cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Геаграфічная абалонка
Заканамернасці развіцця геаграфічнай абалонкі
Цэласнасць геаграфічнай абалонкі заключаецца ў тым, што змена аднаго прыроднага працэсу, з'явы або кампанента (рэльефу, расліннасці, глеб і г. д.) вядзе да змены іншых. Гэтая заканамернасць уласцівая як асобным геаграфічным аб'ектам на невялікіх тэрыторыях (напрыклад, возера, лясны масіў, пойма ракі і інш.), так і ўсёй геаграфічнай абалонцы, што складаецца з мноства геаграфічных комплексаў рознага масштабу. Змена адных прыродных комплексаў выклікае змену іншых, якія знаходзяцца ва ўзаемасувязі з першымі. Напрыклад, пасля асушвання балота паніжаецца ўзровень грунтавых вод не толькі на самім балоце, але і на прылеглых тэрыторыях. У выніку змяняецца глеба, відавы склад раслін, актывізуюцца эразійныя працэсы на схілах, змяняецца мікраклімат і г. д.
Летнія Алімпійскія гульні 2012
Спаборніцтвы
{| class="wikitable" style="margin:0.5em auto; line-height:1.25em;" ! colspan=2|Ліпень / Жнівень !!width=25|25!!width=25|26!!width=25|27!!width=25|28!!width=25|29!!width=25|30!!width=25|31!!width=25|1!!width=25|2 !width=25|3!!width=25|4!!width=25|5!!width=25|6!!width=25|7!!width=25|8!!width=25|9!!width=25|10!!width=25|11!!width=25|12!!Медалі ! colspan=2|Ліпень / Жнівень!!25!!26!!27!!28!!29!!30!!31!! 1!! 2 ! 3!! 4!! 5!! 6!! 7!! 8!! 9!!10!!11!!12!!
У параўнанні з мінулымі Гульнямі адбыліся некаторыя змены ў праграме. Выканаўчы камітэт МАК упершыню дазволіў жанчынам прыняць удзел у боксе: яны спаборнічаюць у трох вагавых катэгорыях (да 51, 60 і 75 кг) па 12 спартсменак, у той час як адна мужчынская вагавая катэгорыя выключана. Так жанчыны атрымалі магчымасць выступаць ва ўсіх летніх відах спорту.
У веславанні на байдарках і каноэ па гладкай вадзе спаборніцтвы каноэ-двоек на 500 метраў сярод мужчын замененыя жаночымі спаборніцтвамі байдарак-адзіночак на 200 метраў. Таксама ўсе астатнія мужчынскія спаборніцтвы на дыстанцыі 500 метраў (байдаркі-адзіночкі, байдаркі-двойкі, каноэ-адзіночкі) скарочаныя да 200 метраў. У тэнісе, упершыню з 1924 года, пройдуць спаборніцтвы сярод змешаных пар. У парусным спорце спаборніцтвы ў класе Тарнада выключаны, а клас Інглінг заменены на Эліат. У веласпорце ўпершыню ўведзены Омніум у мужчын і жанчын, камандная гонка праследавання, камандны спрынт і кейрын у жанчын, але адменены індывідуальная гонка пераследу, гонка па ачках і мэдысан.
Таксама невялікія змены адбыліся ў гандболе: адменены турнір за 5-8 месца сярод каманд, якія прайгралі ў чвэрцьфінале. У сучасным пяцібор'і змяніўся фармат спаборніцтваў: бег і стральба аб'яднаны ў адно спаборніцтва.
Амерыканскі плывец Майкл Фэлпс 31 ліпеня выйграў срэбра на дыстанцыі 200 м батэрфляем, а таксама золата ў эстафеце 4х200 м вольным стылем. Такім чынам, на рахунку Фэлпса стала 19 медалёў на Алімпійскіх гульнях (15 залатых, 2 сярэбраныя і 2 бронзавыя). Ён стаў абсалютным рэкардсменам па колькасці алімпійскіх медалёў. Па агульнай колькасці алімпійскіх узнагарод ён абышоў савецкую гімнастку Ларысу Латыніну (9-5-4). 2 жніўня Майкл Фэлпс заваяваў дваццаты ў кар'еры алімпійскі медаль, перамогшы на дыстанцыі 200 метраў комплексным плаваннем. Затым ён перамог на дыстанцыі 100 м батэрфляем і ў складзе зборнай ЗША ў камбінаванай эстафеце 4x100 м.
6 жніўня беларуска Надзея Астапчук першанствавала ў фінале спаборніцтваў па штурханні ядра. Свой лепшы вынік — 21 метр 36 сантыметраў — яна паказала ў трэцяй спробе. У выніковым пратаколе спартсменка на 66 сантыметраў апярэдзіла навазеландку Валеры Адамс. Аднак Надзея Астапчук была пазбаўленая залатога медаля Алімпіяды ў Лондане з-за станоўчай допінг-пробы.
Апошняе золата Летніх Алімпійскіх Гульняў заваявала літоўка Лаўра Асадаўскайце. Яна першынствала ў сучасным пяцібор'і.
Геаграфічная абалонка
Заканамернасці развіцця геаграфічнай абалонкі
Істота геаграфічнай заканамернасці кругазвароту рэчыва заключаецца ў тым, што ўсім прыродным комплексам уласціва здольнасць абменьвацца рэчывам. Прыкладам можа быць кругазварот хімічных элементаў паміж глебай і раслінай падчас яе росту і адмірання, кругазварот вады ў прыродзе, кругазварот паветраных мас у атмасферы (напрыклад, паміж экватарам і тропікамі) і г. д. Кругазварот рэчыва — вельмі важная заканамернасць, таму што ў выніку яго падтрымліваецца адзінства жывой і нежывой прыроды, існуе жыццё.
Асноўная крыніца энергіі працэсаў, што адбываюцца ў геаграфічнай абалонцы — энергія Сонца. Яе нераўнамернае паступленне на паверхню Зямлі стварае разнастайныя прыродныя ўмовы ў розных раёнах планеты. Геаграфічная занальнасць — асноўная заканамернасць размеркавання прыродных комплексаў па паверхні Зямлі. Яна выяўляецца ў паслядоўнай змене характарыстак кампанентаў геаграфічнай абалонкі пры перасоўванні ад экватара да палюсоў, што звязана з памяншэннем колькасці прамяністай энергіі Сонца, якая трапляе на зямную паверхню. З-за гэтага на Зямлі фармуюцца геаграфічныя паясы, якія працягнуліся ўздоўж зямных паралелей. У межах геаграфічных паясоў, у залежнасці ад увільгатнення, фармуюцца прыродныя зоны. Закону геаграфічнай занальнасці падпарадкоўваюцца працэсы, што адбываюцца ў атмасферы і гідрасферы, глебаўтварэнне, вонкавыя працэсы, якія ўплываюць на рэльеф, працэсы фармавання і развіцці біясферы.
Працэсы, якія адбываюцца ў нетрах Зямлі, не падпарадкоўваюцца закону геаграфічнай занальнасці. Яны абумоўліваюць азанальнасць: своеасаблівы характар паверхні і склад яе парод, што аказвае ўплыў на іншыя кампаненты геаграфічнай абалонкі.
Найбольш выразна геаграфічная занальнасць выяўленая на буйных раўнінах (Усходне-Еўрапейская раўніна, Заходне-Сібірская раўніна і інш.). У гарах найважнейшым фактарам, якія ўплывае на іншыя кампаненты ландшафту, становіцца рэльеф. Тут геаграфічная занальнасць замяшчаецца вышыннай поясносцю.
Такім чынам, цэласнасць геаграфічнай абалонкі выяўляецца ў тым, што змена аднаго з прыродных кампанентаў цягне за сабой змены іншых кампанентаў геаграфічнай абалонкі.
