cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Грамадзянская вайна ў Сірыі
2020
На працягу студзеня амерыканскія ваенныя некалькі разоў блакавалі перамяшчэнні расійскіх вайскоўцаў на паўночным усходзе Сірыі, па стратэгічнай аўтатрасе М4 (Алепа — Рака — Хасаке). 15 студзеня расійская калона з 60 транспартных сродкаў, якія вылучылі з базы ў раёне Тэль-Тамра, была спынена на шляху да аднаго з нафтавых радовішчаў у раёне Румейлан, дзе размешчана авіябаза ЗША. У задачу расійскіх вайскоўцаў уваходзіла стварэнне блокпаста ў дадзеным раёне. 21 студзеня амерыканцы заблакавалі рух двух расійскіх аўтакалон на кантрольна-прапускных пунктах, якія знаходзяцца пад кантролем урадавых войскаў Сірыі. Першая калона была заблакаваная на скрыжаванні ля населенага пункта Тэль-Байдара ў паўночнай частцы правінцыі Хасаке, недалёка ад горада Камышлы. Другая была блакаваная ля горада Малікія ў той жа правінцыі.
У лютым на поўначы Сірыі паміж турэцкімі войскамі і пратурэцкімі сіламі сірыйскай апазіцыі з аднаго боку, і Сірыйскай Арабскай Арміяй, падтрыманай ПКС Расіі, з другога адбыўся шэраг буйных узброеных сутыкненняў і ўзаемных артабстрэлаў, а 1 сакавіка Турцыя афіцыйна абвясціла пра пачатак аперацыі «Вясновы шчыт» на тэрыторыі Сірыі.
31 сакавіка авіябаза Эш-Шайрат у Сірыі падверглася ізраільскаму ракетнаму ўдару падчас сустрэчы высокапастаўленых афіцэраў Сірыі і Ірана.
NGC 2774
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Грамадзянская вайна ў Сірыі
2020
28 красавіка турэцкія войскі перайшлі ў наступленне ў Сірыі, атакаваўшы пазіцыі баевікоў у раёне шашы M4 каля паселішча Найраб у правінцыі Ідліб. Таксама зафіксавана некалькі авіяўдараў па апорных пунктах групоўкі «Хаят Тахрыр аш-Шам» (ХТШ). Некалькі дзясяткаў чалавек загінулі з-за выбуху ў сірыйскім Афрыне.
У чэрвені з’явіліся чарговыя паведамленні аб тым, што амерыканскія і расійскія войскі сутыкнуліся адзін з адным у супрацьстаянні на паўночным усходзе Сірыі
У верасні з тэрыторыі суседняга Ірака адбылося ўварванне сіл ІД у 1,5 тысяч баевікоў у правінцыю Дэйр-эз-Зор. 30 верасня ўрадавая армія ажыццявіла паспяховае акружэнне атрадаў праціўніка і прыступіла да паступовай ліквідацыі «катла».
Замежнае ўмяшанне ў канфлікт
Дзяржавы, акрамя Сірыя, якія непасрэдна ўдзельнічаюць у сірыйскім канфлікце:
Расійская аперацыя
22 жніўня 2018 года Мінабароны РФ апублікавала видэасправаздачу аб выніках аперацыі УС РФ у Сірыі пад назвай «Вынікі ў лічбах». У ім гаворыцца, што баявы вопыт у Сірыі атрымалі 63 012 расійскіх вайскоўцаў, з іх амаль палова (25 738 чалавек) — афіцэры. Таксама ў аперацыі ў Сірыі ўдзельнічалі 434 генерала. Праз групоўку войскаў у Сірыі прайшлі ўсе камандуючыя войскамі ваенных акругаў, агульнавайсковых армій і армій ВПС і СПА, камандзіры дывізій, а таксама 95 % камандзіраў агульнавайсковых брыгад і палкоў. За час аперацыі быў апрабаваны 231 ўзор зброі, авіяцыя здзейсніла больш за 39 тыс. баявых вылетаў, сілы ВМФ — здзейснілі 189 баявых паходаў.
Аперацыя заходняй кааліцыі
22 верасня 2014 года ЗША і іх саюзнікі пачынаюць ваенная аперацыя на тэрыторыі Сірыі. Таксама як і Расія, заходняя кааліцыя паставіла перад сабой мэту выкараніць ісламарадыкалаў з краіны.
Удзел заходняй кааліцыі ў сірыйскім канфлікце абмяжоўваецца авіаналётамі, хоць не аднойчы ў Сірыі былі заўважаныя наземныя сілы і спецпадраздзяленні краін НАТА. Нанясеннем авіяўдараў па аб’ектах на сірыйскай тэрыторыі ў рамках ваеннай аперацыі супраць «Ісламскай дзяржавы» ажыццяўляе Цэнтральнае камандаванне Узброеных сіл ЗША.
Акрамя нанясення авіяўдараў па джыхадзісцкім фарміраванням, ЗША дапамаглі курдаў на поўначы Сірыі стварыць баяздольныя фарміравання, якія правялі наступ на тэрыторыі, падкантрольныя «Ісламскай дзяржавы», і атрымалі над ім перамогу. Амерыканскае камандаванне таксама не хавала, што адна з мэтаў прысутнасці амерыканскіх войскаў у Сірыі — процівага іранскаму ўплыву, «Хезбале», праіранскім шыіцкім групоўкам, якія падтрымліваюць рэжым Асада.
За першыя 13 месяцаў аперацыі ў выніку авіяўдараў, па дадзеных ЗША, былі забітыя каля 3700 тэрарыстаў, у тым ліку 3276 баевікоў ІД і 374 члена «Аль-Каіды».
Уначы 7 красавіка 2017 г. пасля хімічнай атакі ў Ідлібе, па сірыйскай авіябазе «Эш-Шайрат» у мухафазе Хомс быў нанесены авіяўдар крылатымі ракетамі «Тамагаўк». Загад на нанясенне авіяўдару аддаў Прэзідэнт ЗША Дональд Трамп. Ракеты былі накіраваны па самалётах і інфраструктуры і забяспечаныя як асколачна-фугаснымі, так і касетнымі боепрыпасамі. У выніку ўдару было знішчана ад 9 да 20 самалётаў сірыйскіх ВПС, узлётна-пасадачная паласа не была пашкоджана, частка самалётаў таксама засталася без пашкоджанняў. Паводле даных сірыйскага ўрадавага агенцтва SANA, ахвярамі ўдару сталі дзевяць мірных жыхароў, у тым ліку чацвёра дзяцей. Раненні атрымалі прынамсі сем чалавек.
Ахвяры і наступствы вайны
Па дадзеных Арганізацыі Аб’яднаных Нацый у чэрвені 2013 года колькасць загінулых перавысіла 100,000, а да верасня 2013 года дасягнула 120,000. У красавіку 2014 года планка паднялася да 190,000 чалавек. Акрамя таго, дзесяткі тысяч пратэстуючых, студэнты, ліберальныя актывісты і праваабаронцы былі заключаныя ў турмы, і маюцца паведамленні пра шырока распаўсюджаную практыку катаванняў і тэрору ў дзяржаўных турмах.
Союгбулак (Лачын)
Союгбулак (Soyuqbulaq) — сяло ў Лачынскім раёне Азербайджанскай Рэспублікі.
У 1992—2020 гадах было пад кантролем узброеных сіл Арменіі і ўваходзіла ў Кашатагскі раён непрызнанай Нагорна-Карабахскай Рэспублікі. У ходзе Другой карабахскай вайны 1 снежня 2020 года сяло было занята ўзброенымі сіламі Азербайджана (армяне лічаць гэта акупацыяй).
