cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Мінскі лісток
М. Доўнар–Запольскі і М. Янчук друкавалі шматлікія рэцэнзіі на кнігі пра Беларусь. Станоўчую ацэнку атрымалі «Беларускія зборнікі» Е. Раманава, «Агляд гукаў і форм беларускай мовы» Я. Карскага, «Матэрыялы для вывучэння быту і мовы рускага насельніцтва Паўночна-Заходняга краю» П. Шэйна, «Беларускае мінулае» А. Пыпіна і шэраг іншых работ.
На сваіх старонках газета знаёміла чытачоў з творчасцю Б. Пруса, Э. Ажэшкі, М. Канапніцкай, Гі дэ Мапасана, Э. Заля, А. Чэхава, А. Астроўскага, М. Гогаля, І. Тургенева, М. Горкага ды іншых. У 1902 годзе «Минский листок» быў пераўтвораны ў газету «Северо-Западный край».
Сяльцо (Руднянскі раён)
Сяльцо (Сельцо) — вёска ў Руднянскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Клярынаўскага сельскага паселішча. Насельніцтва — 1 жыхар (2007). Размешчана ў заходняй частцы вобласці за 29 км на поўнач ад Рудні, за 19 км на паўночны захад ад аўтадарогі Дзямідаў - Рудня, на беразе ракі Сухая Паленіца. За 31 км на поўдзень ад вёскі размешчана чыгуначная станцыя Рудня на лініі Смаленск — Віцебск.
Гісторыя
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай вёска абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР.
NGC 3014
NGC 3014 (іншыя абазначэнні — MCG -1-25-43, PGC 28222) — галактыка ў сузор’і Секстант.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Фердынанд Георг Вальдмюлер
Фердынанд Георг Вальдмюлер (Ferdinand Georg Waldmüller;,  — , Хінтэрбруль, Ніжняя Аўстрыя) — адзін з найбольш вядомых аўстрыйскіх мастакоў першай паловы XIX стагоддзя. Вядомы як сваімі краявідамі, так і працамі ў партрэтным і жанравым жывапісе. Найбольш вядомы як мастак эпохі бідэрмаера, які пісаў ідылічныя сцэнкі ў Вене. Творчая спадчына Вальдмюлера налічвае каля 1200 карцін.
Ціт Тацый
Ціт Тацый (8 ст. да н.э.) — цар рымскі (753—715 да н.э.).
Правіцель сабінянаў, прыбыў у Рым, каб адпомсціць за выкраданне сабінянак, але ўклаў мір з Ромулам і пачаў правіць супольна з ім. Выявы, якія, магчыма, з'яўляюцца верагоднымі, змешчаныя на манетах Луцыя Тытурыя Сабіна (выбіты 87 да н.э.), і відаць, капіруюць статуі Ціта Тацыя з ліку статуй Сямі цароў на Капітоліі і са Святой дарогі.
Герань галубіная
Герань галубіная (Geranium columbinum) — травяністая аднагадовая расліна сямейства. Расце на умерана сухіх, багатых пажыўнымі рэчывамі вапнавых глебах, у лясах і на ўзбочынах дарог, на вышыні 0-1, 200 метраў над узроўнем мора.
Апісанне
Дасягае памераў 15-30 сантыметраў у вышыню, максімальна здольная дасягнуць 60 сантыметраў. Сцябло прамое, разгалінаванае і пакрыта валасінкамі. Лісце процілеглае, пяцікутнае і пальчатае, яго пялёсткі маюць два-тры глыбокіх зрэзы, якія робяць яго падобным па форме на нагу голуба (адсюль і лацінскі эпітэт columbinus). Кветкі памерам 15-20 міліметраў з пяццю яйкападобнымі сэрцападобнымі пялёсткамі даўжынёй з чашалісцікі. Пялёсткі, з характэрнымі прожылкамі, маюць даўжыню ў 7-9 мм. Перыяд цвіцення працягваецца з сакавіка па верасень. Кветкі гермафрадытны і апыляюцца насякомымі.
Распаўсюджанне
Расце па ўсёй Еўропе, Заходняй Азіі і Паўночнай Афрыцы. Таксама сустракаецца ў Паўночнай Амерыцы.
Таксанамія
Від Герань галубіная ўваходзіць у род сямейства  парадку.
Сінонімы
Geranium columbinum мае наступныя сінонімы :
Ціт
Ціт — Ціт Флавій Веспасіян (39—81), імператар рымскі (79—81).
Сын Веспасіяна і Флавіі Даміцылы, атрымаў выхаванне пры двары Клаўдзія і быў сябрам Нерона. Насупор гэтаму, не стаў на троне «другім Неронам», а выдзяляўся адукаванасцю, дабрынёю і шчодрасцю.
Папская вобласць
Папская вобласць — свецкае зямельнае ўладанне рымскіх пап. Створаная ў 756, калі кароль франкаў Піпін Кароткі падарыў Папе Стэфану II Рымскую вобласць, Пентаполь і землі колішняга візантыйскага Равенскага экзархата. Папская вобласць спыніла існаванне ў 1870, калі італьянскія войскі ўвайшлі ў Рым і абвясцілі яго сталіцай Італіі.
2-я Заходняя вуліца (Наваполацк)
2-я Заходняя вуліца (, 2-я Западная улица) — вуліца ў Наваполацку.
Апісанне
Размешчана ў паўночна-заходняй частцы горада ў раёне прамзоны БВК на тэрыторыі садовага таварыства "Кветка" недалёка ад берага Заходняй Дзвіны. Працягласць вуліцы складае каля 1 км. Рух грамадскага транспарту па вуліцы не ажыццяўляецца.
Падзялёнка
Падзялёнка, радоўка шэрая, плюсы (Tricholoma portentosum) — шапкавы базідыяльны грыб сямейства.
Апісанне
Пладовае цела грыба — шапка на ножцы. Шапка дыяметрам 3—9 см, пукатая, потым плоская з надтрэснутым прыўзнятым краем, брудна-шэрая, злёгку ліпкая. Мякаць белая або шараватая з мучным пахам і смакам. Пласцінкі прырослыя, шырокія, белыя або жаўтаватыя. Ножка даўжынёй 4—9 см і 1,5—3 см у дыяметры, цыліндрычная, суцэльная, валакністая. Колер ножкі белы, пазней становіцца жаўтаватым або шараватым. Споры амаль круглыя, гладкія, бясколерныя.
Ядомы грыб.
Распаўсюджанне
Пашырана ў Еўропе, на тэрыторыі Беларусі з верасня па кастрычнік трапляецца ў хваёвых лясах (народныя назвы сівуха, плюсы).
Бой за Камдэш
Бой за Камдэш адбыўся 3 кастрычніка 2009 г. паміж сіламі Талібану і сіламі міжнароднай кааліцыі ў раёне сяла Камдэш афганскай правінцыі Нурыстан.
Каля трохсот талібаў атакавалі два блокпасты сіл кааліцыі. Пасля 12-гадзіннага бою сілы нападнікаў былі адбіты. Страты сіл кааліцыі склалі 8 чалавек забітымі і 22 параненымі.
Неўзабаве пасля бою амерыканскае камандаванне, паводле папярэдне зацверджанага плану, эвакуіравала блокпост «Камдэш».
Па выніках бою дзевяць амерыканцаў атрымалі медаль «Серебряная Зорка». Сяржант арміі ЗША Клінтан Ромешэй быў узнагароджаны вышэйшай ваеннай узнагародай ЗША — Медалем Пашаны (уручаны 11 лютага 2013 года).
