cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Старынка (Мсціслаўскі раён)
Гісторыя
Вядома з 1816 года. У 1883 годзе ў Доўгавіцкай воласці Чэрыкаўскага павета Магілёўскай губерні. Акрамя земляробства частка насельніцтва займалася сталярным промыслам.
Савецкая ўлада ўстаноўлена ў студзені 1918 г. У 1925 г. адкрыта працоўная школа 1-й ступені, у якой у 1927 г. было 58 вучняў, дзейнічаў гурток па ліквідацыі непісьменнасці сярод дарослых. У 1931 г. арганізованы калгас «Новая вёска», які у 1932 г. аб'ядноўваў 65 гаспадарак, меў 532 га ворыва, абслугоўвала яго Ходасаўская МТС імя Тэльмана. Працавала кузня па рамонце сельгасінвентара.
У Вялікаю Айчынную вайну з 14 ліпеня 1941 г. да 28 верасня 1943 г. вёска была акупавана нямецка-фашысцкімі захопнікамі.
У 1999 г. у складзе калгаса «XXVI-ы з'езд КПСС».
Станам на 2016 год у складзе Мсціслаўскага «Райаграпрамтэхзабеспячэння».
Людміла Іванаўна Пятрова
Людміла Іванаўна Пятрова (нар., в. Паўлаўка, Магілёўскі раён) — беларускі літаратуразнавец, кнігавыдавец. Кандыдат філалагічных навук (1992). Заслужаны дзеяч культуры Беларусі (1997). Дзяржаўная прэмія Беларусі (1998).
Біяграфія
Скончыла БДУ ў 1971 годзе. З 1971 года працавала ў выдавецтве «Навука і тэхніка», з 1995 года яго галоўны рэдактар. 3 1996 года дырэктар выдавецтва «Беларуская навука». З 1999 года ў Беларускім дзяржаўным тэхналагічным універсітэце (з 1999, факультэт прынттэхналогій і медыякамунікацый, кафедра рэдакцыйна-выдавецкіх тэхналогій, прафесар).
Навуковая дзейнасць
Даследуе беларускую драматургію, зрабіла значны ўклад у прапаганду кніг па тэатральным мастацтве.
Корачын
Ко́рачын (, Корочин) — вёска ў Івацэвіцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Жытлінскага сельсавета.
Дзегцяры (Мёрскі раён)
Дзегцяры́ (, Дегтяры) — вёска ў Мёрскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Новапагосцкага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1945 гадах вёска ў складзе гміны Пераброддзе Дзісенскага павета Віленскага ваяводства Польскай Рэспублікі.
Да 11 лютага 1974 года вёска ўваходзіла ў склад Камянполлеўскага сельсавета.
Знешняя палітыка Румыніі
Са снежня 1989 Румынія праводзіць знешнюю палітыку, арыентаваную на захад (ЕС, ЗША), у нейкім сэнсе павярнуўшыся да былых саюзнікаў спінай. У 2004 Румынія стала паўнавартым сябрам НАТА. Траян Бэсеску — прэзідэнт у 2004–2014 — падпісаў пагадненне з ЗША аб стварэнні амерыканскіх ваенных баз на ўсходзе краіны. У 2009 Хілары Клінтан назвала Румынію адным з самых надзейных саюзнікаў ЗША.
У ХХІ стагоддзі Румынія прымярае ролю правадніка інтэграцыі паміж чарнаморскімі суседзямі са складу былога СССР (Малдова, Украіна, Грузія) і Еўрапейскім саюзам. Наяўнасць значнай венгерскай меншасці абумоўлівае неабходнасць падтрымліваць сяброўства з Венгрыяй. Асаблівыя адносіны ў Румыніі з Малдовай — постсавецкай краінай, што гістарычна і моўна звязана з Румыніяй вельмі шчыльна. У пачатку 1990-х у Малдове быў створаны палітычны рух, што меў на мэце ўз'яднанне з Румыніяй. У 2005 годзе ўжо ўзгаданы Бэсеску высунуў план аб'яднання Румыніі і Малдовы да ўступлення Румыніі ў ЕС. Гэты план не знайшоў падтрымкі з боку кіраўніцтва Малдовы.
Беларуска-румынскія адносіны
20 снежня 1991 Румынія прызнала незалежнасць Рэспублікі Беларусь і 14 лютага 1992 года былі ўсталяваныя дыпламатычныя адносіны паміж дзвюма краінамі. У 1992 годзе Румынія адкрыла пасольства ў Мінску, завулак Калінінградскі 12. Яго кіраўніцтва забяспечваецца на ўзроўні часовага паверанага ў справах. У 1994 годзе Рэспубліка Беларусь адкрыла ў Бухарэсце генеральнае консульства, якое ў 1995 годзе было пераўтворана ў пасольства. У верасні 1997 у Вільнюсе, прэзідэнт Беларусі Аляксандр Лукашэнка ў рамках міжнароднай канферэнцыі сустрэўся з румынскім калегам Эмілем Канстанцінеску; у лістападзе 1999 сустрэча паўтарылася падчас саміта АБСЕ.
У ХХІ ст. ключавым мерапрыемствам на двухбаковым палітычным трэку стаў афіцыйны візіт у Рэспубліку Беларусь Міністра замежных спраў Румыніі Т. Мелешкану (9-10 лістапада 2017 года), падчас якога ён сустрэўся з кіраўніком беларускага МЗС і Прэм'ер-міністрам Андрэем Кабяковым. У беларускім парламенце маецца рабочая група па супрацоўніцтве з Румыніяй, якую ўзначальвае Петрашова В.В., аналагічная група ёсць і ў Бухарэсце.
Ляахэ
Ляахэ́  — рака на паўночным усходзе Кітая.
Даўжыня (ад вытокаў ракі Сіляахэ) 1430 км, плошча басейна 231 тыс.км². Пачынаецца ў гарах на стыку Вялікага Хінгана і Жэхэ, цячэ па раўніне Сунляо, упадае ў Ляадунскі заліў Жоўтага мора. Летнія паводкі. Сярэдні расход вады ў ніжнім цячэнні больш за 630 м³/с. Выкарыстоўваецца пераважна для арашэння. Вадасховішчы Дахафан, Эрлуншань. Суднаходная ад горада Чжэнцзятунь. У вусці — порт Інкоу.
Валянціна Сяргееўна Пятліцкая
Валянціна Сяргееўна Пятліцкая (нар., пас. Каменка на Дняпры, Запарожская вобласць, УССР) — беларуская артыстка аперэты (сапрана). Заслужаны артыст Беларусі (2002).
Біяграфія
Скончыла ў 1969 годзе Мінскае музычнае вучылішча імя М. Глінкі, у 1974 годзе — Беларускую кансерваторыю. 3 1970 артыстка хору, з 1974 салістка Беларускага дзяржаўнага музычнага тэатра.
Творчасць
Для яе творчай індывідуальнасці характэрны эмацыянальнаць, шчырасць у перадачы пачуццяў, артыстызм і абаяльнасць. Стварыла запамінальныя вобразы ў творах нацыянальнага рэпертуару: Царэўна і Ліса («Сцяпан — вялікі пан» Ю. Семянякі), Насця, Надзя («Несцерка», «Судны час» Р. Суруса), Патрысія і Епіфанія («Мільянерка» Я. Глебава), Агнеса («Дзяніс Давыдаў» А. Мдывані), Каралева («Шклянка вады» У. Кандрусевіча). У класічным рэпертуары найб. значныя: Зорыка, Ганна і Валянціна («», «» Ф. Легара), Адэта, Сільва, Віялета («», «», «» І. Кальмана), Адэль, Аніна («», «» І. Штрауса), Стэла («» І. Дунаеўскага), Ірынка «» Б. Аляксандрава), у творах сучасных кампазітараў — Соф'я («Гора ад розуму» ), Клацільда і Мадлен («О, мілы друг» ), Раксана («Сірано дэ Бержэрак» ), Галя («Старыя дамы» ), Глорыя («Дарагая Памэла» М. Самойлава), Чаніта («Пацалунак Чаніты» ), Мама і Каламбіна («Дзіцячы альбом» на музыку П. Чайкоўскага), Лялька («Стойкі алавяны салдацік» ).
