cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Red Bull Stratos
Асноўныя часткі капсулы
3. Абалонка (shell) акружае сферу, металічную клетку і з'яўляецца часткай капсулы, якая бачная назіральніку. Корпус выраблены з адмысловай пены, пакрытай шкловалакном і фарбай, і накіраваны на забеспячэнне абароны і цеплаізаляцыі капсулы ў стратасферы, дзе тэмпература ў сярэднім (-56,7 °C). Вышыня 11 футаў, дыяметр падставы 8 футаў. Яго шырокая, круглявая база забяспечвае бяспечную платформу на яго перыферыі, якая дапаможа захаваць стабільнасць капсулы падчас спуску на зямлю.
4. Аснова (base and crush pads), шырокая частка капсулы дыяметрам 8 футаў, якая знаходзіцца на асноўнай панэлі ў ніжняй частцы капсулы. Аснова капсулы складаецца з алюмініевых сот таўшчынёй 2 цалі, якія абараняюць капсулу падчас пасадкі і забяспечваюць прастору для мантажу паветранага шара, сістэм кіравання і іншых сістэм, такіх як батарэі (крыніцы сілкавання для сістэм капсул і камер). Ёсць падушачкі, каб вытрымліваць нагрузку да 8 G у момант кантакту з зямлёй і забяспечыць амартызацыю спушчальнага апарата. Устаўкі для зацірання прызначаныя толькі для аднаразовага выкарыстання і павінны быць замененыя пасля кожнага палёту капсулы. Іх функцыі былі пратэставаныя інжынерамі ў больш чым 150 тэстаў на цягавітасць.
Вышынны касцюм
Адзінай абаронай цела Фелікса падчас свабоднага падзення (якое доўжылася 4 хвіліны і 20 секунд) і спуску з парашутам (які доўжыўся 5 хвілін), быў вышынны ахоўны касцюм з сістэмамі жыццезабеспячэння і ахоўнай каскай (якая ўтрымлівае сістэму для размоў з цэнтрам кіравання палётамі (мікрафон і навушнікі)), спецыяльна спраектаваны і пабудаваны для гэтай мэты, але ніколі не спрабаваны раней у свабодным падзенні да яго.
Касцюм распрацаваны на асновах касцюмаў, якія носяць пілоты падчас палётаў на вялікай вышыні, але яго канструкцыя мела пэўныя мадыфікацыі і налады яго палепшаныя ў адпаведнасці з вынікамі шматлікіх вымярэнняў і даследаванняў на этапе судовага разбору праекта Red Bull Stratos.
Касцюм пабудаваны такім чынам, што цела абаранялася пры нізкіх і высокіх тэмпературах (ад + 37,7 °C да −68 °C), выпраменьвання, ветра і дэкампрэсіі пры нізкім атмасферным ціску 0,135 бараў (што эквівалентна атмасферным ціску на вышыні 10677 м).
Для пілотаў, якія з'яўляюцца статычнымі на працягу палёту, а таксама выкарыстоўваць некалькі кіраванняў палётам, доўгія джэмперы падчас свабоднага падзення і не маюць ніякіх абмежаванняў на выкарыстанне руху ўсіх частак цела для таго, каб стабілізаваць цела ў свабодным падзенні і кіраваць парашутам. Менавіта таму касцюм і ахоўны шлем павінен быць пабудаваны ў аптымальным дыяпазоне, каб цела магло рухацца і мець перыферычны зрок.
Касцюм «Red Bull Stratos» пасля паспяховага выканання задання даказаў, што ён можа служыць у якасці прататыпа для распрацоўкі наступнага пакалення вышынных скафандраў.
Для гэтага праекта былі два касцюмы: вышынны і прататып ў стадыі распрацоўкі.
Парашутная сістэма
Парашутная сістэма, якая ўжывалася ў гэтым праекце, не была выкарыстаная для свабоднага падзення са стратасферы з звышгукавой хуткасцю. Прымяненню гэтай сістэме папярэднічалі гады распрацовак і выпрабаванняў, пасля чаго рэвалюцыйная тэхналогія, якая, як мяркуецца, дазволіла стабілізаваць цела Фелікса Баўмгартнера падчас яго свабоднага падзення з вышыні 39 000 метраў. Спецыяльна распрацаваны заплечнік, у якім знаходзіцца стабілізуючы парашут і два парашуты (асноўны і рэзервовы), якія звязаны з сістэмай сувязі. Парагуты мелі гаплікі для мацавання абсталявання да цела Фелікса Баўмгартнера. Кіслародныя балоны дазволілі Феліксу менш за 10 хвілін абысціся кіслародам на вышыні.
Парашутная сістэма, выкарыстаная ў праекце была цяжкай, каля 27 кг (для параўнання, класічны парашут важыць каля 9 кг).
Гэты тып стабілізуючага парашута з таксама быў упершыню ужыты для звышгукавога скачка, з мэтай поўнай функцыянальнай незалежнасці ад асноўных і рэзервовых парашутаў.
Кнопка ўключэння стабілізуючага парашута знаходзілася ў пальчатцы Фелікса. Кнопку трэба было націскаць на працягу трох секунд, каб уключыць тармажэнне і стабілізуючы парашут.
Асноўны парашут з дзевяці клетак — класічны спартыўны парашут, які актываваўся Феліксам на абсалютнай вышыні 2500 метраў або фактычнай адлегласці ад паверхні 1524 метраў.
Для актывацыі асноўнага і рэзервовага парашутаў хуткасць цела Фелікса павінна быць каля 150 вузлоў (277 км/г).
Запасны парашут павінен быў быць актываваны ў выпадку адмовы асноўнага парашута з хуткасцю падзення цела 35 м/сек} або на вышыні 610 м.
Грудны пакет
Грудны пакет (chest pack) — спецыяльна распрацаваны шматфункцыянальны прадмет абсталявання для вышыннага касцюма. Ён прызначаны для :
Этапы праекта
Рэалізацыя праекта «Red Bull Stratos» была падзелена на восем этапаў: Запуск паветранага шара з Баўмгартнерам у капсуле быў завершаны прыкладна ў 09:30 MDT (15:30 UTC)
Баўмгартнер пасля дасягнення зададзенага ўзроўню і выканання ўсіх аглядаў, рэгулёвак і падрыхтовак абсталявання для скачка, зменшыў ціск у камеры, затым адкрыў дзверы ў капсуле, заняў пазіцыю на платформе і скокнуў у 12:07 MDT (18:07 UTC).
На вышыні прыкладна 30 000 метраў (98 000 футаў) Баўмгартнер дасягнуў хуткасці гуку (1,25 Маха, або 1357,64 км/г) прыкладна праз 40 секунд свабоднага падзення. Прыкладна праз 3 хвіліны і 30 секунд у свабодным падзенні ў атмасферы, якая стала больш шчыльнай, супраціўленне паветра пачало запавольваць рух цела Фелікса.
Адкрыццё стабілізуючага парашута пачаў пасля 4 хв 16 сек і скончылася 4 хв 19 сек пасля скачку, трохі раней, чым планавалася.
Баўмгартнер адкрыў свой парашут на вышыні 2 516 метраў (8 200 футаў) над узроўнем мора (1500 метраў над узроўнем зямлі).
Фелікс прызяміўся на адлегласці 36 км ад таго месца, з якога ўзляцеў.
