cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Альфонса XI Справядлівы
Біяграфія
Альфонса XI кіраваў Кастыліяй моцнай рукой, часам даводзячы да адкрытай жорсткасці. Людзей, западозраных у здрадзе, пры ім часта каралі смерцю без усякага судовага разгляду. Аднак ён заўсёды ведаў меру рэпрэсіям.
Смуты ў каралеўстве прывялі таксама да таго, што на Кастылію сталі здзяйсняць набегі маўры з Гранадскага эмірата. Акрамя таго, гранадцы аказалі дапамогу марынідам, якія захапілі Гібралтар. Кастыльскі флот нічога не мог супрацьпаставіць уварванню марынідаў, пацярпеўшы два паражэнні. Для таго, каб змагацца супраць гэтай пагрозы, Альфонса аб’яднаў свае высілкі з каралямі Арагона і Партугаліі. Іх аб’яднаная армія ў 1340 годзе ў бітве на рацэ Салада разбіла маўраў. Эмір Гранады быў вымушаны бегчы, а марыніды вярнуліся ў Афрыку і перасталі пагражаць Кастыліі, хоць і захавалі шэраг крэпасцей у Андалусіі. Гэта было апошняе буйное ўварванне маўраў Паўночнай Афрыкі ў Іспанію.
У наступныя гады Альфонса паспрабаваў замацаваць поспех. У 1344 годзе ён пры дапамозе генуэзцаў з мора захапіў Альхесірас. Далей ён паспрабаваў вярнуць Гібралтар, аднак 13 жніўня 1350 года паў ахвярай эпідэміі чумы, якая лютавала ў той час у Еўропе. Гэта прадухіліла ўжо наспелую адкрытую барацьбу паміж каралём і яго сынам Педра.
Яго спадчыннікам стаў другі сын ад законнай жонкі — Педра I Жорсткі. Альфонса меў таксама шматлікае нашчадства ад палюбоўніцы Леаноры дэ Гусман. Адзін з яе сыноў, Энрыке, пазней прад’явіў правы на трон і скінуў Педра, заснаваўшы дынастыю Трастамара.
Кароль быў заступнікам мастацтваў і сам быў паэтам. У «Спеўніку Нацыянальнай бібліятэкі» (B 607) і «Спеўніку Ватыкана» (Cancioneiro da Vaticana, V 209) захавалася адна песня на галісійска-партугальскай мове, якая належыць да позняга перыяду трубадурскай школы Пірэнейскага паўвострава.
Шлюб і дзеці
1-я жонка: з 28 лістапада 1325 года (ануляваны ў 1327 годзе) Канстанса Мануэль (каля 1323 — 13 лістапада 1345), дачка Хуана Мануэля Кастыльскага, сеньёра Вільены, і Канстанцыі Арагонскай. Ад гэтага шлюбу дзяцей не было.
2-я жонка: з верасня 1328 года Марыя Партугальская (1313 — 18 студзеня 1357), дачка караля Партугаліі Афонсу IV і Беатрысы Кастыльскай. Дзеці:
Таксама ў Альфонса было некалькі незаконнанароджаных дзяцей ад Леаноры дэ Гусман:
Паўночнаафрыканскі слон
Паўночнаафрыканскі, ці карфагенскі слон (Loxodonta africana pharaohensis ці berbericus, hannibali ) — магчымы падвід саваннавага слана, які існаваў у Паўночнай Афрыцы да поўнага знікнення ў часы Старажытнага Рыма. Хоць падвід быў фармальна апісаны, шырокага таксанамічнага прызнання не атрымаў. Арэал распасціраўся на поўнач ад Сахары ў гарах Атласа, уздоўж берага Чырвонага мора і ў Нубіі.
Апісанне
Карфагенскія фрэскі і манеты з Паўночнай Афрыкі сведчаць пра невысокі рост гэтых сланоў (магчыма, каля 2,5 м у вышыню). Вялікія вушы і выгнутая спіна робяць іх падобнымі на афрыканскіх сланоў, памерамі паўночнаафрыканскія сланы былі бліжэй да сучасных лясных сланоў (L. cyclotis). Магчыма, што паўночнаафрыканскія сланы былі больш здольныя да навучання, чым іх саванныя суродзічы, што дазволіла карфагенянам прыручыць іх.
Выяўленне рэштак асобіны паўночнаафрыканскага паходжання магло б растлумачыць таксанамічны статус гэтай папуляцыі сланоў з дапамогай аналізу ДНК.
Гісторыя
Наскальны жывапіс сведчыць, што 10—12 тыс. гадоў назад сланы былі распаўсюджаны на большай частцы Сахары і паўночнай Афрыкі, але кліматычныя змены прымусілі іх пакінуць раёны з малой колькасцю вады.
Егіпецкая дынастыя Пталамеяў выкарыстоўвала паўночнаафрыканскіх сланоў у ваенных мэтах. У II ст. да н.э. Палібій (Усеагульная гісторыя; 5.83) апісаў іх баявыя недахопы ў параўнанні з буйнейшымі індыйскімі сланамі, якія выкарыстоўваліся селеўкідскімі царамі. Захаваны пталамейскі тэкст пералічвае тры тыпы баявых сланоў: «трагладыцкі» (верагодна, лівійскі), «эфіопскі» і «індыйскі».
Карфаген таксама выкарыстоўваў паўночнаафрыканскіх сланоў у якасці баявых сланоў у Пунічных войнах супраць Рымскай рэспублікі. Для паходу праз Альпы падчас другой Пунічнай вайны (218—201 гг. да н.э.) Ганібал сабраў 37 карфагенскіх сланоў, праўда яго асабісты слон Сур меў сірыйскае паходжанне. ).
Мяркуецца, што паўночнаафрыканскія сланы вымерлі праз некалькі дзесяцігоддзяў пасля заваявання Паўночнай Афрыкі Старажытным Рымам (меркавана, да IV ст. да н.э.) з-за празмернага палявання на іх з мэтай выкарыстання ў гульнях venatio.
Шарль Ніколь
Шарль Жуль Анры Ніколь (Charles Jules Henry Nicolle;, Руан — , Туніс) — французскі бактэрыёлаг, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне ў 1928 годзе за ўсталяванне таго факту, што пераносчыкам сыпнога тыфа з’яўляецца плацяная вош.
Ачэх (правінцыя)
Ачэх (Nanggroe Aceh Darussalam, نڠغرو اتچيه دارالشلام) — правінцыя Інданезіі, займае паўночны ўскраек вострава Суматра. Адміністрацыйны цэнтр — горад Банда-Ачэх.
Галоўная рэлігія — іслам (суніцкі) (97,6%).
Гісторыя
Да пачатку 1904 года існаваў незалежны Султанат Ачэх.
Падчас і пасля перыяду галандскай акупацыі Інданезіі насельніцтва Ачэху змагалася за незалежнасць. 4 снежня 1976 года было абвешчана стварэнне Дзяржавы Ачэх, якая было адразу ж спынена сілай цэнтральнымі інданезійскімі ўладамі.
У снежні 2004 года правінцыя сур'ёзна пацярпела ад цунамі. Эпіцэнтр землятрусу, які выклікаў цунамі, знаходзіўся ў акіяне ў непасрэднай блізкасці ад правінцыі. Паводка затапіла вялікую тэрыторыю, загінула мноства людзей, панесла значныя страты хаты, дарогі, палі, камунікацыі.
Палітыка
У жніўні 2005 года ў Хельсінкі было падпісана мірнае пагадненне (Мемарандум аб узаемаразуменні) паміж уладамі краіны і групоўкай «Свабодны Ачэх», якое павінна пакласці канец 30-гадовай грамадзянскай вайне ў правінцыі, падчас якой загінулі каля 15 тыс. чалавек (большасць з іх — мірныя жыхары).
