cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Касцёл Святой Гертруды (Каўнас)
Гісторыя
У гады савецкай улады, касцёл не дзейнічаў. У ім размяшчаўся склад медыцынскага абсталявання. У 1988 годзе будынак планаваўся знесці, аднак гэтаму запрацівілася грамадскасць.
У 1991 годзе, пасля аднаўлення незалежнасці Літвы, храм быў вернуты манахам. Аднавіліся імшы, у 1992 годзе была праведзена рэстаўрацыя кляштара і касцёла. У 1997 годзе мастак Вайдотас Квашы стварыў у храме скульптурную выяву хроснага шляху.
Архітэктура
Вельмі просты па форме і выкананні касцёл добра захаваўся да нашага часу. Па сваім плане — невялікі кафалікон аднанефны з далучанай да яго невялікай чатырохграннай апсідай касцёл Св. Гертруды найбольш нагадвае віленскі касцёл Св. Ганны. Як і віленскі касцёл ён мае познегатычны характар, аднак нашмат прасцейшы ў выкананні і аздабленні.
Палавейскае
Палаве́йскае (, Половейское) — вёска ў Гарадоцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Мяжанскага сельсавета.
Да 12 мая 1959 года вёска ўваходзіла ў склад Хмяльніцкага сельсавета, да 3 ліпеня 1970 года — у склад Шабраўскага сельсавета, да 8 красавіка 2004 года — у склад Хмяльніцкага сельсавета.
Палова
Пало́ва (, Полово) — вёска ў Гарадоцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Мяжанскага сельсавета.
У 1924—1954 гадах цэнтр Палоўскага сельсавета. Да 2004 года ўваходзіла ў склад Зайкаўскага сельсавета.
Аўтухоўка
Аўтухо́ўка (, Автуховка) — вёска ў Клімавіцкім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Ціманаўскага сельсавета.
У 1924—1954 гадах цэнтр Аўтухоўскага сельсавета. Да 11 красавіка 1960 года вёска ўваходзіла ў склад Асмолавіцкага сельсавета, да 21 снежня 2011 года — у склад Высакоўскага сельсавета.
Паташня (Мяжанскі сельсавет)
Пата́шня (, Поташня) — вёска ў Гарадоцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Мяжанскага сельсавета.
У 1924—1954 гадах цэнтр Паташнянскага сельсавета.
Тузла (горад)
Ту́зла (, Тузла) — горад, цэнтр Тузланскага кантона ў Босніі і Герцагавіне. Паводле даных перапісу 1991 года, горад насяляе 83 770 жыхароў, а абшчыну ў цэлым — 131 318. У 2006 годзе, пасля прытоку бежанцаў, паводле ацэнак, у абшчыне пражывае 174 558 жыхароў. Тузла — трэці па велічыні горад у краіне пасля Сараева і Баня-Лукі. Першая згадка горада адносіцца да 950 года пад назвай Солі. Сучасная назва азначае тое ж самае, але запазычана з турэцкай мовы. У 1510 годзе горад быў турэцкім гарнізонам, у XIX стагоддзі перайшоў пад уладу Аўстра-Венгрыі, а ў 1918 годзе — уключаны ў склад Каралеўства сербаў харватаў і славенцаў.
Геаграфія
Тузла размешчана ў паўночна-ўсходняй частцы Босніі. Плошча абшчыны складае 302 км². Вышыня над узроўнем мора — 231 метр. На паўночным захадзе акружана горным ланцугом Маевіца, (Majevica, Мајевица), на паўднёвым захадзе — горамі Озран, Коньюх і Яварнік. Стаіць на рацэ Яла (Jala, Јала). Клімат умерана-кантынентальны. Вакол Тузлы знаходзяцца багатыя паклады вуглю. Па ўсім горадзе працуюць 6 вуглездабыўных шахт. Большая частка вуглю, які здабываецца ў вобласці, адпраўляецца на Тузланскую электрастанцыю (Termoelektrane Tuzla), найбуйнейшую ў Босніі і Герцагавіне.
Мяжуе з абшчынамі Срэбранік і Лопарэ — на поўначы і паўночным усходзе, Калесіяй — на паўднёвым усходзе, Жывініцай — на поўдні і з абшчынай Лукавац — на захадзе.
Гісторыя
Тузла — адно з найстарэйшых паселішчаў у Еўропе. Першыя сляды чалавечай дзейнасці на тэрыторыі сучаснай Тузлы ўзыходзяць да перыяду неаліту. Археолагі выявілі мноства рэштак, якія сведчаць пра багатую матэрыяльную культуру старажытных жыхароў гэтай вобласці. Была знойдзена вялікая колькасць гліняных пасудзін з рознымі арнаментамі, а таксама керамічныя вырабы, каменныя нажы, сякеры, скрабкі і іншыя рэчы, якія выкарыстоўваў чалавек у той час. Гэтыя знаходкі пацвердзілі, што раён горада Тузла быў заселены пачынаючы з эпохі неаліту.
У 1640 годзе горад увайшоў у склад Асманскай імперыі, стаўшы адным з галоўных цэнтраў здабывання солі. Першы захаваны дагэтуль дакумент, які пацвярджае працу саляных шахт датуецца 1548 годам. Эканамічнае развіццё горада пачалося ў XVII стагоддзі, калі ён стаў важным цэнтрам рамёстваў і адміністрацыйным цэнтрам санджака Зворнік. Сярод мноства будынкаў, пабудаваных у часы асманскага панавання, самым каштоўным лічыцца мячэць Туралібег, пабудаваная ў XVI стагоддзі.
21—28 снежня 1920 года ў сяле Хусіна непадалёк ад горада адбылося шахцёрскае паўстанне — адно з найважнейшых выступленняў пралетарыята Босніі і Герцагавіны.
2 кастрычніка 1943 года партызанскія ўзброеныя фарміраванні Народна-вызваленчай арміі Югаславіі вызвалілі Тузлу ад улады ўсташаў і нямецкай акупацыі ў цэлым.
Тузла — адзіны горад у Босніі і Герцагавіне, у якім на выбарах у 1991 годзе не перамаглі нацыяналістычныя партыі. Хоць у цэлым на тых выбарах у Босніі і Герцагавіны атрымаў перамогу нацыяналістычны блок, атрымаўшы 68 % галасоў. У перыяд баснійскай вайны 1992—1995 гадоў Тузла была найбольш абароненым горадам у Рэспубліцы Боснія і Герцагавіны, нягледзячы на спробы сербаў узяць горад пад свой кантроль.
17 ліпеня 1998 года УВКБ ААН Тузла абвешчана адкрытым горадам.
У пачатку лютага 2014 г. у горадзе пачаліся мітынгі. Прычынай абурэнняў стала закрыццё буйных фабрыкаў і фірмаў. Аднак, ужо неўзабаве мітынгі перараслі ў масавыя беспарадкі. У выніку былі арыштаваны 24 дэманстранты, а 17 паліцэйскіх былі паранены. На наступны дзень беспарадкі перараслі ў сутыкненні з паліцыяй. 7 лютага дэманстранты прарваліся да будынка адміністрацыі горада і падпалілі яго. Пасля гэтага пратэстуючыя прарваліся да будынка суда горада. Аднак праз некаторы час паліцэйскія перайшлі на бок дэманстрантаў. Паводле паведамленняў СМІ ў гэты дзень страты сярод паліцэйскіх склалі да 100 чалавек.
Эканоміка
Тузла — адзін з найбуйнейшых, пасля Сараева і Баня-Лукі прамысловых цэнтраў Босніі і Герцагавіны. У абшчыне знаходзіцца шмат заводаў хімічнай прамысловасці, прадуктаў харчавання, напояў і цяжкай індустрыі. Даваенны эканамічны лад у раёне Тузлы характарызаваўс імклівым развіццём цяжкай прамысловасці і энергетыкі, як дамінуючых галін эканомікі.
