cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Рапануі
Традыцыйная культура
Асноўным жытлом з’яўлялася хаціна ў выглядзе перавернутай лодкі даўжынёй да 110 м. Дах крылі саломай і лісцем. Жылі таксама ў паўземлянках ці ў натуральных пячорах, якіх даволі шмат на востраве. Да распаўсюджвання еўрапейскага тыпу вопраткі, рапануі выраблялі плашчы і фартухі з тапы. Мужчыны часам апраналі дыядэмы з птушынага пер’я, а жанчыны — саламяныя капялюшы. Мочкі вушэй пратыкалі, разразалі на часткі, упрыгожвалі птушыным пухам, пер’ем, завушніцамі з ракавін і дрэва. Мужчыны татуіраваліся з ног да галавы, жанчыны толькі часткова. Быў распаўсюджаны звычай фарбаваць цела.
Рапануі падзяляліся на 10 аб’яднанняў-мата, кожнае з якіх лічыла сваім продкам аднаго з сыноў Хоту Мату’а. Яны падзяляліся на меншыя па памерах аб’яднанні і саюзы. Ніжэйшай сацыяльнай адзінкай была пашыраная сям'я-іві. Паселішчы будавалі ля ўзбярэжжа. Цэнтр вострава фактычна не быў заселены. На чале мата стаялі правадыры-арыкі. Іх улада лічылася свяшчэннай і перадавалася па спадчыне. Ніжэй на сацыяльнай лесвіцы стаялі жрацы-іві матуа, яшчэ ніжэй — воіны-мататоа і залежныя служкі і земляробы-кіа. Апошнімі станавіліся прадстаўнікі падначаленых аб’яднанняў. Найбольш важная маёмасць (лодкі, зямля, жытлы, пячоры) належыла абшчынам, але мелася і родавая маёмасць.
Рапануі былі ваяўнічым народам. Большасць вусных паданняў прысвечана суперніцтву і барацьбе паміж асобнымі правадырамі і аб’яднаннямі. Асноўнай зброяй з’яўляліся дзіды з абсідыянавымі навершамі. Астравіцяне абараняліся з дапамогай камянёў, трапна кідалі іх рукамі. Пераможаныя часцяком станавіліся ахвярамі рытуальнага канібалізму. Некаторыя даследчыкі лічаць, што канібалізм таксама практыкаваўся для забеспячэння свежым мясам.
Найбольш вядомая частка старажытнай культуры рапануі — статуі-мааі. Іх выраблялі з каменю ў кратары Рану-Рараку. Кратар быў падзелены паміж рознымі аб’яднаннямі. Найвышэйшы мааі зваўся Пара і дасягаў амаль 10 м у вышыню. У наш час лічыцца, што мааі былі рытуальнымі выявамі продкаў, але існуюць і іншыя думкі. Напрыклад, некаторыя вучоныя сцвярджаюць, што выявы носяць выразныя рысы хворых на лепру. Іх выраб і размяшчэнне ўздоўж старажытных дарог тлумачыцца магічнай практыкай аховы ад хваробы. Рапануі таксама выраблялі з касцей (птушыных і чалавечых) і дрэва малыя рытуальныя статуэткі — тэраміра. Традыцыі разьбярства існуюць у нашы дні.
Мова
Мова жыхароў вострава Рапануі блізкая да іншых палінезійскіх моў, у першую чаргу мангарэва, маары, тубуаі і маркізцаў.
Рапануі стварылі пісьмо ронгаронга са 120 знакаў, якой карысталіся жрацы. Ёю пакрывалі спецыяльныя дошчачкі. Відавочна, тэксты спяваліся падчас свяшчэнных цырымоній. Час стварэння ронгаронга дакладна не вядомы. Многія даследчыкі лічаць, што гэта адбылося ўжо пасля кантактаў з еўрапейцамі. Эпідэмія воспы ў 1860-ыя гг. прывяла да смерці апошніх жрацоў, і навык разумення ронгаронга быў згублены. Гэта пісьмовасць не расшыфравана да нашых дзён.
Французскія каталіцкія місіянеры распрацавалі алфавіт рапануі на аснове лацінкі.
Рэлігія
Да прыняцця хрысціянства ў другой палове XIX ст. рапануі спявядалі палітэістычную рэлігію. Агульнапалінезійскі пантэон не меў сярод іх папулярнасці. Найбольшую павагу аказвалі богу Макемаке, заступніку рода Хоту Мату'а. Таксама верылі ў шматлікіх духаў акуаку, якія пагражалі непрыемнасцямі і хваробамі.
Большасць сучасных вернікаў — каталікі.
ФК Атлетыка Мадрыд
«Атлетыка Мадрыд» (Club Atlético de Madrid S.A.D.) — іспанскі футбольны клуб з Мадрыда. Заснаваны 26 красавіка 1903 года. Хатні стадыён — «Ла Пеінета», які ўмяшчае 68 тысяч гледачоў. Клуб з’яўляецца адным з самых паспяховых іспанскіх клубаў у гісторыі, не аднойчы перамагаючы ў Ла Лізе і Кубку Іспаніі, а ў 1996 годзе зрабіўшы залаты дубль. У 1962 годзе клуб перамог у Кубку ўладальнікаў кубкаў, у 1974 годзе футбалісты дайшлі да фіналу Кубку чэмпіёнаў, дзе ў перайгроўцы з буйным лікам саступілі «Баварыі» з Мюнхена. 2010, 2012 і 2018 гады сталі пераможнымі ў Лізе Еўропы. У сезоне 2013/2014 «Атлетыка» выйшаў у фінал Лігі чэмпіёнаў УЕФА, дзе саступіў клубу «Рэал Мадрыд» у дадатковы час (1:4), праз два гады фінал Лігі чэмпіёнаў супраць «Рэала» паўтарыўся, на гэты раз «Атлетыка» саступіла па пенальці.
1903—1947
«Атлетыка» з’яўляецца адным з найбольш паспяховых і папулярных іспанскіх клубаў. Ён быў заснаваны 26 красавіка 1903 года трыма басконскімі студэнтамі, якія навучаліся ў Мадрыдзе. Гэты клуб не задумваўся ад самага пачатку як самастойны і незалежны, і лічыўся чымсьці накшталт філіялу «Атлетыка» з Більбаа, таму ўдзелу ў спаборніцтвах не прымаў. Але ў таварыскіх сустрэчах на лакальным узроўні паказаў сябе вельмі баяздольнай камандай. І толькі 20 лютага 1907 года, зарэгістраваўшыся ў іспанскай федэрацыі футбола пад назвай «Атлетык» Мадрыд, клуб стаў цалкам самастойным і атрымаў правы выступаць у афіцыйных турнірах.
Ад самага пачатку колеры клуба паўтаралі колеры «Атлетыка» з Більбаа, гэта значыць сіне-белую расфарбоўку. Але ў 1911 годзе былі апрабаваны чырвона-белыя ў вертыкальную палоску футболкі. Гэтая камбінацыя колераў ужывалася тады ў масавым парадку на іспанскіх мануфактурах для вытворчасці матрацаў. А паколькі чырвона-белую паласатую матэрыю можна было купіць за бесцань, то многія клубы падхапілі тады гэту ідэю, у тым ліку і басконскі «Атлетык». Носьбітаў такіх футболак празвалі «матрацнікамі», але з тай прычыны, што мадрыдцы ў гэтым пачынанні былі першымі, то мянушка замацавалася менавіта за імі.
Спачатку каманда не мела ўласнай пляцоўкі. Неўзабаве сітуацыя змянілася, дзякуючы намаганням прэзідэнта клуба Хуліяна Руэтэ. 9 лютага 1913 года стадыён «О’Донел» прыняў дэбютны паядынак.
