cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Праславянская мова
Націск
Мадэль размяшчэння націску для адзіночнага ліку назоўнага, вінавальнага склонаў («моцныя» склоны), а таксама для склонаў у множным ліку мела наступны выгляд:
У «слабых» склонах (родны, давальны, творны, мясцовы) назіраліся наступныя парадыгмы:
Разам з гэтым, супрацьпастаўленне доўгага ўзыходзячага і кароткага падаючага ў формах з націскам на канчатку з сярэднепраславянскімі доўгімі галоснымі адлюстроўвае першапачатковае супрацьпастаўленне цыркумфлекснага і акутнага рэгістраў.
Урэшце, усе тры парадыгмы былі ўласцівыя таксама праславянскаму дзеяслову. Дзеясловы на *-ī́tī сярэднепраславянскага перыяду парадыгмы В мелі неаакутнае сцяжэнне ў познепраславянскім перыядзе ў цяперашнім часе — падобныя дзеясловы першапачаткова мелі акутны націск на флектыўны суфікс *-i- у інфінітыве, але ў цяперашнім часе існаваў неаакутны націск унутры асновы. Да гэтага спрычыніліся працэсы, падобныя на неаакутнае сцяжэнне ў назоўнікаў jā-асновы парадыгмы В.
Хімічнае злучэнне
Хімічнае злучэнне — складанае рэчыва, якое складаецца з хімічна звязаных атамаў двух або некалькіх элементаў. Некаторыя простыя рэчывы таксама могуць разглядацца як хімічныя злучэнні, калі іх малекулы складаюцца з атамаў, злучаных кавалентнай сувяззю (азот, кісларод, ёд, бром, хлор, фтор, меркавана астат). Склад хімічнага злучэння запісваецца ў выглядзе хімічных формул, а будова часта паказваецца структурнымі формуламі.
Звычайна, структурнай адзінкай хімічнага злучэння з'яўляецца малекула, хімічны склад і будова якой можа вызначацца пэўнай хімічнай формулай. Аднак, у цвёрдацельным стане хімічныя сувязі паміж атамамі розных хімічных элементаў перабудоўваюцца, і, нягледзячы на ​​тое, што цвёрдацельнае рэчыва мае аднолькавы хімічны склад са сваёй газападобнай формай, асобныя малекулы ў ёй не захоўваюцца.
У пераважнай большасці выпадкаў хімічныя злучэнні падпарадкоўваецца закону пастаянства складу і закону кратных адносін. Аднак вядомыя даволі шматлікія злучэнні пераменнага складу (берталіды), напрыклад:
Хімічныя злучэнні атрымліваюць у выніку хімічных рэакцый. Складаныя рэчывы могуць раскладацца з утварэннем некалькіх іншых рэчываў. Утварэнне хімічных злучэнняў суправаджаецца вылучэннем (экзатэрмічная рэакцыя) або паглынаннем (эндатэрмічная рэакцыя) энергіі. фізічныя і хімічныя ўласцівасці хімічных злучэнняў адрозніваюцца ад уласцівасцей рэчываў, з якіх яны атрыманы. Хімічныя злучэнні падзяляюцца на неарганічныя і арганічныя. Вядома больш за 100 тыс. неарганічных і больш 3 млн. арганічных злучэнняў. Кожнае хімічнае злучэнне, якое апісана ў літаратуры, мае ўнікальны ідэнтыфікатар — CAS-нумар.
Злучэнне можа быць такім, як вада, калі сувязь утрымліваецца дзякуючы агульнай пары электронаў, гэта значыць існуе кавалентная сувязь, або іоннай, калі сувязь утвараецца дзякуючы прыцягненню процілеглых зарадаў, як хларыд натрыю. Злучэнні могуць мець розныя фізічныя станы, яны могуць быць у цвёрдым стане, вадкасцю, газам або плазмай. Яны могуць распадацца да меншых злучэнняў або да атамаў пры пэўных тэмпературах.
Складаныя рэчывы:
Шахнез Бушакі
Шахнез Бушакі (شهناز بوسحاقي;, Алжыр, Алжыр) — алжырская баскетбалістка, якая выступае за групу Споіртыф дэ Петрлье і жаночую зборную Алжыра па баскетболе.
Клубная кар'ера
Бушакі адыграла восем сезонаў за MC Alger з 2002 года і там у чырвонай майцы выступіла ў першым сезоне.
Яна пачала сваю прафесійную кар'еру з GS Pétroliers на жаночым баскетбольным Кубку Алжыра ў 2010 годзе. Бушакі выйграла жаночы кубак Алжыра 2015 года са сваёй камандай GS Pétroliers, якая перамагла сваіх супернікаў OC Alger у фінальным матчы з лікам 73–55.
Яна ўдзельнічала са сваёй камандай GS Pétroliers у некалькіх баскетбольных спаборніцтвах у рамках арабскага клубнага чэмпіянату па баскетболе, а менавіта:
Міжнародная кар'ера
Бушакі была членам нацыянальнай зборнай Алжыра па баскетболе з 2010 года. У 2017 годзе яна была членам жаночай нацыянальнай зборнай Алжыра па баскетболе, якая кваліфікавалася на Кубак жаночых чэмпіёнаў Афрыкі ФІБА 2017 года.
ФІБА
Яна ўдзельнічала ў чатырох мерапрыемствах ФІБА Афрыканскай зоны на вышэйшым узроўні:
Афрыканскія гульні
Яна ўдзельнічала са сваёй камандай GS Pétroliers у розных баскетбольных спаборніцтвах у рамках Афрыканскіх гульняў, а менавіта:
Эро
Эро:
Сезон 2016 ФК Славія-Мазыр
У 2016-м годзе футбольны клуб «Славія-Мазыр» прымаў удзел у двух афіцыйных турнірах:
Ігракі
! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" |
Прыйшлі ў клуб
* З арэнды ** У арэнду
Пакінулі клуб
* З арэнды
Адольф-Вільям Бугеро
Адо́льф-Вілья́м Бугеро́ (Adolphe-William Bouguereau; 30 лістапада 1825,, Францыя — 19 жніўня 1905, , Францыя) — французскі жывапісец майстар акадэмічнага жывапісу , найбуйнейшы прадстаўнік салоннага акадэмізму, аўтар карцін на гістарычныя, міфалагічныя, біблейскія і алегарычныя сюжэты, выконваў насценныя роспісы і партрэты.
Біяграфія
Нарадзіўся ў 1825 годзе ў Ла-Рашэлі ў сям'і гандляроў віном і алівамі. Яму, здавалася, наканавана было працягнуць сямейную справу, але дзякуючы свайму дзядзьку Эжэну, святару, які навучаў яго класічным біблейскім сюжэтам, Бугеро пайшоў у сярэднюю школу. Там адразу выявілі яго мастацкі талент. Яго бацьку пераканалі паслаць сына ў школу вытанчаных мастацтваў у Бардо. Там Бугеро ганараваўся першай прэміі за выяву святога Роха. Каб зарабіць грошай, ён ствараў этыкеткі для джэмаў і варэнняў.
Вучыўся ў парыжскай Школе вытанчаных мастацтваў, у 1850 годзе ганараваны Рымскай прэміі за карціну «Зенобія, знойдзеная на беразе Аракса». Яго карціны на міфалагічныя сюжэты і рэалістычныя жанравыя працы былі вельмі папулярныя ў Францыі XIX стагоддзя. У той час ён нават лічыўся адным з найвялікшых майстроў жывапісу ў свеце. У 1900 годзе Эдгар Дэга і Клод Манэ нібы гаварылі, што ў 2000 годзе Бугеро назавуць найвялікшым французскім мастаком XIX стагоддзя. Яго карціны, нягледзячы на высокія кошты, бойка раскупляліся, асабліва багатымі амерыканцамі.
Барыс Яфімавіч Кабішчар
Барыс Яфімавіч Кабішчар (сапр. Борух Хаймавіч Кабішчар,,  — , Мінск) — беларускі дзеяч цыркавога мастацтва. Заслужаны дзеяч мастацтваў БССР (1956). Зрабіў значны ўклад у развіццё цыркавога мастацтва Беларусі.
Біяграфія
Нарадзіўся 21 ліпеня 1906 года ў Віцебску.
Дырэктар цыркаў: Віцебскага (1931—1933), Мінскага, Віцебскага, Магілёўскага, Гомельскага, Бабруйскага (1933—1941),, , , (1941—1947), Мінскага (1947—1959). У 1937—1940 гадах адначасова дырэктар Гарадскога тэатра ў Віцебску.
Памёр 11 жніўня 1959 года ў Мінску ў глядацкай зале новага будынка мінскага цырка падчас рэпетыцыі першага сезону. У памяць аб ім артысты аб’явілі двухтыднёвую жалобу, а па яе заканчэнні закрылі сезон. Новы пачаўся толькі ў верасні таго ж года.
Пахаваны ў Мінску на Усходніх могілках.
Бітва пры Мэрэшэшці
Бі́тва пры Мэрэшэ́шці (6 жніўня — 8 верасня 1917) — бітва Першай сусветнай вайны, якая адбывалася на ўсходзе Румыніі паміж германскімі і руска-румынскімі войскамі ў жніўні 1917 года.
Румынія ўступіла ў вайну на баку Антанты ў жніўні 1916 года і, з прычыны вельмі нізкай баяздольнасці сваёй арміі і нявыгаднага геаграфічнага становішча, за некалькі месяцаў была акупаваная войскамі Цэнтральных дзяржаў. Рэшткі румынскай арміі адступілі на ўсход краіны, дзе злучыліся з рускімі войскамі. Каб дапамагчы саюзніку і не дапусціць уварвання германскай арміі на Украіну, Расія сфармавала новы, Румынскі фронт, уключыўшы ў яго чатыры рускія і дзве румынскія арміі.
Ход бітвы
На чэрвень 1917 года Часовы ўрад Расіі з мэтай узняцця баявога духу войскаў і выканання абавязацельстваў перад саюзнікамі запланавала наступ па ўсім фронце, якое ўвайшло ў гісторыю як чэрвеньскае або наступ Керанскага. Румынскі фронт пачаў наступ 20 ліпеня. Супраць 240 тысяч аўстра-венгерскіх і нямецкіх войскаў было задзейнічана каля 400 тысяч руска-румынскіх. Спачатку яно праходзіла паспяхова: руска-румынскія войскі, якім супрацьстаяла аўстра-венгерская армія, прасунуліся да дваццаці кіламетраў у глыбіню на трыццацікіламетровым участку фронту ў напрамку на Факшаны. Аднак ужо 12(25) ліпеня, з прычыны агульнай неспрыяльнай абстаноўкі на франтах, выкліканай узмацняючымся раскладаннем рускай арміі, Керанскі аддаў загад спыніць прасоўванне.
6 жніўня аўстра-германскія войскі пад камандаваннем генерала Макензена перайшлі ў контрнаступленне. Адыходзячыя саюзнікі занялі абарону ў раёне. Камандаванне перайшло генералу Грыгарэску. Разлютаваныя баі, якія праходзілі з пераменным поспехам, скончыліся 8 верасня стабілізацыяй фронту.
Страты
Страты саюзнікаў былі больш цяжкія, чым германскіх войскаў. Румынскія часці страцілі каля 27 000 чалавек, рускія часткі каля 26 000, немцы — каля 47 000. У бітве пры Мэрэшэшці ў 4-й рускай арміі з 70 тысяч чалавек асабовага складу было забіта 7 083, паранена 10 400 чалавек, яшчэ 8 167 трапіла ў палон.
Вынікі
Бітва пры Мэрэшэшці стала апошняй буйной бітвай на Румынскім фронце. Пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі Расія выйшла з вайны, і Румыніі, акружанай з усіх бакоў, засталося толькі прасіць міру, які і быў заключаны 7 мая 1918 года (Бухарэсцкай мірны дагавор).
Полацкая губерня
Полацкая губерня — губерня Расійскай імперыі, якая існавала ў 1776—1796 гадах. Адміністрацыйны цэнтр — горад Полацк.
Губерня ўтворана 4 верасня 1776 г. паводле ўказа Кацярыны II і ўказа Сената неўзабаве пасля першага падзелу Рэчы Паспалітай з Віцебскай, Дзвінскай і Полацкай правінцый (Пскоўскай губерні). У 1778 г. губерня была перайменавана ў Полацкае намесніцтва. У 1796 г. Полацкае намесніцтва ўвайшло ў склад Беларускай губерні (паводле ўказа Паўла I ад 23 снежня 1796 г.).
Насельніцтва губерні ў 1796 г. складала 318,2 тыс. чал.
Паветы
У 1795 годзе да Полацкай губерні была далучана частка Мінскай губерні
NGC 3268
NGC 3268 (іншыя абазначэнні — ESO 375-45, MCG -6-23-41, AM 1027-350, PGC 30949) — эліптычная галактыка (E2) ў сузор’і Насос.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Малпы-равуны
Малпы-равуны (Aloautta) — род шыраканосых малпаў сямейства павукападобных (Atelidae).
Эндру Уает
Эндру Ньюэл Уает (Andrew Newell Wyeth,, Чэдс-Форд, штат Пенсільванія, ЗША — , там жа) — амерыканскі мастак-рэаліст, адзін з найслынных прадстаўнікоў выяўленчага мастацтва ЗША XX стагоддзя. Сын мастака-ілюстратара Ньюэла Канверса Уаета. Асноўная тэма работ Уаета — правінцыйны побыт і амерыканская прырода. Выкарыстоўваў тэмперу і акварэль (за выключэннем ранніх эксперыментаў з алеем).
Балі (мора)
Ба́лі, Балійскае мора (Laut Bali) — міжастраўное мора Ціхага акіяна паміж усходняй канцавой часткай вострава Ява і астравамі Кангеан, Балі, Ламбок, Сумбава, Сулавесі і Мадура.
Плошча 40 000 км², сярэдняя глыбіня 411 м, максімальная глыбіня 1589 м (упадзіна Балі). Тэмпература вады 27—28 °C. Салёнасць 33,0—34,0 ‰. Дно высланае асадкавымі пародамі. Прылівы мяшаныя, вышыня — да 1,7 м. Галоўны порт — Сурабая (Інданезія).
Роберт Лафлін
Роберт Бетс Лафлін (англ.: Robert Betts Laughlin; 1 лістапада 1950, Візалія, ЗША) — прафесар фізікі і прыкладной фізікі ў Стэнфардскім універсітэце, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіцы (1998), сумесна з Хорстам Шцёрмерам і Дэніэлам Цуі, «за адкрыццё новай формы квантавай вадкасці з узбуджэннямі, якія маюць дробны электрычны зарад».
Берклій
Берклій (Berkelium) Bk — штучна атрыманы радыеактыўны трансуранавы хімічны элемент; атамны нумар 97. Адносіцца да актыноідаў. Стабільных ізатопаў не мае, найбольш трывалы нуклід 247Bk мае перыяд паўраспаду 1380 гадоў.
Ікінджы Іпек
Ікінджы Іпек (İkinci İpək) — сяло ў Лачынскім раёне Азербайджанскай Рэспублікі.
У 1992—2020 гадах было пад кантролем узброеных сіл Арменіі і ўваходзіла ў Кашатагскі раён непрызнанай Нагорна-Карабахскай Рэспублікі. У ходзе Другой карабахскай вайны 1 снежня 2020 года сяло было занята ўзброенымі сіламі Азербайджана (армяне лічаць гэта акупацыяй).
485 да н.э.
Падзеі
Консулы: Сервій Карнелій Малугінен і Квінт Фабій Вібулан. Квестары: Кезон Фабій Вібулан і Луцый Валерый Паціт.
Каменка (прыток Дняпра)
Ка́менка, Каменіца — рака ў Шклоўскім раёне Магілёўскай вобласці Беларусі, левы прыток Дняпра.
Тыгрынья
Тыгрынья (ትግርኛ) — семіцкая мова, якая ўзнікла са старажытнаэфіопскай мовы гэз.
Паміж 1952 і 1958 гадамі нароўні з арабскай была афіцыйнай мовай у Эрытрэі. Сёння з’яўляецца асноўнай рабочай мовай у Эрытрэі і афіцыйнай мовай у эфіопскай правінцыі Тыграй. Усяго колькасць носьбітаў мовы тыгрынья ацэньваецца ў дзевяць мільёнаў чалавек, з якіх сем мільёнаў жывуць у Тыграі і два мільёны ў Эрытрэі.
Пісьменнасць
Канчатковае набыццё пісьма адбылося толькі ў канцы 1930-х на аснове старажытнага пісьма гэз (эфіопскае пісьмо). Першыя рукапісы на тыгрыньі вядомыя, аднак, толькі з пачатку XIX стагоддзя. Першая літаратура на гэтай мове ўзнікла з перакладаў Бібліі на тыгрынью, зробленых у 1860-х гадах.
Этнічная група тыгрынья
Тыгрынья з’яўляецца таксама назвай этнічнай групы ў Эрытрэі, якая размаўляе на тыгрыньі і адносіцца да адной з дзевяці афіцыйна прызнаных этнічных груп у краіне. Носьбіты мовы, якія жывуць у Эфіопіі, завуцца тыграй. Сама назва мовы паходзіць ад правінцыі Тыграй. Раней яе называлі словам хабеша, з якім этымалагічна звязана старая назва Эфіопіі — Абісінія.
Тыгрынью не трэба блытаць з семіцкай мовай тыгрэ, якая таксама распаўсюджана ў Эрытрэі, а таксама ў Судане.
Colossal Cave Adventure
«Colossal Cave Adventure» (таксама вядомая як Adventure або ADVENT) — тэкставая камп’ютарная гульня ў жанры квэст, найстарэйшая ў гэтым жанры. Першую версію «Colossal Cave Adventure» распрацаваў у 1975 годзе для  праграміст і спелеолаг. Вялікую вядомасць атрымала версія гульні, дапрацаваная ў 1977 годзе іншым праграмістам ; у наступныя гады рознымі распрацоўшчыкамі было створана мноства іншых, удасканаленых версій гульні на розных сістэмах.
Гульня выкарыстоўвае выключна, і гулец узаемадзейнічае з ёй з дапамогай простых тэкставых каманд. Пад кіраваннем гульца знаходзіцца персанаж, які абследуе сістэму пячор, дзе схаваны скарбы; задача гульца — знайсці скарбы і выбрацца з імі з пячоры, атрымаўшы як мага большую колькасць ачкоў. Асноўная частка лабірынта даволі дакладна апісвае тапалогію некаторых з Мамантавых пячор у Кентукі.
«Colossal Cave Adventure» з’яўляецца першым узорам у гісторыі і родапачынальнікам як гэтага жанру, так і жанру квэстаў у цэлым. Акрамя гэтага, «Colossal Cave Adventure» з’яўляецца адпраўной кропкай у эвалюцыі і іншых жанраў камп’ютарных гульняў —, і.
Ягор Анатолевіч Пархоменка
Клубная кар’ера
Выхаванец гродзенскага «Нёмана», у 2017—2020 гадах вучыўся ў Акадэміі АБФФ. Летам 2020 года вярнуўся ў «Нёман» і пачаў выступаць за дубль, дзе хутка замацаваўся ў складзе, а з канца года пачаў прыцягвацца і да асноўнай каманды. У снежні 2020 года падпісаў трохгадовы кантракт з клубам. Да сезона 2021 ужо рыхтаваўся з асновай гродзенскага клуба, з’яўляўся на лаўцы запасных, а 3 ліпеня 2021 года дэбютаваў у Вышэйшай лізе, выйшаўшы на замену ў канцы сустрэчы з жодзінскім «Тарпеда-БелАЗ» (1:1).
У ліпені 2021 года быў аддадзены ў арэнду ў «Ліду», дзе замацаваўся ў стартавым складзе. У снежні 2021 года па заканчэнні арэнды вярнуўся ў «Нёман» і са студзеня 2022 года пачаў рыхтавацца да новага сезона з гродзенскай камандай. У сезоне 2022 гуляў за дубль і не выхадзіў на поле ў асноўнай камандзе, толькі заставаўся на лаўцы запасных, а з пачатку 2023 года замацаваўся ў стартавым складзе гродзенцаў.
Міжнародная кар’ера
У кастрычніку 2019 года гуляў за юнацкую зборную Беларусі (да 17 гадоў) у кваліфікацыі чэмпіянату Еўропы.
У кастрычніку 2021 года гуляў за юніёрскую зборную Беларусі (да 19 гадоў) у кваліфікацыйным раўндзе чэмпіянату Еўропы.
15 чэрвеня 2023 года дэбютаваў у моладзевай зборнай Беларусі ў таварыскім матчы супраць Расіі (5:1), калі выйшаў на замену ў другім тайме.
Ракаўская крыніца
Ракаўская крыніца — гідралагічны помнік прыроды мясцовага значэння ў Беларусі, размешчаны на ўсходняй ускраіне вёскі Ракаў, каля шашы Ракаў — Кучкуны, што злучае населены пункт з аўтамагістраллю Мінск—Гродна, у месцы, якое мясцовыя жыхары называюць «У Крыжы». Ахоўны статус нададзены 16 кастрычніка 2008 года.
Гісторыя
Ракаўская крыніца вядома з XV стагоддзя. Паводле падання, запісанага са слоў ракаўскіх старажылаў у пачатку 1840-х гадоў, у той час адзін з мясцовых жыхароў, хворы і сляпы, пачуў у сне голас Дзевы Марыі, якая загадвала яму ісці на ўсход, спыніцца ля высокага дрэва і капаць зямлю. Некалькі разоў усадзіў чалавек у зямлю рыдлёўку, і забілася крыніца. Стары абмыў у ёй твар і стаў відушчым: перад сабой ён убачыў абраз Божай Маці, ад якога ішло дзіўнае святло. Над крыніцай пабудавалі царкву, дзе і змясцілі цудатворны абраз.
У «Мінскіх Епархіяльных ведамасцях» (1886 г., неафіцыйная частка) у артыкуле «Становішча праваслаўя ў Мінскай Епархіі» таксама ёсць паданне, як мясцовы жыхар, ад прыроды сляпы і пастаянна хворы, у XV стагоддзі заблудзіўся ў лесе. Пасля малітвы сляпы знайшоў крынічку, дзе наталіў смагу, умыўся і раптам зрабіўся відушчым. Ён убачыў на дрэве каля крыніцы лік Божай Маці з прадвечным дзіцём. На памяць пра гэтае здарэнне ён першы ўзвёў тут царкву і змясціў у ёй абраз Божай Маці.
Уніяцкі мітрапаліт Афанасій Шаптыцкі стварыў нават камісію па даследаванні сапраўднасці цудаў гэтага абраза і дазволіў пабудаваць у 1737 годзе на месцы яго з’яўлення новую Крыжаўзвіжанскую царкву, да якой улетку на маладзік ладзілі хросныя хады з Ракаўскай Свята-Праабражэнскай царквы.
У час хрушчоўскай антырэлігійнай кампаніі царква і мураваная каплічка над крыніцай, узведзеная ў 1906 годзе, былі знішчаны. Крыніцу засыпалі хлоркай і аб’явілі, што піць ваду з яе нельга.
У наш час крыніца адноўлена, усярэдзіне пастаўлены крыж. Сама крынічка выбіваецца з-пад вярбы за некалькі метраў ад капліцы.
Апісанне
Крыніца Ракаўская адносіцца да крыніц тыпу геларэакрэн. Выхады падземных вод у ніжнай частцы марэннага ўзвышша ўяўляюць сабой групу крыніц рознага тыпу. У натуральным стане захаваліся крыніцы тыпу гелакрэн, якія ўтвараюць крэнаполе — забалочаную мясцовасць, пакрытую дрэвава-хмызняковай расліннасцю. Яны знаходзяцца на адлегласці 40 метраў на поўнач ад асноўнага выхаду падземных вод. Асноўны выхад тыпу рэакрэн у натуральным стане не захаваўся — каптаваны. Паводле кірунку руху падземных вод да іх выхаду на паверхню зямлі крыніца з'яўляецца сыходнай. Паводле характару рэжыму ён адносіцца да пастаянна дзеючых крыніц. Агульны аб'ём падземных вод крыніцы, што паступаюць на дзённую паверхню, досыць высокі, складае 0,03 л/с.
Паводле хімічнага саставу вада крыніцы адносіцца да гідракарбанатнага класа кальцыевай групы. Агульная мінералізацыя вады ў крыніцы складае 442,1 мг/куб.дм. Актыўная рэакцыя вады паводле вадароднага паказчыка слабашчолачная, бліжэй да нейтральнай pH 8,07. Тэмпература вады крыніцы ў каптаванай частцы — 10,8 С°. Колькасць забруджвальных мікраэлементаў (нітрытаў і нітратаў) у вадзе крыніцы ніжэй за гранічна дапушчальную канцэнтрацыю (ГДК) для пітной вады.
Расліннае покрыва на тэрыторыі помніка прыроды «Крыніца Ракаўская» прадстаўлена лугавой, каляводнай, лясной і сінантропнай расліннасцю.
Тарашкевіч
Тарашке́віч — беларускае прозвішча ; утворана ад імя Тарашка — памяншальнай формы рэдкага хроснага імені Тарах (з  — пярэпалах, збянтэжанасць).
Гарыбальдчыкі
Гарыбальдчыкі або Легіён Гарыбальдзі — аддзел італьянскіх добраахвотнікаў, якія бралі ўдзел у Студзеньскім паўстанні 1863 года. Іхняй арганізацыяй займаўся сын Джузэпэ Гарыбальдзі — Меноці, а камандзірам быў Франчэска Нулья, які загінуў у адным з баёў на тэрыторыі Царства Польскага.
Іван Аляксеевіч Каблукоў
Іван Аляксеевіч Каблукоў (Ива́н Алексе́евич Каблуко́в; 21 жніўня (2 верасня)  — ) — расійскі і савецкі фізікахімік. Ганаровы член АН СССР (1932).
Гарыбальдчыкі
Дзейнасць
Прыхільнік польскіх паўстанцаў, Франчэска Нулья склікаў у Бергама ўсіх ахвотных. У красавіку 1863 года яго аддзел прыбыў у Кракаў. 3 мая італійцы перайшлі мяжу з Кангрэсавай Польшчы ля Крышавіцаў. Злучыўшыся з паўстанцкім аддзелам палкоўніка Юзафа Мінеўскага, яны ў той самы дзень разбілі расійскае войска пад Падлэмжамі.
Іван Аляксеевіч Каблукоў
Біяграфія
У 1876 годзе скончыў 2-ю Маскоўскую класічную гімназію і паступіў на натуральнае аддзяленне фізіка-матэматычнага факультэта Маскоўскага ўніверсітэта. У 1880 годзе скончыў яго, атрымаў ступень кандыдата прыродазнаўчых навук. Па прадстаўленні прафесара У. В. Маркоўнікава І. А. Каблукоў пакінуты на кафедры хіміі для падрыхтоўкі да прафесарскага звання. На працягу наступных 1881—1882 гадоў — супрацоўнік хімічнай лабараторыі прафесара хіміі А. М. Бутлерава пры Пецярбургскім універсітэце, а затым працягнуў сваю працу ў Маскоўскім універсітэце.
Навуковая дзейнасць
У 1889—1891 гадах адначасова і незалежна ад фізікахіміка У. А. Кісцякоўскага ўвёў у навуковы абарот ўяўленне аб сальватацыі іонаў.
Гарыбальдчыкі
Дзейнасць
5 мая адбылася бітва пад Кжыкаўкай, у якой гарыбальдчыкі атрымалі значныя страты, Франчэска Нулья і Юзаф Мінеўскі былі забіты, ад’ютант Нулья Элья Маркеці сканаў ад ран некалькі дзён пазней. Некаторыя італійцы трапілі ў палон і былі сасланы ў Сібір, астатнія здолелі вярнуцца ў Італію.
Уплыў
Большасць даследчыкаў ацэньваюць колькасць гарыбальдчыкаў у дваццаць чалавек, таму яны не аказалі вялікага ўплыву на хаду ваенных дзеянняў. Аднак сталі запамінальным прыкладам замежнай падтрымкі паўстанцаў. Цяпер імя Франчэска Нулья ці яго аддзела маюць шматлікія вуліцы і школы ў розных гарадах Польшчы.
NGC 3269
NGC 3269 (іншыя абазначэнні — ESO 375-44, MCG -6-23-40, AM 1027-350, PGC 30945) — галактыка ў сузор’і Насос.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Берылій
Берылій (Beryllium) Be — хімічны элемент II групы перыядычнай сістэмы; атамны нумар 4. Атамная маса 9,01218.
Светла-шэры метал. Шчыльнасць 1847,7 кг/м³. Тэмпература плаўлення 1284 °C, тэмпература кіпення 2450 °C.
Прыродныя крыніцы
У Зямной кары берылію ўтрымліваецца каля 6·10−4 % па масе. З мінералаў берылію найбольшае прамысловае значэнне мае берыл. Галоўныя радовішчы — у ЗША, Бразіліі, Аргенціне, Мексіцы, ПАР, Намібіі, Мазамбіку, Індыі, Расіі.
Прымяненне
Выкарыстоўваецца ў авія- і ракетабудаванні (тармазныя дыскі самалётаў, панэлі сонечных батарэй, абшыўкі касмічных караблёў), ядзерных рэактарах (рэгулятар ядзернай рэакцыі: запавольвае нейтроны).
Наркалепсія
Наркалепсія (ад νάρκη — здранцвенне, сон і  — прыступ); сінонімы: хвароба Жаліно, эсэнцыяльная наркалепсія, — захворванне нервовай сістэмы, якое адносіцца да, характарызуецца дзённымі прыступамі непераадольнай дрымотнасці і прыступамі раптоўнага засынання, прыступамі , то бок раптоўнай страты цягліцавага тонусу пры яснай свядомасці, парушэннямі начнога сну, з’яўленнямі гіпнагагічных (пры засынанні) і гіпнапампічных (пры абуджэнні) галюцынацый. Часам адзначаецца адразу пасля абуджэння.
Этыялогія і тэрапія
Да цяперашняга часу прычыны развіцця наркалепсіі недастаткова вывучаныя. Выпадкі захворвання хранічнай наркалепсіяй былі адзначаны ў 2014 годзе ў Нарвегіі. У двух дзяцей дыягнаставалі наркалепсію пасля таго, як ім была зробленая вакцынацыя прэпаратам «Pandemrix» супраць свінога грыпу. Прапанаваная на сённяшні дзень тэрапія здольная змякчыць сімптомы захворвання, але не дапамагае ад яго пазбавіцца. Асноўная тэрапія — прэпараты на аснове псіхастымулятараў класу фенэтыламінаў, такіх як амфетамін і метылфенідат, апошні час часцей ужываецца прэпараты на аснове псіхастымулятараў новага тыпу — мадафінілу і яго энантыямераў і прэкурсораў. У краінах, дзе псіхастымулятары адсутнічаюць у медыцынскай практыцы, якой-небудзь эфектыўнай тэрапіі наркалепсіі няма.
Распаўсюджанасць
Звычайна наркалепсія развіваецца ў маладых людзей, часцей у мужчын. Меркавана хвароба мае спадчынны характар ​​у спалучэнні з вонкавым правакуючым фактарам, такім, як вірусныя захворванні.
Распаўсюджанасць наркалепсіі ў развітых краінах складае 20-40 на 100 000 чалавек.
Лабаз (возера)
Лабаз — возера ў цэнтральнай частцы Паўночна-Сібірскай нізіны, у Таймырскай Даўгана-Ненецкай нацыянальнай акрузе Краснаярскага краю Расіі. Плошча 470 км². Жыўленне за кошт атмасферных ападкаў і паверхневага сцёку. У Лабаз упадаюць рэкі Нелзя і Ем; кароткай пратокай злучана з возерам Харгы. З Лабаза бярэ пачатак р. Баганіда (басейн р. Хатанга).
Мікалай Фёдаравіч Жлоба
Мікалай Фёдаравіч Жлоба (, Гомель — ) — беларускі архітэктар. Працаваў у ландшафтнай архітэктуры.
Біяграфія
Нарадзіўся 5 студзеня 1935 года ў Гомелі.
У 1960 годзе скончыў Беларускі політэхнічны інстытут.
3 1952 года працаваў у канструктарскім бюро Міністэрства гандлю, у 1959—1961 гадах — інжынер-канструктар і архітэктар, вядучы інжынер-канструктар і вядучы архітэктар ВКБ «Мінгандальмантаж» , з 1961 /1962 года — галоўны архітэктар аддзела інстытута будаўніцтва і архітэктуры Інстытута будаўніцтва і архітэктуры АН БССР , старэйшы навуковы супрацоўнік філіяла ЦНДІПгорадабудаўніцтва , з 1971 года — галоўны архітэктар аддзела зялёнага будаўніцтва, планіроўкі і добраўпарадкавання ў «Белкамунпраекце», у 1974—2002 гадах галоўны архітэктар праектаў у «Мінскпраекце».
У 2003—2005 гадах галоўны архітэктар праектаў архітэктурна-будаўнічага УП Скарыніна, з 2008 года — галоўны архітэктар праектаў у аддзеле дызайну і праектавання.
Памёр 4 лістапада 2022 года.
Творчасць
Асноўныя работы ў Мінску: парк імя 50-годдзя Кастрычніка (1966), рэканструкцыя парку імя М. Горкага (1975) і тэрыторыя стадыёна «Дынама» (1980), парк 60-годдзя Кастрычніка па вул. Матусевіча (1987), архітэктурна-ландшафтныя комплексы ўсходніх раёнаў горада на аснове Сляпянскага водна-паркавага паўкальца (1975—1989; Дзяржаўная прэмія СССР у 1989 годзе), 17 паркаў і сквераў вакол Сляпянскай водна-паркавай сістэмы (1988), добраўпарадкаванне набярэжнай Свіслачы ад Камсамольскага возера да вадасховішча Дразды (1989), парк па праспекце Праўды, парк атракцыёнаў (1990), помнік партызанам-падпольшчыкам братам Сянько (1973, у сааўтарстве); праект генплана Старых Дарог (1967), парк імя Суворава ў Кобрыне (1973), комплекс паркаў Оршы (1971) , паркі імя Фрунзэ і імя Леніна Віцебску (1972), парк у Асіповічах (1982) , рэканструкцыя парку Горкага (1992), парк Перамогі па пр. Пераможцаў, парк па пр. «Газеты „Праўда“», добраўпарадкаванне храма ў гонар абраза Маці Божай «Усіх гаротных Радасці» (1992) , рэканструкцыя і аднаўленне парку ў Нясвіжы (1982—1993, у сааўтарстве), рэгуляванне і воднае добраўпарадкаванне Свіслачы ад Драздоўскага вадасховішчы да Камсамольскага возера. Кіраўнік аўтарскага калектыва (1992—2003) па распрацоўцы эскізнага рашэння праектаў Лошыцкай воднай сістэмы і архітэктурна-будаўнічых праектаў фрагментаў воднай сістэмы; экалагічнае абгрунтаванне магчымасці аднаўлення ракі Мышкі; архітэктурна-планіровачнае рашэнне Лошыцкай воднай сістэмы, добраўпарадкаванне левабярэжнай часткі сістэмы ад вул. Прытыцкага да вул. Адоеўскага, канцэпцыя выкарыстання і развіцця парку па пр. газеты «Праўда»; рэканструкцыя водна-зялёнай зоны ў лесапарку Мядзведжына ў мікрараёне «Сухарава-3». Сааўтар помнікаў Максіму Багдановічу ў Ялце (2004) і Кірылу Тураўскаму ў Гомелі (2004, скульптары Леў Гумілеўскі, Сяргей Гумілеўскі), бюста лётчыку-касманаўту П. І. Клімуку у Брэсце (1978).
Узнагароды
Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі СССР (1989), Узнагароджаны атэстатам другой ступені ВДНГ СССР (1963), Ганаровай граматай Брэсцкага абкама КПБ і абласнога Савета народных дэпутатаў (1979), Ганаровымі граматамі Мінскага гаркама КПСС і Мінгарвыканкама, Арганізацыйнага камітэта Алімпійскіх гульняў (1980); дыпломам Саюза архітэктараў БССР (1983), дыпломам 1-й ступені і медалём Саюза архітэктараў СССР (1984), юбілейнай Ганаровай граматай ЦК КПСС, СМ СССР, УЦСПС і ЦК УЛКСМ (1987); сярэбраным медалём ВДНГ СССР (1988), Ганаровай граматай Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь (1993), дыпломам Беларускага саюза архітэктараў (1993), дыпломам Нацыянальнага фестывалю архітэктуры г. Мінску (2000), дыпломам Міжнароднага саюза архітэктараў (Сафія, 2000), Ганаровай граматай Адміністрацыі Маскоўскага раёна Мінска (2002).
Сям’я
Меў дачку Юлію (у шлюбе Скарыніна) і сына. Унук Кірыл Скарынін — заснавальнік архітэктурнай студыі LEVEL80 architects.
Кармянскі раён
Кармя́нскі раён — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на паўночным усходзе Гомельскай вобласці Беларусі. Мяжуе са Слаўгарадскім, Краснапольскім раёнамі Магілёўскай вобласці, Рагачоўскім і Чачэрскім раёнамі Гомельскай вобласці.
Гісторыя
Раён утвораны 17 ліпеня 1924 года ў складзе Магілёўскай акругі БССР. Цэнтр — мястэчка Карма. 20 жніўня 1924 года падзелены на 17 сельсаветаў: Баравабудскі, Барсукоўскі, Бычанскі (Старабычанскі), Валынецкі (Валынцаўскі), Ворнаўскі (Воранаўшчынскі), Задубскі, Каменскі, Кармянскі, Кароцькаўскі, Куракаўшчынскі, Ліцвінавіцкі, Расохскі, Руднянскі, Струкачоўскі, Струменскі, Хізаўскі, Хляўнянскі (Хляўноўскі). 24 верасня 1926 года Кармянскі сельсавет скасаваны. 5 жніўня 1929 года Каменскі сельсавет перайменаваны ў Курганіцкі. Пасля скасавання акруговага падзелу 26 ліпеня 1930 года раён у прамым падпарадкаванні БССР. 8 ліпеня 1931 года да раёна далучаны Балатнянскі і Журавіцкі сельсаветы скасаванага Журавіцкага раёна, якія 12 лютага 1935 года перададзены новаўтворанаму Доўскаму раёну. 15 ліпеня 1935 года вёска Валынцы аднесена да катэгорыі мястэчак. З 20 лютага 1938 года раён у складзе Гомельскай вобласці. 27 верасня 1938 года мястэчка Карма атрымала статус гарадскога пасёлка, статус мястэчка Валынцы паніжаны да вёскі. 16 ліпеня 1954 года скасаваны Баравабудскі, Задубскі, Руднянскі, Хізаўскі сельсаветы, утвораны Стараградскі сельсавет. 25 снежня 1962 года гарадскі пасёлак Карма, Барсукоўскі, Бычанскі, Валынецкі, Ворнаўскі, Кароцькаўскі, Куракаўшчынскі, Курганіцкі, Ліцвінавіцкі, Расохскі, Стараградскі, Струкачоўскі, Струменскі, Хляўнянскі сельсаветы перададзены Рагачоўскаму раёну.
30 ліпеня 1966 года Кармянскі раён утвораны зноў, уключаў гарадскі пасёлак Карма з падпарадкаванымі пассавету населенымі пунктамі, Барсукоўскі, Валынецкі, Ворнаўскі, Каменскі, Кароцькаўскі, Ліцвінавіцкі, Лужкоўскі, Стараградскі, Струкачоўскі, Струменскі, Хляўнянскі сельсаветы, якія былі перададзены з Чачэрскага раёна, і Акцяброўскі сельсавет, які быў перададзены з Рагачоўскага раёна. 2 верасня 1975 года Хляўнянскі сельсавет перайменаваны ў Залатамінскі. Да аварыі на Чарнобыльскай АЭС у 104 населеных пунктах раёна пражывала 25900 чалавек, у тым ліку ў г.п. Карма — 6450 чалавек. Пасля аварыі было адселена 3400 сем’яў (больш за 6000 чалавек). Цалкам адселеныя, а затым і ліквідаваныя 29 населеных пунктаў; два сельскагаспадарчыя прадпрыемствы, выведзена з абароту 16800 га сельскагаспадарчых угоддзяў. 28 студзеня 1991 года скасаваны Струменскі сельсавет, 20 чэрвеня 1991 года — Залатамінскі сельсавет. 20 кастрычніка 1995 года гарадскі пасёлак Карма і Кармянскі сельсавет аб’яднаны ў адну адміністрацыйную адзінку. 26 верасня 2006 года скасаваны Валынецкі сельсавет. 1 снежня 2009 года скасаваны Акцяброўскі сельсавет, Струкачоўскі сельсавет перайменаваны ў Баравабудскі. 27 снежня 2022 года скасаваны Каменскі сельсавет.
Геаграфія
Па тэрыторыі раёна працякаюць рэкі: Сож, Кармянка, Добрыч, Кляпінка, Каселянка і Горна. Створана 12 штучных азёр, шмат азёр у пойме ракі Сож. 37 % тэрыторыі раёна занята лясамі. Сярод карысных выкапняў 3 радовішчы мелу з запасамі каля 1 млн тон, падаклады цагляных матэрыялаў і радовішча будаўнічых пяскоў, якія ацэньваюцца ў 0,5 млн м³ кожнае. Струменскі батанічны заказнік.
Забайкальск
Забайкальск (Забайка́льск) — пасёлак гарадскога тыпу, адміністрацыйны цэнтр Забайкальскага раёна Забайкальскага края Расіі.
Размешчаны ў памежнай паласе Расійскай Федэрацыі, за 46,6 км на паўднёвы ўсход ад мяжы з Манголіяй, за 123,7 м ад мяжы з Кітайскай Народнай Рэспублікай.
У пасёлку размяшчаецца станцыя Забайкальск Забайкальскай чыгункі, на якой знаходзіцца чыгуначны пункт пропуску на расійска-кітайскай мяжы насупраць горада Маньчжурыя (КНР). Насельніцтва — 13 141 чал. (2017).
Кёпен
Кёпен (Köppen, Koeppen) — нямецкае прозвішча.
Кая Калас
Кая Калас (Kaja Kallas; нар. 18 чэрвеня 1977, Талін) — эстонскі палітык, прэм’ер-міністр Эстоніі з 26 студзеня 2021 года, першая жанчына, якая ўзначаліла ўрад гэтай краіны.
Біяграфічныя звесткі
Бацька Каі Калас — былы эстонскі прэм’ер і былы віцэ-прэзідэнт Еўракамісіі Сійм Калас. Менавіта ён і заснаваў Партыю рэформаў, да якой належыць дачка. Маці ў шасцімесячным узросце была дэпартаваная ў Сібір і жыла там да дзесяці гадоў. Прадзед Калас быў першым кіраўніком эстонскай паліцыі і стваральнікам добраахвотнай парамілітарнай арганізацыі Кайтсэлійт.
Каі Калас мае дзве адукацыі — юрыдычную і эканамічную. Пэўны час працавала памочніцай рэжысёра тэатру. Была дэпутаткаю Еўрапарламенту і парламенту Эстоніі — Рыйгікогу.
Эканамічная і ідэалагічная лібералка. Лічыць, што «дзяржава не павінна займацца прадпрымальніцтвам там, дзе гэтым могуць займацца прадпрымальнікі».
Замужам. Мае траіх дзяцей.
Харальд Эліят Вармус
Харальд Эліят Вармус (Harold Elliot Varmus, нар., Нью-Ёрк, ЗША) — амерыканскі вучоны ў галіне вірусалогіі, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне ў 1989 годзе разам з Майклам Бішапам «за адкрыццё клетачнай прыроды рэтравірусных анкагенаў».
Біяграфія
Харальд Вармус нарадзіўся ў сям’і Беатрыс і Фрэнка Вармуса. Маці — супрацоўнік сацыяльнай службы, бацька — урач. У 1957 годзе ён скончыў сярэднюю школу ў горадзе Фрыпорт, штат Нью-Ёрк, і паступіў у Амхерстскі каледж, маючы намер пайсці па слядах свайго бацькі ў якасці ўрача, але ў выніку закончыў са ступенню бакалаўра па англійскай літаратуры. Ён працягваў працаваць над навуковай ступенню ў галіне англійскай мовы ў Гарвардскім універсітэце ў 1962 годзе, але перадумаў і падаў дакументы ў медыцынскую школу. Яго дакументы двойчы былі адхіленыя ў Гарвардскай медыцынскай школе. У тым жа годзе ён паступіў у каледж Калумбійскага ўніверсітэта ўрачоў і хірургаў, а пазней працаваў у місіянерскай бальніцы ў Барэйлі, Індыя і ў Калумбійскім шпіталі (Columbia-Presbyterian Hospital). У якасці альтэрнатывы ваеннай службе ў В’етнаме, Вармус далучыўся да грамадскай службы аховы здароўя ў Нацыянальным інстытуце здароўя ў 1968 годзе.
З 1993 па 1999 год ён займаў пасаду дырэктара Нацыянальнага інстытута здароўя. Займаючы пасаду дырэктара, Вармус амаль у два разы павялічыў бюджэт даследчага агенцтва. З 2000 па 2010 год прэзідэнт Мемарыяльнага анкалагічнага цэнтра Слоан-Кетэрынга ў Нью-Ёрку. Ён атрымаў заработную плату ў памеры $ 2557403, якая з’яўляецца самай вялікай зарабатнай платай, выдадзенай дабрачыннай арганізацыяй свайму кіраўніку. Таксама быў старшынёй анкалагічнага навуковага цэнтра Джэфры Біна ў Мемарыяльным анкалагічным цэнтры Слоан-Кетэрынга. З 2002 па 2005 год займаў пасаду папячыцеля Калумбійскага універсітэта.
Аўтар навуковых прац па вывучэнні пухлінародных вірусаў і іх узаемадзеяння з клеткамі.
Выявіў (разам з інш.) клетачную прыроду рэтравірусных анкагенаў.
Член Нацыянальнай АН ЗША (1984), Амерыканскай акадэміі мастацтваў і навук (1988).
Асабістае жыццё
Вармус з’яўляецца заўзятым веласіпедыстам і членам кансультатыўнага камітэта Транспартнай Альтэрнатывы ў Нью-Ёрку, прапагандысцкай групы для пешаходаў і веласіпедыстаў. Ён таксама з’яўляецца бягуном, вясляром, і рыбаком. Ён жанаты на Канстанцыі Луізы Кейсі з 1969 года і мае двух сыноў, Якава і Крыстофера. Брат яго жонкі — раманіст Джон Кейсі. Вармус і яго сын, Якаў, трубач, правялі серыю канцэртаў пад назвай «Гены і Джаз» ў музеі Саламона Гугенхайма і ў Смітсанаўскім інстытуце.
Палітыка
Вармус падтрымаў тагачаснага сенатара Злучаных Штатаў Барака Абаму на прэзідэнцкіх выбарах 2008 года. Ён быў абраны ў якасці аднаго з сустаршыняў савета дарадцаў па навуцы і тэхналогіі на службу ў адміністрацыі Абамы. Член Савета па міжнародных адносінах.
Юнона (касмічны апарат)
Юнона ад старажытнарымскай багіні Юноны, у англійскім маўленні Джуна (Juno, таксама Jupiter Polar Orbiter) — аўтаматычная міжпланетная станцыя НАСА, запушчаная 5 жніўня 2011 года для даследавання Юпітэра. Гэта другі праект у рамках праграмы New Frontiers. Мэтай місіі з’яўляецца выхад апарата на палярную арбіту штучнага спадарожніка ў 2016 годзе, вывучэнне магнітнага поля планеты, а таксама праверыць гіпотэзу пра наяўнасць у Юпітэра цвёрдага ядра. Акрамя таго, апарат павінны заняцца даследаванне атмасферы планеты — вызначэннем утрымання ў ёй вады і аміяка, а таксама пабудовай карты вятроў. «Юнона» стане першым апаратам на сонечных батарэях, прызначаным для вывучэння вельмі аддаленага ад Сонца Юпітэра.
Падрыхтоўка місіі і палёт
У чэрвені 2005 года місія знаходзілася ў стадыі папярэдняга праектавання. Будаўніцтвам апарата займалася кампанія Lockheed Martin Space Systems пад кіраваннем Лабараторыі рэактыўнага руху НАСА. Кіраўнік дырэктарата навуковых праграм НАСА Алан Штэрн у маі 2007 года заявіў, што ў 2008 фінансавым годзе будуць скончаны фазы папярэдняга праектавання і дасягнута стан гатоўнасці праекта да рэалізацыі.
У працэсе работ час распрацоўкі некаторых кампанентаў «Юноны» было падоўжана ў параўнанні з запланаванымі тэрмінамі. Адной з прычын затрымкі стала землетрасенне ў Цэнтральнай Італіі ў 2009 годзе, якое нанесла пашкоджанні заводу, што вырабляе кампанент АМС.
Запуск зроблены 5 жніўня 2011. Для запуску выкарыстаная ракета-носьбіт Атлас-5 версіі 551. Час палёту да Юпітэра складзе 5,2 года. Дата выхаду на арбіту — жнівень 2016. Зонд плануецца накіраваць па выцягнутай палярнай арбіце з перыядам звароту каля 11 зямных сутак, з максімальным набліжэннем да планеце менш 5000 км.
Асноўная місія павінна працягнуцца больш за год. У адрозненне ад папярэдніх апаратаў, якія даследавалі Юпітэр і якія мелі радыеізатопныя тэрмагенератары (РІТЭГ) для забеспячэння энергіяй, на «Юноне» будуць стаяць тры асабліва эфектыўныя сонечныя батарэі памерам. Агульная магутнасць вырабленай энергіі — 400 Вт.
Кошт
На пачатковым этапе праектавання, у 2005 годзе, планавалася, што кошт місіі не перавысіць 700 мільёнаў долараў ЗША пры ўмове, што пуск будзе ажыццёўлены не пазней за 30 чэрвеня 2010 г. . Аднак, пасля сума выдаткаў была перагледжана ў большы бок. У снежні 2008 года было заяўлена, што ўлічваючы інфляцыю і перанос запуску на жнівень 2011 года, агульны бюджэт місіі трохі перавысіць 1 мільярд долараў.
Запланаваныя падзеі
Аналіз атрыманай ад апарата інфармацыі зойме некалькі гадоў.
Задачы і інструменты
Структура атмасферы:
Магнітнае поле: магнітfметры Flux Gate Magnetometer (FGM) і прыбор для рэгістрацыі палажэнні адносна магнітнага поля планеты Advanced Stellar Compass (ASC). Гэтыя прылады служаць мэтам карціравання магнітнага поля і вывучэнне дынамікі працэсаў у магнітасферы, а таксама вызначэнне трохмернай структуры магнітасферы на полюсах Юпітэра.
Jovian Aurora Distribution Experiment (JADE) прызначаны для даследавання палярных ззянняў на Юпітэры;
Energetic Particle Detector (JEDI) будзе фіксаваць размеркаванне іонаў вадароду, гелія, кіслароду, серы і іншых на полюсах;
WAVES — спектраметр для даследавання абласцей палярных ззянняў;
UV spectrograph (UVS) — спектраграф ультрафіялетавага выпраменьвання; будзе фіксаваць даўжыню хвалі, становішча і час для фатонаў ультрафіялетавага спектру; будзе прадастаўляць спектраграмы ўльтрафіялетавага выпраменьвання з абласцей палярнага ззяння.
Унутраная структура: Gravity Science Experiment (GCE) — шляхам вымярэння гравітацыйнага поля прыбор пабудуе карту размеркавання мас на Юпітэры.
Здымка паверхні: JunoCam (JCM) — трохкаляровая відэакамера, адзіная на зондзе. Праведзена па той жа тэхналогіі, што і камера MARDI марсахода К’юріосіці і мае 2-МП сенсар (1600 на 1200 пікселяў) KODAK KAI-2020. Магчымасці камеры не дазволяць здымаць ёй спадарожнікі Юпітэра. Непасрэдныя здымкі Юпітэра будуць вырабляцца толькі падчас максімальнага збліжэння з планетай, з адлегласці 5000 км, разрозненне складзе 25 км на піксель. Мяркуецца, што перш чым радыяцыя Юпітэра выведзе з ладу электроніку камеры, той, што за сем віткоў апарата вакол планеты, паспее зрабіць дастатковую колькасць здымкаў.
Сонечныя панэлі
«Юнона» з’яўляецца першай місіяй да Юпітэра, якая выкарыстоўвае сонечныя панэлі замест радыеізатопных тэрмаэлектрычных генератараў. Знаходзячыся на арбіце Юпітэра, «Юнона» будзе атрымліваць усяго 4 % ад таго сонечнага святла, які апарат мог бы атрымліваць на Зямлі, аднак паляпшэнні ў тэхналогіі вырабу і эфектыўнасці панэляў на працягу апошніх дзесяцігоддзяў змаглі дазволіць выкарыстоўваць сонечныя панэлі прымальных памераў на адлегласці ў 5 а.а. ад Сонца.
«Юнона» выкарыстоўвае тры сіметрычна размешчаных масівы сонечных панэлей. Кожны з гэтых масіваў складае 2,7 метра ў шырыню і 8,9 метраў у даўжыню. Адзін з масіваў трохі вузей іншых, яго шырыня складае 2,091 метраў, што зроблена для палягчэння складання панэлей пры старце. Агульная плошча ўсіх панэлей — 60 квадратных метраў. Калі б панэлі выкарыстоўваліся на арбіце Зямлі, яны б выраблялі каля 15 кілават энергіі. На арбіце Юпітэра магутнасць складзе ўсяго 486 ват, пры гэтым з часам яна паменшыцца да 420 ват з-за ўздзеяння радыяцыі. Сонечныя панэлі будуць знаходзіцца пад сонечным святлом практычна на працягу ўсёй місіі.
На борце таксама знаходзяцца два літый-іонных акумулятара, якія будуць сілкаваць апарат падчас праходжання ў цені. Акумулятары будуць зараджацца, калі даступныя лішкі энергіі.
Фігуркі LEGO і шыльда Галілея
На борце касмічнага апарата знаходзіцца шыльда, прысвечаная Галілеа Галілею. Шыльда была прадстаўлена Італьянскім касмічным агенцтвам, яе памер складае 7,1 на 5,1 сантыметраў, а вага — 6 грам. На таблічцы намаляваны сам Галілей, а таксама надпіс, зробленая ім у студзені 1610, калі ён упершыню назіраў аб’екты, якія пасля сталі вядомыя як галілеевыя спадарожнікі.
Таксама на борце знаходзяцца тры фігуркі LEGO — Галілея, рымскага бога Юпітэра і яго жонкі Юноны. У рымскай міфалогіі Юпітэр ахутаў сябе покрывам аблокаў, каб схаваць свае правіны. Юнона ж назірала яго з гары Алімп над аблокамі і магла зразумець сапраўдную сутнасць Юпітэра. Фігурка Юноны трымае ў руках павелічальнае шкло, як сімвал пошуку ісціны, а Юпітэр — маланку.
Хоць усе фігуркі LEGO вырабляюцца з пластмасы, гэтыя фігуркі былі зробленыя з алюмінія, каб вытрымаць экстрэмальныя ўмовы падчас палёту.
Навагрудская беларуская гімназія
Навагрудская беларуская гімназія — колішняя навучальная ўстанова ў г. Навагрудак.
Гісторыя
Адкрылася ў 1919 годзе, пасля Рыжскага дагавору (1921) працягвала дзейнасць пры польскай адміністрацыі. Утрымлівалася коштам Бацькоўскага камітэта. Арганізатарам і першым дырэктарам, абраным бацькамі вучняў, быў Ян Цеханоўскі. Адукацыйная праграма гімназіі адпавядала традыцыйнай практыцы навучальных устаноў такога тыпу. На пачатку, пакуль гімназія не стала цалкам беларускамоўнай, кіраўніцтва трымалася гуманітарнага кірунку, асноўная ўвага надавалася вывучэнню моў — апроч беларускай і польскай мовы як дзяржаўнай, у праграме былі французская і нямецкая мовы, лацінская вывучалася факультатыўна. Паступова кіраўніцтва гімназіі схілялася да патрэбаў сялянскай гаспадаркі, быў узяты кірунак на матэматычна-прыродазнаўчы тып навучальнай установы. Шмат увагі надавалася выхаваўчаму працэсу. Пасля ад’езду Я. Цеханоўскага за мяжу на заробкі, в.а. дырэктара — П. Скрабец.
Пры гімназіі дзейнічалі мастацкія гурткі розных кірункаў, у т.л. беларусазнаўстве, прыродазнаўстве, сусветнай літаратуры. Для паглыблення ведаў беларускай мовы вучні складалі слоўнік да твораў Ядвігіна Ш., збіралі фальклор. Вучні 1-3 класаў займаліся зборам, распрацоўкай тэрміналогіі мясцовай флоры і фаўны, выдавалі рукапісны часопіс «Жаваранак». Асаблівую папулярнасць меў харавы і музычны гурткі, пад кіраўніцтвам А. Валынчыка, гімназічны хор і аркестр былі вядомыя і па-за Навагрудкам.
Закрыццё
У чэрвені 1934 года гімназія закрыта польскімі ўладамі, беларускім гімназістам хто не скончыў вучобы было прапанавана перавесціся ў мясцовую Польскую гімназію імя А. Міцкевіча. Аднак пераважная большасць (каля 80 %) гімназістаў працягнула вучобу ў Віленскай беларускай гімназіі. Пераезд гімназістаў у Вільню наладзіў прыехаўшы адтуль Барыс Кіт. Навагрудскіх гімназістаў размясцілі ў інтэрнаце і накіравалі ў адпаведныя класы.
Далучэнне Заходняй Беларусі да БССР
Пасля далучэння Заходняй Беларусі да БССР (1939) і перадачы Вільні і Віленскага края Літве, літоўскі намеснік міністра асветы (пасля 2-й сусветнай вайны — міністр) катэгарычна пярэчыў існаванню беларускіх школ у Літве. На просьбу беларускай дэлегацыі (Адам Станкевіч, Адольф Клімовіч, Янка Шутовіч) пра адкрыццё беларускіх школ Жугжда сказаў: «Хто хоча вучыцца па-беларуску, няхай едзе на Беларусь». У гэтых умовах большасць вучняў звярнулася да дырэкцыі з просьбай, каб арганізавана пераехаць у Навагрудак, дзе можна было б вучыцца ў мясцовай гімназіі. Барыс Кіт паехаў у Навагрудак, наведаў кіраўніка школьнага аддзела Баранавіцкай акругі Арцемія Саўчанку, які загадаў аднавіць Наваградскую беларускую гімназію ў тым самым будынку, які яе вучні калісьці будавалі. Праз тыдзень удалося перавезці вучняў з Вільні ў Навагрудак, Б. Кіт быў прызначаны дырэктарам гімназіі.
Колькасць вучняў неўзабаве перавысіла 1000, былі адкрыты паралельныя класы. Адкрыліся таксама вячэрнія заняткі для дарослых. Барыс Кіт рупіўся знайсці высокакваліфікаваных выкладчыкаў, у гэты перыяд у гімназіі выкладалі Ст. Станкевіч, Якім Скурат, Аляксандр Орса, Вольга Русак, Э. Залкінд, Л. Барысаглебскі, А. Анішчык і іншыя. Было адкрыта 10 інтэрнатаў для вучняў з далёкіх мясцін. Пры гімназіі адкрылася 7-гадовая школа.
У выніку даносу Уладзіміра Панько (паводле бухгалтара школьнага аддзела Галабурды) загадчыцы РайАНА Гуртаўцовай, што Б. Кіт раней актыўна ўдзельнічаў у нацыянальным (нацыянал-буржуазным) беларускім руху і не павінен быць дырэктарам савецкай школы, Гуртаўцова выклікала з Мінска на месца дырэктара свайго знаёмага Фелікса Баржэмскага, а Б. Кіта быў прызначаны яго намеснікам. Неўзабаве па гэтым Б. Кіт пераехаў у Баранавічы.
Навагрудская беларуская гімназія працавала і пад нямецкай акупацыяй. Гэты час існавання гімназіі мала асветлены ў беларускай гістарыяграфіі.
Вядомыя педагогі
У гімназіі працавалі педагогі: Ксенія Баландовіч, Аляксандр Данілевіч, Жазефіна Запольская, Аляксандр Орса (доктар прыродазнаўчых навук), Гіта Гецава, Вольга Русак (выкладала нямецкую мову), Наталля Орса, Ніна Трусевіч, Яўген Мілоў, Пётр Якімовіч, Язэп Драздовіч (1927-30, выкладаў маляванне), Міхаіл Чатырка, Пётр Скрабец, Зофія Барановіч, Галіна Ямелкоўская, Глекерыя Мацеўская, Антон Валынчык, Вячаслаў Лаўскі (1930-34, выкладаў матэматыку).