Шматлікія працэсы, якія адбываюцца ў геаграфічнай абалонцы, характарызуюцца рытмічнасцю. Яна выяўляецца ў змене дня і ночы, змене пор года і г. д. У залежнасці ад часу сутак і пары года змяняецца колькасць сонечнай энергіі, якая трапляе на зямную паверхню, што абумаўляе рытмічнасць іншых працэсаў у геаграфічнай абалонцы (напрыклад, жыццядзейнасць жывых арганізмаў). Мяркуецца, што ў развіцці геаграфічнай абалонкі існуюць не толькі сутачныя і гадавыя, але і значна больш працяглыя цыклы, аднак яны пакуль адносна слаба вывучаныя.
Джэрсі-Сіці
Джэрсі-Сіці (Jersey City) — другі па колькасці насельніцтва горад штата Нью-Джэрсі, ЗША. Насельніцтва — 242 389 чалавек па стане на 2007 год.
Гісторыя
Першыя еўрапейцы высадзіліся на месцы цяперашняга горада ў 1609 годзе. Гэта была экспедыцыя англійскага мараплаўца Генры Хадсана. Датай заснавання горада лічыцца 22 лістапада 1630 года.
Эканоміка
Электратэхнічная, хімічная і харчовая прамысловасць.
Ідзу
І́дзу (伊豆諸島) — архіпелаг у Ціхім акіяне, на поўдзень ад усходняга ўзбярэжжа вострава Хонсю. Уваходзіць у склад Японіі. Агульная плошча — 301,39 км². Насельніцтва (2007 г.) — 24960 чал.
Геаграфія і прырода
У Японіі Ідзу прынята называць сям’ю астравамі. На самой справе, налічваецца 12 астравоў, акрамя таго ёсць водмелі і скалы. 9 астравоў населены.
Ланцуг астравоў Ідзу выцягнуты ад Такійскага заліва на поўдзень на 267,5 км. Усе яны маюць вулканічнае паходжанне. Налічваецца 17 падводных і наземных вулканаў. Некаторыя з іх актыўныя. Тут здараюцца частыя моцныя землятрусы і выкіду атрутных вулканічных газаў.
Клімат субтрапічны вільготны, знаходзіцца пад уплывам цёплай марской плыні Курасіа. Сярэдняя тэмпература жніўня — ад +26,3 °C да +26,9 °C. Сярэдняя тэмпература студзеня — ад +6,3 °C да +8,8 °C. Улетку з-за сутыкнення цёплых вільготных пластоў паветра з поўдню з халодным паветрам з поўначы фарміруюцца разбуральныя тайфуны.
На многіх астравах захаваліся першародныя лясы. Наземная фаўна не багатая, буйныя жывёлы адсутнічаюць. Акіянічныя воды вакол Ідзу насяляюць кіты, дэльфіны, марскія чарапахі і г. д.
Гісторыя
Астравы Ідзу былі населены ўжо ў каменным веку. На большасці астравоў знойдзены рэшткі керамікі і прылад працы эпохі дзёмон. У эпоху яёй яны з’яўляліся важнымі рытуальнымі цэнтрамі японскіх мараплаўцаў. Адсюль вывозілі чарапахавыя панцыры, якія выкарыстоўвалі для варажбы.
У склад японскай дзяржавы Ідзу ўвайшлі ў другой палове 1 тысячагоддзя н. э. На працягу сярэднявечча і да канца XIX ст. астравы кантраляваліся рознымі феадаламі. Сюды высылаліся палітычныя выгнаннікі.
У 1868 г. астравы былі далучаны да дзяржаўных тэрыторый, створана мясцовая дзяржаўная адміністрацыя на востраве Ідзу-Осіма. У 1878 г. Ідзу былі ўключаны ў склад префектуры Токіа. У 1943—1946 гг. знаходзіліся пад непасрэдным ваенным камандаваннем, хаця ніякіх ваенных дзеянняў на астравах не вялося. У пасляваенны перыяд Ідзу стала прыцягвалі да сябе ўвагу з-за моцных землятрусаў, вывяржэнняў і тайфунаў, з-за якіх прыходзілася эвакуіраваць мясцовае насельніцтва.
Іслач (вёска)
І́слач (, Ислочь) — вёска ў Мінскім раёне Мінскай вобласці Беларусі. Уваходзіць у склад Гаранскага сельсавета.
Кірыл Ільіч Смоліч
Кірыл Ільіч Смоліч (1824, с. Дзержыцы, Рэчыцкі павет, Мінская губерня — 1909) — святар, протаіерэй.
Іслач (вёска)
Знаходзіцца ў напрамку на захад ад Мінска, каля ракі Іслач.
Кірыл Ільіч Смоліч
Узнагароды
Сярод шматлікіх узнагарод меў ордэны Св. Ганны 2 і 3 ступені, Св. Уладзіміра 4 і 3 ступені, атрымаў спадчыннае дваранства і меў дваранскі герб.
Канбера
Ка́нбе́ра — сталіца Аўстраліі. З насельніцтвам, якое перавышае 334 тысячы чалавек, Канбера з’яўляецца найбуйнейшым горадам Аўстраліі, размешчаным усярэдзіне краіны, а не на ўзбярэжжы. Горад знаходзіцца ў паўночнай частцы Аўстралійскай сталічнай тэрыторыі ў 280 км на паўднёвы захад ад Сіднея і ў 650 км на паўночны ўсход ад Мельбурна.
Гісторыя
У 1908 годзе тэрыторыя сучаснай Канберы была абраная ў якасці будучай сталіцы Аўстралійскага Звяза, што стала кампрамісам паміж супернічыўшымі паміж сабой за гэты статут дзвюма найбуйнымі гарадамі краіны, Сіднэем і Мельбурнам. Пасля праведзенага міжнароднага конкурсу на лепшы дызайн у аснову будучага будаўніцтва, якое пачалося ў 1913 годзе, быў узяты план чыкагскіх архітэктараў Уолтара Берлі Грыфіна і Марыёна Махоні Грыфіна. У аснову дызайну Канберы легла канцэпцыя горада-сада, якая прадугледжвае шырокія зоны натуральнай расліннасці, з-за чаго аўстралійцы празвалі сталіцу «bush capital» (у перакладзе з англійскай «сталіца-зараснік»). Нягледзячы на тое, што росту і развіццю горада перашкодзілі Першая сусветная вайна і Вялікая дэпрэсія, пасля Другой сусветнай вайны Канбера стала квітнеючым горадам.
З’яўляючыся рэзідэнцыяй аўстралійскага ўрада, у Канберы размешчаныя парламент Аўстраліі, Вярхоўны суд і шматлікія міністэрствы і агенцтвы. У горадзе таксама знаходзяцца грамадскія і культурныя ўстановы дзяржаўнага значэння, такія як Нацыянальная галерэя Аўстраліі і Нацыянальны музей Аўстраліі. Федэральны ўрад уносіць найбуйны фундуш у валавы прадукт горада і з’яўляецца найбуйным працадаўцам у Канберы.
Каміл Беднарж
Ка́міл Бе́днарж (Kamil Bednář; 4 ліпеня 1912, Прага — 23 мая 1972, Мельнік) — чэшскі паэт, перакладчык.
Біяграфія
Прадстаўнік паэтычнага пакалення, чыя творчасць мужнела ў панурай атмасферы акупаванай краіны. З 1931 г. вучыўся ў Карлавым універсітэце, дзе вывучаў права і гісторыю літаратуры. Выдаў некалькі зборнікаў трагічнай лірыкі: «Камень у тратуары» (1937), «Плач каменя» (1939) і інш. У 1938—1939 гг. рэдагаваў машынапісны часопіс «Noc», у якім друкавалі свае вершы маладыя дэкадэнцкія паэты. Пасля закрыцця акупацыйнымі ўладамі ўсіх чэшскіх вышэйшых навучальных устаноў у 1939 г. працаваў спачатку рэдактарам у выдавецтве Мелантрых, а затым — В. Петра.
