cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Кім Дэ Джун
Біяграфія
Член Новай дэмакратычнай партыі, кандыдат ад яе на прэзідэнцкіх выбарах 1971. Выступаў супраць аўтарытарнага рэжыму прэзідэнта Пак Чжон Хі, неаднаразова быў арыштаваны. Пасля забойства апошняга як адзін з лідараў апазіцыі асуджаны на пакаранне смерцю (заменена на пажыццёвае зняволенне). Вызвалены ў 1982, выехаў у ЗША. У 1985 вярнуўся на радзіму, разам з Кім Ен Самам (да 1987) узначальваў рух за дэмакратызацыю краіны. У 1991—92 лідар Дэмакратычнай партыі. 3 1998 прэзідэнт Рэспублікі Карэя.
Па веравызнанні католік.
Данільева (Холм-Жыркоўскі раён)
Данільева (Данильево) — вёска ў Холм-Жыркоўскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Лехмінскага сельскага паселішча.
Гісторыя
Да 1917 года тэрыторыя ў складзе Бельскага павета Смаленскай губерні Расійскай імперыі. У 1918 годзе Смаленшчына абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі, а ў студзені 1919 года — Беларускай ССР, аднак у хуткім часе ўвайшла ў склад РСФСР.
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупаваная гітлераўскімі войскамі ў кастрычніку 1941 года, вызвалена ў сакавіку 1943 года.
Пасланне Арэсіба
Пасланне Арэсіба — гэта радыёсігнал, які быў пасланы 16 лістапада 1974 года з абсерваторыі Арэсіба (Пуэрта-Рыка) у накірунку шаравога зоркавага скопішча M13, якое знаходзіцца на адлегласці светлавых гадоў у сузор’і Геркулеса. Паведамленне працягвалася 169 секунд, даўжыня хвалі 12,6 см. Гэта было зроблена ў гонар адкрыцця магутнага радыётэлескопа.
Само паведамленне было складзена Фрэнкам Дрэйкам і Карлам Саганам. Яго даўжыня — 1679 лічбаў, што з’яўляецца здабыткам двух простых лікаў 23 і 73 і таму паведамленне магчыма размеркаваць у выглядзе прамавугольніка двума спосабамі. Пры правільным размеркаванні паведамлення шчыльнасць лічбаў зменлівая (сістэма ўпарадкаваная), пры няправільным — шчыльнасць лічбаў амаль пастаянная (сістэма хаатычная). Калі ўлічваць факт, што колькасць інфармацыі вызначаецца ступенню ўпарадкавання сістэмы, можна сказаць, што імавернасць таго, што першы варыянт змяшчае інфармацыю, на парадак вышэй таго, што інфармацыя змяшчана ў другім варыянце. Зыходзячы з гэтых меркаванняў, лічаць, што атрымальнік слушна абярэ шырыню і вышыню прамавугольніка.
Зверху ўніз у паведамленні адлюстраваны:
Паколькі на дастаўку паведамлення патрабуецца гадоў, а таксама яшчэ  на любы адказ, пасланне Арэсіба з’яўляецца хутчэй дэманстрацыяй магчымасцяў чалавецтва, чым рэальнай спробай уступлення ў кантакт. За 12 гадоў да паслання Арэсіба ў СССР быў пасланы на Венеру радыёсігнал «Мір», «Ленін», «СССР».
Першая частка — лікі
Першая частка выдзеленая белым — паслядоўна размешчаныя лікі ад адзінкі да дзесяці ў двайковай сістэмы злічэння ў вертыкальным размяшчэнні.
Белы квадрат кадуе 1, чорны — 0. Кожны лік аддзелены прамежкам ад суседняга. Ніжні белы квадрат з’яўляецца маркерам малодшых разрадаў і ў лік не ўваходзіць. Лікі ад 1 да 7 прадстаўлены тройкамі квадратаў, дзе кожная тройка займае адзін слупок, а лікі ад 8 да 10 не змяшчаюцца ў адну тройку (адзін слупок): у двайковай сістэме яны маюць 4 разрады. Пагэтаму яны запісваюцца ў двух слупках: у левым слупке размешчаны 4 квадраты, якія адпавядаюць малодшым разрадам, а ў правым — 4-ы квадрат, які адпавядае самаму старэйшаму разраду.
Сінім колерам азначаны самы старэйшы разрад у ліках 8—10. Шэрымі стрэлкамі для лікаў 8—10 азначана месца, куды трэба перамясціць самы старэйшы разрад, каб быў створаны адпаведны лік (у вертыкальным выглядзе).
Гэтая частка з’яўляецца неабходнай для чытання лікаў ў астатніх частках паслання.
Другая частка — хімічныя элементы
Другая частка, вылучанная фіялетавым — неабходная інструкцыя для чытання трэцяй часткі.
Гэта табліца 5×5, слупкі якой, калі «чытаць» іх спосабам, апісаным вышэй, даюць паслядоўнасць лікаў 1, 6, 7, 8 і 15 — атамныя лікі адпаведна вадароду, вугляроду, кіслароду, азоту, кіслароду, фосфару. Усе гэтыя хімічныя элементы з’яўляюцца найважнейшымі ў біяхіміі (элементы-арганагены) — з ніх пабудавана ДНК. У адрозненне ад папярэдняй часткі, на кожную лічбу адводзіцца толькі адзін чатырохбітавы слупок з маркерам малодшага разраду ўнізе.
Трэцяя частка — нуклеатыды ДНК
Найбольшая трэцяя частка паведамлення, выдзяленная зялёным, апісвае будаўнічыя блокі ДНК — нуклеатыды, якія складаюцца з дэзоксірыбозы, фасфату і азоцістых аснаванняў (то бок з трох кампанентаў). Склад кожнага з кампанентаў апісваецца ўказаннем колькасці хімічных элементаў абгавораных у дугой частцы паслання.
Напрыклад, дэзоксірыбоза (C5OH7 ) апісваецца такім чынам: То бок: 7 атамаў вадароду, 5 вугляроду, 0 азоту, 1 кіслароду, 0 фосфару.
Дванаццаць элементаў складаюць выяву чатырох нуклеатыдаў ДНК (у табліцы гэта паказана чатырма тройкамі ячэяк). Дэзоксірыбозы і фасфаты па бакам ствараюць «каркас» ДНК (шэрыя ячэйкі табліцы), унутры якіх знаходзяцца дзве пары азоцістых аснаванняў: адэнін-цімін і гуанін-цытазін (галубыя ячэйкі).
З гэтай часткай атрымальніку паведамляецца будова ДНК.
Чацвёртая частка — спіраль ДНК
Сіняя падвойная спіраль, якая апаясвае цэнтр, паказвае форму ДНК чалавека.
Пятая частка — чалавецтва
У цэнтры чырвоны аб’ект паказвае грубы эскіз (абрысы, форму) чалавека. Канец (папярэдняй) чацвёртай часткі паслання і пачатак (бягучай) пятай — размешчаны ў адным радку (перасякаюцца). Гэта паказвае на сувязь ДНК с разумнай істотай (чалавекам), якія паказаны ў 4-й і 5-й частках паслання.
У двайковым паказе — 11111111110111111011111111110110, у дзесятковым — лік 4 292 853 750, які роўны насельніцтву Зямлі на момант адпраўкі паведамлення ў 1974 годзе.
Шостая частка — Сонечная сістэма
Месцазнаходжанне Зямлі, крыніцы паведамлення і роднай планеты чалавека, вылучана зрухам уверх, у накірунку да чалавека з папярэдняй часткі паслання.
Сёмая частка — тэлескоп
Сёмая і апошняя, частка паслання змяшчае інфармацыю аб перадатчыке абсерваторыі Арэсіба. Эскіз абсерваторыі вылучаны фіялетавым колерам, яго вось знаходзіцца дакладна пад выявай Зямлі з шостай часткі.
