала наймацнейшым землетрасеннем у гісторыі ЗША і другім у гісторыі назіранняў. Яго магнітуда склала 9,1—9,2 бала. Аднаўленне разбурэнняў, прычыненых катастрофай, адбывалася большую частку 1960-х гадоў.
У 1968 годзе была знойдзена нафта на радовішчы Пруда-Бей, на беразе Ледавітага акіяна, што прывяло да бурнага развіцця горада з-за нафтавага буму. У 1970-я і 1980-я гады Анкарыдж працягвае бурна развівацца, праводзяцца актыўныя кампаніі па добраўпарадкаванні і паляпшэнні знешняга выгляду горада.
Геаграфічнае становішча
Анкарыдж размешчаны ў Паўднёвай частцы Цэнтральнай Аляскі. Размяшчаючыся на 61 градусе паўночнай шыраты, горад знаходзіцца трохі на поўнач ад Осла, Хельсінкі, Стакгольма і Санкт-Пецярбурга, але значна на поўдзень ад Рэйк’явіка ці Мурманска. Горад размешчаны на паўночны ўсход ад Аляскінскага паўвострава, вострава Кадзьяк і заліва Кука, на поўнач ад паўвострава Кенай, на паўночны захад ад праліва Прынца Вільгельма, Паўднёва-Усходняй Аляскі і на поўдзень ад найвышэйшай гары Паўночнай Амерыкі.
Клімат
Дзякуючы ўплыву цёплага Аляскінскага цячэння — галіны Паўночна-Ціхаакіянскага цячэння клімат Анкарыджа значна мякчэйшы, чым у расійскім Магадане, размешчаным больш на поўдзень (59°34' пн. ш.), а летнія тэмпературы вышэйшыя, чым у Петрапаўлаўску-Камчацкім, які ляжыць значна далей на поўдзень (53° пн. ш.). Горны хрыбет Чугач часткова перашкаджае ўварванню арктычных паветраных мас з поўначы Аляскі. Самы цёплы месяц — ліпень з сярэднім дзённым максімумам +18,6 °С, самы халодны месяц — студзень з сярэднясутачнай тэмпературай -8,3 °С.
Насельніцтва
Паводле даных 2011 года насельніцтва горада складае. Белыя амерыканцы складаюць 69,8 % насельніцтва горада; афраамерыканцы — 6,3 %; азіяты — 6,1 %; карэнныя амерыканцы — 5,5 %. Паводле даных мінулага перапісу 2000 года насельніцтва Анкарыджа складала, доля белых амерыканцаў тады была 72,2 %; афраамерыканцаў — 5,8 %; карэнных амерыканцаў — 7,3; азіятаў — 5,6. Найбольш распаўсюджанымі мовамі насельніцтва пасля англійскай былі: іспанская (4 %), тагальская (1,5 %) і карэйская (1,4 %). Доля асоб ва ўзросце да 18 гадоў складала 29,1 %; доля асоб старэйшых за 65 гадоў — 5,5 %. Сярэдні ўзрост насельніцтва — 32 года. Палавы склад: 101,6 мужчын на 100 жанчын.
У Анкарыджы пражывае даволі буйная хмонгская дыяспара, колькасць якой паводле даных перапісу 2000 года складае 300 чалавек.
Навуковыя ўстановы
У Анкарыджы знаходзіцца Аляскінскі батанічны сад, заснаваны ў 1993 годзе.
Пільвіны
Пільвіны́ (, Пильвины) — вёска ў Астравецкім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Міхалішкаўскага сельсавета.
Клод Пірон
Клод Пірон (Claude Piron, 26 лютага 1931 — 22 студзеня 2008) — швейцарскі лінгвіст, псіхолаг, перакладчык, выдатны эсперантыст, прапагандыст эсперанта і роўнасці моў, аўтар шматлікіх мастацкіх і публіцыстычных твораў на мове эсперанта.
Біяграфія
Клод Пірон Нарадзіўся ў Бельгіі ў горадзе Намюр у 1931 годзе. Атрымаўшы лінгвістычную (перакладчыцкую) адукацыю, працаваў перакладчыкам у ААН (1956—1961) і СААЗ (1961—1969), валодаў кітайскай, англійскай, рускай і іспанскай мовамі. У якасці перакладчыка наведаў шмат краін Азіі і Афрыкі. Яго шматлікія міжнародныя кантакты значна паўплывалі на эсперанта-дзейнасць. У канцы 1960-ых гадоў ён атрымаў псіхалагічную адукацыю і з 1969 года займаўся пераважна псіхатэрапіяй. У 1973—1994 гадах выкладаў псіхалогію ў Жэнеўскім універсітэце.
