cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Працэс 45-ці
Галоўным сведкам абвінавачання быў жыхар Саколкі Эдвард Лянкевіч, які быў членам кіраўніцтва арганізацыі, але пасля здрадзіў сваіх сяброў і пачаў супрацоўнічаць з паліцыяй. За яго справай большасць канспіратараў была арыштавана. Лянкевіча прыцягнула да канспірацыі Маслоўская. Выконваў ён абавязкі афіцэра лучнасці. Некалькі разоў пабываў ён у Мерачы, меў доступ да дакументаў штаба Разумовіча. З захаваных матэрыялаў цяжка, аднак, зарыентавацца, што са сказанага Лянкевічам было праўдай, а што гаварыў ён па загадзе паліцыі. Хаця арыентаваўся ён у структуры арганізацыі і прадставіў паліцыі дакладную сетку начальнікаў паўстанчых секцый, аднак прыводзіў малаверагодныя лічбы адносна падпарадкаваных ім партызан. Як патэнцыяльных салдат паўстанчай арміі лічыў ён усіх жыхароў вёсак вакол Белавежскай пушчы. Начальнік Ваўкавыскага павета Герман Шыманюк («Скамарох») — паводле Лянкевіча — меў атрымаць з Літвы ўзбраенне для 5 тысяч салдат. Невядома аднак ці гэта адбылося, ці толькі такая аперацыя планавалася. Літва рыхтавалася тады да вайны з Польшчай і, магчыма, разлічвала на дапамогу беларусаў. Паўстаннем у Беларусі былі зацікаўлены таксама ўлады камуністычнай Расіі.
Пасля арышту Маслоўскай і некалькі іншых асоб з палітычнага кіраўніцтва, некаторыя начальнікі секцый пачалі некантраляваную вайну супраць польскай улады. Мела яна, аднак, мала супольнага з ідэйным беларускім рухам. Такія акцыі як, напрыклад, напады на пастарунак паліцыі ў Кляшчэлях ці на дом ляснічага ў вёсцы Белая на Бельшчыне аблягчалі ўладам змаганне з беларускім рухам. Афіцыйна падкрэслівалася перш за ўсё яго бандыцкі характар і прымалі незвычайныя сродкі для ліквідацыі сапраўдных і прыдуманых падпольшчыкаў. Партызанаў аднаго дня судзілі, другога расстрэльвалі. Такі лёс спаткаў менавіта салдат Кляшчэлеўскай секцыі аддзела «Скамароха» Янку Захарчука ды Андрэя і Васіля Тамашукоў.
Пасол Сяргей Баран не прызнаўся да пастаўленых яму закідаў, а абвінавачанне супраць пасла Сымона Якавюка было — як высветлілася ў судзе — зроблена на падставе выказванняў правакатара. Сястра Маслоўскай, Яўгенія Матэйчук, паінфармавала, што да ўдзелу ў канспірацыі прымусіла яе палітыка польскіх улад, а перш за ўсё праследаванне беларускай асветы і культуры, прыніжаючыя адносіны да людзей беларускай нацыянальнасці. Аляксандр Станкевіч з Крынак свой удзел у паўстанчым руху тлумачыў словамі: «Зіма была жудасная. Дзеці і кабеты замярзалі ў зямлянках ад холаду і голаду, у нас памёрла 405 чалавек. Ад гэтых людзей дамагаліся падаткаў і данінаў». Станкевіч расказаў таксама перад судом пра зверствы паліцыі падчас допытаў. Катаванні арыштаваных былі галоўным метадам працы функцыянераў следчых ізалятараў.
Па той прычыне, што нікому з абвінавачаных суд не даказаў непасрэднага ўдзелу ў мілітарных акцыях, а толькі ідэйнае змаганне, не было падстаў для рэпрэсій, якім падвяргаліся партызаны. Маслоўская і іншыя беларускія дзеячы былі прыгавораны да шматгадовага турэмнага зняволення.
Ганна Паўлаўна Шушкевіч
Ганна Паўлаўна Шушкевіч (нар., в. Падгайскія, Верхнядзвінскі раён, Віцебскі раён) — перадавік сельскагаспадарчай вытворчасці, Герой Сацыялістычнай Працы.
Біяграфія
Званне Героя Сацыялістычнай Працы прысвоена ў 1971 годзе за поспехі ў развіцці жывёлагадоўлі.
Кевін Гроскройц
Кевін Гроскройц (Kevin Großkreutz; нар., , ФРГ) — нямецкі футбаліст, паўабаронца клуба «Юрдынген 05» і былы ігрок нацыянальнай зборнай Германіі.
Раннія гады
Кевін пачынаў займацца футболам у Дортмундзе. Пасля заняткаў у школах «Кемінггаўзен» і «Меркур 07». Гроскройца ўзялі ў асноўную футбольную акадэмію горада — «Барусія». У 14 гадоў Кевін перайшоў у школу клуба «Рот-Вайс» з горада Ален, якому хлопец вельмі спадабаўся. «Барусія» не стала ўпірацца.
«Рот-Вайс» Ален
У 2007 годзе Кевін быў упершыню заяўлены за прафесійную каманду «Рот-Вайс». Дэбютаваў за клуб 16 верасня 2006 года ў матчы восьмага тура супраць другой каманды брэменскага «Вердэра», які скончыўся перамогай аленцаў з лікам 2:0. На 78-й хвіліне Гроскройц замяніў Ларса Тобарга. У першым жа сезоне Кевін здолеў замацавацца ў аснове каманды, згуляўшы 27 матчаў і забіўшы 5 мячоў.
«Барусія» Дортмунд
У 2009 годзе, пасля паспяховага для Кевіна сезону ў Другой Бундэслізе, у якім ён згуляў 33 матчы і забіў 6 мячоў і яшчэ шэсць разоў асістуючы партнёрам, яго набыла дортмундская «Барусія», якая захацела вярнуць перспектыўнага іграка ў родны горад. 8 жніўня 2009 года Гроскройц дэбютаваў у Бундэслізе ў матчы першага тура супраць «Кёльна», які скончыўся перамогай чорна-жоўтых з лікам 1:0. У сваім першым сезоне Кевін здолеў упэўнена замацавацца ў асноўным складзе.
У першай палове 2015 года Кевін гуляў за «Барусію II», бо новы галоўны трэнер дортмундцаў Томас Тухель не бачыў яго ў складзе. Улетку 2015 года паўабаронца меў намер пакінуць клуб, прадметны інтарэс праяўляў турэцкі «Галатасарай».
«Галатасарай»
31 жніўня 2015 года Гроскройц падпісаў кантракт з «Галатасараем», які заплаціў за паўабаронцу 1,5 млн еўра. Аднак, праз два дні ФІФА абвясціла гэты пераход несапраўдным, бо не ўсе дакументы былі аформлены да закрыцца трансфернага акна. Як вынік, да студзеня 2016 года Кевін не мог прымаць удзел у афіцыйных матчах.
«Штутгарт»
6 студзеня 2016 года, так і не згуляўшы за «Галатасарай», Гроскройц вярнуўся ў Бундэслігу, падпісаўшы кантракт са «Штутгартам». Застаўся ў «Штутгарце» і пасля яго вулету ў Другую Бундэслігу па выніках сезону 2015/16. У сакавіку 2017 года кантракт Гроскройца са «Штутгартам» быў разарваны пасля ўдзелу іграка ў бойцы.
«Дармштат»
У красавіку 2017 года ў якасці свабоднага агента падпісаў кантракт з клубам Бундэслігі «Дармштат 98» да лета 2019 года.
У ліпені 2018 года перайшоў у «Юрдынген 05».
