cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Эдгар Савісаар
Біяграфія
З 1980 па 1988 год працаваў у дзяржаўных установах, якія займаліся эканамічным планаваннем. У 1987 годзе быў адным з аўтараў эканамічнай праграмы па пераводзе Эстоніі на поўны гаспадарчы разлік. У 1988—1989 гадах быў навуковым кансультантам фірмы «Майнор».
Узначальваў разам з Мар’ю Лаўрысцін Народны Фронт Эстоніі і з 1990 года ўдзельнічаў у рабоце Кангрэса Эстоніі.
У 1989 годзе стаў намеснікам Старшыні Савета Міністраў Эстонскай ССР і кіраўніком Камітэта дзяржаўнага планавання. 3 красавіка 1990 года быў прызначаны Старшынёй Савета Міністраў Эстонскай ССР. Стаў першым прэм’ер-міністрам пасля прыняцця 20 жніўня 1991 года Дэкларацыі аб аднаўленні незалежнасці Эстонскай Рэспублікі. Яго ўрад заставаўся ва ўладзе да 29 студзеня 1992 года, калі ён быў вымушаны сысці ў адстаўку з-за цяжкага становішча ў эканоміцы.
З 1992 па 1995 гады Эдгар Савісаар быў віцэ-спікерам Рыйгікогу. У перыяд 17 красавіка па 6 лістапада 1995 года быў Міністрам унутраных спраў. У 1996 годзе прыняў удзел у муніцыпальных выбарах і стаў старшынёй гарадскога сходу Таліна. З 2001 года па 14 кастрычніка 2004 года быў мэрам Таліна. З 11 красавіка 2005 года па 5 красавіка 2007 года быў міністрам эканомікі і камунікацый у кааліцыйным урадзе прэм’ер-міністра Андруса Ансіпа. З 5 красавіка 2007 года стаў зноў мэрам Таліна.
На выбарах у Гарадскі сход Таліна, якія прайшлі 18 кстрычніка 2009 г, за Цэнтрысцкую партыю і персанальна за Эдгара Савісаара прагаласавала рэкордная колькасць выбаршчыкаў, у выніку чаго ён захаваў за сабой пасаду мэра горада.
На парламенцкіх выбарах 2011 года Эдгару Савісаару ўдалося набраць рэкордную персанальную колькасць галасоў — 23 000. Ад пасады дэпутата Рыйгікогу Савісаар адмовіўся.
Памёр 29 снежня 2022 года ў Таліне.
Руны
Ру́ны — пісьменнасць старажытных германцаў. Ужывалася з I—II па XII стагоддзе на тэрыторыі сучасных Даніі, Швецыі і Нарвегіі, па X—XIII стагоддзе ў Ісландыі і Грэнландыі, а ў шведскай правінцыі Даларна аж да XIX стагоддзя.
Футарк і тэрміны
Старажытнаскандынаўскае і англасаксонскае run, старажытнаісландскае runar і старажытнанямецкае runa звязаны з германскім коранем ru і гоцкім runa, якія азначаюць «тайна», а таксама старажытнанямецкім runen (суч. raunen), якія азначаюць «таямніча шаптаць». Такая назва, мабыць, абумоўлена тым, што старажытныя германцы прыпісвалі рунам нейкія містычныя ўласцівасці.
Галоўнай адметнасцю рунічнага алфавіта з'яўляецца парадак літар, умоўна яго завуць футарк (fuþark) — па першых шасці літарах. Такі алфавітны парадак не сустракаўся больш ні ў адной пісьменнасці. Алфавіт падзяляўся на тры роды (Ættir — этыр, Ætt — ат), па 8 рун у кожным. У першы этыр уваходзілі руны f, u, þ, a, r, k, g, w. У другі — h, n, i, j, é (ih-wh), p, R (z), s. У трэці этыр уваходзілі руны t, b, e, m, l, ŋ, d, o.
Кожная руна мела сваю назву. Першапачатковыя назвы рун не захаваліся, але вось іх меркаваныя назвы, адноўленыя з назваў рун у пазнейшых алфавітах :
Кірунак пісьма — злева направа, але ў ранніх надпісах сустракаецца бустрафедон. Так, на дзідзе з Ковеля надпіс чытаецца справа налева, прычым самі руны таксама павернутыя ў адваротны бок, як паўночнаэтрускія літары і грэчаскія літары ў ранніх помніках старажытнагрэчаскай пісьменнасці. Словы падзяляліся з дапамогай кропкі, двукроп'я ці крыжа.
Сімвалы
На рунічных камянях сустракаюцца розныя сімвалы: формы свастык, чатырохсегментныя сімвалы, трыкветры, трыскеліёны, пентаграмы, спіралі. Значна разнастайней былі сімвалы на брактэатах: на іх сустракаліся таксама арнаменты з трох і больш кропак, трохвугольнікі, кружкі, T-падобныя, S-падобныя, I-падобныя сімвалы, зігзагі.
Рунічныя помнікі
Усяго знойдзены каля 5000 рунічных надпісаў, з іх 3000 — у Швецыі. Найбольш старажытныя помнікі рунічнага пісьма выяўлены ў Даніі, усяго там былі знойдзены каля 500 рунічных надпісаў. Каля 600 рунічных надпісаў знойдзены ў Нарвегіі, каля 140 — на Брытанскіх астравах, каля 60 — у Грэнландыі, каля 70 — у Ісландыі. Некалькі надпісаў былі знойдзены ў Расіі, Латвіі, Украіне, Германіі, Аўстрыі. Таксама рунічныя надпісы былі выяўлены ва Францыі, Грэцыі, Румыніі, Турцыі, Нідэрландах. Буйны збор рунічных камянёў знаходзіцца ў калекцыі ўніверсітэта Упсалы. У сучасным Стакгольме ў раёне Гамластан на рагу спуска Кэкбрынкен у цокаль жылога дома ўманціраваны старажытны камень з добра захаванай вяззю рунічных надпісаў.
Вялікая колькасць рунічных надпісаў высечана на камянях, таксама вядомыя брактэаты, якія ўяўляюць сабой круглыя залатыя пласцінкі, якія першапачаткова імітавалі рымскія медальёны. Вядомыя некалькі рунічных рукапісаў — «Codex Runicus», «Fasti Danici», «Cotton Domitian», «Codex Salisburgensis, 140». Вельмі цікавыя рунічныя надпісы ў Сафійскім саборы ў Канстанцінопалі, а таксама мармуровы леў з афінскага порта Пірэй, плячо якога пакрыта рунічнымі надпісамі. У 1687 годзе скульптура была прывезена ў Венецыю ў якасці трафея. У Кенсінгтоне ў штаце Мінесота (ЗША) у 1898 годзе быў знойдзены рунічны камень, аднак пытанне пра яго сапраўднасць застаецца адкрытым.
Рунічныя надпісы выразаліся ці высякаліся на метале, дрэве, камені — у старажытных германцаў мастацтва разьбы па дрэве знаходзілася на высокім узроўні. Рунічныя надпісы былі самага разнастайнага зместу: сустракаліся розныя магічныя надпісы і звароты да багоў, але з большага рунамі пісаліся мемарыяльныя надпісы. Яркім прыкладам таму можа паслужыць рунічны камень з Рока, які ўсхваляе караля Т'ёрдыка, што жыў у VI стагоддзі, аднак першыя радкі гэтага надпісу абвяшчаюць «Пра Вемуда кажуць гэтыя руны. Варын склаў іх у гонар загінулага сына», што можа казаць пра памінальнае значэнне каменя.
