cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
2-я армія (Аўстра-Венгрыя)
Гісторыя
У далейшым армія ўдзельнічала ў зімовай бітве ў Карпатах, разгроме расійскай арміі і адступленні ў 1915 годзе. У 1916 годзе войскі генерала фон Бём-Эрмалі выступілі супраць наступу расійскіх войскаў генерала Брусілава. Пасля разгрому расійскай арміі і распаду Расійскай імперыі ў 1917—1918 гг., яе фарміраванні былі ўцягнуты ў акупацыю частак Украіны і Беларусі.
Неўзабаве пасля распаду Аўстра-Венгерскай імперыі армія была распушчана.
Камандуючыя
Армія за ўсю гісторыю вайны мела двух камандуючых.
Адам Браніслававіч Ляшчынскі
Адам Браніслававіч Ляшчынскі (24 снежня 1920, в. Якубавічы,, БССР; цяпер , Мінская вобласць — 8 верасня 2006, Гродна) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, камандзір батарэі  1450-га самаходна-артылерыйскага палка (, , Варонежскі, затым 1-й Украінскі фронт), лейтэнант. Герой Савецкага Саюза (1944). З 1948 года ў запасе ў званні маёра.
Біяграфія
Нарадзіўся 24 снежня 1920 года ў вёсцы Якубавічы цяпер Капыльскага раёна Мінскай вобласці БССР (цяпер Рэспубліка Беларусь) у сям’і селяніна. Беларус. Скончыў 7 класаў школы, затым курсы трактарыстаў. Працаваў трактарыстам у Капыльскай МТС. У Чырвонай Арміі з 1940 года. Праходзіў службу ў танкавых войсках.
Ваенная біяграфія
У Вялікай Айчыннай вайне ўдзельнічаў з ліпеня 1941 года. У складзе Заходняга фронту прымаў удзел у абарончых баях на тэрыторыі Віцебскай вобласці Беларусі, ў Смаленскай бітве і бітве пад Масквой. У 1942 годзе скончыў паскораны курс Чкалаўскага танкавага вучылішча (цяпер — горад Арэнбург), у 1943 годзе — 2-е Кіеўскае артылерыйскае вучылішча. Па заканчэнні вучобы прызначаны камандзірам батарэі самаходных установак СУ-122 1450-га самаходна-артылерыйскага палка ў званні лейтэнанта. Ваяваў у складзе Варонежскага і 1-га Украінскага франтоў. Удзельнічаў у Курскай бітве, вызваленні Левабярэжнай Украіны і бітве за Дняпро. Экіпаж самаходнай ўстаноўкі Ляшчынскага знішчыў 3 варожыя танкі.
23 кастрычніка 1943 года ўдзельнічаў у прарыве абароны ворага на на правым беразе ракі Дняпро. Прарваўшыся ў першую лінію траншэй ворага ў раёне вёскі Ходараў (цяпер Міронаўскі раён Кіеўскай вобласці, Украіна), пачаў знішчаць гітлераўцаў агнём і гусеніцамі. Пасля таго як самаходная гармата СУ-122 было падбіта, Ляшчынскі, нягледзячы на раненне, працягваў бой гранатамі і аўтаматным агнём. Батарэя Ляшчынскага ў той дзень знішчыла 2 танкі, 2 гарматы, 4 кулямёты і да роты пяхоты, разбурыла 6.
10 студзеня 1944 года Прэзідыум Вярхоўнага Савета СССР сваім указам за адвагу і гераізм, праяўленыя пры фарсіраванні Дняпра і ўтрыманні плацдарма на яго правым беразе, прысвоіў лейтэнанту Ляшчынскаму Адаму Браніслававічу званне Героя Савецкага Саюза з уручэннем ордэна Леніна і медалі «Залатая Зорка» (№ 3236).
Пасляваенная біяграфія
У 1946 годзе скончыў Вышэйшую афіцэрскую школу самаходнай артылерыі. Праслужыўшы ў Савецкай арміі яшчэ 2 гады, у 1948 годзе маёр Ляшчынскі сыйшоў у запас.
У 1957 годзе скончыў Варонежскі сельскагаспадарчы інстытут. Пасля гэтага працаваў у сістэме прадпрыемстваў «Сельгастэхніка», займаючы кіруючыя пасады ў Дзятлаўскім, Зэльвенскім і Гродзенскім раёнах. Затым займаў пасады старэйшага інжынера па тэхніцы бяспекі і дырэктара турбазы «Нёман». У 1980 годзе выйшаў на пенсію. Жыў у горадзе Гродна. Памёр 8 верасня 2006 года.
Снайфельснес
Снайфельснес (ісл. Snæfellsnes) — паўвостраў у Ісландыі.
Геаграфія
Паўвостраў Снайфельснес знаходзіцца ў заходняй частцы Ісландыі, на тэрыторыі рэгіёна Вестурланд. Назву сваю атрымаў ад гары-вулкана, што знаходзіцца на яго заходняй ускраіне — Снайфедльсёкюдль. Ландшафт паўвострава надзвычай прыгожы і адлюстроўвае ўсё багацце прыроды вострава.
Яраслаў Уладзіміравіч
Час нараджэння і старшынство
«Аповесць мінулых часоў» пад 6562 (1054) годам паведамляе пра смерць Яраслава і што пражыў ён 76 гадоў. Паводле прынятага тым часам злічэння гадоў, гэта значыць пражыў 75 і памёр на 76-м годзе жыцця, такім чынам нарадзіўся ён у 978—979 гадах, такая дата самая згадваная ў літаратуры. Таксама «Аповесць мінулых часоў» пад 6524 (1016) годам дае інфармацыю пра храналогію жыцця Яраслава, але паміж спісамі летапісу значныя розначытанні. У адных (напрыклад Радзівілаўскім) паведамляецца, што Яраслаў у 1016 годзе заняў кіеўскі сталец і яму было 28 гадоў («»), то бок мусіў нарадзіцца ў 988—989 гадах. У іншых (, Архангелагародскім, Іпацьеўскім) чытаецца 18 гадоў, то бок мусіў нарадзіцца ў 998—999 гадах. Аднак, у Лаўрэнцеўскім, то бок 28 гадоў не ўзрост, таму час нараджэння не вылічаецца. Сяргей Салаўёў з сукупнасці звестак зрабіў выснову, што паведамленне «Аповесці мінулых часоў» тычылася працягласці наўгародскага княжання Яраслава, калі слушная лічба 18 — з 998 года, калі 28 — з 988 года, разам з княжаннем у Растове. Пры гэтым Салаўёў сумняваўся ў слушнасці паведамлення летапісу пра 76-гадовы ўзрост Яраслава.
У свой час Васіль Тацішчаў лічыў 28-гадовы ўзрост Яраслава на 1016 год памылкай «Аповесці мінулых часоў», а слушнай лічбай 38, але сваю думку не абгрунтаваў. Таксама паводле Тацішчава, летапісы, якія былі ў яго —, і  — давалі ўзрост Яраслава на 1016 год адпаведна як 23, 28 і 34 гады, а паводле  ён нарадзіўся ў 972 годзе. Цяпер аднак сумняюцца ў існаванні гэтых летапісаў наогул.
Лічба 28 як узрост неімаверная, бо нараджэнне прыпадае на 988—989 гады, самыя пярэдадні або неўзабаве па хрышчэнні Русі. Нават не даўшы веры пазнейшаму паданню, дзе пры свядомага ўзросту Яраславе маці атрымала развод ад Уладзіміра. Уладзімір скасаваў паганскія шлюбы, ахрысціўся сам і ўзяў шлюб з парфірароднай Ганнай і потым, або адначасова са шлюбам, пачалося агульнае хрышчэнне Русі, то бок падрыхтоўка ўзяла працяглы час. Зыходзячы з нараджэння ў 988—989 гады, французскі гісторык выказаў здагадку пра Яраслава як сына Ганны і гэтым тлумачыў яго ўмяшанне ў 1043 годзе ва ўнутрывізантыйскія справы. На думку Карпава, гіпотэза Арыньёна супярэчыць усім крыніцам і праўда, нараджэнне Ганнай было б важкім аргументам у дынастычнай барацьбе, гэта адзначылі б крыніцы, але яны прыпісваюць нараджэнне Рагнедзе.
