cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Вялікае Княства Літоўскае
Тэрыторыя і адміністрацыйны падзел
Адначасова на працягу 1350—1360-х адбылося істотнае павелічэнне тэрыторыі ВКЛ на усходзе: вялікі князь Альгерд, карыстаючыся аслабленнем Залатой Арды, падпарадкаваў частку Смаленскай (з Мсціславам, Белым і Ржэвам), Чарнігава-Северскую, Кіеўскую і Падольскую землі. З іх заходняя частка Падолля ў 1366 адышла да Польшчы, Ржэўская воласць належала ВКЛ толькі часова (да 1357, у 1359—1367, 1371—1381). Тэрыторыя ВКЛ дасягнула 630 тыс. км², доля «палітычнай Літвы» знізілася да 18 %, а этнічнай — да 14 %. Альгерд непасрэдна кантраляваў 10—15 % тэрыторыі, яго фактычны суправіцель Кейстут — прыкладна столькі ж, а 70—75 % складалі ўдзелы і вотчыны іншых князёў.
Большасць старажытных валасцей захаваліся як адміністрацыйныя адзінкі, яны былі часткова пераразмеркаваны ва ўдзелы Гедзімінавічаў (Гарадзенскае, Віцебскае, Заслаўскае, Мсціслаўскае, Новагародскае, Пінскае, Полацкае, Слуцкае княствы) ці вотчыны мясцовых княжацкіх дынастый (Гарадзецкае, Друцкае, Лукомскае); некаторыя значныя воласці (Берасцейская, Барысаўская, Ваўкавыская, Лагойская, Менская, Слонімская і інш.) кіраваліся намеснікамі вялікага князя. У канцы 1360-х гадоў дробныя княствы на ўсходнім памежжы (Вяземскае, Казельскае, Навасільскае) знаходзіліся ў васальнай залежнасці ад Альгерда, якая скончылася пасля 1371.
У выніку міжусобіц 1380-х гадоў у ВКЛ Ратненскае княства на Валыні часова перайшло ў васальную залежнасць да караля Польшчы і Венгрыі, Жамойць у 1384 трапіла пад кантроль Тэўтонскага ордэна, Дарагічынская зямля у 1390 — пад кантроль Мазовіі. Пасля 1392 вялікі князь Вітаўт аднавіў працэс пашырэння тэрыторыі: у 1396 была далучана рэшта Смаленскай зямлі (часова аднавіла незалежнасць у 1401—1404), да 1408 (у 1390-я ?) вернута Дарагічынская зямля, у 1410 — Жамойць, у 1413 — Заходняе Падолле. На правабярэжжы Дняпра ўлада ВКЛ пашыралася на стэпавы абшар да Чорнага мора, але гэтая тэрыторыя заставалася амаль незаселенай. У гэты ж час адбыліся істотныя змены ў адміністрацыйныя структуры. Вітаўт далучыў да велікакняжацкага дамена былыя ўдзелы Кейстутавічаў (Трокі, Горадня, Берасце і інш.), ліквідаваў удзелы ў Віцебску, Кіеве, Новагародку, Полацку, Смаленску, Чарнігаве і замяніў мясцовых князёў сваімі намеснікамі. Краіна падзялялася на судова-адміністрацыйныя акругі (княствы і намесніцтвы), межы якіх не былі вызначаны заканадаўча, а гістарычна склаліся ў мінулым.
На тэрыторыі Беларусі было каля 20 княстваў і намесніцтваў, якія з’яўляліся асноўнымі адміністрацыйна-тэрытарыяльнымі адзінкамі. Яны падзяляліся на больш дробныя воласці, якія паступова распадаліся ў працэсе падаравання земляў феадалам. Да 1427 у склад ВКЛ увайшлі Вярхоўскія княствы (Адоеў, Карачаў, Масальск і інш.), а таксама Вяземскае княства, з мясцовымі князямі на чале. На месцы былога Навасільскага княства, запусцелага ў выніку татарскіх нападаў, утварыліся Любуцкае, Мцэнскае, Тульскае намесніцтвы. У 1420-я ВКЛ дасягнуоа свайго максімальнага пашырэння — каля 687 тыс. км² (без уліку прычарнаморскіх стэпаў). Пры гэтым тэрыторыя сучаснай Літвы займала каля 10 % сучаснай Украіны — 33 %, Расіі — 23 %, Падляшша — 1,8 %, Беларусі — каля 30 % (доля Беларусі ў этнаграфічных межах XIX ст., са Смаленшчынай і Падляшшам, дасягала 38 %).
Санта-Фэ (Аргенціна)
Санта-Фэ (Santa Fe de la Vera Cruz) — адміністрацыйны цэнтр правінцыі Санта-Фэ, Аргенціна. Знаходзіцца на паўночным-усходзе Аргенціны, недалёка ад скрыжавання рэк Парана і Салада на беразе возера Сетубал, насупраць горада Парана, з якім звязаны пад ракой Парана тунэлем імя Рауля Уранга-Карласа Сільвестра Бегніса (ісп.: Túnel subfluvial Raúl Uranga — Carlos Sylvestre Begnis), былы Эрнандар’яс, адкрыты у 1969 годзе. У Санта-Фэ каля 369.000 жыхароў (перапіс 2001 года). Агламерацыя з насельніцтвам 630.500 чалавек (2008 год) робіць яго дзевятым горадам па колькасці насельніцтва ў Аргенціне.
Вялікае Княства Літоўскае
Тэрыторыя і адміністрацыйны падзел
У 1565—1566 была праведзена рэформа па ўладкаванню, якая падзяляла краіну на ваяводствы і паветы. Утварыліся ваяводствы:
Паводле уніі 1569 г., Брацлаўскае, Валынскае, Кіеўскае (без Мазырскага павета), Падляшскае ваяводствы далучыліся да Польскага Каралеўства.
У выніку вайны з Расіяй 1609—1618 да Вялікага Княства было далучана Смаленскае ваяводства са Старадубскім паветам.
Пасля Трынаццацігадовай вайны, плошча тэрыторыі Вялікага Княства Літоўскага склала 306 тыс. км² і не мянялася амаль стагоддзе.
Гарады
У выніку росту абмену прадукцыяй сельскай гаспадаркі і рамеснымі вырабамі, спецыялізацыі рамяства і расшырэння вытворчасці развіваліся гарады, павялічвалася іх колькасць. У XIII—XIV стст. на тэрыторыі Беларусі было каля 40 гарадоў. У XV ст. рысы гандлёвых і рамесніцкіх цэнтраў набылі былыя крэпасці, феадальныя замкі, некаторыя гаспадарскія двары. У XVI ст. на Беларусі ўзнікла больш за 200 своеасаблівых пасяленняў гарадскога тыпу — мястэчак. У сярэдзіне XVII ст. у ВКЛ было 757 гарадоў і мястэчак. Буйнымі лічыліся гарады, якія мелі 10 і больш тысяч жыхароў, сярэднімі — больш за 5, малымі — 2-5 тысяч жыхароў. У мястэчках было ад некалькіх сотняў да 1,5 тысяч жыхароў. Гарады і буйныя мястэчкі выконвалі функцыі: эканамічную — былі цэнтрамі рамяства і гандлю, пунктамі складання тавараў, рачнога суднабудавання, месца правядзення кірмашоў, прыпынку купцоў, рачнымі портамі; адміністрацыйную — з’яўляліся цэнтрамі ваяводстваў, паветаў, валасцей, царкоўных прыходаў, феадальных уладанняў; вайсковую — служылі крэпасцямі, месцамі збору і сканцэнтраванняў войска. па меры ператварэння гарадоў у гандлёва-рамесніцкія цэнтры ўзмацнялася іх імкненне выйсці з-пад юрысдыкцыі вялікакняжацкай адміністрацыі, стварыць сваю сістэму самакіравання і судова-адміністрацыйную ўладу. З канца XIV ст. у гарадах, а пазней і ў асобных мястэчках ва ўмовах жорсткай грамадска-палітычнай барацьбы мяшчане дамагаліся магдэбургскага права.