Грэка-лацінская версія
Па праблеме паходжання рун маецца вялікая колькасць гіпотэз. Форма рун, падоўжаная і калючая, наштурхнула Ісака Тэйлара на думку, што руны паходзяць ад грэчаскага алфавіта, які ўжываўся ў VI ст. да н.э. на беразе Чорнага мора. Ролю стваральнікаў Тэйлар прыпісваў готам, якія ў тую эпоху нібы засялялі ўсходнюю частку Еўропы (сучаснай Расіі), хоць на самай справе готы мігравалі ў Паўночнае Прычарнамор'е на 900 гадоў пазней. Шэраг іншых вучоных бачыць продка рунічнай пісьменнасці ў грэчаскім скорапісе апошніх стагоддзяў да нашай эры.
Людвіг Франц Адальберт Вімер прапанаваў тэорыю пра паходжанне рун з лацінскага пісьма канца II ст. н. э. Лацінскай тэорыі прытрымваецца і Сігурд Агрэл, мяркуючы, што дата ўзнікнення рун — I стагоддзе. Па здагадцы Ота фон Фрызена руны былі вынайдзены готамі ў II—III стст. н. э. на аснове грэчаскага і лацінскага алфавітаў.
Брэдсдарф лічыў, што руны паходзяць ад гоцкай пісьменнасці. Гэта версія адхіляецца іншымі даследчыкамі, бо найбольш старажытныя рунічныя надпісы дакладна датуюцца не пазней чым III стагоддзем, тады як гоцкая пісьменнасць была вынайдзена толькі ў IV стагоддзі.
Паўночнаэтруская версія
Гэту версію падтрымлівае большасць вучоных. Ёсць тэорыя пра змяшанае паходжанне рун з паўночнаэтрускага і агамічнага алфавітаў (яе прапанаваў Хамерстрэм), а таксама, па здагадцы Файста, акрамя гэтых дзвюх пісьменнасцей, на руны магла аказаць уплыў лацініца.
Семіцкая версія
У 1930—1940-х гадах у Германіі распрацоўвалася тэорыя Urrunen, паводле якой руны паходзілі ад нейкіх прарун, ад якіх пайшлі ў тым ліку паўночнасеміцкі алфавіт, а такім чынам, і ўсе алфавітныя пісьменнасці свету. Гэта тэорыя распрацоўвалася выключна з мэтай «германізацыі» алфавіта і не заслугоўвае даверу. Дагэтуль дакладна невядома, з якой мэтай ствараліся руны: ці былі гэта знакі для варажбы, або ж руны першапачаткова задумваліся як пісьменнасць.
Нетрадыцыйныя версіі
Сігурд Агрэл, шведскі прафесар Лундскага ўніверсітэта, у 1932 годзе прапанаваў эзатэрычную тэорыю, паводле якой руна f была апошняй, а не першай у рунічным алфавіце. Ён лічыў, што, расставіўшы руны менавіта ў такім парадку, можна было зразумець нейкі тайны сэнс рунічнага шыфра. Гэта тэорыя не была прынята ў навуковым свеце, але ў яе знайшоўся шэраг паслядоўнікаў, такіх як Томас Карлсан. Ён апублікаваў першыя манаграфіі па тэорыі ўтарка пасля прац Агрэла. Іншым вядомым паслядоўнікам тэорыі ўтарка з'яўляецца акультыст Кенет Медаўз.
Міфалагічная версія
Паводле скандынаўскай міфалогіі руны адкрыліся Одзіну, калі ён, працяўшы сябе дзідай, дзевяць дзён і начэй правісеў на Сусветным дрэве без ежы і пітва. Пасля чаго, прагнаўшы смагу свяшчэнным (шаманскім) мёдам ад яго дзеда Бёльтарна, ён пачуў руны і напісаў першыя з іх дзідай на Дрэве ўласнай крывёй.
Раннія, агульнагерманскія, ці праскандынаўскія руны
Існавала некалькі розных тыпаў рун, найбольш раннім з'яўляецца праскандынаўскі варыянт, які выкарыстоўваўся ў агульнагерманскай мове–кайнэ. Ён ужываўся ў перыяд з I па VIII стагоддзе н.э. (у гісторыі германскіх народаў гэта рымскі жалезны век і германскі жалезны век), і яго часам завуць старэйшым футаркам, ці старэйшымі рунамі. Старэйшых рун усяго 24, яны сустракаюцца на зброі, упрыгожваннях і памятных камянях-стэлах. Менавіта старэйшыя руны ўжываліся пазней (да XIII ст.) у магічных і сакральных мэтах. Малодшыя руны (IX—XIII стст.) выкарыстоўваліся для стварэння мемарыяльных надпісаў і не мелі сакральнага значэння. Усяго вядома каля 150 прадметаў (дэталі ўзбраення, амулеты, надмагільныя камяні) з раннімі рунічнымі надпісамі III—VIII стагоддзяў. Большасць надпісаў складаецца з адзінага слова, звычайна імя, што ў дадатак да магічнага выкарыстання рун прыводзіць да немагчымасці паўнацэнна прачытаць каля трэці надпісаў. Мова самых старажытных рунічных надпісаў больш архаічная чым гоцкая, самая ранняя з германскіх моў, зафіксаваных у іншых пісьмовых помніках.
Гоцкія руны
Таксама вылучаюць гоцкія руны, якія з'яўляюцца ранняй разнавіднасцю агульнагерманскіх. Яны выкарыстоўваліся ва Усходняй Еўропе ў I—IV стст. н.э. Звычайна да гоцкіх рунічных надпісаў адносяць надпіс на наканечніку дзіды з Ковеля (Украіна), на залатым пярсцёнку з П'етраасы (Румынія), а таксама надпіс на наканечніку дзіды з Эўрэ Стабю (Нарвегія). Надпіс абвяшчае: raunijaz, гэта значыць «які выпрабоўвае». Яго лічаць самым раннім рунічным надпісам.
Англасаксонскія руны
У сувязі з перасяленнем шэрага германскіх плямёнаў на Брытанскія астравы (англаў, саксаў, ютаў) у іх мове адбыліся фанетычныя змены, быў дададзены шэраг новых галосных гукаў, у выніку чаго агульнагерманскі рунічны алфавіт стаў непрыдатны. Так узнік англасаксонскі рунічны алфавіт. Да VII стагоддзя былі дабаўлены дзве новыя руны — Ac, якая пазначала доўгае ɑ: і Æsc, якая пазначала гук æ. Пазней былі дададзены руны Yr для y, Ior для дыфтонга io, Ear для дыфтонга ea, Cweorþ для q, Calk для k, Stan для гукаспалучэння st, Gar для цяжкага g. Спісы англасаксонскага рунічнага алфавіта захаваліся ў рукапісах «Codex Salisburgensis, 140», «Cotton Domitian (Codex Cotton)», а таксама на «скрамасаксе», кароткім мячы, знойдзеным у Тэмзе. Некалькі старых рун змянілі сваё фанетычнае значэнне: a стала пазначаць гук o, z — x. Назвы старых рун былі моцна зменены, дакладней, перакладзены на англасаксонскую мову. Яны сталі наступнымі: Feoh, Ur, Þorn, Or, Rad, Cen, Gyfu, Wen, Hagl, Nyd, Is, Ger, Ih, Peorþ, Eohlx, Sigel, Tir, Beorc, Eh, Man, Lagu, Ing, Oeþel, Dæg.
Новыя руны перакладаліся наступным чынам: Ac — «дуб», Æsc — «ясень», Yr — «лук (зброя)», Ior — «змей», Ear — «зямля», Calc — «пацір», Stan — «камень», Gar — «дзіда». Значэнне руны Cweorþ невядома.
«Маркаманічныя руны»
У трактаце «De Inventione Litteraum», які захаваўся ў рукапісах VIII і IX стст., знойдзеных галоўным чынам у Каралінгскай імперыі, згадваецца цікавая сумесь агульнагерманскіх і англасаксонскіх рун, якая была названа «маркаманічныя руны», хоць да саміх маркаманаў не мае ніякага дачынення і, верагодна, была створана, каб зрабіць руны цалкам эквівалентнымі лацінскаму алфавіту.