Ніжэй ідзе інфармацыя аб дыяметры тэлескопа:
Сама шырыня разлічваецца як 2430, памножанае на даўжыню хвалі паслання — 12,6 см, — што дае 306,18 м — прыблізнае значэнне дыяметра антэны радыётэлескопа Арэсіба (у рэальнасці роўнае 304,8 м.
Тэхніка
Для перадачы інфармацыі выкарыстоўвалась частотная мадуляцыя з дэвіяцыяй 75 Гц і хуткасцю 10 біт/с, агульны час выпраменьвання складаў 3 мінуты, пасля кождага скачка частаты падтрымлівалась бесперапыннасць фазы выпраменьваемага вагання. Паведамленне перадвалась на даўжыні хвалі 12,6 см.
Расшыфроўка паслання
З часу адпраўлення выявы было праведзена шмат дыскусій аб магчымасці яго апрацоўкі. Некаторыя крытыкі лічаць, што пасланне незразумелае, патрабуе шматлікіх матэматычных трукаў для расшыфроўкі. Указваюць, што калі б такое паведамленне прыбыло на Зямлю ў 1800 годзе, яго б не зразумелі (хаця яно і не магло быць прынятым).
Перадумовы
Наступныя перадумовы, неабходныя для расшыфроўкі паслання падвяргаюць крытыке:
Даўжыня хвалі
Прывязка некаторых дадзеных да даўжыні хвалі цалкам задавальняючае ў сувязі з тым, што электрамагнітныя хвалі, пераадольваючы прастору, змяняюць з-за Эфекта Доплера сваю даўжыню вельмі нязначна.
Прамавугольная форма
Атрымальнік павінен быць у стане зразумець простыя лічбы як бакі прамавугольніка. Верагоднасць паспяховай расшфроўкі інфармацыі значна зніжаецца, калі найбольш звыклай формай для атрымальніка з’яўляецца не прамавугольнік, а, напрыклад, распаўсюджаная сярод насякомых форма сотаў. Умовай для рашыфроўкі таксама з’яўляецца валоданне цывілізацыяй, якая прымае паведамленне, нашымі ведамі ў алгебры і геаметрыі.
Лік 1679 раскладваецца толькі на лікі 23 і 73 гэта фундаментальная ўласцівасць гэтага ліку, якая не залежыць ад сістэмы злічэння. Прамавугольнік як асноўная форма з двума вымярэннямі і прамымі вугламі відавочна ўжо на прасцейшым узроўні геаметрыі. Але размяшчэнне прамавугольніка не з’яўляецца відавочным і ніяк не задаецца. З двух магчымых размяшчэнняў, вертыкальнага і гарызантальнага, атрымальнікам павінен быць абраны правільны.
Інфармацыя як бінарная выява
Калі прамавугольнік пазнаны, павінна выкарыстоўвацца бінарная сістэма злічэння каб прачытаць інфармацыю. Цяпер атрымальнік павінен быць у стане ўспрымаць інфармацыю аптычным (ці якім-небудзь аналагічным) чынам і пазнаваць выяўленыя аб’екты.
Праверка
Першы варыянт піктаграмы памерам 1271=41×31 элементаў распрацаваў Франк Дрэйк, які прапанаваў расшыфраваць яе ўдзельнікам радыёастранамічнай канферэнцыі ў Грын Бэнк, ЗША. Арэсібскае пасланне Дрэйк распрацоўваў сумесна з Карлам Саганам і іншымі. Падрабязней аю гэтым расказана ў кнізе Дрэйка «Murmur of Earth» (Шэпт Зямлі).
Сокіл (Ражышчанскі раён)
Сокіл (Со́кіл) — вёска ў Ражышчанскім раёне Валынскай вобласці Украіны.
Гурэлі
Назву Гурэлі маюць:
Рыхарда Катарына Мекленбургская
Рыхарда Катарына Мекленбургская (Rikardis Katarina av Mecklenburg; 1370 ці 1372, Швецыя — 1400) — прынцэса Шведская і Мекленбургская, а па шлюбе супруга маркграфа Маравіі і герцага Гёрліцкага (Лужыца), нявестка імператара Свяшчэннай Рымскай імперыі.
Біяграфія
Рыхарда Катарына была дачкой караля Швецыі Альбрэхта Мекленбургска і Рыхарды Шверынскай. Яна выйшла замуж у Празе ў 1388 годзе за Яна Чэшскага, маркграфа Маравіі і герцага Гёрліцкага (1370—1396), сына Карла IV, імператара Свяшчэннай Рымскай імперыі і Лізаветы Памеранскай. У наступным годзе яе бацька быў зрынуты з пасады караля Швецыі.
Яе адзінай дачкой была Елізавета, герцагіня Люксембургская, якая памерла без спадчыннікаў.
Студыні
Студыні (Сту́дині) — вёска ў Ражышчанскім раёне Валынскай вобласці Украіны.
Гусакі
Назву Гусакі́ маюць:
Сен-Амер (фільм)
«Сен-Амер» (Saint Omer) — французскі мастацкі фільм 2022 года рэжысёркі. Галоўныя ролі ў фільме выканалі і Гуслагі Маланга.
Прэм’ера фільма адбылася 7 верасня 2022 года на 79-м Венецыянскім кінафестывалі, дзе карціна была ўзнагароджана Гран-пры журы.
Сюжэт
30-гадовая пісьменніца Рама прысутнічае на судзе ў Сен-Амеры. Студэнтку з Сенегала абвінавачваюць у забойстве маленькай дачкі. Рама мяркуе выкарыстаць гэтую гісторыю для напісання сучаснай адаптацыі старажытнага міфа аб Медеі, але ўсё ідзе не так, як чакалася.
Узнагароды
Паводле рэсурса «Internet Movie Database» фільм быў адзначаны 8 кінаўзнагародамі і яшчэ 7 намінацыямі.
Рудкаўка
Ру́дкаўка (, Рудковка) — вёска ў Іванаўскім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Рудскага сельсавета.
Славацкая акупацыя Оравы і Спіша
Славацкая акупацыя Оравы і Спіша — землі Польшчы, якія знаходзілася пад кіраваннем Першай Славацкай Рэспублікі падчас Другой сусветнай вайны. Фармальна гэтыя землі дасталіся Славаччыне 21 лістапада 1939 года паводле дамовы Чэрнака-Рыбентропа. Таксама Гітлер прапанаваў перадаць пад славацкую адміністрацыю Закапаны, аднак Ёзаф Ціса адмовіўся ад гэтага.
Напярэдадні
Пададзеныя тэрытарыяльныя прэтэнзіі Польшчы Браціслава зусім не чакала. Польшча да гэтага разглядалася як сяброўская дзяржава. Аўтаномны ўрад неадкладна накіраваў у Варшаву Караля Сідара, самага вялікага паланафіла ГСНП. Аднак падчас свайго візіту 19-21 кастрычніка ён не здолеў змяніць погляд польскага ўраду. Больш за тое, 25 кастрычніка польскі ўрад пашырыў свае першапачаткова мінімалістычныя патрабаванні таксама на іншыя тэрыторыі, у тым ліку і на Яварыну.
1 лістапада пасля ўзмацнення ціску Славаччына неахвотна прыняла польскія патрабаванні. Аднак мяжа канчаткова ўрэгулявалася толькі да 1 снежня пасля карэкцыі дэлімітацыйнай камісіяй. Славаччына згубіла агулам 226 км² тэрыторыі з 4280 жыхарамі. Хоць гэтая тэрытарыяльная страта і не была вялікай, у Славаччыне яна адчувалася вельмі балюча. Прайшоў толькі месяц пасля таго, як Вугоршчына захапіла значную частку славацкай тэрыторыі на поўдні. Польскі падыход лічыўся здрадай, бо польскі ўрад неаднаразова заяўляў, што мае карэктныя дачыненні са славакамі т паважае тэрытарыяльную цэласнасць Славаччыны. Польская заява пра польскі характар ​​славацкага памежжа была відавочна адхіленая грамадствам Славаччыны.
