cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Гвінея (рэгіён)
На пачатак эпохі Вялікіх геаграфічных адкрыццяў Гвінейскае ўзбярэжжа было засвоена еўрапейцамі раней іншых частак Афрыкі паўднёвей Сахары. Менавіта з Гвінеі вывозілася асноўная колькасць рабоў, золата і слановай косці, адсюль распаўсюджаныя назвы асобных участкаў узбярэжжа — Залаты бераг, Бераг слановай косці, Нявольніцкі бераг, Перачны бераг.
Планамерная каланізацыя унутраных абласцей Гвінеі стала магчымай толькі з увядзеннем у абарот хініна і іншых сродкаў супраць трапічных хвароб у канцы XIX стагоддзя (гл. Французская Заходняя Афрыка).
Тэадор Антоні Ваньковіч
Тэадор Антоні Ваньковіч (Teodor Antoni Wańkowicz, ? — ) — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. Стольнік і падстароста судовы менскі (1689—1716).
Біяграфія
З роду Ваньковічаў герба «Ліс зменены», сын менскага войскага Пятра і ваўкавыскай харунжычанкі Ганны Дунін-Глушынскай.
У 1671—1676 гадах узгадваецца як падчашы пінскі. Каля 1685 стаў менскім стольнікам, а ў 1689 годзе — падстаростам судовым. Гэтыя дзве пасады трымаў да канца жыцця. Таксама быў старостам падусвяцкім і рушаўскім. Пяць разоў засядаў у Трыбунале ВКЛ у 1682, 1686, 1691, 1701 і 1709 (у гэтым годзе быў маршалкам кола Compositi judicii) гадах. Часта бываў кіраўніком на сойміках і судах фіскальных. У Менску заснаваў кляштары кармелітаў і баніфратаў. Ахвяраваў значныя сродкі менскім францысканцам. Быў фундатарам мноства іншых кляштараў, у тым ліку тых жа законаў у Івянцы (Касцёл Святога Міхаіла Арханёла).
Згодна з Юзафам Вольфам, незадоўга да смерці атрымаў ад караля Аўгуста II прывілей на менскае кашталянства. Але нават калі прывілей і меў месца, Тэадор Ваньковіч не здолеў замацавацца на пасадзе кашталяна, бо з 1713 яе займаў Даніэль Выгоўскі. Ваньковіч застаўся стольнікам і падстаростам менскім, на гэтых пасадах і памёр пасля доўгай хваробы 15 ліпеня 1716.
Сям'я
Быў жанаты з дачкой лідскага земскага пісара Ганнай Войшнар і меў ад яе двух сыноў, Стэфана і Антонія, якія рана памёрлі, і пяць дачок:
Аляксандр Лявонавіч Юрчанка
Аляксандр Лявонавіч Ю́рчанка (нар. г. у в. Скверата, Мсціслаўскі павет, цяпер Хіславіцкі раён, Смаленская вобласць, Расія — ) — удзельнік Кастрычніцкай рэвалюцыі 1917 г. і барацьбы за Савецкую ўладу на Магілёўшчыне.
Біяграфія
Нарадзіўся ў сям’і селяніна-бедняка. Скончыў 2 класы царкоўна-прыходскай школы. Працаваў у сельскай гаспадарцы, а з 1910 г. рабочым на Марыупальскім металургічным заводзе ліцейнага цэха. У 1913 г. прызваны ў царскую армію, ваяваў у Першую сусветную вайну на тэрыторыі Беларусі, у Карпатах, удзельнічаў у складзе 8-й арміі Паўднёва-Заходняга фронту ў Брусілаўскім прарыве. За адвагу і смеласць гусар Юрчанка быў узнагароджаны медалём «За адвагу». На фронце вёў бальшавіцкую прапаганду сярод салдат, за што ў 1917 г. прыгавораны да расстрэлу. Пасля Лютаўскай рэвалюцыі стаў старшынёй палкавога камітэта і членам фракцыі бальшавікоў 5-й арміі. Удзельнік штурму Зімняга палаца.
Вясной 1918 г. вярнуўся ў родныя мясціны, дзе стварыў з сялянскай беднаты першую ў павеце камуністычную ячэйку з 40 чалавек. У 1918 г. прызначаны ваенным камісарам па харчаванню, а ў ліпені 1919 г. абраны старшынёй выканкама Мсціслаўскага павятовага Савета. На 3 агульнапавятовай канферэнцыі камуністаў абраны старшынёй павятовага камітэта партыі.
Загінуў у час ліквідацыі банды на Мсціслаўшчыне 2 жніўня 1919 г. Пахаваны ў г. Мсціславе.
Памяць
Імем А. Л. Юрчанкі названа адна з вуліц Мсціслава. У 1972 г. на магіле пастаўлены бюст.
Мікалай Карлавіч Гірс
Біяграфія
Нарадзіўся ў сям’і чыноўніка. Пачаў службу ў Азіяцкім дэпартаменце Міністэрства замежных спраў у 1838 годзе. З 1863 года пасланец у Персіі, з 1869 года — у Швейцарыі, 1872 года — у Швецыі. У 1875 годзе прызначаны кіраўніком Азіяцкага дэпартамента Міністэрства замежных спраў і таварышам міністра замежных спраў. Пасля Берлінскага кангрэса 1878 года, з прычыны хваробы канцлера А. М. Гарчакова, фактычна кіраваў міністэрствам. Як кіраўнік знешняй палітыкі Гірс быў выканаўцам волі Аляксандра III. Па асабістых перакананнях — прыхільнік збліжэння з Германіяй і Аўстра-Венгрыяй. Імкнуўся пазбегнуць сутыкнення і з Англіяй. Прыкладаў намаганні, каб захаваць «Саюз трох імператараў», за што быў падвергнуты нападкам з боку часткі кіруючых атыгерманскіх колаў. Узмацненне аўстра-германскай экспансіі на Блізкім Усходзе і абвастрэнне супярэчнасцяў паміж Расіяй і Германіяй вымусілі царызм пайсці на збліжэнне з Францыяй. Гірс удзельнічаў у распрацоўцы і заключэнні франка-рускага саюза.
Аляксандр Уладзіміравіч Строцкі
Аляксандр Уладзіміравіч Стро́цкі (нар. ) — беларускі вучоны, урач-уролаг. Доктар медыцынскіх навук (1991), прафесар (1997). Заслужаны дзеяч навукі Рэспублікі Беларусь (2017).
Біяграфія
Нарадзіўся ў вёсцы Старае Сяло (Мінскі раён, Мінская вобласць Беларусі). У 1976 годзе скончыў лячэбны факультэт Мінскага медыцынскага інстытута. У 1976—1977 гадах праходзіў інтэрнатуру па хірургіі на базе Мінскай абласной бальніцы, затым працаваў у ёй урачом-ардынатарам. З 1981 года А. У. Строцкі ў Беларускім інстытуце ўдасканалення ўрачоў (сучасная Беларуская медыцынская акадэмія паслядыпломнай адукацыі), асістэнт кафедры уралогіі, з 1992 па 1995 год — дацэнт кафедры уралогіі, з кастрычніка 1995 па 2004 год — прафесар. У 1982 годзе ў Кіеўскім навукова-даследчым інстытуце ўралогіі і захворванняў нырак абараніў кандыдацкую дысертацыю на тэму «Комбинированное и комплексное лечение опухолей мочевого пузыря с учетом иммунного статуса». Там жа ў 1990 (1991 ) годзе абараніў доктарскую дысертацыю на тэму «Комбинированное лечение опухолей мочевого пузыря с использованием управляемой локальной ВЧ-гипертермии».
Праходзіў павышэнне кваліфікацыі ў Беларускім інстытуце ўдасканалення ўрачоў у 1979 годзе, у Цэнтральным ордэна Леніна інстытуце ўдасканалення ўрачоў у 1986 годзе, ва Універсітэцкай клініцы Вюрцбургскага ўніверсітэта ў 1993 годзе, ва ўралагічным аддзяленні Евангелічнай бальніцы Кенігін Лізавет Герцбергэ ў Берліне ў 1995 годзе.
