cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Паўночная вайна (1655—1660)
Міжнародная сітуацыя і прычыны вайны
Поспехі рускіх войскаў у кампаніі 1654 года выклікалі вялікую занепакоенасць у Стакгольме. З заняццем рускімі войскамі земляў Вялікага Княства Літоўскага на Заходняй Дзвіне Расія ставіла пад свой кантроль тэрыторыі, з якіх адбывалася забеспячэнне Рыгі і набывала выгодныя стратэгічныя пазіцыі для наступу на шведскую Лівонію. У снежні 1654 года адбылося пасяджэнне шведскага рыксрада, дзе было прынята рашэнне, што падзеі набываюць такі абарот, што Швецыя павінна ўмяшацца. Адначасова з мэтай не дапусціць далейшага ўмацавання Расіі, члены рыксрада вырашылі заключыць саюз з саслабленай Рэччу Паспалітай. Паводле меркавання шведскіх кіруючых колаў для заключэння саюза кароль Ян Казімір павінен быў адмовіцца ад прэтэнзій на Лівонію, пагадзіцца на шведскі пратэктарат над Курляндыяй і на саступкі ва Усходняй Прусіі — гэта забяспечвала б ператварэнне Балтыйскага мора ў «шведскае возера», у выніку чаго Швецыя атрымлівала поўны кантроль над гандлем у рэгіёне. Аднак польскі кароль і вялікі князь літоўскі Ян Казімір апынуўся рэзкім праціўнікам заключэння саюза са Швецыяй. У студзені 1655 года пад ціскам сенатараў каралю прыйшлося адправіць у Швецыю свайго прадстаўніка, але паўнамоцтваў для заключэння саюза кароль яму не падаў. Наадварот, пасланец караля выступіў з патрабаваннем кампенсацый Яну Казіміру за адмову ад яго правоў на шведскі трон.
У выніку разгляду пытання шведскім рыксрадам было прынята рашэнне пачаць вайну, якая была прызначана на вясну 1655 года. Такая дата была выбрана пасля весткі пра тое, што частка магнатаў Рэчы Паспалітай шукаюць «абароны» ў замежных кіраўнікоў. У Вялікім Княстве Літоўскам частка магнатаў ужо да канца 1654 года ўступіла ў перамовы са Швецыяй аб «пратэкцыі». У выступленнях некаторых членаў рыксрада праявілася гатовасць такую «пратэкцыю» аказаць.
Курфюрста вельмі хваляваў лёс герцагства Прускага, якое ў выніку шведскай экспансіі апынулася акружанай шведскімі ўладаннямі. Фрыдрых Вільгельм дазволіў шведскай арміі праход праз яго ўладанні ў Вялікую Польшчу, але адначасова пачаў пошук саюзнікаў, гатовых выступіць супраць Швецыі. У ліпені 1655 года ён заключыў саюз з Галандыяй, якая абавязвалася выслаць свой флот у выпадку нападу на землі курфюрста. Адначасова, курфюрст разлічваў знайсці саюзніка ў асобе рускага цара Аляксея Міхайлавіча.
Пачатак вайны
Шведскія войскі, якія ўварваліся ў ліпені 1655 года, хутка авалодалі амаль усёй тэрыторыяй польскіх земляў з Варшавай і Кракавам, а таксама часткай Літвы. Прычынай поспеху шведаў перш за ўсё была капітулянцкая пазіцыя польскіх магнатаў і часткі шляхты, якія прызналі ўладу шведскага караля Карла X Густава. Польскі кароль Ян II Казімір бег у Сілезію. Пагроза страты незалежнасці і бясчынствы акупантаў выклікалі патрыятычны ўздым польскага народа. Супраціўленне акупантам у Кракаўскім Падгор'і ў снежні 1655 паклаў пачатак выгнанню захопнікаў.
Працяг вайны
У пачатку 1656 шведы былі выгнаны з тэрыторыі Рэчы Паспалітай, чаму спрыяла заключэнне ўвесну 1656 перамір'я паміж Расіяй з Рэччу Паспалітай і пачатак руска-шведскай вайны 1656—58. Аднак улетку 1656 года шведы з дапамогай Брандэнбурга зноў авалодалі Варшавай. Карл X высунуў праект падзелу Рэчы Паспалітай і заручыўся падтрымкай трансільванскага князя Дзьёрдзя II Ракацы, войскі якога ўварваліся ў Польшчу ў 1657 годзе, але былі разбіты. Таксама Карл заручыўся падтрымкай украінскага гетмана Багдана Хмяльніцкага, які паслаў дзесяцітысячны корпус на чале з наказным гетманам Антонам Ждановічам на дапамогу шведска-трансільванскім войскам. Рэч Паспалітая атрымала падтрымку Аўстрыі і коштам адмовы ад правоў сюзерэнітэту над Усходняй Прусіяй дамаглася пераходу на свой бок Брандэнбурга (Вяляўска-Быдгашчцкі трактат 1657). Пасля ўступлення ў вайну (чэрвень 1657) Даніі супраць Швецыі шведскія войскі амаль цалкам пакінулі тэрыторыю Рэчы Паспалітай. У 1658 Данія, пацярпеўшы паражэнне, выйшла з вайны, страціўшы паводле Роскільскага міру 1658 Сконэ і іншыя тэрыторыі. Але ў тым жа годзе яна аднавіла вайну, атрымаўшы падтрымку не толькі Рэчы Паспалітай, Аўстрыі і Брандэнбурга, але і Нідэрландаў.
Завяршэнне вайны
Супярэчнасці паміж праціўнікамі выратавалі Швецыю ад разгрому. Рэч Паспалітая, імкнучыся зноў авалодаць Левабярэжнай Украінай, якая далучылася да Расіі ў 1654 годзе, і Беларуссю, большая частка якой была занята рускімі войскамі ў 1654—55, заключыла са Швецыяй у 1660 годзе Аліўскі мір. Ваенныя дзеянні Даніі супраць Швецыі спыніў Капенгагенскі мір 1660 года.
Вынікі і наступствы вайны
Паўночная вайна 1655—1660 гадоў значна саслабіла Рэч Паспалітую, але ў 1658 годзе яна аднавіла вайну супраць Расіі, што вымусіла Расію пайсці ў 1661 годзе на заключэнне невыгоднага для яе Кардыскага мірнага дагавора са Швецыяй.
Гута (Цяхцінскі сельсавет)
Гу́та (, Гута) — пасёлак у Бялыніцкім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Цяхцінскага сельсавета.
Да 11 красавіка 1960 года пасёлак уваходзіў у склад Машчаніцкага сельсавета, да 15 студзеня 1965 года — у склад Запольскага сельсавета.
Валейкуны
Валейку́ны (, Волейкуны) — хутар у Астравецкім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Гервяцкага сельсавета.
Станіслаў Ляшковіч
Станіслаў Ляшковіч (Stanisław Leszkowicz,, Залазоўе, цяпер Даўгінаўскі сельсавет Вілейскага раёна — , Варшава) — доктар эканамічных навук, пісьменнік і публіцыст, аўтар некалькіх кніг успамінаў.
Пачатковую школу скончыў у роднай вёсцы, сярэднюю ў 1949 годзе ў Польшчы пасля рэпатрыяцыі ў 1945 годзе.
Княжына (Браслаўскі раён)
Кня́жына (, Княжино) — вёска ў Браслаўскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Слабодкаўскага сельсавета.
У 1954—1959 гадах цэнтр Княжынскага сельсавета.
Станіслаў Ляшковіч
Актыўна працаваў у стварэнні польскага гаспадарчага самакіравання. Узнагароджаны Залатым Знакам польскай нацыянальнай Гандлёвай палаты.
