cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Сцяпан Сяргеевіч Латыпаў
Затрыманне і абвінавачванне
15 верасня 2020 года быў затрыманы ў двары жылога масіву па вул. Чарвякова ля Плошчы Перамен у Мінску супрацоўнікамі АМАПа.
19 верасня таго ж года ў эфіры некалькіх дзяржаўных тэлеканалаў быў прадэманстраваны сюжэт, дзе сцвярджалася, што Латыпаў падазраецца ў арганізацыі незаконнага каналу пастаўкі ў краіну небяспечных хімікатаў і меў намер выкарыстаць атрутныя рэчывы супраць супрацоўнікаў міліцыі, пасля грамадскага розгаласу, які ўзнік пасля экспертнага аправяржэння ад хіміка Сяргея Бесараба  , у канчатковым паведамленні Следчага камітэта аб завяршэнні расследавання гэтая версія адсутнічала.
На момант перадачы справы ў суд абвінавачванняў у спробе атруціць супрацоўнікаў МУС ужо не было, але яму выставілі абвінавачанні паводле трох артыкулаў Крымінальнага кодэксу: 25 верасня 2020 года сумеснай заявай дзесяці арганізацый, сярод якіх Праваабарончы цэнтр «Вясна», Беларуская асацыяцыя журналістаў, Беларускі Хельсінскі камітэт, Беларускі ПЕН-цэнтр, быў прызнаны палітычным зняволеным. 15 студзеня 2021 года шэфства над палітвязнем узяў Джордж Фулкс, дэпутат.
Суд
1 чэрвеня 2021 года падчас судовага пасяджэння Латыпаў заявіў, што яго гвалтам прымушалі зрабіць хлуслівае прызнанне пад пагрозай рэпрэсій супраць сваякоў і суседзяў і ўваткнуў сабе ў горла ручку, а потым пачаў рэзаць сабе рукі. Латыпава прааперавалі ў Мінскім цэнтры хірургіі, транспланталогіі і гематалогіі, а на наступны дзень перавезлі ў СІЗА.
10 чэрвеня 2021 года аднавіўся суд. Паседжанне адбывалася ў судзе Савецкага раёна Мінска. Пасля спробы самагубства Сцяпана прыкавалі да ахоўнікаў, каб ён больш нічога з сабой не зрабіў. Суддзя Аляксандр Воўк прыняў рашэнне накіраваць Сцяпана Латыпава на судова-псіхіятрычную экспертызу.
16 лістапада 2021 г. апеляцыйны суд пакінуў прыгавор без змяненняў.
1874 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва
1874 год быў адзначаны шэрагам падзей, якія пакінулі прыкметны след у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва.
Манастыр Малдавіца
Гісторыя
Ад першай старажытнай царквы засталіся толькі руіны каменнага падмурка. Гэты храм быў пабудаваны з вялікіх каменных блокаў, меў у плане форму трыконха. Першапачаткова ў ім былі толькі алтар, наас і вузкі пранаас. Калі манаская абшчына павялічылася, другі наас, нашмат большы, быў пабудаваны ў заходняй частцы будынка. Як і іншыя манастыры, пабудаваныя ў першым стагоддзі існавання Малдовы, такіх як і, Малдавіца была заснавана гаспадаром Пятром Рарэшам. Новая царква была ўзведзена ў 1532 годзе на іншым месцы, з некалькіх соцен метраў вышэй ракі.
У 1537 годзе царква манастыра Малдавіца была распісана звонку і знуты. У 1607 годзе епіскап Яфрэм Рэдэўцкі вырашыў умацаваць комплекс трыма вежамі.
У 1650 годзе манастыр Малдавіца быў разрабаваны, выкрадзена шмат кніг і рукапісаў. У час руска-турэцкай вайны 1768 – 1774 гадоў манастыр быў зачынены аўстрыйцамі. Адной з прычын было жаданне завалодаць лясамі і ўласнасцю манастыра. Настаяцель манастыра Бенедыкт Тэадоравіч спрабаваў пераканаць імператрыцу Кацярыну II не зачыняць манастыр, але безвынікова. Пасля Першай сусветнай вайны манастыр Малдавіца быў адноўлены як жаночы. У часы камуністычнага рэжыму ён быў адрэстаўраваны на дзяржаўныя сродкі, а ў 1980-х былі праведзены працы па ўмацаванні яго пабудоў. Сёння манастыр налічвае каля 60 манашак, і з'яўляецца помнікам сусветнага значэння і знаходзіцца пад аховай ЮНЕСКА.
Архітэктура
Як пацвярджае і памятны надпіс, размешчаны на паўднёвым боку Дабравешчанскай царквы, яе кцітарам быў Пётр Рарэш. Царква мае ў плане форму трыконха з трыма апсідамі, якая выкарыстоўваецца ва ўсіх манастырскіх пабудовах. План царквы – падоўжны, і, акрамя алтара, нааса і пранааса, у яго ўваходзяць крыпта і экзанартэкс. Наас увянчаны вытанчанай васьміграннай вежай з чатырма вокнамі, а над крыптай сворана «тайніца» — маленькая патаемная каморка, у якой захоўвалася казна. Адметнай асаблівасцю храма з'яўляецца экзанартэкс – аркадная галерэя з шырокімі праёмамі. Вялікія фасады – гладкія, за выключэннем невялікай колькасці ніш, якія апяразваюць увесь храм. Тры апсіды ўпрыгожаны высокімі нішамі, якія амаль дасягаюць карнізаў. У пранаасе чатыры вялікія гатычныя акны. Астатнія пяць вокнаў значна меншыя, з менш вострымі аркамі і з крыжовай раскладкай у квадратнай раме.
Манастыр умацавана трыма вежамі. Вежа-брама і вежа на паўднёва-ўсходнім вугле – квадратныя, а вежа на паўночна-ўсходнім вугле – круглая. У паўночна-заходнім боку ад царквы знаходзіцца двухпавярховы будынак, у якім захоўвалася казна. У наш час у гэтым будынку знаходзіцца манастырскі музей. У музеі захоўваюцца неацэнныя рукапісы XV стагоддзя, якія змяшчаюць шмат інфармацыі пра арганізацыю манастырскай школы і агульную культурную дзейнасць манастыра Малдавіца да 1500 года. Тут жа можна ўбачыць цудоўнае гаспадарскае крэсла часоў Пятра Рарэша, якое лічыцца найбольш каштоўнай працай гэтага тыпу ў Малдове. Неацэнныя і вышыўкі XV стагоддзя, падораныя Штэфанам Вялікім.
У Малдавіцы пахаваны адзін з кцітараў манастыра – епіскап Яфрэм Рэдэўцкі.
Ранчэньё-Тэрмэ
Ранчэньё-Тэрмэ (Roncegno Terme) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Трэнціна — Альта-Адыджэ, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Трэнта.
Манастыр Малдавіца
Роспісы
Царква манастыра Малдавіца была звонку і знуты. Экстэр'ерны роспіс Дабравешчанскага храма захаваўся лепш, чым у іншых цэрквах Букавіны. На паўднёвым і ўсходнім фасадзе захаваліся роспісы, стовраныя ў часы кіравання Пятра Рарэша. Пад самым дахам размешчаны 105 ніш, кожная з выявай анёла. На заходнім слупе, з левага боку ад уваходу і наверсе паўднёвага фасада знаходзяцца выявы трох святых воінаў на конях, з мячом ці дзідай у руках. Вышэй усіх знаходзіцца выява Святога Георгія, ніжэй – Святога Дзмітрыя і Святога Меркурыя.
Гаа Баасюй
Гаа Баасюй (924—962) — чацвёрты кіраўнік.
