cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Леўарт (герб)
«Леўарт» (Lewart, Leopardus, Walny, Waliu-szy) — шляхецкі і дваранскі герб, якім карысталіся 74 роды Беларусі, Літвы, Украіны, Польшчы і Расіі.
Апісанне
Эмблема гэта перайшла ў Польшчу з Нямеччыны ў палове XII стагоддзі пры Казіміру II Справядлівым. Зацверджаны гэты герб у 1417 году. Герб Леўарт (ужываюць Бронеўскіе, Скварцы, Токарскіе) занесены ў Частку 3 Гербовніка дваранскіх родаў Царства Польскага (стар. 78).
Выкарыстоўваюць
Бакоўскі (Bakowski), Бескіфірлей (Beskifirlej), Беланскіфірлей (Bielanskifirlej), Бохотніцкі (Bochotnicki), Борышкоўскі (Boryszkowski), Бронеўскі (Broniewski), Бунскі (Bunski), Дуброўскі (Dubrowski), Эвертсы (Ewerts), Эвертскі (Ewertski), Фірлей (Firley), Голітэй (Golitej), Гослаўскі (Goslawski), Горскі ці Гурскі (Gorski albo Gurski), Гаупты (Haupt), Яхны (Jachna), Езерскі (Jezierski), Кіжэвічы (Kiżewicz), Кіжэўскі (Kiżewski), Княжышчы (Kniażyszcza albo Kniażyszcze), Конарскі (Konarski), Крупскі (Krupski), Крвацкі (Krwacki), Крватскі (Krwatski), Ламфрыды (Lamfryd), Лерканы (Lerkan), Левандоўскі (Lewandowski), Леўарты (Lewart), Леўартовічы (Lewartowicz), Леўартоўскі (Lewartowski), Леўінскі (Lewinski), Ліберы (Liber), Ліўскі (Liwski), Льуоўскі (Lwowski), Лашчы (Laszcz), Лакоцкі (Lakocki), Маеры (Majer), Марцушоўскі (Marcuszowski), Марчушоўскі (Marczuszowski), Маркушэўскі (Markuszewski), Маркушоўскі (Markuszowski), Меглеўскі ці Мелгеўскі (Meglewski albo Melgiewski), Меглоўскі (Meglowski), Мелгвінскі (Melgwinski), Мотыцкі (Motycki), Нейманоўскі (Nejmanowski), Опоцкі (Opocki), Пахньоўскі (Pachniowski), Петэй (Petej), Петы (Pety), Подоленскі (Podolenski), Подолінскі (Podolinski), Пухньоўскі (Puchniowski), Скварцы (Skwarc), Скварчы (Skwarcz), Шлапы (Szlapa), Токарскі (Thokarski albo Tokarski), Трэцыушы (Trecyusz), Тулоўскі (Tulowski), Тычыны (Tyczyna), Уездзкі (Ujezdzki), Вальтэры (Walter), Вежханоўскі (Wierzchanowski), Водополы (Wodopol), Водполы (Wodpol), Войткевічы (Wojtkiewicz), Вольскі (Wolski), Ушэлачынскі (Wszelaczynski), Закжэўскі (Zakrzewski).
Алунан
Алунан (Alunāns) — латышскае прозвішча.
Янова (Барысаўскі раён)
Яно́ва (, Яново) — вёска ў Барысаўскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Зембінскага сельсавета.
Крываносы (Старадарожскі раён)
Крывано́сы (, Кривоносы) — вёска ў Старадарожскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Палажэвіцкага сельсавета.
У 1924—1954 гадах цэнтр Крываноскага сельсавета.
Чупыра
Чупыра (Чупи́ра) — вёска ў Білацэркаўскім раёне Кіеўскай вобласці Украіны.
Лертэ
Лертэ (Lehrte) — горад у Германіі, у зямлі Ніжняя Саксонія. Уваходзіць у склад раёна Гановер. Насельніцтва складае 43 259 чалавек (на 31 снежня 2010 года). Займае плошчу 127 км². Афіцыйны код — 03 2 41 011. Горад падпадзяляецца на 9 гарадскіх раёнаў.
Косаў Ляцкі (гміна)
Ко́саў Ля́цкі (Kosów Lacki) — вяскова-гарадская гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Сакалоўскага павета Мазавецкага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Косаве Ляцкім. Плошча гміны складае 200,17 км². Станам на 2004 год у гміне Косаў Ляцкі пражывалі 6784 чалавекі, шчыльнасць — 33,9 чал./км². Адміністрацыйна падзелена на 29 салецтваў.
Населеныя пункты
На тэрыторыі гміны размешчаны 31 населены пункт.
IC 1464-1
IC 1464-1 — галактыка тыпу S M (спіральна змяшаная галактыка) у сузор’і Вадаліў.
Альхоўка (прыпыначны пункт)
Альхо́ўка (, Ольховка)  — прыпыначны пункт Магілёўскага аддзялення Беларускай чыгункі ў Клічаўскім раёне Магілёўскай вобласці. Размешчаны за 2,1 км на паўднёвы ўсход ад вёскі Арэхаўка; на лініі Асіповічы I — Магілёў II, паміж прыпыначным пунктам Тачанка і станцыяй Нясята.
Наберажная (Вілейскі раён)
На́беражная (, Набережная, да 1964 года — Дзёхаўка) — вёска ў Вілейскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Нарачанскага сельсавета.
30 ліпеня 1964 года вёска Дзёхаўка перайменавана ў вёску Наберажная.
Да 16 снежня 1982 года вёска ўваходзіла ў склад Рускасельскага сельсавета.
Junodia lameyi
Junodia lameyi — адзін з відаў багамолаў. Знойдзены ў Анголе, Кот-д'Івуары, Гане, Гвінеі, Камеруне і басейне ракі Конга.
Лю Фанпін
Лю Фанпін (劉方平 Liú Fāngpíng; нарадзіўся не пазней за 758 год): кітайскі паэт часоў Танскай дынастыі з горада Лоян правінцыі Хэнань, Сюнну па паходжанні. Вядомыя яго вершы «Месячная ноч» (月夜 Yuè yè), «Веснавы сум» (春怨), «Новая вясна» (新春 Xīn chūn), «У лодцы асенняй ноччу» (秋夜泛舟 Qīu yè fànzhōu).
Біяграфія
У эпоху Цяньбао (天寶) не вытрымаў экзамен цзіньшы (進士) і не здолеў папасці ў войска, таму пасяліўся пустэльнікам ля рэк Жухэ (汝河) і Ін (潁水), ніколі не стаўшы чыноўнікам. Быў калегам Хуан Фужэня (皇甫冉), Юань Дэсю (元德秀), Лі Ці (李頎), Ян У (嚴武). Большай часткай пісаў пейзажную лірыку. Часта пісаў у форме чатырохрадкоўяў. Ён не выказваў новых ідэй, але мастацкае майстэрства, з якім ён апісвае прыроду, вельмі высокае.
Харвацкі каталіцкі ўніверсітэт
Харвацкі каталіцкі ўніверсітэт (Hrvatsko katoličko sveučilište) — харвацкая прыватны вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта і з сядзібай у горадзе Заграб, які кантралюецца Рымска-Каталіцкім Касцёлам.
Агульная характарыстыка
12 кастрычніка 2004 года на 29-м пленарным пасяджэнні Канферэнцыі каталіцкіх біскупаў Харватыі ў Задары было прынята рашэнне аб стварэнні Харвацкага каталіцкага ўніверсітэта. Канферэнцыя каталіцкіх біскупаў Харватыі выступіла ў ролі фундатара ўніверсітэта, заснавальнікам універсітэта стала Заграбская архідыяцэзія.
6 студзеня 2005 года арцыбіскуп Ёсіп Базаніч прызначыў камісію па заснаванні Харвацкага каталіцкага ўніверсітэта. 3 чэрвеня 2006 года ён сваім дэкрэтам афіцыйна заснаваў універсітэт.
