cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Бобрыца
Плошча паверхні возера 2,25 км². Найбольшая глыбіня 23 м, сярэдняя 8,5 м. Даўжыня 4,29 км. Найбольшая шырыня 1,02 км. Даўжыня берагавой лініі 10,32 км. Аб’ём вады 19,11 млн м³. Плошча вадазбору 16,3 км². Вышыня над узроўнем мора 149,9 м.
Катлавіна возера лагчыннага тыпу, выцягнутая з захаду на ўсход. Схілы катлавіны вышынёй 14—20 м, стромкія, на поўдні да 8 м, спадзістыя, параслі лесам. Берагі высокія, на поўначы зліваюцца са схіламі катлавіны. Дно карытападобнае, утварае 2 плёсы: усходні глыбінёй да 20 м, і заходні, больш шырокі, глыбінёй да 14 м. Плёсы злучаны нешырокім пралівам. На мелкаводдзі дно пясчанае, глыбей выслана сапрапелем. Ёсць 2 невялікія астравы агульнай плошчай 0,2 га. Расліннасць пашырана да глыбіні 5,5 м. Возера мезатрофнае, слабапраточнае. Выцякае ручай. Злучана пратокай з возерам Уклейна.
На беразе возера Лепельскі ваенны санаторый.
Бусельнік цыкутавы
Бу́сельнік цыкутавы, Бусельнік цыкутовы , Бусельнік звычайны (Erodium cicutarium) — від кветкавых раслін роду сямейства.
Назва
Грабелькі, дажджоўнік, жабнік , грабенчыкі, сушчэннік, чарвівец.
Батанічнае апісанне
Аднагадовая травяністая расліна вышынёй 10—50 см. Сцябло прамастаячае або прыўзнятае, апушанае густымі валаскамі. Лісце двойчыперыстарассечанае. Сцябловае на чаранках, супраціўнае. Прыкаранёвае лісце ў разетцы. Кветкі малінавага, бледна-пурпуровага колеру з цёмнымі жылкамі, сабраныя па 3—8 у парасонападобныя суквецці. Плод — зборны арэшак.
Гаспадарчае значэнне
Лекавая і меданосная расліна. Утрымлівае дубільныя рэчывы, карацін, арганічныя кіслоты і смолы. Пустазелле на пасевах збожжавых, прапашных культур і льну, у садах і вінаградніках.
Амбросенкі (Мёрскі сельсавет)
Гісторыя
У 1921—1945 гадах вёска ў складзе гміны Чарасы Дзісенскага (з 1926 года Браслаўскага) павета Віленскага ваяводства.
Да 14 красавіка 1962 года вёска ўваходзіла ў склад Мальцаўскага сельсавета, да 24 жніўня 1992 года — у склад Лявонпальскага сельсавета (з 1965 года Даўгінаўскі сельсавет), да 8 красавіка 2004 года — у склад Чэраскага сельсавета.
Сахарскі Атлас
Сахарскі Атлас (الأطلس الصحراوي) — сістэма горных хрыбтоў у Алжыры і Марока, самая ўсходняя частка Атласкіх гор. Вышыні 1200—1500 м, найвышэйшы пункт — гара Джэбель-Айса (2236 м). Цягнецца ад мяжы Алжыра і Марока на захадзе, дзе злучаецца з Высокім Атласам, да паўночна-ўсходняй часткі Алжыра, дзе, сустракаючыся з Тэль-Атласам, утварае горы Аўрэс.
Сахарскі Атлас складаецца з некалькіх драбнейшых хрыбтоў — Амур, Ксур і Улед-Найл. У сезон дажджоў з хрыбтоў сцякаюць вадзі, такія як Шэліф і Джэдзі, якая сілкуе возера Шот-Мельгір. У рэльефе пераважаюць сталовыя вяршыні, часта сустракаюцца выхады саляносных парод. Ландшафты паўпустынныя, у верхняй частцы гор растуць рэдкалессі з каменнага дуба, алепскай хвоі, туі, ядлоўца.
Сахарскі Атлас адзначае паўночны край пустыні Сахара — на поўдзень ад яго размяшчаецца пустыня Вялікі Заходні Эрг. Ападкі, якія выпадаюць у раёне хрыбта, робяць яго больш прыдатным для вядзення сельскай гаспадаркі, чым раён плато на поўначы. Населены берберамі.
14 лютага
14 лютага — сорак пяты дзень года па Грыгарыянскім календары
Віцебскае народнае мастацкае вучылішча
Віцебскае народнае мастацкае вучылішча — установа адукацыі ў Віцебску. Калегія па справах мастацтваў і мастацкай прамысловасці НКА РСФСР 12 верасня 1918 года прыняла пастанову пра прызначэнне Марка Шагала на пасаду ўпаўнаважанага па справах мастацтваў Віцебскай губерні. У петраградскай газеце "Мастацтва Камуны" з'явіўся зварот Шагала да мастакоў з запрашэннем прыехаць у Віцебск для выкладання. Першымі адгукнуліся Іван Пуні, Ксенія Багуслаўская, Надзея Любавіна, Іван Цільбергз, Мсціслаў Дабужынскі.
Прыём у Віцебскае мастацкае вучылішча (у дакументах называлася таксама Віцебская народная мастацкая школа) пачаўся з 11 лістапада 1918 года. Афіцыйнае адкрыццё вучылішча адбылося 28 студзеня 1919 года ў памяшканні былога дому банкіра Вішняка па вуліцы Бухарынскай, 10 (цяпер вуліца Газеты «Праўда»). Першым дырэктарам яго стаў М. В. Дабужынскі, які прапрацаваў тут са снежня 1918 да лютага 1919 года.
Выкладчыкі
Мсціслаў Дабужынскі навучаў кампазіцыі, маляванню з натуры, напісанню партрэтаў і нацюрмортаў; Іван Пуні адкрыў у школе майстэрню плаката; Ксенія Багуслаўская арганізавала майстэрню сучаснага прыкладнога мастацтва; Іван Цільберг — скульптурную майстэрню; Надзея Любавіна — падрыхтоўчую, Аляксандр Ром — майстэрню рысунка. Асобнае месца ў рабоце школы займала «Вольная майстэрня» Марка Шагала, арганізаваная на манер парыжскіх акадэмій. Асноўны ўпор у ёй рабіўся на самастойную працу навучэнцаў.
Васіль Вашчыла
Васіль Мацвеевіч Вашчыла (, в. Мурын Бор, Мсціслаўскае ваяводства, цяпер Касцюковіцкі раён — ) — кіраўнік антыфеадальнага паўстання сялян Крычаўскага староства ў 1743—1744 гадах, войт в. Селішча.
Віцебскае народнае мастацкае вучылішча
Прыезд Малевіча. Ад'езд Шагала
Прыезд у Віцебск у лістападзе 1919 года Казіміра Малевіча, вядомага авангардыста і стваральніка супрэматызму, адзначыў новы этап у жыцці вучылішча. Галоўным спосабам зносін настаўніка з вучнямі сталі лекцыі, даклады і гутаркі.
Васіль Вашчыла
Біяграфія
Як вядома са «Следчай справы Васіля Вашчылы» (яна захоўваецца у Цэнтральным архіве у Кіеве), дзед Васіля Пацей са сваей жонкай Ганнай жыў у Расіі у в. Чамаданава, потым пераехаў у Лобжу ў Крычаўскім старостве. 3 Лобжы Пацей, Ганна і іх сын Мацвей перабраліся на жыхарства у маентак Свадкоўскага, які знаходзіуся у в. Мурын Бор Мсціслаўскага ваяводства, дзе ў Мацвея і яго жонкі Марыны ў 1690 годзе нарадзіўся сын Васіль. Пасля Марына разам з дзецьмі Васілем, Мацвеем, Ахрэмам і Сяменам пераехала у в. Селішча Крычаўскага староства.
