cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Кава
Гісторыя
У 1683 годзе, пасля разгрому турэцкіх войскаў пад Венай, захопленая ў турэцкім абозе кафейнае зерне пайшло на адкрыццё першай венскай кавярні. Склалася традыцыя «кавы па-венску»: працэджаная кава, змешвалася з цукрам і вяршкамі і падавалася з булачкай, выпечанай у форме паўмесяца, — рагалікам, які сімвалізаваў павержаны іслам.
У XVIII ст. кава набыла папулярнасць у Еўропе, і еўрапейцы завезлі кававую культуру ў многія трапічныя краіны па ўсім свеце. Кавярні робяцца цэнтрамі інтэлектуальнай і дзелавой актыўнасці. Вядомая страхавая фірма Lloyds of London першапачаткова была англійскім «кофехаусам».
У 1899 годзе швейцарскі хімік Макс Моргенталер стварыў растваральную каву, для якой выкарыстоўваецца сумесь з першага і другога гатункаў «арабікі» і «рабусты». Растваральная кава хутка распаўсюдзілася з 1940-х гадоў.
Вытворчасць кавы
Буйнейшыя вытворцы зерня (млн. т, 2004): Бразілія — 2 356 (35 % сусветнай вытворчасці), В’етнам — 831 (12 %), Калумбія — 684 (10 %), Інданезія — 443 (7 %), Эфіопія — 300 (4 %), Індыя — 321 (3 %), Гватэмала — 221 (3 %), Мексіка — 204 (3 %), Перу — 201 (3 %), Уганда — 165 (2 %), Гандурас — 155 (2 %), Коста-Рыка — 107 (2 %), Кот-д’Івуар — 105 (1 %), Сальвадор — 85 (1 %), Нікарагуа — 68 (1 %), Эквадор — 56 (1 %).
У міжнародны гандаль паступае звычайна зялёнае зерне, бо ў такім стане яно захоўваецца даўжэй.
Універсальнай сістэмы градацыі зерня кавы няма. Кожная краіна-вытворца карыстаецца ўласнай сістэмай вызначэння гатунку зерня, куды звычайна ўключаны такія параметры:
Ёсць таксама біржавыя стандарты (для рабусты — біржа ў Лондане, для арабікі — у Нью-Ёрку).
Рабуста
Рабуста — звычайна лічыцца менш вытанчаным гатункам кафейнага зерня што тычыцца водару. Тым жа часам яна ўтрымлівае больш кафеіну, а таксама часта выкарыстоўваецца ў эспрэса-сумесях, што дазваляе дамагацца больш якаснай кававай пенкі і патанняе сумесь. Від кафейнага дрэва (Кофе кангалезскае), з якога атрымліваюць гэтае зерне, з’яўляецца хуткарослым і больш устойлівым да шкоднікаў за Кафейнае дрэва аравійскае, і расце прыкладна ад 0 да 600 м над узроўнем мора, найперш у трапічных раёнах Афрыкі, Індыі і Інданезіі. Зерне круглявай формы, колер — ад светла-карычневага да шэравата-зялёнага
Іншыя віды
Іншыя гатункі, напрыклад, ліберыка і эксцэльса, не маюць прамысловага значэння.
Абсмажванне
Адзін з галоўных этапаў у атрыманні добрай кавы. Пры абсмажванні зялёнае зерне павялічваецца ў аб’ёме ўдвая і набывае карычневы колер.
Смак кавы фарміруецца пры ўзаемадзеянні складаных араматычных хімічных злучэнняў, і ў залежнасці ад таго, праяўлення якіх злучэнняў трэба дабіцца, падбіраецца рэжым абсмажвання. Звычайна, вылучаюць чатыры ступені абсмажвання: самая лёгкая ступень звычайна называецца скандынаўскай, далей ідуць венская, французская і самая цёмная — італьянская.
У еўрапейскай традыцыі кава цёмнага абсмажвання ўжываецца для гатавання эспрэса, лёгкага — для заварвання ў фрэнч-прэсе.
Памол
Абсмажанае зерне мелецца таксама ў залежнасці ад таго, якую каву трэба прыгатаваць: самы грубы памол — для фрэнч-прэса і кававарак фільтравага тыпу, больш тонкі — для эспрэса-машын, самы тонкі — для гатавання кавы па-турэцку.
Молатае зерне хутка губляе частку смаку і водару, таму рэкамендуецца малоць зерне непасрэдна перад ужываннем.
Старуха
Старуха — гідронім.
Вапнаўка пучкаватая
Вапнаўка пучкаватая (Gypsophila fastigiata) — від кветкавых раслін роду  сямейства, распаўсюджаны ў Еўропе. Апісаны як эндэмік Падольскага ўзвышша, Gypsophila dichotoma Besser з’яўляецца сінонімам Gypsophila fastigiata L.
Распаўсюджанне
Распаўсюджаны ў Еўропе акрамя захаду і Балкан.
Ва Украіне від расце ў светлых лясах, на камяністых схілах — на Палессі, Прыкарпацці (паміж Днястром і Прутом), нярэдка; у паўночна-заходнім лесастэпе, спарадычна.
Кагорта
Каго́рта (cohors ) — тактычнае падраздзяленне пяхоты ў рымскім легіёне. Колькасны склад 360—600 чалавек. Дзялілася на 3 маніпулы. 10 кагорт складалі легіён. Існавалі кагорты колькасцю да 1000 чалавек, якія дзейнічалі самастойна. У пераносным сэнсе — згуртаваная група аднадумцаў.
Уведзена ў 107 годзе да н. э.
Клейварватн
Клейварватн (Kleifarvatn) — самае буйное возера на паўвостраве Рэйк’янес у Ісландыі.
Да возера вядзе дарога, побач ад яго знаходзяцца дзве геатэрмальныя крыніцы, якія не бачныя візуальна, але наяўнасць якіх можна вызначыць па высокай тэмпературы вакол іх. Максімальная глыбіня возера складае 97 метраў. Пасля вялікага землетрасення ў 2000 годзе возера стала памяншацца і яго паверхня скарацілася на 20%. Аднак да 2008 года трэшчыны, якія ўзніклі ў выніку землетрасення, запоўніліся, і ўзровень вады ў возеры аднавіўся да ранейшага паказчыка.
Візэ
Выбітныя носьбіты:
Геаграфічныя аб'екты:
Міжнародны гуманітарны ўніверсітэт
Міжнародны гуманітарны ўніверсітэт — украінская прыватная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам ўніверсітэта, якая знаходзіцца ў Адэсе.
NGC 3137
NGC 3137 (іншыя абазначэнні — ESO 435-47, MCG -5-24-24, UGCA 203, AM 1006-284, IRAS10068-2849, PGC 29530) — спіральная галактыка з перамычкай (SBc) ў сузор’і Насос.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Міжнародны гуманітарны ўніверсітэт
Агульная характарыстыка
Гэта вышэйшая навучальная ўстанова з калектыўнай формай уласнасці, заснаваная 20 жніўня 2002 года. Першы набор у 2003 годзе склаў усяго 100 абітурыентаў. Зараз на чатырох факультэтах і ў двух інстытутах універсітэта вучыцца больш за 3 520 студэнтаў. Яны засвойваюць праграмы падрыхтоўкі спецыялістаў па 17 спецыяльнасцях.
Ва ўніверсітэце дзейнічаюць аспірантура, дактарантура і спецыялізаваныя вучоныя саветы па абароне дысертацый.
Канец (Веліжскі раён)
Канец (Конец) — вёска ў Веліжскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Крутоўскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з кастрычніка 1941 года, вызвалена ў сакавіку 1943 года.
