cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Горазд Расоклія
Біяграфія
У 1990 годзе абараніў доктарскую дысертацыю на тэму «Характарыстыка падтыпаў лімфацытаў у тканінах галаўнога мозгу і крыві ў хворых з пухлінамі галаўнога мозгу і іх значэнне для прагнозу і лячэння». У тым жа годзе ён быў абраны дацэнтам на кафедры неўрапаталогіі і псіхіятрыі медыцынскага факультэта.
Зараз свае нейраімуналагічныя даследавання доктар Расоклія працягвае на базе Калумбійскага ўніверсітэта Нью-Ёрка. Праца з сусветна вядомымі экспертамі ў галіне неўрапаталогіі і псіхіятрыі вывела Горазда Расоклію ў лік самых вядомых неўрапатолагаў ЗША і замежжа.
Мар’інагорская цэнтральная раённая бальніца
Гісторыя
У 1927 г. медычнае абслугоўванне насельніцтва Мар’інай Горкі і прылеглых населеных пунктаў ажыццяўлялася амбулаторыяй, якая месцілася ў 2-х пакоях у адным памяшканні з поштай. Абслугоўванне дзіцячага насельніцтва ажыццяўлялася кансультацыяй, якая месцілася ў асобным драўляным будынку. З 1932 г. было збудавана памяшканне пад амбулаторыю і дзіцячую кансультацыю. У 1936 годзе пры амбулаторыі працавала 2 лекары, 2 фельчары і 2 медсястры.
У 1950 годзе пачала працаваць Талькаўская бальніца. У 1954 годзе была збудавана бальніца на 35 ложкаў у раённым цэнтры, дзе працавала 6 лекараў, у 1958 годзе бальніца была названа Пухавіцкай раённай бальніцай. До 1970 года працавала 7 бальніц, 6 медычных амбулаторый, 23 ФАПы. У 1970 годзе збудавана цэнтральная раённая бальніца на 300 ложкаў у г. Мар’іна Горка. У 1979 годзе збудавана Праўдзінская гарадская бальніца на 75 ложкаў. У 1983 годзе збудавана Свіслацкая бальніца і Дуброўская амбулаторыя. У 1987 годзе пабудаваны Дрычынская і Дружненская медычныя амбулаторыі. У 1988 годзе пабудаваны Дукорская і Зазерская медычныя амбулаторыі на 100 наведанняў у змену, а таксама новая паліклініка на 450 наведанняў у змену.
Спіс лекава-прафілактычных устаноў
На 2018 год установы аховы здароўя «Мар’інагорская цэнтральная раённая бальніца» налічваюць з 43 лекава-прафілактычных установы, у тым ліку:
Канстанцінопальскі патрыярхат Армянскай Апостальскай Царквы
Канстанцінопальскі патрыярхат Армянскай апостальскай царквы (Պատրիարքութիւն Հայոց Կոստանդնուպոլսոյ, İstanbul Ermeni Patrikhanesi) — аўтаномны патрыярхат Армянскай Апостальскай царквы. Кананічна падпарадкоўваецца Эчміядзінскаму Каталікосу, які валодае статусам Каталікоса ўсіх армян і тытулам Вярхоўнага Патрыярха. Заснаваны ў 1461 годзе.
У распараджэнні армянскага Патрыярха Канстанцінопаля, які мае духоўную ступень архіепіскапа, знаходзяцца ўсе армянскія апостальскія цэрквы Турцыі і вострава Крыт. Патрыярх Канстанцінопальскі выконвае і свецкія абавязкі, такія як, напрыклад, прадстаўленне інтарэсаў армянскай абшчыны перад уладамі Турцыі.
Рэзідэнцыя прадстаяцеля размяшчаецца квартале ў. Насупраць рэзідэнцыі Патрыярха стаіць царква Найсвяцейшай Багародзіцы, якая мае статус кафедральнага сабора.
Грыцкавічы (Крупскі раён)
Гры́цкавічы (, Грицковичи) — вёска ў Крупскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Халопеніцкага сельсавета.
У 1924—1954 гадах цэнтр Грыцкавіцкага сельсавета.
Козіна (Карахоткінскае сельскае паселішча)
Козіна (Козино) — вёска ў Смаленскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Карахоткінскага сельскага паселішча. Насельніцтва — 10 жыхароў (2007).
Геаграфія
Размешчана ў заходняй частцы вобласці за 8 км на ўсход ад Смаленска, за 3 км на поўдзень ад аўтадарогі Смаленск — Дарагабуж — Вязьма — Зубцоў, на беразе ракі Соменка. За 2 км на паўднёвы ўсход ад вёскі знаходзіцца чыгуначная станцыя Духаўская на лініі Масква — Мінск.
Гісторыя
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай вёска абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР.
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупавана нямецкімі войскамі ў ліпені 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
Плябанішкаўскі сельсавет
Пляба́нішкаўскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Гродзенскага раёна Гродзенскай вобласці. Цэнтр — вёска Плябанішкі.
Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Парэцкага раёна Беластоцкай вобласці БССР. З 25 лістапада 1940 года ў складзе Гродзенскага раёна, з 20 верасня 1944 года ў складзе Гродзенскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Гожаўскага сельсавета.
Прывалкаўскі сельсавет
Прыва́лкаўскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Гродзенскага раёна Гродзенскай вобласці. Цэнтр — вёска Прывалкі.
Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Парэцкага раёна Беластоцкай вобласці БССР. З 25 лістапада 1940 года ў складзе Гродзенскага раёна, з 20 верасня 1944 года ў складзе Гродзенскай вобласці. 2 снежня 1961 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Гожаўскага сельсавета.
Эстрыдсены
Эстрыдсены — дынастыя каралёў Даніі ў 1047—1412; кіраўнікоў Швецыі ў 1160—1161, 1389—1396; кіраўнікоў Нарвегіі ў 1387—1389; герцагаў Шлезвіга 1058—1326, 1330—1375; графаў Фландрыі 1119—1127; графаў Холанд у 1216—1218, 1241—1251, 1283—1305 гады.
Падчас кіравання гэтай дынастыі Данія перажыла некалькі перыядаў як уздыму так і крызісаў. У часы першых прадстаўнікоў гэтага роду Данія зноў спрабавала заваяваць Англію і іншыя землі (Фландрыя, землі балтыйскіх славян). У першай палове XII стагоддзя ўнутраная барацьба Эстрыдсенаў прыслабіла Данію.
Пры Вальдэмары I і яго сынах Данія паспрабавала стаць «гаспадыняй Балтыйскага мора», але пасля паражэння ў 1223 годзе яе роля змяншаецца. Другая палова XIII — пачатак XIV стагоддзяў прайшлі ў барацьбе за ўплыў паміж рознымі галінамі дынастыі Эстрыдсенаў. Пераможцам у гэтай барацьбе стаў Вальдэмар IV Атэрдаг (апошні кароль з гэтага роду), які зноў узмацніў Данію да таго, што ў часы кіравання яго дачкі Маргарыты I Дацкай Данія аб'яднала скандынаўскія краіны, заключыўшы Кальмарскую унію.
