cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Гамбія (рака)
Га́мбія (Gambia River) — рака ў Заходняй Афрыцы (Гвінея, Сенегал і Гамбія).
NGC 1637
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Гамбія (рака)
Даўжыня ракі каля 1130 (каля 1200 ) км. Плошча басейна 69 931 (каля 180 000 ) км². Сярэдні расход вады каля 2000 м³/с. Бярэ пачатак на плато Фута-Джалон на тэрыторыі Гвінеі. У верхнім цячэнні парогі, у сярэднім цячэ па нізіне ў звілістым рэчышчы. Упадае ў Атлантычны акіян, перад упадзеннем утварае эстуарый шырынёй да 20—30 км. Сярэдні расход вады — каля 2000 м³/с. Паводкі з ліпеня па кастрычнік. Марскія прылівы пранікаюць на 150 км ад вусця. Рака суднаходная на 350 км ад вусця да порта Банжул (Гамбія).
NGC 1637
Характарыстыкі
29 кастрычніка 1999 у галактыцы была зарэгістравана ўспышка звышновай SN 1999em.
IC 3901
IC 3901 — галактыка тыпу * (зорка) ў сузор’і Валасы Веранікі.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Крушыннік
Крушыннік (Крушинник) — пасёлак у Клімаўскім раёне Бранскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Плавенскага сельскага паселішча.
Гісторыя
Узнікае ў 1930-х як калгас. У 1960-х гадах пасёлак налічваў максімальную колькасць жыхароў — 60 чалавек, але станам на 2020 год пасёлак фактычна не існуе.
Зеневічы
Зе́невічы (, Зеневичи) — вёска ў Стаўбцоўскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Літвенскага сельсавета.
Да 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Цясноўскага сельсавета. 42 жыхары (2009).
Таліда
Таліда (Toledo) — горад у штаце Агая, ЗША, з насельніцтвам 313.619 жыхароў па перапісу 2000 года. Размяшчаецца ў паўночна-заходняй частцы Агая ў памежнай са штатам Мічыган тэрыторыі. Горад Таліда служыць цэнтрам метраполіі акругі Лукас з агульнай колькасцю насельніцтва дасягае 650 тыс. чалавек.
Памараны
Памараны (Поморяни) — пасёлак гарадскога тыпу ў Золачыўскім раёне Львоўскай вобласці Украіны.
Гісторыя
Гісторыкі лічаць, што першае паселішча на гэтай тэрыторыі паўстала ў каменным веку. Пра гэта, у прыватнасці, сведчыць знойдзеная ў 1960 г. каменная сякера.
У XIV ст. тут існаваў замак шляхцічаў Свінак. Яго пабудаваў Мікалай Свінка, які атрымаў вялікі ўчастак зямлі ад караля Казіміра IV. Згодна з мясцовай «Памаранскай Хронікай», першымі жыхарамі Памаран былі 32 украінскія і 2 яўрэйскія сям’і.
Першапачатковае паселішча, якое гісторыкі называюць «старым горадам», займала 100 моргаў плошчы, акружанае з усіх бакоў высокім 4-кутным валам. Гарадскія дамы былі размешчаны ў сярэдзіне кліну паміж рэкамі. Пасярэдзіне гэтай прасторы — вялікая прастакутная плошча — рынак, на якім пабудавана ратуша з трохпавярховай вежай і аднапавярховым домам. У старажытнасці у ніжняй частцы ратушы знаходзіўся склад зброі, а першы паверх быў жылым. У часы Аўстрыі і Польшчы ў ніжняй часткі ратушы змяшчаліся крамы. Плошча рынку была забудавана дамамі, пры ўсходнім выхадзе з рынку знаходзіўся мураваны рымска-каталіцкі касцёл, у паўночна-усходняй частцы рынку — вялікая каменная бажніца.
У сярэдзіне XV ст. уладальнікам мястэчка быў шляхціц Рыгор Кердзеёвіч. У канцы XV ст. маёнтак перайшоў да Жыгімонта Сененскага. У 1494 г. шляхціц Ян Сененскі набыў палову замка і сам горада з прыгарадамі.
Уладальнік горада падольскі ваявода Ян Сененскі: у 1552 г. атрымаў прывілей на таргі і кірмаш; у 1564 г. перавёў мястэчка на нямецкае (магдэбурскае) права; У 1569 г. атрымаў вызваленне гараджан ад падаткаў на 20 гадоў.
Горад быў у руках прадстаўнікоў роду Сененскіх да 1619—1620 гг., калі гэтыя землі купіў Якуб Сабескі, бацька будучага караля Яна ІІІ. Якуб Сабескі спрыяў развіццю горада, аднавіў Магдэбургскае права, заклаў касцёл і царкву, надзяліўшы ёй столькі зямлі, колькі змог ўзараць плуг за два дні, заснаваў прытулак для ўбогіх і жабракоў. Пасля смерці Якуба Сабескага замак перайшоў ва ўласнасць яго жонкі, ад яе да сына — караля Яна III. Вакол горада былі насыпаны валы і выкапаны равы, падноўлены замкавыя сцены.
22 жніўня 1684 г. Ян Сабескі пацвердзіў мястэчку Магдэбургскае права і даў герб з выявай св. Яна Хрысціцеля (з ягнём Божым ля ног) на блакітным фоне.
Ад 1740 г. Памараны былі ўласнасцю Радзівілаў, У 1789 г. перайшлі ва ўласнасць Прушынскіх. У 1940—1941 гг. і 1944—1959 гг. былі цэнтрам Памаранскага раёна.
Памаранскі замак
Замак належаў сям’і Кердэяў. Да 1462 г. замак належаў падольскім ваяводзе Грыцьку Кярэевічу, далей — яго сыну, тэрэбоваўлянскаму старасці — Жыгімонту Кердэю, які загінуў у 1498 г. пры яго абароне ад татарскага нападу. Яго сын Ян Кердэй (Саід Бей) быў узяты тады дзіцем татарамі ў палон, пазней выхоўваўся ў школе для янычараў і быў паслом султана Сулеймана І да караля Жыгімонта Старога.
Замак пабудаваны на невысокім ўзгорку, абмываецца з трох бакоў сажалкамі і водамі рэк Залатой Ліпы і Махноўкі. Заснавальнік замка назваў яго «Корабом». У дакуменце, датаваным 1497 г., згадваецца, што шляхціч Мікалай Свінка быў памешчыкам і ўладальнікам вёскі і замка Памаран. У канцы 15 стагоддзя замак перайшоў да Жыгімонта Сененскага (сыну Яну з Сянно і Алеска, кракаўскага каноніка) і быў у руках гэтага роду да 1619—1620 гг., калі гэтыя землі купіў Якуб Сабескі, бацька будучага караля Польшчы.
Дзякуючы разумнаму размяшчэнню замак неаднаразова вытрымліваў працяглыя аблогі туркаў і крымскіх татараў. Так, у 1672 г., калі Золачыўскі замак разбурылі янычары, мясцовая цвярдыня выстаяла перад шматлікімі войскамі. Падчас другога паходу турак на Львоў у 1675 г. гарнізон замка не маючы дастаткова сіл для абароны пакінуў тайным ходам крэпасць, выйшаў да лесу і схаваўся ў Свіржскім замку. Пакінуты на волю лёсу замак цалкам спустошылі, неўзабаве яго адбудаваў тагачасны ўладальнік Ян III Сабескі.