Пахаваны ў Варшаве на Брудноўскіх могілках.
Беластоцкі драматычны тэатр
Беластоцкі драматычны тэатр імя Аляксандра Венгеркі (Teatr Dramatyczny im. Aleksandra Węgierki w Białymstoku) — тэатр y Беластоку.
Створаны ў 1945 годзе, захоўвае традыцыі польскага тэатра пачатку 18 ст. 3 1987 года дырэктар, мастацкі кіраўнік і галоўны рэжысёр А. Якімец.
Вашкуны
Вашку́ны (, Вашкуны) — вёска ў Астравецкім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Гервяцкага сельсавета.
Кампіляцыя (літаратура)
Кампіля́цыя (ад лат. — крадзеж, рабаванне, назапашванне выпісаў > compilation «рабаваць, красці») — літаратурная дзейнасць, якая складаецца ў сачыненні і напісанні тэкстаў (навуковых, вучэбных, мастацкіх) на аснове чужых даследаванняў ці твораў, без іх самастойнай творчай апрацоўкі, часам і без асэнсавання скарыстаных крыніц; таксама літаратурная праца, складзеная такім спосабам. Кампіляцыяй можа быць і частка твора. Кампіляцыю варта адрозніваць ад плагіята, паколькі ў гэтым выпадку гаворка ідзе пра творы (аглядах, нарысах, манаграфіях), якія патрабуюць прыцягненні вялікай колькасці крыніц (напрыклад, у энцыклапедычных артыкулах, біяграфічнай літаратуры, працах па генеалогіі і т. п.).
Этымалогія
У беларускую мову слова перайшло ў першай траціне XIX стагоддзя з французскай мовы, дзе compilation суфіксальным спосабам утворана ад лацінскага compilare «рабаваць, красці».
Гісторыя
З'яўленне кампіляцыі можа быць растлумачана вучэбна-папулярызатарскімі ці асветніцкімі мэтамі, а таксама адсутнасць у старажытныя часы выразнага разумення аўтарства і аўтарскага права на твор складзенае з урыўкаў тэкстаў, запазычаных з перапрацоўкай з іншых твораў, як і сам ход складання такога твора.
Монас Ісакавіч Манасзон
Монас Ісакавіч Манасзон (, Магілёў —, Мінск) — беларускі жывапісец.
Біяграфія
Вучыўся ў Віцебскім мастацкім тэхнікуме (1925—1929) у В. Волкава, У. Хрусталёва, М. Эндэ. Затым жыў у Койданаве (цяпер Дзяржынск).
Аджанта
Аджа́нта (Adjanta), Пячоры Аджанты — комплекс будыйскіх манастыроў 2 ст. да н.э. — 7 ст. н. э., высечаных у скалах каля пасёлка Аджанта ў штаце Махараштра ў Індыі.
Замак (востраў, возера Дрысвяты)
За́мак  — востраў на возеры Дрысвяты. Уваходзіць у склад Беларусі. Плошча — 0,26 км². Незаселены.
Аджанта
Складаецца з 29 пячорных залаў: 4 «чайцья» (малельныя залы) і 25 «віхар» (квадратныя залы, акружаныя з трох бакоў келлямі).
Замак (востраў, возера Дрысвяты)
Геаграфія
Востраў Замак месціцца ў паўднёва-ўсходняй частцы возера Дрысвяты ў 860 м на паўночны захад ад цэнтра аграгарадка Дрысвяты. Аддзелены ад берага пралівамі на поўначы (177,82 м) і на паўднёвым усходзе (333 м). Даўжыня з поўначы на поўдзень — 745 м. Найбольшая шырыня — 678 м. Большая частка вострава раўнінная, пакрыта лугамі. На поўдні вылучаюцца лясны гай і штучнае ўзвышша — замчышча.
Аджанта
Сусветна вядомая насценная размалёўка пячор вызначаецца багаццем фантазіі, прыгажосцю колеру і рытму. Жывапіс, што захаваўся ў фрагментах, — ілюстрацыі да будыйскай міфалогіі, але ў ім шырока паказана карціна індыйскага побыту таго часу.
Замак (востраў, возера Дрысвяты)
Гісторыя
Паселішча на паўднёвым захадзе вострава Замак узнікла ў II — I стст. да н. э. Паўторнае засяленне адбылося ў X — XVII стст. У XIV — XVII ст. на востраве існаваў Дрысвяцкі замак, аднак археолагі мяркуюць, што ўмацаванне на месцы замчышча бярэ пачатак у XI ст. Яны выявілі селішча на поўдні і паўднёвым усходзе ад месцазнаходжання замка. Найбольш інтэнсіўна жыццё селішча праходзіла ў XI — XIII стст., калі, як лічаць, яно з'яўлялася пасадам умацавання.
Фальклор
У Дрысвятах існуе шмат легенд пра востраў Замак. Згодна адной, ад вострава да мацерыка было пракладзена два масты, а пад вадой — тры падземныя хады. Мясцовыя жыхары кажуць, што некалькі разоў у год у ціхія ночы можна пачуць, як пад зямлёй іржуць коні, тупаючы сваімі капытамі.
Матрыца Адамара
Матрыца Адамара H\! — гэта квадратная матрыца памеру n×n, складзеная з лікаў 1 і −1, слупкі якой артаганальны, так што справядліва суадносіна дзе E_n — гэта адзінкавая матрыца памеру n. Матрыцы Адамара ўжываюцца ў розных галінах, уключаючы камбінаторыку, колькасны аналіз, апрацоўку сігналаў.
Industrial Records
Industrial Records — лэйбл гуказапісу, заснаваны ў 1976 годзе Джэнезісам Пі-Орыджам (Вялікабрытанія)
Крамы
Крамы́ (, Крамы) — вёска ў Браслаўскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Слабодкаўскага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1939 гадах вёска ў складзе Браслаўскага павета Віленскага ваяводства Польскай Рэспублікі.
Industrial Records
Гісторыя
Назва лэйблу паходзіць ад высунутага Монтэ Казаза (Monte Cazazza) лёзунгу «Industrial music for industrial people» («Індустрыйная  музыка для індустрыйных людзей ») і дала назву цэламу жанру музыкі (індастрыял).
Industrial Records стаў асноўнай зброяй задуманай Пі-Орыджам атакі на грамадзтва і культуру. Лэйбл выдаваў ня толькі праект Пі-Орыджа Throbbing Gristle і іншыя індастрыял-гурты, але і мастака-перфармансіста Монтэ Казаза і нават вядомага контаркультурнага пісьменніка Уільяма Бероўза.
Лісоўчыкі
Лісоўчыкі — назва нерэгулярных падраздзяленняў лёгкай кавалерыі Рэчы Паспалітай у 1608—1630-х гг. Атрымалі назву ад свайго першапачатковага кіраўніка Аляксандра Юзафа Лісоўскага — таленавітага военачальніка, беларускага шляхціча з Віленшчыны. Прымалі ўдзел у вайне Рэчы Паспалітай з Масковіяй, Трыццацігадовай вайне, у бітвах супраць туркаў-асманаў. Тагачасныя гістарычныя крыніцы характарызуюць іх надзвычай спрытнымі, ваяўнічымі і крыважэрнымі.
У адрозненне ад рэгулярных падраздзяленняў конніцы, паслугі лісоўчыкаў не аплочваліся жалаваннем са скарбу Рэчы Паспалітай. Таму лісоўчыкаў наймалі, даючы ім права здабыцця ваенных трафеяў, якія былі іх адзінай аплатай за службу. Заслужылі страх і пагарду цывільнага насельніцтва, сумнеўна праславіўшыся колькасцю ўчыненых імі гвалтаў (рабаванні, згвалтаванні, забойствы і іншыя). Аднак былі паважаны супернікамі за высокае баявое майстэрства.