Сёння горад Тузла з'яўляецца адміністрацыйным, культурным, эканамічным і адукацыйным цэнтрам Тузланскага кантона. Прыродныя рэсурсы і вялікія паклады мінеральнай і энергетычнай сыравіны былі і ёсць вырашальным фактарам эканамічнага развіцця ў гэтай вобласці.
Насельніцтва
[[выява:Demografju kartmapa Tuzli.jpg|thumb|290px|right|Дэмаграфічная карта Тузлы
]]
У 2009 годзе, паводле ацэнак, абшчыну насяляла 131 640 чалавек. Заўвага: У перапісах 1971 і 1981 гадоў у склад абшчыны таксама ўваходзілі населеныя пункты: Црно-Блата, Долаві, Крыжані, Марына-Глава, Сланавічы і Соліна. Гэтыя вёскі пад час перапісу 1991 гады былі ўключаны ў склад іншых абшчын.
Клімат
Сярэднегадавая тэмпература за апошнія паўстагоддзі складае 10 °C. Самым халодным месяцам з'яўляецца студзень з сярэдняй тэмпературай 0,6 °C, а самым цёплым — ліпень, сярэдняя тэмпература якога 19,4 °C. Самая высокая тэмпература ў 38,4 °C была зафіксавана ў жніўні 1971 года, а самая нізкая — −25,8 °C у студзені 1963 года. Колькасць дажджлівых дзён у годзе складае 135, з ліўнем — 19, з маланкай — 37, з смугой — 68, са снегам і інеем — 62. Максімальная вышыня снежнага покрыва — 97 сантыметраў, была вымерана ў лютым 1984 года.
Генералісімус Савецкага Саюза
Генералі́сімус Саве́цкага Саю́за - вышэйшае воінскае званне ва Ўзброеных Сілах СССР. Уведзена Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 26 чэрвеня 1945 года на падставе разгляду калектыўнага хадайніцтва рабочых, інжынерна-тэхнічных работнікаў і служачых Маскоўскага завода «Рысора» ад 6 лютага 1943 года і запіскі камандуючых войскамі франтоў, Генеральнага штаба Чырвонай Арміі, Ваенна-Марскога Флота ад 24 чэрвеня 1945 года. На наступны дзень, 27 чэрвеня, па прапанове Палітбюро ЦК ВКП(б) і пісьмоваму прадстаўленню камандуючых франтамі званне было прысвоена І. В. Сталіну «у азнаменаванне выключных заслуг у Вялікай Айчыннай вайне». Акрамя таго, ён быў узнагароджаны ордэнам «Перамога» і яму было прысвоена званне Героя Савецкага Саюза.
Форма і пагоны
Форма і знакі адрознення Генералісімуса Савецкага Саюза былі распрацаваны службай тылу Чырвонай Арміі, але пры жыцці Сталіна іх не ўдалося зацвердзіць афіцыйна, а пасля яго смерці неабходнасць у гэтым адпала. У адным з варыянтаў на мундзіры былі эпалеты, на якіх размяшчаўся герб СССР і вялікая пяціканцовая зорка ў вянку з дубовых лiстоў. На зацвярджэнне таксама былі прадстаўлены зімовы шынель і форма для верхавой язды, якія нагадваюць генеральскую уніформу сярэдзіны XIX ст.. Вырабленыя ўзоры былі адвергнутыя Сталіным, які палічыў іх залішне раскошнымі і несучаснымі. У цяперашні час яны захоўваюцца ў Цэнтральным музеі Вялікай Айчыннай вайны ў Маскве на Паклоннай гары. Ніжэй прадстаўлены праекты пагона генералісімуса СССР:
Фактычна ж генералісімус Сталін насіў стандартны па кроі форменны генеральскі (да ўвядзення пагон) кіцель з адкладным каўняром і чатырма кішэнямі, але унікальнага светла-шэрага колеру. Пагоны на кіцелі - Маршала Савецкага Саюза. Пятліцы генеральскія шынэльныя - чырвоныя з залатой акантоўкай і гузікамі. Гэтая форма была афіцыйнай і выяўлялася на партрэтах і плакатах.
Мікалай Сямёнавіч Казлоў
Мікалай Сямёнавіч Казло́ў (17.5.1907, Цвер, Расія —, Мінск) — беларускі хімік-арганік. Прафесар (1933), доктар хімічных навук (1935). Заслужаны дзеяч навукі і тэхнікі РСФСР (1965). Акадэмік Акадэміі навук БССР (1966).
Біяграфія
У 1928 годзе скончыў Цвярскі педагагічны інстытут, у 1932 годзе — аспірантуру пры Маскоўскім універсітэце. У 1933—1938 гадах дырэктар Інстытута хіміі Акадэміі навук БССР, адначасова загадчык кафедры арганічнай хіміі Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Арыштаваны 24.7.1938. 19.2.1940 пастановай Асобай нарады прыгавораны да 5 гадоў лагераў. Адбыў у лагерах і ссылцы 8 гадоў. У 1946—1967 гадах загадчык кафедры хіміі Пермскага педагагічнага і Пермскага сельскагаспадарчага інстытутаў. Рэабілітаваны 20.1.1956. У 1967—1972 гадах дырэктар Інстытута фізіка-арганічнай хіміі АН БССР. З 1973 года загадчык лабараторыі гэтага інстытута, з 1988 — дарадца пры дырэктары інстытута.
Узнагароды
Узнагароджаны ордэнамі Працоўнага Чырвонага Сцяга (1967), Дружбы народаў (1977), «Знак Пашаны» (1961), медалямі. Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі БССР (1984).
Навуковая дзейнасць
Аўтар навуковых прац па сінтэзе арганічных злучэнняў і вывучэнні механізму дзеяння гетэрагенных і гамагенных каталізатараў. Прапанаваў спосабы атрымання гетэрацыклічных злучэнняў, сінтэзу хіналінаў (рэакцыя Казлова). Удзельнічаў у распрацоўцы сінтэзу хлорапрэнавага каўчука, сінтэзаваў новыя фізіялагічна актыўныя рэчывы, цыянінавыя фарбавальнікі, антыстатыкі для палімераў. Распрацаваў рэакцыю гідраамініравання арганічных рэчываў новымі азотнымі злучэннямі.
Аўтар больш за 700 навуковых прац, у тым ліку 7 манаграфій, 98 вынаходак. Сярод апублікаванага:
Памеранія
Памеранія (Памор'е) (Pommern, Pomorze) — гістарычная вобласць Польшчы і Германіі.
Усходняя Памеранія размешчана паміж ніжнімі Віслай і Одрай. Заходняя Памеранія распасціраецца на захад ад Одры і цяпер часткова ўваходзіць у склад ФРГ. Польскі тэрмін Памор'е (Pomorze), акрамя Усходняй Памераніі, ахоплівае таксама былую Заходнюю Прусію (Pomorze Wschodnie)).
Галоўныя гарады: Шчэцін, Кашалін.
Гісторыя
У дагістарычны перыяд тэрыторыю Памераніі засялялі плямёны ругіі, лугіі, готы, венеды (магчыма балты).
У 962 годзе ўвайшла ў склад Польшчы. На землях Памераніі была таксама шырока распаўсюджана ніжненямецкая мова. Жыхары Памераніі былі цесна звязаны з гандлем і пірацтвам на Балтыйскім моры ў Сярэднявеччы, з Ганзейскім саюзам, са Шведскім і Дацкім каралеўствамі і з рознымі княствамі ў складзе Свяшчэннай Рымскай імперыі. Менавіта з гэтых зямель паходзяць летапісныя варагі. Тут ужо ў старажытныя часы складваліся ўмовы для развіцця форм хрысціянства, якія адмаўлялі ўладу Рыма і якія сталі асновай для фарміравання пратэстанцтва. Да XVI ст. тут працягвалі існаваць незалежныя сялянскія рэспублікі.