Паводле вынікаў сваіх выступаў мадрыдскі «Атлетык» быў запрошаны ў першы чэмпіянат Іспаніі, які адбыўся ў 1928—1929 гадах, у якім клуб заняў шосты радок. Аднак ужо ў наступным клуб заняў апошняе месца і вылецеў з лігі. У элітную лігу ён вярнуўся ў 1934 годзе дзякуючы ейнаму пашырэнню да 12 каманд. Неўзабаве клуб зноў падлягаў адпраўцы ў другі дывізіён, але гэтаму перашкодзіла Грамадзянская вайна. Пасля аднаўлення чэмпіянату шанц застацца ў эліце іспанскага футбола «Атлетыка» даў «Рэал Аўеда», які папрасіў федэрацыю аб гадавой паўзе, патрэбную для аднаўлення разбуранага стадыёну. Але і ў «Атлетыка» меліся праблемы. Страціўшы на вайне загінулымі восем чалавек, клуб быў вымушаны аб’яднацца з камандай ваенна-паветраных войскаў. Атрымаўшы 4 кастрычніка 1939 года новую назву «Атлетык Авіясьён», клуб павінен быў правесці стыкавы матч з іншым прэтэндэнтам на месца ў эліце — памплёнскай «Асасунай». 26 лістапада ў Валенсіі гэтая гульня была выйграна мадрыдцамі з лікам 3:1.
Два першыя сезоны пасля аднаўлення чэмпіянату «Атлетык Авіясьён» скончыў на першым месцы, што стала сэнсацыйнымі вынікамі. Варта адзначыць Рыкарда Замору, былога найлепшага брамніка свету, які трэніраваў каманду ў абедзвюх пераможных кампаніях. У сувязі з пастановай генералісімуса Франка аб перайменаванні іншамоўных назваў на іспанскі лад назва клуба ў 1941 годзе была трохі пераўтворана ў «Атлетыка Авіясьён», а ў 1947 годзе кіраўніцтва клуба вырашыла выключыць з назвы ваенны складнік і вярнуцца да зыходнага — «Атлетыка», якое захоўваецца і дагэтуль. У тым жа годзе «матрацнікі» дамагліся самай вялікай за ўсю гісторыю перамогі ў дэрбі супраць «Рэала» (5:0).
1947—1950
У 1949 годзе клуб узначаліў Аленіа Эрэра. У сезоне 1949/1950 «Атлетыка» стаў чэмпіёнам Іспаніі ў трэці раз. «Матрацнікі» апярэдзілі «Дэпартыва» ўсяго на адно ачко. У гэтым жа сезоне мадрыдцы згулялі феерычны матч супраць клуба «Атлетык» Більбаа, які скончыўся з лікам 6:6.
Склад
Станам на ліпень 2023 года.
Даніл Сцяфанавіч Канапасевіч
Даніл Сцяфанавіч Канапасевіч (1832 с. Дарогі, Бабруйскі павет, Мінская губерня —, в. Багушэвічы, Ігуменскі павет, Мінская губерня), праваслаўны святар, забіты паўстанцамі падчас паўстання 1863—1864 гадоў.
Біяграфія
Дзед Гаўрыла і бацька Сцяфан былі святарамі. У 1849 скончыў Слуцкае духоўнае вучылішча, у 1855 — Мінскую духоўную семінарыю. 19 лютага 1856 годзе ажаніўся з дачкой святара горада Дзісна Віленскай губерні Аленай Іванаўнай Турцэвіч. 22 красавіка 1856 ўзведзены ў сан дыякана, праз тыдзень, 29 красавіка — у сан іерэя. Быў прызначаны на прыход у в. Багушэвічы Ігуменскага ўезда Мінскай губерні. Перад пачаткам паўстання яго царква нечакана згарэла ў той жа час, калі было скончана будаўніцтва каменнага касцёла.
Пасля пачатку паўстання падтрымліваў стварэнне сялянскіх атрадаў самаабароны і арганізацыю начных дазораў. На прапанову дзеля бяспекі часова пакінуць вёску адказаў адмоўна. У сэрэдзіне красавіка 1863 года ў акруге з’явіліся атрад паўстанцаў пад кіраўніцтвам Баляслава Свентаржэцкага — мясцовага памешчыка, які прыбыў з-за мяжы, і Станіслава Ляскоўскага. Маючы асведаміцелей у асобе ігуменскага іспраўніка Сушчынскага і валаснога пісара Рагальскага, паўстанцы некаторы час здолелі ўхіляцца ад сустрэч з рускім войскам, а таксама ведалі аб адмоўным стаўленні да паўстання Канапасевіча і праваслаўных жыхароў яго вёскі.
29 красавіка — 3 мая адбыліся сутычкі паміж паўстанцамі і ўрадавымі войскамі, у якіх бралі ўдзел і сяляне, якія, нават, здолелі захапіць некалькіх паўстанцаў у палон. Па адной версіі — Канапасевіч падтрымліваў сялянскую барацьбу і адпяваў рускіх загінуўшых, аб чым было паведамлена Ляскоўскаму і ён разам з членамі свайго штаба прыгаварыў айца Даніла забіць. Па некаторых звестках, Даніл Канапасевіч быў папярэджаны аб пагрозе ананімнай запіскай. Упраўляючы маёнткам Маліноўскі і жонка Канапасевіча зноў раілі яму часова з’ехаць у Бабруйск, але святар стала адмаўлялся.
Па другой версіі — за тое, што «парваў адозву рэвалюцыйнага камітэта, у якой была абяцана сялянам зямля, калі яны далучацца да мяцяжу». Перад гэтым ён знайшоў на сваім стале запіску мяцежнікаў такога зместу: «Отец Конапасевич! Твои укоры слишком жестоки, и потому будь уверен, что ты останешься жить только тогда, когда ни одного из нас не останется в живых».
Ёсць і такія звесткі: «Повешен повстанцами за агитацию крестьян помогать войскам в поимке повстанцев и жестокое обращение с пленными повстанцами».
Працуючы над раманам «Каласы пад сярпом тваім», Уладзімір Караткевіч адшукаў у архівах наступнае: «…У 20 вёрстах ад Ігумена, ля вёскі Юравічы, … былі захоплены палонныя. Пачалася расправа. Адзін з параненых паўстанцаў прасіў піць, і тады поп Канапасевіч, грунтуючыся, відаць, на вучэнні аб хрысціянскай літасці, насыпаў яму ў рот пяску. Пазней гэтага папа паўстанцы павесілі на перакладзіне ўласных варот, чым далі афіцыйнай прэсе падставу крычаць аб злачынствах.»
Для забойства святара Ляскоўскім быў накіраваны ў Багушэвічы атрад у 40 чалавек на чале з Альбінам Цяльшэўскім. Прыбыўшы ў вёску, палякі акружылі хату айца Даніла і выклікалі яго на двор. Заперэўшы ў кухне хаты жонку і сына Канапасевіча, паўстанцы выцягнулі яго на сярэдзіну двара. Цяльшэўскі зачытаў яму бумагу з абвінавачваннямі і загадаў павесіць. Міхайлоўскі і Падалецкі схапілі Канапасевіча за валасы, Міхайлоўскі накінуў яму на шыю вяроўку, а Булынка ўлез на вароты і прывязаў яе там. Паўстанцы забаранілі здымаць цела святара, каб яно вісела даўжэй на застрашэнне ўсім рускім, якія супрацівяцца «польскай справе». Толькі пасля ад’езду цела было знята
Цяльшэўскага, Акуліча, Саковіча і Падалецкага суд прыгаварыў да растрэлу, Баратынскага — да 20 гадоў катаргі. Цяльшэўскаму, Саковічу і Падалецкаму растрэл быў заменены павешаннем. Яны былі павешаны публічна ў Багушэвічах на двары былого маёнтка Свянтаржэцкага.
У 1999 годзе магіла і помнік айца Даніла былі адноўленыя і асвечаныя.