Згодна з дакументам, паўстанцы цалкам адмовіліся ад патрабаванні незалежнасці правінцыі і спынілі ўзброеную барацьбу. Узамен Ачэху дадзены статус «асаблівай аўтаноміі», і ўрад паабяцала вывесці войскі з рэгіёну. Акрамя таго, урад абавязаўся вызваліць усіх паўстанцаў, якія знаходзяцца ў інданезійскіх турмах, і прадаставіў мясцовым уладам большы кантроль над прыроднымі рэсурсамі (прыродны газ, лес і кава).
Адміністрацыйны падзел
Правінцыя Ачэх дзеліцца на 18 акруг (kabupaten) і 5 гарадскіх муніцыпалітэтаў (kota):
Гушчына (Лёзненскі раён)
Гу́шчына (, Гущино) — вёска ў Лёзненскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Веляшковіцкага сельсавета.
Новы Свет (Іўеўскі раён)
Да 29 красавіка 1960 года вёска ўваходзіла ў склад Геранёнскага сельсавета.
Хуан II Бязверны
Хуан II Бязверны (Juan II de Aragón, el Grande;  — ) — кароль Арагона з 1458 года, кароль Навары з 1425 года.
Авалодаў прастолам Навары ў 1425 годзе, атрымаўшчы яго ў спадчыну пасле смерці свайго цесця Карла III Наварскага. Меў шэраг сутыкненняў са сваім сынам дон Карласам дэ Віянэ, які, пасля смерці жонкі Хуана, Бланкі ў 1441 годзе, павінен быў атрымаць у спадчыну Навару. Сын вымушаны быў бегчы і пазней, калі Хуан атрымаў у спадчыну ад свайго старэйшага брата, Альфонса Велікадушнага, Сіцылію і Арагон (1458), дабіцца шэраг поспехаў над бацькам.
Хуану прыйшлося ў 1472 годзе здушыць сур’ёзнае паўстанне каталонцаў; у 1473 годзе прадпрыняў няўдалую спробу авалодаць Русільёнам, які ён сам раней павінен быў саступіць Людовіку XI.
Дзеці
Ад першага шлюбу з Бланкай Наварскай:
Яўстахій Эразм Сангушка
Князь Яўстахій Эразм Сангушка (25 ці 26 кастрычніка 1768 — ) — генерал, буйны военачальнік паўстання Тадэвуша Касцюшкі, удзельнік вайны 1812 года на баку Напалеона. Уратаваў Касцюшку жыццё ў бітве пад Шчакацінамі.
Біяграфія
Князь Яўстахій паходзіў з роду Сангушкаў, быў сынам апошняга валынскага ваяводы Гераніма Януша Сангушкі і Уршулі Цэцыліі з Патоцкіх (сястры Ігнацыя і Станіслава Косткаў). У дзяцінстве і раннім юнацтве выхоўваўся пры двары бабулі Барбары Сангушка. У 1798 годзе ён ажаніўся з Клемянцінай Чартарыйскай, меў з ёю сыноў Рамана і Уладзіслава і дачку Дароту.
У 1780—1786 гадах навучаўся ў ваеннай школе ў Страсбургу і служыў у французскай арміі ў Каралеўска-Алемандскім драгунскім палку. 3 лютага 1789 года ў званні капітана кавалерыі ён пачаў службу ў кароннай арміі ў 8-й нацыянальнай кавалерыйскай брыгадзе. 5 кастрычніка 1789 года атрымаў званне маёра, 28 красавіка 1792 года — віцэ-брыгадзіра, 29 ліпеня 1792 года — брыгадзіра. Дэпутат Чатырохгадовага сойма ад Люблінскага ваяводства з 1788 года. У красавіку 1790 года ўваходзіў у склад «дэпутацыі для складання службовых рэгламентаў».
Ваяваў і вызначыўся пад Зяленцамі (23 чэрвеня атрымаў ордэн Virtuti Militari) і атрымаў званне брыгадзіра (1 жніўня 1792 года). 25 ліпеня 1792 года ён прыняў камандаванне бацькоўскай брыгадай пасля С. Макраноўскага, а на наступны дзень (26 ліпеня) у апошняй сутычцы пад Маркушавам выратаваў Юзафа Панятоўскага. Пасля перамогі таргавічан перайшоў на рускую службу (каб выратаваць свае даброты і маёмасць).
Пасля выбуху паўстання 1794 года выйшаў у адстаўку і як прыватны добраахвотнік далучыўся да паўстання. Спачатку быў у званні генерал-маёра, потым — камандзіра дывізіі. Ён выратаваў жыццё Тадэвуша Касцюшкі пад Шчакацінамі. Удзельнічаў у абароне Варшавы, падчас якой быў паранены 26 жніўня 1794 года. У той жа дзень ад сухотаў памерла яго каханая Юлія Патоцкая, жонка Яна Патоцкага. У Яўстафія і Юліі быў раман, добра вядомы ў арыстакратычных колах.
Узнагароджаны рыцарскім крыжам Virtuti Militari, рыцарскім крыжам Ордэна Ганаровага легіёна. Быў членам масонскай ложы «Аб’яднаныя браты» ў 1820 годзе.
Галоўныя архітэктары Віцебска
У спісах адлюстраваны перыяд працы на пасадзе галоўнага архітэктара, а таксама асноўныя дасягненні архітэктараў падчас знаходжання на гэтай пасадзе. Спісы не поўныя.
Гарадскія архітэктары
У спісе прысутнічаюць архітэктары, якія займалі пасаду галоўнага архітэктара горада Віцебска.
Петрыманаўшчына
Петрыма́наўшчына (, Петримановщина) — вёска ў Іўеўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Суботніцкага сельсавета.
Да 29 красавіка 1960 года вёска ўваходзіла ў склад Геранёнскага сельсавета.
Емельянова
Емельяно́ва (, Емельяново) — вёска ў Лёзненскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Веляшковіцкага сельсавета.
У 1924 годзе цэнтр Емельяноўскага сельсавета. Да 2004 года вёска ўваходзіла ў склад Кавалёўскага сельсавета.
Джавана II
Джавана II (Іаана II) Неапалітанская (Giovanna II di Napoli;, Задар — , Неапаль) — каралева Неапаля ў 1414—1435 гадах, дачка Карла III з лініі Дураца Анжу-Сіцылійскай дынастыі, атрымала ў спадчыну прастол пасля свайго брата Уладзіслава ва ўзросце 41 года.
Ажанілася з графам Жакам II дэ Бурбон, які неўзабаве яе пакінуў і вярнуўся на радзіму. Людовік III Анжуйскі, герцаг Анжуйскі паспрабаваў, абапіраючыся на завяшчанне Джаваны I (якім Неапалітанскае каралеўства падавалася яго дзеду, Людовіку I), захапіць Неапаль, у выніку чаго Джаана заклікала Альфонса V Арагонскага, усынавіла яго і абвясціла сваім спадчыннікам у 1421 годзе.
Альфонс V прыступіў да аднаўлення парадку ў аслабленнай дзяржаве; але пасадзіў пад варту палюбоўніка каралевы, Карачыёлі, Джаана з помсты прызнала ў 1423 годзе спадчыннікам Людовіка III Анжуйскага і з яго дапамогай утрымала кіраванне. Пасля смерці Людовіка яна прызначыла спадчыннікам яго брата Рэнэ.
З Джаанай загас каралеўскі неапалітанскі дом, заснаваны Карлам I Анжуйскім.
Заверына
Заве́рына (, Заверино) — вёска ў Лёзненскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Веляшковіцкага сельсавета.