Чугуш
Чугуш — горная вяршыня ў заходняй частцы Вялікага Каўказа, ля вытокаў ракі Белая, з’яўляецца найвышэйшы пунктам Рэспублікі Адыгея. Назва мае адыгскія карані, і па розных версіях перакладаецца як «Вяршыня зямлі», «Горная паша Чуа», «Апякунка дрэў».
Складзена гара Чугуш гнейсамі, крышталічнымі сланцамі і гранітамі. На схілах букава-піхтавыя лясы, вышэй субальпійскія лугі; на паўночных і ўсходніх схілах знаходзяцца дзесяць каравых і вісячых ледавікоў плошчай 1,2 км. З масіва Чугуш пачынаюцца вытокі рэк Бярозавай, Чэсу і Кішы, правых прытокаў ракі Белай. Да вяршыні Чугуша пракладзены альпінісцкія маршруты 2-А—2-Б катэгорыі складанасці.
Тлушчы
Тлушчы, або трыгліцэрыды — прыродныя арганічныя злучэнні, поўныя складаныя эфіры гліцэрыны і аднаасноўных тлустых кіслот; уваходзяць у клас ліпідаў. У жывых арганізмах выконваюць структурную, энергетычную і інш. функцыі. Разам з вугляводамі і бялкамі, тлушчы — адзін з галоўных кампанентаў харчавання. Вадкія тлушчы расліннага паходжання звычайна называюць алеямі. На аснове тлушчаў таксама вырабляюць антыфрыкцыйныя матэрыялы (напрыклад, салідол).
Сезон 2016 ФК БАТЭ
У 2016-м годзе футбольны клуб БАТЭ з Барысава прымаў удзел у шасці афіцыйных турнірах:
Ігракі
! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" |
Заўвагі
Прыйшлі ў клуб
* З арэнды
Пакінулі клуб
* У арэнду
Уладзімір Аляксандравіч Кручкоў
Уладзімір Аляксандравіч Кручкоў (Влади́мир Алекса́ндрович Крючко́в; 29 лютага 1924, Валгаград — 23 лістапада 2007, Масква) — савецкі дзяржаўны дзеяч, старшыня КДБ СССР (1988—1991).
Генерал арміі (27.01.1988). Член ВКП (б) з 1944 г., член ЦК (абіраўся 1986, 1990), член Палітбюро ЦК (20.09.1989 — 13.07.1990). Член Дзяржаўнага камітэта па надзвычайным становішчы.
Пталамей II Філадэльф
Пталамей II Філадэльф (Πτολεμαῖος Φιλάδελφος, Ptolemaĩos Philádelphos) (308—246 да н.э.): цар егіпецкі (285—246 да н.э.), сын Пталамея I і Беранікі I.
Спачатку (285—283 да н.э.) кіраваў дзяржавай сумесна з бацькам Пталамеем Сатэрам, а потым да 246 да н.э. самастойна. Для свайго часу меў бліскучую адукацыю. У знешняй палітыцы імкнуўся пазбягаць барацьбы і дзейнічаў шляхам перамоў і шлюбаў. Так шлюбам сына Пталамея Евергета з дачкою свайго брата Мага яму ўдалося набыць уладу над Кірэнай, якой кіраваў Маг, стварыць магутны флот, а потым далучыць да Егіпта шэраг тэрыторый у Малой Азіі ў басейне Эгейскага мора. Пасля другой сірыйскай вайны (266—263 да н.э.) ён утрымліваў пад сваёй уладай ужо Фінікію, Лікію, Карыю і шмат прыбярэжных гарадоў, умешваўся ў дзяржаўныя справы Грэцыі. Пры ім сталічны г. Александрыя стаў буйнейшым гандлёвым, рамесніцкім і культурным цэнтрам эліністычнага Міжземнамор'я. Царскі двор Пталамея II Філадэльфа быў месцам прытулку для многіх вядомых тагачасных грэчаскіх вучоных і паэтаў, сярод якіх былі Калімах, Феакрыт, Манефон, Эратасфен, Заіл і інш. Сам цар з'яўляўся вялікім бібліяфілам. Менавіта ў часы яго панавання ўзнялася слава Александрыйскай бібліятэкі, кніжныя фонды якой настолькі разрасліся, што Пталамей Філадэльф быў вымушаны пабудаваць для яе новы будынак. Ён узводзіў багатыя і пышныя палацы, будаваў гарады, рэстаўрыраваў і аздабляў храмавыя пабудовы. Толькі забойства яго дачкі Веранікі, выдадзенай замуж за Антыёха II, прымусіла яго развязаць трэцюю сірыйскую вайну (247—239 да н.э.), якую паспяхова завяршыў Пталамей III Евергет, яго сын.
Першай жонкай Пталамея II была Арсіноя I (289—288 да н.э.). Другі шлюб ён узяў з уласнай сястрой, Арсінояй II. Гэты шлюб услаўляўся к шлюб Зеўса і Геры, за выключную любоў да сваёй жонкі-сястры ён і атрымаў сваю мянушку, але грэкі ўспрынялі гэты шлюб як парушэнне нормаў традыцыйнай маралі.
Вядомая верагодная выява — бронзавы бюст з вілы Пізонаў у Геркулануме, копія з адной са шматлікіх статуй Пталамея і яго сястры.
Сярэднеканскі раён
Сярэднеканскі раён (Среднека́нский район) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) у Магаданскай вобласці Расіі. У межах арганізацыі мясцовага самакіравання ў межах раёна функцыянуе Сярэднеканская гарадская акруга, з 1 студзеня 2023 года — Сярэднеканская муніцыпальная акруга.
Адміністрацыйны цэнтр — пасёлак гарадскога тыпу Сеймчан.
Размешчаны ў паўночнай частцы Магаданскай вобласці. На поўначы мяжуе з Якуціяй і Чукоцкай аўтаномнай акругай. Па тэрыторыі раёна працякае рака Калыма і яе прытокі Каркадон, Сугой, Сеймчан.
Ганс Леберэхт
Ганс Фры́дрыхавіч Ле́берэхт (Hans Leberecht;, , Расійская імперыя — , , ЭССР, СССР) — эстонскі пісьменнік. Лаўрэат Сталінскай прэміі трэцяй ступені (1949). Член УКП(б) з 1945 года.
Біяграфія
Г. Ф. Леберэхт нарадзіўся 1 снежня года ў Санкт-Пецярбургу ў рабочай сям'і. Дзяцінства прайшло ў Эстоніі. З 1918 года жыл у Петраградзе. З 1928 года пасля заканчэння сярэдняй школы восем гадоў адпрацаваў аўтагеншчыкам і электраманцёрам на заводзе «Электрасіла».
Актыўна ўдзельнічаў у дзейнасці завадскога літаратурнага кружка. Першыя апавяданні з'явіліся ў 1930 годзе ў завадской шматтыражцы. У 1935 годзе ў ленінградскім часопісе «Резец» («Разец») было апублікавана першае апавяданне маладога пісьменніка «Дачка». За аповесць пра жыццё рабочых «Вечны колер» ён атрымаў прэмію на Усесаюзным літаратурным конкурсе 1936 года. У 1935—1937 гадах вучыўся ў Ленінградскім вячэрнім літаратурным універсітэце імя А. М. Горкага.
У гады Вялікай Айчыннай вайны ваяваў радавым разведчыкам у складзе эстонскага нацыянальнага корпуса РСЧА. Удзельнічаў у баях пад Вялікімі Лукамі, Нарвай, на востраве Саарэмаа і ў Курляндыі. Пасля заканчэння вайны пісьменнік стаў карэспандэнтам газеты «Савецкая Эстонія».
Апроч літаратурна-творчай дзейнасці Г. Ф. Леберэхт вёў вялікую грамадскую працу: з'яўляўся дэпутатам ВС ЭССР, узначальваў камісію па кінадраматургіі пры СП ЭССР, выступаў як лектар-пракламатар.