Продкі роду
Сярод продкаў гэтай дынастыі завуць некалькі персанажаў Торгільса Доўгага (Thorgil Sprakling), якога часам называюць сынам Стырб'ёрна Моцнага і Тыры (дачкі Харальда Сінязубага). Сынам Торгільса Доўгага завуць Ульфа. Калі верыць гэтай версіі Эстрыдсены былі нашчадкамі шведскіх каралёў. Сярод нашчадкаў Торгільса Доўгага завуць:
Лекезіна
Геаграфія
Размешчана ў заходняй частцы вобласці за 3 км на паўночны ўсход ад Смаленска, за 6 км на поўдзень ад аўтадарогі, на беразе ракі Стабна. За 2,5 км на поўдзень ад вёскі знаходзіцца чыгуначная станцыя Смаленск-Сартавальны на лініі Масква — Мінск.
Гісторыя
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай вёска абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР.
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупавана нямецкімі войскамі ў ліпені 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
Карахоткіна
Карахоткіна (Корохоткино) — вёска ў Смаленскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Карахоткінскага сельскага паселішча. Насельніцтва — 104 жыхара (2007).
Геаграфія
Размешчана ў заходняй частцы вобласці за 3 км на поўнач ад Смаленска, за 3 км на поўдзень ад аўтадарогі, на беразе ракі Вязовенька. За 5 км на поўдзень ад вёскі знаходзіцца чыгуначная станцыя Смаленск на лініі Масква — Мінск.
Гісторыя
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай вёска абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР.
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупавана нямецкімі войскамі ў ліпені 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
Оржыця
Оржыця (Оржиця) — пасёлак гарадскога тыпу ў Оржыцкім раёне Палтаўскай вобласці Украіны. Раённы цэнтр.
Да паўстання Хмяльніцкага гэтыя землі з’яўляліся ўладаннямі князёў Вішнявецкіх. Потым — гэта соценнае мястэчка Крапівенскага палка Войска Запарожскага, пазней — Лубенскага палка. У 1781-96 гг. Оржыця ў складзе Харольскага павета Кіеўскага намесніцтва, у 1796—1802 гг. — Маларасійскай губерні. Ад 1802 г. Оржыця — у Лубенскім павеце Палтаўскай губерні.
Жамбыл (Катон-Карагайскі раён)
Жамбыл — сяло ў Катон-Карагайскім раёне Усходне-Казахстанскай вобласці Казахстана. Адміністрацыйны цэнтр Жамбылскай сельскай акругі. Код КАТА — 635435100.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 847 чалавек (402 мужчыны і 445 жанчын). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 534 чалавекі (268 мужчын і 266 жанчын).
Дудзінка (Крупскі раён)
Дудзі́нка (, Дудинка) — вёска ў Крупскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Халопеніцкага сельсавета.
Да 26 жніўня 1959 года вёска ўваходзіла ў склад Слабадскога сельсавета.
Брызглінакветныя
Брызглінакветныя (Celastrales) — парадак двухдольных раслін.
Апісанне
Выдзелена 12 сямействаў, звыш 2000 відаў, пашыраных па ўсім зямным шары, асабліва ў тропіках.
Кнуд
Кнуд, ці Кнут, сустракаецца таксама англійская форма Канут — імя некалькіх каралёў Даніі, з якіх двое былі таксама каралямі Англіі.
Нільс
Нільс, Nils, Niels — скандынаўскае імя. Першапачаткова — кароткая форма імя Мікалай, радзей — таксама для імёнаў Нікадэмус, Карнелій.
МАЗ-205 (аўтобус)
МАЗ-205 — гарадскі сучленены нізкападолгавы аўтобус другога пакалення, што вырабляўся на Мінскім аўтамабільным заводзе.
Распрацоўваўся з сакавіка 2008 года. Упершыню журналістам яго прадставілі 7 кастрычніка 2009 года. 16-21 кастрычніка яго паказвалі на еўрапейскай выставе аўтобусаў у Кортрэйку (Бельгія), 30 чэрвеня — 2 ліпеня 2010 г. — на выставе ў Ніжнім Ноўгарадзе (Расія). Прызначаўся для перавозу 175 чалавек, у тым ліку 39 — седзячы. Паліўны бак змяшчаў 220 літраў. Рухавік адпавядаў стандарту Еўра-5.
Серыйную вытворчасць планавалася пачаць у 2010 годзе, але гэтага не адбылося. Без уліку першага асобніка, яшчэ вырабілі сем адзінак у больш танным варыянце. 4 машыны эксплуатуюцца ў Польшчы, астатнія — у Цюмені (Расія). Пазней завод прапанаваў больш дасканалы МАЗ-215 — з пяццю дзвярыма і паменшанай ў памерах маторнай шахтай.
Зораслі
Зо́раслі (, Зоросли) — былая вёска ў Крупскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіла ў склад Халопеніцкага сельсавета.
Скасавана 20 верасня 2021 года.
Алабама (індзейцы)
Алабама (саманазва: Albaamaha, літаральна «збіральнікі раслін» ) — індзейскі народ у ЗША. Жывуць пераважна ў штатах Аклахома і Тэхас. Агульная колькасць (2019 г.) — 800 чал.
Гісторыя
Алабама з'яўляюцца нашчадкамі носьбітаў Місісіпскай культуры, разбуранай у XVI ст. з-за завезеных еўрапейцамі эпідэмічных захворванняў. У нататках іспанскай экспедыцыі Эрнанда дэ Сота ўпершыню ўзгадана племя алібама на тэрыторыі сучаснага штата Місісіпі.
У XVIII ст. алабама насялялі землі на тэрыторыі сучаснага штата Алабама, уваходзілі ў склад канфедэрацыі маскогаў. Пасля Сямігадовай вайны ціск з боку больш ваяўнічых чакта і англійскіх перасяленцаў вымусіў большасць алабама мігрыраваць у Луізіяну, потым да 1780 г. — на ўсход Тэхаса.
Алабама-мігранты з'яўляліся саюзнікамі іспанцаў, таму змагаліся супраць незалежнасці Мексікі, у 1813 г. удзельнічалі ў захопе Сан-Антоніа. Мексіканскі ўрад быў вымушаны заключыць з алабама дагавор, паводле якога яны атрымалі сталыя землі для пражывання. У 1836 г. заключылі пагадненне з англамоўнымі перасяленцамі ў Тэхасе, падчас вайны за незалежнасць Тэхаса аказвалі дапамогу супраць мексіканскай арміі. У 1854 г. была створана асобная рэзервацыя алабама ў Тэхасе плошчай 1110,7 акра. Урад Тэхаса абавязваўся купіць і далучыць да рэзервацыі яшчэ 640 акраў для каасаці, але так гэтага і не зрабіў. У 1855 г. каасаці перасяліліся на землі алабама і стварылі супольную рэзервацыю. У нашы дні яе плошча складае 4593,7 акра. У 1987 г. нацыя алабама-каасаці прызнана федэральным урадам ЗША.
Тыя алабама, што засталіся ў складзе канфедэрацыі маскогаў у XVIII ст., стварылі разам з каасаці асобную аўтаномную адзінку — «горад». У 1834 — 1835 гг. яны былі вымушаны перасяліцца ў Аклахому. У 1936 г. «горад» як аўтаномная адзінка адрадзіўся. Яго цэнтрам з'яўляецца паселішча Ветумка. Адміністрацыя «горада» кантралюе землі, што належаць алабама і каасаці ў Аклахоме, арганізуе культурныя і палітычныя мерапрыемствы.
