cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Помнік героям фільма «Афіцэры»
Скульптура прайграе адну са сцэн фільма — сустрэну пасля доўгага расстання двух баявых таварышаў, жонкі і ўнука аднаго з іх.
Вуліца Кутузава (Мінск)
Вуліца Кутузава — вуліца ў Першамайскім раёне Мінска. Сваю назву атрымала ў гонар расійскага палкаводца, генерал-фельдмаршала, героя вайны 1812 года Міхаіла Кутузава.
Размяшчэнне
Пачынаецца ад скрыжавання з Валгаградскай вуліцай, ідзе з паўднёвага захаду на паўночны ўсход, затым зварочвае на паўднёвы ўсход. Заканчваецца скрыжаваннем з вуліцай Вялікая Сляпня. Таксама перасякаецца з вуліцай Чайкоўскага. Ідзе паралельна вуліцы Кедышкі. Мяжуе з Севастопальскім паркам.
Талас
Талас — тапонім:
Ашвіні (каляндар Бхарація)
Ашвіні (अश्विनि, Aśvini): накшатра календара Бхарація ў рашы Меша. Група з 3 зорак, галоўная з якіх, верагодна, адпавядае 13a Авена (араб. Гамаль, у зорных каталогах: SAO-75151, HD-12929).
Нова-Нікольскае (Рослаўльскі раён)
Нова-Нікольскае (Ново-Никольское) — вёска ў Рослаўльскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Сыракоранскага сельскага паселішча.
Гісторыя
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай Нова-Нікольскае абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР.
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з жніўня 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
Адысей
Адысей (Ὀδυσσεύς, Ulysses, Уліс) — у старажытнагрэчаскай міфалогіі цар Ітакі, сын Лаэрта і Антыклеі, муж Пенелопы і бацька Тэлемаха, які праславіўся як удзельнік Траянскай вайны, разумны і дасціпны аратар. Адзін з ключавых персанажаў «Іліяды», галоўны герой паэмы «Адысея», якая апавядае пра доўгія гады блуканняў і вяртанне Адысея на радзіму. Адысей адрозніваўся не толькі адвагай, але і хітрым, вёрткім розумам (адгэтуль яго мянушка «хітрамудры»). Унук «маланкі» і «кадуцэя» — Зеўса і Гермеса.
Імя «Адысей», імаверна, узыходзіць да грэчаскага — «oδύσσομαι» ('быць прагневанным', 'сердаваць') і, т.ч., азначае «Той, хто гневаецца» або «Той, хто ненавідзіць».
Прыгоды Адысея і яго вяртанне да вернай жонкі Пенелопы знайшлі адлюстраванне ў шэрагу твораў літаратуры (у Гамера, Сафокла, Еўрыпіда і інш.) і мастацтва (малюнкі на антычных вазах, фрэскі ў Пампеях і інш.).
Тайга
Тайга (цюрк.) — занальны тып ландшафту з перавагай у расліннасці хвойных лясоў. Пашырана ва ўмераным поясе Еўразіі і Паўночнай Амерыкі, а таксама ў горных раёнах Еўропы, Цянь-Шаня, Заходняга Кітая, Ціхаакіянскіх узбярэжжаў Паўночнай Амерыкі.
Адрозніваюцца:
Падлесак разрэджаны (рабіна, вольха). Травяніста-кусцікавы ярус і мохавае покрыва (чарніцы, брусніцы, кісліца, лясныя асокі, вейнікі, зялёныя імхі, лішайнікі). У фаўне пераважаюць грызуны, насякомаедныя, пашыраны драпежныя, капытныя, зайцападобныя, трапляюцца буры мядзведзь, лось, ізюбр, расамаха, рысь, каланок, собаль, выдра, вывёрка і інш.
Тайга — крыніца драўніннай сыравіны для цэлюлознай і лесахімічнай прамысловасці, будаўнічай драўніны.
Бхарані (каляндар Бхарація)
Бхарані (भरणी, bharaṇī): накшатра календара Бхарація ў рашы Меша. Група з 3 зорак, галоўная з якіх, верагодна, адпавядае 41 Авена (у зорных каталогах: SAO-75596, HD-17573).
Бітва пад Турам (732)
Бітва пад Турам, іначай бітва пад Пуацье (732) — бітва між войскамі франкаў і бургундаў (кам. мажардом Аўстразіі Карл Молат, магчыма 20 — 30 тыс. ч.) і арабаў (кам. халіф Абд-аль-Рахман, магчыма 80 тыс. ч.) у часы арабскай экспансіі 7 — 8 ст. (дакладней, войнаў Умаядаў) у Еўропе, 10.10.732 каля г. Тур (сучасн. Францыя). Войска франкаў умела абаранялася на добрай пазіцыі і перамагло.
Перад бітвай
На момант бітвы арабскае войска было абцяжарана здабычай па сваім летнім уварванні ў Галію, было падзелена, не ведала як след краю. Гэта паспрыяла Карлу ў тым, каб вывесці войска франкаў напярэймы арабскаму патаемна, бездарожжам, і загадзя заняць добрую пазіцыю для бітвы пяхоты супраць цяжкой панцырнай конніцы. Войска арабаў, напаткаўшы франкаў, спынілася, пачаліся дробныя сутычкі, але Абд-аль-Рахман не наважваўся пачынаць вальную бітву ў такіх некарысных для свайго войска ўмовах. Такое супрацьстаянне працягвалася да сямі дзён. Тым часам, да арабскага войска падышлі раней аддзеленыя часткі. Франкі таксама атрымалі падмацаванні. Нарэшце, верагодна, з прычын палітыкі, ідэалогіі, а таксама блізкага прыходу зімы, Абд-аль-Рахман загадаў пачаць агульны штурм пазіцыі франкаў.
Сілы бакоў
Дакладныя сілы бакоў невядомыя. Колькасць арабскага войска звычайна лічыцца роўнай 80 тыс. ч., колькасць войска франкаў невядомая, прынамсі ў 2 разы меншая, звыч. ацэньваецца як 20 тыс. ч., часам да 30 тыс. ч., пераважна пяхота без засцерагальнага ўзбраення. У абодвух войсках мелася значная колькасць старых, дасведчаных воінаў. Арабская конніца мела тактычную перавагу над франкскай, бо карысталася страмёнамі, амаль невядомымі тады ў Еўропе. Арабы мелі палаткі, а франкі — не, але футраная вопратка франкаў лепей бараніла іх ад халадоў.
Бітва
Войска франкаў стала квадратам (або фалангай) на ўзвышшы, парослым дрэвамі і кустоўем, войска арабаў сабралася на раўніне, т. ч., мясцовасць не спрыяла коннай атацы. Бітва пачалася шматлікімі вальнымі атакамі арабаў на фалангу франкаў. Некалькі разоў арабам удавалася прарваць шыхт франкаў, але кожным разам франкі ліквідавалі прарыў. Гісторыкі адзначаюць высокую дысцыпліну, вывучку пяхоты франкаў.
Тым часам, засланыя Карлам атрады лёгкай пяхоты пачалі разбураць табар арабаў, адцягнулі ўвагу арабскага войска. Частка арабаў пачала вяртацца да табару, каб абараніць здабычу, гэты рух быў зразуметы рэштаю арабаў як уцёкі. Абд-аль-Рахман, спрабуючы спыніць адыход сваіх войскаў, быў забіты франкамі. Розныя крыніцы па-рознаму падаюць працягласць бітвы (1 або 2 дні), і, адпаведна, адносяць увесь эпізод на розныя дні.