Трамбоўка
Трамбоўка — сяло ў раёне Біржан сал Акмолінскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад Ульгінскай сельскай акругі. Знаходзіцца прыкладна за 18 км на захад ад цэнтра горада Сцяпняк. Код КАТА — 114547700.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 152 чалавекі (70 мужчын і 82 жанчыны). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 120 чалавек (56 мужчын і 64 жанчыны).
Конья (правінцыя)
Конья (Konya), правінцыя ў цэнтральнай частцы Турцыі. Плошча 38 тыс. кв. км. Насельніцтва 1959 тысяч чалавек (2007). Адміністрацыйны цэнтр — горад Конья.
Анастасія Гедзімінаўна
Анастасія Гедзімінаўна, імя пры нараджэнні Айгу́ста (каля 1320 — ) — першая жонка вялікага князя маскоўскага Сімяона Іванавіча.
Імя
Імя Айгуста з шэрагу старабалцкіх (старалітоўскіх) двухасноўных імёнаў, што дайшлі з індаеўрапейскай даўніны.
Першая аснова Ai(g)- ад пярвейшага Eig-, што звязана з літоўскім eiti «ісці», eiga «хада». З асновай Eig- вядомыя антрапонімы тыпу Eig-mant’as, Eig-min’as. У старалітоўскім іменніку гэтая аснова была звязаная з паняццем ваенных паходаў.
Другая аснова Gust- вядомая з антрапоніма Gus(t)-taut’as і звязваецца з gusti «звыкаць». У сучасным літоўскім іменніку часцейшая таго ж паходжання аснова Gud- (ад gudo «звыкаў»), як у імёнах тыпу Gud-mant’as, Gud-vil’as.
Імя Айгуста адносілася да слою «ваярскіх» імёнаў, якія запанавалі ў раннелітоўскім іменніку разам з абсалютызацыяй ролі ваяроў у структуры грамадства, іх пачалі надаваць асобам як мужчынскага, так і жаночага полу. Дастасаванае да мужчынскага носьбіта, гэтае імя значыла «Звыклы да (ваенных) паходаў».
Такога ж тыпу «ваярскія» імёны насілі таксама дачка князя Трайдзеня Гаўдзіманта (імя Гаўдзімант значыла «Слаўны (ваеннай) здабычай»), дачка князя Кейстута Рымгайля (мужчынскае імя Рымгайла значыла «Трывалы і моцны»).
Жыццяпіс
Дачка вялікага князя літоўскага Гедзіміна, дата нараджэння пэўна не вядома.
У 1333 годзе прывезена ў Маскву, замуж за 16-гадовага маскоўскага княжыча Сімяона Іванавіча. Нарадзіла двух сыноў, Васіля і Канстанціна, памерлых у маленстве, і дачку Васілісу (жонку кашынскага князя Міхаіла Васілевіча).
Памерла ў Маскве падчас чумы, пасля таго як прыняла схіму. Пахавана ў заснаваным ёй жа Спаса-Праабражэнскім манастыры.
Хор (тэлесерыял)
«Хор» (Glee — шматгалосы спеў; таксама вядомы як «Лузеры») — тэлесерыял з элементамі мюзіклу, драмы і камедыі, трансліраваны тэлеканалам Fox у Злучаных Штатах Амерыкі і Канадзе. У цэнтры сюжэту — школьны хор «Новыя гарызонты» (New Directions), створаны ў выдуманай сярэдняй школе Уільяма Макінлі ў Лайме, штат Агая. Сюжэтныя лініі серыяла закранаюць узаемаадносіны паміж харыстамі, у ліку якіх восем галоўных герояў, кіраўніком хору і па сумяшчальніцтве выкладчыкам іспанскай мовы, а таксама ўладным трэнерам школьнай каманды падтрымкі, якая спрабуе зачыніць хор.
Аўтарамі серыяла з’яўляюцца Раян Мэрфі, Брэд Фэлчак і Іэн Брэнан. Пілотны эпізод быў паказаны 19 мая 2009 года, адразу пасля фіналу шоу American Idol. Другі эпізод выйшаў 9 верасня 2009 года, а апошні эпізод першага сезону — 9 чэрвеня 2010 года. Другі сезон трансліраваўся з 21 верасня 2010 па 24 мая 2011 года, а трансляцыя трэцяга стартавала з 20 верасня 2011 года. Падбор акцёраў праводзіўся на падставе ўзроўня вакальных і акцёрскіх здольнасцей з прычыны асаблівасцей шоу, якія робяць яго блізкім да мюзіклу. Кампазіцыі, выкананыя ў серыяле, набылі папулярнасць. Увогуле было прададзена больш 21 млн копій сінглаў і 9 млн альбомаў ; 80 выпушчаных кампазіцый і 156 сінглаў займалі месцы ў чарце Billboard Hot 100, што з’яўляецца найвышэйшым вынікам з часоў The Beatles і Элвіса Прэслі
Серыял атрымаў пераважна станоўчыя водгукі крытыкаў, быў намінаваны на дзевятнаццаць прэмій «Эмі», чатыры прэміі «Залаты глобус», шэсць «Спадарожнікавых узнагарод» і пяцьдзясят сем іншых намінацый. «Хор» двойчы стаў лаўрэатам прэміі «Залаты глобус» у катэгорыі «Лепшы тэлесерыял — камедыя ці мюзікл» — у 2010 і 2011 гадах ; у 2010 годзе акцёр Крыс Колфер быў адзначаны ў катэгорыі «Лепшая мужчынская роля другога плану — міні-серыял, тэлесерыял ці тэлестужка». Актрыса Джэйн Лінч атрымала ўзнагароду «Эмі» як «Лепшая актрыса другога плану ў камедыйным серыяле», Ніл Патрык Харыс — як «Лепшы запрошаны акцёр у камедыйным серыяле» , а ў 2011 годзе — Гвінет Пэлтрау як «Лепшая запрошаная актрыса ў камедыйным тэлесерыяле».
Сюжэт
Одзін з галоўных герояў Уіл Шустэр, настаўнік іспанскага, пачынае арганізоўваць хор, які займаецца пастаноўкай мюзіклаў. Спачатку калектыў прыцягвае студэнтаў, якія падвяргаюцца здзекаванням з боку аднакласнікаў. Шустэр раскручвае хор, і да яго далучаюцца іншыя ўдзельнікі, якія ўжо не маюць праблем у адносінах з аднагодкамі. Паступова становячыся камандай, харысты знаходзяць упэўненасць у сабе і выпрацоўваюць імунітэт супраць стэрэатыпнай каставай школьнай сістэмы, якая падзяляе навучэнцаў на «папулярных» і «няўдачнікаў».
Белы легіён (Заір)
Гісторыя
З пачаткам вайны ў Заіры ўлады краіны выйшлі на вядомага французскага найміта Боба Дэнара з просьбай аказаць свае паслугі ў канфлікце. Той перанакіраваў іх да бельгійца Крысціяна Тавернье. У 1995 годзе ён здзейсніў інспекцыйную паездку ў Заір і склаў даклад аб вельмі нездавальняючым стане Узброеных Сіл краіны. Да работы над ваеннай падтрымкай для ўрада дзяржавы падключыліся французскія спецслужбы.
У лістападзе—снежні 1996 года пачалося фарміраванне атрада замежных наёмных спецыялістаў. Прыкрыццём для вярбоўкі служыла кампанія тэлекамунікацый і паветранай разведкі «Geolink». У стварэнні баявой групы дапамагалі ветэраны афрыканскіх канфліктаў, у прыватнасці, адстаўны палкоўнік Ален Ле Каро (дырэктар ахоўнага агенцтва ва Уагадугу) і былы жандарм Рабер Мантоя (начальнік офіса ПВК «Executive Outcomes» у Ламэ). Апошні ў будучыні прыме ўдзел у вярбоўцы беларускіх пілотаў у Кот-д’Івуар.