Традыцыі
Алабама здаўна займаліся ручным земляробствам, вырошчвалі «тры сястры» і тытунь. Згодна міфам «тры сястры» былі атрыманы імі з набёсаў. Важную ролю ў забеспячэнні харчам адыгрывалі сезонныя паляванне і рыбалоўства. Алабама наглядалі за навакольнымі лясамі, кантралявалі рост травы і падлеску. Пасля перасялення ў Тэхас і Аклахому алабама таксама пачалі займацца жывёлагадоўляй. З другой паловы XIX ст. наймаліся на працу на прамысловыя прадпрыемствы і на шахты.
Традыцыйным месцам жыхарства быў «горад» — умацаванае паселішча, вакол якога будаваліся меньшыя па плошчы або часовыя паселішчы. «Гарадскія» абшчыны з'яўляліся ўласнікамі навакольных зямель і складанай аўтаномнай часткай канфедэрацыі маскогаў. Знутры ўмацаванняў будавалі каркасныя драўняныя хаціны з 4 кутамі і саламяным дахам. Каркас абмазваўся сумяссю гіпса і саломы. Пасярэдзіны хаціны ладзіўся агмень. Меліся асобныя будынкі для збору абшчыннікаў, палі для лакросу.
Традыцыйная вопратка ўключала скураныя штаны, кароткую кашулі накшталт понча, макасіны. Мужчыны галілі галаву, пакінуўшы толькі невялікі жмут валасоў на патыліцы. Галаву часцяком упрыгожвалі іголкамі дзікабраза. Мужчыны і жанчыны размаўлёўвалі цела, прычым малюнак залежыў ад падзеі, у якой яны прымалі ўдзел. Былі вядомы татуіроўкі.
Фальклор прадстаўлены шматлікімі міфамі, казкамі і легендамі, некаторыя з якіх з'явіліся ў позні час пад уплывам хрысціянства. Папулярны казанні пра трыкстэра-труса, сусветны патоп, жывёл-людажэраў, казачных народах.
Кнуд V
Сакрэтны саюз з Вальдэмарам (сын Кнуда Лаварда, забітага бацькам Кнуда V) прывёў да ўцёкаў Свена III з краіны ў 1154 годзе. Кнуд і Вальдэмар сталі разам кіраваць краінай. Паводле вынікаў новай міжусобнай вайны ў 1157 годзе Кнуд стаў кіраўніком Зеландыі, але падчас святкавання прымірэння ў Роскіле меркавана быў забіты воінамі Свена III.
Берэль
Берэль — сяло ў Катон-Карагайскім раёне Усходне-Казахстанскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад Жамбылскай сельскай акругі. Знаходзіцца прыкладна за 154 км на ўсход ад раённага цэнтра, сяла Улкен Нарын. Код КАТА — 635435200.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 863 чалавекі (443 мужчыны і 420 жанчын). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 562 чалавекі (286 мужчын і 276 жанчын).
Scolopax
Scolopax — род з васьмі вельмі падобных паміж сабой відаў птушак, якія характарызуюцца доўгай тонкай дзюбай, прысадзістым тулавам і ахоўным карычнявата-чорным апярэннем. Толькі два віды роду распаўсюджаны шырока, папуляцыя астатніх відаў лакалізаваная канкрэтным востравам.
Гэтыя птушкі сілкуюцца ноччу або ўвечары, асноўным кормам з'яўляюцца бесхрыбетныя, якіх птушка адшуквае сваёй доўгай дзюбай у мяккай глебе. Такія звычкі і някідкае апярэнне робяць цяжкімі спробы заўважыць гэтую птушку ў дзённыя гадзіны адпачынку.
Такаванне звычайна адбываецца на досвітку або ў прыцемках. Вочы ў птушкі размешчаны па баках галавы, што дае ім кут гледжання амаль 360°.
Actias isis
Actias isis — від матылькоў сямейства.
Апісанне
Распаўсюджаны на Сулавесі і ў Інданезіі. Вусені сілкуюцца на розных шыракалістых дрэвах:, , , , і. Размах крылаў каля 130 мм.
Аб’ект мастацтва
Бываюць аб’екты статычныя і дынамічныя, гэта значыць здольныя рухацца або ўздейнічаць на іншыя прадметы.
Значную ролю ў стварэнні сучасных арт-аб’ектаў адыгрываюць высокія тэхналогіі, відэа, фота і інш. Мастацтва аб’екта звязана з развіццём дызайну. Павелічэнне колькасці элементаў у аб’екце з ускладненнем вобразнага сэнсу вядзе да ператварэння аб’екта ў інсталяцыю.
Беларусь
У экспазіцыях беларускіх выставак аб’екты сталі з’яўляцца ў апошняй чвэрці XX ст. Да гэтай разнавіднасці мастацтва асабліва часта звярталіся В. Васільеў, А. Ганчарова, А. Дасужаў, А. Клінаў, У. Макаркоў, А. Малей, М. Осіпаў, А. Пракорына, А. Слепаў, Л. Тарабука, А. Фалей, Г. Фалей, Т. Якаўлева і інш.
Кошчына-1
Геаграфія
Размешчана ў заходняй частцы вобласці за 14 км на паўднёвы ўсход ад Смаленска, за 2 км на ўсход ад аўтадарогі Арол — Віцебск. За 7 км на поўнач ад вёскі знаходзіцца чыгуначная станцыя на лініі Смаленск — Рослаўль.
Гісторыя
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай вёска абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР.
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупавана нямецкімі войскамі ў ліпені 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
Ціхаакіянская пліта
Ціхаакіянская пліта — самая вялікая тэктанічная пліта (таксама літасферная пліта) Зямлі. За выключэннем некаторых частак па яе ўскрайку, Ціхаакіянская пліта ўтварае фундамент амаль што ўсяго Ціхага акіяну; паводле меркаванняў экспертаў, плошча літасфернай пліты складае каля 108 млн км². Ціхаакіянская пліта ўтворана зямной карой пераважна акеанічнага тыпу — цяжкімі, базальтавымі пародамі.
Значныя часткі зямной кары ўздоўж знешняй мяжы Ціхаакіянскай пліты адносяцца да Ціхаакіянскага вогненнага кола, зоны якога характарызуюцца высокай тэктанічнай актыўнасцю, менавіта тут засяроджана большасць усіх актыўных вулканаў планеты Зямля.
Калінаўка (Крупскі раён)
Калі́наўка (, Калиновка) — вёска ў Крупскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Халопеніцкага сельсавета.
Караайрык
Караайрык — сяло ў Катон-Карагайскім раёне Усходне-Казахстанскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад Жамбылскай сельскай акругі. Код КАТА — 635435205.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 72 чалавекі (36 мужчын і 36 жанчын). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 24 чалавекі (14 мужчын і 10 жанчын).
Рамадан (Палтаўская вобласць)
Рамадан (Ромодан) — пасёлак гарадскога тыпу ў Міргарадскім раёне Палтаўскай вобласці Украіны. Вузлавая чыгуначная станцыя на лініях Кіеў — Палтава і Крэменчуг — Бахмач. Заснаваны ў 1880-я гг. падчас будаўніцтва чыгункі.
