cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Гематурыя
У асадку нармальнай мачы эрытрацыты адсутнічаюць або выяўляюцца ў колькасці не больш 1-2 клетак ва ўсіх палях гледжання пры мікраскапічным даследаванні.
Наяўнасць крыві ў мачы, якая суправаджаецца прыкметным на вока яе пачырваненнем, пазначаецца тэрмінам макрагематурыя, у адрозненне ад мікрагематурыі, якая можа быць выяўленая толькі пры мікраскапічным даследаванні мачы.
Тэарэма Гюйгенса-Штэйнера
Тэарэма Гюйгенса — Штэйнера, ці проста тэарэма Штэйнера (названа па імі швейцарскага матэматыка Якаба Штэйнера і галандскага матэматыка, фізіка і астранома Хрысціяна Гюйгенса): момант інерцыі J цела адносна адвольнай восі роўны суме моманту інерцыі гэтага цела J_C адносна паралельнай ёй восі, якая праходзіць праз цэнтр мас цела, і здабытку масы цела m на квадрат адлегласці d паміж восямі: дзе
Выснова
Момант інерцыі, паводле азначэння: Радыус-вектар можна распісаць як суму двух вектараў: дзе \vec{d} — радыус-вектар адлегласці паміж старой і новай воссю вярчэння. Тады выраз для моманту інерцыі прыме від: Выносячы за суму \vec{d}, атрымаем: Паколькі старая вось праходзіць праз цэнтр мас, то сумарны імпульс цела будзе роўны нулю: Тады: Адкуль і вынікае шуканая формула: дзе J_C — вядомы момант інерцыі адносна восі, якая праходзіць праз цэнтр мас цела.
Прыклад
Момант інерцыі стрыжня адносна восі, якая праходзіць праз яго цэнтр і перпендыкулярна стрыжню, (назавём яе воссю C) роўны Тады паводле тэарэмы Штэйнера яго момант адносна адвольнай паралельнай восі будзе роўны дзе d — адлегласць паміж шуканай воссю і воссю C. У прыватнасці, момант інерцыі стрыжня адносна восі, якая праходзіць праз яго канец і перпендыкулярна стрыжню, можна знайсці паклаўшы ў апошняй формуле d=L/2:
Пералік тэнзара інерцыі
Тэарэма Гюйнеса — Штэйнера дапушчае абагульненне на тэнзар моманту інерцыі, што дазваляе атрымліваць тэнзар адносна адвольнага пункта з тэнзара  адносна цэнтра мас. Няхай \mathbf{a} — зрушэнне ад цэнтра мас, тады дзе Як бачна, для дыяганальных элементаў тэнзара (пры i=j) формула мае від тэарэмы Гюйгенса — Штэйнера для моманту адносна новай восі.
Гемімерыды
Гемімерыды (Hemimeridae) — сямейства насякомых з няпоўным ператварэннем (геміметабалія).
Блізкія да скурыстакрылых і разглядаюцца часам як іх падатрад. Цела крыху сплошчанае; даўжыня 8-14 мм; крылы адсутнічаюць, вусікі і ногі кароткія, вачэй няма; ротавыя органы грызучыя. Два роды. Гемімерыды распаўсюджаныя ў Экватарыяльнай Афрыцы. Вонкавыя паразіты грызуноў з роду, жывуць у валасяным покрыве; сілкуюцца, верагодна, вытворнымі скурнага эпідэрмісу жывёлы-гаспадара.
Адзіная тэорыя поля
Адзіныя тэорыі поля, таксама званыя ў папулярнай і публіцыстычнай літаратуры скалькаваным з англійскага тэрмінам тэорыі ўсяго — фізічныя тэорыі, якія ставяць сваёй задачай адзінае апісанне ўсіх вядомых фізічных феноменаў на падставе адзінага першаснага поля. Гістарычна існавалі як класічныя падобныя тэорыі (мноства іх было распрацавана Эйнштэйнам), так і квантавыя, адным з сучасных прыкладаў апошніх з'яўляецца тэорыя струн.
Закон Дзюлонга — Пці
Закон Дзюлонга — Пці (Закон пастаянства цеплаёмістасці) — эмпірычны закон, паводле якога малярная цеплаёмістасць цвёрдых целаў пры пакаёвай тэмпературы блізкая да 3R :
дзе R — універсальная газавая пастаянная.
Закон выводзіцца ў здагадцы, што крышталічная рашотка цела складаецца з атамаў, кожны з якіх здзяйсняе гарманічныя ваганні ў трох кірунках, вызначаныя структурай рашоткі, прычым ваганні па розных кірунках абсалютна незалежныя адно ад аднаго. Пры гэтым атрымліваецца, што кожны атам уяўляе тры асцылятара з энергіяй E, вызначанай наступнай формулай:
Формула вынікае з тэарэмы аб роўнаразмеркаванні энергіі па ступенях свабоды. З прычыны таго, што кожны асцылятар мае адну ступень свабоды, яго сярэдняя кінетычная энергія роўная, а з прычыны таго, што ваганні адбываюцца гарманічна - сярэдняя патэнцыйная энергія роўная сярэдняй кінетычнай, а поўная энергія — адпаведна іх суме. Колькасць асцылятараў у адным молі рэчыва складае ~ 3 N_a, іх сумарная энергія колькасна роўная цеплаёмістасці цела — адсюль і вынікае закон Дзюлонга-Пці.
Залежнасць цеплаёмістасці ад тэмпературы пры нізкіх тэмпературах тлумачыцца ў мадэлях Эйнштэйна і Дэбая.
Смалякоў (Магілёўскі раён)
Смаляко́ў (, Смоляков) — пасёлак у Магілёўскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Вяйнянскага сельсавета.
Гемаглабінурыя
Гемаглабінурыя — з'яўленне гемаглабіну ў мачы. Звычайна ўзнікае з прычыны ўнутрасудзістага распаду эрытрацытаў пасля пералівання несумяшчальнай крыві, уздзеяння некаторых хімічных і біялагічных ядаў, лекавых рэчываў, пры непераноснасці іх, шэрагу узбуджальнікаў інфекцыі, пры шырокіх траўмах і інш.
Лаці
Лаці́ (, Лати) — вёска ў Докшыцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Докшыцкага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1945 гадах вёска ў складзе гміны Докшыцы Дзісенскага павета Віленскага ваяводства.
Да 29 снежня 1961 года вёска ўваходзіла ў склад Янкоўскага сельсавета.
Палетнікі
Пале́тнікі (, Полетники) — вёска ў Магілёўскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Вяйнянскага сельсавета.
Лапушна (Дзятлаўскі раён)
Лапу́шна (, Лопушно) — вёска ў Дзятлаўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Данілавіцкага сельсавета.
Да 21 красавіка 1977 года вёска ўваходзіла ў склад Таркачоўскага сельсавета, да 20 мая 1991 года — у склад Лезнявіцкага сельсавета.
Геміянапсія
Геміянапсія — выпадзенне паловы поля зроку, палавінная слепата. Адрозніваюць геміянапсію рознабаковую, якая характарызуецца выпадзеннем альбо вонкавых, альбо ўнутраных палоў поля зроку, і аднабаковую (аднайменную), пры якой выпадаюць аднолькавыя паловы поля зроку (правыя ці левыя). Геміянапсія ўзнікае пры кровазліццях ў мозг, чэрапна-мазгавых траўмах, пухлінах мозгу і інш. Калі мазгавая тканка цалкам не разбурана, геміянапсія зварачальная.