3 студзеня 1997 года на базу Кісангані прыбылі першыя 18 наймітаў. Гэты горад стане месцам дыслакацыі падраздзялення.
Атрад
У «Белым легіёне» налічвалася прыкладна 280 чалавек. Штомесячны аклад — ад 3 да 10 тысяч долараў.
У падраздзяленні служылі грамадзяне такіх краін як Францыя, Вялікабрытанія, Бельгія, Італія, Ангола, Мазамбік, ПАР і Марока. Аснову складалі сербы, у тым ліку з Рэспублікі Сербская Краіна і Босніі. Іх у злучэнні было каля ста чалавек. Сустракаліся таксама расіяне і ўкраінцы.
Байцоў абсталявалі аўтаматамі АК-47, кулямётамі М53 (мадыфікацыя MG 42), гранатамётамі РПГ-7, снайперскімі вінтоўкамі Драгунова.
«Белы легіён» меў уласнае авіяцыйнае падраздзяленне, якое ўключала чатыры савецкіх транспартна-баявых верталётаў Мі-24, некалькі французскіх верталётаў Puma і Sud-Aviation Gazelle, югаслаўскія лёгкія штурмавікі Galeb і Jastreb, два вучэбна-баявых самалёта SIAI-Marchetti S.211, а таксама транспартнік Іл-76. Апошні найміты выкарыстоўвалі як бамбардзіроўшчык. На ўзбраенні злучэння мелася таксама значная колькасць пераносных зенітна-ракетных комплексаў 9М36 «Страла-3».
Баявы шлях
У сферу дзейнасці фарміравання ўвайшлі спецыяльныя і контрпартызанскія аперацыі. У баявых місіях падтрымку «Беламу легіену» аказвала французская разведка DGSE.
Перш за ўсё замежнікі прыступілі да падрыхтоўкі заірскіх часцей да наступленне, прызначанага на 20 студзеня 1997 года. У гэтай аперацыі «Легіён» прымаў удзел у баях супраць групоўкі «Альянс дэмакратычных сіл за вызваленне Конга». Авіяцыя атрада нанесла ўдар па аўтакалонах з боепрыпасамі для паўстанцаў. Адначасна найміты трымалі абарону горада Валікале, дзе вызначыліся сербскія байцы. У пачатку лютага атрад праводзіў аперацыі ў раёне горада Ватса. 10 сакавіка найміты разам з часцямі 48-га палка арміі Заіра ў 60 км ад Кісангані спынілі прасоўванне паўстанцаў і адкінулі іх на пяць кіламетраў. Аднак праз пяць дзён войскам давялося пакінуць горад, эвакуіраваўшыся на верталётах і знішчыўшы свой штаб. Пасля гэтага «Белы легіён» пачаў паступова рассыпацца. Асобныя яго байцы змагаліся ў арміі Заіра да мая.
Тыбецкі аўтаномны раён
Тыбецкі аўтаномны раён — аўтаномны раён на захадзе КНР.
У КНР часам завецца проста Сіцзан («Тыбет»), хоць гістарычна Тыбет займаў вялікую тэрыторыю. Сталіца і найбуйнейшы горад - Лхаса (Ласа). Насельніцтва 2.740.000 чалавек (31-е месца сярод правінцый; дадзеныя 2004 г.).
Іон
Іон (ад ἰόν, ión: “той, які ідзе”) – электрычна зараджаная часціца, якая ўтвараецца з атама, або групы хімічна звязаных атамаў праз страту або далучэнне электронаў. Іоны могуць утварацца з атамаў, малекул, радыкалаў, іншых іонаў.
Палац Сапегаў (Мінск)
Палац Сапегаў  — гарадская сядзіба магнатаў Сапегаў у Мінску.
Гісторыя
Размяшчаўся на ўласным падворку па Юраўскай вуліцы (цяпер месца справа ад Палаца Рэспублікі, на месцы фантана ), быў акружаны садам. Працяглы час лічыўся адным з лепшых дамоў горада. Падчас Паўночнай вайны 1700—1721 гадоў, у палацы 15.2-13.3.1706 года жыў маскоўкі цар Пётр, гаспадаром сядзібы тым часам мог быць Казімір Ян Сапега.
Пасля Сапегаў, напэўна, належаў Галаўням. У 1912 годзе меў адрас вул. Юраўская-13, ад колішняга саду да таго часу засталося дзве грушы. Станам на 1918 год лічыўся адным са старэйшых будынкаў горада. Знаходзіўся ў двары будынка з рэстарацыяй «Акварыум».
Тыбецкі аўтаномны раён
Геаграфія
Тыбецкі аўтаномны раён мяжуе з кітайскімі правінцыямі Юньнань, Цынхай, Сычуань, Сіньцзян-Уйгурскім аўтаномным раёнам, Індыяй, Кашмірам, Непалам, Бутанам.
Іон
Паняцце і назва «іон» прапанаваныя М. Фарадэем у 1834 годзе. Іоны з дадатным зарадам (недахопам электронаў) называюць катыёнамі, іоны з адмоўным зарадам (лішкам электронаў) – аніёнамі. Знак зараду пазначаюць адпаведна знакамі плюс і мінус, велічыню зараду іона ў адзінках зараду электрона абазначаюць лічбай, лічба 1 звычайна не пішацца (напрыклад, Na, Cl, Ca, SO.)
Тыбецкі аўтаномны раён
Транспарт
Транспарт доўгі час быў фактарам, які стрымлівае развіццё Тыбету, паколькі ТАР размешчаны на сугор’і, якое адрозніваюць складаныя геаграфічныя ўмовы для будаўніцтва аўтадарог, а таксама абмежаваныя тэхналагічныя і фінансавыя магчымасці. З 2012 года цэнтральны ўрад павялічвае капіталаўкладанні ў інфраструктурнае будаўніцтва, дзякуючы чаму вялікі прагрэс быў дасягнуты ў развіцці мясцовай транспартнай галіны. Агульная даўжыня чыгунак у Тыбеце да 2021 года дасягнула 954 кіламетраў. Адкрыта 130 авіяліній, а пасажырапаток тыбецкіх аэрапортаў перавысіў 5 млн чалавек па выніках 2020 года.
Палац Сапегаў (Мінск)
Гісторыя
У 1926 годзе меў адрас вул. Камуністычная-19.
Іон
Класіфікацыя іонаў
Iоны дзеляць на дзве вялікія групы - простыя і складаныя.
Палац Сапегаў (Мінск)
Гісторыя
Пацярпеў ад бамбардзіровак падчас Другой сусветнай вайны і пасля вайны знесены.
Іон
Простыя іоны
Простыя іоны складаюцца з аднаго атамнага ядра і электронаў. Атамнае ядро складаецца з пратонаў і нейтронаў, нясе практычна ўсю (больш за 99,9%) масу іона і стварае дадатна зараджанае электрычнае поле. Зарад атамнага ядра вызначаецца лікам пратонаў, які супадае з парадкавым нумарам элемента ў перыядычнай табліцы Д. І. Мендзялеева.
Палац Сапегаў (Мінск)
Архітэктура
Мураваны двухпавярховы будынак. Да цэнтру фасаду прыбудаваны тамбур, завершаны трохкутным франтонам, за тамбурам у сярэдзіне будынка размяшчаўся лесвічны вузел, па абодвух баках ад яго размяшчаліся жылыя памяшканні. У XIX ст. з’явілася прыбудова.
Іон
Простыя іоны
Электроны запаўняюць электронныя слаi вакол атамнага ядра. Электроны з аднолькавым значэннем галоўнага квантавага ліку n утвараюць квантавы слой блізкіх па памерах электронных аблокаў. Слаi з n = 1,2,3,4... абазначаюцца адпаведна літарамі K, L, M, N... Па меры аддалення ад атамнага ядра ёмістасць слаёў павялічваецца і ў адпаведнасці са значэннем n складае 2 (слой K), 8 (слой L), 18 (слой M), 32 (слой N)... электронаў.
Выключэннем з агульнага правіла з'яўляецца дадатны іон вадароду, які не ўтрымвае электронаў і лічыцца элементарнай часціцай - пратонам. Тым часам як адмоўны іон вадароду ўтрымвае два электроны. Фактычна гідрыд-іон з'яўляецца сістэмай з аднаго пратона і двух электронаў і ізаэлектронны дадатнаму іону літыю, што мае ў электроннай абалонцы таксама два электроны.
З прычыны хвалевага характару руху электрона іон не мае строга вызначаных меж. Таму памераць абсалютныя памеры іонаў немагчыма. Уяўны радыус іона залежыць ад таго, якая фізічная ўласцівасць разглядаецца, і будзе розным для розных уласцівасцей. Звычайна карыстаюцца такімі іоннымі радыусамі, каб сума двух радыусаў раўнялася раўнаважнай адлегласці паміж адпаведнымі суседнімі іонамі ў крышталі. Такая паўэмпірычная табліца іонных радыусаў была складзена Л. Полінгам.
Пазней была складзена новая сістэма іонных радыусаў на аснове крышталехімічных даследаванняў Г.Б. Бокія структур найпрасцейшых бінарных злучэнняў.
Hello world
Праграма Hello world («Прывітанне, свет») звычайна з’яўляецца камп’ютарнай праграмай, якая выводзіць альбо адлюстроўвае паведамленне «Прывітанне, свет». Такая праграма вельмі простая ў большасці моў праграмавання і часта выкарыстоўваецца для ілюстрацыі асноўнага сінтаксісу мовы праграмавання. Часта гэта першая праграма, напісаная людзьмі, якія вучацца праграмаваць. Яна таксама можа быць выкарыстана ў якасці тэсту, каб пераканацца, што пакет мовы праграмавання правільна ўсталяваны і што будучы праграміст разумее, як гэтым пакетам карыстацца.
Невялікія тэставыя праграмы ёсць ад часоў зараджэння камп’ютараў, фраза «Hello, world» была выкарыстана як тэставае паведамленне ў кнізе Браяна Кернігана і Дэніса Рычы «Мова праграмавання C», выданай у 1978 годзе, і адтуль шырока распаўсюдзілася.
Прыклад
Прыклад на мове праграмавання C у варыянце Кернігана і Рычы:
Кашаватка
Кашаватка (Кошеватка) — вёска ў Руднянскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Панізоўскага сельскага паселішча. Станам на 2007 год пастаяннага насельніцтва не мае. Размешчана ў заходняй частцы вобласці за 40 км на паўночны захад ад Рудні, за 39 км на захад ад аўтадарогі Смаленск — Невель, на беразе ракі Гарэліца. За 41 км на паўднёвы ўсход ад вёскі размешчана чыгуначная станцыя Рудня на лініі Смаленск — Віцебск.
Гісторыя
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай вёска абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР.
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупавана нямецкімі войскамі ў ліпені 1941 года, вызвалена ў кастрычніку 1943 года.
Уюмшыл
Уюмшыл — сяло ў раёне Біржан сал Акмолінскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад Ульгінскай сельскай акругі. Знаходзіцца прыкладна за 21 км на захад ад цэнтра горада Сцяпняк. Код КАТА — 114547800.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 177 чалавек (92 мужчыны і 85 жанчын). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 122 чалавекі (64 мужчыны і 58 жанчын).
Свята-Троіцкая царква (Гарадная)
Свята-Троіцкая царква — праваслаўны храм у вёсцы Гарадная Столінскага раёна Брэсцкай вобласці.
Гісторыя
Знаходзіцца ў заходняй частцы вёскі. Пабудавана ў 18 ст. з дрэва, перабудавана ў 1930-я гг.
Архітэктура
Помнік народнага дойлідства. Трохзрубны храм (зруб з «з астаткам») падоўжна-восевай кампазіцыі: 2-ярусная чацверыковая шатровая званіца (дабудавана ў 1930-я гг.), кубападобная малітоўная зала, 5-гранная апсіда. Аднолькавыя па вышыні зрубы апяразаны агульным карнізам простага профілю, што стварае ўражанне адзінага суцэльнага зруба. Гэтаму садзейнічае агульны высокі вальмавы дах над асноўным аб’ёмам і апсідай, які па краях завершаны цыбулепадобнымі галоўкамі. Гарызантальна ашаляваныя сцены прарэзаны высока ўзнятымі прамавугольнымі аконнымі праёмамі ў простых дашчаных ліштвах. Архітэктурная выразнасць храма дасягаецца кампаноўкай аб’ёмаў, маляўнічым сілуэтам разнастайных гонтавых пакрыццяў, увядзеннем у яго лаканічных пластычных дамінант — цыбулепадобных галовак.
Інтэр’ер
У інтэр’еры малітоўная зала і апсіда аб’яднаны шырокім прамавугольным прасветам і размежаваны драўляным разным іканастасам, перакрыты 8-граннымі шатровымі скляпеннямі. У 1-м ярусе званіцы створана хоры. Абразы 17 — 18 ст.: «Святы Мікалай Цудатворац», «Маці Божая», «Спас Пантакратар», «Маці Бажая Чанстахоўская».
Уэслі Снейдэр
Уэслі Снейдэр (Wesley Sneijder; нар., , Нідэрланды) — былы нідэрландскі футбаліст, паўабаронца. Ігрок нацыянальнай зборнай Нідэрландаў (2003—2018). Быў названы УЕФА адным з трох найлепшых паўабаронцаў у свеце за 2010 год паводле версіі ФІФА.
Мікалай Дубіцкі
Міка́лай Дубі́цкі (?—) — беларускі размалёўшчык шкла. Працаваў на гуце ў Налібаках, з 1739 года ва Урэччы. Быў першым размалёўшчыкам па шкле, ствараў эскізы люстэркаў. У 1775—1781 гг. працаваў на мануфактуры Хадкевічаў у Чарнобылі, потым ізноў ва Урэччы. Гравіраваў узоры на шкляных пластах і рамах для люстэркаў, аздабляў дробную шкляную пластыку.
Уэслі Снейдэр
«Аякс»
Футболам пачаў займацца ў амстэрдамскай моладзёвай акадэміі «Аякс». Выступаючы за юнацкую каманду, Снейдэр змог зарэкамендаваць сябе перад трэнерам. Дэбют футбаліста ў складзе «Аякса» адбыўся 22 снежня 2002 года ў матчы супраць клуба «Эксельсіёр» (2:0). Пасля гэтага Снейдэр змог даволі хутка замацавацца ў асноўным складзе сваёй каманды.
У сезоне 2006/07 Снейдэр забіў за «Аякс» 18 галоў, і якасцю сваёй гульні звярнуў увагу селекцыянераў «Рэала».
«Рэал»
У выніку 12 жніўня 2007 года футбаліст быў прадстаўлены ў якасці іграка мадрыдскага клуба. Пераход Снейдэра абыйшоўся ў 27 мільёнаў еўра, а сам футбаліст стаў другім у спісе самых дарагіх галандскіх ігракоў. Ён змог замацавацца ў складзе «Рэала», правёўшы 30 гульняў і забіўшы 9 галоў.
«Інтэр»
Правёўшы яшчэ адзін сезон у «Рэале», улетку 2009 года Снейдэр быў вымушаны пакінуць каманду. Пасля доўгіх угавораў Уэслі ўсё ж такі пакінуў Мадрыд і пераехаў у міланскі «Інтэр» за 15 млн еўра. У новым клубе Снейдэр стаў важнейшай часткай каманды і дапамог ёй выйграць усе трафеі ў сезоне 2009/10, як Серыя A, Кубак Італіі і Лігу чэмпіёнаў.
«Галатасарай»
У студзені 2013 года перайшоў у турэцкі «Галатасарай». Пакінуў стамбульскі клуб у ліпені 2017 года.
Міжнародная кар’ера
У нацыянальную зборную Нідэрландаў Снейдэр пачаў прыцягвацца з 2003 года. Дэбютны матч паўабаронцы адбыўся ў красавіку супраць каманды Партугаліі. Пасля гэтага футбаліст стаў рэгулярна атрымліваць запрашэнні ў нацыянальную каманду. Снейдэр прымаў удзел на чэмпіянаце свету 2006 года (5 матчаў, 1 жоўтая картка). У адборачнай кампаніі чэмпіянату Еўропы 2008 Снейдэр згуляў 10 матчаў і забіў 2 галы. На самім жа Еўра ён быў прызнаны адным з найлепшых ігракоў — ён згуляў усе матчы сваёй каманды і адзначыўся некалькімі найпрыгожымі галамі ў брамы зборных Францыі і Італіі. Снейдэр бліснуў і на чэмпіянаце свету 2010 года ў складзе зборнай Нідэрландаў.
Цынхай
Цынхай — шматнацыянальная, хоць і параўнальна маланаселеная правінцыя на захадзе цэнтральнай часткі Кітая. Сталіца і найбуйнейшы горад — Сінін. Насельніцтва — 5,39 млн чалавек (30-е месца сярод правінцый; 2004 г.). Да далучэння да Кітаю гэтая вобласць называлася Кукунор (манг. Хөх нуур), або Амдо (тыб. ཨ་མདོ) і была населена амаль выключна тыбетцамі і манголамі.
Краязнаўчая газета
Краязнаўчая газета — тыднёвік, які выдаецца з красавіка 2003 года, заснаваны Беларускім фондам культуры. Галоўны рэдактар Максім Гальпяровіч (з 2022).
На старонках выдання змяшчаюцца артыкулы мясцовых краязнаўцаў, прысвечаныя гісторыі і традыцыям рэгіёнаў нашай краіны, даследаванні навукоўцаў пра гісторыю, этнаграфію, фальклор і архітэктуру, пра гістарычныя падзеі і асобаў, а таксама расповяды пра землякоў, якія праславіліся не толькі ў Беларусі, але і за яе межамі.
NGC 2775
NGC 2775 (іншыя абазначэнні — UGC 4820, MCG 1-24-5, ZWG 34.6, KARA 309, PGC 25861) — галактыка ў сузор’і Рак.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Кемі
Ке́мі (Kemi, Kemi, Giepma) — гарадская камуна ў Фінляндыі, у правінцыі і губерні Лапландыя. Размешчана на ўзбярэжжа Батнічнага заліва, каля вусця ракі Кеміёкі, недалёка ад горада Торніё.
Камуна Кемі займае плошчу 747,44 км² з якіх толькі 102,59 км² плошча зямлі, астатняе прыпадае на прыбярэжныя воды заліва і вадаёмы.
Насельніцтва камуны складае 22 581 чалавек.
Геаграфія
Planned
Гісторыя
Кемі быў заснаваны ў 1869 годзе па ўказу імператара Аляксандра II, каб забяспечыць выхад у заліў. У 1883 годзе быў заснаваны цэлюлозны завод, а вытворчасць цэлюлозы пачалася з 1927 года.
Раёны
У Кемі вылучаюцца такія буйныя раёны, як Саўвасаары, Койвухар'ю, Ківіка, Сювякангас і Хепала. Цэнтр Кемі размешчаны ў Саўвасаары.
Транспарт
Чыгуначная станцыя Кемі — прамежкавая на галінцы ад Оўлу — Рованіемі і Оўлу — Торніё. Кіруецца дзяржаўнай чыгуначнай кампаніяй VR.
Праз Кемі праходзіць аўтамагістраль 4 (Valtatie 4) і еўрапейскія маршруты E8 і E75.
Кыршэхір (правінцыя)
Кыршэхір (Kırşehir), правінцыя ў цэнтры Турцыі. Плошча 6,6 тыс. кв. км. Насельніцтва 223 тысяч чалавек (2007). Адміністрацыйны цэнтр — горад Кыршэхір.
Пелагея Андрэеўна Райко
Пелагея (Паліна) Андрэеўна Райко, дзявочае прозвішча Салдатава (Пелагея Андріївна Райко;, Цюрупынск, Херсонская вобласць, Украінская ССР, СССР — , Цюрупынск, Херсонская вобласць, Украіна) — украінская мастачка-самавучка, якая працавала ў жанры наіўнага мастацтва.
Біяграфія
У 1950 годзе выйшла замуж за Мікалая Аляксеевіча Райко. Сям’я жыла пераважна за кошт уласнага агарода, зрэдку выконваючы сезонныя работы ў калгасе ці па найму.
У 1954 годзе сям’я пабудавала дом на новым участку каля Дняпра. Значна пазней, у 1998 годзе, на сценах дома з’явіліся першыя кампазіцыі.
Памерла 15 студзеня 2004 года ў Цюрупынску.
Творчасць
Не маючы мастацкай адукацыі, маляваць пачала ў 69 гадоў. Вобразная сістэма художніцы спалучала хрысціянскую, савецкую і язычніцкую сімволіку. Яна распісала ўласны дом, летнюю кухню, вароты, платы і гаражныя вароты, выкарыстоўваючы самую простую і танную фарбу — ПФ-эмаль, дзе адлюстравала ўласную біяграфію, сваю сям’ю, хатніх жывёл, карціны прыроды. Амаль усю сваю мізэрную пенсію траціла на фарбы і пэндзлі.
Каштоўнасць яе творчасці пацверджана многімі ўкраінскімі і замежнымі экспертамі. Творчасць народнага майстра ставяць у адзін шэраг з творчасцю Марыі Прымачэнка і Кацярыны Білакур.
Ушанаванне памяці
У 2006 годзе выйшаў дакументальны фільм «Рай» пра Паліну Райко (рэжысёр Н. Кошман).
Кагалым
Кагалым (Когалым) — горад (з 1985) у Расіі, у складзе Сургуцкага раёна Ханты-Мансійскай аўтаномнай акругі. Насельніцтва 57,0 тыс. чал. (2005). Заснаваны ў 1975 годзе.
Горад размешчаны паміж рэкамі Інгуягун і Кірыл-Віс'ягун.
Нафтаздабываючая прамысловасць.
Людміла Уладзіміраўна Дучыц
Людміла Уладзіміраўна Дучыц  — беларускі археолаг, гісторык. Кандыдат гістарычных навук (1982).
Біяграфія
Скончыла ў 1975 годзе БДУ. У 1974—2006 гадах у Інстытуце гісторыі НАН Беларусі.
Навуковая дзейнасць
Даследуе этнічную гісторыю, матэрыяльную і духоўную культуру насельніцтва зямель Полацкага княства, зараджэнне беларускага этнасу, старажытны касцюм, сакральныя язычніцкія і язычніцка-хрысціянскія аб’екты, пытанні этнапсіхалогіі. Праводзіла археалагічныя раскопкі на гарадзішчах Маскавічы і Рацюнкі на Браслаўшчыне, гідраархеалагічныя даследаванні ў Падзвінні, раскапала больш за 300 курганоў на поўначы Беларусі.
Аўтар манаграфій «Браслаўскае Паазер’е ў ІХ-ХІУ стст.» (1991), «Касцюм жыхароў Беларусі X—XIII стст.: паводле археалагічных звестак» (3-е выд., 2005), адзін з аўтараў «Археалогіі Беларусі» (т. 4, 2001).
Юрый Мечыслававіч Астравух
Юрый Астравух (нар., ) — беларускі футбаліст, абаронца клуба «Слуцк».
