cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Сербалужыцкая літаратура
XVIII стагоддзе
У 1706 годзе Янам Богумілам Фабрыцыусам, які стаяў ля вытокаў ніжнялужыцкай літаратурнай мовы, была адкрыта першая друкарня ў Котбусе. У 1721 годзе ў Будзішыне быў выдадзены лацінска-лужыцкі слоўнік, складзены Юрыем Гаўштынам Светлікам. Ураджэнец Котбуса Ян Богумер Рыхтар, вядомы сваімі даследаваннямі аб пчалярстве, у 1730 годзе выпусціў гісторыка-этнаграфічную працу на нямецкай мове «Збор некаторых паведамленняў аб горадзе Котбусе ў Ніжняй Лужыцы і прылеглых да яго месцах». У 1738 годзе ў Любене пачало выходзіць штомесячнае навуковае выданне «Destinata Litteraria et Fragments Lusatica». Важнымі адукацыйнымі ўстановамі, у якіх выхоўвалася сербалужыцкая інтэлігенцыя, былі Лужыцкая семінарыя (дзейнічала з 1728 па 1922 год) і Маластранская нямецкая гімназія ў Празе. У гэтых установах навучаліся будучыя сербалужыцкія пісьменнікі і паэты XVIII—XIX стагоддзяў.
Загор’е-Сталовіцкая ікона Пакрова Прасвятой Багародзіцы
З 1997 года Загор'е-Сталовіцкая ікона ўвесь час, паміж штогадовымі экспедыцыямі «Дарога ды Святынь» з Жыватворным Агнём ад Гроба Гасподняга (у кантэксце Дня беларускага пісьменства), да пабудовы па благаславенню архіепіскапа Пінскага і Лунінецкага Стэфана Свята-Пакроўскай царквы на месцы здабыцця цудатворнага абраза на Святым Полі знаходзіцца ў Свята-Аляксандра-Неўскім храме в. Сталовічы.
Кананізавана Загор'е-Сталовіцкая ікона Пакрова Божай Маці Сінодам Беларускай Праваслаўнай Царквы 8 жніўня 2000 г.
Сербалужыцкая літаратура
XVIII стагоддзе
У 1766 годзе выйшла першая ў гісторыі газета ў рукапісным варыянце на верхнялужыцкай мове «Lipske nowizny a wšitkizny». Гэтую газету выдавалі прадстаўнікі Сербскага прапаведніцкага таварыства, якое ўзнікла ў 1716 годзе сярод лужыцкіх студэнтаў Лейпцыгскага універсітэта. У 1728 годзе гэта таварыства выдала Біблію на верхнялужыцкай мове, якая ўвайшла ў корпус «Лужыцкіх пісьмовых помнікаў». Членам гэтага таварыства быў прадстаўнік эпохі Асветы Гадам Богухвал Шэрах (пам. 1773), які выдаў вялікую колькасць рэлігійных тэкстаў. У 1755 годзе выйшаў яго артыкул на нямецкай мове «Пасланне ў абарону старажытных славян і лужычан», у якім аўтар паспрабаваў развянчаць нямецкія прадузятасці супраць славян. У другой палове XVIII стагоддзя з'явілася вялікая колькасць лужыцкіх выданняў на нямецкай мове. Так, у 1768 годзе ў Гёрліцэ быў заснаваны нямецкамоўны «Лужыцкі часопіс». Юрый Мень, прадстаўнік свецкага кірунку ў літаратуры, у 1767 годзе напісаў патрыятычную паэму «Лужыцкай мовы магчымасці і ўсхваленне у паэтычнай песні».
Ян Гарчанскі ў 1782 годзе апублікаваў на нямецкай мове кнігу «Роздум верхнялужыцкага серба пра лёс свайго народа...». У нямецкім часопісе «Lausitzer Provinzial-Blätter» Гарчанскі пісаў: «Прызнаюся адразу: я сербалужычанін і не саромеюся свайго паходжання...». Грамадска-палітычны часопіс на верхнялужыцкай мове, «Штомесячнік для павучанні і суцяшэння» («Mesačne pismo k rozwučenju a wokřewjenju»), які выйшаў у 1790 годзе ў Баўтцэне адразу ж быў забаронены ўладамі Саксоніі, якія апасаліся хваляванняў. Мовазнаўцам Янам Бедрыхамм Фрыца (пам. 1819) быў перакаладзены на ніжнялужыцкую мову Стары Запавет, складзены ніжнялужыцкі слоўнік з граматыкай.
XIX стагоддзе
Журналіст-асветнік Ян Богухвал Дэйка (пам. 1853) з 1809 па 1812 год выдаваў на верхнялужыцкай мове штомесячник «Serbski powědar a kurěr» («Лужыцкі апавядальнік і кур'ер»). На першую палову XIX стагоддзя давялося творчасць верхнялужыцкіх паэтаў Рудольфа Меня, натхняльніка нацыянальнага адраджэння Гандрыя Любенскага, ніжнялужыцкіх пісьменнікаў Дабіта Богувера Глована, Помгайбога Крысталюба Фрыца і Ханза Непілы. Бедрых Адольф Клін, вядомы, у першую чаргу, як публіцыст, пісаў таксама вершы на лацінскай і верхнялужыцкай мовах. У 1826 годзе стаў выходзіць рукапісны літаратурны часопіс «Сербске новіны». Пачатак найбольш плённага перыяду рамантызму ў Верхняй Лужыцы было звязана з Гандрыям Зэйлерам (пам. 1872) і Гендрыхамм Аўгустам Крыгарам (пам. 1858). Зэйлер быў аўтарам песні, якая атрымала назву «Цудоўная Лужыца», якая стала нацыянальным гімнам лужычанаў. Для Лужыцы Зэйлер мае такое ж значэнне, як А. С. Пушкін для Расіі.
Нацыянальнае адраджэнне
Сербалужыцкая проза стала актыўна развівацца з 1840-х гадоў. У 1847 годзе выйшла першае кніжнае выданне «Апавяданні» Велі-Радысерба. Пісьменнік унёс значны ўклад у развіццё жанру сербалужыцкай гістарычнай прозы. У навэле «Ян Маня, або Дзе мой дом» (1896) Веля-Радысерб пісаў аб праблемах маладых лужычанаў, якія эмігравалі ў Амерыку. У 1902 годзе ён выдаў «Сербалужыцкія прыказкі» (з колькасцю ў дзесяць тысяч прыказак); у 1907 годзе — «Загадкі», у 1909 годзе — «Народныя метафары». У жанры актуальнай сацыяльна-палітычнай прозы верхнялужыцкім пісьменнікам Янам Богуверам Мучынкам у 1849 годзе была напісана аповесць «Грыбаўчане, або Палітычнае апавяданне з нашых часоў». У жанрах актуальна-палітычнай, дыдактычнай і сатырычнай прозы ў гэты час пісаў Юліус Эдуард Велан, Міхал Горнік і іншыя. Найбольш цесныя сувязі ў гэты час сербалужыцкая літаратура падтрымлівала з чэшскай літаратурай, якая займала першае месца па колькасці перакладных твораў (на другім і трэцім месцах былі польская і руская літаратуры).
XX стагоддзе
На канец XIX — пачатак XX стагоддзя прыпадае творчасць нямецкіх пісьменнікаў Яна Валтера, які пісаў па-верхнялужыцкі, і Юрыя Заўэрвайна, які пісаў на ніжнялужыцкай мове. З 1900 да 1906 года дзейнічаў арганізаваны Міклаўшам Андрыцкім Саюз сербалужыцкіх пісьменнікаў. Андрыцкі развіваў новы для нацыянальнай літаратуры жанр «вершы ў прозе». Яго прыёмы былі актуалізаваны ў паэзіі Яна Кружа (пам. 1918), Яна Лайнерта (1974) і Ёзэфа Новака (пам. 1978). Значны ўклад у свецкую і рэлігійную лірыку ўнёс пратэстанцкі паэт верхнялужыцкай літаратуры Мацей Урбан (пам. 1931). Урбан паказаў сябе і як буйны перакладчык антычнай, нямецкай і славянскай паэзіі на верхнялужыцкую мову. Паэтамі народна-песеннай лірыкі былі Ян Эмануэль Дабруцкі (пам. 1921), Ян Гайнца (пам. 1926), Ян Цыж (пам. 1948) і Ёзаф Якубаш (пам. 1958).