Тамбоўская вобласць
Тамбоўская вобласць (Тамбовская область) — суб'ект Расійскай Федэрацыі, які размешчаны ў цэнтры еўрапейскай часткі краіны. Адміністрацыйны цэнтр — Тамбоў. Створана 27 верасня 1937 года.
Геаграфія
Тамбоўская вобласць знаходзіцца ў паўднёвай частцы Усходне-Еўрапейскай раўніны, у цэнтральнай частцы Окска-Данской раўніны (вышыня да 219 м). Плошча тэрыторыі — 34,5 тыс. км². У асноўным гэта нізінная раўніна з вышынёй 150 м над узроўнем мора. Рэльеф палогахвалісты, раздзелены балкамі і ярамі.
Карысныя выкапні: радовішча «Цэнтральнае» 887 млн. м³ ільменіт—руціл—цырконіевых пяскоў з 4 % утрыманнем металаў і магчыма прамысловым утрыманнем золата каля сяла Нікольскае Расказаўскага раёна Фасфарыты, будаўнічыя матэрыялы, мінеральныя фарбы, торф. Найболей вядомыя радовішчы пяску — Тамбоўскае, Полкаўскае.
Па тэрыторыі вобласці працякае каля 1400 рэк, рэчак і ручаяў. Найболей значныя рэкі — Цна (басейн Волгі), Варона, Біцюг, Варонеж і Савала (басейн Дона). Водныя рэсурсы ўключаюць таксама парадку 900 сажалак і вадасховішчаў з агульным аб'ёмам вады 534,5 млн м³.
Тамбоўская вобласць знаходзіцца ў зоне лесастэпу. Глебы — чарназёмы тыповыя магутныя, на поўначы — шэрыя лясныя глебы. Па далінах і балках — лугово-чарназёмныя і тарфяна-балотныя. Лясы (асноўныя пароды — хвоя, дуб, клён, ліпа, ясень, бяроза, асіна) займаюць каля 1/10 тэрыторыі. Захаваліся заяц-русак, лісіца, тхор, грызуны. На тэрыторыі Тамбоўскай вобласці — Варонінскі запаведнік.
Насельніцтва
Насельніцтва вобласці — 1130,4 тыс. чал. (2006) (1144.8 — 2005). Шчыльнасць насельніцтва: 32,8 чал./км² (2006) (33,4 — 2005), удзельная вага гарадскога насельніцтва: 57,6 % (2006) (57,5 % — 2005). Насельніцтва практычна монанацыянальна: большасць рускія (96,5%).
Вобласць падзяляецца на 23 раёны, буйнейшый гарады - Тамбоў, Мічурынск, Расказава, Маршанск.
Сюд-Бандама
Сюд-Бандама (Sud-Bandama) — адзін з дзевятнаццаці рэгіёнаў Кот-д’Івуара, які размяшчаецца ў паўднёвай частцы краіны. Адміністрацыйны цэнтр — Дыво. Плошча — 10 677 км², насельніцтва складае 942 873 чалавек (на 2007 год).
Слаўск
Слаўск (да 1946 — Хайнрыхсвальдэ, Heinrichswalde, Gastos, Jędrzychowo) — горад у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Слаўскага раёна Калінінградскай вобласці.
Насельніцтва 5,0 тыс. чал. (2009).
Камунарка (фабрыка)
«Камунарка» — кандытарская фабрыка ў Мінску, заснавана ў 1905 годзе.
Гісторыя
З 1926 года называлася «Прагрэс». У 1929 годзе атрымала сучасную назву. У 1994 годзе прадпрыемства акцыянавалі. Мае крамы ў сталіцы, Брэсце і Гродна.
У 2009 годзе выпусціла 20 тыс. тон цукерак. Генеральны дырэктар — Іван Іванавіч Данчанка. Адзін з найбуйнейшых вытворцаў кандытарскіх вырабаў у Рэспубліцы Беларусь. Уваходзіць у склад Беларускага дзяржаўнага канцэрна харчовай прамысловасці «Белдзяржхарчпрам».
MIM-104 Patriot
Вырабляецца групай амерыканскіх кампаній на чале з «Рэйтэон». Комплекс «Пэтрыёт» ствараўся для замены комплексаў «Найк Геркулес» і «Хок» у якасці ўніверсальнага сродку супрацьпаветранай абароны пазіцыйных раёнаў войскаў на сярэдніх і вялікіх вышынях. Акрамя таго, «Пэтрыёт» павінен быў забяспечваць супрацьракетную абарону (СРА) на ўзроўні войска ЗША. У кастрычніку 1980 года быў падпісаны кантракт на вытворчасць серыйнай партыі комплексаў і ракет, у снежні 1981 года пачаліся пастаўкі ў войска. На ўзбраенне прыняты ў 1982 годзе.
IC 2031
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Шхеры
Шхеры (sker — скала ў моры) — архіпелаг, які складаецца з дробных скалістых астравоў, падзеленых вузкімі пралівамі і якія пакрываюць значную частку прыбярэжнай марской паласы. Кожны з такіх астраўкоў ў асобнасці называецца «шхера».
Глыбокая
Глыбо́кая, Глыбо́чына, Глыбо́чыцкі кана́л — рака ў Чачэрскім раёне Гомельскай вобласці, левы прыток ракі Чачора (басейн Дняпра).
Раніжаў (гміна)
Рані́жаў (Raniżów) — вясковая гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Кальбушоўскага павета Падкарпацкага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Раніжаве. Плошча гміны складае 96,77 км². Станам на 2005 год у гміне Раніжаў пражывалі 7292 чалавекі, шчыльнасць — 75,4 чал./км². Адміністрацыйна падзелена на 8 салецтваў.
Глушэц (рака)
Глушэц — рака ў наваколлях в. Старажоўцы (Жыткавіцкі раён, Гомельская вобласць, Беларусь), правы прыток Сцвігі.
У кнізе Н. І. Максімава «Днепр и его бассейн» (Кіеў, 1901) згадваецца слова «глушэц» — «старарэчышча, рукаў ракі, ператвораны ў заліў»; у рускіх гаворках «глушица» — «затока, заліў, глухі рукаў ракі, старое рэчышча».
Салянка (рака)
Саля́нка — рака ў Старадарожскім раёне Мінскай вобласці Беларусі, левы прыток ракі Солан (басейн Прыпяці).
Даўжыня ракі 16 км. Плошча вадазбору 72 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,7 м/км. Выток ракі знаходзіцца за 2 км у напрамку на паўночны захад ад вёскі Дубное. Працякае праз горад Старыя Дарогі. Упадае ў Солан прыкладна за 1,8 км на паўднёвы ўсход ад вёскі Солан. Вадазбор у межах Цэнтральнабярэзінскай раўніны. Рэчышча Салянкі каналізаванае ў верхнім цячэнні.
Мельбурнскі музей
Мельбурнскі музей (Melbourne Museum) размяшчаецца ў парку Карлтан-Гардэнс, Мельбурн, Аўстралія. У гэтым жа парку, непасрэдна насупраць будынкі музея, размяшчаецца іншая важная славутасць горада — Каралеўскі выставачны цэнтр. Мельбурнскі музей лічыцца найбуйнейшым музеем у Паўднёвым паўшар’і.
Экспазіцыі музея размешчаны ў сямі асноўных галерэях, дзіцячай галерэі, а таксама адмысловай трохузроўневай галерэі, прызначанай для часовых экспазіцый.
У будынку музея, апроч асноўных выстаў, размяшчаюцца таксама некалькі глядзельных зал і тэатраў. Сярод іх Амфітэатр Сіднея Маера і тэатр Зэ Эдж. На ніжнім узроўні музея размешчаны Дыскаверы-Сентэр, грамадскі даследчы цэнтр. На гэтым жа ўзроўні размешчаны кінатэатр IMAX, у якім можна паглядзець аб’ёмныя і дакументальныя фільмы. Акрамя таго, у музеі знаходзяцца кафэ і сувенірная крама.
