cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Глафіра Антонаўна Мядзведзева
Навуковая дзейнасць
Г. А. Мядзведзевай належаць навуковыя працы па ролі нервовай сістэмы ў патагенезе хвароб і кампенсацыі парушаных функцый, па вострай ныркавай недастатковасці і інш.
Сярод апублікаванага:
Свята-Іаана-Прадцечанская царква (Старобін)
Гісторыя
У XVII стагоддзі ў Старобіне было дзве царквы, адна з іх у гонар апостала Іаана Прадцечы. У 1876 годзе царкву разабралі і перанеслі з царкоўнага пагоста ва ўрочышча Падброды. У савецкі час царкву разабралі і павезлі ў вёску Кулакі, дзе зрабілі з яе клуб.
Па багаславенні мітрапаліта Філарэта 3 лістапада 1994 года была зарэгістравана грамада ў гонар апостала Іаана Прадцечы. Для будаўніцтва храма была вылучана зямельная дзяльніца на месцы старога храма.
У 2006 годзе было пачата будаўніцтва. 1 сакавіка 2014 года мітрапаліт Мінскі і Слуцкі Павел асвяціў храм.
Спіс аб’ектаў PGC (1108001—1109000)
Гэта спіс аб'ектаў Спіс аб'ектаў PGC (1108001—1109000)
Лівійскі крызіс
Ліві́йскі кры́зіс (الأزمة الليبية) — серыя ўзброеных канфліктаў падчас барацьбы за палітычную ўладу ў Лівіі. Падзеі пачаліся як частка Арабскай вясны з выступленняў супраць лідара краіны Муамара Кадафі, пасля звяржэння якога разгарэлася супрацьстаянне ўнутры былой апазіцыі. Канфлікты ахоплівалі некалькі бакоў, якія ваявалі з прычыны этнаплемянных, палітычных, ідэалагічных і эканамічных рознагалоссяў, пад моцным уплывам замежных сіл. Баявыя дзеянні прывялі да нестабільнасці па ўсёй краіне, дзясяткаў тысяч ахвяр, зніжэння аб’ёму вытворчасці ў найважнейшай нафтавай прамысловасці. У гэты перыяд Лівія фактычна перастала існаваць як дзяржава. Ускосны ўрон быў панесены таксама іншым краінам, пацярпелым ад наплыву мігрантаў і тэрарыстычнай пагрозы. Крызіс паказаў спрэчнасць выкарыстання міжнародных ваенных інтэрвенцый, прадэманстраваў неэфектыўнасць афіцыйнай дыпламатыі і неабходнасць стварэння нефармальных дыялогавых арганізацый, якія дзейнічалі б сумесна з ААН. Наступствы грамадзянскай вайны ў Лівіі сталі міжнароднай праблемай і запатрабавалі сумеснага рашэння.
У крызіса вылучаюцца тры асобныя этапы. На першым этапе (2011) ішла грамадзянская вайна паміж урадам Муамара Кадафі і сіламі лівійскай апазіцыі, што пры падтрымцы замежных інтэрвентаў завяршылася звяржэннем дзеючага рэжыму. У другі этап (2012—2014) адбыўся фактычны распад краіны на шэраг самастойных утварэнняў, працягваліся ваенныя сутыкненні паміж рознымі фракцыямі і групоўкамі. Іх барацьба прывяла да стварэння двух лівійскіх урадаў у гарадах Трыпалі і Табрук, з чаго пачаўся трэці этап (2014—2020). На такім фоне набралі сілу розныя ісламарадыкальныя групоўкі, найбольш моцнай з якіх стала «Ісламская дзяржава». Бакамі канфлікту і міжнароднай супольнасцю былі зроблены шматлікія спробы пакласці канец ваенным дзеянням і аб’яднаць краіну. Толькі ў 2020—2021 гадах атрымалася дасягнуць рэальнага перамір’я, адначасова сфармаваўшы адзіны часовы ўрад. Тым не менш сітуацыя ў Лівіі застаецца напружанай з-за прысутнасці замежных узброеных фарміраванняў і жадаючых працягнуць вайну.
Перадгісторыя
Лівія знаходзіцца ў Паўночнай Афрыцы. З поўначы яна абмываецца Міжземным морам. Большую частку тэрыторыі краіны займае нізкае плато. Амаль ўся Лівія ляжыць у пустыні Сахара. Увесь год над яе тэрыторыяй пераважаюць гарачыя і сухія паветраныя масы. Краіна мае адносна невялікую колькасць насельніцтва і яго шчыльнасць. Частка тэрыторыі наогул бязлюдная. Асноўнымі этнічнымі групамі з’яўляюцца арабы, тубу, туарэгі і берберы. Для насельніцтва характэрна захаванне (хоць і ў значна аслабленым выглядзе) родаплемянной арганізацыі. У Лівіі вылучаюцца тры гістарычныя вобласці: Трыпалітанія, Кірэнаіка і Фецан. Паміж плямёнамі гэтых рэгіёнаў з даўніх часоў маюцца шэраг этнічных, палітычных і эканамічных канфліктаў.
На той момант краіна з’яўлялася беднай аграрнай дзяржавай з высокім узроўнем непісьменнасці, карупцыі і беднасці. Новая ўлада на чале з Муамарам Кадафі ўзяла курс на сацыялізм і збліжэнне з Савецкім Саюзам, нацыяналізавала сферу нафтаздабычу, выцесніўшы адтуль замежныя кампаніі. Даходы ад гандлю нафтай урад накіроўваў на сацыяльныя патрэбы, дзякуючы чаму ў краіне ажыццяўляліся маштабныя праграмы будаўніцтва дзяржаўнага жылля, развіцця сістэм аховы здароўя і адукацыі. Сацыяльна-эканамічная сітуацыя ў Лівіі стала значна лепшай, чым у іншых арабскіх краінах Паўночнай Афрыкі і нават у большасці дзяржавах Еўропы. Тут не было значнага сацыяльнага расслаення.
Пазней пачаліся і палітычныя пераўтварэнні. У маі 1973 Кадафі ўпершыню публічна выступіў з ідэямі «трэцяй сусветнай тэорыі», выкладзенай пазней у яго знакамітай. Кадафі адхіліў як ідэі капіталізму з яго эксплуатацыяй чалавека чалавекам, так і савецкі варыянт сацыялізму з яго падначаленнем чалавека дзяржаве. Ён абвясціў, што асноўныя прынцыпы сацыяльнай справядлівасці выкладзены ў Каране і павінны быць адроджаны праз прамы ўдзел работнікаў у кіраванні вытворчасцю (праз народныя камітэты) і шляхам размеркавання паміж імі ўсяго створанага прадукту.
У той жа час Кадафі ўчыняў палітычныя рэпрэсіі, душыў іншадумства і нават супрацоўнічаў з тэрарыстычнымі арганізацыямі. Значная частка багаццяў дзяржавы асядалі ў кіраўніка і яго дзяцей. Раздробны гандаль быў знішчана, і многія сферы дзейнасці для лівійцаў былі забаронены. Паступова расла незадаволенасць прыгнётам.
У 2010 годзе ў Тунісе пачалася рэвалюцыя, якая адзначыла пачатак Арабскай вясны, чыя ідэя заключалася ў звяржэнні дзеючых рэжымаў і пабудове дэмакратычнага грамадства на ліберальных асновах. Хутка хваляванні ахапілі іншыя арабскія дзяржавы, у тым ліку і Лівію.