У верхнелужыцкай прозе гэтага перыяду адбывалася развіццё гістарычнай аповесці і рамана ў творчасці Яна Велі-Радысерба, Юрыя Вінгера (пам. 1918), Яна Валтара (пам. 1921), Эмануэла Дабруцкага, Якуба Лорэнца-Залескага (пам. 1939), Мацея Гандрыка (пам. 1945). У выдавецкай справе і публіцыстыцы традыцыі Андрыцкага працягнулі Юрый Дэленк (пам. 1918) і Франц Краль-Рахлоўц (пам. 1915). Буйным празаікам гэтага часу быў Міхал Наўка (пам. 1968), творчасць якога вылучалася сацыяльна-крытычнай скіраванасцю. Якуб Лорэнц-Залескі напісаў гісторыка-міфалагічную аповесць «Сербскія волаты», якая была апублікавана ў 1900 годзе. Дзеянне аповесці разгортваецца ў часы нямецка-славянскіх войнаў X стагоддзя.
Міжваенны перыяд
У 1919 годзе ўзніклі двухмоўныя выданні на нямецкай і лужыцкай мовах: штотыднёвік «Сербске слова» («Serbske Słowo», выходзіла ў 1919 годзе) і штодзённая газета «Сербскі джэнік» («Serbski Dźenik»), якая выходзіла да 1921 года. Вядомым публіцыстам міжваеннага перыяду быў Ян Скала. Літаратура на лужыцкай мове ў гэты час актыўна выдавалася пражскім аддзяленнем Саюза сербалужыцкіх пісьменнікаў. У 1931 годзе ў свет выйшаў раман Я. Лорэнца-Залескага «Востраў забытых», які з'явіўся вяршыняй сербалужыцкай прозы ў перыяд паміж сусветнымі войнамі. У 1920 годзе ў Празе Ёсэфам Патай на лужыцкіх мовах выдавалася літаратурная «Сербалужыцкая хрэстаматыя» («Serbska čitanka»). У 1934 годзе ў Карлавым універсітэце ў Празе адкрылася першая кафедра лужыцкай мовы, літаратуры і гісторыі культуры.
У 1919 годзе Ёзэфам Новакам быў апублікаваны паэтычны зборнік «З духам свабоды», які стаў маніфестам адроджанай сербалужыцкай літаратуры. Яго верш «Да паўстання, сербы!» (1919) шматразова цытаваўся газетамі нацысцкай Германіі для абгрунтавання «канчатковага рашэння» лужыцкага пытання. У 1921 годзе была надрукаваная гістарычная драма Новака «Апошні кароль». Іншымі паэтамі гэтага перыяду былі Міхал Наўка, Ян Лайнерт, Юрый Хежка, а таксама Міна Віткайц, пяру якой належыць зборнік «Вянок кветак з Блот» (1934). Віткайц займалася і перакладчыцкай дзейнасцю з верхнялужыцкай, чэшскай, славацкай, рускай моў. Яшчэ да прыходу нацыстаў да ўлады Віткайц была прыцягнутая да адказнасці за «антынямецккую дзейнасць», у 1933 годзе ёй забаранілі пісаць. Іншымі ніжнялужыцкімі паэткамі гэтага перыяду былі Ліза Домашкайц і Мар’яна Домашкайц. У газеце «Serbske Nowiny» з 1923 па 1937 год было апублікавана больш за 600 артыкулаў і нарысаў пісьменніка Юрыя Слодзенька. Пісьменнік Мерчын Новак-Нехарньскі (пам. 1990) займаўся развіццём жанру мастацкіх падарожных нарысаў. У міжваенны перыяд Новакам-Нехорньскім было апублікавана звыш за 200 нарысаў і фельетонаў, накіраваных супраць нямецкага нацыяналізму. Паказаў ён сябе і як перакладчык, мастак і ілюстратар кніг. У той час былі выдадзены яго кнігі «У царстве Душана Моцнага» (1936) і «Па лужыцкіх дарогах» (1937), якія патрапілі пад забарону. Акрамя Новака-Нехорньскага ў гэты перыяд былі і іншыя пісьменнікі сацыяльна-крытычнай прозы — Я. Скала, Я. Лорэнц-Залескі, Мар’я Кубашэц, Міклаўш Бедрых-Радлубін. У газеце «Сербске новіны» публікавалі раманы, аповесці і апавяданні Рамуальда Домашкі (пам. 1945). Драматургам сябе паказаў празаік Юрый Веля, які напісаў антынацысцкія п'есы «Гаспадар і работнік» (1931), «Цмок» (1936) і іншыя.
Перыяд нацыянал-сацыялізму
У 1933 годзе з сербалужыцкага выдавецтва былі выдаленыя непажаданыя ўладам асобы, у тым ліку Лорэнц-Залескі, Новак-Нехорнскі і Міна Віткайц. Ім было забаронена пісаць, Новак-Нехорнскі быў арыштаваны. Рэакцыяй на падзеі ў Лужыцы сталі пратэсты ў Чэхаславакіі, пасля чаго рэпрэсіі на час спыніліся. У 1934 годзе журналістка Марыя Грольмусец была абвінавачаная ў антыфашысцкай дзейнасці і арыштаваная (памерла ў зняволенні ў канцлагеры Равенсбрук). Частка сербалужыцкай інтэлігенцыі была выселеная з Лужыцы. У пачатку 1937 года «Домавіна» на чале з Павалам Неда адмовілася прыняць прапанаваны ў ўльтыматыўнай форме праект статута «Саюза немцаў, якія размаўляюць па-вендску», які прыніжаў нацыянальную годнасць лужыцкіх сербаў. 18 сакавіка 1937 года «Домавіна» была фактычна ліквідаваная (разам са сваімі друкаванымі органамі); Маціца сербалужыцкая была распушчаная, выдавецтва і друкарня зачыненыя, бібліятэка і архіў арыштаваныя. Быў выдадзены ўказ аб канфіскацыі ўсёй сербалужыцкай літаратуры з бібліятэк. Публічнае выкарыстанне лужыцкай мовы апынулася пад забаронай. Нямецкая прэса атрымала сакрэтнае прадпісанне пазбягаць любых згадак пра лужыцкіх сербаў, пад забарону трапіла нават ўжыванне тэрміна «лужыцкія сербы» (Sorben, Wenden). Атмасфера арыштаў і пагроз выклікала заўчасную смерць Яна Скалы і Якуба Лорэнца-Залескага, загінуў Юрый Хежка. Члены Домавіны пачалі антыфашысцкае супраціўленне, якое выявілася ў распаўсюдзе антыфашысцкіх матэрыялаў. Шэраг пісьменнікаў падвергліся арыштам. У 1944 годзе былі арыштаваныя Ян Цыж і старшыня «Домавіны» Павал Неда, які пасля быў вызвалены з турмы савецкай арміяй.