Ваяводы валынскія
Ваявода валынскі — мясцовы ўраднік у Валынскім ваяводстве Вялікага Княства Літоўскага, намеснік караля і вялікага князя.
Згодна з умовамі Люблінскай уніі (1569) ваяводства апынулася ў складзе Каралеўства Польскага; ваявода валынскі засядаў у Сенаце Рэчы Паспалітай.
Ваяводамі валынскімі былі:
Раманы (Іўеўскі раён)
Раманы́ (, Романы) — вёска ў Іўеўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Суботніцкага сельсавета.
Альтэнбург
Альтэнбург (Altenburg, Starograd, Starohród) — горад у Цюрынгіі (Германія), у 45 км на поўдзень ад Лейпцыга. Да 1918 года — сталіца герцагства Саксен-Альтэнбург, у 1918—1920 гг. — цэнтр аднайменнай «свабоднай дзяржавы».
Першыя паселішчы. Узнікненне горада. Імператарскі палац
Першыя паселішчы на тэрыторыі горада ўзніклі каля 4000 года да н.э. Урадлівая зямля, лясы і багатыя рыбай вадаёмы забяспечвалі людзей усім неабходным. Натуральнай абаронай ад нападу ворагаў для мясцовага насельніцтва служылі парфіравыя скалы. Паміж 1300 і 700 гадамі да н.э. вобласць будучага Альтэнбурга была заселена даволі шчыльна, аднак адзначаліся значныя ваганні колькасці насельніцтва. Пасля падзення каралеўства Цюрынгія ў 531 годзе мясцовасць была заселена заходне-славянскімі плямёнамі. У той час было пабудавана першае крапасное збудаванне.
Першыя згадкі Альтэнбурга адносіцца да 976 года. З 928 года Генрых I падпарадкаваў славянскія плямёны на ўсход ад лініі Заале-Эльба і заснаваў маркграфства Майсен. Абарончыя збудаванні, пабудаваныя славянамі на парфіравых скалах, былі заняты нямецкімі рыцарамі, і на іх месцы быў створаны бургвард. 1 жніўня 976 года імператар Атон II перадаў Альтэнбург біскупству Цайц. Наступнае дакументальнае згадванне горада прыпадае на 1132 год, калі імператар Лотар III спыніўся ў імператарскім палацы (каралеўскім пфальцы) Альтэнбурга. У дакуменце ён названы castro Plysn. Вакол палаца са звычайнага паселішча ўзнік горад. Акрамя таго, Via Imperii, якая праходзіць праз Альтэнбург, злучала паміж сабой поўдзень і поўнач імперыі, спрыяла прытоку ў горад гандляроў і кваліфікаваных рамеснікаў. Пазней жыхары горада рассяліліся не толькі на забалочанай нізіне, але і каля Nikolaikirchturm. Гэта частка ўвайшла ў Альтэнбург толькі пры імператары Фрыдрыху I. У 1150 годзе ў пфальцы спыняўся Конрад III. Фрыдрых Барбароса наведаў Альтэнбург упершыню ў лютым 1165 года. Аднак самым знамянальным было яго другое знаходжанне ў імператарскай рэзідэнцыі горада ў ліпені 1172 года. Пасля вяртання з Італіі ён заклапаціўся ўмацаваннем сваёй улады ў рэгіёне на поўнач ад Альпаў. У Альтэнбургу імператарам былі прыняты рашэнні аб змяненні граніц абласцей імперыі. На час кіравання Фрыдрыха Барбаросы прыпадае заснаванне (і прыпісваецца імператару) аўгусцінскага кляштара Найсвяцейшай Дзевы Марыі (ням. Unserer Lieben Frauen St. Marien auf dem Berge vor Altenburg). Барбароса пабываў у Альтэнбургу яшчэ чатыры разы (1180, 1181, 1183 і 1188), таму гораду далі мянушку Barbarossastadt. У 1192 годзе ў дакументах упершыню згадваецца Новы рынак. Гэта дакументальнае сведчанне пра пашырэнне горада на поўдзень, у бок ад забалочанай нізіны. У 1223 годзе ў Альтэнбургу з’явілася другая гарадская царква (Св. Мікалая). Яе званіца адносіцца, верагодна, да збудаванняў XII стагоддзя і служыла раней наглядальнай вышкай. Пазней з’явіліся два кляштары: у 1238 годзе ў заходняй частцы горада кляштар францысканцаў і раней 1245 года — жаночы кляштар Magdaleniterinnen.
Як рэзідэнцыю Альтэнбург выкарыстоўвалі Генрых VI, Філіп Швабскі, Атон IV, Фрыдрых II, Генрых VII, кароль Рудольф I Габсбург і Адольф Насаўскі. З 1146 года і да сваёй смерці ў 1159 годзе ў горадзе пражываў князь Сілезіі Уладзіслаў Выгнаннік, з сынамі Баляславам і Мешкам.
Пад уладай Ветынаў
У 1253 годзе дынастыя Ветынаў аб’яднала пад сваёй уладай Альтэнбург, Хемніц і Цвікау. Альбрэхт II, сын Генрыха Найяснейшага атрымаў вобласць Плайсенланд ад Фрыдрыха II з нагоды свайго шлюбу з яго дачкой Маргарытай. У 1256 годзе Генрых Найяснейшы пацвердзіў правы Альтэнбурга. У 1273 годзе ў горадзе адбыліся хваляванні. Прычынай для іх сталі напружаныя адносіны паміж гараджанамі і канонікам аўгусцінскага кляштара.
31 мая 1307 года Фрыдрых Укушаны са сваім братам Дытрыхам IV прывёў свае войскі пад Альтэнбург. У бітве пры Луцы з арміяй караля Альбрэхта ён атрымаў перамогу. З 1311 года ўлада над Плайсенландам перайшла да Фрыдрыха. У 1329 годзе пратэктарат Фрыдрыха над гэтай вобласцю быў афіцыйна прызнаны каралём Германіі. Такім чынам Альтэнбург быў далучаны да маркграфства Майсен і стаў уладаннем Ветынаў. Фрыдрых III, маркграф Майсена абнавіў у 1356 годзе збор законаў Альтэнбурга.
Армія з Альтэнбурга ў складзе войскаў маркграфа майсенскага ў 1426 годзе прыняла ўдзел у бітве пры Усці-над-Лабем. Табарыты, узначаленыя Андрэем Пракопам, разбілі майсенскія войскі. Пяройдучы Рудныя горы, табарыты рушылі на Саксонію і аблажылі Лейпцыг, Альтэнбург і Плаўэн. Падчас аблогі Альтэнбурга, якая доўжылася тры дні, большая частка горада была разбурана.
Славутасці
Сярод архітэктурных помнікаў горада — рыначная плошча з рэнесанснай ратушай (1562—1564), герцагскі замак (XI—XVII стагоддзя), цэрквы Св. Агнэсы і Св. Барталамея. Альтэнбург здаўна вядомы сваёй вытворчасцю ігральных карт, якім прысвечаны музей, размешчаны ў гарадскім замку. Таксама працуюць музей Лінденау са значнай калекцыяй познегатычных і раннерэнесансавых прац італьянскіх мастакоў (знаходзіцца ў палацы Бернхарда фон Лінденау, пабудаваным у 1876 годзе), музей піваварства. Апроч гэтага сярод гарадскіх славутасцей называюць батанічны сад, тэатр (1869 год) і тысячагадовы дуб.
Альмаш (прынц)
Біяграфія
Альмаш быў малодшым сынам караля Гезы I, ён выхоўваўся пры двары свайго бацькі, а пасля яго смерці ў 1077 годзе — пры двары Ласла I Святога, які ўзыйшоў на трон дзядзькі.