Прычыны грамадзянскай вайны
, прафесар Універсітэта Джона Хопкінса, амерыканскі эксперта па Блізкім Усходзе, бачыў прычыны грамадзянскай вайны ў Лівіі ў палітычным жыцці краіны. Па словах усходазнаўца, за гады кіравання Кадафі, краіна ператварылася «ў бязлітасную тыранію», а ўсімі выгодамі карысталася толькі сям’я Кадафі. Былы пасол РФ у Лівіі і Тунісе, кандыдат гістарычных навук ахарактаразаваў вайну ў Лівіі як узброеную барацьбу за ўладу пад прыкрыццём лозунгаў барацьбы за свабоду і дэмакратыю. Магчыма, што значную ролю ў дэстабілізацыі сітуацыі згулялі супярэчнасці паміж плямёнамі. Эксперт Расійскага савета па міжнародных справах Рыгор Лук’янаў лічыў, што грамадзянская вайна была выклікана наступствамі ад міжнародных санкцый, якія былі знятыя з Лівіі толькі ў сярэдзіне 2000-х. Краіна не паспела выпрацаваць механізм лібералізацыі эканомікі, прыватны бізнес адчуваў сябе некамфортна пад прэсінгам дзяржавы.
Таксама існуе меркаванне, што канфлікт у Лівіі пачаўся пры актыўным удзеле заходніх дзяржаў, будучых інтэрвентаў, якія адмоўна ставіліся да ўрада Кадафі. Навуковы супрацоўнік Цэнтра арабскіх і ісламскіх даследаванняў Інстытута ўсходазнаўства РАН Барыс Далгоў лічыў крызіс часткай супрацьстаяння Кадафі з Захадам. На яго думку, менавіта знешнія сілы арганізавалі канфлікт, мэтай якога было звяржэнне дзеючага рэжыму. Па заяве былога камандуючага войскамі НАТА ў Еўропе, рашэнне аб пачатку вайны ў Лівіі і іншых афрыканскіх краінах было прынята задоўга да іх пачатку. Гэта ж меркаванне падзяляе прэзідэнт паліталагічнага цэнтра «».
, старшыня праўлення, акцэнтуе ўвагу на тым, што Лівія са старажытных часоў існавала як тры падзеленых геаграфічна племя, пры гэтым Кадафі меў папулярнасць толькі ў Трыпалітаніі. Былы пасол Расіі ў Лівіі пагаджаўся, што на ўсходзе заўсёды існавала магутная апазіцыя Кадафі, незадаволеная размеркаваннем не ў сваю карысць сродкаў унутры краіны, што стала адбывацца пасля прыходу палкоўніка да ўлады. Падзеі ў Тунісе і Егіпце прастымулявалі гэтыя настроі.
Дырэктар Інстытута праблем глабалізацыі лічыў увесь лівійскі канфлікт штучна сканструяваным, сапраўдную прычыну падзей ён бачыць у вайне за рэсурсы, якая вялася на глабальным узроўні. На яго думку, у Лівіі, у адрозненне ад суседніх арабскіх краін, не было глыбокіх рэальных супярэчнасцяў. Іншага меркавання прытрымліваўся кандыдат гістарычных навук, дырэктар цэнтра Інстытута міжнародных даследаванняў, былы пасол СССР і Расіі ў Лівіі Веніямін Папоў. Паводле яго слоў, падзеі ў Лівіі, як і ў шэрагу іншых арабскіх краін — гэта загад часу. ''«Мы, напэўна, яшчэ не ўсведамляем да канца, што адбываецца. Гэта тэктанічны зрух, які проста пачаўся вось у гэтым раёне свету. Вы паглядзіце, ён ужо адбіваецца на ўсім Міжземнамор’і. Тыя ж метады, якія выкарыстоўвала моладзь у Тунісе і ў Егіпце, зараз выкарыстоўвае моладзь у Іспаніі і ў Грэцыі... Праз Facebook і Twitter. Гэта ўжо мы павінны ўсвядоміць, што мы жывем зусім у іншую эпоху, эпоху глабалізацыі. І таму вось такія паняцці, як годнасць чалавека, добрае жыццё, неабходнасць барацьбы з карупцыяй, важнасць для таго, каб лідары слухалі сваё насельніцтва, гэта становіцца патрабаваннем часу, загадам часу. Без гэтага немагчыма будзе далей паспяхова кіраваць. Вось у гэтым праблема. Можа быць, ён [Кадафі] лічыў, што ён-то, увогуле, зрабіў усё правільна. І здавалася б, што ён цяпер застрахаваны ад гэтага. Але вось жыццё размеркавалася па-іншаму»''.
Першы этап
[[File:Libyan war final.svg|thumb| Карта ваенных дзеянняў лютага—кастрычніка 2011.
На гэтым фоне разрастаюцца беспарадкі ў Трыпалі, Эз-Завіі і Місураце. Апазіцыя здабыла такую магутнасць, што ўжо 20 лютага цалкам захоплівае Бенгазі, Дэрну і шэраг іншых гарадоў на ўсходзе краіны. У іншых месцах мецяжы альбо былі паспяхова падушаныя (як напрыклад у Эз-Завіі ), альбо яшчэ доўгі час працягваліся (Місурата ).
27 лютага на надзвычайным паседжанні мясцовых народных камітэтаў было абвешчана аб стварэнні Пераходнага нацыянальнага савета (ПНС), часовы орган улады, створаны праціўнікамі Муамара Кадафі. Хутка савет абвясціў сябе адзінай легітымнай уладай у Лівіі. Орган складаўся з 31 члена, як грамадзянскіх, так і ваенных. Старшынёй ПНС стаў Мустафа Абд-аль-Джаліль, былы міністр юстыцыі Лівійскай Джамахірыі. Сваім намеснікам ён прызначыў, кіраўніком узброеных падраздзяленняў — , каардынатар знешніх зносін — (прэм’ер-міністр) і. У пачатку сакавіка, дзякуючы кансалідацыі сіл апазіцыі, ПНС змог разгарнуць паспяховае наступленне на ўсходзе краіны захапіўшы, Бін-Джавад і. Адначасова баявыя дзеянні ахопліваюць сугор’е Нафуса на захадзе краіны. Тым не менш пачынаючы з 6 сакавіка ініцыятыва пераходзіць да ўрадавай арміі. На ўсходзе лаялісты выбіваюць паўстанцаў з Бін-Джавада, Брэгі, Аджабіі, а 17 сакавіка падыходзяць да Бенгазі. Паўсталыя гарады Нафуса, такія як Налут, Кіклу, Зінтан і Яфран, пасля няўдалай спробы ўзяць іх адразу з-за цяжкадаступнай горнай мясцовасці і жорсткага супраціва праапазіцыйнага племя амазігаў, былі ўзяты ў аблогу.
У гэты ж час дыпламат Ібрагім Дабашы, які перайшоў на бок апазіцыі, звярнуўся да ААН з просьбай устанавіць забарону на палёты на тэрыторыі Лівіі, каб адрэзаць сталічны Трыпалі ад паставак зброі і наймітаў, а таксама засцерагчы грамадзянскае насельніцтва ад паветраных удараў. Ініцыятыва была падтрымана ЗША і краінамі Еўрапейскага Саюза. Ужо 17 сакавіка Савет Бяспекі ААН прыняў рэзалюцыю дзесяццю галасамі «за» пры пяці краінах, што ўстрымаліся (Бразілія, Расія, Кітай, Індыя і Германія). Бразілія, Расія, Кітай і Індыя не падтрымлівалі ваенную аперацыю супраць суверэннай краіны, тады як ФРГ не хацела ўдзельнічаць у якой бы там ні было кампаніі. Найбольш актыўнымі ў прыняцці рэзалюцыі ў тэрміновым парадку апынуліся Францыя і Вялікабрытанія, таксама ішла падтрымка ад ЗША і Лівана.
У аперацыі брала ўдзел буйная частка краін блока НАТА, сярод якіх Францыя, ЗША, Вялікабрытанія, Італія, Данія, Іспанія, Канада, Бельгія, Грэцыя, Нарвегія, Румынія, Балгарыя, Нідэрланды і Турцыя. Таксама ўдзельнікамі кампаніі сталі Швецыя, Іарданія, ААЭ і Катар.
