cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Этнагенез беларусаў
Фарміраванне беларускай мовы
У канцы XVIII ст. беларускія землі ўвайшлі ў склад Расійскай імперыі. Гэта выратавала беларускі народ ад паланізацыі, але з’явіліся іншыя праблемы з мовай. Беларусы разглядаліся тады як галіна адзінага рускага народа, а іх мова ў працах лінгвістаў лічылася асаблівай гаворкай паўднёварускай говара (А. А. Шахматаў). Таму з боку дзяржавы практычна не рабілася ніякіх мер да захавання і развіцця беларускай мовы. Больш за тое, усё рабілася для таго, каб замяніць народную мову рускай. Навучанне на «мясцовай гаворцы» рэкамендавалася весці толькі ў пачатковай школе. Беларуская мова не ўжываўся ў афіцыйных дакументах. Склалася даволі парадаксальная сітуацыя. У вялікіх, асабліва губернскіх, гарадах, дзе былі сканцэнтраваны дзяржаўна-адміністрацыйныя ўстановы і навучальныя ўстановы, мовай зносін і афіцыйных дакументаў была руская мова. У сельскай жа мясцовасці, дзе пражывала пераважная частка насельніцтва і куды яшчэ не паспела глыбока пранікнуць пісьменнасць, панавала беларуская мова. І толькі ў ХХ ст. беларуская мова стала нацыянальнай.
Пасля перамогі Кастрычніцкай рэвалюцыі і абвяшчэння БССР упершыню беларуская мова стала канстытуцыйна дзяржаўнай. У 1920-1930-х гг. было вельмі шмат зроблена па ўпарадкаванні мовы, распрацавана граматыка, складзеныя слоўнікі. Беларуская мова была уведзена ў дзяржаўную практыку. За гады савецкай улады на беларускай літаратурнай мове былі напісаныя і выдадзеныя выбітныя творы, якія ўзбагацілі беларускую мову.
Мікола Сенька
Мікола Сенька, на эміграцыі Яблоньскі (1924, в. Новы Свержань, цяпер Стаўбцоўскі раён —, Лондан, Вялікабрытанія) — беларускі грамадскі дзеяч.
Біяграфія
Вучыўся ў Нясвіжскай настаўніцкай семінарыі. Быў курсантам Мінскай афіцэрскай школы БКА. Разам з іншымі курсантамі апынуўся ў 30-й грэнадзёрскай дывізіі СС, потым — у 2-м Польскім корпусе. У 1946 г. прыбыў у Вялікабрытанію. Пасяліўся ў Лондане, быў сябрам ЗБВБ, ХАБР. Апошнія гады жыў у лонданскім Беларускім доме.
Этнагенез беларусаў
Фарміраванне этнічнай самасвядомасці беларусаў
Адной з найважнейшых прыкмет этнасу з’яўляецца этнічная ідэнтыфікацыя. Этнічную самасвядомасць развіваецца павольней, чым іншыя прыкметы этнасу. Аднак толькі з яе сцвярджэннем завяршаецца станаўленне новага этнасу.
Назвы «беларус», «Белая Русь», «Беларусь» замацаваліся за насельніцтвам і краінай дастаткова позна. Па сёння навукоўцы дыскутуюць наконт паходжання гэтых назваў.
Лічыцца, што тэрмін «Белая Русь» упершыню з’явіўся ў лацінскай форме як «Alba Russia» ў польскай хроніцы пад 1382 г. У канцы XVI—XVII стст. назва «Белая Русь» ужываецца і ў рускіх дакументах. Як сведчаць крыніцы, жыхары Вялікага Княства Літоўскага, а пасля і Рэчы Паспалітай, якія прыязджалі ў Маскоўскую дзяржаву, называлі сябе «беларусцамі» або «літвінамі», часам літвінамі-беларусамі. Прычым літвінамі называлі сябе звычайна жыхары больш заходніх славянскіх абласцей Вялікага Княства Літоўскага. Жыхары ж Верхняга Падняпроўя, Полацка і Віцебска называлі сябе, як правіла, «беларусцамі».
Дыфазіястр трохкаласковы
Апісанне
Шматгадовая расліна 7-12 (15) см вышынёй. Парасткі сабраны ў вельмі шчыльныя, веерападобныя пучкі, 7-15 (20) см вышынёй. Стэрыльныя галіны вузкія, 1,1-1,5 (1,7) мм, злёгку сплясканыя, цёмна-зялёныя або шэраватыя, аднакаляровыя з абодвух бакоў. Спінное лісце шырокае, амаль аднолькавае з бакавым, брушное лісце трохі карацей спіннога, вельмі выпуклае. Галіны разгалінаваныя пад вуглом 30 ° і менш. Стробілы размешчаны як на галоўнай восі, так і на бакавых доўгіх ножках.
Распаўсюджанне
У Еўропе сустракаецца ў такіх краінах, як Бельгія, Люксембург, Чэхія, Данія, Эстонія, Фінляндыя, Францыя, Германія, Швейцарыя, Нідэрланды, Венгрыя, Ісландыя, Італія, Латвія, Літва, Беларусь, Нарвегія, Польшча, Расія, Румынія, Славенія, Швецыя, Украіна. У Паўночнай Амерыцы від можна сустрэць у Канадзе і ЗША.
Гібрыды
D. tristachyum утварае мноства гібрыдаў з іншымі прадстаўнікамі роду Diphasiastrum. Сярод іх:
Маладое жыццё
«Маладое жыццё» — часопіс беларускай моладзі. Выдаваўся ў Вільні з 14 лютага 1921 да студзеня 1923. Выйшла 7 нумароў. Рэдактар-выдавец Аляксандр Пусько.
Запарожская вуліца (Мінск)
Запарожская вуліца - вуліца ў Партызанскім раёне Мінска. Названа ў гонар горада Запарожжа. Звязвае вул. Радыяльную з Запарожскай плошчай. На Запарожскай вуліцы знаходзяцца 34 дамы, пераважна на цотным боку.
Наша праўда
«Наша праўда» — заходнебеларуская грамадска-палітычная газета орган Беларускай сялянска-работніцкай грамады. Выдавалася з 30 сакавіка да 24 верасня 1927 года ў Вільні на беларускай мове 2 разы ў тыдзень. Рэдактары-выдаўцы: С. Татарын, з № 20 Марыя Гічан, з № 35 П. Кумпяк.
Гран-пры 2006 (снукер)
Гран-пры 2006 (Grand Prix 2006, таксама вядомы як Royal London Watches Grand Prix 2006 — ад назвы спонсара) — прафесійны рэйтынгавы турнір па снукеры, які праходзіў з 21 па 29 кастрычніка 2006 года ў абердынскім выставачным цэнтры, у Абердыне, Шатландыя. Турнір стаў 25-м розыгрышам гран-пры, які пад рознымі назвамі штогод праходзіў з 1982 года. Кампанія Royal London Watches упершыню спансавала гран-пры. Прызавы фонд турніру склаў £455,750, з якіх £60,000 атрымаў пераможца.
Бітва за Кобрын (1920)
Бітва за Кобрын — адна з бітваў у часе вайны Савецкай Расіі з Польшчай 1919—1920 гадоў, што адбывалася 11—24 верасня 1920.
Перадумовы
У жніўні 1920 РСЧА атрымала паражэнне пад Варшавай, аднак вялікія страты панес і польскі бок. У баявых дзеяннях наступіла паўза, падчас якое абодва бакі папаўнялі войскі і арганізоўвалі іх забеспячэнне.
Сілы бакоў
На Палессі, асобна ад асноўных польскіх войскаў, дзейнічала правае крыло польскай 4-й арміі (камандоўца — генерал Леанард Скерскі). Асновай гэтай групы была 18-я пяхотная дывізія. Яна дзейнічала ва ўзаемадзеянні з аператыўнай групай генерала Краёўскага, якая наступала з поўдня, з украінскае часткі Палесся.