Манастыр Малдавіца
Роспісы
Па традыцыі, на паўднёвым фасадзе размешчаны акафіст. 24 страфы рэлігійнага гімна ахопліваюць чатыры рэгістры.
Гаа Баасюй
Біяграфія
Быў дзясятым сынам Гаа Цунхуэя і малодшым братам свайго папярэдніка Гаа Баажуна.
Ранчэньё-Тэрмэ
Насельніцтва складае 2732 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 71 чал./км². Займае плошчу 38 км². Паштовы індэкс — 38050. Тэлефонны код — 0461.
Гаа Баасюй
Біяграфія
Крыніцы характарызуюць яго як марнатраўнага і распуснага кіраўніка. Ён склікаў у свой палац прастытутак і воінаў, што ладзілі оргіі, за якімі ўладар назіраў разам са сваімі наложніцамі. Таксама значную незадаволенасць яго падначаленых выклікалі архітэктурныя праекты Гаа Баасюя.
Манастыр Малдавіца
Роспісы
Фарбы, якімі карысталіся мастакамі Сярэднявечча, захавалі сваю насычанасць. Жоўты колер Малдавіцы амаль такі ж знакамітым, як сіні колер манастыра Варанец. Калі глядзець здалёку, немагчыма адрозніць сілуэты і контуры, і ўвесь роспіс манастырскага комплексу зліваецца ў спакойныя плямы, у гарманічнае спалучэнне жоўтага і блакітна-нябеснага колераў.
Гаа Баасюй
Біяграфія
Праз два гады пасля ўзыходжання на трон ён цяжка захварэў і, пасля кансультацый са сваімі дарадцамі, вырашыў абвясціць спадчыннікам свайго пляменніка, сына Гаа Баажуна, Гаа Цзічуна. Апошні заняў трон пасля смерці Гаа Баасюя ў 962 годзе.
Ранчэньё-Тэрмэ
Заступнікам населенага пункта лічацца святыя апосталы Пётр і Павел.
Арогала
Арогала (Ariogala, традыцыйная беларуская назва — Эйраго́ла) — горад у цэнтральнай Літве. Горад знаходзіцца ў Расяйнейскім раёне Каўнаскага павета, за 31 км ад Расяйнея і за 46 км ад Кедайнея. Праз Арогалу цячэ рака Дубіса, прыток Нёмана. Горад адносіцца да этнаграфічнага рэгіёна Жамойць. Насельніцтва складае каля 3,6 тыс. чалавек.
Гісторыя
Першыя згадкі аб паселішчы адносяцца да 1253 года. Калі тут з’явіўся драўляны добра ўмацаваны замак. Тут жыў літоўскі князь Будзівід і нарадзіўся яго сын Віцень. Некаторы час тут жыў і Гедзімін. Некалькі разоў замак атакавалі крыжакі, але ўзяць яго змаглі толькі ў 1382 годзе.
Эйрагола была сталіцай аднаго з паветаў Жамойцкага староства, належала да каронных земляў вялікіх князёў Літоўскіх. Станіслаў Аўгуст Панятоўскі ў 1792 годзе надаў гораду Магдэбургскае права. У 1795 годзе горад трапіў у склад Расійскай імперыі.
У 1919 годзе Арогала апынулася ў складзе Літоўскай рэспублікі, а ў 1939 годзе ў СССР. З 1991 года горад зноў увайшоў у склад Літвы.
Курган памяці (Брадзяцін)
Курган памяці  — помнік у вёсцы Брадзяцін Маларыцкага раёна, размешчаны непадалёку ад школы. У 1942 годзе нямецка-фашысцкія акупанты расстралялі 48 жыхароў вёскі, у 1943 годзе спалілі вёску (120 двароў). У 1965 годзе на ўшанаванне памяці загінуўшых на магіле насыпаны Курган. Вёска ўвекавечана ў мемарыяльным комплексе Хатынь.
Балтайі Воке
Ба́лтайі Во́ке (Baltoji Vokė, традыцыйная беларуская назва — Белая Ва́ка) — горад у паўднёвай Літве, у Шальчынінкайскім раёне Вільнюскага павета. Колькасць насельніцтва налічвае каля 1,1 тыс. чалавек. Адносіцца да этнаграфічнага рэгіёна Аўкштота. Знаходзіцца за 30 км ад Шальчынінкая і за 11 км ад Вільнюса.
Гісторыя
Пачаткова паселішча мела назву Новае Жыгарына (Наўёйі Жагарыне — Naujoji Žagarinė), узнікла каля вёскі Жыгарына ў 1950 годзе, пасля таго як тут пачалася распрацоўка радовішча торфу. У 2007 годзе здабыча торфу скончана.
Славутасці
У наш час галоўнай славутасцю горада з’яўляецца Палацава-паркавы комплекс Ленскіх.
Сезон 2020 ФК Нафтан
У 2020 годзе футбольны клуб «Нафтан» прымаў удзел у двух афіцыйных турнірах:
Склад каманды
Станам на кастрычнік 2019 года, згодна з афіцыйным сайтам клуба.
! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" |
Літасферная пліта
Літасферныя пліты — найбольш буйныя структурныя адзінкі літасферы (памерамі ў папярочніку 1—10 тыс. км).
У сучасную эпоху літасфера падзелена на 7 галоўных (паўночна-амерыканская, паўднёва-амерыканская, еўраазіяцкая, афрыканская, аўстралійская, антарктычная і ціхаакіянская) і некалькі больш дробных пліт. Граніцы пліт з'яўляюцца зонамі максімальнай тэктанічнай, сейсмічнай і вулканічнай актыўнасці. Паводле тэорыі тэктонікі пліт літасферныя пліты рухаюцца па астэнасферы са скорасцю да дзясяткаў сантыметраў за год. Вертыкальныя рухі (са скорасцю ад 1 см да некалькіх дзясяткаў сантыметраў за год) адбываюцца па сістэме субвертыкальных глыбінных разломаў, якія разбіваюць літасферныя пліты на блокі памерамі ад дзясяткаў да соцень кіламетраў. Блокі знаходзяцца ў стане, блізкім да ізастатычнай раўнавагі. Структуру і рухі літасферных пліт і блокаў вывучаюць геадынаміка, геафізіка, тэктоніка.
Ронкі-Вальсугана
Насельніцтва складае 414 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 41 чал./км². Займае плошчу 10 км². Паштовы індэкс — 38051. Тэлефонны код — 0461.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы.
Дыхальная сістэма
Дыхальная сістэма — сукупнасць органаў, якія забяспечваюць знешняе дыханне (газаабмен паміж удыханым атмасферным паветрам і крывёй).
У млекакормячых
Газаабмен выконваецца лёгкімі, і ў норме накіраваны на паглынанне з удыхаемым паветрам кіслароду і выдзяленне ў навакольнае асяроддзе заснаванага ў арганізме вуглякіслага газу. Акрамя таго, дыхальная сістэма ўдзельнічае ў такіх важных функцыях, як тэрмарэгуляцыя, голасаўтварэнне, нюх, ўвільгатненне ўдыхальнага паветра. Лёгачная тканка таксама грае важную ролю ў такіх працэсах як: сінтэз гармонаў, водна-солевы і ліпідны абмен. У багата развітой сасудзістай сістэме лёгкіх адбываецца дэпаніраванне крыві. Дыхальная сістэма таксама забяспечвае механічную і імунную абарону ад фактараў знешняга асяроддзя.
