cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Камандорскія астравы
Гісторыя
У 1874 г. на месцы смерці В. Берынга быў усталяваны драўляны крыж, у 1966 г. — мемарыял у форме крыжа. У 1991 г. былі праведзены археалагічныя раскопкі, экзгумавана цела В. Берынга. Вывучэнне яго чэрапа паказала, што партрэт, які звычайна прыпісваюць камандору, на самой справе належыў яго сваяку.
Востраў Медны быў адкрыты расійскімі здабытчыкамі футра ў 1748 г. Атрымаў сваю назву дзякуючы знойдзенаму на ім радовішчу медзі.
У 1799 г. Камандорскія астравы трапілі ў карыстанне Руска-Амерыканскай кампаніі. З 1805 г. тут пачалася здабыча футра ластаногіх. У 1825—1826 гг. для арганізацыі сталых паселішчаў былі завезены алеуты і руска-алеуцкія крэолы. Аднак варварскія метады здабычы прывялі да значнага збяднення мясцовай фаўны і непрыбытковасці здабычы футра.
У 1866 г. Алеуцкія астравы разам з Аляскай былі прададзены ЗША. Аднак Камандорскія астравы фармальна засталіся ў складзе Расіі. Згодна паданню, гэта адбылося выпадкова, паколькі падчас размежавання Аляксандр II абапёрся на карту локцем, і выява астравоў на ёй не была заўважана. Таксама існуе версія, што Камандорскія астравы на карце зусім не былі пазначаны. У краязнаўчым музее ў Нікольскім захоўваецца амерыканская карта таго перыяда, на якой Камандорскія астравы атсутнічаюць.
У 1871—1891 гг. Камандорскія астравы здаваліся ў арэнду прыватнай амерыканскай кампаніі «Gutchinson, Cool & Co». У 1892—1916 гг. арандаваліся расійскімі прыватнымі кампаніямі.
У пасляваенны час Камандорскія астравы былі пераўтвораны ў памежную зону. У 1958 г. была забаронена ўсялякая гаспадарчая дзейнасць у 30-мільнай зоне вакол астравоў. На востраве Берынга і Медным існавалі памежныя заставы. У Нікольскім дзейнічаў саўгас. Пасля 1991 г. памежнікі пакінулі Камандорскія астравы, хаця памежны статус быў ліквідаваны толькі ў 2006 г. У 1993 г. быў арганізаваны біясферны запаведнік. У наш час на астравах развіваецца экалагічны турызм.
Джозеф Чат
Джозеф Чат (Joseph Chatt;  — ) — брытанскі даследчык у галіне неарганічнай і металаарганічнай хіміі. Яго імя звязана з апісаннем пі-сувязі паміж пераходнымі металамі і алкенамі, мадэль Дзьюара-Чата-Дункансана.
Галачова
Галачова — тапонім.
Карпазіа
Карпазіа (Carpasio) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Лігурыя, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Імперыя.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы Sant'Antonino.
Лазаковіч
Лазаковіч — беларускае прозвішча.
Шылер
Шылер — прозвішча.
NGC 5338
NGC 5338 (іншыя абазначэнні — UGC 8800, MCG 1-35-48, ZWG 45.132, PGC 49353) — лінзападобная галактыка (SB0) ў сузор’і Дзева.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
К’еры
К'еры (Chieri) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне П'емонт, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Турын.
Насельніцтва складае 35649 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 595 чал./км². Займае плошчу 54 км². Паштовы індэкс — 10023. Тэлефонны код — 011.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы Santa Maria delle Grazie.
Антоні Яўхім Аскерка
Антоні Яўхім Аскерка (? — пасля 1792) — вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч. Харунжы пяцігорскі, староста багрымавіцкі (з 1760), пасол Чатырохгадовага Сойма.
Біяграфія
У 1760 годзе атрымаў ад бацькі Багрымавіцкае староства ў Мазырскім павеце. У 1762 і 1790 гадах быў дэпутатам Літоўскага Трыбунала, абіраўся паслом на соймы 1776 і 1786 гадоў ад Мазырскага павета. У 1764 годзе як прыхільнік «фаміліі» падтрымліваў абранне каралём Станіслава Аўгуста Панятоўскага, у 1768 годзе стаў харунжым пяцігорскім.
У 1787 годзе ўдзельнічаў у канфлікце паміж Аскеркамі і Яленскімі за ўплыў у Мазырскім павеце. У 1790 годзе быў абраны паслом на другую кадэнцыю Чатырохгадовага сойма. Прыхільнік Канстытуцыі 3 мая. У канцы года напісаў ліст да караля, дзе інфармаваў яго, што з прычыны дрэннага здароўя мусіць з’ехаць дадому.
Сям’я
У шлюбе з Тэрэзай Еперыяшы меў дачок.
Мікалай Віктаравіч Лазаковіч
Мікалай Віктаравіч Лазаковіч (н., , Магілёўская вобласць) — беларускі матэматык. Доктар фізіка-матэматычных навук (1996, Дыферэнцыяльныя ўраўненні з выпадковымі функцыяналамі ў алгебрах абагульненых выпадковых працэсаў).
Біяграфія
У 1976 годзе скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт, дзе і працуе. Навуковыя працы прысвечаны гранічным тэарэмам тэорыі імавернасцей, абагульненым функцыяналам і стахастычным дыферэнцыяльным ураўненням. На аснове створанага апарата алгебраў абагульненых функцый распрацаваў новы навуковы кірунак у дыферэнцыяльных ураўненнях з выпадковымі функцыямі.
Варка
Варка (Warka) — горад у Польшчы, уваходзіць у склад Груецкага павета Мазавецкага ваяводства. Сядзіба вяскова-гарадской гміны Варка. Займае плошчу 25,78 км². Насельніцтва — 11 035 чалавек (на 2004 год). Цэнтр броварства.
Дзмітрава
Дзмітрава — тапонім.
Вільгельм фон Гумбальт
Спалучаючы ў сабе, у традыцыях свайго часу і успадкоўваючы вялікім дзеячам Адраджэння, — рознанакіраваныя таленты, ажыццявіў рэформу гімназічнай адукацыі ў Прусіі, заснаваў у 1809 г. універсітэт у Берліне, быў сябрам Гётэ і Шылера.
Валерый Сцяпанавіч Серада
Валерый Сцяпанавіч Серада́ ( — ) — вучоны, эканаміст, доктар эканамічных навук (1986), прафесар (1987).
Навуковая дзейнасць
Навуковая дзейнасць В. С. Серады звязаная з праблемамі эканамічнай тэорыі, пытаннямі развіцця народнай гаспадаркі, удасканалення вытворчых адносін, якасці прадукцыі, кіравання ў сферы адукацыі.
Сярод апублікаваных прац:
Шатландская каралеўская кансерваторыя
Шатландская каралеўская кансерваторыя (Royal Conservatoire of Scotland) — брытанская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова з сядзібай у горадзе Глазга у Шатландыі.
Агульная характарыстыка
Заснавана ў 1847 годзе, яна з часам стала самай буйной пляцоўкай сцэнічнага мастацтва ў Шатландыі з больш чым 500 публічных выступленняў кожны год.
Цяперашні дырэктар - амерыканскі піяніст і кампазітар Джэфры Шаркі, а прэзідэнт - сэр Кэмеран Макінтош. Патронам вучэльні з’яўляецца прынц Чарлз.
Алігафрэнія
Лячэнне алігафрэніі сімптаматычнае.
Ступені
Адрозніваюць лёгкую, сярэднюю, цяжкую і глыбокую алігафрэнія.
