cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Аляксандр Мацвеевіч Громаў
Біяграфія
За час Дзявятай пяцігодкі зменная выпрацоўка ў брыгадзе павялічылася ў два разы, было пабудавана каля дзесяці тысяч квадратных метраў жылых памяшканняў. Заданні пяцігодкі былі выкананы датэрмінова за тры гады. Указам Прэзідыўма Вярхоўнага Савета СССР ад 11 жніўня 1966 года за выдатныя поспехі, дасягнутыя ў выкананні заданняў сямігадовага плана па капітальным будаўніцтве быў удастоены звання Героя Сацыялістычнай Працы з уручэннем ордэна Леніна і залатога медаля «Серп і Молат».
У 1960 годзе ўступіў у КПСС. Выбіраўся дэлегатам XXIII з’езда КПСС і XXVII з’езда Кампартыі Беларусі.
Пасля выхаду на пенсію жыў у Мінску, дзе памёр у 1998 годзе. Пахаваны на Усходніх могілках.
Узнагароды
Узнагароджаны ордэнам Леніна, ордэнам Працоўнага Чырвонага Сцяга, ордэнам Кастрычніцкай Рэвалюцыі. Ганаровы грамадзянін г. Мінска, яго імем названа адна з вуліц горада.
Гдалія Алон
Гдалія Алон (, г. Кобрын —, Ізраіль) — ізраільскі гісторык, даследнік Талмуда і гісторыі эпохі Другога Храма.
Біяграфія
Нарадзіўся ў сям’і равіна Нахмана Рагазніцкага і насіў першапачаткова прозвішча Рагазніцкі. Вучыўся ў некалькіх іешывах, у тым ліку (з 1913) у вядомай Слабодскай іешыве.
Пасля апублікавання Дэкларацыі Бальфура (1917) заняўся сіянісцкай дзейнасцю, заснаваў у сваім горадзе школу нацыянальна-рэлігійнага тыпу пад назвай «Хеўрон» з выкладаннем на іўрыце.
У 1922 годзе скончыў сярэднюю школу на ідышы ў Вене. У 1924 годзе ён адправіўся ў Берлін, дзе на працягу года наведваў равінскую семінарыю Хільдэсхеймера, адначасова слухаючы курсы ў Берлінскім універсітэце.
У 1926 годзе пасяліўся ў Іерусаліме і быў у ліку першых выпускнікоў Яўрэйскага ўніверсітэта (1931). Там цалкам пагрузіўся і ў даследаванні Талмуда, і ў класічную гісторыю, стаўшы, па выразе аднаго з яго настаўнікаў, «гісторыкам да кончыкаў пазногцяў».
Служыў у Хагане, у 1936 годзе быў камандзірам роты. Падчас вайны за незалежнасць удзельнічаў у баях за Іерусалім.
У 1957—1958 гадах быў апублікаваны двухтомны збор навуковых прац Алона «Даследаванні історыі яўрэйскага народа ў эпоху Другога храма і ў эпоху Мішны і Гемары».
Узнагароды
У 1953 годзе першым удастоены самай прэстыжнай у краіне Дзяржаўнай прэміі Ізраіля.
Чэмпіянат Кітая па снукеры 2017
Чэмпіянат Кітая 2017 (China Championship 2017, таксама вядомы як Evergrande China Championship 2017 — ад назвы спонсара) — прафесійны рэйтынгавы турнір па снукеры, які праходзіў з 16 да 22 жніўня 2017 года ў Спартыўным універсітэце Гуанчжоу, Кітай. Турнір стаў другім розыгрышам чэмпіянату Кітая і першым, які меў рэйтынгавы статус. Кампанія Evergrande у другі раз спансавала гэтае спаборніцтва. Прызавы фонд турніру склаў £700,000, з якіх £150,000 атрымаў пераможца.
Пераможцам турніру стаў Лука Брэсэль, які перайграў на сваім шляху Шона О'Салівана ў кваліфікацыі (5:2), Джымі Робертсана (5:2), Марку Фу (5:2), Майка Дана (5:3), Роні О’Салівана ў чвэрцьфінале (5:4), Лі Хана ў паўфінальным матчы (6:5) і Шона Мёрфі ў фінальным паядынку (10:5). Такім чынам, 22-гадовы бяльгіец выйграў першы прафесійны тытул у сваёй кар'еры і стаў першым снукерыстам з кантынентальнай Еўропы ў гісторыі снукера, які перамог на рэйтынгавым снукерным спаборніцтве. Апроч таго, перамога паспрыяла ўздыму Брэсэля ў рэйтынгу на 12 пазіцый (з 27-й на 15-ю) і дэбюту гульца ў топ-16 снукерыстаў свету.
Прызавыя грошы
Згодна з грашовай рэйтынгавай сістэмай, якая прыняла статус афіцыйнай з сезона 2014/2015, прызавыя грошы сталі эквівалентнымі рэйтынгавым ачкам. Такім чынам, рэйтынг снукерыста стаў адлюстроўваць суму прызавых грошай, якія ён зарабіў на рэйтынгавых турнірах за апошнія два гады.
Фармат турніру
На чэмпіянаце Кітая 2017 прынялі ўдзел 128 гульцоў, з якіх 124 — удзельнікі мэйн-тура і 4 — аматары (уладальнікі ўайлдкард). 114 гульцоў — усе, акрамя удзельнікаў адкладзеных матчаў стартавага раўнда, — пачалі турнір з адзінага кваліфікацыйнага раўнда ў фармаце матча на выбыванне, які праходзіў на працягу чатырох дзён з 3 па 6 чэрвеня 2017 года (за 2,5 месяцы да асноўнай стадыі) на арэне Гільд Хол у Прэстане, Англія. Адкладзеныя матчы кваліфікацыі гуляліся ўжо ў першы дзень турніру на асноўнай арэне, у выніку чаго лічыліся матчамі асноўнай стадыі. У 1/64 фіналу першыя 64 сеяныя снукерысты гулялі супраць астатніх удзельнікаў. Такім чынам, у асноўную стадыю праз кваліфікацыю прайшлі 57 снукерыстаў, да якіх далучылася 14 удзельнікаў адкладзеных матчаў 1/64 фіналу.
57 пераможцаў кваліфікацыйнага этапа і 7 пераможцаў адкладзеных матчаў кваліфікацыі гулялі ў асноўнай стадыі на выбыванне, пачынаючы з 1/32 фіналу. Лёсаванне турніру прадвызначала немагчымасць сустрэчы гульцоў топ-32 нумароў пасеву раней за 1/16 фіналу, гульцоў топ-16 раней за 1/8 фіналу, гульцоў топ-8 раней чвэрцьфіналаў, гульцоў з першай чацвёркі сеяных раней паўфіналу і двух першых сеяных раней фіналу чэмпіянату Кітая. Шэсць раўндаў асноўнай стадыі (а таксама адкладзеныя кваліфікацыйныя паядынкі) праходзілі на працягу тыдня (матчы першага раўнда і адкладзеныя матчы кваліфікацыі гуляліся на працягу двух дзён) ў спартыўным унівесітэце Гуанчжоу.
Соценныя брэйкі
У 54 матчах кваліфікацыйнай стадыі чэмпіянату Кітая было выканана 29 соценных серый. Марка Фу аформіў два сэнчуры-брэйкі ў матчы супраць Сандэрсана Лэма. У матчы супраць Шона Мёрфі кітаец Чжан Аньда зрабіў брэйк ў 138 ачкоў, які стаў найвышэйшым у кваліфікацыі спаборніцтва.
Ніжэй прадстаўлены ўдзельнікі, упарадкаваныя па іх найвышэйшай серыі на турніры. Насупраць пералічаны ўсе соценныя брэйкі кожнага гульца.