3 ліпеня 2008 года Міністэрства навукі, адукацыі і спорту Харватыі выдала ліцэнзію для заснавання ва ўніверсітэце адукацыйных праграм па псіхалогіі, сацыялогіі і гісторыі. Першы навучальны год пачаўся ў 2010 годзе, калі першыя 40 студэнтаў былі залічаны на гістарычнае аддзяленне ўніверсітэта.
Падчас свайго візіту ў Харватыю Папа Рымскі Бенедыкт XVI 4 чэрвеня 2011 года назваў стварэнне ўніверсітэта «знакам надзеі».
У 2012/2013 навучальным годзе былі адкрыты аддзяленні псіхалогіі і сацыялогіі. Першыя бакалаўрскія ступені студэнты-гісторыкі атрымалі дыпломы ў 2014 годзе, а псіхолагі і сацыёлагі — у 2015 годзе. У 2016 годзе студэнты атрымалі першыя магістарскія ступені. У ліпені 2014 года ўніверсітэт атрымаў акрэдытацыю для навуковай дзейнасці ў галіне сацыяльных і гуманітарных навук.
Гермсір
Гермсір (таксама Гармсір) — паласа прыбярэжных пустыняў шырынёй каля 80 км уздоўж берагоў Аманскага заліва і Армузскага праліва, у Іране і Пакістане. З'яўляецца нахільнай раўнінай, месцамі забалочанай, прыбярэжная паласа ўтворана некалькімі радамі пясчаных пагоркаў, якія падзяляюць вузкія даліны.
Мала Вільшанка (Білацэркаўскі раён)
Мала Вільшанка (Мала́ Ві́льшанка) — вёска ў Білацэркаўскім раёне Кіеўскай вобласці Украіны.
Максім Анатольевіч Шугалей
Максім Анатольевіч Шугалей (Максим Анатольевич Шугалей; нар. 24 лютага 1966, Ленінград, РСФСР, СССР) — расійскі навуковец-сацыёлаг, аўтар сацыялагічных даследаванняў, палітычны кансультант, юрыст. Атрымаў шырокую вядомасць пасля захопу ў палон лівійскай узброенай групоўкай RADA.
Біяграфія
Нарадзіўся 24 лютага 1966 года ў Ленінградзе. Скончыў 184-ю школу. Вучыўся ў Санкт-Пецярбургскім дзяржаўным універсітэце. Працаваў юрыстам і кансультантам, а таксама ўдзельнічаў у палітычных і бізнес-праектах у розных гарадах Расіі і за яе межамі. З 1986 года прадстаўляў інтарэсы дэпутатаў, якія абіраліся ў Заканадаўчы сход Санкт-Пецярбурга. У 2007 годзе стаў кіраўніком грамадскага дабрачыннага фонду інвалідаў «Матысаў востраў».
У 2016 годзе заняў пасаду кіраўніка аднаго з напрамкаў выбарчай кампаніі партыі «Адзіная Расія» ў Архангельску. Тады ж ён правёў даследаванне грамадскай думкі і высветліў стаўленне жыхароў Архангельскай вобласці і Рэспублікі Комі да экалагічных праблем у рэгіёнах.
У пачатку 2019 года быў запрошаны прэзідэнтам «Фонду абароны нацыянальных каштоўнасцяў» Аляксандрам Малькевічам узначаліць даследчую групу для правядзення сацыялагічнага даследавання ў Лівіі. У рамках праекта планавалася анкетаванне 1600 рэспандэнтаў, 40 глыбінных інтэрв’ю з грамадзянамі Лівіі з розных сацыяльных слаёў і 16 фокус-груп. У маі таго ж года падчас грамадзянскай вайны ў Лівіі Максім Шугалей са сваім калегам перакладчыкам Самерам Хасанам Алі Суэйфанам пад падазрэннем ва ўмяшанні ў парламенцкія і прэзідэнцкія выбары ў Лівіі захоплены ў палон узброенай групоўкай RADA і трапілі ў турму «Мітыга» ў Трыпалі. Гісторыя атрымала шырокі грамадскі рэзананс. Да вырашэння задач па вызваленні расіян падключылася Міністэрства замежных спраў Расійскай Федэрацыі. Аднак уступіць у прамы кантакт з палоннымі было цяжка, паколькі персанал расійскага пасольства ў Лівіі летам 2014 года эвакуіраваўся з Трыпалі ў Туніс. 30 сакавіка 2020 года Шугалеем была зроблена спроба збегчы з турмы «Мітыга», але апалчэнцы злавілі яго. У снежні Максім і Самер былі вызвалены.
Суонсі
Суонсі (Swansea, Abertawe) — другі па велічыні горад ва Уэльсе. Размешчаны на паўднёва-заходнім узбярэжжы Уэльса, на рацэ Тавэ (Таўі). Гістарычна Суонсі развіваўся як цэнтр металургіі і горнай справы, асабліва здабычы і апрацоўкі медзі.
Максім Анатольевіч Шугалей
Біяграфія
Пазней было абвешчана аб тым, што Шугалей узначаліць спіс партыі «Радзіма» на выбарах у Дзяржсавет Рэспублікі Комі. Хутка той перадаў свой дэпутацкі мандат Алене Івановай, але працягваў дапамагаць Рэспубліцы ў вырашэнні найбольш вострых пытанняў.
Сям’я
Жанаты, мае дваіх дзяцей.
У культуры
Па ініцыятыве і пры падтрымцы «Фонду абароны нацыянальных каштоўнасцяў» быў зняты мастацкі фільм «Шугалей», прэм’ера якога адбылася 1 мая 2020 года на тэлеканале НТВ. Пазней англамоўная версія кінастужкі была апублікавана на YouTube-канале RT Documentary, а арабская версія карціны выйшла на тэлеканале RT Arabic. Рускамоўная версія фільма апублікавана на YouTube-канале RTД Russian. На грошы, атрыманыя ад пракату, жонка Шугалея Наталля перадала жанчынам і дзецям Лівіі 40 апаратаў штучнай вентыляцыі лёгкіх, якія былі дастаўлены ў Бенгазі разам з іншым гуманітарным грузам.
6 верасня анасаваны працяг карціны — Шугалей 2.
Клімавічы (Сенненскі раён)
Клі́мавічы (, Климовичи) — вёска ў Сенненскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Нямойтаўскага сельсавета.
Да 2004 года ўваходзіла ў склад Раснянскага сельсавета.
Новы Час (газета)
«Новы Час» — агульнапалітычная штотыднёвая газета, заснавана Мінскай гарадской арганізацыяй ТБМ імя Ф. Скарыны. Выдаецца з сакавіка 2002 г. Наклад газеты ў 2021 годзе вагаўся ад 3600 да 7500 асобнікаў.
Гісторыя
Першы нумар выдання выйшаў у сакавіку 2002 года. Да мая 2006 года выйшла 45 нумароў газеты. 17 лютага 2007 года Міністэрства інфармацыі Рэспублікі Беларусь перарэгістравала газету на платформе закрытай газеты «Згода» без права распаўсюду праз шапікі «Белсаюздруку» і падпіску «Белпошты». 7 сакавіка 2014 года газета змяніла лагатып, а таксама дадала ў афармленне чырвоны колер. Юбілейны 500-ы нумар выйшаў 16 верасня 2016 года.
22 сакавіка 2017 года РУП «Белсаюздрук» падпісала дамову на распаўсюджванне газеты «Новы Час» праз сваю гандлёвую сетку. 8 красавіка 2017 года газета з’явілася ў шапіках «Белсаюздруку» ў Мінску і Мінскай вобласці, а таксама з’явілася магчымасць афармлення падпіскі на газету праз каталог РУП «Белпошта».