Саван (рэгіён)
Саван (Savanes) — адзін з дзевятнаццаці рэгіёнаў Кот-д’Івуара, які размяшчаецца ў паўночнай частцы краіны, мяжуе на поўначы з Буркіна-Фасо і Малі. Адміністрацыйны цэнтр — Караго. Плошча — 40 323 км², насельніцтва складае 1 386 445 чалавек (на 2007 год).
Глушыца (рака)
Глушыца — рэчка ў наваколлях Турава.
У кнізе Н. І. Максімава «Днепр и его бассейн» (Кіеў, 1901) згадваецца слова «глушэц» — «старарэчышча, рукаў ракі, ператвораны ў заліў»; у расейскіх гаворках «глушица» — «затока, заліў, глухі рукаў ракі, старое рэчышча».
Іаган Бугенхаген
Раннія гады
Нарадзіўся ў 1485 годзе ў памеранскім горадзе Волін. З 1502 года вывучаў багаслоўе і гуманітарныя навукі ў Грайфсвальдзе і ўжо ў 1503 годзе быў прызначаны рэктарам школы ў Трэптаве. Паводле даручэння герцага Багуслава X напісаў першую гісторыю Памераніі на лацінскай мове.
Вітэнберг
У Вітэнбергу Бугенхаген стаў пастарам прыходу і сябрам Марціна Лютэра. Ён быў членам каманды Лютэра, якая здзейсніла пераклад Бібліі з лацінскай на нямецкую мову, а таксама прымаў удзел у дыскусах паводле рэформ Ульрыха Цвінглі. У 1523 годзе, дзякуючы сваім лекцыям, быў запрошаны ва ўніверсітэт Вітэнберга. Такім чынам Бугенхаген стаў адным з самых уплывовых рэфарматараў у горадзе.
17 сакавіка 1533 года Іаган атрымаў званне доктара багаслоўя ва ўніверсітэце Вітэнберга, дзякуючы падтрымцы з боку Марціна Лютэра.
Рэфармацыйная праца
Галоўным унёскам Бугенхагена лічыцца тое, што ён з вялікім поспехам усталяваў царкоўныя парадкі ў шэрагу гарадоў, такіх як Браўншвайг, Гамбург, Любек, Брэмен, Гётынген, Оснабрук і іншых. У 1534 годзе Бугенхаген правёў Рэфармацыю ў Памераніі, а ў 1537 годзе адправіўся з той жа мэтай у Данію, дзе таксама працаваў над аднаўленнем універсітэта Капенгагена і стаў у ім першым рэктарам і выкладчыкам багаслоўя. У 1542 годзе Іаган увёў тыя ж царкоўныя парадкі ў Шлезвіг-Гольштэйне, а ў 1543 годзе наведаў цэрквы ў Хільдэсхайме і Браўншвайгу.
Апошнія гады
Пасля смерці Лютэра ў 1546 годзе, Бугенхаген клапаціўся аб яго ўдаве і дзецях. Бугенхаген памёр у Вітэнбергу ў 1558 годзе і быў пахаваны ў царкве Святой Марыі.
Джордж Рэйд
Джордж Х'юстан Рэйд (, Джонстан, Рэнфрушыр, Шатландыя —, Лондан, Англія) — аўстралійскі палітык, чацвёрты прэм'ер-міністр краіны.
Палітычная кар'ера
У 1901 годзе ён з лёгкасцю выйграў выбары ў першы заканадаўчы сход краіны ад усходняга Сіднея. Прадстаўляючы групу свабоднага гандлю, ён стаў першым афіцыйным лідарам апазіцыі, якім і быў да 1904 года. 18 жніўня 1904 г. пасля адстаўкі мінарытарнага ўрада Крыса Ватсана яго пост заняў Джордж Рэйд. Ён прабыў прэм'ер-міністрам 10 месяцаў і 17 дзён, а 5 ліпеня 1905 прыйшоў да высновы аб страце падтрымкі з боку пратэкцыяністаў і сышоў з пасады. За час яго працы было прынята 9 актаў, самым значным з якіх з'яўляецца Conciliation and Arbitration Act 1904.
IC 2032
IC 2032 — галактыка тыпу IBm (змяшаная няправільная выцягнутая галактыка) ў сузор’і Залатая Рыба.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Дубай
Назву Дубай маюць:
Таварыства праваслаўных палякаў
Таварыства праваслаўных палякаў — аб’яднанне, якое паўстала ў сярэдзіне 1930-х гг. з ініцыятывы дзяржаўных улад Польшчы як арганізаваны рух «праваслаўных палякаў».
Першае Таварыства праваслаўных палякаў імя Юзафа Пілсудскага было створана ў 1935 годзе ў Беластоку. На наступны год такія таварыствы з’явіліся ў Гродне, Слоніме, Ваўкавыску і Навагрудку.
1 лютага 1938 годзе, у дзень імянін прэзідэнта Польшчы І. Масціцкага, гродзенскае Таварыства праваслаўных палякаў меркавала далучыцца да Лагера нацыянальнага аб’яднання. Епіскап Сава загадаў падначаленаму яму духавенству навучыцца польскай мове і браць удзел у дзейнасці польскіх палітычных і грамадскіх арганізацый.
Пачаліся працэсы па падрыхтоўцы літургіі на польскай мове. На Гродзеншчыне, Беласточчыне і Віленшчыне былі чынены спробы ўвядзення казанняў на польскай мове і спявання царкоўнымі харамі на заканчэнне літургіі польскіх патрыятычных песень. Такія дзеянні выклікалі пратэсты мясцовых вернікаў.
У лістападзе 1938 года ў епіскапскі сан былі прыведзены два вайсковыя капеланы ў званні палкоўніка, якія лічылі сябе палякамі: Цімафей (Е. Шрэтэр) і Мацвей (К. Сямашка). Яны разам з епіскапам Савам пачалі інтэнсіўную працу на карысць змены культурнага абліччы праваслаўнай царквы ў Польшчы.
Гэтая дзейнасць была спынена ў сувязі з пачаткам ІІ сусветнай вайны.
Торы-ін-Сабіна
Торы-ін-Сабіна (Torri in Sabina) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Лацыё, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Рыеці.
Насельніцтва складае 1278 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 49 чал./км². Займае плошчу 26 км². Паштовы індэкс — 2049. Тэлефонны код — 0765.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы Іаан Прадцеча.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
Сё Сасакі
Сё Сасакі (佐々木 翔; нар. ) — японскі футбаліст. З 2018 года выступае за нацыянальную зборную Японіі.
Джон Баньян
Баньян атрымаў адукацыю ў доме свайго бацькі, разам з іншымі беднымі сельскімі хлапчукамі, і той факт, што адукацыі атрымаў зусім мала, быў выгадным для яго бацькі і яго будучаму гандлю. Ён рушыў услед бацьку, гандлюючы бляшанымі вырабамі, што ў той час лічылася заняткам нізкім, і гістарычна асацыявалася з качавым ладам жыцця цыганаў. У 1640-х гадах праходзіў службу ў паляменцкім войску. У 1649 годзе абраўся шлюбам з маладой дзяўчынай Мэры.
Нзі-Камаэ
Нзі-Камаэ (N'zi-Comoé) — адзін з дзевятнаццаці рэгіёнаў Кот-д’Івуара, які размяшчаецца ўва ўсходзе частцы краіны. Адміністрацыйны цэнтр — Дымбакро. Плошча — 19 560 км², насельніцтва складае 1 038 166 чалавек (на 2007 год).
Глодаўка
Глодаўка — рака ў Пастаўскім раёне Віцебскай вобласці, лравы прыток ракі Спорыца (басейн Заходняй Дзвіны). Даўжыня 7,8 км. Пачынаецца з возера Глодава, вусце за 1 км на ўсход ад вёскі Дукі. Рэчышча ад вытоку на працягу 2,9 км каналізаванае.