Удзельнікі
15 з 16-ці удзельнікаў (усе, акрамя Рыкі Уолдэна) чэмпіянату Кітая 2016 года патрапілі ў асноўную стадыю спаборніцтва 2017 года.
4 кітайскія аматары атрымаді ўайлдкард ад арганізатараў турніру: Ло Ханхаа, Ма Чуньмаа, Фань Чжэн'і і Ху Хаа.
Самым узроставым удзельнікам асноўнай стадыі чэмпіянату Кітая 2017 года стаў 47-гадовы Кен Доэрці. Пітэру Эбдану, Алану Мак-Манусу, Роры Мак-Лаўду і Энтані Хэмілтану падчас турніру было па 46 гадоў. Самым маладым удзельнікам турніру стаў 16-гадовы кітайскі аматар Фань Чжэн'і. Яню Бінтаа і Ло Ханхаа было па 17 гадоў, а Чжоу Юэлуну і Лю Хаацяню — па 19.
Ніжэй прадстаўлена табліца з інфармацыяй пра ўсіх удзельнікаў спаборніцтва.
Брэйкі, вышэйшыя за 50 ачкоў
У 70 матчах асноўнай стадыі чэмпіянату Кітая гульцы аформілі 40 соценных брэйкаў. Колькасць брэйкаў, вышэйшых за 50 ачкоў, дасягнула 275 серый, што ў сярэднім азначае каля 3.9 паўсоценных серый у матчы.
Лідарам па колькасці соценных серый стаў Роні О’Саліван з чатырма сэнчуры-брэйкамі. Па колькасці серый «50+» лідарам стаў фіналіст турніру Шон Мёрфі, які зрабіў 17 паўсоценных серый, тры з якіх перавысілі 100 ачкоў. Паўфіналісты Алістэр Картэр і Лі Хан аформілі па 16 паўсоценных серый, а пераможца Лука Брэсэль — 15. Цепчая Ун-Ну выканаў найвышэйшы брэйк спаборніцтва ў 144 балы ў матчы другога раўнда супраць Мэцью Стывенса.
Ніжэй прадстаўлены ўдзельнікі, упарадкаваныя па іх найвышэйшай серыі на турніры. Насупраць пералічаны ўсе соценныя і паўсоценныя брэйкі кожнага гульца.
Змены ў рэйтынгу
У табліцы прадстаўлены змены ў сусветным рэйтынгу ў рамках топ-64 пад дзеяннем вынікаў чэмпіянату Кітая 2017.
Краснапольскі сельсавет
Назву Краснапо́льскі сельсавет маюць:
Міхалова (Чашніцкі раён)
Міхало́ва (, Михалово) — вёска ў Чашніцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Красналуцкага сельсавета.
Гісторыя цацак: Вялікія ўцёкі
«Гісторыя цацак: Вялікія ўцёкі» — амерыканскі анімацыйны фільм. 3D-фільм студыі «Pixar». Трыквел мультфільма «Гісторыя цацак».
Самы касавы фільм 2010 года, першы ў гісторыі анімацыйны фільм, касавыя зборы якога перавысілі мільярд долараў. Пераможца прэміі «Оскар» (2011) у намінацыі «Найлепшы анімацыйны поўнаметражны фільм».
Сюжэт
Эндзі вырас і збіраецца з’ехаць у каледж, а яго цацкі выпадкова трапілі ў дзіцячы садок. Высветлілася, што дзеці ў гэтым садку дзеляцца на дзве групы: тыя, што добра абыходзяцца з цацкамі, і тыя, што абыходзяцца дрэнна. Тамсама героі сыткаюцца з групоўкай цацак, якія стараюцца зрабіць так, каб з імі гулялі толькі добрыя дзеці, а дрэнныя – з рэштаю цацак.
IC 2227
IC 2227 — галактыка тыпу E-S0 (эліптычная спіральная галактыка) ў сузор’і Рысь.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Сракова (гміна)
Срако́ва (Srokowo) — вясковая гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Кэнтшынскага павета Вармінска-Мазурскага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Сракове. Плошча гміны складае 194,63 км². Станам на 2004 год у гміне Сракова пражывалі 4293 чалавекі, шчыльнасць — 22,1 чал./км². Адміністрацыйна падзелена на 12 салецтваў.
Андрэй Карпавіч Пятруша
Андрэй Карпавіч Пятруша ( — ) — беларускі спецыяліст у галіне драўніназнаўства. Кандыдат сельскагаспадарчых навук (1939), дацэнт (1940).
Біяграфія
Скончыў Беларускі лесатэхнічны інстытут імя С. М. Кірава (аспірантура, 1934).
Працаваў у Беларускім лесатэхнічным інстытуце імя С. М. Кірава (з 1932, дацэнт кафедры механізацыі лесарапрацовак, у 1939—1941 — дэкан факультэта механізацыі лесарапрацовак і лесатранспарту, 1947—1955 — загадчык кафедры драўніназнаўства і аховы лесу, 1944—1953 — дырэктар інстытута).
Навуковыя інтарэсы: фізіка-механічныя і тэхнічныя ўласцівасці драўніны.
Узнагароды
Ордэн «Знак Пашаны» (1949), медаль «За доблесную працу ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.» (1945).
Форкія
Форкія (Forchia) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Кампанія, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Беневента.
Насельніцтва складае 1116 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 223 чал./км². Займае плошчу 5 км². Паштовы індэкс — 82011. Тэлефонны код — 0823.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы Мікалай Цудатворац.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
Юрыдыкі
Юрыдыкі (jurisdictio — судаводства) — у ВКЛ з 15 стагоддзя адміністрацыйна адасобленыя часткі гарадоў ці прадмесцяў, якія былі пад уладай феадала, царквы або манастыра і на жыхароў якіх не пашыралася судовая і адміністрацыйная ўлада гарадскога самакіравання. Узніклі ў выніку перасялення прыгонных на ўчасткі ці ў дамы, якія належалі феадалам у гарадах, або перасялення саміх гараджан у межах гарадскіх уладанняў феадала. У кожнай юрыдыкі яе ўласнік прызначаў старасту або войта, засноўваў судовы орган на ўзор гарадской рады. Гарадское самакіраванне дамагалася скасаванне юрыдыкі, забараняла мяшчанам пераход на юрыдыкі пад пагрозай выгнання з горада. Пасля Люблінскай уніі 1569 года пашырэнню юрыдыкі на Беларусі садзейнічала ўмацаванне пазіцый і рост уладанняў каталіцкай царквы. Юрыдыкі паскорылі працэс канцэнтрацыі ў гарадах рамесніцтва і гандлю, што спрыяла пашырэнню іх ролі як цэнтраў дробнатаварнай вытворчасці і абмену. У той жа час пашырэнне юрыдыкі ўзмацняла ўплыў феадальнай анархіі на гарады, што перашкаджала іх эканамічнаму развіццю і працэсу саслоўнай кансалідацыі. Юрыдыкі скасаваны сеймамі 1764 і 1791 гадоў.
Пржэмысловічы
Пржэмысловічы (Přemyslovci) — першая княжацкая і каралеўская дынастыя ў Чэхіі, якая атрымала назву ад імя яе легендарнага заснавальніка Пржамысла, селяніна-аратага з сяла Стадзіцэ, і Лібушы - князёўны-прадказальніцы. Дынастыя існавала ад гістарычна пацверджанага 872 года да 1306. У 1198 годзе князь Пржамысл Отакар I стаў чэшскім каралём і атрымаў права перадаваць гэты тытул па спадчыне. Найбольш вядомыя прадстаўнікі Пржэмысловічаў: Пржамысл Отакар I (кароль у 1198-1230), Вацлаў I (кіраваў у 1230-1253), Пржамысл Отакар II (кіраваў у 1253-1278), Вацлаў II. Пржэмысловічы былі першай і адзінай па паходжанні чэшскай кіруючай дынастыяй. У далейшым, за выключэннем караля Іржы з Падэбрад, усе каралі на чэшскім троне належалі да нечэшскіх дынастый.