19 сакавіка ў 16:00 па GMT 19 самалётаў ВПС Францыі вылецелі ў зону горад Бенгазі з заяўленай мэтай «абароны насельніцтва горада ад сіл Кадафі». У 16:45 і 16:59 самалёты знішчылі некалькі адзінак бронетэхнікі. У той жа дзень баявыя вылеты пачалі здзяйсняць амерыканскія і брытанскія самалёты. Абстрэл ракетамі «Тамагаўк» (114 штук) па сістэмах СПА таксама здзейснілі брытанскія і амерыканскія караблі і падлодкі. Удары кааліцыі былі нанесены па грамадзянскіх і ваенных аб’ектах у буйных гарадах, у тым ліку Трыпалі, Бенгазі, Сірт, Тархуна, Мамура, Зуварэ, і нафтасховішчаў ў раёне Місраты, у выніку чаго там ўспыхнулі пажары.
Актыўны замежнае ўмяшанне сур’ёзна дапамагло паўстанцкім сілам. Пад прыкрыццём авіяцыі НАТА спачатку адкінулі праціўніка ад Бенгазі, а далей, развіваючы наступленне, вярнулі Аджабію і Брэгу. У сугор’е Нафуса паўстанцы захапілі прыгранічны горад Вазін, вярнуўшы тым самым калідор паставак зброі з-за мяжы. Лівійская ўрадавая армія тым часам несла каласальныя страты ад авіяналётаў і ракетных удараў замежных караблёў, практычна цалкам страціўшы СПА і авіяцыю. Значныя былі ахвяры сярод мірнага насельніцтва, якое пакутавала ад паветраных нападаў. У асобных выпадках супраць арміі і мясцовых жыхароў выкарыстоўваліся нават бомбы са збедненым уранам.
Нягледзячы на ўсё гэта, урад змог ажыццявіць перагрупоўку. Вырашана было аддаць перавагу ўзброеным пікапам замест класічнай бронетэхнікі, а таксама ўвесці ў тактыку некаторыя элементы партызанскай вайны, тым самым знізіўшы эфектыўнасць авіяўдараў НАТА і павялічваючы мабільнасць войск. У канцы сакавіка—пачатку красавіка армія Кадафі нават здолела перайсці ў контрнаступленне. Падчас гэтага лаялісты адбілі Брэгу і атакавалі Адждабію, але на гэтым актыўная фаза баявых дзеянняў скончылася і пачалася патавая ваенна-палітычная сітуацыя, якая працягвалася да ліпеня.
Летам сілы паўстанцаў і НАТА актывізуюць наступальныя дзеянні. На ўсходзе краіны яны вяртаюць пад свой кантроль Брэгу і Бін-Джавад, але на гэтым тут спыняюцца. Праціўнікі рэжыму Кадафі засяродзілі свае намаганні на паўночным захадзе Лівіі, бліжэй да сталіцы. 1 чэрвеня яны пачалі аперацыю па дэблакаванні Яфрэна шляхам захопу ўчастка паўночнай дарогі ў горад. Яфрэн быў канчаткова вызвалены ад сіл лаялістаў 6 чэрвеня. Пасля дзеянні паўстанцаў былі накіраваны на прасоўванне з Яфрэна ў бок Гар’яна, што дазволіла ім 14 чэрвеня адбіць у кадафістаў Кіклу, а таксама ўсталяваць кантроль над участкам паўднёвай дарогі з Зінтан ў Яфрэн. 28 чэрвеня паўстанцамі былі захопленыя ваенныя склады ў Эль-Каа ў пустыні на поўдзень ад Зінтана, дзе знаходзіліся танкі і БМП. 11 чэрвеня паўстанцы пачалі штурм Эз-Завіі. Мяцежнікі панеслі цяжкія страты, але працягнулі штурм горада. Да вечара наступнага дня супраціў лаялістаў не аслабеў. Стала ясна, што працяг штурму горада для паўстанцаў будзе каштаваць яшчэ больш вялікімі стратамі. Камандаванне ПНС вырашыла спыніць баі ў Эз-Завіі і адступіць.
13 жніўня паўстанцы атакавалі Гар’ян. Войскі паўстанцаў былі ў добрай форме, а сілы Кадафі адступалі, але, тым не менш, яны змаглі перагрупавацца і контратакаваць. 14 жніўня паўстанцы заявілі, што ім удалося захапіць 70 працэнтаў горада. 15 жніўня ўвесь Гар’ян перайшоў пад іх кантроль. 17 жніўня войскі Кадафі распачалі спробу контрштурму, але 18 жніўня лаялістамі былі цалкам выбіты з горада.
Узяцце Гар’яна дазволіла паўстанцам пачаць наступленне на поўнач (у першую чаргу на Эз-Завію). Увечары 13 жніўня з’явіліся першыя паведамленні аб тым, што перадавыя часткі апазіцыі ўвайшлі ў Эз-Завію. На працягу ўсёга наступнага тыдня ў горадзе ішлі баі паміж паўстанцамі і лаялістамі. 20 жніўня ПНС цалкам авалодаў Эз-Завіяй.
З паразай арміі Кадафі ў Нафусе пачалося наступленне на Трыпалі.
Да канца жніўня пад кантролем урада Лівіі заставаліся толькі чатыры буйныя гарады: Бені-Валід, Сірт, Себха і Трыпалі. Штурм апошняга пачаўся 20-га жніўня. У баях актыўна ўдзельнічалі спецпадраздзяленні з Катара, ААЭ, ЗША, Вялікабрытаніі і Францыі. Горад да гэтага моманту практычна цалкам быў акружаны. Нягледзячы на сваю перавагу, войскі ПНС і НАТА неслі цяжкія страты, але тым не менш хутка прасоўваліся па гарадскіх кварталах. Усяго за восем дзён сталіца пала. Пасля таго былі абложаныя Бені-Валід і Сірт. Тут кадафісты аказалі яшчэ больш жорсткае супраціўленне. Сам Муамар Кадафі знаходзіўся менавіта ў Сірце. 20 кастрычніка, разумеючы, што горад вось-вось падзе, ён паспрабаваў пакінуць яго. Аднак яго канвой быў знойдзены паўстанцамі і захоплены. Палонны Кадафі падвергнуўся катаванням і здзекам з боку апазіцыянераў, падчас якіх загінуў. У гэты жа дзень паўстанцы канчаткова бяруць Сірт. Супраціў рэшткаў прыхільнікаў Кадафі ў Бені-Валідзе працягваўся яшчэ некалькі дзён, але неўзабаве таксама быў задушаны. 23 кастрычніка Пераходны нацыянальны савет афіцыйна заявіў пра сваю перамогу ў грамадзянскай вайне.
Другі этап
7 ліпеня 2012 года, упершыню за 40 гадоў, у краіне прайшлі выбары ва ўстаноўчую Асамблею — Усеагульны Нацыянальны кангрэс. 9 жніўня Пераходны Нацыянальны савет Лівіі афіцыйна перадаў уладу кангрэсу, старшынёй якога абралі Мухамеда аль-Макрыфа, што стаў кіраўніком дзяржавы. 20 лютага 2014 года адбыліся. На выбарах былі абраны 60 членаў Асамблеі з 650 кандыдатаў, якія на працягу 120 дзён павінны былі падрыхтаваць праект Канстытуцыі краіны, што вызначыць асноўныя прынцыпы кіравання, сістэм органаў улады, статус плямёнаў, а таксама месца законаў шарыяту. Затым дакумент планавалася вынесці на рэферэндум.
На гэтым фоне здавалася, што краіна ўзяла курс на дэмакратычныя рэформы, аднавіўшы стабільнасць і парадак, але агульная абстаноўка ў Лівіі заставалася жаласнай. Асобныя баявыя сутыкненні працягваліся. З падзеннем Кадафі вылучаюцца наступныя сілы: цэнтральны ўрад у Трыпалі, кадафісты, мясцовыя плямёны і кланы (туарэгі, берберы, тубу і іншыя), ісламісцкія арганізацыі (Ансар аль-Шарыя, Лівійскі Шчыт 1 і іншыя), самастойныя ўзброеныя фарміравання з ліку былых паўстанцаў (так званыя «брыгады» Місураты, Зінтана, Эз-Завіі і іншыя), падраздзяленні будучай Лівійскай Нацыянальнай арміі. Частка прыхільнікаў забітага Муамара Кадафі працягвала супраціў, які ўзначалілі яго дзеці — дачка Айша і сын Саіф. У 2012 годзе лаялісты ўтрымлівалі і перыядычна захоплівалі некаторыя гарады Лівіі, такія як Бені-Валід, Тархуна, Таджура, Куфра, Сірт. Супрацьстаялыя ім сілы час ад часу адбівалі іх назад.