Васіль Вашчыла меў 0,1 валокі зямлі (каля 2 га), двух коней. Акрамя земляробства займаўся адыходніцтвам, гандляваў воскам, з-за чаго, верагодна, і атрымаў сваё прозвішча.
Неаднаразова насіў уладальніку староства Радзівілу скаргі сялян на злоўжыванні самавольства арандатараў, за што неаднараазова быў зняволены ў Крычаўскай турме. Сваей непрымірымасцю і актыўнай барацьбой супраць феадальнага уціску заваяваў павагу і аўтарытэт жыхароў сваей і суседніх весак, таму быў выбраны войтам в. Селішчы.
Віцебскае народнае мастацкае вучылішча
Прыезд Малевіча. Ад'езд Шагала
28 студзеня 1920 года Віцебскае мастацкае вучылішча святкавала свае першыя ўгодкі. У гонар юбілею ў навучальнай установе была арганізавана «Другая справаздачная выстава вучняў».
Васіль Вашчыла
Біяграфія
Антыфеадальная барацьба дасягнула найвышэйшага напалу у Крычаўскім старостве у пачатку 1740-х гадоў і перарасла у буйное сялянскае паўстанне. У маі 1740 года ўзначаліў першы ўзброены атрад з некалькіх сотняў сялян, які напаў на буду каля вёскі Саматэвічы ў Лучыцкім войтаўстве. Прыкладна тады ж была разгромлена Буханаўская Буда. Да канца мая становішча ў Крычаўскім старостве стала вельмі напружаным. Адміністратар вымушаны быў прасіць Радзівіла, каб прыслалі войскаў. Паводле яго слоў, тут стварылася ''«сапраўдная казаччына».
Віцебскае народнае мастацкае вучылішча
Прыезд Малевіча. Ад'езд Шагала
5 чэрвеня 1920 года Марк Шагал пакінуў г. Віцебск. Паводле загаду Аддзела ІЗО НКП РСФСР ад 19 чэрвеня 1920 года майстэрні ўзначаліла В. М. Ермалаева.
Васіль Вашчыла
Біяграфія
Толькі ў пачатку ліпеня адміністрацыі староства ўдалося нанесці паражэнне атраду В. Вашчылы з дапамогай конных зямян (памешчыкаў, ад zemia — зямля), якія прыбылі з Копысі. Кіраўнік паўстанцаў быў схоплены і адпраўлены «у тыя краі». Пасля гэтага, як паведамляў Прылецкі Радзівілу 17 ліпеня 1740 года, на некаторы час ''«бунты ў старостве аціхлі, а сялянскія купы, якія збіраліся, разышліся». Пазней да якога пазней далучыліся сяляне з іншых шляхецкіх уладанняў і з-за мяжы. У сярэдзіне 1741 года ў сялянскіх хваляваннях, якія ахапілі большую частку Крычаўскага староства, удзельнічала некалькі тысяч чалавек. Сяляне рабілі спробы знішчыць прадпрыемствы па вырабе паташу, грамілі маёнткі заможнай шляхты і ліхвяроў, знішчалі даўгавыя кнігі.
Віцебскае народнае мастацкае вучылішча
Заняпад
У канцы лістапада 1921 года ў сувязі са зменай дзяржаўнай палітыкі ў вобласці фінансавання ўстаноў мастацкай адукацыі Віцебскія вышэйшыя дзяржаўныя мастацкія тэхнічныя майстэрні былі зняты мясцовымі органамі ўлады з дзяржзабеспячэння. Установа апынулася ў вельмі бядотным становішчы: для аплаты ацяплення і асвятлення майстэрняў прадавалася частка інвентара. Крэдыты, якія атрымліваліся з цэнтру, цалкам ішлі на выплату заработнай платы і на гаспадарчыя патрэбы.
Васіль Вашчыла
Біяграфія
У канцы 1743 — пачатку 1744 гадоў антыфеадальная барацьба прыняла характар узброенага паўстання. У баях пад Крычавам і каля в. Царковішча войскі Гераніма Радзівіла разбілі дрэнна узброеныя сялянскія атрады і жорстка расправіліся з паўстанцамі. Вашчылу удалося уцячы на расійскі Латакоўскі фарпост, адкуль ен быў пераведзены на Цімошынскую пагранічную заставу. Радзівіл запатрабаваў выдаць Вашчылу як сялянскага важака, які павінен адказаць за ўсе «ліхадзействы». Каб не трапіць у рукі карнікаў, Вашчыла выдаў сябе за расійскага падданага. Пакуль ішло следства, ён сядзеў у Кіева-Пячэрскай крэпасці, дзе захварэў на дызентэрыю і неўзабаве памер.
Віцебскае народнае мастацкае вучылішча
Заняпад
На пачатку 1922 года Віцебскія вышэйшыя дзяржаўныя мастацкія тэхнічныя майстэрскія былі рэарганізаваны ў Віцебскі мастацка-практычны інстытут (у дакументах ён упамінаецца таксама як Віцебскі мастацкі інстытут, або Мастацкі практычны інстытут) Главпрофобра НКА РСФСР. У гэты час у інстытуце працавалі наступныя майстэрні: жывапісная, скульптурная, графічная і дрэваапрацоўчая са спецыяльнай мастацка-такарнай майстэрняй. Меркавалася адкрыць таксама педагагічную. Рэктарам інстытута была прызначана В. Ермалаева, педагагічны савет інстытута ўзначаліў Ю. Пэн. У інстытуце навучанне вялося ў двух кірунках: з аднаго боку, на падставе рэалістычнага метаду выкладання Ю. Пэна; з другога - на аснове рэалізацыі ідэй супрэматызму ў класах К. Малевіча, Н. Коган, В. Ермалаевай. Працягваліся пошукі новых формаў, ігнараваліся традыцыі, вучні ўдзельнічалі ў эксперыменце. Разам з настаўнікамі яны не столькі малявалі з натуры, як прадугледжвала акадэмічная школа, колькі размяшчалі на паперы трохвугольнікі, шматвугольнікі, прамавугольнікі розных колераў і памераў, ствараючы відарысы розных прадметаў і збудаванняў.
У канцы мая 1922 года з Віцебска з'ехаў К. С. Малевіч, затым — Н. Коган, а 15 жніўня 1922 года В. М. Ермалаева перадала справы І. Т. Гаўрысу, які стаў выконваючым абавязкі рэктара Віцебскага мастацка практычнага інстытута. У гэтым жа годзе сваю педагагічную дзейнасць у інстытуце пачалі А. Бразер, С. Юдовін.
1922/23 вуч. год стаў апошнім у дзейнасці інстытута. Да восені ў яго штаце засталося пяць выкладчыкаў: І. Гаўрыс, Ю. Пэн, С. Юдовін, А. Бразер і Я. Мінін. Іван Трафімавіч з калегамі прыкладаў усе намаганні, каб арганізаваць навучальны працэс, забяспечыць яго матэрыяльную базу, але вырашыць гэту задачу тады не атрымалася. Малады кіраўнік не стаў аўтарытэтнай фігурай у вачах мясцовых улад, не было ў яго падтрымкі, як калісьці ў М. Шагала і ў В. Ермалаевай, і са сталіцы.
У студзені 1923 г. спынілі сваю дзейнасць УНОВИС, малярная, скульптурная майстэрні інстытута, быў закрыты Музей сучаснага мастацтва.