Клубная кар’ера
Выхаванец лідскага футбола, хутка перайшоў у барысаўскі БАТЭ. У складзе барысаўчан не замацаваўся, аддаваўся ў арэнды, а ў 2011 годзе стаў іграком рэчыцкага «Ведрыча-97», дзе стаў асноўным іграком.
У студзені 2012 года перайшоў у «Мінск» і неўзабаве замацаваўся ў аснове на пазіцыі левага абаронцы. У сезоне 2013 чаргаваўся на гэтай пазіцыі з Мілашам Рнічам, часам выкарыстоўваўся ў якасці левага паўабаронцы.
У снежні 2013 года падоўжыў кантракт з мінскім клубам. У першай палове сезона 2014 звычайна выхадзіў на замену, а пасля зыходу з каманды Мілаша Рніча ўлетку 2014 года замацаваўся на пазіцыі левага абаронцы.
У снежні 2014 года стала вядома аб тым, што Астравух застанецца ў «Мінску» на наступны сезон. Сезон 2015 распачаў асноўным левым абаронцам, але потым нярэдка выкарыстоўваўся і ў паўабароне.
14 снежня 2015 года падпісаў кантракт з мінскім «Дынама». У складзе дынамаўцаў спачатку гуляў у аснове (на пазіцыі левага абаронцы або паўабаронцы), але са жніўня стаў рэдка з’яўляцца на полі. У снежні 2016 года падоўжыў кантракт з дынамаўцамі. У сезоне 2017 выхадзіў у стартавым складзе, толькі ў канцы сезона страціў месца ў аснове. У снежні 2017 года падпісаў новый кантракт з «Дынама».
У жніўні 2018 года па пагадненні бакоў пакінуў «Дынама» і неўзабаве вярнуўся ў «Мінск», дзе стаў іграком стартавага складу. У студзені 2019 года падоўжыў кантракт з «гараджанамі». У сезоне 2019 амаль не гуляў з-за траўм, у 2020 годзе вярнуў месца ў аснове. У сезоне 2021 стаў капітанам каманды, але з’яўляўлся на полі нерэгулярна, нярэдка заставаўся на лаўцы запасных ці па-за складам. У снежні 2021 года па заканчэнні кантракта пакінуў сталічны клуб.
Са студзеня 2022 года пачаў трэніравацца са «Слуцкам» і ў лютым падпісаў кантракт з клубам. Замацаваўся ў стартавым складзе случан. У лютым 2023 года падоўжыў кантракт са слуцкім клубам.
Кліменкі (Руднянскі раён)
Кліменкі (Клименки) — вёска ў Руднянскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Панізоўскага сельскага паселішча. Насельніцтва — 2 жыхары (2007). Размешчана ў заходняй частцы вобласці за 42 км на паўночны захад ад Рудні, за 28 км на захад ад аўтадарогі Смаленск — Невель, на беразе ракі Касплі. За 43 км на паўднёвы ўсход ад вёскі размешчана чыгуначная станцыя Рудня на лініі Смаленск — Віцебск.
Гісторыя
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай вёска абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР.
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупавана нямецкімі войскамі ў ліпені 1941 года, вызвалена ў кастрычніку 1943 года.
NGC 2777
NGC 2777 (іншыя абазначэнні — UGC 4823, MCG 1-24-6, ZWG 34.8, NPM1G +07.0176, IRAS09080+0724, PGC 25876) — галактыка ў сузор’і Рак.
Pz 68
Pz 68, Panzer 68 — швейцарскі сярэдні танк 1970-х гадоў. Створаны ў другой палове 1960-х на аснове танка Pz 61, вырабляўся серыйна ў 1971—1984 гадах. Выпуск ажыццяўляўся чатырма серыямі і склаў 400 машын. У пачатку 1990-х Pz 68 былі мадэрнізаваны: на танкі была ўсталяваная камп’ютэрызаванай сістэма кіравання агнём.
Гісторыя
Першыя дасведчаныя ўзоры былі выраблены ў 1968 годзе. У 1971 Panzer 68 быў прыняты на ўзбраенне. У гэтым жа годзе пачалася серыйная вытворчасць машыны.
У 1977 годзе танк быў трохі ўдасканалены. У новых узорах машыны быў усталяваны ўдасканалены паветраны фільтр з паглынальнікаў вуглякіслага газу і змантаваны цеплаахоўны кажух на 105-мм гармаце.
Машыны, выпушчаныя ў 1979, атрымалі адліваную вежу вялікіх памераў і аўтаматычную супрацьпажарную сістэму.
У 1990-х на танку ўсталяваны ўдасканаленая аўтаматычная супрацьпажарная сістэма і сродкі абароны ад ЗМЗ. Удасканалена таксама канструкцыя падвескі.
Апісанне
Па сваёй канструкцыі танк Pz. 68 з’яўляецца далейшым развіццём танка Pz. 61. Танк Pz. 68 мае класічную кампаноўку з заднім размяшчэннем маторна-трансмісійнага аддзялення і пярэднім — аддзялення кіравання.
У баявым аддзяленні ў сярэдняй частцы корпуса ўстаноўлена вежа з узбраеннем, у якой размешчаныя камандзір танка (злева ад гарматы) і наводчык (справа) і зараджаючы. Механік-кіроўца размяшчаецца па падоўжнай восі танка і кіруе рухам з дапамогай рулявога колы. Боекамплект танка размяшчаецца ў корпусе. На левым борце вежы выкананы круглы лючок для папаўнення боекамплекта і выкіду стрэляных гільзаў.
У хадавой часткі выкарыстаная індывідуальная падвеска з ужываннем талерчатых спружын. Вусень сталёвая з адкрытым шарнірам і гумовымі падушкамі.
Для кіравання агнём з танка наводчык мае перыскапічны прыцэл і начны ВК-прыцэл, а камандзір — аптычны далямер. Для назірання за полем бою па перыметры яго вежы ўстаноўлены восем перыскапічных прыбораў назірання. Таксама на танку ўсталяваны электронны балістычны вылічальнік.
Рюкзачок
Рюкзачо́к — штомесячны пазнавальна-гульнявы часопіс. Прызначаны для дзяцей ад 7 да 12 гадоў. Выпускаецца ў Беларусі з 2005 года.
Часопіс уключае пазнавальныя артыкулы, вершы, апавяданні, настольныя гульні, коміксы, жарты, загадкі, а таксама навукова-папулярныя матэрыялы для бацькоў і электронны далатак з дзіцячымі песнямі, класічнай і народнай музыкай, прэзентацыямі, відэаролікамі, інтэрактыўнымі навучальнымі трэнажорамі.
Кансультатыўную дапамогу часопісу аказвае грамадска-рэдакцыйны савет пад кіраўніцтвам Раісы Сідарэнка, намесніцы міністра адукацыі Рэспублікі Беларусь.
Гісторыя
Ідэя стварэння дзіцячага пазнавальнага часопіса на базе навукова-метадычнага часопіса «Пачатковая школа» належала Наталлі Ванінай, дырэктару і галоўнаму рэдактару выдавецтва «Пачатковая школа». Новы часопіс павінен быў забяспечыць узаемадзеянне ўсіх удзельнікаў адукацыйнага працэсу: настаўнікаў пачатковых класаў, малодшых школьнікаў і іх бацькоў.
Канцэпцыю часопіса «Рюкзачок» распрацавала Вольга Ваніна. Яна сфармавала творчы калектыў аўтараў, мастакоў, дызайнераў. Першы нумар часопіса выйшаў у красавіку 2005 года.
У 2009 годзе пачаўся выпуск даччыных часопісаў «Рюкзачок. ВЕСЕЛЫЙ ЗООПАРК», «Рюкзачок. МИР ПУТЕШЕСТВИЙ» і «Рюкзачишка». За арганізацыю выпуску серыі пазнавальна-гульнявых часопісаў для дзяцей А. Ваніна ўзнагароджана граматай Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь.