Рашкаў (гміна)
Ра́шкаў (Raszków) — вяскова-гарадская гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Астроўскага павета Велікапольскага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Рашкаве. Плошча гміны складае 134,46 км². Станам на 2004 год у гміне Рашкаў пражывалі 11 218 чалавек, шчыльнасць — 83,4 чал./км². Адміністрацыйна падзелена на 23 салецтвы.
Знаменкаўскі сельсавет
Зна́менкаўскі сельсавет (або Зна́менскі сельсавет ) — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Лагойскага раёна Мінскай вобласці. Цэнтр — вёска Знаменка. Размяшчаўся на паўднёвым усходзе раёна.
Гісторыя
Утвораны 20 жніўня 1924 года як Падонкаўскі (Паданкаўскі) сельсавет у складзе Лагойскага раёна Мінскай акругі БССР. Цэнтр — вёска Падонкі. У 1927 годзе цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Косіна. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Лагойскім раёне БССР, з 20 лютага 1938 года — Мінскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года цэнтр сельсавета вернуты ў вёску Падонкі. 30 студзеня 1969 года вёска Падонкі перайменавана ў Знаменку, а сельсавет — у Знаменскі. 30 кастрычніка 2009 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Лагойскага сельсавета.
Склад
На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 13 населеных пунктаў: Аўгустова, Гаішча, Жалудоўшчына, Загор’е, Замасточча, Знаменка, Карцоўшчына, Косіна, Мачужычы, Пархава, Свідна, Сілічы і Чарняхоўскі.
Несцераў (Калінінградская вобласць)
Несцераў (да 1938 — Шталупёнен (Stallupönen, Stołupiany, Stalupėnai), да 1946 — Эбенродэ (Ebenrode) — горад у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Несцераўскага раёна Калінінградскай вобласці. Размешчаны недалёка ад мяжы з Літвой, за 140 км ад Калінінграда. Чыгуначны пагранпераход з Літвой.
Мосар (Ушацкі раён)
Мо́сар (, Мосар) — вёска ва Ушацкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Сарочынскага сельсавета.
Да 2004 года цэнтр Мосарскага сельсавета.
Знаходзіцца за 16 км на паўднёвы ўсход ад Ушачаў, 140 км ад Віцебска, каля Мосарскага возера.
Славутасці
Пабудавана ў другой палове XIX стагоддзя з цэглы. У паўзруйнаваным стане.
Карасёва (возера)
Карасё́ва — возера ў Сенненскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі ў басейне ракі Нерайшанка, за 23 км у напрамку на ўсход ад горада Сянно, за 0,5 км на паўночны ўсход ад вёскі Нярэйша.
Плошча паверхні возера 0,15 (0,121, 0,126 ) км². Даўжыня 0,5 (0,54 )км, найбольшая шырыня 0,39 (0,31  ) км, даўжыня берагавой лініі 1,28 (1,45 ) км. Найбольшая глыбіня 3,8 м, сярэдняя — 2,2 м. Аб’ём вады каля 0,28 млн м³.
Катлавіна возера круглаватай формы. Схілы катлавіны пераважна спадзістыя, вышынёй 4—8 м. Берагавая лінія слабазвілістая. Берагі пераважна пясчаныя. У паўднёвай частцы з возера выцякае ручай у Нерайшанку.
У возеры водзяцца шчупак звычайны, акунь, плотка, лешч і іншыя віды рыб.
IC 2033
IC 2033 — галактыка тыпу SBa (кампактная выцягнутая галактыка) ў сузор’і Залатая Рыба.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Марыя Складоўская-Кюры
Марыя Саломеа Складоўская-Кюры (Maria Salomea Skłodowska-Curie, 7 лістапада 1867 — 4 ліпеня 1934) — выдатная вучоная, фізік і хімік, даследчыца радыеактыўнасці, двойчы лаўрэат Нобелеўскай прэміі: Нобелеўскай прэміі па фізіцы (1903) і Нобелеўскай прэміі па хіміі (1911). Яна была першай жанчынай-прафесарам ва ўніверсітэце ў Парыжы, а ў 1995 годзе стала першай жанчынай, пахаванай у Пантэоне ў Парыжы.
Яна нарадзілася ў Варшаве, у тагачасным Царстве Польскім. Яна пачала сваю навукова-практычную падрыхтоўку ў Варшаве. У 1891 годзе ва ўзросце 24 гадоў, яна рушыла ўслед за сваёй старэйшай сястрой Браніславай вучыцца ў Парыж, дзе яна атрымала вышэйшую адукацыю і праводзіла наступную навуковую працу. Складоўская-Кюры стала першай жанчынай, якая атрымала Нобелеўскую прэмію, і з'яўляецца адзінай жанчынай, на сённяшні дзень, якая атрымала гэту ўзнагароду ў дзвюх абласцях.
Яе дасягненні ўключаюць тэорыю радыеактыўнасці, метады выдзялення радыеактыўных ізатопаў, а таксама адкрыццё двух элементаў, палонія і радыя. Пад ейным кіраўніцтвам былі праведзены першыя ў свеце даследаванні ў галіне лячэння наваўтварэнняў з выкарыстаннем радыеактыўных ізатопаў. Яна заснавала Інстытут Кюры ў Парыжы і Варшаве, якія сёння застаюцца найбуйнейшымі цэнтрамі медыцынскіх даследаванняў.
Біяграфія
Марыя Складоўская-Кюры нарадзілася ў Варшаве ў настаўніцкай сям’і. У 1891 годзе пераяжджае ў Парыж, дзе становіцца студэнткай факультэта прыродазнаўства Сарбонскага ўніверсітэта. У выніку напружанай працы праз тры гады яна атрымлівае два дыпломы ліцэнзіяту — па фізіцы і па матэматыцы. На працягу вучобы ва ўніверсітэце Марыя знаёміцца з П’ерам Кюры, кіраўніком навуковай лабараторыі ў Школе фізікі і хіміі пры Сарбонскім універсітэце. У 1895 годзе адбываецца іх вяселле, і Марыя пачынае працаваць у лабараторыі П’ера. 12 верасня 1897 года нарадзілася іх першае дзіця — дачка Ірэн.
У 1897 годзе Марыя Кюры пачынае вывучаць з'яву радыеактыўнасці, якую ўпершыню выявіў у 1896 годзе Анры Бекерэль. Яна вызначае, што крыніцай радыеактыўнасці ў даследаваных злучэннях з'яўляюцца атамы ўрану і торыю. У ходзе эксперыментаў выяўляецца, што некаторыя мінералы з вокісам урану маюць значна большую радыеактыўнасць, чым сам уран. Марыя Кюры высоўвае гіпотэзу, што прычынай гэтага ёсць прысутнасць у злучэннях дагэтуль невядомага навуцы высокарадыеактыўнага рэчыва. У гэты час да даследавання далучаецца і П’ер Кюры. Здагадка знаходзіць пацвярджэнне: далейшая праца прыводзіць да выдзялення ў 1898 годзе двух новых элементаў — палонію (названы ў гонар радзімы Марыі Польшчы) і радыю. Нягледзячы на цяжкае матэрыяльнае становішча, П’ер і Марыя вырашаюць не патэнтаваць тэхналогію здабыцця радыю, а пакінуць яе адкрытай для навуковай грамадкасці.
1903 год становіцца для сям’і Кюры годам прызнання іх навуковых дасягненняў. 25 ліпеня Марыя абараняе доктарскую дысертацыю. У лістападзе Лонданскае каралеўскае таварыства прысуджае ім адну з найвышэйшых узнагарод — медаль Дэві. А 10 снежня П’ер і Марыя Кюры разам з Анры Бекерэлем становяцца лаўрэатамі Нобелеўскай прэміі па фізіцы. Такім чынам, Марыя Кюры стала першай жанчынай, якая атрымала прэмію Нобеля.