Сацыяльны склад, маёмаснае і прававое становішча насельніцтва гарадоў былі неаднолькавыя. Гарадскія вярхі складаліся з феадалаў-баяр і вышэйшага духавенства. Да іх набліжаліся багатыя купцы і багатыя рамеснікі. Найбольшую групу гараджан складалі рамеснікі, арганізаваныя ў цэхі, гандляры, дробныя і сярэднія купцы, земляробы. У гарадах таксама жылі феадальна-залежныя людзі, пераселеныя сюды сваімі ўладальнікамі.
У часы ваеннага ліхалецця сярэдзіны XVII ст. большасць гарадоў і мястэчак была спустошана, некаторыя цалкам спалены. Асабліва пацярпелі гарады падчас паўстання Б. Хмяльніцкага і вайны паміж Расіяй і Рэччу Паспалітай 1654—1667 гг. Улічваючы цяжкі стан гарадоў, Сейм Рэчы Паспалітай вымушаны быў на працягу 1660-х гадоў прыняць пастановы аб вызваленні іх ад падаткаў. Паводле гэтых пастаноў, 22 гарады вызваляліся на 4 гады ад усіх падаткаў на карысць дзяржавы, акрамя чопавага і пошлінных збораў.
Рэлігія
Вялікае Княства Літоўскае было пераважна хрысціянскай краінай (Праваслаўе, Каталіцтва, Пратэстантызм, Уніяцтва (з 1596), таксама існавала іўдзейскае і мусульманскае веравызнанне.
Саслоўная структура
У ВКЛ дамінавалі чатыры саслоўных групы — шляхта, духавенства, мяшчане і сяляне. Сацыяльныя адносіны не заўсёды насілі мірны характар. Выдзяляюць шэраг грамадзянскіх войнаў на сацыяльнай аснове — Казацка-сялянская вайна 1648—1651, сялянскае паўстанне ў Крычаўскім старостве 1743 і грамадзянская вайна паміж буйнымі магнацкімі родамі ў першай чвэрці XVIII стагоддзя і г.д.
Найбольш прывелеяваная групай была шляхта, якая паўстала ў Сярэдневечу, вылучалася сваёй колькасцю (каля 10 % ад усяго насельніцтва) і дужа багатымі сацыяльнымі і палітычнымі правамі. Шляхта не плаціла падаткаў, але павінна была збірацца на вайну ў Паспалітае рэшэнне (апалчэнне). Характэрным для шляхты Вялікага Княства Літоўскага быў міф аб яе паходжанні ад старажытных рымлянаў і атаясамленне сабе з сарматамі. Як саслоўе, шляхта была дыферэнцыяванай — вылучалася дробная, сярэдняя і буйная шляхта, або магнаты.
Духавенства было трох тыпаў — каталіцкае, праваслаўнае, уніяцкае ды пратэстанцкае.
Мяшчанства як саслоўе ўфармавалася ў Сярэднія вякі разам з паўстаннем местаў і гарадоў. Яно займала сярэдняе палажэнне паміж вышэйшым саслоўем — рыцарствам і ніжэйшым — сялянамі, або халопамі. Свае правы мяшчане пашыралі праз наданне Магдэбургскага права, якое забяспечвала ім самакіраванне. Вялікая колькасць местаў у Вялікім Княстве Літоўскім былі прыватнаўласніцкімі, што аднак, не перашкаджала самакіраванню. Галоўным заняткам мяшчан было рамяство і гандлярства. Рамеснікі і гандляры аб’ядноўваліся ў цэхі, якія праіснавалі да самога канца Вялікага Княства Літоўскага.
Холм (Пачынкаўскі раён)
Холм (Холм) — вёска ў Пачынкаўскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Мурыгінскага сельскага паселішча.
Вялікае Княства Літоўскае
Вялікакняжацкая
Для гаспадаркі ВКЛ ў XV—XVI стст. было характэрна далейшае паглыбленне грамадскага падзелу працы. Гэта знайшло сваё адлюстраванне ў значным росце гарадскіх пасяленняў. У беларускіх гарадах вытворцы-рамеснікі аб’ядноўваліся на заходні манер у цэхавыя арганізацыі. 3 цягам часу — бліжэй да XVIII ст. — у Беларусі дзе-нідзе пачала з’яўляцца мануфактурная вытворчасць.
Холм (Пачынкаўскі раён)
Гісторыя
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай Холм абвяшчаўся часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі ён ўвайшоў ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР.
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з ліпеня 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
Геаграфія
Праз вёску праходзіць аўтадарога.
Вялікае Княства Літоўскае
Вялікакняжацкая
Аднолькавыя працэсы сацыяльна-эканамічнага развіцця ВКЛ мелі падабенства з заходнееўрапейскімі галоўным чынам па форме, але значна розніліся па свайму зместу і далёка не супадалі па часе. Калі, у Заходняй Еўропе цэхавая арганізацыя працы ў канцы XV ст. знаходзілася ўжо ў стане крызісу, то ў вялікалітоўскіх землях яна ў гэты час толькі зараджалася. Калі мануфактура ў заходнееўрапейскіх краінах стала пануючай у XVI ст., а ў канцы XVIII ст. ужо зжывала сябе, то тут мануфактурная вытворчасць пачала па-сапраўднаму развівацца якраз у XVIII ст.
Феадальная
Што тычыцца гаспадаркі феадала ў Вялікім Княстве Літоўскім у XIV—XV стст., то яна не была прыстасавана да атрымання лішкаў збожжавай прадукцыі, якая магла б экспартавацца. Панскі двор задавальняў патрэбы толькі свайго ўладальніка. Асноўным жа падаткам для сялян быў грашовы чынш і натуральная даніна. Аднак узрастанне попыту на хлеб у краінах Заходняй Еўропы і магчымасць атрымання вялікіх прыбыткаў ад продажу прымусіла ўласнікаў зямлі ў ВКЛ перабудоўваць сваю гаспадарку. Яны пачынаюць ствараць прадпрыемствы па вытворчасці збожжа. Але для гэтага трэба было: па-першае, пашырыць плошчу панскай ворнай зямлі, па-другое, прымусіць сялян працаваць на ёй. Таму распачынаецца рэарганізацыя панскага двара ў фальварак. Першыя фальваркі ў ВКЛ з’явіліся ў XV ст. Але асаблівае пашырэнне фальваркі атрымалі з сярэдзіны XVI ст. у сувязі з правядзеннем аграрнай рэформы. Найбольшы рост фальваркаў назіраўся ў Панямонні і Падзвінні. Фальварковая гаспадарка мела ўжо таварны характар. Гэта значыць прадукцыя, якая выраблялася ў фальварку, ішла на продаж. Засноўвалася яна па-ранейшаму на працы прыгонных сялян. Але цяпер уласнікі зямлі за карыстанне надзелам пачалі патрабаваць з іх не грашовага чыншу і натуральнай даніны, а працы на панскіх землях — выканання паншчыны.