Пірон зацікавіўся міжнароднай мовай эсперанта ў 1943 годзе, калі быў школьнікам. Ён заставаўся актыўным прапагандыстам гэтай мовы на працягу ўсяго жыцця. На эсперанта і аб эсперанта ім была выдадзена вялікая колькасць мастацкай, вучэбнай, навуковай і публіцыстычнай літаратуры (пісаў таксама пад псеўданімам Johán Valano). Пірон з’яўляўся членам Акадэміі эсперанта, ганаровым членам Сусветнай асацыяцыі эсперанта, членам Асацыяцыі пісьменнікаў-эсперантыстаў, лаўрэатам шматлікіх прэмій і конкурсаў.
З 1978 года з’яўляўся швейцарскім падданым. 22 студзеня 2008 года памёр з-за сардэчнага прыступу (Гланд, Швейцарыя).
Быў жанаты, меў трох дзяцей.
Пірон і эсперанта
Клод Пірон вядомы як папулярны пісьменнік на мове эсперанта. Яго мастацкія творы вылучаюцца захапляльнасцю апавядання, але ў той жа час простым стылем і актыўным выкарыстаннем «схаваных» выразных асаблівасцей эсперанта (у першую чаргу «нязвыклага», але зразумелага словаўтварэння). Значную вядомасць і папулярнасць атрымалі яго навучальныя аповесці «Герда знікла» (Gerda malaperis) і «Дазволь мне сказаць болей» (Lasu min paroli plu), у якіх захапляльны сюжэт прыведзены ў форме тэкстаў, якія паступова робяцца больш складанымі, асабліва арыентаванымі на адпрацоўку тых ці іншых граматычных асаблівасцей эсперанта.
Як эсперанта-паэт Пірон напісаў паэтычны зборнік «Па-добраму» (Malmalice, эсперантамоўная назва з’яўляецца неперакладальнай гульнёй слоў). Акрамя гэтага ён перакладаў песні з розных моў, карыстаецца папулярнасцю яго аўдыяальбом «Паласуйцеся грушай» (Frandu Piron, 1982).
У шматлікіх лінгвістычных і навукова-папулярных артыкулах аб эсперанта К. Пірон апісвае розныя лінгвістычныя і сацыялагічныя аспекты эсперанта. З’яўляючыся псіхолагам, ён вылучыў і пастаянна адстойваў тэзіс аб тым, што эсперанта «з’яўляецца больш прыстасаваным для чалавечай псіхікі, чым нацыянальныя мовы», так як больш паслядоўна адпавядае прынцыпу «падобным паняццям — падобныя формы выражэння». Вялікую вядомасць і неадназначныя адзнакі сярод эсперантыстаў атрымала яго кніга «Добрая мова» (La bona lingvo), у якой ён абараняе прынцыпы «простага эсперанта», які здольны чэрпаць рэсурсы для ўзбагачэння ў самім сабе, у сваёй граматычнай структуры (у процівагу ідэі «багатага эсперанта», які чэрпае багацце лексічных форм у нацыянальных мовах).
Пірон з’яўляўся аўтарам шматлікіх публікацый на тэму шматмоўя і моўнай праблеме (на эсперанта, французскай і англійскай мовах), у якіх ён пераканаўча абараняў эсперанта як сродак для міжнародных зносін; найбольш вядомы яго твор «Моўная праблема — ад хаосу да разважлівасці» (Le Défi des langues — Du Gâchisau bon sens, 1994, выдадзены таксама на партугальскай мове).
Сілезскі ўніверсітэт у Катавіцах
Сілезскі ўніверсітэт у Катавіцах (польск. Uniwersytet Śląski w Katowicach) — польскі ўніверсітэт у горадзе Катавіцы. Заснаваны 8 чэрвеня 1968 года. Галоўная сядзіба ўніверсітэта і большасць факультэтаў размешчаныя ў Катавіцах. Астатнія факультэты і навучальныя падраздзяленні знаходзяцца ў іншых гарадах сілезскай агламерацыі: Цешыне, Хожаве і Сасноўцы.