Дзеці з лёгкай ступенню разумовай адсталасці у стане авалодаць праграмай дапаможнай школы, моўнымі навыкамі і нескладанымі прафесіямі; каэфіцыент інтэлектуальнага развіцця 50—69 балаў.
Да сярэдняй ступені разумовай адсталасці (імбецыльнасць) адносяцца дзеці з каэфіцыентам інтэлектуальнага развіцця 35—49 балаў, здольныя авалодаць толькі элементамі мовы і навыкамі самаабслугоўвання. Сістэматычная вучэбная і працоўная дзейнасць недаступная. Дарослыя самастойна жыць не могуць.
Пры цяжкай ступені разумовай адсталасці (каэфіцыент інтэлектуальнага развіцця 20—34 балы) інтэлектуальная недастатковасць больш выяўлена, парушана маторыка, ёсць фізічныя дэфекты.
Хворыя з глыбокай разумовай адсталасцю (ідыятыя) не маюць, мова не развіваецца, увага не засяроджваецца, рэакцыя рэзка зніжана; каэфіцыент інтэлектуальнага развіцця ніжэй за 20 балаў. Патрабуюць пастаяннага догляду.
Мышахвоснік
Батанічнае апісанне
Аднагадовыя травяністыя расліны. Лісце лінейнае, у прыкаранёвай разетцы. Кветкі дробныя, сабраныя ў коласападобныя суквецці. Плод — шматарэшак.
Арэал
Род налічвае 8 відаў, пашыраных пераважна ва ўмераным поясе. Большая частка відаў распаўсюджана ў Паўночнай Амерыцы. На тэрыторыі Беларусі і Расіі сустракаецца.
Дубіны
Дубіны — тапонім.
Сенненскі замак
Сенненскі замак — колішні замак у горадзе Сянне Віцебскай вобласці. Знаходзіўся на тэрыторыі, дзе зараз размешчаны фізкультурна-аздараўленчы комплекс. Замак знаходзіўся на шляхах ваенных сутычак паміж Вялікім Княствам Літоўскім і Маскоўскай дзяржавай. Падчас Паўночнай вайны быў разбураны.
Апісанне
Пабудаваны ў 1573 годзе Дзмітрыем Сапегам і высіўся на ўзгорку, які гараджане называлі Замкавай гарой. Абапал узвышша быў выкапаны роў, запоўнены вадой, што паступала з рэчкі. Цераз роў быў перакінуты пад’ёмны мост, на гары знаходзіўся двухпавярховы дом-палац.
Аб збудаванні І. Слюнькоў піша ў кнізе «Архітэктура Верхняга Падняпроўя»: «Замак Сянно, заснаваны Дзмітраком Сапегам, уяўляе з сябе комплекс, падобны класічнаму ўзору ў трактатах XVI—XVII стст. „палаццаінфортэцца“, дзе палацавыя збудаванні самі па сабе былі пазбаўлены абарончых функцый, але абводзіліся сістэмай фартыфікацыйных збудаванняў. Сенненскі панскі дом з двума флігелямі займаў сіметрычнае становішча на квадратнай плошчы 80х80 м, абведзены па перыметры глыбокім ровам, запоўненым вадой. Двума мастамі ўздоўж папярэчнай асі замак з аднаго боку быў звязаны з выраўненым берагам возера, з другога — з жывапісным берагам става, штучна створанага на рэчцы, што ўпадае ў возера. Планіровачная сувязь замка з пасадам трымалася з дапамогай вуліцы-моста, якая ішла ад вугла Замкавай плошчы да рынку».
У часы Паўночнай вайны 1700—1721 гадах шведскія войскі з абозу генерала Левенгаўпта ішлі з Рыгі да Чарэі на злучэнне з войскамі караля Карла XII разрабавалі і разбурылі замак Сянно. Пасля вайны замак не быў аднаўлёны.
Замкавая гара была зруйнавана пра будаванне дарогі на Касцёлку і з яе зямлі рабіць падсыпку. Неабходнасць у такой дарозе ўзнікла пасля таго, як з’явілася чыгуначная станцыя Багушэўская ў 1903 годзе і патрэбы злучэння яе з дарогай з Сянно.
Арарат (Арменія)
Арара́т (Արարատ) — горад у вобласці Арарат у Арменіі. Знаходзіцца за 48 км на паўднёвы ўсход ад Ерэвана.
Назва
Горад названы ў гонар свяшчэннай гары Арарат, што мясцуецца ў 7 км ад горада, на Арарацкай раўніне, якая з'яўляецца самай урадлівай раўнінай Арменіі за ўсю яе гісторыю і на ёй знаходзіліся самыя буйныя населеныя пункты.
Кастэлара
Кастэлара (Castellaro) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Лігурыя, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Імперыя.
Насельніцтва складае 1151 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 132 чал./км². Займае плошчу 9 км². Паштовы індэкс — 18011. Тэлефонны код — 0184.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы San Pietro in Vincoli.
Хажэлі
Хажэлі (Chorzele) — горад у Польшчы, за 135 км на поўнач ад цэнтра Варшавы. Уваходзіць у склад Пшаснышскага павета Мазавецкага ваяводства, сядзіба вяскова-гарадской гміны Хажэлі. Плошча 17,51 км². Насельніцтва 3 тыс. чалавек (на 2018).
Сатосі Міяуці
(宮内 聡; нар. ) — былы японскі футбаліст. У 1984—1987 гадах выступаў за нацыянальную зборную Японіі.
Народная асвета (выдавецтва)
«Народная асвета» — беларускае дзяржаўнае кніжнае выдавецтва, заснаванае ў 1 красавіка 1951 года як спецыялізаванае прадпрыемства па выпуску вучэбнай літаратуры. З’яўляецца лідарам сярод выдавецтваў, якія выпускаюць беларускую вучэбную і вучэбна-метадычную літаратуру.
Асноўная дзейнасць накіраваная на выкананне дзяржаўнага заказу Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь па выданні падручнікаў і вучэбных дапаможнікаў для школы. Выпускае сацыяльна значную літаратуру на замову Міністэрства інфармацыі Рэспублікі Беларусь. Для паспяховай арганізацыі вучэбна-выхаваўчага працэсу ва ўстановах, забяспечваючых атрыманне агульнай сярэдняй адукацыі, штогод выдаецца звыш 200 найменняў вучэбных кніг — падручнікаў, вучэбных дапаможнікаў, хрэстаматый, дыдактычных матэрыялаў, рабочых сшыткаў, метадычных дапаможнікаў, слоўнікаў, навукова-папулярнай і даведкавай літаратуры, а таксама кнігі, аддрукаваныя шрыфтам Брайля.
Metro-Goldwyn-Mayer
Metro-Goldwyn-Mayer — амерыканская кампанія, якая спецыялізуецца на вытворчасці і пракаце кіна- і відэапрадукцыі. З 1924 па 1942 год — безумоўны лідар галівудскай кінаіндустрыі.
Джордж Клод Пайментэл
Джордж Клод Пайментэл (George Claude Pimentel,  — ) — амерыканскі хімік, даследаванні якога аказалі велізарны ўплыў на развіццё хіміі. Працы па вывучэнні вадароднай сувязі (1960), а таксама структуры і рэакцыйнай здольнасці свабодных радыкалаў і іншых часціц з высокай рэакцыйнай здольнасцю (1950-60-я). Джордж Пайментэл з’яўляецца стваральнікам першага хімічнага лазера (1964) і інфрачырвонага спектрометра, які дазволіў атрымаць склад атмасферы і паверхні Марса. Ён першым прымяніў спектраскапію для вывучэння рэакцыяназдольных часціц, у матрыцах цвёрдых інертных газаў і іншых інертных матрыцах (1954), зарэгістраваў вялікую колькасць спектраў свабодных радыкалаў.