Паўночныя, ці скандынаўскія руны
К пачатку IX стагоддзя ў краінах Скандынавіі агульнагерманскі рунічны алфавіт пайшоў у іншы бок развіцця. У старажытнаскандынаўскай мове таксама адбыліся некаторыя змены, узбагаціўся гукавы рад мовы, таму агульнагерманскіх рун стала таксама недастаткова, каб перадаваць гукавы склад мовы, але, у адрозненне ад англасаксонскіх рун, у скандынаўскіх рунах колькасць знакаў не павялічвалася, а памяншалася. Былі выключаны руны g, w, ih-wh, p, z ŋ, d, o. З англасаксонскага рунічнага алфавіта была дададзена руна Yr. Такім чынам, алфавіт стаў складацца з шаснаццаці рунічных знакаў. Назвы рун таксама моцна змяніліся: Fe, Ur, Þurs, Åss, Reið, Kaun, Hagall, Nauð, Iss, Ar, Sol, Tyr, Bjarkan, Maðr, Løgr. Што ж да астатніх праскандынаўскіх рун, то кожная з іх стала пазначаць некалькі падобных гукаў: руна Ur стала пазначаць гукі u, o, ø, w; þurs — þ, ð; Åss — å, ą, æ; Kaun — k, g, ŋ; Iss — i, e, ø, y; Ar — a, æ, e, ø; Tyr — t, d, nd; Bjarkan — p, b, mb. Звычайна адрозніваюць два тыпы скандынаўскіх рун — дацкія і шведска-нарвежскія. Дацкія руны падвергліся найменшай змене ў знешнім выглядзе, яны выкарыстоўваліся ў IX—XI стагоддзях. У шведска-нарвежскіх жа рун была тэндэнцыя да графічнай мінімалізацыі знака. Так, руны s і y скараціліся да адной рысы. Шведска-нарвежскія руны выкарыстоўваліся ў IX—X стагоддзях. Пазней стаў вылучацца нарвежскі варыянт, па напісаннях ён наблізіўся да дацкага. Скандынаўскія руны, а таксама ўсе наступныя, завуць таксама Малодшымі рунамі.
Хельсінгскія руны
Тэндэнцыя да скарачэння напісання знакаў у шведска-нарвежскіх рунах выявіла сябе ў хельсінгскіх рунах. Гэтыя руны хоць і выкарыстоўваліся ў Хельсінгландзе (Швецыя), але, верагодна, былі вынайдзены ў раёне возера Меларэн. Надпісы, зробленыя хельсінгскімі рунамі, датуюцца XI стагоддзем.
Кострава
Ко́страва (, Кострово) — вёска ў Столінскім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Рухчанскага сельсавета.
Руны
Мэнскія руны
Тэндэнцыя да скарачэння захавалася і ў нарвежскіх рунах. Так, у XI—XII стст. на востраве Мэн выкарыстоўваўся вельмі цікавы варыянт нарвежскіх рун, званы мэнскія руны. Яго адметнай асаблівасцю з'яўляецца адсутнасць 16-й руны. Надпісы, зробленыя гэтым пісьмом, падзяляюць на два тыпы: дзе чацвёртая руна пазначала гук ą і дзе яна пазначала o.
Пункціраваныя руны
Пункціраваныя руны ўзніклі ў XI стагоддзі ў Даніі і Нарвегіі. Яны былі створаны з мэтай удасканалення скандынаўскіх рун, бо тыя, з-за вялікай колькасці фанетычных значэнняў у кожнай руны, не маглі дакладна перадаваць напісанае. Таму былі дабаўлены знакі для c, d, g, o, p, v, ð, æ, ø, z. Стымулам да пашырэння алфавіта паслужыў вопыт англасаксонскіх рун. Сваёй назвай пункціраваныя руны абавязаны пунктам, якія дадаваліся да рун пры ўтварэнні ð з þ; p з b; y.
Ісландскія руны
Ісландскія руны можна лічыць развіццём варыянта пункціраваных рун. Яны выкарыстоўваліся ў Ісландыі ў XII—XIV стст. У познюю эпоху ў ісландскіх рунах сталі рэзка змяняцца формы асобных рун. Так, руна y набыла форму, p — а q —. З'явілася тэндэнцыя да замены дробных рысачак і кропак на кружочкі ў рунах d, e. З'явіліся «скарочаныя формы рун» (Viktigste islandske særformer): руны (d),  (e),  (k),  (q),  (s),  (x),  (y),  (z),  (ö).
Грэнландскія руны
Грэнландскія руны таксама паходзяць ад пункціраваных, яны выкарыстоўваліся прыблізна ў адзін час з ісландскімі. Усяго ў Грэнландыі было знойдзена каля 60 рунічных надпісаў, 35 з іх — ва Усходнім Паселішчы, 20 — у Заходнім Паселішчы. Найстарэйшы рунічны надпіс Грэнландыі адносіцца да XIV стагоддзя і быў знойдзены ў Нарсаку, на паўночны захад ад Юліянехаба.
Далекарлійскія, ці дальскія руны
Далекарлійскія, ці дальскія руны выкарыстоўваліся ў правінцыі Даларна (Швецыя) з XV да XIX стагоддзя. Яны па сваім напісанні наблізіліся да лацініцы, з'явіліся чыста лацінскія формы літар (Ä, Ö, Å, G). Гэты варыянт выкарыстоўваўся апошнім у якасці пісьменнасці і быў канчаткова выцеснены лацініцай.
Уплыў на іншыя пісьменнасці
Біскуп Вульфіа стварыў гоцкую пісьменнасць на аснове грэчаскага алфавітнага рада з выкарыстаннем лацінскага і рунічнага пісьма. З рунічнага пісьма гоцкі алфавіт атрымаў у спадчыну назвы літар, хоць яны былі трохі зменены: asha, bairkan, giba, dags, aihvus, quairtha, iuja, hagl, thiuth, eis, kusma, lagus, manna, nauths, jer, urus, pairthra, raida, sauil, teiws, winja, faihu, iggwis, hwair, othal. Да рунічнай пісьменнасці можна ўзвесці гоцкія літары urus, othal.
Да рунічнай пісьменнасці таксама ўзыходзяць дадатковыя літары ў стараанглійскім і ісландскім алфавітах, заснаваных на лацініцы : Þ (торн) і Ƿ (він, толькі ў стараанглійскай).