Міжнародная кар’ера
13 мая 2010 года дэбютаваў за зборную Германіі ў таварыскім матчы з нацыянальнай камандай Мальты, які скончыўся перамогай бундэстым з лікам 3:0. Кевін на 57-й хвіліне замяніў Тоні Кроаса і вельмі актыўна правёў матч, заслужыўшы пахвалу з боку шматлікіх заўзятараў.
Клубныя
«Барусія» Дортмунд:
Міжнародныя
Германія:
Каплічы
Назву Ка́плічы маюць:
Сёстры Талмачовы
Марыя Андрэеўна і Анастасія Андрэеўна Талмачовы (нар. г, Курск, Расія) — расійскія спявачкі, пераможцы дзіцячага конкурсу Еўрабачанне 2006 з песняй «Вясновы джаз». Прадстаўніцы Расіі на конкурсе песні «Еўрабачанне 2014» з песняй «Shine».
У 2007 годзе зняліся ў навагоднім мюзікле «Каралеўства крывых люстэркаў», у якім праспявалі трыо з Алай Пугачовай песню «Дзін-дон». У 2014 годзе сёстры прадстаўлялі Расію на конкурсе Еўрабачанне 2014, дзе выконвалі песню «Shine», занялі 7-е месца.
Выдрыца (прыток Бярэзіны)
Выдрыца — рака ў Жлобінскім раёне Гомельскай вобласці Беларусі, левы прыток ракі Бярэзіна (басейн Дняпра).
Даўжыня ракі 19 км. Плошча вадазбору 92 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,4 м/км. Пачынаецца як адгалінаванне (Сосніца) ад ракі Ала за 6 км на паўднёвы захад ад вёскі Плесавічы, упадае ў Бярэзіну (возера Асінкі) на поўначы ад горада Светлагорск. У вярхоўі цячэ праз лес, ніжэй вёскі Старына рэчышча акаймаванае лугавой абалонай.
Філіп (кароль Бельгіі)
Яго Каралеўская Высокасць Філіп (Philippe Léopold Louis Marie або Filips Leopold Lodewijk Maria), герцаг Брабанцкі, нар. 15 красавіка 1960) — кароль бельгійцаў з 21 ліпеня 2013. Старэйшы сын караля Бельгіі Альберта II і каралевы Паолы.
Біяграфія
Прынц Філіп стаў першым бельгійскім прынцам, які наведваў звычайную школу замест атрымання больш традыцыйнай хатняй адукацыі. Па заканчэнні школы ён працягнуў адукацыю ў Каралеўскай ваеннай акадэміі, якую скончыў у 1981 годзе. Пасля недоўгачасовай кар’еры ва ўзброеных сілах прынц Філіп вярнуўся да вучобы. Гэтым разам спачатку ў Трыніці-каледжы Оксфардскага ўніверсітэта (Вялікабрытанія), а затым у Стэнфардскім універсітэце (ЗША). У 1988 годзе прынц Філіп атрымаў ступень магістра паліталогіі Стэнфардскага ўніверсітэта.
Пачынаючы з 1992 года прынц Філіп мае ўласны дом і атрымлівае штогадовую датацыю. Пасля сканнання караля Бадуэна і ўзходжаннем на прастол Альберта II прынц Філіп атрымаў афіцыйны тытул герцага Брабанцкага.
Сям’я і дзеці
4 снежня 1999 года прынц Філіп ажаніўся з Мацільдай д’Удэкем д’Акоз, якой у дзень шлюбу быў прысвоены тытул Прынцэсы Бельгійскай.
Уключэнне імя Дзевы Марыі ў якасці аднаго з імёнаў прынцаў і прынцэс з’яўляецца традыцыяй каталіцкіх манархаў. Хрысціянскія канатацыі нясе і склад «эль», які паўтараецца ў імёнах прынцаў.
Грамадская дзейнасць
Прынц Філіп з’яўляецца ганаровым старшынёй Бельгійскай службы міжнароднага гандлю. У 1998 годзе ён заснаваў фонд прынца Філіпа, які ставіць мэтай збліжэнне розных моўных абшчын Бельгіі.
Капыльшчына
Назву Капы́льшчына маюць:
Філіп (кароль Бельгіі)
Грамадская дзейнасць
У 2002 годзе прынц Філіп стаў ганаровым доктарам Лёвенскага каталіцкага ўніверсітэта. Ён таксама з’яўляецца ганаровым членам Рымскага клуба.
Аліса (галасавы памочнік)
«Аліса» — віртуальны галасавы памочнік, створаны ў кампаніі «Яндэкс». Імітуе жывы дыялог, распазнаючы натуральную гаворку (вусную і пісьмовую) і даючы адказы на пытанні (прамаўляючы іх услых і выводзячы на экран). Працуе ў дадатках «Яндэкс» і «Яндэкс.Браўзер» для iOS і Android, а таксама ў бэта-версіі Галасавога памочніка для Windows.
Навучанне
Стваральнікі адзначаюць, што магчымасць падтрымліваць дыялог на вольныя тэмы, не абмяжоўваючыся наборам загадзя зададзеных сцэнарыяў, рэалізаваная з дапамогай тэхналогій машыннага навучання, у тым ліку нейронавых сетак.
Эма Маронэ
Эмануэла «Эма» Маронэ (Emma Marrone; нар., Фларэнцыя), вядомая як проста Эма — італьянская спявачка і аўтар песень. Пераможца папулярнага італьянскага талент-шоу «Amici di Maria De Filippi», а таксама ёй удалося заняць першае месца на прэстыжным музычным фестывалі ў Сан-Рэма з песняй «Non È L’inferno». Прадстаўніца Італіі на конкурсе песні «Еўрабачанне 2014», з песняй «La Mia Città».
Кафедральны касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі і кляштар францысканцаў (Пінск)
Гісторыя
Драўляныя касцёл і кляштар былі закладзены князем пінскім, тураўскім і старадубскім Жыгімонтам Кейстутавічам і яго жонкай Ганнай Мазавецкай у 1396 г. Храм асвяціў першы віленскі біскуп Андрэй Васіла.
У 1445 г. вялікі князь літоўскі Казімір Ягелончык перадаў ва ўласнасць францысканскаму ордэну вёску Охава, фальваркі Статычаў і Дружылавічы, карчму з шынком у Пінску пры вул. Спаскай. Кароль Аляксандр прызначыў штогод перад Калядамі даваць з замка кляштару 4 камені воску і 2 бочкі мёду, а Жыгімонт II Аўгуст удакладніў, што бочкі павінны змяшчаць па 12 вёдзер. Праваслаўны пінскі князь Фёдар Іванавіч Яраславіч даў для лоўлі рыбы луку Рыбалаўку і язы на Піне, каралева Бона - вёску Кудрычы з 20 дымамі, з якіх плацілі чынш, і возера Блуднае. У 1639 г. Уладзіслаў IV на Кашавічы (Ганковічы) замяніў збожавую дзесяціну і частку гарадскіх грунтаў, дазволіў вольны доступ у лясы Пінскага староства, даў валоку зямлі ў Сварыцэвічах, 3-х падданых з грунтамі, 2 моргі пад цагельню.