Упершыню Яраслаў згаданы «Аповесцю мінулых часоў» пад 6488 (980) годам, у аповедзе акалічнасцей шлюбу яго бацькі Уладзіміра з Рагнедай, тамсама названы 4 сыны, народжаныя ў гэтым шлюбе — Ізяслаў, Мсціслаў, Яраслаў і Усевалад. З улікам прынятай цяпер думкі, пра 978 год як час шлюбу Уладзіміра і Рагнеды, а таксама, што Яраслаў названы трэцім, ён не мог быць народжаны Рагнедай у 978—979 гадах. На думку некаторых гісторыкаў узрост 76 гадоў з’явіўся ў летапісах, каб паказаць Яраслава старэйшым за Святаполка і абгрунтаваць правы на вялікае княжанне. За старшынство Святаполка сярод сыноў Уладзіміра на час яго смерці, сведчаць словы сваёй дружыне, што ён не хоча займаць Кіеў, бо Святаполк старэйшы («»).
Сам Святаполк, напэўна, абгрунтоўваў сваё старшынство не ўзростам, а тым, што ён сын не Уладзіміра, а Яраполка — старэйшага з братоў, таму незалежна ад узросту старэйшы з унукаў Святаслава. У свой час Уладзімір прызнаў Святаполка сваім сынам і такім чынам пазбавіў фармальнага старшынства, што разумеў і летапісец.
Калі прыняць за час нараджэння 978—979 гады, а Рагнеду за маці Яраслава і адначасова старшынство Яраслава перад Ізяславам, давядзецца пераглядаць інтэрпрэтацыю летапісных звестак пра барацьбу Уладзіміра і Яраполка за кіеўскі сталец і аднесці захоп Полацка і шлюб Уладзіміра з Рагнедай да 976 або пачатку 977 года, да яго ад’езду за мора. Аднак, Рагнеда была другой жонкай Уладзіміра, першая жонка — маці настарэйшага яго сына Вышаслава, калі і Яраслаў быў яе сынам, то мог нарадзіцца блізкім з Ізяславам часам, быць нават і старэйшым за яго, але ў пераглядзе інтэрпрэтацыі няма патрэбы. Таму, следам за Мікалаем Кастамаравым, некаторыя даследчыкі сумняваюцца, што Яраслаў быў сынам Рагнеды, хоць летапіс і называе яго такім, але летапісу нельга проста верыць.
Таксама звесткі пра ўзрост Яраслава даюць даследаванні яго меркаваных рэшткаў, праведзеныя ў 1939—1940 гадах, пасля раскрыцця саркафага ў Кіеўскім Сафійскім саборы. Паводле Дзмітрыя Рохліна, мужчынскі чэрап з грабніцы належаў чалавеку ўзростам болей за 50 гадоў, але далейшае датаванне нараджэння Яраслава ён рабіў на агульнагістарычнай аснове, у чым не быў спецыялістам, паводле Вульфа Гінзбурга — з ацэнкі мужчынскага шкілету з грабніцы агулам, ён належаў чалавеку ўзростам 60—70 гадоў. На падставе гэтых ацэнак Пётр Талачко, Яўген Пчалоў лічаць, што Яраслаў мог нарадзіцца не раней за 983—986 гады. Мужчынскі шкілет з саркафага ў Сафійскім саборы вярнулі туды пасля даследавання, але пазней ён знік і дадатковае даследаванне цяпер немагчыма.
Растоўскі перыяд
Пад 6496 (988) годам «Аповесць мінулых часоў» апавядае як Уладзімір Святаславіч пасадзіў сваіх сыноў па розных гарадах, у тым ліку Яраслаў у Растоў. Дату лічаць умоўнай, бо пад ёй змешчана шмат падзей. Паводле Карпава, Яраслаў мог паехаць у Растоў не раней за 989 год.
З часам княжання Яраслава ў Растове звязваюць заснаванне Яраслаўля. Упершыню горад згаданы «Аповесцю мінулых часоў» пад 1071 годам у апісанні выкліканага голадам у. Назва горада разам з часам першай згадкі, хутчэй пацвярджаюць сувязь Яраслава з заснаваннем паселішча.
Паводле аднаго з паданняў, Яраслаў ехаў паўз Волгі з Ноўгарада ў Растоў і дарогай на яго напаў мядзведзь. Князь з дапамогай світы быццам забіў звера сякерай і загадаў паблізу гэтага месца, на мысе над Волгай, зрубіць крэпасць, названую ў яго імя — Яраслаўль. Падзея сімвалічна выяўлена на пазнейшым гербе горада. Паданне выкладзена ў «Казанні пра пабудову града Яраслаўля», апублікаваным ў 1877 годзе. На думку гісторыка і археолага Мікалая Вароніна, у аснове «Казання», створанага ў XVIII—XIX стст., народныя паданні, звязаныя са старажытным культам мядзведзя, характэрным для плямёнаў лясной зоны сучаснай Расіі. Ранейшая версія падання апублікавана Міхаілам Ляніўцавым у 1827 годзе.
Аднак ёсць сумневы, што яраслаўскае паданне звязана менавіта з Яраславам, хоць яно, імаверна, адлюстроўвае некаторыя факты з пачатковай гісторыі горада.
У 1958—1959 гадах яраслаўскі гісторык абгрунтаваў з’яўленне горада не раней за 1010 год, які цяпер лічыцца часам заснавання Яраслаўля.
У Растове Яраслаў княжыў да смерці свайго старэйшага брата, наўгародскага князя Вышаслава. «Аповесць мінулых часоў» не дае часу смерці Вышаслава, яе спрабуюць вызначыць праз пазнейшыя крыніцы. (XVI ст.) паведамляецца, што Вышаслаў памёр раней за Рагнеду, яна паводле «Аповесці мінулых часоў» памерла ў 1000 годзе. Але гэта, напэўна, толькі здагадка складальнікаў «Ступеннай кнігі». Паводле Тацішчава, Вышаслаў памёр у 6518 (1010/1011) годзе, але на чым грунтуецца гэта дата гісторык не паведаміў. Аднак, 1010/1011 год, як час заняцця Яраславам наўгародскага стальца, цяпер прыняты многімі гісторыкамі.
Наўгародскі перыяд
Пасля смерці Вышаслава старэйшым сынам Уладзіміра Святаславіча лічыўся Святаполк, аднак вялікі князь па нейкіх прычынах вырашыў пакінуць яго ў Тураве. Наступны па старшынстве сын, Ізяслаў, таксама да таго моманту памёр, аднак ён яшчэ пры жыцці бацькі быў фактычна пазбаўлены права на спадчыну — для яго быў выдзелены ў надзел Полацк. І Уладзімір у Ноўгарад паставіў Яраслава.
Наўгародскае княжанне ў гэты час мела больш высокі статус, чым Растоўскае. Аднак наўгародскі князь усё роўна меў падпарадкаванае становішча да вялікага князя, выплачваючы штогод даніну ў 2000 (2/3 сабранай у Ноўгарадзе і падпарадкаваных яму землях). Аднак 1/3 (1000 грыўняў) заставалася на ўтрыманне князя і яго дружыны, памер якой саступаў толькі памеры дружыны кіеўскага князя.
