cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Мсціж
XVIII стагоддзе
У 1786 годзе Мікалай Слізень збудаваў у Мсціжы Крыжаўзвіжанскую царкву, а ў канцы XVIII — пачатку XIX стагоддзяў тут узвялі новыя будынкі маёнтку. Яго аснову складаў мураваны двухпавярховы палац. Ён быў трохвосевы, атынкаваны і пафарбаваны ў белы колер. Меў двухсхільны дах. На ўваходзе быў ганак з дзвюма калонамі і накрыты трохскатным дахам. Паміж ім і галоўнай уязной брамай быў велізарны падворак у некалькі гектараў. Брама складалася з двух вялікіх цагляных слупоў, якія зверху аб’ядноўваліся ў адно цэлае з дапамогай аркады. Па баках былі зроблены меншыя брамкі для людзей. Увесь двор абкружала досыць высокая агароджа, зробленая з камянёў, што былі счэплены растворам. Зверху мураванай агароджы былі металічныя рашоткі. Акрамя галоўнай уязной брамы, у маёнтку было яшчэ чатыры. Дзве з іх былі трошкі меншага памеру, знаходзіліся з супрацьлеглага боку палаца і вялі да парка. Трэцяя брама знаходзілася злева ад палаца і вяла да гаспадарчых пабудоў. Насупраць яе мусіла знаходзіцца пятая брама. Усе яны і агароджа таксама была атынкаванымі і пафарбаванымі ў белы колер. Па баках ля галоўнай уязной брамы знаходзіліся два мураваныя флігелі. На рэчцы ў тыя часы ўжо быў млын і сажалка.
У першай палове XIX стагоддзя, калі маёнткам кіраваў маршалак барысаўскі Юзаф Слізень, Мсціж зрабіўся сапраўдным культурным цэнтрам наваколля. Тут утварылася бібліятэка, якая ўтрымлівала каля 7000 тамоў і ўвесь час папаўнялася. У ёй былі не толькі сучасныя на той момант кнігі, але і выданні XVI—XVIII стагоддзяў. Прычым яе кнігі не ляжалі на паліцах мёртвым грузам. Ёй свабодна карысталіся суседзі Слізня. Яна ж зрабіла вялікі ўплыў на цягу да ведаў у рэгіёне і іх практычнае застасаванне. Былі ў Мсціжы цікавыя калекцыі манет, медалёў розных часоў і народаў. Медалёў і манет было каля 2000 адзінак. Не меншым быў збор ракавін і мінералаў. Было нямала і розных твораў мастацтва. У маёнтку быў вельмі багаты збор раслін. Як тутэйшых, так і экзатычных. Агулам каля 3,5 тысяч відаў. Для экзатычных раслін былі збудаваны вялікія цяпліцы і аранжарэі, якія абаграваліся. Ля вялікага і добраўпарадкаванага парка размяшчаўся звярынец для птушак і звяроў, якіх таксама была не малая колькасць. Тут сярод іншых жылі рознакаляровыя папугаі, вялікае мноства канарэек, кольчатыя горліцы, паўліны, лебедзі, буслы і журавы, незлічоная стая галубоў. Жылі тут і розныя чарапахі. У звярынцы былі звераняты аленяў, Юзаф Слізень.
Вялікія беды Мсціжу нанесла вайна 1812 года. Тады ж згарэла царква, адноўленая ў 1816 годзе. Станам на 1847 год да Мсціжскага маёнтку належала 1314 прыгонных сялян.
XIX — пачатак XX стагоддзяў
Са смерцю Юзафа Слізня Мсціж паступова пераўтварыўся з неардынарнага асяродку культуры ў звычайны цэнтр буйнога землеўладання. За выняткам асобных твораў мастацтва, ён паступова пазбавіўся ўсяго астатняга: бібліятэкі, навуковых збораў, аранжарэі, цяпліцы і звярынца.
Пасля Юзафа Слізня маёнтак перайшоў у валоданне маршалка бабруйскага Ігнація Булгака, які пачаргова з’яўляўся мужам дачок Слізня Ізабелы і Тэрэзы. 28 студзеня 1858 года маёнтак атрымала паводле падзельнага акту дачка Ізабелы Соф’я. Аднак яна ў Мсціжы не жыла, а гаспадаркай кіраваў арандатар. Станам на 1876 год маёнтак Мсціж меў 11240 дзесяцін зямлі. Яму належылі тры вадзяных млыны, якія давалі даход па 500 рублёў штогод, і тры карчмы, якія ў год прыносілі 650 рублёў прыбытку. Соф’я была замужам за Генрыкам Валовічам. Пасля смерці яна падзяліла Мсціжскае землеўладанне паміж сваімі дзяцьмі — сынамі Уладзіславам, Юзафам, Міхалам і дочкамі Марыяй і Леанціяй. Беспасярэдне сядзібу атрымаў Міхал. Ён жыў у Мінску, а ў Мсціж прыязджаў з родзічамі толькі на лета. Міхал Валовіч заставаўся гаспадаром маёнтку да нацыяналізацыі зямлі і памёр у 1919 годзе. Апошнім арандатарам у Мсціжы быў Браніслаў Славінскі.
У 1869 годзе ў Мсціжы адкрылася народнае вучылішча. У 1880 годзе тутэйшы касцёл перарабілі на капліцу, якая існавала да першых гадоў усталявання савецкай улады. Будынак царквы праіснаваў да другой сусветнай вайны. Станам на 1890 год у Мсціжы было 11 сялянскіх гаспадарак. Мястэка з’яўляўся цэнтрам воласці, тут размяшчалася валасная ўправа. Паводле вынікаў перапісу (1897) — 24 двары і 139 жыхароў, у 1908 годзе — 14 двароў і 166 жыхароў.
Каля 1890 года ў маёнтку адбыўся моцны пажар, у выніку чаго двухпавярховы палац згарэў дашчэнту. Яго рэшткі былі разабраны да падмурку. На змену яму быў збудаваны новы аднапавярховы сядзібны дом з ганкам і калонамі. Сваім выглядам ён нагадваў большасць тагачасных сядзібных дамоў. Узведзены ён быў на месцы былой пятай брамы старога маёнтка, што, верагодна, і з’яўлялася прычынай яе разборкі яшчэ ў XIX стагоддзі. У пажары старога будынка, магчыма, загінулі рэшткі старых рэчаў са збораў Слізня. Тыя нешматлікія творы мастацтва, што нейкім чынам удалося выратаваць, Міхал Валовіч перавёз да месца свайго сталага жыхарства — у Мінск.
У 1911 годзе выйшла пастанова пра брукаванне на працягу 22 вёрст шляху з Мсціжу на Барысаў. Паляпшэнне шляху да вёскі, безумоўна, станоўча паўплывала на яе. У тым жа годзе ў народнай вучылішча за кошт земства адкрыўся другі камплект. Аднак ён існаваў не доўга. Ужо ў 1917 годзе вучэльня зноў узгадваецца як аднакамплектная.
Да Першай сусветнай вайны ад старога маёнтку ў Мсціжы ў першапачатковым выглядзе захоўваўся толькі парк. У канцы сярэдняй ліпавай алеі знаходзілася сажалка, да якой вёў зграбны перакінуты праз канал мосцік. Да таго часу захоўваліся і два мураваныя флігелі, чатыры брамы і мураваная агароджа. На рацэ, як і ў старыя часы, стаяў млын, які працаваў да Другой сусветнай вайны. Да сённяшняга часу ад былога старога маёнтку Слізняў захавалася галоўная ўязная брама, нязначныя рэшткі мураванай агароджы, падмуркі і склепы былых флігеляў. Прычым рэшткі аднаго з іх цяпер цалкам засыпаны зямлёй. Тры брамы і мураваная агароджа былі разабраны калгасам на будаўнічыя матэрыялы ў 30-х гадах савецкай улады. Захаваўся адзін з гаспадарчых будынкаў — былы бровар, які зроблены з часаных камянёў, і падмуркі іншых. Добра прасочваецца старая сажалка. Ад старога парка, які быў амаль цалкам знішчаны ў Першую сусветную вайну, зберагліся старыя ліпы. Дарэчы, іх яшчэ на пачатку XX стагоддзя называлі не інакш як старымі.