Касцёл неаднаразова гарэў у XVI-XVII стст., адбудоўваўся з дрэва: у сярэдзіне XVI ст., потым - у 1621 г. Адбудаваны храм кансекраваў з дазволу луцкага біскупа, да чыей дыяцэзіі належыў касцёл, віленскі біскуп Яўстафі Валовіч. Храм быў цалкам спалены ў 9 лістапада 1648 г., калі падчас штурму горада ератыком-пратэстантам Мірскім, а да гэта разрабаваны казакамі і мяшчанамі. Паводле пазнейшых інвентарных кніг, натоўп уварваўся ў касцёл, знішчыў алтары, пасек абразы, пабіў арганы, келіхі і забраў усё самае каштоўнае з сакрысціі. Адноўлены касцёл быў у 1651 г. У 1675 г. касцёл быў яшчэ драўляным пад гонтавым дахам, з двума крыжамі на фасадзе і трэцім на бабінцы, пад ім - абраз Маці Божай на пазалочанай медзі. Такі ж абраз (але ў сярэбранай пазалочанай шаце) знаходзіўся ў галоўным алтары - драўляным паліхромным, як і 5 бакавых: Св. Францыска, Св. Антонія, Дзевы Марыі, Дабравешчання і Св. Ганны. Два абразы ў капліцы Маці Божай лічыліся цудадзейнымі. Каменнай была толькі сакрысція з трыма вокнамі і склепам для браціі і дабрадзеяў, якая, верагодна, засталася ад старога мураванага касцёла, бо ў шэрагу гістарычных крыніц сцвярджаецца, што першы мураваны касцёл тут быў узведзены па фундацыі караля Жыгімонта I Старога і яго жонкі каралевы Боны. Астатнія пабудовы ў той час былі драўлянымі.
Падчас Паўночнай вайны, у 1705 г., кляштар зноў спалілі шведы. Пасля іх адыходу ад Пінска, каля 1706 г., пачалося ўзвядзенне мураванага касцёла, аўтарам яго, як лічыць мастацтвазнаўца А. Ярашэвіч, быў, магчыма, гвардыян кляштара доктар тэалогіі Антоній Аляхновіч, пазначаны ў метрыцы памерлых за 1725 г. францысканцаў правінцыі літоўскай і беларускай як «будаўнік храма». Ужо ў 1712 г. адбылася яго бенедыктацыя – першапачатковае асвячэнне, якое дазваляла адпраўляць у святыні імшу. Кансекрацыя касцёла ў гонар Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі адбылася 7 мая 1730 г., правёў яе біскуп луцкі і брэсцкі Стэфан Рупнеўскі. Афармленне фасада касцёла завершана ў 1766–1769 гг, адначасова з гэтым завершаны 2-павярховы Е-падобны кляштарны корпус.
У 1817 г. перад касцёлам пастаўленая трох'ярусная мураваная званіца (арх. К. Каменскі), чацверты ярус якой дабудаваны ў пачатку XX ст. Кляштар зачынены ў 1852, касцёл пераведзены ў статус парафіяльнага.
Кляштар перабудаваны ў 1920-я гады (дойлід Г. Гай), касцёл у 1925—40 гг. быў кафедральны. З 1940—1992 быў зачынены савецкімі ўладамі. 13 красавіка 1991 г. у сан архібіскуп і апостальскага адміністратара Пінскай дыяцэзіі ўзведзены Казімір Свёнтак.
Касцёл
Касцёл уяўляе сабой трохнефную базіліку з надзвычай вузкімі бакавымі нефамі, падзеленыя суцэльнымі перагародкамі на асобныя неглыбокія капліцы, што адрознівае арганізацыю ўнутранай прасторы храма ад падобных барочных пабудоў Беларусі, якім уласцівая адкрытая і ўзаемазвязаная прастора бакавых нафеў. Аналагічны прыём можна назіраць у культавым дойлідстве Польскай Сілезіі, напрыклад, у колішнім езуіцкім ў Легніцы, пабудаваным у 1724—1720 гг. Падобныя вузкія бакавыя нефы былі таксама ў пінскім езуіцкім і брэсцкім бернардзінскім касцёлах, таму можна лічыць гэта ўласцівасцю мураванага культавага дойлідства Заходняга Палесся.
Неф і крыху вузейшая за яго паўкруглая апсіда з прэзбітэрыем накрытыя стромкім чарапічным дахам, завершаным у месцы злучэння аб'ёмаў гранёнай сігнатуркай. Капліцы пад аднасхільнымі чарапічнымі дахамі. Галоўны фасад расчлянёны на тры ярусы і завершаны складаным франтонам з дзвюма вежамі па баках. Фасад дэкарыраваны пілястрамі, раскрапаванымі карнізамі, філёнгавымі нішамі і паяскамі. Бакавыя фасады раскрапаваныя лапаткамі. Сцены капліц прарэзаныя паўцыркульнымі вокнамі нефа і алтарнай апсіды — прамавугольнымі вокнамі з лучковымі завяршэннямі. Неф і прасбітэрый перакрытыя цыліндрычнымі скляпеннямі на распалубках.
Бакавыя алтары
У інтэр'еры шэсць (бакавыя) драўляных разных і адзін (галоўны) стукавы пазалочаныя алтары XVIII ст.. Урачысты лад галоўнага алтара падкрэсліваюць разныя бакавыя алтары, з якіх асабліва вылучаецца алтар Маці Божай Ружанцовай. У іх кампазіцыі ўключаныя шмат драўлянай скульптуры і дэкаратыўнай арнаментальнай разьбы ў стылі барока, аўтарства якой, паводле меркаванню польскага даследчыка К. Кантака, належыць майстру-разьбяру Яну Шміту, вядомага непаўторным шматфігурным галоўным алтаром у гродзенскага езуіцкім касцёле.
Табернакулум
Вылучаецца незвычайных размахаў табернакулум, цэнтр якога ўвенчаны скульптурнай групай «Маці Божая Апека». Каранаваня Марыя ахінае сваім плашчом чатырох адарантаў: двух укленчаных у папскай тыяры і каралеўскай кароне, на другім плане мужчына і жанчына цывільнага стану са схіленымі галовамі. У дзвюх скульптурах абапал увасобленыя апосталы, дзве жаночыя фігуры маюць алегарычны сэнс: сімвалізуюць мудрасць і беднасць.
Амбон
Выдатным узорам разьбы па дрэве з'яўляецца амбон з рэльефнымі выявамі чатырох евангелістаў, Хрыста і Апосталаў Пятра і Паўла, на яго гранях. Балдахін амбона аздоблены ажурнай разьбой раслінных матываў, завершаны статуяй Архангела Міхаіла з мячом і шалямі ў руках. Дэкаратыўная разьба і скульптура паліхромныя з пазалотай і сярэбраннем.
Іншае
З 1837 г. у касцёле францысканцаў існуе цудоўны арган (майстар Ф. Градзецкі). У 1909 г. скляпенні і папружныя аркі размаляваныя арнаментальнымі матывамі (мастак С. Рудзінскі), прэсбітэрый аздоблены фрэскамі «Зняцце з крыжа» і «Пакланенне вешчуноў» (мастак Б. Вішнеўскі). У стварэнні жывапісных карцін бакавых алтароў на пачатку ХХ ст. прымаў удзел мастак А. Ромер, пэндзлю якога належыць т.зв. «Пінская мадонна».
Кляштар
Чатыры 2-павярховыя ўзаемна перпендыкулярныя двух- і трохпавярховыя карпусы кляштара разам з касцёлам утвараюць некалькі дворыкаў. Пабудовы маюць плоскасныя фасады, рытм якіх ствараецца прамавугольнымі аконнымі праёмамі. Тарцы кляштарных будынкаў завершаныя барочнымі франтонамі складанага профілю. Планіроўка калідорная, перакрыцці скляпеністыя. Калідоры былі ўпрыгожаныя сюжэтнымі поспісамі.