Стабільна высокі попыт на заходнееўрапейскім рынку на сельскагаспадарчую прадукцыю вызначыў аграрны характар эканомікі ВКЛ, а фальварак зрабіў вызначальным паказчыкам эканамічнага развіцця Беларусі аж да канца XVIII ст. Нават пасля спусташальных ваенных ліхалеццяў сярэдзіны XVII — пачатку XVIII стст. фальварак хутка адбудаваўся і зноў заняў сваё цэнтральнае становішча ў гаспадарчай сістэме ВКЛ. Такім чынам, галоўнай асаблівасцю эканамічнага развіцця Вялікага Княства Літоўскага ў XVI—XVIII стст. стала ўзнікненне фальварковай гаспадаркі, якая хоць і была заснавана на выкарыстанні працы прыгонных сялян, але ўжо насіла таварны характар і працавала галоўным чынам на знешні рынак.
Транспарт і шляхі зносін
Важнымі транспартнымі шляхамі ў ВКЛ былі рэкі (Нёман, Вілія, Заходні Буг, Заходняя Дзвіна, Дняпро, Прыпяць і іх буйныя прытокі), якія забяспечвалі даволі надзейную і танную дастаўку тавараў. У летні перыяд яны выкарыстоўваліся як водныя шляхі, а зімой — як лядовыя. Для рацыянальнага і бяспечнага выкарыстання рэк як транспартных шляхоў з XVI ст. практыкавалася іх ачыстка, напр., Нёмана і Віліі. З другой паловы XVIII ст. пачалі будавацца Каралеўскі канал і Агінскі канал, якія звязалі рачныя сістэмы Чорнага і Балтыйскага мораў. Для руху па рэках выкарыстоўвалі разнастайныя па танажы, канструкцыі і прызначэнні рачныя судны: камягі, віціны, разнастайныя лодкі, чаўны і проста плыты. Назіраліся рэгіянальныя асаблівасці ўжывання розных відаў суднаў: у басейне Нёмана пераважалі віціны і боты; Дзвіны — стругі, шкуты і якіманкі; Дняпра — баркі і байдакі; па каналах і невял. рэках плавалі баркі і паўбаркі. Для руху выкарыстоўваліся шасты, вёслы, ветразі. Сярэдняя хуткасць руху суднаў па цячэнні была 4-6 км/гадз, а супраць цячэння — 1,5-2 км/гадз. Найбольш значныя прыстані знаходзіліся ў Вільні, Берасці, Пінску, Віцебску, Полацку, Усцілугу, з XVII ст. — у Стоўбцах, Свержані, Бешанковічах і інш.
Сухапутныя дарогі былі грунтавыя і адлюстроўвалі асаблівасці рэльефу. Яны імкнуліся не перасякаць значных перашкод, рабілі рэзкія павароты, часта змянялі свой напрамак, на забалочаных месцах рабіліся насыпы і гаці. Бум будаўніцтва дарожна-транспартнай камунікацый на тэрыторыі ВКЛ прыпаў на пачатак XV ст., калі былі пракладзены дарогі, якія звязвалі ўсе вобласці дзяржавы з яго цэнтрам. Пры будаўніцтве дарог таго часу ўмела выкарыстоўваўся рэльеф мясцовасці. У сярэдзіне XVI — першай палове XVII ст. і з сярэдзіны XVIII ст. ажыццяўлялася пашырэнне існай сеткі дарог, яе добраўпарадкаванне. Дарогі падзяляліся паводле сваёй значнасці. Найбольш значныя ў дзяржаўным, гандлёвым плане дарогі называліся гасцінцамі і былі шырокія і добра абсталяваныя. Статут ВКЛ 1588 года агаворвае (раздзел 9, арт. 32), што гасцінцы «мають быци водле стародавного обычаю так широкие, абы на полтора прута [7,3 м] быти могли», тут жа выкладзены правілы праезду па дарогах: «воз порожний маеть уступовати возу наложоному, пеший — езному, езный — возу». Дарогі мелі сістэму дрэнажу, іх акопвалі з абодвух бакоў равамі, абапал высаджвалі дрэвы. У гарадах практыкавалася пабудова дарог з цвёрдым пакрыццём (спачатку дашчаным, потым брукаваным). Дарогі часта агароджваліся. У XIII—XVII стст. дарогі не мелі паказальнікаў напрамкаў руху, таму вялікае значэнне мелі асабістае веданне шляху і роля праваднікоў. У XVIII ст. на перакрыжаваннях сталі ставіць паказальнікі напрамкаў з назвай важнейшага населенага пункта па напрамку руху. Важнейшымі сухапутнымі дарогамі былі: «вялікая дарога» Смаленск-Орша-Талачын-Бобр-Барысаў-Менск-Койданава-Мір-Слонім-Ваўкавыск-Берасце; «гасцінец вялікі» Полацк-Віцебск-Орша-Копысь-Шклоў-Магілёў; Луцк-Пінск-Новагародак—Вільня; Вільня-Трокі-Коўна-Юрбарк; Вільня-Гародня-Ломжа; Вільня-Глыбокае-Полацк-Невель-Масква; Менск-Маладзечна-Вільня, Новагародак-Шчучын-Гародня-Аўгустаў; Кіеў-Гомель-Рэчыца-Бабруйск-Менск; Кіеў-Мазыр-Пінск-Кобрын-Берасце; Слуцк-Глуск-Гомель; Брацлаў-Вінніца-Корац-Дубровіца-Пінск; Берасце-Ратна-Уладзімір-Луцк і інш.
Асноўную цяжкасць пры будаўніцтве дарожна-транспартных камунікацый складала абсталяванне рачных перапраў. Для пераадолення рэк выкарыстоўваліся броды, масты, а на вялікіх рэках — паромныя пераправы (перавозы). Некаторыя масты былі даволі вялікіх памераў (цераз Друць каля Бялыніч, XVI ст., цераз Бярэзіну і Гайну, XVIII ст. і інш.). Апроч пастаянных усталёўваліся часовыя пераправы пантоннага тыпу (пантонны мост быў узведзены ў час бітвы пад Оршай у 1514 цераз р. Крапіўну). Асноўным матэрыялам для пабудовы мастоў было дрэва з-за даступнасці і адноснай таннасці матэрыялу. Будавалі масты і з каменнымі апорамі (напр., у Маркаўскай воласці ў XV ст., у Гародні і Вільні ў XVI—XVIII стст.). Масты мелі як апорную, так і арачную канструкцыю.
Для ўтрымання ў належным стане дарожна-інжынерных камунікацый у межах дзяржавы існавала спецыяльнае кола людзей (мастаўнічыя), што назіралі за станам дарог і мастоў. Непасрэдна за стан дарожных камунікацый адказваў уласнік ці трымальнік уладання і яго адміністрацыя, на землях якога знаходзіліся дарогі. Самі работы па ўпарадкаванні дарог (будоўля і рамонт мастоў, насыпанне грэбляў і г.д.) клаліся на падданых уладання. У дзяржаўных уладаннях існавала асобая катэгорыя насельніцтва, якая спецыялізавалася на будоўлі і рамонце мастоў — борці. Для забеспячэння добрага тэхнічнага стану і абслугоўвання мастоў і дарог шырока практыкаваўся збор маставога мыта. Гэта сістэма дазваляла атрымліваць грашовыя сродкі на ўтрыманне дарог і мастоў у залежнасці ад інтэнсіўнасці іх выкарыстання.
