cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Граматыка Пор-Раяля
Тэарэтычнай базай стала філасофія Рэнэ Дэкарта. У аснове працы — параўнанне граматычных сістэм розных моў: лацінскай, грэчаскай, старажытнаяўрэйскай, французскай, італьянскай, іспанскай, ангельскай і нямецкай, а таксама вызначэнне адпаведнасцей паміж імі. Аўтары граматыкі лічылі недастатковым чыста апісальны падыход да мовы і таму імкнуліся стварыць тлумачальную граматыку. У цэлым у кнізе тлумачальны падыход пераважае над апісальным і нарматыўным. Граматычная тэорыя працы засноўвалася на двух прынцыпах: прызнанне ўсеагульнасці гэтых правіл і рацыянальнай (лагічнай) іх асновы.
Ацэнка і крытыка
Граматыка Пор-Раяля зрабіла вялікі ўплыў на развіццѐ агульнай тэорыі мовы. Ідэі сістэмнасці мовы, яго знакавай прыроды пазней былі развітыя Фердынандам дэ Сасюрам, а таксама структуралістамі і заснавальнікамі матэматычнай лінгвістыкі. Абмеркаванне ідэй, якія змяшчаюцца ў «Граматыцы Пор-Раяля» і «Лёгікі Пор-Раяля», можна знайсці ў кнізе Наама Хомскага «Картэзіянская лінгвістыка».
Князі друцкія
Спіс кіраўнікоў Друцкага княства:
Вішнёўка (Слуцкі раён)
Вішнёўка (, Вишнёвка) — пасёлак у Слуцкім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Знаменскага сельсавета.
Міжнародная (станцыя метро, Санкт-Пецярбург)
Міжнародная (Междунаро́дная) — станцыя Фрунзенска-Прыморскай лініі Пецярбурскага метрапалітэна.
IC 226
IC 226 — галактыка тыпу S? (спіральная галактыка) у сузор’і Трыкутнік.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Allium marathasicum
Allium marathasicum — від травяністых раслін сямейства ; эндэмік Кіпра.
Распаўсюджанне
Эндэмік Кіпра.
Расце на вялікай вышыні ў цэнтральным горным масіве. Тыповы матэрыял быў сабраны з прыдарожных сінантропных месцаў пражывання. Знойдзена ў арашальных садках і на ўзлесках. Від трапляецца ў садках фруктовых дрэў.
Пагрозы і ахова
Асноўнымі пагрозамі з’яўляюцца закінутасць зямель, выкарыстанне пестыцыдаў і асваенне зямель.
У Чырвонай кнізе флоры Кіпра від мае статус CR.
Куцэйкі
Куцэ́йкі (, Куцейки) — вёска ў Слонімскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Сянькоўшчынскага сельсавета.
Да 18 сакавіка 1967 года вёска ўваходзіла ў склад Казловіцкага сельсавета Зэльвенскага раёна.
Ананій Іванавіч Дзякаў
Ананій Іванавіч Дзякаў (, в. Багданаўка Мсціслаўскага павета, цяпер Хіславіцкі раён, Смаленская вобласць  —, , турма НКВД) — дзяржаўны дзеяч, педагог, рэктар БДУ.
Біяграфія
Паходзіў з сялянскай сям’і. Скончыў пачатковую школу.
Удзельнічаў у Першай сусветнай вайне. За мужнасць у баях атрымаў афіцэрскае званне. У 1918 годзе ўступіў у ВКП(б), узначаліў Вяземскі зямельны аддзел. У 1919—1923 гадах служыў у Чырвонай Арміі (камандзір роты). З 1923 года — намеснік старшыні Мсціслаўскага павятовага выканкама. У 1924 годзе прызначаны намеснікам старшыні (потым старшынёй) Магілёўскага акруговага выканкама.
У ліпені 1928 года накіраваны на вучобу ў Прамысловую акадэмію ў Маскву, але вучыцца не давялося — быў пры­значаны намеснікам старшыні (пазней старшынёй) Віцебскага выканкама. У 1930—1934 гадах вучыўся ў Маскве ў Інстытуце чырвонай прафесуры.
З лютага 1934 года — намеснік рэктара, рэктар Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Быў жанаты, гадаваў двое дзяцей. З восені 1935 года загадчык аддзела ЦВК БССР. У ліпені 1936 прызначаны наркамам асветы БССР.
Арыштаваны 11 мая 1937 года ў Мінску па адрасе: вул. Горкага, д. 21/52, кв. 24. Асуджаны пазасудовым органам НКВД 28 кастрычніка 1937 года як «член нацыянал-фашысцкай арганізацыі, які праводзіў шкодніцкую работу ў галіне народнай асве­ты» да вышэйшай меры пакарання з канфіскацыяй маёмасці. Расстраляны 29 кастрычніка 1937 года. Рэабілітаваны ваеннай калегіяй Вярхоўнага суда СССР 3 красавіка 1957 года. Асабістая справа Д. № 10175-с захоўваецца ў архіве КДБ Беларусі.
Zartipo
«Zartipo» — беларускі музычны калектыў, які ўзнік у Мінску ў 1988 годзе на базе гурта «Близнецы» («Twins»). Першапачаткова граў пост-панк, потым звярнуўся да імправізацыі, а пад канец існавання ў поўным складзе ў 1996 годзе перайшоў на інстументальны псіхадэлік фанк-рок. У 1992–1995 годзе актыўна гастраліраваў па Германіі. З 1996 года «Zartipo» з’яўляецца сола-гуртом Андрэя Іванова, жанрава блізкім да плыні індастрыяла, псіхадэлікі і авангарднай гітарнай імправізыцыі.
Гювеч
Гювеч — страва са смажанага мяса з гароднінай, або сумесь гародніны з салодкага перцу, баклажанаў, зялёнага гарошку або струкоў фасолі, памідораў, пятрушкі, цыбулі і г.д., шырока выкарыстоўваецца як гарнір ці самастойная страва ў малдаўскай, балгарскай і румынскай кухнях. Гародніна можа падвяргацца рознай цеплавой апрацоўцы (тушэнне, смажанне і інш.).
Зямцова Буда
Зямцова Буда (Земцова Бу́да) — вёска ў Манастыршчынскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Барсукоўскага сельскага паселішча.
Гісторыя
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай Зямцова Буда абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР.
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з ліпеня 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
Жазі Бартэль (стадыён)
Стадыён Жазі Бартэль (Stade Josy Barthel) — мультыспартыўны стадыён у горадзе Люксембург, аднайменнай дзяржавы, пабудаваны ў 1928 годзе, цяперашнюю назву носіць з ліпеня 1993 года.
Коранева
Назву Коранева маюць:
Валокі
Назву Вало́кі маюць:
NGC 478
NGC 478 (іншыя абазначэнні — ESO 476-3, MCG −4-4-5, VV 398, AM 0117-223, IRAS01177-2238, PGC 4803) — галактыка ў сузор’і Кіт.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Вішнеўка
Назву Ві́шнеўка маюць:
Касцёл Святога Аляксея (Івянец)
Касцёл Святога Аляксея — рымска-каталіцкая царква ў гарадскім пасёлку Івянец Валожынскага раёна Мінскай вобласці. Належыць да Івянецкага дэканата Мінска-Магілёўскай архідыяцэзіі. Помнік архітэктуры неагатычнага стылю, пабудаваны ў 1905—1907 гадах, уключаны ў Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь (код 613Г000085). Адрас: вул. Пушкіна, д.1.