Студзёнкаўскае
Студзёнкаўскае — вадасховішча ў Быхаўскім раёне Магілёўскай воласці Беларусі ў пойме ракі Грэза, за 1,5 км на паўночны ўсход ад вёскі Студзёнка.
Плошча паверхні 0,32 км². Даўжыня 0,7 км, найбольшая шырыня 0,55 км. Найбольшая глыбіня вадасховішча дасягае 7,5 м, ваганні ўзроўню вады да 3 м. Даўжыня агараджальнай дамбы 1,4 км. Аб'ём вады каля 1 млн. м³.
Вадасховішча створана ў 1980 годзе ў мэтах арашэння сельгасугоддзяў, гаспадарчых і проціпажарных мэт. Напаўняецца па канале з ракі Грэза.
Маралды (Катон-Карагайскі раён)
Маралды — аул у Катон-Карагайскім раёне Усходне-Казахстанскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад Жамбылскай сельскай акругі. Код КАТА — 635435400.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва аула складала 117 чалавек (61 мужчына і 56 жанчын). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 65 чалавек (30 мужчын і 35 жанчын).
Краснаўка (Крупскі раён)
Кра́снаўка (, Красновка) — вёска ў Крупскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Халопеніцкага сельсавета.
Да 26 жніўня 1959 года вёска ўваходзіла ў склад Слабадскога сельсавета.
Элівагарскія флюмены
Элівагарскія флюмены (Elivagar Flumina) — адзіная сістэма каналаў на Тытане, па якіх, імаверна, цякуць вадкія вуглевадароды.
Геаграфія і геалогія
Знаходзяцца на Тытане па каардынатах 19.3°N, -78.5°W, на заходняй мяжы раёна пад назвай Фенсал, на поўнач ад вобласці Ксанаду, у вялікім кратары Менрва. Максімальны памер структуры складае 260 км.
Сістэма каналаў складаецца з чатырох асноўных каналаў і трох невялікіх, якія ўзнікаюць прыкладна ў пятнаццаці кіламетрах ад паўднёва-ўсходняга краю кратэра Менрва, і цячэ ў паўночна-ўсходнім напрамку амаль на 200 км, далей па меры іх распаўсюджвання два канала даволі выразна прымаюць форму возера, памерамі прыкладна 250×150 км.
Вобласць з дзюн выразна бачная на паўночным усходзе дадзенай структуры. Сістэма каналаў названая ў гонар Элівагара, у скандынаўскай міфалогіі — 12 атрутных ледзяных патокаў.
Абас I (цар Арменіі)
Абас I Армянін (Աբաս Ա) (880—953) — цар Арменіі з 929 па 953 года.
Біяграфія
Абас быў прадстаўніком дынастыі Багратуні, сынам Смбата I і братам Ашота II Жалезнага. У адрозненне ад часоў кіравання яго папярэднікаў, валадаранне Абаса было адзначана гадамі міру, стабільнасці і росквіту, чаго не было ў Арменіі на працягу дзесяцігоддзяў. Пры ім сталіцай краіны становіцца горад Карс.
Кавалькі (Смаленскі раён)
Кавалькі (Ковальки) — вёска ў Смаленскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Лоінскага сельскага паселішча. Насельніцтва — 8 жыхароў (2007).
Геаграфія
Размешчана ў заходняй частцы вобласці за 46 км на паўночны захад ад Смаленска, за 8 км на паўночны захад ад аўтадарогі Смаленск — Невель. За 22 км на поўдзень ад вёскі знаходзіцца чыгуначная станцыя Пасялковая на лініі Смаленск — Віцебск.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупавана нямецкімі войскамі ў ліпені 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
Крывасмокавая металавідка
Крывасмокавая металавідка (Diachrysia zosimi) — матыль сямейства совак.
Апісанне
Сярэдніх памераў соўка, даўжыня пярэдняга крыла 16-19 мм. Галава жаўтлява-шэрая, грудзі шэрая з зеленаватым адценнем, брушка жаўтлява-шэрае з карычневымі пучкамі валасінак на 2-м і 3-м сегментах. Асноўны фон пярэдніх крылаў медна-зялёны, з блакітнаватым адценнем і моцным металічным адлівам. Пярэдні і знешні краі шэрыя з ружавата-жоўтым адценнем. Папярочныя палосы светла-бурыя, выяўленыя вельмі слаба. Бліжэй да пярэдняга краю размяшчаюцца 3 светла-бурых плямы, ачэрчаныя цёмна-бурым. Заднія крылы светла-бурыя з лёгкім зацямненнем па краі, такі ж хвалістай тонкай паласой бліжэй да цэнтра і светлымі махрамі.
Пашырэнне
Пашырана ад Заходняй Еўропы (выключаючы паўднёва-захад, захад і поўнач) па ўсёй Палеарктыцы; На Беларусі вядомыя толькі адзінкавыя знаходкі. Насяляе сырыя лугі і ўзлескі, разрэджаныя ўчасткі старых лясоў.
Біялогія
Лёт адбываецца ў чэрвені-жніўні, верагодна адно пакаленне. Матылі актыўныя ў змрок і ноччу, лётаюць над квітнеючай расліннасцю. Вусені развіваюцца з ліпеня да зімоўкі, а затым да мая на крывасмоку, радзей на іншых травяністых раслінах (пераважна ружакветных). Акукленне адбываецца ў рыхлым белым кокане сярод лісця кармавй расліны.
Ахова
Від уключаны ў Чырвоную кнігу Беларусі, Чырвоную кнігу Літвы.
Асманская Македонія
Асманская Вардарская Македонія, у гістарыяграфіі сучаснай Рэспублікі Македоніі Асманская Македонія (Отоманска Македонија) — перыяд гісторыі сучаснай Паўночнай Македоніі, падчас якога яе тэрыторыя знаходзілася пад уладай Асманскай імперыі.
Перадгісторыя
У той час, калі ў Анатоліі пачала зараджацца дзяржава асманаў, тэрыторыя сучаснай Паўночнай Македоніі знаходзілася пад уладай сербаў і візантыйцаў. Найбольшая экспансія сербскай дзяржавы адбылася пры Стэфане Душане, які ў 1334 годзе пашырыў сербскую ўладу на тэрыторыі сучасных Паўночнай Македоніі і Албаніі, аднак пасля яго смерці ў 1355 годзе пачаліся звады, і тэрыторыя сучаснай Паўночнай Македоніі апынулася падзеленай на вобласці, што кантраліваліся незалежнымі феадаламі. Да 1365 года склаліся дзве моцныя незалежныя сербскія дзяржавы, што ўзначальваліся двума братамі: Углеш прыняў тытул «дэспата», сталіца яго ўладанняў знаходзілася ў грэцкім Серэ, а Вукашын абвясціў сябе каралём, сталіцай яго ўладанняў быў Прылеп. У 1370 годзе сын Вукашына, вядомы як Кралевіч Марка, стаў суўладцам бацькі.
Усталяванне асманскай улады
У 1371 годзе Углеш і Вукашын палі ў бітве на Марыцы. Успадкавалы трон Прылепскага каралеўства Марка прызнаў сябе васалам асманаў. Пасля смерці Марка ў 1395 годзе каралеўства было анексавана, і на яго тэрыторыі быў утвораны Охрыдскі санджак. Трохі раней, у 1392 годзе, быў утвораны Скопскі санджак. Паўднёва-заходняй частка тэрыторыі сучаснай Паўночнай Македоніі ўваходзіла ў склад Візантыі, ёю кіраваў з Салонік Мануіл II Палеалог (сын імператара Іаана V Палеалога).