1970-1995 гады
У 1970-я гады ў творчасці Юрыя Коха, Кіта Лорэнца, Бенедыкта Дырліха, Ангелы Стахавай з'яўляюцца ноты, звязаныя з усведамленнем супярэчнасцяў сацыялістычнага грамадства. У вершы «Сербалужыцкі псалм» (1975-1977) Ёзэф Новак падвёў вынікі ўласных разважанняў пра лёс лужыцкіх сербаў. Лорэнц з 1973 года працаваў галоўным рэдактарам серыі «Сербалужыцкая паэзія». У гады сацыялістычнай індустрыялізацыі ў Лужыцы адбывалася развіццё вугальнай прамысловасці. Да 1989 года 46 лужыцкіх населеных пунктаў былі цалкам паскопаваны, яшчэ 27 паселішчаў былі часткова знішчаны. У зборніку «Струга» (1967) Лорэнц апісаў два светапогляды: «сацыялістычнага» чалавека, які ганарыцца ростам сацыяльна-эканамічнага патэнцыялу, і «нармальнага» чалавека, які зведвае жах ад знішчэння родных вёсак і навакольнай прыроды. Іншымі паэтамі гэтага перыяду былі Рожа Домашцына (нар. 1951), Бена Будар (нар. 1946), Мар’я Краўцэц (нар. 1948), Томаш Наўка (нар. 1949), Герат Лібш (нар. 1935).
Працягваў пісаць Брэзан, робячы асноўны ўпор не на нацыянальныя, а на сацыяльныя праблемы. За свой раман «Крабат, або Ператварэнне свету» (1976) Брэзан атрымаў трэцюю Нацыянальную прэмію ГДР. Найбуйнейшым пісьменнікам гэтага перыяду стаў Юрый Кох (нар. 1936), які ствараў свае творы як на лужыцкіх мовах, так і на нямецкай. У прозе Коха нацыянальны элемент узяў верх над сацыяльным. Як і Лорэнц ў паэзіі, Кох займаўся экалагічнай тэмай у сваёй прозе. У аповесці «Землеўпарадчыкі», апублікаванай у 1975 годзе, Кох злучыў праблему экалогіі прыроды з экалогіяй лужыцкага народа ў адзінае цэлае. Іншымі празаікамі гэтага перыяду былі Ян Ворнар, Юрый Краўжа, Кжэсчан Краўц, а таксама пісьменнікі старэйшага пакалення: Міна Віткайц, Херберт Новак, Мар'я Кубашэц, Ханжа Б'еншава, Антон Наўка і іншыя. Сярод нижнелужицких пісьменнікаў: Сабіна Дункелойц, Інгрыд Хустетойц, Маргіта Гейнрыхава, Уве Гутшміт, Інгрыд Наглава, Юрый Кох, Херберт Новак, Моніка Слокава, Каўфман Рыхтар, Рожа Шэнкарава. Лужыцкая драма заставалася бядней прозы і лірыкі: па дадзеных Д. Шолту, за пасляваенны перыяд было напісана ўсяго 50 п'ес. П'есы ствараліся часцей за ўсе па творах сербалужыцкай прозы (напрыклад, паводле рамана «Паміж сям'ю мастамі» Коха).
XXI стагоддзе
Важнай крыніцай захавання спадчыны ніжнялужыцкай літаратуры і культуры стала серыя кніг пад назвай «Podstupimske pśinoski k Sorabistice», якая выдаецца Патсдамскам універсітэтам з 2000 года.
Бефруа
Бефруа́ (beffroi, таксама — вечавая вежа, вежа гарадскога савета) — вежа, якая была ўласцівай для шэрагу сярэднявечных гарадоў.
Ад вартавай вежы да ратушы
Першапачаткова бефруа служылі вартавымі вежамі, на якіх вісеў набатны звон. Падобная вежа ўяўляла сабою сімвал свабоды гораду. Паступова ў памяшканні вежаў сталі размяшчаць залы пасяджэнняў гарадской рады, месца для заховы казны, дакументаў, пячатак, гандлёвыя памяшканні. Паколькі ўнутры вежаў бракавала месца, у падножжа бефруа сталі дабудоўваць спецыяльныя будынкі. Такім чынам, бефруа паступова пераўтварылася ў ратушу.
Геаграфія
Бефруа з'явіліся ў Англіі і існавалі ў Фландрыі і сумежных з ёй раёнах Францыі і Нідэрландаў. У нашыя дні большая частка бефруа захавалася ў Бельгіі. Больш за 50 бефруа Бельгіі і Францыі занесены ў Спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА. Бефруа Брусельскай ратушы не ўваходзіць у гэты спіс бефруа, бо яна ўжо лічыцца часткай аб'екта Брусельскай цэнтральнай плошчы, унесенай асобна ў Спіс сусветнай спадчыны.
Аэрадром
Аэрадро́м (от αέρος — паветра і  — дарога, вуліца) — зямельны або водны ўчастак з паветранай прасторай, збудаваннямі і абсталяваннем, якія забяспечваюць узлёт, пасадку, руленне, размяшчэнне і абслугоўванне самалётаў, верталётаў і планёраў.
Асноўныя элементы аэрадрома: лётная зона, лётнае поле, лётная паласа, канцавыя і бакавыя палосы бяспекі, паветраныя ладыходы, рулёжныя дарожкі, навігацыйнае абсталяванне (радыёмаякі, радыёлакацыйныя станцыі і інш.), святлосігнальныя сістэмы і інш.
Бываюць аэрадромы грамадзянскія, ваенныя і сумеснага базіравання, трасавыя — для эксплуатацыі самалётаў і верталётаў, якія перавозяць па авіялініях пасажыраў, грузы, пошту (да іх належаць усе аэрадромы аэрапортаў) і спецыяльнага прызначэння (напрыклад, сельска-гаспадарчай, лясной і санітарнай авіяцыі), заводскія, вучэбныя, клубна-спартыўныя. Адрозніваюць аэрадромы з адной або некалькімі ўзлётна-пасадачнымі палосамі (УПП) са штучным пакрыццём і аэрадромы з грунтавымі УПП.
У залежнасці ад памераў УПП і трываласці штучных пакрыццяў грамадзянскія аэрадромы падзяляюцца на класы. Ваенныя аэрадромы паводле прызначэння бываюць вайсковыя (флоцкія), вучэбныя і спецыяльныя (для выпрабавання лятальных апаратаў і іншых мэтаў); паводле характеру выкарыстання — асноўныя, запасныя, несапраўдныя (для падману праціўніка) і аэрадромы манеўра. Паводле геаграфічных (прыродных) умоў адрозніваюць аэрадромы палярныя, пустынныя (тундравыя), горныя, водныя (гідрааэрадромы), лядовыя; па ступені абсталявання — пастаянныя і палявыя (часовыя). У залежнасці ад даўжыні і шырыні УПП і трываласці пакрыцця, абсталявання сродкамі тэхнічнага забеспячэння палётаў ваенныя аэрадромы падзяляюцца на пазакласныя, 1, 2, 3, 4-га класаў і пасадачныя пляцоўкі. Пры вялікіх грамадзянскіх аэрадромах узводзяцца аэрапарты.
Капуста квашаная
Капуста квашаная — старадаўні прадукт харчавання славянаў, у тым ліку беларусаў. Самы просты спосаб прыгатавання — квашанне цэлымі качанамі або палавінкамі (палюткамі, плашкамі, палойкамі) без солі, з вадою. Качаны абчышчалі ад верхняга зялёнага ліста, складвалі ў бочкі, залівалі вадой (звычайна халоднай). Калі капуста ўкісала, яе прыціскалі грузам (гнётам). Квашаная капуста стаяла ў варыўні. Капуста ў квасе магла летаваць. З яе варылі боршч, квас, капусту. Калі было дастаткова солі, рабілі расол (з кменам і кропам) і залівалі ім капусту ў бочцы (расаловая капуста). Сечаную капусту таксама маглі заквашваць з вадой, без солі. Капусту секлі ў ночвах, дадавалі кмен, кроп. Журавіны, моркву, часам мяту, антонаўку, буракі, потым складалі ў бочку.
Пазней капусту пачалі заквашваць без вады, пераціраючы яе з соллю і прыправамі (шаткаваная капуста, бітая капуста, набіванка). У сечаную капусту часта кладуць цэлыя качаны або палавінкі (складаюць слаямі). На ўсходзе Беларусі (а таксама ў Смаленскай вобласці) першыя верхнія зялёныя лісты капусты ішлі не на корм скаціне, а квасіліся. Гэтыя лісты абмывалі, часам секлі, складалі ў бочкі, залівалі вадой без солі. Такую капусту называлі шэрай, рудой, націнай, шэрым баршчом. На Палессі капусту квасілі таксама параную або папярэдне падпечаную, залівалі яе расолам з правамі.