Гісторыя
Пасля Паўстання Каліноўскага расійскія ўлады распачалі шэраг жорсткіх мер супраць Каталіцкай царквы ў заходніх рэгіёнах імперыі, якія ўключалі закрыццё мноства каталіцкіх храмаў і перадачу іх будынкаў Праваслаўнай царквы. У Івянцы былі канфіскаваны абодва каталіцкіх храма: драўляны Троіцкі касцёл, пабудаваны ў XVII стагоддзі і каменны касцёл Святога Міхаіла, пабудаваны ў XVIII стагоддзі пры францысканскім кляштары, — і былі перабудаваны ў праваслаўныя цэрквы. Нягледзячы на тое, што ў горадзе не засталося каталіцкіх храмаў, атрымаць дазвол на будаўніцтва новага храма было немагчыма, таму вернікам прыходзілася збірацца ў невялікай драўлянай капліцы, пабудаванай у 1820 годзе на мясцовых могілках.
Пасля выдання «маніфеста аб верацярпімасці» 1905 года сітуацыя стала мяняцца. Улады далі дазвол на будаўніцтва ў Івянцы новага каталіцкага храма. Ён павінен быў быць збудаваны побач з каталіцкімі могілкамі і замяніць драўляную капліцу ў якасці месца набажэнстваў. У падзяку за дазвол храм атрымаў імя святога Аляксея, апекуна царэвіча.
Фундатарамі сталі генерал Эдвард Каверскі і яго жонка Альжбета. 23 мая 1905 года магілёўскім архібіскупам Ежы Юзафам Шэмбакам быў асвечаны новага касцёла. Архітэктарам новага храма стаў Міхаіл Хатоўскі, які арыентаваўся ў сваім праекце на Касцёл Святой Ганны ў Вільні. Будаўніцтва было скончана ў 1907 годзе і 3 снежня таго ж года храм асвечаны ксёндзам Янам Казялевічам у гонар.
Падчас Другой сусветнай вайны касцёл застаўся пад апекай вернікаў і амаль не пацярпеў. 16 ліпеня 1947 годзе касцёл быў зачынены савецкімі ўладамі. У 1962 годзе будынак перададзены Дзяржаўнай бібліятэцы імя У. І. Леніна ў Мінску і пераабсталявана пад архіў. У пачатку 1980-х гадоў мясцовыя жыхары сталі дамагацца вяртання храма, але вярнуць будынак атрымалася толькі ў 1989 годзе. 14 кастрычніка 1988 года храм быў вернуты Царкве, 9 ліпеня 1989 года царква Святога Аляксея была пераасвечаны. У 1990 годзе зноў пачалі служыць францысканцы.
Архітэктура
Помнік архітэктуры неагатычнага стылю. Касцёл крыжападобны ў плане, з пяціграннай апсідай і прамавугольнымі бакавымі крыламі трансэпта, якія выступаюць далёка за межы сцен падоўжнага карабля. Двух’ярусная чатырохгранная шатровая вежа-званіца выступае з асноўнага аб’ёму і дамінуе ў агульнай кампазіцыі, завяршаючы двухсхільны дах з сігнатуркай над алтарнай часткай. Неагатычныя элементы храма: стылізаваныя контрфорсы, акно-ружа, стрэльчатыя вокны. Гатычная тэма працягнута ў інтэр’еры храма.
IC 227
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Гаўрыла Мікалаевіч Мядзведзеў
Гаўрыла Мікалаевіч Мядзведзеў (, в. Валоўка, Чарнігаўская губерня, УНР —, г. Клінцы) — Герой Савецкага Саюза, удзельнік баёў за вызваленне Ваўкавыска.
Біяграфія
Пасля заканчэння пачатковай школы працаваў у калгасе брыгадзірам.
У Чырвонай Арміі на сапраўднай ваеннай службе з 1938 па 1940 гады. Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. Другі раз прызваны ў Чырвоную Армію 10 верасня 1943 года. На фронце з 20 лістапада 1943 года.
Allium mardinense
Allium mardinense — від травяністых раслін сямейства.
Гаўрыла Мікалаевіч Мядзведзеў
Біяграфія
14 ліпеня 1944 года у жорсткіх баях за Ваўкавыск, застаўшыся адзін з кулямётнага разліку, адбіў контратаку ворага. У вулічных баях у Ваўкавыску ён кулямётным агнём садзейнічаў поспеху наступу стралковых падраздзяленняў
Allium mardinense
Біямарфалагічная характарыстыка
Від нагадвае і, але адрозніваецца ад іх некалькімі марфалагічнымі прыкметамі, такімі як даўжыня ніткі, форма і паверхня ўнутранага калякветніка, а таксама колер пылавікоў.
Асяроддзе пражывання
Allium mardinense апісаны з правінцыі Мардзін, паўднёва-ўсходняя Турцыя.
Свіркі (Пастаўскі раён)
Сві́ркі (, Свирки) — вёска ў Пастаўскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Лынтупскага сельсавета.
Гаўрыла Мікалаевіч Мядзведзеў
Біяграфія
Пры фарсіраванні ў ліку першых ракі Рось быў паранены, але заставаўся ў страі, працягваючы ўмела камандаваць даручаным яму падраздзяленнем.
Свіркі (Пастаўскі раён)
Да 2004 года ўваходзіла ў склад Камайскага сельсавета.
Гаўрыла Мікалаевіч Мядзведзеў
Біяграфія
Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 24 сакавіка 1945 года за ўзорнае выкананне баявых заданняў камандавання на фронце барацьбы з нямецкімі войскамі і праяўленыя пры гэтым мужнасць і гераізм Мядзведзеву прысвоена званне Героя Савецкага Саюза з уручэннем ордэна Леніна і медалі «Залатая Зорка» (№ 8280).
Узнагароды
Узнагароджаны ордэнам Леніна, ордэнам Славы 3-й ступені, медалём «За адвагу».
Памяць
8 мая 2010 года на будынку Альхоўскі школы адбылося адкрыццё мемарыяльнай дошкі Герою Савецкага Саюза Мядзведзеву.
Ламашы
Ламашы́ (, Ломаши) — вёска ў Слонімскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Сянькоўшчынскага сельсавета.
Астэндэ
Астэндэ (Oostende [oˑstˈɛndə], Ostende.Ostende) — найбуйнейшы бельгійскі горад на беразе Паўночнага мора, а таксама курорт з міравым імем у Заходняй Фландрыі (70 274 жыхароў). З'яўляецца канцавой станцыяй дзяржаўнай жалезнай дарогі Гент — Астэндэ. Паколькі ўзбярэжжа ля Астэндэ адрозніваецца раўнінным рэльефам, мясцовыя пясчаныя пляжы вельмі шырокія. Назва горада звязана з тым, што ён першапачаткова размяшчаўся на ўсходняй (oost) ускраіне (einde) вострава Тэстэрэп, пазней, які зліўся з мацерыком з-за паніжэння ўзроўню Паўночнага мора.
Гісторыя
У XVII стагоддзі ў горадзе жыло каля 10 000 чалавек, і ён быў апошняю кальвінісцкай крэпасцю ў Фландрыі. Салдаты з Галандыі, Англіі і Шатландыі абаранялі яе ад іспанскай арміі. Аблога доўжылася з 4 ліпеня 1601 да 22 верасня 1604, калі іспанцы пад камандаваннем Амброзіа Спінолы увайшлі ў поўнасцю разбураны горад. Пасля таго, як у 1585 году вусце Шелдзьды было блакавана Паўночнымі Нідэрландамі, Астэндэ стаў найважнейшым марскім портам Паўднёвых Нідэрландоў. У 1720-х гадах порт Астэндэ быў базай каланіяльнай Астэндскай кампаніі.
У XIX веку Астэндэ стаў курортам. Быў Тэрмальны палац («Kursal» ці Thermal Palace), які часта наведвалі кароль Бельгіі і імператарская сям'я Германіі.
Менавіта сюды, у Астэндэ, было накіравана В. Р. Бялінскім знакамітае «Пісьмо да Гогалю» — тут у ліпені 1847 г. знаходзіў аўтар «Мёртвых душ» і «Рэвізора» на лячэнні.
У часы міравых войнаў тут знаходзілася база нямецкіх падводных лодак.
Віталь Уладзіміравіч Казлоўскі
Віта́ль Уладзі́міравіч Казло́ўскі (,  —, Мінск) — беларускі вучоны-эканаміст, педагог, доктар эканамічных навук, прафесар.
Біяграфія
Нарадзіўся 28 лістапада 1955 г. у Мінску ў сям’і Уладзіміра Іванавіча Казлоўскага (1928—1996), кандыдата эканамічных навук. Скончыў Беларускі дзяржаўны эканамічны ўніверсітэт у 1980 годзе, затым — аспірантуру Інстытута эканомікі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі і дактарантуру Санкт-Пецярбургскага дзяржаўнага эканамічнага ўніверсітэта.
Займаў пасады памочніка прэзідэнта Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (з 1987 года), адказнага сакратара Камітэта па дзяржаўных прэміях у галіне навукі і тэхнікі пры Савеце міністраў Рэспублікі Беларусь. З 1978 года працаваў навуковым супрацоўнікам у Інстытуце эканомікі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі. У 1999 годзе абараніў дысертацыю на суісканне вучонай ступені доктара эканамічных навук на тэму «Інтэграцыя краін Цэнтральнай і Усходняй Еўропы ў Еўрапейскую эканамічную прастору».
Займаўся выкладчыцкай дзейнасцю ў Беларускім дзяржаўным універсітэце, Міжнародным універсітэце «МІПСА», Інстытуце прадпрымальніцкай дзейнасці, Мінскім філіяле Расійскага эканамічнага ўніверсітэта імя Г. В. Пляханава, Усходнееўрапейскім універсітэце эканомікі і менеджменту і інш. Працаваў прафесарам кафедры эканомікі, кіравання і эканамічнай тэорыі Полацкага дзяржаўнага ўніверсітэта, кафедры фінансаў і бугалтарскага ўліку Гродзенскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Янкі Купалы, галоўным навуковым супрацоўнікам Навукова-даследчага інстытута эканомікі Міністерства эканомікі Рэспублікі Беларусь. Кіраваў падрыхтоўкай навукова-педагагічных кадраў (аспірантаў, суіскальнікаў і магістрантаў). У 2004—2006 гадах з’яўляўся галоўным дарадцам прэм’ер-міністра Рэспублікі Беларусь. Памёр у Мінску 14 кастрычніка 2021 года ад каранавіруснай хваробы.
Навуковыя інтарэсы
Асноўныя навуковыя даследаванні прысвечаны праблемам макраэканомікі, міжнародных эканамічных і валютна-фінансавых адносін. Займаўся вывучэннем праблем ўстанаўлення сувязі заработнай платы з вынікамі вытворчасці ва ўмовах планавай эканомікі, інтэграцыйных працэсаў і кірункаў развіцця краін Цэнтральнай і Усходняй Еўропы. Распрацаваў тэорыю і сацыяльна-эканамічнае змест працэсу выраўноўвання эканамічнага і культурнага ўзроўню краін Цэнтральнай і Усходняй Еўропы ва ўмовах глабалізацыі.
Малакова (Манастыршчынскі раён)
Малакова (Молоково) — вёска ў Манастыршчынскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Барсукоўскага сельскага паселішча.
Гісторыя
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай Малакова абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР.
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з ліпеня 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
Гуга Капет
Гуга Капет (Hugues Capet, 938 — 24 кастрычніка 996) — граф Парыжа (956—996), герцаг заходніх франкаў (956—996), кароль заходніх франкаў, кіраваў у 987—996 гадах. Заснавальнік каралеўскай дынастыі Капетынгаў. Сын герцага Гуга Вялікага і Эдвігі Саксонскай.
Сэнс мянушкі Капет быў ужо ў XIII стагоддзі згублены, верагодна, яна выклікана было якой-небудзь асаблівасцю ў касцюме Гуга (найбольш верагодны галаўны ўбор). У крыніцах сустракаюцца формы: Capito, Caputius, Capetus, Capatus, у XII стагоддзі — Huon Chaped, а ў французскім эпасе (chanson de geste) — Huon Chapet.
Леў Навумавіч Геллер
Біяграфія
Сын купца. У 1898 годзе скончыў Рыжскі політэхнічны інстытут і медыцынскі факультэт Харкаўскага універсітэта (1903).
Памёр у 1942 годзе ў эвакуацыі ў Ташкенце.
Навуковая дзейнасць
Адмыслоўца ў галіне міжнародных адносін. Аўтар звыш 50 навуковых і публіцыстычных работ па праблемах працоўнага і прафсаюзнага руху ў краінах Усходняй і Паўднёва-Усходняй Азіі. .
Corymbia ficifolia
Corymbia ficifolia — від дэкаратыўных дрэў сямейства.
Расце ў прыбярэжных раёнах поўдня Заходняй Аўстраліі на ўсход ад Уолпала.
У прыродзе Corymbia ficifolia аддае перавагу бясплоднай, пясчаныя глебе, але і лёгка адаптуецца і ў раёнах з умераным кліматам, калі ён не падвяргаецца ўздзеянню моцных маразоў або трапічных дажджоў.
Цяжка прышчапіць, але добра расце з насення, як правіла, гэта займае каля 7 гадоў, квітнее ў першы раз ва ўзросце ад 15 да 20 гадоў, дасягае ў памеры ад 2 да 8 метраў.
Коласаўка (Манастыршчынскі раён)
Гісторыя
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай Коласаўка абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР.
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з ліпеня 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
Вішнявец (Стаўбцоўскі раён)
Вішняве́ц (, Вишневец, да 1964 года — Гавязна) — аграгарадок у Стаўбцоўскім раёне Мінскай вобласці. Адміністрайны цэнтр Вішнявецкага сельсавета. Знаходзіцца за 17 км ад раённага цэнтра.
Назва
Рачная назва Гавязна балцкага паходжання.
У ёй корань такі ж, як і ў балцкіх назвах нёманскіх рэк Гаўя, Гуя, ад індаеўрапейскага *gēu- / gū- «гнуць, крывіць». Ад яго таксама літоўскае gau-r-as «волас», gu-r-as «вяршыня пагорка», gu-g-a «пагорак; гузак; горб».
Корань пашыраны балцкім пашыральнікам -zn-, які таксама ў назвах «лісіных» рэк Лапузна (прыток дзесенскай Наўлі), Лопазна (прыток сожскай Іпуці), ад літоўскага lapė «ліса».
Гэты пашыральнік -zn- выкарыстоўваецца ў літоўскім словаўтварэнні: kepurė «шапка» — kepùr-zn-a «шапчонка», įkyrus — įkyrė̃znas «надакучлівы».
Назва Гавязна значыць «Звілістая (рака)».
Гісторыя
Заснавана ў XVIII ст. як мястэчка Гавязна паблізу аднайменнай вёскі Гавязна (з 1964 года Навапольцы), цэнтра маёнтка нясвіжскіх бенедыкцінак. У 1742 годзе бенедыкцінкі пабадавалі ў мястэчку ўніяцкую царкву.
Гэры Олдмен
Гэ́ры Ле́анард О́лдмен (Gary Leonard Oldman; нар. 21 сакавіка 1958, Лондан, Вялікабрытанія) — брытанскі, і.
Вішнявец (Стаўбцоўскі раён)
Гісторыя
30 ліпеня 1964 года мястэчка Гавезна было перайменавана ў Вішнявец
Гэры Олдмен
Біяграфія
Олдмен уславіўся пасля выканання галоўных роляў у кінакарцінах «Сід і Нэнсі» і «Натапырце вашы вушы», па выхадзе якіх кінакрытык Роджэр Эберт назваў Олдмена «лепшым маладым брытанскім акцёрам сучаснасці». У 1990-х гадах акцёр зняўся ў шматлікіх папулярных фільмах, гуляючы, як правіла, змрочных і маральна неадназначных персанажаў. У 2000-я гады Олдмен прыняў удзел у здымках двух паспяховых франшыз, ролі ў якіх сталі трывала асацыявацца з яго імем. У серыі карцін пра Гары Потэра ён згуляў добрага чараўніка Сірыуса Блэка, а ў трылогіі Крыстафера Нолана пра Бэтмена паўстаў на экране ў вобразе непадкупнага паліцэйскага Джэймса Гордана. На працягу творчай кар’еры Олдмена ўвага крытыкаў і гледачоў таксама было прыцягнута да яго прац у фільмах «Розенкранц і Гільдэнстэрн мёртвыя», «Джон Ф. Кэнедзі. Стрэлы ў Даласе», «Дракула», «Леон», «Пяты элемент», «Самалёт прэзідэнта», «Шпіён, выйдзі прэч!» і інш. Акцёр вядомы як майстар пераўвасабленняў, з аднолькавай лёгкасцю здольны стварыць вобраз як высокастаноўчага персанажа, так і нягодніка.
Гэры Олдмен таксама спрадзюсаваў некалькі кінастужак, у тым ліку свой рэжысёрскі дэбют: у 1997 годзе ён паставіў па ўласным сцэнарыі фільм «Не глынаць», часткова заснаваны на аўтабіяграфічным матэрыяле. Карціна прынесла Олдмену дзве прэміі BAFTA (за лепшы брытанскі фільм і арыгінальны сцэнарый) і ўдзельнічала ў конкурснай праграме Канскага кінафестывалю. Адзінай у кар’еры намінацыі на прэмію «Оскар» Олдмен ганараваўся за ролю брытанскага агента МІ-6 Джорджа Смайлі ў трылеры «Шпіён, выйдзі прэч!».
Ільянскі раён
Ілья́нскі раён — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў БССР у 1940—1957 гадах. Цэнтр — вёска Ілья.
Кноке-Хейст
Кноке-Хейст (Knokke-Heist) — горад у Бельгіі, марскі курорт.
Геаграфія
Горад Кноке-Хейст знаходзіцца на крайняй поўначы Бельгіі, на мяжы з нідэрландскай правінцыяй Зеландыя. Горад ляжыць на ўзбярэжжы Паўночнага мора. Адміністрацыйна ўваходзіць у акругу Бругэ правінцыі Заходняя Фландрыя рэгіёна Фландрыя. Плошча горада складае 56,44 км². Колькасць насельніцтва складае 34.026 чалавек (на 1 студзеня 2008 года). Шчыльнасць насельніцтва — 603 чал./км². Кноке-Хейст складаецца з 6 гарадскіх раёнаў.
Горад вядомы сваім цудоўным 12-кіламетравым пляжам і пясчанымі дзюнамі на беразе мора. На ўсходзе Кнокке-Хейста знаходзіцца прыродны запаведнік Звін, велічынёй у 150 гектараў, дзе жывуць і выводят птушанят рэдкія марскія птушкі. Тут ж знаходзіцца і папіліянары (vlindertuin) — заказнік для больш за 400 відаў матылькоў.
Кноке-Хейст з’яўляецца папулярным месцам адпачынку ля жыхароў Бельгіі, Нідэрландаў і паўночна-заходняй Германіі.
NGC 479
NGC 479 (іншыя абазначэнні — UGC 893, MCG 1-4-31, ZWG 411.31, ARP 8, PGC 4905) — галактыка ў сузор’і Рыбы.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Астойлівасць
Астойлівасць, альбо хісткасць судна — здольнасць плывучага сродку супрацьстаяць вонкавым сілам, якія выклікаюць яго крэн ці дыферэнт, і вяртацца ў стан раўнавагі па канчатку абуральнага ўздзеяння, таксама — раздзел тэорыі карабля, які вывучае астойлівасць.
Раўнавагай лічыцца становішча з дапушчальнымі велічынямі вуглоў крэну і дыферэнта (ў асобным выпадку, блізкімі да нуля). Адхіленае ад яго плаўсродак імкнецца вярнуцца да раўнавагі. То бок астойлівасць выяўляецца толькі тады, калі з'яўляюцца ўмовы для вывядзення з раўнавагі.
Астойлівасць — адно з найважнейшых мореходных якасцяў плывучага сродку. У дачыненні да судоў выкарыстоўваецца ўдакладняючая характарыстыка астойлівасць судна. Запасам астойлівасці завецца ступень абароненасці плывучага сродку ад перакульвання.
Віды астойлівасці
У залежнасці ад плоскасці нахілення адрозніваюць папярочную астойлівасць пры крэне і падоўжную астойлівасць пры дыферэнце. У дачыненні да надводных караблёў (судоў), з-за падоўжанасці формы корпуса судна яго падоўжная астойлівасць значна вышэй папярочнай, таму для бяспекі плавання найболей важна забяспечыць належную папярочную астойлівасць.
У залежнасці ад велічыні нахілення адрозніваюць астойлівасць на малых вуглах нахілення (пачатковую астойлівасць) і астойлівасць на вялікіх вуглах нахілення.
У залежнасці ад характару дзеючых сіл адрозніваюць статычную і дынамічную астойлівасці:
Пачатковая папярочная астойлівасць
Пры крэне астойлівасць разглядаецца як пачатковая пры вуглах да 10-15°. У гэтых межах аднаўлялы высілак прапарцыйна вуглу крэну і можа быць вызначана пры дапамозе простых лінейных залежнасцяў.
Пры гэтым робіцца дапушчэнне, што адхіленні ад становішча раўнавагі выклікаюцца знешнімі сіламі, якія не змяняюць ні вагу судна, ні становішча яго цэнтра цяжкасці (ЦЦ). Тады пагружаны аб'ём не змяняецца па велічыні, але мяняецца па форме. Роўнааб'ёмным нахіленням адпавядаюць роўнааб'ёмныя ватэрлініі, якія адсякаюць роўныя па велічыні пагружаныя аб'ёмы корпуса. Лінія перасячэння плоскасцей ватэрліній называецца воссю нахілення, якая пры роўнааб'ёмных нахіленнях праходзіць праз цэнтр цяжару плошчы ватэрлініі. Пры папярочных нахіленнях яна ляжыць у дыяметральнай плоскасці.
Цэнтр цяжару G пры такім нахіленні не змяняе сваё становішча, а цэнтр велічыні (ЦВ) C як цэнтр цяжару пагружанага аб'ёму перасоўваецца па некаторай крывой СС1 у бок нахілення і займае новае становішча C1. Перасоўванне цэнтра велічыні адбываецца з прычыны змены формы пагружанага аб'ёму: з левага борта ён паменшыўся, а з правага борта павялічыўся. Сіла плывучасці γV, прыкладзеная ў цэнтры велічыні, накіравана па нармалі да траекторыі яго перамяшчэння.
Метацэнтр
Пры малых нахіленнях у папярочнай плоскасці лініі дзеяння сіл плавучасці перасякаюцца ў адной кропцы m, якая называецца метацэнтрам (у дадзеным выпадку — папярочным метацэнтрам). Папярочны метацэнтр можна яшчэ вызначыць як цэнтр крывізны крывой, па якой перамяшчаецца цэнтр велічыні пры нахіленнях у папярочнай плоскасці. Ў агульным выпадку нахілення (на вялікі вугал і ў любой плоскасці) цэнтр велічыні апісвае некаторую складаную крывую, і метацэнтр займае розныя становішчы. Пры малых вуглах нахілення ў папярочнай плоскасці можна лічыць, што цэнтр велічыні перамяшчаецца па дузе акружнасці, а папярочны метацэнтр займае сталае месца ў дыяметральнай плоскасці.
Радыус крывізны траекторыі, па якой перамяшчаецца цэнтр велічыні пры папярочных нахіленнях завецца папярочным метацэнтрычным радыусам r. Іншымі словамі — гэта адлегласць паміж папярочным метацэнтра і цэнтрам велічыні r = mC.
Характарыстыкі астойлівасці
Узвышэнне над асноўнай плоскасцю папярочнага метацэнтра (zm), цэнтра велічыні (zc), а таксама велічыня папярочнага метацэнтрычнага радыусу r у значнай ступені вызначаюць астойлівасць судна і залежаць ад велічыні яго аб'ёмнага водазмяшчэння, формы корпуса і пасадкі. Залежнасць велічыні папярочнага метацэнтрычнага радыусу ад формы корпуса (велічыны плошчы ватэрлініі і яе формы) і аб'ёмнага водазмяшчэння выглядае як:
дзе Ix — момант інерцыі плошчы дзеючай ватэрлініі адносна падоўжнай восі, якая праходзіць праз цэнтр яе цяжару, м4; V — аб'ёмнае водазмяшчэнне (пагружаны аб'ём), м³.
дзе zm і zg вышыні метацэнтра і цэнтра цяжару над асноўнай плоскасцю, адпаведна.
Велічыня аднаўляльнага моманту залежыць ад вагі судна і пляча папярочнай астойлівасці. З трыкутніка GmZ плячо астойлівасці можа быць выяўлена праз папярочную метацэнтрычную вышыню GZ = mG sinθ = h sinθ. Тады аднаўляльны момант будзе вызначацца па формуле:
якая завецца метацэнтрычнай формулай папярочнай астойлівасці. Пры малых вуглах крэну, калі можна лічыць, што sinθ = θ у радыянах, аднаўляльны момант вызначаецца па лінейнай метацэнтрычнай формуле: mθ = Ph θ.
Астойлівасць формы і астойлівасць вагі
Падстаўляючы ў метацэнтрычную формулу папярочнай астойлівасці h = r − а, і замяняючы r яго значэннем па формуле (1), а таксама Р = γV атрымліваем:
і канчаткова
Другі член у формуле (4) залежыць ад вагі P і ўзвышэння цэнтра цяжару над цэнтрам велічыні a і называецца момантам астойлівасці вагі mв = − Pa sin θ. Момант астойлівасці вагі ў выпадку высокага размяшчэння цэнтра цяжару (zg > zс) з'яўляецца велічынёй адмоўнай, і дзейнічае ў бок нахілення.
Фізічная сутнасць моманту астойлівасці формы і моманту астойлівасці вагі расчыняецца пры дапамозе чарцяжа, на якім паказана сістэма сіл, якія дзейнічаюць на нахіленае судна. З нахіленага борта ў ваду ўваходзіць дадатковы аб'ём v1, які надае дадатковую «выштурхваючую» сілу плавучасці. З процілеглага борта з вады выходзіць аб'ём v2, які імкнецца пагрузіць гэты борт. Абодва яны працуюць на выраўноўванне.
Пагружаны аб'ёмV1, які адказвае пасадцы па ватэрлінію B1Л1, прадстаўляецца ў выглядзе алгебраічнай сумы трох аб'ёмаў
дзе: V — пагружаны аб'ём пры зыходнай пасадцы па ватэрлінію ВЛ;
v1 — увайшоўшы ў ваду, а v2 — вышоўшы з вады клінаватыя аб'ёмы;
У адпаведнасці з гэтым і сілу плавучасці γV1 можна замяніць трыма складнікамі сіламі γV, γv1, γv2, прыкладзенымі ў цэнтрах велічыні аб'ёмаў V, v1, v2. З прычыны роўнааб'ёмнасці нахілення гэтыя тры сілы сумесна з сілай цяжару Р утвараюць дзве пары Р − γV і γv1 − γv2, якія эквівалентныя пары Р − γV1. Аднаўляльны момант роўны суме момантаў гэтых двух пар
Момант сіл плавучасці клінаватых аб'ёмаў v1 і v2 з'яўляецца момантам астойлівасці формы. Чым шырэй корпус у раёне ватэрлініі, тым больш клінаватыя аб'ёмы і іх плечы пры нахіленнях у папярочнай плоскасці, тым больш момант астойлівасці формы. Велічыня моманту астойлівасці формы вызначаецца галоўным чынам момантам інерцыі плошчы ватэрлініі адносна падоўжнай восі Ix. А момант інерцыі Ix прапарцыйны квадрату шырыні плошчы ватэрлініі.
Момант пары сіл Р і γV з'яўляецца момантам астойлівасці вагі. Ён абумоўлены несупадзеннем кропак прыкладання сіл цяжару і плавучасці (G і С) у зыходным становішчы раўнавагі, з прычыны чаго пры нахіленнях лініі дзеяння гэтых сіл разыходзяцца, і сілы Р і γV утвараюць пару.
Меры пачатковай астойлівасці
Для практыкі недастаткова простай якаснай адзнакі — астойліва судна ці няастойліва, бо ступень астойлівасці можа быць рознай, у залежнасці ад памераў, нагрузкі і велічыні нахілення. Велічыні, якія даюць магчымасць колькасна ацаніць пачатковую астойлівасці, завуцца мерамі пачатковай астойлівасці.
Выкарыстанне аднаўляльнага моманту ў якасці меры пачатковай астойлівасці нязручныя, бо ён залежыць ад вугла нахілення. Пры бясконца малых вуглах крэну аднаўляльны момант mθ таксама імкнецца да нуля і па ім немагчыма ацаніць астойлівасць.
У сувязі з гэтым за меру пачатковай астойлівасці прымаецца не сам аднаўляльны момант, а яго першая вытворная па куце нахілення. Гэтая вытворная характарызуе інтэнсіўнасць нарастання аднаўляльнага моманту пры нахіленнях і называецца каэфіцыентам астойлівасці. Пры нахіленнях у папярочнай плоскасці каэфіцыент папярочнай астойлівасці роўны першай вытворнай ад аднаўляльнага моманту
і пры крэне роўным нулю Kθ = Ph.
Каэфіцыент астойлівасці дае абсалютную адзнаку астойлівасці, то бок непасрэдна паказвае тое супраціўленне, якое аказвае судна адхіляльным яго ад становішча раўнавагі сілам. Залежнасць каэфіцыента астойлівасці ад вагі судна абмяжоўвае яго выкарыстанне, паколькі чым больш водазмяшчэнне, тым больш каэфіцыент астойлівасці. Для ацэнкі ступені дасканаласці судна з пункту гледжання яго пачатковай астойлівасці выкарыстоўваецца адносная мера астойлівасці — метацэнтрычная вышыня, якую можна разглядаць як каэфіцыент астойлівасці, які прыходзіцца на тону водазмяшчэння:
Дзякуючы свайму простаму геаметрычнаму сэнсу метацэнтрычная вышыня найболей часта выкарыстоўваецца ў якасці меры пачатковай астойлівасці, хоць варта мець на ўвазе, што каэфіцыент астойлівасці дае найболей поўную адзнаку гэтай мореходной якасці.
Пачатковая падоўжная астойлівасць
Падоўжная астойлівасць вызначаецца тымі ж залежнасцямі, што і папярочная.
Пад уздзеяннем вонкавага дыферэнтавальнага моманту Mдыф судна, якое плавае ў становішчы раўнавагі на роўны кіль (ватэрлінія ВЛ), нахіляецца ў падоўжнай плоскасці на вугал Ψ, (ватэрлінія B1Л1). Перасоўванне цэнтра велічыні з прычыны змены формы пагружанага аб'ёму забяспечвае з'яўленне падоўжнага аднаўляльнага моманту дзе GK — плячо падоўжнай астойлівасці. Кропка М з'яўляецца падоўжным метацэнтрам, узвышэнне падоўжнага метацэнтра над цэнтрам цяжару — падоўжнай метацэнтрычнай вышынёй Н, а адлегласць паміж падоўжным метацэнтрам і цэнтрам велічыні — падоўжным метацэнтрычным радыусам R.
Падоўжны аднаўляльны момант пры малых вуглах дыферэнта вызначаецца па формулах: Mψ = PH·sin ψ, Mψ = РН·ψ, якія называюцца метацэнтрычнымі формуламі падоўжнай астойлівасці. Гэтыя залежнасці для падоўжнага аднаўляльнага моманту справядлівыя пры вуглах дыферэнта да 0,5÷1,0°, таму падоўжная астойлівасць разглядаецца як пачатковая толькі ў гэтых межах.
Падоўжны метацэнтрычны радыус вызначаецца па формуле:
дзе Iyf — момант інерцыі плошчы дзеючай ватэрлініі адносна папярочнай восі, якая праходзіць праз яе цэнтр цяжару F, м4, а метацэнтрычная формула падоўжнай астойлівасці ў разгорнутым выглядзе атрымліваецца гэтак жа, як формула (4),
Параўноўваючы моманты астойлівасці формы і вагі пры папярочных і падоўжных нахіленнях па формулах (4) і (6), бачны, што астойлівасць вагі ў абодвух выпадках аднолькавая (пры ўмове θ = ψ), але астойлівасць формы моцна адрозніваецца. Падоўжны момант астойлівасці формы значна больш папярочнага, паколькі Iyf прыкладна на два парадкі больш Ix. Сапраўды, момант інерцыі плошчы ватэрлініі адносна падоўжнай восі Ix прапарцыйны квадрату шырыні гэтай плошчы, а момант інерцыі плошчы ватэрлініі адносна папярочнай восі Iyf — квадрату даўжыні той жа плошчы.
Калі велічыня папярочнай метацэнтрычнай вышыні складае дзясятыя долі метра, то падоўжная метацэнтрычная вышыня ляжыць у межах H = (0,8 ÷ 1,5) L, дзе L — даўжыня па ватэрлініі, м.
Дзель момантаў астойлівасці формы і вагі ў забеспячэнні папярочнай і падоўжнай астойлівасці неаднолькавая. Пры папярочных нахіленнях, момант астойлівасці вагі складае значную дзель ад моманту астойлівасці формы. Таму папярочны аднаўляльны момант складае ≈ 30 % ад моманту астойлівасці формы. Пры падоўжных нахіленнях момант астойлівасці вагі складае ўсяго толькі 0,5÷1,0 % ад моманту астойлівасці формы, гэта значыць падоўжны аднаўляльны момант практычна роўны моманту астойлівасці формы.
Каэфіцыент падоўжнай астойлівасці Кψ вызначаецца па формуле:
Пры нахіленнях у любых іншых плоскасцях, выдатных ад папярочнай і падоўжнай, велічыні метацэнтрычных радыусаў і метацэнтрычных вышынь (а, такім чынам, і астойлівасць) маюць прамежкавыя значэнні паміж максімальным і мінімальным, якія адпавядаюць падоўжным і папярочным нахіленням.
Дыяграма астойлівасці
Звычайна на дыяграме малюецца крэн на адзін борт (правы), пры якім вуглы і моманты лічацца дадатнымі. Калі працягнуць яе на іншы борт, крэн і аднаўляльны (выраўноўваючы) момант змяняюць знак. Гэта значыць дыяграма сіметрычная адносна пачатковай кропкі.
Асноўныя элементы дыяграмы астойлівасці
Пачатковая кропка O, ён жа звычайна кропка раўнавагі. У гэты момант крэн Θ = 0, выраўноўваючы момант адсутнічае GZ = 0. Калі чамусьці пачатковая астойлівасць адмоўная, кропка раўнавагі можа не супадаць з пачаткам каардынат. Тады GZ = 0 пры Θ = Θ1.
Кропка максімуму. Уяўляе вугал, пры якім выраўноўваючы момант максімальны GZmax. Да гэтага вугла далейшае нахіленне выклікае рост моманту. Пасля дасягнення максімуму нахіленне суправаджаецца падзеннем моманту, да дасягнення трэцяй характэрнай кропкі:
Кропка схілу C. Уяўляе вугал, пры якім выраўноўваючы момант падае да нуля GZ = 0. Адпавядае кропцы перакульвання судна, паколькі выраўноўваючых сіл больш няма. Для звычайных водавымяшчальных судоў вугал схілу (статычны) ляжыць у раёне 65÷75°. Для кілевых яхт — у раёне 120÷125 °.
Крывізна. Характарызуе хуткасць нарастання выраўноўваючага моманту. Першай вытворнай з'яўляецца праца. Датычная да крывой астойлівасці ў кропцы O характарызуе пачатковую метацэнтрычную вышыню. Ардыната яе, адкладзеная пры вугалі Θ = 1 рад роўна метацэнтрычнай вышыні h.
Плошча пад крывой для бягучага вугла B уяўляе працу A аднаўляльнага моманту і з'яўляецца мерай дынамічнай астойлівасці.
Перамяшчэнне грузаў
Пры вертыкальным перамяшчэнні грузу адбываецца перамяшчэнне сілы р па лініі яе дзеяння. Раўнавага судна пры гэтым не парушаецца, пасадка не змяняецца, гэта значыць велічыня і форма пагружанага аб'ёму застаюцца нязменнымі. Таму цэнтр велічыні, папярочны і падоўжны метацэнтры не мяняюць свайго становішча. Цэнтр цяжару перамяшчаецца ўверх з пункта G у пункт G1 на адлегласць δZg, прама прапарцыйную вазе перамешчанага грузу р і велічыні перамяшчэння z2 − z1 і адваротна прапарцыйную вазе судна:
Падоўжная і папярочная метацэнтрычныя вышыні змяняюцца на адну і тую ж велічыню:
Велічыня прырашчэння папярочнага і падоўжнага каэфіцыентаў астойлівасці таксама аднолькавая:
прычым перамяшчэнне ўніз адпавядае станоўчым прырашчэння, а ўверх — адмоўным. Гэта значыць пры перасоўванні грузу ўверх астойлівасць памяншаецца, а пры перасоўванні ўніз — павялічваецца. Паколькі папярочныя і падоўжныя прырашчэнні аднолькавыя, а метацэнтрычныя вышыні розныя, уплывы вертыкальных перасоўванняў на папярочную і падоўжную астойлівасці моцна адрозніваюцца. Для падоўжнай астойлівасці δH складае толькі малую дзель Н. Для папярочнай магчымыя сітуацыі, калі h ≈ δh, то бок поўная страта (або аднаўленне) астойлівасці.
Пры гарызантальна-папярочным перамяшчэнні грузу з пункта А ў пункт B судна хіліцца ад прамога становішча раўнавагі (ватэрлінія ВЛ) на вугал θ (ватэрлінія B1Л1). Такое перамяшчэнне грузу можна ўявіць так, быццам груз у пункце B зняты (сіла p накіравана ў процілеглы бок — уверх), а ў пункце E прыняты.
Нахіленню перашкаджае аднаўляльны момант mθ = Ph·sinθ. Судна будзе знаходзіцца ў раўнавазе тады, калі хрышчальны і выпроствальны моманты зраўняюцца:
дзе ly = BE. Адгэтуль вызначаецца вугал нахілу раўнаважкага становішча:
Перамяшчэнне грузу выклікае зрух цэнтра цяжару судна ў бок перамяшчэння грузу на адлегласць GG1 = p ly / P. Цэнтр велічыні пры нахіленні перамяшчаецца ў бок нахілення датуль, пакуль не апынецца на адной вертыкалі з цэнтрам цяжару, то бок пакуль не будзе выканана другая ўмова раўнавагі.
Папярочная метацэнтрычная вышыня пасля пераносу грузу вызначаецца з трыкутніка GmG1:
Пры малых вуглах крэну cosθ ≈ 1; h1 ≈ h, гэта значыць пачатковая папярочная астойлівасць пры гарызантальна-папярочным перасоўванні грузу практычна не змяняецца.
Формулы для вызначэння пасадкі і астойлівасці ў выпадку гарызантальна-падоўжнага перасоўвання грузу выводзяцца аналагічна папярэднім. З роўнасці дыферэнтуючага моманту ад перамяшчэння грузу Мдыф = p (x1 − x2) cosψ і аднаўляючага моманту Мψ = PH sinψ вызначаецца вугал дыферэнта, які атрымлівае судна пасля перамяшчэння грузу:
Пачатковая падоўжная астойлівасць ад гарызантальна-падоўжнага перасоўвання грузу таксама практычна не мяняецца.
Прыём і зняцце грузаў
Прыём або зняцце грузаў змяняе як нагрузку судна (вага і каардынаты цэнтра цяжару), так і яго пагружаны аб'ём (яго велічыню, форму, каардынаты цэнтра велічыні).
Прыём грузу ў адвольнае месца можна прадставіць як прыём гэтага грузу без змены крэну і дыферэнта, а затым перанос яго ў прызначанае месца. Умовай нязменнасці крэну і дыферэнта прыёму грузу р з'яўляецца размяшчэнне яго цэнтра цяжару на адной вертыкалі з цэнтрам велічыні дадаткова ўваходнага ў ваду аб'ёму δV, які роўны p/γ, дзе γ — удзельная вага вады. Пры прыёме адносна малога грузу можна лічыць, што для выключэння крэну і дыферэнта ён павінен быць змешчаны на адну вертыкаль з цэнтрам цяжару F зыходнай плошчы ватэрлініі.
Уплыў перасоўванняў грузу на астойлівасць і пасадку разгледжана вышэй. Для вызначэння метацэнтрычных вышынь пасля прыёму грузу неабходна знайсці каардынаты цэнтра цяжару zg1, і метацэнтраў zc1 + r1 і zc1 + R1. Новае палажэнне цэнтра цяжару знаходзіцца з умовы роўнасці статычных момантаў сіл цяжару адносна асноўнай плоскасці.
У агульным выпадку прыёму або зняцця некалькіх грузаў новае становішча цэнтра цяжару вызначаецца па формуле
Пры прыёме адносна невялікіх грузаў (менш за 10% водазмяшчэння) на надводны карабель (судна) лічыцца, што форма і плошча дзеючай ватэрлініі не мяняюцца, а пагружаны аб'ём лінейна залежыць ад асадкі — гэта значыць прымаецца гіпотэза прамабортнасці. Тады каэфіцыенты астойлівасці выяўляюцца як:
Свабодныя паверхні
Усе разгледжаныя вышэй выпадкі мяркуюць, што цэнтр цяжару судна нерухомы, то бок няма грузаў, якія перамяшчаюцца пры нахіленні. Але калі такія грузы ёсць, іх уплыў на астойлівасць значна больш за астатніх.
Тыповым выпадкам з'яўляюцца вадкія грузы (паліва, алей, баластная і кацельная вада) у цыстэрнах, запоўненых часткова, то бок якія маюць свабодныя паверхні. Такія грузы здольныя пералівацца пры нахіленнях. Калі вадкі груз запаўняе цыстэрну поўнасцю, ён эквівалентны цвёрдаму замацаванаму грузу.
Калі вадкасць запаўняе цыстэрну не цалкам, то бок мае свабодную паверхню, якая займае заўсёды гарызантальнае становішча, то пры нахіленні судна на вугал θ вадкасць пераліваецца ў бок нахілення. Свабодная паверхня прыме такі ж вугал адносна КВЛ.
Узроўні вадкага грузу адсякаюць роўныя па велічыні аб'ёмы цыстэрнаў, гэта значыць яны падобныя роўнааб'ёмным ватэрлініям. Таму момант, які выклікаецца пераліваннем вадкага грузу пры крэне δmθ, можна прадставіць аналагічна моманту астойлівасці формы mф, толькі δmθ процілегла mф па знаку:
дзе ix — момант інерцыі плошчы свабоднай паверхні вадкага грузу адносна падоўжнай восі, якая праходзіць праз цэнтр цяжару гэтай плошчы, γж — удзельная вага вадкага грузу.
Тады аднаўляльны момант пры наяўнасці вадкага грузу са свабоднай паверхняй:
дзе h — папярочная метацэнтрычная вышыня ў адсутнасць пералівання, h1 = h − γж ix /γV — фактычная папярочная метацэнтрычная вышыня.
Уплыў пераліўнага грузу дае папраўку да папярочнай метацэнтрычнай вышыні δ h = − γж ix /γV
Шчыльнасці вады і вадкага грузу адносна стабільныя, гэта значыць асноўны ўплыў на папраўку аказвае форма свабоднай паверхні, дакладней яе момант інерцыі. А значыць, на папярочную астойлівасць галоўным чынам уплывае шырыня, а на падоўжную даўжыня вольнай паверхні.
Дынамічная астойлівасць
У адрозненне ад статычнага, дынамічнае ўздзеянне сіл і момантаў паведамляе судну значныя вуглавыя хуткасці і паскарэнні. Таму іх уплыў разглядаецца ў энергіях, дакладней у выглядзе работы сіл і момантаў, а не ў саміх намаганнях. Пры гэтым выкарыстоўваецца тэарэма кінетычнай энергіі, згодна з якой прырашчэнне кінетычнай энергіі нахілення судна роўна рабоце дзеючых на яго сіл.
Калі да судна прыкладваецца нахіляемы момант mкр, пастаянны па велічыні, яно атрымлівае станоўчае паскарэнне, з якім пачынае хіліцца. Па меры ладу ўзрастае аднаўляльны момант, але спачатку, да вугла θст, пры якім mкр = mθ, ён будзе менш нахіляемага. Па дасягненні вугла статычнай раўнавагі θст, кінэтычная энергія круцільнага руху будзе максімальнай. Таму судна не застанецца ў становішчы раўнавагі, а за кошт кінэтычнай энергіі будзе хіліцца далей, але запаволена, паколькі аднаўляльны момант больш нахіляемага. Назапашаная раней кінэтычная энергія пагашаецца залішняй работай аднаўляльнага моманту. Як толькі велічыня гэтай работы будзе дастатковай для поўнага пагашэння кінетычнай энергіі, вуглавая хуткасць стане роўнай нулю і судна перастане хіліцца.
Найбольшы вугал нахілення, які атрымлівае судна ад дынамічнага моманту, называецца дынамічным вуглом крэну θдын. У адрозненне ад яго вугал крэну, з якім судна будзе плаваць пад дзеяннем таго ж моманту (па ўмове mкр = mθ), называецца статычным вуглом крэну θст.
на інтэрвале ад 0 да θдын.
Дасягнуўшы дынамічнага вугла крэну θдын., судна не прыходзіць у раўнавагу, а пад дзеяннем залішняга аднаўляльнага моманту пачынае паскорана выпроствацца. Пры адсутнасці супраціву вады судна ўвайшло б у незагасальныя ваганні каля становішча раўнавагі пры крэне θст з амплітудай ад 0 да θдын. Але практычна, ад супраціву вады ваганні хутка згасаюць і яно застаецца плаваць са статычным вуглом крэну θст.
Дынамічнае ўздзеянне нахіляемага моманту заўсёды небяспечней статычнага, бо прыводзіць да значнейшых нахіленняў. У межах прамалінейнай часткі дыяграмы статычнай астойлівасці, дынамічны вугал крэну прыкладна ў два разы больш статычнага: θдын ≈ 2 θст.
Вяляцічы (Барысаўскі раён)
Вяля́цічы (, Велятичи) — аграгарадок у Барысаўскім раёне Мінскай вобласці, на рацэ Нача. Адміністрацыйны цэнтр Вяляціцкага сельсавета. Размешчаны за 27 км на ўсход ад Барысава, за 10 км на паўночны ўсход ад Аздзяцічаў, за 5 км на поўдзень ад Сморак. На ўсход ад Вяляцічаў знаходзіцца Вяляціцкая лясная дача.
Гісторыя
Паводле адной з версій, назва «Вяляцічы» паходзіць ад імя старажытнага племя волатаў (вельтаў, вялетаў), якія быццам жылі ў гэтых мясцінах.
Пра даўняе пасяленне людзей у краі сведчаць знаходкі рэчаў каменнага веку. У 1916 годзе ў Вяляцічах знойдзены старажытныя каменныя сякера-клін і зерняцёркі. Пазней каля ўпадзення Начы ў Бобр знойдзены крамянёвыя прылады працы. У 1954 годзе ў кар’еры на левым беразе Начы было выяўлена самае старое з вядомых ў Барысаўскім раёне пахаванняў, датаванае часамі ранняга бронзавага перыяду (2000—1500 да н. э.), апроч чалавечых рэштак яно змяшчала сякеру ў выглядзе ладдзі з грыбападобным абухам і дзве крамянёвыя вузкаабушныя сякеры.
З XIX ст. даследчыкам вядома пра гарадзішча ў Вяляцічах паблізу ўпадзення Начы ў Бобр, датаванае канцом 1-га тысячагоддзя да нашай эры — 1-й паловай 1-га тысячагоддзя нашай эры. У 1936 годзе праводзілі даследаванне гарадзішча, выяўлены рэчы культуры штрыхаванай керамікі і мілаградскай культуры. Вакол гарадзішча яшчэ ў XIX ст. добра прасочваўся роў выразна абарончага прызначэння. Да цяперашняга часу гарадзішча і знаходкі з яго не захаваліся.
Курганы (валатоўкі, капцы) з пахаваннямі Х—ХІ стст. знаходзяцца ва ўрочышчы Валаткова поле паблізу Перавозу, яны выяўлены ў 1924 годзе, адзначалася група курганоў. Станам на 1979 год курганоў заставалася 13. Станам на 2000 год курганы засталося толькі 3.
Татаршчына
Тата́ршчына — назва шэрагу населеных пунктаў. Паходзіць ад імя народу татары, якія верагодна, былі заснавальнікамі гэтых вёсак.
Вяляцічы (Барысаўскі раён)
Гісторыя
У 1516 годзе праз гэтыя землі дарогай Друцк — Гародна — Барысаў ехаў Сігізмунд Герберштэйн, у канцы 1516 года гэтай жа дарогай ён вяртаўся з Масквы. Аднак Вяляцічы ў яго запісках не згаданы, наогул у запісках Герберштэйна паміж Гроднай і Барысавам названа толькі адна вёска на палове шляху паміж імі, вандроўнік адзначаў бязлюднасць.