Легендарны перыяд
Паводле «Чэшскай хроніцы» («Chronica Boemorum», 1119—1125) Казьмы Пражскага заснавальнікам роду Пржэмысловічаў быў Пржамысл-Араты, з якім ажанілася Лібуша, адна з дочак міфічнага Крока, прабацькі чэшскага народа. Адным з іх нашчадкаў быў Госцівіт, а яго сын, Барывой — першы, гістарычна пацверджаны (872) князь дынастыі Пржэмысловічаў.
Пржэмысловічы ў IX—XII стагоддзях
Першым Пржэмысловічам прыйшлося змагацца за ўладу над Чэхіяй. Іх праціўнікамі ўнутры Чэхіі выступалі роды Слаўнікавічаў і Вршовічаў. Баляслаў I, а потым і Олдржых далучылі да Чэхіі Маравію. Бржэціслаў I спрабаваў узмацніцца за кошт Польшчы і часова захапіў Сілезію, але яму прыйшлося стаць васалам Свяшчэннай Рымскай імперыі. Ураціславаў II падтрымліваў імператара Генрыха IV у барацьбе з ворагамі і за гэта атрымаў Лужыцкую (пазней абмененую на Усходнюю марку) і Мейсенскую маркі. А ў 1158 годзе стаў першым каралём Чэхіі і намінальным каралём Польшчы.
Неданошанае дзіця
Неданошанае дзіця — дзіця, якое нарадзілася заўчасна (22-38 тыдняў цяжарнасці).
Пржэмысловічы
Познія Пржэмысловічы
Пржамысл Отакар I у 1198 годзе зноў атрымаў тытул караля і змог зрабіць яго спадчынным. Пры ім адбывалася актыўнае развіццё гарадоў. Яго ўнук Пржамысл Отакар II паспрабаваў пашырыць сваю ўладу да Адрыятычнага мора. У барацьбе з канкурэнтамі ён змог падпарадкаваць Аўстрыю, Штырыю, Карынцію, Краіну і Фрыуль. Новы імператар падтрымаў незадаволеных Пржамыслам суседзяў. Пржамысл Отакар II загінуў у адной з бітваў і яго сын Вацлаў II атрымаў толькі Чэхію і Маравію. Але Вацлаў II правёў шэраг мерапрыемстваў, якія ўмацавалі яго ўладу. Актыўная здабыча срэбра і рэформа фінансавай сістэмы дазволіла яму весці актыўную знешнюю палітыку. Вацлаў II стаў у 1300 годзе каралём Польшчы. У 1301 годзе ён змог зрабіць свайго сына каралём Венгрыі (кантралюючы толькі паўночна-заходнія раёны). Вацлаў памёр у 34 гадовым узросце, а яго 16-гадовы сын Вацлаў III хоць і атрымаў тры каралеўскія кароны (Чэхіі, Польшчы і Венгрыі), не змог іх захаваць. У 1305 годзе ён саступіў венгерскую карону, а ў 1306 годзе загінуў у Сілезіі.
Неданошанае дзіця
У неданошаных дзяцей тонкая, у складкі, скура, на твары маршчыністая, слаба развітыя пазногці, мяккія вушныя ракавіны (усяго больш 50 прыкмет). Мае фізіялагічныя асблівасці — аслабленае дыханне, вяласць, санлівасць, зніжаны імунітэт, тэрмалабільнасць і інш., у выніку — схільнасць да захворванняў. У першыя гады жыцця можа адставаць у фізічным і псіхічным развіцці ў залежнасці ад ступені неданошанасці. Вылучаюць групу глыбока неданошаных дзяцей, сярод якіх высокія паказчыкі захваральнасці і смяротнасці.
Вуходжванне неданошаных дзяцей ажыццяўляецца ў медыцынскіх апаратах (кувезах) у спецыяльных установах.
Пржэмысловічы
Спадчына Пржамыслаў
Пасля 1306 года (забойства апошняга Пржэмысловіча) працягвала існаваць бакавая лінія Пржэмысловічаў, якая бярэ пачатак ад пазашлюбнага сына Пржамысла Отакара II — Мікулаша I. Прадстаўнікі гэтай лініі былі кіраўнікамі Опавы, Крнова і Раціборжа. У 1521 годзе, у сувязі са смерцю Валянціна Раціборскага уся опаўская лінія Пржэмысловічаў цалкам спынілася.
Кіраўнікі Чэхіі падчас Пржэмысловічаў (каля 870—1310)
Гісторыя роду Пржэмысловічаў падрабязна апісана Казьмой Пражскім у «Чэшскай хроніцы» (1119—1125).
Пыха і перадузятасць (фільм, 1940)
«Пыха і перадузятасць» (Pride & Prejudice) — фільм 1940 года амерыканскага кінарэжысёра Роберта З. Леанарда, па матывах аднайменнага рамана Джэйн Осцін, выдадзенага ў 1813 годзе.
Дым (адзінка падаткаабкладання)
Зямельны надзел дымоў звычайна складаўся з ворнай зямлі і сенажатных угоддзяў, за карыстанне якімі члены сям'і абавязаны былі выконваць на карысць феадала розныя павіннасці — г.зн. службу.
Геаграфія Канады
Канада (Canada — дзяржава ў Паўночнай Амерыцы, займае другое месца ў свеце па плошчы пасля Расіі. Абмываецца Атлантычным, Ціхім і Паўночным Ледавітым акіянамі, мяжуе з ЗША на поўдні і на паўночным захадзе, таксама мае марскія межы з Даніяй (Грэнландыя) на паўночным усходзе і Францыяй (Сен-П’ер і Мікелон) на ўсходзе. Мяжа Канады і ЗША з'яўляецца самай працяглай агульнай мяжой у свеце. Сталіца Канады — Атава.
Рэльеф Канады змяняецца ад высозных Кардыльераў на захадзе да апрацаванага ледавікамі Лаўрэнційскага ўзвышша ў цэнтры і на ўсходзе. Багаццем мінеральных рэсурсаў Канада вылучаецца нават сярод краін свайго памеру. Хоць клімат Канады і разнастайны, большая яе частка ляжыць у халоднай зоне з працяглай зімой. Канада багатая воднымі рэсурсамі — шырокімі рэкамі і чысцюткімі азёрамі. Большая частка тэрыторыі Канады занята арктычнымі пустынямі, тундрай і тайгой. Канадская тайга шырокай паласой цягнецца ад Ціхага да Атлантычнага акіяна.
Геаграфічнае становішча
Канада займае значную частку мацерыка Паўночная Амерыка і шматлікія астравы, што прымыкаюць да яе. На захадзе абмываецца Ціхім акіянам і мяжуе з штатам Аляска (ЗША), на ўсходзе абмываецца Атлантычным, на поўначы — Паўночным Ледавітым акіянам, на поўдні мяжуе з ЗША. Асноўная мацерыковая частка Канады працягнулася на 5400 км ад Ціхага да Атлантычнага акіяна. Крайнія геаграфічныя каардынаты: на ўсходзе — 52°40' з.д., на захадзе — 141° з.д. З поўдня на поўнач прасціраецца на 4 500 км — ад 41°41' пн.ш. на мяжы з ЗША да паўночнай ускраіны (83°06' пн.ш.) вострава Элсмір у Канадскім Арктычным архіпелазе.