Паўночна-усходняй часткай тэрыторыі сучаснай Паўночнай Македоніі кіраваў Канстанцін Дэянавіч, які пасля бітвы на Марыцы таксама быў змушаны прызнаць асманскі сюзерэнітэт. У 1395 годзе яму давялося браць удзел у асманскай кампаніі ў Валахіі, дзе ён загінуў у бітве пры Ровіне. Пасля смерці Канстанціна Дэянавіча яго ўладанні таксама былі анексаваны асманамі.
XV—XVI стагоддзі
Пасля Ангорскай бітвы на тэрыторыі сучаснай Паўночнай Македоніі здарылася тры паўстанні: у 1409—1413 гадах паўстаў Мустафа Чэлебі (сын султана Баязіда, які прэтэндаваў на асманскі прастол), потым у 1416 годзе гэтыя землі сталі арэнай Паўстанні Бедрэдзіна Сімаві, а ў 1416—1432 гадах тут бушавала паўстанне Дузме Мустафы. Хоць гэтыя паўстанні і насілі ўнутрыасманскі характар, у іх брала ўдзел і хрысціянскае насельніцтва Македоніі.
Падчас паўстання Скандэрбега праз тэрыторыю сучаснай Паўночнай Македоніі прайшло велізарнае асманскае войска, што апустошыла землі па шляху да Дэбара.
XVII стагоддзе
Пасля паразы туркаў пад Венай у 1683 годзе пачалося наступленне антытурэцкай Свяшчэннай лігі. У 1689 годзе аўстрыйскія войскі дайшлі да Скоп’я, і, аднак генерал Сільвіа Пікаламіні памёр ад чумы, а яго войскі былі адкінуты туркамі на поўнач.
XVIII стагоддзе
Падрэзанае Охрыдскае архібіскупства, што знаходзілася пераважна ў межах тэрыторыі сённяшняй Паўночнай Македоніі, у XVIII стагоддзі стала цэнтрам зараджэння балгарскага нацыянальнага руху. Аднак, да гэтага часу кіруючыя пасты ў ёй былі большай часткі трывала заняты грэкамі-фанарыётамі, прыхільнікамі грэцкіх нацыянальных ці імперскіх рэстаўрацыйных ідэй. Да сярэдзіны стагоддзя становішча архібіскупства было даволі цяжкім, велікі былі яе абавязкі. Канстанцінопальскі Патрыярх змог пераканаць султана, што незалежныя цэрквы сярод славянаў шкодныя і небяспечныя, ды яшчэ і неплацежаздольныя. У студзеня 1767 года турэцкі султан адняў дыяцэзію ў архібіскупства і перадаў яго Канстанцінопальскаму патрыярхату. 17 мая 1767 года архібіскуп Арсеній II падпісаў акт пра сваю адстаўку, што азначала канец аўтакефаліі.
XIX стагоддзе
У 1843 годзе ў якасці рэакцыі на рэформы Танзімата пачалося, якое ахапіла Скоп’е, Цетава і Прышціну. У 1844 годзе паўстанне было цалкам падаўлена.
У другой палове XIX стагоддзя адбыліся паўстанні славянскага (у балгарскай гістарыяграфіі — балгарскага) насельніцтва Македоніі — Разлоўскае паўстанне, і Красненска-Разложскае паўстанне. Яны таксама былі падаўлены асманскімі ўладамі.
УМОРА
23 кастрычніка 1893 года была створана балгарская рэвалюцыйная Унутраная македонска-одрынская рэвалюцыйная арганізацыя, якая паставіла сваёй мэтай узброенае змаганне за вызваленне Македоніі і Усходняй Фракіі ад Асманскай імперыі. У гарадах і селах Македоніі была створана сетка нелегальных камітэтаў і кружкоў. Узброеныя атрады УМОРА правялі ў 1898—1903 гадах каля 130 бітваў з турэцкімі карнікамі.
XX стагоддзе
Пасля стварэння Балгарскага княства Македонія стала галоўнай мэтай яго вонкавай палітыкі: Балгарыя імкнулася атрымаць тыя тэрыторыі, якія былі ёй абяцаны па Сан-Стэфанскаму міру. Апроч Балгарыі, на паўднёвую частку Асманскай Македоніі, якая мела кампактнае грэчаскае насельніцтва і прадстаўляла сабой тэрыторыю ўласна Гістарычную Македонію, прэтэндавала Грэцыя. На паўночную частку Асманскай Македоніі прэтэндавала таксама Сербія.
У 1903 годзе адбылося Іліндэнскае паўстанне, у выніку якога была ўтворана Крушаўская рэспубліка, аднак паўстанне было жорстка падаўлена асманскімі ўладамі. Младатурэцкая рэвалюцыя была падтрымана і хрысціянскімі жыхарамі Македоніі (у прыватнасці, на бок новых улад перайшоў такі бачны дзеяч УМОРА, як Яне Санданскі). У выніку Балканскіх войн Асманская імперыя пазбавілася Македоніі, тэрыторыя якой была падзелена паміж Сербіяй, Балгарыяй і Грэцыяй. Тэрыторыя атрыманая Сербіяй, атрымала назву Вардарска Банавіна і ўяўляе сабою тэрыторыю сённяшняй Паўночнай Македоніі.
Юрыдычныя аб’яднанні Сведкаў Іеговы
Юрыдычныя аб'яднанні Сведкаў Іеговы - юрыдычныя аб'яднанні, якімі Сведкі Іеговы карыстаюцца ў нацыянальным ці міжнародным маштабе. Гэтыя аб'яднанні выдаюць літаратуру і выконваць іншыя аперацыйныя і адміністрацыйныя функцыі, якія прадстаўляюць інтарэсы рэлігійнай арганізацыі.
Самай старой і найбольш вядомай з іх з'яўляецца «Таварыства Вартавой вежы», якую часам выкарыстоўваюць як сінонім рэлігійнай арганізацыі Сведкаў Іеговы, але самі Сведкі Іеговы падкрэсліваюць адрозненні паміж сваімі аб'яднаннямі і сваёй рэлігійнай арганізацыяй. Існуе шэраг іншых нацыянальных, рэгіянальных і міжнародных аб'яднанняў, якія прадстаўляюць інтарэсы Сведкаў Іеговы.
Таварыства Вартавой вежы Біблій і трактатаў Пенсільваніі
Заснавана Ч. Раселам ў 1881 г. У розны час гэта некамерцыйная арганізацыя дзейнічала пад рознымі назвамі: «Сіёнскае таварыства Вартавой вежы» (1881-1896), «Таварыства Вартавой вежы Біблій і трактатаў» (1896-1955) і «Таварыства Вартавой вежы» (з 1955 года). З 2014 г. прэзідэнтам таварыства з'яўляецца Роберт Сіранка.