Траян
Марк Ульпій Нерва Траян, больш вядомы як Траян (Marcus Ulpius Nerva Traianus; па нараджэнні Марк Ульпій Траян, Marcus Ulpius Traianus;  — ): рымскі імператар (98—117).
Быў выдатным ваеначальнікам, і Рымская імперыя пры ім дасягнула сваіх найбольшых памераў. Лічыўся ўзорам імператара, і новых імператараў да перыяду позняй антычнасці віталі фразай «Будзь шчаслівейшым за Аўгуста і лепшым за Траяна!» Узорам яго будаўнічай дзейнасці ў Рыме служыць мемарыяльны Форум Траяна з калонай, збудаванай Апаладорам Дамаскім. Загінуў у паходзе супраць парфянаў.
Сын Марка Ульпія Траяна і Марцыі, прыйманы сын Нервы. У сваім відзе свядома следаваў старажытнарымскай модзе, уведзенай Аўгустам. Існуе шмат скульптурных партрэтаў Траяна.
NGC 3015
NGC 3015 (іншыя абазначэнні — UGC 5261, MCG 0-25-20, ZWG 7.41, ARAK 218, IRAS09468+0122, PGC 28240) — лінзападобная галактыка (S0) ў сузор’і Секстант.
Мяшчэцкае
Мяшчэ́цкае — возера ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Дрыса.
Плошча паверхні возера 0,7 км². Даўжыня возера 2,16 км, найбольшая шырыня 0,53 км. Найбольшая глыбіня дасягае 6,5 м, сярэдняя каля 3,6 м.
Катлавіна возера лопасцевай формы, складанага тыпу, выцягнутая з поўначы на поўдзень. Схілы катлавіны вышынёй ад 3—4 м на захадзе і паўночным усходзе возера да 6—8 м у астатняй частцы. Схілы спадзістыя, складзеныя з суглінкаў. Берагавая лінія звілістая. Берагі нізкія, пясчаныя. На поўдні і паўночным усходзе возера берагі зліваюцца са схіламі катлавіны.
Падводная частка катлавіны простай будовы з паступовым павелічэннем глыбіні да сярэдзіны. Мелкаводдзе займае каля 23% плошчы возера. Дно да глыбіні 1,5 м пясчанае, на большых глыбінях высланае гліністым ілам.
Возера эўтрофнае і слабапраточнае. Упадаюць ручаі (у т.л. з возера Якаўскага) і выцякае ручай у раку Дрыса. Надводная расліннасць распаўсюджваецца да глыбіні 1,4—2 м на адлегласці 3—26 м ад берага. Падводная расліннасць пашырана да глыбіні 2,8 м.
У возеры водзяцца лешч, акунь, шчупак, плотка, мянтуз, лінь і іншыя віды рыб.
Дэцый Траян
Траян Дэцый — Гай Месій Квінт Дэцый (190/200, Сірмія — 251): рымскі імператар (249—251).
Стаўся імператарам пасля перамогі над Філіпам Аравіцянінам. Пераследаваў хрысціян, патрабуючы ад іх ахвяраванняў на карысць дзяржавы. Сенат удастоіў Дэцыя ганаровым імем Траян, і залічыў яго ў сонм багоў. Загінуў (патануў у балоце) у час бітвы з готамі. Верагодная выява — скульптурны партрэт у палаца Кансерваторэ ў Рыме.
Соменкі
Гісторыя
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай вёска абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР.
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупавана нямецкімі войскамі ў ліпені 1941 года, вызвалена ў кастрычніку 1943 года.
3-я Заходняя вуліца (Наваполацк)
3-я Заходняя вуліца (, 3-я Западная улица) — вуліца ў Наваполацку.
Апісанне
Размешчана ў паўночна-заходняй частцы горада ў раёне прамзоны БВК на тэрыторыі садовага таварыства "Кветка" недалёка ад берага Заходняй Дзвіны. Працягласць вуліцы складае каля 650 метраў. Рух грамадскага транспарту па вуліцы не ажыццяўляецца.
Самаходная артылерыйская ўстаноўка
Самаходная артылерыйская ўстаноўка (САУ) — баявая машына з гарматай усталяванай на самаходным колавым або гусенічным шасі, якое адначасова служыць для яе лафетам. Прызначана для агнявой падтрымкі танкаў і пяхоты. Падзяляюцца па масе на лёгкія (да 20 т), сярэднія (да 40 т) і цяжкія (звыш за 40 т); паводле тыпу гармат — на пушкі, гаўбіцы, гаўбіцы-пушкі; па бранявой ахове — на закрытыя, паўзакрытыя і адкрытыя.
САУ з’явіліся ў Першую сусветную вайну, шырока выкарыстоўваліся ў Другой сусветнай. Выконвалі задачы артылерыйскай падтрымкі рухомых злучэнняў у барацьбе з танкамі, бронемашынамі, агнявымі сродкамі і інш.
У Беларусі на ўзбраенні знаходзяцца самаходныя артылерыйскія ўстаноўкі 2С1 «Гваздзік», 2С3М «Акацыя», 2С5 «Гіяцынт», 2С19 «Мста».
Задачы
Задача САУ — забяспечваць падтрымку агнём з далёкай дыстанцыі. Пры гэтым САУ больш мабільная, чым гарматы, якія трэба буксіраваць. Яе мабільнасць дазваляе не адставаць ад перадавых сіл.
Звычайна не прадугледжваецца, што САУ будуць уваходзіць у беспасрэдны стык і наўпрост змагацца супраць іншых браніраваных баявых машын (калі толькі САУ не грае супрацьтанкавую ролю), што з’яўляецца ключавым адрозненнем ад танка. З гэтай ролі ўскоснай падтрымкі вынікае, што САУ звычайна мае гармату большага калібра, чым танк, але браня лягчэйшая, абараняе ад стралковай зброі і аскепкаў снарадаў.
Знішчальнікі танкаў гістарычна найбольш паспяхова выкарыстоўваліся ў абарончых баях і баях з засад.
Семенцава (Руднянскі раён)
Семенцава (Семенцево) — вёска ў Руднянскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Клярынаўскага сельскага паселішча. Насельніцтва — 2 жыхара (2007). Размешчана ў заходняй частцы вобласці за 30 км на паўночны ўсход ад Рудні, у 16 км на паўночны захад ад аўтадарогі Дзямідаў — Рудня, на беразе ракі Рутавеч. У 32 км на паўночны захад ад вёскі размешчана чыгуначная станцыя Рудня на лініі Смаленск — Віцебск.
Гісторыя
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай вёска абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР.
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупавана нямецкімі войскамі ў ліпені 1941 года, вызвалена ў кастрычніку 1943 года.
Audi A6
Audi A6 - седан бізнес-класа, які выпускаецца нямецкім аўтавытворцаў Audi з 1994 г. Да гэтага часу аўтамабіль выпускаўся пад назвай Audi 100 (1968 - 1994 гг.). Прадстаўлены наступныя пакалення Аўдзі А6:
Апісанне
На выбар пакупніка прадстаўлена некалькі сілавых агрэгатаў. Найменшай рухавіком стаў 1.8-літровы чатырохцыліндравы бензінавы TFSI на 190 конскіх сіл. Ён стандартна кампануецца з шасціступеньчатай механічнай каробкай перадач. Разганяецца седан за 7.9 секунд, спажываючы 5.9 л / 100 км. Версія з сяміступеністай аўтаматычнай трансмісіяй дасягае сотні за той жа час, пры гэтым расход зніжаецца да 5.7 л / 100 км. Такі рухавік спалучаны з пярэднім прывадам.