36-ы паліцыйны стралецкі полк
36-ы паліцыйны стралецкі полк (Polizei Schutzen Regiment 36) — беларускае калабарацыйнае падраздзяленне мясцовай паліцыі.
Шлях батальёна
Першапачаткова полк кватараваў ва Урэччы (каля Слуцка). Пазней 36-ы полк быў пераведзены ў Валожын Вілейскай акругі. Валожын знаходзіўся побач з Налібоцкай пушчай, таму полк бесперапынку вёў змаганне з партызанамі. Капітан Барашкевіч праводзіў таксама набор для папаўнення палка i быў ягоным маральным правадыром. Паводле непацверджаных даных, полк у гэты час налічваў каля 1100 чалавек.
Эвакуацыя
Падчас эвакуацыі з Беларусі полк браў удзел у баях з бальшавікамі, пры гэтым загінуў сам капітан Барашкевіч. У час адступлення назіраліся вельмі частыя выпадкі дэзертырства, падчас якіх былі забітыя некаторыя камандоўцы. Недабіткі палка былі ўжо на тэрыторыі Германіі ўключаныя ў склад брыгады Зіглінга.
Мутацыйная тэорыя
Мутацы́йная тэо́рыя, тэорыя зменлівасці і эвалюцыі — раздзел генетыкі, які закладае асновы генетычнай зменлівасці і эвалюцыі.
Гісторыя
Распрацаваў Г. дэ Фрыз у 1903 годзе. Падобную сістэму прадстаўленняў пра зменлівасць і эвалюцыю распрацаваў і С. І. Каржынскі ў 1899 годзе.
Развіццё генетыкі абвергла асноўныя палажэнні мутацыйнай генетыкі.
Сучасныя прадстаўленні аб спадчыннасці і іх сінтэзе з эвалюцыйным вучэннем сфармуляваў С. С. Чацверыкоў у 1926 годзе.
Асноўныя палажэнні
Існуе дзве катэгорыі зменлівасці — бесперапынная і перарывістая. Паводле гэтай тэорыі толькі перарывістая зменлівасць з'яўляецца спадчыннай. Для яе абазначэння ўведзены тэрмін «мутацыя».
Новыя жарданоны ўзнікаюць шляхам прагрэсіўных мутацый раптоўна, без пераходаў і звычайна адразу спадчынна пастаянныя.
Масавыя мутацыі прымеркаваны да асобых рэдкіх мутацыйных перыядаў, што ў жыцці кожнага віду чаргуюцца з працяглымі перыядамі спакою.
Ніна Уладзіміраўна Шарубіна
Ні́на Уладзі́міраўна Шару́біна (,, Беларусь) — беларуская артыстка оперы (сапрана), педагог. Народная артыстка Беларусі (2016).
Жыццё і творчасць
Вырасла ў в. Калінавая на Дняпры, Магілёўскі раён.
Скончыла Магілёўскае музычнае вучылішча (1983, харавое дырыжыраванне, клас Таццяны Кузінай), Беларускую дзяржаўную акадэмію музыкі (1994, сольныя спевы, клас Валянціны Раговіч), асістэнтуру-стажыроўку Беларускай дзяржаўнай акадэміі музыкі (1999, клас Леаніда Івашкова). Заняткі сольнымі спевамі пачала ў Магілёве ў Людмілы Браілоўскай.
У 1994—2002 салістка Магілёўскай абласной філармоніі.
У тэатры імкліва заняла месца вядучай салісткі, выконваючы ўсе асноўныя партыі драматычнага сапрана класічнага і нацыянальнага рэпертуару. Найлепшымі партыямі спявачкі лічацца: Абігайль («Набука» Дж. Вердзі), Аіда («Аіда» Дж. Вердзі), Амелія («Баль-маскарад» Дж. Вердзі), Сантуцца («» П. Масканьі), Тоска («» Дж. Пучыні), Чыа-Чыа-сан («Мадам Батэрфляй» Дж. Пучыні).
Выступае галоўным чынам як оперная спявачка, аднак валодае высокім майстэрствам камернай выканаўцы.
Ацэнка творчасці
Паводле водгукаў крытыкі, артыстка валодае моцным лірыка-драматычным сапрана прыгожага спелага пазнавальнага тэмбру, вялікім сцэнічным талентам, дарам пераўвасаблення. Выканальніцкай манеры Ніны Шарубінай уласцівы эмацыйнасць, шчырасць, гранічная руплівасць у працы над вобразамі. Творчасць Ніны Шарубінай стала прыкметнай з’явай у айчынным мастацтве, яскравым прыкладам прафесіяналізму опернага выканаўцы, адданасці прафесіі. Артыстка значна ўзбагаціла беларускае опернае выканальніцтва пач. XXІ стагоддзя.
Герцагі Арлеанскія
Тытул герцага Арлеанскага, пачынаючы з 1344 года, традыцыйна даваўся другому сыну французскага караля. Герцагства Арлеанскае было апанажам французскай кароны.
Поўбераг
Упершыню згадваецца ў 1428 годзе (Puolbreha), калі быў запісаны вял.кн. Вітаўтам у вена сваёй жонцы Ульяне. Да 1454 года належаў ужо пану Івашку Іллінічу, адзін з першых вядомых яго маёнткаў, калі і як перайшоў да яго не вядома. Напэўна, быў выслугай яго бацькі Іллі. Пасля смерці Івана перайшоў да яго сына Мікалая, які ў 1495 годзе называе сябе дзедзічам Паўберага, з 1519 года—галоўныя яго маёнтак. Нягледзячы важнасць для роду, маёнтак быў закладзены Мікалаем Мікалаевічам Іллінічам троцкаму яўрэю Шомаку. Потым маёнтак выкупіў наваградскі ваявода Ян Забярэзінскі. У Забярэзінскіх Паўбераг выкупіў Юрый Іванавіч Іллініч "па блізкасці сваёй" за 400 коп грошаў і завешчаў Богушу Багавіцінавічу.
NGC 7754
NGC 7754 (іншыя абазначэнні — PGC 72511, MCG -3-60-21, IRAS23466-1652) — спіральная галактыка (Sa) ў сузор’і Вадаліў.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
210
210 (дзвесце дзясяты) год па юліянскім каляндары — невысакосны год, пачаўся ў панядзелак.
Фелікс Нойройтэр
Фелікс Нойройтэр (Felix Neureuther, нар. года, Мюнхен) - нямецкі гарналыжнік, чэмпіён свету, шматразовы пераможца этапаў Кубка свету. Спецыялізуецца ў Слаламных дысцыплінах.
У Кубку свету Нойройтэр дэбютаваў у 2003 годзе, у студзені 2010 года атрымаў сваю першую перамогу на этапе Кубка свету. Усяго на сённяшні дзень мае сем перамог на этапах Кубка свету: пяць у слаламе, адну ў паралельным слаламе і адну ў гіганцкім слаламе. Усяго ў слаламе больш за 15 разоў падымаўся на подыум на этапах Кубка свету. Лепшым дасягненнем у агульным заліку Кубка свету з'яўляецца для Нойройтэра 4-е месца ў сезоне 2012/13.
Перамогі на этапах Кубка свету (7)
На 11 студзеня 2014 года
Інгеборга Дацкая (каралева Францыі)
Інгеборга Дацкая (Ingeborg Valdemardatter af Danmark, Ingeburge de Danemark,  —, Корб, Эсон, Францыя) — каралева Францыі ў 1193 і 1200—1223 гадах. Інгеборга была дачкой караля Даніі Вальдэмара I Вялікага і Сафіі Валадараўны.
Прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса 1982
8-я прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса была абвешчана 11 снежня 1982 года. Найлепшым фільмам абрана карціна «Іншапланецянін».
Дэнтыпеліс ломкі
Апісанне
Пладовае цела мякка-перапончатае, пры высыханні крохкае, ад белаватага спачатку да жаўтаватага і вохрыстага колеру, памерам да 10 см і больш. Край свабодна аддзяляецца, часта адагнуты. Гіменафор складаецца з шыпоў памерам 0,5–9 X 0,1–0,4 мм. Цыстыды шматлікія, з масляністым змесцівам, ружанцападобна сегментаваныя ў верхняй частцы, шырынёй 4,5–7,5 мкм. Гіфы са спражкамі. Базідыі булавападобныя, 27–37 X 4,5–7 мкм. Споры эліптычныя або амаль сферычныя, з патоўшчанай гладкай ці шурпатай абалонкай, 4–6,3 X 3,3–6 мкм
Пашырэнне
Арэал ахоплівае Еўропу, Каўказ, Сібір, Сярэднюю Азію, Далёкі Усход. Адзначаны ў паўднёвай і паўднёва-заходняй частках Беларусі.
Сустракаецца ў шыракалістых, чорнаальховых і яловых, часта сырых і цяністых лясах. Індыкатар стараўзроставых мінімальна парушаных лясных экасістэм. Жыве і ўтварае пладовыя целы на значна раскладзенай валежнай, пазбаўленай кары драўніне лісцевых парод (клёна вастралістага, вольхі чорнай, граба звычайнага і інш.).
Асаблівасці біялогіі
Сапратроф, выклікае белую гніль. Пладовыя целы ўтвараюцца ў ліпені-верасні.
Ахова
Уключаны ў Чырвоную кнігу Беларусі, ахоўваецца ў Польшчы.
Пятухоўка
Пятухо́ўка — рака ў Карэліцкім раёне Гродзенскай вобласці, левы прыток ракі Сэрвач (басейн Нёмана). Даўжыня 8 км. Пачынаецца на ўсходніх схілах Навагрудскага ўзвышша за 1 км на паўднёвы ўсход ад вёскі Равіны, упадае ў Сэрвач на захад ад аграгарадка Цырын. Ад вусця на працягу 2 км каналізаваная.
Пяскоўка
Пяскоўка — тапонім.
Сяргей Астапавіч Пятровіч
Сяргей Астапавіч Пятровіч (, г. Капыль — ) — беларускі тэатразнавец. Кандыдат мастацтвазнаўства (1962).
Біяграфія
Член Беларускага саюза тэатральных дзеячаў ‎з 1955 года.
Навуковая дзейнасць
Даследаваў дзейнасць Е. Міровіча, тэатральную спадчыну Я. Коласа, развіццё тэатральнага мастацкага аматарства рэспублікі. Адзін з аўтараў «Гісторыі беларускага тэатра» (т. 1—2, 1983—1985).
Ямпіль
Ямпаль ці Ямпіль  — горад ва Украіне, былы адміністрацыйны цэнтр Ямпільскага раёна Вінніцкай вобласці. Цэнтр тэрытарыяльнай грамады. Размешчаны ў яры на левым беразе ракі Днестр. Адлегласць да Вінніцы — 100 кіламетраў. Насельніцтва — 11,3 тысяч чалавек (2015 год). Размешчаны на мяжы з Малдовай.
Тамаш Ануфрыевіч Наркевіч-Ёдка
Біяграфія
Паходзіў са шляхецкага роду Наркевічаў-Ёдкаў герба «Ліс». Нарадзіўся ў сям’і Ануфрыя Наркевіча-Ёдкі, павятовага маршалка ігуменскага, і Петранэлі з Забелаў. Ахрышчаны 4 красавіка 1810 года ў Грозаўскім касцёле.
Скончыў Віленскі ўніверсітэт, кандыдат абодвух правоў. Службоўца Міністэрства ўнутраных спраў (1832), надворны радца (на 1851).
Маршалак павятовы ігуменскі ў 1863—1868 гадах. Ганаровы апякун губернскай гімназіі ў г. Мінску.
Жыў у маёнтку Пукава (1851—1866).
Памёр пасля 25 жніўня 1872 года.
Паперня (Лідскі раён)
Папе́рня (, Паперня) — вёска ў Лідскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Ваверскага сельсавета.
Гісторыя
Каля сярэдзіны XVIII ст. Паперня ад князёў Вішнявецкіх перайшла да Кастравіцкіх герба «Байбуза». Першым з Кастравіцкіх, які валодаў Паперняй, быў гродскі пісар, а потым лідскі лоўчы Самуэль Кастравіцкі, жанаты з Барбарай Сяклюцкай. Згодна з вопісам парафій Лідскага дэканата ў 1784 годзе, Паперня — двор і вёска Дылеўскай парафіі, уласнасць пані Кастравіцкай, пісаравай гродскай лідскай. Пасля Паперня належала іх сыну Ігнату, каралеўскаму генерал-ад’ютанту, удзельніку кампаніі Напалеона.
Тракт публічны вёў праз Паперню з Гродна на Вільню, злучаючы два каралеўскія гарады Рэчы Паспалітай.
У 1915 годзе акупавана Германіяй, з 1921 года ў складзе Польшчы, з 1939 года — у БССР. З канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года пад нямецка-фашысцкай акупацыяй.
Страчаная спадчына
Да Першай сусветнай вайны ў Паперні стаяў палац у стылі класіцызму. Ён меў форму прастакутніка, у цэнтральнай частцы быў двухпавярховы, а па краях аднапавярховы. Да цэнтральнай, двухпавярховай часткі, прылягаў порцік на чатырох іанічных калонах. На трыкутным шчыце порціка, сярод упрыгожання з тынкоўкі ў выглядзе расліннага арнаменту, вылучаўся герб «Байбуза». Акрамя гэтага, шчыт порціка ўпрыгожвалі дзве каменныя вазы, устаноўленыя сувосева з крайнімі калонамі. Над галоўнымі ўваходнымі дзвярыма быў невялікі балкон. Палац меў вялікія прастакутныя вокны, упрыгожаныя аблямаваннем і трыкутнымі вальмамі. З боку парку, сіметрычна ўваходнаму порціку, меўся рызаліт з тэрасай.
Парк займаў некалькі дзесяткаў гектараў, быў агароджаны плотам з ажурнай цэглы з высокімі, мураванымі і атынкаванымі слупамі. Да ўязной брамы вяла алея са старых клёнаў. Перад палацам — паміж брамай і стайняй — меўся вялікі, на некалькі гектараў, траўнік, які паступова паніжаўся да вялікага става (30-40 га). Паміж палацам і ставам раслі бярозы, яны не перашкаджалі бачыць з палаца супрацьлеглы бераг става і лес за ім. Над ставам стаяў дастаткова вялікі мураваны млын. На гэтым месцы калісьці была фабрыка паперы, ад якой і атрымала назву мясцовасць.
Сярадава
Сяра́дава (, Серадово) — вёска ў Івацэвіцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Жытлінскага сельсавета.
Да 2 сакавіка 1981 года вёска ўваходзіла ў склад Яглевіцкага сельсавета.
Даследаванне космасу
Касмічныя даследаванні з'яўляюцца пастаянным адкрыццём і даследаваннем нябесных структур ў касмічнай прасторы з дапамогай касмічнай тэхнікі, якая няспынна развіваецца і расце. У той час, як даследаванне космасу ажыццяўляецца ў асноўным астраномамі з дапамогай тэлескопаў, фізічнае засваенне касмічнай прасторы праводзіцца з дапамогай як безпілотных робатызаваных касмічных апаратаў, так і пілатуемых касмічных палётаў.
