cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Кантынент
У геалагічным сэнсе кантынент адпавядае буйнаму блоку кары кантынентальнага тыпу і змяшчае, апроч сушы, таксама тэрыторыю прылеглай мацерыковай ускраіны, шэльфа, і змешчаных на ім астравоў. Абрысы кантынентаў змяняюцца ў геалагічным часе. Мацерыкі, што існавалі на Зямлі ў ранейшыя эпохі, завуцца палеакантынентамі.
Як раўназначны або блізкі да паняцця «кантынент» таксама ўжываецца тэрмін «мацярык».
Тэрміналогія
У адрозненне ад мацерыка, частка свету ўключае ў сябе таксама блізкія да мацерыка астравы, прычым блізкасць маецца на ўвазе па гістарычнай традыцыі, а адлегласць можа быць і вялікая. У геалогіі да кантынента часта адносяць таксама подводную ўскраіну мацерыка, уключаючы астравы, размешчаныя на ёй.
У англійскай і некаторых іншых мовах словам continent пазначаюць як кантыненты, так і часткі свету.
У геалогіі да мацерыка часта адносяць таксама падводную ўскраіну мацерыка, уключаючы астравы, размешаныя на ёй. Мацерыкі з тэктанічнага пункту погляду — пляцоўкі літасферы, мелыя кантынентальную будову зямной кары.
Кантынент (непарыўны, суцэльны), у адрозненне ад мацерыка, — бесперапынны масіў сушы, не падзелены морам. Межы кантынента не могуць праходзіць па сушы. Кантынентаў чатыры:
Існуе таксама падобнае гісторыка-культурнае паняцце «часткі свету». На мацерыку Еўразія месцяцца дзве часткі свету — Еўропа і Азія, а частка свету Амерыка уключае два мацерыкі — Паўднёвую і Паўночную Амерыкі. Свет дзеліцца на шэсць частак свету: Часам Акіянію і Арктыку вылучаюць у асобныя часткі свету.
Мяжа паміж Еўропай і Азіяй з поўначы на поўдзень праходзіць па Уральскіх горах, потым па рацэ Эмба да Каспійскага мора, на поўнач ад Каўказа — па рэках Кума і Маныч да Азоўскага мора, далей — па Чорным і Міжземным морах. Апісаная вышэй мяжа не з'яўляецца бясспрэчнай — гэта толькі адзін з некалькіх прынятых у свеце варыянтаў.
Кантынентальныя мадэлі
У свеце існуе некалькі традыцый падзелу Зямлі на мацерыкі і часткі свету.
Еўразія
Еўразія — самы вялікі мацярык на Зямлі, і адзіны, які абмываецца чатырма акіянамі: на поўдні — Індыйскім, на поўначы — Паўночным Ледавітым, на захадзе — Атлантычным, на ўсходзе — Ціхім. Кантынент знаходзіцца ў Севернам паўшар'і паміж 9° з. д. і 169° з. д., пры гэтым частка астравоў Еўразіі знаходзіцца ў Паўднёвым паўшар'і. Большая частка кантынентальнай Еўразіі ляжыць у Усходнім паўшар'і, хоць крайнія заходні і ўсходні пункты мацерыка знаходзяцца ў Заходнім паўшар'і. Еўразія працягнулася з захаду на ўсход на 10,5 тыс. км, з поўначы на поўдзень — на 5,3 тыс. км, пры плошчы 53,6 млн км². Гэта больш як траціна плошчы ўсёй сушы планеты. Плошча астравоў Еўразіі набліжаецца да 2,75 млн км².
Змяшчае дзве часткі свету: Еўропу і Азію. Лінію мяжы паміж Еўропай і Азіяй найчасцей праводзяць па ўсходніх схілах Уральскіх гор, рацэ Урал, рацэ Эмба, паўночна-заходняму ўзбярэжжу Каспійскага мора, рацэ Кума, Кумо-Маныцкай западзіне, рацэ Маныч, усходнім узбярэжжы Чорнага мора, паўднёваму ўзбярэжжу Чорнага мора, праліву Басфор, Мармуроваму моры, праліву Дарданэлы, Эгейскаму і Міжземнаму морам, Гібралтарскаму праліву. Гэты падзел склаўся гістарычна. У прыродным дачыненні рэзкай мяжы паміж Еўропай і Азіяй не існуе. Кантынент з'яднаны бесперапыннасцю сушы, што склалася на цяперашні момант тэктанічнай кансалідаванасцю і адзінствам шматлікіх кліматычных працэсаў.
Паўночная Амерыка
Паўночная Амерыка (North America, Amérique du Nord, América del Norte, Norteamérica, Ixachitlān Mictlāmpa) — адзін з кантынентаў планеты Зямля, размешчаны на поўначы Заходняга паўшар'я Зямлі. Паўночная Амерыка абмываецца на захадзе Ціхім акіянам з Берынгавым морам, залівамі Аляска і Каліфарнійскім, на ўсходзе Атлантычным акіянам з морамі Лабрадор, Карыбскім, залівам Святога Лаўрына і Мексіканскім, на поўначы — Паўночным Ледавітым акіянам з морамі Бофарта, Бафіна, Грэнландскім і Гудзонавым залівам. З захаду кантынент адлучаны ад Еўразіі Берынгавым пралівам. На поўдні мяжа паміж Паўночнай і Паўднёвай Амерыкай праходзіць праз Панамскі перашыек.
У склад Паўночнай Амерыкі ўлучаюць таксама шматлікія астравы: Грэнландыю, Канадскі арктычны архіпелаг, Алеуцкія астравы, востраў Ванкувер, архіпелаг Аляксандра і іншыя. Плошча Паўночнай Амерыкі разам з астраамі 24,25 млн км², без астравоў 20,36 млн км².
Паўднёвая Амерыка
Паўднёвая Амерыка (América del Sur, Sudamérica, Suramérica, América do Sul, South America, Zuid-Amerika, Amérique du Sud, Ñembyamérika, Urin Awya Yala, Urin Amerika) — паўднёвы кантынент у Амерыцы, размешчаны галоўным чынам у Заходнім і Паўднёвым паўшар'ях планеты Зямля, тым не менш, часткова кантынент знаходзіцца і ў Паўночным паўшар'і. Абмываецца на захадзе Ціхім акіянам, на ўсходзе — Атлантычным, з поўначы абмяжоўваецца Паўночнай Амерыкай, мяжа паміж Амерыкамі праходзіць па Панамскім перашыйку і Карыбскім моры.
У склад Паўднёвай Амерыкі таксама ўваходзяць розныя астравы, большасць з якіх прыналежыць краінам кантынента. Карыбскія тэрыторыі адносяцца да Паўночнай Амерыкі. Краіны Паўднёвай Амерыкі, якія мяжуюць з Карыбскім морам — улучаючы Калумбію, Венесуэлу, Гаяну, Сурынам і Французскую Гвіяну — вядомыя як Карыбская Паўднёвая Амерыка.
Найважнейшымі рачнымі сістэмамі ў Паўднёвай Амерыцы з'яўляюцца Амазонка, Арынока і Парана, агульны басейн якіх складае 7 000 000 км² (плошча Паўднёвай Амерыкі 17 800 000 км²). Большасць азёр Паўднёвай Амерыкі знаходзяцца ў Андах, самым буйным і высокім у свеце суднаходным возерам з'яўляецца Тытыкака, на мяжы Балівіі і Перу. Самым вялікім паводле плошчы з'яўляецца возера Маракайба ў Венесуэле, яно таксама і адно з найстаражытнейшых на планеце.
У Паўднёвай Амерыцы знаходзіцца самы высокі вадаспад у свеце — Анхель. На мацерыку размяшчаецца і самы магутны вадаспад — Ігуасу.