Лячэнне — ліквідацыя асноўнай прычыны, якая выклікала геміянапсію.
Круцілавічы
Круці́лавічы (, Крутиловичи) — аграгарадок у Беларусі, у Дзятлаўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Данілавіцкага сельсавета.
Геаграфія
Знаходзіцца за 19 км у напрамку на ўсход ад горада Дзятлава, за 183 км ад Гродна, за 6 км ад чыгуначнай станцыі Наваельня.
Кузьмічы (Дзятлаўскі раён)
Кузьмічы́ (, Кузьмичи) — вёска ў Дзятлаўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Данілавіцкага сельсавета.
Да 21 красавіка 1977 года вёска ўваходзіла ў склад Таркачоўскага сельсавета, да 20 мая 1991 года — у склад Лезнявіцкага сельсавета.
Наддаткі
Надда́ткі (, Наддатки) — вёска ў Докшыцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Докшыцкага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1945 гадах фальварак у складзе гміны Порплішча Дзісенскага павета Віленскага ваяводства.
Масловічы
Масло́вічы (, Масловичи) — вёска ў Докшыцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Докшыцкага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1939 гадах засценак у складзе гміны Порплішча Дзісенскага павета Віленскага ваяводства.
З 12 кастрычніка 1940 года да 24 студзеня 1958 года вёска ўваходзіла ў склад Порплішчанскага сельсавета, да 29 снежня 1961 года — у склад Докшыцкага сельсавета , да 21 верасня 1987 года — у склад Порплішчанскага сельсавета.
Лезнявічы
Лезняві́чы (, Лезневичи) — вёска ў Дзятлаўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Данілавіцкага сельсавета.
У 1977—1991 гадах цэнтр Лезнявіцкага сельсавета.
Паваркі
Пава́ркі (, Поварки) — вёска ў Докшыцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Докшыцкага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1939 гадах вёска ў складзе гміны Параф’янава Дзісенскага павета Віленскага ваяводства.
Да 29 снежня 1961 года вёска ўваходзіла ў склад Докшыцкага сельсавета, да 21 верасня 1987 года — у склад Порплішчанскага сельсавета.
Падомхі
Падо́мхі (, Подомхи) — вёска ў Докшыцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Докшыцкага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1945 гадах вёска ў складзе гміны Порплішча Дзісенскага павета Віленскага ваяводства.
Досава Сяліба
До́сава Сялі́ба (, Досова Селиба) — вёска ў Магілёўскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Дашкаўскага сельсавета.
Тэорыя Калуцы — Клейна
Тэорыя Калуцы — Клейна — адна з тэорый гравітацыі, мадэль, якая дазваляе аб’яднаць два фундаментальных фізічных ўзаемадзеяння: гравітацыю і электрамагнетызм. Тэорыя была ўпершыню апублікаваная ў 1921 годзе матэматыкам Тэадорам Калуцай, які пашырыў прастору Мінкоўскага да 5-мернай прасторы і атрымаў з ўраўненняў агульнай тэорыі адноснасці класічныя ураўненні Максвела.
Абгрунтаванне неназіраемасці пятага вымярэння (яго кампактнасці) было прапанавана шведскім фізікам Оскарам Клейнам у 1926 г.
Гэтая тэорыя была адной з першых паспяховых тэорый, якія паклалі пачатак геаметрычнай інтэрпрэтацыі калібровачных палёў (а менавіта адзінага добра вядомага на момант яе стварэння, акрамя гравітацыі, электрамагнітнага поля). Таксама была, бадай, першай паспяховай тэорыяй аб’яднання, якая, хоць і не прывяла да эксперыментальна пацверджаным адкрыццяў, але была ўнутрана несупярэчлівай і ідэйна змястоўнай тэорыяй, якая не супярэчыць эксперыменту.
Ужыванне і пэўнае развіццё тэорыя Калуцы — Клейна атрымала пазней, у прыватнасці, у тэорыі струн.
Рабкі (Дзятлаўскі раён)
Рабкі́ (, Рабки) — вёска ў Дзятлаўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Данілавіцкага сельсавета.
Спіс аб’ектаў PGC (2188001—2189000)
Гэта спіс аб'ектаў Спіс аб'ектаў PGC (2188001—2189000)
Навасады (Дзятлаўскі раён)
Наваса́ды (, Новосады) — вёска ў Дзятлаўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Данілавіцкага сельсавета.
Да 21 красавіка 1977 года вёска ўваходзіла ў склад Данілавіцкага сельсавета, да 20 мая 1991 года — у склад Лезнявіцкага сельсавета.
Стараельня
Старае́льня (, Староельня) — вёска ў Дзятлаўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Данілавіцкага сельсавета.
Да 21 красавіка 1977 года вёска ўваходзіла ў склад Данілавіцкага сельсавета, да 20 мая 1991 года — у склад Лезнявіцкага сельсавета.
Гісторыя
Каталіцкая парафія створана ў 1450 г., касцёл пабудаваны ў 1728-1729 г., зачынены ў 1947 г., зруйнаваны, вернуты ў 1988 г., адбудаваны ў 1989 г., асвечаны ў 1993 г.
Красніца 1 (Магілёўскі раён)
Да 22 ліпеня 1960 года вёска ўваходзіла ў склад Сялецкага сельсавета.
Уланаўшчына (Дзятлаўскі раён)
Ула́наўшчына (, Улановщина) — вёска ў Дзятлаўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Данілавіцкага сельсавета.
Да 21 красавіка 1977 года вёска ўваходзіла ў склад Таркачоўскага сельсавета, да 20 мая 1991 года — у склад Лезнявіцкага сельсавета.
Красніца 2 (Магілёўскі раён)
Да 22 ліпеня 1960 года вёска ўваходзіла ў склад Сялецкага сельсавета.
Пасекі (Докшыцкі раён)
Па́секі (, Пасеки) — вёска ў Докшыцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Докшыцкага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1939 гадах вёска ў складзе гміны Параф’янава Дзісенскага павета Віленскага ваяводства.
Туркі (Докшыцкі раён)
Туркі́ (, Турки) — вёска ў Докшыцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Докшыцкага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1945 гадах вёска ў складзе гміны Параф’янава Дзісенскага павета Віленскага ваяводства.
Чудоўшчына
Чудо́ўшчына (, Чудовщина) — вёска ў Дзятлаўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Данілавіцкага сельсавета.
Да 21 красавіка 1977 года вёска ўваходзіла ў склад Таркачоўскага сельсавета, да 20 мая 1991 года — у склад Лезнявіцкага сельсавета.
Пералоі
Перало́і (, Перелои) — вёска ў Докшыцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Докшыцкага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1945 гадах вёска ў складзе гміны Порплішча Дзісенскага павета Віленскага ваяводства.
Да 29 снежня 1961 года вёска ўваходзіла ў склад Докшыцкага сельсавета, да 21 верасня 1987 года — у склад Порплішчанскага сельсавета.
Абелькавічы
Абе́лькавічы (, Обельковичи) — вёска ў Дзятлаўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Дварэцкага сельсавета.