У 2018 годзе газета апублікавала серыю артыкулаў Дзяніса Івашына «Хто і як павінен будаваць» аб магчымых уладальніках рэстаранна-забаўляльнага комплексу «Поедем поедим» каля мемарыяла Курапаты. У жніўні прадпрымальнік Аркадзь Ізраілевіч падаў у суд пазоў аб абароне гонару, годнасці і дзелавой рэпутацыі, запатрабаваўшы кампенсацыю 40000 BYN ад «Новага Часу» і 1000 BYN ад Івашына. У верасні суд Савецкага раёна Мінска адмовіў Ізраілевічу ў задавальненні пазову і абавязаў пазоўніка кампенсаваць адказчыкам паслугі адвакатаў — 600 BYN.
Дзейнасць падчас пратэстаў у Беларусі. Рэпрэсіі з боку ўлад
1 лістапада 2020 г. падчас асвятлення «Маршу супраць тэрору» былі затрыманы тры фотакарэспандэнты газеты, сярод іх Яна Трусіла і Аляксандр Зяньковіч. Суд Кастрычніцкага раёна Мінска (суддзя — Алена Жывіца) прысудзіў Яне 13 сутак адміністрацыйнага арышту паводле 23.34 КоАП Беларусі.
29 лістапада 2020 г. падчас асвятлення «Маршу суседзяў» была затрымана пазаштатная фотакарэспандэнтка газеты Яна Трусіла. 30 лістапада суд Ленінскага раёна Мінска (суддзя — Юлія Шут) прысудзіў ёй 15 сутак адміністрацыйнага арышту паводле 23.34 КоАП Беларусі.
14 студзеня 2021 г. стала вядома, што «Белсаюздрук» разрывае дамову з рэдакцыяй газеты аб рэалізацыі «Новага Часу» ў сваіх кіёсках з лютага 2021 года, пасля чаго газета зрабілася даступнай толькі праз падпісны індэкс «Белпошты».
Па крымінальнай справе за ўмяшанне ў дзейнасць міліцыі 12 сакавіка 2021 года быў арыштаваны Дзяніс Івашын, журналіст выдання, які быў аўтарам цыкла артыкулаў «Каго ці што абараняе „Беркут“ у Беларусі» і за дзень да затрымання даваў інтэрв’ю каналу «Настоящее время», у якім паведаміў пра вынікі свайго журналісцкага расследвання. 24 сакавіка 2021 года сумеснай заявай васьмі арганізацый, сярод якіх Праваабарончы цэнтр «Вясна», Беларуская асацыяцыя журналістаў, Беларускі Хельсінкскі камітэт, Беларускі ПЭН-цэнтр, быў прызнаны палітычным зняволеным.
28 мая 2021 года намеснік генеральнага пракурора Беларусі Максім Варонін вынес галоўнаму рэдактару «Новага Часу» афіцыйнае папярэджанне, выказаўшы прэтэнзіі да трох артыкулаў, апублікаваных у лютым і красавіку 2021 года, прычым некаторыя цытаты з тых артыкулаў у папярэджанні, падпісаным Вароніным, былі перакладзены з беларускай мовы на рускую некарэктна. 7 чэрвеня 2021 года «Белпошта» адрэагавала на папярэджанне і праінфарміравала рэдакцыю, што газету на другое паўгоддзе ў падпісны каталог не возьме.
10 жніўня 2021 года стала вядома пра спыненне выпуску друкаванай газеты пасля 12 жніўня: прыватная друкарня «Рол Прынт» у сваім лісце ад 27 ліпеня спаслалася на складанасці ў вытворчым цыкле, у выніку чаго стала немагчымым надалей выконваць дагавор на друк. Рэдакцыя спрабавала знайсці ёй замену, аднак беспаспяхова. Тым не менш было паабяцана, што сайт і сацыяльныя сеткі будуць абнаўляцца.
19—20 кастрычніка 2021 года ў сядзібе выдання і па месцы жыхарства журналістаў прайшлі ператрусы, супрацоўнікі былі дапытаны. Да таго ж канфіскавалі камп’ютары і іншую офісную тэхніку. ,, Беларуская асацыяцыя журналістаў раскрытыкавалі атаку на «Новы Час».
28 кастрычніка 2021 года перастаў адкрывацца сайт novychas.by у Беларусі і за яе межамі. У адказ на блакіроўку рэдакцыя запусціла люстэрка novychas.online.
Змест
Газета-штотыднёвік «Новы Час» з’яўляецца адным з нешматлікіх перыядычных выданняў, якое выдаецца цалкам на беларускай мове. У выданні надаецца значная ўвага нацыянальнай культурнай і гістарычнай тэматыцы, газета прапагандуе палітыку кіраўніцтва беларускай дзяржавы ў той частцы, якая накіравана на захаванне і ўмацаванне незалежнасці Рэспублікі Беларусь, а таксама на захаванне і распаўсюджванне беларускай мовы. Выданне лічыцца газетай для інтэлектуалаў. У выглядзе ўкладак ажыццяўляюцца спецпраекты «Новага Часу»: «Літаратурная Беларусь», «Cпартыўная Беларусь».
Узнагароды
У 2009 г. газета атрымала Прэмію імя «» (Gerd Bucerius-Forderpreis Freie Presse Osteuropas) у памеры 30000 еўра. Намінавалі газету на прэмію: міністр замежных спраў Германіі, Беларуская асацыяцыя журналістаў, Саюз беларускіх пісьменнікаў і беларускае інфармацыйнае агенцтва БелаПАН. Цырымонія ўручэння ўзнагароды адбылася ў сталіцы Нарвегіі Осла ў Нобелеўскім інстытуце.
Галоўны рэдактар газеты Аляксей Кароль стаў пераможцам міжнароднага конкурсу журналістаў імя Найта (Knight International Journalism Award) за 2008 г., які праводзіцца Міжнародным цэнтрам для журналістаў (ICFJ).
Конкурс імя Аляксея Караля
Штогод (пачынаючы з 2017 года) рэдакцыя «Новага Часу» сумесна з Саюзам беларускіх пісьменнікаў праводзіць конкурс маладых журналістаў імя Аляксея Караля ў гонар галоўнага рэдактара газеты «Новы Час» (2010—2015). У ім бяруць удзел маладыя журналісты ва ўзросце да 30 гадоў. Да ўдзелу ў конкурсе прымаюцца толькі арыгінальныя артыкулы на беларускай мове, раней не апублікаваныя.
Конкурсныя працы ацэньваюцца ў чатырох намінацыях:
Трох лаўрэатаў конкурсу вызначае рэдакцыя «Новага Часу». Трох пераможцаў вызначаюць чытачы шляхам галасавання на сайце выдання. У намінацыі «лепшы літаратурна-крытычны матэрыял» пераможцу вызначае сакратарыят ГА «Саюз беларускіх пісьменнікаў».
Межылессе
Межыле́ссе (, Межилесье) — вёска ў Старадарожскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Палажэвіцкага сельсавета.
Глушэц (возера, Лоеўскі раён)
Глушэ́ц  — возера ў Лоеўскім раёне Гомельскай вобласці Беларусі ў басейне ракі Дняпро, прыкладна за 19 км у напрамку на поўнач ад гарадскога пасёлка Лоеў, за 2 км на ўсход ад вёскі Чаплін.
Плошча паверхні возера 0,32 км². Даўжыня каля 3,4 км, найбольшая шырыня 0,15 км, даўжыня берагавой лініі каля каля 7,2 км. Катлавіна возера старычнага тыпу. Знаходзіцца на пойме Дняпра і злучаецца з ім пратокай. Таксама пратокамі на поўдні і поўначы злучаецца з невялікімі азёрамі. У Глушэц упадаюць 2 ручаі.
IC 1464-2
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Котля (гміна)
Ко́тля (Kotla) — вясковая гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Глагоўскага павета Ніжнесілезскага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Котлі. Плошча гміны складае 127,75 км². Станам на 2004 год у гміне Котля пражывалі 4066 чалавек, шчыльнасць — 31,8 чал./км².