Звычайным відам транспарту быў конны. Гужавы транспарт існаваў 2 відаў: калёсны (летні) і палазны (зімовы). Выкарыстоўваліся павозкі, падводы, фуры, карэты, у зімовы перыяд — сані. Хуткасць руху залежыла ад якасці дарогі: у XVIII ст. для абозаў яна была 20-30 км за суткі, для асобных экіпажаў — 40-50 км, для верхавых — да 70-80 км за суткі. Напр., па даных 1668, дарога з Варшавы да Магілёва займала каля 13 дзён.
Асвета
Адукацыя ў ВКЛ захоўвала свой канфесіянальны характар. У другой палове XVI ст. існавалі праваслаўныя школы з пашыранай праграмай адукацыі, дзе вывучаліся царкоўнаславянская граматыка, матэматыка, філасофія, тэалогія. Значны ўклад у развіццё, а часткова і ў секулярызацыю школьнай асветы зрабілі брацтвы праваслаўныя — віленскае Святадухаўскае, магілёўскае, слуцкае, брэсцкае, пінскае, полацкае і інш.
Каталіцкая сістэма школьнай і калегіумнай адукацыі таксама адпавядала тагачасным тэалагічным, царкоўна-рэлігійным і грамадскім патрэбам. Паводле пастаноў віленскіх сінодаў каталіцкія школы павіны былі стварацца пры кожным прыходзе (плябаніі). Пасля ўтварэння Рэчы Паспалітай і перамогі контрэфармаццыі на тэрыторыі ВКЛ пачалі пашырацца сярэднія каталіцкія навучальныя ўстановы еўрапейскага ўзроўню — калегіумы, якія існавалі ў многіх гарадах княства. Большасць з іх знаходзілася пад апекай езуіцкіх, піярскіх і іншых каталіцкіх ордэнаў. Першай навучальнай установай падобнага тыпу быў Віленскі езуіцкі калегіум, заснаваны ў 1570 г. асноўным кантынгентам навучэнцаў якога, была шляхецкая моладзь.
Шырокай праграмай адукацыі вылучаліся пратэстанцкія школы, якія ўзначальвалі дэмакратычныя дзеячы рэфармацыйнага руху. Менавіта ў рэфармацыйных колах у 1560-я гады ўзнікла ідэя стварэння першага ў ВКЛ універсітэта. Аднак пад уплывам каталіцкага духавенства такая навучальная ўстанова была падначалена езуітам (: Віленскі ўніверсітэт).
Побач з царкоўна-рэгілійнымі формамі школьнага навучання, у ВКЛ заўсёды існавалі прыватныя формы адукацыі. Многія беларускія, літоўскія і ўкраінскія феадалы, частка заможнага мяшчанства, духавенства папаўнялі сваю адукацыю ў розных заходнееўрапейскіх універсітэтах (пераважна ў Кракаўскай і Кёнігсберскай акадэміях, у Германіі, Чэхіі, Італіі). Пад уплывам еўрапейскага Асветніцтва ў ВКЛ з сяр. XVIII ст. пачаліся рэформы ў школьнай калегіумнай адукацыі, у 1773—1775 распачала сваю дзейнасць Адукацыйная камісія (: Асвета).
Літаратура ў ВКЛ
Пачаткі вялікалітоўскай літаратуры (XIII—XIV стст.) грунтаваліся на пісьмова-моўных традыцыях тых зямель Русі, якія ўвайшлі ў склад Вялікага Княства Літоўскага. На гэтым этапе пераважала перапісаная літаратура царкоўна-рэлігійнага характару часцей на царкоўнаславянскай мове. З XIV ст. старабеларуская стала мовай дзяржаўнага справаводства ВКЛ, што ў сваю чаргу спрыяла яе развіццю.
У эпоху позняга сярэдневякоўя ў ВКЛ працягвалася станаўленне ўласна беларускай літаратуры, якое адбывалася даволі марудліва. Слаба развіваліся аратарская проза і публіцыстыка, перажывала крызіс агіяграфія. «Жыціе віленскіх мучанікаў», тэматычна звязанае з беларуска-літоўскім рэгіёнам, узнікла за межамі ВКЛ. Тым жа часам новыя якасці набыла паломніцкая проза.
У XVI ст. з’явілася плеяда высокаадукаваных і таленавітых пісьменнікаў, зарадзіліся новыя віды і жанры (кніжная паэзія, рэфармацыйная публіцыстыка, гістарычна-мемуарная літаратура, драматургія). Літаратура набыла большую публіцыстычнасць і сацыяльную завостранасць, у ёй з’яўляліся творы, напісаныя з пазіцый рэнесансавага гуманізму, узмацняўся асабовы пачатак, зараджаліся індывідуальныя стылі.
Уладзімір Пятровіч Кульваноўскі
Біяграфія
У 1934 годзе паступіў у Віцебскае мастацкае вучылішча, якое скончыў у 1938 годзе. Вучыўся ў І.В. Ахрэмчыка, В.К. Дзежыца, Л.М. Лейтмана. З 1938 года працаваў у Вялікім тэатры оперы і балета. Удзельнічаў у мастацкіх выставах з 1939 года.
Падчас Вялікай Айчыннай вайны жыў у акупаваным Мінску. Пасля вызвалення Мінска, 7 ліпеня 1944 года Уладзімір Кульваноўскі быў прызваны ў Чырвоную армію, на 3-ці Беларускі фронт. 6 жніўня 1944 года ў баях у раёне горада Сувалкі быў паранены ў грудзі і ў левую руку, у выніку чаго стаў інвалідам. За праяўленую мужнасць быў узнагароджаны Ордэнам Чырвонай Зоркі.
У 1947 годзе ажаніўся з Інай Мікалаеўнай Боткінай, унучкай украінскага кампазітара Ф.І. Ваячака.
З 1959 года член Беларускага саюза мастакоў. У 1968 годзе ў гонар 50-годдзя Уладзіміра Пятровіча была арганізавана персанальная юбілейная выстаўка, у 1983 годзе адбылася персанальная выстаўка з нагоды 65-годдзя мастака.
Асноўныя творы
Працаваў у галіне сцэнаграфіі. Сярод тэатральных твораў эскізы дэкарацый і касцюмаў да спектакляў:
Вялікае Княства Літоўскае
Літаратура ў ВКЛ
Этапнае значэнне ў гісторыі беларускай літаратуры і культуры ВКЛ мела дзейнасць беларускага гуманіста-асветніка, заснавальніка ўсходнеславянскага кнігадрукавання, пісьменніка і перакладчыка Ф. Скарыны. Рацыяналістычна-асветніцкі дух яго каментарыяў, свецкі характар афармлення кніг садзейнічалі секулярызацыі і дэмакратызацыі літаратуры на землях Вялікага Княства Літоўскага. Скарына быў пачынальнікам беларускага вершаскладання і гімнаграфіі, ён давёў да высокай дасканаласці жанр прадмоў — зародкаў беларускага літаратуразнаўства і крытыкі, беларускай філалогіі.
У другой палавіне XVI ст. ў сувязі з актывізацыяй усяго грамадска-палітычнага і культурнага жыцця ВКЛ больш хутка развівалася і літаратура. У многіх беларускіх, літоўскіх і ўкраінскіх гарадах былі адкрыты друкарні і школы розных кірункаў (пратэстанцкія, праваслаўныя, каталіцкія), выдаваліся буквары, граматыкі, слоўнікі. Творы пісаліся і друкаваліся на беларускай, царкоўна-славянскай, літоўскай, польскай і лацінскай мовах. Найбольшае развіццё атрымала палемічная публіцыстыка. На гэты ж час прыпадае зараджэнне літоўскамоўнага пісьменства на тэрыторыі ВКЛ, яго пачынальнікам быў М. Даўкша. Важную ролю ў развіцці старалітоўскага пісьменства гэтага часу адыгралі К. Сірвідас, укладальнікі і перакладчыкі духоўных твораў М. Пяткявічус, С. Яўгеліс-Целега, С. Славачынскіс, Б. С. Хілінскі.