Навуковая і грамадская дзейнасць
Аўтар больш за 370 навуковых прац, у тым ліку манаграфій і патэнтаў і аўтарскіх паседчанняў на вынаходствы. Асноўныя напрамкі даследаванняў звязаны з лячэннем анкаўралагічных захворванняў, дабраякаснай гіперплазіяй прастаты і эндаскапічнымі аперацыямі ва ўралогіі. Распрацаваў і ўкараніў у клінічную практыку метады лакальнай гіпертэрміі пры лячэнні рака мачавога пузыра. Упершыню ў Беларусі ўкараніў у практыку трансабдамінальную забрушынную лімфадэнэктамію пры пухлінах яечка, трансабдамінальны доступ пры пухлінах нырак. У 1994 годзе ўпершыню ў Рэспубліцы Беларусь ім праведзена радыкальная прастатэктамія пры раку прастаты.
Член Еўрапейскага таварыства ўролагаў, член праўлення Беларускай асацыяцыі ўролагаў. Член рэдакцыйных калегій выданняў «Медицинский журнал», «Репродуктивное здоровье», «Медицинская Панорама», «Урология» (Расія).
Заходні Судан
Заходні Судан — гістарычная вобласць у Заходняй Афрыцы, у процівагу Цэнтральнаму Судану. Уключае сённяшнія тэрыторыі Буркіна-Фасо, паўночнага Малі, часткі Нігера, Гвінеі, Ганы, Кот-д’Івуара і Маўрытаніі. На тэрыторыі Заходняга Судана знаходзіліся сярэдневяковыя дзяржавы Малі, Сангай, Гана, Тэкрур (створанае продкамі сучасных фульбэ) і іншыя, пазней фульбскія дзяржаўныя ўтварэнні.
На тэрыторыі Заходняга Судана знаходзілася калонія Французскі Судан.
2027 год у гісторыі спорту
2027 год будзе адзначаны шэрагам спартыўных падзей.
Соус
Со́ус (ад sauce — падліўка) ці падліўка — вадкая заправа да асноўнай стравы і/ці гарніру. Соусы надаюць больш сакавітую кансістэнцыю стравам і павялічваюць іх каларыйнасць. Шматлікія соусы ўтрымліваюць спецыі і смакавыя рэчывы, якія дзейнічаюць узбуджальна на органы стрававання; яркая афарбоўка соусаў выгодна адцяняе колеры асноўных прадуктаў стравы.
Соусы не толькі падаюць да гатовых страў, але і выкарыстоўваюць падчас іх падрыхтоўкі: шматлікія прадукты смажаць у соусе ці запякаюць пад соусам. Спецыялізаваны сасуд для захоўвання соусаў завецца соуснік.
Уласна слова соус узыходзіць да salsus — «пасолены» (пар. «сальса»). Да эпохі антычнага Рыма адносіцца і адзін з першых агульнавядомых соусаў — гарум.
Неатыянта клабучковая
Неатыя́нта клабучковая (Neottianthe cucullata) — від кветкавых раслін з роду сямейства Архідныя.
Батанічнае апісанне
Квітнее ў канцы ліпеня — пачатку жніўня. Размнажэнне насеннем.
Арэал
Усход Сярэдняй Еўропы, Усходняя Еўропа, поўдзень Сібіры, Манголія, поўдзень Далёкага Усходу, Паўночны Кітай, Карэйскі паўвостраў, Японія.
Ахова
Пад дзяржаўную ахову ў Беларусі ўзята ўпершыню ў 1964 г. Уключаны ў Чырвоную кнігу Беларусі 1-га і 2-га выданняў (1981, 1993). Ахоўваецца ў Латвіі, Літве, Украіне і Польшчы. Уключана ў Дадатак II да Канвенцыі СІТЭС.
NGC 3767
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Пакрыццё (астраномія)
Пакрыццё — гэта астранамічная з'ява, падчас якой, з пункту гледжання назіральніка з пэўнай кропкі, адно нябеснае цела праходзіць перад іншым нябесным целам, засланяючы яго частку.
Азначэнне
Тэрмін «пакрыццё» ўжываецца ў тых выпадках, калі больш блізкі да назіральніка аб'ект па свайму адноснаму (бачнаму) памеру значна больш, чым больш аддалены аб'ект. У тых выпадках, калі больш блізкі аб'ект па сваіх бачных памерах значна менш аддаленага, ужываюць тэрмін "праходжанне".
Пакрыццё Месяцам
Часцей за ўсё, тэрмін «пакрыццё» выкарыстоўваецца для таго, каб апісаць астранамічныя з'явы, калі Месяц праходзіць перад зоркай або планетай у працэсе яе руху па арбіце вакол Зямлі. Такія падзеі ўяўляюць цікавасць, як для аматараў астраноміі, так і для прафесіяналаў (многія разлікі грунтуюцца менавіта на выніках назірання пакрыццяў).
Месяц можа пакрываць планеты і ў момант месяцавых зацьменняў, аднак такое супадзенне здараецца вельмі рэдка.
Пакрыццё планетамі і іх спадарожнікамі
Зоркі таксама могуць быць пакрытыя планетамі і іх спадарожнікамі. Назіранне такой з'явы, да прыкладу, у 1977 годзе дало магчымасць выявіць наяўнасць кольцаў ва Урана. Назіранні пакрыццяў Плутонам зорак у 1988, 2002 і 2006 гадах дазволілі выявіць і вывучыць атмасферу гэтай карлікавай планеты. Назірання пакрыцця зоркі Харонам 7 красавіка 1980 г. дазволілі атрымаць блізкую да сучаснай ацэнку радыусу Харона: 585-625 км.
Прыватным выпадкам пакрыцця планетай з'яўляецца выпадак, калі адна планета пакрывае іншую. Такія з'явы надзвычай рэдкія для назіральніка з Зямлі. Апошні такі выпадак адбыўся 3 студзеня 1818 года, а наступны - адбудзецца 22 лістапада 2065 г.. Як у першым, так і ў другім выпадку Венера пакрывае Юпітэр. Калі планета пярэдняга плана па сваім адносным (бачным) памеры менш, чым планета задняга плана - такія з'явы называюць «узаемным планетарным транзітам» ( Mutual planetary transit). Адваротны выпадак (планета пярэдняга плана па сваім адносным (бачным) памеры больш, чым планета задняга плана) - «узаемным планетарным пакрыццём» ( Mutual planetary occultation)
Яшчэ адзін прыватны выпадак пакрыцця планетай, гэта з'ява, калі планета пакрывае свой спадарожнік. Пры гэтым, складваюцца спрыяльныя ўмовы для вывучэння атмасферных слаёў як самой планеты, так і спадарожніка.
Падвойныя пакрыцця
Адной з найбольш рэдкіх з'яў лічыцца падвойнае пакрыццё - пры такім тыпе пакрыцця аб'ект пярэдняга плану «засланяе» адразу 2 або больш аб'ектаў задняга плану. Апошняе падобнае пакрыццё можна было назіраць 23 красавіка 1998 г. на востраве Ушэсця, калі Месяц накрыў адначасова Венеру і Юпітэр.
Акрамя падвойных пакрыццяў планет Месяцам могуць здарацца і патройныя пакрыцці. Патройнае пакрыццё планет Месяцам - вельмі рэдкая астранамічная падзея (некалькі выпадкаў за дзясяткі тысяч гадоў). Бліжэйшая да нас падобная ўнікальная падзея адбудзецца 3 красавіка 8745 года, калі Месяц пакрые Меркурый, Венеру і Юпітэр.
Гарадок (Клімавіцкі раён)
Гарадок  — былая вёска ў Клімавіцкім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіла ў склад Лабжанскага сельсавета.