Супраць польскіх войскаў дзейнічала наноў сфарміраваная 4-я бальшавіцкая армія, якую ўзначальваў Аляксандр Шуваеў. Армія складалася з дзвюх стралковых дывізій (48-й і 57-й) і аднае каваларыйскае (17-й), а ў яе тыле фарміраваліся яшчэ дзве дывізіі (19-я і 55-я).
Міхаіл Тухачэўскі паручыў Шуваеву адбіць у польскіх войскаў Брэст. Са свайго боку Скерскі вырашыў апярэдзіць расійскія войскі і пачаць наступ на ўсход. На яго загад часткі 14-й пяхотнай дывізіі 8 верасня авалодалі Жабінкай, а пасля разбілі адну з частак 12-й арміі пад Макранамі; адначасна 16-я пяхотная дывізія з бітвамі дасягнула Маларыты.
Хада бітвы
11 верасня генерал Скерскі даў загад авалодаць істотным пунктам на Палессі — горадам Кобрын. Узяцце Кобрына было даручана 57-му палку 14-й дывізіі (з захаду), 47-му і 48-му палкам 11-й дывізіі (з поўдня). Уночы з 11 на 12 верасня, прарваўшы абарону 57-й стралковай дывізіі, польскія войскі ўзялі Кобрын. Дзеля абароны горада з поўдня была дадаткова падцягнутая 16-я пяхотная дывізія, якая размясцілася на беразе Мухаўца.
Дзеля адцягвання бальшавіцкіх сіл ад Кобрына генерал Скерскі загадаў здзейсніць атаку на Пружаны. Гэтую задачу выканала група генерала Міхала Мілеўскага, у склад якой увайшлі часткі трох пяхотных палкоў. Уночы з 18 на 19 верасня Пружаны былі захоплены. Да 22 верасня рускія намагаліся адбіць горада, аднак польскія войскі здолелі ўтрымаць Пружану.
У баях за Кобрын і Пружаны бальшавіцкая 4-я армія, панесшы вялізныя страты і страціўшы шмат боепрыпасаў, вымушаная былі перайсці да абароны па лініі Пружаны—Гарадзец.
Бітва пад Гарадцом
Пакуль бальшавікі займалі абарончыя пазіцыі каля Гарадцу, польская 16-я пяхотная дывізія (камандзір — Казімір Ладась) рыхтавала наступ у гэтай мясцовасці. Узяцце Гарадцу адкрывала польскім войскам шлях на Пінск.
Ранкам 21 верасня палякі атакавалі Гарадзец. Другой атакай бальшавіцкія часткі былі адкінуты за Дняпроўска-Бугскі канал. 22 верасня ішла артылярыйская страляніна. 23 верасня польскі 66-ы пяхотны полк распачаў наступ, аднак быў спынены ўпартай абаронай частак 57-й стралковай дывізіі. Тады палкоўнік Ладась накіраваў да Гарадцу 63-і пяхотны полк, які ўвечары захапіў мост пад Мяфёдавічамі і пераправіўся на ўсходні бераг каналу. Уночы з 23 на 24 верасня полк пачаў аточваць Гарадзец. 24 верасня да 16 гадзін 66-ы полк здолеў захапіць невялікі ўчастак на ўсходнім беразе канале, пасля чаго расійскія войскі пакінулі мястэчка.
Вынікі
Заваяванне Кобрына і прасоўванне польскіх войскаў на Палессі ва ўсходнім кірунку стварыла пагрозу выхаду іх з поўначы ў тыл бальшавіцкай 12-й арміі, якая вяла баі на Валыні. 26 верасня каваларыйскі атрад Булак-Балаховіча нечаканым ударам захапіў Пінск і паланіў частку штабу 4-й арміі РСФСР.
Пажар у Казлоўшчынскім псіханеўралагічным доме-інтэрнаце (2003)
Пажар у Казлоўшчынскім псіханеўралагічным доме-інтэрнаце адбыўся ноччу 12 кастрычніка 2003 г. У выніку згарэў драўляны будынак на тэрыторыі інтэрната ў пасёлку Казлоўшчына (Дзятлаўскі раён Гродзенскай вобласці) і загінуў 31 чалавек.
У 4 гадзіны ночы у драўляным будынку псіханеўралагічнага інтэрната Казлоўшчыны пачаўся пажар, але да 4:36, калі прыехалі пажарныя, агонь тушылі сіламі санітарак і аховы. У выніку будынак згарэў, быў выратаваны 31 чалавек і яшчэ 31 чалавек загінуў. Нефармальна трагедыю назвалі «другой Нямігай», а ў спісе катастроф Беларусі на сайце Stalker.by яна заняла 8-е месца па маштабе. Існуюць розныя версіі, што магло стаць прычынай пажару і такой маштабнай гібелі людзей, але ў асноўным яны зводзяцца да дрэнна наладжанай супрацьпажарнай сістэмы ў інтэрнаце. Жалоба па загінулых у краіне абвешчана не была, але 27 лістапада 2003 г. Мінгарвыканкам выдаў «Рашэнне Аб дадатковых мерах, па забеспячэнню бяспекі жыццядзейнасці аб’ектаў г. Мінска» № 1993, у якім было заяўлена: «Наступствы пажару 12 кастрычніка 2003 года ў Казлоўшчынскім псіханеўралагічным дыспансеры Дзятлаўскага раёна Гродзенскай вобласці, ахвярамі якога сталі 31 чалавек, у чарговы раз пацвярджаюць актуальнасць забеспячэння супрацьпажарнай абароны аб’ектаў сацыяльна-культурнай сферы і падрыхтаванасці абслуговага персаналу да дзеянняў у экстрэмальных умовах». Далей у гэтым дакуменце прыводзіліся меры паляпшэння супрацьпажарнай бяспекі.
Светыцхавелі
Светыцхаве́лі (სვეტიცხოველი — жыватворчы слуп) — кафедральны патрыяршы храм Грузінскай праваслаўнай царквы ў горадзе Мцхета, які на працягу тысячагоддзя з’яўляўся галоўным саборам усёй Грузіі. Унесены ў Спіс аб’ектаў Сусетнай спадчыны. Адзін з галоўных духоўных цэнтраў Грузіі.
Гісторыя
Сярод захаваўшыхся гістарычных будынкаў Светыцхавелі з’яўляецца самым вялікім у Грузіі. На працягу стагоддзяў з’яўляецца цэнтрам хрысціянскай Грузіі. Яшчэ ў IV стагоддзі прыняўшы хрысціянства цар Мірыян III згодна з саветам роўнаапостальнай Ніны пабудаваў першую ў Грузіі драўляную царкву, якая не захавалася да нашага часу.
Адной з апор храма быў кедр, які абазначаў месца знаходжання Рызы Хрыстовай. У II палове V стагоддзя набожны цар Вахтанг II Гаргасал пабудаваў на месцы гэтай царквы базіліку, верхнія апоры якой былі ўскрытыя савецкімі даследчыкамі (кіраўнік В. Цынцадзэ) ў 1970-я гады і пакінуты для ўсеагульнага агляда.
У XI стагоддзі на месцы пашкоджанай базілікі каталікос Грузіі Мелкіседэк I (1012—1030, 1039—1045) пабудаваў храм. Існуючая цяпер крыжовакупальная чатырохстоўпная трохнефная царква ў імя Дванаццаці Апосталаў будавалася з 1010 па 1029 год пад наглядам дойліда Арсакідзэ (згаданы ў надпісы на фасадзе).