Лісоўчыкі ваявалі манеўрана, не цягалі за сабой абозу, не накоплівалі ўмацаваных табараў. Паводле ўзбраення яны адносіліся да казакоў ці татараў (мінімум засцерагальных даспехаў, лук, стрэльба, шабля, сагайдак). Вербаваліся з добраахвотнікаў — дробнай шляхты і мяшчан ВКЛ.
Не грэбавалі нават рабаваннем на землях уласнай дзяржавы. Таму польскі кароль Жыгімонт III стараўся трымаць іх як мага далей ад Рэчы Паспалітай. У рэшце рэшт лісоўчыкі былі распушчаны ў 1635 годзе.
Канфедэрацыя
Сваё паходжанне лісоўчыкі вядуць ад канфедэрацыі, арганізаванай Аляксандрам Юзафам Лісоўскім увосень 1604 годзе ў Інфлянтах. Яна была адной з першых салдацкіх канфедэрацый у войску ВКЛ, арганізаваных літвінскай шляхтай у часе вайны са Швецыяй 1601—1605 гадоў, калі Сойм не здолеў заплаціць сваім салдатам, якія ваявалі ў Лівоніі. Канфедэрацыі абіралі сабе ўласных правадыроў і нападалі на мястэчкі і вёскі, адбіраючы ў сялян запазычаную дзяржавай плату рабаваннем, кантрыбуцыямі або накладаннем новых падаткаў. Аляксандр Лісоўскі стаў адным з першых камандзіраў (маршалкаў) такой канфедэрацыі.
Бунт войскаў дапёк гетмана ВКЛ Яна Караля Хадкевіча, і соймавым судом за няяўку на Белакаменскую бітву 24 верасня 1604 г., катаванне і забойства слуг віцебскага ваяводзіча Я. Кішкі, бандытызм у Інфлянтах, Курляндыі і ВКЛ ротмістар Аляксандр Лісоўскі 3 сакавіка 1605 г. быў пазбаўлены дваранства ВКЛ і аб'яўлены па-за законам (завочна асуджаны на вечнае выгнанне і смяротную кару ў выпадку вяртання на радзіму). Любы мог яго забіць без пакарання. У гэты час атрад Лісоўскага займаўся бандытызмам ва Упіцкай аканоміі і, каб пазбегнуць смерці, звярнуўся па апеку да будучага маршалка рокаша 1606—1608 гг. і асабістага ворага Я. К. Хадкевіча — Януша Радзівіла. Неўзабаве яны прынялі ўдзел у рокашы Зэбжыдоўскага — паўстанні часткі польскае і літоўскае шляхты супраць абсалютысцкіх памкненняў караля Жыгімонта III Вазы ў атрадах Я. Радзівіла. Пасля чаго ў 1606—1607 гг. рабавалі Клецк, Брагін, Магілёўскае староства.
У Масковіі
Таму пасля разгрому паўстанцаў пад Гузавам Лісоўскі, які там камандаваў атрадам казакоў, як і шматлікія іншыя шляхцічы, звольненыя са службы пасля вайны са Швецыяй ці скампраметаваныя ўдзелам у рокашы, увосень 1607 г. з атрадам у 200 валанцёраў-казакоў ВКЛ са Старадубу накіраваўся далей у Маскоўскую дзяржаву, дзе ў гэты час ішла грамадзянская вайна. Тут яму ўдалося рэкрутаваць у свой атрад каля паўтысячы данскіх казакаў у раёне Арла. Паколькі Ілжэдзмітрый II не валодаў сродкамі для аплаты паслуг добраахвотнікаў, лісоўчыкі зладзілі так званую Маскоўскую канфедэрацыю, заключыўшы ў жніўні 1608 года ўгоду з Ілжэдзмітріем II. Паводле дагаворы, найміты абавязаліся служыць без выплатаў у якасці добраахвотнікаў, а пасля зацвярджэння «царэвіча Дзмітрыя» на стальцы апошні меў ім сплаціць 100 000 дукатаў ці дазволіць збіраць на сваю карысць падаткі ў Северскай і Разанскай землях.
Аляксандр Лісоўскі стаў адным з кіраўнікоў Маскоўскай канфедэрацыі. Яго атрады прынялі актыўны ўдзел у барацьбе Ілжедзмітрыя II за маскоўскі сталец. Так, у 1608 годзе лісоўчыкі разграмілі войскі Захара Ляпунова і Івана Хованскага пад Зарайскам, пасля чаго захапілі Міхайлаў і Каломну. Неўзабаве Лісоўскі пацярпеў паражэнне ад войскаў маскоўскага князя Івана Куракіна, страціўшы большую частку здабычы, аднак няўдача толькі запаліла яго. З гэтага моманту ён больш не гнаўся за колькасцю, а звяртаў увагу на якасць свайго атраду. Ён рэарганізаваў сваё войска і аб’яднаў яго з сіламі усвяцкага старасты Яна Пятра Сапегі. Аб’яднаныя сілы Лісоўскага і Сапегі атрымалі паражэнне ля сценаў Тройца-Сергіевай Лаўры, якую безвынікова абложвалі цягам шаснаццаці месяцаў, аднак неўзабаве перамаглі пад Кастрамой і Салігалічам у 1608—1609 гадах.
Увесну 1610 года фарміраванні Лісоўскага і атрад казацкага атамана Андрэя Прусавецкага здзейснілі глыбокі рэйд у тыл маскоўскай дзяржавы. Быў захоплены і разрабаваны Растоў, Калязін, Кашын. Далей яны накіраваліся пад Таропец і падступілі да астрогу, але былі адбіты. Адсюль лісоўчыкі рушылі ў раён Вялікіх Лукаў, а затым у пскоўскія прыгарады. Пскову пагражалі ноўгарадцы і шведскія найміты, запрошаныя Шуйскім, і пскавічы вырашылі самі запытаць дапамогі лісоўчыкаў для абароны. Лісоўскі не толькі ачысціў Пскоўшчыну ад пагрозы, але і пераманіў на свой бок 500 англійскіх і 300 ірландскіх наймітаў. Захапіўшы Завалочча (тут яны былі з 1610 па 1613 г.), пачаў абараняць межы ВКЛ і рабіць далёкія рэйды супраць маскоўцаў і шведаў па Пскоўшчыне, Смаленшчыне і Наўгародчыне. Верагодна, па хадатайніцтве Л. Сапегі за паслугі ў вайне супраць Масковіі 7 лістапада 1611 сойм вярнуў А. Я. Лісоўскаму дваранства.
Пазней, пасля далучэння да ваенных дзеяў караля Жыгімонта III, частка канфедэратаў пагражала вайной каралеўскім войскам, што захапілі тэрыторыі, якія яны мелі атрымаць ад маскоўскага цара як аплату за сваю службу. Іншая частка канфедэратаў перайшла на службу да караля, у тым ліку і Аляксандр Лісоўскі. Лісоўчыкі паказалі сябе незаменнымі ў абароне Смаленска ў 1612 годзе, калі большая частка рэгулярнага войска Рэчы Паспалітай узбунтавалася, далучыўшыся да так званай Рагацінскай канфедэрацыі. Цягам трох наступных год лісоўчыкі адыгрывалі істотную ролю ў абароне межаў Рэчы Паспалітай ад маскоўскіх войскаў.