Фізіялагічны стрэс арганізма Баўмгартнера ў ходзе рэалізацыі праекта
У ходзе рэалізацыі праекта сэрца Баўгартнера дасягнула максімальнай хуткасці частата сардэчных скарачэнняў 185 удараў у хвіліну (пасля выхаду з капсулы). У перыяд перад стартам, падчас інгаляцыі 100 % кіслароду, частата сардэчных скарачэнняў частата вагалася ад 40 да 100 удараў, у паветраным шары падчас узыходжання ад 60 да 100 удараў. Падчас свабоднага падзення частата вагалася ад 155 да 175 удараў у хвіліну, у той час, калі цела на шляху да зямлі дасягнула хуткасці 1,25 Маха, была 169 удараў у хвіліну. Пасля раскрыцця парашута і спуску з яго дапамогай частата вагалася ад 155 да 180 удараў у хвіліну. Падчас пасадкі на зямлю частата была 163, падчас палёту на верталёце ў цэнтр кіравання палётамі каля 100 удараў у хвіліну.
Частата дыхання Фелікса або колькасць удыхаў у хвіліну была найбольшай падчас свабоднага падзення і вагалася ад 30 да 43 удыхаў у хвіліну.
У пачатковай фазе свабоднага падзення, з-за вельмі нізкай шчыльнасці паветра і вялікай хуткасці цела Баўмгартнер на працягу 25,2 секунд знаходзіўся ў стане бязважкасці, пасля чаго ўступіў у чаргаванне фаз на працягу прыкладна 13 секунд. Пры максімальнай хуткасці падзення Фелікс абяртаўся з хуткасцю каля 60 абаротаў у хвіліну.
Усе дадзеныя, прааналізаваныя пасля місіі, сведчаць аб тым, што фізіялагічны стрэс арганізма Баўгартнера быў каля прадказанай мяжы і ніколі не за мяжой.
Фізіялагічны стрэс Фелікса Баўгартнера, якому ён падвяргаўся падчас скачкоў з рознай вышыні
Вынікі праекта
1. Перасягнуў хуткасць гуку (1 224 км/г) ў свабодным падзенні (цела Фелікса дасягнула хуткасці 377,1 м/сек (1 357,6 км/г, 843,6 міль/г, 1,25 М)).
2. Здзейсніў самы высокі палёт на паветраным шары, кіраваным чалавекам: — 39 045 м або 128 100 футаў. .
3. Пабіў рэкорд найбольшай адлегласці свабоднага падзення цела: — 36 402,6 м або 119 431,1 фута.
Адзіны сусветны рэкорд, які не быў пабіты Феліксам (хоць гэта было запланавана), гэта працягласць свабоднага падзення, якая павінна доўжыцца ад пяці да шасці хвілін.
Агульная працягласць свабоднага падзення, пакуль не быў адкрыты стабілізуючы парашут: — 4 хв 20 сек.
Агульная працягласць скачка (да кантакта з зямлёй): — 9 хв 9 сек.
Цікавыя факты
Паводле дадзеных YouTube, скачок у прамым эфіры глядзелі больш за 8 мільёнаў чалавек, тым самым усталяваўшы рэкорд па колькасці гледачоў, якія адначасова назіралі за прамой трансляцыяй на YouTube.
Пацёмкін
Пацёмкін — прозвішча.
Калдычэва
Калдычэ́ва (, Колдычево) — вёска ў Баранавіцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Гарадзішчанскага сельсавета. Размешчана за 18 км на поўнач ад Баранавічаў, на шашы Баранавічы — Навагрудак, за 2 км ад ракі Шчары.
Каля вёскі бярэ пачатак рака Шчара.
Гісторыя
Паводле пісьмовых крыніц Калдычэва вядома з пачатку XVI стагоддзя як маёнтак, які належаў Гаруновічам, потым Тактамышам. У 1567 годзе — уласнасць шляхцічаў Аляшкевіча, Ваўка, Скуратовічаў, Васілевіча, Крывіпішчаў, якія выставілі ў тым жа годзе ў войска Вялікага Княства Літоўскага 8 коннікаў (па адным ад кожнага двара). Пазней маёнтак перайшоў ва ўладанне да князёў Ямбекавічаў, якія прадалі яго ў 1585 годзе Валовічам.
У сярэдзіне XVII стагоддзя Калдычэва — цэнтр воласці Новагародскага павета.
Пасля другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793) у складзе Расійскай імперыі, маёнтак у Гарадзішчанскай воласці Навагрудскага павета Мінскай губерні.
Паводле Рыжскага мірнага дагавора 1921 года ў складзе Польскай Рэспублікі, у Гарадзішчанскай гміне.
З 1939 года ў складзе БССР.
У Вялікую Айчынную вайну з канца чэрвеня 1941 года да ліпеня 1944 года вёска акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі, якія ў 1942 годзе стварылі тут лагер смерці для масавага знішчэння людзей. У ім утрымлівалася адначасова да 10 тысяч чалавек. Перад адступленнем у ноч на 30 чэрвеня 1944 года гітлераўцы расстралялі ўсіх, хто яшчэ заставаўся ў жывых, і ўзарвалі асноўныя памяшканні лагера. Усяго ў Калдычэўскім лагеры смерці загінулі больш за 22 тыс. чалавек.
Інфраструктура
Працуе саўгасная сядзіба, ветэрынарны ўчастак, механічныя майстэрні, клуб, бібліятэка, аддзяленне сувязі, магазін.
Гарадок (Баравабудскі сельсавет)
Гарадо́к (, Городок) — вёска ў Кармянскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Баравабудскага сельсавета.
Зона, прыдатная для жыцця
У астраноміі, зона, прыдатная для жыцця, або зона жыцця (habitable zone, HZ) — гэта ўмоўная вобласць у космасе, вызначаная з разліку, што ўмовы на паверхні размешчаных у ёй планет будуць блізкія да ўмоў на Зямлі і забяспечваюць існаванне вады ў вадкай фазе. Адпаведна, такія планеты (або іх спадарожнікі) будуць спрыяльныя для ўзнікнення жыцця, падобнага на зямное. Верагоднасць узнікнення жыцця найбольшая ў прыдатнай для жыцця зоне ў наваколлях зоркі, размешчанай пры гэтым у прыдатнай для жыцця зоне галактыкі , хоць даследаванні апошняй пакуль знаходзяцца ў зачаткавым стане.
Варта адзначыць, што знаходжанне планеты ў зоне, прыдатнай для жыцця, і яе спрыяльнасць для жыцця не абавязкова звязаны: першая характарыстыка апісвае ўмовы ў планетнай сістэме ў цэлым, а другая — непасрэдна на паверхні нябеснага цела.
У англамоўнай літаратуры прыдатную для жыцця зону таксама называюць зонай Золатавалоскі (Goldilocks Zone). Гэта назва з'яўляецца адсылкай да англійскай казкі Goldilocks and the Three Bears. У казцы Золатавалоска спрабуе скарыстацца некалькімі наборамі з трох аднародных рэчаў, у кожным з якіх адна з рэчаў апыняецца залішне вялікай (цвёрдай, гарачай і г.д.), іншы — залішне маленькай (мяккай, халоднай…), а у трэцім, прамежкавым, рэч апыняецца «ў самы раз». Аналагічна, для таго, каб апынуцца ў прыдатнай для жыцця зоне, планета не павінна знаходзіцца ні занадта далёка ад зоркі, ні заблізка да яе, а на «правільнай» адлегласці.