Далей ідзе 2.0-літровы чатырохцыліндравы TFSI на 252 конскія сілы. З сяміступеністай аўтаматычнай каробкай A6 разганяецца за 6.7 секунд, расходваючы 5.9 л / 100км. Прывад гэтак жа на перадпакоі колы. Прадстаўлены яшчэ адзін 2.0-літровы чатырохцыліндравы матор, магутнасцю 249 л.с. Мадыфікацыя з гэтым рухавіком ужо полноріводная і абсталявана аўтаматычнай 7-ступеністай скрынкай перадач. Разгон да сотні адбываецца за 6.5 секунд. Выдатак паліва знаходзіцца на ўзроўні 6.7 л / 100км.
Браніслаў (Жыткавіцкі раён)
На захадзе мяжуе з лесам.
Размяшчэнне
За 22 км на захад ад Жыткавічаў, за 258 км ад Гомеля.
Audi A6
Бяспека
Вынікі краш-тэсту Audi A6 2017 году ад страхавога інстытута дарожнай бяспекі (IIHS) :
Браніслаў (Жыткавіцкі раён)
Гісторыя
Паводле пісьмовых крыніц вядомая з XVIII стагоддзя як паселішча ў Мазырскім павеце Мінскай губерні. У 1879 годзе згадваецца ў ліку паселішчаў Людзяневіцкага царкоўнага прыходу. Пасля ўводу ў эксплуатацыю 15 лютага 1886 года чыгункі Лунінец — Калінкавічы пачала дзейнічаць чыгуначная станцыя. У 1908 годзе ў Жыткавіцкай воласці.
З 20 жніўня 1924 года цэнтр Браніслаўскага сельсавета Жыткавіцкага раёна Мазырскай акругі (да 26 ліпеня 1930 года і з 21 чэрвеня 1935 года да 20 лютага 1938 года), з 20 лютага 1938 года Палескай, з 8 студзеня 1954 года Гомельскай абласцей. У 1930 годзе арганізаваны калгас «Прамень камуны», працавала гамарня. Падчас Вялікай Айчыннай вайны вызвалена ад акупантаў 5 ліпеня 1944 года. 58 жыхароў загінулі на фронце. Паводле перапісу 1959 года ў складзе саўгаса «Людзяневічы» (цэнтр — вёска Людзяневічы). Дзейнічаюць 9-гадовая школа, клуб, бібліятэка, фельчарска-акушэрскі пункт, аддзяленне сувязі, крама, швейная майстэрня.
Да 26 верасня 2006 года вёска ўваходзіла ў склад Браніслаўскага сельсавета.
2-е Пухавіцкае благачынне
2-е Пухавіцкае благачынне, 2-я Пухавіцкая благачынная акруга — акруга ў Барысаўскай епархіі Беларускай праваслаўнай царквы. Аб’ядноўвае прыходы на паўночны Пухавіцкага раёна Мінскай вобласці.
Гісторыя
У адпаведнасці з распараджэннем епіскапа Барысаўскага і Мар’інагорскага Веніяміна, у 2015 годзе Пухавіцкая царкоўная акруга, з мэтай удасканалення царкоўна-прыходскага жыцця і для паляпшэння адміністрацыйнага і пастырскага абкармлення прыходаў, падзелены на два благачынствы.
Азільяна-Верчэлезэ
Азільяна-Верчэлезэ (Asigliano Vercellese) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне П’емонт, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Верчэлі.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы San Vittore.
Дамачаўскі сельсавет
Дамачаўскі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Брэсцкага раёна Брэсцкай вобласці. Цэнтр — гарадскі пасёлак Дамачава.
Гісторыя
15 студзеня 1940 года ўтвораны Дамачаўскі пасялковы савет у складзе Дамачаўскага раёна Брэсцкай вобласці БССР. 3 чэрвеня 1957 года да Дамачаўскага пассавета былі далучаны вёскі Ляплёўка, Кабёлка і Дубіца скасаванага Ляплёўскага сельсавета. 8 верасня 1959 года ў склад пассавета са скасаванага Ліпінкаўскага сельсавета перададзены населеныя пункты Багданы, Барысы, Дамброўка, Лашнева, Ліпінкі, Падлужжа, Шыкілі. 7 лютага 1972 года скасаваны вёскі Дамброўка і Лашнева. 18 снежня 1972 года да пассавета далучана тэрыторыя скасаванага Чэрскага сельсавета (вёскі Гута, Дубок, Навасады, Рудня і Чэрск).
17 верасня 2013 года Дамачаўскі пасялковы савет быў пераўтвораны ў сельсавет без тэрытарыяльных змен.
Склад
У склад сельсавета ўваходзяць 15 населеных пунктаў:
Насельніцтва
Насельніцтва пассавета паводле перапісу 2009 года (без Дамачава) — 1854 чалавекі, з іх 88,5 % — беларусы, 6,5 % — украінцы, 4,3 % — рускія.
Дрвар
Дрвар (, Дрвар) — горад у заходняй частцы Босніі і Герцагавіны на рацэ Унац недалёка ад мяжы з Харватыяй, які з навакольнымі паселішчамі ўтварае абшчыну Дрвар у складзе Кантона 10 Федэрацыі Босніі і Герцагавіны. Размешчаны на аднолькавай адлегласці (каля 30 км) паміж Босанскім-Грахавам і Босанскім-Петраўцам у сярэдзіне рэгіёну з пераважна сербскім насельніцтвам, з'яўляецца адзінай абшчынай Федэрацыі БіГ, дзе сербаў амаль 100%. За 60 км ад Кніна, былой сталіцы Рэспублікі Сербскай Краіны.
Геаграфія
Горад і абшчына размешчаны ў горнай мясцовасці ў дыяпазоне вяршыняў ад 700 да 1200 метраў над узроўнем мора. Аточаны горнымі вяршынямі Асечаніца, Клекавача, Лунявача, што тлумачыць перавагу тут высакагорнага кантынентальнага клімату з працяглымі ды сцюдзенымі зімамі. На тэрыторыі абшчыны працякаюць шматлікія рэкі, з якіх найдаўжэйшая — Унац — працягам каля 10 кіламетраў. Маецца адзіны выпадак біфуркацыі (падвойвання русла) ракі. Пры сяле Пракая знаходзіцца Пракайскае возера плошчай звыш 2 км². Водныя рэсурсы валодаюць патэнцыялам для перспектыўнага развіцця рыбагадоўлі. Большасць паверхні абшчыны пакрытыя лясамі і пашамі, тады як пад палямі — толькі нязначная частка плошчы.
Абшчына Дрвар да Дэйтанскіх пагадненняў складалася з тэрыторыяў плошчай 951 км². Але пасля новага размежавання была падзелена на тры часткі. Паўночна-заходні кут плошчай 295 км² з 13 сёламі, вакол найбуйнейшага з іх Марцін-Броду, быў аддзелены ад асноўнай часткі абшчыны і пераведзены ў падпарадкаванне Града Біхач Унска-Санскага кантона. Частка даваеннай абшчыны Дрвар, што на паўднёва-ўсходніх схілах Клекавачы з цэнтрам у сяле Патоцы, перайшла да Рэспубліцы Сербскай, дзе ўтварыла абшчыну Усходні Дрвар. Тое, што засталося, склала сучасную абшчыну Дрвар.