У 1940 г. апублікаваў зборнік «Вялікі мярцвяк» і брашуру «Слова да маладых», у якой, выражаючы пачуццё горкага скепсісу і недаверу да ўсіх формаў грамадскага ладу, заклікаў у сутнасці пісьменнікаў замкнуцца ў вузкім свеціку свайго «я». Вакол гэтага маніфеста склалася група аўтараў, якія імкнуліся дыстанцавацца ад папярэдніх, паводле іх меркавання, «ідэалагічных» і неапраўдана аптымістычных пакаленняў. Падчас вайны паралельна з асноўнай трагічнай тэмай у творчасці К. Беднаржа ўзнікла тэма сямейнага шчасця, кахання і гармоніі, ён пачаў пісаць казкі для дзяцей: у 1943 г. выйшаў зборнік вершаў паэта «Магія і шляхі доктара Фаўста» і кніга казак для дзяцей «Пра Фаўста, Маргарыту і д’ябла», у 1944 г. — зборнік лірыкі «Песня кахання».
У 1947 г. К. Беднарж быў сярод заснавальнікаў суполкі маладых паэтаў «Ohnice» («Агеньчык»), выпусціў два аднайменныя альманахі суполкі. З 1949 г. працаваў у выдавецтве «Československý spisovatel». Выйшлі зборнікі яго вершаў: «Прага пад крыламі вайны» (1945) «Душы арлоў» (1946), «Успаміны байцоў» (1948), «Гісторыя сэрца» (1957) і інш. У 1959 г. К. Беднарж сышоў з выдавецтва і цалкам прысвяціў сябе творчасці. Публікаваўся ў часопісах «Tvorba», «Kritický měsíčník», у газеце «Literární noviny» і інш. У 1967 г. удзельнічаў у стварэнні літаратурнай суполкі «Pevný bod» («Нерухомы пункт»).
Перакладаў са шматлікіх моў свету, у тым ліку з беларускай Янку Купалу. Асабліва крытыкі адзначалі яго «наватарскія пераклады» твораў амерыканскага паэта, драматурга і натурфілосафа Р. Джэферса.
Шмат пісаў для дзяцей, выдаў кнігі «Маляванне жывёл» (1961), «Дзяўчына з Італіі» (1962), «Што здарылася з дзядзьком яйка» (1964), «Казкі за заслонай» (1966), «Фартэпіяна едзе ў свет» (1967) і інш., пераказаў казкі «Чырвоны Капялюшык» (1969), «Кот у ботах» (1972) і інш. Апублікаваў зборнікі лірыкі: «Незабыўны час», «Сад у Атлантыдзе» (абодва — 1971), «Галавакружэнне ад вяртання» (1973) і інш. У 1971 г. выдаў кнігу ўспамінаў «Сяброўства праз акіян».
Сям’я
Каміл Беднарж — бацька драматурга, акцёра Іржы Беднаржа (нар. 1941) і рэжысёра, драматурга, сцэнарыста Івана Беднаржа (нар. 1945).
Алесь Жук
Алесь (Аляксандр Аляксандравіч) Жук (, в. Клешаў, Слуцкі раён — , Мінск) — беларускі пісьменнік, публіцыст, перакладчык.
Біяграфія
У 1965 годзе паступіў на філалагічны факультэт БДУ, які скончыў у 1970 годзе. Працаваў рэдактарам выдавецтва «Мастацкая літаратура», намеснікам галоўнага рэдактара часопіса «Маладосць», інструктарам сектара літаратуры ЦК КПБ, галоўным рэдактарам газеты «Літаратура і мастацтва» (1980—1986), сакратаром праўлення Саюза беларускіх пісьменнікаў (1986—1989), намеснікам галоўнага рэдактара часопіса «Полымя» (1989—2007), галоўным рэдактарам часопісаў «Нёман» (1997—2003) і «Беларусь» (2003—2005).
Бацька журналіста Дзмітрыя Жука.
Творчасць
Выдаецца з сярэдзіны 1960-х, але пісаць пачаў у школьныя гады. Апавяданні «Сок манга», «Завулак», «Водсветы зорак», «Белы месяц», «Мужчыны», напісаныя ў студэнцкія гады, увайшлі ў яго першую кнігу «Асеннія халады» (1972). Гэта кніга вывела А. Жука ў перадавыя шэрагі беларускіх празаікаў, пра яго пачала пісаць усесаюзная крытыка. У 1970-1980-х з’явіліся арыгінальныя празаічныя зборнікі «Паляванне на старых азёрах» (1975), «Зоркі над палігонам» (1977, прэмія Ленінскага камсамола Беларусі 1978, зняты мастацкі фільм «Палігон» 1983), «Не забывай мяне» (1978), «Па саннай дарозе» (1979), «Паўстанак вяртання» (1981, Літаратурная прэмія імя І. Мележа 1982). У 1982 пабачыла свет кніга прозы «Паляванне на Апошняга Жураўля», па аднаіменнай аповесці ў тэатры імя Я. Купалы быў пастаўлены спектакль, а ў 1986 знята мастацкая кінастужка. У аповесці «Чорны павой» (1986) упершыню ў сваёй творчасці Алесь Жук звярнуўся да прыгодніцка-дэтэктыўнага жанру. Да самых значных твораў пісьменніка належыць аповесць «Праклятая любоў», што ўвайшла ў аднайменны зборнік (1991, Дзяржаўная прэмія Беларусі імя Я. Коласа 1992). З новых твораў А. Жука, напісаных у апошнія гады, вылучаюцца апавяданні «Душа над чыстым полем» і «Партызан», а таксама «Сны пра маму».
А. Жук адзін з самых цікавых сучасных беларускіх празаікаў, творы якога вызначаюцца тэматычнай разнастайнасцю, грунтуюцца на філасофскай і эстэтычнай аснове і з’яўляюцца роздумамі над жыццём, пісьменніка цікавіць прырода чалавечага шчасця, жыццёвыя праблемы і іх пераадоленне, асэнсаванне чалавекам самога сябе, адносіны да працы, да прыроды.
Узнагароды і прэміі
Лаўрэат прэміі Ленінскага камсамола Беларусі (1978), Літаратурнай прэміі імя І. Мележа (1982) і Дзяржаўнай прэміі Беларусі імя Я. Коласа (1992).
Каплічы (Мінскі раён)
Ка́плічы (, Капличи) — вёска ў Мінскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Гаранскага сельсавета.
Канкун
Канкун (Cancún) — прыморскі курортны горад і порт у Мексіцы на паўвостраве Юкатан, на беразе Юкатанскага праліва. 526 тыс. жыхароў. Міжнародны аэрапорт (другі ў краіне па аб’ёме пасажырскіх перавозак).
Шарп
Шарп можа азначаць:
Парламенцкія выбары ў Грэнландыі (1984)
Парламенцкія выбары ў Грэнландыі — выбары ў парламент Грэнландыі, якія прайшлі 6 чэрвеня 1984 г. Па выніках выбараў сацыял-дэмакратычная партыя Наперад і правая ліберальная Салідарнасць набралі аднолькавую колькасць галасоў.
Вынікі
Вынікі выбараў у парламент Грэнландыі, якія прайшлі 4 красавіка 1984 г. !style="background-color:#E9E9E9" align=left colspan=2|Партыі !style="background-color:#E9E9E9" align=right|Галасы !style="background-color:#E9E9E9" align=right|% !style="background-color:#E9E9E9" align=right|Мандаты !style="background-color:#E9E9E9" align=right|% +/− !style="background-color:#E9E9E9" align=right|Места +/−
Дзвінская губа
Дзвінская губа, Дзвінскі заліў  — адзін з чатырох найбуйнейшых заліваў Белага мора, разам з Мезенскай губой, Анежскай губой і Кандалакшскім залівам. Размешчана ў паўднёва-ўсходняй частцы Белага мора, на тэрыторыі Архангельскай вобласці Расіі.