Дакудава
Дакудава — тапонім.
Гродзенская вобласць
Назву Дакудава ў Лідскім раёне маюць дзве вёскі:
Сальпугі
Сальпугі, Біхоркі, Фалангі (Solifugae) — атрад членістаногіх класа павукападобных.
Апісанне
Даўжыня да 7 см. Афарбоўка бура-жоўтая, радзей стракатая або цёмная. На галавагрудзях 2 пары вачэй (бакавыя недаразвітыя). Галавагрудзі расчлянёныя на пярэдні аддзел і сегменты трох задніх пар канечнасцей. Канечнасцей 6 пар, у т.л. буйныя клюшнепадобныя хеліцэры. Масіўнае брушка мае 10 сегментаў. Цела і канечнасці густа ўкрыты валаскамі і шчацінкамі. Дыхаюць трахеямі.
Пашырэнне
Каля 10 сямействаў, да 30 родаў, каля 800 відаў.
Найбольш пашыраны ў тропіках і субтропіках (акрамя Аўстраліі і астравоў Ціхага акіяна). Жывуць у норах, пад камянямі. Большасць відаў актыўныя ўначы; вельмі рухавыя.
Асаблівасці біялогіі
Драпежнікі.
Раздзельнаполыя, адкладваюць яйцы. Развіццё без метамарфозу.
Волга-Каспійскі
Волга-Каспійскі (Во́лго-Каспи́йский) — пасёлак гарадскога тыпу ў Камызяцкім раёне Астраханскай вобласці Расіі. Утварае муніцыпальнае ўтварэнне Пасёлак Волга-Каспійскі са статусам гарадскога паселішча як адзіны населены пункт у яго складзе. Размешчаны ў паўднёвай частцы вобласці, за 15 км на поўдзень ад Астрахані, на беразе рэк Старая Волга і Бахцямір. За 27 км ад г. Камызяк. Статус пасёлка гарадскога тыпу з 1966 года.
Завальная вуліца (Пінск)
Завальная вуліца — вуліца ў цэнтры Пінска.
Гісторыя
Узнікла ў XIV—XVI стагоддзі і вызначала паўночную граніцу горада таго часу. Атрымала сваю назву ад трэцяга абарончага вала. Пінск у XVI стагоддзі ўяўляў сабой добра ўмацаваны горад з трыма дугападобнымі радамі абарончых збудаванняў. Трэці вал ахопліваў так званае «места» (горад, астрог), у якім пражывала насельніцтва розных слаёў гараджан, большасць з якіх былі рамеснікі. Род дзейнасці гэтай катэгорыі гараджан меркаваў падзел «места» на «канцы»: гарбарны (заходняя частка ля ракі), кавальскі (усходняя частка), ганчарны (паўночная частка).
На месцах, дзе вал перасякаўся з вуліцамі, будавалася брама. Завальная перакрывала вялікую дарогу да Траецкага моста (цяпер вуліца З. Касмадзям’янскай) і перасякала Купяціцка-Берасцейскую магістраль. Усе брамы мелі надбрамныя капліцы, а галоўная («Северская брама»), пабудаваная на Купяціцкай дарозе (цяперашняе скрыжаванняў вуліц Завальнай і З. Касмадзям’янскай), мела і пад’ёмны мост. У капліцы знаходзіўся абраз заступніка Пінска — Святога Фёдара Тырана. У сутарэннях вежы знаходзілася гарадская турма.
З часам актуальнасць абарончага вала адпала і ён быў зрыты, але назва вуліцы засталася.
У 1865 годзе на вул. Завальнай была пабудавана Пінская яўрэйская бальніца (вул. Завальная,9), у 1920-х гадах  — хірургічная бальніца доктара Д. Яўсеенкі (вул. Завальная,18).
У пачатку XX стагоддзя вуліца называлася Паліцэйскай, затым ізноў Завальнай. Пасля ўз’яднання Заходняй Беларусі з БССР у 1939 годзе перайменавана ў вуліцу Арджанікідзэ. Пасля Вялікай Айчыннай вайны яна зноў вярнула сваю гістарычную назву.
Заверша (Драгічынскі раён)
Заве́рша (, Завершье) — вёска ў Драгічынскім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Бездзежскага сельсавета.
Іржы Глінка
Іржы Глінка (Jiří Hlinka; нар. 1944, Прага) — нарвежскі музычны педагог чэшскага паходжання.
Біяграфія
Скончыў Пражскую акадэмію музыкі, вучань Францішка Раўха і Іозефа Паленічэка. З 1966 года пачаў канцэртную дзейнасць, аднак ужо праз тры гады па медыцынскіх паказаннях быў вымушаны моцна абмежаваць сваю выканальніцкую актыўнасць і з тых часоў амаль не выступае і запісваецца даволі рэдка. Разам з гэтым, за сорак гадоў ён зрабіў шэраг запісаў камернай музыкі Іозефа Гайдна, Ферэнца Ліста, Пятра Чайкоўскага, Леаша Яначакі, Сяргея Пракоф’ева, Эрыка Саці. Аднак з 1970 года асноўнай працай Глінкі стала выкладанне. З 1972 года ён жыве і працуе ў Нарвегіі, у 1982 годзе прыняў нарвежскае грамадзянства. Усе гэтыя гады Глінка выкладае ў Музычнай акадэміі імя Грыга ў Бергене, дзе сярод яго вучняў быў, у прыватнасці, Лейф Овэ Андснес.
У 2004 годзе быў узнагароджаны Залатым каралеўскі медалём за заслугі — восьмай па значнасці дзяржаўнай узнагародай Нарвегіі. У 2007 годзе атрымаў прэмію «Gratias agit» за заслугі ў прадстаўніцтве чэшскай культуры за мяжой.
IC 2212
IC 2212 — галактыка тыпу S (спіральная галактыка) ў сузор’і Блізняты.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Сан-П’етра-Інфінэ
Сан-П'етра-Інфінэ (San Pietro Infine) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Кампанія, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Казерта.
Насельніцтва складае 1025 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 73 чал./км². Займае плошчу 14 км². Паштовы індэкс — 81050. Тэлефонны код — 0823.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
Авіяцыя СПА
Авіяцыя СПА — складовая частка войскаў супрацьпаветранай абароны ўзброеных сіл. У некаторых дзяржавах уваходзіць у склад ВПС.
Прызначэнне
Авіяцыя СПА прызначана для процідзеяння паветрана-касмічнаму суперніку, прыкрыцця груповак узброеных сіл, важных ваенных і дзяржаўных аб’ектаў ад удару авіяцыі праціўніка.
Склад
Уключае ў свой склад знішчальныя авіяцыйныя часці, падраздзяленні самалётаў ДРЛВ, падраздзяленні ваенна-транспартнай авіяцыі, а таксама верталётныя падраздзяленні.
Некропаль Гізы
Некропаль Гізы (таксама «Гізэхскі некропаль» ) — старажытнаегіпецкі некропаль , адзін з найбуйнешых некропаляў Старога царства  , які знаходзіцца недалёка ад сталіцы Старога царства Мемфіса (цяпер прыгарад Каіра). Разам з некропалямі Сакары, Дахшура, Абусіра, руінамі самога Мемфіса і шэрагам іншых збудаванняў некропаль Гізы быў уключаны ў 1979 годзе ЮНЕСКА ў спіс аб'ектаў Сусветнай спадчыны. Адно з самых папулярных турыстычных месцаў.
