cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Беларускі экслібрыс
Вытокі беларускага экслібрыса
Друкаваныя экслібрысы з’явіліся ў Беларусі у канцы XVI — пачатку XVII ст. Да XVIII стагоддзя ў экслібрысе пераважалі выявы гербаў уладальнікаў, у XX ст. папулярнымі сталі сюжэтныя экслібрысы.
Віды экслібрысаў
Экслібрыс звычайна падзяляюцца на тры выгляду: гербавы, вензелевый (ініцыялы ўладальніка) і сюжэтны (карціна).
Выкананне экслібрыса
Тэхніка вырабу беларускага экслібрысаў разнастайная і супадае з тэхнікай гравюры:
Беларускі экслібрыс ў XVI—XIX стагоддзях
Беларускі экслібрыс ў ХVI-ХVIII стагоддзях быў толькі знакам уладальніка кніжных сходаў. Кнігам у той час надавалі вялікае значэнне, у тым ліку і матэрыяльнае. Да прыкладу, калі дзяўчыну з магнацкага або шляхецкага роду ў Вялікім Княстве Літоўскім выдавалі замуж, у складзе яе пасагу дэталёва пералічваліся ўсе кнігі з уладальніцкімі экслібрысамі.
У Еўропе шырока вядомыя экслібрысы сям’і Радзівілаў. Кожны з роду меў свой індывідуальны кніжны знак, але абавязкова з гербам роду Радзівілаў: трыма паляўнічымі рагамі. У Нясвіжа, як маяратнага маёнтку, былі свае экслібрысы для бібліятэкі. Існаваў і агульны знак — «Бібліятэка замка Нясвіжскага», выкананы французскім гравёрам Агры.
Шэраг экслібрысаў выканаў для Радзівілаў вядомы ў ВКЛ гравёр Гірш Ляйбовіч.
Экслібрысы Радзівілаў былі ў асноўным геральдычныя: па жаночай лініі з двума гербамі — уладальніцы і яе мужа. Заказвалі экслібрысы толькі праз год пасля вяселля — такое было правіла.
Найбагацейшая бібліятэка мелася ў беларускіх магнатаў Храптовічаў. Кнігі, натуральна, былі з экслібрысам, многія адлюстроўвалі дзяржаўную дзейнасць уладальнікаў.
У XVIII ст. ў экслібрысе з’яўляецца новы матыў: партрэт уладальніка, часам робіцца асноўным элементам экслібрыса. У гэты час экслібрыс атрымлівае ў Беларусі шырокае распаўсюджанне сярод шляхты. У некаторых мелася больш за дзесятак экслібрысаў, некаторыя заказвалі гравёрам падвойныя, патройныя экслібрысы.
Пасля падзелу Рэчы Паспалітай некаторыя расійскія арыстакраты атрымалі ў валоданне шэраг беларускіх зямель, што знайшло адлюстраванне ў іх экслібрысах. Так, у экслібрысе графа З. Г. Чарнышова акрамя яго радавога герба і надпісы «Comt Чарнышоў» быў і знак «Чачэрск». Вензельны экслібрыс з’явіўся ў графа І. Ф. Паскевіча — з ініцыяламі К. І. В. (князь Іван Варшаўскі — тытул падараваны графу за ўціхамірванне Варшавы).
Бібліятэкі некаторых навучальных устаноў у XIX ст. (Гімназіі, гарадскія вучылішчы, калегіумы езуітаў, Полацкі кадэцкі корпус і іншыя) таксама мелі свае экслібрысы.
Беларускі экслібрыс у канцы XIX ст.-1920-я гады
год Нам вядома некаторая колькасць экслібрысаў гэтай пары: знак беларускага бібліяфіла Б. І. Эпімаха-Шыпілы канца XIX ст. з радавым гэрбам, знак беларускага бібліяфіла і бібліёграфа Р. Зямкевіча — калізей і егіпецкія піраміды, знак беларускага грамадскага дзеяча і вучонага В. Ластоўскага 1912 г. — паліца з кніжкамі і ініцыяламі: «В. Л.», знак беларускага паэта А. Прушынскага (Алеся Гаруна) — лацінскія ініцыялы: «А. Р.» з арнаментам наўкола.
Але гэта былі надта рэдкія і нявыразныя спробы ўжывання беларускага экслібрыса, бо асноўная маса іх на Беларусі была або польскай — у польскай шляхты, якая жылі на Беларусі, або расійскай — у тагачасных расійскіх установах на Беларусі.
Беларускі экслібрыс ў 1920-я-1930-я гады
У савецкі час беларускія мастакі пачалі займацца стварэннем экслібрысаў з 1920-х гг. У той час пачаў выпрацоўвацца маштабны наватарскі погляд на беларускія вытокі, што выявілася і ў «адраджэнні» экслібрыса. Пазней, калі дзяржаўнай ідэалогіяй зварот да нацыянальнай спадчыны часам абмяжоўваўся, назіраліся «прылівы» і «адлівы» ў сувязях гэтага мастацтва з фальклорам, этнаграфіяй, міфалогіяй. «Адлівы» у 1930-1950-я гг., «Прылівы» — у 1960-я і пасля.
Першымі ў засваенні міфалагічнай тэматыкі сталі Я. Мінін, С. Юдовін, А. Тычына, П. Гуткоўскі, А. Ахола-Вала, Г. Змудзінскі, Я. Загароўскі і іншыя энтузіясты эстампу. Ім належаць першыя эксперыменты ў распрацоўцы новых метадаў мастацкай паэтызацыі, цытавання і творчых інтэрпрэтацый дасягненняў народнай культуры: казак, эпасу, міфаў, святаў, абрадаў. У гэтым сэнсе беларуская графіка 1920-х гг. вельмі цікавая.
Мастакі 1920-х ўпершыню ў гісторыі беларускай культуры ўсвядомілі сябе мастакамі новага нацыянальнай дзяржавы і сталі не толькі праводзіць у тагачасным Мінску свае персанальныя выстаўкі, але і ўдзельнічаць ва ўсебеларускіх, усесаюзных і нават міжнародных: у Лейпцыгу, Лос-Анджэлесе, Нью-Ёрку, Неапалі.
Асаблівасць беларускага мастацтва экслібрыса 1920-х была абумоўлена інтэлектуальнай сувяззю мастака з уладальнікам экслібрыса, шчыльным творча-навукова-культурным асяроддзем Мінска і Віцебска, якое аб’ядноўвала ўсіх актыўных і аўтарытэтных асоб, і высокім узроўнем гравернага мастацтва.
Сімвалізм агню — тэма твору С. Юдовіна для экслібрыса віцебскага краязнаўцы І. Фурмана (1924). У яго аснове — клопат пра захаванне традыцый продкаў, адраджэнне культуры, вызнанне веры. У кампазіцыю ўвайшлі некалькі знакаў: агонь, факел, расліны, аголеныя мужчына і жанчына з паходняй у руках — як сімвалы жыцця, жаданняў, святла, праўды, розуму і духоўнасці. «Несці факел» — фразеалагізм, які азначае пачуццё кахання. Факел сімвалізуе таксама пераемнасць традыцый. Расліны з доўгімі лістамі складаюць своеасаблівы арнаментальны ўзор, а кошык, адкуль пачынаецца рост раслін, азначае ў міфалогіі надзею. Экслібрыс для І. Фурмана, створаны тым жа аўтарам у 1928 годзе, з пераходам як сімвал заканчэння пэўнага этапу жыцця і пачатак новага. Скульптурная выява егіпецкага сфінкса — знак улады. На сцяне гістарычнай трыумфальнай аркі Пецярбурга — выява архангела Гаўрыіла з кветкай лілеі — Божага пасланца Звеставання. Магчыма, у гэтым творы С. Юдовін пасылаў прывітанне свайму сябру мастацтвазнаўцу Івану Фурману, аўтару шэрагу артыкулаў пра віцебскіх гравёраў. А ў сюжэт свайго паслання ён, магчыма, ўклаў наступны сэнс: у Петраградзе пачалося новае мастацкае жыццё з новымі ідэямі і планамі.