Сатаніў
Сатаніў (Сатанів) — пасёлак гарадскога тыпу ў Гарадоцкім раёне Хмяльніцкай вобласці Украіны на рацэ Збруч. Мястэчка размешчана на тэрыторыі нацыянальнага прыроднага парку "Падольскія Тоўтры", вядома з 1404 г., магдэбургскае права мае з 1641 г. Каля Сатанава размешчана радовішча мінеральных вод. У мястэчку захавалася шмат помнікаў даўніны, сярод якіх замак XIV-XVI ст., помнікі культавай і свецкай архітэктуры XV-ХІХ ст., габрэйскія могілкі XVI ст. і інш.
Марскія лілеі
Цела чашкападобнае, уверх уздымаецца вяночак перыстых, разгалінаваных прамянёў — «рук» (да 200) даўжынёю да 35 см. Маюць вапняковы шкілет з пласцінак рознай формы і памераў. У сцябліністых марскіх лілей уніз ад чашачкі адыходзіць сцябло даўжынёю да 1 м, якое прымацоўваецца да грунту. У бессцябліністых — шматлікія рухомыя адросгкі, з іх дапамогай некаторыя формы здольныя плаваць і поўзаць па дне. Кормяцца планктонам, дэтрытам. Раздзельнаполыя, развіццё з ператварэннем.
Паўладарскае
Паўладарскае — сяло ў Паўладарскай вобласці Казахстана. Знаходзіцца ў падпарадкаванні гарадской адміністрацыі Паўладара. Адміністрацыйны цэнтр і адзіны населены пункт Жанааульскай сельскай акругі. Код КАТА — 551041100.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 4633 чалавекі (2243 мужчыны і 2390 жанчын). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 5319 чалавек (2588 мужчын і 2731 жанчына).
Роберт ван Гулік
Роберт Ханс ван Гулік (Robert Hans van Gulik, кіт. 高羅佩, піньінь Gāo Luōpèi,,  — , ) — нідэрландскі ўсходазнавец, дыпламат, музыка і пісьменнік.
Найбольш вядомы дзякуючы цыклу аповесцяў аб суддзі Дзі. Гэтага героя ён запазычыў з кітайскага дэтэктыўнага рамана «Дзі Гун Ань» (XVIII ст.), які, у сваю чаргу, грунтуецца на біяграфіі рэальнай гістарычнай асобы, якая жыла ў VII стагоддзі. Суддзя Дзі разам са сваімі памочнікамі Ма Чжунам, Цяа Таем, радцам Хунам і былым махляром Таа Ганем расследуе загадкавыя злачынствы ў падуладных яму акругах. Цыкл налічвае шэраг напісаных па-англійску раманаў, а таксама зборнік «Следства вядзе суддзя Дзі» і асобныя апавяданні, напісаныя як па-англійску, так і па-нідэрландску. Ствараючы гэты цыкл, Роберт ван Гулік выкарыстоўваў прыёмы, распрацаваныя кітайскай дэтэктыўнай літаратурай, у тым ліку паралельнае расследаванне некалькіх злачынстваў адначасова.
Палінаўка
Палі́наўка (, Палиновка) — вёска ў Камянецкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Войскага сельсавета. Размешчана за 4 км на паўночны захад ад Каменца.
Да 20 мая 1957 года вёска ўваходзіла ў склад Агародніцкага сельсавета, да 14 красавіка 1964 года — у склад Ратайчыцкага сельсавета , да 19 мая 1986 года — у склад Камянецкага сельсавета.
Вёска звязана дарогай з вёскамі Бялёва і Багачы.
Пасынкі (Ваўкавыскі раён)
Па́сынкі (, Пасынки) — вёска ў Ваўкавыскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Роскага сельсавета.
Гісторыя
У 1836 г. прыватная вёска, 12 двароў, 101 жыхар. У 1914 г. 26 двароў, 131 жыхар.
2 снежня 1961 года перададзена са скасаванага Дзятлавіцкага сельсавета ў склад Воўпаўскага сельсавета.
Насельніцтва
На 01.01.2004 г. 14 двароў, 18 жыхароў.
Спіс аб’ектаў PGC (1842001—1843000)
Гэта спіс аб'ектаў Спіс аб'ектаў PGC (1842001—1843000)
Сквер Садружнасць
Сквер Садружнасць (сквер Содружество) — сквер у Партызанскім раёне Мінска. Тэрыторыя абмежавана вуліцамі Даўгабродскай, А. Кашавога і Палацам культуры Мінскага трактарнага завода.
Назва «сквер Садружнасць» прысвоена рашэннем Мінскага гарадскога савета дэпутатаў ад 19 лістапада 2008 года.
Грушаўскі сквер
Грушаўскі сквер (Грушевский сквер) — сквер у Маскоўскім раёне Мінска. Тэрыторыя абмежавана вуліцамі Дзекабрыстаў, Парашутнай, Папаніна. Высажаны ў 1935 г. і пэўны час вядомы як "Сквер Дзекабрыстаў ".
Назва скверу прысвоена рашэннем Мінскага гарадскога савета дэпутатаў ад 23 верасня 2009 года, па назве гістарычнага прадмесця Грушаўка, якое ўзнікла ў канцы XIX — пачатку XX стагоддзя.
У пачатку XXI ст. сквер аточаны вышыннымі навабудамі, яго плошча зменшылася. Пратэст мясцовых жыхароў выклікала тое, што кампанія «Датч Стар» у канцы 2017 сабралася дабудаваць да жылога комплексу «Гранд Хаўз» яшчэ чатыры пад’езды на месцы часткі Грушаўскага скверу. Мінгарвыканкам у 2018 годзе зменшыў плошчу скверу пад будаўніцтва, у снежні 2019 анансаваў, але затым скасаваў грамадскія абмеркаванні новага праекту дэталёвага планавання. 12 студзеня 2020 мясцовыя жыхары выйшлі ў сквер і абвязалі дрэвы шалікамі, заклікаючы беражліва ставіцца да прыроды. Жыхары раёна Грушаўка пасля беспаспяховых скаргаў у шматлікія інстанцыі запісалі відэазварот да прэзідэнта Аляксандра Лукашэнкі. Старшыні Савета Рэспублікі і Мінгарвыканкама выязджалі на месца, каб дэталёва разабрацца ў тым, што адбываецца. Высечка дрэў у выніку была спынена.
Панінка
Панінка (Понінка) — пасёлак гарадскога тыпу ў Палонскім раёне Хмяльніцкай вобласці Украіны. Цэнтр аб’яднанай тэрытарыяльнай грамады. Насельніцтва каля 7 тыс. жыхароў. Сучасны пасёлак паўстаў шляхам паступовага зліцця вёскі Панінкі з рабочым пасёлкам з такой жа назвай, які вырас вакол папяровага камбіната. Вёска Панінка заснавана ў 1740 г.
Полацкае права
По́лацкае пра́ва — сістэма норм звычаёвага і пісанага феадальнага права, якая дзейнічала на землях Полацкага княства, а пазней Полацкага ваяводства.
Аб выключным становішчы Полацкай зямлі ў ВКЛ сведчаць палажэнні дагавора 1388 паміж ВКЛ і Лівонскім ордэнам і дагавора Полацка і Рыгі 1478 аб дружбе і гандлі.
Права палачан прымаць паслоў з Ноўгарада, Пскова, Лук і «Немец» і вырашаць на месцы ўсё спрэчныя пытанні было замацавана ў спецыяльнай грамаце, выдадзенай вялікім князем Аляксандрам у 1499.
