cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Міжвузелле
Звычайна на сцябле узнікае шмат вузлоў і міжвузелляў. Ад даўжыні міжвузелляў залежыць даўжыня сцябла.
Камароўская (станцыя метро, Мінск)
Камароўская  — запраектаваная станцыя трэцяй чаргі Зеленалужскай лініі Мінскага метрапалітэна, якую плануецца размясціць на скрыжаванні вуліц Максіма Багдановіча і Веры Харужай. Назву станцыя атрымала ад гістарычна раёна Камароўка. Першапачатковая праектная назва — Веры Харужай. Увогуле трэцяя чарга Зеленалужскай лініі будзе складацца з 4 станцый: «Прафсаюзная», «Пярэспа», «Камароўская» і «Парк Дружбы Народаў». Паводле планаў, будаўніцтва павінна быць скончана да 2028-2029 года.
Праект
Станцыя пачне будавацца пасля праходкі тунэляў Парк Дружбы Народаў — Прафсаюзная.
Мід
Мід:
IC 2059
IC 2059 — галактыка тыпу SB0 (кампактная выцягнутая галактыка) ў сузор’і Эрыдан.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Суднабудаўнічая прамысловасць Украіны
Суднабудаўнічая прамысловасць Украіны — галіна, прадпрыемствы якой будуюць і рамантуюць судны ўсіх тыпаў (грузавыя, пасажырскія, рыбапрамысловыя, ваенныя і гэтак далей) і іншыя плывучыя збудаванні.
Часы казацтва
Украінскае суднабудаванне актыўна пачало развівацца ў часы казацтва, калі запарожскія казакі пачалі здзяйсняць марскія паходы. Будаваліся як малыя лодкі — чайкі, так і вялікія аднамачтавыя караблі. Паколькі мора кантралявалася Асманскай імперыяй, то суднабудаванне развівалася ў раёне каля, якія былі асноўнай крыніцай пастаўкі драўніны.
Дасавецкія часы
Ва Украіне першую суднабудаўнічую верф для будаўніцтва ваенных судоў пабудавалі ў 1788 годзе ў Мікалаеве. У 1862 у Кіеве заснавана машынабудаўнічае прадпрыемства, якое пазней пераўтворана ў суднабудаўнічы завод. У 1895—1897 гадах пабудавана два суднабудаўнічых завода ў Мікалаеве. Усяго ва Украіне ў 1913 годзе дзейнічала 7 суднабудаўнічых і суднарамонтных прадпрыемстваў (у Мікалаеве, Херсоне, Адэсе і інш.), акрамя таго, у Таганрозе і Наварасійску.
Вага суднабудавання Украіны ў Расійскай імперыі была нязначная (13 %). Суднабудаванне ва Украіне развілося ў 1920-30-х гадах; у 1928-29 яно давала 14 % прадукцыі ўсяго машынабудавання, а яго вага ў СССР павялічылася. Пабудаваны шэраг новых заводаў і рэканструяваны старыя; пасля Другой сусветнай вайны ў другі раз адбылося аднаўленне і рэканструкцыя разбураных заводаў і пабудова новых.
Перыяд УССР
У СССР асноўныя прадпрыемствы суднабудаўнічай прамысловасці былі размешчаны ў Мікалаеве, Адэсе, Херсоне, Кіеве; меншыя (пераважна суднарамонтныя) у Севастопалі, Жданове, Керчы, а за межамі УССР — у Таганрозе, Наварасійскім, Туапсэ; рачныя суднарамонтныя ў Запарожжы, Днепрапятроўску, Кіліі, Чарнобылі і іншыя.
Найбуйнейшыя заводы:
Гарналыжны спорт
Гарналыжны спорт — спуск на лыжах па спецыяльна абсталяваных на горных схілах трасах з дакладным фіксаваннем часу спуску. Від спорту, а таксама папулярны від актыўнага адпачынку мільёнаў людзей па ўсім свеце. Уключае спаборніцтвы па слаламе, слаламе-гіганце, супергіганце, скарасным спуску, а таксама двухбор'е (слалам і скарасны спуск).
Дысцыпліны
Слалам — спуск па трасе даўжынёй 450—500 м, з перападам вышынь паміж стартам і фінішам 60—150 м. Траса размечана варотамі (шырыня 3,5—4 м, адлегласць паміж імі ад 0,7 да 15 м), праз якія павінны праехаць спартсмены. За пропуск варот ці перасячэнне іх адной лыжай слаламіст падлягае дыскваліфікацыі. Скорасць на трасе да 40 км/гадз. Пераможца вызначаецца па суме часу дзвюх спроб на розных трасах.
Суднабудаўнічая прамысловасць Украіны
Незалежная Украіна
Зараз у Украіне будуюць судны розных тыпаў, сярод іншага сухагрузныя, наліўныя танкеры, кітабойныя базы, маразільныя рыбалоўныя траўлеры, прыёмна-транспартныя, рэфрыжэратары, лесавозы, сейсмаразведвальныя,, грузапасажырскія і іншыя. Акрамя суднабудаўнічных дзейнічаюць суднарамонтныя прадпрыемствы.
Гарналыжны спорт
Дысцыпліны
У слаламе-гіганце даўжыня трасы 800—2000 м, перапад вышынь 200—500 м, шырыня варот да 8 м, адлегласць паміж імі 15—20 м. Скорасць праходжання трасы да 65 км/гадз. У мужчын пераможца вызначаецца па суме часу ў дзвюх спробах на дзвюх розных трасах, у жанчын адна спроба.
Суднабудаўнічая прамысловасць Украіны
Незалежная Украіна
У першым паўгоддзі 2002 года заводы выпусцілі прадукцыі на суму 270 млн грыўняў ($51 млн.), што на 14,8 % больш, чым за аналагічны перыяд мінулага года.
Паляпшэнне сітуацыі ў суднабудаўнічай галіне шмат у чым звязана з яе структурнай перабудовай. У адкрытыя акцыянерныя таварыствы пераўтворана пераважная большасць прадпрыемстваў. Ад заводаў аддзяліліся няпрофільныя вытворчасці і ператварыліся ў самастойныя гаспадарчыя суб’екты. Заводы пазбавіліся сацыяльнай сферы, якая патрабавала значных выдаткаў на ўтрыманне.
Гарналыжны спорт
Дысцыпліны
Скарасны спуск па трасе даўжынёю 2000—4000 м з перападам вышынь 500—1000 м. Шлях лыжніка вызначаецца рэльефам і размешчанымі на трасе варотамі. Скорасць 100 і болей км/гадз.
Суднабудаўнічая прамысловасць Украіны
Незалежная Украіна
Спрыяльным фактарам стала кааперацыя шэрагу ўкраінскіх заводаў, якая наладзілася з еўрапейскімі суднабудаўнікамі: ва Украіне будуюць карпусы суднаў, а дабудоўваюць іх у Еўропе. Дзякуючы такой схеме замовы на будаўніцтве карпусоў суднаў розных тыпаў сёння маюць «Damen Shipyards Okean», суднабудаўнічыя заводы «» (Керч), «Ленінская кузня» (Кіеў), Кіеўскі і Кілійскі суднабудаўніча-суднарамонтныя заводы.
Гарналыжны спорт
Гісторыя
Радзімай гарналыжнага спорту з'яўляюцца Альпы, на большасці моў сама назва гэтага віду азначае «альпійскія лыжы» (Alpine skiing, Ski alpin, Ski Alpin, Esqui alpino, Sci alpino). Першыя правілы гарналыжнага спорту распрацаваны ў 1922 англічанінам А. Лунам. Першыя спаборніцтвы (схарасны спуск) адбыліся ў 1923 у Швейцарыі. 3 1930 праводзяцца чэмпіянаты свету, з 1936 гарналыжны спорт у праграме Алімпійскіх гульняў. 3 1966 штогод разыгрываецца Кубак свету.
Суднабудаўнічая прамысловасць Украіны
Незалежная Украіна
Аднак нямала праблем застаецца. На шэрагу прадпрыемстваў працягваецца будаўніцтва суднаў па раней заключаных стратных кантрактах. Заводы маюць велізарныя цяжкасці з атрыманнем крэдытаў для мадэрнізацыі вытворчасці, з недахопам абаротных сродкаў, з загрузкай магутнасцяў.
У 2006 годзе аб’ёмы вытворчасці суднабудаўнічых прадпрыемстваў Украіны дасягнулі 2303 млн грн., пры гэтым рост вытворчасці адносна 2005 года склала 11,1 %. Партфель заказаў на 2007 год складае 42 судны на суму 248 млн даляраў, у тым ліку 14 поўнакамплектных на суму 156 млн даляраў (для параўнання: у 2006 годзе партфель заказаў склаў 52 адзінкі на суму 329,7 млн даляраў).
У цэлым, за 2000—2006 у суднабудаванні Украіны намеціліся станоўчыя тэндэнцыі. Як сведчаць дадзеныя, на працягу 2006 года суднабудаўнічымі заводамі было пабудавана і перададзена заказчыкам 26 судоў і плаўсродкаў, 206,9 тысяч тон, на суму $135 млн у тым ліку на экспарт — $99,6 млн, на ўнутраны рынак — $35,9 млн.
Гарналыжны спорт
Гарналыжны спорт у Беларусі
У 1962 годзе была створана Беларуская Федэрацыя гарналыжнага спорту і скачкоў з трампліна, якую ўзначаліў Грышчанка. Тады ж спаборніцтвы па слаламе былі ўключаныя ў комплексны залік зімовых спартакіяд Рэспублікі. У 1964 годзе па ініцыятыве федэрацыі было прынята рашэнне аб будаўніцтве гарналыжнай базы ў Раўбічах.
Суднабудаўнічая прамысловасць Украіны
Пасля расійскага ўварвання
Асацыяцыя «» зрабіла аналіз сітуацыі ў галіне за 2017 год, які сведчыць, што пачынаючы з 2016 года ўкраінскае суднабудаванне пераадолела працэс стагнацыі і пачаўся паступовы рост вытворчасці. У прыватнасці прадукцыя суднабудавання ў 2017 годзе вырасла ўдвая ў параўнанні з 2016 годам. Зразумела, што такое значнае павышэнне абумоўлена эфектам нізкай базы і пакуль рана казаць пра якую-небудзь ўстояную станоўчую дынаміку. Але атрыманыя дадзеныя — гэта відавочная падстава для надзеі і аптымізму.
Гарналыжны спорт
Гарналыжны спорт у Беларусі
У лютым 1976 года ў ваколіцах Мазыра адбыліся першыя ў рэспубліцы спаборніцтвы па слаламе сярод юных спартсменаў.
Суднабудаўнічая прамысловасць Украіны
Пасля расійскага ўварвання
23 мая 2018 года Прэзідэнт падпісаў змены ў Мытны кодэкс, накіраваныя на падтрымку і развіццё айчыннага суднабудавання. Закон, у прыватнасці павялічвае да 730 дзён максімальны агульны тэрмін бяспошліннага ўвозу імпартнай прадукцыі для яе перапрацоўкі на мытнай тэрыторыі Украіны. Гэта створыць дадатковыя магчымасці для развіцця ўкраінскай суднабудаўнічай і суднарамонтнай галіны, росту яе канкурэнтаздольнасці на знешнім рынку. Чакаецца, што Закон будзе спрыяць развіццю воднага транспарту Украіны, суднабудаўнічай і суднарамонтнай галіны і стварэнню новых працоўных месцаў, з прычыны павелічэння колькасці заказаў на суднабудаванне і суднарамонт.
На міжнароднай выстаўцы KADEX-2018, якая завяршылася 26 мая ў Астане (Казахстан), на стэндзе ДК «» прадставілі праект мадэрнізацыі. Яны былі пабудаваныя ў 2012—2017 гадах на казахскай АТ з удзелам Украіны.
3 ліпеня 2018 года прызнаў банкрутам Публічнае акцыянернае таварыства «».
Дзяржаўная ўстанова «» запланавала на 2019 год будаўніцтва новага гідраграфічнага судна арыентыровачным коштам каля 110 млн грн. На судне мяркуецца ўсталяваць эканамічны энергетычны комплекс. Выдаткі на ўтрыманне новага судна ў параўнанні з выдаткамі на дзейнасць наяўнага судна паменшацца прыкладна на 30-40 %. На 2018 год на балансе «» знаходзяцца 65 суднаў. Іх сярэдні ўзрост — 36 гадоў. Гідраграфічных лацмейстэрскіх суднаў марскога класа, якія абсталяваны пад’ёмнай прыладай для працы з буямі, ва ўстанове восем адзінак, а здольных падымаць грузы больш за 3 тон, толькі адно, якое было пабудавана ў 1968 годзе.
У кастрычніку 2018 года стала вядома, што пачне выпуск малых пасажырскіх суднаў для рачных перавозак. На кастрычнік 2018 канструктары прадпрыемства завяршалі працу над запланаваным да выпуску суднам на 45 пасажырскіх месцаў. Арыенціровачны кошт «рачнога трамвайчыка» складзе каля 3,5 млн грн. Актывізацыя суднаходства па рэках Украіны патрабуе значнага абнаўлення рухомага складу, пры чым як грузавога, так і пасажырскага. Апошняе рачное пасажырскае судна сышло са стапеля ўкраінскіх прадпрыемстваў яшчэ ў пачатку 90-х гадоў.
У кастрычніку 2018 года выканаў і паспяхова абараніў дзве навукова-даследчыя працы — «Прапрацоўка магчымасці стварэння карабля супрацьміннай абароны. Абгрунтаванне выбару тактыка-тэхнічных характарыстык», шыфр «Бурштын», і «Мабільны вымяральны комплекс», шыфр «Актагон». Работы выкананы ў інтарэсах адпаведных планаў развіцця ВМС Украіны.
У маі 2019 года ў рамках падрыхтоўкі да стварэння Мікалаеўскага суднабудаўнічага кластара абмеркавалі стварэнне навучальнага цэнтра новага тыпу па падрыхтоўцы судназборшчыкаў і зваршчыкаў для агульнай карысці прадпрыемстваў кластара. Плануецца стварэнне высокатэхналагічнага навучальнага цэха, насычанага сучасным абсталяваннем — машынамі тэрмічнай рэзкі з ЛПК, гнуткавымі вальцамі, кран-бэлькамі, зварачным абсталяваннем, што дасць магчымасць не проста рыхтаваць спецыяліста высокага ўзроўню, а падняць сам працэс падрыхтоўкі на новы ўзровень — цалкам мадэляваць у навучальным працэсе тэхналогію працы брыгад па зборцы суднавых секцый. Такім чынам кваліфікацыя падрыхтаваных зборшчыкаў і зваршчыкаў будзе адказваць патрэбам рынку. Пад стварэнне гэтага навучальнага цэнтра прыцягваюцца гранты і інвестыцыі пад эгідай.
18 мая 2019 года быў спушчаны на ваду першы Nibulon Max. Гэта першае судна такіх памераў, якое будуецца на заводзе «Нибулон» і самае доўгае кранавае судна класу «рака-мора» за апошнія 25 гадоў, пабудаванае ва Украіне.
У маі 2019 года КБ «Гранд Інжынірынг» завяршыла праект новага гідраграфічны судна праекта 50421. Папярэдні флагман ДУ «» с. 54020 «Адэса» быў пабудаваны ў 2007 годзе і застаўся ў акупаваным Крыме. Як і на папярэдніку, галоўным рабочым інструментам новабудоўлі стане гідраўлічны кран «Palfinger», усталяваны на верхняй палубе.
Агульныя аб’ёмы рэалізаванай прадукцыі суднабудаўнічых прадпрыемстваў Украіны ў 2018-м годзе склалі амаль 3 млрд грн. Гэта на 32 % больш чым у 2017 годзе. У той жа час паслуг па суднарамонту выканана на 501 млн грн, што на 47 % больш чым у папярэднім годзе. Адлічэнні ў бюджэты ўсіх узроўняў выраслі на 24 % і склалі каля 952 млн грн. Прыбытковымі былі амаль усе прадпрыемствы.
Колькасць занятых у суднабудаванні/рамонце суднаў вырасла на 442 чалавекі. Усяго, на суднабудаўнічых прадпрыемствах працуе больш за 5000 чалавек. Сярэдняя мінімальная зарплата на прадпрыемствах складала ₴ 5000, а максімальная — ₴ 19400.
Тройку лідэраў галіны складаюць ССЗ «Нібулон», ПАТ «Завод „Кузня на Рыбальскім“, і ТАА „Смарт Мерытайм груп“.
Прадпрыемствы
Па выглядзе выконваемых работ і вытворчасцей, якія з’яўляюцца на прадпрыемстве адрозніваюць:
Галіновыя СМІ
СМІ ў суднабудаўнічай і суднарамонтнай галіны асвятляюць навіны прадпрыемстваў і заводаў, звязаных з будаўніцтвам і рамонтам судоў.
Руцянэ-Ніда (гміна)
Руця́нэ-Ні́да (Ruciane-Nida) — вяскова-гарадская гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Пішскага павета Вармінска-Мазурскага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Руцянэ-Ніда. Плошча гміны складае 357,74 км². Станам на 2004 год у гміне Руцянэ-Ніда пражывалі 8619 чалавек, шчыльнасць — 24,1 чал./км². Адміністрацыйна падзелена на 16 салецтваў.
Населеныя пункты
На тэрыторыі гміны размешчаны 46 населеных пунктаў.
Хрустальны
Хрустальны:
Таісія Паўлаўна Клімава
Таісія Паўлаўна Клімава — беларускі ўрач-афтальмолаг. Кандыдат медыцынскіх навук (1953). Заслужаны ўрач Беларускай ССР (1975).
Біяграфія
Працавала ў клініцы вочных хвароб Беларускага інстытута ўдасканалення ўрачоў у Мінску.
Нагалес (Арызона)
Нагалес (Nogales) — горад у акрузе Санта-Круз, Арызона. Насельніцтва — 20,837 чалавек (2010), 20,407 чалавек (2014). Нагалес з’яўляецца часткай аб’яднанай статыстычнай вобласці Тусона-Нагалеса. Горад з’яўляецца акруговым цэнтрам акругі Санта-Круз.
Енэ
Енэ (Jenne) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Лацыё, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Рым.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы.
Ліянель Месі
Ліяне́ль Андрэ́с Ме́сі (Lionel Andrés Messi; нар., , Аргенціна) — аргенцінскі футбаліст, нападнік амерыканскага клуба «Інтэр Маямі» і нацыянальнай зборнай Аргенціны.
Чэмпіён свету 2022 года, уладальнік Кубка Амерыкі 2021 года. У 2009, 2010, 2011, 2012, 2015, 2019 і 2022 гадах быў прызнаны найлепшым футбалістам года па версіі FIFA.
Раннія гады
Нарадзіўся 24 чэрвеня 1987 года ў Расарыа, Аргенціна. Ягоны бацька Хорхе Месі працаваў на фабрыцы, а маці Селія Месі (Кучыціні) — часткова занятая прыбіральшчыца. Сям’я ягонага бацькі паходзіць з італьянскага горада Анкона, адкуль ягоны прашчур Анджэла Месі эміграваў у Аргенціну ў 1883 годзе. Ліянель мае двух старэйшых братоў — Радрыга і Маціяса, а таксама сястру Марыю Соль. Месі стаў займацца футболам ва ўзросце пяці гадоў, выступаючы за мясцовы клуб «Грандолі». На першыя трэніроўкі яго прывозіла бабуля, якая была адзінай у сям’і, хто хацеў бачыць Ліянеля футбалістам. Пасля «Грандолі» Ліянель перайшоў у «Ньюэлс Олд Бойз», які таксама базуецца ў Расарыа. Ва ўзросце дзесяці гадоў у Ліянеля дыягназавалі дэфіцыт гармона росту. «Рывер Плэйт» праяўляў інтарэс да хлопца, але не меў дастатковых сродкаў на ягонае лячэнне. Калі Ліянелю было 13 гадоў, адзін з акцыянераў «Барселоны» даведаўся пра маладога гульца. Пасля прагляду футбаліста спартыўны дырэктар клуба Карлас Рэшак здолеў пераканаць савет дырэктароў аплаціць пераезд сям’і Месі ў Еўропу і ягонае лячэнне.
Клубная кар’ера
З 13 гадоў Ліянель гуляў у моладзевым складзе «Барселоны», у першым жа сваім матчы аформіўшы «покер». За асноўны склад іспанскага клуба Месі дэбютаваў 17 кастрычніка 2003 года ў таварыскай сустрэчы з партугальскім «Порту». Пасля матча газета «El Mundo» напісала: «У гэтага хлопца левая нага Марадоны, хуткасць Кройфа і пас Раналдынью».
22 снежня 2020 форвард «Барселоны» стаў найлепшым бамбардзірам у гісторыі футбола па галах за адзін клуб. Забіўшы свой 644-ы мяч, ён пераўзыйшоў дасягненне Пеле.
1 ліпеня 2021 года па заканчэнні кантракта з «Барселонай» стаў свабодным агентам. Планавалася, што будзе падпісана новае пагадненне, аднак 5 жніўня клуб абвясціў, што новы кантракт не можа быць заключаны з-за фінансавых абмежаванняў Ла Лігі. 10 жніўня Месі падпісаў двухгадовае пагадненне з французскім «Пары Сен-Жэрмен» з магчымасцю падаўжэння яшчэ на год. У новым клубе ён атрымаў кашулю з нумарам 30, пад якім выступаў у пачатку кар’еры ў «Барселоне».
У чэрвені 2023 года «Пары Сен-Жэрмен» абвясціў, што Месі пакідае каманду па заканчэнні кантракта. Неўзабаве нападнік на прэс-канферэнцыі заявіў, што далучыцца да амерыканскага клуба «Інтэр Маямі». 15 ліпеня 2023 года афіцыйна падпісаў з клубам кантракт на 2,5 гады.
Міжнародная кар’ера
Да свайго дэбюту ў моладзевай камандзе Аргенціны Ліянель Месі атрымаў запрашэнне выступаць за нацыянальную зборную Іспаніі, але адхіліў яго. У чэрвені 2004 года ён нарэшце дэбютаваў у складзе нацыянальнай зборнай Аргенціны ў матчы супраць Парагвая.
Разам са сборнай Аргенціны перамог на чэмпіянаце свету 2022 у Катары, упершыню выйграўшы залаты медаль на сусветным форуме. Быў прызнаны найлепшым гульцом турніра. 27 лютага 2023 года ён стаў уладальнікам узнагароды ФІФА найлепшаму футбалісту 2022 года.
Клубныя
Барселона:
«Пары Сен-Жэрмен»:
Міжнародныя
Зборная Аргенціны:
Варшаўская фондавая біржа
Варшаўская фондавая біржа — найбуйнейшая фондавая біржа ў Цэнтральнай і Усходняй Еўропе. Ажыццяўляе сваю дзейнасць у Варшаве, Польшча. Пачала сваю біржавую дзейнасць 16 красавіка 1991 года.
Асноўныя індэксы:
Градзянец (Ушацкі раён)
Градзяне́ц (, Гроденец) — вёска ва Ушацкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Ушацкага сельсавета.
Да 18 чэрвеня 1985 года вёска ўваходзіла ў склад Лутаўскага сельсавета, да 8 красавкіа 2004 года — у склад Сарочынскага сельсавета.
Севільскі ўніверсітэт
Севільскі ўніверсітэт (Universidad de Sevilla) — іспанская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта з сядзібай у горадзе Севілья ў аўтаномнай супольнасці Андалусія.
Трнаўскі край
Трнаўскі край (Trnavsky kraj) — адзін з васьмі краёў Славакіі з адміністрацыйным цэнтрам у горадзе Трнава. Размешчаны на захадзе Славакіі і складаецца з 7 раёнаў:
Мяжуе з Аўстрыяй, Чэхіяй і Венгрыяй.
Статыстычныя дадзеныя (2001)
Нацыянальны склад
Канфесійны склад
Бахановіч
Бахановіч — прозвішча.
Кёрлінг
Кёрлінг (curling) — зімовы алімпійскі від спорту, гульня на лёдзе паміж дзвюма камандамі, мэта якой размясціць цяжкую гранітную шайбу (камень) бліжэй да цэлі, чым шайба каманды-суперніка. Па сваім прынцыпе гульня падобная на боўлінг на траве.
У кёрлінг гуляюць дзве каманды па чатыры іграка, якія па чарзе кідаюць гладкія адпаліраваныя гранітныя шайбы па ледзяной дарожцы ў напрамку да цэлі, адзначанай на дарожцы канцэнтрычнымі кругамі. Два іграка дапамагаюць накіраваць шайбу ў патрэбную кропку з дапамогай адмысловых шчотак, якімі яны націраюць лёд у напрамку руху шайбы. Гульня дзеліцца на энды, у кожным з якіх камандам налічваюцца ачкі, у залежнасці ад таго, колькі сваіх шайбаў апынуліся бліжэй да цэлі, чым бліжэйшая шайба каманды-суперніка. Гульня складаная, як тэхнічна, так і стратэгічна.
IC 2060
IC 2060 — галактыка тыпу E-S0 (эліптычная спіральная галактыка) ў сузор’і Сетка.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Шкотава
Шкотава (Шко́тово) — пасёлак гарадскога тыпу, утварае Шкотаўскае гарадское паселішча ў Шкотаўскім раёне Прыморскага края Расіі, на беразе Усурыйскага заліва. Насельніцтва — 4734 чалавекі (2021).
Руда Малянецка (гміна)
Ру́да Маляне́цка (Ruda Maleniecka) — вясковая гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Канэцкага павета Свентакшыскага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Рудзе Малянецкай. Плошча гміны складае 110,03 км². Станам на 2004 год у гміне Руда Малянецка пражывалі 3390 чалавек, шчыльнасць — 30,8 чал./км². Адміністрацыйна падзелена на 18 салецтваў.
Дурэскі ўніверсітэт імя Аляксандра Маісі
Дурэскі ўніверсітэт імя Аляксандра Маісі (Universiteti "Aleksandër Moisiu" Durrës) — албанская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта з сядзібай у горадзе Дурэс. Названы ў гонар акцёра Аляксандра Маісі.
Аўтамабільныя нумары
Першапачаткова прыналежнасць аўтамабіля вызначалася наклейкамі на вокнах, але цяпер, паступова, усе краіны пераходзяць на вызначэнне на аўтамабільных нумарах.
Гесем
Гесем — тэрыторыя, якая, паводле Бібліі, размяшчалася ў Ніжнім Егіпце, дзе жылі яўрэі ад часоў патрыярха Якава да свайго выхаду пры Майсею. У гэтай акрузе працай нявольнікаў былі пабудаваны пагранічныя гарады Піфан і Рамсес, якія служылі для егіпецкіх фараонаў апорнымі пунктамі, адкуль яны пачыналі свае ваенныя паходы ў Азію.
Карамболь (тэлеперадача)
«Карамбо́ль» — беларуская ў фармаце  з вядучым Ягорам Хрусталёвым, якая выходзіла на тэлеканале БТ. Выходзіла ў эфір да 2000 года, удзельнікамі ў розныя часы былі Юрый Якаўлеў,, , , , Земфіра, , Юрый Клінскіх, , Анжаліка Агурбаш, Рыгор Барадулін, Уладзімір Мулявін.
Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2017
Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2017 (27-ы чэмпіянат Рэспублікі Беларусь па футболе ў Другой лізе) — трэці па рангу дывізіён (пасля Вышэйшай і Першай ліг) па футболе сярод беларускіх каманд 2017-га года.
У турніры разыгрывалася дзве пуцёўкі ў Першую лігу 2018. Лідарства хутка пасля пачатку турніру захапіў жыткавіцкі ЮАС. За другое месца пэўны час шла барацьба паміж «Чысцю» і «Клецкам», аднак у выніку «Чысць» здолела замацавацца на другім радку і нават стала пагражаць ЮАС. Тым не менш, жыткавіцкая каманда захавала першы радок табліцы, за некалькі тураў да фінішу разам з «Чысцю» забяспечыўшы выхад у Першую лігу.
Склад удзельнікаў
Пераможцы Другой лігі 2016 — «Хваля», «Асіповічы» і «Клецк» — атрымалі права ўдзельнічаць у Першай лізе. Аднак «Асіповічы» і «Клецк», не маючы спачатку дастатковых сродкаў на ўдзел у Першай лізе, доўгі час вагаліся наконт удзелу. У выніку, «Асіповічы» заявіліся ў Першую лігу, а «Клецк» вырашыў застацца ў Другой лізе. Яму на змену былі запрошаны «Нёман-Агра» і «Маладзечна-ДЮСШ-4», амаль перад самым пачаткам Першай лігі стаўбцоўскі клуб пацвердзіў свой удзел у турніры.
Папярэдні склад Другой лігі сезону 2017 года быў абвешчаны ў канцы сакавіка ў складзе 14 клубаў. Аднак пазней ад удзелу адмовіўся мазырскі «Мантажнік», а замест ДЮСШ-ДБК быў заяўлены створаны на яго базе рэчыцкі «Спутнік». Ужо перад самым стартам турніру да лігі далучылася гомальская «Зборная ТФ», у выніку колькасць удзельнікаў лігі склала 14 каманд.
Бамбардзіры
Крыніца: Football.By
Руда-Гута (гміна)
Ру́да-Гу́та (Ruda-Huta) — вясковая гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Хэлмскага павета Люблінскага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Рудзе-Гуце. Плошча гміны складае 112,48 км². Станам на 2009 год у гміне Руда-Гута пражывалі 4831 чалавек, шчыльнасць — 42,94 чал./км². Адміністрацыйна падзелена на 15 салецтваў.
Канстанцін Іванавіч Бахановіч
Канстанцін Іванавіч Бахановіч (1931 —) — беларускі ўрач-гігіеніст, арганізатар аховы здароўя. Заслужаны ўрач БССР (1976).
Біяграфія
Выпускнік Мінскага дзяржаўнага медыцынскага інстытута (1957).
Урач Магілёўскай гарадской станцыі хуткай медыцынскай дапамогі, начальнік штаба медыцынскай службы грамадзянскай абароны Магілёўскага гарадскога аддзела аховы здароўя (1957—1960), галоўны ўрач Магілёўскай гарадской санэпідстанцыі (1960—1962), галоўны ўрач паліклінікі № 2 г. Магілёва (1962), загадчык Магілёўскага гарздададдзела (1962—1970), галоўны ўрач Магілёўскай абласной бальніцы (1970—1997), загадчык аддзялення (з 1997).
Прэскат
Прэскат:
Антоній Алаіз Міштольд
Антоній Алаіз Міштольд (Antanas Aloyzas Mištautas, Antinio Aloyzio Misztołt, Antoni Alojzy Misztołd; 28 мая 1685, Навагрудскі павет — 25 лістапада 1740, Віцебск ) — святар, педагог.
Уступіў у Таварыства Ісуса у Вільні. Атрымаў ступень доктара філасофіі ў Віленскай акадэміі, а пасля выкладаў там метафізіку і этыку. Рэктар езуіцкіх калегіумаў у Навагрудку (1726—1731), Полацку (1731—1735) , Нясвіжы (1735—1738) , і суперыёр Віцебскага езуіцкага калегіума (1738—1740) (Дата сканчэння паўнамоцтваў суперыёра, якая падаецца Я. Гіжыцкім і Л. Гжэбнем — 1741 г. , напэўна, з’яўляецца памылковай, бо пад канец 1740 г. А. А. Міштольд ужо памёр).
Апублікаваў прысвечаную Яну Фрыдэрыку Сапегу панегірычную гісторыю роду Сапег (Historia illustrissimae domus Sapiehanae. Ab origine et antiquitate sua genealogico syllabo per gloriosos heroum ejusdem ac connexarum familiarum progressus in praesens saeculum deducta, Вільня, 1724).
Беразнякі
Назву Беразнякі маюць:
2000 год у гісторыі тэлебачання
2000 год быў адзначаны шэрагам падзей у тэлебачанні.
IC 2061
IC 2061 — галактыка тыпу NF (у працэсе падцверджання) ў сузор’і Цялец.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Windows 7
Windows 7 — аперацыйная сістэма сямейства Microsoft Windows NT, лінейкі аперацыйных сістэм, якія выкарыстоўваюцца на карыстальніцкіх персанальных камп’ютарах. У стадыі распрацоўкі гэта аперацыйная сістэма мела кодавую назву «Vienna».
Асноўныя асаблівасці
У гэтай аперацыйнай сістэме рэалізаваная падтрымка Unicode 5.1. Панэль пошуку Instant Search зараз распазнае больш моў.
Дадзеная АС валодае падтрымкай multitouch-кіравання. Усе версіі АС ўключаюць 50 новых шрыфтоў. Існуючыя шрыфты дапрацаваныя для карэктнага адлюстравання ўсіх знакаў. Windows 7 — першая версія Windows, якая ўключае больш шрыфтоў для адлюстравання нелацінскіх знакаў, чым для адлюстравання лацінскіх. Панэль кіравання шрыфтамі таксама была палепшана — прадвызначана ў ёй будуць адлюстроўвацца толькі тыя шрыфты, раскладка для якіх усталявана ў сістэме.
Windows 7 падтрымлівае псеўданімы для папак на ўнутраным узроўні. Напрыклад, папка Program Files у некаторых лакалізаваных версіях Windows была перакладзена і адлюстроўвалася з перакладзеным імем, аднак на ўзроўні файлавай сістэмы заставалася англамоўнай. Таксама ў сістэму (акрамя версіі Windows 7 Starter і Windows 7 Home Basic) убудавана каля 120 фонавых відарысаў, унікальных для кожнай краіны і моўнай версіі. Дадатковай перавагай Windows 7 можна лічыць больш цесную інтэграцыю з вытворцамі драйвераў. Большасць драйвераў вызначаецца аўтаматычна, пры гэтым у 90 % выпадкаў захоўваецца зваротная сумяшчальнасць з драйверамі для Windows Vista.
У Windows 7 была таксама палепшана сумяшчальнасць са старымі праграмамі, некаторыя з якіх было немагчыма запусціць на Windows Vista. Асабліва гэта тычыцца старых гульняў, распрацаваных пад Windows XP. Таксама ў Windows 7 з’явіўся рэжым Windows XP Mode, які дазваляе запускаць старыя праграмы на віртуальнай машыне Windows XP, што забяспечвае практычна поўную падтрымку старых праграм. Новая, 11-я версія DirectX, упершыню выпушчаная іменна ў складзе гэтай АС, мае наступныя паляпшэнні: дабаўлена падтрымка новых вылічальных шэйдэраў, магчымасць многапаточнага рэндэрынгу, палепшаная тэселяцыя, з’явіліся новыя алгарытмы сціскання тэкстур і інш.
Прайгравальнік Windows Media Player 12 атрымаў новы інтэрфейс і стаў сапраўды «ўсёедным», у адрозненне ад папярэдніка, якому патрабавалася вялікая колькасць кодэкаў для прайгравання. Аднак ён не можа прайграваць ліцэнзійныя Blu-Ray дыскі з відэа, але мае магчымасць счытваць і запісваць на іх даныя.
Функцыя аддаленага рабочага стала таксама зведала змены. Была ўведзена падтрымка інтэрфейсу Aero Peek, Direct 2D і Direct3D 10.1, падтрымка некалькіх манітораў, пашырэнняў мультымедыя, DirectShow, а таксама магчымасць прайгравання гуку з нізкімі затрымкамі.
Сеткавая тэхналогія Branch Cache дазваляе кэшаваць змесціва інтэрнэт-трафіку. Калі карыстальніку ў лакальнай сетцы спатрэбіцца файл, які ўжо быў загружаны кім-небудзь з карыстальнікаў яго сеткі, — ён зможа атрымаць яго з лакальнага кэш-сховішчы, а не выкарыстоўваць канал з абмежаванай прапускной здольнасцю. Тэхналогія разлічана на вялікія сеткі і прапануецца для ўкаранення на прадпрыемствах у складзе карпаратыўнай і максімальнай версій АС.
Windows AIK, з дапамогай якога можна ствараць вобраз з любымі канфігурацыямі і наладамі. Такім чынам можна ў Windows 7 дадаць падтрымку USB 3.0, Bluetooth 4.0, DirectX 11.1 і NET.Framework 4.5 па змаўчанні.
Змены закранулі і панэль задач. Цяпер яна павялічана на 10 пікселяў і мае абноўлены знешні выгляд. Таксама на панэлі ўтрымліваюцца толькі значкі без подпісаў, аналагічна Dock ў Mac OS X. Панэль задач можна зрабіць ранейшай, як у Windows Vista ва «Уласцівасцях». У абноўленай панэлі таксама пад «Гадзінамі» стаіць бягучая дата. У правым куце знаходзіцца кнопка «Згарнуць усе вокны». Цікава, але пры навядзенні курсора на значок адкрытай праграмы падсвятленне мяняе колер, калі, напрыклад, значок чырвоны, значыць падсвятленне чырвоная. Таксама панэль задач можна размясціць не толькі ўнізе, але і перамясціць налева, направа і нават ўверх. Таксама, калі ва ўласцівасцях панэлі задач паставіць галачкі на пунктах «Замацаваць панэль задач» і «Выкарыстоўваць маленькія значкі», а ў меню «Кнопкі панэлі задач» выбраць пункт «Групаваць пры запаўненні панэлі задач», то панэль задач набудзе выгляд як у Windows Vista.
Windows 7 таксама атрымала OEM-падтрымку, а таксама падтрымку UEFI у Retail-вобразах Windows 7 SP1. Пры жаданні можна запісаць UEFI-усталёўшчык Windows 7 на USB-накапляльнік. Таксама можна зноў жа самому з дапамогай Windows AIK дадаць падтрымку UEFI цалкам.
Луцкі аўтамабільны завод
Луцкі аўтамабільны завод, ЛуАЗ — савецкі і, пазней, украінскі вытворца калёснай аўтамабільнай тэхнікі, які знаходзіцца ў горадзе Луцк.
Гісторыя
Асноўнай мадэллю, якая выпускалася заводам ЛуАЗ, быў ЛуАЗ 969М. Першая версія гэтага аўтамабіля, ЛуАЗ 969-А, выпускалася на заводах ЗАЗ. Аднак праз некалькі гадоў ЗАЗ перанёс вытворчасць гэтых маленькіх джыпаў менавіта ў Луцк. Рухавік мадэлі 969-А паходзіў з аўтамабіля ЗАЗ-965, меў 900 см3 і толькі 30 конскіх сілаў магутнасці, аднак у адрозненне ад ЗАЗ-965, рухавік размяшчаўся спераду, уздоўж восі аўтамабіля і ў пары быў з 4-ступнёвай механічнай каробкай перадач разам з рэдуктарам. На базе гэтай мадэлі было створана некалькі версій, прычым найбольш цікавай з іх з'яўляецца ЛуАЗ-967 – амфібія, прызначаная ў асноўным для вайскоўцаў.
У 1979 годзе была спыненая вытворчасць мадэлі 969-А і заменена мадэллю 969-М Валынь. Яна адрознівалася ад папярэдняй змененым пярэднім рамянём і рухавіком аб'ёмам 1200 см3 з максімальнай магутнасцю, павялічанай на 4 конскія сілы, да 34 конскіх сіл. Гэтая мадэль экспартавалася за мяжу ў 1980-я гады. У экспартнай версіі выкарыстоўваўся рухавік аб'ёмам 1100 см3 ад «Ford Fiesta».
У пачатку 1990-х гадоў рухавік быў заменены новым рухавіком вытворчасці ЗАЗ аб'ёмам 1100 см3 і магутнасцю 53 конскія сілы, які таксама выкарыстоўваўся на аўтамабілях «Таўрыя». Таксама была зменена назва мадэлі з 969М на 1302. На базе легкавой мадэлі 1302 быў створаны ў 1991 годзе таксама пікап ЛуАЗ-13021.
У 1989 годзе быў створаны прататып ЛуАЗ Прота з рухавіком мадэлі 1302 і пластыкавым кузавам. Ён быў створаны ў дызайн-студыі ў Ленінградзе. Ён так ніколі і не ўвайшоў у вытворчасць.
На базе мадэлі 1302 з'явіліся мадэлі 1302 Фарос, абсталяваныя рухавіком вытворчасці «Lombardini» магутнасцю 36 конскіх сіл і амфібія ЛуАЗ-1901 Геолаг, абсталяваная ў дызельным рухавіком вытворчасці «Lombardini», якая стымулявала б усе тры восі.
У 1994 годзе была прадстаўлена новая мадэль — ЛуАЗ-1301. Гэты аўтамабіль меў зусім новы кузаў, аднак тэхнічная база засталася ранейшай. У 2002 годзе быў прадстаўлены мадэрнізаваны прататып гэтай мадэлі, аднак з-за недахопу грошай, састарэлай канструкцыі і нізкага попыту на гэтую мадэль было вырашана не ўводзіць яе ў вытворчасць. Гэты прататып быў распрацаваны непасрэдна на заводзе ў Луцку і ў прынцыпе мала чым адрозніваўся ад ЛуАЗ Прота, распрацаванага ў 1989 годзе.
У цяперашні час на Луцкім заводзе выпускаюцца (або дакладней мантуюцца) аўтамабілі «Lada», «Kia» і «Hyundai». Ад вытворчасці аўтамабіляў сваёй распрацоўкі адмовіліся.
Ірландская фондавая біржа
Ірландская фондавая біржа (Stocmhalartán na hÉireann) — фондавая біржа ў Ірландыі. Была створана шляхам аб’яднання Коркскай і Дублінскай біржаў, адных з найстарэйшых біржаў у Еўропе, гісторыя якіх цягнецца з 1793 года.
Amatory
[AMATORY] (любоўны) — расійскі рок-гурт з Санкт-Пецярбургу, заснаваны ў 2001 годзе.
Лыжнае дваябор’е
Лы́жнае дваябор'е — алімпійскі від спорту, які спалучае ў сваёй праграме скачкі на лыжах з трампліна і лыжныя гонкі. Іншая назва — паўночная камбінацыя. Першапачаткова найбольш развітым гэты від спорту быў у Нарвегіі: на першых 4 зімовых Алімпіядах (1924, 1928, 1932 і 1936) увесь подыюм займалі нарвежцы, а з 12 даваенных чэмпіянатаў свету нарвежцы выйгралі восем. Па стане на канец Алімпійскіх гульняў 2010 года ў Ванкуверы, нарвежцы выйгралі 11 залатых алімпійскіх медалёў у лыжным дваябор'і, на другім месцы фіны з 4 залатымі медалямі.
У апошнія гады традыцыйная праграма лыжнага дваябор'я зведала істотныя змены. На дадзены момант праводзяцца дзве індывідуальныя дысцыпліны: скачок са звычайнага ці вялікага трампліна (адна спроба) і лыжная гонка на 10 км. вольным стылем. Для кожнай з гэтых дысцыплін дзейнічаюць агульныя правілы з малаважнымі дадаткамі.
Стартавая пазіцыя ўдзельнікаў спаборніцтваў на лыжнай трасе вызначаецца месцам, занятым у скачках з трампліна. Першым сыходзіць на дыстанцыю пераможца, астатнім за кожнае ачко адставання на трампліне налічаецца вызначаная колькасць секунд (сістэма Гундэрсена).
Камандны від — эстафета 4×5 км: кожны з 4 удзельнікаў каманды здзяйсняе па адным скачку, а затым каманды сыходзяць са старту лыжнай эстафеты з улікам агульнага выніку каманды ў скачках.
Раней і індывідуальныя віды, і эстафеты праводзіліся ў іншых фарматах: з трампліна ўдзельнікі здзяйснялі па 2 скачкі, а затым беглі 15 км. (быў таксама спрынт на 7,5 км. пасля аднаго скачку). У эстафеце спартсмены таксама здзяйснялі па 2 скачкі, а яшчэ раней эстафета праводзілася ў фармаце 3×10 км.
Прэскат (Арызона)
Прэскат (Prescott) — горад у акрузе Явапаі (Арызона, ЗША). Плошча — 107,5 км². Насельніцтва — 43 217 чал.
Аралкум (Кызылардзінская вобласць)
Аралкум — станцыя ў Аральскім раёне Кызылардзінскай вобласці Казахстана. Адміністрацыйны цэнтр Аралкумскай сельскай акругі. Код КАТА — 433234100.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва станцыі складала 1081 чалавек (537 мужчын і 544 жанчыны). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у населеным пункце пражывалі 1130 чалавек (575 мужчын і 555 жанчын).
Цярней
Цярней (Терне́й) — пасёлак гарадскога тыпу на паўночным усходзе Прыморскага края Расіі, адміністрацыйны цэнтр Цярнейскага раёна. Пасёлак Цярней стаіць на правым беразе ракі Серабранка, за 3 км ад упадзення яе ў бухту Серабранка Японскага мора. Насельніцтва — 2933 чалавекі (2021).
Дарога да пас. Цярней ідзе на поўнач ад пас. Пластун, адлегласць да Пластуна каля 58 км. Адлегласць па аўтадарозе да Уладзівастока 665 км, да Хабараўска 640 км.
На поўнач ад пас. Цярней ідзе дарога да сяла Малая Кема, адлегласць да Малой Кемы — 112 км.
Адміністрацыйны падзел Славакіі
Славакія з 1996 года дзеліцца на 8 краёў, якія завуцца па назве свайго адміністрацыйнага цэнтра. Края дзеляцца на некалькі раёнаў (okresy, ад.л. okres). Усяго ў Славакіі цяпер 79 раёнаў.
Раёны падзяляюцца на абшчыны (obce), якіх налічваецца 2 891. З іх 130 з'яўляюцца гарадамі (mestá), астатнія — вясковымі абшчынамі.
Апошнія ў сваю чаргу падзяляюцца на кадастравыя раёны (katastrálne územia)
Двор Пліна
Двор Плі́на (, Двор Плино) — вёска ва Ушацкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Ушацкага сельсавета.
Да 9 ліпеня 1965 года вёска ўваходзіла ў склад Селішчанскага сельсавета, пасля — у склад Лутаўскага сельсавета, які ў 2004 годзе быў перайменаваны ва Ушацкі.
Лічэнца
Лічэнца (Licenza) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Лацыа, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Рым.
Насельніцтва складае 1001 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 57 чал./км². Займае плошчу 18 км². Паштовы індэкс — 26. Тэлефонны код — 0774.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
Хамфрыс-Пік
Хамфрыс-Пік  (Humphreys Peak) — самы высокі пункт амерыканскага штата Арызона (вышыня 3851 м), размешчаны ў акрузе Каканіна, на поўнач ад Флагстафа. Сваю назву вяршыня атрымала ў 1870 годзе ў гонар Эндру Хамфрыса (1810—1883), афіцэра арміі Злучаных Штатаў, які быў генералам федэральнай арміі падчас грамадзянскай вайны ў ЗША, а затым стаў начальнікам ваеннага корпуса інжынераў.
Рудка (гміна)
Ру́дка (Rudka) — вясковая гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Бельскага павета Падляскага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Рудцы. Плошча гміны складае 70,21 км². Станам на 2004 год у гміне Рудка пражывалі 2327 чалавек, шчыльнасць — 33,1 чал./км². Адміністрацыйна падзелена на 9 салецтваў.
Населеныя пункты
На тэрыторыі гміны размешчаны 11 населеных пунктаў.
Явіч
Явіч — прозвішча.
IC 2062
IC 2062 — галактыка тыпу * (зорка) ў сузор’і Жырафа.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Флагстаф (Арызона)
Флагстаф (Flagstaff) — горад, размешчаны ў паўночнай частцы штата Арызона на паўднёвым захадзе Злучаных Штатаў. У 2013 годзе насельніцтва складала 68 667 чал. Насельніцтва гарадской агламерацыі — 136 539 чал. З’яўляецца акруговым цэнтрам акругі Каканіна. Горад названы ў гонар флагштока з жоўтай хвоі, зробленага групай пасяленцаў з Бостана для святкавання Стогадовай гадавіны Злучаных Штатаў 4 ліпеня 1876 года.
Халакост
Халакост (holocaust, з  — «цэласпаленне») — пераследаванне і масавае знішчэнне яўрэяў, якія жылі ў Германіі, на тэрыторыі яе саюзнікаў і на акупаваных імі тэрыторыях падчас Другой сусветнай вайны ; сістэматычнасць пераследавання і знішчэнне еўрапейскіх яўрэяў нацысцкай Германіяй і калабарантамі на працягу 1933—1945 гадоў. Разам з генацыдам армян у Асманскай імперыі і генацыдам у Руандзе з’яўляецца адным з самых вядомых прыкладаў генацыду ў XX стагоддзі. У шырокім сэнсе Халакост — пераследаванне і масавае знішчэнне нацыстамі прадстаўнікоў розных этнічных і сацыяльных груп (савецкіх ваеннапалонных, палякаў, яўрэяў, цыган, гомасексуальных мужчын, масонаў, безнадзейна хворых і інвалідаў і інш.) у перыяд існавання нацысцкай Германіі.
Этымалогія слова
Англійскае слова «holocaust» запазычанае з лацінскай Бібліі (дзе выкарыстоўваецца ў лацінізаванай форме holocaustum, нароўні з holocau(s)toma і holocaustosis), у якой яно, у сваю чаргу, паходзіць з грэчаскіх, таксама біблейскіх формаў ὁλόκαυ(σ)τος, ὁλόκαυ(σ)τον «палюць цалкам», «цэласпаленне, ахвяра цэласпалення», ὁλοκαύτωμα «ахвяра цэласпалення», ὁλοκαύτωσις «прынясенне ахвяры цэласпалення».
У сучаснай англійскай з вялікай літары («Holocaust») слова ўжываецца ў значэнні вынішчэньня нацыстамі яўрэяў, а з малой (holocaust) — у іншых выпадках.
Гісторыя тэрміна
Тэрмін «халакост», як азначэнне пераследу нацыстамі яўрэйскага насельніцтва ў акупаваных краінах Еўропы, з’явіўся ўпершыню ў бюлетэні Яўрэйскага тэлеграфнага агенцтва 24 снежня 1942 года ў значэнні «спаленне зажыва» — як азначэнне аднаго са спосабаў знішчэння яўрэяў нацыстамі.
Адмысловыя назвы на яўрэйскіх мовах, «хурбн» і «шоа», пачалі шырока выкарыстоўвацца ў другой палове 1940-х гадоў для азначэння лёсу яўрэяў у Другой сусветнай вайне. Аднак тады ізраільскія і яўрэйскія гісторыкі карысталіся гэтымі дзвюма тэрмінамі неахвотна, каб не ствараць інтэрпрэтацыі лёсу яўрэяў у час Другой сусветнай вайны як працягу былых бедстваў. Таму гісторыкі пачалі карыстацца тэрмінамі «Халакост» і яго сэнсавай паралеллю, «Катастрофа».
Доўгі час тэрмін «Халакост» не быў дамінуючым у гістарыяграфіі, і пачаў пашырацца ў 1950-я гады, як англамоўны сінонім Хурбн і Шоа. Папулярызаваў тэрмін ізраільскі пісьменнік Элі Візель, які растлумачыў паходжанне слова (з грэчаскага перакладу Бібліі, а значыць, пачаткова з іўрыту) і параўнаў з’яву з ахвяраваннем Аўрамам сына Ісака. Нягледзячы на тое, што некаторыя даследчыкі падкрэслівалі неапраўданасць тэрміну менавіта ў сувязі з яго рэлігійным сэнсам, тэрмін здабыў прызнанне і ў канцы 1960-х—1970-я гадоў выцясніў усе іншыя.
Адной з прыкмет прызнання ў навуковай супольнасці стала аднясенне кніг пра яўрэйскія абшчыны Другой сусветнай вайны да раздзелу «Халакост» Бібліятэкай кангрэса ЗША. Штогадовы з’езд Амерыканскага гістарычнага таварыства прысвяціў адно з паседжанняў 29 снежня 1971 года тэме Халакосту. У масавай свядомасці тэрмін быў замацаваны амерыканскім дакументальным 14-серыйным фільмам (1977).
У 1980-я—1990-я гады адбылася вестэрнізацыя і універсалізацыя тэрміну «Халакост» і зрошчванне яго з тэрмінам «генацыд». Халакостам сталі называць усякае масавае знішчэнне наогул — цыганаў у час Другой сусветнай вайны, армянаў у час Першай сусветнай вайны, сучасныя знішчэнні. Гэта выклікала актыўныя пярэчанні з боку тых, хто выступаў за чысціню тэрміну. Так, Элі Візель, колішні папулярызатар тэрміну, фактычна абвясціў аб сваёй адмове ім далей карыстацца, бо «кожнае трагічнае сцячэнне абставін называюць Халакостам».
З гэтай прычыны пачаліся спробы вяртання ў навуковы абарот тэрміну «Шоа», якія асабліва актывізаваліся пасля выхаду фільму «Шоа» Клода Ланцмана (1985).
Шоа — Катастрофа еўрапейскага яўрэйства
Шоа (שׁוֹאָה — бедства, катастрофа, Sho'ah) — біблейскі тэрмін, які азначае божы суд, пакаранне і ўжываецца яўрэямі на іўрыце і радзей на некаторых іншых мовах для абазначэння палітыкі нямецкіх нацыстаў па планамернага знішчэння яўрэйскага этнасу; замяняе (разам з тэрмінам «Катастрофа») сабой менш карэктны тэрмін «Халакост». На ідыш, аднак, у дадзеным значэнні выкарыстоўваецца іншы тэрмін падкрэслена рэлігійнага зместу — дрытэр хурбм (דריטער חורבן, Hurb'n — трэцяе разбурэнне, спецыфічна катастрафічныя падзеі ў гісторыі яўрэйскага народа, пачынаючы з разбурэння Першага і Другога Ерусалімскіх храмаў).
Ахвяры
Паводле крытэрыяў ізраільскага Інстытута Катастрофы і гераізму Яд ва-Шэм, ахвярамі Шоа лічацца тыя, «хто жыў на акупаваных тэрыторыях ва ўмовах нацысцкага рэжыму і быў знішчаны/загінуў у месцах масавых расстрэлаў, у лагерах, гета, у турмах, у сховішчах, у лясах, а таксама забіты пры спробе супраціўлення (арганізаванага ці не), як удзельнік партызанскага руху, падполля, паўстання, пры спробе нелегальнага перасячэння мяжы або уцёкаў, ад рук нацыстаў і/або іх памагатых (уключаючы мясцовае насельніцтва або членаў нацыяналістычных груповак)». Акрамя таго, у іх лік уваходзяць тыя, «хто знаходзіўся на захопленых тэрыторыях і забіты/загінуў у выніку прамога сутыкнення з узброенымі сіламі Германіі і яе саюзнікаў, у выніку бамбёжак, ўцёкаў, падчас эвакуацыі ў 1941-42 гг.»
Статыстыка
Паводле ранніх пасляваенных ацэнак, для выкарыстання рабскай працы, ізаляцыі, пакарання і знішчэння яўрэяў і іншых груп насельніцтва, якія лічыліся «непаўнавартаснымі», нацысты стварылі каля 7000 лагераў і гета. У 2000-х гадах даследчыкі Мемарыяльнага музея Халакосту ў Вашынгтоне ацанілі іх колькасць ужо ў 20 000. Паводле апошніх дадзеных таго ж музея, на тэрыторыі Еўропы існавала больш 42 500 падобных устаноў.
Традыцыйна ахвярамі Шоа лічацца 6 мільёнаў яўрэяў Еўропы. Гэты лік замацаваны ў прысудах Нюрнбергскага трыбунала. Тым не менш поўнага пайменнага спісу ахвяр не існуе. Да канца вайны нацысты знішчалі нават сляды ад лагераў смерці; захаваліся сведчанні пра вываз альбо знішчэнні ўжо пахаваных парэшткаў людзей перад прыходам савецкіх войскаў. У Нацыянальным Мемарыяле Катастрофы (Шоа) і гераізму «Яд ва-Шэм» у Іерусаліме захоўваюцца персанальныя дакументы, якія сведчаць аб прыблізна 4 мільёнах ахвярах, пайменна ідэнтыфікаваных. Няпоўнасць дадзеных тлумачыцца тым, што часцяком яўрэйскія абшчыны знішчаліся цалкам і не заставалася родных, блізкіх, сяброў, якія маглі б паведаміць імёны загінуўшых. Вайна раскідала людзей, і выжылыя адмаўляліся паведамляць аб сваіх родных як аб памерлых, спадзеючыся на сустрэчу з імі. Вялікая колькасць людзей было знішчана на акупаванай тэрыторыі СССР, куды доступ замежным даследчыкам быў зачынены і дзе казалі аб загінуўшых проста як пра «савецкіх грамадзянах», замоўчваючы іх паходжанне.
Асноўная крыніца статыстычных дадзеных аб Катастрофе еўрапейскага яўрэйства — параўнанне перадваенных перапісаў насельніцтва з пасляваеннымі перапісамі і ацэнкамі. Паводле ацэнак «Энцыклапедыі Халакоста» (выдадзена музеем Яд-Вашэм), загінула да 3 мільёнаў польскіх яўрэяў, 1,2 мільёна савецкіх яўрэяў (энцыклапедыя прыводзіць паасобную статыстыку па СССР і краінах Прыбалтыкі), з іх 140 тысяч яўрэяў Літвы і 70 тысяч яўрэяў Латвіі ; 560 тысяч яўрэяў Венгрыі, 280 тысяч — Румыніі, 140 тысяч — Германіі, 100 тысяч — Галандыі, 80 тысяч яўрэяў Францыі, 80 тысяч — Чэхіі, 70 тысяч — Славакіі, 65 тысяч — Грэцыі, 60 тысяч — Югаславіі. У Беларусі было знішчана больш за 800 тысяч яўрэяў.
Спроба ўсталяваць дакладны лік ахвяр «канчатковага рашэння» спалучаная з надзвычайнымі цяжкасцямі як з-за адсутнасці правераных дадзеных аб маштабах генацыду на шэрагу тэрыторый (асабліва Усходняй Еўропы), так і па прычыне рознага вызначэння меж дзяржаў і паняцці «грамадзянства».
Нават пры вызначэнні колькасці ахвяр Асвенціма, дзе вёўся частковы ўлік вязняў, называюцца розныя лічбы: чатыры мільёны (Нюрнбергскі працэс над галоўнымі ваеннымі злачынцамі, 1946) ; два-тры мільёны (паводле дадзеных лагерных эсэсаўцаў П. Броада і Ф. Энтрэса); 3,8 мое (чэхаславацкія навукоўцы О. Краўс і Э. Кулька); адзін мільён (Р. Хільберг); два мільёны (Люсі Давідовіч, М. Гілберт); 1,1-1,5 млн (Ф. Піпер, Польшча); 1,4-1,5 млн. (Г. Уэллрс, ЗША, І. Бауэр, Ізраіль).
Тым больш немагчыма ўсталяваць колькасць ахвяр масавых пакаранняў, ахоплівала, разам з мясцовым яўрэйскім насельніцтвам, мноства жыхароў-неяўрэяў. Меры сакрэтнасці, прынятыя ў ходзе рэалізацыі «канчатковага рашэння», недахоп статыстычных дадзеных (напрыклад, аб колькасці яўрэяў, якія загінулі падчас уцёкаў з акупаваных тэрыторый, ці яўрэяў-ваеннапалонных, забітых па расавых матывах), а таксама шматгадовая замоўчванне Катастрофы еўрапейскага яўрэйства ў СССР ўскладняюць ўдакладненне яго агульных маштабаў.
Параўнанне колькасці яўрэяў у краінах Еўропы да і пасля вайны, праведзенае ў 1949 годзе Сусветным яўрэйскім кангрэсам, прывяло да высновы, што колькасць загінулых у Катастрофе складае шэсць мільёнаў чалавек; гэты лік замацаваны ў прысудах Нюрнбергскага працэсу над галоўнымі ваеннымі злачынцамі, працэсу Эйхмана, і прызнаны большасцю ўдзельнікаў Міжнароднага нарады навукоўцаў па пытаннях статыстыкі Катастрофы (Парыж, 1987), дзе абмяркоўваліся лічбы ад 4,2 млн. (згодна з Г. Рэйтлінгерам) да шасці мільёнаў (згодна з М. Марусам і іншым).