Пайментел займаў пасаду намесніка дырэктара Нацыянальнага навуковага фонду пад пачаткам Рычарда Аткінсана ў перыяд з 1977 па 1980 год. Па вяртанні ў Берклі ён стаў намеснікам дырэктара Нацыянальнай лабараторыі ім. Лорэнца і кіраўніком лабараторыі хімічнай біядынамікі. У якасці прэзідэнта Амерыканскага хімічнага таварыства за 1986 год ён арганізаваў Нацыянальны дзень хіміі і Нацыянальны тыдзень хіміі.
Бельгійскае Конга
Бельгійскае Конга — калонія Бельгіі, якая існавала на тэрыторыі сучаснай Дэмакратычнай Рэспублікі Конга пасля таго, як 15 лістапада 1908 года кароль бельгійцаў Леапольд II прадаў Незалежную дзяржаву Конга бельгійскай дзяржаве, і да абвяшчэння незалежнасці Конга 30 чэрвеня 1960 года. На чале калоніі стаяў генерал-губернатар, які прызначаўся бельгійскім парламентам. Сталіцамі з'яўляліся гарады Бома (да 1926) і (пазней) Леапольдвіль; іншыя буйныя цэнтры — Стэнлівіль і Элізабетвіль.
Асноўная эканамічная дзейнасць была засяроджана ў правінцыі Катанга. Галоўным артыкулам прыбытку была здабыча карысных выкапняў. У гады нацысцкай акупацыі Бельгіі горнарудная прадукцыя Конга вывозілася ў Вялікабрытанію і ЗША. У прыватнасці, менавіта ў Катанзе быў атрыманы уран для атамных бомбаў, скінутых на Хірасіму і Нагасакі.
У 1921 г. баптысцкі прапаведнік Сымон Кимбангу заснаваў нацыянальна-вызваленчы рух кімбангізм пад лозунгам «Конга — кангалезцам». Спачатку гэта былі таемныя таварыствы, пасля вайны ім на змену прыйшлі культурна-асветніцкія супольнасці, прафсаюзы арганізацыі і палітычныя партыі. На чале нацыянальна-вызваленчага руху ўсталі Патрыс Лумумба (Нацыянальны рух Конга) і Жазеф Касавубу (Альянс баконга). Пасля здабыцця ў 1960 годзе незалежнасці Рэспубліку Конга ахапіў востры палітычны крызіс. Актывізаваліся сепаратысцкія сілы, былі абвешчаны Рэспубліка Катанга на чале з М.Чамбэ і дзяржава Паўднёвае Касаі на чале з А.Калонджы. Крызіс працягваўся 5 гадоў, да прыходу да ўлады Жазефа Мабуту. За гэты час у краіне гвалтоўнай смерцю загінула больш за 100 тыс. чалавек.
Станіслаў Іванавіч Траццяк
Станіслаў Іванавіч Траццяк (нар., , СССР) — беларускі вучоны ў галіне агульнай хірургіі, клетачных біятэхналогій і транспланталогіі. Доктар медыцынскіх навук (1996), прафесар (1998). Член-карэспандэнт НАН Беларусі (2014), акадэмік НАН Беларусі (2021).
Біяграфія
Скончыў Мінскі медыцынскі інстытут (1974). З 1974 года ў Беларускім медыцынскім інстытуце (з 1990 года — дацэнт, з 1995 года — загадчык кафедры).
Асноўныя навуковыя працы прысвечаны распрацоўцы новых падыходаў да алатрасплантацыі «свежых» алагенных клапанаў сэрца, вывучэнню магчымасці працяглага захавання ў прасвеце сасудаў і сэрца алагенных і ксенагенных тканін без імунасупрэсіўнай тэрапіі, абгрунтаванню раней нявывучаных заканамернасцяў у транспланталогіі, распрацоўцы прынцыпова новых падыходаў да хірургічнага лячэння інсулінзалежнага цукровага дыябету, гіпатэрыёзу, гіпапаратэрыёзу з выкарыстаннем клеткавых тэхналогій, распрацоўцы і ўкараненню ў практыку сучасных методык пры лячэнні ачаговых паражэнняў печані, дыягностыцы і лячэнні запаленчых захворванняў падстраўнікавай залозы, распрацоўцы метаду лячэння трафічных язваў з выкарыстаннем аўталагічных ствалавых клетак.
Аўтар больш за 400 навуковых прац, у тым ліку 3 манаграфій, 15 патэнтаў.
Узнагароды і прэміі
Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Рэспублікі Беларусь у галіне навукі і тэхнікі (2004, у аўтарскім калектыве) — за працу «Новы метад хірургічнага лячэння інсулінзалежнага цукровага дыябета шляхам ксенатрансплантацыі астраўковых клетак у сасудзістае рэчышча рэцыпіента (эксперыментальна-клінічнае даследаванне)».
Герберт Гутоўскі
Герберт Сандэр Гутоўскі (Herbert S. Gutowsky;  — ) — амерыканскі хімік, прафесар хіміі ва Універсітэце штата Ілінойс ва Урбана-Шампейне. Гутоўскі быў першым, хто ўжыў метады ядзернага магнітнага рэзанансу (ЯМР) у галіне хіміі. Ён выкарыстаў спектраскапію ядзернага магнітнага рэзанансу для вызначэння структуры малекул. Яго піянерская праца распрацавала эксперыментальны кантроль ЯМР як навуковага інструмента, звязала эксперыментальныя назіранні з тэарэтычнымі мадэлямі і зрабіла ЯМР адным з найбольш эфектыўных аналітычных інструментаў для аналізу малекулярнай структуры і дынамікі ў вадкасцях, цвёрдых рэчывах і газах, якія выкарыстоўваюцца ў хімічных і медыцынскіх даследаваннях. Яго працы мелі дачыненне да вырашэння праблем у галіне хіміі, біяхіміі і матэрыялазнаўства і паўплывалі на многія падгаліны найноўшай спектраскапіі ЯМР.
Ісакава
Ісакава — тапонім.
Дзевінскае
Назва
Побач з паўднёвай канцавінай Дзевінскага возера знаходзіцца вёска Дзевіна, назва якой звязаная з назвай возера.
Магчымае балцкае паходжанне назвы, у сувязі з літоўскім dievas «бог» (ад балцкага *deivas).
У вёсцы Сімахі на беразе Дзевінскага возера падчас экспедыцыі Студэнцкага этнаграфічнага таварыства ў 2021 годзе былі запісаныя звесткі пра каменнага ідала, што стаяў на пагорку над возерам. Прыблізна ў 1870—1880 гадах яго завезлі чаўнамі і скінулі ў ваду пасярод возера, а на яго месцы паставілі праваслаўную капліцу. На месцы капліцы цяпер стаіць нядаўна ўсталяваны крыж.
Пра каменнага ідала, якога патапілі, вядома таксама і з-над Богінскага возера каля Відзаў, недалёка ад літоўскай мяжы. У 1970-я гады ад мясцовых старых было запісана, што на востраве пасярод Богінскага возера калісьці «стаялі літоўскія багі», а таксама што ў ваду быў скінуты каменны ідал «Стод». Аснова «бог» у назве Богінскага возера найімаверней узнікла ў выніку пазнейшага перакладу літоўскага dievas «бог».
Таго ж паходжання літоўскія назвы возера Dievytis, ракі Diev-upis.
Цераз цяперашнюю расійскую мяжу каля смаленскай Рудні знаходзіцца іншае Дзевіна возера, каля якой вёска Дзевіна. Магчыма, гэтыя два «божыя» азёры, якія знаходзяцца за 50 км адно ад аднаго, былі задзейнічаныя ў сакральных практыках старажытных балтаў днепра-дзвінскага міжрэчча.
Гідраграфія
Плошча паверхні возера 2 км². Даўжыня 5,1 км, найбольшая шырыня 0,6 км. Даўжыня берагавой лініі 13,6 км. Найбольшая глыбіня возера 9,6 м, сярэдняя 4,9 м. Плошча вадазбору 26,9 км² у межах Лучоскай нізіны.
Катлавіна возера лагчыннага тыпу, моцна выцягнутая з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход. Схілы катлавіны вышынёй ад 5—8 да 10 метраў, спадзістыя, пясчаныя. Берагавая лінія звілістая. Берагі вышынёй 0,3—0,4 м, пясчаныя. Вакол возера пойма шырынёй да 60 (месцамі да 200) метраў.
Літаральная зона вузкая. Глыбіні да 2 м займаюць каля 17 % плошчы возера. На возеры востраў плошчай 0,2 га. Прыбярэжная зона дна возера пясчаная, глыбей выслана крэменязёмістым сапрапелем і гліністым ілам.
Возера эўтрофнае, слабапраточнае. Упадаюць рака Глухая (з возера Ардышэва), ручаі, каналы, на поўначы выцякае рака Серакаратнянка. Надводная расліннасць пашырана на адлегласці да 25 м ад берага і да глыбіні 1—1,5 м. Падводная расліннасць пашыраецца да глыбіні 2,5 м.
У возеры водзяцца шчупак, лешч, акунь, лінь, плотка, карась, гусцяра, краснапёрка і іншыя віды рыб.
Каля возера вёскі Замасточча, Дзевіна, Сімахі. Возера Дзевінскае ўваходзіць у зону адпачынку «Дзевіна».
Мікалай Венядзіктавіч Ламбін
Мікалай Венядзіктавіч Ламбін (, г., Расійская імперыя — ) — беларускі матэматык. Доктар фізіка-матэматычных навук (1965), прафесар (1971).
Біяграфія
Скончыў ЛДУ (1925). Працаваў у БДУ, Інстытуце тэхнічнай кібернетыкі АН БССР. Навуковыя працы па тэорыі аналітычных функцый, тэорыі графаў і тэорыі раскладаў. Распрацаваў новыя метады развязання дастасоўных задач гідрамеханікі, якія грунтуюцца на тэорыі аналітычных функцый.
Дыскета
Дыскета, Гнуткі магнітны дыск, Флопі-дыск (Floppy disk) — партатыўная запамінальная прылада, якая выкарыстоўваецца для шматразовага запісу і захоўвання даных, прызначаных для апрацоўкі на камп’ютары.
Звычайна дыскета ўяўляе сабой гнуткую пласцінку, пакрытую ферамагнітным слоем. Гэта пласцінка змяшчаецца ў пластыкавы корпус, які ахоўвае магнітны слой ад фізічных пашкоджанняў. Абалонка бывае гнуткай або трывалай. Запіс і счытванне дыскет ажыццяўляецца з дапамогай спецыяльнага прыстасавання — дыскавода.
Дыскеты звычайна маюць функцыю аховы ад запісу, дзякуючы якой можна даць доступ толькі ў рэжыме чытання.
Дыскеты былі асабліва шырока распаўсюджаны ў 1970-я — пач. 2000-х гг, саступіўшы папулярнасць больш ёмкім і зручным CD, DVD і флэш-накапляльнікам.
Прамежкавым вырыянтам паміж імі і традыцыйнымі дыскетамі з'яўляюцца больш сучасныя накапляльнікі, якія ужываюць картрыджы — Iomega Zip, Iomega Jaz; а таксама магнітааптычныя носьбіты (МО), LS-120 і іншыя, у якіх камбінаваўся лазер (выкарыстоўваецца для разагравання ўчастка паверхні дыска) і магнітная галоўка (для запісу і счытвання інфармацыі з паверхні дыска).
Чымабуэ
Чымабуэ (Cimabue, сапр. Чэні ды Пена, Cenni di Peno; каля 1240 — пасля 1302) — італьянскі жывапісец.
К’езануова (правінцыя Турын)
К'езануова (Chiesanuova) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне П'емонт, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Турын.
Насельніцтва складае 199 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 50 чал./км². Займае плошчу 4 км². Паштовы індэкс — 10080. Тэлефонны код — 0124.
Заступнікам населенага пункта лічыцца Марыя Магдаліна.
Джота дзі Бандонэ
Джота дзі Бандонэ, Джота (Giotto di Bondone; 1266 або, Коле-ды-Веспіньяна(?), Італія — ) — італьянскі жывапісец, прадстаўнік Протарэнесансу.
Біяграфія
Нарадзіўся каля 1267 года меркавана недалёка ад мястэчка Вік’ё, размешчанага на ўсход ад Фларэнцыі, у вёсцы Кале ды Веспіньяна. Ёсць і іншыя здагадкі аб даце нараджэння Джота аж да 1275 года. Вазары сцвярджаў, што Джота нарадзіўся ў 1276 годзе. Але найбольш верагодна, што мастак памёр у 1337 (паводле ) ва ўзросце сямідзесяці гадоў. Бацька будучага мастака насіў імя Бандоне (пам. 1311/1313) і быў селянінам. Пазней Джота набыў у Веспіньяна землі і дамы. Па іншай версіі Джота нарадзіўся ў Фларэнцыі, у прыходзе царквы, у квартале Святога Панкрата. Неаднаразова ў фларэнційскіх дакументах мастак згадваецца як del popolo di Santa Maria Novella. Яго ж бацька, па гэтай версіі, быў кавалём. Імя Джота, магчыма, скарачэнне ад Анджыялота альбо Амбраджота.
Вучыўся, магчыма, у майстэрні Чымабуэ. Працаваў пераважна ў Падуі і Фларэнцыі.
Па словах жа Вазары, Чымабуэ і Джота разам працавалі над фрэскавымі роспісамі ў, у Асізі, і другі перасягнуў першага.
Творчасць
3 імем Джота звязаны паварот у развіцці італьянскага жывапісу, яго разрыў з сярэдневяковымі канонамі і традыцыямі італа-візантыйскага мастацтва XIII ст. Знаёмства з познаантычным жывапісам і творамі П’етра Каваліні вызначыла далейшае развіццё творчасці Джота.
У 1304-06 г. ён стварыў вядомыя размалёўкі капэлы дэль Арэна (Скравеньі) у Падуі. Размешчаныя на сценах капэлы ў тры ярусы размалёўкі перадаюць гісторыю жыцця Марыі і Хрыста ў выглядзе шэрагу драматычных эпізодаў. Захаванне ў кожнай кампазіцыі адзінства часу і месца, энергічная пабудова аб'ёмаў і прасторы, прастата сітуацый і пластычная выразнасць жэстаў, светлы, святочны каларыт робяць размалёўкі ввдатным творам протарэнесансавага жывапісу Італіі.
Капліца дэль Арэна ўяўляе сабой прамавугольнае ў плане памяшканне, перакрытае цыліндрычным скляпеннем, яе гладкія сцены пазбаўлены архітэктурных чляненняў. Джота звяртаецца да абрамлення кампазіцый арнаментаванымі бардзюрамі, што надае ім выгляд старонак вялікай кнігі з мініяцюрамі. Суадносныя, але незалежныя адзін ад аднаго сюжэты пакрываюць усе сцены будынка.
Цыкл пачынаецца з «» — падзеі, звязанай з нараджэннем Марыі. Затым паказаны эпізоды з жыцця Багародзіцы і Хрыста. Завяршаецца цыкл «», што сімвалізуе ролю царквы ў распаўсюджанні Свяшчэннага Пісання. Над уваходам размешчана фрэска «», на супрацьлеглым баку — «». На сценах з правага і левага бакоў выявы ідуць у тры ярусы. Евангельскія сюжэты трактуюцца ў іх як рэальныя падзеі, увасабляючы сапраўдныя пачуцці людзей. Сакральнае адыходзіць на другі план, бо перад мастаком стаіць задача паказаць звычайнае жыццё ва ўсім багацці яго праяўленняў: дабрыня і спагада, высакародства і пакорлівасць, смутак і адчай, пакуты, гнеў, здрада.
Вылучаюцца фрэскі «», «Уцёкі ў Егіпет», «», «», «». У рухах, дзеяннях, выразах твару герояў няма і намёку на містычнасць, цуд, ірацыянальнасць, яны страчваюць гістарычную манументальнасць, што пацвярджае адыход мастака ад традыцый сярэдневякоўя. I хаця фігуры ў сцэнах падаюцца на пярэднім плане, а ўсе падзеі адбываюцца быццам бы на вачах гледача, Джота, безумоўна, аперыруе ўжо новымі, рэнесанснымі паняццямі і катэгорыямі. У гэтым сэнсе паказальныя кампазіцыі «» і «». Супрацьпастаўляючы высакародны і ўзвышаны профіль Хрыста з брыдкім, нават агідным профілем Іуды, мастак дабіваецца глыбіні перадачы ўнутранай псіхалагічнай напружанасці, якая стане здабыткам майстроў Адраджэння. У фрэсцы «Аплакванне Хрыста» фігура святога Іаана вылучаецца пластычнай завершанасцю. Галава і рукі святога проціпастаўляюцца аб'ёму цела. Спадаючыя складкі плашча падкрэсліваюць, але не паўтараюць жэст адчаю шырока раскінутых і адведзеных назад рук. Настрой жалю і пакорлівасці знаходзіць вышэйшае ўвасабленне ў звернутым да Хрыста твары, у напружаным позірку святога.
Інтэлектуальны характар пошукаў Джота тлумачыцца яго цікавасцю да іншых мастацтваў. Гэта заклала асновы фундаментальнага для эпохі Адраджэння паняцця ўніверсальнасці. Майстар працаваў не толькі як жывапісец, але і як архітэктар, скульптар. Па яго праекце была пабудавана кампаніла (званіца) фларэнційскага сабора Санта-Марыя дэль Ф'ёрэ (будаўніцтвава пачата ў 1334). Аднак дасягненні Джота ў жывапісе пераўзыходзяць астатнія.
Траянаўка (Барысаўскі раён)
Трая́наўка (, Трояновка) — вёска ў Барысаўскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Маісееўшчынскага сельсавета.
У 1924—1959 гадах цэнтр Траянаўскага сельсавета. Да 17 жніўня 1963 года вёска ўваходзіла ў склад Маісееўшчынскага сельсавета. У 1963—2013 гадах цэнтр адноўленага Траянаўскага сельсавета.
Знаходзіцца на аўтадарозе Халопенічы-Маісееўшчына, за 46 кіламетраў на паўночны ўсход ад Барысава, 122 кіламетры ад Мінска.
Германская імперыя
Герма́нская імпе́рыя, Ка́йзераўская Герма́нія, або Другі́ Рэйх (ням. Deutsches Kaiserreich) — прынятая ў беларускай гістарыяграфіі назва нямецкай дзяржавы з 1871 па 1918 гады. На працягу гэтага перыяду Германія з’яўлялася федэратыўнай манархічнай дзяржавай.
Афіцыйная назва нямецкай дзяржавы ў перыяд з 1871 па 1945 гады гучала, як (Германскі рэйх), што можна перакласці як «Германская імперыя», нягледзячы на тое, што больш дакладным перакладам з’яўляецца назва «Германская дзяржава». У гістарыяграфіі гэты перыяд часу прынята падзяляць на: Такім чынам, тэрмін «Германская імперыя» ўжываюць, у асноўным, да кайзераўскай Германіі, што адпавядае тэрміну нямецкай гістарыяграфіі. Такія тэрміны, як Веймарская рэспубліка (ням. Weimarer Republik) і Трэці рэйх (ням. Drittes Reich), да гэтага паняцця, як правіла не адносяць.
Германская імперыя пачала сваё жыццё з абвяшчэння прускага караля Вільгельма I германскім імператарам 18 студзеня 1871 года ў люстэркавай зале Версальскага палаца. Стварэнню гэтай дзяржавы папярэднічалі перамогі Паўночнагерманскага саюза і яго саюзнікаў у Франка-Прускай вайне 1870 года. Такім чынам у 1871 годзе, дзякуючы Прусіі, яе каралю — Вільгельму I, а таксама Ота фон Бісмарку была створана першая агульнанямецкая дзяржава — Германская імперыя.
У часы імперыі Германія з’яўлялася высокаіндустрыяльнай дзяржавай. Хуткаму развіццю сацыяльна-эканамічных інстытутаў і пераходу яе ад аграрнай да індустрыяльнай дзяржавы ў апошніх дзесяцігоддзях XIX стагоддзя спрыяла некалькі фактараў: па-першае, пасля перамогі над Францыяй, Германія атрымала ваенныя рэпарацыі, якія склалі моцную апору для добрага эканамічнага росту. Па-другое, набываў усё большае значэнне сектар паслуг з-за павелічэння знешняга і ўнутранага гандлю, росту банкаўскай сістэмы. Нягледзячы на крызіс 1873 года (г. зв. Gründerkrach), які быў вызваны панікай на нямецкіх фондавых біржах, а таксама мілітарызацыіяй, эканоміка Германскай імперыі працягвала сваё хуткае індустрыяльнае развіццё.
Пасля аб’яднання ўсіх нямецкіх дзяржаў, у грамадстве новай краіны адбываліся хуткія сацыяльныя змены. Іх характэрнымі рысамі сталі высокія тэмпы росту насельніцтва, унутраная эміграцыя і урбанізацыя. У выніку гэтых працэсаў, змянялася і яго класавая структура. Асабліва пачынаючы з 1890 года, адчувалася павелічэнне ролі новага сярэдняга класа, які цяпер складаўся з разнастайных тэхнікаў, служачых, а таксама дробных і сярэдніх дзяржаўных чыноўнікаў. Прычым эканамічнае значэнне сельскай гаспадаркі наадварот знізілася, што вельмі моцна адказалася на валавым нацыяльным прадукце.
Унутранае і знешнепалітычнае развіццё было падкантрольна да 1890 года, першаму і найбольш доўга дзеючаму канцлеру імперыі – князю Ота фон Бісмарку. Яго параўнальны ліберальны перыяд, можна ахарактарызаваць унутранымі палітычнымі рэформамі і культурнай барацьбой, а таксама давольна кансерватыўнай палітыкай. Апроч таго, у перыяд яго кіравання адбыўся пераход на дзяржаўны інтэрвенцыянізм (мытныя налогі, сацыяльнае страхаванне), а таксама быў прыняты закон супраць сацыял-дэмакраў і сацыялістаў.
Бісмарк спрабаваў стварыць у знешняй палітыцы сістэму саюзаў для самаабароны і гандлю (напрыклад, саюз з Аўстра-Венгрыяй у 1879 годзе). Нягледзячы на гэта, у канцы свайго сроку, ён актывізаваў палітыку заморскага імперыялізму. За гэтым рушылі ўслед міжнародныя канфлікты сфер інтарэсаў з іншымі каланіяльнымі дзяржавамі   (асабліва з Вялікабрытаніяй).
Наступны этап у гісторыі Германіі, які пачаўся адразу пасля звальнення Бісмарка, часта называюць эрай Вільгельма Другога. Гэта сувязна з тым, што імператар Вільгельм II (з 1888 года) праводзіў дастаткова мілітарызаваную і ізаляцыйную палітыку (як унутраную, так і знешнюю). Але часткова, на гэткую палітыку імператара, уплывалі і некаторыя члены ўрада, вельмі часта мяняючы ягоныя рашэнні ў другі бок.
Рост колькасці грамадскіх арганізацый і партый, а таксама растучая роля прэсы ў жыцці насельніцтва, гулялі значную ролю ў фарміраванні грамадскай думкі. Менавіта для таго, каб павялічыць сваю патрымку сярод насельніцтва, урад Германскай імперыі, праводзіў іперыялістычную знешнюю палітыку і антысацыял-дэмакратычную ўнутраную. Для таго ж, павялічвалася колькасць арміі і флота.
Кайзер Вільгельм ІІ, на працягу ўсяго свайго кіравання, прытрымліваўся палітыкі мілітарызацыі і частковай ізаляцыі (у будучым такая палітыка дапамагла ў вядзенні сусветнай вайны). Iменна яго мілітарыстычныя і імперыялістычныя погляды, прывялі свет да Першай сусветнай вайны, падчас якой дзяржава была ўцянута ў пазіцыйную вайну адразу на двух франтах. Нягледзячы на тое, што ў першыя годы Германія вяла баявыя дзеянні вельмі паспяхова, дальнейшае развiццё падзей паказала, што яе рэсурсаў не хопіць, каб перамагчы больш вялікія сілы Антанты. У апошнiя месяцы вайны, Германiя больш не магла весцi абарону сваёй лiнii фронту, у вынiку чаго пачала хуткiмi тэмпамi здаваць пазiцыi. Пасля гэтых падзей, манархія пачала страчваць сваю падтрымку ў народзе.
Metallica
«Metallica» — амерыканскі метал-гурт, які выконвае музыку ў стылях трэш-метал і хэві-метал, утвораны ў 1981 годзе.
Германская імперыя
Пад самы канец вайны, у 1918 годзе былі праведзены так званыя «Кастрычніцкія рэформы», якія вызначылі тое, што для прыняцця якога-небудзь важнага рашэння, канцлер, спачатку, павінен быў мець дазвол Рэйхстага. 29 кастрычніка 1918 года ў Германскай імперыі пачалася Лістападаўская рэвалюцыя, вынікам якой стала звяржэнне манархіі ў краіне (Вільгельм II збег у Нідэрланды). Неўзабаве пасля гэтага, Нацыянальная асамблея у горадзе Веймары абвясціла 11 жніўня 1919 года аб усталяванні ў Германіі парламентарнай дэмакратычнай рэспублікі, якая потым палучыла назву Веймарская рэспубліка.
Перадгісторыя
Канец ХІХ стагоддзя для нямецкага народа быў адзначаны, як стварэннем нацыянальнай дзяржавы, так і шматлікімі палітычнымі і тэрытарыяльнымі зменамі. Гэтыя змены, якія цалкам прайшлі ў канцы ХІХ стагоддзя, мелі далёкія каранні. Яшчэ пасля заканчэння святой Рымскай імперыі Германскай нацыі, пачынаючы з 1806 года яны перайшлі ў новую фазу. Старажытная дзяржава (Das Alte Reich, даслоўны пераклад — Стары Рэйх), якая была створана яшчэ Рымска-Германскімі імператарамі страціла свой першапачатковы сэнс. Напалеонаўскія войны ў поўнай меры паказалі ўсю недзеяздольнасць гэтай дзяржавы.
Ідэі Французскай рэвалюцыі паміж 1789 і 1799 гадамі, а таксама супраціўленне гегемончай палітыке Напалеона Банапарта накіравалі вызваленчыя войны амаль па ўсей Еўропе, у тым ліку і сярод нямецкіх дзяржаў. Пачалося узбуйненне нацыянальных рухаў з ідэяй стварэння адзінай нямецкай дзяржавы. Праблема германскіх дзяржаў выключалася ў тым, што было некалькі ідэй і шляхоў аб’яднання. Але, пачынаючы з узвышэння Прусіі выдзеліліся два асноўных шляха (спосаба) аб’яднання Германіі: Пасля перамогі над напалеонаўскай Францыяй дзяржаў антынапалеонаўскай кааліцыі (Вялікабрытанія, Прусія, Расія і Аўстрыя), нямецкія князі аднак, не мелі, ніякай цікавасці да стварэння цэнтральнай улады, якая магла б абмяжоўваць іх уладу. Таму на Венскім Кангрэсе 1815 года быў заснаван толькі Германскі саюз, які вельмі слаба аб’яднаў тыя тэрыторыі, што ўваходзілі да 1806 года ў склад Свяшчэннай Рымскай імперыі Германскай нацыі. На Венскім Кангрэсе пачалася новая эпоха, якая атрымала ў нямецкай гісторыяграфіі назву Vormärz (даслоўна фарміраванне). Эпоха характарызавалася палітыкай Рэстаўрацыі: палітыкай аб’яднання дзяржаў у саюзы. Гэта ўсё адбывалася ў рамках так званага Свяшчэннага саюза, у які ўваходзілі Аўстрыя, Прусія і Расія, краіны-ўдзельніцы якога павінны былі правесці рэстаўрацыю ўнутры сябе, для таго, каб была створана такая міждзяржаўная абстаноўка ў Европе, якая была да Французскай рэвалюцыі 1789 года.
Нацыянальныя і буржуазна-дэмакратычныя рухі стаялі насуперак палітыке рэстаўрацыі. Яны прывялі да шматлікіх хваляванняў на тэрыторыі большай частцы Цэнтральнай Еўропы. У выніку гэтых хваляванняў адбылася і сакавіцкая рэвалюцыя 1848 года ў германскіх дзяржавах. Члены толькі што адбыўшайся германскай рэвалюцыі, дэмакратычна абралі парламент і Нацыянальны сход у Франкфурце, які прапанаваў шляхам прыняцця Паўльскірхскай Канстытуцыі выбраць прускага караля Фрыдрыха Вільгельма IV нямецкім імператарам. Нягледзячы на гэта, спроба аб’яднаць большасць германскіх дзяржаў на канстытуцыйнай аснове не ўдалася.
Пасля канчатковага падаўлення рэвалюцыі 1849 года, Германскі саюз працягнуў існаванне ў былым выглядзе. Наступнае дзесяцігоддзе можна назваць эпохай палітычнай рэакцыі (Рэакцыйная эра ў Германскім саюзе, 1849-1871), падчас якой, былі падушаны ўсе дэмакратычныя і ліберальныя амбіцыі. Пачынаючы з 1860-х гадоў, былі сфарміраваны, у сучасным сэнсе гэтага слова, першыя палітычныя партыі ў германскіх дзяржавах. У той жа час зноў адбыўся раскол паміж адносінамі Аўстра-Венгрыі і Прусіі.
У 1864 годзе, з-за Шлезвіг-Гольштэйнскага пытання, была абвешчана вайна паміж Даніяй і Прусіяй. Пасля, на бок Прусіі далучылася і Аўстра-Венгрыя. Але гэтае партнёрскае суіснаванне дзвюх нямецкіх краін было, аднак, нядоўгім.
У выніку спрэчкі вакол Шлезвіг-Гольштэйн адбылася нямецкая вайна 1866 года, у якой войскі Прусіі і некаторых іншых паўднева-германскіх дзяржаў, сумесна з Італіяй, ваявалі супраць войскаў Аўстрыі, якія былі ў саюзе з паўдневымі нямецкімі дзяржавамі, сярод якіх былі Бадэн, Баварыя, Ніжняя Саксонія і Вюртэмберг. Пасля паражэння Аўстрыі распаўся Германскі саюз і быў створаны Паўночнагерманскі саюз, які быў спачатку ваенным саюзам, а ўжо пасля зрабіўся паўнавартаснай дзяржавай пад прускім кіраваннем. Княствы паўднёвай Германіі, якія былі саюзнікамі Аўстрыі, псля вайны ўтварылі абарончы саюз з Прусіяй.
У 1870 годзе пачалася Франка-германская вайна, якая была выклікана спрэчкамі паміж Прусіяй і Францыяй за іспанскую спадчыну. Аб’яўленне вайны паступіла ад французскага бока, пасля таго, як прускі прэм’ер-міністр Ота фон Бісмарк апублікаваў адрэктаваную версію Эмскай дэпешы, якая палітычна скампраметавала Францыю. Падчас вайны, паўднёвыя нямецкія дзяржавы вырашылі далучыцца на сторану Прусіі. Бісмарк выкарыстаў гэта, каб каранаваць прускага караля, як Нямецкага імператара і інтэграваць паўдневыя нямецкія дзяржавы ў адзіную імперыю. Тры вайны паміж 1864 і 1871 гадамі сталі звацца ў нямецкім народзе Германскімі аб’яднаўчымі войнамі.
Гісторыя стварэння дзяржавы
У 1870 годзе пачалася Франка-пруская вайна. Пасля перамогі пры Седане і ўзяццю французскага імператра Напалеона III у палон (2 верасня 1870), усе шляхі да стварэння адзінай імперыі былі адкрыты. Бісмарк пачаў весці перамовы з паўдневымі нямецкімі краінамі аб аб’яднанні краіны малагерманскім шляхам, але з невялічкімі дамовамі, дзе галоўная роля па-ранейшаму адводзілася Прусіі. Вынік гэтых прамоў, у любым выпадзе, быў фактычна адзін — далучэнне Баварыі, Вюртэмберга і Бадэна да Паўночнагерманскага саюза, і стварэння ў лістападзе 1870 года новай «Нямецкай канфедэрацыі».
З-за ўзросшай ролі Прусіі, іншыя планы федэральнага будаўніцтва краіны больш не разглядваліся, таму адзіная сепаратна накіраваная Баварыя не мела ніякіх шансаў, каб не ўвасці ў склад новай імперыі. Бісмарцкі шлях аб’яднання краіны гарантаваў безумоўнае дамініраванне Прусіі ў новым, так званым Другім Рэйху. Нягледзячы на некаторыя дамовы з паўднёвымі нямецкімі краінамі, манархічны федэралізм, па-ранейшаму, з’яўляўся дастаткова вялікім бар’ерам для парламентарызма.
У нямецкай грамадскай думке таго часу, праяўляліся ідэі анэксіі Эльзаса і часткі Латарынгіі, як спрадвечна нямецкіх тэрыторый, выпадкова папаўшых пад уладу Францыі. Гэта прывяло да вайны, якая стала адной з прычын узмацнення «нямецка-французскай варожасці», а таксама — тым самым дадатковым імпульсам, які прывёў да ўзрастання нацыяльнага энтузіазму ў Германіі. Гэтыя две прамовы дапамаглі Бісмарку падпісаць дамовы з паўднёвымі нямецкімі краінамі і тым самым аб’яднаць Германію.
Тым не менш, ён павінен быў пайсці на саступкі. Так, Баварыя захоўвала ў мірны час сваё асабістае войска (Баварская армія). Акрамя таго, ён дазволіў Вюртэмбергу мець асабістую паштовую сістэму. Паўднёвагерманскія краіны захавалі права на свае агульныя дзяржаўныя чыгункі (Каралеўская Баварская чыгунка, Вюртэмбергская Каралеўская чыгунка, Дзяржаўная чыгунка вялікага герцагства Бадэна, Дзяржаўная чыгунка герцагства Гесэн і іншыя). У знешняй палітыцы яны вельмі паспяхова адстойвалі свае дыпламатычныя правы. Але ўсё ж такі, нягледзячы на такія значныя саступкі, абсалютна ўсе краіны страчвалі свой поўны суверэнітэт (Баварыя, напрыклад, павінна была на працягу 4 гадоў перавесці больш за 5 мільёнаў залатых марак у г. зв. Welfenfonds).
Нягледзячы на прыняцце Канстытуцыі Паўночнагерманскага саюза, пасля заснавання Германскай Імперыі быў патрэбен новы канстытуцыйны дакумент, які павінны былі ратыфіцыраваць усе члены новай краіны і, які быў павінны адпаведаць формам міжнароднага права таго часу. Прускаму каралю, як прэзідэнту нямецкага саюзу, быў нададзены новы тытул — Нямецкі Кайзер. Гэты тытул, акрамя свайго першапачатковага канстытуцыйнага значэння, меў таксама і яшчэ адно — сімвалічнае. Справа ў тым, што такой жа тытул быў у манархаў Свяшчэнай Рымскай імперыі, а таму, гэта як бы пароўнівала новую краіну з старой. Гэта падкрэслівала манархічную легітымнасць дзяржавы, што было важна для Бісмарка, караля Баварыі Людвіга II, а таксама для кіраўніка самай вялікай часткі-краіны імперыі — караля Прусіі Вільгельма I.
Але кароль Вільгельм I, як не странна, усё ж баяўся, што новы тытул будзе не самым падыходзячым. Таму, ён патрабаваў тытул імператара ўсёй Германіі (Kaisers von Deutschland). Але саюзныя манархі адкінулі гэты варыянт адразу, паколькі ён мог быць інтэрпрэтыраваны, як тытул усіх нямецкіх тэрыторый (у склад якіх уваходзіла Аўстрыйская імперыя, Швейцарская Канфедэрацыя і Люксембург). Толькі дзякуючы вялікаму ціску Бісмарка на Вільгельма, той, нарэшце, прыняў тытул германскага імператара (Deutschen Kaisers, або імператара толькі тэрыторый самой Германіі). Абвяшчэнне новага тытулу, а разам і з ім — новай дзяржавы, адбылося ў Люстэркавай зале ў Версалі.
3 сакавіка 1871 года адбыліся першыя парламенцкія выбары. Першы ўстаноўчы сход рэйхстага адбыўся 21 сакавіка ў Берліне, які цяпер быў абвешчаны сталіцай. Новая Канстытуцыя Германскай імперыі набыла моц 16 красавіка таго ж года.
Франкфурцкі дагавор фармальна скончыў франка-германскую вайну. Яго падпісанне адбылося 10 мая. Спецыяльны дагавор аб’яднаў розныя нямецкія валюты ў адну, якая была ўведзена ў якасці адзінага сродку плацёжаў ў краіне. Яна была заснавана на залатым запасе.
Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел
Пасля аб’яднання Германіі кіраўнікі некалі незалежных германскіх дзяржаў захавалі сваю ўладу і падпарадкоўваліся толькі імператару — каралю Прусіі. Так што ў Германіі не было адзінай сістэмы адміністрацыйна-тэрытарыяльнага падзелу.
У склад аб’яднанай дзяржавы ўвайшлі 25 федэральных дзяржаў (ням. Bundesstaat), 3 Вольных і Ганзейскіх горада (Гамбург, Любек і Брэмен), а таксама адна «Імперская зямля» Эльзас-Латарынгія.
Тэрытарыяльна-палітычная сітуацыя ў Цэнтральнай Еўропе
Германская імперыя межавала з 8 краінамі:
Metallica
Паходжанне назвы
Metallica атрымала сваё імя, калі Рон Куінтана папрасіў Ларса дапамагчы ў выбары імя яго журнала аб метал-гуртах ЗША і Брытаніі. Сярод варыянтаў у Куінтаны была і «Metallica», але Ульрых прапанаваў «Metal Mania» або «Hesse», а «Metallica» — вырашыў захаваць для назвы свайго ўласнага гурта.
Германская імперыя
Тэрытарыяльна-палітычная сітуацыя ў Цэнтральнай Еўропе
Агульная працялегласць мяжы склаладала 5.434 км (без Бодэнскага возера).
Гэтыя межы былі адзначаны ў нямецкай масавай думке канчатка XIX ст., як нібыта натуральныя гістарычныя межы рассялення нямецкай нацыі ў цэнтральнай Еўропе.
Дзяржаўныя сімвалы
Спачатку Германская імперыя не мела ні афіцыйнага нацыянальнага гімна, ні нацыянальнага сцяга. Існаваў толькі кайзераўскі баявы гімн Heil Dir im Siegerkranz, мелодыя якога была ідэнтычна брытанскаму, а таксама некалькі агульнанямецкіх нацыянальных песен, такіх як Вахта на Рэйне (ням. Die Wacht am Rhein) і Песня немцаў (ням. Das Lied der Deutschen).
Чорна-бела-чырвоны сцяг спачатку быў прыняты, як гандлёвы і ваенны сцяг Паўночнагерманскага саюза. Толькі ў 1892 годзе ён быў вызначаны, як нацыянальны сцяг Германскай імперыі. Чорны і белы колер на ім былі ўзяты са сцягу Прусіі, а чырвоны – са ўсіх сцягоў Вольных і Ганзейскіх гарадоў.
Цэнтральнае кіраванне
Па канстытуцыі, прэзідэнцтва належала прускаму каралю, які карыстаўся тытулам германскага імператара. Права ўдзелу ў заканадаўчых пытаннях імператар меў толькі ў якасці прускага караля. Імператару належала права апублікавання законаў; але так як ён па канстытуцыі не карыстаўся нават затрымальным veto, тое гэта права з’яўляецца простым абавязкам выканаўчай улады. Імператару падавалася, зрэшты, даволі шырокае права выдаваць уласныя распараджэнні. Імператару падавалася права ў выпадках, якія пагражаюць грамадскай бяспекі, як у ваенны, так і ў мірны час, абвясціць любую частку імперыі (за выключэннем Баварыі) у аблогавым становішчы.
Імператар меў права прызначэння і звальнення ўсіх галоўных імперскіх службовых асоб, пачынаючы з канцлера. Імперскі канцлер з’яўляўся галоўным органам выканаўчай улады і разам з тым адзінай асобай, адказным перад саюзным саветам і рэйхстагам за ўсе дзеянні гэтай улады. Акрамя самаго рэйхсканцлера, у Германскай імперыі не існавала ніякіх міністраў. Замест іх існавалі падпарадкаваныя рэйхсканцлеру дзяржаўныя сакратары, якія старшынствавалі ў імперскіх ведамствах (Reichsämter). Так з’явіліся Reichseisenbahnamt, Reichspostamt, Reichsjustizamt, Reichsschatzamt, кіраванне Эльзаса-Латарынгіі, знешне- і ўнутрыпалітычныя палітычнае ведамствы, Reichsmarineamt і нарэшце Reichskolonialamt.
Калоніі Германіі
Германія ўключылася ў каланіяльную гонку вельмі позна — у сярэдзіне 80-х гадоў XIX стагоддзя. Тым не менш гэта не перашкодзіла ёй набыць даволі значныя ўладанні ў Афрыцы, Азіі і Акіяніі.
На афрыканскім кантыненце гэта — Тогаленд, Камерун, Германская Усходняя Афрыка і Германская Паўднёва-Заходняя Афрыка.
У Азіі — порт Цындаа (Кайтчоу) на паўвостраве Шаньдун, захоплены ў 1897 годзе, а затым «арандаваны» ў кітайскага ўрада на 99 гадоў.
Прайграўшы Першую сусветную вайну, Германія страціла свае заморскія ўладанні. Тога і Камерун былі падзелены паміж Вялікабрытаніяй і Францыяй. Танганьіка дасталася Вялікабрытаніі, Руанда і Бурундзі — Бельгіі. Намібія адышла Паўднёваафрыканскаму Саюзу. Цындао захоплены Японіяй, Новая Гвінея — Аўстраліяй. Каралінскія, Марыянскія і Маршалавы астравы, Палау адышлі Японіі, Заходняе Самоа — Новай Зеландыі. Па заканчэнні Другой сусветнай вайны Японія страціла свае нядаўнія «германскія» набыткі.
Першая сусветная вайна
Пачатак вайны быў для Германіі паспяховым: расійскія войскі былі разбіты ва Усходняй Прусіі, нямецкая армія акупавала Бельгію і Люксембург, уварвалася ў Паўночна-усходнюю Францыю. Парыж быў выратаваны, але пагроза заставалася.
Саюзнікі Германіі ваявалі горш: аўстрыйцы былі ўшчэнт разгромлены ў Галіцыі, туркі пацярпелі мноства паражэнняў на Каўказскім фронце. Італія здрадзіла сваім саюзнікам і 23 мая 1915 года абвясціла вайну Аўстра-Венгрыі. Толькі з дапамогай нямецкай арміі аўстрыйцы і туркі вярнулі некаторыя пазіцыі, італьянцы былі разбіты пры Капарэце.
Германія атрымала мноства перамог падчас актыўных баявых дзеянняў, але да 1915 годзе на ўсіх франтах пачалася пазіцыйная вайна, якая ўяўляла з сябе ўзаемную аблогу — на знясіленне. Нягледзячы на свой прамысловы патэнцыял, Германія не магла атрымаць перамогу над праціўнікам у пазіцыйнай вайне. Нямецкія калоніі былі акупаваны. Перавага ў рэсурсах быў у Антанты, і 11 лістапада 1918, праз два дні пасля пачатку рэвалюцыі, Германія здалася. Пасля вайны краіна ляжала ў разрусе, абсалютна знясіленая. У выніку Германію ахапіў эканамічны крызіс, у разгар якога ў снежні 1922 года кілаграм хлебу каштаваў каля 130 марак, а годам пазней — звыш 300 мільяр­даў. У ліпені 1923 года залатая марка каштавала 262 тысячы папяровых марак, а ў лістападзе — ужо 100 мільярдаў. Такім чынам, за чатыры месяца кошт папяровай маркі абваліўся ў 382.000 раз.
Клемяціна
Клемяціна — тапонім.
Траянаўка
Назву Трая́наўка маюць:
Прыватныя апалчэнні (Ірак)
Прыватныя апалчэнні (Private militias, الميليشيات الخاصة) — групоўкі, якія ў Іракскім канфлікце змагаюцца на баку ўрада або дзейнічаюць ад яго імя.