Сувязі з невычэрпнай крыніцай нацыянальных ідэалаў шукаў Я. Мінін, выкарыстаўшы для гэтага экслібрыс А. Шлюбскага (1926). Ён перадаў ідэю курганнага ўзвышэння як своеасаблівага «Алімпа», як вярхоўнага савета, дзе сабралася група народных музыкаў. Уваход у новы храм сімвалізуюць слупкі па абодвум бакам у выглядзе дрэва і геаметрычных рыс.
У аўтаэкслібрысе, прысвечаным Віцебску, Я. Мінін выкарыстаў шмат знакаў. Скажам, кропка, прыкметная ў гэтым вобразе — цэнтр і крыніца жыцця, — шырока выкарыстоўвалася ў містычнай літаратуры і вельмі блізкая да сучасных фізічнай і астранамічнай тэорыям аб паходжанні Сусвету. Сімвалы птушкі і змеі на посаху — эмблема асабістай улады або дару здзяйсняць прароцтва, выносіць рашэнні, адганяць злых духаў і т. п. Птушка і змяя — канфлікт паміж святлом і цемрай, духам і целам. Выява паўмесяца — сімвал пастаяннага адраджэння, а выява сокала (ястраба) — сонечны сімвал перамогі, дух. На малюнку, зробленым Я. Мініным для выдання пра віцебскіх гравёра, прысутнічаюць вобразы-сімвалы міфалогій розных краін. Напрыклад, малюнак быка (сімвал улады), якое набліжаецца да сімвалаў егіпецкай, іранскай рэлігіі, міфалогіі Грэцыі і Рымскай імперыі, — сведчанне таго, што аўтар шчодра карыстаўся кніжнымі ведамі. Вядома, што мастак Я. Мінін меў вялікую ўласную бібліятэку, якая пасля яго арышту і расстрэлу пад Віцебскам у 1937 годзе перайшла да мясцовых збіральнікаў.
Для бібліятэкі А. Цвікевіча мастак Г. Змудзінскі распрацаваў сюжэт на тэму навукі. На пярэднім плане — сімвалічная фігура багіні мудрасці Афіны з вянком на галаве. Адной рукой яна абапіраецца на чэрап, іншая накіравана ў бок маскі сфінкса.
Экслібрыс латышскага мастака П. Галаўне для вядомага калекцыянера беларускіх выданняў В. Біржышкі скампанаваны з выявы чэрапа на разгорнутай кнізе, што, несумненна, увасабляе інтэлектуальную, духоўнае жыццё. У кампазіцыю ўведзеныя крыж, птушынае пяро. В. Біржышка (сумесна з Я. Райнісам) актыўна ўдзельнічаў у працы латышскага аддзела Беларускага нацыянальнага камітэта ў Рызе.
Алегарычны знак скарпіёна, што абвівае торс Венеры Мілоскай у экслібрысе, створаным А. Тычынам у 1926 г. для М. М. Шчакаціхіна, — дамінанта сюжэту. Шмат што можна сказаць пра гэты сімвал, легенды ж сцвярджаюць, што скарпіён забівае сам сябе, інакш ён жыў бы вечна. А пытанне: «Скарпіён — гэта вораг?» Застаецца адкрытым. Ірацыянальны злучэнне багіні і атрутнага драпежнага стварэння ў вобразе — як сутыкненне паняццяў дабра і зла, прыгажосці і пачварнасці. Ёсць у экслібрысе намёк на Мінск: выява кабінета М. Шчакаціхіна, дзе праз фіранку праглядае знаёмы сілуэт. У сімволіцы экслібрысаў для В. Залуцкага і В. Вольскага працы А. Тычыны прачытваецца ідэя збірання матэрыялаў пра старажытнае дойлідства, узоры народнага мастацтва, старажытнарускі арнамент.
П. Гуткоўскі — аўтар экслібрысаў, зробленых для конкурсу знака Інбелкульта ў 1926 годзе. Адзін з іх уключае папяровы скрутак — эмблему старажытных ведаў, мудрасці, прароцтва. Другі — шчыт і сонечныя прамяні, новыя знакі часоў беларускага адраджэння.
У адзіным экслібрысе 1927 года архітэктара да кніг А. Бараноўскага аўтар звярнуўся да выявы воіна-вершніка як чароўнага рыцара з дзідай, што «ідзе» на турэмныя краты падземнага свету, дзе знаходзіцца асуджаны раб. Вобраз вершніка пададзены дынамічна, як нябесная сіла, што ў аблоках рухаецца магутным віхурай (аблокі — фізічнае і духоўнае абнаўленне). Пяць колаў паўтараюцца ў арбіце сонечнага дыска. Усё гэта сімвалізуе ідэю: «Толькі наперад!», І воін на белым кані здабудзе перамогу. Воін — гэта чырвонаармеец, вызваляць з польскай турмы палітвязняў.
Графікі-«адраджэнцы» імкнуліся да своеасаблівага сімвалізму і ў галіне алфавіту, маючы на ўвазе выкарыстанне літар па прынцыпе падабенства з рознымі прадметамі. Гуткоўскі, Тычына, Ахола-Вала імкнуліся вывучаць сімволіку літар для вызначэння сувязяў, якія ляжаць у аснове іерогліфаў, святых паданняў, касмагоніі.
Вярнуць містычны бляск ХVI ст., выкарыстоўваючы сімвалізм скарынаўскай азбукі, — задача, якую ставілі перад сабой мінскія графікі-авангардысты. Цікавымі распрацоўкамі прыцягваюць экслібрысы А. Тычыны, дзе ў ніжняй частцы нібыта арнаменту на ручніках, утрымліваецца прозвішча бібліяфіла, пазначаны год, аўтар і г. д. Паводле задумы мастака экслібрыс, як адроджаны з мінуўшчыны часу выгляд графічнага мастацтва, у новых гістарычных умовах уключае ў сябе цэлы свет, дзе сімвалы сусветнай міфалогіі ўваходзяць у кантэкст беларускай культуры. Выпрацоўваецца новы шрыфт, падобны на «скарынаўскі», што сведчыць аб вяртанні да глыбінных традыцый.
Задачу стварэння новых графічных знакаў для сваёй сістэмы пад назвай «эвахамалогія» ставіў А. Ахола-Вала, які ствараў свой «​​ідэаграфічны слоўнік» для ўстанаўлення новых камунікатыўных сувязяў. Яго табліца сістэмы знакаў ўключала ў 1920-я гг. каля 5 тысяч знакаў.
У 1930-х гг., падчас барацьбы з нацыяналізмам, беларускія навука і мастацтва пацярпелі вялікія страты: былі расстраляныя М. Каспяровіч — першы даследчык беларускага экслібрыса, А. Цвікевіч — заснавальнік творчага аб’яднання «Прыхільнікі выяўленчага мастацтва» (1927), мастакі Я. Мінін, Г. Змудзінскі, браты Я. і С. Даркевічы. Рэпрэсіі не абышлі першага беларускага мастацтвазнаўца, старшыні Усебеларускага таварыства бібліяфілаў М. Шчакаціхіна, краязнаўца А. Шлюбскага.