Аднак прыхільнікі зрынутага рэжыму сталі не адзінай праблемай для ўрада былой апазіцыі. Пачаўся паступовы распад дзяржавы на некалькі тэрыторый, якія кантраляваліся рознымі варагуючымі групоўкамі і плямёнамі. Канфлікты паміж імі адбываліся ўслед барацьбы за этнічныя, рэлігійныя, палітычныя, ідэалагічныя эканамічныя і рэгіянальныя інтарэсы. У эканамічным плане галоўнай мэтай узброенай барацьбы сталі нафтавыя радовішчы, а пазней таксама шляхі перапраўкі бежанцаў праз Міжземнае мора ў Еўропу і рабагандаль. Тут жа ўстала пытанне аб тэрытарыяльнай цэласнасці краін. У 2012 годзе, з прычыны барацьбы за нафту паміж мясцовымі сіламі і ўрадам у Трыпалі, Кірэнаіка ледзь не выйшла са складу Лівіі. Тое ж самае адбылося ў верасні 2013 года, калі мясцовыя плямёны абвясцілі пра аўтаномію Фецана. Падобнае становішча ператварыла Лівію ў прывабную арэну для памкненняў тэрарыстычных і ісламісцкіх арганізацый.
Трэці этап
14 лютага 2014 года была здзейснена пад пачаткам генерала Халіфа Хафтара, былога набліжанага Кадафі. На думку ваеначальніка, пасля звяржэння старога рэжыму краіна пайшла па няправільнаму шляху і ён адважыўся выправіць гэта. Аднак сілам Хафтара не ўдалося займець рэальную ўладу і падтрымку насельніцтва. Тым не менш генерал працягнуў барацьбу. 16 мая Хафтар абвясціў аб пачатку шырокамаштабнай паветранай і наземнай аперацыі падкантрольных яму частак у раёне горада Бенгазі, апісаўшы яе як «папраўку на шляху да рэвалюцыі». Ваеннае наступленне атрымала кодавую назву аперацыя «Годнасць». 18 мая аперацыя была пашырана да Трыпалі. У той жа час ў Палату прадстаўнікоў (ППЛ), дзе прыхільнікі радыкальнага ісламу, якім і супрацьстаяў Хафтар, пацярпелі паразу. Урад узначаліў Агіла Салах Іса. 13 ліпеня ісламісты ў адказ на сваю паразу абвясцілі аб пачатку аперацыі «Рассвет Лівіі» з мэтай захапіць аэрапорт Трыпалі. Гэта ім удалося 23 жніўня пасля сарака дзён баёў. З ўсталяваннем кантролю над горадам яны заявілі аб непрызнанні Палаты прадстаўнікоў і аб аднаўленні ўсеагульнага нацыянальнага кангрэса. 25 жніўня некаторыя прадстаўнікі Усеагульнага нацыянальнага кангрэса правялі пасяджэнне ў Трыпалі, абвясцілі сябе законнай уладай і абралі прэм’ер-міністрам, у выніку чаго ў краіне склалася двоеўладдзе. Палата прадстаўнікоў пакінула захоплены Трыпалі і абгрунтавалася ў Табруку.
11 ліпеня 2015 года па выніках раўнда міжлівійскага дыялогу ў Марока падпісана першае пагадненне. Аднак цырымонію праігнаравалі дэлегаты праісламіцкага Усеагульнага нацыянальнага кангрэса Лівіі. Подпісы пад дакументам «аб міру і прымірэнні» паставілі эмісары ​​часовага ўрада ў Табруку, прадстаўнікі шэрагу рэгіянальных муніцыпалітэтаў, вядучых палітычных партый і арганізацый грамадзянскай супольнасці краіны. Падрыхтаваны пры пасярэдніцтве ААН выніковы тэкст змяшчаў прапановы, унесеныя УНК. Згодна з планам, прапісанаму у пагадненні, у Лівіі павінна быць сфарміраваны ўрад нацыянальнага адзінства тэрмінам на год, якое ўзначаліць прэм’ер-міністр і два яго намеснікі. Функцыі заканадаўчага органа меркавалася перадаць Палаце прадстаўнікоў.
У перыяд 2015—2018 гадоў абодва ўрады былі сканцэнтраваны на барацьбе з шматлікімі ўзброенымі групоўкамі. Сутыкненні паміж прыхільнікамі Трыпалі і Табрука адбываліся рэдка, Але 16 студзеня сілы ЛНА раптам пачынаюць наступленне ў Фецане. У сакавіку хафтараўцы выцясняюць УНЗ з Себхі і Мурзука, найбуйнейшых гарадоў рэгіёну.
4 красавіка Хафтар загадаў вайскоўцам пачаць яшчэ адно наступленне, цяпер ужо на сталіцу краіны. У канцы мая паміж прыхільнікамі ўрада Сараджа і сіламі Народнага фронту вызвалення Лівіі, што выступалі за аднаўленне даваенных парадкаў, адбылося буйнае сутыкненне. Праз месяц НФВЛ падтрымаў наступленне Хафтара, хоць да гэтага «фронт» не супрацоўнічаў ні з адным бокам канфлікту, выступаючы трэцяй сілай. Пазней хафтараўцам аказала дапамогу суданскае апалчэнне «Джанджавід». Акрамя таго, у баях пад Трыпалі на баку Хафтара меркавана ўдзельнічалі прыватныя ваенныя кампаніі з Расіі і армія ААЭ. У сваю чаргу, войскі ўрада нацыянальнага адзінства карысталіся падтрымкай ісламісцкіх сіл, звязаных з Аль-Каідай, такіх як Саветы шуры рэвалюцыянераў Бенгазі і Браты-мусульмане. Паведамлялася і аб удзеле замежных наймітаў з Туніса, Судана, Афганістана, Чада, Емена, Партугаліі, Малдовы. Вельмі значную падтрымку аказала Турцыя, якая дастаўляла зброю і боепрыпасы для трыпалітанскіх уладаў. Таксама турэцкія ваенныя перакідалі паўстанцаў з Сірыі ў Лівію. Са снежня сірыйская ўзброеная апазіцыя стала прымаць актыўны ўдзел у баявых дзеяннях. Галоўным чынам гэта байцы СНА, пратурэцкага сегмента Свабоднай сірыйскай арміі.
За паўгода аперацыі армія Хафтара прабілася да прыгарадаў і паўднёвых кварталаў сталіцы Айн-Зара, Сук аль-Ахад, Эр-Рамле, Калат Аль-Фурджан, узяла гарады Сабрат, Сурман, Эль-Аджайлат, Эс-Сабіа, Эль-Азізія, Эз-Завія , Бір-Алак , Зінтан, Гар’ян, Сідзі-Білан і іншыя. У перыяд са снежня 2019 па студзень 2020 становішча спраў прыхільнікаў Сараджа яшчэ больш пагоршылася. У гэты час хафтараўцы ўзялі Сірт, байцы брыгады Місураты адмовіліся працягваць далейшы ўдзел у канфлікце , а 604-я брыгада і зусім перайшла на бок праціўніка. Тады Сарадж звярнуўся за дапамогай да Турцыі. 5 студзеня 2020 года турэцкі лідар Рэджэп Таіп Эрдаган афіцыйна абвясціў аб адпраўцы вайскоўцаў у Лівію.
Актыўны ўдзел Турцыі значна паўплываў на бягучую абстаноўку, выкруціўшы сітуацыю ў карысць УНЗ. Найбольшыя поспехі былі дасягнуты ў красавіку—маі, калі войскі Сараджа аднавілі кантроль над мяжой з Тунісам, захапалі паветранную базу Аль-Ватыя, гарады Сабрат, Сурман і Эль-Аджайлат. Супраціў урада Трыпалі стаў больш жорсткім, а само прасоўванне атрадаў ЛНА прыпынілася. Пратурэцкія СМІ пісалі, што гэта таксама выклікана няздольнасцю нацыянальнай арміі браць сталіцу, у той час як палітолаг і ўсходазнаўца Карыне Геваргян звязвала гэта з нежаданнем Хафтара павялічваць страты сярод мірных жыхароў і разбурэння горада. Так ці інакш, але па стане 4 чэрвеня трыпалітанская аперацыя хафтараўцаў канчаткова сарвалася.
Пасля сваёй перамогі ў пачатку лета 2020 года УНЗ пачынае наступлення ва Усходняй Трыпалітаніі. Разам з тым, у адказ на поспехі Сараджа і Эрдагана, прэзідэнт Егіпта Абдул Фатах ас-Сісі заявіў, што яго краіна можа ўварвацца ў Лівію на законных падставах, і заклікаў егіпецкую армію да поўнай баявой гатоўнасці. Ён адзначыў, што Егіпет атрымаў прамыя пагрозы ад «тэрарыстычных наймітаў і апалчэнцаў», таму любое ваеннае ўмяшанне з боку Каіра з гэтага часу легітымна.
Барацьба з ІДІЛ
[[File:Libyan Civil War.png|thumb| Становішча на 28 чэрвеня 2015.
Непасрэдна ў Лівіі першымі членамі групоўкі сталі былыя добраахвотнікі, якія ваявалі ў складзе ісламісцкіх атрадаў у Сірыі і Іраку. У снежні 2014 года баевікі здзейснілі напады на нафтавыя аб’екты і міжнародныя гатэлі, праводзілі масавыя расстрэлы і спрабавалі захапіць як мага больш тэрыторый. Групоўка ўступіла ў канфлікт з абодвума ўрадамі. 14 сакавіка 2015 года байцы ІДІЛ разгарнулі штурм Сірта, які на той момант быў заняты прыхільнікамі УНК. Ужо 31 мая баевікі канчаткова авалодалі горадам. На той момант яны таксама захапілі Бенгазі і шэраг іншых гарадоў краіны.
13 лістапада таго ж года ЗША і іх саюзнікі вырашылі падтрымаць сілы УНК у барацьбе з баевікамі. Замежныя войскі пачалі ажыццяўляць паветраныя ўдары па пазіцыях ІДІЛ, паступова вызваляючы тэрыторыю краіны. Вынікам гэтага стала аперацыя па вызваленні Сірта ў маі наступнага года, пачатая войскамі ўрада ў Трыпалі пры падтрымцы кааліцыі. Лівійскія сілы былі сканцэнтраваны на сухапутным напрамку, у той час як замежнікі ажыццяўлялі авіяцыйную падтрымку. Баевікі аказалі ўпартае супраціўленне і змаглі пратрымацца на працягу паўгады. Тым не менш 6 снежня Сірт быў канчаткова вызвалены ад ІДІЛ.
На ўсходзе краіны Палата прадстаўнікоў і ЛНА таксама вялі барацьбу з баевікамі. Прыярытэтным для іх з’яўляўся Бенгазі. Тут з 2014 года войскі генерала Халіфа Хафтара вялі бесперапынныя баі з рознымі групоўкамі, сярод якіх, акрамя ІДІЛ, Саветы шуры рэвалюцыянераў Бенгазі, Ансар аш-Шарыя, Лівійскі Шчыт 1. Варта адзначыць, што яны не з’яўляліся саюзнікамі «Ісламскай дзяржавы», ваюючы як з ёй, так і з ЛНА. Да мая 2016 года армія Хафтара кантралявала па меншай меры 90% горада. Нягледзячы на ​​дэкларацыю генерала Ханафа Хафтара аб «вызваленні» горада, дзясяткі баевікоў засталіся ўмацаванымі і абложанымі ў Сідзі Акрыбеш. Канчатковае вызваленне горада адбылося толькі ў снежні 2017 года.
З падзеннем Сірта і Бенгазі ў ІДІЛ застаўся толькі адзін буйны аплот — Дэрна, якую яна падзяляла з групоўкай «Саветы шуры маджахедаў Дэрна». 5 лютага 2018 года вайскоўцы Лівійская нацыянальная армія пачалі аперацыю супраць баевікоў. Пасля 5 тыдняў баёў, 19 сакавіка, ЛНА пацярпела паражэнне ў сутыкненне з джыхадзістамі. Ваенныя адступілі з пазіцый, пакінуўшы ворагу некаторую колькасць тэхнікі. Наступная спроба, ажыццёўленая ў красавіку—маі, стала больш удалай. Байцы ЛНА змаглі прабіцца ў гарадскую мяжу, але тут, як і ў выпадку з Сіртам, баевікі арганізавалі зладжаную абарону. Егіпет, ААЭ і Францыя аказалі Хафтару абмежаваную ваенную падтрымку, але праціўнік даволі павольна здаваў свае пазіцыі. У чэрвені баевікі былі выцесненыя ў гістарычную частку Дэрны, дзе яны працягвалі супраціў да лютага 2019. Пасля ІДІЛ канчаткова аслабла, але яе прыхільнікі працягвалі ажыццяўляць асобныя акцыі.
Мірны працэс
Першая спроба ўрэгуляваць канфлікт была прадпрынята ў красавіку 2011 года, калі Муамар Кадафі заклікаў пачаць перамовы з НАТА аб спыненні авіяўдараў па тэрыторыі краіны. У жніўні афіцыйны прадстаўнік лівійскага лідара паведаміў, што той гатовы пачаць перамовы з паўстанцамі аб перадачы ўлады ў краіне.
12—13 лістапада 2018 года ў Палерма (Італія) прайшла першая міжнародная канферэнцыя па лівійскім канфлікце. Арганізатарам саміту стаў італьянскі прэм’ер-міністр Джузэпэ Контэ. У ім узялі ўдзел прадстаўнікі лівійскіх уладаў, у тым ліку Фаіз Сарадж, Агіла Салах Іса і Халіфа Хафтар, а таксама дэлегацыі ад розных краін і міжнародных арганізацый. Дадзеная сустрэча не прынесла ніводнага канкрэтнага рашэння, не пазначыла ніводнага абавязацельства бакоў і не вызначыла даты наступнага этапу лівійскага ўрэгулявання, аднак была прызнана паспяховай.
14—16 красавіка 2019 года ў Гадамесе павінна была прайсці так званая «Лівійская нацыянальная канферэнцыя». Яна была накіравана на пераадоленне крызісу ў краіне і стану двоеўладдзя. У ёй павінны былі прыняць удзел дэлегаты ўсіх супрацьлеглых бакоў, каб скласці «дарожную карту» для аб’яднання разрозненых дзяржаўных інстытутаў і правядзення агульнанацыянальных прэзідэнцкіх і парламенцкіх выбараў, неабходнасць у якіх была зацверджана яшчэ ў маі 2018 года. З-за пачатку наступлення ЛНА на Трыпалі канферэнцыя была перанесена на нявызначаны тэрмін, а потым наогул адменена.
13 студзеня 2020 года ў Маскве павінна была прайсці сустрэча паміж Фаізам Сараджам і Халіфа Хафтара таксама прадстаўнікамі іншых лівійскіх сіл, але першы адмовіўся весці перамовы з апанентам. Нягледзячы на ​​гэта, была праведзена мірная канферэнцыя з удзелам розных кіраўнікоў дзяржаў, у тым ліку і лідараў варагуючых бакоў. Чакалася, што бакі падпішуць мірны дагавор. Сарадж і прадстаўнік парламента на ўсходзе краіны падпісалі двухбаковае пагадненне, аднак Хафтар узяў час на роздум. Замінка звязана з тым, што камандуючы ЛНА падчас перамоваў настойваў на неабходнасці бесперашкоднага ўводу сваіх падраздзяленняў у падкантрольны УНЗ Трыпалі, што не мелася на ўвазе праектам пагаднення. Дамова прадугледжвада адмову ад усіх наступальных дзеянняў і стварэнне ваеннай камісіі для вызначэння лініі судакранання і назіранні за перамір’ем. Таксама планавалася стварыць рабочыя групы па ўрэгуляванні сітуацыі ў рэгіёне.