Смерць Абд-ал-Рахмана стала паваротным момантам бітвы. Уночы арабы пакінулі стаяць свой табар, і адступілі толькі з такой здабычай, якую маглі панесці іх уласныя коні.
Пасля бітвы
Адступіўшы, войска арабаў вярнулася на Іберыйскі п-аў.
У ваеннай гісторыі Сярэднявечча гэта быў адзін з рэдкіх выпадкаў, калі пяхота, нават без засцерагальнага ўзбраення, не паддалася ў полі цяжкай панцырнай конніцы, пагатоў перамагла.
Геапалітычнае значэнне бітвы
Перамога франкаў азначыла канчатковы супын арабскіх заваёваў у Еўропе, і была адным з першых поспехаў еўрапейцаў—хрысціян. У арабскай гістарыяграфіі ацэнка змянілася з ваеннай катастрофы («поле мучанікаў») да дробнай няўдачы, адной з многіх. У еўрапейскай гістарыяграфіі бітва традыцыйна (Гібан і інш.) ацэньвалася як выратавальная наогул для Еўропы і хрысціянства, у 20 ст. з'явіліся погляды на бітву, паводле якіх яна не была такой значнай.
Аркадзь Аляксандравіч Спаткай
Аркадзь Аляксандравіч Спаткай — беларускі інжынер і гаспадарчы дзеяч.
Біяграфія
Пасля заканчэння Беларускага інстытута інжынераў чыгуначнага транспарту пачаў працу ў аддзеле генеральнага плана і транспарту «Белпрампраекта», дзе праектаваў чыгуначны транспарт для Наваполацкага НПЗ.
У студзені 1964 года Аркадзя Спаткая загадам старшыні Дзяржбуда СССР перавялі ў Мінскае аддзяленне (цяпер ААТ «Мінскі Прамтранспраект») Усесаюзнага НДІ «Прамтрансндіпраект». Сумесна з «Белпрампраектам» быў распрацаваны і рэалізаваны (пры падтрымцы Дзяржплана і Дзяржбуда СССР) праект першага ў Савецкім Саюзе Віцебскага ўсходняга прамысловага вузла. На 32 працэнты скараціўся кошт будаўніцтва. І амаль на столькі ж плошча земляў.
Узнагароды
За распрацоўку праекта Віцебскага ўсходняга прамысловага вузла і яго ажыццяўленне старшаму інжынеру Аркадзю Спаткаю была прысуджана Прэмія Савета Міністраў СССР за выдатныя праекты. А яшчэ тры праекты Аркадзя Спаткая экспанаваліся на ВДНГ СССР і былі ўдастоены медалёў.
IC 3649
IC 3649 — галактыка тыпу E (эліптычная галактыка) ў сузор’і Валасы Веранікі.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1998
Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1998 — трэці па рангу дывізіён па футболе сярод беларускіх каманд 1998-га года.
У параўнанні з папярэднім сезонам трэці па рангу дывізіён атрымаў назву Другой лігі (раней была Трэцяя ліга).
Ліга, як і ў папярэднім сезоне, была падзелена на дзве падгрупы: А і Б. У турніры ўдзельнічалі 30 каманд (14 і 16 у падгрупах А і Б адпаведна). Пераможца кожнай падгрупы атрымоўваў павышэнне ў Першую лігу. У падгрупах А і Б перамаглі адпаведна мінская «Зорка-ВА-БДУ» і мікашэвіцкі «Граніт», якія і атрымалі павышэнне.
Лаўтэрбах (Вартбург)
Лаўтэрбах (Lauterbach) — камуна ў Германіі, у зямлі Цюрынгія. Уваходзіць у склад раёна Вартбург. Падпарадкоўваецца ўпраўленню Міла. Насельніцтва — 651 чалавек (на 31 снежня 2010 года). Плошча — 6,62 км². Афіцыйны код — 16 0 63 049.
Тара
Тара — ёмістасць для захоўвання і транспарціроўкі прадукцыі.
Міла
Міла:
Арцём Іванавіч Турыч
Арцём Турыч (нар., Брэст) — беларускі футбаліст, паўабаронца клуба «Энергетык-БДУ» (у арэндзе з брэсцкага «Цэнтра футбола»).
Клубная кар’ера
Выхаванец брэсцкага «Дынама», выступаў за юнацкія каманды клуба. У пачатку 2021 года разам з акадэміяй дынамаўцаў перайшоў у брэсцкі «Рух», дзе пачаў гуляць за дубль. У пачатку 2022 года «Рух» зняўся з чэмпіянату Беларусі, але паўабаронца працягваў выступаць за каманду клуба ў юнацкім першынстве.
У чэрвені 2022 года трапіў у структуру брэсцкага «Цэнтра развіцця футбола» (былая акадэмія «Дынама» і «Руха»), а ў ліпені быў аддадзены ў арэнду ў сталічны «Энергетык-БДУ». Дэбютаваў у Вышэйшай лізе 5 жніўня 2022 года ў матчы з «Віцебскам» (3:0), калі выйшаў у стартавым складзе і адгуляў першы тайм, а на сёмай хвіліне сустрэчы адзначыўся голам. У далейшым працягваў рэгулярна з’яўляцца на полі, пераважна выходзячы на замену.
У жніўні 2023 года арэнда ў «Энергетыку-БДУ» была падоўжана яшчэ на год.
Міжнародная кар’ера
У кастрычніку 2021 года гуляў за юнацкую зборную Беларусі (да 17 гадоў) у кваліфікацыі чэмпіянату Еўропы.
Гарочыцкі сельсавет
Гаро́чыцкі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Калінкавіцкага раёна Гомельскай вобласці. Цэнтр — аграгарадок Гарочычы.
Утвораны 21 кастрычніка 1968 года ў Калінкавіцкім раёне Гомельскай вобласці БССР у складзе 13 населеных пунктаў: вёсак Гарочычы, Перадзельнае, Рудзенька, Рудніца, пасёлка пры чыгуначнай станцыі Гарочычы, якія ўваходзілі ў склад Зеляноцкага сельсавета, вёсак Буда, Вішар, Есіпава Рудня, Смаглаў, Смалянка, якія ўваходзілі ў склад Дудзіцкага сельсавета, вёсак Бабровічы, Сельцы і Тарканы, якія ўваходзілі ў склад Даманавіцкага сельсавета. 26 сакавіка 1987 года ў склад Малааўцюкоўскага сельсавета перададзена вёска Есіпава Рудня. 8 студзеня 1992 года ў склад Даманавіцкага сельсавета вернута вёска Тарканы. 15 студзеня 1996 года ў склад Дудзіцкага сельсавета вернуты вёскі Буда, Вішар, Смаглаў, Смалянка.
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 3041 чалавек, з іх 87,4 % — беларусы, 7,6 % — рускія, 4,0 % — украінцы.
Крытыка (каляндар Бхарація)
Крытыка (कृत्तिका, kṛttikā): накшатра календара Бхарація ў рашы Меша (на ¼) і рашы Врышбха (на ¾). Група з 6 зорак, якая, верагодна, адпавядае скопішчу Плеядаў, а галоўная з іх, т.ч., 25h Авена (араб. Альцыёна, у зорных каталогах: SAO-76199, HD-23630).