Беларускі экслібрыс ў 1960-я-2000-я гады
У 1960 годзе ў Дзяржаўным мастацкім музеі БССР прайшла першая ў гісторыі Беларусі выстаўка экслібрыса. З гэтага часу пачалося фарміраванне калекцыі экслібрысаў у фондах музея, якая працягвае папаўняцца і цяпер. Апошнім набыццём (2011) стала больш за 200 экслібрысаў беларускага жывапісца і графіка Яўгена Ціхановіча.
У 1970-я гг. экслібрысам сталі займацца графікі Л. Анцімонаў, Г. Грак, М. Лазавой, М. Селяшчук і інш. Мастакі выкарыстоўваюць у працах беларускія традыцыі, элементы нацыянальнага касцюма, народны арнамент: У экслібрысе з’яўляюцца партрэты нацыянальных дзеячаў культуры — Францыска Скарыны, Максіма Багдановіча, Цёткі, Янкі Купалы. Экслібрысы становяцца беларускай мастацкай з’явай, яны экспануюцца на выстаўках, друкуюцца ў выданнях Таварыства кнігалюбаў і г. д. У 1970 — 1980-я гады пры Саюзе мастакоў у Мінску дзейнічаў Беларускі клуб экслібрысістаў («Беларускі клюб экслібрысістаў»).
Калі А. Тычына і Я. Ціхановіч працавалі ў традыцыйным ілюстрацыйным рэчышчы, то Б. Малкіна і Я. Красоўскага больш цікавілі фармальныя пошукі ў кніжнай графіцы. Я. Ціхановіч выкарыстаў у экслібрысе тэхніку афорта з колераценню, у выніку вырабляючы мінікарціну. А. Кашкурэвіч, Г. Грак, М. Гугнін і Ю. Кухараў стваралі экслібрыс, карыстаючыся эмблемнасцю і сімволікай. М. Селяшчук, М. Лазавой і Л. Анцімонаў стваралі вобразна-стылявыя экслібрысы, абапіраючыся на на гісторыю беларускага народа. З наступнага пакалення беларускіх мастакоў-стваральнікаў экслібрыса можна адзначыць Алену Воўчак. Яе экслібрысы неаднаразова з’яўляліся на айчынных і замежных выстаўках (Польшча, Швейцарыя, Аўстрыя). Іван Русачак — уладальнік прэміі XXI міжнародная біенале сучаснага экслібрыса музея Мальбарк (Польшча), спецыяльнага прыза «Мурсідэ Іцмелі» на 2-м Міжнародным конкурсе экслібрыса Анкара-2007 (Турцыя), Гран-пры на 6-й Біенале эстампа выставачнага цэнтра (Нью-Ёрк).
Мастак-графік Ганна Ціханава падчас навучання ў аспірантуры Беларускай Акадэміі мастацтваў даследавала беларускі і заходнееўрапейскі экслібрыс, сама неаднаразова атрымлівала прызы беларускіх і замежных выстаў.
За ўсе гэтыя гады выстаўкі беларускага экслібрыса праходзілі неаднаразова. Апошняя па часе адбылася ў лістападзе 2014 года ў Мінску: былі прадстаўлены работы графікаў розных пакаленняў — Арлена Кашкурэвіча, Генадзя Грака, Міколы Рыжага, Юрыя Якавенкі і Рамана Сустава.
Беларускі экслібрыс у XXI стагоддзі
Работы мастакоў, якія працуюць на ніве экслібрысу ў Беларусі, разнастайныя па кампазіцыі і манеры выканання, але ўсіх іх аб’ядноўвае высокі мастацкі ўзровень і віртуозная тэхніка друкаванай графікі. Сюжэты прадстаўленых работ уражваюць сваёй складанасцю і багаццем тэматыкі. Яны даюць магчымасць пазнаёміцца з міфалогіяй розных народаў, па-новаму паглядзець на біблейскія тэмы, прыводзяць гледача ў свет дзіцячай казкі і, безумоўна, выклікаюць захапленне фантазіяй і майстэрствам аўтараў.
Сярод аўтараў можна згадаць такіх графікаў, як Юрый Якавенка, Андрэй Ярашэвіч, Фёдар Шурмялёў, Аляксандр Улыбін, Ганна Ціханава-Йорданава, Яўгенія Цімашэнка, Вольга Цярэшчанка, Раман Сустаў, Таццяна Сіплевіч, Ігар Сідарэнка, Глеб Сідарэнка, Віктар Саўчанка, Іван Русачак, Сафія Піскун, Марына Мароз, Вольга Крупянкова, Уладзіслаў Квартальны, Марына Жвірбля, Святлана Валасюк, Генадзь Вяль, Аляксандр Грыгор’еў, Любоў Абрамава.
Доўгае (возера, Ушацкі раён, каля вёскі Шалапечына)
До́ўгае возера — возера ва Ушацкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Тураўлянка, за 25 км на паўночны ўсход ад гарадскога пасёлка Ушачы, паміж вёскамі Шалапечына і Асінаўка.
Плошча паверхні 0,21 км². Даўжыня 1,32 км, найбольшая шырыня 0,24 км. Даўжыня берагавой лініі 3 км. Найбольшая глыбіня 5 м. Аб’ём вады 0,58 млн м³. Плошча вадазбору 5,79 км².
Зінаіда Пятроўна Зубкова
Зінаіда Пятроўна Зубкова (нар., Ульянаўка, Тосненскі раён, Ленінградская вобласць) — беларуская актрыса. Народная артыстка Беларусі (2013). Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі БССР (1984).
Біяграфія
Скончыла акцёрскі факультэт Беларускага тэатральна-мастацкага інстытута (1960) па спецыяльнасці «Актрыса драматычнага тэатра» (курс Народнага артыста БССР К. М. Саннікава). З 1960 года працуе ў Купалаўскім тэатры.
У 2020 годзе засталася сярод 13 акцёраў трупы, якія не сышлі ў жніўні з тэатра ў знак пратэсту супраць фальсіфікацыі прэзідэнцкіх выбараў, жорсткага разгону пратэстоўцаў, катаванняў затрыманых, ціску на тэатр і звальнення дырэктара Паўла Латушкі.
Анастасія Уладзіміраўна Верамеенка
Анастасія Уладзіміраўна Верамеенка (нар. 10 чэрвеня 1987, Кохтла-Ярвэ, ЭССР) — прафесійная беларуская баскетбалістка. Гуляе на пазіцыі цэнтравой. Выступае за клуб «Гарызонт».
Біяграфія
Нарадзілася ў Кохтла-Ярвэ. Усё дзяцінства правяла ў Гомелі. Старэйшы брат — баскетбаліст Уладзімір Верамеенка. Баскетболам пачала займацца ў гомельскай СДЮШАР-9 з дзевяці гадоў па ініцыятыве бацькоў. Першы трэнер — Т.А. Гарановіч. У чэрвені 2014 года выйшла замуж за беларускага баскетбаліста Дзмітрыя Палешчука. У лістападзе 2014 года нарадзіла дачку, хутка вярнулася да трэніровак.
Нацыянальная зборная
За юніёрскую зборную гуляе з 2002 года. Сярэбраны прызёр і MVP чэмпіяната Еўропы сярод кадэтак 2003 года. За дарослую зборную Беларусі па баскетболе дэбютавала 20 лістапада 2002 г. у гульні супраць Славакіі. Удзельніца Алімпійскіх гульняў у Пекіне і Рыа-дэ-Жанэйра, чэмпіяната свету 2010, а таксама чэмпіянатаў Еўропы 2007, 2009, 2011, 2013 і 2015. За нацыянальную зборную гуляе пад нумарам 10.