У Славаччыне пасля гэтага ў цэлым панавалі антыпольскія настроі, якія толькі ўзмацняліся паводзінамі польскіх уладаў на акупаванай тэрыторыі: «''Ў Лесніцы і Яварыне адбывалася жорсткая каланізацыя як у школьным, так і ў царкоўным плане. Славацкі святар з капеланам былі выгнаныя, а славацкая школа закрытая. З-за агульнага супраціўлення насельніцтва польскі рэжым у Яварыне нават абвясціў забарону на якія-небудзь згуртаванні.''»
Гэтыя падзеі прывялі да ўдзелу Славаччыны ў наступленні на Польшчу дзеля вяртання сваіх земляў.
Акупацыя
Па абодва бакі Другой сусветнай вайны існуюць розныя погляды.
Польскі погляд
Згодна з польскай інтэрпрэтацыяй, гэта быў час настойлівай славакізацыі і тэрарызацыі польскіх святароў на акупаванай тэрыторыі: «''Урад Славаччыны зрабіў вялікі акцэнт на царкоўнай палітыцы на акупаваных тэрыторыях. Святары, якія прыбылі з іншых польскіх рэгіёнаў, былі дэпартаваныя ў Генерал-губернатарства ў 1939 годзе, а частка пазней, на мяжы 1940 і 1941 гадоў, у Славаччыну. Пазней многія пайшлі ў канцлагеры... Польскія святары, якія пазбеглі дэпартацыі, абралі тактыку пасіўнага супраціўлення. Яны адмовіліся прысягнуць славацкай дзяржаве, заявіўшы, што ўжо прысягнулі на вернасць польскай дзяржаве. Акрамя таго, хоць і было дазволена чытаць пропаведзі толькі па-славацку, яны спрабавалі пазбегнуць гэтага.''»
Менавіта з гэтым кругабегам польская гістарыяграфія звязвае з’яўленне славацкай меншасці на тэрыторыі паўночнага Спіша і паўночнай Оравы. Паводле яе, гэта палякі, якія так ці інакш славакізаваліся.
Славацкі погляд
Паводле славацкіх запісаў, жыхары з энтузіязмам сустракалі славацкую армію як вызваліцеляў. Таксама абвяргаюцца польскія сцверджанні пра дзеянні супраць польскага духавенства. Наадварот, насельніцтва актыўна дапамагала дзеянням польскай падпольнай Арміі Краёвай, але таксама прымала ўдзел у падзеях Славацкага нацыянальнага паўстання.
Канец акупацыі
Славацкая аргументацыя адносна славацкага насельніцтва на спрэчных тэрыторыях таксама грунтуецца на паваенных падзеях: «Пасля вызвалення савецкай арміяй нацыянальныя камітэты правялі плебісцыт, у адпаведнасці з якім 98 адсоткаў насельніцтва ўважалі сябе за славакаў.» Таму гэтыя ўлады пераканалі прадстаўнікоў савецкай арміі, што гэтая тэрыторыя належаць да Чэхаславаччыны. Аднак 5 траўня 1945 году ўрад Чэхаславаччыны, які знаходзіўся ў Кошыцах, вырашыў вярнуць гэтыя землі Польшчы. Іх перадача была зацверджаная прадстаўнікамі Славацкай нацыянальнай рады ў Трсцене 20 траўня 1945 года.
Рамарыу
Рама́рыу ды Со́за Фа́рыя (Romário de Souza Faria; нар., Рыа-дэ-Жанэйра, Бразілія) — бразільскі футбаліст, нападнік. Чэмпіён свету 1994 у складзе нацыянальнай зборнай Бразіліі.
Карла Тальявіні
Біяграфія
Прафесар універсітэта з 1935 года, выкладаў ва ўніверсітэтах Балонні,, Будапешта і, з 1935 года, Падуі, быў дэканам факультэта пісьменства і філасофіі з 1947 па 1952 гады.
Член шэрагу культурных акадэмій, рэдактар часопіса «Studi Rumeni» з 1927 па 1933 гады і супрацоўнік розных часопісаў з артыкуламі пра распаўсюджвання глаталагічных праблем, у 1963 годзе быў узнагароджаны залатым медалём за заслугі школы, культуры і мастацтва.
Разам з і  ён з’яўляецца адным з трох галоўных аўтараў першага друкаванага выдання (1969) «».
Карла Тальявіні быў выбітным паліглотам. Ён ведаў 120 жывых і мёртвых моў. Ён быў сябрам больш за 50 акадэмій навук розных краін свету. Калі Тальявіні было 12 гадоў, ён валодаў сям’ю мовамі, а ў 22 гады атрымаў доктарскі дыплом і ўжо ведаў 15 моў. Вывучэнне моў стала для яго патрэбай і неабходнасцю. Ён вывучаў па 3-4 мовы ў год. У 1963 годзе Тальявіні стаў сенсацыяй кангрэса мовазнаўцаў ў горадзе Нью-Ёрку, калі выйшаў на трыбуну і прамовіў кароткую прывітальную прамову на 50 мовах.
NGC 5661
NGC 5661 (іншыя абазначэнні — UGC 9346, MCG 1-37-23, ZWG 47.81, 8ZW 431, IRAS14294+0628, PGC 51921) — спіральная галактыка з перамычкай (SBb) ў сузор’і Дзева.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Айлей
Айлей  — самы паўднёвы востраў у архіпелагу Унутраных Гебрыдскіх астравоў, на захадзе Шатландыі. Уваходзіць у склад акругі Аргайл-энд-Б’ют і размешчаны на захад ад вострава Джура і прыблізна за 40 км на поўнач ад ірландскага ўзбярэжжа, якое можна разглядзець у добрае надвор’е. На гэльскай мове гавораць прыкладна да адной траціны насельніцтва вострава. Адміністрацыйны цэнтр вострава — мястэчка Боўмар, вядомае круглай царквой Кілэроў (Kilarrow). Порт-Элен (Port Ellen) ж з’яўляецца самым вялікім населеным пунктам.
Востраў звязаны паромам з астравамі Джура і Колансей і вялікай зямлёй (Обан). Таксама з аэрапорта Айлей выконваюцца рэйсы ў Глазга міжнародны, Колансей і Обан.
Канстанцін Аляксандравіч Мулер
Біяграфія
У 1960—1963 гадах балетмайстар тэатраў Казані, Данецка, Львова, Кішынёва. У 1963—1971 гадах балетмайстар Варонежскага тэатра оперы і балета. Займаўся педагагічнай дзейнасцю. Памёр 15 красавіка 1993 года ў Маскве.
Творчасць
На беларускай сцэне з вялікай эмацыянальнасцю выканаў партыі Зігфрыда («Лебядзінае возера» П. Чайкоўскага), Вацлава («Бахчысарайскі фантан» Б. Асаф’ева), Базіля («Дон Кіхот» Л. Мінкуса), Раба («» А. Адана).
Як балетмайстра яго вылучалі музыкальнасць, імкненне да драматычнай апраўданасці харэаграфічнага вырашэння, што найбольш рэалізавана ў беларускіх балетах «Князь-возера» В. Залатарова (1949, Дзяржаўная прэмія Беларусі 1950), «Салавей» М. Крошнера (1950), «Падстаўная нявеста» Г. Вагнера (1958); у класічным і сучасным рэпертуары: «» П. Л. Гертэля (1938 і 1959), «Дон Кіхот» (1941, 1946), «Лебядзінае возера» (1938), «» (1954), «Шчаўкунок» (1956) Чайкоўскага, «» Ц. Пуні і «Бахчысарайскі фантан» (абодва 1949), «Доктар Айбаліт» (1951).
