cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Караса (дэпартамент)
Дэпартамент Караса размешчаны на паўднёвым-захадзе Нікарагуа, на ціхаакіянскім узбярэжжы гэтай краіны. Яго плошча складае 1.050 км ². Колькасць насельніцтва роўная 180.000 чалавек (ацэнка, на 2006 год). Шчыльнасць жыхароў дэпартамента - каля 171 чал./км ². Галоўны горад - горад Хінатэпэ.
У адміністрацыйным плане Караса падзелены на 8 муніцыпій:
Фіялка дзіўная
Фіялка дзіўная (Viola mirabilis) — від травяністых раслін роду сямейства.
Батанічнае апісанне
Шматгадовая травяністая расліна, 20-40 см вышынёй. Карэнішча тоўстае, дравяністае, пакрыта іржава-бурый лускай. Сцябло са скарочанымі міжвузеллямі і разеткай прыкаранёвага лісця, развіваецца пасля з’яўлення першых кветак. Прыкаранёвае лісце суцэльнае, шырокаяйкападобнае, з круглява-сэрцападобнай асновай, па краі з неглыбокімі выемкамі, голае або слаба апушненае кароткімі валасінкамі, размешчана на доўгіх хвосціках, з яйкападобна-ланцэтными прылісткамі з суцэльным або выемчата-зубчастым краем.
Кветкі адзіночныя.
Плод — трохграневая, лакуліцыдная, голая, даўгавата-яйкападобная каробачка, пры паспяванні раскрываецца трыма створкамі і выкідвае насенне.
Квітнее ў красавіку — чэрвені.
Елянева (гміна)
Еляне́ва (Jeleniewo) — вясковая гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Сувальскага павета Падляскага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Еляневе. Плошча гміны складае 131,84 км². Станам на 2008 год у гміне Елянева пражывалі 3045 чалавек, шчыльнасць — 23,1 чал./км². Адміністрацыйна падзелена на 33 салецтвы.
Плоскапаралельны рух
Плоскапаралельны рух — від руху абсалютна цвёрдага цела, пры якім траекторыі ўсіх кропак цела размяшчаюцца ў плоскасцях, паралельных зададзенай плоскасці. Гэты рух вызначаецца рухам плоскай фігуры — праекцыі цела на плоскасць, паралельна якой адбываецца рух. .
Прыкладам плоскапаралельнага руху ў адносінах да вертыкальнай плоскасці, адносна якой цела рухаецца ў паралельным кірунку, з’яўляецца качэнне кола па гарызантальнай дарозе.
У такім выпадку вектар абсалютнай хуткасці руху любой кропкі будзе вызначацца вектарнай сумай пераносны хуткасці руху цэнтра кручэння С (аднолькавай для разліку хуткасці любой кропкі колы) і вэктару адноснай хуткасці абранай кропкі, якая залежыць ад яе палажэнні, кутняй хуткасці кручэння і адлегласці ад цэнтра.
Калі ў дадзены момант для кропкі кантакту колы з паверхняй (кропкі А) гэтыя хуткасці роўныя па модулі і процілеглыя па кірунку, мае месца выпадак чыстага (без праслізгвання) качэння, што паказана на малюнку. Толькі ў гэтым выпадку хуткасць пункту М будзе ў 2 разы больш хуткасці пункту С і накіравана ў той жа бок.
У агульным выпадку іх суадносіны можа быць любым не толькі па велічыні, але і па кірунку. .
Джавана Гарцоні
Біяграфія
Нарадзілася ў гарадку Аскалі-Пічэна, рэгіён Марке. Дата нараджэння — 1600 год — выводзіцца з аўтографа на малюнку 1616 года, дзе пазначана, што аўтару 16 гадоў. Бацькі Джаваны родам з Венецыі; сярод сям’і былі рамеснікі, ювеліры і мастакі. Магчыма, першым настаўнікам дзяўчыны быў яе дзядзька П’етра Гайя (Pietro Gaia), які належаў да школы Джакама Пальма Малодшага. У ранніх творах Джаваны адчуваецца ўплыў гэтага мастака.
У 1630 годзе Джавана разам з братам пераехала ў Неапаль, дзе працуе пад заступніцтвам Фернанда Афан дэ Рыбера і Энрикеса, трэцяга герцага дэ Алькала-дэ-лас-Гасулес. Тым жа часам яна знаёміцца і пачынае ліставанне з калекцыянерам, мецэнатам і эрудытам Касіяна даль Паца, які дапамагае маладой мастачцы знайсці заказы ў Рыме, куды Джавана пераехала ў 1631 годзе. Аднак у Рыме мастачы была непрацяглы час, у 1632 годзе перасялілася ў Турын, па запрашэнні Крысціны Французскай, герцагіні савойскай. Пры двары піша ў асноўным партрэты і мініяцюры, у тым ліку самай герцагіні і герцага Віктара Амадэя I. Захаваліся таксама сведчанні пра яе «піргаміны з выявамі кветак, садавіны і жывёл»; да турынскага перыяду належыць найраннейшы з цяпер вядомых нацюрмортаў Гарцоні.
У 1640-х гадах Джавана пераехала ва Фларэнцыю, дзе жыла да 1651 года. Тут яе заказчыкамі былі фларэнтыйскія арыстакраты, у тым ліку Медычы. Сярод яе твораў — партрэты, мініяцюры, карціны на міфалагічныя і біблейскія сюжэты, кампазіцыі з кветак і садавіны, батанічныя замалёўкі, а таксама копіі карцін вядомых мастакоў. У Фларэнцыі Гарцоні пазнаёмілася з творчасцю, аўтара шматлікіх замалёвак флоры і фауны, зробленых на заказ Медычы, заступнікаў навукі. Напэўна, творы гэтага майстра натхнілі Гарцоні на стварэнне ўласных твораў падобнага стылю.
У 1651 годзе Гарцоні — ужо прызнаны мастак — пераехала ў Рым. У яе не было нястачы ні заказаў, ні грошай, адзін з біёграфаў сцвярджаў нават, што яна магла папрасіць за свае творы «кожную цану, якую пажадае». Напэўна, тым час яна стала членам рымскай гільдыі мастакоў, Акадэміі Святога Лукі, хоць не захавалася дакументаў, якія пацвярджаюць яе членства, вядома, што Гарцоні наведвала паседжанні Акадэміі.
Джавана Гарцоні памерла ў Рыме паміж 10 і 15 лютага 1670 года. Яшчэ ў 1666 годзе яна запісала ўсю сваю маёмасць Акадэміі св. Лукі, пры ўмове свайго пахавання ў яе. Умову выканалі, але надмагілле з’явілася толькі ў 1698 годзе.
Творчасць
Джавана Гарцоні вядома, найперш, нацюрмортамі і батанічнымі замалёўкамі. Яна была адной з першых жанчын, працавалых у гэтым жанры. Яе творы, створаныя пераважна гуашшу ці тэмперай на піргаміне, дзівяць дбайнай прапрацоўкай дэталяў і тонкасцю штрыха.
У 1650-х гадах Гарцоні выяўляе шматлікія вазы з кветкамі, дэманструючы выдатнае пачуццё кампазіцыі. Відавочна таксама, што мастачка добра знаёма з марфалогіяй кветк, усе яе творы вылучаюцца абсалютнай натуралістычнай дакладнасцю.
Характэрная рыса многіх работ Гарцоні — своеасаблівае спалучэнне батанічнай замалёўкі, для якой важная найперш дакладнасць і дэталёвасць малюнка, з уласна жывапіснымі прыёмамі. Гэтым яе творчасць адрозніваецца ад натуралістычных замалёвак Лігоццы, з якім яе нярэдка параўноўваюць, але таксама і ад большасці мастакоў — аўтараў нацюрмортаў, для якіх навуковая дакладнасць намаляваных аб’ектаў была другаснай.
Гербы адміністрацыйна-тэрытарыяльных адзінак Гродзенскай вобласці
Гербы адміністрацыйна-тэрытарыяльных адзінак Гродзенскай вобласці маюць рознае паходжанне і гісторыю. Некаторыя, як герб Гродна, з'яўляюцца афіцыйнымі даўно і маюць глыбокія гістарычныя карані. Іншыя, як герб Радуні маюць гістарычныя карані, але былі прызнаныя афіцыйнымі толькі ў 2007 годзе. Трэція, як герб Астраўца былі распрацаваны і прыняты толькі пасля 90-х.
Рэзнікаў
Рэзнікаў — прозвішча.
Здэнка Шэлінгава
Здэ́нка Шэ́лінгава (Zdenka Schelingová), ад нараджэння Цэ́цылія Шэлінгава (Cecília Schelingová; 24 снежня 1916, Крыва на Ораве, Долны Кубін, Аўстра-Венгерская імперыя — 31 ліпеня 1955, Трнава, Чэхаславакія) — славацкая рымска-каталіцкая манашка Кангрэгацыі міласэрных сёстраў Святога Крыжа, ахвяра камуністычнага пераследу ў Чэхаславакіі, каталіцкая дабраславёная.
Біяграфія
Была дзясятай з адзінаццаці дзяцей у сям’і Паўла Шэлінга і Зузаны Панікавай. Пры хросце 27 снежня атрымала імя Цэцылія.
Пасля ўсталявання камуністычнай улады ў 1948 годзе пачаўся масавы пераслед рэлігіі. Усім манашкам было прапанавана выйсці з кангрэгацыі пад пагрозай страціць працу ў клініцы. Большасць манашак, у тым ліку і Шэлінгава, адмовіліся, але на працы засталася з-за адсутнасці кваліфікаванай замены.
19 лютага 1952 года дапамагла ўцячы з-пад варты святару Штэфану Кошцьялу, які трапіў да яе ў клініку на непрацяглы час. З яе словаў, вырашылася на гэты ўчынак, пачуўшы ад ахоўнікаў, што Кошцьяла чакае суд і ссылка ў Расію, «адкуль той ужо не вернецца». Каб падмануць ахоўніка, Здэнка падсыпала таму ў гарбату дрымотныя лекі.
Працаваць у Браціславе ёй было забаронена, таму з 19 красавіка працавала ў трнаўскім шпіталі; неўзабаве памерла падчас імшы. 2 жніўня пахаваная на могілках у Трнаве; у 1979 годзе перапахаваная на кляштарных могілках Подунайскіх Біскупіц (раён Браціславы). Адтуль 6 чэрвеня 2003 рэшткі перанесеныя і цяпер знаходзяцца ў кляштарным касцёле Святога Крыжа ў Біскупіцах.
6 красавіка 1970 года суд зняў з яе абвінавачванне ў дзяржаўнай здрадзе, а 18 лістапада Вярхоўны суд Славакіі рэабілітаваў за адсутнасцю складу злачынства.
Беатыфікацыя
22 лютага 2000 года Кангрэгацыя па кананізацыі святых назвада Здэнку Шэлінгаву Служкай Божай. З 18 верасня 2000 да 12 студзеня 2003 вялося вывучэнне яе жыцця. 14 верасня 2003 года падчас візіту папы Яна Паўла II беатыфікаваная.
Остра-Ветэрэ
Остра-Ветэрэ (Ostra Vetere) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Марке, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Анкона.
Насельніцтва складае 3506 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 118 чал./км². Займае плошчу 30 км². Паштовы індэкс — 60010. Тэлефонны код — 071.
Заступнікам населенага пункта лічыцца Святы Ян Хрысціцель.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
Тадуліна (Смалявіцкі раён)
Таду́ліна (, Тадулино) — вёска ў Смалявіцкім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Усяжскага сельсавета.
Да 16 снежня 2009 года вёска ўваходзіла ў склад Прылепскага сельсавета.
Параўнальна-гістарычнае мовазнаўства
Параўнальна-гістарычнае мовазнаўства (Кампаратывістыка) — галіна мовазнаўства, якая даследуе генетычныя сувязі моў, апісвае моўную роднасць у яе эвалюцыі ў часе і прасторы, вывучае асобную мову (або групу моў) у яе развіцці на падставе параўнання з адпаведнымі фактамі іншых моў.
Узнікла ў XIX ст., калі младаграматыкі стварылі ўласную канцэпцыю моўнай эвалюцыі і сфармулявалі ідэі фанетычеых законаў, змяненняў па аналогіі, адноснай храналогіі і інш. Да прыёму даследавання параўнальна-гістарычнага мовазнаўства адносяцца: вызначэнне генетычнай прыналежнасці пэўных фактаў; фармуляванне правіл суадпаведнасці паміж моўнымі структурамі ў сферы фанетыкі, марфалогіі, а таксама (у меншай ступені) сінтаксісу і семантыкі; мадэляванне архетыпаў — заходных форм прамовы; сстварэнне моўнай храналогіі; рэканструкцыя першасных і другасных станаў сістэмы мовы і інш.
Кампаратывістыка дазваляе пайсці ў глыб гісторыі мовы за межы самых старажытных тэктаў шляхам высвятлення асобных з’яў і фактаў пэўнай мовы з дапамогай фактаў роднаснай мовы, гісторыя якой прасочваецца з больш старажытных часоў (напрыклад, у адносінах да беларускай мовы такімі мовамі з’яўляюцца старажытнаруская і стараславянская мовы). Дае магчымаць высветліць ступень роднасці паміж мовамі адной моўнай сям’і і ўдакладніць генеалагічную класіфікацыю моў. Мае лінгвадыдактычную накіраванасць, бо дазваляе ствараць т.зв. параўнальна-гістарычныя граматыкі. Грунтуецца на прынцыпе параўнання моў, ўто звязвае яго з апісальным і агульным мовазнаўствам і прынцыпе гістарызму, што збліжае яго з гістарычнай лінгвістыкай і сацыялінгвістыкай. Выкарыстанне створанага ў яго межах параўнальна-гістарычнага метаду даследавання моўных з’яў дало магчымасць дасягнуць значных навуковых вынікаў у параўнальна-гістарычнай граматыцы індаеўрапейскіх, алтайскіх, фіна-угорскіх, семіцкіх, дравідыйскіх, кітайска-тыбецкіх і іншы моўных сем’яў, а таксама стварыць асновы граматыкі настратычных моў.
На Беларусі даследаванні ў галіне параўнальна-гістарычнага мовазнаўства вяліся і вядуцца Т. С. Глушак, Р. М. Казловай, Р. В. Краўчуком, В. У. Мартынавым, А. Я. Супруном і іншымі. Выдаецца шматтомны «Этымалагічны слоўнік беларускай мовы» (з 1978 г.).
Кацярына Станіславаўна Хадасевіч-Лісавая
Кацярына Станіславаўна Хадасевіч-Лісавая (нар., в. Ждановічы, Мінскі раён, БССР) — беларуская пісьменніца. Член Саюза пісьменнікаў Беларусі (з 2006 г.). Уваходзіць у склад удзельнікаў бюро секцыі дзіцячай літаратуры Саюза пісьменнікаў Беларусі. Член рэдкалегій часопісаў «Вясёлка» і «Маладосць»
Біяграфія
Скончыла Ждановіцкую сярэднюю школу, потым Мінскі дзяржаўны педагагічны каледж, Беларускі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт імя М. Танка. Жыве ў а/г Ждановічы Мінскага раёна, працуе настаўніцай пачатковых класаў у Ждановіцкай сярэдняй школе.
Аднойчы пісьменніца атрымала ў падарунак ад чытача чароўную палачку, упрыгожаную зоркай, і з таго часу пачала збіраць калекцыю сувеніраў і прадметаў у выглядзе зорачак.
Сям’я
Маці — Галіна Сільвестраўна Хадасевіч, выдатнік адукацыі БССР, бацька — Станіслаў Уладзіміравіч Хадасевіч, кіроўца 1-га класу грузавых аўтамабіляў. У Кацярыны ёсць старэйшы брат Дзмітрый і малодшая сястра Наталля.
Муж — Дзмітрый Лісавы, інжэнер-канструктар. Кацярына і Дзмітрый выхоўваюць сына Станіслава (нар. 2004), Стасік — прататып галоўнага героя казак, напісаных мамай.
Творчасць
Першыя творы з’явіліся ў 10-гадовым ўзросце. Дэбютавала ў друку ў 1996 годзе ў часопісе «Першацвет».
Кацярына Хадасевіч-Лісавая працуе пераважна ў галіне дзіцячай літаратуры, але ёсць творы і для дарослых. У творах Кацярыны часта сустракаюцца касмічныя сюжэты.
Друкавалася ў часопісах «Вясёлка», «Бярозка», «Качели», «Маладосць», «Нёман», «Родная прырода», газетах «Літаратура і мастацтва», «Мінская праўда», «Настаўніцкая газета», «Прысталічча» і інш. Творы Кацярыны Хадасевіч-Лісавой выходзілі ў калектыўных зборніках.
У 2023 годзе ў межах III Міжнароднага форума даследчыкаў беларускай казкі, які праводзіўся Цэнтрам даследаванняў беларускай культуры, мовы і літаратуры НАН Беларусі, прымала ўдзел у круглым стале «Сучасная літаратурная казка: суадносіны фальклорнай і літаратурнай традыцыі».
Майлінда Брэгу
Майлінда Брэгу (Majlinda Bregu;, ) — албанскі палітык, міністр еўрапейскай інтэграцыі з 2007 па 2013 год.
Біяграфія
У 1996 годзе скончыла факультэт сацыяльных навук Тыранскага ўніверсітэта. Пачынаючы з 2003 года займалася навуковым вывучэннем праблемы хатняга гвалту і практычнай рэалізацыяй палітыкі гэндарнай роўнасці. Аўтарка работ, прысвечаных сексуальнасці, становішчу жанчын у Албаніі і прастытуцыі.
Брэг абараніла доктарскую дысертацыю па сацыялогіі ( Sociology of cultural phenomena's and normative process ) у 2005 годзе ў італьянскім Урбінскім універсітэце. Вучылася па стыпендыі ў Осла, Манрэалі і Франкфурце-на-Одэры.
У красавіку 2004 года была абрана ў склад Нацыянальнай рады Дэмакратычнай партыі Албаніі. На выбарах 2005 года атрымала мандат члена парламента. У сакавіку 2007 года яна была прызначана прэс-сакратаром урада на чале з Салі Берыша.
Замужам, мае дваіх дзяцей. Валодае англійскай, італьянскай і іспанскай мовамі.
Раманія Раманаўна Скамарошка
Раманія Раманаўна Скамарошка (нар., в. Парэчча Гродзенскага раёна Гродзенскай вобласці) — беларускі ўрач, член Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 6-га склікання. Старшыня Гродзенскай абласной арганізацыі Беларускага Таварыства Чырвонага Крыжа.
Біяграфія
Скончыла Гродзенскі дзяржаўны медыцынскі інстытут.
Працавала ўрачом-стажорам Гродзенскай абласной дзіцячай клінічнай бальніцы, галоўным урачом Гродзенскага абласнога цэнтра здароўя, намеснікам галоўнага ўрача ўстановы аховы здароўя «Тэрытарыяльна-медыцынскае аб’яднанне № 1 г. Гродна».
Сатурналіі
Сатурна́ліі - у старжытных рымлян снежаньскае свята ў гонар Сатурна, з імём якога жыхары Лацыа звязвалі увядзенне земляробства і першыя поспехі культуры.
Апісанне
Свята прыходзілася на другую палову снежня, калі падыходзілі да канца сельскагаспадачыя работы і ўсе імкнуліся да адпачынку і весялосці ў сувязі з канцом жатвы. У час сатурналій грамадскія справы прыпыняліся, школьнікі асвабаждаліся ад заняткаў, злачынцаў забаранялася наказваць. Рабы атрымлівалі ў гэтыя дні асаблівыя льготы: яны вызваляліся ад звычайнай працы, мелі права насіць pilleus (сімвал асвабаджэння), атрымлівалі дазвол есці за агульным сталом у вопратцы гаспадароў і нават атрымлівалі ад іх паслугі.
Раманія Раманаўна Скамарошка
Біяграфія
Выбіралася членам Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 6-га склікання.
Сатурналіі
Апісанне
Грамадская ўрачыстасць пачыналася ахвярапрынашэннем перад Храмам Сатурна на форуме; потым наладжвалася рэлигийнае банкетаванне, у якім прыймалі ўдзел сенатары і коннікі, апранутыя ў асаблівыя касцюмы. У сем'ях дзень пачынаўся з ахвярапрынашэння (забівалі свінню) і праходзіў у весялосці, прычым сябры і родзічы абменьваліся падарункамі. Вуліцы былі поўныя народа; паўсюль гучалі ўскліцанні Jo Saturnalia (гэта называлася clamare Saturnalia).
Абрадавы бок урачыстасці меў спрадвечна рымскі характар, хаця з 217 года былі ўведзены лектыстерніі і звычай стаяць з непактырай галавой падчас ахвярапрынашэння. Згодна з меркаваннем Марквардта, свята рабоў, якія ў гэтыя дні якбы ўроўніваліся ў правах з гаспадарамі, ў напамінанне існаваўшай пры Сатурне ўсеагульнай роўнасці, было асвечана тым жа прадпісаннем Сівіліных кніг, што і заснаванне лектыстерній.
Пэрэяслаўскэ
Пэрэяслаўскэ (Перея́славське) — вёска ў Пэрэяслаў-Хмэльныцкім раёне Кіеўскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Студэныкыўскай вясковай абшчыны.
Цай Лунь
Цай Лунь (—) — кітайскі саноўнік дынастыі Хань, якому прыпісваецца вынаходства паперы.
IC 1122
IC 1122 — галактыка тыпу E (эліптычная галактыка) у сузор’і Змяя.
Ялесня (гміна)
Яле́сня (Jeleśnia) — вясковая гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Жывецкага павета Сілезскага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Ялесні. Плошча гміны складае 170,51 км². Станам на 2011 год у гміне Ялесня пражывалі 13 572 чалавекі, шчыльнасць — 79,6 чал./км².
Цай Лунь
Біяграфія
Цай Лунь нарадзіўся ў горадзе Лэйян цяперашняй акругі Хэньян правінцыі Хунань. У 75 еўнухам трапіў у імператарскі палац. У 105 падаў даклад аб удасканаленні тэхналогіі вытворчасці паперы, які увянчаў яго дзейнасць. Імператар Хэ Дзі (Лю Чжао) надаў яму высокі тытул міністра і багацце. Прайграўшы ў палацавай інтрызе пры імператары Ань Дзі, пакончыў жыццё самагубствам, выпіўшы яд.
IC 1122
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Цай Лунь
Гісторыя вынаходніцтва
Да Цай Луня паперу ў Кітаі рабілі з пянькі (валокны сцяблін канаплі), а яшчэ раней з шоўку, які выраблялі з бракаваных коканаў шаўкапраду.
Цай Лунь растоўк валокны шаўкоўніцы, драўняную залу, анучы і пяньку. Усё гэта ён змяшаў з вадой і атрыманую масу выклаў на форму (драўляная рама і сіта з бамбука). Пасля сушкі на сонцы, ён гэтую масу разгладзіў з дапамогай камянёў. У выніку атрымаліся трывалыя аркушы паперы.
Пасля вынаходніцтва Цай Луня, працэс вытворчасці паперы стаў хутка ўдасканальвацца. Сталі дадаваць для павышэння трываласці крухмал, клей, натуральныя фарбавальнікі і т. д.
Капіталійскія музеі
Капіталійскія музеі (Musei Capitolini) — найстарэйшы публічны музей у свеце, пачатак якому паклаў Папа Сікст IV у 1471 годзе, перадаўшы ў дарунак «народу Рыма» збор антычнай бронзы, якае размяшчалася да таго пад сценамі Латэрана.
Будынкі
Палацца дэі Кансерваторы згадваецца ў шматлікіх кнігах па гісторыі мастацтва як першы будынак, пры перабудове якога быў ужыты гіганцкі ордэр — пілястраы, якія працягнуліся на некалькі паверхаў. Архітэктурныя матывы гэтага палацца заўважаны ў пабудовах розных часоў на розных кантынентах (напр., Ленінградскі вакзал у Маскве).
На Капіталійскай плошчы ўстаноўлена дакладная копія адзінай захаванай з Антычнасці коннай статуі — конная статуя Марка Аўрэлія, якога ў сярэднявечча па памылцы прымалі за імператара Канстанціна.
Чэмпіянат свету па трэкавых велагонках 1902
Чэмпіянат свету па трэкавых велагонках 1902 года прайшоў асобна: спаборніцтвы па спрынце прайшлі 15 чэрвеня ў Рыме (Каралеўства Італія), а спаборніцтвы па гонках за лідарам, у сувязі з негатоўнасцю італьянскага боку да іх прыёму, прыйшлося праводзіць, як і летась, у Берліне (Германская імперыя), 22 чэрвеня.
Першае пакаленне гульнявых сістэм
Першае пакаленне відэакансоляў пачалося ў 1972 з рэліза «Magnavox Odyssey» і працягвалася да 1977, калі вытворцы прыставак тыпу «pong» пакінулі рынак з-за поспеху кансоляў, заснаваных на мікрапрацэсарах.
Казліў (Пэрэяслаў-Хмэльныцкі раён)
Казліў (Козлі́в) — вёска ў Пэрэяслаў-Хмэльныцкім раёне Кіеўскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Студэныкыўскай вясковай абшчыны.
Зачэпічы (Шчучынскі раён)
Зачэ́пічы (, Зачепичи) — вёска ў Шчучынскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Орлеўскага сельсавета.
У 1940—1954 гадах цэнтр Зачэпіцкага сельсавета Жалудоцкага раёна.
Беларускі цэнтральны камітэт у Вікторыі
Заснаваны ў 1963 у Мельбурне прыхільнікамі Рады БНР (Мікола Нікан і інш.) і Беларускай цэнтральнай рады. З 1972 член Федэральнай рады беларускіх арганізацый Аўстраліі. Супрацоўнічае з міжнароднымі арганізацыямі і ўваходзіць у Аўстарлійскую нацыянальную этнічную раду. Ладзіць святкаванні нацыянальных угодкаў, традыцыйныя сяброўскія вечарыны, сустрэчы беларусаў Аўстраліі (з 1976). З 1972 да пач. 1990-х г. існаваў Беларускі дом, дзе праходзілі нацыянальныя імпрэзы, выступаў беларускі хор, працавала вячэрняя школа. У 1972 г. з ініцыятывы цэнтральнага камітэта створаны Беларускі жаночы камітэт у Вікторыі.
Порта-Маджорэ
По́рта-Маджо́рэ (Porta Maggiore — Вялікая брама) — брама ў Рыме.
Двухарачная брама першапачаткова з'яўлялася часткай акведукаў Aqua Claudia і Anio Novus, пабудаваных імператарам Клаўдзіем над Прэнесцінскай і Лабіканскай дарогамі, пазней былі перабудаваны ў браму ў 52 годзе н. э. Пры будаўніцтве сцяны Аўрэліяна ў III стагоддзі брама была ўбудаваны ў сцяну. Яшчэ ў VI стагоддзі Пракоп згадвае назву гэтай брамы — Porta Praenestina, па назве вуліцы, якая вяла да яе. У сярэднявечча брама захавала сваю назву, і таксама атрымалі назву — Maior, якая ўказвала паломнікам на недалёка размешчаную царкву Санта-Марыя-Маджорэ.
Спасылкі
Порта-Маджорэ
Мілавіды (Расонскі раён)
У 1924—1939 гадах цэнтр Мілавідскага сельсавета. Да 2004 года ўваходзіла ў склад Марачкоўскага сельсавета.
Міхаіл Міхайлавіч Сіцько
Міхаіл Міхайлавіч Сіцько (нар., в. Алекшыцы Бераставіцкага раёна Гродзенскай вобласці) — беларускі дзяржаўны дзеяч, член Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 6-га склікання. Старшыня Ваўкавыскага раённага выканаўчага камітэта.
Біяграфія
Нарадзіўся ў 1961 годзе ў вёсцы Алекшыцы Бераставіцкага раёна. Беларус.
Скончыў у 1983 годзе Гродзенскі сельскагаспадарчы інстытут па спецыяльнасці агранамія, у 2009 годзе — Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь па спецыяльнасці дзяржаўнае і мясцовае кіраванне.
Служыў у радах Савецкай Арміі. Працоўную дзейнасць пачаў аграномам-аграхімікам саўгаса «Арэвічы» Хойніцкага раёна. Быў загадчыкам участка, намеснікам старшыні, старшынёй калгаса імя Леніна Бераставіцкага раёна, старшынёй сельскагаспадарчага вытворчага кааператыва «Алекшыцы» Бераставіцкага раёна. Са жніўня 2006 года працаваў старшынёй Бераставіцкага раённага выканаўчага камітэта. У жніўні 2011 года назначаны старшынёй Ваўкавыскага раённага выканаўчага камітэта.
Узнагароды
Узнагароджаны ордэнам Пашаны, медалём «За працоўныя заслугі», Ганаровай граматай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь (2022).
Сям’я
Жанаты, мае траіх дзяцей.
Свята-Троіцкі сабор (Лоеў)
Свята-Троіцкі сабор — мураваны праваслаўны храм у гарадскім пасёлку Лоеў Гомельскай вобласці. Знаходзіцца на вул. Кааператыўная, 13.
Гісторыя
У 1990 годзе закладзены новы храм, які будаваўся на сродкі вернікаў. Будаўніцва храма завершана 21 лістапада 1990 года.
Архітэктура
Пабудаваны з цэглы. Вырашаны працяглым прамавугольным у плане аб’ёмам пад 2-схільным дахам, над фасадам якога надбудавана 4-гранная шатровая званіца з макаўкай. У алтарнай частцы далучаны бакавыя прыдзелы. Сяродкрыжжа 2-схільных дахаў завершана цыбулепадобнай галоўкай, дахі прытвораў і апсіды — макаўкамі. Фасады расчлянёны арачнымі аконнымі праёмамі і лапаткамі ў прасценках.
Петэр Ваагэ
Петэр Ваагэ (Peter Waage,, Флекефіёрд — , Крысціянія) — нарвежскі фізікахімік і мінеролаг.
Біяграфія
Атрымаў адукацыю ў Францыі і ў Германіі, а таксама ва ўніверсітэце Крысціяніі (1854—1858), дзе пазней працаваў — спачатку, з 1861, загадчыкам хімічнай лабараторыі, а затым і прафесарам. Асноўныя працы Ваагэ — па хімічнай кінетыцы і тэрмадынаміцы; ён напісаў кіраўніцтва па агульнай і аналітычнай хіміі. У 1864—1867 сумесна з Като Максіміліянам Гульдбергам устанавіў закон дзеючых мас, які стаў адным з самых галоўных палажэнняў тэорыі хімічнай раўнавагі.
Рэпіхава
Створана ў 1984 годзе на рацэ Ліпнянка. Плошча вадасховішча 1,1 км². Даўжыня 2 км, шырыня 0,8 км, даўжыня агараджальнай дамбы 5,5 км. Найбольшая глыбіня вадасховішча 3,5 м, ваганні ўзроўню вады 1,6 м. Аб'ём вады ў вадасховішчы 2,08 млн м³.
Выкарыстоўваецца ў мэтах арашэння, рыбагадоўлі.
Емяльніца (гміна)
Емяльні́ца (Jemielnica) — вясковая гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Стшэлецкага павета Апольскага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Емяльніцы. Плошча гміны складае 113,21 км². Станам на 2004 год у гміне Емяльніца пражывалі 7627 чалавек, шчыльнасць — 67,4 чал./км².
Гранада (дэпартамент)
Гранада (Granada) — дэпартамент у Нікарагуа.
Дэпартамент Гранада знаходзіцца ў цэнтральнай частцы Нікарагуа, і прылягае да паўночнага берага возера Нікарагуа. Плошча яго складае 929 км². Колькасць насельніцтва дэпартамента — чалавек (ацэнка, на 2006 год). Шчыльнасць насельніцтва — 208 чал./км². Галоўны горад дэпартамента — Гранада. На тэрыторыі гэтага дэпартамента, блізу горада Гранада, знаходзіцца вулкан Мамбача.
У адміністрацыйным плане тэрыторыя дэпартамента Гранада падзяляецца на 4 муніцыпіі:
Сусветная гісторыя
Гісторыя чалавецтва ў дакументаваным выглядзе пачынаецца каля 4000 да н.э. ў Месапатаміі, заселенай тады шумерамі. Гарады існуюць са значна ранейшага часу (Іерыхон на Бліжнім Усходзе, ~7000 да н.э.).
Пісьменнасць у старажытнасці
У старажытнасці, на працягу ~4000—~1600 да н.э., пачаткова афармляюцца ўсе асноўныя адмены пісьма.
Навука і тэхніка старажытнасці
Прыблізна з 4000 да н.э. шумерамі было пачата выкарыстанне медзі, у хуткім часе і бронзы. З ~2000 да н.э. вядомае выкарыстанне жалеза. Вядомыя ветразь, кола, ганчарства, ірыгацыя. Архітэктура выдзяляецца культавымі пабудовамі: пірамідамі Старажытнага Егіпту, зікуратамі Месапатаміі, мегалітамі Заходняй Еўропы. У Месапатаміі і Егіпце пакладзеныя пачаткі астраноміі і матэматыкі.
Месапатамія ў старажытнасці
Існаванне дзяржаўных утварэнняў вядомае з сярэдзіны 3 тыс. да н.э., і ўлучае дзяржавы акадзянаў, амарытаў, асірыйцаў, хіцітаў, касітаў, мітанаў.
Бліжні Усход у старажытнасці
Цывілізацыя Эбла (~2500 да н.э.), Фінікія. Вядомыя гарады: Іерыхон.
Егіпет у старажытнасці
З ~3300 да н.э. вядомыя два каралеўствы, Верхняга і Ніжняга Егіпту, засяроджаныя вакол даліны Нілу.
Еўропа ў старажытнасці
Мінойская цывілізацыя востраву Крыт (з ~2500 да н.э.). Вядомыя гарады: Мікены, Троя (Малая Азія). Мегалітычныя помнікі захаду Еўропы, Іберыі і Мальты (~4000—~1500 да н.э.).
Кітай у старажытнасці
Неалітычныя культуры на Пн і ПдУ зменены першым палітычным утварэннем на поўначы (дынастыя Шань, ~1523 да н.э.).
Паўднёва-Усходняя Азія ў старажытнасці
Бронзавыя артыфакты ў Тайландзе датуюца каля 3600 да н.э.
Амерыка ў старажытнасці
Альмекі засяляюць узбярэжжа Мексіканскаг заліву каля 1500 да н.э. Гарады з 1200 да н.э.
Да сярэдзіны 1 тыс. да н.э.
У Міжземнамор'і і Еўропе: пасля заняпаду, выкліканага ўварваннем дарыйскіх плямёнаў (каля 1200—1000 да н.э.), цывілізацыя Грэцыі і басейну Эгейскага мора перажывае перыяд росквіту і экспансіі, які цягнецца да канца 5 ст. да н.э.
На Блізкім Усходзе: прыход яўрэйскіх плямёнаў ў Ханаан перад 1200 да н.э. У Міжрэччы: пачынаецца дамініраванне арыйскіх народаў (персы, мідыйцы; каля пач. 1 тыс. да н.э.), утварэнне (каля 6 ст. да н.э.) і экспансія Персідскай імперыі (у Малой Азіі і Міжрэччы, а таксама на поўначы і ўсходзе, улучна з далінай Інда і Цэнтральнай Азіяй).
На працягу 8—3 ст. кітайская культура распаўсюджваецца на У да акіяну і на Пд да р. Янцзы. Цэнтр развіцця індыйскай цывілізацыі перамяшчацца ў 1 тыс. да н.э. у даліну Ганга.
У Амерыцы: культура Чавін у Перу (каля 900 да н.э.), культура Мая ў Цэнтральнай Амерыцы (каля 1500 да н.э.).
Узнікаюць: металічныя манеты (перад 700 да н.э.), філасофія, мастацтва, манатэізм (паводле паданняў, каля 1800 да н.э.).
Да канца 1 тыс. да н.э.
У Міжземнамор'і і Еўропе: уздым Македоніі (4 ст. да н.э.) і ўтварэнне імперыі Аляксандра Вялікага, якая ўлучала Грэцыю, МалуюАзію, Персію, Паўночную Афрыку і распасціралася да Індыі. Падзенне і аднаўленне Персідскай імперыі (парфянцы, 3 ст. да н.э.). Пачатак эры элінізму, што цягнулася да канца тысячагоддзя. Распад імперыі Аляксандра на Македонію, дзяржаву Селеўкідаў і Егіпет. Паступовы ўздым Рыму, які на сяр. 3 ст. да н.э. кантраляваў усю Італію.
У Кітаі ўзнікае цэнтралізаваная ўлада (каля 200 да н.э.), дзяржава распаўсюджваецца на поўдзень і захад, займае да 9—10 млн. кв. км.
Узнікаюць: папера, класічная архітэктура, рымскае права, бюракратычная сістэма.
Пад’яварка (рака)
Пад’я́варка, Пад’яво́рка — рака ў Дзятлаўскім раёне Гродзенскай вобласці, правы прыток ракі Шчара (басейн Нёмана). Даўжыня 35 км. Плошча вадазбору 226 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 3,4‰.
Апісанне
Пачынаецца на заходняй ускраіне Навагрудскага ўзвышша за 4,5 км на ўсход ад вёскі Явар, у сярэднім і ніжнім цячэнні цячэ сярод лясных масіваў, упадае ў Шчару на паўночны захад ад вёскі Вялікая Воля. Асноўныя прытокі — рэкі Скупа і Хлеўня. Даліна трапецападобная, яе шырыня 500—800 м, месцамі да 1,5 км. Пойма забалочаная, двухбаковая, шырынёй 50—150 м. Рэчышча звілістае, у вярхоўі на працягу 4,5 км каналізаванае. Каля вёсак Явар і Мядзвінавічы сажалкі (плошча адпаведна 0,25 і 0,09 км²).