Mercedes-Benz E-клас
Mercedes-Benz E-Class — шэраг легкавых аўтамабіляў бізнес-класа ад нямецкага аўтавытворцы Mercedes-Benz. Першыя аўтамабілі E-Class выпускаліся пад назвай W124 ў кузаве седан і ўніверсал. Назва E-клас увайшло ва ўжытак з 1993 года. Усяго было прадстаўлена 5 пакаленняў гэтага аўтамабіля:
E 250 '2016
Мадэль E250, абсталявана 2.1-літровым чатырохцыліндравым дызельным рухавіком «BlueTec» — навінка 2014 года. E250 з’яўляецца найбольш эканамічнай мадэллю E-Class, спажываючы 7.84 л/100 км пры камбінаваным цыкле, і ўражлівыя 5.74 л/100 км — на трасе. Гэта выдатныя паказчыкі для аўтамабіля масай 1.814 кілаграм. Паліўны бак аб’ёмам 79.5 літраў, дасць магчымасць не хвалявацца аб запраўцы на працягу 1287.48 кіламетраў.
Калорыя
Кало́рыя (кал, cal) — пазасістэмная адзінка колькасці працы і энергіі, роўная колькасці цеплыні, неабходнай для награвання 1 мл вады на 1 °C пры стандартным атмасферным ціску 101.325 кПа. У залежнасці ад прынятай эталоннай тэмпературы вады, існуе некалькі злёгку розных вызначэнняў калорыі.
Выкарыстоўваецца галоўным чынам для адзнакі каларыйнасці (энергетычнай каштоўнасці) харчовых прадуктаў, а вытворная ад калорыі адзінка вымярэння колькасці цеплавой энергіі — гігакалорыя (109 калорый) выкарыстоўваецца для адзнакі ў цеплаэнергетыцы, сістэмах ацяплення, камунальнай гаспадарцы.
Пад каларыйнасцю ежы разумеецца колькасць энергіі, якая вылучаецца пры поўным засвойванні ежы ў арганізме.
Павіланцы
Назву Павіла́нцы маюць:
Альберт I (кароль Бельгіі)
Альберт I (Albert I; 8 красавіка 1875, Брусель — 17 лютага 1934, паблізу Марш-ле-Дам) — кароль бельгійцаў з 17 снежня 1909 года. З Саксен-Кобург-Гоцкай дынастыі. Сын графа Філіпа Фландрскага і прынцэсы Марыі Гогенцолерн-Зігмарынген, пляменнік бельгійскага караля Леапольда II. Увайшоў у гісторыю сваёй роляй у Першай сусветнай вайне.
Лос-Анджэлес
Лос-Анджэлес (Los Angeles) — горад у ЗША, на поўдні штату Каліфорнія, на беразе Ціхага акіяна. Насельніцтва 3849 тыс. чал. (сам горад), 13 131 тыс. чал. (уключаючы прыгарады) (2014). Лос-Анджэлес быў заснаваны ў 1781 іспанскімі асаднікамі. Пасля абвяшчэння незалежнасці Мексікі ўваходзіў у яе склад. У 1847 падчас амерыкана-мексіканскай вайны горад перайшоў да ЗША. Горад мае мянушкі: Л. А. (L.A.), Горад Анёлаў (The City of Angels), Вялікі Апельсін (The Big Orange) і іншыя. Жыхароў Лос-Анджэлеса называць «Angelenos». Першым еўрапейцам, які ступіў на бераг паблізу Лос-Анджэлеса ў 1542 годзе быў Хуан Радрыгес Кабрылья.
Гісторыя
На прыбярэжных тэрыторыях ля сучаснага Лос-Анджэлеса, у XVI стагоддзі жылі індзейцы тонгва і чумаш. Першым еўрапейцам, які прыстаў да берага ў раёне цяперашняга Лос-Анджэлеса ў 1542 годзе на двух караблях «Сан Сальвадор» і «Ла Вікторыя» (водазмяшчэннем па 50 тонаў кожны), стаў мараплавец Хуан Радрыгес Кабрылья. Адплыўшы з Ла Навідад у Мексіцы 27 ліпеня 1542 года, Кабрылья высадзіўся ў бухце Сан Дыега 28 верасня. У той час на беразе існавала індзейская вёска Янг-На. Сам першаадкрывальнік памёр 3 студзеня 1543 года і быў пахаваны на востраве Сан-Мігель, названым пасля яго імем «Хуан Радрыгес». Аб сваім плаванні Кабрылья запісаў у часопісе, які прывёз яго лоцман, і цяпер ён захоўваецца ў адным з архіваў Севільі ў Іспаніі).
Толькі праз 227 гадоў тут высадзілася наступная экспедыцыя, ачоленая Гаспарам дэ Партолам, у якой удзельнічаў францысканскі місіянер Хуан Крэспі, які адзначыў у сваіх цыдулках прыдатнасць мясцовасці для паселішча. У 1771 годзе іншы місіянер, Хуніпера Сера, заснаваў на гэтым месцы місію, названую ў гонар арханёла Гаўрыіла. Да таго часу на тэрыторыі сучаснага Лос-Анджэлеса існавала каля 30 паселішчаў індзейцаў тонгва, дзе пражывала каля 3 тысяч чалавек. 4 верасня 1781 года, па патрабаванні губернатара абедзвюх Каліфорній Феліпэ дэ Невэ, побач з місіяй групоўкі іспанскіх каланістаў, якая складалася з 46 чалавек, было заснавана сяло пад назвай Паселішча Паны Марыі, царыцы анёлаў, на рацэ Парсьюнкула (El Pueblo de Nuestra Señora la Reina de los Ángeles sobre El Río Porciúncula). Праз некалькі дзесяцігоддзяў новае паселішча заставалася ўсяго толькі маленькім гарадком, але да 1820 года яно ператварылася ў найбуйнейшае свецкае паселішча ў Каліфорніі: тут жыло 650 чалавек. Пасля абвяшчэння незалежнасці Мексікі Лос-Анджэлес нядоўга ўваходзіў у яе склад, але ў выніку паражэння Мексікі ў амерыкана-мексіканскай вайне горад перайшоў у склад ЗША паводле мірнага дагавора 1848 года. Праз два гады пасля гэтага, у 1850 годзе, Лос-Анджэлес атрымаў афіцыйны статус горада.
У 1876 годзе кампанія Southern Pacific завяршыла будаўніцтва чыгункі да Лос-Анджэлеса. Цытрусавыя пладаводства, асабліва вырошчванне апельсінаў, хутка стала асновай мясцовай гаспадаркі. За апошнія сорак гадоў XIX стагоддзя насельніцтва вырасла з 2,3 тыс. да 100 тыс. жыхароў. У 1892 годзе ў раёне гораду былі выяўлены месцы залягання нафты і да 1923 года на раён Лос-Анджэлеса прыходзілася чвэрць усёй сусветнай вытворчасці вуглевадародаў з нафты. У 1913 годзе Уільям Малхоланд скончыў будаўніцтва акведука, які забяспечыў вадой хутка пашыраючыся Лос-Анджэлес. З 1920-х гадоў у Лос-Анджэлесе хуткімі тэмпамі сталі развівацца авіяцыйная прамысловасць і адчыняцца кінастудыі. У 1932 годзе горад прыняў X летнія Алімпійскія гульні.