У наш час квашаная капуста вядомая паўсюдна.
Машчоны
Назву Машчо́ны маюць:
Лермантаў (горад)
Лермантаў (Лермонтов) — горад (з 1956 года) у Расіі, краявога падпарадкавання ў складзе Стаўрапольскага края. Насельніцтва 22,7 тыс. чалавек (2005). Заснаваны ў 1953 годзе.
Горад размешчаны за 182 км на паўднёвы ўсход ад Стаўрапаля, у Перадкаўказзі, на паўднёвай ускраіне Стаўрапольскага ўзвышша, у цэнтры курортаў Каўказскіх Мінеральных Вод, на перадгорнай раўніне і заходнім схіле гары Бештау, за 5 км ад чыгуначнай станцыі Скокі. Названы імем рускага паэта Міхаіла Юр'евіча Лермантава.
Завод «Мікром», завод «Аргтэхніка», электрамеханічны завод, ткацкая фабрыка, гідраметалургічны завод.
Кутнікі
Ку́тнікі (, Кутники) — вёска ў Ваўкавыскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Краснасельскага сельсавета.
Да 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Ваўкавыскага сельсавета.
Гісторыя
У 1796 г. фальварак і вёска, належалі Пятру Харашчэўскаму, 5 сем'яў. У 1836 г. дзве прыватныя вёскі, у адной 5 двароў, 10 жыхароў, у другой 4 двары, 28 жыхароў.
Насельніцтва
На 01.01.2004 г. 42 двары, 88 жыхароў.
Памятныя мясціны
Захавілся рэшткі маёнтка XX ст. На паўночны захад ад вёскі ў 2 магілах пахаваны 366 жыхароў в.Шавулічы, забітых гітлераўцамі 07.07.1943 г. У 1967 г. на магілах пастаўлены скульптуры партызанга і дзяўчынкі, якая ўскладае кветкі, стэла і пліты з імёнамі загінулых.
Мсціслаўскі раённы гісторыка-археалагічны музей
Мсціслаўскі раённы гісторыка-археалагічны музей — музей у горадзе Мсціславе Магілёўскай вобласці. Размешчаны ў будынку былой пошты канца XIX стагоддзя па адрасе вул. Калініна, 49.
Музей налічвае (2008) больш за 12 тыс. экспанатаў асноўнага фонду і 8 тыс. навукова-дапаможнага. Адзіны ў Магілеўскай вобласці гісторыка-археалагічны музей, значная частка яго экспанатаў была атрымана падчас археалагічных раскопак Л. В. Аляксеева, М. А. Ткачова, А. А. Трусава. Агульная плошча экспазіцый 265 м². У музеі 3 залы: 2 экспазіцыйная плошчай 251,5 м² і выставачная плошчай 37,6 м². Асноўнымі формамі культурна-адукацыйнай дзейнасці з’яўляюцца экскурсіі, інтэрактыўныя музейныя заняткі, выстаўкі, навуковыя канферэнцыі. З 2007 г. Мсціслаўскі раённы музей прымае ўдзел у арганізацыі і правядзенні свята сярэднявечнай культуры «Рыцарскі фэст. Мсціслаў».
У вёсцы Малая Багацькаўка размешчаны філіял музея Літаратурны музей Максіма Гарэцкага, дзе прадстаўлены дзве экспазіцыі «Жыццё і дзейнасць М. Гарэцкага» і этнаграфічна-бытавая.
Гісторыя
Створаны паводле загада Упраўлення культуры Магілёўскага аблвыканкама № 33 ад 6 чэрвеня 1988 г. , пастановы бюро Магілёўскага абкама КПБ і выканаўчага камітэта абласнога Савета народных дэпутатаў ад 30 студзеня 1987 г., а таксама загада Міністэрства культуры ад 30 сакавіка 1988 г. Адкрыты для наведвальнікаў у маі 1995 г. . у будынку былой пошты, узведзеным ў канцы XIX ст. Музеем кіравалі С. М. Клімаў, У. Л. Гасянкоў, У. В. Шылянкоў, цяперашні дырэктар — Людміла Сяргееўна Кірыенка.
Станам на 2001 год пастаянная экспазіцыя, створаная ў 1995 годзе, была прысвечана мсціслаўскай мінуўшчыне і мела два раздзелы: «Мсціслаў — імя старажытнае»; «Сацыяльна-эканамічнае развіццё Мсціслава ў XII — пач. XX ст.». Колькасць прадметаў асноўнага фонду складала 9982 адзінак, агульная плошча музейных будынкаў складала 301 м², экспазіцыйна-выставачная плошча — 210 м².
Экспазіцыі
Дэманстрацыйная плошча музейных зал складае 290 м², на якіх размешчаны 2 пастаянныя і 4 часавыя экспазіцыі. Агульная колькасць музейных прадметаў на 2009 год складала 20 359, з іх асноўнага фонду 12 152, дапаможнага — 8 207, у т.л. рэдкая нумізматычная калекцыя.
Пастаянная экспазіцыя займае тры залы: «Духоўныя крыніцы зямлі Мсціслаўскай», «З гісторыі Мсціслаўшчыны ад старажытнасці да канца XVIII ст.», «Павятовы горад Мсціслаў», якія адлюстроўваюць асноўныя вехі гісторыка-культурнага развіцця рэгіёна.
Мсціслаў — імя старажытнае
У археалагічнай экспазіцыі «Мсціслаў — імя старажытнае» змяшчаецца большасць знаходак з раскопак Мсціслаўскага замчышча, пасада і вакольнага горада. Матэрыялы асвятляюць асноўныя этапы станаўлення феадальнага Мсціслава, развіццё рамёстваў, адлюстроўваюць эстэтычныя ўяўленні і мастацкі густ гараджан. Сярод шматлікіх экспанатаў прадстаўлены тыглі (посуд для плаўкі волава, свінца), дробныя пацеркі, шкляныя бранзалеты, праслы шарападобнай формы, самшытавыя грэбні з Каўказа, касцяныя пласціны ад накладкі калчана для стрэл з вельмі тонкай разьбой XIII ст., гліняныя грузілы для рыбалоўных сетак, наканечнікі стрэл XIII — XVI стст., каменныя, жалезныя, чыгунныя ядры XV — XVII стст., баявыя сякеры XV — XVIII стст. Заслугоўваюць увагі бронзавыя нагрудныя крыжы — энкалпіёны, што складаюцца з 2 палавінак, на якіх змешчаны выявы Хрыста і Маці Божай з немаўлём, крыж XII ст. з надпісам «Багародзіца дапамагай», пярсцёнак-сігнет з пячаткай, жалезная булава, муляж берасцяной граматы XIII ст. (арыгінал знаходзіцца ў Магілёўскім абласным краязнаўчым музеі), дзе размова ідзе пра закупку пшаніцы па 4,5 грыўны і названы нейкі Сямён. Вялікую навуковую каштоўнасць уяўляюць экспануемыя рыцарскія шлемы — рускі «шышак» канца XIV — пачатку XV ст. і унікальны заходнееўрапейскі «салад» канца XV ст. Гэтыя знаходкі былі вылаўлены ў рацэ Віхра ў Мсціславе мясцовымі жыхарамі і паднесены ў падарунак музею. Паводле меркавання навукоўцаў Інстытута гісторыі Нацыянальнай акадэміі навук Рэспублікі Беларусь, шлемы патрапілі на Мсціслаўшчыну з поля бою Грунвальдскай бітвы. У музеі захоўваюцца рэлігійныя рарытэты: нагрудныя крыжы, крыжы-распяцці, каталіцкія медальёны XVI — XVII стст., царкоўнае начынне, драўляная скульптура Ісуса Хрыста XVII ст. Беларускую іканапісную школу прадстаўляе выстаўка абразоў XIX ст. (57 экспанатаў).