Ля ўсходняга ўзбярэжжа і ў заліве Св. Лаўрэнція знаходзяцца востраў Ньюфаўндленд, Кейп-Брэтан, Антыкосты, архіпелаг Мадлен, Прынца Эдуарда і інш. На поўначы працягнуліся Бафінава Зямля, астравы Гудзонава заліва і шматлікія астравы Канадскага Арктычнага архіпелага, падзеленыя вузкімі і плыткімі пралівамі. Ціхаакіянскае ўзбярэжжа моцна парэзана вузкімі і доўгімі залівамі з стромкімі схіламі. Недалёка ад заходняга берага ляжыць буйны востраў Ванкувер, астравы Каралевы Шарлоты і інш.
Рэльеф
Большая частка Канады — узгорыстая раўніна, абмежаваная з усходу і захаду горнымі падняццямі ўздоўж узбярэжжаў Ціхага і Атлантычнага акіянаў. На захадзе краіны ўздоўж Ціхаакіянскага ўзбярэжжа цягнецца горная краіна Кардыльераў (шырыня горнага пояса каля 600 км.). Канадскія Кардыльеры пачынаюцца ад горных хрыбтоў на мяжы з Аляскай, якія дасягаюць вышыні ў 2000—2700 м. З басейна р. Ліярд у паўднёвым кірунку ідуць Скалістыя горы, якія далінамі рэк дзеляцца на два мерыдыянальна размешчаныя хрыбты; іх заходнія схілы пакрытыя хвойнымі лясамі, усходнія аголеныя і скалістыя; асобныя вяршыні пераўзыходзяць па вышыні 4000 м. Заходні хрыбет завецца ў паўночнай частцы Карыбу, на поўдні ён падзяляецца на асобныя галіны. На захад ад Скалістых гор ляжыць вулканічнае плато рэк Фрэйзер і Калумбія. Ціхаакіянскія Берагавыя горы таксама складаюцца з двух субмерыдыянальных хрыбтоў, падзеленых падоўжнай далінай, у паўднёвай частцы затопленай морам. Найбольш высокія ўчасткі заходняга пояса гор на поўдні — прыбярэжныя востраў Ванкувер, астравы Каралевы Шарлоты і інш., а на поўначы, на мяжы з Аляскай, заканчваюцца шырокімі масівамі гор Св. Ільі і Логан (5959 м, вышэйшы пункт Канады), пакрытых магутнымі ледавікамі, якія спускаюцца да мора.
Уздоўж Атлантычнага ўзбярэжжа цягнуцца невысокія горныя хрыбты, якія працягваюць горы Апалачы ЗША. Сюды адносяцца ўзвышшы на ўсход ад Квебека. Паверхня вострава Ньюфаўндленд узвышаная (вышыня да 805 м.).
На поўнач ад ракі Св. Лаўрэнція і да берагоў Паўночнага Ледавітага акіяна распасціраецца шырокая вобласць Канадскага шчыта — невысокая краіна, складзеная цвёрдымі крышталічнымі пародамі (гранітамі, гнейсамі і сланцамі). Яе сучасная паверхня носіць сляды геалагічна нядаўняга зледзянення — апрацаваныя лёдам кучаравыя скалы («барановыя ілбы»), шматлікія азёры, хуткія парожыстыя рэкі, тонкі глебавы пласт. Для паўвострава Лабрадор характэрныя голыя каменныя груды і скалы. Па паўднёвым і заходнім узбярэжжы Гудзонава заліва вышыня мясцовасці не перавышае 200 м. Паласа нізіны цягнецца і ўздоўж паўночнага ўзбярэжжа Канады, далёка ўдаючыся ў глыб мацерыка па даліне р. Макензі.
На захад ад Канадскага шчыта да пояса Скалістых гор размяшчаецца раўніна, шырокая на поўдні і звужаная да басейна р. Макензі. Па кірунку да гор яна падымаецца шэрагам прыступак. Блізу паўднёвай мяжы Канады ляжаць невысокія Лясістыя і Кіпарысавыя горы вышынёй у 1000—1100 м.
Карысныя выкапні
Тэрыторыя Канады багатая запасамі руд каляровых металаў (нікель, медзь, цынк, свінец), жалезнай руды, урану, нафты і прыроднага газу, калійных солей, азбесту, вугалю. Казачна багатае на карысныя выкапні Лаўрэнційскае ўзвышша. Тут знаходзіцца ўнікальная рудная зона: радовішчы жалеза, нікеля, серабра, поліметалаў, урану, золата.
Клімат
З прычыны вялікай шыротнай працягласці і асаблівасцей рэльефу, клімат Канады надзвычай разнастайны. Змяняецца клімат у асноўным у шыротным напрамку. Ролю значнага мерыдыянальнага кліматападзелу гуляюць Кардыльеры. Можна вылучыць шэраг кліматычных абласцей ад халоднай на поўначы да мякка-ўмеранай на ціхаакіянскім узбярэжжы. Галоўная асаблівасць клімату — яго кантынентальнасць, рэзкія пераходы паміж крайнімі тыпамі надвор'я: гарачым улетку і халодным зімой.
Большая частка Канадскага Артычнага архіпелага ляжыць у вобласці арктычнага клімату. Тут вельмі суровыя зімы (-30 °С), а летам тэмпература толькі зрэдку перавышае адзнаку ў 5°С. Пралівы паміж астравамі замёрзлыя. Менавіта тут знаходзіцца самы вялікі ненаселены востраў свету — Дэвон. Узбярэжжа Паўночна-Ледавітага акіяна займае субарктычны кліматычны пояс. Зімовыя месяцы па сваёй суровасці тут не саступаюць арктычным, летам жа значна цяплей. На ўсходзе субарктычны пояс выгінаецца далёка на поўдзень і амаль што замыкае Гудзонаў заліў — "мех з лёдам", які разам з халоднымі цячэннямі і ёсць галоўныя віноўнікі панавання тундры на шыраце Кіева. Паўднёвая Канада — зона умеранага клімату, празмерна вільготнага на крайнім захадзе, дастатова — на ўсходзе і кантынентальнага ў цэнтральнай частцы.
Гідраграфія
Па багацці прэснаю вадою Канада саступае толькі Расіі і Бразіліі. Рэкі Канады адносяцца да басейнаў чатырох акіянаў: Макензі і Нельсан нясуць свае спакойныя воды праз зону вечнай мерзлаты да Паўночнага Ледавітага акіяна. Фрэйзер па лававым плато і праз Берагавыя хрыбты прарываецца да Ціхага акіяна. Вялікія Азёры злучаюцца з Атлантыкай непрацяглай, але шматводнай ракой Святога Лаўрэнція. Невялікая частка паўднёвай Канады належыць да басейна Місісіпі. Буйныя азёры: Вялікае Мядзвежае возера, Вялікае Нявольніцкае возера, Вініпег, возера Нетылінг. Па чатырох з пяці Вялікіх азёраў праходзіць мяжа з ЗША.
Прыродныя зоны
Астравы Паўночнага Ледавітага акіяна займаюць арктычныя пустыні. Вялікія плошчы тут занятыя покрыўнымі ледавікамі. На свабодных ад лёду ўчастках летам у паніжэннях і трэшчынах з’яўляюцца імхі, лішайнікі, холадаўстойлівыя травы і хмызнячкі. Арктычныя глебы амаль не ўтрымліваюць арганічнага рэчыва. Жыццё прадстаўнікоў жывёльнага свету звязана з морам, якое дае ім ежу. На астравах тыповыя птушыныя базары. У водах мораў жывуць цюлені, маржы, грэнландскія кіты. Ва ўзбярэжныя раёны з мацерыка заходзяць белыя мядзведзі, ваўкі, пясцы. У Грэнландыі і на Канадскім Арктычным архіпелазе жыве самае буйное млекакормячае — аўцабык, або мускусны бык.