Г. Ф. Леберэхт памёр 10 лістапада 1960 года ў Таліне.
Творчасць
Друкаваўся з 1930 года. Пісаў на эстонскай і рускай мовах. Аповесць «Святло ў Каордзі» (1948; Дзяржаўная прэмія СССР 1949) пра пасляваеннае жыццё эстонскай вёскі. Аўтар раманаў «Капітаны» (1954), «Салдаты ідуць дадому» (1956), «Палацы Васараў» (1960), аповесцей «Вечны колер» (1936), «У адной хаце» (1957).
Пераклады і экранізацыі
На беларускую мову асобныя творы Леберэхта пераклаў Леў Салавей. У 1960 годзе на Рэспубліканскай студыі тэлебачання паводле твора Ганса Леберэхта быў зняты тэлевізійны спектакль «У хоры» (рэжысёр У. Станкевіч).
Старуха (возера, Петрыкаўскі раён)
Стару́ха — возера ў Петрыкаўскім раёне Гомельскай вобласці Беларусі на левабярэжнай пойме ракі Прыпяць, за 25 км на захад ад горада Петрыкаў, за 3 км на паўднёвы захад ад аграгарадка Ляскавічы.
Жыланды
Жыланды — сяло ў Сандыктаўскім раёне Акмолінскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад Весялоўскай сельскай акругі. Код КАТА — 116441200.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 282 чалавекі (144 мужчыны і 138 жанчын). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 206 чалавек (95 мужчын і 111 жанчын).
Старажытная Грэцыя
Грэцыя Старажытная, Элада (Ελλάδα) — агульная назва тэрыторыі старажытнагрэчаскіх дзяржаў, якія займалі поўдзень Балканскага паўвострава, астравы Эгейскага мора, узбярэжжа Фракіі, заходняю берагавую паласу Малой Азіі і распаўсюджвалі свой уплыў у перыяд грэчаскай каланізацыі (8—6 ст. да н.э.) на тэрыторыі паўднёвай Італіі, усходняй Сіцыліі, паўднёвай Францыі, на паўночным узбярэжжы Афрыкі, а таксама на пралівы і ўзбярэжжа Чорнага і Азоўскага мораў.
Каменны век у Грэцыі. Станаўленне і фарміраванне радавога ладу (каля 100 тыс. — каля 2900 да н.э.)
Аб засяленні тэрыторыі Грэцыі чалавекам сведчать археалагічныя раскопкі, якія знайшлі палеалітычныя стаянкі перыяду сярэдняга палеаліту (каля 100-га — 40-га тыс. да н.э.) на тэрыторыі ад Македоніі да Эліды. Да гэтага часу адносіцца чэрап неандэртальскага чалавека, знойдзены на паўвостраве Халкідзіка. У перыяд неаліту (каля сярэдзіны 7-га тыс. — каля 2800 г. да н.э.) насельніцтва Грэцыі асвоіла земляробства, займалася жывёлагадоўляй, вяло аседлы лад жыцця. У гэты перыяд радавы лад, які пачаў складацца яшчэ ў эпоху сярэдняга палеаліту, дасягнуў поўнага развіцця. Неаліт прадстаўлены ў паўночнай Грэцыі культурамі Сэскла, Дыміні и Ларысы [дзеля яе характэрны ўмацованыя пасяленні на ўзгорках, з'яўленне мегарона (прамавугольнае памяшканне з вузкай фасаднай стараной і драўлянымі калонамі, у цэнтры — ачаг), чорная і шэрая кераміка разам з паліхромнай керамікай з малюнкамі ў два колеры (звычайна чорны і чырвоны)]. У 5—4-м тысячагоддзях да н.э. з'яўляліся лакальныя варыянты неалітычнай культуры мацерыковай Грэцыі, астравоў Эгейскага мора і асабліва Крыта. На матэрыку і астравах адзначаны перамяшчэнні плямён. У гэты перыяд насельніцтва Грэцыі мела пастаянныя сувязі з паўночнай часткай Балканскага паўвострава, узбярэжжам Малай Азіі і Сірыяй.
Бронзавы век (каля 28 — каля 12 стагоддзя да н.э. Узнікненне раннекласавых грамадстваў
Культуру Грэцыі эпохі бронзы (умоўна названую крыта-мікенскай культурай, або Эгейскай культурай) храналагічна прынята дзяліць на ранні, сярэдні і позні перыяды. Адрозненні культурнай традыцыі асобных частак Грэцыі дазволілі вылучыць геаграфічныя варыянты: культура Крыта атрымала назву мінойскай культуры, мацерыковай Грэцыі — эладскай культуры, астравоў Эгейскага мора — кікладскай культуры.
Перыяд ранняй бронзы (каля 28 — каля 21 стагоддзя да н.э.). Гэты перыяд адзначаны асобым уздымам астраўной Грэцыі. Да сярэдзіны 3-га тысячагоддзя да н.э. на шматлікіх астравах (на Сірасе, Парасе, Меласе, Кітнасе, Аморгасе і іншых) была развіта шырокая здабыча серабра, свінца і медзі і выраб металічнага посуду, зброі, прылад, упрыгожанняў і рытуальных рэчаў. Адначасова назіраецца значны прагрэс у ганчарным і будаўнічым рамёствах. Мараходства ў другой палове 3-га тысячагоддзя звязала ўсё ўзбярэжжа Эгейскага мора. З'яўляюцца першыя гарады: на востраве Лемнас, Агіас-Козмас у Атыцэ. Умацаванае паселішча з дварцом (т. з. «») на вяршыні пагорка ў (Аргаліда) адлюстроўвае рост улады племянных царкоў на ўзбярэжжы паўднёвай Грэцыі. На астатняй тэрыторыі мацерыковай Грэцыі радавы лад захоўваў поўную моц. Паміж 2200—2000 гадамі племянныя войны і перамяшчэнні знішчылі шэраг квітнеўшых цэнтраў на астравах і мацерыку. Этнічны склад насельніцтва ў 3-м тысячагоддзі складаў: сярод плямён спачатку пераважалі пеласгі, пазней іх адціснулі і часткова асімілявалі пратагрэчаскія плямёны, сярод якіх умацоўваліся ахейцы і іанійцы.
Перыяд сярэдняй бронзы (каля 20—17 стагоддзяў да н.э.). Гэты перыяд адзначаны значным прагрэсам Крыта ў гаспадарчым і сацыяльным жыцці. Тут узніклі невялікія раннерабаўладальніцкія дзяржавы (Кнос, Фест,, Малія). Хутка эвалюцыяніравала : ад піктаграфічнага да (у 23—17 стагоддзях). Каля 18 стагоддзя да н.э. была выпрацавана новая сістэма — так званае складовае пісьмо А. Зрабіўшы вялікі флот, крыцяне падпарадкавалі сабе рад астравоў Эгейскага мора. Шырокія гандлёвыя сувязі з Егіптам і дзяржавамі Пярэдняй Азіі забяспечылі Крыту першынство ў Эгейскім басейне.
Унутраную гісторыю мацерыковай Грэцыі ў 20—17 стагоддзях да н.э. характарызуе параўнальна павольнае развіццё, што садзейнічала ўстойлівасці абшчынных адносін. Толькі з 17 стагоддзя фарміраванне раннерабаўладарніцкіх дзяржаў Мікен, Тырынфа, Піласа і іншых. Адкрыццё ў Мікенах пахавання царскіх сямей у вялікіх калодзежападобных (т. з. шахтавых) могілках утрымлівалі велізарную колькасць каштоўных рэчаў (упрыгожванні, зброя, залатыя маскі і г. д.), сведчыць аб узмацненні значэння ўлады ахейскіх дынастый ужо ў сярэдзіне 17 — канцы 16 стагоддзяў да н.э.
