cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Барыс Усяславіч
Біяграфія
На думку Э. Загарульскага, магчыма, да жніўня 1128 года праз узрост ці хваробу князь Барыс страціў дзеяздольнасць і паўстала пытанне пра ажыццяўленне ўлады. На гэта прэтэндаваў князь Давыд Усяславіч, наступны з братоў паводле старшынства. Магчыма, гэта і было «няпраўдай» князя Давыда, з-за якой вялікі князь кіеўскі Мсціслаў Уладзіміравіч жніўнем 1128 года пачаў вялікі паход на Полацкую зямлю. Пэўна не вядома, чаго хацеў вялікі князь і самі палачане, але яны выгналі Давыда і, «узяўшы» Рагвалода Барысавіча, пайшлі прасіць яго сабе князем да вялікага князя Мсціслава, які просьбу задаволіў. На думку Э. Загарульскага, палачане і хацелі каб намеснікам пры нямоглым Барысе быў яго сын, добра ім вядомы Рагвалод.
Неўзабаве, у 1129 годзе (вераснёўскім, да разводдзя), князь Барыс памёр і князь Давыд мусіць сеў на полацкім стальцы. Падзеі суправаджаліся ўсобіцай і прычыніліся высылцы полацкіх князёў у Візантыю вялікім князем Мсціславам (1130).
Барыс і Рагвалод
Жніўнем 1128 года, выгнаўшы з Полацка князя Давыда Усяславіча, палачане ўзялі («поемше») не названага па бацьку Рагвалода пайшлі прасіць яго сабе князем да вялікага князя кіеўскага Мсціслава, які іх просьбу задаволіў. Шэраг даследчыкаў, у т. л. М. Пагодзін, М. Баўмгартэн, М. Карамзін, С. Салаўёў, В. Данілевіч, Д. Ліхачоў, У. Пічэта, Ф. Успенскі, з разуменнем просьбы палачан у зацвярджэнні князя на стальцы і немагчымасці гэтага для племянніка перад дзядзькамі, лічаць Рагвалода Усяславічам — братам князёў Барыса і Давыда. То бок Рагвалод Усяславіч — выснова гістарыёграфаў. Ні пра смерць, ні пра высылку, ні пра што іншае датычна Рагвалода Усяславіча крыніцы не паведамляюць.
Многія гістарыёграфы, у т. л. Л. Аляксееў, Э. Загарульскі, А. Рапаў, А. Рукавішнікаў, Б. Флора, В. Янін, развязваюць праблему інакш, лічаць не названага па бацьку Рагвалода тоесным Барысу Усяславічу; т.б. думаюць, што Барыс — хроснае імя Рагвалода. Напэўна, першым такім чынам развязаў супярэчнасць складальнік Густынскага летапісу яшчэ ў XVII ст., які запісаў «преставися князь Полоцкий Рогволдъ или Борисъ», што на думку Ф. Успенскага яўная «рэканструкцыя». Некаторыя даследчыкі, напрыклад Б. Флора, падмацоўваюць гэту версію спасылкай на імёны па бацьку Васіля і Івана Рагвалодавічаў, дададзеных да спісу высланых полацкіх князёў у пазнейшых Растоўскім (не захаваўся) і Васкрасенскім летапісах, а таксама Маскоўскім зводзе, але верагоднасць пазнейшых спіскаў сумнеўная.
Тоеснасць Барыса і Рагвалода, аднак, малаімаверная. Па-першае, парушаецца традыцыя надання імёнаў у родзе Рурыкавічаў — не называць сына ў жывога бацьку, а ў Барыса быў сын Рагвалод. Па-другое, хоць паводле назіранняў Ф. Успенскага, у адрозненне ад імёнаў Глеб, Раман і Давыд, імя Барыс магло быць хросным у пары з родавым, але калі само давалася як родавае, то адначасова было і хросным, т.б. адзіным. У выпадку з князем Барысам Усяславічам ва ўсіх наратыўных, эпіграфічных, сфрагістычных крыніцах яго імя ўжываецца звычайным для родавых, а не хросных імёнаў чынам.
Так, у паведамленні пад 1129 годам пра смерць «престависѧ кнѧзь Полотьскыи Борисъ» ён называны адным імем, традыцыяй у такіх выпадках было падаваць родавае імя, зрэдку дадавалі да яго і хроснае, згадка толькі хроснага імя часам сустракаецца пры смерці малалетніх. У паведамленні летапісу пад 1144 годам «Изяславъ отда дщерь свою Полотску за Борисовича за Роговолода» і згадцы «Жыція Еўфрасінні Полацкай» 1170-х гадоў «княжна Борисовна именем Звенислава» ў традыцыі побач родавых імёнаў сына і дачкі мусіла бы быць родавае, а не хроснае імя па бацьку. Тое ж тычыцца г.зв. Барысавых і Рагвалодава канямёў, на першых надпіс «Господи помози рабу своему Борисоу» дае адзінае імя бацькі, на другім — надпіс 1171 года «В лето 6679 месяца мая в 7 день доспен крест сей. Господи помози рабу своему Василию в крещении именем Рогволоду сыну Борисову» дае хроснае і родавае імя сына, варта было б чакаць, каб наследуючы бацьку было пададзена адно імя, хроснае ці родавае, або наадварот — абодва імя бацькі, калі іх праўда было два. Урэшце, на пячатках і пломбах атрыбутаваных князю Барысу змешчана паясная выява святога Барыса і пазначана імя Барыс, на пячатцы ж яго сына на аверсе выява князя на стальцы і імя Рагвалод, на рэверсе выява святога Васіля Кесарыйскага. У гэтым плане пячаткі атрыбутаваныя князю Барысу тыпалагічна тоесныя пячаткам атрыбутаваным яго брату князю Глебу Усяславічу, дзе таксама змешчана толькі пагрудная выява святога Глеба і пазначана імя Глеб.
Таму частка даследчыкаў лічыць не названага па бацьку Рагвалода сынам Барыса Усяславіча. Напэўна, першым такую выснову зрабіў В. Тацішчаў, які ў сваім апісанні падзей 1128 года паказвае ўдзельнікам Рагвалода Барысавіча. На думку Э. Загарульскага, палачан не мелі бы патрэбы весці да Мсціслава хоць для чаго Рагвалода Усяславіча, немаладога і добра вядомага, а Рагвалод Барысавіч быў юнаком, што вымагала прадстаўлення. Тое ж тычыцца «узяцця» палачанамі Рагвалода, аб’ектам дзеянняў мог быць толькі вельмі малады чалавек, дарослы выступаў бы самастойна. Калі б меркаваны Рагвалод Усяславіч быў старэйшы за Давыда, яму не трэба было б зацвярджэння, калі наадварот — маладзейшы, не зразумела чаму вялікі князь Мсціслаў аддаў перавагу яму перад сваім сватам супраць права старшынства.
Пячаткі і пломбы
Станам на 2016 год, меркавана, кн. Барысу Усяславічу атрыбутуюць пячаткі і пломбы 7 тыпаў.
Першы мае на аверсе паясную выяву св. Барыса і Глеба; на рэверсе — расквітнелага шасціканцовага крыжа. Адбітак адной пары матрыц, дыяметрам 30 мм, знойдзены ў 2009 годзе ў Брусілаўскім раёне Жытомірскай вобласці Украіны. Асобнік другой пары матрыц знойдзены ў 2004 годзе ў Смаленску.
Другі (паводле Яніна, Гайдукова, № 333а) адрозніваецца ад першага роставай выявай св. Барыса і Глеба на аверсе. Дыяметр 28-30 мм. Знойдзена два асобнікі ў Ноўгарадзе.
На думку І. Жукава, пячаткі 1-га і 2-га тыпу, калі належаць кн. Барысу Усяславічу, то паходзяць з часу яшчэ пры жыцці кн. Усяслава (канец XI ст.).
