cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Індзейская рэзервацыя
Канада
У Канадзе прававы статус рэзервацый вызначаецца Індзейскім актам, які быў прыняты ў 1876 г., але пасля гэтага шмат разоў змяняўся. Землі рэзервацый з'яўляюцца дзяржаўнай маёмасцю, таму іх выкарыстанне і здабыча карысных выкапняў рэгулююцца федэральным Дэпартаментам адносін дзяржавы з карэнным насельніцтвам і паўночных спраў (Crown-Indigenous Relations and Northern Affairs).
У Канадзе афіцыйна прызнана больш за 550 груп абарыгенаў, якія маюць права на самакіраванне. Звычайна кожнай групе належаць адна або некалькі рэзервацый. У апошнім выпадку яны кіруюцца агульнай адміністрацыяй. Аднак здараюцца выпадкі, калі ў адной рэзервацыі суіснуюць некалькі груп. У Канадзе традыцыйнае самакіраванне індзейцаў было адменена. Галоўнымі органамі самакіравання з'яўляюцца рады. Яны выбіраюцца ўсімі дарослымі чальцамі груп.
Закон аб ахове прыроды Канады (1999 г.) абавязвае федэральны ўрад і ўрады правінцый і тэрыторый клапаціцца аб навакольным асяроддзі супольна з органамі самакіравання карэннага насельніцтва.
Вадыне (гміна)
Вады́не (Wodynie) — вясковая гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Сядлецкага павета Мазавецкага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Вадыне. Плошча гміны складае 115,4 км². Станам на 2011 год у гміне Вадыне пражывалі 4667 чалавек, шчыльнасць — 40,4 чал./км². Адміністрацыйна падзелена на 24 салецтвы.
Населеныя пункты
На тэрыторыі гміны размешчаны 27 населеных пунктаў.
PAL
PAL (паэтапна-зменная лінія, Phase-alternating line) — сістэма аналагавага каляровага тэлебачання, распрацаваная інжынерам нямецкай кампаніі «Telefunken» Вальтарам Брухам і прадстаўленая як стандарт тэлевізійнага вяшчання ў 1967 годзе.
Геаграфія распаўсюджвання па свеце
Сістэма PAL з’яўляецца асноўнай сістэмай каляровага тэлебачання ў Еўропе (акрамя Францыі, Расіі, Беларусі і Украіны), Азіі, Аўстраліі і шэрагу краін Афрыкі і Паўднёвай Амерыкі.
Вострыя дыскусіі па выбары сістэмы каляровага тэлебачання ў кіроўных краінах Заходняй Еўропы скончыліся на карысць сістэмы РАL — за ёй стаяў пятнаццацігадовы досвед вяшчання і вытворчасці апаратуры і тэлевізараў у ЗША, Японіі, Канадзе і іншых краінах па сістэме NTSC. Вядома, і тут не абыйшлося без палітыкі — калі некалькі пазней да выбару сістэмы каляровага тэлебачання рыхтавалася Італія, тагачасны прэзідэнт Францыі Ж. Пaмпiду адмыслова прыязджаў у Рым і выступаў у парламенце з заклікам «выявіць раманскую салідарнасць і прыняць французскую сістэму». Аднак Італія такой салідарнасці не выявіла і схілілася да сістэмы РАL.
Тэхнічныя асаблівасці
Як і ўсё аналагавыя тэлевізійныя стандарты, PAL з’яўляецца адаптаваным і сумяшчальным з больш старым манахромным (чорна-белым) тэлевяшчаннем. У адаптаваных аналагавых стандартах каляровага тэлевяшчання дадатковы сігнал колернасці перадаецца ў канцы спектру манахромнага тэлесігналу.
Як вядома, амаль любы колер, успрымальны зрокaм чалавека, можна скласці з трох іншых колераў. У выпадку каляровага тэлебачання гэтымі колерамі з’яўляюцца: чырвоны (R), зялёны (G) і сіні (B). Такую колерную мадэль пазначаюць абрэвіятурай RGB. З-за перавагі ў сярэднестатыстычнай тэлевізійнай выяве зялёнага складніку колеру і для пазбягання залішняга кадавання ў якасці дадатковага сігналу колернасці выкарыстаюць рознасць R-Y і B-Y (Y — агульная яркасць манахромнага тэлесігналу). У сістэме PAL выкарыстаюць колерную мадэль YUV.
Абодва дадатковых сігналы колернасці ў стандарце PAL перадаюцца адначасова ў квадратурнай мадуляцыі (разнавіднасць AM) з прыгнечанай паднясучай, тыповая частата паднясучай — 4433618,75 Гц (4,43 Мгц). Пры гэтым «чырвоны» колерна-рознасны сігнал паўтареца у наступным радку з паваротам фазы з частатой 15,625 кгц на 180 градусаў, дзякуючы чаму дэкодэр PAL цалкам ухіляе фазавыя памылкі (тыповыя для сістэмы NTSC). Дзеля ўхілення фазавай памылкі дэкодэр складае бягучы радок з папярэднім (з памяці). Пры складанні двух сігналаў узаемна знішчаюцца «чырвоныя» колерна-рознасныя кампаненты, бо іх знак змяніўся. Пры адыманні двух сігналаў узаемна знішчаюцца «сінія». Такім чынам, на вынахадах суматара-адымальніка атрымліваюцца падзеленыя сігналы U і V, якія з’яўляюцца маштабна змененымі R-Y і B-Y.
У аналагавых тэлевізійных прымачах для запамінання колерна-рознаснага сігналу ад папярэдняга радку выкарыстоўваецца лінія затрымкі.
Такім чынам, аб’ектыўна, каляровая тэлевізійная выява ў стандарце PAL мае ў чатыры разы меньшае разрозненне па вертыкалі, чым манахромная выява. Пагаршэнне не ў два, а ў чатыры разы адбываецца з-за празрадковай разгорткі, бо складаць прыходзіцца сігналы ад 1-й і 3-й радкоў (а не 1-й і 2-й). З гэтым суцэль можна змірыцца, бо разрозннне па гарызанталі ў колеры таксама ў чатыры разы менш з-за памяньшэння паласы прапускання. Суб’ектыўна, у сілу большай адчувальнасці вока да яркаснай складніку, на сярэднестатыстычных ваявах такое пагаршэнне амаль не прыкметна. Ужыванне лічбавай апрацоўкі сігнала яшчэ больш згладжвае гэты недахоп.
Ужыванне квадратурнай мадуляцыі з’яўляецца адметнай асаблівасцю PAL ад стандарту SECAM, паўтор колерна-рознасных сігналаў у проціфазе адрознівае яго ад NTSC, колерная мадэль YUV адрознівае ад усіх аналагавых сістэм.
Ральф Крэйг
Ральф Крэйг (Ralph Craig;  — ) — амерыканскі бягун на кароткія дыстанцыі. Алімпійскі чэмпіён 1912 года на дыстанцыях 100 і 200 метраў.
Першапачаткова спецыялізаваўся на бегу з бар’ерамі. Выпускнік Мічыганскага ўніверсітэта.
Сцяганосец зборнай ЗША на цырымоніі адкрыцця Алімпійскіх гульняў 1948 года. Таксама на Алімпіядзе ў Лондане быў запасным удзельнікам зборнай па парусным спорце. У 2010 годзе ўключаны ў Залу славы лёгкай атлетыкі ЗША.
Уладзіслаў Алегавіч Насібулін
Уладзіслаў Насібулін (нар., Дэбальцэвэ) — украінскі футбаліст, паўабаронца клуба «Алімпія» з Савынцоў.
Клубная кар’ера
Выхаванец юнацкіх каманд данецкіх «Металурга» і «Шахцёра». З 2006 года пачаў выступаць у Другой лізе за «Шахцёр-3». У сезоне 2009/10 выступаў за моладзевы склад «Шахцёра», з якім стаў сярэбраным прызёрам моладзевага чэмпіянату Украіны.