У перыяд позняй бронзы (каля 16 — каля 12 стагоддзяў да н.э.) працягваўся ўздым крыцкіх дзяржаў. У так званы новапалацавы перыяд (каля 1700—1450 гадоў да н.э.) перабудаваны і пашыраны палацы Кноса і Феста, нанава адбудаваны палац у Ката-Закра. Раслі гарады, пашыраліся знешнія сувязі. Марское ўладарства (таласакратыя) крыцян гэтага часу захавалася ў памяці грэкаў праз многа стагоддзяў. Каля 1470 года да н.э. тэктанічная катастрофа на востраве Фера спрычынілася да згубнага землятрусу на Крыце. Разбурэнне гарадоў і вёсак, гібель насельніцтва і флоту — усе гэтыя падзеі вызначылі запусценне вострава. У Кносе палац быў адбудованы; прыблізна да 1380 года да н.э. тут захоўвалася невялікая дзяржава.
Мацерыковая Грэцыя дасягнула найвышэйшага ўздыму ў 16—13 стагоддзях да н.э. Прагрэс у земляробстве і рамёствах пацягнуў рост насельніцтва. Міжусобіцы суседзяў, абарончыя і ваенныя саюзы дынастый характэрны для гісторыі таго часу. Гэта атрымала адлюстраванне ў багатай легендарнай традыцыі і ў эпічнай спадчыне ахейцаў. Мікенская культура ахейцаў аказала ўплыў на суседнія дзяржавы, у тым ліку і на Егіпет. Флоты цароў, Мікен, Піласа, Фіваў і іншых дзяржаў дазволілі ахейцам весці шырокі заморскі гандаль рамесніцкімі вырабамі, якія часам вырабляліся спецыяльна на вываз. Дзеля 15—14 стагоддзяў да н.э. характэрна шырокае распаўсюджанне ахейскіх вырабаў на ўсход (у Трааду і іншыя раёны Малой Азіі, на Кіпр, у Фінікію, Сірыю, Егіпет) і на захад (у Сіцылію і Паўднёвую Італію). Ускладненне дзяржаўнага жыцця ахейцаў прывяло да развіцця пісьменства: прыстасаваўшы да свайго дыялекту крыцкае пісьмо, ахейцы зрабілі больш дасканалае, так званае складовае пісьмо Б. Дакументы гаспадарчай справаздачнасці (гліняныя таблічкі) гэтага пісьма знойдзены ў многіх палацах мацерыковай і астраўной Грэцыі. Прачытаныя М. Вентрысам і Дж. Чэдвікам, гэтыя таблічкі даюць магчымасць характарызаваць ахейскія дзяржавы як раннерабаўладальніцкія. Найбуйнейшымі землеўладальнікамі былі ахейскія цары — ванакты і военачальнікі — лаўагеты, прымяняліся арэнда і субарэнда зямлі. Рабы знаходзіліся ў розных ступенях залежнасці ад сваіх уладароў. Паселішчы былі абкладзены натуральнымі падаткамі.
У 13 стагоддзі ахейскія дынастыі не раз распачыналі заморскія паходы. Прыблізна да 1200 года да н.э. вучоныя адносяць і паход ахейцаў на Трою. Прычыны ўзнікнення Траянскай вайны незразумелы; ахейцы разбурылі багаты горад. Паход грэкаў апеты ў паэмах «Іліяда» і «Адысея». З канца 13 стагоддзя пачынаецца хуткі заняпад эладскай культуры (апусценне ) (каля 1200 года да н.э.), Мікен і Тырынфа (каля 1120 года да н.э.) і шэрага паселішч Аргаліды. Мабыць, гэта была звязана з вялікім напружаннем, выкліканым Траянскай вайной і міжусобнай барацьбой, а таксама скарачэннем марскога гандлю з краінамі Усхода ў сувязі з перамяшчэннямі плямёнаў — так званых «народаў мора».
Перыяд дарыйскага перасялення — пачатак жалезнага века. Далейшае фарміраванне класавых грамадств (каля 11—9 ст. да н.э.)
Каля 1200 года да н.э. племянныя ўварванні ахапілі ўсю матэрыковую Грэцыю і вастравы, уключаючы Крыт. З паўночных раёнаў уварваліся новыя грэчаскія плямёны дарыйцаў, якія занялі частку зямель у Сярэдняй і Паўднёвай Грэцыі. Толькі Афіны змаглі захаваць сваю незалежнасць, і туды бегла частка насельніцтва з пераможаных ахейскіх дзяржаў Пелапанеса. Уварванне дарыйскіх плямён, якія жылі яшчэ ва ўмовах радавога ладу, паўлекла за сабою хуткі распад ахейскіх дзяржаў і ажыўленне радавых адносін у грэчаскім грамадстве. Асновай далейшага развіцця прадукцыйных сіл стала паступовае распаўсюджанне жалезных прылад працы і ўзбраення. Дарыйцы атрымалі ў спадчыну ад ахейцаў і крыцян плуг, колавыя павозкі, парусныя суда, прэсы, ганчарны круг і іншыя прылады працы, зачаткі архітэктуры (асабліва храмавай і крэпасной). Пасля дарыйскага заваявання ў Грэцыі склаліся дробныя самастойныя абшчыны; ва ўлады стаялі басілеі, паўсюль узмацоўвалася радавая знаць. У многіх раёнах уласнасць рода на зямлю стала асновай земляробства. Пакоранае мясцовае насельніцтва становіцца ўласнасцю радоў заваёўнікаў, якія распадаліся на больш сямейныя абшчыны. Працэс заняволяння мясцовага насельніцтва працякаў неадначасова. У Спарце членам абшчыны заваёўнікаў — спартыятам — супрацьстаялі перыекі — былое карэннае насельніцтва тэрыторыі Спарты, пакораннае і адціснутае да граніц Лаконікі; прыекі захоўвалі абмежаванае самакіраванне, займаліся рамяством і гандлям. Іншай катэгорыей залежнага насельніцтва ў спарце былі іліоты — пакоранае спартыатамі земляробскае насельніцтва Мессэніі і іншых абласцей; яны лічылісь уласнасцю дзяржавы і былі прымацоўваны да зямельных участкаў спартыятаў. Падобныя ілотам катэгорыі залежнага насельніцтва існавалі ў Фесаліі (пенасты), на Крыце (клароты) і ў іншых вобласцях Грэцыі. У Афінах закабаленне земляробаў адбывалась шляхам даўгавой залежнасці і канцэнтрацыі ў руках радавой знаці.
Да 9 стагоддзя гэцкія плямёны засялілі: эалійцы — Паўночную Грэцыю, дарыйцы — Сярэднюю Грэцыю і ўсходнюю частку Пелапанеса, іанійцы — Атыку, ахейскія плямёны, якія захвалі самастойнасць, былі адціснуты ў Аркадыю і Ахайю. Важнейшая падзея гэтага часу — пачатак каланізацыі грэкамі астравоў і ўзбярэжжа Малой Азіі: паўночныя раёны былі заселены эалійцамі, цэнтральныя (Іанія) — іанійцамі, паўднёвыя — дарыйцамі.
Узнікненне і развіццё поліснага ладу (8—6 ст. да н.э.)
Далейшае развіццё жалезных прылад працы прывяло да выдзялення рамеснікаў. Аддзяленне рамяства ад земляробства азначала пераход да шырокага абмену, вытворчасці на рынак, да развіцця гарадоў. Для гарадоў Грэцыі стала жыццёва важна ўстанаўленне рэгулярных гандлёвых сувязей і забеспячэнне насельніцтва гарадоў сыравінай і прадуктамі харчавання. У гарадах скапліваліся беззямельныя сяляне. Узрасла ў той жа час патрэба ў рабах.