Гісторыя
Дадзеные аб Дрвары да сярэдзіны XIX ст. адсутнічаюць. Ускосна вядома, што гэтыя землі ўздоўж ракі Унац падчас асманаў з'яўляліся пагалоў вакуфнымі ўладаннямі мусульманскіх бекаў, і былі населены сялянамі праваслаўнага веравызнання, якія нярэдка зыходзілі ў суседнія землі пад уладу хрысціянскіх валадароў. Пасля акупацыі Босніі і Герцагавіны Аўстра-Венгрыяй па выніках Берлінскага кангрэсу пачынаецца развіццё рэгіёну з адміністрацыйным цэнтрам у Дрвару са спецыялізацыяй у лесанарыхтоўчай і перапрацоўчай галінах. У горад пачынаецца прыток кадраў, розных спецыялістаў для арганізацыі нарыхтовак і прамысловасці.
Дрвар і ваколіцы на працягу Другой сусветнай вайны ад ліпеня 1941 года, калі тут выбухнула паўстанне супраць генацыду сербаў усташамі, былі сур'ёзным асяродкам партызан, якія вялі жорсткую барацьбу супраць акупантаў і іх памагатых, абапіраючыся на пераважаючае мясцовае сербскае насельніцтва. Таму, колькі разоў пераходзячы з рук ў рукі, Дрвар, больш чым за дзве траціны часу акупацыі краіны, з'яўляўся вольным ад ворага. У першай палове 1944 года пасля варожага наступу, які скараціў землі пад партызанскім кантролем, вядомыя як Біхацкая рэспубліка, кіраўніцтва Народна-вызваленчай барацьбы і Руху за вызваленне Югаславіі на чале з Ціта месцілася ў Дрвару, ў т.зв Цітавай пячоры. Нямецкія вайскоўцы 25 мая 1944 года з мэтай, пастаўленай камандуючымі, знішчыць чольніцтва партызанскага руху ці схапіць Ціта, цягам аперацыі "Хада канём", робяць імклівы дэсант. Але за час шматгадзіннага бою партызанаў супраць нямецкіх парашутыстаў, Ціта з сурадцамі паспявае, з дапамогай брытанцаў, самалётам апынуцца на падконтрольным апошнім востраве Віс ля далмацінскага ўзбярэжжа. Тыя падзеі садзейнічалі таму, што ў часы пасляваеннай Югаславіі, Дрвар сярод нешматлікіх населеных пунктаў краіны атрымаў да сваёй назвы прыстаўку ў гонар правадыра – Цітаў Дрвар.
Гаспадарка
Гаспадарчае развіццё абцяжарваецца адсутнасцю ўмоў, па-першае неабходных інстытуцыйных структураў і механізмаў падтрымкі, зразумелых нарматыўных асноваў. Што магчыма звязана з не вельмі добрым стаўленнем пануючых колаў Федэрацыі Босніі і Герцагавіны да будучыні раёнаў з пераважна сербскім насельніцтвам. У Дрвары пераважае сельская накірванасць з вытворчасцю прадукцыі асобных фермерскіх гаспадарак. Кожны год у Дрвары адбываецца турыстычна-сельскагаспадарчы кірмаш Дні дрварскага кізілу. Дрварская даліна вядомая гэтай дзікарослай раслінай, таму такая назва з адметным геграфічным паказальнікам з'яўляецца нефармальнай, але вядомай у былой Югаславіі. На кірмашы прадстаўлена прадукцыя яго перапрацоўкі ад вядомай ракіі да сокаў, лікёраў, пекмезаў.
Dictionary of the Irish Language
Dictionary of the Irish Language: Based Mainly on Old and Middle Irish Materials (DIL) — самы поўны слоўнік старажытнаірландскай і сярэднеірландскай мовы на сённяшні час, выпушчаны Ірландскай каралеўскай акадэміяй. Ідэя стварэння слоўніка ўзнікла яшчэ ў 1852 ў ірландскіх філолагаў Джона О'Донавана і Юджына О'Кары. Аднак стварацца гэты слоўнік пачаў толькі ў 1903, калі святар М. Г. Клоўз адпісаў 1000 фунтаў стэрлінгаў на стварэнне слоўніка з умовай, што першы выпуск будзе выдадзены да 1913. Першы выпуск быў выдадзены за некалькі месяцаў да завяршэння тэрміну нарвежскім філолагам Карлам Марстрандэрам (літара D да degóir). Апошні выпуск быў выдадзены ў 1976 пад рэдакцыяй Э. Куіна.
Gazeta Polska (1826)
Gazeta Polska (Польская газета) — інфармацыйна-палітычны штодзённік, які выдаваўся ў Варшаве ў 1826—1907 гадах.
Dictionary of the Irish Language
Усяго слоўнік мае 2.525 старонак у 23 тамах, але існуе і кампактнае выданне 1983 (чатыры старонкі арыгінальнага слоўніка на адной кампактнай, ISBN 0-901714-29-1).
Gazeta Polska (1826)
Пачаткова газета падтрымала рамантыкаў у спрэчцы з класікамі, у асноўным дзякуючы рэдактару Ксаверыю Бранікоўскаму і Маўрыцыю Махнацкаму, які друкаваў тут свае праграмныя артыкулы. Праз дзейнасць яе праціўнікаў на чале з Каэтанам Козьмянам, які скарыстаўся сваім уплывам ва ўрадавых колах, газета была даведзена да стану банкруцтва. У выніку пад канец 1829 года выдавец змяніў яе палітычную лінію, пасля чаго большасць аўтараў і рэдактары пакінулі газету і заснавалі «Kurier Polski», распачаўшы сварку з «Газетай Польскай».
Dictionary of the Irish Language
Для выпраўлення і дапаўнення слоўніка быў створаны сайт PACDIL. У 2003 пачаўся праект стварэння электроннай версіі DIL (eDIL), 27 чэрвеня 2007 ён быў завершаны.
Аман (значэнні)
Аман:
Gazeta Polska (1826)
Па здушэнні Лістападаўскага паўстання ўвосені 1831 назва газеты замененая на «Gazeta Codzienna» (Штодзённая газета).
Пазней у выданні выдзеліўся літаратурны аддзел, галоўным чынам дзякуючы Юзафу Ігнацыю Крашэўскаму, які быў рэдактарам у 1859—1862 гадах, у 1861 вярнуўшы ранейшую назву «Gazeta Polska». У 1873—1882 з штодзённікам супрацоўнічаў Генрык Сянкевіч.
Лючыя Стурдза-Буландра
Лючыя Сту́рдза-Була́ндра (Lucia Sturdza-Bulandra;  — ) — румынская актрыса, тэатральны дзеяч, рэжысёр і педагог. Народная артыстка Сацыялістычнай Рэспублікі Румынія (1951).
Біяграфія
Нарадзілася ў горадзе Ясы (зараз у Румыніі). Вучылася на факультэце літаратуры і філасофіі Бухарэсцкага ўніверсітэта. У 1898 годзе дэбютавала на сцэне Нацыянальнага тэатра ў Бухарэсце. У 1914 годзе разам з мужам Тоні Буландрай арганізавала трупу, у якой была актрысай, рэжысёрам і дырэктарам. У 1941 годзе трупа распалася і Лючыя Стурдза-Буландра перайшла працаваць у Муніцыпальны тэатр Бухарэста (з 1961 года тэатр яе імя) дзе з 1947 года займала пасаду дырэктара. З 1930 года — прафесар Бухарэсцкай кансерваторыі. У 1957—1961 гадах старшыня румынскай Асацыяцыі дзеячаў тэатра і музыкі.