Тундра і лесатундра займае поўнач мацерыка. Шырока распаўсюджана шматгадовая мерзлата. На поўначы — у Арктыцы — у мохавай і лішайнікавай тундры зрэдку можна сустрэць травы (асака, падвей) і палярныя кветкі — незабудкі, палярныя макі, дзьмухаўцы. На поўдзень, у субарктычным поясе, тундра становіцца хмызняковай: з’яўляюцца нізкарослыя карлікавыя бяроза і вярба, багун, буякі, чарніцы. На поўдзень, па далінах рэк, з’яўляюцца дрэвы — чорная і белая елкі, і пачынаецца лесатундра. Тундравая расліннасць забяспечвае ежай разнастайных жывёл: паўночных аленяў, палярных зайцаў, лемінгаў. На дробных жывёл палююць белы мядзведзь, палярны воўк, пясец. Водзяцца белая курапатка, драпежная палярная сава, летам прылятаюць вадаплаўныя птушкі — гусі і качкі.
Тайга прадстаўлена цёмнахвойнымі лясамі з чорнай і белай елак і бальзамічнай піхты. На сухіх месцах растуць сосны: белая (Веймутава), Банкса (каменная) і чырвоная. Хвойныя лясы ціхаакіянскага ўзбярэжжа растуць ва ўмовах багатага ўвільгатнення, таму іх называюць «дажджавымі». Цэлыя гушчары ў гэтых лясах утвараюць хмызнякі, травы і папараці; імхі пакрываюць ствалы, доўгімі «бародамі» звісаюць з галін. Асноўныя пароды гэтых лясоў — сітхінская елка, дугласія, тсуга, хемлок. Жывёльны свет тайгі разнастайны. Тут шмат буйных капытных: алень вапіці, амерыканскі лось; у гарах сустракаюцца снежная каза і таўстарогі баран. Водзяцца буры і чорны амерыканскі мядзведзі; грызуны — шэрая і чырвоная вавёрка, бурундук; драпежнікі — пума (або кугуар), куніца, воўк, канадская рысь, гарнастай, расамаха, лісіца; па берагах рэк — бабёр, выдра і мускусны пацук (андатра). Шматлікія птушкі — крыжадзюбы, валасянкі.
На поўнач ад Вялікіх азёр значныя плошчы занятыя змешанымі і шыракалістымі лясамі, дзе пачэснае месца ў відавым складзе займаюць клёны — сімвалы Канады. Якіх толькі клёнаў тут няма — і цукровы і серабрысты і чырвоны!
Падкоўванне коней
«Падкоўванне коней» (Horse shoeing) — амерыканскі кароткаметражны дакументальны нямы фільм 1893 года, зняты рэжысёрам у лабараторыі Томаса Эдысана ў Нью-Джэрсі.
Камуністычная партыя Аўстраліі
Камуністычная партыя Аўстраліі (Communist Party of Australia) была заснавана ў 1920 годзе і распушчана ў 1991 годзе. Партыя атрымала найбольшую моц у 1940-х і сутыкнулася з пагрозай забароны партыі ў 1951 годзе. Хаця партыя ніколі не займала дамінуючую пазіцыю ў аўстралійскай палітыцы, яна значна паўплывала на прафсаюзы, сацыяльныя плыні і нацыянальную культуру.
Гісторыя
Камуністычнай партыі была заснавана ў Сіднеі ў кастрычніку 1920 годзе групай сацыялістаў, натхнёных Кастрычнікай рэвалюцыяй у Расіі. Сярод заснавальнікаў партыі былі: вядомы прафсаюзны дзеяч Сіднея Джон Гардэн, Адэль Панхерст, дачка брытанскага суфражысткі Эммелін Панхерст і большасць тады незаконнай аўстралійскай секцыі Індустрыяльныя працоўныя свету (ІПС, англ. IWW). IWW хутка пакінуў Камуністычную партыю з яе першапачатковымі членамі па прычыне розных поглядаў з кіраўніцтвам Савецкага Саюзу і бальшавізму. На ранейшых стадыях, галоўным чынам намаганнямі Гардэна, партыя дасягнула некаторага ўплыву ў прафсаюзным руху ў Новым Паўднёвым Уэльсе, але да сярэдзіны 1920-х партыя ператварылася ў звычайную секту.
У больш позніх 1920-х гадах партыя была адноўлена Джэкам Кевенейджем, дасведчаным канадскім камуністычным актывістам, і Эсмандам Хігінсам, таленавітым мельбурнскім журналістам, пляменнікам члена Высокага суда. Але ў 1929 годзе лідары партыі запалі ў няласку да Камінтэрна, які паводле распараджэння Сталіна прыняў пераход да надзвычайнай рэвалюцыйнай рыторыкі (так званы «Трэці перыяд»).
Новыя лідары партыі: Джэк Майлз, Спіер Шарко і Рычард Дыксан ўвялі партыю пад поўны кантроль Камінтэрна, пад якім заставаліся на працягу 30 гадоў. На працягу 1930-х Партыя адчула некаторы рост, асабліва пасля 1935 года, калі Камінтэрн змяніў сваю палітыку, накіраваўшы яе супраць фашызму. Рух «Супраць фашызму» была заснавана з мэтай аб’яднання ўсіх праціўнікаў фашызму пад кіраўніцтвам камуністаў.
Камуністычная партыя пачала заваёўваць пазіцыі ў прафсаюзах накшталт Федэрацыі шахцёраў і Федэрацыі партовых рабочых, хоць яе кандыдаты ў парламент амаль заўсёды не перамагалі на выбарах.
У 1939 годзе нацысцкая Германія і Іосіф Сталін з боку СССР падпісалі Пакт аб ненападзе і, нягледзячы на ​​карэнныя адрозненні паміж дыктатурамі, яны сталі галоўнымі вінаватымі ва ўспышцы Другой сусветнай вайны. З прычыны Камуністычная партыя Аўстраліі супрацьстаяла вылучэнні аўстралійскіх узброеных сілаў супраць нацызму на ранніх стадыях вайны. Роберт Мензіс забараніў Камуністычную партыю пасля таго, як Францыя здалася ў 1940 годзе. Але ў 1941 годзе Сталін быў вымушаны далучыцца да саюзнікаў, Гітлер здрадзіў свайму слову і ўварваўся ў СССР. Гэта некалькі павысіла пазіцыі партыі. Колькасць яе членаў вырасла да 20 000, гэта дазволіла ўсталяваць кантроль над шматлікімі вельмі важнымі прафсаюзамі. Тады кандыдата ад Камуністычнай партыі Фрэд Патэрсан быў абраны ў Заканадаўчую асамблею Квінслэнду.
Пасля 1945 года і пачатку халоднай вайны ў партыі пачалося стабільнае падзенне. У 1949 годзе партыя ініцыявала страйку шахцёраў. Урад Бена Чыфлі ўбачыў у гэтым выклік з боку камуністаў, што можа падарваць яго аўтарытэт сярод пралетарыяту, і выкарыстоўваў армію для разгону страйкоўцаў.
Да 1960-х колькасць членаў партыі скарацілася да 5 000. У 1966 годзе партыя пачала выдаваць уласны часопіс. Але пасля Пражскай вясны 1968 года выклікала іншы крызіс. Пераемнік Шарко на пасадзе лідара партыі Лоры Ааранс асудзіў уварванне савецкіх войскаў у Чэхію, што прывяло да расколу ў партыі, у выніку чаго ўтварылася новая Сацыялістычная партыя Аўстраліі.
На працягу 1970-х — 1980-х партыя працягвала змяншацца, нягледзячы на ​​дэмакратызацыю сваіх унутраных структур. Нарэшце колькасць членаў партыі да 1990 года складала менш за тысячу чалавек.
У 1991 годзе Камуністычная партыя была распушчана і створана Новая левая партыя. Новая партыя была прызначана для прыцягнення больш шырокай грамадскасці, але гэтага не адбылося. Партыя была расфармаваная ў 1992 годзе.