Рунічны тайнапіс
Вядома некалькі простых спосабаў шыфравання рунічных знакаў. Былі распаўсюджаны так званыя «вязаныя руны», у якіх сумяшчалася некалькі рун на адной рысе. Іншым відам рунічнага тайнапісу з'яўляецца прынцып, дзе замест самой руны адлюстроўваўся нумар Этыра, у які ўваходзіла руна, і парадкавы нумар руны ўнутры Этыра. Гэта сістэма выкарыстоўвалася выключна ў скандынаўскіх рунах. Нумар Этыраў змяняўся на адваротны. Так, 1 Этыр у тайнапісы пазначаўся як 3, 3 як 1, а 2 як 2. На камені з Рока прадстаўлена вялікая колькасць разнавіднасцей тайнапісу, асаблівасць якіх складаецца ў тым, што ў 3 (у тайнапісы 1) Этыр уваходзяць руны не t, b, m, l, y, а руны t, b, l, m, k. Існавала некалькі спосабаў адлюстравання гэтага прынцыпу. У kvistrunir («галінастыя руны») ад доўгай лініі адыходзяць рысачкі: іх колькасць злева пазначала нумар Этыра, справа — руны. Tjaldrunir («шатровыя руны», ці «крыжовыя руны») адрозніваецца ад kvistrunir тым, што адзін знак пазначае два гукі: ад крыжа адыходзяць рысачкі, зверху злева — нумар Этыра, зверху справа — нумар руны; знізу справа — нумар Этыра другой руны, знізу злева — яе нумар унутры Этыра. Абодва гэтыя тыпы тайнапісу прадстаўлены на камені з Рока. Іншы тып падобнага тайнапісу, прадстаўлены на камені з Рока, уяўляе сабой шыфроўку, дзе нумар Этыра пазначаўся агульнагерманскімі рунамі o, а нумар руны — шведска-нарвежскімі s. На камені напісана «oossoosss», што пазначае «ni». Таксама на гэтым камені прысутнічае від тайнапісу, дзе нумар Этыра пазначаўся агульнагерманскай рунай ih-wh, перавернутай у адваротны бок, а нумар руны — звычайнай агульнагерманскай рунай ih-wh. У некаторых іншых выпадках (надпіс з Вольсты) нумар Этыра пазначаўся шведска-нарвежскімі рунамі y, а нумар руны, як і ў «галінастых рунах», колькасцю рысачак з правага боку асноўнай лініі. Багаты ўнікальнымі відамі рунічнага тайнапісу Берген. У Бергене былі знойдзены дзве ўнікальныя драўляныя дошчачкі з разнавіднасцямі «галінастых рун»: на адной замест сярэдняй лініі была выява рыб, на іншай дошчачцы нумара Этыра і руны пазначаліся лініямі барады мужчынскай галавы. Таксама ў Бергене выкарыстоўвалася такая сістэма шыфроўкі рун, дзе руна f пазначалася як, уласна, f; u як ff; þ — fff; o пазначалася ўласна рунай o; r — oo; k — ooo і г.д., руна y не шыфравалася. У рукапісы «Codex Salisburgensis, 140» гэта сістэма замены галосных пунктамі: a адной, e дзвюма, і трыма, o чатырма, u пяццю. Таксама вядомы від тайнапісу, які складаецца ў адваротным напісанні асобных рун, даданні да рун лішніх рысачак і выдаленні патрэбных. Ён прадстаўлены надпісам на камені з Цёрвікі.
Мовы рунічных надпісаў
Найбольш старажытныя рунічныя надпісы былі напісаны на старажытнагерманскай мове, аднак яны не могуць у поўнай меры адлюстраваць агульнагерманскі моўны стан: раннія надпісы, знойдзеныя ў розных месцах, не маюць ніякіх моўных асаблівасцей і не даюць інфармацыі адносна развіцця мовы ў тым ці іншым рэгіёне. Пазнейшыя рунічныя надпісы напісаны на англасаксонскай (англасаксонскія руны), старажытнаскандынаўскай (скандынаўскія руны) мовах. Найбольш познія рунічныя надпісы, зробленыя далекарлійскімі рунамі, напісаны на шведскай мове. У цэлым, напісанае рунамі не заўсёды адпавядае вымаўленню з прычыны вялікай колькасці скарачэнняў у канцы слова і адсутнасці словападзелу ў ранніх рунічных надпісах. З-за гэтага многія рунічныя надпісы дапускаюць розную інтэрпрэтацыю.
Акультнае значэнне
Яшчэ Юлій Цэзар паведамляў у сярэдзіне I ст. да н. э. пра германскі звычай варажбы на лёсавальных палачках. Тацыт падрабязней распавёў пра яго:
Бергстрэм
Бергстрэм — прозвішча.
Руны
Акультнае значэнне
Ссечаную з пладовага дрэва галінку яны наразаюць плашкамі і, нанесучы на іх адмысловыя знакі, высыпаюць затым, як прыйдзецца, на беласнежную тканіну. Пасля гэтага, калі варажба здзяйсняецца ў грамадскіх мэтах, жрэц племені, калі прыватным чынам, — галава сям'і, узнесучы малітвы багам і накіраваўшы позірк у неба, тройчы вымае па адной плашцы і тлумачыць прадраканне ў адпаведнасці з выскрабенымі на іх загадзя знакамі.
Магічныя ўласцівасці рунам прыпісвалі яшчэ старажытныя германцы, так, у «Старэйшай Эдзе» можна знайсці ўпамінанні пра нейкія містычныя ўласцівасці рун як абярэгаў ад розных небяспек, зману, як гаючых сімвалаў.
Адным з найбольш ранніх рунічных помнікаў, дзе згадваюцца магічныя значэнні рун, з'яўляецца рукапіс «Computus Runicus» дацкага вучонага і ўрача Олі Ворма, копія рукапісу 1328 года.
Сучасны варажбітны сэнс рун увёў у XIX—XX стст. нямецкі даследчык рун і акультыст Гвіда фон Ліст, які, апроч іншага, стварыў рунічны «алфавіт» спецыяльна для варажбы — «арманічны футарк». Гэты алфавіт засноўваўся на скандынаўскіх рунах, былі дададзены два «знакі», назвы рун былі зменены. Ніжэй прыведзены іх назвы ў «алфавітным парадку»: Fa, Ur, Thorr, Os, Rit, Ka, Hagal, Nauth, Is, Ar, Sol, Tyr, Bar, Laf, Man, Yr, Ef, Fyfros.
Жан-Марк Нацье
Жан-Марк Нацье (Jean-Marc Nattier;,  — , там жа) — французскі жывапісец, акадэмік (з 1718; асацыіраваны член з 1713) і прафесар (з 1752) Каралеўскай акадэміі жывапісу і скульптуры; адзін з самых таленавітых і пладавітых майстроў эпохі валадарання Людовіка XV, найбуйнейшы партрэтыст сярэдзіны XVIII стагоддзя. Вучыўся ў свайго бацькі Жана-Марка Нацье Старэйшага і ў Рыго. Пачынаў з капіравання Рубенса.
Руны
Акультнае значэнне
Сёння руны выкарыстоўваюцца выключна як містычныя сімвалы для варажбы, «зачаравання» прадметаў, выкарыстоўваюцца ў татуіроўках і абярэгах. Для варажбы выкарыстоўваецца набор з 24 або 25 рун. Як правіла, руны наносяць на камяні, аднак варажбіты часта карыстаюцца рунамі з дрэва, касці і нават салёнага цеста.
Кожная руна ў магічнай практыцы мае сваё значэнне. Руна Феху звязана з фінансамі, ужываецца для вырашэння праблем такога роду; руна Уруз — руна сілы, упэўненасці ў сабе; руна Турысаз — руна поспеху, пачатку новых дзеянняў; Ансуз — руна ведаў і досведу, руна Райда ўжываецца, каб засцерагчы сябе ў паездках; Кеназ выкарыстоўвалася для прыцягнення талентаў; Геба — руна кахання; Вунья — руна задавальнення, паспяховага заканчэння той ці іншай справы; Хагал — руна бяспекі; Наўд — руна прымусу, выкарыстоўвалася для вызвалення ад праблем; Іса выкарыстоўвалася для таго, каб тыя ці іншыя акалічнасці захоўваліся ў бягучым стане; Ера — руна земляробства, атрымання вынікаў ад працы; Эйваз — руна абароны; Перта — руна ўдасканалення магічнага досведу; Альгіз — таксама руна абароны ад нядобразычліўцаў; Совіла — руна перамогі; Тэйваз — руна вайны; Беркана — руна росту, развіцця; Эваз — руна змен; Маназ — руна прыцягнення дапамогі; Лагуз выкарыстоўвалася для ўзмацнення інтуіцыі, прадчуванняў; Інгуз — руна збору ўраджая; Дагаз — руна гарманічных змен; Одал — руна мудрасці мінулых пакаленняў.
Зігфрыд Кюмер лічыў, што руны служаць як бы мостам, якія злучаюць чалавека са старажытнымі арыйскімі багамі. Ён меркаваў, што кожная руна адпавядае становішчу чалавечага цела. Таксама ён лічыў неабходным спяваць розныя камбінацыі рун. Пасля пад уплывам гэтага Адольф Гітлер выкарыстоўваў руны ў нацысцкай сімволіцы. Кюмер пісаў:Рунічная магія дазваляе кіраваць рознымі энергетычнымі патокамі, якія ідуць з пяці касмічных сфер. Для гэтага неабходна стварыць адпаведныя ўмовы для свайго фізічнага цела — гэта значыць прыняць правільную рунічную паставу — і наладзіць сваю свядомасць на ўспрыманне энергетычных патокаў. Гэта робіцца пры дапамозе адмысловых рунічных гукаў, якія германцы звалі «гальд» (galdr — «загавор», «магічная песня»).
Руны ў нацысцкай сімволіцы
У сімволіцы SS не раз сустракаюцца рунічныя знакі. Так, сімвалам SS былі дзве белыя руны s на чорным фоне. Больш таго, руны не раз сустракаюцца на сімволіцы розных дывізій SS: руна o на эмблеме 7-й добраахвотніцкай горнай дывізіі «Прынц Ойген», 23-й горнай дывізіі «Кама» і 23-й добраахвотніцкай танкава-грэнадзёрскай дывізіі «Недэрланд»; руна s таксама сустракаецца на сімволіцы 12-й танкавай дывізіі «Гітлерюгенд»; руна t намалявана на эмблеме 32-й добраахвотніцкай грэнадзёрскай дывізіі «30 студзеня»; руна n на эмблеме 6-й горнай дывізіі «Норд».
Руна s была сімвалам арганізацыі Юнгфольк — падраздзялення Гітлерюгенда.
Дзве руны s і руна n намаляваны на ўзнагародным знаку SS Пярсцёнак «Мёртвая галава».
Агулам, па ўказу Гімлера ў сімволіцы СС выкарыстоўвалася 14 рун старэйшага футарка, з дапамогай якіх пазначаліся асноўныя этапы кар'ернага прасоўвання па службе і асабістыя характарыстыкі членаў арганізацыі. У СС-аўскіх рытуалах выкарыстоўваліся розныя прадметы, упрыгожаныя рунамі, у тым ліку пярсцёнкі, ёльскія свяцільні, кінжалы і інш.
Руны ў мастацкай літаратуры
Дж. Р. Р. Толкін у сваіх кнігах апісваў алфавіты, створаныя ім спецыяльна для моў народаў Міжзем'я. Сярод іх ёсць дзве пісьменнасці, створаныя на аснове рунічнага пісьма. Адна з гэтых пісьменнасцей — Месяцавыя руны (Moon letters) — уяўляе сабой некалькі зменены агульнагерманскі рунічны алфавіт, якім Толкін нібы «перавёў» аўтэнтычныя тэксты Міжзем'я, іншая пісьменнасць Міжзем'я — кірт (cirth) — таксама знешне ўяўляе сабой руны агульнагерманскага рунічнага алфавіта, але з іншымі значэннямі, іх знешні выгляд спарадкаваны ў адпаведнасці з фанетычнымі характарыстыкамі гукаў.
Акрамя таго, руны часта згадваюцца ў мастацкіх фільмах, серыялах, а таксама ў камп'ютарных гульнях.
Руны ў Юнікодзе
Пачынаючы з версіі Unicode 3.0 рунічным знакам у Юнікодзе былі адведзены асобныя пазіцыі (16A0—16F0). Усяго ва Юнікод занесена 76 рунічных знакаў, уключаючы розныя формы аднаго і таго ж знака ў залежнасці ад рунічнага алфавіта, які ў той уваходзіў, таксама ў Юнікод занесены тры словараздзяляльныя рунічныя знакі: пункт (16EB), двукроп'е (16EC) і крыж (16ED) і тры дадатковыя знакі для абазначэння «залатых лікаў»: arlaug (16EE), tvimaður (16EF) і belgþor (16F0).
Руны падтрымліваюць свабодныя Юнікод-шрыфты: Junicode, Free Mono і Caslon Roman; умоўна-бясплатныя: Code2000, Everson Mono і TITUS Cyberbit Basic. Класіфікацыя рунічных знакаў ва Юнікодзе
Табліца рунічных сімвалаў ва Юнікодзе:
Выкарыстанне тэрміна «руны» для іншых пісьменнасцей
У сувязі са знешнім падабенствам, тэрмінам «руны» завуць таксама шэраг іншых пісьменнасцей, з рунамі ніяк не звязаных. Гэта, у першую чаргу, Кёк-цюркскія руны, пісьменнасць, якая выкарыстоўвалася ў VI—VII стагоддзях у Сібіры, надпісы, зробленыя якой упершыню былі выяўлены ў XVIII стагоддзі. Яна была дэшыфравана дацкім лінгвістам Вільгельмам Томсенам у канцы XIX стагоддзя і паходзіць, відаць, з разнавіднасці пісьма пехлеві.
Рунамі таксама завецца старажытнавенгерскае пісьмо, якое мае падабенства з цюркскімі рунамі, аднак сувязь гэтых дзвюх пісьменнасцей не даказана.
Славянскія руны
У XIX—XX стст. гэтай праблемай навукоўцы займаліся сур'езна, а ў апошнія гады тэма стала папулярнай сярод даследчыкаў-аматараў.
Мааская школа
Асноўныя цэнтры мааскага мастацтва — гарады і манастыры Льежскага біскупства, а таксама Намюр, Маастрыхт, Ахен, збольшага Кёльн (дзе захоўваецца знакамітая рака трох вешчуноў). Цяпер гэтая тэрыторыя знаходзіцца ў межах Бельгіі, Нідэрландаў і нямецкай зямлі Паўночны Рэйн-Вестфалія, паміж якімі і размеркаваны асноўныя помнікі мааскай школы.
Ліла-Эдэт (камуна)
Камуна Ліла-Эдэт (Lilla Edets kommun) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка мясцовага самакіравання, якая знаходзіцца ў лене Вестра-Гёталанд у паўднёва-заходняй Швецыі.
Ліла-Эдэт 228-ая па памеры тэрыторыі камуна Швецыі. Адміністрацыйны цэнтр камуны — горад Ліла-Эдэт.
Населеныя пункты
Камуне падпарадкаваныя 5 гарадскіх пасяленняў (tätort) і некалькі сельскіх, найбольшыя з якіх:
Беларуская (Мёрскі раён)
Белару́ская (, Белорусская) (да 1964 года Мацюкі́) — вёска ў Мёрскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Мёрскага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1940 гадах вёска Мацюкі ў складзе гміны Чарасы, пазней у складзе гміны Мёры Дзісенскага (з 1926 года Браслаўскага) павета Віленскага ваяводства. 30 ліпеня 1964 года вёска Мацюкі атрымала назву Беларуская.
Да 2004 года ўваходзіла ў склад Дварнасельскага сельсавета.
Бакуны (Брагінскі раён)
Бакуны́ (, Бакуны) — вёска ў Брагінскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Буркоўскага сельсавета.
Размяшчэнне
У 12 км на захад ад Брагіна, 23 км ад чыгуначнай станцыі Хойнікі (на галінцы Васілевічы — Хойнікі ад лініі Калінкавічы — Гомель), 121 км ад Гомелю. 62 гаспадаркі, 116 жыхароў (2004 год).
Транспартная сістэма
Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым аўтадарозе Брагін — Хойнікі.
Планоўка складаецца з 2 прасталінейных, паралельных вуліц, арыентаваных з паўднёвага ўсходу на паўночны захад, забудаваных пераважна двухбакова драўлянымі хатамі сядзібнага тыпу.
Гісторыя
Паводле пісьмовых крыніц вядомая з XIX стагоддзя як вёска ў Рэчыцкім павеце Мінскай губерні. У 1850 годзе валоданне графіні Ракіцкай. Паводле перапісу 1897 года ў Мікуліцкай воласці.
З 8 снежня 1926 года па 30 снежня 1927 года цэнтр Бакуноўскага сельсавета. У 1931 годзе арганізаваны калгас. У 1959 годзе ў складзе калгаса «Чырвоная ніва» (цэнтр — вёска Буркі). Да 26 лістапада 1959 года ў складзе Буркоўскага сельсавета, да 14 студзеня 1960 года — у складзе Мікуліцкага сельсавета.