У сакавіку 1923 г. Віцебскі губпрафад прапанаваў Мастацка-практычнаму інстытуту пераехаць у новы будынак, а памяшканне па вул. Бухарынскай, 10 перадаць Віцебскаму музычнаму тэхнікуму, якому раней быў прадстаўлены 1-ы паверх будынка. Інстытут адмовіўся выканаць дадзенае патрабаванне, настойваючы, у сваю чаргу, на перасяленні тэхнікума.
Беларускі дзяржаўны мастацкі тэхнікум
З 1924 года, пасля далучэння Віцебскай губерні да Беларускай Савецкай Сацыялістычнай Рэспублікі (БССР), Віцебскі мастацкі тэхнікум быў перайменаваны ў Беларускі дзяржаўны мастацкі тэхнікум і стаў падпарадкоўвацца Галоўнаму ўпраўленню прафесійнай адукацыі Народнага Камісарыята Асветы БССР.
5 верасня 1923 года на пасаду дырэктара тэхнікума быў прызначаны скульптар Міхаіл Аркадзевіч Керзін, які да гэтага ўзначальваў Мастацкі тэхнікум у горадзе Веліж.
Віцебскі мастацкі тэхнікум, які ў верасні 1923 года пераехаў ужо ў будынак былой сінагогі, неўзабаве перасяліўся ў іншы будынак на скрыжаванні вуліц Біржавай і Валадарскага (цяпер вуліцы Маякоўскага і Суворава), больш прыдатны для арганізацыі навучальнага працэсу, і размяшчаўся ў ім да пачатку Вялікай Айчыннай вайны.
Калі ў 1926 годзе адбыўся першы выпуск Беларускага дзяржаўнага мастацкага тэхнікума, у складзе якога было пяць жывапісцаў і два скульптары, мала хто меркаваў, што з гэтага часу навучальная ўстанова ператворыцца ў кузню мастацкіх кадраў Беларусі.
Вучні і выкладчыкі тэхнікума ўдзельнічалі ў шэрагу выстаў у Маскве, Ленінградзе, Мінску. Напрыклад, экспанаваліся творы на 1-й Усебеларускай мастацкай выставе, на якой быў асобны раздзел «Творы вучняў Віцебскага мастацкага тэхнікума». Педагогі і вучні ўдзельнічалі таксама ў стварэнні праекта Дзяржаўнага Герба БССР (быў зацверджаны праект Герба БССР, распрацаваны настаўнікам тэхнікума В. Волкавым), у афармленні г. Віцебска да святаў, у дзейнасці Віцебскага краязнаўчага таварыства, у складанні экспазіцыі музея пры тэхнікуме. Найбольш здольныя выпускнікі тэхнікума накіроўваліся для паглыблення прафесійных ведаў у вышэйшыя мастацкія навучальныя ўстановы краіны, а з 1933 — ва Усерасійскую Акадэмію Мастацтваў у Ленінградзе. Сярод выпускнікоў навучальнай установы былі народны мастак СССР 3. Азгур; народныя мастакі БССР А. Бембель, А. Глебаў, Я. Зайцаў, Я. Мікалаеў, С. Селіханаў, В. Цвірка; заслужаныя дзеячы мастацтваў БССР А. Гугель, Лазар Ран, К. Касмачоў, Раіса Кудрэвіч, Н. Воранаў, П. Масленікаў, а таксама мастакі А. Арлоў, М. Аўчыннікаў, У. Вярвенскі, Л. Дзерваедаў, А. Жораў, Г. Ізмайлаў, М. Калішэвіч, Б. Каплан, В. Капыценка, А. Пашута, Ш. Пікус, Я. Саматыя, І. Фянюк і іншыя.
У 1939 годзе Беларускі дзяржаўны мастацкі тэхнікум быў рэарганізаваны ў Віцебскае мастацкае вучылішча НКА БССР. Тэрмін навучання ў вучылішчы павялічыўся да пяці гадоў; дзейнічала мастацка-педагагічнае аддзяленне са спецыялізацыямі: жывапіс, скульптура і графіка, а таксама мастацка-графічнае і клубна-афарміцельскае.
Дзейнасць Віцебскага мастацкага вучылішча ў чэрвені 1941 была прыпынена ў сувязі з акупацыяй Віцебска нямецка-фашысцкімі захопнікамі.
Інфармацыі пра тое, што пасля Вялікай Айчыннай вайны праца вучылішча была адноўлена, у дакументах Дзяржархіва Віцебскай вобласці не выяўлена. У «Звестках пра сярэднія спецыяльныя навучальныя ўстановы вобласці па стане на 1 красавіка 1946 г.», якія захоўваюцца ў фондзе Віцебскага абкама КПБ, значыцца Мастацкі тэхнікум, арганізаваны ў 1923 г. Але ў графе «Колькасць навучэнцаў на 1946 год» стаіць прочырк.
Мялешкавіцкі сельсавет
Назву Мяле́шкавіцкі сельсавет маюць:
Марына Мікалаеўна Сінельшчыкава
Марына Мікалаеўна Сінельшчыкава (у дзявоцтве — Знак;, Усходні Берлін, ГДР) — савецкая і беларуская вяслярка ў акадэмічным веславанні. Бронзавая прызёрка летніх Алімпійскіх гульняў 1996 года ў Атланце. Заслужаны майстар спорту СССР (1987).
Біяграфія
Нарадзілася 17 мая 1961 года ва Усходнім Берліне. Актыўна займацца акадэмічным веславаннем пачала ў раннім дзяцінстве, праходзіла падрыхтоўку ў мінскім добраахвотным спартыўным таварыстве «Дынама», трэніравалася пад кіраўніцтвам такіх спецыялістаў як У. В. Сінельшчыкаў і Л. П. Фралоў.
Першага сур’ёзнага поспеху дабілася ў 1985 годзе, калі на чэмпіянаце свету ў Хазевінкеле (Бельгія) ж заваявала золата ў праграме жаночых васьмімясцовых экіпажаў з рулявой. Праз год абараніла чэмпіёнскі тытул на чэмпіянаце свету ў англійскім Нотынгеме. У 1987 годзе зноў увайшла ў асноўны склад савецкай нацыянальнай зборнай і на сусветным першынстве ў Капенгагене заваявала бронзавую узнагароду, уступіўшы ў фінале камандам з Румыніі і ЗША.
Чадыр-Лунга
Чадыр-Лунга (Ceadîr Lunga, ) — муніцыпій і горад на поўдні Малдовы, размешчаны на рацэ Лунга. Другі па велічыні населены пункт у Гагаузскай аўтаноміі. Колькасць жыхароў складае 16605 чалавек (2014 год), пераважна гагаузы; таксама пражываюць рускія, балгары, малдаване, украінцы, яўрэі і іншыя. У горадзе знаходзіцца чыгуначная станцыя, аўтастанцыя. У горадзе ёсць футбольны клуб «Саксан».
Марына Мікалаеўна Сінельшчыкава
Біяграфія
Дзякуючы шэрагу ўдалых выступленняў удастоілася права абараняць гонар краіны на летніх Алімпійскіх гульнях 1988 года у Сеуле — у праграме ворных васьмёрак з рулявой дайшла да фінальнай стадыі, аднак у вырашальным заездзе фінішавала чацвёртай. На чэмпіянаце свету 1991 года ў Вене выйграла сярэбраны медаль у заліку васьмёрак, пазней прайшла адбор у Аб’яднаную каманду, створаную са спартсменаў былых савецкіх рэспублік для ўдзелу ў Алімпійскіх гульнях 1992 года ў Барселоне, крыху не дацягнуўшы да прызавых пазіцый.
