cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Джордж Уокер Буш
Біяграфія
Падчас прэзідэнцкай выбарчай кампаніі 2000 года Дж.-У. Буш абяцаў забяспечыць дзяржаўную фінансавую падтрымку рэлігійнай дабрачыннасці, скараціць падаткі, увесці сістэму ваўчараў у адукацыі, за кошт якой можна было бы перайсці ў прыватную школу, аплаціць транспартныя выдаткі пры наведванні іншай дзяржаўнай школы або нават наняць дзеляў рэпетытараў. У вобласці аховы здароўя кандыдат збіраўся прыняць законы, якія нагадваюць меры, ажыццёўленыя ім у Тэхасе, дзе жыхарам была прадстаўлена магчымасць выбіраць па сваім жаданні лекараў, абскардзіць адмову ў падаванні і страхавой аплаце медыцынскіх паслуг, а таксама — пры выразна вызначаных акалічнасцях — падаваць у суд пазовы на абслуговыя іх медыцынскія ўстановы. У выбарчай платформе фігуравалі таксама намеры дазволіць здабычу нафты ў Арктычным запаведніку, захаваць збалансаваны бюджэт і перабудаваць узброеныя сілы. У вобласці знешняй палітыкі Буш выказваўся за скарачэнне выкарыстання ўзброеных сіл ЗША за мяжой.
Дж.-У.Буш афіцыйна ўступіў на пасаду прэзідэнта 20 студзеня 2001.
На пасадзе Прэзідэнта ЗША
Гандлёвы дэфіцыт у 2004 г. дасягнуў 650 млрд дол. Прычынай таму, у прыватнасці, быў працэс замяшчэння амерыканскіх тавараў еўрапейскімі і азіяцкімі. Эканамічная сітуацыя ў першы перыяд праўлення адміністрацыі Дж. Буша-малодшага характарызавалася абвастрэннем шэргу праблем. Валавы нацыянальны прадукт з 2001 па 2004 г. рос на 2,6 % у год, што было адносна невысокім паказчыкам. Калі ў 2000 г. краіна мела прафіцыт дзяржаўнага бюджэту ў 236 млрд дол., то к 2004 г. дэфіцыт склаў 422 млрд. Гандлёвы дэфіцыт у 2004 г. дасягнуў 650 млрд дол. Прычынай таму, у прыватнасці, быў працэс замяшчэння амерыканскіх тавараў еўрапейскімі і азіяцкімі аналагамі.
Віктар Васільевіч Золатаў
Віктар Васільевіч Золатаў (нар. 27 студзеня 1954, Сасаў, Разанская вобласць, РСФСР, СССР) — расійскі ваенны дзеяч, дырэктар Федэральнай службы войскаў нацыянальнай гвардыі Расійскай Федэрацыі — галоўнакамандуючы войскамі нацыянальнай гвардыі Расійскай Федэрацыі з 5 красавіка 2016 года, генерал арміі (2015).
Першы намеснік Міністра ўнутраных спраў — галоўнакамандуючы ўнутранымі войскамі МУС Расіі (2014—2016). Начальнік Службы бяспекі Прэзідэнта Расійскай Федэрацыі — намеснік дырэктара ФСО Расіі (2000—2013).
6 красавіка 2018 г. ўключаны ў санкцыйны спіс ЗША ў ліку 17 чыноўнікаў і 7 бізнесменаў з Расіі.
Джордж Уокер Буш
На пасадзе Прэзідэнта ЗША
Скарачэнне падаткаў, фінансавая палітыка адміністрацыі не прывялі да папраўкі эканомікі пасля рэцэсіі 2000—2001 гг. Зніжэнне гранічных ставак падаходнага падатку, агульнай падаткавай нагрузкі, відаць, пазітыўна адбіліся на павелічэнні інвестыцый, дынаміцы вытворчасці, росце валавога ўнутранага прадукту, росце занятасці, росце прадукцыйнасці працы. Усярэдненыя паказчыкі сведчылі аб росце індывідуальнага спажывання і ўзроўні грашовага даходу на душу насельніцтва. Аднак у жніўні 2004 г. Бюджэтны камітэт Кангрэса прыйшоў да высновы, што рэформы падаткаабкладання праводзіліся адміністрацыяй на карысць багатай часткі насельніцтва. Трэцяя частка сумы скарочаных падаткаў дасталася 1 % самых багатых амерыканцаў. Рост занятасці і заработнай платы не кампенсавалі страт сярэдняга класа ў выніку росту кошту медыцынскага абслугоўвання і росту кошту паліва.
У першы тэрмін прэзідэнцтва сацыяльныя расходы і перш за ўсё расходы на адукацыю і ахову здароўя, выраслі на 36 %. На фоне дэфіцытнага фінансавання і росту ваенных расходаў прадоўжыць далей такую палітыку аказалася немагчымым. Упершыню пасля Р. Рэйгана прэзідэнт прапанаваў скараціць расходы на сацыяльныя патрэбы. Вясной 2005 г. Кангрэс адобрыў прапанову аб скарачэнні сацыяльных праграм для маламаёмных слаёў насельніцтва. Амаль палова зэканомленых у 2006 г. сродкаў прыходзілася на ўрэзанае фінансаванне Міністэрства адукацыі і праграмы падтрымкі пачатковай і сярэдняй адукацыі. Скарачалася фінансаванне праграм барацьбы са злачыннасцю, аховы навакольнага асяроддзя, падтрымкі фермерскіх гаспадарак і інш. Пры гэтым расходы на абарону краіны і барацьбу з тэрарызмам узрасталі. На 2007 г. былі намечаны дадатковыя скарачэнні яшчэ 141 праграмы, у т.л. на праграму медыцынскага абслугоўвання пенсіянераў.
Віктар Васільевіч Золатаў
Абвінавачванні ў карупцыі
23 жніўня 2018 г. палітык Аляксей Навальны апублікаваў на сваім сайце расследаванне, у якім сцвярджалася, што кіраўніцтва Расгвардыі закупляе для харчавання сваіх супрацоўнікаў прадукты па завышаных цэнах, дзе галоўным абвінавачаным фігураваў Віктар Золатаў. Неўзабаве пасля гэтага ў ведамстве Расгвардыі назвалі гэта фальсіфікацыяй, палічыўшы расследаванне «няўдалым эксперыментам», у якім «хутчэй свядома» не ўлічваліся фактары вытворчасці тавару. Праз два тыдні кіраўнік Расгвардыі Віктар Золатаў выпусціў сврй відэазварот, у якім ён прапанаваў Навальнаму дуэль і паабяцаў зрабіць з апазіцыянера «сакавітую адбіўную», паказаўшы, што заснавальнік Фонда барацьбы з карупцыяй дапусціў у дачыненні да яго «абразлівыя паклёпніцкія выдумкі», якія «не прынята проста так дараваць».
18 верасня 2018 г. аб закупках абмундзіравання для войск нацыянальнай гвардыі па завышаных цэнах паведаміла выданне «Собеседник».
Джордж Уокер Буш
На пасадзе Прэзідэнта ЗША
З пачаткам другога тэрміну прэзідэнцтва была разгорнута кампанія прапаганды рэформы сістэмы сацыяльнага забеспячэння. Прапаноўвалася, з аднаго боку, адмовіцца ад прынцыпу індэксацыі пенсій, з другога — развіваць працэс адкрыцця індывідуальных пенсіённых рахункаў. Замарожванне дзяржаўных падаткаў на сацыяльнае забеспячэнне, па сутнасці, азначала б паступовую ліквідацыю самой сістэмы і пераход да становішча, калі не дзяржава, а сам работнік планаваў бы сваю пенсію, браў на сябе ўсе рызыкі па яе забеспячэнні.