19 студзеня ў Берліне прайшоў саміт па Лівіі, дзе ў тым ліку прысутнічалі Хафтар і Сарадж, аднак арганізаваць прамыя перамовы паміж імі не ўдалося. Нягледзячы на ​​гэта, быў распрацаваны план урэгулявання лівійскага канфлікту. Згодна з прапанаванай рэзалюцыяй, працэс прапанавалася разбіць на шэсць «кошаў»: спыненне агню, выкананне эмбарга на зброю, палітычны працэс, рэформа сектара бяспекі, эканамічная рэформа і захаванне гуманітарных нормаў і правоў чалавека. Усім замежным удзельнікам канферэнцыі дакумент прапананаваў адмовіцца ад умяшальніцтва ў лівійскі канфлікт. Падкрэслівалася, што ў выпадку, калі праект выніковага дакумента канферэнцыі будзе прыняты, то за ходам яго выканання будзе сачыць спецыяльна створаная міжнародная структура, якая будзе знаходзіцца пад эгідай ААН.
У лютым бакі канфлікту пачалі абмяркоўваць план чарговага перамір’я. Тут жа пачала работу Аб’яднаная ваенная камісія 5+5, стварэнне якой было прапісана ў берлінскім пагадненні. У яе ўвайшлі пяць прадстаўнікоў ад ЛНА і ад УНЗ. Мэта работы ваеннага камітэта — весці перамовы аб паўнавартасным спыненні агню ў Лівіі.
23 кастрычніка ў Жэневе (Швейцарыя) прайшла сумесная лівійская вайсковая камісія 5+5, якая прадстаўляла ЛНА і ПНС, дасягнула «сталага пагаднення аб спыненні агню ва ўсіх раёнах Лівіі». Дамова, якая ўступіла ў сілу неадкладна, патрабавала, каб усе замежныя баевікі пакінулі Лівію на працягу трох месяцаў, у той час як сумесныя паліцэйскія сілы будуць патруляваць спрэчныя раёны. У той жа дзень адбыўся першы камерцыйны рэйс паміж Трыпалі і Бенгазі.
Пасляваеннае становішча
У канцы 2020 і пачатку 2021 гадоў сітуацыя ў Лівіі ўсё яшчэ заставалася напружанай, хоць буйных ваенных сутыкненняў не фіксавалася.
9 снежня афіцыйны прадстаўнік ЛНА Ахмед аль-Місмары заявіў, што «ніхто не аб’яўляў аб заканчэнні бітвы» паміж іх сіламі і Турцыяй, а спыненне агню адбылося «ў знак павагі да намаганняў міжнароднай супольнасці, дружалюбных краін і жадання лівійцаў пакласці канец вайне». Пры гэтым аль-Місмары адзначыў, што прэзідэнт Турцыі Рэджэп Таіп Эрдаган «ніколі не пераставаў адпраўляць зброю ў Лівію». Паводле яго слоў, турэцкае судна, якое было перахоплена ваенна-марскімі сіламі ў пачатку месяца, знаходзілася ў «зоне абмежаванага доступу», а адказ МЗС Турцыі на законныя дзеянні прадстаўнікоў Хафтара ля лівійскага ўзбярэжжа ўтрымліваў «недапушчальную пыху».
22 снежня турэцкі парламент падоўжыў тэрмін знаходжання вайскоўцаў у Лівіі яшчэ на 18 месяцаў, нягледзячы на абвешчанае ў кастрычніку пры пасярэдніцтве ААН спыненне агню ў Лівіі. Пагадненне прадугледжвала вывад замежных войск і наймітаў на працягу трох месяцаў.
У адказ, выступаючы 24 снежня на цырымоніі, прымеркаванай да 69-й гадавіны незалежнасці краіны, Хафтар адкрыта прыгразіў УНА новай вайной. Аднак гэтая заява не атрымала шырокай падтрымкі ў яго прыхільнікаў. З ліку замежных сіл, якія падтрымлівалі фельдмаршала, толькі ААЭ выступілі за новае наступленне на Трыпалі. Пры гэтым тры іншых саюзніка Хафтара, у асобе Францыі, Расіі і Егіпта, адрэагавалі на план новай вайны адмоўна. Адкрытая ваенная падтрымка ЛНА з-за мяжы паменшылася пасля правалу спробаў захопу Трыпалі. У Егіпце намецілася тэндэнцыя на наладжванне кантактаў з Трыпалі. На думку турэцкага выдання «Anadolu», новая хваля дэстабілізацыі ў Лівіі стала б падсілкоўваннем для тэрарыстаў, якія паспрабуюць замацавацца ў асобных гарадах Лівіі і тым самым ператворацца ў пагрозу для суседніх краін, што не трэба Егіпту. У Каіры таксама ўлічылі фактар перамогі Джо Байдэна на выбарах прэзідэнта ЗША 3 лістапада, бо новы амерыканскі лідар быў рэзка негатыўна настроены ў пытанні расійскага ўплыву ў рэгіёне. У самой Расіі таксама далі зразумець, што не імкнуцца да актыўнай ролі ў новай ваеннай кампаніі. Больш за тое, 30 снежня кіраўнік МЗС РФ Сяргей Лаўроў сустрэўся са сваім лівійскім калегам з боку УНЗ Мухамедам Сіялай.
Неўзабаве ў Лівіі пайшлі чуткі пра тое, што правадыры некаторых усходніх плямёнаў выступілі з прапановай замяніць Халіфа Хафтара на генерала Абдэрэзака Назіры, які займаў пасаду начальніка штаба ЛНА з самага яе заснавання ў 2014 годзе. Лічыцца, што Назіры карыстаецца падтрымкай спікера парламента Агілы Салеха, чые адносіны з Хафтарам прыкметна астудзелі ў апошні час. На думку праціўнікаў фельдмаршала, такая ракіроўка можа нават паскорыць працэс аб’яднання арміі, бо сярод многіх лівійскіх вайскоўцаў на захадзе краіны Назіры не выклікае такога непрымання, як Хафтар.
У сакавіку ў ходзе свайго візіту ў Анкару прэм’ер Дбэйбе звярнуўся да Рэджэпа Эрдагана з заклікам вывесці з Лівіі як турэцкіх салдат, так і лаяльных туркам сірыйскіх наймітаў. Прамога адказу з абяцаннямі пайсці на такі крок лівійскі палітык не атрымаў. Эрдаган абмежаваўся запэўненнямі ў падтрымцы новага лівійскага кіраўніцтва. На той момант, паводле даных ААН, у краіне знаходзіліся 20 тысяч замежных вайскоўцаў, наймітаў і добраахвотнікаў, галоўным чынам з Турцыі, Сірыі, Расіі і іншых краін. Пад іх кантролем знаходзіліся дзесяць ваенных баз.
У 2022 годзе канфрантацыя і двоеўладдзе ў Лівіі аднавіліся: Палата прадстаўнікоў, бачачы праблемы ва ўрадзе Дбэйбы з правядзеннем выбараў, прызначыла новым прэм’ерам Фатхі Башагу. Аднак яго прызначэнне было аспрэчана, што ў жніўні прывяло да новых узброеных сутыкненняў.