Уладзімір Васільевіч Гусеў
Уладзімір Васільевіч Гусеў (1923—1943) — лейтэнант Рабоча-сялянскай Чырвонай Арміі, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1943).
Біяграфія
Уладзімір Гусеў нарадзіўся 22 верасня 1923 года ў станіцы Астроўская (цяпер — Данілаўскі раён Валгаградскай вобласці) у сялянскай сям'і. Атрымаў сярэднюю адукацыю. Да арміі жыў і працаваў у г Хадыжэнске Краснадарскага краю.
У 1939 годзе Гусеў быў прызваны на службу ў Рабоча-сялянскую Чырвоную Армію.
Са жніўня 1941 года — на франтах Вялікай Айчыннай вайны. У 1942 годзе ён скончыў Вінніцкае ваеннае пяхотнае вучылішча. Да кастрычніка 1943 года лейтэнант Уладзімір Гусеў камандаваў ротай 188-га стралковага палка 106-й стралковай дывізіі 65-й арміі Цэнтральнага фронту. Вызначыўся падчас бітвы за Дняпро.
15 кастрычніка 1943 года рота Гусева, нягледзячы на варожы агонь, паспяхова пераправілася праз Дняпро ў раёне пасёлка Лоеў Гомельскай вобласці Беларускай ССР і, выбіўшы ворага з занятых рубяжоў, знішчыла некалькі яго агнявых кропак. Замацаваўшыся на захопленым плацдарме, рота адбіла тры нямецкія контратакі. 18 кастрычніка 1943 года ў ходзе адбівання чарговай нямецкай контратакі Гусеў атрымаў смяротнае раненне і памёр. Пахаваны ў вёсцы Казярогі Лоеўскага раёна.
Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 30 кастрычніка 1943 года лейтэнант Уладзімір Гусеў пасмяротна быў удастоены высокага звання Героя Савецкага Саюза. Таксама быў узнагароджаны ордэнамі Леніна, Аляксандра Неўскага, Чырвонай Зоркі.
Содзі (муніцыпалітэт)
Содзі (Soddì) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Сардзінія, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Арыстана.
Насельніцтва складае 135 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 25 чал./км². Займае плошчу 5 км². Паштовы індэкс — 9080. Тэлефонны код — 0785.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
Сотнікаўка (Акмолінская вобласць)
Сотнікаўка — сяло ў Бурабайскім раёне Акмолінскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад Златопольскай сельскай акругі. Код КАТА — 117051600.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 152 чалавекі (78 мужчын і 74 жанчыны). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 108 чалавек (51 мужчына і 57 жанчын).
Уладзіслаў Татаркевіч
Уладзіслаў Татаркевіч (Władysław Tatarkiewicz; 3 красавіка 1886 — 4 красавіка 1980) — польскі філосаф Львоўска-Варшаўскай школы, акадэмік. Быў унукам польскага скульптара і мастака Якуба Татаркевіча.
Татаркевіч вучыўся ў Берліне, Марбургу (у Германа Когена і ), Парыжы, Львове, быў прафесарам Варшаўскага ўніверсітэта ў 1915—1919 і ў 1923—1961 гадах. З 1930 года член Польскай акадэміі навук.
Адным з вучняў Татаркевіча быў.
Чынаб
Чына́б  (चनाब, چناب) — рака ў Індыі і Пакістане, правы прыток ракі Сатледж (басейн Інда).
Даўжыня — 1100 км, плошча вадазбору — 138 тысяч км². Вярхоўі ракі размешчаны ў Заходніх Гімалаях. На тэрыторыі Індыі рака цячэ ў глыбокай даліне, у Пакістане выцякае на раўніну ў Пенджабе. Сярэдні расход вады ля падножжаў Гімалаяў — 890 м³/с. Летнія паводкі. Асноўныя прытокі — Джэлам, Раві.
Рака мае выключнае значэнне для меліярацыі і сельскай гаспадаркі рэгіёну. На рацэ горад Мултан (Пакістан).
Чынаб (у старажытнасці Чандрабхага або Асікні) як адна з рэк Сямірэчча згадваецца ў Ведах.
Герман Іванавіч Экерт
Герман Іванавіч Экерт (Hermann Martin August Eckert;  — ) — беларускі ўрач, доктар медыцыны.
Біяграфія
Нарадзіўся ў 1835 годзе. Пачатковую адукацыю атрымаў у. Пасля гэтага скончыў Дэрпцкі ўніверсітэт.
З 18 жніўня 1862 года звышштатны, пазней штатны ардынатар пры падведамных Прыказу Магілёўскіх богаўгодных установах.
З 19 сакавіка 1866 года выконваў абавязкі аператара (хірурга) у магілёўскай губернскай урачэбнай управе.
Адначасова выконваў абавязкі ўрача Магілёўскай духоўнай семінарыі і ардынатара пры яўрэйскім шпіталі.
Сям’я
Быў жанаты з (Lina Körber; 1845—1930), дачкой.
Мели пяць дзяцей:
Свята-Пакроўская царква (Камяніца Жыравецкая)
Свята-Пакроўская царква — мураваны праваслаўны храм у в. Камяніца Жыравецкая Брэсцкага раёна Брэсцкай вобласці. Знаходзіцца на вуліцы Савецкай.
Гісторыя
Першы драўляны храм пабудаваны ў 1838 годзе. Пры храме функцыявала школа. Знесена ў 1970-я гг.
У 1994 годзе было распачата будаўніцтва новага храма, будаўніцтва было скончана ў 2000 годзе. 14 кастрычніка 2001 года храм быў асвячоны.
Пры храме дзейнічае царкоўная школа.
Архітэктура
Будынак выбудаваны з цэглы ў рускім стылі. Цэнтральным элементам унутранага ўбрання з’яўляецца іканастас з пазалочанымі элементамі.
Насельніцтва Францыі
З насельніцтвам 67 мільёнаў чалавек паводле звестак на студзень 2019 года Францыя з'яўляецца 21-й у свеце краінай паводле колькасці насельніцтва і трэцяй паводле колькасці насельніцтва ў Еўропе. Для Францыі характэрны высокі па еўрапейскіх мерках натуральны прырост насельніцтва, гэтаксама краіна з'яўляецца магнітам для мігрантаў. Этнічны склад стракаты. Дзяржаўная мова — французская, самая распаўсюджаная рэлігія — каталіцтва. Найбуйнейшыя гарады — Парыж, Ліён, Марсель, Ліль.
Этнічны склад
У французскім народзе гістарычна перапляліся кельцкія, лацінскія, аквітанскія і германскія карані. Розныя рэгіёны краіны маюць характэрны мясцовы этнічны субстрат: брэтонскі на паўночным захадзе, аксітанскі на паўднёвым захадзе, скандынаўскі на поўначы, нямецкі на захадзе, лігурыйскі на паўднёвым усходзе.
Увогуле сёння этнічны склад Франціі стаў надзвычай стракатым, галоўным чынам, дзякуючы буйнамаштабнай іміграцыі за апошняе стагоддзе. Першая буйная хваля іміграцыі прыйшлася на 1920-я, другая — у 1960-х — была вынікам дэкаланізацыі. У 2004 85 % жыхароў Францыі складалі белыя (з іх каля 5 млн чалавек мелі італьянскае паходжанне), 10 % — паўночнаафрыканскія арабы, 3,3 % былі чорнымі, 1,7 % — азіятамі. Маецца значнае цыганскае прадстаўніцтва, частку якога ў 2009 — 2010 французскі ўрад дэпартаваў назад у Румынію ды Балгарыю.
Мовы
Згодна з другім артыкулам Канстытуцыі, дзяржаўная мова Францыі — французская, раманская мова, што паходзіць ад лацінскай. З 1635 найбольшым аўтарытэтам у французскім мавазнаўстве лічыцца Французская акадэмія. З сярэдзіны XVII па першую палову ХХ стагоддзя французская была мовай міжнародных зносін і лінгва франка для адукаваных еўрапейцаў. Цікава, што ў самой Францыі ў 1794 годзе з 25 млн жыхароў краіны толькі 3 мільёны назвалі французскую мову роднай, астатнія размаўлялі на рэгіянальных мовах і дыялектах. Распаўсюжданне французскай у нацыянальным маштабе адбылося дзякуючы ўсеагульнай сістэме адукацыі, працэсу ўрбанізацыі і інш. Пагроза англізацыі падштурхнула ўлады Пятай Рэспублікі да ўмацавання пазіцый французскай мовы ў Францыі і папулярызацыі яе за межамі дзяржавы праз Франкафонію. Сёння на французскай па ўсім свеце ўмее размаўляць ад 300 да 500 млн чалавек. Да рэгіянальных моваў французскі ўрад адносіць аскітанскую, брэтонскую, каталанскую, баскскую, фламандскую, эльзаскі дыялект. Да 1859 афіцыйнай мовай Корсікі была італьянская. Паводле даследавання 2007 года, другой па колькасці носьбітаў (2,3 млн) матчынай мовай стала арабская.
Рэлігійны склад
Свабода веравызнання адносіцца да правоў, дэклараваных Канстытуцыяй. Падчас даследвання 2016 года 51,1 % французаў назвалі сябе хрысціянамі (пераважная большасць — каталікі, а з 47 000 французскіх культавых пабудоў 94 % — каталіцкія); 39,6 % заявілі аб сваім атэізме або агнастыцызме, 5,6 пацвердзілі сваю прыхільнасць да ісламу, 0,8 % назваліся іўдаістамі (гэта трэцяя ў свеце пасля ЗША і Ізраіля іўдзейская абшчына).
Размяшчэнне і рассяленне
Сярэдняя шчыльнасць насельніцтва па еўрапейскіх мерках невысокая — 116 чал/км². Для краіны характэрны высокі ўзровень урбанізацыі. Гараджане складаюць 77 % насельніцтва краіны. У Францыі налічваецца 73 агламерацыі, у кожнай з якіх жывуць больш за 100 тысяч чалавек. Найбольш буйнымі агламерацыямі (больш за 1 мн жыхароў) з’яўляюцца Парыж, Марсель, Ліён і Ліль, Тулуза, Бардо. Ад 500 тыс да 1 млн чалавек жывуць у агламерацыях Ніцы, Нанта, Рэна і Страсбурга. Колькасць насельніцтва ў гарадскіх агламерацыях значна перавышае колькасць жыхароў у адпаведных гарадскіх ядрах. Так у Вялікім Парыжы пражывае каля 12,4 млн чал. (18,5 % насельніцтва краіны), у горадзе Парыжы — 2,2 млн.
Сцяпан Восіпавіч Макараў
Сцяпан Восіпавіч Макараў (27 снежня 1848 [8 студзеня 1849], Мікалаеў — 31 сакавіка [13 красавіка] 1904, паблізу Порт-Артура) — рускі ваенна-марскі дзеяч, герой Руска-японскай вайны, акіянограф, палярны даследчык, караблебудаўнік, віцэ-адмірал (1896). Вынаходнік міннага транспарту, распрацоўшчык тэорыі непатапляльнасці, піянер выкарыстання ледаколаў. У 1895 годзе распрацаваў рускую семафорную азбуку. Загінуў падчас руска-японскай вайны.
Манеты Беларусі
Манеты Беларусі — манеты, якія былі выраблены на тэрыторыі сучаснай Беларусі, і іншаземныя манеты, якія на гэтай тэрыторыі шырока выкарыстоўваліся.
Нягледзячы на тое, што зараз у Беларусі выпускаюцца толькі памятныя манеты, яе манетная гісторыя даволі працяглая.
Даманетны перыяд і першыя манеты Вялікага Княства Літоўскага
Часцей за ўсё размову аб манетнай гісторыі пэўнай краіны пачынаюць з апісання бартару і таго, якімі былі першыя «грошы».
Спачатку ў якасці грошаў мог выступаць любы тавар. Але такі метад выменьвання быў эканамічна невыгодны. Кожны раз пакупніку трэба было знаходзіць менавіта тое, што было патрэбна прадаўцу. З усіх тавараў пачалі вылучацца тыя, якія былі патрэбныя кожнаму — футра, ежа і іншыя — іх называюць грошы-тавары. Але сапраўдныя грошы павінны адпавядаць некалькім патрабаванням:
1) рэдкасць — яны не павінны сустракацца паўсюдна;
2) каштоўнасць — яны павінны быць патрэбны кожнаму;
3) зручнасць — яны не павінны мець вялікі памер, вагу і іншае;
4) непарушальнасць — яны не павінны страчваць свае якасці пад прыгнётам часу;
5) непрыдатнасць — пры ўсім гэтым практычнае іх выкарыстанне павінна быць абмежавана.
У пазнейшыя часы патрабаванне каштоўнасці знікла.
Гэтым патрабаванням ідэальна адпавядаюць высакародныя металы. Але першыя металічныя вырабы не зусім адпавядалі патрабаванню зручнасці. Першыя манеты з’явіліся ў Лідыі ў VII ст. да н.э. На тэрыторыі Беларусі першымі з’явіліся рымскія дынарыі I—III стст. н.э. Паступленне дынарыяў спынілася ў III ст. і яны не набылі шырокага распаўсюджвання, а выкарыстоўваліся толькі для гандлю паміж купцамі і племянной знаццю. Пазней эканоміка старажытнарускіх княстваў прымае ўсходні напрамак. Таму больш распаўсюджаны скарбы да X ст. з пераважнасцю дырэхмаў арабскага Халіфата. Часцей за ўсё знаходкі гэтага перыяду звязаны са знакамітым шляхам «З Вараг у Грэкі».
У той жа час з’явіліся першыя Кіеўскія златнікі і срэбранікі. На тэрыторыі княстваў не было распрацаваных вялікіх радовішчаў срэбра. Гэты метал паступаў з-за мяжы, у асноўным з Венгрыі і Чэхіі.
Пасля нашэсця татара-манголаў пачаўся так званы безманетны перыяд. Амаль усе знешнія зносіны спыніліся, эканоміка перабудавалася на новы лад. Срэбра стала ўжывацца ў форме мерных зліткаў (грывен). Налічвалася тры асноўных тыпы зліткаў: наўгародскія, кіеўскія і літоўскія. На тэрыторыі Беларусі асноўным тыпам былі літоўскія зліткі, ці як іх яшчэ называюць — ізроі. Але на гэтым моманце манетная гісторыя Беларусі, як і гісторыя палітычная, пачынае адасабляцца ад гісторыі усходніх княстваў.
Тое, што Беларусь не папала пад татара-мангольскую навалу, як і факт яе ўваходу у склад Вялікага княства Літоўскага, дапамагло захаваць яе высокую эканамічную культуру. Спачатку выкарыстоўваліся пражскія грошы. У Чэхіі было шмат радовішчаў срэбра, і таму вытворчасць гэтых манет мела масавы характар. Чэшскіх грошаў было так шмат, што яны нават экспартаваліся з тэрыторыі ВКЛ.
Менавіта з гэтым часам звязана ўзнікненне такіх паняццяў, як «рубель» і «капейка». «Рубель» утварылася ад «рубіць» — першапачатковая назва для грывеннага злітка, які секлі на кавалкі, каб атрымаць меншыя грашовыя адзінкі. Кошт злітка ацэньваўся ў 60 грошаў. Так з’явілася колькасная мера коп, якая значыла 60. Потым пражскія грошы палягчэлі, але мера коп засталася, ужо незалежная ад рубля. Але пасля 1419 г. Чэхія ўцягнулася ў шэраг войнаў і спыніла эмісію грошаў на доўгі перыяд.
Тады з’явіліся першыя ўласна беларускія манеты. Да гэтага дня дакладна невядома, калі пачалі біць першыя велікакняжацкія дынарыі. Гэта звязана з тым фактам, што на гэтых кружэлках не было ні імя князя, ні года чаканкі. Яшчэ 10 год таму лічылася, што першыя дынарыі з надпісам «ПЕЧАТ» і дзідай належалі часу кіравання Кейстута. Зараз больш дакладны аналіз скарбу ніжняга Віленскага замка даў вучоным магчымасць вырашыць, што ўсё ж такі першыя манеты біліся падчас кіравання Вітаўта. Манета ПЕЧАТ датуецца 1392—1396 гг. Другі тып — манеты з калюмнамі і дзідай — адбіваліся пры Вітаўце. А вось першая манета з выявай асобы князя чаканілася пры Ягайле. Біліся гэтыя манеты на манетным двары ў Вільні. Пры князі Казіміры на манетах з’явілася першая выява, нагадваючая герб «Пагоня». Усе яны мелі намінал дынарыя.
Але ў той час тэрмін «дынарый» не ўжываўся. Замест яго існавала назва «пенязь». У той жа час назва «пенязі» ужывалася як сучаснае "грошы " (вельмі падобна на польскае pieniądze). Гэта вядомая справа — такім жа чынам утварылася рускае «деньги» ад «денга» і, нават, наша слова «грошы» ад таго самага «грош». Само слова «пенязь» гучыць падобна да англійскага penny ці нямецкага pfenning, што сведчыць аб большай блізасці тагачаснай Беларусі да заходнееўрапейскай культуры, чым да ўсходняй — да якой адносіўся тэрмін «дынарый». Аднак увядзенне гэтай грашовай адзінкі не азначала скону натуральнага абмену. І ў граматах Вітаўта, і ў судзебніку Казіміра існавалі пункты, выплаты па якім трэба было праводзіць перцам, соллю і інш.
Манеты ВКЛ да падзелаў РП
Аднаго дынарыя было недастаткова для развіцця эканомікі. Ён каштаваў даволі няшмат (важыць ён каля 0.3 грам не болей чам 25-ціадсоткавага срэбра). Ужо пры князі Аляксандры з’яўляецца новы намінал — літоўскі грош. Па вазе срэбра і кошце ён адпавядаў 10 дынарыям. З таго часу менавіта літоўскі грош стаў падмуркам усёй грашовай сістэмы. Трэба адзначыць, што, нягледзячы на шматлікія дынастычныя уніі, грашовыя сістэмы Польшчы і ВКЛ аб’ядналіся толькі пасля ўтварэння РП. Нават гэтая адзінка — грош — па стапе польскай адпавядала васьмі дынарыям, г. зн. польскі грош быў лягчэй.
Дынарый заўсёды заставаўся самай маленькай адзінкай. Толькі нядоўгі час, пры кіраванні Жыгімонта Аўгуста існаваў обал наміналам у паўдынарыя. Але паступовае падзенне кошту гроша, і, як следства, дынарыя, не давала магчымасці існаванню обала. Наогул, кіраванне Жыгімонта — залаты век беларускай нумізматыкі. У гэты час грашовыя адносіны толькі пачалі ўваходзіць у тагачасны побыт, пачынала з’яўляцца фальваркава-паншчынная гаспадарка. Вялікія і колькасць знаходак таго часу, і колькасць розных манетных тыпаў.
Другой адзінкай, больш вялікай і больш знакамітай быў талер (яшчэ яго называлі таляр ці пулкопэк). Талер выводзіўся з гроша і быў роўны 30 гэтым адзінкам. Талер меў даволі вялікі памер (да 4 см) і чаканіўся з 85-ціадсоткавага срэбра. Яшчэ большы кошт меў дукат (ці флорын). Дукат біўся з золата, і таму яго кошт не залежаў ад гроша. У розныя гады за дукат давалі ад 50 да 180 грошаў.
Усе астатнія адзінкі былі вытворныя ад ужо пералічаных: існавалі двух-, трох-, шасціграшовікі, пауталяры, паугрошы і вельмі рэдкія партугалы (10 дукатаў).
Падчас існавання Рэчы Паспалітай фінансавае становішча нашых зямель паступова пагаршалася. Але першая кропка эканамічнай нестабільнасці была пакладзена Лівонскай вайной. З імём Жыгімонта Другога, тагачаснага князя, звязана і так званая «Спадчына Боны Сфорца». Бона Сфорца (маці Жыгімонта — неапалітанская прынцэса), калі з’язджала з Польшчы, забрала з сабою частку казны свайго памерлага мужа, Жыгімонта Першага. Там (у Неапалі) яна дала іспанскаму каралю Філіпу пазыку — 430 000 дукатаў. Потым, падчас няўдалай Лівонскай вайны Жыгімонт патрабаваў іх назад. Філіп вярнуў іх іспанскімі талерамі і паўталерамі, якія Жыгімонт кантрмаркіраваў (набіў невялічкі штамп са сваім імям і датай).
Калі ўрад пабачыў, у якую эканамічную бездань вядзе гэтая авантура, ён вырашыў адвясці злосць на Бараціна. Але той паспеў збегчы і нават запатрабаваў сабе кампенсацыю за пашкоджанае добрае імя, якую ўрад яму выплаціў, прычым не «барацінкамі»… Другая авантура звязана з эмісіяй «тымфу». Тымф — гэта злоты, які меў рэальны кошт 40 % злотага (важыў толькі 6,73 гр!). На дзевяці мільёнах гэтых «тымфаў» было выбіта: DAS PRETIUM SERVANTA SALUS POTIOR Q METALLO EST (жаданне выратаваць айчыну даражэй за сапраўдны кошт металу). Увогуле гісторыя з тымфам вельмі падобная на барацінку — і прывяла да такога ж выніку. Справа ў тым, што ў той час грошы ацэньваліся па сапраўдным кошце тых матэрыялаў, з якіх яны выраблены. А манетная сістэма пэўнай краіны не абмяжоўвалася толькі прадуктамі яе манетных двароў. Ва ўмовах такой «рыначнай» эканомікі насельніцтва проста не выкарыстоўвала такія непаўнаважныя грошы, тым самам падрываючы сам факт іх існавання.