Дзесяць разоў прызнавалася найлепшай баскетбалісткай Беларусі (2006, 2007, 2008, 2009, 2012, 2013, 2015, 2016 , 2017 , 2018 ).
Dafabet
Dafabet — кампанія, якая спецыялізуецца на азартных гульнях у інтэрнэце. Уключае ў сябе букмекерскую кантору, казіно і покер. Была заснавана на Філіпінах у 2004 годзе і арыентавана ў асноўным на азіяцкі рынак.
Юзаф Дамінік Пузына
Юзаф Дамінік Пузына (сакавік  —, Ленан, Курляндскае і Земгальскае герцагства, цяпер — Скрундскі край, Латвія) — дзеяч каталіцкага касцёла, тэолаг і падагог. Доктар тэалогіі і кананічнага права.
Біяграфія
Канонік смаленскі ў 1717 годзе, віленскі з 1726 года, біскуп латгальска-пельтэнскі з 1740 года.
Ладзеена
Ладзе́ена (, Ладеено) — вёска ў Лепельскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Баброўскага сельсавета.
Да 3 ліпеня 1970 года вёска ўваходзіла ў склад Сушанскага сельсавета.
Лабачы (Іўеўскі раён)
Лабачы́ (, Лобачи) — вёска ў Іўеўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Юрацішкаўскага сельсавета.
Кантоны Федэрацыі Босніі і Герцагавіны
Федэрацыя Босніі і Герцагавіны падзелена на 10 кантонаў (kantoni).
Харвацкае насельніцтва федэрацыі таксама ўжывае слова жупаніі (županije), аднак у тэксце канстытуцыі Федэрацыі Босніі і Герцагавіны на харвацкай мове выкарыстоўваецца толькі слова «kantoni».
Кантон 10 на мясцовым узроўні завецца Герцагбасанскім (Hercegbosanska županija), аднак Канстытуцыйны суд Федэрацыі Босніі і Герцагавіны прызнаў, што гэта назва супярэчыць канстытуцыі, паколькі яна ўтрымлівае адсылкі да Харвацкай рэспублікі Герцаг-Босны, якая існавала падчас Баснійскай вайны.
Матырына (Лепельскі раён)
Маты́рына (, Матырино) — вёска ў Лепельскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Баброўскага сельсавета.
Сумка (мікалогія)
Су́мка, аск — спараносны орган, у якім развіваюцца споры сумчатых грыбоў (аскаміцэтаў). Уяўляе сабой аднаклетачную структуру цыліндрычнай, шарападобнай або булавападобнай формы з пэўнай колькасцю (звычайна 8) сумкаспор. Сумка ўтвараецца з зіготы або на аскагенных гіфах, якія развіваюцца з зіготы.
Будова аска — важная прыкмета ў класіфікацыі аскаміцэтаў.
Іван Хомчык
Біяграфія
Нарадзіўся 30 жніўня 1915 г. у вёсцы Глоўсевічы Навагрудскага ваяводства ў Польскай Рэспубліцы (цяпер — Слонімскі раён Гродзенскай вобласці). Пачатковую адукацыю атрымаў у польскай школе ў сваёй вёсцы Глоўсевічы. Перад Другой сусветнай вайной служыў у Польскім Войску ў Гдыні, дзе і заспела яго вайна. У верасні 1939 г. трапіў да нямецкага палону. У родную вёску Глоўсевічы вярнуўся ў канцы вайны. Пасля працаваў на сельскай гаспадарцы, а з арганізацыяй савецкіх саўгасаў — на Глоўсевіцкім участку саўгаса «Пераможац».
Лойбішкі
Ло́йбішкі (, Лойбишки) — хутар у Іўеўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Юрацішкаўскага сельсавета.
Іван Хомчык
Біяграфія
На пачатку 1946 г. далучыўся патрыятычнай сацыял-дэмакратычнай падпольнай беларускай арганізацыі «Чайка», якая планавала змаганне за нацыянальныя правы, годнасць, культуру, мову, гісторыю, свабоду і незалежнасць Беларусі. Кіраваў падпольнай групай вясковай моладзі ў в. Глоўсевічы.
У сярэдзіне 1947 году «Чайку» выкрылі савецкія спецслужбы пасля арыштаў сябраў Саюза вызвалення Беларусі, якія былі выдадзены ўладам Алесем Бажко. Пасля гэтага пачаліся арышты ўдзельнікаў «Чайкі», бо некаторыя сябры «Чайкі» утрымлівалі сувязь з СВБ у выніку канспірацыйнай памылкі. Але група Івана Хомчыка не трапіла пад рэпрэсіі і ніхто з яе ўдзельнікаў не быў арыштаваны, бо без цэнтральнага кіраўніцтва падпольная група спыніла сваю дзейнасць.
Памёр 4 чэрвеня 1984 году у вёсцы Глоўсевічы.
Мішулькі
Мішу́лькі (, Мишульки) — былая вёска ў Лепельскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіла ў склад Баброўскага сельсавета.
Да 2004 года ўваходзіла ў склад Сушанскага сельсавета.
Людвінова (Іўеўскі раён)
Людвіно́ва (, Людвиново) — хутар у Іўеўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Юрацішкаўскага сельсавета.
Несіна (вёска)
Не́сіна (, Несино) — вёска ў Лепельскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Баброўскага сельсавета.
У 1924—1973 гадах — цэнтр Несінскага сельсавета.
Памфлет
Вядомы са старажытных часоў. Некаторыя даследчыкі лічаць памфлетамі творы старажытнагрэчаскага філосафа і пісьменніка Лукіяна. Быў пашыраны ў эпоху Позняга Адраджэння, Рэфармацыі, асабліва ў эпоху Асветніцтва. Шырока вядомы ў літаратуры Заходняй Еўропы XIX—XX стст. (В. Гюго, Э. Заля, Г. Ман і інш.). У рускай літаратуры памфлеты пісалі В. Бялінскі, А. Герцэн, Дз. Пісараў, Л. Талстой («Не магу маўчаць»), М. Горкі («Горад жоўтага д’ябла»), У. Маякоўскі («Маё адкрыццё Амерыкі»).
Беларуская літаратура
Рысы памфлета мелі творы беларускай палемічнай літаратуры канца XVI — першай паловы XVII ст. («Трэнас» М. Сматрыцкага, «Дыярыуш» Афанасія Філіповіча), «Прамова Мялешкі», «Ліст да Абуховіча», асобныя гугаркі другой паловы XIX ст. Майстрамі памфлета выявілі сябе К. Крапіва («Майстры крывавага джаза», «3 фашыстоўскай падваротні» і інш.), К. Чорны («Кат у белай манішцы», «Далікацтва каля вісельні», «Берлінскі анучнік»), М. Лынькоў («Здарэнне ў пекле», «На злодзею шапка гарыць»). У гэтым жанры выступалі і выступаюць М. Паслядовіч, А. Бажко, І. Грамовіч, С. Паўлаў і інш. Спробу стварэння рамана-памфлета зрабіў І. Гурскі («Чужы хлеб», 1969).
Пагарэлае (Лепельскі раён)
Пагарэ́лае (, Погорелое) — былая вёска ў Лепельскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіла ў склад Баброўскага сельсавета.
Эберхард Нямецкі
Эберхард Нямецкі (XIII ст.) — кіраўнік кафедральнай школы горада Брэмен. Яго галоўны твор «Правілы фігур і васьмі частак вымаўлення, ці Граматыкі, выкладзеныя лацінскімі вершамі» — падручнік лацінскай рыторыкі і паэтыкі. На працягу двух стагоддзяў ён быў адзіным дапаможнікам для школаў.