Пасля згасання ў 1091 годзе са смерцю Сцяпана II дынастыі Трпіміравічаў у суседняй Харватыі, кароль Ласла прад’явіў прэтэнзіі на харвацкі трон па праве свайго сваяцтва з харвацкім каралеўскім домам (ён быў братам каралевы Алены і, адпаведна, шваграм Дзмітара Звоніміра). Венгерскія войскі без асаблівых цяжкасцей захапілі большую частку краіны. Кароль Ласла паставіў на харвацкі трон Альмаша. Гэты крок, верагодна, быў выкліканы тым, што Ласла разглядаў Альмаша, як свайго пераемніка, і меркаваў, што ў Харватыі ён набярэцца вопыту дзяржаўнага кіравання.
У 1095 годзе Ласла I памёр. Кароль не меў сваіх сыноў, прэтэндэнтамі на ягоны прастола былі два яго пляменнікі — Кальман і Альмаш. Перад смерцю Ласла абвясціў пераемнікам малодшага Альмаша, магчымай прычынай былі фізічныя дэфекты Кальмана. Той, аднак, не пагадзіўся з пазбаўленнем сваіх правоў і, скарыстаўшыся падтрымкай Польшчы, узышоў на венгерскі трон. Брата Альмаша ён прызначыў кіраўніком т.з. Tercia pars Regni, Трэцяй часткі каралеўства, аснову якой складала Нітранскае княства.
У 1097 годзе кароль Кальман разграміў Петара Свачыча ў бітве на гары Гвозд, падпарадкаваў сабе Харватыю і абвясціў сябе яе каралём. Альмаш, які па-ранейшаму прэтэндаваў на харвацкую карону, паўстаў супраць брата. У барацьбе Альмаш абапіраўся, галоўным чынам, на чэшскую і нямецкую дапамогу, паколькі прэтэнзіі Альмаша не атрымалі шырокай падтрымкі ў венгерскай знаці, якая не жадала міжусобіц. Паўстанне правалілася, аднак Альмаш не спыняў плесці інтрыгі. У 1104 годзе ён заручыўся падтрымкай Кіева, ажаніўшыся (21 жніўня) з Прадславай, дачкой Святаполка II Ізяславіча. У 1106 годзе ваенную дапамогу Альмашу аказаў і польскі кароль Баляслаў III Крывавусты. Кальман, аднак, з дапамогай дыпламатычных перамоў з суседнімі дзяржавамі ўладзіў канфлікт, прымусіўшы малодшага брата прызнаць яго каралём. Аўтаномія Нітранскага княства была ліквідавана, а яго тэрыторыя была цалкам інтэгравана ў Венгрыю. У 1107/1108 гг. Альмаш здзейсніў паломніцтва ў Святую Зямлю. Па вяртанні адтуль Альмаш бег у Германію. У верасні 1108 войска германскага караля Генрыха V у мэтах падтрымкі Альмаша ўварвалася ў Верхнюю Венгрыю (Славакія) і аблажыла Пожань (цяпер Браціслава). Неўзабаве Генрых V вымушаны быў зняць аблогу Пожані і заключыць мір з Кальманам. Такім чынам Альмаш пацярпеў чарговае паражэнне ў барацьбе за прастол. Аднак Альмаш працягнуў барацьбу, і ў 1115 годзе пры дапамозе буйных феадалаў ізноў паспрабаваў зрынуць Кальмана. Цярпенне караля скончылася, выкрыўшы змову, ён загадаў асляпіць Альмаша і яго сына Белу (1117).
Альфонса V Велікадушны
Альфонса V Велікадушны (Alfonso V el Magnánimo; 1394, Медына-дэль-Кампа — 27 чэрвеня 1458, Неапаль) — кароль Арагона і Сіцыліі з 1416 года, кароль Неапаля пад імем Альфонс I з 1435 года. Прадстаўнік дынастыі Трастамара.
Біяграфія
Сын караля Арагона і Сіцыліі Фердынанда I Справядлівага і (1374—1435). У 1416 годзе атрымаў у спадчыну ад бацькі прастол.
У 1420 годзе ўступіў у вайну з Генуяй за ўладанне Корсікай.
У 1420 годзе Альфонса быў усыноўлены бяздзетнай неапалітанскай каралевай Джаванай II, супраць якой распачаў вайну прэтэндэнт на Неапаль у трэцім пакаленні Людовік III Анжуйскі. У верасні 1420 года Альфонс V са сваім флотам прыбыў у Неапаль і быў абвешчаны сынам і спадчыннікам Джаваны і атрымаў традыцыйны для неапалітанскіх спадчыннікаў прастола тытул герцага Калабрыйскага. Вайна Альфонса V і Джаваны II супраць Людовіка III Анжуйскага скончылася ў 1422 годзе перамогай Альфонса.
Неўзабаве адносіны паміж Альфонса і Джаванай II пагоршыліся. Альфонса, грэбуючы правамі сваёй прыёмнай маці, паводзіў сябе як кароль Неапаля, жыў у палацы каралевы, яго гвардыя неаднаразова ўступала ў сутычкі з прыдворнымі каралевы. У маі 1423 года Альфонса зманам заманіў да сябе Карачола, фаварыта Джаваны II, а затым паспрабаваў арыштаваць і саму каралеву. Папярэджаная загадзя Джавана II бегла з Неапаля ў Аверсу пад абарону свайго кандацьера Сфорцы, абвясціла пра адхіленне Альфонса ад правоў на пераход у спадчыну прастола і ўсынавіла замест яго Людовіка III Анжуйскага.
У самым пачатку адноўленай вайны Альфонса V быў вымушаны выехаць у Арагон. У адсутнасць Альфонса яго прыхільнікі пацярпелі паражэнне, утрымаўшы толькі некалькі прыбярэжных гарадоў. Джавана II абвясціла сваім спадчыннікам Людовіка III Анжуйскага, а пасля яго смерці ў 1434 годзе — яго брата Рэнэ Добрага.
На момант смерці Джаваны II (2 лютага 1435 года) Рэнэ Добры, які вёў працяглую барацьбу за герцагства Латарынгія, знаходзіўся ў палоне. Альфонса V, скарыстаўшыся адсутнасцю законнага спадчынніка, захапіў Неапаль. Вызваліўшыся з палону, Рэнэ Добры прыбыў у Неапаль толькі ў 1438 годзе. Вайна паміж каралямі-сапернікамі скончылася ў 1442 годзе перамогай Альфонса V. У тым жа годзе Папа, вярхоўны суверэн Неапаля, прызнаў Альфонса каралём гэтай дзяржавы.
У 1442—1458 гадах Альфонса ўвесь час жыў у Неапалі, аддаючы перавагу Італіі, а не сваім спадчынным уладанням. Кароль вёў раскошны лад жыцця, атачыў сябе шматлікімі фаварыткамі, пераканаў шматлікіх арагонскіх і сіцылійскіх вяльможаў перасяліцца ў Неапаль, што надало яго двару нябачаны раней бляск. Альфонса праславіўся як мецэнат, апекаваючыся над вучонымм і мастакамм. Гады яго валадарання пакінулі пра сябе памяць як сапраўдны залаты век, час свету, небывалага для Неапаля, які раней раздзіраўся войнамі.
Альфонса V быў жанаты на сваёй стрыечнай сястры, (14 лістапада 1401 — 4 верасня 1458), дачцы кастыльскага караля Энрыке III, але не пакінуў законных дзяцей. Спадчыннікам Альфонса ў яго спадчынных уладаннях — Арагоне і Сіцыліі — стаў яго брат Хуан II Бязверны. Набытае шляхам усынаўлення і заваявання Неапалітанскае каралеўства Альфонса завяшчаў свайму пазашлюбнаму сыну Фердынанду I (1423—1494).