Таварыства Вартавой вежы Біблій і трактатаў Нью-Ёрка
Таварыства Вартавой вежы Біблій і трактатаў Нью-Ёрка адказвае за адміністрацыйныя пытанні, такія як нерухомасць, асабліва ў Злучаных Штатах. Гэта аб'яднанне, як правіла, прыводзіцца ў якасці выдаўца публікацый Сведкаў Іеговы. Названыя мэты арганізацыі: «Дабрачынныя, добразычлівыя, навуковыя, гістарычныя, літаратурныя і рэлігійныя мэты; маральнае і разумовае ўдасканаленне мужчын і жанчын, распаўсюджванне біблейскіх ісцін на розных мовах з дапамогай публікацыі трактатаў, брашур, публікацыі і іншых рэлігійных дакументаў, і для рэлігійнай місіянерскай працы .»
Іліндэнска-Праабражэнскае паўстанне
Іліндэнска-Праабражэнскае паўстанне 1903 года — паўстанне насельніцтва Македоніі і Одрынскай Фракіі супраць улады Асманскай імперыі. У паўстанні ўзялі ўдзел пераважна македонскія і фракійскія балгары-экзархісты, а таксама балгары-патрыяршысты, арумыны і часткова сербаманы.
Перадгісторыя
У пачатку XX стагоддзя Асманская імперыя знаходзілася ў заняпадзе, і яе землі ва Усходняй Еўропе ўжо на працягу больш 500 гадоў пераходзілі ў рукі новых кіранікоў. Македонія і Фракія былі рэгіёнамі з вельмі пярэстым складам насельніцтвы, пры гэтым яны яшчэ знаходзіліся пад кантролем асманаў. Кожная з суседніх хрысціянскіх дзяржаў — Сербія, Балгарыя і Грэцыя — падавалі свае прэтэнзіі на Македонію і Фракію, выходзячы з розных гістарычных і рэлігійных падстаў. Змаганне за кантроль над гэтымі тэрыторыямі праходзіла галоўным чынам з дапамогай прапагандысцкіх кампаній, а таксама праз цэрквы і школы. Найболей буйнай нацыяналістычнай арганізацыяй у рэгіёне была Унутраная македонска-одрынская рэвалюцыйная арганізацыя (УМОРА), заснаваная ў Салоніках у 1893 годзе. Колькасць арганізацыі ўвесь час змянялася да і пасля паўстання. Яе грунт складалі балгары, якія падтрымвалі ідэю аўтаноміі Македоніі і Адрыянапаля ў складзе Асманскай імперыі пад лозунгам «Македонія для македонцаў». Ва УМОРА сталі ўлівацца члены Вярхоўнага македонскага камітэта (ВМК), утворанага ў 1894 годзе ў Сафіі. Гэта група неафіцыйна называлася супрэмістамі і выступала за далучэнне рэгіёна да Балгарыі.
Правае крыло УМОРА — Хрысце Матаў, Хрысце Татарчаў і іншыя — разлічваючы на падтрымку балканскіх і заходнееўрапейскіх, патрабавала паскорыць выступ. Левае ж, рэвалюцыйна-демократичекое крыло, прадстаўленае членамі ВМК, — Герча Петраў і іншыя — лічыла, што паўстанне можа перамагчы толькі пры падтрымцы дэмакратычных сіл Турцыі і балканскіх краін, і таму настойвала на адкладзе паўстання з мэтай больш стараннай да яго падрыхтоўкі, аднак, калі паўстанне бліснула — левыя таксама прынялі ў ім удзел.
Пад канец красавіка 1903 года група маладых анархістаў-выпускнікоў Салунскай балгарскай мужчынскай гімназіі правялі серыю тэрактаў у Салоніках з мэтай прыцягнуць увагу да ўціскаў мясцовага насельніцтва ў Македоніі з боку туркаў. У адказ турэцкія салдаты і башыбузукі правялі акцыі застрашвання супраць балгар у Салоніках, а потым у Бітоле.
Гэтыя падзеі паскорылі пачатак паўстання. УМОРА пад кіраўніцтвам ад Івана Гарганава прыняла рашэнне пра ваенную падтрымку паўстання. Сам Гарганаў не браў удзел у паўстанні, бо быў арыштаваны і сасланы на Родас. Паўстанне пачалося ў Ільін дзень 2 жніўня 1903 года (адсюль і назва) і ахапіла галоўным чынам гарыстую паўднёва-заходнюю частку Македоніі, Бітольскі вілает. Прытым 11 ліпеня з'езд нацыяналістаў на Пятровай Ніве каля Малка-Тырнава прызначыў пачатак выступлення на 23 ліпеня, але потым адклаў на 2 жніўня, бо Фракія не была гатова да паўстання.
Рахманаўскія ключы
Рахманаўскія ключы — сяло ў Катон-Карагайскім раёне Усходне-Казахстанскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад Жамбылскай сельскай акругі. Код КАТА — 635435500.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 115 чалавек (53 мужчыны і 62 жанчыны). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 53 чалавекі (25 мужчын і 28 жанчын).
Вышамірскі сельсавет
Вышамі́рскі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Рэчыцкага раёна Гомельскай вобласці. Цэнтр — аграгарадок (да 2009 г. вёска) Вышамір.
Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Холмецкага раёна Рэчыцкай акругі БССР. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Гомельскай акругі. З 4 жніўня 1927 года ў складзе Рэчыцкага раёна. 30 снежня 1927 года сельсавет узбуйнены, у яго склад увайшла тэрыторыя скасаванага Ганчарова-Падзельскага сельсавета. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Рэчыцкім раёне БССР. З 20 лютага 1938 года ў складзе Гомельскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Сямёнаўскага сельсавета. 29 студзеня 1964 года да сельсавета далучана частка скасаванага Хаткаўскага сельсавета (3 населеныя пункты: Белы Калодзеж, Вышкаў-Бурыцкае, Рудня-Бурыцкае). 2 жніўня 1966 года ў склад Новабаршчоўскага сельсавета Лоеўскага раёна перададзены 3 населеныя пункты (Белы Калодзеж, Вышкаў-Бурыцкае і Рудня-Бурыцкае). 12 жніўня 2011 года скасавана вёска Кузьмінка. 12 лістапада 2013 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Новабарсуцкага сельсавета (6 населеных пунктаў: вёскі Лясное, Маладуша, Новы Барсук, Стары Барсук, Сяргееўка і пасёлак Зара Свабоды). 29 верасня 2017 года скасавана вёска Сяргееўка.
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (7 населеных пунктаў) — 602 чалавекі, з іх 97,2 % — беларусы, 2,7 % — рускія, 0,1 % — украінцы.
Мачулішча (Халопеніцкі сельсавет)
Мачу́лішча (, Мочулище) — вёска ў Крупскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Халопеніцкага сельсавета.
Стыпендыя Мак-Артура
Бягучая сума прэміі складае 500 000 долараў, якія выплачваюцца паквартальна на працягу пяці гадоў. Намінаванне на стыпендыю адбываецца ананімна, камітэтам фонду. Лаўрэаты прэміі часцяком даведваюцца пра ўзнагароду толькі атрымаўшы вітальны тэлефонны званок.
Лаўрэаты стыпендыі Мак-Артура
Гл. Катэгорыя:Лаўрэаты стыпендыі Мак-Артура
Анатоль Кірылавіч Колчын
Анатоль Кірылавіч Колчын (????-, Віцебск) — заслужаны трэнер Беларусі па боксе, старшы трэнер нацыянальнай каманды.