Імаверна, да гэтага перыяду адносіцца першы шлюб Яраслава. Імя яго першай жонкі пэўна невядома, як думаюць, яе маглі зваць Ганнай.
Перыяд наўгародскага княжання Яраслава да 1014 года як і растоўскі мала апісаны ў летапісах. Да Яраслава князі з часоў Рурыка жылі на каля Ноўгарада, Яраслаў жа пасяліўся ў самым Ноўгарадзе, які да таго моманту стаў значным паселішчам. Княжацкі двор размяшчаўся на Волхава, гэта месца атрымала назву «». Акрамя таго, Яраслаў меў і загарадную рэзідэнцыю ў Сяльцы на Ракаме, на поўдзень ад Ноўгарада.
Паўстанне супраць бацькі
У 1014 годзе Яраслаў адмовіўся ад выплаты бацьку ў Кіеў штогадовага ў дзве тысячы грыўняў, які плацілі перад тым пасаднікі наўгародскія.
Гісторыкі думаюць, што дзеянні Яраслава маглі быць звязаны з намерам Уладзіміра перадаць кіеўскі сталец аднаму з малодшых сыноў, растоўскаму князю, якога ён у апошнія гады наблізіў да сябе і перадаў камандаванне дружынай, што фактычна значыла прызнанне Барыса спадчыннікам. Магчыма, таму паўстаў супраць Уладзіміра старэйшы сын Святаполк, які пасля гэтага быў зняволены ажно да часу смерці бацькі..
Каб супрацьстаяць бацьку, Яраслаў наняў за морам варагаў на чале з. Уладзімір, які жыў у пад Кіевам, не спяшаўся з дзеяннямі, хоць, паводле летапісаў, і рыхтаваўся асабіста ісці супраць сына і загадаў папраўляць дарогі і будаваць масты. Акрамя таго, у чэрвені 1015 года ўварваліся печанегі і сабраная супраць Яраслава армія, узначаленая Барысам, вымушана была заняцца адбіццём набегу качэўнікаў, якія пачуўшы пра набліжэнне праціўніка і павярнулі назад.
Тым часам, нанятыя Яраславам варагі бяздзейнічалі ў Ноўгарадзе і пачалі ўчыняць беспарадкі. Паводле, «». Наўгародцы за адну ноч перабілі варагаў. Яраслаў тады быў у сваёй загараднай рэзідэнцыі на Ракаме, даведаўшыся пра падзеі, паклікаў да сябе прадстаўнікоў наўгародскай арыстакратыі, удзельнікаў знішчэння варагаў. абяцаў дараванне, але жорстка расправіўся з імі. Адбылося гэта ў ліпені—жніўні 1015 года.
Неўзабаве Яраслаў атрымаў ліст ад сястры Прадславы, яна паведамляла пра смерць бацькі і пра падзеі пасля яе. Вестка вымусіла яго прымірыцца з наўгародцамі, князь паабяцаў выплаціць за кожнага ім забітага. Напэўна, канфлікт быў цалкам залагоджаны, у далейшых падзеях наўгародцы нязменна падтрымлівалі Яраслава.
Барацьба за кіеўскі сталец
15 ліпеня 1015 года ў Бераставе памёр Уладзімір, не паспеўшы разабрацца з падпарадкаваннем сына. Яраслаў пачаў барацьбу за кіеўскі прастол з братам Святаполкам, якога вызвалілі з вязніцы і абвясцілі сваім князем збунтаваныя кіяўляне. Святаполк, асцерагаючыся любімага кіяўлянамі Барыса і жадаючы зрабіцца адзінаўладным валадаром усёй Русі, забіў трох братоў (, і ); такая ж небяспека пагражала і Яраславу.
Паміж тым Яраслаў пасварыўся з наўгародцамі: прычынай сваркі было яўная перавага, якую Яраслаў і яго жонка, шведская прынцэса Інгігерда (дачка шведскага караля Олава Шатконунга), аказвалі наёмнай варажскай дружыне. Варагі, карыстаючыся сваім уплывам, узбуджалі супраць сябе насельніцтва жорсткасцю і гвалтам; справа даходзіла да крывавай помсты з боку наўгародцаў, а Яраслаў у такіх выпадках звычайна прымаў бок наймітаў і аднойчы пакараў многіх гараджан, заманіўшы іх да сябе хітрасцю. Лічачы барацьбу са Святаполкам немінучай, Яраслаў шукаў прымірэння з наўгародцамі; апошнія лёгка пагадзіліся ісці з ім супраць брата; адмовіць Яраславу ў дапамозе і вымусіць свайго князя да ўцёкаў — значыла бы аднавіць залежныя адносіны да Кіева і прыняць адтуль пасадніка; акрамя таго Яраслаў мог вярнуцца з-за мора з варагамі і адпомсціць Ноўгараду.
Барацьба цягнулася чатыры гады, Яраслаў абапіраўся на наўгародцаў і на наёмную варажскую дружыну пад камандаваннем конунга. Сабраўшы некалькі тысяч наўгародцаў і варажскіх наймітаў, якіх наняў раней для вайны з бацькам, Яраслаў пайшоў супраць Святаполка, які заклікаў сабе на дапамогу печанегаў, і ў зацятай бітве адолеў яго пад Любечам, уступіў у Кіеў і заняў вялікакняжацкі сталец (1016). Ён шчодра ўзнагародзіў Наўгародскую дружыну, дараваў кожнаму воіну дзесяць грыўняў і адпусціў іх дадому.
З летапісаў:
Перамога пад Любечам не скончыла барацьбу са Святаполкам: неўзабаве ўцякач падступіў да Кіева з печанегамі, а ў 1018 годзе цесць Святаполка, польскі кароль Баляслаў Храбры, запрошаны ім і рады выпадку выклікаць смуту на Русі і аслабіць яе, войскі Яраслава на берагах Буга, разам з палякамі ў войску былі яшчэ немцы і венгры. Печанегі таксама зрабілі напад, але былі адбітыя ад Кіева.
Неўзабаве Баляслаў сясцёр, жонку Ганну і мачыху Яраслава і, замест таго каб перадаць горад («стол») мужу сваёй дачкі Святаполку, сам зрабіў спробу зацвердзіцца ў ім. Але кіяўляне, абураныя сваволлем яго дружыны, пачалі забіваць палякаў, і Баляслаў павінен быў паспешліва пакінуць Кіеў, пазбавіўшы Святаполка ваеннай дапамогі. А Яраслаў, пасля паразы вярнуўшыся ў Ноўгарад, падрыхтаваўся бегчы «за мора». Але наўгародцы на чале з пасаднікам Канстанцінам Дабрынічам, пасекла яго судны, сказалі князю, што яны хочуць біцца за яго з Баляславам і Святаполкам. Яны сабралі грошы, заключылі новы дагавор з варагамі конунга і самі ўзброіліся. Увесну 1019 года гэта войска на чале з Яраславам ажыццявіла новы паход на Святаполка. У на, на тым месцы, дзе быў забіты Барыс, Святаполк з саюзнікамі-печанегамі быў разбіты, яго сцяг захоплены, сам ён паранены, але бег. Конунг Эймунд запытаўся ў Яраслава: «ці загадаеш забіць яго, ці не?» , — на што Яраслаў даў сваю згоду:
Святаполк збег у Польшчу і па дарозе памёр; Яраслаў у тым жа годзе стаў вялікім князем кіеўскім. Толькі зараз, па смерці Святаполка, Яраслаў трывала зацвердзіўся ў Кіеве і, па выразе летапісца, «утер пота со своею дружиной».