Сацыяльна-эканамічнае развіццё Мсціслава ў XII — XX стст.
У экспазіцыі «Сацыяльна-эканамічнае развіццё Мсціслава ў XII — XX стст.» дэманструюцца калекцыя мсціслаўскага шкла, мсціслаўскай керамікі, мсціслаўскай кафлі XVI — XVIII стст., прылады працы, прадметы быту, посуд, мэбля XIX — XX ст., калекцыя манет XIV — XX ст. Ганчарная вытворчасць прадстаўлена посудам XV — XIX стст., які ўмоўна можна падзяліць на кухонны, сталовы, дэкаратыўны, посуд для захоўвання і транспарціроўкі прадуктаў, а таксама для рознага гаспадарчага ўжытку.
Мсціслаўскі цэнтр шкловытворчасці сфарміраваўся ў першай палове XVII ст. Шкловыдзімальшчыкі спецыялізаваліся на вырабе кілішкаў, бакалаў, збаноў, кубкаў, бутэлек і інш. Шкляныя вырабы музея вылучаюцца шырокім выкарыстаннем рыфлення, роспісу каляровымі эмалямі, афармленнем паддонаў у выглядзе шкляной ленты, дэкаратыўным спалучэннем керамічных пластычных аздабленняў. Майстэрства вырабу паліхромнай кафлі прынесла славу мсціслаўскім умельцам у XVI ст. Найбольш вядомыя творы мсціслаўца Сцяпана Іванова па мянушцы Палубес, які працаваў у Маскоўскай дзяржаве. У калекцыі музея захоўваецца кафля XVI — XVIII стст., з геральдычным, геаметрычным, раслінным або сюжэтным арнаментам. Кавальскія рамесніцкія вырабы адрозніваюцца эстэтычнай дасканаласцю і высокамастацкай апрацоўкай металу. Сярод іх у экспазіцыі прадстаўлены зброя, амуніцыя конніка, рэчы гаспадарча-бытавога прызначэння, калекцыя ключоўоў, прылады працы і розныя інструменты.
Навукова-даследчая праца
У музеі вядзецца навукова-даследчая праца па наступных тэмах: Святы дабраверны князь Расціслаў Мсціслававіч, князі Мсціслаўскія на службе маскоўскай, прывілеі на магдэбургскае права Мсціславу Уладзіславу Вазы; мсціслаўскія, смаленскія, аршанскія палкі ў бітве пад Грунвальдам; мсціслаўскае самакіраванне ў другой палове 70-х гадоў XIX стагоддзя; мсціслаўскі павет ў канцы XIX — пачатку XX стагоддзя; у памяці народнай (1941—1945); яўрэі ў Мсціславе; Праваслаўе на Мсціслаўшчыне.
Туул
Туул, Туул-Гол (да 1988 года — Тола ) — рака ў цэнтральнай і паўночнай частках Манголіі, правы прыток ракі Архон (басейн Селенгі).
Даўжыня ракі 704 км. Плошча басейна 53 200 (49,84 )км². Пачынаецца ў гарах Хэнтэй. Працякае пераважна па нізкагор’ях і ўзгорысты' раўнінах, праз запаведнік Хан-Хэнтэйн-Нуруу. Рацэ ўласцівы летнія паводкі. На рацэ горад Улан-Батар. Выкарыстоўваецца рака ў мэтах арашэння і забеспячэння вадой Улан-Батара.
Меляхі
Назву Меляхі́ маюць:
Рагоўскае
Раго́ўскае во́зера — возера ў Лепельскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Тураўлянка, за 30 км на паўночны ўсход ад горада Лепель, за 1 км на поўнач ад вёскі Варашкі.
Плошча паверхні возера 0,6 км². Даўжыня 1,71 км, найбольшая шырыня 0,59 км, даўжыня берагавой лініі 4,37 км. Найбольшая глыбіня 28,1 м, сярэдняя 11,1 м. Аб’ём вады ў возеры 6,68 млн м². Плошча вадазбору 99,6 км².
Катлавіна возера лагчыннага тыпу, выцягнутая з паўднёвага захаду на паўночны ўсход. Схілы катлавіны на захадзе вышынёй 18—24 м, на поўначы і паўночным усходзе 9—10 м, на ўсходзе і поўдні возера 4—5 м. Берагавая лінія звілістая на ўсходзе возера. Берагі пераважна зліваюцца са схіламі катлавіны, пясчаныя. На ўсходзе возера берагі вышынёй да 0,2 м. Зона мелкаводдзя вузкая. Шырыня яе 5—15 м, на ўсходзе да 35—40 метраў. Дно возера пясчанае да глыбіні 2—3 м (на ўсходзе і поўначы да глыбіні 4—6 м). Да глыбіні 5—10 метраў дно выслана апясчаненымі адкладамі, глыбей — гліністым ілам.
Возера мезатрофнае, слабапраточнае. На поўдні ў Рагоўскае возера ўпадае рака Лукомка, на поўначы выцякае пратока ў возера Астраўкі. Надводная прыбярэжная расліннасць пашыраецца на адлегласці 5—35 м ад берага і да глыбіні 1,7—2 м. Падводная расліннасць пашырана да глыбіні 3—4 м.
У возеры водзяцца лешч, акунь, шчупак, сом, лінь, плотка, краснапёрка, рапушка і іншыя віды рыб. Сустракаюцца ракі.
Ахоцкая археалагічная культура
Ахоцкая культура (, Охотская культура) — археалагічная культура, якая ў 1 тысячагоддзі н. э. - пачатку 2 тысячагоддзя н. э. ахоплівала басейн Ахоцкага мора, у тым ліку Сахалін, Курыльскія астравы і Хакайда.
Гісторыя даследавання
Упершыню вылучана японскімі археолагамі ў 1890 г. у выніку раскопак на востраве Рэбун. Канчаткова паняцце ахоцкай археалагічнай культуры ўсталявалася ў 1933 г. дзякуючы аналізу старажытных керамічных вырабаў, зробленаму Кона Хіраміта. У СССР публікацыі, прысвечаныя даследаванню ахоцкай культуры з'явіліся з 1970-х гг. У наш час у Японіі і Расіі ахоцкая культура атаесамляецца з 9 лакальнымі археалагічнымі культурамі, што выклікае навуковыя спрэчкі.
Дуванскі раён
Дува́нскі раён (Дуванский район; Дыуан районы) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў цэнтральнай частцы Башкартастана ў Расіі. Адміністрацыйным цэнтрам з’яўляецца сяло Месягутава.
Геаграфія
Дуванскі раён мяжуе з Мечатлінскім, Кігінскім, Салавацкім, Нурыманаўскім, Караідэльскім і Аскінскім раёнамі, а таксама з Свярдлоўскай вобласцю. Плошча раёна складае 3246 км².
Гісторыя
Дуванскі раён быў утвораны 20 жніўня 1930 года ў адпаведнасці з пастановай УЦВК.
Насельніцтва
Насельніцтва раёна станам на 2017 год складала 30930 чалавек. Паводле перапісу 2010 года большасць складаюць рускія (63,9 %), далей ідуць башкіры (20,4 %), татары (12,8 %) і эрзя (1,6 %).
Казачкі
Назву Казачкі́ маюць:
Мётлы
Назву Мётлы маюць:
Жалбалды
Жалбалды — сяло ў Актагайскім раёне Паўладарскай вобласці Казахстана. Адміністрацыйны цэнтр Жалбалдзінскай сельскай акругі. Код КАТА — 553241100.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 957 чалавек (472 мужчыны і 485 жанчын). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 547 чалавек (269 мужчын і 278 жанчын).
Кварта
Назву ква́рта маюць:
Казіс Сая
Казіс Сая (літ.: Kazys Saja, 27 чэрвеня 1932, вёска Скерай, недалёка ад Пасваліса) — літоўскі, -наватар,.
Біяграфія
Нарадзіўся ў вёсцы Скерай недалёка ад Пасваліса. Дзяцінства было цяжкае, гаротнае. Бацька рана памёр ад сухотаў, за ім — два старэйшыя браты, а потым і маці. Хлопчык застаўся круглым сіратой. «Сам я быў ні жывы ні мёртвы» (К. Сая). Пасля пахавання маці (1939) дзядька забірае яго да сябе ў Коўна, дзе Казюкас скончыць першы клас пачатковай школы. Потым прыйшлі Саветы, пачалася вайна. Было не да заняткаў. Гадаваўся ў сваякоў па вёсках. Пасля школы скончыў Клайпедскі сельскагаспадарчы тэхнікум, потым аддзяленне прыроды і геаграфіі мясцовага настаўніцкага інстытута (1954). Замілаванне да роднага слова прыводзіць яго на факультэт літуаністыкі Віленскага педінстытута, які скончыў у 1958 годзе.
NGC 3730
NGC 3730 (іншыя абазначэнні — MCG -1-30-3, NPM1G -09.0436, PGC 35743) — эліптычная галактыка (E) ў сузор’і Чаша.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Ібадан
Трэці па насельніцтве горад краіны пасля Лагаса і Кана.
Насельніцтва — больш за 2,5 млн жыхароў (2006), у цэнтральнай частцы горада — 1,3 млн. Большасць насельніцтва складае народ ёруба.
Кварта (адзінка аб’ёму)
Кварта як адзінка вымярэння вадкіх рэчываў у сістэме мер Вялікага княства Літоўскага да 1766 г. раўнялася ¼ гарца (адзінка вымярэння сыпкіх рэчываў у Вялікім княстве Літоўскім, у якую ўмяшчалася 3,28 л. вадкасці). Кварта ў той час была роўнай 0,82 л. У 1766 г. сойм зацвердзіў новую меру гарца – малы (шынкавы), роўны 2,8237 л. (адпаведна кварта пачала ўмяшчаць 0,70577 л.) і ў 2 разы большы – вялікі (цэхавы), роўны 5,6474 л. 144 малыя (шынкавыя) гарцы складалі віленскую бочку – 406,54 л. Адзінка, у 4 разы меншая за кварту, называлася кватэрка.
Мешкуці
Назву Мешкуці́ маюць:
Alpha Protocol
Alpha Protocol — камп’ютарная гульня ў жанры action/RPG ад трэцяй асобы, якую стварыла кампанія Obsidian Entertainment і выпусціла кампанія Sega. летам 2010 года. У гульні распавядаецца аб прыгодах пачаткоўца ў шэрагах агентаў сакрэтнага падраздзялення "Альфа Пратакол» Майкла Тортана.
Сюжэт
На Блізкім Усходзе тэрарыстычная групоўка "Аль-Самад» збіла пасажырскі авіялайнер. Атака вырабленая з выкарыстаннем найноўшай ракеты амерыканскага вытворчасці. Расследаванне справы даручана адмысловаму агенту Майклу Тортана. Яму ўдаецца выйсці на след лідара "Аль-Самад», аднак затым яго раптам адхіляюць ад заданняў і здраджваюць старэйшыя калегі. Зараз на яго з падачы ўрада Злучаных Штатаў аб’яўлена паляванне, і Майкл выкарыстоўвае «Alpha Protocol» — пратакол, зарэзерваваны для старэйшых агентаў, і пачынае таемна працаваць для выяўлення змовы.
Баявая сістэма
Alpha Protocol дае ўзяць пад кантроль Торнтон з камерай ад трэцяй асобы, даючы гульцу магчымасць заўсёды бачыць Тортана і навакольнае яго прастору. Так як Тортана праходзіў трэніроўку ў ЦРУ, у распараджэнні іграка дадзена валоданне агнястрэльнай зброяй, рукапашны бой з элементамі кэмпа і тэхнічныя прыстасаванні.
У дадатак да гэтага, ігрок таксама зарабляе акуляры прасоўвання, якія могуць быць укладзены ў любы з дзесяці розных навыкаў у гульні. Гэтыя навыкі павышаюць здольнасць Тортана выкарыстоўваць пэўнае зброю, а таксама даюць дадатковыя здольнасці. Іх можна свабодна выкарыстоўваць, але яны патрабуюць часу на перазарадку.
Структура
Гульня мае цэнтравых структуру, па якой Тортана павінен выкарыстаць бяспечныя дома ў кожным з гарадоў, для пераходу паміж місіямі. У бяспечным доме, ён можа памяняць вопратку, атрымаць доступ да шафкі з зброяй, тэлефонным кантактаў і паспрабаваць прайсці місію. Некаторыя місіі з’яўляюцца вельмі сур'ёзнымі для развіцця гісторыі, у той час як іншыя — дадатковыя.
Ігракі будуць у стане набываць і прадаваць зброю і ачкі прасоўвання ў межах дамоў. Гарады ў гульні прадстаўлены Рымам, Масквой і Тайбэем.
Рэцэнзіі
Alpha Protocol атрымаў неадназначныя водгукі гульнявых журналістаў, хвалілі яго за ўнікальныя і новыя рашэнні, інавацыйную дыялогавую сістэму і крытыкаваліся за багацце багоў і няўдалую баявую сістэму.
Аўстралійскае шоу Good Game', прысвечанае відэагульням, дало на гульню 2 агляду з выніковымі ацэнкамі: 7/10 і 7,5/10.
Найбуйнейшы расійскі партал гульняў Absolute Games паставіў гульні 58%. Аглядальнікі адзначылі нядрэнную сістэму дыялогаў і развіцця персанажа. Да недахопаў былі аднесены дрэнна прапрацаваны II, стэлс-сістэма і іншыя недапрацоўкі ў гульнявым працэсе. Вердыкт: «А вось хто прыме Alpha Protocol за« сваю» — пытанне на мільён. Ролевай экшэн пра сучасны свет, поўны палітычных і карпаратыўных інтрыг, стаяў асабняком у акіяне фэнтэзі, старажытных міфаў і касмічнай фантастыкі. Але добрую ідэю загубіла слабое выкананне. Цяпер ужо не важна, чыя тут віна: кучы кухароў на дызайнерскай «кухні», самадурства дырэктара праекта або ўмяшаецца Sega. Шпіён «згарэў», яўка правалена».
«Страна игр» паставіла гульні 7,0 з 10 балаў. Да вартасцей былі прылічаны сцэнарый і прапрацаваны сеттинг. Да недахопаў аднеслі аднастайны геймплэй і слабыя стэлс-сцэны. Вердыкт: «Так ці інакш, Alpha Protocol уяўляецца вельмі перспектыўным праектам, і па-чалавечы хочацца, каб супрацоўнікі Obsidian прыняліся за працяг. Толькі перад гэтым абавязкова правялі бы працу над памылкамі, а то бо ў наступны раз тухлымі яйкамі закідалі!»
Гульнявы ​​партал Igromost.ru паставіў гульні 7.5 (з 10), адзначыўшы шматграннасць выбару, аднак не забыўшыся ўказаць на недахопы — "крываватыя анімацыю", "вельмі сярэднюю графіку", "сякерныя экшэн" і "прымітыўны стэлс".
Цікавасць у Расіі
У Расіі ролевая гульня Alpha Protocol выклікала павышаную цікавасць пасля трэйлера, у якім была прадэманстравана перастрэлка ў Маскве. Расійскіх ігракоў прыцягнула ў трэйлеры не столькі тое, што аднаго з персанажаў скідаюць з даху гасцініцы «Расія» на фоне Крамля, колькі невялікая, непрыкметная дэталь — таблічка на сцяне. На ёй напісана наступнае: «Пры пажары крадзі, забівай, ябі гусей, чакай зваротнага гудка». Гэтая фраза задоўга да гэтага стала інтэрнэт-мемам. Таксама па сюжэце герой сутыкаецца з рускай мафіяй, якая базуецца на яхце «Победа» з якой адкалоліся літары «По» (адсылка да мультфільма «Прыгоды капітана Врунгеля»), а ў офісе кампаніі маладзёж-Тэк вісяць таблічкі з надпісам «Сардэчна запрашаем. Староннім уваход забаронены». Павел Ваня, па мянушцы "чэмпіёнчыкам" — целаахоўнік аднаго з персанажаў у Маскве, па апісанню і знешне нагадвае расійскага баксёра Мікалая Валуева.