Архітэктура
Размеркаванне знешніх форм і мас, прапорцыі падчыняюцца высокаму купалу, які ўзвышаецца ў цэнтры, пад якім знаходзіцца дах з двухнаклонным пакрыццём у выглядзе крыжа. У афармленні фасада ў асноўным выкарыстоўваецца дэкаратыўныя элементы і развітая сістэма падвоеных пілястраў, а таксама ў паясах моцнасці абліцоўка з кафлі. Кафля багатая і разнастайная (дайшла часткова). У дэкаратыўным упрыгожванні храма вялікае месца займае рэльеф. Трэба адзначыць упрыгажэнне ўсходняга фасада, у аснове якога ляжыць сістэма з пяці дэкаратыўных жырандолей. У падкупальнай прасторы ўключаны трохвугольныя нішы, а ў цэнтральнай частцы размешчаны веерападобныя промні з дыскамі па краях. Майстэрскі выкарыстоўваецца поліхрамічны эфект. На асноўным — пясочнага колера фоне каля алтара вылучаюцца сабраная ярка чырвоная кафля, якая вылучана багата ўпрыгожанымі гарызантальнымі паясамі. У заходняй частцы фасада знаходзіцца адзін вялікі, багата ўпрыгожаны пояс, які займае большую частку сцяны. Кампазіцыю фасада завяршае трохфігурны рэльеф — сядзячы на троне Збавіцель з анёламі па баках.
Светыцхавелі з’яўляецца асноўным храмам у стылі архітэктуры сярэдневяковай Грузіі. Старыя роспісы не захаваліся, а тыя што прысутнічаюць — XVI, XVII, і, магчыма, XVIII стагоддзяў (адноўлены ў XIX стагоддзі). Найбольш цікавымі з’яўляюцца фрэскі XVII стагоддзя (над купалам), эпізоды з якіх расказваюць аб прыняцці хрысціянства Грузіяй (кіраўнік роспісу — мастак Грыгорый Гулджаварасашвілі).
У знешняй частцы шмат змен: частка фасада і падкупалле (якія вылучаюцца зялёным колерам абліцоўкі) належаць да пачатка XV стагоддзя (рэстаўравана Аляксандрам I Вялікім пасля нашэсця Тамерлана, асобныя рэльефныя выявы перанесены, хаця гэтыя рэстаўрацыі не парушылі асноўныя формы і прапорцыі храма.
Храмавая агароджа
Храм абкружаны крапасной сцяной, якая ў плане набліжаецца да квадрата. Сцяна была пабудавана па загаду цара Іраклія II (згадваецца ў тэксце, выбітым над паўднёвым уваходам у храм). Высечаныя камяні ў старой частцы сцяны перамешаныя з рачнымі камянямі. Пабудовы на сценах выкананы з кірпіча. Ніжняя частка двухяруснай сцяны непранікальная. У верхняй частцы прысутнічае баявая дарожка, на ўзроўні якой таксама маюцца сховішчы камення. У сцен прысутнічаюць 6 цыліндрычных і 4 чатырохвугольныя вежы. Уваходныя вароты знаходзяцца на паўднёвым баку. На заходнім баку — званіца і вароты XI стагоддзя — выдатны прыклад грузінскай народнай архітэктуры. У 1964—1965 гадах была праведзена рэстаўрацыя, якая вярнула сцяне першапачатковы выгляд (архтэктары Н. Чубінашвілі і В. Цынцадзэ; галоўны кансультант Г. Чубінашвілі). У час раскопак у 1963—1964 гадах у паўднёва-заходняй частцы сцяны былі знойдзены астанкі каталікоса Мелкіседэка (XI стагоддзе). У двары, у паўднёва-ўсходняй частцы сцяны знаходзіцца палац каталікоса Антона ІІ. У дадзены момант ён поўнасцю перабудаваны і з’яўляецца гісторыка-этнаграфічным музеем.
На працягу ўсяго свайго існавання сабор служыў месцам каранавання і пахавальняй для прадстаўнікоў царскага роду Баграціёнаў. У сакавіку 2007 года у Светыцхавелі адбылося адпяванне першага грузінскага прэзідэнта Звіяда Гамсахурдзія.
Згадванні ў літаратуры
У класічнай літаратуры Грузіі адным з самых яскравых твораў з’яўляецца раман «Правіца вялікага майстра» класіка нацыянальнай літаратуры Канстанціна Гамсахурдзія, у якім расказваецца аб будаўніцтве храма і аб адначасова звязаным з гэтым станаўленнем Грузіі. У эпічным творы дэталёва апісваецца працэс будаўніцтва храма, станаўлення хрысціянства ў Грузіі і грузінскай дзяржавы.
Дон Карлас Старэйшы
Дон Ка́рлас Мары́я Ісі́дра дэ Бурбо́н (Carlos María Isidro de Borbón;,  — , ) — іспанскі інфант, сын караля Карла IV і Марыі-Луізы Пармскай, малодшы брат Фердынанда VII. Прэтэндэнт на іспанскі прастол з 1833 па 1844 гады. У адрозненне ад унука, які таксама развязаў грамадзянскую вайну, вядомы як Дон Карлас Старэйшы.
Біяграфія
Разам з братам Карлас быў запрошаны Напалеонам у Баёну, дзе быў прымушаны адрачыся ад сваіх правоў. У 1814 годзе, пасля рэстаўрацыі Бурбонаў, Карлас вярнуўся ў Мадрыд і ажаніўся з дачкой партугальскага караля Жуана VI Марыяй Франчэскай дэ Браганса, ад якой меў трох сыноў (сярэдні сын Хуан, граф Манцісон, у далейшым прэтэндаваў таксама на французскі прастол).
З-за бяздзетнасці Фердынанда Карлас лічыў сябе спадчыннікам прастола. Вакол яго групавалася партыя крайніх прыхільнікаў абсалютызму і клерыкалаў, якія былі вядомыя пад імем карлістаў (апастолікаў) і з’яўляліся галоўнымі віноўнікамі паўстанняў, што трывожылі Іспанію з 1833 года.
Пасля смерці брата і абвяшчэння каралевай малалетняй пляменніцы, Ізабелы II, Карлас абвясціў сябе ў Краіне Баскаў каралём Карлам V і развязаў першую карлісцкую вайну, якая працягвалася да 1839 года.
Зюзнік еўрапейскі
Зю́знік еўрапейскі (Lycopus europaeus) — шматгадовая травяністая расліна з роду  сямейства. Тыпавы від роду.
Назвы
Зюзнік еўрапейскі, балотная крапіва, сардэчная трава, дзікі матачнік.
Батанічнае апісанне
Сцябло бароздавае, прамое, простае або галінастае, 30—120 см вышынёй. Лісце на кароткіх чаранках, яйкападобна-ланчэтнае або ланцэтнае, з вялікімі зубцамі па краі; ніжняе і сярэдняе — ля асновы рассечанае. Кветкі зігаморфныя, сабраны ў несапраўдныя кольцы, размешчаныя ў пазухах сярэдняга і верхняга лісця; вяночак званочкападобны, 4-лопасцевы, белы, з чырвонымі плямамі. Плод — арэшак. Цвіце ў ліпені — верасні.
Распаўсюджанне і экалогія
Еўраазіяцкі від. Святлолюбівая і ценевынослівая расліна. Мезафіт, гіграфіт і эўтроф.
Расце, у т.л. па ўсёй тэрыторыі Украіны, на балотах, пойменных лугах, па берагах вадаёмаў, у альшаніках.
Выкарыстанне
Лекавая, дубільная і фарбавальная расліна.
Лекавыя ўласцівасці
Для лекавых патрэб нарыхтоўваюць траву падчас цвіцення.
Трава змяшчае гліказіды (лікапін), горычы, смолы, вітаміны, кававую і урсолавую кіслоты, мінеральныя рэчывы. Расліна багата на ёд.
Галенавыя прэпараты праяўляюць антыгіпаксічнае і антызобагеннае дзеянне.
Ужываюць пры неўрозах, тырэатаксікозе (базедавай хваробе) з прыступамі сэрцабіцця, для памяншэння зобагеннага эфекту, пры ацёках, маткавых крывацёках.
Прымаюць ўнутрана.