Бокас-дэль-Тора
Бокас-дэль-Тора можа значыць:
BrainPort
BrainPort - гэта тэхналогія, з дапамогай якой сэнсарная інфармацыя можа быць адпраўлена ў мозг праз масіў электродаў, які знаходзіцца на верхняй частцы языка (г.з. транслінгвальна). Упершыню канцэпцыя была прапанавана амерыканскім даследчыкам у галіне нейрапластычнасці, які ў 1998 годзе заснаваў кампанію Wicab , спецыялізуючуюся на вытворчасці прылад BrainPort.
У прыладзе з выкарыстаннем тэхналогіі BrainPort лічбавая камера фіксуе выгляд навакольнага асяроддзя, затым інфармацыя апрацоўваецца кантроллерам, які пераўтварае яе ў электрычныя імпульсы. Далей імпульсы праз матрыцу электродаў (20 на 20), прыкладзеную да языка дасылаюцца ў мозг чалавека. Чалавечы мозг здольны інтэрпрэтаваць гэтыя імпульсы як візуальныя сігналы і перанакіроўваць іх ў тую частку кары галаўнога мозгу, якая адказвае за зрок. Дзякуючы нейрапластычнасці мозгу ўжо праз некалькі дзён ці нават гадзін у сляпых візуальная інфармацыя пачынае дасягаць глядзельнай кары, і яны пачынаюць арыентавацца ў прасторы. У 2015 годзе тэхналогія BrainPort была ухвалена (FDA) у ЗША для выкарыстання людзьмі з парушэннямі зроку.
Сільюс
Сільюс (Silius) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Сардзінія, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Кальяры.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы Santa Felicita, Santa Perpetua.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
Чарнушка
Чарнушка
Брыджы
Брыджы (breeches або ) — кароткія штаны ніжэй каленаў, якія шчыльна ахопліваюць ногі. Гістарычна, у XVI—XVIII стст., частка стандартнага заходнееўрапейскага мужчынскага касцюма, таксама вядомая як кюлоты; у пазнейшыя часы насіліся з высокімі ботамі і выкарыстоўваліся для верхавой язды. Выкарыстоўваецца як элемент спартыўнай формы ў амерыканскім футболе, бейсболе і інш.
Этымалогія
«Breeches» — вядомы з 1205 года прыклад двайнога множнага ліку. Слова bréc або breoc («брэ») прыйшло са стараанглійскай, а да гэтага са старафранцузскай мовы і ўжо з'яўлялася множным лікам ад слова bróc, якое азначае «адзенне для ног і тулава».
IC 3650
IC 3650 — галактыка тыпу *2 (падвойная зорка) ў сузор’і Валасы Веранікі.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Севастопальскі завулак (Мінск)
Севастопальскі завулак — завулак у Першамайскім раёне Мінска. Назву атрымаў у гонар аднайменнай вуліцы, што знаходзіцца побач.
Размяшчэнне
Пачынаецца ад скрыжавання з вуліцай Чайкоўскага, заканчваецца скрыжаваннем з Севастопальскай вуліцай. Мяжуе з Севастопальскім паркам. Ідзе паралельна Наўгародскаму завулку і вуліцы Чарняхоўскага.
Грамадскі транспарт
Рух грамадскага транспарту непасрэдна па завулку адсутнічае.
Асінаўка (Сыракоранскае сельскае паселішча)
Асінаўка (Осиновка) — вёска ў Рослаўльскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Сыракоранскага сельскага паселішча.
Гісторыя
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай Асінаўка абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР.
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з жніўня 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
Геаграфія
Каля працякае рака Прысмара.
Новарыбінка (Акмолінская вобласць)
Новарыбінка — сяло ў Акольскім раёне Акмолінскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад Новарыбінскай сельскай акругі. Знаходзіцца прыкладна ў 26 км к юго-востоку от центра города Аколь. Код КАТА — 113249100.
Рохіні (каляндар Бхарація)
Рохіні (रोहिणी, Rohiṇī): накшатра календара Бхарація ў рашы Врышбха. Група з 5 зорак, якая, верагодна, адпавядае скопішчу Гіядаў, а галоўная з іх, т.ч., 87a Цяльца (араб. Альдэбаран, у зорных каталогах: SAO-94027, HD-29139).
Міла (Германія)
Міла (Mihla) — камуна ў Германіі, у зямлі Цюрынгія. Уваходзіць у склад раёна Вартбург. Падпарадкоўваецца ўпраўленню Міла. Насельніцтва — 2262 чалавекі (на 31 снежня 2010 года). Плошча — 31,58 км². Афіцыйны код — 16 0 63 055.
Камуна падзяляецца на 2 сельскія акругі.
Глінішчава
Глінішчава (Гли́нищево) — сяло, адміністрацыйны цэнтр Бранскага раёна Бранскай вобласці Расіі. Размешчана за 22 км на захад ад цэнтра Бранска, на аўтадарозе А141, на абодвух берагах рэчкі Госамка (прыток Дзясны). Адміністрацыйны цэнтр Глінішчаўскага сельскага паселішча. Насельніцтва — 4292 чалавек (2013 года) — адзін з найбуйнейшых населеных пунктаў раёна.
Гісторыя
Першая дакументальная згадка пра Глінішчава адносіцца да снежня 1610 года і сустракаецца ў дараванай грамаце караля Жыгімонта бранскаму двараніну Сямёну Ігнатавічу Цютчаву «на стары бацька ягоны маёнтак». У 1620-х гадах у пісцовых кнігах 1620-х гг. вёска згадваецца як «пустка Глінішчава». Назва пусткі і паселішчы, хутчэй за ўсё, звязана з асаблівасцямі мясцовых глеб (гліністыя).
Да сярэдзіны ХІХ стагоддзя на ўскраіне вёскі, якая прымыкала да шашы Бранск-Смаленск, былі ўладкованыя заезныя двары, гэтая частка паселішча стала так і называцца «заезныя двары Глінішчава», акрамя таго, тут знаходзілася паштовая станцыя і кантора першага табара Бранскага павета. У самой вёсцы Глінішчава ў гэты час было 10 двароў і пражывала 132 чалавекі. Узрастае сацыяльная роля Глінішчава ў 1897 годзе была адкрыта земская бальніца на 10 ложкаў, знаходзіўся прыёмны ўрачэбны пакой і размяшчалася жыллё для ўрача і медсясцёр. З новых вытворчасцей можна адзначыць невялікую мукамольную фабрыку, якая працавала ў Глінішчаве, меўся пры паселішчы вадзяны млын. Быў хуткі рост насельніцтва. Паводле перапісу 1926 г у Глінішчаве зарэгістравана 45 гаспадарак, пражывала 116 мужчын і 152 жанчыны, а ўсяго ў двух паселішчах (вёска Глінішчава і пасёлак Глінішчава) было 268 жыхароў.
Білагірскі раён
Білагірскі раён (Білогірський район) — былая адміністрацыйная адзінка ў складзе Хмяльніцкай вобласці Украіны. Адміністрацыйны цэнтр — Білагір’я (Білогір'я).
Утвораны 7 сакавіка 1923 года. Насельніцтва раёна на года складае 27232 чалавекі, плошча — 776,3 км². Ліквідаваны 17 ліпеня 2020 года.
Адміністрацыйны падзел
Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складаецца з 2 пасялковых і 23 сельскіх саветаў.
Населеныя пункты
На тэрыторыі раёна размешчаны 2 пасёлкі гарадскога тыпу і 72 сяла.
Чуна
Чу́на (Чу́на, У́да)  — рака ў Азіяцкай частцы Расіі, у Іркуцкай вобласці і Краснаярскім краі, правы складнік ракі Тасеева (прыток Ангары, басейн Енісея).