Мяжысеткі
Мяжы́сеткі (, Межисетки) — аграгарадок у Магілёўскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Дашкаўскага сельсавета.
Да 22 ліпеня 1960 года Мяжысеткі ўваходзілі ў склад Сялецкага сельсавета.
Лежнеўка
Ле́жнеўка (, Лежневка) — вёска ў Магілёўскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Дашкаўскага сельсавета.
Пастаянная тонкай структуры
Пастая́нная то́нкай структу́ры (звычайна абазначаецца як \alpha) — фундаментальная фізічная пастаянная, якая характарызуе сілу электрамагнітнага ўзаемадзеяння. Яна была ўведзена ў 1916 годзе нямецкім фізікам Арнольдам Зомерфельдам ў якасці меры рэлятывісцкіх паправак пры апісанні атамных спектральных ліній у рамках мадэлі атама Бора, гэта значыць характарызуе так званую тонкую структуру спектральных ліній. Таму часам яна таксама называецца пастаяннай Зомерфельда.
Пастаянная тонкай структуры (ПТС) — гэта безразмерная велічыня, утвораная камбінацыяй фундаментальных канстант. Яе колькаснае значэнне не залежыць ад абранай сістэмы адзінак, з 2010 года рэкамендуецца выкарыстоўваць наступнае значэнне :
α
= 7.297(24) =
У сістэме адзінак СІ яна вызначаецца наступным чынам:
дзе \ e — элементарны электрычны зарад,
У сістэме адзінак СГСЭ адзінка электрычнага зарада вызначана такім чынам, што электрычная пастаянная роўная адзінцы. Тады пастаянная тонкай структуры вызначаецца як: Пастаянная тонкай структуры можа быць таксама вызначана як квадрат адносіны элементарнага электрычнага зарада да планкаўскага зарада.
Фізічная інтэрпрэтацыя
Пастаянная тонкай структуры з'яўляецца адносінай дзвюх энергій:
Гістарычна першай інтэрпрэтацыяй пастаяннай тонкай структуры, якая з'явілася ў працах Зомерфельда, была адносіна двух вуглавых момантаў, якія ўзнікаюць у тэорыі руху электрона па кеплераўскіх арбітах, — так званага гранічнага моманту p_0=e^2/c, які адказвае за рух перыцэнтра пры рэлятывісцкім разглядзе, і моманту p_1=h/2\pi, адпаведнага першаму квантаваму стану. Пазней, у сваёй вядомай кнізе «Будова атама і спектры», Зомерфельд уводзіў \alpha, як адносіну скорасці электрона на першай кругавой арбіце ў бораўскай мадэлі атама да скорасці святла. Гэтая велічыня выкарыстоўвалася далей для разліку тонкага расшчаплення спектральных ліній вадародападобных атамаў.
У квантавай электрадынаміцы пастаянная тонкай структуры мае значэнне канстанты ўзаемадзеяння, якая характарызуе сілу ўзаемадзеяння паміж электрычнымі зарадамі і фатонамі. Яе значэнне не можа быць прадказана тэарэтычна і ўводзіцца на аснове эксперыментальных дадзеных. Пастаянная тонкай структуры з'яўляецца адным з дваццаці «знешніх параметраў» стандартнай мадэлі ў фізіцы элементарных часціц.
Рашкаўка
Ра́шкаўка (, Рашковка) — вёска ў Докшыцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Докшыцкага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1939 гадах маёнтак у складзе гміны Докшыцы Дзісенскага павета Віленскага ваяводства, некалькі аднайменных хутароў.
Пастаянная тонкай структуры
Фізічная інтэрпрэтацыя
Той факт, што \alpha намнога меншая за адзінку, дазваляе выкарыстоўваць у квантавай электрадынаміцы тэорыю ўзбурэнняў. Фізічныя вынікі ў гэтай тэорыі прадстаўляюцца ў выглядзе рада па ступенях \alpha, прычым члены з нарастаючай ступенню \alpha становяцца менш і менш важнымі. І наадварот, вялікая канстанта ўзаемадзеяння ў квантавай хромадынаміцы робіць вылічэнні з улікам моцнага ўзаемадзеяння надзвычай складанымі.
У тэорыі электраслабага ўзаемадзеяння паказана, што значэнне пастаяннай тонкай структуры (сіла электрамагнітнага ўзаемадзеяння) залежыць ад характэрнай энергіі разгляданага працэсу. Сцвярджаецца, што пастаянная тонкай структуры лагарыфмічна расце з павелічэннем энергіі. Назіранае значэнне пастаяннай тонкай структуры дакладнае пры энергіях парадку масы электрона. Характэрная энергія не можа прымаць больш нізкія значэнні, бо электрон (як і пазітрон) валодае самай маленькай масай сярод зараджаных часціц. Таму кажуць, што 1/137{,}036 — гэта значэнне пастаяннай тонкай структуры пры нулявой энергіі. Акрамя таго, той факт, што па меры павышэння характэрных энергій электрамагнітнае ўзаемадзеянне набліжаецца па сіле да двух іншых узаемадзеянняў, важны для тэорый вялікага аб'яднання.
Рашкаўка
Гісторыя
У 1960-я гады хутары аб’яднаны ў адзіную вёску Рашкаўка. Да 29 снежня 1961 года вёска ўваходзіла ў склад Янкоўскага сельсавета.
Пастаянная тонкай структуры
Сталасць велічыні
Даследаванне пытання аб тым, ці сапраўды пастаянная тонкай структуры з'яўляецца пастаяннай, г.зн. мела яна заўсёды сучаснае значэнне ці змянялася за час існавання Сусвету, мае доўгую гісторыю. Першыя ідэі такога роду з'явіліся ў 1930-я гады, неўзабаве пасля адкрыцця пашырэння Сусвету, і мелі на мэце захаваць статычную мадэль Сусвету за кошт змянення фундаментальных канстант з часам. Так, у артыкуле Дж. і Б. Чалмерсаў прапаноўвалася тлумачэнне назіранага чырвонага зрушэння спектральных ліній галактык за кошт адначасовага ўзрастання элементарнага зарада і пастаяннай Планка (гэта павінна прыводзіць і да часавай залежнасці \alpha). У шэрагу іншых публікацый  меркавалася, што пастаянная тонкай структуры застаецца нязменнай пры адначасовай варыяцыі складнікаў яе канстант.
У 1938 годзе Поль Дзірак ў рамках сваёй гіпотэзы вялікіх лікаў выказаў здагадку, што гравітацыйная пастаянная можа змяншацца адваротна прапарцыянальна часу. У сваім разглядзе ён лічыў \alpha сапраўднай канстантай, аднак адзначыў, што ў будучыні гэта можа аказацца не так. Гэтая праца выклікала значную цікавасць да гэтай праблемы, якая захоўваецца да гэтага часу. Прытрымліваючыся Дзірака, пытанне аб пастаяннай тонкай структуры разгледзеў Паскуаль Ёрдан і прыйшоў да высновы, што залежнасць \alpha ад часу павінна выклікаць складаныя зрухі спектральных ліній. Паколькі такія зрухі не назіраюцца, ён адхіліў гэтую гіпотэзу. У 1948 годзе, спрабуючы абвергнуць гіпотэзу Дзірака, Эдвард Тэлер зазначыў магчымасць лагарыфмічнай залежнасці, дзе T — узрост Сусвету; аналагічныя суадносіны прапаноўваліся і пазней.
