cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Членістаногія
Покрыва цела
Покрыва цела ўтворана скурным эпітэліем, які выдзяляе вонкі мнагаслойную кутыкулу. Кутыкула членістаногіх насычана складаным арганічным рэчывам — хіцінам і называецца хіцінізаванай кутыкулай. У ракападобных яна дадаткова насычана вапнай, дзякуючы якой набывае асаблівую трываласць. Хіцінізаваная кутыкула ў членістаногіх выконвае функцыю вонкавага шкілета. Ён засцерагае цела жывёл ад механічных і хімічных уздзеянняў, служыць месцам прымацавання рухальных мышцаў, надае целу пэўную форму.
Калі членістаногія растуць, шчыльнае покрыва перашкаджае павелічэнню памераў іх цела. Таму старая кутыкула перыядычна скідваецца — жывёла ліняе. Пад старой кутыкулай утвараецца новая, і пакуль яна не зацвярдзела, жывёлы растуць, распраўляюць тканкі і павялічваюцца ў памерах. Таму рост членістаногіх адбываецца перыядычна, пасля лінек. Такі рост называецца перарывістым або перыядычныым.
Стрававальная сістэма
Стрававальная сістэма ўключае тры аддзелы: пярэдні, сярэдні і задні. У залежнасці ад характару ежы (вадкая або цвёрдая) і спосабу яе спажывання ў членістаногіх развіваюцца розныя па будове ротавыя апараты. У пярэднім аддзелекішэчніка выдзяляюцца мускульная глотка, стрававод, валляк і мускульны страўнік. Цвёрдая ежа разрываецца сківіцамі, пераціраецца ў глотцы, змочваецца сакрэтам слінных залоз і паступае ў страўнік. Валляк служыць для назапашвання і захавання вадкай ежы, якая ўсмоктваецца сысучымі ротавымі апаратамі і глоткай, што працуе, як помпа. Ператраўліванне ежы і ўсмоктванне раствораных пажыўных рэчываў адбываюцца ў сярэднім аддзеле кішэчніка, сценкі якога маюць залозістыя клеткі. Неператраўленыя рэшткі накіроўваюцца ў задні аддзел кішэчніка і выдаляюцца праз анальную адтуліну.
Крывяносная сістэма
Сэрца акружана ўчасткам поласці цела — калясардэчнай сумкай і размешчана на спінным баку цела. Скарачаючыся, сэрца выштурхвае кроў у крывяносныя сасуды, з якіх яна выліваецца ва ўчасткі поласці цела, абмывае ўнутраныя органы і зноў вяртаецца ў сэрца. Такім чынам, крывяносная сістэма ў членістаногіх незамкнёная.
Выдзяляльная сістэма
Выдзяляльная сістэма членістаногіх розная па будове. У ракападобных яна прадстаўлена дзвюма выдзяляльнымі залозамі, вывадныя пратокі якіх адкрываюцца каля асновы канечнасцей галаўнога аддзела. У павукападобных і насякомых выдзяляльныя органы маюць выгляд тонкіх, слепа замкнутых на канцах трубачак, размешчаных на мяжы паміж сярэднім і заднім аддзеламі кішэчніка і абмываемых гемалімфай. Называюцца гэтыя органы мальпігіевымі сасудамі па імені італьянскага вучонага Марчэла Мальпігі, які ўпершыню высветліў іх значэнне. Прадукты выдзялення з гемалімфы трапляюць у мальпігіевы сасуды, а з іх — у задні аддзел кішэчніка, дзе адбываецца абязводжванне.
Нервовая сістэма
Нервовая сістэма, як і ў кольчатых чарвей, утварае каляглотачнае нервовае кольца і брушны нервовы ланцужок. Ускладненне нервовай сістэмы членістаногіх выражаецца ў моцным развіцці надглотачнага ганглія, змяншэнні колькасці гангліяў у брушным нервовым ланцужку за кошт іх зліцця і ў развіцці разнастайных, больш складана арганізаваных органаў пачуццяў.
Размнажэнне
Размнажэнне ў членістаногіх палавое, зрэдку шляшам партэнагенезу. Большая частка членістаногіх — раздзельнаполыя жывёлы. Самкі маюць парныя яечнікі, самцы — парныя семяннікі. Пасля апладнення самкі адкладваюць яйцы ў знешняе асяроддзе. Сфарміраваныя ў іх лічынкі выходзяць з яйцавай абалонкі, ліняюць, растуць і ператвараюцца ў дарослых асобін. Такое развіццё з лічынкавай стадыяй называецца развіццём з ператварэннем. У некаторых членістаногіх, яйцы якіх утрымліваюць шмат пажыўнага жаўтка, з яйца выходзіць маленькая, але цалкам сфарміраваная жывёла. Яна расце, становіцца дарослай, дасягае палавой спеласці і размнажаецца. Такое развіццё называецца развіццём без ператварэння або прамым.
Класіфікацыя
Палажэнне групы членістаногіх у таксанамічнай іерархіі неадназначнае. З аднаго боку, некаторымі аўтарамі была прапанавана тэорыя, паводле якой некаторыя падтыпы членістаногіх не маюць агульнага продка з кольчатымі чарвякамі (Annelida). У прыватнасці, меркавалася, што падтып трахейныя (Uniramia) бліжэй да аніхафораў (Onychophora), чым да астатніх членістаногіх. Іншымі словамі, меркавалася поліфілія членістаногіх. Аднак большасць вучоных не прыняло гэты пункт гледжання, і гэта таксама супярэчыць генетычным даследаванням.
З іншага пункту гледжання, больш традыцыйным варыянтам з'яўлялася сцвярджэнне, што колцавыя чарвякі — бліжэйшыя сваякі як членістаногіх, гэтак і аніхафораў, грунтуючыся на аднолькавай колькасці сегментаў. Пазней некаторыя аўтары сталі казаць пра канвергентную эвалюцыі, лічачы, што членістаногія бліжэй да нематода (Nematoda), маючы агульныя з імі здольнасці да лінькі. Два верагодныя радаводы вызначаюць два вышэйстаячыя таксоны, да якіх можна было б прылічыць групу членістаногіх жывёл: сустаўныя (Articulata) і ліняючыя (Ecdysozoa).
Найстаражытнейшы з вядомых членістаногіх — спрыгіна (позні пратэразой) — мае ў будове цела нямала агульнага з колцавымі чарвякамі. З іншага боку, не выключаецца, што спрыгіна ставілася да зніклага тыпу, хоць і надзвычай блізкаму да членістаногіх.
Класіфікацыя падтаксонаў унутры групы членістаногіх таксама неадназначная. Пяць асноўных падгруп адносяць то да падтыпаў, то да класаў. Акрамя гэтых падгруп маецца таксама некаторы лік выкапнёвых жывёл, у большасці сваім з ніжнекембрыйскага перыяду, якія цяжка аднесці да якой-небудзь падгрупы альбо па прычыне непадабенства з вядомымі групамі, альбо з-за няяснасці іх роднасных узаемаадносін. Мнаганожкі і насякомыя часцяком аб'ядноўваюцца ў адну групу непоўнавусых. Некаторыя апошнія даследаванні, аднак, сведчаць, што мнаганожкі не бліжэй да насякомых, чым да ракападобных.
Паходжанне членістаногіх
Продкамі членістаногіх, напэўна, былі стражытныя кольчатыя чэрві, падабенства з якімі праяўляецца ў сегментацыі цела членістаногіх, будове нервовай сістэмы і поласці цела.
