cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Балканскі тэатр ваенных дзеянняў Першай сусветнай вайны
Кампанія 1915 года
У сярэдзіне лета 1915 года, калі на Балканскім фронце панавала пазіцыйнае зацішша і войскі не вялі ніякіх аперацый, Аўстра-германскі блок пачаў рыхтавацца да ваеннай аперацыі супраць сербскіх войскаў. Для гэтага германскія дыпламаты планавалі ўключыць у вайну на сваім баку Балгарыю. Берлін даў гарантыі балгарскаму ўраду, што ў выпадку ўступлення ў вайну на баку Цэнтральных дзяржаў Балгарыі будуць перададзеныя тэрыторыі Сербіі, Румыніі і Турцыі. Акрамя таго, летам 1915 года аўстра-германскія войскі вялі паспяховае наступленне на Усходнім фронце, туркі паспяхова абараняліся па ходзе Дарданэльскай аперацыі, а франка-брытанскія войскі не маглі прарваць германскі фронт на захадзе.
Антанта таксама спрабавала ўцягнуць Балгарыю ў вайну на сваім баку. Саюзнікі запэўнілі балгарскі ўрад, што ў выпадку выступу на баку Антанты, Усходняя Фракія і частка тэрыторый Македоніі ўвойдуць у склад Балгарскага царства. Аднак канкрэтных запэўненняў з нагоды тэрыторый у Македоніі, краіны Антанты даць не маглі. Сербія (у склад, якой уваходзіла Македонія) не хацела ісці на саступкі Антанты і перадаваць пасля вайны частку сваіх зямель у склад Балгарыі. А Германія і Аўстра-Венгрыя адназначна заявілі, што гатовыя пасля вайны перадаць Балгарыі ўсю Македонію, Фракію, а таксама тэрыторыі Румыніі (калі румынскі ўрад выступіць на баку Антанты). Акрамя гэтага, германскі бок настаяў на тым, каб Асманская імперыя перадала у склад Балгарыі тэрыторыю ўздоўж правага берага ракі Марыца.
Гэтыя фактары адыгралі вырашальную ролю для балгарскага ўрада. Будучы упэўненым, што перамога будзе за блокам Цэнтральных дзяржаў, а Балгарыя атрымае ўсе абяцаныя тэрыторыі, цар Фердынанд I, наладжаны пранямецкі, прыняў канчатковае рашэнне выступіць на баку Цэнтральных дзяржаў.
У выніку 6 верасня 1915 года ў Сафіі была складзеная ваенная канвенцыя паміж Балгарыяй і Цэнтральнымі дзяржавамі, што азначала ўступленне Балгарыі ў вайну на баку аўстра-германскага блока. Згодна з названай канвенцыі Германія і Аўстра-Венгрыя, кожная сіламі шасці пяхотных дывізій, на працягу 30 дзён і Балгарыя, мінімум, чатырма дывізіямі на працягу 35 дзён павінны былі быць гатовыя да дзеянняў на граніцы Сербіі. Агульнае камандаванне гэтымі войскамі павінен быў прыняць генерал Макензен. Пасля гэтага сітуацыя на Балканах змянілася на карысць Цэнтральных дзяржаў. Да аўстрыйскіх і германскіх войскаў далучылася балгарская армія, якая лічылася адной з лепшых на Балканах.
Краіны Антанты занадта позна ўсвядомілі тую небяспеку, якая пагражае іх балканскім саюзнікам. Толькі 1 кастрычніка 1915 года было прынята рашэнне аб высадцы англа-французскага дэсанту ў грэчаскіх Салоніках і высоўвання яго для прыкрыцця ўсходняга флангу сербскай арміі. З 5 кастрычніка з дазволу грэцкага ўрада ў Салоніках пачаў высадку англа-французскі экспедыцыйны корпус колькасцю 150 000 чалавек . З 5 кастрычніка па 28 лістапада 1915 года ў Салоніках былі высаджаны тры французскія (57-я, 122-я і 156-я пяхотныя дывізіі; усяго 65 000 чалавек) і пяць брытанскіх (10-я, 22-я, 26-я] ], [[27-я пяхотная дывізія, Вялікабрытанія|27-я і 28-я пяхотныя дывізіі; усяго 85 000 чалавек) . Расія не магла дапамагчы Сербіі, так як Румынія адмовілася прапускаць праз сваю тэрыторыю рускія войскі.
Падрыхтоўка да баявых дзеянняў
Аперацыю супраць Сербіі аўстра-нямецкае камандаванне рыхтавала старанна і ўсебакова. Была праведзена вялікая праца па разведцы, пашырэнню сеткі дарог і інш. Захоўвалася сакрэтнасць: па плане Цэнтральных дзяржаў наступленне павінна было стаць для сербаў вялікай нечаканасцю. Да пачатку наступу аўстра-германцам удалося дасягнуць трайной перавагі ў сілах і сродках.
Паводле задумы аўстра-германскага кіраўніцтва ўдары з паўночна-усходу і поўначы, а таксама балгарскія ўдары з усходу ў напрамку Крагуеваца і Ніша павінны былі акружыць і знішчыць сербскую армію ў цэнтры краіны. Усяго Цэнтральныя дзяржавы засяродзілі 14 аўстра-германскіх і шэсць балгарскіх дывізій пад агульным камандаваннем генерал-фельдмаршала Аўгуст фон Макензен.
Аўстра-германскае камандаванне засяродзіла:
Усяго аўстра-нямецкія войскі налічвалі каля 330 000 чалавек.
Сербскае камандаванне прыняло наступны план вядзення баявых дзеянняў: абапіраючыся на магутныя водныя перашкоды Савы і Дуная, малымі сіламі абараняць паўночны ўчастак фронту ад аўстра-германскіх войскаў, а галоўнымі сіламі разбіць балгарскую армію ў стадыі яе мабілізацыі, заняць Сафію і прымусіць Балгарыю да капітуляцыі. Потым меркавалася кінуць усе сілы супраць аўстра-германскіх войскаў. Аднак гэты план Антанта напачатку не падтрымала, усё яшчэ спадзеючыся, што Балгарыя выступіць на баку саюзнікаў.
Сербская армія мела ў сваім складзе 12 дывізій, у іх шэрагах знаходзілася каля 200 000 чалавек, 678 гармат.
Чарнагорская армія мела колькасць каля 50 000 чалавек і 135 гармат. Колькасць саюзніцкага экспедыцыйнага корпуса павінна была складаць каля 150 000 чалавек.
Сербская і чарнагорская арміі па сваёй колькасці больш чым у два разы саступалі суперніку, былі горш абсталяваныя тэхнікай і мелі патрэбу ў боепрыпасах, харчаванні і санітарнай дапамогі. Адзінае камандаванне войскамі з-за дынастычных разладаў Чарнагорыі і Сербіі адсутнічала.
Аўстра-германскае наступленне
Наступленне аўстра-германскіх войскаў пачалося апоўдні 6 кастрычніка 1915 года магутнай артылерыйскай падрыхтоўкай. Агнём цяжкіх гармат разбураліся акопы, загароды, апорныя пункты сербаў у раёне перапраў. Таксама бамбардзіроўцы падвергнуўся Бялград, у выніку чаго загінула каля 5000 жыхароў горада.
7 кастрычніка германскія і аўстра-венгерскія дывізіі пачалі наступленне. Часткі 3-й аўстрыйскай арміі адначасова перапраўляліся праз Дунай (8-ы аўстрыйскі корпус) і праз Саву (22-і германскі рэзервовы корпус). Аўстрыйцы і немцы ўзяліся за траленні мінных загарод, пасля чаго пачалася пераправа. Пераправа праходзіла ў цяжкіх умовах, сербы адчайна супраціўляліся. У першы дзень фарсіравання аўстра-германцы страцілі да 66% сваёй маставой маёмасці. Пераправіўшыяся аўстра-германскія часткі вялі разлютаваныя баі з сербскімі войскамі за плацдармы. Пасля надыходу цемры пераправа была працягнутая. Нямецкім войскам удалося захапіць Цыганскі востраў на Саве, дзякуючы чаму на сербскі бераг хлынулі падмацаванні для аўстра-германскіх войскаў. Пасля таго, як немцам атрымалася захапіць спраўны сербскі мост паміж Цыганскім востравам і сербскім берагам, 43-я рэзервовая германская дывізія ўварвалася ў Бялград. 9 кастрычніка падышлі параходы і аўстрыйцы здолелі перакінуць на сербскі бераг дзве пяхотныя дывізіі. Завязаліся жорсткія вулічныя баі. Сербскія войскі аказвалі люты супраціў, аднак да 9 кастрычніка немцы ўзялі Бялград. Сербскія войскі былі вымушаныя адыходзіць у паўднёвым кірунку. Акрамя гэтага 19-ы корпус 3-й аўстра-венгерскай арміі пачаў фарсіраванне Дрыны і нанёс удар па чарнагорскім войскам, якія таксама былі вымушаныя адступаць.
11-я германская армія перапраўлялася праз Дунай у раёне Рама (галоўныя сілы), у Сямендрыі (другарадныя сілы), у Орсавы планавалася дэманстратыўная пераправа. Армія перанесла велізарныя цяжкасці, з-за дажджоў, дрэннага надвор’я і супраціву сербскіх войскаў. 8 і 9 кастрычніка ішоў праліўны дождж, акрамя гэтага сербская артылерыя вяла люты агонь. Затым пачаўся ўраган, які моцна ўскладніў пераправу нямецкіх войскаў. Пасля таго як 17 кастрычніка ўраган сціх, 10-му рэзервоваму корпусу ўдалося пераправіцца на сербскі бераг. Аднак у горнай мясцовасці паміж Бялградам і Сямендрыяй сербскія войскі аказвалі люты супраціў пераправіўшымся германскім часткам. Толькі да 21 кастрычніка немцам атрымалася зламаць супраціў сербскіх частак і навесці два масты, пасля чаго ўсе падраздзяленні 11-й арміі завяршылі пераправу. Аўстра-германскія войскі за першыя дні баёў страцілі толькі забітымі 10 000 чалавек. 3-я і 11-я арміі прасунуліся толькі на 10-15 км.
Галоўныя сілы сербскай арміі, засяроджаныя на балгарскай граніцы, правялі перагрупоўку і былі вымушаныя ўступаць у баявыя дзеянні з надыходзячымі з поўначы аўстра-германскімі войскамі. Чарнагорцы гэтак жа адчайна супраціўляліся, замаруджваючы наступленне аўстрыйскіх дывізій у Дрыны. Аднак аўстра-германскія часткі для развіцця тэмпаў наступлення пачалі праводзіць неабходныя перагрупоўкі і падцягваць цяжкую артылерыю.
Уступленне ў вайну Балгарыі
Да 8 кастрычніка з прычыны склаўшайся сітуацыі камандуючы сербскай арміі Радамір Путнік быў вымушаны ўводзіць у бой тыя сілы, якія былі вылучаныя для аховы балгарскай граніцы. У гэтых умовах 15 кастрычніка, пасля таго як Балгарыя абвясціла вайну Сербіі, сербскія войскі былі атакаваныя наступаючымі балгарскімі войскамі.
Балгарскае камандаванне разгарнула для дзеянняў супраць Сербіі дзве арміі:
6-я пяхотная дывізія знаходзілася ў раёне Кулы, 5-я і 8-я пяхотныя дывізіі разгортваліся ў раёне Белаградчыка, а 1-я пяхотная дывізія займала пазіцыі на паўночны захад ад Сафіі. Падраздзялення 1-й арміі павінны былі наступаць на Пірот і Ніш з мэтай разгрому 2-й сербскай арміі. 2-я балгарская армія (3-я, 7-я пяхотныя дывізіі і 1-я кавалерыйская дывізія) мела задачу наступаць у даліне ракі Вардар і перарэзаць сувязь сербскай арміі з экспедыцыйным корпусам Антанты ў Салоніках. Такім чынам у задачу балгарскіх войскаў ўваходзіў захоп Ніша (1-я армія), чыгуначнага шляху Ніш-Салонікі (2-я армія) з мэтай далейшага акружэння сербскіх войскаў. Аднак самая слабая па складу 2-я балгарская армія павінна была выконваць самую адказную аперацыю. Нягледзячы на тое, што падраздзялення 2-й арміі былі адарваныя ад частак 1-й і маглі атрымаць флангавы ўдар ад англа-французскага корпуса, камандаванне Цэнтральных дзяржаў не палічыла патрэбным узмацняць 2-ю армію.
Раніцай 15 кастрычніка балгарскія войскі ўварваліся на тэрыторыю Сербіі. 1-я балгарская армія генерала Баяджыева сустрэла ўпартае супраціўленне з боку сербскіх войскаў. Падраздзялення 1-й арміі доўгі час штурмавалі умацаваныя пазіцыі сербаў у Пірота. 25 кастрычніка балгарскія войскі вымусілі сербаў адысці за Цімок. Аднак 2-я балгарская армія генерала Тодарава без асаблівай цяжкасці хутка прасунулася да ракі Вардар у Македоніі. Балгарскія войскі нанеслі сербам разгром ля Куманава і ўзялі Велес. Гэтыя паспяховыя дзеянні балгарскіх войскаў перарвалі сувязь сербскай арміі і саюзнага экспедыцыйнага корпуса ў Салоніках.
Баючыся поўнага акружэння, сербская армія з баямі адыходзіла ў паўднёва-заходнім напрамку ў Чарнагорыю і Албанію, таксама адыходзіла і чарнагорская армія. Аўстра-германскія дывізіі пастаянна праследавалі адыходзячых. Сербскія войскі часам праводзілі контратакі і затрымлівалі іх прасоўванне.
Становішча сербскай арміі было катастрафічным. 22 кастрычніка аўстра-германа-балгарскія войскі аднавілі сваё наступленне. Пад націскам пераўзыходзячых сіл сербская армія была вымушана адступаць. 5 лістапада баўгары занялі Ніш. Пасля заняцця Ніша аўстра-нямецкія і балгарскія часткі з’ядналіся і павялі сумеснае наступленне. У той жа час тры англа-французскія дывізіі высунуліся з Салонікаў у Македонію для дапамогі сербскай арміі, аднак у ракі Чэрны былі атакаваныя 2-й балгарскай арміяй і адступілі. Спробы англа-французскіх войскаў аднавіць зносіны з сербскай арміяй былі адбітыя балгарскімі войскамі.
Далейшыя баявыя дзеянні
Аўстра-германскія часткі (якія былі ўзмоцнены германскім альпійскім корпусам) працягвалі наступленне з поўначы. З прычыны гэтага галоўны штаб сербскай арміі перамясціўся з Крагуевац у Крушавац. У наступных баях з аўстра-германскімі войскамі сербскія падраздзяленні панеслі найцяжэйшыя страты і адступалі ў спешным парадку. Толькі часткам 2-й балгарскай арміі сербы аказвалі люты супраціў, паколькі наступленне 2-й арміі магло перарэзаць шляхі адыходу сербаў у Албанію. Для таго, каб адрэзаць шляхі адыходу асноўным сілам сербскай арміі і акружыць яе, балгарскае камандаванне прыняло рашэнне ўзмацніць 2-ю армію пяхотнай дывізіяй са складу 1-й балгарскай арміі. Аднак наступныя атакі балгарскіх войскаў поспехаў не мелі.
1 снежня у баях у раёне Прызрана сербская армія была разбіта балгарскімі войскамі, нясучы цяжкія страты. Вялікая колькасць сербаў патрапіла ў палон. Таксама сербскія атрады, якія ўступалі ў баявыя сутыкненні з падраздзяленнямі 3-й і 11-й армій аўстра-германскіх войскаў, неслі цяжкія страты. У выніку пасля гэтых баёў сербскія сілы былі цалкам выцесненыя з тэрыторыі Сербіі. Балгарская армія, захапіўшы Охрыд, усталявала кантроль над Вардарской Македоніяй. У канцы лістапада аўстра-венгерскія часткі адкінулі чарнагорскую армію на тэрыторыю Чарнагорыі і працягнулі наступ з мэтай захопу сталіцы.
Сербская і чарнагорскія арміі працягвалі адступленне ў напрамку Албаніі і Чарнагорыі. Разам з ваеннымі адступала і мірнае насельніцтва, баючыся тэрору аўстра-германскіх войскаў. Адступленне праходзіла ў цяжкіх умовах горнай мясцовасці. Адыходзячыя імкнуліся выйсці да ўзбярэжжа Адрыятычнага мора, дзе саюзнікі абавязаліся эвакуіраваць рэшткі сербскай і чарнагорскай арміі і грамадзянскае насельніцтва.
У ходзе далейшых баёў сербская армія страціла 55 000 салдат і афіцэраў, адыходзячы па горных дарогах Албаніі Камандаванне сербскай арміі было вымушана знішчыць артылерыю і абозы. Акрамя адыходзячай арміі і мірнага насельніцтва, сербскае камандаванне было вымушана эвакуіраваць і палонных аўстра-венгерскай арміі (30 000 салдат і 700 афіцэраў). 26 лістапада з Прызрана эвакуяваўся і сербскі ўрад. Выжыўшыя ва ўмовах цяжкага пераходу сербы (150 000 чалавек) у студзені 1916 года былі эвакуіраваны на востраў Корфу. Тэрыторыя Сербіі і Чарнагорыі была акупаваная.
Аперацыя супраць Сербіі і Чарнагорыі доўжылася каля двух месяцаў, у выніку ўся тэрыторыя гэтых краін была акупаваная войскамі Цэнтральных дзяржаў. Сербіі прыйшлося абараняцца супраць пераўзыходзячых сіл праціўніка. Пазней прэм’ер-міністр Вялікабрытаніі Лойд Джордж пісаў :
Цэнтральныя дзяржавы не адважыліся парушыць граніцу нейтральнай Грэцыі і абмежаваліся вылучэннем да граніцы двух балгарскіх армій, узмоцненых нямецкімі дывізіямі.
Эвакуацыя сербскай арміі
Уступіўшы ў межы Албаніі сербскае камандаванне прыняло рашэнне даць адпачынак выматаным адступаючым часткам у горадзе Скутары. Аднак у канцы снежня гэтая ідэя не была рэалізавана, паколькі сербскай арміі пагражалі часткі 2-й балгарскай арміі, якія ўзялі Манастыр і рухаліся ў Албанію, на Эльбасан. Акрамя гэтага часткі 3-й аўстра-германскай арміі развівалі энергічнае наступленне супраць саслабленай чарнагорскай арміі і таксама пагражалі адыходзячым з поўначы. Пасля таго як сербская армія дасягнула берагоў Адрыятычнага мора, аўстрыйскай флот пачаў актыўныя аперацыі супраць партоў Дураца і Сен-Джавані-дэ-Медуа, у якія ўступілі адыходзячыя сербы. Аўстра-венгерскі флот і авіяцыя, якія мелі базу ў Катара пастаянна трывожылі сербскую армію нападамі і абстрэламі, акрамя гэтага аўстрыйскія суда і падводныя лодкі нападалі на транспарты з харчаваннем, прызначаныя для сербаў.
Такім чынам сербская армія магла быць прыціснута да мора і знішчана аўстра-германа-балгарскімі войскамі. У гэтых умовах французскае камандаванне прыняло рашэнне перавезці сербскую армію ў Італію, а затым у Туніс дзе сербскія часткі павінны былі быць рэарганізаваны і ў далейшым накіраваны на фронт. Аднак такая перавозка патрабавала б вялікіх марскіх сіл, таму камандуючы французскай арміяй Жофр настаяў, каб сербская армія была эвакуяваная на грэцкі востраў Корфу. Пасля прыняцця гэтага рашэння 12 студзеня саюзныя войскі пачалі акупацыю грэцкага вострава Корфу. Сен-Джавані-дэ-Медуа знаходзіўся ў сферы дзеянняў аўстрыйскага флоту, таму саюзнікамі было прынята рашэнне аб накіраванні сербскіх частак у Валону (занятую італьянцамі), адкуль і павінна была пачацца эвакуацыя. Частка сербскіх войскаў (50 000 чалавек) пачалі новы паход да Валоны (240 км). Астатнія сербскія падраздзяленні эвакуяваліся з Дураца.
З-за доўгіх спрэчак аб месцы эвакуацыі з 250 000 сербаў адступілі ў Албанію, да пачатку эвакуацыі ў жывых засталося 160 000 чалавек, 80 горных гармат і 15 000 жывёл. Эвакуацыя сербскай арміі на Корфу завяршылася 26 лютага 1916 года. На востраве таксама доўга не маглі наладзіць забеспячэнне сербаў, таму многія загінулі ад знясілення ўжо на самым востраве. З лютага 1916 года пачалася рэарганізацыя разбітай сербскай арміі і да красавіка 1916 года яна была гатова да адпраўкі на Салоніцкі фронт. Перавозка сербскай арміі морам у Салонікі была завершана 30 мая 1916 года.
Вынікі кампаніі 1915 года
У выніку кампаніі 1915 года тэрыторыі Сербіі і Чарнагорыі былі акупаваны Цэнтральнымі дзяржавамі. Перамога Цэнтральных дзяржаў на Балканах ў 1915 годзе прынесла ім вялікую карысць. Пасля акупацыі Сербіі і Чарнагорыі ўсталяваўся фронт Цэнтральных дзяржаў ад Балтыйскага да Міжземнага мора. Германія ўсталявала прамую сувязь з Асманскай імперыяй, паўднёвы фланг Аўстра-Венгрыі быў абаронены, а вызваленыя дывізіі камандаванне Цэнтральных дзяржаў магло накіраваць на Усходні і Італьянскі франты.
Аўстра-германа-балгарскія войскі практычна цалкам здолелі выканаць план баявых дзеянняў на Балканах. Тэрыторыю Чарнагорыі акупавалі аўстрыйскія войскі. Тэрыторыю Сербіі занялі таксама аўстра-венгерскія і балгарскія войскі. Чарнагорская армія была дэмабілізавана, а сербская армія ў выніку магутнага наступу праціўніка, цяжкіх умоў адступлення і пастаянных баёў панесла значныя страты. Акрамя людскіх страт сербскія войскі страцілі вялікую колькасць гармат, боепрыпасаў і г.д.
Значныя поспехі войскаў Чацвяртнога саюза на Балканах прынеслі ім буйныя стратэгічныя і дыпламатычныя поспехі. Акрамя пералічаных выгод (устанаўлення прамых зносін з Турцыяй і прыцягнення ў вайну на сваім баку Балгарыі), аўстра-германскі блок значна паслабіў пазіцыі Антанты ва ўсім рэгіёне.
Аднак акружыць і знішчыць сербскую армію не ўдалося. Сербская армія вясной 1916 года будзе рэарганізавана і ўльецца ў склад саюзных сіл на Салоніцкім фронце. Умелае выкарыстанне войскаў, контрудары ва ўмовах горнай мясцовасці, а таксама пастаўленая непасільная задача 2-й балгарскай арміі па акружэнню сербскіх войскаў перашкодзілі войскам Цэнтральных дзяржаў акружыць і цалкам знішчыць сербскія войскі.
Утварэнне Салоніцкага фронту
Яшчэ 14 кастрычніка малыя сілы экспедыцыйнага корпуса Антанты (некалькі батальёнаў) ўступілі на тэрыторыю Сербіі. Саюзнае камандаванне планавала магутным флангавым ударам падтрымаць сербскія войскі і аднавіць з імі сувязь. Аднак адыход сербскай арміі ў напрамку Албаніі і нерашучасць камандуючага англа-французскага корпуса генерала Сарая не далі магчымасці рэалізаваць гэтую задумку. 21 лістапада падраздзялення 122-й французскай пяхотнай дывізіі пасля бою з балгарскімі войскамі пакінулі паўднёвы бераг Чэрны, пасля чаго войскі ўсяго корпуса пачалі рух з тэрыторыі Сербіі ў Грэцыю.
У гэты час германскае камандаванне вырашыла пытанне аб тым як варта дзейнічаць супраць войскаў Антанты ў Грэцыі. Балгарскае камандаванне лічыла, што калі ў Грэцыі дзейнічае вялікая колькасць войскаў праціўніка, то і Грэцыю варта лічыць ворагам Цэнтральных дзяржаў. Аднак у выніку германскае камандаванне, улічваючы той факт, што яно не мела магчымасці як-небудзь істотна падтрымаць прыхільнікаў Цэнтральных дзяржаў у Грэцыі прыняло рашэнне ўстрымацца ад дзеянняў у дачыненні да Грэцыі, якія маглі б заахвоціць грэцкі ўрад ўступіць у вайну на баку Антанты. Пасля завяршэння аперацыі супраць Сербіі, германскае камандаванне лічыла, што пакідаць свае войскі на Балканах бессэнсоўна і пачала перакідку значнай часткі сваіх войскаў на Заходні фронт. Начальнік генеральнага штаба Германіі Эрых фон Фалькенгайн лічыў, што асноўную ролю ў супрацьстаянні з англа-французскімі войскамі, якія высадзіліся ў Салоніках павінна адыгрываць балгарская армія. З прычыны гэтага ў сярэдзіне лістапада 1915 гады з Балгарыяй было заключана пагадненне аб тым, што баўгары будуць ваяваць і з сіламі экспедыцыйнага корпуса Антанты.
5 снежня падраздзяленні 2-й балгарскай арміі пачалі наступленне ў Македоніі. Войскі экспедыцыйнага корпуса саюзнікаў пад ціскам балгарскіх войскаў пачалі адыход у даліну ракі Вардар. 8 снежня балгарскія войскі пацяснілі часткі 10-й англійскай дывізіі і захапілі 10 гармат. Правы фланг саюзных войскаў апынуўся аголеным і з-за гэтага сілы корпуса былі змушаныя адысці на новы рубеж абароны. У ходзе далейшага пераследу чатырма балгарскімі дывізіямі англа-французскіх войскаў, апошнія адышлі на умацаваную пазіцыю ў раёне Салонікаў на тэрыторыі Грэцыі. Пры адступленні саюзнікамі былі эвакуявана вялікая частка розных запасаў для сербскай арміі з раёна Геўгеліі. У ходзе гэтых баёў саюзныя войскі страцілі 6 000 чалавек забітымі, параненымі і палоннымі.
Падрадзяленні 2-й балгарскай арміі не пераходзілі сербска-грэцкую граніцу. Войскі Цэнтральных дзяржаў размясціліся на новых пазіцыях наступным чынам:
Саюзнае камандаванне ўмацоўвала свае пазіцыі, правы фланг саюзнага фронту ўпіраўся ў заліў Орфа, а агульная працягласць фронту складала 120 км. Акрамя гэтага саюзнікамі было пабудавана і адрамантавана 200 км грунтавых дарог і чыгунак.
Становішча на Балканах на пачатак 1916 года
Тэрыторыя Сербіі была акупаваная аўстра-венгерскімі і балгарскімі войскамі. У аўстрыйскай зоне акупацыі (паўночная і цэнтральная Сербія) было створана генерал-губернатарства з цэнтрам у Бялградзе. На ўсход ад Маравіі, на акупаванай балгарамі тэрыторыі стваралася генерал-губернатарства Памараўе з цэнтрам у Нішы. Тэрыторыя Вардарскай Македоніі была ператворана ў Македонскае генерал-губернатарства. Косава і Мятохія былі падзелены паміж аўстрыйцамі і балгарамі — усходнія раёны заняла балгарская армія, а заходнія раёны акупавала аўстра-венгерская.
У пачатку 1916 года Каралеўства Чарнагорыя была выведзена з вайны: кароль Нікола I падпісаў указ аб дэмабілізацыі чарнагорскай арміі і пакінуў краіну, якая была акупаваная аўстра-венгерскімі войскамі. Але сербскі і чарнагорскі народы працягвалі весці барацьбу супраць акупантаў.
Пасля разгрому Сербіі утварыўся новы Салоніцкі фронт. Камандаванне Антанты планавала, што баявыя дзеянні на Балканах павінны скоўваць тут як мага больш германскіх войскаў і прадухіліць іх перакідку на Заходні фронт. Таксама германскае камандаванне, якое адыгрывала галоўную ролю ў ваенным кіраванні Цэнтральных дзяржаў, не планавала ніякіх актыўных дзеянняў на новым Салоніцкім фронце з прычыны недахопу сіл, цяжкасцяў забеспячэння ва ўмовах балканскай мясцовасці і г. д. Меркавалася толькі стрымліваць войскі праціўніка малымі сіламі германа-балгарскіх войскаў.
У маі 1916 года на Салоніцкі фронт прыбылі дадатковыя сілы Антанты. Акрамя гэтага, да саюзных войскаў на Балканах далучалася цалкам рэарганізаваная сербская армія ў складзе шасці пяхотных і адной кавалерыйскай дывізіі пад камандаваннем прынц-рэгента Аляксандра (ваявода Путнік быў адпраўлены ў адстаўку). Усяго сербскія войскі налічвалі за 130 000 чалавек. Сілы саюзнікаў на Балканах дасягнулі 300 000 чалавек.
Баявыя дзеянні вясной і летам 1916 года
Паколькі германскае камандаванне пачало перакідку сваіх войскаў у Францыю, перад саюзнымі войскамі ў Салоніках стаяла задача пачаць наступ з мэтай адцягнуць войскі праціўніка на сябе. Аднак дзеянні саюзных войскаў не паўплывалі на агульнае становішча на фронце, а германскія часткі працягвалі перакідвацца на Захад. Балгарскія войскі таксама былі пасіўныя.
Больш актыўныя дзеянні пачаліся ў жніўні. У возера Дойран англа-французскія войскі распачалі спробу прарваць балгарскую абарону, аднак, нясучы адчувальныя страты, былі вымушаныя да 19 жніўня поўнасцю спыніць актыўныя дзеянні на гэтым участку фронту.
У сувязі з уступленнем Румыніі ў вайну на баку Антанты саюзнікі планавалі сумеснымі дзеяннямі нейтралізаваць Балгарыю. Наступленне было намечана на 20 жніўня. Аднак балгарскае камандаванне апярэдзіла войскі Антанты і пачало наступ 17 жніўня. Балгарскае камандаванне прыняло рашэнне правесці першае буйное наступленне на Салоніцкім фронце.
На фракійскім напрамку балгарскія войскі ўзялі гарады Кавалу, Серэ і Драму. Пасля гэтага балгарскія арміі пачалі прасоўванне сваіх флангаў ў грэцкія Фракію і Македонію, з мэтай стварыць ахопліваючае становішча войскаў Антанты. 23 жніўня падраздзяленні 1-й балгарскай арміі захапілі вышыні ў раёне Маглены і адціснулі сербскія войскі (якія займалі тут пазіцыі) у раён Фларыны. Гэтыя войскі маглі злучыцца з грэцкімі войскамі ў Фесаліі і пагражаць тылу армій Антанты, што знаходзіліся ў раёне Вардара і Маглена. Пасля гэтага Сарай перакінуў 3 французскія пяхотныя дывізіі, якія пры падтрымцы сербскіх частак спынілі далейшае прасоўванне балгарскіх войскаў.
Балгарская армія пачала актыўныя дзеянні як у вардарскім, так і ва фракійскім кірунку. Балгарскія войскі занялі шэраг населеных пунктаў у Грэцыі, пацясніўшы саюзныя войскі. Часткі 1-й балгарскай арміі захапілі Флорыну, таксама балгарскія часткі інтэрнавалі 6373 салдата, 464 афіцэра і 15 гармат грэцкай арміі. Гэтыя сілы з дазволу рускага ўрада былі вывезены ў Германію, дзе знаходзіліся да заканчэння вайны. Гэта мела вельмі важнае значэнне, паколькі гэтыя войскі не былі выкарыстаныя грэцкай арміяй пасля ўступлення Грэцыі ў вайну на баку Антанты. Балгарскія войскі прасунуліся на 80 — 90 км: выйшаўшы да ўзбярэжжа Эгейскага мора, лінія фронту скарацілася ў сярэднім на 100 км. Гэтыя актыўныя дзеянні балгараў сарвалі саюзнае наступленне.
Аднак усё ж 1 верасня саюзнікі ў складзе пяці англійскіх, чатырох французскіх, шасці сербскіх, адной італьянскай і адной рускай пяхотных дывізій пачалі наступ у напрамку Флорына, Манасціра з мэтай садзейнічання румынскаму фронту.
12 верасня сербска-французскія часткі адціснулі падраздзяленні 8-й балгарскай пяхотнай дывізіі і занялі Горнічава. 23 верасня французы адбілі ў балгараў Флорыну, захапіўшы некалькі балгарскіх гармат. У высакагорных раёнах, на гары Каймакчалан, адбывалася бітва паміж 1-й брыгадай 3-й балгарскай пяхотнай дывізіі і Дрынскай дывізіяй сербскай арміі. Упартыя атакі сербаў балгары адбівалі з дапамогай артылерыі, якая нанесла сербскім войскам цяжкія страты. Пасля зацятых баёў, у выніку якіх пік некалькі разоў пераходзіў з рук у рукі, да 30 верасня сербскім войскам усё ж удалося захапіць гару. Аднак сэрбская армія панесла цяжкія страты, страціўшы толькі забітымі 5 000 салдат і афіцэраў.
Да 3 кастрычніка саюзнікі адціснулі балгараў да мяжы, з якой яны пачалі наступленне 17 жніўня.
Баявыя дзеянні пад канец 1916 года
Пасля гэтых поспехаў саюзныя войскі працягвалі наступаць з мэтай авалодання Манасціра. У кастрычніку — лістападзе саюзныя войскі (сербскія, рускія і французскія) правялі наступальную аперацыю і 18 лістапада балгарскія войскі па загадзе камандуючага групай войскаў Цэнтральных дзяржаў на Балканах генерала Белава пакінулі Манасцір. 19 лістапада французскія і рускія войскі ўвайшлі ў Манасцір. Такиим чынам саюзныя войскі захапілі важны транспартны вузел у Македоніі — Манасцір. Новая лінія фронту адбылася на поўнач ад горада: пік Чырвоная сцяна — вышыня 1248 — вышыня 1050 — Макава — Градзешніца. Пасля страты Манасціра, камандаванне Цэнтральных дзяржаў было вымушана ўзмацніць дадзены ўчастак фронту некалькімі балгарскімі і германскімі дывізіямі, а таксама турэцкім пяхотным корпусам.
Авалодаўшы важным пунктам у Вардарскай Македоніі — Манасцір, саюзныя войскі прыпынілі далейшае наступленне. Балгарскае камандаванне перакінула ў гэты раён дадатковыя рэзервы (восем пяхотных палкоў) з іншых участкаў фронту. Таксама з румынскага фронту ў гэты раён прыбылі германскія пяхотныя батальёны, а ў раён ракі Струма прыбыў турэцкі пяхотны корпус.
11 снежня з-за недахопу боепрыпасаў і адсутнасці рэзерваў войскі Антанты канчаткова спынілі наступленне. Да гэтага часу армія Сарая расцягнулася на шырокім фронце ў 250 км ад вусця ракі Струма, па ўсім фронце. Маруднае прасоўванне саюзнікаў не паўплывала на становішча на румынскім фронце.
Да канца 1916 года саюзнікі мелі на Салоніцкім фронце 18 пяхотных дывізій (пяць французскіх, пяць англійскіх, шэсць сербскіх, адну рускую і адну італьянскую). Ім супрацьстаялі 11 пяхотных дывізій блока Цэнтральных дзяржаў: восем балгарскіх, дзве германскіх і адна турэцкая.
Вынікі кампаніі 1916 года
У выніку кампаніі 1916 года войскі Антанты не дамагліся галоўнай мэты на Салоніцкім фронце — вываду Балгарыі з вайны. Балгарскія войскі паспяхова абараняліся на ўсім працягу фронту, акрамя гэтага, праводзячы самастойныя наступальныя аперацыі. Адсутнасць рэзерваў і неабходнасць забеспячэння надзейнага тылу для саюзных войскаў былі галоўнымі праблемамі камандавання Антанты ў 1916 годзе на Балканах.
Таксама найважнейшай праблемай для войскаў Антанты была эпідэмія малярыі, якой захварэлі 80 000 салдат і афіцэраў саюзных армій на Балканах. Балгарскія войскі, трывала заняўшыя абарону на горных участках, не давалі саюзным войскам выйсці з так званых малярыйных далін у даліне ракі Вардар. Камандаванне саюзных войскаў не паспявала эвакуіраваць усіх тых, хто захварэў. Нават нягледзячы на прынятыя прафілактычныя меры эпідэмія працягвалася.
Таксама ў 1916 годзе Антанта распачала шэраг акцый супраць Грэцыі, баючыся ўступлення гэтай краіны ў вайну на баку Цэнтральных дзяржаў, хоць Грэцыя захоўвала нейтралітэт. Антанта абвясціла марскую блакаду Грэцыі, запатрабавала дэмабілізаваць армію і флот, у якіх меліся моцныя пранямецкія настроі. У выніку ўсё патрабаванні Антанты грэцкі ўрад быў вымушаны прыняць. Пасля гэтага саюзнікі ўзялі пад свой кантроль усю ўнутрыпалітычную сітуацыю ў Грэцыі.
Кампанія 1917 года
План вядзення вайны на Салоніцкім фронце на 1917 год краіны Антанты зацвердзілі 15 лістапада 1916 года на канферэнцыі ў Шанцільі. Гэты план прадугледжваў вывад Балгарыі з вайны. Планавалася правесці буйнамаштабнае наступленне супраць балгарскіх войскаў пры садзейнічанні руска-румынскіх. Для гэтых мэтаў саюзныя арміі ў Салоніках узмацняліся і ў лютым мелі ў сваім складзе ўжо 23 пяхотныя дывізіі. Аднак няўдачы руска-румынскіх войскаў паставілі крыж на гэтых планах.
У ходзе падрыхтоўкі да наступу на Салоніцкім фронце паміж французскім і англійскім камандаваннем паўстала спрэчная сітуацыя. Брытанскае камандаванне лічыла недарэчным наступленне на македонскім фронце, лічачы, што ўсе намаганні неабходна засяродзіць на галоўным наступленні ў Францыі. У сваю чаргу, французскае камандаванне лічыла мэтазгодным наступ на Балканах з мэтай скоўвання войскаў праціўніка падчас галоўнай аперацыі на Заходнім фронце. Такім чынам камандуючы генерал Сарай не мог цалкам разлічваць на брытанскія войскі. У сваю чаргу камандуючы англійскімі войскамі Мілн знаходзіўся ў дваякім становішчы, атрымліваючы дырэктывы з Лондана і загады камандуючага саюзнымі войскамі Сарая.
На 1917 год балгарскае камандаванне планавала магутнае наступленне на Салоніцкім фронце. Для гэтага Балгарыя звярнулася да Германіі з просьбай даслаць 6 нямецкіх пяхотных дывізій. Аднак германскае камандаванне адхіліла план балгарскіх саюзнікаў і настойвала на асабліва абарончых дзеяннях на Балканах. З прычыны гэтага план балгарска-германскага камандавання на 1917 год быў асабліва абарончым. Планавалася адмовіцца ад якіх-небудзь наступальных дзеянняў, паляпшаючы свае пазіцыі і тылавыя шляхі зносін.
Баявыя дзеянні ў 1917 годзе
Наступленне саюзнікаў, сілы якіх складалі 660 000 чалавек (240 000 англічан, 200 000 французаў 130 000 сербаў, 50 000 італьянцаў, 17 000 рускіх і за 23 000 грэкаў), было намечана на 25 красавіка. Раней раніцай 25 красавіка 86 цяжкіх і 74 палявых гарматаў англійскіх войскаў выпусцілі ў агульнай складанасці 100 тысяч снарадаў па балгарскіх пазіцыях. У ходзе няўдалых атак брытанцаў у возера Дойран на пазіцыі 9-й балгарскай пяхотнай дывізіі, надыходзячыя англійскія войскі панеслі цяжкія страты. 8 мая саюзнікі паўтарылі атаку у Дойрана, аднак яна таксама не прынесла ім ніякіх вынікаў. За адбіццё брытанскага наступлення камандуючы 9-й дывізіі палкоўнік Вазаў быў узведзены ў генерал-маёры.
У сакавіку на горным масіве Баба французскія дывізіі атакавалі пазіцыі 6-й балгарскай дывізіі. У ходзе артылерыйскай падрыхтоўкі было выпушчана больш за 200 000 снарадаў, аднак балгарскія салдаты і афіцэры, схаваўшыся ў бункерах не панеслi страт пры абстрэле. Пасля гэтага завязаліся разлютаваныя баі ў горных умовах. Нягледзячы на люты супраціў балгарскіх падраздзяленняў, французам атрымалася захапіць пік Чырвоная сцяна.
Аднак балгарскае камандаванне прыняло рашэнне адбіць пік у праціўніка. Дзякуючы вялікім намаганням балгарам атрымалася ўручную ўцягнуць і ўсталяваць шэсць артылерыйскіх гармат на суседняй вышыні, адкуль былі добра бачныя і даступныя для абстрэлу французскія пазіцыі. 18 мая пачаўся артылерыйскі абстрэл французскіх пазіцый на піку. Артылерыя балгараў пачала абстрэл французскіх пазіцый на піку, балгарская пяхота была ўзброена новымі нямецкімі агнямётамі. Пасля двухгадзіннай артпадрыхтоўкі балгарскія войскі пачалі штурм піка, з дапамогай гранат і агнямётаў душачы любы супраціў. Было забіта больш за 5 000 французаў, а 2 афіцэра і 259 салдат французскай арміі патрапілі ў балгарскі палон. Пасля гэтага на дадзеным участку фронту наступіла зацішша, а войскі Антанты не рабілі спробаў вярнуць сабе пік.
Неспрыяльная сітуацыя на розных участках фронту і дрэннае надвор’е вымусілі камандаванне Антанты 23 мая спыніць аперацыі на Салоніцкім фронце. За час баёў страты саюзнікаў склалі да 20 000 чалавек забітымі, параненымі і прапаўшымі без вестак (11 000 французаў, 6100 брытанцаў і 900 сербаў). Недахоп артылерыі ў войсках Антанты быў адной з галоўных прычын няўдач гэтых аперацый. 8 мая пачалося наступленне французскіх часцей, аднак недахоп артылерыі і контратакі балгарскіх войскаў вымусілі камандаванне Антанты спыніць наступ. Наступленне сербскіх войскаў у раёне ракі Чэрны таксама было спынена.
Акрамя гэтага, у некаторых французскіх падраздзяленнях пад уплывам салдацкіх мецяжоў у Францыі ўспыхнулі салдацкія хваляванні. Аднак неўзабаве ўсе выступленні былі задушаныя камандаваннем Антанты.
Уступленне ў вайну Грэцыі
Антанта прадпрымала ўсе крокі, каб Грэцыя ўступіла ў вайну на яе баку. 2 верасня 1916 года краіны Антанты прад'явілі Грэцыі ўльтыматум, у якім яны патрабавалі:
Усе ўмовы ўльтыматума грэцкі ўрад быў вымушаны прыняць. Адначасова з гэтым камандаванне Салоніцкага фронту зрабіла пераварот у Салоніках і стварыла там Часовы ўрад Грэцыі на чале з Элефтэрыёса Венізеласа (заўзятым прыхільнікам уступлення ў вайну на баку Антанты). Таксама ў Афінах быў сфарміраваны яшчэ адзін урад, пад кантролем французаў,.
Разам з гэтымі мерамі краіны Антанты высадзілі дэсант і пачалі захоп судоў Цэнтральных дзяржаў, якія знаходзіліся ў грэцкіх партах. Такім чынам з 1916 года ў Грэцыі існавалі два ўрады — законны ў Афінах і ўрад Венізеласа ў Салоніках. Краіна фактычна апынулася на мяжы грамадзянскай вайны. У канцы года сітуацыя ў Грэцыі абвастрылася. 1 снежня прыхільнікі Венізеласа, пры дапамозе англа-французскіх войскаў паднялі паўстанне ў Афінах, з мэтай захопу ўлады. Аднак урадавыя войскі здолелі падавіць мяцеж, пры гэтым англічане і французы страцілі да 250 чалавек забітымі. Пасля гэтага Антанта прад’явіла грэцкаму ўраду ўльтыматум аб перадачы найважнейшых галін дзяржаўнага кіравання ў рукі саюзнікаў. Кароль Грэцыі быў вымушаны прыняць гэтыя ўмовы.
27 чэрвеня новы кароль прызначыў Венізеласа «законным» прэм’ер-міністрам. 29 чэрвеня Грэцыя адклікала паслоў з краін Чацвяртнога саюза. 2 ліпеня 1917 года Грэцыя абвясціла вайну ўсім краінам Цэнтральнага блока. У верасні ў Грэцыю прыбылі 80 французскіх афіцэраў для правядзення мабілізацыі грэцкіх узброеных сілаў. Тым самым сілы Антанты на Салоніцкім фронце былі павялічаныя, а таксама забяспечаны тыл саюзных войскаў.
Вынікі кампаніі 1917 года
У цэлым у 1917 годзе на Салоніцкім фронце панавала зацішша. Баявыя дзеянні на Балканах не паўплывалі на агульны ход вайны. Балгарскае камандаванне не магло самастойна праводзіць буйныя наступальныя аперацыі, а германскае камандаванне было занята барацьбой на Заходнім фронце і дапамогай аўстра-венгерскай арміі на Італьянскім фронце. Камандаванне Антанты было таксама занята правядзеннем наступу на Захадзе і барацьбой з рэвалюцыйным рухам у войсках. Таксама ў сувязі з выхадам Расіі з вайны з Салоніцкага фронту былі выведзеныя ўсе рускія падраздзяленні. Такім чынам, з аднаго боку, сілы Антанты былі моцна аслабленыя, аднак, з другога боку, камандаванне Антанты засцерагло ад небяспекі іншыя войскі ад рэвалюцыйнай прапаганды, якую часта вялі рускія салдаты.
Важнае значэнне мела барацьба сербскага народа супраць акупацыйных войскаў Цэнтральных дзяржаў. Нярэдка на тэрыторыі Сербіі ўспыхвалі паўстанні супраць акупацыйных войскаў. Агульная колькасць паўстанцаў у паўднёвых раёнах Сербіі дасягала да 13 000 чалавек. Аднак дрэнна ўзброеныя сербы не змаглі доўга супрацьстаяць рэгулярным войскам Цэнтральных дзяржаў. Карнікі жорстка расправіліся з паўстанцамі.
У 1917 годзе адбылася важная падзея ў гісторыі Балканскага паўвострава. У самым пачатку Першай сусветнай вайны ўрад Сербіі абвясціў, што вядзе вайну за вызваленне паўднёваславянскіх народаў і аб’яднанне іх у рамках Вялікай Сербіі. У красавіку 1915 года ў Лондане быў сфармаваны Паўднёваславянскі камітэт з прадстаўнікоў нацыянальных рухаў паўднёвых славян на тэрыторыях, якія ўваходзяць у склад Аўстра-Венгрыі, для каардынацыі намаганняў па звяржэнні аўстрыйскай улады. 20 ліпеня 1917 года на Корфу паміж Паўднёваславянскім камітэтам і ўрадам Сербіі была падпісана дэкларацыя, якая прадугледжвала аб’яднанне Сербіі, Чарнагорыі і паўднёваславянскіх зямель у складзе Аўстра-Венгрыі ў адзіную незалежную дзяржаву на чале з каралём з сербскай дынастыі Карагеоргіевічаў і з роўнымі правамі трох нацый — сербаў, харватаў і славенцаў.
Кампанія 1918 года
Да пачатку 1918 года ваенна-палітычнае становішча на Балканах склалася на карысць Антанты. Аднак на ўсім працягу фронту працягвалася зацішша, якое ўсталявалася яшчэ з другой паловы 1917 года.
У сакавіку 1918 года камандаванне Антанты прыступіла да вывучэння магчымасці пераходу ў наступленне саюзных войскаў. У сваю чаргу, у сувязі з падрыхтоўкай буйнога наступлення на Заходнім фронце Германія вывела ўсе свае войскі з Салоніцкага фронту і перакінула іх у Францыю. Балгарская армія была ў стане толькі абараняцца. Для таго каб спыніць перакідванне германскіх войскаў на захад з іншых франтоў, французскае камандаванне загадала камандуючаму саюзнымі войскамі на Салоніцкім фронце генералу Гіёма (якога пазней змяніў французскі генерал Луі д’Эсперэ) зрабіць усё магчымае, каб скаваць сілы праціўніка на Балканах і не дапусціць іх перакідку ў Францыю.
Спачатку было прынята рашэнне, што грэцкія войскі будуць наступаць у фракійскім напрамку, а сербскія — у вардарскім. Аднак у ліпені французскае камандаванне змяніла план на пераход у агульнае наступленне на ўсім Салоніцкім фронце. 3 жніўня 1918 года план быў зацверджаны Вышэйшым ваенным саветам Антанты.
23 ліпеня новы камандуючы атрымаў дырэктыву аб задачах маючага адбыцца наступу. Галоўнай мэтай было знішчэнне «абараназдольнасці» балгарскай арміі і вызваленне часткі акупаваных тэрыторый Сербіі і Грэцыі. Толькі 3 жніўня саюзнае камандаванне вынесла канчатковае рашэнне аб правядзенні наступу на Балканах.
Доўгая падрыхтоўка дала магчымасць балгарскаму камандаванню даведацца аб маючым адбыцца надыходзе. Балгарам быў нават вядомы дзень пачатку аперацыі. У сувязі з гэтым балгарскае камандаванне засяродзіла рэзервы ў тыле 1-й балгарскай арміі і 11-й нямецкай арміі. Аднак і гэтыя меры германа-балгарскага камандавання апынуліся недастатковымі.
Перад вырашальным надыходам баяздольнасць грэцкай арміі выклікала трывогу ў камандавання Антанты. Вопытныя афіцэры, настроеныя пранямецкі былі высланы з краіны ў 1917 годзе альбо звольненыя з арміі. Падчас лакальных баёў на струмскім напрамку ў пачатку 1918 года спехам навучаныя і дрэнна ўзброеныя грэцкія войскі неслі вялікія страты. Напрыклад, палову ўсіх страт склалі салдаты, якія падарваліся на сваіх жа гранатах.
Падрыхтоўка да наступлення
Арміі Антанты займалі фронт працягласцю 350 км. Ён працягнуўся ад заліва Арфана ў Эгейскім моры па цяжкадаступнай горнай мясцовасці і дасягаў раёна Валоны на ўзбярэжжы Адрыятычнага мора. Саюзныя войскі складаліся з 29 дывізій (восем французскіх, чатыры англійскія, шэсць сербскіх, адна італьянская, дзесяць грэцкіх ) — усяго 667 000 чалавек і 2 070 гармат.
Цэнтральныя дзяржавы ў паласе Салоніцкага фронту мелі 12 балгарскіх дывізій, зведзеных у чатыры арміі (11-я «германская», 1-я, 2-я і 4-я балгарскія) — усяго да за 400 000 чалавек і 1138 гармат.
На ўчастку ў Дабраполлі за час зацішша балгарскія войскі ўмацавалі свае пазіцыі. Былі створаны 2-3 лінія акопаў, драцяныя загароды. Аднак балгарскае камандаванне лічыла гэты раён цяжкадаступным і меркавала, што саюзнікі нанясуць удар на іншых участках фронту.
У канцы мая грэцкія войскі (пры падтрымцы французскіх сіл) правялі лакальную наступальную аперацыю ў ракі Скра, якая прынесла абмежаваныя вынікі. Участак меркаванага прарыву быў абраны новым камандуючым Эсперэ ў горных раёнах у вышыні Дабраполлі. Участак прарыву складаў 15 км. Акрамя гэтага планаваўся ўдар у Манастыра сіламі сербскай арміі. Пасля гэтага планаваўся ўдар суседніх англійскіх і французскіх войскаў. На правым флангу франка-грэцкія войскі наносілі ўдар у раёне масіва Дзэна. На левым флангу атакавалі французскія, грэцкія і італьянскія войскі. У раёне Вардара наступала брытанская армія. У раёне ракі Струмы грэцкія войскі павінны былі скоўваць злучэння 4-й балгарскай арміі.
Падрыхтоўку да наступлення саюзныя арміі пачалі з першых дзён жніўня. Сербскія войскі здзейснілі неабходныя перагрупоўкі. У раёне Фларыны сканцэнтравалася французская кавалерыйская група. Былі створаны новыя дарогі, што забяспечыла своечасовы падвоз боепрыпасаў у войскі.
У маючым адбыцца наступленні галоўную ролю павінны былі гуляць сербскія і грэцкія войскі, якім аказвалі падтрымку брытанскія і французскія сілы.