Эканамічнай неабходнасцю стала стварэнне калоній. Яно было выклікана раней за ўсё класавай барацьбой унутры грэчаскіх гарадоў-дзяржаў і праводзіўся з мэтай змякчэння рэзкіх сацыяльных супярэчнасцей. У сярэдзіне 8 стагоддзя да н.э. была створана першая калонія гарадоў на востраве Эўбеі, Кумы — у Італіі. Росквіт каланізацыі пападае на 7—6 стагоддзі да н.э. Грэчаскія калоніі распаўсюдзіліся па паўночным узбярэжжы Эгейскага мора, усходнім узбярэжжы Сіцыліі, узбярэжжу Тарэнскага заліва ў Італіі і прасунуліся на ўзбярэжжа Чорнага мора (Понта Эўксінскага). Толькі Мілетам была заснавана 75 калоній на Чорным моры. У выніку грэчаскі гандаль ужо ў 6 стагоддзі набыў міжнародны характар, рамесныя вырабы грэкаў знаходзілі шырокі збыт і на заходнім і на ўсходніх рынках. У Грэцыю паступалі рабы; яна вывозіла хлеб і іншыя прадукты харчавання, сыравіну, прадметы раскошы. Паўсюднае распаўсюджванне атрымалі манеты, запазычаныя грэкамі ў лідыйцаў у 7 стагоддзі да н.э. Некаторыя гарады ператварыліся ў агульнагрэчаскія рэлігійныя цэнтры (Дэльфы, Алімпія).
Рост колькасці рабоў у гарадах умацоўваў пазіцыі рабаўладальнікаў, звязаных з гандлем, рамяством і грашовай гаспадаркай. Аднак асноўны сродак вытворчасці — зямля і палітычная ўлада па-ранейшаму заставаліся ў руках радавой знаці, эканамічная магутнасць якой грунтавалася на семейна-радавой уласнасці на зямлю і заняволенні і закабаленні дробных землеўладальнікаў. Барацьба дэмаса супраць радавой арыстакратыі і пазыковага рабства з'яўляюцца асаблівасцямі перыяду 8—6 стагоддзяў да н.э. У выніку ўпорнай барацьбы дэмас дабіўся ў некаторых гарадах Грэцыі адмены пазыковай кабалы (напрыклад, у Афінах у выніку рэформ Салона 594/593 гадоў да н.э.). Аднак падавіць супраціўленне радавой знаці правядзенню рэформ было магчыма толькі з дапамогай гвалту. Такой сілай стала тыранія — аднаасобная ўлада, якая была ўсталявана шляхам узброенай барацьбы і абапіралася на рух сялянскай беднаты і падтрымку гандляроў і рамеснікаў. Раннягрэчаская тыранія (7—6 стагоддзі да н.э.) характэрна і для шэрагу гарадоў мацерыковай Грэцыі [у гарадах Сікіоне, Карынфе (тыранія Кіпсела, Перыяндра), Мегары, пазней — у Афінах (тыранія Пісістрата, рэформы Клісфена)], і для гарадоў Іаніі [Мілета, Эфеса, Самаса (тыранія Палікрата)]. У выніку рэформ тыранаў былі ліквідаваны эканамічныя і палітычныя прывілеі радавой арыстакратыі.
У перыяд 8—6 стагоддзяў да н.э. сфарміравалася асобная форма сацыяльна-эканамічнай і палітычнай арганізацыі старажытнагрэчаскага грамадства — поліс (горад-дзяржава) як калектыў свабодных грамадзян, супрацьпастаўленым рабам і іншым катэгорыям залежнага насельніцтва (кларотам, пенестам, ілотам і іншым), а таксама чужаземцам — метэкам. Належнасць да полісу забяспечвала калектыву паўнапраўных грамадзян права ўласнасці на зямлю і рабоў. У залежнасці ад ступені перамогі земляробаў і рамеснікаў радавой знаццю канстытуцыя поліса была альбо алігархічнай (напрыклад, у Спарце, на Крыце), альбо дэмакратычнай (напрыклад, у Афінах). Пад канец 6 стагоддзя да н.э. рабства шырока распаўсюдзілася ў некаторых эканамічна высокаразвітых полісах (Карынф, Афіны), дзе рабы і рабаўладальнікі сталі антаганічнымі класамі. У той жа час у шэрагу іншых полісаў (Спарта, полісы Крыта, Аргаса і іншых) разам з рабствам на працягу доўгага часу захоўваліся перажыткі радавога ладу. У сярэдняй і паўднёвай Грэцыі існавалі яшчэ племянныя земляробскія абшчыны, у якіх захоўвалася натуральная земляробчая гаспадарка і племянны лад (Факіда, Этолія, Аркадыя і іншыя).
Між полісамі разгарнулася барацьба, выкліканая рознымі эканамічнымі і палітычнымі прычынамі. У канцы 6 стагоддзя да н.э. першае буйное аб'яднанне гарадоў — Пелапанескі саюз пад кіраўніцтвам Спарты, створаны дзеля аб'яднання ваенных сіл Пелапанеса (акрамя Аргаса) і для арганізацыі дапамогі Спарце падчас паўстанняў ілотаў.
Класічны перыяд
Класічны перыяд (мяжа VI і V ст. — канец IV ст. да н.э.) быў часам эканамічнага, палітычнага і культурнага росквіту Грэцыі. Яго галоўныя знешнепалітычныя падзеі — грэка-персідскія войны, Пелапанеская вайна, Карынфская вайна. Унутрыпалітычнае развіццё было звязана з рэформамі Салона і Клісфена ў Афінах, законамі Лікурга ў Спарце і характарызавалася суперніцтвам у полісах дэмакратычных і алігархічных (гл. Алігархія) сіл (найбольшага росквіту дэмакратыя дасягнула ў Афінах пры Перыкле), утварэннем дзяржаў федэратыўнага тыпу (найбольш вядомыя Фесалія і Беотыя), паступовым узвышэннем Старажытнай Македоніі.
Элінізм
На пачатку апошняга перыяду элінізму (канец IV — апошнія дзесяцігоддзі I ст. да н.э.) крызіс класічных полісаў стаў прычынай усходняга паходу (334—323 да н.э.) Аляксандра Македонскага. У ходзе грэка-македонскіх заваяванняў узнікла вялікая імперыя, якая ахапіла Балканскі паўвостраў, астравы Эгейскага мора, Малую Азію, Егіпет, усю Пярэднюю Азію, паўднёвыя раёны Сярэдняй Азіі і частку Цэнтральнай Азіі да ніжняга цячэння Інда. Пасля смерці Аляксандра Македонскага (323 да н.э.) створаная ім імперыя ў выніку адсутнасці цесных унутраных сувязей і паўвекавых міжусобіц яго палкаводцаў (дыядохаў) распалася на шэраг эліністычных дзяржаў (Македонія, Грэка-Бактрыйскае царства, манархіі Селеўкідаў, Пталамеяў і інш.). Суперніцтва ўнутры Грэцыі паміж Македоніяй, Ахейскім саюзам і Эталійскім саюзам прывяло да аслаблення магутнасці краіны і ўмяшанне ў яе справы Старажытнага Рыма (197 да н.э.). Пасля роспуску рымлянамі Эталійскага (148 да н.э.) і Ахейскага (146 да н.э.) саюзаў Грэцыя фактычна страціла незалежнасць (канчаткова ў 27 да н.э. ў сувязі з ператварэннем у рымскую правінцыю Ахая)
Гаспадарчыя заняткі
Асноўным заняткам старажытных грэкаў было земляробства. Ва ўрадлівых далінах грэкі вырошчвалі ячмень і пшаніцу, вінаград, аліўкі, садавіну і агародніну. З пладоў аліўкавага дрэва выціскалі алей, а з вінаграду рабілі віно. Гэтыя прадукты вывозіліся за межы Грэцыі. На схілах гор пасвілі коз і авечак. Зямлю аралі з дапамогай быкоў. Амаль у кожнай гаспадарцы трымалі свіней і свойскіх птушак.
Урадлівых зямель было недастаткова. Таму хлеба ў Старажытнай Грэцыі не хапала. Збожжа зычайна ўвозілі, абменьваючы яго на віно і аліўкавы алей.
Літаратура
Літаратура Старажытнай Грэцыі — найстаражытнейшая з літаратур Еўропы.
Яе вытокі ў фальклоры (абрадавыя песні, культавыя гімны, прыказкі, прымаўкі) і ў багатай, разнастайнай па сваіх вобразах і сюжэтах грэчаскай міфалогіі, якая была асноўным матэрыялам старажытнагрэчаскай літаратуры на працягу ўсяго яе развіцця.
Яна зрабіла вялікі ўплыў на развіццё больш позніх літаратур і сусветнага мастацтва. Распрацавала ўстойлівую сістэму літаратурных родаў, жанраў і формаў, што былі запазычаны ўсімі еўрапейскімі літаратурамі з захаваннем грэчаскіх назваў (эпас, лірыка, трагедыя, камедыя, ідылія і інш.).
Музыка
Першыя сведчанні пра песенна-танцавальнае і інструментальнае мастацтва Старажытнай Грэцыі адносяцца да III тыс. да н.э. (крыта-мікенская культура). У гамераўскі перыяд былі пашыраны песні пастухоў, жняцоў, ткачоў, пахавальныя, пераможныя і інш., мастацтва спевакоў-казачнікаў — аэдаў, рапсодаў. У VIII—V ст. да н.э. старагрэчаская музыка дасягнула высокага развіцця і заняла важнае месца ў грамадскім жыцці. Спаборніцтвы спевакоў, хароў, інструменталістаў уваходзілі ў праграмы гімнастычных і мастацкіх («мусічных») гульняў. У VII—VI ст. да н.э. найбольш развілася харавая і сольная лірычная песня, а таксама інструментальная музыка для кіфары і аўласа. Значная роля належала музыцы ў класічнай трагедыі (спевы хору, меладызаваныя дыялогі, маналогі герояў).
Антычная музыка пераважна вакальная, аднагалосая (часцей мужчынскія харавыя ўнісонныя спевы ў дыяпазоне 2 актаў), цесна звязаная з метрыкай верша, натавалася літарамі грэчаскага і фінікійскага алфавітаў. У аснове гукарада — тэтрахорды, з якіх складаліся актаўныя лады
Старажытныя грэкі стварылі вучэнне пра этас (маральна-выхаваўчую і грамадска-арганізуючую функцыю музыкі), рытм, лады, увялі многія тэрміны, што выкарыстоўваюцца і ў наш час («музыка», «мелодыя», «мелас», «рытм»).
Архітэктура і выяўленчае мастацтва
Архітэктура і выяўленчае мастацтва Старажытнай Грэцыі вышэйшае дасягненне чалавечага генія, класічная аснова еўрапейскага і сусветнага мастацтва. Мастацкія помнікі захаваліся на тэрыторыі ўсёй айкумены, дзе ў антычнасці быў пашыраны грэчаскі палітычны і культурны ўплыў: на Балканскім і Апенінскім п-вах, у Малой Азіі, на ўзбярэжжы Міжземнага і Чорнага мораў.
Гісторыя мастацтва ўласна Старажытнай Грэцыі пачынаецца з эгейскага мастацтва. Каля XXIII ст. да н.э. яго цэнтрам быў востраў Крыт (росквіт у 1-й пал. II тыс. да н.э.), уплыў якога пашырыўся на мацерыковую Грэцыю і астравы Кіклады (велічныя палацы ў Кносе, Маліі,, ). У фрэсках і вазапісе развіваўся арнаментальна-дэкаратыўны стыль. У (XI—VIII ст. да н.э.) дамы і храмы будавалі з дрэва, гліны і сырцовай цэглы. Асноўны тып жылога дома — мегарон. Да VII ст. да н.э. быў пашыраны геаметрычны стыль. У перыяд архаікі (VII—VI ст. да н.э.) фарміраваліся полісы з характэрнай урбаністычнай структурай: у цэнтры — акропаль (свяцілішча) і агора (грамадска-гандлёвы цэнтр), вакол якіх ствараліся жылыя кварталы. Храмы будавалі з дрэва, з пач. VI ст. да н.э. з вапняку, з сярэдзіны VI ст. да н.э. з мармуру. Дамінуючы тып храма — перыптар (прамавугольная ў плане пабудова з каланадай па перыметры), сярод грамадскіх пабудоў — булеўтэрыі (для сходаў грамадзян),, стадыёны і інш.
Хуан дэ Фландэс
Хуан дэ Фландэс (ісп.: Juán de Flandes) — іспанскі мастак нідэрландскага паходжання XV стагоддзя, адзін з найгалоўных прадстаўнікоў Адраджэння ў Іспаніі.
Старажытная Грэцыя
Архітэктура і выяўленчае мастацтва
Склалася класічная сістэма архітэктурнага ордара. Ствараліся выразны, гарманічны архітэктурны вобраз, суразмерныя чалавеку архітэктурныя маштабы. Пабудовы дарычнага ордара: ў Алімпіі (канец VII — пач. VI да н.э.),  ў Карынфе (каля 550 да н.э.),  на в-ве Керкіра (пач. VI ст. да н.э.), Дэметры ў Пасейдоніі (2-я пал. VI ст. да н.э.) і інш. Сярод пабудоў іанічнага ордара: храмы Артэміды ў Эфесе (адно з «Сямі цудаў свету») і на востраве Самас (абодва VI ст. да н.э.), храмы ў Дэльфах. Храмы архаікі ўпрыгожвалі рэльефамі фрызаў і метоп, статуямі на франтонах, арнаментальнымі і фігурнымі акратарыямі, антэфіксамі.
Статуарная скульптура развівалася ад бронзавых статуэтак да фігур юнакоў (курасаў) і дзяўчат (кор). Трактоўцы чалавечага твару ўласціва т. зв. «архаічная ўсмешка», фігура рытмічна мадэліравалася складкамі вопраткі.
Хуан дэ Фландэс
Дакладныя гады жыцця невядомыя, нарадзіўся каля 1460-х гадоў у Фландрыі. У перыяд з 1496 па 1519 год працаваў у Іспаніі пры двары каралевы Ізабелы Кастыльскай, нараўне з вядомым партрэтыстам Міхелем Зітавым.
Біяграфія
Пра біяграфію мастака вядома няшмат. Сустракаюцца варыянты яго імя- «Хуан дэ Фландэс» — указанне на нацыянальнасць, «Іаан» або «Ян з Фландрыі», таксама «Ян Салаэрт» або «Майстар з Гента».
Упершыню згадваецца ў рахунках каралевы Ізабелы Кастыльскай за 1496 год. Праз два гады дакументы гавораць пра яго ўжо як пра «прыдворнага мастака Яе Вялікасці». Сваё месца пры каралеве ён захоўвае да яе смерці ў 1504 годзе. Яго пэндзлю належаць некалькі партрэтаў прадстаўнікоў кіруючай дынастыі.
Пасля гэтага ён адпраўляецца ў Саламанку, дзе ў 1505 годзе было дакументавана стварэнне ім некалькіх работ для ўніверсітэта і «Алтара Сан-Мігеле» для гарадскога сабора. У 1509 годзе па заказе біскупа Хуана Радрыгеса дэ Фансекі ён стварае вялікае рэтабла для сабора ў Паленсіі. Яно складаецца з 12 частак і робіць грандыёзнае ўражанне. У Паленсіі Фландэс заставаўся да сваёй смерці, як мяркуецца, яна наступіла да кастрычніка 1519 года, пасля якога яго жонка ў адміністрацыйных дакументах была згадана як удава.