Народнае вызваленне (1923)
З пазіцый сялянскай дэмакратыі крытыкавала ўрад, мясцовую адміністрацыю (арт. «Чаго варты ўрад Сікорскага», «Вынікі працы новага ўрада», «Законы, канстытуцыя і некаторыя чыноўнікі»), выкрывала прадстаўнікоў заможнага сялянства ў сейме за ўзгодніцтва перад пануючымі класамі (арт. «Вітас прадаўч Хісна-Пясту»), прапагандавала ідэю палітычнага аб'яднання працоўнага сялянства на ўзор рабочых. У рубрыцы «Нашы песняры» змяшчала нататкі пра Ф. Багушэвіча і Я. Купалу, іх партрэты і вершы, якія мелі актуальнае значэнне ва ўмовах Заходняй Беларусі. Асноўны аўтарскі калектыў складалі дэпутаты сейма С. Ваявудскі, Ф. Галавач, У. Шакун, У. Шапель.
Выйшла 5 нумароў. Забаронена польскімі ўладамі.
Паўночна-Амерыканская пліта
Паўночна-Амерыканская пліта — літасферная пліта, якая ўтрымлівае кантынент Паўночная Амерыка, паўночна-заходнюю частку Атлантычнага акіяна, частку Паўночна-Усходняй Сібіры і прыкладна палову Паўночнага Ледавітага акіяна. Заходняя межа пліты галоўным чынам прадстаўлена працяглай зонай субдукцыі, у якой паглынаецца акіянічная кара Ціхаакіянскай пліты і пліты Хуан дэ Фука. Усходняя мяжа пліты праходзіць па Сярэдне-Атлантычным хрыбце. Таксама Паўночна-Амерыканская пліта рухаецца з хуткасцю 4.333 см у год.
Заточча (Верхнядзвінскі раён)
Зато́чча (, Заточье) — вёска ў Верхнядзвінскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Бялькоўшчынскага сельсавета.
Да 2004 года ўваходзіла ў склад Жоўнінскага сельсавета.
Каўпень (значэнні)
Назву Каўпень маюць:
Побалі
По́балі (, Поболи) — вёска ў Астравецкім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Міхалішкаўскага сельсавета.
Да 27 сакавіка 1959 года вёска ўваходзіла ў склад Гозскага сельсавета, да 17 лістапада 1986 года — у склад Міхалішкаўскага сельсавета, да 20 мая 1988 года — у склад Варнянскага сельсавета.
Збаравічы (значэнні)
Назву Збаравічы маюць:
Конікі
Конікі:
Каршуны (Верхнядзвінскі раён)
Каршуны́ (, Коршуны) — вёска ў Верхнядзвінскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Бялькоўшчынскага сельсавета.
Да 2004 года ўваходзіла ў склад Жоўнінскага сельсавета.
Крыськава
Кры́ськава (, Крыськово) — былая вёска ў Верхнядзвінскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіла ў склад Бялькоўшчынскага сельсавета.
Да 2004 года ўваходзіла ў склад Галубаўскага сельсавета. 27 студзеня 2023 года скасавана.
Радзюшы
Радзюшы́ (, Радюши) — вёска ў Астравецкім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Міхалішкаўскага сельсавета.
Да 31 жніўня 1959 года вёска знаходзілася ў адміністрацыйным падпарадкаванні Свірскага пассавета Свірскага раёна, пасля — у складзе Астравецкага раёна, дзе 11 верасня 1959 года ўключана ў склад Міхалішкаўскага сельсавета.
Пліта Какос
Пліта Какос — літасферная пліта, размешчаная ва ўсходняй частцы Ціхага акіяна ад паўвострава Каліфорнія да Панамскага перашыйка. Зямная кара акіянічнага тыпу. Заходняй мяжой пліты з'яўляецца спрэдынгавы хрыбет Усходне-Ціхаакіянскага падняцця. На ўсходзе пліта падсоўваецца пад Карыбскую літасферную пліту. У зоне субдукцыі адбываюцца частыя землетрасенні.
Лазовы
Лазо́вы (, Лозовый) — вёска ў Верхнядзвінскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Бялькоўшчынскага сельсавета.
Да 2004 года ўваходзіла ў склад Жоўнінскага сельсавета.
Генетыка чалавека
Генетыка чалавека — раздзел генетыкі, які вывучае спадчыннасць і зменлівасць нармальных і анамальных прыкмет чалавека. Да яго адносяцца: дэтэрмінацыя фізіялагічных, біяхімічных і марфалагічных уласцівасцей асобных тканак і органаў чалавека, роля спадчыннасці і асяроддзя ў фарміраванні асобы, мутацыі чалавека і метады аховы яго генатыпу ад пашкоджанняў рознымі фактарамі асяроддзя, роля спадчыннасці пры ўзнікненні і развіцці паталагічных змен у чалавека і інш.
