cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Гімназія № 7 (Мінск)
Адукацыйны працэс
Для арганізацыі адукацыйнага працэсу абсталяваны 53 кабінеты, з іх 2 кабінеты інфарматыкі, 16 кабінетаў для правядзення замежных моў (2 лінгафонныя кабінеты, 1 мабільны клас). Маюцца актавая зала на 457 месцаў, клас харэаграфіі, кабінет абслуговай працы і майстэрня, сталовая на 296 месцаў, буфет, бібліятэка з чытальнай залай.
У гімназіі дзейнічае 3 спартыўныя залы. Пры гімназіі маецца стадыён і спартыўная пляцоўка, плошча спартыўнай зоны складае 10 700 м².
Будынак
Пабудаваны ў 1977 г. (архіт. Л. Гельфанд і Ю. Кустаў). Архітэктурнае вырашэнне заснавана на выкарыстанні складанага рэльефу мясцовасці. Мае развіты цокальны паверх з сістэмай лесвіц і падпорных сценак. Аб’ёмна-прасторавая кампазіцыя складаецца з паралельных уваходнага і вучэбнага корпусаў, злучаных двухпавярховымі аб’ёмамі, якія ўтвараюць унутраны дворык. 2—3-павярховы ўваходны корпус падтрымліваецца па рэльефе магутнай маналітнай жалезабетоннай анбрай з арачным праёмам. Вучэбны корпус 5—6-павярховы. Сцены рытмічна расчлянёны лапаткамі. Сіметрычна размешчаныя лесвіцы вылучаны на галоўным фасадзе вокнамі і мазаікай геаметрычнага малюнку. У аздабленні фасадаў выкарыстаны сучасныя дэкаратыўныя элементы і будаўнічыя матэрыялы.
Ва ўваходным корпусе размешчаны адміністрацыйныя памяшканні і спартыўная зала, у вучэбным — класы, кабінеты, сталовая, актавая зала і інш., у цокальным паверсе — гардэроб, дадатковая спартыўная зала і лыжная база. Планіровачнае вырашэнне рацыянальнае і абумоўлена сучаснай арганізацыяй вучэбнага працэсу. Стадыён і спартыўныя пляцоўкі аддзелены ад школы зялёным бульварам, лесвіцамі і тэрасамі.
Архітэктурна-планіровачнае вырашэнне будынка вызначаецца функцыянальнасцю і мастацкай выразнасцю.
Пелапанес (акруга)
Пелапанес (Περιφέρεια Πελοποννήσου) — адміністрацыйная вобласць (перыферыя) на поўдні рэспублікі Грэцыя. Правінцыя займае большую частку паўвостравы Пелапанес, за выключэннем паўночна-заходніх рэгіёнаў Ахея і Эліды, якія належаць перыферыі Заходняя Грэцыя. На поўначы мяжуе з перыферыяй Заходняя Грэцыя, на паўночным усходзе — з Атыкай. Плошча правінцыі складае 15 490 км².
Адміністрацыя
Перыферыя была створана ў 1987 годзе падчас адміністрацыйнай рэформы. З 2010 года паводле закону Калікратыса, яе правы і паўнамоцтвы былі перагледжаны і пашыраны. Разам з перыферыямі Заходняй Грэцыі і Іанічных астравоў, яна падпарадкоўваецца Дэцэнтралізаванай адміністрацыі Пелапанес, Заходняй Грэцыі і Іанічных астравоў, размешчанай у Патрах. Адміністрацыйны цэнтр перыферыі знаходзіцца ў Трыпалі. Адміністрацыйная вобласць падзелена на пяць адміністрацыйных адзінак (номаў, да 2010 года — прэфектуры): Аркадыя, Аргаліда, Карынфія, Лаконія і Месінія, які ў сваю чаргу падзелены на 26 муніцыпалітэтаў.
З 1 студзеня 2011 года губернатарам перыферыі з'яўляецца Петрас Татуліс, які быў выбраны ў лістападзе 2010 года на выбарах у мясцовыя органы кіравання ад Усегрэчаскага сацыялістычнага руху.
Мікалаеўка 1
Назву Мікала́еўка 1 маюць:
Бараціна
Назву Бараціна маюць:
Міген Баша
Міген Баша (Migjen Basha; нар., Лазана) — албанскі футбаліст, паўабаронца швейцарскага клуба «Эшалан» і былы ігрок нацыянальнай зборнай Албаніі.
1-я танкавая дывізія СС «Лейбштандарт СС Адольф Гітлер»
Фарміраванне ў даваенныя гады
У самым пачатку зараджэння НСДАП яе лідары зразумелі, што форміраванні аховы, створаныя з надзейных і аддазеных справе людзей, будуць добрым падмуркам для пашырэння і ўмацавання свайго руху. Эрнст Ром сфарміраваў атрады, з якіх хутка вырасла арганізацыя СА. Адольф Гітлер зразумеў патэнцыйную пагрозу для сябе з боку СА, таму загадаў сфармаваць атрад асабіста для сваёй аховы ў пачатку 1923 года. Першапачаткова гэты атрад складаўся з 8-мі чалавек, якімі кіравалі Юліўс Шрэк і Ёзэф Берхтольд. Гэты атрад быў абазначаны як Штабсвахэ (ням. Stabswache), што азначае атрад аховы. Штабсвахэ меў свае знакі адрознення, але ўся роўна знаходзіўся пад кіраваннем СА. Шрэк аднавіў выкарыстанне мёртвай галавы як знака адрознення свайго атрада, якім карысталіся розныя элітныя фармаванні ў каралеўстве Прусія, а пазней — у Германскай імперыі.
Хутка пасля свайго фармавання атрад быў перайменаваны ў Штосструп (ням. Stoßtrupp — ударныя часткі) «Адольф Гітлер». 9 лістапада 1923 года гэтыя паўвайсковыя фармаванні прымалі ўдзел у праваліўшымся піўным путчы ў Мюнхене. Пасля путча быў суд, на якім Гітлер быў пакараны турэмным хзняволеннем, а ўсе звязаныя з НСДАП арганізацыі былі забаронены.
Хутка пасля свайго вызвалення з турмы ў красавіку 1925 года Гітлер загадаў сфарміраваць атрад сваёй аховы Шутцкаманда (ням. Schutzkommando — каманда аховы). Хутка гэты атрад атрымаў назву Штурмштаффель (ням. — Sturmstaffel — штурмавы атрад), а ў лістападзе таго ж года ізноў быў перайменаваны, ужо ў Шутцштаффель (аббрэвіятура — СС). Да сакавіка 1933 года СС вырас ў маленькага атрада персанальнай аховы да фармавання ў 50 тыс. чалавек. Было прынята рашэнне стварыць новую структуру ахову фюрэра, якая ізноў атрымала назву Штабсвахэ (ням. Stabswache), што азначае атрад аховы. Для гэтай структуры падбіралі здольных і адданых людзей, галоўным чынам у 1-шы штандарт СС, які дзейнічаў у Мюнхене. Не 1933 год гэтае фармаванне было пад камандаваннем Ёзэфа «Зэпа» Дітрыха, які атабраў 117 чалавек для Штабсвахэ ў Берлін. Пазней у 1933 годзе для вышкалення былі створаны дзве структуры: зондэркаманда СС у Цосене і зондэркаманда СС у Ютэборгу.