Аснову комплексу складаюць тры вялікія піраміды (Хеопса, Хефрэна і Мікерына). Таксама ў комплекс уваходзяць скульптура Вялікага Сфінкса, малыя піраміды, храмы, вялікі лік мастаб і іншых збудаванняў. Некропаль служыў месцам пахавання егіпецкай знаці II—VI дынастый. Сусветна вядомы помнік архітэктуры ствараўся на працягу некалькіх стагоддзяў, у яго ўваходзяць 5 могільнікаў (агульная колькасць магіл большая за 7 тысяч). Пачынаючы з 19 стагоддзя з'яўляецца пастаянным месцам археалагічных работ, у ходзе якіх былі выяўлены шматлікія прадметы памінальнага культу, прылады працы, зброя і хатнія рэчы, а таксама мноства прадметаў мастацтва і прыкладной творчасці. Даследаванні некропаля далі найбагацейшы матэрыял аб гісторыі Старажытнага Егіпта, яго мастацтве і развіцці тэхналогій у перыяд каля 2800 — 2250 гг. да н.э. Некропаль Гізы — адно з найвядомейшых у свеце месцаў археалагічных раскопак.
У некаторых крыніцах комплекс вялікіх пірамід выдзяляецца асобна ад некропаля, да якога адносяць астатнія невялікія піраміды і грабніцы-мастабы, размешчаныя на плато Гіза.
Піраміды некропаля
Піраміды ўтвараюць цэнтр кампазіцыі некропаля з пірамідай Хеопса на чале. Паслядоўнасць праўлення цароў вызначыла як парадак размяшчэння пірамід, так і парадак узвядзення некропаля ў цэлым.
Піраміда Хеопса (Хуфу)
У комплекс піраміды Хеопса ўваходзіць Храм даліны, які ў цяперашні час пахаваны пад паселішчам Назлет эль-Самман (№ 23 на схеме); былі выяўлены базальтавыя дарогі і сцены з нумулітнага вапняку, але раскопкі ніколі не праводзіліся. Храм даліны злучаўся з пахавальнай дарогай, якая была значна сапсавана падчас будаўніцтва паселішча. Пахавальная дарога вяла ў пахавальны храм Хеопса, ад якога на сённяшні дзень засталіся толькі базальтавыя пліты падмурка. Храм злучаўся з самой пірамідай. Побач з пірамідай Хеопса таксама размешчаны тры маленькія піраміды царыц і пяць сховішчаў з сонечнымі лодкамі.
Піраміда Хефрэна (Хафра)
Комплекс піраміды Хефрэна складаецца з храма Хефрэна ў даліне, пахавальнага шляху, пахавальнага храма Хефрэна і самой піраміды. У храме даліны знаходзяцца некалькі статуй Хефрэна. Некаторыя з іх былі знойдзены ў 1860 годзе Агюстам Марыетам у калодзежы, зробленым у падлозе. Іншыя былі знойдзены ў ходзе раскопак Сігліна, Юнкера Рэйснера і Хасана. Комплекс мае пяць ям для лодак і даччыную піраміду са. Піраміда Хефрэна здаецца большай за піраміду Хеопса, бо размешчана вышэй за апошнюю і, да таго ж, мае ўцалелую вострую верхавіну. На самай справе яна меншая як па вышыні, і па аб'ёму.
Піраміда Мікерына (Менкаура)
Комплекс піраміды Мікерына складаецца з храма ў даліне, пахавальнага шляху, пахавальнага храма і піраміды. У часы 5-ай дынастыі храм у даліне быў дабудован яшчэ адным узроўнем. І ў храме даліны і пахавальным храме знаходзіцца некалькі статуй Мікерына. Каля піраміды Мікерына знаходзяцца тры невялікія піраміды царыц. У параўнанні з астатнімі вялікімі пірамідамі, піраміда Мікерына засталася зусім без абліцоўкі.
Комплекс Вялікага Сфінкса
Сфінкс быў пабудаваны ў час праўлення Хефрэна Паміж яго лапамі першапачаткова размяшчаўся невялікі храм, пазней разбураны. Час пабудовы Сфінкса і каго іменна ён адлюстроўвае заўсёды былі прадметам спрэчак.
Грабніцы
Грабніцы некропаля размешчаны вакол троз галоўных пірамід. Заходні (№ 30 на схеме), усходні (№ 31) могільнікі адносяцца да піраміды Хеопса. Таксама да яе адносіцца рад з прыблізна 12 мастаб з поўдня (№ 12) і грабніцы, высечаныя ў скале (№ 20).
Усходнія могілкі
Усходнія могілкі саступаюць у памерах заходнім, але іх каштоўнасць заключаецца ў том, што на гэтых могілках былі пахаваны найбольш значныя прадстаўнікі сямейства цара Хуфу (Хеопса). Усходнія грабніцы размешчаны на ўсход ад піраміды Хеопса і ўключаюць могільнік G 7000. Тут пахаваны некаторыя члены сям'і Хуфу, а таксама жрацы V—VI дынастый. Захавалася каля 40 мастаб. Цяпер яны цяжкадаступныя, а знаходкі з іх захоўваюцца ў запасніках Егіпецкага музея ў Каіры.
Заходнія грабніцы
Заходнія грабніцы налічваюць больш за 100 мастаб, якія адносяцца да часоў IV—VI дынастый. Некаторыя з іх названы па нумарах мастаб, іншыя — па імёнах археолагаў, якія іх даследавалі.
Паўднёвыя грабніцы
Пахаванні паўднёвых могілак адносяцца да часоў праўлення II—III дынастый і V—VI дынастый. Захавалася больш за 10 мастаб. Цяпер яны цяжкадаступныя, а знаходкі з іх захоўваюцца ў запасніках Егіпецкага музея ў Каіры.
Цэнтральныя грабніцы
Уключаюць пахаванні некаторых членаў царскай сям'і. Адносяцца да часоў IV—V дынастый і пазнейшых часоў.
Грабніцы будаўнікоў піраміды
У 1990 годзе паводдаль пірамід былі знойдзены пахаванні будаўнікоў піраміды. Яшчэ адно пахаванне было знойдзена непадалёку ў 2009 годзе. Целы не былі муміфікаваны, але побач з імі былі паложаны піва і хлеб для падтрымкі іх у замагільным жыцці. Блізкасць магіл к пірамідам і спосаб пахавання далі падставы сцвярджаць, што гэта былі вольнанаёмныя работнікі, якія атрымалі важкае прызнанне сваіх заслуг у будаўніцтве, а не рабы, як лічылася спачатку. Меркаванне, што піраміды будаваліся рабамі, шырока распаўсюдзілася дзякуючы галівудскім фільмам, якія грунтаваліся на вядомым меркаванні археолагаў, што без выкарыстання прымусовай працы ўзвядзенне такіх збудаванняў было немагчыма. Сведчанні з раскопак паказваюць, што для будаўніцтва піраміды спатрэбілася 10 тысяч рабочых, якія працавалі вахтамі на працягу 30 гадоў. Хутчэй за ўсё, большасць рабочых паходзіла з бедных сямей. Для ўтрымання такой вялікай колькасці людзей штодзённа пастаўлялася 23 авечкі і 21 галава буйнай рагатай жывёлы. На адпаведныя месцы цар (фараон) наймаў вопытных спецыялістаў — архітэктараў, каменшчыкаў, работнікаў па металу, цесляроў.