Міхась Чыгрын
Міхась Чыгрын (1927) — удзельнік беларускага патрыятычнага падполля ў 1946—1947 гг. у Заходняй Беларусі, адзін з заснавальнікаў арганізацыі «Чайка», кіраўнік жыровіцкай групы арганізацыі.
Біяграфія
Нарадзіўся ў 1927 г. у ў в. Чамяры (Слонімскі раён) Навагрудскага ваяводства ў Польскай Рэспубліцы (цяпер — Слонімскі раён Гродзенскай вобласці). Вучыўся ў Чамяроўскай школе і Слонімскай настаўніцкай семінарыі. З 1945 г. — студэнт Жыровіцкага сельскагаспадарчага тэхнікуму.
У маі 1946 г. далучыўся да стварэння патрыятычнай сацыял-дэмакратычнай падпольнай беларускай арганізацыі «Чайка», якая планавала змаганне за нацыянальныя правы, годнасць, культуру, мову, гісторыю, свабоду і незалежнасць Беларусі. У тым жа годзе ім была створана група «Чайкі» ў Жыровіцкім сельскагаспадарчым тэхнікуме.
У сярэдзіне 1947 г. «Чайку» выкрылі савецкія спецслужбы пасля арыштаў сябраў Саюза вызвалення Беларусі, якія былі выдадзены ўладам Алесем Бажко. Пасля гэтага пачаліся арышты ўдзельнікаў «Чайкі», бо некаторыя сябры «Чайкі» утрымлівалі сувязь з СВБ у выніку канспірацыйнай памылкі. Міхась Чыгрын быў арыштаваны ў чэрвені 1947 г. органамі МДБ. Да суду ўтрымліваўся ў баранавіцкай турме. Ваенным трыбуналам у Баранавічах на працэсе 16—18 кастрычніка 1947 г. быў засуджаны да 10 гадоў зняволення ў канцлагерах і 3 гадоў пазбаўлення правоў паводле артыкулаў 63-I і 76 КК БССР. Пакаранне адбываў у турмах гарадоў Баранавічы і Воршы, і канцлагерах Інты (Комі АССР). Працаваў машыністам цэнтральнага пад’ёму шахты № 5.
Пасля вызвалення працягваў працаваць на шахтах «Інтавуталь» да пенсіі. У Беларусь вярнуўся ў канцы 1980-х. Жыве ў Салігорску.
Сунляо
Сунля́о, Сунляопін'юань, Маньчжурская раўніна — раўніна на паўночным усходзе Кітая, у басейнах рэк Сунгары і Ляахэ.
Плошча каля 350 тыс. км². Вышыні да 1000 м над узроўнем мора (пераважаючыя вышыні 200—300 м, у паўднёва-заходняй частцы — да 100 м). Раўніна плоская, складзеная пераважна з рачных і азёрных адкладаў. Уздоўж водападзелу рэк Сунгары і Ляахэ узгоркі, складзеныя з гранітаў, базальтаў, гнейсаў, перакрытыя лёсам. У заходняй і паўднёва-заходняй частках сустракаюцца эолавыя формы рэльефу (дзюны і інш.).
Клімат умераны, мусонны. Ападкаў выпадае 400—700 мм за год. Ландшафт стэпавы, на паўночнай і ўсходняй ускраінах лесастэп. На поўначы ў асобных месцах вечная мерзлата.
Буйныя гарады: Харбін, Чанчунь, Цыцыкар, Шыньян, Фушунь.
Шэвалье
Шэвалье  (chevalier) — шляхецкі тытул у Сярэднявечнай Францыі.
Тадэвуш Пузына
Тадэвуш Пузына (?—) — князь, брыгадзір літоўскай народнай кавалерыі, староста філіпаўскі. Са снежня па чэрвень 1788 г. камендант 1-й брыгады народнай кавалерыі войскаў Вялікага Княства Літоўскага.
Цэзарапапізм
Цэзарапапізм — палітыка манархаў у адносінах да царквы, якая фактычна робіць манарха главой і кіраўніком царквы.
Падаліца
Па́даліца (, Падалица) — былая вёска ў Лепельскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіла ў склад Баброўскага сельсавета.
Да 3 ліпеня 1970 года вёска ўваходзіла ў склад Сушанскага сельсавета. Ліквідавана ў 2015 годзе.
Ляпешкі
Да 2 снежня 1959 года вёска ўваходзіла ў склад Трабскага сельсавета.
Макуці
Маку́ці (, Макути) — вёска ў Іўеўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Юрацішкаўскага сельсавета.
У 1940—1954 гадах цэнтр Макуцкага сельсавета.
Мількі (Іўеўскі раён)
Мі́лькі (, Мильки) — вёска ў Іўеўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Юрацішкаўскага сельсавета.
Да 2 снежня 1959 года вёска ўваходзіла ў склад Трабскага сельсавета.
Палескія коні
Палескія коні — старажытная папуляцыя коней паўночнага ляснога тыпу Беларускага і Украінскага Палесся. Паходзяць ад тарпанаў. У паўднёвай, паўднёва-заходняй і заходняй частцы арэала палепшаны заводскімі пародамі, большыя. Выкарыстаны для вывядзення беларускага запражнога каня. На Беларусі гадуюць у гаспадарках Брэсцкай і Гомельскай абласцей.
Апісанне
Вышыня ў карку жарабцоў беларускіх палескіх коней 137 см (максімальная 140), даўжыня тулава 146 см, маса 392 кг; кабыл адпаведна 135 см (макс. 139,5), 141 см, 367 кг. Масці: буланая, вараная, гнядая, мышастая, рыжая і інш. Тулава кампактнае, вузкае, спіна і шыя прамыя, крыж кароткі, грудзі шырокія, глыбокія. Ногі сухія, дужыя. Даўгавечныя, пладавітыя, непатрабавальныя, трывалыя; выкарыстоўваюцца на палявых і транспартных работах.
Радунь (Лепельскі раён)
Ра́дунь (, Радунь) — вёска ў Лепельскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Баброўскага сельсавета.
Доўгае (возера, Віцебскі раён)
До́ўгае — возера ў Віцебскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Лучоса, за 20 км на поўдзень ад Віцебска, каля вёскі Зазыбы 1-я (Зазыбы-Любашкоўскія).
Плошча паверхні возера 0,12 км2. Даўжыня 0,85 км, найбольшая шырыня 0,12 км, даўжыня берагавой лініі 1,85 км. Плошча вадазбору 3,95 км².
Катлавіна возера выцягнутая з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход. Схілы катлавіны вышынёй да 10 м, у паўднёвай частцы да 4 м, спадзістыя. Берагавая лінія слабазвілістая. Берагі высокія, на поўначы возера зліваюцца са схіламі катлавіны.
Злучана ручаём з Дыманоўскім возерам, на паўночным захадзе выцякае ручай у Лучосу.
Навікі (Іўеўскі раён)
Навікі́ (, Новики) — вёска ў Іўеўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Юрацішкаўскага сельсавета.
Эдыкт
Эдыкт (edictum «аб’ява» ад edicere «аб’яўляць») — распараджэнне найвышэйшай улады ў Сярэднявечча і Новы час.
Старажытны Рым
Тэрмін "эдыкт" паўстаў у рымскім праве.
У Рымскай Рэспубліцы эдыктам называлася пісьмовае або вуснае распараджэнне (уладнае заяву) магістрата пры уступленні ў пасаду. Эдыкт утрымліваў праграму дзейнасці магістрата і меў абавязковую сілу на працягу тэрміну яго паўнамоцтваў. Эдыкты выдавалі і эдылы, але асаблівае значэнне мелі эдыкты прэтараў. Фактычна асноўныя прававыя палажэнні прэтарскага эдыкта перапісваліся з года ў год і, такім чынам, набывалі общенормативный характар (пастаянны эдыкт).