Творчасць
Сярод роляў у тэатры: Марыя Сцюарт («Марыя Сцюарт» Ф. Шылера), Васа Жалязнова («Васа Жалязнова» М. Горкага), Ганна Карэніна («Ганна Карэніна» паводле Л. Талстога), Дынэску («Зруйнаваная цытадэль» Х. Лавінэску), лэдзі Чылтэрн («Ідэальны муж» О. Уайльда) і інш. Таксама здымалася ў кіно.
Фантан (Дзюшан)
Фантан (Fountain) — найбольш вядомы рэдзі-мэйд, створаны Марселем Дзюшанам у 1917 годзе, які ёсць звычайным пісуарам з подпісам «R. Mutt» (Р. Дурань). Ён быў прадстаўлены як «фантан» для выстаўкі Таварыства незалежных мастакоў. Твор Дзюшана не быў афіцыйна адхілены камітэтам праз правіла, паводле якому ў мастакоў, якія заплацілі ўнёсак, усе працы мусілі быць прынятыя, але на агляд твор не быў выстаўлены. «Фантан» быў паказаны і сфатаграфаваны ў студыі. Фота змешчанае ў часопісе The Blind Man, але арыгінал лічыцца згубленым. У цяперашні час у некалькіх музеях выстаўленыя копіі пісуара.
Стварэнне
Амаль за два гады да стварэння «Фантана» Марсель Дзюшан прыбыў у ЗША, дзе быў уцягнуты ў антырацыянальны і антымастацкі рух Дада ў Нью-Ёрку. Паводле адной з версій, стварэнне «Фантана» пачалося, калі Дзюшан пры пасрэдніцтве мастака Джозэфа Стэла і калекцыянера твораў мастацтва Уолтэра Арэнсберга купіў стандартную мадэль пісуара вытворчасці JL Mott Iron Works на Пятай авеню 118. Дзюшан прынёс пісуар у сваю студыю, павярнуў яго на 90 градусаў ад нармальнага палажэння і паставіў подпіс: «R. Mutt 1917». Паводле іншай версіі, у 1917 годзе Дзюшан даслаў ліст сваёй сястры, дзе пісаў, што адна з ягоных сябровак пад псеўданімам Рычард Мут падарыла яму парцалянавы пісуар у якасці скульптуры. Дзюшан ніколі не прызнаваў супрацоўніцтва ў стварэнні «Фантана», але два чалавекі называюць сябе суаўтарамі: дадаістка Фрэйтаг-Ларынговен і, якая апублікавала ў часопісе The Blind Man эсэ, прысвечанае гэтаму твору.
Калі Дзюшан уваходзіў у склад рады Таварыства незалежных мастакоў, вакол «Фантана» распаліліся спрэчкі, таму што іншыя сябры таварыства не ведалі, хто быў аўтарам твора. Вынікам было вырашана не дапускаць твор на выстаўку. У знак пратэсту Дзюшан выйшаў з рады.
Другі выпуск часопіса The Blind Man апісвае спрэчкі вядомых дадаістаў наконт таго, ці можна лічыць твор Дзюшана мастацтвам. Беатрыс адзначыла :
Першая рэпрадукцыя «Фантана» была зробленая Дзюшанам у 1950 годзе, пазней таксама ў 1953 і 1963 гадах. У 1964 годзе іншымі мастакамі было зроблена 8 фантанаў-пісуараў. Творы прадстаўленыя ў розных грамадскіх фондах: Індыянскім універсітэце ў Блумінгтане, музеі сучаснага мастацтва ў Сан-Францыска, мастацкім музеі Філадэльфіі, нацыянальнай галерэі Канады, Цэнтры Пампіду і Тэйт Модэрне. Усе восем экспанатаў былі створаныя з фаянсу, падобныя да арыгінальнай парцаляны з чорным подпісам.
Перадумовы стварэння
Пачатак XX стагоддзі лічыцца эпохай радыкальных змен традыцыйнага паняцця ідэалаў і мастацтва. Так шырокай папулярнасцю стаў карыстацца імпрэсіянізм, быў утвораны больш радыкальны рух — дадаізм, сутнасць якога заключалася ў адмаўленні традыцыйнага паняцця рацыяналізму і логікі і паслядоўнае разбурэнне любой эстэтыкі. У Еўропе і Амерыцы ўтвараліся новыя супольнасці мастакоў імпрэсіянізму і дадаізму. Сам «фантан» ёсць відам тагачаснага інавацыйнага рэдзі-мэйду. Лічылася, што самым радыкальным выклікам традыцыйнаму мастацтву стаў менавіта пісуар Дзюшана, аднак сам аўтар «Фантана» не прызнаваў у сваім творы мастацтва, а наадварот насмешкай над мастацтвам як такім і авангардам.
Спадчына і ўплыў
У снежні 2004 года ў выніку апытання сярод брытанскіх прафесіяналаў у мастацтве, «Фантан» Дзюшана быў прызнаны найвялікшым творам XX стагоддзя, набраўшы 64 % галасоў і апярэдзіўшы тым самым карціну Пікаса «Авіньёнскія дзяўчаты». Прадстаўнікі часопіса The Independent адзначылі ў 2008 годзе, што Дзюшан такім чынам вынайшаў канцэптуальнае мастацтва і «назаўжды разарваў традыцыйную сувязь паміж працай мастака і заслугамі за працу».
Некалькі мастакоў перформансу спрабавалі ўнесці ўклад у твор, памачыўшыся ў яго. Мастак паўднёваафрыканскага паходжання атрымаў міжнародную вядомасць у 1993 годзе, калі на выставе ў Венецыі ён памачыўся ў Фантан. Мастак і музыка заявіў, што паспяхова памачыўся ў Фантан, калі ён быў выстаўлены ў MoMA ў 1993 годзе. Ён прызнаў, што гэта быў толькі тэхнічны поспех, таму што яму трэба было памачыцца ў трубку загадзя, каб ён мог заліць вадкасць праз шчыліну ў ахоўным шкле. Шведскі мастак Б’ёрн К’ельтофт памачыўся ў фантан у Moderna Museet у Стакгольме ў 1999 годзе. У 2006 годзе 76-гадовы мастак перформансу малатком пашкодзіў «Фантан» Дзюшана, які выстаўляўся ў Цэнтры Пампіду, мастаку атрымалася зрабіць невялікі скол. Арыштаваны Піначэлі сказаў, што напад быў творам перформансу, які сам Дзюшан ацаніў бы. У 1993 годзе Піначэлі памачыўся ў іншы «Фантан», які выстаўляўся ў Німе на поўдні Францыі. Абодва перформансы вынікаюць з і  і.
4-я Заходняя вуліца (Наваполацк)
4-я Заходняя вуліца (, 4-я Западная улица) — вуліца ў Наваполацку.
Апісанне
Размешчана ў паўночна-заходняй частцы горада ў раёне прамзоны БВК на тэрыторыі садовага таварыства "Кветка" недалёка ад берага Заходняй Дзвіны. Працягласць вуліцы складае каля 300 метраў. Рух грамадскага транспарту па вуліцы не ажыццяўляецца.
Замак Ленцбург
Замак Ленцбург (Schloss Lenzburg) — сярэднявечная ўмацаваная рэзідэнцыя на высокім пагорку ў горадзе Ленцбург у швейцарскім кантоне Ааргаў. Замак быў збудаваны у 11 стагоддзі і зазнаў шматлікія змены ў пазнейшы час. Дзейнічае як музей.
Радэхіў
Радэхіў ці Радзехаў (Радехів) — горад раённага значэння Радзехаўскага раёна Львоўскай вобласці, раённы цэнтр.
Геаграфія
Размешчана ў раўніннай і лёгкахвалістай мясцовасці Надбужанскай катлавіны, над ракой Астрыўкаю — прытокам ракі Стыр. Праз горад праходзіць Галоўны еўрапейскі водападзел.
Гісторыя
У мясцовых паданнях назва горада тлумачыцца словазлучэннем слоў «радасна хавацца», паколькі людзям даводзілася часта хавацца ад ворагаў у лясах, балотах і чароце. Гэта тыповая народная этымалогія. Іншы варыянт паходжання назвы горада - ад імён «Радаслаў», «Радолюб» і да таго падобнае. У Х-ХІ ст. горад ужо існаваў як населены пункт. У 1578 г. татары цалкам знішчылі горад і навакольныя вёскі. У тагачасных падатковых кнігах насупраць назвы горада значыцца «Пусты».
У другой палове XIX ст. латыфундыя перайшла да сям'і графа Бадэні, які ажаніўся з дачкой графа Міра. Бадэні лічыўся сёмым з дзесяці найбагацейшых магнатаў Галічыны. Ён быў намеснікам імператара. Ён перабудаваў і пашырыў палац, пасадзіў парк, пабудаваў аранжарэю і загадаў абгарадзіць свае ўладанні трохметроваю каменнаю сцянойю.
Па статыстычных дадзеных у 1880 г. у горадзе пражывала 3555 жыхароў.
У канцы XIX - пачатку XX ст. у горадзе існаваў шэраг грамадскіх арганізацый, у прыватнасці таварыства «Сельскі гаспадар». На працягу 16 гадоў дзейнічала «Грашовае таварыства сяброў школьнай дзятвы», мэтай якога была матэрыяльная дапамога бедным дзецям незалежна ад іх нацыянальнасці і веравызнання. Таксама дзейнічала «Брацтва цвярозасці».
Марк Міхайлавіч Моін
Марк Міхайлавіч Мо́ін (, в. Рыебіні, Латвія — ) — беларускі тэатральны акцёр, рэжысёр. Заслужаны артыст Беларускай ССР (1940).
Біяграфія
Скончыў у 1926 годзе Беларускую драматычную студыю ў Маскве. У 1926—1949 гадах працаваў у Дзяржаўным яўрэйскім тэатры Беларусі, у 1943 годзе ўзначальваў тэатральную франтавую брыгаду, у 1949—1956 гадах у Беларускай дзяржаўнай эстрадзе, з 1956 года рэжысёр Беларускай рэспубліканскай студыі тэлебачання.
Творчасць
Артыст героіка-рамантычнага плана. Лепшыя ролі: Фрацдоса («» Лопэ дэ Вэгі), Скапэн («» Мальера), Фабрыцыо («» К. Гальдоні), Ботвін («Ботвін» А. Вявюркі), Гірш («Паўстанне ў гета» ). Сярод тэлепастановак: «Суд» У. Галубка, «У пошуках радасці» В. Розава і «Наталя» паводле Я. Скрыгана (1958).
Сям’я
У шлюбе з беларускай актрысай Юдзіф Арончык меў сына Віктара.
Страліцы (Смаленская вобласць)
Страліцы (Стрелицы) — вёска ў Руднянскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Клярынаўскага сельскага паселішча. Насельніцтва — 13 жыхароў (2007). Размешчана ў заходняй частцы вобласці за 25 км на паўночны ўсход ад Рудні, за 8 км на паўночны захад ад аўтадарогі Дзямідаў — Рудня, на беразе ракі Безназоўны. За 31 км на поўдзень ад вёскі размешчана чыгуначная станцыя Плоская на лініі Смаленск — Віцебск.
Гісторыя
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай вёска абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР.
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупавана нямецкімі войскамі ў ліпені 1941 года, вызвалена ў кастрычніку 1943 года.
Трансцэндэнтны лік
У матэматыцы, трансцэндэнтны лік — лік (рэчаісны ці камплексны), які не з'яўляецца алгебраічным, г. зн. не з'яўляецца коранем ніякага ненулявога мнагачлена з рацыянальнымі каэфіцыентамі. Самымі знакамітымі прыкладамі трансцэндэнтных лікаў з'яўляюцца Лік Пі і e. Хаця вядома толькі некалькі класаў трансцэндэнтных лікаў (часткова таму, што даказаць трасцэндэнтнасць пэўнага ліку бывае вельмі складана), трансцэндэнтныя лікі не рэдкасць. Больш таго, амаль усе рэчаісныя і камплексныя лікі трансцэндэнтныя, таму што алгебраічныя лікі ўтвараюць злічальнае мноства, тады як мноствы і рэчаісных, і камплексных лікаў абодва незлічальныя. Усе рэчаісныя лікі з'яўляюцца ірацыянальнымі, бо ўсе рацыянальныя лікі алгебраічныя. Адваротнае несправядліва: не ўсе ірацыянальныя лікі трансцэндэнтныя; напрыклад, квадратны корань з 2 ірацыянальны, але не трансцэндэнтны лік, бо ён з'яўляецца рашэннем алгебраічнага ўраўнення
x2 − 2 = 0
.
Гісторыя
Слова «трансцэндэнтны» паяўляецца ў Лейбніцавай працы 1682 года, дзе ён даказаў, што Sin x — не алгебраічная функцыя ад x. Эйлер быў мабыць першым, хто вызначыў трансцэндэнтныя лікі ў сучасным сэнсе.
У 1844 годзе Жазеф Ліувіль першы даказаў існаванне трансцэндэнтных лікаў, і ў 1851 годзе прывёў першыя дзесятковыя прыклады, такія як пастаянная Ліувіля
дзе n-я лічба пасля коскі раўняецца 1, калі n роўнае k! (k фактарыял) для некаторага k, і 0 у процілеглым выпадку. Ліувіль паказаў, што гэты лік адносіцца да класа лікаў, якія цяпер называюцца лікамі Ліувіля; такія лікі можна прыблізіць рацыянальнымі лікамі больш дакладна, чым гэта можна зрабіць для любых ірацыяльных алгебраічных лікаў. Ліувіль паказаў, што ўсе Ліувілевы лікі трансцэндэнтныя.
Іаган Генрых Ламберт у сваёй працы 1761 года, дзе ён даказаў ірацыянальнасць ліку лік Пі, выказаў здагадку, што e і лік Пі абодва трансцэндэнтныя. Першым лікам, чыя трансцэндэнтнасць была даказана, а не вызначана пры пабудове (г. зн. лік не канструяваўся адмыслова як прыклад трансцэндэнтнасці), стаў лік e, даказаў гэта Шарль Эрміт у 1873 годзе.
У 1874 годзе Георг Кантар даказаў, што алгебраічныя лікі ўтвараюць злічальнае мноства, а рэчаісныя — незлічальнае. Ён таксама прыдумаў новы метад для канструявання трасцэндэнтных лікаў. У 1878 годзе Кантар апублікаваў выкладкі, якія даказвалі, што трасцэндэнтных лікаў гэтак жа многа, як і рэчаісных. Кантарава праца ўстанавіла паўсюднасць трансцэндэнтных лікаў.
У 1882 годзе Фердынанд фон Ліндэман апублікаваў доказ трансцэндэнтнасці ліку π. Спачатку ён паказаў, што e ў любой ненулявой алгебраічнай ступені з'яўляецца трасцэндэнтным лікам, і раз eiπ = −1 ёсць алгебраічны лік (гл. тоеснасць Эйлера), то лік iπ і, адсюль, лік π павінны быць трансцэндэнтнымі. Гэты падыход быў абагульнены Карлам Веерштрасам як тэарэма Ліндэмана — Веерштраса. Трансцэндэнтнасць ліку π дазволіла даказаць для некалькіх антычных геаметрычных задач на пабудову немагчымасць іх развязання з дапамогаю цыркуля і лінейкі, уключаючы самую знакамітую з іх — квадратуру круга.
У 1900 годе Давід Гільберт паставіў важнае пытанне аб трансцэндэнтных ліках, сваю сёмую праблему: Калі a ёсць алгебраічны лік, не роўны нулю і адзінцы, а b — ірацыянальны алгебраічны лік, ці будзе лік ab абавязкова трасцэндэнтным? Станоўчы адказ у 1934 годе дала тэарэма Гельфанда — Шнайдэра. Гэты вынік быў пашыраны Аланам Бэйкерам у 1960-х у яго працы аб ніжніх ацэнках для лінейных форм ад адвольнага ліку лагарыфмаў алгебраічных лікаў.
Уласцівасці
Мноства трансцэндэнтных лікаў бесканечнае і, больш таго, незлічальнае. З таго, што мнагачлены з цэлымі каэфіцыентамі ўтвараюць злічальнае мноства, і кожны мнагачлен мае канечны лік нулёў, мноства алгебраічных лікаў таксама павінна быць злічальным. Але Кантараў дыяганальны доказ паказвае, што рэчаісных лікаў (і адсюль таксама камплексных лікаў) незлічальнае мноства; таму мноства ўсіх трансцэндэнтных лікаў таксама павінна быць незлічальным.
Сярод трансцэндэнтных лікаў няма рацыянальных, г. зн. усе рэчаісныя траснцэндэнтныя лікі ірацыянальныя. Рацыянальны лік можна запісаць як p/q, дзе p і q — цэлыя лікі. Відавочна, p/q ёсць корань мнагачлена qx − p = 0. Аднак, некаторыя ірацыянальныя лікі не з'яўляюцца трансцэндэнтнымі. Напрыклад, квадратны корань з 2 ірацыянальны, але не трансцэндэнтны (бо з'яўляецца рашэннем алгебраічнага ўраўнення x² − 2 = 0). Тое ж справядліва для квадратных каранёў з іншых лікаў, якія не з'яўляюцца поўнымі квадратамі.
Любая непастаянная алгебраічная функцыя ад аднае зменнай дае трансцэндэнтнае значэнне, калі яе аргумент — трансцэндэнтны лік. Напрыклад, ведаючы, што π — трансцэндэнтны лік, адразу ж можна сказаць, што такія лікі, як 5π, (π − 3)/√, (√ − √)8 і (π5 + 7)1/7, таксама трансцэндэнтныя.
Аднак, алгебраічная функцыя некалькіх зменных можа даваць алгебраічны лік пры трансцэндэнтных аргументах у тым выпадку, калі яны алгебраічна залежныя. Напрыклад, π і (1 − π) абодва трансцэндэнтныя, а вось π + (1 − π) = 1 відавочна не. Невядома, трансцэндэнтны лік π + e ці не, хаця прынамсі адзін з лікаў π + e і πe павінен быць трансцэндэнтным. Больш агульна, для любых двух трансцэндэнтных лікаў a і b, хоць адзін з лікаў a + b і ab будзе трансцэндэнтным. Каб убачыць гэта, разгледзім мнагачлен (x − a)(x − b) = x² − (a + b)x + ab. Калі (a + b) і ab абодва алгебраічныя, тады гэта будзе мнагачлен з алгебраічнымі каэфіцыентамі. З таго, што алгебраічныя лікі ўтвараюць алгебраічна замкнутае поле, вынікае, што карані мнагачлена, a і b, таксама будуць алгебраічнымі лікамі. Але гэта супярэчнасць, і таму хаця б адзін з каэфіцыентаў трансцэндэнтны.
Невылічальныя лікі ўтвараюць уласнае падмноства трансцэндэнтных лікаў.
Усе лікі Ліувіля трансцэндэнтныя, але не наадварот. Любы лік Ліувіля павінен мець неабмежаваныя няпоўныя дзелі ў раскладанні ў непарыўны дроб. Існуюць трансцэндэнтныя лікі, якія маюць абмежаваныя няпоўныя дзелі і таму не з'яўляюцца лікамі Ліувіля. Гэта вынікае з таго, што лікі, чые непарыўныя дробы маюць абмежаваныя няпоўныя дзелі, утвараюць незлічальнае мноства, тады як мноства алгебраічных лікаў злічальнае, і таму абавязкова знойдуцца неалгебраічныя (трасцэндэнтныя) лікі з абмежаванымі няпоўнымі дзелямі.
Карыстаючыся яўным відам раскладання ліку e ў непарыўны дроб, можна паказаць, што e — не лік Ліувіля (хоць няпоўныя дзелі ў яго непарыўным дробе неабмежаваныя). У 1953 годзе Курт Малер паказаў, што π — таксама не лік Ліувіля. Была выказана гіпотэза, што ўсе бесканечныя неперыядычныя непарыўныя дробы з абмежаванымі дзелямі прадстаўляюць трасцэндэнтныя лікі (перыядычныя непарыўныя дробы адпавядаюць квадратычным ірацыянальнасцям).
Роднасны клас — лікі ў замкнёнай форме, якія можна вызначаць рознымі спосабамі, уключаючы рацыянальныя лікі (і ў некаторых азначэннях усе алгебраічныя лікі), але таксама дазваляюць ступеняванне і лагарыфмаванне.
Лікі з даказанаю трансцэндэнтнасцю
Лікі з даказанаю трансцэндэнтнасцю:
Лікі, пра якія невядома, трасцэндэнтныя яны ці не
Лікі, для якіх на сёння не даказана ні іх трансцэндэнтнасць, ні іх алгебраічнасць:
Гіпотэзы:
Накід доказу трасцэндэнтнасці ліку e
Першы доказ, што аснова натуральных лагарыфмаў, e, — трасцэндэнтны лік, адносіцца да 1873 года. Тут будзем ісці шляхам Давіда Гільберта (1862—1943), які спрасціў першапачатковы доказ Шарля Эрміта. Ідэя наступная:
Цяпер для натуральнага k, вызначым наступны мнагачлен:
і дамножым абедзве часткі вышэйпрыведзенага ўраўнення на
каб атрымаць ураўненне:
Гэта ўраўненне можна запісаць у выглядзе
дзе
Доказ. Пакажам, што кожны член у P з'яўляецца цэлым лікам, дамножаным на суму фактарыялаў. Гэта вынікае з наступных разважанняў.
Для любога натуральнага j справядліва роўнасць (гл. Гама-функцыя).
У складніках віду дзе a — цэлы лік, 0 < a ≤ n, пад інтэгралам замест x падставім x—a. Пасля замены вынесем з-пад інтэграла множнік e-a, пад інтэгралам застанецца здабытак паказчыкавай функцыі і мнагачлена fk(x—a), які мае цэлыя каэфіцыенты і дзеліцца на xk+1. Такім чынам, P ператвараецца ў суму інтэгралаў віду
дзе k+1 ≤ j, і, такім чынам, гэта цэлы лік, які дзеліцца на (k+1)!. Пасля дзялення на k!, атрымліваем нуль па модулю (k+1).
Аднак, можна запісаць:
і адсюль для складніка з каэфіцыентам c0 атрымліваем
Лема 2. для дастаткова вялікага k.
Доказ. Заўважым, што
Усе сумножнікі ў правай частцы непарыўныя і абмежаваныя на адрэзку [0,n]. Таму існуюць такія велічыні G і H (незалежныя ад k), што для любых x на адрэзку [0,n] спраўджваюцца няроўнасці Адсюль атрымліваем
З гранічнай роўнасці вынікае, што чаго дастаткова, каб завяршыць доказ лемы.
Заўважаючы, што k можна выбраць так, каб спраўджваліся абедзве лемы, атрымліваем супярэчнасць, неабходную, каб даказаць трасцэндэнтнасць ліку e.
Трасцэндэнтнасць ліку π
Больш падрабязныя звесткі пра доказы трансцэндэнтнасці π і e гл. у спасылках на крыніцы і сеціўныя рэсурсы.
Класіфікацыя Малера
У 1932 годзе Курт Малер раздзяліў усе трасцэндэнтныя лікі на 3 класы, названыя S, T, і U. Вызначэнне гэтых класаў заснавана на пашырэнні ідэі лікаў Ліувіля (згаданых вышэй).
Мера ірацыянальнасці рэчаіснага ліку
Адзін са спосабаў вызначыць лік Ліувіля — разгледзець, наколькі малымі зададзены рэчаісны лік x робіць лінейныя мнагачлены |qx − p|, не зануляючы іх. Тут p, q — цэлыя лікі, такія што |p|, |q| абмежаваныя дадатным цэлым H.
Няхай m(x, 1, H) — найменшае ненулявое абсалютнае значэнне, якое прымаюць гэтыя мнагачлены. Возьмем:
ω(x, 1) часта называецца мераю ірацыянальнасці рэчаіснага ліку x. Для рацыянальных лікаў, ω(x, 1) = 0, для ірацыянальных жа лікаў яна не меншая за 1. Лікі Ліувіля вызначаны так, што іх мера ірацыянальнасці бесканечная. сцвярджае, што ірацыянальныя рэчаісныя алгебраічныя лікі маюць меру ірацыянальнасці 1.
Мера трансцэндэнтнасці камплекснага ліку
Далей разгледзім значэнні мнагачленаў у камплексным пункце x, калі гэтыя мнагачлены маюць цэлыя каэфіцыенты, ступень не больш за n, і вышыню не больш за H, дзе n і H — натуральныя лікі.
Цяпер можна вызначыць велічыню ω(x) часта называецца мераю трансцэндэнтнасці ліку x. Калі ω(x,n) абмежаваныя, тады ω(x) канечная, і x называецца S-лікам. Калі велічыні ω(x,n) канечныя, але неабмежаваныя, x называецца T-лікам. Лік x алгебраічны, калі і толькі калі ω(x) = 0.
Відавочна, лікі Ліувіля з'яўляюцца падмноствам U-лікаў. Уільям ЛеВекью (William LeVeque) у 1953 годзе пабудаваў U-лікі адвольнай ступені. Лікі Ліувіля і, такім чынам, U-лікі з'яўляюцца незлічальнымі мноствамі. Лебегава мера гэтых мностваў раўняецца нулю.
T-лікі таксама складаюць мноства меры 0. Спатрэбілася каля 35 год, каб паказаць, што яны існуюць. Вольфганг Шміт у 1968 годзе паказаў, што прыклады такіх лікаў існуюць. Такім чынам, атрымліваецца, што амаль усе камплексныя лікі з'яўляюцца S-лікамі. Малер даказаў, што паказчыкавая функцыя пераводзіць усе ненулявыя алгебраічныя лікі ў S-лікі : гэта паказвае, што e ёсць S-лік, і дае доказ трансцэндэнтнасці ліку π. Амаль усё, што вядома пра лік π, — гэта тое, што ён не U-лік. Многія іншыя трансцэндэнтныя лікі застаюцца некласіфікаванымі.
Два лікі x і y называюцца алгебраічна залежнымі, калі існуе ненулявы мнагачлен P ад 2 невядомых з цэлымі каэфіцыентамі, такі што P(x, y) = 0. Ёсць моцная тэарэма, якая сцвярджае: калі два камплексныя лікі алгебраічна залежныя, то яны належаць аднаму Малераваму класу. Гэта дазваляе будаваць новыя трансцэндэнтныя лікі, такія як сума ліку Ліувіля з e ці π.
Часта мяркуюць, што S абазначае імя Малеравага настаўніка Карла Людвіга Зігеля, а T і U — проста дзве наступныя літары.
Эквівалентная класіфікацыя Коксмы
Юр'ен Коксма ў 1939 прапанаваў іншую класіфікацыю, заснаваную на прыбліжэнні алгебраічнымі лікамі.
Разгледзім прыбліжэнне камплекснага ліку x алгебраічнымі лікамі ступені ≤ n і вышыні ≤ H. Няхай α — алгебраічны лік з гэтага канечнага мноства, такі што |x − α| мае найменшае дадатнае значэнне. Вызначым ω*(x,H,n) і ω*(x,n) паводле суадносін:
Калі для некаторага найменшага натуральнага n велічыня ω*(x,n) бесканечная, x называецца U*-лікам ступені n.
Калі велічыні ω*(x,n) абмежаваныя і пры нарастанні n не збягяюцца да 0, x называецца S*-лікам,
Лік x называецца A*-лікам, калі ω*(x,n) збягаецца да 0 пры імкненні n да бесканечнасці.
Класіфікацыі Коксмы і Малера эквівалентныя ў тым, што яны падзяляюць трансцэндэнтныя лікі на тыя самыя класы. A*-лікі — гэта алгебраічныя лікі.
Канструкцыя ЛеВекью
Можна паказаць, што корань n-ай ступені з λ (ліку Ліувіля) з'яўляецца U-лікам ступені n.
Гэту канструкцыю можна палепшыць, каб пабудаваць незлічальнае сямейства U-лікаў ступені n. Няхай Z — мноства, якое складаецца з усіх ступеней дзясяткі ў вышэйпрыведзеным радзе для λ. Мноства ўсіх падмностваў Z незлічальнае. Выдаленне любога з падмностваў мноства Z з рада для λ стварае незлічальна многа розных лікаў Ліувіля, чые карані n-й ступені з'яўляюцца U-лікамі ступені n.
Тып
Дакладная верхняя мяжа паслядоўнасці {ω(x, n)} называецца тыпам. Амаль усе рэчаісныя лікі з'яўляюцца S-лікамі тыпу 1, які з'яўляецца найменшым для рэчаісных S-лікаў. Амаль усе камплексныя лікі з'яўляюцца S-лікамі тыпу 1/2, які таксама найменшы для камплексных S-лікаў. Сцвярджэнне для амаль усіх лікаў было сфармулявана Малерам (т. зв. праблема Малера) і ў 1965 годзе даказана Уладзімірам Спрынджуком.
Андрэй Мікалаевіч Арамнаў
Андрэй Мікалаевіч Арамнаў  — беларускі цяжкаатлет, алімпійскі чэмпіён.
На Летніх Алімпійскіх гульнях 2008 у Пекіне Арамнаў атрымаў залаты медаль у вагавай катэгорыі 105 кг, устанавіў тры сусветныя рэкорды: у рыўку (200 кг), штуршку (236 кг) і суме дваябор’я (436 кг).
Стаў пераможцам нацыянальнага адкрытага публічнага конкурсу «Трыумф. Героям спорту 2008» у Беларусі ў намінацыі «Спартсмен года», атрымаўшы 563218 галасоў.
У 2016 Андрэй Арамнаў заявіў аб тым, што завяршыў кар’еру.