Пачатак Другой сусветнай вайны надаў новы штуршок развіццю горада. У гэты перыяд у горад перасяліўся шэраг нямецкіх дзеячаў навукі, культуры і мастацтва, якія ўцякалі ад нацысцкага рэжыму, сярод іх Ліён Фейхтвангер, Томас Ман, Фрыц Ланг, Бертольт Брэхт. У 1942 годзе тысячы жыхароў Лос-Анджэлеса японскага паходжання былі выселены ў зачыненыя лагеры, якія знаходзіліся за межамі горада. Інтэрнаванне праводзілася ў адпаведнасці з урадавым распараджэннем № 9066, якое падпісаў прэзідэнт ЗША Франклін Дэлана Рузвельт. У пасляваенныя гады горад хутка развіваўся і пашыраўся, будаваліся шматлікія транспартныя развязкі, небаскробы. У 1984 у Лос-Анджэлесе ізноў былі праведзены летнія Алімпійскія гульні, у якіх не ўзялі ўдзел спартсмены з краін сацыялістычнага лагера.
У канцы XX — пачатку XXI стагоддзя многія кварталы горада, як Галівуд, Сільвер-Лэйк, цэнтральная частка горада, Карэйскі квартал, былі падвергнуты джэнтрыфікацыі.
Геаграфія
Агламерацыя Вялікі Лос-Анджэлес працягваецца амаль на 200 км паміж гарадамі Вентура і Сан-Бернардзіна. Найвышэйшая кропка горада — пік Сёстры Элсі (1548 м). Самая буйная рака — рака Лос-Анджэлес, якая бярэ пачатак у даліне Сан-Фернанда, яна па большай частцы працякае ў штучным бетонным рэчышчы, а ў засушлівы час практычна перасыхае.
Багацце прыродных зон у раёне горада, як існасць паблізу пляжаў, выдмаў, балотаў, гор, пагоркаў, рэк, стварае ўмовы для існавання разнастайнасці біялагічных супольнасцей. Лос-Анджэлес у асноўным атачаюць засушлівыя субтрапічныя рэдкалессі з багаццем яскрава квітнеючых раслін. Разам з тым, надзвычайная ўрбанізацыя ландшафту прыводзіць да памяншэння распаўсюджвання і знікнення многіх біялагічных відаў у межах горада і яго наваколлях. Вуліцы, сады і скверы Лос-Анджэлеса засаджаны шматлікімі рэдкімі і экзатычнымі дэкаратыўнымі раслінамі, сярод якіх існуюць розныя віды пальм, камеліі і іншых.
Геалогія
Лос-Анджэлес знаходзіцца ў актыўнай сейсмічнай зоне з-за сваёй блізкасці да разлому Сан-Андрэас, і разлому Пунта-Гілс, які праходзіць праз сам горад. Апошнім буйным землетрасеннем стаў разбуральны землетрасенне 1994 года, эпіцэнтр якога знаходзіўся ў паўночнай частцы даліны Сан-Фернанда. Гэтая праява стыхіі, якая адбылася менш чым праз два гады пасля масавых пагромаў у Лос-Анджэлесе, стала сапраўдным шокам для жыхароў Каліфорніі, прычыніўшы матэрыяльны страты на многія мільярды долараў.
Іншыя буйныя землетрасенні ў XX стагоддзі мелі месца ў гэтым рэгіёне ў 1933, 1971 і 1987 гадах. Як бы тое ні было, большасць землетрасенняў, якія адбываюцца ў раёне горада, адчуваюцца толькі як слабыя штуршкі, невялікія ваганні рэгіструюцца сейсмометрамі практычна штодня.
Клімат
Горад размешчаны ў зоне субтрапічнага міжземнаморскага клімату, дзякуючы гэтаму рэгіёна характэрна мяккая, даволі вільготная зіма і цёплае, нават спякотнае, часцяком засушлівае лета. Брызы, што дзьмуць з Ціхага акіяна, робяць клімат у раёнах горада, прылеглых да берагавой лініі, больш прахалодным летам і больш цёплым зімой, у параўнанні з такімі «кантынентальнымі» раёнамі горада, як, напрыклад, даліна Сан-Фернанда. Дзённая тэмпература летам можа перавышаць 32 °C, пры тым што сярэдняя максімальная звычайна трымаецца ў рэгіёне 29 °C; сярэдняя мінімальная начная — звычайна ў раёне 18 °C. Узімку днём сярэдняя максімальная тэмпература складае 21 °C, сярэдняя мінімальная начная — каля 8 °C. Зафіксаваны за час назіранняў тэмпературны максімум складае 48,33 °C (22 ліпеня 2006), мінімальная тэмпература назіралася зімой 1989: −7,8 °C.
Эканоміка
Лос-Анджэлес — найбуйнейшы прамысловы і эканамічны цэнтр Захаду ЗША. Асноўнымі прамысловымі галінамі, якія забяспечваюць эканамічнае развіццё горада, з’яўляюцца міжнародны гандаль, тэле- і кінавытворчасць, ваенная, авіяцыйна-касмічная, нафтаперапрацоўчая, электратэхнічная, аўтазборачная, прыборабудаўнічая, харчовая прамысловасці. Актыўна развіваюцца біятэхналогіі. Добра развіта нафтаздабыча, а сярод іншых значных галін эканомікі: фінансы, тэлекамунікацыі, медыцына, транспарт, турызм, а таксама індустрыя забаў і культуры.
У Лос-Анджэлесе размешчаны штаб-кватэры трох кампаній, якія ўваходзяць у спіс 500 найбуйнейшых кампаній ЗША, як ваенная і авіяцыйна-касмічная Northrop Grumman, нафтавая Occidental Petroleum і будаўнічая кампанія KB Home. Акрамя таго ў горадзе размяшчаюцца штаб-кватэры такіх вядомых карпарацый, як 20th Century Fox, Guess?, Paramount Pictures, Health Net, 21st Century Insurance і іншыя. Яшчэ большая колькасць штаб-кватэр буйных кампаній размяшчаюцца ў гарадах-спадарожніках, дзе больш нізкія стаўкі падаткаабкладання спалучаюцца з перавагамі блізкасці мегаполісу; сярод такіх кампаній ёсць Hilton Hotels у Беверлі-Хілз, The Walt Disney Company і Warner Bros. у Бербанку, DreamWorks SKG у Глендэйле, Sea Launch у Лонг-Біч, Activision у Санта-Моніцы. Цікавы той факт, што нягледзячы на ​​тое, што Лос-Анджэлес лічыцца сталіцай сусветнага кінематографу, толькі адна з найбуйнейшых студый здымае фільмы ў Галівудзе. Асноўныя здымачныя пляцоўкі іншых кампаній вынесеныя ў прыгарады Лос-Анджэлеса, як Бербанк, Калвер і Глендэйл.
Лос-Анджэлес з’яўляецца месцам правядзення шэрагу буйных міжнародных выстаў, сярод якіх Electronic Entertainment Expo («E3») і Greater Los Angeles Auto Show. Адным з найбуйнейшых выстававых комплексаў горада з’яўляецца Los Angeles Convention Center.
Злачынства і бяспека
Пачынаючы з сярэдзiны 1990-х гадоў Лос-Анджэлес адчуў значнае зніжэнне ўзроўню злачыннасцi. У 2009 годзе было зарэгiстравана 314 забойстваў, што з’яўляецца пяцідзесяцігадовым мiнiмумам і складае менш за 7,85 забойстваў на 100 тысяч жыхароў.
Аўтамабільны транспарт
Лос-Анджэлес з’яўляецца найбольш аўтамабілізаваным горадам у свеце: у ім зарэгістравана на 1,8 млн аўтамабіляў больш, чым ліцэнзіраваных кіроўцаў. Штодня аўтамабілі ў сукупнасці праязджаюць па вуліцах горада 160 млн кіламетраў. Лос-Анджэлес валодае адной з самых развітых у свеце сістэмў аўтамагістралей, многія з якіх пабудаваны на эстакадах. Перасячэнні магістраляў суправаджаюцца грандыёзнымі шматузроўневымі транспартнымі развязкамі. У цэлым горад мае ў асноўным прамавугольную планіроўку, вуліцы выцягнутыя з поўначы на ​​поўдзень і з усходу на захад, шэраг найбольш буйных і вядомых вуліц носяць назвы бульвараў.