У 1615 годзе Лісоўскі са сваімі атрадамі ўварваўся ў Маскоўскую дзяржаву, аблажыў Бранск і разбіў пад Карачавам атрады князя Юрыя Шахоўскага, якія прыйшлі на дапамогу абложаным. Увосень 1615 года Лісоўскі разбіў авангард войска князя Дзмітрыя Пажарскага пад Арловым гарадзішчам. Неўзабаве лісоўчыкі спалілі Бялёў і Ліхвін, захапілі Перамышль, затым, павярнуўшы на поўнач, разграмілі маскоўскае войска Шарамецева пад Ржэвам, пасля рушылі да Карскага мора. Павярнуўшы да Кашына, спалілі Таржок, разрабавалі Галіч, Угліч, Суздаль, ваколіцы Яраслаўля і Кастрамы, абагнуўшы Маскву з усходу і поўначы на 200 км, вянуліся на Севершчыну і ў ВКЛ, пазбягаючы вялікіх бітваў з маскавітамі.
Захаваліся паўлегендарныя звесткі пра іх паходы далёка на поўнач, да берагоў Белага мора і нават да вусця ракі Об у пошуках славутай Залатой бабы — паганскага стода, якому пакланяліся вугра-фінскія народы Поўначы.
Усутыч да восені 1616 года лісоўчыкі размяшчаліся на беларуска-маскоўскай мяжы. 11 кастрычніка 1616 года Аляксандр Юзаф Лісоўскі сканаў ад нечаканай хваробы.
Наступным камандзірам лісоўчыкаў стаў Станіслаў Чаплінскі. У 1616 годзе лісоўчыкі захапілі Курск і разбілі маскоўскія войскі пад Болхавам. У 1617 годзе яны засцераглі Смаленск ад нападу маскавітаў: тыя адышлі ад Смаленску, як толькі даведаліся, што лісоўчыкі мешкаюць паблізу. Па смерці Чаплінскага ў Калузе новым камандзірам лісоўчыкаў быў абраны Валянцін Рагаўскі. Пад яго кіраўніцтвам лісоўчыкі далучыліся да войскаў каралевіча Уладзіслава IV ў паходзе на Маскву ў 1617 годзе.
У Трыццацігадовай вайне
У 1619 годзе лісоўчыкі ў колькасці 10 000 чалавек былі накіраваны каралём Рэчы Паспалітай на службу германскаму імператару Фердынанду II. Удзельнічалі ў вайне супраць пратэстантаў у межах маштабнага еўрапейскага канфлікту, які пазней атрымаў назву Трыццацігадовая вайна. Пад кіраўніцтвам Валянціна Рагаўскага яны нанеслі шэраг адчувальных паразаў Дзьёрдзю I Ракацы ў Сяміграддзі, пасля чаго прыняліся за рабаванні і забойствы, «не мінаючы нават дзяцей і сабакаў», як занатавана ў тагачаснай хроніцы. Прыблізна ў гэты час яны атрымалі мянушку «Вершнікі Апакаліпсісу».
Далей лісоўчыкі падзяліліся: частка пад камандаваннем Рагаўскага вырашыла вярнуцца ў Рэч Паспалітую (па дарозе разрабаваўшы паселішчы ў Славакіі), астатнія пад камандаваннем Яраша Клячкоўскага вырашылі застацца на імперскай службе.
Па гібелі Клячкоўскага пад Крэмсам 4 сакавіка 1620 года новым камандуючым лісоўчыкаў стаў Станіслаў Русіноўскі. Пад яго камандаваннем лісоўчыкі змагаліся ў бітве на Белай Гары 8 лістапада 1620 года, у якой захапілі 20 штандараў.
У войнах з Асманскай імперыяй
Лісоўчыкі прымалі ўдзел у войнах Рэчы Паспалітай з Асманскай імперыяй, у прыватнасці, у Цэцорскай і Хоцінскай бітвах, у часе якой палкоўнік Русіноўскі загінуў.
Удзельнічалі таксама ў войнах польска-літоўскіх магнатаў у Малдавіі.
У Прусіі і Францыі
Жыгімонт III Ваза паўторна адаслаў лісоўчыкаў на службу імператару Фердынанду. Гэтым разам імі кіравалі Станіслаў Страйноўскі і Ідзі Каліноўскі. Прымалі ўдзел у бітвах пад Гляцам (Glatz), Габельсвердам (Habelswerd) і Мансфельдам (Mansfeld). Мясцовае нямецкае насельніцтва лічыла, што атакаванае татарскімі ордамі ці нееўрапейскімі варварамі.
У вайне са Швецыяй
Па вяртанні на радзіму ізноў заняліся нападамі на грамадзянскае насельніцтва. Разрабавалі і спалілі горад Радомска. Былі асуджаныя шляхтай і шматлікімі соймікамі і абвешчаныя ў вышук мясцовымі ўладамі і рушаннем. Атрад Страйноўскага быў разбіты ў 1624 годзе, сам ён быў пакараны праз два гады.
Падчас вайны са Швецыяй у 1626—1629 гадах ваявалі на тэрыторыі Каралеўскай Прусіі. Кіраваў імі спярша Андрэй Каліноўскі, і іх сілы складаліся ўсяго з двух харугваў, праўда, надзвычайна вялікіх колькасна: харугвы Мікалая Мачарскага (400 коней) і Уладзіслава Сляшынскага (300 коней). Ваенныя дзеянні былі не надта ўдалымі, лісоўчыкі нават адправілі ў адстаўку палкоўніка Каліноўскага і выбралі замест яго Мачарскага. Ваенныя дзеянні паказалі, што войска Рэчы Паспалітай пачынае саступаць перадавым узорам заходнееўрапейскай ваеннай думкі, і вайна завяршылася ў 1629 годзе перамір'ем на нявыгадных для Рэчы Паспалітай умовах.
У 1633—1634 гадах пад кіраўніцтвам ломжынскага старасты Паўла Нішчыцкага і Яна Грамадскага лісоўчыкі ўзялі ўдзел у выправе Фердынанда Габсбурга ў вайне з Францыяй, дзе ваявалі ў Пікардыі. Апошнім палкоўнікам лісоўчыкаў стаў Мікалай Мачарскі.
Арганізацыя
Лісоўчыкі ўяўляюць сабою асобную главу ў гісторыі ваеннай справы Рэчы Паспалітай XVII ст. Яны былі прыкладам польскіх кандацьераў, такіх сама адданых, як нямецкія ландскнехты ці швейцарская пяхота. Ад гэтых найманых войскаў іх адрознівала спецыфічная ўнутраная арганізацыя. Лісоўчыкі ўяўлялі сабой салдацкую грамаду, што паступала на найманую вайсковую службу цалкам, з умовай захавання правоў кіравацца ўласнымі звычаямі, падпарадкавання выключна ўласнаму, абранаму грамадой правадыру, з уласнымі ваеннымі пасадамі і судом.
Найвышэйшым органам кіравання лісоўчыкаў было «генеральнае кола», альбо сход усіх удзельнікаў. Генеральнае кола выбірала камандуючага (палкоўніка, або часам гетмана), яго паручніка, ці намесніка, абознага, суддзяў, ротмістраў, паручнікаў і сцяганосцаў. Кола таксама прымала законы, якімі каралі парушальнікаў унутранага жыцця канфедэрацыі.
Падобна жаўнерам рэгулярнага войска, кожны лісоўчык (таварыш) меў 3—5 баявых памочнікаў і да 10 слугаў (джур). Таварышы і іх памагатыя аб'ядноўваліся ў «барскія» харугвы. Слугі былі аб'яднаныя ў асобныя харугвы, якія мелі ўласныя штандары. Ротмістар камандаваў двума падраздзяленнямі — гасподскім і джураўскім. Палкоўнік камандаваў чатырма харугвамі — двума адборнымі гасподскімі і двума джураўскімі. Уся сукупнасць канфедэратаў аб'ядноўвалася ў «полк», колькасць якога складала ў розныя часы ад 2000 да 10 000 шабляў.