У 1996 годзе Сацыялістычная партыя вырашыла выкарыстоўваць вольнае таго часу імя Камуністычнай партыі Аўстраліі. Гэтая партыя ў наш час падтрымлівае камуністычныя традыцыі ў Аўстраліі, але яны не маюць у цяперашні час палітычнаг значэння.
Бядрынец каменяломнікавы
Бядрынец каменяломнікавы, Бядрынец каменяломкавы , Бядрынец разразны (Pimpinella saxifraga) — травяністая расліна сямейства парасонавых.
Батанічнае апісанне
Вышыня 15-60 см, сцябло прамое. Расце ў хваёвых лясах, на сухіх лугах, узлесках, каля дарог. Цвіце ў чэрвені — жніўні дробнымі белымі, радзей ружаватымі кветкамі. Блізкі сваяк анісу (а таксама каляндры, кропу, кмену).
Падвіды
У межах віду вылучаюць некалькі падвідаў :
Таксанамія
Від Бядрынец каменяломнікавы ўваходзіць у род сямейства  парадку.
Значэнне і выкарыстанне
Як прыправа (цяпер фактычна забытая ў Беларусі) ўжываецца пераважна маладое лісце з далікатным пахам і памяркоўна пякучым, даўкім смакам, што нагадвае агуркі, выключна ў свежым выглядзе — прыпраўляюць салаты, супы з гародніны, соўсы, вараную гародніну і рыбу; выкарыстоўваюць таксама ў якасці сурагату гарбаты. Лісце і плады ўжываюцца для араматызацыі вінаў, а карэнне — у вытворчасці горкіх лікёраў. У XIX стагоддзі ў Беларусі бядрынец, папярэдне вымачаны ў вадзе, дадаваўся ў тытунь-самасад дзеля паляпшэння смаку.
Спіс аб’ектаў PGC (1724001—1725000)
Гэта спіс аб'ектаў Спіс аб'ектаў PGC (1724001—1725000)
Люрэкс
Люрэкс (lurex) — нітка ў выглядзе вузкай палоскі бліскучай (пакрытай фальгой або металізаванай) плёнкі, якая ўплятаецца ў тканіну для яе ўпрыгожвання.
Люрэксам таксама называецца сама тканіна з выкарыстаннем такіх нітак.
Назва Lurex яўляецца гандлёвай маркай гэтай ніткі.
Слова «люрэкс» адсутнічае ў англійскай мове як : гэта назва гандлёвай маркі і кампаніі Lurex Company Limited, якая наладзіла ў 70-х гадах мінулага стагоддзя вытворчасць такой пражы на аснове нейлону і  — Lurex. За аснову назвы было ўзята англійскае lure — «спакуса; прывабнасць».
Выкарыстоўваецца люрэкс у дэкаратыўных мэтах, у якасці складовага элемента тканіны або пражы. Самастойна люрэкс не ўжываецца з-за сваёй калянасці і малой трываласці.
Вытворчасць люрэкса наладжана ў ЗША, Японія, Італія і іншых краінах.
Валокны для люрэкса атрымліваюць з алюмініевай, латуневай, меднай, або нікелевай фольгі. Металічныя ніткі затым пакрываюць з двух бакоў ахоўнай плёнкай эмульсіяй. Пасля чаго іх разразаюць на палоскі. Для атрымання розных іншых колераў фольга папярэдне афарбоўваецца пігментамі і пакрываецца ахоўнай плёнкай.
У аматарскім рыбалоўстве, а таксама ў рыбалоўным спорце, у першую чаргу ў нахлысце і лоўлі на сухую або мокрую мушку, люрэкс выкарыстоўваецца для надання больш яркіх і, на думку рыбаловаў, больш панадлівых для рыбы колераў і блікаў. Напрыклад пры вязанні мушак для нахлысту, тэнкары або сібірскіх спосабаў лоўлі харыуса, люрэкс дадаецца да «цела» звязанай мушкі-прынады, у футравую апушку гаплікаў блешань, цэлымі пасмамі ў апушку стрымераў для лоўлі драпежнай рыбы і г. д.
Кохіла
Кохіла (Kohila) — гарадскі пасёлак у воласці Кохіла павета Рапламаа, Эстонія. Адміністрацыйны цэнтр аднайменнай воласці. Пасёлак Кохіла размешчаны на поўначы павета Рапламаа на беразе ракі Кейла. Па Вільяндзіскай шашы ад Кохіла да Рапла — 20 км, да Таліна — 28 км. Плошча — 3,85 км². Вышыня над узроўнем мора — 60 метраў.
Афіцыйная мова — эстонская. Паштовыя індэксы — 79801, 79804, 79805, 79806, 79807, 79808, 79891.
Побач з пасёлкам праходзяць чыгунка Талін — Вільяндзі, шаша Талін — Рапла — Цюры і дарога Керну — Кохіла.
У цэнтры пасёлка знаходзіцца прыродаахоўны аб’ект — хваёвы лес Капа, пераўтвораны ў лесапарк. Паводле звестак перапісу насельніцтва 2021 года, насельніцтва пасёлка — 3295 чалавек, з іх 2968 (90,3 %) — эстонцы.
Рачны транспарт Беларусі
Рачны транспарт адыгрывае значную ролю пераважна ў паўднёвай і паўднёва-ўсходняй частцы Беларусі.
Для яго функцыянавання найбольш прыдатныя рэкі Дняпро, Прыпяць, Бярэзіна і Сож. Арганізавана суднаходства таксама на Заходняй Дзвіне і часткова на Нёмане. Большая частка перавозімых грузаў прыходзіцца на Прыпяць і Дняпроўска-Бугскі канал. Апошні ажыццяўляе грузавыя перавозкі, а Аўгустоўскі канал прызначаецца для турыстычна-экскурсійнай дзейнасці. Па рэках Прыпяць і Дняпро ў прыдунайскія краіны і чарнаморскія парты перавозяцца калійныя ўгнаенні, харчовая соль, сапрапель. Разглядаецца неабходнасць пабудавання канала паміж Заходняй Дзвіной і Дняпром, аднаўленне Агінскага канала і магчыма Бярэзінскай воднай сістэмы. Рэгулярнае кругласутачнае суднаходства ажыццяўляецца на працягу ўсяго 500 км, ці менш за 10 % ад магчымага. Дзейнічаюць рачныя парты з механізаванымі прычаламі ў Гомелі, Брэсце, Бабруйску, Магілёве, Пінску, Мазыры, Мікашэвічах і Рэчыцы. Самы вялікі па грузаабароце — Брэсцкі рачны порт.
У 1905 годзе даўжыня суднаходных шляхоў на тэрыторыі Беларусі складала 4403 км, у 1940 годзе — 3,7 тыс. км. У 1993 годзе агульная працягласць водных шляхоў складала 2495 км. Было перавезена 8,918 млн тон грузаў, 314 тыс. пасажыраў.
Іван Ігнатавіч Крукаў
Іван Ігнатавіч Крукаў (10 студзеня 1910 — 20 чэрвеня 1994) — яфрэйтар Рабоча-сялянскай Чырвонай Арміі, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1944).
Біяграфія
Іван Крукаў нарадзіўся 10 студзеня 1910 года ў вёсцы Чарнава (цяпер Чэрвеньскі раён Мінскай вобласці Беларусі). Пасля заканчэння Канскага аўтадарожнага тэхнікума пражываў і працаваў у Карымскім раёне Чыцінскай вобласці. У 1941 годзе Крукаў быў прызваны на службу ў Рабоча-сялянскую Чырвоную Армію. З таго ж года — на франтах Вялікай Айчыннай вайны. Да верасня 1943 года яфрэйтар Іван Крукаў быў старшым вадзіцелям 15-га асобнага матарызаванага пантонна-маставога батальёна 6-й пантонна-маставой брыгады Варонежскага фронту. Вызначыўся падчас бітвы за Дняпро.