У цэлым літаратура ВКЛ эпохі контррэфармацыі развівалася ў рэчышчы барока. Характэрныя асаблівасці гэтага стылю прыкметны ўжо ў асобных творах панегірычнай паэзіі, драматургіі, палемічнай і аратарскай прозы канца XVI — пачатку XVII ст. Ідэйна-мастацкія прынцыпы барока, светаадчуванне той складанай эпохі найбольш паслядоўна выявіліся ў філасофска-рэлігійнай лірыцы. Дасягненню пэўнага адзінства творчых прынцыпаў літаратуры садзейнічалі тэарэтычныя працы, напрыклад, паэтыка Н. К. Сарбеўскага.
У вельмі складаных умовах агульнага сацыяльна-эканамічнага і грамадска-палітычнага крызісу Рэчы Паспалітай, у складзе якой знаходзіліся Беларусь і Літва, разбуральных войнаў, напружанай ідэалагічнай барацьбы і рэлігійнай канфрантацыі, узмацнення сацыяльнага і нацыянальнага ўціску, паланізацыі адбываўся працэс развіцця беларускай і літоўскай літаратур у пераходны перыяд (другая палавіна XVII — першая палавіна XVIII ст.). Адмірала старая эстэтычная сістэма, занепадалі традыцыйныя літаратурныя жанры. Далейшая секулярызацыя і дэмакратызацыя, уплыў фальклору і інш. прывялі да ўзнікнення інтымнай лірыкі, парадыйна-сатырычнай і гумарыстычнай прозы, з’яўлення новых традыцый. Разам з тым далейшае развіццё атрымала гістарычна-мемуарная літаратура, у стварэнні якой найбольшую ролю адыгралі прадстаўнікі шляхты.
Ідэі Асветніцтва садзейнічалі пераасэнсаванню і пераадоленню ў другой палавіне XVIII ст. старых літаратурных традыцый, узмацненню новых эстэтычных тэндэнцый, з’яўленню якасна новых мастацкіх твораў, якія паклалі пачатак фарміраванню нацыянальнай беларускай і літоўскай літаратур на народных мовах.
Замкі
У XIV — першай палове XVI ст. асноўным тыпам манументальных збудаванняў у ВКЛ быў замак, якому ўласціва спалучэнне горадабудаўнічых, ваенных, жылых і прадстаўнічых функцый, размяшчаліся на натуральных узвышшах і мелі ў плане паліганальную форму, адпаведную рэльефу. На рубяжы XV ст. пачынаюць будавацца мураваныя замкі. У XV—XVI стст. пашыраецца будаўніцтва мураваных і драўляных прыватнаўласніцкіх замкаў (Іказненскі замак, Геранёнскі замак, Любчанскі замак).
У вольных гарадах, якія атрымалі самакіраванне, паводле магдэбургскага права, фарміраваліся новыя архітэктурна-гандлёвыя цэнтры, дзе канцэнтраваліся грамадскія будынкі (ратушы, цэрквы, касцёлы, крамы). Па-ранейшаму важная роля належыла гарадскім умацаванням, якія ў вялікіх гарадах утваралі развітую абарончую сістэму. Увядзенне ў ваеннае будаўніцтва заходне-еўрапейскіх фартыкацыйных сістэм спрыяла паступовай трансфармацыі замкаў у палацава-замкавыя комплексы, спалучэнню ў іх грамадскіх і абарончых функцый.
Храмы
Праваслаўныя цэрквы на працягу XVI—XVIII стст. амаль усе будаваліся драўлянымі. У першай палове XVI ст. сфарміраваўся самабытны 4-вежавы тып праваслаўнага храма, які спалучаў сакральную і абарончую функцыіі. У XVII ст. ва ўсходніх ваяводствах ВКЛ заснаваны шэраг праваслаўных манастыроў, драўляныя саборы якіх трансфармавалі ў танным мясцовым матэрыяле, ідэю візантыйскага крыжова-купальнага храма.
Інтэнсіўна будаваліся і каталіцкія храмы, для якіх характэрна аднанефавая, аднаапсідная аб’ёмна прасторавая кампазіцыя з рознымі варыянтамі галоўных фасадаў. Манументальным цывільным і культавым збудаванням XIV ст. першай палове XVI ст. уласцівы рысы заходне-еўрапейскай готыкі з адметнымі мясцовымі асаблівасцямі ў кампазіцыі, пабудаванай на спалучэнні рамана-візантыйскіх архітыпаў. У канструкцыі, прыстасаванай да абароны, і дэкоры, заснаваным на традыцыйнай чырвона-белай паліхроміі.
У архітэктуры ўніяцкіх храмаў першай паловы XVIII ст. складваліся самабытныя рысы позняга барока, так званага — віленскага. У іх кампазіцыі былі знітаваны рамана-візантыйскія ўплывы, пластычная распрацоўка фасадаў і інтэр’ераў, своеасаблівы прапарцыянальны лад і сілуэт збудаванняў. Стылістычныя прыёмы віленскага барока выкарыстоўваліся і ў будаўніцтве храмаў іншых канфесій, а таксама ў цывільным і палацавым дойлідстве.
Музыка
Музычнае мастацтва Вялікага Княства Літоўскага якое адлюстроўвае рэчаіснасць і фантазіі ў гукавых мастацкіх вобразах. Развівалася ў рамках як народнай, так і высокай культуры. Першапачаткова найбольшы ўплыў мела царкоўная музыка, у XVII стагоддзі пачалося актыўнае развіццё свецкага музычнага мастацтва, што вылілася ў стварэнне прыватных аркестраў і капэл у XVIII стагоддзі.
Тэатр
Тэатральнае мастацтва Вялікага Княства Літоўскага бярэ пачатак у народным тэатры, які ўзнік на аснове старажытных абрадаў, гульняў, карагодаў, паказаў вандроўных акцёраў-скамарохаў. З XVI ст. бытаваў народны лялечны тэатр батлейка. У XVII ст. узнікла народная драма. Характэрнай асаблівасцю школьнага тэатра XVI—XVII ст. была сатырычная накіраванасць яго інтэрмедый. З’явіліся прыгонныя, аматарскія і прафесійныя тэатры.
Узброеныя сілы
Армія як арганізаваная структура, пачала фарміравацца адначасова з узнікненем самой дзяржавы ў сярэдзіне XIII ст. і праіснавала да 1795 года
Складалася спачатку з дружын, потым паспалітага рушэння і ўрэшце з наймітаў.
Узор прысягі ротмістра (1561):
У 1786 годзе ў Рэчы Паспалітай была праведзена вайсковая рэформа, у выніку створана новая рэгулярная армія, якое складалася аднак з асобных узброеных сіл Каралеўства Польскага і Вялікага Княства Літоўскага.
Мінусінская катлавіна
Мінусі́нская катлаві́на — паніжэнне рэльефу паміж Кузнецкім Алтау і Саянамі на поўдні Сібіры. Сярэдняя вышыня складае 200 - 700 м.