Таварышы былі збольшага прадстаўленыя дробнай шляхтай, аднак мелі і нямала выбітных прастачынаў. Паслугачамі былі рамеснікі і сяляне, а здараліся злачынцы і бадзягі, у тым ліку цыганы. Галоўнай сілай лісоўчыкаў былі гасподскія харугвы, у той час як дапаможныя джурскія падраздзяленні ахоўвалі тэрыторыю і ладзілі разведку. Яны ж галоўным чынам і здзяйснялі рабаванні грамадзянскага насельніцтва. Ускосным доказам жахлівых паводзінаў да мясцовага насельніцтва служыць факт, што ажно да часоў напалеонаўскіх войнаў у Германіі мацеры застрашалі сваіх дзяцей «польскімі казакамі».
Узбраенне
Лісоўчыкі не насілі ніякае абарончае амуніцыі, але мелі дужа добрае наступальнае ўзбраенне. Яго складалі тры штукі вагняагнястрэльнай зброі, два пісталеты і мушкет (магчыма, бандалет або карабін), лук, шаблю, канчар або палаш пад сядлом, а таксама рагаціну (кароткае кап'ё). Насілі мяккую вопратку: жупаны, башмакі (скураныя боты), капелюшы тыпу каўпакоў і характэрную для іх споднюю бялізну.
Тактыка і стратэгія
Добрыя коні і адсутнасць абозаў давалі ім перавагу ў хуткасці над пераследнікамі, а тое, што яны міналі асноўныя шляхі камунікацый, масты і брады, рабіла немажлівым стварэнне засады на іх. Усе гэтыя захады дапамагалі лісоўчыкам стаць незаменнымі для разведкі, пераследу і правядзення глыбокіх дыверсыйных аперацый.
Падчас бою лісоўчыкі біліся «лавай», гэта значыць адкрытым баявым парадкам, захоўчаючы прамежкі міжсобку, дастатковыя, каб жаўнер мог вольна разгарнуць каня. Іхняя тактыка зводзілася да паражэння суперніка агнём і стрэламі. Пры неабходнасці ўмелі таксама біцца ў шчыльным страі.
Лісоўчыкі былі майстрамі ва ўменні захаплення ворагу знянацку. Нападалі перад світаннем, калі сон наймацнейшы (як у бітве пад Мангеймам, 1622). Рэдка калі давалі бітву без ужывання «фартэля» — засады. Найчасцей імітавалі ўцёкі, а калі ў выніку пагоні варожыя парадкі разстройваліся, вярталіся і раптоўна ўдаралі па ворагу (Бітва пад Гуменнем 13 кастрычніка 1619 года). Перад пачаткам бітвы лісоўчыкі часта таемна абкружалі адзін ці абодва варожыя флангі.
Лёгкая конніца лісоўчыкаў умела нават захопліваць гарады. Частка джураў рабіла напады на жывёлу, што пасвілася каля муроў, або на перадмесце. Калі абаронцы горада выходзілі з яго на абарону, іх ужо чакала рэшта лісоўчыкаў і ўрывалася праз адкрытую браму ў горада. (Злабінск у Маравіі — 1620, Клодска ў Сілезіі — 1622, Понт-а-Муссон над Мозэлем — 1635). Час ад часу перад світаннем лісоўчыкі перакідалі праз сцяну спрытнага слугу з інструментамі, які адчыняў браму (Лампсхцім — 1622).
Ваеннае мастацтва лісоўчыкаў было прыкладам ненавуковай і ненапісанай, але набытай дарагою цаною шматгадовае несупыннай традыцыі досведу.
У мастацтве
Успаміны пра выправы лісоўчыкаў апісаў іх капелан Войцах Дэмбалецкі ў «Przewagach elearów polskich, co ich niegdy Lisowczykami zwano, które czynili w państwach Cesarskich przeciwko Heretykom, za czasów niezwyciężonych Monarchów Ferdynanda II Ceszrza, Zygmunta III Króla Polskiego, w leciech Pańskich r. 1619 do 1623, krótko naprędzce zgromadzone przez Wielebnego Wojciecha Dembołęckiego z Konojad Franciszkanina S. Th. bakałarza: z rozkazania Ojca Św. ich kronikarza (1619-1623)» («Перамогах польскіх элеараў, якіх некалі звалі лісоўчыкамі, якія чынілі ў імператарскіх дзяржавах супраціўленне ератыкам, у часы непераможных манархаў імператара Фердынанда II, караля польскага Жыгімонта III, у гадах Гасподніх 1619-1623, каротка naprędzce сабраных вялебным Войцахам Дэмбалецкім з Канаядаў францысканца S. Th. бакалаўра, іх летапісца, па загаду Св. Ойчы (1619-1623)''»).
Пасля замежных паходаў 1619—1623 гадоў вобраз лісоўчыка на кані, з шабляй на баку і «рушніцаю» за плячыма, які ідзе ў бой без абозаў і намётаў, стаў незвычайна папулярны ў польскай літаратуры і жывапісе. Гісторыя ўзнікнення і дзейнасці лісоўчыкаў апісаная ў трохтомавым гістарычным рамане аўтарства Казіміра Карказовіча пад назвай «Jeźdźcy Apokalipsy» («Вершнікі Апакаліпсісу»).
Царква ў гонар Усіх Святых (Дольная Рута)
Царква ў гонар Усіх Святых — праваслаўны храм у вёсцы Дольная Рута Карэліцкага раёна. Будаўніцтва царквы завершана ў 1935 годзе.
Архітэктура
Царква з’яўляецца яркім прыкладам удалай стылізацыі візантыйскіх форм і рацыянальнага выкарыстання якасцей новых матэрыялаў. Тут канструктыўная логіка правобраза стала асновай прасторавай кампазіцыі. У той жа час мастацкі вобраз храма сфарміраваны з дапамогаю чыстых плоскасных аб’ёмаў, якія ствараюць дынамічную ўзаемасувязь асобных проста чытаемых форм.
Аднанефавая, зальнага тыпу бажніца перакрытая вальмавай страхою з цыбулепадобным шматгранным купалам на васьмерыку. Над бабінцам — аднаярусная званіца з шатровым завяршэннем, упрытык да якога прыстаўленыя яшчэ чатыры дэкаратыўныя купалкі-макаўкі. Такая трактоўка артадаксальнай «пяцікупальнасці», перанесенай з асноўнага аб’ёму на званіцу, зусім не традыцыйная. Аднак руплівая прапрацоўка пучка макавак рэзка кантрастуе з простымі кубічнымі аб’ёмамі ўсяе царквы, ствараючы сваеасаблівы кантрапунктны рытм, прымушаючы прастору гусцець, расцягвацца, дрыжаць, ствараючы іерархічную сістэму фокусаў і субдамінантаў.
Да бабінца прымкнуты двухкалонны, з выгляду мініяцюрны порцік, які падкрэслівае галоўны ўваход у храм. Шырока вынесеныя прыступкі лесвіцы, моцна вынесены порцік ствараюць самастойны модуль, пранікаючы ў навакольнае асяроддзе. Пры жорсткай ўзаемасувязі элементаў будынка тут прасочваецца памкненне да «ўцягвання» ў іх знешняй прасторы.
Сцены царквы Усіх Святых прарэзаныя высокімі і шырокімі аконнымі праёмамі (першапачаткова прамавугольнымі) у асноўным аб’ёме і некалькі меншымі ў сценах бабінца. Шырокія паўкруглыя праёмы пяцігаловай званіцы падкрэсліваюць не толькі яе лёгкасць, якая проціпастаўляецца ўсяму будынку, але і яе абсалютнае дамінаванне ў абліччы царквы.