У 1181—1806 гг. была часткай Свяшчэннай Рымскай імперыі і кіравалася герцагамі Памеранскімі да 1637 года, калі памёр апошні герцаг мясцовай славянскай паводле паходжання дынастыі Грыфітаў Багуслаў XIV ст. Пасля гэтага Памеранія была акупавана Швецыяй і Брандэнбургам.
Падчас шведска-польскай вайны (1655—1660 гады) і шведска-брандэнбургскай вайны (1674—1679 гады) тэрыторыя была акупавана варожымі войскамі. Брандэнбургскаму курфюрсту Фрыдрыху Вільгельму I у 1678 годзе ўдалося захапіць усю Шведскую Памеранію. Пад ціскам Францыі паводле Сен-Жэрменскаага мірнага дагавора 1679 года ён вымушаны быў адмовіцца ад заваяваных тэрыторый. Пасля заканчэння Паўночнай вайны (1700—1721 гады) Пярэдняя Памеранія на поўдзень ад рэкі Пенэ была ўключана ў Каралеўства Прусія.
Падчас напалеонаўскіх войнаў Шведская Памеранія была акупавана Францыяй. Пасля паражэння Напалеона ў 1815 годзе шведская частка Пярэдняй Памераніі з востравам Руген сталі прускімі.
Пруская правінцыя
Прусія атрымала Памеранію 23 кастрычніка 1815 года. Адміністрацыйная прылада правінцыі было створана ў адпаведнасці з выдадзеным 30 красавіка 1815 года дэкрэтам Карла Аўгуста фон Гардэнберга «Verordnung wegen verbesserter Einrichtung der Provinzialbehörden»: правінцыю ўзначаліў обер-прэзідэнт з рэзідэнцыяй у Штэтыне, а сама правінцыя была падзелена на тры рэгіёны. У 1818 годзе быў уведзены таксама падзел на акругі.
3 кастрычніка 1824 года адбылося першае пасяджэнне правінцыйнага ландтага, у які ўвайшло 25 прадстаўнікоў дваранства, 16 прадстаўнікоў ад гарадскіх кругоў, і 8 — ад сельскага насельніцтва.
Калі ў 1918 годзе па выніках Першай сусветнай вайны была ўтворана незалежная Польшча, то са складу правінцыі новай дзяржаве перайшло 9,5 км² тэрыторыі, але затое да правінцыі было далучана 74 км² былой Заходняй Прусіі.
У адпаведнасці з умовамі Патсдамскага пагаднення 1945 года, землі правінцыі на ўсход ад Одэра, а таксама частка левабярэжных земляў на поўнач ад Гарца (са Штэтынам і Свінемюндэ) адышлі Польшчы. Тэрыторыі, якія ўвайшлі ў склад ГДР, былі аб'яднаны з Мекленбургам у зямлю Мекленбург-Пярэдняя Памеранія; у Польшчы на былых памеранскіх землях былі створаны Шчэцінскае і Кашалінскае ваяводствы.
Сучаснасць
Цяпер частка Польшчы, меншая частка ўваходзіць у склад федэральнай зямлі Германіі Мекленбург — Пярэдняя Памеранія.
Дагэтуль вельмі распаўсюджаны старадаўні падзел на пярэднюю Памеранію (Vorpommern) — на захад ад Одэра, і заднюю Памеранію (Hinterpommern) — на ўсход ад Одэра. Штральзундскю акругу часам называюць Шведскай Памераніяй, з прычыны таго, што да 1815 года яна належала Швецыі.
Даследаванні
На жаль зямля Памераніі, як неад'емная частка гістарычнай фармацыі венедаў ігнаравалася ў рамках пан-германскай і пан-славянскай тэорый, якія былі распрацаваны ў 19-м стагоддзі. У пэўнай ступені гэта ігнараванне захавалася дагэтуль.
Вядома, што ў часы Хрыста на тэрыторыі Памераніі жылі готы і іншыя тэўтонскія плямёны. Таксама вядома, што ў 5-м і 6-м стагоддзях н.э. славянскія плямёны памаран і кашубаў перасяліліся на берагі Балтыйскага мора на тэрыторыю Памераніі. Падобным чынам разглядаюць праблему Памераніі ў рамках пан-германскай тэорыі.
Сучасныя памеранцы належаць да вендскай аксыўскай групы. Іх германскія суседзі называюць нават сёння Winden, г.зн. Vindi (венды). Характэрны гучны гук «і» для памеранцаў, замест характэрнага «е» для венедаў праяўляе сябе ў іншых словах, напрыклад, Kamin (іншымі словамі Kamen, гэта значыць — камень). Такім чынам памеранцы з'яўляецца аўтахтонным прадстаўнікамі венедаў на беразе Балтыйскага мора, нягледзячы на ​​той вядомы факт часовай акупацыі іх зямель готамі і іншымі германскімі плямёнамі. Не менш складанымі з'яўляюцца іх узаемаадносіны і з палякамі.
Прусія
Пру́сія (Preußen) — гістарычная назва шэрагу раёнаў ва ўсходняй і цэнтральнай Еўропе, а менавіта:
V—XIII стагоддзі
Да XIII стагоддзя тэрыторыю Усходняй Прусіі засялялі прусы. Яны з'яўляліся аднымі з прамых пераемнікаў культуры шнуравай керамікі (III—II тыс. да н.э.) якая займала амаль усю кантынентальную Еўропу, акрамя Міжземнамор'я і Поўначы, — у тым ліку сучасную Цэнтральную Расію. Іх вылучэнне ў асобны народ з групы роднасных плямёнаў адносяць да V—VI стагоддзям. Пры гэтым характэрныя рысы ўласна прускае культуры прасочваюцца з пачатку нашае эры. Першыя паселішчы ўласна прусаў паўсталі на ўзбярэжжы цяперашняга Калінінградскага заліва. Затым, аж да IX стагоддзя, прусы мігравалі на захад, да ніжняга цячэння Віслы.
Тэўтонскі ордэн (1224—1525)
У 1226 годзе польскі князь Конрад I Мазавецкі папытаў дапамогі ў тэўтонскіх рыцараў у барацьбе супраць прусаў, абяцаўшы ім валоданне гарадамі Кульм і Добрынь, а таксама захаванне за імі захопленых тэрыторый. У 1232 годзе Тэўтонскія рыцары прыбылі ў Польшчу. Заваяванне прусаў і яцвягаў, пачатае ў 1233, завяршылася ў 1283; два вялікіх паўстанні прускіх плямёнаў (1242—1249 і 1260—1274) былі жорстка падушаны. У 1237 да Тэўтонскага ордэна далучыліся рэшткі Ордэна мечаносцаў, пацярпелага незадоўга да гэтай паражэнні ад ліцвінаў. У выніку гэтага аб'яднання ўтварылася аддзяленне Тэўтонскага ордэна ў Інфлянтах і Курляндыі — Лівонскі ордэн. Пасля падначалення Прусіі пачаліся рэгулярныя паходы супраць паганскай Літвы. У 1308—1309 Тэўтонскі ордэн захапіў у Польшчы Усходняе Памор’е з Гданьскам. У 1346 дацкі кароль Вальдэмар IV саступіў ордэну Эстляндыю. У 1380—1398 ордэн падпарадкаваў Жамойць, аб'яднаўшы такім чынам свае ўладанні ў Прусіі і Лівоніі, у 1398 захапіла востраў Готланд, у 1402 набыў Новую марку.