Геалогія
Мінусінская катлавіна фарміруецца з дэвонскага перыяда, калі пачалося ўстойлівае працяглае апусканне паверхні. Тады ж адбылося драбненне складкавага скальнага падмурка на асобныя блокі, што прывяло да раз'яднання асобных участкаў катлавіны. У нашы дні адгор'і хрыбтоў падзяляюць Мінусінскую катлавіну на Назараўскую, Чулыма-Енісейскую, Сыда-Ярбінскую, Паўднёва-Мінусінскую нізіны. Старажытныя пароды (пясчанікі, сланцы, вапнякі, граніты, гнейсы і інш.) пад уздзеяннем тэктонікі пліт стваралі складкавыя і глыбавыя горы, але пазней разбураліся ў працэсе эрозіі. У выніку для Мінусінскай катлавіны характэрна разнастайнасць рэльефа: раўніны, узгоркі, невялікія горы, адхоны. Над навакольнай прасторай узвышаюцца невысокія горы, складзеныя з напластаванняў дэвонскага пясчаніка чырвонага ці чырвона-карычневага колеру.
Карысныя выкапні: жалезная руда, каменны вугаль, медзь, золата, мінеральныя воды і г. д.
Прырода
Мінусінская катлавіна вызначаецца пэўнай разнастайнасцю экалагічных зон. Вылучаюцца стэпавы, лесастэпавы і лясны ландшафты, сустракаюцца саланчакі. Хваёвыя лясы займаюць правы бераг ракі Енісей, растуць пераважна на пясчаных глебах. У стэпах пераважаюць матыльковыя і лілеякветныя расліны. На тэрыторыі катлавіны таксама шырока распаўсюджаны бяроза, елка, піхта, чабор, пырнік, мята, агрэст і г. д. Катлавіну насяляюць зайцы, суслікі, барсукі, мядзведзі, высакародны алень, ваўкі, лісы, сустракаюцца норкі, рэдкія віды казурак і птушак.
Гісторыя
Першыя людзі трапілі ў Мінусінскую катлавіну ў перыяд позняга палеаліта, каля 16 - 12 тысяч гадоў таму. Мяркуецца, што яны належалі да вялікай мангалоіднай расы, жылі ва ўмовах тундры і лесатундры, займаліся паляваннем і збіральніцтвам. На поўдзень ад Мінусінскай катлавіны каля пасёлка Майна знойдзена адна з найстаражытнейшых керамічных статуэтак з выявай чалавека.
Археолагамі выяўлена каля каля 150 гранітных і пясчанікавых манументаў у выглядзе плоскіх стэл і гарэльефаў у вышыню 2,5 м і нават да 4 м. Найбольшую ўвагу прыцягваюць разьбяныя стэлы з маскамі, адзначанымі звярынымі рысамі, рогамі, бычынымі вачамі і вушамі, часцяком з трэцім вокам на ілбе. Манументы належаць да Акунёўскай археалагічнай культуры старажытных жывёлагадоўцаў. Яе прадстаўнікі насялялі Мінусінскую катлавіну ў 2 тысячагоддзі да н. э., умелі апрацоўваць медзь і бронзу, карысталіся колавымі вазамі. Палеагенетыкі вызначылі, што па паходжанню акунёўцы блізкія да народаў Заходняй Еўропы і паўднёвай часткі Урала.
З ранняга жалезнага века тэрыторыя катлавіны была прыцягальнай для ўсходніх іранскіх, енісейскіх, самадыйскіх і цюркскіх народаў. У другой палове 1 тысячагоддзя да н. э. Мінусінская катлавіна з'яўлялася цэнтральнай часткай дзяржавы енісейскіх кіргізаў. У кітайскіх сярэднявечных крыніцах цюркскае насельніцтва Мінусінскай катлавіны часам называлася хакас (хягас). Першыя рускія перасяленцы называлі катлавіну Кіргізскай зямліцай. З 1923 г. яе насельнікі-цюркі завуцца хакасамі.
Спіс палітычных партый Малдовы
Малдова з’яўляецца шматпартыйнай рэспублікай з аднапалатным парламентам (101 дэпутат).
Kiss
«Kiss» (KISS, «Кіс», з англ. — «Пацалунак») — амерыканскі рок-гурт, заснаваны ў Нью-Ёрку ў студзені 1973 года, які грае ў жанрах глэм-рок і хард-рок. Шырока вядомы дзякуючы развіццю напрамку шок-рок, сцэнічнаму макіяжу ўдзельнікаў, а таксама канцэртнымі шоу, якія суправаджаюцца рознымі піратэхнічнымі эфектамі.
Грэнвіль
Грэнвіль, Грэнвіл — прозвішча.
Schlegelia
Schlegelia — род раслін сямейства Schlegeliaceae, вылучаны ў 1844 годзе.
Арэал
Прадстаўнікі роду растуць у трапічных частках Заходняга паўшар’я ад Паўднёвай Мексікі і Вест-Індыі да Паўднёвай Бразіліі.
Чучалава
Чучалава (Чучелово) — вёска ў Пачынкаўскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Мурыгінскага сельскага паселішча.
Гісторыя
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай Чучалава абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР.
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з ліпеня 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
Геаграфія
Праз вёску праходзіць аўтадарога.
Зазулынці (Казятынскі раён)
Зазулынці (Зозу́линці) — вёска ў Казятынскім раёне Вінніцкай вобласці Украіны.
IC 874
Гэты аб'ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Білэ (Дубровыцкі раён)
Білэ (Бі́ле) — вёска ў Дубровыцкім раёне Ровенскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Мыляцкай вясковай абшчыны.
Хасан Шэйх Махмуд
Хасан Шэйх Махмуд (Xasan Sheekh Maxamuud, الشيخ حسن محمود) (нар., Джалалаксі, Самалі) — самалійскі выкладчык, бізнесмен, сацыяльны актывіст і палітык, які прадстаўляе Партыю міру і развіцця. Былы дэкан Інстытута менеджменту і кіравання. 10 верасня 2012 года парламент краіны выбраў яго новым прэзідэнтам Самалі. 12 верасня 2012 г. перажыў няўдалы замах падчас прэсканферэнцыі з міністрам замежных спраў Кеніі Сема Ангеры ў Магадыша. 16 верасня 2012 г. прыняў прысягу на цырымоніі ў Магадыша. 15 мая 2022 года Хасан Шэйх Махамуд быў абраны прэзідэнтам Самалі ў выніку марафонскага галасавання.
Баяры (Шчучынскі раён)
Бая́ры (, Бояры) — вёска ў Шчучынскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Васілішкаўскага сельсавета.
Да 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Галавічпольскага сельсавета.
Іванкіўці (Казятынскі раён)
Іванкіўці (Іва́нківці) — вёска ў Казятынскім раёне Вінніцкай вобласці Украіны.
Скоты
У выніку зліцця з больш старажытным іберыйскім насельніцтвам Ірландыі і іншымі этнічнымі элементамі ўтварылі старажытнаірландскую народнасць.
Пазней кароль скотаў Кенет Мак-Алпін аб'яднаў у 843 годзе сваё каралеўства Дал Рыяда з Каралеўствам піктаў Фортрыу ў дзяржаву Альба.
У канцы V стагоддзя скоты перайшлі ў хрысціянства. У раннім Сярэднявеччы актыўна ўдзельнічалі ў місіянерскай дзейнасці на еўрапейскім мацерыку.
Гладкоў
Гладкоў — прозвішча, тапонім.
Дзяржынскі сельсавет (Дзяржынскі раён)
Дзяржы́нскі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Дзяржынскага раёна Мінскай вобласці Беларусі. Цэнтр — горад Дзяржынск (не ўваходзіць у склад).