Членістаногія — першыя сапраўды наземныя беспазваночныя жывёлы. Асваенне імі сушы стала магчымым дзякуючы развіццю покрываў, якія забяспечваюць змяншэнне выпарэння і ахову цела ад высыхання. Гэту ж ролю выконваюць органы выдзялення (мальпігіевы сасуды), якія не маюць выдзяляльных адтулін.
Развіццё хіцінізаванай кутыкулы, якая адыгрывае ролю вонкавага шкілета, папярочнапаласатай мускулатуры і членістых канечнасцей адзейнічала актыўнаму руху членістаногіх. Разнастайнасць будовы канечнасцей, іх спецыялізацыя забяспечылі развіццё розных тыпаў ротавага апарату і магчымасць жыўлення разнастайнай ежай, а таксама здольнасць перамяшчэння ў розных асяроддзях.
Ускладненне нервовай сістэмы і органаў пачуццяў, развіццё складаных форм паводзін садзейнічала прыстасаванню членістаногіх да розных спосабаў жыцця. У захаванні членістаногіх важную ролю адыграла іх здольнасць да масавага размнажэння і клопат аб патомстве
Уладзімір Паўлавіч Паўлюкевіч
Уладзімір Паўлавіч Паўлюкевіч (нар., Пясчанка Лунінецкага раёна Брэсцкай вобласці) — беларускі інжынер, член Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 5-га склікання.
Біяграфія
Працоўную дзейнасць пачаў вучнем слесара, слесарам па кантрольна-вымяральных прыборах і аўтаматыцы сільвінітавай абагачальнай фабрыкі другога рудаўпраўлення вытворчага аб’яднання «Беларуськалій» імя 50-годдзя СССР. Служыў у радах Узброеных Сіл. Працаваў майстрам участка па кантрольна-вымяральных прыборах і аўтаматыцы, начальнікам бюро аўтаматызаванай сістэмы ўпраўлення тэхналагічным працэсам, намеснікам галоўнага інжынера па аўтаматызацыі, галоўным інжынерам, начальнікам цэха сільвінітавай абагачальнай фабрыкі другога рудаўпраўлення рэспубліканскага ўнітарнага прадпрыемства «Вытворчае аб’яднанне „Беларуськалій“», галоўным інжынерам трэцяга рудаўпраўлення адкрытага акцыянернага таварыства «Беларуськалій».
Дырэктар трэцяга рудаўпраўлення адкрытага акцыянернага таварыства «Беларуськалій».
Выбіраўся членам Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 5-га склікання.
Узнагароды
Занесены на раённую Дошку гонару.
Узнагароджаны юбілейнымі медалямі «70 год вызвалення Рэспублікі Беларусь ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў», «70 гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.», Ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь, ганаровымі граматамі Беларускага дзяржаўнага канцэрна па нафце і хіміі, Салігорскага гарвыканкама, адкрытага акцыянернага таварыства «Беларуськалій» і знакам «Ганаровы хімік».
Воцькавічы
Во́цькавічы (, Вотьковичи) — вёска ва Ушацкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Кубліцкага сельсавета.
Да 2004 года ўваходзіла ў склад Селішчанскага сельсавета.
Ляцягі
Назва
Назва вёскі нібыта паходзіць ад назвы, якая па-беларуску часцей называецца палятухай.
Геаграфія
Геаграфічна вёска знаходзіцца на поўначы Слаўгарадскага раёна на мяжы з Чавускім раёнам. Недалёка ад Ляцяг працякае рака Проня, на якой змешчаны гідралагічны пост рачны 1 разраду р. Проня — в. Ляцягі.
Гісторыя
У 1783 пабудавана драўляная Пакроўская царква; 31 двор, 145 жыхароў. З 1882 года ўладанне С. Шклярэвіча, які валодаў 1600 дзесяцінамі зямлі, 2 вадзянымі млынамі.
У вёсцы знаходзіцца прыход Свята-Пакроўскай царквы Беларускай праваслаўнай царквы Маскоўскага Патрыярхату. У вёсцы захоўваецца ікона Божай Маці «Неапалімая купіна», напісаная ў 1943 годзе, якую мясцовыя жыхары лічаць цудадзейнай заступніцай ад пажару.
Славутасці
Ля Ляцяг знаходзіцца брацкая магіла 1941, 1943 гадоў. —
Вацлаў Міхневіч
Ва́цлаў Міхне́віч (Wacław Michniewicz, Vaclovas Michnevičius) ( — ) — беларускі і літоўскі архітэктар, прадстаўнік неаготыкі (хаця выконваў асобныя праекты і ў іншых стылях). Стваральнік будынкаў шматлікіх касцёлаў, у тым ліку ў Відзах і ў Дзярэчыне, віленскага Тэатру на Пагулянцы (разам з Аляксандрам Парчэўскім), віленскай гандлёвай залі.
Біяграфія
У Вільні некалькі гадоў быў памочнікам гарадскога архітэктара Кіпрыяна Мацулевіча, потым займаў пасаду гарадскога архітэктара (пасля Канстанціна Караедава, 1904—1912). У 1911 годзе разам з Аляксандрам Парчэўскім заснаваў праектна-будаўнічае бюро.
Пасля Першай сусветнай вайны вярнуўся ў 1918 годзе ў Каўнас. У 1919—1925 гадах займаў пасаду галоўнага інжынера ўпраўлення дарог міністэрства шляхоў зносін Літоўскай Рэспублікі. Аўтар кнігі на літоўскай мове пра рамонт і ўтрыманне дарог (Kaunas: Valstybės sp., 1925).
Пахаваны на цвінтары касцёла Нараджэння Найсвяцейшай Дзевы Марыі ў мястэчку Жэймей Ёнаўскага раёна, пабудаванага па ягоным праекце 1899 года ў 1906 годзе.
Творчасць
Аўтар праектаў каля 30 будынкаў у Вільнюсе і каля 30 касцёлаў па ўсёй Літве і ў Беларусі. Найважнейшыя праекты: крыты рынак (хале; 1904—1906); праект рэканструкцыі Гарадской залы ў Вільні пасля пажару (1907—1912); Польскі тэатр на Пагулянцы (вул. Басанавічаус 13, 1912—1913, сумесна з Аляксандрам Парчэўскім) ; «калоніі» Зямельнага банка і Юзэфа Монтвіла. Праектаваў жылыя дамы з рысамі стылю мадэрн у Вільнюсе на вуліцах Тума-Вайжганта 4/1, 7 (1911), Піліма 5 (1910), Каштону 1, драўляны дом на вуліцы П. Скарынас 5 (абодва 1913). Сааўтар праекта мячэці ў Каўнасе (1930) і іншых будынкаў.
Урбан VIII
Урбан VIII (свецкае імя: Мафеа Барберыні, Maffeo Barberini; 5 красавіка 1568 — 29 ліпеня 1644) — Папа Рымскі з 6 жніўня 1623 да 29 ліпеня 1644 г.
Біяграфія
Урбан VIII цікавіўся навукамі і мастацтвамі, у тым ліку быў адным са значных патронаў Берніні. Некаторы час сябраваў з Галілеям, але пазней уступіў з ім у востры канфлікт (магчыма, пакрыўдзіўшыся на асобныя месцы ў кнізе Галілея, якія маглі быць зразуметыя як асабістая насмешка над папам). Менавіта падчас пантыфікату Урбана VIII Галілей быў вымушаны публічна вырачыся сваіх поглядаў.
Язвіны (Драгічынскі раён)
Я́звіны (, Язвины) — вёска ў Драгічынскім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Асавецкага сельсавета.