У рэптылій
У рэптылій органамі дыхання служаць лёгкія, бо ў большасці з іх скура сухая і ў газаабмене не ўдзельнічае. Лёгкія яшчарак і змей маюць ячэйкавыя ўнутраныя сценкі, якія значна павялічваюць дыхальную паверхню. У чарапах і кракадзілаў унутраная поласць лёгкіх падзелена сістэмай перагародак, якія надаюць лёгкім губкавую будову. У водных чарапах, якія маюць панцыр, функцыю дадатковых органаў дыхання выконваюць нарасці глоткі і анальныя пузыры з вельмі развітой капілярнай сеткай. У рэптылій удасканалены паветраносныя шляхі і механізм дыхання. Ад гартані ў іх адыходзіць трахея (дыхальнае горла), яна дзеліцца на 2 бронхі, што вядуць у лёгкія. Вентыляцыя лёгкіх забяспечваецца за кошт усмоктвальнай работы грудной клеткі, якая расшыраецца ў выніку скарачэння міжрэбернай і брушной мускулатуры. Інтэнсіўнасць дыхання залежыць ад знешняй тэмпературы і стану жывёл. З павышэннем тэмпературы частата дыхання звычайна ўзрастае, што, відаць, звязана не толькі з павелічэннем абмену рэчываў, але і з некаторай тэрмарэгуляцыяй арганізма.
У чалавека
Глядзіце асноўны артыкул Дыхальная сістэма чалавека
Барысаў (значэнні)
Барысаў:
Аляксандр I Добры
Алякса́ндр I До́бры (Alexandru cel Bun, Александру чэл Бун) — гаспадар малдаўскі ў 1400—1432 гадах. З дынастыі Мушацінаў.
Дакладная дата прыходу да ўлады Аляксандра Добрага невядомая. Першы дакумент ад яго імя, у статусе гаспадара, датуецца 29 чэрвеня 1400 года. Да 1408 года кіраваў сумесна са сваім братам жупанам Багданам.
Унутраная палітыка
Аляксандр Добры праводзіў стабільную і паслядоўную ўнутраную палітыку. Менавіта ў часы яго кіравання адназначна сфарміравалася палітычны лад краіны. Гаспадар атрымліваў поўную свабоду дзеянняў ва ўсіх дзяржаўных і ваенных справах. Аляксандр арганізаваў адміністрацыйную структуру аналагічную той, што існавала ў Валахіі. Таксама была ўсталявана мяжа паміж Валахіяй і Малдовай, якая пралягла на тэрыторыі ніжняга цячэння Дуная.
Аляксандр Добры праводзіў спрыяльную эканамічную палітыку. Ён узяў пад свой кантроль гандаль. Выгодна скарыстаўся геаграфічным становішчам Малдаўскага княства, праз якое праходзілі гандлёвыя шляхі, што злучалі Прычарнамор'е і Цэнтральную Еўропу. Гандляры, праходзячы праз мытныя пункты Малдовы, плацілі ў казну значныя сумы грошай.
Аляксандр аказваў значную падтрымку царквы. У 1401 годзе Канстанцінопальскі патрыярхат прызнаў Іосіфа мітрапалітам Малдовы, тым самым, прызнаўшы незалежнасць Малдаўскай праваслаўнай царквы. Гаспадаром былі заснаваны манастыры Бістрыца (1402) і Малдавіца (1410). У часы кіравання Аляксандра быў кананізаваны першы святы Малдаўскай праваслаўнай царквы — Іаан Новы — мучанік, які зведаў цяжкія пакуты, але не адрокся ад хрысціянскай веры.
Знешняя палітыка
Пасля смерці Вітаўта ў кастрычніку 1430 года, Аляксандр заключае новы дагавор з літоўскім князем Свідрыгайлам. Адбываецца збліжэнне з Венгрыяй, што прыводзіць да пагаршэння молдава-польскіх адносін.
Аляксандр сканаў 1 студзеня 1432 года. Пасля яго смерці становішча ў краіне значна пагоршылася з-за звад паміж пераемнікамі на трон.
Сям'я
Аляксандр быў жанаты чатыры разы :
Ад першай жонкі: Ад другой жонкі: Ад трэці жонкі: Ад чацвёртай жонкі:
1875 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва
1875 год быў адзначаны шэрагам падзей, якія пакінулі прыкметны след у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва.
Асвета на Беларусі
Дашкольная адукацыя
У Беларусі добра развіта сістэма дашкольнай адукацыі. І хоць яна не з’яўляецца абавязковай, большасць дзяцей, перш чым пайсці ў школу, наведваюць дзіцячыя дашкольныя ўстановы.
Школьная адукацыя
Школьная адукацыя ў Беларусі пачынаецца з 6 гадоў і прадугледжвае два ўзроўні: агульная базавая і агульная сярэдняя. Курс базавай школы разлічаны на 9 гадоў, сярэдняй — на 11 гадоў. Паспяхова скончыўшы базавую школу, маладыя людзі маюць магчымасць прадоўжыць навучанне ў каледжах, ліцэях і прафесійна-тэхнічных вучылішчах, дзе адначасова атрымліваюць сярэднюю адукацыю і прафесійную падрыхтоўку. Жадаючыя могуць атрымаць агульную сярэднюю адукацыю, прадоўжыўшы навучанне ў школе. Атэстат аб агульнай сярэдняй або сярэдне-спецыяльнай адукацыі — асноўны дакумент, які дае права на паступленне ў вышэйшую навучальную ўстанову.
У сістэме адукацыі Беларусі выкарыстоўваюцца дзве афіцыйныя мовы — руская і беларуская, а таксама польская і літоўская мовы.
Далейшая адукацыя
У Беларусі суадносіны студэнтаў і агульнай колькасці насельніцтва адны з самых высокіх у Еўропе. Прафесійную і навуковую падрыхтоўку студэнтаў ажыццяўляюць як дзяржаўныя, так і прыватныя вышэйшыя навучальныя ўстановы розных тыпаў:
Паступаючы ў вышэйшую навучальную ўстанову, будучы студэнт выбірае форму навучання, якая можа быць дзённай, вячэрняй або завочнай.
Праграма падрыхтоўкі ў вышэйшых навучальных установах рэспублікі разлічана ў асноўным на 5 гадоў. Студэнты дзённай формы навучання, якія займаюцца паспяхова, атрымліваюць стыпендыю. Усе выпускнікі вышэйшых навучальных устаноў розных форм уласнасці атрымліваюць дыплом дзяржаўнага ўзору.
У Беларусі ўсе ўстановы вышэйшай адукацыі, як дзяржаўныя, так і прыватныя, падпарадкоўваюцца Міністэрству адукацыі.
У маі 2015 года Беларусь афіцыйна стала ўдзельнікам Балонскага працэсу — Еўрапейскай прасторы вышэйшай адукацыі.
Гісторыя
На Беларусі да з’яўлення пісьменства першасныя элементы асветы грунтаваліся на канонах і ведах народнай педагогікі і найбольш выяўляліся ў працоўным навучанні, у авалоданні навыкамі земляробства, будаўніцтва і разнастайных рамёстваў.
Русь
Са з’яўленнем пісьменства і кніжнасці асвета стала пашырацца і дасягнула дастаткова высокага ўзроўню ў X—XIII стагоддзях. Цэнтрамі тагачаснай асветы былі цэрквы і манастыры, дзе ствараліся школы, бібліятэкі, вялося летапісанне. У XI стагоддзі ў Полацкім Сафійскім саборы створаны цэнтр летапісання Полацкай зямлі і самая старажытная на Беларусі бібліятэка, дзе захоўваліся і перапісваліся кнігі на стараславянскай і грэчаскай мовах, існавала школа. Вядомыя помнікі асветы і пісьменства — крыж Лазара Богшы (1161) для Спаса-Ефрасіннеўскага манастыра ў Полацку, Барысавы камяні, берасцяныя граматы, знойдзеныя ў Віцебску і Мсціславе, найстаражытнейшае на землях усходніх славян Тураўскае евангелле (XI ст.). Буйнейшыя асветнікі старажытнай Беларусі — Ефрасіння Полацкая і Кірыла Тураўскі. У бібліятэках («кніжніцах») пры цэрквах і манастырах пераважала, гісторыка-асветніцкая літаратура, павучанні, жыціі.
Вялікае Княства Літоўскае
Афіцыйнай мовай на ўсёй тэрыторыі Вялікага Княства Літоўскага была старабеларуская. На ёй вялося справаводства і судаводства, пісаліся статуты, граматы, соймавыя пастановы, летапісы, хронікі, мастацкія творы. Адбылася пэўная культурна-духоўная пераарыентацыя беларускіх зямель ад Візантыі да суседніх краін Прыбалтыкі, Цэнтральнай і Заходняй Еўропы, склалася беларуска-літоўскае летапісанне. З развіццём феадальных адносін і ростам гарадоў у XIV—XVI стагоддзях пашыраліся асвета, пісьменства і кніжная культура ў розным сацыяльна-этнічным і прафесійным асяроддзі. Цэнтры кніжнага пісьменства, скрыпторыі (рукапісныя майстэрні) дзейнічалі пры вялікіх манастырах і цэрквах Новагародка, Полацка, Вільні, Віцебска і інш. Раслі і багацелі шматлікія бібліятэкі Супрасльскага Благавешчанскага манастыра, Святатраецкага манастыра ў Вільні, Траецкага манастыра ў Слуцку і інш.
У XVI—XVII стагоддзях бібліятэкі ствараліся пры навучальных установах: Віленскай акадэміі, Полацкім езуіцкім калегіуме. Многія буйныя магнаты — Хадкевічы, Слуцкія, Сапегі, Агінскія, Радзівілы, Храптовічы, і адукаваная шляхта стваралі ўласныя бібліятэкі. У эпоху Адраджэння, якое на Беларусі пачалося з канца XV стагоддзя, развіццё асветы было звязана з пашырэннем гуманістычнага і рэфармацыйнага руху, барацьбой паміж праваслаўем, каталіцтвам і рэфармацыйным рухамі. З уздымам руху пратэстантаў звязана станаўленне на Беларусі кнігадрукавання. Вялікі ўклад у асвету і культуру беларускага народа зрабілі Ф. Скарына, С. Будны, браты Л. Зізаній і С. Зізаній, В. Цяпінскі, М. Гусоўскі, І. Фёдараў, П. Мсціславец, С. Собаль, Л. Сапега і інш. Школьная адукацыя мела саслоўна-канфесійны характар. Існавалі каталіцкія (езуіцкія), праваслаўныя, уніяцкія, пратэстанцкія, іўдзейскія, мусульманскія школы. Складваліся ўмовы і для свецкага школьнага навучання дзяцей сялян і рамеснікаў.
Рэч Паспалітая
Пасля ўтварэння Рэчы Паспалітай у 1569 годзе і перамогі Контррэфармацыі на тэрыторыі Вялікага Княства Літоўскага пачалі пашырацца сярэднія каталіцкія навучальныя ўстановы еўрапейскага ўзроўню — калегіумы. Першай навучальнай установай такога тыпу быў Віленскі езуіцкі калегіум, заснаваны ў 1570 годзе, у 1579 пераўтвораны ў Віленскую езуіцкую акадэмію — першую вышэйшую навучальную ўстанову у Вялікім Княстве Літоўскім. Існавалі езуіцкія калегіумы ў Берасці, Горадні, Нясвіжы, Полацку, Оршы, Віцебску, Менску і інш. Распаўсюджанне на Беларусі з другой паловы XVIII стагоддзя Асветніцтва выклікала неабходнасць рэарганізацыі школьнай справы. У выніку рэформы піярскіх школ пашырылася вывучэнне прыродазнаўчых і гуманітарныз навук, эстэтычнае і фізічнае выхаванне.
Расійская імперыя
Паводле школьнай рэформы 1802 года беларускія губерні ўвайшлі ў склад Віленскай навучальнай акругі, вучэбна-метадычным цэнтрам якой быў Віленскі ўніверсітэт. Павялічылася колькасць свецкіх агульнаадукацыйных школ і навучэнцаў у іх, скарацілася колькасць манастырскіх вучылішчаў, заваёўвала правы. Разам са шляхтай доступ да сярэдняй адукацыі атрымалі мяшчане, купцы, разначынная інтэлігенцыя.
Пасля паўстання 1830—1831 гадоў сістэма асветы была рэарганізавана ў кірунку ўзмацнення прынцыпаў «праваслаўя, самадзяржаўя, народнасці», у 1832 годзе быў закрыты Віленскі ўніверсітэт. На пачатак 1860-х гадоў на тэрыторыі сучаснай Беларусі існавала 576 навучальных устаноў, у тым ліку першая вышэйшая — Горыгорацкі земляробчы інстытут, 12 сярэдніх, 45 няпоўных сярэдніх, 45 дзяржаўных і прыватных жаночых вучылішчаў і больш за 400 дзяржаўных, ведамасных і прыватных пачатковых школ, у якіх навучалася каля 16,5 тысяч чалавек (0,5 % насельніцтва). Істотныя змены адбыліся ў адукацыі настаўнікаў: 80 % настаўнікаў гімназій і павятовых вучылішчаў мелі свецкую адукацыю, больш за 50 % скончылі вышэйшыя і спецыяльныя педагагічныя ўстановы.
У другой палове XIX — пачатку XX ст. на развіццё асветы і культуры Беларусі негатыўна ўздзейнічала вялікадзяржаўная палітыка царызму. Вынікі школьнай рэформы 1860—1870-х гадоў на Беларусі былі менш значныя, чым у цэнтральных губернях Расіі. Пасля задушэння паўстання 1863—1864 гадоў былі закрыты Горыгорацкі земляробчы інстытут, Навагрудская гімназія, Свіслацкая і Маладзечанская прагімназіі, ліквідаваны польскія школы і амаль усе прыватныя вучылішчы. Пачатковыя школы аддадзены пад кантроль праваслаўнага духавенства, чыноўнікаў і паліцыі. Паводле палажэння аб царкоўнапрыходскіх школах 1884 года закрыты многія народныя вучылішчы, а на іх базе ўтвораны царкоўнапрыходскія школы і школы граматы, падпарадкаваныя праваслаўнаму духавенству.
У другой палове XIX стагоддзя адкрыты настаўніцкія семінарыі (Маладзечна, Полацк, Нясвіж, Свіслач), жаночыя епархіяльныя вучылішчы і царкоўна-настаўніцкія школы. Аднак узровень народнай асветы і колькасць пісьменнага насельніцтва заставаліся нізкія. У 1897 годзе на Беларусі пісьменных налічвалася 25,7 % (дзеці да 10 гадоў у разлік не браліся).
На пачатак XX стагоддзя пад націскам рэвалюцыйнага руху і патрэб сацыяльна-эканамічнага развіцця царскія ўлады пайшлі на пашырэнне народнай адукацыі. На працягу 1900—1914 гадах колькасць пачатковых і сярэдніх школ павялічылася, адкрыты земскія школы, 5 настаўніцкіх семінарый і 3 інстытуты: Віцебскі, Магілёўскі, Мінскі. Пачаўся грамадска-педагагічны рух за рэформу народнай адукацыі, адкрываліся нелегальныя беларускія школы, стваралася дзіцячая навучальная літаратура на беларускай мове, у тым ліку кніжкі В. Іваноўскага, К. Каганца, Цёткі, Я. Коласа, В. Ластоўскага, ствараліся педагагічныя таварыствы, педагагічная думка развівалася ў працах Ф. А. Кудрынскага, Дз. А. Сцяпуры, Е. Р. Раманава, К. І. Ціхамірава і інш.
Даваенны перыяд
Пасля Лютаўскай і Кастрычніцкай рэвалюцый, абвяшчэння БНР і стварэння БССР пачалася карэнная перабудова сістэмы асветы. Ліквідаваны саслоўныя, рэлігійныя, нацыянальныя і іншыя прывілеі. У студзені 1919 года створаны Народны камісарыят асветы БССР, у красавіку 1919 года адноўлены Горацкі сельскагаспадарчы інстытут, у 1921 годзе адкрыты Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт. У 1920-я гады дасягнуты значны прагрэс у ліквідацыі непісьменнасці і малапісьменнасці. У рамках палітыкі беларусізацыі большасць школ, частка тэхнікумаў і ВНУ перайшлі на беларускую мову навучання. У 1930-я гады БССР адна з першых у СССР перайшла да і да ўсеагульнай абавязковай 7-гадовай адукацыі ў гарадах. Але ў сярэдзіне 1930-х гадоў беларусізацыя народнай асветы ў БССР была згорнута.
У Заходняй Беларусі барацьбу за беларускія школы і дэмакратызацыю народнай адукацыі ўзначальвала Таварыства Беларускай школы (ТБШ).
Пасляваенны перыяд
За пасляваеннае дзесяцігоддзе на Беларусі ажыццёўлена абавязковае пачальнае навучанне і пераход да усеагульнай 7-гадовай адукацыі, умацавана матэрыяльная база школ. Уведзеная на Беларусі ў 1950-я гады практыка выбару бацькамі мовы навучання дзяцей вяла да паступовага звужэння беларускай мовы ў агульнаадукацыйных школах. У канцы 1980-х гадоў у школах з рускай мовай навучання займалася ў 4 разы больш вучняў, чым у школах з беларускай мовай. Да канца 1970-х гадоў завершаны пераход да ўсеагульнай сярэдняй адукацыі. У адпаведнасці са школьнай рэформай 1984 года ўводзілася 11-гадовая (4 + 5 + 2) усеагульная сярэдняя адукацыя, аднак на практыцы праблема поўнага ўсенавуча вырашалася з вялікімі цяжкасцямі.
Сучаснасць
Паводле закону «Аб адукацыі ў Рэспубліцы Беларусь» (1991) адзінства і бесперапыннасць сістэмы адукацыі забяспечваюцца ўзгодненасцю навучальных планаў і праграм, пераемнасцю ступеняў і формаў навучання, стварэннем навучальных устаноў, якія аб’ядноўваюць розныя віды асветы. Закон устанавіў абавязковае базавае 9-гадовае навучанне.
Капэла Скравеньі
Капэла Скравеньі (Капэла дэль Арэна) (Cappella degli Scrovegni) — невялікая царква ў Падуі (вобласць Венецыя, Італія), якая славіцца фрэскавым цыклам працы Джота.
Царква
Капэла прысвечана Маці Божай і яе афіцыйная была царква Святой Марыі Міласэрнай (Santa Maria della Carità). Будынак закладзены ў 1300 годзе, абвешчаным Папам Рымскім юбілейным, і асвечана ў 1303 годзе ў дзень Дабравешчання, якое засталося яе галоўным святам у наступныя гады. Празванне капэла дэль Арэна або Скравеньі царква атрымала бо яе пабудавалі на землях «Арэна дзі Падава», якія належалі Энрыка Скравеньі, і з выкарыстаннем як падмуркам рэштак старажытнарымскага тэатра.
Данатар
Энрыка Скравеньі, на чые сродкі пабудавана капэла, быў багатым купцом і членам  рыцарскага ордэна Гаўдэнці, які заказаў дамавую царкву побач са сваім палацца.
Зямля была набыта ім у лютым 1300 года ў нейкага Манфрэда Далесманіні. Паводле дакументаў, будынак, да якога калісьці прылягала капэла, быў даволі вялікім: памяшканне для гарачых лазняў, стайні, два данжоны, дзве ўязныя брамы, якія выходзілі на кляштар эрэмітаў і раку.
Царкоўны дазвол на будаўніцтва араторыума (капліцы) быў выдадзены 31 сакавіка 1302 года. Капліца планавалася як прыватная і, паводле словаў біскупа Падуі, вялікага наплыву публікі ў ёй не чакалася. Аднак пасля будаўніцтва яна была адкрыта для наведвання. Прыхаджанам капэлы папскай булай ад 1 сакавіка 1304 гады адпускаліся грахі.
Роспіс інтэр’ера капэлы ўладальнік даручыў Джота, першаму мастаку Італіі таго часу. Сустракаецца здагадка, што Энрыка пабудаваў царкву ў адкупленне грахоў свайго ліхвяра-бацькі — Рэджынальда, якога нават Дантэ змясціў у 7-ы круг Пекла ў сваёй «Боскай камедыі» (XVII, 64-75). Займаўся ліхвярствам і сам Энрыка — Папа Бенедыкт XI адпусціў яму гэты грэх.
Энрыка абавязаў спадчыннікаў у сваім тэстаменце рабіць ахвяраванні гэтаму храму. Яго магіла з мармуровай партрэтнай выявай ва ўвесь рост знаходзіцца ў апсідзе, а партрэтная выява — у сцэне Страшнага суда на процілеглай сцяне, дзе ён падае мадэль капэлы Маці Божай. Мастацтвазнаўцы прылічаюць гэту маляўнічую выяву да ліку першых партрэтаў у заходнееўрапейскім жывапісе. Ён зроблены раней нават за партрэт Іаана Добрага. Дадатковая тонкасць — фігура данатара Скравеньі выканана ў тых жа прапорцыях, што і сакральныя фігуры, перад якім ён стаіць, без якой-небудзь іератычнай сузалежнасці з памяншэннем яго ў маштабах. Даследчыкі адзначаюць асаблівую ўвагу, якую мастак надае выяве данатара: пятнаццаць блажэнных за спіной Скравеньі напісаны за адзін рабочы дзень, выкананне партрэта Энрыка заняло чатыры.
Архітэктура будынка
Архітэктарам царквы стаў фра Джавані або сам Джота. Будаўнік выбраў самы просты варыянт у плане — прамавугольнік памерам 20х9 м з адным нефам і алтарнай апсідай. Будынак перакрыты корабавым скляпеннем, вышыня столі 13 м. На фасадзе — трохчастковае гатычнае акно. З правага боку, які выходзіў на вуліцу, шэсць вокнаў. Левы бок, які прылягаў да дома Скравеньі — глухі.
Відавочна, будынак першапачаткова планаваўся пад роспісы — усе сцены гладкія, тут няма ні карнізаў, ні калон, ні рэбраў.
Далейшы лёс капэлы
Пасля заканчэння роспісаў Джота ў 1305 г. царкву асвяцілі ў другі раз і канчаткова адкрылі. Цырымонія была пышнай — для большай урачыстасці Скравеньі 16 сакавіка 1305 года ўзяў напракат тканіны і дываны з венецыянскай царквы Сан Марка. Роспіс апсіды выкананы ў 1310-х гг. вучнямі Джота з Раманьі. Мармуровы алтар працы скульптара Джавані Пізана, іншага выдатнага майстра той эпохі, упрыгожваюць два анёлы з падсвечнікамі і мадонна з немаўлём.
Хоць царква прызначалася для сямейнага карыстання, тым не менш, яе адкрывалі для публікі ў дні свята Дабравешчання. Яна прыцягвала вельмі вялікую колькасць захопленай публікі, што нават служыла прычынай скарг суседніх манахаў-эрэмітаў на адток наведвальнікаў і папрокаў роду Скравеньі ў марнасці і славалюбстве.
Пра лёс будынка ў наступныя стагоддзі вядома мала. У XIX стагоддзі ён ледзь было не быў знішчаны з-за сваіх новых уладальнікаў: імі быў разбураны ўваходны порцік і знесены прылеглы палацца Энрыка Скравеньі. Гэта агаліла фасад і пакінула левы бок царквы без надзейнай апоры. Нарэшце, у 1881 г. храм адышоў да гарадскога муніцыпалітэта, які распачаў сур’ёзныя крокі па выратаванні царквы і фрэсак, стан якіх сур’ёзна пагоршыўся.
Апошнія значныя аднаўленчыя працы ў капэле доўжыліся каля сямі гадоў і завяршыліся ў 2002 годзе. Падчас іх фрэскі былі старанна вычышчаны ад сажы і нагару і адрэстаўраваны.
Фрэскі Джота
Цыкл протарэнесансных фрэсак капэлы Скравеньі не толькі з’яўляецца ключавой працай Джота, але і ўваходзіць у лік галоўных твораў заходняга мастацтва. Яму ўдалося стварыць новы тып жывапіснага мыслення. Рашэнні, вынайдзеныя Джота ў гэтай працы, актыўна выкарыстоўваліся майстрамі наступных пакаленняў. Быў створаны тып сцяннога пано, які з гэтага часу стане галоўнай дэкаратыўна-кампазіцыйнай тэмай манументальнага жывапісу эпохі Адраджэння.
Роспісы былі замоўлены неўзабаве пасля адкрыцця царквы і скончаны праз 2 гады працы Джота, каля 1305 г.. Мастаку даводзілася працаваць у паспеху, і з гэтым звязана, у прыватнасці, недасканаласць фрэскі «Страшны суд», якую ён завяршыў шмат у чым дзякуючы сваім вучням. Пад пытаннем таксама дакладнае аўтарства цыкла Алегорый Заган і Дабрадзейнасцей. Руку вучняў адзначаюць і ў многіх другарадных персанажах асноўных цыклаў. Усяго роспісамі пакрыта звыш 900 кв. м. сцен. Фрэскі выкананы ў тры ярусы, прычым верхні размешчаны на выгіне скляпення.
Як адзначаў у пачатку XX стагоддзя мастацкі крытык Павел Муратаў, праца Джота ў капэле «дайшла да нашага часу ў добрым стане, яе амаль не кранула небяспечная клапатлівасць рэстаўратараў. Нішто не прымяншае важнасці і каштоўнасці гэтай крыніцы жыцця ўсяго італьянскага мастацтва».
Стыль і навіны
Ствараючы фрэскі, Джота кіраваўся як Евангеллямі, так і апакрыфычнымі тэкстамі (асабліва «Залатой легендай» і протаевангеллем Якава «Гісторыя Якава пра нараджэнне Марыі»). Гэта дазволіла яму зрабіць больш разнастайным сюжэтны набор. (У выбары сюжэтаў Джота дапамагаў багаслоў Альтэграда дэ Катанеі — ён трымае на плячы макет капэлы ў сцэне паднясення яго Маці Божай).
Мастак вырашае тэму ў выглядзе шэрагу драматычных эпізодаў, прытрымліваючыся ў кожным адзінства часу і месца. Дзякуючы прастаце сітуацый і выразнасці жэстаў яму ўдаецца перадаць задуманыя эпізоды. Кожная асобная фрэска капэлы, нягледзячы на поўную ўзгодненасць усяго роспісу, з’яўляецца асобным скончаным творам. Характэрная рыса кампазіцыі — энергічная пабудова аб’ёмаў і прасторы, адмова ад падрабязнай перадачы прадметаў матэрыяльнага свету, абагульненні — умоўныя скалістыя горы, будынкі. Джота не мае бояззі пустэчы, характэрнай для мастацтва Сярэднявечча.
Майстар усталёўвае выразную прапорцыю паміж маляўнічымі прасторамі, прытрымліваючыся перспектыўных рашэнняў трэчэнта, якія папярэднічалі перспектыве Рэнесансу. Строгая спарадкаванасць размяшчэння прасторавых планаў арганізуе ўсю рытміку інтэр’ера і марудлівы, мерны тэмп апавядання. У фрэсках, размешчаных справа ад цэнтральнай восі падоўжных сцен капэлы, мастак ссунуў перспектыўны пункт трохі лявей, размешчаных злева — правей. Такім чынам Джота падпарадкаваў агульную кампазіцыю цэнтральнаму пункту погляду, адначасова ён узгадніў фрэскі з натуральным асвятленнем, крыніцай якога з’яўляецца акно на заходнім баку капліцы. Выкарыстоўваецца светлы і святочны каларыт. Асноўную ноту задае глыбокі блакітны колер ў якасці фону.
Новыя стылістычныя прыёмы: замест выразных профіляў — мяккія, бесперапынныя лініі, светлыя тоны карнацыі. Для перадачы выразнасці погляду выкарыстоўваецца карычневае зацямненне вакол вачэй. Для таго, каб паказаць маўклівую прысутнасці якога-небудзь персанажа часта выкарыстоўваецца адваротны ракурс. Выразна і рэалістычна, з разуменнем анатоміі чалавечага цела, прамаляваны складкі. Фігуры становяцца масіўнымі, цяжкавагавымі, «цялеснымі». Твары персанажаў фрэсак часта яскрава індывідуалізаваны. Героі рашуча адрозніваюцца ад умоўных і рафінаваных персанажаў візантыйскага і гатычнага мастацтва. Кампазіцыя будуецца на рэальных адносінах паміж персанажамі, выяўленымі ў позірках, міміцы і жэстах, а не на ідэях ці каноне.
Варта адзначыць навізну іншага выкарыстанага Джота прыёму — ілюзорную архітэктурную дэкарацыю, і цыкл Алегорыі Дабрадзейнасцей і Заган, выкананы манахромна, як калі б гэта былі мармуровыя барэльефы. Падобнае рашэнне ў будучыні ляжа ў аснову асобнага жанру фрэскавай дэкарацыі, які будзе мець вялікі поспех у эпоху кватрачэнта і чынквечэнта, хоць у выпадку за капэлай Скравеньі яно было выклікана яе цеснатой і неабходнасцю Джота ствараць архітэктурныя падманкі для расшырэння прасторы.
Склад роспісаў
Правы верхні ярус прысвечаны гісторыі Іаакіма, бацькі Дзевы Марыі. Ён складаецца з наступных выяў:
Дабрадзейнасці размешчаны па левай сцяне (з вокнамі) ад алтара і адпавядаюць блажэнным, намаляваным у сцэне Страшнага суда, заганы — па правай і суаднесены з праклятымі. Заходняя сцяна, процілеглая апсідзе цалкам прысвечана аднаму сюжэту:
Астатняя прастора занята вокнамі і выявай архітэктурных дэкарацый. Столь распісана пад зорнае неба і падзелена напалам шырокай папярочнай арнаментальнай паласой, на якой у медальёнах размешчаны паўфігурныя выявы Хрыста, Мадонны і прарокаў, па чатыры з кожнага боку.
Характэрны два інтэр’еры ніш у хорах (карэці), распісаных Джота з выкарыстаннем прыёмаў ілюзіянісцкага жывапісу, магчыма, першых trompe-l’oeil (падманак).
Адамайціс
Адама́йціс — літоўскае прозвішча.
NGC 6555
NGC 6555 (іншыя абазначэнні — UGC 11121, MCG 3-46-15, ZWG 113.22, IRAS18056+1735, PGC 61432) — спіральная галактыка з перамычкай (SBc) ў сузор’і Геркулес.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Гіндэнбург
Гіндэнбург (Hindenburg) — нямецкае прозвішча.
Алесь Жамойцін
Алесь Жамойцін (Аляксандр Пятровіч Жамойцін) (, в. Малахоўцы, ) — беларускі паэт.
Біяграфія
Нарадзіўся ў сям’і рабочага. Скончыў Пружанскую сярэднюю школу-інтэрнат (1972), працаваў слесарам на заводзе «Гомсельмаш». У 1973—1975 служыў у Савецкай Арміі. Працаваў слесарам у Наваполацку, матарыстам цеплахода «Днепра-Буг» у Пінску. У 1976—1977 — лабарант Малахоўскай сярэдняй школы, у 1977—1978 — апілоўшчык у Баранавічах. Скончыў завочнае аддзяленне філалагічнага факультэта БДУ (1982). У 1978—1985 — настаўнік беларускай мовы і літаратуры Доцішскай васьмігадовай школы Воранаўскага раёна, у 1985—1987 — механік на Прыбалтыйскай чыгунцы (у Вільнюсе). З 1988 — навуковы супрацоўнік, з 1989 — загадчык літаратурна-мемарыяльнага музея Ф. Багушэвіча ў вёсцы Кушляны Смаргонскага р-на. Член Саюза пісьменнікаў СССР (з 1989).
Творчасць
Дэбютаваў вершамі ў рэспубліканскім друку ў 1981 годзе ў газеце «Літаратура і мастацтва». Аўтар зборніка паэзіі «Азірнуўшыся — не скамянею» (1989).
Калонія (Кобрынскі раён)
Да 11 жніўня 1959 года вёска ўваходзіла ў склад Дзеткавіцкага сельсавета Драгічынскага раёна.
Спіс прэтэндэнтаў на прэмію «Грэмі» ад Беларусі
Пералік беларускіх музыкантаў, якія прэтэндавалі на прэмію Амерыканскай акадэміі гуказапісу «Грэмі».
Старакапыльскі сельсавет
Старакапы́льскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Капыльскага раёна Мінскай вобласці. Цэнтр — вёска Стары Капыль.
Катастрофа L-410 у Кемераўскай вобласці (2021)
Катастрофа L-410 у Кемераўскай вобласці — авіяцыйная катастрофа, якая адбылася 19 чэрвеня 2021 года пад пасёлкам Жураўлёва ў Кемераўскай вобласці Расіі.
Старакапыльскі сельсавет
Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Капыльскага раёна Слуцкай акругі БССР. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Мінскай акругі. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Капыльскім раёне БССР. З 21 чэрвеня 1935 года ў складзе Слуцкай акругі. Пасля ўвядзення абласнога падзелу 20 лютага 1938 года ў Капыльскім раёне Мінскай вобласці. З 20 верасня 1944 года па 8 студзеня 1954 года ў складзе Бабруйскай вобласці. 24 мая 1960 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Капыльскага (15 населеных пунктаў: Амерыка, Асмолы, Дусаеўшчына, Змаганне, Красны, Навасельцы, Нізкавічы, Новая Палянка, Раскошша, Стары Капыль, Чырвоная Горка, Юрздыка, Якусоўшчына, Янава і пасёлак саўгаса імя Дзяржынскага), Слабада-Кучынскага (7 населеных пунктаў: Аборкі, Красны Май, Кунцаўшчына, Леткаўшчына, Мельнічкі, Мірава, Руднічкі) і Бабаўнянскага (Думічы) сельсаветаў.
Мочапалавая сістэма
Мочапалавая сістэма — комплекс органаў рэпрадуктыўнай і мочавыдзяляльнай сістэм, анатамічны, функцыянальна і эмбріялагічна злучаных паміж сабой. Некаторыя органы мочапалавой сістэмы выконваюць і рэпрадуктыўную, і мочавыдзяляльная функцыю (напрыклад, урэтра у мужчын).
Сарын Грындзяну
Сарын Грындзяну (Sorin Grindeanu; нар., Карансебеш, Караш-Северын, Румынія) — румынскі палітык. Прэм’ер-міністр Румыніі з 4 студзеня па 29 чэрвеня 2017 года.
Катастрофа L-410 у Кемераўскай вобласці (2021)
Самалёт Let L-410UVP-E належаў ДТСААФ. Яго бартавы нумар — RF-94603, серыйны — 892328. Ён здзейсніў першы палёт у 1989 годзе.
Старакапыльскі сельсавет
На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 23 населеныя пункты.
Катастрофа L-410 у Кемераўскай вобласці (2021)
19 чэрвеня 2021 года самалёт з парашутыстамі на борце ўзляцеў з аэрадрома Танай паблізу Жураўлёва Кемераўскай вобласці. Аднак адразу пасля ўзлёту на вышыні, паводле розных звестак, ад 20 да 200 м, у яго адмовіў рухавік. Экіпаж далажыў аб праблемах і прыняў рашэнне аб вяртанні на аэрадром. Аднак пры пасадцы самалёт нахіліўся, ён зачапіў левым крылом зямлю і ўпаў. Першапачаткова паведамлялася аб 4 загінулых, аднак пазней іх колькасць павялічылася да 9, але гэтую інфармацыю не пацвердзілі ўлады Кемераўскай вобласці. Пацярпелі 15 чалавек. 2 чалавекі ад шпіталізацыі адмовіліся. 5 чалавек трапілі ў рэанімацыю. Сярод пацярпелых — саўладальнік вугальнага разрэзу «Кузнецкі Паўднёвы» Цімур Франк і дэпутат Савета дэпутатаў Чыстаазёрнага раёна Новасібірскай вобласці Аляксандр Фрылінг. ДТСААФ абвясціў аб прыпыненні ўсіх палётаў L-410.
Па справе авіякатастрофы Следчы камітэт Расійскай Федэрацыі распачаў крымінальную справу.
Сарын Грындзяну
Біяграфія
Сарын Грындзяну нарадзіўся ў СРР у снежні 1973 года. У 1997 годзе скончыў аддзяленне інфарматыкі матэматычнага факультэта Універсітэта Тымішаары. Неўзабаве ён стаў займацца палітыкай.
Грындзяну быў членам Палаты дэпутатаў ад Сацыял-дэмакратычнай партыі да мясцовых выбараў чэрвеня 2016 года, калі ён стаў прэзідэнтам акруговага савета жудзеца Тыміш.
Таксама ён быў міністрам камунікацый ва ўрадзе Віктара Понта ў перыяд з 17 снежня 2014 года па 17 лістапада 2015 года.
28 снежня 2016 года, пасля таго, як прэзідэнту не спадабалася кандыдатура Севіл Шайдэх, Грындзяну быў вылучаны Сацыял-дэмакратычнай партыяй на пасаду прэм’ер-міністра Румыніі. Праз 2 дні прэзідэнт Клаус Яханіс афіцыйна пацвердзіў яго прызначэнне.
Польскае Радыё
Польскае Радыё (Polskie Radio) — дзяржаўная кампанія Рэспублікі Польшча з цэнтральным офісам у Варшаве. Выпускае ў эфір агульнанацыянальныя і рэгіянальныя радыёперадачы.
Гісторыя
Заснавана 18 жніўня 1925 года. У 1936 годзе Польскае Радыё выпусціла ў эфір першыя перадачы на кароткіх хвалях, прызначаныя для слухачоў за мяжой. 15 снежня 1991 года пачалося вяшчанне на беларускай мове.