Плошча кантынента — 17,8 млн км² (4-е месца сярод кантынентаў).
Афрыка
Афрыка — другі паводле плошчы мацярык пасля Еўразіі, які абмываецца Міжземным морам з поўначы, Чырвоным — з паўночнага ўсходу, Атлантычным акіянам з захаду і Індыйскім акіянам з усходу і поўдня. Афрыкай завецца таксама частка свету, якая складаецца з мацерыка Афрыка і прылеглых астравоў.
Афрыканскі кантынент перасякае экватар і некалькі кліматычных зон; гэта адзіны кантынент, што працягнуўся ад паўночнага субтрапічнага кліматычнага пояса да паўднёвага субтрапічнага. Праз недахоп дажджэй і арашэння — роўна як ледавікоў ці ваданоснага гарызонту горных сістэм — натуральнага рэгулявання клімату нідзе, апроч узбярэжжаў, практычна не назіраецца.
Аўстралія
Аўстралія (ад austrālis — «паўднёвы») — кантынент, які знаходзіцца ва Усходнім і Паўднёвым паўшар'ях Землі. Уся тэрыторыя мацерыка з'яўляецца асноўнай часткай дзяржавы Аўстралійскі Саюз. Мацярык уваходзіць у частку свету Аўстралія і Акіянія. Паўночнае і ўсходняе ўзбярэжжы Аўстраліі абмываюць моры Ціхага акіяна: Арафурскае, Каралавае, Тасманава, Тыморскае; заходняе і паўднёвае — Індыйскі акіян. Блізу Аўстраліі знаходзяцца буйныя астравы Новая Гвінея і Тасманія. Уздоўж паўночна-усходняга ўзбярэжжа Аўстраліі больш за 2000 км цягнецца самы вялікі ў свеце каралавы рыф — Вялікі Бар'ерны рыф.
Антарктыда
Антарктыда (ἀνταρκτικός — процілегласць Арктыдзе) — кантынент, які знаходзіцца на самым поўдні Землі, цэнтр Антарктыды прыкладна супадае з паўднёвым геаграфічным полюсам. Антарктыду абмываюць воды Паўднёвага акіяна. Антарктыдай завуць таксама частку свету, якая складаецца з мацерыка Антарктыды і прылеглых астравоў.
Антарктыда — найвышэйшы мацярык, яго сярэдняя вышыня —. На мацерыку таксама знаходзіцца каля 85 % ледавікоў планеты. Сталага насельніцтва на Антарктыдзе няма, але прысутнічае больш як сорак навуковых станцый, што належаць розным дзяржавам і прызначаны для даследавання і дэталёвага вывучэння асаблівасцей кантынента.
Кенарленд
Кенарленд — гіпатэтычны суперкантынент, існавалы на думку геафізікаў у неаархеі (прыкладна 2,75 млрд гадоў назад). Назва паходзіць ад кенаранскай фазы складкаватасці. Палеамагнітныя даследаванні паказваюць, што Кенарленд знаходзіўся ў нізкіх шыротах.
Нуна
Нуна (Калумбія, Хадсанлэнд) — гіпатэтычны суперкантынент, існавалы ў перыяд ад 1,8 да 1,5 млрд гадоў назад (максімальная зборка ~1,8 млрд гадоў назад ). Здагадка пра яго існаванне была высунута Дж.Роджэрсам і М.Сантушам у 2002 годзе. Час існавання Нуны даводзіцца на палеапратэразойскую эру, што робіць яго меркавана найстарым суперкантынентам. Ён складаўся з плата-папярэднікаў старажытных платформаў, якія ўваходзілі ў склад ранейшых кантынентаў Лаўрына, Фенасарматыя, Украінскага шчыта, Амазоніі, Аўстраліі і, магчыма, Сібіры, Сіна-Карэйскай платформы і Калахарыйскай платформы. Існаванне кантынента Калумбія заснавана на геалагічных і палеамагнітных дадзеных.
Радзінія
Радзінія (ад «Радзіма» або ад «нарадзіць» ) — гіпатэтычны суперкантынент, меркавана існавалы ў пратэразоі — эоне дакембрыя. Паўстаў каля 1,1 мільярда гадоў назад і распаўся каля 750 мільёнаў гадоў назад. У той час Зямля складалася з адной гіганцкай часткі сушы і аднаго гіганцкага акіяна, што атрымаў назва Міровія, таксама ўзятае з рускай мовы. Радынія часта лічыцца найстаражытным вядомым суперкантынентам, аднак яе пазіцыя і абрысы ўсё яшчэ з'яўляюцца прадметамі спрэчак. Пасля распаду Радыніі кантыненты паспелі яшчэ раз з'яднацца ў суперкантынент Пангея і зноў распасціся.
Лаўрусія
Лаўрусія (Еўрамерыка) — палеазойскі суперкантынент, што ўтварыўся ў выніку калізіі Паўночна-Амерыканскай (старажытны кантынент Лаўрына) і Усходне-Еўрапейскай (старажытны кантынент Балтыка) платформаў у час каледонскага арагенезу. Вядомыя таксама назвы Калядонія, «Старажытны чырвоны мацярык» (Old Red Continent), «мацярык Старажытнага чырвонага пясчаніку». У пермскі перыяд злучылася з Пангеяй і стала яе складнікам. Пасля распаду Пангеі стала часткай Лаўразіі. У палеагене распалася.
Гандвана
Гандвана у палеагеаграфіі — старажытны суперкантынент, паўсталы прыкладна 750—530 млн гадоў назад, доўгі час локализовавшийся вакол Паўднёвага полюса, які ўключаў у сябе практычна ўсю сушу, у наш час змесцаваную ў паўднёвым паўшар'і (Афрыка, Паўднёвая Амерыка, Антарктыда, Аўстралія), а таксама тэктанічныя блокі Індастана і Аравіі, цяпер якія перамясціліся ў паўночнае паўшар'е і сталыя часткай Еўразійскага мацерыка. У раннім палеазоі Гандвана паступова ссоўвалася на поўнач, і ў каменнавугальным перыядзе (360 мільёнаў гадоў назад) злучылася з паўночнаамерыканска-скандынаўскім мацерыком у гіганцкі протакантынент Пангею. Потым у часы юрскага перыяду (каля 180 мільёнаў гадоў назад) Пангея зноў раскалолася на Гандвану і паўночны кантынент Лаўразію, якія падзяліў акіян Тэтыс. 30 мільёнаў гадоў праз, у тым жа юрскім перыядзе, Гандвана паступова стала распадацца на новыя (цяперашнія) мацерыкі. Даканцова ўсе сучасныя мацерыкі — Афрыка, Паўднёвая Амерыка, Аўстралія, Антарктыда і паўвостраў Індастан — вылучыліся з Гандваны толькі пад канец мелавога перыяду, то бок 70—80 мільёнаў гадоў назад.
Пангея
Пангея (Πανγαῖα — «усё зямля») — назва, дадзеная Альфрэдам Вегенерам протакантынента, паўсталаму ў эпоху палеазоя. Гіганцкі акіян, які абмываў Пангею з сілурыйскага перыяду палеазою і да ранняга мезазою улучна, атрымаў назву Панталаса (ад παν- «усё-» і «мора»). Пангея ўтварылася ў пермскім перыядзе, і раскалолася пад канец трыясу (прыкладна 200—210 мільёнаў гадоў назад) на два кантынента: паўночны — Лаўразію і паўднёвы — Гандвану. Падчас фармавання Пангеі са старажытнейшых кантынентаў на месцах іх сутыкнення паўсталі горныя сістэмы, некаторыя з іх (прыкладам, Урал і Апалачы) праіснавалі і да нашага часу. Гэтыя раннія горы значна старажытнае адносна маладых горных сістэм (Альп у Еўропе, Кардыльераў у Паўночнай Амерыцы, Андаў у Паўднёвай Амерыцы ці Гімалаяў у Азіі). З-за эрозіі, якая доўжыцца шмат мільёнаў гадоў, Урал і Апалачы — згладжаныя невысокія горы.
Казахстанія
Казахстанія — сярэдне-палеазойскі кантынент, які знаходзіўся паміж Лаўрусіяй і Сібірскай платформай. Ён працягваецца ад Тургайскага прагіну і Туранскай нізіны да пустэльняў Гобі і Цякла-Мачаныа.
Пангея Ультыма
Уяўляецца імаверным, што праз 100—200 млн гадоў кантыненты зноў памкнуцца ў суперкантынент. Мяркуюцца розныя магчымыя сцэнары гэтага з'яднання, вядомыя пад назвамі Пангея Ультыма, Новапангея і Амазія.
Даўгоўдавічы
Даўгоўдавічы — княжацкі род у Вялікім Княстве Літоўскім. Заснавальнік роду Даўгоўд не вядомы ў гістарычных крыніцах. Мяркуецца, што ён быў у сваяцкіх адносінах з вялікім князем літоўскім Гедзімінам, або паходзіў з папярэдняй велікакняжацкай дынастыі. Вядомы:
З сярэдзіны 15 ст. звесткі пра род Даўгоўдавічаў знікаюць; відаць, род згас.
Аляксандр Рыгоравіч Строганаў
Аляксандр Рыгоравіч Стро́ганаў (Алекса́ндр Григо́рьевич Стро́ганов; —) — дзяржаўны дзеяч Расійскай імперыі, генерал-ад’ютант, граф, член Дзяржаўнага савета, міністр унутраных спраў (1839—1841).
Біяграфія
Выхоўваўся ў Корпусе інжынераў шляхоў зносін; уступіў у Лейб-гвардыі артылерыйскую брыгаду, удзельнічаў у бітвах пад Дрэздэнам, Кульмам, Лейпцыгам; знаходзіўся пры заняцці Парыжа; у 1831 годзе ўдзельнічаў у падаўленні паўстання 1830—1831 гадоў. У 1834 годзе Строганаў прызначаны намеснікам міністра ўнутраных спраў.
У 1836—1839 гадах быў чарнігаўскім, палтаўскім і харкаўскім генерал-губернатарам, а з 1839 года па 1841 год кіраваў Міністэрствам унутраных спраў Расійскай Імперыі.
З 1849 года быў членам Дзяржаўнага савета. Прабыўшы год (1854) ваенным губернатарам Пецярбурга, ён потым быў каля 9 гадоў Новарасійскім і Бесарабскім генерал-губернатарам. У бытнасць у Адэсе граф Строганаў цікавіўся дзейнасцю тамтэйшага Таварыства гісторыі і старажытнасцяў Расіі, быў яго прэзідэнтам і зрабіў вельмі шмат каштоўных ахвяраванняў у музей. Велічэзную сваю бібліятэку ён адпісаў Томскаму ўніверсітэту.
Фарзіцыя
Фарзі́цыя (Forsythia) — род кветкавых раслін сямейства.
Батанічнае апісанне
Лістападныя кусты вышынёй 2—3 м. Лісце супраціўнае, часцей за ўсё — простае, часам трайчастае. Кветкі жоўтыя, адзіночныя або ў суквеццях. Плод — каробачка.
Арэал
Род налічвае 7 відаў, пашыраных ва Усходняй Азіі, 1 від у Еўропе. На тэрыторыі Беларусі вырошчваецца ў якасці дэкаратыўных раслін.
Камп’ютарная праграма
Камп’ютарная праграма — паслядоўнасць інструкцый, прызначаных для выканання прыладай кіравання вылічальнай машыны. Часцей за ўсё вобраз праграмы захоўваецца ў выглядзе выканальнага модуля (асобнага файла ці групы файлаў). З гэтага вобраза, які знаходзіцца, як правіла, на дыску, праграмны загрузчык будуе выканальны код у аператыўнай памяці. У залежнасці ад кантэксту, разгляданы тэрмін можа адносіцца таксама і да зыходнага тэксту праграмы.
Разам з працэдурамі і правіламі, а таксама дакументацыяй, якія адносяцца да функцыянавання сістэм апрацоўкі даных, праграмы складаюць праграмнае забеспячэнне.
У сістэмным праграмаванні існуе больш фармальнае вызначэнне праграмы як размешчаных у аператыўнай памяці камп’ютара даных і машынных кодаў, якія выконваюцца працэсарам для дасягнення некаторай мэты. Тут падкрэсліваюцца дзве асаблівасці: знаходжанне праграмы ў памяці і яе выкананне працэсарам.
Працэс стварэння камп’ютарных праграм носіць назву «праграмаванне», а людзей, якія займаюцца гэтым відам дзейнасці, завуць праграмістамі. Пры распрацоўцы праграм у іх часта пранікаюць памылкі. Праграма змяшчае памылкі, калі ў некаторых выпадках яна дае збоі, няправільныя вынікі або перастае дзейнічаць.
Працэс пошуку і выпраўлення памылак у праграмах называецца адладкай. Колькасць памылак у праграмах звычайна загадзя невядома. Таму загадзя невядома працягласць працэсу адладкі праграм. Праграма (алгарытм) не ўтрымлівае памылак, калі яна дае правільныя вынікі для ўсіх дапушчальных даных.
Запіс зыходных тэкстаў праграм пры дапамозе моў праграмавання палягчае разуменне і праўку чалавекам. Гэтаму, у прыватнасці, дапамагаюць каментарыі, дапушчальныя ў сінтаксісе большасці моў. Для выканання на камп'ютары гатовы тэкст праграмы пераўтвараюць (кампілююць) у машынны код.
Праграмы з агульнадаступнымі зыходнымі тэкстамі называюцца адкрытымі. Камп’ютарныя праграмы з’яўляюцца аб’ектамі аўтарскага права. Аўтары і праваўладальнікі праграм маюць права абмяжоўваць доступ да зыходных тэкстаў праграм, якія з’яўляюцца іх інтэлектуальнай уласнасцю.
Некаторыя мовы праграмавання дазваляюць абыходзіцца без папярэдняй кампіляцыі праграмы і пераўтвараюць яе ў інструкцыі машыннага коду непасрэдна падчас выканання. Гэты працэс называюць дынамічнай кампіляцыяй, ён дазваляе дабіцца большай пераноснасці праграм паміж рознымі апаратнымі і праграмнымі платформамі пры захаванні многіх пераваг кампіляцыі.
Інтэрпрэтаваныя праграмы, для якіх, як правіла, не ўжываецца працэс кампіляцыі і якія інтэрпрэтуюцца аперацыйнай сістэмай або адмысловымі праграмамі-інтэрпрэтатарамі, называюцца скрыптамі ці «сцэнарыямі».
Зыходныя тэксты камп’ютарных праграм у большасці моў праграмавання ўяўляюць сабой паслядоўнасць інструкцый і дакладна апісваюць закладзены алгарытм. Падобны падыход у праграмаванні называецца імператыўнае праграмаванне. Аднак ужываюць і іншыя метадалогіі праграмавання. Напрыклад, апісанне зыходных і патрэбных характарыстык даных, якія трэба апрацаваць, і прадастаўленне выбару прыдатнага алгарытму развязання адмысловай праграме-інтэрпрэтатару — такі падыход называецца дэкларатыўным праграмаваннем. Таксама, прымяняюць функцыянальнае і лагічнае праграмаванне.
Большасць карыстальнікаў камп’ютараў выкарыстоўваюць праграмы, прызначаныя для выканання пэўных прыкладных задач, такіх як падрыхтоўка і афармленне дакументаў, матэматычныя вылічэнні, апрацоўка відарысаў і г. д. Адпаведныя праграмныя сродкі называюць прыкладнымі праграмамі ці прыкладным праграмным забеспячэннем. Кіраванне складнікамі вылічальнай сістэмы і ўладкаванне асяроддзя для працы прыкладных праграм бярэ на сябе сістэмнае праграмнае забеспячэнне, найбольш важным складнікам якога з’яўляецца аперацыйная сістэма.
Перамышльская зямля
Перамышльская зямля  — адна з гістарычных зямель Кіеўскай Русі, Галіцкай Русі і Галіцка-Валынскага княства з цэнтрам у горадзе Перамышль, пасля, у 1434—1772 гадах — частка Рускага ваяводства Каралеўства Польскага і Рэчы Паспалітай.
Тэрыторыя і межы
Тэрыторыя Перамышльскай зямлі, якая склалася ў канцы X — першай палове XI стагоддзяў, у асноўным супадала з тэрыторыяй пазнейшага Перамышльскага ўдзельнага княства (воласці). Паўднёвую мяжу Перамышльскай зямлі лакалізуюць у Карпатах — у Бойкаўскіх і Лемкаўскіх Бяскідах. Заходняй мяжой служылі густыя Карпацкія лясы паміж Віслакам і Дунайцам, а таксама Сандамірская пушча ад ніжняга Сана да Віслы. Паўднёва-ўсходняя мяжа праходзіла, хутчэй за ўсё, па Стрыю. На паўночным усходзе Перамышльская зямля межавала з Бэлзскай.
Пасля ператварэння Галіцка-Валынскага княства ў Рускае ваяводства Каралеўства Польскага са складу гістарычнай Перамышльскай зямлі была аддзеленая тэрыторыя Санацкай зямлі і далучаныя Драгобыцкі і Стрыйскі паветы. Пасля гэтага яна займала вялікую тэрыторыю ў 13037 км² у басейнах рэк Стрый, Днестр і Сан. На поўдні Карпацкі хрыбет аддзяляў яе ад Закарпацця, якое на той час знаходзілася ў складзе Каралеўства Венгрыя, на захадзе яна межавала з Санацкай зямлёй Рускага ваяводства і Сандамірскім ваяводствам, на поўначы — з Холмскай зямлёй Рускага ваяводства і Бэлзскім ваяводствам, на ўсходзе — са Львоўскай і Галіцкай зямлі Рускага ваяводства.
Машынны код
Кожная мадэль працэсара мае свой уласны набор каманд, хоць у шматлікіх мадэлях гэтыя наборы каманд падобныя між сабой. Кажуць, што працэсар A сумяшчальны з працэсарам B, калі працэсар A цалкам «разумее» машынны код працэсара B. Калі працэсар A ведае некалькі каманд, якіх не разумее працэсар B, то B несумяшчальны з A.
«Словы» машыннага кода называюцца машынным інструкцыямі. Кожная з іх апісвае элементарнае дзеянне, якое выконвае працэсар, такое як «пераслаць з памяці ў рэгістр». Праграма — гэта проста доўгі спіс інструкцый, што выконваюцца працэсарам. Раней працэсары проста выконвалі інструкцыі адну за другой, але новыя суперскалярныя працэсары здольныя выконваць некалькі інструкцый за раз. Прамы паток выканання каманд можа быць зменены інструкцыяй пераходу, якая пераносіць выкананне на інструкцыю з зададзеным адрасам. Інструкцыя пераходу можа быць умоўнай, г.зн. пераход адбываецца толькі пры выкананні некаторай умовы.
Таксама інструкцыі бываюць пастаяннай даўжыні (у RISC, MISC-архітэктурах) і дыяпазоннымі (у CISC-архітэктурах; напрыклад, для архітэктуры x86 каманда мае даўжыню ад 8 да 120 бітаў).
Рэвальвер Colt Dragoon
Beaumont-Adams — амерыканскі шасцістрэльны рэвальвер, капсульны. Выраблены Самуэлем Кольтам па запатрабаванню U.S. Army's Mounted Rifles (вядомы як драгуны). Выкарыстаны ў час амерыкана-мексіканскай вайны, але сапраўдную папулярнасць набыў толькі ў часы Грамадзянскай вайны ў ЗША.
Кагул
Назву Кагул маюць
Арменева (Смаленская вобласць)
Арменева (Арменево) — вёска ў Гагарынскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Сярго-Іванаўскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з кастрычніка 1941 года, вызвалена ў сакавіку 1943 года.
Леў Аляксеевіч Пяроўскі
Леў Аляксеевіч Пяроўскі (Лев Алексе́евич Перо́вский) ( — ) — дзяржаўны дзеяч Расійскай імперыі, граф, міністр унутраных спраў (1841—1852), міністр імператарскага двара.
Свята-Троіцкая царква (Гарадок, Маладзечанскі раён)
Свята-Троіцкая царква — праваслаўны храм у аграгарадку Гарадок Маладзечанскага раёна Мінскай вобласці.
Гісторыя
Пабудавана ў цэнтры вёскі ў 1884 годзе з цэглы паводле тыпавога праекта на месцы драўлянага храма 1766 г. Да 1990-х гг. не выкарыстоўвалася.
Архітэктура
Помнік архітэктуры рэтраспектыўна-рускага стылю. Будынак чатырохчасткавай аб'ёмна-прасторавай кампазіцыі: двух'ярусная званіца (васьмярык на чацверыку), прамавугольная ў плане трапезная, кубападобны асноўны аб'ём, паўкруглая апсіда. Галоўны і бакавыя ўваходы вырашаны прамавугольнымі праёмамі з арачнымі парталамі. Арачныя аконныя праёмы ў ліштвах з кілепадобнымі броўкамі.
Інтэр'ер
Унутраная прастора была перакрыта скляпеннямі (не захавалася), над трапезнай — драўляныя хоры.
Селядцападобныя
Селядцападобныя (Clupeiformes) — атрад касцістых рыб.
Апісанне
Даўжыня 5—75 см (дараб да 3,7 м), маса (акрамя дараба) ад некалькіх грамаў да 4 кг. Цела серабрыстае, сціснутае з бакоў, укрытае цыклоіднай луской. Спінны плаўнік адзін, брушныя плаўнікі маюць 6—8 прамянёў. Адкрытапузырныя, плавальны пузыр злучаецца каналам са страваводам і мае адросткі. Добра развіты сейсмасенсорныя каналы на жабравай накрыўцы. Жаберныя тычынкі служаць цадзільным апаратам.
Пашырэнне
Вядомыя з верхняюрскага, шматлікія з верхнемелавога перыяду. Падзяляюцца на 3 сямействы: селядцовыя, анчоусавыя, дарабавыя; каля 70 родаў, 300 відаў. Пашыраны ў трапічных, умераных і зрэдку ў халодных марскіх водах; некаторыя жывуць у прэсных водах або заходзяць у рэкі на нераст. Чародныя пелагічныя рыбы.
Асаблівасці біялогіі
Кормяцца планктонам (дараб — драпежнік).
Адкладваюць шматлікую ліпкую ікру на грунт або водарасці.
Промысел
Многія віды аб'екты промыслу.
Філы
Філы, або Філе, або Філэ (فيله, Philae, Φιλαί або, ад егіп. П-і-лак, што азначае «востраў Лак» або, магчыма, «востраў Канца» ) — востраў пасярод Ніла, на якім, па старажытнаегіпецкіх павер'ях, быў пахаваны Асірыс. У антычнасці да яго ўжываўся эпітэт «недаступны»: на свяшчэннай зямлі маглі жыць толькі жрацы, нават птушкі і рыба нібыта пазбягалі яго берагоў. Яшчэ раней востраў служыў перавалачным пунктам для гандлю фараонаў з Нубіяй. Знаходзіцца пад аховай ЮНЭСКА як помнік Сусветнай спадчыны.
Старажытныя аўтары называлі Філамі два невялікія астравы ля першага парога Ніла. Уласна Філе з іх меншы (да затаплення — 380 метраў у даўжыню і 120 метраў у шырыню), але цікавейшы для гісторыкаў і археолагаў. Пры Пталамеях востраў быў шчыльна забудаваны будынкамі, пры ўзвядзенні якіх выкарыстоўваўся граніт з мясцовых кар'ераў, і многія з пабудоў захаваліся да нашага часу.
Нектанеб I узвёў на паўднёвым ускрайку вострава храм у гонар багіні Хатхор. Яго справу падтрымалі Пталамеі і першыя рымскія кіраўнікі Егіпта. За падвойнымі прапілеямі высіліся гранітныя львы, каменныя клеткі для свяшчэнных ястрабаў і два трынаццаціметровыя абеліскі. На сценах храма былі высечаны рэльефы са сцэнамі з жыцця Асірыса. Храм у Філе — выключнае па паўнаце сведчанне эвалюцыі традыцый старажытнаегіпецкага мастацтва ў перыяд элінізму.
Храм у Філах праіснаваў да часоў Юстыніяна — ледзь не апошняе язычніцкае свяцілішча на землях Візантыі. Звязана гэта было з тым, што яго лічылі прысвечаным Ісідзе, якая ў позняй антычнасці атаясамлялася з Кіпрыдай і збліжалася з Багародзіцай. Пры Юстыніяне храм быў пераасвечаны як Багародзічная царква; яго рэльефы сістэматычна знішчаліся хрысціянскімі манахамі і радыкальнымі іканаборцамі.
Сен-Мало (значэнні)
Сен-Мало — тапонім.
Дом купца Аношкі
Дом купца Аношкі — помнік архітэктуры барока ў Магілёве, узведзены ў канцы XVIII ст. Размешчаны па адрасе вул. Ленінская, 37. Гісторыка-культурная каштоўнасць рэспубліканскага значэння.
Гісторыя
Узведзены ў 1698 г. з цэглы ў стылі барока. Дом належаў багатай сям’і магілёўскіх купцоў Аношкаў. Як адзін з найлепшых у горадзе быў прадстаўлены губернскімі ўладамі для пражывання аўстрыйскаму імператару Іосіфу II, што прыбыў у Магілёў для сустрэчы з расійскай імператрыцай Кацярынай II у маі 1780 года, праз 8 гадоў пасля ўваходжання Магілёва ў склад Расійскай імперыі. Пра сустрэчу нагадвае памятная дошка на будынку.
З 1815 года да 1917 года ў будынку размяшчаўся Магілёўскі дваранскі сход.
Рашэнне аб адкрыцці ў Магілёве філіяла Дзяржаўнага мастацкага музея БССР, прысвечанага найбуйнейшаму пейзажысту ХХ стагоддзя, ураджэнцу Магілёўскай губерніі Вітольду Каэтанавічу Бялыніцкаму-Бірулю (1872—1957), было прынята ў 1977 годзе. Паколькі дом у маёнтку Крынкі каля Бялынічаў, дзе нарадзіўся мастак, не захаваўся, для размяшчэння музея быў абраны двухпавярховы дом Аношкаў. У 1977—1979 гадах адбывалася рэканструкцыя будынка, у ходзе якой быў надбудаваны трэці паверх. 24 снежня 1982 года ў будынку адкрыты мемарыяльны музей В. К. Бялыніцкага-Бірулі.
У чэрвені 2013 года пачаўся капітальны рамонт будынка, які мусіў быць скончыцца ў снежні 2014 года. 25 верасня 2017 года Прэзідэнт Беларусі Аляксандр Лукашэнка падпісаў распараджэнне, паводле якога на завяршэнне капітальнага рамонту было выдзелена звыш 598 тысяч рублёў з фонду прэзідэнта па падтрымцы культуры і мастацтва.
Карл XIV Юхан
Жан Батыст Жуль Бернадот (Jean-Baptiste Jules Bernadotte, пасля Карл XIV Юхан, Karl XIV Johan; 26 студзеня 1763, По, Гасконь, Францыя —, ) — маршал Францыі (1804), удзельнік рэвалюцыйных і напалеонаўскіх войн, князь Понтэ-Корве (з 1806), пасля кароль Швецыі і Нарвегіі (з 1818), заснавальнік дынастыі Бернадотаў.
Шведскі прастол
Гуманнае абыходжанне яго з палоннымі шведамі, захопленымі ў Траве, зрабіла імя Бернадота настолькі папулярным у Швецыі, што дзяржаўны савет, сазваны шведскім каралём Карлам XIII для абрання яму пераемніка, аднагалосна вырашыў прапанаваць карону Бернадоту, калі той прыме лютэранства. За рашэннем таксама стаяла імкненне савета дагадзіць Напалеону. Бернадот пагадзіўся, і ў 1810 г. ён быў звольнены Напалеонам са службы.
Дом купца Аношкі
Архітэктура
Дом уяўляе сабой трохпавярховы з падвальным паверхам будынак прамавугольны ў плане, накрыты ламаным дахам, трэці паверх — мансарда, якая надбудавана падчас рэканструкцыі. Цэнтральная частка фасада завершана атыкам лучковага абрысу з люкарнай у тымпане.
У цэнтры фасада галоўны ўваход вылучаны лучковай аркай, над якой невялікі балкон з металічнай ажурнай агароджай. Праём балконных дзвярэй аформлены лучковым парталам. Фасады раскрапаваны лапаткамі, члянёны прамавугольнымі аконнымі праёмамі з простымі ліштвамі і падаконнымі нішамі. На галоўным фасадзе міжаконныя прасценкі паміж вокнамі першага і другога паверхаў аздоблены філёнгамі. Па перыметры пад дахам праходзіць шырокі прафіляваны карніз. Унутраная планіроўка зменена. Першы паверх і падвал перакрыты скляпеннямі, другі паверх мае бэлячныя перакрыцці.
Карл XIV Юхан
Шведскі прастол
21 жніўня 1810 года рыксдаг абраў Бернадота кронпрынцам Швецыі, 20 кастрычніка Бернадот прыняў лютэранства, 31 кастрычніка Бернадот быў прадстаўлены сходу дзяржаўных чыноў у Стакгольме, а 5 лістапада ўсыноўлены каралём. З гэтага часу Бернадот стаў рэгентам, а фактычна — кіраўніком Швецыі, на прастол якой афіцыйна ўступіў толькі ў 1818 г. пад імем Карла XIV Юхана. Такім чынам, ён стаў заснавальнікам дынастыі Бернадотаў у Швецыі. У 1812 г. Бернадот парваў адносіны з Францыяй і заключыў саюз з Расіяй. У 1813—1814 гг. на чале шведскіх войскаў ваяваў супраць сваіх суайчыннікаў на боку шостай антынапалеонаўскай кааліцыі.
Шэры пацук
Шэры пацук, або Свірнавы пацук  (Rattus norvegicus) — млекакормячае роду пацукоў атрада грызуноў. Сінантропны, касмапалітны від.
Назва
Навуковая назва Rattus norvegicus, нарвежскі пацук, з'яўляецца памылковай. Яе даў англійскі натураліст Джон Беркенхаўт (John Berkenhout, 1769), які палічыў, што пацукі трапілі ў Англію на нарвежскіх караблях у 1728 годзе, хоць на справе ў той час у Нарвегіі шэрых пацукоў яшчэ не было, і мігравалі яны, хутчэй за ўсё, з Даніі.
На Беларусі сустракаецца народная назва пасюк.
Апісанне
Даўжыня цела да 20 см, хваста да 22 см, маса да 500 г. Поўсць густая, на спіне ад рудавата-бурай да цёмнай вохрыста-бурай, бруха і грудзі светла-шэрыя ці белыя. Тулава шчыльнае, морда тупая, шырокая, вочы буйныя. Адагнутая вушная ракавіна не дасягае вока.
Пашырэнне
Пашыраны па ўсім зямным шары акрамя палярных абласцей і пустынь. Сінантропны від. На Беларусі звычайны, найбольшая колькасць на Палессі. Жыве пераважна ў пабудовах, улетку — на агародах, у садах, зарасніках пустазелля і інш.
Асаблівасці біялогіі
Корм жывёльны і раслінны (збожжа, гародніна, бульба і інш.).
Размнажаецца ўвесь год. Дае 2-3 прыплоды па 8-10 пацучанят. Цяжарнасць 21-22 сутак, полавая спеласць у 3 месяцы.
Псуе і засмечвае харчовыя прадукты, прамысловыя тавары, скуру, кнігі, абутак, вопратку, мэблю і інш. Нападае на дробных грызуноў, птушак, жаб, малюскаў.
Пераносчык хвароб чалавека і жывёл.
Герб Буркіна-Фасо
Герб Буркіна-Фасо утрымовае шчыт, у колерах нацыянальнага сцяга. Вышэй шчыта, намалявана назва краіны, ніжэй яго - нацыянальны дэвіз «Адзінства, Прагрэс, Правасуддзе» (фр. Unité, Progrès, Justice). Дэвіз Верхняй Вольты да рэвалюцыі 1984 быў «Адзінства, Праца, Правасуддзе» (фр. Unité, Travail, Justice). Два белых жарабца трымаюць шчыт. Гэты герб падобны да старога герба Верхняй Вольты толькі з сцягам Буркіна-Фасо на шчыце замест сцяга Верхняй Вольты.
Намець
Снежную намець таксама называюць намётам (ад слова месці) або субоем. У сноўбордынгу снежную намець называюць тэрмінам wind packet snow.
Эжарышке (Дукштаская сянюнія)
Эжары́шке (Ežeriškė) — хутар у Ігналінскім раёне Уцянскага павета Літвы. Уваходзіць у склад Дукштаскай сянюніі. Размешчана за 5 км ад Сянас Дукштаса.
Беліўцы (Гагарынскі раён)
Беліўцы (Беливцы) — вёска ў Гагарынскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Сярго-Іванаўскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з кастрычніка 1941 года, вызвалена ў сакавіку 1943 года.
NGC 4449
NGC 4449 (іншыя абазначэнні — UGC 7592, MCG 7-26-9, ZWG 216.5, PGC 40973) — галактыка ў сузор’і Гончыя Псы.
Паходжанне народа лангабардаў
«Паходжанне народа лангабардаў» (Origo gentis Langobardorum) — невялікае ананімнае гістарычнае сачыненне, якое з'яўляецца адной з асноўных крыніц па ранняй гісторыі лангабардаў. «Паходжанне народа лангабардаў» складзена ў другой палове VII ст. і ўключана ў якасці пралогу ў кодэкс законаў караля Ратары.
«Паходжанне народа лангабардаў» — асноўная ўласна лангабардская крыніца па гісторыі гэтага народа да заваявання ім Італіі і першых гадах існавання Лангабардскага каралеўства. Усе іншыя гісторыкі, якія апісвалі старажытную гісторыю лангабардаў, карысталіся гэтым сачыненнем як галоўнай крыніцай сваёй інфармацыі (Павел Дыякан у сваёй «Гісторыі народа лангабардаў» прама кажа пра выкарыстанне «Паходжання народа лангабардаў» ).
Сачыненне складзена на аснове вусновых паданняў і генеалогій, захаваных у лангабардаў. У сваёй першай (больш падрабязнай) частцы (главы 1—5) яно апавядае пра перасяленне лангабардаў з поўначы ў Панонію і першыя гады заваявання Італіі. У другой частцы (главы 6—7) (з часу смерці караля Альбаіна) «Паходжанне народа лангабардаў» з'яўляецца амаль толькі пералікам каралёў лангабардаў, да караля Бертары ўключна.
Паміж 807 і 810 гадамі для караля Піпіна Італьянскага «Паходжанне народа лангабардаў» было перапрацавана і дапоўнена ў пра-Каралінгскім духу (т.з. Historia langobardorum Codicis Gothani) (захавалася ў Codex Gothanus 84).
Выданні
На лацінскай мове:
Марын I
Марын I (Marinus PP. I); ?, Галезэ —, Рым) — Папа Рымскі з 16 снежня 882 па 15 мая 884 года.
Біяграфія
Каля 866 года быў пастаўлены Папам Мікалаем I у дыяканы. У 869 годзе ўдзельнічаў у Чацвёртым Канстанцінопальскім саборы, які асудзіў Фоція і аднавіў на кафедры Канстанцінопаля патрыярха Ігнація. Пасля вяртання ў Італію быў узведзены ў біскупскі сан. 16 снежня 882 года, пасля смерці Папы Яна VIII, быў абраны новым Папам Рымскім.
Спіс аб’ектаў PGC (1858001—1859000)
Гэта спіс аб'ектаў Спіс аб'ектаў PGC (1858001—1859000)
Марын I
Біяграфія
Неўзабаве пасля абрання вярнуў будучаму Папе Фармозу кардынальскае званне. З усшэсця Марына I на Святы Прастол добрыя адносіны з Візантыяй, якія мелі месца ў перыяд пантыфікату яго папярэдніка, зноў пагоршыліся, паколькі Марын быў прынцыповым праціўнікам Фоція, які вярнуўся на Канстанцінопальскую кафедру пасля смерці Ігнація. Заключыў саюз з англа-саксонскім каралём Альфрэдам Вялікім.
Лента
Лента (Lenta) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне П'емонт, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Верчэлі.
Насельніцтва складае 897 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 49 чал./км². Займае плошчу 19 км². Паштовы індэкс — 13035. Тэлефонны код — 0163.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы.
Жэшаў
Горад з’яўляецца адміністрацыйным, прамысловым, гандлёвым, адукацыйным і культурным цэнтрам паўднёва-ўсходняй Польшчы. Тут знаходзіцца міжнародны аэрапорт, а таксама Падкарпацкі навукова-тэхналагічны парк, дзейнасць якога скіраваная на развіццё высокатэхналагічнай прамысловасці. У Жэшаве знаходзяцца буйныя дзяржаўныя навучальныя ўстановы: Жэшоўскі ўніверсітэт і Жэшоўскі політэхнічны ўніверсітэт імя Ігнацыя Лукасевіча. Акрамя гэтага дзейнічаюць прыватныя навучальныя ўстановы, буйнейшай з якіх з’яўляецца Вышэйшая школа Інфармацыйных тэхналогій і кіравання. У Жэшаве знаходзяцца тры консульскія ўстановы (нямецкая, славацкая і ўкраінская).
Праз горад праходзяць чыгуначныя лініі Дрэздэн — Кіеў, Беласток — Кошыцэ. Прыкладна ў 100 км ад Жэшава праходзяць дзяржаўныя межы з Украінай і Славакіяй.
Заструга
Застру́га (заструг) — нерухомы, выцягнуты ў напрамку ветру вузкі і цвёрды снежны грэбень даўжынёй да некалькіх метраў і вышынёй часам да 1,5 м (звычайна 20-30 см). Застругі фармуюцца пры ветравым разбурэнні шчыльных гурбаў снегу, маюць круглыя наветраныя і спадзістыя зацішныя схілы. Нярэдка ў наветранай частцы застругі ўтвараецца невялікі карніз, так званая «дзюба» застругі. Яны перамяжоўваюцца ветравым разорамі, якія ўзнікаюць у выніку вытачэння шчыльнага снегу снежнымі часціцамі, якія пераносіць вецер. Вялікія палі заструг узнікаюць на шырокіх выраўнаваных прасторах, якія адрозніваюцца пастаяннымі моцнымі вятрамі, у асаблівасці на схіле буйных ледавіковых пакроваў, дзе моцныя стокавыя вятры. Так як доўгая вось заструг супадае з панавальнымі вятрамі ў дадзенай мясцовасці, іх выкарыстоўваюць для вызначэння пераважнага напрамка вятроў на ледавіковых пакровах і снежных раўнінах, яны дапамагаюць арыентавацца пры руху па снежнай цаліне ва ўмовах дрэннай бачнасці.
Тэрмін «застругі» з'яўляецца міжнародным (у мовах з лацінскай графікай звычайна выкарыстоўваецца ў форме множнага ліку ў выглядзе sastrugi або zastrugi, у адзіным ліку ў англійскай мове сустракаецца варыянт sastrugus з лацінскім заканчэннем).
Застругамі часам называюць таксама пясчаныя або галечнікавыя падводныя косы.
Вяцкае (Смаленская вобласць)
Вяцкае (Вятское) — вёска ў Гагарынскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Сярго-Іванаўскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з кастрычніка 1941 года, вызвалена ў сакавіку 1943 года.
Эмануэль Грушы
Эмануэль Грушы (Emmanuel Grouchy; 20 кастрычніка 1766 — 29 мая 1847) — французскі военачальнік, маркіз, граф Імперыі, маршал Францыі (апошні, які атрымаў гэта званне пры Напалеоне I), пэр Францыі.
Аргументы функцыі main (C++)
argc і argv — стандартныя аргументы галоўнай функцыі «main» ў мове праграмавання C++.
У некаторых аперацыйных сістэмах функцыя main можа мець дадатковыя аргументы.
Прыклад выкарыстання argc і argv
Даволі зручна заносіць інфармацыю ў праграму падчас яе выканання. Пры гэтым даныя ў праграму заносяцца праз аргументы каманднага радка. У функцыі «main» прадугледжаныя два адмыслова ўбудаваныя аргументы: «argc» і «argv». argc пазначае колькасць аргументаў, запісаных у камандным радку (argc — цэлалікавы тып даных «int»). Аргумент argv — гэта ўказальнік на масіў указальнікаў сімвальнага тыпу ў камандным радку (argv — указальнік на ўказальнік на сімвальны тып даных «char»). Напрыклад, наступная праграма выводзіць «Hello», а потым праз прабел вашае імя, калі вы ўвялі імя ў праграму:
arg Erka
Вывад будзе наступным:
Hello Erka
Калі ўвод такі:
arg
То праграма выведзе радок:
''таму што першым аргументам лічыцца назва праграмы, а другім — імя. А па ўмове''
колькасць аргументаў не павінна раўняцца двум.
Расамаха
Расамаха (Gulo gulo) — драпежнае млекакормячае сямейства куніцавых. Адзіны прадстаўнік роду Gulo.
Назва
Gulo ў перакладзе з лацінскай — «абжора».
Апісанне
Даўжыня цела да 105 см, хваста да 23 см, маса да 32 кг. Поўсць грубая, доўгая, рыжа- ці карычнева-бурая. Ад асновы хваста па баках цела шырокая рыжаватая ці жоўтая паласа. На лбе, шыі, грудэях белаватыя плямы. Ногі кароткія, масіўныя, хвост кудлаты. Мае каля хваста парныя спецыфічныя скурныя залозы, сакрэт якіх выпырсквае на адлегласць да 3 м.
Пашырэнне
Пашырана ў Еўразіі і Паўночнай Амерыцы. Выдзяляюць 6 падвідаў.
Жыве ў тайзе, лесатундры, трапляецца ў тундры. У XVII—XIX ст. адзначаліся заходы расамахі ў лясную зону Еўропы (Беларусь, Украіна, Польшча) і лесастэпавую зону Заходняй Сібіры. З сярэдзіны XIX ст. на тэрыторыі Беларусі не рэгістравалася.
Асаблівасці біялогіі
Драпежнік. У межах усяго арэалу вядзе адзіночны вандроўны спосаб жыцця. Індывідуальныя ўчасткі займаюць плошчу 1,5—2,0 тыс. км². Аснову харчавання складае падаль, у прыватнасці астаткі здабычы ваўкоў і мядзведзяў — ласі, алені і інш., радзей нападае на капытных звяроў самастойна, ды і то на хворых, параненых або маладых жывёл; частку здабычы хавае ў запас.
Нараджае 2—3 (зрэдку да 5) дэіцянят двойчы эа год. Гон расцянуты з красавіка да кастрычніка. Цяжарнасць 8—10 месяцаў.
Промысел
Аб’ект палявання.
Аперацыя эсмінца «Бывалы» ў Гвінеі
Аперацыя эсмінца «Бывалы» ў Гвінеі — перахоп экіпажам савецкага эсмінца «Бывалы» катэраў са змоўшчыкамі, якія забілі сакратара Афрыканскай партыі незалежнасці Гвінеі і Каба-Вэрдэ (ПАІГК) Амілкара Кабрала. У ходзе інцыдэнту таксама вызвалены некалькіх палонных членаў выканкама і ЦК партыі.
Перадгісторыя
З пачатку 1960-х гадоў у Партугальскай Гвінеі разгарнулася вайна за незалежнасць. Актыўную дапамогу антыкаланіяльным сілам аказваў СССР. Паўстанцы таксама карысталіся падтрымкай суседняй Гвінеі, дзе хавалася кіраўніцтва ПАІГК.
Падзеі ў Канакры
20 студзеня 1973 г. у Канакры, сталіца Гвінеі, ля свайго дома, вяртаючыся з прыёму ў польскім пасольстве, каля 23:00 забіты кіраўнік ПАІГК Амілкар Кабрал. Напад ажыццявілі некалькі яго паплечнікаў, якім партугальцы абяцалі за ліквідацыю або паланенне лідара руху за незалежнасць буйныя сумы грошай. Непасрэдным кіраўніком акцыі быў Інасенсіу Кані. Забіўшы лідара ПАІГК і захапіўшы яго жонку, змоўшчыкі ўварваліся ў дом Арыстыдыша Перэйры, збілі яго і, звязаўшы рукі і ногі жорсткім дротам, кінулі ў кузаў машыны. Затым рушылі ўслед налёты на дамы Вашку Кабрала, Жазэ Араужу і іншых кіраўнікоў партыі. Палонныя былі вывезены ў порт і кінуты ў трумы трох савецкіх катэраў, пастаўленых для ПАІГК. Каманды баявых судоў цалкам падтрымлівалі змоўшчыкаў.
Гвінейскія ўлады, даведаўшыся пра забойства Кабрала і захоп іншых кіраўнікоў партыі, дзейнічалі аператыўна. У горадзе абвешчана ваеннае становішча, на вуліцы выведзены ўзмоцненыя ваенныя патрулі. Некаторых змоўшчыкаў злавілі, але тыя, хто паспеў дабрацца да порта, схаваліся на баявых катэрах. Тым часам Кані загадаў экіпажам выйсці ў мора і ўзяць курс на Бісау, каб здаць захопленых палітыкаў партугальскім уладам. Па радыё ўмоўным сігналам ён апавясціў камандаванне каланіяльных войск. Губернатар Антоніу дэ Спінола тут жа выслаў яму насустрач для падтрымкі партугальскі флот.
Прэзідэнт Гвінеі Ахмед Секу Турэ неадкладна звярнуўся з просьбай аб садзейнічанні да савецкага пасла Анатоля Ратанава. Дыпламат накіраваў у бухту Канакры на эсмінец «Бывалы», якім камандаваў капітан 2 рангу Юрый Ільіных, сваіх прадстаўнікоў.
Правядзенне аперацыі
У ноч з 20 на 21 студзеня 1973 года на «Бывалы» прыбыў камандуючы гвінейскай арміі Тумані Сангарэ ў суправаджэнні генерала Чычэрына і капітана 1 рангу Жучкова. Яны паведамілі камандзіру карабля аб падзеях у горадзе. Ад імя прэзідэнта Гвінеі і савецкага пасла афіцэры прасілі Ільіных выйсці ў мора, затрымаць нападнікаў, а пры спробе супраціву — знішчыць. Камандзір апынуўся ў досыць цяжкім становішчы, бо ён не меў права адпраўляцца на якія-небудзь заданні без дазволу свайго камандавання ў Маскве, а тым больш ужываць зброю. Аднак сітуацыя патрабавала рашучых дзеянняў у абыход рэгламенту.
У рэшце рэшт Ільіных прыняў рашэнне выйсці ў мора. На «Бывалым» абвешчана баявая трывога. Камандзір сабраў афіцэраў, патлумачыў ім сутнасць задання і загадаў рыхтаваць карабель да выхаду. У распараджэнні ў экіпажа было мала часу, бо трэба было затрымаць катэры да таго, як яны ўвойдуць у тэрытарыяльныя воды Партугаліі. На борт эсмінца прыняты ўзвод УС Гвінеі. У 0:50 судна адправілася на перахоп. У гэты час Ільіных склаў данясенне ў Галоўны штаб ВМФ, у якім паведаміў аб забойстве Кабрала і далажыў пра свой намер ажыццявіць злоў змоўшчыкаў. Ад кіраўніцтва была атрымана тэлеграма аб тым, што зброю ўжываць толькі па ўзгадненні з камандаваннем. Неўзабаве сувязь з цэнтрам абарвалася.
На хуткасці 18 вузлоў судна ішло ўздоўж нізінных берагоў Гвінеі. У 3:00 начальнік радыётэхнічнай службы капітан-лейтэнант Малешын далажыў, што на дыстанцыі 220 кб выяўлены дзве нерухомыя мэты. Каля пяці раніцы, калі пачало днець, карабель выйшаў з аб’ектамі на візуальны кантакт. Высветлілася, што гэта былі тыя самыя катэры. Ільіных загадаў падысці ўшчыльную да аднаго з іх, закінуць швартовы і прыцягнуць да борта. Другі катэр, пад пагрозай прымянення зброі, сам падышоў да эсмінца. На катэры тут жа высадзіліся гвінейскія салдаты, раззброілі каманды і прымусілі іх перайсці на «Бывалы». Усё гэта было зроблена за 30—40 хвілін без адзінага стрэлу. Затым на кожны катэр былі пасаджаны афіцэр, матрос-рулявы з экіпажа эсмінца і гвінейскі салдат. Яны былі ўзяты на буксір, і карабель накіраваўся ў Канакры.
У 15:00 «Бывалы» вярнуўся ў порт і перадаў катэры і іх каманды ўладам. У гэты ж час гвінейскімі маракамі быў знойдзены трэці катэр, які страціўся ў цемры і вылез на водмель у берагавой чароце. На судне выяўлены жонка Кабрала і некаторыя з захопленых членаў ЦК ПАІГК, у тым ліку намеснік генеральнага сакратара Перэйра.
Вынікі і наступствы
У гэты ж дзень у 17:00 на сувязь выйшаў начальнік Галоўнага штаба ВМФ, які запатрабаваў далажыць аб дзеяннях эсмінца. Першапачаткова Ільіных спрабавалі зняць з пасады за самавольства, але ў камандзіра карабля знайшліся заступнікі як у савецкім, так і ў гвінейскім кіраўніцтвах. У гэты ж дзень камандуючы Паўночным флотам даслаў тэлеграму, у якой яму была аб’яўлена падзяка «за смелыя і рашучыя дзеянні на баявой службе», паколькі ў выніку выратаваны асноўныя кіраўнікі ПАІГК.
У сваю чаргу гвінейскія ўлады ініцыявалі разбіральніцтва падзей у Канакры, падчас якога каля 100 чалавек расстраляна, у тым ліку большасць арганізатараў акцыі. Захопленыя катэры ўключылі ўключыла ў склад ВМС.
Іван III Васільевіч
Іван III Васільевіч, Іва́н Вялі́кі ( — ) — вялікі князь маскоўскі (1462—1505).
Бацька — Васіль II, вялікі князь маскоўскі. Маці — Марыя Яраслаўна, дачка князя Яраслава Бараўскога, была рускай княгіняй серпухаўскай галіны дома Данііла (род Даніілавічаў) і далёкай сваячкай яго бацькі. Прамое імя, дадзенае пры нараджэнни — Цімафей.
Падчас кіравання Івана III да Масквы былі далучаны Яраслаўль (1463), Ноўгарад (1478), Цвер (1485), Вятка, Перм і інш. гарады і землі.
Пры Іване III складзены Судзебнік 1497 года, разгарнулася вялікае будаўніцтва ў Маскве, вырас міжнародны аўтарытэт Рускай дзяржавы, адбылося афармленне тытула вялікі князь «усея Русі».
Аб’яднанне Русі
Ён правіў у Маскве 43 гады і за гэты час здолеў ператварыць Маскоўскую Русь у адзіную дзяржаву. Як пісаў расійскі гісторык М. М. Карамзін: «Адгэтуль гісторыя наша прымае годнасць сапраўды дзяржаўнай, апісваючы ўжо не бессэнсоўныя бойкі княжацкія, але дзеянне Царства, якое набывае незалежнасць і вялікасць. Разнаўладдзе знікае разам з нашым падданствам; утвараецца дзяржава моцная, як бы новая для Еўропы і Азіі, якія, бачачы яе са здзяўленнем, прапануюць ёй выдатнае месца ў іх сістэме палітычнай. Ужо саюзы і войны нашы маюць важную мэту: кожнае асобнае прадпрыемства з’яўляецца следствам галоўнай думкі, накіраванай на карысць Айчыны».
У 1478 годзе да Масквы быў далучаны Ноўгарад, у 1485 — Цвер, Шула, а таксама вялікая частка княства разанскага. На ўсёй тэрыторыі Паўночна-Усходняй Русі незалежнымі засталіся толькі Пскоў і частка Разанскага княства.
Барацьба са свавольным і звыкнуўшыміся да волі Ноўгарадам была асабліва доўгай. Наўгародцы не маглі вырашыць, чыё заступніцтва прыняць: Масквы або Вялікага Княства Літоўскага. Івану III прыйшлося два разу хадзіць на Ноўгарад з войскамі (у 1471 і ў 1478 гадах). Пасля першага паходу на Ноўгарад (1471) Іван III прымусіў наўгародцаў «ставіць архіепіскапа на Маскве».
У выніку другога паходу (1478), веча было знішчана, як палітычны інстытут, а вечавы звон вывезены ў Маскву, як знак падначалення Наўгародскай зямлі маскоўскаму князю.