Нігерскія пераходныя лясы
Нігерскія пераходныя лясы — экарэгіён вільготных трапічных лясоў на паўднёвым усходзе Нігерыі, размешчаны паміж ракой Нігер на захадзе і ракой Крос на ўсходзе. Раней багатая сумесь трапічных лясоў і саван пакрывала гэтыя нізінныя круглявыя ўзгоркі, але сёння гэта адзін з найбольш шчыльна заселеных плошчаў Афрыкі і большасць лясоў высечаны, а дадзены рэгіён у асноўным прадстаўлены масівамі пашы.
Месцазнаходжанне і апісанне
Экарэгіён праходзіць па наступных штатах Нігерыі: Абія, Аква-Ібом, Анамбра,  і. Нігерскія пераходныя лясы займаюць плошчу 20700 км². Рака Нігер аддзяляе іх ад на захадзе, якія, верагодна, найбольш блізка набліжаны да спрадвечнага навакольнага асяроддзя экарэгіёна. Да поўдзень і паўднёвы захад ляжаць. На поўначы Нігерскія пераходныя лясы пераходзяць у Гвінейскую лесасавану.
Клімат экарэгіёна вільготны, становіцца больш сухім углыб кантынента ў сухі сезон са снежня па люты.
Флора
Традыцыйная флора і фаўна экарэгіёна «пераходная», якая спалучае элементы Заходняй Афрыкі і  Цэнтральнай Афрыкі, якія з'яўляюцца самымі вялікімі масівамі трапічных вільготных шыракалістых лясоў на Афрыканскім кантыненце. Дрэвы прадстаўлены відамі роду, якая вырошчваецца для вытворчасці драўніны, і.
Фаўна
Невялікія ўчасткі запаведных лясоў застаюцца ў межах рэгіёну і служаць прытулкам для такіх жывёл як і.
Рака Нігер заўсёды служыла натуральным бар'ерам для руху дзікіх жывёл на шляху ўнутр і вонкі рэгіёну. Буйныя сысуны былі практычна знішчаны ў гэтым раёне ў 1940-х гадах. У сапраўдны момант тут засталося так мала дзікіх жывёл, што мясцовыя жыхары ловяць у ежу нават жаб і лятучых мышэй.
Пагрозы
Экарэгіён вытрымлівае шчыльны націск чалавека на працягу стагоддзяў, у выніку чаго вялікая частка першапачатковага ляснога покрыва была расчышчана для сельскай гаспадаркі, культывацыі лясных насаджэнняў і гарадскіх збудаванняў, такіх як нафтаперапрацоўчыя заводы Порт-Харкорта. Нешматлікія пакінутыя анклавы спрадвечнага лесу ўключаюць запаведнік у штаце Аква-Ібом разам з некаторымі анклавамі свяшчэннага лесу, якія паступова знікаюць пад націскам вёсак, і ўчасткі лесу ўздоўж рэк. Існуюць лясныя масівы ў штаце Анамбра, але яны створаны пераважна для вырошчвання драўніны, а не для захавання арыгінальнай прыроднай экасістэмы.
Наведванне рэгіёну
У гэтым рэгіёне высокі ўзровень злачыннасці, таму ў лістападзе 2009 года Брытанскі ўрад выступіў супраць усіх наведванняў у штат Аква-Ібом, асабліва запярэчыў супраць паездак уздоўж рэк, таксама звяртаючы ўвагу на рызыку ўзброенага нападу ў Анамбры і Абіі.
Інакенцій X
Інакенцій X (лац. Innocentius PP. X, свецкае імя: Джамбатыста Памфілі, італ. Giambattista Pamphili; 7 мая 1574 — 7 студзеня 1655) — Папа Рымскі з 15 верасня 1644 да 7 студзеня 1655 г.
Біяграфія
Джамбатыста Памфілі нарадзіўся 6 мая 1574 года ў Рыме ў сям’і з Губіа, якая была ў далёкім сваяцтве з Борджа. Даводзіўся пра-пра-праўнукам Папе Аляксандру VI.
Вывучаў права і працаваў на розных пасадах у Рымскай курыі. Урбан VIII прызначыў яго нунцыем у Францыю, а затым — у Іспанію. У 1629 годзе быў прызначаны кардыналам. Інакенцій Х кіраваў царквой сумесна са сваім непатам, Каміла Барберыні, які атрымаў кардынальскую шапку неўзабаве пасля абрання яго дзядзькі на папскі прастол. Вялікую ролю пры папскім двары адыгрывала і маці кардынала-непата Алімпія Майдалькіні, празваная «папесай». Яна вырашала часам найважнейшыя пытанні палітыкі апостальскай сталіцы.
У 1648 годзе Папа асудзіў заключэнне Вестфальскага міру, які спыніў Трыццацігадовай вайне. У дактрынальнай сферы атрымаў вядомасць дэкрэт Інакенція X, які асуджаў янсенізм — рэлігійны кірунак, што быў папулярны тады ў Францыі. З мэтай пашырэння тэрыторыі папскай дзяржавы Інакенцій Х распачаў ваенны паход супраць маленькага княства Кастра, якое належала сям’і Фарнезэ. Горад быў захоплены, даму і цэрквы ў ім разбураны, а зямля, на якой ён знаходзіўся, далучана да папскіх уладанняў.
Карцінная галерэя Інакенція X і яго сваякоў дагэтуль знаходзіцца ў руках іх нашчадкаў. Яна выстаўлена ў Рыме як галерэя Дорыа-Памфілі. Выбудаваная па загадзе пантыфіка віла Памфілі — упадабанае месца адпачынку жыхароў Рыма.
Кіраўская вобласць
Кі́раўская вобласць (Кировская область) — суб’ект Расійскай Федэрацыі, які размешчаны на паўночным усходзе еўрапейскай часткі Расіі. Адміністрацыйны цэнтр — Кіраў. Утворана 7 снежня 1934 года.
Насельніцтва 1426,9 тыс. чалавек (2006), з якіх у гарадах пражываюць 71,7 %. Нацыянальны склад: рускія — 91,8 %, марыйцы — 2,6, татары — 2,2 %, удмурты 1,4 %.
Харонім
Харонім (ад χώρα — «рэгіён» або «краіна», і ὄνομα — «назва») — лінгвістычны тэрмін, які абазначае ўласнае імя асобнага рэгіёна ці краіны. Вывучэнне рэгіянальных назваў і назваў краін вядома як харанімія. Паколькі харонімы з'яўляюцца падкласам тапонімаў, харанімічныя даследаванні ўяўляюць сабой адметнае адгалінаванне ўнутры тапанімічных даследаванняў, а таксама належаць да больш шырокага поля анамастычных даследаванняў. Харанімічныя даследаванні ў першую чаргу сканцэнтраваны на пытаннях, звязаных з паходжаннем (этымалогіяй) і значэннямі (семантыкай) харонімаў. Паколькі назвы рэгіёнаў і краін маюць вялікае гістарычнае, культурнае, палітычнае і грамадскае значэнне, вобласць харанімічных даследаванняў цесна звязана з сацыялінгвістычнымі і этналінгвістычнымі даследаваннямі.
Елізавета Сцюарт
Елізавета Сцюарт (Elizabeth Stuart;  — ) — шатландская прынцэса з роду Сцюартаў, чые прамыя нашчадкі ў 1714 годзе заснавалі Гановерскую дынастыю на англійскім прастоле.
Біяграфія
У 1605 годзе ўдзельнікі Парахавой змовы планавалі забіць караля Якава I і ўзвесці на англійскі прастол яго дзевяцігадовую дачку Елізавету, каб забяспечыць рэстаўрацыю каталіцызму ў Англіі. Змова была выкрата, а яго арганізатары пакараны смерцю.