Біяграфія
Трэнерам Анатоль Кірылавіч прапрацаваў 28 гадоў. Ён выгадаваў двух майстроў спорту міжнароднага класа і 17 майстроў спорту. Сярод яго вучняў - сярэбраны прызёр Алімпіяды-2004 і неаднаразовы медаліст чэмпіянатаў свету і Еўропы Віктар Зуеў, а таксама першы ў гісторыі беларускага бокса чэмпіён свету сярод прафесіяналаў у цяжкой вазе Сяргей Ляховіч. У 2011 годзе Анатоль Колчын, пад кіраўніцтвам якога нацыянальная зборная краіны заваявала чатыры медалі на чэмпіянаце Еўропы ў Маскве, быў прызнаны лепшым трэнерам года па боксе ў Беларусі.
Цянь-Шань
Цянь-Шань (天山山脉, Нябесныя горы) — горная сістэма ў Сярэдняй і Цэнтральнай Азіі.
Заходняя частка знаходзіцца пераважна ў Кыргызстане; часткова ў Казахстане, Узбекістане, Таджыкістане, усходняя — у Кітаі. Цягнецца з захаду на ўсход амаль на 2500 км. На паўднёвым захадзе Алайскім хрыбтом злучаецца з сістэмай Паміра-Алая, на паўночным усходзе хрыбтом Борахара з хрыбротм Джунгарскі Алатау. Найвышэйшыя пункты — гара Пік Перамогі (7439 м) і Хан-Тэнгры (6995).
Геалагічная структура Цянь-Шаня ўзнікла ў выніку альпійскіх рухаў на месцы эпіпалеазойскага пенеплена, рэшткі якога захаваліся на вышыні 3000—4000 м у выглядзе сыртаў. Горныя хрыбты складзены пераважна з асадкавых, метамарфічных і магматычных парод, катлавіны — з асадкавых адкладаў. Частыя землетрасенні.
Радовішчы руд ртуці, сурмы, свінцу, цынку, серабра, волава, вальфраму, ва ўпадзінах — нафты, каменнага і бурага вугалю і інш.
Клімат рэзка кантынентальны. У далінах ніжняга пояса гор сярэднія тэмпературы ліпеня 20—25 °C, у сярэдневышынных далінах 15—17 °C, каля падножжаў ледавікоў 5 °C і ніжэй; тэмпература студзеня ў нізкагорнай зоне −5 −8 °C, на высакагор’ях ад −17 да −22 °C, ападкаў ад 300 мм у перадгор’ях да 800 мм за год у высакагор’ях.
Снегавая лінія ў Заходнім Цянь-Шані на выш. 3600—3800 м, у Цэнтральным — на выш. 4200—4450 м. Плошча сучаснага зледзянення 7,3 тыс. км² (больш за 7700 ледавікоў, буйнейшыя Паўднёвы і Паўночны Энгільчэк, Каінды, Мушкетава).
Рэкі належаць да ўнутраных басейнаў Цэнтральнай Азіі, важнейшыя Нарын, Сары-Джаз, Сырдар’я, Ілі, Чу, Тарым, Канчэдар’я. Маюць пераважна ледавіковае і снегавое (летняя паводка) жыўленне. Буйнейшыя азёры: Ісык-Куль, Сонг-Кёль, Чагыр-Кёль.
У Цэнтральным Цянь-Шані выражана вышынная пояснасць ландшафтаў. Раўніны заняты гліністымі палыннымі і салянкавымі пустынямі, якія на поўдні пераходзяць у палынна-эфемеравыя пустыні. На падгорных раўнінах і ў нізкіх перадгор’ях паўпустыні або пустынныя стэпы з перавагай эфемераў і эфемероідаў. Вышэй за 900—1200 м — горна-стэпавы пояс, прадстаўлены злакава-разнатраўнымі стэпамі на поўначы і высакатраўнымі паўсаваннамі на поўдні. Вышэй за 1200—2000 м — лугавыя стэпы, хмызняковыя зараснікі і лісцевыя лясы. Лясы грэцкага арэха (на заходніх схілах Ферганскага хр., паўднёвым схіле Чаткальскага і ў Заходнім Цянь-Шані) да 1700 м на поўначы, да 2500—3000 м на поўдні, змяняюцца хвойнымі з цянь-шаньскай елкі і піхты. Субалыіійскія і альпійскія лугі пашыраны пераважна на паўночных схілах (на вышыні 2800—3400 м). На сыртах — ландшафты халодных пустынь. На выш. 3600—3800 м — ландшафты гляцыяльна-нівальнага пояса. Ва ўнутраных далінах і катлавінах — камяністыя пустыні, паўпустыні і сухія стэпы.
Жывёльны свет перадгор’яў і нізкагор’яў: грызуны, паўзуны, антылопа джэйран; у гарах — дзік, горны баран (архар), горны казёл, цянь-шаньскі мядзведзь, снежны барс, суркі; з птушак — горны індык, горная курапатка, альпійская галка, вадаплаўныя.
Катухава
Катухава (Котухово) — вёска ў Смаленскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Лоінскага сельскага паселішча. Насельніцтва — 3 жыхары (2007).
Цянь-Шань
Пашавая жывёлагадоўля, земляробства (пераважна ў перадгор’ях і на паліўных землях). Вырошчваюць рыс, вінаград, персікі, яблыкі, абрыкос, слівы, ячмень, пшаніцу, бульбу.
Катухава
Геаграфія
Размешчана ў заходняй частцы вобласці за 46 км на паўночны захад ад Смаленска, за 13 км на паўночны захад ад аўтадарогі Смаленск — Невель, на беразе ракі Магілёўка. За 15 км на поўдзень ад вёскі знаходзіцца чыгуначная станцыя Галынкі на лініі Смаленск — Віцебск.
Цянь-Шань
Запаведнікі: Ісык-Кульскі, Алмацінскі, Аксу-Джабаглы, Сары-Чэлекскі, Чаткальскі і інш.
Катухава
Гісторыя
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай вёска абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР.
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупавана нямецкімі войскамі ў ліпені 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
Герард ’т Хоафт
Герард 'т Хоафт (нідэрл. Gerardus (Gerard)' t Hooft, нар., Хелдэр, Нідэрланды) — прафесар Утрэхцкага ўніверсітэта (Нідэрланды), лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіцы (1999) (сумесна з Марцінусам Велтманам).
Герард 'т Хоафт разам са сваім навуковым кіраўніком Марцінусам Велтманам распрацавалі тэорыю, якая дапамагла растлумачыць квантавую структуру электраслабых узаемадзеянняў. Гэтую тэорыю стварылі ў 1960-я гады Шэлдан Глэшау, Абдус Салам і Стывен Вайнберг, якія выказалі здагадку, што слабое і электрамагнітнае ўзаемадзеянні з’яўляюцца праявай адзінага электраслабога ўзаемадзеяння. Але прымяненне тэорыі для разліку ўласцівасцей часціц, якую яны прадказвалі, было безвыніковым. Распрацаваныя 'т Хоафтам і Велтманам матэматычныя метады рэнармалізацыі янг-мілсаўскіх палёў, як безмасавых, так і атрымаўшых масу з прычыны спантаннага парушэння сіметрыі, дазволілі прадказаць некаторыя эфекты электраслабага ўзаемадзеяння, у прыватнасці, ацаніць масы прамежкавых вектарных базонаў W ± і Z0, прадказаных тэорыяй і неўзабаве пасля гэтага адкрытых эксперыментальна. Атрыманыя значэнні добра суадносяцца з эксперыментальнымі значэннямі. Метадам Велтмана і 'т Хоафта таксама была разлічаная маса топ-кварка, эксперыментальна знойдзенага ў 1995 годзе ў Нацыянальнай лабараторыі імя Э. Фермі (Фермілаб, ЗША).