Віктар Васільевіч Золатаў
Абвінавачванні ў карупцыі
У пачатку кастрычніка 2018 г. стала вядома, што закупкі ведамства, якое ўзначальвае Золатаў, праверыць Ваенная пракуратура. Пад свой асабісты кантроль расследаванне ўзяў Галоўны ваенны пракурор В. Г. Пятроў.
18 кастрычніка 2018 г. Навальны, які знаходзіўся пад арыштам з 25 жніўня па 14 кастрычніка, прыняў выклік Золатава і выбраў месца і «зброю»: дэбаты ў прамым эфіры аднаго з федэральных тэлеканалаў або на яго YouTube-канале, даўшы Золатаву тыдзень на адказ. Золатаў 19 кастрычніка адмовіўся ўдзельнічаць у дэбатах, заявіўшы, што запрашаў Навальнага на «спартовае спаборніцтва».
Джордж Уокер Буш
На пасадзе Прэзідэнта ЗША
Выбары ў Кангрэс 2006 г. прынеслі пераканаўчую перамогу дэмакратам. У студзені 2007 г. член сенацкага бюджэтнага камітэта Бернард Сандэрс адзначаў, што за час праўлення Дж. Буша-малодшага ў 5,4 млн прадстаўнікоў сярэдняга класа даходы сталі ніжэй афіцыйнага ўзроўню беднасці, 6,8 млн амерыканцаў страцілі медыцынскую страхоўку, 3 млн прамысловых рабочых згубілі працу, а сярэдні даход працючых сем’яў зніжаўся на працягу апошніх 5 гадоў.
Прапанаваная прыватызацыя пенсіённай сістэмы не сустрэла падтрымкі большасці амерыканцаў. Высокі рэйтынг прэзідэнцтва пасля першых поспехаў ваеннай кампаніі супраць Ірака не змяніў агульнай карціны падзення даверу да адміністрацыі. Сваю ролю ў гэтым адыгралі неэфектыўныя дзеянні адміністрацыі ва ўмовах буйнейшай прыроднай катастрофы — урагану «Катрына», недафінансаванне прыродаахоўных мерапрыемстваў у сувязі з ростам расходаў на вайну. Нарастаў раскол у грамадстве ў сувязі з ацэнкай знешняй палітыкі прэзідэнта. Спробы аб’яднаць нацыю пад сцягам барацьбы з міжнародным тэрарызмам праваліліся на фоне катастрафічных наступстваў вайны ў Іраку.
Бюджэтныя прапановы прэзідэнта 2007 г. утрымлівалі далейшыя скарачэнні сацыяльных расходаў пры рэкордных расходах на абарону. Адначасова дэкларавалася мэта ліквідацыі дэфіцыту дзяржаўнага бюджэту да 2011 г.
IC 3614
IC 3614 — галактыка тыпу * (зорка) ў сузор’і Валасы Веранікі.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Андрусь Такінданг
Андру́сь Такінда́нг, ці Андрэ́й Такінда́нг (нар. ) — беларускі мастак, музыкант, паэт, тэлевядучы.
Біяграфія
Нарадзіўся ў сям’і беларускі і ўраджэнца Чада. Скончыў Гімназію-каледж мастацтваў імя Ахрэмчыка (1994—2002) і Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт культуры. Працуе мастаком-рэстаўратарам і грае ў гурце фолькмадэрновай музыкі «Рэха», а таксама ў «ска-джаз-рэгі-панк» гурце «Гаротніца». Жыве ў Мінску.
19 кастрычніка 2013 года атрымаў разам з Дзянісам Міжуем узнагароду «Бронзавая бульба» фестываля беларускіх відэа- і кінафільмаў «Бульбамуві» («Bulbamovie») за анімацыйны фільм «Горад» (аб уплыве мастацтва на людзей).
7 лістапада 2020 года Андрусь Такінданг, у час пратэстаў у Беларусі, пасля канцэрта ў мікрараёне Мінска Каменная Горка, быў затрыманы. 10 лістапада судом Фрунзенскага раёна г. Мінска быў асуджаны на 15 сутак адміністрацыйнага арышту.
Буджэру
Буджэру (Buggerru) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Сардзінія, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Карбонія-Іглезіяс.
Насельніцтва складае 1163 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 24 чал./км². Займае плошчу 48 км². Паштовы індэкс — 9010. Тэлефонны код — 0781.
Заступнікам населенага пункта лічыцца Святы Ян Хрысціцель.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
M48 (аб’ект Месье)
M48 (каталог Месье) — рассеянае скопішча ў сузор'і Гідры. Адкрыў Шарль Месье ў 1771 годзе.
Бурленгэ
Бурленгэ, Бурленге  — горад у цэнтральнай частцы Швецыі, на рацэ Далэльвен, найбуйнейшы ў лене Даларна. Цэнтр аднайменнай камуны.
Аднайменная вёска з такой назвай вядомая з 1390 года. Рабочы пасёлак узнік у 1870-х гадоў. Дзякуючы распачатай індустрыялізацыі ён атрымаў статус горада ў 1944 годзе. Цэнтр чорнай металургіі, цэлюлозна-папяровы камбінат, ГЭС.
Усычыўскі Будкы
Усычыўскі Будкы (Усичівські Будки́) — вёска ў Луцкім раёне Валынскай вобласці Украіны.
Ахат
Ахат (лац. Achates) — часта згадваны ў Энеідзе адважны траянец, салдат і збраяносец, вернасць якога яго ўладара Энею ўвайшла ў прымаўку. Ён суправаджаў Энея практычна ва ўсіх апісаных у гэтым эпічнай творы падарожжах, а часам быў адзіным яго спадарожнікам. Нягледзячы на ​​тое, што Эней ідзе на чале цэлага атрада траянскіх воінаў, на разведку або ў пасольства да цароў ён, як правіла, аддае перавагу хадзіць на пару менавіта з Ахатам.
Асоба Ахата ва ўсіх істотных яе рысах ёсць арыгінальнае стварэнне Вергілія - ​​аўтара гэтага лацінскага тэксту.
Чарукіў
Чарукіў (Чару́ків) — вёска ў Луцкім раёне Валынскай вобласці Украіны.
Маргарыта Англійская (герцагіня Брабанта)
Маргарыта Англійская (Margaret of England; 1275 — пасля 1338 ) — англійская прынцэса з дынастыі Плантагенетаў, дачка Эдуарда I і Элеаноры Кастыльскай, жонка герцага Брабанта, Лацье і Лімбурга Жана II.
Біяграфія
Маргарыта нарадзілася 11 верасня 1275 года ў сям'і англійскага караля Эдуарда I і яго першай жонкі Элеаноры Кастыльскай. Яна была дзясятым дзіцем, хоць да моманту яе нараджэння ў жывых заставаліся толькі трое з яе братоў і сясцёр. Шлюб яе бацькоў быў шчаслівым і пладавітым: усяго ў іх нарадзілася шаснаццаць дзяцей.
8 ліпеня 1290 года быў заключаны шлюб паміж Маргарытай Англійскай і Жанам Брабанцкім, сынам Жана Пераможца, герцага Брабанта, Лацье і Лімбурга. Шлюб адбыўся ў Вэстмінстэрскім абацтве Лондана. Маладым на момант шлюбу было па 14 гадоў. Увосень таго ж года памерла маці Маргарыты, Элеанора Кастыльская.
Увесну 1294 года ў Бар-лё-Дзюку Жан I быў смяротна паранены на рыцарскім турніры і сканаў 3 мая. Герцагам Брабанта стаў яго васямнаццацігадовы сын Жан II. Маргарыта атрымала тытул герцагіні.
У 1300 годзе ў пары нарадзіўся іх адзіны сын — Жан, які пазней атрымаў у спадчыну трон бацькі.