У жніўні 2018 года падпісаў кантракт з беларускім клубам «Мінск». У складзе мінчан стаў трывалым іграком асновы, у 10 матчах забіў 4 галы. У снежні 2018 года па заканчэнні кантракта пакінуў сталічны клуб, аднак у студзені 2019 года зноў стаў трэніравацца з «Мінскам» і ў лютым падпісаў новы кантракт. У 2019—2020 гадах заставаўся адным з асноўных ігракоў, у сезоне 2020 быў капітанам каманды. У студзені 2021 года па заканчэнні кантракта пакінуў «Мінск».
У красаівку 2021 года вярнуўся ва Украіну, папоўніўшы склад клуба «Гарняк-Спорт», а ў ліпені 2021 года перабраўся ў «Алімпію» з аматарскага чэмпіянату Украіны.
Міжнародная кар’ера
У 2005 годзе згуляў у адным матчы за юнацкую зборную Украіны.
Юзаф Мнішак
Юзаф Мнішак (1670 — ) — дзяржаўны дзеяч Рэчы Паспалітай.
Біяграфія
Староста санацкі з 1691. Праз шлюб з прадстаўніцай роду Агінскіх уцягнуты ў вайну шляхты ВКЛ супраць Сапегаў; удзельнічаў у Алькеніцкай бітве 1700. Пасля гібелі Міхала Сапегі атрымаў пасаду генерала артылерыі ВКЛ. У 1704 далучыўся да Сандамірскай канфедэрацыі. Маршалак надворны ВКЛ у 1706—1713, маршалак вялікі каронны ў 1713—1742, кашталян кракаўскі з 1742.
Кавалер ордэнаў Белага Арла і расійскага Андрэя Першазванага.
Адзін з буйнейшых магнатаў Рэчы Паспалітай, на Гарадзеншчыне валодаў Рудавай і Вялікай Бераставіцай, дзе заснаваў францысканскі кляштар. Мецэнат.
Сям’я
Сын валынскага ваяводы Ежы Яна Мнішка і Ганны з Хадкевічаў, дачкі віленскага кашталяна Яна Казіміра Хадкевіча.
Двойчы быў жанаты: спачатку (з 1694) з Элеанорай Агінскай, дачкой мсціслаўскага ваяводы Шымана Караля Агінскага. Дзяцей з ёй не меў. Пасля яе смерці ажаніўся ў 1712 у другі раз з Канстанцыей Тарла. У другім шлюбе меў сыноў Ежы Аўгуста і Яна Караля, а таксама дзвюх дачок: Альжбету, якая стала жонкай графа Караля Веляпольскага, і Людвіку, якая выйшла за Юзафа Патоцкага.
Дом па Ленінскай вуліцы, 68а (Магілёў)
Дом па Ленінскай вуліцы, 68а — будынак у цэнтры Магілёва. Помнік архітэктуры эклектыкі з элементамі мадэрну і псеўдарускага стылю канца ХIХ — пачатку XX стагоддзя.
Гісторыя
Пабудаваны ў канцы ХIХ — пачатку XX стагоддзя на былой Конназаводскай вуліцы як жылы. У 1939 г. пасля размяшчэння ў пабудаваным для Народнага камісарыята ўнутраных спраў БССР будынку створанай на прыканцы гэта ж года Магілёўскай міжкраёвай школе НКУС — будынак быў перададзены ёй. Да пераводу сярэдняй спецшколы КДБ № 302 у верасні 1961 г. у г. Мінск тут, верагодна, размяшчаўся жылы дом (інтэрнат) для выкладчыкаў. Пазней тут размяшчалася бальніца МУС. Зараз тут знаходзіцца Упраўленне Дэпартамента выканання пакаранняў МУС Рэспублікі Беларусь па Магілеўскай вобласці.
Архітэктура
Двухпавярховы, атынкаваны будынак з цэглы прамавугольны ў плане, выходзіў галоўным фасадам на чырвоную лінію забудовы былой Конназаводскай вуліцы. Галоўны фасад амаль сіметрычны. На ім размешчаны два рызаліты, руставаных на першым паверсе. Правы завершаны атыкам складанага профілю, якія характэрны для мадэрну і псеўдарускага стылю, на першым паверсе — аркай. Дэкаратыўнае абрамленне галоўнага фасада багатае элементамі, выкананымі цаглянай муроўкай. Вокны фасада на першым паверсе прамавугольныя, на другім лучковыя з сандрыкамі з выступаючай цэглы і з нішамі. Паміж паверхамі складанапрафіляваны гзымс, пад дахам гзымс з ложнымі машыкулямі.
Лакінаўцы
Лакі́наўцы (, Лакиновцы) — вёска ў Шаркаўшчынскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Ёдскага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1945 гадах вёска ў складзе гміны Ёды Дзісенскага павета Віленскага ваяводства Польскай Рэспублікі.
Пралетарская (станцыя метро, Санкт-Пецярбург)
Пралетарская (Пролета́рская) — станцыя Неўска-Васілеастроўскай лініі Пецярбурскага метрапалітэна.
Карыбская біягеаграфічная вобласць
Карыбская біягеаграфічная вобласць — біягеаграфічная вобласць, якая уваходзіць у біягеаграфічнае царства. Займае Вялікія Антыльскія (Куба, Гаіці, Пуэрта-Рыка, Ямайка), Багамскія, Малыя Антыльскія астравы, Трынідад.
Флора прадстаўлена пераважна трапічнымі лясамі, ёсць і іншыя фармацыі расліннасці. Фаўна тыповая для астравоў. Наземных млекакормячых мала (6 родаў). Эндэмічнае сямейства з 2 відамі. З грызуноў нутрыевыя і. Трапляюцца астраўны апосум і янот. Многа рукакрылых (24 роды, з іх 4 эндэмічныя): (14 родаў),, , ,  і інш. У арнітафаўне 150 родаў, з іх 38 эндэмічных, у т.л. сямейства (пляскатадзюбы) з атрада ракшападобных. Сярод калібры,, зязюль, тыранаў і інш. каля 25 % эндэмікаў. Найбольш эндэмікаў на Ямайцы. Сярод паўзуноў некалькі відаў чарапах, 2 віды кракадзілаў (адзін эндэмічны на Кубе), шматлікія яшчаркі (22 роды, з іх 7 эндэмічных, у тым ліку рыючыя ), змеі (19 родаў з 4 эндэмічнымі відамі). З амфібій трапляюцца жабы (5 родаў, у тым ліку квакшы, паўднёваамерынскія і  — эндэмікі Кубы). Сярод прэснаводных рыб — (на Кубе),, жывародныя і яйцародныя  (на Гаіці і Кубе),. Разнастайнасць насякомых невялікая. Шмат наземных малюскаў, паходжанне якіх мае сувязі з афрыканскімі і азіяцкімі відамі.
Натуральныя ландшафты вобласці моцна парушаны дзейнасцю чалавека, таму многія віды жывёл зніклі або на мяжы знікнення.
Амацкі край
Апацкі край (Amatas novads) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў Латвіі, у рэгіёне Відземе. Край складаецца з пяці валасцей. Краёвая дума размяшчаецца ў гістарычным павятовым доме «Аўсмас», у Драбешскай воласці. Насельніцтва на 1 студзеня 2011 года склала 5667 чалавек. Плошча краю займае 741,8 км ².
Край быў утвораны 1 ліпеня 2009 года па заканчэнні латвійскай адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформы. Край створаны з большай часткі Алуксненскага раёна, з астатняй частцы якога быў створаны Апскі край.
IC 2605
IC 2605 — галактыка тыпу GxyP (частина галактики) ў сузор’і Малы Леў.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Роё-дэль-Сангра
Роё-дэль-Сангра (Roio del Sangro) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Абруца, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру К'еці.