Найважнейшым элементам дзяржаўна-прававога жыцця палачан у канцы 15 — 1-й палавіне 16 ст. было права вырашаць важнейшыя пытанні гарадскога жыцця на сходзе-сойме. Аўтаномнасць Полацкай зямлі была і ў тым, што полацкі ваявода прызначаўся толькі са згоды палачан. Паводле Полацкага права нават вялікі князь не меў права судзіць палачан па-за межамі Полацкай зямлі, а таксама перадаваць яе ў чыё-небудзь уладанне. Абмежаванымі былі правы цэнтральнага ўрада ў царкоўных і маёмасных справах палачан і паўнамоцтвы полацкага ваяводы. Палачанам гарантаваліся і асобныя прывілеі: яны вызваляліся ад гандлёвых пошлін на тэрыторыі ўсёй дзяржавы і ад некаторых падаткаў, ім гарантавалася права вольнага распараджэння маёнткамі. Рашэнні і прыгаворы, вынесеныя ў Полацкай зямлі, не пераглядаліся ў вышэйшых судах дзяржавы.
Нормы Полацкага права былі выкарыстаны пры падрыхтоўцы Статутаў ВКЛ 1529, 1566 і 1588.
Савосцікаў
Савосцікаў — прозвішча.
Да пакіньце горла драць
«Да пакіньце горла драць» — песня беларускага паэта Яна Чачота, напісаная ў 1819 годзе на беларускай мове і прымеркаваная да імянінаў філамата Дыянісія Хлявінскага. З адпаведнымі папраўкамі таксама выконвалася і на імянінах іншых філаматаў, у прыватнасці Францішка Малеўскага.
Першапачатковы тэкст песні да Дыянісія не захаваўся. Да сённяшняга часу дайшоў пазнейшы тэкст, прысвечаны імянінам Францішка Малеўскага, што адзначаліся 1 лістапада 1819 года.
Пра поспех гэтай песні Ян Чачот пазней распавёў у лісце да Адама Міцкевіча 16 лістапада 1819 года:
Каралевічы
Назву Карале́вічы маюць:
Да пакіньце горла драць
У лісце Тамаша Зана да Верашчакаў ад 31 кастрычніка 1820 года адзначаецца, што едучы ў Вільню, Тамаш Зан заначаваў у заездным доме ў Канвалішках і раптам сярод ночы яго абудзіў гучны і вясёлы спеў: «Да пакіньце горла драць!..» Калі ён прахапіўся, то ўбачыў перад сабой двух сваіх сяброў — Адама Міцкевіча і Яна Чачота. Яны ехалі з Вільні ў Навагрудак і таксама спыніліся на гэтай станцыі. Даведаўшыся, што тут начуе іх сябар Тамаш Зан, яны гэтакім чынам выказалі сваю радасць ад сустрэчы.
Карс
Карс (Kars, Կարս, قارص ) — горад на ўсходзе Турцыі, адміністрацыйны цэнтр іл Карс. З 928 па 961 гады — сталіца Армянскага царства Баграцідаў, з 961 па 1064 гады — сталіца армянскага Карскага царства.
Гісторыя
Існуюць здагадкі, што Карс быў заснаваны ў IV стагоддзі, аднак, устойлівыя згадкі пра горад сустракаюцца ў армянскіх і візантыйскіх летапісах пачынаючы з IX стагоддзя.
Карс меў важнае значэнне ў дзяржаўным і грамадскім жыцці сярэднявечнай Арменіі, з’яўляўся цэнтрам правінцыі Вананд Айрарацкай вобласці. Горад таксама быў буйным цэнтрам рамяства і гандлю, праз яго ішлі шляхі міжнароднага гандлю. У 928—961 гг. з’яўляўся сталіцай Арменіі, у 961 годзе армянскі цар Ашот III пераносіць сталіцу ў Ані. Пасля гэтага, у X—XI стст. Карс застаецца сталіцай армянскага Ванандскага, або Карскага царства (Կարս), якім кіруе малодшая галіна армянскай царскай дынастыі Баграцідаў.
У канцы XI стагоддзя захоплены Візантыяй, а пазней — сельджукамі. У канцы XII стагоддзя разам з часткай Паўночнай Арменіі вызвалены Закаранамі і ў складзе іх уладанняў увайшоў у межы Грузінскага царства. У XVI стагоддзі захоплены Турцыяй, якая ператварыла яго ў апорны пункт для распаўсюджвання свайго ўплыву на Закаўказзе.
XIX стагоддзе
Падчас руска-турэцкіх войнаў XIX стагоддзя крэпасць Карс стала адным з галоўных аб’ектаў барацьбы на Каўказскім тэатры ваенных дзеянняў. У 1807 годзе рускія войскі беспаспяхова штурмавалі Карс.
У 1828 годзе горад быў узяты штурмам падчас руска-турэцкай вайны 1828—1829 гадоў. Вернуты Турцыі па Адрыянопальскім дагаворы (1829).
У 1855 годзе, падчас Крымскай вайны, турэцкі гарадскі гарнізон пад камандаваннем Ізмаіл-пашы адбіў напады рускіх войскаў, але пасля пяцімесяцовай аблогі капітуляваў з-за голаду. Па выніках Крымскай вайны, пры падпісанні мірнага дагавора горад вернуты Турцыі.
Уваходжанне ў Расійскую імперыю
У лістападзе 1877 года Карс быў узяты рускімі войскамі ў выніку імклівага штурму і паводле Сан-Стэфанскага мірнага дагавора 1878 года адышоў да Расіі.
У 1878—1917 гг. Карс — цэнтр Карскай вобласці Расійскай імперыі. Наваколлі горада актыўна засялялі рускія перасяленцы — у прыватнасці, малакане.
XX стагоддзе
Паводле Брэсцкага дагавора 1918 года адышоў Турцыі разам з акругамі Батум і Ардаган.
Пасля паражэння ў Першай сусветнай вайне туркі пакінулі Карс, і ў горад уступілі англійскія войскі. У маі Карс быў перададзены Рэспубліцы Арменіі, і значная колькасць армян вярнулася ў свой родны горад.
У 1920 годзе Карс быў заняты турэцкімі войскамі. Паводле Карскага дагавора 1921 года ўвайшоў у склад Турцыі. Пад ціскам Савецкай Расіі Урад Арменіі быў вымушаны падпісаць Карскі дагавор 1921.
30 мая 1953 года СССР адмовіўся ад тэрытарыяльных прэтэнзій да Турцыі, у прыватнасці, на горад Карс.
Клімат
Размешчаны на вышыні 1760 метраў, Карс мае горны клімат з рысамі кантынентальнага. Карс з’яўляецца адным з найбольш халодных гарадоў Турцыі. Зіма суровая, хоць адносна маласнежная, лета кароткае, з цёплымі, часам гарачымі днямі, але заўсёды халоднымі начамі. Вясна вельмі працяглая, замаразкі захоўваюцца аж да канца мая, але магчымыя нават у чэрвені. Восень надыходзіць рана.
Універсітэты
У Карсе размешчаны Каўказскі ўніверсітэт (Kafkas Üniversitesi) — буйная вышэйшая навучальная ўстанова.
Насельніцтва
У наш час 20 % насельніцтва горада складаюць этнічныя азербайджанцы. Пражываюць азербайджанцы пераважна ў кварталах (махаля) Енімахаля і Істас’ён. Тут сярод азербайджанцаў вылучаюць наступныя групы: Мала Мусалылар, Каракіліселілер, Кулубеглілер і Чабанкерэлілердылер. Гэтыя назвы адлюстроўваюць назвы абласцей і сёлаў, адкуль яны паходзяць.
Транспарт
Будуецца чыгунка ў Грузію, складнік чыгункі «Баку — Тбілісі — Карс». Пасля заканчэння будаўніцтва будзе пушчаны цягнік Стамбул-Тбілісі-Баку.