Сур'ёзнай праверцы пытанне аб змене пастаяннай тонкай структуры з часам было падвергнута ў 1967 годзе. Ініцыятарам выступіў Георгій Гамаў, які, адмаўляючыся прыняць дзіракаўскую ідэю аб змене гравітацыйнай пастаяннай, замяніў яе гіпотэзай аб варыяцыі элементарнага зарада e^2 \sim t і, як вынік,. Ён таксама паказаў, што гэтую здагадку можна праверыць назіраннямі тонкай структуры спектраў аддаленых галактык. Супраць здагадкі Гамава былі выказаны пярэчанні ядзерна-фізічнага і геалагічнага характару, з якімі выступілі Фрыман Дайсан і Ашэр Перэс. Прамую эксперыментальную праверку гіпотэзы Гамава распачалі Джон Бакол і Маартэн Шміт, вымераўшы дублеты тонкага расшчаплення пяці радыёгалактык з чырвоным зрушэннем. З вопыта вынікала адносіна вымеранага значэння пастаяннай тонкай структуры да яе лабараторнай велічыні, што супярэчыла прадказанню у выпадку  (гл. таксама агляд ). Гамаў хутка прызнаў сваё паражэнне. Не выявілі якіх-небудзь змяненняў пастаяннай тонкай структуры і даследаванні прыроднага ядзернага рэактара ў Окла, праведзеныя ў 1970-я гады. Усе гэтыя працы дазволілі ўстанавіць вельмі жорсткія абмежаванні на магчымую скорасць і характар ​​змянення \alpha і іншых фундаментальных канстант.
Тым не менш, к пачатку 2000-х гадоў удасканаленні ў методыках астранамічных назіранняў далі падставу лічыць, што пастаянная тонкай структуры, магчыма, мяняла сваё значэнне з цягам часу: аналіз ліній паглынання ў спектрах квазараў дазволіў выказаць здагадку, што адносная скорасць змянення \alpha складае каля math>5 \times 10^{-16} у год. Даследаваліся таксама наступствы магчымай змены пастаяннай тонкай структуры для касмалогіі. Аднак больш дэталёвыя назіранні квазараў, зробленыя ў красавіку 2004 года пры дапамозе спектрографа UVES на адным з 8,2-метровых тэлескопаў тэлескопа Паранальскай абсерваторыі ў Чылі, паказалі, што магчымае змяненне \alpha не можа быць больш, чым 0,6 мільённай долі за апошнія дзесяць мільярдаў гадоў (гл. артыкулы  і прэс-рэліз ). Паколькі гэтае абмежаванне супярэчыць больш раннім вынікам, то пытанне аб тым, ці пастаянная \alpha, лічыцца адкрытым.
Раннія спробы
Пастаянная тонкай структуры, з'яўляючыся безразмернай велічынёй, якая ніяк не суадносіцца ні з якой з вядомых матэматычных канстант, заўсёды з'яўлялася аб'ектам захаплення для фізікаў. Рычард Фейнман, адзін з заснавальнікаў квантавай электрадынамікі, называў яе «адной з найвялікшых праклятых таямніц фізікі: магічны лік, які прыходзіць да нас без якога-небудзь разумення яго чалавекам». Рабілася вялікая колькасць спроб выразіць гэтую пастаянную праз чыста матэматычныя велічыні або вылічыць на аснове якіх-небудзь фізічных меркаванняў. Так, яшчэ ў 1914 хімікі Гілберт Льюіс і Эліёт Адамс, адштурхваючыся ад выразу для канстанты Стэфана, пасля некаторых здагадак выразілі пастаянную Планка праз зарад электрона і скорасць святла. Калі скласці з іх формулы пастаянную тонкай структуры, якая тады яшчэ не была вядома, атрымаецца
Праца Льюіса і Адамса не прайшла незаўважанай і была падхоплена некаторымі іншымі навукоўцамі. Герберт Стэнлі Ален у сваім артыкуле яўна сканструяваў вышэйпаказаную безразмерную велічыню (абазначыўшы яе праз q) і паспрабаваў звязаць яе з велічынёй зарада і масы электрона; ён таксама звярнуў увагу на прыкладныя суадносіны паміж масамі электрона і пратона. У 1922 чыкагскі фізік Артур Лунн дапусціў, што пастаянная тонкай структуры нейкім чынам звязана з ядзерным дэфектам масы, а таксама разгледзеў яе магчымую сувязь з гравітацыяй з дапамогай суадносін (G — гравітацыйная пастаянная). Акрамя таго, ён прапанаваў некалькі чыста алгебраічных выразаў для \alpha, менавіта:, 7 /\pi^6, ,.
Першую спробу звязаць пастаянную тонкай структуры з параметрамі Сусвету распачаў у 1925 ліверпульскі фізік Джэймс Райс, які знаходзіўся пад вялікім уражаннем ад работ астрафізіка Артура Эдзінгтана па аб'яднанні агульнай тэорыі адноснасці з электрамагнетызмам. У сваім першым артыкуле Райс прыйшоў да наступнага выразу, які звязвае \alpha з радыусам крывізны Сусвету R, дзе r — электрамагнітны радыус электрона,  — гравітацыйны радыус электрона. Аднак неўзабаве ён выявіў у сваіх вылічэннях грубую памылку і ў наступным артыкуле прадставіў выпраўлены варыянт суадносін, а менавіта: Узяўшы для радыуса Сусвету велічыню см, Райс артымаў.
Тэорыя Эдзінгтана
Для Эдзінгтана пытанне аб вывадзе пастаяннай тонкай структуры было адной з асобных праблем яго даследчай праграмы па пабудове фундаментальнай тэорыі, здольнай звязаць атамныя і касмічныя велічыні. У 1929—1932 гадах ён апублікаваў серыю артыкулаў  , прысвечаных тэарэтычнаму вылічэнню канстанты 1/\alpha, якая, як ён лічыў, выражае некаторы лік ступеней свабоды электрона і таму павінна быць цэлым лікам. Са сваёй тэорыі Эдзінгтан атрымаў, а пазней дадаў да гэтай велічыні яшчэ адзінку, звязаўшы гэта з прынцыпам нераспазнавальнасці часціц. Ён таксама звязваў лік з адносінай мас пратона і электрона M/m, якая, згодна з яго здагадкай, павінна раўняцца адносіне каранёў квадратнага ўраўнення дзе m' — нейкая «стандартная маса». З рашэння гэтага ўраўнення вынікае M/m=1847,6 (эксперыментальнае значэнне, вядомае ў той час, — 1834,1). Эдзінгтан таксама суадносіў пастаянную тонкай структуры з касмічнымі канстантамі (у прыватнасці, з лікам Эдзінгтана, які ацэньвае лік барыёнаў у Сусвеце). Напрыклад, у рамках мадэлі статычна замкнёнага Сусвету ён атрымаў дзе P — радыус Сусвету, N — лік электронаў у ім. Аргументы Эдзінгтана былі малазразумелыя большасці фізікаў і былі гэтак жа мала пераканаўчыя, хоць яго тэорыя і прыцягнула пэўную цікавасць навуковай супольнасці. Эксперыменты, праведзеныя ў наступныя гады, паказалі, што 1/\alpha не з'яўляецца цэлым лікам. Зрэшты, сам Эдзінгтан да канца жыцця прытрымліваўся сваіх перакананняў. Рэйманд Бірдж, адзін з асноўных апанентаў Эдзінгтана, у 1941 годзе прапанаваў наступныя суадносіны: дзе R_{\infty} — пастаянная Рыдберга для выпадку бесканечнай масы ядра, F — пастаянная Фарадэя, N_A — лік Авагадра.