Насельніцтва складае 124 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 11 чал./км². Займае плошчу 11 км². Паштовы індэкс — 66040. Тэлефонны код — 0872.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы San Filippo Neri.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
Бадахос (правінцыя)
Бадахо́с (Provincia de Badajoz, Provincia de Badajós) — правінцыя на захадзе Іспаніі, у складзе аўтаномнай супольнасці Эстрэмадура. Адміністрацыйны цэнтр — Бадахос. Сфарміравана ў 1833 годзе. Мяжуе з правінцыямі Касерэс, Таледа, Сьюдад-Рэаль, Кордава, Севілья і Уэльва, а таксама з Партугаліяй. Тэрыторыя — км² (1-е месца). Насельніцтва — 676,4 тыс. (23-е месца; даныя 2018 года).
Ламаносаўская (станцыя метро)
Ламаносаўская (Ломоно́совская) — станцыя Неўска-Васілеастроўскай лініі Пецярбурскага метрапалітэна.
Мікалай Васільевіч Елянеўскі
Біяграфія
Нарадзіўся ў в. Лунін Лунінецкага раёна Брэсцкай вобласці ў сям’і служачага. У 1966 годзе закончыў Лунінскую сярэднюю школу, у 1969 — Мінскае вучылішча паліграфістаў № 32 па спецыяльнасці «Фатаграфія».
У час тэрміновай службы ў войску (1969—1970) паступіў на факультэт журналістыкі Львоўскага вышэйшага вайскова-палітычнага вучылішча, якое закончыў у 1974 годзе з залатым медалём. Каля 25 гадоў служыў ва Узброеных Сілах СССР і Расіі, працуючы ў армейскім друку — у газетах Расіі, Германіі, Узбекістана. Падпалкоўнік запасу.
16 снежня 2003 года быў прыняты ў Саюз пісьменнікаў Расіі. У Саюз пісьменнікаў Беларусі прыняты ў 2006 годзе. Член Беларускага саюза журналістаў.
Творчасць
Аўтар кніг:
Прызнанне
У 2007 годзе за дакументальную аповесць «Хлебный крест» і цыкл нарысаў удастоены звання лаўрэата прэміі Беларускага саюза журналістаў.
Лаўрэат конкурсу 2007 года за лепшы нарыс аб сучасніку, аб’яўленым Брэсцкім аблвыканкамам сярод журналістаў і СМІ вобласці.
Раман-хроніка «Время пастыря» прызнаны лепшым творам аб праваслаўі ў 2007 годзе і ўдастоены Дыплома І ступені Міністэрства інфармацыі і Беларускай Праваслаўнай Царквы. Раман выдадзены асобнай кнігай у 2011 годзе ў серыі «Библиотека Союза писателей Беларуси».
Атрымаў дзяржаўныя ўзнагароды СССР і нагрудны знак «Отличник печати Беларуси» (2009).
Лаўрэат абласной літаратурнай прэміі імя У. Калесніка ў намінацыі «Проза» (2011).
Лаўрэат абласнога літаратурнага конкурсу «Духоўная веліч» (2018 год) у намінацыі «Проза» (роман «Мытари и фарисеи»).
Міньцзян (значэнні)
Назву Міньцзян маюць:
Касерэс (правінцыя)
Касерэс (provincia de Cáceres, provincia de Caçris) — правінцыя на захадзе Іспаніі, у складзе аўтаномнай супольнасці Эстрэмадура. Адміністрацыйны цэнтр — Касерэс. Насельніцтва — 413 тыс. чал. (33-е месца; даныя 2005 года). Тэрыторыя — км² (2-е месца сярод правінцый краіны). Больш за 21 % усяго насельніцтва пражывае ў адміністрацыйным цэнтры.
Фрэнк Джарвіс
Фрэнк Вашынгтон Джарвіс (Frank Washington Jarvis;, Каліфорнія — , Сьюіклі) — амерыканскі лёгкаатлет, чэмпіён летніх Алімпійскіх гульняў 1900.
Джарвіс стаў чэмпіёнам у бегу на 100 м. Спачатку ён выйграў першы раўнд, усталяваўшы пры гэтым Алімпійскі рэкорд, затым паўфінал, і ў заключнай гонцы, з вынікам 11 с, прыйшоў да фінішу першым, атрымаўшы залаты медаль.
Таксама, на тых жа Гульнях ён удзельнічаў у спаборніцтвах па трайному скачку і трайному скачку з месца. Але ў абодвух спаборніцтвах ён не дасягнуў поспеху — у першай дысцыпліне ён заняў месца паміж 7-й і 13-й пазіцыямі, а ў другой паміж 5-й і 10-й.
Аксамітная рэвалюцыя
Аксамі́тная рэвалю́цыя (sametová revoluce, nežná revolúcia) — падзеі, якія адбываліся ў Чэхаславакіі ў лістападзе-снежні 1989 года і прывялі да адносна мірнага падзення камуністычнага рэжыму і ўсталявання дэмакратыі.
Пачаткам сталася дэманстрацыя студэнтаў у Браціславе (Славакія) 16 лістапада 1989 года, а потым, на наступны дзень, дэманстрацыя пратэсту студэнтаў у Празе (Чэхія). Дэманстрацыя ў Браціславе прайшла мірна, а ў Празе паліцыя жорстка разагнала студэнтаў, якія са свечкамі і вянкамі выйшлі ўспомніць пра сваіх папярэднікаў, і ў прыватнасці студэнта Яна Оплетала, які быў у 1939 годзе пакараны нацыстамі.
На наступны дзень пражскія тэатры абвясцілі, што здымаюць усе спектаклі і аддаюць свае сцэны для публічных дыскусій. Прадстаўнікі чэшскай апазіцыі, царквы, студэнцтва, сабраўшыся ў адным з тэатраў, абвясцілі пра стварэнне Грамадзянскага форуму і запатрабавалі зменаў ва ўладзе, свабоды слова і сходаў, вызвалення палітычных вязняў.
20 лістапада ідэі і патрабаванні Форуму ўжо прагучалі на масавай дэманстрацыі на Вацлаўскай плошчы, дзе сабралася 150 тысяч чалавек.
Камуністычная партыя Чэхаславакіі тэрмінова змяніла сваіх кіраўнікоў Мілаша Якеша — на Карла Урбанка. Улады пайшлі на дыялог з прадстаўнікамі Форуму, а прэзідэнт Густаў Гусак даў загад вызваліць вядомых палітвязняў.
Дзве дэманстрацыі студэнтаў атрымалі нечакана вялікі рэзананс. Студэнты спантанна вынеслі на вуліцы тыя патрабаванні дэмакратычных свабод, якія даўно выспелі ў грамадстве, на якія дзесяцігоддзямі перад тым працавалі шматлікія грамадзянскія ініцыятывы, такія як «Хартыя-77» і яе пазнейшая спадкаемца — ініцыятыва «Некалькі сказаў».
27 лістапада прыйшла чарга наступнага ўсеагульнага чыну — 2-гадзіннай агульнай забастоўкі. Праз дзень надзвычайны сход Федэральнага парламента Чэхаславакіі выканаў яшчэ адно народнае патрабаванне — з Канстытуцыі былі прыбраныя артыкулы пра кіруючую ролю камуністычнай партыі і марксізм-ленінізм як дзяржаўную ідэалогію.
Крызіс самой камуністычнай партыі быў настолькі глыбокі, што ўлада фактычна выпала з яе рук. Дысідэнты, якія першапачатковы разлічвалі на дыялог з уладай і змякчэнне палітычнага рэжыму, фактычна атрымалі саму ўладу.