Зона зоркі, прыдатная для жыцця
За знешняй мяжой зоны, прыдатнай для жыцця планета не атрымлівае дастаткова сонечнай радыяцыі, каб кампенсаваць страты на выпраменьванне, і яе тэмпература апусціцца ніжэй пункту замярзання вады. Планета, размешчаная бліжэй да свяціла, чым унутраная мяжа зоны, прыдатнай для жыцця, будзе празмерна награвацца яго выпраменьваннем, у выніку чаго вада выпарыцца.
Адлегласць ад зоркі, дзе гэта з'ява магчыма, вылічваецца па памеры і свяцільнасці зоркі. Цэнтр зоны, прыдатнай для жыцця, для пэўнай зоркі апісваецца ўраўненнем:
Зона ў Сонечнай сістэме, прыдатная для жыцця.
Існуюць розныя ацэнкі таго, дзе распасціраецца ў Сонечнай сістэме зона, прыдатная для жыцця:
Галактычная зона, прыдатная для жыцця
Меркаванні наконт таго, што месцазнаходжанне планетнай сістэмы размешчанай у межах галактыкі павінна ўплываць на магчымасць развіцця жыцця, прывяло да канцэпцыі т.зв. «галактычнай зоны, прыдатнай для жыцця» (англ. GHZ, galactic habitable zone). Канцэпцыю развіў у 1995 годзе, нягледзячы на яе аспрэчванне.
Баравая Буда
З 2009 года цэнтр сельсавета.
Зона, прыдатная для жыцця
Галактычная зона, прыдатная для жыцця
Галактычная зона, прыдатная для жыцця, уяўляе сабой, паводле сучасных уяўленняў, колцападобны рэгіён размешчаны ў плоскасці галактычнага дыска. Паводле ацэнак, у Млечным Шляху зона, прыдатная для жыцця, размешчана ў рэгіёне ад 7 да 9 кпс ад цэнтра галактыкі, які расшыраецца з часам і змяшчае зоркі ўзростам ад 4 да 8 мільярдаў гадоў. З гэтых зорак 75 % старэйшых за Сонца.
У 2008 група навукоўцаў апублікавала праведзенае глабальнае камп'ютарнае мадэляванне, у адпаведнасці з якім, прынамсі, у галактыках, падобных на Млечны Шлях, зоркі, падобныя да Сонца, могуць міграваць на вялікія адлегласці. Гэта супярэчыць канцэпцыі, што некаторыя зоны галактыкі больш прыдатныя для ўтварэння жыцця, чым іншыя.
Пошук планет у зоне, прыдатнай для жыцця
Планеты ў зонах, прыдатных для жыцця, вельмі цікавыя для навукоўцаў, якія шукаюць і пазаземнае жыццё і будучыя дамы для чалавецтва.
Ураўненне Дрэйка, якое спрабуе вызначыць верагоднасць пазаземнага разумнага жыцця, уключае пераменную (ne) у якасці колькасці жыццепрыдатных планет у зорных сістэмах з планетамі. Знаходжанне экзапланет Золатавалоскі дапамагае ўдакладніць значэнні гэтай пераменнай. Вельмі нізкія значэнні могуць пацвердзіць гіпотэзу ўнікальнай Зямлі, якая сцвярджае, што серыя вельмі малаверагодных выпадкаў і падзей прывяла да зараджэння жыцця на Зямлі. Высокія значэнні могуць узмацніць прынцып звычайнасці Каперніка, бо вялікая колькасць планет Золатавалоскі азначае, што Зямля не ўнікальная.
Пошук аднолькавых па памеры з Зямлёй планет у зонах зорак, прыдатных для жыцця — ключавая частка місіі Кеплер, якая выкарыстоўвае касмічны тэлескоп (запушчаны 7 сакавіка 2009 года, UTC) для абследавання і збору характарыстак планет у зонах, прыдатных для жыцця. На красавік 2011 года было выяўлена 1235 магчымых планет, з якіх 54 размешчаны ў зонах, прыдатных для жыцця.
Першая пацверджаная экзапланета ў зоне, прыдатнай для жыцця — Kepler-22b — была выяўлена ў 2011 годзе. На 3 лютага 2012 года вядома чатыры дакладна пацверджаныя планеты, размешчаныя ў зонах сваіх зорак, прыдатных для жыцця.
Леанід Георгіевіч Бакштаеў
Леанід Георгіевіч Бакштаеў (1934, в. Дабрынь,, СССР—1995, ) — савецкі тэатра і кіно, , народны артыст Украінскай ССР.
Біяграфія
Леанід Бакштаеў нарадзіўся ў вёсцы Дабрынь Гомельскай вобласці.
У 1958 годзе скончыў Беларускі тэатральны інстытут. Акцёр Акадэмічнага рускага драматычнага тэатра імя Лесі Украінкі. З 1973 года — педагог КДІТМ імя І. К. Карпенкі-Карага.
Леанід Бакштаеў працаваў акцёрам у ў г. Мікалаеве (1958—1962), ў г. Днепрапятроўску з 1962 года па 1966. Л. Бакштаеў быў незвычайна папулярны і любімы ўдзячнымі гледачамі, збіраў поўныя залы, на сцэне быў арганічны і гледачы забывалі, што гэта спектакль. Л. Бакштаеў быў па-сапраўднаму таленавіты, іграў рознапланавыя ролі, яму ўдаваўся любы рэпертуар.
Сканаў 29 ліпеня 1995 года ў Кіеве. Пахаваны на Лясных могілках украінскай сталіцы
Творчасць
У кіно Леанід Бакштаеў пачаў здымацца з 1967 года. Рэжысёры даволі хутка вызначылі яго амплуа, — на працягу двух дзесяцігоддзяў ён ствараў на экране гераічныя вобразы. Асабліва часта акцёра выкарыстоўвалі ў ваенных стужках: «На Кіеўскім кірунку» (Кудрашоў), «Камісары» (Дзегцяроў), «Мір хацінам, вайна — палацам» (Расціслаў Драгамірэцкі), «Бумбараш» (чырвонаармейскі камандзір Чубасаў), «Тайна партызанскай зямлянкі» (Леанід Рыгоравіч), «Аты-баты, ішлі салдаты» (Канстанцін Святкін), «Чырвоныя дыпкур'еры» (камэск), «Пунсовыя пагоны» (капітан Баканаў), «Вайна на заходнім кірунку» (генерал-лейтэнант) і інш. Перыядычна рэжысёры «адпраўлялі» Бакштаева ў процілеглы стан. Так, у фільме «Ніна» ён паўстаў у вобразе афіцэра СС Шульца, а ў сумеснай савецка-югаслаўскай стужцы «Вяселле» — сыграў ролю нямецкага маёра.
Спіс аб’ектаў PGC (948001—949000)
Гэта спіс аб'ектаў Спіс аб'ектаў PGC (948001—949000)
Джавахетыя
Джавахе́тыя, або Джавахе́ты (ჯავახეთი ), Джавахк (Ջավախք) — гістарычная вобласць на тэрыторыі Грузіі, адпавядае тэрыторыі сучасных Нінацміндскага і Ахалкалакскага муніцыпалітэтаў края Самцхэ-Джавахеты.
Гістарычны нарыс
На тэрыторыі Джавахецкага нагор'я знаходзіцца адна з зон распаўсюджання помнікаў эпохі палеаліту.
Самым раннім аб'яднаннем плямёнаў або дзяржаўным утварэннем на тэрыторыі Джавахетыі была Забаха (XII стагоддзе да н.э.), ад назвы якой і паходзіць сучасная назва края.
З апісанняў найстаражытных аўтараў — такіх як Герадот, Ксенафонт, Гекатэй Мілецкі, Пталамей і іншыя, вядома, што з V па II стагоддзе да нашай эры тэрыторыя Джавахетыі ўваходзіла ў склад грузінскай дзяржавы Іверыя.