У сувязі з недастатковым фінансіраваннем, многія вуліцы Лос-Анджэлеса пакрытыя асфальтам невысокай якасці, у якім бываюць выбоіны. Але асноўнай праблемай гарадскога руху з’яўляюцца аўтамабільныя «пробкі»: па стане на 2009 год, Транспартны інстытут Тэхаса назваў Лос-Анджэлес горадам з найбольш загружанымі дарогамі. Галоўнай прычынай затораў з’яляецца непрыстасаванасць забудовы да абслугоўвання грамадскім транспартам, вялікая колькасць прыватных аўтамабіляў, адсутнасць абмежаванняў на іх выкарыстанне ў межах горада.
Варта адзначыць, што насуперак распаўсюджанай памылцы, што ў Лос-Анджэлесе нібыта ніхто не ходзіць пешшу, многія вуліцы цэнтра горада, а таксама лакальных цэнтраў раёнаў Лос-Анджэлеса поўныя хадакоў. У такіх раёнах перамяшчэнне пешшу часцяком значна хутчэйшае за перамяшчэнне аўтатранспартам з-за аўтамабільных затораў і цяжкасцей з паркоўкай. Гарадская адміністрацыя пры ўзгадненні праектаў новага будаўніцтва зараз патрабуе абавязковага ўключэння ў іх інфраструктуру аўтапарковак.
Грамадскі транспарт
Асноўнымі сістэмамі грамадскага транспарту ў горадзе служаць аўтобусная сетка, а таксама сетка рэйкавага транспарту, якая ўключае лініі метрапалітэна і легкарэйкавага транспарту агульнай працягласцю каля 120 км. Гэтая структура знаходзіцца пад кіраваннем дзяржаўнай кампаніі Los Angeles County Metropolitan Transportation Authority (звычайна званай Metro альбо MTA). Рэйкавая сістэма ўключае «чырвоную» і «пурпурную» лінію падземкі, «залатую», «сінюю» і «зялёную» лініі надземнай легкарэйкавай сістэмы, у будаўніцтве знаходзіцца таксама лінія «экспа» легкарэйкавай сістэмы. Таксама вылучаецца «аранжавая» лінія хуткаснай аўтобуснай сістэмы. Агульная колькасць пасажыраў ацэньваецца ў 1,7 млн штодня.
Іглінскі раён
Геаграфія
Іглінскі раён мяжуе з Архангельскім, Кармаскалінскім, Уфімскім, Благавешчанскім і Нурыманаўскім раёнамі, а таксама з Чалябінскай вобласцю. Плошча раёна складае 2454 км².
Гісторыя
Іглінскі раён быў утвораны 31 студзеня 1935 года ў адпаведнасці з пастановай УЦВК.
Насельніцтва
Насельніцтва раёна станам на 2017 год складала 60777 чалавек. Паводле перапісу 2010 года большасць складаюць рускія (38,3 %), далей ідуць башкіры (32 %), татары (12,4 %), беларусы (8,3 %), чувашы (4,5 %) і ўкраінцы (1,3 %).
У Вэйшань
У Вэйшань (нар. студзень, , Цзянсу, КНР) — дырэктар Нацыянальнага мастацкага музея Кітая, віцэ-старшыня Асацыяцыі мастакоў Кітая, прэзідэнт Кітайскай акадэміі скульптуры і дырэктар Акадэміі мастацтваў Нанкінскага ўніверсітэта.
Ён актыўна прасоўвае кітайскае мастацтва на сусветнай арэне і ўнёс вялікі ўклад у міжнародны культурны абмен Кітая. У 2014 годзе У Вэйшань атрымаў першую узнагароду «Чалавек года ў мастацтве Кітая» ад RRC і атрымаў званне «Мастакі з высокай маральнай дабрадзейнасцю і мастацкімі дасягненнямі Кітая» ў 2015 годзе і «Пасол добрай волі для галасоў Кітая» Інфармацыйнага бюро Дзяржаўнага савета КНР.
Біяграфія
Нарадзіўся ў студзені 1962 года ў горадзе правінцыі Цзянсу. Яго бацька быў настаўнікам мастацтва і літаратуры, а дзед  — вядомым навукоўцам, паэтам і каліграфам у Кітаі.
Калі У было 16 гадоў, ён пачаў вывучаць скульптуру народнага кітайскага ганчарства на працягу трох гадоў ва Усі, знакамітым у Кітаі цэнтры цаглянай скульптуры.
У 1987 годзе скончыў мастацкі факультэт. Працягнуў аспірантуру ў Пекінскім універсітэце, а затым у ў Сент-Луісе, штат Місуры.
У Вэйшань займае некалькі пасадаў, у тым ліку дырэктара, віцэ-старшыні , прэзідэнта Кітайскай акадэміі скульптуры і прафесара Нанкінскага ўніверсітэта, ганаровага доктара філасофіі ў Паўднёвай Карэі.
Ён з’яўляецца членам, Таварыства партрэтных скульптараў (Вялікабрытанія) і Кіруючага камітэта Кітайскай гарадской скульптуры. Ён таксама з’яўляецца пастаянным членам Кітайскага інстытута скульптуры, прафесарам культурных лекцый.
У 2016 годзе стаў ганаровым доктарам Расійскага дзяржаўнага педагагічнага універсітэта імя А. І. Герцэна і ганаровым прафесарам Санкт-Пецярбургскага дзяржаўнага акадэмічнага інстытута жывапісу і скульптуры і архітэктуры Рэпіна.
Творчасць
У Вэйшань доўгі час выкарыстоўваў багатую традыцыйную кітайскую культуру і імкнуўся выразіць дух кітайскай культуры праз свае скульптуры. З такім перакананнем ён стварыў вялікую колькасць уплывовых твораў, якія потым былі выстаўлены па ўсім свеце і сабраны многімі ключавымі музеямі. Адну з яго скульптурных калекцый, якая складаецца з мноства гістарычных фігур Кітая, паважаны вучоны назваў «Іміджмейкерам часу», а міжнародныя крытыкі адзначалі, што яна «прадстаўляе дух новага Кітая».
Яго імя носяць скульптурны сад у Паўднёвай Карэі і «Зала скульптур У Вэйшаня», створаная ў. Многія яго творы, у тым ліку «Размова паміж Цы Байшы і Леанарда да Вінчы» і «Канфуцый», трапілі ў пастаюнную калекцыю Нацыянальнага музея Рыма, Кембрыджскім музеі Фіцуільяма і іншых найбольш вядомых музеяў свету, у той час як яго найбольш рэпрэзентатыўныя скульптуры «Канфуцый» і «Запытанне шляху» знаходзяцца ў розных краінах. Генеральны сакратар ААН Пан Гі Мун высока ацаніў прафесара У за яго скульптуры, бо яны адлюстроўваюць не толькі душу краіны, але і жыццё ўсяго чалавецтва. У Вэйшань на працягу больш за дваццаці гадоў стварыў больш за 500 скульптур, у тым ліку гісторыка-культурных асоб і звычайных людзей на радзіме і за мяжой. У сваіх скульптурах ён выступае за інтэграцыю экспрэсіўнага духу традыцыйнага. У тэорыі выяўленчага мастацтва ён упершыню выкладаў курсы «Аб экспрэсіўнай скульптуры» і «Тэорыя васьмі асноўных стыляў традыцыйнай кітайскай скульптуры», выкрываючы новы след экспрэсіўнай скульптуры ў Кітаі. Яго скульптурныя працы некаторых звычайных людзей у паўсядзённым жыцці выражаюць шчырыя і сумленныя жыццёвыя рысы, пранікаючы ў сэрца многіх людзей. Гэтыя элегантныя настроі бяруць пачатак ад яго ўмелага жыццёвага позірку і паэтычнай душы. Яго работы поўныя кітайскай мудрасці і рысаў. «Дзіця, якое спіць» было абраны для 50-й выстаўкі Таварыства партрэтных скульптараў, Вялікабрытанія, і атрымала прэмію Пангаліна. Энтані Стоўнс, старшыня Брытанскага каралеўскага саюза партрэтнай скульптуры, высока ацаніў У Вэйшаня як «выдатнага кітайскага скульптара, які стварыў самабытны стылістычны падыход да партрэтнай і вобразнай скульптуры».