Амутэг
Амутэг (Ամուտեղ), Башарат (Başarat) — сяло ў Кашатагскім раёне Нагорна-Карабахскай Рэспублікі.
Дзвінская губа
Даўжыня 93 км, шырыня каля ўваходу 130 км. З вялікіх рэк у заліў ўпадае Паўночная Дзвіна, а таксама сярэднія і малыя рэкі: Солза, Сярта, Ярэньга, Чукча, Сюзьма, Вялікая Рэжма, Ненокса, Мудзьюга і іншыя. Глыбіня 15—22 м, максімальная ў паўночна-заходняй частцы — 120 м. Прылівы вышынёй да 1,4 м, паўсутачныя. У летні час вада ў заліве выграваецца да +12 °С, гэта найбольш цёплая частка Белага мора, у зімовы час заліў замярзае.
На ўзбярэжжы Дзвінскай губы гарады Архангельск і Северадзвінск.
Карасеўшчына
Кара́сеўшчына (, Карасевщина) — вёска ў Мінскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Гаранскага сельсавета.
Літаратурны музей Аркадзя Куляшова
Літаратурны музей Аркадзя Куляшова — музей, прысвечаны памяці і творчасці Аркадзя Куляшова. Заснаваны ў 1984 г. у в.Новыя Саматэвічы Касцюковіцкага раёна. Філіял Касцюковіцкага краязнаўчага музея. Аснову экспазіцыі склалі прадметы з выстаўкі 1978 г., прысвечанай А.Куляшову, і рэчы з мемарыяльнага пакоя паэта, адкрытага ў 1980 г. у Касцюковіцкім краязнаўчым музеі. Размяшчаўся ў 3 пакоях драўлянай хаты.
Асноўны фонд (2008) налічвае 350 адзінак захоўвання. Плошча экспазіцыі музея 53,3 м².
Экспазіцыя складаецца з раздзелаў: дзяцінства будучага паэта; пачатак творчасці; юнацтва — росквіт паэтычнага таленту; Вялікая Айчынная вайна; Куляшоў-перакладчык; даніна памяці паэту. Сярод прадстаўленых экспанатаў асабістыя рэчы пісьменніка, партрэт яго маці, бюст А.Куляшова, падораны яму скульптарам З.Азгурам, шматлікія фотаздымкі сям'і паэта, яго сяброў, віншавальныя тэлеграмы, ганаровыя граматы. Сабрана калекцыя друкаваных выданняў паэтаў і пісьменнікаў ХХ ст., якія захапляліся творчасцю А.Куляшова.
Я размалюю для цябе неба
«Я размалюю для цябе неба» — зборнік аповесцей, п’ес і апавяданняў беларускага пісьменніка Валерыя Гапеева. Жанр — рэальнасць, містыка, фантастыка. Выдавецтва — «Мастацкая літаратура», 2013 год. Для сярэдняга і старэйшага школьнага ўзросту.
Сюжэт
Часам чалавек трапляе ў сітуацыю, калі даводзіцца зрабіць цяжкі выбар — крочыць ў адзін ці другі бок. Але, абодва рашэнні патрабуюць ахвяр і пакутлівага пераасэнсавання каштоўнасцей. І добра, калі побач апынецца нехта, хто зможа падказаць правільны выбар. Але часцей атрымліваецца так, што апыняешся сам­насам з неабходнасцю свайго жыццёвага выраку. У такія сітуацыі трапляюць і героі кнігі. Самастойна і правільна зрабіць свой першы выбар вельмі цяжка, але ў такіх сітуацыях і адбываецца самая сапраўдная школа сталення.
У галоўнай казкі-антыўтопіі «Я размалюю для цябе неба…» праз сюжэт праходзіць дзяцінства, юнацтва і сталенне героя. Ён жыве пад Купалам — гэта неверагоднае збудаванне, якое, як лічыцца, абараняе людзей ад Цемры наваколля. Але ўвесь лад жыцця галоўнага героя прымушае задумацца, ці насамрэч за Купалам — смерць? З аднаго боку гэтая аповесць пераклікаецца з хрысціянскай традыцыяй асэнсавання жыцця пасля смерці, а з іншага боку — Купал сабою ўвасабляе жорсткасць таталітарнага дзяржаўнага кіравання і здольнасць самаадданай ахвяры ў імя ісціны.
Школьная п'еса «Сертыфікат», як і аповесць «Ксюхіна поле» — добры прыклады якаснай літаратуры для падлеткаў. Часам нават дарослыя не здольныя на такія смелыя і адказныя ўчынкі, якія часам паўстаюць перад героямі твору — падлеткаў, якія самі будуюць сваё жыццё і прымаюць узважаныя і годныя рашэнні. Школьная каманда прайшла фінал раённага турніру па брэйн-рынгу. Адзін бізнесмен прапануе ім прайграць, каб зрабіць падарунак дачцэ, якая выступае ў камандзе супернікаў. А ўзамен кожны атрымае грошы, і немалую дапамогу атрымае школа, што гарантавана сертыфікатам. Бок бізнесмена заняла і дырэктар школы. Але сертыфікат нечакана знікае, і пад падазрэнне трапляюць гульцы каманды.
Апавяданне «Вартаўнік, альбо Колцы Одры» паказвае чытачам, на што здатны чалавек у імя кахання: напачтку ён можа нават зрабіць неверагоднае навуковае адкрыццё (фактычна машыну часу), а потым усё пакінуць і перабрацца да каханай (вобразам якой стала вядомая актрыса Одры Хепбёрн).
Кароткае апавяданне «Game Begina!» — віртуальная рэальнасць, якая быццам служыць перасцярогай, што не варта вельмі захапляцца камп'ютарнымі гульнямі. Бо яны часам здольны паглынуць і асобу чалавека, і яго жыццё.
Апавяданне «Аўтобус» цікава з пункту гледжання закручанасці сюжэта. У аўтобус з людзьмі падчас рэйсу трапіла маланка. Тым не менш, падарожжа працягваецца. Неўзабаве высвятляецца, што аўтобус едзе па зачараваным коле, якое з кожным разам аўтобус праязджае ўсё за меншы прамежак часу. Калі ён спыніцца, гэта можа азначаць смерць (як прыйшлі да высновы пасажыры). Але і далейшы яго рух фактычна мае той жа вынік. З такім зыходам ніхто, акрамя хіба дакторкі, не згодны. У кожнага свае прычыны. У гэтакай складанай сітуацыі кожны пачынае праяўляць адметнасць свайго характару, а некаторыя пачынаюць высвятляць адносіны, даючы волю эмоцыям.
Змест зборніка
Твор «Я размалюю для цябе неба» быў асобна надрукаваны ў часопісе «Маладосць», №10 2013 год.
Пётр Сяргеевіч Новікаў
Пётр Сяргеевіч Новікаў ( — ) — савецкі матэматык.
Біяграфія
Нарадзіўся 15 (28) жніўня 1901 года ў Маскве ў купецкай сям’і. Пасля заканчэння ў 1919 годзе гімназіі паступіў на фізіка-матэматычны факультэт Маскоўскага ўніверсітэта. У сакавіку 1920 года быў прызваны ў Чырвоную армію, дэмабілізаваўся летам 1922 года і вярнуўся ва ўніверсітэт. Скончыў яго ў 1926 годзе. У 1926—1929 гадах вучыўся ў аспірантуры пад кіраўніцтвам М. М. Лузіна.
Знайшоў у сабе сілы не прымаць удзел у палітычнай «справе Лузіна» (1936). У 1968 годзе падпісаў «ліст 99 матэматыкаў» у абарону свайго аспіранта і дысідэнта А. Ясеніна-Вольпіна, гвалтоўна змешчанага ў псіхіятрычную бальніцу. Пасля гэтага быў звольнены з пасады загадчыка кафедры ў МДПІ імя У. І. Леніна.
П. С. Новікаў памёр пасля працяглай хваробы 9 студзеня 1975 года. Пахаваны на Новадзявочых могілках (участак № 7) разам са сваёй жонкай Л. У. Келдыш.
Бялыніцкі раённы мастацкі музей імя Вітольда Каятанавіча Бялыніцкага-Бірулі
Бялыніцкі раённы мастацкі музей імя Вітольда Каятанавіча Бялыніцкага-Бірулі — музей у г. Бялынічы Магілёўскай вобласці, размешчаны па адрасе вуліца Савецкая, 13а. Перад музеем устаноўлены помнік В. К. Бялыніцкаму-Бірулі.
Гісторыя
Заснаваны 5 лістапада 1969 г. у г. п. Бялынічы загадам Магілёўскага абласнога ўпраўлення культуры. Дапамогу ў арганізацыі музея аказалі дырэктар Дзяржаўнага мастацкага музея БССР А. В. Аладава і жонка мастака А. А. Біруля. Адкрыты для наведвальнікаў 29 мая 1970 г. Аснову музея склалі матэрыялы аб жыцці і творчасці народнага мастака Беларусі і Расіі, правадзейнага члена Акадэміі мастацтваў СССР Вітольда Бялыніцкага-Бірулі. Кіраўнікамі былі Г. Н. Драздзецкая, П. П. Жыгуноў, Н. С. Снапкова. З 1987 г. дырэктар Н. І. Палоннік.
Спачатку музей знаходзіўся ў будынку былога райвыканкама, у 1997 г. пад музей рэканструяваны будынак кінатэатра «Зорка». 26.02.1997 г. адбылося адкрыццё музея ў рэканструяваным будынку і ўрачыстае святкаванне 125-годдзя з дня нараджэння В.Бялыніцкага-Бірулі. У 2007 г. музею нададзены статус юрыдычнай асобы з афіцыйнай назвай «Установа культуры „Бялыніцкі раённы мастацкі музей імя В. К. Бялыніцкага-Бірулі“».
Да Дня беларускага пісьменства 2020 года стары будынак знесены, а на яго месцы ўзведзены новы па праекце інстытута «Магілёўграмадзянпраект». Плошча музея павялічылася амаль ўдвая і склала каля 800 м².
Экспазіцыя
Асноўны фонд (2008) налічвае 582 адзінкі захоўвання, навукова-дапаможны — 136 адзінак. Плошча 4 экспазіцыйных залаў 270 м², выставачнага — 70 м².
Літаратура
Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш — Мн.: БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).
Мязенская губа
Мязе́нская губа — адзін з чатырох найбуйнейшых заліваў Белага мора, разам з Дзвінскай губой, Анежскай губой і Кандалакшскім залівам.
Мязенская губа, якая ляжыць на поўдзень ад паўвострава Канін, — самая ўсходняя з іх. Размешчана ў Архангельскай вобласці і Ненецкай аўтаномнай акрузе на паўночным захадзе Расіі.
Даўжыня 105 км, шырыня 97 км, глыбіня 5—25 м; плошча акваторыі складае 6630 км². Пры ўваходзе ў Мязенскую губу знаходзіцца востраў Маржовец. Упадаюць дзве асноўныя ракі — Кулой і Мязень. Прылівы да 10 м.
Канстанцінопаль
Канстанцінопаль — гістарычная назва Стамбула — горад заснаваны рымскім імператарам Канстанцінам Вялікім 8.11.324 года на месцы старажытнага грэчаскага горада Візантый, на еўрапейскім беразе Мармуровага мора, каля заліва Залаты Рог. Імператар уласнаручна пазначыў дзідай на зямлі межы будучага горада. Нанова пабудаваны горад быў асвячоны 11.5.330 года і з тых часоў гэтая дата святкавалася як Дзень Горада. Першапачаткова названы Новым Рымам (Nova Roma), горад быў неўзабаве пераназваны ў гонар заснавальніка, але канстанцінопальцы звалі яго часцей за ўсё проста Горад (Polis). Для большага падабенства з Рымам на тэрыторыі горада было знойдзена сем узгоркаў, а сам горад быў падзелены на чатырнаццаць частак (regiones). Дванаццаць рэгіёнаў размяшчаліся ўнутры гарадскіх сцен, трынаццатым лічыліся Сікі, прадмесце на паўночным боку бухты Залаты Рог, а чатырнаццатым рэгіёнам былі Влахерны на паўднёвым боку Залатога рога, аддзеленыя ад сценаў Канстанціна значнай прасторай. Канстанцінопаль стаў сімвалам і цэнтрам дзяржаўнай улады Усходняй Рымскай імперыі (Візантыі) — сталіцай, найбуйнейшым эканамічным, навуковым і культурным цэнтрам краіны. У рускіх летапісах менаваўся Царградам. Захоп Канстанцінопаля туркамі 29.5.1453 пазначыў канец візантыйскай гісторыі.
Пётр Пятровіч Падкавыраў
Пётр Пятровіч Падкавыраў (, г. Чалябінск, Расія — ) — беларускі кампазітар, педагог. Заслужаны дзеяч мастацтваў Беларускай ССР (1957).
Біяграфія
Нарадзіўся ў 1910 годзе ў Чалябінску. У школьныя гады іграў на народных інструментах, кіраваў кружкамі мастацкай самадзейнасці, акампанаваў хору. Выпускнік чалябінскай школы-дзевяцігодкі Падкавыраў па пуцёўцы камсамола ў 1928 годзе быў накіраваны на вучобу ў Свярдлоўскі музычны тэхнікум. Навучаючыся там ігры на народных інструментах, ён адначасова займаецца і кампазіцыяй.
У 1933 годзе прыехаў у Менск. Член Беларускага саюза кампазітараў з 1934 года. У 1935—1936 гг. — інспектар Рэперткама БССР. У 1936—1938 гг. — інспектар музычнага аддзела Упраўлення па справах мастацтваў пры Саўнаркаме БССР.
Скончыў у 1937 годзе Беларускую кансерваторыю (клас В. Залатарова).
Вайна заспела Петра Пятровіча ў Крыме. Прасіўся на фронт, аднак яго не ўзялі з прычыны дрэннага зроку. У 1943—1944 гг. — выкладчык музычнай школы ў Майкопе. У 1944 годзе вярнуўся ў Мінск.
з 1948 года выкладаў у Беларускай кансерваторыі, з 1969 года дацэнт.
Памёр 25 кастрычніка 1977 года. Пахаваны на Чыжоўскіх могілках Мінска.
Творчасць
Яго творчая індывідуальнасць найбольш выявілася ў інструментальнай музыцы, якой уласцівы перавага лірыка-драматычная вобразнасці, інтанацыйная характарнасць, маляўнічасць музычнай мовы. Лепшыя творы вылучаюцца светлым, аптымістычным гучаннем, глыбокім драматызмам, меладызмам, пабудаваным пераважна на інтанацыях беларускай народнай песні. У музыцы для дзяцей (кантата, песня, фартэпіянныя п’есы) паказаў тонкае разуменне асаблівасцей дзіцячага светаўспрымання.
Сярод твораў: опера «Павел Карчагін» (1941, 2-я рэд. 1958, пастаўлена ў Опернай студыяй Беларускай кансерваторыі ў 1967), кантаты «Ваявода» (1937, на вершы А. Пушкіна), «Балада аб чатырох заложніках» (1954, на вершы А. Куляшова); 5 сімфоній (1940—1977), канцэрты для фартэпіяна (1965), скрыпкі (1941, 1955, 1975), віяланчэлі (1966) з аркестрам; сімфаньета для фартэпіяна з аркестрам «Родныя напевы» (1969, 2-я рэд. 1972), «Беларуская рапсодыя» (1948) для аркестра беларускіх народных інструментаў, 5 струнных квартэтаў (1941—1975), квінтэты фартэпіяна (1946) і для духавых інструментаў (1960), фартэпіяна цыклы «24 прэлюдыі», «У піянерскім лагеры»; фантазіі, уверцюры, маршы, песні, вакальныя цыклы для голасу з фартэпіяна, музыка да драматычных спектакляў і інш.
Краснае (Мінскі раён)
Кра́снае (, Красное) — вёска ў Мінскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Гаранскага сельсавета.
Ідзу-Осіма
І́дзу-О́сіма (伊豆大島), або О́сіма (大島, літаральна «вялікі») — найбуйнейшы востраў архіпелага Ідзу. Уваходзіць у склад Японіі. Тэрыторыя — 91,05 км². Насельніцтва (2015 г.) — 8 179 чал.
Геаграфія
Востраў Ідзу-Осіма знаходзіцца ў 22,6 км ад вострава Хонсю, у 104 км на паўднёвы захад ад цэнтра Токіа. Даўжыня — 15 км, найбольшая шырыня — 9,22 км.
Востраў мае вулканічнае паходжанне. Вулкан Ідзу-Осіма займае цэнтральную частку сушы. Яго вяршыня, гара Міхара, дасягае 764 м у вышыню. Для вулкана характэрны частыя вывяржэнні — прыкладна кожныя 2 — 3 гады. Першае вядомае вывяржэнне зафіксавана ў пісьмовых крыніцах пад VII ст. н. э. Востраў складзены пераважна базальтамі. Тут шмат маляўнічых скал. У раёне вулкана маюцца гарачыя крыніцы. Заходні і паўночны берагі спадзістыя, з пясчанымі пляжамі.
Прырода
Востраў знакаміты сваімі кветкамі, якія сустракаюцца нават у зімовы сезон. Асабліва астравіцяне ганарацца чырвонымі камеліямі. Захаваліся першародныя лясы, дзе можна сустрэць ядавітых змей. На скалах гняздуюць птушкі.
Гісторыя
Востраў Ідзу-Осіма быў населены ў каменным веку. Археолагамі былі выяўлены рэшткі керамікі перыяду дзёмон. З ранняга сярэднявечча на востраве сяліліся выгнаннікі і прыхільнікі будысцкай містычнай секты сюгендо.
З канца XIX ст. развіваюцца прамысловае рыбалоўства і турызм.
У 1933 г. японскія газеты паведамілі пра тое, што на гары Міхара, якую мясцовыя жыхары шануюць як бога агню, скончыла самазабойствам дзяўчына. Гэта прывяло да таго, што сярод схільных да суіцыду з’явіўся звычай прыязджаць для самагубства на Ідзу-Осіма. Пік «паломніцтваў» самазабойцаў выпаў на 1936 г. Усяго да канца II Сусветнай вайны на гары Міхара скончыла самагубствам каля 3 тысяч чалавек.
Філіп Шарп
Фі́ліп Э́лэн Шарп (Phillip Allen Sharp,, г. Фалмут, штат Кентукі, ЗША) — амерыканскі вучоны ў галіне малекулярнай біялогіі, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па медыцыне ў 1993 годзе разам з Р. Робертсам «за адкрыццё, незалежна адзін ад аднаго, перарывістай структуры гена».
Біяграфія
Філіп Шарп нарадзіўся 6 чэрвеня 1944 года ў горадзе Фалмут (штат Кентукі). Скончыў Ілінойскі ўніверсітэт у 1969 годзе. З 1969 па 1971 год працаваў у Каліфарнійскім тэхналагічным інстытуце, а затым у Лабараторыі ў Колд Спрынг Харбар пад кіраўніцтвам Джэймса Уотсана. З 1974 года прафесар Масачусецкага тэхналагічнага інстытута. У 1982-1991 гадах дырэктар Цэнтра анкалагічных даследаванняў.
Аўтар навуковых прац па праблемах рэгуляцыі экспрэсіі гена ў пазваночных.
Адначасова і незалежна ад Р. Робертса выявіў перарывістую (экзон-інтронную) структуру гена.
Член Нацыянальнай АН ЗША, Амерыканскай акадэміі мастацтваў і навук, Лонданскага каралеўскага таварыства (2011).
Шарп пабраўся шлюбам з Эн Холкамб у 1964 годзе. У іх трое дачок.
Марцыян Аляксандр Агінскі
За жонкай атрымаў тытул графа «на Дуброўне» з паловай маёнткаў Дуброўна і Заслаўе, а таксама ейную спадчыну ад маці — Іўе, колішні родавы маёнтак Кішкаў. Павялічыў свае маёнткі, атрымаўшы ў 1667 годзе Дарсунішскае і Рагачоўскае староствы.
Марцыян Аляксандр Агінскі — адзін з уплывовых магнатаў Вялікага Княства Літоўскага.
Біяграфія
Прадстаўнік княжацкага роду Агінскіх герба ўласнага, сын Аляксандра, кашталяна троцкага, і Кацярыны з Палубінскіх. Навучаўся ў Кракаве і Лейдэне.
3 1651 служыў у войску, палкоўнік. Атрымаў шэраг дзяржаўных пасадаў, у тым ліку стольніка (1647) і харужага троцкага (1654). Абіраўся паслом на соймы 1661, 1664, 1668, 1670, дэпутат Трыбуналу Вялікага Княства Літоўскага ў 1667, 1668, яго маршалак у 1671.
Удзельнік Паўночнай вайны (1655—1660), вайны Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай (1654—1667), у тым ліку баёў супраць маскоўскіх войскаў на тэрыторыі сучаснай Беларусі ў 1660. На чале ўласнага палка браў удзел у Хоцінскай бітве (1673). Удзельнік падпісання «Вечнага міру» (1686) з Расіяй.
Сябар праваслаўнага Віленскага Святадухаўскага і Магілёўскага Богаяўленскага брацтваў. У 1668 збудаваў праваслаўную царкву ў Смілавічах. У 1669 прыняў каталіцтва. У канцы жыцця належаў да групоўкі Сапегаў.
Двойчы браў шлюб: у першым — з Марцыбеляй (1663), дачкой апошняга з роду Глябовічаў Юрыя Караля, меў сына Юрыя (памёр у маленстве, захаваўся панегірык на яго заўчасную смерць). Другі раз ажаніўся ў 1685 з Канстанцыяй Кацярынай Веляпольскай, аднак шлюб быў бяздзетным.
Па смерці М. А. Агінскага, яго спадчына перайшла да стрыечнага брата Сымона Караля, а спадчына Глябовічаў — да К. Сапегі, мужа 2-й дачкі Ю. К. Глябовіча.
В
В — трэцяя літара беларускага алфавіта. Паходзіць з кірыліцкай В («ведзі»). Славянскае і лацінскае В вымаўляюцца па-рознаму. У сучаснай беларускай мове абазначае звонкія губна-зубныя фанемы («в») і («в'»), якія ў адрозненне ад рускай мовы не знаходзяцца ні ў якіх функцыянальных суадносінах з губна-зубнымі фанемамі («ф») і («ф'») і пасля галосных перад зычнымі, а таксама на канцы слоў пераходзіць у «ў» («траўка», «любоў»). Ужываецца ў афіцыйных абрэвіятурах – ВНУ. Пры класіфікацыі мае значэнне «трэці» (група «в»), пры лічбавай нумарацыі – дадатковае значэнне для размежавання прадметаў пад адным нумарам (шыфр № 2 в).