З 2017 года «Рюкзачок» выходзіць з выкарыстаннем тэхналогіі дапоўненай рэальнасці.
Узнагароды
У 2009 годзе часопіс «Рюкзачок» стаў пераможцам V Нацыянальнага конкурсу друкаваных СМІ «Залатая Ліцера» у намінацыі «Найлепшае дзіцяча-юнацкае выданне».
GSM
GSM (ад назвы групы Groupe Spécial Mobile, пазней пераназваны ў Global System for Mobile Communications; беларуск. СПС-900) — глабальны лічбавы стандарт для мабільнай сотавай сувязі, з падзелам канала па прынцыпе TDMA і высокай ступенню бяспекі дзякуючы шыфраванню з адчыненым ключом. Распрацаваны пад эгідай Еўрапейскага інстытута стандартызацыі электрасувязі (ETSI) у канцы 1980-х гадоў.
Агульныя звесткі
GSM адносіцца да сетак другога пакалення, хоць на 2006 год умоўна знаходзіцца ў фазе 2,5G (1G — аналагавая сотавая сувязь, 2G — лічбавая сотавая сувязь, 3G — шырокапалосная лічбавая сотавая сувязь, камутаваная шматмэтавымі камп’ютарнымі сеткамі, у тым ліку Інтэрнэт). Мабільныя тэлефоны выпускаюцца для 4 дыяпазонаў частот: 850 МГц, 900 МГц, 1800 МГц, 1900 МГц. Існуюць таксама, і даволі распаўсюджаныя, мультыдыяпазонныя (Dual-Band, Multi-Band) тэлефоны, здольныя працаваць у дыяпазонах 900/1800 МГц, 850/1900 МГц, 900/1800/1900 МГц.
У стандарце GSM ужываецца GMSK мадуляцыя з велічынёй нармаванай паласы ВТ — 0,3, дзе В — шырыня паласы фільтра па ўзроўні мінус 3 дБ, Т — працягласць аднаго біта лічбавага паведамлення.
Улудзюз
Улудзюз (Uludüz) — сяло ў Лачынскім раёне Азербайджанскай Рэспублікі.
GSM
Агульныя звесткі
GSM на сённяшні дзень з’яўляецца найболей распаўсюджаным стандартам сувязі. Па дадзеных асацыяцыі GSMA на дадзены стандарт прыходзіцца 82 % сусветнага рынка мабільнай сувязі, 29 % насельніцтвы зямнога шара выкарыстае глабальныя тэхналогіі GSM. У GSMA у цяперашні час уваходзяць аператары больш за 210 краін і тэрыторый.
Улудзюз
У 1992—2020 гадах было пад кантролем узброеных сіл Арменіі і ўваходзіла ў Кашатагскі раён непрызнанай Нагорна-Карабахскай Рэспублікі. У ходзе Другой карабахскай вайны 1 снежня 2020 года сяло было занята ўзброенымі сіламі Азербайджана (армяне лічаць гэта акупацыяй).
GSM
Этапы развіцця
1982 (Groupe Speciale Mobile) — 1990 г. Global System for Mobile Communications. Першая камерцыйная сетка ў студзені 1992 г. Лічбавы стандарт, падтрымлівае хуткасць перадачы дадзеных да 9.6 кбіт/с. Цалкам састарэлы, вытворчасць абсталявання пад яго спынена.
У 1991 годзе былі ўведзеныя паслугі стандарту GSM «ФАЗА 1».
У іх уваходзяць:
1993 г. Уключае дыяпазон 1900 МГц у 1995. Лічбавы стандарт, падтрымлівае хуткасць перадачы дадзеных да 9.6 кбіт/с. Састарэлы. Другі этап развіцця GSM «ФАЗА 2», які завяршыўся ў 1997 г., прадугледжвае такія паслугі:
Наступны этап развіцця сетак стандарту GSM «ФАЗА 2+» не звязаны з пэўным годам укаранення. Новыя паслугі і функцыі стандартуюцца і ўкараняюцца пасля падрыхтоўкі і сцвярджэнні іх тэхнічных апісанняў. Усе працы па этапе «Фаза 2+» праводзіліся Еўрапейскім інстытутам стандартызацыі электрасувязі (ETSI). Колькасць ужо ўкаранёных і змешчаных у стадыі сцвярджэння паслуг перавышае 50. Сярод іх можна вылучыць наступныя:
Паслугі
GSM забяспечвае падтрымку наступных паслуг:
Дадатковыя (неабавязковыя да падавання) паслугі:
і шматлікія іншыя паслугі.
Перавагі і недахопы
Перавагі стандарту GSM:
Недахопы стандарту GSM: Вытворцы абсталявання GSM паступова падвышаюць адчувальнасць прыладаў, што вядзе да паніжэння патрабаванай магутнасці выпраменьвання тэлефонаў, але прынцыпова сітуацыя не змяняецца. Досыць простыя праекты (напрыклад, http://www.inno.ru/project/29960/ ) па паніжэнні магутнасці выпраменьвання мабільных тэлефонаў у дзясяткі-сотні разоў, у тым ліку для ўжо існых мабільных тэлефонаў у разгорнутых сетках GSM, пакуль не рэалізаваныя.
GSM-900
Лічбавы стандарт мабільнай сувязі ў дыяпазоне частот ад 890 да 915 МГц (ад тэлефона да базавай станцыі) і ад 935 да 960 МГц (ад базавай станцыі да тэлефона).
У некаторых краінах дыяпазон частот GSM-900 быў пашыраны да 880—915 МГц (MS -> BTS) і 925—960 МГц (MS <- BTS), дзякуючы чаму максімальная колькасць каналаў сувязі павялічылася на 50. Такая мадыфікацыя была названая E-GSM (extended GSM).
GSM-1800
Мадыфікацыя стандарта GSM-900, лічбавы стандарт мабільнай сувязі ў дыяпазоне частот ад 1710 да 1880 МГц.
Асаблівасці:
Праблема складаецца ў тым, што зона ахопу для кожнай базавай станцыі значна менш, чым у стандартах GSM-900, AMPS/DAMPS-800, NMT-450. Неабходны большы лік базавых станцыяй. Чым вышэй частата выпраменьвання, тым больш пранікальная здольнасць (характарызуецца г. зв. глыбінёй скін-пласта) радыёхваль і тым менш здольнасць адлюстроўвацца і абгінаць перашкоды.
Структура GSM
Сістэма GSM складаецца з трох асноўных падсістэм: У асобны клас абсталявання GSM вылучаны тэрмінальныя прылады — рухомыя станцыі (MS — Mobile Station), таксама вядомыя, як мабільныя (сотавыя) тэлефоны.
Падсістэма базавых станцыяй
BSS складаецца з уласна базавых станцыяй (BTS — Base Transceiver Station) і кантролераў базавых станцыяй (BSC — Base Station Controller). Вобласць, якая накрываецца сеткай GSM, пабітая на соты шасцікутнай формы. Дыяметр кожнага шасцікутнага вочка можа быць розным — ад 400 м да 50 км. Максімальны тэарэтычны радыус вочка складае 120 км, што абумоўленае абмежаванай магчымасцю сістэмы сінхранізацыі да кампенсавання часу затрымкі сігнала. Кожнае вочка пакрываецца адной BTS, пры гэтым вочкі часткова перакрываюць адзін аднаго, тым самым захоўваецца магчымасць перадачы абслугоўвання MS пры перасоўванні яе з адной соты ў іншую без парыву злучэння. (Аперацыя перадачы абслугоўвання мабільнага тэлефона (MS) ад адной базавай станцыі (BTS) да іншай у момант пераходу мабільнага тэлефона мяжы дасяжнасці бягучай базавай станцыі завецца тэхнічным тэрмінам «Handover»). На самай справе сігнал ад кожнай станцыі распаўсюджваецца, пакрываючы пляц у выглядзе круга, але пры скрыжаванні — як атрымліваюцца правільныя шасцікутнікі. Кожная база мае шэсць суседніх у сувязі з тым, што ў задачы планавання размяшчэння станцый уваходзіла такая, як мінімізацыя зон перакрывання сігнала ад кожнай станцыі. Большы лік суседніх станцый, чым 6 — адмысловых выгод не нясе. Разглядаючы межы пакрыцця сігнала ад кожнай станцыі ўжо ў зоне перакрыцця, як раз атрымліваем — шасцікутнікі.