год
13 красавіка 1934 года Генрых Гімлер — рэйхфюрэр СС, загадаў «Лейпштандарту Адольф Гітлер» змяніць назву на "Лейнштандарт СС Адольф Гітлер. " Гімлер далучыў абазначэнне «СС» для таго, каб падкрэсліць, што фармаванне незалежнае ад СА і арміі. У канцы чэрвеня 1934 годы Лейпштандарт прыняў свой «баявы хрост». Шэф СА Эрнст Ром пачаў ціснуць для павелічэння свайго ўплыву з дапамогай атрадаў СА. Гітлер вырашыў, што СА трэба паставіць на сваё месца, і загадаў Гімлеру і Гёрынгу падрыхтаваць свае элітныя фарміраванні: Лейпштандарт і паліцэйскаму батальёну «Герман Гёрынг» для магчымых дзеянняў. Лейпштандарт сфармаваў два атрады пад камандаваннем Юргена Вагнэра і Ота Райха, пасля чаго гэтыя фармаванні рушымі на Мюнхен 30 чэрвеня.
Гітлер загадаў усім кіраўнікам СА прыехаць на сустрэчу ў гатэль Ханзэльбаўэр у горадзе Бад Візэ, што недалёка ад Мюнхена. Гітлер і Зэп Дітрых паехалі ў Бад Візэ разам з Лейпштандартам, каб асабіста назіраць арышт Рома 30 чэрвеня. 1 ліпеня Гітлер канчаткова вызначыўся, што Ром павінен быць пакараны. Лейпштандарт прыняў удзел у так званай «ночы даўгіх нажоў», якая адбылася следам за арыштам Рома. Па меншай меры было забіта 177 чалавек за некалькі дзён. Вынікам гэтых дзеянняў стала тое, што Гітлер пазбавіўся свайго асноўнага суперніка, а аперацыя па яго нейтралізацыі прайшла хутка і эфектыўна. У падзяку за свае дзеянні Лейпштандарт і паліцэйскі батальён «Герман Гёрынг» былі пашыраны да палкоў і сталі матарызаванымі. У дадатак, СС стала незалежнай ад СА арганізацыяй.
З ростам колькасці СС, Лейпштандарт стаў узорам арыйскіх поглядаў Гітлера. Суровы адбор дазваляў далучыцца да СС і прайці ў Лейпштандарт толькі арыйцам, фізічна здаровым і сябрам НСДАП.
«Лейпштандарт СС Адольф Гітлер» забяспечваў ганаровую варту на Нюрнбергскім з’ездзе партыі, а ў 1935 годзе прымаў удзел у далучэнні да Германіі Саара. Лейпштандарт быў у авангардзе Аншлюза Аўстрыі ў 1938 годзе, таксама ў 1938 годзе браў удзел у далучэнні да Рэйха судэтскіх зямель. На 1939 год Лейпштандарт быў паўнавартастным пяхотным палком з трыма батальёнамі пяхоты, артылерыйскім дывізіёнам, супрацьтанкавымі, выведачнымі і сапёрнымі падраздзяленнямі. Пасля далучэння Багеміі і Маравіі да Рэйха Лейпштандарт стаў называцца «Пяхотны полк Лейпштандарт СС Адольф Гітлер». У сярэдзіне 1939 года Гітел загадаў стварыць на базе палка дывізію СС. Але польскі крызіс жніўня 1939 перарваў дадзеныя планы, Лейпштандарт далучыўся да XIII армейскага корпуса часткі групы армій «Поўдзень», якая была гатова да нападу на Польшчу.
Уварванне ў Польшчу
Пад час пачатковых стадый уварвання ў Польшчу Лейпштандарт быў далучаны да 17-й пяхотнай дывізіі. Полк пралаў удзел у некалькіз баях супраць польскай кавалерыйскіх брыгад, якія хацелі прарваць флангі нямецкага наступу. Каля Лодзі полк адбіў атаку 28 польскай пяхотнай дывізіі і Валынскай кавалерыйскай брыгады ў бліжнім баю. Пад час кампаніі Лейпштандарт адзначыўся ў некалькіх агульнавядомых спаленнях польскіх вёсак.
Пасля поспеха пад Лоддзю Лейпштандарт быў перакінуты пад Варшаву і далучыўся да 4-й танкавай дывізіі генерал-палкоўніка Ганса Райнгарда. Мэтай палка было прадухіленне спроб польскіх войск прарвацца праз кальцо акружэння. Полк зарэкамендаваў сябе як значная вайсковая сіла, але адзначалася, што і страты Лейпштандарт нёс большыя, чым у частак Вермахта.
Уварванне ў Францыю
У пачатку 1940 года Лейпштандарт пашырыўся да цалкам незалежнага матарызаванага пяхотнага палка, да якога была далучана батарэя штурмавых гармат. Полк заняў пазіцыі каля галандскай мяжы ў адпаведнасці з планам «Гельб». Там фарміраваўся авангард для наземнага наступу ў Нідэрланды, галоўная мэта палка была захапіць важны мост праз раку Эйсель, атакаваць галоўную лінію абароны каля горада Грэбеберг, і злучыцца з парашутыстамі генерал-палкоўніка Курта Штудэнта, 7-й парашутнай і 22-й пяхотнай дывізіямі.
План «Гельб» — уварванне ў Францыю і краіны Бенелюкса — пачаў ажыццяўляцца 10 траўня 1940 года. У той дзень полк перайшоў галандскую мяжу, прайшоў 75 км і пераправіўся праз раку Эйсель каля горада Цутфен, бо мост, які яны павінны былі захапіць, быў разбураны. За наступныя 4 дні Лейпштандарт прайшоў 215 кіламетраў. Пасля капітуляцыі Нідэрландаў 15 траўня полк адыйшоў у рэзерв групы армій В.
Пасля бранетанкавай атакі пад Арасам Лейпштандарт і дывізія СС “Дас Райх” адправіліся на фронт для ўтрымання перыметра вакол Дзюнкерка з мэтай скарачэння плацдарма, які займалі акружаныя брытанцы і французы. Каля горада Варму Лейпштандарт праігнараваў загад Гітлера аб стыненні атакі і працягнуў атакаваць, падаўляючы брытанскую артылерыю на ватэнбергскіх высотах. Пад час гэтай бітвы полк панёс значныя страты.
Пасля атакі, салдаты 2-га батальёна палка пад камандаванне гаўпштурмфюрэра СС Вільгельма Монке былі памылкова праінфармаваны аб тым, што каландзір палка Зэп Дзітрых быў забіты ў баю. У тым, што зараз вядома як Вормская разня, было забіта каля 80 брытанскіх палонных, якія, як лічыл СС-аўцы, малі дачыненне да смерці Дзітрыха.
Балканы
Пасля заканчэння заходняй кампаніі 22 чэрвеня 1940 года Лейпштандарт правёў 6 месяцаў у Метцы (Фрацыя). Полк пашырыўся да складу брыгады (6,5 тыс. чалавек). Не гледзячы на гэта, Лейпштандарт працягваў абазначацца як полк, хаця і атрымаў папаўненне ў складзе зенітнай батарэі і штурмавых гармат StuG. У наступныя месяцы 1940 года полк праводзіў буйныя вучэнні на рацэ Мозель у падрыхтоўцы да аперацыі “Марскі леў” (уварванне ў Англію). Але пасля правалу люфіваффэ ў бітве за Брытанію і адмены плана полк адправіўся ў Балгарыю ў лютым 1941 года для правядзення плана “Марыта” (Уварванне ў Югаславію і Грэцыю). Аперацыя пачалася 6 красавіка 1941 года. Лейпштандарт прасоўваўся па шляху 9-й танкавай дывізіі. Полк хутка перасёк мяжу каля Прылеп і апынуўся на грэчаскай тэрыторыі.