Галіцкая плошча (Львоў)
Плошча перад брамай насіла назву Пад Вартай, на ёй будавала жыллё рамеснікі і размяшчаліся заезныя двары. У сучасным выглядзе плошча ўтварылася ў канцы XVIII стагоддзя, калі сталі разбіраць гарадскія фартыфікацыі. Назва плошчы падодзіць ад Галіцкай брамай, якая стаяла на скрыжаванні цяперашніх вуліц Галіцкай і Братоў Рагацінцаў. На плошчы размяшчаўся Галіцкі кірмаш, які ў 1892 годзе перанеслі на тэрыторыю саду за палацам Улянецкіх. У 1893 годзе будаўнік ільвоўскіх паркаў Арнальд Рэрынг заклаў на месцы рынку сквер.
Ужо ў 1880 г. праз Галіцкую плошчу пралягла лінія конкі да плошчы Мытнай і далей вуліцы Лычакаўскай. У 1894 г. Па плошчы пусцілі таксама лінію электрычнага трамвая, па вул. Баторыя (цяпер вул. Князя Рамана) да Галіцкай краявой выстаўкі. У 1909 г. электрычны трамвай стаў рухацца праз Бернардзінскую плошчу (цяпер — Саборную). У 1951 г. былі ліквідаваны трамвайныя лініі на вул. Першамайскай (цяперашнім праспекце Свабоды) і часткі пл. Галіцкай, а напачатку XXI стагоддзя трамвайныя шляхі разабралі тут цалкам.
У 2001 годзе на плошчы ўсталявалі конны помнік заснавальніку Львова князю Данілу Галіцкаму працы скульптараў Васіля Ярыча і Рамана Рамановіча, а таксама архітэктара Ярэмы Чурыліка.
Ёнас Гелажус
Ёнас Гелажус (Jonas Gelažius, нар. 18 студзеня 1947, в., Біржайскі раён, Літоўская ССР) — юрыст. Кандыдат юрыдычных навук, дацэнт.
Біяграфія
Нарадзіўся 18 студзеня 1947 года ў в. Біржайскага раёна. Літовец. Пасля заканчэння сярэдняй школы пачаў працоўную дзейнасць настаўнікам у васьмігадовай школе. Скончыў юрыдычны факультэт Вільнюскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя В. Капсукаса ў 1973 годзе. У 1973—1975 гадах працаваў ва Універсітэце марксізму-ленінізму Вільнюскага гаркама КПСС, а затым памочнікам Міністра меліярацыі і воднай гаспадаркі Літоўскай ССР і галоўным юрысконсультам гэтага ж міністэрства. 3 1979 па 1982 год навучаўся ў аспірантуры Інстытута дзяржавы і права Акадэміі навук СССР (г. Масква) пад кіраўніцтвам знакамітага навукоўца-міжнародніка, прафесара, доктара юрыдычных навук Анатолія Аляксандравіча Маўчана. Абараніў кандыдацкую дысертацыю на тэму «Міжнародны дагавор і нацыянальнае заканадаўства аб ахове марскога асяроддзя». Працоўную дзейнасць у Гродзенскім дзяржаўным універсітэце пачаў у 1983 годзе на кафедры тэорыі і гісторыі дзяржавы і права, у 1984—1985 гг працаваў на кафедры крымінальнага права, працэса і крыміналістыкі, звольніўся з працы у 1987 годзе.
Пасля ад’езду з г. Гродна на пражыванне ў г. Вільнюс ва ўмовах перабудовы актыўна займаўся палітычнай дзейнасцю, прымаў удзел у стварэнні шэрагу дэмакратычных партый у Літве.
Навуковая дзейнасць
Асноўныя навуковыя працы прысвечаны пытанням міжнароднага марскога права.
Юхан Лійв
Ю́хан Лійв (Juhan Liiv; 30 красавіка 1864, воласць Алатсківі, цяпер Тартускі павет, Эстонія — 1 снежня 1913, Кавасту-Коаза, Тартускі павет, ) — эстонскі пісьменнік; папярэднік крытычнага рэалізму ў эстонскай літаратуры.
Творчасць
Друкаваўся з 1885 года. Папулярнасць яму прынеслі зборнікі «Дзесяць апавяданняў», аповесць «Зязюля з Кякімяэ» (абодва 1893). Празаічныя творы «Паветка» (1894), «Дачка чараўніка» (1895) і інш. скіраваны супраць сацыяльнай несправядлівасці, класавага размежавання сялянства. Аўтар зборнікаў «Вершы» (1909), кніжных мініяцюр «З глыбінь жыцця» (1910), адметных спалучэннем элементаў рамантызму і рэалізму, мастацкай вобразнасцю.
Пераклады
На беларускую мову асобныя творы Лійва пераклаў А. Грачанікаў.
Рэйк’янес
Рэйк'янес (Reykjanesskagi - паўвостраў Рэйк'янес; Reykjanes - «Мыс дымоў») - паўвостраў у Ісландыі.
Паўвостраў Рэйк'янес размешчаны ў паўднёва-заходняй частцы Ісландыі і ўяўляе сабой тэрыторыю ў форме бота, якая ідзе ў бок Атлантычнага акіяна, пакрытую гіганцкімі палямі застылай лавы, а таксама дзе-нідзе сціплай расліннасцю.
Для Рэйк'янеса характэрная актыўная магматычныя дзейнасць, бо праз паўвостраў і далей, праз востраў Ісландыю праходзіць лінія Сярэдзіна-Атлантычнага хрыбта.
Самым буйным возерам паўвострава з'яўляецца Клейварватн.
NGC 3138
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Ян Твардоўскі
Ян Яку́б Твардо́ўскі (Jan Twardowski; — ) — знакаміты польскі паэт, вядучы прадстаўнік сучаснай рэлігійнай лірыкі але, як ён сам казаў пра сябе, быў найперш святаром каталіцкай царквы.
Біяграфія
Ян Якуб Твардоўскі нарадзіўся 1 чэрвеня 1915 года ў Варшаве ў сям’і Яна Твардоўскага і Анелы Марыі Кандэрскай. Некалькімі тыднямі пазней сям’я вымушана была перабрацца ў Расію (ішла Першая сусветная вайна). Праз 3 гады яны вярнуліся назад у Варшаву. У 1927 годзе, па заканчэнні пачатковай школы, Ян стаў вывучаць матэматыку і прыродныя навукі ў гімназіі, якую скончыў у 1935 годзе.
У 1932 годзе Твардоўскі пачаў супрацу з гімназічнай маладзёжнай газетай Kuźnia Młodych. У ёй ён займеў уласную калонку, дзе пісаў вершы, апавяданні, інтэрв’ю з пісьменнікамі, і г. д.
Пасля гімназіі Ян Твардоўскі здаў экзамены ў Варшаўскі ўніверсітэт на літаратуразнаўчае аддзяленне. У 1937 годзе ён выдаў сваю першую кнігу вершаў.
Падчас Другой сусветнай вайны прымаў удзел у падпольным руху Арміі Краёвай і змагаўся ў Варшаўскім паўстанні.
Пасля вайны ён паступіў у семінарыю і пачаў вывучаць тэалогію ў тым жа Варшаўскім універсітэце. Стаў святаром у 1948 годзе. У 1959 атрымаў пасаду рэктара ў адным з варшаўскіх касцёлаў. Друкаваўся ў папулярным польскім часопісе Tygodnik Powszechny. Атрымаў вядомасць у 1960 годзе пасля выдання першага зборніка паэзіі Znak ufności. У 1980 годзе атрымаў узнагароду імя Роберта Грэйвза ад ПЭН-клуба, у 1996 — Ордэн Усмешкі, у 2000 — прэмію IKAR, а ў 2001 — прэмію TOTUS, вядомую як 'каталіцкі Нобель'.
Ян Твардоўскі памёр 18 студзеня 2006 года ў Варшаве.
Творчасць
За сваю дзейнасць Твардоўскі атрымаў вялікую колькасць узнагарод.
Беларускія пераклады
Вершы на беларускую мову пераклалі Хрысціна Лялько і Данута Бічэль.
Факультэт сувязі і аўтаматызаваных сістэм кіравання ВАРБ
Факультэт сувязі і аўтаматызаваных сістэм кіравання Ваеннай акадэміі Рэспублікі Беларусь‎ — адзін з факультэтаў Ваеннай акадэміі Рэспублікі Беларусь‎.
Гісторыя
Факультэт АСК СПА і ЭВМ быў створаны ў 1974 годзе ў Мінскім ВІЗРВ СПА, а ў 1992 годзе ператвораны ў факультэт сувязі і АСК Мінскага вышэйшага ваеннага інжынернага вучылішча.
Выпускнікоў факультэта рыхтуюць як спецыялістаў у галіне стварэння і прымянення сістэм, сетак і комплексаў тэлекамунікацыі ваеннага прызначэння, аўтаматызаваных сістэм апрацоўкі інфармацыі і аўтаматызаваных сістэм кіравання войскамі і зброяй; інфармацыйнага забеспячэння і інфармацыйнага абслугоўвання органаў ваеннага кіравання; забеспячэння бяспекі і абароны інфармацыі ў сістэмах сувязі, аўтаматызаваных сістэмах апрацоўкі інфармацыі. Вучэбна-матэрыяльная база факультэта ўключае 25 спецыялізаваных аўдыторый з сучаснымі сродкамі сувязі і апрацоўкі інфармацыі, трэнажор для абучэння радыётэлеграфістаў, вучэбны палявы вузел сувязі з 24 узорамі тэхнікі сувязі, 3 камп’ютэрных класа.
Склад
У цяперашні час у склад факультэта ўваходзяць: упраўленне факультэта, батальён курсантаў у складзе 5 курсаў, кафедра аўтаматызаваных сістэм кіравання войскамі, кафедра сувязі, навучальны палявой вузел сувязі.
Спецыяльнасці
Факультэт рыхтуе спецыялістаў па 3 спецыяльнасцях, тэрмін навучання па якіх складае 4 гады:
Split
split — каманда, якая капіруе файл, разбіваючы яго на асобныя файлы вызначанай даўжыні. У якасці аргументаў ёй трэба ўказаць імя крынічнага файла і прэфікс імён выніковых файлаў. Імёны выніковых файлаў будуць складацца з гэтага прэфікса і двух дадатковых літар аа, ab, ас і г. д. (без прабелаў і кропак паміж прэфіксам і літарамі). Калі прэфікс імёнаў файлаў не зададзены, то прадвызначана ўжываецца х, так што выніковыя файлы будуць звацца хаа, xab і г. д.
Скласці атрыманыя фрагменты ў зыходны файл можна камандай cat
Ужыванне
прадвызначаны памер часткі роўны 1000 радкоў, а PREFIX роўны «x». Калі імя уваходнага файла (INPUT) зададзены як «-», то чытаецца стандартны увод.
Аргументы, абавязковыя для доўгіх ключоў, абавязковыя і для кароткіх:
Ізбішча (Лагойскі раён)
Ізбі́шча (, Избище) — вёска ў Лагойскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Задор’еўскага сельсавета.
Да 30 кастрычніка 2009 года вёска ўваходзіла ў склад Ізбішчанскага сельсавета.
За 57 кіламетраў на паўночны захад ад Лагойска, за 97 кіламетраў ад Мінска.
Асінавіца (Смаленская вобласць)
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з кастрычніка 1941 года, вызвалена ў сакавіку 1943 года.
Гліцын
Гліцын (амінавоцатная кіслата, амінаэтанавая кіслата) — найпростая аліфатычная амінакіслата, адзіная амінакіслата, якая не мае аптычных ізамераў. Назва гліцыну паходзіць ад стар.-грэч. γλυκύς, glycis — салодкі, з-за саладкавага смаку амінакіслаты.
Гэтак жа завецца лекавы прэпарат, які складаецца з гліцыну і дапаможных рэчываў (метылцэлюлоза водарастваральная, магнію стэарат). Гліцынам («глицин-фота», параоксіфенілгліцын) таксама часам называюць п-гідраксіфеніламінавоцатную кіслату, праяўляльнае рэчыва ў фатаграфіі.
Вытворнымі гліцыну з’яўляюцца гіпуравая, гліколевая кіслоты.
Юозас Булька
Юзаф (Юозас) Булька (Juozas Bulka;  —, ) — рымска-каталіцкі святар, былы пробашч касцёла Святой Ганны ў Мосары Глыбоцкага раёна Віцебскай вобласці.
Біяграфія
Юзаф Булька нарадзіўся ў 1925 г. ў Новасвянцянскім раёне ў в. Рыпайчэй у сям’і селяніна-серадняка. Пасля вайны працаваў на віленскай фабрыцы электрычных лічыльнікаў. Пасля таго, як сышоў на пенсію ў канцы 1980-х гадоў, прыняў святарскае пасвячэннеў. Пасля пасвячэння ксёндз з’ехаў у Беларусь і каля 20 гадоў служыў у парафіі ў Мосары Віцебскай дыяцэзіі.
Юзаф Булька стаў шырока вядомы ў Беларусі і за яе межамі як прапагандыст здаровага ладу жыцця. Булька выступіў ініцыятарам стварэння шэрагу аб’ектаў, якія зрабілі Мосар турыстычнай меккай : антыалкагольны музей, Алея цвярознікаў. Дзякуючы святару многія жыхары Мосара і навакольных вёсак перасталі злоўжываць алкаголем. Юзаф Булька шмат чаго зрабіў для добраўпарадкавання Мосара: па яго ініцыятыве ў вёсцы быў створаны Крыжовы шлях, стадыён, страусіная ферма, дэндрапарк, перад касцёлам Св. Ганны ўзведзены помнік Яну Паўлу II.
Узнагароды
У 2005 годзе Юзаф Булька стаў першым беларускім ксяндзом, узнагароджаным прэміяй «За духоўнае адраджэнне». У 2006 годзе ўказам прэзідэнта Булька быў узнагароджаны медалём Францыска Скарыны за ўмацаванне духоўных каштоўнасцей і прапаганды здаровага ладу жыцця.
Абвінавачванне ў супрацы з МДБ
У кастрычніку 2008 года пракуратура Літвы выдала ордар на арышт Юзафа Булькі і абвясціла яго ў вышук па абвінавачванні ў генацыдзе. Паводле версіі літоўскіх пракурораў, у пачатку 1950-х гадоў Булька быў агентам-баевіком савецкага МДБ, дапамагаючы ім высочваць і забіваць партызан, якія ваявалі супраць савецкай улады.
З канца 1940-х гадоў Юзаф Булька ваяваў супраць савецкіх уладаў у складзе партызанскага атрада.
Паводле версіі літоўскіх улад, Булька быў захоплены ў палон Саветамі ў сакавіку 1951 года пасля бою пад Кяўнелішкамі і прымушаны да супрацоўніцтва. У літоўскіх архівах захаваліся сакрэтныя данясенні, паводле якіх з непасрэднай дапамогай гэтага агента на працягу 1951—1953 гг. у выніку спецаперацый былі захоплены і знішчаны каля 45 партызанаў. Як непатрэбныя сведкі, гінулі і мірныя людзі. Супрацоўніцтва было спынена ў 1961 годзе «з-за адсутнасці сувязі з агентам».