Царква ў Дольнай Руце — характэрны помнік культавага дойлідства, які спалучае ў сабе традыцыйныя уяўленні і новую пластычную мову канструктывізму.
Камертон
Камертон (Kammerton) — прылада для настройкі музычных інструментаў.
Прынцып працы камертона можа быць розным. Ёсць механічныя і электронныя камертоны.
Камертон дазваляе атрымаць гук вызначанай частаты (у камертонах для настройкі гітар звычайна выкарыстоўваецца нота Ля першай актавы — 440 Гц паводле ISO 16 (паводле амерыканскага стандарту — 444 Гц) — 1-я струна на 5-м ладзе) і наладзіць музычны інструмент шляхам параўнання гуку на слых, гэта значыць дабіцца таго, каб гукі гучалі ў унісон.
Вугольшчына
Вуго́льшчына (, Угольщина) — вёска ў Бялыніцкім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Цяхцінскага сельсавета.
Гісторыя
У 1624 годзе ў складзе фундуша нададзеная Бялыніцкаму кляштару кармелітаў.
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай вёска абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала яе разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР. У сакавіку 1924 года вёску вярнулі БССР, з 17 ліпеня 1924 года ў складзе Бялыніцкага раёна Магілёўскай акругі (да 26 ліпеня 1930 года), з 20 лютага 1938 года ў Магілёўскай вобласці.
У 1924—1960 гадах цэнтр Вугольшчынскага сельсавета.
У Вялікую Айчынную вайну з ліпеня 1941 года да 27 чэрвеня 1944 года акупіравана нямецкімі войскамі. У вёсцы базіраваўся нямецкі гарнізон, які быў разгромлены 121-м партызанскім атрадам.
З 11 красавіка 1960 года да 15 студзеня 1965 года вёска ўваходзіла ў склад Запольскага сельсавета.
Віктасіна
Віктасі́на (, Виктосина) — вёска ў Астравецкім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Гервяцкага сельсавета.
Да 27 сакавіка 1959 года вёска ўваходзіла ў склад Рындзюнскага сельсавета.
Краўня
Краўня́ (, Кравня) — вёска ў Браслаўскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Слабодкаўскага сельсавета.
Геаграфія
Вёска знаходзіцца паміж азёрамі Войса і Недрава. Злучана дарогай з вёскамі Зарэчча і Вусце.
Гісторыя
У 1921—1945 гадах вёска ў складзе Браслаўскага павета Віленскага ваяводства Польскай Рэспублікі.
Дубрава (Бялыніцкі раён)
Дубра́ва (, Дубрава) — пасёлак у Бялыніцкім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Цяхцінскага сельсавета.
Да 11 красавіка 1960 года пасёлак уваходзіў у склад Машчаніцкага сельсавета, да 15 студзеня 1965 года — у склад Запольскага сельсавета.
Вусцізер’е
Вусцізе́р'е (, Устизерье) — хутар у Астравецкім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Гервяцкага сельсавета.
Лапкі (Браслаўскі раён)
Лапкі́ (, Лапки) — вёска ў Браслаўскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Слабодкаўскага сельсавета.
Вялікія Яцыны
Вялі́кія Яцы́ны (, Великие Яцыны) — вёска ў Астравецкім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Гервяцкага сельсавета.
Інстытут дзяржавы і права НАН Беларусі
Інстытут дзяржавы і права НАН Беларусі - адзіная профільная арганізацыя акадэмічнай навукі Беларусі ў галіне права і прававых даследаванняў. Пад сучаснай назвай Інстытут існаваў з 1999 па 2007 г., аднак інстытуцыяналізацыя юрыдычнай навукі ў Акадэміі адбылася нашмат раней і прайшла некалькі этапаў.
Гісторыя Інстытута
29 сакавіка 1931 у Беларускай акадэміі навук пастановай Прэзідыўма Акадэміі адначасова с шэрагам іншых інстытутаў быў арганізаваны Інстытут савецкага будаўніцтва і права. У 1935 г. пасля далучэння да Інстытута філасофіі ператвораны ў Інстытут філасофіі, савецкага будаўніцтва і права. У 1936 Інстытут філасофіі, савецкага будаўніцтва і права ўвайшоў у склад Аддзялення грамадскіх навук АН БССР. У сакавіку 1938 г. у выніку сталінскіх рэпрэсій ліквідаваны. Інстытут філасофіі і права адноўлены 1 ліпеня 1947 г. У 1958 г. сектар дзяржавы і права аддзелены і ператвораны ў Аддзел прававых навук АН БССР, а Інстытут філасофіі і права перайменаваны ў Інстытут філасофіі. У 1965 г. у выніку ўключэння аддзела прававых навук інстытут зноў называецца Інстытут філасофіі і права. Пастановай Прэзідыўма НАН Беларусі № 66 ад 9 ліпеня 1999 г. на базе Інстытута філасофіі і права НАН Беларусі былі створаны два самастойныя інстытуты - Інстытут філасофіі і Інстытут дзяржавы і права. Новаствораны Інстытут увайшоў у склад Аддзялення гуманітарных навук і мастацтваў НАН Беларусі.
Рэарганізацыя
Згодна з указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 13 снежня 2007 №630 быў створаны Нацыянальны цэнтр заканадаўства і прававых даследаванняў Рэспублікі Беларусь на базе Нацыянальнага цэнтра законапраектнай дзейнасці пры Прэзідэнце Рэспублікі Белаурсь шляхам далучэння да яго дзяржаўнай навуковай установы "Інстытут дзяржавы і права Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі". Згодна п.12 Палажэння аб Цэнтры ў складзе апошняга існуе Інстытут прававых даследаванняў без правоў юрыдычнай асобы.
Гайголі
Гайго́лі (, Гайголи) — вёска ў Астравецкім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Гервяцкага сельсавета.
Арэхаўскі канал
Арэхаўскі канал — меліярацыйны канал у Беларусі, у Кобрынскім раёне Брэсцкай вобласці. Левы прыток Дняпроўска-Бугскага канала. Пабудаваны ў 1905—1910 гг., рэканструяваны ў 1973 г. Даўжыня 34 км. Пачынаецца з возера Арэхавец на тэрыторыі Валынскай вобласці (Украіна), вусце на паўночным захадзе ад в. Выгада (Кобрынскі раён). Прытокі: каналы Лелікаўскі, Церабовіцкі, Дзівінскі (злева), Павіцценскі і Травінскі (справа).
Лапяны
Лапя́ны (, Лапяны) — вёска ў Браслаўскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Слабодкаўскага сельсавета.
Дуцькі
Ду́цькі (, Дутьки) — пасёлак у Бялыніцкім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Цяхцінскага сельсавета.
Да 11 красавіка 1960 года пасёлак уваходзіў у склад Машчаніцкага сельсавета, да 15 студзеня 1965 года — у склад Запольскага сельсавета.
Athyrium alpestre
Athyrium alpestre — від папараці роду сямейства. Адзін з самых марозастойкіх відаў роду.
Батанічнае апісанне
Гэта даволі кампактныя расліны з кароткімі паўзучымі карэнішчамі каля 1,5 см у дыяметры, чорна-бурага колеру. Ваі да 90 см даўжынёй і да 20 см шырынёй, двойчы ці тройчы пёрыстыя.