Выступаючы за зборную Беларусі прыняла ўдзел яшчэ ў шматлікіх прэстыжных міжнародных рэгатах. У 1993 годзе Марына Знак на чэмпіянаце свету ў Рачыцы (Чэхія) заняла пятае месца сярод рулявых васьмёрак і сёмае сярод бязрульных чацвёрак. На чэмпіянаце свету 1994 года ў Індыянапалісе (ЗША) была пятай у васьмёрках і шостай у чацвёрках. З сусветнага першынства 1995 года ў Тамперэ (Фінляндыя) прывезла ўзнагароду бронзавай вартасці, выйграную ў бязрульных чатырохмясцовых лодках. Будучы ў ліку лідэраў беларускай нацыянальнай зборнай, прайшла адбор на Алімпіяду 1996 года ў Атланце, у складзе каманды, куды таксама ўвайшлі вясляркі Алена Мікуліч, Наталля Турок, Наталля Стасюк, Тамара Давыдзенка, Валянціна Скрабатун, Наталля Лаўрыненка, Аляксандра Панькіна заваявала ў заліку васьмёрак бронзавы медаль, прапусціўшы наперад толькі экіпажы з Румыніі і Канады.
У 1997 і 1998 гадах Знак неаднаразова станавілася пераможцай і прызёркай розных этапаў Кубка свету. У 1999 годзе на сусветным першынстве ў Сент-Катарынсе (Канада) узяла золата ў бязрульных чацвёрках, абагнаўшы ў фінальным заездзе ўсіх сваіх саперніц. У 2000 годзе паўтарыла гэтае дасягненне на чэмпіянаце свету ў Заграбе (Харватыя). Акрамя таго, выступіла ў васьмёрках на Алімпійскіх гульнях 2000 года у Сіднэі, дзе спынілася за крок ад прызавога месца і стала чацвёртай (у трэці раз у сваёй кар’еры). Пасля заставалася дзейнай прафесійнай спартсменкай яшчэ на працягу некалькіх гадоў, аднак на буйныя спаборніцтвы ўжо не ездзіла, выступаючы ў другім складзе зборнай Беларусі.
Мае вышэйшую адукацыю, у 1989 годзе скончыла Беларускі дзяржаўны інстытут фізічнай культуры. Была замужам за Уладзімірам Сінельшчыкавым (1948—2016), заслужаным трэнерам СССР і Беларусі па акадэмічным веславанні.
Юрый Давыдавіч Бяльзацкі
Юрый Давыдавіч Бяльзацкі (,  — ) — беларускі, , піяніст.
Біяграфія
Скончыў Варшаўскую кансерваторыю па класах кампазіцыі і дырыжыравання (1934). У Беларусі з 1939 года. У 1940—1947 гадах у Дзяржаўным джаз-аркестры БССР, з 1949 года канцэртмайстар Белдзяржэстрады, у 1958—1961 гадах мастацкі кіраўнік і галоўны дырыжор канцэртна-эстраднага аркестра Беларускага радыё.
Сярод твораў музычная камедыя «Даліна шчасця» (паст. 1957); араторыя «Маёй Радзіме» (1963); Сюіта на тэмы польскіх народных танцаў і Балетная сіюта для сімфанічнага аркестра; Канцэрт для скрыпкі з аркестрам (1955), «Ваенная фантазія», Фантазія на тэмы песень У. Алоўнікава (для эстраднага аркестра), музыка да кінафільмаў «Паўлінка», «Зялёныя агні», «Міколка-паравоз», «Дзяўчынка шукае бацьку», «Каханнем трэба даражыць» (усе ў сааўтарстве), «Наперадзе кругы паварот» і інш.
Вядомыя асобы
Меў дачку Люцыну, якая ажанілася з беларускім драматургам і тэатразнаўцам Уладзімірам Халіпам.
Беларуска-латвійскі міграцыйны крызіс (2021)
Беларуска-латвійскі міграцыйны крызіс паўстаў вясной 2021 года пасля рэзкага павелічэння наплыву нелегальных мігрантаў з краін «трэцяга свету» праз беларуска-латвійскую граніцу. Улады Латвіі абвінавачваюць суседнюю Беларусь у арганізацыі патоку бежанцаў, у той час як афіцыйны Мінск адмаўляе сваё дачыненне, звязваючы падзеі з пандэміяй COVID-19 і абвастрэннем эканамічных праблем у краінах у стадыі развіцця.
Перадгісторыя
У 2015 годзе ў Еўропе пачаўся найцяжэйшы міграцыйны крызіс. Асноўны паток ішоў з Сірыі і Афганістана, значную долю склалі выхадцы з Ірака і Лівіі. Прыкладна 25% прыбылі з афрыканскага кантынента. Раней у краінах Блізкага Усходу і Афрыкі ўспыхнуў шэраг буйных ваенных канфліктаў, якія суправаджаліся цяжкай эканамічнай і дэмаграфічнай сітуацыяй. Некалькі мільёнаў чалавек вымушаны былі бегчы за мяжу. Асноўны ўдар прынялі на сябе Заходняя, Цэнтральная і Паўночная Еўропа. Прыток бежанцаў у Прыбалтыку быў мінімальны.
Шмат у чым нелегалаў стрымлівалі беларускія пагранічнікі, якія затрымлівалі парушальнікаў яшчэ на сваёй тэрыторыі.
9 жніўня 2020 года ў Беларусі прайшлі прэзідэнцкія выбары. Паводле папярэдніх звестак ЦВК рэспублікі, перамогу на іх атрымаў дзеючы кіраўнік дзяржавы Аляксандр Лукашэнка з вынікам 80,08% галасоў. Святлана Ціханоўская, якая была яго асноўным канкурэнтам, набрала 10,09% галасоў. Апазіцыя абвясціла вынікі сфальсіфікаванымі. У Мінску і іншых гарадах краіны пачаліся масавыя акцыі пратэсту. Святлана Ціханоўская пакінула Беларусь, знайшоўшы прытулак у суседняй Літве. Краіны Еўрапейскага Саюза, у тым ліку Латвійская Рэспубліка, падтрымалі беларускую апазіцыю, што пагоршыла іх адносіны з афіцыйным Мінскам.
Паток нелегалаў
У жніўні 2021 года, на фоне пагаршэння адносін з Беларуссю, Латвія заявіла пра рост патоку нелегальных мігрантаў, якія пачалі пранікаць праз беларуска-латвійскую мяжу. З пачатку года на беларуска-латвійскай мяжы было затрымана толькі 3 чалавека. 26 ліпеня пагранічная ахова Латвіі затрымала ўжо 9 грамадзян Ірака, якіх размясцілі ў Цэнтры затрыманых замежнікаў ў Даўгаўпілсе.
За чатыры дні жніўня за незаконнае перасячэнне латвійска-беларускай мяжы былі затрыманыя 218 чалавек, гэта ў 7 разоў больш колькасці затрыманых парушальнікаў усходняга ўчастка за ўвесь мінулы год; 9 жніўня латвійскімі памежнікамі за незаконнае перасячэнне мяжы з Беларуссю было затрымана амаль 200 чалавек. Паводле ацэнкі начальніка Дзяржаўнай пагранічнай аховы (ДВА) Гунтыса Пуятса, працэс пераходу мяжы ў Латвію мае арганізаваны характар, пра што сведчаць вялікія групы (па 30 і больш чалавек) нелегальных мігрантаў, якія пранікаюць на тэрыторыю рэспублікі; у асноўным гэта мужчыны і жанчыны маладога ўзросту, з дзецьмі.
Урад Латвіі вылучыў Міністэрству ўнутраных спраў краіны больш за 1,7 млн еўра на набыццё і ўстаноўку калючага дроту на мяжы з Беларуссю, сродкi былі выдзелены з бюджэту «на непрадбачаныя выдаткі». Акрамя таго, ў 2022 годзе на будаўніцтва неабходнай інфраструктуры на мяжы дадаткова будзе выдаткавана 14 млн еўра.