Марш за свабоду
Марш за свабоду — найбуйнейшая акцыя пратэсту за ўсю гісторыю Беларусі, якая адбылася ў Мінску 16 жніўня 2020 года. Марш таксама называўся агульнанацыянальным і агульнаграмадзянскім.
Ход акцыі
Да пункту збору каля стэлы «Мінск — горад-герой» людзі пешшу ішлі з розных куткоў Мінска з бел-чырвона-белымі сцягамі і шматлікімі плакатамі, якія асуджаюць рэжым Лукашэнкі. Ля стэлы «Мінск — горад-герой» сабралася па розных ацэнках ад 400 да 500 тысяч чалавек, без уліку руху людзей па вуліцах. Стэлу «Мінск — горад-герой» абгарнулі ў бел-чырвона-белы сцяг, яшчэ адзін сцяг усталявалі на ёй зверху. З-за вялікай колькасці ўдзельнікаў мерапрыемства каля стэлы амаль не працавалі мабільная сувязь і мабільны інтэрнэт.
Мітынгоўцы скандавалі «Жыве Беларусь!», «Ухадзі!», «Верым, можам, пераможам!», «Выпускай!», «Далучайся!», «Караева пад суд!» (Караева под суд!), «КДБ пад суд!» (КГБ под суд!), «Лукашэнка, ты звольнены!» (Лукашенко, ты уволен!), «Лукашэнку ў аўтазак!» (Лукашенко в автозак!), «МУС пад суд!» (МВД под суд!), «Мы не народзец!» (Мы не народец!), «Нас 97!», «Пакуль мы адзіныя, мы непераможныя!» (Пока мы едины, мы непобедимы!), «Пара мяняць лысую гуму!» (Пора менять лысую резину!), «Адзін за ўсіх і ўсе за аднаго!» (Один за всех и все за одного!), «Саша 3%», «Свабоду», «Сыходзь!» (Уходи!), «Света!», «Трыбунал!» (Трибунал!), «Фашызм ня пройдзе!» (Фашизм не пройдёт!), «Ярмошыну ў турму!» (Ермошину в тюрьму!) і іншыя споклічы.
На акцыі пратэсту член аб’яднанага штаба Святланы Ціханоўскай і каардынатар штаба незарэгістраванага кандыдата Віктара Бабарыкі Марыя Калеснікава заявіла, што «былы прэзідэнт мусіць падаць у адстаўку, ён утапіў краіну ў гвалце».
Прыкладна ў 17.00 мітынгоўцы пачалі «Марш за свабоду» і накіраваліся па праспектах Пераможцаў і Незалежнасці ў кірунку плошчы Незалежнасці, дзе частка з іх сабралася на самой плошчы, у тым ліку побач з Домам Урада. Падчас шэсьця цэнтральныя праспекты сталіцы спачатку часткова, а потым цалкам былі заняты людзьмі. Увечары дэманстранты занялі плошчу Незалежнасці. Людская калона расцягнулася да плошчы Перамогі. А 19.00 лік дэманстрантаў на плошчы Незалежнасьці перавысіў 100 000 чалавек.
Наш голас
«Наш голас» — заходнебеларуская грамадска-палітычная газета орган Беларускай сялянска-работніцкай грамады. Выдавалася з 26 студзеня  да 26 лютага 1927 года ў Вільні на беларускай мове 2 разы на тыдзень.
Пётр Сяргеевіч Жукаў
Пётр Сяргеевіч Жукаў (1921—1967) — маёр Рабоча-сялянскай Чырвонай Арміі, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1945).
Біяграфія
25 чэрвеня 1944 года батальён Жукава прарваў нямецкую абарону ў раёне вёскі Пружынішчы Акцябрскага раёна і заняў другую лінію абароны ворага, адрэзаўшы яму шляхі адыхода. 26 чэрвеня батальён вызваліў вёску Любань, а потым, пераправіўшыся праз Пціч захапіў плацдарм на яе заходнім беразе.
Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 24 сакавіка 1945 года гвардыі маёр Пётр Жукаў быў удастоены высокага звання Героя Савецкага Саюза з уручэннем ордэна Леніна і медаля «Залатая Зорка».
Пасля заканчэння вайны Жукаў працягнуў службу ў Савецкай Арміі. У 1953 годзе ён быў звольннены ў запас, жыў у Мазыры і працаваў інструктарам Палескага абласнога камітэта ДТСААФ, потым знаходзіўся на гаспадарчай працы. Памер 22 снежня 1967 года, пахаваны ў роднай вёсцы.
Памяць
У гонар П. С. Жукава названыя вуліца ў Брагіне і сярэдняя школа ў Мікулічах.
Янка Садоўскі
Янка Садоўскі (, Залужжа —, Канада) — беларускі грамадскі дзеяч.
Біяграфія
Нарадзіўся 15 ліпеня 1926 г. у вёсцы Залужжа гміны Стоўбцы Стаўбцоўскага павета Навагрудскае ваяводства у Польскай Рэспубліцы.
У 1933—1939 гг. вучыўся ў пачатковай школе ў роднай вёсцы, а пасля, да 1942 г., навучаўся ў сярэдняй школе ў Міры. У 1942—1944 гг. вучыўся ў Нясвіжскай настаўніцкай семінарыі. Падчас нямецкай акупацыі браў удзел у нацыянальна-культурным руху на Стаўбцоўшчыне. Ваяваў у Францыі ў 30-й грэнадэрскай дывізіі СС (беларускай), а з лютага 1945 — у 2-м Польскім корпусе, разам з якім пасля вайны апынуўся ў Вялікабрытаніі.
Ад 8 снежня 1946 г. жыў у Вялікабрытаніі, да мая 1947 г. служыў у Польскім перасяленчым корпусе. Дэмабілізаваўшыся, працаваў у Камісіі лясной гаспадаркі, Нацыянальнай вугальнай радзе. Быў сябрам ЗБВБ. У 1948 г. прыняты кандыдатам у ордэн марыянаў.
У 1949 г., здаўшы іспыты на атэстат сталасці пры Лонданскім універсітэце, з блаславення а. Часлава Сіповіча выехаў у Рым, дзе пасля навіцыяту пачаў рыхтавацца да святарства. У 1950—1952 гг. вучыўся ў Папскім інстытуце «Ангелікум» у Рыме, дзе атрымаў ступень бакалаўра філасофіі. У 1952—1956 гг. студыяваў тэалогію ў Папскім Грыгарыянскім універсітэце і займеў ліцэнцыят у гэтай галіне. У 1953 г. выйшаў з марыянскага ордэна і з дапамогай біскупа Баляслава Слосканса пачаў навучанне ў ў Рыме. 17 снежня 1955 г. атрымаў святарскія свячэнні і далей працягнуў навучанне. У 1956—1958 гг. вучыўся на бібліістыцы ў Папскім біблейскім інстытуце, па заканчэнні якога меў ліцэнцыят у Святым Пісанні. Адначасова ў 1956—1960 гг. вучыўся ў Рымскім універсітэце, спецыялізаваўся на вывучэнні гісторыі ўсходнеславянскіх моваў і зацікавіўся даследаваннем жыцця і дзейнасці Францыска Скарыны. Менавіта Янка Садоўскі знайшоў у падуанскім архіве новыя дакументы, згодна з якімі можна было меркаваць, што паміж 1506 і 1512 гг. будучы першадрукар быў сакратаром у дацкага караля.
У 1961 г. на загад а. Часлава Сіповіча вярнуўся ў Лондан дапамагаць у працы Беларускай каталіцкай місіі і кіраваць інтэрнатам Св. Кірылы. Аднак праз два месяцы працы ў інтэрнаце адмовіўся ад святарства і сышоў з Беларускага цэнтру. Ажаніўся, працаваў школьным настаўнікам рускай мовы. Абараніў дысертацыю і атрымаў ступеню доктара літаратуры ў славяназнаўстве (1964), а потым атрымаў ступеню доктара філасофіі з яшчэ адной працай, прысвечанай Францыску Скарыну ў Лонданскім універсітэце (1967).