Даўжыня ракі 1203 км. Плошча вадазбору 56 800 км². Сярэдні расход вады ў ніжнім цячэнні складае 290 м³/с, аб’ём сцёку 9,153 км³/год. Рака бярэ пачатак з возера на схілах Удзінскага хрыбта на Усходнім Саяне. Працякае праз возера Верхняе. У верхнім цячэнні, да пасёлка Навачунскі, мае назву Уда. Падзяляецца на дзве часткі: Верхняя Чуна (да пасёлка Алыгджэр) і Ніжняя Чуна (ад пасёлка Алыгджэр да вусця). Зліваючыся з ракой Біруса, утварае раку Тасеева. Большая частка басейна ракі знаходзіцца на Сярэднесібірскім пласкагор’і. Працякае ў вузкай міжгорнай даліне, перасякае трапы, утварае парогі. У ніжнім цячэнні даліна ракі скрынкападобная, шырынёй да 5 км. Жыўленне ракі пераважна дажджавое. Замярзае ў кастрычніку, вызваляецца ад лёду ў канцы красавіка — маі.
Рака выкарыстоўваецца ў мэтах лесасплаву і мясцовага суднаходства (189 км ). Каля ракі горад Ніжняудзінск.
Гацье V дэ Брыен
Гацье V дэ Брыен (Gautier V de Brienne; каля 1278 —, рака Кефіс) — граф дэ Брыен (Гацье V) і дзі Лечэ (пад імем Гацье II) з 1296 года, герцаг Афінскі (пад імем Гацье I) з 1308 года, сын Гуга, графа дэ Брыен, і Ізабелы дэ Ла Рош, дочкі Гі I дэ Ла Рош, герцага Афінскага.
Біяграфія
Упершыню Гацье з’явіўся ў крыніцах у 1287 годзе, калі бацька, які патрапіў у палон да сіцылійцаў, быў вымушаны пакінуць яго закладнікам у замку Агоста ў Сіцыліі, пакуль бацька не заплаціў выкуп за вызваленне.
Пасля гібелі бацькі ў 1296 годзе Гацье атрымаў у спадчыну яго ўладанні як у Францыі (графства Брыен у Шампані), так і ў Неапалітанскім каралеўстве — графства Лечэ і Канверсана. Таксама Гацье атрымаў у спадчыну прэтэнзіі бацькі на Кіпрскае каралеўства. Жыў ён пры неапалітанскім двары. Як і яго бацька Гацье прыняў удзел у вайне Неапалітанцаў супраць Сіцылійскага каралеўства, аднак у 1300 годзе патрапіў у палон, дзе прабыў да падпісання Кальтабелоцкага дагавора ў 1302 годзе.
5 кастрычніка 1308 года памёр стрыечны брат Гацье, Гі II дэ Ла Рош, герцаг Афінскі, які не пакінуў прамых спадчыннікаў. Герцагства ў выніку атрымаў у спадчыну Гацье, паколькі яго маці паходзіла з роду герцагаў Афінскіх. Ён адправіўся ў свае новыя ўладанні, аднак там ён апынуўся ў вельмі складаным становішчы. Яго герцагства было заціснута паміж уладаннямі дэспата Эпіра Іаана II і імператара Візантыі Андроніка II Палеалога. Для таго, каб супрацьстаяць суседзям, Гацье ў 1310 годзе наняў альмагавараў — армію наймітаў, вядомую ў гісторыі пад назвай Каталонская кампанія.
З дапамогай альмагавараў Гацье ўдалося выцесніць візантыйцаў і эпірцаў. Аднак пасля таго, як ён паспрабаваў выслаць наймітаў з герцагства, не аплаціўшы іх даўгі, яны паўсталі супраць яго. Для барацьбы супраць каталонцаў Гацье наняў вялікую армію, аднак у бітве, якая адбылася 15 сакавіка 1311 года на рацэ Кефіс у Беотыі, армія Гацье была разбіта, а сам ён забіты. Новым герцагам Афінскім каталонцы прызначылі аднаго з выжылых рыцараў — Ражэ Дэслора, а герцагства больш чым на 70 гадоў апынулася ва ўлады каталонцаў. У іншых уладаннях спадчыннікам Гацье V стаў яго сын Гацье VI, які пазней беспаспяхова спрабаваў вярнуць Афінскае герцагства.
Шлюб і дзеці
Жонка: з да кастрычніка 1305 года Жанна дэ Шацільён (пам. 16 студзеня 1354), дачка Гашэ V дэ Шацільён, графа дэ Парсеан. Дзеці:
Пратэй (міфалогія)
Пратэй (Πρωτεύς) — у старажытнагрэчаскай міфалогіі марское бажаство; сын Пасейдона, муж Псамафы і бацька Эйдатэі. Яго жонка Тарона, бацька Палігона і Тэлегона (або Тмола і Тэлегона ).
Валодаў здольнасцю прадказання.
Паводле Вергілія, жыве ў Карпафа, мог прымаць розныя абліччы. Пасля смерці сыноў перасяліўся з Фракіі ў Егіпет, замяніў Алену на ложы Парыса яе прывідам. Жыў на Фаросе. Прадказаў Менелаю будучыню. Калі Менелай звязаў яго, параіў яму здзейсніць гекатомбу дзеля вяртання дадому.
Старая Прысмара
Старая Прысмара (Старая Присмара) — вёска ў Рослаўльскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Сыракоранскага сельскага паселішча.
Гісторыя
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай Старая Прысмара абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР.
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з жніўня 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
Шэнан
Шэнан — англійскае прозвішча, тапонім.
Падалешнік
Падале́шнік (Asarum) — род кветкавых раслін сямейства.
Батанічнае апісанне
Шматгадовыя травы вышынёй да 10 (15—25 ) см з паўзучым карэнішчам. Лісце буйное, скурыстае, на даўгіх чаранках, зімуючае. Кветкі непрыкметныя, адзіночныя, карычневата-чырвоныя, на паніклых кветаножках. Плод — каробачка.
Распаўсюджанне
Налічвае каля 100 відаў, пашыраных ва ўмераным поясе Паўночнага паўшар’я. На тэрыторыі Беларусі распаўсюджаны 1 від —. Рэлікты трацічных тургайскіх лясоў.
Выкарыстанне
Лекавыя і дэкаратыўныя расліны.
Назва Грузіі
Грузіны называюць сваю краіну Сакартвело (груз. საქართველო «краіна картвелаў»), але ў большасці моў замацаваліся назвы-экзонімы Грузія, Георгія (лат. Georgia). Грузінская назва паходзіць ад цэнтральных грузінскіх рэгіёнаў Картлі і Іберыя, дзе сфарміравалася ідэнтычнасць грузін у сярэднявеччы.
Георгія
Еўрапейскі варыянт «Георгія», паходзіць ад персідскага абазначэння грузін «гург», які дайшоў да заходнееўрапейскіх крыжакоў і паломнікаў на Святой Зямлі, якія зразумелі гэтае імя як «Георгія» (таксама Джурджанія, Джарганія, Джоргія, Гіоргінія, Гарганія ў кнізе Марка Пола і г.д.). Была памылковая тэорыя на падставе народнай этымалогіі, што назва краіны нададзена ў імя Святога Георгія.
Грузія
Беларуская назва «Грузія» паходзіць з персідскай мовы گرجستان Gorjestân, упершыню сустракаецца ў «Хаджэнні ў Іерусалім» Ігнація Смаляніна 1389 года.
Праз перастаноўку гукаў «гурзіі» ператварыліся ў «грузіі», а назва краіны ў «Грузію».
З 2005 года ўрад Грузіі змагаюцца з экзонімам «Грузія». Паўднёвая Карэя, Японія і Ізраіль ужо адмовіліся ад рускай назвы. 3 траўня 2018 года ў Літве было абвешчана пра новую назву для Грузіі як «Сакартвело».
Іберыя
Паходзіць ад назвы рэгіёна Іберыя. Георгій Мелікішвілі сцвярджаў, што крыніцай для экзоніма «Іберыя» паслужыла армянскае «Вірк» (Վիրք), якое было звязана са словам «Свер» (სვერი), картвельскім пазначэннем для грузінаў. Літара «с» служыла прэфіксам для каранёвага словы «Вер». Армянскі экзонім для Грузіі «Врастан» (Վրաստան) і «Вірк»(Վիրք), якія літаральна перакладаюцца як «іберы».
Аляксей Аляксандравіч Яновіч
Аляксе́й Алякса́ндравіч Яно́віч (нар., в. Зачэпічы Навагрудскага павета, Баранавіцкай вобласці) — беларускі гаспадарчы і дзяржаўны дзеяч, былы старшыня Магілёўскага аблвыканкама.
Біяграфія
Пасля заканчэння Гродзенскага сельскагаспадарчага інстытута шэсць год працаваў у Гродзенскім абласным упраўленні сельскай гаспадаркай, потым перайшоў працаваць у Гродзенскі абласны камітэт КПБ.
Быў прызначаны першым сакратаром Карэліцкага райкама КПБ Гродзенскай вобласці, намеснікам старшыні Гродзенскага аблвыканкама.
У 1985—1987 гадах быў старшынёй Магілёўскага аблвыканкама, пасля яго перавялі ў Маскву, працаваў загадчыкам аддзела, першым намеснікам начальніка Сакратарыята Вярхоўнага Савета СССР, намеснікам пастаяннага прадстаўніка Рэспублікі Беларусь у Расійскай Федэрацыі, начальнікам Упраўлення аграпрамысловага комплексу апарата Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь.
Дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь, член Камісіі па аграрных пытаннях.
Шаша
Шаша́, шашэ́йная дарога́, шасэ́ — назва дарогі з цвёрдым пакрыццём.
Гісторыя тэрміна
Тэрмін шырока ўжываўся з пачатку XIX да сярэдзіны XX стагоддзя замест назвы «конная (гужавая) дарога». З 1950-х гадоў пад шашой разумеюць аўтамабільную дарогу са шматпластовым дарожным пакрыццём.
IC 3651
IC 3651 — галактыка тыпу S0 (спіральная галактыка) ў сузор’і Валасы Веранікі.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Кобрынскае благачынне
Кобрынскае благачынне, Кобрынская благачынная акруга — акруга ў Брэсцкай і Кобрынскай епархіі Беларускай праваслаўнай царквы. Аб’ядноўвае прыходы Кобрынскага раёна Брэсцкай вобласці.
Благачынныя настаяцелі
Протаіерэй Сергій Рыгоравіч Утрата.
Мрыгашырас (каляндар Бхарація)
Мрыгашырас (म्रृगशीर्ष, mrṛgaśīrṣa): накшатра календара Бхарація ў рашы Врышбха (на ½) і ў рашы Мітхуна (на ½). Група з 3 зорак, галоўная з іх, верагодна, адпавядае 112b Цяльца (араб. Эльнат, у зорных каталогах: SAO-77168, HD-35497).
Blizzard Entertainment
Blizzard Entertainment — амерыканскі распрацоўшчык і выдавец камп’ютарных гульняў, які з’яўляецца падраздзяленнем выдавецтва Activision Blizzard, што з’явіўся ў выніку зліцця Vivendi Games з Activision. Пасля выпуску Warcraft у 1994 годзе, студыя Blizzard стала адной з самых паспяховых ва ўсім свеце. Штаб-кватэра кампаніі размешчана ў горадзе Ірвайн штат Каліфорнія. У гісторыі кампаніі былі выпадкі, калі выхад гульняў вельмі зацягваўся з-за таго, што распрацоўшчыкі, жадаючы палепшыць якасць гульні, працягвалі яе дапрацоўку і тэсціраванне. Аднак Blizzard мае рэпутацыю распрацоўшчыка класічных гульняў, якія прадаюцца на працягу многіх гадоў пасля рэлізу. Кожная гульня кампаніі, пачынаючы з Warcraft, становіцца бэстсэлерам.
Кампанія заснавана ў 1991 годзе.
З 2005 года Blizzard у Каліфорніі праводзіць штогадовую выстаўку BlizzCon, на якой традыцыйна анансуюцца новыя гульні і дапаўненні.
Гульні
Сярод вядомых абвешчаных, але нявыпушчаных гульняў можна адзначыць:
Blizzard Entertainment абвясціла пра тое, што яна будзе прадзюсаваць фільм у жанры баявіка, які будзе здымацца на аснове міфалогіі Warcraft.
Кіпрскае пісьмо
Кі́прскае пісьмо́ — складовае пісьмо вострава Кіпр у 6—2 ст. да н.э.
Першапачаткова было створана для ўласна кіпрскай мовы, потым прыстасавана да грэчаскай мовы каланістаў.
Кіпрскае пісьмо — вытворнае ад кіпра-мінойскага пісьма (разнавіднасць крыцкага пісьма). Мае 56 знакаў (галосны ці спалучэнне галоснага з зычным). Кожны знак — адкрыты склад, адсутнічае размежаванне доўгіх і кароткіх галосных, глухіх і звонкіх зычных.
Напрамак справа налева, часам чаргаваўся ад радка да радка.
Першыя дэшыфроўкі кіпрскага пісьма былі зроблены ў сярэдзіне 19 ст. на грэчаскай мове. Тэксты на ўласна кіпрскай мове не прачытаны.
Свята-Уваскрасенская царква (Дзяржынск)
Свята-Уваскрасенская царква  — праваслаўная царква ў в. Дзяржынск Лельчыцкага раёна.
Размешчана па адрасу Гомельская вобл., в. Дзяржынск, вул. Маладзёжная 1А.
Гісторыя
Паводле звестак царква ў вёсцы Радзівілавічы была пабудавана ў 1777 годзе на сродкі прыхаджан. Царква была ўніяцкай, а ў 1834 стала праваслаўнай. У 1837 на дзяржаўныя сродкі пабудавалі новую царкву ў форме роўнастаронняга крыжа. У 1839 быў асвечаны новы іканастас, напісаны мастаком Стэфанам Сулкоўскім. У гэты час да радзівілавіцкага прыхода былі прыпісаны Міхайлаўская царква ў вёсцы Храпунь і Свята-Прачысценская царква ў в. Колкі. У 1850 царква мела 33 дзесяціны зямлі.
Паводле «Апісання цэркваў і прыходаў Мінскай епархіі» 1879 года Уваскрасенская царква была драўляная, не абагравалася, дах з гонту. Іканастас складаўся з 8 абразоў звычайнага пісьма. Метрычныя кнігі захоўваліся з 1834 года. У званіцы, што стаяла асобна, мелася 4 званы: тры па 48 кг і адзін каля 16 кг. Прыхаджан было 788 чалавек. Царкоўнай зямлі мелася 200 дзесяцін і два млыны.