У той час як назіранне за аб'ектамі ў космасе, вядомае як астраномія, было яшчэ да надзейна запісанай гісторыі, менавіта развіццё буйных і адносна эфектыўных ракет на працягу сярэдзіны дваццатага стагоддзя дазволіла фізічнаму засваенню касмічнай прасторы стаць рэальнасцю. Агульныя абгрунтаванні даследавання космасу ўключаюць у сябе пашырэнне навуковых даследаванняў, нацыянальны прэстыж, аб'яднанне розных народаў, забяспячэнне будучага выжывання чалавецтва і развіццё ваенных і стратэгічных пераваг у дачыненні да іншых краін.
Касмічныя даследаванні часта выкарыстоўваюцца ў якасці канкурэнцыі ў межах геапалітычнага суперніцтва, такога як Халодная вайна. Пачатак эры асваення космасу быў выкліканы «касмічнай гонкай» паміж Савецкім Саюзам і Злучанымі Штатамі. Запуск першага антрапагеннага аб'екта на арбіту Зямлі, савецкага «Спутнік-1» 4 кастрычніка 1957 года, і першая пасадка на Месяцы ў межах амерыканскай місіі «Апалон-11» 20 ліпеня 1969 года часта прымаюцца ў якасці арыенціраў для гэтага пачатковага перыяду. Савецкая Касмічная Праграма дасягнула многіх першых крокаў, у тым ліку першая жывая істота на арбіце ў 1957 годзе, першы палёт чалавека ў космас (Юрый Гагарын на борце «Усход-1») у 1961 годзе, першы выхад у адкрыты космас (Аляксея Лявонава) 18 сакавіка 1965 года, першая аўтаматычная пасадка на іншае нябеснае цела ў 1966 годзе і запуск першай арбітальнай станцыі («Салют-1») у 1971 годзе.
Пасля першых 20 гадоў даследаванняў фокус зрушыўся з разавых рэйсаў да аднаўляльных апаратных сродкаў, такіх як праграма «Space Shuttle», а таксама ад канкурэнцыі да супрацоўніцтва як з Міжнароднай касмічнай станцыяй (МКС).
Пасля палёту да МКС наступнай місіі STS-133 у сакавіку 2011 года, планы па засваенні космасу па ЗША застаюцца ў стадыі развіцця. Праграма адміністрацыі Буша «Сузор'е» з мэтай вяртання на Месяц да 2020 года была прызнана недастаткова фінансаванай і нерэалістычнай групай экспертаў у справаздачы 2009 года. Адміністрацыя Абамы прапанавала перагледзець «Сузор'е» ў 2010 годзе, каб засяродзіцца на развіцці здольнасці да пілатуемых місій за межамі нізкай калязямной арбіты (НКА), якія прадугледжваюць падаўжэнне эксплуатацыі МКС пасля 2020 года, перанос разпрацовак ракет-носьбітаў для пілатуемых экіпажаў ад НАСА ў прыватны сектар, развіццё тэхналогій для выхаду місій за межы НКА, такіх як пункты Лагранжа, Месяц, калязямныя астэроіды і Фобас або арбіты Марса.
У 2000-я гады Кітайская Народная Рэспубліка ініцыявала паспяховую праграму пілатуемага касмічнага палёту, у той час як Еўрапейскі Саюз, Японія і Індыя таксама планавалі ў будучыні пілатуемыя касмічныя палёты. Кітай, Расія, Японія і Індыя выступаюць за пілатуемыя палёты на Месяц на працягу 21 стагоддзя, у той час як Еўрапейскі Саюз выступае за пілатуемыя палёты як на Месяц, так і на Марс у 20—21 стагоддзі.
З 1990-х гадоў прыватныя інтарэсы пачалі прасоўваць касмічны турызм і ажыццяўляць публікацыю грамадскіх даследаванняў Месяца (Google Lunar X Prize).
Беседзь
Бе́седзь, Бесядзь, Бесець — рака ў Смаленскай і Бранскай абласцях Расіі і Магілёўскай, Гомельскай абласцях Беларусі, левы прыток Сажа (басейн Дняпра). Даўжыня 261 км, у межах Беларусі 185 км. Вадазбор 5460 км², у межах Беларусі 3110 км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці 28,4 м³/с. Агульнае падзенне 59,6 м. Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,23 ‰.
Назва
Назва Беседзь балцкага паходжання.
Корань Bes- у шэрагу рачных назваў на Падняпроўі і Павоччы, з розным пашырэннем: Бесенка, Бяснянка, Бесін, Бесвінка, Бесценка, Бесцінка, Бестань, Бестра (рус. Бестря), Бестрань (рус. Бестрень), Бественка.
Аснова Bes-t- у літоўскіх рачных назвах Best-upis, Bestinis, у назве латышскай ракі Beste. Ад літоўскага besti «ўтыкаць, капаць» з індаеўрапейскімі паралелямі.
Фанетычны варыянт таго ж кораня Bas- з тым жа значэннем у назве ракі Бася, таксама ў дняпроўскіх гідронімах Басанка, Бастаўка, Босця (*Bas-t-). Ад роднаснага besti літоўскага bastyti «тыкаць, утыкваць», прускага *bastun «утыкаць».
Аналагічна ўтвораныя балцкія гідронімы з коранем Kast- (літоўскае Kastinis, латышскае Kaste ). Ад літоўскага kasti «капаць», ад якога таксама назва дняпроўскай ракі Костря недалёка ад ракі Бестря (утвораныя падобным чынам, з пашыральнікам -(e)r-).
Апроч Bas- : Bes-, вядома і яшчэ такіх параў каранёў, як Nar- : Ner- (Нарач — Няропля), Nal- : Nel- (*Нальша — дзесенскі Неліж), Nas- : Nes- (прыток Ловаці рака Насва — *Нясвіжа).
У назве Беседзь корань Bes- пашыраны пашыральнікам -ed-, які таксама ў гідронімах Убедзь (правы прыток Дзясны паміж Чарнігавам і Ноўгарадам-Северскім), Жэведзь, Немедзь (на Падзесенні), Лебяда, Канеда (на Верхнім Падзвінні).
Пашыральнік -d- выкарыстоўваецца ў літоўскім слова- і назваўтварэнні (lebti «гультаяваць» — lebeda «гультай, цямця-лямця»).
Значэнне назвы Беседзь можна перадаць як «Капа́ная (рака)». Семантыка назвы звязаная з глыбінёй рэчышча.
Агульнае
Пачынаецца ў Шумяцкім раёне Смаленскай вобласці, цячэ ў Хоцімскім, Касцюковіцкім і Веткаўскім раёнах Беларусі. Тройчы перасякае беларуска-расійскую мяжу. Вадазбор на паўднёва-ўсходняй частцы Аршанска-Магілёўскай раўніны, у нізоўях на Чачэрскай раўніне і ў Гомельскім Палессі. Найвышэйшы ўзровень разводдзя ў пачатку красавіка, найбольшая вышыня над межанным узроўнем 3,5—5,5 м, сярэдняя 2,8 м. Замярзае ў 1-й дэкадзе снежня, крыгалом у канцы сакавіка. Суднаходная за 78 км ад вусця.
Даліна выразная, слабазвілістая, трапецападобная, шырыня да ўпадзення р. Жадунь 0,2—0,3 км, далей 0,6—1 км, ніжэй вусця р. Свінка 1—1,5 км. Пойма пераважна двухбаковая, большай часткай лугавая, парэзаная прытокамі, старыцамі, рукавамі; вышыня ў вярхоўі 0,1—0,2 км, на астатнім працягу 0,5—0,8 км, пасля ўпадзення р. Свінка да вусця 0,5—1,5 км.
Рэчышча моцназвілістае і разгалінаванае; яго шырыня ў вярхоўі 15—20 м, у ніжнім цячэнні 30—40 м (на асобных участках да 100 м). Берагі стромкія, нярэдка абрывістыя, вышынёй 0,3—2 м.