Іншыя спробы сярэдзіны XX стагоддзя
Хоць некаторыя вядучыя фізікі (Зомерфельд, Шродзінгер, Ёрдан) з цікавасцю паставіліся да тэорыі Эдзінгтана, неўзабаве стала ясная цяжкасць узгаднення з эксперыментам; акрамя таго, было цяжка зразумець методыку Эдзінгтана. Па трапнаму выразу Вольфганга Паўлі, гэта была хутчэй «рамантычная паэзія, а не фізіка». Тым не менш, гэтая тэорыя спарадзіла мноства паслядоўнікаў, якія прапаноўвалі свае больш ці менш спекуляцыйныя падыходы да аналізу паходжання пастаяннай тонкай структуры. Так у 1929 Уладзімір Ражанскі фактычна «пераадкрыў» суадносіны Алена паміж масамі пратона і электрона, а Энас Уітмер прапанаваў суадносіны паміж масамі атамаў гелія і вадароду ў выглядзе
Аналагічныя спробы звязаць \alpha з іншымі канстантамі прыроды (асабліва з m/M) рабілі прыкладна ў гэты час Вільгельм Андэрсан, Рейнгальд Фюрт , Вальтэр Глазер і Курт Зіттэ (яны вызначылі максімальную колькасць хімічных элементаў як ), Артур Гааз , Альфрэд Ланде і іншыя. Вялікая колькасць такога роду прац заахвоціла фізікаў Гвіда Бека, Ханса Бетэ і Вольфганга Рыцлера адправіць у часопіс Die Naturwissenschaften жартоўную нататку «Да квантавай тэорыі абсалютнага нуля тэмпературы». Гэты артыкул парадзіраваў пошукі нумаралагічных формул для фізічных канстант і прапанаваў «тлумачэнне» таму факту, што пастаянная тонкай структуры прыкладна роўная -2/(T_0-1), дзе °C — абсалютны нуль тэмпературы. Рэдакцыя часопіса не ўсвядоміла парадыйнага характару нататкі і апублікавала яе на старонках выдання. Калі праўда адкрылася, гэты жарт выклікаў гнеў рэдактара часопіса Арнольда Берлінера, так што, па патрабаванні Зомерфельда, Бетэ быў вымушаны папрасіць прабачэння за свой ​​учынак.
Пасля адкрыцця мюона ў 1937 г. узніклі спекуляцыйныя здагадкі аб сувязі новай часціцы з канстантамі прыроды. Згодна з Патрыкам Блэкетам, магчымая сувязь паміж гравітацыяй і часам жыцця мюона ў выглядзе дзе m_\mu — маса мюона. Генры Флінт, грунтуючыся на меркаваннях 5-мернага пашырэння тэорыі адноснасці, атрымаў суадносіны. Сярод пазнейшых спроб можна адзначыць чыста нумаралагічныя суадносіны паміж масамі пратона і электрона, якія з'явіліся ў надзвычай кароткай нататцы нейкага Фрыдріха Ленца, у якіх было сказана:. У 1952 Ёіціро Намбу паказаў, што масы элементарных часціц, цяжэйшых за электрон, можна апісаць наступнай эмпірычнай формулай: дзе n — цэлы лік. Напрыклад, для n=2 атрымліваецца маса мюона (206 m_e), для n=3 — маса пі-мезона (274 m_e), для n=26 — прыблізная маса нуклонаў (1849 m_e).
Больш навукова абгрунтаванымі былі спробы разлічыць велічыню пастаяннай тонкай структуры, прадпрынятыя Максам Борнам і Вернерам Гейзенбергам на аснове іх абагульненняў існуючых палявых тэорый. Борн пры дапамозе свайго падыходу, заснаванага на «прынцыпе ўзаемнасці» (гл., напрыклад, працы  ), к канцу 1940-х гадоў змог атрымаць толькі ацэнку, якая дала. Гейзенбергу ў рамках яго нелінейнай тэорыі поля таксама ўдалося атрымаць згоду з эксперыментальным значэннем пастаяннай толькі па парадку велічыні.
Сучасныя спробы
Магчыма і асацыяцыя з меркаванай размернасцю прасторы-часу : у адной з самых многаабяцальных тэорый апошняга часу — так званай «М-тэорыі», якая развіваецца як абагульненне тэорыі суперструн і прэтэндуе на апісанне ўсіх фізічных узаемадзеянняў і элементарных часціц — прастора-час мяркуецца 11-мернаю. Пры гэтым адно вымярэнне на макраўзроўні ўспрымаецца як час, яшчэ тры — як макраскапічныя прасторавыя вымярэнні, астатнія сем — гэта так званыя «згорнутыя» (квантавыя) вымярэнні, якія адчуваюцца толькі на мікра-ўзроўні. ПТС пры гэтым аб'ядноўвае лікі 1, 3 і 7 з множнікамі, кратнымі дзесяці, прычым 10 можна інтэрпрэтаваць як сумарную размернасць прасторы ў тэорыі суперструн.
Падобным чынам матэматык Джэймс Гілсан прапанаваў, што пастаянная тонкай структуры можа быць матэматычна, з вялікай ступенню дакладнасці, вызначана як 29 і 137 з'яўляюцца, адпаведна, 10-м і 33-м простымі лікамі. Да дадзеных 2002 года гэтае значэнне ляжала ў граніцах памылак вымярэнняў \alpha. На цяперашні час яно адрозніваецца на 1,7 стандартнага адхілення эксперыментальных дадзеных, што робіць дадзенае значэнне магчымым, але малаверагодным.
У нядаўнім артыкуле А. Альчака прыводзіцца больш кампактная і выразная формула, якая прыбліжае пастаянную тонкай структуры з не горшай дакладнасцю, чым у формуле Гілсана. Велічыня ПТС пры гэтым звязваецца з ключавой для дынамікі хаосу пастаяннай Фейгенбаума \delta. Гэтая пастаянная, у самых агульных словах, характарызуе скорасць прыбліжэння рашэнняў нелінейных дынамічных сістэм да стану «няўстойлівасці ў кожнай кропцы» або «дынамічнага хаосу». На сённяшні дзень разліковае значэнне пастаяннай Фейгенбаума (у межах дакладнасці, што патрабуецца для разліку ПТС) складае.
што прыбліжае эксперыментальнае значэнне да дзясятага дзесятковага знака. Дакладнасць супадзення складае ~ 1,3 стандартнага інтэрвала сённяшняй эксперыментальнай хібнасці.