З гэтага часу П’ер і Марыя Кюры становяцца сусветна вядомымі вучонымі. Яны працягваюць працу над вывучэннем уласцівасцей радыю і спосабаў яго прамысловай вытворчасці. У Сарбонскім універсітэце адкрываецца кафедра фізікі, загадчыкам якой становіцца П’ер Кюры. Марыя працягвае выкладанне ў Вышэйшай нармальнай школе для дзяўчын у Сеўры. Да таго ж, 6 снежня 1904 года ў іх нараджаецца другая дачка — Ева. Але 19 красавіка 1904 года ў выніку няшчаснага выпадку П’ер Кюры памірае.
Пасля нечаканай смерці мужа Марыя Кюры становіцца на чале заснаванай для яго кафедры фізікі і атрымлівае ступень прафесара Сарбоны. Яна працягвае даследванні, выкладае ў Сарбоне і ў Сеўры. Распрацоўвае першы і на той час адзіны ў свеце курс лекцый па радыеактыўнасці, рэдагуе і выдае «Працы П’ера Кюры», выдзяляе эталон радыю. З 1909 года яна ўзначальвае радыеактыўную лабараторыю ў новаадкрытым Інстытуце радыю. У 1911 годзе Марыя Кюры зноў становіцца лаўрэатам Нобелеўскай прэміі, гэтым разам па хіміі, — першы ў гісторыі выпадак, калі адзін чалавек двойчы атрымаў гэтую ўзнагароду. У час cусветнай вайны яна стварае «радыелагічную службу», арганізоўвае курсы падрыхтоўкі сясцёр-радыёлагаў, абсталёўвае 220 мабільных рэнтгенаўскіх установак. Пасля вайны яна актыўна ўдзельнічае ў грамадскім жыцці, уваходзіць у склад шэрагу міжнародных арганізацыяў, стварае Інстытут радыю на сваёй радзіме — у Варшаве.
Гады працы з радыеактыўнымі рэчывамі не прайшлі бясследна для вучонай. Яшчэ ў маладосці яна атрымала апёкі кісцей рук. Да гэтага часу лабараторныя сшыткі П’ера і Марыі Кюры захоўваюць высокі ўзровень радыеактыўнасці. А 4 ліпеня 1934 году Марыя Складоўская-Кюры памерла ад невядомай тады яшчэ хваробы — лейкеміі. Праз год выйшла апошняя кніга, якую яна паспела скончыць перад смерцю — фундаментальная праца «Радыеактыўнасць».
Стабна (прыток Дняпра)
Стабна (Стабенка) — рака ў Смаленскай вобласці Расіі.
Даўжыня 27 км. Бярэ пачатак на Духаўшчынскім узвышшы, рэчышча звілістае, даліна амаль не забалочаная. Створаны сажалкі. Стабна ўцякае ў Дняпро ў Смаленску.
Назва
Рачная назва Стабна балцкага паходжання, ад балцкага stabin- «каменны, камяністы», звязанага з прускім stabis «камень».
Тая ж аснова Stabin- ў назвах рэк, што вар’іруюцца як Стабна / Стабня / Стабенка / Стабніца (у басейнах дняпроўскай Бярэзіны, дзвінскай Ельшы, неўскай Ловаці, таксама ў самых вярхах Дняпра). Паралельна ловацкай Стабні, што вынесеная дастаткова далёка на поўнач (на памежжа Цвярской і Наўгародскай вобласцяў), амаль на ўсім цячэнні цячэ рака Каменка, што калькіруе балцкую назву.
На ўсходзе старабалцкай тэрыторыі для абазначэння «камяністых» рэк выкарыстоўвалася таксама і балцкая аснова Asm-, звязаная з літоўскім akmen- / ašmen- «камень». Гэтая аснова ў рачных назвах, якія вар’іруюцца як Осма / Восма / Восьма. Гэтыя рэкі таксама суседнічаюць з рэчкамі з назвамі-калькамі «Каменка» .
Рачныя назвы тыпу *Stabinė i *Asma зафіксаваныя цераспалосна. Напрыклад, у верхнім цячэнні Дняпра ў яго паслядоўна ўцякаюць Стабна, Восма і яшчэ адна Стабна. Адпаведныя назвы «каменя» ў балцкіх гаворках тут былі ўзаемазамянальныя.
На захадзе старабалцкай тэрыторыі назвы з асновай Stab- найперш у старым заходнябалцкім, пруска-яцвяжскім арэале. Такія яцвяжскія назвы Stabingis (цяпер польскае Sztabinki каля Сейнаў), Стабінава (на левабярэжжы нёманскай ракі Шчары).
У літоўскай мове корань stab- таксама ёсць, з семантыкай «стаяць нерухома, аслупянеўшы»: stabas «ідал; слуп», stabaras «сцябло», stebti «здзіўляцца» (< аслупянець). Значэнне «камень» ва ўсходнябалцкіх літоўскай і латышскай мовах выціснутае літ. akmuo, лат. akmens.
Рашын (гміна)
Населеныя пункты
На тэрыторыі гміны размешчаны 19 населеных пунктаў.
Муаен-Камаэ
Муаен-Камаэ (Moyen-Comoé) — адзін з дзевятнаццаці рэгіёнаў Кот-д’Івуара, які размяшчаецца ўва ўсходзе краіны, мяжуе з Ганай. Адміністрацыйны цэнтр — Абенгуру. Плошча — 6 900 км², насельніцтва складае 557 086 чалавек (на 2007 год).
Бітва пад Белым Каменем
Прадумовы
Бітва паміж войскамі ВКЛ і Швецыі пад час вайны 1600—1629 гг. Адбылася пад стратэгічна важным замкам шведскай Эстляндыі на гасцінцы з Рэвеля на Дэрпт, які быў заняты польскім войскам у 1602 г. 15.09.1604 г. шведскае войска, падмацаванае венгерскімі, шатландскімі, нямецкімі наёмнікамі агульнай колькасцю 6000 чалавек на чале з Арвідам Эрыксанам Стаалармам пачало аблогу Белага Каменю. 23.09.1604 г. яны правялі штурм горада, які быў адбіты з вялікімі стратамі для нападаўшых.
Растаноўка бакоў
24.09.1604 г. на дапамогу абаронцам БК прыбыла войска ВКЛ колькасцю каля 2300 чалавек на чале з Я. К. Хадкевічам. Поле бітвы ляжала паміж дарогай, лесам і забалочанай раўнінай. паставіў аддзелы кавалерыі (рэйтарыя, пашыхтаваная ў караколь) і пяхоты адзін за адным, каб зрабіць немажлівым іх разбіццё паасобку, і ўжыў трохчастковую пабудову. Мацнейшы левы фланг, складзены з нямецкіх наёмнікаў узначаліў Алонса дэ Канут, ён закрываў дарогу на Рэвель, правы, складзены з фінаў, быў прыкрыты багнай, цэнтр склалі шведы на чале з Сталармам. На правае крыло войскаў ВКЛ гетман Я. К. Хадкевіч паставіў гусарыю (роты Т. Ляцкага, Я. К. Хадкевіча, Ф. Невяроўскага, Я. П. Сапегі, Я. Барухоўскага), у цэнтр — пяхоту, рэйтарыю і лёгкія гарматы, левае крыло склалі харугвы татраў і казакоў ВКЛ.
Ход бітвы
Бітва адбылася 25.09.1604 г. і працягвалася з 7 да 8 гадзін раніцы. Пазбаўленая месца для манеўраў, гусарыя ВКЛ ударыла ў левы мацнейшы фланг ворага, дзе праціўнік менш за ўсе гэтага чакаў. Удар гусараў зламаў шведскі рэйтарскі караколь, а затым супраціўленне пяхоты. Пасля знішчэння левага флангу ворага ў бой пайшлі цэнтр і левае крыло войска ВКЛ і пяхота. Шведы былі разбітыя і загнаныя ў балота.