Лічыцца заснавальнікам Барселонскага ўніверсітэта.
Рудэўшчына
Рудэ́ўшчына (, Рудевщина) — вёска ў Іўеўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Суботніцкага сельсавета.
Да 29 красавіка 1960 года вёска ўваходзіла ў склад Геранёнскага сельсавета.
Загарадна
За́гарадна (, Загородно) — вёска ў Лёзненскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Веляшковіцкага сельсавета.
Да 2004 года ўваходзіла ў склад Кавалёўскага сельсавета.
Абозны польны літоўскі
Абозны польны літоўскі — ураднік у Вялікім Княстве Літоўскім, які займаўся пошукам месца для лагера, яго ўмацаваннем, расквартаваннем войскаў; намеснік абознага вялікага літоўскага.
Абознымі польнымі літоўскімі былі:
Рыбакі (Іўеўскі раён)
Рыбакі́ (, Рыбаки) — вёска ў Іўеўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Суботніцкага сельсавета.
Замшына
За́мшына (, Замшино) — вёска ў Лёзненскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Веляшковіцкага сельсавета.
У 1924—1954 гадах цэнтр Замшынскага сельсавета.
Спектакль окончен
«Спектакль окончен» (Спектакль скончаны) — песня, якую напісаў Канстанцін Меладзэ і запісала расійская спявачка Паліна Гагарына, для яе трэцяга студыйнага альбома. Кампазіцыя, якую спрадзюсаваў Меладзэ, была выпушчана як сінгл з будучага альбома 19 студзеня 2012 года.
Перадгісторыя і рэліз
Песня была напісана Канстанцінам Меладзэ і запісана Гагарынай, паводле яе прызнанняў, у вельмі кароткія тэрміны. Раней выканаўца ужо працавала з Канстанцінам, які напісаў для яе песню «Я тебя не прощу никогда» (2007). Як паведамляе інтэрнэт-выданне «Таблоид», песня была самым прыкметным хітом спявачкі, пасля якой яна «змоўкла на чатыры гады, галоўнай падзеяй гэтых гадоў было нараджэнне дзіцяці і ператварэнне ў бландынку». Меладзэ казаў: «Даўно збіраўся пачаць сумесную працу з Палінай, і, спадзяюся, гэтая песня стане пачаткам доўгатэрміновага супрацоўніцтва». У інтэрв’ю NewsMusic.ru спявачка распавядала: Канстанцін Меладзэ напісаў для мяне надзвычайную песню «Спектакль окончен», якая мне вельмі падабаецца! У ёй шмат страсці і прыгажосці. Спадзяюся, маім слухачам яна таксама прыйдзецца па гусце. Гэтая праца была для мяне вялікай радасцю, у песні складзеная цэлая гісторыя са сваёй драматургіяй, якую я пражываю разам з галоўнай гераіняй у кожным радку. І вершы, і музыка дзіўна гарманічныя, а эмоцыі, якімі працяты ўвесь твор, зразумелыя кожнаму. Упершыню пачуўшы яе, я адразу паверыла, што яна абавязкова стане папулярнай.
«Спектакль окончен» быў выпушчаны на радыё ў краінах СНД 19 студзеня 2012 года, праз сістэму «Tophit». Таксама ў канцы студзеня песня стала даступная для праслухоўвання на афіцыйным сайце спявачкі. Пасля рэліза кампазіцыі ў прэсе з’яўляліся чуткі пра раман Меладзэ і Гагарынай.
Музыка і лірыка
«Спектакль окончен» — гэта танцавальная поп-кампазіцыя, з характэрным для работ Меладзэ гучаннем. На сайце Siteua.org пісалі, што «стыль Канстанціна Меладзэ, як заўсёды, вядомы»: у песні прысутнічае танцавальны рытм з ухілам у рэтра, этнічныя сэмплы з народным харавым вакалам у духу Enigma або Era і «пара англамоўных слоўцаў для завяршэння вобраза».
Рэакцыя крытыкі
У цэлым, «Спектакль окончен» атрымаў станоўчыя водгукі ад крытыкаў, музычных журналістаў і праграмных дырэктараў радыёстанцый, заняўшы дзевятае месца ў «Экспертным чарце» партала RedStarMusic.ru за студзень 2012 года. У калужскім інтэрнэт-часопісе «Таблоид» пісалі, што кампазіцыя стала першай песней спявачкі за доўгі час, якая прэтэндуе на званне хіта, і адзначалі яе падабенства з творамі гурта «ВИА Гра».
Булат Латыпаў у «Афішы» станоўча адазваўся пра песню. Аўтар пісаў, што Гагарына, выканаўшы песню, «набрыла на залатую дарожку», але, тым не менш, кампазіцыя хутчэй гучыць, як «песня Меладзэ», а не як «песня Гагарынай» і магла быць выканана і Верай Брэжневай, і гуртом «ВИА Гра». «…але такая ўжо асаблівасць творчага метаду ўкраінскага прадзюсара… Складваецца адчуванне, што вялікі камбінатара можа тасаваць сваю калоду як заўгодна, але выцягваць адтуль раз за разам будзе толькі козыры. Зрэшты, і на такім благадатным фоне песня вылучаецца — занадта чапляе, занадта складана, занадта б’е наводмаш туды, куды трэба. Не „Любовь спасёт мир“, не, але на той жа арбіце круціцца», — адзначаў рэцэнзент.
Музычнае відэа
Відэакліп на песню быў зняты ў студзені 2012 года, у Кіеве. Рэжысёрам выступіў Сяргей Салодкі, аператарам — Юрый Кароль. Канстанцін Меладзэ казаў пра відэа: «У гэтым кліпе мы стараліся паказаць, што Паліна не толькі выдатная спявачка, але і прыгожая, вельмі артыстычная жанчына. Гэты кліп — свайго роду партфоліа, рэкламны ролік спявачкі Паліны Гагарынай». Рэліз кліпа прайшоў 30 студзеня 2012 года на канале Ello (YouTube).
Швабскі саюз гарадоў
Швабскі саюз гарадоў 1376 г. - саюз 14 швабскіх імперскіх гарадоў (Ульм, Равенсбург, Канстанц і інш.), створаны для абароны супраць свавольства князёў і палягчэння цяжара высокіх падаткаў. У 1381 г. аб'яднаўся з Рэйнскім саюзам гарадоў, у далейшым да іх далучыліся франконскія і асобныя швейцарскія гарады - усяго 89. Распаўся ў 1389 г.
Альгірдас Гайжуціс
Альгірдас Гайжуціс (нар. г, Субачус, Паневежыскі павет, Літва) — літоўскі філолаг. Рэктар Вільнюскага педагагічнага ўніверсітэта, акадэмік, хабілітаваны доктар гуманітарных навук.
Уладзімір Мікалаевіч Шымаў
Біяграфія
З 1967 да 1972 года — студэнт геаграфічнага факультэта Маскоўскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя М. В. Ламаносава.
Альгірдас Гайжуціс
Біяграфія
Пасля заканчэння Маскоўскага дзяржаўнага ўніверсітэта атрымаў мэтавае накіраванне ў аспірантуру пры кафедры эстэтыкі таго ж універсітэта. У 1972 годзе Альгірдас Гайжуціс паспяхова абараніў кандыдацкую дысертацыю на тэму «Пра прыроду мастацкіх каштоўнасцяў», а ў 1984 г. — дысертацыю на суісканне вучонай ступені доктара гуманітарных навук. Тэма доктарскай дысертацыі — «Духоўна-творчы патэнцыял мастака». У 1990 годзе Альгірдас Гайжуціс быў абраны членам-карэспандэнтам Акадэміі навук Літоўскай Рэспублікі. У 1995 годзе на тую ж пасаду абіраецца яшчэ на адзін тэрмін. З 2003 года Альгірдас Гайжуціс — рэктар Віленскага педагагічнага ўніверсітэта.
Уладзімір Мікалаевіч Шымаў
Біяграфія
У 1972—1975 гадах — аспірант Савета па вывучэнні вытворчых сіл пры Дзяржплане СССР (г. Масква).
У 1976—1982 гадах — старшы навуковы супрацоўнік, загадчык сектара Навукова-даследчага інстытута эканомікі і эканоміка-матэматычных метадаў планавання (НДІЭМП) пры Дзяржплане БССР (г. Мінск, Гомель).
У 1976 годзе абараніў дысертацыю на суісканне вучонай ступені кандыдата эканамічных навук на тэму «Пытанні методыкі рэгіянальнай эканамічнай ацэнкі прыродных рэсурсаў».
У 1982—1989 гадах — дацэнт, загадчык кафедры, прарэктар па вучэбнай працы Гомельскага кааператыўнага інстытута.
У 1988 годзе ў МДУ імя М. В. Ламаносава абараніў дысертацыю на саісканне вучонай ступені доктара эканамічных навук на тэму «Вымярэнне і планаванне рэгіянальнай эканамічнай эфектыўнасці грамадскай вытворчасці (пытанні метадалогіі)».
У 1995—1996 гадах — першы намеснік Міністра эканомікі Рэспублікі Беларусь. У 1996—2002 гадах — Міністр эканомікі Рэспублікі Беларусь.
У 2002—2019 гадах — рэктар Беларускага дзяржаўнага эканамічнага ўніверсітэта.
Отрарская бібліятэка
Отрарская бібліятэка — велізарная бібліятэка, якая, згодна з легендай, існавала ў дамангольскім цюркскім. Заснаванне бібліятэкі ў Фарабе (Отрары) прыпісваецца навукоўцу і філосафу Аль-Фарабі. У канцы XII стагоддзя захавальнікам кніжнага збору называецца Хісамудзін з роду Сунак. Бібліятэка лічылася другой па велічыні пасля Александрыйскай. Отрар быў сцёрты з твару зямлі падчас  Чынгісхана, а далейшы лёс яго кніжных багаццяў не задакументаваны.
Як і многія іншыя легенды пра сярэднявечныя бібліятэкі, паданні аб кнігасховішчы ў Отрары натхняюць энтузіястаў на яго пошукі. Сустракаюцца сцвярджэнні, што падчас мангольскага спусташэння Отрара кнігі маглі пахаваць у нейкіх падземных хадах і што бібліятэку рана ці позна адшукае сямігадовы хлопчык. Акадэмічнымі публікацыямі падобныя спекуляцыі не пацвярджаюцца.
У літаратуры
Зыбін шукае Отрарскую бібліятэку ў кнізе  «».
Швейцарскі саюз
Швейцарскі саюз — дзяржава, якая ўзнікла на землях Свяшчэннай Рымскай імперыі ў канцы XIII ст. Афіцыйнай датай стварэння лічыцца 1 жніўня 1291 г., калі тры абшчыны («лясныя кантоны»): Уры, Швіц, Унтэрвальдэн — падпісплі дамову, накіраваную супраць Габсбургаў. Аб рэальным існаванні Швейцарскага саюза можна казаць пасля падпісання кантонамі саюзнай дамовы ў Брунене (9 снежня 1315 г.). Пад канец XV ст. у склад Швейцарскага саюза ўваходзілі 10 кантонаў, два з якіх не мелі поўнага аб’ёма правоў, 10 саюзных зямель, фогтствы.
Усеагульная гісторыя (Палібій)
«Усеагульная гісторыя» (Ἰστορίαι) — сачыненне Палібія на кайнэ ў сарака кнігах (уключаючы адну кнігу паказальнікаў), асноўная крыніца па гісторыі Міжземнамор'я ў эпоху пунічных войнаў, з 220 па 146 гады да н.э. Цалкам захаваліся толькі кнігі з першай па пятую, апублікаваныя не пазней за 150 год да н.э. Астатнія кнігі вядомыя ў больш-менш падрабязных пераказваннях візантыйскіх энцыклапедыстаў X стагоддзя.
Пры аднаўленні падзей апошняга паўстагоддзя Палібій, які за сваё жыццё наведаў шматлікія гарады і краіны, галоўным чынам давяраў гутаркам з іх сведкамі :
«За пачатак неабходна прыняць час, нікім не аспрэчаны і ўсім вядомы, такі, падзеі якога могуць быць зразумелымі самі па сабе, хоць можна крануць і больш далёкі час і згадаць у нешматлікіх словах пра падзеі прамежкавыя. Калі пачатак невядомы або, прынамсі, сумніўны, тады і наступны выклад не можа быць успрыняты з даверам.»
Вырашыўшы абмежавацца часамі, пра якія яшчэ захоўвалася адносна свежая памяць, Палібій пачаў сваё апавяданне з 220 года (заваяванне Іспаніі Ганібалам), плануючы давесці яго да першай бітвы пры Підне (168 год) Па меры працы над «Гісторыяй» ён вырашыў прадоўжыць апісанне на 20 гадоў, давядучы сваё апавяданне да разбурэння Карфагена ў 146 годзе. Аўтар ставіў перад сабой задачу даць зразумець чытачам, «якім чынам і пры якіх грамадскіх установах амаль увесь вядомы свет падпаў пад адзіную ўладу рымлян на працягу няпоўных 53 гадоў».
Палібій назваў сваю «Гісторыю» ўсеагульнай зыходзячы з таго, што ў перыяд яго жыцця ўсё Міжземнамор'е аб'ядналася пад рымскай гегемоніяй:
«Раней падзеі на зямлі здзяйсняліся як бы разрознена, бо кожная з іх мела сваё асобнае месца, асобныя мэты і канец. Пачынаючы ж з гэтага часу гісторыя становіцца як бы суцэльнай, падзеі Італіі і Лівіі пераплятаюцца з азіяцкімі і элінскімі, і ўсе зводзяцца да аднаго канца.»
Палібій сурова крытыкуе сваіх папярэднікаў (асабліва Філарха) за захапленне анекдотамі і перабольшанні. Яго багаты канцылярызмамі і самапаўторамі стыль нават у антычнасці ўспрымаўся як цяжкі. Ён нярэдка ўпадае ў маралізатарства і шануе гісторыю з дыдактычных меркаванняў. Дзіянісій Галікарнаскі адносіць Палібія да тых пісьменнікаў, чые сачыненні ніхто не змог дачытаць да канца. Менавіта па гэтай прычыне, верагодна, асноўная іх частка не захавалася.
Палібій першым у старажытным свеце сфармуляваў цэласную гісторыяграфічную канцэпцыю. Рухаючай сілай гісторыі ён лічыў Фартуну, або Цюхэ, якая спрыяе рымлянам за іх дабрадзейнасці і доблесць. Рука Фартуны можа праяўляцца як у выпадковым шанцаванні, так і ў мудрым прадбачанні найлепшага развіцця падзей.
Каес
Каес (Kayes) — горад на крайнім захадзе Малі.
Геаграфія
Размешчаны недалёка ад мяжы з Сенегалам, на рацэ Сенегал, прыкладна ў 420 км на паўночны захад ад сталіцы краіны, горада Бамака, на вышыні 46 м над узроўнем моры. З'яўляецца адміністрацыйным цэнтрам вобласці Каес. Чыгуначная станцыя на пракладзенай французамі ў 1880-х гадах лініі Дакар — Нігер. Маецца міжнародны аэрапорт.
Гісторыя
У 1892—1899 гадах Каес быў галоўным горадам калоніі Французскі Судан (у 1899 годзе сталіца была перанесена ў Бамака). Каес быў канчатковым пунктам суднаходства па рацэ Сенегал. У гады Другой сусветнай вайны ў Каес быў перавезены і тут захоўваўся залаты запас Французскага банка.
Насельніцтва
Дынаміка колькасці насельніцтва горада паводле гадоў:
Альендэ
Алье́ндэ (Allende) — іспанскае прозвішча і тапонім.
Французскі Судан
Французскі Судан (Soudan français) — былая калонія Францыі ў Заходняй Афрыцы, частка вобласці Заходні Судан: тэрыторыя па верхнім і сярэднім цячэнні рэк Нігер і Сенегал — тэрыторыя цяперашняй дзяржавы Малі.
Гісторыя
9 верасня 1880 года на аснове французскіх уладанняў у верхнім і сярэднім цячэнні рэк Нігер і Сенегал была сфарміравана калонія Верхні Сенегал. 18 жніўня 1890 года яна была пераназвана ў Тэрыторыю Французскі Судан; яе сталіцай стаў горад Каес.
11 кастрычніка 1899 года Французскі Судан быў падзелены: 11 паўднёвых правінцый былі перададзены калоніям Французская Гвінея, Кот-д’Івуар і Дагамея (у наступным годзе 2 правінцыі былі перададзены назад). Сталіцай калоніі стаў горад Бамака.
У 1902 годзе тыя тэрыторыі Французскага Судана, якія не знаходзіліся пад ваенным кіраваннем, былі рэарганізаваны ў калонію Сенегамбія і Нігер.
Пасля рэарганізацыі Французскай Заходняй Афрыкі ў 1920 годзе Французскі Судан быў адноўлены. У 1933 годзе, пасля расфарміравання калоніі Французская Верхняя Вольта, частка яе правінцый была перададзена Французскаму Судану Kô Samaké, Modibo Keïta, Recherche sur l’Historique de la Décentralisation au Mali : De la Période Coloniale à la 3 République, Penser pour agir.org, 7 février 2006.
Пасля рэферэндуму 28 верасня 1958 года Французскі Судан атрымаў адмысловы прававы статус: дзяржавы — члена Французскай Супольнасці пад назвай Суданская рэспубліка. 17 студзеня 1959 года Суданская рэспубліка пачала працэс аб'яднання з Сенегалам, у выніку чаго ўтварылася Федэрацыя Малі.
Эканоміка
Французы развівалі абрашанае земляробства ў калоніі, затым с/г прадукты экспартаваліся ў метраполію. Асноўная частка інвестыцый Францыі была засяроджана на развіццё інфраструктуры Судана, фінансавыя выдаткі за перыяд 1928—1939 гадоў склалі 4 млрд франкаў. Дзякуючы гэтай падтрымцы, сельскагаспадарчы сектар эканомікі Французскага Судана хутка рос.
Генерал-інспектар войскаў літоўскіх
Генерал-інспектар войскаў літоўскіх — ураднік у Вялікім Княстве Літоўскім. Урад быў створаны ў апошнія часы панавання караля Аўгуста III у 1760 годзе. Абавязкам генерала-інспектара было аб’язджаць рэгіменты, складаць люстрацыю войскаў і здаваць справы гетману.
У 1776 годзе генерал-інспектар уключаны ў дыгнітарыі Вялікага Княства Літоўскага. У Вялікім Княстве Літоўскім меўся адзін, а ў Кароне Польскай два генералы-інспектары.
Чатырохгадовы сойм (1788—1792) у 1789 годзе скасаваў урад генерала-інспектара, пакінуўшы гэты тытул і пажыццёвую пенсію за апошнім ураднікам. Атрымліваў плату ад 4600 да 12000 злотых штогод.
Генераламі-інспектарамі войскаў літоўскіх былі:
Галоўныя архітэктары Магілёва
У спісе прысутнічаюць архітэктары, якія займалі пасаду галоўнага архітэктара горада Магілёва. У спісе адлюстраваны перыяд працы на пасадзе галоўнага архітэктара, а таксама асноўныя дасягненні архітэктараў падчас знаходжання на гэтай пасадзе. Спіс не поўны.
Слесары
Слесары́ (, Слесари) — вёска ў Іўеўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Суботніцкага сельсавета.
У 1940—1954 гадах цэнтр Слесарскага сельсавета. Да 5 чэрвеня 1959 года вёска ўваходзіла ў склад Кудэйшынскага сельсавета, да 29 красавіка 1960 года — у склад Геранёнскага сельсавета.
Таруці
Тару́ці (, Тарути) — вёска ў Іўеўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Суботніцкага сельсавета.
Кажуроўшчына
Кажуро́ўшчына (, Кожуровщина) — вёска ў Лёзненскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Веляшковіцкага сельсавета.
Да 2004 года ўваходзіла ў склад Кавалёўскага сельсавета.
Януш Астрожскі
Януш Астрожскі — адзін з найбагацейшых магнатаў Рэчы Паспалітай, апошні прадстаўнік мужчынскай лініі роду і першы, што прыняў Берасцейскую унію. Па яго смерці маёнткі перайшлі да Заслаўскіх.
Біяграфія
З княжацкага роду Астрожскіх уласнага герба, сын Канстанціна-Васіля і Соф’і з Тарноўскіх. Меў братоў Аляксандра і Канстанціна, сясцёр Кацярыну і Лізавету.
Спачатку выхоўваўся ў Дубне, потым пры двары імператара Свяшчэннай Рымскай імперыі. У сярэдзіне 1570-х гадоў перайшоў у каталіцтва.
У 1577 годзе бараніў Дубна ад татараў. У Інфлянцкую вайну (1558—1582) у 1579 годзе ўдзельнічаў у выправе на чарнігаўскія і ноўгарад-северскія землі. 2 лютага 1593 года супольна з Аляксандрам Вішнявецкім перамог у бітве пад Пяткай казацкае войска пад камандай К. Касінскага. Для абароны межаў дзяржавы і ўласных уладанняў у 1609 годзе заснаваў Астрожскую ардынацыю, сталіцай якой з цягам часу зрабілася Дубна.
Займаў шэраг высокіх дзяржаўных пасадаў. Выступаў супраць падтрымкі Ілжэдзмітрыя I і вайны Рэчы Паспалітай з Маскоўскай дзяржавай (1609—1618).
Умацаваў Дубенскі замак бастыёнамі, глыбокім ровам і падвесным мостам, а ў самім горадзе заснаваў касцёл бернардзінцаў і касцёл Яна Непамука. Апроч таго, фундаваў касцёлы ў Межырэччы, Палонным і Астроўцы. Праваслаўю ў сваіх валоданнях не перашкаджаў.
Беражліва захоўваў скарбы продкаў, асабліва шанаваў залаты медаль з выявай свайго бацькі, князя Канстанціна-Васіля, якую як абярог браў з сабой у выправы. Гэты медаль цяпер знаходзіцца ў Эрмітажы.
Жонкамі Я. Астрожскага былі:
Хілевічы
Хі́левічы (, Хилевичи) — вёска ў Іўеўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Суботніцкага сельсавета.
Уладзіслаў Геранім Сангушка
Князь Уладзіслаў Геранім Сангушка ( — ) — удзельнік Лістападаўскага паўстання 1830—1831 горад. Сябар нацыянальнага сойму Галіцыі і аўстра-венгерскай дзяржаўнага савета (1861—1869).