У 1019 годзе (або 1017 з іншых крыніц, або 1015 з «Сагі пра Эймунда», бо там яна згадваецца яшчэ да першага нападу Святаполка) Яраслаў ажаніўся з дачкой шведскага караля Олафа Шатконунга — Інгігердай, якую першым сватаў конунг Нарвегіі Олаф Харальдсан і прысвяціў ёй, а потым ажаніўся з яе малодшай сястрой Астрыд. Інгігерду на Русі хрысцілі сугучным імем Ірына. У якасці дару ад мужа Інгігерда атрымала горад Альдэйгаборг (Ладага) з прылеглымі землямі, якія атрымалі з тых часоў назву Інгерманландыі (землі Інгігерды).
У 1020 годзе пляменнік Яраслава, полацкі князь Брачыслаў, напаў на Ноўгарад, узяў і разрабаваў яго, вывеў у Полацк вялікі палон. Але на зваротным шляху на рацэ (цяпер Пскоўскай вобласці) Яраслаў быццам, вымусіў кінуць палон і нарабаванае. Урэшце, праўда, у 1021 годзе Яраслаў заключыў з Брачыславам мір і даў два горада Усвят і Віцебск.
У 1022 годзе Яраслаў хадзіў на Берасце, паспяхова або не — невядома.
Барацьба з Мсціславам
У 1024 годзе Яраслаў вымушаны быў пачаць больш цяжкую барацьбу са сваім малодшым братам, князем тмутараканскім Мсціславам, які праславіўся перамогамі над. Гэты ваяўнічы князь разам са сваімі саюзнікамі хазарам і касогамі і захапіў Чарнігаў і ўсё левабярэжжа Дняпра, а ў 1024 годзе Мсціслаў у жорсткай бітве войскі Яраслава пад кіраўніцтвам варага  пад Ліственам (каля Чарнігава). Яраслаў вярнуўся ў адданы яму Ноўгарад.
Мсціслаў перанёс сваю сталіцу ў Чарнігаў і, накіраваў паслоў да Яраслава, прапанаваў падзяліць з ім зямлі па Дняпры і спыніць вайну:
Двоеўладдзе з Мсціславам
Яраслаў не давяраў брату і вярнуўся толькі сабраўшы на поўначы вялікае войска; тады ён заключыў з братам мір каля Гарадца (верагодна, каля Кіева), па якім Русь была падзеленая на дзве часткі па Дняпры: вобласці на ўсход Дняпра (апроч Пераяслаўля) атрымаў Мсціслаў, а на захад — Яраслаў (1025).
У 1028 годзе нарвежскі кароль Олаф (пасля празваны Святым), быў вымушаны бегчы ў Ноўгарад. Ён прыбыў туды разам з пяцігадовым сынам Магнусам, пакінуўшы ў Швецыі яго маці. У Ноўгарадзе Інгігерда, зводная сястра маці Магнуса, жонка Яраслава і былая нявеста Олафа, настаяла, каб Магнус застаўся ў Яраслава пасля вяртання караля ў Нарвегію ў 1030 годзе, дзе той і загінуў.
У 1030 годзе Яраслаў узяў Бэлз у Галіцыі, а таксама хадзіў на чудзь і зацвердзіў сваю ўладу на берагах Чудскога возера, дзе пабудаваў горад і назваў яго Юр’евым, у гонар свайго анёла.
У гэты час супраць караля Мешка II у Польскай зямлі паднялося паўстанне, народ забіваў епіскапаў, святароў і баяраў.
У 1031 годзе Яраслаў і Мсціслаў, падтрымаўшы дамаганні Безпрыма на польскі прастол, сабралі вялікае войска і пайшлі на палякаў, адваявалі Пшэмысль і Чэрвен, заваявалі польскія землі, і, узяўшы ў палон мноства палякаў, падзялілі іх. Яраслаў рассяліў палонных па ў гарадках для абароны ад качэўнікаў, а Мсціслаў — на правабярэжжы Дняпра.
Нуора
Ну́ора (Nuoro) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Сардзінія, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Нуора.
Яраслаў Уладзіміравіч
Двоеўладдзе з Мсціславам
Напярэдадні, у тым самым 1031 годзе, кароль Нарвегіі, зводны брат Олафа Святога, уцёк да Яраслава Мудрага і служыў у яго дружыне. Як прынята лічыць, ён прымаў удзел у кампаніі Яраслава супраць палякаў і быў адным з кіраўнікоў войска. Пасля Харальд стаў зяцем Яраслава, узяўшы шлюб з Лізаветай.
Нуора
Насельніцтва складае 36458 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 190 чал./км². Займае плошчу 192 км². Паштовы індэкс — 8100. Тэлефонны код — 0784.
Яраслаў Уладзіміравіч
Двоеўладдзе з Мсціславам
Ёсць звесткі пра паходзе пры Яраславе да Уральскага хрыбта, пад кіраўніцтвам нейкага (1032).
Нуора
Заступнікам населенага пункта лічыцца святая Madonna della Neve.
Яраслаў Уладзіміравіч
Двоеўладдзе з Мсціславам
У 1034 годзе Яраслаў ставіць князем наўгародскім сына Уладзіміра.
Нуора
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
Яраслаў Уладзіміравіч
Двоеўладдзе з Мсціславам
Яраслаў, будучы вялікім князем Кіеўскім, аддаваў перавагу знаходжанню ў Ноўгарадзе да самай смерці брата Мсціслава. У 1035 годзе Мсціслаў памёр і Яраслаў стаў аднаўладцам Русі.
Кіеўскі перыяд
У тым самым 1035 годзе Яраслаў пасадзіў у вязніцу (поруб) свайго брата, пскоўскага князя Судзіслава, агаворанага, па словах летапісаў, перад ім. Прычына гневу Яраслава на брата невядомая; імаверна, апошні выяўляў дамаганні на падзел вымарачных валасцей, якія пераходзілі цалкам да Яраслава. У руках Яраслава былі сабраныя ўсе вобласці Русі, апроч Полацкага княства. Толькі пасля гэтага Яраслаў пераехаў з дваром з Ноўгарада ў Кіеў.
У 1036 летапісы адзначаюць аблогу Кіева печанегамі, у адсутнасць Яраслава, які тым часам быў у Ноўгарадзе. Атрымаўшы аб гэтым вестку, Яраслаў паспяшаўся на дапамогу і ўшчэнт разбіў печанегаў пад самымі сценамі Кіева. Пасля гэтай паразы напады печанегаў на Русь спыняюцца. У памяць пра перамогу над печанегамі князь заклаў знакаміты сабор Святой Сафіі ў Кіеве, для роспісу храма былі выкліканыя мастакі з Канстанцінопаля.
У 1038 годзе войскі Яраслава здзейснілі паход на яцвягаў, у 1040 годзе на Літву, а ў 1041 годзе водны паход на ладдзях у Мазовію. У 1042 годзе яго сын Уладзімір перамог, прычым у гэтым паходзе здарыўся вялікі падзеж коней, дружына Уладзіміра вярнулася амаль без іх. Прыкладна ў гэты час (1038—1043) ад Кнуда Вялікага да Яраслава бег англійскі прынц. Акрамя таго, у 1042 князь Яраслаў Мудры аказаў вялікую дапамогу ў барацьбе за польскі каралеўскі трон унуку Баляслава Храбрага — Казіміру I. Некалькі разоў Яраслаў хадзіў у Польшчу на дапамогу каралю Казіміру для ўціхамірвання паўсталай Мазовіі; апошні паход быў у 1047.
Казімір узяў у жонкі сястру Яраслава — Марыю, якая стала польскай каралевай Дабранегай. Гэты шлюб быў заключаны паралельна з жаніцьбай сына Яраслава Ізяслава на сястры Казіміра — Гертрудзе, у знак саюза з Польшчай.