Аляксандр Уладзіміравіч Рагожкін
Аляксандр Уладзіміравіч Рагожкін (, Ленінград, СССР —, Санкт-Пецярбург) — савецкі і расійскі рэжысёр і сцэнарыст.
Біяграфія
Нарадзіўся 3 кастрычніка 1949 года ў Ленінградзе. Прозвішча дзеда па бацьку — Філіпаў, Рагожкін — прозвішча другога мужа бабулі, чырвонага камандзіра.
У 1972 годзе скончыў Ленінградскі дзяржаўны ўніверсітэт з дыпломам гісторыка-мастацтвазнаўца. У 1971 годзе Аляксандр Рагожкін пачаў працаваць мастаком на Ленінградскім тэлебачанні, а ў 1974—1977 гадах быў мастаком-дэкаратарам на кінастудыі «Ленфильм» і ў той жа час вучыўся на мастацка-графічным факультэце Ленінградскага педагагічнага інстытута імя А. І. Герцэна. У 1982 годзе Аляксандр Рагожкін скончыў УДІК (ВГИК), дзе займаўся ў майстэрні Сяргея Герасімава.
Памёр 23 кастрычніка 2021 года ў Санкт-Пецярбургу.
Анежская губа
Ане́жская губа (Анежскі заліў) — заліў Белага мора, размешчаны на паўднёвым захадзе ад Архангельска (Расія). Даўжыня 185 км, шырыня 50—100 км, глыбіня да 36 м (у сярэднім 16 м), выцягнуты з паўднёвага ўсходу на паўночны захад. Упадаюць рэкі: Анега, Кем, Керэт і інш. Вышыня прыліваў да 2,72 м, пакрыты лёдам на працягу 185 дзён у годзе. Шмат астравоў, большасць з іх бязлесныя, пакрытыя тундрай з карлікавай бярозай. Самы буйны і вядомы архіпелаг заліва — Салавецкія астравы, дзе размешчаны Салавецкі манастыр. На востраве Кій недалёка ад вусця Анегі размешчаны Анежскі Хросны манастыр. Іншыя буйныя астравы — Мягостраў, Кандостраў, Хедостраў. Заліў звязаны Беламорска-Балтыйскім каналам з Балтыйскім морам.
На ўзбярэжжы гарады і парты: Анега, Кем, Беламорск.
Агджакенд (Лачын)
Агджакенд (Ağcakənd) — сяло ў Лачынскім раёне Азербайджанскай Рэспублікі.
У 1992—2020 гадах было пад кантролем узброеных сіл Арменіі і называлася Ані (арм.: Անի), уваходзіла ў Кашатагскі раён непрызнанай Нагорна-Карабахскай Рэспублікі. У ходзе Другой карабахскай вайны 1 снежня 2020 года сяло было занята ўзброенымі сіламі Азербайджана (армяне лічаць гэта акупацыяй).
Дэфармацыя
Дэфарма́цыя (лац. deformatio — скажэнне) — змяненне памераў або (і) формы цела. Дэфармацыя адбываецца ў выніку перамяшчэння адных частак цела адносна іншых.
Адрозніваюць такія дэфармацыі, як сцісканне, расцяжэнне, зрушэнне, выгін, кручэнне. Пры сцісканні і расцяжэнні змяняюцца адлегласці паміж слаямі, а пры зрушэнні — слаі зрушваюцца адзін адносна аднаго. Дэфармацыю выгіну можна ўявіць як камбінацыю дэфармацый сціскання і расцяжэння, неаднолькавую ў розных частках цела. Дэфармацыя кручэння зводзіцца да камбінацыі дэфармацый зрушэння.
Усе віды дэфармацый узнікаюць пад дзеяннем прыкладзеных да цела знешніх сіл. Калі пасля спынення дзеяння сілы памеры і форма цела поўнасцю ўзнаўляюцца, то дэфармацыю называюць пругкай. Калі ж узнаўленне не будзе поўным, то дэфармацыю называюць няпругкай або пластычнай. Пры пластычнай дэфармацыі цела захоўвае дэфармаваны стан і пасля спынення дзеяння сілы.
Яраслаўль
Яраслаўль (Ярославль) — горад у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Яраслаўскай вобласці. Размешчаны на берагах Волгі і Котараслі. Заснаваны ў 1010 годзе. У 1916—1918 гадах дзейнічала Яраслаўская беларуская рада.
Насельніцтва 606,3 тыс. чал. (2009).
Дэфармацыя
Характар дэфармацыі залежыць ад матэрыялу ўзору, ад таго, наколькі вялікая знешняя сіла, як доўга яна дзейнічае, а таксама ад тэмпературы цела.
Усходні фронт Рускай арміі
Спасылкі
''Купцов И. В., Плотников И. Ф.'' Восточный фронт.
Павел Фёдаравіч Булацэль
Павел Фёдаравіч Булацэль (Павел Фёдорович Булацель (1867—1919), рускі юрыст, пісьменнік і грамадскі дзеяч. Член Рускага збору (з 1904), адзін з заснавальнікаў Саюза Рускага народа, рэдактар праваслаўна-манархічных газет «Рускі сцяг» (1906 — 1907) і «Расійскі грамадзянін» (1914 — 1916).
Кандалакшскі заліў
Кандалакшскі заліў, Кандалакшская губа (Кандалакшский залив, Кандалакшская губа ) — адзін з чатырох найбуйнейшых заліваў Белага мора, разам з Дзвінскай губой, Анежскай губой і Мязенскай губой. Размешчаны ў Мурманскай вобласці і Рэспубліцы Карэлія на паўночным захадзе Расіі. Абмывае паўднёвы бераг Кольскага паўвострава.
Даўжыня заліва 185 км, шырыня да 67 км. Глыбіня ў заходняй частцы да 4 м, ва ўсходняй — да 350 м. У заліў упадаюць рэкі Ніва і Коўда. Каля берагоў парты Кандалакша, Коўда, Умба.
Макс Дворжак
Макс Дворжак (Max Dvořák;, Раўдніц, Багемія, Аўстра-Венгрыя — , замак Грусбах (Грушавані) каля , Чэхаславакія) — аўстрыйскі гісторык мастацтва, чэх па паходжанні.
Біяграфія
Прадстаўнік Венскай школы мастацтвазнаўства. Працы яго прысвечаны пераважна мастацтву сярэднявечча, Адраджэння, барока. Прасочвае і абгрунтоўвае залежнасць мастацтва ад духоўнага жыцця эпохі, яе філасофіі, эстэтыкі, тэалагічных поглядаў.
Ворагам Беларушчыны
Упершыню надрукаваны ў газеце «Наша ніва» (№ 12) года, з подпісам Янук Купала. Пад загалоўкам верша адзначана: «Да № 9 „Нашае Нивы“». У гэтым нумары газеты быў змешчаны артыкул рэдактара газеты А. Уласава ў абарону беларускай мовы і літаратуры.
У лісце да Л. М. Клейнбарта ад 13 лютага 1929 г. Я. Купала адзначаў, што :
Я. Купала, відаць, меў на ўвазе газету «Виленский вестник» (1841—1916 гг.) і часопіс «Крестьянин» (1906—1915 гг), якія выступалі супраць беларускага нацыянальна-вызваленчага руху, адмаўлялі беларускаму народу ў праве на развіццё роднай мовы і літаратуры.
Уключаўся і ў іншыя прыжыццёвыя выданні: зборнік «Спадчына» (1922); Зборнік твораў (1926, т. ІІ, дзе датуецца 1907 г., змешчаны ў раздзеле «Сваім і чужым»); Зборнік твораў (1929, т. ІІ).
Лісаўшчына (Мінскі раён)
Лі́саўшчына (, Лисовщина) — вёска ў Мінскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Гаранскага сельсавета.
Касцюковіцкі краязнаўчы музей
Касцюковіцкі краязнаўчы музей створаны як музей на грамадскіх пачатках у Касцюковічах. Заснавальнік — настаўнік гісторыі У. Р. Ламінскі. Рашэннем Касцюковіцкага райкама КПБ і раённага Савета народных дэпутатаў ад 7 ліпеня 1967 года стварэнне музея было зацверджана. Згодна з загадам Упраўлення культуры Магілёўскага аблвыканкама ад 18 чэрвеня 1973 года і рашэннем Міністэрства культуры БССР ад 1 ліпеня 1973 года музею нададзены статус дзяржаўнага. Да 1990 года размяшчаўся ў драўляным, потым у спецыяльна ўзведзеным будынку (архітэктары У. Гальдштэйн, Э. Гальдштэйн, С. Іваноў), дзе знаходзіцца і цяпер. У розны час музей узначальвалі Л. С. Агеева, А. А. Туркоў, С. І. Камышава. З 2008 года ўстановай кіруе С. С. Тыманюк.
Фонды
Асноўны фонд музея налічвае 14 217 адзінак захоўвання, навукова-дапаможны — 6374 адзінкі Агульная плошча будынка 756,4 м², экспазіцыйных памяшканняў — 188,2 м², выставачнай залы — 54 м², карціннай галерэі — 80,6 м².
Многія прадметы музейнага фонду з’яўляюцца першакрыніцамі для вывучэння гісторыі, эканомікі, культуры, прыроды Касцюковіцкага раёна. Фонд музея прадстаўлены калекцыямі археалагічных знаходак, старадрукаў і друкаваных выданняў, дакументаў, фотаздымкаў, прадметаў побыту, жывапісу, графікі, скульптуры, дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва, нумізматыкі, баністыкі, узбраення, адзення, музычных інструментаў, узораў тэхнікі і інш. У зборы музея 2 рэпрадукцыі карцін нямецкіх мастакоў, датаваныя прыкладна 1890 годам, што належалі купцу В. П. Баравікову, касцюмы настаўнікаў гімназіі пачатку XX стагоддзя, вырабы з дрэва народнага майстра І.Леўчанкі, унікальныя па тэхніцы і выкананні дэкаратыўна-жывапісныя пано (карціны на бярозавым зрэзе) самабытнага мастака Я. Чычаева, асабістыя рэчы народнага паэта Беларусі А. Куляшова і кнігі з яго аўтографамі. Калекцыя нумізматыкі налічвае больш за 1373 манеты рознай вартасці. Самая старая з іх датуецца 1731 годам. Захоўваюцца манеты часоў праўлення імператрыц Ганны Іаанаўны, Лізаветы Пятроўны, Кацярыны II, імператараў Паўла I, Аляксандра I, Аляксандра II, Аляксандра III. Сабрана 59 манет, выпушчаных да юбілейных дат гарадоў, юбілеяў пісьменнікаў і паэтаў, памятных дат.
Экспазіцыі
У музеі дзейнічаюць 2 экспазіцыі: «Прырода» і «Гісторыя». Першая мае раздзелы: паходжанне Зямлі; развіццё жыцця на Зямлі; геалогія; флора і фаўна Беларусі; ахова прыроды; геамарфалогія. У зале «Гісторыя» размешчаны экспанаты наступных раздзелаў: археалогія і старажытная гісторыя; этнаграфія і побыт; рэлігія; адукацыя; рэвалюцыйны рух і ўстанаўленне савецкай улады; войны на тэрыторыі раёна; сацыяльна-эканамічнае развіццё раёна; чарнобыльская трагедыя; знакамітыя землякі.
Музей мае філіял — Літаратурны музей Аркадзя Куляшова ў в. Новыя Саматэвічы Касцюковіцкага раёна.
Крычаўскі раённы краязнаўчы музей
Крычаўскі раённы краязнаўчы музей — музей, заснаваны ў г. Крычаў паводле рашэння Магілёўскага абласнога выканаўчага камітэта дэпутатаў працоўных ад 30.12.1959 г. Адкрыты для наведвальнікаў 15 кастрычніка 1961 г.
Будынак
З лютага 2008 года знаходзіцца ў будынку палаца князя Р. А. Пацёмкіна канца XVIII стагоддзя.
Фонды музея
Аснову фондаў музея склалі матэрыялы краязнаўца М. Ф. Мельнікава, які стаў яго першым дырэктарам. З 1982 г. дырэктар Н. М. Марозава.
Асноўны фонд музея (2008) налічвае 18,7 тысяч адзінак захоўвання. Найбольш значныя калекцыі: антыкварыят, набыты для інтэр'ера палаца Пацёмкіна, зброя ХІ — ХХ ст., кнігі і часопісы XVIII — пачатку ХХ ст., народнае адзенне, прылады працы і прадметы хатняга ўжытку ХІХ — пачатку ХХ ст., скарбы манет часоў Вялікага княства Літоўскага і Рэчы Паспалітай, творы вядомых беларускіх і мясцовых мастакоў. Сярод экспанатаў: знаходкі з археалагічных раскопак Крычаўскага замка; кніга Сімяона Полацкага «Абед душэўны» (выдадзена ў Маскве ў 1681 г.); звон 1748» адліты ў Крычаве; фрагмент двухручнага мяча з Крычаўскага замка; меднае ядро з месца бою (1708) каля в. Добрае Крычаўскага раёна; дакументы роду Галынскіх, якім належаў Крычаўскі маёнтак пасля князя Пацёмкіна; матэрыялы пра Грунвальдскую бітву 1410 г., Крычаўскае паўстанне 1743—44 гг., абарончыя баі 1941 г., партызанскі рух і дзейнасць антыфашысцкага падполля ў гады Вялікай Айчыннай вайны.
Бюлеўлік
Бюлеўлік  (Bülövlük) — сяло ў Лачынскім раёне Азербайджанскай Рэспублікі.
У 1992—2020 гадах было пад кантролем узброеных сіл Арменіі і называлася Антарамедж (арм.: Անտառամեջ), уваходзіла ў Кашатагскі раён непрызнанай Нагорна-Карабахскай Рэспублікі. У ходзе Другой карабахскай вайны 1 снежня 2020 года сяло было занята ўзброенымі сіламі Азербайджана (армяне лічаць гэта акупацыяй).
Г
Г — чацвёртая літара беларускага алфавіта. Паходзіць з кірылічнай Г («глаголь»), утворанай графічным відазмяненнем візантыйскай літары «гама». У старабеларускай графіцы абазначала фрыкатыўныя гукі «г» і «г'» і інш. Мела таксама лікавае значэнне «тры». У сучаснай беларускай мове абазначае і фрыкатыўныя заднеязычныя «г» і «г'» («галава», «прагін»), і выбухныя «г» і «г'» («гонты», «гід») гукі. Яны рэалізуюцца па-рознаму ў залежнасці ад якасці суседніх гукаў або пазіцыі ў слове (канцавой ці неканцавой).
Лукашы
Лукашы́ (, Лукаши) — вёска ў Мінскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Гаранскага сельсавета.
Краснапольскі гісторыка-этнаграфічны музей
Краснапольскі гісторыка-этнаграфічны музей — музей, заснаваны ў г.п.Краснаполле паводле рашэння Краснапольскага раённага Савета народных дэпутатаў ад 19.11.1991 г. Адкрыты для наведвальнікаў у 1994 г. у былым будынку раённага вузла сувязі. Музеем кіравалі В.М.Коршыкаў, В.І.Лазовік. З 2004 г. дырэктар А.В.Васількова.
Асноўны фонд музея (2008) налічвае 3049 адзінак захоўвання, навукова-дапаможны — 375 адзінак Агульная плошча экспазіцыі 222 м². Найбольш значныя калекцыі: нумізматыкі, фалерыстыкі, зброі, фотаздымкаў, ручнікоў, народнага адзення.