Пасёлак будаўнікоў
Работы па здабычы каменя, перамяшчэнню цяжкіх блокаў, устаноўцы іх на месца, вялізны аб'ём каменячосных работ, — усё гэта патрабавала вялікай колькасці рабочай сілы. У будаўніцтве пірамід магло прымаць удзел да некалькіх тысяч прафесійных майстроў, чаляднікаў і падсобных рабочых. Таксама былі неабходны пекары, цесляры, ваданосы і іншыя дапаможныя рабочыя. Факт пабудовы такіх грандыёзных збудаванняў як піраміды заўсёды быў прычынай для спрэчак, як іменна яны былі пабудаваны, колькі спатрэбілася людзей, каб збудаваць іх. Калі грэчаскі гісторык Герадот наведаў Гізу ў 450 годзе да н.э. адзін з егіпецкіх жрацоў сказаў яму, што «для будаўніцтва піраміды Хеопса спатрэбілася 400 тысяч чалавек, якія працавалі на працягу 20 гадоў, пры гэтым у кожную змену працавала да 100 тысяч чалавек адначасова». Археалагічныя дадзеныя даюць ацэнку, што для будаўніцтва піраміды трэба было 10 тысяч рабочых, якія працавалі па трохмесячных зменах на працягу прыблізна 30 гадоў.
Комплекс пірамід акружаны вялікай каменнай сцяной, за якою археолаг і яго каманда знайшлі гарадок, дзе жылі будаўнікі пірамід. Гарадок быў размешчаны на паўднёвы ўсход ад комплексаў піраміды Менкауры і піраміды Хафры. Пры раскопках гарадка былі знойдзены баракі для начлегу, пякарні, піваварныя памяшканні і кухні. Дадзеныя сведчаць аб тым, што асновай харчавання рабочых былі хлеб, ялавічына і рыба. Таксама былі знойдзены будынкі бальніцы і могілкі (некаторыя са шкілетаў, знойдзеных на могілках, маюць характэрныя прыкметы вытворчых траўм). Рабочы пасёлак датуецца сярэдзінай 4 дынастыі (2530—2472 гг. да н.э.). Паводле Марка Ленера «развіццё гэтага жылога комплексу адбылося, мабыць, даволі хутка. Будаўніцтва ўсіх пабудоў заняло ад 35 да 50 гадоў, што адпавядае часу ўладарства Хафры і Менкауры, стваральнікаў другой і трэцяй піраміды Гізы». Без выкарыстання дадзеных радыевугляроднага аналізу, вывучаючы рэшткі керамічных вырабаў, адбіткі пячацей і стратыграфічныя асаблівасці мясцовасці, каманда Ленера прыйшла да высновы, што «карціна будавання гэтага аднаго з самых ранніх у свеце паселішчаў з гарадской планіроўкаю бясспрэчна адносіць яго к часам уладарання двух будаўнікоў пірамід: Хафры (2520—2494 гг. да н.э.) і Менкаўры (2490—2472 гг. да н.э.)».
Пазнейшыя збудаванні і далейшы лёс
У цэлым, Гізэхскі некропаль захаваўся з часоў Старога царства да нашых дзён без істотных змен. Сярод пазнейшых пабудоў можна адзначыць невялікі храм, узведзены Аменхатэпам II (правіў у 1428—1397 гг. да н.э., XVIII дынастыя). Храм быў пабудаваны недалёка ад Сфінкса на паўночны ўсход і ў далейшым поўнасцю засыпаны. Прыкладна над ім была ўзведзена яшчэ адна пабудова ўжо пасля часоў Новага царства. Яшчэ адным вартым увагі збудаваннем з'яўляецца стэла Тутмаса IV (правіў у 1397—1388 гг. да н.э.), так званая. Стэла была ўстаноўлена прама паміж лапамі Сфінкса. У часы быў узведзен храм багіні Ісіды на ўсход ад піраміды Хеопса. Таксама ў пазнейшыя часы ажыццяўляліся пахаванні ў розных месцах некропаля, але ўсе яны аблічча комплексу істотна на змянілі.
У сярэднявеччы вялікая колькасць абліцовачнага каменя з некропаля была выкарыстана для будаўніцтва ў Каіры.
Гісторыя даследаванняў некропаля
У 19 стагоддзі пачынаюцца работы па даследаванню тэрыторыі некропаля. Французскі егіптолаг Агюст Марыет (1821—1881) правёў работы па расчыстцы Сфінкса, але праз некаторы час статую ізноў занесла пяском. З 1842 года на плато пачынае працаваць выдатны нямецкі егіптолаг і археолаг Карл Рыхард Лепсіус. Ён раскопвае некалькі грабніц і дабіваецца дазволу вывезці пакрытыя рысункамі і надпісамі блокі ў Германію. Яму ўдаецца пранікнуць унутр піраміды Хеопса, ён жа склаў адны з першых планаў некропаля.
У пачатку 1880-х гадоў к пірамідам прыязджае выдатны англійскі археолаг Фліндэрс Пітры. Ён азадачаны праблемай вымярэння пірамід. У той час грамадскасць была ўзбударажана чуткамі пра незвычайныя ўласцівасці піраміды Хеопса, пра тое, што нібыта ў яе памерых заложана формула вылічэння памераў Зямлі. Пітры з захапленнем бярэцца за справу, стварае на плато трыангуляцыйную сетку і робіць замеры з ашаламляльнай для свайго часу дакладнасцю. Адначасова ён даследуе некалькі пахаванняў, пры гэтым у адной з закінутых грабніц ладзіць сабе, іншы раз пужаючы турыстаў нечаканым з'яўленнем сярод руін у яркай бялізне.
З канца 19 стагоддзя пачынаецца залаты век у даследаванні Гізы. Мноства археолагаў з розных краін з розных навуковых школ прымаюць удзел у адном з найвялікшых мерапрыемстваў археалогіі. Сярод найбольш значных даследчыкаў старажытнаегіпецкага ансамбля, былі амерыканскі археолаг Джордж Эндру Рэйснер, нямецкія егіптолагі і, а таксама егіпцянін.
Жанакарган
Жанакарган — сяло ў Жанакарганскім раёне Кызылардзінскай вобласці Казахстана. Адміністрацыйны цэнтр Жанакарганскай сельскай акругі. Код КАТА — 434030100.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 20708 чалавек (10460 мужчын і 10248 жанчын). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 22716 чалавек (11344 мужчыны і 11372 жанчыны).
2021 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва
2021 год уключае шэраг падзей, якія пакінуць след у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва.
Сцяг Самарскай вобласці
Сцяг Самарскай вобласці з’яўляецца сімвалам Самарскай вобласці. Прыняты 13 кастрычніка 1998 года.
Апісанне
Сцяг Самарскай вобласці ўяўляе сабою прамавугольнае палатно з трох роўнавялікіх гарызантальных палосаў: верхняй — чырвонага, сярэдняй — белага і ніжняй — блакітнага колеру. У сярэдзіне сцяга намаляваны Герб Самарскай вобласці памерам, роўным па вышыні двум трацінам шырыні сцяга. Суадносіны шырыні сцяга да яго даўжыні — 2:3. На Русі белы колер спрадвеку ўвасабляў высакароднасць і адкрытасць, сіні — пэўнасць, сумленнасць, бездакорнасць, цнатлівасць, чырвоны нагадваў аб мужнасці, адвагі, вялікадушнасці, каханні. Расфарбоўка сцяга вобласці паўтарае размяшчэнне колераў Cамарского сцяга — гістарычнай рэліквіі Самары, Расіі і Балгарыі.
Карл V Мудры
Карл V Мудры (Charles V le Sage;  — ) — кароль Францыі з 1364 па 1380 года з дынастыі Валуа. Старэйшы сын Іаана II Добрага (26 красавіка 1319 г — 8 красавіка 1364), караля Францыі з 1350 года, і яго першай жонкі Боны люксембургскай (21 мая 1315 — 11 верасня 1349). У 1356—1360 і пачатку 1364 года (у час знаходжання свайго бацькі, Іаана II, у англійскім палоне) — рэгент Францыі. Яго валадаранне азначае сабой канец першага этапу Стагадовай вайны: Карл V змог практычна цалкам вярнуць тэрыторыі, страчаныя яго папярэднікамі, і аднавіць уладу над дзяржавай.