Трэці (паводле Яніна, № 330) мае на аверсе паясную выяву св. Барыса ў княжай шапцы з мучаніцкім крыжом каля грудзей, злева калонкавы надпіс «ⓐ — Б — О», справа — «Р — Н — С», вакол абадок; на рэверсе — расквітнелага шасціканцовага крыжа, па баках надпіс «IC — ХС», вакол абадок. Дыяметр 13 мм. У 1962 годзе адзін асобнік знойдзены ў Ноўгарадзе.
Чацвёрты мае на аверсе паясную выяву св. Барыса ў княжай шапцы з мучаніцкім крыжом каля грудзей, злева захавалася літара «Б», справа — «Н»; на рэверсе — расквітнелага шасціканцовага крыжа. Дыяметр 13 мм. Знойдзена 30 асобнікаў у 2010—2013 гадах у Полацку падчас раскопак.
Шосты мае на аверсе паясную выяву св. Барыса ў княжай шапцы з мучаніцкім крыжом каля грудзей; на рэверсе — раўнаканцовага крыжа ў паўкругу. Дыяметр 13 мм. Знойдзена 2 асобнікі ад розных пар матрыц у 2010—2013 гадах у Полацку падчас раскопак.
Сёмы мае на аверсе паясную выяву св. Барыса ў княжай шапцы з мучаніцкім крыжом каля грудзей; на рэверсе — добразычлівы надпіс у чатыры радкі «ГНПО-МОЗН-БОРН-СОВ[Н]» (Господи помози Борисови). Дыяметр 12 мм. Знойдзены 3 асобнікі ад двух пар матрыц у 2013 годзе ў Полацку падчас раскопак. На думку І. Жукава, гэта найпазнейшы тып пячаткі кн. Барыса Усяславіча.
Уладзімір Васілевіч Дзяржавін
Уладзімір Васілевіч Дзяржавін ( — ) — рускі савецкі паэт, перакладчык, мастак.
Біяграфія
У 1924 годзе прыехаў у Маскву, вучыўся ва Вышэйшых мастацка-тэхнічных майстэрнях ў Р. Фалька і А. Дрэвіна. У 1928 годзе ўпершыню апублікаваў вершы, пазнаёміўся з М. Горкім, які паставіўся да Дзяржавіна і яго творчасці з цікавасцю і пасля неаднаразова аказваў яму заступніцтва.
З 1940 года да канца жыцця актыўна публікаваўся як паэт-перакладчык, у першую чаргу класічнай паэзіі Усходу. На рускую мову пераклаў паасобныя творы Якуба Коласа, Максіма Багдановіча, вершы і паэму П.Броўкі.
Пахаваны на могілках у Перадзелкіна.
Вітольд Урбановіч
Вітольд Урбановіч (, Ашмяны —, Кракаў, Польшча) — польскі мастак.
Біяграфія
Пасля вайны сям’я пераехала ў Польшчу. Скончыў Акадэмію мастацтваў у Кракаве (1956).
Майстар станковага і манументальнага жывапісу (мадэрнісцкага стылю), аўтар абразоў. Удзельнік выставак з 1956 года (у Польшчы, Англіі, Францыі, Украіне, ЗША). Творы зберагаюцца ў музеях Варшавы, Кракава, Парыжа, Лондана, у калекцыях у ЗША, Галандыі, Швецыі.
Ісландыя
Ісла́ндыя (Ísland ) — дзяржава ў Паўночнай Еўропе. Знаходзіцца на аднайменным востраве і прылеглых дробных астравах у паўночнай частцы Атлантычнага акіяна. Пасля Вялікабрытаніі другая па плошчы астраўная дзяржава Еўропы.
Асноўны востраў, на якім размешчана Ісландыя — самы вялікі ў свеце востраў вулканічнага паходжання. Прырода краіны — спалучэнне фіёрдаў, ледавікоў, вулканаў, кароткіх і шматводных рэк, вялікіх азёр. Клімат Ісландыі змякчаюць цёплыя акіянічныя цячэнні, што абмываюць яе берагі.
Бабенкі (Смаленская вобласць)
Бабенкі (Бабенки) — вёска ў Вяземскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Сямлёўскага сельскага паселішча.
Ісландыя
Ісландыя была адкрыта ў канцы ІХ стагоддзя вікінгамі, якія засялілі востраў. З таго часу гісторыя Ісландыі непарыўна звязана з гісторыяй Паўночнай Еўропы, у першую чаргу, Даніі.
Бабенкі (Смаленская вобласць)
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупаваная гітлераўскімі войскамі ў кастрычніку 1941 года, вызвалена ў сакавіку 1943 года.
Ісландыя
Ісландыя адносіцца да высакаразвітых невялікіх краін Еўропы з вельмі высокімі сацыяльны-эканамічнымі паказчыкамі. Цэны ў Ісландыі — адны з самых высокіх у свеце, таму ВУП па намінале тут нязвыкла меншы за ВУП па ППЗ.
IC 4142
IC 4142 — галактыка тыпу * (зорка) ў сузор’і Гончыя Псы.
Ісландыя
Для Ісландыі характэрна палітычная стабільнасць. Таксама краіна не спяшаецца ўваходзіць у міжнародныя арганізацыі. Пасля хадатайніцтва на ўступленне ад 17 ліпеня 2009 года Ісландыя патэнцыйны кандыдат на сяброўства ў Еўрапейскім саюзе. Таксама астраўная краіна з’яўляецца заснавальніцай НАТА.
Этымалогія
Сагі сцвярджаюць, што першае імя — Снэланд (снежная зямля) — востраву даў вікінг Надод. Наступны мараплаўца, швед Гарор Сваварсан, ахрысціў Ісландыю «воставам Гарора». Сучаснай назвай востраў абавязаны нарвежцу Флокі Вільгердарсану. Уяўленне пра тое, што пасяленцы абралі гэтае імя, каб не дапусціць перанасялення іх зялёнага вострава — гэта проста міф.
NGC 1486
NGC 1486 (іншыя абазначэнні — ESO 549-37, MCG -4-10-8, PGC 14132) — спіральная галактыка з перамычкай (SBbc) ў сузор’і Эрыдан.
Ісландыя
Геаграфічнае становішча
Ісландыя — краіна ў Паўночнай Еўропе. Знаходзіцца на аднайменным востраве і прылеглых дробных астравах у паўночнай частцы Атлантычнага акіяна. Пасля Вялікабрытаніі другая па плошчы астраўная краіна Еўропы. Востраў Ісландыя — 18-ы па памерах востраў свету. Ісландыя падзяляе Паўночную Атлантыку і Паўночны Ледавіты акіян. Найбліжэйшы сусед — Грэнладыя, ад якой Ісландыя аддзеленая Дацкім пралівам. Краіна размешчана паміж шыротамі 63 і 68 ° Пн, і даўгот 25 і 13 ° З. Галоўны востраў ляжыць цалкам на поўдзень ад паўночнага палярнага круга, які праходзіць праз невялікі ісландскі востраў Грымсі ля яго паўночнага ўзбярэжжа.
Морава (верхні прыток Дуная)
Мо́рава (, March) — рака ў Цэнтральнай Еўропе, левы прыток Дуная. Цячэ па тэрыторыі Чэшскай Рэспублікі, Славакіі і Аўстрыі.
IC 4142
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Маладая Германія
Маладая Германія (Junges Deutschland) — палітычны і літаратурны рух у Германіі XIX стагоддзя.
Ісландыя
Геаграфічнае становішча
Моцна парэзаная берагавая лінія Ісландыі мае працягласць каля 5 тыс. км. На паўночным захадзе, поўначы і ўсходзе скалістыя берагі раздзеленыя шматлікімі залівамі, фіёрдамі і астравамі. Ва ўнутраныя часткі шматлікіх фіёрдаў заходзяць галечнікавыя косы, якія абараняюць натуральныя гавані ад штормаў, што дзьмуць з боку Атлантычнага акіяна. На такіх косах часта размяшчаюцца прыбярэжныя гарады і пасёлкі. Паўднёва-заходнія і паўднёвыя берагі Ісландыі — пясчаныя, выраўнаваныя; натуральныя гавані там адсутнічаюць.
Морава (верхні прыток Дуная)
Даўжыня 353 км. Вадазбор 26 658 км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці 120 м³/с.
Бярэ пачатак ва Усходніх Судэтах. Суднаходства пачынаецца ў 130 км ад вусця (тэрыторыя Чэшскай Рэспублікі).
Назва, відавочна, мае кельцкае паходжанне. Упершыню ўзгадваецца ў працы Плінія Старэйшага пад назвай Манус (Manus). Ад наймення ракі паходзіць назва вобласці Маравія.
NGC 1486
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Ісландыя
Геалагічная будова
У геалагічным сэнсе Ісландыя — маладая краіна, якая ўтварылася ў выніку вулканічных вывяржэнняў за апошнія 60 млн гадоў (што адпавядае палеагенаваму, неагенаваму і чацвярцічнаму перыядам у гісторыі Зямлі). Самыя старажытныя часткі краіны размешчаныя на захадзе, поўначы і ўсходзе. Гэта пераважна плато, складзеныя старажытнымі базальтавымі лавамі. Платопадобны характар паверхні лепш за ўсё захаваўся на паўночным захадзе, тады як на ўсходзе і на поўначы цэнтральнай часткі вострава рэльеф набывае альпійскае аблічча. Праз усю краіну з поўначы на паўднёвы захад распасціраецца шырокая зона, у асноўным складзеная туфамі і брэкчыямі, якія ўтварыліся ў выніку падводных вулканічных вывяржэнняў.
Да гэтай зоны, а таксама да раёна Снайфедльснес на захадзе прымеркавана вялікая колькасць вулканаў, з іх 20 вывяргаліся ўжо пасля засялення краіны. У Ісландыі прадстаўленыя амаль усе тыпы вулканаў, што сустраюцца на Зямлі. Найбольш характэрныя ланцужкі кратараў, якія ўзніклі ў выніку вывяржэнняў уздоўж расколін і разломаў. У 1783 падчас вывяржэння вулкана такога тыпу Лакі ўтварыўся лававы паток, які заліў плошчу 570 км². Вулкан Гекла вывяргаўся ў 1947 і 1970. У выніку падводнага вывяржэння ля паўднёва-заходняга ўзбярэжжа Ісландыі ў 1963 ўтварыўся невялікі востраў Сюртсей. У 1973 падчас вывяржэння вулкана на в. Хеймаэй прыйшлося эвакуіраваць насельніцтва горада Вестманаэйяр. З вулканізмам звязаныя частыя землетрасенні.
У Ісландыі шырока выкарыстоўваецца энергія тэрмальных крыніц. 85 % насельніцтвы жыве ў дамах, абаграваных іх водамі. Акрамя таго, цёплая вада падаецца ў шматлікія цяпліцы і плавальныя басейны. Ёсць мінеральныя крыніцы. Карысныя выкапні: торф, лігніт, ісландскі шпат, сера.
Характар паверхні
На паўднёвым усходзе Ісландыі знаходзіцца вышэйшы пункт краіны Хванадальсхнукюр (2119), які ўяўляе сабой падняты бок кальдэры вулкана Эрайвайёкудль. Найвышэйшыя вулканы — Хванадальсхнукюр, Эйяф’ядлаёкюдль, Снайфедль — маюць конусападобную форму. Іншыя вулканы маюць шчытападобную форму, напр. Ск’яўльбрэйд. Некаторыя належаць да трэшчыннага тыпу, трэшчыны звычайна схаваныя пад ланцужкамі кратараў з попелу і лавы; так ланцуг з 100 кратараў працягласцю 25 км вядомы пад назвай Лакі. Дзеючыя вулканы часта пакрываюць ледавіковыя шапкі. Таму вывяржэнні суправаджаюцца бурнымі паводкамі на рэках і ў навакольных раёнах.
Ва ўнутранай частцы Ісландыі пераважаюць плато вышынёй 600—800 м. Месцамі, асабліва на перыферыі, яны разбіты глыбокімі звілістымі далінамі і фіёрдамі. У зоне вулканізму пераважаюць вулканічныя масівы вышынёй 1200—1800 м. Прыкладна 10 % тэрыторыі займаюць лававыя палі, паверхня якіх нагадвае месяцавы ландшафт. Найбольшае лававае поле Аўдаўдахройн, плошча якога дасягае 4 тыс. км², знаходзіцца амаль у цэнтры краіны. На лававым полі можна ўбачыць звстылыя патокі рознага колеру — ад чырвона-бурага да сіне-чорнага. сустракаюцца і тэрыторыі, пакрытыя чорным вулканічным попелам.
На захадзе і поўдні — паласа прыбярэжных нізін.
Ледавікі і снежнікі (пераважна на поўдні) займаюць больш за 13 % тэрыторыі краіны (плошча 11 900 км²). Самая буйная з ледавіковых шапак, Ватнаёкутль, размешчаная на паўднёвым усходзе Ісландыі (плошча каля 8400 км², магутнасць ільду да 1 км). Іншыя буйныя ледавікі: Лаўнгёкудль (1020 км²), Хофсёкудль (1000 км²), Мірдальсёкудль (700 км²). Улетку ніжнія часткі ледавікоў інтэнсіўна таюць. Ад іх канцоў цякуць шматлікія ручаі і рэчкі, якія, зліваючыся, утвараюць вялікія рэкі.
У прыледавіковых абласцях размешчаны вялікія пясчана-шчэбністыя раўніны — зандры. Бурныя рэкі блукаюць па гэтых раўнінах, падзяляюцца на рукавы, рэчышчы змяняюцца бадай што пасля кожнай паводкі.
Клімат і надвор’е
Клімат Ісландыі субарктычны, марскі, больш мяккі ў параўнанні з краінамі, што знаходзяцца на такіх самых шыротах. Змякчальны ўплыў на яго аказваюць цёплыя воды Паўночна-Атлантычнага цячэння (працяг Гальфстрыму), частка якога праходзіць уздоўж паўднёвага і заходняга берагоў вострава.
Сярэдняя гадавая тэмпература на паўднёва-заходнім узбярэжжы ў Рэйк’явіку 5 °C, сярэдняя тэмпература студзеня −0,4 °C, ліпеня 11,2 °C. Адпаведныя паказчыкі на паўночным узбярэжжы ў Акюрэйры 3,9 °C, −2 °C і 11 °C. Сярэдняя тэмпература студзеня ў гарах апускаецца да −10 °C, ліпеня да 0 °C.
Сярэдняя гадавая колькасць ападкаў складае 800 мм у Рэйк’явіку, 350—500 мм — на паўночным узбярэжжы, да 3000 мм на паўднёва-заходніх і паўднёвых схілах гор, звыш 3800 мм на адкрытых да поўдня схілах Ватнаёкудля і Мірдальсйёкудля. Сярод зімы часта ільюць дажджы, здараюцца навальніцы. Снег устойліва трымаецца толькі ва ўнутраных раёнах.
Надвор’е ў Ісландыі хутка мяняецца ў сувязі з праходжаннем цыклонаў. Часцей за ўсё яно сырое і халаднаватае, неба пакрыта хмарамі, далягляд зацягнуты сеткай дажджу, дзьме пранізлівы вецер, сцелецца туман. Затым раптам на некалькі хвілін вецер сціхае, неба праясняецца і набывае чысты, блакітны колер, а паветра становіцца такім празрыстым, што ў далечыні праступаюць контуры гор.
Унутраныя ўзвышаныя раёны адрозніваюцца значна больш суровым кліматам, чым прыбярэжныя. На паўночным і ўсходнім берагах таксама значна халадней, чым на паўднёвым і паўднёва-заходнім. Так праяўляецца ахаладжальны ўплыў Усходне-Грэнландскага цячэння, якое нясе з Арктыкі плывучыя ільды і айсбергі.
Прыбярэжныя воды вольныя ад лёду на працягу ўсяго года. Выключэнне складаюць сітуацыі, звязаныя з вынасам палярных ільдоў на поўначы і ўсходзе. У сувязі са значным пацяпленнем клімату з пачатку 1920-х гадоў вынас палярных ільдоў да берагоў Ісландыі адбыўся толькі ў 1965.
Рэкі і азёры
Вільготны халаднаваты клімат спрыяе развіццю ў Ісландыі балот і азёр, густой рачной сеткі і ледавікоў.
Маладая Германія
Тайнае таварыства
Тайнае рэвалюцыйнае таварыства было створана заснавальнікам Маладой Італіі Джузэпэ Мадзіні і Карлам Тэадорам Батам у Швейцарыі ў 1834. Першапачаткова насіла назву «Новая Германія». Таварыства займалася нелегальнай рэвалюцыйнай прапагандай у Германіі. Масавая высылка нямецкіх эмігрантаў са Швейцарыі летам 1836 прывяла да распаду таварыства.
Ісландыя
Рэкі і азёры
Дзякуючы багаццю ападкаў у Ісландыі шмат даволі буйных рэк (гл. Рэкі Ісландыі), але яны несуднаходныя. На поўдзень ад Ватнаёкудля рэкі разгаліноўваюцца на рукавы, якія часта змяняюць сваё становішча. Гэта сур’ёзная перашкода для транспарту. Падчас падледавіковых вулканічных вывяржэнняў і пры прарыве ледзяных плацін на прыледавіковых азёрах велізарныя масы талых вод выклікаюць бурныя паводкі на рэках.
Маладая Германія
Тайнае таварыства
У 1845 таварыства «Маладая Германія» было адноўлена ў Швейцарыі; яго члены ўдзельнічалі ў паўстаннях у Паўднёва-Заходняй Германіі падчас Рэвалюцыі 1848—1849. У 1850 канчаткова распалася.
Літаратурная група
«Маладой Германіяй» таксама называлася група нямецкіх пісьменнікаў ліберальна-рэвалюцыйнага кірунку. Лідарамі Маладой Германіі спачатку лічыліся Бёрнэ і Гейнэ. У супрацьлегласць рамантыкам 10-х і 20-х гадоў, прасякнутым вузкім нямецкім патрыятызмам, Маладая Германія схілялася перад Францыяю, яе палітчыным жыццём і літаратурай; наўрад ці калі-небудзь яднанне абедзвюх нацый было больш цесным. Парыж быў месцам паломніцтва для нямецкіх радыкалаў, раманамі Бальзака і асабліва Жорж Санд зачытвалася нямецкая інтэлігенцыя, а ў больш цесныя колы пракладвалі сабе шлях ідэі французскага сенсіманізму.
Двухбаковавострая іронія Гейнэ хутка вымусіла Маладую Германію адмовіцца ад яго саюзніцтва; найбольш выдатным байцом яе цяпер стаў Гуцкаў, які падняў цэлую буру сваімі першымі смелымі раманамі, накіраванымі супраць абмежаванняў сумлення і «цела».
Ісландыя
Глебы, раслінны і жывёльны свет
Прырода Ісландыі адносіцца да арктычнага барэальнага (паўночнага) рэгіёну.
Маладая Германія
Літаратурная група
Маладая Германія ыбла раскрытыкавана з боку Вольфганга Мендэля, які вінаваціў яе ў касмапалітызме, у рэвалюцыйнай прапагандзе, няверы і амаральнасці. Штуршком да крытыкі паслужыла публікацыя рамана Гуцкава «Валі, якая сумняваецца». У 1835 годзе сейм Германскага Саюза ў Франкфурце абвясціў пра суровыя меры: творы Маладой Германіі — нават будучыя — былі забаронены, выдаўцам і кнігапрадаўцам былі прыстрашаны, колькасць дазволеных у Германіі замежных часопісаў скарочана. Савет у сваім распараджэнні назваў 5 найбольш небяспечных пісьменнікаў Маладой Германіі: Гейнэ, Лаўбэ, Гуцкава, Мунта і, бачачы ў іх правадыроў рэвалюцыйнага руху.
Ісландыя
Глебы, раслінны і жывёльны свет
Глебы Ісландыі пераважна горныя арктычныя, на ўзбярэжных нізінах і невысокіх плато — вулканічныя, тарфяніста-дзярновыя. Глебы часта забалочаныя, узбагачаныя мінеральным матэрыялам, вытворным ад вулканічнага попелу, пылаватыя і пясчаныя. Сустракаюцца працяглыя лававыя палі.
Канстанцінава (Уздзенскі раён)
Канстанці́нава (, Константиново) — вёска ва Уздзенскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Дзешчанскага сельсавета.
Ісландыя
Глебы, раслінны і жывёльны свет
Расліннасць небагатая — горная тундра, тарфяныя балоты, увільготненыя злакавыя лугі. У складзе флоры налічваецца ўсяго 440 відаў вышэйшых раслін, большасць з якіх арктаальпійскага паходжання, прычым палову складаюць рэлікты ледавіковай эпохі. Вегетацыйны перыяд вельмі кароткі. Расліны пачынаюць рост у маі, а часам толькі ў чэрвені, а ў верасні іх развіццё спыняецца.
Канстанцінава (Уздзенскі раён)
Да 30 кастрычніка 2009 года вёска ўваходзіла ў склад Цялякаўскага сельсавета.
Ісландыя
Глебы, раслінны і жывёльны свет
Меней за чвэрць тэрыторыі краіны пакрыта расліннасцю (супраць 2/3 падчас засялення краіны 1100 гадоў назад). Шырокія ўнутраныя плато амаль цалкам пазбаўленыя расліннага полага. У складзе расліннасці пераважаюць імхі і травы.
Дрэвавыя расліны ў сярэдзіне ХХ ст. займалі ўсяго 1 % плошчы. Гэта ў асноўным паўночныя бярозы, асіна, рабіна, вербы; дрэвы прыземістыя, звычайна маюць скрыўленыя ствалы з-за моцных вятроў. Асобныя гаі захаваліся ў горных далінах, яны падымаюцца да вышыні 300—400 м, у рэдкіх выпадках — да 550—600 м. У апошнія дзесяцігоддзі месцамі створаныя значныя насаджэнні хвойных парод, галоўным чынам дзеля абароны ад ветру.
На нізінах Ісландыі пераважаюць балоты і лугі. Ва ўнутраных узвышаных раёнах і на зандрах вялікія тэрыторыі зусім пазбаўлены раслінасці, і толькі на выхадах базальтаў рассцілаюцца рознакаляровыя дываны імхоў і лішайнікаў.
Відавы склад фаўны Ісландыі бедны. Падчас засялення краіны з наземных сысуноў там былі толькі пясцы і лемінгі. У канцы XVIII ст. інтрадукаваныя паўночныя алені. Найбольш распаўсюджаныя хатнія жывёлы — авечкі, коні (ісландскія поні), каровы, радзей козы. Акрамя таго, на востраў былі выпадкова завезеныя мышы і пацукі. У 1930 з звераводчых гаспадарак уцякла група амерыканскіх норак, якія цяпер жывуць у многіх раёнах вострава. У прыбярэжных водах сустракаюцца два віды цюленяў і некаторыя віды кітоў.
У Ісландыі гняздуецца каля 80 відаў птушак. На горных азёрах і рэках жыве мноства лебедзяў, качак і гусей, а на марскім узбярэжжы звычайныя гарбаткі, крачкі і інш. Адной з найбольш распаўсюджаных птушак з’яўляецца гага, якая ператварылася ў паўсвойскую птушку. З драпежных птушак добра вядомы сокал. З насякомых шмат камароў. У азёрах водзіцца стронга, а ў рэках — ласось.
Абмежаванасць жывёльнага свету сушы кампенсуецца багаццем рыбы ў навакольных водах. Гэтаму спрые тое, што ля берагоў Ісландыі цёплыя марскія воды перамешваюцца з халоднымі. Тут знаходзяцца месцы напасу і нерасту рыб (да 66 відаў). Найбольш важнае значэнне маюць траска, марскі акунь, пікша, палтус, а таксама крэветкі.
Ахова прыроды
Створаны нацыянальныя паркі — Тынгведлір, Міватн-ог-Лахсаў, Скафтафедль, Ёкульсаўргльювур; шматлікія рэзерваты, помнікі прыроды.
Гісторыя
Некаторыя гісторыкі мяркуюць, што Ісландыя была ўпершыню адкрыта экспедыцыяй Піфея ў IV ст. н.э. і апісана пад назвай Туле. Археолагамі былі выяўленыя рымскія манеты III ст. н.э., аднак невядома, былі яны завезеныя антычнымі маракамі ці пазнейшымі сярэднявечнымі пасяленцамі. Згодна з пісьмовымі крыніцамі, у ранняе Сярэднявечча, Ісландыю маглі наведваць кельцкія манахі.
У IX ст. востраў быў выпадкова адкрыты вікінгамі з Фарэрскіх астравоў. У скандынаўскім фальклоры ён быў вядомы як «Снежная зямля» ці «Ледзяная зямля». У 874 г. было заснавана першае сталае паселішча нарвежскіх вікінгаў у Рэйк’явіку.
Хуткай каланізацыі Ісландыі садзейнічала палітыка першага нарвежскага караля Гаральда Рудавалосага (каля 850—933 гг.), якая прывяла да масавага зыходу нарвежцаў. Сярод пасяленцаў з самага пачатку таксама былі рабы (у асноўным жанчыны і падлеткі) кельцкага паходжання. Ісландцы адкрылі і даследавалі Грэнландыю, Лабрадор і некаторыя паўночныя астравы, прымалі ўдзел у ваенных экспедыцыях скандынаўскіх вікінгаў. Дзякуючы адносна мяккаму клімату той пары, каланісты займаліся пераважна земляробствам. Паміж імі часта ўспыхвалі зямельныя спрэчкі і канфлікты. Для іх прадухілення ў 930 г. быў створаны агульны сход, званы Альтынгам, які ладзіўся штогод. Прымаць у ім удзел маглі ўсе дарослыя свабодныя мужчыны, але галоўную законатворчую функцыю мелі «святыя мужы» (Goðorðsmenn), якія прадстаўлялі буйныя роды ці пасяленцаў пэўнай мясцовасці. У 999 ці 1000 г. ісландцы прынялі хрысціянства. У 1056 г. быў прызначаны першы каталіцкі біскуп Ісландыі.
У перш. пал. XIII ст. уладу на востраве фактычна захапіў род Стурлунгаў (1200—1262 гг.). Аднак афіцыйна дамагчыся каралеўскай кароны яго прадстаўнікі не здолелі. У 1220 г. Сноры Стурлунг упершыню прызнаў сябе васалам нарвежскага караля Хокана IV. У 1262 г. была падпісана унія (т. зв. «Стары запавет») паміж нарвежскім каралём і прадстаўнікамі буйных ісландскіх родаў, якая прадугледжвала выплату ісландцамі падаткаў, роўнасць паміж падданымі Нарвегіі і Ісландыі, усталяванне адзінага заканадаўства і вольнага гандлю паміж дзвюма краінамі.
З 1380 г. Ісландыя фактычна кіравалася каралямі Даніі, якія мала клапаціліся пра насельніцтва вострава ў сувязі са скарачэннем падаткаў, што ў сваю чаргу было выклікана пахаладаннямі клімату ў XIII—XIV, а потым у XVI—XVII і XIX стст. Пахаладанні прывялі да выпадкаў масавага голаду, згалення і памяншэння колькасці насельніцтва. Земляробства было закінута. Асноўную эканамічную ролю пачалі адыгрываць лоў і экспарт рыбы (галоўным чынам траскі), а таксама жывёлагадоўля.
У XVI ст. правядзенне дацкімі манархамі Рэфармацыі выклікала супраціўленне каталікоў на чале з біскупам Ёнам Арасанам, а затым працяглы крывавы канфлікт паміж каталікамі і пратэстантамі-манархістамі (1541—1550 гг.), які скончыўся перамогай апошніх.
У 1627 г. на ўсходняе і паўднёвае ўзбярэжжа вострава ўрываліся берберскія піраты (Tyrkjaránið). Хаця каля 400—800 ісландцаў апынуліся ў палоне, дацкія ўлады не прадпрымалі рашучых захадаў для абароны Ісландыі.
У 1783 г. у выніку вывяржэння вулкану Лакі загінула каля чвэрці насельніцтва вострава. У 1800 г. было забаронена скліканне Альтынгу. У 1814 г. Нарвегія атрымала незалежнасць ад Даніі, але Ісландыя заставалася падначаленай дацкім каралям. Забарона на гандаль ісландцаў з краінамі, не падпарадкаванымі каралю Даніі (дзейнічала ў 1602—1854 гг.), а таксама новае пахаладанне выклікала спачатку эміграцыю актыўнага насельніцтва (у асноўным, у Канаду), а потым масавую падтрымку руху за незалежнасць.
У 1843 г. ісландцы дамагліся ўзнаўлення працы Альтынгу як дарадчага органу. У 1874 г. Ісландыя атрымала права на самакіраванне (пашырана ў 1903 г.). Згодна акту аб уніі ад 1 снежня 1918 г., Ісландыя прызнавалася незалежнай краінай, хаця фармальным кіраўніком краіны заставаўся кароль Даніі.
У 1940 г. акт аб уніі павінен быў быць узноўлены, аднак Данія апынулася пад нямецкай акупацыяй. Негледзячы на афіцыйны нейтралітэт, Ісландыя была занята брытанскімі войскамі (у 1941 г. — амерыканскімі) і выкарыстоўвалася пад час II Сусветнай вайны для вядзення ваенных дзеянняў супраць Германіі. 17 чэрвеня 1944 Ісландыя была абвешчана рэспублікай. У 1946 г. яна была прынята ў НАТА.
Гісторыя незалежнай Ісландыі не абцяжарана вялікімі палітычнымі падзеямі, таму цікавасць могуць выклікаць хіба эканамічныя з’явы. У другой палове ХХ краіна паспяхова развівалася пад патранажам заходнееўрапейскіх і паўночнаамерыканскіх саюзнікаў, ператварыўшыя ў адну з самых багатых краін свету. У 1958—1976 Ісландыя вяла «трасковыя войны» з Велікабрытаніяй. Крах банкаўскай сістэмы ў кастрычніку 2008 г. прывёў да моцнага эканамічнага і палітычнага крызісу. На выбарах 2009 г. перамагла кааліцыя Сацыял-Дэмакратычнага аб’яднання і Лева-Зялёнага руху. Прэм’ер-міністрам і кіраўніком дзяржавы стала Ёгана Сігурдардоцір — першая ў свеце з дзейнічаючых глаў дзяржаў, адкрыта абвясціўшая сябе лесбіянкай.
Арадзя
Ара́дзя (Oradea), Надзь Варад (Nagyvárad), Гросвардэйн (Großwardein) — горад у Румыніі ў Крышане. Паводле даных перапісу 2002 года насельніцтва каля 206 тыс. чалавек (адзінаццатае месца ў краіне).
Геаграфія
Цэнтр рэгіёна Крышана, адміністрацыйны цэнтр павета Біхор. Горад размешчаны на мяжы з Венгрыяй, на Сярэднедунайскай нізіне ў даліне ракі Крышул-Рэпедэ (рум. Crişul Repede, венг. Sebes-Körös — Шэбеш-Керэш).
Ісландыя
Дзяржаўны лад
Найбольш шырокае прадстаўніцтва ў альтынгу згодна з вынікамі выбараў 2016 атрымалі партыі: Прагрэсіўная партыя (Framsóknarflokkurinn, 1916), правацэнтрысцкая, Партыя незалежнасці (Sjálfstæðisflokkurinn, 1929), кансерватыўная, Левая зялёная партыя (Vinstrihreyfingin — grænt framboð, 1999).
Арадзя
Гісторыя
Упершыню Арадзя згадваецца пад лацінскай назвай Варадынум у 1113 годзе. Крэпасць Арадзі, руіны якой захаваліся дагэтуль, упершыню згадана ў 1241 годзе ў сувязі з падрыхтоўкамі да абароны ад мангола-татараў. Аднак, толькі ў XVI стагоддзі паселішча пачало ператварацца ў горад.
Ісландыя
Дзяржаўны лад
На чале ўрада стаіць прэм’ер, якога прызначае прэзідэнт. Прэзідэнцкія выбары адбываюцца праз 4 гады. Прэзідэнт Оўлавюр Рагнар Грымсан не змяняўся ў 1996—2016 гг.. У 2000 і 2008 ён заставаўся на пасадзе па прычыне адсутнасці іншых жадаючых выставіць кандыдатуру на выбары. Грымсан стаў першым у гісторыі Ісландыі прэзідэнтам, які ўсклаў вета на закон, прыняты Альтынгам.
У 2016 адбыліся даўгачаканыя выбары з цэлымі двума кандыдатамі. Гісторык Гвюдні Ёўханесан перамог бізнэсвумэн Халл Томасдоцір. У снежні 2016 года новы прэзідэнт меў беспрэцэдэнтна высокі рэйтынг (97 %).
Арадзя
Гісторыя
У 1700-х гадах венскі інжынер Франц Антон Хілебрант спраектаваў забудову горада ў стылі барока. Пачынаючы з 1752 года ў горадзе была пабудавана вялікая колькасць будынкаў, сярод іх: рымска-каталіцкі сабор, Палац епіскапа, Музей зямлі Крыс (Muzeul Ţării Crişurilor).
Ісландыя
Прававая сістэма
Ісландыя ўваходзіць у скандынаўскую сістэму права, якая адносіцца да рамана-германскай сям’і. Грамадзянска-прававая сістэма заснавана на дацкім заканадаўстве, і не падпадае цалкам пад юрысдыкцыю Міжнароднага суда ААН. Судовая ўлада складаецца з Вярхоўнага Суда, альбо Haestirettur, (суддзі прызначаюцца пажыццёва міністрам юстыцыі) і васьмі акруговых судоў (суддзі прызначаюцца пажыццёва міністрам юстыцыі). Акрамя гэтага існуюць спецыяльныя суды па марскіх, працоўных і рэлігійных справах.
Арадзя
Гісторыя
У канцы Другой сусветнай вайны горад быў вызвалены 12 кастрычніка 1944 года войскамі 2-га Украінскага фронту падчас Дэбрэцэнскай аперацыі.
Турана-Ладзіджана
Турана-Ладзіджана (Turano Lodigiano) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Ламбардыя, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Лодзі.
Ісландыя
Адміністрацыйны падзел Ісландыі
Традыцыйна Ісландыя падзялялася на landsfjórðungar (адз.лік: landsfjórðungur) альбо чвэрці, якія арыентаваліся на бакі свету. Пазнейшы адміністрацыйны падзел абапіраецца на выбарчыя акругі — сіслы (sýslur) і абшчыны. Сёння Ісландыя падзяляецца на 8 рэгіёнаў (ісл.: landsvæði):
Турана-Ладзіджана
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы.
Арадзя
Эканоміка
Узровень беспрацоўя ў горадзе складае каля 6 %, гэта трохі ніжэй чым у сярэднім па Румыніі, але вышэй чым у цэлым у павеце Біхор (2 %). Арадзя ў наш час вырабляе прыблізна 63 % індустрыяльнай вытворчасці павета Біхор, складаючы прыблізна 34,5 % насельніцтва павета. Галоўныя галіны прамысловасці: мэблевая, тэкстыльная, абутковая і харчовая.
Ісландыя
Насельніцтва
Агульнае насельніцтва складае каля 340 тыс. чалавек (2017). Гэта апошняе месца сярод краін Еўропы, калі не ўлічваць «карлікаў», ды нават Люксембург мае ў паўтара разы большае за Ісландыю насельніцтва.
Турана-Ладзіджана
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
Арадзя
Транспарт
У горадзе існуе тры трамвайныя маршруты і некалькі аўтобусных. Тры чыгуначныя станцыі. З Арадзі трамвай не даязджае да мяжы 6 км, а гарадскі аўтобус — 4 км.
Ісландыя
Насельніцтва
Аддаленасць Ісландыі ад мацерыка ускладняла засяленне вострава. Сённяшняя Ісландыя — маланаселеная краіна з этнічна аднародным насельніцтвам. Дзякуючы багатай вуснай і пісьмовай традыцыі шмат сямей можа назваць сваіх продкаў у многіх пакаленнях. Добра захоўваюцца многія старажытныя традыцыі. Закон № 54 ад 27 чэрвеня 1925 г. забараняе грамадзянам Ісландыі мець прозвішчы. Да сёй пары ісландцы афіцыйна карыстаюцца толькі асабістымі імёнамі і імёнамі па бацьку.
Арадзя
Архітэктура
Старыя раёны горада галоўным чынам забудаваны будынкамі ў стылі барока эпохі Аўстра-Венгерскай імперыі. Ускраіны горада ўяўляюць сабой пабудовы часоў камунізму.
У 2002 годзе шматлікія гістарычныя будынкі былі адрэстаўраваны.
Гарады-пабрацімы
Арадзя з’яўляецца горадам-пабрацімам наступных гарадоў:
Ісландыя
Насельніцтва
Нацыянальны склад аднародны: 98,99 % складаюць ісландцы. Ёсць іншыя скандынавы і палякі (па дамове аб будаўніцтве заводаў па здабычы серы і вытворчасці алюмінія да 2015 года з Польшчай і Германіяй). Насельніцтва карыстаецца ісландскай мовай, адной са скандынаўскіх моваў. Высокі ўзровень валодання англійскай моваю. Важнейшай канфесіяй у краіне з’яўляецца лютэранства (каля 90 % насельніцтва адносяць сябе да лютэранаў).
Каля 60 % жыхароў сканцэнтравана паўднёва-заходняй частцы краіны (Рэйк’явік і яго наваколлі). Амаль 94 % існандаў пражываюць у гарадах, такі высокі працэнт урбанізацыі звязаны з субарктычным кліматам краіны. Буйнейшыя гарады: Рэйк’явік (120 тыс., у агламерацыі — 216 тыс.), Хабнарф’ёрдзюр, Акюрэйры (поўнач).
Эканоміка
У пасляваенны час эканоміка Ісландыі развівалася ў шчыльнай сувязі з эканомікамі ЗША і краін Заходняй Еўропы. Для абароны сваіх эканамічных інтарэсаў у канцы 1950-ых — сярэдзіне 1970-ых гг. Ісландыя вяла так званыя «трасковыя войны» супраць рыбалоўных кампаній іншых краін на марской тэрыторыі, абвешчанай ісландскай. Нягледзячы на стабільную інфляцыю, назіраўся эканамічны рост. З 1980-ых гг. Ісландыя займала адное з першых месцаў у свеце па ўзроўню жыцця насельніцтва. Гэтаму часткова садзейнічалі рэформы ў сферы прыцягнення замежных інвестыцый і банкаўскай сістэмы. У 1994 г. Ісландыя ўвайшла ў Еўрапейскую эканамічную прастору. Крах банкаўскай сістэмы ў кастрычніку 2008 г. прывёў да моцнага эканамічнага крызісу. Пасля хадатайніцтва на ўступленне ад 17 ліпеня 2009 Ісландыя — патэнцыйны кандыдат на сяброўства ў Еўрапейскім саюзе.
Сёння Ісландыя адносіцца да высакаразвітых невялікіх краін Еўропы з вельмі высокімі сацыяльны-эканамічнымі паказчыкамі. Цэны ў Ісландыі — адны з самых высокіх у свеце, таму ВУП па намінале тут нязвыкла меншы за ВУП па ППЗ. Асноўная частка ВУПу ствараецца ў сферы паслуг.
Развіта і працягвае развівацца апрацоўчая прамысловасць. Ісландыя займае першае месца ў свеце па вытворчасці электраэнергіі на душу насельніцтва. Асноўны тып электрастанцый — ГЭС, а таксама, ГеаТЭС (геатэрмальныя, што ў працы выкарыстоўваюць энергію зямных нетраў). У Ісландыі знаходзіцца адна з буйнейшых ГеаТЭС свету Хеллісхейдзі (магутнасць 303 МВт). Вытворчасць алюмінію пры ГЭС (3 заводы, 11-е месца ў свеце). Маецца вытворчасць дэталяў для самалётаў і верталётаў. З харчовай галіны — вытворчасць рыбных кансерваў.
Халодны клімат не дае магчымасць развіваць іншую сельскую гаспадарку, акрамя авечкагадоўлі і конегадоўлі. Але кемлівыя ісландцы прыстасавалі да сваіх патрэбаў цяпло зямных нетраў і сёння ў цяпліцах вырошчваецца самы шырокі спектр садавіны і гародніны. Развіта рыбалоўства, асноўныя прамысловыя рыбы — селядзец і траска.
Транспарт
У Ісландыі 13 004 км аўтадарог, з іх — 4 311 км асфальтаваных. Да 1968 года ў Ісландыі быў левабаковы рух. Аўтамабільныя нумары пачынаюцца з лічбаў ад «2» да «9». Самы вялікі аэрапорт краіны — Аэрапорт Лейфура Эйрыксана, знаходзіцца ў Кефлавіку за 60 км ад Рэйк’явіка і на ўсходзе запасны ў Эгільсстадзіры. Акрамя гэтага ёсць яшчэ тры аэрапорты ў Акюрэйры, Ісарфіёрдуры і Хёбне. Увогуле ў краіне ёсць 98 пасадачных пляцовак.
Тэлекамунікацыя
У Ісландыі 190.500 стацыянарных тэлефонаў і 290.100 мабільных тэлефонаў (на 2005 год).
Інтэрнэт
У Ісландыі 225.000 карыстальнікаў інтэрнэтам (на 2005 год).
Пошта
Аддзяленні Пошты Ісландыі (ісл.:Íslandspóstur) ёсць у кожнай вялікай абшчыне краіны. Паштовыя аддзяленні ў Ісландыі працуюць з панядзелка па пятніцу, з 8.30 да 16.30.
Алкаголь і тытунь
Як і ў іншых скандынаўскіх краінах алкагольныя напоі ёсць толькі ў дзяржаўных манапольных крамах, тытунь у крамах мусіць быць не на відавоку ў пакупніка. Продаж алкагольных напояў дазваляецца асобам, якія дасягнулі 20 год, тытунёвых вырабаў — 18 год. Піва ў Ісландыі зноў было дазволена толькі ў канцы 1980-х гг. З 1 чэрвеня 2007 паленне ў ісландскіх рэстаранах, кафэ і публічных будынках забаронена.
Архітэктура
Старажытныя ісландцы будавалі «доўгія дамы», часта паглыбленыя ў зямлю, на аснове драўлянага каркасу, са сценамі і дахам з дзярновых блокаў і размешчанымі ў рад памяшканнямі. 3 сярэдзіны XVIII ст. будаваліся гарады з каменнымі пабудовамі, пераважна па праектах дацкіх архітэктараў (саборы ў Хоўлары, Рэйк’явіку). У XIX ст. склаўся тып 2—3-павярховага ісландскага дома з прывазнога лесу, туфу, базальту, з абшыўкай гафрыраваным жалезам. У архітэктуры Iсландыі з 1920-х г. выкарыстоўваюцца сучасныя формы і канструкцыі (маналітны жалезабетон, стальны каркас), метады кампазіцыі, планіроўкі (новая забудова Рэйк’явіка і Акюрэйры); будуюцца 4—5-павярховыя секцыйныя дамы, грамадскія, адміністрацыйныя і прамысловыя будынкі (арх. Гудмундсан, Г. Самуэльсан, С. Тордарсан).
Кіно
Фільмы Балтасара Кармакура і Фрыдрыка Тоўр Фрыдрыксана
Музеі
Найбуйнейшым з’яўляецца Нацыянальны музей Ісландыі (Þjóðminjasafn Íslands) у Рэйк’явіку, створаны ў 1911 г. на аснове так званай Калекцыі старажытнасцей (1863 г.). Спецыялізацыя фонду: сацыяльна-культурная гісторыя. Акрамя экспазіцыйнай і экспертай дзейнасці, Нацыянальны музей праводзіць навуковыя даследаванні, утрымоўвае бібліятэку, прымае ўдзел у археалагічных раскопках, у тым ліку за межамі Ісландыі, узнаўляе старажытныя рэчы, праводзіць адукацыйныя семінары. У 2004 г. музей пераехаў у новы сучасны будынак.
Музей народнай спадчыны ў Скагаф’ёрдзюры (Byggðasafn Skagfirðinga) быў створаны ў 1948 г. на месцы жылага старажытнага паселічша. Прадстаўляе традыцыйную сельскую культуру Ісландыі, у тым ліку доўгія дзярновыя хаціны, будынкі сярэдзіны XX стагоддзя, памяшканні для жывёлы, старое хатняе начынне і г. д.
Радыё
У Ісландыі дзейнічае 1 публічна-прававая радыёвяшчальная кампанія Ríkisútvarpið (RÚV) і 13 прыватных станцый (3 з іх маюць рэлігійную накіраванасць).
Тэлебачанне
У Ісландыі дзейнічае 1 публічна-прававы тэлеканал і 8 прыватных тэлеканалаў (2 з іх маюць рэлігійную накіраванасць) — каналы Stöð 2 і Sýn.
Газеты
Штодзённая колькасць газет на 1000 жыхароў складае 336 экзэмпляраў. Папулярныя газеты ў Ісландыі: Morgunblaðið, Fréttablaðið, 24 stundir і Dagblaðið Vísir.
Дачыненні з Рэспублікай Беларусь
Ісландыя адна з першых краін у Еўропе прызнала незналежнасць Рэспублікі Беларусь, заявіўшы пра гэта 19 студзеня 1992. Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь Аляксандра Лукашэнкі № 170 «Аб усталяванні дыпламатычных адносін паміж Рэспублікай Беларусь і Ісландскай Рэспублікай» быў падпісаны 27 сакавіка 2001. Дыпламатычныя адносіны паміж дзвюма краінамі ўсталяваныя 25 мая 2001 года. З 2009 года ў Мінску адкрылася Ганаровае консульства Ісландыі ў Рэспубліцы Беларусь.
Джакама Чэруці
Джакама Чэруці (іт. Giacomo Ceruti, —) — італьянскі мастак. Вядомы таксама як Якабус Чэруці Брэшскі — гэтым імем ён падпісваў некаторыя свае працы. Меў мянушку Пітакета — «маленькі жабрак», бо ў сваёй творчасці часта звяртаўся да рэальных сюжэтаў, пісаў людзей з народа.
Біяграфія
Сёння лічыцца, што мастак нарадзіўся ў 1698 годзе ў Мілане, а не ў Брэшыі, як думалі раней на падставе яго подпісу «Якабус Чэруці Брэшскі» (Jacobus Ceruti Brixsebsis). Пра яго адукацыю няма надзейных звестак, але даследчыкі мяркуюць, што ён быў звязаны з Фра Галгарыа і бергамскім мастаком Антоніа Чыфрондзі.