Страбон адзначае, што пазней тэрыторыя Джавахетыі, як і большая частка сучаснай паўднёва-ўсходняй Грузіі, перайшла пад кіраванне Арменіі на 300 гадоў, але ў II стагоддзі н.э. яна вярнулася ў склад Іберыі амаль на паўтысячагоддзі, пакуль рэгіён не быў заваяваны арабамі ў 656 годзе. Паводле армянскай першакрыніцы, Стэпанасу Таранацы, эмір Арменіі Хатліб Езід, які прыбыў у Арменію на чале шматлікай войска, адправіўся ў Іверыю, дзе загінуў у вёсцы Хазабіры (Джавахеты). У грузінскай першакрыніцы «Жыціе Рыгора Хандзтэлі» адзначаецца, што ў Джавахеты ў перыяд 850—861 гг. адбыўся сабор Грузінскай царквы.
У ліпені 1828 года Ахалкалакі быў заваяваны расійскімі войскамі. Этнічная карта рэгіёна стала змяняцца пасля гэтага заваявання. Сярод жыхароў далучанай вобласці пераважалі грузіны, таксама жылі туркі, курды, азербайджанцы і армяне. У 1830 годзе пасля заключэння Адрыянопальскага мірнага дагавора паміж Расіяй і Турцыяй з Эрзрумскага, Басенскага, Бабердскага, Дэрджанскага і іншых паветаў 7300 армянскіх сем'яў (каля 58 000) перасяліліся ў Джавахетыю і ў суседнія раёны, а ў Турцыю перасяліліся туркі, курды і частка азербайджанцаў. У 1829—1831 гадах армяне і грэкі з Турцыі перасяліліся таксама і на Цалку, адкуль у XVIII ст. у сувязі з пастаяннымі набегамі дагестанскіх плямёнаў сышло амаль усё грузінскае насельніцтва. У 1841—1845 гадах на поўдзень ад Ахалкалакі пасяліліся духаборы.
У 1840 годзе Джавахетыя была ўключана ў склад Грузіна-Імерэцінскай губерні, а ў 1846 годзе — у склад Тыфліскай губерні (з 1874 года Джавахетыя складала Ахалкалакскі павет). Ахалкалакскі павет пад расійскім панаваннем перажыў значны сацыяльна-эканамічны і культурны ўздым. Станам на 1 студзеня 1916 года ў Джавахетыі (у 110 сёлах Ахалкалакскага павета) пражывалі 107 000 чалавек, з якіх 82 800 армяне. У 1830-х гадах у Ахалцыхэ адкрыліся Карапецянаўская, а ў Ахалкалакі Месрапянаўская школы.
У 1918 годзе ўзнік армяна-грузінскі канфлікт з-за патрабаванняў армянскага боку перадаць ім Ахалкалакскі і Барчалінскі паветы Тыфліскай губерні былой Расійскай імперыі. Баявыя дзеянні спыніліся ў выніку ўмяшання брытанскіх сіл. На канферэнцыі, якая прайшла ў 1919 годзе ў Тбілісі, баку дамовіліся падзяліць спрэчныя тэрыторыі паводле рашэння Вярхоўнага савета Антанты па гэтым тэрытарыяльным канфлікце. Так паўночная частка павета часова перадавалася Грузіі, паўднёвая - Арменіі, сярэдняя аб'яўлялася нейтральнай зонай пад кіраваннем брытанскага губернатара. Пасля ўсталявання савецкай улады пытанне аб прыналежнасці Самцхэ-Джавахетыі было паднята яшчэ раз. Пытанне спачатку было абмеркавана на пленуме Каўбюро ВКП(б) 7 ліпеня 1921 года, аднак права прыняцця канчатковага рашэння было перададзена ЦК КП Грузіі. Паводле рашэння ЦК КП Грузіі Самцхэ-Джавахетыя (Ахалкалакскі павет) была пакінута ў складзе рэспублікі.
У складзе Грузінскай ССР павет адміністрацыйна быў падзелены на Ахалкалакскі і Багданаўскі раёны. Сёння Джавахетыя адміністрацыйна падзелена на Ахалкалакскі і Нінацміндскі муніцыпалітэты.
Дэмаграфія
Паводле даных 2002 г. у Джавахетыі маюцца каля 100 населеных пунктаў, а насельніцтва складае звых 113 000 чал. (95 % армяне). У 2002—2003 адукацыйным годзе дзейнічалі 60 школ у Ахалкалакскім і 33 у Нінацміндскім муніцыпалітэтах, а агульная колькасць вучняў складала 17.000.
Колькасць і этнічны склад насельніцтва Джавахетыі паводле афіцыйнага перапісу 2002 г.
Мікалай Георгіевіч Бонч-Асмалоўскі
Біяграфія
Займаўся жанравым, пейзажным, партрэтным жывапісам, маляваў аголеную натуру. У 1908—1920 гадах вёў выкладчыцкую дзейнасць у мастацкіх студыях Масквы. Вядомы наступныя яго працы:
С 1912 года актыўна ўдзельнічаў у мастацкіх выставах:
Пасля рэвалюцыі 1917 года ў Расіі таксама працягваў мастацкую дзейнасць.
У 1923-м стварыў мастацкае пано для Беларускага павільёна на Усесаюзнай сельскагаспадарчай і саматужна-прамысловай выставе ў Маскве. У 1925 годзе прымаў удзел у выставе групы «АБМА» («Аб'яднанае мастацтва») у Маскве.
З канца 1920-х гадоў зацікавіўся распрацоўкай і хімічнымі працэсамі вырабу трывалых фарбаў і грунту для станковага і манументальна-дэкаратыўнага жывапісу, у прыватнасці вогнетрывалай пастэлі. З'яўляўся вынаходнікам новых відаў фарбаў, патэнты на вынаходніцтвы якіх да гэтага часу захоўваюцца ў Расійскім дзяржаўным архіве літаратуры і мастацтва. Працаваў мастаком-тэхнолагам ва Упраўленні будаўніцтва завода мазаічных пліт, на фабрыцы «Палітра». Таксама займаўся кніжнай ілюстрацыяй. У яго афармленні выйшла некалькі твораў класікаў рускай літаратуры: «Дэман» М. Ю. Лермантава, а таксама казкі А. С. Пушкіна і П. П.Яршова Займаўся сцэнаграфіяй. У Расійскім дзяржаўным архіве літаратуры і мастацтва захаваліся яго эскізы да опер А. П. Барадзіна, М. А. Рымскага-Корсакава, А. М. Сярова.
4 красавіка 1936 года быў арыштаваны як «удзельнік контррэвалюцыйнай арганізацыі». 29—31 ліпеня 1936 года быў прысуджаны да пяці гадоў папраўча-працоўнага лагера з пазбаўленнем у правах на 3 гады. 1 жніўня 1936 года прысуд уступіў у сілу. Мікалай Георгіевіч быў этапаваны ў Карэлію, у Сегежлаг.
За вызваленне М. Г. Бонч-Асмалоўскага хадайнічалі акадэмікі А. В. Шчусеў, А. І. Лакціонаў, І. У. Жалтоўскі, а таксама вядомыя скульптары і мастакі - А. Н. Бенуа, С. Т. Канёнкаў, П. Д. Корын, Я. Я. Лансерэ, У. Я. Татлін. 5 красавіка 1941 М. Г. Бонч-Асмалоўскі быў вызвалены і высланы ў Паўночны край. Пасля вызвалення з ссылкі пасяліўся ў Новасібірску і працягнуў працаваць мастаком-тэхнолагам. У 1947 годзе прымаў удзел у перасоўнай Сібірскай міжабласной мастацкай выставе (Новасібірск, Краснаярск, Іркуцк, Бійск, Томск, Омск). У 1960-х гадах вярнуўся ў Маскву, дзе і памёр у 1968 годзе ва ўзросце 84 – х гадоў.
Сям'я
Першая жонка — Антаніна Антонаўна Камоцкая
Другая жонка — Е. У. Бонч-Асмалоўская
Сын - А. М. Бонч-Асмалоўскі
Творчасць
Творчасць М. Г. Бонч-Асмалоўскага прадстаўлена ў расійскіх музейных калекцыях - Дзяржаўнай Траццякоўскай галерэі, ДМВМ імя А. С. Пушкіна. Некаторыя творы графікі захоўваюцца ў Расійскім дзяржаўным архіве літаратуры і мастацтва.
Мікалаеўшчына (значэнні)
Назву Мікала́еўшчына маюць:
Базіліка Касьмы і Даміяна
Базіліка Казьмы і Дзям'яна (Santi Cosma e Damiano, Санці-Косма-э-Даміяна) — старажытная хрысціянская царква ў Рыме, на форуме Веспасіяна.
Пасля таго, як Амаласунта, дачка остгоцкага караля Тэадорыха, у 527 г. падарыла Папе Феліксу IV форумскую бібліятэку з язычніцкім храмам Ромула (Ромулам клікалі сына імператара Максенцыя), Папа распарадзіўся аб'яднаць абодва будынкі і, у процівагу культу Кастара і Полукса, які квітнеў у гэтай частцы Рыма, асвяціў храм у памяць грэчаскіх братоў Казьмы і Дзям'яна. У 1632 г. Папа Урбан VIII настаяў на тым, каб узровень падлогі быў падняты на сем метраў.
Падчас рэстаўрацыйных прац 1947 г. навукоўцы прыйшлі да высновы, што храм Ромула, пабудаваны ў кіраванне Максенцыя, — найбольш старажытнае захаванае язычніцкае свяцілішча на тэрыторыі Рыма, нароўні з Пантэонам. Яшчэ ў VIII ст. да н.э. на гэтым месцы існаваў прымітыўны храм Юпітэра, адзін з самых ранніх у Рыме.
Тытулярная царква
Царква Святых Казьмы і Дзям'яна з'яўляецца тытулярнай дыяконіяй, кардыналам-дыяканам з тытулярнай дыяконіяй Святых Казьмы і Дзям'яна і кардыналам-святаром з тытулам царквы з 22 лютага 2014 года з'яўляецца італьянскі кардынал Беньяміна Стэла.
Дубавіца (Кармянскі раён)
Дубаві́ца (, Дубовица) — вёска ў Кармянскім раёне Гомельскай вобласці Беларусі. Уваходзіць у склад Лужкоўскага сельсавета.
Да 2008 года ўваходзіла ў склад Струкачоўскага сельсавета.
Коласава (Кармянскі раён)
Ко́ласава (, Колосово) — пасёлак у Кармянскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Баравабудскага сельсавета.
Гнеўчыцы
Гне́ўчыцы (, Гневчицы) — вёска ў Іванаўскім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Рудскага сельсавета. Да 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Крытышынскага сельсавета.
Страчаная спадчына
У вёсцы знаходзілася Царква Святой Параскевы Пятніцы, пабудаваная ў 1882, помнік народнага дойлідства, была разабрана ў 1980-х.
Матораўка
Мато́раўка (, Моторовка) — вёска ў Кармянскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Лужкоўскага сельсавета.
Да 2008 года ўваходзіла ў склад Струкачоўскага сельсавета.
Дыжонскі сабор
Сабор Святога Венігна (Cathédrale Saint-Bénigne de Dijon) — кафедральны сабор у Дыжоне, нацыянальны помнік Францыі, адна з галоўных славутасцей горада. Сабор пабудаваны ў гатычным стылі паміж 1280 і 1325 гг. на месцы больш ранняй царквы, якая меркавана была пабудавана ў V-VI стагоддзях і пацярпела ад пажараў і землетрасення. Асвечаны 9 красавіка 1393 года ў гонар Святога Венігна, раннехрысціянскага святога, які прыняў пакутніцкую смерць на тэрыторыі Бургундыі. Пад кіраўніцтвам Гуга Аркскага, выхадца са знатнай мясцовай сям'і, збудаванне ўзводзілася параўнальна хутка, але пасля смерці яго ў 1300 годзе будаўніцтва замарудзілася.
Абацтва было секулярызавана падчас Французскай рэвалюцыі, але царква ў 1792 годзе стала саборам Дыжонскай дыяцэзіі, у 2002 годзе якая атрымала статус архідыяцэзіі, хоць яе ратонда была знішчана.
У саборы знаходзіцца частка мошчаў Святога Венігна, таксама там пахаваны Філіп III Добры.
Euphonia
Euphonia — род птушак з сямейства ўюрковых, раней ставіўся да сямейства Thraupidae.
Віды
Род ўключае ў сябе 26 відаў.
Адкрытае грамадства
Адкрытае грамадства — дэмакратычны тып грамадства, які выкарыстоўваецца для абазначэння шэрагу сучасных грамадстваў і некаторых грамадстваў антычнасці. Звычайна супрацьпастаўляецца закрытаму грамадству (традыцыйнае грамадства і розныя таталітарныя рэжымы).
Канцэпцыя адкрытага грамадства была прапанаваная французскім філосафам Анры Бергсонам ў 1932 годзе. Потым канцэпцыя адкрытага грамадства была падрабязна распрацавана філософам Карлам Поперам, які ў сваёй працы «Адкрытае грамадства і яго ворагі» аб'яднаў філасофію адкрытага грамадства са сваёй філасофіяй крытычнага рацыяналізму.
Адкрытае грамадства ў разуменні Попера з'яўляецца цалкам дэмакратычным. Яго члены прымаюць рашэнні, абапіраючыся на ўласны інтэлект і крытычнае мысленне, а таксама зыходзячы з дамоўленасцей, дасягнутых у працэсе абмеркавання. Такое грамадства не з'яўляецца неабмежаваным капіталізмам, але і не заснавана на марксізме альбо анархіі: гэта самастойны варыянт дэмакратыі.
У адкрытым грамадстве ўрад павінен быць уважлівым да людзей і памяркоўным, а палітычныя механізмы павінны быць празрыстымі і гнуткімі.
Попер таксама сцвярджаў, што адкрытае грамадства можа з часам эвалюцыянаваць у «абстрактнае». Цытата: «Уласцівасці абстрактнага грамадства можна растлумачыць пры дапамозе адной гіпербалы. Мы можам уявіць грамадства, у якім людзі практычна ніколі не сустракаюцца твар у твар. У такім грамадстве ўсе справы здзяйсняюцца індывідамі ў поўнай ізаляцыі, і гэтыя індывіды звязваюцца адзін з адным пры дапамозе лістоў або тэлеграм і раз'язджаюць ў закрытых аўтамабілях. (Штучнае апладненне дазволіла б нават размножвацца без асабістых кантактаў.) Такое выдуманае грамадства можна назваць „цалкам абстрактным або безасабовыя грамадствам“».
Міхалёўка (Кармянскі раён)
Міхалёўка (, Михалёвка) — вёска ў Кармянскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Лужкоўскага сельсавета.
Да 2008 года ўваходзіла ў склад Струкачоўскага сельсавета.
Жапіха
Жапі́ха (таксама Рэ́пка, Ржэпка або Ржапіха) — жонка Пяста, легендарнага продка дынастыі Пястаў. Маці паўлегендарнага князя палян Земавіта. Адзіная згадка пра Жапіху ў ранніх гістарычных крыніцах змешчана ў Хроніцы Гала Ананіма, дзе гэта імя сустракаецца двойчы. Паходжанне імя досыць празрыстае: рэпкай (жэпкай у польскім вымаўленні) называлі карняплод рэпы.
Норкаўшчына
Но́ркаўшчына (, Норковщина) — вёска ў Кармянскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Лужкоўскага сельсавета.
Да 2008 года ўваходзіла ў склад Струкачоўскага сельсавета.
Вікенцій Паўлавіч Карповіч
Вікенцій Паўлавіч Карповіч (1914—1996) — савецкі лётчык-знішчальнік, Герой Савецкага Саюза (1942).
Біяграфія
Нарадзіўся 20 студзеня 1914 года ў вёсцы Калодзішчы, цяпер пасёлак Мінскага раёна Мінскай вобласці Беларусі, у сялянскай сям’і. Беларус. Член ВКП(б)/КПСС з 1942 года. У 1937 годзе скончыў інстытут нацыянальных меншасцяў. Працаваў на мінскім заводзе «Ударнік».
У Чырвонай Арміі з 1938 года. У 1938 годзе скончыў Барысаглебскую ваенную авіяцыйную школу лётчыкаў. Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны з першага дня вайны.
Камандзір звяна (20-я змешаная авіяцыйная дывізія,, Паўднёвы фронт) кандыдат у члены ВКП(б) старэйшы лейтэнант Вікенцій Карповіч да сакавіка 1942 года зрабіў сто дваццаць шэсць паспяховых баявых вылетаў на разведку і штурмоўку войск праціўніка, суправаджэнне бамбардзіроўшчыкаў, прыкрыццё сваіх войск, удзельнічаў у дваццаці паветраных баях, збіў варожы знішчальнік.
16 сакавіка 1942 года, падчас свайго 126-га баявога вылету, пры выкананні паветранай разведкі праціўніка быў цяжка паранены ў руку, але здолеў прывесці пашкоджаны на свой аэрадром. З прычыны ранення адпраўлены ў шпіталь, пасля некалькіх аперацый яму здолелі цалкам аднавіць рухомасць рукі.
Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 6 чэрвеня 1942 года за ўзорнае выкананне баявых заданняў камандавання, праяўленыя пры гэтым мужнасць і гераізм старшаму лейтэнанту Вікенцію Паўлавічу Карповічу нададзена званне Героя Савецкага Саюза з уручэннем ордэна Леніна і медалі «Залатая Зорка» (№ 700).
У 1944 годзе скончыў Ваенна-паветраную акадэмію і вярнуўся на фронт у 16-ы гвардзейскі знішчальны авіяцыйны полк. Перавучыўся на новы тып знішчальніка. Служыў на пасадзе намесніка камандзіра авіяпалка. Пасля вайны працягваў службу ў ВПС СССР.
У 1941—1945 гадах здзейсніў 263 паспяховых баявых вылеты, правёў 35 паветраных баёў, штурмаваў варожыя войскі, вёў разведку, суправаджаў бамбардзіроўшчыкі і штурмавікі. У паветраных баях знішчыў 3 варожыя самалёты асабіста і 5 — у групе з таварышамі.
З 1960 года палкоўнік Вікенцій Карповіч у запасе, затым у адстаўцы. Жыў у Краснадары. Памёр 12 красавіка 1996 года. Пахаваны ў Краснадары на Славянскіх могілках.
Памяць
У Краснадары на доме па адрасе вуліца Афіцэрская дом 43, дзе жыў Вікенцій Карповіч, устаноўлена мемарыяльная дошка.
Шашачніца Аўрынія
Шашачніца Аўрынія (Euphydryas aurinia) — дзённы матылёк з сямейства Nymphalidae.
Апісанне
Даўжыня пярэдніх крылаў да 4,6 см.
Верхні бок крылаў карычневы з цёмнымі або чорнымі палосамі. Па краі задніх крылаў невялікія светлыя ці белыя плямы. Малюнак, які ўтвараецца спалучэннем цёмных і светлых участкаў, характэрны для віду.
Ніжні бок крылаў больш светлы, чым верхні са светлымі плямамі, размешчанымі характэрным для віду малюнкам.
Яйкі светла-карычневыя, авальнай формы, зверху некалькі пляскатыя. Самка размяшчае іх купкамі на лісце кармавой расліны.
Час лёту
Май — чэрвень. На поўначы і ў гарах па ліпень, рэдка па жнівень.
Месца пражывання
Від адрозніваецца таксама моцнай індывідуальнай зменлівасцю і ў межах свайго шырокага арэалу ўтварае мноства падвідаў. Намінатыўная форма вядомая з ваколіц Парыжа. У Ірландыі апісаны падвід E. a. hibernica Birch., у Шатландыі — E. a. scotica Robs. і г. д. Аднак найбольшую колькасць разнавіднасцяў вядома з усходніх раёнаў Палеарктыкі. На велізарнай тэрыторыі Сібіры і Далёкага Усходу жыве цэлы шэраг розных папуляцый. Да ліку найбольш распаўсюджаных падвідаў Усходняй Азіі ставяцца E. a. davidi Obth., E. a. sibirica Stdgr. і E. a. lacta Christ. Таксама, адзін і той жа падвід і на адных і тых жа участках у розныя гады можа ўтвараць ўзаемна адрозныя формы.
Месца лёту: Сырыя месцы — сырыя лугі, палі, узлескі, багны і т. п. У Еўропе характэрна лакальнае распаўсюджанне з вялікімі разрывамі.
Распаўсюджанне
Арэал: Еўропа — цэнтральная і паўднёвая. Расія — Еўрапейская частка, Сібір, Прыамур’е, Прымор'е. Каўказ, Казахстан, Сярэдняя Азія, Паўночна-заходні Кітай, Манголія, Карэя, Марока, Алжыр.
У Маскоўскай вобласці за апошнія 30 гадоў від адзначаны ў Балашыхінскім, Мажайскім, Нара-Фамінскім, Мыцішчынскім, Нагінскім, Арэхава-Зуеўскім, Раменскім, Сергіева-Пасадскім і Серпухаўскім раёнах. Частата лёту: Не часта.
Харчаванне
Кармавыя расліны: каманішнік, скабіёза, наперстаўка, трыпутнік, крынічнік (Veronica chamaedrys і інш.), герань, бузіна, гарычка, валяр'ян, бружмель, спірэя, каліна і інш.
Галіна Уладзіміраўна Савіцкая
Галі́на Уладзіміраўна Саві́цкая, нар. Крысевіч (нар., Мінск) — беларуская баскетбалістка, заслужаны майстар спорту.
Біяграфія
Нарадзілася 13 ліпеня 1961 года ў Мінску. Баскетболам пачала займацца ў 1971 годзе ў мінскай камандзе «Гарызонт». Першы трэнер — Марыя Сялюніна.
