cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Рэйманд Дамандзьян
Узнагароды і ўшанаванні
У 1988 Дамадзьян атрымаў Нацыянальны медаль у вобласці тэхналогій. Першы арыгінальны сканар «для ўсяго цела» цяпер знаходзіцца на экспазіцыі ў музеі Нацыянальнай галерэі славы вынаходнікаў (г. Акрон, штат Агая, ЗША). Яго працы атрымалі прызнанне ад шэрага ўніверсітэтаў Злучаных Штатаў. У 2001, ён атрымаў узнагароду Lemelson-MIT як «чалавек, які вынайшаў сканар МРТ».
«Нобелеўскі скандал»
У 2003, Нобелеўская прэмія ў вобласці медыцыны падавалася Пітэру Мэнсфілду і Поле Лотэрбуру за іх адкрыцці, злучаныя з МРТ. І хоць Нобелеўскія правілы дазваляюць дзяліць прэмію на трох ці менш чалавек, Дамадзьян атрымальнікам прэміі не быў абвешчаны. Спрэчка пра тое, хто якую ролю гуляў у развіцці МРТ, працягваўся цягам многіх гадоў да аб'явы атрымальнікаў Нобелеўскай прэміі. У 2002-м Дамадзьян заявіў: «Калі б я не нарадзіўся, то МРТ існавала б? Я так не думаю. А калі б не было Лотэрбура? Я б рана ці позна дакапаўся да сутнасці справы!»
Нью-Ёрк Таймс
У падтрымку Дамадзьяна выступілі вядомыя эксперты Джон Т. Уадсан, Юджын Фейджэльсан, Адрыян Парсегіян, Дэвід Старк, Джэймс Матсан і многія іншыя. Некаторыя аўтары выказалі здагадку, што Дамадзьяну адмовілі ў прэміі з-за яго моладазямельна-крэацыянісцкіх паглядаў — сярод іх быў і эвалюцыяніст Майкл Р'юз, які, зрэшты, паказаў, што такія абмежаванні недазволены.
Югаславія на летніх Алімпійскіх гульнях 1920
Югаславія брала ўдзел у Летніх Алімпійскіх гульнях 1920 года ў Антверпене (Бельгія) у першы раз за сваю гісторыю, але не заваявала ніводнага медаля. Югаславія пасля гэтай алімпіяды не прапусціла ніводнай летняй алімпіяды.
Вымагальніцтва
Вымагальніцтва - незаконнае патрабаванне ад каго-небудзь (напрыклад, асобы або арганізацыі) здзяйснення якіх-небудзь дзеянняў (напрыклад, маёмаснага характару) пад пагрозай прымянення гвалту, знішчэння або пашкоджання чужой маёмасці, распаўсюджвання сапраўдных або ілжывых звестак, якія ганьбяць, або якія могуць прычыніць любую шкоду тым, каму гэта патрабаванне прад'яўляецца, або іх блізкім. У большасці краін з'яўляецца крымінальным злачынствам, але фармулёўкі злачыннага дзеяння і ўзроўні крымінальнага пераследу вельмі розныя ў розных краінах.
Кора (мора)
Кора — міжастраўное мора на паўднёвым-захадзе Ціхага акіяна, акружанае астравамі архіпелага Фіджы: Фіджы, Вану-Леву, Тавеуні і астравамі Лаў. Назва паходзіць ад вострава Кора у архіпелагу Фіджы.
Любыча Крулеўска (гміна)
Любы́ча Круле́ўска (Lubycza Królewska) — вяскова-гарадская гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Тамашоўскага павета Люблінскага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Любычы Крулеўскай. Плошча гміны складае 208,9 км². Станам на 2007 год у гміне Любыча Крулеўска пражывалі 6 692 чалавекі, шчыльнасць — 33,9 чал./км². Адміністрацыйна падзелена на 24 салецтвы.
Хрост (вёска)
Хрост (, Хрост) — вёска ў Барысаўскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Маісееўшчынскага сельсавета.
Андрэй Валер’евіч Пятаў
Андрэй Пятаў (Андрій П’ятов; нар., ) — украінскі футбаліст, брамнік. Ігрок нацыянальнай зборнай Украіны (2007—2022). У цяперашні час працуе трэнерам брамнікаў данецкага «Шахцёра».
Эстонія на летніх Алімпійскіх гульнях 1932
Эстонія брала ўдзел у Летніх Алімпійскіх гульнях 1932 года ў Лос-Анджэлесе (ЗША) у чацвёрты раз за сваю гісторыю, але не заваявала ніводнага медаля. Зборная краіны складалася з двух спартсменаў: Освальд Кяп (які выступаў у вольнай барацьбе) і Альфрэд Маасік (што выступаў у хадзе на 50 км).
IC 1739
IC 1739 — галактыка тыпу Sb (кампактная выцягнутая галактыка) у сузор’і Печ.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Спіс аб’ектаў PGC (1707001—1708000)
Гэта спіс аб'ектаў Спіс аб'ектаў PGC (1707001—1708000)
Сезон 2011 ЖФК Надзея-СДЮШАР-7
У 2011 годзе жаночы футбольны клуб «Надзея-СДЮШАР-7» з Магілёва прымаў удзел у двух афіцыйных турнірах на рэспубліканскім узроўні:
Абуховічы (Гродзенскі раён)
Абухо́вічы (, Обуховичи) — вёска ў Гродзенскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Абухаўскага сельсавета.
Гісторыя
Назва паходзіць ад першых уладальнікаў — баяр Абуховічаў. Упершыню згадваецца ў 1560, як шляхецкая ваколіца, уласнасць баяраў Абуховічаў гербу «Ключ раздвоены».
Да 22 верасня 1975 года вёска ўваходзіла ў склад Жытамлянскага сельсавета.
Homo helmei
Homo helmei — назва віду людзей, прапанаванае для плейстацэнавых гамінідаў, якія маюць пераходныя характарыстыкі паміж Homo heidelbergensis і Homo sapiens.
Падставай для выдзялення новага віду паслужыла знаходка Томасам Ф. Дрейерам ў 1932 годзе чэрапа ў паўднёваафрыканскім месцазнаходжанне Флорысбад (правінцыя Фры-Стэйт), які мае мазаіку пераходных рыс. Першапачаткова узрост знаходкі ацанілі ў 40 тыс. гадоў, але ў 1996 годзе ўзрост быў удакладнены — 259 тыс. гадоў.
Акрамя чэрапа з Флорысбада, да Homo helmei адносяць шэраг іншых афрыканскіх знаходак : Эліе Спрынгс KNM-ES 11693 (Кенія), LH18 (Лаэтолі 18 або Нгалоба), Ілерет KNM-ER 3884 (Гуомдэ, Кенія), Ома-2 (Эфіопія), Ирхуд-1 (Марока) , чэрап з Сінга (Судан) , знаходкі з Хаўа Фтэах (Кірэнаіка, Лівія) , Мугарэт эль-Алія (Марока) і Дзюры-Дауа (Эфіопія).
С. МакБрэрці і А. Брукс мяркуюць, што эвалюцыя роду Homo ў Афрыцы прайшла тры стадыі: Homo erectus/ergaster > Homo helmei > Homo sapiens.
Амерыканскія антраполагі Б. Вуд і. М. Колард збліжаюць чэрап з Флорысбада з радэзійскім чалавекам з Кабве і адносяць яго да віу Homo heidelbergensis.
Вучоныя, якія даследавалі знаходкі з мараканскага Гара-Ірхуд, уключаюць іх разам з чэрапам з Флорысбада у асаблівую групу ранніх прадстаўнікоў чалавека разумнага Homo sapiens clade.
Вялікая Пушкарская вуліца
Вялікая Пушкарская вуліца — вуліца ў Петраградскім раёне Санкт-Пецярбурга ад З’езджынскай вуліцы да Каменнаастроўскага праспекта. Нароўні з праходзячымі паралельна ёй Вялікім і Малым праспектамі з’яўляецца адной з трох галоўных транспартных артэрый, якія злучаюць паўднёва-заходнюю частку Петраградскага раёна з яго цэнтральнымі і паўночнымі тэрыторыямі.
Рух транспарту аднабаковы, з паўднёвага захаду на паўночны ўсход — ад З’езджынскай вуліцы да Каменнаастроўскага праспекта (рух у зваротным кірунку ажыццяўляецца па Вялікаму праспекту). Да лістапада 1985 года напрамак руху быў процілеглым (ад Каменнаастроўскага праспекта да З’езджынскай вуліцы).
Брэстжылпраект
«Брэстжылпраект» — прадпрыемства ў Брэсце, якое размяшчаецца ў будынку па вуліцы Інтэрнацыянальнай, 16. Спецыялізуецца на рэканструкцыі, капітальным рамонце, мадэрнізацыі грамадзянскіх аб’ектаў у розных галінах народнай гаспадаркі.
Гісторыя
Заснаваны ў 1968 годзе ў Брэсце як інстытут «Белрамбудпраект» і праектна-канструктарская майстэрня (ПКМ) пры ім. У 1969 годзе інстытут перайменаваны ў «Белкамунпраект», у склад якога ўвайшла ПКМ. З 1974 у распараджэнні Беларускага інстытута па праектаванні капітальнага рамонту і рэканструкцыі аб’ектаў жыллёва-грамадзянскага прызначэння «Белжылпраект», з 1987 года — яго філіял. З 1989 года філіял ператвораны ў праектна-вышукальніцкі і канструктарска-тэхналагічны інстытут па праектаванні капітальнага рамонту і рэканструкцыі аб’ектаў жыллёва-грамадзянскага прызначэння з сучаснай назвай, з 2003 года адкрытае акцыянернае таварыства.
Структура
Асноўныя падраздзялення (групы): тапографа-геадэзічная, электрыкаў, водазабеспячэння і каналізацыі, ацяплення і вентыляцыі, газазабеспячэння, 3 — архітэктараў, 4 — будаўнікоў; аддзелы каштарысны і выпуску праектна-каштарыснай дакументацыі.
Аб’екты
Прадпрыемствам праведзены рэканструкцыі Брэсцкай абласной бальніцы, жылых дамоў у Кобрыне, Пружанах, Шклове і інш.
Дом Кітаева (Пушкін)
Дом Кітаева — гістарычны будынак у г. Пушкін. Пабудаваны ў 1827 годзе. Аб’ект культурнай спадчыны федэральнага значэння. Размешчаны на Пушкінскай вуліцы, дом 2/19, на рагу з Дварцовай вуліцай. У доме размяшчаецца дача-музей А. С. Пушкіна.
Гісторыя
Дом быў пабудаваны ў 1827 годзе архітэктарам В. М. Гарнастаевым для прыдворнага лёкая Якава Кітаева, камердынера Мікалая I. Кітаеў памёр у 1831 годзе, і дом перайшоў яго ўдаве Ганне Кітаевай. У тым жа годзе ў доме правёў лета і восень А. С. Пушкін з жонкай. Пушкін у гэты час працаваў над «Казкай пра цара Салтана…», скончыў раман «Яўген Анегін», пачаў пісаць аповесць «Раслаўлеў», а таксама падрыхтаваў «Аповесці Белкіна» да друку.
Сярод іншых уладальнікаў дома вядомыя: Вера Аляксандраўна Пранішнікава, жонка сапраўднага тайнага саветніка (1857 год), Фёдар Іванавіч Пранішнікаў (1866 год), дачка купца Вольга Скрабіна (1870 год). У 1877 годзе дом купіла жонка стацкага саветніка Вольга Уладзіміраўна Іванова, якая і валодала ім да Кастрычніцкай рэвалюцыі. Пры ёй дом быў перабудаваны: порцік на рагу дома быў ператвораны ў зашклёную галерэю, дом быў пашыраны па фасадзе на два вокны з абодвух бакоў. У 1910 годзе на доме размясцілі мемарыяльную дошку ў памяць аб пражыванні Пушкіна. З 1917 года ў доме размясціўся дом адпачынку для сёстраў міласэрнасці, а з 1920 года размяшчалася акліматызацыйная станцыя Вышэйшага савета народнай гаспадаркі. З 1931 года дом быў жылым. У Вялікую Айчынную вайну ён быў сур’ёзна пашкоджаны, але адноўлены. З 1958 года ў доме адкрыты музей «Дача А. С. Пушкіна», а ў 1976 годзе дом цалкам перададзены музею.
Людвін (гміна)
Лю́двін (Ludwin) — вясковая гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Лэнчынскага павета Люблінскага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Людвіне. Плошча гміны складае 120,51 км². Станам на 2004 год у гміне Людвін пражывалі 4986 чалавек, шчыльнасць — 41,3 чал./км². Адміністрацыйна падзелена на 21 салецтваў.
Населеныя пункты
На тэрыторыі гміны размешчаны 21 населены пункт.
Мантэкарла (Лука)
Мантэкарла (Montecarlo) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Таскана, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Лука.
Насельніцтва складае 4345 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 290 чал./км². Займае плошчу 15 км². Паштовы індэкс — 55015. Тэлефонны код — 0583.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы.
Дэмаграфія
Montecarlo
Аляксей Мікалаевіч Бах
Аляксей Мікалаевіч Бах (, Залатаноша, Расійская імперыя (сёння Чаркаская вобласць, Украіна) — ) — савецкі біяхімік. Акадэмік АН СССР (1929). Герой Сацыялістычнай Працы (1945). Адзін з заснавальнікаў Інстытута біяхіміі АН СССР (1935, з 1944 года імя Баха), дзе быў дырэктарам. У 1939-45 гадах акадэмік-сакратар Аддзялення хімічных навук АН СССР.
Навуковыя працы па хімізму асіміляцыі асіміляцыі вугляроду зялёнымі раслінамі, па праблемах акісляльных працэсаў. Стварыў новыя метады даследавання ферментаў, якія ляглі ў аснову біяхіміі (вытворчасць хлеба, піва, апрацоўка лёну і інш.). Сталінская прэмія.
Пахаваны на Новадзявочых могілках.
Лагаў
Лагаў (Łagów) — горад у Польшчы, размешчаны за 190 км на поўдзень ад Варшавы і за 135 км на паўночны ўсход ад Кракава. Уваходзіць у склад Кялецкага павета Свентакшыскага ваяводства, сядзіба вяскова-гарадской гміны Лагаў. Займае плошчу 8,22 км². Насельніцтва 1,65 тыс. чалавек.
Антаневічы
Антане́вічы (, Антоневичи) — вёска ў Барысаўскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Мётчанскага сельсавета.
Лютоцін (гміна)
Люто́цін (Lutocin) — вясковая гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Журамінскага павета Мазавецкага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Лютоціне. Плошча гміны складае 126,03 км². Станам на 2004 год у гміне Лютоцін пражывалі 4656 чалавек, шчыльнасць — 36,9 чал./км². Адміністрацыйна падзелена на 21 салецтваў.
Населеныя пункты
На тэрыторыі гміны размешчаны 26 населеных пунктаў.
Верхняя Сінячыха
Верхняя Сінячыха (Ве́рхняя Синячи́ха) — пасёлак гарадскога тыпу ў Алапаеўскім раёне Свярдлоўскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Алапаеўскага муніцыпальнага ўтварэння. 18 ліпеня 1918 года ў шахту каля пасёлка былі скінуты алапаеўскія мучанікі. Насельніцтва — 9362 чалавекі (2021). Верхняя Сінячыха размешчана далёка на ўсход ад Уральскіх гор, у лясістай і ўзгорыстай мясцовасці. Пасёлак стаіць на рацэ Сінячыха. Пасёлак знаходзіцца на паўночны ўсход ад Екацярынбурга, на ўсход ад Ніжняга Тагіла і на поўнач ад Алапаеўска. На ўсход размешчана старадаўняе сяло Ніжняя Сінячыха.
Новагвінейскае мора
Новагвінейскае мора або мора Бісмарка (Bismarck Sea) — міжастраўное мора ў заходняй частцы Ціхага акіяна, у архіпелагу Бісмарка. Плошча каля 310 тыс. км², сярэдняя глыбіня 1700 м, максімальная 2665 м. Дно Новагвінейскага мора — акумуляцыйныя раўніна з вялікай колькасцю дробных узняццяў і астравоў вулканічнага паходжання. Берагі выраўнаваныя, у многіх месцах сустракаюцца каралавыя рыфы. Уздоўж вострава Новая Гвінея праходзіць Новагвінейская плынь з хуткасцю 50-75 см/сек, у пралівах паміж астравамі — моцныя прыліўныя плыні. Сярэдняя тэмпература вады на паверхні 28 °C, салёнасць паніжаная 34 ‰ — з-за вялікай колькасці атмасферных ападкаў. У акваторыі мора зафіксаваныя шматлікія падводныя землятрусы.
IC 1740
IC 1740 — галактыка тыпу NF (у працэсе пацверджання) у сузор’і Печ.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Старауткінск
Старауткінск (Староу́ткинск) — пасёлак гарадскога тыпу ў Шалінскім раёне Свярдлоўскай вобласці Расіі, адміністрацыйны цэнтр гарадской акругі Старауткінск. Уваходзіць у Заходнюю кіраўніцкую акругу. Старауткінск размешчаны за 89 км (па аўтадарогах за 103 км) на захад-паўночны захад ад горада Екацярынбурга, па абодвух берагах ракі Чусавой, у вусцях яе прытокаў — рэк Уткі і Дар’і, на паўночным беразе Старауткінскай сажалкі. Насельніцтва — 2591 чалавек (2021).
Помнік Уладзіміру Караткевічу (Кіеў)
Помнік Уладзіміру Караткевічу — помнік у Кіеве, размешчаны па вуліцы Кацюбінскага, побач з будынкам беларускага пасольства ва Украіне. Прысвечаны беларускаму пісьменніку Уладзіміру Караткевічу, які вучыўся і працаваў у Кіеве. Знакаміты нарыс пісьменніка «Зямля пад белымі крыламі» ўпершыню пабачыў свет на ўкраінскай мове. У сваіх шматлікіх мастацкіх творах і літаратуразнаўчых артыкулах Уладзімір Караткевіч звяртаўся да ўспамінаў пра жыццё на Украіне, даследаваў творчасць Тараса Шаўчэнкі, Лесі Украінкі, Івана Франка і іншых пісьменнікаў Украіны.
Гісторыя
Камень на месцы ўсталявання помніка заклалі яшчэ ў лістападзе 2009 годзе ў прысутнасці міністра культуры Беларусі Паўла Латушкі. Помнік выраблены коштам Беларусі і быў адпраўлены ў Кіеў у снежні 2010 года. Усталявалі яго 12 красавіка 2011 года, мантаж аплацілі ўкраінскія мецэнаты. Аўтарамі помніка з’яўляюцца беларускія скульптары Канстанцін Селіханаў, Алег Варвашэня і архітэктар Аляксандр Корбут.
Адкрыццё помніка адбылося 20 кастрычніка 2011 года, ва ўрачыстай цырымоніі ўзялі ўдзел міністр культуры Беларусі Павел Латушка і міністр культуры Украіны Міхаіл Кулыняк, прадстаўнікі творчай інтэлігенцыі дзвюх краін, выступіў ансамбль «Купалінка» Беларускай дзяржаўнай філармоніі. З нагоды адкрыцця помніка ў Кіеўскім нацыянальным універсітэце прайшла прэзентацыя спецыяльнага выдання кнігі Уладзіміра Караткевіча «Дзікае паляванне караля Стаха» на чатырох мовах — беларускай, рускай, украінскай, англійскай.
Апісанне
Помнік уяўляе сабой фігуру Караткевіча ў берэце, апранутую ў тоўсты швэдар і несамудранае паліто, у кішэні якога схаваў рукі. Пісьменнік стаіць на фоне раскрытай кнігі, на яе старонцы змешчана апошняя страфа верша «І тады закахалася хмара…» на беларускай і ўкраінскай мовах :
Вышыня фігуры Караткевіча складае 2,3 м, вышыня кнігі — каля 3,4 м, вага — каля 2,5 тонаў.
Даследчыца М. П. Чайко лічыць, што няўдалае архітэктурнае вырашэнне помніка зніжае мастацкія каштоўнасці скульптурнага твора.
Крывыя
Крывы́я (, Кривые) — вёска ў Талачынскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Аболецкага сельсавета.
Брэстжылбуд
«Брэстжылбуд» — прадпрыемства ў Брэсце, якое размяшчаецца ў будынку па вуліцы Газдзецкага, 11. Спецыялізуецца на будаўніцтве жылых дамоў, аб’ектаў сацыяльнага прызначэння ў г. Брэст і Брэсцкай вобласці. Асноўныя кірунку дзейнасці: праектаванне і будаўніцтва будынкаў і збудаванняў, вытворчасць зборных бетонных і жалезабетонных канструкцый і вырабаў.
Гісторыя
Заснаваны ў 1970 годзе як Брэсцкі домабудаўнічы камбінат на базе завода зборнага жалезабетону № 9 камбіната «Будмантажіндустрыя» і ўчастка будаўнічага ўпраўлення № 116 будтрэста № 8. З 1988 года праектна-прамысловае будаўнічае аб’яднанне індустрыяльнага домабудавання «Брэстжылбуд», з 2004 года камунальнае ўнітарнае вытворча-будаўнічае прадпрыемства.
У 1989 годзе ўведзены ў эксплуатацыю новы адміністрацыйны корпус «Брэстжылбуда» па вуліцы Маскоўскай, 362 (цяпер – вул. Газдзецкага, 11).
Прадпрыемствам за перыяд 1970—2008 пабудавана 3 435 509 м² агульнай плошчы жылых дамоў.
Структура
У структуры прадпрыемства: завод буйнапанэльнага домабудавання, будаўніча-мантажныя ўпраўленні № 1, 2, 4 у Брэсце, № 3 у Пінску, упраўленні праектных работ, вытворча-тэхнічнай камплектацыі, механізацыі, сантэхнічны і электрамантажны ўчасткі. Мае 3 інтэрнаты, базу адпачынку.
Сонечнае зацьменне 17 чэрвеня 1852 года
Сонечнае зацьменне 17 чэрвеня 1852 года — частковае сонечнае зацьменне 115 сараса.
Зацьменне мела велічыню 0,7828 і дасягнула свайго максімуму ў 16:59:50 UTC у пункце з каардынатамі 66° пд. ш. 57° з. д..
Зацьменне 17 чэрвеня 1852 года стала 2-ім сонечным зацьменнем у 1852 годзе і 129-ым у XIX стагоддзі. Папярэдняе сонечнае зацьменне адбылося 21 студзеня 1852 года, наступнае — 11 снежня 1852 года.
Кажушкаўскі канал
Каля канала вёскі Кажушкі, Навасёлкі, Дворышча.
Дзьмухавец
Дзьмухавец, Дмухавец, Адуванчык (Taráxacum) — род шматгадовых травяністых раслін сямейства.
Назва
Назва Taraxácum паходзіць ад лацінізацыі арабскай (tharakhchakon) або персідскай (talkh chakok) назвы іншай складанакветнай расліны.
Апісанне
Дзьмухавец — расліна з галінастым, стрыжневым коранем таўшчынёй каля 2 см і даўжынёй каля 60 см, у верхняй частцы пераходзіць у кароткае шматгаловае карэнішча.
Лісце голае, перыста-надрэзанае або суцэльнае, сабранае ў прыкаранёвую разетку.
Кветаносная стрэлка сакавітая, цыліндрычная, полая ўсярэдзіне, заканчваецца адзіночным кошыкам язычковых ярка-жоўтых кветак.
Усе часткі расліны ўтрымліваюць густы белы малочнападобны сок.
Пашырэнне
Пашыраны ў халодных і ўмераных паясах зямнога шара, за выключэннем высакагорных раёнаў і арктычных шырот. На Беларусі расце.
Віды
Дзьмухаўцы, якіх існуе звыш двух тысяч апаміктычных мікравідаў і каля сямідзесяці так званых «буйных» ці зборных відаў.
Дэганавайда
Дэганава́йда, Дэканава́йда (магаўк: Deganawida), або Вялікі Міратворац (магаўк: Skennenrahawi)  — легендарны стваральнік і законатворац лігі іракезаў.
Нараджэнне і маладыя гады
У фальклоры іракезаў Дэганавайда з'яўляецца адначасова міфічнай і гістарычнай постацю. Дакладны час яго жыцця не вядомы. У паданнях узгадваецца, што падчас наведвання Дэганавайдам і Гаяватам племені сенека адбылося сонечнае зацьменне. Такім чынам вызначаецца 1451 г.
Згодна найбольш распаўсюджанай версіі, Дэганавайда нарадзіўся сярод гуронаў на тэрыторыі сучаснага горада Кінгстан у правінцыі Антарыа, Канада. У запісах гісторыі Дэганавайды на хрысціянскі манер сцвярджаецца, што яго маці была цнатлівай. Бабуля (або нават маці) убачыла ў сне, што ён будзе пагрозай для канфедэрацыі гуронаў, таму пасля нараджэння яго тройчы тапілі ў палонцы, аднак на наступны дзень ён зноў з'яўляўся на руках у маці. Іншыя дзеці і дарослыя цураліся яго.
Місія міру
Пасля таго, як лодка Дэганавайды перасякла возера Антарыа, ён сустрэў на супрацьлеглым беразе Гаявату, правадыра магаўкаў, які ў самоце ладзіў вампум. Гаявата паведаміў, што мясцовыя плямёны даўно вядуць войны, але асабіста ён расчараваны ў гэтым. Дэганавайда сфармуляваў тры прынцыпы захавання міру :
Ён прапанаваў Гаяваце прадставіць гэтыя прынцыпы магаўкам, а потым разам вандраваць на ўсход, каб усе "узялі адзін аднога за рукі і сталі адзіным колам". Гаявата даў згоду. Дзякуючы іх супольным высілкам, ідэю міру і аб'яднання падтрымалі магаўкі, каюга, анейда, анандага і сенека. Найбольш рызыкоўным было далучэнне анандага, паколькі іх правадыр, чараўнік Тададаха быў прыхільнікам далейшых войн. Тададаха хаваўся ў пячоры і выглядаў нібы злы дух са змеямі, уплеценымі ў валасы. У Гаяваты і Дэганавайды атрымалася пераканаць правадыра-чараўніка. Як толькі ён даў згоду, яго твар стаў чалавечым. Гаявата расплёў яго валасы і вызваліў іх ад змеяў. Канец войн быў адзначаны далучэннем сенека і сонечным зацьменнем.
Вялікі закон міру
У знак прымірэння пяці народаў Дэганавайда пасадзіў на зямлі анандага дрэва міру і абвясціў так званы Вялікі закон міру Gayanashagowa, які з'яўляўся своеасаблівай Канстытуцыяй лігі іракезаў:
Белкааппраект
Гісторыя
Створаны ў 1954 годзе. Да 1967 года праектная кантора Белкаапсаюза. Ліквідаваны 1 кастрычніка 2014 года.
Кірункі працы
Асноўныя кірунку працы: праектаванне прадпрыемстваў рознічнага і аптовага гандлю, грамадскага харчавання, плодаагароднінных нарыхтовак, па перапрацоўцы другаснай сыравіны, транспарту, кансервавай, кандытарскай, піва-безалкагольнай і мясной прамысловасці сістэмы спажывецкай кааперацыі.
Канстанцін Аляксеевіч Кучынскі
Клубная кар’ера
Выхаванец сталічнага РЦАР-БДУ, з 2015 года пачаў выступаць у Першай лізе за «Зорку-БДУ». У сакавіку 2016 года на правах арэнды далучыўся да мінскага «Дынама», дзе стаў выступаць за дубль. У студзені 2017 года падпісаў з дынамаўцамі паўнавартасны кантракт. Сезон 2017 правёў у дублі, а ў сакавіку 2018 года быў аддадзены ў арэнду ў «Ліду».
У лістападзе 2018 года вярнуўся з арэнды ў «Дынама», а ў сакавіку 2019 года пасля прагляду далучыўся да бабруйскай «Белшыны». Замацаваўся ў асноўным складзе бабруйчан і дапамог камандзе выйсці ў Вышэйшую лігу.
У лютым 2020 года падоўжыў пагадненне з «Белшынай». Працягваў выступаць у стартавым складзе бабруйчан, але не выратаваў каманды ад вылету ў Першую лігу. У снежні 2020 года пакінуў бабруйскі клуб.
З мая 2021 года пачаў прыцягвацца да складу мінскага «Дынама». Гуляў пераважна за дубль, правёў 2 матчы за клуб у Вышэйшай лізе. У снежні 2021 года па заканчэнні кантракта пакінуў «Дынама».
Міжнародная кар’ера
У 2014—2015 гадах гуляў за юнацкую зборную Беларусі (да 17 гадоў) у кваліфікацыі чэмпіянату Еўропы.
У 2016—2017 гадах гуляў за юніёрскую зборную Беларусі (да 19 гадоў) у кваліфікацыі чэмпіянату Еўропы.
14 лістапада 2018 года дэбютаваў у моладзевай зборнай Беларусі, адгуляўшы ўсе 90 хвілін у таварыскім матчы супраць Харватыі (1:3). У далейшым стаў адным з асноўных абаронцаў зборнай.
Малайцы
Мала́йцы (Melayu, ملايو) — этнічная група, прадстаўнікі якой размаўляюць на малайскай мове. Насяляе пераважна краіны Паўднёва-Усходняй Азіі (Малайзія, Інданезія, Сінгапур, Бруней, Какосавыя астравы, востраў Калядаў і інш.). Агульная колькасць (2015 г.) - 10 452 000 чал. У больш шырокім сэнсе малайцамі таксама называюць ўсе народы, якія размаўляюць на малайскіх мовах малайска-палінезійскай галіны аўстранезійскіх моў (усяго 28 034 000 чал. ), а таксама прадстаўнікоў малой малайскай расы, што адносіцца да вялікай мангалоіднай расы.
Гісторыя
Продкі малайцаў мігрыравалі ў Паўднёва-Усходнюю Азію з поўдня сучаснага Кітая ў сярэдзіне 4 тысячагоддзя да н. э. Маршрут міграцыі з'яўляецца спрэчным. Некаторыя даследчыкі мяркуюць, што ён адбываўся праз Індакітай. У такім разе паўвостраў Малака і востраў Суматра былі аднымі з першых, населеных малайскімі народамі. Аднак у апошнія гады пад уплывам археалогаў і генетыкаў вучоныя схіляюцца да думкі, што існаваў іншы шлях міграцыі праз Філіпіны і ўсходнія Зондскія астравы.
У сярэдзіне VII ст. н. э. на поўдні Суматры ўзнікла дзяржава Шрывіджая (Мелаю), дзе карысталіся пісьмовай мовай, якая лічыцца прамым продкам сучаснай малайскай мовы. Больш позняя гістарычная літаратура малайцаў паведамляла, што назва Мелаю паходзіць са старажытнай яванскай мовы і значыць імклівую раку на Суматры. Выказваецца таксама думка, што Мелаю паходзіць са старажытнай тамільскай мовы і значыць "жыхары гор" або "жыхары гарадоў". У індыйскай сярэднявечнай літаратуры рэгіён Мелая Двіпа атаесамляўся з тэрыторыямі вакол Малакскага праліва. У якасці этноніма тэрмін "малайцы" пачаў ужывацца не раней за XV ст. у дачыненні да нашчадкаў перасяленцаў з Суматры і вострава Бангка на паўвостраў Малака, каб адрозніць іх як ад карэннага насельніцтва аслі, так і ад іншых іншаземцаў. У XVI - сярэдзіне XX стст. еўрапейцы выкарыстоўвалі тэрмін "малайцы" у дачыненні да розных аўстранезійскіх народаў Паўднёва-Усходняй Азіі.
Паміж XII ст. і XV ст. адбывалася ісламізацыя малайскага насельніцтва. Пасля заняпаду дзяржавы Шрывіджая ў XIV ст. пануючую ролю ў рэгіёне адыгрываў Малакскі султанат. Ён з'яўляўся адным з галоўных цэнтраў распаўсюджвання іслама. Малайцы актыўна займаліся гандлем, перасяляліся на іншыя тэрыторыі. У XIV ст. імі была заснавана дзяржава Бруней на востраве Калімантан. Пасля захопу Малакі ў 1511 г. партугальцамі Бруней імкліва пашыраўся. У яго склад увайшлі многія астравы сучасных Малайзіі, Інданезіі і Філіпінаў. У 1578 г. у выніку вайны з Іспаніяй Бруней страціў Філіпіны. На паўвостраве Малака і астравах Бангка–Белітунг узнікла 7 асобных малайскіх дзяржаў.
У XVII - XIX стст. усе малайскія дзяржавы апынуліся ў каланіяльнай залежнасці ад Нідэрландаў і Вялікабрытаніі. У XIX ст. галандскія і брытанскія ўлады заключылі дагавор аб сферах уплыву, які прадвызначыў падзел малайскага народа на малайцаў Інданезіі і малайцаў Малайзіі. У 1888 г. Вялікабрытанія ўсталявала пратэктарат над Брунеям. У 1895 г. стварыла пратэктарат Федэратыўныя Малайскія Штаты. Акрамя таго, у склад яе валоданняў трапіла некалькі "нефедэраваных" зямель на паўвостраве Малака і Кра. Як галандскія, так і брытанскія каланіяльныя ўлады не знішчылі традыцыйныя формы кіравання. Малайская мова шырока выкарыстоўвалася імі ў адміністрацыі і адукацыі. Многія выхадцы з малайскіх сем'яў займалі пасады дробных каланіяльных чыноўнікаў і атрымоўвалі адукацыю па еўрапейскаму ўзору. З XIX ст. выдаваліся сродкі масавай інфармацыі на малайскай мове. Малайцы, што траплялі ў каланіяльную службу або наймаліся ў якасці салдат і рабочых, часцяком перасяляліся за межы свайго рэгіёна. Так узніклі малайскія абшчыны на Шры-Ланцы, поўдні Афрыкі, Емене, Какосавых астравах і г. д. Разам з гэтым, брытанскія плантатары прыцягвалі для працы рабочых з іншых краін, галоўным чынам з Кітая і Індыі, што прывяло да з'яўлення буйных іншаземных абшчын. Да сярэдзіны XX ст. колькасць кітайцаў у Сінгапуры і на поўначы Калімантана перавышала колькасць малайцаў.
З канца XIX - пачатка XX ст. сярод малайцаў шырыўся нацыянальны рух. У галандскіх калоніях ён быў звязаны з агульнаінданезійскім рухам за незалежнасць. У брытанскіх калоніях малайскі нацыяналізм меў ярка акрэсленыя этнічныя рысы і быў накіраваны як супраць каланіяльных уладаў, так і рабочых-мігрантаў. Важную ролю адыграла акупацыя малайскіх зямель японцамі падчас II Сусветнай вайны. Яна паказала слабасць каланізатараў і падштурхнула да самастойнай барацьбы супраць акупацыі. Асабліва пацярпела малайскае насельніцтва паўночнага Калімантана, дзе японскія акупанты знішчылі мясцовую інтэлектуальную эліту, а малайцы-сяляне пакутвалі ад нападаў кітайскіх партызан. Пасля II Сусветнай вайны канфлікт паміж кітайцамі і малайцамі Калімантана працягваўся некалькі дзесяцігоддзяў.
У 1945 г. была абвешчана незалежнасць Інданезіі. У выніку палітычных рэформ малайскія манархіі на тэрыторыі гэтай краіны былі ліквідаваны, а малайцы ператварыліся ў этнічную меншасць. У 1957 г. была абвешчана незалежнасць Малайзіі. З-за непаразумення паміж радыкальнымі нацыяналістамі і ісламістамі, улада ў Малайзіі апынулася ў руках кансерватараў, якія захавалі федэратыўны характар дзяржавы і мясцовыя манархіі. У наш час Малайзія пазіцыянуе сябе як малайская дзяржава. Асаблівы статус малайскай мовы і культуры таксама вызначаны ў Брунеі. З 1948 г. існуе малайскі нацыянальны рух на поўдні Тайланда.
Гаспадарчыя заняткі
Асноўнымі заняткамі малайцаў здаўна з'яўляюцца сельская гаспадарка і рыбалоўства. Малайскія сяляне вырошчваюць рыс, кукурузу, клубянёвыя культуры, цукровы трыснёг, перац, какосы, садавіну і гародніну. Асноўнай спажывецкай культурай з'яўляецца рыс. У мінулым былі распаўсюджаны як апрацоўка заліўных палеткаў з дапамогай буйвалаў, запрэжаных у адналемешны плуг, так і ручная апрацоўка зямлі матыкай. З XIX ст. на землях, населеных малайцамі, ствараліся буйныя плантацыйныя гаспадаркі, дзе вырошчвалі каўчукавыя дрэвы, алейную пальму, каву, чай і г. д. Аднак на плантацыі ў якасці рабочых часцей прыцягвалі іншаземцаў. Малайцы працавалі на іх часова. У нашы дні земляробства дастаткова інтэнсіфікавана, а плантацыйныя культуры вырошчваюць і ў дробных сялянскіх гаспадарках. Распаўсюджаныя свойскія жывёлы — буйвалы, козы, авечкі, куры, качкі.
Рыбалоўства — важны занятак для жыхароў марскога і рачных ўзбярэжжаў. Існуюць розныя спосабы лову, у тым ліку з дапамогай сетак, пастак, вудаў.
Традыцыйныя рамёствы — выраб керамікі, апрацоўка металаў і драўніны, ткацтва, пляценне. Асаблівым попытам карысталася прадукцыя малайскіх ювеліраў і збройнікаў. Малайскія крысы высока цаніліся на астравах Інданезіі, Філіпінах, Індакітаі і на поўдні Кітая. Жыхары Малакі лічыліся слыннымі ткачамі, выраблялі шаўковыя і папяровыя тканіны. Ткацтва з'яўлялася мужчынскім заняткам. Пляценнем займаліся жанчыны.
Мараплаўства
Падобна многіім іншым аўстранезійскім народам, малайцы здаўна займаліся мараплаўствам.
Традыцыі суднабудавання не губляюцца і ў нашы дні, а наогул бяруць пачатак у глыбокай старажытнасці. Традыцыйныя марскія судны падзяляюцца на шмат відаў. Нароўні з малымі рыбацкімі суднамі, малайцы будуюць вялікія ветразнікі пініс або пераху, што выкарыстоўваюцца для перавозкі грузаў. Традыцыйныя караблі робяць з некалькіх відаў каштоўнай драўніны. Суднабудаўнікі аб'яднаны ў вытворчыя групы на чале старэйшага майстра. Ён непасрэдна адказвае за працу, вызначае, каго з рабочых уключаць у групу. Драўляныя судны робяць па замове. Канчатковы поплатак даецца замоўцам толькі за гатовае судна.
Галоўнай мэтай малайскіх мараплаўцаў быў гандаль, аднак яны таксама засноўвалі новыя пасяленні, займаліся пірацтвам. Асноўнымі месцамі наведвання з'яўляліся шматлікія астравы Малайскага архіпелага, на поўначы — Чампа і паўднёвы Кітай, на захадзе малайскія караблі дасягалі Індыі і Персіі. Плаванні залежылі ад сезонных вятроў — мусонаў. Вяршыні гарыстых астравоў служылі надзейнымі арыентырамі. Малайцы карысталіся компасам, чыталі карту зорнага неба.
Караблі рэдка плавалі паасобку. Звычайна малайскія гандляры арганізоўвалі флатыліі. Гандаль з Кітаем, Індыяй і Малукскімі астравамі даваў вялізарныя прыбыткі, але таксама патрабаваў значныя капіталаўкладанні. Часцяком арганізатарамі гандлёвых флатылій выступалі манархі і буйныя дзяржаўныя дзеячы. Гандляры, капітаны суднаў, марскія рабочыя і грабцы лічыліся прадстаўнікамі розных сацыяльных катэгорый, таму па-рознаму апраналіся, мелі асобныя месцы на судне. У той жа час марскія вандроўкі давалі магчымасць падвысіць свой сацыяльны статус. Так, многія капітаны пачыналі сваю кар'еру з матросаў, ператвараліся ў гандляроў і нават прыдворных дарадцаў.
Жытло
Найбольш распаўсюджаны тып сельскага паселішча — кампунг, які складаецца з некалькіх дворагаспадарак, акружаных садамі або какосавымі гаямі, пабудаваных на ўзвышшах уздоўж дарог, рэк, на берагах мора. Традыцыйныя каркасныя хаціны ставяцца на па́лі. Паселішчы рыбакоў часцяком будуюць адразу на вадзе. Хаціны ў іх злучаны масткамі на палях. Акрамя таго, з перыяду сярэднявечча малайцы будуюць гарады. У мінулым яны засноўваліся ў вусці буйных рэк куа́ла. У перыяд Шрывіджаі і Малакскага султаната на адным беразе засноўваўся палац і паселішча рамеснікаў, на другім — порт і ваеннае ўмацаванне. З распаўсюджаннем іслама цэнтрамі гарадоў сталі галоўная мячэць і навакольныя рэлігійныя і свецкія будынкі. У XIX - XX ст. з'явіліся так званыя новыя вёскі — рабочыя паселішчы пры руднях і плантацыях, што мелі рэгулярную планіроўку.
Традыцыйная сельская і гарадская жылая пабудова — румах. Яна ставіцца на па́лі. Да жыллёвай часткі вядзе лесвіца. Паверх на па́лях каркасны, падзяляецца на некалькі пакояў. Дах мае чатыры нахілы. Галоўны будаўнічы матэрыял — драўніна. Румах узводзіцца без цвікоў, пры жаданні хутка разбіраецца і перавозіцца ў іншае месца.
Вопратка
Асноўная народная вопратка малайцаў — саронг, які ў жанчын і мужчын адрозніваецца толькі колерам. Жанчыны аддаюць перавагу яркім пярэстым тканінам, а мужчыны — клецістым або паласатым. Жанчыны таксама апранаюць па-над саронгам доўгую кофту кебая. Яна можа дасягаць каленаў. Галаву і плечы па мусульманскаму звычаю пакрываюць хусткай. Мужчыны носяць кашулю прамога крою баджа, на галаве — аксамітавы капялюшык сангкок або хустку.
Кухня
Вострыя падлівы самбал — важны элемент народнай кухні. Іх гатуюць з гародніны з дабаўленнем чырвонага перца. У самбал можа класціся вараная рыба, кавалкі мяса. Вельмі папулярны розныя гатункі квашанай рыбы пекасам. Рыбу таксама ядуць смажанай, запечанай на агні, вяленай. З мяса гатуюць супы кары і сота. Малайцы ўжываюць пшанічны або рысавы хлеб році і кукурузны хлеб апам, пальмавы і какосавы алей, лапшу, салаты, салодкія прысмакі кіюх-міюх і г. д. Распаўсюджаныя алкагольныя напоі — какосавы арак і лёгкае пальмавае віно. Малайцы жуюць бетэль.
Грамадства
Асновай традыцыйнага грамадства з'яўляецца малая нуклеарная сям'я, адносіны ў якой рэгулююцца шарыятам, звычаёвым і дзяржаўным правам. У большасці выпадкаў, сем'і манагамныя, хаця іслам дазваляе палігінію. У мінулым дзяўчыны выходзілі замуж у 12 - 14 гадоў. Хлопцы жаніліся пасля 16, часцяком у сталым узросце. Жаніх быў абавязаны выплаціць грошы бацьькам нявесты на арганізацыю вяселля, выкуп за нявесту і пасаг самой нявесце. Маёмасць мужа і жонкі разглядалася як адрозная. Разводы не лічыліся парушэннем традыцый. Разведзеныя жанчыны зноў маглі ўступаць у шлюб, хаця ў гэтым разе вяселле не арганізоўвалася, паміж мужам і жонкай складаўся шлюбны кантракт. Пасля нараджэння дзіцяці жанчына 40 дзён лічылася нячыстай, пасля чаго павінна была прайсці абрад ачышчэння. Бацька шаптаў нованароджанаму імя святога, каб гэта быў першы гук, пачуты ў жыцці.
Да канца XIX ст. большасць малайцаў належыла да асабіста свабодных абшчыннікаў. Абшчына была суседскай і аб'ядноўвала жыхароў аднога кампунга. Кампунг не быў вялікім, у ім жыло каля 20 сем'яў. На чале стаяў стараста. Сельская абшчына арандавала ворыўную зямлю ў султана і размяркоўвала яе паміж чальцамі. Гарадскія абшчыны аб'ядноўваліся па прафесійнай прыкмеце і таксама выплочвалі супольныя падаткі.
Найлепей традыцыйная форма малайскага грамадства захавалася ў Брунеі.
Фальклор
Малайскі вусны фальклор адрозніваецца значным багаццем пабытовых і чарадзейных казак. Героямі пабытовых казак звычайна выступаюць жывёлы. Вылучаюцца цыклы казачных апавяданняў пра духаў серыта ханту. З XIV ст. вядуцца запісы фальклора хікаят. Музычная традыцыя шчыльна пераплецена з вуснай, паколькі традыцыйныя музыканты акампануюць спевакам. Распаўсюджаныя народныя музычныя інструменты — барабаны, уд, флейта, скрыпка і інш. Песні звычайна рыфмаваныя. Вылучаецца некалькі тэматычных відаў песен, кожны з якіх адрозніваецца асаблівасцямі выканання, у тым ліку песні, прысвечаныя прыдворным цырымоніям, каханню, марскім вандроўкам і растанням.
Рэлігія
Большасць вернікаў — мусульмане-суніты. Захоўваюцца некаторыя анімістычныя вераванні ў злых і добрых духаў.
Турынская Слабада
Турынская Слабада (Тури́нская Слобода́) — сяло ў Свярдлоўскай вобласці Расіі, адміністрацыйны цэнтр Слабада-Турынскага раёна і Слабада-Турынскага сельскага паселішча. Насельніцтва — 4973 чалавекі (2021). З 1782 года — цэнтр Слабада-Турынскай воласці Турынскага павета Табольскай губерні, з 1923 года — цэнтр Слабада-Турынскага раёна. Радзіма сібірскага паравога суднабудавання: у 1837 годзе купец другой гільдыі Навум Андрэевіч Цюфін (1812—1880) на лукавіне ракі Тура пабудаваў першы ў Сібіры параход «Аснова».
Легуан
Легуа́н (Leguan) — востраў у Гаяне. Знаходзіцца ў вусці ракі Эсекіба. Плошча — каля 47 км². Насельніцтва (2007 г.) — 7700 чал.
Легуан сфарміраваны наносамі пяску і рачнога глею. Выцягнуты з паўночнага ўсходу на паўднёвы захад на 16,14 км. Найбольшая шырыня — 5,28 км. Месціцца ў 26 км на паўночны захад ад Джорджтаўна, сталіцы Гаяны. Быў адкрыты ў 1499 г. іспанскімі канкістадорамі. Мяркуецца, што назва вострава паходзіць ад ігуан, якія калісьці насялялі дэльту Эсекіба.
Дзякуючы ўрадлівым глебам Легуан шчыльна населены, пераважна чарнаскурымі крэоламі і нашчадкамі выхадцаў з Усходняй Індыі. На востраве існуе 27 вёсак, жыхары якіх займаюцца сельскай гаспадаркай, вырошчваюць рыс, какосавыя пальмы, кукурузу, садавіну і гародніну, трымаюць буйную рагатую жывёлу. Большую частку вострава займаюць палеткі.
Легуан звязаны паромнай пераправай з усходнім берагам Эсекіба.
Ваўкі (Пастаўскі раён)
Ваўкі́ (, Волки) — вёска ў Пастаўскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Навасёлкаўскага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1939 гадах вёска ў складзе гміны Груздава Пастаўскага павета Віленскага ваяводства.
Дзмітрый Анатолевіч Чыгрынскі
Дзмітрый Чыгрынскі (Дмитро Чигринський; нар., Ізяслаў) — украінскі футбаліст, абаронца данецкага «Шахцёра» і былы ігрок нацыянальнай зборнай Украіны.
Кар’ера
У верасні 2021 года стаў іграком «Іонікаса». У жніўні 2023 года вярнуўся ў данецкі «Шахцёр».
Кур’ёзы
Восенню 2010 года рок-гурт з Барселоны бярэ сваю назву як даніну павагі да яго, і тых, хто не атрымліваюць прызнання.
Лютомерск (гміна)
Лютомерск (Lutomiersk) — вяскова-гарадская гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Паб’яніцкага павета Лодзьскага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Лютомерску. Плошча гміны складае 133,92 км². Станам на 2011 год у гміне Лютомерск пражывалі 7309 чалавек, шчыльнасць — 55 чал./км². Адміністрацыйна падзелена на 31 салецтваў.
Населеныя пункты
На тэрыторыі гміны размешчаны 42 населеныя пункты.
Байкалава
Байкалава (Байкалово) — сяло ў Свярдлоўскай вобласці Расіі. Адміністрацыйны цэнтр Байкалаўскага раёна і Байкалаўскага сельскага паселішча. Размешчана ў вусці рэк Сарабайкі, Ліпаўкі і Елінкі пры іх упадзенні ў раку Іленьку (правы прыток ракі Іленкі, басейн ракі Ніцы). З усходу размяшчаецца сажалка. Знаходзіцца за 200 км (па аўтадарозе за 239 км) на паўночны ўсход ад Екацярынбурга. Бліжэйшыя чыгуначныя станцыі: Таліца (50 км) і Ірбіт (60 км).
Лабна-Агароднікі
Ла́бна-Агаро́днікі (, Лабна-Огородники) — вёска ў Гродзенскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Падлабенскага сельсавета.
Да 2002 года вёска ўваходзіла ў склад Раціцкага сельсавета.
Гісторыя
Упершыню згадваецца ў 1559 у актах валочнай памеры як вёска Агароднікі Лабенскай воласці Гродзенскай эканоміі. У сяр. 16 ст. — 14 гаспадарак, якія мелі 39 коней, 54 валы.
Скорыца
Ско́рыца — рака ў Капыльскім раёне Мінскай вобласці, правы прыток ракі Гніліца (басейн Нёмана). Даўжыня 6,5 км. Пачынаецца за 0,5 км на поўнач ад пасёлка Леніна, упадае ў Гніліцу за 0,7 км на паўночны ўсход ад вёскі Цялядавічы. Рэчышча каналізаванае.
Пескалья
Насельніцтва складае 3718 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 53 чал./км². Займае плошчу 70 км². Паштовы індэкс — 55064. Тэлефонны код — 0583.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святая Дзева Марыя.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
Фрыдрых Генрых Вігерс
Фрыдрых Генрых Вігерс (Friedrich Heinrich Wiggers або Fridrich Hindrich Wiggers, або Friedrich Heinrich Wichers, або Fridrich Hindrich Wichers, 15 сакавіка 1746 — 3 сакавіка 1811) — нямецкі батанік, міколаг і ўрач.
Біяграфія
Фрыдрых Генрых Вігерс нарадзіўся ў горадзе Крэмпе (Штайнбург) 15 сакавіка 1746 года.
У 1780 годзе ён напісаў дысертацыю на тэму Primitiae florae holsaticae.
Фрыдрых Генрых Вігерс памёр у горадзе Хузум 3 сакавіка 1811 года.
Навуковая дзейнасць
Фрыдрых Генрых Вігерс спецыялізаваўся на водарасцях, насенных раслінах і на мікалогіі.
Вуліца Ляшчынскага (Мінск)
Вуліца Ляшчынскага — вуліца ў жылым раёне Кунцаўшчына Фрунзенскага раёна горада Мінска. Названа ў гонар палітыка Юльяна Мар’янавіча Ляшчынскага (1889—1937). Звязвае між сабой вул. Прытыцкага ля станцыі метро «Кунцаўшчына» і вул. Матусевіча да скрыжавання з вул. І. Жыновіча.
Гамафобія
Гамафобія (ад Ὁμός — «падобны, аднолькавы»,  — «страх, боязь») — зборнае азначэнне для розных формаў негатыўнай рэакцыі на праявы гомасексуальнасці, а таксама на звязаныя з ёй грамадскія з’явы. Гамафобія разглядаецца ў афіцыйных міжнародных дакументах Еўрапарламента, а таксама некаторымі сацыялагічнымі інстытутамі ў адным шэрагу з расізмам, ксенафобіяй, антысемітызмам і сексізмам.
Беларусь
Сучаснае беларускае грамадства даволі гамафобнае. 61,9 % жыхароў Беларусі ў 2009 г. выказаліся супраць права гомасексуалаў на публічныя акцыі ў абарону грамадзянскіх правоў. Беларускае заканадаўства не дае права на аднаполыя шлюбы ці грамадзянскія партнёрствы, службу ў арміі адкрытым гомасексуалам, адопцыю дзяцей аднаполымі парамі. Таксама адсутнічае антыдыскрымінацыйнае заканадаўства па прыкмеце сексуальнай арыентацыі. Аднаполыя стасункі паміж поўнагадовымі асобамі былі дэкрыміналізаваныя ў 1994 г. На Беларусі існуе некалькі незарэгістраваных праваабарончых і інфармацыйных ЛГБТ ініцыятыў, напрыклад ГейБеларусь.
У Беларусі за апошнія гады адбылося два дыпламатычных скандала на глебе гамафобіі. У 2005 годзе ўлады абвінавацілі супрацоўніка чэшскага пасольства Паўла Кржываглавага ў сексуальных дамаганнях у адносінах да непаўналетніх падлеткаў і са скандалам выправадзілі яго з краіны.
Расія
У сувязі з намерам сексуальных меншасцей правесці ў 2006 годзе гей-парад у Маскве, «Фонд Грамадскае меркаванне» арганізаваў сацыялагічнае апытанне, у выніку якога былі выяўленыя наступныя тэндэнцыі ў адносінах да расійскага грамадства да сексуальных меншасцей (гомасексуалаў і лесбіянак):
… У расійскім грамадстве няма адназначнага стаўлення да прадстаўнікоў сексуальных меншасцей: амаль палова рэспандэнтаў (47 %), па іх прызнанню, ставяцца да гомасексуалаў і лесбіянак з асуджэннем (прычым такое меркаванне часцей за іншых падзяляюць мужчыны і прадстаўнікі найменш рэсурсных сацыяльных груп: людзі старэйшага ўзросту, малаадукаваныя грамадзяне і сяляне); крыху менш (40 %) — заяўляюць, што яны ставяцца да прадстаўнікоў сексменшасцей без асуджэння (такую пазіцыю часцей падзяляюць жанчыны, моладзь, высокаадукаваныя рэспандэнты, а таксама жыхары Масквы і астатніх мегаполісаў). Яшчэ 13 % апытаных не змаглі выказаць сваё стаўленне да людзей нетрадыцыйнай сексуальнай арыентацыі.
Розныя групы насельніцтва выказваюць рознае стаўленне да секс-меншасцей. Напрыклад, характэрная для падлеткаў-хлопчыкаў кланавасць і нецярпімасць да нетыповых аднагодкаў у цэлым выліваецца і ў значнае непрыманне гомасексуальнасці: падчас анкетавання 1429 маскоўскіх школьнікаў 7, 9 і 11 класаў, праведзенага ў 2001 г., 24,9 % юнакоў сказалі, што «ненавідзяць людзей нетрадыцыйнай арыентацыі і лічаць, што з імі трэба змагацца любымі спосабамі» (сярод дзяўчат так адказалі толькі 2,7 %), а 12,8 % юнакоў і 5,1 % дзяўчат сказалі, што гэтыя людзі іх «раздражняюць» і «іх трэба прымусова змяшчаць у спецыялізаваныя ўстановы».
Як вынікае з гэтай выбаркі, пазіцыя большасці людзей у Расіі альбо нейтральная, альбо непаслядоўная, і толькі 22 % людзей праяўляюць гамафобныя настроі. Пры гэтым вылучаюцца наступныя пазіцыі [20]:
У мэтах барацьбы з праявамі гамафобіі і ўшчымленнем правоў сексуальных меншасцей групай расійскіх гей-актывістаў была прапанавана «Дэкларацыя правоў сексуальных меншасцей у Расіі», а таксама праводзяцца акцыі, накіраваныя на прыцягненне ўвагі сусветнай супольнасці да праблемы гамафобіі ў Расіі. У 2011 годзе Віктар Мілітароў сказаў што «здаровая гамафобія з’яўляецца сёння ці ледзь не адзінай нацыянальнай ідэяй нашага народа».
Еўропа
Паняцце гамафобіі як грамадскай з’явы паўстала ўнутры заходнееўрапейскай сацыякультурнай парадыгмы. Рэзалюцыя Еўрапарламента «Гамафобія ў Еўропе» (па-англійску: Homophobia in Europe) ад 18 студзеня 2006 вызначае гамафобію як «ірацыянальны страх і агіду да гомасексуальнасці і да лесбіянак, геяў, бісексуалаў і трансгендерных людзей, заснаваны на прадузятасцях і падобны да расізму, ксенафобіі, антысемітызму і сексізму»(па-англійску an irrational fear of and aversion to homosexuality and to lesbian, gay, bisexual and transgender (LGBT) people based on prejudice and similar to racism, xenophobia, anti-semitism and sexism) — прымаючы, такім чынам, трактоўку гамафобіі як сацыяльнай і культурнай з’явы, а не псіхіятрычнага сіндрому.
ЗША
Геі і лесбіянкі ў ЗША нярэдка падвяргаюцца дыскрымінацыі і розным нападкам. Так, напрыклад, 90 % амерыканскіх геяў і лесбіянак адзначаюць, што адчувалі асабістыя абразы або пагрозы, а каля траціны — падвяргаліся фізічнай агрэсіі. Геі таксама прыводзяць наступныя лічбы: у сярэднім амерыканскі школьнік чуе гамафобныя выказванні 26 раз у дзень. Каля 31 % маладых геяў і лесбіянак у 2005 годзе падвергнуліся фізічнай агрэсіі ў школе. Вядомым прыкладам гамафобіі ў ЗША з’яўляецца забойства Мэцью Шэпарда.
Ірак
У Іраку, у апошнія гады геі і лесбіянкі сталі мішэнню для мусульманскіх рэлігійных фанатыкаў, якія наладзілі сапраўднае паляванне за асобамі «нетрадыцыйнай» арыентацыі, у выніку якой дзесяткі іракцаў-геяў былі жорстка забітыя.
Ізраіль
Даволі напружаная сітуацыя складваецца ў Ізраілі. У 2005 годзе падчас правядзення гей-параду прыхільнікі артадаксальнага іўдаізму шпурлялі ў дэманстрантаў бутэлькі з мачой і пакеты з фекаліямі. Некаторыя пратэстоўцы неслі лозунгі «Гомасексуалізм — гэта захворванне». Адзін з праціўнікаў шэсця цяжка параніў нажом гея і лесбіянку. Раней мэр Іерусаліма спрабаваў забараніць гей-парад, аднак суд пастанавіў, што для адмены недастаткова падстаў, і абавязаў гарадскія ўлады забяспечыць бяспеку мерапрыемства, размясціць сцягі для шэсця з вясёлкавай сімволікай і пакрыць арганізатарам частку выдаткаў.
Эстонія
У некаторых краінах былога сацыялістычнага лагера праблема гамафобіі не менш актуальная. Так, з-за высокага ўзроўню гамафобіі ў Эстоніі ў 2006 годзе краіну пакінуў нідэрландскі пасол.
Балгарыя
У Балгарыі традыцыйна моцныя гамафобскія настроі. Па афіцыйных дадзеных Еўрапейскага агенцтва па асноўных правах (FRA), Балгарыя з’яўляецца краінай з самай нізкай памяркоўнасцю да ЛГБТ ва ўсім Еўрапейскім саюзе па стане на 2009 і 2011 гады. З 2008 года ў чэрвені штогод праводзяцца гей-парады ў сталіцы Сафіі, але да гэтага часу маршрут шэсця ні адзін раз не быў абвешчаны папярэдне з меркаванні бяспекі. Парады ахоўваюцца сотнямі паліцыянтаў і прыватных ахоўнікаў, але тым не менш кожны год удзельнікі падвяргаюцца нападам нацыяналістаў і скінхэдаў. У 2008 годзе ў Барысаўскім садку ў Сафіі памёр у выніку збіцця 25-гадовы студэнт-медык Міхаіл Стаянаў. На паліцэйскім допыце забойцы Р. Кірчаў і А. Георгіяў, якія да моманту дзеі былі непаўналетнімі, заявілі, што напалі на незнаёмага ім Стаянава таму, што ён выглядаў «па-гейску», а яны хацелі «ачысціць парк ад геяў». Забойцы дзейнічалі ў групе з пяці-шасці чалавек. Паліцыя даказала, што гэтая група здзейсніла як мінімум 10 нападаў на ЛГБТ і цыган у гарадскіх парках Сафіі. Іх дзейнасць з’яўляецца часткай практыкі «патрулявання» гарадскіх паркаў нацыяналістамі і скінхэдамі, якія «палююць» на ЛГБТ і цыган. Хоць антыцыганскія хваляванні ў Балгарыі ў 2011 годзе былі скіраваныя перш за ўсё супраць цыган, ЛГБТ таксама знаходзіліся «пад прыцэлам» і некалькі дзён не маглі перасоўвацца свабодна па вуліцах з-за небяспекі апынуцца ахвярай гамафобскага нападу. Самыя моцныя гамафобные настроі існуюць у гарадах Сафія, Пазарджык, Плоўдзіў, Старая-Загора, Русе, Вяліка-Тырнава, Габрава, Варна і Бургас.