У перыяд прынцыпата і даміната эдыкт стаў відам імператарскага закона. Ва II стагоддзі н. э. Рымскі юрыст Салвэй Юльян склаў канчатковы тэкст прэтарскага эдыкта ("вечны эдыкт") па ўказанні Адрыяна.
Вялебны
Вялебны або высокашаноўны (лац. venerabilis) — у каталіцтве, слуга Божы, працэс беатыфікацыі якога быў афіцыйна ўхвалены Святым Прастолам шляхам выдання адмысловага папскага дэкрэта, які абвяшчае, што гэты слуга Божы валодаў гераічнымі дабрадзейнасцямі. Царкоўнае шанаванне вялебнага да моманту беатыфікацыі не дазваляецца, аднак дазваляецца яго індывідуальнае шанаванне.
Саснягі
Саснягі́ (, Сосняги) — вёска ў Лепельскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Баброўскага сельсавета.
Слуга Божы
Слуга Божы (лац. Venerabilis Dei servus) — у каталіцтве — афіцыйны тытул, які прысвойваецца чалавеку ў перыяд ад пачатку працэсу яго беатыфікацыі да прылічэння яго да ліку блажэнных. Таксама перад беатыфікацыяй памерлага праведніка могуць называць «вялебны».
У агульнахрысціянскім сэнсе, выраз «слуга Божы» выкарыстоўваецца як сінонім любога хрысціяніна.
Няхведкі
Няхве́дкі (, Нехведки) — вёска ў Іўеўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Юрацішкаўскага сельсавета.
Слабодка (Баброўскі сельсавет)
Слабо́дка (, Слободка) — вёска ў Лепельскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Баброўскага сельсавета.
Кананізацыя
Кананіза́цыя (ад κανονίζω — рэгуляваць, вызначаць, узаконьваць) — у каталіцкай і праваслаўнай Цэрквах — працэс прылічэння каго-небудзь да ліку святых. Прылічэнне да ліку святых азначае, што Царква сведчыць пра блізкасць гэтых людзей да Бога і моліцца ім, як сваім заступнікам.
Каталіцтва
Па правілах каталіцкай царквы, працэс прылічэння да ліку святых звычайна пачынаецца не раней, чым праз пяць гадоў пасля смерці чалавека. Нароўні з кананізацыяй адрозніваюць таксама беатыфікацыю — прылічэнне да ліку блажэнных. Размежаванне паміж беатыфікацыяй і кананізацыяй было ўведзена ў 1642 годзе Папам Рымскім Урбанам VIII.
Братаўка палявая
Братаўка палявая (Melampyrum arvense) — двухгадовая кветкавая травяністая расліна роду.
Батанічнае апісанне
Сцеблы вышынёй 15-50 см.
Суквецце цыліндрычнае, доўгае. Вяночак пурпурны. Прыкветкі плоскія, даўгавата-яйкападобныя, глыбока надрэзаныя на шылападобныя зубцы.
Плод — каробачка даўжынёй 1 см, прамая, з прамым носікам.
Цвіце ў маі-верасні.
Распаўсюджанне
Від распаўсюджаны ў Еўразіі. Ва Украіне часцей сустракаецца на Правабярэжжы, радзей на Левабярэжжы і ў Крыме, расце на лясных палянах, ускрайку лесу, лугах. Пустазелле.
Сызаўшчына
Сы́заўшчына (, Сызовщина) — вёска ў Лепельскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Баброўскага сельсавета.
Фатынь
Фаты́нь (, Фатынь) — вёска ў Лепельскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Баброўскага сельсавета.
Пампея Сула
Пампея Сула  — рымскі матрона, якая жыла ў I стагоддзі да н.э. Другая жонка Гая Юлія Цэзара.
Паходжанне
Пампея паходзіла з плебейскага роду Пампеяў. Яе бацькам быў Квінт Пампей Руф, консул 88 года да н.э., сумесна з Луцыем Карнеліем Сулам. Яе маці, Карнелія Сула, была старэйшай дачкой Сулы, якую ён выдаў за Квінта Пампея, каб узмацніць яго прыхільнасць да сябе.
Servus Servorum Dei
Servus Servorum Dei (Servus Servorum Dei, «Слуга Слуг Божых») — адзін з тытулаў Папы Рымскага, які выкарыстоўваецца, для таго каб звярнуцца да Папы Рымскага ў пачатку папскіх бул.
Пампея Сула
Шлюб з Цэзарам
Цэзар ажаніўся з Пампеяй у 67 да н.э., пасля таго, як пры родах памерла яго першая жонка Карнелія Цына. Для Пампеі гэта таксама быў другі шлюб. Да гэтага яна тры гады была ў шлюбе з Гаем Сервіліем Ватыем, пляменнікам Публія Сервілія Ватыі Ісаўрыйскага (консула 79 года да н.э.). Гай Сервілій быў прызначаны консулам-суфектам, аднак памёр, не паспеўшы заняць пасаду і пакінуўшы Пампею ўдавой.
Servus Servorum Dei
Гісторыя
Папа Рымскі Святы Рыгор I быў першым Папам Рымскім, які выкарыстоўваў гэты тытул, каб звярнуцца да службы Папы Рымскага. Некаторыя з яго пераемнікаў выкарыстоўвалі гэту фразу на працягу некалькіх стагоддзяў, але да IX стагоддзя яна не выкарыстоўвалася рэгулярна. Іншыя свецкія кіраўнікі час ад часу таксама выкарыстоўвалі гэты тытул, але пасля XII стагоддзя, гэты тытул стаў выкарыстоўвацца выключна Папам Рымскім.
Пампея Сула
Шлюб з Цэзарам
Шлюб з унучкай Сулы можа здацца дзіўным, асабліва калі ўлічыць тыя ганенні, якім Цэзар ад яго падвергся, аднак быў неабходзен Цэзару, паколькі па бацькаўскай лініі Пампея была сваячкай Пампея Вялікага. Гэты шлюб змацаваў збліжэнне Цэзара і Пампея. Арганізатарам шлюбу была маці Цэзара, Аўрэлія Кота.
Servus Servorum Dei
Гісторыя
У гадах пасля Другога Ватыканскага Сабора, Папы Рымскія выкарыстоўвалі канцэпцыю Servus Servorum Dei, каб дапамагчы ў стварэнні іх службе прасцейшай і меней каралеўскай формы. Папа Рымскі Павел VI спыніў выкарыстоўваць Папскую Тыяру, і ніводны з яго пераемнікаў не насіў тыяру. Ян Павел I, Ян Павел II,Бенедыкт XVI і Францыск абыйшліся без цырымоніі Папскай Каранацыі, замест гэтага абралі прасцейшую цырымонію Папскай Інтранізацыі. Замест атрымання Папскай Тыяры, гэтыя чатыры чалавека атрымалі палій у падчас цырымоніі. Таксама, у прамовых сталі абыходзіцца без каралеўскага МЫ, а замест гэтага пераемнікі Паўла VI сталі выкарыстоўваць адзінае Я.
Пампея Сула
Шлюб з Цэзарам
Яны пажаніліся, калі Пампеі было каля 22-х гадоў. Па ўскосных крыніцах Пампея была прыгажуняй. Па апісаннях яна была сярэдняга росту, мела добрую фігуру, тонкую косць; твар — правільны авал, цёмна-рудыя валасы, ярка-зялёныя вочы.