Пагроза з боку Тэўтонскага ордэна прывяла да ўсталявання дынастычнага саюза паміж Польшчай і Літвой (Крэўская унія 1385). У Вялікай вайне 1409—1411 гадоў Тэўтонскі ордэн патрываў паражэнне пры Грунвальдзе ад аб'яднаных сіл Польшчы і Вялікага Княства Літоўскага. Па Торунскім міры 1411 года ён, адмовіўшыся ад Жамойці і польскай Добжынскай землі, выплаціў кантрыбуцыю. З гэтай паражэнні пачынаецца заход Ордэна.
Патрываўшы паражэнне ў Трынаццацігадовай вайне 1454—1466, Тэўтонскі ордэн пазбавіўся Гданьскага Памор'я, Торуні, Марыенбурга, Эльблонга, біскупства Варміі і стаў васалам Польскага каралеўства. Рэзідэнцыя вялікага магістра была перанесена ў Кёнігсберг. Лівонскі ордэн фактычна стаў самастойным.
Герцагства Прусія (1525—1618)
У 1525 Вялікі Магістр Тэўтонскага ордэна Альбрэхт Брадэнбургскі, пяройдучы ў пратэстанцызм, па радзе Марціна Лютэра секулярызаваў землі Тэўтонскага ордэна ў Прусіі, ператварыўшы іх у свецкае герцагства, змешчанае ў леннай залежнасці ад Польшчы.
Альбрэхт таксама рэфарміраваў усю дзяржаўную сістэму. Ствараліся новыя ўрадавыя ўстановы. У 1544 годзе ў Кёнігсбергу ўтвораны універсітэт, уладкованы па ўзоры іншых нямецкіх універсітэтаў. Рэформы Альбрэхта згулялі значную ролю ў развіцці Прусіі, спрыялі яе эканамічнаму і культурнаму развіццю. Памёр Альбрэхт 20 сакавіка 1568 годзе на 78-м годзе жыцця ў замку Тапіяу (Гвардзейск).
Пасля яго смерці сітуацыя ў Прусіі зноў ускладнілася. Яго хворы сын, Альбрэхт Фрэдэрэк, практычна не прымаў удзелу ў кіраванні герцагствам. З 1578 года Прусіяй сталі кіраваць рэгенты з нямецкай дынастыі Гогенцолернаў. Бо ў Альберта Фрэдэрыка не было сыноў, курфюрст Брандэнбурга Іаахім Фрыдрых жэніць свайго сына Іаана Жыгімонта на Ганне Прускай, дочкі Альбрэхта ў надзеі ўсталяваць дынастычнае сваяцтва і пасля яго смерці далучыць землі Прусіі да Брандэнбурга. Так і здарылася. У 1618 Альбрэхт Фрэдэрык памірае і прускае герцагства пераходзіць да курфюрста Брандэнбурга Іаана Жыгімонта.
Курфюрства Брандэнбург-Прусія (1618—1701)
Улада Брадэнбургскіх курфюрстаў у далучаных землях Прусіі была даволі хісткае. Па-першае Прусія працягвала знаходзіцца ў леннай залежнасці ад Польшчы, па-другое Польшча сама жадала валодаць гэтымі тэрыторыямі, марачы далучыць Прусію да каронных зямель у выглядзе ваяводства. Брандэнбург жа тым часам моцна пакутаваў ад распачатае Трыццацігадовай вайны і не мог праводзіць актыўную палітыку па замацаванні за сабой нованабытых зямель.
Значнае ўзмацненне Брадэнбургска-Прускай дзяржавы адбылося пры кіраванні Фрыдрыха Вільгельма I. Яго палітыка спрыяла прытоку імігрантаў у разбураны вайной Брандэнбург і спрыяла яго хуткаму аднаўленню. З мэтай знішчэння леннай залежнасці Прусіі ад Польшчы і дасягнення яе суверэнітэту курфюрст прыняў удзел у шведска-польскай вайне 1655—1661 гадоў. Перамога над палякамі ў трохдзённай бітве пад Варшаваю, здабытая пры дапамозе брадэнбургскіх войскаў, значна ўзмацніла пазіцыі курфюрста. 20 лістапада 1656 Карл X склаў з курфюрстам дамову ў Лабіаў, па якім Фрыдрых-Вільгельм атрымліваў поўны суверэнітэт у Прусіі. У адпаведнасці Вяляўска-Быдгашчскім трактатам 1657 гэты суверэнітэт прызнаецца Рэччу паспалітай. Зараз на карце Еўропы з'яўляецца новая дзяржава Брандэнбург-Прусія, якая дзякуючы высілкам Фрыдрыха Вільгельма I значна ўзмацняецца і абрастае новымі землямі.
Каралеўства Прусія (1701—1918)
18 студзеня 1701 годзе ў Кёнігсбергу сын Фрыдрыха Вільгельма курфюрст Брадэнбургскі Фрыдрых III быў каранаваны каралём Прусіі і прыняў тытул Фрыдрыха I, пры гэтым назва Прусія была прысвоена ўсёй Брандэрбургска-Прускай дзяржаве.
Хоць ніякімі асоба важнымі для дзяржавы падзеямі кіраванне Фрыдрыха I адзначана не было, каралеўскі тытул кіраўніка падняў міжнародны прэстыж Прусіі.
Пасля смерці Фрыдрыха I у 1713 годзе на прускі пасад уступіў Фрыдрых Вільгельм I, празваны Каралём-салдатам. Фрыдрых-Вільгельм I перабудаваў уладныя структуры буйных гарадоў, такіх, як Берлін, Кёнігсберг і Штэтын. Гарады атрымлівалі прызначаных каралём штат-прэзідэнтаў, адначасова якія робяцца старшынямі ваенных і зямельных палатаў у дадзенай правінцыі. Падчас яго кіравання прускае войска стала мацнейшым войскам у Еўропе.
У 1756—1763 гадах Прусія ўдзельнічала ў Сямігадовай вайне, у якое атрымала перамогу, панясучы, аднак, вялікія страты. У 1757 і 1759 гадах Прусія пацярпела паражэнне ад расійскіх войскаў у бітве пры Грос-Эгерсдорфе і ў Кунерсдорфскай бітве. У выніку большасць прускіх правінцый былі заняты або рускімі, або аўстрыйцамі. Аднак у 1762 годзе пасля смерці расійскай імператрысы Лізаветы Пётр III, які прыйшоў да ўлады, заключыў з Фрыдрыхам II перамір'е і вярнуў землі, заваяваныя расійскім войскам. Услед за Расіяй перамір'е было складзена 22 мая 1762 гады паміж Прусіяй і Францыяю, а 24 лістапада — перамір'е паміж Прусіяй і Аўстрыяю. У выніку вайны Прусія канчаткова ўвайшла ў круг вядучых еўрапейскіх дзяржаў.
Апошняя вайна, у якой удзельнічала Прусія падчас кіравання Фрыдрыха II, — вайна за баварскую спадчыну 1778—1779 гадоў. Прусія атрымала перамогу, аднак не атрымала ад вайны ніякіх выгад.
Фрыдрых II сканаў у 1786 годзе ў Патсдаме, не пакінуўшы прамога спадчынніка. Яго пераемнікам стаў яго пляменнік Фрыдрых Вільгельм II. Пры ім сістэма кіравання, створаная Фрыдрыхам, стала руйнавацца, і пачаўся заняпад Прусіі. Пры Фрыдрыху Вільгельме II, падчас Вялікай французскай рэвалюцыі Прусія разам з Аўстрыяю склала ядро 1-й антыфранцузскай кааліцыі, аднак пасля шэрагу паразаў была вымушана падпісаць сепаратны Базельскі мір з Францыяю ў 1795 годзе.