29 снежня 1989 года дэпутаты Федэральнага сходу Чэхаславакіі абралі дысідэнта, аднаго з заснавальнікаў Грамадзянскага форуму Вацлава Гавела новым прэзідэнтам. Гэты дзень лічыцца днём перамогі «аксамітнай рэвалюцыі», але чэхі традыцыйна адзначаюць угодкі «аксамітнай рэвалюцыі» 17 лістапада, дзень, калі адбылася першая дэманстрацыя ў Празе.
Маладзечанскі настаўніцкі інстытут
Маладзечанскі настаўніцкі інстытут (поўная назва — Маладзечанскі дзяржаўны настаўніцкі інстытут Міністэрства асветы БССР) — дзяржаўная педагагічная вышэйшая навучальная ўстанова, якая дзейнічала ў г. Маладзечна з 1947 па 1955 гг. Згодна некаторых звестак, не даваў вышэйшай адукацыі. Пры Інстытуце дзейнічала завочнае аддзяленне і нават месячныя курсы. Закрыты падчас узбуйнення педагагічных навучальных устаноў.
Успаміны пра Інстытут
В. П. Цітовіч, які паступіў у Маладзечанскі настаўніцкі інстытут на фізіка-матэматычнае аддзяленне ў 1952 г. узгадваў пра час свайго навучання: «Стыпендыі хапала на хлеб і ваду. Сярод студэнтаў дзейнічала каса ўзаемадапамогі. Пры крайняй неабходнасці з яе выдзялялі грошы на пакупку адзення. Для сучаснай моладзі ўмовы нашага студэнцкага жыцця здадуцца пеклам, а для нас, хто перажыў вайну і пасляваенную разруху, гады вучобы былі раем. Усе цяжкасці мы пераносілі мужна, на лёс не скардзіліся. Уся краіна перажывала вялізныя цяжкасці. Задача стаяла выжыць… Падручнікаў і вучэбнай літаратуры не было, але мы вучыліся з вялікім стараннем. Нашы выкладчыкі не мелі вучоных ступеняў і званняў, але яны ў дасканаласці ведалі свой прадмет і імкнуліся як мага больш даць нам ведаў. Бо мы атрымлівалі адну з самых прэстыжных прафесій. Яшчэ з польскіх часоў самымі паважаемымі людзьмі былі настаўнік, урач і святар. Перад імі знімалі шапку за 20 метраў .»
Галіна Сямёнаўна Рыжэвіч, настаўніца гісторыі Залескай школы, якая паступала ў Інстытут у 1951 г., узгадвае: «На той час настаўнікаў не хапала, таму ў інстытуце рыхтавалі спецыялістаў шырокага профілю ».
Ежы Аўгуст Мнішак
Ежы Аўгуст Мнішак (1715 — ) — дзяржаўны дзеяч Рэчы Паспалітай.
Біяграфія
Каронны лоўчы ў 1732—1736, падкаморы ВКЛ у 1736—1742, маршалак надворны каронны ў 1742—1767, староста генеральны вялікапольскі ў 1757—1778, кашталян кракаўскі з 1773.
Валодаў шматлікімі староствамі, у тым ліку Крычаўскім.
У палітычным жыцці падтрымліваў Аўгуста III, далучыўся да Радамскай канфедэрацыі.
Сям'я
Сын кракаўскага кашталяна Юзафа Мнішка і яго другой жонкі Канстанцыі Тарла. У 1738 ажаніўся з Бігільдай Шэмбак, а пасля яе смерці ў 1747 паўторна з Марыей Амаліей Бруль (у 1750). У другім шлюбе меў дачку Юзэфу Амалію, якая стала жонкай Станіслава Шчэнснага Патоцкага.
Вадзярады (гміна)
Вадзяра́ды (Wodzierady) — вясковая гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Ласкага павета Лодзьскага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Вадзярадах. Плошча гміны складае 82,3 км². Станам на 2007 год у гміне Вадзярады пражывалі 3118 чалавек, шчыльнасць — 38 чал./км². Адміністрацыйна падзелена на 20 салецтваў.
Аляксандра Фёдараўна Занько
Аляксандра Фёдараўна Занько (нар., в. Велеўшчына, Лепельскі раён — ) — беларускі работнік адукацыі, Герой Сацыялістычнай Працы (1978) і Заслужаная настаўніца БССР.
Біяграфія
Закончыла Лепельскае педвучылішча, Мінскі педагагічны інстытут імя М. Горкага. З 1945 года — выхавацельніца Лепельскага дзіцячага дома.
З 1951 года настаўніца сярэдняй школы № 2 г. Лепеля (зараз ДУА «Гімназія імя І. М. Ерашова г. Лепеля»). За вялікія заслугі ў развіцці народнай адукацыі Віцебскай вобласці ў 1978 годзе атрымала званне Героя Сацыялістычнай Працы.
Пахавана ў Лепелі.
Косаўская раўніна
Косаўская раўніна — геамарфалагічны раён на Беларусі ў міжрэччы Нарава, Ясельды і Зальвянкі.
Выцягнута з захаду на ўсход на 110 км, шырыня 20-30 км. Мяжуе з Ваўкавыскім і Слонімскім узвышшамі на поўначы, Баранавіцкай раўнінай і Нараўска-Ясельдзінскай нізінай на поўдні.
У тэктанічных адносінах прымеркавана да сучлянення Беларускай антэклізы і Падляска-Брэсцкай упадзіны крышталічнага фундамента (абсалютныя адзнакі ад −100 да −600 м). Карэнныя пароды знаходзяцца на вышыні 40-60 м, у ледавіковых лагчынах ад 20 м і ніжэй; прадстаўлены палеагенавымі і неагенавымі пяскамі і глінамі у паніжэннях — мелавымі пяскамі, мергелем і мелам.
Магутнасць чацвярцічнай тоўшчы змяняецца ад 140—150 м да 60—80 м. Пераважаюць ранне- і сярэднечацвярцічныя ледавіковыя адклады.
Рэльеф Косаўскай раўніны мае некалькі ярусаў: вышэй за 180 м — краявыя ледавіковыя ўтварэнні, радзей — формы марэннага рэльефу; ад 160 да 180 м — зандравая і марэнная раўніны; ніжэй за 160 м — рачныя даліны і забалочаныя паніжэнні з рэшткавымі вадаёмамі. Паверхня ледавіковых пяскоў часта ператворана эолавымі працэсамі ў грады, дзюны, бугры вышынёй да 10 м. Асобныя камавыя ўзгоркі прасочваюцца ў басейнах рэк Свіслач (прыток Нёмана) і Калонка.
Пад лесам занята каля 40 % тэрыторыі.
Курпфальц
Курфюрства Пфальц або (скарочана) Курпфальц (Kurpfalz, у старадаўніх крыніцах «Churpfalz» або «Wahlpfalz») — назва тэрытарыяльнага ўтварэння са сталіцай спачатку ў Гайдэльберге, затым у Мангейме, якое існавала да 1803 года ў рамках Свяшчэннай Рымскай імперыі. З 1214 года Пфальцам кіравалі Вітэльсбахі старэйшай лініі.
Пфальцграфства Рэйнскае (Pfalzgrafschaft bei Rhein), таксама званае Рэйнскі Пфальц (Rheinische Pfalzgrafschaft), узнікла з рэйнска-латарынгскага пфальцграфства і размяшчалася з эпохі Высокага Сярэднявечча ў сярэдняй частцы вобласці верхняга Рэйна. Нароўні з каралём Багеміі пфальцграф рэйнскі лічыўся старэйшым з усіх свецкіх курфюрстаў.
Тэатральны касцюм
Тэатральны касцюм — спалучэнне па-мастацку адпаведных кампанентаў адзення і прадметаў, што яго дапаўняюць; састаўная частка тэатральна-дэкарацыйнага мастацтва. Разам з грымам і прычоскай стварае сцэнічны вобраз персанажа, вырашаны выяўленчымі сродкамі, дае яго зрокавую характарыстыку, выяўляе гістарычныя, сацыяльныя, нацыянальныя і індывідуальныя асаблівасці, адлюстроўвае эстэтычныя ідэалы розных эпох. На яго значна ўплывае сучасная мода — мастак мадэрнізуе гістарычную вопратку з улікам сучаснай яму эстэтыкі. У залежнасці ад агульнага стылявога вырашэння спектакля можа мець розную ступень умоўнасці. На яго ўплывае і жанр пастаноўкі (драма, опера, пантаміма і інш.), які вызначае ступень стылізацыі, а ў некаторых выпадках (балет, пантаміма) уніфікацыі.
Курпфальц
Пад Курпфальцам разумеецца не некаторая выразна вызначаная геаграфічная або этнаграфічная вобласць, а хутчэй «лапікавая коўдра». Ядро тэрыторыі размяшчалася па абодва бакі сярэдняга цячэння Рэйна ад Хунсрука на паўночным захадзе да ўсходняга схілу Одэнвальда ля Мосбаха і паўднёвай часткі Крайхгау недалёка ад Брэтэна, Кнітлінгена і кляштара Маўльброн.
Тэатральны касцюм
У музычным тэатры ўзмацняецца роля каларыстычнага вырашэння касцюма, што абумоўлена эмацыянальным уздзеяннем на чалавека музыкі і колеру. Вытокі тэатральнага касцюма ў старажытных гульнях і абрадах, у тэатральных відовішчах. Першыя на Русі тэатральныя касцюмы стваралі скамарохі. У класічным тэатры Усходу меў умоўна-сімвалічны характар. У еўрапейскім тэатры гэта быў бытавы касцюм з сімвалічна ўмоўнымі колерам, дэталямі, маскамі. З развіццём рэалістычнага рэжысёрскага мастацтва ў 19 ст. павялічылася вобразнае значэнне касцюма як сродку псіхалагічнай характарыстыкі персанажа і элемента агульнага выяўленчага вырашэння. У пачатку 20 ст. ўзнікла паняцце выяўленчай рэжысуры, пабольшала роля касцюма як кампанента афармлення спектакля (у творчасці А. Бенуа, Л. Бакста, А. Экстэр, Л. Паповай, В. Мухінай, А. Весніна, пазней М. Акімава, С. Вірсаладзэ, П. Вільямса, Г. Алексі-Месхішвілі, М. Спертале, В.Левенталя, Б. Месерэра, Э. Качаргіна і інш.).
Курпфальц
У Курпфальц уваходзілі часткі сучасных тэрыторый федэральных земляў Бадэн-Вюртэмберг, Рэйнланд-Пфальц, Гесэн, Баварыя (Верхні Пфальц), Саарланд, а таксама рэгіён Эльзас, які належыць у наш час Францыі.
Тэатральны касцюм
Беларусь
Беларускі тэатральны касцюм бярэ пачатак у рытуальным адзенні і атрыбутах удзельнікаў русалляў, скамарохавых ігрышчаў, народных драм, кірмашовага тэатра. У прыватнаўласніцкіх тэатрах другой паловы 18 — першай паловы 19 ст. Касцюм развіваўся ў рэчышчы тагачаснай еўрапейскай традыцыі.
Новы падыход да яго стварэння акрэсліўся ў пачатку 20 ст. і быў звязаны з дэмакратызацыяй і агульным уздымам культуры, павышэннем цікавасці тэатраў да нацыянальных твораў. Этнаграфічны прынцып афармлення ўпершыню ўжыты ў пастаноўках І. Буйніцкага і У. Галубка, якія выкарыстоўвалі аўтэнтычны народны касцюм і яго характэрныя дэталі. Паступова аўтэнтычны касцюм саступіў месца па-мастацку апрацаванаму, у некаторых пастаноўках набыў рысы гістарычна-бытавога, што выявілася ў творчасці К. Елісеева і А. Марыкса для БДТ-1.
Курпфальц
Першыя ўладальнікі
Уладальнікамі Курпфальца былі пфальцграфы Латарынгіі («палацавыя графы»), месцазнаходжаннем якіх быў першапачаткова палац Карла Вялікага ў імперскай сталіцы Ахене. Ужо ў XI стагоддзі яны атрымалі ў спадчыннае ўладанне графства Пфальц і землі, якія належалі да яго, чым забяспечылі сабе месца ў ліку імперскіх князёў.
Тэатральны касцюм
Беларусь
У 1920—1930-я гг. ў працах тэатральных мастакоў выявіліся уплывы амаль усіх кірункаў, што узнікалі ў выяўленчым мастацтве, — характэрнай для пралеткульту умоўнасці, рысы мадэрнізму, канструктывізму, экспрэсіянізму, кубафутурызму. Гэта адбілася на касцюмах, створаных С. Тоўбіным, М. Аксельродам у БДТ-1, Л. Нікіціным у БДТ-2, К. Дзясніцкім і В. Панфілавым у Беларускай студыі оперы і балета.
У 1930—1960-я гг. замацаваўся рэалістычны падыход да касцюма, што яскрава выявілася ў працах Я. Мікалаева ў тэатры імя Я. Коласа, Марыкса ў тэатрах імя Я. Купалы і юнага гледача, Л. Кроля ў БДТ-2, А. Грыгар’янца ў Дзяржаўным рускім драматычным тэатры, тэатры імя Я. Купалы. У музыкальным тэатры Беларусі станаўленне і развіццё касцюма звязана з імем С. Мікалаева. Арганізацыя колеру ў аформленых ім спектаклях Дзяржаўнага тэатра оперы і балета стала школай для многіх мастакоў музычнага тэатра. Традыцыі Мікалаева развівалі І. Пешкур, М. Масленікаў і інш. Паступова ў стварэнні касцюмаў узнікалі графічныя тэндэнцыі, найбольш выразныя ў творчасці Я. Чамадурава, адметнай імкненнем да чыстага колеру і адкрытых колеравых кантрастаў з падкрэсліваннем выразнага лінеарнага рытму (эскізы касцюмаў да опер «Калючая ружа» Ю. Семянякі, 1960, і «Барыс Галуноў» М. Мусаргскага, 1974; балетаў «Папялушка» («Золушка») С. Пракоф’ева, 1965; «Пер Гюнт» на Э. Грыга, 1966, і «Мара» Я. Глебава, 1970).
Курпфальц
Першыя ўладальнікі
Пасля смерці пфальцграфа Германа II пфальцграфы страцілі сваё значэнне для Латарынгіі. Тэрыторыя пфальцграфства скарочана да акруг вакол Рэйна, а яго кіраўнікі атрымалі тытул пфальцграфаў Рэйнскіх.
Калі пфальцграф Герман III памёр без спадчыннікаў, імператар Фрыдрых I аддаў у 1156 годзе рэйнскі Пфальц свайму зводнаму брату, Конраду Швабскаму.
Пасля смерці Конрада, ва ўладанне Пфальцам уступіў у 1195 годзе яго зяць, Генрых I Браўншвайгскі, старэйшы сын Генрыха-Льва; але з прычыны таго, што Генрых у барацьбе за нямецкую карону трымаў бок свайго брата, імператара Атона IV, супраць Фрыдрыха II, то не мог утрымаць за сабой Пфальц, і перадаў яго свайму сыну, Генрыху II, пасля смерці якога ў 1214 годзе імператар Фрыдрых II аддаў гэта княства герцагу Людвігу I Баварскаму і яго сыну Атону II, жанатаму на Агнесе, дачцы Генрыха I Браўншвайгскага. Такім чынам, у 1214 годзе Пфальц перайшоў ва ўладанне Вітэльсбахскага дому.
Тэатральны касцюм
Беларусь
У апошнія дзесяцігоддзі ўзнік новы від мастацкага касцюма — сцэнічны касцюм, які развіваецца пераважна як аўтэнтычны, максімальна набліжаны да народнага ў фактуры тканін, каларыстыцы аздаблення, дакладнасці крою і асноўных прапорцый. Вялікую ролю ў распрацоўцы сучаснага сцэнічнага касцюма адыгралі Л. Баразна, М. Раманюк і інш. На аснове вывучэння народных крыніц пачаўся новы падыход да стварэння сцэнічнага касцюма, найбольш выяўлены ў творчасці В. Дзёмкінай, А. Александровіч, Рулёвай, Ю. Піскуна, А. Юр'евай, Г. Юрэвіч, В. Макавец-Бартлавай і інш. Значны ўклад у распрацоўку сцэнічнага касцюма зрабілі Чамадураў, А. Бялова, С. Комава, І. Булгакава і інш.
Курпфальц
Кіраванне старэйшых Вітэльсбахаў
З сыноў Людвіга II, Рудольф I (памёр у 1319 годзе) атрымаў курфюрскую годнасць і Пфальц, а Людвіг — Верхнюю Баварыю. З гэтага ж часу рэйнскім пфальцграфам належала пасада і  абласцей Рэйна, Франконіі і Швабіі.
У 1314 годзе Людвіг выбраны быў германскім каралём пад імем Людовік IV. Паміж братамі разгарэлася вайна; пазней Людвіг пагадзіўся з сынамі Рудольфа, падаўшы ім пфальцкія ўладання і частку Баварыі, якая пасля звалася Верхнім Пфальцам.
Пераемнікамі Рудольфа былі паслядоўна яго тры сына: Адольф (памёр у 1327 годзе), Рудольф II і Рупрэхт I
Рудольф II (памёр у 1353 годзе) далучыў да Рэйнскага Пфальца так званы новы Пфальц. З імператарам Людвігам ён у 1329 годзе заключыў у Павіі дагавор, у сілу якога выбарчая функцыя выконвалася напераменку то Баварыяй, то Пфальцам.
Рупрэхт I (памёр у 1390 годзе) прадаў частку Верхняга Пфальца імператару Карлу IV, а той за гэта падаў яму аднаму курфюрскую годнасць. У Залатой буле 1356 года пфальцграфы Рэйна былі ўключаны ў лік сямі імперскіх выбаршчыкаў. У 1386 годзе Рупрэхт заснаваў Гайдэльбергскі ўніверсітэт.
Яго пераемнікам зрабіўся пляменнік, сын Адольфа, Рупрэхт II (памёр у 1398 годзе). Сын і пераемнік апошняга, Рупрэхт III, быў выбраны ў 1400 годзе каралём Германіі пад імем Рупрэхт I, даказваючы тым самым, што Курпфальц адносіўся да ліку найважнейшых свецкіх тэрыторый імперыі.
У XV стагоддзі і першай палове XVI стагоддзя курфюрстамі Пфальца былі паслядоўна Людвіг III, Людвіг IV, Фрыдрых I Пераможны, Філіп, Людвіг V, Фрыдрых II і Ота Генрых. Са смерцю апошняга ў 1559 годзе спынілася старэйшая лінія і курфюрская годнасць дасталася Фрыдрыху III з малодшай (зімернскай) лініі.
Кіраванне зімернскай лініі
Яго спадчыннікамі былі Людвіг VI, Фрыдрых IV і Фрыдрых V. У перыяд Рэфармацыі Курпфальц прыняў пратэстантызм, у сувязі з чым Фрыдрых V у 1619 годзе пагадзіўся прыняць прапанаваную яму мясцовымі пратэстантамі багемскую карону. Раз’юшаны імператар Фердынанд II канфіскаваў яго пфальцкія ўладання і курфюршскую годнасць, перадаўшы іх у 1623 годзе яго стрыечнаму брату, Максіміліяну I Баварскаму.
Правальная «багемская авантура» і параза ў Трыццацігадовай вайне, што рушыла за ёй і падчас якой краіне прыйшлося шмат пацярпець, сталі паваротным пунктам у гісторыі Курпфальца. Хоць па Вестфальскаму міру Курпфальц і быў захаваны, ранейшага значэння ён ужо ніколі больш не дасягаў. Сын Фрыдрыха V, Карл-Людвіг, атрымаў па Вестфальскаму міру назад Ніжні Пфальц, ізноў створанае (восьмае) званне курфюрста і пасаду Erzschatzmeister’a, а Верхні Пфальц, ранейшая курфюршская годнасць і Erztruchsessamt засталіся за Баварыяй.
Кіраванне нойбургскай лініі
Карл, сын Карла-Людвіга, быў апошнім з зімернскай лініі. Курфюрства і зямлі, якія належалі яму, перайшлі да яго стрыечнага брата, каталіка — пфальцграфа Нойбургскаму, Філіпа-Вільгельма ў 1685 годзе. Людовік XIV аспрэчыў наследаванне, прыкрываючыся правамі сваёй ятроўкі Лізелоты (дачкі Карла-Людвіга), і ўвёў у Пфальц французскія войскі, якія разбурылі рэзідэнцыю курфюрста. Разгарэлася вайна за пфальцкую спадчыну.
Філіп Вільгельм здолеў захаваць прастол. Яго спадчыннікам стаў сын, Іаган-Вільгельм, герцаг Юліха і Берга, які пасля смерці пфальцграфа Леапольда-Людвіга Фельдэнцскага атрымаў у 1694 годзе яго землі. Як Іаган-Вільгельм, так і яго брат і пераемнік, Карл-Філіп, памерлі бяздзетна; тады курфюрства перайшло да зульцбахскай лініі ў асобе Карла-Тэадора ў 1742 годзе.
Кіраванне зульцбахскай лініі
Насталы пасля смерці курфюрста Максіміліяна-Іосіфа Баварскага дынастычны крызіс выліўся ў вайну за баварскую спадчыну. У выніку баварскія ўладанні былі ў 1777 годзе злучаны з пфальцкімі, акрамя невялікай часткі, якая адышла да Аўстрыі. Пфальцкае курфюрства заняло зноў сваё ранейшае, пятае месца ў савеце курфюрстаў і атрымала зноў сваю пасаду Erztruchsess, а Erzschatzmeisteramt саступіла Вельфам.
Кіраванне біркенфельдскай лініі
Спадчыннікам Карла-Тэадора, які памёр бяздзетным, стаў у 1799 годзе герцаг Цвайбрукенскі, Максіміліян Іосіф, які, у сілу люневільскага міру 1801 года, павінен быў саступіць іншым князям (пераважна бадэнскаму і гесэн-дармштацкаму) правабярэжны Рэйнскі Пфальц, а землі, размешчаныя па левы бок Рэйна, перайшлі да Францыі. Германская медыятызацыя спыніла існаванне Курпфальца, яго тэрыторыя была падзелена.
Па парыжскіх мірных дагаворах 1814 і 1816 гадоў Германіі былі вернуты пфальцкія зямлі, якія ляжаць па іншы бок Рэйна; большую частку з іх атрымала Баварыя, астатнія — Гесэн-Дармштат і Прусія.
Ляскавіцкі сельсавет (Іванаўскі раён)
Ля́скавіцкі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Іванаўскага раёна Брэсцкай вобласці Беларусі. Цэнтр сельсавета — вёска Ляскавічы.
Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Іванаўскага раёна Пінскай вобласці. З 8 студзеня 1954 года ў складзе Брэсцкай вобласці. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Ляхавіцкага сельсавета. З 25 снежня 1962 года па 6 студзеня 1965 года ў складзе Драгічынскага раёна. На 1 студзеня 1974 года ў складзе Ляскавіцкага сельсавета было 8 населеных пунктаў. 26 чэрвеня 2013 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Дружылавіцкага сельсавета (населеныя пункты Дружылавічы, Замошша, Калілы, Трыліскі).
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (8 населеных пунктаў) — 2807 чалавек, з іх 94,4 % — беларусы.
Елізараўская (станцыя метро)
Елізараўская (Елиза́ровская) — станцыя Неўска-Васілеастроўскай лініі Пецярбурскага метрапалітэна.
Тамара Ігнатаўна Чарняўская
Тама́ра Ігна́таўна Чарня́ўская  — беларускі гісторык архітэктуры. Кандыдат архітэктуры (1967).
Біяграфія
Нарадзілася 2 кастрычніка 1934 ў Маскве, у сям’і беларускага пісьменніка Ігната Дуброўскага (Чарняўскага), які ў той час працаваў намеснікам дырэктара па навучальнай частцы Усесаюзнага інстытута эканомікі сельскай гаспадаркі.
У 1959 скончыла Беларускі політэхнічны інстытут па спецыяльнасці «Архітэктура» (выкладчыкі Н. М. Макляцова, У. А. Чантурыя). У 1959—1960 гадах працавала ў Белдзяржпраекце. 3 1961 працавала ў Інстытуце мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору АН БССР, з 1971 года — старшым навуковым супрацоўнікам, адначасова ў 1963—1971 — выкладчыкам у БПІ. У 1967 годзе абараніла дысертацыю на тэму «Архітэктура горада Магілёва: (даследаванне планіроўкі і забудовы)».
Член Саюза архітэктараў СССР з 1969, членскі білет № 459. Член КПСС з 1976 года. Пражывае ў г. Мінск.
Узнагароды
Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі БССР (1990) за ўдзел у выданні «Збору помнікаў гісторыі і культуры Беларусі» (адзін з аўтараў цыкла артыкулаў, член рэдкалегіі).
Хэлм
Хэлм (Chełm, Холм, Холм) — горад на правах павета ў Люблінскім ваяводстве Польшчы, адміністрацыйны цэнтр Хэлмскага павета. Размешчаны на Хэлмскім узвышшы, на беразе ракі Угэркі (прыток Заходняга Буга, вышыня берага 20-40 метраў). Гістарычна галоўны горад Холмшчыны, некаторы час сталіца ўдзельных князёў і Галіцка-Валынскай дзяржавы. Насельніцтва — 63 949 жыхароў (2016 год).
Адлегласць па прамой ад Хэлма да Варшавы — 207 км, да Мінска — 407 км, да Кіева — 500 км.
Гісторыя
Былы сталічны горад Галіцкага княства, да 1770-х гадоў — галоўны горад Холмскай зямлі Рускага ваяводства Рэчы Паспалітай, у далейшым — губернскі горад Холмскай губерні ў Расійскай імперыі. У 1875 годзе ў горадзе адбылася ліквідацыя Холмскай уніяцкай епархіі.
У 1975—1998 гадах Хэлм быў цэнтрам Хэлмскага ваяводства.
Дзмітрый Дзмітрыевіч Шастаковіч
Разнастайнай па жанрах і індывідуальнай па стылі творчасці Дзмітрыя Шастаковіча ўласцівы філасофскае асэнсаванне сацыяльных канфліктаў і псіхалагічных калізій сучаснасці, супярэчлівае адзінства вобразнага свету, этычная накіраванасць. Аркестравыя творы ўключаюць 15 сімфоній, 6 канцэртаў, балеты, музыку да фільмаў і інш. Дэпутат у Вярхоўным Савеце РСФСР (1947—1962) і Вярхоўным Савеце Савецкага Саюза (з 1962 года да яго смерці).
Паходжанне
Прадзед Дзмітрыя Шастаковіча па бацьку — Пётр Міхайлавіч Шастаковіч (1808—1871) — нарадзіўся ў мястэчку Шэметава (Завілейскі павет Віленскай губерні). Спачатку вольны слухач Віленскай медыка-хірургічнай акадэміі (з 1834 год), скончыў яе ў 1837 са званнем ветэрынарнага доктара, калежскі асэсар, жыў у Екацярынбургу, з 1858 — у Казані. У 40-я гады XIX стагоддзя Пётр Міхайлавіч з жонкай Марыяй-Юзэфаю Ясінскай апынуўся ў Екацярынбургу. Тут 27 студзеня 1845 года ў іх нарадзіўся сын, названы Баляславам-Артурам. Баляслаў-Артур (1845—1919) удзельнік народавольніцкага руху, у 1866 годзе быў асуджаны і высланы з Масквы ў Томск, затым у Нарым. Тамсама нарадзіўся Дзмітрый Баляслававіч Шастаковіч (1875—1922), бацька кампазітара. У сярэдзіне 1890-х ён пераехаў у Пецярбург, дзе вучыўся на фізічна-матэматычным факультэце ў Пецярбургскім універсітэце, па заканчэнні якога быў прыняты на працу ў Палату мер і вагаў. Дзед па маці, Васіль Какаўлін (1850—1911), быў адным з начальнікаў на залатых капальнях у Бадайбо. Яго дачка, Соф’я Васільеўна (1878—1955), была піяністкай і вучылася спачатку ў Іркуцку, а затым — у Пецярбургскай кансерваторыі ў Аляксандры Разанавай. У Пецярбургу яна пазнаёмілася з Дзмітрыем Шастаковічам, а ў 1903 годзе адбылося вяселле.
Раннія гады
Дзмітрый Шастаковіч нарадзіўся ў Санкт-Пецярбургу ў доме № 2 па Падольскай вуліцы, дзе Д. І. Мендзялееў ў 1906 годзе зняў у арэнду першы паверх для Гарадской паверачнай палаты.
У 1915 г. паступіў у Камерцыйную гімназію Марыі Шыдлоўскай, і да гэтага ж часу адносіцца яго першыя сур’ёзныя музычныя ўражанні: пасля наведвання прадстаўлення оперы Мікалая Рымскага-Корсакава «Казка пра цара Салтана» юнак заявіў пра сваё жаданне сур’ёзна заняцца музыкай. Першыя ўрокі ігры на фартэпіяна давала яму маці, а праз некалькі месяцаў заняткаў Дз. Шастаковіч пачаў навучанне ў прыватнай музычнай школе вядомага ў той час фартэпіяннага педагога І. А. Глясера.
Навучаючыся ў Глясера, дасягнуў некаторых поспехаў у фартэпіяннай выканальніцтва, аднак той не падзяляў цікавасць свайго вучня да кампазіцыі, і ў 1918 годзе Шастаковіч пакінуў яго школу. Летам наступнага года юнага музыканта слухаў А. К. Глазуноў, які пахвальна адазваўся аб яго кампазітарскай таленце. Увосень 1919 года Шастаковіч паступіў у Петраградскую кансерваторыю, дзе вывучаў гармонію і аркестроўку пад кіраўніцтвам М. А. Штайнберга, контрапункт і фугу — у М. А. Сакалова, паралельна таксама займаючыся дырыжыраваннем. У канцы 1919 года Шастаковіч напісаў свой першы буйны аркестраваны твор — Скерцо fis-moll.
На наступны год Шастаковіч паступіў у клас фартэпіяна Л. У. Нікалаева, дзе сярод яго аднакурснікаў былі Марыя Юдзіна і Уладзімір Сафраніцкі. У гэты перыяд сфарміраваўся «Гурток Ганны Фогт», які арыентаваўся на найноўшыя тэндэнцыі заходняй музыкі таго часу. Актыўным удзельнікам гэтага гуртка стаў і Шастаковіч, ён пазнаёміўся з кампазітарамі Б. У. Асаф’евым і У. У. Шчэрбачовым, дырыжорам М. А. Малько. Шастаковіч напісаў «Дзве байкі Крылова» для мецца-сапрана і фартэпіяна і «Тры фантастычных танца» для фартэпіяна.
У кансерваторыі вучыўся з асаблівай стараннасцю, нягледзячы на ​​цяжкасці таго часу: Першая сусветная вайна, рэвалюцыя, грамадзянская вайна, разруха, голад. У кансерваторыі зімой не было ацяплення, дрэнна хадзіў транспарт, і многія кідалі музыку, прапускалі заняткі. Шастаковіч жа «грыз граніт навукі». Амаль штовечар яго можна было бачыць на канцэртах Петраградскай філармоніі, якая зноў адкрылася ў 1921 годзе.
1920-я
У 1923 годзе Дз. Шастаковіч скончыў кансерваторыю па класе фартэпіяна (у Л. У. Нікалаева), а ў 1925 годзе — па класе кампазіцыі (у М. А. Штайнберга). Яго дыпломнай працай была Першая сімфонія. Навучаючыся ў аспірантуры кансерваторыі, выкладаў чытанне партытур у музычным тэхнікуме імя М. П. Мусаргскага.
Канцэртуе як піяніст і кампазітар. У 1927 годзе на Першым Міжнародным конкурсе піяністаў імя Шапэна ў Варшаве, дзе Дзмітрый Шастаковіч выканаў таксама санату ўласнага сачынення, ён атрымаў ганаровы дыплом. Незвычайны талент музыканта яшчэ раней, падчас сваіх гастроляў у СССР, заўважыў знакаміты нямецкі дырыжор Бруна Вальтэр; пачуўшы Першую сімфонію, ён зараз жа папрасіў Дзмітрыя Шастаковіча даслаць партытуру яму ў Берлін; замежная прэм’ера сімфоніі адбылася тут 22 лістапада 1927 г. Услед за Бруна Вальтэрам сімфонію выконвалі ў Германіі — Ота Клемперэр, у ЗША — Леапольд Стакоўскі (амерыканская прэм’ера 2 лістапада 1928 г. у Філадэльфіі) і Артура Тасканіні, тым самым зрабіўшы рускага кампазітара знакамітым.
У 1927 г. ў студзені ў Ленінградзе пабываў аўстрыйскі кампазітар Альбан Берг, чый быў абумоўлены савецкай прэм’ерай яго оперы «Воццек», што натхніла Дзмітрыя Шастаковіча прыняцца за напісанне оперы «Нос», паводле аповесці Мікалая Гогаля.
Важнай падзеяй стала шматгадовая дружба Дз. Шастаковіча з І. Салярцінскім, які ўзбагачаў яго знаёмствам з творчасцю вялікіх кампазітараў мінулага і сучаснасці. У канцы 1920-х і пачатку 1930-х гг., былі напісаныя наступныя дзве сімфоніі Дз. Шастаковіча — абедзве з удзелам хору: Другая («Сімфанічнае прысвячэнне Кастрычніку», на словы А. І. Безыменскага) і Трэцяя («Першамайская», на словы С. І. Кірсанава).
У 1928 годзе Дз. Шастаковіч знаёміцца ​​з У. Меерхольдам. Па яго запрашэнні некаторы час працуе ў якасці піяніста і загадчыка музычнай часткай Тэатра імя У. Э. Меерхольда ў Маскве. У 1930—1933 гадах працуе загадчыкам музычнай часткай Ленінградскага ТРАМа (цяпер — тэатр «Балтыйскі дом»).
Творы
У найбольш паказальным жанры Дзмітрыя Шастаковіча — 15 сімфоніях (1925—71; у т.л. 7-я — помнік гераізму савецкага народа ў Вялікую Айчынную вайну, 1941) — сфарміравалася ўласная сімфанічная канцэпцыя. На сцэнах многіх краін свету пастаўлены яго оперы — своеасаблівыя тэатральныя сімфоніі — «Нос» (паводле М. Гогаля, паст. 1930) і «Лэдзі Макбет Мцэнскага павета» («Кацярына Ізмайлава», паводле М. Ляскова, паст. 1934, 2-я рэд. 1956, паст. 1963). Антырамантычная, мюзік-хольная эстэтыка вызначае наватарскую трактоўку балетаў «Залаты век» (паст. 1930), «Болт» (1931), «Светлы ручай» (1935). Лірычным дзённікам сталі 15 струнных квартэтаў (1938—74). Сярод іншых значных твораў: вакальна-сімфанічная паэма «Пакаранне смерцю Сцяпана Разіна» (1964); канцэрты для фартэпіяна, скрыпкі, віяланчэлі з аркестрам; інструментальныя ансамблі з фартэпіяна «Трыо», «Квінтэт»; фартэпіянны цыкл «24 прэлюдыі і фугі»; вакальныя цыклы на вершы А. Пушкіна, англійскіх паэтаў, Сашы Чорнага, М. Цвятаевай, А. Блока, Мікеланджэла; музыка да драматыных спектакляў і кінафільмаў, у т.л. «Авадзень», «Гамлет», «Кароль Лір».
Сярод самых папулярных сімфоній — Пятая і Дзясятая, сярод квартэтаў — Восьмы і Пятнаццаты.
Ацэнкі
Палісталіст, Дзмітрый Шастаковіч распрацаваў гібрыдны голас, які спалучае ў сабе розныя музычныя прыёмы. Яго музыка характарызуецца рэзкімі кантрастамі, элементамі гратэску і амбівалентнасці танальнасці; на кампазітара таксама моцна паўплываў неакласічны стыль, створаны Ігарам Стравінскім і (асабліва ў яго сімфоніях) познім рамантызмам, звязаным з Густава Малера.
Жанравая і эстэтычная разнастайнасць музыкі Шастаковіча велізарна. У яго творах спалучаюцца элементы танальнай, атональнай і ладавай музыкі. У творчасці кампазітара пераплятаюцца мадэрнізм, традыцыяналізм, экспрэсіянізм і «вялікі стыль».
У раннія гады Шастаковіч выпрабаваў ўплыў музыкі Г. Малера, А. Берга, І. Ф. Стравінскага, С. С. Пракоф’ева, П. Хіндэміта, М. П. Мусаргскага. Пастаянна вывучаючы класічныя і авангардныя традыцыі, Шастаковіч выпрацаваў сваю уласную музычныю мову, эмацыйна напоўнены і датыкаюся сэрцы музыкаў і аматараў музыкі ўсяго свету.
У творчасці Д. Д. Шастаковіча прыкметны ўплыў любімых і шанаваных ім кампазітараў: І. С. Баха (у яго фугах і пасакаліях), Л. Бетховена (у яго пазнейшых квартэтах), П. І. Чайкоўскага, Г. Малера і збольшага С . В. Рахманінава (у яго сімфоніях), А. Берга (збольшага — нароўні з М. П. Мусаргскага ў яго операх, а таксама ў выкарыстанні прыёму музычнага цытавання). З рускіх кампазітараў найбольшую любоў Шастаковіч адчуваў да Мусаргскага. Да яго опер «Барыс Гадуноў» і «Хаваншчына» Шастаковіч зрабіў новыя аркестроўкі. Ўплыў Мусаргскага прыкметны ў асобных сцэнах оперы «Лэдзі Макбет Мцэнскага павета», у Адзінаццатай сімфоніі, а таксама ў сатырычных працах.
Па словах даследчыка Джэрарда Мак-Берні, грамадскае меркаванне падзяляецца на супярэчлівыя "яго музыка з’яўляецца «праніклівай і арыгінальнай» або «музыка другасная, кепская і пустая». Уільям Уолтон, назваў яго «найвялікшым кампазітарам 20-га стагоддзя». Музыказнаўца Дэвід Фанінг заключае ў слоўніку Гроўва, што «ва ўмовах супярэчлівага ціску афіцыйных патрабаванняў, масавых пакут суайчыннікаў і яго асабістых ідэалаў гуманітарнай і грамадскай службы яму ўдалося стварыць музычную мову каласальнай эмацыянальнай сілы».