11—12 жніўня 2021 года пагранічная ахова Латвіі прадухіліла спробу 91 чалавека незаконна перасекчы беларуска-латвійскую мяжу.
14 жніўня 2021 года Міністэрства абароны Латвіі апублікавала відэа ад 13 жніўня, на якім нелегальных мігрантаў выцясняюць да мяжы з Латвіяй і не даюць вярнуцца назад прадстаўнікі сілавых структур Беларусі.
25 жніўня ДВА развярнула на мяжы па-за пунктамі пропускаў 101 мігранта.
Рэакцыя ўлад Беларусі
Прэзідэнт Беларусі Аляксандр Лукашэнка заяўляў, што з-за санкцый Захаду больш не будзе стрымліваць нелегальных мігрантаў у краіны ЕС. А. Лукашэнка прапанаваў пакласці «факты на стол», якія пацвердзілі б дачыненне афіцыйнага Мінска.
Тым не менш, Беларусь павялічыла лік авіярэйсаў з Ірака.
Рэакцыя ўлад Латвіі
13 жніўня 2021 года прэзідэнт Латвіі Эгілс Левіц прапанаваў нелегальным мігрантам, якія незаконна перайшлі мяжу з Латвіі з боку Беларусі, прасіць прытулку ў афіцыйнага Мінска. Дзеянні А. Лукашэнка ён назваў «гібрыднай вайной супраць Латвіі і Еўрасаюза».
16 жніўня 2021 года Кіраўнік Дзяржаўнай памежнай аховы Латвіі Гунціс Пуяцс заявіў, што «многія мігранты пагаджаюцца вярнуцца, але іх сілай выціскаюць з Беларусі».
Міжнародная рэакцыя
26 жніўня 2021 года Еўрапейскі суд па правах чалавека (ЕСПЧ) пастанавіў, што Латвія павінна забяспечыць ежай, вадой, адзеннем і медыцынскай дапамогай мігрантаў, якія затрымаліся на мяжы з Беларуссю. Суд таксама адзначыў, што Латвіі не варта расцэньваць рашэнне ЕСПЧ як патрабаванне, каб прапусціць заяўніка на сваю тэрыторыю.
NGC 7539
NGC 7539 (іншыя абазначэнні — PGC 70783, UGC 12443, MCG 4-54-35, ZWG 475.48) — лінзападобная галактыка (S0) ў сузор’і Пегас.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Марш смерці каралінераў
Марш смерці каралінераў (Karolinernas dödsmarsch; Karolinernes dødsmarch) — адступленне Каралінскай пяхоты на чале з фінскім генералам Карлам Густавам Армфельтам пасля няўдалай аблогі Тронхейма на канчатковым этапе Вялікай Паўночнай вайны.
Перадгісторыя
Увосень 1718 года Карл XII павёў войскі на тэрыторыю Дацкага каралеўства ў Нарвегію. Арміі Армфельта была пастаўлена задача наступам у самым блізкім да ўзбярэжжа месцы захапіць Трондэлаг, і, самае галоўнае, Тронхейм. Ім трэба было паглыбіцца толькі на 80 кіламетраў. Гэты манеўр мог бы расекчы Нарвегію на дзве часткі, што пагоршыла б становішча снабжэнне Даніі ў Нарвегіі.
29 жніўня 1718 года Армфельт перайшоў дацка-шведскую мяжу ў Нарвегіі і, выйшаўшы з Армфельта, рушыў на Тронхейм. Пасля нядоўгага супраціву нарвежцы адступілі, вырашыўшы ўмацаваць подступы да Тронхейма. Генерал Будэ загадаў знішчыць усе масты і сагнаць ўсе лодкі, каб спыніць шведаў. У выніку шведскія каралінеры спыніліся ў 35 кіламетрах ад горада, пасля чаго выпаў першы снег. Па прычыне недахопу харчавання Армфельт был вымушаны зрабіць загад аб адступленні. І толькі праз месяц, 26 кастрычніка, трохі стабілізаваўшы становішча, генерал распачаў другі наступ на Тронхейм.
Армія складалася на дзве траціны з фінаў, а самым шматлікім падраздзяленнем быў Астэрботэнскі полк колькасцю 912 чалавек.
За гэты час колькасць яго войска скарацілася з 9200 чалавек да, прыкладна, 6000 чалавек.
Прайшоўшы 75 кіламетраў па горнай дарозе, каралінеры падыйшлі да горада 6 лістапада. 14 лістапада пасля няўдалага штурму горада, Армфельт зняў аблогу і перайшоў да блакавання Тронхейма. Амаль месяц не спыняліся дробныя сутычкі з невялікімі групамі дацкай арміі, якая знаходзілася ў тыле. У гэты час, а дакладней 11 снежня, пры аблозе крэпасці Фрэдэрыкстэн, пры невядомых абставінах загінуў кароль Карл XII. Да Армфельта гэтае паведамленне разам з загадам адступаць да Хандаля прыйшло 17 снежня, па іншых дадзеных — 7 студзеня.
Марш смерці
Армфельт вырашыў адступаць па самым кароткім шляху ў Швецыю праз Цюдаль і далей на Хандаль. У гэтым годзе выпала мала снега, таму каралінеры не выкарыстоўвалі лыжы, аднак армія была не гатовая і стомленая 4 месяцамі баёў у Трондэлагу. Выступіўшы з Халдалена, шведы прыйшлі 30 кіламетраў і спыніліся ў двух фермах «Ос» і «Осбю» каля капліцы Флорэна ў Цюдале. Па прычыне благога надвор’я, тут памёрла каля 200 жаўнераў. На наступную раніцу армія ў суправаджэнні нарвежскага мясцовага правадыра Ларса Берсвендсена Остбю рушыла далей, і да вёскі Хандаль на тэрыторыі Швецыі заставалася 55 кіламетраў. Калі б не мяцеліца, шлях заняў б два дні.
У той жа дзень пачалася моцная паўночна-заходняя бура, якая закруціла лёгкі снег. Ёран Норберг піша ў сваёй справаздачы аб гэтым інцыдэнце, што яны бачылі, як «з мора, з захаду на поўнач, насоўваліся жудасныя чорныя хмары, якія неўзабаве пасля гэтага пакрылі ўсё снегам і ледзяной карой і мелі навокал такі моцны пякучы холад, што і людзі, і жывёлы зацвярдзелі і ўпалі як нябожчыкі». З-за дрэннай бачнасці і пранізлівага холаду, Армфельт вырашыў размясціцца на паўночным схіле гары Ойфеле на беразе возера Эсан. У адчайных спробах сагрэцца, жаўнеры палілі карлікавыя бярозы, верас, уласныя ружэйныя прыклады і сані, але гэта не прынесла практычна ніякай карысці. У гэтую ноч прыкладна 200 чалавек змерзлі.
У гэты момант войскі налічвалі каля 5800 чалавек. Авангард з 14 лыжнікаў быў адпраўлены ў Емтлан для падрыхтоўкі да адступлення ў Швецыю.
Шторм працягваўся, і на наступны дзень адступленне стала хаатычным, жаўнеры былі раскіданыя па ўзгорках. Асноўная частка сіл дасягнула шведскай мяжы і размясцілася ў лагеры ў Энайльвене. Яны прарэзалі дзіркі ў лёдзе на падэшве гары, каб паглядзець, у які бок цячэ вада — гэты шлях быў выратаваннем. Аднак велізарная бура працягвалася, коні ўпалі, і ўсе рэшты рэчаў прыйшлося пакінуць на гары. Шторм працягваўся і на трэці дзень, 3 студзеня, у той час як першыя войскі на чале з Армфельтам накіраваліся ў Хандаль. На гары засталося каля 3000 замерзлых да смерці чалавек. Большасць тых, хто засталіся ў жывых, прыйшлі туды 5 і 6 студзеня.