== Гарады-пабрацімы ==
NGC 3610
NGC 3610 (іншыя абазначэнні — UGC 6319, MCG 10-16-107, ZWG 291.48, PGC 34566) — эліптычная галактыка (E5) ў сузор’і Вялікая Мядзведзіца.
Усярэдзіне шырокага гало гэтай маладой эліптычнай галактыкі хаваецца плоскі дыск (што, як вядома, з'яўляецца адной з асноўных адметных асаблівасцей спіральных сістэм), паказвальны пра нядаўні працэс зліцця спіральных сістэм, які ўласна і прывёў да адукацыі NGC 3610. Падчас такіх зліццяў унутраная структура выточных галактык разбураецца, а «нованароджаная» галактыка, у канчатковым рахунку, уяўляе сабою больш хаатычны аб’ект, якімі лічацца эліптычныя галактыкі. Паводле апошніх ацэнак ўзрост NGC 3610 складае каля 4 млрд. гадоў, што па касмічных мерках яшчэ недастаткова, каб «пераварыць галактыкі-выточнікі», след адной з якіх мы і назіраем у NGC 3610. Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Максім Віктаравіч Савосцікаў
Максім Савосцікаў (нар., Мінск) — беларускі футбаліст, паўабаронца.
Клубная кар’ера
У жніўні 2017 года быў аддадзены ў арэнду ў бабруйскую «Белшыну», дзе з’яўляўся на полі нерэгулярна. У лютым 2018 года падоўжыў пагадненне з «Белшынай», аднак працягваў толькі выхадзіць на замены, і ў ліпені 2018 года быў пераведзены ў другалігавыя «Ашмяны-БДУФК».
У красавіку 2019 года папоўніў склад мінскага НФК, дзе звычайна гуляў у стартавым складзе. Пакінуў каманду ў студзені 2020 года.
Сезон 2020 пачаў у складзе мар’інагорскай «Вікторыі», а ў ліпені 2020 года перабраўся ў «Смалявічы». Спачатку гуляў за дубль, а неўзабаве стаў прыцягвацца і да асноўнай каманды. 12 верасня 2020 года дэбютаваў у Вышэйшай лізе, калі выйшаў у стартавым складзе ў матчы супраць БАТЭ (2:5) і быў заменены ў другім тайме. Па заканчэнні сезона ў снежні 2020 года пакінуў «Смалявічы».
Міжнародная кар’ера
Выступаў за юнацкія зборныя Беларусі ў кваліфікацыі чэмпіянату Еўропы.
Аляксей Лявонцьевіч Бенуа
Аляксей Лявонцьевіч Бенуа — расійскі архітэктар, які працаваў у Туркестане. Пляменнік расійскага архітэктара Мікалая Лявонцьевіча Бенуа (1813—1898) — родапачынальніка расійскай галіны мастакоў і архітэктараў з прозвішчам Бенуа.
Біяграфія
Аляксей Лявонцьевіч Бенуа нарадзіўся ў сям’і чыноўніка Таварыства Царскасельскай чыгункі Лявонція Лявонцьевіча Бенуа (1801—1885), які з’яўляўся старэйшым братам архітэктара Мікалая Лявонцьевіча Бенуа (1813—1898). Аляксей Лявонцьевіч Бенуа скончыў у 1865 годзе Імператарскую Акадэмію мастацтваў, атрымаўшы па яе заканчэнні званне вольнага мастака «з правам вырабляць будынкі і ўступаць у службу, якую пажадае».
Аляксей Лявонцьевіч Бенуа быў камандзіраваны на два гады (1875—1877) у распараджэнне ваеннага губернатара Сямірэчанскай вобласці ў горад Верны (Алма-Ата), дзе ён таксама займаўся архітэктурна-будаўнічымі работамі.
У 1878 годзе А. Л. Бенуа вярнуўся ў Ташкент, калі ў Туркестанскім краі пры абласных упраўленнях сталі арганізоўваць будаўнічыя аддзяленні, узначаленыя ваеннымі інжынерамі, і А. Л. Бенуа быў прызначаны на пасаду малодшага архітэктара Сыр-Дар’інскай вобласці.
У красавіку 1879 года Аляксей Лявонцьевіч Бенуа пакінуў дзяржаўную службу «па сямейных абставінах» і ў гэты ж час у сілу шэрагу абставінаў не змог атрымаць звання класнага мастака 3 ступені.
На працягу амаль чатырох гадоў ён працаваў у Ташкенце як прыватны архітэктар. У канцы 1882 года А. Л. Бенуа быў зноў прызначаны на дзяржаўную службу на пасаду малодшага архітэктара ў Самаркандзе, дзе ён прапрацаваў чатыры гады.
У 1890 годзе для саматужна-прамысловай выстаўкі, якая адкрылася ў гарадскім садзе і прымеркаванай да святкавання 25-годдзя далучэння Ташкента па праекце А. Л. Бенуа (сумесна з інжынерам Я. П. Дубровіным) былі збудаваныя ўваходныя вароты з боку.
Апошнія гады жыцця А. Л. Бенуа служыў архітэктарам Туркестанскай мытнай акругі ў Краснаводску.
Найбольш буйным архітэктурным творам А. Л. Бенуа ў Сярэдняй Азіі з’явіўся на думку спецыялістаў.
Трыба (біялогія)
Трыба, або калена (tribus) — таксанамічны ранг у біялагічнай сістэматыцы, які ў іерархіі сістэматычных катэгорый стаіць ніжэй за сямейства і вышэй за род.
У некаторых выпадках ўжываюць вытворныя рангі: Рангі трыбы і, пагатоў, надтрыбы і падтрыбы ўжываюць толькі ў надзвычай дэталёва распрацаваных класіфікацыях асобных груп.
З наменклатурнага пункту гледжання, трыба належыць да групы сямейства: назва трыбы ўтвараецца праз дадаванне характэрнага канчатка да асновы імя тыпавога роду ў родным склоне. У заалагічнай наменклатуры для трыб прыняты стандартызаваны канчатак -ini, у батанічнай — -eae. Для падтрыб у заалагічнай наменклатуры прыняты стандартызаваны канчатак -ina, а ў батанічнай -inae.
У рускамоўных працах па батаніцы часам ужываюць паняцці калена і падкалена, адпаведныя трыбе і падтрыбе. Гэтая традыцыя замацавана і ў адным з перакладаў МКБН на рускую мову.
Прыклады ўжывання:
Рахіль Саламонаўна Эйдэльсон
Рахіль Саламонаўна Эйдэльсон (нар. 14 лістапада 1958, Алатыр) — беларуская шахматыстка. Вядомая таксама пад імем Раіса.
Навучылася гуляць у маці. Першы трэнер — Леў Рувімавіч Пак; сярод сваіх настаўнікаў называла Міхаіла Шарашэўскага, Андрэя Кавалёва, Ісака Баляслаўскага.
Дзесяціразовая чэмпіёнка Беларусі (1980, 1985, 1987, 1989, 1993, 1995, 1997, 1998, 2003 і 2004; у 1987 падзяліла 1-2-е месцы з Эльмірай Харавец, званне чэмпіёнкі ў тым годзе было прысуджана абедзвюм шахматысткам), не раз была віцэ-чэмпіёнкай. Удзельніца жаночых чэмпіянатаў СССР, лепшы вынік — 4-е месца (1987). Гуляла за зборную Беларусі на шахматных алімпіядах (1994, 1998, 2000 і 2004).
Жыве ў Віцебску.
Выдрыца (прыток Обаля)
Выдрыца — рака ў Гарадоцкім і Шумілінскім раёнах Віцебскай вобласці, левы прыток ракі Обаль (басейн Заходняй Дзвіны).