Асноўныя прытокі
Справа: Чачавец, Благаўка, Еленка, Сураў, Жадунь, Дзяражня, Алёшня, Палуж, Каўпіта, Азярышчанская, Чарняўка.
Злева: Альшоўка, Жадунька, Войская, Зубр, ручай Машоўка, Пералёўка, Стаўбунка, Студзёнка, Увіч, Сплавень (Трасцянец).
На рацэ
Гарадскія пасёлкі: Хоцімск, Красная Гара. Іншае: Белая Дуброва, Веткаўскі батанічны заказнік.
У мастацтве
Народны паэт Беларусі Аркадзь Куляшоў напісаў верш «Мая Беседзь».
Дзянісы
Дзяні́сы (, Денисы) — вёска ў Мёрскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Новапагосцкага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1945 гадах вёска ў складзе гміны Новы Пагост Дзісенскага павета, а з 1926 года ў Браслаўскім павеце Віленскага ваяводства Польскай Рэспублікі.
Рух за адвольнае выміранне чалавецтва
Рух за адвольнае выміранне чалавецтва — больш вядомае як VHEMT (Voluntary Human Extinction Movement) — грамадскі экалагічны рух, які ўзнік ў 1991 годзе ў ЗША ў горадзе Портланде. Мэтай руху з'яўляецца адвольнае выміранне чалавецтва шляхам адмовы ад размнажэння. Мэтай руху з'яўляецца рашэнне існуючых экалагічных праблем шляхам добраахвотнага адмовы ад размнажэння. Канчатковая мэта — поўнае знікненне віду Homo sapiens. Лозунгам руху з'яўляецца «Дай нам божа жыць доўга і ўсім памерці».
Ёнас Віляйшыс
Ёнас Віляйшыс (Jonas Vileišis; 3 студзеня 1872 года, Пасваліс — 1 чэрвеня 1942 года, Каўнас) — літоўскі дзяржаўны дзеяч, палітык, журналіст, юрыст, дыпламат, сябар Літоўскай Тарыбы, адзін з падпісантаў Акта аб незалежнасці Літвы 1918 года, мэр Каўнаса.
Рух за адвольнае выміранне чалавецтва
Рух не прапагандуе забойствы, самагубства, масавую стэрылізацыю і іншыя гвалтоўныя метады, замест гэтага прапануецца адмовіцца ад далейшага прайгравання чалавечага роду.
Ёнас Віляйшыс
Біяграфія
У 1892 годзе скончыў гімназію ў Шаўляі, затым два гады вывучаў фізіку і матэматыку ў Санкт-Пецярбургу, але ў выніку ў 1898 годзе скончыў там юрыдычны факультэт. У студэнцкія гады пісаў для газет «Звон» (Varpas») і «Селянін» («Ūkininkas»). Уступіў у шэрагі сацыял-дэмакратычнай партыі Літвы.
У 1902 годзе быў адным з заснавальнікаў Літоўскай дэмакратычнай партыі, адстойваў права на выкарыстанне літоўскай мовы на тэрыторыі Расійскай імперыі. Пасля зняцця забароны ў 1904 годзе заснаваў газету «Літоўскі селянін» («Lietuvos Ūkininkas»). Пазней працаваў у «Віленскіх навінах» («Vilniaus žinios»), а пасля яе закрыцця — у «Літоўскіх навінах» («Lietuvos žinios).
Падчас Першай сусветнай вайны ўдзельнічаў у сацыяльнай дапамозе жыхарам Літвы, быў суарганізатарам літоўскіх школ на акупаваных Германіяй тэрыторыях. За палітычную дзейнасць быў арыштаваны і сядзеў у турме ў Лукішках, а рэшту вайны правёў у Берліне.
У 1917—1920 гадах удзельнічаў у працы Літоўскай Тарыбы. Выступіў супраць акта незалежнасці ад 11 снежня 1917 года, крытыкуючы дакумент за празмерныя сувязі будучай літоўскай дзяржавы з Германіяй. 26 студзеня 1918 года ён адмовіўся засядаць у Тарыбе на знак пратэсту супраць узурпацыі ёю права змяняць законы ў маладой рэспубліцы, але праз тры тыдні ўсе сябры Тарыбы прагаласавалі за падрыхтаваны ім праект акта — ён быў урачыста прыняты 16 лютага 1918 года. Затым разам з Юргісам Шаўлісам ён адправіўся ў Берлін, каб дамагчыся дыпламатычнага прызнання новай літоўскай дзяржавы.
У 1917—1922 гадах заставаўся членам Сацыял-дэмакратычнай партыі Літвы, пазней (да 1929 года) — Літоўскай сялянскай партыі.
18 снежня 1918 года стаў міністрам унутраных спраў ва ўрадзе Літоўскай Рэспублікі (да сакавіка 1919 года). Быў міністрам фінансаў (чэрвень — кастрычнік 1919 года). Працаваў над увядзеннем новай валюты, але ягоныя праекты ў выніку не былі рэалізаваныя.
У 1919 годзе атрымаў пасаду дыпламатычнага прадстаўніка ў ЗША, дзе лабіяваў прызнанне Літвы дэ-юрэ і наладзіў кантакты з літоўскай эміграцыяй.
Быў абраны дэпутатам Сейма Літвы ў 1922 годзе, удзельнічаў у прэзідэнцкіх выбарах у чэрвені, прайграў Аляксандрасу Стульгінскісу.
З 30 верасня 1921 года па 2 ліпеня 1931 года быў мэрам Каўнаса. Падчас яго кіраўніцтва горад перажыў значнае развіццё — плошча павялічылася з 18 да 40 км², было пабудавана больш за 2,5 тысячы новых дамоў, тры сучасныя масты праз Нёман, большасць вуліц была асветлена і выбрукавана, наладжана аўтобусная камунікацыя, а таксама планаваліся новыя вуліцы і плошчы. Таксама ўдалося пабудаваць даволі ўдалую каналізацыю і водаправод.
Памёр у чэрвені 1942 года ў шпіталі Чырвонага Крыжа ў Каўнасе, пахаваны ў сямейнай капліцы на могілках Роса ў Вільнюсе.
Дагестанская вобласць
Дагестанская вобласць — вобласць Расійскай імперыі паміж 43°30' і 41° з. ш. і 45°35' і 48°85' у. д., на поўначы ад Галоўнага Каўказскага хрыбта, у паўночна-усходняй частцы Каўказскага перашыйка. На поўначы Дагестанская вобласць аддзялялася ад Церскай вобласці галоўным чынам Сулака-Церскім водападзелам, або Андыйскім хрыбтом.
Сучасная іўдаізацыя свету, ці Яўрэйскае пытанне ў XX стагоддзі
Утрыманне
Манаграфія падпадзелена на чатыры часткі і ўтрымвае 158 раздзелаў:
Кніга падзелена на 4 часткі, першыя дзве дакранаюцца гісторыі і палітыкі і названы адпаведна «палітычная гісторыя» — новая гісторыя людзей, ідэй і рухаў — з пункту гледжання ўдзелу ў ёй яўрэяў і «палітычная геаграфія» — разгляд палітычнай карты свету з пункту гледжання ўдзелу яўрэяў у дзяржаўным кіраўніцтве. Яны абедзве прызначаны для дэманстрацыі чытачу гістарычнага захопу яўрэямі асноўных пазіцый у палітычным, эканамічным і культурным жыцці краін, і ў некаторых з іх — наадварот, вызваленні ад такога захопу, што павінна стаць прыкладам будучыні для ўсіх народаў. Такая іўдаізацыя, паводле думкі Радзаеўскага, ішла па нарастальнай з 1900 па 1930, і ў канчатковым выніку ЗША стала сусветным цэнтрам іўдзейства.