У перыяд з 25 верасня па 8 кастрычніка 1943 года Крукаў удзельнічаў у пераправе праз Днепр у раёне сеў Калька і Гусеніцы Барыспільскага раёна Кіеўскай вобласці Украінскай ССР. Калі паром Крукава быў пашкоджаны варожым снарадам, ён аператыўна ліквідаваў прабоіну і працягнуў выконваць баявую задачу. Увогуле за азначаны перыяд ён пераправіў 47 артылерыйскіх гармат, 3570 скрынь з боепрыпасамі і каля 2500 байцоў і камандзіраў.
Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 10 студзеня 1944 года яфрэйтар Іван Крукаў быў удастоены высокага звання Героя Савецкага Саюза з уручэннем ордэна Леніна і медалі «Залатая Зорка» за нумарам 2481.
Памёр 20 чэрвеня 1994 года, пахаваны на Яцеўскіх могілках Чарнігава.
Быў таксама узнагароджаны ордэнамі Айчыннай вайны 1-й ступені і Чырвонай Зоркі, шэрагам медалёў.
Імя воіна-вадзіцеля, Героя Савецкага Саюза І. І. Крукава ўвекавечана на сцяне памяці Усурыйскага вышэйшага ваеннага аўтамабільнага каманднага вучылішча.
Какосавыя астравы
Какосавыя (Кі́лінг) астравы (Cocos (Keeling) Islands) — аўстралійская залежная тэрыторыя ў Індыйскім акіяне. Уключае групу з 2 атолаў, якія складаюцца з 27 дробных каралавых астравоў і рыфаў. Плошча сушы — 14,3 км². Насельніцтва (2010 г.) — 596 чал.
Адміністрацыйны цэнтр на востраве Вест.
Геаграфія
Какосавыя астравы месцяцца на ўсходзе Індыйскага акіяна. Найбольш абжыты востраў Хоўм знаходзіцца ў 2118 км на паўночны захад ад узбярэжжа Аўстраліі і ў 1087 км на паўднёвы ўсход ад вострава Ява (Інданезія). У склад астравоў уваходзяць 2 атолы — Паўночны і Паўднёвы, аддзеленыя адзін ад іншага 25,7 км акіянічнай прасторы.
Паўднёвы атол займае плошчу 13,1 км², падзяляецца на 24 астравы, якія разам з рыфамі атачаюць шырокую лагуну. Толькі 2 з гэтых астравоў населены (востраў Хоўм — 0,95 км², востраў Вест — 6,23 км²). Даўжыня самага вялікага вострава Вест — 11,5 км, найбольшая шырыня — 848,5 м. Дыяметр лагуны — прыкладна 9,7 км.
Плошча Паўночнага атола — усяго 1,2 км². Ён нагадвае формай чатырохвугольнік 2 км у даўжыню і 1,3 км у шырыню. Складаецца з 3 незаселеных астравоў. Берагі камяністыя, на поўначы вылучаецца пясчаны пляж. Вышыня атола — да 5 м.
Абодва атола маюць каралавае паходжанне. У 1836 г. іх наведваў Чарлз Дарвін, які выкарыстаў назіранні на Паўднёвым атоле для фарміравання сваёй тэорыі паходжання атолаў. Аднак вывучэнне пазнейшага перыяду паказала, што ў адносінах да Какосавых астравоў яна не зусім верная. Астравы былі складзены рэшткамі каралаў на вяршынях старажытнага падводнага вулканічнага хрыбта каля 100 — 3 тысяч гадоў таму не ў выніку падняцця над узроўнем акіяна, а, наадварот, ў выніку паніжэння ўзроўню акіяна на 50 — 80 см. Паверхня астравоў даволі плоская. У некаторых месцах з-пад тонкага пласту глебы, друзу і пяску заўважны выхад вапняковага карсту. Паверхневых вадацёкаў няма.
Клімат трапічны пасатны з падзелам на 2 асноўныя сезоны. Сухі сезон цягнецца са жніўня да студзеня. Вільготны сезон — з лютага да ліпеня. Сярэднегадавая тэмпература +26,8 °C. Сярэднегадавая колькасць ападкаў — 1988 мм.
Прырода
Нягледзячы на адносна бедныя вапняковыя глебы і ізаляванасць ад знешняга свету, дастатковая колькасць дажджавых ападкаў робіць Какосавыя астравы спрыяльным месцам для развіцця флоры. На астравах зафіксавана 130 відаў розных раслін, прычым толькі 1 з іх эндэмічны — мясцовы від пандануса. 59 відаў раслін былі інтрадуцыраваны чалавекам. Першародная флора блізкая па паходжанню да флоры іншых каралавых астравоў Індыйскага акіяна, перш за ўсё Мальдыўскіх і паўднёвых Сейшэльскіх. Яна прадстаўлена рознымі хмызнякамі, травамі, вільготным лесам з пізоній і какосавых пальм.
Жывёльны свет даволі бедны. Астравы насяляюць сухапутныя і марскія крабы, 24 віды птушак, 1 від яшчарак і зялёная чарапаха. Разам з чалавекам на астравы трапілі пацукі, якія наносяць значную шкоду першародным відам.
Найлепш захавалася першародная прырода Паўночнага атола. Для яе аховы быў створаны нацыянальны парк Пулу-Кілінг. Ён лічыцца адным з найменшых па плошчы прыродных нацыянальных паркаў Аўстраліі.
Акіянічную прастору вакол Какосавых астравоў насяляюць больш за 500 відаў рыб, 600 відаў малюскаў, 100 відаў каралаў, 200 відаў ракападобных, каля 100 відаў ігласкурых. Не далёка ад берага можна бачыць дэльфінаў і скатаў-матылёў.
Гісторыя
Першаадкрывальнікам астравоў лічыцца капітан Вільям Кілінг, служачы англійскай Ост-Індскай кампаніі, які ўбачыў іх у 1609 г. У той перыяд яны былі ненаселены. Толькі ў пачатку XIX ст. Какосавыя астравы былі картаграфаваны, тут спыняліся гандлёвыя караблі пад час плавання паміж Аўстраліяй і Індыяй. У 1826 г. брытанскі гандляр Аляксандр Хэр заснаваў невялікую калонію на востраве Хоўм. У 1827 г. на Паўднёвы востраў разам з сям’ёй пераехаў шатладзец Джон Клуніс-Рос. Паміж дзвюмя групамі каланістаў адбыўся канфлікт, у выніку якога Аляксандр Хэр быў вымушаны пакінуць заснаванае ім паселішча.
У 1857 г. Вялікабрытанія афіцыйна далучыла Какосавыя астравы да сваіх валоданняў. У 1886 г. каралева Вікторыя зацвердзіла маёмасныя правы на астравы за сям’ёй Клуні-Рос. Яе прадстаўнікі стварылі камерцыйныя плантацыі, на якіх працавалі прывезеныя з тэрыторыі сучаснай Інданезіі рабочыя-малайцы. Карыстаючыся ізаляцыяй астравоў і малой цікавасцю з боку ўладаў, Клуні-Рос усталявалі паўфеадальныя парадкі. Рабочыя не маглі пакінуць новае месца жыхарства нават пасля заканчэння кантрактаў, атрымоўвалі за працу поплатак у рупіях Какосавых астравоў, унутраных незаконна ўведзеных грошах, за якія нельга было набываць тавары ў выпадковых знешніх гандляроў.
У пачатку XX ст. праз Паўднёвы атол прайшла лінія трансакіянскага кабелю. На востраве Дырэкшн была пабудавана невялікая кабельная станцыя. 9 лістапада 1914 г. яна была захопллена экіпажам германскага ваеннага карабля «Эмдэн», які імкнуўся перарваць кабельную сувязь. У гады II Сусветнай вайны на востраве Вест быў пабудаваны ваенны аэрадром для бамбавання японскіх пазіцый у Інданезіі. У сваю чаргу, паселішча і невялікі гарнізон на астравах таксама былі абстраляны ў 1942 г. з японскай ваеннай субмарыны.
23 лістапада 1955 г. у сувязі з ліквідацыяй брытанскай каланіяльнай адміністрацыі ў Сінгапуры, якой фармальна падпарадкоўваліся Какосавыя астравы, кіраванне астраўной тэрыторыяй было перададзена Аўстраліі. Пры гэтым сям’я Клуні-Рос захавала правы ўладальніка і распараджалася на астравах да 1978 г. У 1977 г. была створана пасада адміністратара Какосавыхх астравоў, з 1979 г. было ўведзена мясцовае самакіраванне. У 1978 г. аўстралійскі ўрад прымусіў сям’ю Клуні-Рос прадаць свае зямельныя валоданні, пасля чаго яна хутка прыйшла да банкруцтва. У 1993 г. улады выкупілі апошнюю маёмасць Клуні-Рос — іх рэзідэнцыю на востраве Хоўм.
У 1984 г. у сувязі з патрабаваннем ААН аб дэкаланізацыі залежных тэрыторый на Какосавых астравах адбыўся рэферэндум. Большасць выбаршчыкаў прагаласавала за далейшае ўваходжанне ў склад Аўстраліі. У 1992 г. правы мясцовага самакіравання былі пашыраны.
Насельніцтва
У 2010 г. насельніцтва Какосавых астравоў складала 596 чал. Асноўная частка астравіцян — малайцы, нашчадкі перасяленцаў з астравоў на поўдзень ад паўвострава Малака. Большасць насельніцтва жыве на востраве Хоўм, дзе знаходзіцца вёска Бантам — найбуйнейшы населены пункт на Какосавых астравах. Іншыя жыхары астравоў — выхадцы з Аўстраліі.
Кіраванне
Кіраванне Какосавымі астравамі адбываецца ў згодзе з Законам аб Какосавых астравах 1955 г., вынікамі рэферэндуму 1984 г. і аўстралійскім законам аб тэрытарыяльнай прававой рэформе 1992 г.
Заканадаўчыя дзяржаўныя функцыі
На Какосавыя астравы распаўсюджваецца заканадаўства штата Заходняя Аўстралія. Жыхары залежнай тэрыторыі ўдзельнічаюць у выбарах у федэральны парламент Аўстраліі, прычым галоўная частка іх выбарчай акругі знаходзіцца на Паўночнай тэрыторыі.
Выканаўчыя дзяржаўныя функцыі
Агульная адказнасць за дзяржаўныя паслугі належыць аўстралійскаму Дэпартаменту рэгіянальнага кіравання, мясцовага кіравання, мастацтва і спорта. Акрамя таго, пэўныя спецыяльныя дзяржаўныя паслугі аказваюцца ўрадам штата Заходняя Аўстралія і галіновымі органамі ўрада Аўстраліі. Дзяржаўныя органы кантралююць і забяспечваюць функцыі адукацыі, паліцыі, пошты, мытні, сертыфікацыі, кансультацый па прававых пытаннях, аховы здароўя, аховы прыроды, дастаўкі электрычнасці, кіраўніцтва аэрапорта, ліцэнзавання алкагольных напояў і г. д. На месцы дзейнасцю дзяржаўных выканаўчых органаў кіруе адміністратар, прызначаны Дэпартаментам рэгіянальнага кіравання, мясцовага кіравання, мастацтва і спорта Аўстраліі. Офіс адміністратара знаходзіцца на востраве Вест.
Мясцовае самакіраванне
Органам мясцовага самакіравання з’яўляецца Мясцовая Рада (Shire Council), члены якой выбіраюцца насельнікамі астравоў шляхам прамога галасавання кожныя 3 гады. Першыя выбары адбыліся ў 1993 г. Раду ўзначальвае прэзідэнт, што выбіраецца кожныя 2 гады з ліку ўжо выбраных чальцоў Рады. Рада адказвае за пытанні мясцовага развіцця, будаўніцтва дарог, абслугоўвання ўнутранага транспарта, размеркавання фінансавых сродкаў і г. д.
Эканоміка
Унутраны гандаль і транспарт у значнай ступені кантралююцца Кааператыўным таварыствам Какосавых астравоў, створаным у 1978 г. з мэтай забеспячэння кіравання і інфраструктуры некаторых паслуг, не прадугледжаных у дзяржаўным сектары. Акцыянерамі кааператыўнага таварыства з’яўляюцца 263 сям’і, паміж якімі размяркоўваецца прыбытак. Кааператыву належаць абсталяванне для паромных перапраў паміж астравамі, супермаркет, матэль, сталярная майстэрня і г. д. Ён дае працу прыкладна 60 чалавекам.
У 2013 г. сярэдні прыбытак сям’і на Какосавых астравах склаў 1420 долараў ЗША ў тыдзень.
Афіцыйная валюта — аўстралійскі долар.
Культура
Малайцы Какосавых астравоў размаўляюць на мясцовым дыялекце малайскай мовы. Малайская і інданезійская мовы выкладаюцца ў школе нароўні з англійскай. Усё насельніцтва пісьменнае.
Малайцы Какосавых астравоў захоўваюць мусульманскія звычаі, шырока святкуюць Хары Рая Пуаса, дзень заканчэння рамадана. Захаваліся традыцыйныя рамёствы — пляценне кошыкаў, выраб лодак.
На востраве Хоўм працуе мясцовы музей, экспазіцыя якога прысвечана гісторыі і культуры малайскай абшчыны.
Аляксандр Рыгоравіч Хрыстоў
Аляксандр Рыгоравіч Хрыстоў (1909-1943) — лейтэнант Рабоча-сялянскай Чырвонай Арміі, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1944).
Біяграфія
Аляксандр Хрыстоў нарадзіўся 30 жніўня 1909 года ў Самары. Пасля заканчэння пяці класаў школы працаваў шаўцом. У 1941 годзе Хрыстоў быў прызваны на службу ў Рабоча-сялянскую Чырвоную Армію. З ліпеня таго ж года — на франтах Вялікай Айчыннай вайны. У 1942 годзе Хрыстоў скончыў курсы малодшых лейтэнантаў.
Да верасня 1943 года гвардыі лейтэнант Аляксандр Хрыстоў камандаваў узводам 37-га гвардзейскага стралковага палка 12-й гвардзейскай стралковай дывізіі 61-й арміі Цэнтральнага фронту. Вызначыўся падчас бітвы за Дняпро. У ноч з 28 на 29 верасня 1943 года ўзвод Хрыстова адным з першых пераправіўся праз Дняпроепр у раёне вёскі Глушэц Лоеўскага раёна Гомельскай вобласці Беларускай ССР і прыняў актыўны ўдзел у баях за захоп і ўтрыманне плацдарма на яго заходнім беразе, пратрымаўшыся да пераправы асноўных сіл. 23 кастрычніка 1943 года Хрыстоў загінуў у баі. Пахаваны ў вёсцы Сяўкі Лоеўскага раёна Гомельскай вобласці Беларусі.
Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 15 студзеня 1944 года гвардыі лейтэнант Аляксандр Хрыстоў пасмяротна быў удастоены высокага звання Героя Савецкага Саюза. Таксама пасмяротна быў узнагароджаны ордэнам Леніна.
Вальтэр Зюскінд
Ян Вальтэр Зюскінд (Jan Walter Susskind;, — , Берклі, Каліфорнія) — брытанскі дырыжор чэшскага паходжання (грамадзянін Вялікабрытаніі з 1946 г.).