У 1797 годзе пасля смерці Фрыдрыха Вільгельма II на пасад уступіў яго сын, Фрыдрых Вільгельм III. Фрыдрых Вільгельм апынуўся слабым і нерашучым кіраўніком. У напалеонаўскіх войнах ён доўгі час не мог вызначыцца, на якім ён боку. Ён абяцаў садзейнічанне Аўстрыі, але нічога не распачаў пасля ўварвання ў гэту краіну Напалеона ў 1805 годзе, спадзяючыся набыць ад Францыі наўзамен за нейтралітэт Прусіі Гановер і іншыя землі на поўначы. 1 кастрычніка 1806 года Прусія прад'явіла Напалеону ўльтыматум, а ўжо 8 кастрычніка 1806 года Напалеон напаў на Прусію. У выніку прускае войска была разгромлена Напалеонам у бітвах пры Ене і Аўэрштэдце. Па Тыльзіцкаму міру 1807 года Прусія страціла каля паловы сваіх тэрыторый. У студзені 1813 года Прусія вызвалена ад напалеонаўскіх войскаў. Па выніках Венскага кангрэса 1814—1815 гадоў Прусіі былі вернуты Рэйнская Прусія, Вестфалія, Познань і частка Саксоніі.
Войны за аб'яднанне Германіі
У 1848—1850 і 1864 гадах Прусія сумесна з Германскім саюзам вяла вайну супраць Даніі за ўладанне герцагствамі Шлезвіг і Гольштэйн (Глядзіце Дацка-пруская вайна 1848—1850, Дацкая вайна 1864 года). Па выніках вайны герцагства былі абвешчаны сумеснымі ўладаннямі Прусіі і Аўстрыі, якая стаяла на чале Германскага саюза.
Імкненне Аўстрыі і Прусіі да аб'яднання ўсіх нямецкіх зямель пад сваёю эгідаю прывяло да пачатку ў 1866 годзе Аўстра-Прускай вайны. Вынікамі гэтай вайны сталі анексія Прусіяй тэрыторый Каралеўства Гановер, Кургесэна, Насау, Шлезвіг-Гольштэйна, Франкфурта-на-Майне. Гэтыя анексіі тэрытарыяльна злучылі рэйнскія правінцыі Прусіі з асноўнай тэрыторыяй каралеўства і ўтварылі Паўночна-Германскі саюз, які аб'яднаў 21 нямецкую дзяржаву.
У 1870—1871 гадах Прусія вяла вайну супраць Францыі, па выніках якой да Паўночна-Германскага саюза былі далучаны паўднёванямецкія землі — Бадэн, Вюртэмберг і Баварыя. 18 студзеня 1871 годзе, яшчэ да канчатка вайны, у Версалі міністр-прэзідэнт Прусіі Бісмарк і прускі кароль Вільгельм I абвясцілі пра стварэнне Германскай імперыі.
З гэтай даты пачынаецца гісторыя Прусіі ў складзе адзінай Нямецкай дзяржавы.
У складзе Германіі
Новая імперыя Бісмарка стала адной з самых магутных дзяржаў з краін кантынентальнай Еўропы. Панаванне Прусіі ў новай імперыі было амаль гэтак жа абсалютным, як гэта было ў Паўночна-Германскім саюзе. Прусія мела тры пятых плошчы імперыі, і дзве траціны яе насельніцтва. Імператарская карона стала спадчыннай дынастыі Гогенцолераў.
Аднак карані будучых праблем знаходзіліся ў глыбокіх адрозненнях паміж імперскае і прускае сістэмамі. Імперыя мела сістэму ўсеагульнага і роўнага выбарчага права для ўсіх мужчын старэй 25 гадоў. У той жа час, Прусія захавала сістэму галасавання з абмежавальнымі трыма класамі, у якое 17,5 % насельніцтва кантралявала ўсе сферы жыцця. Імперскі канцлер быў, за выключэннем двух перыядаў (студзень-лістапад 1873 і 1892—1894 гадоў) таксама прэм'ер-міністрам Прусіі, і гэта азначала, што на працягу большае часткі існавання імперыі, каралю/імператару і прэм'ер-міністру/канцлеру прыйшлося шукаць большасці ў выбарчых заканадаўчых органах дзвюх абсалютна розных выбарчых сістэм.
На момант стварэння імперыі дзве траціны насельніцтва Прусіі было сельскім. Аднак на працягу 20 наступных гадоў становішча змянілася і на гарадскія паселішчы ўжо даводзілася дзве траціны насельніцтва. Тым не менш, межы выбарчых акругаў так і не былі зменены, каб адбіць рост насельніцтва і ўплыў гарадоў.
Бісмарк разумеў, што астатняя частка Еўропы некалькі скептычна ставіцца да сілы новага Рэйха, і звярнуў сваю ўвагу на захаванне міру накшталт Берлінскага кангрэса.
Вільгельм I памёр у 1888 годзе, і яго на троне змяніў спадчынны прынц — Фрыдрых III. Новы імператар, быў англафілам і планаваў ажыццявіць шырокія ліберальныя рэформы. Але ён памёр праз 99 дзён з моманту свайго ўзыходжання на трон. Яго спадчыннікам стаў 29-летні сын, Вільгельм II.
Вільгельм паўстаў супраць сваіх бацькоў у іх ліберальных спробах і пакінуў прусаў пад апекаю Бісмарка. Новы кайзер хутка сапсаваў адносіны з брытанскай і расійскай каралеўскімі сем'ямі (хоць і быў роднасна злучаны з імі), стаў іх супернікам і нарэшце ворагам. Вільгельм II адхіліў Бісмарка ад пасады ў 1890 годзе і пачаў кампанію мілітарызацыі і авантурызму ў вонкавай палітыцы, што ў канчатковым выніку прывяло Германію да ізаляцыі.
Паваенная Версальскі дагавор прымусіла Германію несці поўную адказнасць за вайну. Дамова была падпісана ў Версалі, у зале люстэркаў, дзе нямецкая імперыя і была створана. Па гэтай мірнага дагавора Прусія страціла шэраг тэрыторый, раней якія ўваходзілі ў яе склад (Верхняя Сілезія, Познань, частка правінцый Усходняя і Заходняя Прусія, Саар, Паўночны Шлезвіг і некаторыя іншыя).
Яшчэ да завяршэння вайны ў Германіі ўспыхнула Лістападаўская рэвалюцыя 1918 г., якая прымусіла Вільгельма II зрачыся і ад прускага пасаду, і ад злучанага з ім тытула нямецкага імператара. Германія стала рэспублікаю, Каралеўства Прусія было пераназвана ў Вольную дзяржаву Прусія.
У складзе Веймарскай рэспублікі
Веймарская рэспубліка засталася «саюзнай дзяржавай», а землі былі дзяржавамі, хоць і з абмежаваным суверэнітэтам. Менавіта нераўнапраўе яе членаў, першым чынам, і характарызавала федэралістычную структуру Веймарскай рэспублікі. На тэрыторыі Прусіі пражывала амаль 2/3 насельніцтвы, тут была шырока развіта прамысловасць і ваенная арганізацыя. З прычыны гэтага Прусія захавала сваё дамінантнае становішча ў Германіі ў параўнанні з іншымі нямецкімі землямі. Планы тэрытарыяльнай перабудовы Германіі сустракалі разлютаванае супраціўленне. арт.18 Канстытуцыі ўсталёўваў, што тэрытарыяльныя змены існых і стварэнне новых зямель у межах нямецкай імперыі адбываецца шляхам імперскага закону, які змяняе канстытуцыю, што ў прамым сэнсе азначала, што ніякая тэрытарыяльная перабудова немагчыма без згоды Прусіі.