Тыхотын
Тыхотын (Тихо́тин) — вёска ў Ражышчанскім раёне Валынскай вобласці Украіны.
Цілівіцкі сельсавет
Ці́лівіцкі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Дубровенскага раёна Віцебскай вобласці. Цэнтр — вёска Малое Бахава.
Сезон 2003 ЖФК Універсітэт-95 Віцебск
У 2003 годзе жаночы футбольны клуб «Універсітэт-95» з Віцебска прымаў удзел у двух афіцыйных турнірах на рэспубліканскім узроўні:
Дараватка (Холм-Жыркоўскі раён)
Дараватка (Дороватка) — вёска ў Холм-Жыркоўскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Лехмінскага сельскага паселішча.
Гісторыя
Да 1917 года тэрыторыя ў складзе Бельскага павета Смаленскай губерні Расійскай імперыі. У 1918 годзе Смаленшчына абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі, а ў студзені 1919 года — Беларускай ССР, аднак у хуткім часе ўвайшла ў склад РСФСР.
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупаваная гітлераўскімі войскамі ў кастрычніку 1941 года, вызвалена ў сакавіку 1943 года.
Лудза
Лудза, да 1920 года Люцын (Lucyn) — невялікі горад у Латгаліі на ўсходзе Латвіі. Насельніцтва 10247 чалавек (2004). Горад перасякае траса міжнароднага значэння Рыга — Масква. Чыгуначная станцыя на лініі Рэзэкнэ — Вялікія Лукі.
Сярэднявечча
Сустракаецца інфармацыя, пра першую згадку Лудзы Іпацьеўскім летапісам пад 1174 года як горада Лучын. Аднак, Лучын адназначна названы летапісам горадам у Смаленскай зямлі і тоесны Лудзе быць не можа.
Да 1399 года тут пабудаваны замак, фарпост Лівонскага ордэна на ўсходзе.
У 1481 годзе войскі Маскоўскай дзяржавы захапілі і зруйнавалі замак, ён быў адноўлены толькі ў 1525 годзе, а ў 1552 годзе зноў зруйнаваны маскоўцамі.
Паміж Вялікім Княствам Літоўскім і Каралеўствам Польскім
30 жніўня 1559 года Лівонскі ордэн перайшоў пад пратэктарат Вялікага Княства Літоўскага. У 1566 годзе Люцын увайшоў ва ўтворанае Задзвінскае княства. У часы Інфлянцкай вайны (1558—1582) мястэчка наведаў кароль і вялікі князь Стэфан Баторы, па загаду якога замак умацавалі і размясцілі ў ім тысячную залогу. З XVI ст. тут існаваў драўляны касцёл (упамінаецца ў 1599 годзе).
У 1677 годзе Люцын увайшоў у склад Інфлянцкага ваяводства. У 1687 годзе ў мястэчку збудавалі новы драўляны касцёл (згарэў у 1736 годзе, адбудаваны ў 1738 годзе).
Пад уладай Расійскай імперыі
У выніку першага падзелу Рэчы Паспалітай у 1772 годзе Люцын апынуўся ў складзе Расійскай імперыі, дзе стаў цэнтрам Люцынскага павета Віцебскай губерні. У 1777 годзе ён атрымаў статус горада ад расійскай імператрыцы Кацярыны II. 21 верасня 1781 года афіцыйна зацвердзілі гарадскі герб Люцына з Пагоняй. На 1881 год у горадзе было 754 будынкі, дзейнічалі касцёл, лютэранская кірха, царква, сінагога і 4 іўдзейскія малітоўныя дамы.
У Першую сусветную вайну 22 лютага 1918 года Люцын занялі войскі Германскай імперыі.
Найноўшы час
1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі Люцын увайшоў у склад Беларускай ССР. У 1920 годзе бальшавікі перадалі горад Латвіі. У 1922—1925 гадах у горадзе дзейнічала Люцынская дзяржаўная беларуская гімназія.
У 1940 годзе Лудза апынулася ў складзе Латвійскай ССР. У Другую сусветную вайну з 3 ліпеня 1941 да 23 ліпеня 1944 года горада знаходзілася пад акупацыяй Трэцяга Рэйха. У 2009 годзе Лудза стала цэнтрам края.
Культура
Дзейнічае Лудзенскі краязнаўчы музей.
Leycesteria
Leycesteria — род кветкавых раслін у сямействе бружмелевых, прадстаўнікі якога растуць ва ўмеранай Азіі ў Гімалаях і Паўднёва-Заходнім Кітаі.
Назва
Род быў названы ў гонар Уільяма Лейстэра, садоўніка з Бенгаліі прыкладна ў 1820 годзе.
Апісанне
Ён змяшчае шэсць ці сем відаў кустоў з коратка-жывучымі сцебламі з мяккай драўнінай, якія дасягаюць 1-2.5 м у вышыню. Адзін з відаў,, з’яўляецца папулярным садовым кустом у Вялікабрытаніі.
Касцёл Узвіжання Святога Крыжа (Баранавічы)
Касцёл Узвіжання Святога Крыжа — найстарэйшы каталіцкі храм у Баранавічах. Знаходзіцца на вуліцы Куйбышава.
Гісторыя
У часы Расійскай імперыі на будаўніцтва касцёла ў Баранавічах не давалі дазволу. У 1904 годзе памерла жонка графа Яна Развадоўскага — Лізавета Развадоўская. Яе пахавалі ў адмыслова збудаваным родавым склепе, на месцы прызначаным для касцёла. Дзякуючы дапамозе мінскага губернатара, быў атрыманы дазвол на будаўніцтва на магіле драўлянай каталіцкай капліцы, у якой час ад часу адпраўляў Святую Імшу для 800 баранавіцкіх каталікоў ксёндз пробашч з Новай Мышы Антоні Ганіч.
У 1911 годзе была заснавана баранавіцкая парафія.
Камітэт пабудовы касцёла арганізаваў кс. Люцыян Жаландкоўскі ў 1923 годзе, па прыбыцці на працу ў Баранавічы. Драўляны касцёл быў збудаваны ў 1924 годзе. 18 кастрычніка 1925 года храм асвяціў біскуп Зыгмунт Лазінскі пад тытулам Узвіжання Святога Крыжа. Архітэктар Т. Жаландкоўскі Меркавалася, што ў хуткім часе касцёл перабудуюць у мураваны. Але потым сярод парафіян паўстала ідэя будаўніцтва вялікага мураванага касцёла ў цэнтры горада, падмурак якога заклалі на скрыжаванні вуліц Міцкевіча і Каханоўскага (цяпер плошча Леніна). Але з-за цяжкасцяў фінансавання і эканамічнага крызісу, будаўніцтва не было скончана. Касцёл Узвіжання Святога Крыжа таксама застаўся драўляным.
Ад 1990 годзе ў касцёле пачалі весціся беларускамоўныя служэнні.
Архітэктура
Помнік эклектычнай архітэктуры, у якім увасоблены гатычны вертыкалізм аб’ёмнай кампазіцыі, барочная пластычнасць сілуэта, класіцыстычная строгасць параднага ўвахода — порціка, авангардная асіметрычнасць і жорсткая канструкцыйнасць. 3-нефная базіліка пераходзіць у нізкую 5-гранную апсіду з асіметрычна прыбудаванай гранёнай сакрысціяй.
Вышынены перапад нефаў надае кампазіцыі ярусную дынамічнасць. З франтальнага боку далучаны прамавугольны прыруб картэкса аб’яднаны з асноўным зрубам агульным высокім і стромкім двух-схільным дахам.
