cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Сцяг Малдовы
Гістарычныя сцягі Малдовы
Сцяг Малдаўскай ССР быў зацверджаны ўказам Прэзідыума ВС МССР ад 31 студзеня 1952 года. Ён складаўся з чырвонага палотнішча, перасечанага зялёнай гарызантальнай паласой, шырыня якой роўная 1/4 часткі шырыні палотнішча сцяга. У верхнім куце ў тронка, як і ў астатніх савецкіх сцягоў, змяшчаліся залатыя серп і молат і чырвоная зорка, апраўленая залатой аблямоўкай. Суадносіны шырыні да даўжыні — 1:2. Сцяг апісваўся ў артыкуле 168 Канстытуцыі МССР 1978 года.
Іншыя сцягі Малдовы
Сцяг узброеных сіл Малдовы быў зацверджаны ў жніўні 1998 года. Гэты сцяг уяўляе сабой сіняе палотнішча з чырвоным прамым крыжам, мелым жоўтую акантоўку. У цэнтры знаходзіцца эмблема малдаўскага войска. Суадносіны бакоў 3:2. Эмблема ўяўляе сабой залатога арла з срэбнымі крыжам у дзюбе, мячом і булавой у кіпцюрах; на грудзі малдаўскі шчыток.
Ілоты
Ілоты (εἵλωτες) — група насельніцтва Старажытнай Спарты, якая не ўваходзіла ў склад спартанскай абшчыны, не валодала правамі свабодных людзей, па статусу была блізкая да рабоў. Лічыцца, што ілоты паходзяць ад карэннага насельніцтва Лаконіі і Месеніі, заваяванага спартанцамі-дарыйцамі.
Большасць ілотаў жыла ў сельскай мясцовасці, займалася сельскай гаспадаркай, карысталася асабістымі сродкамі вытворчасці. Спартанцы, што валодалі зямлёй, на якой жылі ілоты, атрымоўвалі фіксаваны натуральны аброк, аднак не мелі права адвольна зганяць іх з участкаў, прадаваць або забіваць. Падчас войн ілоты прыцягваліся да ваеннай службы ў якасці асабістых памагатых і лёгкай пяхоты.
Жорсткая эксплуатацыя выклікала паўстанні ілотаў, самае буйное з іх — т.зв. 2-я Месенская вайна. З мэтай папярэджання іх паўстанняў спартанцы ўвялі сістэму крыптый — перыядычных карных экспедыцый.
Паходжанне
Прынята лічыць, што старажытнагрэчаскае слова ілот (εἵλωτες) паходзіць ад дзеяслова ἁλίσκομαι (літаральна «быць захопленым у палон»). Мяркуецца, што ілотамі сталі карэнныя жыхары Лаконіі (ахейцы або нават пеласгі) пасля захопу гэтай вобласці дарыйцамі. Аднак, акрамя ілотаў, у Спарце жылі асабіста свабодныя перыэкі, якіх таксама атаесамляюць з заваяванымі тубыльцамі Лаконіі.
Страбон паведамляў, што першапачаткова заваяваныя дарыйцамі плямёны мелі роўныя грамадзянскія правы са спартанцамі. Спартанскі цар Агіс I (XI ст. да н. э.) пазбавіў іх раўнапраўя і загадаў ім плаціць даніну Спарце. Яны былі вымушаны падпарадкавацца, акрамя жыхароў горада Геласа (Ἕλος). Спартанцы задушылі паўстанне гелейцаў і прысудзілі рабства з абмовай, што ўладальнік раба не можа адпускаць яго на волю або прадаваць за межы краіны. Аб паходжанні ілотаў ад жыхароў Геласа пісалі і іншыя эліністычныя і рымскія аўтары. Магчыма, гэта версія ўзнікла дзякуючы падабенству слоў εἵλωτες і Ἕλος. Паўсаній Вандроўнік у апавяданні пра паходжанне ілотаў адначасова выкарыстоўваў 2 версіі ўзнікнення: ад «быць захопленым» і ад назвы Геласа.
Пасля заканчэння Другой Месенскай вайны (VII ст. да н. э.) спартанцы падзялілі землі Месеніі на роўныя ўчасткі і зрабілі іх маёмасцю сваёй дзяржавы, а месенцы атрымалі статус ілотаў.
Становішча
Страбон пісаў, што спартанцы лічылі ілотаў чымсьці накшталт дзяржаўных рабоў, прызначыўшы ім вызначаныя месцы жыхарства і адмысловыя працы. Згодна Плутарху, ілоты апрацоўвалі за спартанцаў іх зямлю і выплочвалі ім загадзя ўсталяваны аброк. Ён зазначаў : ...патрабаваць большую плату за арэнду было забаронена пад страхам праклёну. Гэта было зроблена для таго, каб ілоты атрымлівалі выгаду і працавалі з задавальненнем, а спартанцы не імкнуліся да назапашвання.
Разам з гэтым, ілоты прымалі ўдзел у некаторых грамадзянскіх рытуалах, у прыватнасці ў пахаванні цароў. У некаторых выпадках ілотам маглі дараваць свабоду. Ім дазвалялася ўступаць у шлюб з іншымі прадстаўнікамі сваёй сацыяльнай групы. Такім чынам, становішча ілотаў некалькі адрознівалася ад звычайных антычных рабоў і болей нагадвала стан прыгонных сялян часоў сярэднявечча.
Падчас вайны ілоты прыцягваліся да службы ў арміі. Звычайна яны суправаджалі спартанцаў, у баях выконвалі функцыі лёгкай пяхоты. Герадот вызначаў колькасць ілотаў у спартанскім войску падчас Грэка-персідскіх войн як 7 да 1 спартанца. Герадот і Фукідыд паведамлялі, што ў некаторых выпадках ілоты служылі гаплітамі. Ілоты-гапліты, што суправаджалі Брасіда, пасля заканчэння экспедыцыі на поўнач Грэцыі атрымалі свабоду. Тым не меней, пасля бітвы пры Платэях спартанцы хавалі загінулых ілотаў у асобнай магіле.
Некаторыя сучасныя даследчыкі лічаць, што служба ў якасці гаплітаў, сведчыць аб гаспадарчай самастойнасці ілотаў і іх магчымасці назапашвання, паколькі дарагую браню і зброю яны павінны былі купляць самастойна. У 223 г. да н. э. 6000 ілотаў з дазволу спартанскага цара Клеамена III выкупілі сваё вызваленне, заплаціўшы значную суму ў 500 талантаў.
Спартанцы таксама практыкавалі рэпрэсіўныя меры. Адной з іх была крыптыя (κρυπτεία, літаральна «схаваная») — патаемная вайна супраць ілотаў. Плутарх апісваў яе наступным чынам : ...эфоры час ад часу накіроўвалі ў вёску пераважна самых асцярожных маладых людзей, узброеных толькі кінжаламі і неабходнымі прыпасамі. На працягу дня яны разбягаліся па цёмных і аддаленых кутах, дзе хаваліся і маўчалі. Але ўначы яны спускаліся на дарогі і забівалі кожнага злоўленага ілота. Часам яны таксама прабіраліся праз палеткі, дзе працавалі ілоты, і забівалі самых моцных і лепшых з іх.
Згодна Фукідыду, падчас няўдалай вайны з Афінамі спартанцы, застрашаныя дзёрзкасцю шматлікай моладзі ілотаў, адабралі 2000 чалавек, якія лічылі сябе найбольш здольнымі ў ваеннай справе, і абяцалі ім свабоду. Аднак у выніку ўсе яны былі забіты, прычым ніхто не ведаў абставін іх смерці.
Адначасова ў Спарце існавала практыка вызвалення ілотаў. Відавочна, упершыню яна была здзейснена ў 421 г. да н. э. адносна гоплітаў Брасіда. Вызваленыя ілоты атрымалі статус неадамодаў (νεοδαμώδεις, літаральна «новых людзей»), якія карысталіся асабістай свабодай, але не мелі грамадзянскіх правоў, роўных са спартанцамі. Патрэбы ў ваеннай сіле вымушалі спартанцаў практыкаваць вызваленне воінаў-ілотаў і пазней. У 223 г. да н. э. 6000 ілотаў выкупілі сваё вызваленне за грошы. Дакладная колькасць неадамодаў адносна зняволенных ілотаў і спратанцаў не вядома. Практыка вызвалення мела выключны характар і залежыла ад волі Спартанскага поліса.
Ураўнаванне правоў
У 370 г. да н. э. фіванскі палкаводзец Эпамінонд падчас пелапанескай экспедыцыі вызваліў месенскіх ілотаў і заклікаў да адраджэння Месенскай дзяржавы. Згуба Месеніі, а разам з ёю паловы ілоцкага насельніцтва, балюча адбілася на эканоміцы Спарты. У далейшых войнах супраць Ахейскага саюза і Македоніі спартанцы страцілі значную колькасць грамадзян і былі вымушаны часцей прыцягваць ілотаў Лаконіі да ваеннай службы.
Становішча ілотаў значна палепшылася ў выніку рэформ Клеамена III. Поўнае вызваленне ілотаў і перадача ім зямельных участкаў адбыліся ў гады кіравання тырана Набіса. Згодна Страбону, ілоты і перыэкі першымі прынялі ўладу рымлян і ў выніку атрымалі адзіныя грамадзянскія правы ў так званым Лаконскім саюзе ў складзе Рымскай дзяржавы.
У беларускай культуры
Вобраз падпарадкаваных ілотаў часам выкарыстоўваецца беларускімі пісьменнікамі ў якасці літаратурнай аналогіі:
Двірці (Сакальскі раён)
Двірці (Дві́рці) — вёска ў Сакальскім раёне Львоўскай вобласці Украіны.
NGC 5402
NGC 5402 (іншыя абазначэнні — UGC 8903, MCG 10-20-54, ZWG 295.29, IRAS13566+6003, PGC 49712) — галактыка ў сузор’і Вялікая Мядзведзіца.
Дом Маскаліка
Дом Маскаліка — будынак у Мінску, размешчаны ў квартале, які прымыкае да Верхняга Горада, па адрасе Інтэрнацыянальная вуліца, 12. Пабудаваны ў XIX ст. з цэглы.
Гісторыя
У XIX стагоддзі на гэтым зямельным пляцы існавала драўляная забудова, якая была знішчана падчас вялікага пажару 1881 года.
Адразу пасля пажару мінскі мешчанін Зэлік Маскалік вырашыў пабудаваць на месцы знішчанай драўлянай забудовы двухпавярховы мураваны дом. Гэты будынак быў накрыты двухсхільным дахам, аддзеленым ад сцяны прафіляваным карнізам. Сіметрычны па кампазіцыі галоўны фасад быў падзелены на два ярусы прафіляванай цягай. Аконныя праёмы першага і другога паверхаў паўцыркульныя. Над вокнамі другога паверха знаходзіліся прафіляваныя сандрыкі. На другім паверсе былі два балконы з жалезнай агароджай. Балконныя дзвярныя праёмы былі аздоблены калонкамі. На першым паверсе была праязная арка, перакрытая скляпеннямі.
Паводле інвентарызацыі 1910 года на першым і другім паверхах знаходзілася шэсць жылых кватэр.
Эмілія-Раманья
Эмілія-Раманья (іт. Emilia-Romagna, эміл.-рам. Emégglia-Rumâgna) — адміністрацыйны рэгіён у Італіі.
Геаграфія
Рэгіён Эмілія-Раманья распасціраецца ад Адрыятычнага мора на ўсходзе праз Апенінскія горы, не даходзячы да Тырэнскага мора на захадзе. Складаецца з дзвюх гістарычных частак: Эміліі (паўночна-захад, землі ўздоўж Эміліевай дарогі) і Раманьі (паўднёва-ўсход).
Эмілія-Раманья — рэгіён у Паўночнай Італіі. Плошча рэгіёна складае 22,1 тыс. км² (7,3 % тэрыторыі Італіі).
Адміністрацыйны цэнтр — горад Балоння.
Трухляк плоскі
Трухляк плоскі (Pytho depressus) — від трухлякоў.
Апісанне
Жук даўжынёй 7,5-16 мм, мае чорна-сінюю афарбоўку. Надкрылле часам зеленаватае, фіялетавае або радзей - бурае, з металічным водбліскам. Вусікі і ногі рудыя. Верхняя губа ў тры разы шырэйшая за даўжыню, з адсечаным пярэднім краем. Аснова надкрылля рытвінкаваная.
Лічынка
Лічынка ў даўжыню дасягае 18-30 мм.
Сістэматыка
Жыве ў лясной зоне.
Золі
Апісанне
У залежнасці ад дысперсійнага асяроддзя золі бываюць цвёрдымі, аэразолямі (газападобная дысперсійная серада) і ліазолямі (вадкая дысперсійная серада). У залежнасці ад прыроды асяроддзя ліазолі называюць гідразолямі (вада), арганазолямі (арганічная серада) або, больш канкрэтна, алказолямі (спірты), этэразолямі (эфіры) і іншымі. 3олі займаюць прамежкавае становішча паміж праўдзівымі растворамі і грубадысперснымі сістэмамі (суспензіямі, эмульсіямі). Золі дыфузіююць павольней, чым неарганічныя солі, валодаюць эфектам светарассейвання (Эфект Тындаля). У процілегласць гелям, у золях часціцы дысперснай фазы не звязаны ў прасторавую структуру, а свабодна ўдзельнічаюць у броўнаўскім руху.
Часціцы дысперснай фазы ліазоля разам з навакольнай ім сольватной абалонкай з малекул (іонаў) дысперсійнага асяроддзя называюць міцэламі. Да ліазоляў адносяцца міцэлярныя растворы розных тыпаў, водныя растворы біяпалімераў, аргана- і гідразолі металаў, сінтэтычныя латэксы.
Прыкладам аэразоля на аснове вадкасці з’яўляецца туман — завісь кропель вады ў паветры; дым або пыл, які знаходзіцца ў паветры — прыклад цвёрдацельнага аэразоля.
Атрыманне і выкарыстанне
Атрымліваюць золі пры дапамозе дыспергатараў і гомагенізатараў (хоць існуе пункт гледжання, што даволі часта гэта адзін і той жа агрэгат, які розныя крыніцы называюць па-рознаму).
Прымяняюць у хіміі, фармацыі, ваеннай справе, бо вышэй пералічаныя ўласцівасці дазваляюць рэзка палепшыць якасныя і колькасныя паказчыкі хімічных рэакцый.
Берджэджы
Берджэджы (Bergeggi) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Лігурыя, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Савона.
Насельніцтва складае 1203 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 349 чал./км². Займае плошчу 3 км². Паштовы індэкс — 17042. Тэлефонны код — 019.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы San Martino di Tours.
Нарвежская лютэранская царква за мяжой
Нарвежская лютэранская царква за мяжной, царква рыбакоў (Sjømannskirken – Norsk kirke i utlandet) — нарвежская няўрадавая арганізацыя, заснаваная 31 жніўня 1864 года ў Бергене пад назвай «Асацыяцыя прапаведавання Евангелля скандынаўскім маракам у замежных партах».
Ініцыятарам арганізацыі быў пастар Ёхан Сторёхан. Першая царква была заснавана ў Ліце, (Эдынбурзе), ў 1865 годзе. Сігвальд Скавлан быў адным з першых пастараў-маракоў. Цэрквы маракоў звязаныя з Нарвежскай лютэранскай царквой. Галаўны офіс знаходзіцца ў Бергене.
З самага пачатку нарвежскія маракі ў знешнім гандлі былі асноўнай мэтавай групай арганізацыі, і арганізацыя называлася як «Місія маракоў», так і «Царква маракоў». З 1990 года яна таксама атрымала назву «Нарвежская замежная царква». У 2003 годзе арганізацыя змяніла сваю назву з «Місія нарвежскіх маракоў/Нарвежская царква за мяжой» на «Царква маракоў - Нарвежская царква за мяжой».
Сёння царква маракоў хоча стаць царкоўным, культурным і сацыяльным месцам сустрэчы для ўсіх нарвежцаў за мяжой. Арганізацыя валодае вопытам у галіне забеспячэння гатоўнасці да крызісных сітуацый і сямейнага кансультавання і даступная на ўсіх кантынентах. На працягу года Нарвежская лютэранская царква за мяжой праводзіць каля 650 000 сустрэч з людзьмі па ўсім свеце і праводзіць шырокую сацыяльную працу.
Арганізацыя складаецца з 30 цэркваў маракоў, 1 анлайн-царквы, 9 пастараў паўночнага мора, 4 пастараў для студэнтаў і 7 вандруючых пастараў. Арганізацыя працуе ў больш чым 80 краінах па ўсім свеце. Усе цэрквы маракоў здзяйсняюць царкоўныя Таінствы і абрады, такія як Хрышчэнне, канфірмацыя і асвячэнне розных рэчаў. У шэрагу цэркваў таксама праводзяцца асвячэнні шлюбаў. Нарвежская лютэранская царква за мяжой налічвае каля 200 супрацоўнікаў, якія працуюць на адкрытым паветры і дома. З гадавога бюджэту ў памеры каля 238 мільёнаў нарвежскіх крон каля паловы пакрываецца за кошт дзяржаўнай падтрымкі. Астатняе збіраецца ў межах пагадненняў аб гатоўнасці да надзвычайных сітуацый з нарвежскіх прадпрыемстваў, добраахвотных ахвяраванняў у Нарвегіі і ў цэрквах маракоў за мяжой.
Па стану на 2021 год, генеральным сакратаром з’яўляецца Ефры Хусэбі, узначальвае Нарвежскую лютэранскую царкву за мяжой з 2020 года. Вышэйшым органам, які прымае рашэнні, з’яўляецца агульны сход, які, апроч іншага, абірае выканаўчы савет. З 1865 года царква маракоў знаходзіцца пад царкоўным наглядам епіскапа Нарвежскай лютэранскай царквы ў Б’ёргвіне.
Аляксей Іванавіч Шынкель
Аляксей Іванавіч Шынкель (нар. ) — беларускі гандбаліст. Майстар спорту Беларусі. Левы паўсярэдні венгерскага клуба «Балатанфюрэд» і нацыянальнай зборнай Беларусі.
Кар’ера
Выступаў за гродзенскі «Кронан», мінскія «Вікторыю-Рэгію» і СКА. У маі 2017 года стала вядома аб пераходзе Шынкеля ва ўкраінскі «Матор».
У маі 2019 года было абвешчана, што новы сезон Шынкель пачне ў венгерскім «Балатанфюрэдзе».
Яўгенія Маркаўна Магарыл
Яўгенія Маркаўна Магарыл (рус. Евгения Марковна Магарил; 21 чэрвеня 1902 —1987) — савецкая мастачка, жывапісец і графік.
Біяграфія
Нарадзілася ў 1902 г. у Віцебску, у сям'і печніка.
Вучылася ў Віцебскім мастацкім вучылішчы у Марка Шагала, Казіміра Малевіча. У гады навучання пазнаёмілася з Верай Ермалаевай, Лазарам Лісіцкім, Ксеніяй Багуслаўскай. Сябра групы мастакоў УНОВИС (Віцебск).
У 1922 г. пераехала ў Петраград.
У сваёй творчасці яна была далёкая ад метадаў пабудовы мастацтва авангардыстамі, з якімі працавала. Ступень уплыву на яе К. Малевіча была не такой моцнай, як на іншых членаў УНОВИС.
У 1922-1926 гг. вучылася ва Усерасійскай акадэміі мастацтваў у Ленінградзе, у майстэрні прасторавага рэалізму Міхаіла Мацюшына. «Магарыл стыхійна таленавітая. Ёй не хапае арганізаванага падыходу, і яе карціны, вельмі змястоўныя, пакутуюць ад непадобнасці зместу і формы. Але яна працуе над сабой напоўніцу», пісаў М. Мацюшын у сваім рукапісе «Творчы шлях мастака» у 1933-1934 гг. Е. Магарыл, поруч з іншымі мастакамі, уваходзіла ў асноўную групу «школы Мацюшына». Сур'ёзнае ўздзеянне на Магарыл аказала сістэма колеразнаўства Мацюшына, агульныя заканамернасці змяняльнасці колеру і формы, іх уплываў адзін на аднаго. Вынікі доследаў фіксаваліся на табліцах, якія экспанаваліся на справаздачных выставах аддзела ў ГИНХУКе з 1924 па 1926 год. Пераняўшы ідэі Матюшина аб формаўтваральных уласцівасцях колеру, мастачка аднак інтэрпрэтавала іх па-свойму, аддаючы перавагу над рацыяналістычнасцю каляровых законаў ўласнай каляровайю стыхійнасці і імпульсіўнай эмацыйнасці, выкарыстоўваючы метады дынамічнага каляровага кантрасту, і з дапамогай дадатковых кветак і каляровых пераходаў дамагаючыся перадачы настрою.
У 1926 г. скончыла Акадэмію мастацтваў.
У 1927-1929 гг. працавала мастаком па текстылю на фабрыцы ім. Пятра Аляксеева ў Шлісельбурзе
У 1930 г. прымала ўдзел у групе мастакоў-вучняў М. Мацюшына, пад дэвізам КОРН, у Ленінаградскім доме працаўнікоў мастацтваў. З гэтага часу – удзельніца многіх выстаў ленінградскіх мастакоў.
У 1932 г. уступіла ў сябры Саюзу мастакоў.
Пасля пачатку вайны і блакады заставалася ў Ленінградзе. Працягвала выкладаць у школе. Вяла альбом блакадных замалёвак. Стварыла цыкл акварэльных работ («У стацыянары», «На вуліцы. 25 сакавіка 1942», «Блакадны хлеб», 1941) і шэраг работ, выкананых у спецыфічным «блакадным» матэрыяле – соусе з вугалю, катухі і льнянога масла («Мастак працуе», «За маляваннем», «Чарга за хлебам», 1942).
У жніўні 1942 г. выехала з асаджанага Ленінграда. Усё даваенныя работы і большасць блакадных работ мастачкі загінулі падчас вайны. Захавалася даваенная графіка мастачкі: серыя партрэтных малюнкаў, выкананая ў 1939 годзе на параходзе "Механік" падчас падарожжа па Волзе, якая ўключае ў сябе партрэты матросаў і качагараў, працоўных на судне, і бесклапотных адпачывальнікаў.
У 1942-1945 гг. працавала настаўнікам малявання ў г. Бійске Алтайскага края. Вярнулася ў Ленінград у 1945 годзе.
У 1945-1951 гг. выкладала акварэль і малюнак у Ленінградскім мастацкім вучылішчы.
У 1952 году, у час ганенняў на мастакоў, Я. Магарыл была выключаная з Саюзу мастакоў за фармалізм: «яе творчасць не патрапляе ў рамкі сацыялістычнага рэалізму». У гэты перыяд Е. М. Магарыл не перастала займацца жывапісам, асвоіла тэхніку каляровай літаграфіі, прыўносячы ў яе асаблівую маляўніча-экспрэсіўную ноту. У апошнія дзесяцігоддзі яе любімым жанрам стаў акварэльны партрэт. Мэта шматлікіх прац гэтага перыяду - перадаць не столькі знешняе аблічча мадэляў, колькі іх ўнутраны змест, асаблівасці характару, іх індывідуальнасць ("Партрэт мастака Яна", "Партрэт Загянскай", "Партрэт барадатага мастака", "Юная піяністка").
З 1957 г. штогод удзельнічала ў ленінградскіх і ва ўсесаюзных выстаўках.
З 1963 г. працавала ў тэхніцы каляровай літаграфіі, супрацоўнічала з Эксперыментальнай літаграфскай майстэрняй у ЛОСХ.
У 1966 г. Магарыл была адноўлена у членстве ў Саюзе мастакоў.
У 1974 і ў 1984 гг. у Ленінградзе прайшлі персанальныя выстаўкі мастачкі.
Творы мастачкі знаходзяцца ў Рускім музеі ў Санкт-Пецярбургу, Дзяржаўным музеі гісторыі Санкт-Пецярбурга, у прыватных калекцыях Расіі, Беларусі, ЗША.
Фларэнтыйская рэспубліка
Фларэнтыйская рэспубліка (Respublica Florentina, Repubblica di Firenze, Repubblica fiorentina) — незалежная рэспубліка ў Паўночнай Італіі, якая існавала ў 1115—1185 і 1197—1532 гадах. Паўстала як незалежная камуна горада Фларэнцыі, неўзабаве падпарадкавала сабе большую частку паўночнай і цэнтральнай Тасканы і пачала граць адну з найважнейшых роляў у палітычнай сістэме сярэднявечнай Італіі. Фларэнтыйская рэспубліка стварыла складаную сістэму кіравання, заснаваную на недапушчэнні ўзурпацыі ўлады адной асобай і досыць шырокай ўцягнутасці грамадзян у фарміраванне дзяржаўных органаў. У XIII—XIV стагоддзях эканамічнае развіццё Фларэнцыі апярэджвавала практычна ўсе іншыя дзяржавы не толькі Італіі, але і Еўропы. Тут упершыню зарадзілася мануфактурная вытворчасць і пачаліся сацыяльныя канфлікты паміж наёмнымі працоўнымі і патрыцыятам. З 1434 у Фларэнцыі ўсталявалася ўлада роду Медычы, пры якіх дзяржава трансфармавалася ў аднаасобную сіньёрыю. У XIV стагоддзі Фларэнцыя стала вядучым цэнтрам італьянскага Адраджэння, у якім стваралі Дантэ, Петрарка, Бакача, Леанарда да Вінчы, Мікеланджэла, Макіявелі і многія іншыя. У перыяд Італьянскіх войнаў у рэспубліцы быў усталяваны ураўняльны тэакратычны рэжым Саванарола, аднак пры падтрымцы Францыі і папства, Медычы ў 1512 годзе аднавілі сваю ўладу. У 1532 годзе Рэспубліканскае кіраванне Фларэнцыі было ліквідавана, і краіна ператварылася ў спадчынную манархію — Фларэнтыйскае герцагства (з 1569 — вялікае герцагства Тасканскае).
Бабры (Жабінкаўскі раён)
Бабры́ (, Бобры) — вёска ў Жабінкаўскім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Жабінкаўскага сельсавета.
Да 11 мая 2012 года вёска ўваходзіла ў склад Якаўчыцкага сельсавета.
Маскоўска-наўгародскія войны
Маскоўска-наўгародскія войны — серыя ваенных канфліктаў паміж Масковіяй і яе намінальным васалам Наўгародскай рэспублікай, якія адбываліся ў перыяд з 1456 па 1478 год (з перапынкамі), якія завяршыліся паразай наўгародцаў у вайне за незалежнасць. Да маскоўска-наўгародскіх войнаў адносяцца першая (1456), другая (1471) і трэцяя (1477—1478). У выніку трэцяй вайны маскавітаў супраць наўгародцаў тэрыторыя Наўгародзкай рэспублікі была далучаная да Масковіі.
Першая вайна 1456
Карані канфлікту сягаюць феадальнай вайны 1425—1453 гг. паміж дзвюма галінамі нашчадкаў Дзмітрыя Данскога. Асноўнай яго часткай стала супрацьстаянне Васіля Цёмнага і Дзмітрыя Шамякі. Пасля паражэння Шамякі ў барацьбе ён быў прыняты вялікім князем у Наўгародскай рэспубліцы. У 1449 годзе Васіль Цёмны заключыў мірны дагавор з польскім каралём і вялікім князем літоўскім Казімірам IV, паводле якога абодва бакі абавязваліся не прымаць унутрыпалітычных праціўнікаў другога боку, а Літва адмаўлялася ад прэтэнзій на Новагародскую рэспубліку. У 1453 годзе Шамяка быў атручаны ў Наўгародскай рэспубліцы — магчыма, людзьмі Васіля.
Галоўная і вырашальная бітва вайны адбылася каля горада Руса. Маскоўскія войскі амаль без супраціўлення ўзялі горад. Наўгародцы паспрабавалі даць адпор Русі і, нягледзячы на першапачатковы поспех, пацярпелі жорсткае паражэнне і ўцяклі. Пасля гэтага маскоўскае войска асадзіла крэпасць Дзям’ян, узяла гарады Молвоціцы і Сцерж. Пазней да маскоўскага вялікага князя Васіля II Сляпога прыбыло пасольства на чале з наўгародскім архіепіскапам. Наўгародская рэспубліка заплаціла Масковіі вялікую кантрыбуцыю — каля 15 тысяч рублёў, але засталася незалежнай.
Становішча пасля Яжэлбіцкага дагавора
Нягледзячы на наяўнасць у Вялікім Ноўгарадзе такога дэмакратычнага інстытута, як наўгародскае веча, далёка не ўсе наўгародцы былі за незалежнасць сваёй зямлі і жадалі ваяваць супраць Масквы. Не выконваліся правы простых, не самых багатых гараджан, а такія слаі насельніцтва, як смерды, увогуле не маглі быць. Разрыў паміж багатымі і беднымі павялічваўся, і гэта не дадавала жадання простых наўгародцаў змагацца, прычым за баяр, а не за сябе.
У 1460 г. маскоўскія вялікія князі Васіль II Сляпы адправіліся з пасольствам у Вялікі Ноўгарад для перамоваў з урадам Вялікага Ноўгарада. Але на вачах у наўгародцаў яны адкрыта выступілі супраць князя і нават спрабавалі яго забіць. Такім чынам, разгарэўся новы канфлікт. Архіепіскап Іона здолеў гэта дазволіць, пагражаючы наўгародцам магчымасцю нападу на Вялікі Ноўгарад татараў з маскавітамі. Аднак у 1463 г. Вялікі Ноўгарад не дапамог Пскову адбіцца ад чарговых атрадаў лівонскіх рыцараў. Толькі маскоўскаму войску ўдалося адбіць напад лівонцаў. Больш за тое, Вялікі Ноўгарад заняў варожую пазіцыю ў адносінах да Пскова. Але зноў жа ўмелая палітыка маскоўскага князя Івана ІІІ дазволіла ўлагодзіць гэты канфлікт. Новы канфлікт адбыўся ў 1470 годзе.
Другая вайна 1471
У лістападзе 1470 г. у адказ на просьбу пасла Наўгародскай рэспублікі аб прыбыцці ў Маскву наўгародскага архіепіскапа князь Іван III дазволіў сабе неасцярожнае выказванне супраць Наўгародскай рэспублікі, што ўсхвалявала баяр, якія заявілі аб разрыве з Масковіяй. Перамовы паміж абодвума бакамі ні да чаго не прывялі, і вясной 1471 г. вялікі князь і яго дарадцы вырашылі неадкладна пачаць паход. Гэта была вялікая рызыка: вясна была халодная, і снег мог перашкодзіць прасоўванню войскаў. Але марудзіць было нельга — і ВКЛ, і Залатая Арда гатовы дапамагчы Новагародскай рэспубліцы.
Першыя дні вайны прайшлі амаль без баёў: маскавіты захоплівалі адзін горад за другім. У канцы чэрвеня былі захоплены Валакаламск і Таржок. 14 ліпеня адбылася Шэлонская бітва, у якой 40-тысячнае наўгародскае войска было ўшчэнт разбіта 12-тысячным атрадам Масквы і Пскова. Вынік бітвы вызначыла атака маскоўскай конніцы. Неарганізаванае войска наўгародцаў не магло супрацьстаяць маскавітам. Праз два тыдні (27 ліпеня) адбылася бітва ў Завалоччы на рацэ Шыленга, у якой маскоўскае войска пасля жорсткага бою здолела разбіць жыхароў Падзвіння. Адначасова пачаліся мірныя перамовы ў Корасціне. Наўгародцы заплацілі за карасцінскі мір каля 15 тысяч рублёў і фактычна прызналі сваю залежнасць ад Масковіі. Але ўсё роўна фармальная незалежнасць ад Масковіі захоўвалася. Кампанія 1471 г. была больш чым паспяховай. Наўгародцы яшчэ раз даказалі, што, акрамя баяр, ніхто не хоча выступаць супраць Масквы ў Наўгародскай рэспубліцы. Лёс Наўгародскай рэспублікі быў прадвызначаны. Але канчатковая кропка была пастаўлена праз сем гадоў.
Трэцяя вайна 1477—1478
Вясной 1477 г. у Масковію прыбыло чарговае пасольства Наўгародскай рэспублікі. Як аказалася, яго накіравала ў Масковію зусім не веча, а ўплывовыя наўгародскія баяры, якія жадалі як мага хутчэй прызнаць залежнасць Ноўгарада ад Масковіі і тым самым захаваць свае багацці і маёнткі. Гэтая навіна выклікала буру. Было забіта некалькі прамаскоўскіх баяраў, і да ўлады зноў прыйшла пралітоўская партыя. Але праіснавала яна нядоўга.
9 кастрычніка 1477 года Іван III распачаў свой апошні паход супраць Наўгародскай рэспублікі. 27 лістапада вялікі князь падышоў да Наўгародскай рэспублікі, але не спяшаўся яе штурмаваць. Наўгародскае войска таксама не пакінула горад. З 5 снежня дэлегацыі Наўгародскай рэспублікі і Масковіі вялі працяглыя перамовы. Маскавіты вылучылі апошняе патрабаванне: «Ніякага ксяндза, ніякага чыноўніка не быць, а дзяржава павінна быць наша». Наўгародцы пагадзіліся адмовіцца ад віча і ўрадніка, але абмеркаванне пытання аб захаванні маёнткаў за баярамі зацягнулася. У горадзе пачаўся голад. Наўгародскія патрыёты адбіваліся ад маскавітаў і абаранялі свой горад, прыхільнікі Масковіі не ўдзельнічалі ў адбіцці нападаў маскавітаў. 4 студзеня 1478 года Іван III запатрабаваў аддаць яму палову ўлады і манастырскія воласці і ўсе Новоторжские воласці. Пад пагрозай паўстання 6 студзеня 1478 г. наўгародскія баяры прынялі гэтыя ўмовы, захаваўшы тым самым вотчыну. Перамовы скончаны.
15 студзеня 1478 г. князь і маскоўскія ўраднікі ў суправаджэнні войска без бою ўвайшлі ў горад. Але пакаранняў смерцю не было, у адрозненне ад кампаніі 1471 года. Частка баярскіх сем’яў была саслана ў Масковію.
У Наўгародскай рэспубліцы прызначаліся чатыры ваяводы, і цяпер да іх пераходзіла права весці суды і распараджацца лёсам. Спыніла існаванне віча, скасавана баярская ўлада і ўлада архіепіскапа. У барацьбе баярскай і княжацкай улады перамагла і захавалася княжацкая дзяржава. Наўгародская рэспубліка як самастойная дзяржава перастала існаваць.
Наўгародская рэспубліка пасля далучэння
Сельская гаспадарка, прамысловасць і гандаль у Вялікім Ноўгарадзе працягвалі весціся і цяпер пад уладай Масковіі. Гэты ўрад Масковіі быў вельмі няўстойлівы. Баяры, якія здолелі захаваць свае маёнткі і волю, не мірыліся з заступніцтвам Масковіі і ў 1483 годзе зноў захапілі ўладу ў горадзе. Але на гэты раз вайны з антымаскоўскай апазыцыяй у Ноўгарадзе не было.
У 1484 г. вялікі князь выселіў з Ноўгарада баяр, якія выступалі за саюз з Літвой, і ліквідаваў баярства, зрабіўшы астатніх баяр памешчыкамі, гэта значыць слугамі князя. Наўгародская рэспубліка канчаткова спыніла спробы барацьбы з Масковіяй за аднаўленне сваёй незалежнасці.
У 1494 годзе ў Ноўгарадзе быў зачынены Ганзейскі гандлёвы двор.
Падчас апрычніны Наўгародская рэспубліка пацярпела паражэнне ад царскіх войскаў (1569/70) (гл. Наўгародская разня).
Аазай
— в’етнамскі касцюм, пераважна жаночы. У сучаснай форме гэта доўгая шаўковая кашуля, надзетая па-над штанамі. На в’етнамскай мове слова «аазай» азначае доўгую кашулю або сукенку. У сучасным жыцці аазай носяць в’етнамскія жанчыны на святочных мерапрыемствах, ва ўрачыстай абстаноўцы, і ён таксама з’яўляецца форменным касцюмам школьніц, студэнтак і супрацоўніц многіх кампаній ва В’етнаме.
Аатытхан (да XVII стагоддзя)
Паходжанне аазая да канца не высветлена. Мяркуючы па малюнках, выразаных на бронзавых барабанах Нгоклу дзясяткі стагоддзяў таму назад, першы аазай быў зроблены са звярыных шкур і птушыных пёраў яшчэ да дынастыі (38-42 гг.). З пачуцця павагі да сваіх бацькоў і бацькоў мужа в’етнамскія жанчыны ў тагачасны час насілі не аазай з двума крысамі, а аатытхан з чатырма крысамі, якія сімвалізуюць бацькоў шлюбнай пары.
Аангутхан (XVII—XIX стагоддзя)
Лічыцца, што адзін з  — князь Ву Выонг (, або князь Ву, 1738—1765) стварыў аазай.
Пры імператары (1802—1819) у фасоне аазай з чатырма крысамі было зроблена змяненне, замяніўшы 4 крысы на 5. Аангутхан насілі дваране і гараджане. Чатыры асноўныя крысы аазая сімвалізуюць бацькоў шлюбнай пары, а пятая — самага чалавека, які яго носіць. Пяць гузікаў сімвалізуюць пяць элементаў выхавання чалавечнасці па канфуцыянскай філасофіі: дабрыня, ветлівасць, высакароднасць, розум і адданасць. Яны таксама служаць сімвалам пяці вядомых у той час планет Сонечнай сістэмы: Меркурый, Венера, Марс, Юпітэр і Сатурн. Карычневы або чорны аазай ў тыя гады падпяразвалі рознакаляровым поясам. На святах жанчыны насілі аазай у камплекце з шырокім плоскаім капелюшом з маленькімі палямі і з чорнай галаўной хусткай макуа (у той час канічнага капялюша  яшчэ не было).
Аазай мадэляў Ле Мура і Ле Фо (1932—1935)
У пачатку XX стагоддзя разам з эканамічнымі новаўвядзеннямі змяніўся і падыход да выбару тканіны і фасону жаночай адзення. У В’етнаме сталі выкарыстоўвацца рознакаляровыя тканіны многіх гатункаў. Найбольш сур’ёзнымі сталі змены, унесеныя 1934 годзе пад уплывам заходняй культуры мастаком Ле Мурам (сапраўднае імя — ). Выданнем часопіса «Прыгажосць-1934», арганізацыяй публічных паказаў новых мадэляў аазая, а таксама правядзеннем мерапрыемстваў па папулярызацыі аксесуараў Ле Мур унёс істотны ўклад у развіццё аазая.
Аазай з адкрытым каўняром (з 1958 года)
У канцы 1958 года моладзевы аазай з адкрытым каўняром ўпершыню з’явіўся на поўдні В’етнама, у Сайгоне (Сучасны Хашымін). Колер такіх аазаеў вар’іруецца ад чорнага, карычневага да чырвонага, блакітнага і белага, выкарыстоўваюцца ўзорыстыя тканіны.
Асаблівасці аазай
Бакавы разрэз на сукенцы аазай залежыць ад рэгіёну, узросту, а таксама мяняўся на працягу гісторыі краіны. У жанчын цэнтральнага рэгіёну В’етнама разрэз нізкі, звычайна на некалькі сантыметраў ніжэй пояса, а ў паўднёвых рэгіёнах — на такую ж адлегласць вышэй пояса.
Акрамя таго, з-за мноства адпаведных уласнай постаці параметраў, вытворчасць аазаеў нельга паставіць на паток у прамысловым маштабе. Кожная сукенка шыецца індывідуальна для канкрэтнага кліента, а пры невялікай змене фігуры трэба замаўляць іншую, паколькі аазай вельмі складана перашыць.
Аазай — сімвал В’етнама
Аазай з высокім каўняром, двума крысамі, падшыты шоўкам і сеткай, звычайна ўпрыгожваецца кветкавай, арнаментальнай або сюжэтнай. Аозай разам з нагавіцамі з шырокімі калашынамі і нацыянальным капелюшом з’яўляецца адным з сімвалаў сучаснага В’етнама.
В’етнамскія жанчыны носяць аазай на ўрачыстых мерапрыемствах, на і вяселльныя ўрачыстасці. Для такіх выпадкаў звычайна выбіраюць сукенкі чырвонага колеру, які сімвалізуе шчасце і поспех, а фасон залежыць ад прафесіі і ўзросту носьбіта, а таксама значнасці самога свята. У многіх кампаніях аазай з’яўляецца форменнай вопраткай для прыёму гасцей або кліентаў. У навучальных установах формай школьніц і студэнтак з’яўляецца аазай белага колеру. Яго носяць і ў паўсядзённым жыцці. Існуе мужчынскі варыянт аазая, які адрозніваецца як больш шырокім кроем, так і павялічанай шчыльнасцю тканіны. На ўрачыстых прыёмах в’етнамскія мужчыны носяць аазай як парадны касцюм. У 2006 годзе на арганізаваным у В’етнаме саміце АТЭС кіраўнікі розных краін надзелі в’етнамскі аазай.
Аазай ў мастацтве
Вобраз в’етнамскай дзяўчыны ў аазаі шырока прадстаўлены ў мастацтве. Многія в’етнамскія паэты апісвалі аазай ў сваіх творах, яму прысвечаны сачыненні папулярных кампазітараў, такіх як і.
За 8 кіламетраў на паўднёвы захад ад Ханою, паблізу мястэчка (з 2000 года ўвайшоў у склад Ханоя) знаходзіцца «», мясцовыя ткачы якой спрадвеку захоўваюць і ўдасканальваюць старажытныя спосабы ручнога вырабу шаўковых тканін. Нго Тхюі Мьен напісаў для фільма «»(2006) песню на вершы Нгуен Ша «Сукенка з шоўку „хадонг“» (Áo lụa Hà Đông), у загаловак фільма вынесены радкі У сайгонской спякоце мне раптам стала халаднавата
Таму, што ў цябе сукенка з шоўку «хадонг»
Карціна «Дзяўчына ля лілеі», напісаная ў 1943 годзе мастаком, атрымала шырокую вядомасць.
S.T.A.L.K.E.R.: Shadow of Chernobyl
S.T.A.L.K.E.R.: Shadow of Chernobyl (S.T.A.L.K.E.R.: Цень Чарнобыля) або S.T.A.L.K.E.R. Oblivion Lost (S.T.A.L.K.E.R.: Згубленае забыццё, ранняя назва) — камп’ютарная гульня ў жанры постапакаліпсічны шутар ад першай асобы ўкраінскага распрацоўшчыка GSC Game World, выдадзеная 20 сакавіка 2007 года ў ЗША і Канадзе і 23 сакавіка 2007 года ў Еўропе і СНД.
На 24 сакавіка 2007 года праект «S.T.A.L.K.E.R.» займаў восьмую пазіцыю ў чарце продажаў для розных платформ, і першае — сярод гульняў для ПК па рэйтынгу брытанскай арганізацыі ELSPA. А ўжо праз год — 12 лютага 2008 — з’явілася інфармацыя аб тыражы гульні: 950 тысяч копій на тэрыторыі СНД і 700 тысяч на Захадзе.
Канцэпцыя гульні
Аднак канцэпцыя гульні, падобная са «Зорнай брамай», здалася распрацоўнікам другаснай. У рамках стварэння такой гульні патрабавалася прапрацоўка мноства віртуальных светаў, што невялікай фірме было не па сілах. Каманда зразумела, што стварэнне «ультрарэалістычнага» гульнявога свету будзе для яе больш прыдатнай задачай, чым стварэнне фантастычнага. Акрамя таго, распрацоўшчыкі хацелі знайсці ўнікальную для гульнявой індустрыі ідэю, каб устаць у адзін шэраг з лепшымі распрацоўшчыкамі ўжо пасля свайго першага вялікага праекта, і разумелі, што іх бягучая ідэя, паўтаралая ўжо створаныя рэчы, такім патрабаванням не адпавядае. 29 сакавіка 2002 года яны з’ездзілі на экскурсію ў зону адчужэння. Гэта з’явілася апошнім крокам да вырашэння аб поўнай замене канцэпцыі: яна стала наўпрост ставіцца да Чарнобыльскай АЭС і мясцовасці вакол яе.
Акрамя літаратурных твораў, на канцэпцыю гульні, па словах распрацоўшчыкаў, значны ўплыў аказалі іншыя камп’ютарныя гульні са свабодным нелінейным геймплэем — такія як «Daggerfall» і «Morrowind». Таксама ў якасці крыніц натхнення імі згадваліся гульні «Half Life», «System Shock», «Deus Ex».
Гісторыя распрацоўкі гульні
Распрацоўка гульні пачалася ў 2001 годзе, калі кампаніяй GSC Game World быў створаны рухавічок X-Ray, задавальняўшы сучасным па тых часах патрабаванням. Распрацоўшчыкі прынялі рашэнне аб стварэнні праекта пад назвай «Oblivion Lost» (Страчанае забыцце), які базуецца на гэтым рухавічку. У пачатку верасня 2001 года інфармацыя аб гульні была ўпершыню апублікавана. 13 лістапада адбыўся анонс гульні  : на афіцыйным сайце кампаніі была адкрыта старонка гульні, на якой былі апублікаваныя скрыншоты, канцэпт-арты прадукту, а таксама інфармацыя аб сюжэце, асаблівасцях гульні і яе рухавічка. Паводле аднаго з заяў ад асобы кампаніі, гульня была анансаваная праз паўтара года пасля пачатку распрацоўкі рухавічка «X-Ray» і праз паўгода пасля пачатку яе стварэння. Выдаўцом гульні ў краінах СНД павінна была стаць кампанія Руссабіт-М, выдавец у астатніх краінах свету да таго часу абраны не быў.
Жанр гульні ў той час вызначаўся як камандны навукова-фантастычны 3D-экшэн, сюжэт яе быў падобны з сюжэтам фільма «Зорныя вароты» і быў ніяк не звязаны з Чарнобылем. Адна з зборак дадзенай версіі «Oblivion Lost» — зборка № 1096 — несанкцыянавана трапіла ў вольны доступ у Інтэрнэт. Гэтая зборка працуе, змяшчае адну карту, і ў аснове яе сюжэта закінутыя пабудовы ацтэкаў.
У 2002—2003 гадах супрацоўнікі GSC двойчы з’ездзілі ў зону адчужэння і адздымалі фотаматэрыял. Першая экскурсія апынулася важнай крыніцай натхнення для стварэння гульні ; распрацоўшчыкі заяўлялі аб тым, што падчас прагулкі па зоне адчужэння яны адчулі змрочную атмасферу гэтага месца і вырашылі пазней рэалізаваць яе ў гульні. Стваральнікі паабяцалі, што значная частка гульнявога свету будзе грунтавацца на рэальнай зоне адчужэння, адлюстраванай на фотаздымках, зробленых за дзве паездкі. 11 красавіка 2002 года быў апублікаваны прэс-рэліз па новаму гульнявому працэсу і сюжэце.
Незадоўга да змены канцэпцыі гульні распрацоўшчыкі прынялі рашэнне аб замене яе назвы. 26 сакавіка 2002 года, да прэс-рэлізу аб новай гульнявой канцэпцыі, быў апублікаваны трэйлер гульні, у якім паказаны яе новы загаловак — «S.T.A.L.K.E.R.: Oblivion Lost». 27 сакавіка кампанія GSC Game World афіцыйна абвясціла аб змене назвы прадукту. Першапачаткова разглядаўся варыянт загалоўка «Stalker: Oblivion Lost», аднак распрацоўшчыкі не змаглі атрымаць аўтарскія правы на слова «Stalker». Значэнне назвы не выдавалася — стваральнікі абяцалі, што яго можна будзе зразумець непасрэдна ў ходзе гульні. Таксама 27 сакавіка распрацоўшчыкі анансавалі меркаванае час рэлізу гульні — пачатак 2003. У красавіку інфармацыя аб рэлізе была ўдакладнена — трэці квартал 2003 года.
Падчас распрацоўкі гульні GSC Game World актыўна публікавала яе скрыншоты. У лістападзе 2002 года распрацоўшчыкамі было апублікавана відэа, якое дэманструе якасць малюнка, працу рухавічка X-Ray і элементы геймплэя, у тым ліку працэс кіравання гульнявым транспартным сродкам. Раней, у другой палове кастрычніка таго ж года быў адкрыты афіцыйны сайт гульні «S.T.A.L.K.E.R.: Oblivion Lost». Тэхнічным партнёрам GSC Game World у той час была кампанія Nvidia, і распрацоўшчыкі абяцалі ўключыць у гульню падтрымку шэйдарных магчымасцяў новай лінейкі графічных працэсараў GeForce FX.
7 траўня 2003 года быў афіцыйна абвешчаны сусветны выдавец S.T.A.L.K.E.R.: Oblivion Lost — амерыканская кампанія THQ. Кампанія GSC Game World падпісала кантракт з THQ на выданне гульні ва ўсім свеце, за выключэннем постсавецкай прасторы, гульню дзе павінна была выдаваць іншая кампанія. Час рэлізу гульні было перанесена на другі квартал 2004 года.
У лютым 2004 года, па рашэнні кампаніі THQ, назва гульні было афіцыйна зменена на «S.T.A.L.K.E.R.: Цень Чарнобыля». Прычынай змены назвы паслужыла тое, што выдавец палічыў новы загаловак больш камерцыйна паспяховым і больш мілагучным. Нягледзячы на старою рабочую назву, загаловак «S.T.A.L.K.E.R.: Цень Чарнобыля» быў вядомы яшчэ ў 2003 годзе, калі з’явіўся ў афіцыйным трэйлеры гульні.
У сувязі з пераходам на новы рэндэр, гульня ў тэрмін не выйшла, і ў ліпені 2004 года THQ афіцыйна абвясціла аб пераносе даты рэлізу на 2005 год.
Да верасня 2004 года галоўнае годнасць гульні стала яе ж бядой. Выпрабаванні зборкі паказалі, што сімуляцыя жыцця непрадказальная: Пачаліся плейтэсты, і тут нас чакае непрыемны сюрпрыз. З аднаго боку мы атрымалі неверагоднае адчуванне жывога свету. З іншага боку, мы зразумелі, што гульня, якая знаходзіцца цалкам пад кіраваннем сімуляцыі жыцця без сюжэтнай паслядоўнасці падзей непрадказальная і непадуладная з пункту гледжання геймдызайна. Падзей было тое занадта шмат, потым доўга магло нічога не адбывацца. Часта ўзнікалі сітуацыі, калі не ясна было, куды ісці і што далей рабіць. Гэта быў гульнябельный білд, найбольш блізкі да канцэпцыі freeplay. Распрацоўшчыкі ўсвядомілі неабходнасць дапрацоўкі гульні, пачаў фарміравацца сюжэт.
У лютым 2005 года GSC зноў змяніла дату рэлізу на нявызначаны тэрмін, сказаўшы пры гэтым — «When it’s done» («Калі будзе гатова»). Распрацоўшчыкі цалкам пагрузіліся ў дапрацоўку і «ўціхаміранне» сістэмы A-life. Акрамя гэтага вялікія змены адбыліся ў геаметрыі ўзроўняў, цалкам перапрацаваныя некалькі лакацый. У траўні быў дэталёва прапрацаваны сюжэт, які застаўся без змен да самага рэлізу. Да канца года гульня была практычна гатовая, прысутнічала мноства асаблівасцяў, пазней выразаных. Колькасць памылак зноў прымусіла перанесці рэліз.
У 2006 годзе пачалася апошняя стадыя распрацоўкі: аптымізацыя і бэта-тэставанне. У сакавіку было прынята рашэнне дапрацаваць Dx9, што некалькі адсунула рэліз. Было абвешчана, што гульня павінна выйсці ў першым квартале 2007 года. Праз некалькі месяцаў дата стала больш канкрэтнай — сакавік 2007 года. Астатнія месяцы GSC старанна дапрацоўвалі гульню і правяралі на наяўнасць разнастайных памылак і розных памылак гульні. Незадоўга да рэлізу адзін з гульнявых сайтаў апублікаваў прэв’ю «S. T. A. L. K. E. R.: Shadow of Chernobyl», дзе было адзначана, што з гульні, цытата: «…прапалі марудныя зомбі і зграі пацукоў», але ў цэлым праекту давалася станоўчая ацэнка. Сярод фанатаў праекта пракацілася хваля трывогі па нагоды зніклага з гульні кантэнту, які быў заяўлены раней, але ніякіх каментароў ад GSC не паступіла.
Распрацоўка геймплэя і гульнявога свету
У першым прэс-рэлізе канчатковай гульнявой канцэпцыі, апублікаваным 11 красавіка 2002 года, распрацоўшчыкі анансавалі велізарны нелінейны гульнявой свет, які складаецца з дваццаці лакацый, сярэдні памер кожнай з якіх — кіламетр на кіламетр. Таксама было анансавана некалькі відаў анамальных зон (якія ў сваей першапачатковай канцэпцыі да рэлізу амаль цалкам не дайшлі), артэфакты, сталкеры, навукоўцы і гандляры, а таксама адзін з відаў жывел Зоны — пацукі і падрабязнае апісанне іх ролі ў гульні (інфармацыя пра астатніх мутантаў не выдавалася). Была таксама абяцаная магчымасць куплі-продажу рыштунку.
З самага пачатку стварэння гульні пра зону адчужэння Чарнобыльскай АЭС распрацоўшчыкі, па ўласных словах, вырашылі выконваць максімальную рэалістычнасць геймплэя і гульнявога свету. У траўні 2002 года генеральны дырэктар GSC Сяргей Грыгаровіч паабяцаў, што развіццё падзей на ўзроўні і жыццядзейнасць персанажаў будзе грунтавацца на ўмовах іх жыцця, на агрэсіўнасці флоры і фаўны, на ўплыве сюжэту гульні і на ўзаемадзеянні персанажаў паміж сабой. У гэты ж час былі анансаваныя «выкіды» — небяспечныя псіхаэнергетычныя ўспышкі з цэнтра Зоны, падчас якіх усе сталкеры і мутанты павінны схавацца ў хованкі, а пасля іх у Зоне з’яўляюцца новыя артэфакты. Акрамя таго, з’явілася інфармацыя аб транспартных сродках, якімі мог бы кіраваць гулец; гэтая інфармацыя была пацверджана трэйлерам, які выйшаў у лістападзе 2002 года.
Нацыянальны Канвент
Канвент або Нацыянальны канвент (Convention nationale) — заканадаўчы орган (фактычна нададзены неабмежаванымі паўнамоцтвамі) у час Вялікай французскай рэвалюцыі (1792-1795).
S.T.A.L.K.E.R.: Shadow of Chernobyl
Распрацоўка геймплэя і гульнявога свету
З новым прэс-рэлізам першымі былі распрацаваны дзве гульнявыя тэрыторыі. Першая — ранні варыянт лакацыі Кардон, абмежаваны стромымі скалістымі схіламі, галоўнай славутасцю якога з’яўляўся завод, пазней выразаны з фінальнай версіі гульні. Адзін з набліжаных да GSC людзей адзначыў, што мадэлявалі лакацыю, арыентуючыся на некаторыя мясцовасці Крыма. Другі лакацыяй стаў НДІ «МедПрыбор», які пазней быў перапрацаваны ў НДІ «Аграпрам».
У 2004 годзе з’явіліся лакацыі ЧАЭС, Мёртвы горад, Звалка, Завод «Парастак», Радар, Прыпяць і Генератары   ; змадэляваныя змена часу сутак з дынамічнай надвор’ем і сістэма сімуляцыі A-Life.
Да верасня 2004 года збіраецца практычна паўнавартасная гульня: можна прагуляцца па лакацыях, сімуляцыя жыцця працуе ў поўную сілу.
Мерапрыемствы
Дэманстрацыйная версія гульні S.T.A.L.K.E.R.: Oblivion Lost была паказана на Game Developers Conference у сакавіку 2003 года. Гульня дэманстравалася на стэндзе Nvidia. Журналісты вельмі станоўча ацанілі гульню, у асаблівасці, яе графічны рухавічок, які мог генераваць больш за 2 млн палігонаў ў кадры. Захопленыя водгукі атрымала ключавая асаблівасць гульні — сістэма сімуляцыі жыцця, якая кіравала ўсімі персанажамі.
У маі 2003 года прадукт быў прадэманстраваны на выставе Electronic Entertainment Expo (E3) у Лос-Анджэлесе. Гульня была прадстаўлена ў трох месцах: на стэндзе GSC у Kentia Hall, на стэндзе THQ (толькі для запрошаных наведвальнікаў) і на прэзентацыі тэхналогій Nvidia. Трэйлер, паказаны на выставе, дэманструе перадгісторыю гульні, адлюстроўвае гульнявой свет, а таксама элементы гульнявога працэсу, у прыватнасці, бітву з выразанымі з канчатковай версіі гульні пацукамі. Распрацоўшчыкамі было ажыццёўлена некалькі дэманстрацый: адны адлюстроўвалі змесціва ўзроўняў гульні, сярод якіх былі зусім новыя лакацыі, у тым ліку Чарнобыльскую АЭС плошчай 5 квадратных кіламетраў; іншыя дэманстравалі працу фізічнага рухавічка і баявога ІІ. Акрамя таго, на выставе была паказана сімуляцыя жыцця ў гульні, а таксама якасць рэндэрынга на аснове новай, дзявятай, версіі DirectX, падтрымку якой планавалася ўключыць у гульню.
У жніўні 2003 года гульня прэ-альфа версія «S. T. A. L. K. E. R.» увайшла ў выстаўку European Computer Trade Show (ECTS), дзе дэманстравалася на стэндзе THQ. Дэманстрацыйнай версіяй гульні кіраваў старэйшы PR-менеджар кампаніі GSC Game World Алег Яворскі. У рамках прэзентацыі была паказана нелінейнасць гульні, праца штучнага інтэлекту, геймплейные асаблівасці галоўнага героя (ежа, сон, магчымасць піць гарэлку і ўжываць лекі ад радыяцыі, кіраванне транспартнымі сродкамі), а таксама змена дня і ночы.
У кастрычніку 2003 распрацоўшчыкі прэзентавалі прадукт на мерапрыемстве NVIDIA’s Editor’s Day. Як і на ECTS, дэма-версіяй кіраваў Алег Яворскі. Ен прадэманстраваў, у прыватнасці, дынаміку змены дня і ночы (для нагляднасці паскараючы гульнявое час у некалькі разоў). Акрамя таго, былі разгледжаны ўсе астатнія асаблівасці і характарыстыкі гульні.
Танец (карціна Бугро)
«Танец» (La Danse) — карціна вядомага жывапісца XIX стагоддзя — Адольфа-Вільяма Бугеро. У цяперашні час карціна выстаўлена ў музеі Арсэ ў Парыжы.