Сіквел
Пасля дрэннага прыёму гульні крытыкай і ігракамі, прэзідэнт падраздзяленні Sega West Майк Хэйс пацвердзіў інфармацыю аб тым, што ў гульні не будзе працягу, але высока ацаніў канцэпцыю Alpha Protocol.
Війціўці
Війціўці (Війтівці) — пасёлак гарадскога тыпу ў Валачыскім раёне Хмяльніцкай вобласці Украіны, цэнтр аб'яднанай тэрытарыяльнай грамады. Чыгуначная станцыя на лініі Хмяльніцкі - Цярнопаль. Паселішча разам з чыгуначнай станцыяй было ўтворана ў 1870-я гг., калі пачалося будаўніцтва чыгункі Жмэрынка - Валачыскі.
Эрык Клэптан
Эрык Патрык Клэптан (Eric Patrick Clapton; 30 сакавіка 1945, Рыплі, Сурэй, Англія) — брытанскі рок-музыка (кампазітар, гітарыст, вакаліст). Камандор Ордэна Брытанскай імперыі. Яго мянушка — «павольная рука» (англ.: Slowhand). Клэптан стаў адным з самых паважаных і ўплывовых музычных дзеячаў у эру рок-музыкі. Яго стыль з часам змяняўся, але ён заўсёды трымаўся блюзавых каранёў. Граў з блюз-фатальнымі камандамі (John Mayall’s Bluesbreakers, The Yardbirds), з хард-рокавымі (Cream), шмат працаваў сольна і як сесійны музыка.
Спасылкі
https://web.archive.org/web/20090530062643/http://ericclapton.by.ru/info/articles/son/ Эрык Клэптан сын сваёй сястры
Баэмунд VII (граф Трыпалі)
Баэмунд VII (Bohemond de Poitiers,  — ) — граф Трыпалі (1275—1287), тытулярны князь Антыёхіі (1275—1287). Сын князя Баэмунда VI Антыяхійскага і прынцэсы Сібілы.
NGC 3731
NGC 3731 (іншыя абазначэнні — UGC 6553, MCG 2-30-1, ZWG 68.3, NPM1G +12.0281, PGC 35731) — эліптычная галактыка (E) ў сузор’і Леў.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Іван Ігнатавіч Дзяржынскі
Іван Ігнатавіч Дзяржынскі (, в. Рагінь, Буда-Кашалёўскі раён, Гомельская вобласць — ) — беларускі эканаміст, гаспадарчы дзеяч. Кандыдат эканамічных навук (1971). Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. Дэпутат Вярхоўнага Савета Беларускай ССР (1975—1980).
Біяграфія
Скончыў Беларускі дзяржаўны інстытут народнай гаспадаркі імя В. У. Куйбышава (1964). Працаваў на спіртавым заводзе «Яхімаўшчына» (Маладзечанскі раён, Мінская вобласць; з 1953 — дырэктар), у племянным саўгасе «Яхімаўшчына» (1957—1986, дырэктар).
Навуковыя інтарэсы: эканоміка сельскай гаспадаркі.
Узнагароды
Званне «Герой Сацыялістычнай Працы» (1973), ордэны Леніна, Чырвонай Зоркі і інш.
Шылікты (Паўладарская вобласць)
Шылікты — сяло ў Актагайскім раёне Паўладарскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад Жалбалдзінскай сельскай акругі. Код КАТА — 553241200.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 202 чалавекі (98 мужчын і 104 жанчыны). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 126 чалавек (62 мужчыны і 64 жанчыны).
Копыскі сельсавет
Ко́пыскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Копыскага раёна Аршанскай акругі БССР. Цэнтр — мястэчка Копысь.
Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Копыскага раёна Аршанскай акругі БССР. 24 верасня 1926 года скасаваны ў сувязі з утварэннем Копыскага местачковага савета.
Мечатлінскі раён
Мечатлі́нскі раён (Мечетлинский район; Мәсетле районы) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на поўначы Башкартастана ў Расіі. Адміністрацыйным цэнтрам з’яўляецца сяло Бальшаўсцьікінскае.
Геаграфія
Мечатлінскі раён мяжуе з Белакатайскім, Кігінскім і Дуванскім раёнамі, а таксама з Свярдлоўскай вобласцю. Плошча раёна складае 1556,67 км².
Гісторыя
Мечатлінскі раён быў утвораны 20 жніўня 1930 года ў адпаведнасці з пастановай УЦВК.
Насельніцтва
Насельніцтва раёна станам на 2017 год складала 22983 чалавек. Паводле перапісу 2010 года большасць складаюць башкіры (59,8 %), далей ідуць татары (23,6 %) і рускія (15,4 %).
Алесь Наўроцкі
Алесь Наўроцкі (Аляксандр Піліпавіч Наўроцкі;, вёска Давыдаўка, , Гомельская вобласць — , Мінск) — беларускі празаік і паэт, урач.
Біяграфічныя звесткі
Нарадзіўся ў сям’і настаўнікаў. У 1954 годзе скончыў Бабруйскую школу санітарных фельчараў. Працаваў фельчарам у вёсцы Вышкава Карэліцкага раёна. Скончыў Мінскі медыцынскі інстытут (1962). Працаваў урачом участковай бальніцы ў вёсцы Аравічы Хойніцкага раёна (1962—1965).
У 1964 годзе прыняты ў члены Саюза пісьменнікаў БССР. Пераехаў у Мінск, працаваў на станцыі хуткай медыцынскай дапамогі (з 1965).
У 1975 годзе паступіў на Вышэйшыя літаратурныя курсы ў Маскве. Праз год заўважыў увагу да сябе з боку КДБ, пасля чаго прыпыніў вучобу і вярнуўся ў Мінск (1976).
У 1980 годзе галосна выказаў сваю грамадзянскую пазіцыю: публічна пратэставаў супраць метадаў, якія прымяняла ў СССР так званая «карная псіхіятрыя». Звяртаўся па падтрымку да праваабаронцы акадэміка Андрэя Сахарава.
Неўзабаве доктара Наўроцкага наведала ўрачэбна-кансультацыйная камісія, якая вырашыла прымацаваць Алеся Наўроцкага да псіхіятрычнага дыспансера і пазбавіла працы лекара (1981). Доўгі час пісьменнік нідзе не працаваў і амаль не друкаваўся – паводле ўласных словаў, «дваццаць гадоў пісаў у шуфляду».
Творчасць
Дэбютаваў вершам «Краіна родная» ў раённай газеце «Ленінская перамога» ў 1952 годзе, а з 1954 года выступаў у рэспубліканскім друку (часопіс «Полымя», верш «Ранак ідзе»).
Аўтар зборнікаў паэзіі «Неба ўсміхаецца маланкаю» (1962), «Гарачы снег» (1968), «Пакаленні і папялішчы» (1990), кнігі апавяданняў «Валун» (1976), якая выйшла ў двух варыянтах: як зборнік апавяданняў (1976) і як раман на рускай мове (1994).
У 2016 годзе ў серыі «Беларускі кнігазбор» выйшла ў свет кніга Алеся Наўроцкага «Выбраныя творы».
Курапаты (Ваўкавыскі раён)
Курапа́ты (, Куропаты) — вёска ў Ваўкавыскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Субацкага сельсавета.
Да 2003 года ўваходзіла ў склад Вярэйкаўскага сельсавета.