Тым часам адбывалася і апошняе варожае сутыкненнем Русі з грэкамі, адзін з рускіх купцоў быў забіты ў сварцы з грэчаскімі ў Канстанцінопалі. Не атрымаўшы задавальнення за крыўду, у 1043 годзе, Яраслаў, з прычыны забойства аднаго рускага купца, паслаў у супраць Візантыі вялікі флот пад камандаваннем свайго старэйшага сына Уладзіміра разам з  і наўгародскім ваяводам Вышатам у часы імператара Канстанціна Манамаха, ваенныя дзеянні разгарнуліся на моры і сушы з пераменным поспехам. Бура рассеяла рускія караблі; Уладзімір вынішчыў пасланы на яго праслед грэчаскі флот, але Вышата быў акружаны і ўзяты ў палон пры Варне. У 1046 годзе заключаны мір; палонныя абодвух бакоў вернутыя, і дружалюбныя адносіны змацаваныя шлюбам сына Яраслава Усевалада з.
У 1044 годзе Яраслаў арганізаваў паход на Літву.
У 1045 годзе вялікі князь Яраслаў Мудры і княгіня Ірына (Інгігерда) накіраваліся ў Ноўгарад з Кіева да сына Уладзіміру на закладку ім каменнага Сафійскага сабора, замест згарэлага драўлянага.
У 1047 годзе адбыўся разрыў Яраславам Мудрым саюза з Польшчай.
У 1048 годзе ў Кіеў прыбылі паслы Генрыха I Французскага — прасіць рукі дачкі Яраслава Ганны.
Княжанне Яраслава Мудрага працягвалася 37 гадоў. Апошнія гады жыцця Яраслаў правёў у Вышгарадзе.
Смерць і пахаванне
Памёр Яраслаў Мудры 20 лютага 1054 года ў Вышгарадзе ў дзень свята на руках сына Усевалада, перажыўшы на чатыры гады сваю жонку Інгігерду і на два гады старэйшага сына Уладзіміра.
У надпісе (графіці) на цэнтральным нефе Сафійскага сабора пад фрэскай самога Яраслава Мудрага, датаванай 1054 годам, гаворыцца пра смерць «цара нашага»: «В 6562 мца феврари 20 успен(и)е ц(а)ря наш(е)го в в(оскресенье) в (н)еде(лю) (му)ч Феодора». У розных летапісах дакладная дата смерці Яраслава вызначалася па-рознаму: або 19 лютага, альбо 20-га. Гэтыя рознагалоссі акадэмік Б. Рыбакоў тлумачыць тым, што Яраслаў памёр у ноч з суботы на нядзелю. У Старажытнай Русі для вызначэння пачатку дня існавала два прынцыпы: па царкоўным рахунку — з поўначы, у побыце — са світання. Вось чаму па-рознаму называецца і дата смерці Яраслава: па адным разліку гэта была яшчэ субота, а па іншаму, царкоўнаму, — ужо нядзеля. Гісторык А. Карпаў лічыць, што князь мог памерці 19 (па летапісе), а пахавалі яго 20-га.
Клецкая бітва
Клецкая бітва (5 жніўня 1506) — бітва паміж войскам ВКЛ на чале з Міхаілам Глінскім і войскам крымскіх татар, якое вялі сыны Менглі-Гірэя — Бэці і Бурнаш.
Яраслаў Уладзіміравіч
Смерць і пахаванне
Тым не менш, дата смерці не прымаецца ўсімі даследнікамі. датуе гэту падзею 17 лютага 1054 года.
Яраслаў быў пахаваны ў Сафійскім саборы ў былой грабніцы святога рымскага папы Клімента I, шасцітоннай з, якую яго бацька Уладзімір Святаславіч вывез з заваяванага ім візантыйскага Херсанеса. Грабніца цэлая да гэтага часу.
Сума дзейнасці
Як відаць з летапісаў, Яраслаў не пакінуў па сабе такой добрай памяці, як яго бацька. Па водгуку летапісу, «ён быў кульгавы, але розум у яго быў добры ды на вайне быў храбры»; пры гэтым дададзена яшчэ, што ён сам кнігі чытаў — заўвага, якая сведчыць аб яго дзіўнай для таго часу вучонасці.
Клецкая бітва
Ход і вынікі бітвы
Раніцай 5 жніўня конніца падышла да Клецка і спынілася перад р. Лань. На супрацьлеглым беразе стаялі падрыхтаваныя да бою татары. Некалькі гадзін ішла перастрэлка. За гэты час войска ВКЛ падрыхтавала 2 гаці, па якіх коннікі пачалі пераправу. Па правай гаці пераправа ішла хутчэй, татары атакавалі правае крыло, нанеслі вялікія страты. Глінскі прыспешыў рух левага крыла і імклівым ударам конніцы разрэзаў татарскае войска на дзве часткі. Правае крыло таксама перайшло ў наступленне. Частка татараў трапіла ў абцугі, іншыя пачалі ўцякаць. Харугвы Глінскага пайшлі ў пагоню, бралі палонных каля Слуцка, Петрыкава, на ўкраінскіх шляхах. Было вызвалена каля 40 тыс. нявольнікаў, якіх татары збіраліся весці ў Крым, узята 30 тыс. коней.
Хан Менглі-Гірэй пад уражаннем ад вынікаў бітвы стаў на пэўны час саюзнікам ВКЛ.
Яраслаў Уладзіміравіч
Сума дзейнасці
Яраслаў заснаваў у Кіеве, на месцы сваёй перамогі над печанегамі, храм Святой Сафіі, пышна ўпрыгожыў яго фрэскамі і мазаікай; пабудаваў там жа і  (у гонар анёла сваёй жонкі). Кіеўскі храм св. Сафіі пабудаваны ў перайманне цараградскага. Яраслаў не шкадаваў сродкаў на цэрквы, запрашаючы для гэтага грэчаскіх майстроў. Наогул ён упрыгожыў Кіеў шматлікімі пабудовамі, абвёў яго новымі каменнымі сценамі з Залатымі варотамі (у перайманне такіх жа ), а над імі —.
Клецкая бітва
Ушанаванне памяці
На месцы бітвы пастаўлены помнік (1996).
Яраслаў Уладзіміравіч
Сума дзейнасці
Яраслаў прыкладаў нямала высілкаў і для ўнутранага добраўпарадкавання рускай царквы і паспяховага развіцця хрысціянскай веры. Калі ў канцы яго княжання трэба было паставіць новага мітрапаліта, Яраслаў загадаў сабору рускіх епіскапаў паставіць мітрапалітам Іларыёна, святара з Берастава русін родам, жадаючы прадухіліць залежнасць рускай царквы ад Візантыі. Каб занесці ў народ пачаткі хрысціянскай веры, Яраслаў загадаў перакладаць кнігі з грэчаскай на славянскую і шмат сам іх купляў. Усе гэтыя рукапісы Яраслаў паклаў у бібліятэку пабудаванага ім Сафійскага сабора для агульнага карыстання. Для распаўсюджвання пісьменнасці Яраслаў загадаў духавенству навучаць дзяцей, а ў Ноўгарадзе, па позніх летапісных дадзеных, зладзіў вучылішча на 300 хлопчыкаў. Пры Яраславе прыехалі ў Русь з Візантыі царкоўныя спевакі, якія навучылі мясцовых спевакоў асьмагласнаму (дземественнаму) спеву.
Найбольш вядомы Яраслаў як заканадавец, яму прыпісваюць найстарэйшы помнік права Русі — «Рускую Праўду» (або «Устаў», «Суд Яраслаўль»), а таксама царкоўны статут («Кормчую кнігу»), пераклад візантыйскага. Немалую ролю ў дзейнасці Яраслава мелі і клопаты пра ўнутранае ўпарадкаванні Русі і яе бяспеку. Падобна бацьку, ён засяляў стэпавыя прасторы, будаваў гарады (Юр’еў, Яраслаўль), працягваў палітыку папярэднікаў па ахове межаў і гандлёвых шляхоў ад качэўнікаў і па абароне інтарэсаў гандлю ў Візантыі. Яраслаў абгарадзіў гарадкамі паўднёвую мяжу Русі са стэпам.
Час Яраслава быў эпохай дзейных зносін з дзяржавамі Захаду. Яраслаў быў у роднасных сувязях з варагамі: сам ён быў жанаты на шведскай прынцэсе Інгігердзе, а нарвежскі прынц узяў шлюб з яго дачкой Лізаветай. Некаторыя сыны Яраслава таксама былі жанатыя на замежных прынцэсах (Усевалад, Святаслаў). Радавітыя варагі знаходзілі прытулак і абарону ў Яраслава (Олаф, Магнус Добры, Гаральд Смелы); варажскія гандляры карыстаюцца яго адмысловым заступніцтвам. Сястра Яраслава Марыя была замужам за Казімірам Польскім, другая дачка яго Ганна — за Генрыхам I Французскім, трэцяя, Настасся — за Андрашам I Венгерскім. Ёсць звесткі замежных летапісцаў аб роднасных сувязях з англійскімі каралямі і аб знаходжанні пры двары Яраслава двух англійскіх прынцаў, якія шукалі ратунку. Сталіца Яраслава, Кіеў, заходнім падарожнікам падавалася сапернікам Канстанцінопаля; яе ажыўленасць, выкліканая даволі інтэнсіўнай для таго часу гандлёвай дзейнасцю, уражвала заходніх пісьменнікаў XI ст.
Праблемныя пытанні генеалогіі
Частка даследчыкаў сумняваецца, што Рагнеда маці Яраслава. Ёсць гіпотэза, што ў Яраслава была першая жонка, нарвежка Ганна, паланёная польскім каралём Баляславам Храбрым падчас ў 1018 годзе і неўзабаве памерлая. Ёсць гіпотэза, што Яраслаў меў дачку Агату, жонку. Таксама ёсць гіпотэза пра сына Яраслава — , магчыма, у першым шлюбе з нарвежкай Ганнай, і яго ж як безыменнага «сына караля Русі», жанатага з Астрыд Свендсдотэр.
Паходжанне жонкі аднаго з сыноў — германскай прынцэсы, дачкі Леапольда, — спрэчнае ў частцы паходжання з роду Штадэнаў (валадароў Паўночнай маркі) або (валадароў Аўстрыі да Габсбургаў). Таксама спрэчнае, чыёй жонкай была Ода — Уладзіміра, Святаслава або Вячаслава Яраславічаў, цяпер пераважае думка, што Ода паходзіла з Бабенбергаў і была жонкай Святаслава.
Кананізаваныя сваякі
Сам Яраслаў шануецца РПЦ як дабраверны князь. Швагер Яраслава — нарвежскі конунг Олаф Харальдсан, яны былі жанатыя з сёстрамі, старэйшай Інгігердай і малодшай  — кананізаваны як агульнахрысціянскі святы (кананізацыя адбылася ў 1031 годзе, да падзелу царквы ў 1054 годзе). Жонка Яраслава — Інгігерда, была кананізавана РПЦ у сярэдзіне XV ст. пад хросным імем Ірына. Кананізаваны быў і сын Яраслава і Інгегерды — Уладзімір.
Інгегерда была нявестай абодвух — спачатку Олафа, потым Яраслава, з якім урэшце ўзяла шлюб — вясной 1018 года дала згоду выйсці замуж за Олафа, уласнаручна вышыла для яго плашч з залатой зашпількай, але восенню 1018 года па рашэнні бацькі дала згоду выйсці замуж за Яраслава, вяселле адбылося ў 1019 годзе. Рамантычныя адносіны Олафа і Інгігерды ў 1018—1030 гадах апісваюць тры скандынаўскія сагі — «Сага пра Олафа Святога», «Сага пра Эймунда» і «». У 1029 годзе Олаф быў у выгнанні, знаходзіўся ў Ноўгарадзе і напісаў вісу (верш) пра Інгігерду; частка яго дайшла да цяперашняга часу. Паводле саг, Олаф у Ноўгарадзе зімой 1029/1030 здзейсніў два цуды вылячэння, у прыватнасці вылечыў цяжка хворага дзевяцігадовага княжыча Уладзіміра, сына Яраслава і Інгігерды. Пасля гібелі (1030) і кананізацыі (1031) Олафа, у Ноўгарадзе была ўзведзена, празваная ў народзе «варажскай». Малалетні сын Олафа — Магнус Добры, пасля гібелі бацькі ўсыноўлены Яраславам, выхаваны ў яго сям’і і па дасягненні паўналецця з дапамогай Яраслава заняў сталец Нарвегіі, а затым Даніі.
Яраслаў — брат першых святых, кананізаваных праваслаўнай царквой на Русі, князёў і  (кананізацыя адбылася пасля смерці Яраслава і падзелу царквы на каталіцкую і праваслаўную). Таксама Яраслаў — дзед мясцовашанаванага праваслаўнага святога Уладзіміра Манамаха і каталіцкага святога.
Ускрыцці грабніцы, даследаванне і лёс рэштак
Па выніках ускрыцця студзеня 1939 года антраполаг Міхаіл Герасімаў у 1940 годзе стварыў скульптурны партрэт князя. Рост князя быў 175 см. Твар славянскага тыпу, сярэдняй вышыні лоб, вузкае пераноссе, моцна выступаючы нос, буйныя вочы, рэзка акрэслены рот (практычна з усімі зубамі, што сустракалася тады ў старасці вельмі рэдка), рэзка выступаючы падбародак. Вядома таксама, што ён быў кульгавы (з-за чаго дрэнна хадзіў): па адной з версій — ад нараджэння, па іншай — у выніку ранення ў бітве. Правая нага князя Яраслава была даўжэйшай, чым левая, з-за пашкоджання тазасцегнавага і каленнага суставаў. Магчыма, гэта было следствам спадчыннай.
Страта рэштак
Па паведамленні часопіса, пры ўскрыцці скрыні з парэшткамі Яраслава Мудрага 10 верасня 2009 было ўстаноўлена, што ў ім знаходзіцца, як мяркуецца, толькі шкілет жонкі Яраслава княгіні Інгігерды.
Галактыка Андрамеды
M31 (каталог Месье), Галактыка Андрамеды, Туманнасць Андрамеды — гіганцкая спіральная галактыка (тып Sb) у сузор’і Андрамеды.
Са­мая яр­кая га­лак­тыка Паўночнага паўшар’я не­ба, ад­на з найбліжэй­ших да на­шай Га­лак­тыкі. Бачная простым вокам як сла­бая святлівая ту­ман­ная плямка ў сузор’і Ан­драме­ды (паблізу зоркі ν Ан­драме­ды).
Гісторыя вывучэння
Упершыню згадваецца як «маленькае воблачка» ў сачыненні арабскага астранома ас-Суфі. У 1614 годзе незалежна адкрыта нямецкім астраномам С. Марыусам пры дапамозе тэлескопа. Зоркавая прырода Туманнасці Андрамеды выяўлена ў 1925 годзе, тады з дапамогай 2,5-метровага тэлескопа ў ёй упершыню ўбачылі зоркі.
Сярод астраномаў прынята абазначэнне Туманнасці Андрамеды М31 (паводле каталога Ш. Месье) або NGC224 (згодна каталогу Ё. Дрэера).
Фізічныя характарыстыкі
Туманнасць Андрамеды шмат у чым падобная да нашай Га­лак­тыкі. Абедзьве зорныя сістэмы належаць да ліку гіганцкіх, маюць спіральную структуру і прыблізна аднолькавы ўзрост. Яны ўваходзяць у склад Мясцовай групы галактык, з’яўляючыся яе найбольш буйнымі і масіўнымі членамі, прычым Туманнасць Андрамеды большая і масіўнейшая за нашу Галактыку.