На галоўным фасадзе пластычная шматфігурная вежа-ківорый на 8-гранным барабане. 3-вугольны франтон расчленены аконнай аркатурай-трыфорыумам. Уваход аформлены двух-калонным порцікам з франтонам. Вертыкальна ашаляваныя сцены прарэзаны прамавугольнымі аконнымі праёмамі. Дах падтрымліваюць фігурна апрацаваныя кранштэйны.
У інтэр’еры чатырох-калонны алтар мае абразы, выкананыя ў 1934—1935 гадах мастаком Турскім у манеры акадэмічнага жывапісу. На хорах — арган.
Гачымучы
Гачымучы (Gachimuchi, ガチムチ/がちむち) - інтэрнэт-мем і субкультура, якая зарадзілася ў жніўні 2007 года на японскім відэахостынгу Nico Nico Douga. У 2016 годзе феномен пракраўся ў Рунэт, дзе здабыў самастойнае жыццё, да гэтага ж часу ён атрымаў распаўсюджванне па ўсім інтэрнэце. Мем заснаваны на нізкабюджэтных гей-порнафільмах 1990-х гадоў і ўключае ў сябе ў ліку іншага вялікая колькасць мэшап-пародый на папулярныя музычныя кампазіцыі і кліпы, створаныя з выкарыстаннем аўдыё-фрагментаў порнаролікаў, якія ўваходзяць у фэндом.
Стасіс Гірэнас
Стасіс Гірэнас (літ. Stasys Girėnas, сапраўднае імя Stasys Girskis; 4 кастрычніка 1893, Вітагала, Расіенскі павет, цяпер Шылэльскі раён - 17 ліпеня 1933) — літоўскі лётчык; разам са Сцяпонасам Дарусам паспрабавалі здзейсніць трансатлантычны палёт і загінулі.
Біяграфія
Быў самым малодшым дзіцем з шаснаццаці дзяцей сялянскай сям'і. У 1910 эміграваў у ЗША і пасяліўся ў Чыкага. Падчас Першай сусветнай вайны ў 1917-1919 служыў у амерыканскай ваеннай авіяцыі і скончыў вучэльню авіямеханікаў. Пасля дэмабілізацыі скончыў курсы пілотаў. Набыў самалёт, перавозіў пасажыраў, займаўся навучаннем пілатажу. З 1931 працаваў у транспартнай авіяцыі. Прозвішча змяніў па радзе Сцяпанаса Даруса перад палётам у Літву.
Грышкавічы
Гры́шкавічы (, Гришковичи) — вёска ў Вілейскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Даўгінаўскага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1945 гадах вёска ў складзе гміны Даўгінава Вілейскага павета Віленскага ваяводства Польскай Рэспублікі.
30 кастрычніка 2009 года вёска перададзена ў склад Сцешыцкага сельсавета, пасля ліквідацыі якога 28 мая 2013 года зноў вернута ў склад Даўгінаўскага сельсавета.
Літвякі (літвіны)
Літвякі (літвакі) — у XIX стагоддзі рэгіянальная назва дзвюхмоўных літвіноў Ковеншчыны і Вількаміршчыны, якія ўжывалі ў гутарцы дзве мовы — беларускую і жамойцкую, альбо іх сумесь.
Праз актыўную каталіцкую прапаганду і ўвязанне ў касцёле жамойцкай мовы, мясцовае жыхарства пад канец XVIII стагоддзя стала ўжываць у гутарцы дзве мовы — беларускую і жамойцкую, альбо іх сумесь, у якой значна перавышала беларуская мова. З боку засталых літвіноў (беларусаў) і ксяндзоў гэтае дзвюхмоўнае жыхарства было празвана «літвякамі».
Расійскі навуковец І. Казлоўскі ў 1869 годзе адцеміў, што гэтых дзвюхмоўных «літвякоў» жыхары ўласна Жамойці менавалі «гудамі», то бок славянамі, такім парадкам прызнаючы за імі славянскую прыналежнасць і адасабляючы іх ад сябе.
І. Казлоўскі пісаў, што калі прыраўнаць тагачасную (1869 году) тэрыторыю, на якой ужывалі літоўскую мову, да тэрыторыі, у граніцах якой тую ж літоўскую мову ўжывалі блізу 1700 года, то можна ўбачыць, што праз гэты час літоўская мова паспела пашырыцца на тэрыторыю ўдвая большую. Усе гэтыя «новыя літоўцы», як іх палякі менавалі ў 1869 годзе, размалялі на дзвюх мовах: беларускай і літоўскай, у якой было непараўнальна больш беларускіх слоў, чым літоўскіх. Заразом жамойты, то бок жыхары Цельшыцкага, Шавельскага і Расенскага паветаў менавалі гэтых новых літоўцаў «гудамі», то бок славянамі, і не лічылі іх часткай літоўскага народу.
Па высновах польскага гісторыка Лялевеля, назвы вёсак Ковенскае губерні Гуды, Гудышкі, Гудырві, Гудыўны, Гудлоўскія, Гідзелі, Гудсоды, Гудкальні, Гудвіцы, Гудакі, Гуткаў і да т. п. азначаюць тое самае, што словы «русін», «рускія» і паказваюць, што жыхары гэтых вёсак пакінулі ўжываць беларускую мову пазней за жыхароў іншых вёсак у Ковенскай губерні, і таму атрымалі сваю сённяшнюю назву, калі слова «гудас», то бок «русін», стала ў палякаў зневажальным словам.
Тым жа часам, у XIX стагоддзі літвіны-беларусы і каталіцкія ксяндзы менавалі гэтых дзвюхмоўных літвіноў Ковеншчыны і Вількаміршчыны «літвякамі».
Дадатковыя звесткі
У цяперашні час назва «літвакі-калыбанюкі» існуе ў якасці мясцовага этнікону на беларуска-ўкраінскім Палессі (між Століным і Кастопалем).
Кібератака на Twitter (2020)
15 ліпеня 2020 года, паміж 20:00 і 22:00 UTC, у выніку кібератакі быў узламаны шэраг топ-акаўнтаў у Твітэры, кожны з якіх меў мільёны падпісчыкаў, з мэтай справакаваць махлярства з біткойнамі. Злачынцы ад імя ўладальнікаў уліковых запісаў прапанавалі адпраўляць біткоіны на пэўны крыптавалютны кашалёк з абяцаннем, што адпраўленыя грошы будуць падвоеныя і вернутыя. Грунтуючыся на крыніцах, якія звяртаюцца да Vice і TechCrunch, зламыснікі атрымалі доступ да адміністрацыйных інструментаў Twitter і змаглі змяняць уліковыя запісы і публікаваць твіты напрамую. Прычым доступ быў атрыманы альбо за кошт аплаты супрацоўніку Twitter за выкарыстанне інструмента, альбо са скампраметаванага ўліковага запісу супрацоўніка, які меў прамы доступ да прылады.
На 16 ліпеня злачынцам удалося выманіць больш чым 12 біткоінаў, што па курсе на той момант складае больш за 110 тысяч долараў ЗША. Праз некалькі хвілін пасля публікацыі твітаў на адным з апублікаваных кашалькоў ужо адбылося больш за 320 транзакцый.
Дзмітрый Альпяровіч, сузаснавальнік кампаніі па кібербяспецы CrowdStrike, назваў гэты інцыдэнт «горшым узломам буйных платформ сацыяльных сетак на дадзены момант». Даследчыкі ў галіне бяспекі выказалі занепакоенасць тым, што сацыяльная інжынерыя, якая магла быць выкарыстана для ўзлому, можа паўплываць на выкарыстанне сацыяльных сетак у важных анлайн-дыскусіях, уключаючы падрыхтоўку да прэзідэнцкіх выбараў у ЗША ў 2020 годзе.
Тапільнэ
Тапільнэ (Топі́льне) — вёска ў Ражышчанскім раёне Валынскай вобласці Украіны.
Целяханы
Целяха́ны (, Телеханы) — гарадскі пасёлак у Івацэвіцкім раёне Брэсцкай вобласці Беларусі, на Агінскім канале, на аўтадарозе Івацэвічы — Пінск. Цэнтр Целяханскага сельсавета. За 45 км на паўднёвы ўсход ад Івацэвічаў, за 181 км ад Брэста. Насельніцтва (2017).
Гісторыя
Вядомыя з XVI стагоддзя як вёска ў Пінскім павеце Берасцейскага ваяводства Вялікага Княства Літоўскага. З XVII стагоддзя мястэчка. Належалі князям Дольскім, Вішнявецкім, у XIX стагоддзі — Пуслоўскім. Эканамічнаму росту мястэчка спрыяла будаўніцтва Агінскага канала.
У 1775—1778 гадах Міхал Казімір Агінскі заснаваў тут фаянсавую мануфактуру, якая вырабляла дэкаратыўныя вазы, скульптуру малых форм, фрызы і карнізы для камінаў і печаў.
У 1779 годзе таксама быў пабудаваны шклозавод. Пасля другога падзелу Рэчы Паспалітай у 1793 годзе — у складзе Расійскай імперыі. Мястэчка набыў Войцех Пуслоўскі.
З 1921 года ў складзе Польскай Рэспублікі, з 1939 года ў БССР. 6 снежня 1956 года вёска Целяханы была пераўтворана ў гарадскі пасёлак.
Эканоміка
Прадпрыемствы лесанарыхтоўчай, дрэваапрацоўчай і харчовай прамысловасці.
Сяргей Паўлавіч Астравумаў
Сяр­гей Па­ўла­віч Астра­ву­маў ( — ) — беларускі акцёр, рэжысёр, заслужаны дзеяч культуры Беларусі.
Біяграфія
Скончыў Маскоўскі педагагічны інстытут (1931). Ву­чыў­ся ў Тэ­атра­ль­най шко­ле пры Мас­коў­скім ка­мер­ным тэ­атры (1935—1939), па­сля за­кан­чэн­ня якой раз­ам з вы­пус­кні­ка­мі Дзяр­жаў­на­га тэ­атра­ль­на­га інсты­ту­та імя Лу­на­чар­ска­га, «ле­ані­даў­ца­мі», вы­ехаў у Го­мель. Тут у Рус­кім аб­лас­ным дра­ма­тыч­ным тэ­атры ён пра­ца­ваў да па­чат­ку вай­ны. У скла­дзе Пер­шай фран­та­вой кан­цэр­тнай бры­га­ды зна­хо­дзіў­ся з лі­пе­ня 1941 па лю­ты 1945 го­да. Па­сля ад­ка­ман­дзі­ра­ва­ны ў Го­мель для ад­на­ўлен­ня тэ­атра. У дру­гой па­ло­ве 1940-х быў там у якас­ці мас­тац­ка­га кі­раў­ні­ка і акцё­ра. У 1950-я за­ймаў па­са­ду га­лоў­на­га рэ­жы­сё­ра Го­ме­льс­кай аб­лас­ной сту­дыі тэ­ле­ба­чан­ня, па­ра­ле­ль­на кі­ра­ваў тэ­атра­ль­ным ка­лек­ты­вам мас­тац­кай са­ма­дзей­нас­ці Па­ла­ца ку­ль­ту­ры чы­гу­нач­ні­каў імя Ле­ні­на, які на­вед­ва­ла сту­дэн­тка мед­ву­чы­ліш­ча Зі­на­іда Бан­да­рэн­ка. Ка­лі ў Го­ме­льс­кай сту­дыі тэ­ле­ба­чан­ня аб’яві­лі кон­курс дык­та­раў, Астра­ву­маў пра­па­на­ваў ву­ча­ні­цы па­спра­ба­ваць улас­ныя сі­лы. Зі­на­іда пе­ра­маг­ла ў кон­кур­се, і гэ­та да­ло старт яе бліс­ку­чай кар’еры на Бе­ла­рус­кім тэ­ле­ба­чан­ні.
Навуковая дзейнасць
Аўтар мас­тац­ка-пуб­лі­цыс­тыч­най кні­гі «Осо­бое под­раз­де­ле­ние», у якой уз­на­віў гіс­то­рыю Пер­шай бе­ла­рус­кай фран­та­вой бры­га­ды. 7 мая 2009 го­да на сцэ­не Го­ме­льс­ка­га дра­ма­тыч­на­га тэ­атра ад­бы­ла­ся прэм’ера спек­так­ля з та­кой жа на­звай, па­стаў­ле­на­га па­вод­ле кні­гі рэ­жы­сё­рам Аляк­се­ем Быч­ко­вым да 65-год­дзя вы­зва­лен­ня Бе­ла­ру­сі. За вя­лі­кі ўнё­сак у ку­ль­ту­ру Бе­ла­ру­сі бы­ло над­адзе­на зван­не «За­слу­жа­ны дзеяч ку­ль­ту­ры БССР».
Язэп Гайлевіч
Язэп (Юзаф) Казіміравіч Гайле́віч (, в. Дразды, Дзісенскі павет, Віленскай губерні —, в. Бальбінава, Краслаўскі раён, ЛатССР) — рымска-каталіцкі святар, грамадскі і культурны дзеяч, педагог, прыхільнік беларусізацыі Каталіцкай царквы, дзеяч беларускага руху ў Латвіі.
Біяграфія
Нарадзіўся ў невялікай вёсцы Дразды Друйскай воласці ў вялікай сям’і. Вучыўся ў Мёрах. На службу ўсёй сям’ёй хадзілі ў мясцовы касцёл у Ідолце, на фэсты ездзілі ў Друю.
Пад уплывам знаёмых святароў у 1913 годзе паступіў у Магілёўскую духоўную каталіцкую семінарыю ў Пецярбургу. З-за падзей 1917—1918 гадах у Расіі быў вымушаны перапыніць вучобу. Заняткі прадоўжыў у Мінскай духоўнай каталіцкай семінарыі. 29 лютага 1920 года пасвечаны ў святары. У 1920—1921 гадах вікарый у м. Друя Браслаўскага пав. У 1921—1934 гадах адміністратар у Бальбінаве Дзісенскага пав. У 1934—1935 гадах вікарый у касцёле Сэрца Ісуса ў Рэзэкнэ (Латвія). У 1935—1943 вікарый у касцёле Дзевы Марыі ў Дзвінску (Даўгаўпілс, Латвія), адначасова выкладаў Закон Божы ў беларускіх школах. Прымаў удзел у культурным і грамадскім жыцці беларусаў Латвіі. Выступаў з казаннямі на беларускай мове. Пераследаваўся латышскімі ўладамі. Абвінавачваўся ў планах далучыць Латгалію да Польшчы. Падчас 2-й сусветнай вайны заставаўся на акупаванай тэрыторыі, служыў у адноўленым вернікамі касцёле Найсвяцейшай Тройцы ў м. Росіца, цяпер Верхнядзвінскі раён Віцебскай вобласці З 1943 года зноў у Бальбінаве.
Арыштаваны органамі МДБ 10 верасня 1949 года. Абвінавачваўся ў «правядзенні антысавецкай агітацыі». Асуджаны 8 красавіка 1950 года да 10 гадоў ППЛ. Этапаваны 4 чэрвеня 1950 года у Мінеральны лагер МДБ Комі АССР. 5 студзеня 1956 года пераведзены ў Дубраўны лагер МДБ Мардоўскай АССР. Вызвалены 22.6(ці 24.10).1956 года. Служыў у касцёле ў м. Рундак (Латвія). З 1959 года зноў у Бальбінаве, потым у касцёле ў в. Індра, Латвія.
Памёр 18.10.1971. Пахаваны ў Бальбінаве.