Аднак у той час Хандаль складаўся ўсяго з трох ферм. Таму толькі невялікая частка жаўнераў змагла знайсці там прытулак. Яны размясціліся лагерам вакол вялікіх вогнішчаў, пакуль палявыя фельдшары працавалі, каб адрэзаць змерзлыя канечнасці, каб выратаваць жыцці жаўнераў, калі гэта было магчыма. Са словаў сведкаў, цэлыя бочкі былі запоўненыя адпілаванымі рукамі і нагамі. Тут некалькі сотняў чалавек памерлі ад недахопу ежы і догляду. Пахаванне з мыльнага каменя, выяўленае на гэтым месцы ў 1889 годзе, абвяшчае: «у 1719 годзе 20 студзеня тут пражывала 600 чалавек».
Падчас далейшага падарожжа ў Дувед, загінула яшчэ 700 чалавек. У вёсцы Валан, у 12 кіламетраў ад Хандаля, было ўсяго два дамы. Паводле легенды, каюты былі запоўненыя ад падлогі да столі смяротна стомленымі каралінерамі; і тыя, каму не хапіла месца, прыхінуліся да сцен каюты, дзе раніцай многія з іх былі знойдзеныя змерзлымі да смерці. Калі тыя, хто выжыў, дайшлі да Дуведа, таксама нічога не было падрыхтавана для іх прыёму. Капітан Хамаршэльд з Емтланскага палка, якога Армфельт загадзя адправіў у Дувед з 14 лыжнікамі, каб падрыхтаваць прыём войскаў, не быў на месцы, калі прыйшла асноўная армія. Хамаршэльд таксама згубіўся ў гарах. Нарвежскі маёр, які 7 студзеня адправіўся ў горы з лыжнікам на разведку ў Хандаль, выявіў адразу за Эсандсенам вогнішча з пяццю яшчэ жывымі, але моцна змерзлымі жаўнерамі. Хамаршэльд і яго лыжнікі былі там напярэдадні, знайшлі некалькі коней і паехалі сваёй дарогай. У яго засталося ўсяго пяць чалавек. Пасля дзесяці дзён тулянняў па горах шэсць вершнікаў прыбылі ў забудаваныя раёны. Затым яны падтрымлівалі сваё жыццё з дапамогай трохдзённых запасаў ежы, якую яны прывезлі з сабой пасля выхаду з Нарвегіі.
Вайсковы савет фон Фрызенхайм, які ў Дуведзе забяспечваў утрыманне тых, хто выжыў, 13 студзеня напісаў губернатару: «кожны дзень людзі ўсё яшчэ паўзуць з гор у Хандаль, які мы прывёзлі сюды на санках».
Наступствы
З тых 2100 жаўнераў, што выжылі, каля 600 засталіся інвалідамі на ўсё астатняе жыццё. Старшыня Худзісквара, пастар-медык Олаф Броман, апісваў ў сваім дзённіку за 1719 год наступнае:"«У пачатку гэтага года сюды прыбылі больш за 250 чалавек фінскага кавалерыйскага палка і людзі генерала дэ ла Барэ. Як і амаль усе тыя, хто перайшоў праз горы з Нарвегіі, іх рукі і ногі змерзлі, і ў іх так хварэлі ногі, што такой падзеі ніколі не адбывалася з самага «пачатку свету». Усю зіму, а таксама лета са мной было хворае, прастуджанае амаль незлічонае мноства, з некалькіх палкоў, жаўнераў, а таксама афіцэраў, якім я павінен быў шмат рэзаць, і рэзаць трэба было абедзве нагі, а адну — ступн., руку, ці шмат пальцаў і г. д. такі жудасны стан, што нават мёртвыя могуць плакаць над ім!»"Увесну нарвежскія фермеры змаглі забяспечыць сябе такім абсталяваннем, як вінтоўкі і каляскі. Паводле легенды, драпежнікі, такія як ваўкі і лісы, маглі тады з’есці шмат конскага і чалавечага мяса, і таму ў наступныя гады гэтых драпежнікаў было больш, чым звычайна.
Фінскія прапараносцы заставаліся ў Емтлане да сярэдзіны красавіка, моцна пацярпеўшы ад хвароб, якія таксама дзівілі грамадзянскае насельніцтва. У старой нататцы ў царкоўнай кнізе Андэрсакера паведамляецца, што: «ў вёсцы Рыста ў Андэрсакеры загінула некалькі сотняў жаўнераў, якія былі пахаваныя ў Шарпенгецы. Паколькі яны памерлі, іх змясцілі ў стайню, дзе іх забрала старая ўдава, Рагніль Лонга-Олафа, і загнала ў скрыню для корму на ранейшае месца».
Склад арміі
Артылерыя:
Кавалерыя:
Пяхота:
Памяць
Штогод у Цюдале ў студзені праводзіцца тэатралізаванае прадстаўленне пад адкрытым небам «Karolinerspelet», якое заклікана асвятліць драматычныя падзеі, якія адбыліся тут падчас Маршу смерці.
Шведскі паўэр-метал гурт «Sabaton» у сваім шостым студыйным альбоме «Carolus Rex» у песні «Ruina іmperii» згадвае пра марш смерці каралінераў, а таксама згадвае пра яго ў песні «Konungens likfärd».
Піцькава
Піцькава (Питьково) — вёска ў Краснінскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Малееўскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з ліпеня 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
Завулак
Завулак — элемент дарожнай інфраструктуры, невялікая вуліца, якая звычайна з’яўляецца папярочным злучэннем двух буйнейшых падоўжных вуліц.
Сёгда
Назва
Назва Сёгды пайшла ад адпаведнай назвы рэчкі, якая, у сваю чаргу, мае балцка-яцвяжскае паходжанне. Пра гэта сведчыць элемент -da у назве, які пайшоў ад яцвяжскага *udā «вада, рака» (роднасна лат. ūdens, пруск. (w)undan, літ. vanduo). Так жа сама ўтвораныя і рачныя назвы Ясельда, Грыўда, Нёўда, Саколда, Голда. У прусаў вядомы ўтвораны блізкім чынам рэліктавы гідронім Asege-wad «Яршовае возера».
Назвы з элементам -da паказваюць арэал менш-больш паміж Наваградкам на ўсходзе, Беластокам на захадзе і Івацэвічамі на поўдні. У гэтым арэале вядомыя і іншыя выразныя яцвяжскія гідронімы: Свіцязь, Сіпа, Зэльва, *Zeita (> Zietela > Дзятлава), у якіх бачны пераход усходнябалцкага š, ž у заходнябалцкае s, z.
Антрапанімія
Паводле надпісаў на надмагіллях на могілках вёскі Сёгда, у ХХ стагоддзі тут бытавалі антрапонімы Сак (найбольш распаўсюджанае), Ждан, Уласевіч, Чубрык, Клаўсуць, Шэга, Ралла і інш.
Эрнст Вільгельм Най
Эрнст Вільгельм Най (Ernst Wilhelm Nay;,  — , ) — нямецкі мастак і графік, прадстаўнік абстрактнага экспрэсіянізму.
Жыццё і творчасць
У 1921—1922 гадах навучаўся ў Берліне на кнігагандляра. У 1925—1928 гадах вучыўся жывапісу ў класе Карла Гофера пры Аб’яднанай дзяржаўнай школе па свабодным і прыкладным мастацтве ў Берліне. У 1926—1927 гадах браў удзел у выстаўках Берлінскага сецэсіёна і мюнхенскага Новага сецэсіёна. З 1928 года жыў у Парыжы, а затым, атрымаўшы ў 1930 годзе Борнхальм-стыпендыю для ўдасканалення мастацкага майстэрства, з’яжджае ў Італію. У 1931—1932 гадах жыў і працаваў на Віла Масіма ў Рыме.