У 1613 годзе Елізавета Сцюарт выйшла замуж за курфюрста Пфальца Фрыдрыха V, лідара Евангелічнай уніі нямецкіх пратэстанцкіх князёў. Гэты шлюб заклаў аснову трывалага саюза паміж Англіяй і пратэстанцкімі дзяржавамі Германіі, які ігралі важную ролю ў міжнародных адносінах у Еўропе ў XVII—XVIII стагоддзях. У 1619 годзе Фрыдрых Пфальцкі быў выбраны мяцежнымі чэшскімі саслоўямі каралём Чэхіі, што паслужыла нагодай да пачатку Трыццацігадовай вайны. Кіраванне Фрыдрыха ў Чэхіі было нядоўгім, ужо ў 1620 годзе войскі імператара разбілі чэшскую армію ў бітве ў Белай гары і выгналі Фрыдрыха. Нядоўгі перыяд кіравання ў Чэхіі прынёс Елізавеце Сцюарт мянушку «Зімовая каралева».
Пасля шэрагу параз ад імперскіх войскаў і акупацыі Пфальца Фрыдрых V і Елізавета перабраліся ў Гаагу, дзе былы чэшскі кароль сканаў у 1632 годзе Елізавета Сцюарт засталася ў Галандыі, нават пасля таго, як у 1648 годзе яе сын Карл I Людвіг быў адноўлены на прастоле курфюрства Пфальцкага.
Пасля Рэстаўрацыі Сцюартаў на англійскім прастоле ў 1660 годзе Елізавета вярнулася ў Лондан, дзе ў 1662 годзе сканала.
Сяргей Будкін
Сяргей Будкін — беларускі, прадзюсар, рэдактар партала «Тузін Гітоў», аўтар перадачы «Belsat Music Live». З 2020 года ўзначальвае Беларускі фонд культурнай салідарнасці.
Біяграфія
Нарадзіўся 23 лютага 1982 у Мінску. Скончыў Беларускі Калегіюм па спецыяльнасці «Журналістыка» ў 2004 годзе, у 2005 годзе – факультэт журналістыкі БДУ (тэма дыпломнай працы «Праблемы беларускага шоу-бізнэсу»). У 2005 годзе стаў сябрам БАЖ. Стажыраваўся ў Польшчы, Літве, Швецыі, Германіі.
Ацэнкі
Вецер Механічны, сузаснавальнік партала «Тузін Гітоў», падчас інтэрв’ю з Вольгай Самусік з «Музыкальной газеты» ў 2005 годзе прылічыў Будкіна да ліку «вядучых музычных журналістаў і крытыкаў».
У 2011 годзе на пытанне Змітра Баяровіча з «Ultra-music.com» пра добрых музычных крытыкаў Павел Свярдлоў, рэдактар Еўрапейскага радыё для Беларусі, сярод іншых адзначыў і Сяргея Будкіна, бо той «варта піша пра музыку».
Навум Мееравіч Гурвіч
Навум Мееравіч Гу́рвіч (, — ) — беларускі артыст балета.
Біяграфія
Нарадзіўся 18 чэрвеня 1901 года ў Мінску.
У 1928—1930 гадах вучыўся ў балетным класе Беларускага музычнага тэхнікума, у 1930—1933 гадах — у Беларускай студыі оперы і балета.
У 1933—1958 гадах — артыст Дзяржаўнага тэатра оперы і балета Беларусі, у 1942—1943 — у.
Памёр 11 сакавіка 1991 года.
Член Беларускага саюза тэатральных дзеячаў‎ з 1947 года.
Творчасць
Характарны танцоўшчык. Выконваў ігравыя партыі, характарныя і народныя танцы ў балетах «Лебядзінае возера» П. Чайкоўскага (Ротбарт; танцы іспанкі, мазурка), «Бахчысарайскі фантан» Б. Асаф’ева (бацька Марыі; кракавяк, мазурка), «Князь-возера» В. Залатарова (Ігнат), «Салавей» М. Крошнера (Настаўнік танцаў), «Канёк-Гарбунок» Ц. Пуні (цыганскі танец), «Чырвоны мак» Р. Гліэра (танцы матросаў, Феніксаў, факстрот, 1933; танец чорных воінаў, 1947), «Дон Кіхот» Л. Мінкуса (арагонес, эспада, 1934; лаліта, фанданга, 1947), «Марная засцярога» П. Л. Гертэля (цыганскі танец), «Арлекінада» Р. Дрыга (Сябры Каламбіны, танец Дам і Валетаў, іспанскі), у операх «Кармэн» Ж. Бізэ, «Пікавая дама» П. Чайкоўскага (пастараль), «Фаўст» Ш. Гуно, «Страшны двор» С. Манюшкі, «Травіята» Дж. Вердзі.
XIII Рэспубліканскі фестываль нацыянальных культур
XIII Рэспубліканскі фестываль нацыянальных культур — масавае свята, якое адбылося з 3 па 5 чэрвеня 2022 года ў горадзе Гродна і на Аўгустоўскім канале. Першапачаткова павінен быў адбыцца ў 2020 годзе, але быў перанесены з-за пандэміі COVID-19 спачатку на 2021 год, а потым на 2022. Адмыслова да гэтага фестывалю мастаком Юрыем Кубаравым быў распрацаваны абноўлены сімвал.
Запланаваныя мерапрыемствы
У фестывалі возьмуць удзел прадстаўнікі 31 нацыянальнасці, якія размесцяцца на 17 падвор’ях — малалікія дыяспары аб’яднаюць. Упершыню ў фестывалі прыме ўдзел дыяспара Манголіі. У сувязі з гэтым на алеі Сяброўства ў Каложскім парку пасадзяць новае дрэва. Беларускі падворак размесцяць на плошчы Леніна, прадставяць усе рэгіёны Беларусі. У першы дзень фестывалю плануецца адкрыць Дом рыбака на вуліцы Замкавай. У другі дзень на вуліцы Тэльмана каля культурнага цэнтра «Фестывальны» адкрыюць тэматычную скульптуру. Трэці дзень фестывалю на Аўгустоўскім канале рыхтуюць Гродзенскі райвыканкам сумесна з упраўленнем культуры аблвыканкама. На канале будуць арганізаваны інтэрактыўныя канцэртныя пляцоўкі, плануецца арганізаваць пляцоўку ад БРСМ, спартовую пляцоўку і прадстаўленне сілавога экстрыму.
У рамках фестывалю будуць працаваць выставы, адбудуцца канцэрты і майстар-класы, пройдзе тэатральнае шэсце. Удзельніцы прадстаўленых у Беларусі нацыянальных аб’яднанняў пакажуць нацыянальныя строі. Запланаваны круглы стол «Беларусь — наш агульны дом: адзінства нацый і пакаленняў», які адбудзецца ў галерэі імя Тызенгаўза ў адноўленым будынку былога архіва, дзе сабяруцца кіраўнікі 21 нацыянальнага аб’яднання. Падчас круглага стала, арганізатары правядуць прэзентацыю кнігі «Сёстры Хатыні» са звесткамі аб 309 населеных пунктах Гродзенскай вобласці, якія пацярпелі падчас Вялікай Айчыннай Вайны. Падчас фестывалю плануюць паказаць дзве выставы: у экспазіцыі «Беларусь наш агульны дом: адзінства нацый і пакаленняў» прадставяць фота і асабістыя рэчы вядомых дзеячоў, якія ўнеслі ўклад у развіццё краіны ў пасляваенны перыяд: палітычныя дзеячы, вайсковыя начальнікі, дзеячы культуры, адукацыі, навукі, спорта.