У 1968 г. выехаў спачатку ў ЗША і выкладаў у Чыкагскім універсітэце, а потым пераехаў у Канаду. Выкладаў рускую мову і літаратуру ў Куінскім універсітэце (Антарыа). Быў сябрам Згуртавання беларусаў Канады. У 1969—1972 гг. быў старшынёй БІНіМу ў Канадзе. Займаўся даследаваннем беларускай літаратуры XIX стагодздзя, уплыву беларускай культуры на расійскую ў XVI—XVII стагодзьдзях, пісаў пра Рыгора Крушыну, Васіля Быкава, рабіў англамоўныя агляды беларускіх публікацый для «The Year’s Work in Modern Languages Studies». Збіраў беларускія экспанаты для канадыйскага Музея чалавека. У 1971 року зладзіў першую канферэнцыю беларусаведы ў Кінгстанскім Куінс-універсітэце. Ад 1973 г. працаваў над даследаваннем па гісторыі беларусаў Канады. Сабраў вялікую колькасць матэрыялаў, запісваў інтэрв’ю. Усё сабранае захоўваецца ў фондзе гісторыка ў Архіве Канады ў Атаве. У 1982 г. апублікаваў манаграфію «The History of the Byelorussians in Canada». Засталася нявыдадзенай ягоная манаграфія пад назвай «Доктар Францішак Скарына: Жыццё, працы і мова».
Памёр ад сардэчнага прыступу 10 чэрвеня 1982 г. у Кінгстане (Антарыа, Канада).
Наша Каляіна
На́ша Каляі́на — беларуская газета, якая выдавалася ў Слуцку культурна-асветным таварыствам «Папараць-Кветка». Галоўны рэдактар — Андрэй Бараноўскі. Газета фундавалася Часовым Беларускім нацыянальным камітэтам у Менску. Выйшла 2 нумары: №1 ад 27 кастрычніка 1919 года і №2 ад 20 лютага 1920 г.
Бітва на Нёмане
Падрыхтоўка Тухачэўскага
26 жніўня Заходні фронт Міхаіла Тухачэўскага спыніўся на лініі рэк Нёман, Шчара і Свіслач. Сюды сцягваліся савецкія рэзервы. За кароткі час былі адноўлены амаль усе дывізіі разбітыя пад Варшавай. Пад камандаю Тухачэўскага знаходзілася каля 73 тысячы салдат і 220 гармат. Галоўнакамандуючы Чырвонай Арміяй Сяргей Камянеў, загадаў рыхтавацца да новага наступу.
Камандуючы Фронту збіраўся правесці наступ сіламі трох армій, захапіць Беласток і Брэст, а пасля нанесці ўдар у кірунку Любліна. Удары павінны былі наносіць: 3 Армія Уладзіміра Лазарэвіча (шэсць дывізій), 15 Армія Корка (чатыры дывізіі) і 16 Армія Салагуба (чатыры дывізіі).
Тухачэўскі разлічваў таксама на дапамогу воска перакінутага з фінскага фронту.
Падрыхтоўка Польскага войска
10 верасня ў Штабе Галоўнанкамандуючага ў Брэсце пры ўдзеле камандуючых 2 і 4 Армій Юзаф Пілсудскі прадставіў план аперацыі бітвы на Нёмане і Шчары.
На думку камандуючага патрэбны быў удар у кірунку Гродна і Ваўкавыска, каб звязаць асноўныя сілы бальшавікоў. Адначасова ўдарная група 2 Арміі мусіла шыбкім маршам прайсці праз літоўскую тэрыторыю і выйсці ў глыбокія тылы Чырвонай Арміі, якая загразне ў баях на лініі Нёмана.
Абедзве арміі налічвалі 67 тысяч салдат і 432 гарматы.
Баі за Гродна
Для бальшавікоў гэта было зусім нечакана. Яны спешна пачалі адыход у бок Гродзенскіх фартоў. Адначасова 3 ПДЛ, што дзейнічаў на правым крыле 2 Арміі адкінуў 11 і 16 стралковыя дывізіі і сфарсавалі Свіслач.
21 верасня ізноў прынёс поспех польскаму боку. Контратакі 5 і 6 стралковых дывізій не прынеслі поспеху саветам. 11 стралковая дывізія панесла вялікія страты ў баях з 3 дывізіяй пяхоты легіёнаў каля Вялікай Бераставіцай. Палякі разбілі 93 і 97 стралковыя палкі і пагражалі штабу дывізіі. Іх камандзір быў паранены і ратаваўся ўцёкамі.
Контрудары Чырвонай арміі
22 верасня да баёў далучыліся рэзервовыя 3 і 15 Арміі. Тры польскія дывізіі (каля 19 000 салдат, 124 гарматы) сутыкнуліся з шасцю савецкімі дывізіямі (каля 20 000 салдат, 100 гармат). 2 Армія Рыдза-Сміглага распачала надзвычай зацятыя баі. Шмат якія ўмацаванні неаднаразова пераходзілі з рук у рукі. Дабраахвотная дывізія плк. Коца адбіла некалькі атакаў на Новы Двор і Рагачэў, Горная дывізія білася каля Кузніцы і Длугасельцаў. Затое 3 ДП Легіёнаў пад Вялікай і Малой Бераставіцамі адбіла некалькі атак 11, 16 стралковых дывізій і 56 Самастойнай стралковай брыгады пераведзенай з фінскага фронту.
Сігнал да атакі
23 версня галоўныя сілы 2 Арміі павінны былі фарсіраваць Нёман і захапіць Гродна. Але зацяты адпор Чырвонай Арміі не дазволіў тое ажыццявіць.
21 Горная дывізія крывавілася пад Індурай і Адэльскам з савецкаімі 6 і 56 дывізіямі.
22 дывізія Добраахвотнікаў, толькі ўвечары левым крылом дасягнула Нёмана на поўнач ад Гродна. 205 дабраахвотны полк пяхоты маёра Бернарда Монда пад покрывам ночы зачапіўся за паўразбураны мост над Гожай і распачаў пераправу праз Нёман. Але з-за недахопу сувязі, той поспех не быў своечасова выкарыстаны.
Пад Вялікай Бераставіцай 3 ДП Лег. адбіваў хвалі савецкіх атак.
Але 24 верасня контратакі бальшавікоў пачалі слабець. Да палякаў пачалі перабягаць чырвонаармейцы беларускай і ўкраінскай нацыянальнасцей. Дайшлі паведамленні пра сфарсаванне Нёману аддзеламі маёра Монда, які самастойна набліжаўся да фортаў Гродна. 2 кавалерыйскай брыгадзе было загадана патрымаць 205 полк пяхоты.
Удар з поўначы
22 верасня распачала свае дзеянні польская Ударная Група 2 арміі. Начале яе ішла 4 кавалерыйская брыгада падпалкоўніка Адама Нянеўскага і змятала літоўскія аддзелы, якія спрабавалі яе стрымаць. 23 верасня яна забыла не знішчаны мост на Нёмане ў Друскеніках. Узяла некалькі палонных. 1 ДП Лег. у шасцігадзіннай бітве разбіла 22 верасня два літоўскія палкі пяхоты, узяла каля 1700 палонных, 12 гармат і захапіла Сейны. 23 верасня дывізія была ў Друскеніках, а 24 верасня заняла Марцінканцы.
У гэты час 1-я беларуска-літоўская дывізія ген. Жандкоўскага з 2 кавалерыйскай Брагадай разбілі літоўскі 7 полк пяхоты і дасягнула Парэчча. Але далейшыя дзеянні групоўкі залежалі ад развіцця сітуацыі на цэнтральным кірунку ў раёне Гродна.
Вынікі
Бітва на Нёмане гэта апошняя вялікая бітва польска-савецкай вайны. Чырвоная Армія пацярпела паражэнне, гэткую ж значную як і ў Варшаўскай бітве. Палякі захапілі 40 тысяч палонных і 140 гармат, шмат амуніцыі і ваеннага ладунку.