Жан II атрымаў мянушку Ціхі. Падчас яго кіравання Брабант, падтрымліваючы адносіны з кааліцыяй, спрабаваў супрацьстаяць французскай экспансіі. Жан II таксама распачаў спробу заваявання Паўднёвай Галандыі, якая не ўвянчалася поспехам. Ведаючы пра сваю хваробу і жадаючы забяспечыць мірны пераход улады да малалетняга сына, Жан зрабіў некалькі важных крокаў для ўмацавання пазіцый герцага. У 1311 годзе, жадаючы перавесці адносіны з Францыяй у мірную плоскасць, ён ажаніў сына з Марыяй д'Эўро, пляменніцай караля Філіпа Прыгожага, а 27 верасня 1312 года падпісаў Кортэнбергскую хартыю. Паводле яе палажэнняў, герцаг павінен быў кіраваць краінай разам з саветам, у якім дзесяць месцаў належалі прадстаўнікам гарадоў Бруселя, Лувена, Антверпена, Тырлемона, Леа, Хертагенбоса, а таксама гарантавалася нязменнасць існага заканадаўства, урадавых і судовых звычаяў і гарадскіх прывілеяў. Праз месяц Жан II сканаў.
Маргарыта перажыла мужа і яшчэ пабачыла ўнукаў. Першае дзіця яе ятроўка, Марыя д'Эўро, нарадзіла ў 1322 годзе. Дзяўчынку назвалі Жаннай. Менавіта яна пасля стала кіраўніцай Брабанта. Памерла Маргарыта пасля 1338 года і была пахавана ў брусельскім саборы Святых Міхаіла і Гудулы.
Юсдаль
Юсдаль (шведску. Ljusdal) — горад у Швецыі, у лене Еўлебарг. Размешчаны на беразе ракі Юснан, уздоўж якой праходзіць галоўная чыгунка паўночнай Швецыі. У межах муніцыпалітэта знаходзіцца некалькі месцаў для адпачынку на прыродзе. Уздоўж ракі Юснан праходзіць каля 40 км воднай трасы для рафтынгу, рыбалкі або водных прагулак на лодках і яхтах.
Андрэй Уладзіміравіч Русаковіч
Андрэй Уладзіміравіч Русаковіч (нар., в. Каўшары Іўеўскага раёна Гродзенскай вобласці) — беларускі вучоны, доктар гістарычных навук (2016), дацэнт. Старшыня праўлення Грамадскага аб’яднання «Цэнтр вывучэння знешняй палітыкі і бяспекі»
Біяграфія
У снежні 2000 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю на суісканне вучонай ступені кандыдата гістарычных навук па тэме «Беларуска-германскія адносіны ў 1990-х гг.» У 2016 годзе абараніў доктарскую дысертацыю, у гэтым жа годзе прысвоена ступень доктара навук. Прыймаў удзел у распрацоўцы і рэалізацыі шэрагу міжнародных праектаў у галіне вышэйшай адукацыі.
Аўтар больш за 160 вучэбна-метадычных і навуковых прац.
Гісторыя Беларусі
Гісторыя Беларусі — апісанне гісторыі Беларусі са старажытных часоў.
Этымалогія назвы
Васіль Тацішчаў лічыў, што ўпершыню паняцце «Белая Русь» сустракаецца ў Раскольніцкім і Растоўскім летапісах пад 1135 годам як назва Растова-Суздальскага княства. Упершыню назва «Белая Русь» (лац. Alba Ruscia) сустракаецца ў Дублінскім рукапісе (сяр. XIII стагоддзя). Да XVI ст. гэтая назва ва ўсіх Заходніх крыніцах і мапах ужываецца як назва Вялікага Княства Маскоўскага. Толькі пачынаючы з XVI ст. гэтая назва часткова ўжываецца як назва Падзвіння. На большасці заходнееўрапейскіх карт тэрыторыя Беларусі называлася «Літвой». Пасля трох падзелаў Рэчы Паспалітай назва Белая Русь, дзякуючы расійскаму ўраду, пачала распаўсюджвацца на ўсю тэрыторыю пражывання беларускага этнаса, пакуль канчаткова не замацавалася ў сяр. XIX ст.
Палеаліт
Засяленне тэрыторыі сучаснай Беларусі пачалося каля 100—35 тыс. гадоў назад. Лічыцца, што першымі насельнікамі на тэрыторыі Беларусі былі неандэртальцы, якія апынуліся тут у час кароткіх пацяпленняў у перыяд так званага Рыскага абледзянення, ці яшчэ перад ім. На тэрыторыі Беларусі пакуль што не было знойдзена аніводнага шкілета гэтага перыяду, рэшткі дзейнасці былі знойдзены на стаянках Юравічы і Бердыж, якія датуюцца прыкладна 26—23 тыс. гадоў таму. Нарэшце, гэтыя даты дазваляюць у любым выпадку аднесці з’яўленне першага насельніцтва на тэрыторыі Беларусі да верхняга палеаліта, якое магло жыць тут толькі пасля адступлення ці зыходу ледавіка. Колькасць насельніцтва ў верхнім палеаліце не перавышала некалькіх соцень. Каля 16 тыс. гадоў таму адбылося новае моцнае пахаладанне, і гэтая мясціны былі зноў пакінутыя.
Мезаліт
Апошні ледавік сышоў прыблізна 13-8 тыс. гадоў назад, пасля чаго на тэрыторыі Беларусі пачаўся мезаліт. Па меры таяння і адступлення ледавіка клімат рабіўся ўсё больш цёплым, тэрыторыя паступова пакрывалася лесам. Пераходзячы з месца на месца, чалавек паступова рухаўся на поўнач. Быў вынайдзены лук, які змяніў характар палявання. Пачалося інтэнсіўнае асваенне новых тэрыторый. На Беларусі вядома 120 мезалітычных стаянак трох асноўных археалагічных культур (грэнскай, свідэрскай і сожскай), а агульная колькасць насельніцтва складала каля 4,5 — 6 тыс. чалавек.
Жалезны век
Жалезны век на тэрыторыі сучаснай Беларусі пачаўся ў VIII-VII ст. да н.э. У адрозненне ад медзі, на тэрыторыі Беларусі сустракаюцца радовішчы жалеза (у выглядзе так званых «балотных руд» або «лугавых руд»). Мясцовыя майстры пачалі вырабляць жалезныя прылады працы. З дапамогай жалезных сякер чалавек паступова засвоіў новы метад земляробства — падсечна-агнявы (лядны). Дрэвы зрубалі, спальвалі і попелам угнойвалі глебу. У яе высявалі зерне і баранавалі «сукаваткай», якую рабілі з верхавіны дрэва. Некалькі гадоў атрымлівалі добрае збожжа. Калі ўраджай рэзка зніжаўся, пераходзілі на новую дзялянку. Вырошчвалі проса, пшаніцу, бабы.
Рассяленне славян
На тэрыторыю Беларусі першыя славяне прыйшлі з поўдня прыкладна ў VI—VII ст., калі ўзрост балцкіх старажытнасцяў тут дасягаў ужо двух тысячагоддзяў. Храналагічна гэта супала з пачаткам распаду агульнаславянскай мовы. Славяне былі больш развітымі чым балты, таму балты хутка славянізаваліся. Ужо да IX ст. большая частка Беларусі была славянізавана. Славянізацыя праходзіла ў асноўным мірным шлях, яле ёсць сляды і канфліктаў(на некаторых балцкіх гарадзішчах VII—VIII ст. зафіксаваны сляды пажараў). З X ст. актыўна пачалася славянізацыя Панямоння дрыгавічамі і крывічамі, але балцкае насельніцтва ў тым рэгіёне заствалася яшчэ некалькі стагоддзяў.
Утварэнне дзяржаўнасці
Розныя аўтары называюць свае даты і прычыны паходжання дзяржаўнасці на тэрыторыі Беларусі. У адпаведнасці з нарманскай тэорыяй, якая доўгі час панавала ў дарэвалюцыйнай гістарычнай навуцы, першыя дзяржавы ва Усходняй Еўропе былі ўтвораны замежнымі князямі-варагамі ў IX ст. Аднак гэта тэорыя аспрэчвалася многімі вучонымі. Першым антынарманістам быў Міхаіл Ламаносаў, які звяртаў увагу на тое, што запрошаныя ў Расію нямецкія вучоныя ў значнай ступені прыдумалі гэту тэорыю. У савецкі перыяд нарманскую тэорыю крытыкавалі С. У. Юшкоў, Б. Д. Грэкаў, Б. А. Рыбакоў і іншыя. Так, па меркаванні Б. А. Рыбакова, дзяржаўнасць у славян узнікла на мяжы старой і новай эры. Ён адзначаў, што археалагічныя крыніцы сведчаць аб значным эканамічным развіцці ўсходнеславянскага грамадства ўжо ў V—III ст да н.э., які ў гэты перыяд дайшоў «да ўзроўню дзяржаўнасці», аднак быў прыпынены сармацкім нашэсцем у II ст. да н.э. Згодна старажытнаскандынаўскім сагам ужо ў V—VI стст. існаваў Полацк(Палціск) у якім кіравалі мясцовыя князі. Гэта пацвярджаецца і археалагічнымі данымі, згодна з якімі Полацкае гарадзішча існавала задоўга да першай летапіснай згадкі Полацка ў 862 годзе. Магчыма ў той час Полацк быў цэнтрам протадзяржаўнага ўтварэння-Княжання крывічоў. Такое ж протадзяржаўнае ўтварэнне магло існаваць і ў Дрыгавічоў. Пра далетапісную гісторыя славян на Беларусі амаль нічога невядома. Першыя летапісныя згадкі пра насельніцтва Беларусі пачынаюца ў IX ст. У IX ст. пачынаюць утварацца першыя дзяржаўныя ўтварэнні — княствы, з адпаведнымі цэнтрамі — гарадамі. У крывічоў вылучыўся Полацк і Смаленск, у дрыгавічоў — Тураў. Згодна старажытнарускім летапісам старажытныя беларускія княствы(Полацкае, Тураўскае, Смаленскае і інш.) да сяр. X ст. уваходзілі ў склад або былі ў залежнасці ад Кіеўскай Русі. Гэта пацвярджаецца ўдзелам славянскіх плямёнаў Беларусі ў ваенных паходах Кіеўскай Русі. Але пачынаючы з сяр. X ст., беларускія землі часткова становяцца незалежнымі — у Полацку валадарыць Рагвалод, а ў Тураве — магчыма, яго сваяк Тур).
Ёсць думка, што на Русі было дзве скандынаўскія дынастыі — Рурыкавічы і Рагвалодавічы , пры тым, што па мячы пазнейшыя Рагвалодавічы толькі галіна Рурыкавічаў. Паводле Адольфа Стэндэр-Пэтэрсана, на Русі было дзве скандынаўска-славянскіх дзяржавы — Наўгародска-Кіеўская і Полацкая, ён спасылаецца на сведчанне Аповесці мінулых часоў пра княжанне Рагвалода ў Полацку і яго скандынаўскае імя. Паводле Амяльяна Прыцака, полацкая дынастыя была адзінай са старажытных скандынаўскіх дынастый, якая здолела захавацца ў барацьбе з Рурыкавічамі.
Полацкае княства
Пасля таго, як у Полацку пачаў княжыць Ізяслаў, сын Уладзіміра і Рагнеды, унук Рагвалода, княства аднавіла сваю незалежнасць. Знаходзячыся на ажыўленым гандлёвым шляху, Полацкае княства скора ператварылася ў адно з вялікіх і моцных, а Полацк стаў буйным палітычным і гандлёва-рамесным цэнтрам, утварылася Полацкая епархія. Пачынаючы з Брачыслава Ізяславіча, сына Ізяслава, Полацкае княства пачало праводзіць актыўную знешнюю палітыку. Брачыслаў рабіў паходы ў Прыбалтыку. З Брачыслава пачынаюцца і канфлікты Полацкага княства з Кіеўскай Руссю. Пасля бітвы на Судоме, якая адбылася ў 1021 годзе паміж войскам Яраслава Уладзіміравіча і войскам Брачыслава Ізяславіча, была заключана мірная дамова, якая фактычна стала пацвярджэннем незалежнасці Полацка. Найбольшага росквіту Полацкае княства дасягнула ў XI—XII стст. пры княжанні тут Усяслава Брачыславіча (1044—1101) і Барыса Усяславіча (1101—1128). Аднак у гэты час яно раздрабілася на ўдзелы — Менскі (кан. XI — пач. XII ст.), Віцебскі (пач. XII ст.), Друцкі, Лагожскі (Лагойск, другая пал. XII ст.).
Тураўскае княства
Тураўскае княства — найбуйнейшае пасля Кіева, Ноўгарада і Полацка, займала вялікую тэрыторыю ў басейне ракі Прыпяць, знаходзілася ў залежнасці ад Кіева, звычайна вялікія князі кіеўскія давалі Тураў сваім трэцім сынам. 3 другой палавіны XII ст. Тураўскае княства набыло незалежнасць ад Кіеўскага княства і скора раздрабілася на ўдзелы, якія трапілі ў кола інтарэсаў галіцка-валынскіх князёў: Пінскае, Клецкае, Слуцкае, Дубровіцкае, Сцяпанскае княствы. У XIII ст. у залежнасці ад Турава-Пінскага княства былі такія княствы, як Капыльскае, Брагінскае, Клецкае, Нясвіжскае, Мазырскае, Рэчыцкае.
Каб вызваліцца з-пад улады Данілы Раманавіча Галіцкага, турава-пінскія князі ішлі на саюз нават з паганскай Літвой, якая хутка ўмацоўвалася ў Панямонні.
Смаленскае княства
Смаленскае княства — адно з найбуйнейшых княстваў Русі. Палітычнае адасабленне Смаленска пачалося ў XI ст., але да пачатку XII ст. ён заставаўся кіеўскай воласцю. У 1120-я г. тут усталявалася самастойная дынастыя на чале з Расціславам Мсціславічам (1125—1159 гг.). Смаленская зямля вылучылася ў асобную дзяржаву-княства. Пры Расціславе Мсціславічу, Смаленскае княства дасягала найбольшых памераў. У 1136 г. у княстве арганізавана самастойная епархія.
У другой палове XII ст., удала выкарыстоўваючы ўнутраны разлад у суседніх княствах, Смаленск пашырыў свой уплыў на Полацкую і Ноўгародскую землі і за іх кошт павялічыў уласную тэрыторыю. На захадзе ва ўладанні Смаленскага княства увайшлі Крычаў, Прапошаск і Мсціслаў (у 1180 г. вылучыўся ва ўдзельнае Мсціслаўскае княства), а з 1116 г. — і адабраныя ў князя менскага Глеба Усяславіча Копысь і Орша. Смаленскі князь Давыд Расціславіч даволі ўмела выкарыстоўваў упартую барацьбу Полацкага і Менскага княстваў, што дазволіла яму ўмяшацца ва ўнутраныя справы ўдзельных княстваў. Часова ў залежнасць ад Смаленска трапілі Віцебск (з 1165 па 1195 гг.) і Друцк. Толькі пасля страты Друцка і Віцебска, у выніку ваеннага канфлікта, смаленскія князі перасталі прэтэндаваць на ўсходнія тэрыторыі полацкіх удзельных княстваў.
Беларускае Панямонне
Лёс тэрыторый заходняй часткі Беларусі быў не менш складаным і супярэчлівым. Буйнейшым княствам тут з’яўлялася Гарадзенскае, з якога пазней вылучыліся Новагародскае, Ваўкавыскае. У сяр. XIII ст. гэтыя землі ўвайшлі ў склад Вялікага Княства Літоўскага.
Згадкі гарадоў
Першыя згадкі пра гарады Беларусі:
Вялікае Княства Літоўскае (другая палова XIII — другая палова XVIII стст.)
У пачатку XIII ст. было ўтворана Вялікае Княства Літоўскае (ВКЛ), якое ўключыла значную частку этнічных беларускіх зямель.
3 сярэдзіны XIII ст. ў дзяржаўнай пабудове зямель, адпаведных тэрыторыі сучаснай Беларусі, адбыліся кардынальныя змены. Землі Полацкага княства (на той час у яго ўваходзілі буйныя ўдзелы) былі ўключаны ў склад Вялікага Княства Літоўскага. У аснове гэтага паступовага працэсу было мноства прычын, аднак галоўныя падпарадкаваліся мэце стварэння палітычнага, ваеннага і эканамічнага саюза паміж Полацкай і Літоўскай землямі супраць крыжакоў, галіцка-валынскіх князёў, татара-манголаў. Канчаткова Полацкая зямля ўвайшла ў склад Вялікага Княства Літоўскага на правах аўтаноміі, паводле дагавора, у 1307. У 1320 туды ўвайшло Віцебскае княства.
Нагарджуна
Нагарджуна (नागार्जुन,  — «срэбраны змей»; 龍樹, Lóngshù Луншу; 龍樹, Ру:дзю; 용수, ёнгсу; тэлугу:నాగార్జునా) — індыйскі мысліцель, развіў ідэю аб «пустотнасці» дхарм; заснавальнік будыйскай школы Мадх’ямакі і вядучая постаць у будызме Махаяны. Належыць да ліку 84 махасідхаў будызму.
Гісторыя Беларусі
Вялікае Княства Літоўскае (другая палова XIII — другая палова XVIII стст.)
Пасля смерці вялікага князя Гедзіміна (1341) і адносна кароткага перыяду адасаблення некаторых тэрыторый на чале дзяржавы стаў сын Гедзіміна Альгерд (час княжання 1345—1377). Яго намаганнямі ўладанні Вялікага Княства Літоўскага пашырыліся і ўключалі Чарнігава-Северскія, Валынскія, Пераяслаўскія землі, Смаленскае княства, а таксама тэрыторыі ў басейнах Днястра, Паўднёвага Буга, паўднёвага Дняпра. Пасля перамогі войск Вялікага Княства Літоўскага на чале з князем Альгердам над войскамі Залатой Арды ў, 1363 былі поўнасцю далучаны землі паўднёва-ўсходніх раёнаў Беларусі, у тым ліку і ўладанні Тураўскага княства. У выніку ваенных дзеянняў з Маскоўскім княствам у 1368—1372 да княства былі далучаны значныя раёны на паўночным усходзе да Мажайска і Каломны.
У 1377 на княжацкі прастол узыходзіць сын Альгерда Ягайла. 3 гэтага часу пачынаецца складаны перыяд барацьбы за ўладу ў княстве паміж братам Альгерда Кейстутам, яго сынам Вітаўтам і Ягайлам. Але яна спынілася ў сувязі з узмацненнем агрэсіі Тэўтонскага ордэна. Такая ж небяспека пагражала і Польскаму каралеўству. Таму ў 1385 ў Крэўскім замку быў заключаны саюз (унія), паводле якога Ягайла быў абвешчаны польскім каралём і атрымаў новае імя Уладзіслаў I. Пасля шлюбу з польскай каралевай Ядвігай ён павінен быў далучыць да Польшчы Вялікае Княства Літоўскае і ўвесці ў ім каталіцкую рэлігію ( Крэўская унія). Гэта паслужыла пачаткам вострай унутрыдзяржаўнай барацьбы, якую ўзначаліў гродзенскі князь Вітаўт (брат Ягайлы). Ягайла і польскія магнаты вымушаны былі змяніць умовы Крэўскай уніі. 5 жніўня 1392 было заключана Востраўскае пагадненне, паводле якога за Вялікім Княствам Літоўскім захоўвалася самастойнасць (незалежны ўрад, казна, войска), а вялікім князем быў абвешчаны Вітаўт. Пагадненне таксама забараняла палякам набываць ці атрымліваць у спадчыну землі ў Вялікім Княстве Літоўскім. Вітаўт, абапіраючыся на сваіх намеснікаў, імкнуўся да поўнай незалежнасці дзяржавы. 3 гэтай мэтай ён збіраўся стаць каралём. Але ажыццявіць задумы перашкодзіла заўчасная смерць, магчыма, і забойства.
Нагарджуна
Біяграфія
Па звестках Кумараджывы (IV—V стагоддзя) Нагарджуна нарадзіўся ў брахманскай сям’і на поўдні Індыі і прайшоў поўны курс брахманісцкай адукацыі, а затым звярнуўся ў будызм сам і звярнуў мясцовага цара; па паведамленнях Сюаньцзана (VII стагоддзе), дзейнасць Нагарджуны праходзіла ў Паўночна-Усходняй Індыі.
Гісторыя Беларусі
Вялікае Княства Літоўскае (другая палова XIII — другая палова XVIII стст.)
Пасля Крэўскай уніі ВКЛ і Польшча аб’ядналіся на аснове дынастычна-персанальнай уніі пры захаванні імі пэўнай самастойнасці ва ўнутранай і знешняй палітыцы. Неаднаразовае аднаўленне і перазаключэнне ўній (у 1401, 1413, 1446, 1501) сведчыць, па-першае, аб іх нетрываласці, па-другое, аб наяўнасці ў жыцці абедзвюх дзяржаў такіх фактараў, якія падштурхоўвалі іх да збліжэння. У XV—XVI стст. вызначылася трывалая тэндэнцыя: чым больш абвастраліся адносіны Вільні з Масквой, тым больш ВКЛ схілялася да аб’яднання з Польшчай. Няўдачы ў Лівонскай вайне, захоп войскам Івана Грознага Прыбалтыкі i Полацка адсекла ўсходнюю i цэнтральную часткі Беларусі ад мора, што было цяжкім ударам па гандлі. Сілы дзяржавы былі на мяжы магчымага. Гэта вайна, як адзначалі пазней палітыкі, прыгнала ВКЛ да новай уніі з Польшчай.
Рэч Паспалітая абодвух народаў (другая палова XVII—XVIII стст.)
Новая дзяржава, створаная ў выніку падпісання Люблінскай уніі, была федэратыўным аб’яднаннем. У ім суіснавалі колішнія землі Вялікага Княства Літоўскага і Польскага каралеўства. Кардынальныя змены адбыліся пасля прыняцця Брэсцкай царкоўнай уніі (1596). Паводле яе каталіцкая і праваслаўная цэрквы на тэрыторыі Рэчы Паспалітай аб’ядноўваліся ва ўніяцкую (ад уніі Брэсцкага царкоўнага сабора). Новая царква была падпарадкавана Папу Рымскаму.
У XVII ст. адбылося інтэнсіўнае распаўсюджанне каталіцкай і ўніяцкай цэркваў па ўсёй тэрыторыі Беларусі, якія (асабліва ўніяцкая) у хуткім часе сталі дамінуючымі (пераважна для вясковага насельніцтва). Суіснаванне трох канфесій (каталіцтва, уніяцтва і праваслаўя) вызначалася не толькі канфрантацыяй або адкрытай варожасцю, але і пэўнымі рысамі спаборніцтва, імкненнем пашырыць уплыў кожнай з цэркваў на як мага большае кола жыхароў. На культурнае жыццё Беларусі ў XVII ст. значнае ўздзеянне аказала Контррэфармацыя, носьбітам якой стаў ордэн езуітаў. Дзейнасць ордэна была неадназначнай, але ў асноўным яна спрыяла бурнаму ўздыму ў той час асветніцтва, адукацыі, літаратуры, тэатра, музыкі, архітэктуры, выяўленчага мастацтва. Менавіта ў асяроддзі езуітаў разгарнулася творчасць выдатных майстроў, палемістаў, пісьменнікаў, прапаведнікаў. Рух Контррэфармацыі спрыяў уваходжанню і засваенню беларускім мастацтвам і архітэктурай стылю барока.
XVII ст. на землях Беларусі было часам няспынных ваенных дзеянняў. Асабліва значнымі былі войны паміж Расіяй і Рэччу Паспалітай у 1609—1634 і 1654—1667 за землі на паўночным усходзе і поўдні Беларусі, за тэрыторыі Украіны. Толькі перамір’е, заключанае ў Андрусаве (1667), спыніла гэта супрацьстаянне. Але ўжо ў канцы XVII ст. узрасла напружанасць паміж Рэччу Паспалітай і Швецыяй. Гэта вылілася ў Паўночную вайну 1700—1721. Рэч Паспалітая выступала ў саюзе з Расіяй, але ваенныя дзеянні адбываліся галоўным чынам на тэрыторыі Беларусі. Складаныя знешнія абставіны, няспынныя аблогі гарадоў, пажары рабілі невыносным становішча насельніцтва Беларусі, якое выступала са зброяй супраць улад ці ратавалася ўцёкамі за межы дзяржавы.
Беларусь у складзе Расійскай імперыі (канец XVIII — пачатак XX ст.)
Па выніках падзелаў Рэчы Паспалітай тэрыторыя сучаснай Беларусі ўвайшла ў склад Расійскай імперыі. У 1772 была створана Беларуская губерня, на базе якой у 1802 было створана Беларускае генерал-губернатарства з Віцебскай і Магілёўскай губерній, якое праіснавала да 1856. У тым жа 1802 з Літоўскай і Мінскай губерній было створана Літоўскае генерал-губернатарства, якое праіснавала да 1812. Насельніцтва Беларусі на пачатак XIX ст. складала прыкладна 3,3 млн чалавек.
Уключэнне Беларусі ў моцны расійскі рынак спрыяла ажыўленню вытворчасці, развіццю прамысловасці і гандлю, сельскай гаспадаркі. Разам з тым у XIX ст. пачаўся перыяд гвалтоўнай русіфікацыі, ушчамлення ў правах насельніцтва каталіцкага і ўніяцкага веравызнання.
Інтэрвенцыя Германіі
Урады ЗША і краін Антанты афіцына прызналі неабходнасць ліквідацыі маладой савецкай дзяржавы. На канферэнцыі краін Антанты, якая адбылася 30 лістапада 1917 года ў Парыжы, французскі маршал Фердынанд Фош прапанаваў праграму ўзброеннага звяржэння савецкай улады. У гэтых мэтах было вырашана аказаць дапамогу ўнутраным антысавецкім сілам, а затым пачаць ваенную інтэрвенцыю пад прыкрыццём неабходнасці аднаўлення антыгерманскага фронту на Усходзе. ЗША і краіны Антанты пагадзіліся пачаць перамовы з Германскай імперыяй аб прыцягненні яе да барацьбы супраць савецкай Расіі. Яны пагадзіліся зрабіць Германіі ўступку на Захадзе, каб даць ёй свабоду дзеяння на Усходзе.
Урадавыя колы Германскай імперыі з задавальненным успрынялі такі крок ЗША і краін Антанты. Пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі германскія правячыя колы вызначылі новыя палітычныя і вайсковыя мэты. Адначасова з анексіянісцкай палітыкай яны ставілі задачу ліквідацыі савецкай улады і прадухілення ўплыву рэвалюцыі на Германскую імперыю. Разглядаючы перамогу савецкай улады як небяспеку для Германскай імперыі, генерал Э. фон Людэндорф лічыў неабходным неадкладна «знішчыць савецкую Расію». Лідар кансерватыўнай фракцыі ў рэйхстагу К. фон Вестарп заявіў, што палітыка Германіі павінна зыходзіць выключна з жыццёвых інтарэсаў імперыі і яна абавязана замацаваць за ёю «ўсё, што заваяваў меч».
Германская імперыя пагадзілася быь галоўнай ударнай сілай антысавецкай інтэрвенцыі. Фельдмаршал П. фон Гіндэнбург заклікаў «дзейнічаць хутка і неадкладна. Барацьба на захадзе працягнецца доўга. Мы павінны выслабіць усе сілы. Таму мы павінны разбіць русскіх…». Дэлегацыя Германскай імперыі на перамовах у Брэст-Літоўску ўсё больш узмацняла свае патрабаванні. 5 студзеня 1918 года яна запатрабавала аддзяліць ад савецкай Расіі тэрыторыі ў больш чым 150 тыс. км².
Экспансія
Германская інтэрвенцыя ўяўляла сур’ёзную пагрозу не толькі новаму ладу, але і існаванню самой дзяржавы. 21 лютага 1918 года, у дзень, калі быў захоплены Мінск, У. Ленін ад імя СНК РСФСР звярнуўся да працоўных з заклікам: «Сацыялістычная Айчына ў небяспецы», у якім раскрывалася ўся глыбіня пагрозы, што навісла над Рэспублікай Саветаў, фармуляваўся канкрэтны план барацьбы з агрэсарам.
На цэнтральным напрамку супраць германскай арміі выступілі Віцебскі, Аршанскі і Магілёўскі рэвалюцыйныя атрады, 2-я рэвалюцыйная армія пал камандаваннем Р. Берзіна. Рэвалюцыйныя часці і атрады, якія фарміраваліся, займалі пазіцыі каля Полацка, Барысава, Бабруйска, Жлобіна, Калінкавіч. У тыле нямецкіх войскаў пачалі дзейнічаць першыя рэвалюцыйныя партызанскія атрады. Не сустрэўшы сур’ёзнага супраціву, нямецкая армія за тыдзень, выкарыстоўваючы жалезныя дарогі, прасунулася на больш чым 240 км. Да пачатку сакавіка 1918 года наступленне нямецкай арміі на тэрыторыі Беларусі было затрымана рэвалюцыйнымі войскамі на лініі Орша — Магілёў — Гомель. У сваім дзённіку генерал Хофман 22 лютага пісаў: ''«Гэта самая смешная вайна, якую я калі-небудзь ведаў. Мы змяшчам жменьку пяхоты з кулямётамі і адным пісталетам у цягнік і адпраўляем іх на наступную станцыю; яны бяруць яе, бяруць у палон бальшавікоў, збіраюць яшчэ групу войскаў і гэтак далей»''. У такіх умовах урад Савецкай Расіі вымушана пайшоў на заключэнне мірнага дагавору з Германіяй. 3 сакавіка 1918 г. савецкая дэлегацыя падпісала Брэсцкі мір. Для аховы заходніх граніц Вышэйшы ваенны савет стварыў загараджальны ўчастак «завесы» у які ўвайшлі Віцебскі, Аршанскі, Смаленскі атрады, Раслаўльская і Бранская групы рэвалюцыйных атрадаў.
Пад нямецкай уладай
Згодна з умовамі дагавора, пад германскай акупацыяй апынулася большая частка тэрыторыі Беларусі. Згодна з умовамі Брэсцкага міру, неакупіраванымі засталіся толькі 6 паветаў: Клімавіцкі, Мсціслаўскі, Чавускі, Чэрыкаўскі, Віцебскі, Гарадоцкі і частка Горацкага, Магілёўскага, Аршанскага, Быхаўскага, Гомельскага, Рагачоўскага, Лепельскага і Сенненскага паветаў Віцебскай і Магілёўскай губерняў. Пазней Гомельскі, Рэчыцкі, Мазырскі і Пінскі паветы па загаду нямецкіх акупацыйных улад далучылі да гетманскай Украіны.
У афіцыйных зваротах і загадах германскія ўлады неаднаразова нагадвалі аб сваёй «вызваленчай місіі». Акупацыйныя ўлады адмянілі дэкрэты савецкай улады. Загадам міністра земляробства Германскай імперыі ад 8 чэрвеня 1918 года аднаўлялася памешчыцкая ўласнасць. Памешчыкам вярталіся землі, якія належалі ім раней, а таксама інвентар, маёнткі, лясныя ўгоддзі. Каб вярнуць свае былыя маёнткі і маёмасць, памешчыкі нярэдка прыбягалі да кантрыбуцый. У раёне Полацка за вырубку памешчыцкага лесу сялян абавязалі плаціць па 6 руб. за кубічны сажань. У в. Юравічы Рэчыцкага павета былы ўпраўляючы памешчыцкім маёнткам Краснаполле пачаў спаганяць з сялян кантрыбуцыю за сена, якое яны сабралі летам 1917 г. Сялянам вёсак Юравічы і Краснаполле трэба было заплаціць агульную суму 68 тыс. руб.
Былі зачынены многія прадпрыемствы прамысловасці, а абсталяванне і сыравіну вывезлі ў Германію. Толькі ў Мінску імі былі закрыты лесапільны, скураны, дрожджавы заводы, тытунёвыя фабрыкі, розныя майстэрні.
На гэтай глебе паміж акупацыйнымі ўладамі і органамі мясцовага самакіравання часта ўзнікалі непаразуменні. Эсэры і меншавікі, якія стаялі на чале мясцовага самакіравання, патрабавалі ад акупацыйных улад захавання «дэмакратыі» і «свабоды». У адказ, доўга не разважаючы, акупацыйныя ўлады іх проста замянілі на былых членаў Саюза зямельных уласнікаў і іншых ранейшых прадстаўнікоў улады. 3 мэтай мець пэўную апору германская акупацыйныя адміністрацыя садзейнічала аднаўленню кадэцкай партыі, Саюза зямельных уласнікаў, клерыкальных арганізацый. Пэўная іх частка, заахвочаная акупацыйнымі ўладамі, дамагалася чысткі мясцовага самакіравання. Эсэраўская газета «Дело труда» 9 сакавіка 1918 г. пісала, што цэнзавыя элементы, карыстаючыся падтрымкай акупацыйнай адміністрацыі, рыхтуюцца «зрабіць напад на самае каштоўнае заваяванне рускай рэвалюцыі — дэмакратычнае самакіраванне».
У сакавіку 1918 года германскія акупацыйныя ўлады правялі чыстку міліцыі. 3 яе радоў у першую чаргу выганяліся тыя, хто падазраваўся ў сувязях з бальшавікамі. У многіх гарадах міліцыю зусім ліквідавалі або замянілі земскай вартай і ўраднікамі. У чэрвені 1918 года разагнаную Мінскую гарадскую думу замянілі магістратам, у склад якога ўключылі ў асноўным лаяльных да нямецкіх улад прадстаўнікоў буржуазіі і памешчыкаў. У сельскай мясцовасці земскія ўправы замяняліся валаснымі старшынямі і паліцыяй.
У некаторых месцах ствараліся ўстановы па германскаму ўзору — крайсландтагі (акруговыя саветы). У іх склад падбіраліся пераважна прадстаўнікі буржуазных партый, былыя манархісты, заможныя сяляне. Яны ж занялі вядучыя пазіцыі ў створанай судовай сістэме. У склад павятовага суда ўваходзілі толькі прадстаўнікі буржуазіі і памешчыкаў. Германскі начальнік павета з’яўляўся вышэйшай судовай інстанцыяй у гэтай адміністрацыйнай адзінцы, яму належала права зацвярджаць рашэнні валасных і павятовых судоў. У такіх органах самакіравання нямецкая адміністрацыя бачыла трывалую апору створанага ёю рэжыму.
Імперская палітыка кайзераўскай Германіі, што праводзілася на акупіраваных тэрыторыях, фарміравалася ў Берліне. У адзін з майскіх дзён 1918 г. у адбылася сакрэтная нарада прадстаўнікоў міністэрства замежных спраў, міністэрства фінансаў, Імперскага банка і вярхоўнага галоўнакамандуючага з удзелам кіраўнікоў «Дрэздэн банк», «Дойчэ банк», канцэрнаў Сіменса, Крупа і «Феніксшталь». На нарадзе было разгледжана пытанне аб распрацоўцы шырокага плана забеспячэння Германскай імперыі свайго пануючага становішча на тэрыторыі былой Расійскай імперыі. Нарада прызнала неабходным у першую чаргу забяспечыць германскі ўплыў на буйных транспартных прадпрыемствах (чыгуначныя дарогі, асабліва буйныя веткі на ўсходнім напрамку і рачныя шляхі).
На момант Лютаўскай рэвалюцыі тэрыторыя сучаснай Беларусі была падзелена лініяй расійска-германскага фронту на ўсходнюю (да 75 % сучаснай тэрыторыі) і заходнюю часткі. На ўсходняй частцы тэрыторыі пасля Лютаўскай рэвалюцыі і адрачэння Мікалая II дзейнасць старога дзяржаўнага апарату была паралізавана, як і паўсюль у Расійскай імперыі. Пачалася палітызацыя, стыхійная дэмакратызацыя і анархізацыя жыцця.
Незалежніцкія настроі ў беларускім руху 1917 — пачатку 1918 гг. былі ў значнай ступені выкліканы палітыкай Часовага ўрада Расіі, які не хацеў лічыцца з патрабаваннямі беларускіх арганізацый аб наданні Беларусі статуса аўтаноміі ў складзе Расійскай дэмакратычнай федэратыўнай рэспублікі, а таксама палітыкай Савета Народных Камісараў Расіі, які вёў перагаворы з Германіяй аб лёсе Беларусі без удзелу ў іх прадстаўнікоў беларускага народа. Незалежніцкія тэндэнцыі ўзмацніліся пасля разгону Усебеларускага з’езду і пасля таго, як 3-і Усерасійскі з’езд Саветаў (студзень 1918 г.) ухваліў гэты разгон.
25 сакавіка 1918 г. Выканаўчы камітэт Рады Усебеларускага з’езда абвясціў Беларускую Народную Рэспубліку (БНР).
Уздым нацыянальна-вызваленчага руху на Беларусі, абвяшчэнне БНР і дзейнасць яе кіруючых органаў падштурхнулі бальшавіцкі ўрад у Маскве да фармальнага прызнання права беларускага народа на самавызначэнне і нацыянальную дзяржаўнасць. Пасля ліквідацыі войскамі Чырвонай Арміі БНР у снежні 1918 ЦК РКП(б) прыняў рашэнне аб стварэнні беларускай савецкай рэспублікі. 30-31 снежня 6-я Паўночна-Заходняя канферэнцыя РКП(б) (гл. I з’езд КП(б)Б), якая адбылася ў Смаленску, прыняла рэзалюцыю пра абвяшчэнне самастойнай Савецкай Рэспублікі Беларусь. У склад гэтага ўтварэння ўвайшлі Віцебская, Гродзенская, Магілёўская, Мінская губерні, заходнія паветы Смаленскай, беларускія паветы Віленскай, Ковенскай і Чарнігаўскай губерняў. Сфарміраваны Часовы рабоча-сялянскі савецкі ўрад Беларусі (старшыня З. Жылуновіч), маніфестам якога 1 студзеня 1919 Беларусь абвешчана Сацыялістычнай Савецкай Рэспублікай, а Рада і ўрад БНР аб’яўлены па-за законам. Такім чынам, партыйная канферэнцыя ўзяла на сябе функцыі ўстаноўчага сходу і парламента Беларусі.