Арэал
Мае вельмі шырокі арэал, расце ў гарах Паўночнай і Сярэдняй Еўропы, на Каўказе, у Сібіры (Алтайскі край, Рэспубліка Алтай, Кемераўская вобласць, Краснаярскі край, Хакасія, Тува, Бурація) і на Поўначы Паўночнай Амерыкі (Канада, Аляска) у тайговых і горных раёнах, даходзячы да тундры і альпійскага пояса. Расце на камяністых схілах субальпійскіх лугоў, сустракаецца ў зарасніках кустоў і ў цёмных іглічных лясах.
Гэта звычайны від у горных раёнах Шатландыі на вышынях больш за 600 метраў. Больш чым 10 % папуляцыі знаходзіцца ў гарах. Асноўны від, які расце на вышынях 750 метраў і вышэй, расце толькі ў 4 месцах і з’яўляецца эндэмікам Шатландыі.
Разнавіднасць  расце на захадзе ЗША, на Аляске, у Канадзе і ў прыбярэжных раёнах Грэнландыі.
Жорнаўка (Бялыніцкі раён)
Жо́рнаўка (, Жорновка) — былы пасёлак у Бялыніцкім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіў у склад Цяхцінскага сельсавета.
Да 11 красавіка 1960 года пасёлак уваходзіў у склад Машчаніцкага сельсавета, да 15 студзеня 1965 года — у склад Запольскага сельсавета. Ліквідаваны ў 2015 годзе. Знаходзіўся каля правага берага ракі Малуша.
Andreaea frigida
Andreaea frigida — від імхоў роду  сямейства.
Гальчуны
Гальчу́ны (, Гальчуны) — вёска ў Астравецкім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Гервяцкага сельсавета.
Andreaea frigida
Арэал
Дадзены від моху эндэмічны для Еўропы, звычайна расце ў горных раёнах Аўстрыі, Чэхіі, Францыі, Германіі, Венгрыі, Італіі, Нарвегіі, Румыніі, Польшчы і Іспаніі. У Вялікабрытаніі ён шырока распаўсюджаны ў, дзе звычайна сустракаецца на скалах і на снежных праталінах, але не сустракаецца больш нідзе, акрамя яшчэ аднаго месца ў Азёрным краі ў Англіі.
Гальчуны
Маёнтак Гальчунцы (Golczvnczy) 24 сакавіка 1484 года баярын Георгій Георгіевіч Гетаўтавіча прадаў віленскаму біскупу Андрэю.
Гардарыкі
Гардарыкі (Garðaríki,, Gårdarike) — старажытная скандынаўская назва Русі, вядомая вікінгам у сярэднявеччы. Тэрмін перакладаецца як «краіна гарадоў».
Варагі называлі Гардарыкай (краінай гарадоў) паўночныя рускія землі, як ланцуг крэпасцей уздоўж ракі Волхаў, пачынаючы з Любшы і Старай Ладагі (Alðeigja). У скандынаўскіх сагах Holmgarðr (Вялікі Ноўгарад) разглядаецца ў якасці сталіцы Гардарыкі.
Прапойскі замак
Прапойскі замак — колішнія абарончыя ўмацаванні ў Прапойску (з 1945 г. Слаўгарад). Замак існаваў у 13—18 стст. як цэнтр абароны сярэдневяковага Прапойска.
Апісанне
Займаў выцягнутае з поўначы на поўдзень гарадзішча (95 х 40 м) старажытнага Прупоя, ці Пропошеска, якое размяшчалася на стромкім беразе Сажа, недалёка ад упадзення ў яго ракі Проні.
Паводле гістарычных крыніц за 1564 год, у прапойскім замку былі драўляныя вежы і сцены, вежа-брама і пад'ёмныя масты-«ўзводы». Звесткі пра колькасць веж у замку адсутнічаюць. Па грэбені вала, які ішоў у паўд. напрамку, над абарончым ровам размяшчаліся замкавыя гародні. З поўдня і ўсходу замак прыкрываўся стромкім 20-метровым абрывам у бок Сажа. У ваенны час у замку быў невялікі пастаянны гарнізон з 10—20 казакоў на чале з ротмістрам.
Пасля разбурэнняў у час вайны Расіі з Рэччу Паспалітай 1654—67 прапойскі замак быў адноўлены і не страціў свайго ваеннага значэння. Інвентар за 1681 зафіксаваў замак як невялікае ўмацаванне, абгароджанае «палямі». Упамінаюцца «брама, драницами крытая», «форта у паркане до воды», жылыя і гаспадарчыя пабудовы (хаты белыя, піўніца, 2 свірны, сыраварня, пякарня, З стайні, лазня, шопа).
У канцы 17 — пачатку 18 ст. Прапойск страціў сваё стратэгічнае значэнне, аднак яшчэ ў 1780 годзе ўпамінаўся «замок, окруженный полисадом». У канцы 18 ст. ў выніку праведзенай князем А. М. Галіцыным на пляцоўцы замчышча планіроўкі зніклі абарончыя валы і рэшткі старажытнага замка.
Літоўшчына
Літо́ўшчына (, Литовщина) — вёска ў Браслаўскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Слабодкаўскага сельсавета.
У 1940—1954 гадах цэнтр Літоўшчынскага сельсавета.
Гібірда
Гібі́рда (, Гибирда) — вёска ў Астравецкім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Гервяцкага сельсавета.
Пскова-Пячорскі манастыр
Гісторыя
Узнік каля сярэдзіны 15 ст., калі ў пячорах пасяліліся першыя манахі-пустэльнікі. У 1473 годзе пабудавана першая пячорная Успенская царква (перабудавана ў 1522—23, 18 ст.). У 16 ст. каля манастырскіх пабудоў узнік пасад, які пазней перарос у горад. У другой палове 16 ст. манастыр разам з пасадам абнесены крапасной сцяной з 9 вежамі (перабудавана ў 1701).
Быў своеасаблівым фарпостам абароны на заходняй мяжы Рускага царства. У 1581—82, 1592, 1611—16 гадах на яго нападалі шведы. Пасля Паўночнай вайны 1700—21 гг. манастыр страціў сваё абарончае значэнне.
Апісанне
Уваход на тэрыторыю манастыра праз Святыя вароты, акцэнтаваныя вежай і ківотам над аркай. Галоўны кампазіцыйны элемент — шматпралётная двухярусная званіца (16 ст.) з гадзіннікам.
Захаваліся таксама цэрквы Дабравешчанская (1541, фасад 18—19 ст.), надбрамная Мікольская (1564, архітэктар П.Забалотны) з вежай, св. Пятра (17 ст.), Пакроўская (18 ст.); пячоры (даўжыня 200 м; з’яўляюцца манастырскімі могілкамі).
Абарончыя і культавыя будынкі манастырскага комплексу належаць да Пскоўскай школы дойлідства.
Лікуці
Лі́куці (, Ликути) — вёска ў Браслаўскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Слабодкаўскага сельсавета.
Сергій (Ахатэнка)
Сергій (Сяргей), свецк. Ягор Пракопавіч Ахатэнка (Єгор Прокопович Охотенко;, с. Малыя Гарошкі Жытомірскага павета, цяпер Украіна — , Адэлаіда, Аўстралія) — епіскап Украінскай аўтакефальнай праваслаўнай царквы (УАПЦ), першаіерарх Беларускай аўтакефальнай праваслаўнай царквы (БАПЦ).
Лікуці
Вёска стаіць на паўднёвым беразе пратоцы паміж азёрамі Снуды і Струста. Злучана грунтавой дарогай з вёскай Будзілы.