Гэта бітва мела вялізны ўплыў падчас падпісання Рыжскага мірнага дагавора. Чырвонае войска было разбіта і дэмаралізавана. Савецкая дэлегацыя саступіла ад ранейшых патрабаванняў і пакідала польскую дзяржаву ў супакоі.
Аднак Беларусь была падзелена на дзве часткі. Да Польшчы адыйшла 4,5-мільённая Заходняя Беларусь плошчай больш за 110 тыс. км². Кіраўнік савецкай дэлегацыі А. Ёфэ, увогуле, прапаноўваў саступіць Польшчы ўсю тэрыторыю тагачаснай БССР (да Бярэзіны) наўзамен на тэрытарыяльныя саступкі ва Украіне, аднак польскі бок не прыняў гэту прапанову. Гэта справакавала пачатак Слуцкага збройнага чыну.
Войска польска
Аператыўнае кіраўніцтва 2 і 4 Арміямі праводзіў Юзаф Пілсудскі.
Чырвоная армія
Заходні фронт генерала Міхаіл Тухачэўскі (каля 100 000 салдат, 220 гармат)
Гран-пры 2005 (снукер)
Гран-пры 2005 (Grand Prix 2005, таксама вядомы як Royal London Watches Grand Prix 2005 — ад назвы спонсара) — прафесійны рэйтынгавы турнір па снукеры, які праходзіў з 8 па 16 кастрычніка 2005 года ў Гільд Холе, у Прэстане, Англія. Турнір стаў 24-м розыгрышам гран-пры, які пад рознымі назвамі штогод праходзіў з 1982 года. Прызавы фонд турніру склаў £400,000, з якіх £60,000 атрымаў пераможца.
Тупак Амару
Тупак Амару (Thupaq Amaru, Túpac Amaru, 1545 — ) — апошні кіраўнік Інка. Сын Тыта Кусі Юпанкі (таксама вядомага як Манка Капак II), быў жрацом і захавальнікам цела свайго бацькі.
Прыход да ўлады
Пасля таго, як яго брат, Сапа Інка (Тыту Кусі), памёр у 1571, Тупак Амару стаў кіраўніком Імперыі Інкаў. У народзе інкаў распаўсюдзіліся чуткі, што іспанскія святары, якіх Тыту Кусі прымаў у Вількабамбе, атруцілі яго. Святары былі схоплены і пакараны, прыгранічныя тэрыторыі паміж Перу і іспанскімі ўладаннямі былі занятыя інкамі. Да гэтага часу іспанцы яшчэ не ведалі аб смерці папярэдняга Сапа Інка і паслалі двух паслоў для правядзення перагавораў. Яны абодва былі забітыя адным з камандзіраў інкаў.
Выкарыстоўваючы ў якасці падставы для вайны тое, што інкі «парушылі закон, якога прытрымліваліся усе народы свету пра бяспеку паслоў» новы віцэ-кароль, Францыска дэ Таледа, граф Арапеса, вырашыў атакаваць інкаў і захапіць Вількабамбу. Ён абвясціў вайну 14 красавіку 1572 г. На працягу двух тыдняў невялікая група іспанскіх салдат захапіла ключавы мост на мяжы і гэта стала пачаткам ўварвання.
Вырашальная бітва з Іспаніяй
1 чэрвеня пачаліся першыя баявыя дзеянні ў даліне Вількабамба. Нягледзячы на тое, што інкі былі значна горш ўзброены, яны былі настроены на перамогу. Інкі атакавалі першымі. Раз за разам яны спрабавалі зняць аблогу іспанцаў і іх саюзнікаў, але былі вымушаныя адступіць. 23 чэрвеня форт Гаяна Пукара загарэўся ў выніку артылерыйскага абстрэлу. Армія інкаў вымушана была пакінуць апошні горад і адступіць у джунглі. 24 чэрвеня іспанцы ўвайшлі ў Вількабамбу, але выявілі яе спустошанай. Сапа Інка знік. Горад быў цалкам разбураны, а Імперыя Інкаў афіцыйна перастала існаваць.
За дзень да гэтага Тупак Амару з сотняй воінаў сышоў на захад у джунглі. Яго група, якая складалася з военачальнікаў і членаў сям'і, падзялілася на больш дробныя з мэтай пазбегнуць захопу.
Тры групы іспанскіх салдат гналі іх. Адна з груп захапіла сына і жонку Тыту Кусі. Другая група вярнулася з ваеннапалоннымі, а таксама захапіла золата, срэбра, каштоўныя камяні. Трэцяя група ўзяла ў палон двух братоў Тупака Амару, іншых членаў сем'яў і некалькіх военачальнікаў. Сапа Інка і яго галоўнакамандуючы засталіся на волі.
Рэйд з Вількабамбы
Пасля апісаных падзей іспанцы сфармавалі атрад з 40 лепшых салдат для пошукаў Тупака Амару. Яны прайшлі раку Масауай і праз 170 міль выявілі склад інкаў з вялікай колькасцю золата і сталовых прыбораў для сервіроўкі імператарскага стала. Іспанцы захапілі групу індзейцаў Чунка, якія паведамілі пра тое, што бачылі Сапа Інку. Іспанцы даведаліся, што Тупак Амару спусціўся па рацэ на лодцы ў мясцовасць пад назвай Маморы. Іспанцы звязалі плыты і рушылі ўслед за ім.
У Маморы яны даведаліся, што Тупак Амару сышоў далей. Іспанцы скарысталіся дапамогай мясцовых індзейцаў, якія паказалі ім шлях. Прайшоўшы 50 міль, пераследнікі ўбачылі агонь вогнішча. Яны знайшлі Сапу Інка Тупака Амару і яго жонку ля гэтага вогнішча. Іспанцы гарантавалі бяспеку Тупаку Амару і яго жонцы. Тупак Амару быў арыштаваны.
Саліван Рой
Рой Клівлэнд Саліван (англ. Roy Cleveland Sullivan; 7 лютага 1912 — 28 верасня 1983) — амерыканскі інспектар па ахове нацыянальнага парка Шэнандоа ў Вірджыніі, вядомы тым, што ў перыяд з 1942 па 1977 год яго сем разоў ударыла маланкай, пасля чаго ён застаўся ў жывых. У сувязі з гэтым ён атрымаў мянушку «чалавек-грамаадвод» (англ. Human Lightning Conductor) і быў занесены ў Кнігу рэкордаў Гінэса.
Каалін
Каалі́н, белая гліна — асадкавая горная парода, складзеная галоўным чынам з каалініту, часам з дамешкамі пясчанага матэрыялу (кварц, слюда, палявы шпат і інш.). Назва паходзіць ад назвы мясцовасці Каалінь у правінцыі Цзянсі ў Кітаі, дзе ўпершыню быў знойдзены каалін.
Колер кааліну белы, жаўтаваты, шараваты, у выпадку наяўнасці арганічных дамешкаў — да чорнага. У сухім стане кавалкавая, слаба звязаная, тлустая навобмацак парода. Пры ўвільгатненні малапластычная. Валодае высокай вогнетрываласцю.
Месцараджэнні
Каалін здабываюць у Вялікабрытаніі (Карнуол), Германіі (каля Дрэздэна), Чэхіі (наваколле горада Карлавы Вары), ЗША (штат Джорджыя), на Урале, у Казахстане, на Украіне і інш.
Выкарыстанне
Найбольшую колькасць кааліну (да 50 % здабычы) спажывае цэлюлозна-папяровая прамысловасць у якасці напаўняльніка, вызначаючага якасць паперы. Каля 20 % кааліну выкарыстоўвае гумавая прамысловасць, 5—10 % фарфоравая і фаянсавая вытворчасць. Таксама каалін выкарыстоўваецца ў вытворчасці вогнетрывалых матэрыялаў, белага цэменту, будаўнічай і электратэхнічнай керамікі, у парфумерыі і медыцыне.
У хімічнай прамысловасці каалін выкарыстоўваецца ў якасці сыравіны пры атрыманні ультрамарыну, сернакіслага , хлорыстага алюмінію.
Жамойцін
Жамойцін — прозвішча.
Бенядзікт Кляйноў
Бенядзікт Кляйноў (, в. Наваельня, цяпер Дзятлаўскі раён —, Брадфард, Вялікабрытанія) — беларускі грамадскі дзеяч.
Біяграфія
Нарадзіўся 14 сакавіка 1926 года ў Наваельні Навагрудскага павета ў Польскай Рэспубліцы.
Вучыўся ў Навагрудскай беларускай гімназіі. Быў курсантам Мінскай афіцэрскай школы БКА, з якой трапіў у 30-ю грэнадзёрскую дывізію СС, а адтуль, здаўшыся саюзнікам, у 2-гі Польскі корпус.
У 1946 годзе разам з 2-м Польскім корпусам прыбыў у Вялікабрытанію. З 19 студзеня 1947 года быў сябрам Згуртавання беларусаў у Вялікабрытаніі, кіраваў прэзідыумам Першага з’езду арганізацыі, пазней быў сябрам Галоўнай управы. Атрымаў дыплом будаўнічага інжынера ў Манчэстэрскім універсітэце. У 1949 годзе быў адным з ініцыятараў стварэння Згуртавання беларускіх камбатантаў, кіраваў дружынай у Манчэстэры. Потым пераехаў ў Брадфард. Уваходзіў ва ўправу Беларускага грамадскага клуба «Сакавік» у Брадфардзе. Быў актывістам БАПЦ, кіраваў Вікарыяльнай управай БАПЦ у Вялікабрытаніі і быў старшынёй парафіяльнага камітэта прыхода Св. Спаса ў Брадфардзе.
Памёр 17 ліпеня 1985 года ў шпіталі Св. Якава ў Лідсе. Пахаваны ў Брадфардзе.
Гран-пры 2004 (снукер)
Гран-пры 2004 (Grand Prix 2004, таксама вядомы як Totesport Grand Prix 2004 — ад назвы спонсара) — прафесійны рэйтынгавы турнір па снукеры, які праходзіў з 2 па 10 кастрычніка 2004 года ў Гільд Холе, у Прэстане, Англія. Турнір стаў 23-м розыгрышам гран-пры, які пад рознымі назвамі штогод праходзіў з 1982 года. Кампанія Totesport упершыню спансавала гран-пры. Прызавы фонд турніру склаў £400,000, з якіх £60,000 атрымаў пераможца.
Тры колеры: Чырвоны (саўндтрэк)
«Тры ко́леры: Чырво́ны» — саўндтрэк да фільма «Тры колеры: Чырвоны», напісаны польскім кампазітарам Збігневам Прайснерам. Упершыню выдадзены ў 1994 годзе. Пазней неаднаразова перавыдаваўся.
Сезон 2014 ФК Дняпро Магілёў
Заняўшы апошняе месца ў Вышэйшай лізе, «Дняпро» быў вымушаны бараніць сваё месца ў мацнейшым дывізіёне ў стыкавых матчах. Па выніках стыкавых матчаў з «Віцебскам» (0:2, 1:1) «Дняпро» страціў месца ў Вышэйшай лізе.
Склад каманды
Заўвагі
Пакінулі клуб
* З арэнды
Кубак LG па снукеры 2003
Кубак LG 2003 (LG Cup 2003) — прафесійны рэйтынгавы турнір па снукеры, які праходзіў з 4 па 12 кастрычніка 2003 года ў Гільд Холе, у Прэстане, Англія. Турнір стаў 22-м розыгрышам кубка LG, які пад рознымі назвамі штогод праходзіў з 1982 года. Кампанія LG у чарговы раз спансавала першынства. Прызавы фонд турніру склаў £617,200, з якіх £82,500 атрымаў пераможца.
Ёсіноры Асумі
Ёсіноры Асумі (大隅 良典, Ōsumi Yoshinori; нар. ) — японскі клеткавы біёлаг, які спецыялізуецца на вывучэнні аўтафагіі. Прафесар Такійскага інстытута тэхналогій. Атрымаў прыз Кіёта за развіццё фундаментальнай навукі ў 2012 годзе а ў 2016 годзе стаў лаўрэатам Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне даследаванні механізмаў аўтафагіі.
Porphyrophora hamelii
Назва
Відавая лацінская назва дадзена ў гонар рускага навукоўца Іосіфа Гамеля (1788—1862), які наведаў Арарат у 1830 годзе.
Арэал
Від — эндэмік саланчаковай паўпустыні, якая знаходзіцца ўздоўж сярэдняй плыні ракі Аракс, Арменія.
Спосаб жыцця
Кашаніль вядзе пераважна падземны лад жыцця, жыве на карэнішчах двух відаў траў, якія растуць у саланчаковых глебах — і.
Выкарыстанне
З самак здабываюць чырвоную фарбу — кармін, якая ў Арменіі вядомая як «вардан кармір» і шырока выкарыстоўвалася ў Арменіі для афарбоўвання прадзіва і нітак, фарбаў і чарніла. Гэтай фарбай, якая захавала свой яркі насычаны пурпурны колер, распісана незлічоная колькасць армянскіх мініяцюр у сярэднявечных рукапісах. Ёю ж афарбавана пража, з якой вытканы знакамітыя армянскія дываны. Таксама было ўсталявана, што арарацкая кашаніль уваходзіла ў склад фарбавальніку, якім было афарбавана прадзіва, з якой быў вытканы знакаміты Пазырыкскі дыван — найстаражытнейшы захаваны ворсавы дыван.
Сцяпан Шнэк
Сцяпан Шнэк (псеўд. Янка Нясьцерпны, С. Ляднінскі) (, в. Лядна,, Мінская губерня, Расійская імперыя (сёння — Слуцкі раён, Мінская вобласць, Беларусь) — , , Аўстралія) — беларускі грамадскі і ваенны дзеяч, бацька У. Шнэка.
Біяграфія
У 1930 — 1936 гг. з невялікім перапынкам вучыўся ў Ваенна-тэхнічнай акадэміі РСЧА ў Ленінградзе. Затым кіраваў домам палітпрасветы ў Чыце Забайкальскай ваеннай акругі. У 1938 г. выключаны з партыі і звольнены з арміі.
Восенню 1939 г. вярнуўся на радзіму і пасяліўся з сям'ёй у Слуцку. Працаваў настаўнікам у школе. Пазней узначальваў слуцкую службу парадку, быў кіраўніком Беларускай краёвай абароны на Слуцкую акругу. Вясной 1944 г. арыштаваны нямецкімі акупацыйнымі ўладамі разам з усёй сям'ёй, але выпушчаны дзякуючы заступніцтву Р. Астроўскага. Пасля ад'езду з Беларусі праз некаторы час быў прызначаны кіраўніком ваенных спраў Беларускай цэнтральнай рады.
Некаторы час працаваў у Францыі, потым разам з сям'ёй жыў у лагерах DP у Германіі. Працаваў настаўнікам матэматыкі ў Беларускай гімназіі імя М. Багдановіча (Ватэнштэт). 20 мая 1950 г. прыехаў у Мельбурн (Аўстралія, і адразу быў з сям'ёй адпраўлены ў часовы лагер перамешчаных асоб (DP) каля . Спачатку працаваў у Сіднеі (Новы Паўднёвы Уэльс), але потым пераехаў да сям'і ў Мельбурн . Трымаў сувязь з мясцовымі беларусамі, а таксама беларускімі дзеячамі ў іншых краінах. Узначальваў аддзел Краёвай абароны Калегіі БЦР.
Пісаў зацемкі ў эміграцыйныя перыядычныя выданні «Беларускае слова», «Бацькаўшчына» пад псеўданімам Янка Нясцерпны.