Вынікі і наступствы
Паводле ацэнкі Я. К. Хадкевіча, праціўнік згубіў 3000 чалавек, 21 харугву, 6 малых гармат і цэлы абоз. Страты войска ВКЛ склалі 81 забітых, больш 100 параненых.
Аднак чаканне зімы, эпідэмій і голаду ў вынішчаных Інфлянтах прывялі да таго, што Я. К. Хадкевіч не здолеў утрымаць дысцыпліну ў войску і пасля бітвы большая частка прысутных у абозе жаўнераў палічыла свае абавязкі перад дзяржавай выкананымі, пачала патрабаваць выплаты жолду, завязала новую канфедэрацыю, абрала маршалкам Аляксандра Юзафа (Езопа Янавіча) Лісоўскага (не ўдзельнічаў у БК бітве) і з'ехала ў Курляндыю і ВКЛ.
Кевін Рад
Кевін Рад (Kevin Rudd; нар. 21 верасня 1957, Намбур, Квінслэнд, Аўстралія) — аўстралійскі палітычны дзеяч. Нязменна пераабіраецца дэпутатам ніжняй палаты парламента Аўстраліі з 3 кастрычніка 1998 г. Лідар аўстралійскай Лейбарысцкай партыі 4 снежня 2006 — 24 чэрвеня 2010 г. Прэм'ер-міністр Аўстраліі 3 снежня 2007 — 24 чэрвеня 2010 г. Міністр замежных спраў Аўстраліі з 14 верасня 2010 г.
Прэм'ер-міністр Аўстраліі
3 снежня 2007 года Кевін Рад уступіў на пасаду прэм'ер-міністра. Былы тады Генерал-губернатар, Майкл Джэферы прыняў ад яго прысягу. Рад — першы прэм'ер-міністр, які прыняў прысягу Каралеве ў сваім офісе. Кевін Рад першы прэм'ер-міністр Аўстраліі, чыя партыя на ўсеагульных выбарах, якія праводзіліся з дня заканчэння Другой сусветнай вайны, не атрымала большасці галасоў выбаршчыкаў Новага Паўднёвага Уэльса або Вікторыі.
Пасля таго, як Кевін Рад анансаваў новы падатак на горназдабываючыя кампаніі, ён быў зрушаны з пасады лідара лейбарыстаў, і пакінуў 24 чэрвеня 2010 г. пасаду кіраўніка кабінета.
Нежлеўка
Не́жлеўка — рака ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці, левы прыток ракі Ушача (басейн Заходняй Дзвіны).
Рака Нежлеўка бярэ пачатак у возеры Нежлева. Цячэ па паўночнай ускраіне Ушацка-Лепельскага ўзвышша. Даўжыня ракі 11 км. Плошча вадазбору 83 км. Сярэдні нахіл воднай паверхні 1,3 м/км. Азёрнасць вадазбору каля 8 % (найбольшае — возера Наўліцкае). У басейне ракі азёры Нежлева, Глыбачка, Куравічы, Шылава, Калеснікава і інш.
Ісак Абрамавіч Сербаў
Іса́к Абра́мавіч Се́рбаў (, Кульшычы, цяпер Слаўгарадскі раён, Магілёўская вобласць —, Тамбоў, цяпер Расія) — беларускі этнограф, фалькларыст і археолаг. Правадзейны член Інстытута беларускай культуры (1922), кандыдат гістарычных навук (1934).
Раннія гады. Імя
Нарадзіўся ў сям’і малазямельнага селяніна-беларуса ў вёсцы Кульшычы Прапойскай воласці Быхаўскага павета Магілёўскай губерні. Пры хрышчэнні паводле праваслаўнага абраду ён, як і яго бацька Абрагам, атрымаў біблейнае імя, адпаведнае царкоўнай форме яго напісання — Ісаакій. У часы Расійскай імперыі і ў першыя гады савецкай улады ён падпісваўся Ісаакий Аврамович Сербов. За савецкім часам замацавалася іншае напісанне яго імя — Ісак Абрамавіч Сербаў.
Настаўніцкая дзейнасць
29 лютага 1908 года ў Гомельскай мужчынскай гімназіі Ісак Сербаў паспяхова здаў спецыяльны экзамен на званне хатняга настаўніка рускай мовы. 1 жніўня 1909 года паводле распараджэння папячыцеля Віленскай навучальнай акругі ён быў пераведзены ў Стоўбцы, дзе пачаў працаваць у 4-класным гарадскім вучылішчы, а 1 верасня 1910 года атрымаў прызначэнне ў губернскі цэнтр пазаштатным настаўнікам 2-га Мінскага гарадскога вучылішча. 1 студзеня 1913 года пераведзены ў сталіцу навучальнай акругі Вільню на пасаду штатнага настаўніка 3-га Віленскага гарадскога мужчынскага вучылішча.
У 1910—1912 гадах як член Паўночна-Заходняга аддзелу Рускага геаграфічнага таварыства наладжваў экспедыцыі па Беларусі.
За выдатныя заслугі на ніве адукацыі 1 студзеня 1912 года ён быў узнагароджаны ордэнам Святога Станіслава 3-й ступені. 15 чэрвеня 1914 года быў пераведзены на пасаду інспектара Троцкага пачатковага вучылішча. Улетку 1915 года ў сувязі з наступленнем нямецкай арміі ў час Першай сусветнай вайны разам са служачымі Віленскай навучальнай акругі яго сям’я эвакуіравалася ўглыб Расійскай імперыі. Звесткі пра яго жыццё і дзейнасць з другой паловы 1915 па 1922 год урыўкавыя.
У 1916 годзе ён быў прыняты на вучобу ў Маскоўскі археалагічны інстытут. Не звальняючыся з працы, ён удасканальваў адукацыю ў галіне археалогіі, этнаграфіі і мастацтва ў Смаленскім аддзяленні гэтай установы. З дакументаў студэнцкай справы Ісака Сербава вынікае, што ён аплаціў трохгадовы курс навучання і скончыў навучанне ў 1918 годзе, хоць выпуск павінен быў адбыцца ў 1919 годзе.
Кастрычніцкая рэвалюцыя
Кастрычніцкі пераварот Ісак Сербаў сустрэў у горадзе Сальцы Наўгародскай губерні, дзе з кастрычніка 1917 года працаваў начальнікам аддзела народнай адукацыі. У пачатку 1919 года «праз цяжкую патрэбу і голад» ён разам з жонкай пераехаў у Магілёў. З 1 студзеня па 16 лютага 1919 года выконваў абавязкі загадчыка Магілёўскага губернскага аддзела народнай адукацыі (ГУБАНА). У сакавіку 1919 года ўзначаліў пададдзел у справах музеяў, архіваў і аховы помнікаў мастацтва і даўніны Магілёўскага ГУБАНА, якое з красавіка 1919 года перамясцілася ў Гомель. З верасня 1920 года працаваў старшынёй Надзвычайнай губернскай камісіі па ліквідацыі непісьменнасці, адкуль быў звольнены 21 лютага 1921 года.
У пачатку 1921 года праз абвінавачанні ў яго адрас Ісак Сербаў пачаў працаваць у аграрнай службе Заходняй чыгункі, а ў траўні 1922 года перайшоў на пасаду інструктара-арганізатара ў Губернскі саюз сельскагаспадарчых і саматужна-прамысловых кааператываў.