У 1937 годзе яму забаранілі выстаўляцца ў Германіі, працы Ная нацысты абвясцілі «дэгенератыўным мастацтвам», як «узоры» некалькі твораў выстаўлены на нацысцкіх выстаўках «дэгенератыўнага мастацтва» ў Берліне і Мюнхене.
У 1937—1938 гадах жыў у Эдварда Мунка ў Лафатэне, Нарвегія. У 1939—1945 гадах у гады Другой сусветнай вайны прызваны ў армію. У 1943 годзе атэлье мастака ў Берліне знішчана падчас бамбардзіроўкі.
Музей іміграцыі (Парыж)
Музей іміграцыі (Cité nationale de l'histoire de l'immigration) адкрыўся 10 кастрычніка 2007 года.
Экспазіцыя
Калекцыя музея прасочвае 200-гадовую гісторыю іміграцыі ў Францыі, утрымлівае прадметы мастацтва і аб’екты штодзённага жыцця, звязаныя з французскай іміграцыяй.
Практычная інфармацыя
Музей знаходзіцца ў памяшканні палаца Palais de la Porte Dorée, размешчаным у XII акрузе Парыжа, бліжэйшая станцыя метро — Porte Dorée.
Калекцыя Музея краін Афрыкі і Акіяніі, якая знаходзілася раней у палацы цяпер знаходзіцца ў музеі прымітыўнага мастацтва на набярэжнай Бранлі. Акрамя музея іміграцыі, у палацы знаходзіцца таксама акварыум трапічных рыб.
Музей адчынены кожны дзень акрамя:
Гадзіны працы:
Вялікі Заходні Эрг
Мясцовасць бязлюдная, у ёй няма вёсак ці дарог.
Хелена Бергстрэм
Хелена Бергстрэм (швед. Helena Bergström; нар. года, ) — шведская актрыса, жонка рэжысёра Коліна Нютле і ўнучка шведскага акцёра Улафа Відгрэна.
Біяграфія
Нарадзілася ў сям’і рэжысёра Ханса Бергстрэма і актрысы Керсцін Відгрэн. Скончыла Шведскую нацыянальную акадэмію сцэнічнага мастацтва. У 1987—1989 і 1990—1991 гадах працавала ў Каралеўскім драматычным тэатры ў Стакгольме (Драматэн). У 1989—1990 і 1992—1993 гг. гуляла ў Стакгольмскім гарадскім тэатры. Выконвала ролі ў драмах Шэкспіра, Ібсена і Тэнэсі Уільямса. Усеагульную вядомасць атрымала пасля здымак у трылеры «Жанчыны на даху» (Kvinnorna på taket; 1989).
У 2007 годзе Хелена дэбютавала ў якасці рэжысёра з карцінай «Se upp för dårarna».
Кхулна
Кхулна (খুলনা) — горад на паўднёвым захадзе Бангладэш. За 335 км на паўднёвы захад ад г. Дака, адміністрацыйны цэнтр аднайменных вобласці і акругі. Насельніцтва — 1 400 689 чалавек (па ацэнцы 2007 года). Размешчаны на берагах рэк Рупша і Бхайраб. Цэнтр бавоўнапераапрацоўчай прамысловасці. Дзейнічае рымска-каталіцкая дыяцэзія Кхулны.
Томас Фрэнсіс Баярд
Томас Фрэнсіс Баярд (Thomas Francis Bayard) — амерыканскі палітык-дэмакрат, сенатар, 30-ы Дзяржсакратар ЗША.
Украінская мова
Украі́нская мо́ва (українська мова, IPA: [ukrɑˈjɪɲsʲkɑ ˈmɔwɑ], гістарычныя назвы — рус[ь]кая, русінская  ) — нацыянальная мова ўкраінцаў. Адносіцца да славянскай галіны індаеўрапейскай моўнай сям’і. Колькасць носьбітаў — каля 45 млн, большасць з якіх жыве ва Украіне. З’яўляецца дзяржаўнай мовай ва Украіне, адна з дзяржаўных у Прыднястроўі. Распаўсюджаная таксама ў Беларусі, Малдове , Польшчы , Расіі  , Румыніі , Славакіі , Германіі, Чэхіі, Казахстане , Аргенціне, Бразіліі, Вялікабрытаніі , Канадзе , ЗША і іншых краінах, дзе жывуць украінцы. Украінскай мовай у свеце карыстаюцца ад 41 да 45 млн чалавек, яна з’яўляецца другой або трэцяй славянскай мовай па колькасці носьбітаў (пасля рускай і, магчыма, польскай) і ўваходзіць у трэці дзясятак распаўсюджаных моў свету.
Навука пра ўкраінскую мову завецца лінгвістычнай украіністыкай або ўкраіназнаўствам.
Для запісу ўкраінскай мовы выкарыстоўваюць адаптаваную кірыліцу (т.зв. «гражданка»), зрэдку — лацініцу ў розных варыянтах. Правілы ўкраінскай мовы рэгулюе Нацыянальная акадэмія навук Украіны, у прыватнасці Інстытут украінскай мовы НАН Украіны (гісторыя, граматыка, лексікалогія, тэрміналогія, анамастыка, стылістыка і культура маўлення, дыялекталогія, сацыялінгвістыка), Украінскі моўна-інфармацыйны фонд НАН (камп’ютарная лінгвістыка, слоўнікі), Інстытут мовазнаўства імя А. А. Патэбні НАН (украінская мова ў сувязях з іншымі мовамі). Штогод 9 лістапада ва Украіне адзначаецца Дзень украінскага пісьменства і мовы.
Класіфікацыя
Паводле традыцыйнай генеалагічнай класіфікацыі, украінская мова адносіцца да ўсходнеславянскай групы славянскай галіны індаеўрапейскай моўнай сям’і.
Найбліжэйшай генеалагічна да ўкраінскай з’яўляецца беларуская мова  (пачынаючы з IX—XI стагоддзяў абедзве мовы часткова фарміраваліся на сумеснай дыялектнай аснове — у прыватнасці, паводле доктара філалагічных навук, лінгвіста-славіста  Пятра Бузука, паўночная дыялектная група ўкраінскай мовы ўтварае дыялектны кантынуум з крайнімі паўднёвымі беларускімі гаворкамі Палесся, абодва народы ў сярэднія вякі мелі агульную пісьмовую кніжную мову  ).
Паводле тыпалагічнай класіфікацыі, украінская — флектыўная мова.
Графіка
Традыцыйна для запісу ўкраінскай мовы выкарыстоўвалі кірыліцу. Гэта звязана з усходнім абрадам украінскай царквы, якая доўгі час была магутным, амаль адзіным пашыральнікам адукацыі. Да XVIII стагоддзя ўжываўся класічны кірылічны шрыфт, у XVI—XVII стагоддзях паралельна выкарыстоўваўся таксама «казацкі скорапіс», у якім напісанне літар было іншым («хвалістым» або «барочным»). Агульнавядомая генетычная сувязь кірыліцы з грэчаскім алфавітам здаўна прыводзіла да таго, што ў дэкаратыўных мэтах кірылічныя надпісы часам рабіліся шрыфтамі, напісанне якіх паўтарала прапісныя грэчаскія літары (з адпаведнай стылізацыяй тых славянскіх літар, аналагаў якіх не было ў грэчаскім). Прыклады таму сустракаюцца ў гравюрах украінскіх выданняў з самага пачатку XVII стагоддзя, а таксама ў гравіраваных шрыфтах загалоўкаў. Паводле звестак «Усерасійскага „слоўніка-тлумачальніка“», «грамадзянскія літары … ўпершыню ўжытыя ў друку Пятра Магілы, канчаткова ўведзеныя расійскім імператарам Пятром I у 1708 г., г.зв. гражданка (грамадзянскі шрыфт)». З Расіі выкарыстанне гэтага шрыфту распаўсюдзілася і на іншыя народы, якія ўжывалі кірылічнае пісьмо. Такім чынам стварэнне новай украінскай арфаграфіі адбывалася на аснове гражданкі.