Варта таксама заўважыць, што з пункта гледжання сучаснай квантавай электрадынамікі пастаянная тонкай структуры з'яўляецца бягучай канстантай сувязі, гэта значыць залежыць ад энергетычнага маштабу ўзаемадзеяння. Гэты факт пазбаўляе большай часткі фізічнага сэнсу спробы сканструяваць нумаралагічную формулу для нейкага канкрэтнага (у прыватнасці — нулявога, калі гаворка ідзе пра значэнне ) перададзенага імпульса.
Харошая Ель
Харо́шая Ель (, Хорошая Ель) — вёска ў Докшыцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Докшыцкага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1939 гадах засценак у складзе гміны Порплішча Дзісенскага павета Віленскага ваяводства.
Да 29 снежня 1961 года вёска ўваходзіла ў склад Докшыцкага сельсавета, да 21 верасня 1987 года — у склад Порплішчанскага сельсавета.
Навасёлкі (Дашкаўскі сельсавет)
Навасёлкі (, Новосёлки) — вёска ў Магілёўскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Дашкаўскага сельсавета.
Якаб Штэйнер
Якаб Штэйнер (Jakob Steiner;, Уцэнсторф паблізу Залатурна, Швейцарыя — , ) — швейцарскі матэматык, заснавальнік сінтэтычнай геаметрыі крывых ліній і паверхняў 2-га і вышэйшых парадкаў.
Біяграфія
Атрымаў адукацыю ў Іфертэне ў І. Песталоці, у 1818 годзе паступіў у Гайдэльбергскі ўніверсітэт.
Скончыўшы там адукацыю, у 1821 годзе, паступіў у Берліне настаўнікам у прыватны інстытут Пламана.
З 1825 па 1835-ы гады быў настаўнікам матэматыкі ў Берлінскім гарадскім прамысловым вучылішчы.
З 1835 годзе пачаў выкладанне ў Берлінскім універсітэце ў якасці экстраардынарнага прафесара матэматыкі.
У 1834 г. быў абраны членам Берлінскай акадэміі навук.
Паміраючы ў 1863 годзе ў Берне, ён завяшчаў 8000 талераў Берлінскай акадэміі навук для прэміі за сачыненні па сінтэтычнай геаметрыі.
Яго ўласныя работы па геаметрыі (часткай змешчаныя ў розных навуковых часопісах, часткай тыя, што засталіся ў рукапісах), а таксама яго лекцыі ў Берлінскім універсітэце паслужылі падставай для выдання ў 1867 г. кнігі пад загалоўкам: «Jacob Steiner’s Vorlesungen über Syntetische Geometrie, bearbeitet von Geiser und Schröter».
Усе яго творы («Gesammelte Werke von Jacob Steiner») выдадзены К. Веерштрасам у Берліне ў 1881—1882 гг.
Вільчыцы
Ві́льчыцы (, Вильчицы) — вёска ў Магілёўскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Вяйнянскага сельсавета. Чыгуначная станцыя на лініі Магілёў — Жлобін. Размешчана за 12 км на поўдзень ад Магілёва. Рэльеф раўнінна-ўзгорысты. На захадзе, поўдні і ўсходзе мяжуе з лесам. На поўдні цячэ р. Вільчанка (прыток р. Дняпро). Транспартныя сувязі па шашы Санкт-Пецярбург — Адэса, якая праходзіць побач з вёскай.
Пад уладай Расійскай імперыі
У выніку першага падзелу Рэчы Паспалітай у 1772 годзе апынулася ў складзе Расійскай імперыі. У 1850 годзе ў складзе маёнтка Вейна Магілёўскага павета, шынок, млын, сукнавальня. Пасля пракладкі ў 1859 годзе шашы Магілёў — Доўск у сяле размяшалася паштовая станцыя, якая мела 16 коней.
З пракладкай чыгункі пачала дзейнічаць чыгуначная станцыя. Апрача земляробства ва ўсіх дварах сяльчане займаліся вырабам ільняной і пяньковай кудзелі і тканіны. Паводле перапісу 1897 года ў Палыкавіцкай воласці Магілёўскага павета Магілёўскай губерні.
Найноўшы час
У пачатку XX стагоддзя школа граматы была ператворана ў царкоўна-прыходскую. На базе дарэвалюцыйнай адкрыта працоўная школа 1-й ступені, у якой у 1925 годзе было 67 вучняў, дзейнічаў гурток па ліквідацыі непісьменнасці сярод дарослых.
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай вёска стала часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі ў складзе Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала этнічна беларускія тэрыторыі ў склад РСФСР. У сакавіку 1924 года ў выніку першага ўзбуйнення БССР вёска вернута Беларусі, з 17 ліпеня 1924 года ў Лупалаўскім раёне Магілёўскай акругі (да 26 ліпеня 1930), з 2 сакавіка 1931 года ў Магілёўскім раёне, з 20 лютага 1938 года ў Магілёўскай вобласці. У 1930-я гады арганізаваны калгас «Пралетарый».
У Вялікую Айчынную вайну з ліпеня 1941 года да 26 чэрвеня 1944 года акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі. У барацьбе супраць фашызму загінулі 74 вяскоўцы. На ўшанаванне іх памяці ў 1975 годзе ў цэнтры вёскі пастаўлена стэла.
У 1990 годзе ў складзе саўгаса «Вяйнянскі цяплічны камбінат» (цэнтр — в. Вейна). Размяшчаліся Магілёўская зверагаспадарка, лясніцтва, ферма буйной рагатай жывёлы, вытворчае аддзяленне, свінагадоўчы комплекс «Усход». У вёсцы працавалі бібліятэка, сталовая, магазін, аддзяленне сувязі, Дом быту, клуб, фельчарска-акушэрскі пункт, 8-гадовая школа.
Планіроўка
Праект планіроўкі і забудовы распрацаваны ў 1982 годзе ў інстытуце «Магілёўграмадзянпраект». Планіровачна складаецца з працяглай плаўна выгнутай вуліцы, арыентаванай з паўднёвага захаду на паўночны ўсход. Амаль паралельна да яе на ўсход праходзіць прамалінейная вуліца. Забудавана двухбакова, шчыльна, пераважна драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. На поўначы размешчаны парк і шэраг двухпавярховых 4—8-кватэрных мураваных дамоў, якія належаць зверагаспадарцы, на паўночным захадзе — свінагадоўчы комплекс.
Шантары (Докшыцкі раён)
Ша́нтары (, Шанторы) — вёска ў Докшыцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Докшыцкага сельсавета.
Гісторыя
З 12 кастрычніка 1940 года да 24 студзеня 1958 года вёска ўваходзіла ў склад Порплішчанскага сельсавета, да 29 снежня 1961 года — у склад Докшыцкага сельсавета , да 21 верасня 1987 года — у склад Порплішчанскага сельсавета.
Дашкаўка (Магілёўскі раён)
Геаграфія
Аграгарадок знаходзіцца за 22 км у напрамку на поўдзень ад Магілёва, каля правага берага ракі Дняпро і вусця ракі Даска. Праз аграгарадок пралягае аўтамабільная дарога.
Гісторыя
У пісьмовых крыніцах згадваецца ў 1597 годзе — сяло, заснаванае князем Б. Саламярэцкім. У 1604 годзе ў Вейнянскім войтаўстве Магілёўскага староства. У 1758 годзе — мястэчка. У 1897 годзе ў Дашкаўцы дзейнічалі народнае вучылішча, царква, прыстань, млын, крупадзёрка, маслабойня. З 1924 года Дашкаўка ў складзе Магілёўскага раёна.