Эчміядзінскі манастыр
Эчміядзінскі манастыр (Էջմիածնի Մայր Տաճար ад стар.-арм. Ej Miacinn — «Сашэсце Адзінароднага» ) — манастыр Армянскай апостальскай царквы, месцазнаходжанне прастола Вярхоўнага Патрыярха Каталікоса Усіх Армян у 303—484 гг., і зноў з 1441 года. Размешчаны ў горадзе Вагаршапат, Армавірская вобласць, Арменія. Тут размешчаны Эчміядзінскі кафедральны сабор і багаслоўскія навучальныя ўстановы. Уваходзіць у спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.
Гісторыя
Будаўніцтва сабора звязана з імем цара Трдата III і Каталікоса Грыгорыя Асветніка. Паводле легенды, Трдат III загадаў закідаць камянямі дзяўчыну-хрысціянку, пасля чаго звар’яцеў. Адзін са зняволеных хрысціян па імені Грыгорый (які стаў вядомым пад імем Грыгорый Асветнік) вылечыў яго і звярнуў ў хрысціянства, пасля чаго са свайго кіраўніка ўзяло прыклад усё насельніцтва Арменіі. Месца ж для храма было паказана Грыгорыю Асветніку самім Ісусам Хрыстом — раней тут праводзіліся паганскія абрады і пакланенні мясцовым багам.
Неўзабаве пасля ўвядзення ў Арменіі хрысціянства як дзяржаўнай рэлігіі, у 303 годзе быў узведзены драўляны сабор, які ў V і VII стст. быў перабудаваны ў камені. Званіца пабудавана ў 1653—1658 гг., рызніца — у 1869 годзе.
"«Гэты Патрыярх вялікую мае сілу ва ўсіх тых месцах, і амаль уся нацыя падпарадкоўваецца яго наказам. Ён амаль самаўладны. Пра манастыр той магу сказаць, што няма ў свеце чым ён багацейшага, хіба манастыр Св. Іаана Ларэта, што ў папскіх уладаннях, і ўласныя папскія скарбы з гэтым армянскім манастыром могуць зраўняцца. У ім знаходзіцца вялікае мноства манахаў і архірэяў, бо пры кожнай пасадзе манастырскай начальнікам павінен быць адзін з архірэяў і ад малых да вялікіх усе багатыя. Скарб манастыра гэтага невядома дзе захоўваецца, але, здаецца, трымаюць яго ў сутарэннях дзеля бяспекі»"
У Эчміядзіне таксама знаходзяцца храм Святой Рыпсімэ (618), купальная базіліка Гаянэ (630, рэстаўравана ў 1652) з трохарачным гавітам (1683), царква Шакагат (1694). У саборы размешчаны музей з калекцыяй твораў сярэдневяковага дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва (заснаваны ў 1955).
Ідрыс Дэбі
Ідрыс Дэбі Ітно (Idriss Déby Itno;, Фада, Чад — ) — чадскі дзяржаўны, палітычны і ваенны дзеяч, старшыня Патрыятычнага руху выратавання (2-4 снежня 1990), Прэзідэнт Чада (1990—2021).
Біяграфія
Нарадзіўся 26 студзеня 1952 года ў Фада на паўночным усходзе Чада. Дэбі паступіў на ваенную службу. У 1976 годзе ён прайшоў навучанне ў Францыі і атрымаў дыплом лётчыка, а ў 1978 годзе вярнуўся ў Чад, дзе ішла грамадзянская вайна. Пазней ён далучыўся да паўстанцкай групоўкі «Узброеныя сілы поўначы» пад кіраўніцтвам Хісена Хабрэ. У 1982 годзе ён дапамог Хісену Хабрэ звергнуць прэзідэнта Гукуні Уэдэя.
У красавіку 1989 года Дэбі быў абвінавачаны ў змове з мэтай звяржэння ўрада Хабрэ, пасля чаго ён збег у Лівію, а затым у Судан, дзе ў красавіку 1990 года стварыў Патрыятычны рух выратавання. Пасля перагрупоўкі Дэбі са сваімі прыхільнікамі пачалі арганізоўваць напады на войскі Хабрэ са сваёй базы ў суданскай правінцыі Дарфур. 30 лістапада 1990 года, пасля захопу войскамі Дэбі горада Абешэ, Хабрэ і яго асяроддзе пакінулі сталіцу і 1 снежня атрады пад камандаваннем Ідрыса Дэбі занялі Нджамену (гл. Дзяржаўны пераварот у Чадзе 1990 года)
Ідрыс Дэбі кіраваў кіраваў краінай з 1990 года, прыйшоўшы да ўлады ў выніку ўзброенага перавароту. У 1991 годзе быў абраны прэзідэнтам Чада і з тых часоў пераабіраўся на гэтую пасаду на кожных прэзідэнцкіх выбарах. У 2020 годзе Дэбі атрымаў званне маршала.
Чарговыя выбары прайшлі ў Чадзе 11 красавіка 2021 года. Вынікі паказалі, што Ідрыс Дэбі перамог, набраўшы 79% галасоў. Ён тым часам выправіўся на поўнач краіны наведаць вайскоўцаў, якія змагаюцца з паўстанцамі. Памёр ад баявых раненняў 20 красавіка 2021 года.
Качаны (Смаленскі раён)
Качаны (Кочаны) — вёска ў Смаленскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Лоінскага сельскага паселішча. Насельніцтва — 4 жыхары (2007).
Геаграфія
Размешчана ў заходняй частцы вобласці за 46 км на паўночны захад ад Смаленска, за 12 км на паўночны захад ад аўтадарогі Смаленск — Невель, на беразе ракі Клец. За 18 км на поўдзень ад вёскі знаходзіцца чыгуначная станцыя Галынкі на лініі Смаленск — Віцебск.
Гісторыя
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай вёска абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР.
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупавана нямецкімі войскамі ў ліпені 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
Шубарагаш (Усходне-Казахстанская вобласць)
Шубарагаш — сяло ў Катон-Карагайскім раёне Усходне-Казахстанскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад Жамбылскай сельскай акругі. Код КАТА — 635435600.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 111 чалавек (61 мужчына і 50 жанчын). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 59 чалавек (29 мужчын і 30 жанчын).
Мхерына 1
Мхе́рына 1 (, Мхерино 1) — вёска ў Крупскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Халопеніцкага сельсавета.
Да 26 жніўня 1959 года вёска ўваходзіла ў склад Слабадскога сельсавета.
Насельніцтва Аўстраліі
Насельніцтва на 1 2023 складае 0, па колькасці жыхароў Аўстралія 51-я ў свеце. Большасць аўстралійцаў пражывае ў гарадах на ўсходнім узбярэжжы. Для Аўстраліі характэрны адзін з самых нізкіх у свеце паказчыкаў шчыльнасці насельнітва (3,3 чал/кв.км.)