Міца Асень
Міца Асень — буйны феадал, балгарскі цар у 1256—1257 гадах. Зяць балгарскага цара Івана Асеня II — муж яго дачкі Марыі.
Кіраванне
Неўзабаве, аднак, Міца страціў падтрымку знаці. Прычына была ў тым, што баяры бачылі няздольнасць новага цара эфектыўна кіраваць. Усё больш баяраў сталі адасабляцца ад цэнтральнай улады. Прэтэндэнт на ўладу Канстанцін Ціх убачыў у гэтым магчымасць умацаваць свае пазіцыі. Ён таксама скарыстаўся тым, што цар павялічыў падатковую нагрузку на радавых грамадзян, што яшчэ больш падарвала пазіцыі вярхоўнага кіраўніка.
Міца даведаўся пра тое, што супраць яго рыхтуецца змова, і ён закрыўся ў Праславе, дзе працягваў насіць тытул цара і чаканіў манеты з надпісам «цар Міца».
Грамадзянская вайна
Пад кіраваннем Міцы заставалася большая частка ўсходняй Балгарыі. Да 1263 года ён вёў вайну супраць Канстанціна Ціха. Першапачаткова баявыя дзеянні былі паспяховыя для яго. Канстанцін Ціх нават быў вымушаны звярнуцца па дапамогу да візантыйскага гарнізона крэпасці Станімака. Аднак паступова Міца страчваў свае пазіцыі і быў вымушаны заключыць дагавор з нікейцамі. Тым не менш у 1264 годзе Міца быў вымушаны бегчы ў Месембрыю, дзе нейкі час спрабаваў утрымаць уладу, але беспаспяхова. У выніку з дазволу Міхаіла VIII Палеалога ён атрымаў прытулак у асабняку пад Трояй.
Царскія манеты
Манеты, адчаканеныя Міцы Асенем, малявалі яго са скіпетрам у правай руцэ і вялікім крыжам у левай, а таксама каронай на галаве. На адваротным баку манет маляваўся Святы Мікалай — заступнік маракоў (радавыя землі Міцы, у прыватнасці, Месемврыя, размяшчаліся на ўзбярэжжы).
Сям’я
Вядома двое дзяцей Міцы ад Марыі:
Працэс 75-ці
Працэс 75-ці — судовы працэс над членамі КПЗБ у Польскай Рэспубліцы.
Закрыты судовы працэс над членамі КПЗБ, арыштаванымі ў Косаўскім павеце Палескага ваяводства, праходзіў 9—21 чэрвеня 1929 г. ў Гродне ў будынку акруговага суда. Галоўныя абвінавачаныя — М. Л. Перавалоцкі, П. М. Уласавец, А. Р. Свяргун — былі прыгавораны адпаведна да 15, 12 і 10 гадоў турэмнага зняволення, 3 падсудныя — да 8, 7 — да 6, 9 — да 5, 24 — да 4, 10 — да 2 гадоў катаржнай турмы. Прыгавор падсудныя сустрэлі воклічамі: «Прэч крывавую дыктатуру Пілсудскага!», «Няхай жыве сацыялістычная рэвалюцыя!».
Дыназаўры
Дыназаўры (Dinosauria; са δεινός — страшны, жудасны і σαύρα — яшчар) — наземныя пазваночныя жывёлы, якія дамінавалі на нашай планеце ў мезазойскую эру — на працягу больш чым 160 мільёнаў гадоў, з позняга Трыясавага перыяду (прыблізна 230 млн гадоў назад) да канца мелавога перыяду (каля 65 млн гадоў назад).
Большасць дыназаўраў пачала выміраць на стыку мелавога і трацічнага перыядаў падчас буйнамаштабнага знікнення жывёл і многіх разнавіднасцей раслін у адносна кароткі геалагічны перыяд гісторыі. Выкапнёвыя рэшткі дыназаўраў былі знойдзены на ўсіх кантынентах планеты. На сёння палеантолагамі апісана больш за 500 разнастайных родаў і больш за 100 разнастайных відаў, якія выразна падзяляюцца на дзве ўмоўныя групы — траваедных і драпежных яшчараў.
Этымалогія назвы
Тэрмін «дыназаўр» быў уведзены ў 1842 годзе англійскім біёлагам Рычардам Оўэнам для апісання першых акамянелых рэштак старажытных яшчараў, якія здзівілі навукоўцаў сваімі памерамі. Слова паходзіць ад грэчаскага δεινός (deinos) — «жахлівы, жудасны» і σαῦρος (sauros) — «яшчар». Нягледзячы на тое, што таксанамічнае імя часта інтэрпрэтуецца як нейкае ўказанне на зубы, кіпцюры і іншыя асаблівасці дыназаўраў, якія выклікаюць страх, на самай жа справе Оўэн даў гэты тэрмін, паказваючы на іх памер і веліч. Тлумачачы свае погляды, Оўэн называў дыназаўраў таўстаскурымі другаснага перыяду. Да таўстаскурых у XIX стагоддзі адносілі буйных і масіўных бегемотаў, сланоў і насарогаў, а другасным перыядам лічылі мезазойскую эру.
Гісторыя вывучэння
Гіганцкія косці, якія знаходзілі часам у зямлі, у антычнасці лічылі астанкамі герояў эпохі Траянскай вайны, у Сярэдневякоўі і аж да XIX стагоддзя — астанкамі волатаў, пра якіх згадваецца ў Бібліі, і якія загінулі падчас сусветнага патопу, на Далёкім Усходзе іх лічылі касцямі цмокаў і прыпісвалі ім гаючыя ўласцівасці.
У 1824 годзе прэзідэнт Каралеўскага геалагічнага таварыства Уільям Баклэнд выступіў з дакладам пра знаходку, якая была зроблена ў 1815 годзе ў юрскім сланцы Стоўнзфілда ў графстве Оксфардшыр і складалася з некалькіх касцей і фрагмента «дапатопнай» жывёлы. Звярнуўшыся за дапамогай да выдатнага спецыяліста па параўнальнай анатоміі Жоржа Кюўе, Баклэнд класіфікаваў знаходку як рэшткі гіганцкай драпежнай яшчаркі (sauria) і, адпаведна, назваў яе мегалазаўрам — «велізарным яшчарам». У 1826 годзе Гідэон Ментл, хірург з Льюіса (графства Сасекс), правадзейны член Лінееўскага таварыства, аналагічным чынам прадставіў у Геалагічным таварыстве знойдзеныя ім зубы раней невядомага віда, якому ён даў назву ігуанадон (літаральна «ігуаназубы») за падабенства зуба з зубам яшчаркі ігуаны. Ён жа ў 1833 годзе апісаў гілеазаўра — прадстаўніка панцырных яшчараў анкілазаўраў. У 1842 годзе англійскі біёлаг Рычард Оўэн, адзначыўшы несумненненае падабенства паміж гэтымі трыма відамі і іх адрозненне ад сучасных рэптылій, вылучыў іх у асобны падатрад, назваўшы яго дыназаўрыя (dinosauria — літаральна «жудасныя яшчары»).
Адкрыццё ў 1858 годзе ў ЗША добра захаванага шкілета гадразаўра перавярнула ўяўленне пра дыназаўраў як пра чатырохногіх жывёл, паказаўшы, што дыназаўры маглі хадзіць на двух нагах. У наступныя некалькі дзесяцігоддзяў былі адкрыты прадстаўнікі большасці асноўных груп дыназаўраў; важная заслуга ў гэтым належыць амерыканскім палеантолагам Атніелю Маршу і Эдуарду Коўпу, якія адкрылі і апісалі ўвогуле 142 новых відаў, уключаючы апатазаўра і брантазаўра (пасля іх аднеслі да аднаго роду), дыпладока і стэгазаўра, манаклона, трыцэратапса і іншыя віды. Назапашванне матэрыялу прывяло да падзелу дыназаўраў на сямействы птушкатазавых і яшчаратазавых у 1887 годзе.