Памеры галактыкі, разлічаныя па фотаздымках, складаюць каля 44×20 кпк. Яе марфалагічны тып абазначаюць як Sb, такім чынам гэта спіральная галактыка з даволі магутным сфераідальным кампанентам і добра развітымі спіральнымі рукавамі. Туманнасць Андрамеды бачная амаль з рабра, што надае ёй эліптычную форму. У вобласці спіральных галін выступаюць у выглядзе цёмных плям скопішчы газава-пылавых міжзоркавых воблакаў. У Туманнасці Андрамеды двайное ядро; яго кампаненты раздзелены адлегласцю каля 2 пк, прычым адзін з кампанентаў ядра, імаверна, утрымлівае ў сваім цэнтры чорную дзірку масай каля 50 млн мас Сонца. У гало Туманнасці Андрамеды выяўлены каля 400 шаравых зорных скопішчаў, а ў яе атачэнні — дзесяць карлікавых галактык, з якіх адна (M32) эліптычная, а астатнія сфераідальныя; усе яны разглядаюцца як спадарожнікі Туманнасці Андрамеды.
Адлегласць ад Зямлі складае каля 700 кпк. Маса галактыкі ацэньваецца ў (3—5)·1011 мас Сонца.
Кумялка
Кумялка (Kumiałka) — вёска ў Сакульскім павеце Падляскага ваяводства Польшчы. Знаходзіцца ў гміне Янаў.
Назва
Паходзіць ад рачной назвы Кумялка (перш Кумяла).
Назва Кумяла — балцка-яцвяжскага паходжання, звязаная з літ. kumelė «кабыла», літ. kumeļš «конік; жарабя». Прамыя гідранімічныя аналагі — літоўскія назвы Kumel-upis (налічваецца сама менш дзевяць). Таго ж паходжання і надвілейскі тапонім Кумельшчына.
Оша
Оша (О́ша, Ош, Уыш) — рака ў Омскай вобласці Расіі, левы прыток Іртыша. Даўжыня — 530 км, плошча басейна — км². Бярэ пачатак з возера Кашара. Працякае праз возера Тэніс (118 км²). Цячэ па Заходне-Сібірскай раўніне на паўночны ўсход. Гідраграфічная сетка Ошы вельмі рэдкая. Найбольш буйныя прытокі ўцякаюць з левага берага — рэкі Ік і Вялікі Аёў. Даліна Ошы ў вярхоўі V-падобная, шырынёй 0,3—0,5 км з азёрападобнымі пашырэннямі да 1—2 км. У сярэднім і ніжнім цячэнні яна трапецыепадобная, шырынёй 0,6—1,5 км. Схілы спадзістыя, ад 5 м да 14 м. Шырыня поймы ў верхнім цячэнні 8—80 м, у сярэднім і ніжнім — 150—700 м. Рэчышча ракі ўмерана звілістае, і з часавымі плацінамі. У засушлівыя гады на працягу 214 км ад вытоку рака перасыхае. Шырыня ракі змяняецца ад 5-20 м да 30-70 м на падпорных участках і лукавінах, глыбіні адпаведна ад 0,1-1,2 м да 1,5-6,5 м. Дно большай часткай глейкае, рэчышча запар зарастае воднай расліннасцю. Цячэнне ў межань слабое 0,1-0,2 м/с і менш. У паводку хуткасць цячэння вырастае да 0,3-0,8 м/с. Сярэднегадавы расход ракі ў вусці — 16,1 м³/с.
Існа (Егіпет)
Існа, або Эсна (إسنا) — горад на левым беразе Ніла ў Егіпце. Уваходзіць у склад мухафазы Луксор. Знакаміты старажытным храмам Хнума.
Насельніцтва (2010) — 70 000 чал.
Гісторыя
Існа пад назвай Та-Сенет вядома з часоў Тутмоса III, калі тут быў пабудаваны храм багоў Хнума, Нейт і Хекі. У эліністычны і рымскі перыяды храм быў перабудаваны і значна пашыраны. Ён з’яўляўся важным цэнтрам пілігрымак старажытных егіпцян, якія перад уваходам былі абавязаны загадзя адмаўляцца ад сексуальных зносін, пераапранацца ў ільняную вопратку і мыць рукі салёнай вадой.
IC 3575
IC 3575 — галактыка тыпу E? (эліптычная галактыка) ў сузор’і Валасы Веранікі.
Існа (Егіпет)
Гісторыя
Росквіт Існы адбыўся ў эпоху Фацімідаў — Асманскай Порты (X — XIX стст.), калі ператварыўся ў перакрыжаванне караванных шляхоў у Паўночнай Афрыцы. Землі вакол Існы славіліся вытворчасцю алею і бавоўны. У XIX ст. пачаліся археалагічныя даследаванні храма Хнума і набярэжнай.
У 1906 г. і 1990-х гг. каля Існы былі пабудаваны 2 дамбы, якія злучылі горад з супрацьлеглым берагам Ніла і адначасова паднялі ўзровень рачной вады, што паспрыяла далейшаму развіццю навакольнай сельскай гаспадаркі, але склала пагрозу мясцовым гістарычным каштоўнасцям.
IC 3575
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Існа (Егіпет)
Эканоміка
Асноўныя галіны эканомікі: харчовая і тэкстыльная прамысловасць, абслугоўванне рачнога і наземнага транспарту, турызм.
Драгічынскае благачынне
Драгічынскае благачынне, Драгічынская благачынная акруга — акруга ў Брэсцкай і Кобрынскай епархіі Беларускай праваслаўнай царквы. Аб’ядноўвае прыходы Драгічынскага раёна Брэсцкай вобласці.
Благачынныя настаяцелі
Протаіерэй Іаан Пінчук.
Купліск
Купліск (Kuplisk) — вёска ў Сакульскім павеце Падляскага ваяводства Польшчы. Знаходзіцца ў гміне Янаў.
Джон Апдайк
Джон Хоер Апдайк (John Hoyer Updike; 18 сакавіка 1932 — 27 студзеня 2009) — амерыканскі пісьменнік. Звязаны з часопісам «Нью-Йоркер» з 1955 года, ён зарабіў свой аўтарытэт дзякуючы вывастранай прозе, паэзіі і крытычных артыкулах. Яго працы ўключаюць «Кентаўр» (1963), «Шлюбныя пары» (1968), «Трус разбагацеў» (1981), «Версія Роджэра» (1986), «S.» (1988), у іх апісваецца жыццё сучаснага сярэдняга класа Амерыкі і яго псіхалагічныя нюансы.
Чыгуначнае дэпо
Чыгуначнае дэпо (ад dépôt «склад, сховішча») — дэпо (месца і прадпрыемства), у якім праводзіцца тэхнічнае абслугоўванне або рамонт чыгуначнага рухомага саставу.
Чыгуначныя дэпо падзяляюцца па выглядзе рухомага саставу, які абслугоўваецца, на:
Таксама існуюць дэпо змешанага тыпу, якія адначасова абслугоўваюць розныя віды рухомага саставу, напрыклад электравозы і электрацягнікі.
Лакаматыўнае дэпо
Лакаматыўнае дэпо — дэпо, у якім праводзіцца тэхнічнае абслугоўванне або рамонт лакаматываў. Лакаматыўныя дэпо падпадзяляюцца на асноўныя дэпо, служачыя месцам прыпіскі лакаматываў, і абаротныя, у якіх праводзіцца падрыхтоўка лакаматываў да накіравання з цягнікамі ў напрамку асноўнага дэпо. У асноўных дэпо праводзіцца рамонт і тэхнічнае абслугоўванне лакаматываў, у абаротных дэпо ёсць пункты экіпіроўкі і правядзення лакаматывам тэхнічнага абслугоўвання. Таксама ў асобную катэгорыю вылучаюць рамонтныя дэпо — якія не маюць прыпіснога парку лакаматываў, але выконваюць буйныя віды рамонту.
M32 (аб’ект Месье)
M32 (каталог Месье) — эліптычная галактыка (тып E2) у сузор’і Андрамеды.
Адна з карлікавых галактык, што размяшчаюцца паблізу Туманнасці Андрамеды і разглядаюцца як яе спадарожнікі.
Чыгуначнае дэпо
Маторвагоннае дэпо
Маторвагоннае дэпо — дэпо, якое спецыялізуецца на эксплуатацыі, рамонце і абслугоўванні маторвагоннага рухомага складу (электрацягнікоў).
Метрадэпо
Метрадэпо (або электродепо) — маторвагоннае дэпо, якое забяспечвае абарот, эксплуатацыю, тэхнічнага абслугоўвання і рамонт маторвагоннага рухомага складу метрапалітэна.
Вагоннае дэпо
Вагоннае дэпо — дэпо, прызначанае для эксплуатацыі, тэхнічнага абслугоўвання і рамонту вагонаў.
Galium abaujense
Galium abaujense  — від кветкавых раслін сямейства, апісаны.
Тарбалы
Тарбалы (Torbalı) — горад у Турцыі, цэнтр аднайменнага раёна ў правінцыі Ізмір у Эгейскім рэгіёне. 110 тыс. жыхароў (2008). Рэшткі старажытнага іанійскага горада.
Каляндар выбараў 2013 года
Спіс утрымлівае каляндар парламенцкіх і прэзідэнцкіх выбараў, а таксама рэферэндумаў на 2013 год.
Лістапад
Прэзідэнцкія выбары ў Таджыкістане
Прамыя выбары
Прамыя выбары — выбарчая сістэма, пры якой выбаршчыкі прама і непасрэдна абіраюць дэпутатаў у прадстаўнічыя органы ўлады. У адрозненне ад ускосных многаступенных выбараў, прамыя выбары — найбольш дэмакратычны спосаб фарміравання прадстаўніцкіх устаноў, які эфектыўна выказвае волю выбаршчыкаў і дае магчымасць ажыццяўляць права адклікання дэпутатаў, што не апраўдалі іх давер.
Вета
Ве́та (от veto — забараняю) — права, якое азначае паўнамоцтва асобы ці групы асоб у аднабаковым парадку заблакаваць прыняцце аднаго ці іншага рашэння.
Вета можа быць абсалютным (напрыклад, як у Савеце Бяспекі ААН, дзе заўсёдныя члены могуць заблакаваць кожнае рашэнне, прынятае Саветам, альбо абмежаваным (напрыклад, як у заканадаўчай сістэме ЗША, дзе Палата прадстаўнікоў ЗША і Сенат ЗША двума трацінамі галасоў могуць пераадолець вета Прэзідэнта).
Важгінты
Важгі́нты (, Важгинты) — вёска ў Баранавіцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Жамчужненскага сельсавета. Размешчаны за 18 км на захад ад Баранавічаў.
Да 22 сакавіка 1962 года вёска ўваходзіла ў склад Палонкаўскага сельсавета, да 18 сакавіка 1985 года — у склад Перхавіцкага сельсавета.
Ленінскі (Якуція)
Ленінскі (Ленинский, Ленинскай) — пасёлак гарадскога тыпу ў Алданскім улусе Рэспублікі Саха (Якуція) у Расійскай Федэрацыі. Знаходзіцца на левым беразе ракі Верхні Куранах, за 6 км на поўдзень ад горада Алдан. Насельніцтва: 2793 (1959), 2603 (1970), 2428 (1979), 2662 (2989), 2112 (2002), 2061 (2009), 2054 (2010).
Узнік у 1929 годзе як капальня Ніжне-Сталінская на залатых радовішчах, з 1932 годзе пасёлак Ніжне-Сталінск, з 1962 года пасёлак Ленінскі. З 1930 па 1947 год існаваў спец. пасёлак для сасланых «кулакоў», у тым ліку і з БССР. У 1998 годзе капальня была зачыненая.
Krok
Krok — беларускі музычны гурт.
Гурт быў створаны ў 2002 годзе. Krok граў у стылі грандж, песні пісалі на беларускай мове. У 2006 годзе гурт выпусціў аднайменны з назвай каманды альбом. Krok актыўна выступалі ў Беларусі, былі ўдзельнікі фэсту «Басовішча» ў 2006 годзе. У 2010 годзе гурт з-за шматлікіх разнагалоссяў распадаецца. Былы лідар Раман Сухоцкі заснаваў новы калектыў «Avias», Аляксей Камоцкі і Аляксандр Балахонаў пачалі працу ў гурце «Every Nine Time», а басіст Аляксей Худніцкі з'ехаў у Санкт-Пецярбург.
У 2012 годзе ўдзельнікі гурта Krok сабраліся арыгінальным складам, каб даць апошні настальгічны канцэрт, які адбыўся 13 мая 2012 года ў клубе «JackClub».
Кнін
Кнін (Knin) — горад у Харватыі, у цэнтральнай частцы краіны. Другі па велічыні горад у Шыбенска-Кнінскай жупаніі пасля Шыбеніка. Насельніцтва 11 128 чалавек (2001).
Кнін быў адным з найбуйнейшых і найважнейшых гарадоў старажытнага харвацкага каралеўства. У 1991-1995 гадах быў сталіцай самаабвешчанай Рэспублікі Сербская Краіна.
Нурагус
Нурагус (Nuragus) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Сардзінія, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Кальяры.
Маруна балотная
Маруна балотная (Galium palustre) — від раслін сямейства, распаўсюджаны ў Еўропе, Паўночна-Усходняй Афрыцы, Заходняй і Паўночнай Азіі, на поўначы Паўночнай Амерыкі.
Назва
Падмарэннік сізы, лапка , маруна, павіліца, палявіца , марэна.
Апісанне
Шматгадовая расліна, 20-60 см вышынёй. Лісце па 4, радзей з 5 або 6 у мутоўцы, на верхавіне без прыкметнага вастрыя. Сцябловае лісце даўгавата-лінейнае, да 2 см даўжынёй, 0.5-2 мм шырынёй, знізу голае і гладкае. Плады (схізакарпіі) дробныя, 1-1.5 мм даўжынёй, голыя, пакрытыя дробнымі грудкамі. Кветкі: вяночак дробна варонкападобны, белы, прыблізна 3-5 мм шырынёй, 4-дольны. Чашачка адсутнічае. Тычынак 4; пылавікі чырвоныя. Суквецці шырокія, няшчыльныя.
Распаўсюджанне
Ва Украіне расце на вільготных лугах і балотах — на ўсёй тэрыторыі.
Нурагус
Заступнікам населенага пункта лічыцца Марыя Магдаліна.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
Ізюмскі раён
Ізюмскі раён (Ізюмський район) — адміністрацыйная адзінка ў складзе Харкаўскай вобласці Украіны. Адміністрацыйны цэнтр — Ізюм (Ізюм).
Адміністрацыйны падзел
Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складаецца з 17 сельскіх саветаў.
IC 3576
IC 3576 — галактыка тыпу Sm (змяшаная спіральная галактыка) ў сузор’і Дзева.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Паўстанні ў Кот-д’Івуары (2017)
Паўстанні ў Кот-д’Івуары 2017 года — серыя ўзброеных выступленняў вайскоўцаў Узброеных Сіл Кот-д’Івуара ў студзені і маі 2017 года. Бунты ахапілі такія гарады як Абіджан, Ямусукра, Ман, Буаке, Адзіене, Карога, Далоа, Дымбакро, Бандуку, Тулепле, Даўкро, Абоба.