Навуковая дзейнасць у Беларускай ССР
Ён быў задзейнічаны ў бальшыні навуковых і грамадскіх ініцыятыў: быў сакратаром этнаграфічнай секцыі (з 1924 г.), узначальваў камісію па вывучэнні быту і матэрыяльнай культуры пры кафедры этналогіі (з 1927 г.); быў сябрам прэзідыума гісторыка-археалагічнай секцыі, што засведчана на фотаздымку 1926 года, бібліяграфічнай камісіі гісторыка-археалагічнай секцыі, бібліятэчнай камісіі, камісіі мастацтва; займаў пасаду навуковага сакратара камісіі па ахове помнікаў (1926—1927 гг.). Апроч гэтага ўдзельнічаў у працы наступных камісій: фальклорна-дыялекталагічнай, музыкі, гісторыі старажытнага Менска. Сербаў быў сябрам Цэнтральнага краязнаўчага бюро, дэлегатам I і II краязнаўчых з’ездаў (1926, 1927), рэцэнзаваў артыкулы ў часопісе «Наш край». Пры тым у 1924—1925 гадах ён працаваў у навукова-экспертнай камісіі Наркамасветы БССР, якая займалася выяўленнем на тэрыторыі рэспублікі помнікаў старажытнасці, ставіла іх на ўлік, стварала сістэму аховы і да т. п. Пасля рэарганізацыі Інбелкульта ў Беларускую акадэмію навук ён займаў пасаду навуковага сакратара кафедры этнаграфіі і фальклору Інстытута гісторыі (з 1929 г.).
Таксама Ісак Сербаў працягваў археалагічныя даследаванні, быў удзельнікам Першага з’езда даследчыкаў беларускай археалогіі і археаграфіі (1926), дзе зачытаў даклад аб археалагічных даследаваннях у Новым Быхаве ўлетку 1925 года з дэманстрацыяй калекцый знаходак. У 1925 годзе ён даследаваў курганы пад Менскам, сутарэнні Клімавіцкай турмы — будынка былога кляштара, стаянку першабытнага чалавека на беразе Дняпра ў Новым Быхаве. Працягваў этнаграфічныя даследаванні, распачатыя ў 1910-я гады, выязджаў у экспедыцыі. У 1925 годзе паводле даручэння тэатральнай і музычнай секцыі Інбелкульта ён збіраў матэрыялы па беларускіх народных танцах на Лепельшчыне і Магілёўшчыне, запісаў на фанограф 50 каляндарных і бытавых песень, мелодыі на дудцы, пастухоўскай трубе, збіраў узоры народнага адзення, тканін. У 1926—1927 гадах здзейсніў этнаграфічныя паездкі на Віцебшчыну і Смаленшчыну.
Разам з Вацлавам Ластоўскім і Мікалаем Каспяровічам у 1929 годзе ўдзельнічаў у экспедыцыі на Мазыршчыну (дэльта Дняпра і Прыпяці), дзе даследаваў матэрыяльную і духоўную культуру, археалагічныя помнікі ў Юравіцкім, Хойніцкім, Брагінскім, Лоеўскім, Рэчыцкім раёнах.
Ісак Сербаў пазбег палітычных рэпрэсій вясной і летам 1930 года, калі была разгромлена секцыя этнаграфіі паводле сфабрыкаванай справы контррэвалюцыйнай арганізацыі «Саюз вызвалення Беларусі», названы «ворагамі пралетарскай дыктатуры» і арыштаваны этнографы і археолагі, якія былі калегамі Ісака Сербава па працы ў Інбелкульце і Акадэміі навук БССР. 21 лютага 1933 года разам з шэрагам навукоўцаў, абвінавачаных у трацкізме і «недастатковым марксізме», ён быў звольнены з Інстытута гісторыі.
Але пры падтрымцы Мікалая Нікольскага ў 1934 годзе Ісаку Сербаву паводле сукупнасці навуковых прац была прысуджана навуковая ступень кандыдата гістарычных навук. У 1935 годзе ён вярнуўся на працу ў секцыю этнаграфіі Інстытута гісторыі. У 1937 годзе Ісак Сербаў разам з Міхаілам Грынблатам склаў зборнік «Прыгон у фальклоры (песні, казкі, апавяданні)». Працягваў збіраць фальклорныя матэрыялы. Яго запісы, зробленыя ў 1936 годзе ў Пухавіцкім, Лёзненскім, Шумілінскім раёнах, у 1937 годзе ў Бялынічах, увайшлі ў выданне «Жанчына ў беларускай народнай творчасці» (1940). У канцы 1930-х гадоў разам з Міхаілам Грынблатам падрыхтаваў два альбомы «Беларускае народнае мастацтва», якія былі выдадзеныя толькі ў 1951 годзе.
У час Другой сусветнай вайны, з чэрвеня 1941 года ў эвакуацыі ў Тамбове, выкладаў у Тамбоўскім педагагічным інстытуце.
Навуковая дзейнасць
З 1900 года вывучаў побыт, матэрыяльную культуру, вусную паэтычную і музычную творчасць беларусаў. Сабраў багатыя калекцыі народнага адзення і мастацтва, на аснове якіх у 1951 годзе быў выдадзены альбом «Беларускае народнае мастацтва». Першым сярод беларускіх этнографаў сабраў вялікую фотатэку, у якой зафіксаваныя тыпы адзення жыхароў розных куткоў Палесся, жылля, гаспадарчых пабудоў, вырабаў рамёстваў. Сабраныя этнаграфічныя матэрыялы і назіранні абагульніў у працах «Сяло Вялікае; Малюнкі з жыцця Беларусі» (1910), «Вандроўкі па Палессі 1911 і 1912 гг.» (1914), «Беларусы-сакуны» (1915).
У 2013 годзе Беларуская энцыклапедыя імя Петруся Броўкі выдала альбом «''Беларусы ў фотаздымках Ісака Сербава. 1911—1912''», дзе былі апублікаваныя 442 фотаздымкі з этнаграфічных экспедыцый 1911—1912 гадоў.
Нежкава (вадасховішча)
Не́жкава — вадасховішча ў Горацкім раёне Магілёўскай вобласці Беларусі, на рацэ Парасіца, каля вёсак Нежкава, Арлы і Шышава.
Створана ў 1989 годзе. Плошча паверхні 0,5 км², даўжыня 3,6 км, найбольшая шырыня 0,18 км. Найбольшая глыбіня 6 м. Аб’ём вады ў вадасховішчы 1,3 млн м³. Ваганні ўзроўню вады на працягу года 2,4 м.
Глебкаўка (рака)
Глебкаўка, Глебаўка — рака ў Мінскім і Смалявіцкім раёнах Беларусі, правы прыток ракі Волмы (басейн Дняпра). Даўжыня 7 км. Пачынаецца за 1 км на паўночны захад ад вёскі Глебкавічы Мінскага раёна, вусце каля вёскі Волма Смалявіцкага раёна. Рэчышча каналізаванае на ўсім працягу. Па берагах ракі пераважае лес.
Павел Ніканоравіч Шалгуноў
Павел Ніканоравіч Шалгуноў (Павел Никанорович Шелгунов), дзяржаўны дзеяч Расійскай імперыі, губернатар Мінскі (1864—1868) і Магілёўскі (1868—1869).
Біяграфія
Скончыў Канстанцінаўскае ваеннае вучылішча (Дваранскі полк) у званні фельдфебеля. У 1844 годзе ўступіў у службу прапаршчыкам. У 1847 годзе ўзведзены ў падпаручнікі, а затым у паручнікі. У 1848 годзе зацверджаны батальённым ад'ютантам. У 1850 адлічаны ў фронт палка.
У 1854 годзе ўзведзены ў штабс-капітаны і зацверджаны ў ротным камандзірам. 1859 годзе зацверджаны членам палкавога гаспадарчага камітэта. У 1860 годзе зацверджаны палкавым скарбнікам і выраблены ў капітаны. У 1862 годзе адлічаны ў фронт.
У 1862 годзе прызначаны выканаўцам справамі малодшага штаб-афіцэра і ў тым жа годзе быў ўзведзены ў палкоўнікі. У 1863 годзе зацверджаны камандзірам 3-га батальёна. У 1863 годзе камандзіраваны ў распараджэнне камандуючага войскамі Віленскай ваеннай акругі.