Пласіда Дамінга
Хасэ́ Пласі́да Дамі́нга-Эмбі́ль (ісп.: José Plácido Domingo Embil; нарадзіўся 21 снежня 1941, Мадрыд) — іспанскі оперны спявак (тэнар), дырыжор.
Біяграфія
Вучыўся ў Нацыянальнай кансерваторыі музыкі (Мексіка). Яго дэбют у оперы адбыўся ў 1960 у мексіканскім горадзе Мантэрэі (партыя Альфрэда ў оперы Дж. Вердзі «Травіята»). У першай палове 1960-х г. спяваў у Ізраільскай нацыянальнай оперы. У 1968 дэбютаваў у «Метраполітэн-опера» (Нью-Ёрк). За сваю музычную кар’еру Дамінга выканаў больш сотні вядучых оперных партый — ад Моцарта і Вердзі да Берліёза і Пучыні. Здымаўся ў фільмах-операх. Выступае і як оперны дырыжор. Атрымаў міжнародную вядомасць у лірычных і драматычных партыях у італьянскіх операх. Выканаў шэраг галоўных роляў у нямецкіх операх Р. Вагнера. Лічыцца непераўзыдзеным Атэлам сучаснасці. У 1990-я г. адбылося некалькі папулярных сумесных (з Л. Павароці і Х. Карэрасам) выступленняў пад назвай «Тры тэнары». У 2002 атрымаў высокі тытул Брытанскай імперыі — ганаровае рыцарства (пасвечаны ў рыцары). Выкананне Пласіда Дамінга вызначаецца вышэйшым сінтэзам акцёрскага і вакальнага майстэрства, натуральнай, спантаннай эмацыянальнасцю.
Піхцяі
Піхцяі — былая вёска ў Суражскім раёне Віцебскай вобласці. Знаходзілася ў падпарадкаванні Котаўскага сельскага Савета дэпутатаў.
Гісторыя
Да вайны было 27 двароў і 105 жыхароў. Працавала пачатковая школа.
30 кастрычніка 1942 года ў раёне вёсак Піхцяі—Сямак нямецкімі войскамі быў збіты самалёт 133-га знішчальнага палка 266-й штурмавой авіядывізіі, якім кіраваў намеснік камандзіра авіяэскадрыллі Юрый Цімафеевіч Кулеш (пахаваны на могілках былой вёскі).
14 студзеня 1943 года, падчас антыпартызанскай аперацыі, нямецкія карныя атрады загадалі жыхарам вёскі ісці да Котава, на падставе таго што іх выклікае камендант. Былі растраляны каля мясцовай бібліятэкі.
Феадор Стратылат
Феадор Стратылат (Θεόδωρος ο Στρατηλάτης; ?, Еўхаіт —, Гераклея) — хрысціянскі святы, ушанаваны ў ліку велікамучанікаў. Дні памяці ў Праваслаўнай царкве — 8 лютага і 8 чэрвеня (па юліянскім календары), у Каталіцкай царкве — 7 лютага.
Генадзь Якаўлевіч Шмань
Генадзь Якаўлевіч Шмань (, в. Бяскатава, Гарадоцкі раён, Віцебская вобласць — )  — журналіст, пісьменнік.
Біяграфія
Пасля заканчэння школы працаваў у рэдакцыі газеты «Віцебскі рабочы». У гэты час пачынаецца яго літаратурная дзейнасць. У 1961 годзе скончыў Вышэйшыя літаратурныя курсы Саюза пісьменнікаў СССР.
Солец-Здруй (гміна)
Со́лец-Здруй (Solec-Zdrój) — вясковая гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Бускага павета Свентакшыскага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Сольцы-Здруі. Плошча гміны складае 85,04 км². Станам на 2010 год у гміне Солец-Здруй пражывалі 4 949 чалавек, шчыльнасць — 58 чал./км². Адміністрацыйна падзелена на 19 салецтваў.
Населеныя пункты
На тэрыторыі гміны размешчаны 23 населеныя пункты.
Піпін Герыстальскі
Піпі́н Герыста́льскі (Pépin d'Heristal; каля 635 —, , Бельгія) — маярдом Аўстразіі (680—714), маярдом Нейстрыі і ўсёй Франкскай дзяржавы (688—695). Сын Анзегізеля і Бегі Андэнскай, дочкі Піпіна Ландэнскага. Вядомы таксама як Піпін II, Піпін Сярэдні ці Піпін Тоўсты. Прадстаўнік дынастыі Піпінідаў.
Маярдом Франкскай дзяржавы
Піпін стаў на чале аўстразійскай знаці, якая была варожа настроеная супраць маярдома Бургундыі і Нейстрыі Эбраіна і не жадала прызнаваць за ім уладу над Аўстразіяй. Барацьба з Нейстрыяй, спыненая перамогай Эбраіна над Піпінам каля Лана, у 680 годзе аднавілася пры адным з пераемнікаў Эбраіна Берхеры. У 687 годзе пасля перамогі ў Тэртры (каля Сен-Кантэна) над нейстрыйцамі Піпін захапіў караля Тэадорыха III і прымусіў таго прызнаць сябе маярдомам усёй Франкскай дзяржавы.
Піпін аднавіў даўно парушаны ў нейстрыйскім грамадстве парадак. Ён ліквідаваў злоўжыванні службовых асоб, герцагаў і графаў і прымусіў іх быць справядлівымі да насельніцтва. Ён вярнуў таксама парадак у царкву, якая знаходзілася з-за ўмяшання ў міжусобныя войны, у не лепшым стане. Піпін склікаў сабор біскупаў і прымусіў прыняць яго карысныя пастановы. Быўшы глыбока веруючым хрысціянінам, ён штогод здзяйсняў паломніцтвы ў Санкт Адыліенберг і прасіў адпушчэння грахоў у свяціцеля Віра, якога ён шанаваў.
Піпін не думаў пра аб'яднанне двух каралеўстваў у адно і пагадзіўся на перадачу, прынамсі, намінальную, часткі сваіх уладных прэрагатыў самым набліжаным да яго людзям. Так у Нейстрыі была адноўлена пасада маярдома, якая дасталася спачатку прыхільніку Піпіна Нардэберту, а затым перайшла прыблізна з 701 года да малодшага сына Піпіна Грымаальда. А ў Бургундыі Піпін даручыў камандаванне аўтаномным бургундскім войскам свайму старэйшаму сыну Дрога.
Падзеі ў Аквітаніі
Тым часам, у Аквітаніі пераемнік Лупа Эд Вялікі, імя якога сустракаецца ў гістарычных крыніцах пачынаючы прыкладна з 700 года, замацаваў сваю ўладу над большасцю абшчын паміж Луарай і Пірэнеямі, і, здаецца, заслужыў калі не каралеўскі тытул, то, прынамсі, званне «першага ў Аквітаніі», як яго называюць некаторыя сучасныя яму аўтары, тым самым ён стаў сапернікам Піпіна ў барацьбе за ўладу. Працэс ахапіў і Праванс, які апынуўся пад уладай намесніка-патрыцыя Антэнара. Пасля 700 года таму ўдалося пазбавіцца ад паўночнай апекі.
Стрымліванне саксаў
Хоць Піпін страціў кантроль над Паўднёвай Галіяй, але набыў яго на поўначы і ўсходзе, у германскіх частках Франкскай дзяржавы. Не абмяжоўваючыся мабілізацыяй сваіх людзей, Піпін здолеў сабраць і народнае апалчэнне. Дзякуючы гэтаму, яму ўдалося стрымліваць саксаў, якія здзяйснялі набегі на Цюрынгію і на радавыя землі франкаў, якія размяшчаліся ўздоўж даліны Рура.