Вольтаў слуп
Вольтаў слуп — прылада для атрымання электрычнасці, якая выкарыстоўвалася на заранку электратэхнікі.
У 1800 годзе італьянскі вучоны Алесандра Вольта апусціў у слоік з кіслатой дзве пласцінкі — цынкавую і медную — і злучыў іх дротам. Пасля гэтага цынкавая пласціна пачала растварацца, а на меднай сталі вылучацца бурбалкі газу. Вольта выказаў здагадку і паказаў, што па дроце працякае электрычны ток.
Так быў вынайдзены «элемент Вольта» — першы гальванічны элемент. Для зручнасці Вольта надаў яму форму вертыкальнага цыліндру (слупа), які складаўся са злучаных паміж сабой кольцаў цынку, медзі і сукна, прамочаных кіслатой. Вольтаў слуп вышынёю ў паўметра развіваў напружанне, адчувальнае для чалавека.
Паведамленне аб адкрыцці было апублікавана ў лісце Вольта прэзідэнту Лонданскага Каралеўскага таварыства Бэнксу і зрабіла сенсацыю не толькі ў навуковым свеце. Напалеон запрасіў Вольта ў Парыж, асабіста прысутнічаў на дэманстрацыі вопыту, абсыпаў узнагародамі і ўшанаваннямі.
Дзякуючы гэтым першым батарэям пастаяннага току былі неадкладна зроблены два значныя адкрыцці:
Азяраны (Дзятлаўскі раён)
Азяра́ны (, Озераны) — вёска ў Дзятлаўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Дварэцкага сельсавета.
У 1940—1960 гадах цэнтр Азяранскага сельсавета.
Стайкі (Магілёўскі раён)
Ста́йкі (, Стайки) — вёска ў Магілёўскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Дашкаўскага сельсавета.
Туманаўка
Тума́наўка (, Тумановка) — вёска ў Магілёўскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Дашкаўскага сельсавета.
Збунін
Збу́нін (, Збунин) — вёска ў Брэсцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Знаменскага сельсавета. Размешчаны за 36 км на поўдзень ад Брэста, побач р. Серадовая рэчка (прыток р. Заходні Буг) і аўтадарога Брэст—Тамашоўка.
У складзе адкрытага акцыянернага таварыства «Птушкафабрыка Медна» (цэнтр — в. Медна); сельская бібліятэка.
Гісторыя
Выяўленая археолагамі стаянка (за 2 км на поўнач ад вёскі, на пясчаным узгорку, каля р. Заходні Буг) эпохі позняга неаліту і бронзавага веку (3—2-е тыс. да н.э.) сведчыць пра дзейнасць чалавека ў гэтых мясцінах з глыбокай старажытнасці.
У 16 ст. вядомы як маёнтак — шляхецкая ўласнасць пры р. Буг у Берасцейскім павеце Троцкага ваяводства ВКЛ. Знаходзілася каля дарогі Камароўка—Бярэсце. У 1628 годзе князь Мікалай Сапега пабудаваў тут праваслаўную драўляную царкву.
Пасля 3-га падзелу Рэчы Паспалітай (1795) у складзе Расійскай імперыі, у Слонімскай, з 1797 года — у Літоўскай, з 1801 года — у Гродзенскай губернях.
У 19 стагоддзі фальварак і вёска ў складзе маёнтка Медна (Мяднянскага ключа). Паводле інвентару 1846 года вёска — уладанне граафіні Е. Красінскай. У 1870 годзе працавала народнае вучылішча. У 1886 годзе дзейнічалі карчма, царкоўна-прыходская школа. У 1890 годзе цэнтр Збунінскага сельскагаспадарчага таварыства, якому належала 677 дзес. зямлі, царкве — 104 дзес. У народным вучылішчы навучаліся 25 хлопчыкаў. У 1905 годзе сяло і фальварак у Мяднянскай воласці Брэсцкага павета. Паводле Рыжскага мірнага дагавора 1921 года ў складзе Польшчы, у Мяднянскай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства.
З 1939 года ў складзе БССР. У Вялікую Айчынную вайну гітлераўскія акупанты спалілі 20 двароў, загубілі 15 жыхароў.
16 ліпеня 1954 года перададзена з Ляплёўскага сельсавета ў склад Страдзецкага сельсавета.
Васілеўшчына (Докшыцкі раён)
Васіле́ўшчына (, Василевщина) — вёска ў Докшыцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Крулеўшчынскага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1945 гадах вёска ў складзе гміны Порплішча Дзісенскага павета Віленскага ваяводства.
Валодзькі (Докшыцкі раён)
Вало́дзькі (, Володьки) — вёска ў Докшыцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Крулеўшчынскага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1945 гадах вёска ў складзе гміны Порплішча Дзісенскага павета Віленскага ваяводства.
Буцвілавічы
Буцві́лавічы (, Буцвиловичи) — вёска ў Дзятлаўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Дварэцкага сельсавета.
Сялец (Магілёўскі раён)
Сяле́ц (, Селец) — вёска ў Магілёўскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Дашкаўскага сельсавета.
Верацеі (Крулеўшчынскі сельсавет)
Вераце́і (, Веретеи) — вёска ў Докшыцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Крулеўшчынскага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1945 гадах вёска Рамжына ў складзе гміны Глыбокае, з 1929 года ў складзе гміны Порплішча Дзісенскага павета Віленскага ваяводства Польскай Рэспублікі.
Двор Порплішча
Двор По́рплішча (, Двор Порплище) — вёска ў Докшыцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Крулеўшчынскага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1945 гадах маёнтак у складзе гміны Порплішча Дзісенскага павета Віленскага ваяводства.
Сялец (Магілёўскі раён)
У 1924—1960 гадах цэнтр Сялецкага сельсавета.
Красамай
Красамай:
Уладзімір Палуян
Уладзімір Палуян:
Салтанаўка (Магілёўскі раён)
Геаграфія
Знаходзіцца за 12 км у напрамку на поўдзень ад Магілёва, за 14 км ад чыгуначнай станцыі Чарназёмаўка, на рацэ Хватаўка. Праз вёску пралягае аўтамабільная дарога. На рацэ Хватаўка сажалка.
Гісторыя
23 ліпеня 1812 года пад Салтанаўкай адбылася бітва французскіх войск з расійскімі.
Жалюбчыкі
Жалю́бчыкі (, Желюбчики) — вёска ў Докшыцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Крулеўшчынскага сельсавета.
Спіс аб’ектаў PGC (995001—996000)
Гэта спіс аб'ектаў Спіс аб'ектаў PGC (995001—996000)
Дзямідзенкі
Дзямі́дзенкі (, Демиденки) — былая вёска ў Докшыцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіла ў склад Крулеўшчынскага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1939 гадах вёска, пазней засценак у складзе гміны Глыбокае, з 1929 года ў складзе гміны Порплішча Дзісенскага павета Віленскага ваяводства Польскай Рэспублікі.
Ліквідавана 22 сакавіка 2016 года.