Захад
Пасля дзяржаўнага перавароту 1969 года і прыходу да ўлады Кадафі пачалося шматгадовае ідэалагічнае, палітычнае і часам ваеннае супрацьстаянне паміж Лівіяй і Захадам, якое заключалася ў адрозненні сістэм, незадаволенасцю ЗША і іх саюзнікаў пераследам дысідэнтаў і супрацоўніцтвам лівійскіх уладаў з радыкальнымі ісламістамі, а лівійскімі ўладамі — «агрэсіўнай імперыялістычнай палітыкай» заходніх дзяржаў. Сярод прычынаў, якія прывялі ЗША і іх саюзнікаў да інтэрвенцыі 2011 года, называліся пагроза з боку дзеючага рэжыму, рэсурсныя багацця Лівіі і нават навінавыя фэйкі ад апазіцыі, што ўвялі ў зман кіраўніцтва многіх краін.
Так ці інакш, але 19 сакавіка 2011 года міжнародная кааліцыя на падставе рэзалюцыі ААН 1973 пачала наносіць паветраныя і ракетныя ўдары па тэрыторыі Лівіі. Дакумент дэклараваў абарону мірных жыхароў як мэту ўмяшання (гл. ) і даў права знішчаць любыя войскі, што ўяўляюць пагрозу для паўстанцаў, толькі з дапамогай удараў з паветра. Яна забараняла мясцовыя і грамадзянскія авіязносіны над тэрыторыяй Лівіі, матывуючы гэта недапушчэннем бамбаванняў гарадоў Кірэнаікі сіламі Кадафі. Палёты замежных ваенных пад забарону не падпадалі. Пры гэтым камандаванне кожнай з краін-удзельніц аперацыі выбрала ўласную кодавую назву для баявых дзеянняў: амерыканская версія гучала як «Світанак Адысеі», французскія вайскоўцы назвалі аперацыю «Харматан», Вялікабрытанія — «Эламі», Канада — «Мабайл». Пазней саюзнікі аб’ядналі ўсе аперацыі ў адну кампанію (Аперацыя «Саюзны абаронца»).
31 кастрычніка ў Трыпалі прыбыў генеральны сакратар НАТА Андэрс Фог Расмусэн, які абвясціў аб «шчасным зыходзе» лівійскай аперацыі і павіншаваў лівійскі народ са «свабодай, заваяванай з цяжкасцю». Саюзнікам удалося знішчыць большую частку СПА і ВПС сіл урада, нанесці ворагу сур’ёзны ўрон, што ў канчатковым выніку прывяло да падзення рэжыму Кадафі.
У 2014 годзе паўстаў раскол: Францыя і Грэцыя падтрымалі ўлады ў Табруку, тады як ЗША, Вялікабрытанія і Італія ўсталі на бок Трыпалі. Аднак у рамках ваеннай аперацыі супраць ІДІЛ краіны НАТА актыўна супрацоўнічалі, хоць французскія вайскоўцы дзейнічалі выключна ў антытэрарыстычных аперацыях ЛНА (Бенгазі і Дэрна ), а амерыкана-брытана-італьянскія часткі — УНА (Сірт  ).
7 красавіка 2019 года (AFRICOM) паведаміла, што часова выводзіць свой кантынгент з Лівіі з меркаванняў бяспекі. Нягледзячы на ​​вывад войскаў, у канцы красавіка паведамлялася аб групе амерыканскіх вайскоўцаў у раёне Місураты. Вайскоўцы ЗША нібыта прыбылі на хуткасных катэрах з суседняга Туніса. Афіцыйнага пацверджання або абвяржэння гэтай інфармацыі не было. У той момант горад знаходзіўся пад кантролем сіл прем’ер-міністра Ф. Сараджа.
11 лютага 2020 года, па даных інфармацыйнага партала «Голас Амерыкі», амерыканскія ваенныя, якія знаходзяцца ў Самалі, рыхтаваліся да перакідання ў Лівію. Па словах карэспандэнта службы нацыянальнай бяспекі, Афрыканскае камандаванне ўзброеных сіл ЗША разглядала ініцыятыву па перакідцы войскаў і браніраванай тэхнікі з самалійскага кірунку на лівійскі. Заяўлялася, што перадыслакацыя сіл будзе ажыццяўляцца для барацьбы з баевікамі і зніжэння тэрарыстычнай актыўнасці ў рэгіёне. Раней камандуючы Цэнтральнага камандавання ЗША Кенэт Макензі заявіў, што замежнае ўмяшанне ў справы Лівіі ставіць крыж на намаганнях па дасягненні міру. Ён заклікаў адмовіцца ад такой палітыкі, якая прыводзіць да росту напружанасці. Пасол у Лівіі Рычард Норланд звярнуўся да кіраўніцтва Урада нацыянальнага адзінства з патрабаваннем раззброіць усіх баевікоў і адмовіцца ад паслуг розных бандфарміраванняў.
Расія
З 2014 года Расія разгортвае палітыку вяртання страчаных пазіцый СССР у знешняй палітыцы. Гэтыя мерапрыемствы пачаліся з Крымскіх падзей, а затым прадоўжыліся ў ваеннай аперацыі ў Сірыі і актывізацыі адносін з шэрагам краін «трэцяга свету». З часам расійская актыўнасць распаўсюджваецца на Лівію. Немалаважную ролю тут адыграла жаданне ўтрымаць кантроль над нафтавымі радовішчамі.
На думку арабіста Леаніда Ісаева, расійская прысутнасць у рэгіёне дазволіла б здабываць дывідэнды ад супрацоўніцтва з рэгіянальнымі дзяржавамі. Лепш за ўсё гэта прадэманстравала грамадзянская вайна ў Сірыі, дзе актыўны ўдзел у канфлікце дазволіў Маскве прымусіць краіны рэгіёну да актыўнага ўзаемадзеяння з расійскімі ўладамі. Расія ўмацавала свае сувязі з дзяржавамі Блізкага Усходу і Паўночнай Афрыкі. Пры гэтым яна пачала ўяўляць цікавасць для рэгіянальных дзяржаў у першую чаргу менавіта як сіла, здольная паўплываць на сірыйскія ўлады, Іран, або хусітаў у Емене. Як выказаўся даследчык, спрыяльным для Масквы стаў «геапалітычны вакуум, які ўтварыўся пасля таго, як ЗША так і не змаглі сфармуляваць сваю пазіцыю ў дачыненні да распачатых у 2011 годзе працэсаў рэканфігураціі блізкаўсходняга светапарадку».
У пачатку лютага 2015 года ў Маскву з афіцыйным візітам прыбыў прэм’ер-міністр. На сустрэчы абмяркоўваліся пытанні паставак узбраенняў у Лівію і падрыхтоўка лівійскіх ваеннаслужачых расійскімі спецыялістамі. 15 красавіка на сустрэчы міністра замежных спраў РФ Сяргея Лаўрова з ат-Тані, апошні заявіў, што спадзяецца на дапамогу ў аднаўленні лівійскіх дзяржаўных інстытутаў, ваеннай сілы Лівіі, а таксама бяспекі ў краіне праз намаганні ў тым ліку ў рамках міжнародных арганізацый. У гэты ж дзень адбылася сустрэча прэм’ер-міністра з сакратаром савета бяспекі РФ Мікалаем Патрушавым. Бакі выказалі занепакоенасць з нагоды палітычнага расколу ўнутры Лівіі, а таксама росту ўплыву ў краіне тэрарыстычных груповак.
У 2019—2020 гадах паступалі шматлікія паведамленні аб удзеле ў баявых дзеяннях на баку ЛНА наймітаў расійскай ПВК «Вагнер». Сярод інфармацыі аб прысутнасці супрацоўнікаў кампаніі ў Лівіі былі як фэйкі, так і сапраўдныя доказы. Расійскія СМІ адмаўлялі ўсе паведамленні, тады як у заходніх пераважала іншае меркаванне. Прэзідэнт Расіі Уладзімір Пуцін заяўляў, што калі ў Лівіі і ёсць расійскія найміты, то яны не прадстаўляюць інтарэсы дзяржавы. У ААН таксама першапачаткова абверглі інфармацыю аб ПВК «Вагнер», але пазней арганізацыя выпусціла буйны даклад па гэтай тэме, дзе пацвярджалася прысутнасць наймітаў. У Расіі матэрыялы арганізацыі падвергнуліся крытыцы з-за выкарыстання ў ім матэрыялаў скандальнага ўкраінскага сайта «Миротворець».