Аднак ніякіх пачуццяў пара адзін да аднаго, здаецца, не мела, асабліва Цэзар. Ён лічыў, што яна «любіць марнаваць грошы, гультаяватая і манументальна дурная». Адносіны паміж сужэнцамі ўскосна характарызуюцца адсутнасцю дзяцей у пары за 6 гадоў шлюбу.
Скандал і развод
У 62 да н.э. Аўрэлія Кота выкрыла Публія Клодзія Пульхра, які, перапрануўшыся жанчынай, быў праведзены сваёй сястрой, Клодыяй Пульхрай Тэрцыяй на Таінствы Добрай Багіні, якія адбываліся ў доме Цэзара.
Прычынай такіх паводзін Публія Клодыя была яго цікавасць да Пампеі Сулы. Цэзар, які тады займаў пасаду вялікага пантыфіка, пасля гэтага інцыдэнту неадкладна разводзіцца з жонкай, хоць і мяркуе, што яна можа быць невінаватая. Сказаная Цэзарам у тлумачэнне прычыны разводу фраза «Жонка Цэзара мусіць быць вышэйшай за падазроны» стала крылатым выразам.
Гэты эпізод вядомы па жыццяпісе Плутарха «Цэзар» і фігуруе ў многіх пазнейшых жыццяпісах і мастацкіх біяграфіях, такіх як «Жыццяпіс Цыцэрона» Леанарда Бруні Арэціна і «Сакавіцкія іды» Торнтана Уайлдэра.
Пасля разводу, хутчэй за ўсё, выйшла замуж за кліента і паплечніка Цэзара Публія Ватынія, консула 47 да н.э., які незадоўга да гэтага страціў сваю першую жонку.
Далейшы лёс Пампеі невядомая.
Бонды
Бонды - вольныя людзі, якія мелі сваю гаспадарку і не належалі да знаці: земляробы, скатаводы, паляўнічыя і рыбакі у Сярэднявеччы ў скандынаўскіх краінах. Часцей за ўсё яны жылі на адасобленых хутарах (у Нарвегіі і некаторых раёнах Швецыі, а таксама ў Ісландыі) ці невялікімі вёсачкамі (у Даніі і на большай частцы Швецыі). Да XIII ст. яны пераўтварыліся ў стан, які кожны год плаціў каралю пастаянны пазямельны і падушны падатак. Падаткавы прыгнёт прыводзіў да спусташэння, да страты зямлі і пераўтвараў бондаў у арэндатараў караля, царквы і свецкіх феадалаў. У першай палове XIV ст. бонды складалі частку залежнага сялянства ў Скандынавіі, якая хутка расла.
Літаратура
Е. Д. Смирнова, Л. П. Сушкевич, В. А. Федосик. Средневековый мир в терминах, именах, названиях. Минск: «Беларусь», 2001.
Блажэнны
Блажэ́нны, або Блаславё́ны, або Бла́гаславё́ны, або Благаслаўлёны, або Багаслаўлёны, або Бласлаўлёны (μακάριος, beatus , літар. шчаслівы) — асобы лік святых у хрысціянстве, які мае ў розных хрысціянскіх цэрквах рознае значэнне. Будучы час слова шчаслівы, г.зн. «будзе шчаслівы апрыёры». У шырокім сэнсе блажэнны — усякі, хто сузірае Бога на нябёсах (блажэннае бачанне).
Халімонава
Халімо́нава (, Халимоново) — вёска ў Лепельскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Баброўскага сельсавета.
Блажэнны
Праваслаўная царква
На Русі слова «блажэнны» ўжывалася і ў іншым значэнні, як сінонім слова «юродзівы», напрыклад, Васіль Блажэнны, Сымон Блажэнны.
Каталіцкая царква
У Каталіцкай царкве тэрмін «блажэнны» адносіцца да падзвіжнікаў, праслаўленым падчас працэсу беатыфікацыі. Блажэнны — гэта чалавек, які, паводле меркавання Царквы, выратаваўся і знаходзіцца на нябёсах, але ў адносінах да якога не ўстанаўліваецца агульнацаркоўнае шанаванне, дазволена толькі мясцовае. Часта беатыфікацыя з’яўляецца папярэдняй ступенню перад кананізацыяй праведніка.
Пасека (Іўеўскі раён)
Па́сека (, Пасека) — вёска ў Іўеўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Юрацішкаўскага сельсавета.
Да 2 снежня 1959 года вёска ўваходзіла ў склад Трабскага сельсавета.
Хвашчова (Лепельскі раён)
Хвашчо́ва (, Хвощёво) — вёска ў Лепельскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Баброўскага сельсавета.
Да 2004 года ўваходзіла ў склад Сушанскага сельсавета.
Фрыцыс Розіньш
Фры́цыс Розіньш або Фры́дрых Розіньш (Fricis Roziņš, меў мянушку Āzis (Казёл); 1870—1919) — латышскі марксіст і рэвалюцыянер, выдавец і журналіст. У 1891—1897 вучыўся ў Тартускім універсітэце.
З снежня 1917 да лютага 1918 гг. быў старшынёй Савета рабочых, салдацкіх і беззямельных дэпутатаў Латвіі (Рэспублікі Іскалата). З сакавіка 1918 г. — намеснікам народнага камісарыята па справах нацыянальнасцей РСФСР; быў таксама членам Прэзідыума Усерасійскага цэнтральнага выканаўчага камітэта (УЦВК). У 1919 г. камісарам земляробства ва ўрадзе Савецкай Латвіі.
Пахаваны ў Рызе.
Сямёнкі
Сямёнкі (, Семёнки) — вёска ў Іўеўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Юрацішкаўскага сельсавета.
Савічы (Іўеўскі раён)
Савічы́ (, Савичи) — вёска ў Іўеўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Юрацішкаўскага сельсавета.
Пунішчы
Да 2 снежня 1959 года вёска ўваходзіла ў склад Трабскага сельсавета.
Чырвонае Сяло (Лепельскі раён)
Чырво́нае Сяло́ (, Красное Село) — вёска ў Лепельскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Баброўскага сельсавета.
Бароўка (Лепельскі раён)
Баро́ўка (, Боровка) — вёска ў Лепельскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Бароўскага сельсавета.
Піўная паводка
Піўная паводка адбылася 17 кастрычніка 1814 года ў Вялікабрытаніі ў лонданскім прыходзе св. Эгідыя (St. Giles). На бровары «Мё і кампанія» (Meux and Company Brewery) на вуліцы Тотэнхэм-Корт-Роўд (Tottenham Court Road) выбухнула цыстэрна з півам аб'ёмам 610 тысяч літраў і выклікала разбурэнне астатніх бакаў у будынку. У выніку амаль 1,5 мільёна літраў піва лінула на вуліцу. Піўная хваля разбурыла два дамы і прабіла сцяну паба «Tavistock Arms», заваліўшы абломкамі маладую бармэнку Элеанор Купер.
Бароўка (Лепельскі раён)
Вёска знаходзіцца на паўночным беразе возера Шчыбат.
Піўная паводка
Бровар быў размешчаны сярод бядняцкіх дамоў у трушчобах Сэнт-Джайлза, дзе цэлыя сем'і жылі ў сутарэннях, якія хутка запоўніліся півам. У выніку загінула дзевяць чалавек: восем захлынулася, адзін сканаў праз алкагольнае атручванне.
Цэпеняты
Цэ́пеняты (, Цепеняты) — вёска ў Іўеўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Юрацішкаўскага сельсавета.
Братаўка разразная
Братаўка лугавая, Братаўка рассечаная (Melampyrum laciniatum) — травяністая расліна, від роду сямейства.