У 1905 дах царквы перакрылі лістамі жалеза. У 1917 у прыходзе значылася 1673 прыхаджаніны.
Гасцінец (дарога)
Гасці́нец, бальша́к — вялікая дарога, шырокі ўезджаны шлях з упарадкаванай праезнай часткай.
Тэрмін «гасцінец» паходзіць ад стараславянскага слова «госць» — падарожнік, купец.
Свята-Уваскрасенская царква (Дзяржынск)
Гісторыя
У 2000 годзе пабудавана новая драўляная царква, якая была асвечана епіскапам тураўскім і мазырскім Пятром у гэтым жа годзе.
Гасцінец (дарога)
Гасцінцы будавалі для руху коннага транспарта. Яны праходзілі асноўнымі гандлёвымі шляхамі, былі галоўнымі магістралямі, злучалі вялікія гарады і суседнія землі. Звычайна, гасцінец з абодвух бакоў абсаджвалі дрэвамі. Часам уздоўж дарогі будавалі вадаадводныя збудаванні.
Асаблівай прыкметай гасцінца былі размешчаныя ўздоўж яго заезныя дамы з памяшканнямі для купцоў, кузні, карчмы, мытні, іншыя гаспадарчыя будынкі, прызначаныя для абслугоўвання падарожных.
Гасцінцы будавалі за кошт дзяржаўнай казны пры актыўным удзеле мясцовага насельніцтва. Вялікалітоўскі статут 1588 года замацоўваў памеры гасцінца і рэгламентаваў парадак руху па ім.
Некаторыя гасцінцы мелі свае ўласныя назвы: напрыклад, Вітаўтава дарога на паграніччы Валыні і Палесся (14—17 стагоддзя).
Наўгародскі завулак (Мінск)
Наўгародскі завулак — завулак у Першамайскім раёне Мінска. Назву атрымаў у гонар аднайменнай вуліцы, што знаходзіцца побач.
Размяшчэнне
Пачынаецца ад скрыжавання з вуліцай Чайкоўскага, заканчваецца скрыжаваннем з Севастопальскай вуліцай. Мяжуе з Севастопальскім паркам. Ідзе паралельна Наўгародскай вуліцы і Севастопальскаму завулку.
Грамадскі транспарт
Рух грамадскага транспарту непасрэдна па завулку адсутнічае.
Даніл Аляксандравіч
Даніл Аляксандравіч (1261 —, Масква) — першы удзельны князь маскоўскі c 1263, фактычна з 1276; малодшы сын князя Аляксандра Яраславіча Неўскага; родапачынальнік маскоўскай лініі Рурыкавічаў: маскоўскіх князёў і цароў.
Дата нараджэння
Даніл быў названы так у гонар святога Данііла Стоўпніка, памяць якога адзначаецца 11 снежня, такім чынам, князь Даніл нарадзіўся ў лістападзе-снежні. Лаўрэнцеўскі летапіс згадвае год нараджэння Даніла, «родися Олександру сынъ, и наре[да]ша имя яму Данилъ», пад годам 6769 (1261).
Юныя гады
Цвярская грамата 1408 года расказвае аб выхаванні цвярскім князем Яраславам Яраславічам, братам Аляксандра Неўскага, маленькага Даніла і аб кіраванні на працягу сямі гадоў прызначанай Данілу Масквой цівунамі вялікага князя Яраслава, пакуль ён займаў велікакняжацкі пасад ва Уладзіміры: з 1264 года да сваёй смерці ў 1271 годзе.
Міхаіл Іванавіч Сазонаў
Міхаіл Іванавіч Сазо́наў (Михаил Иванович Сазонов; нар. ) — вучоны ў галіне тэхнікі і фізікі плазмы, доктар тэхнічных навук (1992), прафесар (2009).
Даніл Аляксандравіч
Палітыка
Даніл удзельнічаў у барацьбе сваіх братоў князёў Дзмітрыя Пераяслаўскага і Андрэя Гарадзецкага за Уладзімірскае вялікае княжанне і за права княжыць у Ноўгарадзе. Непазбежна далучаемы да міжусобіцы князёў, князь Даніл Аляксандравіч паказаў сябе міратворцам.
Міхаіл Іванавіч Сазонаў
Біяграфія
Нарадзіўся ў Канску. У 1961 годзе скончыў Маскоўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя М. В. Ламаносава па спецыяльнасці «Фізіка». У 1961—1970 гадах працаваў малодшым навуковым супрацоўнікам, супрацоўнікам у Інстытуце тэарэтычнай і прыкладной механікі, у 1970—1976 гадах старшым навуковым супрацоўнікам у Інстытуце цеплафізікі Сібірскага аддзялення АН СССР. З 1976 года М. І. Сазонаў у Брэсцкім дзяржаўным тэхнічным універсітэце — прафесар кафедры прыкладной механікі машынабудаўнічага факультэта.
Навуковая дзейнасць
Аўтар навуковых прац па даследаванні нізкатэмпературнай плазмы, доўгіх электрычных і турбулентных дуг, прыэлектродных працэсаў, па распрацоўцы прамысловых плазматронаў з высокім ККДз.
Даніл Аляксандравіч
Палітыка
У 1293 Масква была ўзята войскам татарскага царэвіча Тудана. Пасля смерці князя Дзімітрыя (1294) Даніл Аляксандравіч узначаліў маскоўска-пераяслаўска-цвярскі саюз супраць князя Андрэя. Калі Андрэй стаў вялікім князем уладзімірскім, у 1296 годзе адкрыліся сваркі паміж рускімі князямі; але і Андрэй прызнаў тады правасць князя Даніла, а епіскапы ўладзімірскі Сімяон і сарскі Ізмаіл упэўнілі на з'ездзе князёў ва Уладзіміры спыніць сварку мірам. Калі ж услед за тым Андрэй жадаў з войскам сваім авалодаць Пераяслаўлем-Залескім, Даніл, князь маскоўскі, разам з цвярскім князем Міхаілам сустрэў Андрэя з моцнаю раццю, — і пасля перагавораў у другі раз заключаны быў мір.
Кананізацыя і памяць
Імя Данілы носіць заснаваны ім Данілаў манастыр у Маскве, размешчаныя паблізу ад манастыра Данілаўская плошча, Данілаўская і Новаданілаўская набярэжныя, Данілаўскі вал, а таксама горад Данілаў у Яраслаўскай вобласці.
У 1997 годзе на плошчы Серпухаўскай заставы ў Маскве ўсталяваны помнік князю Данілу Маскоўскаму працы скульптараў А. Каровіна і У. Макравусава, архітэктара Д. Сакалова. Азначэннем Свяцейшага Патрыярха Пімена і Святога Сінода ад 28 снежня 1988 года заснаваны Ордэн святога вернага князя Даніла Маскоўскага трох ступеняў.
Асычна (Хмільныцкі раён)
Асычна (Оси́чна) — вёска ў Хмільныцкім раёне Вінніцкай вобласці Украіны.
Жыраціна
Жыраціна (Жиря́тино) — сяло ў Бранскай вобласці Расіі, адміністрацыйны цэнтр Жырацінскага раёна і Жырацінскага сельскага паселішча. Насельніцтва 2,4 тыс. чал. (2010) — найменшы з райцэнтраў Бранскай вобласці. Размешчана за 52 км на захад ад Бранска на правым беразе ракі Судасць.
Катанія (правінцыя)
Катанія (Provincia di Catania, Pruvincia di Catania) — скасаваная правінцыя ў Італіі, у вобласці Сіцылія. У 2015 годзе замест яе ўтвораны метрапалітэнскі горад Катанія. Правінцыя Катанія знаходзіцца на ўсходнім узбярэжжы вострава Сіцылія, у тым ліку ўзбярэжжы Іанічнага мора. Раўніны, а таксама вулкан Этна. Сталіцай правінцыі з’яўляецца аднайменны горад.
Гардзееўка
Гардзееўка:
Вольгынэ (Хмільныцкі раён)
Вольгынэ (Ольгине) — вёска ў Хмільныцкім раёне Вінніцкай вобласці Украіны.
Суэлі
Суелі (Suelli) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Сардзінія, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Кальяры.
Насельніцтва складае 1171 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 61 чал./км². Займае плошчу 19 км². Паштовы індэкс — 9040. Тэлефонны код — 070.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
IC 3652
IC 3652 — галактыка тыпу E (эліптычная галактыка) ў сузор’і Дзева.
Дыябаз
Дыяба́з — старажытная вулканічная (магматычная) горная парода.
Асноўную частку дыябазу складаюць мінералы аўгіт і лабрадор. Па хімічнаму складу блізкі да базальту. Для дыябаза ўласціва нізкае ўтрыманне крэменязёму. Колер — ад цёмна-зялёнага да чарнага.
Для дробназярністага дыябазу характэрны вялікая цвёрдасць і ўстойлівасць да сцірання. Цвёрдасць па шкале Моаса — 6—7 адзінак.
Дыябаз выкарыстоўваецца для вырабу сталоў вымяральных прыбораў і прылад, патрабуючых вялікай дакладнасці, паверачных пліт. Таксама выкарыстоўваецца ў архітэктуры, будаўніцтве і выяўленчым мастацтве.
Бэрэзна (Хмільныцкі раён)
Бэрэзна (Березна) — вёска ў Хмільныцкім раёне Вінніцкай вобласці Украіны.
Архітэктура Мірскага замка
Архітэктура Мірскага замка - архітэктурныя асаблівасці ўнікальнага помніка беларускай нацыянальнай культуры, шэдэўра беларускай архітэктуры, які ўваходзіць у Спіс сусветнай культурнай і прыроднай спадчыны ЮНЕСКА, адзін з нацыянальных сімвалаў.
Агульнае апісанне
Замак уяўляе сабой квадратны ў плане будынак з выступаючымі па вуглах магутнымі вежамі вышынёй каля 25 метраў. Пятая, заходняя вежа, з'яўляецца брамнай, і калісьці мела пад'ёмны мост праз шырокі роў. Таўшчыня сцен дасягала 3 метраў пры вышыні каля 13 м, а добра прадуманая сістэма з двух шэрагаў байніц забяспечвала кругавы абстрэл (пазней, пры будаўніцтве палаца, шматлікія байніцы замянілі скляпеністымі вокнамі). Шырокія сутарэнні замка ўтвараюць складаную і шырокую сістэму дапаможных памяшканняў, па плошчы праўзыходную наземную частку будынка ў некалькі разоў. Сувязі паміж абарончымі вежамі па сценах і баявых галерэях былі арганізаваны так, каб заблытаць упершыню трапіўшага туды чужаніцу.
У пластычным афармленні замка выкарыстаны простыя, але характэрныя для беларускай готыкі выяўленчыя сродкі: гатычная муроўка (чаргаванне тычка і лажка) з умураванымі камянямі і выкарыстаннем клінкернай цэглы, падзел сцен разнастайнымі па форме атынкаванымі нішамі, арваментальныя цагляныя паясы.
Багацце і разнастайнасць архітэктурных дэталяў Мірскага замка, яго маляўнічасць, у яшчэ большай ступені ўзмацняліся каляровым афармленнем. Унутраныя плоскасці ніш, цяг і паясоў былі абтынкованы ў белы колер, што ў спалучэнні з цёмначырвонай фактурай асноўнага поля цагляных сцен і цёмнымі плямамі амбразураў, у значнай ступені спрыяла выразнасці яго архітэктуры. Некаторыя даследчыкі лічаць, што арнаментальнае аздабленне Мірскага замка, таксама, як арнамент народнага адзення, было заклікана адагнаць злых духаў і абараніць гаспадароў ад злога лёсу.
У такім спалучэнні фарбаў, у багацці і разнастайнасці архітэктурных дэталяў адбілася высокае мастацтва яго стваральнікаў — беларускіх майстроў-будаўнікоў, якія здолелі зрабіць замак запамінальным збудаваннем, у якім магутныя абарончыя прылады не падкрэсліваюцца, а насупраць, як бы адводзяцца на другі план.
Нягледзячы на арыгінальнасць аблічча Мірскага замка, па сваёй схеме ён некалькі нагадвае так званы канвентскі дом — тып цагляных замкаў-манастыроў, які склаўся ў канцы XIII-XIV стагоддзяў у Паўночнай Польшчы і Прыбалтыцы. Блізкія па кампазіцыі да Мірскага замка манастырскія крэпасці Украіны, Малдавіі, Румыніі.
Асаблівасці архітэктуры сцен
Сцены Мірскага замка мелі тры яруса бою, што з'яўляецца адметнасцю замка. Ніжнюю частку сцен праразалі гарматныя байніцы падэшвавага бою ў выглядзе прасторных камер (печур). Гэты ярус агню быў вельмі магутным: у паўночнай і ўсходняй сценах было зроблена па дзевяць байніц, у паўднёвай — восем, а ў заходняй — пяць. Сярэдні ярус бою ішоў у сярэдзіне сцен прыблізна на вышыні 8 м ад зямлі. Ён меў выгляд калідора-галерэі вышынёй ледзь больш 2 м з паўцыркульным зборам. У абедзвюх сценках галерэі былі шматлікія байніцы. Верхні ярус — гэта баявая пляцоўка, змесцаваная на самым верху сцяны. Яе затулялі парапеты з байніцамі. Завяршаліся сцены прастакутнымі зубцамі; на адной са сцен захаваліся машыкулі.
Кара-Азек
Кара-Азек — сяло ў Акольскім раёне Акмолінскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад Новарыбінскай сельскай акругі. Знаходзіцца прыкладна ў 36 км да ўсходу ад цэнтра горада Аколь. Код КАТА — 113249200.
Архітэктура Мірскага замка
Асаблівасці архітэктуры сцен
Сцены палаца і замка пастаўлены на масіўных падмурках, якія маюць глыбіню залажэння каля 4-4,5 метра. Падмуркі выкладзены з буйнага каменя каля 1 м у папярочніку на вапнавым растворы з пяском і талчонай цэглай у якасці запаўняльніка. Ніжнія часткі замкавых сцен і веж выкладзены змяшаным мурам. Камяні размешчаны гарызантальнымі шэрагамі. Прамежкі паміж камянямі запоўнены цэглай. Цэгла ў гэтым муры служыць для выраўноўвання пасцелі. Памеры камянёў уверх памяншаюцца. Вышыня змяшанага мура ў вежах вагаецца ад 1,2 метра на фасаднай сцяне галоўнай вежы, да 7,3 метра ў паўднёва-усходняй. У замкавых сцен яна дасягае вышыні 8 метраў. Верхнія часткі сцен і веж выкладзены запар з цэглы. Цэгла цёмна-чырвонага колеру, вельмі трывалая, на адной пасцелі мае падоўжныя разоры. Такая цэгла добра вядома па шматлікіх помніках і завецца Літоўскай. Пераважны памер цэглы 10Х15Х30 см, аднак сустракаецца цэгла памерам 10X14X28 і 9X15X30 см. Важыла такая цэгла каля 6 кг.
Кара-Азек
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 329 чалавек (169 мужчын і 160 жанчын). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 217 чалавек (119 мужчын і 98 жанчын).
Архітэктура Мірскага замка
Асаблівасці архітэктуры сцен
Асабліва арыгінальна зроблена прылада сярэдняга бою замкавых сцен. Усе чатыры сцены на вышыні каля 9 метраў ад зямлі праразаліся падоўжаным калідорам, перакрытым цыліндрычным зборам. У абедзвюх сценах калідора былі прарэзаны шматлікія стрэльбавыя байніцы. Калідор злучаў паміж сабою ўсе вежы.
Па перыметры сцен на вышыні каля 8 м ад зямлі праходзіць арнаментальны цагляны пояс шырынёй каля 70 см з шасці радкоў цаглянага мура. Некаторыя цагліны маюць клеймы цагельнікаў. Верхні і ніжні шэрагі — цэгла, пакладзеныя на кут у выглядзе традыцыйнага парэбрыка. Паміж імі праходзіць паласа заглыбленага мура. Гэты пояс, пабелены вапнай, выразна вылучаўся на чырвоным фоне цаглянай сцяны, як і іншы арнаментальны пояс, які ўпрыгожваў самы яе верх.
Для дасягнення выразнасці кампазіцыі будаўнікі актыўна ўжывалі папраўкі на аптычныя ілюзіі - курватуры. Так, для адэкватнага візуальнага ўспрымання формы замка ўсе працяглыя сцены паміж абарончымі вежамі злёгку выгнуты ў плане. Выключэнне складае толькі заходняя сцяна, у якой прыбудаваная да яе ўязная вежа падзяляе яе на два кароткіх участкаў, што пазбаўляе ад неабходнасці ўносіць аптычныя ўдакладненні.
Значная ўвага ў Мірскім замку надавалася гігіене і цывілізаванасці задавальнення санітарных запатрабаванняў першых уладальнікаў замка. Дзве нішы і скразная адтуліна для сцёку вады на адным з участкаў паўночнай сцяны можа быць тлумачана як сляды лазні, якая пасля была разбурана пры пабудове палаца. Наяўнасць такога збудавання ў той час мела ўнікальную з'яву. Таксама ў замку меўся туалет, які не адрозніваўся асаблівасцямі канструкцыі і уяўляў сабой звычайны эркер, які навісаў над вонкавай гранню паўночнага ўчастку заходняй сцяны і размяшчаўся зверху побач з турмой, адзіная вентыляцыйная адтуліна з якой як раз выходзіла да месца скіду брыдот.
Асаблівасці архітэктуры вежаў
Акцэнт у мастацкім афармленні Мірскага замка быў зроблены на вежах. Архітэктурная апрацоўка іх фасадаў будуецца на чаргаванні рознай формы і велічыні дэкаратыўных ніш і арнаментальных паясоў. Гэты прыём меў шырокае распаўсюджанне ў беларускай архітэктуры XVI ст. (у франтонах Сынковічскай і Маламажэйкаўскай цэркваў). Нягледзячы на тое, што ўсе пяць веж Мірскага замка стылістычна і канструктыўна вельмі блізкія адна да адну, ніводная з іх не паўтарае другую. Усе вежы маюць аднолькавую аб'ёмную кампазіцыю — ніжняя чатырохгранная частка, на якой змяшчаецца васьміграныае завяршэнне, хоць суадносіны верхняй і ніжняй частак у кожнай вежы розныя. Архітэктурная апрацоўка фасадаў заснавана на чаргаванні розных па форме і памерам дэкаратыўных ніш, цяг і арнаментальных паясоў. Такі прыём быў шырока распаўсюджаны як у грамадскім, так і ў культавым беларускім дойлідстве XVI ст.
Усе вежы Мірскага замка канструктыўна і стылістычна блізкія паміж сабой і ў той жа час кожная з іх мае сваё індывідуальнае архітэктурнае аблічча. Мастацкае дасканаласць фасада замка асабліва падкрэсліваецца прадуманнасцю і злучнасцю арнаментальных паясоў веж. Іх арганічна працягваюць ідэнтычныя па малюнку і тэхніцы выканання поясы на праслах сцен і паўцыркульныя нішы. Дзякуючы гэтаму ўсе элементы замка складаюць цэласную архітэктурную кампазіцыю, што стварае скончаную выяву непаўторнага збудавання, якое не мела аналогаў на землях Прыбалтыкі, Польшчы і Расіі.
Вежы збудаваны з такім разлікам, каб было зручна весці флангавы агонь уздоўж праслаў сцен і знішчыць ворага на подступах да іх, іх вынясенне за перыметр сцен стварала выдатную магчымасць для фланкіруючага агню. Большасць байніц прызначалася для стральбы з гармат. Усе вежы спланаваны як самастойныя вузлы абароны. Калі б супернік прарваўся ўнутр двары ці пайшоў на штурм, з іх можна было весці кругавы абстрэл. Кожная вежа мела па пяць ярусаў бою з вялікай колькасцю байніц і складаную сістэму ўнутраных пераходаў. Завяршаліся вежы байніцамі, якія дазвалялі абараняць подступы да сцен. Праз іх можна было скідаць на ворага камяні, гранаты, ліць кіпень ці смалу. Падмуркі вежаў і сцен выкладзены з камянёў, далей ідзе змяшаная каменна-цагляная і цагляная муроўка. Таўшчыня сцен каля аснавання складае каля 3 м, уверсе 2,2 м. Завяршаліся вежы машыкулямі, якія дазвалялі бараніць падэшвы ўмацаванняў.
У некаторых атынкаваных нішах на фасадах замкавых вежаў пад час рэстаўрацыі знойдзены фрэскавы роспіс. У пластычным афармленні замка выкарыстаны характэрныя для беларускай готыкі выяўленчыя сродкі: гатычная муроўка (чаргаванне тычка і лажка) з умураванымі камянямі і выкарыстаннем клінкернай цэглы, падзел сцен разнастайнымі па форме атынкаванымі нішамі, арнаментальныя цагляныя паясы.
У абарончых вежах таксама меліся гатычныя каміны, якія хутчэй выконвалі функцыю фартыфікацыі, чым ацяплення. Іх мінімальныя памеры ніяк не маглі забяспечыць абаграванне прадуваных праз байніцы памяшканняў. Затое наяўнасць падтрымоўванага адкрытага агню на кожным з ярусаў веж дазваляла карыстацца прымітыўнай агнястрэльнай зброяй таго часу. Прылада камінаў на трэцім ярусе паўднёва-заходняй вежы выканана з улікам знаходжання там цяжкай артылерыі, што забяспечвала магчымасць трымаць напагатове распаленыя кручча для дэтанацыі зарада.
Архітэктура паўднёва-заходняй вежы
З усіх вуглавых веж, збудаваных у XVI ст., амаль цалкам захавалася паўднёва-заходняя, якая дазваляе вывучыць сістэму планоўкі і арганізацыю бою з усіх паверхаў. Падмурак вежы з'яўляецца некалькі перакошаным квадратам памерам 10x10 м, вышыня вежы 23 м. Велічнае збудаванне стаіць на магутным падмурку з глыбінёй залажэння 4 м. Падмурак складзены з велічэзных валуноў даўжынёй да 1,5 м, добра падагнаных адзін да аднаго і злучаных вапнавым растворам.