Лейпштандарт захапіў вёску Баніца 10 красавіка. Ва ўзаемадзеянні з 9-й танкавай дывізіяй полк у раёне гэтай вёскі разбіў бранебрыгаду 1-га аўстралійскага корпуса і захапіў важныя піндскія перавалы, якія адкрылі шлях у Цэнтральную Грэцыю. З падзеннем перавалаў лінія абароны грэкаў была прарваная і кампанія стала пагоняй за адступаючым ворагам. 20 красавіка дывізія захапіла Метсавонскі перавал у Піндскіх гарах і адрэзала шлях да адступлення 16-ці грэчыскім дывізіям. Камандуючы арміяй генерал Георгіас Цалакоглу прыняў рашэнне капітуляваць і падпісаў дамову з камандзірам «Лейпштандарта» Дзітрыхам аб спыненні баявых дзеянніў між Грэцыяй і Германіяй. Дадзенае рашэнне не было узгоднена з каралём Грэцыі Георгам II, але прывяло да капітуляцыі грэчаскай арміі і выхаду Грэцыі з вайны. Англійскія войскі здолелі эвакуіравацца на Крыт. У пачатку траўня 1941 года полк прыняў удзел у парадзе ў Афінах. Пасля чаго было загадана рухацца на поўнач на злучэнне з групай армій «Поўдзень», каб прыняць удзел у аперацыі Бабрароса.
1941. Уварванне ў СССР
У сярэдзіне траўня 1941 года «Лейпштандарт» быў перакінуты ў Польшчу, пад Люблін, дзе быў уключаны ў склад рэзерва групы армій «Поўдзень» генерала Герда фон Рундштэда. Савецкую мяжу брыгада перайшла 30 чэрвеня 1941 года. Брыгада СС прымала ўдзел у заключальным этапе танкавай бітвы Дубна — Луцк — Броды. 5 ліпеня нямецкія матарызаваныя часткі прарвалі савецкую абарону на старой дзяржаўнай мяжы і выйшлі на аператыўную прастору. «Лейпштандарт» быў прыдадзены 13-й танкавай дывізіі, якая наступала на Жытомір. У канцы ліпеня брыгада была перакінута ў раён Умані і ўключана ў склад 48-га матарызаванага корпуса, які ўдзельнічаў у акружэнні злучэнняў Паўднёвага фронта. Пасля ліквідацыі катла, дзе загінулі 6-я і 12-я савецкія арміі і здалося ў палон 100 тыс. савецкіх салдат, «Лейпштандарт» удзельнічаў у наступленні на Херсон, які бы іх захоплены 19 жніўня пасля трох дзён баёў. У канцы жніўня злучэнне было пераведзена ў рэзерв для адпачынку. За паўтара месяцы баёў «Лейпштандарт» страціў больш за палову сваёй тэхнікі, а страты асабістага складу былі большымі, чым за ўсе еўрапейскія кампаніі.
У верасні 1941 года брыгада СС увайшла ў склад 11-й арміі, якая павінны была захапіць Крым. Камандуючы арміяй, генерал-палкоўнік Эрых фон Манштэйн, планаваў выкарыстаць брыгаду для хуткага рыўка на Севастопаль пасля прарыву абароны савецкай арміі на Перакопскім перашыйку. Але з-за контрудару, які ненаслі 9-я і 18-я арміі Паўднёвага фронту, 29 верасня прыйшлося перакінуць «Лейпштандарт» у Запарожскую вобласць і ліквідаваць прарыў. Адбіўшы контратаку, камандаванне групы армій «Поўдзень» правяло аперацыю па акружэнню 18-й арміі. У ходзе аперацыі «Лейпштандарт» 7-га кастрычніка замкнуў кальцо акружэння, а 8-га кастрычніка захапіў Марыўпаль. У палон патрапіла каля 100 тыс. савецкіх салдат. 17-га кастрычніка брыгада СС узяла Таганрог, а праз месяц — Растоў.
Далейшае прасоўванне немцаў было спынена контрударам савецкіх войскаў у фланг і тыл ударнай групіроўкі ворага. Немцы занялі абарону. Растоў быў ключавым вузлом чыгуначных і аўтамабільных шляхоў, якія злучалі цэнтральныя раёны СССР з Каўказам і Украінай. Таму абодва бакі разглядалі горад як важны стратэгічны пункт. 22-23 лістапада 1941 года ударная групоўка Паўднёвага фронта стварыла пагрозу часткам 3-га матарызаванага корпуса немцаў. Камандаванне Вермахта пачало перакідваць войскі з Растова для ліквідацыі прарыва. 27 лістапада пачаўся франтальны наспут 56-й арміі непасрэдна на горад, які абаранялі часткі «Лейпштандарта». За тры дні цяжкіз баёў брыгада СС з баямі адступіла з горада. Немцы адыйшлі на рубеж ракі Міус, дзе яны здолелі стварыць абарончы рубеж (Міус-фронт). Параза пад Растовам стала першай паразай «Лейпштандарта».
1942. Рэарганізацыя на Усходнім і Заходнім франтах
За першы ход кампаніі на ўсходзе «Лейпштандарт» быў амаль цалкам разбіты: была страчана ўся тэхніка, да канца 1941 года адбылося амаль 100-% абнаўленне асабістага складу брыгады. Фарміраванне не мала дастаткова абмундзіравання для баявых дзеянняў ва ўмовах жорсткай зімы, таму брыгада несла страты ад абмаражэнняў.
У студзені 1941 года Гітлер прыняў рашэнне развярнуць на базе «Лейпштандарта» матапяхотную дывізію. У той час брыгада знаходзілася у прыфрантавой зоне каля Таганрога, аднаўляла сваю баяздольнасць, папаўнялася асабістым складам, тэхнікай і ўзбраеннем. Адначасова ў Германіі фарміраваліся часткі, якія павінны былі ўвайсці ў склад дывізіі. У траўні 1942 «Лейпштандарт» перавялі ў рэзерв у Марыупаль, дзк брыгада злучылася з часткамі ўвацавання з Германіі.
У траўні — чэрвені 1942 года камандаванне саюзнікаў актыўна распрацоўвала план адкрыцця «другога фронта» ў паўночнай Францыі летам-восенню 1942 года (пазней было прынята рашэнне аб адмове ў бок аперацыі «Факел» у Паўночнай Афрыцы). Германская выведка паведаміла Гітлеру, што саюзнікі рыхтуюцца да высадкі, таму фюрэр вырашыў умацаваць групу армій «D», якая несла акупацыйныя функцыі ў Францыі, Бельгіі і Галандыі. На Захадзе быў арганізаваны штаб танкавага корпуса СС Паўля Хаўсэра, і туды перакідваліся з усхода тры матарызаваныя дывізіі СС — «Лейпштандарт Адольф Гітлер», “Дас Райх” і “Тотэнкопф”.
Да канца ліпеня 1942 года часткі «Лейпштандарта» былі пераведзены ў Францыю і размешчаны побач з Парыжам, у Фонтэнбло. Камандуючы нямецкімі войскамі на захадзе генерал-фельдмаршал Герд фон Рунштэд планаваў выкарыстаць матарызаваныя часткі СС у якасці мабільнага рэзерва ў выпадку ўварвання саюзнікаў. У жніўні дывізія была прыведзена ў баявую гатоўнасць у сувязі з высадкай на ўзбярэжжы д’епскага дэсанта. У кастрычніку дывізію перакінулі ў Нармандыю, а ў канцы снежня быў атрыманы загад аб тэрміновай абпраўцы дывізіі на паўднёвы ўчастак савецка-германскага фронта.
Кыршэхір (значэнні)
Назву Кыршэхір маюць: горад і правінцыя ў Турцыі.
Крыт (акруга)
Крыт  — адміністрацыйная акруга (перыферыя) Грэчаскай Рэспублікі, на тэрыторыі аднайменнага вострава. Адміністрацыйна складаецца з номы Ханья, Іракліён, Ласіты і Рэтымнан. Адміністрацыйны цэнтр акругі — горад Іракліён.
NGC 3732
NGC 3732 (іншыя абазначэнні — MCG -2-30-5, IRAS11316-0934, PGC 35734) — галактыка ў сузор’і Чаша.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Сістэма перадачы фінансавых паведамленняў
Сістэма перадачы фінансавых паведамленняў (СПФП) Банка Расіі — расійская міжбанкаўская сістэма перадачы фінансавай інфармацыі і здзяйснення плацяжоў, якая функцыянуе на базе інфармацыйна-тэлекамунікацыйнай сістэмы мегарэгулятара. Па стане на сярэдзіну 2018 года карыстальнікамі СПФС з’яўляліся больш за 400 арганізацый — у асноўным, расійскіх банкаў (прадстаўлены амаль усе рэгіёны Расіі). Такім чынам, колькасць расійскіх карыстальнікаў СПФС перавысіла колькасць расійскіх удзельнікаў SWIFT.
Лайман Пейдж
Скончыў Боўдын-каледж (бакалаўр, 1978). У 1989 годзе ў Масачусецкім тэхналагічным інстытуце атрымаў ступень доктара філасофіі. З 1991 года працуе ў Прынстанскім універсітэце. Член Амерыканскай акадэміі мастацтваў і навук.
Адзін з распрацоўшчыкаў апаратуры для касмічнага апарата WMAP, прызначанага для вывучэння рэліктавага выпраменьвання, які ўтварыўся ў выніку Вялікага выбуху.
Шуга (сяло)
Шуга — сяло ў Актагайскім раёне Паўладарскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад Жалбалдзінскай сельскай акругі. Код КАТА — 553241300.
Кварта (посуд)
Ква́рта — закрытая пасудзіна (бутэлька) з прамавугольным ці квадратным у плане донцам, завершаная кароткай шыйкай з вузкім рыльцам.
Сістэма перадачы фінансавых паведамленняў
Гісторыя
Па стане на 9 снежня 2021 года да СПФП падключыліся ўсе банкі Беларусі. Акрамя таго, да сістэмы ўжо падключыліся 38 удзельнікаў з дзевяці краін, у тым ліку банкі Турцыі, Францыі, Японіі, Швецыі, Кубы і Таджыкістана.
Кварта (посуд)
На тэрыторыі Беларусі кварты знойдзены археолагамі ў пластах XIII ст. ў Навагрудку і в.Збароў Рагачоўскага раёна, XIV ст. на Лідскім замку, XVI ст. — у Лагойску, XVII ст. — у Мінску, Магілёве і іншых. На тэрыторыі Украіны і Расіі бутэлькі падобнай формы раней XVII ст. невядомы. Паводле беларускага мытнага інвентара 1605 г., праз Гродна везлі ў Польшчу менавіта “кварты”, а не віно, воцат ці алей аб’ёмам з кварту. У даным выпадку назва паходзіць ад лацінскага “quarte” — чатырохбаковы.
Шуга (сяло)
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 440 чалавек (226 мужчын і 214 жанчын). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражываў 291 чалавек (153 мужчыны і 138 жанчын).
Паветраная прастора
Паветраная прастора — гэта частка зямной атмасферы.
«Cuius est solum eius est usque ad coelum et ad inferos» — Каму належыць зямля, таму належыць усё ўверсе і ўнізе, ад пекла да нябёсаў.
Суверэнная паветраная прастора знаходзіцца над часткамі тэрыторыі, тэрытарыяльнымі, унутранымі і прымежнымі воднымі прасторамі, якія належаць дзяржаве.
Адкрытая паветраная прастора з'яўляецца міжнароднай тэрыторыяй агульнага карыстання.
Белакатайскі раён
Белаката́йскі раён (Белокатайский район; Балаҡатай районы) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на паўночным усходзе Башкартастана ў Расіі. Адміністрацыйным цэнтрам з’яўляецца сяло Новабелакатай.
Геаграфія
Белакатайскі раён мяжуе з Кігінскім і Мечатлінскім раёнамі, а таксама з Чалябінскай і Свярдлоўскай абласцямі. Плошча раёна складае 3037 км².
Гісторыя
Белакатайскі раён быў утвораны 20 жніўня 1930 года ў адпаведнасці з пастановай УЦВК.
Насельніцтва
Насельніцтва раёна станам на 2017 год складала 18389 чалавек. Паводле перапісу 2010 года большасць складаюць рускія (49,6 %), далей ідуць башкіры (43,6 %) і татары (5,4 %).
Бараціна (Баранавіцкі раён)
Бара́ціна (, Баратино) — вёска ў Баранавіцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Крошынскага сельсавета. Размешчана за 39 км на паўночны ўсход ад Баранавіч, за 22 км ад чыгуначнай станцыі Пагарэльцы на лініі Баранавічы—Мінск. Насельніцтва 27 жыхароў, 14 гаспадарак (2005).
Вялікае Княства Літоўскае
Назва паходзіць, верагодна, ад стараславянскага імя Барата. У пісьмовых крыніцах Бараціна ўпамінаецца пад 1567 года як вёска, шляхціч якой Васіль Тумінскі выставіў для войска Вялікага Княства Літоўскага аднаго коннага воіна. У 1623 годзе фальварак і вёска Бараціна ўваходзілі ў склад маёнтка Ішкалдзь, з'яўляўся ўласнасцю біржанскай лініі Радзівілаў.
Лісна (возера)
Лі́сна — возера ў Верхнядзвінскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі; паўночны бераг возера мяжуе з Себежскага раёнам Пскоўскай вобласці Расіі. Размешчана за 42 км на паўночны ўсход ад Верхнядзвінска, уваходзіць у Себежскую групу азёр.
Бараціна (Баранавіцкі раён)
Пад уладай Расійскай імперыі
З канца XVIII ст. ў складзе Расійскай імперыі. Паводле перапісу 1897 годзе — хутар у Востраўскай воласці Навагрудскага павета. У 1909 годзе засценак.
Лісна (возера)
Апісанне
Лісна адносіцца да ліку неглыбокіх азёр. Катлавіна падпруднага тыпу, выцягнутая з поўначы на поўдзень на 7,8 км. Берагавая лінія мае простыя і плаўныя абрысы. На захадзе і поўдні схілы надводнай часткі высокія (да 15—20 м), стромкія, нярэдка абрывістыя, паўднёва-заходнія дасягаюць вышыні 30 м і крута абрываюцца да зрэзу вады. Паўночныя і ўсходнія схілы не выяўленыя, забалочаныя, пакрытыя рэдкім сасновым лесам.
Бараціна (Баранавіцкі раён)
Найноўшы час
З 1921 года ў складзе Польшчы, у Паланэчкаўскай, са снежня 1925 года Вольнаўскай гміне Навагрудскага ваяводства.
Лісна (возера)
Апісанне
У паўднёвай частцы возера маецца даволі буйны востраў, які аддзяляе ад асноўнага люстэрка інтэнсіўна зарастаючы заліў.
Бараціна (Баранавіцкі раён)
Найноўшы час
З 1939 года ў БССР. З 15 студзеня 1940 года ў Гарадзішчанскім раёне Баранавіцкай вобласці.
Лісна (возера)
Апісанне
Праз возера працякае рака Свольна (басейн Заходняй Дзвіны). З Асвейскім возерам злучаецца праз канал Дзегцяроўку і раку Старая. Упадае Паплаўская канава з возера Белае, ручай з возера Малы Тучок, ручаі.
Бараціна (Баранавіцкі раён)
Найноўшы час
У Вялікую Айчынную вайну з канца чэрвеня 1941 года да 6 ліпеня 1944 года вёска акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі.