Даследчая праца
Прафесар У Вэйшань даследваў гісторыю кітайскай культуры праз серыю скульптур культурных знакамітасцяў: Лаа-Цзы, Канфуцыя, Лу Сіня і. Гэтыя скульптуры адназначна выказваюць ягонае прадчуванне сілы характару і душы, неабходнай у гэтую эпоху. Яго запрасілі стварыць скульптуры каралевы Нідэрландаў Беатрыкс і прэзідэнта Філіпін Глорыі Макапагал-Ароя.
Калекцыі і выстаўкі
Яго творы сабраны ў, Дзяржаўным музеі у Нідэрландах, і іншых. У Музеі Нанкіна ёсць пастаянная «Галерэя скульптурных кампазіцый У Вэйшаня», а таксама ў ёсць «Скульптурная студыя прафесара У Вэйшаня».
Сувязь з беларускай культурай
У снежні 2017 года ў гонар 25-годдзя беларуска-кітайскіх дыпламатычных адносін У Вэйшань перадаў у дар Нацыянальнаму мастацкаму музею Рэспублікі Беларусь бронзавую скульптурную кампазіцыю «У пошуках мудрасці. Размова Канфуцыя і Лаа-Цзы пра Даа» (2016).
8 студзеня 2020 года ў быў адкрыты помнік Янку Купалу працы У Вэйшаня. Ён быў створаны ў межах Года адукацыі Беларусі ў Кітаі. Гэты помнік класіку беларускай літаратуры стаў другім у Пекіне і трэцім у Кітаі наогул.
25 кастрычніка 2021 года ўзнагароджаны медалём Францыска Скарыны.
Адкрытае мора
Адкрытае мора — у міжнародным праве частка Сусветнага акіяна па-за межамі тэрытарыяльных водаў якой-небудзь дзяржавы. Знаходзіцца ў агульным карыстанні ўсіх краін, на яго не распаўсюджваецца ўлада прыбярэжных дзяржаў, і судны падпарадкоўваюцца толькі краіне, пад сцягам якой яны ідуць. Прынцып свабоды адкрытага мора замацаваны Жэнеўскімі канвенцыямі па марскім праве 1958 і Канвенцыяй ААН па марскім праве 1982. Гэты прынцып ажыццяўляецца на аснове раўнапраўя як прыбярэжнымі, так і непрыбярэжнымі дзяржавамі, у тым ліку дзяржавамі, якія не маюць выхаду да мора.
Свабоды адкрытага мора
Свабоды адкрытага мора ўключаюць у сябе:
Ёруба (мова)
Ёруба — мова народа ёруба, распаўсюджаная галоўным чынам на паўднёвым-захадзе Нігерыі, а таксама ў прылеглых раёнах Заходняй Афрыкі. Уяўляе сабой дыялектны кантынуум, у які таксама часам ўключаюцца іншыя ідыёмы ёрубоіднага кластара. Ёруба традыцыйна адносілі да бенуэ-кангалезскай сям'і, аднак у сувязі з пераглядам класіфікацыі нігер-кангалезскіх моў цяпер часцей адносяць да вольта-нігерскіх моў. Тыпалагічна ёруба можа быць ахарактарызаваная як ізалявальная танальная мова з парадкам слоў SVO.
Алфавіт
A, B, D, E, Ẹ, F, G, Gb, H, I, J, K, L, M, N, O, Ọ, P, R, S, Ṣ, T, U, W, Y
Нявіннамыск
Нявіннамыск (Невинномысск) — горад (з 1939 года) у Расіі, у складзе Стаўрапольскага края. Заснаваны ў 1825 годзе. Адзіны монагарад Стаўрапольскага края. З 22 снежня 2017 года — тэрыторыя апераджальнага сацыяльна-эканамічнага развіцця.
Знаходзіцца ў прадгорнай нахільнай раўніне на абедзвюх берагах ракі Кубань, у месцы ўпадзення ў яе ракі Вялікі Зелянчук, за 55 км на поўдзень ад Стаўрапаля. Аўтамабільны і чыгуначны вузлы. Горадаўтваральнае прадпрыемства — ААТ «Нявіннамыскі Азот», выпускае азотныя ўгнаенні; ААТ «Арнест», буйнейшы расійскі вытворца аэразольнай прадукцыі, ААТ «Нявіннамыская ДРЭС», завод вымяральных прыбораў.
Аляксей Барысавіч Лабанаў-Растоўскі
Аляксей Барысавіч Лабанаў-Растоўскі ( — ) — дзяржаўны дзеяч Расійскай імперыі, князь, калекцыянер, міністр замежных спраў з 1895 па 1896 год.
Біяграфія
Быў надзвычайным і паўнамоцным паслом у Канстанцінопалі (1878—1879), Лондане (1879—1882) і Вене (1882—1895). 6 (18) студзеня 1895 года прызначаны паслом у Берлін, але, не паспеўшы прыступіць да выканання гэтых абавязкаў, 26 лютага (10 сакавіка) таго ж года прызваны на пасаду міністра замежных спраў.
Марцін Гедройц
Марцін Матушавіч Гедройц (? — ) — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага.
Біяграфія
Староста абельскі ў 1586—1607, вількамірскі з 1607, ваявода мсціслаўскі з 1617.
Вызначыўся ў Кірхгольмскай бітве 1605. У 1618 фундаваў у Відзінішках (Віленскі павет) кляштар аўгусцінцаў.
Сям’я
Сын Матэвуша Барталамеевіча Гедройца і Ганны Крошынскай, брат жамойцкага біскупа Мальхера Гедройца.
Быў жанаты з Кацярынай Рудамінай, меў сына Маўрыцыя Казіміра і дачку Ядвігу, якая вышла замуж за упіцкага земскага маршалка Крыштафа Белазора. Пасля смерці першай жонкі ажаніўся паўторна з Ганнай Крывец, з якой дзяцей не меў.
Уэбстэр
Уэбстэр (Webster) — англійскае прозвішча.
2028 год у гісторыі спорту
2028 год будзе адзначаны шэрагам спартыўных падзей.
Павел Аляксеевіч Курачкін
Па́вел Аляксе́евіч Ку́рачкін ( — ) — савецкі ваенны дзеяч, генерал арміі (1959), Герой Савецкага Саюза (1945), член ЦК КПСС.
Шалаксор
Шалаксор — сяло ў Актагайскім раёне Паўладарскай вобласці Казахстана. Адміністрацыйны цэнтр Шалаксорскай сельскай акругі. Код КАТА — 553259100.
Рэзэкненская тэхналагічная акадэмія
Рэзэкненская тэхналагічная акадэмія (Rēzeknes Tehnoloģiju akadēmija) — латвійская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова, якая знаходзіцца ў горадзе Рэзэкнэ.
Гісторыя
У 1925 годзе быў створаны Рэзекненскі дзяржаўны настаўніцкі інстытут, які дзейнічаў на базе педагагічнай школы, створанай у 1922 годзе. Рэзэкненскі дзяржаўны настаўніцкі інстытут меў пяцігадовы курс навучання, а з 1932 года - шасцігадовы. У студзені 1941 года Рэзэкненскі дзяржаўны настаўніцкі інстытут быў пераўтвораны ў Рэзэкненскі дзяржаўны педагагічны інстытут, атрымаўшы тры факультэты: фізіка-матэматычны, гістарычны, а таксама рускай мовы і літаратуры. Вучэльня была зачынена ў 1944 годзе пасля паўторнай акупацыі Рэзэкне Чырвонай Арміяй падчас Другой сусветнай вайны. У 1947 годзе пачала працаваць Рэзэкненская педагагічная школа, якая ў 1956 годзе была пераўтворана ў Рэзэкненскую школу-інтэрнат, а ў 1987 годзе - у Рэзэкненскую педагагічную школу.
1 верасня 1990 года ў памяшканні Рэзэкненскай педагагічнай школы першыя 100 студэнтаў Латгальскага філіяла Латвійскага ўніверсітэта пачалі навучанне ў галіне эканомікі і філалогіі. 28 жніўня 1992 года Першы сусветны латгальскі кангрэс прыняў рэзалюцыю аб стварэнні вышэйшай школы ў Рэзэкнэ. На падставе рашэння ўрада Латвійскай Рэспублікі 1 ліпеня 1993 года Рэзэкненская вышэйшая школа была створана на базе філіялаў Латвійскага ўніверсітэта і Рыжскага тэхнічнага ўніверсітэта. У 1995 годзе педагагічная школа была пераўтворана ў педагагічны факультэт Рэзэкненскай вышэйшай школы. У 2016 годзе Рэзекненская вышэйшая школа была перайменавана ў Рэзекненскую тэхналагічную акадэмію.
Ментавай
Ментавай (Mentawai) — архіпелаг у Індыйскім акіяне на захад ад вострава Суматра. Уваходзіць у склад Інданезіі. Плошча — 6 011,35 км². Насельніцтва (2010 г.) — 76 421 чал.
Геаграфія
Архіпелаг Ментавай размешчаны у Індыйскім акіяне на захад ад вострава Суматра, ад якога аддзяліўся каля 0,5 млн гадоў таму. Мае вулканічнае паходжанне.
Асноўныя астравы:
Клімат трапічны вільготны. Сярэдняя колькасць ападкаў 4500 мм у год. Астравы сур’ёзна пацярпелі ў выніку землятруса 2004 года і лакальных землятрусаў.
Прырода
Астравы знакаміты сваімі вільготнымі лясамі. Флора меней разнастайная, чым на суседнім вялікім востраве Суматра. Пераважаюць дрэвы роду Dipterocarpaceae, якія дасягаюць 24 — 36 м у вышыню.
Фаўна характарызуецца наяўнасцю старажытных рэліктавых жывёльных форм, якія сустракаюцца на Суматры, а таксама мясцовымі эндэмікамі (17 відаў з 44), у тым ліку 4 відамі прыматаў.
Гісторыя
Астравы Ментавай былі населены ў перыяд паміж 2000 г. да н. э. і 500 г. да н. э. выхадцамі з Суматры. Іх нашчадкамі з’яўляюцца ментавайцы, якія да другой паловы XX ст. захоўвалі лад жыцця паляўнічых і збіральнікаў.
У 1606 г. астравы з’явіліся на партугальскіх картах. У 1792 г. насельніцтва архіпелага даследавалася брытанцамі.
10 ліпеня 1864 г. астравы Ментавай былі далучаны да валоданняў Нідэрландаў. 17 жніўня 1945 г. увайшлі ў склад Інданезіі.
Адміністрацыя
Архіпелаг уяўляе сабою адзіны адміністрацыйны раён, частку інданезійскай правінцыі Заходняя Суматра. Адміністрацыйны цэнтр — горад Цья-Педжат на востраве Сіпора.
Пагарэльшчына
Назву Пагарэ́льшчына маюць:
NGC 3768
NGC 3768 (іншыя абазначэнні — UGC 6589, MCG 3-30-24, ZWG 97.30, PGC 35968) — лінзападобная галактыка (S0) ў сузор’і Леў.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Рэвалюцыйная вуліца
Рэвалюцыйная вуліца:
Вітольд Міхайлавіч Гінтаўт
Вітольд Міхайлавіч Гінтаўт (, в. Слабашчына,  —, г. , БССР) — савецкі танкіст-ас, механік-кіроўца танка Т-34 у склад Вялікай Айчыннай вайне. Герой Савецкага Саюза (1944).
Біяграфія
Нарадзіўся 7 сакавіка 1922 года ў вёсцы Слабадшчына Мінскага раёна, Мінскай вобласці. Беларус. Скончыў 7 класаў. Працаваў камбайнёрам.
Першы сур’ёзны бой прыняў у блізу в. Рабінаўка, (Калінінскі напрамак). Цяжкі танкавы бой працягваўся больш за тры гадзіны. Манеўруючы, механік-вадзіцель падстаўляў пад агонь у адказ лабавую браню танка. Пасля бою на поле чорнымі факеламі дымілі больш за дзесятак танкаў і бронемашын, па арміі была распаўсюджаная ўлётка, у якой гаварылася, што ў выніку бою, знішчаючы суперніка, трыццацьчацвёрка атрымала 17 трапленняў, а танк і экіпаж ацалеў дзякуючы майстэрству і мужнасці механіка-вадзіцеля.
У наступным баі зімой пры абароне вышынных дамоў, падтрымліваючы акапаную пяхоту, пасля некалькіх стрэлаў па атакуючым танкам і пяхоце суперніка падбіўшы два танкі, танкавая гармата выйшла з ладу. У гэтым баі ў немцаў, атакуючых трыццацьчацвёркі лёгкімі і сярэднімі танкамі, амаль не было ні якога шанцу, не гледзячы на перавагу ў дванаццаць да аднаго. На анямеўшыя трыццацьчацвёркі наваліліся з усіх бакоў. Экіпажу нічога не заставалася, як пачаць «арганізаваны» выхад з бою. Рухаючыся заднім ходам, танк атрымаў снарад, які заклінаваў вежу, а ад наступнага траплення рухавік танка заглух. У полі стаяў абезрухоўлены танк з экіпажам. Фашысцкія салдаты акружылі танк і, стукаючы прыкладамі, прапаноўвалі здачу ў палон. Вежавы стралок у адказ кінуў пару гранат. Пасля гэтага гітлераўцы накінулі на танк брызент і, абліўшы саляркай з бакаў танка, паспрабавалі яго падпаліць. У гэты час Гінтаўт ліхаманкава устараняў няспраўнасць і спрабаваў завесці танк. Немцы падагналі і паставілі перад трыццацьчацвёркай ушчыльную лёгкі танк і ў гэты момант Гінтаўт здолеў запусціць рухавік. Трыццацьчацвёрка таранным ударам перакуліла танк праціўніка, скінуўшы з сябе вогненнае покрыва, вырвалася з кальца. Але праз некалькі хвілін адыходзячы танк атрымаў снарад ў кармавую браню. Цудам застаўся ў жывых з экіпажа толькі механік-кіроўца. Паранены ён усё ж прывёў падбітую машыну да сваіх.
Удзельнічаючы ў Арлоўскай-Курскай бітве, танкавая рота, у складзе якой знаходзіўся Гінтаўт, прыкрывала шашу, якая злучае Курск з Белгарадам, у раёне в. Верхапенье. Танкісты за адну ноч абсталявалі капаніры, ператварыўшы свае танкі ў агнявыя кропкі. На гэтым участку прыняло ўдзел у нападзе на пазіцыі роты 30 танкаў і самаходных гармат тыпу Т-3, Т-4, «Тыгр», «Пантэра», «Фердынанд». Прапусціўшы асноўную атакуючую групу танкаў на адцягваюць ў глыбіні абароны і якія адкрылі агонь некалькіх экіпажаў, танкісты прымусілі «Тыгры» і «Пантэры» падставіць бартавую браню. У гэтай бітве Гінтаўт павялічыў свой баявы рахунак на чатыры танка і бронетранспарцёр і дадаў да медаля «За адвагу» ордэн «Айчыннай вайны» 1-й ступені.