Трэцяя частка працы прысвечана «інтэрдзяржаве», гэта нейкая нябачная, магутная і злавесная дзяржава, створаная яўрэямі як міждзяржаўнае ўтварэнне, што жыве за кошт іншых дзяржаў, і грамадзяне іх нават не падазраюць пра гэта. Паводле характарыстыкі, дадзенай З. Эфіравым, гэта частка працы нават у большай ступені не мае стасунку да рэальнасці, аж да поўнай фантазіі.
Апошняя, чацвёртая частка ўтрымвае думкі аўтара пра бягучыя падзеі ў свеце і тых перспектывах, якія магчымыя для развіцця сітуацыі. Так, у адпаведнасці з імі, фашызм — гэта тая сіла, якая створыць такую сітуацыю сваім ладам, пры якой яўрэям рабіць няма чаго. Паводле думкі Радзаеўскага, Мусаліні змог згуртаваць працу і капітал у адным ладзе, а Гітлер вырашыў супярэчнасці нацыяналізму і сацыялізму і вызваліў Еўропу ад ярма юдэяў — самага страшнага ярма ў гісторыі чалавецтва, і гэта павінна быць пашырана на Японію, а потым і Расію. Таму ў рускага фашызму ёсць свая асаблівасць: ён прызначаны для вызвалення народа ад камуністычнага заціску (а ў еўрапейскага — дысцыплінаваць народныя масы). У ім таксама ёсць і акцэнт на цесныя стасункі з праваслаўем (лозунг — «Бог, Нацыя, Праца»).
Транеб’ергскі дзесяцінны амбар
Транеб’ергскі дзесяцінны амбар (Tranebjerg Kirkelade) — дзесяцінны амбар, які быў пабудаваны каля 1350 года як склад дзесяціны і іншых грашэй для царквы Транеб’ерг, якая знаходзіцца па суседстве. Хлеў-амбар выкладзены цэглай і абліцаваны пліткай, быў адноўленны ў 1964 годзе, а ў 1978 годзе была зроблена Дэкларацыя аб захаванні як гісторыка-культурнай спадчыны. Царкоўны амбар з’яўляецца адным з найбольш добра захаваных дзесяцінных амбараў Даніі. Да 1960 года належаў Братынгсборгу.
Ракевічы
Раке́вічы (, Ракевичи) — вёска ў Навагрудскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Вераб’евіцкага сельсавета.
NGC 7754A
NGC 7754A (іншае абазначэнне — PGC 72509) — лінзападобная галактыка (S0) ў сузор’і Вадаліў.
Гэты аб’ект не ўваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога» і быў дададзены пазней.
Шаргарад
Ша́ргарад  — горад ва Украіне, былы цэнтр Шаргарадскага раёна Вінніцкай вобласці. Цэнтр тэрытарыяльнай грамады. Размешчаны ва Усходнім Падоллі над рэкамі Мурашка і Каўбасна. 6800 жыхароў (2015). У 1588 годзе Шаргарад атрымаў магдэбургскае права. Захавалася гарадзішча часоў Кіеўскай Русі. Сярод архітэктурных помнікаў: рэшткі замка XVI ст., сінагога (1589), касцёл Фларыяна (1595), комплекс збудаванняў Свята-Мікалаеўскага манастыра (XVII—XVIII стст.), жылыя дамы XVIII—XIX стагоддзяў.
Нільская гусь
Нільская гусь, егіпецкая гусь (Alopochen aegyptiaca) — від вадаплаўных птушак сямейства качыных.
Апісанне
Даўжыня цела 65–73 см, размах крылаў 135–155 см, маса 1,9–2,5 кг. Палавы дымарфізм невыразны, самцы крыху большыя. Афарбоўка іржава-бронзавая. Вакол вока і на жываце цёмна-бронзавыя плямы, падобны колер мае кольца на шыі. Ніз цела святлейшы, ніжняя частка крыла светла-зялёная. Дзюба і ногі ружовыя. Маладыя не маюць цёмнай плямы ля вока.
Пашырэнне
Прыродны арэал нільскіх гусей знаходзіцца на поўдзень ад Сахары ў Афрыцы, невялікая прыродная папуляцыя таксама насяляе, адпаведна з назвай на многіх мовах, даліну Ніла ў Егіпце.
Гэтыя гусі былі інтрадукаваныя чалавекам у многіх краінах Заходняй Еўропы, дзе стварылі папуляцыі, якія вольна жывуць не толькі ў вадаёмах у парках, але і ў прыродзе. Нільская гусь уваходзіць у Спіс самых небяспечных відаў-інтрадуцэнтаў, падрыхтаваны Еўрапейскай камісіяй. У Польшчы штогод птушкі сталі адзначаццца з 1999 года, пасля выпадку першага гнездавання ў 2007 годзе лічыцца нешматлікім гняздуючым відам. Адзначаны таксама ў Літве. У канцы лютага 2020 года з'явілася паведамленне пра першую сустрэчу з парай нільскіх гусей на Беларусі (у Бераставіцкім раёне).
Гісторыя Румыніі
Румынія адбылася на тэрыторыі, якая прыблізна адпавядае старажытнарымскай правінцыі Дакіі. Уласна Румынія была сфармавана ў 1859 годзе праз асабістую унію дунайскіх княстваў Малдавіі і Валахіі. Новая дзяржава прыняла афіцыйную назву «Румынія» ў 1866 годзе і атрымала незалежнасць ад Асманскай імперыі ў 1878 годзе. У канцы Першай сусветнай вайны да суверэннага Каралеўства Румынія далучыліся Трансільванія, Букавіна і Бесарабія. У Другой сусветнай вайне Румынія ваявала на баку Нацысцкай Германіі да 1944 года, пасля чаго далучылася да Саюзнікаў. Пасля вайны стала сацыялістычнай дзяржавай і членам Варшаўскай дамовы. Пасля рэвалюцыі 1989 года Румынія пачала пераход да дэмакратычнага ладу і капіталістычнай рынкавай эканомікі.
Старажытны час
Чалавечыя рэшткі ўзростам 40 000 гадоў, знойдзеныя ў Пештэра-ку-Оасэ (Пячоры з косткамі), мяркуюцца найстаражытнейшымі ў свеце рэшткамі краманьёнцаў. Неалітычныя тэхналогіі і сельская гаспадарка распаўсюдзіліся па тэрыторыі сучаснай Румыніі ў 6 тыс. да н.э. пасля прыбыцця мігрантаў з грэчаскай Фесаліі. На поўначы Румыніі (каля Лункі) знойдзены самыя старажытныя ў Еўропе сведчанні аб здабычы солі ўзростам каля 8000 гадоў. Да таго часу адносяцца і першыя пасяленні, некаторыя з якіх неўзабаве сталі прота-гарадамі плошчай да 3 км². У 3 тыс. да н.э. на поўначы Румыніі квітнела Трыпольская культура. 1800 г. да н.э. датуюцца раскапаныя фартыфікацыйныя збудаванні бронзавага веку.
У VII ст. да н.э. на чарнаморскім узбярэжжы з'явіліся грэчаскія калоніі, што вялі гандаль з тутэйшымі плямёнамі, сярод якіх Герадот называў гетаў па ніжнім Дунаі і агафірсаў у Трансільваніі. Страбон асацыяваў гетаў з дакамі, што ў І ст. да н.э. кантралявалі Ніжнедунайскую нізіну. Найвышэйшага росквіту дакі дасягнулі ў часы Дэцэбала (87—106 н.э.), які стварыў магутную дзяржаву. У выніку войнаў (101—102 і 105—106) з рымскім імператарам Траянам, краіна стала рымскай правінцыяй Дакія, што цягам ІІ ст. мірна і паспяхова развівалася. Вучоныя-прыхільнікі дака-рымскай неперарыўнай тэорыі кажуць, што доўгае мірнае суіснаванне рымскіх легіянераў ды перасяленцаў з дакамі стала першай стадыяй утварэння румынскай нацыі. У ІІІ стагоддзі на правінцыю аслабелай імперыі бесперапынныя набегі рабілі готы і карпы, і калі ў 271 годзе імператар Аўрэліян аддаў войску загад пакінуць Дакію, готы авалодалі краінай. Тым не менш, многія воіны і перасяленцы засталіся на новай радзіме. Дабруджа (Малая Скіфія) ж заставалася рымскай (пазней візантыйскай) да VII ст.
Сярэднявечча
Вучоныя, што адмаўляюць дака-рымскую тэорыю, кажуць, што раманамоўныя валахі прыйшлі на паўночнадунайскія землі з паўднёвых Балкан толькі ў ХІ ст. Прычарнаморскія раёны знаходзіліся пад уплывам Візантыі; заходняя частка сучаснай Румыніі, асабліва Трансільванія, пачынаючы з Х ст. стала сферай венгерскіх інтарэсаў. Са Свяшчэннай Рысмкай імперыі ў Трансільванію блізу 1150 прыйшлі нямецкія каланісты. Румынскія землі моцна пацярпелі ад нашэсця манголаў у 1241–1242., а ў другой палове ХІІІ ст. трапілі пад венгерскую ўладу большай часткай.
Валахія, Малдавія, Трансільванія
У ХIV ст. незалежнасць ад Венгрыі атрымлівалі два румынскіх княствы: Валахія (1330) і Малдавія (1360). Валашскае княства, дасягнуўшы росквіту пры князі Мірчы I Старым (1386–1413), у 1456 стала васалам Асманскай імперыі. Малдаўскае княства дасягнула росквіту пры князі Стэфане III Вялікім (1457–1504), а ў 1513 стала васалам Асманскай імперыі. У 1541 пасля падзення Венгерскага каралеўства туркі захапілі заходнерумынскія землі, на якіх у 1570 было створана васальнае княства Трансільванія. Тады ж на румынскія землі прыйшла рэфармацыя. У 1594 Малдавія, Валахія і Трансільванія далучыліся да Свяшчэннага саюза, скіраванага супраць асманскага панавання ў Еўропе. У траўні 1600 усе тры княствы былі аб'яднаны пад уладай князя Міхая Храбрага, які, хоць пад ціскам суседзяў быў вымушаны адрачыся ў версані таго ж года, у ХІХ стагоддзі стаў сімвалам адзінства нацыі.
У ХVII cтагоддзі княствы працягвалі плаціць даніну асманам, але ўзмацнілі сваю аўтаномію. Пасля 1683 Трансільванія ўвайшла у склад дзяржавы Габсбургаў, якая праводзіла палітыку акаталічвання (дакладней, пераходу ў унію). Праваслаўная царка была прызнана толькі ў выніку паўстанняў, узнятых манахамі ў 1744 і 1759 гадах, румыны ў Трансільваніі заставаліся непрызнаным народам.
Пасля здрады князя Валахіі Канстанціна Бранкавяну і Малдавіі Дімітара Кантэміра і заключэння імі саюзу з Габсбургамі і Расіяй, Стамбул пыйшоў да высновы аб неабходнасці кіраваць Дунайскімі княствамі (так у той час празвалі Валахію і Малдавію) праз сваіх стаўленікаў — грэкаў-фанарыётаў. Новыя ўладары хутка распусцілі войскі, што давзволіла Аўстрыі акупаваць Букавіну (1775), а Расіі — Бесарабію (1812).
Кючук-Кайнарджыйскі дагавор (1774), падпісаны пасля Руска-Турэцкай вайны 1768–1774, абавязаў Асманскую імперыю пагадзіцца на аўтаномію Дунайскіх княстваў. Натхнёны грэчаскай вайной за незалежнасць валахскі дваранін Тудор Уладзімірэску ў 1821 годзе ўзняў паўстанне супраць турак, аднак у хуткім часе быў забіты фанарыётамі. Адрыянопальскі мір 1829 года паміж Турцыяй і Расіяй пашырыў аўтаномію княстваў, хоць і пакінуў Стамбулу права прызначаць князёў. Валахскія і малдаўскія лідары рэвалюцыі 1848 года змагаліся за аб'яднанне княстваў, вызваленне сялян (дарэчы, упершыню пад сіне-жоўта-чырвоным трыкалорам), але гэтым разам імперскія Расія і Турцыя выступілі супраць рэвалюцыянераў адзіным фронтам і разграмілі іх. У Трансільваніі румыны падтрымалі антывенгерскія захады Вены, аднак Габсбургі ўсё адно не далі ім аўтаноміі, і ў 1867 годзе Аўстра-венгерскае пагадненне зрабіла Трансільванію часткай вялікай Венгрыі ў складзе дуалістычнай манархіі.
Атрыманне незалежнасці
У выніку Крымскай вайны Дунайскія княствы аказаліся пад міжнароднай апекай. Вялікія дзяржавы не перашкодзілі мясцоваму дваранству правесці спецыяльныя сходы, на якіх было прынята рашэнне аб аб'яднанні княстваў; першым князем аб'яднанай краіны ў 1859 стаў Александру Іаан Куза. У 1862 годзе саюз княстваў атрымаў назву Румынія. Урад Кузы ўзяў курс на рэформы — секулярызацыю, аграрную рэформу, — што выклікала незадаволенасць кансерватыўных колаў і Александру быў заменены на немца Карла Гагенцолерна-Зігмарынгена. На Берлінскім кангрэсе (1878) Румынія была прызнана незележным каралеўствам, да дзяржавы былі далучаны дэльта Дуная і Дабруджа; а Карл Гагенцолерн у 1881 стаў каралём Каралем Першым. У 1883 годзе Румынія таемна далучылася да Траістага саюза. Нягледзячы на патрабаванні румынскіх ірэдэнтыстаў, ў першыя дзесяцігоддзі свайго існавання каралеўства не прэтэндавала на чужыя землі.
Першая і Другая сусветныя войны
У выніку Другой Балканскай вайны Румынія атрымала Паўднёвую Дабруджу. Паколькі Германія і Аўстрыя ў гэтай вайне падтрымалі Балгарыю, Румынія перагледзела сваю знешнюю палітыку і далучылася да Антанты, але на пачатку Першай сусветнай вайны заставалася нейтральнай. Аднак, калі саюзныя дзяржавы паабяцалі Румыніі венгерскую Трансільванію, яна ў 1916 абвясціла вайну Траістаму саюзу. Усходні фронт расцягнуўся, румынская армія хутка была разбіта і аўстра-германскія войскі акупавалі тры чвэрці краіны, за рэштку тэрыторыі змагалася расійская армія. Пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі расійскія войскі пакінулі Румынію і краіна ў траўні 1918 была вымушана падпісаць з Цэнтральнымі дзяржавамі цяжкі Бухарэсцкі дагавор. Зрэшты, кароль Фердынанд І за дзень да капітуляцыі Германіі паспеў аднавіць адносіны з Антантай, таму Румыніі дасталіся ўсе абяцаныя бонусы са складу Аўстра-Венгрыі: Трансільванія, Банат, Крышана, Букавіна. Больш за тое, Грамадзянская вайна ў Расіі дазволіла ажыццявіць уз'яднанне з Бесарабіяй, не прызнанае СССР. Такім чынам, плошча Румыніі павялічылася з даваенных 137,000 км² да 295,000 км².