Саша Старавіч
Саша Ста́равіч (Саша Старовић/Sasa Starovic, 19 кастрычніка 1988 года, Гака) — сербскі валейбаліст, дыяганальны зборнай Сербіі і італьянскай «Мачараты».
Спартовая кар'ера
Гульнявую кар'еру пачаткаў у камандзе баснійскага клуба «Гака», з 2005 па 2009 год выступаў за «Будучнаст» з Падгорыцы.
У зборнай Сербіі Саша Старович дэбютаваў у 2007 годзе ў розыгрышы Сусветнай лігі, у тым жа годзе стаў уладальнікам бронзавага медаля чэмпіянату Еўропы. Двойчы (у 2008 і 2009 гадах) ставаў срэбным прызёрам Сусветнай лігі, выступаў на Алімпійскіх гульнях 2008 і Алімпійскіх гульнях 2012 гадоў.
У 2009 годзе падпісаў кантракт з італьянскай «Мачаратай», але на правах арэнды гуляў у расійскім клубе «Урал», а па сканчэнні чэмпіянату Расіі-2009/10 перайшоў у італьянскую «Латыну». Паводле вынікаў сезона 2010/11 гадоў стаў самым рэзультатыўным гульцом італьянскай серыі A1 і ўзнагароджаны прызам памяці Андрэя Кузняцова.
У складзе зборнай Сербіі ў 2010 годзе стаў бронзавым прызёрам Сусветнай лігі і заняў 3-е месца ў спісе самых рэзультатыўных гульцоў «Фіналу шасці», выйграў бронзу на чэмпіянаце свету ў Італіі. У 2011 годзе выйграў залаты медаль на чэмпіянаце Еўропы, які праходзіў у Аўстрыі і Чэхіі.
У 2012 годзе ў складзе «Мачараты» стаў уладальнікам Суперкубка Італіі і фіналістам нацыянальнага Кубка.
Бярозавая губка
Бярозавая губка, губа бярозавая (Piptoporus betulinus) — губавы базідыяльны грыб сямейства.
Апісанне
Пладовыя целы аднагадовыя, мясістыя, без ножкі, памерам 10-20 × 2-6 см, спачатку амаль шарападобнай, затым падковападобнай формы, шэра-карычневага колеру, з тоўстым адагнутым уніз краем, прымацаваны бокам да субстрату. Паверхня гладкая, белаватая, пазней шэрая, жаўтаватая або бледна-бурая. Тканка белая, мяккая, потым коркавая. Мякаць з горкім густам і моцным грыбным пахам. Гіменафор трубчасты. Тубачкі даўжынёй да 8 мм, спачатку белыя, з часам жаўцеюць. Поры круглаватыя, таўстасценныя, спачатку белага, затым шэра-карычневага колеру. Споры 5-7 × 1,5-2 мкм, бясколерныя, цыліндрычныя, сагнутыя, з гладкай паверхняй. Базідыі двух-або чатырохспоравыя.
Гаспадарчае значэнне
Зніжае выхад дзелавой драўніны.
Дабрагошча
Назву Дабраго́шча маюць:
Бярозавая губка
Гаспадарчае значэнне
З грыба была вынятая поліпарэнавая кіслата — біялагічна актыўнае рэчыва з ярка выяўленым супрацьзапаленчым дзеяннем, якое не саступае па сіле картызону.
Грыб лічыцца неядомым з-за жорсткай мякаці.
NGC 5662
NGC 5662 (іншыя абазначэнні — OCL 928, ESO 175-SC10) — рассеянае скопішча ў сузор’і Цэнтаўр.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Расяйнейскі раён
Расяйненскі раён (Raseinių rajono savivaldybė) — адміністрацыйная адзінка ў цэнтральнай Літве, у складзе Каўнаскага павета. Раён адносіцца да этнаграфічнага рэгіёна Жамойць.
Паселішчы
У Расяйненскім раёне знаходзяцца наступныя населеныя пункты:
Сянюніі
Расяйненскі раён падзелены на 12 сянюній:
Калішскае ваяводства (1314—1793)
Калішскае ваяводства (Województwo kaliskie) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка Каралеўства Польскага і Рэчы Паспалітай, якая існавала з 1314 па 1793 год у складзе Велікапольскай правінцыі. Падзялялася на 4 паветы. Сядзібай ваяводы быў горад Каліш, сеймікі праходзілі ў горадзе Сьрода Велькапольска.
Радзімічы
Радзі́мічы (этнонім ад імя Радзім) — усходнеславянскае этнапалітычнае аб'яднанне (саюз плямёнаў).
Пад час славянскай каланізацыі рассяляліся з захаду на ўсход. Відаць, пад ціскам авараў прыйшлі з Верхняга Паднястроўя або з Павіслення ў Пасожжа (гл. вяцічы), магчыма, гвалтоўна выціснуўшы адтуль крывічоў на Верхняе Паволжа і севяран на Дзясну. Па занятай імі тэрыторыі значна саступалі дрыгавічам і крывічам, аднак лічыцца, што прыкметна паўплывалі на ўтварэнне беларускай народнасці.
Летапісныя сведчанні
Месца рассялення радзімічаў ­— вадазбор Сажа. У Аповесці мінулых часоў гаворыцца «…и пришедъша седоста Радимъ на Съжю, и прозвашася радимичи».
У летапісным пераліку княжанняў радзімічаў няма. Аднак з іншых месцаў летапісаў зразумела, што радзімічамі кіравалі племянныя правадыры, яны мелі сваё войска і да апошніх дзесяцігоддзяў X ст. захоўвалі самастойнасць.
У 885 годзе кіеўскі князь Алег усталяваў сваю ўладу над радзімічамі, якія да гэтага плацілі даніну хазарам:
У 907 годзе ў складзе войска Алега радзімічы ўдзельнічалі ў легендарным паходзе на Візантыю:
Да XII ст. належаць пісьмовыя звесткі пра гарады радзімічаў — Крычаў (Кречют, 1136), Прапойск (Прупой ці Прапошаск, 1136), Гомель (Гомий, 1142), Рагачоў (1142), Чачэрск (Чичерск, 1159). Найбуйнейшым горадам быў Гомель.
Археалогія
З прычыны відавочнага недахопу пісьмовых крыніц вывучэнне радзімічаў немагчыма без прыцягнення шырокага кола рэчыўных крыніц. Найбольш плённымі ў гэтым плане з’яўляюцца археалагічныя даследаванні старажытных курганоў. У XIX ст. раскопкамі курганоў радзімічаў займаліся: М. Турбін, А. Увараў, М. Філонаў, Е. Раманаў, Д. Самаквасаў, П. Яроменка, В. Антановіч, М. Фурсаў, С. Чалоўскі і У. Сізаў.
У першай палове XX ст. даследаванні курганоў крывічоў вялі такія даследчыкі як С. Сакалоўскі, І. Юшчанка, І. Сербаў, К. Палікарповіч, С. Дубінскі, С. Бабрыкін, С. Дзееў і П. Ткачэўскі. У другой палове ­— Ф. Завярняеў, В. Падзін, І. Арцеменка, Г. Салаўёва, Я. Рыер і В. Багамольнікаў. Напрыклад, В. Падзін даследаваў радзіміцка-северскі Кветунскі могільнік.
У XIX ст. у Пасожжы выявілі вельмі шчыльную канцэнтрацыю сяміпрамянёвых скроневых колцаў, якія лічацца асноўнай этнавызначальнай прыкметай.
У 1932 годзе выйшла манаграфія Б. Рыбакова, у якой радзіміцкія курганы і іх рэчавыя інвентары атрымалі навуковую сістэматызацыю. Апроч таго, Б. Рыбакоў акрэсліў абсяг рассялення радзімічаў і паказаў храналагічную эвалюцыю радзіміцкіх курганоў.