Сергій (Ахатэнка)
Біяграфія
Паходзіў з сялянскай сям'і: бацькі — Пракоп і Феадоля Ахатэнкі. У 1911—21 — у Богаяўленскім манастыры ў Жытоміры, дзе атрымаў першапачатковую духоўную адукацыю. Пастрыжаны ў манахі 28.6.1919. Першыя гады на шляху да святарскага сану правёў у Жытоміры. Служыў аканомам Архірэйскага дома і адначасова наведваў святарскія курсы. У 1925 у Кіеве рукапаложаны ў іераманахі. З 1932 г. — архімандрыт. Святарскія абавязкі выконваў у праваслаўных прыходах у мясцовасцях Карасцень, Народзічы, Эмільчыцы, Кулешы на Украіне. За рэлігійную дзейнасць праследваўся савецкімі ўладамі. У 1937 быў арыштаваны органамі бяспекі і высланы на папраўчыя работы ў Бярдзянск. На пачатку Другой сусветнай вайны быў вызвалены. Служыў настаяцелем сабора ў Мелітопалі. Прыняў епіскапскае пасвячэнне 1.8.1943 у праваслаўным кафедральным саборы ў Кіраваградзе.
Лікуці
Большую частку года вёска з’яўляецца нежылой (звесткі на 2020 год).
Сергій (Ахатэнка)
Біяграфія
З 1944 — у эміграцыі. Па просьбе беларускіх палітычных, грамадска-культурных і рэлігійных дзеячаў і са згоды вышэйшых іерархаў УАПЦ садзейнічаў адбудове БАПЦ у эміграцыі. 4-5.06.1948 удзельнічаў у 1-м саборы БАПЦ у г. Констанц (Германія), дзе быў абраны ў склад часовага кіраўніцтва БАПЦ і духоўнай Кансісторыі. На сесіі сабора БАПЦ 20.12.1949 выбраны галавою сабора і ўзведзены ў сан архіепіскапа. Прымаў удзел у аднаўленні кіруючых і адміністрацыйных структур БАПЦ.
Лікуці
Гісторыя
У 1921—1945 гадах вёска ў складзе Браслаўскага павета Віленскага ваяводства Польскай Рэспублікі.
Сергій (Ахатэнка)
Біяграфія
У 1950 пераехаў у Аўстралію. Пасяліўся ў г. Адэлаідзе, узначальваў Аўстралійскую епархію БАПЦ і працягваў сваю святарскую дзейнасць сярод беларускіх вернікаў.
Пахаваны на грэчаскіх могілках у Адэлаідзе.
Падствольны гранатамёт
Падство́льны гранатамё́т — гранатамёт, выкананы ў выглядзе дадатковага вузла, што ўсталёўваецца на ручную зброю, звычайна — на аўтамат.
Падствольны гранатамёт выкарыстоўваецца для знішчэння жывой сілы праціўніка і небраніраванай тэхнікі. У якасці зарадаў да яго выкарыстоўваюцца адмысловыя боепрыпасы (гранатамётныя стрэлы), якія аб'ядноўваюць у адным корпусе гранату і кідальны зарад, які размяшчаецца ў гільзе. Для вядзення агню гранатамёт мацуецца на аўтамат пад ствалом апошняга (адсюль — назва «падствольны»). Спускавыя і прыцэльныя прыстасаванні разлічаны на выкананне стрэлу левай рукой (правая трымае аўтамат за асноўную дзяржальню кіравання агнём).
Забавы
Заба́вы (, Забавы) — вёска ў Бялыніцкім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Цяхцінскага сельсавета.
Да 11 красавіка 1960 года вёска ўваходзіла ў склад Машчаніцкага сельсавета, да 15 студзеня 1965 года — у склад Запольскага сельсавета.
Паваротны затвор
Паваротны затвор (падоўжна- слізгальная засаўка з замыканнем паваротам; не блытаць з тым які верціцца, або крановой, засаўкай) — разнавіднасць механізму замыкання і адмыкання канала ствала, у якім замыканне і адмыкання засаўкі ажыццяўляецца яго паваротам налева або направа і захаду баявых выступаў засаўкі за адказ выступы ствольнай скрынкі або насадка ствала (barrel extension).
Паварот засаўкі звычайна вырабляецца скосам затворной рамы (АК — падобная зброя) або шрубавымі канаўкамі ў канале затворной рамы (M16 — падобная зброя і многія іншыя сістэмы).
Колькасць баявых упораў вызначае тое, на якой кут неабходна павярнуць затвор для замыкання. Так, пры наяўнасці двух баявых упораў неабходна павярнуць затвор на 45 °, пры наяўнасці трох — ужо на 30 °, а 10 — толькі на 9 °. Адпаведна, памяншаецца энергія, выдаткоўваная на замыканне, зніжаецца трасяніна зброі пры стрэле. Акрамя таго, чым больш баявых упораў — тым раўнамерней размяркоўваецца ціск парахавых газаў на ствольную скрынку. Таму, напрыклад, затвор аўтамата Калашнікава мае два баявых упора, а снайперскай вінтоўкі СВД, з яе падвышанымі патрабаваннямі да кучнасці бою, — ужо тры. Паваротныя замкі сучаснага зброі часта маюць шэсць і больш баявых упораў (звычайна да дзесяці).
Луні (Браслаўскі раён)
Луні́ (, Луни) — вёска ў Браслаўскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Слабодкаўскага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1939 гадах вёска ў складзе Браслаўскага павета Віленскага ваяводства Польскай Рэспублікі.
FN SCAR
FN SCAR (англ. Special Operations Forces Combat Assault Rifle ﻿— баявая штурмавая вінтоўка для сіл спецыяльных аперацый) — зброевая сістэма, распрацаваная амерыканскім падраздзяленнем бельгійскай кампаніі FN Herstal для ўдзелу ў конкурсе на стварэнне новага аўтамата для байцоў USSOCOM ў 2004 годзе.
У снежні 2004 года дадзеная сістэма была аб’яўлена пераможцам конкурсу, і ў сапраўдны момант вінтоўкі паступаюць на ўзбраенне рэйнджараў ЗША. Аднак будучыня зброевай сістэмы ў якасці асноўнага аўтаматычнай зброі для байцоў сіл спецыяльных аперацый не ясна.
Апісанне
Аснова аўтаматыкі SCAR — газавы рухавік з кароткім ходам асобнага ад затворной рамы газавага поршня. Верхняя палова ствольнай скрынкі выкананая з алюмінія, ніжняя — з палімера. Зменныя ствалы мацуюцца да верхняй паловы двума папярочнымі нітамі. Засцерагальнік — перакладчык рэжымаў стральбы выведзены на абодва бакі зброі, рэжымы стральбы — адзінкавымі і бесперапыннымі чэргамі. Па абодва бакі верхняй частцы ствольнай скрынкі маюцца выразы для ўсталёўкі дзяржальні ўзвядзення засаўкі. Кнопка фіксатара магазіна таксама прадубліраваная. Пластыкавы прыклад складваецца ўбок, а таксама рэгулюецца па даўжыні. Дадаткова можа ўсталёўвацца 40 -мм падствольны гранатамёт або пярэдняя дзяржальня
Мадыфікацыі
Абодва варыянты FN SCAR могуць мець тры розных канфігурацыі, якія адрозніваюцца даўжынёй ствала:
Змена ствала магчымая сіламі самога байца за некалькі хвілін пры выкарыстанні мінімуму інструментаў (ўзаемазаменнасць дэталяў складае каля 90 %).
Іншыя варыянты
У 2008 годзе HAMR ўдзельнічала ў конкурсе Infantry Automatic Rifle для Марской пяхоты ЗША, які быў выйграны вінтоўкай HK416 фірмы Хеклер - Кох (прынята на ўзбраенне пад пазначэннем M27)
Выкарыстанне
Вінтоўкі былі заўважаны падчас Уварвання Расіі ва Украіну (2022) у байцоў Палка Каліноўскага.
Гл. таксама
Аналагічныя модульныя зброевыя сістэмы: