cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Дзмітрый Віктаравіч Турлін
Клубная кар’ера
У лютым 2016 года пасля прагляду падпісаў кантракт з мікашэвіцкім «Гранітам», але ўжо праз месяц разарваў кантракт з палешукамі і далучыўся да наваполацкага «Нафтана». Сезон 2016 распачаў у аснове «Нафтана», але хутка страціў месца ў старце і стаў выступаць пераважна за дубль. У ліпені 2016 года пакінуў «Нафтан» і неўзабаве вярнуўся ў «Белшыну», дзе замацаваўся ў аснове, але не здолеў выратаваць клуб ад вылету ў Першую лігу. У лютым 2017 года падоўжыў кантракт з бабруйчанамі. Пачатак сезона 2017 прапусціў з-за траўмы, але ў маі вярнуўся ў строй і замацаваўся ў асноўным складзе.
У студзені 2019 зноў падоўжыў кантракт з «Белшынай». У сезоне 2019 з’яўляўся на полі эпізадычна, па заканчэнні сезона пакінуў бабруйскі клуб і завяршыў кар’еру.
Трэнерская кар’ера
У 2020 годзе ўвайшоў у трэнерскі штаб «Белшыны».
NGC 429
NGC 429 (іншыя абазначэнні — UGC 762, MCG 0-4-37, ZWG 385.27, PGC 4368) — лінзападобная галактыка (S0) у сузор’і Кіт.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Васілёўскі сельсавет
Васілё́ўскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Хоцімскага раёна Магілёўскай вобласці. Цэнтр — вёска Васілёўка.
Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Хоцімскага раёна Калінінскай акругі БССР. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Магілёўскай акругі. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Хоцімскім раёне БССР. З 8 ліпеня 1931 года сельсавет у Касцюковіцкім раёне БССР, з 12 лютага 1935 года — у складзе адноўленага Хоцімскага раёна БССР, з 20 лютага 1938 года — Магілёўскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Трасцінскага сельсавета.
Конкард (Нью-Гэмпшыр)
Конкард (Concord) — горад на паўночным усходзе ЗША, адміністрацыйны цэнтр штата Нью-Гэмпшыр і акругі Мэрымек. Паводле перапісу 2000 года насельніцтва горада склала 40 687 чал. супраць 42 255 чал. прагназаваных у 2008 г.
PROTECT IP Act
PROTECT IP Act, Protect Intellectual Property Act (поўная назва — Preventing Real Online Threats to Economic Creativity and Theft of Intellectual Property Act of 2011 ці PIPA), таксама вядомы як Senate Bill S.968 ці S. 968 — законапраект, мэта якога — даць ураду і ўладальнікам аўтарскіх правоў дадатковыя інструменты для блакавання «сайтаў-ізгояў, якія прапануюць кантрафактныя тавары і парушаючых аўтарскае права», асабліва — сайтаў, зарэгістраваных за межамі ЗША. Першапачаткова ўнесены ў Сенат ЗША 12 мая 2011 года сенатарам Патрыкам Лехі (сумесна з яшчэ 11 фундатарамі), па стане на 17 снежня 2011 года законапраект атрымаў падтрымку 40 сенатараў з абедзвюх партый.
Гэты законапраект уяўляе сабою перапісаную версію Combating Online Infringement and Counterfeits Act (COICA), які не прайшоў у 2010 годзе. Падобны законапраект пад назвай Stop Online Piracy Act (SOPA) унесены 26 кастрычніка 2011 года ў Палату прадстаўнікоў ЗША.
Уладзімір Мікалаевіч Шылянок
Уладзімір Мікалаевіч Шылянок (, в. Астроўна, Бешанковіцкі раён, Віцебская вобласць — ) — беларускі ўрач-хірург. Доктар медыцынскіх навук (1975).
Біяграфія
Скончыў Віцебскі дзяржаўны медыцынскі інстытут (1960; аспірантура, 1965). Працаваў у Лепельскай цэнтральнай раённай бальніцы (Віцебская вобласць; 1960—1962, в. а. загадчыка хірургічнага аддзялення), Віцебскім дзяржаўным медыцынскім універсітэце (з 1965, прафесар кафедры факультэцкай хірургіі, у 1975—2020 — загадчык кафедры). Навуковыя інтарэсы: паталогіі шчытападобай залозы і іх хірургічнае лячэннне; абдамінальная хірургія; таракальная хірургія; арганазахоўваючыя аперацыі; метад праграмаваных санацый брушной поласці.
Галаваногія
Галаваногія, або цэфалаподы (Cephalopoda, ад стар.-грэч. Κεφαλή «галава» і стар-грэч. Πούς «нага») — клас найбольш высокаарганізаваных марскіх малюскаў.
Характарызуецца двухбаковай сіметрыяй і 8 ці 10 шчупальцамі вакол галавы, што развіліся з «нагі» малюскаў. Галавоногія маюць найбольш дасканалую з беспазваночных крывяносную сістэму і найбольш развітую нервовую сістэму. Вядома звыш 650 сучасных відаў (выкапнёвых відаў налічваюць каля 11 тыс.). Найбольш вядомыя васьміногі, кальмары, каракаціцы.
Пашырэнне
Пашыраны пераважна ў трапічных і субтрапічных морах і акіянах, трапляюцца таксама ва ўмераных і палярньгх водах. Жывуць паблізу берагоў і на вялікіх глыбінях каля дна, сярод камянёў, скал і водарасцей, у тоўшчы вады.
Асаблівасці біялогіі
Драпежнікі, бента- і планктафагі.
Раздзельналолыя. 3 дапамогай своеасабліва змененай рухі (гектакатыля) самец пераносіць капсулы (сперматафоры) з палавымі прадуктамі ў мантыйную поласць самкі. Звычайна размнажаюцца раз у жыцці, потым гінуць. Яйцы вялікія, самка прымацоўвае іх да падводных прадметаў.
Ёсць чарнільны мяшок, здольны хутка мяняць афарбоўку цела (ахоўная рэакцыя). Часта маюць органы свячэння.
Промысел
Аб'екты промыслу. Фармацэўтычная сыравіна.
Апідамы
Апі́дамы (, Апидомы) — вёска ў Пастаўскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Лынтупскага сельсавета.
Гісторыя
З лістапада 1939 года ў БССР. Са студзеня 1940 года ў Гадуцішскім, з лістапада 1940 года ў Пастаўскім раёнах Вілейскай вобласці. З пачатку ліпеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года пад нацысцкай акупацыяй. З 20 верасня 1944 года ў Маладзечанскай, з 20 студзеня 1960 года ў Віцебскай вобласці. Да 2004 года ўваходзіла ў склад Палескага сельсавета.
Каралеўства Фесалонікі
Каралеўства Фесалонікі, Фесалонікскае каралеўства або дзяржава, Фесалія (1204—1224) — дзяржава крыжакоў, утвораная па выніках 4-га крыжовага паходу ў паўночнай Грэцыі.
Назву атрымала па сталіцы Фесалонікі.
Заснавальнікам і першым каралём быў Баніфацый I Манферацкі.
Гісторыя
Дзяржава паўстала ў 1204 годзе як уладанне крыжакоў, васальна залежала ад Лацінскай імперыі. Пасля 1224 года каралеўства заваявана Эпірскім дэспататам.
З 1271 года Фесалія стала часткай Візантыйскай імперыі. Пасля смерці Балдуіна II у 1273 годзе, Фесалія заваявана арагонскім намеснікам Афін Фадрыкам і знікла нават як тытулярнае ўладанне.
IC 175
IC 175 — галактыка тыпу E (эліптычная галактыка) у сузор’і Кіт.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Пёрл-Харбар
7 снежня 1941 Японія здзейсніла напад на Пёрл-Харбар, што паслужыла падставай ўступлення ЗША у Другую сусветную вайну.
Траскоўшчынскі сельсавет
Траско́ўшчынскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Заслаўскага раёна Мінскай вобласці БССР. Цэнтр — вёска Траскоўшчына.
Утвораны 20 жніўня 1924 года як Траскоўшчынскі (Траскоўскі) сельсавет у складзе Заслаўскага раёна Мінскай акругі БССР. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Заслаўскім раёне БССР. З 20 лютага 1938 года ў складзе Мінскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваны, тэрыторыя ўвайшла ў склад новаўтворанага Гаранскага сельсавета.
NGC 430
NGC 430 (іншыя абазначэнні — UGC 765, MCG 0-4-39, ZWG 385.29, PGC 4376) — эліптычная галактыка (E) у сузор’і Кіт.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Стральчонак
Стральчонак — прозвішча.
Леанід Дзмітрыевіч Вінер
Леанід Дзмітрыевіч Вінер — расійскі і літоўскі інжынер-архітэктар.
Біяграфія
Пачатковую адукацыю атрымаў у. У Пецярбурскае будаўнічае вучылішча паступіў у 1878 годзе і скончыў курс у 1883 годзе па першым разрадзе. Л. Вінер пачаў службу ў у г. Вільні, а з 1886 складаўся на пасадзе малодшага інжынера віленскага будаўнічага аддзялення і ў той жа час (з 1890) выконваў абавязкі памочніка начальніка 8-й дыстанцыі Варшаўскай чыгункі.
З 11 верасня 1895 па 1901 год займаў пасаду віленскага губернскага інжынера, змяніўшы на ёй сканалага Міхаіла Айвазава.
Арлоўскі сельсавет
Арло́ўскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Хоцімскага раёна Магілёўскай вобласці. Цэнтр — вёска Арлоўка.
Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Хоцімскага раёна Калінінскай акругі БССР. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Магілёўскай акругі. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Хоцімскім раёне БССР. З 8 ліпеня 1931 года сельсавет у складзе Клімавіцкага раёна, з 12 лютага 1935 года — у складзе адноўленага Хоцімскага раёна, з 20 лютага 1938 года — Магілёўскай вобласці. 11 сакавіка 1960 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Забялышынскага сельсавета.
Эрг-Шэбі
Эрг Шэбі — эрг (тэрыторыя, пакрытая пясчанымі дзюнамі) на паўднёвым усходзе Марока, адзіны эрг у Сахары на тэрыторыі Марока.
Да 2000-х гадоў да эрга не вялі асфальтаваныя дарогі, і пад'езд быў істотна абцяжараны. Затым была пабудавана дарога з цвёрдым пакрыццём паміж пальмавым аазісам Эр-Рысані і Мерзугай (34 км), якая ідзе ўздоўж эрга. Ад дарогі на ўсход адыходзяць адгалінаванні без цвёрдага пакрыцця, якія вядуць да розных гасцініц і хостэлаў, размешчаных блізка ад эрга.
Рэалізм
Рэалізм (réalisme, ад reālis — «сапраўдны», ад rēs — «рэч») — стыль і метад у мастацтве і літаратуры, а таксама філасофская дактрына, паводле якой прадметы бачнага свету існуюць незалежна ад чалавечага ўспрымання і пазнання.
Марыя Віктараўна Буйко
Марыя Віктараўна Буйко (нар., Ліда, Беларусь) — беларуская футбалістка, паўабаронца. Выступала ў нацыянальнай зборнай Беларусі па міні-футболе.
Клубная кар’ера
Выхаванка ДЮСШАР прафзвязаў «Юнасць». Першым трэнерам быў Алег Леанідавіч Фралоў.
У 2013 годзе трэнер гродзенскай каманды «Белкард» запрасіў у калектыў і ёй давялося кінуць навучанне пасля першага курса ў коледжы. У 2016 годзе пасля «Белкарда» перайшла ў сталічную «Зорку». Але з-за праблем са зрокам прафесійная кар’ера ў вялікім футболе давялося скончыць.
У 2019 годзе заняла 21-е месца ў спісе самых дзейсных гульцоў еўрапейскіх чэмпіянатаў па міні-футболе.
Муравішчына
Мураві́шчына (, Муравищина) — вёска ў Слуцкім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Вясейскага сельсавета.
Круізныя судны класа Concordia
Concordia class (Канкордыя) — клас круізных лайнераў кампаніі-аператара «Costa Cruises» і «Carnival Cruise Lines», даччынай кампаніі Carnival Corporation & plc, пабудаваных з 2006 года ў Італіі на верфі Fincantieri.
На 2012 год у эксплуатацыі знаходзяцца 4 судны гэтага класа (яшчэ адзін карабель «Costa Fascinosa» будуецца), судна «Costa Concordia» пацярпела крушэнне 13 студзеня 2012 года.
Краіназнаўства
Краіназнаўства — геаграфічная дысцыпліна, якая займаецца комплексным вывучэннем краін, сістэматызуе і абагульняе разнастайныя дадзеныя аб іх прыродзе, насельніцтве, гаспадарцы, культуры і сацыяльнай арганізацыі.
Асобны раздзел краіназнаўства, які гістарычна сфармаваўся ў Еўропе як адасобленая навуковая дысцыпліна - усходазнаўства.
Па прадмеце краіназнаўства збольшага перасякаецца з рэгіёназнаўствам (вывучэнне фактараў развіцця тэрытарыяльных супольнасцяў, геапалітычных, геаграфічных, эканамічных, сацыякультурных, канфесійных і інш. рэгіянальных груповак, краін і іх рэгіёнаў), аднак не з'яўляецца тоесным яму, бл выкарыстоўвае іншыя метады, што, у прыватнасці, адлюстроўваецца ў адрозненнях класіфікацыйных структур, якія выбудоўваюцца ў рамках краіна-і рэгіёназнаўства.
Баяры (Пастаўскі раён)
Бая́ры (, Бояры) — вёска ў Пастаўскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Лынтупскага сельсавета.
Да 2004 года ўваходзіла ў склад Камайскага сельсавета.
IC 176
IC 176 — галактыка тыпу Sc (кампактная спіральна галактыка) у сузор’і Кіт.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
NGC 431
NGC 431 (іншыя абазначэнні — UGC 776, MCG 5-4-2, ZWG 502.8, ZWG 501.132, PGC 4437) — лінзападобная галактыка (SB0) у сузор’і Андрамеда.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Філіп V Высокі
Філіп V Высокі (Philippe V le Long; 17 лістапада 1291, Ліён — 3 студзеня 1322, Парыж) — кароль Францыі (1316—1322), другі сын Філіпа IV Прыгожага.
Старэйшая дачка — Жанна II, графіня Артуа
Акачы
Акачы́ (, Акачи) — вёска ў Слонімскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Паўлаўскага сельсавета.
Грамадзянская вайна ў Лівіі (2011)
Першая грамадзянская вайна ў Лівіі, або Лівійская рэвалюцыя  — узброены канфлікт 2011 года паміж войскамі ўрада Муамара Кадафі і паўстанцаў.
Канфлікт пачаўся 15 лютага 2011 года, калі больш чым 500 чалавек сабраліся ноччу каля будынка суда города Бенгазі з мэтай выказаць свой пратэст супраць арэшту юрыста Фатхі Тэрбіля. 18 лютага паўстанцы, зламаўшы супраціў паліцыі, усталявалі кантроль над горадам Аль-Байда. Вулічныя баі мелі месца і ў Бенгазі, дзе мяцежнікі спалілі мясцовую радыёстанцыю, а 20 лютага, пасля таго як пала ваенная база ў цэнтры, горад апынуўся пад поўным кантролем апазіцыі. Па прыкладзе Егіпта ў Лівіі ў ноч на 19 лютага ўлады адключылі інтэрнет.
У першыя два тыдні канфлікт насіў характар ​​народных хваляванняў і акцый пратэсту. Паступова, калі апазіцыянеры займелі вялікую колькасць стралковай зброі на ваенных складах, сутыкнення сталі больш жорсткімі. Да канца сакавіка паўстанцы захапілі ўсходнія раёны краіны. У гэты жа перыяд пачынаецца ваенная інтэрвенцыя блока НАТА. З вясны па жнівень асноўныя баі ішлі ў муніцыпалітэтах Налут, Эль-Джабал-эль-Гарбі, Эль-Вахат (паўночна-заходняя яго частка) і Місурата. У канцы лета паўстанцы актывізавалі сваё наступленне, захапіўшы Трыпалі, Рас-Лануф, Бін-Джавад і аблажылі Сірт. Пад канец верасня яны цалкам ўзялі пад кантроль Сірт, захапілі Бені-Валід і разграмілі канвой Муамара Кадафі. Лівійскі лідар быў забіты разам з сынам Мутазімам. У кастрычніку 2011 года НАТА і мяцежны Нацыянальны Пераходны Савет Лівіі абвясцілі пра сваю перамогу.
Прычыны
У 2010 годзе рост ВУП Лівіі склаў 2,5 %. У краіне на той перыяд быў высокі ўзровень жыцця: доўгая працягласць жыцця (74 гады), 53 месца ў індэксе развіцця чалавечага патэнцыялу і высокі ўзровень пісьменнасці (88,9 %). Пры кіраванні Кадафі былі бясплатная адукацыя і медыцына, існавала і фінансавая дапамога ў набыцці жылля. Таксама была пабудавана Вялікая рукотворная рака, якая забяспечвае пітной вадой тры чвэрці насельніцтва Лівіі. Па даных расійскага інтэрнэт-партала, сярэдні заробак у Лівіі да вайны складаў 1050$. Палова даходаў ад нафты ішла насельніцтву. Аднак перад краінай стаяла праблема беспрацоўя: у 2005 годзе беспрацоўе складала 30 %, у 2009 годзе — 20,7 %.
Сацыяльна-эканамічная сітуацыя ў Лівіі перад грамадзянскай вайной была значна лепшай, чым у іншых арабскіх краінах Паўночнай Афрыкі і нават у большасці краінах Еўропы. У дзяржаве не было значнага сацыяльнага расслаення. Вайну ў Лівіі можна ахарактаразаваць як узброеную барацьбу за ўладу пад прыкрыццём лозунгаў барацьбы за свабоду і дэмакратыю. Магчыма, што значную ролю ў дэстабілізацыі сітуацыі згулялі супярэчнасці паміж плямёнамі. Таксама існуе меркаванне, што канфлікт у Лівіі пачаўся пры актыўным удзеле заходніх дзяржаў, будучых інтэрвентаў, якія адмоўна ставіліся да ўрада Кадафі. Такіх думак прытрымліваецца, былы пасол РФ у Лівіі і Тунісе, кандыдат гістарычных навук.
Аднак, як мяркуе, прафесар універсітэта Джона Хопкінса, амерыканскага эксперта па Блізкім Усходзе, прычыны рэвалюцыі і наступнай за ёй грамадзянскай вайны ў Лівіі варта шукаць не столькі ў эканамічнай, колькі ў палітычным жыцці краіны. Па словах усходазнаўца, за гады кіравання Кадафі, краіна ператварылася «ў бязлітасную тыранію, а ўсе багацці дзяржавы асядалі ў кіраўніка і яго дзяцей. Раздробны гандаль быў знішчана, і многія сферы дзейнасці для лівійцаў былі забаронены». Фуад Аджамі лічыць, што Лівійская дзяржава страціла 40 гадоў з-за эгаізма кіраўніка, а незадаволенасць прыгнётам і лаянкай у асяроддзі лівійцаў паступова расла. Паводле яго слоў : «Страх правілаў і паралізаваў краіну, у якой рэвалюцыйныя камітэты былі над законам, а блазнам і пастаянныя эксцэнтрычныя выхадкі Кадафі — палатка, якую ён усюды браў з сабой, размовы на міжнародных форумах, жанчыны-целаахоўнікі ў кансерватыўным мусульманскім грамадстве, і чатыры ўкраінскіх медсёстры, якія ўсюды былі з ім — ішлі нага ў нагу з тэрорам супраць дысідэнтаў, якія адважыліся выступіць супраць яго дэспатыі.»
Ігар Юргенс, старшыня праўлення Інстытута сучаснага развіцця акцэнтуе ўвагу на тым, што Лівія са старажытных часоў існавала як тры падзеленых геаграфічна племя, пры гэтым Кадафі, як лічыць эксперт, за апошні час нанёс сур’ёзны ўдар па двух з трох частак Лівіі, таму фактычна заставаўся лідарам толькі адной частцы — Трыпалітаніі. Іншыя эксперты звяртаюць увагу на істотна іншы расклад сілаў: па словах былога пасла Расіі ў Лівіі Уладзіміра Чамова, увесь захад Лівіі (Трыпалітанія) і цэнтр не менш чым на 80 % падтрымліваюць Кадафі, усход ж апазіцыйны.
Былы пасол Расіі ў Лівіі Уладзімір Чамаў лічыць, што на ўсходзе Лівіі заўсёды існавала магутная апазіцыя Кадафі, незадаволеная размеркаваннем не ў сваю карысць сродкаў унутры краіны, якое стала адбывацца пасля прыходу палкоўніка да ўлады. Падзеі ў Тунісе і Егіпце прастымулявалі гэтыя настроі, на гэта наклаліся племянныя адрозненні. У цяперашні час магчымасць уз’яднання краіны ён ацэньвае як малаверагодную, у прыватнасці, з-за таго, што апазіцыйны ўсход пачаў карыстацца ўзброенай падтрымкай замежных інтэрвентаў.
Дырэктар Інстытута праблем глабалізацыі Міхаіл Дзялягін лічыць увесь лівійскі канфлікт штучна сканструяваным, сапраўдную прычыну падзей ён бачыць у вайне за рэсурсы, якая вядзецца на глабальным узроўні. Ён лічыць, што ў Лівіі, у адрозненне ад суседніх арабскіх краін, не было глыбокіх рэальных супярэчнасцяў.
Іншага меркавання прытрымліваецца кандыдат гістарычных навук, дырэктар цэнтра Інстытута міжнародных даследаванняў, былы пасол СССР і Расіі ў Лівіі Веніямін Папоў. Паводле яго слоў, рэвалюцыйныя падзеі ў Лівіі, як і ў шэрагу іншых арабскіх краін — гэта загад часу. «Мы, напэўна, яшчэ не ўсведамляем да канца, што адбываецца. Гэта тэктанічны зрух, які проста пачаўся вось у гэтым раёне свету. Вы паглядзіце, ён ужо адбіваецца на ўсім Міжземнамор’і. Тыя ж метады, якія выкарыстоўвала моладзь у Тунісе і ў Егіпце, зараз выкарыстоўвае моладзь у Іспаніі і ў Грэцыі… Праз Facebook і Twitter. Гэта ўжо мы павінны ўсвядоміць, што мы жывем зусім у іншую эпоху, эпоху глабалізацыі. І таму вось такія паняцці, як годнасць чалавека, добрае жыццё, неабходнасць барацьбы з карупцыяй, важнасць для таго, каб лідары слухалі сваё насельніцтва, гэта становіцца патрабаваннем часу, загадам часу. Без гэтага немагчыма будзе далей паспяхова кіраваць. Вось у гэтым праблема. Можа быць, ён [Кадафі] лічыў, што ён-то, увогуле, зрабіў усё правільна. І здавалася б, што ён цяпер застрахаваны ад гэтага. Але вось жыццё размеркавалася па-іншаму».
Намеснік прадстаўніка Лівіі ў ААН Ібрагім Дабашы (выказвае пункт гледжання паўстанцаў) вызначыў характар канфлікту наступным чынам :… сітуацыя ў Лівіі ўнікальна. Факт у тым, што лівійскі крызіс асаблівы. Гэта не грамадзянская вайна, не канфлікт паміж двума партыямі, а барацьба народа, які абараняе сябе ад дыктатуры.
Храналогія
15 лютага: у лівійскіх правінцыях пачаліся акцыі пратэсту з патрабаваннем сыходу лідара краіны Муамара Кадафі.
17 лютага: у Бенгазі, другім па велічыні горадзе Лівіі, адбыліся сутыкненні дэманстрантаў з супрацоўнікамі органаў правапарадку («Дзень гневу»).
17 лютага — 20 лютага: першая бітва за Бенгазі. Перамога мяцежнікаў.
18 лютага — 15 мая: бітва за Місурату. Паўстанцаў з вялікімі стратамі ўдалося заняць горад.
24 лютага — 10 сакавіка: першая бітва за Эз-Завію. Лаялісты адбілі горад у паўстанцаў.
27 лютага:
1 сакавіка: войскі Кадафі штурмам узялі горад Гар’ян, які незадоўга да гэтага перайшоў пад кантроль рэвалюцыянераў, адціснуўшы апазіцыянераў на захад.
4 сакавіка — 5 сакавіка: першая фаза бітвы за Рас-Лануф. Перамога паўстанцаў.
6 сакавіка: у раёне населенага пункта Бін-Джавад прайшлі сутыкненні паўстанцаў і праўрадавых сіл. Некалькі чалавек загінулі.
6 сакавіка — 12 сакавіка: другая фаза бітвы за Рас-Лануф. Перамога ўрадавай арміі.
13 сакавіка — 15 сакавіка: паспяховая аперацыя ўрадавых сіл у Марса-эль-Брэга, якая скончылася пераходам горада да лаялістаў.
16 сакавіка: войскі Кадафі прыступілі да штурму горада Зінтан, накіраваўшы туды 15 танкаў і 40 бронетранспарцёраў, артпадтрымку якім аказвалі сістэмы залпавага агню. Тым не менш, узяць горад яны не змаглі.
19 сакавіка: у Лівіі пачалася ваенная інтэрвенцыя супраць урада Кадафі з удзелам узброеных сіл шэрагу дзяржаў: Вялікабрытаніі, Францыі, ЗША, Канады і іншых краін НАТА. Першы ўдар нанеслі самалёты французскіх ВПС, якія атакавалі лівійскую ваенную тэхніку ў ваколіцах Бенгазі.
19 — 31 сакавіка: Амерыканскай ваенная аперацыя «Odyssey Dawn» супраць урадавых войск. Аперацыя скончылася разгромама сістэм СПА Лівіі.
20 сакавіка: была ўсталявана марская блакада Лівіі.
26 сакавіка:
28 сакавіка: раніцай знішчальнікі Panavia Tornado ВПС Вялікабрытаніі знішчылі два лівійскіх танка і дзве бронемашыны каля Місураты. На працягу раніцы самалёты ВПС Велікабрытаніі атакавалі склады з узбраеннем каля горада Себха на поўдні Лівіі.
30 сакавіка: самалёты міжнароднай кааліцыі нанеслі ўдар па калоне лівійскіх урадавых войскаў, якія надыходзялі ў напрамку горада Адждабія. Паўстанцы, якія спяшаліся схавацца ад суперніка ў Адждабіі, убачыўшы наступствы авіяўдару, пачалі святкаваць і страляць у паветра.
31 сакавіка:
2 красавіка: заходняя кааліцыя выпадкова нанесла авіяўдар па групе апазіцыянераў на ўсходняй ускраіне лівійскага горада Марса-эль-Брэг, знішчыўшы пры гэтым не менш за дзесяць праціўнікаў урада Кадафі.
8 красавіка: самалёты НАТА нанеслі ракетныя ўдары па ваенных арсеналах, якія належаць лаяльным Муамару Кадафі сілам. Бамбардзіроўцы падвергнуліся ваенныя склады, размешчаныя ў 15 кіламетрах на паўднёвы ўсход ад горада Зінтан.
9 красавіка: сілы Кадафі падвергнулі масіраванага артабстрэлу горад Адждабія, размешчаны на паўднёвы-захад ад Бенгазі, і пачалі наступленне на яго па ўсіх напрамках.
У ноч на 1 мая: ахвярамі авіяўдараў НАТА сталі самы малодшы з сямі сыноў лівійскага лідара Муамара Кадафі — 29-гадовы Саіф аль-Араб, а таксама трое ўнукаў кіраўніка дзяржавы.
7 мая: у Пераходным Нацыянальным Савеце заявілі пра атаку войскаў лаялістаў на аазіс Джалілі за 240 кіламетраў на поўдзень ад Адждабіі. Джалілі з’яўляецца важным нафтаздабываючых раёнам на ўсходзе Лівіі.
20 мая: сілы НАТА нанеслі авіяўдар па 8 караблям, якія знаходзяцца ў партах Трыпалі, Аль-Хумса і Сірта. Праз два дні авіяцыя паўночнаатлантычнага альянсу рэалізавала авіяўдары па порце Трыпалі і па раёне Баб аль-Азіза.
30 мая: Пераходны нацыянальны савет Лівіі праз Facebook абвясціў аб пераўтварэнні паўстанцкіх атрадаў у Нацыянальную вызваленчую армію, назва якой павінна будзе спрыяць росту прафесіяналізму і дысцыплінаванасці ў шэрагах паўстанцаў і будзе насіць пакуль часовы характар.
1 чэрвеня:
17 чэрвеня: рэвалюцыянерамі адначасова былі ўзяты пад кантроль населеныя пункты Райна і Авінья, змешчаныя паміж Зінтанам і Яфранам.
28 чэрвеня: Зінтанскі ваенны савет заявіў аб рэйдзе на поўдзень, на ваенную базу Эль-Кааа, якая знаходзіцца ў 25 км ад Зінтану, у выніку чаго рэвалюцыянеры захапілі велізарную колькасць ваеннай тэхнікі, у тым ліку 2 танка Т-55.
10 ліпеня: праціўнікі лідара Лівіі Муамара Кадафі перакрылі нафтаправод, што забяспечваў нафтай завод у раёне горада Зувара (Zuwarah), з мэтай перашкодзіць забеспячэнні ўрадавых сіл на захадзе краіны.
17 ліпеня: сілам мяцежнай брыгады «Шчыт Пустыні» атрымалася ўзяць аддалены горад Катрун на поўдні Лівіі, аднак ужо ў 20-х чыслах пачалося контрнаступленне войскаў Кадафі.
1 жніўня: Нарвегія спыняе свой удзел у ваеннай аперацыі ў Лівіі.
6 жніўня: рэвалюцыянеры ўзялі штурмам населены пункт Бір-аль-Ганем у 85 км ад Трыпалі.
11 жніўня: развіваючы наступленне пасля ўзяцця Бір-аль-Ганем, рэвалюцыянеры завалодалі мястэчкам Наср і, па словах саміх рэвалюцыянераў, наблізіліся да Эз-Завіі на адлегласць 25 кіламетраў.
13 жніўня — 20 жніўня: другая бітва за Эз-Завію. Перамога паўстанцаў.
14 жніўня: узяты горад Сорман на ўзбярэжжы Міжземнага мора, за 10 км на захад ад Эз-Завіі.
18 жніўня: рэвалюцыянеры здолелі захапіць нафтаперапрацоўчы завод Эз-Завіі.
20 жніўня — 28 жніўня: бітва за Трыпалі. Нягледзячы на ​​тое, што страты ПНС у 10 разоў перавысілі страты лаялістаў, паўстанцы змаглі авалодаць большай часткай горада.
21 жніўня:
23 жніўня:
24 жніўня: лівійскія паўстанцы ўзялі пад свой кантроль ваенную базу, размешчаную на захад ад Трыпалі.
26 жніўня: камандуючы сіламі паўстанцаў у Трыпалі Абдельхакім Бельхадж заявіў аб аб’яднанні ўсіх паўстанцкіх атрадаў пад пачаткам адзінага Ваеннага Савета. Ваенны савет абвясціў аб намеры расфармаваць усе паўстанцкія фарміравання і аб’яднаць іх у дзяржаўныя інстытуты.
27 жніўня:
29 жніўня: лівійскія паўстанцы ў чарговы раз заявілі, што адзін з сыноў Муамара Кадафі Хаміс загінуў у ходзе ўзброеных сутыкненняў.
30 жніўня: пачынаецца аблога Сірта сіламі ПНС.
11 верасня: ноччу войскі Кадафі нанеслі ўдар артылерыяй і рэактыўнымі ўстаноўкамі «Град» па наваколлі Бені-Валіда пасля таго, як войскі ПНС адступілі напярэдадні і праводзілі перагрупоўку ў некалькіх кіламетрах ад горада.
12 верасня: лаялістамі атакавалі гавань Рас-Лануфа. У перастрэлцы загінулі 10 лаяльных Кадафі салдат, пасля чаго лаялісты адступілі.
14 верасня: атрады рэвалюцыянераў (500 чалавек) пасля бою авалодалі ваенным аэрадромам каля горада Брак (Дырак) у 90 кіламетрах на поўнач ад Себхі.
25 верасня: раніцай войскі Кадафі (меркавана — туарэгі) атакавалі на Гадамес, які з канца жніўня знаходзіўся пад кантролем ПНС. Па непацверджаных даных, загінула па меншай меры 17 чалавек.
1 кастрычніка: падраздзялення лівійскіх сіл Пераходнага нацыянальнага савета заявілі аб поўнай блакадзе горада Сірт, які на працягу апошніх тыдняў упарта абаранялі войскі Муамара Кадафі.
3 кастрычніка: сілы ПНС Лівіі ўзялі пад кантроль роднае паселішча лідара Лівійскай Джамахірыі Муамара Кадафі Каср Абу Хадзі (Qasr Abou Hadi), размешчанае ў наваколлях горада Сірт.
9 кастрычніка: прадстаўнікі Пераходнага нацыянальнага савета Лівіі заявілі аб узяцці пад свой кантроль аэрапорта горада Бені-Валід.
14 кастрычніка: некалькі дзесяткаў узброеных прыхільнікаў Муамара Кадафі ўступілі ў бой з войскамі пераходнага Нацыянальнага савета на вуліцах Трыпалі.
18 кастрычніка: паўстанцы выбілі ўрадавая сілы з горада Бені-Валід.
20 кастрычніка:
23 кастрычніка: Пераходны нацыянальны савет заявіў пра сваю перамогу ў грамадзянскай вайне.
Вынікі і наступствы
Ваеннае супрацьстаянне скончылася звяржэннем і забойствам Муамара Кадафі, пасля чаго ўлада ў краіне перайшла да ПНС. Грамадзянская вайна ў Лівіі стала найбуйнейшым па ліку ахвяр канфліктам у ходзе Арабскай вясны пасля вайны ў Сірыі. Колькасць загінулых па стане на канец жніўня 2011 года дасягнула 50 000 чалавек.
Вайна нанесла моцны ўдар па эканоміцы краіны, перш за ўсё па яе знешным гандлі. Напрыклад, таваразварот Лівіі з ЕС у 2011 годзе склаў каля траціны (каля $12 млрд) ад ўзровень 2010 года (тады ён быў каля $35 млрд). Але ўжо ў 2012 годзе тавараабарот з ЕС перавысіў узровень 2010 года.
Наступствам звяржэння ў 2011 годзе рэжыму Муамара Кадафі стаў крызіс у суседнім Малі, калі на малійскую тэрыторыю хлынулі ўцекачы з плямёнаў туарэгаў. Заняўшы паўночную частку Малі, яны абвясцілі там незалежную дзяржава Азавад. Пазней туарегаў з падкантрольных тэрыторый выціснулі экстрэмісты.
Пасля заканчэння вайны, на тэрыторыі краіны ўзброеныя сутычкі не сканчаліся, так як частка лаялістаў вырашыла працягнуць барацьбу. Праз пару гадоў канфлікт паміж кадафістамі і новай уладай, прывёў да шматбаковай канфрантацыі з удзелам Усеагульнага нацыянальнага кангрэса, Палаты прадстаўнікоў, лівійскіх плямёнаў, баевікоў з радыкальных ісламіскіх груповак і іншых сіл.
Ваенныя злачынствы
У пачатку вайны ў Лівіі 26 лютага 2011 Савет Бяспекі ААН прыняў рэзалюцыю 1970, у якой было сказана: СБ ААН постанавляет перадаць пытанне аб сітуацыі ў Лівійскай Арабскай Джамахірыі ў перыяд з 15 лютага 2011 года на разгляд Пракурора Міжнароднага крымінальнага суда. 16 мая пракуратура МУС запатрабавала санкцыі на арышт Муамара Кадафі па абвінавачванні ў злачынствах супраць чалавечнасці. 27 чэрвеня Міжнародны крымінальны суд выдаў ордэр на арышт Муамара Кадафі, Сейфа аль-Іслама і кіраўніка разведслужбы краіны Абдулы ас-Сенусі па абвінавачванні ў наборы наймітаў і нападах на ўдзельнікаў антыўрадавых дэманстрацый і іншых злачынствах.
У дакладзе, які быў падрыхтаваны аўтарытэтнай міжнароднай праваабарончай арганізацыяй Human Rights Watch, якая базуецца ў Нью-Ёрку, гаворыцца, што расправа над лідарам Лівійскай Джамахірыі Муамарам Кадафі і яго асяроддзем, зладжаная 20 кастрычніка 2011 года, уяўляе сабой ваеннае злачынства.
Па словах яе экспертаў, сабраныя імі новыя даныя паказваюць на «відавочную пакаранне» без суда і следства мяцежнікамі не толькі Муамара Кадафі і яго сына Мутазіма, але і «дзесяткаў палонных» з ліку тых, хто знаходзіўся ў асяроддзі ранейшага лівійскага кіраўніка ў апошні дзень яго жыцця. Мяцежнікі пакаралі смерцю па меншай меры 66 палонных ў якая знаходзіцца паблізу гасцініцы «Махары». Атрыманая Human Rights Watch інфармацыя паказвае на тое, што Мутазім Кадафі, паранены пры першапачатковым сутыкненнях паміж аўтакалонай бацькі і паўстанцамі, быў дастаўлены жывым з Сірта ў Місурату, дзе яго неўзабаве забілі. Сам Муамар Кадафі быў жорстка збіты. Акрамя таго, яго калолі штыком, сведчыць арганізацыя, спасылаючыся на відэазапісы, зробленыя самімі мяцежнікамі на камеры мабільных тэлефонаў.
Агенцтва Франс Прэс перадае інфармацыю, што ў яе распараджэнні апынуўся даклад Камісіі ААН па расследаванні ваенных злачынстваў і парушэнняў правоў чалавека падчас грамадзянскай вайны ў Лівіі. З гэтага справаздачы можна зрабіць выснову, што «з 20 расследаваных налётаў НАТА камісія выявіла пяць налётаў, падчас якіх былі забітыя 60 мірных жыхароў, 55 атрымалі раненні».
29 мая 2011 каталіцкі апостальскі вікарый Трыпалі біскуп Джавані Марцінелі прыехаў у Італію, каб звярнуць увагу сусветнай супольнасці на пакуты мірнага насельніцтва Лівіі з-за бамбаванняў краіны авіяцыяй НАТА. Як паведамляе радыё Ватыкана, біскуп у Італіі заявіў, што некалькі грамадзянскіх асоб загінулі на яго вачах.
Выкарыстанне зброі са збедненым уранам
У ліпені 2018 урад нацыянальнай згоды Лівіі абвінаваціла блок НАТА ў выкарыстанне зброі са збедненым уранам, калі лівійскія медыкі высветлілі, што за апошнія гады ў краіне рэзка вырасла колькасць анкалагічных захворванняў менавіта ў тых месцах, якія падвяргаліся бамбардзіроўкам у 2011 годзе. Улады маюць намер звярнуцца ў МАГАТЭ і іншыя міжнародныя арганізацыі па дапамогу ў правядзенні дбайных даследаванняў прысутнасці збедненага ўрану і ў раёнах Лівіі, якія падвергліся авіяналётам. Першыя паведамленні аб выкарыстанні збедненага ўрану ў лівійскім канфлікце з’явіліся яшчэ ў красавіку 2011. Па сведчанні незалежнай групы навукоўцаў, якія тады працавалі ў Лівіі, у гэтай краіне былі знойдзены сляды збедненага ўрану. Імі быў зафіксаваны павышаны ўзровень радыяцыі ў варонках ад бомбаў і на аскепках снарадаў, якія заставаліся пасля авіяўдараў НАТА.
Афіцыйныя прадстаўнікі Паўночнаатлантычнага альянсу абвяргаюць любую інфармацыю пра ўжыванне забароненых рэчываў у канфлікце ў Лівіі.
Інфармацыйная вайна
На працягу ўсяго канфлікту з Лівіі паступала супярэчлівая інфармацыя, у тым ліку некаторыя сусветныя СМІ, якія грунтаваліся на даных тэлекампаній Аль-Джазіра і Аль-Арабія, значна нагняталі становішча ў Лівіі і выдавалі за рэальнасць ілжывыя факты. Некаторыя аглядальнікі лічаць, што ў Лівіі ўпершыню былі ўжыты ў сусветным маштабе тэхналогіі інфармацыйнай вайны.
Таксама неаб’ектыўную інфармацыю падаваў брытанскі тэлеканал Бі-бі-сі. Так, па словах кіраўніка службы навін Хелен Боўдэн, аб’ектыўнасці асвятлення перашкодзілі занадта цесныя сувязі з паўстанцамі. Таксама часта выкарыстоўвалася непацверджаных інфармацыя.
Протаіерэй Вячаслаў (Пушкароў), загадчык місіянерскім аддзелам Іркуцкай епархіі Рускай Праваслаўнай Царквы, даў ацэнку пазіцыі тэлеканала «Расія» і «Першы канал» у асвятленні канфлікту ў Лівіі .:«…два месяцы таму назад Кадафі быў надзейным партнёрам Расіі, цяпер ён стаў „дыктатарам“ і „забойцам уласнага народа“. Якая метамарфоза! Пры ўсім гэтым відавочны аднабокі падыход да асвятлення праблемы. Нашы тэлеканалы абралі для сябе лінію пераймання заходнім СМІ … Атрымліваецца, што нашы журналісты і рэдактары з’яўляюцца прыхільнікамі мецяжоў і дзяржаўных пераваротаў і ім напляваць на канстытуцыйны лад? .. нашы цэнтральныя СМІ пайшлі на падставе ў палітыкі і, парушаючы асноўныя нормы журналісцкай этыкі, паказалі ўсіму свету і нам вельмі высокі ўзровень свайго ўласнага непрафесіяналізму і ангажаванасці. Бо яны бессаромна чынам сталі выкарыстоўваць методыку падвойных стандартаў у сваёй „працы“ … Ці знойдуць нашы СМІ, а асабліва канал „Расія“ і „Першы канал“, у сабе сілы і рашучасць прызнацца ў несумленнасці і папрасіць прабачэння ў лівійскага народа і яго лідара? Сумняваюся.»
Інтэрвенцыя Заходніх краін
Важным момантам у гісторыі лівійскага канфлікту з’яўляецца інтэрвенцыя НАТА, якая пачалася 19 сакавіка. Інтэрвенцыя гэтага ваенна-палітычнага блока стала адным з самых вырашальных фактараў паразы сіл Кадафі. Ваеннае ўмяшанне Паўночнаатлантычнага альянсу і яго саюзнікаў суправаджаліся бамбардзіроўкамі ваенных і грамадзянскіх аб’ектаў у Лівіі. Інтэрвенты таксама займаліся пастаўкамі зброі для ПНС і ваеннай падрыхтоўкай мяцежнікаў. Пасля першых сур’ёзных страт ад авіаналётаў НАТА, урадавая армія, у асноўным дзякуючы замежным ваенным саветнікам, вырышала часткова адмовіцца ад выкарыстання бронетэхнікі на карысць «тачанак» (узброеных пікапаў), а таксама аддаць прыярытэт пяхоце. Гэта не толькі павелічыла мабільнасць, але і дазволіла войскам Кадафі выдаваць сябе за паўстанцаў, тым самым знізіўшы колькасць паветраных нападаў і страты ад іх. Аднак ВПС краін НАТА змаглі нанесці вялікую шкоду інфраструктуры Лівіі і авіяцыі ўрадавых сіл, што было аднымі з самых важных пераваг лівійскай арміі перад ПНС.
Беларусь
Да пачатку грамадзянскай вайны паміж Мінскам і Трыпалі былі наладжаны цесныя дыпламатычныя сувязі. 15 лютага з Баранавічаў ў Лівію вылецеў самалёт Іл-76, які, як мяркуецца, перавозіў зброю. У канцы лютага ў заходніх СМІ з’явілася інфармацыя, што у падаўленні вулічных беспарадкаў прымалі ўдзел беларускія найміты. Пазней, у красавіку, звесткі аб удзеле ў канфлікце на баку урадавай арміі з’явіліся і ў беларускіх медыя. Больш за тое, паведамлялася, што сур’ёзную дапамогу аказваюць беларускія ваенныя спецыялісты, чыя прысутнасць ў Лівіі дапамагла Кадафі ў першыя месяцы вайны павялічыць мабільнасць войскаў, прадпрымаць паспяховыя контратакі і нават зберагчы значныя сілы і рэсурсы ад авіяўдараў НАТА. Таксама яны займаліся эксплуатацыяй некаторай армейскай тэхнікі. Па афіцыйных даных ад беларускага пасольства, колькасць вайскоўцаў і інструктараў у Лівійскай Джамахірыі перад грамадзянскай вайной складала каля 500 чалавек, большую частку з якіх з пачаткам канфлікту эвакуіравалі, але некаторых было вырышына заставіць. Сярод ваеннага кантынента, як мяркуецца, былі ваеннаслужачыя Галоўнага разведвальнага ўпраўлення/Сіл спецыяльных аперацый, у тым ліку былыя байцы 334-га асобнага атрада спецпрызну.
Як заявіў выданню «Камсамольская праўда» непасрэдны ўдзельнік падзей па імі Міхаіл, які знаходзіўся па асабістым кантракту ў Лівіі ўжо больш за год, там дзейнічаюць некалькі сотняў вайсковых спецыялістаў з Беларусі. Паводле яго слоў, іх зарплата складае амаль 3000 долараў у месяц. Замежнікі не прымаюць непасрэднага ўдзелу ў баявых дзеяннях супраць паўстанцаў, але ўвесь час знаходзяцца на баявых пазіцыях. Многія служылі яшчэ ў Афганістане і праходзілі падрыхтоўку на расійскіх базах спецназа. Таксама «Камсамольская праўда» згадала нейкую кантору з Мінска, якая нібыта прапануе работу за мяжой для адстаўных вайскоўцаў
У верасні 2011 г. прадстаўнікі ПНС заявілі, што ў іх ёсць інфармацыя аб удзеле беларускіх снайпераў у баявых дзеяннях на баку ўрадавых сіл.
Чацвёра грамадзян Беларусі ў жніўні (Валерый Гардзіенка, Ігар Едзімічаў, Фёдар Труфанаў і Вячаслаў Качура ) 2011 года трапілі ў палон да паўстанцаў у Трыпалі, дзе былі асуджаны на 10 гадоў пазбаўлення волі за супрацоўніцтва з лаялістамі. Пасродкам доўгіх перамоваў, удалося дамагчыся датэрміновага вызвалення беларускіх грамадзян, апошні з якіх, Качура, вярнуўся дадому ў 2018 годзе.
Афіцыйна беларускі ўрад адмаўляе прысутнасць беларускіх ваенных саветнікаў і наймітаў у Лівіі падчас грамадзянскай вайны.
Зімбабвэ
У самым пачатку вайны ў Трыпалі на самалёце прыбылі некалькі сотняў вайскоўцаў з Зімбабвэ. Сярод іх былі ў асноўным вайскоўцы элітных падраздзяленняў зімбабвіійскай арміі, такіх як байцы 5-й брыгады. Акрамя дзеючых ваенных кадраў, у Лівіі знаходзіліся і найміты. У жніўні ўрад Зімбабвэ выслаў лівійскага пасла з краіны за тое, што той перайшоў на бок ПНС.
Катар
З самага пачатку лівійскага канфлікту Катар заняў бок паўстанцаў. Дзяржава ахвотна дапамагала Пераходнага Нацыянальнаму савету ў барацьбе з урадам Кадафі. Катар не толькі забяспечваў мяцежнікаў зброяй і боепрыпасамі, але і непасрэдна займаўся трэніроўкай байцоў паўстанцкіх атрадаў. Па заяве начальніка Генштаба ўзброеных сілаў Катара Хамада бен Алі аль-Атыя, у Лівіі знаходзіліся сотні катарскіх вайскоўцаў, якія займаліся падрыхтоўкай паўстанцаў і забеспячэннем сувязі з сіламі НАТА. Не выключаецца магчымасць прамога ўдзелу вайскоўцаў з Катара ў баявых дзеяннях.
Allium libani
Allium libani — від травяністых раслін сямейства, распаўсюджаны ў Заходняй Азіі.
Распаўсюджанне
Распаўсюджаны ў Заходняй Азіі — Ізраіль, Ліван, Сірыя.
Насяляе сухія камяніста-скалістыя схілы на вышынях ад 1600 да 2800 метраў — Ліванскі хрыбет і г. Хермон.
Пагрозы і ахова
Горналыжныя раёны і ваеннае будаўніцтва могуць паўплываць на насельніцтва вакол Паўднёвай Гары Хермон. Будучае развіццё на Ліванскім хрыбце таксама можа паўплываць на від.
Трапляецца ў ахоўнай зоне на паўднёвай гары Хермон. Папуляцыя на гары трапляе ў прыродны, а некаторыя папуляцыі знаходзяцца пад аховай у прыродным запаведніку.
Валерый Іванавіч Стральчонак
Валерый Іванавіч Стральчонак (нар., Барысаў Мінскай вобласці) — беларускі энергетык, педагог; дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 7-га склікання.
Біяграфія
Скончыў Беларускі нацыянальны тэхнічны ўніверсітэт (электразабеспячэнне), Рэспубліканскі інстытут прафесійнай адукацыі (Прафесійная адукацыя), Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь (дзяржаўнае і мясцовае кіраванне).
Працаваў электраманцёрам Сельэнерга, Барысаўскага малочнага камбіната, выкладчыкам спецдысцыплін, загадчыкам дзённага аддзялення Жодзінскага дзяржаўнага політэхнічнага каледжа, загадчыкам дзённага аддзялення, намеснікам дырэктара па вытворчым навучанні, кіраўніком практыкі, намеснікам дырэктара па вучэбна-вытворчай рабоце філіяла БНТУ Жодзінскага дзяржаўнага політэхнічнага каледжа.
Выбіраўся дэпутатам Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 7-га склікання.
Кальмары
Кальмары (Teuthida) — атрад дзесяціногіх малюскаў. Звычайна маюць памеры 0,25-0,5 м, але гіганцкія кальмары роду Architeuthis могуць дасягаць 20 метраў (улічваючы шчупальцы) і з'яўляюцца самымі буйнымі беспазваночнымі.
Апісанне
Даўжыня ад 2 см да 5 м, гіганцкіх кальмараў да 18 м; маса больш за 300 кг (зрэдку да 1 т). Цела падоўжанае, верацёнападобнае. На галаве 8 рук і 2 шчупальцы. Вочы вялікія. Шкілет — вузкая рагавая пласцінка. Ёсць радула і чарнільны мяшок. Мелкаводныя кальмары здольны мяняць афарбоўку, глыбакаводныя — амаль празрыстыя ці аднатонныя. Многія кальмары маюць органы свячэння. Кальмары маюць пяць пар щупальцаў. Чацвёртая пара падоўжылася ў працэсе эвалюцыі. Размяшчэнне прысмоскаў на шчупальцы вар'іруецца. Адкладваюць яйцы.
Пашырэнне
Кальмары жывуць практычна ва ўсіх кліматычных паясах, уключаючы арктычны. Тыя, што насяляюць паўночныя моры маюць малы ў параўнанні з паўднёвымі суродзічамі памер і пераважна не маюць афарбоўкі.
Промысел
Многія віды кальмараў — аб'екты промыслу, сыравіна для фармацэўтычнай прамысловасці.
Іаан I Пасмяротны
Іаан I Пасмяротны (Постум, Jean Ier le Posthume; 15 лістапада 1316, Парыж, Францыя — 20 лістапада 1316, Парыж, Францыя) — кароль Францыі, сын Людовіка X Сварлівага ад яго другога шлюбу з Клеменцыяй Венгерскай. Нарадзіўся праз некалькі месяцаў пасля смерці бацькі, 15 лістапада 1316 года, і адразу быў абвешчаны каралём, аднак кароль-немаўля памёр ўжо праз 5 дзён адразу пасля хрышчэння.
Крайняя неабходнасць
Крайняя неабходнасць — выпадкі, калі асоба для таго, каб прадухіліць шкоду сваім асабістым інтарэсам, інтарэсам іншых асоб, грамадства і дзяржавы, вымушана прычыняць шкоду іншым ахоўным інтарэсам. У крымінальным праве адна з акалічнасцяў, якія выключаюць злачыннасць дзеяння. У іншых галінах права грае падобную ролю.
Адрозненне крайняй неабходнасці ад неабходнай абароны і аналагічных інстытутаў іншых галін права заключаецца ў тым, што шкода наносіцца не той асобе, якая стварыла небяспеку прычынення шкоды, а трэцім асобам. З прычыны гэтага ўжываецца дактрына "меншага зла": прычыненая шкода павінна быць менш прадухіленнай.
Крайняя неабходнасць у крымінальным праве Рэспублікі Беларусь
Крымінальны кодэкс Рэспублікі Беларусь уключае ў сябе норму аб крайняй неабходнасці. Адпаведныя палажэнні змешчаны ў яго артыкуле 36:
Артыкул 36. крайняя неабходнасць
1. Не з'яўляецца злачынствам прычыненне шкоды ахоўваным крымінальным законам інтарэсам ў стане крайняй неабходнасці, гэта значыць для ліквідацыі небяспекі, непасрэдна пагрозлівай асобе і правам дадзенай асобы ці іншых асоб, ахоўных законам інтарэсам грамадства або дзяржавы, калі гэтая небяспека не магла быць ліквідаваная іншымі сродкамі і пры гэтым не было дапушчана перавышэння межаў крайняй неабходнасці.
Экспрэсіянізм
Экспрэсіяні́зм (expressio — «выражэнне») — плынь у еўрапейскім мастацтве.
Экспрэсіянізм аб'яднаў першым чынам творчыя групы мастакоў, якія працавалі ў Германіі і Аўстраліі перад Першай сусветнай вайной. З канца XIX стагоддзя ў нямецкай культуры склаўся адмысловы погляд на твор мастацтва. Лічылася, што ён павінен несці ў сабе толькі волю мастака, стварацца «па ўнутранай неабходнасці», якая ў каментарыях і апраўданнях не мае патрэбы. Адначасова адбывалася пераацэнка эстэтычных каштоўнасцей. З'явілася цікавасць да творчасці гатычных майстроў — Эль Грэка, Пітэра Брэйгеля Старэйшага. Зноўку адкрываліся мастацкія вартасці экзатычнага мастацтва Афрыкі, Далёкага Усходу, Акіяніі. Усё гэта адбілася на фармаванні новай плыні ў мастацтве.
Выяўленчае мастацтва
Экспрэсіянізм — гэта спроба паказаць унутраны свет чалавека, яго перажыванні, як правіла, у момант максімальнай духоўнай напружання. У экспрэсіянізме было шмат супярэчнасцей. З аднаго боку — крайні індывідуалізм; з іншага — культ індывідуалізму спалучаўся са сталым імкненнем аб'ядноўвацца. Экспрэсіяністы адмовіліся ад светлаценю, перадачы прасторы. Паверхня іх палотнаў здаецца апрацаванай грубым пэндзлем без усялякага клопату аб вытанчанасці. Мастакі шукалі новыя, агрэсіўныя выявы, імкнуліся выказаць сродкамі жывапісу трывогу, дыскамфорт. Колер, лічылі экспрэсіяністы, валодае ўласным сэнсам, ён здольны выклікаць пэўныя эмоцыі, яму прыпісвалі сімвалічнае значэнне.
Экспрэсіянізм у архітэктуры
У канцы 1910-х і пачатку 1920-х гг. архітэктары паўночнагерманскай цаглянай і Амстэрдамскай груп выкарыстоўвалі для самавыяўлення новыя тэхнічныя магчымасці, якія ім падавалі такія матэрыялы, як удасканаленая цэгла, сталь і шкло. Архітэктурныя формы прыпадабняліся аб'ектам нежывой прыроды; у асобных біяморфных канструкцыях той эпохі бачаць зародак архітэктурнай біёнікі.
З прычыны цяжкага фінансавага стану паваеннай Германіі самыя адважныя праекты экспрэсіянісцкіх збудаванняў, зрэшты, засталіся не здзейсненнымі. Замест будаўніцтва рэальных будынкаў архітэктарам прыпадала здавольвацца распрацоўкай часовых павільёнаў для выставак, а таксама дэкарацый тэатральных і кінематаграфічных пастановак.
Век экспрэсіянізму ў Германіі і сумежных краінах быў кароткі. Пасля 1925 г. вядучыя архітэктары, уключаючы В. Гропіуса і Э. Мендэльсона, пачынаюць адмаўляцца ад усякіх дэкаратыўных элементаў і рацыяналізаваць архітэктурную прастору ў рэчышчы «новай рэчыўнасці» (гл. Баўхаус).