Утвораны 21 кастрычніка 1940 года ў Дзяржынскім раёне Мінскай вобласці БССР у складзе вёсак Дзягільна, Макаўчыцы, Пархімаўшчына, Петкавічы, Шацілы, пасёлка Мелзавода, фермы «Гай», вылучаных са складу Дзяржынскага гарсавета, вёскі Нявелічы Фаніпальскага сельсавета і вёскі Клыпаўшчына Негарэльскага сельсавета з цэнтрам у горадзе Дзяржынск. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Навасёлкаўскага сельсавета. Пасля вайны цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Макаўчыцы. У маі 1960 года ў склад сельсавета са Станькаўскага сельсавета перададзены 11 населеных пунктаў (Арэхаўка, Вінаградаўка, Гарадзея, Зварыкаўшчына, Кукшавічы, Малінаўка, Марс, Пагулянка, Рабінаўка, Цвяткова і Юпіцер). У 1974 годзе цэнтр сельсавета вернуты ў горад Дзяржынск.
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 2536 чалавек, з іх 91,5 % — беларусы, 4,6 % — рускія, 2,9 % — палякі, 0,7 % — украінцы.
Эскадраны мінаносец Trident
Эскадраны мінаносец Trident — адзін з 13 эсмінцаў тыпу Claymore, пабудаваных для французскага флоту ў першым дзесяцігоддзі XX стагоддзя.
Аслар
Аслар (Aßlar) — горад у Германіі, у зямлі Гесэн. Падпарадкаваны адміністрацыйнай акрузе Гісен. Уваходзіць у склад раёна Лан-Дыль. Насельніцтва складае 13853 чалавека (на 30 чэрвеня 2007 года). Займае плошчу 43,57 км². Афіцыйны код 06 5 32 001.
Горад падзяляецца на 7 гарадскіх раёнаў.
Будымля
Будымля (Буди́мля) — вёска ў Дубровыцкім раёне Ровенскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Мыляцкай вясковай абшчыны.
Дзмітроўшчына
Дзмітро́ўшчына (, Дмитровщина) — вёска ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Зялёнкаўскага сельсавета.
Карная аперацыя «Bamberg»
«Бамберг» (ням. Bamberg) — карная аперацыя нямецкіх акупацыйных улад супраць савецкіх партызанскіх атрадаў, што ўваходзілі ў г. зв «гарнізон Паўлоўскага», і грамадзянскага насельніцтва ў час Вялікай Айчыннай вайны. Праходзіла 20 сакавіка — 4 красавіка 1942 года ў Акцябрскім, Глускім, Любанскім, Капаткевіцкім, Бабруйскім раёнах Беларусі.
Перадумовы
Партызанская барацьба супраць нямецкіх акупацыйных улад пачалася ў Акцябрскім раёне амаль адразу пасля пачатку Вялікай Айчыннай вайны. Ужо да канца верасня 1941 года многія населеныя пункты раёна былі вызваленыя ад акупантаў. У выніку гэтага восенню 1941 года пачала фарміравацца Акцябрская партызанская зона з цэнтрам у Рудабелцы, а да канца года раён быў цалкам ачышчаны ад немцаў і іх пасобнікаў.
Зімой 1941—1942 гадоў партызаны Акцябрскай зоны і наваколля сталі праводзіць буйныя аперацыі супраць ворага: у студзені 1942 года быў знішчаны нямецкі гарнізон у райцэнтры Капаткевічы, у лютым быў вызвалены другі райцэнтр — Азарычы. У студзені гэтага ж года было створана Палескае партызанскае аб'яднанне ці г. зв. «гарнізон Паўлоўскага», што дазволіла партызанам у значнай ступені павысіць сваю баяздольнасць за кошт лепшай каардынацыі і канцэнтрацыі сіл і праводзіць больш маштабныя аперацыі. Так, у выніку працяглага і маштабнага рэйда партызанскіх атрадаў «гарнізона Паўлоўскага» ў пачатку 1942 года ад немцаў амаль цалкам былі ачышчаныя Акцябрскі, Капаткевіцкі, Глускі, Даманавіцкі, Жыткавіцкі раёны Палескай вобласці.
Усё гэта, вядома, не магло не непакоіць нямецкае камандаванне, якое вырашыла шляхам правядзення буйной карнай аперацыі ліквідаваць партызан і партызанскую зону, а таксама папоўніць прыпасы. Асноўнай жа мэтай як гэтай, так і больш маштабнай аперацыі «Мюнхен», якая праводзілася ў раёне Ельні, была абарона камунікацый, па якіх адбывалася снабжэнне нямецкіх войскаў, што змагаліся на цэнтральным участку Ўсходняга фронта.
Аперацыя «Бамберг» стала пілотным праектам наступальнай «антыпартызанскай барацьбы», якая з гэтага часу пачала шырока выкарыстоўвацца нямецкімі войскамі для падаўлення супраціўлення на акупіраванай тэрыторыі. Адметнымі рысамі як гэтай, так і наступных такіх аперацый былі поўнае блакіраванне тэрыторыі правядзення аперацыі буйнымі як армейскімі, так і паліцэйскімі сіламі, паступовае сцягванне кальца акружэння, «зачыстка» тэрыторыі ў ходзе прасоўвання да цэнтра блакіраванай зоны, і затым паўторная зачыстка пры прасоўванні ад цэнтра зоны да яе межаў.
Падрыхтоўка аперацыі
Падрыхтоўка аперацыі пачалася з 26 лютага 1942 года ў генеральнай акрузе «Жытомір» дзеяннямі славацкага пехотнага палка разам з падначаленым яму 325-м нямецкім паліцэйскім батальёнам у раёне Мазыр-Жыткавічы, у ходзе якіх, магчыма, загінула больш за 1000 чалавек. З поўначы правядзенне аперацыі было даручана не 203-й ахоўнай дывізіі, адказнай за вобласць, а 707-й пяхотнай дывізіі, якая была перададзена спецыяльна з гэтай мэтай са складу генеральнай акругі Беларусь. Аператыўны план 203-й дывізіі складаўся з наступных пунктаў («задач»): Нагледзячы на гэты падзел, які да таго ж прадугледжваў паветраныя бамбардзіроўкі чатырох вёсак, і рэкамендацыі праводзіць адрозненні паміж вінаватымі і невінаватымі, з патрабаваннем растрэлу толькі сапраўды вінаватых і чужародных для гэтай тэрыторыі элементаў, 707-я дывізія з самага пачатку планіравала не шырокае наступленне, г. зн. супраць партызан у лясных раёнах, што тлумачылася немагчымасцю прасоўвання з-за снега і ільда і пачаткам перыяду веснавога бездарожжа, а прасоўванне ўздоўж дарог і дзеянні галоўным чынам супраць вёсак у зоне аперацыі, у якіх партызаны за прайшоўшы час зарэкамендавалі сябе. Камандуючы аперацыяй фон Бехтальсхайм распарадзіўся, каб дзеянні супраць яўрэяў і «чужародных элементаў», якія паспяхова праводзіліся ў Беларусі, асабліва ў асеннія месяцы 1941 года, былі ўзятыя за прыклад. Адпаведныя бязлітасныя інструкцыі ў адносінах да мужчын, жанчын і дзяцей былі распаўсюджаныя на тэрыторыю новай аперацыі.
Усяго для правядзення аперацыі былі выдзеленыя 3 пяхотныя і 1 артылерыйскі палкі, 2 асобныя паліцэйскія батальёны, кавалерыйскі эскадрон і авіяэскадрылля 51-й бамбардзіровачнай авіяэскадры «Эдэльвейс».