Даўжыня Выдрыцы 17 км. Плошча вадазбору 49 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 2,2 м/км. Пачынаецца за 2,5 км на паўночны захад ад вёскі Новыя Вайханы Гарадоцкага раёна, цячэ ў межах Гарадоцкага ўзвышша і Полацкай нізіны. Упадае ў Обаль каля вёскі Мішневічы Шумілінскага раёна. Рэчышча ад вытоку на працягу 9,8 км каналізаванае.
Якаб Арміній
Якаб Арміній (лац. Jacobus Arminius, сапр. імя Якаб Германзен) (10 кастрычніка 1560 — 19 кастрычніка 1609) — галандскі пратэстанцкі багаслоў.
Біяграфія
Нарадзіўся ў Аўдэватэры (Утрэхт). Па завяршэнні навучання ў Лейдэнскім і Жэнеўскім універсітэтах ў 1588 годзе стаў пастарам ў Галандскай рэфармацкага царквы ў Амстэрдаме, а ў 1603 — прафесарам тэалогіі Лейдэнскага ўніверсітэта. У 1590 г. Арміній жэніцца на Лізавеце Рэел, дачцэ аднаго з самых уплывовых людзей Галандыі. Памёр у Лейдэне.
Армініем быў створаны шэраг прац, у якіх ён палемізаваў з вучэннем кальвіністаў па пытанні выратавання душы. Найбольш востра свае разыходжанні з кальвіністамі па дадзеным пытанні былі сфармуляваны ў трактаце 1608 «Аб'ява меркаванняў». Тут Арміній удакладніў тэзіс аб выбіральнасці Бога пры прызначэнні людзей да выратавання: выратуюцца тыя вернікі, якія прынялі дадзенае ад Бога пасрэдніцтва Ііуса Хрыста і ў вачах Бога шчыра пакаяліся. З гэтага вынікала, што чалавек здольны сваёй свабоднай воляй звярнуцца да выратавання.
Нягледзячы на ​​разыходжанні ў поглядах з кальвіністамі, Я. Арміній да канца жыцця заставаўся ў рэфармацкай царкве.
Саруман
Саруман (Saruman), таксама вядомы як Саруман Белы (Курунір Лан на сіндарыне) — у легендарыуме Дж. Р. Р. Толкіна адзін з наймацнейшых магаў Ордэна Істары, кіраўнік Белага савета. Пасля прыбыцця ў Міжзем’е стаў вядомы сярод эльфаў як Курунір, на мовах людзей Поўначы — Саруман. У Валінары яго называлі Курума. Пасля, калі ён супрацьпаставіў сябе ордэну, перайменаваўся ў Сарумана Вясёлкавага.
Акрамя выдатных ведаў пра Пярсцёнкі Улады, Саруман быў дасведчаны ў інжынернай справе, таксама ён валодаў чароўным голасам, здольным пераканаць каго заўгодна, таму мала хто мог супрацьстаяць яго прамовам. Толькі тыя, хто валодаюць вялікай сілай волі маглі выстаяць перад голасам Сарумана.
Саруман прыбыў у Міжзем’е каля 1000 года Трэцяй Эпохі і доўгі час вандраваў на ўсходзе. У 2759 г. Т. Э. ён заняў Ізенгард з дазволу гондарскага намесніка Бярэна. У Ізенгардзе знаходзіўся паланцір Артханка, з дапамогай якога, як аказалася пазней, Саруман ажыццяўляў свой план — з дапамогай паланціра ён хацеў выведаць планы Саўрана і ўласнаручна вызваліць Міжзем’е ад сіл зла. Але Саруман не меркаваў, што ў той час, пакуль ён глядзеў на Саўрана, Саўран сам глядзеў на яго. Так, незаўважна для самога сябе, Саруман быў зняволены Саўранам з дапамогай паланціра, які знаходзіцца ў Бараду-Дуры. Саруман да апошняга думаў, што паступае па сваёй волі, і не разумеў, што ён — толькі пешка ў гульні Саўрана. Так, міжволі выконваючы задуму апошняга, Саруман пераканаў Белы Савет не спрабаваць ісці на Дол-Гулдур.
У 2953 г. Т. Э. Саруман абвясціў Ізенгард сваёй уласнасцю і пачаў збіраць войска оркаў і дунландцаў. З іх дапамогай ён ладзіў набегі на Рохан і высякаў лес Фангорн. Прыблізна ў той жа час яго лазутчыкі сталі з’яўляцца ў Прыгор'і і Шыры ў пошуках Пярсцёнка Усяўладдзя. Каля 3000 года Саруман быў зняволены Саўранам, з якім ён звязваўся з дапамогай паланціра, і з тых часоў падпарадкоўваўся яго загадам. Праз свайго лазутчыка Грыму Саруман падпарадкаваў сабе караля Рохана Тэадэна і дамогся фактычнага невыканання саюза рахірым з Гондарам. Тады ж Саруман адкрыўся Гэндальфу, разлічваючы прыцягнуць яго на свой бок, але той адмовіўся, а потым збег з Ізенгарда з дапамогай аднаго з Арлоў Манвэ.
У Ізенгардзе Саруман вывеў асаблівую пароду оркаў, змяшаўшы оркаў і людзей. Яны былі буйнейшымі за звычайных оркаў, не баяліся сонечнага святла і ставіліся да разнавіднасці урук-хай (у перакладзе з Чорнага Прыслоўя — «оркі-воіны»). Яны склалі касцяк арміі, кінутай на канчатковае заваяванне Рохана ў 3019 годзе Т. Э.
У тым жа годзе аб’яднаны атрад войскаў Сарумана і Саўрана высачыў Брацтва Пярсцёнка і, напаў на іх, забіў Бораміра і ўзяў у палон хобітаў Мэрыядака Брэндзібака і Перэгрына Тука. У выніку сутычкі ізенгардскіх і мордарскіх оркаў з коннымі ваярамі Рохана, хобітам удалося бегчы ў Фангорн. Яны здолелі пераканаць энтаў напасці на Ізенгард, і пастыры дрэў амаль да заснавання разбурылі яго і затапілі тэрыторыю крэпасці водамі ракі Ізен. Адначасова з гэтымі падзеямі ў Бітве з рахірым у Хельмавай Падзі войскі Сарумана пацярпелі сакрушальнае паражэнне.
Ператвораны Гэндальф сваёй уладай выгнаў Сарумана з Ордэна Істары і зламаў ягоны посах. Аднак Саруман застаўся ў жывых і першапачаткова знаходзіўся пад вартай энтаў у Артханцы, а калі Вайна за Пярсцёнак завяршылася, то атрымаў свабоду і разам з Грымам сышоў у Шыр, дзе паспрабаваў усталяваць адзінаасобнае кіраванне з дапамогай верных яму перасяленцаў з Дунланда. Першапачаткова яму ўдалося адхіліць ад улады мясцовага правадыра Лота Саквіль-Бэгінса і стварыць у Шыры ваенную дыктатуру, якая займалася прыгнётам і рабаванне карэннага насельніцтва. Аднак з вяртаннем Фрода, Сэма, Піпіна і Мэры ў лістападзе 3019 года гэтая спроба правалілася — Саруман быў адхілены ад улады, прысуджаны да выгнання і забіты сваім уласным прыслужнікам Грымам.
Знешні выгляд і характар
Знешне Саруман меў выгляд чарнявая старога. У канцы Трэцяй Эпохі яго валасы і барада практычна цалкам пасівелі. Ён адрозніваўся высокім ростам, выцягнутым тварам, цёмнымі вачыма. Спачатку насіў белы плашч з капюшонам; колер плашча адпавядаў яго мянушцы — Саруман Белы. Пасля змяніў гэты плашч на «Вясёлкавы», які пераліваўся ўсімі колерамі вясёлкі пры руху.