Паходы ў Алеманію
Пасля кампаніі супраць алеманаў у 709 годзе, якія вызваліліся ад франкскай залежнасці пасля смерці Дагаберта I, вырасла колькасць паходаў, здзейсненых з мэтай прымусіць іх вярнуцца ў строй. Пры гэтым, не падвяргалася сумневу пытанне аб самастойнасці герцагства ў Алеманіі.
Захоп Фрызіі
Піпін ізноў зрабіў часткай каралеўства прырэйнскую Фрызію, якая, пасля крызісу Меравінгскай дзяржаўнасці, таксама стала незалежнай. Для рашэння гэтай задачы Піпінаў Герыстальскі правёў некалькі штогадовых ваенных паходаў (у перыяд паміж 690 і 695), галоўнай мэтай якіх было заваяванне горада Дорштат. Гэты горад у той час ператварыўся ў цэнтр гандлю Фрызіі, яго кіраўніком быў Радбад. Спатрэбілася сістэматычнае насаджэнне ў краіне ваенных паселішчаў. Пасля гэтага Піпін правёў буйную кампанію па евангелізацыі краіны. Затым, для ўмацавання ўлады, Піпін ажаніў свайго сына з дачкой Радбада Тэдэзіндай.
Піпін і Меравінгі
Піпін сам зацвярджаў на трон каралёў Меравінгаў. Калі кароль Тэадорых III памёр у 691 годзе, Піпін зрабіў каралём яго сына Хлодвіга IV, які валадарыў усяго 4 гады і памёр у 695 годзе; брат нябожчыка Хільдэберт III сканаў у 711 годзе. І зноў Піпін, усё гэтак жа аднаасобна, зрабіў каралём сына Хільдэберта Дагаберта III. Піпін не спрабаваў сам заняць прастол, асцерагаючыся прамой і відавочнай абразы пачуццяў лаяльнасці, якую ўсё яшчэ мелі да дынастыі Меравінгаў як арыстакраты, так і просты народ, а таксама не жадаючы прыспешваць ход падзей.
Успадкоўванне
Ад сваёй жонкі Плектруды Піпін меў двух сыноў. Аднак старэйшы сын Дроган памёр у 708 годзе, а другі сын Грымаальд быў забіты пад Льежам у 714 годзе, калі ехаў наведаць свайго хворага бацьку, якому споўнілася тады восемдзесят гадоў. Ад пабочнай жонкі Альпаіды стары маярдом меў сына Карла. Аднак у якасці свайго пераемніка Піпін прадставіў на ўхваленне дзяржаўных мужоў свайго ўнука Тэадаальда, сына Грымаальда, якому толькі што споўнілася ўсяго толькі 6 гадоў. У гэтым выбары відавочна адчувалася рука славалюбівай бабкі Плектруды. Яна спадзявалася такім чынам адхіліць ад улады сына Альпаіды. Адразу ж пасля смерці Піпіна, якая адбылася 16 снежня 714 года, яна загадала ізаляваць Карла, намерваючыся кіраваць адзінаўладна, у якасці рэгенткі свайго ўнука.
Зорная ростань
«Зорная ростань» — беларускі музычны тэлевізійны конкурс маладых артыстаў эстрады.
Пшэмысл II
Пшэмысл II або Пшэмыслаў II (Przemysł (aw) II, Primislaus; 14 кастрычніка 1257, Познань — 8 лютага 1296, Рагозьна) — герцаг Вялікай Польшчы ў Познані з 1273, герцаг Вялікай Польшчы ў Калішы з 1279, герцаг малой Польшчы ў Кракаве ў 1290—1291 гадах, герцаг Усходняга Памор’я з 1294 і кароль Польшчы з 1295.
Біяграфія
З дынастыі Пястаў, сын познанскага князя Пшэмысла I (1220/21—1257). Пасля смерці бацькі выхоўваўся пры двары свайго дзядзькі, калішскага князя Баляслава Набожнага. У 1279 годзе атрымаў у спадчыну яго ўдзел, пасля чаго падпарадкаваў сабе ўсю Вялікую Польшчу. Падтрымліваў уроцлаўскага князя Генрыка IV, аднак у 1281 годзе разам з шэрагам іншых князёў быў узяты ў палон ім на з’ездзе ў Барычы. У абмен на вызваленне саступіў Генрыку IV Рудскую (Вялюньскую) зямлю (размяшчалася паміж Сілезіяй і Малой Польшчай), у 1284 годзе перадаў яму таксама Алабоцкую акругу (усе тэрыторыі вернуты ў 1287 годзе). У 1282 годзе ў Кэмпне ўсходнепаморскі князь Мсцівой II абвясціў Пшэмысла II сваім спадчыннікам. У 1287 годзе ў Слупску заключыў з Мсцівоем II і паморскім князем Багуславам IV дагавор аб узаемадапамозе, накіраваны супраць Брандэнбурга. У 1289 годзе ў складзе вялікапольска-куяўска-мазавецкай кааліцыі ўдзельнічаў у выгнанні з Кракава сілезскіх князёў, але затым заключыў перамір’е з Генрыкам IV, што дазволіла таму зноў заняць кракаўскі сталец. У 1290 годзе па завяшчанні Генрыка IV атрымаў правы на Кракаў, але зацвердзіцца ў ім не змог. Пакідаючы Кракаў, забраў каралеўскія рэгаліі. У 1291 годзе за грашовую кампенсацыю прызнаў пераход Малой Польшчы пад уладу чэшскага караля Вацлава II. Пасля смерці Мсцівоя II у 1294 годзе пад уладу Пшэмысла II перайшло Памор’е. 26 чэрвеня 1295 года ў Гнезне каранаваны як польскі кароль. Забіты, згодна з сярэднявяковымі хронікамі, людзьмі, падасланымі маркграфам Брандэнбурга. Са смерцю Пшэмысла II перапынілася мужчынская лінія вялікапольскіх Пястаў.
Залужанка
Залужа́нка, Залуканка  — рака ў Беларусі, у Стаўбцоўскім раёне Мінскай вобласці Беларусі, левы прыток Нёмана.
Даўжыня ракі 12 км. Плошча вадазбору 50 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 2,2 м/км. Пачынаецца паміж вёскамі Залужжа і Вечатарова, упадае ў Нёман за 0,8 км на поўнач ад вёскі Дразды. На працягу 7,2 км каналізаваная: ад вытоку да моста каля вёскі Скамарошкі (5,2 км). У вярхоўі прымае сцёк з меліярацыйных каналаў. Каля вёсак Стары Свержань і Залужжа створаны сажалкі (плошчай адпаведна 0,28 км² і 0,02 км²).
Францішак Раўх
Францішак Раўх (František Rauch;, Пльзень — 1995) — чэшскі піяніст.
Біяграфія
Сын уладальніка фартэпіяннай крамы, скончыў адначасова школу камерцыі ў Пльзені і Пражскую кансерваторыю, дзе сярод яго педагогаў быў Віцезслаў Новак, чые творы ў далейшым склалі асноўную частку рэпертуару Раўха. Затым займаўся адкрыццём філіяла вядомай фабрыкі музычных інструментаў August Förster у горадзе Іржыкаў. Толькі ў 23 годзе пачаў кар’еру прафесійнага музыкі. Быў вядомы, перш за ўсё, як выканаўца Шапена, узначальваў чэхаславацкае шапенаўскае таварыства. За выкананне твораў Роберта Шумана быў узнагароджаны Прэміяй Роберта Шумана (1979). Запісаў каля 60 дыскаў. З 1939 года выкладаў у Пражскай кансерваторыі, сярод яго вучняў, у прыватнасці, быў Петр Эбен.