Раннія гады жыцця мастак правёў у Мілане, затым працаваў у Брэшыі (1728), Венецыі (1736), Падуі (1737—1741), П’ячэнцы (1743).
Памёр мастак, верагодна, у 1767 годзе ў Мілане.
Галубыця
Галубыця (Голуби́ця) — вёска ў Бродыўскім раёне Львоўскай вобласці Украіны. Адміністрацыйны цэнтр Галубыцкага сельсавета.
Гервяцкі сельсавет
Гервя́цкі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Астравецкага раёна Гродзенскай вобласці Беларусі. Адміністрацыйны цэнтр — аграгарадок Гервяты.
Гісторыя
Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Астравецкага раёна Вілейскай вобласці БССР. З 20 верасня 1944 года ў складзе Маладзечанскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Якентанскага сельсавета. 27 сакавіка 1959 года ў склад сельсавета з Рындзюнскага сельсавета перададзены 7 населеных пунктаў (Віктасіна, Гіры, Керплашына, Кністушкі, Мільцэі, Пелегрында і Петрыкі). З 20 студзеня 1960 года ў складзе Гродзенскай вобласці. З 25 снежня 1962 года ў складзе Смаргонскага раёна. 26 снежня 1962 года да сельсавета далучана частка скасаванага Чэхскага сельсавета (13 населеных пунктаў: Вашкуны, Вялікія Яцыны, Гродзі, Зяленка, Кірэлі, Малыя Яцыны, Малюта, Палесціна, Польці, Сакалойці, Чэхі, Шацернікі і Швяйляны). 23 сакавіка 1964 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Рымдзюнскага сельсавета. З 6 студзеня 1965 года сельсавет у складзе адноўленага Астравецкага раёна. 27 студзеня 1975 года да сельсавета далучана частка скасаванага Чэхскага сельсавета, 26 лютага 2013 года — частка скасаванага Астравецкага сельсавета з населенымі пунктамі Ажуройсці, Баяры, Вялікія Якентаны, Дайлідкі, Малыя Якентаны, Міжаны, Мілайшуны, Новыя Якентаны, Падпруддзе, Субялі, Свіршчына, Тракелі, Юзуліна.
Насельніцтва
На 1 жніўня 2017 насельніцтва складала 2282 чалавекі.
Польска-беларуская сцяна
Раздзяляльны бар’ер на дзяржаўнай мяжы Польшчы і Беларусі пабудаваны ў 2022 годзе польскімі ўладамі для прадухілення незаконнай міграцыі.
Перадгісторыя
Падставай для ўзвядзення агароджы стаў міграцыйны крызіс, які ўзнік вясной 2021 года. З лета таго ж года рэзка ўзрасла колькасць спробаў нелегальна перасекчы граніцу мігрантамі з краін Блізкага Усходу і Афрыкі. У перыяд з 2 верасня па 30 лістапада ў 183 населеных пунктах Падляскага і Люблінскага ваяводстваў, прылеглых да мяжы з Беларуссю, дзейнічала надзвычайнае становішча.
29 кастрычніка 2021 года Сейм прыняў разгляданы ў тэрміновым парадку закон аб будаўніцтве муру ўздоўж дзяржаўнай мяжы з Беларуссю, які пасля падпісання Прэзідэнтам Польшчы Анджэем Дудам 4 лістапада ўступіў у сілу. Будаўніцтва было ацэнена ў 1 мільярд 615 мільёнаў злотых (больш за 400 мільёнаў долараў).
Будаўніцтва
4 студзеня 2022 года намеснік кіраўніка МУС Польшчы Мацей Вонсік абвясціў, што Пагранічная служба краіны падпісала дамовы з падрадчыкамі аб будаўніцтве сталёвай перашкоды з калючым дротам на мяжы з Беларуссю. Агульная яе даўжыня павінна скласці 186 кіламетраў з уладкаваннем 22 брамак для праходу жывёл.
24 студзеня прэс-сакратар польскай памежнай аховы Ганна Міхальская заявіла журналістам пра гатоўнасць да пачатку будаўніцтва сцяны з 25 студзеня.
Узвядзенне загароды было скончана 30 чэрвеня.
Крытыка
Супраць будаўніцтва сцяны выступілі экаактывісты як у Польшчы, так і ў Беларусі. Паводле іх, яна рассячэ на дзве часткі экасістэму, у тым ліку ў Белавежскай пушчы, унесенай у спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.
Орава
Орава (Orava) — рака ў Заходняй Славакіі. Выцякае з гор Ораўска-Магура. Упадае ў Ваг. На рацэ знаходзіцца горад Долны Кубін.
Польска-беларуская сцяна
Крытыка
Акрамя таго, палітыкі назвалі сцяну неэфектыўнай для барацьбы з мігрантамі, прыводзячы ў прыклад падобныя збудаванні на межах Венгрыі з Сербіяй і Харватыяй, пабудаваныя ў 2015 годзе, што аднак не прывяло да заканчэння незаконнай міграцыі.
Орава
Плошча басейна складае 1 992 км². Даўжыня 60,9 км. Галоўныя прытокі — рэкі Б'ела Орава і Оравіца
NGC 1488
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Камарыўка (Бродыўскі раён)
Камарыўка (Комарі́вка) — вёска ў Бродыўскім раёне Львоўскай вобласці Украіны. Адміністрацыйны цэнтр Камарыўскага сельсавета.
Бальшыя Лапаткі
Бальшыя Лапаткі (Большие Лопатки) — вёска ў Вяземскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Сямлёўскага сельскага паселішча.
Квант суцяшэння
«Квант суцяшэння» (Quantum of Solace) — 22-і фільм з серыі фільмаў пра англійскага агента Джэймса Бонда, заснаваны на адным з аповедаў Яна Флемінга. Агент 007, чыю ролю выконвае Дэніел Крэйг, адпраўляецца на пошукі забойцаў Уэспер, і высвятляе, што яе шантажавалі. Рэжысёр фільма — Марк Форстэр. Сцэнарый напісаны, у прыватнасці, лаўрэатам прэміі «Оскар» Полам Хагісам.
Сюжэт
Пасля здрады Уэспер, агент 007 дужаецца з жаданнем ператварыць апошняе заданне ў асабістую вендэту. У пошуках ісціны, Бонд і М дапытваюць Містара Уайта, ад якога пазнаюць, што Арганізацыя, якая шантажавала Уэспер, нашмат складаней і небяспечней, чым можна было падумаць.
Судмедэксперты Mi6 усталёўваюць сувязь Уэспер з ананімным банкаўскім рахункам на Гаіці. Тамака Бонд выпадкова знаёміцца з баявой дзяўчынай Камілай, якая таксама прагне помсты. Праз Камілу Бонд выходзіць на Дамініка Грына, жорсткага бізнесмена і не апошняга чалавека ў Арганізацыі.
Пабываўшы ў Аўстрыі, Італіі і Паўднёвай Амерыцы, Бонд пазнае аб сумеснай змове Грына і генерала Медрана з мэтай усталявання кантролю над сусветнымі запасамі нафты. Выкарыстаючы магчымасці Арганізацыі і дакладных яму людзей у ЦВК і брытанскай выведцы, Грын абяцае генералу зрынуць існы рэжым у выдуманай лацінаамерыканскай краіне, у абмен на, здавалася бы, пустынны ўчастак зямлі.
Бонд звяртаецца да дапамогі старых сяброў, каб усталяваць ісціну. Чым бліжэй да ўсталявання асобы чалавека, які пхнуў Уэспер на здраду, тым складаней Бонду быць на крок наперадзе ЦВК, тэрарыстаў і нават М, каб раскрыць злачынны план Грына і спыніць яго Арганізацыю.
Аляксандр Леанідавіч Тамковіч
Аляксандр Леанідавіч Тамковіч (, Ашмяны —, ) — беларускі літаратар, журналіст. З 1998 года член Беларускай асацыяцыі журналістаў.