Ён не быў ні чалавекам, ні эльфам (як лічылі некаторыя людзі). Гэта быў маяр, апрануты ў плоць, адзін з Істары. У сувязі з гэтым ён валодаў неўміручасцю і неверагоднай магутнасцю. Галоўнай яго зброяй былі веды і голас. Саруман валодаў неверагодным дарам пераканання, якому маглі супраціўляцца вельмі нямногія.
Паходжанне ладу
Калі Толкін пачынаў працу над «Уладаром пярсцёнкаў», у яго яшчэ не было яснага ўяўлення аб сюжэце ў далейшым, як і пра постаць Сарумана. У 1940 г. у чарнавіках Толкіна з’яўляюцца запісы аб чараўніку Сарамондзе Белым (Сарамундзе Шэрым), які заваблівае Гэндальфа ў пастку. Пазней гэты персанаж ператварыўся ў Сарумана Белага.
Магчыма, вобраз Сарумана займеў уплыў легенд аб Гамельнскім пацукалове, чыё імя стала хадзячай назвай для абазначэння хлуса, які заваблівае пустымі абяцанкамі, або фігуры Айлена Мак Мідзіа, персанажа цыкла кельцкія легенд аб Фіне, які кожны год усыпляў каралеўскі двор сваімі чароўнымі напевамі, а потым спальваў усіх у сне.
Цікава таксама, што персанаж адной з арабскіх казак «Тысячы і адной ночы», Абу-Мурэй (адно з імёнаў д’ябла), вельмі нагадвае Сарумана знешнасцю і эфектам, які яго голас аказвае на навакольных.
Малаверагодна, каб Толкін цікавіўся арабскімі казкамі, але ён мог ведаць пра іх сёе-тое дзякуючы К. С. Льюісу, які выкарыстоўваў матэрыал «Начэй» пры стварэнні «Хронік Нарніі».
Рамуальд Аляксандравіч Зямкевіч
Біяграфічныя звесткі
Бацькі паходзілі са Случчыны. Вучыўся ў Кіеве, атрымаў прафесію інжынера-механіка.
Сабраў унікальную бібліятэку па гісторыі, мовазнаўстве (усе працы Я. Карскага), літаратуры, фальклоры Беларусі, Украіны, Літвы, Польшчы і іншых славян, вялікую калекцыю рукапісаў беларускіх пісьменнікаў. Сярод рарытэтаў яго бібліятэкі былі шматлікія старадрукі, у т.л. «Біблія» Ф. Скарыны, Астрожская Біблія 1581, «Лексікон» П. Бярынды, «Хроніка» М. Белскага, кітабы 16—17 ст., аўтографы А. Рыпінскага, А. Вярыгі-Дарэўскага, В. Дуніна-Марцінкевіча, Я. Лучыны, Ф. Багушэвіча, Ядвігіна Ш. (рукапіс яго драмы «Злодзей»), Я. Купалы, Я. Коласа, М. Багдановіча, аўтараў «Нашай долі» і «Нашай нівы» і інш.
Арыштаваны ў акупаванай нацыстамі Варшаве. Загінуў у канцлагеры. Яго зборы і бібліятэка прапалі ў разбуранай Варшаве, частка трапіла ў прыватныя рукі.
Навукова-даследчыцкая дзейнасць
З 1909 друкаваўся ў «Нашай ніве» і іншых беларускіх выданнях. Даследаваў беларускую бібліяграфію, старажытную беларускую літаратуру, беларускую літаратуру ХІХ ст., этнаграфію, беларускую народную эстэтыку, фальклор, беларускае мастацтва. Падрыхтаваў і выдаў першы спецыялізаваны бібліяграфічны даведнік на беларускай мове — «Беларуская бібліяграфія» (1910). Напісаў шэраг прац па гісторыі беларускай літаратуры, у якіх прывёў невядомыя на той час звесткі пра В. Дуніна-Марцінкевіча, Я. Баршчэўскага, А. Кіркора, А. Ельскага, Я. Лучыну, К. Каганца, М. Багдановіча і інш. Апублікаваў невядомыя рукапісы М. Багдановіча (1919), К. Каганца (1920), В. Дуніна-Марцінкевіча (1923), Я. Лучыны (1932). У 1919 у часопісе «Беларускае жыццё» (№ 5) упершыню надрукаваў гравіраваны партрэт В. Цяпінскага (1576), які адшукаў у бібліятэцы К. Святаполк-Завадскага ў Крошыне. Дапамагаў матэрыяламі і звесткамі Я. Карскаму, абменьваўся навуковай інфармацыяй з А. Ельскім, А. Шлюбскім, даваў свае архіўныя знаходкі і рукапісы, успаміны варшаўскаму славісту Ю. Галомбаку, калі той працаваў над манаграфіяй пра В. Дуніна-Марцінкевіча.
Сабраў унікальную бібліятэку па гісторыі, мовазнаўстве, літаратуры, фальклору, вялікую калекцыю старабеларускіх рукапісаў. У сваіх працах прывёў новыя звесткі і апублікаваў невядомыя рукапісы беларускіх пісьменнікаў ХІХ — пач. ХХ ст.
Большасць яго багатых збораў, а таксама частка ўласных рукапісаў (у прыватнасці, рукапіс кнігі «Кароткі нарыс гісторыі беларускай музыкі») загінулі.
Літаратурная творчасць
У 1942—1943 пад псеўданімам Шэршань друкаваў сатырычныя вершы ў беластоцкай газеце «Новая дарога». Пісаў вершы і па-польску. Перакладаў на беларускую мову творы ўкраінскага пісьменніка В. Стафаніка (друк. ў «Нашай ніве») і француза А. Дадэ.
Рукапісная спадчына
Паасобныя рукапісы і пісьмы зберагаюцца ў архівах і бібліятэках Мінска, Вільні, Варшавы, Санкт-Пецярбурга.
Бягун па лязе 2049
«Бягун па лязе 2049» (Blade Runner 2049) — англа-амерыканскі фантастычны фільм канадскага рэжысёра Дэні Вільнёва і прадзюсара Рыдлі Скота, заснаваны на рамане Філіпа К. Дыка «Ці мараць андроіды пра электраавечак?». Працяг фільма 1982 года. Фільм выйшаў у шырокі пракат у ЗША 6 кастрычніка 2017 года.
Сюжэт
Дзеянне фільма адбываецца праз 30 гадоў пасля падзей «Бегуна па лязе».
У 2049 годзе біямадыфікаваныя людзі («людзі», створаныя з дапамогай біяінжынерыі), якіх называюць рэплікантамі, былі інтэграваны ў грамадства ў якасці рабоў. Кей (Раян Гослінг), новая мадэль рэпліканта, працуе як «бягун па лязе» для паліцыі Лос-Анджэлеса, высочваючы рэплікантаў-адзіночак. Ён жыве са сваёй віртуальнай галаграфічнай сяброўкай Джой, прадуктам штучнага інтэлекту карпарацыі Wallace.
Расследаванне бунту рэплікантаў прыводзіць Кея на ферму, дзе ён забівае лідара ізгояў Сапера Мортана (Дэйв Батыста) і знаходзіць закапаную скрыню. Судмедэкспертыза паказвае, што ў скрынцы знаходзяцца рэшткі жанчыны-рэпліканта, якая памерла ў выніку ўскладненняў, выкліканых экстраным кесаравым сячэннем. Кея гэта трывожыць, таму што цяжарнасць рэплікантаў раней лічылася немагчымай.