Валатоўкі (Лепельскі раён)
Валато́ўкі (, Волотовки) — вёска ў Лепельскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Валосавіцкага сельсавета.
Да 7 ліпеня 1961 года вёска ўваходзіла ў склад Красналуцкага сельсавета.
Чаркесы (Іўеўскі раён)
Чарке́сы (, Черкесы) — вёска ў Іўеўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Юрацішкаўскага сельсавета.
Доўгае (возера, Мёрскі раён)
До́ўгае — возера ў Мёрскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Бярэжа, у межах ландшафтнага заказніка «Ельня», за 16 км на паўднёвы ўсход ад горада Мёры.
Плошча паверхні возера 0,15 км². Даўжыня 0,55 км, найбольшая шырыня 0,32 км, даўжыня берагавой лініі 1,4 км. Плошча вадазбору 5 км².
Катлавіна рэшткавага тыпу. Берагавая лінія слабазвілістая. Берагі возера забалочаныя.
Каналамі Доўгае злучана з азёрамі Бярэжа і Плоскае.
Цянюкаўшчына
Геаграфія
Знаходзіцца за 21 км у напрамку на паўночны ўсход ад горада Іўе, за 171 км ад Гродна, за 2 км ад чыгуначнай станцыі Юрацішкі, каля ракі Якунька.
Чарнэлі
Чарнэ́лі (, Чернели) — вёска ў Іўеўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Юрацішкаўскага сельсавета.
Чэмпіянат Еўропы па баскетболе сярод кадэтак 2003
Чэмпіянат Еўропы па баскетболе сярод кадэтак 2003 (2003 European Championship for Cadettes) прайшоў з 18 па 27 ліпеня ў турэцкім горадзе Неўшыхір.
Групавы этап
Рэгламент турніра На групавым этапе каманды падзелены на 2 групы па 6 каманд. Па выніках аднакругавых турніраў па 4 лепшыя каманды з кожнай групы выйдуць у ¼ фінала.
Плэй-оф
Класіфікацыя 9-12 месцы
Спіс аб’ектаў PGC (997001—998000)
Гэта спіс аб'ектаў Спіс аб'ектаў PGC (997001—998000)
Чашэйкі (Іўеўскі раён)
Чашэ́йкі (, Чашейки) — вёска ў Іўеўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Юрацішкаўскага сельсавета.
Да 2 снежня 1959 года вёска ўваходзіла ў склад Трабскага сельсавета.
Алеф
<div style="float:right;font-size:7em;line-height:1.3;background-color:#dddddd;padding:0em 0.1em;margin:0em 0.1em 0.1em 0em"> א א А́леф (אלף, сімвал א) — першая літара алфавітаў семіцкіх моў (іўрыта, фінікійскай мовы і інш.). У старажытнаяўрэйскай мове літара алеф абазначала гартанную змычку, а ў сучасным іўрыце звычайна не перадае гука. Назва літары паходзіць ад заходне-семіцкага слова, якое абазначала быка. Абрысы літары паходзяць ад пратасінайскай выявы, заснаванай на іерогліфе, што адлюстроўваў галаву быка.
Вялікія Таронкавічы
Вялі́кія Таро́нкавічы (, Великие Торонковичи) — вёска ў Лепельскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Валосавіцкага сельсавета.
Пузыны
Пузыны — княжацкі род герба «Агінец» у Вялікім Княстве Літоўскім, Польшчы і Расійскай імперыі.
Паходжанне
Вядуць радаслоўную ад Рурыкавічаў, з XVI ст. выводзілі сябе ад чарнігаўскіх князёў, уладальнікаў Казельска, аднак дакументальна гэта не пацверджана. Роднасныя Агінскім.
Эфект Вентуры
Эфект Вентуры заключаецца ў падзенні ціску, калі паток вадкасці або газу працякае праз звужаную частку трубы. Гэты эфект названы ў гонар італьянскага фізіка Джавані Вентуры (1746-1822).
Абгрунтаванне
Эфект Вентуры з'яўляецца следствам ўраўнення Бернулі, якое вызначае сувязь паміж хуткасцю v вадкасці, ціскам p ў ёй і вышынёй h часціц над плошчай адліку:
дзе
Калі ураўненне Бярнулі запісаць для двух сячэнняў патоку, то будзем мець:
Для гарызантальнага патоку сярэднія члены ў левай і правай частках ураўнення роўныя паміж сабой, і таму скарачаюцца, і роўнасць прымае выгляд:
гэта значыць пры гарызантальным плыні ідэальнай нясціскаемай вадкасці ў кожным яе сячэнні сума пьезаметрычнага і дынамічнага напору будзе пастаяннай. Для выканання гэтай умовы ў тых месцах патоку, дзе сярэдняя хуткасць вадкасці вышэй (гэта значыць, у вузкіх сячэнняў), яе дынамічны напор павялічваецца, а гідрастатычны напор памяншаецца (і значыць, памяншаецца ціск).
Прымяненне
Эфект Вентуры назіраецца або выкарыстоўваецца ў наступных аб'ектах:
Вымярэнне расходу
Эфект Вентуры можа быць выкарыстаны для вымярэння аб'ёмнага расходу Q.
Так як то
Шавёлы
Шавёлы (, Шавёлы) — вёска ў Іўеўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Юрацішкаўскага сельсавета.
Грыгаравічы
У 1927—1954 гадах цэнтр Ляхавіцкага сельсавета.
Канстанта раўнавагі
Канстанта раўнавагі — велічыня, якая вызначае для дадзенай хімічнай рэакцыі суадносіны паміж тэрмадынамічнымі актыўнасцямі (альбо, у залежнасці ад умоў праходжання рэакцыі, парцыяльнымі ціскамі, канцэнтрацыямі або фугіціўнасцямі) зыходных рэчываў і прадуктаў у стане хімічнай раўнавагі (у адпаведнасці з законам дзеючых мас). Ведаючы канстанту раўнавагі рэакцыі, можна разлічыць раўнаважны састаў сумесі, якая рэагуе, лімітны выхад прадуктаў, вызначыць кірунак праходжання рэакцыі.
Спосабы выражэння канстанты раўнавагі
Для рэакцыі ў сумесі ідэальных газаў канстанта раўнавагі можа быць выражана праз раўнаважныя парцыяльныя ціскі кампанентаў pi па формуле :
дзе νi — стэхіяметрычны каэфіцыент (для зыходных рэчываў прымаецца адмоўным, для прадуктаў — дадатным). Kp не залежыць ад агульнага ціску, ад зыходных колькасцей рэчываў або ад таго, якія ўдзельнікі рэакцыі былі ўзятыя ў якасці зыходных, але залежыць ад тэмпературы.
Напрыклад, для рэакцыі акіслення монааксіду вугляроду:
канстанта раўнавагі можа быць разлічана па ўраўненні:
Калі рэакцыя працякае ў ідэальным растворы і канцэнтрацыя кампанентаў выражана праз малярнасць ci, канстанта раўнавагі прымае выгляд:
Для рэакцый у сумесі рэальных газаў або ў рэальным растворы замест парцыяльнага ціску і канцэнтрацыі выкарыстоўваюць адпаведна фугіціўнасць fi і актыўнасць ai:
У некаторых выпадках (у залежнасці ад спосабу выражэння) канстанта раўнавагі можа з'яўляцца функцыяй не толькі тэмпературы, але і ціску. Так, для рэакцыі ў сумесі ідэальных газаў парцыяльны ціск кампанента можа быць выражана па закону Дальтана праз сумарны ціск і мольную долю кампанента, тады лёгка паказаць , што: