cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Навагрудак
Найноўшы час
Нацыстамі амаль адразу створана Навагрудскае гета. У сярэдзіне мая 1943 года вязні пачалі капаць падземны ход даўжынёй 250 метраў, якім 26 верасня 1943 года збегла 232 чалавекі, частка з іх далучылася да партызанскага атраду братоў Бельскіх. У горадзе дзейнічалі падполлі. На просьбу польскіх бацькоў навагрудскія сёстры Ордэна Святой Сям’і з Назарэту арганізавалі падпольнае навучанне дзяцей польскай мове і гісторыі. Узброены супраціў немцам і саветам у горадзе і павеце здзяйсняла Навагрудская падакруга Арміі Краёвай пад кіраўніцтвам падпалкоўніка Мацея Каленкевіча «Котвіча». Ноччу з 17 на 18 ліпеня 1943 года гестапа з Баранавічаў арыштавала ў Наваградку 120 чалавек. 31 ліпеня манашкі-назарацянкі прапанавалі сябе замест арыштаваных, нядзеляй 1 жніўня 1943 года 11 сёстраў расстраляны ў лесе за 5 км ад горада.
У лютым 1944 года загадам нямецкага камісара Наваградскага павета Вільгельма Траўбэ у Наваградку сфарміраваны 65-ы ахоўны батальён беларускай паліцыі (65 Weissruthenische-Schuma-Wachbataillon) і Навагрудскі конны эскадрон пад камандаваннем Барыса Рагулі, які спыніў дзейнасць эскадрона на пачатку ліпеня 1944 года.
Навагрудак вызвалены Чырвонай арміяй 8 ліпеня 1944 года. Рэшткі манашак-назарацянак эксгумаваны 19 сакавіка 1945 года і перапахаваны ў супольнай магіле каля наваградскага фарнага касцёла. За гады 2-й сусветнай вайны ў горадзе і раёне загінула 45065 чалавек.
Пасля скасавання Баранавіцкай вобласці, з 8 студзеня 1954 года Навагрудскі раён знаходзіцца ў Гродзенскай вобласці. У студзені 1963 года Навагрудак перададзены ў падпарадкаванне прамысловага аблвыканкама, а ў сакавіку 1963 года атрымаў статус горада абласнога падпарадкавання.
10 верасня 2011 года у гонар 500-годдзя атрымання магдэбургскага права ў цэнтры горада ўстаноўлены памятны знак.
Транспарт
Горад мае выразную радыяльную планіроўку, на цэнтральнай плошчы (гіст. плошча Рынак) сходзяцца аўтадарогі (Баранавічы — Навагрудак — Іўе),  (Любча — Навагрудак — Дзятлава),  (Парачаны (ад ) — Навагрудак — Нясвіж). Кальцавая аб’яздная аўтадарога агінае горад з уходняга, паўднёвага і заходняга бакоў.
Філіял ААТ «Гроднааблаўтатранс» «Аўтобусны парк № 5 г. Навагрудка» абслугоўвае гарадскія, прыгарадныя і міжгародныя аўтобусныя перавозкі.
Мерапрыемствы
Фестываль сярэднявечнай культуры «Наваградскі замак».
Адукацыя
З 1-й чвэрці XVII ст. асноўная адукацыйная ўстанова ў Навагрудку — езуіцкая калегія, узору іезуіцкіх школ Еўропы як і па ўсёй Рэчы Паспалітай. Акрамя вывучэння моваў, матэматыкі, філасофіі і логікі, вучні рабілі тэатральныя пастаноўкі і інш.
Пасля ліквідацыі (1773) одрэна іезуітаў, школа з бібліятэкай і абсталяваннем кабінетаў фізікі і хіміі перайшла да дамініканцаў, дамініканская школа закрыта ўладамі ў 1834 годзе.
З 1 красавіка 1834 года дзейнічала 5-класнае шляхецкае вучылішча. З 1858 года адкрыта і класічная гімназія. Адным з настаўнікаў гімназіі быў Эдвард Паўловіч — жывапісец, аўтар мемуараў.
У 1896 годзе равін Ёсіф-Юзл Горавіц заснаваў Наваградскую ешыву, адну з вядомейшых, буйнейшых і важнейшых яўрэйскіх вышэйшых навучальных устаноў даваеннай Еўропы, адзін з асноўных цэнтраў мусарскага руху.
Станам на 2020 год у Навагрудку 7 сярэдніх школ, 1 ліцэй, 2 два каледжы — Навагрудскі дзяржаўны гандлёва-эканамічны каледж, Навагрудскі дзяржаўны аграрны каледж.
Спорт
Да 1939 года ў Наваградку функцыянаваў футбольшы клуб «АКС Навагрудак».
СМІ
З 1939 года выдаецца газета «Новае жыццё», выходзіць 2 разы на тыдзень. Радыёпраграма «Навагрудскія навіны» выходзіць у эфір 3 дні на тыдзень.
Эканоміка
Прадпрыемствы машынабудавання і металаапрацоўкі, харчовы, лёгкай і будаўнічых матэрыялаў прамысловасці. Гасцініцы «Навагрудак» і «Панскі дом». Навагрудак — перспектыўны цэнтр турызму міжнароднага значэння і краязнаўства.
Найбольш значныя прамысловыя прадпрыемствы горада :
Алэксандрыўка (Бабровыцкі раён)
Аляксандраўка ці Алэксандрыўка (Олекса́ндрівка) — вёска ў Бабровыцкім раёне Чарнігаўскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Бабровыцкай гарадской абшчыны.
Марыя Сцяпанаўна Рудко
Марыя Сцяпанаўна Рудко (, в. Рубеж Клецкага р-на), даярка племзавода «Чырвоная Зорка», Герой Сацыялістычнай Працы (1966).
У 1949—1955 гг. — рабочая Клецкага кансервавага завода, у 1955—1987 гг. — даярка на ферме «Цэнтр» дзяржплемзавода «Чырвоная Зорка» Клецкага раёна. У 1966 годзе за высокія надоі прысвоена званне Героя Сацыялістычнай працы. Дэпутат Вярхоўнага Савета БССР у 1963—1967 гг.
Кірыла Цярлецкі
Кірыла Цярлецкі (Тарлецкі), свецкае імя невядома, імя па бацьку Сямёнавіч (?, Піншчына — май ) — вялікалітоўскі царкоўны і дзяржаўны дзеяч.
Біяграфія
Паходзіў з праваслаўнага шляхецкага роду. У пачатку 1570-х гадоў пратапоп Пінскай царквы Св. Дзмітрыя.
У 1590-я гады Кірыла Цярлецкі стаў адным з ініцыятараў уніі праваслаўнай і каталіцкай цэркваў у Рэчы Паспалітай. У чэрвені 1591 года на саборы ў Брэсце разам з іншымі епіскапамі падпісаў грамату пра намер заключыць унію на пэўных умовах. Яму было даручана весці перагаворы з мітрапалітам Міхаілам Рагозам, папскім нунцыем і каралём пра заключэнне ўніі. Удзельнічаў у выпрацоўцы ў 1594—1595 гадах «Артыкулаў» пра ўмовы уніі. Кароль і вял.кн. Жыгімонт Ваза пагадзіўся з патрабаваннямі епіскапаў, адзначаў вялікія намаганні Кірылы Цярлецкага ў падрыхтоўцы аб’яднання цэркваў. Вераснем 1595 года Кірыла Цярлецкі і епіскап уладзімірскі Іпацій Пацей выехалі да рымскага папы Клімента VIII і 23.12.1595 прысягнулі яму. Кірыла Цярлецкі садзейнічаў паспяховаму правядзенню кастрычнікам 1596 года сабора ў Брэсце, дзе прынялі Брэсцкую ўнію. Праціўнікі ўніі абвясцілі пра пазбаўленне Кірылы Цярлецкага сану, але Жыгімонт Ваза ўзяў яго пад сваю апеку.
30.5.1596 года кароль даў Кірылу Цярлецкаму ў кіраванне Кобрынскі Спаскі манастыр, а снежнем 1597 года прывілей на ўладанне багатым Жыдзічынскім манастыром каля Луцка (аднак Кірыла Цярлецкі не завалодаў ім з-за процідзеяння іншых прэтэндэнтаў).
У апошнія гады жыцця Кірыла Цярлецкі адышоў ад палітычнай дзейнасці.
Памёр Кірыла Цярлецкі ў Луцку, дзе ў тастаментах і прасіў сябе пахаваць, але з-за маёмаснага канфлікту з Луцкай кафедрай брат епіскапа — Яраш, перавёз яго цела і пахаваў у драўлянай царкве ў Пярковічах (цяпер Драгічынскі р-н). У 1805 годзе мясцовыя землеўласнікі Віславухі замест драўлянай царквы пабудавалі мураваную (цяпер Свята-Успенская), дзе былі прадугледжаны асобныя крыпты для роду Віславухаў і для Цярлецкага. Рэшткі епіскапа захоўваліся ў крыпце да 1970-х гадоў, надмагілле станам на 2018 год знаходзіцца ў Мінску.
Сабэк
Сабэк — горны хрыбет у Паўднёвай Карэі, паўднёва-заходняе адгалінаванне Усходне-Карэйскіх гор. З'яўляецца галоўным водападзелам Паўднёвай Карэі.
Працягласць хрыбта — каля 300 км, максімальная вышыня — 1594 м. З поўдня да хрыбта прымыкае масіў Чырысан (1915 м). Сабэк складзены пераважна гранітамі, гнейсамі, кварцытамі. Мае вострыя грабяні і стромкія схілы. На хрыбце размешчаны радовішчы золата (Кімчхон) і малібдэна (Чансу). На схілах растуць шыракалістыя (дуб, ясень) і мяшаныя (з прымешкай елкі, хвоі) лясы; у паўднёвай частцы — вечназялёныя лясы.
Віктар Сямёнавіч Оськін
Віктар Сямёнавіч Оськін ( — ) — ваенны лётчык, падпалкоўнік, адзін з першых у Расіі (Залатая Зорка № 10), першы ў гісторыі расійскай Далёкай авіяцыі быў удастоены звання Героя Расійскай Федэрацыі (Указ Прэзідэнта Расіі ад 8 снежня 1992 года № 1567).
Біяграфія
Нарадзіўся ў с. Успена-Раеўка Кастарэнскага раёна Курскай вобласці Расіі. Скончыў Тамбоўскае вышэйшае ваеннае вучылішча лётчыкаў, атрымаўшы дыплом з адзнакай з уручэннем Залатога медалю і ўнясеннем прозвішча на мрамарную дошку залатых медалістаў. Служыў на пасадзе памочніка камандзіра бамбардыроўшчыка ТУ-16 у 184-м гвардзейскім Палтаўска-Берлінскім Чырванасцяжным бамбардыровачным палку 13-й бамбардыровачнай дывізіі, якая базіравалася ва ўкраінскіх Прылуках. Затым — яго камандзірам у 200-м гвардзейскім бамбардыровачным палку у Бабруйску. З 1978 года — на розных пасадах у 290-м асобным далёкім выведвальным палку на аэрадроме Зябраўка пад Гомелем. Скончыў Ваенна-паветраную акадэмію імя Ю. А. Гагарына
Званне прысвоена пасмяротна за гераічнасць і мужнасць, праяўленыя пры аварыйнай сітуацыі ў палёце на самалёце-ракетаносцы ТУЮ-22У, калі Оськін коштам свайго жыцця прадухіліў падзенне самалёта на горад Гомель. 24 ліпеня 1992 года выконваў абавязкі інструктара падчас кантрольнага палёту. Вылет ажыццявіў з аэрадрома ў Зябраўцы. У 17 гадзін 02 хвіліны пачаўся пажар левага рухавіка, затым — топліўных бакаў. У гэты час самалёт быў ужо над паўдневым раёнам Гомеля — Навабеліцай. Оськін пачынае адварочваць самалёт ад горада, падчас чаго загарэўся і правы рухавік. Загадаўшы экіпажу катапультавацца, Оськін адвеў самалёт ад горада і нафтасховішча, размешчанага ў раёне магчымага падзення. Сам ён катапультаваўся, калі цалкам упэўніўся, што самалёт упадзе ў бязлюдным месцы. Але самалёт ужо страціў мінімальна неабходную вышыню для раскрыцця парашута, таму Віктар Оськін загінуў. Пахаваны ў Гомельскай вобласці, на могілках «14-ы кіламетр» на алеі загінуўшых лётчыкаў. На яго магіле выбіты надпіс: ''Чалавек — спыніся! Тут ляжыць Герой, які коштам свайго жыцця выратаваў жыццё сотняў жыхароў горада Гомеля. Ушануй яго памяць маўчання хвілінай''.
Вольга Львоўна Ліпніцкая
Вольга Львоўна Ліпніцкая (нар., , Беларуская ССР, СССР) — беларускі гісторык і археолаг. Кандыдат гістарычных навук (1988), дацэнт (2000).
Біяграфія
У 1973 г. скончыла Магілёўскі педагагічны інстытут. У 1979—1998 гг. працавала у Інстытуце гісторыі НАН Беларусі. У 1988 г. абараніла кандыдацкую дысертацыю на тэму «Кремнедобывающие шахты и кремнеобрабатывающие мастерские Запада и Центра Европейской части СССР» (навук. кіраўнік — М. М. Гурына). З 1996 г. працуе на кафедры крыніцазнаўства гістарычнага факультэта БДУ.
Навуковыя інтарэсы
Даследавала шэраг помнікаў археалагічнага комплексу Краенасельскія крэменездабыўныя шахты і крэменеапрацоўчыя майстэрні ў Ваўкавыскім раёне Гродзенскай вобласці. Даследуе пытанні выкарыстоўвання камп’ютэрных тэхналогій у адукацыі, крыніцазнаўстве, археалогіі.
Мнюхі
Мнюхі́ (, Мнюхи) — вёска ў Мёрскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Мёрскага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1945 гадах вёска ў складзе гміны Чарасы, пазней у складзе гміны Мёры Дзісенскага (з 1926 года Браслаўскага) павета Віленскага ваяводства.
Да 12 чэрвеня 1958 года вёска ўваходзіла ў склад Глінаўскага сельсавета, да 27 сакавіка 1959 года — у склад Чэраскага сельсавета, да 24 жніўня 1992 года — у склад Якубаўшчынскага сельсавета, да 8 красавіка 2004 года — у склад Чэраскага сельсавета.
Сонечнае зацьменне 7 ліпеня 1880 года
Сонечнае зацьменне 7 ліпеня 1880 года — кольцападобнае сонечнае зацьменне 144 сараса.
Зацьменне мела велічыню 0,9441 і дасягнула свайго максімуму ў 13:10:28 UTC у пункце з каардынатамі 46° пд. ш. 33° з. д. Працягласць максімальнай фазы зацьмення склала 5 хв. 47 с., а месяцавы цень на зямной паверхні дасягнуў шырыні 611 км.
Зацьменне 7 ліпеня 1880 года стала 2-ім сонечным зацьменнем у 1880 годзе і 194-ым у XIX стагоддзі. Папярэдняе сонечнае зацьменне адбылося 11 студзеня 1880 года, наступнае — 2 снежня 1880 года.
NGC 7624
NGC 7624 (іншыя абазначэнні — PGC 71126, UGC 12527, IRAS23179+2702, MCG 4-55-4, ZWG 476.12, MK 323, KUG 2317+270) — спіральная галактыка з перамычкай (SBc) ў сузор’і Пегас.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Павел Аляксандравіч Пернікаў
Павел Аляксандравіч Пернікаў (нар. каля 1992) — беларускі ўдзельнік Вікіпедыі і праваабаронца.
Пятро Сакол
Біяграфічныя звесткі
У 1922—1923 гг. вучыўся ў Люцынскай беларускай гімназіі, у 1925—1926 гг. на Беларускіх настаўніцкіх курсах у Рызе.
Павел Аляксандравіч Пернікаў
Біяграфія
Пернікаў вычыўся ў Брэсцкім дзяржаўным універсітэце. У 2013 годзе ўдзельнічаў у конкурсе студэнцкіх прац да 20-годдзя Сусветнай канферэнцыі правоў чалавек, атрымаў дыплом прадстаўніцтва ААН у Беларусі. Займаўся праваабаронай у Брэсцкай вобласці. Станам на 2021 год кіраваў прэс-цэнтрам Беларускай секцыі Міжнароднай супольнасці правоў чалавека.
Пятро Сакол
Біяграфічныя звесткі
Працаваў настаўнікам-практыкантам у Дзвінскай беларускай гімназіі (1927—1928,  пазбаўлены права выкладання за ўдзел у левым радыкальным руху). Удзельнік Латгальскага рабочага прафсаюза і партыі незалежных сацыялістаў, член культурна-асветнага таварыства «Бацькаўшчына» і «Таварыства беларускіх вучыцеляў» у Латвіі. У 1928 годзе з–за сваіх палітычных поглядаў быў арыштаваны латышскімі ўладамі, жыў пад наглядам паліцыі. З 1929 года працаваў на розных работах: чарцёжнікам на чыгуначнай станцыі, карэктарам-перакладчыкам часопіса «Беларуская школа ў Латвіі», выкладчыкам беларускай мовы ў пачатковай школе (1935–1936), рахункаводам, бухгалтарам на фанернай фабрыцы ў г. Рыга (1936–1942). З 1942 па 1944 год служыў карэктарам-перакладчыкам часопіса «Новы шлях», які выдаваўся ў Рызе з дазволу германскіх улад у перыяд акупацыі ў час Вялікай Айчыннай вайны.
Арыштаваны савецкімі ўладамі ў 1945 годзе. У 1945—47 гг. знаходзіўся ў праверачна-фільтрацыйным пункце ў Хабараўскім краі, потым у Ніжнеамурскім папраўча-працоўным лагеры МУС СССР.
Павел Аляксандравіч Пернікаў
Біяграфія
25 жніўня 2014 года зарэгістраваўся ў Вікіпедыі, удзельнічаў пад нікам Pr12402 у некалькіх разделах (у тым ліку ў двух раздзелах на беларускай мове). Зрабіў 84 тысячы правак. 27 снежня 2021 года з яго акаўнта пачалі рабіць вандальныя праўкі. 28 снежня яго заблакавалі на падставе захопа акаўнта ці ўзлома пароля.
Пятро Сакол
Біяграфічныя звесткі
Вярнуўся ў Рыгу ў сакавіку 1947 года. Працаваў дворнікам, дарожным майстрам. Пасля 1951 года біяграфічныя звесткі адсутнічаюць.
Творчасць
Друкаваўся з 1923. У Люцынскай беларускай гімназіі выдаваў на шапірографе штомесячнік вучнёўскай творчасці і фальклорных запісаў «Ластаўка» (выйшлі 9 нумароў). Вершы, прасякнутыя духам пратэсту супраць сацыяльнага і нацыянальнага прыгнёту, змяшчаў у газеце «Голас беларуса», часопісах «Беларуская школа ў Латвіі», «Студэнцкая думка». Перакладаў творы рускіх і ўкраінскіх паэтаў, прозу Я. Порука і паэзію Я. Райніса. Складаў картатэку беларуска-латышскага слоўніка.
Павел Аляксандравіч Пернікаў
Біяграфія
28 сакавіка 2022 года пракуратура Брэсцкай вобласці паведаміла пра перадачу ў суд крымінальнай справы супраць затрыманага раней «30-гадовага непрацуючага жыхара Брэста П.», і ўдзельнікі Вікіпедыі апазналі ў ім Pr12402. Паводле абвінавачання, Пернікаў у 2020—2021 гадах рэдагаваў Вікіпедыю і напісаў матэрыял для сайта Міжнароднай супольнасці правоў чалавека і «прадставіў грамадскасці загадзя ілжывыя звесткі аб дзейнасці праваахоўных і дзяржаўных органаў Рэспублікі Беларусь» і «перадаў загадзя ілжывыя звесткі аб датычнасці органаў улады Беларусі да забойства ў кастрычніку 2004 года журналісткі Веранікі Чаркасавай, а таксама да катаванняў і забойстваў людзей». Пернікава абвінавацілі па артыкуле 369-1 УК РБ «Дыскрэдытацыя Рэспублікі Беларусь». 29 сакавіка Брэсцкі абласны суд у закрытым рэжыме разглядаў скаргу Пернікава.
Паводле абвінавачання, Пернікаў дыскрэдыткаваў дзяржаву ў Вікіпедыі шляхам рэдагавання двух артыкулаў Вікіпедыі на рускай мове (Цензура в Белоруссии і Список смертей, связанных с протестами в Белоруссии (2020—2021)) і аднаго артыкула на беларускай мове тарашкевіцай (Сьпіс загінулых падчас акцыяў пратэсту ў Беларусі (2020—2021) ). Ён дадаў у спіс загінулых берасцейца Генадзя Шутава, а ў артыкул пра цэнзуру дадаў згадку пра Вераніку Чаркасаву. Пернікаў не адмаўляў, што менавіта ён рабіў гэтыя праўкі і працаваў над артыкулам для сайта Міжнароднай супольнасці правоў чалавека, але не прызнаў віну.
Пятро Сакол
Творчасць
Аўтар зборніка перакладаў з латышскай мовы «Дайны» (1987).
Асабісты архіў Пятра Сакола захоўваецца ў Беларускім дзяржаўным архіве-музеі літаратуры і мастацтва ў Мінску.
Павел Аляксандравіч Пернікаў
Біяграфія
7 красавіка 2022 года суддзя Маскоўскага раёна Брэста Яўген Брэган прысудзіў Пернікава да двух гадоў пазбаўлення волі з адбываннем пакарання ў папраўчай калоніі агульнага рэжыму, што адпавядала просьбе пракурора Алены Ціхановіч.
11 красавіка 2022 года 5 беларускіх арганізацый правааборанцаў прызналі Пернікава палітычным зняволеным і заклікалі да неадкладнага вызвалення Пернікава і іншых беларускіх палітвязняў.
Асакорыўка (Бабровыцкі раён)
Асакорыўка (Осоко́рівка) — вёска ў Бабровыцкім раёне Чарнігаўскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Бабровыцкай гарадской абшчыны.
Сялко
Назву Сялко́ маюць:
Жалобніца
Жалобніца (Nymphalis antiopa) — матыль сямейства.
Апісанне
Размах крылаў 7—9 см. Колер вішнёва-карычневы. Знізу крылы чорныя з жаўтавата-белай паласой уздоўж краю, шэрагам сініх плямаў ўздоўж яе. На пярэднім краі крылаў па дзве буйныя жаўтавата-белыя плямы.
Пашырэнне
Пашыраны ва ўмераных шыротах Еўразіі. Завезены ў Паўночную Амерыку.
На Беларусі часта трапляецца ў лісцевых і мяшаных лясах, парках.
Асаблівасці біялогіі
Лёт у сакавіку—маі, ліпені—верасні. Вусені жалобніцы развіваюцца ў чэрвені—ліпені на вербах, бярозе, вязе, асіне, таполі і кормяцца іх лісцем.
Дзіна Балуартэ
Дзі́на Эрсі́лія Балуа́ртэ Сега́ра (Dina Ercilia Boluarte Zegarra; нар. 31 мая 1962) — перуанскі юрыст і палітык. З 7 снежня 2022 года — дзеючы прэзідэнт Перу. Яна стала першай жанчынай на гэтай пасадзе. З 2021 па 2022 год займала пасаду віцэ-прэзідэнта, а таксама міністра развіцця і сацыяльнай інтэграцыі.
Біяграфія
Нарадзілася 31 мая 1962 года ў горадзе, рэгіён Апурымак. Скончыла юрыдычны факультэт Універсітэта Сан-Марцін-дэ-Порэс, затым там жа вучылася ў аспірантуры.
З 2007 года і да абрання віцэ-прэзідэнтам з’яўлялася служачай.
Палітычную кар’еру пачала ў 2018 годзе, няўдала вылучыўшы сваю кандыдатуру ў мэры акругі Суркілья ад левай палітычнай партыі «». У 2020 годзе была кандыдатам ад яе на, аднак партыя не трапіла ў Кангрэс, бо не змагла пераадолець.
На Дзіна Балуартэ стала кандыдатам у віцэ-прэзідэнты ад «Свабоднага Перу» ў пары з Педра Кастылья. У другім туры выбараў іх тандэм атрымаў перамогу.
Афіцыйна ўступіла на пасаду віцэ-прэзідэнта 28 ліпеня 2021 года. На наступны дзень, 29 ліпеня 2021 года, прэзідэнт адначасова прызначыў яе міністрам развіцця і сацыяльнай інтэграцыі ва ўрадзе.
7 снежня 2022 года прэзідэнт Педра Кастылья абвясціў аб роспуску Кангрэса краіны. У адказ парламент прагаласаваў за адхіленне кіраўніка ад улады. У ходзе спробы схавацца ў пасольстве Мексікі ён быў арыштаваны. Улада перайшла да віцэ-прэзідэнта Дзіны Балуартэ.
Фотахрамізм
Фотахрамізм — здольнасць рэчыва абарачальна набываць або змяняць афарбоўку (спектры прапускання і паглынання) пад уздзеяннем аптычнага выпраменьвання (ультрафіялетавага, бачнага і інфрачырвонага). Уласцівы вялікай колькасці рэчываў арганічнага і неарганічнага паходжання. Фотахрамізм арганічных рэчываў абумоўлены фотафізічнымі працэсамі і рознымі фотахімічнымі рэакцыямі, фотахрамізм неарганічных рэчываў тлумачыцца абарачальнымі працэсамі фотапераносу электронаў. На аснове арганічных і неарганічных фотахромных рэчываў вырабляюцца фотахромныя матэрыялы.
Мікалай Пятровіч Звездачотаў
Біяграфія
Пасля заканчэння Ленінградскага тэатральнага тэхнікума (1929) да 1977 года працаваў у Беларускім тэатры імя Я. Коласа.
Творчасць
Акцёр яркага і моцнага тэмпераменту. Творчасць Звездачотава вылучалася сацыяльнай пэўнасцю і зместам, выразнасцю і дасканала сцэн. Персанажам ўласціва мэтанакіраванасць, цэласць характару, нязломнасць волі: Гулін («Байцы», рэжысёр Б. Рамашоў), Крыніца («Трывога», рэж. А. Петрашкевіч) і інш. Віртуозна і камедыйна выконваў ролі Раманюка («Калінавы гай», рэжысёр Карнейчук), Добрых («Амністыя», рэжысёр Матукоўскі).
XV інтэрбрыгада імя Аўраама Лінкальна
XV інтэрбрыгада імя Аўраама Лінкальна — адна з інтэрбрыгад, што змагаліся ў грамадзянскай вайне ў Іспаніі на баку рэспубліканцаў. Падраздзяленне названа ў гонар 16-га прэзідэнта ЗША Аўраама Лінкальна.
Баявы шлях
Створана ў студзеня 1937 года. За час свайго знаходжання ў Іспаніі прыняла ўдзел у многіх бітвах. Да найболей значных можна аднесці бітву пры Брунетэ, бітву за Сарагосу, баях за Кінта, бітву пры Бельчытэ, Тэруэльскую аперацыю, баі на Хараме і бітву на Эбра. Часта несла цяжкія страты, што вымушала камандаванне папаўняць падраздзяленне іншымі фармаваннямі і часам нават аб’ядноўваць патрапаныя батальёны ў адно злучэнне.
UTC±00:00
UTC±0 — часавы пояс.
Марцінаўцы (Мастоўскі раён)
Марці́наўцы (, Мартиновцы) — вёска ў Мастоўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Лунненскага сельсавета.
Кызыл-Тайга
Кызыл-Тайга (Кызыл-Тайга, Кызыл-Тайга) — найбольш высокая вяршыня Заходняга Саяна ў Рэспубліцы Тыва, Расія. Вышыня 3121 м. Складзена з метамарфізаваных пясчанікаў, алеўралітаў і кангламератаў. На схілах — кары, трогі; на вяршыні — каменныя россыпы. Расліннасць горнай тундры.
Фотахімія
Фотахімія — раздзел фізічнай хіміі, які вывучае хімічныя рэакцыі, што адбываюцца пад удзеяннем святла (фотахімічныя рэакцыі). Падзяляецца на: фотахімію малых малекул (дынаміка элементарнага акта ва ўзбуджаных электронных станах малекул); арганічная і неарганічная фотахімія (фотапераўтварэнні хімічных злучэнняў і метады фотахімічнага сінтэзу), фізічная фотахімія (механізмы і кінетычныя заканамернасці фотахімічных рэакцый). У фотахіміі набольш пашыраны метады імпульснага фатолізу, спектраскапіі, таксама электроннай мікраскапіі, дэнсіта- і сенсітаметрыі.
Браныця
Браныця (Брани́ця) — вёска ў Бабровыцкім раёне Чарнігаўскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Бабровыцкай гарадской абшчыны.
Расона
Плошча паверхні 2,38 км². Найбольшая глыбіня 3,3 м, сярэдняя 2,1 м. Даўжыня 2,37 км, найбольшая шырыня 1,73 км. Даўжыня берагавой лініі 7,42 км. Аб'ём вады 4,93 млн. м³. Плошча вадазбору 30,8 км².
Катлавіна возера рэшткавага тыпу. Схілы катлавіны вышынёй 2—6 м, месцамі да 1 м, разараныя, на паўднёвым захадзе пад лесам. Берагавая лінія звілістая. Берагі нізкія, пясчаныя, на паўночным захадзе і поўначы месцамі сплавінныя. Вакол возера пойма шырынёй 80—500 м. Дно плоскае, сапрапелістае, у прыбярэжнай частцы пясчанае. У цэнтры возера востраў плошчай 1 га.
Возера эўтрофнае, слабапраточнае. Моцна зарастае. Надводная расліннасць пашырана да глыбіні 1,8 м, падводная да глыбіні 3 м. У возера ўпадаюць ручаі, выцякае рака Расонка.
У возеры водзяцца шчупак, лешч, лінь, мянтуз, плотка, краснапёрка і іншыя рыбы.
Масахіро Андо
(安藤 正裕; нар. ) — былы японскі футбаліст. У 1999 годзе выступаў за нацыянальную зборную Японіі.
Чыгуначны транспарт у Алжыры
Чыгункі кіруюцца нацыянальным аператарам SNTF (Societé Nationale des Transports Ferrovaires) існуючым з 1962 года.
У чыгуначным шляху выкарыстоўваюцца сталёвыя, драўляныя і жалезабетонныя шпалы, маса аднаго пагоннага метра рэйкі ў шляху 45 кг і 54 кг.
Даўжыня сеткі чыгунак Алжыра 3973 км, з іх электрыфікаваны 283 км. Шырыня каляіны 1435 мм (2888 км) і 1055 мм (1085 км). У лакаматыўным парку цеплавозы і электравозы.
Асноўныя грузы дарогі: жалезная руда, фасфаты, вугаль.
Каля 20 % замежнагандлёвых перавозак ажыццяўляецца чыгуначным транспартам.
Сетка чыгунак Алжыра звязана з чыгункамі Туніса.
Лахінгувялья (прыпыначны пункт)
Лахінгувялья (Lahinguvälja) — прыпыначны пункт у Эстоніі. Знаходзіцца ў вёсцы Вікіпалу на лініі Талін — Нарва.
Гісторыя
На гэтай станцыі 4 студзеня 1919 года адбылася Бітва за Кехру.
Бербера
Бербера — горад на паўночным-захадзе дзяржавы Самалі. У цяперашні час кантралюецца самаабвешчаных Самалілендам. Адзіная абароненая гавань на паўднёвым узбярэжжы Адэнскага заліва.
Горад быў адміністрацыйным цэнтрам Брытанскага Самалі да 1941.
Збудаванне глыбакаводнага порта скончана ў 1969 годзе савецкімі вайскоўцамі будаўнікамі. Да грамадзянскай вайны ў Самалі ён выкарыстоўваўся як савецкая ваенна-марская база, пазней выкарыстоўваўся амерыканцамі. У цяперашні час выкарыстоўваецца ў якасці гандлёвага порта.
Марскім шляхам звязаны з еменскім Адэнам, які знаходзіцца за 255 км на поўнач. Аўтамабільнымі дарогамі горад злучаны з самалійскімі кантынентальнымі гарадамі Харгейса (150 км) і Буран (120 км), а таксама са сталіцай суседняй Эфіопіі Адыс-Абебай (790 км).
Хальмстад (камуна)
Камуна Хальмстад (Halmstads kommun) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка мясцовага самакіравання, якая знаходзіцца ў лене Халанд на заходнім узбярэжжы Швецыі.
Клаўдзія Уладзіміраўна Шаўчук
Клаўдзія Уладзіміраўна Шаўчук (, Колпіна, Ленінградская вобласць) — перадавік сельскагаспадарчай вытворчасці, Герой Сацыялістычнай Працы (1966).
Біяграфія
У 1949—1951 гг. — кастэлянка Клецкай раённай бальніцы, у 1951—1954 — у будаўнічым упраўленні № 3 трэста № 2. У 1954—1990 — палявод, звеннявая па вырошчванні льну, цукровага бураку, брыгадзір, памочнік брыгадзіра паляводчай брыгады калгаса «Кастрычнік» Клецкага раёна. З 1977 года памочнік брыгадзіра паляводчай брыгады. Званне Героя прысвоена за атрыманне высокіх і стабільных ураджаяў тэхнічных культур. Член Рэвізійнай камісіі КПБ у 1976—1981 гадах.
Хальмстад (камуна)
Адміністрацыйны цэнтр камуны — горад Хальмстад.
Хальмстад 114-ая па памеры тэрыторыі камуна Швецыі.
Насельніцтва
Насельніцтва складае 93 023 чалавекі (станам на верасень 2012 года).
Населеныя пункты
Камуне падпарадкаваныя 21 гарадское паселішча (tätort) і 13 сельскіх (småort), найбольшыя з якіх:
Кызылузен
Кызылузен — рака ў Іране. Даўжыня 720 км, плошча басейна 56,2 тыс. км². Вытокі ў паўночна-заходніх адгор’ях Загроса. Перасякае заходнюю частку Іранскага нагор’я. У нізоўях прарывае заходні край хрыбта Эльбрус. Пасля зліцця з ракой Шахруд утварае раку Сефідруд, якая ўпадае ў Каспійскае мора. Сярэдні гадавы расход вады каля 170 м³/с. У сутоках Кызылузена і ракі Шахруд — гідравузел. Выкарыстоўваецца для арашэння. У дэльце — горад Рэшт.
Хакаіндэ Хічылема
Хакаіндэ Хічылема (Hakainde Hichilema; нар., Манзэ, Паўночная Радэзія (цяпер — Паўднёвая правінцыя, Замбія) — замбійскі палітычны дзеяч, бізнэсмэн. Прэзідэнт Замбіі з 2021 года.
Цэлена
Цэлена (16 Цяля, 16 Tau, Celaeno) — зорка, якая належыць да скопішча Плеяд, знаходзіцца ў сузор’і Цяля.
Хакаіндэ Хічылема
З 2006 года з'яўляўся кіраўніком апазіцыйнай Аб'яднанай партыі нацыянальнага адзінства. Пасля пяціразовага ўдзелу ў прэзідэнцкіх выбарах у 2006, 2008, 2011, 2015 і 2016 гадах атрымаў перамогу на выбарах 2021 года, заступіў на пасаду Прэзідэнта Замбіі 24 жніўня 2021.
Цэлена
Фізічныя характарыстыкі
Зорка знаходзіцца ад Зямлі на адлегласці прыблізна ў 332 светлавых года. Бела-блакітны субгігант спектральнага класа B з бачнай зорнай велічынёй 5,45 m. Яркасць зоркі ў 240 разоў больш чым у Сонца, а радыус — у 3 разы. Маса складае прыкладна 1,7 сонечнай.
Цэлена — адна з самых слабых зорак Плеяд, якія маюць уласную назву. Яна на восьмым месцы па бляску ў гэтым скопішчы, убачыць яе можна толькі пры добрым зроку і чыстым небе. Цэлена — падвойная зорка, другі кампанент размешчаны на адлегласці ў 0,0062 вуглавых секунд ад галоўнага кампанента. Ён у шэсць разоў слабейшы за галоўную зорку, і мае белы колер; яго спектральны клас — A3.
Хакаіндэ Хічылема
Прадпрымальніцкая дзейнасць
Хічылема займаў пасаду галоўнага выканаўчага дырэктара Coopers and Lybrand Zambia (1994-1998) and Grant Thornton Zambia (1998-2006).
Палітычная кар'ера
Хічылема з'яўляецца членам ліберальнай палітычнай партыі Аб'яднанай партыі нацыянальнага адзінства. Пасля смерці Андерсона Мазока ў 2006 годзе ён быў абраны новым прэзідэнтам партыі. Ён таксама быў лідарам Аб'яднанага дэмакратычнага альянсу, саюза трох апазіцыйных палітычных партый.
На выбарах 2006 года Хічылема быў кандыдатам ад Аб'яднанага дэмакратычнага альянсу і балатаваўся супраць дзеючага прэзідэнта Леві Мванавасы ад Руху за шматпартыйную дэмакратыю і кандыдата ад Патрыятычнага фронту Майкла Сата. Ён атрымаў падтрымку ад былога прэзідэнта Кеннета Каунда. У выніку Хічылема заняў 3-е месца, атрымаўшы каля 25% галасоў.
Хічылема балатаваўся ў якасці кандыдата Аб'яднанай партыі нацыянальнага адзінства на выбарах 2008 года, якія былі абвешчаныя пасля смерці Леві Мванавасы. Ён заняў 3-е месца з 19,7% галасоў. У чэрвені 2009 года партыя Хічылемы заключыла дамову з Патрыятычным фронтам Майкла Саты, каб разам удзельнічаць у выбарах 2011 года. Аднак нерашучасць, глыбокае недавер і абвінавачванні ў трайбалізме з абодвух бакоў прывялі да краху пакту ў сакавіку 2011 года. У студзеня 2015 года Хічылема быў адным з двух асноўных кандыдатаў на прэзідэнцкіх выбарах, на якіх ён прайграў з невялікім адрывам у 27 757 галасоў (1,66%) кандыдату кіруючага Патрыятычнага фронту Эдгару Лунгу, пасля чаго назваў выбары фікцыяй, але заклікаў сваіх прыхільнікаў «захоўваць спакой». На прэзідэнцкіх выбарах у жніўні 2016 года ён быў вылучаны як асноўны кандыдат ад апазіцыі, аднак зноў пацярпеў паразу з невялікім адрывам у карысць Лунгу.
На прэзідэнцкіх выбарах 12 жніўня 2021 года перамог, атрымаўшы 59% галасоў. Заступіў на пасаду Прэзідэнта Замбіі 24 жніўня 2021 года.
Герб Самаліленда
Герб Самаліленда, былога брытанскага пратэктарату, быў апублікаваны 14 кастрычніка 1996 разам са сцягам Самаліленда, пасля адабрэння іх праектаў Нацыянальнай Канферэнцыяй. Рэспубліка Самаліленд, дэкларавала сваю незалежнасць ад Самалі ў 1991 годзе, але па-ранейшаму не прызнаная ні адной дзяржавай свету.
Булгакы (Бабровыцкі раён)
Булгакы (Буглаки́) — вёска ў Бабровыцкім раёне Чарнігаўскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Бабровыцкай гарадской абшчыны.
Фіброма
Фіброма (fibra — валакно) — дабраякасная пухліна з валакністай злучальнай тканкі. Бывае ў скуры, звязках, слізістай абалонках, унутраных органах. Часта спалучаецца з разрастаннем іншых тканак — мышычнай (фібраміома), сасудзістай (ангіяфіброма) і інш. Лячэнне хірургічнае.
Сонечнае зацьменне 11 студзеня 1880 года
Сонечнае зацьменне 11 студзеня 1880 года — поўнае сонечнае зацьменне 139 сараса.
Зацьменне мела велічыню 1,0212 і дасягнула свайго максімуму ў 22:34:25 UTC у пункце з каардынатамі 8° пн. ш. 164° з. д. Працягласць максімальнай фазы зацьмення склала 2 хв. 7 с., а месяцавы цень на зямной паверхні дасягнуў шырыні 84 км.
Зацьменне 11 студзеня 1880 года стала 1-ым сонечным зацьменнем у 1880 годзе і 193-ім у XIX стагоддзі. Папярэдняе сонечнае зацьменне адбылося 19 ліпеня 1879 года, наступнае — 7 ліпеня 1880 года.
Нарвежскі ўніверсітэт навук аб навакольным асяроддзі і жыцці
Нарвежскі ўніверсітэт навук аб навакольным асяроддзі і жыцці (Norges miljø- og biovitenskapelige universitet) — нарвежская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта з сядзібай у горадзе Ос.
17 верасня
17 верасня — дзвесце шасцідзесяты (дзвесце шэсцьдзесят першы ў высакосны год) дзень года па Грыгарыянскім календары.
Аляксандр Васільевіч Аляксанкін
Біяграфія
З 1953 года — на грамадскай і палітычнай працы. У 1956—1991 гг. — у апараце Міністэрства меліярацыі і воднай гаспадаркі Беларускай ССР, дырэктар меліярацыйнай станцыі ў Гродзенскай вобласці, міністр меліярацыі і воднай гаспадаркі Беларускай ССР, першы намеснік міністра меліярацыі і воднай гаспадаркі СССР, намеснік старшыні Савета Міністраў РСФСР, старшыня Дзяржаўнага аграпрамысловага камітэта Нечарназёмнай зоны РСФСР.
Абіраўся дэпутатам Вярхоўнага Савета РСФСР 9-га, 10-га і 11-га скліканняў. Народны дэпутат СССР.
Памёр у 2014 годзе ў Маскве. Пахаваны на Траякураўскіх могілках.
Вышнэвэ (Бабровыцкі раён)
Вішнёвае ці Вышнэвэ (Вишне́ве) — вёска ў Бабровыцкім раёне Чарнігаўскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Бабровыцкай гарадской абшчыны.
Парыла (прыпыначны пункт)
Парыла (Parila) — прыпыначны пункт у Эстоніі. Знаходзіцца на лініі Талін — Нарва. Назва паходзіць ад вёскі Парыла.
Кота Ёсіхара
(吉原 宏太; нар. ) — былы японскі футбаліст. У 1999 годзе выступаў за нацыянальную зборную Японіі.
Транссахарскі газаправод
Транссахарскі газаправод — праектуемы магістральны газаправод у Афрыцы. Пагадненне пра яго будаўніцтва было заключана 3 ліпеня 2009 года ў Абуджы поўным саставам краін, па якіх вызначана праходжанне трасы газаправода, — Алжырам, Нігерам і Нігерыяй. Прыродны газ павінен паступаць з радовішчаў у Нігерыі па трубаправодзе да Міжземнага мора, у якасці асноўнага атрымальніка газу прадугледжваюцца спажыўцы ў Еўрапейскім саюзе. Працягласць Транссахарскага газаправода перавысіць 4 тысячы кіламетраў, планаваная магутнасць — парадку 30 млрд м³ у год. Завяршэнне будаўніцтва было намечана на 2015 год.
Наталіна
Наталі́на (, Наталино) — вёска ў Мёрскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Мёрскага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1945 гадах вёска ў складзе гміны Мёры Дзісенскага павета, а з 1926 года ў Браслаўскім павеце Віленскага ваяводства Польскай Рэспублікі.
Да 17 снежня 1971 года вёска знаходзілася ў падпарадкаванні Мёрскага пассавета, да 8 красавіка 2004 года ўваходзіла ў склад Дварнасельскага сельсавета.
X Усебеларускі з’езд Саветаў
Дзяся́ты Усебелару́скі з’езд саве́таў рабочых, сялянскіх і чырвонаармейскіх дэпутатаў. Адбыўся 20 — 28 лютага 1931 года ў Мінску.
Прадстаўніцтва на з’ездзе
Прысутнічала 677 дэлегатаў з рашаючым і 216 з дарадчым голасам.
Рашэнні з’езда
З’езд ухваліў дзейнасць Урада БССР. Адзначыў поспехі ў выкананні плана першых 2 гадоў пяцігодкі, павышэнне вядучай ролі прамысловасці ў рэканструкцыі народнай гаспадаркі, узмацненне кіруючай ролі пралетарыяту ў сацыялістычным будаўніцтве, ліквідацыю беспрацоўя, пераход на 7-гадзінны рабочы дзень 43,2 % рабочых прамысловасці ВСНГ БССР; уздым сельскай гаспадаркі, расшырыўся саўгасны сектар, вырасла забяспечаннасць сельскагаспадарчымі машынамі, інвентаром); ролю сацыялістычнага спаборніцтва і ўдарніцтва ў ажыццяўленні закліку «Пяцігодку за 4 гады!»; ролю 1-й Усебеларускай выстаўкі прамысловасці і сельскай гаспадаркі ў мабілізацыі працоўных на сацыялістычную рэканструкцыю народнай гаспадаркі. З’езд канстатаваў поспехі ў ажыццяўленні ўсеагульнага абавязковага навучання, політэхнізацыі школ, ліквідацыі непісьменнасці, развіціі навукова-даследчай работы, літаратуры і мастацтва ў БССР.
З’езд выбраў ЦВК у складзе 258 членаў; выбраў 5 членаў ад БССР у Савет Нацыянальнасцей ЦВК СССР, дэлегацыю на VI Усесаюзны з’езд Саветаў у складзе 65 чалавек з рашаючым голасам і 6 чалавек з дарадчым. Старшынёю ЦВК БССР быў выбраны (А. Р. Чарвякоў), старшынёю СНК БССР (М. М. Галадзед).
Навасёлкі (Лунненскі сельсавет)
Навасёлкі (, Новосёлки) — вёска ў Мастоўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Лунненскага сельсавета.
Гаўрыліўка (Бабровыцкі раён)
Гаўрыліўка (Гаври́лівка) — вёска ў Бабровыцкім раёне Чарнігаўскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Бабровыцкай гарадской абшчыны.
Кі-Уэст
Кі-Уэ́ст (Key West) — горад на востраве Кі-Уэст і суседніх астравах Фларыда-Кіс на паўдні Фларыды (ЗША) ў акрузе Манро. Насельніцтва (2010 г.) - 24 649 чал. У Кі-Уэст знаходзіцца адна з найбуйнейшых баз ВМС ЗША.
Гісторыя
Горад Кі-Уэст быў заснаваны ў 1822 г. як свабодны порт ЗША ў Фларыдскім праліве. Да сярэдзіны XX ст. ён з'яўляўся важным пасрэднікам у гандлі паміж ЗША і Кубай. Акрамя таго, Кі-Уэст з'яўляўся базай ВМС ЗША на поўдні, адыграў вызначальную ролю ў амерыканска-іспанскай вайне 1898 г. У 1845 - 1866 гг. была ўзведзена мясцовая крэпасць Закары Тэйлар, ператвораная ў нашы дні ў нацыянальны парк. У пачатку XX ст. ад Кі-Уэст да Маямі былі пракладзены чыгунка (працавала да 1935 г., пакуль не была ліквідавана пасля моцнага ўрагана) і шаша.
У Кі-Уэст некаторы час жылі і працавалі вядомыя амерыканскія пісьменнікі Эрнэст Хемінгуэй і Тэнесі Уільямс.
З канца 1930-ых гг. ваенная прысутнасць у Кі-Уэст паступова скарачалася. Але ўлады ЗША зноў звярнулі ўвагу на ваенную базу ў 1962 г. у сувязі з Крыбскім крызісам. Горад наведаў Прэзідэнт Джон Фіцджэральд Кенэдзі. У 1974 г. база ваенных субмарын была зачынена, аднак на суседнім востраве Бока-Чыка дзейнічае буйная база марскіх ваенна-паветраных сіл. У другой палове XX ст. Кі-Уэст ператварыўся ў папулярны напрамак для наведвання турыстамі.
"Рэспубліка Конч"
У 1982 г. у сувязі з пашыраным выкарыстаннем астравоў Фларыда-Кіс як прамежкавага цэнтра ў нелегальным гандлі наркотыкамі памежнікі ЗША арганізавалі блок-пост для праверкі прыватных транспартных сродкаў на наяўнасць наркатычных рэчываў. Аднак гэта замінала рух і стварала перашкоды для турыстаў. Пасля няўдалай спробы апратэставаць дзеянні памежнікаў у суддзе мэр Кі-Уэст у якасці сімвалічнага пратэста абвясціў 23 красавіка 1982 г. незалежную Рэспубліку Конч (ад conch — ракавіна), потым — вайну супраць ЗША і хуткую здачу ў палон.
Пасля заканчэння пратэстаў "Рэспубліка Конч" працягвае існаваць у выглядзе камерцыялізаванай турыстычнай забавы, гандлюе сувенірнымі пашпартамі і аўтамабільнымі рэгістрацыямі. "Рэспубліка" мае дробны штат "чыноўнікаў", гімн і сцяг.
Славутыя мясціны
Найбольш славутыя мясціны:
Бостанскі вазапісец CA
Бостанскі вазапісец СА — ананімны старажытнагрэчаскі атычны вазапісец, які працаваў у чырвонафігурнай тэхніцы. Яго працы датаваныя перыядам каля 575 да 555 да н. э.
Біяграфія
Умоўная назва вазапісца паходзіць ад яго імянной вазы СА, якая захоўваецца ў Бостане і адлюстроўвае і. Стылістычна Бостанскі вазапісец СА блізкі да і. Выкарыстаныя ім кветкавыя арнаменты нагадваюць манеру вазапісцаў.
Канстанцін Адамавіч Шастак
Канстанцін Адамавіч Шастак (, в. Янавічы Нясвіжскі павет, Польская Рэспубліка — ) — беларускі гаспадарчы дзеяч, Герой Сацыялістычнай Працы (1988).
Біяграфія
Скончыў Беларускі сельскагаспадарчы тэхнікум (1974). У 1952—1976 гадах працаваў у калгасе «Памяць Леніна». У 1976—1995 — брыгадзір жывёлагадоўчай фермы «Чырвоная Зорка» племзавода «Чырвоная Зорка». Пастаянна ажыццяўляў кантроль рацыянальнага выкарыстання кармоў і своечасовага кармлення скаціны. Вёў працу па павышэнні прадукцыйнасці дойнага статку. За час яго працы ферма «Чырвоная Зорка» неаднаразова выходзіла пераможцам у спаборніцтвах раёна і вобласці.
Дэлегат XXVII з’езда КПСС (1988).
Лявон Іванавіч Грышук
Ляво́н Іванавіч Грышу́к (, в. Глінкі, Уздзенскі раён, Мінская вобласць, БССР — 2 жніўня 2020, Мінск, Беларусь ) — беларускі мастак, ліквідатар аварыі на Чарнобыльскай АЭС.
Біяграфія
Навучаўся ў 1957—1963 гадах у дзіцячай мастацкай студыі Сяргея Каткова, у 1960—1963 гадах у Рэспубліканскай школе па выяўленчым мастацтве № 1. Скончыў Мінскае мастацкае вучылішча імя А. Глебава ў 1976 годзе.
Служыў у савецкім войску. У 1986 годзе як ваеннаабавязаны браў удзел у ліквідацыі наступстваў аварыі на Чарнобыльскай АЭС. Узнагароджаны Ганаровай граматай і медалём за працу на даху рэактара. Атрымаў інваліднасць III групы.
У 1995 годзе стаў вернікам пратэстанцкай царквы «Ласка Божая». Апошнія гады з’яўляўся парафіянінам мінскай царквы «Ян Прадвеснік».
Член Беларускага саюза мастакоў з 2005 года.
У ліпені 2020 года захварэў на каранавірусную інфекцыю. Быў падключаны да апарата штучнай вентыляцыі лёгкіх, апошнія дні — у штучнай коме. Памёр 2 жніўня, пахаваны 4 жніўня на Чыжоўскіх могілках Мінска.
Творчасць
Удзельнічаў у мастацкіх выставах з 1990 года. Працаваў у галіне станковага жывапісу і графікі ў жанрах пейзажа i фігуратыўнай карціны. Найбольш значныя творы: «Сыход Духа Святога» (1999), «Пацалунак Юды» (2001), «Выйсце» (2002), «Развітанне» (2002), «Адкрыццё Яна 6; 8» (2006), «Мелодыя» (2006), «Віфляемская зорка» (2014), «Божае святло» (2014), «У лістападзе» (2014), «Даруй мне, Божа» (2015). З 2000 года разам з М. Басавым i М. Нудновым рэгулярна ўдзельнічаў у творчых пленэрах па Беларусі.
Выстаўляўся ў Беларусі, Германіі, Польшчы, Расіі. Творы захоўваюцца ў прыватных зборах у Беларусі, ЗША, Ізраілі, Ірландыі, Германіі, Польшчы, дзяржаў СНД.
Дубасна
Да 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Лютненскага сельсавета.
Назва
Назва Дубасна ад назвы аднайменнай ракі, на якой вёска паўстала. Рачная назва фіксуецца таксама як Шатанаўка (Шаталаўка).
Поўны адпаведнік — рачная назва Дубосьня (варыянт назвы ракі Добасны на дняпроўскім правабярэжжы, працякае паміж Бабруйскам і Рагачовам).
Корань Dub- ад літоўскага dubti «ўгінацца», duburys «рачны вір (паглыбленае, „увагнутае“ месца)». З ім літоўскія гідронімы тыпу Dubė, Dubis, Dubija, Dubinga, Dubysa.
NGC 7625
NGC 7625 (іншыя абазначэнні — PGC 71133, UGC 12529, IRAS23179+1657, MCG 3-59-38, 3ZW 102, ZWG 454.43, VV 280, KUG 2317+169, PRC D-45, ARP 212) — спіральная галактыка (Sa) з меркаваным палярным квльцом. Знаходзіцца ў сузор’і Пегас.
Дубасна
Назва
Корань пашыраны гідранімічным пашыральнікам -sn-. Ён таксама ў назвах задзвінскага возера Мядзесна, дзвінскай ракі Лужасна, дняпроўскіх рэк Опісна (< *Apesna), Нерасна, Турасна.
Гэты пашыральнік прысутны і ў літоўскім назва- і словаўтварэнні: upė «рака» — upėsnis «рачулка; месца, дзе цекла рэчка або дзе рэчка ўцякае ў возера».
NGC 7625
Галактыка даследавана фотаметрычна і спектраскапична.
Дубасна
Назва
Назва матываваная асаблівасцямі рэчышча (яго глыбіні) і значыла «Глыбокая (рака)».
Расійска-беларускі энергетычны канфлікт (2004)
Энергетычны канфлікт Расіі і Беларусі ў 2004 годзе з'яўляўся камерцыйнай і дыпламатычнай спрэчкай паміж Расіяй і Беларуссю, якая абвастрылася ў студзені 2004 года. Цесныя адносіны паміж дзвюма краінамі і гатоўнасць да палітычнай інтэграцыі далі магчымасць Беларусі купляць газ у Расіі па вельмі нізкім кошце. У канцы 1990-х гадоў знешняя палітыка Расіі змясцілася ад геапалітыкі і стала больш прагматычнай і эканамічнай, асабліва пасля інаўгурацыі прэзідэнта Уладзіміра Пуціна. У выніку «Газпром» зрабіў крокі, каб забяспечыць надзейнасць транзіту газу ў Еўропу, спрабуючы ўсталяваць кантроль над беларускай транзітнай сеткай. Беларусь першапачаткова пагадзілася прадаць 50% сеткі, але пасля рознагалоссяў па кошту, Беларусь разарвала кантракт. «Газпром» абвясціў аб росце цэнаў і пасля адмовы Беларусі спыніў імпарт газу ў Беларусь з 1 студзеня 2004 года. Беларусь кампенсавала патрэбу газам, прызначаным для транзіту ў Еўропу, што 18 лютага 2004 года прывяло да спынення цалкам пастаўкі ў Беларусь кампаніяй «Газпром». Іншыя кампаніі пастаўлялі ў Беларусь па кароткатэрміновых кантрактах да чэрвеня 2004 года, калі, нарэшце, з «Газпрам» быў падпісаны новы кантракт.
Анатоль Іванавіч Шушко
Анатоль Іванавіч Шушко (нар. 19 ліпеня 1954, в. Сташаны, Пінскі раён, Брэсцкая вобласць — 8 лістапада 2018) — беларускі пісьменнік.
Біяграфія
Анатоль Іванавіч Шушко нарадзіўся 19 ліпеня 1954 года ў вёсцы Сташаны Пінскага раёна Брэсцкай вобласці. Сваімі першымі настаўнікамі лічыць маці Ганну Рыгораўну (Сякерыч), настаўніцу гісторыі і геаграфіі, і бацьку Івана Канстанцінавіча Шушко, а цікавасць да літаратуры прывіў выкладчык славеснасці ў школе Мікалай Сямёнавіч Купрэеў (1937—2004), які стаў вядомым пісьменнікам. Анатоль з дзяцінства сябраваў з Міколай Антаноўскім, які таксама захапляўся паэзіяй, стаў паэтам, У 1971 г. Анатоль Шушко паступіў на беларускае аддзяленне філалагічнага факультэта Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта імя У. І. Леніна. Пасля заканчэння БДУ (1976) — настаўнік Ласіцкай сярэдняй школы Пінскага раёна, Поразаўскай спецшколы-інтэрната Свіслацкага раёна. Працаваў рабочым і будаўніком на Міншчыне і Гомельшчыне, выхавальнікам Пінскай школы-інтэрната для дзяцей-сірот, вартаўніком, карэспандэнтам раённых газет. Першы апублікаваны верш Анатоля Шушко з’явіўся ў газеце «Піянер Беларусі» (1969). Яшчэ школьнікам друкаваўся ў часопісе «Бярозка», газеце «Чырвоная змена». Пачаткам сапраўднага паэтычнага мастацтва можна лічыць падборку вершаў у штотыднёвіку «Літаратура і мастацтва» (1971), якая з’явілася дзякуючы Варлену Бечыку. Вершы пачынаючага паэта адразу заўважыла літаратурная Беларусь, творчая інтэлігенцыя прарочыла яму вялікую літаратурную будучыню.
Выбух у Ерэване (2022)
Выбух у гандлёвым цэнтры «Сурмалу» — буйны выбух у цэнтры Ерэвана (Арменія) здарыўся 14 жніўня 2022 года, прывёў да разбурэнняў і чалавечых ахвяр.
Анатоль Іванавіч Шушко
Біяграфія
Вершы Анатоля Шушко друкаваліся ў часопісах «Полымя», «Беларусь», «Маладосць», «Нёман», «Беларуская думка», калектыўных паэтычных зборніках «На ладонях Припяти и Пины», «Маладыя галасы» (1985), «Галасы вёснаў» (1997), альманахах «Дзень паэзіі» (1991, 2005), «Люблю будзённы дзень» і ў расійскім альманаху «Москва» (у перакладзе В. Грышкаўца), а таксама ў цэнтральнай і мясцовай перыёдыцы. У 1994 годзе ў серыі «Бібліятэчка часопіса „Маладосць“» пабачыла свет кніга А. Шушко з глыбокай філасофскай назвай «Выток і прычасце».
У 2012 годзе выйшаў другі зборнік вершаў паэта «Шаны», за які атрымаў Дыплом II ступені Рэспубліканскага літаратурнага конкурсу «Лепшы твор 2012 года ў галіне паэзіі». Кнігай «Шаны» Анатоль Шушко паставіў сябе ў адзін шэраг з лепшымі паэтамі Брэстчыны — Міколай Засімам, Міхасём Рудкоўскім, Міколай Купрэевым, Нінай Мацяш... Анатоль Іванавіч ахвотна сустракаўся з чытачамі ў бібліятэках, з настаўнікамі і вучнямі ў школах, са студэнтамі, умеў па-мастацку чытаць свае творы. Штогод наведваў літаратурнае свята «Лунінская восень» на Лунінеччыне. Удзельнічаў у рабоце клуба літаратараў «Пінчукі», створанага ў 2016 г. пры раённай бібліятэцы імя Я. Янішчыц. Член Саюза беларускіх пісьменнікаў з сакавіка 1997 года; у 2006 годзе выйшаў з СБП і ўступіў у Саюз пісьменнікаў Беларусі. Лаўрэат літаратурнай прэміі імя У. А. Калесніка Брэсцкага аблвыканкама (2014). Да 60-годдзя паэта ў Пінскай ЦРБ імя Я. Янішчыц быў праведзены творчы вечар, на які прыйшлі родныя і сябры, а музычнае віншаванне падрыхтаваў народны фальклорна-этнаграфічны калектыў «Чабатухі» Сташанскага дома фальклору.
Выбух у Ерэване (2022)
Здарэнне
Выбух адбыўся ў 13:23 па мясцовым часе. У выніку загінула 16 і пацярпела некалькі дзясяткаў чалавек, яшчэ 9 станам на абед 16-га чысла лічыліся зніклымі без вестак. Вялікі пажар, выкліканы выбухам, знішчыў частку гандлёвага цэнтра, абрушыўся трохпавярховы будынак склада.
Анатоль Іванавіч Шушко
Біяграфія
На працягу апошняга года жыцця Анатоль Шушко змагаўся з цяжкой хваробай, але не адышоў ад актыўнага грамадска-культурнага жыцця. Удзельнічаў у рэспубліканскім Дні беларускага пісьменства ў Іванаве, урачыстасці з нагоды надання звання «народны» літаратурна-краязнаўчаму
Выбух у Ерэване (2022)
Здарэнне
Міністэрства аховы здароўя краіны паведаміла ў першыя суткі колькасць грамадзян, перададзеных у розныя медыцынскія ўстановы сталіцы пасля выбуху, склала 51 чалавек.
Анатоль Іванавіч Шушко
Біяграфія
музею Якуба Коласа ў Пінкавічах. 8 лістапада 2018 г. Анатоль Іванавіч Шушко заўчасна пайшоў з жыцця. Пакінуў пасля сябе багатую творчую спадчыну і добрыя ўспаміны. Рыхтаваў свой новы зборнік «Сэрцу соладка, ясна, трывожна», але выдадзены ён ужо пасмяротна ў маі 2019 г. У кнігу ўключылі вершы, прысвечаныя Анатолю Шушко, эсэ-ўспамін Таццяны Хвагінай. Да 65-годдзя з дня нараджэння паэта ў Пінскай ЦРБ імя Я. Янішчыц прайшоў вечар памяці.
Творчасць
Аўтар кніг «Выток і прычасце» (Мінск, «Полымя», бібліятэчка часопіса «Маладосць», 1994), «Шаны» (Мінск, «Мінкапрынт», 2012), «Сэрцу соладка, ясна, трывожна» (Мінск, «Деловая печать», 2019), «Паэзія — душы маёй суладдзе» (Мінск, «Деловая печать», 2020).
Выбух у Ерэване (2022)
Рэакцыя
На наступны дзень пасля выбуху прэм’ер-міністр Арменіі Нікол Пашынян разам з іншымі высокапастаўленымі асобамі выехаў на месца здарэння, дзе яго сустрэў мэр горада.
Анатоль Іванавіч Шушко
Бібліяграфія
Мастацтва, 2010. С. 82-85.
Выбух у Ерэване (2022)
Рэакцыя
З 17 па 18 жніўня ў сувязі з трагедыяй у Арменіі і непрызнанай НКР аб’яўлена двухдзённая жалоба.