Збіў жонку, якая ў цяжкім стане трапіла ў шпіталь, а сам скончыў жыццё самагубствам. Пахаваны на беларускай дзялянцы (каля Мельбурна).
Сям'я
Жанаты на Яўгеніі Даўгалевіч з якой меў 3 дзяцей:
Аляксандр Аляксандравіч Віхор
Алякса́ндр Алякса́ндравіч Віхо́р (, г. Гомель —, г. Гомель) — другі памерлы (афіцыйна прызнаны), затрыманы ў час пратэстаў супраць фальсіфікацыяў на прэзідэнцкіх выбарах у Беларусі 2020 года.
Смерць
Віхор быў затрыманы ў дзень выбараў 9 жніўня, калі ён ішоў на спатканне да дзяўчыны. Яго кінулі ў аўтазак, але ён паспеў даслаць SMS родным. Пасля збіцця ў аўтазаку яму стала блага. Як расказаў сведка :
Пазней хлопца палічылі за вар’ята і адвезлі ў псіхіятрычную бальніцу, але там адмовіліся шпіталізаваць яго. Адтуль яго ў стане клінічнай смерці даставілі ў шпіталь, але было запозна — ён памер.
13 жніўня, з слоў сястры памерлага Вольгі, следчы паведаміў сям’і, што Аляксандр памёр ад перадазавання. Сваякі не пагадзіліся з такою заявай, бо Аляксандр нават не курыў. У заключэнні аб смерці, якое аддалі 15 жніўня, напісана «прычына смерці высвятляецца».
Следчы першапачаткова заявіў бацькам, што ў іх сына была перадазіроўка наркотыкамі, хоць потым іншы следчы папрасіў прабачэння за гэтыя словы, таму што падчас афіцыйнай экспертызы высвятлілася, што ні алкаголю, ні наркотыкаў у крыві Аляксандра Віхора не было.
16 лютага 2021 года Упраўленне Следчага камітэта па Гомельскай вобласці паведаміла, што прычына смерці гамяльчука «захворванні сардэчна-сасудзістай сістэмы, якія раптам абвастрыліся». На гэтай падставе СК адмовіў ва ўзбуджэнні крымінальнай справы па факце смерці Віхора. Таксама было заяўлена, што ў сувязі са смерцю «ў чыіх-небудзь дзеяннях не было ўстаноўлена ніякага злачынства», нягледзячы на тое што медыкі зафіксавалі пашкоджанні на целе Аляксандра Віхора: траўмы, гематомы, пераломы рэбраў і грудзіны.
Пахаванне
Аляксандра Віхра пахавалі 16 жніўня на могілках у Касцюкоўцы. Супрацоўнікі ДАІ не пускалі ў Касцюкоўку аўтобусы, якія арганізавалі для людзей, што хацелі прыехаць на пахаванне. Сваякі кажуць, што ў Аляксандра былі паламаны рэбры.
Рэакцыя
17 верасня 2020 года Еўрапейскі парламент у сваёй рэзалюцыі, ухваленай абсалютнай большасцю дэпутатаў, заклікаў да правядзення «незалежнага і эфектыўнага расследавання» звязанай з пратэстамі смерці Аляксандра Віхора.
26 лістапада 2020 года Еўрапейскі парламент у сваёй рэзалюцыі, ухваленай абсалютнай большасцю дэпутатаў, заклікаў да «хуткага, дбайнага, бесстаронняга і незалежнага расследавання» забойстваў падчас пратэстаў у Беларусі, у тым ліку Аляксандра Віхора.
Перуанская кухня
Перуанская кухня — кухня народаў Перу. Не з'яўляецца гамагеннай, мае шмат рэгіянальных адрозненняў. Базуецца на традыцыйнай кухні інкаў, увабрала традыцыі іспанскай і партугальскай кухань.
Асноўныя культуры для прыгатавання страў кукуруза і бульба. У ежу выкарыстоўваюць мяса ламы, альпака і марскіх свінак.
Макондэ
Макондэ (саманазва Maconde) — усходнеафрыканскі народ, карэнныя жыхары памежных тэрыторый на паўднёвым усходзе Танзаніі і поўначы Мазамбіка. Жывуць таксама ў Кеніі і іншых краінах. Агульная колькасць (2022 г.) — 2 420 400 чалавек.
Гісторыя
Да XVIII - пачатку XIX ст. макондэ насялялі плато Муэда на тэрыторыі сучаснага Мазамбіка. Перасяленне на ўзбярэжжа Індыйскага акіяна і даліны рэк суправаджалася ўсталяваннем кантактаў з суахілі і барацьбой з нгоні.
Сталыя кантакты з еўрапейцамі пачаліся толькі ў пачатку XX ст. Макондэ разам з іншымі ўсходнеафрыканскімі народамі ўдзельнічалі ў барацьбе з германскімі і брытанскімі каланіяльнымі ўладамі. Падчас I Сусветнай вайны сярод макондэ адбыўся голад і эпідэміі, якія вымусілі асобныя групы перамяшчацца далей уздоўж узбярэжжа, адна з іх мігрыравала на поўдзень Кеніі.
Культура
Асноўныя заняткі макондэ — сельская гаспадарка, рамяство, на тарыторыі Мазамбіка важную ролю маюць рыбалоўства і паляванне. Земляробства лічыцца заняткам пераважна жанчын. Макондэ звычайна маюць некалькі палеткаў, на якіх чарагуць пасадкі культур, адзін з палеткаў застаецца пад пар. Такая сістэма укаранілася толькі ў сярэдзіне XX ст. пад уплывам еўрапейцаў. Важныя сельскагаспадарчыя культуры — арахіс, бавоўнік, кукуруза і інш. У наш час развіта адыходніцтва, калі мужчыны шукаюць працу на прамысловых прадпрыемствах у гарадах.
Сем'і фарміруюцца па матрылінейнаму прынцыпу, адлік сваяцтва вядзецца па жаночай лініі. Пасля жаніцьбы мужчына перасяляецца ў дом жонкі. Распаўсюджана палігінія. Жанатыя на некалькіх жонках мужчыны звычайна жывуць у гаспадарцы кожнай па чарзе. У выпадку адыходніцтва заводзяць часовую сям'ю ў горадзе. Сем'і фарміруюць сваяцкія супольнасці літава на чале правадыра мвеньекаэ. Акрамя таго, існуюць буйныя тэрытарыяльныя супольнасці чырамба на чале правадыра мкулунгва.
Макондэ знакаміты як выдатныя разьбяры па дрэве і кавалі. Рытуальны характар маюць мужчынскія танцы мдзіму і мапіка.
Мова
Мова макондэ належыць да групы банту. Вылучаецца некалькі дыялектаў. На поўначы Мазамбіка мова макондэ выкарыстоўваецца як рэгіянальная.
Рэлігія
Традыцыйныя рэлігійныя рытуалы накіраваны на шанаванне продкаў. Распаўсюджана вера ў шматлікіх духаў. Большасць вернікаў макондэ спавядаюць іслам.
Скот Сэмпсан
Скот Сэмпсан (Scott D. Sampson; 22 красавіка 1961, Ванкувер) — канадскі навуковец-палеантолаг,, аўтар шматлікіх публікацый па палеанталогіі і сумежных навуках, распрацоўшчык педагагічных метадаў, кансультант стваральнікаў шэрагу навукова-папулярных фільмаў на канале Discovery і мультсерыяла «».
Асноўныя даследчыя працы Скота Сэмпсана прысвечаны вывучэнню, а таксама канкрэтных відаў дыназаўраў — і.
Вітольд Пілецкі
Віто́льд Піле́цкі (Witold Pilecki;, Алонец, Карэлія, Расійская імперыя — , , Польшча; мянушкі Раман Язерскі, Тамаш Серафінскі, Друг, Вітольд) — жаўнер Другой Польскай рэспублікі, заснавальнік падпольнай арміі супраціўлення, ваенны Арміі Краёвай.