Казлы (Докшыцкі раён)
Казлы́ (, Козлы) — вёска ў Докшыцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Крулеўшчынскага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1945 гадах вёска ў складзе гміны Порплішча Дзісенскага павета Віленскага ваяводства.
Чарназёмаўка (вёска)
Чарназёмаўка (, Чернозёмовка) — вёска ў Магілёўскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Дашкаўскага сельсавета.
Чарназёмаўка (сельскі населены пункт)
Чарназёмаўка (, Чернозёмовка) — станцыя ў Магілёўскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Дашкаўскага сельсавета.
Да 22 ліпеня 1960 года станцыя ўваходзіла ў склад Сялецкага сельсавета.
Чарназёмаўка (вёска)
У 1927—1954 гадах цэнтр Чарназёмаўскага сельсавета. Да 22 ліпеня 1960 года вёска ўваходзіла ў склад Сялецкага сельсавета.
Бярнатаўшчына
Бярна́таўшчына (, Бернатовщина) — вёска ў Дзятлаўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Дварэцкага сельсавета.
Да 1 ліпеня 1960 года вёска ўваходзіла ў склад Азяранскага сельсавета.
Кляпіцы
Кляпі́цы (, Клепицы) — вёска ў Докшыцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Крулеўшчынскага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1945 гадах вёска ў складзе гміны Докшыцы Дзісенскага павета Віленскага ваяводства.
Васявічы
Васяві́чы (, Васевичи) — вёска ў Дзятлаўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Дварэцкага сельсавета.
Коцькі
Ко́цькі (, Котьки) — вёска ў Дзятлаўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Дварэцкага сельсавета.
Кажухоўцы
Кажухо́ўцы (, Кожуховцы) — вёска ў Дзятлаўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Дварэцкага сельсавета.
Да 1 ліпеня 1960 года вёска ўваходзіла ў склад Азяранскага сельсавета.
Літаварцы
Літа́варцы (, Литаворцы) — вёска ў Дзятлаўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Дварэцкага сельсавета.
Да 1 ліпеня 1960 года вёска ўваходзіла ў склад Дзятлаўскага сельсавета.
Ліпаўкі (Докшыцкі раён)
Лі́паўкі (, Липовки) — вёска ў Докшыцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Крулеўшчынскага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1945 гадах вёска ў складзе гміны Докшыцы Дзісенскага павета Віленскага ваяводства.
Боўшава
Бо́ўшава (, Бовшево) — вёска ў Магілёўскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Дашкаўскага сельсавета. Размешчана за 29 км на поўдзень ад Магілёва, за 12 км ад чыгуначнай станцыі Дашкаўка на лініі Магілёў—Жлобін. Рэльеф раўнінны, на захадзе і ўсходзе мяжуе з лесам. На ўсходзе цячэ р. Лахва (прыток р. Дняпро). Транспартныя сувязі па мясцовай дарозе і далей па шашы Магілёў—Бабруйск.
Гісторыя
Вядома ў Расійскай імперыі з XVIII ст. У 1777 годзе вёска ў Старабыхаўскім павеце.
У 1880 годзе частка вяскоўцаў займалася кравецкім промыслам. У 1908 годзе адкрыта земская школа, для якой у тым жа годзе пабудавана памяшканне.
Найноўшы час
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай вёска абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала яе разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР. У сакавіку 1924 года вёску вярнулі БССР, з 17 ліпеня 1924 года ў Магілёўскім раёне Магілёўскай акругі (да 26 ліпеня 1930), з 20 лютага 1938 года ў Магілёўскай вобласці.
На базе дарэвалюцыйнай створана працоўная школа І-й ступені, у якой у 1925 годзе было 52 вучні, дзейнічаў ленінскі куток. У 1930 годзе арганізаваны калгас «Новы будаўнік».
У Вялікую Айчынную вайну з ліпеня 1941 года да 27 чэрвеня 1944 года акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі. У 1975 годзе да вёскі далучана в. Боўшавец. У 1990 годзе ў складзе калгаса «Чырвоная зорка» (цэнтр — в. Дашкаўка). Размяшчаліся вытворчая брыгада і ферма буйной рагатай жывёлы, дзейнічалі клуб, бібліятэка, фельчарска-акушэрскі пункт, магазін. У 2007 годзе працаваў магазін.
Планіроўка
Планіровачна складаецца з працяглай крывалінейнай вуліцы з завулкамі, арыентаванай з паўднёвага захаду на паўночны ўсход і забудаванай двухбакова, шчыльна традыцыйнымі драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу.
Петрашы (Дзятлаўскі раён)
Петрашы́ (, Петраши) — вёска ў Дзятлаўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Дварэцкага сельсавета.
Малажане
Малажа́не (, Моложане) — вёска ў Докшыцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Крулеўшчынскага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1945 гадах вёска ў складзе гміны Докшыцы Дзісенскага павета Віленскага ваяводства.
Літоўцы (Докшыцкі раён)
Літо́ўцы (, Литовцы) — вёска ў Докшыцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Крулеўшчынскага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1945 гадах вёска ў складзе гміны Порплішча Дзісенскага павета Віленскага ваяводства.
Крулеўшчына
Круле́ўшчына (, Крулевщина) — аграгарадок у Докшыцкім раёне Віцебскай вобласці. Цэнтр Крулеўшчынскага сельсавета.
Гісторыя
У часе будаўніцтва Балагое-Сядлецкай чыгункі (1902—1906) непадалёк ад аднайменнага засценка была ўзведзена станцыя Крулеўшчына (Крулевщина). 18 красавіка 1914 года станцыя перайменаваная ў Сеславіна (Сеславино) ў гонар генерала Аляксандра Сяславіна, удзельніка вайны 1812 года на тэрыторыі Беларусі. У 1919 годзе, пасля заняцця станцыі польскім войскам, станцыі вернута першапачатковая назва, але ў польскай версіі — Круляўшчызна («Królewszczyzna»).
Адносіліся да Докшыцкай гміны Дунілавіцкага павета. З 1939 года ў БССР. З 12 кастрычніка 1940 года — цэнтр сельсавета Докшыцкага раёна.
У Другую сусветную вайну на ст. Крулеўшчына размяшчаўся буйны нямецкі гарнізон, якія ахоўваў чыгуначны вузел і забяспечваў перавозку ваенных грузаў і войскаў. Станцыя была акружана сістэмай абарончых збудаванняў — дзотаў, хадоў зносін, акопаў і інш. 17 жніўня 1943 года партызаны 1-й Антыфашысцкай брыгады штурмам авалодалі чыгуначнай станцыяй, разграмілі гарнізон, знішчылі ўсё абсталяванне станцыі, захапілі шмат зброі і боепрыпасаў.
У 1950 годзе створана Крулеўшчынская МТС (працавала да 1957 г.). З вёскай Крулеўшчына зліліся вёскі Бабічы, Стралкоўскія і Швэплі.
Інфраструктура
У Крулеўшчыне ёсць Дом культуры (з 2004 г.), 2 бібліятэкі, сярэдняя і музычная школы, 3 дзіцячых садкі, бальніца, фельчарска-акушэрскі пункт, аптэка, 2 лазні, камбінат бытавога абслугоўвання, аддзяленне сувязі, 2 сталовыя, шэраг магазінаў і гандлёвых кропак.