Існаванню беларускай дзяржаўнасці працівіліся прыхільнікі ідэі ўнітарнай камуністычнай дзяржавы, як у Маскве, так і на месцах.
На Першым Усебеларускім з’ездзе Саветаў, які адбыўся ў Мінску 2-3 лютага 1919, была прынята Канстытуцыя ССРБ, выбраны Цэнтральны выканаўчы камітэт БССР, з’езд пацвердзіў адрыў ад ССРБ тэрыторый Смаленскай, Магілёўкай і Віцебскай губерняў, якія перайшлі ў склад РСФСР. Старшыня ВЦВК Я. Свярдлоў, што прыбыў на з’езд, патрабаваў аб’яднання Беларусі з савецкім урадам Паўднёвай Літвы, каб «засцерагчы гэтыя рэспублікі ад небяспекі праяўлення ў іх нацыяналістычных імкненняў». Усебеларускі з’езд Саветаў прыняў і гэта патрабаванне.
27 лютага 1919 на аб’яднаным пасяджэнні ЦВК Літоўскай ССР і ЦВК БССР у Вільні было аформлена стварэнне Літоўска-Беларускай Савецкай Сацыялітычнай Рэспублікі (Літбел) у складзе Мінскай і Віцебскай губерняў. Фактычна ССРБ — БССР перастала існаваць.
Услед за наступленнем Польшчы ў 1919 і польска-савецкай вайной у 1920 Беларусь была ізноў падзеленая паводле Рыжскага мірнага дагавора (18.3.1921). Каля 100 тыс. км² тэрыторыі Беларусі адышло да Польшчы, на астатняй тэрыторыі (107 тыс. км²), дзе пражывала каля 5 млн беларусаў, была абвешчана Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка (БССР), якая ў 1922 увайшла ў СССР.
Рэспубліка Сярэдняя Літва (1920—1922)
Базіруючыся ў гістарычнай сталіцы Вялікага Кнства Літоўскага, Вільне (Vilnius, Wilno), дзяржава напрацягу 18 месяцаў была буфернай зонай паміж Польшчай, ад якой залежыла ды Летувай, якая сцвяржала свае правы на гэтую тэрыторыю.
Пасля некаторых затрымак связаных з пратэстам Лігі Нацый якая планавала ўвод міжнародных войск, 8 студзеня 1922 адбыліся выбары ў Сойм і тэрыторыя рэспублікі была анесавана Польшчай. Люцыян Жалігоўскі пазней у сваіх мемуарах выдадзеных у Лондане ў 1943 годзе асудзіў палітыку анэксіі, палітыку закрыцця беларускіх школаў ды адмаўлення ад канфедэратыўных планаў маршалка Пілсудскага польскім «саюзнікам».
Таксама генерал захапляўся ідэямі пан-славізму:
Заходняя Беларусь у складзе Польшчы (1921—1939 гг.)
Заходняя Беларусь адышла да Другой Рэчы Паспалітай паводле Рыжскага мірнага дагавора паміж Другой Рэччу Паспалітай з аднаго боку і Расіяй і Украінай з другога. Сучасныя Брэсцкая, Гродзенская, часткі Мінскай і Віцебскай абласцей знаходзіліся ў складзе Другой Рэчы Паспалітай да 17 верасня 1939 года.
БССР у міжваенны перыяд (1921 — верасень 1939 гг.)
У канцы 1920-х праводзіўся курс саветызацыі Беларусі, індустрыялізацыя і калектывізацыя ў 1930-я адарвалі ад зямлі сотні тысяч беларусаў, якія перасяліліся ў гарады Беларусі і на ўсход СССР.
Беларусь у гады Другой сусветнай вайны (верасень 1939—1945 гг.)
Другая сусветная вайна (1939—1945) пачалася для Беларусі 1 верасня 1939, калі нямецкія войскі атакавалі Другую Рэч Паспалітую (гл. Польская абарончая вайна 1939), у склад якой уваходзіла Заходняя Беларусь. Беларусы з першага дня вайны прынялі ўдзел у змаганні — у радах арміі Другой Рэчы Паспалітай.
17 верасня 1939 ва ўсходнюю частку Польшчы былі ўведзены войскі СССР. Згодна з Пактам Молатава-Рыбентропа Заходняя Беларусь была ўключана ў склад СССР і далучана да БССР. : Уз’яднанне Заходняй Беларусі з БССР.
22 чэрвеня 1941 пачалася вайна паміж Германіяй і СССР. Нямецкія войскі менш чым праз тыдзень баёў дайшлі да Мінска і ўзялі яго. : Абарончая аперацыя на Беларусі, 1941.
У выніку вайны і акупацыі Беларусь панесла вялікія страты, амаль усё гарады былі зруйнаваны, прамысловыя прадпрыемствы разбураныя, загінула 2,225 млн жыхароў краіны.
БССР у 1945 — пачатку 1990-х гг
Пасля заканчэння вайны на тэрыторыі Беларусі яшчэ некалькі гадоў дзейнічалі асобныя антысавецкія ўзброеныя групы, якія праводзілі дыверсіі і тэрарыстычныя акты Некаторыя з гэтых груп мелі сувязі з заходнімі спецслужбамі. Супраць антысавецкіх фарміраванняў атрады НКУС праводзілі баявыя аперацыі (гл. Беларуская вызваленчая армія).
У 1950 г. колькасць беларусаў у гарадах Беларусі перавысіла ўдзельную вагу іншых этнічных груп (рускіх, палякаў і яўрэяў). Хрушчоўская «адліга» была для Беларусі супярэчлівым перыядам — з аднаго боку, тысячы палітвязняў, у т. л. і вядомыя прадстаўнікі беларускай культуры, вярталіся з лагераў, але адначасова ўзмацняўся прэсінг на беларускае нацыянальнае жыццё, паступова ліквідавалася беларуская школа. Актыўна праводзілася палітыка русіфікацыі, якая трохі пазней, у 1959 г., была абвешчаная М. Хрушчовым падчас яго візіту ў Мінск праграмнай лініяй КПСС. Але грамадская атмасфера пасля XX з’езду КПСС спрыяла фарміраванню меркавання, што адкрытымі і публічнымі зваротамі можна дасягнуць пэўных змен. Да 1970-х рэспубліка ператварылася ў развіты эканамічны раён СССР. Па меры ўрбанізацыі і росту прамысловасці ўзмацніўся працэс асіміляцыі беларусаў. Дзяржаўная палітыка асветы і адукацыі спрыяла гэтаму працэсу, т.к. тыражы рускамоўных выданняў узрасталі, а ў пераважнай большасці школ руская мова стаў асноўнай мовай навучання.
15 снежня 1986 г. група творчай інтэлігенцыі Беларусі (28 чал., у т.л. В. Быкаў, Н. Гілевіч, Р. Барадулін) накіравала на імя Генеральнага сакратара ЦК КПСС М. Гарбачова пісьмо з прапановамі па паляпшэнні становішча нацыянальнай мовы ў рэспубліцы. У чэрвені 1987 прадстаўнікі беларускай інтэлігенцыі (134 чал.) накіравалі Гарбачову новы ліст пра сітуацыю з беларускай мовай і культурай. Пытанні нацыянальнага адраджэння набывалі палітычнае значэнне ў дзейнасці Беларускага народнага фронту «Адраджэньне» (БНФ), Таварыства беларускай мовы іншых арганізацый і аб’яднанняў.