Манеты Расійскай Імперыі
Усю манетную гісторыю падчас панавання расійскай імперыі можна разбіць на два перыяды. Першы (ад канца XVIII ст. да 50гг. XIX ст.) звязаны з інтэграцыяй Літвы ў расійскую грашовую сістэму. На пачатак XVIII ст. расійская сістэма была даволі беднай — усяго толькі два наміналы: рубель (аналаг талера), капейка (1/100 рубля). Але краіна развівалася і таму Петр I увёў новыя адзінкі: паўпалушка (1/8 капейкі), палушка (1/4), денга (1/2), грыўна (10 капеек), паўпалціна (25 капеек) і палціна (50 капеек). Менавіта з гэтага моманту ўтвараецца сучасная расійская грашовая сістэма, якая засталася амаль нязменнай да 20-х гадоў XX ст. Вызначальным фактам з’яўляецца тое, што Расія — першая краіна, што ўвяла дзесятковую сістэму, якую потым успрынялі па ўсім свеце. Таксама Петр I увёў і залатую адзінку — чырвонец, роўны дукату.
Кошт рубля вагалася ад 16 да 50 рублёў на пуд медзі, але ўвогуле гэтыя змены былі паступовымі. Цікавы факт: быў час, калі ў Расіі білі манеты з плаціны — непрыдатнага ў той час металу, які зараз каштуе значна больш за срэбра. У 1769 годзе былі надрукаваны асігнацыі — першыя папяровыя грошы. Папяровая грашовая сістэма мае вялікі плюс — каштоўнасці не знаходзяцца «у абароце» і таму не могуць быць страчаныя, захопленыя. Таксама Маркс называе прычынай увядзення папяровых асігнацый тое, што манеты падчас карыстання выціраюцца, і такім чынам страчваюць вагу, што значыць — і кошт. Але ўся гэтая сістэма стала магчыма толькі тады, калі ўрад змог гарантаваць кошт гэтых паперак. Раней, падчас шматлікіх войнаў, гэта было зусім немагчыма.
Аднак для працы такой сістэмы таксама трэба, каб вартасць папяровых грошай было такой жа, як і каштоўнасцей (золата, срэбра) у запасе. Але які ж кіраўнік дзяржавы не выкарыстае магчымасць друкаваць «столькі, колькі жадаеш» грошай? Расійскія імператары не былі выключэннем. Таму хутка аформіліся дзве асобныя грашовыя сістэмы — і папяровыя грошы каштавалі ў 4 разы менш металічных.
Было некалькі спроб адбіраць і вынішчаць асігнацыі — але гэта выпадала на часоваю меру. І таму новая сістэма была ўмацавана заканадаўчым чынам у 1839 г., калі срэбны рубель быў прыняты адзінай мерай (манетнай адзінкай). Другі перыяд (ад 50гг. XIX стагоддзя да 1917 г.) звязаны з увядзеннем залатога монаметалізму. Гэта было зроблена коштам увядзення новай адзінкі — імперыяла.
Таліён
Таліён (lex talionis) — прынцып прызначэння пакарання за злачынства, згодна з якім мера пакарання здзяйсняецца вінаватаму ў строгай адпаведнасці з нанесенай ім шкодай («вока за вока, зуб за зуб»).
NGC 1700
NGC 1700 (іншыя абазначэнні — MCG -1-13-38, PGC 16386) — эліптычная галактыка (E4) ў сузор’і Эрыдан.
Дзеяслоў
Дзеясло́ў — самастойная часціна мовы, якая абазначае дзеянне ці стан, прымету прадмета як працэс і выражае яго ў граматычных катэгорыях трывання, стану, асобы, ладу, часу. Адказвае на пытанні «што рабіць?», «што зрабіць?», і ў сказе найбольш выкарыстоўваецца ў ролі выказніка.
Дзеяслоў як часціна мовы аб’ядноўвае словы са значэннем працэсуальнай прыметы, якую варта разглядаць як катэгарыяльную семантыку, што праяўляецца ў супастаўленні з часцінамоўнымі значэннямі іншых лексікаграматычных класаў слоў. Агульнае значэнне дзеясловаў прынята называць значэннем працэсуальнай прыметы ў шырокім сэнсе слова, у адрозненне ад непрацэсуальнай прыметы, што перадаецца прыметнікамі (параўнаем: сябар хварэе і сябар хворы), і апрадмечанай прыметы, што абазначаецца назоўнікамі (хвароба). Вучоныя адзначаюць дзве асаблівасці значэння працэсульнай прыметы, адна з якіх заключаецца ў тым, што «кожны дзеяслоў утрымлівае ў сабе анафарычную прадметную сему, г. зн. адсылае да прадмета як крыніцы дзеяння, што адпавядае традыцыйнаму азначэнню “дзеяслоў як часціна мовы называе дзеянне прадмета”». Другой асаблівасцю працэсуальнай прыметы з’яўляецца яе здольнасць развівацца ў часе, таму працэсуальнасць заўсёды звязана з трывальна-часавымі характарыстыкамі дзеяслова. Значыць, дзеяслоў аб’ядноўвае клас слоў, якія граматычна выражаюць дзеянні як з’явы ў плане дынамічнага развіцця, працякання ці існавання ў часе. Пры характарыстыцы дзеясловаў у сказах ''Трыццаць дзеліцца на пяць. Беларусь мяжуе з Літвой.'' гавораць пра дзеяслоўную працэсуальную прымету як уласцівасць суб’екта.
Дзеяслоў мае граматычныя катэгорыі стану, трывання, ладу, часу, асобы, ліку і роду. Ён мае таксама складаную сістэму формаў, сярод якіх вылучаюцца:
Лексіка-семантычныя катэгорыі дзеяслова
Як казалася вышэй, дзеяслоў можа мець пэўныя семантычныя асаблівасці ў залежнасці ад патрэбы ў перадачы дзеяння ці стану прадмета. Дзеяслоў можа мець наступныя характарыскі:
Дзеяслоўныя формы
У іншых мовах вылучаюць яшчэ такія дзеяслоўныя формы, або аддзеяслоўныя часціны мовы:
Казанскі нацыянальны даследчы тэхналагічны ўніверсітэт
Казанскі нацыянальны даследчы тэхналагічны ўніверсітэт (тат. Казан мілі тикшеренү тэхналогія універсітэты, Qazan ilkülәm tikşerenü texnologiə universitetı) — дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова ў горадзе Казань.
Гісторыя
Гісторыя КНДТУ вядзе свой пачатак з Казанскага злучанага прамысловага вучылішча, адкрытага ў 1890 годзе. У 1919 годзе Казанскае прамысловае вучылішча было пераўтворана ў Казанскі політэхнічны інстытут. 13 мая 1930 года на базе хімічнага факультэта Казанскага політэхнічнага інстытута і хімічнага факультэта Казанскага дзяржаўнага універсітэта быў створаны Казанскі хімічны інстытут, які з 23 чэрвеня 1930 года стаў называцца Казанскім хіміка-тэхналагічным інстытутам імя А. М. Бутлерава, а з 23 красавіка 1935 года па снежань 1992 — Казанскім хіміка-тэхналагічным інстытутам імя С. М. Кірава (КХТІ).
У 1992 годзе КХТІ быў перайменаваны ў Казанскі дзяржаўны тэхналагічны ўніверсітэт (КДТУ). У 2010 годзе ўніверсітэту прысвоены статус нацыянальнага даследчага ўніверсітэта.
Рэйтынгі
У 2014 годзе агенцтва «Эксперт РА», ўключыла ВНУ ў спіс лепшых вышэйшых навучальных устаноў Садружнасці Незалежных Дзяржаў, дзе яму быў прысвоены рэйтынгавы клас «Е».
Тулькулі
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 343 чалавекі (178 мужчын і 165 жанчын). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 232 чалавекі (115 мужчын і 117 жанчын).
Zitti e buoni
З гэтай песняй «Måneskin» атрымалі права прадставіць Італію на «Еўрабачанні-2021» у Ротэрдаме (Нідэрланды), атрымаўшы перамогу ў фестывалі песні ў Сан-Рэма — 2021. Песня прынесла перамогу выканаўцам на конкурсе «Еўрабачанне-2021».
Сяргей Уладзіміравіч Курыленка
Сяргей Уладзіміравіч Курыле́нка (, г. Сафонава, Смаленская вобласць, РСФСР) — беларускі акцёр тэатра. Заслужаны артыст Беларусі (1998).
Біяграфія
Скончыў у 1980 годзе Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут. З 1980 года ў Гродзенскім абласным драматычным тэатры, рэжысёр-пастаноўшчык.
Пасля масавых фальсіфікацый на прэзідэнцкіх выбарах 2020 года, жорсткага разгону акцый пратэстаў, збіцця і катаванняў затрыманых пратэстоўцаў, раз з сямю дзясяткамі супрацоўнікаў тэатра падпісаў зварот да ўладаў, у якім заклікаў спыніць гвалт.
20 верасня акцёры спынілі спектакль «Вельмі простую гісторыю» пасля першага акту, калі ў антракце даведаліся пра тое, што Сяргей Курыленка і яго жонка Валянціна Харытонава былі затрыманыя. Пра гэта са сцэны гледачам заявіў акцёр Ігар Уланаў .. Дырэктар тэатра Ігар Гедзіч выклікаў да сябе акцёраў, задзейнічаных у спектаклі, прымусіўшы пісаць тлумачальную запіску, прыгразіўшы звольніць тых, хто адмовіцца. Пасля гэтага часта артыстаў была звольнена або сышла з тэатра.
27 кастрычніка па закліку Святланы Ціханоўскай далучыўся да агульнанацыянальнай забастоўкі разам з галоўным рэжысёрам Генадзем Мушпертам. У адказ дырэктар драмтэатра Ігар Гедзіч прапанаваў ім звольніцца па ўласным жаданні, але, пасля таго як яны адмовіліся, звольніў іх па артыкуле за «невыкананне працоўных абавязкаў».
Творчасць
Яго акцёрскае майстэрства вызначаецца сцэнічным густам, адчуваннем знешняга і ўнутранага малюнка ролі, смеласцю ў пошуках новых імправізацый. Стварыў яркія і выразныя характары-тыпы беларускага рэпертуару: Радзівіл Чорны і Уладзімір («Чорная панна», «Рагнеда і Уладзімір» А. Дударава). Сярод роляў: маркіз Дарант («» М. Булгакава), Драер («Кароль, дама, валет…» У. Набокава), Жыд («Камедыя пра нешчаслівага селяніна, яго жонку Маланку, жыда Давіда і Чорта, які страціў сэнс існавання» У. Рудава), Брэд Вінер («Дарагая Памэла» ), адвакат Хельмер («Нора» Г. Ібсена), Джордж («У наступным годзе, у той жа час…» ), Прафесар («» К. Чапека), Эзоп («Ліса і вінаград» Г. Фігейрэду), Генры Хігінс («Лялька» паводле Б. Шоу), Альвара («» Т. Уільямса) і інш. У прэм’ерным спектаклі «Рок-канцэрт з Рыгорам Горыным» (паводле Р. Горына) стварыў унікальны «зборны» вобраз інтэлігента (Ларычаў), які ўвасабляе ў сабе чысціню душы і сумленнасць.
Сям’я
У шлюбе з актрысай Валянцінай Харытонавай.
IC 3902
IC 3902 — галактыка тыпу * (зорка) ў сузор’і Гончыя Псы.
Дымбавіца (рака)
Дымбавіца (Dâmbovița) — рака ў Румыніі. Выток — у горным масіве Фэгэраш. Упадае ў раку Арджэш недалёка ад Будэшты ў жудзецы Кэлэрашы. Не суднаходная. На рацэ Дымбавіца размешчана сталіца Румыніі — Бухарэст. Жудзец Дымбавіца і возера Дымбавіца названы ад назвы гэтай ракі.
Полькавічы (Шумілінскі раён)
Знаходзіцца за 37 км у напрамку на поўдзень ад гарадскога пасёлка Шуміліна, за 57 км ад Віцебска, каля правага берага ракі Заходняя Дзвіна.
Маладосць (часопіс)
«Маладо́сць»  — беларускі штомесячны літаратурна-мастацкі і грамадска-палітычны ілюстраваны часопіс. Арыентаваны ў асноўным на дарослую моладзь. Сярод літаратурна-мастацкіх і грамадска-палітычных часопісаў, якія выдаюцца ў Рэспубліцы Беларусь для розных узроставых груп чытачоў, стаіць паміж часопісамі «Бярозка» (для дзяцей сярэдняга і старэйшага школьнага ўзросту) і «Полымя».
Распаўсюджваецца праз падпіску поштай і продаж у «Белсаюздруку». Падпісныя індэксы на «Белпошце»: індывідуальны — 74957, індывідуальны льготны для настаўнікаў — 00592, ведамасны — 749572, ведамасны льготны для ўстаноў Міністэрства культуры і Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь — 00731.
Гісторыя
Выдаваўся з 1953 года як орган цэнтральнага камітэта Ленінскага камсамола Беларусі і Саюза пісьменнікаў БССР і з’яўляўся адзіным у рэспубліцы штомесячным часопісам для моладзі.
З 1988 да пачатку 2000-х і з 2013 года выдаецца "Бібліятэка часопіса «Маладосць» (12 кніг у год), дзе былі надрукаваныя першыя кнігі шэрагу беларускіх пісьменнікаў.
У 2002—2012 гадах часопіс уваходзіў у склад рэдакцыйна-выдавецкай установы «Літаратура і мастацтва». Затым да 2021 года ў складзе выдавецкага дома «Звязда». З 2021 года часопіс увайшоў у склад выдавецтва «Мастацкая літаратура».
Змест публікацый
Друкуе творы беларускіх пісьменнікаў (раманы, аповесці, апавяданні, паэмы, вершы), публіцыстычныя і літаратуразнаўчыя артыкулы, рэцэнзіі, матэрыялы на навуковыя і грамадска-палітычныя тэмы. Існуюць сталыя рубрыкі «Паэзія», «Проза», «Пераклады», «Крытыка». З’явіліся новыя часткі: «Вяртанне», «Cathedra», «Гістфакт». У 1970—1980-я гады ў «Маладосці» былі каляровыя ўкладкі, прысвечаныя беларускаму жывапісу.
Аўтары
У часопісе ў розны час публікаваліся Якуб Колас, Пятрусь Броўка, Аркадзь Куляшоў, Янка Маўр, Іван Мележ, Іван Шамякін, Васіль Быкаў, Уладзімір Караткевіч, Максім Лужанін, Іван Чыгрынаў, Алесь Адамовіч, Янка Брыль, Васіль Вітка.
Працавалі ў часопісу Янка Брыль, Уладзімір Дамашэвіч, Янка Сіпакоў, Леанід Дайнека, Вячаслаў Адамчык, Мікола Гіль, Міхась Стральцоў, Мікола Аўрамчык, Алесь Жук, Казімір Камейша, Уладзімір Саламаха, Віктар Гардзей і Алесь Бадак.
З сучасных — Раіса Баравікова, Алег Грушэцкі, Алесь Карлюкевіч, Рагнед Малахоўскі, Алесь Марціновіч, Дзяніс Марціновіч, Алена Масла, Людміла Рублеўская, Віктар Шніп і шэраг іншых.
Франтальныя ападкі
Франтальныя ападкі — атмасферныя ападкі, выпадзенне якіх звязана з атмасфернымі франтамі і абумоўлена пад’ёмам цёплага паветра над франтальнай паверхняй. Часцей за ўсё гэта абложныя ападкі са слаіста-дажджавых воблакаў, асабліва на халодных франтах. Яны ахопліваюць вялікія плошчы і перамяшчаюцца разам з фронтам.
Лабанаўка (Клімаўскі раён)
Гісторыя
Заснавана ў 1673 годзе як валоданне Рубцоў, назва па прозвішчы асадчага Ільі Лабача. З 1679 года ў гетманскім валоданні.
У 1917 годзе тут была ўсталявана савецкая ўлада, адноўленая пасля перыяду германскай акупацыі ў 1918 годзе. У 1919 годзе сяло перададзена ў Гомельскую губерню РСФСР, а пасля ліквідацыі губерні ў 1926 годзе ў Бранскую губерню.
У сярэдзіне ХХ стагоддзі — калгасы «Чырвоная Масква», «Перамога»; цяпер — імя Кірава. У 1930 годзе заснавана бібліятэка.
З 1929 года ў складзе Клінцоўскай акругі, а з 1932 года ў Заходняй вобласці, у 1937 годзе перададзена ў склад Арлоўскай вобласці. У 1944 годзе ўвайшло ў склад Бранскай вобласці.
Алег Юр’евіч Латышонак
Алег Юр’евіч Латышо́нак (нар., ) — доктар гістарычных навук, старшыня Беларускага гістарычнага таварыства ў Польшчы, выкладчык Беластоцкага ўніверсітэта.
Біяграфічныя звесткі
Нарадзіўся ў сям’і беларускіх інтэлігентаў. Бацька — Юрый, выхадзец з-пад Шаркоўшчыны на Віленшчыне (цяпер Віцебская вобласць). Маці — Вера (з роду Стоцкіх) з наднарваўскай вёскі Лука на Беласточчыне.
У 1965 годзе сям’я Латышонкаў пераехала ў Беласток «да сваіх». Тут Алег скончыў школу і ліцэй, дзе быў адным з заснавальнікаў скаўцкай воднай дружыны «Чаму б не» і аўтарам яе назову.
У 1980 годзе скончыў гістарычна-філасафічны факультэт Ягелонскага ўніверсітэта ў Кракаве. Вярнуўшыся ў Беласток, працаваў настаўнікам гісторыі ў сельскагаспадарчым механічным тэхнікуме ў Супраслі.
У 1982 годзе арыштаваны за дзейнасць у падпольным руху «Салідарнасць», восем месяцаў правёў у беластоцкім арышце. Пасля вызвалення выехаў у Кракаў, дзе працаваў у Кракаўскім Гістарычным музеі і ў Інстытуце даследавання Палоніі (польскага зямляцтва) Ягелонскага ўніверсітэта.
У канцы 1980-х гадоў далучыўся да беларускага студэнцкага руху. Быў адным з заснавальнікаў беларускага рокавага фестывалю «Басовішча» і аўтарам яго назвы. Сябра-заснавальнік нефармальнага Беларускага Клуба, які займаўся падрыхтоўкай да палітычнай дзейнасці апазіцыйнай беларускай эліты.
У 1991 годзе вярнуўся ў Беласток і распачаў працу ў Музеі Войска, адначасова ведучы актыўную грамадска-палітычную дзейнасць. У 1992—1994 гадах старшыня Галоўнай Рады Беларускага Дэмакратычнага Аб’яднання, адзінай партыі нацыянальнай меншасці ў Польшчы. У 1993—1997 гадах працаваў журналістам тыднёвіка «Ніва». З 1995 года — член Управы Беларускага саюза ў Рэспубліцы Польшча, з 1997 года намеснік старшыні Цэнтра грамадзянскай адукацыі Польшча-Беларусь. У 1998 годзе сустваральнік беларускага радыё «Рацыя».
У 1996 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю ва Універсітэце імя Мікалая Каперніка ў Торуні («Беларускія ваенныя фарміраванні 1917—1923»). З 1997 года — выклачык Кафедры беларускай культуры Беластоцкага ўніверсітэта. Разам з Яўгенам Мірановічам напісаў падручнік «Гісторыя Беларусі ад паловы XVIII да канца XX стагоддзя».
У 2007 годзе ва Універсітэце імя Мікалая Каперніка ў Торуні абараніў доктарскую працу «Ад русінаў белых да беларусаў. Вытокі беларускай нацыянальнай ідэі». У красавіку 2007 года ў Беластоку выйшла яго чарговая кніга «Ад белых русаў да беларусаў», прысвечаная паўставанню беларускай народнай тоеснасці. У 2008 годзе перавёўся на Кафедру міжнародных адносін у Інстытуце гісторыі Беластоцкага ўніверсітэта. У гэтым жа годзе ўбачыў свет першы том збору яго твораў на беларускай мове «Жаўнеры БНР».
У 2009 годзе ў Вільні выдаў кнігу «Нацыянальнасць — Беларус». Кніга прысвечана пытанням этнагенезу беларусаў.
Суаўтар і рэдактар кнігі «Гісторыя беларусаў Падляшша» (2017), якая ахоплівае перыяд ад зыходу ледавіка да найноўшай гісторыі.
З 1996 года — старшыня Беларускага гістарычнага таварыства, член Усходнеславянскай камісіі Польскай Акадэміі Умення і Камісіі славянскіх даследаванняў Камітэта гістарычных навук Польскай Акадэміі Навук.
Адзнакі і ўзнагароды
У 2000 годзе адзначаны адзнакай «Заслужаны дзеяч культуры». У 2008 годзе — Кавалерскім крыжам Ордэна Адраджэння Польшчы. Узнагароджаны медалём 100 гадоў БНР Рады Беларускай Народнай Рэспублікі. У студзені 2023 года атрымаў польскі медаль «Стагоддзе аднаўлення незалежнасці».
Цікавыя факты
У беларускай гістарычнай супольнасці вядомы вялікі рост Алега Латышонка — 2 м 3 см.
Янка (прыток Дзісны)
Я́нка, у верхнім цячэнні Нішчанка — рака ў Беларусі, левы прыток ракі Дзісна. Працякае ў Браслаўскім і Шаркаўшчынскім раёнах Віцебскай вобласці.
Даўжыня ракі 48 км. Плошча вадазбору 564 км², азёрнасць 1 %. Выцякае з Багданаўскага возера на поўдзень, за 0,5 км на паўднёвы захад ад вёскі Багданова Браслаўскага раёна, цячэ праз возера Янка, у межах паўднёва-заходняй часткі Полацкай нізіны па лясной забалочанай мясцовасці, вусце на ўсходняй ускраіне г. п. Шаркаўшчына. Асноўныя прытокі – Янка (справа), Кулажка (злева).
Даліна трапецападобная (шырыня 100—350 м), у верхнім цячэнні невыразная. Пойма ў верхнім цячэнні вузкая, перарывістая, ніжэй пераважна двухбаковая (шырыня 50–100 м), у нізоўі амаль адсутнічае. Рэчышча ўверх ад вусця на працягу 39 км каналізаванае. У басейне ракі азёры Мілашкаўскае і Азярайцы.