Гісторыя
Вядома з пачатку XVIII ст. у складзе маёнтка Рось. У 1796 г. належала Івану Завішу, ваўкавыскаму земскаму суддзі, і яго брату Тамашу. У 1836 г. прыватная вёска, 6 двароў, 54 жыхары. У 1914 г. 16 двароў, 83 жыхары.
Насельніцтва
На 01.01.2004 г. 24 двары, 48 жыхароў.
Інфраструктура
Крама, клуб.
Порт-Харкорт
Порт-Харкорт (Port Harcourt, Ugwu Ọcha) — сталіца штата Рыверс, Нігерыя, размешчаны па рацэ Боні ў дэльце Нігера. Насельніцтва горада — 1620214 жых. (2007), Вялікі Порт-Харкорт налічвае амаль 5,7 мільёна жыхароў.
Порт-Харкорт быў заснаваны ў 1912 годзе брытанцамі ў раёне, які традыцыйна засяляюць народы ікверэ і іджа. Ён быў названы ў гонар Люіса, віконт Харкорд, дзяржаўнага сакратара па справах калоній, першапачаткова для экспарту вугалю, які здабываецца ў Энугу.
Уладзімір Пятровіч Слінчанка
Уладзімір Пятровіч Слі́нчанка ( — ) — скульптар, аўтар твораў у манументальнай і станковай скульптуры, педагог. Заслужаны дзеяч мастацтваў Рэспублікі Беларусь (2010).
Біяграфія
Нарадзіўмя ў сяле Бадаква Лохвыцкага раёна Палтаўскай вобласці (зараз у Мыргарадскім раёне). З пачаткам Вялікай Айчыннай вайны добраахвотнікам пайшоў на фронт. Прымаў удзел у баявых дзеяннях на Паўднёва-Заходнім, 1-м Украінскім франтах. Пасля вайны праходзіў службу на Далёкім Усходзе, у Эстоніі. Капітан тэхнічнай службы. Пасля дэмабілізацыі (25 студзеня 1957 года ) прыехаў у Мінск. У 1965 годзе скончыў Беларускі дзяржаўны тэатральна-мастацкі інстытут і выкладаў у ім з 1968 па 1994 год, з 1985 года — дацэнт.
Творчасць
Удзельнічаў у арганізацыі і правядзенні мастацкіх выставак з 1963 года. Працаваў у станковай і манументальнай скульптуры. Галоўнае месца ў творчасці мастака займае тэма Вялікай Айчыннай вайны, помнікі і мемарыяльныя знакі воінам і партызанам. Сярод іх у вёсках Блужа Пухавіцкага раёна (1968), Рачэнь Любанскага раёна (1969), Белічы Слуцкага раёна і Зарэчча Лагойскага раёнаў (1974); мемарыяльны комплекс «Бабруйскі кацёл» у Бабруйску (1968, у сааўтарстве з П. Цомпелем і М. Бакуменкам); станковыя кампазіцыі «Настаўнік» (1963), «Заслонаўцы» (1965), «Партызанка» (1966), «Партызаны» (1968); партрэты ветэранаў вайны В. М. Гінтаўта, К. І. Дз’яковіча, М. І. Кімбара, Р. Я. Марука, М. М. Рабцава (1970—1980-я гады), партызанскай разведчыцы Т. Галабурды (1982) і інш. Аўтар надмагілля народнага артыста СССР Б. Платонава на Усходніх могілках, мемарыяльнай дошкі мастаку М. Сеўруку ў Нясвіжы, партрэтаў скульптараў А. Глебава, А. Бембеля, С. Селіханава, кампазіцый «Праметэй» (1998), «У ХХІ стагоддзе» (2000).
Творы У. П. Слінчанкі знаходзяцца ў Нацыянальным мастацкім музеі Рэспублікі Беларусь, фондах Беларускага саюза мастакоў, Барысаўскім краязнаўчым музеі.
Італьянскі вайсковы кантынгент у Іраку
Італьянскі ваенны кантынгент у Іраку — падраздзяленне Узброеных сіл Італіі, якое ў 2003—2006 гг. прымала ўдзел у вайне ў Іраку.
Італьянскія войскі прыбылі ў Ірак у ліпені 2003 года. Аднак ужо 15 сакавіка 2005 года прэм’ер-міністр Сільвіё Берлусконі абвясціў намеры вывесці італьянскія войскі з Ірака да верасня 2005 года. Праз суткі пад ціскам ЗША і Вялікабрытаніі кіраўнік дзяржавы ўзяў назад сваю заяву.
31 мая 2005 года ў раёне Насірыі разбіўся верталёт АВ-412 італьянскага кантынгенту, загінулі 4 вайскоўцы Італіі.
У 2006 годзе новы прэм’ер-міністр Італіі Рамана Продзі зноў абвясціў аб вывадзе войск з Ірака. У выніку, апошнія італьянскія вайскоўцы пакінулі Ірак у лістападзе 2006 года.
Ваенная аперацыя італьянскага кантынгенту на тэрыторыі Ірака ў перыяд з 15 ліпеня 2003 да 1 снежня 2006 года атрымала афіцыйную назву аперацыя «Старажытны Вавілон» (L'operazione Antica Babilonia).
Кашо
Кашо — возера ў Гарадоцкім раёне Віцебскай вобласці.
Размешчана ў 4 км на паўночны захад ад горада Гарадок у басейне ракі Усыса (прыток ракі Обаль), якая выцякае з возера пад назвай Гараджанка.
Італьянскі вайсковы кантынгент у Іраку
У маі 2017 года Італія зноў накіравала войскі ў Ірак, 500 вайскоўцаў 6-га палка берсальеров ўзялі пад ахову дамбу ў Масуле.
Кашо
Каля возера размешчаны вёскі Вялікае і Малое Кашо, Пагост, Сазоненкі, Кавалёўцы.
Італьянскі вайсковы кантынгент у Іраку
Страты італьянскага кантынгенту ў Іраку склалі 33 вайскоўцы загінулымі і не менш як 36 параненымі. У пералічаныя вышэй страты не ўключаны страты «кантрактнікаў» сіл кааліцыі (супрацоўнікі замежных прыватных вайскоўцаў і ахоўных кампаній, кампаній па размініраванні, аператары авіятэхнікі, а таксама іншы грамадзянскі персанал, які дзейнічаў у Іраку з дазволу і ў інтарэсах краін кааліцыі). Па даных з адкрытых крыніц, у ліку страт «кантрактнікаў» міжнароднай кааліцыі ў Іраку — не менш за 4 грамадзян Італіі.
Нійдэ (значэнні)
Назву Нійдэ маюць: горад і правінцыя ў Турцыі.
Гімназія № 7 (Мінск)
Гімназія № 7 — сярэдняя навучальная ўстанова ў Партызанскім раёне Мінска. Размешчана па адрасе вул. Захарава, 58, пачатковая школа размешчана ў асобным будынку па адрасе вул. Антонаўская, 20.
Гісторыя
У 1940-х гадах адкрыта сярэдняя агульнаадукацыйная школа № 54 г. Мінска. У 1976 годзе для школы пабудаваны новы будынак. Адной з асаблівасцей працы школы ў гэты перыяд з’яўлялася стварэнне двух профільных спартыўных класаў.
У 1980 годзе быў зменены профіль школы, з першага класа было ўведзена паглыбленае вывучэнне англійскай мовы. У 1988 годзе арганізуецца дадатковае вывучэнне нямецкай мовы (з 6-га класа па выбары).
Адукацыйны працэс
У гімназіі навучаецца 1375 навучэнцаў. Заняткі праводзяцца ў адну змену. Выкладанне вядзецца на рускай мове, а таксама прадугледжваецца абавязковае вывучэнне англійскай мовы, нацыянальнай і сусветнай гісторыі, культуры і літаратуры; нямецкай, іспанскай, польскай і кітайскай моў на факультатывах і кружках. На ІІІ ступені навучання (10 — 11 класы) вывучаюца англійская і руская мовы на павышаным узроўні.