З 1980 да 1990 года Галіна Савіцкая з’яўлялася іграком нацыянальнай зборнай СССР па баскетболе. Чэмпіёнка свету (1981 год), бронзавы прызёр Алімпіяды (1988 год), шасціразовая чэмпіёнка Еўропы (1980—1989 гг.), пераможца чэмпіянату кантыненту сярод дзяўчатаў (1978 год) і юніёрак (1979 год), чэмпіёнка Універсіяды (1982 год), бронзавы прызёр Спартакіяды народаў СССР (1983 год), сярэбраны прызёр чэмпіянату СССР (1989 год).
У цяперашні час з’яўляецца грамадзянкай і жыве ў Іспаніі.
Аляксандр Іванавіч Болсун
Аляксáндр Івáнавіч Бóлсун, 4 лістапада 1935, г.п. Чачэрск) — савецкі і беларускі фізік, педагог, энцыклапедыст. Кандыдат фізіка-матэматычных навук (1967), дацэнт (1976), сябра Беларускага фізічнага таварыства (1990).
Біяграфія
Аляксандр Іванавіч Болсун нарадзіўся у гарадскім пасёлку Чачэрск. Пасля заканчэння ў 1954 годзе Чачэрскай рускай сярэдняй школы паступіў на фізіка-матэматычны факультэт Магілёўскага педынстытута, які скончыў з адзнакай у 1959 годзе, пасля чаго працаваў на кафедры фізікі і метэаралогіі Беларускай сельскагаспадарчай акадэміі. У 1962—1964 гадах аспірант, у 1965—1967 гадах малодшы навуковы супрацоўнік лабараторыі тэарэтычнай фізікі Інстытута фізікі АН БССР, дзе яго навуковым кіраўніком быў Ф. І. Фёдараў. У 1967 годзе Болсун абараніў кандыдатскую дысертацыю. У 1967—1972 гадах загадчык навукова-галіновай рэдакцыі фізікі, матэматыкі, хіміі і астраноміі выдавецтва «Беларуская Савецкая Энцыклапедыя» («БелСЭ»). У 1972—1993 гадах на выкладчыцкай працы ў Мінскім радыётэхнічным інстытуце і Мінскім педынстытуце (старэйшы выкладчык, дацэнт, загадчык кафедры). У 1993—2003 гадах загадчык навукова-галіновай рэдакцыі фізіка-матэматычных і тэхнічных навук выдавецтва «Беларуская энцыклапедыя» («БелЭн»). У 2004—2012 гадах дацэнт кафедры прыродазнаўчых дысцыплін Мінскага Дзяржаўнага Вышэйшага Радыётэхнічнага Каледжа. У 1967—1975 член рэдакцыйнага савета «БелСЭ», у 1993—2004 гадах член навукова-рэдакцыйнага савета «БелЭн». У 1970 годзе узнагароджаны юбілейным медалём «За доблесную працу. У знаменаванне 100-годдзя з дня нараджэння У. І. Леніна», у 2008 годзе атрымаў стыпендыю Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь.
Навуковая дзейнасць
Асноўныя кірункі навуковай і навукова-метадычнай працы: фізіка электрамагнітных і слабых узаемадзеянняў элементарных часціц; метадычныя праблемы выкладання фізікі ў ВНУ і сярэдняй школе, распрацоўка вучэбных праграм і інтэрактыўных метадаў кантролю ведаў па курсе фізікі вышэйшай школы. Болсун займаўся таксама пытаннямі нармалізацыі беларускай фізіка-матэматычнай тэрміналогіі і уніфікацыяй вызначэнняў (дэфініцый) фізічных велічынь; ім складзены слоўнікі (поўныя рэестры назваў энцыклапедычных артыкулаў) па фізіцы, матэматыцы, астраноміі і геадэзіі для «БелСЭ», па фізіцы і астраноміі для «БелЭн». Значнае месца ў яго працы займала навуковае рэдагаванне энцыклапедычнай, даведачнай і вучэбна-метадычнай літаратуры па фізіка-матэматычных і тэхнічных навуках. Ён прымаў непасрэдны ўдзел у стварэнні энцыклапедычных даведнікаў: «Беларусь» (1994), «Бытовая радиоэлектронная техника» (1995), «Чернобыль» (1996), «Национальная академия наук Беларуси. Персональный состав» (1998), энцыклапедыі «Автомобильные дороги Беларуси» (2002).
Публікацыі
Болсун з’яўляецца аўтарам 50 навуковых і навукова-метадычных прац, у тым ліку вучэбных і даведачных дапаможнікаў, а таксама больш за 150 энцыклапедычных артыкулаў у «БелСЭ» і «БелЭн» па розных раздзелах фізікі, сярод каторых:
Болсун з’яўляецца аўтарам шэрагу навукова-папулярных артыкулаў у газетах і часопісах: «Цуды без цудаў» // Чырвоная змена, № 9, 1961; Хвостатые вестницы из других миров // Знамя юности, № 41, 1961; «Аб чым расказаў фатон» // Маладосць, № 10, 1963 (разам з У. М. Траццяковым); «Солнце в одеждах радужных» // Знамя юности, № 15, 1963; «Радыёхвалі расказваюць пра Сусвет» // Бярозка, № 9, 1964; «Дзе быў Змяіны востраў» // Маладосць, № 3, 1969 (пра супрацоўнікаў Аб’яднанага інстытута ядзерных даследаванняў у Дубне); «Зося і Бронік у краіне атамаў» // Бярозка, № 10, 1976 і інш., а таксама аўтабіяграфічных успамінаў у газеце «Чачэрскі веснік»: «Чечерск послевоенный» (08.02.2013), «Школа и учителя» (15.02.2013), «Футбол, физика и лирика» (09.03.2013) і кнігі «Оглядываясь в прошлое» (Мінск, «Кавалер», 2018).
Праўда (Кармянскі раён)
Пра́ўда (, Правда) — пасёлак у Кармянскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Баравабудскага сельсавета.
Гапляне
Гапляне — сярэдневяковае заходнеславянскае племя, якое пасля стала часткай польскага народа. Гэта племя ў VII—IX стагоддзях жыло ў раёне возера Гопла, а іх галоўным горадам была Крушвіца.
Сярэдневяковая хроніка сцвярджае, што на іх зямлі знаходзіцца 400 градаў, але падчас археалагічных раскопак у раёне Крушвіцы так і не ўдалося знайсці ўмацаванні, хоць буйное паселішча і было знойдзена. Лябуда лічыў, што гапляне былі часткай племя палян або адной з іх назваў, а значыць галоўным горадам быў Гнезна.
Перламутраўка вятроўнікавая
Перламутраўка вятроўнікавая (Brenthis ino) — від дзённых матылькоў з сямейства німфалід. Даўжыня пярэдняга крыла 18 — 23,5 мм.
Этымалогія назвы
Іна (грэчаская міфалогія) — дачка фіванскага цара Кадма і Гармоніі, жонка Адаманта, мачыха Фрыкса і Гелы.
Арэал
Арэал віду ахоплівае знешнетрапічную Еўразію. Шырока распаўсюджаны від, які сустракаецца на большай частцы тэрыторыі Усходняй Еўропы. Адсутнічае толькі на крайняй поўначы, за палярным кругам, у стэпавай зоне Украіны і ў Прыкаспійскай нізіны. Сустракаецца таксама ў горным Крыму, у Предкавказье і на Вялікім Каўказе.