Рэформы 1919–1921 ператварылі краіну ў "нацыю дробных земляўласнікаў". Было ўведзена ўсеагульнае выбарчае права для мужчын. Румынская дзяржава была ўнітарнай, аднак нацыянальныя меншасці, што складалі 30 % насельніцтва, мелі даволі шырокія правы. У 1927 годзе памірае кароль Фердынанд, улада фармальна пераходзіць да яго ўнука Міхая. У 1930 з эміграцыі вяртаецца бацька малалетняга Міхая, эксцэнтрычны кароль Караль ІІ. У 1938 Караль "дорыць" народу новую Канстутуцыю, ліквідуе парламенцкую дэмакратыю, распушчае партыі і робіцца адзінаўласным гаспадаром Румыніі. Пасля дыпламатычна прайграных тэрытарыяльных страт на карысць СССР (Бесарабія і Букавіна), Венгрыі (Трансільванія) і Балгарыі (Паўднёвая Дабруджа) у 1940, Караля зрынвае прагітлераўскі генерал Іон Антанеску, што абвяшчае сябе дыктатарам пры тым жа каралі Міхаі. У час Другой сусветнай вайны Румынія з'яўляецца саюзнікам дзяржаў Восі, галоўнай крыніцай нафты для вермахта. У ліпені 1941 года Румынія ўступіла ў вайну супраць СССР на баку Германіі, вярнула Бесарабію і акупавала Трансністрыю — вобласць на ўсход ад Днястра з цэнтрам у Адэсе. Яўрэйскае насельніцтва Трансністрыі было вынічшчана, яўрэі ж Малдавіі і Валахіі збольшага перажылі вайну, хаця й былі моцна абмежаваны ў правах. 23 жніўня 1944 падчас паспяховага савецкага наступлення кароль Міхай арыштаваў Іона Антанеску і перадаў уладу антыфашысцкаму Нацыянальнаму дэмакратычнаму блоку. 250 000 румын далучыліся да Савецкай арміі ў паходзе на захад.
Камуністычная Румынія
У сакавіку 1945 г. ва ўладзе апынуўся ўрад, падтрыманы Масквой, і два з лішкам гады Румынія заставалася нечым накшталт «сацыялістычнай манархіі». Маладому каралю далі ў Маскве мянушку «кароль-камсамолец». 6 ліпеня 1945 г. Міхай быў узнагароджаны савецкім ордэнам «Перамога» (№16). У 1947 Румыніі афіцыйна перадалі Трансільванію. У тым жа годзе лідар камуністаў Георгэ Геаргіу-Дэж, прымусіўшы Міхая І адрачыся ад улады і пакінуць радзіму, стаў на чале Румыніі, якая атрымала назву Сацыялістычная Рэспубліка Румынія. Прамая ваенная прысутнасць СССР у Румыніі працягвалася да канца 1950-х, а сумесныя прадпрыемствы "саўромы" эксплуатавалі прыродныя багацці краіны на карысць вялікага брата. У 1948 дзяржава распачала калектывізацыю. З канца 1940-х па пачатак 1960-х палітычныя свабоды былі згорнуты, іншадумства пераследвалася, разгортваліся шырокія кампаніі па выкрыванні ворагаў народу, а таемная паліцыя "секурытатэ" (Securitate) атрымала рэнаме найбольш жорскай спецслужбы ў сацыялістычным лагеры. У 2006 спецыяльная камісія назвала лічбу ахвяраў (ад пераследу і выпраўленчых работ у лагерах — да забойстваў) камуністычнага рэжыму — 2 млн чалавек.
Пасля смерці Геаргіу-Дэжа ў 1965, кіраўніком краіны стаў Нікалае Чаўшэску. Пры ім краіна стала правоздзіць палітыку з меншай аглядкай на СССР. У 1967 Румынія стала адзінай камуністычнай краінай, што не парвала дыпламатычных адносін з Ізраілем пасля Шасцідзённай вайны. Аўтарытэт краіны ў арабскім свеце заяспечыў Румыніі ролю пасрэдніка ў араба-ізраільскіх перамовах. У тым жа 1967 годзе Чаўшэску ўсталяваў дыпламатычныя адносіны з ФРГ. Румынія стала адзінай дзяржавай Варшаўскага дагавора, што не стала ўдзельнічаць ва ўводзе войск у Чэхаславакію ў жніўні 1968 года, а Чаўшэску назваў саму аперацыю "вялікай памылкай, што ставіць пад пагрозу лёс камунізму". У першай палове 1980-х у румынскай эканоміцы сталі відавочны вялікія праблемы, выкліканыя планавым характарам эканомікі і вялікай знешняй запазычанасцю. Чаўшэску заклікаў румынаў да жорсткай эканоміі і да 1989 краіна разлічылася з даўгамі. Аднак жахлівае падзенне ўзроўню жыцця людзей адбілася на настроях у грамадстве, і так расчараваным палітычнымі несвабодамі і культам асобы дыктатара. У выніку рэвалюцыі ў снежні 1989 Чаўшэску быў зрынуты і расстраляны разам з жонкай. З усіх падзенняў камуністычных рэжымаў румынскай рэвалюцыя стала найбольш крывавай — з тысячамі забітых і параненых.
Сучасны перыяд
У 1990 пасля яшчэ некалькіх рэвалюцыйных хваляў Румынія перайшла да дэмакратычнай палітычнай сістэмы і рынкавай эканомікі. Першым прэзідэнтам дэмакратычнай Румыніі стаў Іон Іліеску. У 2004 Румынія стала членам НАТА, 1 студзеня 2007 разам з Балгарыяй далучылася да ЕС. У другой палове 2010-х захлынутую карупцыяй краіну ўскалыхнулі наймагутнейшыя з 1989 пратэсты.
212
212 — высакосны год, пачаўся ў сераду. 212 год нашай эры, 212 год 1 тысячагоддзя, 12 год III стагоддзя, 2 год 2-га дзесяцігоддзя III стагоддзя, 3 год 210-х гадоў.
Мобі Дзік
Мобі Дзік, або Белы Кіт (Moby-Dick; or, The Whale) — раман Германа Мелвіла, апублікаваны ў 1851 годзе. «Мобі Дзік» лічыцца адным з Вялікіх амерыканскіх раманаў і скарбам сусветнай літаратуры. Раман апавядае пра прыгоды марака Ізмаіла на судне «Пікад», якім кіруе капітан Ахаб. Хутка Ізмаіл дазнаецца, што адзіная мэта Ахаба — знайсці Мобі Дзіка, дзікага і таямнічага белага кашалота. Пасля папярэдняй сустрэчы капітана і кіта апошні знішчыў лодку Ахаба і пакінуў яго без нагі, што вымушвае капітана шукаць помсты.
У «Мобі Дзіку» Мелвіл выкарыстоўвае стылізаваную мову, сімвалізм і шматлікія метафары для выкрыцця няпростых тэм. На ўсім шляху галоўных герояў, у спраўджанні ўласных перакананняў і пошуку свайго месца ў свеце, паўстаюць пытанні класавага і сацыяльнага статусу, дабра і зла, існавання Бога. Вобразы, якія стварае апавядальнік, а таксама быт герояў на кітабойнай судне, увітыя ў аповед разам з шэкспіраўскімі літаратурнымі прыёмамі, як вялікія салілоквіумы, апарты і апісанне месца дзеяння і герояў у ім. У рамане адлюстроўваецца знішчальная апантанасць і манаманія, а праз атрапамарфізм — чалавечыя інстынкты, якасці і стымулы. Мобі Дзік бязлітасна нападае на маракоў, што жадаюць забіць яго, але менавіта Ахаб перакрывае інстынкт самазахавання кіта злосцю. Насамрэч, толькі Ахабу ўласціва злосць.
«Мобі Дзік» адносяць да амерыканскага рамантызму. Упершыню раман быў выдадзены Рычардам Бентлі ў Лондане 18 кастрычніка 1851 года; гэта была экспургаваная версія ў трох тамох пад назвай The Wale (Кіт). 14 лістапада 1851 года раман быў выдадзены ў Нью-Ёрку выдавецтвам Harper & Brothers пад назвай Moby-Dick; or, The Whale.
213
213 — невысакосны год, пачаўся ў пятніцу. 213 год нашай эры, 213 год 1 тысячагоддзя, 13 год III стагоддзя, 3 год 2-га дзесяцігоддзя III стагоддзя, 4 год 210-х гадоў.