Генетыку чалавека падзяляюць на антрапагенетыку, дэмаграфічную генетыку (генетыка народанасельніцтва), экалагічную генетыку (вучэнне пра генетычныя аспекты ўзаемаадносін чалавека з навакольным асяроддзем), імунагенетыку, медыцынскую генетыку (найбольш важную галіну генетыкі чалавека для практычных задач аховы здароўя) і інш.
Даследаванні па генетыцы чалавека маюць вялікае значэнне для развіцця медыцыны (паляпшэнне дыягностыкі, лячэння і прафілактыкі спадчынных захворванняў).
Метады даследавання
Асноўныя метады даследавання генетыкі чалавека:
Усходне-Ціхаакіянскае падняцце
Усходне-Ціхаакіянскае падняцце — падводны сярэдзінна-акіянічны хрыбет у Ціхім акіяне. Актыўная сейсмічная зона. Называецца падняццем (а не хрыбтом) з-за вялікай шырыні і працягласці схілу. Мае выгляд шырокага вала з вузкай прыпаднятай грэбевай зонай. Даўжыня ўзняцця каля 7600 км, шырыня 850 км. Найвышэйшы пункт востраў Пасхі — 539 метраў над узроўнем акіяна. Глыбіні ля падножжа падняцця 3500 — 4000 метраў. Мінімальная глыбіня над грэбнем — 732 метра
Уздоўж Усходне-Ціхаакіянскія падняцці маюцца гідратэрмальныя крыніцы і чорныя курцы.
Аралкум
Аралку́м (Ара́л + цюркс. кум) — новая пустыня, якая ўтвараецца на месцы імкліва змяншанага ў памерах Аральскага мора. Пясчана-саланчаковая пустыня ляжыць на тэрыторыі Узбекістана і Казахстана, на паўночна-заходнім краі пустыняў Каракум і Кызылкум.
Водны баланс Аральскага мора быў парушаны з прычыны буйных ірыгацыйных праектаў, распачатых у часы СССР. Пасля будаўніцтва Кокаральскай плаціны ў 2005 годзе Паўночны Арал паступова аднаўляецца, але Паўднёвы Арал высыхае, павялічваючы плошчу Аралкуму.
Аралкум займае плошчу больш за 38 тысяч км² і з'яўляецца магутнаю крыніцай ветравага вынасу. Пясчаныя буры выносяць каля 100 млн. тон таксічных соляў і пылу ў год. Дробнадысперсны пыл, які выносіцца з былога дна мора, змяшчае рэшткі мінеральных угнаенняў і пестыцыдаў, якія вымываліся з палёў, што арашаліся. Над пустыняй праходзіць магутны паветраны паток з захаду на ўсход, які забяспечвае хуткае распаўсюджанне аэразолю за межы Цэнтральнай Азіі. Таксічныя рэчавіны з Аралкума былі знойдзены ў крыві пінгвінаў у Антарктыцы, звычайны аральскі пыл — на ледавіках Грэнландыі, у нарвежскіх лясах і палях Беларусі.
Ігнасіа Камача
Ігнасіа Камача Барнола (Ignacio Camacho Barnola; нар., , Іспанія) — іспанскі футбаліст, паўабаронца. Яго бацька Хуан Хасэ, а таксама старэйшы брат Хуанінья, таксама з’яўляюцца футбалістамі.
«Атлетыка»
Ігнасіа пачаў сваю кар’еру ў футбольнай школе «Сарагосы», але неўзабаве яго заўважылі скаўты сталічнага «Атлетыка», які ў 2005 годзе запрасіў футбаліста ў сваю футбольную акадэмію. 1 сакавіка 2008 года ў матчы супраць «Барселоны», Камача дэбютаваў у Ла Лізе. «Матрацнікі» атрымалі перамогу з лікам 4:2, а з маладым паўабаронцам быў падпісаны кантракт. 3 мая, за адзін дзень да свайго 18-годдзя, у паядынку супраць «Рэкрэатыва» Ігнасіа забіў свой першы гол у чэмпіянаце Іспаніі.
Нягледзячы на ўдалыя выступы ў дэбютным сезоне, у наступным Камача мала з’яўляўся на поле, абмяжоўваючыся матчамі на Кубак Іспаніі. Галоўны трэнер «Атлетыка», Хаўер Агірэ, рабіў стаўку на партугальца Манішэ і пачаткоўца каманды аргенцінца Эвера Банегу. Сітуацыя крыху палепшылася пасля таго, як Манішэ быў адхілены ад гульняў пасля сутычкі з новым галоўным трэнерам Абелем Рэсінам. Сезон 2009/10 Камача мала гуляў, у асноўным выходзячы ў канцы матчаў.