Гістарычныя звесткі
У XVIII стагоддзі тэрыторыя ля ракі Пад’яваркі стала месцам здабычы балотнай руды для вытворчасці жалеза. У выніку тут з'явіўся населены пункт Руда Яварская. Належаў гэты руднік Радзівілам, якія валодалі таксама дваром Явар.
IC 1123
IC 1123 — галактыка тыпу * (зорка) у сузор’і Валапас.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Ваўчкіў (Пэрэяслаў-Хмэльныцкі раён)
Ваўчкіў (Вовчкі́в) — вёска ў Пэрэяслаў-Хмэльныцкім раёне Кіеўскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Студэныкыўскай вясковай абшчыны.
Эдуард Старэйшы
Эдуард І Старэйшы (стараангл. Ēadweard se Ieldra;  — ) — кароль англійскі з Уэсекскай дынастыі.
Стаў каралём у 899 годзе пасля смерці свайго бацькі Альфрэда Вялікага. Яго двор знаходзіўся ва Вінчэстэры, старэйшай сталіцы Уэсекса. Ён захапіў усходні Мідлэнд і ўсходнюю Англію ў данаў у 917 годзе і стаў уладаром Мерсіі ў 918 годзе пасля смерці Этэльфлед, яго сястры. Меў тытул «кароль англасаксаў» (Anglorum Saxonum rex). Старажытныя хронікі спавядаюць, што ў 920 годзе ўся Англія прызнала Эдуарда за караля, але рэальнай улады па ўсім востраве ён не меў. Ёрк, напрыклад, працягваў біццё сваёй манеты, гэта значыла, што Нартумбрыя не прызнавала аўтарытэт уладара.
Венгерскае паўстанне (1956)
Венгерскае паўстанне 1956 года, таксама вядомае як Венгерская рэвалюцыя 1956 года (1956-os felkelés альбо 1956-os forradalom) — агульнанацыянальнае паўстанне супраць таталітарнага камуністычнага кіраўніцтва Венгерскай Народнай Рэспублікі і ваеннай прысутнасці СССР на тэрыторыі краіны, якое працягвалася з 23 кастрычніка да 10 лістапада 1956 года. Нягледзячы на тое, што першапачаткова паўстанне не мела лідараў, гэта была першая сур'ёзная пагроза кантролю СССР з таго часу, як савецкія войскі выціснулі армію Нацысцкай Германіі са сваёй тэрыторыі ў канцы Другой сусветнай вайны і ўвайшлі на тэрыторыю краін Усходняй і Цэнтральнай Еўропы.
Паўстанне пачалося як студэнцкая дэманстрацыя, падчас якой тысячы ўдзельнікаў прайшлі праз цэнтр Будапешта да будынка парламента, выкрыкваючы патрыятычныя лозунгі. Пры ўваходзе ў будынак радыё, каб паспрабаваць здзейсніць трансляцыю сваіх патрабаванняў, студэнцкая дэлегацыя была затрымана. Пасля таго, як дэманстранты на вуліцы сталі патрабаваць адпусціць дэлегацыю, яны былі абстраляны Упраўленнем дзяржаўнай бяспекі (АВХ) з сярэдзіны будынка. Адзін студэнт загінуў, пасля чаго яго загарнулі ў сцяг і паднялі над натоўпам, што стала пачаткам рэвалюцыі. Па меры распаўсюджвання навін беспарадкі і гвалт апанавалі ўсю сталіцу.
У хуткім часе паўстанне распаўсюдзілася па ўсёй Венгрыі, у выніку чаго ўрад быў зрынуты. Тысячы венграў арганізоўваліся ў міліцыю, змагаючыся супраць АВХ і салдат СССР. Многіх прасавецкіх камуністаў і членаў АВХ зняволілі, а былых палітычных вязняў вызвалілі і ўзброілі. Радыкальна настроеныя рабочыя саветы пазбавілі Венгерскую партыю працоўных муніцыпальнага кантролю і патрабавалі палітычных змен. Новы ўрад афіцыйна распусціў Упраўленне дзяржаўнай бяспекі, заявіў пра свой намер выйсці з Варшаўскай дамовы і паабяцаў зноў устанавіць свабодныя выбары. Пад канец кастрычніка баявыя дзеянні амаль спыніліся.
Пасля аб'явы аб сваёй гатоўнасці весці перамовы аб вывадзе савецкіх войскаў Палітбюро ЦК КПСС змяніла сваю пазіцыю і пачало задушэнне рэвалюцыі. 4 лістапада вялікая колькасць салдат СССР з ваеннай тэхнікай уварвалася ў Будапешт і іншыя рэгіёны краіны. Венгерскі супраціў працягваўся да 10 лістапада, але паасобныя спробы ўзброенага супраціўлення паўстанцаў працягваліся да 28 лістапада. Больш за 2500 венграў і 700 салдат СССР былі забіты, а 200 тысяч жыхароў Венгрыі былі вымушаны пакінуць краіну. Пасля гэтага на працягу некалькіх месяцаў адбываліся масавыя арышты і даносы. Пад студзень 1957 года новы ўрад, устаноўлены СССР, задушыў усю грамадскую апазіцыю.
Падаўленне венгерскага паўстання выявіла цвёрды намер савецкага кіраўніцтва захоўваць жорсткі палітычны кантроль над краінамі сацыялістычнага блоку, незалежна ад памкненняў іх народаў, і было адмоўна ўспрынята прыхільнікамі камуністычнай ідэалогіі на Захадзе, азначаючы, разам з XX з'ездам КПСС, пачатак разбурэння камуністычнай сістэмы. Разам з паўстаннем 1953 года ва Усходняй Германіі, венгерская рэвалюцыя азначыла паварот сусветнага ўспрыймання СССР і Савецкай арміі ад вобразу вызваліцеляў Еўропы да вобразу яе акупантаў.
Адкрытае абмеркаванне гэтай рэвалюцыі падаўлялася ў Венгрыі на працягу 30 гадоў і толькі ў перыяд адлігі 1980-х гадоў стала прадметам інтэнсіўнага вывучэння. На ўрачыстым заснаванні Трэцяй Венгерскай рэспублікі ў 1989 годзе дзень 23 кастрычніка быў абвешчаны нацыянальным святам.
Напярэдадні
Падчас Другой сусветнай вайны Венгрыя стала членам краін Восі ў саюзе з Германіяй, Італіяй, Румыніяй і Балгарыяй. У 1941 годзе венгерскія войскі ўдзельнічалі ў акупацыі Югаславіі і ўварванні ў СССР. Пазней савецкая армія спыніла наступ войскаў Восі і перайшла ў наступ у 1944 годзе. Баючыся ўварвання венгерскі ўрад пачаў перамовы аб перамір'і з Саюзнікамі, аднак яны скончыліся, калі войскі Германіі акупавалі краіну і стварылі свой уласны рэжым — урад нацыянальнага адзінства. У 1945 годзе пасля ўварвання войскаў СССР у Венгрыю і венгерская і нямецкая арміі, дыслакаваныя ў краіне, былі разбіты.
Пасляваенная акупацыя
Да канца Другой сусветнай вайны Савецкая армія акупавала тэрыторыю Венгрыі, якая стала адной з краін пад уплывам СССР. Адразу пасля вайны Венгрыя стала шматпартыйнай дэмакратычнай краінай, і на выбарах 1945 года быў абраны кааліцыйны ўрад на чале з прэм'ер-міністрам Золтанам Тылдзі. Тым не менш, камуністычная партыя, марксісцка-ленінісцкая група, якая падзяляла ідэалагічныя перакананні ўрада СССР, ліквідавала астатнія палітычныя сілы, выкарыстоўваючы «тактыку салямі», і паступова знішчала ўплыў абранага ўрада, нягледзячы на тое, што атрымала толькі 17% на выбарах.
Пасля выбараў 1945 года партфель міністра ўнутраных справаў, які курыраваў працу Венгерскай дзяржаўнай паліцыі бяспекі (Államvédelmi Hatóság (ÁVH), пазней вядомай як АВХ), павінен быў дастацца Партыі незалежных землеўладальнікаў, але быў прымусова перададзены кандыдату ад Камуністычнай партыі. АВХ выкарыстоўвала метады запалохвання, фальсіфікаваных абвінавачванняў, турэмных зняволенняўі катаванняў для задушэння палітычнай апазіцыі. Кароткаму перыяду шматпартыйнай дэмакратыі ў Венгрыі прыйшоў канец, калі Камуністычная партыя аб'ядналася з Сацыял-дэмакратычнай партыяй у Венгерскую партыю працоўных. На выбарах 1949 года яна выставіла свой свой спіс кандыдатаў на безальтэрнатыўнай аснове, і была абвешчана Венгерская Народная Рэспубліка. Да 1949 года дзяржава заключыла з СССР дамову аб узаемнай дапамозе у рамках Савета эканамічнай узаемадапамогі і надала Савецкаму саюзу права на ваенную прысутнасць на сваёй тэрыторыі, што забяспечыла канчатковы палітычны кантроль СССР над Венгрыяй.
Венгерская партыя працоўных пачала рэфармаваць эканоміку на сацыялістычную мадэль шляхам правядзення радыкальнай нацыяналізацыі на аснове мадэлі СССР. Гэты прымусовы метад сацыялізацыі эканомікі ва ўмовах аднаўлення інфраструктуры пасля вайны прывёў да эканамічнай стагнацыі і зніжэнню ўзроўню жыцця. Пісьменнікі і журналісты першымі агучылі адкрытую крытыку ўрада і ягонай палітыкі, пачаўшы публікаваць крытычныя артыкулы ў 1955 годзе. Да 22 кастрычніка 1956 года студэнты тэхнічнага ўніверсітэта адрадзілі забаронены студэнцкі саюз «MEFESZ» і 23 кастрычніка зладзілі дэманстрацыю, пачаўшы ланцуг падзей, якія прывялі непасрэдна да рэвалюцыі.
Палітычныя рэпрэсіі і эканамічны заняпад
Венгрыя стала камуністычнай дзяржавай са строгім аўтарытарным кіраўніцтвам Мацьяша Ракашы. Пад яго кіраўніцтвам паліцыя бяспекі (АВХ) пачала серыю чыстак, у першую чаргу ў рамках Камуністычнай партыі з мэтай прадухіліць любую альтэрнатыву дзеючаму лідару. Ахвяраў называлі «Цітаістамі», «заходнімі агентамі» і «Трацкістамі» за такія злачынствы, як, напрыклад, «марнаванне часу на захадзе для ўдзелу ў грамадзянскай вайне ў Іспаніі». У агульнай колькасці каля паловы ўсіх партыйных чыноўнікаў сярэдняга і ніжэйшага ўзроўню, па меншай меры 7000 чалавек, былі рэпрасаваныя. З 1950 па 1952 годы паліцыя бяспекі гвалтоўна перасяліла тысячы людзей з мэтай ліквідацыі пагрозы інтэлектуальнага і «буржуазнага» класаў, а таксама каб члены партыі працоўных маглі атрымаць маёмасць і жыллё. Тысячы людзей былі арыштаваныя, падвергнутыя катаванням, засуджаныя і адпраўленыя ў канцэнтрацыйныя лагеры ці дэпартаваныя на ўсход, а таксама забітыя, як, напрыклад, заснавальнік АВХ Ласла Райк. На працягу аднаго года 26 тысяч чалавек былі гвалтоўна пераселены з Будапешта, у выніку чаго было вельмі цяжка атрымаць працоўныя месцы і жыллё. Дэпартаваныя перажылі жудасныя ўмовы жыцця і былі інтэрнаваныя для рабскай працы ў калгасах. Многія памерлі ў выніку дрэнных умоў жыцця і недаядання.
Аква Клаўдзія
Аква Клаўдзія — старажытнарымскі акведук I стагоддзя н.э.
Венгерскае паўстанне (1956)
Палітычныя рэпрэсіі і эканамічны заняпад
Урад Ракашы старанна палітызаваў сістэму адукацыі Венгрыі, выцесніўшы адукаваныя класы з «працоўнай інтэлегенцыі». Вывучэнне рускай мовы і камуністычнай палітычнай інфармацыі стала абавязковым у школах і ўніверсітэтах па ўсёй краіне. Рэлігійныя школы былі нацыяналізаваныя, а царкоўныя лідары былі заменены лаяльнымі да ўрада. У 1949 годзе лідар Венгерскай каталіцкай царквы кардынал Ёжэф Міндсенці быў арыштаваны і прыгавораны да пажыццёвага зняволення за дзяржаўную здраду. Падчас кіраўніцтва Ракашы ўрад Венгрыі быў адным з самых рэпрэсіўных у Еўропе.
Пасляваенная эканоміка Венгрыі пакутавала ад шматлікіх праблем. Дзяржава пагадзілася на выплату рэпарацый СССР, Чэхаславакіі і Югаславіі, якія складалі прыкладна $300 мільёнаў, а таксама на падтрымку войскаў СССР. У 1946 годзе Венгерскі нацыянальны банк ацаніў выплату рэпарацый як «паміж 19 і 22 адсоткамі гадавога нацыянальнага прыбытку», а венгерская валюта перанесла прыкметнае зніжэнне курсу, што прывяло да надзвычай высокіх тэмпаў гіперінфляцыі. Удзел Венгрыі ў Савеце эканамічнай узаемадапамогі перашкаджалі ёй гандляваць з заходнімі краінамі ці атрымаць дапамогу паводле Плана Маршала.
Аква Клаўдзія
Будаўніцтва акведука было пачата пры імператары Калігуле ў 38 годзе, а завершана пры імператары Клаўдзіі ў 52 годзе. Праз 10 гадоў яго перасталі выкарыстоўваць, праз 9 гадоў пры імператары Веспасіяне ў 71 годзе праца закінутага акведука была адноўлена, яшчэ праз 10 гадоў па загаду імператара Ціта яго таксама адрэстаўравалі.
Венгерскае паўстанне (1956)
Палітычныя рэпрэсіі і эканамічны заняпад
У дадатак у 1950 годзе Ракашы пачаў першы пяцігадовы план па прамысловай праграме Іосіфа Сталіна з той жа назвай, імкнучыся павялічыць вытворчасць прамысловай прадукцыі на 380 адсоткаў. Як і савецкі аналаг венгерская пяцігодка не дасягнула гэтых дзіўных мэтаў збольшага з-за пашкоджваючага эфекту ад экспарту большасці сыравінных рэсурсаў і тэхналогій у СССР і чыстак Ракашы ў вялікай частцы былога прафесійнага класа. Насамрэч пяцігодка аслабіла існуючую інфраструктуру прамысловасці Венгрыі і выклікала зніжэнне рэальных зарплат на 18 адсоткаў паміж 1949 і 1952 гадамі. Сельскагаспадарчыя праграмы Ракашы таксама сустрэліся з адсутнасцю поспехаў з-за спробы алектывізацыі сялянства, якая выклікала прыкметнае падзенне вытворчасці сельскагаспадарчай прадукцыі і рост дэфіцыту прадуктаў харчавання.
Аква Клаўдзія
Манументальная арка, якая з’яўлялася часткай аква Клаўдзія і акведука Аніа Новус стала брамай Аўрэліянавай сцяны — Порта-Маджорэ. Канал вадаправода праходзіў па большай частцы пад зямлёй, апошнія 13 кіламетраў у кірунку горада — надземныя канструкцыі.
Венгерскае паўстанне (1956)
Палітычныя рэпрэсіі і эканамічны заняпад
Няглкедзячы на тое, што нацыянальны даход на душу насельніцтва павысіўся ў першай трэці 1950-х гадоў, узровень жыцця моцна знізіўся. Вялізныя адлічэнні даходаў для фінансавання прамысловасці скараціла наяўныя асабістыя прыбыткі, а безгаспадарчасць стварыла хранічны дэфіцыт у асноўных прадуктах харчавання, што прывяло да нарміравання хлеба, цукру, мукі і мяса. Прымусовыя падпіскі на дзяржаўныя аблігацыі прывялі да далейшага скарачэння асабістых даходаў. Канчатковым вынікам стала тое, што рэальныя прыбыткі рабочых і служачых у 1952 годзе складала ўсяго дзве траціны ад узроўню 1938 года, у той час як у 1949 годзе гэтая доля складала 90%. Такая палітыка мела сукупны негатыўны эфект, які падсілкоўваў незадаволенасць і рост знешняга доўгу, а насельніцтва адчувала дэфіцыт тавараў.
Міжнародныя падзеі
14 мая 1955 года СССР стварыў Варшаўскую дамову, у выніку якой Венгрыя далучылася да СССР і яго дзяржаў-сатэлітаў у Цэнтральнай і Усходняй Еўропе. Сярод прынцыпаў гэтага саюза былі «павага незалежнасці і суверэнітэту дзяржаў» і «неўмяшанне ў іх унутраныя справы».
У 1955 годзе Аўстрыйская дзяржаўная дамова і наступная заява аб нейтралітэце зрабілі Аўстрыю дэмілітарызаванай і нейтральнай краінай. Гэта выклікала надзеі на падобнае нейтральнае становінча Венгрыі, і ў 1955 годзе Надзь лічыў «магчымым для Венгрыі прыняць нейтралітэт па аўстрыйскім узоры».
23 кастрычніка, аўторак
Напружанасць грамадска-палітычнай сітуацыі ў Венгрыі павялічвалася з лета 1956 (гл. гісторыя Венгрыі 1953—1956). Масавая дэманстрацыя ў Будапешце, прызначаная на 23 кастрычніка, мірна пачалася ўдзень. На ўскрайку гарадскога парку паўстанцамі быў разбураны 25-мятровы помнік Іосіфу Сталіну. Ад статуі на пастаменце засталіся толькі боты, у якія быў усталяваны венгерскі сцяг. Пад вечар дэманстрацыя набыла ваяўнічы характар і перарасла ва ўзброеныя выступленні (гл. першы дзень венгерскай рэвалюцыі, аб падрыхтаванасці паўстання).
Падобныя падзеі адбыліся 23 кастрычніка і ў іншых вялікіх гарадах Венгрыі (Секешфехервар, Шопрань, Дэбрэцэн, Мад'яровар, Веспрэм). Венгерскае камуністычнае кіраўніцтва, якое яшчэ з раніцы бачыла небяспечны для сябе кірунак падзей, а ўвечары пераканалася ў недастатковасці ўласных сіл, зрабіла кадравыя змяненні (найперш, прызначаючы Імрэ Надзя старшынёй ураду) і звярнулася да савецкага кіраўніцтва па ваенную дапамогу для падаўлення паўстання (гл. аб звароце па ваенную дапамогу, савецкая пазіцыя 23-га, Асобы корпус, аперацыя Хваля). У ноч на 24 кастрычніка ў Будапешт пачалі ўваходзіць савецкія часткі з Венгрыі, а з СССР і Румыніі ў Венгрыю высылаліся дадатковыя сілы.
24 кастрычніка, серада
На працягу 24 кастрычніка ў Будапешце вяліся вулічныя баі, у якіх супраць атрадаў апазіцыі змагаліся савецкія і венгерскія войскі, у тым ліку ўнутраныя (АВХ); значная доля венгерскай арміі і амаль уся паліцыя занялі пасіўную, чакальную пазіцыю (гл. баявыя дзеянні 24-га). На прадпрыемствах ствараліся рабочыя саветы, але венгерская камуністычная партыя працягвала паводзіць сябе пасіўна (гл. пазіцыя венгерскага кіраўніцтва 23-га). Днём 24-га ў Будапешт прыехалі савецкія прадстаўнікі — члены Прэзідыума ЦК КПСС Анастас Мікаян і Міхаіл Суслаў, старшыня КДБ СССР Іван Сяроў, намеснік начальніка Генеральнага штаба УС СССР генерал арміі Міхаіл Малінін (магчыма, што Малінін ужо быў у Будапешце на гэты момант). Яны абмяркоўвалі з новым кіраўніцтвам пытанні кадравых змяненняў, дзеянняў супраць «падбухторнікаў і арганізатараў хваляванняў».
На канец дня перавага ў сілах дазволіла савецкім і венгерскім урадавым войскам ліквідаваць асноўныя пункты супраціўлення (гл. баявыя дзеянні 24-га), а прызначэнне Надзя прэм'ер-міністрам задаволіла адно з асноўных народных патрабаванняў 23 кастрычніка. Савецкія прадстаўнікі 24-га паведамлялі ў Маскву, што венгерскія кіраўнікі «перабольшваюць небяспеку з боку варожых сіл і недаацэньваюць уласныя магчымасці». Наогул, становішча на пачатак 25.10.1956 паказвала пэўнае супакаенне настрояў. Ноч на 25-е прайшла адносна спакойна; паўстанскія групы разыходзіліся па дамах, а толькі некаторыя заставаліся на барыкадах. У гэты момант было падобна, што паўстанне на гэтым і скончыцца. У 5:38 25-га па радыё быў абвешчаны заклік да грамадзян вярнуцца да працы.
25 кастрычніка, чацвер
Раніцай 25 кастрычніка ход падзей быў рэзка павернуты. Была расстраляна мірная дэманстрацыя каля будынку Парламенту, што ўвайшло ў гісторыю як «Крывавы чацвер». Расстрэл здарыўся ў таямнічых акалічнасцях (гл. аб расстрэле 25 кастрычніка), але адразу быў прыпісаны службе бяспекі (АВХ); абурэнне людзей не толькі стала прычынай рэзкай актывізацыі дзеянняў і пашырэння радоў паўстанцаў, але і знішчыла раней выпрацаваныя магчымасці палітычнага кампрамісу і пахіснула настрой венгерскай арміі. З 25-га па ўсёй краіне пачалі сістэматычна адбывацца антыўрадавыя дэманстрацыі, антысавецкія і антысеміцкія пагромы і ўзброеныя выступленні (гл. антысемітызм у час паўстання); ствараліся альтэрнатыўныя органы ўлады — рэвалюцыйныя і нацыянальныя саветы, рэгіянальныя ўрады (гл. аб мясцовых органах улады).
26 кастрычніка, пятніца
26 кастрычніка Надзь і яго паплечнікі ўзялі курс на чыста палітычныя спосабы выхаду з крызісу, што было ўзгоднена з савецкімі прадстаўнікамі ў Будапешце; венг. кам. партыя рэарганізавала сваё кіраўніцтва і спрабавала вярнуць народныя масы пад свой кантроль. Ваенныя дзеянні ў Будапешце ў цэлым страцілі інтэнсіўнасць і засяродзіліся вакол некалькіх апорных пунктаў паўстанцаў (казармы Кіліяна, кінатэатр «Корвін» і інш.). Тымчасам у правінцыі пашыраліся апазіцыйныя выступленні, а ў некаторых значных гарадах 26-га адбыўся ўзброены захоп улады паўстанцамі (Мад'яровар, Мішкальц і інш.). Была абвешчана ўсеагульная забастоўка.