Нераўнапраўе выяўлялася і ў прадстаўніцтве зямель у Рэйхстагу. Прусія тут атрымала 2/5 галасоў і сітуацыю не магло змяніць нават уключэнне ў канстытуцыю «антыпрускае абмоўкі», якая прадугледжвала, што палову прускіх галасоў павінны мець прадстаўнікі прускіх правінцыйных кіраванняў, а не прускі ўрад. Такім чынам, з 66 галасоў у Рэйхстагу Прусія мела 26, Баварыя — 11, Саксонія — 7, Вюртэмберг — 4, Бадэн — 3, Цюрынгія, Гесэн, Гамбург — па 2, астатнія 9 зямель па 1 голасу. Усё гэта казала пра тое, што ніводнае рашэнне не магло быць прынята супраць волі Прусіі.
Прусія ў эпоху Трэцяга рэйха
Пасля прыходу 30 студзеня 1933 годзе да ўлады ў Германіі нацыянал-сацыялістаў Прусія працягвала заставацца ў складзе Германіі на адмысловым становішчы. Ужо 30 студзеня рэйхскамісарам Прусіі стаў віцэ-канцлер у сфарміраваным урадзе Адольфа Гітлера Франц фон Папен.
Ліквідацыя Прусіі
Пасля капітуляцыі Германіі ў Другой сусветнай вайне ў 1945 годзе і пераходу вярхоўнай улады ў краіне да саюзніцкіх акупацыйных уладаў, апошнімі прадпрымаюцца меры па расфарміраванні велізарнай Прусіі, разгляданае імі як апора нямецкага мілітарызму і рэакцыі. На працягу 1945—1946 гг. распараджэннямі саюзніцкіх уладаў са складу Прусіі канфіскоўваюцца розныя яе тэрыторыі.
Усходняя Прусія была падзелена паміж Савецкім Саюзам і Польшчай. У склад Савецкага Саюза разам са сталіцай Кёнігсбергам (які быў пераназваны ў Калінінград) увайшла адна траціна Усходняй Прусіі, на тэрыторыі якое была створана Калінінградская вобласць. Невялікая частка, якая ўключала частка Куршскай касы і горад Клайпеда (Клайпедскі край), была перададзена Літоўскай ССР. Таксама да Польшчы адышлі Ніжняя Сілезія, вялікая частка Памераніі і іншыя тэрыторыі да ўсходу ад лініі Одар-Нейсэ.
Астатнія тэрыторыі ліквідаванай Прускай дзяржавы ўвайшлі ў склад іншых федэральных зямель Германіі, такіх як Брандэнбург, Гесэн, Ніжняя Саксонія, Рэйнланд-Пфальц, Паўночны Рэйн — Вестфалія, Саксонія-Ангальт, Цюрынгія, Шлезвіг-Гольштэйн, Мекленбург-Пярэдняя Памеранія, Бадэн-Вюртэмберг, Саар. У 1990 годзе самастойнай зямлёй Германіі стала былая сталіца Прусіі — Берлін.
Такім чынам, з 16 зямель сучаснае Федэратыўнай Рэспублікі Германія 12 цалкам ці часткова размешчаны на тэрыторыях, раней якія ўваходзілі ў склад Прусіі.
Значэнне Прусіі
Гістарычна Прусія з'яўлялася цэнтрам і часткай зямель Германіі. З 1871 года, паслья ўтварэння адзінай Германскай імперыі, стала губляць свай пазіцыі ў якасці самастойнага суб'екта, паколькі ўзначаліўшы аб'яднанне краіны стала ў штодзённай свядомасці ў значнай ступені сінанімічная новай дзяржаве.
Геаграфія і насельніцтва Прусіі
У 1914 годзе плошча тэрыторыі Прусіі складала 354 490 км².
Насельніцтва Прусіі па гадах (1740—1939)
Узнагароды Прусіі
Ордэны Прусіі
Царква Святога Мікалая (Берлін)
Царква Святога Мікалая (Nikolaikirche) — найстаражытнейшая царква Берліна. Размешчана ў гістарычным квартале Святога Мікалая (Нікалаіфіртэль). У наш час царква з’яўляецца філіялам Брандэнбургскага музея ў складзе Фонду гарадскога музея Берліна, дзе таксама рэгулярна праводзяцца канцэрты.
Гісторыя
Нікалаікірхэ, пабудаваная ў 1220—1230 гадах, уяўляла сабой трохнефную крыжападобную базіліку з прыроднага каменя і прысвечана Мікалаю Цудатворцу.
У XIII стагоддзі царква была перабудавана ў гатычную зальную царкву. У 1461 годзе гільдыя берлінскіх пекараў, якая адносілася ў Сярэднявеччы да ліку чатырох заможных саслоўяў, замовіла для царквы алтар і абавязалася выплачваць гадавую рэнту царкоўнаму служцы. Асіметрычнае аблічча з адной вежай царква Святога Мікалая захоўвала аж да канца XIX ст. Падчас капітальнай рэканструкцыі царквы ў 1876—1878 гг. пад кіраўніцтвам Германа Бланкенштайна царква абзавялася неагатычным фасадам з дзвюма вежамі.
У 1938 годзе царква перайшла ва ўласнасць дзяржавы, і з гэтага часу ў ёй больш не праходзілі службы. Вернікі царквы перайшлі ў суседнюю Марыенкірхэ. У Марыенкірхэ таксама знаходзяцца шматлікія каштоўныя творы мастацтва з царквы Св. Мікалая.
Падчас Другой сусветнай вайны ад царквы Св. Мікалая засталіся толькі сцены. Аднаўленне царквы з дзвюма вежамі па старых малюнках і планах пачалося ў 1981 годзе. У наш час царква служыць музеем і канцэртнай залай. Цудоўная акустыка царквы Св. Мікалая высока ацэньваецца знаўцамі. Падчас рэканструкцыі ў 1981 года ў вежы былі ўсталяваны куранты з 41 званом. Пастаянная выстаўка ў царкве распавядае пра гісторыю збудавання і асоб, звязаных з ёй.
Герб Сінкевічаў
Герб Сінкевічаў — герб вёскі Сінкевічы Лунінецкага раёна. Герб зацверджаны Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад  г. № 659.
Апісанне
Герб Сінкевічаў уяўляе сабой варажскі шчыт, у блакітным полі якога намалявана сярэбраная чапля, якая трымае ў дзюбе лілеяпадобная кветка таго ж металу, паніжаны зялёны хвалісты пояс аддзяляе сярэбраны ўскраек.
Сімволіка
На гербе намалявана шэрая чапля, якая, як і яшчэ звыш 60 відаў птушак, робіць у наваколлях вёскі свае гнёзды, мясцовая калонія гэтай птушкі з'яўляецца найбуйнейшай у сярэдняй паласе Еўропы. Увогуле ваколіцы Сінкевічаў адрозніваюцца багатай прыродай, так тут у 1985 г. быў створаны першы ў Беларусі Дзяржаўны біялагічны заказнік «Вусце Лані», жывёльны свет якога лічыцца эталонам для фаўны Палесся. Лілея ў дзюбе птушкі быццам бы заклікае жыхароў края захаваць галоўную славутасць раёна — лабелію Дортмана. Хвалісты пояс зялёнага колеру гэта сімвал натуральнай абароны ўнікальнага кутка флоры і фаўны — шлях у заказнік ускладнены багністай мясцовасцю. Поле сярэбранага колеру ў ніжняй частцы герба сімвалізуе маляўнічасць наваколляў, якімі захапляліся шматлікія беларускія пісьменнікі, у тым ліку Якуб Колас — у памяць пра яго знаходжанне ў вясковай школе створаны музей.
Гурам Георгіевіч Тэтрашвілі
Гурам Тэтрашвілі (нар., Арджанікідзэ) — расійскі футбаліст, абаронца.
Іван Фядотавіч Ермакоў
Іван Фядотавіч Ермакоў (, вёска Пруднікі, Гарадоцкі павет, Віцебская губерня, цяпер, Віцебская вобласць — ?) — беларускі партыйны і дзяржаўны дзеяч, педагог, рэктар БДУ (1931—1933).
Біяграфія
Іван Ермакоў паходзіў з сялянскай сям’і. У 1911 г. скончыў Полацкую настаўніцкую семінарыю. Выкладаў у Пушчанскім народным вучылішчы (Гарадоцкі павет). Удзельнік Першай сусветнай (як радавы) і грамадзянскай (камісар стралковага палка) войнаў. У 1918 г. уступіў у ВКП(б). З пачатку 1920-х гадоў знаходзіўся на службовых пасадах у розных партыйных і савецкіх установах. У 1925 г. жыў у Віцебску. З 1926 г. — загадчык Мазырскага акруговага аддзела народнай асветы. Актыўна ўключыўся ў беларусізацыю.
Гурам Георгіевіч Тэтрашвілі
Клубная кар’ера
Выхаванец асецінскага футбола, пачынаў прафесійную кар’еру ва ўладзікаўказскім «Аўтадары» ў 2007 годзе. У 2011 годзе, пасля расфарміравання «Аўтадара», перайшоў у «Аланія-Д». У сезоне 2012/13 таксама гуляў у трэцім дывізіёне за пяцігорскі «Машук-КМВ».
Іван Фядотавіч Ермакоў
Біяграфія
З 1928 г. па прапанове наркама асветы Антона Баліцкага прызначаны загадчыкам Мінскага акруговага аддзела народнай асветы. З восені 1930 г. па прапанове новага наркама асветы А. Платуна — рэктарам Гомельскага аграпедагагічнага інстытута. Са снежня 1931 г. выконваў абавязкі рэктара (потым рэктар) БДУ. З лютага 1935 г. — сакратар Шклоўскага райкама ВКП(б). З чэрвеня 1937 г. — намеснік старшыні Дзяржплана БССР.
Гурам Георгіевіч Тэтрашвілі
Клубная кар’ера
У 2013 годзе перайшоў ва ўладзівастоцкую «Прамень-Энергію» з другога дывізіёна, правёў там паўтары гады. У канцы 2014 года далучыўся да «Тосна», дзе стаў адным з асноўных ігракоў, быў капітанам каманды. У студзені 2017 года разарваў канракт з «Тосна» і стаў іграком махачкалінскага «Анжы», у складзе якога 12 сакавіка 2017 года дэбютаваў у Прэм’ер-лізе ў матчы супраць маскоўскага «Спартака». У лістападзе 2018 года па пагадненні бакоў пакінуў «Анжы».
У студзені 2019 года стала вядома аб вяртанні абаронцы ў «Анжы», аднак у сакавіку 2019 года ён падпісаў кантракт з беларускім клубам «Гомель». Стаў адным з асноўных абаронцаў «Гомеля». У ліпені 2019 года перайшоў у «Тамбоў», дзе таксама трывала гуляў у аснове. Пакінуў клуб у сувязі з фінансавымі праблемамі ў студзені 2021 года разам з большасцю іншых ігракоў.
Іван Фядотавіч Ермакоў
Біяграфія
У 1940 прызначаны рэктарам Мінскага педагагічнага інстытута. Удзельнік Другой сусветнай вайны (як і падчас грамадзянскай, быў камісарам). Пасля дэмабілізацыі — рэктар Аршанскага настаўніцкага інстытута. У красавіку 1953 г., амаль цалкам страціўшы зрок, выйшаў на пенсію. Асабовая справа Ермакова № 4330-с (спынена 11.1.1940) захоўваецца ў архіве КДБ Беларусі.
Гурам Георгіевіч Тэтрашвілі
Клубная кар’ера
У красавіку 2021 года далучыўся да казахстанскага «Акжэтпеса». Па выніках сезона 2022 дапамог клубу вярнуцца ў Прэм’ер-лігу, пасля чаго пакінуў каманду.
Прыбыткава
Ліквідавана ў 2017 годзе.
Памеранія (правінцыя)
Памеранія — правінцыя каралеўства Прусія і Свабоднай дзяржавы Прусія, якая існавала з 1815 па 1945 гады.
Геаграфічная характарыстыка
Памеранія мяжуе на захадзе з землямі Мекленбурга, а на поўначы мае ўзбярэжжа Балтыйскага мора.
Нізінны раўнінны берагавы рэльеф да поўдня пераходзіць у больш пагорысты. Найбольшыя вышыні ў Памераніі — Шымрыцберг (256 метраў), Бургваль (239 метраў).
Клімат наваколляў Штэціна і вострава Руген мякчэйшы, чым клімат берагавой паласы ўсходняй Памераніі. Сярэдняя гадавая тэмпература ў Штэціне +8,4°, у Лаўэнбургу +7,2°, у Кесліне +7,1°; ападкаў у Штэціне 54 см, а ў Кесліне 66.
Галоўная рака Памераніі, Одэр, утварае шмат рукавоў, якія ўпадаюць у Балтыйскае мора (галоўныя — Пеенэ, Свінэ і Дывенаў), а каля горада Шчэцін — Жаночае возера і Памеранскі гаф. Да сістэмы Одэра належаць таксама суднаходныя рэкі Іна, Укер і Пеенэ. З іншых рэк суднаходныя — Рэкніц, Рыкграбен, Рэга, Персантэ, Віпер, Стольпэ, Люпаў, Леба. Берагавыя азёры: Лебскае, Гардскае, Віцкае, Вітэрскае, Букаўскае, Ямундскае і Кампскае. У паўднёвай пагорыстай частцы таксама шмат азёр (Вірхаўскан, Драцыгскае, Вільмскае, Вялікае Любэ і інш.). Берагі ўсходняй Памераніі пакрыты дзюнамі, абрысы якіх часта змяняюцца.
Перадгісторыя
Паводле вынікаў Вестфальскага міру, падпісанага ў 1648 годзе, Задняя Памеранія адышла да Брандэнбурга, а Пярэдняя Памеранія стала Шведскай Памераніяй.
Падчас шведска-польскай вайны (1655—1660 гады) і шведска-брандэнбургскай вайны (1674—1679 гады) тэрыторыя была акупавана варожымі войскамі. Брандэнбургскаму курфюрсту Фрыдрыху Вільгельму I у 1678 годзе ўдалося захапіць усю Шведскую Памеранію. Пад ціскам Францыі паводле Сен-Жэрменскаага мірнага дагавора 1679 года ён вымушаны быў адмовіцца ад заваяваных тэрыторый. Пасля заканчэння Паўночнай вайны (1700—1721 гады) Пярэдняя Памеранія на поўдзень ад рэкі Пенэ была ўключана ў Каралеўства Прусія.
У 1814 годзе ў адпаведнасці з Кільскім дагаворам Швецыя саступіла Шведскую Памеранію (за выключэннем Штральзунда, для якога быў усталяваны асобы рэжым) Даніі ў абмен на Нарвегію.
Падчас напалеонаўскіх войнаў Шведская Памеранія была акупавана Францыяй. Пасля паражэння Напалеона ў 1815 годзе шведская частка Пярэдняй Памераніі з востравам Руген сталі прускімі.
Правінцыя
Прусія атрымала Памеранію 23 кастрычніка 1815 года. Адміністрацыйная прылада правінцыі было створана ў адпаведнасці з выдадзеным 30 красавіка 1815 года дэкрэтам Карла Аўгуста фон Гардэнберга «Verordnung wegen verbesserter Einrichtung der Provinzialbehörden»: правінцыю ўзначаліў обер-прэзідэнт з рэзідэнцыяй у Штэтыне, а сама правінцыя была падзелена на тры рэгіёны. У 1818 годзе быў уведзены таксама падзел на акругі.
3 кастрычніка 1824 года адбылося першае пасяджэнне правінцыйнага ландтага, у які ўвайшло 25 прадстаўнікоў дваранства, 16 прадстаўнікоў ад гарадскіх кругоў, і 8 — ад сельскага насельніцтва.
У 1945 годзе правінцыя стала полем бою падчас Усходне-Памеранскай і Берлінскай аперацый Савецкай арміі.
Расфарміраванне
У адпаведнасці з умовамі Патсдамскага пагаднення 1945 года, землі правінцыі на ўсход ад Одэра, а таксама частка левабярэжных земляў на поўнач ад Гарца (са Штэтынам і Свінемюндэ) адышлі Польшчы. Тэрыторыі, якія ўвайшлі ў склад ГДР, былі аб'яднаны з Мекленбургам у зямлю Мекленбург-Пярэдняя Памеранія; у Польшчы на былых памеранскіх землях былі створаны Шчэцінскае і Кашалінскае ваяводствы.
Цяпер частка Польшчы, меншая частка ўваходзіць у склад федэральнай зямлі Германіі Мекленбург — Пярэдняя Памеранія.
Эканоміка
Фабрыкі, папяровая і апрацоўчая драўняную масу, шкляныя заводы. Галоўныя гандлёвыя пункты: Штэцін, з гаванню Свінемюндэ, Штральзунд, Грайфсвальд, Вольгаст, Анклам, Кольберг, Штольп.
У 1893 годзе ў памеранскія гавані ўвайшло 6555 караблёў, умяшчальнасцю ў 1966718 рэг. тон, у тым ліку 4365 паравых, умяшч. у 1806509 рэг. тон, а адбыло 6557 караблёў, умяшчальнасцю ў 1984521 рэг. тон, у тым ліку паравых 4376, умяшч. у 1821394 рэг. тон.
Памеранскім суднаўладальнікам належала, па стане на 1894 год, 482 марскіх суднаў, умяшчальнасцю ў 86026 рэг. тон, у тым ліку 114 паравых, з 37405 рэг. тонамі.
У германскі парламент Памеранія пасылае 14 дэпутатаў, раней у прускі ландтаг — 26.
Адукацыя
Універсітэт (у Грайфсвальдзе), 19 гімназій, 4 рэальных гімназіі, 2 прагімназіі, 5 рэальных прагімназій, ваеннае вучылішча (у Анкламе), 2 сельскагаспадарчыя вучылішчы, 7 настаўніцкіх семінарый, 3 інстытуты для глуханямых і 2 для сляпых.
Высокае (Клімавіцкі раён)
Высо́кае (, Высокое) — аграгарадок у Клімавіцкім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Ціманаўскага сельсавета.
Да 21 снежня 2011 года Высокае было цэнтрам Высакоўскага сельсавета.
Знаходзіцца за 19 км у напрамку на паўднёвы ўсход ад Клімавічаў, за 136 км ад Магілёва, на рацэ Жадунька.
Жэўжык
Жэ́ўжык (, Жевжик) — вёска ў Клімавіцкім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Ціманаўскага сельсавета.
Да 11 красавіка 1960 года вёска ўваходзіла ў склад Асмолавіцкага сельсавета, да 21 снежня 2011 года — у склад Высакоўскага сельсавета.
Рудакова (Гарадоцкі раён)
Рудако́ва (, Рудаково) — вёска ў Гарадоцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Мяжанскага сельсавета.
Да 2004 года ўваходзіла ў склад Зайкаўскага сельсавета.
Рамні
Рамні́ (, Ремни) — вёска ў Гарадоцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Мяжанскага сельсавета. Знаходзіцца за 8 км на захад ад аграгарадка Мяжа.
Буда (Клімавіцкі раён)
Бу́да (, Буда), таксама Высокая Буда — вёска ў Клімавіцкім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Ціманаўскага сельсавета.
Геаграфія
Буда знаходзіцца за 17 км у напрамку на паўднёвы захад ад горада Клімавічы, за 138 км ад Магілёва.
Гісторыя
Вядома з 1747 года, вёска ў Крычаўскім старостве, дзяржаўная ўласнасць, пасесія.
З 20 жніўня 1924 года вёска ўваходзіла ў склад Красавіцкага сельсавета. З 1960 года ў Яноўскім сельсавеце, з 1965 года ў Высакоўскім сельсавеце. Пасля скасавання 21 снежня 2011 года Высакоўскага сельсавета была ўключана ў склад Ціманаўскага сельсавета.
Савецкая (Гарадоцкі раён)
Саве́цкая (, Советская) — вёска ў Гарадоцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Мяжанскага сельсавета.
Да 2004 года ўваходзіла ў склад Хмяльніцкага сельсавета.
Новы Строй
Назву Новы Строй маюць:
Руслан Хасінавіч Болаў
Руслан Болаў (нар., Нальчык) — расійскі футбаліст, нападнік казахстанскага клуба «Акжэтпес» з Какшэтаў.
Клубная кар’ера
Нарадзіўся ў Нальчыку і пачынаў займацца футболам у мясцовай школе. З 2010 года выступаў за моладзевую каманду нальчыкскага «Спартака». 17 ліпеня 2011 года ў кубкавым матчы з уладзімірскім «Тарпеда» дэбютаваў у асноўнай камандзе, а 18 сакавіка 2012 года ў матчы з самарскімі «Крыламі Саветаў» дэбютаваў у Прэм’ер-лізе.
У ліпені 2013 года падпісаў кантракт з «Краснадар», дзе выступаў за рэзервовую і другую каманды. У лютым 2014 года на правах арэнды вярнуўся ў нальчыкскі «Спартак», а ў сезоне 2014/15, пасля таго як «Спартак» зняўся з Першынства ФНЛ, быў арандаваны астраханскім «Валгаром», дзе правёў два гады. Сезон 2016/17 правёў у варонежскім «Факеле», а ў сезоне 2017/18 разам з курскім «Авангардам» дайшоў да фіналу Кубка Расіі. У ліпені 2018 года, канчаткова пакінуўшы «Краснадар», стаў іграком клуба «Хімкі».
У лютым 2020 года далучыўся да ўзбекскага клуба «Наўбахор» з Намангана, а ў сакавіку 2021 года перайшоў у «Акжэтпес» з Першай лігі Казахстана.
Міжнародная кар’ера
Выступаў за юнацкія і моладзевую зборную Расіі.
Ірландскі меч
Ірландскія мячы адрозніваліся незвычайным колцападобным навершам, унутры якога быў добра бачны хваставік, які праходзіў па цэнтры, і крыжавінай са сплясканымі па вертыкалі канцамі, якія S-падобна выгінаюцца ў папярочнай плоскасці. Такія мячы маглі быць адна-, паўтара- і двухручнымі, а клінкі, верагодна, імпартаваліся з кантынента. Няма сведчанняў выкарыстання падобных мячоў раней за XVI стагоддзе.
У Ірландыі былі выяўлены чатыры асобнікі такіх мячоў: першы быў знойдзены ў канцы XIX стагоддзя, у Тулілоху (Tullylough, графства Лонгфард), другі знайшлі падчас правядзення прац па паглыбленні ракі Банат, каля вёскі Портгленан (Portglenone, графства Антрым). Яшчэ два мяча знайшлі ў графстве Голуэй: адзін — у 1948 годзе, іншы — некалькі пазней, у пяці мілях на поўнач ад Балінасла. Меч з Тулілоха і першы голуэйскі падобныя паміж сабой, меч з Портгленана некалькі адрозніваецца. У наш час мячы экспануюцца ў Нацыянальным музеі Ірландыі.
Акрамя таго, вядомы пяць датаваных XVI стагоддзем выяў, на якіх фігуруюць падобныя мячы:
Клоў (Клімавіцкі раён)
Клоў (, Клов) — вёска ў Клімавіцкім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Ціманаўскага сельсавета.
Да 11 красавіка 1960 года вёска ўваходзіла ў склад Асмолавіцкага сельсавета, да 21 снежня 2011 года — у склад Высакоўскага сельсавета.