Сёння для запісу ўкраінскай мовы выкарыстоўваюць адаптаваную кірылічную азбуку з 33 літар. Асаблівасцямі ўкраінскага алфавіта ў параўнанні з іншымі кірылічнымі з’яўляецца наяўнасць літар ґ, є і ї ( ґ ужываюць таксама ва ўрумскім і, часам, у беларускім алфавітах).
У розныя гістарычныя эпохі для запісу ўкраінскай мовы выкарыстоўвалі таксама лацінскі алфавіт розных рэдакцый. Сёння ўкраінская лацініца не мае адзінага стандарту і афіцыйнага статусу (на афіцыйным узроўні замацаваныя толькі правілы транслітарацыі з кірыліцы на лацініцу). Яе ўжыванне вельмі абмежаванае: як правіла гэта публікацыі на тэму ўласна ўкраінскай лацініцы. Дыскусіі па ўніфікацыі і магчымым укараненні лацінкі ва ўкраінскім правапісе адбываліся спачатку ў Галіцыі і Букавіне ў 1830-я, 1850-я гады, пасля ў 1920-я гады ва УССР, а пасля ў 1991 годзе яны аднавіліся ўжо ў незалежнай Украіне.
Адрозненні ад іншых славянскіх моў
Сваю спецыфіку мова праяўляе на ўзроўні словаўтваральных мадэлей і, найбольш выразна, на ўзроўні лексікі — так званых лексічных украінізмаў.
На фанетычным і марфалагічным узроўні ўкраінскую мову адрознівае:
Лексіка
Асноўны слоўнікавы фонд украінскай мовы змяшчае чатыры пласты славянскіх слоў: агульнаіндаеўрапейская лексіка (батько (бацька), матір (маці), сестра (сястра), дім (дом), вовк (воўк), бути (быць), жити (жыць), їсти (есці) і г. д.); праславянскія словы (коса (каса), сніп (сноп), жито (жыта), віл (вол), корова (карова), ловити (лавіць) і г. д.); уласна ўкраінскія словы, уласцівыя ў асноўным украінскай мове (кисень (кісларод), водень (вадарод), мрія (мроя), зволікати (марудзіць), зайвий (лішні), байдуже (абыякава), примхи (прымхі), перекотиполе (павей) і г. д.); запазычанні з іншых славянскіх моў  (з беларускай — розкішний (раскошны), обридати (абрыднуць), нащадок (нашчадак), ззаду; з польскай — перешкода (перашкода), недолугий (шалапутны), дощенту (дашчэнту), обіцяти (абяцаць), цікавий (цікавы), гасло (лозунг), мить (імгненне), шлюб, завжди (заўсёды); з чэшскай — брама, огида (агіда), ярко (ярка), паркан, карк (карак); з сербскай — хлопець (хлопец), з балгарскай — храм, глава, владика (уладыка), сотворити (здзейсніць); з царкоўнаславянскай мовы — приязнь (прыхільнасць), злочин (злачынства), запазычанні з розных цюркскіх моў — кавун, торба, тютюн (тытунь), запазычанні з германскіх моў — фарба, дах. Рэшту лексікі складаюць познія запазычанні, сярод якіх найбольш з мёртвых класічных моў — старажытнагрэчаскай — огірок (агурок), троянда (ружа); лаціны — мета (мэта), раптом (раптам). У савецкі час у лексікон увайшло шмат русізмаў — копійка (капейка), вертоліт (верталёт). Апошнім часам лексічны склад актыўна папаўняецца запазычаннямі з англійскай мовы. Агульнае развіццё мовы, як і ў іншых унармаваных мовах, адбываецца таксама за кошт унутраных рэсурсаў украінскай мовы: новыя словы ўзнікаюць на базе ўжо існых.
Антрапаніміка ўкраінскай мовы зазнала моцны ўплыў хрысціянства і грэчаскай мовы.
Лексічна ўкраінская мова паўплывала на іншыя суседнія славянскія мовы, перш за ўсё на польскую і рускую літаратурныя мовы. У многія мовы свету ўвайшлі ўкраінскія словы : «гопак», «козак», «степ», «бандура», «борщ» (у польскую былі запазычаны ўкраінскія словы „hreczka” — гречка, „chory” — хворий, да рускай «вареники» — вареники, «пасека» — пасіка, «бублик» — бублик, «подполковник» — підполковник і інш.
Сувязі з беларускай лексікай
Украінскія запазычанні ў беларускай мове пазначаюцца тэрмінам украінізм. Украінская лексіка пачала пранікаць у практыку беларускага пісьменства ўжо прынамсі з XV ст., чаму спрыялі творы на аснове ўкраінскіх крыніц; творы, напісаныя на беларуска-ўкраінскім этнічным памежжы, перамяшчэнне цэнтра праваслаўя ВКЛ у Кіеў і паходжанне некаторых вялікалітоўскіх пісьменнікаў з украінскіх ваяводств. Існавала таксама лексіка, што мела ўкраінскую агаласоўку, лексічныя або словаўтваральныя ўкраінізмы, а таксама змяшэнне на пісьме літар и—ы, ѣ—и.
У пэўнай ступені новая хваля ўкраінізмаў адзначаецца ў новай гісторыі, калі ў XX ст. у сучасную літаратурную беларускую мову трапілі словы, утвораныя на аснове ўкраінскіх лексічных мадэлей (напрыклад, барацьбіт, дзеяслоў), а таксама словы для спецыфічных паняццяў украінскай культуры (гл. вышэй). Некаторая рысы, характэрныя для ўкраінскай мовы, таксама ўласцівыя паўднёва-заходнім гаворкам беларускай мовы.
Дыялекты
У сучаснай украінскай мове вылучаюць тры асноўныя дыялекты :
Апроч таго, да паўднёва-заходняга дыялекту некаторыя лінгвісты адносяць асобную русінскую мікрамову.
Суржык
Суржыкам называюць ненарматыўнае маўленне ўкраінцаў, якое ўвабрала ў сябе элементы рускай мовы — перш за ўсё лексічныя і ў меншай ступені марфалагічныя (фанетыка і граматыка застаюцца ўкраінскімі).
Гэтая з’ява ўзнікла ў канцы XVII — пачатку XVIII стагоддзяў, калі асіміляцыйная палітыка Расійскай імперыі перапыніла развіццё стараўкраінскай пісьмовай традыцыі на захопленых землях усходняй Украіны. Тэрмін «суржык» для абазначэння моўнай з’явы пачалі выкарыстоўваць у першай чвэрці XX стагоддзя. Верагодна, гэты тэрмін паходзіць з народнай гаворкі, дзе ў літаральным сэнсе абазначаў сумесь розных відаў збожжа, а ў пераносным — чалавека змешанага паходжання.
Пры гэтым даць агульную характарыстыку суржыку вельмі цяжка з прычыны шырокай рэгіянальнай і індывідуальнай варыятыўнасці. Нягледзячы на агульныя рысы, на індывідуальным узроўні розныя людзі, гаворачы на суржыку, могуць ужываваць розную колькасць русізмаў, прычым няўстойлівасць можа назірацца нават у маўленні аднаго чалавека.