Правядзенне аперацыі
20 сакавіка карнікі выйшлі на зыходныя пазіцыі і пачалі суцэльнае блакіраванне Акцябрска-Любанскай партызанскай зоны, з 28 сакавіка пачалі сцягваць кальцо акружэння, а 31 сакавіка пачалі канцэнтраванае наступленне-прачэсванне ў напрамку Рудабелка-Карпілаўка. З боку Глуска на паўднёвы ўсход праз Зубарэвічы ў напрамку Воземлі рухаўся 420-ы ландверны батальён, які ў вёсках Растаў, Ратміраў і на чыгуначнай станцыі Ратміравічы расстраляў і павесіў 68 жыхароў. З паўднёвага захаду, на паўночны захад ад вёсак Савічы — Колкі — Лучыцы — Кашэвічы (Капаткевіцкі раён) 102-і славацкі полк пры падтрымцы 315-га паліцэйскага батальёна, пераадольваючы супраціўленне невялікіх атрадаў партызан (баі за 2 км на поўнач ад вёскі Бубнаўка, на паўднёвы ўсход ад вёскі Парэчча, у раёне Карпілаўкі), асядлаў дарогу Кашэвічы — Глуск і чыгуначны ўчастак Кашэвічы — Рабкор; у ходзе наступлення ім было знішчана 1350 чалавек толькі ў вёсцы Хвойня. З Любані з захаду на ўсход праз Ямінск, Сялец, Загалле (Любанскі раён) і Забалацце ў напрамку Карпілаўкі рухаўся 747-ы полк 707-й дывізіі, узмоцнены 102-м кавалерыйскім эскадронам. У першы ж дзень гітлераўцы расстралялі і павесілі каля 300 чалавек, у тым ліку жанчын, дзяцей і чырвонаармейцаў, якія не выйшлі з акружэння. З боку Парыч і вёскі Палессе (Парыцкі раён) у заходнім напрамку вёў прачэсванне і карныя аперацыі 727-ы пяхотны полк, які прайшоў праз вёскі Раманішчы, Заазершчына да Воземлі (у тым ліку праз некалькі вёсак Парыцкага раёна) і расстраляў больш за 730 грамадзян.
Усяго ў ходзе аперацыі пацярпела каля 80 вёсак, значная частка з якіх была цалкам спаленая, у тым ліку разам з жыхарамі. Пераважная большасць загінуўшых былі мясцовыя сяляне і яўрэі. Адметнай рысай аперацыі была амаль поўная адсутнасць супраціўлення, так, у ходзе асноўнай фазы аперацыі страты карнікаў склалі толькі 7 загінуўшых і 8 параненых. Партызаны, колькасць якіх у гэтым раёне ацэньвалася ў 1200—2000 чалавек, пакінулі зону аперацыі, пераважна не ўступаючы ў сутыкненне з праціўнікам.
Вынікі
У цэлым аперацыя, улічваючы, што яе асноўная мэта — ліквідацыя партызан і партызанскай зоны — не была дасягнутая, пацярпела поўны крах. Ўжо праз некалькі тыдняў пасля сканчэння аперацыі ў партызанскай зоне аднавілі дзейнасць савецкія органы ўлады, а ў маі 1942 года тут была сфарміравана 123-я партызанская брыгада. Тым не менш доўгатэрміновыя вынікі тэрору, што праводзіўся ў час аперацыі, да гэтага часу яўна бачныя на дэмаграфічнай карце тэрыторыі.
Эн-Мендурана
Эн-Мендурана (Эн-мен-дур-ана)  — сёмы дадынастычны цар легендарнага перыяду да Вялікага патопу, заснавальнік дынастыі і адзіны вядомы міфічны цар чацвёртага горада-дзяржавы старажытнага Шумера Сіпара, размешчанага на поўдні старажытнай Месапатаміі. Яму прыпісваюць боскае паходжанне.
Ёсыпіўка (Казятынскі раён)
Ёсыпіўка (Йосипі́вка) — вёска ў Казятынскім раёне Вінніцкай вобласці Украіны.
Эн-Мендурана
Існуе міф, напісаны на семіцкай мове, паводле якога Эн-Мендурана быў забраны на неба багамі Шамашам і Ададам і навучаў сакрэтам нябёсаў і землі. У прыватнасці ён навучаў мастацтву прадказання.
Эн-Мендурану часам атаясамляюць з біблейскім патрыярхам Енохам, таксама ўзятым на неба. Падставай для гэтага паслужыла тое, што і Эн-Мендурану, і Енох — сёмыя ў спісе патрыярхаў-доўгажыхароў. Таксама паводле Бібліі Енох пражыў 365 гадоў, а Эн-Мендурану жыў у Сіпары, звязаным з культам сонца (у сонечным цыкле 365 дзён).
Усекітайская федэрацыя прафсаюзаў
Усекітайская федэрацыя прафсаюзаў — нацыянальны прафсаюзны цэнтр у Кітаі, адзіны легальны прафсаюз у краіне.
Федэрацыя была заснавана 1 мая 1925 года на канферэнцыі ў Гуанчжоу. З моманту свайго заснавання, Усекітайская федэрацыя прафсаюзаў была падкантрольная Камуністычнай партыяй Кітая. У даваенны перыяд асноўныя цэнтры прафсаюза размяшчаліся ў Гуанчжоу, Ганконгу, Шанхаі і Ухані. У 1927 годзе УФП была забаронена ўрадам Чан Кайшы, тысячы членаў прафсаюза былі рэпрэсаваны, а самім урадам быў створаны жоўты прафсаюз.
Пасля перамогі камуністаў у грамадзянскай вайне ў Кітаі ў 1949 годзе, УФП стала адзіным легальным прафсаюзным цэнтрам у краіне, але была вымушана прыпыніць сваю дзейнасць у 1966 годзе з-за ўплыву культурнай рэвалюцыі і хунвейбінаў. Пасля смерці Маа Цзэдуна ў 1976 годзе, УФП аднавіла сваю дзейнасць.
Таскудук (Атыраўская вобласць)
Таскудук — сяло ў Кзылкагінскім раёне Атыраўскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад Мукурскай сельскай акругі. Код КАТА — 234847700.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 170 чалавек (76 мужчын і 94 жанчыны). Паводле дадзеных перепісу 2009 года, у сяле пражывалі 206 чалавек (98 мужчын і 108 жанчын).
Люшнева (археалагічны помнік)
Люшнева — археалагічны помнік: курганны могільнік за 1,8 км на паўднёвы ўсход ад в. Люшнева (Баранавіцкі раён, Брэсцкая вобласць), на ўзлеску.
Монк’ё-дэле-Корці
Монк'ё-дэле-Корці (Monchio delle Corti) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Эмілія-Раманья, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Парма.
Насельніцтва складае 1082 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 16 чал./км². Займае плошчу 68 км². Паштовы індэкс — 43010. Тэлефонны код — 0521.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
Дэкларацыя аб абвяшчэнні незалежнасці Сацыялістычнай Савецкай Рэспублікі Беларусь
Дэкларацыя аб абвяшчэнні незалежнасці Сацыялістычнай Савецкай Рэспублікі Беларусь — дзяржаўны і палітычны акт аб аднаўленні Беларускай ССР на асновах, вызначаных у Маніфесце Часовага рабоча-сялянскага савецкага ўрада Беларусі 1 студзеня 1919 года. Прынятая 31 ліпеня 1920 года на сумесным пасяджэнні Менскага губернскага ваенна-рэвалюцыйнага камітэта з шэрагам палітычных партый і прафсаюзных арганізацый Менскай губерні.
IC 875
IC 875 — галактыка тыпу S0 (спіральная галактыка) у сузор'і Вялікая Мядзведзіца.