Лісна (возера)
На возеры
На беразе возера знаходзяцца наступныя населеныя пункты:
Бараціна (Баранавіцкі раён)
Найноўшы час
З 8 студзеня 1954 года Брэсцкай вобласці. З 25 снежня 1962 года ў Баранавіцкім раёне.
Да 14 красавіка 1960 года вёска ўваходзіла ў склад Паланечкаўскага сельсавета, да 26 чэрвеня 2013 года — у склад Петкавіцкага сельсавета (у 1960—1986 гадах — Савіцкі сельсавет).
Лісна (возера)
На возеры
На беразе возера, за 0,5 км на паўднёвы ўсход ад вёскі Дзянісенкі знаходзіцца курганны могільнік крывічоў (X—XII ст.).
Раслінны свет
Невялікія глыбіні возера і шырокая літараль спрыяюць інтэнсіўнаму зарастанню возера. Паласа расліннасці практычна паўсюдна дасягае 100—200 м. Суцэльнае зарастанне адзначана ў заліве ля ўсходняга берага, які практычна цалкам аддзелены ад возера востравам. Глыбіня распаўсюджвання падводных макрафітаў дасягае 2 м, і толькі зрэдку да 2,6 м.
Жывёльны свет
Іхціяфаўна возера ляшчова-шчупакова-лінёвая. Акрамя таго, у возеры водзяцца акунь, плотка, судак, сом, вугор, карась. Вядзецца перыядычны прамысловы лоў рыбы.
Экалогія
Берагі возера слаба заселеныя. У межах вадазбору адсутнічаюць прамысловыя прадпрыемствы, а шырокая паласа лесу вакол затрымлівае сельскагаспадарчае забруджванне. Усё гэта абумоўлівае высокую якасць вады і прыцягвае турыстаў.
З 1995  па 1999 год возера і навакольныя лясы ўваходзілі ў склад ландшафтнага заказніка «Чырвоны бор». З 2000 года возера з тэрыторыяй заходняга і паўднёвага берагоў адносяцца да Асвейскага ландшафтнага заказніка.
Гаспадарка
Водныя рэсурсы возера заарандаваныя ТАА «Інтэрсервіс» (Наваполацк). З гэтай прычыны аматарская лоўля рыбы ў возеры абмежаваная.
Золва
Зо́лва — возера ў Браслаўскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі ў басейне ракі Дружнянка (злучана ручаём з возерам), за 13 км на поўдзень ад горада Браслаў, за 1,5 км на поўнач ад вёскі Замошша. Знаходзіцца на тэрыторыі Нацыянальнага парка «Браслаўскія азёры».
Назва
Назва балцкага паходжання, назоўная спадчына мовы селаў. Адпачатная балцкая формы назвы — *Zalva.
Мова ўсходніх балтаў селаў, як і заходніх балтаў яцвягаў і прусаў, ведала пераход ž > z (таксама і š > s, што адбілася ў азёрных назвах Асвея, Вісяты). На Панёманні таго ж утварэння, што і Золва, яцвяжская назва ракі Зэльва (> Зэльвянка), ад яцвяжскага *Zelvō.
Літоўскія адпаведнікі — водныя назвы Želva, Želvis, Zelva, Zelvė (дзве апошнія ўзніклі пад яцвяжскім моўным уплывам . Звязана з літоўскім žalvas «зеленаваты», далей да žalias «зялёны».
Пераход ž > z таксама ў назвах паўночналітоўскай ракі Vazaja, паўночнасмаленскай волжскай ракі Вазуза (супольны корань Vaz- < Važ-). У балцкай гідраніміі Павочча мена Sež- : Sez- у назвах Сежа і Сезельда, Сезема.
Гідраграфія
Плошча возера складае 0,31 км². Найбольшая глыбіня 7 м. Даўжыня 1,67 км. Найбольшая шырыня 0,29 км. Даўжыня берагавой лініі 3,8 км. Аб’ём вады 1,09 млн м³. Плошча вадазбору 15,3 км². Катлавіна возера лагчыннага тыпу, выцягнутая ў напрамку з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход. Схілы катлавіны вышынёй 2—5 м, на поўдні не выражаны, парослыя лесам і хмызняком. Берагі пад хмызняком, на поўначы сплавінныя. Мелкаводдзе вузкае, пясчанае, глыбей — сапрапелі. Злучана ручаём з возерам Шылава. Надводная расліннасць утварае паласу шырынёй 10—85 м да глыбіні 2,7 м (чарот, аер, трыснёг, гарлачыкі, эладэя канадская).
У возеры водзяцца акунь, шчупак, лінь, плотка, краснапёрка і іншыя рыбы.
Стаўрапольскае ўзвышша
Стаўрапо́льскае ўзвы́шша (Ставропольская возвышенность) — узвышша ў Расіі, у сярэдняй частцы Перадкаўказзя. Адміністрацыйна ўзвышша размешчана ў межах Стаўрапольскага края, а таксама часткова ва ўсходняй частцы Краснадарскага, крайнім захадзе Рэспублікі Калмыкіі.
Рэльеф
Раздзелена шырокімі далінамі рэк і балкамі на асобныя сталовыя горы. З поўначы абмежавана Кума-Маныцкай упадзінай. Большай часткай разараная. Пераважаюць вышыні 300—600 м. Найвышэйшая кропка — гара Стрыжамент (831 м).
Геалогія
Узвышша пераважна складаецца глінамі, пясчанікамі і вапнякамі, ва ўсходняй частцы — суглінкамі.
Клімат
Зімы даволі лагодныя (ад −4 да −6 °C), лета спякотнае (22—25 °C), вясна кароткая, і параўнальна доўгая восень. Сярэднегадавая колькасць ападкаў вагаецца ад 200—300 мм на ўсходзе да 600 мм на захадзе. У рэгіёне часта здараюцца буры і вятры тыпу фёнаў.
Гідраграфія
На ўзвышшы бяруць пачатак рэкі Егарлык, Калаўс, Тамузлаўка. У заходняй частцы праходзіць Азова-Каспійскі водападзел. Часткова арашаецца з дапамогай Кубана-Егарлыкскай воднай сістэмы і Вялікага Стаўрапольскага канала.
Аркадзь Адамавіч Брыш
Біяграфія
Пасля 7 класаў сярэдняй школы паступіў у фабрычна-завадское вучылішча. Працоўную дзейнасць пачаў у 14 гадоў вучнем электраманцёра Беларускай канторы Усесаюзнага электратэх­нічнага аб’яднання. У 1932—1935 гадах, працуючы электраманцёрам, вучыўся ў вячэрняй школе Заходняй чыгункі. Пасля сярэдняй школы ў 1935 годзе паступіў на фізіка-матэматычны факультэт БДУ. У студэнцкія гады акрамя навучальных заняткаў наведваў навуковы гурток, дзе выступаў з рэфератамі, выконваў першыя даследаванні. Акрамя таго ён актыўна займаўся ў спартыўных секцыях (спачатку ў веласіпеднай, затым у лыжнай).
У 1940 годзе пачаў навуковую працу ў Акадэміі навук БССР. Ма­ладога спецыяліста-фізіка накіроў­ваюць у Інстытут хіміі АН БССР з заданнем: рэнтгенаграфічнымі ме­та­­дамі даследаваць структуру і фа­­за­вы склад розных рэчываў.
У 1944 годзе рашэннем штаба партызанскага руху Беларусі быў адкамандзіраваны для працягу навуковай працы ў Ін­сты­тут машыназнаўства АН СССР у Маскву. У 1947 годзе ўвайшоў у лік першых супрацоўнікаў КБ-11, так званы «Арзамас-16». На пасадзе галоўнага канструктара ядзерных боепрыпасаў СССР працаваў з 1964 года да 1993 года, затым 12 гадоў — на пасадзе галоўнага канструктара ядзерных боепры­пасаў Расіі. З 1996 года ён з’яў­ляўся ганаровым кі­раў­ніком Расійскага федэральнага НДІ авія­цыйнай аўтаматыкі імя М. Л. Духава ў Маскве.
Узнагароды
Залаты медаль «Серп і Молат» (1983), чатыры ордэны Леніна (1955, 1962, 1966, 1983), ордэн Кастрычніцкай рэвалюцыі (1976), ордэн Пашаны (1999), два ордэны Працоўнага Чырвонага Сцяга (1951, 1954), ордэн Айчыннай вайны II ступені (1985), ордэн Чырвонай Зоркі (1948), медаль «Партызану Айчыннай вайны» I ступені (1944), медаль «За перамогу над Гер­маніяй у Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.» (1945), каля 20 іншых медалёў за значны ўнёсак у ратныя і працоўныя справы.
Міклашы
Назву Міклашы́ маюць:
Нацыянальны ўніверсітэт «Адэская марская акадэмія»
Нацыянальны ўніверсітэт «Адэская марская акадэмія» — украінская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам нацыянальнага ўніверсітэта, якая знаходзіцца ў Адэсе.
Зангулдак (значэнні)
Назву Зангулдак маюць: горад і правінцыя ў Турцыі.
Балу (значэнні)
Назву Балу маюць: горад і правінцыя ў Турцыі.
Кукуці
Кукуці́ (, Кукути) — вёска ў Ваўкавыскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Краснасельскага сельсавета.
Да 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Ваўкавыскага сельсавета.
Гісторыя
Вядома з канца XVII ст. У 1796 г. фальвароак і вёска, 7 двароў, 58 жыхароў. У Вялікую Айчынную вайну загінулі 4 жыхары.
Насельніцтва
На 01.01.2004 г. 27 двароў, 57 жыхароў.
Мікулішкі
Назву Міку́лішкі маюць:
Такат (значэнні)
Назву Такат маюць: горад і правінцыя ў Турцыі.
Каўказскія Мінеральныя Воды
Каўказскія Мінеральныя Воды — група курортаў у Стаўрапольскім краі (Расія) — Есентукі, Жалезнаводск, Кіславодск, Пяцігорск, Мінеральныя Воды.
Размешчаны ў межах Стаўрапольскага ўзвышша і паўночных схілаў Вялікага Каўказа. Звыш 130 мінеральных крыніц і вялікія запасы глею (Тамбуканскае возера). Каўказскія Мінеральныя Воды — адзін з найстарэйшых (з 1803) курортных раёнаў Расіі. У горадзе Мінеральныя Воды размешчаны буйны міжнародны аэрапорт.
Урарту
Ура́рту, Ва́нская дзяржава, Біайні (, Ուրարտու, Urartu, ) — старажытная дзяржава на тэрыторыі Армянскага нагор’я, паўднёвага Закаўказзя (сучасных дзяржаў Турцыя, Арменія, Азербайджан, Грузія, Іран, Сірыя). Існавала ў IX — VI стст. да н.э.
Першасны галоўны цэнтр: горад Тушпа на беразе возера Ван. Іншыя гарады: Эрэбуні, Тэйшэбаіні, Аргішціхінілі і г. д.
Аб’ядноўвала групу плямёнаў на чале з наіры. У перыяд свайго росквіту Урарту з’яўлялася адным з галоўных канкурэнтаў Асірыі. У пачатку VI ст. да н.э. была захоплена скіфамі.
Назва
Назва Урарту паходзіць з асірыйскіх крыніц. Упершыню яна з’яўляецца ў час кіравання валадара Салманасара I. Ён занатаваў, што падпарадкаваў сабе ўсю вобласць Урарту. Меркавана гэта назва з’яўляецца акадскай формай напісання Арарат. Другое асірыйскае найменне народа і краіны вакол возера Ван — Наіры. Самі жыхары Урарту называлі сваю дзяржаву Біайні. Першасна гэта была назва возера Ван і зямель вакол яго.
Даследаванне
У 1827 г. Французскае ўсходняе таварыства направіла нямецкага даследчыка Фрыдрыха Эдварда Шульца да возера Ван для даследавання праўдзівасці паведамлення Маўсеса Харэнацы пра пабудову там горада Семірамідай. Ён першым скапіраваў клінапіс урартаў. У 1829 г. Ф. Э. Шульц загінуў у сутычцы з курдамі. Яго асноўныя запісы былі апублікаваны ў Францыі толькі ў 1840 г. У 1850 г. даследаванні ўрарцкіх помнікаў каля возера Ван працягваў брытанскі археолаг Остын Генры Лэярд. З 1860-х гг. копіі ўрарцкіх тэкстаў публікаваліся ў Арменіі.
Працы па расшыфроўцы ўрарцкага клінапісу вяліся з 1848 г., але доўгі час не мелі поспеху з-за атаесамлення ўрарцкай мовы з грузінскай або армянскай. Першую паспяховую расшыфроўку ў 1876 г. зрабіў французскі ўсходазнавец Станіслас Гуяр. З 1882 г. з’явіліся расшыфроўкі, зробленыя брытанскім вучоным Арчыбальдам Сэйсам.
Гісторыя
Продкі ўрартаў адлучыліся ад хурытаў на мяжы 2 — 3 тысячагоддзяў да н. э. Да канца 2 тысячагоддзя да н. э. яны жылі на Армянскім нагор’і і займаліся пераважна качавой жывёлагадоўляй. Большасць даследчыкаў лічыць, што ў гэты перыяд яны не мелі адзінай дзяржавы. У канцы XII ст. да н. э. асірыйскія крыніцы ўзгадваюць 60 валадароў наіры. У XIII ст. да н. э. землі ўрартаў сталі ахвярай экспансіі асірыйскага валадара Салманасара I. Паходы асірыйцаў мелі месца таксама ў 1100 г. да н. э., каля 1070 г. да н. э., 890 г. да н. э., 883 — 859 гг. да н. э.
Лічыцца, што першым валадаром адзінай дзяржавы Урарту быў Арамэ (каля 859 — 844 гг. да н. э.), супраць якога Салманасар III арганізаваў тры паспяховыя ваенныя кампаніі. Пры валадары Сардуры I (834 — 828 гг. да н. э.) і яго нашчадках Ішпуіні (828 — 810 гг. да н. э.) і Менуа (810 — 786 гг. да н. э.) становішча дзяржавы ўзмацнілася, яна здолела пашырыць свае межы. Сталіцай Урарту стаў горад Тушпа каля возера Ван. Для яго забеспячэння прэснай вадой урарты пабудавалі складаную сістэму штучных каналаў.
Пераемнікам Сардуры II ужо прыходзілася выкарыстоўваць ваенныя сілы для захавання еднасці дзяржавы. Напрыклад, Руса I (735 — 714 гг. да н. э.) паведамляў, што заваяваў Урарту. У гэтай сувязі некаторыя даследчыкі мяркуюць, што ён быў узурпатарам. Яго кіраванне завершылася паражэннем ад асірыйскага валадара Саргона II. Гэта стала пачаткам заняпада Урарту. Пасля знікнення Асірыі дзяржава цярпела ад войн з вавіланянамі. Каля 590 — 585 гг. да н. э. яна была зруйнавана скіфамі, што ўварваліся ў Закаўказзе і Мідыю.
Эканоміка
Дзяржава Урарту выгодна мясцілася на гандлёвых шляхах паміж Малой Азіяй і сучасным Іранам, у непасрэднай блізкасці да паўночнай Месапатаміі. Тут здабывалі і апрацоўвалі жалеза, медзь, свінец, волава, срэбра.
Земляробства і жывёлагадоўля на Армянскім нагор’і вядомы з эпохі позняга неаліта. У пачатку 1 тысячагоддзя да н. э. мясцовыя круглазярняткавыя прыстасаваныя да мясцовых умоў пшаніца і ячмень саступілі месца відам, блізкім да сучасных. Асірыя з’яўлялася важным месцам, адкуль у Урарту прыходзілі земляробчыя інавацыі. Падобна асірыйцам, урарты вырошчвалі галоўным чынам ячмень і мяккія гатункі пшаніцы, кунжут. Апошні быў важнай крыніцай алею. Вядомы знаходкі хлеба з проса. Ячмень таксама выкарыстоўваўся для вытворчасці піва. У надпісах урарцкіх валадароў узгадваюцца сады і вінаграднікі.
Поспехі ў развіцці земляробства сталі магчымы дзякуючы стварэнню складанай сістэмы ірыгацыі. Асабліва развітай яна была на землях вакол возера Ван. Знакаміты канал уладара Менуа (VIII ст. да н. э.) быў пабудаваны на ўсход ад возера цягнуўся на 56 км, уключаў шэраг дамб і вадасховішчаў, абрашаў сады і палеткі, даваў пітную ваду жыхарам Тушпы. Канал выкарыстоўваецца сялянамі да нашых дзён. Акрамя таго, земляробы Урарту ўжывалі жалезныя прылады працы, у тым ліку лемяшы, матыкі, вілы.
Жывёлагадоўля мела сезонны адгонны характар. Урарты трымалі авечак, кароў, коней, аслоў, коз, свіней, вярблюдаў. Знойдзеныя археолагамі на тэрыторыі Арменіі косці ўрарцкіх быкоў блізкія да туравых. Пры заваяванні новых зямель урарцкія валадары зганялі статкі захопленай свойскай жывёлы ў цэнтральныя рэгіёны сваёй краіны. Урарцкія войскі ішлі ў паход або ўвесну, калі жывёла яшчэ не была на горных пашах, або ўвосень, калі вярталася з іх. Мяса з’яўлялася асноўнай ежай. Жывёлу таксама ахвяравалі багам. Урарты ведалі вытворчасць сыру. Асаблівую ролю адыгрывала конегадоўля. Конныя калясніцы давалі перавагу ўрарцкай арміі. Коні былі выгадным прадметам абмену з Асірыяй.
Большасць насельніцтва складалі сяляне, якія выплочвалі валадару даніну. Урарцкія гарады былі пераважна ваенна-адміністрацыйнымі ўмацаваннямі з загадзя прадуманай планіроўкай. Некалькі жытлаў часцяком будаваліся пад адным дахам, мелі вельмі вузкі ўваход. Гандлёвых плошчаў і асобных рамесных цэнтраў у іх не існавала. Некаторыя даследчыкі мяркуюць, што гарадская гаспадарка была цэнтралізаванай. У ўрарцкіх надпісах узгадваюцца ўладарскія і храмавыя гаспадаркі. Сярод гісторыкаў няма канчатковага паразумення пра характар гаспадарча-прававых адносін у Урарту, асабліва ў вызначэнні ролі прыватнай маёмасці і вылучэння валадарскіх зямель для карыстання або ў маёмасць за службу. Відавочна, пераважалі 2 формы ўласнасці: абшчынная і валадарская (дзяржаўная). Буйныя храмавыя гаспадаркі не атрымалі такога развіцця, як у Месапатаміі.
Стварэнне ірыгацыйных збудаванняў, ваенных умацаванняў і здабыча металаў патрабавалі значных чалавечых рэсурсаў. Часткова патрэба ў іх задавальнялася дзякуючы існаванню рабства. Але ўнёсак рабоў у агульную вытворчасць не быў вялікім. Відавочна, большасць насельніцтва заставалася асабіста свабоднай. У валадарскіх і храмавых гаспадарках працавалі залежныя і служылыя людзі. Урарцкія ўладары зганялі ў свае валоданні насельніцтва заваяваных зямель для далейшай інтэграцыі ў грамадстве. Аргішты I паведамляў, што пасля заснавання Эрэбуні пакінуў там кантынгент з 6600 салдат, былых палонных з краін Малой Азіі.
Дзяржава і грамадства
Сталіцай Урарту традыцыйна лічыцца Тушпа каля возера Ван. Гэта быў добра ўмацаваны буйны горад, што атачалі сады і вінаграднікі. Вакол Тушпы вяліся асноўныя будаўнічыя работы. Але запісы асірыйцаў і саміх урартаў дазваляюць казаць пра існаванне іншых рэзідэнцый уладароў, што ў пэўныя часы адыгрывалі ролю галоўных палітычных цэнтраў. Цэнтральная ўлада на чале манарха заставалася галоўным адміністратарам. Знойдзеная перепіска ўрарцкага ўладара з насельнікамі Тэйшэбаіні паказвае, што ён актыўна ўмешваўся нават у дробязі (замужжа дзяўчыны-прыслугі, выкраданне рабыні, вяртанне зямельнага надзела). На месцах цэнтральную адміністрацыю прадстаўлялі ваенныя кіраўнікі туртану і цывільныя адміністратары эн-нам. Яны маглі атрымоўваць ад уладара тыя ці іншыя паўнамоцтвы. Працу дзяржаўнага апарата забяспечвалі «трымальнікі пячатак», «рахаўнікі», «даглядчыкі», «людзі палаца».
Мова і пісьмовасць
Урарцкая мова адносіцца да хурыта-урарцкай групы моў, адрознай ад індаеўрапейскіх і семіцкіх.
У 1827 г. былі адкрытыя ўрарцкія клінапісныя тэксты першай паловы 1 тысячагоддзя да н. э. Складовае пісьмо было запазычана ўрартамі ў Месапатаміі, аднак яны карысталіся роднай мовай.
Урарцкія пісьмовыя дакументы маюць фармуляр са зваротам да трэцяй асобы (пісца або чытача), а не адрасата, што можна растлумачыць нізкім узроўнем пісьменнасці. Лісты мелі адбітак пячаткі, што адрознівала іх ад лістоў Месапатаміі, дзе пячатку ставілі толькі на юрыдычныя дакументы.
Рэлігія
Рэлігіяй урартаў быў політэізм. Выявы багоў мелі антрапамарфічнае аблічча. Галоўную ролю адыгрывала трыяда багоў :
Архітэктура і мастацтва
Урарцкія гарады мелі ўмацаваную цытадэль. Так, таўшчыня сцен крэпасці ў Тушпе была ад 3 м да 4 м. Найбольш старыя муры складаліся з абчэсаных чорных базальтавых блокаў. У пазнейшы час выкарыстоўвалі спалучэнне камянёў рознага колеру. Унутры цытадэлі мясціліся жылыя і гаспадарчыя памяшканні, а таксама храмы. Для храмавага дойлідства характэрны масіўныя калоны. Каланады ў форме гелерэй таксама будавалі па-за межамі храмаў. Абрысы храмаў нагадвалі фрыгійскія. У сваю чаргу ўрарцкая архітэктура аказала значны ўплыў на пазнейшую ахеменідскую.
Мастацкі роспіс вядомы пераважна па нешматлікіх прыкладах насценнага жывапісу у Эрэбуні. Яны ўключаюць малюнкі і арнамент. Размалёўка сцен палаца была зроблена галоўным чынам на побытавыя тэмы палявання, сельскагаспадарчых прац. Сцены храмаў упрыгожвае размалёўка з выявамі культавых ахвярапрынашэнняў і шэсцямі богаў. Урарцкія мастакі былі выдатнымі разьбярамі. Вядомы каменныя рэльефы, каменная мазаіка, разьбяныя пабытовыя рэчы з каменю і косці. Сярод мастацкіх вырабаў з бронзы вылучаюцца скульптуры, што выкарыстоўваліся для аздаблення тронаў. Яны адліваліся па мадэлях з воску.
Урарцкая кераміка прадстаўлена пасудзінамі ў форме глыбокай чары са стромкімі бакамі. Найбольш раннія пасудзіны маюць на паверхні геаметрычны арнамент. У VIII — VII стст. да н. э. з’явіліся пасудзіны з гладкімі бакамі. Яны маглі ўмяшчаць 500—600 л вадкасці. Пасудзіны таксама выкарыстоўваліся для захавання рэчаў, пры гэтым аправы іх гарлавін аздабляліся ўпрыгожаннямі, у тым ліку з выявамі львоў і быкоў.
NGC 3733
NGC 3733 (іншыя абазначэнні — UGC 6554, MCG 9-19-123, ZWG 268.55, VV 459, PGC 35797) — спіральная галактыка з перамычкай (SBc) ў сузор’і Вялікая Мядзведзіца.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Дзюзджэ (значэнні)
Назву Дзюзджэ маюць: горад і правінцыя ў Турцыі.
Мілайшуны
Назву Мілайшу́ны маюць:
Сіірт (значэнні)
Назву Сіірт маюць: горад і правінцыя ў Турцыі.
Караоба (Паўладарская вобласць)
Караоба — сяло ў Актагайскім раёне Паўладарскай вобласці Казахстана. Адміністрацыйны цэнтр Караобінскай сельскай акругі. Код КАТА — 553243100.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 1043 чалавекі (534 мужчыны і 509 жанчын). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 730 чалавек (364 мужчыны і 366 жанчын).
Чашнік
У адпаведнасці з іерархіі ў 1768 г. яго становішча ў Кароне над лоўчым і под падстоліям. У Вялікім Княстве Літоўскім паміж гараднічым і падчашым.
У чашніка засяроджваліся таксама адміністрацыйнае і судовае кіраванне палацавымі вёскамі, якія былі населены бортнікамі (бортніцкія пчалаводы). Чашнікі належалі да вышэйшага пласту феадалаў і былі бліжэйшымі сваякамі князя.
Пасада памочніка і намесніка чашніка — падчашы.
Навамесцкая ратуша
Навамесцкая ратуша — другая па старшынстве гарадская ратуша Прагі, размешчаная на скрыжаванні Водзічкавай вуліцы і паўночнага боку Карлавай плошчы ў гістарычным раёне Нове-Места (Прага 2). Ратуша была закладзена ў XIV стагоддзі, стаўшы найважнейшым грамадска-палітычным цэнтрам Новага горада. У 1962 годзе ўключана ў спіс нацыянальных помнікаў культуры Чэшскай Рэспублікі.
Гісторыя
Узвядзенне будынкаў Навамесцкай ратушы вялося паступова, у некалькі этапаў. Будаўніцтва найстарэйшай яе часткі — усходняга крыла, якое выходзіць на Водзічкаву вуліцу — было распачата па загаду караля Карла Люксембургскага ў 1377 годзе на навамесцкім жывёльным рынку. Будаўніцтва працягвалася да 1398 года. У 1411—1418 гадах пад кіраўніцтвам Марціна Фрычака і майстра Кршыжэ было пабудавана паўднёвае крыло ратушы з фасадам на Карлавай плошчы. Двухнефная гатычная зала ратушы была пабудавана памерам 23 метры ў даўжыню і 11 метраў у шырыню, вышыня столяў залы склала 7 метраў.
30 ліпеня 1419 года Навамесцкая ратуша стала месцам трагічных падзей, якія ўвайшлі ў гісторыю пад назвай Першай пражскай дэфенестрацыі. Прычынай гэтых падзей паслужыла рашэнне гарадскога савета Новага Горада аб арышце некалькіх замяшаных у беспарадках гусітаў, якіх пасадзілі ў турму ратушы. Пасля ранішняй нядзельнай імшы да Навамесцкай ратушы падступіў натоўп вернікаў-гусітаў на чале са святаром Янам Жэліўскім і іншымі гусіцкімі правадырамі (сярод якіх быў і Ян Жыжка), з намерам вызваліць вязняў. Падчас лаянкі з членамі савета ў Святыя дары, прынесеныя гусітамі з сабой, патрапіў кінуты з акна ратушы камень. Гэта стала сігналам да лютых дзеянняў натоўпу: уварваўшыся ў ратушу, гусіты выкінулі ў акно гарадскога пуркмістра, суддзю і трынаццаць іншых членаў савета. Падаючы з вокнаў, яны разбіваліся аб маставую і дабіваліся натоўпам. Менавіта гэта акцыя паслужыла пачаткам доўгіх братазабойчых гусіцкіх войнаў.
Дамінанта ратушы і ўсёй Карлавай плошчы — шасціпавярховая ратушная вежа — была закладзена ў 1451 годзе на рагу плошчы і Водзічкавай вуліцы. Будаўніцтва вежы было скончана ў 1456 годзе. Вышыня яе складае 70 метраў, а лесвіца, якая вядзе на верх вежы, складаецца з 212 ступеняў. Ніжні паверх вежы выкарыстоўваўся ў якасці турмы. Справа ад уваходу ў вежу з боку Водзічкавай вуліцы на вышыні 2 метраў ад тратуара быў умантаваны эталонны металічны пражскі аршын даўжынёй 591,4 мм, прызначаны для патрэб рыначнага гандлю.
На першым паверсе вежы была пабудавана капэла Унебаўзяцця Дзевы Марыі і Святога Вацлава ў гатычным стылі, пазней перабудаваная ў стылі барока. Акрамя іншага, капэла служыла апошнім духоўным прыстанкам прысуджаных да смерці вязняў. На скляпеннях капэлы была зроблена фрэска на тэму правасуддзя. Верхні паверх вежы служыў жыллём вартаўніка. Дах і галерэя вежы былі рэканструяваны ў 1722—1725 гадах і ў такім выглядзе захаваліся да нашых дзён.
У 1520—1526 гадах пад кіраўніцтвам Бенедыкта Рэйта паўднёвае крыло і галоўны фасад ратушы былі перабудаваны ў рэнесансным стылі. Аднак у 1559 годзе ў вежу ратушы стукнула маланка, у выніку чаго здарыўся моцны пажар, які практычна знішчыў будынкі ратушы. Пазней купал вежы быў разбураны бурай. Працы па аднаўленні пасля пажару ўзначаліў нямецкі архітэктар і будаўнік Баніфацый Вольмут. Пад яго кіраўніцтвам былі збудаваны ў рэнесансным стылі заходняе і паўночнае крылы ратушы, у гэтым жа стылі было перабудавана ўсходняе крыло (на вуліцы Водзічкавай). Зала ратушы была адноўлена ў гатычным стылі, аднак рабрыстае гатычнае скляпенне цяпер падтрымлівалі рэнесансныя апоры. Вынікам аднаўлення і рэканструкцыі стала ратуша з чатырма крыламі, аркадным дваром і вежай у паўднёва-ўсходнім вугле.
Навамесцкая ратуша выконвала функцыі рэзідэнцыі муніцыпальнага савета да 1784 года, калі кароль Іосіф II аб'яднаў чатыры пражскія гарады ў адзін і вызначыў рэзідэнцыяй новых гарадскіх органаў кіравання Старамесцкую ратушу. У будынку Навамесцкай ратушы былі размешчаны суд па крымінальных справах і камеры папярэдняга зняволення (дзе, акрамя іншых, утрымліваліся Ян Сладкі Козіна і ўдзельнікі рэвалюцыі 1848 года). У адпаведнасці з новым прызначэннем, у 1806—1811 гадах частка ратушы была перабудавана ў стылі ампір па праекце Карла Шміта.