У верасні 2020 года ў шэрагу СМІ з’явіліся публікацыі пра тое, што расійскае кіраўніцтва ў абыход эмбарга ААН пастаўляе зброю войскам Хафтара, выкарыстоўваючы тэрыторыю Сірыі ў якасці перавалачнага пункта. Міністр замежных спраў С. Лаўроў на прэс-канферэнцыі па выніках візіту ў Дамаск запэўніў журналістаў, што падобная інфармацыя не падмацаваныя ніякімі фактамі. У сакавіку 2021 года групы экспертаў ААН па Лівіі ў сваім дакладзе пацвердзілі факт парушэння зброевага эмбарга расійскім бокам. Акрамя Расіі, у справаздачы згадваліся Турцыя, ААЭ, Іарданія і Егіпет.
Турцыя
У 2010-х краіна разгарнула актыўную знешнюю экспансію па вяртанні ўплыву ў былых уладаннях Асманскай імперыі і мусульманскім свеце. Турцыя лічыла Лівію часткай сваёй сферы ўплыву ва Усходнім Міжземнамор’і і важным эканамічным партнёрам у Афрыцы. На думку Джалела Харшаві, супрацоўніка Нідэрландскага Інстытута міжнародных адносін, Анкара выявіла дзве паралельныя тэндэнцыі, дзе з аднаго боку ёсць адсутнасць у ЗША цікавасці да Блізкага Усходу, а з другога боку — адсутнасць знешняй палітыкі і сродкаў у еўрапейскіх краін. Тым самым рэгіён застаўся без буйных заступнікаў. Таму ключавыя рэгіянальныя гульцы разглядалі Лівію як свайго роду лабараторыю.
Турэцкія ўлады таксама імкнуліся аслабіць пазіцыі сваіх палітычных і эканамічных канкурэнтаў, такіх як Грэцыя, Кіпр, Егіпет і Ізраіль. За кошт ўмацавання пазіцый у Лівіі магло адбыцца і ўмацавання турэцкая сіл у Паўночным Кіпры. Падобнага можна было дасягнуць узяўшы пад кантроль марскія транспортныя калідоры і нафтагазавыя радовішчы ў Паўднёвым Міжземнамор’і, і стварэнне перманентнай пагрозы для Еўропы ў выглядзе патоку бежанцаў, ціскам на аравійскія манархіі, Францыю, Егіпет і Расію. Нафтавыя кампаніі Турцыі і іх дзяржаўныя заступнікі бачылі велізарны патэнцыял у нявыкарыстаных прыродных рэсурсах Лівіі. Акрамя гэтага, мелася цікавасць па ўдзеле ў будучых інфраструктурных праектах на лівійскай тэрыторыі ў пасляваенны перыяд.
28 лістапада 2019 года Турцыя і Урад нацыянальнага адзінства Лівіі заключылі мемарандум аб супрацоўніцтве, у тым ліку ваенным. Таксама дакумент пашыраў марскія межы Турцыі да ўзбярэжжа Дэрны і Табрука. Турэцкі лідар Рэджэп Таіп Эрдаган зацвердзіў яго 26 снежня і ў той жа дзень паведаміў, што ўжо ў студзені запытае ў парламента дазвол адправіць у Лівію войскі.
Яшчэ з вясны 2019 года Турцыя актывізавала падтрымку сілам лаяльным УНА. Турэцкае кіраўніцтва забяспечвала іх ваеннай тэхнікай, дронамі, а таксама, па заявах ЛНА, у Лівіі дзейнічалі турэцкія ваенныя саветнікі. 27 снежня ўрад Фаіза Сараджа звярнуўся з афіцыйным запытам да Турцыі аб аказанні ваеннай дапамогі. Халіфа Хафтар абвясціў у краіне масавую мабілізацыю для «выгнання замежных сіл» у адказ на планы ўладаў Турцыі адправіць войскі ў Трыпалі. Ён заклікаў лівійцаў забыцца пра рознагалоссі, «аб’яднацца і ўзяцца за зброю», каб «абараніць зямлю і гонар». Камандуючы нацыянальнай арміяй абвінаваціў прэзідэнта Турцыі Рэджэпа Эрдагана ў імкненні адрадзіць «асманскае валадарства» ў Лівіі і назваў магчымае сутыкненне «бітвай з каланізатарамі».
5 студзеня 2020 года Эрдаган заявіў, што турэцкія вайскоўцы накіраваліся ў Лівію. Адпраўку вайскоўцаў у Лівію ўхваліў турэцкі парламент. 8 студзеня ў Трыпалі ўжо прыбылі першыя атрады Узброеных сіл Турцыі для падтрымкі арміі Фаіза Сараджа. Кантынгент ваенных спецыялістаў з Турцыі на сваім піку дасягнуў 50 чалавек. Гэтыя сілы займаліся кансультацыяй і каардынацыяй дзеянняў арміі УНА, а часам наўпрост удзельнічалі ў баявых дзеяннях. Турэцкія ваенныя замацаваліся ў раёнах Мітыгі і Місураты. Пры падтрымцы войск Сараджа туркі ўжываюць сістэмы СПА, радыёлакацыйныя сістэмы і артылерыю. Сама Місурата ператварылася ў апорны пункт, які выкарыстоўваўся для назапашвання ваенных рэсурсаў. Акрамя ўсяго іншага, турэцкі бок прадаставіў Сараджу сваю ваенную тэхніку, напрыклад, баявыя машыны пяхоты ACV-15, бронеаўтамабілі Kirpi, радары KALKAN, зенітна-ракетныя комплексы SkyGuard і Oerlikon, беспілотнікі Bayraktar. Турэцкая Рэспубліка таксама прыцягнула да лівійскага канфлікту сірыйскую апазіцыю.
Галоўны трыумфам турэцкіх вайскоўцаў стаў захоп авіябазы Аль-Ватыя, пра ўзяцце якой 18 мая асабіста абвясціў Сарадж. Тут былі знішчаны дзесяткі наймітаў, вялікая колькасць тэхнікі і ўзбраення, у тым ліку два ЗРК «Панцыр» расійскай вытворчасці. База мела вялікае стратэгічнае значэнне для Хафтара: яе выкарыстоўвалі ў аперацыі ЛНА па штурму Трыпалі.
Іншыя
У сваю чаргу Кадафі карыстаўся падтрымкай Алжыра і Сірыі, якія пастаўлялі яму падчас канфлікту зброю і боепрыпасы. Паведамлялася нават пра ўдзел у канфлікце на баку ўладаў 5-й брыгады арміі Зімбабвэ.
Беларусь таксама называлася ў ліку краін, якія падтрымлівалі лівійскія ўлады. Нібыта падчас баявых дзеянняў пры арміі Кадафі знаходзілася каля 500 ваенных спецыялістаў, як з прыватнымі індывідуальнымі кантрактамі, так і накіраваных па дзяржаўнай лініі. Беларусы знаходзіліся на пасадах ваенных саветнікаў, снайпераў, займаліся падрыхтоўкай кадраў, рамонтам і эксплуатацыяй тэхнікі. Устойлівасць войскаў у першыя месяцы інтэрвенцыі меркавана заслуга менавіта замежных ваенных. Тым не менш беларускі ўрад адмаўляе свой удзел у канфлікце.
Людскія ахвяры
У агульнай складанасці, зыходзячы з розных крыніц, за перыяд 2011—2020 гадоў у Лівіі загінула прыкладна 40—65 тысяч чалавек, што робіць гэтыя падзеі адным з самых кровапралітных канфліктаў Арабскай вясны, саступаючы толькі грамадзянскай вайне ў Сірыі.
Колькасць загінуўшых на першым этапе ацэньваецца ў 25, 30 або 50 тысяч у розных крыніцах, яшчэ 50 тысяч параненых і 4 тысячы знікшых.