cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Яўген Аляксандравіч Чычваркін
Біяграфія
Яўген Чычваркін нарадзіўся 10 верасня 1974 года. Паводле ўласнага прызнання «фізічна з’явіўся на свет» у Ленінградзе. Большасць крыніц паказвае горадам нараджэння Маскву (прамая цытата Чычваркіна: «Фармальна я з’явіўся на свет у Ленінградзе, а зарэгістраваны ў Маскве (мама — ленінградка, тата — масквіч)» ). Яго бацька працаваў грамадзянскім лётчыкам, а маці — інжынерам-эканамістам у Міністэрстве знешняга гандлю СССР (пазней у Міністэрстве прамысловасці і гандлю ). Кажучы аб этнічных каранях, Чычваркін паказваў, што яго прапрадзед быў мокша.
Пасля заканчэння маскоўскай школы № 28 у 1991 годзе Чычваркін паступіў у Дзяржаўную акадэмію кіравання, якую скончыў у 1996 годзе, атрымаўшы дыплом па спецыяльнасці «Эканоміка кіравання на аўтатранспарце». У гэты ж час займаўся гандлем на рэчавых рынках.
З 1996 па 1998 год вучыўся ў аспірантуры акадэміі.
2 красавіка 1997 года разам з сябрам Цімурам Арцем’евым стварыў кампанію «Евросеть», якая пасля стала найбуйнейшым расійскім сотавым рытэйлерам.
2 верасня 2008 года супрацоўнікі праваахоўных органаў правялі ператрус у цэнтральным офісе кампаніі «Евросеть», які быў звязаны з расследаваннем справы аб выкраданні ў 2003 годзе былога экспедытара кампаніі «Евросеть» Андрэя Уласкіна, якога схапіла служба бяспекі кампаніі падчас крадзяжоў сотавых тэлефонаў. 22 верасня 2008 разам з Цімурам Арцем’евым падпісаў пагадненне аб продажы 100 % кампаніі «Евросеть» інвестыцыйнай кампаніі ANN, якую ўзначальваў прадпрымальнікам Аляксандрам Мамутам. 24 кастрычніка 50 % мінус адна акцыя кампаніі «Евросеть» былі набытыя ў кампаніі ANN кампаніяй «Вымпел-Коммуникации». Здзелка па продажы была завершана 3 лютага 2011 года.
16 лістапада 2008 года Чычваркін ўзначаліў яшчэ незарэгістраванае Маскоўскае гарадское аддзяленне партыі «Правая справа». Таксама ён быў прызначаны адказным за брэндынг партыі.
20 лістапада 2008 года стала вядома аб тым, што Чычваркін пакінуў пасаду старшыні савета дырэктараў кампаніі «Евросеть».
Да свайго ад’езду з краіны жыў на Рублёўцы ў Жукаўцы. 22 снежня 2008 года вылецеў у Лондан. У студзені 2009 года Следчы камітэт пры пракуратуры Расійскай Федэрацыі распачаў у дачыненні да Чычваркіна крымінальную справу.
2 сакавіка 2010 года заявіў аб тым, што просіць больш не асацыяваць яго з партыяй «Правая справа», так як працаваць у праекце з-за мяжы не атрымліваецца.
3 красавіка 2010 года 60-гадовую маці Чычваркіна, Людмілу, знайшлідома мёртвай. Згодна з папярэднім заключэннем судмедэкспертаў, Чычваркіна ўпала і ўдарылася аб край стала скронню, аднак Яўген Чычваркін лічыць, што гэта было забойства.
11 мая 2010 года ў сваім блогу ў праекце «Сноб» апублікаваў зварот да прэзідэнта Расіі Дзмітрыя Мядзведзева, у якім зноў абвінаваціў МУС Расіі ў запалохванні і вымагальніцтве ў яго грошай за продаж кампаніі «Евросеть» у 2008 годзе, а таксама абвінаваціў пэнітэнцыярную сістэму ў змесце зняволеных у нечалавечых умовах — у былога кіраўніка службы бяспекі кампаніі «Евросеть» Барыса Левіна за час зняволення з 2008 года выявілі гепатыт C.
31 жніўня 2010 года Чычваркін прыняў удзел у мітынгу ў абарону 31-га артыкулу Канстытуцыі РФ перад будынкам расійскага пасольства ў Лондане.
У студзені 2011 года Следчы камітэт Расійскай Федэрацыі спыніў крымінальную справу ў дачыненні да Чычваркіна. Тым не менш, Чычваркін заявіў, што асцерагаецца вяртацца ў Расію з-за магчымасці новых пераследаў.
З сакавіка 2012 года разам са сваім сябрам Цімурам Арцем’евым у Лондане адкрывае вінны бізнес «Hedonism Drinks Ltd», дзе Цімур з’яўляецца ўладальнікам кампаніі, а Чычваркін выступае асноўным інвестарам.
У канцы 2012 года заявіў, што, магчыма, вернецца ў Расію «праз 5—6 гадоў». Сваё вяртанне ў Расію Чычваркін дапускае толькі ў выпадку змены дзеючага рэжыму.
З’яўляўся прыхільнікам украінскага Еўрамайдана. Пасля змены ўлады ва Украіне ў 2014 годзе, Чычваркін звяртаўся да Прэзідэнта Украіны Пятра Парашэнкі з просьбай ўключыць яго ў «каманду рэфарматараў». Паслядоўны крытык Прэзідэнта Расіі Уладзіміра Пуціна, палітыкі Расіі ў дачыненні да Украіны і анексіі Крыма.
7 ліпеня 2015 года сустрэўся з прэм’ер-міністрам Украіны Арсеніем Яцанюком, пасля чаго ў СМІ з’явіліся паведамленні аб яго магчымым прызначэнні кіраўніком Укрнафты, але гэта не адбылося.
Крымінальны пераслед
14 студзеня 2009 года следства вынесла пастанову аб прыцягненні Яўгена Чычваркіна ў якасці абвінавачанага. Яму інкрымінавалі частку 3 артыкула 126 (выкраданне чалавека) і пункты «а», «б» часткі 3 артыкула 163 (вымагальніцтва) Крымінальнага кодэкса. У канцы снежня-пачатку студзеня Чычваркін некалькі разоў накіроўваліся позвы з выклікам на допыт, але паколькі звязацца з ім следства не змагло, яго абвінавацілі завочна. Пасля гэтага ён быў абвешчаны ў федэральны вышук.
28 студзеня 2009 года Басманны раённы суд горада Масквы санкцыянаваў завочны арышт Чычваркіна. 2 сакавіка судовая калегія Маскоўскага гарадскога суда вызначыла пастанову Басманнага суда пакінуць без змены, а касацыйныя скаргі адвакатаў — без задавальнення.
12 сакавіка Чычваркін быў абвешчаны ў міжнародны вышук.
17 чэрвеня 2009 года Генеральная пракуратура накіравала ў Вялікабрытанію запыт аб экстрадыцыі Чычваркіна. 27 жніўня Вестмінстэрскі магістрацкі суд выпісаў ордэр на арышт, які абавязвае яго з’явіцца ў суд. 7 верасня Чычваркін быў прымусова дастаўлены ў суд, але ў той жа дзень адпушчаны пад заклад у памеры 100 000 фунтаў стэрлінгаў. 22 верасня прайшлі слуханні аб экстрадыцыі, суддзя прызначыў разгляд справы па сутнасці на 1 снежня, Чычваркін зноў быў адпушчаны пад раней унесены заклад у 100 000 фунтаў стэрлінгаў, у яго былі канфіскаваныя дакументы, якія даюць права на замежныя паездкі. 1 снежня Вестмінстэрскі магістрацкі суд перанёс слуханні па справе аб экстрадыцыі на 2 жніўня 2010 года, задаволіўшы хадайніцтва абароны, якая запатрабавала дадатковага часу для перакладу з рускай мовы на англійскую вялікай колькасці дакументаў па справе, а таксама падрыхтоўкі спісу сведкаў, якіх адвакаты маюць намер выклікаць у суд.
2 жніўня 2010 года Вестмінстэрскі магістрацкі суд перанёс слуханні па справе аб экстрадыцыі Чычваркіна на 13 верасня. 13 верасня Вестмінстэрскі магістрацкі суд прызначыў асноўныя слуханні па справе аб экстрадыцыі Чычваркіна на 21 сакавіка 2011 года.
24 студзеня 2011 года Следчы камітэт Расійскай Федэрацыі спыніў крымінальную справу ў дачыненні да Чычваркіна, 26 студзеня быў спынены яго міжнародны вышук , а 17 лютага Вестмінстэрскі магістрацкі суд закрыў справу аб экстрадыцыі.
Эканамічныя і палітычныя погляды
Прытрымліваецца либертарианских эканамічных і палітычных поглядаў. На інаўгурацыі Дзмітрыя Мядзведзева Яўген падарыў яму раман Айн Рэнд «Атлант расправіў плечы». У сваім блогу ў 2008 годзе пісаў пра гэты раман:
Прыхільнікамі Айн Рэнд з’яўляюцца Алан Грынспен, Рональд Рэйган. І яшчэ сярод некалькіх млн. Чалавек — у людзей з прыбыткам больш млн. долараў у ЗША, — гэта кніга папулярней, чым Біблія. Настойліва рэкамендую прачытаць гэта геніяльны твор. У кампаніі «Евросеть» гэтую кнігу таксама можна чытаць на працягу працоўнага дня. Дык хто ж такі Джон Голт?
Алісіны прыгоды ў дзівоснай краіне
«Алі́сіны прыго́ды ў дзіво́снай краі́не», або «Алі́са ў краі́не цу́даў», або «Алесіны прыгоды ў Цудазем’і» (Alice's Adventures in Wonderland) — раман англійскага пісьменніка Чарльза Лютвіджа Доджсана, выдадзены ў 1865 годзе пад псеўданімам Льюіс Кэрал. Галоўная гераіня твору — Аліса (Alice) праз трусіную нару трапляе ў фантастычны свет, населены незвычайнымі чалавекападобнымі істотамі. Кніга лічыцца адным з найлепшых узораў жанру бяссэнсіцы ў літаратуры.
Стварэнне
Напісаць кнігу пра сябе папрасіла Льюіса Кэрала дзяўчынка на імя Эліс Лідэл, адна з трох дачок брытанскага арыстакрата Генры Лідэла, пасля таго, як у час вандроўкі па Тэмзе Кэрал распавёў ёй і дзвюм яе сёстрам гісторыю пра дзяўчынку Алісу, што шукала прыгодаў. На наступны дзень па просьбе дзяўчынкі Льюіс Кэрал пачаў рукапіс, аднак яго першая версія не захавалася.
Герман фон Франсуа
Біяграфія
Нарадзіўся ў сям'і генерала Бруна фон Франсуа, які загінуў падчас франка-прускай вайны.
Алісіны прыгоды ў дзівоснай краіне
Стварэнне
26 лістапада 1864 года пісьменнік перадаў Эліс рукапісны варыянт «Алісіных прыгодаў пад зямлёй» з уласнымі ілюстрацыямі. Але перад гэтым Доджсан ужо падрыхтаваў кнігу да публікацыі, і яна была амаль удвая большая за першапачатковы варыянт за кошт дадання такіх эпізодаў, як, напрыклад, пра Чэшырскага ката і «шалёнае чаяванне».
Сюжэт
Аліса нудзіцца ў сваім свеце, і раптам заўважае гаворачага Белага трусіка з наручным гадзіннікам, які прабягае міма. Яна кідаецца за ім у нару і правальваецца ў падземны свет. Там яна сустракае дзівосных жывёл і сутыкаецца з разнастайнымі прыгодамі.
Лісты Святога Мікалая
«Лісты́ Свято́га Мікала́я» (The Father Christmas Letters), таксама «Лісты ад Святога Мікалая» (Letters from Father Christmas) — зборнік лістоў ад Каляднага айца, складзеных і праілюстраваных Дж. Р. Р. Толкінам паміж 1920 і 1942 годамі для сваіх дзяцей. Выданне «Лістоў» адбылося ў 1976 годзе, на 3-ю гадавіну Толкінавай смерці, у рэдакцыі Бейлі Толкін, другой жонкі малодшага сына аўтара, Крыстафера. Кніга была цёпла ўспрынятая крытыкамі, і лічыцца, што асобныя яе часткі пазней былі выкарыстаны аўтарам ва «Уладары Пярсцёнкаў».
Герман фон Франсуа
Першая сусветная вайна
З пачаткам Першай сусветнай вайны, падчас Усходне-Прускай аперацыі, корпус Франсуа у складзе 8-й арміі генерала Прытвіца першая ўступіла ў бой з рускай арміяй, парушыўшы тым самым катэгарычны загад камандуючага пазбягаць сутыкненняў з непрыяцелем. Быў разбіты рускімі войскамі 1-й арміі генерала П. К. Рэненкампфа пры Сталупінене (4/17 жніўня) і Гумбінене (7/20 жніўня).
Лісты Святога Мікалая
Сюжэт
Апавяданне вядзецца ў форме шэрагу лістоў ад імя Святога Мікалая ці яго сакратара-эльфа. У іх перададзеныя прыгоды і бадзянні Святога Мікалая і яго памочнікаў, сярод якіх паўночны палярны мядзведзь і два яго маладыя памагатыя, Паксу і Валькатука. У лістах апісаныя, сярод іншага, вялізныя феерверкі, што ствараюць палярнае ззянне; або як белы мядзведзь пастаянна трапляе ў нейкія турботы.
Герман фон Франсуа
Першая сусветная вайна
З 8 кастрычніка — камандуючы 8-й арміяй, але ўжо 7 лістапада 1914 года быў зняты з пасады камандуючага за невыкананне загадаў вярхоўнага камандавання. 24 снежня 1914 года прызначаны камандзірам XXXXI рэзервовага корпуса, якім камандаваў і падчас баёў пры Горліц-Тарнова ў Галіцыі (май 1915).
Лісты Святога Мікалая
Сюжэт
Ліст ад 1939 года змяшчае згадкі Святым Мікалаем пра Другую сусветную вайну, а некаторыя пазнейшыя лісты апісваюць бітвы Святога Мікалая супраць гоблінаў, што пазней было інтэрпрэтавана як адлюстраванне Толкінавых поглядаў на нямецкую пагрозу.
Герман фон Франсуа
Першая сусветная вайна
14 мая 1915 года узнагароджаны ордэнам Pour le Merite, a 27 ліпеня 1917 года атрымаў да яго дубовыя галіны (за адрозненні ў баях падчас Вердэнскай аперацыі).
МАЗ-203
МАЗ-203 — нізкападлогавы гарадскі аўтобус Мінскага аўтамабільнага завода.
Лісты Святога Мікалая
Публікацыя
Лісты былі напісаны цягам 20 гадоў і прызначаліся Толкінавым дзецям на Раство. штогод дзеці атрымлівалі па лісце ад Святога Мікалая ў каперце з маркамі з Паўночнага полюсу і штэмпэлямі, распрацаванымі Толкінам.
Герман фон Франсуа
Першая сусветная вайна
З 29 чэрвеня 1915 года камандзір VII армейскага корпуса. 6 ліпеня 1918 года здаў камандаванне корпусам і быў залічаны ў рэзерв. 11 лістапада 1918 года выйшаў у адстаўку.
МАЗ-203
Дробнасерыйная вытворчасць аўтобуса пачалася з другога квартала 2006 года; першая буйная партыя з 50 аўтобусаў была выраблена ў першай палове 2007 (праведзена па замове Казані).
Герман фон Франсуа
Першая сусветная вайна
Аўтар некалькіх ваенна-гістарычных кніг. Памёр у 1933 годзе.
Лісты Святога Мікалая
Публікацыя
Першае выданне адбылося ўжо па Толкінавай смерці, на трэцюю гадавіну яго скону, 2 верасня 1976. Праз 1,5 месяцы выйшла новае выданне ў выдавецтве «Houghton Mifflin». У кнігу ўвайшлі ілюстрацыі Толкіна амаль да ўсіх лістоў; некаторыя лісты і малюнкі, аднак, былі прапушчаны.
Перавыданне 1999 года выйшла пад назвай «Лісты ад Святога Мікалая»; у яго ўвайшлі поўныя зборы лістоў і выяваў Толкіна.
МАЗ-203
МАЗ-203 адпавядае еўрапейскім патрабаванням для перавозкі пасажыраў (Правілы ЕЭК ААН № 85, № 107). Аўтобус атрымаў спецыяльны прыз прафесійнага журы на 9-й, ён таксама прызнаны лепшым гарадскім аўтобусам вялікага класа на міжнародным аўтасалоне SIA-2006 (Кіеў).
Агляд
Аўтобус можа абсталёўвацца рухавіком Mercedes-Benz, Deutz, ММЗ агрэгатаваным з аўтаматычнай каробкай перадач. У канструкцыі аўтобуса ўжытыя партальныя мост і пярэдняя вось. Вышыня падлогі па ўсёй паверхні 330 мм ад палатна дарогі (у адрозненне ад МАЗ-103, у якога ўзровень падлогі павышаўся на задняй пляцоўцы). Усе колы абсталяваны дыскавымі тормазамі з пнеўматычным прывадам, акрамя таго, абсталяваныя сістэмамі ABS і ASR (антыпрабуксовачная сістэма).
Мадыфікацыі
На базе аўтобуса былі распрацаваныя тралейбусы МАЗ-203Т (МАЗ) і АКСМ-203 (Белкамунмаш).
Дзівінскі раён
Дзі́вінскі раён — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў БССР у 1940 — 1959 гг. Утвораны 15 студзеня 1940 г. у Брэсцкай вобласці. Цэнтр — вёска Дзівін.
12 кастрычніка 1940 г. раён падзелены на 11 сельсаветаў: Верхалескі, Дзівінскі, Лелікаўскі, Навасёлкаўскі, Осаўскі, Павіццеўскі, Радастаўскі, Хабовіцкі, Чарнянскі, Чэмерскі і Ягмінаўскі.
8 жніўня 1959 г. раён скасаваны. Верхалескі, Дзівінскі, Навасёлкаўскі, Павіццеўскі, Хабовіцкі сельсаветы перададзены ў Кобрынскі раён, Радастаўскі — у Драгічынскі, Осаўскі і Чэрнінскі — у Маларыцкі раёны.
Дом па завулку Дабрамысленскім, 3
Дом па завулку Дабрамысленскім, 3 — будынак у Мінску, размешчаны ў былым прадмесці Добрыя Мыслі.
Гісторыя
Пабудаваны ў 1932 годзе па праекце архітэктараў А. П. Воінава, М. І. Гілярава, А. Ф. Крылова.
18 красавіка 1942 г. пад Мінскам была дэсантавана група савецкіх разведчыкаў, у якую ўваходзіў Л. А. Барсукоўскі (камандзір). 27 ліпеня 1942 г. самалётам быў дастаўлены сувязны ЦК КП(б)Б М. М. Бортнік (П. М. Грыб). Яны павінны былі ўмацаваць разведгрупу С. К. Вішнеўскага, якая дзейнічала ў Мінску. Рацыя размяшчалася па кватэры А. Д. і М. Т. Загорскіх (кв. 53). Сеансы сувязі праводзіліся таксама з кватэры С. А. Берасневіча (вул. Быхаўская, 20, кв. 1). На гэтай кватэры працавала таксама рацыя разведгрупы С. К. Вішнеўскага. Разведчыкі наладзілі сувязь з Мінскім камуністычным падполлем. Восенню 1942 г. рацыя групы С. К. Вішнеўскага была запеленгавана акупантамі. Таму разведгрупа пайшла ў партызанскі атрад «Штурм» Мінскай вобласці. У пачатку студзеня 1943 г. члены групы загінулі. У 1966 г. на доме ўстаноўлена мемарыяльная дошка, у 1984 г. абноўлена (архіт. М. Ткачук; сілумін).
Архітэктура
У архітэктуры будынка канструктывісцкія рысы — рызаліты лесвічных клетак з вертыкальным шкленнем, вялікія праёмы, выцягнутыя балконы — спалучаюцца з элементамі лаканічнага дэкору — рустоўкай, ліштвамі.
Пагегейскае самакіраванне
Пагегейскае самакіраванне (Pagėgių savivaldybė) — муніцыпальнае ўтварэнне ў Таўрагскім павеце Літвы. Утворана ў 2000 годзе з часткі Шылуцкага раёна ў выніку.
Адміністрацыйны падзел
Пагегейскае самакіраванне падраздзяляецца на 5 старостваў:
Леанід Ігнатавіч Лубеннікаў
Леані́д Ігна́тавіч Лубе́ннікаў (, в. Фамінаўка, Екацярынаслаўская губерня  —, г. ) — савецкі партыйны і дзяржаўны дзеяч, першы сакратар ЦК Камуністычнай партыі Карэла-Фінскай ССР (1955—56), 1-ы сакратар Баранавіцкага і Мінскага абкамаў КП(б) Беларусі.
Паслужны спіс
Абіраўся дэлегатам XIX, XX, XXI (пазачарговага) і XXII з’ездаў КПСС, дэпутат Вярхоўнага Савета СССР у 1954—66 гадах. У 1956—1966 — член ЦК КПСС.
З 1981 года — на пенсіі.
Армянафобія
Армянафобія (Арменафобія) — адна з праяў этнічнай ксенафобіі, варожае стаўленне, няцерпнасць да армян як этнічнай групы; негатыўная ўсталёўка (непрыязь, ірацыянальны страх ці нянавісць ) па дачыненні да армян ці Арменіі , ідэалогія негатыўнага стаўлення да армян.
Армянафобія можа выяўляцца ў розных формах ад асабістай непрыязі да інстытуцыялізаванага пераследу. Тэрмін «армянафобія» выкарыстоўваецца аўтарамі артыкулаў у энцыклапедыях і слоўніках, даследчыкамі ў вобласці паліталогіі і сацыялогіі  , палітычнымі дзеячамі  , прадстаўнікамі грамадскіх арганізацый і журналістамі .
Армянафобія ў Расійскай імперыі
Як паказвае гісторык Ёрг Бабероўскі, адной з перадумоў варожага дачынення да армян, якая выявілася ў расійскім Закаўказзі ў апошнія дзесяцігоддзі XIX стагоддзя, стала неппрадстаўленасць мусульманскага насельніцтва ў мясцовых органах улады. У прыватнасці, паводле рэформы 1870 года, нехрысціянам належыла не больш за траціна месцаў у гарадскіх саветах (а з 1892 года — не больш 20 %). Гэтыя меры, спрадвечна скіраваныя супраць яўрэяў, у Закаўказзі закранулі перадусім мусульманаў, хочучы, прыкладам, у Баку яны, быўшы асноўнымі ўладальнікамі ўласнасці, складалі каля 80 % электарату. У выніку ў пачатку 1890-х у гарадскіх саветах такіх па перавазе мусульманскіх па колькасці выбарцаў гарадоў, як Ерэван, Баку і Шуша, пераважалі армяне.
З іншага боку, адсутнасць рускай большасці ў гарадах Закаўказзя абцяжарвала правядзенне палітыкі русіфікавання. Таму з цягам часу празмеру ўзмацнелае прадстаўніцтва армян у органах гарадскога кіравання і на прамысловых прадпрыемствах стала ўспрымацца расійскай дзяржаўнай уладай як пагроза. У 1882 годзе цар Аляксандр III даручае міністру ўнутраных спраў Талстому зрабіць захады ў дачыненні армянскага нацыяналізму.
У канцы 1880-х амаль усе армяне звальняюцца з вышэйшых дзяржаўных пасад, сярод найвышэйшага каўказскага чынавенства шырацца антыармянскія настроі, у чымсь падобныя з антысеміцкімі. У 1885 закрываюцца армянскія школы, у 1889 са школьнага навучання выключаецца курс гісторыі і геаграфіі Арменіі.
У 1890-х гадах армянскі нацыяналізм уступае ў супярэчнасць з асіміляцыйнай палітыкай і драматычным разваротам руска-армянскіх адносін. Царскія ўлады пачынаюць эксплуатаваць існую напружанасць паміж мусульманамі і армянамі. У 1896 годзе прызначаецца. Ён праводзіць шэраг мер у карысць азербайджанцаў, у той жа час роля армян зніжаецца. Прыкладам, ён звольніў частку армян з дзяржаўных пасад і прызначыў на іх пасады мусульманаў. Пік антыармянскай кампаніі даводзіцца на 1903 год, калі ўлады канфіскуюць маёмасць армянскай царквы. У адказ армянскі нацыянальны рух пачынае засвойваць. Замах здзейснены на самага Галіцына, пасля якога ў 1903 годзе ён пакідае Каўказ. Кіраванне каўказскага намесніка Рыгора Галіцына было адзіным выпадкам адыходу царызму ад праармянскіх пазіцый. Напады армянскіх тэрарыстаў з арганізацыі Дашнакцуцюн на царскіх урадоўцаў даюць уладам магчымасць праверыць лаяльнасць мусульман. У студзені 1905 году ў чайханах шырыцца чутка, што армяне хочуць пошасць на мусульман падчас шыіцкага свята Магерам. У такіх умовах пахаванні кожнай ахвяры заказнога забойства, арэнай якіх тады быў Баку, ператвараліся ў агульнанацыянальныя дэманстрацыі. 6 лютага пасля расстрэлу армянамі працоўнага-азербайджанца ў Баку пачалася паніка. Узброеныя групы мусульманаў, што з’ехаліся ці сабраныя ў цэнтры Баку, забівалі ўсіх сустрэчных армян. На другі дзень пагрому натоўп стаў рабаваць армянскія крамы і дакаціўся да баракаў нафтавай фірмы Пітоева, дзе толькі 8 лютага было забіта больш 40 армян. Пагромы працягваліся пяць дзён. Мясцовыя ўлады не прымалі ніякіх мер да завадатараў. Як адзначае Бабероўскі, хоць падозранне, што губернатар сам справакаваў пагромы канчаткова не пацвердзілася, аднак удзел у гвалце ўлад не выклікае сумневу. Гэты канфлікт хутка выйшаў з-пад кантролю і да лета 1905 цэлыя акругі Бакінскай і Елізаветопольскай губерняў. Здушыць хваляванні ўлады змаглі толькі ў 1906 годзе, скіраваўшы на Каўказ экспедыцыю пад камандаваннем генерала (пасля забіты рэвалюцыянерамі-дашнакамі), які выявіў неўтаймаваную жорсткасць і, па цверджаннях расійскай прэсы, адкрыта заступаўся за татар зусім і за сваіх сваякоў ханоў Нахічэванскіх асабліва ў разаніне армян. Прызначаны ў красавіку 1905 года намеснікам Каўказа князь Варанцоў-Дашкоў дамогся змякчэння антыармянскай пазіцыі ўлады і звароту маёмасці армянскай царквы. Пасля замежнапалітычных канфліктаў з Асманскай імперыяй пазіцыя ўлады зноў робіцца праармянскай.
Найболей зацятым армянофобам лічыўся пісьменнік і публіцыст чарнасотнікавага кірунку, у якога сучаснікі адзначалі «зацяты нацыяналізм і баявое армянафобства» , якое гарманічна спалучалася з антысемітызмам. У 1897—1899 гг. Вялічка рэдагаваў афіцыёзную газету «Каўказ», у якой вёў бязлітасную антыармянскую прапаганду. Ліберальныя сучаснікі лічылі яго агітацыю пагромнай і пасля параўноўвалі яго з кішынёўскім публіцыстам, антысеміцкія артыкулы якога, як лічылася, справакавалі.
Але Вялічка быў не самотны ў сваіх выступах. Калі ён быў змушаны пакінуць свой пост рэдактара газеты «», за яго ўступіўся рэдактар уплывовай праўрадавай газеты «Новое время» А. С. Суворын. Паводле яго думкі, адхіленне Вялічкі было выклікана інтрыгамі мясцовай інтэлігенцыі, што супярэчыла зацікаўленасцям грузінскага і армянскага народаў. Суворын у ісце падтрымаў генацыд турэцкіх улад у адносінах да армян, а «Новое время» імкнулася апраўдаць дамэтнасць дзеянняў турэцкага ўрада ў адносінах да збунтаваных армянскіх «разбойнікаў» і «рэвалюцыянераў». Газета Суворына звярталася да ўрада з просьбай падтрымаць прыкладу Турцыі і «ачысціць Каўказ ад гэтага шкоднага элемента» — партыі Дашнакцуцюн. «Для Расіі рускі печкавы збан даражэй, чым усё „армянскае пытанне“, для якога не жадаем ахвяраваць нават гэтым збанвм… Колькі рэжуць, рэжуць армян і ніяк не выражуць… дакладна іх непачаты край», — казаў А. С. Суворын.
Антыармянскія публікацыі Вялічкі перадрукоўваліся таксама грузінскай газетай «Іверыя» (рэдактарам якой у той перыяд быў Ілья Чаўчавадзэ) і у Баку.
У 1990-я гады праца Вялічкі «Каўказ» была перавыдазена ў Азербайджане і стала выкарыстоўвацца ў якасці антыармянскага аргумента ў армяна-азербайджанскім супрацьстаянні. Менавіта развагамі Вялічкі, па выразе расійскага даследчыка, натхняліся сучасныя азербайджанскія гісторыкі — у прыватнасці, Фарыда Мамедава і  — у распрацоўцы. Антыармянскія выказы Вялічкі і Чаўчавадзэ цытуе ў сваёй кнізе «Лжэгісторыя» азербайджанскі акадэмік, дырэктар Інстытута гісторыі Акадэміі навук Азербайджана Іграр Аліеў [http://www.elibrary.az/docs/ljeistoriya.pdf Играр Алиев: Лжеистория. Очередная попытка оправдать агрессию] "Чрезвычайно странным, опаснейшим фактором является разнузданная человеконенавистническая пропаганда армянских деятелей об исключительности армянской народности, непомерное возвеличивание армян и злостное принижение достоинств их соседей, неприкрытая, воинствующая проповедь армянского гегемонизма и т. д. // Вот что сказано в одном армянском учебнике: «армяне, как в численном, так и нравственном отношении превосходят все окружающие их народы».// Ещё В. Л. Величко писал, что армяне «не упускают случая выдвигать свои исторические „заслуги“ и теперешние достоинства паразитическим способом, то есть попутно набрасывая тень на соседние с ними народности, у которых была история более ясная, несомненная и достойная». // Грузин они в области историко-археологической грабят бессовестным образом: сцарапывают грузинские надписи с памятников, захватывают древние православные часовни и опустелые церкви (следуют ссылки на соответствующие документы — И. А.), сочиняют исторические нелепости и указывают, как на древние армянские владения., на такие области, где каждый камень говорит о прошлом грузинского царства. // «Разве может грамотей — армянский ученый так стряхнуть с себя пыль, чтобы не обдать ею нас» (то есть грузин, читай: вообще соседей — И. А.), — с гневом писал И.Чавчавадзе. Разве не армянские учёные силились доказать, что в Закавказье «существует лишь одна армянская нация, издревле существующая, и будущее принадлежит скорее ей, так как она де исторически доказала свою моральную и физическую мощь и незыблемость и величие ума своего». Разве не они ли «словом и пером клянутся всему миру, будто испокон века по сю сторону Кавказского хребта, до истоков Тигра и Евфрата, почти от Чёрного и Каспийского морей, была так называемая Армения,…, и если, мол, прозябали кое-где какие-то враци (армянское название грузин — примечание переводчика книги — И. А.) [добавлю от себя: и „какие-то тюрки“ (то есть азербайджанцы — И. А.)], то занимали чуть ли не пространство в десяток хлевов, и то-де по милости армян», — с возмущением писал И.Чавчавадзе. И в самом деле; посмотрите на карты «Великой Армении», изготовленные армянскими учеными!!! Разве не по внушению армянских деятелей иностранный вояжер писал: «будущее на Кавказе принадлежит армянам, соседям же их грузинам и татарам (то есть азербайджанцам — И. А.) не остаётся ничего, как только обармяниться». // До такой низости могли опуститься только и только армянские книжники. Воистину армянство — явление необыкновенное, феноменальное, зловещее, человеконенавистническое.".
Армянафобія ў Германскай імперыі
У час армянскіх пагромаў 1894—1896 гг. нямецкі ўрад замінаў ужыванню міжнародных санкцый супраць Асманскай імперыі і рэформам у Армянскам пытанні, прапанаваным брытанцамі. Тон асвятлення пытання быў зададзены асабіста Вільгельмам II, які сцвярджаў, што Брытанія спрабуе дэстабілізаваць уладу асманскага султана, а таксама звінаваціў Брытанію ў гібелі 80 тысяч армян. У праекце мемарандума МЗСа Германіі пагромы тлумачыліся правакацыямі з боку армян. Гэта адлюстроўвала стэрэатып пра армян, што склаўся ў Германіі падчас каланізацыі Асманскай імперыі, калі армяне ўяўляліся прагнымі і падступнымі ашуканцамі. Падобныя характарыстыкі з боку немцаў павінны былі заваяваць давер туркаў і палегчыць пранікненне нямецкага капіталу ў Асманскую імперыю.
Азербайджан
Услед за Сумгаітам пагромы адбыліся ў Кіравабадзе, потым у Баку (1990).
Як адзначаецца ў дакументах, неўрэгуляванасць армяна-азербайджанскага канфлікту служыць каталізатарам армянафобіі ў сучасным Азербайджане. У гэтай сувязі, у прыватнасці, паказваецца на рэгулярныя пратэстныя акцыі так званай «Арганізацыі вызвалення Карабаха», якая выступае супраць аднаўлення якіх б там ні было кантактаў паміж Азербайджанам і Арменіяй і за рашэнне канфлікту вылучна сілавымі метадамі. Гэтыя дзеянні карыстаюцца падтрымкай прадстаўнікоў азербайджанскіх улад.
Вялікі рэзананс у СМІ атрымваюць некаторыя публічныя выказы дзяржаўных і грамадскіх дзеячаў Азербайджана, што сведчаць пра нацыянальную няцерпнасць, — такія, як заява старшыні  пра тое, што «Хлусня і здрада ў крыві ў армян».
(расійскі дыпламат, Надзвычайны і Паўнамоцны Пасол у адстаўцы, у 1992—1996 гг. кіраўнік пасярэдніцкай місіі Расіі, паўнамоцны прадстаўнік Прэзідэнта РФ па Нагорным Карабаху, удзельнік і сустаршыня Мінскай групы АБСЕ ад Расіі) неаднаразова заяўляў пра наяўнасць у Азербайджане вызначаных сіл, што інспіруюць антыармянскія настроі, у тым ліку на ўзроўні дзяржаўнага кіраўніцтва.
У пачатку 2004 года, характарызуючы дзесяцігоддзе, што прайшло пасля падпісання пагаднення пра спыненне агню, ён пісаў: Апынуўшыся надоўга ў дыскамфортным становішчы, Баку практычна ўзяў курс на татальную «халодную вайну» супраць армян. Адпрэчваюцца з парога і эканамічныя «амартызатары», і любыя кантакты з армянамі (нават па лініі грамадскасці); труцяць тых, хто падтрымвае гэтыя кантакты. У асвечанай свецкай дзяржаве сёй-той рады быў бы насадзіць падабенства фундаменталізму, рэваншызму і армянафобіі, што толькі замінае знішчэнню як прычын, так і наступстваў канфлікту. Усё больш праяў фанатызму і экстрэмізму нават на ўзроўні грамадскіх арганізацый.
Даследчыца з Турцыі Ясемін Кіліт Аклар у працы, прысвечанай выкладанню гісторыі ў Азербайджане, робіць выснову, што афіцыйныя азербайджанскія падручнікі гісторыі здольныя выклікаць нянавісць і пачуццё этнічнай і нацыянальнай перавагі перадусім у адносінах да армян, а таксама да рускіх і іранцаў. Паводле яе падлікаў, на 391 старонцы аднаго падручніка гісторыі армяне завуцца ворагамі 187 разоў, рускія — 119 раз, іранцы — 44 разы. Для фармавання нацыянальнай ідэнтычнасці і ўзрушанасці нянавісці да армян выкарыстоўваюцца падрабязныя патэтычныя аповеды пра генацыд і пагромы, а таксама фатаграфіі ахвяр пагромаў. З пункту погляду Ясемін Аклар, падобнае стаўленне да армян робіць праблематычным існаванне армян у Нагорным Карабаху, калі ён увойдзе ў склад Азербайджана. Як піша канфліктолаг, кіраўнік Дэпартамента Інстытута міра і дэмакратыі ,
"ужо ў падручніку для першага года навучання быў сфармаваны вобраз армян, як галоўных ворагаў Азербайджана і ўсяго «цюрка-мусульманскага свету» […] пры гэтым, у дачыненні армян таксама выкарыстоўваюцца разнастайныя негатыўныя эпітэты («бандыты», «агрэсары», «падступныя», «крывадушныя» і г.д.)."
Паводле паведамленняў брытанскіх, курдскіх і язідскіх газет, забіты у пачатку красавіка 2016 года 20-гадовы салдат армянскай арміі Кярам Слаян (з язідскай абшчыны Арменіі) быў абезгалоўлены. У сацсетках з’явіліся фатаграфіі і відэа, на якіх, паводле СМІ, азербайджанскія салдаты, якія трымаюць адсечаную галаву салдата ў якасці трафея. Азербайджанскі бок назваў дадзеную інфармацыю правакацыяй, а фатаграфіі з сацсетак — сфальсіфікаванымі.
Расія
Падобныя праявы адзначаны ў Краснадарскім краі — прыкладам, у Славянску-на-Кубані (2002 год), Новарасійску. У Новарасійску масавыя хваляванні і армянскія пагромы адбыліся ў сакавіку 2005 года. На наступны дзень пасля побытавага канфлікту ў кафэ паміж новарасійскім казачым атаманам У. Пятрушам і адным з мясцовых маладых людзей у Новарасійск прыбыла калона аўтобусаў з узброенымі людзьмі з г. Сочы і Таманскага аддзела Кубанскага казачага войска. Колькасць групы склала ад 100 да 200 чалавек. Натоўп пагромнікаў, па сведчанні сведак, учыніў хваляванні ў раёне Цэмдаліна — білі вітрыны крам, кафэ, ламалі аўтамабілі, нападалі на людзей армянскай нацыянальнасці і проста неславянскага выгляду.
К. В. Каракін (Інстытут Этналогіі і Антрапалогіі РАН) прыводзіць шматлікія прыклады праявы армянафобіі (і ксенафобіі ўвогуле) ў Краснадарскім краі з боку органаў улады і некаторых груп насельніцтва. Асноўнай крыніцай ксенафобіі з’яўляюцца цалкам падкантрольныя краявым уладам СМІ, у школах вядзецца ўлік вучняў «славянскіх» і «неславянскіх» нацыянальнасцяў. У некаторых раёнах Краснадарскага краю вывучэнне армянскай мовы ў школах знаходзіцца пад забаронай. Варожыя дзеянні ў дачыненні армян маюць месца і на побытавым роўні. Шэраг грамадскіх арганізацый таксама мае антыармянскую скіраванасць. Перадусім, гэта атрады казакоў, дзейнасць якіх Каракін ацэньвае як «вылучна дэструктыўную». 10 красавіка 2000 года губернатар краю публічна абвясціў ананімны ліст, што ўскладаў абвастрэнне крымінагеннай сітуацыі ў Туапсэ на «армянскія злачынныя групоўкі». Аднак начальнік ГУУС Краснадарскага краю Сяргей Кучарук назваў армян «самым законапаслухмяным народам Кубані». Паводле яго слоў армянская злачыннасць не складае і аднаго працэнта ад агульнага ліку злачынстваў у краі.
На думку Каракіна, спачатку губернатар Ткачоў асноўную стаўку ў сваёй «нацыянальнай палітыцы» зрабіў на армян, але да 2004 года стаў ссоўвацца ўбок. Каракін злучае змякчэнне рыторыкі ў дачыненні армян з мерамі цэнтральнай улады, прынятымі ў выніку ціску Арменіі.
Паводле думкі В. А. Шнірэльмана антыармянскія настроі на Кубані былі справакаваны ў тым ліку нібы наяўнымі ў армян тэрытарыяльнымі прэтэнзіямі да Расіі. Па інфармацыі, наяўнай у Ф. В. Шалава-Каведзяева, яшчэ ўвесну 1992 гады цягніком Баку — Масква ў паўднёвыя рэгіёны Расіі дастаўляліся цэлыя мяшкі са шматлікімі асобнікамі правакацыйных брашур і ўлётак, якія шырыліся потым улетку 1992 года на поўдні Расіі. Яны прызначаліся для шырання сярод мясцовага насельніцтва з мэтай прымусіць МЗС Расіі падтрымаць Азербайджан у яго канфлікце з Арменіяй. Гэта прапаганда вялася ва ўмовах, калі ў Краснадарскі край і на Стаўраполле масамі прыбывалі армянскія бежанцы. Часткова яна дасягнула сваёй мэты, і ўвосень 1992 года ў Краснадарскім краі адзначаліся выпадкі нападу казакоў на армян і прадстаўнікоў іншых народаў Каўказа.
У гэтых дакументах ад імя армян заяўлялася пра ўстанову нейкага Армянскага нацыянальна-вызвольнага фронту Паўночнага Каўказа, што нібы ставіў сваёй мэтай далучэнне земляў Паўночнага Каўказа да Арменіі. Сярод гэтых дакументаў фігуравала «Гістарычная даведка», быццам бы апублікаваная ў 1992 г. у Сцепанакерце ад імя Ф. В. Шалава-Каведзяева, актывіста Дэмакратычнай Расіі, які служыў тады намеснікам міністра замежных спраў Расіі. У гэтым дакуменце права армян на паўднёвыя землі Расіі апраўдваліся спасылкамі на наяўныя нібы археалагічныя і гістарычныя матэрыялы (грубая фабрыкацыя гэтага дакумента пацвярджаецца не толькі тым, што такія матэрыялы цалкам адсутнічаюць, але і тым, што нават армянскія радыкалы-рэвізіяністы ніколі не вырашалі заходзіць у сваіх прэтэнзіях так далёка). Выяўляючы абурэнне воплескам антыармянскай прапаганды на поўдні Расіі, часткай якой і з’яўляліся адзначаныя вышэй матэрыялы, армянская абшчына прыводзіла дадатковыя сведчанні ў карысць таго, што крыніца гэтай прапаганды знаходзілася ў Баку. Адным з іх з’яўляўся ліст, што паступіў у рэдакцыю газеты «Советская Россия» нібы ад рускай абшчыны Баку, які папярэджваў рускіх супраць «армянскай небяспекі»; у ім гаварылася, у прыватнасці, пра планы стварэння «Вялікай Арменіі» ад мора і да мора, а таксама пра імкненне армян звесці хрысціян з мусульманамі і пра тое, што армяне нібы перашкаджалі аб’яднанню Паўночнага і Паўднёвага Азербайджанаў.
Грузія
Паводле некаторай думкі, армянафобія з’яўляецца самай пашыранай формай ксенафобіі ў Грузіі.
Ловел Барынгтан адзначае, што многія прадстаўнікі сучаснай грузінскай эліты затуляюць антыармянскай рыторыкай свае сапраўдныя мэты — дасягненне ўлады. Як піша пра армяна-грузінскі царкоўны канфлікт пражываючы ў Тбілісі незалежны журналіст Молі Корса, «воплеск антыармянскіх настрояў выразна выявіўся ў тэлевізійных ток-шоу, блогах і дыскусіях у сацыяльнай сетцы Facebook па дадзеным пытанні». Адным з адкрытых армянафобаў з ліку інтэлігенцыі з’яўляецца рэжысёр Роберт Стуруа, чые антыармянскія выказы падпадаюць пад крытыку.
Іншы армянафоб, прафесар Сухумскага ўніверсітэта Гурам Мархулія, вядомы шырокай публіцы толькі ў адной якасці — як зацяты армянаненавіснік, за сваю пазіцыю ганараваўся неверагоднага прызнання і павагі ў Азербайджане, дзе ён часты госць.
На думку журналіста Тэнгіза Аблотыя, цяперашняя армянафобія ў Грузіі не мае ніякіх лагічных тлумачэнняў — у адрозненне ад XVIII стагоддзя, калі гэта з’ява, абумоўленая дамінаваннем у Грузіі армянскай буржуазіі, толькі-толькі ўзнікла. Грузінскі палітолаг Георгій Векуа выказвае здагадку, што вытокі армянафобіі ў Грузіі ўзыходзяць да «грузіна-армянскага царкоўнага расколу, з-за чаго многія стагоддзі армяне — паслядоўнікі Армянскай Апостальскай Царквы былі ерэтыкамі для Грузінскай Царквы, і наадварот».
Турцыя. Генацыд армян
Сярод прычын армянафобскіх настрояў у Асманскай Турцыі асабліва вылучаўся таксама эканамічны аспект. У 1914 г. армяне складалі 10 % насельніцтва Турцыі, аднак засяродзілі ў сябе 60 % імпарту і 40 % экспарту. Іх доля ва ўнутраным гандлі дасягала 80 %.
Віцэ-консул Германіі ў Эрзуруме, разважаючы пра прычыны антыармянскіх пагромаў у 1915 г., піша :
Не думаю, што можна было як-небудзь інакш знішчыць культуру, якая старэй і нашмат вышэй турэцкай. Апроч таго, мне здаецца, што армяне, як і яўрэі, з’яўляюцца расай, якая валодае вялікай сілай супраціву. За кошт адукацыі, камерцыйных здольнасцей, высокай прыстасавальнасці ім атрымалася ўладкавацца ў неспрыяльных для сябе ўмовах […] Яны дамінуюць эканамічна ў гарадах. Амаль увесь гандаль засяроджаны ў іх руках. Іх працавітасць і актыўная прадпрымальнасць выклікаюць раздражненне.
Шырокамаштабныя пагромы армян былі распачаты ў час Руска-турэцкай вайны 1877—1878 гадоў (у і ). Аднак у гэтых выпадках, у адрозненне ад наступных падзей, ролю турэцкай адміністрацыі зводзілася хутчэй да патуральніцтва і няўмення ці нежадання ўзяць пад абарону «другагатунковых» хрысціянскіх падданак, чым да свядомай інспірацыі.
Становішча рэзка змянілася пасля гэтай вайны, калі армянскае пытанне (пытанне пра гарантыі правоў армян і падаванне ім аўтаноміі) было вынесены на міжнароднае абмеркаванне, і армяне атрымалі міжнародныя гарантыі на Берлінскім кангрэсе, тады як сярод саміх армян узнік моцны нацыянальны рух (гл. Дашнакцуцюн). З гэтага моманту турэцкі ўрад ставіць сваёй мэтай тэрарызаваць армян і па магчымасці зусім знішчыць іх як небяспечны элемент. У 1894—1896 гг. султанам Абдул-Хамідам II арганізуецца цэлы шэраг масавых армянскіх пагромаў у Заходняй Арменіі і самім Стамбуле. У 1904 г. адбылася новая буйная разня ў заходне-армянскай вобласці. Рэвалюцыя ў Турцыі, з запалам падтрыманая армянамі, падала ім роўнасць перад законам і поўныя грамадзянскія правы і, як здавалася спачатку, вырашыла «армянскае пытанне». Аднак неўзабаве прыйшэлыя да ўлады младатуркі выявілі, што армяне, атрымаўшы грамадзянскія правы, не жадаюць адмаўляцца ад сваіх нацыянальных вымогаў і асімілявацца ў адзінай цюркамоўнай «асманскай нацыі»; са свайго боку армяне зразумелі, што младатуркі імкнуцца да іх асіміляцыі, але зусім не да падавання ім аўтаноміі. У выніку ўжо ў 1909 годзе была арганізавана новая. Распачатая неўзабаве Першая сусветная вайна падала младатуркам магчымасць вырашыць «армянскае пытанне» шляхам знішчэння армян, чым младатуркі і паспрабавалі скарыстацца.
Гл. таксама
Пагромы:
Іншыя:
Марыс Уілкінс
Марыс Уілкінс (, Пангароа, Новая Зеландыя — ) — англійскі вучоны ў галіне біяфізікі. Член Лонданскага каралеўскага таварыства (1959), Амерыканскай акадэміі мастацтваў і навук.
Скончыў Кембрыджскі ўніверсітэт (1938). З 1940 года ў Бірмінгемскім, з 1945 года ў Сент-Андрускім універсітэце, з 1946 года ў Кінгс-каледжы (Лондан): з 1962 года прафесар малекулярнай біялогіі, з 1970 года прафесар біяфізікі. Навуковыя працы па рэнтгенаструктурным аналізе, атрымаў высакаякасныя рэнтгенаграмы малекулы ДНК, што спрыяла вызначэнню яе будовы, распрацаваў тэорыю фота- і тэрмалюмінісцэнцыі. Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне (1962) (разам Ф.Крыкам і Дж. Уотсанам).
Станіслаў Станіслававіч Кезгайла
Станіслаў Станіслававіч Кезгайла (каля 1500—1532) — дзяржаўны і ваенны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага.
Біяграфія
Паходзіў са шляхетнага літоўскага баярскага роду Кезгайлаў. Бацька — Станіслаў Кезгайла — гетман вялікі літоўскі, староста жамойцкі, кашталян троцкі і віленскі. Яго жонка — Ганна Кішка.
Староста жамойцкі (1527—1532), кашталян троцкі (1528—1532). Паводле перапісу войска літоўскага 1528 года, ён выстаўляў на вайну 371 коннага воіна са сваіх земляў і 246 конных з земляў сваёй жонкі Ганны, удавы Яна Радзівіла.
Томас Хакл Уэлер
Томас Хакл Уэлер (Thomas Huckle Weller;, , штат Мічыган — ) — амерыканскі вучоны ў галіне вірусалогіі. Член Нацыянальнай акадэміі ЗША.
Біяграфія
Скончыў Мічыганскі ўніверсітэт у 1936 годзе, Гарвардскую медыцынскую школу ў 1940 годзе. З 1940 года ў дзіцячым шпіталі г. Бостан, з 1954 года прафесар у Гарвардскай медыцынскай школе. Навуковыя працы па вывучэнні метадаў культуры тканак. Распрацаваў метад культывавання віруса поліяміэліту, што спрыяла атрыманню вакцын для эфектыўнай прафілактыкі захворвання. Вылучыў цытамегалавірус (1955), вірус, што выклікае краснуху (1962). Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне (разам з Ф. Ч. Робінсам і Дж. Ф.Эндэрсам).
Бугаёў
Бугаёў — прозвішча.
Залессе (Валожынскі раён)
Зале́ссе (, Залесье) — вёска ў Валожынскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Ракаўскага сельсавета.
Геаграфія
За 0,4 км на паўночны захад ад вёскі знаходзіцца найвышэйшы пункт Валожынскага ўзвышша — 332,6 м.
Гісторыя
У 1940—1954 гадах цэнтр Залескага сельсавета Радашковіцкага раёна. У 1963—1989 гадах цэнтр Залескага сельсавета Валожынскага раёна (у 1963—1965 гадах Маладзечанскага раёна), да 28 мая 2013 года ў складзе Залескага сельсавета.
Быценскі раён
Бы́ценскі раён — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў БССР у 1940 — 1957 гг. Цэнтр — вёска Быцень.
Гісторыя
Утвораны 15 студзеня 1940 г. у Баранавіцкай, з 8 студзеня 1954 г. — Брэсцкай абласцей.
12 кастрычніка 1940 г. раён быў падзелены на 11 сельсаветаў: 16 ліпеня 1954 г. скасаваны Зарэцкі і Ямічненскі сельсаветы. 14 кастрычніка 1957 г. раён скасаваны, яго сельсаветы перададзены ў суседнія раёны: Быценскі, Волькаўскі, Дабромысленскі, Даманаўскі, Доўгаўскі — у Івацэвіцкі раён, Гавінавіцкі і Мілавідскі — у Баранавіцкі, Гуцкі і Тухавіцкі — у Ляхавіцкі раёны.
Лявіцкі
Лявіцкі — прозвішча.
Марыя Міхайлаўна Залатарова
Марыя Міхайлаўна Залатарова (,  — ) — беларускі афтальмолаг, кандыдат медыцынскіх навук (1941), доктар медыцынскіх навук (1951), прафесар (1952).
Біяграфія
Нарадзілася ва Украіне.
У 1954—1979 гадах загадчыца кафедры захворванняў вока Беларускага дзяржаўнага інстытута ўдасканалення ўрачоў.
Навуковая дзейнасць
Аўтар 190 навуковых работ, 10 манаграфій, падручнікаў, дапаможнікаў па пытаннях афтальмалогіі.
Васіль Яфімавіч Чарнышоў
Васі́ль Яфі́мавіч Чарнышо́ў (, с. Чырвонае цяпер Лівенскага раёна  —, ) — савецкі ваенны і дзяржаўны дзеяч, генерал-маёр (16.09.1943)
Член партыі з 1928 года, член ЦК КПСС з 1952 года. Дэпутат Вярхоўнага Савета СССР (1950—1969).
Герой Савецкага Саюза (01.01.1944).
Біяграфія
У 1926 годзе прызваны ў шэрагі Чырвонай Арміі. У 1927 годзе скончыў Арлоўскае ваеннае пяхотнае вучылішча, у тым жа годзе дэмабілізаваўся. У 1930 годзе скончыў Бранскі камуністычны універсітэт, на камсамольскай, а з 1937 года на партыйнай рабоце.
Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 1 студзеня 1944 года за паспяховае кіраўніцтва партызанскай барацьбой, асабістую мужнасць і адвагу генерал-маёру Васілю Чарнышову Яфімавічу прысвоена званне Героя Савецкага Саюза з уручэннем ордэна Леніна і медалі «Залатая Зорка» (№ 3638).
З 1944 года 1-ы сакратар Брэсцкага, у 1948—1950 гадах Мінскага абкама. У 1950—1951 гадах сакратар ЦК КП Беларускай ССР. На месца знятага ў 1950 годзе Мікалая Гусарава Старшыня СМ БССР А. Я. Кляшчоў, Старшыня Прэзідыума ВС БССР В. І. Казлоў, сакратар ЦК КП(б)Б М. В. Зімянін, намеснік Старшыні СМ БССР П. А. Абрасімаў прапаноўвалі кандыдатуру В. Я. Чарнышова, аднак яна была адхіленая.
У 1951—1959 гг. 1-ы сакратар Калінінградскага абкама, у 1959—1969 гадах 1-ы сакратар Прыморскага крайкома КПСС. У 1969 годзе намеснік старшыні Камітэта партыйнага кантролю пры ЦК КПСС.
Пахаваны на Новадзявочых могілках.
Узнагароды
Узнагароджаны шасцю ордэнамі Леніна, ордэнам Суворава 1-й ступені, ордэнам Працоўнага Чырвонага Сцяга, ордэнам Чырвонай Зоркі, медалямі.
Памяць
Імём Чарнышова названы каледж лёгкай прамысловасці ў Баранавічах. 9 чэрвеня 2007 года ва Уладзівастоку на фасадзе будынка па адрасе: вуліца Святланская, дом № 47, дзе раней размяшчаўся Прыморскі крайкам КПСС, устаноўлена мемарыяльная дошка ў памяць аб Чарнышове.
6 лістапада 2016 года на фасадзе Калінінградскага дзяржаўнага тэхнічнага ўніверсітэта ўстаноўлена мемарыяльная дошка В. Я. Чарнышову.
Марак Папай
Марак Папай (Popeye the Sailor, імя утворанае ад pop-eyed «выпуклы», «лупавокі», буквальна «лупавок») — выдуманы герой коміксаў і мультфільмаў.
У большасці выпадкаў Папай паўстае перад чытачамі і гледачамі мараком сярэдняга веку з незалежным характарам, своеасаблівым галосам і манерай мовы (скажае слова і «глытае» гукі). Ён увесь час жмурыць адно вока (верагодна з-за яго адсутнасці ). У няго непрапарцыйна развітыя перадплечча, на якіх вытатуяваны два якары (радзей — адзін), у большасці мультфільмаў таксама непрапарцыйна вялікія лыткі. У роце Папай нязменна трымае люльку для палення з кукурузнага качана (якую ён часта выкарыстоўвае як боцманскі свісток). Звычайна, Папай адрозніваецца ў паўсядзённым жыцці велізарнай сілай (можа вольна падняць раяль, буйная жывёла (напрыклад, слона), а таксама цяжкую тэхніку на кшталт самалёта), але у крытычнай сітуацыі, сутыкнуўшыся з надзвычайнай складанасцю, з'ядае банку шпіната і стае у шмат разоў мацней.
Інклінгі
І́нклінгі (The Inklings, The Inkling Club) — літаратурны клуб, першапачаткова заснаваны ў Оксфардзе ў 1931 годзе студэнтам Тэнджы Лінам. Сам Лін, скончыўшы каледж, пакінуў клуб. Праз некаторы час назва «Інклінгі» замацавалася за невялікай суполкай пісьменнікаў, многія з якіх выкладалі ў Оксфардзе.
Вядомасць Інклінгі набылі дзякуючы таму, што доўгі час сябрамі клуба былі пісьменнікі Джон Толкін і Клайв Льюіс. У 1939 годзе да іх далучыўся яшчэ адзін вядомы пісьменнік — Чарлз Уільямс. Акрамя таго, у клуб уваходзілі Оўэн Барфілд, Х'юга Дайсан і іншыя. Трэба адзначыць, што ў клубе ніколі не было фармальнага спісу ўдзельнікаў, і фактычна ён заставаўся проста колам сяброў, якія сістэматычна збіраліся разам.
Інклінгі сустракаліся па аўторках у пабе «Арол і дзіця», а па чацвяргах ладзіліся літаратурныя чытанні ў Льюіса, дзе сябры клуба знаёмілі адзін другога з тым, над чым яны працавалі. У прыватнасці, у клубе чыталіся «Уладар Пярсцёнкаў» Толкіна і «Хронікі Нарніі» Льюіса.
Фактычным лідарам клуба быў Льюіс, і пасля яго пераезду ў 1954 годзе ў Кембрыдж клуб пачаў збірацца радзей, а пасля смерці Льюіса цалкам спыніў сваё існаванне.
Гісторыі клуба і жыццю яго сяброў прысвечаная кніга Хэмфры Карпентэра «Інклінгі» (1979).
Гімн Мальдываў
Вітаем нашу краіну (ޤައުމީ ސަލާމް) — гімн Мальдываў. Ён быў уведзены ў 1972 годзе. Словы гімна напісаў Мухамад Жамель Дзідзі ў 1948 годзе, музыку стварыў у 1972 годзе шрыланкійскі кампазітар Ванакуватавадуге Дон Амарадзева.
Марыа Епес
Марыа Альберта Епес Дыяс (Mario Alberto Yepes Díaz; нар., Калі, Калумбія) — калумбійскі футбаліст, абаронца. Ігрок нацыянальнай зборнай Калумбіі (1999—2014).
Клубная кар’ера
З 1995 па 1997 гады гуляў у калумбійскім клубе «Картулуа». З 1997 па 1999 гады выступаў у шэрагах іншага калумбійскага клуба, як «Дэпартыва» з Калі. З 1999 па 2002 гады з’яўляўся іграком аргенцінскага гранда «Рывер Плэйт». З 2002 па 2004 гады гуляў за французскі клуб «Нант», пакуль не перайшоў у іншы французскі клуб «Пары Сен-Жэрмен», у якім выступаў па 2008 год. Пасля па 2010 год выступаў за італьянскі клуб «К’ева» з Вероны.
Пасля чэмпіянату свету 2014 перайшоў у аргенцінскі клуб «Сан-Ларэнса», у складзе якога прымаў удзел у клубным чэмпіянаце свету ў канцы 2014 года. У студзені 2016 года абвясціў аб завяршэнні кар’еры.
Міжнародная кар’ера
Епес правёў больш за 80 гульняў за нацыянальную зборную Калумбіі з моманту свайго дэбюту ў 1999 годзе. Ён быў часткай каманды зборнай Калумбіі, якая перамагла ў розыгрышы Кубка Амерыкі ў 2001 годзе, а таксама стала ўдзельнічаў у іншых міжнародных спаборніцтвах.