Бокс (фільм)
«Бокс» (Boxing) — амерыканскі кароткаметражны дакументальны нямы фільм 1892 года, зняты і  у лабараторыі Томаса Эдысана ў Нью-Джэрсі.
Салор (архіпелаг)
Салор (Solor) — архіпелаг з 3 буйных і мноства малых астравоў у складзе Малых Зондскіх астравоў (Інданезія). Агульная плошча — 2022 км². Насельніцтва (2020 г.) — 296 428 чалавек.
Месціцца паміж Флорэсам і архіпелагам Алор. Найбуйнейшы востраў — Лембата. Меньшыя па плошчы астравы — Салор і Аданара.
Архіпелаг Салор мае вулканічнае паходжанне. Асноўныя галіны эканомікі: сельская гаспадарка і рыбалоўства. Робяцца намаганні для развіцця турызму.
Сцяг Саратаўскай вобласці
Сцяг Саратаўскай вобласці з’яўляецца сімвалам Саратаўскай вобласці. Прыняты 23 мая 2001 года.
Апісанне
Сцяг Саратаўскай вобласці ўяўляе сабою прамавугольнае палатно з двух гарызантальных палосаў: ніжняй — чырвонага колеру і верхняй — белага колеру — у суадносінах шырыні палосаў 1:2, з двухбаковым малюнкам у цэнтры белай паласы герба Саратаўскай вобласці ў асяроддзі залатога дэкаратыўнага вянка з дубовых, лаўровых галін і каласоў, злучаных залатой стужкай. Габарытная шырыня малюнка герба Саратаўскай вобласці (з вянком) на сцягу Саратаўскай вобласці павінна складаць 1/4 частку даўжыні палатна. Адносіны шырыні сцяга да яго даўжыні — 2:3.
Храм у гонар прападобнага Серафіма Сароўскага ў Раева
Храм у гонар прападобнага Серафіма Сароўскага ў Раева — праваслаўны храм, размешчаны ў Паўночна-Усходняй адміністрацыйнай акрузе Масквы. Станцыя метро Мядведкава знаходзіцца ў 10 хвілінах хады.
Трохгаловая цагляная царква разлічана на 1000 вернікаў. Вышыня храма 43 метры. Агульная плошча храма складае 1100 кв. метраў. У храмавы комплекс таксама ўваходзяць адміністрацыйныя і гаспадарчыя будынкі, духоўна-асветніцкі цэнтр і гаўптвахта з царкоўнай крамай. Пры царкве ёсць бібліятэка, адкрыта нядзельная школа для дзяцей і дарослых, арганізаваны хоры, мастацкая студыя і тэатральная студыя.
Будаўніцтва
Будаўніцтва пачалося ў 2005 годзе. Будынак царквы збудаваны ў лепшых традыцыях рускага храмавага дойлідства XVI стагоддзя. Верхні пасад асвечаны ў гонар прападобнага Серафіма Сароўскага, ніжні — у гонар свяціцеля Мікалая, архібіскупа Мір Лікійскіх, цудатворца.
У дзень свяціцеля Мікалая, 19 снежня 2011 года, урачыста асвячоны і ўзняты крыж на купал храма.
Малое асвячэнне адбылося 30 ліпеня 2016 года.
Чын вялікага асвячэння: 15 лютага 2017 года здзейсніў Найсвяцейшы Патрыярх Маскоўскі і ўсяе Русі Кірыл.
Савецкая вуліца (Віцебск)
Савецкая вуліца — вуліца ў гістарычным цэнтры Віцебска. Уключае 3 мураваныя жылыя дамы, аб'яднаныя ў адзіную групу, характэрную для гарадскога жыллёвага будаўніцтва 19 — пачатку 20 стагоддзяў.
Забудова
Дом № 15. Двухпавярховы прамавугольны ў плане будынак мае спрошчаны архітэктурны дэкор: прафіляваныя ліштвы і лучковыя броўкі прамавугольных акон, міжпаверхавы філёнгавы пояс і прафіляваны карніз з дэнтыкуламі. Цокаль будынка расшыты пад руст. Планіровачна падзелены на 2 жылыя секцыі. 3 боку двара зроблены 2 уваходы ў дом.
Дом № 17. Трохпавярховы прамавугольны ў плане будынак з высокім цокалем. Фасад дэкарыраваны рустам, ліштвамі прамавугольных аконных праёмаў. Цэнтр кампазіцыі на 3-м паверсе вылучаны шырокім балконам. Планіровачна дом падзелены на 2 кватэры на кожным паверсе, уваход з двара.
Дом № 18. Губернатарскі палац — адна з галоўных славутасцей Віцебска, помнік архітэктуры XVIII стагоддзя. З’яўляўся рэзідэнцыяй беларускага ваеннага губернатара і віцебскага генерал-губернатара і губернатараў Віцебскай губерні
Дом № 19. Галоўны фасад двухпавярховага будынка мае сіметрычную кампазіцыю, у цэнтры яго размешчаны балкон. У пластычнай апрацоўцы выкарыстаны рызаліты, канеліраваныя пілястры, паўкалоны, філёнгавы пояс, руст. Сіметрыю фасада падкрэслівае раўнаважнае размеркаванне прамавугольных і арачных праёмаў. Уваход з двара.
Дом № 23 (Суворава, 34). Дом камунальнага тыпу, пабудаваны ў 1927—32 гг. з цэглы і дрэва (архітэктар В. Вукалаў). Чатырохпавярховы П-падобны ў плане будынак. Прызначаўся для маласямейных і адзінокіх. Складаецца з 6 двухкватэрных секцый з лесвічнымі клеткамі і адной секцыі з калідорнай планіроўкай. Кватэры маюць па 3 і 4 пакоі, плошча якіх ад 10 да 24 м², кухню плошчай ад 7 да 10 м², санітарны вузел. У секцыі з калідорнай планіроўкай на кожным паверсе 11 жылых пакояў, 2 агульныя кухні, умывальні, пакой для заняткаў і адпачынку. У цокальным паверсе камунальна-бытавыя памяшканні. У працэсе эксплуатацыі дома праведзена некалькі рэканструкцый кватэр, якія закранулі ўнутраную планіроўку. Архітэктурнае аблічча будынка стрыманае, без дэкаратыўных дэталей. Выразнасць фасадаў дасягаецца рытмічнай групоўкай акон, падзеленых вертыкальным чляненнем паўлоджый, заглыбленых на таўшчыню сцен. Дом пабудаваны па тыпу «дамоў-камун», з’яўляецца тыповым прыкладам савецкай архітэктуры 1920—30-х гадоў. —
Фрагмент жылой забудовы па вул. Савецкай мае адзінае архітэктурна-дэкаратыўнае вырашэнне, у якім выкарыстаны формы класіцызму.
Валуа
Валуа́ (Valois) — дынастыя каралёў Францыі, галіна дому Капетынгаў. Імя атрымала ад тытула заснавальніка галін — Карла, графа дэ Валуа.
Дынастыя Валуа займала французскі сталец у 1328—1589 гадах, потым яе змяніла маладзейшае адгалінаванне Капетынскага дому — дынастыя Бурбонаў.
Кафедральны касцёл Святога Францішка Ксаверыя
Кафедральны касцёл Святога Францішка Ксаверыя, неафіцыйна завецца таксама Фарны касцёл — каталіцкі сабор у горадзе Гродна, кафедральны сабор Гродзенскай дыяцэзіі, помнік архітэктуры і дэкаратыўна-манументальнага мастацтва барока і ракако.
Размешчаны ў гістарычным цэнтры горада, будынак Кафедральнага касцёла Святога Францішка Ксаверыя з’яўляецца адным з сімвалаў Гродна.
Гісторыя
Комплекс калегіума раней займаў адзін з кварталаў каля Рыначнай плошчы. Будаўніцтва езуіцкай рэзідэнцыі пачалося пасля 1664 года пры гродзенскім пробашчы Ф.Д. Ісакоўскім, мураванага касцёла — у 1678 годзе (фундатары Самуэль і Канстанцыя Лозы). 6 снежня 1705 касцёл асвечаны ў імя Францішка Ксаверыя. У 1725 годзе на вежу-званіцу касцёла перанесены гадзіннік з вежы калегіума. Кляштар быў скасаваны ў 1773 годзе, таму касцёл ужо ў 1788 годзе стаў фарным (прыходскім), а іншыя будынкі калегіума перайшлі да Камісіі нацыянальнай адукацыі, якая размясціла тут ваяводскія школы.
Першапачатковы выгляд касцёла можна ўявіць паводле карціны, якая знаходзіцца ў касцёле. Касцёл арыентаваны алтаром на ўсход, галоўным фасадам павернуты да плошчы.
Архітэктура
Касцёл уяўляе сабой трохнефавую купальную базіліку з трансептам, памерам у плане 30х60 м і вышынёй 65 м. У сярэдзіне XVIII ст. былі перабудаваны вежы і ліхтар над цэнтральным купалам. Вежы набылі складаныя барочныя формы. Таксама ў стылі барока была зменена і архітэктура фасада ў цэлым — трох’ярусны двухвежавы фасад падзелены гарызантальнымі паясамі антаблементаў і карнізаў, а па вертыкалі двайнымі пілястрамі складанага профілю. Фасад акрамя таго быў аздаблены прамавугольнымі і арачнымі нішамі і праёмамі са скульптурай. З боку паўкруглай апсіды прыбудаваны дзве капліцы, завершаныя сферычнымі купаламі. У строгіх формах ранняга барока былі вырашаны бакавыя фасады: раскрапаваны двайнымі пілястрамі, тонкімі карнізнымі паясамі, прарэзаны вялікімі лучковымі і арачнымі аконнымі праёмамі. З кантракта на перабудову вядома, што купалы касцёла і раней былі абшыты бляхай.
Інтэр’ер
У інтэр’еры цэнтральны неф аддзелены ад бакавых нефаў аркадамі на апорных слупах. Па перыметры цэнтральнага нефа над антаблементам зроблена галерэя з балюстрадай. Пры ўваходзе — хоры з арганам. Фрэскавы роспіс сярэдзіны XVIII ст. складаецца з 14 сюжэтных кампазіцый, размешчаных у арачных нішах. Цыкл роспісаў фрыза прысвечаны Францішку Ксаверыю; на скляпеннях фігуры чатырох евангелістаў. Адзіны ансамбль мастацкага аздаблення інтэр’ера фарміруе галоўны, восем кулісных і тры бакавыя алтары, амбон.
Галоўны алтар чатырох’ярусны, з мноствам карынфскага ордара калон і пілястраў, раскрапаваны антаблементамі, упрыгожаны тыражной разьбой, скульптурнымі выявамі апосталаў, евангелістаў, быў зроблены ў 1736 г. з таніраванага пад мармур дрэва ў стылі позняга барока. Над галоўным алтаром у прэсбітэрыі авальнае акно паўтарае афармленне светлавога праёма над алтаром сабора Св. Пятра ў Рыме. Аналагічна вырашаны кулісныя алтары. Адзін з алтароў паўднёвага нефа выкананы ў пачатку XIX ст.. у стылі класіцызму ў тэхніцы стука. Амбон зроблены ў сярэдзіне XVIII ст. у стылі ракако. Яго падтрымлівае кансоль у выглядзе ракавіны. Балдахін дэкарыраваны скульптурамі евангелістаў, анёлаў, амураў, пазалочанай разьбой. Рамонты касцёла (пакрыццё даху, пабелка) праводзіліся ў канцы XVIII, сярэдзіне і канцы XIX, пачатку XX ст. Пад час пажару 1885 г. касцёл амаль не быў пашкоджаны.
Улетку 2006 г. ў алтары касцёла адбыўся пажар. Дзве статуі ў алтары апынуліся цалкам знішчанымі. Прычынай пажара, паводле афіцыйнай версіі, стала няспраўнасць электраправодкі. На цяперашні момант ажыццяўляецца збор ахвяраванняў на аднаўленне згубленай частцы алтара. З 2009 года вядуцца актыўныя работы па рэканструкцыі згарэлай частцы алтара.
Вежавы гадзіннік
Вежавы гадзіннік фарнага касцёла — адзін з самых старажытных гадзінікаў, што захаваліся і функцыянуюць на прасторы былога СССР.
Дакладных звестак аб часе стварэння гадзінніка ў пісьмовых крыніцах не захавалася, таму можна толькі мяркаваць па характэрных дэталях механізма ,іканаграфічных і архіўных матэрыялах, што гадзіннік быў створаны ў XVI ст. Першапачаткова гадзіннік знаходзіўся на вежы гарадской ратушы на Рыначнай плошчы (Савецкая плошча). Пасля таго, як ратуша пад час акупацыі Гродна войскамі цара Аляксея Міхайлавіча ў сярэдзіне XVI ст. зруйнаванна, гадзіннік быў адноўлены і ўстаноўлены на вежы езуіцкага драўлянага калегіума за сродкі гараджан. Пасля ўзвядзення мураваных касцёла Св. Францішка Ксаверыя і калегіума быў перанесены на вежу касцёла. У архіўным дакуменце, які датуеца 1725 годам, паведамляецца: «Расстроенные и пришедшие в негодность из-за древности своей часы в этом году трехмесячным трудом воссозданы и помещены в башне храма». Аб рамонце гадзінніка таксама згадвае дакумент 1743 года. Інвентарны вопіс касцёла ад 24 студзеня 1798 г. ўтрымлівае каштоўную інфармацыю і апісанне гадзінніка: «В левой башне имеется лестница на хоры и к часам, те часы — железные большие, часы и четверти бьющие, с гирями каменными на толстых веревках, с четырьмя циферблатами на четырех сторонах башни размещенными, со стрелками к ним, и машиной для завода этих часов».
Архіўныя дакументы сведчаць, што гадзіннік спраўна функцыянаваў на працягу XIX ст. Падчас Першай сусветнай вайны быў вывезены ў Германію гадзіннікавы звон, у 1920-я гг. былі дэманціраваны цыферблаты.
Гадзіннік аднаўляўся ў 1940-я гады, 1980 і 1987—1988, 1993—1994 гадах.
Ежы Мазур
Ежы Мазур, S.V.D. (Jerzy Mazur;, в. Гаўлавіцэ, Падкарпацкае ваяводства, Польшча) — польскі, беларускі і расійскі каталіцкі дзеяч, біскуп.
Адукацыя і місіянерская праца
У 1972 скончыў агульнаадукацыйны ліцэй, затым паступіў у вышэйшую духоўную семінарыю Таварыства місіянераў Божага слова ў Пяненжне. У тым самым годзе ўступіў у навіцыят айцоў-вербістаў. Высвечаны на святара 22 красавіка 1979 архібіскупам Ігнацыем Такарчуком. Навучаўся ў Люблінскім Каталіцкім Універсітэце, у 1980—1982 — Грыгарынскім універсітэце ў Рыме.
У 1983—1986 быў на місіянерскай працы ў Гане (Афрыка), затым 6 гадоў працаваў у Польшчы, выконваў функцыі прэфекта польскай правінцыі вербістаў. Ад 1987 выкладаў місіялогію ў місійнай духоўнай семінарыі вербістаў у Пянежне. Ад 1989 адначасова правінцыйны райца польскай правінцыі вербістаў.