cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Арфаграфія
Марфалагічны прынцып
Паводле гэтага прынцыпу запісваюцца не тыя фанемы, якія сапраўды вымаўляюцца, а тыя, якія на іхнім месцы вымаўляліся ў асноўнай форме слова альбо ў вытворным слове. Напрыклад, у слове «касьба» пішацца «сь», а не «зь», таму што яно ўтворана ад слова «касіць», дзе вымаўляецца і пішацца фанема «с'». У некаторых крыніцах марфалагічны прынцып называецца этымалагічным.
Этымалагічны прынцып
Гэты прынцып таксама пакуль не пераважаў ні ў одным правапісе. Гэты прынцып — «паглыблены» марфалагічны. У ім, каб растлумачыць напісанне пэўнага знаку, не дастаткова знайсці вытворнае слова, таму што такога слова можа не быць. Трэба ведаць этымалогію слова.
У іншых мовах
Правапіс партугальскай мовы не строга фанематычны. Гэта звязана з распаўсюдам партугальскай мовы і з'яўленнем шматлікіх рэгіянальных і дыялектных варыянтаў. У 2009 годзе была распачата сусветная рэформа партугальскай мовы, каб адхіліць 98% неадпаведнасцяў у напісанні паміж рознымі краінамі. Арфаграфія англійскай мовы мае высокую ступень стандартызацыі. Аднак, ёсць некалькі спосабаў напісання амаль кожнага гуку, і для большасці літар таксама ёсць некалькі варыянтаў маўлення залежна ад іх месца ў слове і кантэксце. Таму некаторыя арфаграфічныя памылкі распаўсюджаны нават сярод носьбітаў мовы. Гэта звязана галоўным чынам з вялікай колькасцю словаў, запазычаных з іншых моў пры адсутнасці паспяховых спроб поўных рэформ правапісу. Большасць правілаў правапісу, звычайна, не адлюстроўвае гукавыя змены, якія адбыліся з канца XV ст. (напрыклад, вялікі зрух галосных). Арфаграфія ісландскай мовы заснавана на этымалагічным прынцыпе, таму самі ісландцы адчуваюць цяжкасці пры пісьме. Сучасны ісландскі алфавіт заснаваны на стандарце, унесеным дацкім філолагам Расмусам Раскам. Асноўныя прынцыпы іспанскай арфаграфіі -- фаналагічны і этымалагічны, таму ёсць некалькі літар, якія абазначаюць аднолькавыя фанемы. Пачынаючы з XVII ст. прапаноўвалі розныя варыянты рэформы арфаграфіі, якая стварыла б адназначную адпаведнасць паміж графемай і фанемай, але ўсе яны былі адхілены. Большасць сучасных прапаноў па рэфармаванні правапісу абмяжоўваюцца адменай літар-амафонаў, якія захоўваюцца па этымалагічных меркаваннях.
Арганічная хімія
Аргані́чная хі́мія — раздзел хіміі, які вывучае злучэнні вугляроду з іншымі элементамі (арганічныя злучэнні) і іх ператварэнні. Займаецца сінтэзам і вызначэннем структуры арганічных злучэнняў, вывучэннем сувязі хімічнай будовы рэчываў з рэакцыйнай здольнасцю і фізічнымі ўласцівасцямі, практычным выкарыстаннем.
Падзяляецца на стэрэахімію, хімію высокамалекулярных злучэнняў, прыродных рэчываў (антыбіётыкаў, вітамінаў, гармонаў і інш.), металаарганічных, фтораарганічных, комплексных злучэнняў, фарбавальнікаў.
Цесна звязана з біяхіміяй, медыцынай, біялогіяй, арганічнай геахіміяй, малекулярнай біялогіяй і іншымі галінамі навук.
Гісторыя
Як асобная навука арганічная хімія сфарміравалася ў пачатку 19 ст., калі вучоныя пачалі сістэматычнае вывучэнне арганічных рэчываў, якія ў той час вылучаліся з жывых арганізмаў.
Спачатку лічылі, што арганічныя рэчывы можна атрымліваць толькі з аб’ектаў жывой прыроды пад уплывам асобай «жыццёвай сілы». Існавала нават вучэнне аб «жыццёвай сіле» — віталізм.
Тэрмін «арганічная хімія» ўведзены Ё. Берцэліусам у 1827 годзе.
Доўгі час вучоныя-хімікі не маглі атрымаць арганічныя злучэнні з неарганічных рэчываў. Адным з першых такі сінтэз ажыццявіў нямецкі хімік Фрыдрых Вёлер. У выніку ператварэння неарганічнага злучэння (цыянату амонію) ён атрымаў арганічнае — мачавіну.
У наступныя гады сінтэзы арганічных злучэнняў з неарганічных ажыццявілі А. Кольбе (1845), М. Бертло (1854) і А. М. Бутлераў (1861). К пачатку 19 ст. была праведзена вялікая колькасць даследаванняў, вылучана ў чыстым выглядзе і вывучана многа арганічных рэчываў, уваходзячых у састаў прадуктаў харчавання, арганізмаў раслін, жывёл і чалавека. Лік вывучаных рэчываў набліжаўся да некалькіх соцень, але ніякай сувязі паміж іх будовай і ўласцівасцямі ўстаноўлена не было. Тым не менш стала вядома, што ў састаў большасці арганічных рэчываў уваходзяць элементы вуглярод, вадарод, кісларод, а некаторыя з рэчываў змяшчаюць атамы азоту і інш.
З другой чвэрці 19 стагоддзя пачалі развівацца тэарэтычныя ўяўленні агранічнай хіміі, у тым ліку тэорыя радыкалаў (Ю. Лібіх, Вёлер, Э. Франкленд, Р. Бунзен), тэорыя тыпаў (Ж. Дзюма, Ш. Жэрар і А. Ларан), паняцце пра валентнасць хімічных элементаў, чатырохвалентнасць вугляроду і здольнасць яго атамаў ствараць складаныя малекулы.
Абгрунтаваная ў 1861 годзе Бутлеравым тэорыя хімічнай будовы прапанавала існаванне сувязі паміж будовай і ўласцівасцямі арганічных злучэнняў, растлумачыла з’яву прасторавай ізамерыі арганічных злучэнняў. Ф. А. Кекуле ў 1865 годзе створана тэорыя будовы араматычных злучэнняў (на прыкладзе бензолу), у 1874 годзе Я. Х. вант Гоф і Ж. Ле Бель заклалі асновы стэрэахіміі, вылучылі аптычную ізамерыю і геаметрычную ізамерыю арганічных рэчываў.
Развіццё арганічнай хіміі ў пачатку 20 стагоддзя звязана з дасягненнямі квантавай фізікі і электронных тэорый хімічнай сувязі. Вызначаны тыпы хімічнай сувязі; Г. Льюіс, В. Косель, К. Інгалд, Л. Полінг распрацавалі і дапоўнілі ўяўленнямі квантавай хіміі і квантава-хімічнымі разлікамі электронную тэорыю будовы арганічных злучэнняў, прадказалі і растлумачылі іх рэакцыйную здольнасць.
У другой палове 20 стагоддзя пачалося станаўленне фізічнай арганічнай хіміі, у якой абагульнены ўяўленні па механізмах рэакцый і сувязі паміж структурай арганічных злучэнняў і іх рэакцыйнай здольнасцю. У даследаваннях пачалі шырока выкарыстоўвацца храматаграфія, рэнтгенаскапія, мас-спектраскапія, метады ЭПР, ЯМР, ІЧ- і УФ-спектраскапія. Сінтэзаваны новыя класы крэмнійарганічных злучэнняў (полісілаксаны), поліаміды (нейлон), фторпалімеры (тэфлон), цэнвыя злучэнні пераходных металаў (ферацэн), фізіялагічна актыўныя злучэнні, лекавыя прэпараты, атрутныя рэчывы, сродкі аховы раслін, антыпірэны.
Магчымасці арганічнай хіміі дазволілі сінтэзаваць хларафіл, вітамін В12 (Р. Вудварт), полінуклеатыды (А. Тод), распрацаваць аўтаматызаваны сінтэз ферментаў.
Адно з дасягненняў арганічнай хіміі ў геннай інжынерыі — сінтэз актыўнага гена (Х. Каран, 1976). Выкарыстанне дасягненняў арганічнай хіміі прывяло да стварэння тэхналогій вытворчасці сінтэтычных каўчукаў, пластычных мас, сінтэтычных валокнаў, фарбавальнікаў, кінафотаматэрыялаў, атрутных рэчываў, сродкаў аховы раслін, духмяных рэчываў, лекавых прэпаратаў.
На Беларусі даследаванні па арганічнай хіміі пачаліся ў 1924 годзе ў БДУ і вяліся ў Інстытутах фізіка-арганічнай і біяарганічнай хіміі АН, БДУ, Беларускім дзяржаўным тэхналагічным універсітэце, сельскагаспадарчых, медыцынскіх і іншых НДІ. Сінтэзаваны і вывучаны ператварэнні металаарганічных, поліхлорарганічных, пераксідных злучэнняў, ацыклічных і гетэрацыклічных злучэнняў, стэроідаў, гетэрастэроідаў, простагландзінаў, нуклеатыдаў, тэрпеноідаў.
Правілы і асаблівасці класіфікацыі
У аснове класіфікацыі ляжыць структура арганічных злучэнняў. Аснова апісання структуры — структурная формула. Атамы элементаў абазначаюцца лацінскімі знакамі, як яны пазначаны ў перыядычнай табліцы хімічных элементаў (табліцы Мендзялеева). Вадародныя і электронадэфіцітныя сувязі абазначаюцца пункцірнай лініяй, іонныя сувязі абазначаюцца ўказаннем зарадаў часціц, якія ўваходзяць у склад малекулы. Паколькі ў пераважную большасць арганічных малекул ўваходзіць вадарод, яго звычайна не абазначаюць пры паказе структуры. Такім чынам, калі ў структуры ў аднаго з атамаў намалявана недастатковая валентнасць, значыць, каля гэтага атама размешчаны адзін або некалькі атамаў вадароду.
Атамы могуць утвараць цыклічныя і араматычныя сістэмы.
Тэорыя хімічнай будовы арганічных злучэнняў
Тэорыю хімічнай будовы арганічных злучэнняў можна коратка сфармуляваць у наступных асноўных палажэннях.
Уласцівасці рэчываў залежаць не толькі ад якаснага і колькаснага саставу, але і ад парадку злучэння атамаў у малекулах. Існуюць рэчывы, якія маюць аднолькавы састаў, але розную будову і з прычыны гэтага розныя ўласцівасці. Рэчывы, якія маюць аднолькавы састаў, але розную будову, называюцца ізамерамі.
У малекулах арганічных рэчываў атамы і групы атамаў узаемна ўплываюць адны на адных. Узаемны ўплыў фенільнай групы і амінагрупы ў малекуле аніліну адбіваецца на яго хімічных уласцівасцях.
Асаблівасці арганічных рэакцый
У неарганічных рэакцыях звычайна ўдзельнічаюць іоны, яны праходзяць хутка і да канца пры пакаёвай тэмпературы. У арганічных рэакцыях часта адбываюцца парывы кавалентных сувязяў з утварэннем новых. Як правіла, гэтыя працэсы патрабуюць асаблівых умоў: пэўнай тэмпературы, часу рэакцыі, і часта наяўнасці каталізатара. Звычайна працякае не адна, а адразу некалькі рэакцый, таму выхад мэтавага рэчыва часта не перавышае 50 %. Таму для адлюстравання арганічных рэакцый выкарыстоўваюць не ўраўненні, а схемы без разліку стэхіаметрыі.
Рэакцыі могуць працякаць вельмі складаным чынам і ў некалькі стадый, не абавязкова так, як яна ўмоўна паказана на схеме. У якасці прамежкавых злучэнняў могуць узнікаць карбкаціёны R+, карбаніёны R−, радыкалы R·, карбены CX2, катыён-радыкалы, аніён-радыкалы і іншыя актыўныя або нестабільныя часціцы, звычайна тыя, што жывуць долі секунды. Падрабязнае апісанне ўсіх ператварэнняў, якія адбываюцца на малекулярным узроўні падчас рэакцыі, называецца механізмам рэакцыі.
Рэакцыі класіфікуюцца ў залежнасці ад спосабаў разрыву і стварэння сувязяў, спосабаў узбуджэння рэакцыі, яе малекулярнасці.
Метады вывучэння арганічных рэчываў
Вывучэнне арганічных рэчываў пачынаецца з устанаўлення іх якаснага і колькаснага саставу.
Арганічныя рэчывы, якія сустракаюцца ў прыродзе або атрымліваюцца сінтэтычна, як правіла, з'яўляюцца сумесямі. Для вывучэння будовы і ўласцівасцей арганічных злучэнняў неабходны чыстыя, без прымесей, рэчывы, таму вельмі важнымі з'яўляюцца метады ачысткі арганічных рэчываў. Часцей за ўсё для ачысткі прымяняюцца перагонка, перакрышталізацыя і храматаграфія.
Пасля атрымання чыстага рэчыва або асобнага кампанента сумесі пачынаецца вызначэнне яго якаснага саставу — наяўнасці вугляроду, вадароду, кіслароду, азоту і іншых элементаў. Якаснае выяўленне вугляроду і вадароду ў арганічных злучэннях лёгка ажыццявіць, напрыклад, пры іх акісленні аксідам медзі(ІІ) да вуглякіслага газу і вады.
Для вызначэння структруры арганічных рэчываў выкарыстоўваюцца наступныя метады:
У адрозненне ад першых трох у апошнім метадзе выкарыстоўваецца неасноўны ізатоп элемента, паколькі ядро асноўнага ізатопа вугляроду — 12С мае нулявы спін і не можа назірацца метадам ядзернага магнітнага рэзанансу, гэтак жа як і ядро 16O — адзінага прыроднага ізатопа кіслароду.
Зорная астраномія
Зорная астраномія — раздзел астраноміі, які займаецца даследваннем руху і размеркавання ў прасторы зорак, газа-пылавых туманнасцяў і зорных сістэм, іх структурай і эвалюцыяй, праблемай іх устойлівасці. У гэтых даследваннях выкарыстоўваюцца як вынікі назіранняў, так і тэарэтычныя законы і высновы астраметрыі, нябеснай механікі і астрафізікі.
Асноўныя раздзелы зорнай астраноміі:
Чэліа
Чэліа (італ. Cellio) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне П’емонт, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Верчэлі.
Насельніцтва складае 903 чалавека (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 90 чал./км ². Займае плошчу 10 мая км ². Паштовы індэкс - 13024. Тэлефонны код - 0163.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
NGC 3096
NGC 3096 (іншыя абазначэнні — ESO 566-42, MCG -3-26-8, HCG 42B, NPM1G -19.0312, PGC 28950) — лінзападобная галактыка (SB0) ў сузор’і Гідра.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Хоўрына (станцыя метро)
«Хоўрына» — станцыя Маскоўскага метрапалітэна, паўночная канечная Замаскварэцкай лініі. Размешчана ў аднайменным раёне (ПАА), па якім атрымала назву. Адкрыта 31 снежня 2017 года ў складзе пляцоўкі «Рачны вакзал» — «Хоўрына». Калонная двухпралётная станцыя мелкага залажэння з адной астраўной платформай. Увод станцыі мяркуецца ў два этапы — на першым была адкрыта сама станцыя, на другім адкрыюць усе выхады паўночнага вестыбюля і транспартна-перасадкавы вузел.
Назва
На стадыі праектавання і будаўніцтва аб'ект насіў назва «Вуліца Дыбенкі». 24 верасня 2013 года на пасяджэнні Урада Масквы станцыя атрымала цяперашнюю назву.
Раннія праекты
Падаўжэнне Горкаўскага радыуса ад станцыі метро «Сокал» планавалася яшчэ ў 1938 годзе, калі ў складзе другой чаргі метрапалітэна была адкрыта яго першая пляцоўка. Праўда, тады не агадвалася адхіленне лініі ад Ленінградскай шашы, то бок планаваная пляцоўка ішла ўздоўж шашы да праектаванай станцыі «Хімкі». Агадвалася тры станцыі пасля «Сокала» — «Братцава», «Паўночны Рачны Вакзал» і «Хімкі». Станцыя «Хоўрына» не планавалася, бо вуліцы Дыбенкі яшчэ не існавала, а раён Хоўрына, дзе яна цяпер размяшчаецца, быў далёкім маскоўскім прыгарадам. У 1947 годзе былі пацверджаны планы 1938 года адносна падаўжэння Горкаўскага радыуса.
У планах 1957 года ўпершыню з'яўляецца станцыя пад назвай «Беламорская вуліца». Падаўжэнне далей «Беламорскай» не планавалася. У 1959 годзе Савет Міністраў СССР зацвердзіў план будаўніцтва ліній Маскоўскага метрапалітэна на сямігодку (1959—1965). Па ім Горкаўскі радыус планавалася завяршыць станцыяй «Рачны вакзал». У 1964 годзе Горкаўска-Замаскварэцкая лінія была падоўжана на поўнач з трыма станцыямі — «Войкаўская», «Водны стадыён» і «Рачны вакзал».
Па планах 1970 года планавалася ў перспектыве падоўжыць Замаскварэцкую лінію да платформы «Левабярэжная». У 1973 годзе з'явілася перспектыўная схема, на якой былі адзначаны станцыя «Вуліца Дыбенкі» і наступная за ёй «Левабярэжная».
Сезон 2016 ФК Дынама Мінск
У 2016-м годзе футбольны клуб «Дынама» з Мінска прымаў удзел у чатырох афіцыйных турнірах:
Ігракі
! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" |
Заўвагі
Прыйшлі ў клуб
* З арэнды * У арэнду
Пакінулі клуб
* У арэнду
Прыйшлі ў клуб
* З арэнды ** У арэнду
Алег Віктаравіч Мікановіч
Алег Віктаравіч Мікановіч (нар., г. Мінск, Беларусь) — беларускі трэнер па валейболе. Майстар спорту міжнароднага класа.
Біяграфія
Вучыўся ў сярэднюю школу № 15 г. Мінска, па сканчэнню 3 класа перавёўся ў СШ № 118 у спартовы клас. У 9 — 11 класах вучыўся ў Рэспубліканскім вучылішчы алімпійскага рэзерву (РВАР), на базе якога была створана юнацкая каманда Беларусі па валейболе сярод дзяцей 1975 года народжэння.
Вучыўся ў Акадэміі фізічнага выхавання і спорту Рэспублікі Беларусь. Падчас навучання з’ехаў гуляць за мяжу і ўзяў акадэмічны водпуск. Аднавіўся ў 2000 годзе, але падпісаўшы кантракт з «ГВК» (г. Гомель), перавёўся ў Гомельскі ўніверсітэт.
Трэнерская гісторыя
Быў галоўнага трэнера валейбольнага коуба «МАПІД» Мінск. З 2018 па 2021 год быў трэнерам валейбольнага клуба «Кузбас» (Расія), з якім стаў чэмпіёнам Расіі (2019), уладальнікам Суперкубка Расіі (2019), бронзавым прызёрам чэмпіянату Расіі (2020) і паўфіналістам Лігі Чэмпіёнаў (2020).
Уваходзіў у склад трэнерскага штаба зборнай Беларусі і ўзначальваў зборную юнакоў U-20 (юнакі не старэйшыя за 1999 г. н.).
У маі 2021 года быў прызначыны на пасаду галоўнага трэнера валейбольнага коуба «Будаўніка» Мінск.
Крутое (Веліжскі раён)
Круто́е (Круто́е) — вёска ў Веліжскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Адміністрацыйны цэнтр Крутоўскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з кастрычніка 1941 года, вызвалена ў сакавіку 1943 года.
Склад (мова)
Склад — мінімальная фанетыка-фаналагічная адзінка, якая характарызуецца найбольшай акустыка-артыкуляцыйнай злітнасцю сваіх кампанентаў, гукаў, які ўваходзяць у яго склад. Склад не мае сувязі з фарміраваннем і выказваннем сэнсавых стасункаў, ён з'яўляецца выключна вымаўленчай адзінкай. У складзе групуюцца гукі рознай ступені гучнасці, найбольш гучныя — складаўтваральныя, астатнія — нескладовыя. Склад, як правіла, складаецца з ядра складу, часцей за ўсё галоснага, з дадатковым пачатковым ці канчатковым полем, часцей за ўсё зычных. Склад з'яўляецца фаналагічнай арганізацыяй, якая займае прамежкавы ўзровень паміж сегментарнай і несегментарнай фаналогіяй, паміж фанемай і словам. Склады часцяком лічацца фаналагічнымі «будаўнічымі блокамі» словаў. Яны могуць уплываць на рытм мовы, ейную прасодыю і паэтычны метр.
Складовая пісьменнасць пачалася на некалькі сотняў гадоў раней за з'яўленне першых літар. Раннія запісы складоў на дошчачках, напісаныя каля 2800 года да н.э., былі знойдзены ля старажытнага шумерскага горада Ур. Гэты пераход ад піктаграм да складоў быў названы «самым важным дасягненнем у гісторыі пісьменства».
NGC 3098
NGC 3098 (іншыя абазначэнні — UGC 5397, MCG 4-24-12, ZWG 123.14, KARA 389, PGC 29067) — галактыка ў сузор’і Леў.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
12-я Ураджайная вуліца (Наваполацк)
12-я Ураджайная вуліца (, 12-я Урожайная улица) — вуліца ў Наваполацку.
Апісанне
Размешчана ў паўночна-заходняй частцы горада на тэрыторыі садовага таварыства "Хімік-1" у мясцовасці "Падстанцыя" каля прамзоны нафтаперапрацоўчага завода. Працягласць вуліцы складае каля 350 метраў. Рух грамадскага транспарту па вуліцы не ажыццяўляецца. Недалёка працякае рэчка Залюхоўка. Бліжэйшыя прыпынкі грамадскага транспарту (аўтобусаў і трамвая) размешчаны на вуліцы Прамысловай.
Ківу
Кі́́ву — возера ў Цэнтральнай Афрыцы, на мяжы паміж Руандай і Дэмакратычнай Рэспублікай Конга ў Вялікай рыфтавай даліне, адно з Вялікіх Афрыканскіх азёр.
Геаграфія
Плошча паверхні возера роўная прыкладна 2700 км². Зрэз вады знаходзіцца на адзнацы 1460 метраў над узроўнем мора. Азёрная катлавіна размешчана ў рыфтавай даліне, якая паступова пашыраецца. Утварылася ў выніку запруджвання лававымі патокамі старажытнай рачной сістэмы. Найбольшая глыбіня возера складае 480 (496 ) метраў (16 месца па глыбіні ў свеце). Берагі стромкія, моцна парэзаныя. Возера акружана гарамі. Ківу мае сцёк праз раку Рузізі, якая цячэ ў паўднёвым кірунку і ўпадае ў возера Танганьіка. На паўднёвым беразе возера знаходзіцца горад і порт Букаву.
Найбуйнейшы азёрны востраў Іджві займае плошчу 340 км².
Спік
Спік (Spic) — нацыянальная мянушка, якая ўжываецца ў англамоўных краінах у дачыненні персон іспанскага паходжання. «Спік» можа ўжывацца як назоўнік («That Spic is loud»), як прыметнік («The Spic music is good this year»), або як дзеяслоў (звыкла ў канструкцыі з «out», падобна на «to spic out», г.зн. паступаць згодна з іспанападобнай модай.).
1959 год у гісторыі метрапалітэна
У гэтым артыкуле пералічваюцца асноўныя падзеі з гісторыі метрапалітэнаў у 1959 годзе
Белагузава (Смаленская вобласць)
Белагузава (Белогузово) — вёска ў Веліжскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Крутоўскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з кастрычніка 1941 года, вызвалена ў сакавіку 1943 года.
Алег Антонавіч Яноўскі
Алег Антонавіч Яноўскі (нар. 6 красавіка 1951, в. Крычкі, Мінскі раён) — беларускі гісторык і гістарыёграф. Прафесар Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта, кандыдат гістарычных навук.
Біяграфія
Нарадзіўся 6 красавіка 1951 года. У 1966 годзе скончыў Радашковіцкую васьмігадовую, у 1968 годзе — Заслаўскую сярэднюю школу № 2.
З 1983 года — дацэнт кафедры гісторыі СССР дасавецкага перыяду; з 1991 года — намеснік дэкана гістарычнага факультэта, з 1996 года — дэкан гістарычнага факультэта. З 1998 года адначасова — загадчык кафедры гісторыі Расіі. З 2000 года — прарэктар па вучэбнай рабоце; з 1 лістапада 2001 года па снежань 2003 года — першы прарэктар БДУ. Працягвае загадваць кафедрай гісторыі Расіі.
У 1990-я гады чытаў агульныя курсы па гісторыі Расіі са старажытных часоў да канца XVIII стагоддзя, спецыяльныя курсы па праблемах знешняй і ўнутранай палітыцы краін Усходняй і Цэнтральнай Еўропы. Чытае лекцыі па агульнапрафесійнай дысцыпліне «Гісторыі Расіі і Украіны» (з старажытных часоў да канца XVIII ст.), а таксама спецыяльныя курсы:
Выкладае таксама на кафедры гісторыі новага і найноўшага часу.
Удзельнічаў у станаўленні новай сімволікі Беларускага дзяржаўнага універсітэта («папараць-кветка»); ініцыяваў шматтомнае выданне абраных навуковых прац БДУ (1921—2001) розных напрамкаў. Упершыню ў сусветнай практыцы вышэйшай школы ініцыяваў ўвядзенне новага прадмета — універсітэтазнаўства.
З’яўляўся членам Навукова-метадычнага савета пры Міністэрстве адукацыі Рэспублікі Беларусь, віцэ-прэзідэнтам асацыяцыі беларускіх гісторыкаў, вучоным сакратаром Аб’яднанага Савета БДУ. З’яўляецца чальцом рэдкалегіі навуковых гістарычных часопісаў.
Навуковая дзейнасць
У 1981 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю на тэму «Працоўны ўклад вузаўскай моладзі Беларусі ў выкананне народнагаспадарчых задач дзевятай пяцігодкі (1971—1975 гг.)». З 1985 года — дацэнт, з 2003 года — прафесар па спецыяльнасці «Гісторыя».
Асноўныя напрамкі даследаванняў:
Падрыхтаваў 10 кандыдатаў навук.
Аўтар больш за 200 артыкулаў, кніг, навучальных дапаможнікаў, а таксама навучальных праграм для ВНУ і агульнаадукацыйных устаноў.
Чэшскія землі
«Чэшскія землі» (České země) — дапаможны тэрмін, які выкарыстоўваецца для абазначэння камбінацыі тэрыторый Багеміі, Маравіі і Чэшскай Сілезіі.
Сёння гэтыя тры гістарычныя правінцыі складаюць Чэшскую рэспубліку. Першапачаткова, Чэшскія землі былі заселены адной з груп кельцкіх плямёнаў — боямі. Прыкладна ў I стагоддзі іх выцесніла германскае племя маркаманаў. Каля VII стагоддзя гэта тэрыторыя была заселена славянамі. Немцы паўторна абгрунтаваліся на Чэшскіх землях і жылі сярод славян пасля мангольскага нашэсця XIII стагоддзя, а дзе-нідзе, напрыклад, у Празе, нямецкія каланісты з'явіліся яшчэ ў XII стагоддзі.
У большасці чэшскіх гістарычных тэкстаў «Чэшскімі землямі» завецца тэрыторыя Каралеўства Багемія, гэта значыць Землі Багемскай Кароны, якія ўключалі Лужыцу (1292—1635) і частку Сілезіі (1327—1742).
Іншыя крыніцы разумеюць па «Чэшскімі землямі» толькі асноўныя чэшскія тэрыторыі — Багемію, Маравію і былую Аўстрыйскую Сілезію.
Марыён
Марыён (ад morion ад morrion ці morione, відаць ад morra макаўка галавы) — лёгкі шлем акруглай формы, у шырокім ужытку еўрапейскай пяхоты XVI і пачатку XVII стагоддзяў.
Вызначальнымі прыкметамі былі вертыкальны грэбень, брыль, крута загнуты ўверх спераду і ззаду, і адсутнасць аховы аблічча, шыі і вушэй. З-за моцна загнутага брыля такі шлем часта насілі ссунутым на патыліцу, каб даць ахову шыі.
13-я Ураджайная вуліца (Наваполацк)
13-я Ураджайная вуліца (, 13-я Урожайная улица) — вуліца ў Наваполацку.
Апісанне
Размешчана ў паўночна-заходняй частцы горада на тэрыторыі садовага таварыства "Хімік-1" у мясцовасці "Падстанцыя" каля прамзоны нафтаперапрацоўчага завода. Працягласць вуліцы складае каля 380 метраў. Рух грамадскага транспарту па вуліцы не ажыццяўляецца. Недалёка працякае рэчка Залюхоўка. Бліжэйшыя прыпынкі грамадскага транспарту (аўтобусаў і трамвая) размешчаны на вуліцы Прамысловай.
NGC 3099A
NGC 3099A (іншыя абазначэнні — MCG 6-22-59, ZWG 182.64, NPM1G +32.0227, PGC 29087) — галактыка ў сузор’і Малы Леў.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Фармільяна
Фармільяна (Formigliana) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне П’емонт, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Верчэлі.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы San Vittore.
Грычынавічы
Грычы́навічы (, Гричиновичи) — вёска ў Жыткавіцкім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Ленінскага сельсавета.
Вакол лес.
Размяшчэнне
У 49 км на паўночны захад ад Жыткавіч, 21 км ад чыгуначнай станцыі Мікашэвічы (на лініі Лунінец — Калінкавічы), 176 км ад Гомелю.
Транспартная сетка
Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым аўтамабільнай дарозе Мікашэвічы — Слуцк. Планоўка складаецца з доўгай прасталінейнай вуліцы, блізкай да мерыдыянальнай арыентацыі, да якой на поўначы далучаецца кароткая вуліца, На поўдні паралельна асноўнай праходзіць кароткая прасталінейная вуліца. Забудова драўляная, сядзібнага тыпу.
Гісторыя
Паводле пісьмовых крыніц вядомая з XVI стагоддзя як вёска ў Слуцкам павеце Новагародскага ваяводства Вялікага Княства Літоўскага, шляхоцкая ўласнасць. Пасля 2-га падзела Рэчы Паспалітай (1793 год) у складзе Расійскай імперыі. У 1839 годзе вёска ў маёнтку Ленін, валоданне князя Л. П. Вітгенштэйна. У 1879 годзе згадваецца як паселішча ў Ленінскім царкоўным прыходзе. У 1908 годзе ў Ленінскай воласці Мазырскага павета Мінскай губерні.
Паводле Рыжскага дагавора з 18 сакавіка 1921 года ў складзе Польшчы. З верасня 1939 года ў складзе БССР. Падчас Вялікай Айчыннай вайны ў лютым 1943 года нямецкія акупанты спалілі 200 двароў і забілі 76 жыхароў. 34 жыхара загінулі на фронце. Паводле перапісу 1959 года ў складзе саўгаса «Ленінскі» (цэнтр — вёска Ленін). Дзейнічаюць 9-гадовая школа, клуб, бібліятэка, фельчарска-акушэрскі пункт, аддзяленне сувязі.
Эгберт Уэсекскі
Э́гберт Уэ́секскі «Брэтвальда» (Egbert of Wessex "Bretwalda" (Ecgbehrtу, Ecgbert); каля 770 — ліпень ) — кароль Уэсекса, кіраваў у 802—839 гадах. Шэраг гісторыкаў лічыць Эгберта першым каралём Англіі, бо ён упершыню ў гісторыі аб’яднаў пад уладай аднаго кіраўніка большасць зямель, якія знаходзяцца на тэрыторыі сучаснай Англіі, а астатнія вобласці прызналі над сабой яго вярхоўную ўладу. Афіцыйна Эгберт такі тытул не выкарыстоўваў і ўпершыню яго ужыў у сваёй тытулатуры кароль Альфрэд Вялікі.
Біяграфія
Бацькам Эгберту быў Элмунд Кенцкі. У 780-ых кароль Мерсіі Офу і Беортрык з Уэсекса выгналі Эгберта, але ў 802 годзе, пасля смерці Беортрыка, ён вярнуўся і захапіў трон. Пра першыя 20 гадоў праўлення Эгберту вядома мала, але, відавочна, ён здолеў утрымаць незалежнасць Уэсекса ад Мерсіі, якая тады дамінавала сярод англійскіх каралеўстваў. У 825 годзе Эгберт здолеў Беорнвульфа з Мерсіі ў бітве пры Эландуні і паклаў канец дамінаванню Мерсіі. Далей ён падпарадкаваў сабе іншыя каралеўства паўднёва-ўсходняй Англіі, якія да таго ж залежалі ад Мерсіі. У 829 годзе ён нанёс паразу Віглафу з Мерсіі, прагнаў яго з каралеўства і часова кіраваў Мерсіяй непасрэдна. У тым жа годзе Эгберту падпарадкаваўся кароль Нартумбрыі. Эгберт не здолеў утрымаць свае заваёвы, і праз год Віглаф вярнуў сабе трон Мерсіі. Аднак, Уэсекс захаваў кантроль над Кентам, Сасексм і Сурэем. Эгберт аддаў гэтыя ўладанні ў кіраванне свайму сыну Этэльвульфу. Пасля смерці Эгберта ў 839 годзе Этэльфульф атрымаў у спадчыну яго трон. Каралеўствы паўднёва-ўсходняй Англіі ў рэшце рэшт уліліся ў каралеўства Уэсекс пасля смерці Этэльвульфа ў 858 годзе.
Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Капцёўка)
Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі — рымска-каталіцкі храм у в. Капцёўка Гродзенскага раёна.
Гісторыя
30 студзеня 1936 года на сходзе жыхароў гміны было вырашана распачаць будаўніцтва касцёла ў Капцёўцы. 26 красавіка 1936 віленскі мітрапаліт арцыбіскуп Рамуальд Ялбжыкоўскі асвяціў пляц пад будаўніцтва, а 5 ліпеня афіцыйна ўтварыў новую парафію ў Капцёўцы.
Да верасеня 1939 плябанія была ўжо гатова, а касцёльныя муры трэба было накрыць дахам. Працы былі спынены, бо на тэрыторыю Гродзеншчыны ўвайшла Чырвоная Армія. Новую плябанію забралі пад амбулаторыю. Падчас Другой сусветнай вайны касцёл дзейнічаў патаемна.
Хутка пасля заканчэння вайны ў касцёле зрабілі склад, а праз некалькі год яго замянілі на млын.
У 1988 годзе быў створаны Камітэт па справах вяртання касцёла ў Капцёўцы. У 1991 касцёл быў вернуты парафіянам у вельмі знішчаным стане. 14 ліпеня 1991 парафію наведалі кардынал і біскуп Аляксандр Кашкевіч (бацькі кардынала, які нарадзіўся ў Амерыцы, былі родам з вёскі Путна, парафіі Капцёўка). Тады ў капцёўскай святыні адбылася першая пасля вайны служба. 15 ліпеня 1995 кардынал Эдмунд Шока і біскуп Аляксандр Кашкевіч асвяцілі храм і ўмуравалі вуглавы камень у муры прэзбітэрыя. 15 сакавіка 1997 года гродзенскі біскуп асвяціў звон, якому далі імя «Марыя». Дапамогу будаўніцтву аказала (Польшча), арган быў ахвяраваны  ў Варшавае, асвечаны біскупам Антоніем Дзям’янкам 14 лістапада 1999 года. 11 чэрвеня 2000 года кялецкі біскуп кансэкраваў святыню. У галоўны алтар былі ўмураваны рэліквіі мучанікаў св. Марсуэлы і св. Вікторыі.
25 сакавіка 2006 генерал на   ахвяраваў касцёлу ў Капцёўцы копію. 3 мая 2006 абраз быў урачыста ўнесены на Узгорак надзеі (комплекс каплічак) ў Капцёўцы. 8 ліпеня 2007 кардынал Эдмунд Казімір Шока і біскуп Аляксандр Кашкевіч асвяцілі абраз Маці Божай Яснагурскай разам з каменнай плітой алтара. 23 сакавіка 2010 на Узгорку надзеі быў устаноўлены санктуарый Маці Божай Яснагурскай — Цярпліва Слухаючай, сюды прыходзяць пілігрымкі.
Бялоўскае (Белгародская вобласць)
Бялоўскае — сяло ў Белгародскім раёне Белгародскай вобласці Расіі. Адміністрацыйны цэнтр Белаўскага сельскага паселішча.
Размешчана на рацэ Разумная паблізу ўсходніх ускраін Белгарада (па вуліцы Макаранкі), з унутранага боку Белгарадскай аб’язной дарогі.
Этымалогія назвы
Назву сяло атрымала ад белых крэйдавых адгор’яў, якія выступаюць на паверхню па бэльках і схілах.
Гісторыя
Вёска заснавана ў сярэдзіне XVIII стагоддзя.
Пры стварэнні абарончай «засечнай рысы» служывыя людзі сталі сяліцца непадалёк ад горада-крэпасці. Так, праз 6 гадоў пасля заснавання Белгарада, у 1599 годзе з’явілася сяло «Ястрабова». Пасля шэрагу мерапрыемстваў, прынятых урадам, многія ястрабаўскія памешчыкі да 1762 года аказаліся выштурхнутымі з дваранскай касты і ўключаны ў саслоўе аднадворцаў, якія прыраўноўваліся да сялян. У гэтым жа годзе з сяла Ястрабава вылучылася Бялоўскае.
У пачатку вылучылася 4 ці 5 двароў. За імі пацягнуліся і іншыя. Вёска моцна разраслася.
Так, у эканамічных нататках Курскай губерні Белгарадскага павета гаварылася: «Сяло Мікольскае, Ястрабава таксама, слабадка Шчаглоўка, сяльцо Бялоўскае, вёска Сеўрукова…Колькасць двароў — 167, па рэвізіі душ мужчынка — 701, жаночая — 651. Вёска Бялоўскае на правым баку рэчкі Разумнай, на якой мучны млын аб двух паставах, з двума таўчэнямі. Царква драўляная Мікалая Цудатворца, тры дамы панскія, драўляныя».
У 1843 годзе намаганнямі прыхаджан пабудавана царква. Пазней адкрылася царкоўна-прыходская царква.
36 сем’яў карысталіся купчай зямлёй, іншыя арандавалі яе ў багатыроў.
Многія ішлі на сезонныя заробкі ў Белгарад і Харкаў. Працавалі яны ў якасці муляроў, печнікаў, страхароў.
Першы калгас.
У 1929 годзе дваццаціпяцітысячнік камуніст Камароў (імя невядома) арганізаваў у Бялоўскім першы калгас. Яму прысвоілі імя Клімента Яфрэмавіча Варашылава. Большасць мясцовых сялян балюча ўспрынялі калектывізацыю.
Актыўна працягвалася гаспадарчае і жыллёвае будаўніцтва.
На цэнтральнай сядзібе гаспадаркі ўсё больш узнікала шматкватэрных дамоў. Здадзены ў эксплуатацыю сховішчы для агародніны, збожжасклад, гараж, лазня, кармацэх. Узведзена памяшканне сярэдняй школы.
Вёска ў гады Вялікай Айчыннай вайны.
Адважна ваявалі з гітлераўцамі жыхары Бялоўскага, дзясяткі якіх ваявалі на франтах.
Летам 1943 года, выкарыстоўваючы выгаднае стратэгічнае становішча вёскі (стромкія схілы на правым беразе ракі Разуменкі), гітлераўцы ператварылі вёску ў магутны апорны пункт на подступах да Белгарада. З сяла як на далоні праглядаўся ўвесь абсяг левабярэжжа, да лесу на гарызонце. Задача з ходу фарсіраваць Разуменку і вызваліць Бялоўскае аказалася вельмі цяжкай.
Як толькі савецкія падраздзяленні адрываліся ад узлеску, гітлераўцы адкрывалі па іх шквальны агонь. Бялоўскае апрацоўвалі авіяцыя і артылерыя.
Праваяваўшы ўсяго паўгода, пры фарсіраванні Дняпра стаў Героем Савецкага Саюза дзевятнаццацігадовы артылерыст Сяргей Асташчанка. Увесну 1944 гады ён прыязджаў на пабыўку ў Бялоўскае і не пазнаў роднай вёскі. Яно было разбураным, не ацалела ніводнай хаты. Людзі туліліся ў зямлянках. Паступова сяло паўставала з руін.
Промыслы вёскі
З мясцовых промыслаў самымі значнымі былі, выпальванне вапны і вытворчасць драўляных грабянёў для пражы.
Жанчыны пралі, ткалі, адбельвалі палатно, абшывалі сем’і. Мужчыны нарыхтоўвалі кару і плялі лапці. Яшчэ адзін папулярны промысел — выраб дуг для запрэжкі коней. Гэтыя вырабы карысталіся падвышаным попытам далёка за межамі Белгарадчыны. Вядома, што ў пачатку 20 стагоддзі дугі з Бялоўскага вазілі ў Сібір. Паралельна з гэтымі промысламі развіваюцца саматужныя вытворчасці братоў Фёдараўскіх, якія пабудавалі невялікія цагельні. Мелася і некалькі ветракоў, якія вырабляюць таварную муку.
Знакамітасці
У 1925 годзе ў Бялоўскім нарадзіўся Герой Савецкага Саюза С. М. Асташчанка, у 1926 г. — паэт В. С. Буханаў. Сяло Бялоўскае з’яўляецца радзімай паэта Віталя Буханава. Яго верш «Сельшчына» быў пакладзены на музыку настаўніцай Бялоўскай сярэдняй школы Раманенка Ірынай і стаў гімнам Бялоўскага: Гляну з пагорка на белыя хаты / Лебедзі ці селі ў родным Логу? Мілая сельшчына, край небагаты, / Вырваць з сэрца цябе не магу. / Белае наша сяло ў пералесках / Таполя высокі, абрыў крэйдавай. / Нібы ўчора здзіўленае дзяцінства / Тут нетаропка блукала са мной.
Уладзімір Мінавіч Мазго
Уладзімір Мінавіч Мазго (нар., г. п. Зэльва, Гродзенская вобласць) — беларускі.
Біяграфія
Нарадзіўся 5 сакавіка 1959 года ў гарадскім пасёлку Зэльва Гродзенскай вобласці. У 1964—1968 гадах разам з бацькамі жыў у Кемераўскай вобласці. У 1976 годзе паступіў на філалагічны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта (скончыў завочна ў 1985 годзе). Служыў у Савецкай Арміі (1979—1981), быў карэспандэнтам шматтыражнай газеты «Інтэграл», супрацоўнікам рэдакцыі літаратурна-драматычных праграм Беларускага тэлебачання.
У 1984—2002 гадах быў рэдактарам, загадчыкам рэдакцыі літаратуры для малодшага школьнага ўзросту выдавецтва «Юнацтва». Затым працаваў у выдавецтве «Мастацкая_літаратура», у часопісах «Вясёлка», «Полымя». З 2014 года — намеснік галоўнага рэдактара часопіса «Нёман».
Творчасць
Друкавацца пачаў у 1972 годзе ў зэльвенскай раённай газеце «Праца».
У школьныя гады выступаў на старонках рэспубліканскага друку (газеты «Піянер Беларусі», «Чырвоная змена», «Знамя юности», «Літаратура і мастацтва», часопісы «Бярозка», «Вожык», «Маладосць»).
Аўтар паэтычных кніг «Пад спеў крыніц» (1982), «Вершаліна» (1987), «Марафон» (1992), «Анёл нябесны» (2007), «Сакавіны» (2012, паэзія і проза), «У нябёсах вясны» (2013, выбраныя творы).
Выдаў кнігі для дзяцей «Калі спрачаюцца маланкі» (1989), «Суседзі па сусвеце» (1994), «Смехапад» (1999), «Прыгоды марахода» (2002), «Цуда-вуда» (2008), «Таямнічая планета» (2008), «Лепшыя сябры» (2012), «Загадкавая азбука» (2012), «Адвечныя скарбы Радзімы» (2013), «Адкрывай свой родны край» (2013), «Завітала ў госці казка» (2014), «Слоны с Луны» (2014, пераклад з беларускай), «Вавёркі лушчаць зоркі» (2019).
Асобныя творы перакладзены на рускую, англійскую, таджыкскую, чувашскую і іншыя мовы.
Аўтар слоў многіх папулярных песень, што ўвайшлі ў рэпертуар зорак беларускай эстрады: Іны Афанасьевай, Анатоля Ярмоленкі, Алесі, Ядвігі Паплаўскай і Аляксандра Ціхановіча, Валерыя Дайнекі, Якава Навуменкі, Ірыны Дарафеевай, Алега Цівунова, Андрэя Хлястова, Дзмітрыя Качароўскага, Алены Саўленайтэ, Наталлі Бярнацкай, Валерыя Разанава, ансамбляў «Сябры», «Бяседа» (песні «Варажба», «Дачнікі», «Вербніца», «Святло вачэй», «Косы твае», «Мне ўсё верыцца», «Гадзіна пік», «Вечарынка», «Чараўніца ёлка», «Купальская» і інш.). Яго вершы сталі песнямі дзякуючы кампазітарам Алегу Елісеенкаву, Эдуарду Ханку, Леаніду Захлеўнаму, Уладзіміру Будніку, Валерыю Іванову, Мікалаю Сацуру, Зміцеру Яўтуховічу, Паўлу Яроменку, Дзмітрыю Даўгалёву і інш. Песні гучалі на міжнародным фестывалі мастацтваў «Славянскі базар» у Віцебску, нацыянальным фестывалі песні і паэзіі «Маладзечна», міжнародных фестывалях у Вільнюсе і Беластоку.
Карнелі Стаўпавіцкі-Лябецкі
Карнелі Стаўпавіцкі-Лябецкі (Korneliusz Stołpowicki-Lebiecki herbu Ościa або Lebecki, 17 сакавіка 1689, каля Слоніма, Вялікае Княства Літоўскае, цяпер Беларусь ― 22 студзеня 1730, Яцвіск, цяпер Свіслацкі раён Гродзенскай вобласці, Беларусь) ― епіскап Уладзімірскі і Берасцейскі Рускай уніяцкай царквы (1729—1730), базыльянін, протаархімандрыт Кангрэгацыі Святой Тройцы (1726—1730), архімандрыт Дубенскі і Дзерманскі, архімандрыт Супрасльскі.
Навучанне
Нарадзіўся ў шляхецкай сям’і лацінскага абраду ў ваколіцах Слоніма, быў сынам Пятра і Ганны. Пасля далучэння да базыльян і прыняцця вечных абяцанняў 3 снежня 1716 г. пачаў навучанне ў грэцкай калегіі святога Афанасія ў Рыме, дзе, відаць, у наступным годзе прыняў святарскае пасвячэнне.
Дзейнасць у Васіліянскім чыне
Пасля вяртання ў Рэч Паспалітую ў 1720 г. быў прапаведнікам у базыльянскім манастыры Святой Тройцы ў Вільні, потым — магістр навіцыяту ў Быцені, а пазней рэктар семінарыі пры Базыльянскай калегіі ва Уладзіміры і чыноўнік на тамтэйшай епіскапскай катэдры. У наступныя гады быў ігуменам у базыльянскіх манастырах у Беразвеччы і Уладзіміры, адначасова кансультантам Базыльянскага ордэна. У якасці дэлегата полацкага арцыбіскупа Фларыяна Грабніцкага ўдзельнічаў у з’ездзе іерархаў уніяцкай царквы ў Луцку, дзе падпісаў ліст да Апостальскай Сталіцы, у якім епіскапат выказваў удзячнасць Папе за зацвярджэнне пастановаў Замойскага Сінода і прасіў умяшацца ў справу аховы маёмасці уніяцкай царквы ў Рэчы Паспалітай (ліст датаваны 23 красавіка 1725 г.). На капітуле ў Быцені (13-18 кастрычніка 1726 г.) быў абраны протаархімандрытам Кангрэгацыі Святой Тройцы. Праўдападобна, з 1729 г. ён быў архімандрытам базыльянскага манастыра ў Дзермане і Дубне. 15 студзеня (або 15 лютага) 1729 г. ён быў абраны архімандрытам Супрасльскага манастыра, але з-за непаразуменняў, якія ўзніклі падчас галасавання, адмовіўся ад гэтай годнасці, але пасля яго наступнага аднагалоснага абрання 28 лютага у тым жа годзе даў згоду.
Епіскап Уладзіміра-Берасцейскі
12 жніўня 1729г Ён атрымаў ад караля Аўгуста ІІ намінацыю на Ўладзімірскае і Берасьцейскае біскупства, а 3 верасьня атрымаў ад мітрапаліта Атанасія Шаптыцкага грамату на карыстаньне маёмасьцю Ўладзімірскай дыяцэзіі. Падобна, што Стаўпавіцкі завалодаў гэтай маёмасцю яшчэ да біскупскага пасвячэння, што выклікала канфлікт з мітрапалітам Шаптыцкім, які паскардзіўся ў Кангрэгацыю Прапаганды Веры, абвінаваціўшы яго ў адмове вярнуць рухомую маёмасць, срэбра і грошы, якія захоўваліся ў Супрасльскі манастыр пасля смерці (19 верасня 1728 г.) Мітрапаліта Леў Кішка. Кангрэгацыя даручыла нунцыю Каміла Паолуччы ўзяць справу пад свой кантроль. Справа была вырашана вельмі хутка, бо 29 лістапада 1729 г. мітрапаліт пераняў частку рухомай маёмасці, а 11 снежня ў Львове пасвяціў Сталповічаў у біскупы.
З нагоды епіскапскай хіратоніі Стаўповіцкага-Лябецкага іераманах Супрасльскага манастыра Валерыян Завадскі 14 студзеня 1730 г. выдаў прысвечаную новаму біскупу кнігу: «Wiek zakonny w Niebie zapisuiący Dzieie, do czego od śły użycza Piora, to iest Medytacye Zakonne z Przydatkiem Nabożeństwa Kapłańskiego. Przez X. Wáleryana Zawadzkiego Zákonu Swiętego Bazylego W. Konsultora Konwentu Supraśl: do Druku powtornie podane. 1730 год. Дзень 14. Стычня, (Супрасль, Друк О. О. Базыльянаў)».
Біскуп Карнілій Сталпавіцкі-Лябецкі памёр 22 студзеня 1730 г. у ятвіскім базыльянскім кляштары, праз 42 дні пасля біскупскай хіратоніі. Яго раптоўная смерць выклікала падазрэнне ў царкоўнай іерархіі, а мітрапаліт Шаптыцкі нават дэлегаваў у Супрасльскі манастыр дарадцаў базыльянскага ордэна для расследавання справы, бо існавала падазрэнне, што ў Супраслі атруцілі Стаўпавіцкага.
Аперацыя «Фаўстшлаг»
Апера́цыя «Фа́ўстшлаг» (Unternehmen Faustschlag) (18 лютага — 3 сакавіка 1918) — наступальная аперацыя войскаў нямецкай і аўстра-венгерскай армій з акупацыяй заходняй часткі былой Расійскай імперыі пасля яе распаду.
Гісторыя
З развалам Рускай арміі ў кантэксце падзей 1917 года, Кастрычніцкага перавароту і Грамадзянскай вайны, што разгаралася, расійскія войскі былі не здольныя аказаць сур’ёзнага супраціву акупацыйным сілам Германіі і Аўстра-Венгрыі. Таму арміі Цэнтральных Дзяржаў амаль бесперашкодна прасоўваліся па тэрыторыі былога магутнага саперніка і авалодалі каласальныя зямлі Балтыі, Украіны, Беларусі, тым самым прымушаючы бальшавіцкі ўрад Расіі да хутчэйшага падпісання Брэсцкага дагавора.
Наступленне ажыццяўлялася на трох асноўных стратэгічных напрамках 53 дывізіямі Цэнтральных Дзяржаў і хутчэй нагадвала марш, чым наступальную аперацыю. Першая групіроўка прасоўвалася на поўначы з Пскова ў Нарву, цэнтральная групіроўка — на Смаленск і найбольш магутная групіроўка войскаў ішла на Кіеў.
Паўночная групіроўка, у складзе 16 дывізій, у першы ж дзень наступу з ходу захапіла Даўгаўпілс. Наступным быў узят Пскоў і 28 лютага немцы падышлі да Нарвы.
Цэнтральная групіроўка, касцяком якой была 10-я армія і XLI корпус немцаў, хутка прасоўвалася па тэрыторыі сучаснай Беларусі і ўжо 21 лютага авалодалі Мінскам, у якім была захоплена штаб-кватэра Заходняй армейскай групы расійскіх войскаў.
Паўднёвая групіроўка прарвала няшчыльную абарону Паўднёва-Заходняга фронту, і 24 лютага захапіла Жытомір, у Кіеў нямецкія войскі ўвайшлі 2 сакавіка 1918 года.
Акупацыйныя войскі прасоўваліся па тэрыторыі былога ворага з сярэдняй хуткасцю 250 км у тыдзень, практычна не сустракаючы супраціву. Немцы падышлі на адлегласць 180 км да Петраграду, прымусіўшы бальшавіцкі ўрад бегчы ў Маскву. Такія тэмпы наступлення атрымалі ў немцаў назву «рэйкавая вайна» (der Eisenbahnfeldzug) за тое, што яны карысталіся для прасоўвання на ўсход пераважна чыгункай.
Нямецкі генерал Гофман у сваім дзённіку ад 22 лютага пісаў:"Гэта найкамічная з войнаў, якія я бачыў. Мы загружаем у цягнік жменьку пяхоты з кулямётамі і гонім іх да наступнай чыгуначнай станцыі; яны хутка захопліваюць яе, бяруць у палон бальшавікоў, некалькі салдат і працягваюць свой рух далей. Прынамсі, такая працэдура дадае пэўны шарм новаму спосабу вядзення вайны."
Кабасет
Кабасет (cabasset ад capacete) — лёгкі шлем грушавіднай або стажковай формы, які быў у шырокім ужытку ў еўрапейскай пяхоты XVI і пачатку XVII стагоддзяў. Вызначальнымі прыкметамі былі адсутнасць грэбеня, і адносна вузкі і плоскі брыль.
NGC 3099B
NGC 3099B (іншыя абазначэнні — MCG 6-22-58, PGC 29088) — галактыка ў сузор’і Малы Леў.
Гэты аб’ект не ўваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога» і быў дададзены пазней.
Вулька (возера)
Ву́лька — возера ў Лунінецкім раёне Брэсцкай вобласці Беларусі, за 15 км на паўночны ўсход ад горада Лунінец, каля вёскі Вулька 2, у басейне ракі Смердзь.
Плошча паверхні 0,155 км². Даўжыня 0,65 км, найбольшая шырыня 0,4 км. Найбольшая глыбіня 3,5 м, сярэдняя — 1,44 м. Даўжыня берагавой лініі 1,8 км. Аб’ём вады ў возеры 0,23 млн м³.
Схілы катлавіны вышынёй да 5 м, пад хмызняком; усходнія разараныя. Пойма вакол катлавіны забалочаная, парослая хмызняком.
14-я Ураджайная вуліца (Наваполацк)
14-я Ураджайная вуліца (, 14-я Урожайная улица) — вуліца ў Наваполацку.
Апісанне
Размешчана ў паўночна-заходняй частцы горада на тэрыторыі садовага таварыства "Хімік-1" у мясцовасці "Падстанцыя" каля прамзоны нафтаперапрацоўчага завода. Працягласць вуліцы складае каля 360 метраў. Рух грамадскага транспарту па вуліцы не ажыццяўляецца. Недалёка працякае рэчка Залюхоўка. Бліжэйшыя прыпынкі грамадскага транспарту (аўтобусаў і трамвая) размешчаны на вуліцы Прамысловай.
Босиком по мостовой
«Босиком по мостовой» (Басанож па маставой) — альбом беларускага гурта «J:морс», запісаны на студыі «Бегемот» у 2006 годзе.
Крытыка
Аглядальнік выдання «Музыкальная газета» станоўча адзначыў камерцыйную накіраванасць альбома, яго паспяховую лірыку і пацяжэнне гуку ў асобных кампазіцыях (напрыклад, у «Не памірай»).
Лісабонскі метрапалітэн
Лісабонскі метрапалітэн (Metropolitano de Lisboa) - сістэма ліній хуткаснага транспарта Лісабона, адкрыты 29 снежня 1959.
Гісторыя
Адкрыты 29 снежня 1959, Налічвае 46 станцый (4 лініі)агульнай працягласцю 37,7 км.
Якаў III (значэнні)
Якаў III можа адносіцца да:
NGC 3101
NGC 3101 (іншыя абазначэнні — MCG 0-26-11, ZWG 8.24, PGC 29025) — спіральная галактыка (Sa) ў сузор’і Секстант.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Чорнае (возера, Лунінецкі раён)
Чо́рнае — возера ў Лунінецкім раёне Брэсцкай вобласці, за 12 км на паўночны захад ад горада Лунінец, за 5 км на паўднёвы захад ад аграгарадка Бастынь, у басейне ракі Цна.
Плошча паверхні 0,323 км². Даўжыня 0,7 км, найбольшая шырыня 0,6 км. Найбольшая глыбіня 2,8 м, сярэдняя — 1,58 м. Даўжыня берагавой лініі 2,1 км. Аб’ём вады ў возеры 0,44 млн м³.
Схілы катлавіны вышынёй да 2 м, пад лесам. Берагі нізкія, забалочаныя. Дно сапрапелістае.
Рэспубліканскае дзяржаўнае вучылішча алімпійскага рэзерву
Рэспубліканскае дзяржаўнае вучылішча алімпійскага рэзерву — сярэдняя спецыяльная навучальная ўстанова для падрыхтоўкі трэнераў-выкладчыкаў па розных відах спорту ў Мінску. Уваходзіць у структуру Міністэрства спорту і турызму Рэспублікі Беларусь.
Гісторыя
у 1966 годзе ў адпаведнасці з загадам Міністэрства асветы БССР на базе школы-інтэрната № 7 г. Мінска (вул. Тарханава, 20) заснавана Рэспубліканская агульнаадукацыйная школа-інтэрнат са спартыўнай накіраванасцю. Навучальная ўстанова функцыянавала як сярэдняя агульнаадукацыйная школа-інтэрнат (6—10 класы), у якой для адораных навучэнцаў, адабраных для актыўных заняткаў лёгкай атлетыкай, спартыўнай гімнастыкай, баскетболам, валейболам, фехтаваннем, былі створаны неабходныя ўмовы для атрымання спрыяльным рэжымам трэніровак.