У першай палавіне XX стагоддзя вялікая частка навуковай супольнасці памылкова лічыла, што дыназаўры былі грувасткімі, млявымі жывёламі. Большасць даследаванняў, якія праводзяцца з 1970 года, аднак, паказалі, што дыназаўры былі актыўнымі жывёламі з павышаным метабалізмам і шматлікімі асаблівасцямі для сацыяльнага ўзаемадзеяння.
У 1964 годзе знаходка дэйнаніха зрабіла новую навуковую рэвалюцыю, бо па будове дыназаўра было ясна, што ён перамяшчаўся адносна хутка, з чаго можна зрабіць вывад, што ён быў цеплакроўным. Ідэя цеплакроўнасці прымушала перагледзець старыя ўяўленні не толькі пра фізіялогію, але і пра паводзіны дыназаўраў, чаму з’явіліся пацвярджэнні ў 1979 годзе, калі былі атрыманы доказы бацькоўскага інстынкту і сацыяльных паводзін яшчараў (выседжванне, абарона і выкормліванне дзіцянят). Нарэшце, параўнанне верхніх канечнасцей дэйнаніха з крылом птушкі прымусіла меркаваць іх блізкасць і паходжанне птушак ад дыназаўраў (або нават наогул прыналежнасць да гэтага надатраду), чаму доказам стала пасля адкрыццё слядоў апярэння ў рада дыназаўраў. У 2005 годзе навукоўцам удалося выдзяліць калаген з захаваных мяккіх тканін тыраназаўра, і выкарыстаць яго хімічны састаў як яшчэ адзін доказ сваяцтва дыназаўраў з сучаснымі птушкамі.
Сённяшні час
Шэраг навукоўцаў сцвярджае, што каля трэці апісаных відаў дыназаўраў не існавала. За раней невядомых яшчараў навукоўцы прымалі ўжо апісаных дыназаўраў на розных стадыях развіцця. Праведзенае маштабнае даследаванне іншымі навукоўцамі паказала, што амаль 50 працэнтаў усіх відаў дыназаўраў былі названы няправільна.
Продкі
Паўзуны насялялі Зямлю яшчэ да з’яўлення дыназаўраў. Лапы ў іх былі размешчаны па баках тулава, як у большасці сучасных яшчарак. Ім на змену прыйшлі продкі дыназаўраў — архазаўры («пануючыя яшчары»). З’яўленне архазаўраў ішло паралельна з масавым, але не поўным, выміраннем тэрапсідаў на мяжы перыядаў пермі і трыяса, якое насіць назву Масавае пермскае выміранне. У пачатку трыясавага перыяду ўзнікла мноства новых відаў.
Важнейшыя развітыя прыкметы раннішніх дыназаўраў, якія адсутнічалі ў большасці тэкадонтаў, былі звязаны са становішчам цела і характарам руху. Заднія канечнасці сталі практычна вертыкальнымі, а іхняя даўжыня ў параўнанні з больш кароткімі пярэднімі канечнасцямі дазваляе зрабіць вывад аб хаджэнні на дзвюх нагах. Вышэйшыя формы тэрапсідаў па сваёй арганізацыі былі вельмі блізкія да аднапраходных млекакормячых і, па некаторых меркаваннях, мелі поўсць і малочныя залозы. Раптоўны заняпад тэраморфаў і росквіт «сапраўдных яшчараў» — адна з самых інтрыгуючых загадак палеанталогіі.
Дыназаўры адхіліліся ад сваіх продкаў архазаўраў прыкладна праз 20 мільёнаў гадоў пасля Масавага пермскага вымірання, якое знішчыла прыблізна 95 % усяго жыцця на Зямлі. На сённяшні дзень астанкі самых старажытных дыназаўраў маюць узрост каля 230 мільёнаў гадоў. Аднак у 2010 годзе група амерыканскіх, нямецкіх і паўднёваафрыканскіх палеантолагаў прадставіла ў навуковым свеце сумесную працу, згодна з якой першыя дыназаўры засялялі Зямлю на некалькі мільёнаў гадоў раней, чым было прынята лічыць. Свае высновы яны зрабілі прааналізаваўшы астанкі новага дыназаўрападобнага паўзуна Asilisaurus kongwу, які з’яўляецца роднасным да дыназаўра відам, які жыў 245—240 млн гадоў назад. Навукоўцы лічаць, што ўжо ў гэты час адрозненні паміж Dinosauriformes і самымі раннімі дыназаўрамі былі істотнымі, такім чынам, агульны продак дыназаўраў аддзяліўся ад групы Ornithodira істотна раней, чым лічылася.
Па адной з гіпотэз, абодва атрады дыназаўраў упершыню з’явіліся на тэрыторыі сучаснай Паўднёвай Амерыкі і затым распаўсюдзіліся па ўсёй Пангеі на працягу трыясавага перыяду з 230 да 199 мільёнаў гадоў назад.
Першыя дыназаўры
Адным з самых ранніх вядомых на сённяшні дзень дыназаўраў лічыцца Staurikosaurus, які жыў 228 млн гадоў назад, частковы шкілет якога быў знойдзены ў адкладах сярэдняга трыясавага перыяду на тэрыторыі сучаснай Бразіліі. Вялікая галёначная косць гэтага дыназаўра была даўжэйшая за сцегнавую, што характэрна для бегаючых жывёл, косці канечнасцей былі полымі. У 1963 годзе быў апісаны эрэразаўр, выяўлены ў адкладах позняга трыяса на паўночным захадзе Аргенціны. З-за фрагментарнасці астанкаў дакладная яго класіфікацыя была не вызначана. Толькі пасля таго як у 1988 годзе быў выяўлены больш поўны шкілет з чэрапам, ён у асноўным быў класіфікаваўся як прымітыўны тэрапод. Выяўлены на тэрыторыі сучаснай Мексікі Tawa hallae, пацвердзіў сувязь эрэразаўра з больш познімі тераподамі. Эрэразаўр дасягаў даўжыні 4 метраў і вагі 200—250 кілаграм. Чэрап быў доўгі і вузкі, не меў прыкмет характэрных для больш позніх тэраподаў, будова задніх канечнасцей таксама характэрна для ранніх дыназаўраў. Праз чатыры гады пасля адкрыцця эрэразаўра, у Аргенціне быў знойдзены шкілет яшчэ аднаго старажытнага дыназаўра — эараптара. Вонкава ён быў падобны на іншых паўзуноў, але асаблівасці касцей і зубоў дазволілі аднесці яго да прымітыўных тэраподаў. Палеантолагі мяркуюць, што эараптар нагадвае агульнага продка ўсіх дыназаўраў. Калі гэтыя здагадкі дакладныя, то грунтуючыся на яго рысах, можна казаць, што першыя дыназаўры былі маленькімі, двухногімі драпежнікамі. Знаходкі прымітыўных, падобных да дыназаўра арнітадзіраў, як Marasuchus і Lagerpeton падтрымліваюць гэтыя здагадкі; аналіз акамянеласцей дадзеных паўзуноў сапраўды кажа аб іх малых памерах і хаджэнні на дзвюх нагах.
Самай першай вядомай групай птукатазавых дыназаўраў з’яўляюцца Fabrosauridae. Самы ранні з іх — пізаназаўр, выяўлены ў пародах верхняга трыяса на тэрыторыі сучаснай Аргенціны. Лепш за ўсё з Fabrosauridae вывучаны род Lesothosaurus, з Паўднёвай Афрыкі. Як і ўсе іншыя фабразаўрыды, ён дасягаў у даўжыню каля 1 метра. Будова задніх канечнасцей характэрна для біпедальных жывёл, вялікая галёначная косць якіх значна даўжэйшая за сцегнавую. Некаторыя часткі шкілета падобныя да іншых дыназаўраў раннішніх тэраподаў, але тазавыя косці і будова чэрапа і зубоў ужо маюць прыкметы птушкатазавых дыназаўраў.
На самых ранніх этапах эвалюцыі дыназаўраў, зямля была заселена рознымі відамі архазаўраў і тэрапсідаў, такіх як этазаўры, цынадонты, дыцынадонты, арнітазухіды, рынхазаўры і іншыя. Відаць, у канцы трыяса дыназаўры вытрымалі доўгую канкурэнцыю з гэтымі жывёламі, перш чым перамаглі і дасягнулі росквіту. Некаторыя навукоўцы, аднак, мяркуюць, што пануючае становішча дыназаўраў было атрымана не столькі перавагай над іншымі жывёламі, колькі выпадковасцю. У карнійскім веку дыназаўры не адзначаліся ўстойлівым павелічэннем у разнастайнасці і ліку, калі б яны, канкуруючы, займалі месцы іншых груп жывёл. Замест гэтага, яны былі вельмі рэдкімі, складаючы толькі 1—2 % ад агульнай жывёльнай фаўны. У нарнійскім веку, пасля знікнення некалькіх іншых груп, яны сталі істотнымі кампанентамі фаўны, складаючы ўжо 50—90 % жывых істот. Каля 200 мільёнаў гадоў назад адбылося Трыясава-Юрскае выміранне. Гэтая падзея канчаткова вызваліла экалагічныя месцы, адкрыўшы магчымасць развіцца пачынаючы з Юрскага перыяду такім групам, як Crocodylomorpha, птэразаўраў, млекакормячым, чарапахам і дыназаўрам.
Марфалогія і характарыстыкі
На сённяшні дзень адкрыта вялікая відавая разнастайнасць дыназаўраў. Адны з іх перамяшчаліся на дзвюх нагах, іншыя былі чацвераногімі, а такія віды, як амазаўр і ігуанадон, маглі лёгка перамяшчацца, як на двух, так і на чатырох нагах. Многія з іх валодалі характэрнымі асаблівасцямі, такім як касцяная браня (анкілазаўр) і рагавыя пласціны (стэгазаўр) па ўсім тулаве, рогі (трыцэратапс) ці грабяні на галовах (паразаўролаф). Нягледзячы на тое, што дыназаўраў часта прадстаўляюць як жывёл вялікіх памераў, многія з іх былі ростам з сучаснага чалавека, а некаторыя не перавышалі памераў сучасных катоў. У цяперашні час адным з самых маленькіх дыназаўраў з’яўляецца Hesperonychus elizabethae які жыў у Паўночнай Амерыцы і быў апісаны ў 2009 годзе. У даўжыню ён быў 50 см, важыў каля 2 кг. Харчаваўся, відаць, насякомымі, дробнымі млекакормячымі і дзіцянятамі дыназаўраў. У 2008 годзе быў апісаны іншы від дыназаўра, Albertonykus borealis, які таксама жыў у Паўночнай Амерыцы і магчыма дасягаў меншага памеру, чым Hesperonychus, аднак афіцыйна паведамляць пра якія-небудзь факты палеантолагі не спяшаюцца, бо выяўленых слядоў міні-дыназаўра недастаткова для сур’ёзных заяўленняў.
Па сучасных ацэнках адной з самых буйных драпежных жывёл, якія жылі на Зямлі, з’яўляецца спіназаўр, які пераўзыходзіў па памерах нават тыраназаўра-рэкса. Па гэтых ацэнак у даўжыню ён складаў каля 16-18 метраў, у вышыню 8 метраў. Уздоўж спіны ў яго была расцягнутая скура ў выглядзе ветразя вышынёй 1,8 метра. Іншымі буйнымі тэраподамі з’яўляюцца гіганатазаўр і кархарадантазаўр, якія дасягалі ў даўжыню каля 13 метраў. Самы вядомы ў сучаснай культуры драпежны дыназаўр — тыраназаўр, які не вельмі моцна саступаў гэтым відам па сваіх памерах. Найбольшы і поўны яго шкілет дасягаў у даўжыню 12,8 метраў, а па некаторых дадзеных і зусім мог дасягаць у даўжыню да 15 метраў.
У 1970 годзе ў Манголіі былі раскапаны пярэднія канечнасці дэйнахэйруса даўжынёй амаль 2,5 метры. З прычыны невялікай колькасці астанкаў, агульная даўжыня дыназаўра невядомая. Па знойдзеных канечнасцях навукоўцы мяркуюць, што ў даўжыню дэйнахэйрус мог дасягаць 20 метраў. Калі іх ацэнкі дакладныя, гэты дыназаўр можа стаць самым буйным драпежнікам, знойдзеным навукоўцамі. У сакавіцкім нумары за 2011 год публікацыі бразільскай акадэміі навук Anais da Academia Brasileira de Ciências быў надрукаваны артыкул, прысвечаная знаходцы ў 2005 годзе міжнароднай палеанталагічнай экспедыцыі ў Анголе, прыкладна ў 70 кіламетрах на поўнач ад Луанды, акамянелых рэштак правай пярэдняй канечнасці новага вялікага (каля 13 метраў у даўжыню) дыназаўра — заўрапода.
Асаблівасці будовы
Дыназаўры злучалі ў сабе ўласцівасці некалькіх зараз адасобленых груп жывёльнага царства: яшчарак, кракадзілаў, млекакормячых і птушак. Іх чэрап у цэлым быў устроены па тыпу яшчарак, але кожны зуб змяшчаўся ў асобнай ячэйцы, як у кракадзілаў, з імі ж збліжае дыназаўраў і бледны скураны ці касцявы панцыр, якім было пакрыта тулава ў некаторых родаў. З млекакормячымі дыназаўраў збліжае будова трубчастых касцей з шырокімі каналамі, напоўненымі мазгавым рэчывам, будова нязграбных суставаў пальцаў і крыжавой косці; нарэшце, па будове таза і задніх канечнасцей яны больш за ўсё набліжаюцца да птушак.
Выміранне
Дыназаўры вымерлі ў канцы мелавога перыяду, каля 65 мільёнаў гадоў назад. Ці было гэта выміранне паступовым ці раптоўным, у наш час — прадмет спрэчак; адзінага пункта гледжання няма.
Паводле адной з гіпотэз, прычынай «вялікага вымірання» стаў удар астэроіда або каметы ў раёне мексіканскага паўвострава Юкатан, але існуюць і іншыя гіпотэзы.
Юзаф Уладзіслаў Быхавец (вялікі крайчы літоўскі)
Юзаф Уладзіслаў Быхавец (? — пасля 1793) — ураднік Вялікага Княства Літоўскага.
Біяграфія
Паходзіў са шляхецкага роду Быхаўцаў герба «Магіла». Нарадзіўся ў сям’і Ігната.
Шамбялян караля польскага і вялікага князя літоўскага Станіслава Аўгуста Панятоўскага, з 1793 года апошні крайчы вялікі літоўскі.
Удэгейцы
Удэге́йцы (саманазвы удээ, удихэ) — карэнныя насельнікі Далёкага Усходу Расіі, жывуць пераважна ў Хабараўскім і Прыморскім краях. Агульная колькасць — 1496 чал. (2010 г.).
Паходжанне і гісторыя
У кітайскіх пісьмовых крыніцах народ удэгей упершыню ўзгадваецца ў XIV ст. Да XX ст. ён насяляў ўзгор’і Сіхатэ-Алінь ад ракі Усуры на поўначы да Японскага мора на поўдні. Гэтая тэрыторыя фармальна залежыла ад Кітая, але ў рэчаіснасці кантакты кітайцаў і удэгейцаў абмяжоўваліся гандлёвымі зносінамі. Кітайскія гандляры часам сяліліся сярод удэгейцаў. Сюды таксама прыходзілі кітайскія паляўнічыя і проста беглякі. Вынікам гэтых кантактаў стала з’яўленне кітайска-удэгейскіх крэолаў тазаў.
У 1850 г. тэрыторыі ўдэгейцаў былі анексаваны Расійскай імперыяй. Расійскія даследчыкі да канца XIX ст. не вылучалі удэгейцаў як самастойны этнас, лічылі іх адным народам з орачамі. Канчатковае прызнанне яны атрымалі толькі пасля ўсталявання савецкай улады. Калектывізацыя 1930-ых гг. прывяла да заканчэння традыцыйнага ладу жыцця, у якім значнае месца адводзілася паляванню. Удэгейцы былі вымушаны кампактна сяліцца ў вёсках і буйных населеных пунктах разам з рускімі. У выніку суцэльны арэал жыццядзейнасці знік. Адзіны народ быў раз’яднаны на анюйскую, хорскую, бікінскую, цернейскую і іншыя групы.
Колькасць удэгейцаў у Расіі:
Традыцыйная культура
Галоўным заняткам удэгейцаў здаўна было паляванне. Яно давала не толькі мяса для ежы і скуры для вопраткі, але таксама рогі, футра, жоўць і іншыя прадукты, якія абменьвалі ў кітайскіх, а пазней і ў рускіх гандляроў на тканіны, тытунь, муку і г. д. Асноўныя прылады для палявання — драўляныя лукі бэі, самастрэлы, капканы, сеткі. Рыбалоўства і збіральніцтва адыгрывалі меней значную ролю. З дапамогай лукаў і астрог здабывалі ласосяў і карпавых. Рыбу сушылі, елі сырой або марожанай. На марскім ўзбярэжжы ўдэгейцы і тазы збіралі водарасці і малюскаў, у лесе — жэньшэнь, якія куплялі кітайскія гандляры. Земляробства з’явілася толькі ў XIX ст. пад уплывам кітайцаў і рускіх. У агародах вырошчвалі кукурузу, цыбулю, гарбузы, кавуны, бульбу і г. д. Распаўсюджаныя рамёствы — кавальская справа, вытворчасць з дрэва прыладаў працы, лодак з кары бярозы (ветразяў не ведалі), вопраткі (лічылася жаночым заняткам) і г. д.
Удэгейцы жылі асобнымі сем’ямі і часцяком мянялі месца жыхарства ў пошуках лепшых месц для палявання. Летнім жытлом звычайна быў будан джугды, які ладзіўся ў форме каркаса, крытага доўгімі палоскамі бяросты. Зімовы будан туа джо рабілі з тоўстых жэрдак, паверх бяросты клалі хваёвую кару. Пры змене месца жыхарства таксама карысталіся мабільнымі чумамі чало. Вопратку шылі з скуры звяроў і рыбы. Насілі халаты з запахам на правы бок, футравыя курткі, берасцяныя капялюшы і г. д. Жанчыны ўпрыгожваліся нагруднікамі лэлі.
Сем’і аб’ядноўваліся ў экзагамныя роды, якія валодалі пэўнымі тэрыторыямі для палявання і збіральніцтва. На родзічаў распаўсюджваўся звычай кроўнай помсты за сваіх сваякоў. Міжродавыя адносіны вырашаліся шляхам супольных судоў або праз войны. Ваенныя дзеянні вяліся па пэўных правілах. Жанчын і дзяцей воіны не чапалі, змагаліся толькі халоднай зброяй, на землях ворага забаранялася паляваць, піць ваду, лавіць рыбу. У некаторых родаў меліся асобыя воіны-абаронцы. Ваенная справа была іх галоўным заняткам, але яны маглі выступаць і ў якасці пасрэднікаў.
Жонак шукалі паза межамі свайго роду. Жаніх павінен быў выплаціць сям’і нявесты даволі значную суму грошай (у канцы XIX ст. — да 400 срэбраных рублёў). Часцей удэгеек куплялі кітайцы, а сярод саміх удэгейцаў множылася колькасць халасцякоў. Практыкаваўся абмен нявестамі паміж родамі.
Фальклор багаты чарадзейнымі казкамі, міфамі, напевамі з простымі мелодыямі і паўтаранымі словамі, гарлавымі гукамі і языкавым пстрыканнем. Удэгейцы добра вядомы драўлянай скульптурай, якая ў мінулым мела рытуальнае значэнне.
Рэлігія
Традыцыйныя вераванні былі анімістычнымі. Удэгейцы верылі ў шматлікіх духаў гаспадароў прыроды, якім прыносілі ахвяры. Асобнае месца займаў культ тыгра куты мафа. Таксама праводзіліся святы мядзведзя, якія скончваліся рытуальным паяданнем галавы звера. Значную ролю ў грамадстве адыгрывалі шаманы. Памерлых пакідалі ў лесе або хавалі на дрэвах.
З сярэдзіны XIX ст. расійскія ўлады імкнуліся распаўсюдзіць праваслаўе, але яно не асабліва паўплывала на ўдэгейцаў. У наш час удэгейцы амаль не наведваюць царкву.
Лятальнасць
Лятальнасць вылічаецца як дзель (A), у якім падзельнае (B) - колькасць памерлых за пэўны часовы прамежак, дзельнік (C) - колькасць перахварэлых за пэўны часовы прамежак, памножаны на сто (аснова) і вымяраецца ў працэнтах.
IC 1465
IC 1465 — галактыка тыпу *2 (падвойная зорка) у сузор’і Пегас.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Крыльцова
Крыльцо́ва (, Крыльцово) — вёска ў Сенненскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Нямойтаўскага сельсавета.
Да 20 мая 1960 года вёска ўваходзіла ў склад Латыгальскага сельсавета.
Amorphoscelidae
Amorphoscelidae — сямейства багамолаў (Mantodea). Каля 100 відаў. Сустракаюцца ў Аўстраліі, Азіі, Афрыцы, Паўднёвай Еўропе. Вядомы адзін выкапнёвы від з мелавых адкладаў Бураціі (Amorphoscelites sharovi † Gratshev & Zherikhin, 1994). Пяпэднія галёнкі без шыпулек. Праторакс субквадратны або крыху даўжэйшы за сваю шырыню.
Сістэматыка
Група ўключае каля 100 відаў.
Навасады (Вілейскі раён)
Наваса́ды (, Новосады) — вёска ў Вілейскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Нарачанскага сельсавета.
Побач з вёскай знаходзіўся маёнтак Дзевятні пабудаваны ў XVIII ст., знішчаны ў гады 1-й сусветнай вайны. У ім правёў большую частку жыцця пісьменнік Ігнат Ходзька.
Наша Ніва (Старадарожскі раён)
На́ша Ні́ва (, Наша Нива) — вёска ў Старадарожскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Палажэвіцкага сельсавета.
Уладзімір Іванавіч Стальмашонак
Уладзі́мір Іва́навіч Стальмашо́нак (Сцельмашонак) (,  —, ) — беларускі мастак, педагог. Народны мастак БССР (1988), Заслужаны дзеяч мастацтваў Беларусі (1981).
Біяграфічныя звесткі
Скончыў Інстытут жывапісу, скульптуры і архітэктуры імя І. Я. Рэпіна ў Ленінградзе (1957). У 1957—2000 выкладаў у Беларускай акадэміі мастацтваў. Старшыня праўлення Саюза мастакоў Беларусі (1965—1968, 1987—1989).
Свята-Іаана-Багаслоўская царква (Семігосцічы)
Свята-Іаана-Багаслоўская царква — праваслаўны храм у в. Семігосцічы Столінскага раёна Брэсцкай вобласці.
Уладзімір Іванавіч Стальмашонак
Творчасць
Працаваў у галіне станковага жывапісу, манументальнага мастацтва, графікі, дэкаратыўна-афарміцельскага мастацтва. Партрэты жанр найбольш прыцягваў мастака. Аўтар партрэтаў Якуба Коласа, Рыгора Шырмы, Францыска Скарыны, Кірылы Тураўскага, Пятра Мсціслаўца, Ефрасінні Полацкай і інш. Зрабіў больш за дваццаць партрэтаў прадстаўнікоў роду Радзівілаў, у тым ліку: «Творцы: Гётэ і Антоній Радзівіл», «Мацей Радзівіл», «Сафія Слуцкая (Сафія Юр’еўна Радзівіл)». У 1990-я гады пісаў карціны, прысвечаныя князям ВКЛ. Уражанні ад паездак выяўлены на карцінах «Стамбул. Порт», «Літва», «Літва. Ля кляштара», «Раніца ў Бухарэсце», «Лондан. Парламент» і інш. — гэта малюнкі, акварэлі, накіды, напісаныя за адзін сеанс. Асобныя карціны прысвечаны жонцы, сям’і і ўласным успамінам пра дзяцінства і прыемныя моманты жыцця («Успаміны», «Яўкінскія калядкі»). Работа «Вольга Мініч з вогненнай вёскі» стала галоўнай ілюстрацыяй да кнігі «Я з вогненнай вёскі». Незвычайна пабудаваная кампазіцыя карціны «Зона», прысвечанай Чарнобыльскай трагедыі: на фоне карты радыяцыйнага становішча чалавек, які, паводле слоў мастака, прайшоў вайну і перажыў жах катастрофы «мірнага атама».
Свята-Іаана-Багаслоўская царква (Семігосцічы)
Гісторыя
Знаходзіцца ў цэнтры вёскі. Пабудавана ў 1913 г. з дрэва на месцы храма 1-й паловы 19 ст.
Архітэктура
Вырашана па каноне чатырохчасткавага храма падоўжна-восевай кампазіцыі: двух'ярусная чатырохгранная прытвор-званіца, кароткі бабінец, кубападобная малітоўная зала, апсіда. Шатровыя пакрыцці званіцы і малітоўнай залы завершаны макаўкай і цыбулепадобнай галоўкай на васьмігранным барабане. Гарызантальна ашаляваныя фасады (цокальная і фрызавая часткі — вертыкальна) прарэзаны прамавугольнымі аконнымі праёмамі ў плоскіх ліштвах. Уваход аформлены двухслуповым ганкам пад двухсхільным пакрыццём.
Уладзімір Іванавіч Стальмашонак
Творчасць
Дэпутат Вярхоўнага Савета СССР у 1989—1991 гадах.
NGC 858-2
NGC 858-2 (іншыя пазначэнні — ESO 478-13, MCG ?4-6-16, AM 0210-224) — галактыка ў сузор’і Кіт.
Гэты аб’ект не ўваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога» і быў дададзены пазней.
Анішчык
Ані́шчык — беларускае прозвішча.
Котлін (гміна)
Ко́тлін (Kotlin) — вясковая гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Ярацінскага павета Велікапольскага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Котліне. Плошча гміны складае 84,08 км². Станам на 2007 год у гміне Котлін пражывалі 7193 чалавекі, шчыльнасць — 84,2 чал./км².
Аношка
Аношка — прозвішча.
Дом віцэ-адміністратара
Дом віцэ-адміністратара — будынак у Гродне, размешчаны па адрасе плошча Тызенгаўза, 2 (былая Леніна). Помнік архітэктуры пераходнага перыяду ад барока да класіцызму.
Пабудаваны ў другой палове XVIII ст. з цэглы як жылы. Уваходзіў у архітэктурны комплекс Гарадніцы. За савецкім часам у будынку размяшчаўся Цэнтральны дзяржаўны гістарычны архіў БССР.
У 1978 годзе на сесіі Вярхоўнага Савета БССР пры абмеркаванні праекта закона «Аб ахове і выкарыстанні помнікаў гісторыі і культуры» старшыня Дзяржбуда БССР Уладзімір Кароль адзначаў :
Архітэктура
Дом двухпавярховы, прамавугольны ў плане, з вуглавымі рызалітамі, пакрыты двухсхільным дахам з вальмамі. Галоўным фасадам выходзіць на плошчу. Да заходняй тарцовай сцяны прыбудаваны аднапавярховы аб’ём, галоўны фасад якога паўтарае элементы афармлення 1-га паверха асноўнага аб’ёму. Галоўны і ўсходні фасады вырашаны аднолькава: прарэзаны прамавугольнымі аконнымі праёмамі, раскрапаваны шырокімі пілястрамі, нішамі і філёнгамі, карнізным поясам падзелены на 2 паверхі. Больш нізкі верхні паверх насычаны архітэктурным дэкорам.
Першапачатковыя планіроўка і аздабленне інтэр'ера не захаваліся.
IC 1466
IC 1466 — галактыка тыпу S0 (спіральная галактыка) у сузор’і Рыбы.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Каменна Гура
Каменна Гура (Kamienna Góra, Landeshut) — горад на паўднёвым захадзе Польшчы, за 450 км на паўднёвы захад ад Варшавы і за 90 км на паўднёвы захад ад Уроцлава. Адміністрацыйны цэнтр Каменнагурскага павета Ніжнесілезскага ваяводства, утварае гарадскую гміну, таксама з’яўляецца сядзібай вясковай гміны Каменна Гура. Чыгуначная станцыя. Займае плошчу 18 км². Насельніцтва 19,5 тыс. чалавек.
Арлоўскі
Арлоўскі (Арлоўская) — прозвішча, тапонім.
Пачаіў
Пачаіў (Почаїв) — горад у Крэмэнэцкім раёне Цярнопальскай вобласці Украіны, вядомы дзякуючы Пачаіўскай лаўры. Цэнтр тэрытарыяльнай грамады.
Назва
Па першай версіі па граматычнай форме тапонім «Пачаіў» — прыналежны прыметнік, вытворны ад дахрысціянскага імя Пачай, па іншай версіі — назва пайшла ад манастыра на рацэ Пачайна, што цячэ ў Кіеве, адкуль у 1240 г. пры спаленні горада ханам Батыем, манахі пакінулі манастыр, збеглі ў гэтыя месцы і заснавалі тут новы манастыр, захаваўшы старую назву.
Гісторыя горада
У 1442 г. вялікі князь літоўскі Казімір IV Ягелончык даў маёнтак Пачаіў крэмэнэцкаму войту, а ў 1451 г. — перадаў слузе Ваську Стральцу. Пасля Пачаіў належаў гаспадарам Бэрэжэцкім, у пачатку XVI ст. — заможнаму шляхетнаму роду Гойскіх.
У 1597 г. удава луцкага земскага суддзі Васіля Гойскага Ганна з Казынскіх заснавала ў маёнтку праваслаўны мужчынскі Успенскі манастыр і выдзеліла яму 10 валокаў зямлі (блізка 200 га) і 6 сем’яў падданых, якія па суседстве з вёскай Пачаіў (цяпер сяло Стары Пачаіў) заснавалі новае паселішча. Гэта манастырскае сяло, вядомае пасля пад назвамі Манастырская Юрыдыка, Фундушова Юрыдыка, Пачаіўская Юрыдыка, Юрыдыка, складае найстаражытную частку цяперашняга горада Пачаіў.
У 1602 г. маёнтак Пачаіў перадалі ад гойскіх шляхецкаму роду Фірлееў, у 1662 г. — Тарноўскім. У другой палове XVII ст. Тарноўскія залажылі пад манастыром новы Пачаіў, у другой палове XVIII ст. — сяло Бэрэзына.
Каля 1730 г. пры манастыры заснавана Пачаіўская друкарня. У 1778 гю граф Ян Амор Тарноўскі папрасіў у караля Станіслава Аўгуста Панятоўскага прывілей на заснаванне ў маёнтку Пачаіў мястэчка, якое атрымала назву Новы Пачаіў.