Вялешынскі сельсавет
На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 14 населеных пунктаў: Аргелаўшчына, пасёлак цагельнага завода Андросаўшчына, Васілеўшчына, Вошкаты, Вялешына, Каменка, Мазалі, Мурыны, Навасады, пасёлак Навасады, Новая Кель, Скабін, пасёлак Скабін, Старая Кель.
Ранконэ
Ранконэ (Roncone) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Трэнціна — Альта-Адыджэ, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Трэнта.
Насельніцтва складае 1490 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 51 чал./км². Займае плошчу 29 км². Паштовы індэкс — 38087. Тэлефонны код — 0465.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы Santo Stefano.
Апорна-рухальная сістэма
Апорна-рухальная сістэма (сінонімы: апорна-рухальны апарат, касцёва-цягліцавая сістэма, лакаматорная сістэма, шкілетна-цягліцавая сістэма) — комплекс структур, якія ўтвараюць каркас, які надае форму арганізму, які дае яму апору, які забяспечвае абарону ўнутраных органаў і магчымасць перамяшчэння ў прасторы.
Апорна-рухальная сістэма чалавека - функцыянальная сукупнасць касцей шкілета, сухажылляў, суставаў, якія ажыццяўляюць пасродкам нервовай рэгуляцыі лакамоцыі, падтрыманне паставы і іншыя рухальныя дзеянні, нараўне з іншымі сістэмамі органаў ўтварае чалавечае цела.
Касцявая сістэма прадстаўлена вялікай колькасцю розных па форме, памерах і канструкцыі касцей, якія ўваходзяць у састаў шкілета. Шкілет выконвае функцыі апоры, аховы і руху (пры актыўным удзеле мышцаў), з'яўляецца дэпо мінеральных рэчываў.
Мышачная сістэма аб'ядноўвае ўсе шкілетныя мышцы. Яе функцыяй з'яўляецца захаванне паставы, перамяшчэнне цела або яго асобных частак у прасторы, выкананне тонкіх рухаў.
Дзюпкун (значэнні)
Назву Дзюпкун маюць:
Аляксандр Сяргеевіч Парахаўшчыкоў
Парахаўшчыкоў Аляксандр Сяргеевіч (10 лютага 1865, Санкт-Пецярбург, Расійская імперыя — пасля 1938) — ваенны дзеяч, генерал-харунжы Арміі УНР.
Біяграфія
Аляксандр Парахаўшчыкоў нарадзіўся ў Санкт-Пецярбургу. Беларус па паходжанні. Скончыў фізіка-матэматычны факультэт Санкт-Пецярбургскага ўніверсітэта. Здаў экзамен на званне афіцэра пры 1-м ваенным Паўлаўскім вучылішчы (1889), служыў у лейб-гвардыі Сямёнаўскага палку. Скончыў Мікалаеўскую акадэмію Генеральнага штаба па 1-му разраду (1895).
Удзельнічаў у Першай сусветнай вайне. У чэрвені — кастрычніку 1914 года — штаб-афіцэр для даручэнняў штаба 6-й арміі. З снежня 1914 года — камандзір 335-га пяхотнага Анапскага палка. З 5 чэрвеня 1915 года — генерал-маёр, камандзір брыгады 64-й пяхотнай дывізіі. З канца 1915 года — начальнік штаба 18-й пяхотнай дывізіі. З вясны 1916 — у распараджэнні начальніка Галоўнага ўпраўлення Генеральнага штаба. З лета 1917 года — у распараджэнні камандуючага войскамі Паўднёва-Заходняга фронту.
За Першую сусветную вайну Аляксандр Парахаўшчыкоў быў узнагароджаны ўсімі ордэнамі да Святога Уладзіміра III ступені з мячамі і павязкай, Георгіеўскай зброяй (12.11.1915, за бой 15-19.03.1915).
З 12 сакавіка 1918 года — Бердычаўскі павятовы камендант.
З чэрвеня 1920 года Аляксандр Парахаўшчыкоў начальнік штаба 6-й запасной брыгады Арміі УНР. З 22 ліпеня 1920 года быў памочнікам начальніка штаба 2-й Валынскай дывізіі Арміі УНР. 3 жніўня 1920 года Аляксандр Парахаўшчыкоў начальнік ваенна-гістарычнага аддзела штаба Арміі УНР.
З 1922 года Аляксандр Парахаўшчыкоў жыў у эміграцыі ў Яблонах пад Варшавай.
Калубелі
Калубе́лі (, Колубели) — вёска ў Кобрынскім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Астроміцкага сельсавета.
Да 21 ліпеня 1980 года вёска ўваходзіла ў склад Залескага сельсавета.
Юрый Горліс-Горскі
Ю́рый Юр’евіч Горліс-Горскі (Лісоўскі) (Юрій Юрійович Лісовський,,  — , Аўгсбург) — украінскі ваенны і палітычны дзеяч, старшына Арміі УНР, пісьменнік.
Біяграфія
Юрый Лісоўскі нарадзіўся 14 студзеня 1898 года ў в. Дземідавка Палтаўскай губерні. Бацька — Юрый Лісоўскі, афіцэр Рускай імператарскай арміі. Маці — Людвіка Сакалоўская, паходзіла з польскага шляхецкага роду. Удзельнік Першай сусветнай вайны. У гады Украінскай рэвалюцыі — харунжы Багданаўскага полка Запарожскай дывізіі, у які паступіў ва ўзросце 20 гадоў.
NGC 6556
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Біяфра (рэспубліка)
Бія́фра, таксама Рэспубліка Біяфра (Biafra, Republic of Biafra, Bịafra) — самаабвешчаная дзяржава ў Заходняй Афрыцы. Існавала падчас грамадзянскай вайны ў Нігерыі з 30 мая 1967 г. да 15 студзеня 1970 г.
У 1966 г. у Нігерыі адбылася серыя ваенных пераваротаў, што абвастрылі палітычныя адносіны паміж рознымі рэгіёнамі, узнавіліся этнічныя канфлікты. Падставай для абвяшчэння незалежнасці Рэспублікі Біяфра сталі даўнія этнічныя канфлікты паміж народамі ігба і хаўса (узнікалі ў 1945 г., 1953 г., 1964 г.), а таксама нежаданне афіцыйнага цэнтральнага ўрада выконваць пагадненне аб дэцэнтралізацыі кіравання дзяржавай.
Частка ваенных і паліцэйскіх на чале Адумегву Аджукву абвясцілі незалежнасць Рэспублікі Біяфра, дзе большую частку насельніцтва складалі ігба. Яна была прызнана з боку дзяржаў Габон, Гаіці, Кот-д’Івуар, Танзанія, Замбія, але не з боку ААН.
6 ліпеня 1967 г. нігерыйская армія пачала ваенныя дзеянні супраць самаабвешчанай дзяржавы. Ваенныя сілы Біяфры значна саступалі нігерыйскім, таму ў верасні 1968 г. фактычна пацярпелі поўную паразу. Тэрыторыі, што знаходзіліся пад кантролем паўстанцаў, зноў былі далучаны да Нігерыі. Вайна суправаджалася голадам і значнымі ахвярамі сярод мірнага насельніцтва. Спробы міжнароднай дапамогі насельніцтву прывялі да стварэння арганізацыі «Урачы без межаў» у 1971 г.
Патрабаванне аднаўлення незалежнасці Рэспублікі Біяфра зноў прывяла да канфлікта ў паўднёва-ўсходняй Нігерыі ў 1999 — 2006 гг.. Ён быў адзначаны ваеннымі і паліцэйскімі рэпрэсіямі. У наш час за межамі Нігерыі дзейнічаюць некалькі грамадскіх арганізацый, што аб'ядноўваюць бежанцаў з Біяфры і іх нашчадкаў, якія працягваюць выступаць за незалежнасць гэтага рэгіёна.