cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ёван Раіч
Біяграфія
Нарадзіўся ў паселішчы Срэмскі-Карлаўцы, вучыўся ў езуіцкай гімназіі ў Комаране, затым у пратэстанцкай у Шопране і нарэшце ў 1752—1756 гадах вывучаў багаслоўе ў Кіева-Магілянскай акадэміі. Затым некаторы час выкладаў у Срэмскі-Карлаўцах і Нові-Садзе, а ў 1772 годзе прыняў пострыг у Ковільскім манастыры, дзе ў далейшым стаў архімандрытам і правёў астатак жыцця за сачыненнем літаратурных і гістарычных прац. Пісаў на мностве моў, у тым ліку рускай, нямецкай, венгерскай, царкоўнаславянскай і лацінскай.
Сабор (Нарвежская лютэранская царква)
Царкоўны сабор (Kirkemøtet, Kyrkjemøtet) — вышэйшы прадстаўнічы орган Нарвежскай лютэранскай царквы, займаецца агульнацаркоўнымі пытаннямі і супрацоўніцтвам унутры абшчыны. Ён прымае, сярод іншага, законы і правілы для ўнутранага жыцця царквы. Сінод закліканы абараняць і заахвочваць саамскае царкоўнае жыццё і абараняць міжнародныя і экуменічныя задачы нарвежскіх лютэран. Савет заснаваны законам 8 чэрвеня 1984 года і складаецца з 116 прадстаўнікоў, якія звычайна збіраюцца на сустрэчы адзін раз у год. Праца царкоўнага сабору ўзначальваецца саветам цэркваў, якія абіраюцца саборам. Царкоўны савет рыхтуе царкоўныя саборы і мае свой уласны сакратарыят ў царкоўным доме ў Осла.
Арганізацыя
Царкоўны савет складаецца з 116 сябраў епархіяльнага савета, сярод якіх:
Царкоўны сабор быў дэлегаваны рэзалюцыяй наследнага прынца-рэгента ў 1990 годзе для прыняцця богаслужбовых правілаў для нарвежскіх лютэран, у тым ліку, сярод іншага, для збірання зместа алтарнай кнігі і правілаў зборніка гімнаў для выкарыстання ў цэрквах.
Пасля «скасавання» дзяржаўнага статуса нарвежскіх лютэран, вялікая частка царкоўнай адказнасці, якая раней ляжала на Стортынгу, перайшла да яго.
Тэрмін працы
Царкоўны сабор звычайна праводзіцца на працягу чатырохгадовых перыядаў і сустрэча працягваецца каля тыдня. З-за рэформы ўнутрыцаркоўнай дэмакратыі, у сувязі з царкоўным пагадненнем 2008 года, прадстаўнікі, абраныя на царкоўных выбарах 2009 года, прысутнічалі толькі на царкоўных выбарах 2011 года. Затым былі наступныя царкоўныя выбары ў 2015 годзе.
Сепія
Се́пія — празрыстая фарба светла-карычневага колеру, якой выконваюць малюнкі пэндзлем і пяром, таксама — від графічнай тэхнікі. Натуральная сепія вырабляецца з сакрэта чарнільнага мяшка галаваногіх малюскаў сепій і выкарыстоўвалася ў Еўропе з сярэдзіны XVIII стагоддзя. У XX стагоддзі гэтую фарбу вырабляюць штучна. Яна мае вялікую колькасць адценняў.
У фотамастацтве
Натуральная сэпія часам ужываецца для таніравання чорна-белых фатаграфій, што надае ім выгляд састарэлых. Амаль усе сучасныя лічбавыя фотаапараты і графічныя рэдактары маюць функцыі імітацыя такіх фатаграфій
NGC 4865
NGC 4865 (іншыя абазначэнні — UGC 8100, MCG 5-31-64, ZWG 160.224, DRCG 27-179, PGC 44578) — эліптычная галактыка (E3) ў сузор’і Валасы Веранікі.
Майкл Фарадэй
Ма́йкл Фарадэ́й (Michael Faraday,,  — , ) — англійскі фізік-эксперыментатар і хімік Вялікобрытаніі XIX стагоддзя. Член Лонданскага каралеўскага таварыства (1824) і мноства іншых навуковых арганізацый, у тым ліку замежны ганаровы член Пецярбургскай акадэміі навук (1830).
Адкрыў электрамагнітную індукцыю, якая ляжыць у аснове сучаснага прамысловай вытворчасці электрычнасці і многіх яго ўжыванняў. Стварыў першую мадэль электрарухавіка. Сярод іншых яго адкрыццяў — першы трансфарматар, хімічнае дзеянне току,, дзеянне магнітнага поля на свет, дыямагнетызм. Першым прадказаў электрамагнітныя хвалі. Фарадей ўвёў у навуковы ўжытак тэрміны іон, катод, анод, электраліт, дыэлектрык,, і інш.
Фарадэй — заснавальнік вучэння аб электрамагнітным полі, якое затым матэматычна аформіў і развіў Максвел. Асноўны ідэйны ўклад Фарадэя ў фізіку электрамагнітных з’яў заключаўся ў адмове ад Ньютанавага прынцыпу далёкаддзеяння і ва ўвядзенні паняцці фізічнага поля — бесперапыннай вобласці прасторы, запар запоўненай, якая ўзаемадзейнічае з рэчывам.
Раннія гады
Фарадэй так і не здолеў атрымаць сістэматычную адукацыю, але рана праявіў дапытлівасць і запал да чытання. У краме было нямала навуковых кніг; у пазнейшых успамінах Фарадэй асабліва адзначыў кнігі па электрычнасці і хіміі, прычым па ходзе чытання ён адразу пачаў праводзіць простыя самастойныя вопыты. Бацька і старэйшы брат Роберт у меру сваіх магчымасцей заахвочвалі цягу Майкла да ведаў, падтрымлівалі яго матэрыяльна і дапамаглі вырабіць простую крыніцу электрычнасці — «Лейдэнскі слоік». Падтрымка брата працягвалася і пасля раптоўнай смерці бацькі ў 1810 годзе.
Важным этапам у жыцці Фарадэя сталі наведванні Гарадскога філасофскага таварыства (1810—1811 гаоды), дзе 19-гадовы Майкл па вечарах слухаў навукова-папулярныя лекцыі па фізіцы і астраноміі, удзельнічаў у дыспутах. Некаторыя навукоўцы, якія наведвалі кнігарню, адзначылі здольнага юнака; у 1812 годзе адзін з наведвальнікаў, музыкант Уільям Дэнс (William Dance), падарыў яму білет на цыкл публічных лекцый у Каралеўскім інстытуце знакамітага хіміка і фізіка, першаадкрывальніка многіх хімічных элементаў Гемфры Дэві.
Лабарант Каралеўскага інстытута (1812—1815)
Майкл не толькі з цікавасцю выслухаў, але і падрабязна запісаў і пераплёў чатыры лекцыі Дэві, якія паслаў яму разам з лістом з просьбай узяць яго на працу ў Каралеўскі інстытут. Гэты, як выказаўся сам Фарадэй, «смелы і наіўны крок» аказаў на яго лёс вырашальны ўплыў. Прафесар, сам прайшоўшы шлях ад вучня аптэкара, быў захоплены шырокімі ведамі юнакі, але ў той момант у інстытуце не было вакантных месцаў, і просьба Майкла была задаволена толькі праз некалькі месяцаў. У пачатку 1813 года Дэві, які быў у Інстытуце дырэктарам хімічнай лабараторыі, запрасіў 22-гадовага юнака на месца лабаранта Каралеўскага інстытута, якое вызвалілася. У абавязкі Фарадэя ўваходзілі ў асноўным дапамогу прафесарам і іншым лектарам Інстытута пры падрыхтоўцы лекцый, улік матэрыяльных каштоўнасцей і догляд за імі. Але сам ён стараўся выкарыстоўваць любую магчымасць для папаўнення свайго адукацыі, і ў першую чаргу — уважліва слухаў ўсе падрыхтаваныя ім лекцыі. Адначасова Фарадэй, пры добразычлівым садзейнічанні Дэйві, праводзіў ўласныя хімічныя эксперыменты па якія цікавяць яго пытаннях. Свае службовыя абавязкі Фарадэй выконваў настолькі старанна і ўмела, што неўзабаве стаў незаменным памочнікам Дэві.
Увосень 1813 года Фарадэй адправіўся разам з прафесарам і яго жонкай, як памочнік і сакратар, у двухгадовае падарожжа па навуковым цэнтрам Еўропы, якая толькі што разграміла Напалеона. Гэта падарожжа мела для Фарадэя вялікае значэнне: Дэві як знакамітасць сусветнага маштабу віталі шматлікія выбітныя навукоўцы таго часу, у тым ліку А. Ампер, М. Шэўроль, Жазеф Луі Гей-Люсак і А. Вольта. Некаторыя з іх звярнулі ўвагу на бліскучыя здольнасці маладога англічаніна.
Шлях у навуку (1815—1821)
Пасля вяртання ў маі 1815 года ў Каралеўскі інстытут Фарадэй прыступіў да інтэнсіўнай працы на новай пасадзе асістэнта, з даволі высокім для таго часу акладам 30 шылінгаў у месяц. Ён працягнуў самастойныя навуковыя даследаванні, за якімі заседжваўся дапазна. Ужо ў гэты час выявіліся адметныя рысы Фарадэя — працавітасць, метадычнасць, дбайнасць выканання эксперыментаў, імкненне пранікнуць у сутнасць доследнай праблемы. У першай палове XIX стагоддзя ён заслужыў славу «караля эксперыментатараў». Усё жыццё ён вёў акуратныя лабараторныя дзённікі сваіх вопытаў (выдадзены ў 1931 годзе). Апошні эксперымент па электрамагнетызме пазначаны ў адпаведным дзённіку нумарам 16041, усяго Фарадэй правёў за сваё жыццё каля 30000 эксперыментаў.
У 1816 годзе з’явілася першая друкаваная праца Фарадэя (аб аналізе хімічнага складу тасканскага вапняка), у наступныя 3 гады лік публікацый перавысіў 40, галоўным чынам па хіміі. Завязваецца перапіска Фарадэя з буйнымі еўрапейскімі хімікамі і фізікамі. У 1820 годзе Фарадэй правёў некалькі вопытаў па выплаўленні сталей з дадаткамі нікеля. Гэтая праца лічыцца адкрыццём нержавеючай сталі, якое ў той час не зацікавіла металургаў.
У 1821 годзе ў жыцці Фарадэя адбылося некалькі важных падзей. У ліпені ён ажаніўся з 20-гадовай Сарай Барнард (Sarah Barnard, 1800—1879), сястрой яго сябра. Паводле водгукаў сучаснікаў, шлюб быў шчаслівым, Майкл і Сара пражылі разам 46 гадоў. Жылі яны на верхнім паверсе Каралеўскага інстытута, за адсутнасцю ўласных дзяцей яны выхоўвалі малалетнюю пляменніцу-сірату Джэйн; Фарадэй таксама пастаянна клапаціўся пра сваю маці Маргарэт (памерла ў 1838 годзе). У Інстытуце Фарадэй атрымаў месца тэхнічнага наглядчыка будынка і лабараторый Каралеўскага інстытута (Superintendent of the House). Нарэшце, яго эксперыментальныя даследаванні пачалі няўхільна перамяшчацца ў вобласць фізікі. Некалькі значных работ па фізіцы, апублікаваных у 1821 годзе, паказалі, што Фарадэй цалкам склаўся як буйны вучоны. Галоўнае месца сярод іх займала артыкул аб вынаходстве электрарухавіка, з якой фактычна пачынаецца прамысловая электратэхніка.
Стварэнне электрарухавіка. Навуковая вядомасць (1821—1830)
Але галоўныя падзеі пачаліся ў 1820 годзе, калі Эрстэд выявіў на вопыце адхіляючае дзеянне току на магнітную стрэлку. Першыя тэорыі, якія злучаюць электрычнасць і магнетызм, пабудавалі ў тым жа годзе, Савар і пазней Лаплас (гл. Закон Біё — Савара — Лапласа). А. Ампер, пачынаючы з 1822 года, апублікаваў сваю тэорыю электрамагнэтызму, па якой першасным з’явай з’яўляецца далёкадзеючае ўзаемадзеянне праваднікоў з токам. Формула Ампера для ўзаемадзеяння двух элементаў току ўвайшла ў падручнікі. Сярод іншага, Ампер адкрыў электрамагніт.
Пасля серыі вопытаў Фарадэй апублікаваў у 1821 годзе трактат «Аб некаторых новых электрамагнітных рухах і аб тэорыі магнетызму», дзе паказаў, як прымусіць намагнічаную стрэлку бесперапынна круціцца вакол аднаго з магнітных полюсаў. Па сутнасці гэтая канструкцыя ўяўляла сабой яшчэ недасканалы, але цалкам практычны электрарухавік, які ўпершыню ў свеце ажыццявіў бесперапыннае ператварэнне электрычнай энергіі ў механічную. Імя Фарадэя становіцца сусветна вядомым. Канец 1821 года, у цэлым трыумфальнага для Фарадэя, азмрочыў паклёп. Вядомы хімік і фізік паскардзіўся Дэві, што вопыт Фарадэя з кручэннем стрэлкі з’яўляецца  яго, воластанаўскай ідэі (практычна ніколі ім не рэалізаванай). Гісторыя атрымала вялікую агалоску і даставіла Фарадэю нямала непрыемнасцяей. Дэйві стаў на бок Воластана, адносіны яго з Фарадэем прыкметна пагоршыліся. У кастрычніку Фарадэй дамогся асабістай сустрэчы з Воластанам, дзе растлумачыў сваю пазіцыю, і адбылося прымірэнне. Аднак у студзені 1824 года, калі Фарадэй быў абраны членам Лонданскага каралеўскага таварыства, Дэві, тагачасны прэзідэнт Каралеўскага таварыства, быў адзіным, галасавалі супраць (сам Воластан галасаваў за абранне). Адносіны Фарадэя і Дэві пазней палепшыліся, але пазбавіліся ранейшай сардэчнасці, хоць Дэві любіў паўтараць, што з усіх яго адкрыццяў самым значным было «адкрыццё Фарадэя».
Пасля першых поспехаў у фарадэеўскіх даследаваннях электрамагнетызму наступіла дзесяцігадовая паўза і да 1831 года ён амаль не публікаваў працы на гэтую тэму: вопыты не давалі жаданага выніку, новыя абавязкі адцягвалі, магчыма, паўплываў таксама непрыемны скандал 1821 года.
У 1830 годзе Фарадэй атрымаў прафесарскую кафедру спачатку ў, а з 1833 — і ў Каралеўскім інстытуце (па хіміі). Чытаў ён лекцыі не толькі ў Каралеўскім інстытуце, але і ў некалькіх іншых навуковых арганізацыях і гуртках. Сучаснікі надзвычай высока ацэньвалі выкладчыцкія якасці Фарадея, які ўмеў спалучаць навочнасць і даступнасць з глыбінёй разгляду прадмета. Яго навукова-папулярны шэдэўр для дзяцей «Гісторыя свечкі» (папулярныя лекцыі, 1861) выдаецца да гэтага часу.
Даследаванне электрамагнетызму (1831—1840)
У 1822 годзе ў лабараторным дзённіку Фарадэя з’явіўся запіс: «Ператварыць магнетызм у электрычнасць». Развагі Фарадэя былі наступнымі: калі ў вопыце Эрстэда электрычны ток валодае магнітнай сілай, а, па перакананні Фарадэя, усе сілы ўзаемаператваральныя, то і рух магніта павінны ўзбуджаць электрычны ток.
Шлях да апынуўся нялёгкім — першыя вопыты былі няўдалыя. Галоўнай прычынай няўдач было няведанне таго факту, што электрычны ток спараджаецца толькі пераменным магнітным полем, прычым досыць моцным (інакш ток будзе занадта слабы для рэгістрацыі). Для ўзмацнення эфекту варта было магніт (або праваднік) хутка рухаць, а праваднік згарнуць у катушку. Толькі праз дзесяць гадоў, у 1831 годзе, Фарадэй знайшоў, нарэшце, рашэнне праблемы, выявіўшы электрамагнітную індукцыю. З гэтага адкрыцця пачаўся самы плённы перыяд даследаванняў Фарадэя (1831—1840), які даў навуковаму свету яго знакамітую серыю артыкулаў «Эксперыментальныя даследаванні па электрычнасці» (усяго ён апублікаваў у «» 30 выпускаў, якія выходзілі з 1831 па 1835). Ужо ў 1832 годзе Фарадэй за адкрыццё індукцыі быў узнагароджаны медалём Коплі.
У 1832 годзе Фарадэй даследаваў яшчэ адну важную ў тыя гады праблему. На той момант былі вядомыя некалькі крыніц электрычнасці: трэнне, вольтаў слуп, некаторыя жывёлы (напрыклад, электрычныя скаты), фарадэеўская індукцыя, тэрмаэлемент (адкрыты ў 1821 годзе, гл. Эфект Зеебека). Асобныя навукоўцы выказвалі сумнеў у тым, што ўсе гэтыя эфекты маюць адзіную прыроду, і нават выкарыстоўвалі розныя тэрміны: «гальванізм», «жывёльная электрычнасць» і т. п. Фарадэй правёў сотні вопытаў і зачыніў праблему, паказаўшы, што ўсе праявы электрычнасці (цеплавыя, светлавыя, хімічныя, фізіялагічныя, магнітныя і механічныя) цалкам аднолькавыя, незалежна ад крыніцы яго атрымання.
У 1835 годзе ператамленне Фарадэя прывяло да першага прыступу хваробы, якая замінала яму працаваць да 1837 года.
Апошнія гады (1840—1867)
У 1840 годзе Фарадэй зноў цяжка захварэў (рэзкі заняпад сіл, пагаршэнне і частковая страта памяці) і змог вярнуцца да актыўнай працы толькі праз 4 гады, на кароткі тэрмін. Існуе версія, што хвароба стала следствам атручвання парамі ртуці, якая часта выкарыстоўвалася ў яго вопытах. Рэкамендаванае лекарамі падарожжа па Еўропе (1841) дапамагло мала. Сябры сталі клапаціцца аб прызначэнні сусветна вядомаму фізіку дзяржаўнай пенсіі. Прэм’ер-міністр Вялікабрытаніі (Уільям Лэм) спачатку паставіўся да гэтага няўхвальна, але пад ціскам грамадскай думкі вымушаны быў даць сваю згоду. Біёграф і сябар Фарадэя Джон Тындаль падлічыў, што пасля 1839 года Фарадэй жыў у крайняй патрэбе (менш за 22 фунтаў у год), а пасля 1845 года пенсія (300 фунтаў у год ) стала яго адзінай крыніцай прыбытку. Тындаль з горыччу дадае: «Ён памёр бедняком, але меў гонар падтрымліваць на пачэсным месцы навуковую славу Англіі за сорак гадоў».
У 1845 годзе Фарадэй ненадоўга вярнуўся да актыўнай працы і зрабіў некалькі выдатных адкрыццяў, у тым ліку: паварот плоскасці палярызацыі святла ў магнітным полі (эфект Фарадэя) і дыямагнетызм.
У 1848 годзе каралева Вікторыя падала Фарадэю ў пажыццёвае карыстанне дом, які ўваходзіць у палацавы комплекс Хэмптан-Корт. Усе дамавыя выдаткі і падаткі каралева ўзяла на сябе. У 1858 годзе Фарадэй сышоў у адстаўку з большасці сваіх пастоў і пасяліўся ў Хэмптан-Корце, дзе правёў апошнія 9 гадоў жыцця.
Час ад часу стан здароўя дазваляла Фарадэй ненадоўга вяртацца да актыўнай дзейнасці. У 1862 годзе ён высунуў гіпотэзу, што магнітнае поле можа ссоўваць. Аднак абсталяванне тых гадоў было недастаткова адчувальным, каб выявіць гэты эфект. Толькі ў 1897 годзе Пітэр Зееман пацвердзіў гіпотэзу Фарадэя (спаслаўшыся на яго як на аўтара ) і атрымаў у 1902 годзе за гэта адкрыццё Нобелеўскую прэмію.
Вялікі тэатр (Санкт-Пецярбург)
Будынак
Будынак неаднаразова перабудоўваўся (першапачаткова глядзельная зала мела тры, пасля пяць ярусаў). У 1835—1838 гадах рэканструявана па праекце архітэктара А. К. Каваса, сцэна пераабсталявана.
Майкл Фарадэй
Апошнія гады (1840—1867)
Майкл Фарадэй памёр 25 жніўня 1867 года за пісьмовым сталом, крыху не дажыўшы да 76-годдзя. Пахаваны на Хайгейцкіх могілках, участак для асоб неангліканскага веравызнання.
Вялікі тэатр (Санкт-Пецярбург)
Гісторыя
З 1783 года ў тэатры даваліся оперныя, балетныя, а таксама драматычныя (да стварэння ў 1832 годзе ) спектаклі, праводзіліся канцэрты, балі і іншыя забаўляльныя мерапрыемствы. Да сярэдзіны XIX стагоддзя тут выступала імператарская прыдворная трупа.
Майкл Фарадэй
Электрамагнітная індукцыя
Асноўныя вопыты адбыліся ў перыяд 29 жніўня — 4 лістапада 1831 года, галоўнымі з іх сталі два: 17 кастрычніка 1831 года Фарадэй прыйшоў да высновы: «электрычная хваля ўзнікае толькі пры руху магніта, а не ў сілу уласцівасцей, уласцівых яму ў спакоі». Ён паставіў вырашальны эксперымент :
Вялікі тэатр (Санкт-Пецярбург)
Гісторыя
У тэатры адбыліся прэм’еры опер М. І. Глінкі — «» (1836), якая адзначыла нараджэнне новай рускай класічнай оперы, і «» (1842). Ставіліся таксама оперы іншых рускіх кампазітараў; выступалі спевакі, П. В. Злоў, П. Т. і В. Ф. Рыкалавы, Г. Я. Пятрова, В. А. Пятроў, Леон Лявонаў, Р. Клімоўскі, А. Р. Яфрэмаў, В. А. Шэмаеў, Я. С. і А. І. Вараб’ёвы; танцоўшчыкі, , , і іншыя.
Майкл Фарадэй
Электрамагнітная індукцыя
Яшчэ раней, 29 жніўня, Фарадэй правёў аналагічны вопыт з электрамагнітам :
Вялікі тэатр (Санкт-Пецярбург)
Гісторыя
У 1847 годзе на сцэне Вялікага Каменнага тэатра дэбютаваў Марыус Петыпа, які змяніў на пасадзе галоўнага імператарскага балетмайстра іншага французскага харэографа Артура Сен-Леона і звязаў сваё жыццё з рускім балетам на цэлых паўстагоддзя. У іх пастаноўках выступалі на сцэне гэтага тэатра, , , Л. І. Іванаў, , , , М. М. Петыпа, , , А. Ф. Вяргіна,.
Майкл Фарадэй
Электрамагнітная індукцыя
Дзвесце тры футы меднага дроту ў адным кавалку былі накручаны на вялікі драўляны барабан; іншыя 203 футы такога жа дроту былі пракладзены ў выглядзе спіралі паміж віткамі першай абмоткі, прычым металічны кантакт быў усюды ліквідаваны пасродкам шнурка. Адна з гэтых спіралей была злучаная з гальванометрам, а іншая — з добра зараджанай батарэяй са ста пар пласцін ў чатыры квадратныя цалі з падвойнымі меднымі пласцінкамі. Пры замыканні кантакту назіралася раптоўнае, але вельмі слабое дзеянне на гальванометр, і падобнае ж слабое дзеянне мела месца пры расплюшчванні кантакту з батарэяй.
Такім чынам, магніт, які перамяшчаецца каля правадніка (або ўключэнне/выключэнне току ў суседнім правадніку) спараджае ў дадзеным правадніку электрычны ток. Гэтую з’ява Фарадэй назваў электрамагнітнай індукцыяй.
Вялікі тэатр (Санкт-Пецярбург)
Гісторыя
У 1886 годзе прайшоў апошні спектакль (опера «Кармэн» Ж. Бізэ); усе спектаклі былі перанесены ў будынак Марыінскага тэатра; будынак Вялікага тэатра быў перададзены для перабудовы пад кансерваторыю і часткова разабраны і ўвайшоў у новы будынак Кансерваторыі.
Майкл Фарадэй
Электрамагнітная індукцыя
У справаздачы аб атрыманых выніках, апублікаваным Фарадэем 24 лістапада 1831 года перад Каралеўскім таварыствам, ён упершыню ужыў ключавой тэрмін «магнітныя сілавыя лініі». Гэта азначала пераход ад дыскрэтнай карціны «зарады/магніты» ранейшых тэорый, пабудаваных па ўзоры далёкадзеючага ньютанаўскага прыцягнення, да зусім новага бесперапыннага і далёкадзеючага фізічнага аб’екта, якое мы цяпер называем полем. Некалькі пазней Фарадэй аналагічна ўвёў электрычныя сілавыя лініі.
Пасля адкрыццяў Фарадэя стала ясна, што старыя мадэлі электрамагнетызму (Ампера, Пуасона і інш.) няпоўныя і павінны быць істотна перапрацаваныя. Сам Фарадэй тлумачыў электрамагнітную індукцыю наступным чынам. Наваколле ўсякага зараджанага цела працята электрычнымі сілавымі лініямі, якія перадаюць «сілу» (паводле сучаснай тэрміналогіі, энергію), і аналагічна энергія магнітнага поля цячэ ўздоўж магнітных сілавых ліній. Гэтыя лініі не варта разглядаць як умоўныя абстракцыі, яны ўяўляюць сабой фізічную рэальнасць. Пры гэтым: Дакладную фармулёўку гэтых законаў і поўную матэматычную мадэль электрамагнетызму даў праз 30 гадоў Джэймс Максвел, які нарадзіўся ў год адкрыцця індукцыі (1831).
Фарадэеўская мадэль электрамагнітнага поля
Да Фарадэя электрычныя сілы разумеліся як узаемадзеянне зарадаў на адлегласці — дзе няма зарадаў, няма і сіл. Фарадэй змяніў гэтую схему: зарад стварае электрычнае поле, і ўжо з ім ўзаемадзейнічае іншы зарад, далёкодзеяння на адлегласці няма. З магнітным полем становішча аказалася больш складаным — яно не з’яўляецца цэнтральным, і менавіта для вызначэння напрамку магнітных сіл у кожным пункце Фарадэй увёў паняцце сілавых ліній. Важкай падставай для адмовы ад дзеяння на адлегласці былі вопыты Фарадэя з дыэлектрыкамі і дыямагнетыкамі — яны ясна паказалі, што асяроддзе паміж зарадамі актыўна ўдзельнічае ў электрамагнітных працэсах. Больш за тое, Фарадэй пераканаўча паказаў, што ў шэрагу сітуацый электрычныя сілавыя лініі перакрыўляюцца, падобна магнітным — напрыклад, экранаваўшы два ізаляваныя шары адзін ад аднаго і зарадзіўшы адзін з іх, можна назіраць індуктыўныя зарады на другім шары. З атрыманых вынікаў Фарадэй зрабіў выснову, «што сама звычайная індукцыя ва ўсіх выпадках з’яўляецца дзеяннем сумежных часціц і што электрычнае дзеянне на адлегласці (гэта значыць звычайнае індуктыўнае дзеянне) адбываецца толькі дзякуючы ўплыву прамежкавай матэрыі».
Джэймс Клерк Максвел у «Трактаце аб электрычнасці і магнетызме» паказаў на сутнасць уяўленняў Фарадэя аб электрамагнетызме :
Фарадэй сваім разумовым поглядам бачыў пранізлівыя ўсю прастору сілавыя лініі там, дзе матэматыкі бачылі цэнтры сіл, якія прыцягваюць на адлегласці. Фарадэй бачыў асяроддзн там, дзе яны не бачылі нічога, акрамя адлегласці. Фарадэй угледжваў месцазнаходжанне з’яў у тых рэальных працэсах, якія адбываюцца ў асяроддзі, а яны здавольваліся тым, што знайшлі яго ў сіле дзеянні на адлегласці, якая прыкладваецца да электрычных вадкасцям.
…Некаторыя з найбольш плённых метадаў даследавання, адкрытых матэматыкамі, маглі б быць выяўленыя ў тэрмінах уяўленняў, запазычаных у Фарадэя, значна лепш, чым яны выражаліся ў іх арыгінальнай форме.
Пачынаючы з 11-га выпуску серыі «Эксперыментальныя даследаванні па электрычнасці», Фарадэй палічыў магчымым абагульніць і тэарэтычна асэнсаваць велізарны назапашаны матэрыял. Сістэма свету Фарадэя адрознівалася вялікай арыгінальнасцю. Ён не прызнаваў існавання ў прыродзе пустэчы, нават запоўненай эфірам. Свет цалкам запоўнены пранікальнай матэрыяй, і ўплыў кожнай матэрыяльнай часціцы блізкадзеючы, г. зн. распаўсюджваецца на ўсю прастору з канчатковай хуткасцю. Назіральнік успрымае гэты ўплыў як рознага роду сілы, але, як пісаў Фарадэй, нельга сказаць, што адна з сіл першасная і з’яўляецца прычынай іншых, «усе яны знаходзяцца ва ўзаемнай паміж сабой залежнасці і маюць агульную прыроду». У цэлым дынаміка свету Фарадэя досыць блізкая да паданнях аб электрамагнітным полі, якімі яны былі да з’яўлення квантавай тэорыі.
У 1832 годзе Фарадэй адвёз запячатаны канверт у Каралеўскае таварыства. Праз сто гадоў (1938) канверт адкрылі І выявілі там фармулёўку гіпотэзы: індуктыўныя з’ява распаўсюджваюцца ў прасторы з некаторай канчатковай хуткасцю, прычым у выглядзе хваль. Гэтыя хвалі таксама «з’яўляюцца найбольш верагодным тлумачэннем светлавых з’яў». Канчаткова гэтую выснова абгрунтаваў Максвел у 1860-я гады.
Тэарэтычныя развагі Фарадэя знайшлі спачатку мала прыхільнікаў. Фарадэй не валодаў вышэйшай матэматыкай (у яго працах амаль няма формул) і для стварэння сваіх навуковых мадэляў выкарыстаў сваю выключную фізічную інтуіцыю. Ён адстойваў фізічную рэальнасць уведзеных ім сілавых ліній; аднак навукоўцы таго часу, якія ўжо звыкліся з далёкадзеяннем Ньютонова прыцягнення, зараз ужо да блізкадзеяння ставіліся з недаверам.
У 1860-х гадах Максвел выклаў ідэі Фарадэя матэматычна, сціпла паказаўшы, што ён усяго толькі «апрануў у вытанчаныя матэматычныя адзенні» тэорыю Фарадэя. Першы артыкул на гэтую тэму нікому яшчэ не вядомага 26-гадовага Максвела быў названая «Аб фарадэеўских сілавых лініях» (1857). Фарадэй адразу напісаў аўтару сяброўскі і падбадзёрвальні ліст:
Пасля вопытаў Герца (1887—1888) фарадэеўска-максвелаўская палявая мадэль становіцца агульнапрызнанай.
«Эксперыментальныя даследаванні па электрычнасці»
Фарадэй працаваў надзвычай метадычна — выявіўшы эфект, ён вывучаў яго максімальна глыбока — напрыклад, высвятляў, ад якіх параметраў і як ён залежыць (матэрыял, тэмпература і т. п.). Таму лік вопытаў (і адпаведна — колькасць выпускаў «Вопытных даследаванняў па электрычнасці») такая вялікая. Наступны кароткі пералік тэматыкі выпускаў дае ўяўленне аб размаху і глыбіні даследаванняў Фарадея.
Іншыя работы па электрамагнетызму
Фарадэй сабраў першы трансфарматар, даследаваў самаіндукцыю, адкрытую ў 1832 года ў амерыканскім навукоўцам Дж. Генры, разрады ў газах і інш. Пры даследаванні уласцівасцей дыэлектрыкаў увёў паняцце дыэлектрычнай пранікальнасці (якую называў «індуктыўнай здольнасцю»).
У 1836 годзе, працуючы над праблемамі статычнага электрычнасці, Фарадэй правёў эксперымент, які паказаў, што электрычны зарад уздзейнічае толькі на паверхню замкнёнай абалонкі-правадніка, не аказваючы ніякага ўздзеяння на аб’екты, якія знаходзяцца ўнутры яе. Дадзены эфект звязаны з тым, што супрацьлеглыя бакі правадніка набываюць зарады, поле якіх кампенсуе знешняе поле. Адпаведныя ахоўныя ўласцівасці выкарыстоўваюцца ў прыладзе, вядомай цяпер як клетка Фарадэя.
Фарадэй выявіў паварот плоскасці палярызацыі святла ў магнітным полі (эфект Фарадэя). Гэта азначала, што святло і электрамагнетызм цесна звязаныя. Перакананасць Фарадэя ў адзінстве усіх сіл прыроды знайшла яшчэ адно пацверджанне. Пазней Максвел строга даказаў электрамагнітную прыроду святла.
Хімія
Фарадэй зрабіў нямала адкрыццяў у галіне хіміі. У 1824 годзе ён адкрыў бензол і, адным з першых атрымаў у вадкім стане хлор, серавадарод, дыяксід вугляроду, аміяк, этылен і. У 1825 годзе ўпершыню сінтэзаваў гексахларан — рэчыва, на аснове якога ў XX стагоддзі вырабляліся розныя. Вывучаў.
У 1825—1829 гадах Фарадэй, у складзе камісіі Каралеўскага таварыства, дэталёва даследаваў, як хімічны склад шкла ўплывае на яго фізічныя ўласцівасці. Шкла Фарадэя былі занадта дарогі для практычнага прымянення, але атрыманы практычны досвед спатрэбіўся пазней пры эксперыментах з дзеяннем магніта на свет і для выканання ўрадавага задання па ўдасканаленні маякоў.
Электрахімія і магнітахімія
Як ужо гаварылася вышэй, Фарадэй верыў у адзінства ўсіх сіл у прыродзе, таму натуральна было чакаць, што хімічныя ўласцівасці і законы звязаныя з электрычнымі. Пацверджанне гэтаму здагадцы ён атрымаў у 1832 годзе, адкрыўшы фундаментальныя законы электролізу. Гэтыя законы ляглі ў аснову новага падзелу навукі — электрахіміі, які мае сёння велізарную колькасць тэхналагічных прыкладанняў. Выгляд законаў Фарадэя наводзіў на думку аб існаванні «электрычных атамаў» з найменшым магчымым зарадам; сапраўды, на мяжы XIX—XX стагоддзяў гэтая часціца (электрон) была выяўлена, і законы Фарадэя дапамаглі ацаніць яе зарад. Прапанаваныя Фарадеем тэрміны іон, катод, анод, электраліт укараніліся ў навуцы.
Вопыты па электрахіміі далі яшчэ адзін доказ блізкадзеяння электрамагнетызму. Многія навукоўцы лічылі тады, што электроліз выклікаецца прыцягненнем на адлегласці (іонаў да электродаў). Фарадэй правёў просты вопыт: аддзяліў электроды ад змочанай саляным растворам паперы двума паветранымі прамежкамі, пасля чаго адзначыў, што іскравыя разрад выклікаў разлажэнне раствора. Адсюль вынікала, што электроліз выклікаецца ня далёкім прыцягненнем, а мясцовым токам, і адбываецца ён толькі ў месцах праходжання току. Рух іонаў да электродаў адбываецца ўжо пасля (і з прычыны) раскладання малекул.
У 1846 годзе Фарадэй адкрыў дыямагнетызм — эфект намагнічваемасці некаторых рэчываў (напрыклад, кварца, вісмута, срэбра) процілегла кірунку дзеючага на яго вонкавага магнітнага поля, г. зн. адштурхванне іх ад абодвух полюсаў магніта. Гэтыя і іншыя вопыты Фарадэя заклалі аснову.
Іншыя даследаванні
Фарадэй даследаваў наначасціц металу ў калоідзе золата і апісаў іх аптычныя і іншыя асаблівасці ў параўнанні з часціцамі больш буйных памераў. Гэты вопыт можа лічыцца першым укладам у нанатэхналогію. Тлумачэнне заўважаным эфектам дала ў XX стагоддзі квантавая тэорыя.
Асабістыя якасці і ацэнкі
У асабістым зносінах знаёмыя Фарадэя заўсёды, да канца жыцця навукоўца адзначалі яго сціпласць, добразычлівасць і пакараць чалавечае абаянне.
Жан Батыст Дзюма, вядомы хімік і палітык:
Кожны з тых, хто ведалі яго — я цвёрда перакананы — хацеў бы толькі наблізіцца да той маральнай дасканаласці, якая, па-відаць, было дадзена Фарадэю ад нараджэння. Гэта была нейкая, на яго аднаго якая сышла, мілата, у якой ён пачэрпаем сілы для сваёй кіпучай дзейнасці, будучы адначасова гарачым прапаведнікам ісціны, нястомным мастаком, чалавекам, поўным ветлівасці і весялосці, у вышэйшай ступені гуманным і мяккім ў прыватным жыцці… Я не ведаў чалавека, які быў бы больш варты любові і павагі, чым ён, і страта якога каштавала б больш шчырага шкадавання.
Джэймс Клерк Максвел :
Спосаб, якім Фарадэй выкарыстаў сваю ідэю сілавых ліній, каб каардынаваць з’явы электрамагнітнай індукцыі, даказвае, што ён быў матэматыкам высокага парадку — адным з тых, у каго матэматыкі будучага могуць чэрпаць каштоўныя і плённыя метады.
Герман Людвіг Фердынанд Гельмгольц:
Да таго часу, пакуль людзі карыстаюцца выгодамі электрычнасці, яны заўсёды будуць з падзякай успамінаць імя Фарадэя.
Уільям Томсан, лорд Кельвін :
Незвычайная шпаркасць і жвавасць адрознівалі яго. Водбліск яго генія акружаў яго нейкай асаблівай, зіхатлівай аўрай. Вызначана кожны адчуваў гэтую чароўнасць — няхай гэта будзе глыбокі філосаф або простае дзіця.
Альберт Эйнштэйн :
З часу абгрунтавання тэарэтычнай фізікі Ньютанам найбольшыя змены ў яе тэарэтычных асновах, іншымі словамі, у нашым уяўленні аб структуры рэальнасці, былі дасягнуты дзякуючы даследаванням электрамагнітных з’яў Фарадэем і Максвелам.
Рэлігійныя погляды
Фарадэй, як і яго бацькі (а таксама жонка), быў членам пратэстанцкай абшчыны, якую па імёнах яе заснавальнікаў называюць «гласіты» або «сандэманіяне» (Glasites, Sandemanians). Гэтая канфесія з’явілася ў Шатландыі каля 1730 года, адкалоліся ад. Фарадей добрасумленна выконваў свае абавязкі як член лонданскай абшчыны, некалькі разоў абіраўся старэйшынай абшчыны і дыяканам. Мяркуючы па яго выказваннях, Фарадей быў шчыра вернікам, аднак у адным з лістоў адмаўляў, што ў сваіх даследаваннях кіруецца якой-небудзь рэлігійнай філасофіяй :
Хоць у прыродзе тварэння Бога ніколі не могуць знаходзіцца ў супярэчнасці з вышэйшымі прадметамі, якія адносяцца да нашай будучай жыцця, і хоць гэтыя тварэння павінны служыць, падобна ўсім іншаму, для Яго ўзвялічэння і ўсхваленні, — я ўсё ж не знаходжу патрэбным спалучаць вывучэнне натуральных навук з рэлігіяй і заўсёды лічыў рэлігію і навуку рэчамі зусім рознымі.
Увекавечанне памяці
У гонар Майкла Фарадэя названыя:
Навуковыя паняцці, названыя ў гонар Фарадэя:
У Лондане на Савойскай плошчы (ля моста Ватэрлоа) ўсталяваны помнік вучонаму (1886 год). Імя Фарадэя прысвоена аднаму з карпусоў Лонданскага інстытута электратэхнікі, аднаму з будынкаў Эдынбургскага ўніверсітэта, шэрагу школ, каледжаў, гарадскіх вуліц. Брытанская палярная станцыя ў Антарктыдзе называлася «Фарадэй» з 1977 па 1996 год, пасля чаго станцыя была перададзена Украіне і змяніла назву на «».
У кастрычніку 1931 года ў Вэстмінстэрскім абацтве за магілай Ісаака Ньютана былі ўсталяваныя побач дзве мемарыяльныя пліты — у гонар Майкла Фарадэя і Джэймса Клерка Максвела. Недалёка ад месца нараджэння Фарадэя адкрыты, а непадалёк размешчаны невялікі Фарадэеўскі парк (Faraday Gardens).
Партрэт Фарадэя размяшчаўся на англійскай банкноце ў 20 фунтаў выпуску 1991—1999 гадоў.
У гонар Фарадэя названа некалькі ўзнагарод:
1-я Баранавіцкая партызанская брыгада
1-я Баранавіцкая партызанская брыгада — партызанская брыгада, створаная ў лістападзе 1943 года. Дзейнічала на акупіраванай тэрыторыі Навагрудскага, Карэліцкага, Любчанскага раёнаў. 8 ліпеня 1944 года брыгада (458 партызан, 4 атрады) злучылася з Чырвонай Арміяй.
Гісторыя
Парртызаны зрывалі нямецкія перавозкі па чыгуначных і шашэйных дарогах. У жніўні 1942 — жніўні 1943 гадоў атрад «Бясстрашны» на чыгуначным участку Полацк — Даўгаўпілс падарваў і пашкодзіў 29 эшалонаў, у студзені 1943 года ўдзельнічаў у разгроме апорнага пункта ў вёсцы Слабада, у лютым — сакавіку 1943 года вёў баі з карнікамі. 10 марта 1944 года партызаны брыгады правялі засадны бой на дарозе Навагрудак — Валеўка. 9 сакавіка 1944 годаў баі захапілі 2 кулямёты, 30 вінтовак, боепрыпасы. 1 — 8 ліпеня 1944 года вялі баі на дарогах, па якіх адступалі немцы.
Памяць
У гонар брыгады былі ўстаноўлены:
Алда ван Эйк
Алда ван Эйк ( — ) — нідэрландскі архітэктар. Адзін з самых уплывовых пратаганістаў архітэктурнага руху структуралізму. Нарадзіўся ў Дрыбергене, у сям’і паэта, крытыка, эсэіста і філосафа Пітэра Нікалааса ван Эйка і Нэлі Эстэль Бенджамінс, жанчыны сефардскага паходжання, якая нарадзілася і вырасла ў Сурынаме.
Яго братам быў паэт, мастак і рэстаўратар Роберт Флорыс ван Эйк. Быў жанаты з Ханні ван Роен, таксама архітэктарам. Яна дапамагала яму ў шэрагу праектаў.
Фёдар Іванавіч Ясноўскі
Фёдар Іванавіч Ясноўскі (, Ігумен —, Масква) — рускі мастак-пейзажыст, майстар акварэлі.
Біяграфія
Нарадзіўся ў Ігумене. Вучыўся ў школе Строганава, якая пазней была ператворана ў Другую школу тэхнічнага малявання (2-ю Маскоўскую малявальную школу — будучую «Строганаўку»). У пазнейшыя гады жыцця выкладаў у Строганаўскім вучылішчы.
У 1854 годзе быў прадстаўлены да звання някласнага мастака пейзажнага жывапісу. Наступная плённая праца прынесла мастаку вядомасць. Ён актыўна займаўся акварэллю, дамагаючыся ў ёй уражлівых вынікаў. У 1858 годзе Ф. І. Ясноўскі атрымаў ад Акадэміі мастацтваў званне «прызначанага» у акадэмікі. У 1860 годзе яму было прысуджана званне акадэміка акварэльнага арнаментальнага жывапісу.
Выстаўляўся на першай выстаўцы Таварыства перасоўных выставак.
Творчасць
Карціны Ясноўскага захоўваюцца ў Дзяржаўнай Траццякоўскай галерэі («Могілкі ў Мазілаве пад Масквой»), Дзяржаўным Рускім музеі, музеях Стаўрапаля, Мінска і іншых гарадоў.
Некалькі твораў мастака захоўваюцца ў Нацыянальным мастацкім музеі Рэспублікі Беларусь: «Камяні», «Летні пейзаж».
Alloise
Ала Яўгенаўна Маскоўка (А́лла Євге́нівна Моско́вка; 19 кастрычніка 1984, Палтава, УССР), больш вядомая пад псеўданімам ALLOISE — украінская спявачка, якая выконвае песні ў стылі поп, соўл, RnB і фольк.
Біяграфія
З 2007 па 2012 год была вакалісткай і аўтарам песень гурта «Gorchitza».
У красавіку 2012 года ALLOISE пачала сольную кар’еру, супрацоўнічаючы з лэйблам Firework Sound.
У лістападзе 2012 года ALLOISE стала лепшай украінскай артысткай па версіі MTV EMA.
За гады сваёй кар’еры спявачка выступала на адной сцэне з такімі сусветнымі артыстамі як Morcheeba, Kosheen, Крэйг Дэвід, Нэлі Фуртада, Джэсі Уэр, Сафі Эліс-Бекстар, Ларын і Faithless.
Таксама спявачка супрацоўнічала з сусветна вядомым прадзюсарам — Нарадам Майклам Уолдэнам, вядомым па сваёй працы з Уітні Х’юстан, Рэям Чарлзам, Даянай Рос і іншымі.
Акрамя музычнай кар’еры, ALLOISE грае ў тэатры «КРОТ» у такіх п’есах — «Сны Васілісы Ягораўны» па п’есах Леся Падзервянскага і «Andy Warhol. Выдумка.» У чэрвені 2013 года ALLOISE прэзентавала дэбютны альбом «Bygone». У кружэлку ўвайшло 12 аўтарскіх трэкаў спявачкі.
ALLOISE стала хэдлайнерам фестывалю MTV да Міжнароднага Дня моладзі ў 2014 годзе.
У чэрвені 2014 года кліп ALLOISE на песню Tell Me Of Fire трапіў у эфір тэлеканала MTV ЗША. Гэта першая песня выканаўцаў украінскай эстрады, якая абраная для трансляцыі ў эфіры галоўнага музычнага канала ЗША.
Таксама ў гэтым жа месяцы афіцыйны італьянскі чарт www.earone.it прызнаў песню «Tell Me Of Fire» «найлепшай песняй тыдня». Акрамя таго, кліп на гэтую песню транслюецца ў эфірах музычных тэлеканалаў Швейцарыі, Венгрыі, Славеніі і іншых краін.
Акунёўка
Назву Акунё́ўка маюць:
Саванліна
Саванліна (Savonlinna) — горад і муніцыпалітэт у Паўднёвым Сава ва Усходняй Фінляндыі. Размешчаны ва ўсходняй частцы гістарычнай вобласці Сава, на астравах азёр Сайменскай воднай сістэмы. Саванлінскі сабор.
Казорца-Манферата
Казорца-Манферата (Casorzo Monferrato) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне П’емонт, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Асці.
Насельніцтва складае 667 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 53 чал./км². Займае плошчу 13 км². Паштовы індэкс — 14032. Тэлефонны код — 0141.
Адэльсгайм
Адэльсгайм (Adelsheim) — горад у Германіі, у зямлі Бадэн-Вюртэмберг. Падпарадкаваны адміністрацыйнай акрузе Карлсруэ. Уваходзіць у склад раёна Некар-Одэнвальд. Насельніцтва — 5307 чалавек (на 31 снежня 2010 года). Займае плошчу 43,84 км². Афіцыйны код — 08 2 25 001.
Энрыка Фермі
Энрыка Фермі (Enrico Fermi;, Рым, Італія — ) — італьянскі фізік, адзін са стваральнікаў першага ядзернага рэактара, вучоны, які ўнёс значны ўклад у развіццё квантавай тэорыі, ядзернай фізікі і фізікі часціц, статыстычнай механікі. Лічыцца адным з «бацькоў атамнай бомбы». За сваё жыццё ён атрымаў некалькі патэнтаў, звязаных з выкарыстаннем атамнай энергіі. Лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіцы 1938 года «за доказ існавання новых радыеактыўных элементаў, атрыманых пры апрамяненні нейтронах, і звязанае з гэтым адкрыццё ядзерных рэакцый, выкліканых павольнымі нейтронамі». Фермі быў адным з нямногіх фізікаў, поспех, як у тэарэтычнай фізіцы, так і ў эксперыментальнай. Член Нацыянальнай акадэміі дэі Лінчэі (1935).
Маладыя гады
У лістападзе 1918 годзе Фермі паступіў у Вышэйшую нармальную школу ў Пізе. Праз чатыры гады, у 1922 годзе, ён паспяхова яе скончыў і атрымаў ступень у Пізанскай універсітэце за свае эксперыменты з рэнтгенаўскімі прамянямі. Акрамя эксперыментальнай працы, Фермі публікуе вялікая колькасць работ па агульнай тэорыі адноснасці. З прычыны адсутнасці штатных месцаў для фізіка ў навучальных установах Італіі, Фермі адпраўляецца на стажыроўку да Максу Борну ў Гётынгенскі універсітэт. Па вяртанні ў Італію Фермі прымае ўдзел у конкурсах на пасаду прафесара фізікі ў Пізанскую і Фларэнційскім універсітэтах, у апошнім з якіх выйграе. Да пачатку працы ў Фларэнцыі Фермі прымае запрашэнне Паўля Эрэнфеста, перададзенае яму Георгам Уленбекам, стажыравацца ў Лейдэнскім універсітэце. Здольнасці Фермі былі высока ацэнены Эрэнфестам. Гэта стала паваротным момантам у кар'еры Фермі і прымусіла яго паверыць у свае сілы. У 1925 годзе ён стаў выкладаць у Фларэнційскім і Рымскім універсітэтах. А ў снежні 1925 года ён незалежна ад Поля Дзірака распрацаваў статыстыку часціц з полуцелым спінам, якія падпарадкоўваюцца прынцыпу Паўлі, якія пазней назвалі ферміёнамі.
У Рымскім універсітэце
У 1926 годзе Фермі быў прызначаны на пасаду прафесара Рымскага ўніверсітэта. У яго жыцці пачаўся вельмі плённы перыяд. У 1928 годзе ён развіў прапанаваны Л. Томасам метад вызначэння асноўных станаў многоэлектронных атамаў (тэорыя Томаса — Фермі). Таксама ў 1929—1930 гг. Фермі ўнёс прынцыповы ўклад у станаўленне квантавай электрадынамікі, распрацаваўшы кананічныя правілы квантавання электрамагнітнага поля, якія адрозніваліся ад падыходу Гейзенберга — Паўлі. У 1928 годзе 27-гадовага Фермі абіраюць членам Каралеўскай Акадэміі навук Італіі, а яшчэ праз год — член-карэспандэнтам АН СССР.
Пасля 1932 годзе Фермі канцэнтруецца на праблемах ядзернай фізікі. У 1934 годзе ён стварыў першую колькасную тэорыю бэта-распаду, вядомую таксама як четырёхфермионная тэорыя слабога ўзаемадзеяння. Сутнасць яе заключаецца ў тым, што пры бэта-распадзе ў адной кропцы ўзаемадзейнічаюць чатыры ферміёны (пратон, нейтрон, электрон і нейтрына). Чатырохферміённая тэорыя стала прататыпам сучаснай тэорыі слабых узаемадзеянняў элементарных часціц, хоць сама здагадка аб непасрэдным узаемадзеянні чатырох часціц аказалася памылковым. З прычыны значнасці ўкладу Фермі ў тэарэтычныя даследаванні слабога ўзаемадзеяння і бэта-распаду, шэраг паняццяў у гэтай галіне фізікі носіць яго імя; так, канстанта, якая вызначае інтэнсіўнасць слабога ўзаемадзеяння ў сучаснай Стандартнай мадэлі фізікі элементарных часціц, называецца канстантай Фермі (
GF
); існуе функцыя Фермі (не блытаць з функцыяй Фермі — Дзірака), якая апісвае ўплыў зарада ядра на рух ўзнікае пры бэта-распадзе электрона; вядомыя правілы адбору Фермі (суадносін паміж спінам і чётностью пачатковага і канчатковага стану ядраў), выконваецца для бэта-распадаў, вядомых як дазволеныя ферміеўскія пераходы. Акрамя таго, прымяняюцца ў ядзернай фізіцы адзінка даўжыні носіць назву фермі (10−13 см).
У 1934 годзе Фермі выканаў першыя буйныя эксперыментальныя працы ў галіне ядзернай фізікі, звязаныя з апрамяненнем элементаў нейтронах. Адразу ж пасля адкрыцця Ф. Жоліа-Кюры штучнай радыёактыўнасці Фермі прыйшоў да высновы, што нейтроны, паколькі яны не маюць зарада і не будуць адштурхоўвацца ядрамі, павінны быць найбольш эфектыўным прыладай для атрымання радыеактыўных элементаў, у тым ліку трансуранавых. Гэта арыгінальнае рашэнне апынулася вельмі плённым - было атрымана больш за 60 новых радыеактыўных ізатопаў і адкрыта запаволенне нейтронаў (эфект Фермі), у 1936 годзе было адкрыта селектыўнае паглынанне нейтронаў.
Нобелеўская прэмія і эміграцыя
Праца групы Фермі атрымала вельмі высокую ацэнку ў навуковым свеце, яна таксама з'явілася пачаткам нейтроннай фізікі. Эфект Фермі (з'ява запаволення нейтронаў рэчывамі, якія складаюцца з лёгкіх атамаў) апынуўся запатрабаваны ў атамнай тэхніцы. За серыю работ па атрыманні радыеактыўных элементаў шляхам бамбавання нейтронах і за адкрыццё ядзерных рэакцый пад дзеяннем павольных нейтронаў ў 1938 Энрыка Фермі была прысуджана Нобелеўская прэмія па фізіцы. Выехаўшы ў 1939 годзе для яе атрымання ў Стакгольм разам з сям'ёй, Фермі не вярнуўся ў Італію, бо ў той час італьянскімі ўладамі былі прынятыя законы, якія істотна пагоршылі становішча яўрэяў. Ён пераязджае ў ЗША, дзе пяць універсітэтаў прапанавалі яму месца прафесара фізікі. Фермі абраў Калумбійскі універсітэт у Нью-Ёрку, дзе і працаваў з 1939 па 1942 год.
Праца над атамнымі праектамі
У студзені 1939 годзе Фермі выказаў думку, што пры дзяленні ядра ўрану варта чакаць выпускання хуткіх нейтронаў і што, калі лік якія выляцелі нейтронаў будзе больш, чым колькасць паглынутых, то тады шлях да ланцуговай рэакцыі будзе адкрыты (да яго гэта тэарэтычна прадказаў, але не змог атрымаць Леа Сілард). Праведзены эксперымент пацвердзіў наяўнасць хуткіх нейтронаў, хоць іх лік на адзін акт дзялення засталося не вельмі дастаткова пэўным.
У той жа час Фермі пачаў працаваць над тэорыяй ланцуговай рэакцыі ва ўран-графітавай сістэме. Да вясны 1941 года гэтая тэорыя распрацоўвалася, а ўжо летам пачалася серыя эксперыментаў, галоўнай задачай якіх з'яўлялася вымярэнне нейтроннага патоку. Сумесна з Г. Андэрсанам было пастаўлена каля трыццаці досведаў, і ў чэрвені 1942 года быў атрыманы каэфіцыент размнажэння нейтронаў больш адзінкі. Гэта азначала магчымасць атрымання ланцуговай рэакцыі ў досыць вялікі рашотцы з ўрану і графіту і паслужыла пачаткам распрацоўкі канструкцыі рэактара. Фермі зрабіў папраўку да атрыманага значэнню каэфіцыента размнажэння і ўлічыў гэта ў памерах планаванага катла, распрацаваў метад вызначэння крытычных памераў сістэмы. Акрамя таго, баючыся, што атмасферны азот будзе добра паглынаць нейтроны, Фермі настаяў на тым, каб усе велізарнае прылада рэактара было змешчана ў гіганцкую палатку з матэрыі для абалонак аэрастатаў. Такім чынам з'явілася магчымасць падтрымліваць адпаведны склад атмасферы, навакольнага рэактар. Пабудова рэактара пачалася ў металургічнай лабараторыі Чыкагскага універсітэта ў кастрычніку, а скончылася 2 снежня 1942 года. У самаробнай лабараторыі пад стадыёнам Stagg Field Stadium на гэтым рэактары быў праведзены эксперымент, які прадэманстраваў першую самападтрымоўваемаму ланцуговую рэакцыю. Працы металургічнай лабараторыі былі ініцыяваныя ўрадам ЗША, якое збіралася выкарыстоўваць вынікі ў ваенных мэтах. Пошукам матэрыялаў для металургічнай лабараторыі займаўся Артур Комптан, ён жа запрасіў Фермі ў праект, адправіўшыся для гэтага ў Калумбійскі ўніверсітэт. Наступныя два гады Фермі працягваў эксперыменты з рэактарам, а таксама займаўся распрацоўкай новага рэактара для Аргонскі нацыянальнай лабараторыі, размешчанай у ваколіцах Чыкага.
У 1944 годзе Фермі са сваёй жонкай Лаурай прыняў амерыканскае грамадзянства. Некаторы час ён працаваў над распрацоўкай плутонію з кампаніяй DuPont, а ў жніўні 1944 года стаў працаваць у Лос-Аламоскай Нацыянальнай лабараторыі ў Нью-Мексіка. Фермі быў адным з кіраўнікоў мангэтанскага праекта. Фермі назіраў над многімі эксперыментамі праекта, у прыватнасці першым выпрабаваннем бомбы ў Аламагорда. Ён быў адным з навуковых кансультантаў прэзідэнта Трумэна па пытаннях выкарыстання бомбы ў ваенных мэтах.
У 1946 годзе ён вярнуўся ў Чыкага і заняў пасаду прафесара ў Інстытуце ядзерных даследаванняў, які зараз носіць яго імя. Ён працягнуў свае даследаванні ў галіне ядзернай фізікі і фізікі элементарных часціц. Акрамя гэтага, з 1950 года ён стаў адным з першых членаў Камітэта дарадцаў пры Камісіі па атамнай энергіі.
Апошнія гады
Фермі быў вельмі апантаны і захоплены навукай. Ва ўзросце каля 50 гадоў, маючы найвелізарны запас ведаў у галіне ядзернай энергетыкі, ён змяніў напрамак сваёй навуковай дзейнасці і пачаў займацца фізікай часціц высокіх энергій і астрафізікі. І тут ён здзейсніў мноства адкрыццяў: стварыў тэорыю паходжання касмічных прамянёў і раскрыў механізм паскарэння часціц у іх (1949), распрацаваў статыстычную тэорыю множнага нараджэння мезонаў (1950), адкрыў изотопический квадруплет, які стаў першым адронным рэзанансам (1952), вывучаў узаемадзеянне пратонаў з пі-мезонамі.
Галоўнай з асаблівасцей фізічных ідэй Фермі з'яўляецца іх даўгалецце. Шэраг апошніх прац гэтага вучонага быў ацэнены толькі пасля яго смерці. Адной з іх з'яўляецца яго сумесная праца з Ч. Янгом па састаўным мадэлям элементарных часціц, у якой у якасці асноўных часціц разглядаліся нуклоны і антинуклоны (яна таксама вядомая як мадэль Фермі — Янга). Калі яна з'явілася, то многія, нават многія фізікі-тэарэтыкі былі здзіўлены яе «беззмястоўнае». Але неўзабаве на аснове працы Фермі — Янга з'явіліся новыя мадэльныя схемы, якія згулялі вялікую ролю ў развіцці фізікі элементарных часціц. Адной з апошніх такіх мадэляў з'яўляецца мадэль кваркаў.