Жыццёвы цыкл
За год развіваецца ў адным пакаленні. Час лёту з пачатку ліпеня да сярэдзіны жніўня. На раўніне пік лёту прыпадае на чэрвень і заканчваецца ў сярэдзіне ліпеня, у гарах — пік лёту ў ліпені. Матылькі харчуюцца нектарам кветак. На начлег ладзяцца ў кронах дрэў або ў кустах. Часам могуць назірацца скопішчы матылькоў на дрэвах, якія стаяць асобна. Самцы ў пошуках самак нізка лётаюць над травяністай расліннасцю. Самкі адкладаюць яйкі паштучна (альбо па 1−2 шт.) на ніжні бок лісця кармавых раслін. Паводле інфармацыі адных аўтараў зімуе яйка, згодна з іншым — зімуюць маладыя вусені. Вусені актыўныя галоўным чынам у начны час. Сілкуюцца лісцем Filipendula ulmaria, крывасмока (Sanguisorba officinalis), маліны, ажыны, фіялкі, валжанкі звычайнай. Вусені вырастаюць да 25 мм. Кукалка свабодная, прымацоўваецца крэмасцерам да субстрату галавой уніз.
Ваўкавыскі ідал
Апісанне
Ідал з акамянелага пясчаніку мае памеры 95×60×29 см. Стод мае добра высечаную круглую галаву, бачны нос і вочы. Шыя ледзь акрэсленая, тулава пашырана, прамавугольнай формы накшталт пастаменту, але ўнізе бачны невялікія ножкі. На старых фотаздымках бачна, як на грудзях прасочваюцца лініі — магчыма, на ім быў высечаны нейкі крыжападобны знак.
Шаламея
Шаламе́я (, Шаломея) — вёска ў Кармянскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Баравабудскага сельсавета.
Манеж (Масква)
Маскоўскі Манеж — гістарычны будынак, размешчаны па адрасе, дом № 1/9, паміж Манежнай і Сапажковай плошчамі, і Махавой вуліцай. З 1957 года пастаянна выкарыстоўваецца для выставак, экспазіцый і іншых публічных мерапрыемстваў; з 1967 года афіцыйная назва — Цэнтральная выставачная зала «Манеж».
Манеж быў пабудаваны ў 1817 годзе з нагоды 5-гадовай гадавіны перамогі Расіі ў Айчыннай вайне 1812 года па праекце А. А. Бетанкура, а ў 1824—1825 гадах фасады былі аздоблены ў стылі ампір В. І. Бавэ. Будынак моцна пацярпеў ад пажару ў 2004 годзе і быў перабудаваны па праекце архітэктара, з поўным змяненнем інтэр'ераў і некаторых дэталяў экстэр'еру.
Апісанне Манежа
Маскоўскі Манеж уяўляе сабой аднапавярховы будынак з даўжынёй бакавых фасадаў парадку 180 м і агульнай плошчай каля 6500 м². Будынак выкананы ў стылі класіцызм: тарцовыя фасады ўпрыгожаны гладкімі, без якога-небудзь дэкору, франтонамі і аркадай з 7 арачных праёмаў з вокнамі і дзвярыма. Матыў аркад паўтараецца і на бакавых фасадах, у больш узмоцненым варыянце.
Манументальнасць будынку перадае ўзбуйненасць яго прапорцый, мерны рытм калон і пілонаў, стрыманая каларыстычная гама, уласцівая архітэктуры таго часу. Малюнак працяглых фасадаў ствараецца аркадай аконных праёмаў, падзеленых ¾ тасканскімі калонамі і цяжкім антаблементам, які ўключаў рэльефныя ўстаўкі. Высокі 2-скатных дах глядзельна аблегчаны часта пастаўленымі слыхавымі вокнамі і гладкімі франтонамі.
Грабавецкі ідал
Грабавецкі ідал — скульптурная жаночая выява, знойдзеная ў вёсцы Грабаўцы (Жабінкаўскі раён). Захоўваецца ў Брэсцкім абласным краязнаўчым музеі.
Апісанне
Грабавецкі ідал высечаны з каменя чырвона-попельнага колеру і мае крыжападобную форму памерамі 79×50×47 см. Добра акрэслены твар-авал, галаўны ўбор накшталт хусткі, пад падбароддзем высечана крыжападобная выява.
Залузскі ідал
Залузскі ідал — скульптурная жаночая выява, знойдзеная ў вёсцы Залуззе (Жабінкаўскі раён). Захоўваецца ў Брэсцкім абласным краязнаўчым музеі.
Апісанне
Залузскі ідал высечаны з валуна чырвона-попельнага колеру і мае памеры 87×30×53 см. Ідал мае прадаўгаваты твар, выступае нос, бачныя вочы і рот. Амаль ад падбароддзя ідуць дзве лініі, якія абазначаюць рукі. На грудзях прашкрабаны крыж. Ёсць меркаванне, што паглыбленыя дыяганальныя лініі акрэсліваюць канцы хусткі.
Шэрахаўская Буда
Шэ́рахаўская Бу́да (, Шереховская Буда) — вёска ў Кармянскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Баравабудскага сельсавета.
Святая сям’я са Святой Елізаветай і Іаанам Хрысціцелем
Святая сям’я са Святой Елізаветай і Іаанам Хрысціцелем — карціна Франчэска Прыматыча, створаная, як мяркуецца, Франчэска Прыматыча ў 1541—1543 гадах. Твор захоўваецца ў Эрмітажы пасля набыцця карцін з калекцыі ў 1772 годзе.
Праблемы атрыбуцыі
У старых каталогах Эрмітажа карціну «Святое сямейства са св. Елізаветай і Іаанам Хрысціцелем» лічылі працай то Парміджаніна, то Панторма, то. Потым ад гэтых атрыбуцыі адмовіліся і ў каталогу 1912 карціну прыпісалі без сур’ёзных падстаў. У апошнія гады ў сваёй кнізе пра маньерызм змясціў яе ў лік твораў Прыматыча.
Апісанне
Безумоўна, па стылі карціну трэба аднесці да першай паловы 16 стагоддзя, а не да другой. Постаць мадонны з падоўжанымі прапорцыямі і невялікай галоўкай на доўгай шыі надзвычай блізкая да вытанчаных мадонаў Парміджаніна. Але фігура Іосіфа, зробленая больш манументальна, сапраўды некалькі нагадвае мужчынскія постаці Тыбальдзі. Таму сказаць канчаткова, хто з’яўляецца аўтарам карціны, пакуль цяжка.
Па памеры і тэматыцы маленькая карціна Прыматыча са збору Эрмітажа складае рэзкі кантраст са свецкімі, часам вельмі пачуццёва трактаванымі роспісамі, выкананымі ім у Фантэнбло, аднак сутнасць маляўнічай канцэпцыі тая ж.
Струкачоў
Струкачо́ў (, Струкачёв) — вёска ў Беларусі, у Кармянскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Баравабудскага сельсавета. Да 2009 года была адміністрацыйным цэнтрам Струкачоўскага сельсавета.
Геаграфія
Знаходзіцца за 15 кіламетраў на паўднёвы захад ад гарадскога пасёлка Карма, за 100 кіламетраў ад Гомеля, за 67 кіламетраў ад чыгуначнай станцыі Рагачоў. Каля вёскі працякае рака Горна.
Святая сям’я са Святой Елізаветай і Іаанам Хрысціцелем
Апісанне
Выказвалася меркаванне, што для архітэктурнага фону Прыматыча скарыстаўся руінамі. Але, калі гэта нават і так, рэальныя формы так перапрацаваныя і пераробленыя гэтак капрызна, што здаюцца пазбаўленымі якой бы там ні было канструктыўнай логікі. У сваёй мудрагелістасці архітэктура ў той жа меры нерэальная, што і халодныя прамяні, навакольныя Мадонне і Дзіцяці ў карціне «».