У раёне горада Багадухаў, пераследуючы адыходзячыя часткі праціўніка, танкавае падраздзяленне, у склад якога ўваходзіў Гінтаўт, падвергнулася абстрэлу іх дальнабойных гармат. Гінтаўт прапанаваў камандзіру свайго танка абыйсці вёску з флангу, выкарыстоўваючы рэльеф мясцовасці і рэдкую расліннасць, зблізіцца з батарэяй і ў момант перазарадкі гармат праскочыць прастрэльваемую плошчу. Танк праскочыў зону абстрэлу, апынуўся ў тыле і стаў знішчаць гарматныя разлікі. У выніку дадзеных дзеянняў экіпажа было захоплена 12 баяздольных з амаль поўным боекамплектам гармат.
Пад Вінніцай падраздзяленне танкаў выйшла да паўстанка на чыгуначным перагоне «Вінніца-Жмерынка», захапіўшы яго і перарэзаўшы чыгунку. Быў знішчаны эшалон з 380 салдатамі і афіцэрамі, 5 самаходных гармат, некалькі бронетранспарцёраў, у выніку чаго на некалькі дзён быў паралізаваны рух на чыгуначным перагоне. Танк Гінтаўта В. М. адзін з роты (16 танкаў) прарваўся ў г. Гусяцін, блакаваўшы чыгуначную галіну з трыма складамі ваеннай тэхнікі і складам прадуктаў харчавання і маёмасці. Падзяліўшы экіпаж, на трафейнай «Пантэры» з эшалона і Т-34 больш за суткі ўтрымліваў горад да падыходу асноўных сіл. У адзначэнне дадзенай перамогі 45-й гвардзейскай танкавай брыгадзе было прысвоена ганаровае званне «Гусяцінская».
Пасля вызвалення горада Гусяцін і выхаду на дзяржаўную мяжу Румыніі батальён быў вернуты для знішчэння нямецкай групоўкі каля ракі Днестр. Было дадзена заданне прарвацца ў цэнтр варожай групоўкі і, захапіўшы аэрадром, пазбавіць суперніка магчымасці забеспячэння войскаў прадуктамі, боепрыпасамі. Пры захопе аэрадрома было знішчана 4 самалёта. На працягу двух сутак праціўнік контратакаваў батальён, які панёс вялікія страты. У гэтым баі загінуў камбат маёр Дзясяткаў, былі падбіты і спалены амаль усе танкі батальёна. Гінтаўту і яшчэ двум экіпажам яшчэ суткі прыйшлося адбіваць атакі праціўніка. Пазбаўленая падтрымкі забеспячэння, групоўка была знішчана і ўзята ў палон.
Экіпаж Гінтаўта першы выйшаў на дзяржаўную мяжу Румыніі. Першымі 4 сакавіка танкісты 45-й гвардзейскай танкавай брыгады палкоўніка Маргунова М. В. выйшлі і на ўзбярэжжы Балтыкі і адаслалі пляшку марской вады ў ваенны савет фронту. Першай фарсіравала Шпрэе 45-я гвардзейская танкавая брыгада, якая авалодала Трэптаў-паркам. Калі яго танк увайшоў у Трэптаў-парк, а затым разам з іншымі войскамі падышоў да былога рэйхстагу, ужо былі баі пад Ржэвам і Масквой, на Курскай дузе, фарсіраванне Віслы, Влтавы і Одэра, вызваленне гарадоў і вёсак Чэхаславакіі Румыніі, Украіны і Польшчы, і больш за 100 танкавых нападаў, двойчы гарэў у танку і тры разы мяняў свой танк у выніку вываду з ладу праціўнікам, за час баявых дзеянняў атрымаў тры раненні і кантузію.
Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 24 красавіка 1944 года за ўзорнае выкананне баявых заданняў камандавання на фронце барацьбы з нямецка-фашысцкімі захопнікамі і праяўленыя пры гэтым мужнасць і гераізм старшыне Гінтаўту Вітольду Міхайлавічу прысвоена званне Героя Савецкага Саюза з уручэннем ордэна Леніна і медалі «Залатая Зорка».
Памёр 27 верасня 1987 года.
Сям’я
Галіна легендарнага роду Даўспрункаў, нашчадкі князя Гінтаўта (XV ст.) Герб «Ляліва».
Паграбішча
Назву Паграбі́шча маюць:
Скарабагатая
Скарабагатая — прозвішча.
Гарнір
Гарні́р (garnir — упрыгожваць, напаўняць, забяспечваць) — даданне да мясных, рыбных страў (гародніна, бульбяное пюрэ, кашы).
У сучаснай кухні паняцце гарнір некалькі шырэй і складаецца з, напрыклад, прадукты, якія кладуць у талерку з кансамэ, тое, што кладуць на парцыённы кавалак мяса і т. п.
Гарніры гатуюць з гародніны, круп, бабовых, радзей — садавіны, грыбоў. Таксама бываюць складаныя састаўныя гарніры.
Уфімскі раён
Уфі́мскі раён (Уфимский район; Өфө районы) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў цэнтральнай частцы Башкартастана ў Расіі. Адміністрацыйным цэнтрам з’яўляецца горад Уфа, які не ўваходзіць у склад раёна.
Гісторыя
Уфімскі раён быў утвораны 20 жніўня 1930 года ў адпаведнасці з пастановай УЦВК.
Ліпаўскі сельсавет
Лі́паўскі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Калінкавіцкага раёна Гомельскай вобласці. Цэнтр — аграгарадок Ліпаў.
Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Калінкавіцкага раёна Мазырскай акругі БССР. Цэнтр — вёска Ліпава. 21 жніўня 1925 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Хаміцкага сельсавета. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Калінкавіцкім раёне БССР. З 27 верасня 1930 года ў Мазырскім раёне, з 12 лютага 1935 года ў Даманавіцкім раёне БССР, з 21 чэрвеня 1935 года — Мазырскай акругі, з 20 лютага 1938 года ў складзе Васілевіцкага раёна Палескай вобласці. Пасля вайны цэнтрам сельсавета стала вёска Мнагаверш (з 12 ліпеня 1965 года — Міроненкі ). З 8 студзеня 1954 года ў складзе Гомельскай вобласці. З 16 верасня 1959 года ў складзе Калінкавіцкага раёна. 15 жніўня 1974 года цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Ліпава. 28 снежня 2005 года цэнтр сельсавета перайменаваны ў Ліпаў.
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1543 чалавекі, з іх 96,6 % — беларусы, 2,7 % — рускія.
Помнік Янку Купалу
Помнік Янку Купалу — скульптурная кампазіцыя, прысвечаная беларускаму паэту Янку Купалу
Ерафей Уладзіміравіч Дабравольскі
Ерафей Уладзіміравіч Дабровольскі (, Шалаёўка, Быхаўскі павет, Магілёўская губерня —, Масква) — Герой Савецкага Саюза (1945), генерал-лейтэнант (1945).
Біяграфія
З мая 1939 года — памочнік камандзіра па страявой частцы 189-га стралковага палка. Закончыў Вышэйшыя стралкова-тактычныя курсы ўдасканалення камсаставу пяхоты «Выстрал» (1940). З лютага 1941 года — старшы памочнік начальніка аддзела баявой падрыхтоўкі штаба 2-й Чырванасцяжнай арміі Далёкаўсходняга фронту.
На франтах Вялікай Айчыннай вайны з ліпеня 1941 года. Ваяваў на Заходнім, Калінінскім, 1-м Прыбалтыйскім і 1-м Беларускім франтах камандзірам палка, начальнікам штаба, намеснікам камандзіра, камандзірам стралковай дывізіі, корпуса.
Войскі 16-га стралковага корпуса на чале з Е. У. Дабравольскім вызначыліся ў студзені 1945 года ў баях на рацэ Вісле: прарвалі абарончы рубеж праціўніка, знішчылі 549 гармат, 123 танкі, 100 самаходных гармат, каля 7160 і ўзялі ў палон 1270 гітлераўцаў.