Дымбавіца (возера)
Дымбавіца (Lacul Dâmbovița) — возера, размешчанае на рацэ Дымбавіца ў Бухарэсце, плошча — 55 га. Возера знаходзіцца за 3 км ад цэнтра Бухарэста і размешчана паміж возерам Морыі на ўсходзе, раёнам Джулешці на поўначы, камунай К’яжна і лесам Рошу на поўдні.
Праектуемая падземная шаша прадугледжвае тунэль, які злучыць возера Морыі, возера Дымбавіца і камуну К’яжна з цэнтрам горада, плошчай Унірыі і румынскай аўтамагістраллю А1.
Кожная трэцяя. За зачыненымі дзвярыма
'''«Кожная трэцяя. За зачыненымі дзвярыма»''' (Каждая третья. За закрытой дверью) — беларускі кароткаметражны дакументальны фільм, зняты ў 2016 годзе. Стаў лепшым беларускім фільмам на 6-ым фестывалі кароткаметражнага кіно «Cinema Perpetuum Mobile».
Змест
Кожная трэцяя жанчына ў краіне падвяргаецца фізічнаму гвалту ў сям’і, кожная шостая — сэксуальнаму. Хатні гвалт — тое, што адбываецца з сотнямі тысяч беларускіх жанчын за зачыненымі дзвярыма. Тысячы жанчын не могуць атрымаць належнай абароны і дапамогі, тысячы агрэсараў застаюцца беспакаранымі — у Беларусі адсутнічае спецыялізаваны закон аб папярэджанні хатняга гвалту.
Рэйхстаг (Германская імперыя)
Рэйхста́г (Reichstag — «Дзяржаўны Сход») — вышэйшы прадстаўнічы і заканадаўчы орган Германіі ў перыяд кайзераўскай эпохі, з’яўляўся ніжняй палатай парламента імперыі. Ролю верхняй палаты іграў Бундэстаг.
Рэйхстаг узнік у 1867 годзе ў выглядзе «ўстаноўчага паўночнагерманскага Рэйхстага», за якім рушыў услед звычайны паўночнагерманскі Рэйхстаг. У 1871 годзе, пасля аб’яднання Германіі, быў скліканы першы германскі Рэйхстаг, зацверджаны Канстытуцыяй Германіі ад 16 красавіка 1871. У яго абранні, аднак, не прымала ўдзел Эльзас-Латарынгія. Рэйхстаг часоў Кайзераўскай Германіі праіснаваў да 1918 года.
Гісторыя
Па канстытуцыі 1871 года Рэйхстаг абіраўся на 3 гады, таму другія выбары адбыліся ў 1874 годзе (з удзелам Эльзас-Латарынгіі), трэція — у 1877 годзе. З прычыны непрыняцця Рэйхстагам закона супраць сацыялістаў, Рэйхстаг быў распушчаны датэрмінова і чацвёрты заканадаўчы перыяд пачаўся ў 1878 годзе. Наступныя — у 1881, 1884, 1887 і 1890 гадах. У 1888 годзе быў прыняты закон аб падаўжэнні заканадаўчага перыяду да 5 гадоў, які павінен быў уступіць у сілу з восьмага Рэйхстага, але з прычыны непрыняцця ваеннага законапраекта рэйхстаг быў распушчаны за два гады да тэрміну. Таму дзявяты заканадаўчы перыяд пачаўся ў 1893 годзе, а дзесяты — у 1898 годзе.
Рэйхстаг абіраўся ўсеагульнай, прамой і таемнай падачай галасоў, па акругах Германскай імперыі, з насельніцтвам 100 000 у кожнай, але размеркаванне акругаў было выраблена ў 1867 годзе для Паўночнагерманскага саюза, а для астатняй Германіі — у 1871 годзе, і, нягледзячы на ​​вельмі значныя далейшыя змены ў размеркаванні насельніцтва, заставалася з тых часоў нязменнай, тым часам, як павелічэнне электарату адбылося асабліва ў вялікіх гарадах, якія адсылалі ў Рэйхстаг пераважна апазіцыйных дэпутатаў. Электарат у розных акругах вагаўся ў вялікіх межах: паміж за 40 000 (Шаўмбург-Ліпэ) і 600 000 (6-я Берлінская акруга) (па перапісу 1895 году).
Колькасць дэпутатаў у двух Паўночнагерманскіх Рэйхстагах раўнялася 297, у першым германскім Рэйхстагу — 384, а пачынаючы з 1874 года колькасць павялічылася да 397. Дэпутаты па канстытуцыі лічыліся прадстаўнікамі ўсяго народа, а не сваёй акругі. Дэпутаты карысталіся недатыкальнасцю.
Рэйхстаг самастойна выбіраў сваё бюро, якое складалася з прэзідэнта, двух віцэ-прэзідэнтаў і 8 сакратароў, і сам правяраў паўнамоцтвы сваіх членаў. Члены саюзнага савета мелі права гаварыць у ім ад імя сваіх урадаў, у любы час.
Рэйхстаг меў права заканадаўчай ініцыятывы, але абмяркоўваў таксама законапраекты, унесеныя саюзнымі ўрадамі і прынятыя Бундэсратам. Кампетэнцыя Рэйхстага абмяжоўвалася агульнаімперскімі справамі; ва ўнутраныя справы асобных германскіх дзяржаў ён не меў права ўмешвацца. Рэйхстаг не разглядваў спрэчкі паміж асобнымі германскімі дзяржавамі, падведамныя Бундэсрату. Урад перад рэйхстагам не трымаў справаздачу.
У 1894 годзе быў пабудаваны будынак Рэйхстага.
Кіраўніком Рэйхстага лічыўся так званы «Прэзідэнт Рэйхстага» (Präsident des Reichstages ці Reichstagspräsident).
Віктар Аляксандравіч Лягін
Віктар Аляксандравіч Лягиін (псеўданім — Корнеў, 31 снежня 1908, Сяльцо —, Мікалаеў) — савецкі разведчык, капітан, Герой Савецкага Саюза (пасмяротна).
Біяграфія
Нарадзіўся ў сям’і чыгуначніка на станцыі Сяльцо Гасамскай воласці Бранскага павета, Арлоўскай губерні (цяпер аднайменны горад у Бранскай вобласці), дзе пражываў да 1923 года. Пасля заканчэння ў 1934 годзе Ленінградскага політэхнічнага інстытута і атрымання спецыяльнасці інжынера-механіка працаваў інжынерам на Ленінградскай станкабудаўнічым заводзе.
У 1938 годзе быў накіраваны на працу ва Упраўленне НКУС па Ленінградскай вобласці, а затым пераведзены ў Маскву для праходжання службы ў цэнтральным апараце НКВД. З ліпеня 1939 года па чэрвень 1941 года знаходзіўся ў службовай камандзіроўцы ў ЗША.
Вярнуўшыся ў Маскву, Лягін з групай супрацоўнікаў разведкі накіроўваецца ў горад Мікалаеў для арганізацыі разведвальна-дыверсійнай працы супраць нямецкіх акупантаў, узначальвае там дзейнасць падпольнай антыфашысцкай групы «Мікалаеўскі падпольны цэнтр». Група Лягіна ажыццявіла шэраг буйных дыверсій, якія прычынілі нямецкім акупантам вялікую шкоду ў жывой сіле і тэхніцы (знішчыла аэрадром, нафтабазу, склады, абсталяванне заводаў, марскія судны), здабывала і перадавала ў Цэнтр каштоўную разведвальную інфармацыю пра суперніка.