Базавая станцыя (BTS) забяспечвае прыём/перадачу сігнала паміж MS і кантролерам базавых станцый. BTS з’яўляецца аўтаномнай і будуецца па модульным прынцыпе. Накіраваныя антэны базавых станцый могуць размяшчацца на вышках, дахах будынкаў і г. д.
Падсістэма камутацыі
NSS пабудаваная з наступных кампанентаў:
Цэнтр камутацыі
Цэнтр камутацыі (MSC — Mobile Switching Centre) кантралюе вызначаную геаграфічную зону з размешчанымі на ёй BTS і BSC. Ажыццяўляе ўсталёўку злучэння да абанента і ад яго ўсярэдзіне сетак GSM, забяспечвае інтэрфейс паміж GSM і ТФОП, іншымі сеткамі радыёсувязі, сеткамі перадачы дадзеных. Таксама выконвае функцыі маршрутызацыі выклікаў, кіраванне выклікамі, эстафетнай перадачы абслугоўвання пры перасоўванні MS з аднаго вочка ў іншую. Пасля завяршэння выкліку MSC апрацоўвае дадзеныя па ім і перадае іх у цэнтр разлікаў для фармавання рахунку за прадстаўленыя паслугі, збірае статыстычныя дадзеныя. MSC таксама стала сочыць за становішчам MS, выкарыстоўваючы дадзеныя з HLR і VLR, што неабходна для хуткага знаходжання і ўсталявання злучэння з MS у выпадку яе выкліку.
Хатні рэестр месцазнаходжання
Хатні рэестр месцазнаходжання (HLR — Home Location Registry) утрымоўвае базу дадзеных абанентаў, прыпісаных да яго. Тут утрымоўваецца інфармацыя аб паслугах, якія прадстаўляюцца дадзенаму абаненту, інфармацыя аб стане кожнага абанента, неабходная ў выпадку яго выкліку, а таксама Міжнародны Ідэнтыфікатар Мабільнага Абанента (IMSI — International Mobile Subscriber Identity), які выкарыстоўваецца для аўтэнтыфікацыі абанента (пры дапамозе AUC). Кожны абанент прыпісаны да аднаго HLR. Да дадзеных HLR маюць доступ усё MSC і VLR у дадзенай GSM-сеткі, а ў выпадку міжсеткавага роўмінгу — і MSC іншых сетак.
Гасцявы рэестр месцазнаходжання
Гасцявы рэестр месцазнаходжання (VLR — Visitor Location Registry) забяспечвае маніторынг руху MS з адной зоны ў іншую і ўтрымоўвае базу дадзеных аб абанентах, якія перамяшчаюцца, змешчаных у дадзены момант у гэтай зоне, у тым ліку абанентах іншых сістэм GSM — так званых роўмерах. Дадзеныя аб абаненце выдаляюцца з VLR у тым выпадку, калі абанент перамясціўся ў іншую зону. Такая схема дазваляе скараціць колькасць запытаў на HLR дадзенага абанента і, такім чынам, час абслугоўвання выкліку.
Рэестр ідэнтыфікацыі абсталявання
Рэестр ідэнтыфікацыі абсталявання (EIR — Equipment Identification Registry) утрымоўвае базу звестак, неабходную для ўсталявання сапраўднасці MS па IMEI (International Mobile Equipment Identity). Фармуе тры спісы: белы (дапушчаны да выкарыстання), шэры (некаторыя праблемы з ідэнтыфікацыяй MS) і чорны (MS, забароненыя да ўжывання). У беларускіх аператараў (і большай часткі аператараў краін СНД) выкарыстоўваюцца толькі белыя спісы, што не дазваляе раз і назаўжды вырашыць праблему крадзяжу мабільных тэлефонаў.
Зацемка. Беларускія сотавыя аператары не выкарыстаюць абсталяванне EIR, адпаведна казаць аб выкарыстанні толькі белых спісаў можна з вялікай нацяжкай. Уладальнік не можа занесці самастойна свой тэлефон ні ў які спіс — ні чорны, ні белы, ні шэры, гэта сфера дзейнасці аператара. Пры занясенні тэлефона ў чорны спіс якім-небудзь аператарам тэлефон зможа нармальна працаваць у іншай сетцы, бо адзінай базы звестак не існуе.
Цэнтр аўтэнтыфікацыі
У цэнтры аўтэнтыфікацыі (AUC — Authentification Centre) адбываецца аўтэнтыфікацыя абанента, а дакладней — SIM (Subscriber Identity Module). Доступ да сеткі дазваляецца толькі пасля мінання SIM працэдуры праверкі сапраўднасці, падчас якой з AUC на MS прыходзіць выпадковы лік RAND, пасля чаго на AUC і MS раўналежна адбываецца шыфраванне ліку RAND ключом Ki для дадзенай SIM пры дапамозе адмысловага алгарытма. Затым з MS і AUC на MSC вяртаюцца «падпісаныя водгукі» — SRES (Signed Response), якія з’яўляюцца вынікам дадзенага шыфравання. На MSC водгукі параўноўваюцца, і ў выпадку іх супадзення аўтэнтыфікацыя лічыцца паспяховай.
Падсістэма OMC
Падсістэма OMC (Operations and Maintenance Center) злучана з астатнімі кампанентамі сеткі і забяспечвае кантроль якасці працы і кіраванне ўсёй сеткай. Апрацоўвае аварыйныя сігналы, пры якіх патрабуецца ўмяшанне персанала. Забяспечвае праверку стану сеткі, магчымасць мінання выкліку. Вырабляе абнаўленне праграмнага забеспячэння на ўсіх элементах сеткі і шэраг іншых функцый.
Кырыкале (правінцыя)
Кырыкале (Kırıkkale), правінцыя ў цэнтральнай частцыТурцыі. Плошча 4,4 тыс. кв. км. Насельніцтва 280 тысяч чалавек (2007). Адміністрацыйны цэнтр — горад Кырыкале.
Малакасосы (тэлесерыял)
«Малакасосы» (Skins) — брытанскі драматычны тэлесерыял пра жыццё групы падлеткаў 16-18 гадоў з Брысталя. Серыял створаны тэлесцэнарыстамі Браянам Элслі і яго сынам Джэймі Брытанам для Company Pictures. Прэм'ера адбылася на канале E4 25 студзеня 2007 года. Здымкі праходзяць у Брысталі, школьныя сцэны зняты ў Акадэміі Джона Кобата і Каледжы Філтана.
Міхаіл Герасімавіч Маршын
Міхаіл Герасімавіч Маршын (, в. Старая Рудня, Жлобінскі раён, Гомельская вобласць —, Мінск) — беларускі гаспадарчы дзеяч, Герой Сацыялістычнай Працы (1966).
Малакасосы (тэлесерыял)
Увесь першы сезон стаў даступны на DVD 24 верасня 2007 года. Музыку з серыяла таксама можна набыць на CD. Другі сезон пачаўся 11 лютага 2008 года. Трэці сезон — 22 студзеня 2009 года. Чацвёрты сезон — 28 студзеня 2010 года.