Калі меркаваць па распаўсюджанні сяміпрамянёвых скроневых колцаў, то радзіміцкая тэрыторыя ў X—XII стст. займала галоўным чынам нізоўе і вярхоўе Сажа і міжрэчча Сажа і Дняпра. Парэчча Дняпра было памежжам радзімічаў з дрыгавічамі. Пры гэтым прыкметна пранікненне дрыгавічоў на тэрыторыю суседзяў. На паўднёвым усходзе радзімічы суседнічалі з севяранамі. Мяжа паміж імі праходзіла ў міжрэччы Сожа і Дзясны, толькі ў асобных месцах арэал радзімічаў дасягаў Дзясны, і на яе левых прытоках радзімічы датыкаліся з вяцічамі ці севяранамі.
На тэрыторыі радзімічаў размяшчаецца даволі мала курганоў з пахаваннямі паводле абраду трупаспалення. Асноўная частка іх знаходзіцца па берагах буйных рэчак ­— Сажа, Іпуці і Бесядзі. Асаблівасцю радзіміцкага арэала з’яўляецца рэзкая перавага курганоў з трупаспаленнем на месцы. Пры гэтым спаленне праводзілася ў большасці выпадкаў не на гарызонце, а на так званай падсыпцы. Г. Салаўёва выказала здагадку, што курганы з трупаспаленнем у насыпы можна лічыць спецыфічна радзіміцкімі. Аднак падобныя насыпы сустракаюцца і за межамі радзіміцкага арэала. Вядомыя і радзіміцкія курганы з трупаспаленнямі на гарызонце.
Памеры пахавальных вогнішчаў звычайна маюць авальнакруглыя абрысы. Кальцынаваныя косці часта пакідалі некранутымі. У такіх курганах можна бачыць, што памерлых клалі на вогнішча ў кірунку захад — усход. Аднак вызначыць, у які бок была накіравана галава памерлага, не атрымліваецца. Толькі ў адным кургане даследчыкам удалося вызначыць усходнюю арыентаванасць трупа. Будова пахавальных вогнішчаў нагадвае церамкі-дамавіны. У радзіміцкіх курганах былі знойдзены і сапраўдныя дамавіны.
У радзіміцкай зямлі фіксуецца некалькі выпадкаў няпоўнага трупаспалення. У такіх курганах вядомай з’яўляецца як заходняя, так і ўсходняя арыентаванасць памерлых. Датаваць іх немагчыма з прычыны адсутнасці рэчаў пры пахаваннях.
Большасць курганоў са спаленнем пазбаўлена рэчаў. Відаць, прадметы ўпрыгожанняў звычайна згаралі на пахавальных вогнішчах. Вызначыць дакладную дату радзіміцкіх курганоў з трупаспаленнямі вельмі цяжка. Аналагічныя курганы ў іншых месцах звычайна датуюць IX—X стст. Ніякіх матэрыялаў для датоўкі іх больш раннім часам у даследчыкаў няма. Раскапаныя Г. Салаўёвай курганы ў Дзям’янках па бачуркападобным пазалочаным і пасярэбраным пацеркам адносяцца да X ст.
У апошняй трэці X ст. у зямлі радзімічаў з’яўляюцца першыя пахаванні паводле абраду інгумацыі. Такія курганы больш-менш распаўсюджаныя на ўсёй тэрыторыі радзімічаў. На месцы, абраным для збудавання кургана, распальвалі вогнішча. Відаць, гэта рэлікт абраду крэмацыі памерлых. Ад такіх вогнішчаў у асновах курганоў заставаўся пласт попелу і дробных вугельчыкаў. Такое колца, званае даследчыкамі «агністым кругам», складае спецыфічную асаблівасць радзіміцкіх курганоў. Г. Салаўёва лічыць, што «агністыя колцы» належаць да X—XII стст. і ўласцівыя для насыпаў з трупапакладаннямі.
Звычай праводзіць рытуальныя вогнішчы на месцы пахаванняў існаваў у XI—XII стст. Але ўжо на мяжы XI і XII стст. з’яўляюцца курганы без рэштак вогнішчаў. Пахаванні ў грунтавых ямах нешматлікія.
Б. Рыбакоў на аснове знаходак манет датаваў курганы з трупапакладаннямі на гарызонце XI—XII стст., а курганы з пахаваннямі ў ямах ­— галоўным чынам XII ст.. Згаджаецца з такой датоўкай і В. Сядоў.
Радзіміцкі курганны інвентар даволі разнастайны, але большасць рэчаў мае мноства аналогій у курганах іншых супольнасцей. Уласна радзіміцкімі, як ужо гаварылася, з’яўляюцца сяміпрамянёвыя скроневыя колцы. Шчыткі ў іх гладкія ці арнаментаваныя дугападобнымі палоскамі. Даследчыкі заўважылі, што раннія скроневыя колцы маюць багацейшую арнаментацыю, познія ­— часцей пазбаўленыя ўзораў. Сяміпрамянёвыя ўпрыгожванні насілі па адным ці па некалькі на кожнай скроні. Яшчэ П. Яроменка заўважыў, што пры раскопках іх выяўляюць «прасунутымі праз палоску скуры, на аднолькавай адлегласці, адно ніжэй іншага».
Сустракаюцца ў радзіміцкіх курганах і пахаванні з выключна пярсцёнкападобнымі скроневымі колцамі, а ў кургане каля вёскі Шапчыцы разам з пяццю сяміпрамянёвымі ўпрыгожваннямі знойдзены фрагмент драцянога завязанага колца.
У радзіміцкіх курганах XI—XII стст. балцкія элементы (усходняя арыентоўка, упрыгожванні) выяўляюцца ў большай колькасці, чым у арэалах іншых летапісных супольнасцей. Гэты факт можа сведчыць пра меншы ўплыў славян ці іх пазнейшы прыход на гэтыя землі.
Паходжанне
Аповесць мінулых часоў паведамляе пра ляшскае паходжанне радзімічаў: «… радимичи бо … от ляховъ» і «Быша же радимичи от рода ляховъ; прешедъше ту ся вселиша, и платять, дань Руси». Гэтыя словы летапісца значна паўплывалі на шматлікіх даследчыкаў. Сярэдневяковыя польскія храністы ­— Ян Длугаш, Мацей Стрыйкоўскі і іншыя, а таксама гісторыкі XVIII і XIX стст. безумоўна вызнавалі польскае паходжанне радзімічаў.
Аднак Яўхім Карскі выказаўся супраць тэорыі ляшскага паходжання радзімічаў, паказаўшы самастойнае развіццё тых асаблівасцей беларускай мовы, якія збліжаюць яе з польскай. Паводле меркавання Я. Карскага, летапіснае паведамленне пра ляшскае паходжанне радзімічаў сведчыць не пра тое, што яны былі ляшскім племенем, а пра тое, што яны перасяліліся на Сож з больш заходніх рэгіёнаў, дзе суседнічалі з ляшскімі плямёнамі. Гэтае меркаванне падтрымаў і Л. Нідэрле, які лічыў першапачатковай вобласцю радзімічаў вадазборы Буга і Нарава.
Неаднаразова рабіліся спробы вызначыць абсяг, з якога радзімічы прыйшлі на Сож пры дапамозе картаграфавання тапонімаў з асновай рад-. Аднак такія тапонімы, відаць, паходзяць ад антрапоніма Радзім, распаўсюджанага на значна большай тэрыторыі за вызначаныя рэгіёны.
На аснове звестак гідранімікі атрымалася ўстанавіць некаторае падабенства гідронімаў Пасожжа з гідронімамі невялікай дзялянкі Верхняга Паднястроўя. Менавіта рэгіён Верхняга Паднястроўя і з'яўляецца, паводле меркаванняў некаторых гісторыкаў, тым абсягам, з якога радзімічы перасяліліся на вадазбор Сажа.