Адкрыццё і правядзенне
З прычыны неспрыяльнай эпідэміялагічнай сітуацыі XIII Рэспубліканскі фестываль нацыянальных культур адкрыўся толькі праз чатыры гады пасля папярэдняга — 11 верасня 2021 года ў Мінску. Заключныя мерапрыемствы фестывалю, на якія па выніку адборачных рэгіянальных тураў прайшлі больш за 800 удзельнікаў, па традыцыі адбыліся ў Гродне 3—5 чэрвеня 2022 года. Вызначаны і падрыхтаваны месцы для размяшчэння 17 падворкаў для 30 нацыянальнасцей у дварах па вуліцах: Савецкая, Замкавая, Віленская, Ажэшка, Найдуса. Усяго ў праграму фестывалю ўключана правядзенне каля 50 мерапрыемстваў.
3 чэрвеня адбылася ўрачыстая цырымонія адкрыцця фестывалю і традыцыйнае шэсце прадстаўнікоў нацыянальных меншасцей Беларусі ў традыцыйных касцюмах па цэнтральных вуліцах Гродна.
4 чэрвеня на плошчы Леніна ўрачыста адкрылі другі дзень фестывалю. У дзеі прынялі ўдзел старшыня Гродзенскага аблвыканкама Уладзімір Каранік, памочнік Прэзідэнта — інспектар па Гродзенскай вобласці Юрый Караеў, дэпутаты Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь, члены абласнога Савета дэпутатаў. Удзельнікаў свята вітаў міністр культуры Анатоль Маркевіч і ўручыў узнагароды творчым калектывам нацыянальных дыяспар. Вітала гродзенцаў намесніца Упаўнаважанага па справах рэлігій і нацыянальнасцей Алена Радчанка. Словы гасцям свята дыстанцыйна адрасавалі міністр адукацыі Андрэй Іванец і міністр інфармацыі Уладзімір Пярцоў, які ўзнагародзіў ганаровай граматай Міністэрства інфармацыі Рэспублікі Беларусь інтэрнэт-рэсурс грамадскага аб’яднання «Мінскае гарадское армянскае культурна-асветніцкае таварыства „Айастан“» за найлепшы інфармацыйны рэсурс нацыянальных грамадскіх аб’яднанняў рэспубліканскага нацыянальнага фестывалю.
Падчас фестывалю арганізаваны прагляды кіно пад адкрытым небам у кіна-дворыку кінатэатра «Чырвоная зорка», канцэртна-забаўляльныя праграмы дзіцячых творчых калектываў «Музычная садружнасць» і «Фарбы фестывалю», пляцоўкі ўпраўлення МНС «Кірмаш бяспекі» і РУП «Белпошта», творчая пляцоўка «Харавод студэнцтва», а таксама канцэртныя праграмы кавер-бэнда, Руслана Аляхно, ансамбля «Песняры». На працягу фестывальных дзён прэзентаваліся стравы розных нацыянальных кухань у рэстаранах пад адкрытым небам. Урачыстая цырымонія закрыцця заключных мерапрыемстваў фестывалю і ўзнагароджанне яго ўдзельнікаў адбылася на Савецкай плошчы. Пасля свята меў месца канцэрт Заслужанага артыста Беларусі Аляксандра Саладухі, адбылося святочнае фаер-шоу «Агні фестывалю».
Аўгустоўскі канал
5 чэрвеня фестываль працягнуўся на Аўгустоўскім канале. Адбыўся гастрафэст, спаборніцтвы на тачках і па кіданні валёнак, «курыныя бегі», конкурсы па паяданні сасісак і дранікаў. Для дзяцей арганізаваны «Казкі на траве», будаўніцтва і канструіраванне «міні» Аўгустоўскага канала, жылля індзейца «Ці-пі». Арганізавана «Шоу асілкаў» — скручванне ў трубачку металічнай рыдлёўкі і завязванне ў вузел сталёвых цвікоў.
Параф’янаўскі бой
Параф’янаўскі бой — бой паміж савецкай партызанскай брыгадай «Жалязняк» і нямецкімі войскамі на станцыі Параф’янава на лініі Маладзечна — Полацк 18 студзеня 1943 года, эпізод усходнееўрапейскага тэатру ваенных дзеянняў Другой сусветнай вайны.
Перадумовы
Партызанская разведка ўстанавіла, што на чыгуначнай станцыі Параф’янава да пачатку лютага 1943 года сабралася вялікая колькасць сена, збожжа, лесапіламатэрыялаў. На станцыі і вакол яе размяшчаліся воінскія падраздзяленні вермахта. Памяшканні гарнізона, які налічваў каля 130 салдатаў былі абгароджаны дротам, подступы да будынкаў ахоўвалі тры агнявыя кропкі.
Бой
У ноч на 18 студзеня 1943 года партызанскія атрады нанеслі галоўныя ўдары ўздоўж чыгуначнага пуці з боку станцыі Будслаў з поўдня — у напрамку лесапільнага завода, гандлёвага склада, казармы гарнізона і з поўначы ў напрамку чыгуначнага моста, склада са збожжам. Каб адцягнуць увагу ворага, партызаны спачатку абстралялі казармы і ўмацаванні суседняга гарнізона ў горадзе Докшыцы, каб выманіць туды частку сіл з параф'янаўскага гарнізона. У выніку бою партызаны знішчылі каля 50 салдатаў, разбурылі будынак вакзала, усю станцыйную гаспадарку, спалілі тры склады са збожжам і сенам, лесапільны завод, пашкодзілі вадакачку і 5 км тэлефонна-тэлеграфнай лініі сувязі. Партызаны страцілі 4 чалавека забітымі і параненымі.
Олівер Уолкат
Олівер Уолкат (Oliver Wolcott; 11 студзеня 1760, Лічфілд — 1 чэрвеня 1833, Нью-Ёрк) — амерыканскі дзяржаўны дзеяч, 2-і міністр фінансаў ЗША, 9-ы губернатар штата Канектыкут.
Біяграфія
Нарадзіўся ў сям’і сэра Олівера Уолката і Лоры Колінс Уолкат. Скончыў Ельскі ўніверсітэт ў 1778 годзе, пазней узучал права ў Юрыдычнай школе Лічфілда і ў 1781 годзе быў дапушчаны да адвакатуры.
У 1784 годзе быў прызначаны спецыяльным упаўнаважаным ў якасці пасярэдніка паміж ЗША і штатам Канектыкут. Пасля займаў пасаду дзяржаўнага кантралёра штата Канектыкут да 1790 года, затым быў прызначаны інспектарам казначэйства ў 1791 годзе. Пасля сыходу ў адстаўку Аляксандра Гамільтана быў прызначаны Джорджам Вашынгтонам яго пераемнікам на пасадзе міністра фінансаў ЗША ў 1795 годзе.
У 1799 годзе, ужо будучы міністрам фінансаў ЗША, спраектаваў мытны сцяг ЗША.
Сышоў у адстаўку ў 1800 годзе з-за непапулярнасці і кампаніі супраць яго ў прэсе, у якой, між іншым, ён ілжыва абвінавачваўся ў падпале будынка дзяржаўнага дэпартамента.
З 1803 да 1815 года займаўся прыватным бізнэсам у Нью-Ёрку. Пазней вярнуўся ў Лічфілд. У 1817 годзе быў абраны губернатарам будучы кандыдатам ад Партыі памяркоўнасці, працягнуўшы справу свайго бацькі і дзеда, застаючыся на гэтай пасадзе дзесяць гадоў. Яго тэрмін знаходжання характарызуецца эканамічным ростам і ўмеранай палітыкай у Канектыкуце. Акрамя таго, ён быў старшынёй сходу, які стварыў новую канстытуцыю штата ў 1818 годзе, змяніўшы становішча старога «чартара» 1662 года.
Олівер Уолкат памёр у Нью-Ёрку і пахаваны на Усходніх Могілках ў Лічфілдзе. Уолкат быў апошнім з членаў Вашынгтонскага Кабінета.
Трусава
Трусава — прозвішча.
Мастацтва (значэнні)
Назву Мастацтва маюць:
Сербскае царства
Сербскае царства, (Српско Царства, Srpsko Carstvo) — сербска-грэчаскае царства, Душанава царства — эпоха ў развіцці сербскай дзяржавы, калі яна дасягнула сваёй найвялікшай магутнасці і пашырыла свае межы да максімальных за ўсю гісторыю. Эпоха гэтая звычайна вызначаецца ад каранавання сербскага караля Стэфана Душана царскім тытулам да паражэння сербскіх войскаў на рацэ Марыце, г. з. з 1346 па 1371 год. Сербскае царства было адным з самых магутных дзяржаў Еўропы свайго часу.
Перадгісторыя
6 студзеня 1322 года Стэфан III, пасля названы Дзечанскім, пасля смерці свайго бацькі Мілуціна, які перамог у грамадзянскай вайне іншых прэтэндэнтаў на сербскі пасад, быў каранаваны «богаданным вянком каралеўства сербскага». У 1325 г. ён ажаніўся з Марыяй Палеолаг, дачкою візантыйскага пангіперсеваста Іаана, пляменніка імператара Андроніка II. У барацьбе апошняга з яго ўнукам Андронікам III Стэфан заняў бок свайго цесця, і, нягледзячы на яго паражэнне, набыў Вялес, Парасек і некалькі гарадоў у Македоніі.
У выніку войн з Дуброўнікам Стэфан атрымаў Стогн, Пелешац, а таксама, верагодна, частку Хума.
Аднак перамір'е з Візантыяй настроіла супраць Стэфана значную частку сербскай шляхты, якая лічыла гэта вынікам падкопаў каралевы-візантыйкі. Апошняя ўпарта настойвала, каб спадчыннікам Сербіі быў не старэйшы сын Стэфана — Душан (Стэфан Душан), а іншы — Сініша.
Каралевіч Душан і шляхта Зэты вырашылі, што пара пакончыць з уладай караля Стэфана. Іх намерам спрыяў пераварот у Балгарыі, у выніку якога царом там стаў Ян Аляксандр, ізноў стаў пагражаць Сербіі. Неўзабаве Душан пры дапамозе зэцкай шляхты лёгка зрынуў свайго бацьку і 8 верасня 1331 года каранаваўся як кароль Сербіі; зрынуты бацька яго памёр у зняволенні ў лістападзе.
Душан неўзабаве ажаніўся з Аленаю, сястрою балгарскага цара Яна Аляксандра. Шмат у чым дзякуючы гэтаму шлюбу адносіны паміж Сербіяй і Балгарыяй падчас кіравання Душана заставаліся дружалюбнымі.
У тым жа годзе Душан быў урачыста сустрэты жыхарамі Дуброўніка. Праз два года яны атрымалі ад яго ўзбярэжжа Далмацыі ад Стогна да Дуброўніка.
Неўзабаве малады сербскі кароль напаў на Візантыю і заняў амаль усю Македонію, гарады Прылеп, Ахрыд, Кастур і Струміцу (толькі Солунь вытрымала аблогу і засталася за Візантыяй). Мірны дагавор 1334 года замацаваў новыя межы.
У 1336—1340 гг. Душан захапіў вялікую частку Албаніі і пашырыў сваю дзяржаву да Яніны. К 1345 г. пад яго ўладай была ўся Македонія (акрамя Солуні), Албанія і Эпір.
Гісторыя
Стэфан Душан быў урачыста каранаваны ў Скоп’е 16 красавіка 1346 года з тытулам «Цар і самадзержац сербаў і грэкаў», а яго сын Ураш быў абвешчаны каралём Сербіі. З тае прычыны, што каранаваць цара мог толькі патрыярх, сербскі сінод перш за ўсё ўзвёў архіепіскапа Іаанікія ў патрыярхі. Пры дапамозе балгарскага патрыярха Сімеона і ахрыдскага архіепіскапа Мікалая той і правёў каранаванне.
Заваяванні Душана
Войны і захопы Стэфана Душана ніколі не спыняліся. Да канца 1348 года ён заняў Этолію, Акарнанію і Фесалію. У 1349 г. пайшоў на Боснію, але Хум узяць не змог, хоць і спустошыў некаторыя баснійскія вобласці.
У пачатку 1350-х Душан зрушыўся на поўнач. Пасля сутыкненняў з венгерскім каралём Лаёшам ён заняў Мачву і Бялград (1353).
У 1352 г. адбылася першая бітва на Марыце, калі ўпершыню сербскім і балгарскім войскам прыйшлося сысціся з туркамі. Нават паражэнне сербаў у гэтай бітве не спыніла заваяванняў Душана.
У канцы 1355 года пачалася вайна паміж Сербіяй і Венецыяй, з аднаго боку, і Венгрыяй з Босніяй — з іншага. Неўзабаве пасля яе пачатку цар Душан памёр (20 снежня 1355). Вайна доўжылася тры гады; у выніку Далмацыя і Дуброўнік адышлі да Венгрыі.
Культура і эканоміка Душанава царства
Верагодна, найвялікшым дакументам Душанавай улады ў Сербіі з'яўляецца яго «Законнік» — збор законаў, складзены ў 1349 г. (дапоўнены ў 1354 г.) і ўнікальны для Еўропы таго часу. Душанаў «Законнік» кадзіфікаваў і юрыдычна аформіў усе прававыя нормы і звычаі, якімі у тыя часы кіраваліся ў Сербіі.
Цар Душан адкрыў новыя гандлёвыя шляхі і спрыяў развіццю эканомікі сваёй краіны. Царства квітнела і было адною з самых развітых дзяржаў Еўропы. У гэты час былі створаны некаторыя з найвялікшых помнікаў сербскай культуры, напрыклад «Намаканон» свяціцеля Савы.
Царства пасля Душана
Пасля смерці Душана Сербія ўвайшла ў новы перыяд сваёй бурнай гісторыі: узвысіліся мясцовыя феадальныя ўладары. Стэфанаў сын і пераемнік Ураш, празваны Слабым, не меў ні сілы, ні мудрасці для таго, каб процістаяць гэтаму; пры ім дзяржава хутка спаўзла да феадальнай анархіі і фактычна распалася. Узвысілася сямейства Мрняўчэвічэй і некалькі іншых; некаторыя прызнавалі вярхоўную ўладу Ураша (Лазар Хрэбелянавіч у Паўднёвай Сербіі, Вук Бранкавіч на Косаве, браты Балшычы ў Зэце, Нікола Алтамановіч з Златыбора і Рудні), тады як Вукашын Мрнявчэвіч аддзяліўся і ў 1366 г. у сваёй сталіцы Прылепе абвясціў сябе каралём. Але ўсе — незалежна ад стаўлення да Ураша — самастойна кіравалі сваімі валадарствамі і імкнуліся абараняць іх, тады як Ураш гэтага не мог і не ўмеў.
У такім стане Сербія, падзеленая і слабая, паўстала перад новай пагрозай: дзяржава турак-асманаў паступова распаўсюджвалася з Азіі ў Еўропу, перш захопліваючы землі Візантыі, а пазней — і іншых балканскіх дзяржаў.
Ураш памёр бяздзетным у снежні 1371 года.
1870 год у гісторыі астраноміі
1870 год быў адзначаны шэрагам падзей у астраноміі.
Ілюмінацыя
Ілюмінацыя (ад  — асвятленне ) — яркае асвятленне вуліц, будынкаў, плошчаў, паркаў рознакаляровымі агнямі, асабліва ў час свят і ўрачыстасцей.
Журавіны
Жураві́ны (Oxycóccus) — таксон сямейства Верасовыя, які аб’ядноўвае вечназялёныя кусцікі, якія сцелюцца пры росце і растуць на балотах у Паўночным паўшар’і. Таксон Oxycoccus разумеецца ў розных крыніцах па-рознаму: і як самастойны род (у рускакамоўнай літаратуры такі погляд распаўсюджаны да цяперашняга часу ), і як падрод роду Вакцыніум — Vaccinium subgen. , — і як секцыя таго ж роду — Vaccinium sect. .
Этымалогія
Лацінскае слова oxycoccos паходзіць ад ὀξύς («кіслы») і κόκκος («ягада»), па смаку пладоў. Першыя еўрапейскія пасяленцы ў Паўночнай Амерыцы называлі журавіны «Craneberry» (літар. ягада-журавель), бо раскрытыя кветкі на сцеблах нагадвалі ім шыю і галаву жураўля. У XVII стагоддзі Новай Англіі журавіны часам называлі «Bearberries» (літ. «мядзведжая ягада»), бо людзі часта бачылі, як мядзведзі елі яе. Не варта блытаць словы «oxycoccos» (відавы эпітэт віду Vaccinium oxycoccos) і «Oxycoccus» (назва падроду і секцыі).
Беларуская назва блізкая да англійскай cranberry (cran — журавель) і нямецкай дыялектнай kronsbeere, kranzbeere (Kranich — журавель). Ф. Янкоўскі тлумачыць журавіны як ягады на імшыстых балотах, дзе вадзіліся журавы. Слова журавіны ў такім самым значэнні сустракаецца і ў дыялектах рускай мовы. Слова мае паўночна-славянскі характар. Паморскае значэнне žuravina 'шчаўе' указвае на разуменне слова ў сувязі са смакам і са словам žur 'жур' і 'шчаўе'. Параўнальна яшчэ  — 'едкі матэрыял'.
Біялагічнае апісанне
Усе віды журавін — вечназялёныя хмызнячкі, якія сцелюцца, з гнуткімі ніткападобнымі ўкаранённымі сцебламі даўжынёй ад 15 да 75 см.
Каранёвая сістэма — стрыжневая. На каранях журавін жыве грыб, ніткі якога шчыльна злучаюцца з клеткамі кораня і ўтвараюць мікарызу. Ніткі грыба прымаюць з глебы пажыўныя растворы і перадаюць іх караням.
Лісце доўгае, бліскучае, чарговае, даўжынёй ад 3 да 15 мм, шырынёй ад 1 да 6 мм , яйкападобнае або даўгаватае з кароткім хвосцікам. Ліставая пласцінка зверху цёмна-зялёная, знізу — попельная (белая ці шэраватая), з уціснутай сярэдняй жылай. На зіму не адпадае. На ніжняй паверхні ліста знаходзіцца воск, які перашкаджае вадзе заліваць вусцейкі і які абараняе такім чынам расліну ад парушэння яе нармальных функцый.
Кветкі светла-пурпурныя або ружовыя, правільныя, звернутыя песцікам дадолу (паніклыя). На кветаножцы, якая можа быць дастаткова доўгай (у журавін звычайных яе даўжыня можа быць амаль да 5 см ). Долей чашачак чатыры. Вяночак глыбока-чатырохраздзельны (але сустракаюцца кветкі і з пяццю пялёсткамі ); пялёсткі адагнутыя назад. Тычачак восем. Песцік адзін. Завязь ніжняя. Ва ўмовах еўрапейскай часткі Расіі квітнее ў маі-чэрвені. Працягласць жыцця адной кветкі журавін звычайных — 18 дзён.
Формула кветкі: 12px.
Плод — цёмна-чырвоная шарападобная, эліпсаідальная ці яйкападобная вельмі кіслая ягада з сакавітай мякаццю і шчыльнай лупінкай. Памер ягады, якая вырасла на балоце, дасягае 18 мм. Для журавін характэрная арнітахарыя: плады ядуцца птушкамі, якія пераносяць яе насенне на вялікія адлегласці. Штогод адна расліна ўтварае некалькі сотняў ягад.
Квітнее ў маі, ягады спеюць у верасні—кастрычніку і застаюцца на зіму.
Распаўсюджанне і экалогія
У прыродзе ўсе віды журавін растуць у сырых месцах: на пераходных і уверсеавых балотах, у сфагнавых іглічных лясах, часам — па забалочаных берагах азёр.
Журавіны вельмі святлалюбныя, але не патрабавальныя да мінеральнага харчавання.
Таксанамічнае становішча
У розных крыніцах паказваецца розны ранг таксона Oxycoccus (Журавіны); звычайна гэты таксон разглядаецца альбо як адзін з двух падродаў роду Ягаднік (Vaccinium subgen. Oxycoccus), альбо як адна з больш чым трыццаці секцый гэтага ж роду (Vaccinium sect. Oxycoccus). У рускамоўнай літаратуры таксон Oxycoccus дагэтуль нярэдка разглядаецца як самастойны род.
Секцыі і віды
Секцыі і віды :
Хімічны склад пладоў
З практычнага пункту гледжання ў пладах журавін найбольшае значэнне надаецца ўтрыманню цукроў, арганічных кіслот, пекцінавых рэчываў і вітамінаў.
З кіслот у ягадах пераважае лімонная кіслата, таксама прысутнічаюць бензойная, хінная, урсолавая, хларагенавая, яблычная, алеанолавая, γ-оксі α-кетамасляная, α-кетаглутаравая. У следавых колькасцях — шчаўевая і бурштынавая кіслоты.
З цукроў асноўнае месца займаюць глюкоза і фруктоза, значна менш цукрозы. З групы поліцукрыдаў найбольшае практычнае значэнне маюць пектыны, якія змяшчаюцца ў значнай колькасці ў ягадах журавін.
Плады журавін багатыя вітамінам C, у гэтым роўныя апельсінам, лімонам, грэйпфрутам, суніцам садовым. З іншых вітамінаў плады ўтрымліваюць B1, B2, B5, B6, PP. Журавіны з’яўляюцца каштоўнай крыніцай вітаміна K1 (філахінон), не саступаючы капусце і суніцам.
З іншых рэчываў у складзе пладоў адзначаецца бетаін і біяфлаваноіды: антацыяны, лейкаантацыяны, катэхіны, флаванолы і фенолакіслоты, а таксама макра- і мікраэлементы: значная колькасць калію, менш фосфару і кальцыю. Параўнальна шмат жалеза, таксама ёсць марганец, малібдэн, медзь. Акрамя іх маецца ёд, магній, барый, бор, кобальт, нікель, волава, свінец, серабро, тытан, хром, цынк, алюміній і іншыя.
Збор і захоўванне
Расце на тарфяным грунце і імховых балотах. Разам з журавінамі растуць, , ,. Збіраюць ягады з надыходам першых і да ўтварэння снежнага покрыва, а паўтараюць збор пасля раставання снегу. Збіраюць ягады ўручную або з дапамогай грабеньчыкаў. Пры абодвух спосабах іх трэба збіраць асцярожна, не пашкоджваючы, таму што дэфармаваныя ягады хутка псуюцца.
Сабраныя ягады сартуюць і чысцяць ад дамешкаў, асцярожна складаюць у плеценыя кошыкі ўмяшчальнасцю 35-60 кг. Кошыкі не дасыпаюць да краёў на 5 см, ягады прыкрываюць чыстай мешкавінай і перавозяць да месцаў перапрацоўкі. Захоўваюць свежыя ягады пры тэмпературы каля 0°C, пры адсутнасці халоднага памяшкання ягады перасыпаюць у бочкі і заліваюць вадой, якасць ягад пры гэтым амаль не змяняецца.
У Беларусі расце паўсюдна. Плошчы журавіннікаў ва Украіне складаюць каля 30 тыс. га, толькі за апошнія 10 гадоў яна скараціліся на 7 тыс. га ў сувязі з інтэнсіўнай меліярацыяй Заходняга Палесся. Захаванне журавін магчыма толькі пры ўзмацненні аховы захаваных масіваў і стварэнні культурных плантацый.
Першыя спробы стварэння штучных плантацый журавіны балотнай праведзены па ініцыятыве інстытутам батанікі АН Літвы (1966 г.).
Для развядзення журавін выкарыстоўваюць выпрацаваныя тарфянікі, ствараючы пэўную сістэму водазабеспячэння. Высаджваюць каранёвыя парасткі або сцябловыя чаранкі. На штучных плантацыях на трэці год журавіны пладаносяць. Плантацыі даўгавечныя, могуць існаваць да 80 гадоў і даваць ураджай да 4-6 т/га. Сабекошт ягад, вырашчаных на плантацыі, у 8-10 разоў ніжэй за кошт ягад, якія купляюцца ў насельніцтва. Таму вырошчванне журавін з’яўляецца не толькі мэтазгодным і прыбытковым, але і дазваляе вырашыць праблему рэкультывацыі пустэч, а таксама аднаўлення закінутых торфараспрацовак.
У канцы 1970-х гадоў доследныя ўчасткі па вырошчванні журавіны балотнай былі створаны ў Чувашыі, у,  (Эстонія), Волжскім лясніцтве Ніжагародскай вобласці, Камень-Кашырскім лясгасе Валынскай вобласці, Латвіі,. Перспектыўны для вырошчвання ва ўмовах Палесся і паўночнаамерыканскія сарты журавіны з буйнымі пладамі, якая вырошчваецца на спецыяльных плантацыях (чэках) з XIX стагоддзя. Найбуйнейшым вытворцам гэтай ягады з’яўляецца ЗША, плантацыі ёсць таксама ў Канадзе, Беларусі, Польшчы, скандынаўскіх краінах.
У канцы 2010-х гадоў Беларусь выйшла на 3-е месца ў свеце па аб’ёмах збору журавінаў і на 4-е месца па экспарце пасля Чылі, Канады і ЗША.
Значэнне і прымяненне
Асаблівасць журавін у тым, што іх ягады могуць захоўвацца ў свежым выглядзе да наступнага ўраджаю ў драўляных бочках, напоўненых вадой.
Ягады выкарыстоўваюцца як супраццынготны сродак, пры прастудных захворваннях, рэўматызме, ангіне, авітамінозах, а таксама ў харчовай і лікёра-гарэлачнай прамысловасці. У народнай медыцыне ягады спажываюць пры зніжанай кіслотнасці страўніка.
Асаблівасць журавін буйнаплодных, што вырошчваюцца ў велізарных колькасцях у ЗША і Канадзе, складаецца ў тым, што ў яе пладах маюцца паветраныя камеры, таму гэта адна з нямногіх ягад, якія плаваюць на паверхні вады. Гэта робіць збор ягады істотна меней працаёмкім у параўнанні са звычайным ручным зборам: у канцы сезону чэкі з саспелай ягадай запаўняюць вадой і пускаюць спецыяльныя камбайны, якія ўзбіваюць гэту ваду, пры гэтым спелыя ягады адрываюцца. Пасля гэтага зганяюць усе ягады да аднаго краю чэка, дзе яе — чыстую і прамытую — вычэрпваюць для далейшай перапрацоўкі.
Грыгорый XV
Грыгорый XV (Gregorius PP. XV) (свецкае імя: Алесандра Людавізі, Alessandro Ludovisi);  — ) — Папа Рымскі з 9 лютага 1621 да 8 ліпеня 1623 г.
Ільін
Ільін — прозвішча, жаночая форма Ільіна.
Алмазнэ (Крым)
Алмазнэ (Алмазне) — вёска ў Савецкім раёне (Аўтаномная Рэспубліка Крым, Украіна). Падпарадкоўваецца Чарназемненскаму сельскаму савету.
Полчын-Здруй (гміна)
По́лчын-Здруй (Połczyn-Zdrój) — вяскова-гарадская гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Свідвінскага павета Заходнепаморскага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Полчыне-Здруі. Плошча гміны складае 344,3 км². Станам на 2009 год у гміне Полчын-Здруй пражывалі 15 867 чалавек, шчыльнасць — 46,1 чал./км². Адміністрацыйна падзелена на 23 салецтвы.
Населеныя пункты
На тэрыторыі гміны размешчаны 80 населеных пунктаў.
Забалацце (Слаўгарадскі раён)
За́балацце (, Заболотье) — былая вёска ў Слаўгарадскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіла ў склад Гіжэнскага сельсавета.
Ліквідавана 10 снежня 2009 года.
Побач з вёскай цячэ рака Крупка, прыток Проні.
Гісторыя
Перад вайной у вёсцы жыло 114 чалавекі.
Падчас Вялікай Айчыннай вайны ў жніўні 1943 года гітлераўцамі было спалена 26 двароў (з 31 да вайны).
Галезэ
Галезэ (Gallese) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Лацыа, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Вітэрба.
Насельніцтва складае 3011 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 81 чал./км². Займае плошчу 37 км². Паштовы індэкс — 1035. Тэлефонны код — 0761.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы San Famiano.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
Гамылёва
Гамылёва (, Гомылёво) — вёска ва Ушацкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Кубліцкага сельсавета.
Да 20 мая 1960 года вёска ўваходзіла ў склад Кубліцкага сельсавета, да 18 сакавіка 1963 года — у склад Старынкаўскага сельсавета.
Ільіна
Ільіна — жаночая форма прозвішча Ільін, тапонім.
Драбышоўскі сельсавет
Драбышо́ўскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Іўеўскага раёна Гродзенскай вобласці. Цэнтр — вёска Драбышы.
Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Іўеўскага раёна Баранавіцкай вобласці БССР. З 20 верасня 1944 года ў складзе Маладзечанскай вобласці, з 8 студзеня 1954 года ў складзе Гродзенскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваны, тэрыторыя ўвайшла ў склад новаўтворанага Лукашынскага сельсавета.
Псалом 1
Псалом 1 распачынае Псалтыр, з’яўляецца своеасаблівым уступам да гэтай кнігі Бібліі. Аўтарства прыпісваецца Давіду.
Першым псалмом распачынаецца першая кафізма, якая ўключае ў сябе псалмы з 1 па 8.
Францішак Заблоцкі
Біяграфія
З 1774 года працаваў у Камісіі народнай асветы, пасля — Таварыстве элементарных кніжак і камісіі адукацыі Варты законаў. Удзельнічаў у паўстанні Касцюшкі. Па задушэнні паўстання выехаў у Рым, дзе быў пасвечаны ў ксяндза.
Аўтар больш чым 50 камедый, у якіх атакаваў сарматызм і адсталасць. Перакладаў таксама творы з іншых моў.
Геранёнскі сельсавет
Геранё́нскі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Іўеўскага раёна Гродзенскай вобласці. Цэнтр — аграгарадок (да 2009 г. вёска) Геранёны.