Біяграфія
Атрымаўшы дамашнюю адукацыю, вучыўся ў Берлінскім універсітэце (1821—1823). У 1823—1825 гадах разам з малодшым братам Раманам здзейсніў шэраг падарожжаў па Еўропе. Вярнуўшыся, пасяліўся ў Гумніску, кіраваў радавым маёнткам у Тарнаве. Пасля пачатку Лістападаўскага паўстання яму ўдалося патрапіць у Царства Польскае і далучыцца да войска. Як малодшы лейтэнант першапачаткова ён служыў у штабе галоўнакамандуючага Міхала Радзівіла, а затым быў ад’ютантам генерала Яна Скшынецкага. Атрымаўшы званне лейтэнанта, ён быў накіраваны ў 2-і корпус генерала Гераніма Раморына. Паранены падчас баёў, пасля шпіталізацыі, з верасня служыў у штабе намесніка галоўнакамандуючага генерала Казіміра Малахоўскага.
Першапачаткова выступаў супраць адмены прыгоннага права, але з 1845 года стаў падтрымліваць ідэю ўмеранай і паступовай аграрнай рэформы. Падчас галіцыйскага разгрому ў 1846 годзе з сям’ёй выехаў у Парыж. Яго маёнткі не былі разрабаваны, бо ахоўваліся аўстрыйскім войскам. Разам з жонкай заснаваў у Тарнаве дзіцячы прытулак, у якім апекаваліся дзеці забітых падчас рабаўніцтва памешчыкаў. Даведаўшыся аб пачатку вясны народаў у Вене, абвясціў аб адмене прыгоннага права ў сваіх маёнтках. У Тарнаве стварыў нацыянальную арганізацыю і ад яе імя ўваходзіў у склад львоўскай дэлегацыі, якая перадала ў Вене зварот і польскія патрабаванні. Быў членам Краёвай Нацыянальнай Рады і Тарнаўскай Нацыянальнай гвардыі. Як кансерватар, змагаўся з дэмакратамі, лічачы, што яны патрабуюць немагчымага. Выдаў брашуру «Іспыт сумлення» ў 1848 годзе.
У 1853 годзе разам з жонкай дамагаўся пры расійскім двары забеспячэння спадчыннасці сваіх сыноў пасля генерала Яўстафія Сангушкі. Суініцыятар паўстання, а потым акцыянер Кракаўска-Львоўскай чыгункі. Сузаснавальнік у 1854 годзе, а потым прэзідэнт Таварыства сяброў прыгожага мастацтва ў Кракаве. Падчас Крымскай вайны супрацоўнічаў з Гатэль Ламберт. На аснове свайго галіцкага вопыту ён таксама выступаў пра планаваную аграрную рэформу ў Каралеўстве Польскім, напрыклад у брашуры «De l’emancipalion des paysans en Russie» (Вена, 1860). Разам з Францішкам Смолкам уваходзіў у галіцыйскую дэпутацыю да імператара, якая ў 1860 годзе патрабавала паланізацыі школ, судоў і ўпраўленняў у Галіцыі. Як кансерватар быў праціўнікам Студзеньскага паўстання, але пасля яго выбуху разам з жонкай арганізаваў у Гумніску шпіталь для параненых паўстанцаў. Ён таксама ўнёс у дзяржаўную пазыку 5510 рэйнскіх злотых.
Дэпутат ад большаўладальніцкай курыі ў Тарнаўскім павеце ў Краёвы сейм першага склікання (15.04.1861 — 31.12.1869). Не звязаны ні з адной групай. Вельмі рэдка выступаў у дэбатах, але заўсёды ў кансерватыўным духу, таму яго называлі «Нямы князь» або «Мантыкскі князь». Сярод іншага патрабаваў адмены сялянскіх сервітутаў. Выступаў за ўдзел дэпутатаў ад Галіцыі ў Венскай дзяржаўнай радзе. Напісаў брашуру «Пра калектыўную гміну» (Львоў, 1866), у якой выступаў супраць ідэі заснавання гэтай установы, пастулюючы замест гэтага пашырэнне павятовага самакіравання. Быў таксама маршалкам земскай управы ў Тарнаве (1867—1870).
У 1866 годзе падарожнічаў па Балканах. Патомны член аўстрыйскай Палаты лордаў (11 мая 1861 — 15 чэрвеня 1870), дзе адстойваў права на палітычныя выступленні ў Галіцыі, а таксама ў абарону канкардату з Ватыканам. У дыскусіі аб крымінальным кодэксе ён патрабаваў захаваць лупцоўку. Ён таксама пратэставаў супраць выключна нямецкага складу тагачаснага Савета міністраў. На думку Казіміра Хлэндоўскага, яго ніколі не цікавіла папулярнасць, а шчырая праўда. Стары чалавек, не знаёмы з законамі і фармалізмам, але поўны розуму ў галаве, сумленны, высакародны характар ​​карыстаўся ўсеагульнай павагай. Ён гаварыў павольна, разбіваючы склады, нібы чытаў практыкаванне для буквара, часам спыняў сказы, не заканчваў іх, але ўсё роўна ўсе яго слухалі. Князь не меў палітычнага ўплыву, але меў уплыў здаровага сэнсу.
Узнагароджаны залатым крыжам Virtuti Militari (6 чэрвеня 1830 года).
Быў жанаты з Ізабелай Марыяй з Любамірскіх, меў з ёй сыноў Рамана Даміяна, Паўла Рамана і Яўстахія Станіслава, а таксама дачок Ядвігу Клемянціну і Гелену.
Кавалі (Лёзненскі раён)
Кавалі́ (, Ковали) — аграгарадок у Лёзненскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Веляшковіцкага сельсавета.
У 1979—2004 гадах цэнтр Кавалёўскага сельсавета.
Красыні (Веляшковіцкі сельсавет)
Красы́ні (, Красыни) — вёска ў Лёзненскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Веляшковіцкага сельсавета.
Да 2004 года ўваходзіла ў склад Кавалёўскага сельсавета.
Тонга (народ)
Тонга (саманазва Batonga) — афрыканскі народ. Падзяляецца на 2 асноўныя групы, якія размаўляюць на розных мовах: тонга Замбезі ў Замбіі і Зімбабвэ і тонга Ньяса ў Малаві. Агульная колькасць (2019 г.) - 2 872 000 чалавек.
Паходжанне і гісторыя
Тонга Замбезі лічаць сваім продкам старажытны народ мбара, які з'явіўся з поўначы. Тонга Ньяса таксама сцвярджаюць сваё паўночнае паходжанне. Сучасныя гісторыкі атаесамляюць мбара са стваральнікамі археалагічнай культуры канца 1 тысячагоддзя, якая ахоплівала значны рэгіён уздоўж ракі Замбезі і яе прытокаў да паўднёвых Вялікіх Афрыканскіх азёр. Носьбіты гэтай культуры з'яўляліся аднымі з найбольш старажытных банту, якія мігрыравалі на поўдзень Афрыкі. Яны ўмелі здабываць і апрацоўваць жалеза, займацца земляробствам, вырабляць кераміку. Сувязь мбара з тонга прасочваецца дзякуючы падабенству керамікі.
З XIV ст. пачаліся новыя хвалі міграцыі банту праз заходнія і паўднёвыя раёны паўднёвай часткі Афрыканскага кантынента. Яны завершыліся толькі ў XIX ст. з уварваннем нгоні. Адзіны масіў культуры мбара быў разарваны. Тонга Замбезі захавалі старажытную мову, якая набліжае іх да малых народаў Капрыві. Тонга Ньяса перайшлі на мову новых мігрантаў. У англамоўнай гістарыяграфіі шырока распаўсюджана версія пра тое, што тонга Ньяса самі з'яўляюцца нашчадкамі мігрантаў XVIII ст. Яна цалкам супярэчыць міфалогічнай традыцыі. Тым не меней, у нашы дні 2 галіны нашчадкаў мбара можна лічыць самастойнымі народамі.