Ганна Марыя Пфальцская
Ганна Марыя Пфальцская (ням. Anna Maria von der Pfalz; 24 чэрвеня 1561 — 29 чэрвеня 1589) — шведская прынцэса і герцагіня Сёдэрманланда па браку, першая жонка будучага караля Швецыі Карла IX. Яна памерла да ўступлення мужа на прастол і ніколі не была каралевай.
Біяграфія
Ганна Марыя нарадзілася ў Гейдэльбергу ў сям’і курфюрста Пфальц Людовіка VI і Лізаветы Гесэнскай; яна была іх першынцам. У красавіку 1578 года шведскі прынц Карл, герцаг Сёдэрманландскі, наведаў яе родны горад Гейдэльберг і зрабіў ёй прапанову. Ганна Марыя была заўзятай лютеранкой, і яе рэлігійнасць і выхаванне ў адпаведнасці з прынцыпамі Аўгсбургскага веравызнання былі адной з прычын, чаму яна была абраная пратэстантам Карлам. Таксама яна размаўляла на латыні. Яе бацька прыняў прапанову саюза пры ўмове, што ёй будзе прадастаўлена права вызнаваць сваю веру ў Швецыі, якой тады кіраваў брат Карла — Юхан III — вядомы сваімі каталіцкімі сімпатыямі. Вяселле адбылася ў Гейдэльберге 11 мая 1579 года. Яна рушыла ўслед за ім у Швецыю, дзе яны жылі ў яго герцагстве Сёдэрманланд. Яны пакінулі Германію ў ліпені, а ў верасні 1579 года Ганна Марыя прыняла прысягу на вернасць ад падданых у сваіх уладаннях у Грыпсхольме, Тынельсе і Раўсне, горадзе Стрэнгнес з прыходамі Акерс, Селеба і Дага, а таксама Аверэнхерна і Ітэрэнхерна.
Партрэт Ганны Марыі не існуе. Яна была апісана як прыгожая, пяшчотная і дыпламатычная, але таксама і вельмі хваравітая. Яе шлюб з Карлам IX Швецыі быў шчаслівым. Яе спакой ураўнаважваў гарачы тэмперамент яе мужа. Марыя паўплывала на праўленне Карла ў герцагстве, угаворваючы праяўляць паблажку да просьбітаў. Паколькі яна магла кантраляваць жудасны характар Карла, да яе часта звярталіся просьбіты. Яна суправаджала яго ў паездках па герцагству, пакуль дазваляў тэрмін яе цяжарнасцяў. Ганна Марыя заставалася адданай лютеранкой: у лістах да бацькі яна выказвала сваю незадаволенасць распаўсюджваннем кальвінізму ў Зімерне і ў 1585 годзе прасіла яго даслаць ёй лютэранскага прапаведніка. Карл апісваў, што ніхто не мог параўнацца з ёй у рэлігійнай адукацыі; яна паўплывала на Карла, каб той яшчэ больш падтрымліваў пра-лютэранскі пункт гледжання ў палітыцы.
Ганна Марыя нарадзіла шасцярых дзяцей, але толькі адна дачка пражыла больш некалькіх гадоў. Яна памерла ў палацы Эскільстуна пасля працяглай хваробы ў 1589 годзе і была пахаваная ў Стрэнгнескам саборы. Больш познія агляды яе астанкаў паказалі, што яна была маленькай далікатнай брунэткай.
Герцаг Карл горка аплакваў сваю жонку. Горад Марыястад, заснаваны ў 1583 годзе, і каралеўскі маёнтак Марыяхольм названыя ў яе гонар.
Дзеці
Ля Карла і Ганны Марыі было шасцёра дзяцей:
Чэмпіянат свету па спартыўнай гімнастыцы 2014
44-ы чэмпіянат свету па спартыўнай гімнастыцы праходзіў з 3 па 12 кастрычніка 2014 года ў Наньніне (КНР).
Бескаўка
Бе́скаўка (, Бесковка) — вёска ў Мсціслаўскім раёне Магілёўскай вобласці. Размешчана на рацэ Кляпацінцы (прыток р. Волчас). Уваходзіць у склад Ходасаўскага сельсавета.
Да 22 лютага 2012 года вёска ўваходзіла ў склад Забалацкага сельсавета.
За 32 км на паўднёвы захад ад Мсціслава, 64 км ад Магілёва, 13 км ад чыгуначнай станцыі Ходасы на лініі Орша-Сураж.
Рэльеф раўніны, на захадзе мяжуе з лесам. Транспартныя суязі па шашы Мсціслаў-Магілёў, якая праходзіць побач з вёскай.
Гісторыя
У 1811 г. вёска, 12 двароў, 36 жыхароў мужчынскага полу, у Чэрыкаўскім павеце Магілёўскай губерні, дзяржаўная ўласнасць. У 1897 г. 8 двароў, 41 жыхар, у Беліцкай воласці Чэрыкаўскага павета. У 1909 г. 16 двароў, 34 жыхары.
14 мая
14 мая (14 траўня) — сто трыццаць чацвёрты (сто трыццаць пяты ў высакосны год) дзень года па Грыгарыянскім календары.
Бескаўка
Гісторыя
У Вялікую Айчынную вайну ад 13 ліпеня 1941 г. да 30 верасня 1943 г. была акупавана нямецка-фашысцкімі захопнікамі.
У 1999 г. у складзе саўгаса «Забалацце».
Avenged Sevenfold
«Avenged Sevenfold» (часам скарочана A7X) — амерыканскі метал-гурт з Хантынгтан-Біч, утвораны ў 1999 годзе.
Удзельнікамі гурта з’яўляюцца вакаліст М. Шэдаўс, рытм-гітарыст і бэк-вакаліст Закі Вэнджэнс, гітарыст і бэк-вакаліст Сіністэр Гейтс, бас-гітарыст Джоні Крайст і барабаншчык Brooks Wackerman.
На сённяшні дзень, Avenged Sevenfold выпусцілі сем студыйных альбомаў, адзін канцэртны альбом, зборнік, DVD і дваццаць пяць сінглаў. Сам гурт атрымаў шмат добрых водгукаў і быў абвешчаны адным з лідараў і ключавых гуртоў новай хвалі амерыканскага хэві-металу і заняў другое месца ў дзясятцы «Ultimate Guitar’s» «Top Ten Bands of the Decade».
Гісторыя
Творчая біяграфія гурта пачалася ў 1999 годзе. Гурт складаўся з чатырох чалавек: M. Shadows, Zacky Vengeance, The Reverend і Matt Wendt (экс-басіст). Гурт выпусціў дэма з трыма песнямі: «Forgotten Faces», «The Art of Subconscious Illusion» і «Thick and Thin». гурта не хапала сола-гітарыста (Zacky быў толькі рытм-гітарыстам), тады The Rev паклікаў у гурт Synyster Gates.
Альбом «Waking the Fallen» быў выдадзены кампаніяй «Hopeless Records» (як і «Sounding the Seventh Trumpet»). Альбом адзначылі добрымі водгукамі ў часопісе «Rolling Stone». Адразу пасля рэлізу A7X падпісалі кантракт з лэйблам «Warner Bros. Records».
Наступны рэліз — альбом «City of Evil» — стаў своеасаблівым пераходам гурта ад аднаго стылю да другога. Вакаліст A7X M. Shadows амаль цалкам адмовіўся ад так званага «скрыму» на карысць спеваў. Гітарныя партыі сталі гучаць нашмат больш жорсткім і тэхнічнымі, у класічным метал-стылі. Альбом атрымаў статус «залатога» у студзені 2006 і быў прадстаўлены на 63 месцы ў часопісе «Guitar World» у намінацыі «Топ-100 найвялікшых гітарных альбомаў».
6 чэрвеня 2006 года гурт выступіў на разагрэве ў знакамітай «Metallica». Потым было праведзена турнэ разам з імі.
17 ліпеня 2007 года выпушчаны DVD «All Excess», які ўключае 156 хвілін апавядання пра членаў гурта як на сцэне, так і па-за ёй, — а таксама 4 канцэртных відэа і 4 кліпа.
16 верасня 2008 выпушчаны канцэртны DVD гурта — «Live in the LBC & Diamonds in the Rough». Альбом складаецца з двух частак: CD-альбома і DVD-выступу.
28 снежня 2009 каля 13:00 гадзін дня па просьбе сваякоў выклікалі пажарнікаў у дом Джэймса Саллівана (The Rev). Ён быў знойдзены мёртвым ва ўласным доме. Паліцыя адмовіла версію забойства: прычынай смерці стала выпадковая перадазіроўка лекаў і алкаголю.
18 лютага 2010 года ўдзельнікі гурта паведамілі, што запіс новага альбома адбудзецца разам з барабаншчыкам гурта «Dream Theater» Mike Portnoy, што пазней пацвердзіў і сам Майк.
27 ліпеня выйшаў альбом «Nightmare» і трапіў на пазіцыю № 1 у «Billboard 200».
З канца 2010 Mike Portnoy пакінуў гурт.
Летам 2013 года быў запісаны шосты альбом гурта — «Hail to the King». У сеціве ён з’явіўся 20 жніўня, за сем дзён да афіцыйнага выхаду ў ЗША. 16 ліпеня 2014 альбом атрымаў статус «залатога». На песні «Hail to the King», «Shepherd of Fire» і «This Means War» былі зняты кліпы.
У ліпені 2015 гурт пакінуў барабаншчык Эрын Элахай. 4 лістапада стала вядома імя новага барабаншчыка. Ім стаў Брукс Вакерман.
NGC 7542
NGC 7542 (іншыя абазначэнні — PGC 70796, ZWG 431.25) — галактыка ў сузор’і Пегас.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Міклашоўцы
Міклашо́ўцы (, Миклашовцы) — вёска ў Мастоўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Дубненскага сельсавета.
Парк Сен-Клу
Парк Сен-Клу (Parc de Saint-Cloud) — адзін з самых вядомых паркаў Францыі. Знаходзіцца ў дэпартаменце О-дэ-Сен, у Сен-Клу, заходнім прыгарадзе Парыжа. Тэрыторыя парка складае каля 460 гектараў. З 1923 г. з'яўляецца запаведнікам. Зімою 1999 быў цяжка пашкоджаны бурай.
Шато Сен-Клу
Гісторыя парка звязана з шато (замкам-палацам) Сен-Клу, якое было пабудавана ў XVI стагоддзі банкірскай сям'ёй Гондзі. У 1658 – 1701 шато належала Філіпу I Арлеанскаму, брату Людовіка XIV. У 1784 яно адышло Марые Антуанэце, каралеве Францыі, пры якой адбылася значная перабудова. У 1799 тут адбыўся пераварот 18 брумера, а ў 1804 Напалеон Банапарт быў абвешчаны імператарам. Падчас Франка-прускай вайны у шато знаходзіўся штаб прускай арміі, пакуль атака французаў не знішчыла яго 13 кастрычніка 1870. Канчатковы дэмантаж руін адбыўся ў жніўні 1892. У наш час засталося толькі некалькі будынкаў арыгінальнага палаца.
Муха сіняя мясная
Муха сіняя мясная (Calliphora uralensis) — двухкрылае насякомае сямейства. Адносіцца да сінантропных відаў.
Экалогія
Дарослыя мухі харчуюцца ягадамі, садавінай, малочнымі прадуктамі, рыбай і мясам, экскрэментамі чалавека (факультатыўныя капрафагі).
Шкоднасць
Сіняя мясная муха — пераносчык кішачных інфекцый і інвазій (яец гельмінтаў).
Ірша
Ірша — тапонім.
Бібліятэка Мазарыні
Бібліятэка Мазарыні (Bibliothèque Mazarine) — найстарэйшая публічная бібліятэка Францыі, знаходзіцца ў Парыжы.
Гісторыя
Бібліятэка першапачаткова была прыватным зборам кніг кардынала Мазарыні (1602—1661), які быў вядомым бібліяфілам. Пасля ўцёкаў Мазарыні з Парыжа падчас Фронды яго першая бібліятэка была страчана. Вярнуўшыся ў Парыж, ён стаў нанава збіраць калекцыю. У 1643 годзе да бібліятэкі атрымалі доступ навукоўцы, а ў 1661 годзе, пасля смерці Мазарыні, па яго завяшчанні бібліятэка перайшла ва ўласнасць Калежа чатырох нацый. У 1682 годзе бібліятэка адкрылася ва ўсходнім крыле будынка каледжа, у якім з 1805 года таксама размяшчаецца Інстытут Францыі.
Падчас Французскай рэвалюцыі і без таго немалая калекцыя з 60000 тамоў папоўнілася за кошт кніг, канфіскаваных у дваранства і царквы. Тады ж бібліятэка стала публічнай. У калекцыі бібліятэкі знаходзіцца адна з Бібліі Гутэнберга, вядомая як Біблія Мазарыні.
Галешаў (гміна)
Гале́шаў (Goleszów) — вясковая гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Цяшынскага павета Сілезскага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Галешаве. Плошча гміны складае 65,89 км². Станам на 2004 год у гміне Галешаў пражывалі 12 033 чалавекі, шчыльнасць — 182,6 чал./км². Адміністрацыйна падзелена на 11 салецтваў.
Населеныя пункты
На тэрыторыі гміны размешчаны 10 населеных пунктаў.
Шчонава
Шчо́нава (, Щёново) — вёска ў Карэліцкім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Райцаўскага сельсавета.
Выпечка
Выпечка — агульная назва для хлебабулачных, кандытарскіх і іншых вырабаў, гатаваных метадам выпякання, а таксама сам гэты працэс.
Дробнаштучныя хлебабулачныя вырабы выпякаюць пераважна з хлебнага цеста вагой да 250 грам — булачкі, рагалікі, круасаны.
Кандытарскія вырабы выпякаюць з іншых відаў цеста, пераважна з дадаваннем тлушчаў і цукру. Да іх таксама далучаюць і несалодкія вырабы з працяглым тэрмінам захоўвання — галеты, крэкеры, салёныя палачкі, брэцэлі. Класічныя віды кандытарскіх вырабаў — печыва, пірагі і тарты.
Крушын (Рухчанскі сельсавет)
Кру́шын (, Крушин) — вёска ў Столінскім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Рухчанскага сельсавета.
Жыццё-маліна
Жыццё-маліна (Жизнь-малина) — беларускамоўная грамадска-палітычная інтэрнэт-тэлепарадача ў фармаце інтэрв'ю, якая выходзіць а 11:00 раніцы (Мінск) па суботах на аднайменным YouTube-канале. Першы выпуск з’явіўся на відэахостынгу YouTube 27 чэрвеня 2020 года. Вядучы — Мікіта Мелказёраў, у мінулым журналіст газеты «Всё про футбол», інтэрнэт-парталаў «Трыбуна» і Onliner.by.
Адметная рысай перадачы з'яўляецца элемент інтэрвью пра сучасныя падзеі ў Беларусі і суседніх краінах. За час інснавання перадачы ў эфіры пабывалі больш за 100 чалавек: палітыкі Святлана Ціханоўская, Зянон Пазняк, Павел Латушка, Франак Вячорка, эканамісты Сяргей Чалы, Яраслаў Раманчук, бізнэсоўцы і IT-адмыслоўцы Павел Лібер), журналісты Дарья Чульцова, Аляксандр Івулін, пісьменнікі Саша Філіпенка, музыканты Юрый Стыльскі, Маргарыта Ляўчук, Лявон Вольскі, Navi Band, палітолагі (Валерый Карбалевіч, Арцем Шрайбман, спартсмены Станіслаў Драгун, Аляксандра Раманоўская, Аляксандра Герасіменя, Надзея Астапчук, Сцяпан Папоў, Андрэй Краўчанка і іншыя.
Дадаткова
Станам на красавік 2023 года на ютуб-канале шоў больш за 111 000 тысяч падпісчыкаў.
Паводле рашэння суда Цэнтральнага раёну Мінска ад 25 красавіка 2022 года youtube-канал шоў і лагатып прызнаны экстрэмісцкімі матэрыяламі і ўнесены ў Рэспубліканскі спіс экстрэмісцкіх матэрыялаў, які выпускае Міністэрства інфармацыі Беларусі.
Таксама асобна прызнаны экстрэмісцкім матэрыялам выпуск праграмы з удзелам ксяндза Вячаслава Барка. Рашэнне прынята судом Расонскага раёна 14 кастрычніка 2022 года.
NGC 7543
NGC 7543 (іншыя абазначэнні — PGC 70785, UGC 12450, MCG 5-54-52, ZWG 496.65, NPM1G +28.0480, IRAS23121+2803) — галактыка ў сузор’і Пегас.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Юлія Спетсмарк
Юлія Спетсмарк (Julia Spetsmark; нар., Швецыя) — шведская футбалістка, якая выступае за клуб «Бенфіка» ў чэмпіянаце Партугаліі сярод жанчын.
Клубная кар’ера
Юлія Спетсмарк дэбютавала ў шведскім Дамалсвенскане ў 2006 годзе за каманду «Мальбакенс» ва ўзросце 17 гадоў і правяла больш за 100 матчаў у чэмпіянаце Швецыі. У 2015 годзе яна выступала ў жаночай Лізе чэмпіёнаў УЕФА за «КІФ Эрэбру», за які ў агульнай складанасці правяла чатыры сезоны.
Юлія Спетсмарк падпісала кантракт з англійскім клубам «Манчэстэр Сіці» з Жаночай суперлігі Футбольнай асацыяцыі ў студзеня 2017 года.
Пасля сезона ў «Манчэстэр Сіці» Спетсмарк вярнулася ў Дамалсвенскан, падпісаўшы кантракт з клубам «Юргардэн» 23 ліпеня 2018 года, за які яна забіла 6 галоў і аддала 2 галявыя перадачы за 11 матчаў.
7 студзеня 2019 года амерыканская каманда «Норт Караліна Кураж» абвясціла аб тым, што падпісала Юлію Спетсмарк, якая дэбютавала ў Нацыянальнай жаночай футбольнай лізе і забіла свой першы гол у лізе ў пераможным (5:0) матчы над «Арланда Прайд» 17 красавіка 2019 года.
Аўтаметамарфізм
Літаратура
''Пры напісанні гэтага артыкула выкарыстоўваўся матэрыял з выдання «Казахстан. Нацыянальная энцыклапедыя» (1998-2007), прадстаўленага рэдакцыяй «Қазақ энциклопедиясы» па ліцэнзіі Creative Commons BY-SA 3.0 Unported.''
Пётр Васілевіч Гарэлік
Пётр Васілевіч Гарэлік (, в. Кавальцы, Маладзечанскі раён, Мінская вобласць) — беларускі ўрач-хірург. Доктар медыцынскіх навук (1992), прафесар (1994).
Біяграфія
Скончыў Юрацішкаўскае медыцынскае вучылішча, г. п. Юрацішкі, Гродзенская вобласць (1968), Гродзенскі дзяржаўны медыцынскі інстытут (1974). Працаваў у Маладзечанскай гарадской бальніцы (1974—1978, урач-хірург), Гродзенскім дзяржаўным медыцынскім універсітэце (з 1978, лячэбны факультэт, кафедра гаспітальнай хірургіі, у 1978—1980 — клінічны ардынатар, у 1980—1987 — асістэнт, у 1987—1992 — дацэнт, у 1992—1994 — прафесар, кафедра агульнай хірургіі, у 1994—2005 і з 2010 — загадчык кафедры, у 1998—2010 — рэктар).
Навуковыя інтарэсы: хірургічная гастраэнтэралогія; хірургічная панкрэаталогія; хірургічная гепаталогія.
Узнагароды
Медалі Францыска Скарыны (2002), Свяціцеля Кірылы Тураўскага (2006), ордэн Свяціцеля Кірылы Тураўскага, залаты медаль імя Альберта Швейцэра (1999, 2001), званне «Заслужаны дзеяч навукі Рэспублікі Беларусь» (2007), знак «Выдатнік аховы здароўя Рэспублікі Беларусь» (2007).
Слабада (Краснінскі раён)
Слабада (Слобода) — вёска ў Краснінскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Малееўскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з ліпеня 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
Савінка (Мастоўскі раён)
Са́вінка (, Савинка) — вёска ў Мастоўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Дубненскага сельсавета.
Навіцкі
Навіцкі — беларускае прозвішча.
Галіна (гміна)
Галі́на (Golina) — вяскова-гарадская гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Канінскага павета Велікапольскага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Галіне. Плошча гміны складае 99,05 км². Станам на 2004 год у гміне Галіна пражывалі 11 299 чалавек, шчыльнасць — 114,1 чал./км². Адміністрацыйна падзелена на 18 салецтваў.
Аўтаміксіс
Аўтаміксіс — самаапладненне; зліццё палавых клетак, якія належаць адной асобіне; досыць распаўсюджаны сярод аднаклетачных, многіх грыбоў і дыятомавых водарасцей.
Аўтаміксіс — гэта тэрмін, які ўключае некалькі рэпрадуктыўных механізмаў, некаторыя з іх адносяцца да партэнагенезу.
Кэмп-Ноу
Апісанне
Кэмп-Ноу размешчаўся прыкладна ў мілі ад больш вядомай турмы на ваеннай базе Гуантанама і меў павышаную сакрэтнасць. Яго наяўнасць схоўвалася ад большай часткі вайскоўцаў базы. Калі хто-небудзь з салдат пытаўся пра аб’ект, то яму адказалі: «Не, гэтага няма» (No, it doesn't exist). Адсюль і з’явілася назва Кэмп-Ноу (літаральна Лагер Не).
Аўтаміксіс
У шырокім разуменні аўтаміксіс можа быць вызначаны як від апладнення, які ўключае зліццё двух прадуктаў (з чатырох магчымых) аднаго і таго ж меётычнага дзялення. Калі зліцце гэтых меётычных прадуктаў адбылося да таго, як яны паспелі да гамет, тады гэты працэс называецца партэнагенезам. У аўтаміктычным партэнагенезе новыя асобіны адрозніваюцца адна ад адной, а таксама адрозніваюцца ад мацярынскай асобіны. Часам меёмычныя прадукты, якія зліваюцца з'яўляюцца дакладнымі копіямі, якія часам называюцца паўклонамі. Аднак яны ўсе-такі ўнікальныя і не з'яўляюцца клонамі мацярынскай асобіны.
Кэмп-Ноу
Апісанне
Комплекс выглядаў як і іншыя лагеры затрымання, за выключэннем таго, што быў абнесены дротам і не меў ахоўных вежаў.
Паводле ацэнак, у ім магло змясціцца 80 зняволеных. Як мяркуецца, тут праходзілі таемныя допыты ЦРУ, у тым ліку з выкарыстаннем незаконных метадаў допыту.
Гібель вязняў
Штаб-сяржант Джозеф Хікман і яшчэ тры былых ахоўніка Кэмп-Ноу паведамілі СМІ, што 10 чэрвеня 2006 года трое вязняў (Салах Ахмед Саламі, Мані Утайбі і Ясір Захрані) былі знойдзены мёртвымі. Паводле Міністэрства абароны ЗША, затрыманыя скончылі жыццё самагубствам, павесіўшыся ў сваіх камерах. Неафіцыйная версія сцвярджала, што яны памерлі падчас катаванняў.
Як заявіла ваенна-марская служба крымінальнага расследавання (NCIS), павешаныя заставаліся незаўважанымі на працягу двух гадзін.