cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Цярэспальскі мост
У 1914 г., пры адступленні расійскімі войскамі дэмантаваны адзін рад апорных пілонаў і вантаў, а таксама ўвесь насціл моста. У 1915 годзе адна паласа моста была адноўлена немцамі. Да 1930 года на месцы вантавага моста, у яго габарытах, польскія сапёры пабудавалі мост на драўляных апорах з пралётнымі драўлянымі фермамі. З прычыны таго, што вышыня драўляных фермаў была нашмат большай за вышыню падвеснага пралётнага збудавання, каб захаваць суднаходны габарыт, праезная частка была паднята прыкладна на 2,2 м, былі дабетанаваны прырэчышчавыя падпорныя сценкі моста, падсыпаны пад’язныя дарогі да яго на абодвух берагах. На востраве былі засыпаны каменныя падпорныя сцены з арачным поймавым праходам. Падсыпка з’езду з моста каля Цярэспальскай брамы была вырашана з выкарыстаннем падпорных сценак і агародж. Справа ад моста была створана так званая Сапёрная прыстань.
23 сакавіка 2011 года дэлегацыя Брэста на чале са старшынёй Брэсцкага гарвыканкама Аляксандрам Палышанковым правяла кансультацыі з польскімі партнёрамі па пытанні будаўніцтва і далейшага функцыянавання міжнароднага турыстычнага пешаходнага пераходу «Брэст — Цярэспаль». Планавалася, што мост будзе адноўлены ў першапачатковым выглядзе, ад яго моста падарожнікі пройдуць (або праедуць на веласіпедах) каля 1200 метраў па Пагранічным востраве да Абводнага канала, па якім праходзіць граніца з Польшчай.
Для вывучэння культурнага слоя і падземных збудаванняў Цярэспальскага моста і брамы ў чэрвені 2011 года і ліпені-жніўні 2013 года ў зоне будаўніцтва філіялам «Брэстрэстаўрацыяпраект» былі праведзены археалагічныя раскопкі.
16 ліпеня 2013 года быў прадстаўлены праект аднаўлення моста, распрацаваны брэсцкім ТАА «Перадавыя будаўнічыя тэхналогіі».
23 жніўня 2013 года было прынята рашэнне аб выкарыстанні ў якасці асновы выгляд моста на 1941 год. Тады даўжыня моста складала 92 метры, а шырыня — 9 метрам. Аднаўленне моста патрабуе таксама рэканструкцыі і Цярэспальскай брамы.
Драч
Апісанне
Маладыя больш карычневыя, без шэрага колеру на галаве. Птушаняты ў чорным пуху з шэрай дзюбай.
Бегае хутка. Вясной самец выдае вельмі рэзкія, моцныя, непрыемныя гукі (адсюль назва).
Пашырэнне
Пашыраны па ўсёй Еўропе, Заходняй Азіі. Жыве на вільготных травяністых лугах, у пасевах сельскагаспадарчых культур, на лясных высечках, агародах. У Беларусі звычайны пералётны від (народныя назвы дзяргач, дзяргун). Актыўны пераважна ўначы.
Асаблівасці біялогіі
Гняздо ладзіць на зямлі (у месцы, у якім не выходзяць грунтавыя воды), пад купінай травы, прыкрытае зверху заламанымі сцёбламі, радзей унутры куста. Яно чашападобнае з сухой травы або асакі з прымессю моху ў аснове і знешняй частцы.
Значэнне для чалавека
Аб’ект палявання. Мяса вельмі смачнае, гатуецца падобна да перапёлкі, фазана.
Зоя Валянцінаўна Белахвосцік
Зоя Валянцінаўна Белахвосцік (нар., , БССР, СССР) — беларуская тэатра і кіно. Народная артыстка Беларусі, заслужаная артыстка Аўтаномнай Рэспублікі Крым.
Біяграфія
Нарадзілася 26 кастрычніка 1959 года ў Мінску ў сям’і акцёра Валянціна Белахвосціка і канцэртмайстра Вольгі Глебаўны Глебавай, дачкі акцёра Глеба Глебава.
У 1982 годзе скончыла Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут па спецыяльнасці актрыса драмы і кіно. На чацвёртым курсе яе навучання ёй прапанавалі сыграць ролю Паўлінкі. З-за гэтай ролі ёй прыйшлося адрасціць доўгія валасы. З гэтага моманту Зоя выконвала ролю Паўлінкі да 2000 года.
З 1982 года з’яўлялася актрысай Нацыянальнага акадэмічнага тэатра імя Янкі Купалы. Сыграла ў больш за 55 спектаклях. Працавала на радыё, выкладае ў Беларускай акадэміі мастацтваў.
Пасля масавых фальсіфікацый на прэзідэнцкіх выбарах 2020 года, жорсткага разгону акцый пратэстаў, збіцця і катаванняў затрыманых пратэстоўцаў, калектыў Купалаўскага тэатра 13 жніўня запатрабаваў спыніць гвалт у дачыненні да мірных грамадзян і выступіў за пералік галасоў з удзелам незалежных назіральнікаў. 17 жніўня ўладамі быў звольнены дырэктар тэатра Павел Латушка. 26 жніўня Зоя Белахвосцік разам з большасцю трупы і іншымі супрацоўнікамі тэатра звольнілася ў знак пратэсту.
2 кастрычніка яе звольнілі з Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў, дзе яна выкладала на кафедры акцёрскага майстэрства тэатральнага факультэту. На паўстаўкі яна была мастацкім кіраўніком акцёрскага курсу.
Узнагароды
Народная артыстка Беларусі (2018 ), заслужаная артыстка Аўтаномнай Рэспублікі Крым. Уладальніца нагруднага знака Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь «За ўнёсак у развіццё культуры Беларусі». Заслужаная артыстка Нацыянальнага акадэмічнага тэатра імя Янкі Купалы.
Сяргей Уладзіміравіч Федаровіч
Сяргей Уладзіміравіч Федаровіч (нар., в. Малыя Дворцы, Пінскі раён, Брэсцкая вобласць) — беларускі вучоны ў галіне алергалогіі, імуналогіі, дэрматалогіі і прафпаталогіі, заслужаны дзеяч навукі Рэспублікі Беларусь, выдатнік аховы здароўя Рэспублікі Беларусь, лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Рэспублікі Беларусь (2002), прэміі НАН Беларусі (2003, 2007).
Біяграфія
Вышэйшую адукацыю атрымаў у Ленінградскім санітарна-гігіенічным медыцынскім інстытуце, які скончыў у 1967 годзе. З 1968 года працаваў навуковым супрацоўнікам у аддзеле прафпаталогіі Беларускага навукова-даследчага скурна-венералагічнага інстытута, дзе ў 1973 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю на тэму «Фізіка-хімічныя паказчыкі скуры і імуналагічныя характарыстыкі хворых алергічнымі дэрматозамі».
У 1975 годзе быў выбраны на пасаду асістэнта, а ў 1988 годзе — дацэнта кафедры прафпаталогіі Беларускага інстытута ўдасканалення ўрачоў. У 1986 годзе абараніў доктарскую дысертацыю на тэму «Эпідэміялогія, патагенез, клініка, дыягностыка, лячэнне і прафілактыка лекавай алергіі».
У 1988 годзе назначаюць галоўным алерголагам Мінздрава; выбіраюць на пасаду дацэнта кафедры прафпаталогіі БелМАПО, у 1989 годзе — загадчыкам кафедры медыцыны і гігіены Беларускага інстытута фізічнай культуры. У 1990 годзе — зацверджаны ў званні прафесара.
З 1993 года кіруе клінічным аддзелам прафпаталогіі і алергалогіі ГУ «Рэспубліканскі цэнтр гігіены». У 1996 годзе прысвоена ганаровае званне «Заслужаны дзеяч навукі Рэспублікі Беларусь».
Навуковая дзейнасць
З’яўляецца кіраўніком навукова-даследчых работ, а таксама Грантаў Беларускага рэспубліканскага фонду фундаментальных даследаванняў. Вынікі навукова-даследчых работ укаранёны ў практыку аховы здароўя са значным сацыяльным і эканамічным эфектам. Таксама ён з’яўляецца кансультантам трох Рэспубліканскіх цэнтраў (алергалогіі, прафпаталогіі і дэрмата-венералогіі) і кансультантам Рэспубліканскай станцыі санітарнай авіяцыі. На працягу амаль 50-ці гадоў аказвае пастаянную лячэбную, кансультатыўную і арганізацыйна-метадычную дапамогу хворым па ўсёй краіне.
З’яўляецца кіраўніком Рэспубліканскага цэнтра пабочнага дзеяння лекаў, Старшынёй Рэспубліканскага навуковага таварыства імунолагаў. Быў выбраны ў склад праўлення навуковага таварыства алерголагаў і імунолагаў краін СНД, уваходзіць у склад Прэзідыума Міжнароднага таварыства алерголагаў і імунолагаў, з’яўляецца старшынёй секцыі па гігіене працы і прафпаталогіі праблемнай Камісіі Мінздрава Рэспублікі Беларусь, членам Вучонага савета РНПЦ гігіены і спецыялізаваных саветаў БДМУ і ГУ «ІРНПЦ гігіены» па абароне кандыдацкіх і доктарскіх дысертацый. Сяргей Уладзіміравіч — член рэдакцыйнай калегіі часопісаў «Экалогія і здароўе», «Імуналогія».
Дзякуючы новым тэхналогіям на Мінскім трактарным заводзе зменшылася прафзахворвальнасць. Упершыню даследавана прафесійная алергія на Аршанскім ільнокамбінаце; прапанаваны і прыменены арыгінальныя прэпараты. Шматпланавыя навуковыя распрацоўкі дазволілі знізіць захворвальнасць на Мазырскім нафтаперапрацоўчым, полацкім заводзе «Шкловалакно», Магілёўскім ПА «Хімвалакно», Гродзенскім ПА «Азот». Прапанаваны і ўкаранёны ахоўны крэм Фёдаровіча для прафілактыкі алергіі.
Пад яго кіраўніцтвам падрыхтаваны 22 кандыдаты і адзін доктар медыцынскіх навук. З’яўляецца аўтарам больш за 500 навуковых работ, у тым ліку 34 манаграфій, 28 метадычных рэкамендацый, 6 інструкцый, болей 100 вынаходстваў і рацпрапаноў.
Узнагароды
Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Рэспублікі Беларусь у галіне навукі і тэхнікі (2002, у аўтарскім калектыве) — за цыкл прац «Новыя тэхналогіі прафілактычнай і экалагічнай медыцыны (метады ацэнкі рызыкі ўплыву шкодных фактараў на здароўе насельніцтва, сацыяльна-гігіенічны маніторынг, прынцыпы і сістэма біябяспекі), ліквідацыя эпідэмічнага захворвання масавых інфекцый, папярэджанне імуназалежнай паталогіі», двойчы лаўрэат прэміі НАН Беларусі, узнагароджаны дыпломам «Лепшы вынаходнік Мінскай вобласці», дыпломам і медалём ІІІ Міжнароднай выстаўкі-кірмашу новых тэхналогій, абсталявання, спосабаў лячэння «Свет вынаходстваў і арыгінальных ідэй» у г. Сочы (2003). Ганаровы грамадзянін Пінскага раёна.
Віталь Іванавіч Баўрын
Віта́ль Іва́навіч Баўрын (, в. Бозна Вяземскага павета, — ?) — беларускі дзяржаўны дзеяч.
Біяграфія
З рабочых. Член КПСС з 1949. Скончыў у 1942 годзе. Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны.
У 1948—1951 гадах старэйшы навуковы супрацоўнік, вучоны сакратар Галоўнага ўпраўлення па запаведніках пры СМ БССР, намеснік дырэктара Беларускага дзяржаўнага запаведніка на р. Бярэзіне. З 1951 года інструктар сельскагаспадарчага аддзела Мінскага абкама КПБ. У 1953—1958 сакратар Дзяржынскага райкама КПБ, старшыня Дзяржынскага райвыканкама. З 1958 года першы сакратар Старадарожскага райкама КПБ, з 1961 года намеснік загадчыка, з 1965 года загадчык селькагаспадарчага аддзела ЦК КПБ. З 6 жніўня 1969 года міністр мясной і малочнай прамысловасці БССР.
На XXIV і XXV з’ездах абраны кандыдатам, на XXVI — членам ЦК КПБ. Дэпутат Вярхоўнага Савета БССР 5-га, 7 і 8-га скліканняў. Узнагароджаны 5 ордэнамі і медалямі.
Ян Аскерка
Ян Аскерка (1788 або 1790 —11 верасня 1851) — дзяржаўны і ваенны дзеяч.
Біяграфія
Удзельнік вайны 1812 года, ваяваў у арміі Напалеона, не вярнуўся з замежжа, яго маёнтак у Ігуменскім павеце быў канфіскаваны ў скарб паводле імператарскага маніфеста.
У 1820 годзе — маршалак Вілейскага павета. Меў маёнтак Будслаў. У 1822 годзе ахвяраваў праз мінскую губернатаршу А. Сулістроўскую, жонку Казіміра Сулістроўскага, 2 дукаты на кракаўскі помнік Касцюшку. Войскі мазырскі.
Паручнік Войска Польскага ў час паўстання 1831 года.
Памёр 11 верасня 1851 года. Пахаваны ў Будславе.
Сям’я
У шлюбе з Тэадозіяй з Мікульскіх (1799-?). Меў дачок Гелену (1823-?; з 8.2.1855 года ў шлюбе з Альфонсам Андрэевічам Урублеўскім (1831-?) і Алімпію (1826-?; у шлюбе з Мечыславам Свентарэцкім), сына Зыгмунта (жнівень 1830-?; у шлюбе з Зафіяй-Агнешкай з Корсакаў, меў дачку Марыю-Францішку (1875-?) і сына Яна-Эразма-Юзафа (8.8.1872-?)).
IC 2890
IC 2890 — галактыка тыпу * (зорка) ў сузор’і Леў.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Алена Паўлаўна Белязо
Алена Паўлаўна Белязо — беларускі савецкі гісторык. Доктар гістарычных навук (1985 год).
Біяграфія
Скончыла Магілёўскі педагагічны інстытут. Працавала настаўніцай у Віцебску, з 1964 года малодшы, у 1965—1991 гадах старшы навуковы супрацоўнік Інстытута гісторыі Акадэміі навук Беларускай ССР. У 1964 годзе абараніла кандыдацкую дысертацыю на тэму «Движение за коммунистический труд в сельском хозяйстве Белорусской ССР (1958—1962 гг.)». У 1984 годзе абараніла докктарскую дысертацыю на тэму «Крестьянство Советской Белоруссии в борьбе за восстановление и развитие сельского хозяйства (1943—1960 гг.)».
Навуковыя інтарэсы
Даследуе гісторыю сялянства і сельскай гаспадаркі савецкага перыяду.
Прэзідэнт Францыі
Прэзідэнт Францыі, афіцыйна прэзідэнт Французскай Рэспублікі (Président de la République Française; часта скарачаецца як прэзідэнт рэспублікі, каб не блытаць са старшынямі (présidents) палат, савета міністраў і іншых органаў улады) — абіраемы французамі глава дзяржавы.
Чорная Русь
Чорная Русь — усталяваная ў гісторыяграфіі з 18 ст., назва тэрыторыі на паўночным захадзе сучаснай Беларусі, якая ўвайшла ў склад Вялікага княства Літоўскага з сяр. 13 ст., на пачатковым этапе фарміравання гэтай дзяржавы — значна раней, чым астатнія тэрыторыі сучаснай Беларусі. Паводле гісторыка-геаграфічных уяўленняў 18–20 ст., галоўнымі цэнтрамі Чорнай Русі лічыліся гарады Новагародак, Гародня, Ваўкавыск, Слонім.
Аднак аўтэнтычныя гістарычныя крыніцы не пацвярджаюць існавання на гэтай тэрыторыі гістарычнай вобласці з такой назвай, таму больш абгрунтавана ўжываць заміж «Чорная Русь» тэрмін «Панямонне». Назва «Чорная Русь», хутчэй за ўсё, узнікла ў заходнееўрапейскай літаратуры перыяду позняй схаластыкі і пачаткова не мела трывалай лакалізацыі. У абсалютнай большасці выпадкаў 14–17 ст. назва ўжывалася заходнімі еўрапейцамі ў дачыненні да розных тэрыторый на ўсход і поўдзень ад сучаснай Беларусі. Адна з першых крыніц, у якой выступаюць «чорныя русіны», — нямецкамоўная хроніка Венгрыі Генрыха Мюгельна (~1360), якая паведамляла пра перасяленне старажытных венграў у Панонію праз тэрыторыю сучаснай Украіны. Тэрмін Чорная Русь, хутчэй за ўсё, быў утвораны на ўзор і ў процівагу Белай Русі не раней 14 ст. Ва ўзнікненні гэтай назвы сказалася схільнасць сярэднявечнай свядомасці да пабудовы прымітыўных класіфікацый. Калі існавала Белая Русь, непазбежна мусіла з'явіцца і Чорная. Такая «каляровая» схема наклалася на падзел Русі паводле іншага прынцыпу: з даўніх часоў выдзялялі «Верхнюю Русь» — супольнасць славянскіх і вугра–фінскіх плямёнаў з дамешкам варагаў–«русі» на паўночным захадзе ўсходняй Еўропы — у адрозненне ад «Ніжняй», ці «Рускай зямлі» над сярэднім Дняпром з цэнтрам у Кіеве. І калі Russia superior была, як правіла, раўназначнай Белай, дык Russia inferior, адпаведна, з цягам часу пачалі лічыць Чорнай.
Англійскі дыпламат Джайлс Флетчар у трактаце «Пра Расійскую дзяржаву» (Лондан, 1591) заўважыў: «''Расія калісьці называлася Сарматыяй... Гэтая зямля падзялялася на дзве галоўныя часткі: Белую і Чорную. Белая Сарматыя ўключала ў сябе ўсю прастору, што ляжыць на поўнач і з боку Лівоніі, як вобласці, якія цяпер называюць Дзвінскай, Важскай, Усцюжскай, Валагодскай, Каргопальскай, Наўгародскай і гэтак далей, сталіцай ці галоўным горадам якіх быў Ноўгарад Вялікі. Чорнай Сарматыяй называлася ўся краіна, што ляжыць на поўдзень, ля мора Еўксінскага, ці Чорнага, як княствы: Уладзімірскае, Маскоўскае, Разанскае і іншыя''». Вельмі падобны на ягоны падзел Русі галандскага гісторыка і палітолага Георга Хорна. У працы «Свет дзяржаў» (1668) ён пісаў: «''[Русь] падзялялася на Белую і Чорную. Двума галоўнымі яе княствамі былі Кіеўскае (Kiovia) і Уладзімірскае (Vladimiria). Той, хто валодаў імі, лічыўся як бы манархам русінаў. Кіеў быў сталіцай Чорнай Русі, Уладзімір — Белай''».
Больш дакладных прыкмет лакалізацыі Чорнай Русі, апроч знаходжання яе на поўдзень ад Белай, не было. Таму розныя аўтары разыходзіліся ў даным пытанні яшчэ больш, чым наконт Белай. Правядзенне ўмоўнай мяжы паміж гэтымі дзвюма часткамі, ці «правінцыямі» Русі залежала, хутчэй, ад густу аўтара, а не ад якіх–небудзь аб'ектыўных крытэрыяў.
У агульнапрынятым цяпер выглядзе падзел на Белую, Чорную і Чырвоную Русь выснаваўся не раней за 17 ст. Ш. Старавольскі ў сяр. 17 ст. лічыў, што Белая Русь — частка ВКЛ, Чырвоная — усе ўкраінскія землі Польшчы, а Чорная — Маскоўская дзяржава, гэта значыць ніяк не звязваў Чорную Русь з Панямоннем – хаця такая лакалізацыя ў тыя часы ўжо сустракалася. У 1622 Козіма дэ Торэс пісаў, што «Русь... дзеліцца на тры часткі: Чырвоную Русь з гарадамі Львовам, Перамышлем, да якой належыць і Валынь; Белую Русь, якая працягнулася ад Рыгі, сталіцы Ліфляндыі, да Маскоўскай мяжы, уключаючы Полацак, Оршу, Віцебск, Магілёў; Чорную Русь, якая знаходзіцца паміж Літвой і Валынню, да Кіева з гарадамі Пінскам, Новагродкам і Оўручам». У геаграфічным слоўніку базыльяніна Іларыёна Карпінскага (Lexykon geograficzny dla gruntownego pojecia gazet i historii z roznych autorow zebrany. Вільня, 1766) суадносіны паміж трыма «каляровымі» часткамі Русі маюць практычна сучасны выгляд: Ужо тады такі падзел лічылі першасным, адвечным, спрабуючы рэтраспектыўна ўзводзіць яго сама меней да 14 ст. Але ў сапраўднасці чляненне Русі на Белую, Чорную і Чырвоную якраз штучнае і не было ўласцівае самім усходнім славянам, пакуль да іх у 16–17 ст. шырока не пранікла еўрапейская адукаванасць.
Міхаіл Кірылавіч Балыкін
Біяграфія
Скончыў Беларускі політэхнічны інстытут (1955). З 1956 года ў Беларускім нацыянальным тэхнічным універсітэце, прафесар кафедры «Супраціўленне матэрыялаў і тэорыя пругкасці» (у 1993—2007 гадах — загадчык кафедры), дэкан вячэрняга факультэта (1975—1980), прарэктар па вучэбнай рабоце (1980—1993).
Пайшоў з жыцця ў лістападзе 2015 года.
Навуковая дзейнасць
Навуковыя інтарэсы: разлік элементаў канструкцый на тэмпературнае ўздзеянне; будаўнічая механіка.
Асака
Асака (Carex) — род кветкавых раслін сямейства.
Апісанне
Шматгадовыя травяністыя аднадомныя, радзей двухдомныя расліны з падоўжанымі ці ўкарочанымі карэнішчамі, утвараюць рыхлыя або шчыльныя дзернавіны і купіны. Сцябло суцэльнае, трохграннае, зрэдку амаль цыліндрычнае з вузламі каля асновы, часцей бязлістае. Лісце лінейнае з вострашурпатымі краямі, ніжняе лускападобнае, рознай афарбоўкі. Кветкі аднаполыя, дробныя, адзінкавыя ці ў коласападобных суквеццях. Плод — падобны на арэшак, трохгранны або пукаты, у мяшочку рознай формы (важная сістэматычная прыкмета).
Віды
У сусветнай флоры налічваецца каля 1500 відаў (паводле іншых даных — да 2500). Пашырана на ўсіх кантынентах, акрамя Антарктыды. Большасць відаў трапляецца ў Паўночным паўшар’і, пераважна ва ўмераным і халодным паясах. На тэрыторыі Беларусі большасць відаў расце ў лясных, балотных і прыбярэжна-водных фітацэнозах; некаторыя — дамінанты ў раслінных згуртаваннях:, , , , , і інш.; ля дарог трапляюцца , ,  і.
Асака — асноўны торфаўтваральнік на нізінных і пераходных балотах. Большасць яе відаў кармавыя расліны, некаторыя — лекавыя, дэкаратыўныя, тэхнічныя.
Наносы (паўвостраў)
Паўвостраў Наносы — геалагічны (геамарфалагічны) помнік прыроды рэспубліканскага значэння Беларусі. Каля вёскі Наносы Мядзельскага раёна Мінскай вобласці, на заходнім беразе возера Нарач. Плошча паўвострава складае 0,9 км². На паўвостраве вузкая града вышынёй да 11 м, якая ўтварылася каля 17 тыс. г. назад у шчыліне ледавіка ў выніку адкладання пяску, жвіру і валуноў. Ва ўзбярэжных пясках адзначаны намнажэнні (шліхі) галацэнавага ўзросту паўкаштоўнага мінералу гранату-альмандзіну.
Паўвостраў Наносы — адзінае месца ў Беларусі, дзе трапляюцца магутныя гранатавыя шліхі. Ахоўны статус нададзены ў 1997 годзе.
Міхал Бутаўт-Андрайковіч
Міхал Тадэвушавіч (Фадзеевіч) Бутаўт-Андрайковіч (1778—1830) — дзяржаўны дзеяч.
Біяграфія
Міхал у 1794 годзе быў маёрам кавалерыі і прымаў удзел у паўстанні, «прысутнічаў» у бітве пад Слонімам, пры захопе Вільні і Прагі (прадмесце Варшавы). У 1795—1797 г. служыў у наварасійскага губернатара Туталміна па сакрэтных справах «французскага дыялекта». У 1800 — засядацель гродзенскага гродскага суда, у 1805—1808 — засядацель у 1-м дэпартаменце Літоўска-Гродзенскага галоўнага суда. У 1807 — асэсар, у 1808—1810 — старшыня 2-га дэпартамента Літоўска-Гродзенскага галоўнага суда. У 1809—1810 па заданні міністра фінансаў займаўся абменам казённых асігнацыяў на залатыя і сярэбраныя манеты. За добрае выкананне справы атрымаў два стараствы ў Віленскай губерні на 12 гадоў без выплаты падаткаў. З 1810 быў гарадзенскім павятовым маршалкам і на гэтай пасадзе сустракаў у 1812 спачатку французаў і палякаў, а пазней партызан Д. Давыдава.
У 1813—1817 — гродзенскі віцэ-губернатар, стацкі дарадца (1813). З 22.11.1817 па 05.02.1819 выконваў абавязкі губернатара, а затым да 30.10.1824 быў грамадзянскім губернатарам. Стаў першым прэзідэнтам Гродзенскага таварыства дабрачыннасці (12(24).12.1819). Ініцыятары выдаткавалі яму 5 тыс. руб. серабром, і ён атрымаў 10 тыс. польскіх злотых ад ваеннага губернатара Рымскага-Корсакава. Выдаў загад аб даплаце да тэатральных білетаў, якая ішла ў касу таварыства. У 1820 садзейнічаў адкрыццю губернскай друкарні, пры ім пачалося будаўніцтва Аўгустоўскага канала. У 1822 выдаткаваў 10 дукатаў на кракаўскі помнік Касцюшку.
У 1826 прызначаны валынскім грамадзянскім губернатарам, узнагароджаны чынам сапраўднага стацкага дарадцы.
У 1827 атрымаў адстаўку ў сувязі з находжаннем пад следствам за няправільнае расходванне земскіх грошаў. З 1830-х гадоў жыў у Пецярбургу.
Сям’я
У шлюбе з дваранкай С.Ланцэвіч меў дзяцей:
Крыштоф Патоцкі
Крыштоф Патоцкі (каля 1600 — верасень або кастрычнік ) — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага.
Паходзіў з роду Патоцкіх, прадстаўнікі якога займалі пасады ў асноўным у Польскім каралеўстве. Сын Андрэя Патоцкага, камянецкага кашталяна.
Праз шлюб з Аленай Валовіч набыў мястэчка Сідра ў Гарадзенскім павеце, мястэчкі Галоўчын, Новы Быхаў, сяло Тайманаў у Аршанскім павеце; меў вёску Здзітавец у Берасцейскім ваяводстве. У другім шлюбе жанаты з Альжбетай Раецкай (удава Аляксандра Халецкага і Гедэона Міхала Трызны).
Займаў дзяржаўныя пасады ў Вялікім Княстве Літоўскім: чашнік у 1645—1646, падстолі ў 1646—1653, стольнік у 1653—1658, крайчы ў 1658—1661, падчашы з 1661, маршалак Трыбунала ВКЛ у 1662 і 1673. Выбіраўся паслом на соймы.
Удзельнічаў у вайне з украінскімі казакамі, у Лоеўскай бітве 1649, у вайне з Расіяй 1654—1667 (кампаніі 1654—1655). Быў звязаны з Багуславам і Янушам Радзівіламі, але не падпісаў Кейданскі дагавор 1655. Вызнаваў кальвінізм.
Dianthus uzbekistanicus
Dianthus uzbekistanicus — від двухдольных раслін роду Гваздзік (  Dianthus  ) сямейства Гвоздичные (  Caryophyllaceae  ). Упершыню апісаны расийскім батанікам Ігарам Аляксандравічам Лінчэўскім у 1953 годзе.
Могілкі Манпарнас
Мóгілкі Манпарна́с, ці Манпарна́скія мóгілкі (фр. Cimetière du Montparnasse) — адны з самых вядомых могілак Парыжа. Знаходзяцца ў паўднёвай частцы горада, у раёне Манпарнас (14-я гарадская акруга).
Dianthus uzbekistanicus
Распаўсюджанне
Эндэмік Узбекістана, вядомы з паміра-алайских хрыбтоў на тэрыторыі Самаркандскай і Кашкадар’інская абласцей.
Могілкі Манпарнас
Заснаваны 25 ліпеня 1824 года на былых землях гарадской багадзельні, і спачатку мелі назву «Паўднёвыя могілкі» (Le Cimetière du Sud).
Dianthus uzbekistanicus
Распаўсюджанне
Сустракаецца сярод камянёў, вапняковых абломкаў, у скальных расколінах.
Могілкі Манпарнас
Могілкі складаюцца з 35 тысяч участкаў, на якіх пахаваны больш за 300 000 чалавек. Тут пахаваны палітычныя і ваенныя дзеячы, навукоўцы, філосафы, мастакі, акцёры і пісьменнікі (гл. Пахаваныя на могілках Манпарнас).
Dianthus uzbekistanicus
Батанічнае апісанне
Шматгадовая травяністая расліна да 40 см вышынёй, са шматлікімі сцебламі 20-35 см даўжынёй; сцеблы ў асноўным голыя, знізу шурпатыя.
Могілкі Манпарнас
На могілках можна знайсці шэраг грабніц у памяць аб загінулых на зыходзе франка-прускай вайны падчас асады Парыжа (1870–1871) і Парыжскай камуны (1871).
Dianthus uzbekistanicus
Батанічнае апісанне
Лісце сінявата-зялёнага адцення, з завостранай верхавінай.
Кветкі адзінкавыя, ружовага колеру; аснаванне кветкі густа пакрыта валаскамі.
Плод — каробачка, нясе вялікую колькасць насення.
Тамаш Нарэвіч
Прафесар філасофіі у Віленскай акадэміі (1727—1730), прэфект школ у Полацку (1730—1733), інструктар ІІІ прабацыі ў Нясвіжы (1733—1734), прафесар тэалогіі для семінарыстаў-езуітаў у Пінску (1734—1737). Доктар тэалогіі (Віленская акадэмія, 1737). Прафесар тэалогіі і кананічнага права ў Віленскай акадэміі (1737—1738), Полацкім езуіцкім калегіуме (1738—1739) і Пінскім езуіцкім калегіуме (1739—1757).
Пасля сябе пакінуў рукапісныя лекцыі па рыторыцы, якія ў 1724—1725 гг. чытаў у настаўніцкай семінарыі ў Слуцку. Яны змяшчаюць паэтычныя творы, загадкі і рэбусы. Захоўваюцца ў Архіве Таварыства Ісуса ў Кракаве.
Марыя Ундэр
Марыя Ундэр (эст. Marie Under; 27 сакавіка 1883, Талін, Эстонія — 25 верасня 1980, Стакгольм, Швецыя) — эстонская паэтэса і.
Біяграфія
Марыя Ундэр нарадзілася ў сям’і настаўніка Фрыдрыха і Ляены Ундэр, бацькі былі выхадцамі з вострава Хіюмаа. Акрамя Марыі, бацькі мелі яшчэ 4 дзяцей.
У 1891—1900 гадах Марыя вучылася ў прыватнай нямецкай жаночай школе ў Рэвелі. У 1902 годзе яна выйшла замуж і з’ехала ў Маскву, дзе жыла да 1906 года, пасля чаго вярнулася ў Рэвель. Складаць вершы яна пачала ў чатырнаццацігадовым узросце.
Свае вершы, напісаныя на нямецкай мове яна падарыла блізкаму сябру, эстонскаму мастаку Антсу Лайкмаа. Лайкмаа пераканаў паэтку пісаць па-эстонску. 2 жніўня 1904 года газета «Постимеес» апублікавала першы верш Марыі Ундэр. Паэтэса карысталася псеўданімам Муці. У 1917 годзе уступае ў літаратурную суполку Сіўру, у гэты перыяд паэзія Ундэр знаходзіцца пад моцным уплывам сімвалізма. Вершы паэткі становяцца жыццярадаснымі, услаўляюць Каханне і Прыроду. Пасля распаду Сіўру ўваходзіць у суполку Тарапіта. Вялікім поспехам карыстаўся яе зборнік «Санеты», які выйшаў у 1917 годзе.
У 1920—1930-я гады Ундэр была адной з найбуйнейшых эстонскіх майстроў слова.
У 1944 годзе, пры наступе Чырвонай Арміі і выгнанні нямецкіх войскаў з Эстоніі, Марыя з сям’ёй эмігравала ў Швецыю, дзе каля года жыла ў лагеры бежанцаў. У 1945 годзе перабралася ў Стакгольм, дзе працавала ў адным з тэатральных музеяў. Займала варожую да савецкай улады пазіцыю, што паслужыла падставай для замоўчвання яе творчасці ў СССР на доўгія гады.
Памерла ў Стакгольме ў 1980 годзе. Пахавалі яе на Лясных могілках Стакгольме.
Увайшла ў складзены у 1999 годзе па выніках пісьмовага і анлайн-галасавання спіс 100 вялікіх дзеячаў Эстоніі XX стагоддзя.
Бітэта
Насельніцтва складае 11351 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 320 чал./км². Займае плошчу 35 км². Паштовы індэкс — 70020. Тэлефонны код — 080.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы Beato Giacomo, San Michele Arcangelo, Maria S.S. Addolorata.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
Псалом 60
Псалом 60 (61 паводле масарэцкай нумарацыі) ўваходзіцць у 8-ю кафізму. Аўтарства прыпісваецца Давіду. Часта чытаецца вернікамі падчас цяжкіх хвілін выбару або ў душэўнай роспачы. Галоўная тэма гэтага псалма — малітва прыгнечанага цара.
Кубак Беларусі па хакеі з шайбай 2003
Кубак Беларусі па хакеі з шайбай 2003 — 2і розыгрыш Кубка Беларусі.
Пераможцам Кубка стаў хакейны клуб «Гомель», які ў фінале перамог «Керамін» па выніках двух сустрэч.
Ямпільскі раён (Вінніцкая вобласць)
Ямпільскі раён (Ямпільський район) — былая адміністрацыйная адзінка ў складзе Вінніцкай вобласці Украіны. Адміністрацыйны цэнтр — Ямпіль (Ямпіль).
Утвораны 4 студзеня 1965 года. Насельніцтва раёна на года складае 40926 чалавек, плошча — 790 км².
Ліквідаваны 17 ліпеня 2020 года.
Адміністрацыйны падзел
Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складаецца з 1 гарадскога і 18 сельскіх саветаў.
Населеныя пункты
На тэрыторыі раёна размешчаны 1 горад раённага значэння і 38 сёлаў.
Райнберг
Райнберг (Rheinberg) — горад у Германіі, у зямлі Паўночны Рэйн-Вестфалія. Падпарадкаваны адміністрацыйнай акрузе Дзюсельдорф. Уваходзіць у склад раёна Везель. Насельніцтва — чалавек (на 31 снежня 2010 года). Плошча — 75,15 км². Афіцыйны код — 05 1 70 032.
Горад падзяляецца на 4 гарадскія раёны.
Канада (мова)
Канада (саманазв. ಕನ್ನಡ) — дравідыйская мова, распаўсюджаная ў Паўднёвай і Цэнтральнай Індыі, галоўным чынам у штаце Карнатака. Родная мова народа канада. Адна з афіцыйных моў Індыі.
Гісторыя
Лічыцца, што канада вылучылася з агульнай старажытнай дравідыйскай мовы ўжо ў 1 тысячагоддзі да н. э., але найстаражытнейшы твор «Раштракута» быў напісаны ўжо ў другой палове 1 тысячагоддзя н. э. Старажытная пісьмовая мова канада развівалася да XIII ст. На ёй былі напісаны многія помнікі джайнісцкай літаратуры.
У XIII — XVIII стст. развівалася так званая сярэднеканадская мова, на якой пісалася рэлігійная і свецкая паэзія, а таксама празаічныя творы.
Пасля заваявання тэрыторыі сучаснага штата Карнатака Вялікабрытаніяй развіццё мовы канада на некаторы час спынілася. У XIX ст. была распрацавана новаканадская мова на аснове арыгінальнай графікі і размоўных дыялектаў.
Дыялекты
Вылучаецца 4 групы дыялектаў — паўднёвая, мангалорская, паўночны і паўночна-ўсходні. Існуюць дробныя гаворкі, характэрныя для прадстаўнікоў пэўных каст і сацыяльных слаёў.
Пісьменнасць
Першае складовае пісьмо сфарміравалася на аснове старажытнаіндыйскай пісьменнасці брахмі. З развіццём літаратуры кожны знак пачаў атаясамляцца з пэўным гукам. Найчасцей карыстаюцца алфавітам з 49 знакаў, хаця на самай справе іх значна болей.
Чараўкі (паўвостраў)
Паўвостраў Чараўкі — геалагічны (геамарфалагічны) помнік прыроды рэспубліканскага значэння Беларусі. Каля в. Чараўкі Мядзельскага раёна Мінскай вобласці, на паўночна-ўсходнім беразе возера Нарач. Паўвостраў уразаецца ў возера больш як на 700 м і злучаецца з карэнным берагам лагчынай-пратокай з рэшткавым возерам. У рэльефе вылучаюцца пагоркі (камы), якія ўтварыліся каля 20 тыс. г. назад. Ахоўны статус нададзены ў 1997 годзе.
На тэрыторыі геалагічнага помніка прыроды "Паўвостраў Чараўкі" размешчаны Парк рэдкіх раслін, у якім расце больш за 10 рэдкіх відаў з Чырвонай кнігі Беларусі і ахоўных у Еўропе.
IC 2892
IC 2892 — галактыка тыпу S (спіральная галактыка) ў сузор’і Леў.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Азямлянскі сельсавет
Азямля́нскі сельсаве́т — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Акцябрскага раёна Гомельскай вобласці. Цэнтр — вёска Воземля.
Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Глускага раёна Бабруйскай акругі БССР. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Глускім раёне БССР. З 20 лютага 1938 года ў Глускім раёне Палескай вобласці. З 28 чэрвеня 1939 года ў складзе новаўтворанага Акцябрскага раёна Палескай вобласці, з 20 верасня 1944 года — Бабруйскай вобласці, з 8 студзеня 1954 года — Гомельскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Пратасаўскага сельсавета.
Метад Гауса
Метад Гауса — класічны метад рашэння сістэмы лінейных алгебраічных ураўненняў (СЛАУ). Названы ў гонар нямецкага матэматыка Карла Фрыдрыха Гауса. Гэта метад паслядоўнага выключэння пераменных, калі з дапамогай элементарных пераўтварэнняў сістэма ураўненняў прыводзіцца да раўнасільнай сістэмы трохкутнага выгляду, з якой паслядоўна, пачынаючы з апошніх (па нумары), знаходзяцца ўсе зменныя сістэмы.
Гісторыя
Хоць у цяперашні час гэты метад паўсюдна называецца метадам Гауса, ён быў вядомы і да К. Ф. Гауса. Першае вядомае апісанне дадзенага метаду — у кітайскім трактаце «Матэматыка ў дзевяці кнігах».
Апісанне метаду
Няхай зыходная сістэма выглядае наступным чынам: Пры гэтым будзем лічыць, што базісны мінор (ненулявы мінор максімальнага парадку) асноўны матрыцы знаходзіцца ў верхнім левым куце, то ёсць у яго ўваходзяць толькі каэфіцыенты пры зменных , дзе
Крытэрый сумеснасці
Згаданая вышэй ўмова для ўсіх можа быць сфармулявана ў якасці неабходнай і дастатковай ўмовы сумесна:
Нагадаем, што рангам сумеснай сістэмы называецца ранг яе асноўнай матрыцы (альбо пашыранай, так як яны роўныя).
Апісанне
Алгарытм рашэння СЛАУ метадам Гауса падзяляецца на два этапы. Метад Гауса патрабуе арыфметычных аперацый.
Гэты метад абапіраецца на:
Найпросты выпадак
У найпростым выпадку алгарытм выглядае так:
Прыклад
Пакажам, як метадам Гауса можна вырашыць наступную сістэму: Абнулім каэфіцыенты пры у другім і трэцім радках. Для гэтага дададзім да іх першы радок, памножаны на і, адпаведна: Цяпер абнулім каэфіцыент пры у трэцім радку, аднімем з яе другі радок, памножаны на : У выніку мы прывялі зыходную сістэму да трохвугольнага выгляду, тым самым скончым першы этап алгарытму.
На другім этапе дазволім атрыманыя ўраўненні ў зваротным парадку. Маем: Такім чынам, зыходная сістэма вырашана.
Прымяненне і мадыфікацыі
Акрамя аналітычнага рашэння СЛАУ, метад Гауса таксама ўжываецца для:
Устойлівасць метаду Гауса
Метад Гауса для дрэнна абумоўленых матрыц каэфіцыентаў з'яўляецца вылічальна няўстойлівым. Напрыклад, для матрыц Гільберта метад прыводзіць да вельмі вялікіх памылак нават пры невялікай памернасці гэтых матрыц. Паменшыць вылічальную памылку можна з дапамогай метаду Гауса з вылучэннем галоўнага элемента, які з'яўляецца ўмоўна устойлівым. Шырокае прымяненне метаду Гауса звязана з тым, што дрэнна абумоўленыя матрыцы сустракаюцца на практыцы адносна рэдка.
Неаптымальнасць метаду Гауса
У 1969 годзе Штрасен даказаў, што вялікія матрыцы можна перамнажаць за час. Адсюль вынікае, што зварот матрыц і рашэнне СЛАУ можна ажыццяўляць алгарытмамі асімптатычна больш хуткімі па парадку, чым метад Гауса. Такім чынам, для вялікіх СЛАУ метад Гауса не аптымальны па хуткасці.
Аўстрыйцы
Аўстры́йцы (Ostareicha, Osterreicher) — заходнееўрапейская нацыя; германамоўны народ, карэнныя жыхары Аўстрыі. Агульная колькасць у Аўстрыі (2012 г.) — 7 241 тыс. чал. Акрамя Аўстрыі жывуць у Паўночнай Італіі, Германіі, Канадзе, ЗША, Аргенціне.
Псалом 61
Псалом 61 (62 паводле масарэцкай нумарацыі) ўваходзіцць у 8-ю кафізму. Аўтарства прыпісваецца Давіду. Галоўная тэма гэтага псалма — поўная надзея.
Аўстрыйцы
Паходжанне
У старажытнасці тэрыторыя Аўстрыі была населена плямёнамі кельтаў і рэтаў. Паселішчы рэтаў захоўваліся да XI ст. У II ст. да н. э. яна была заваявана рымлянамі і значна раманізавана. У канцы эпохі антычнасці — пачатку сярэднявечча праз тэрыторыю Аўстрыі праходзілі шляхі міграцый гунаў, авараў, лангабардаў, готаў. З VI ст. н. э. яе пачалі засяляць славяне (пераважна на ўсходзе і поўначы, у VII ст. значная тэрыторыя Аўстрыі ўваходзіла ў склад дзяржавы Само), а таксама германскія плямёны бавараў і алеманаў. У VIII ст. уключана ў склад імперыі Каралінгаў, на аснове якой паступова сфарміравалася Свяшчэнная Рымская імперыя. З XIII ст. у Аўстрыі вызначальную ролю адыгрывала дынастыя Габсбургаў, якая захоўвала ўладу да 1918 г.
На працягу гісторыі ў Аўстрыю стала пераязджалі выхадцы з славянскіх краін, Венгрыі, Германіі, Італіі, аднак пануючай гутарковай мовай заставалася нямецкая, заснаваная на баварскіх і алеманскіх дыялектах. Сама назва аўстрыйцаў паходзіць ад Österreich, літаральна «усходняя імперыя».
Вылучэнне аўстрыйцаў з агульнага масіву немцаў адбылося ў некалькі этапаў. Па-першае, значную ролю адыграла Контррэфармацыя, якую падтрымала большасць мясцовага насельніцтва. Аўстрыйцы захавалі адданасць каталіцызму і дынастыі Габсбургаў. Па-другое, рэформы ў дзяржаве Габсбургаў у канцы XVIII — XIX стст., якія з аднаго боку зрабілі нямецкую мову дзяржаўнай і спрыялі яе далейшаму распаўсюджванню сярод мясцовых жыхароў, з другой — вылучылі Венгрыю, Чэхію і іншыя землі як асобныя палітычныя арганізмы. Падчас Напалеонаўскіх войн насельніцтва Аўстрыі прадэманстравала падтрымку ідэі аб'яднання вакол Габсбургаў, што асабліва паказалі падзеі ў Ціролі, далучаным да Баварыі. З канца XVIII ст., калі ў Еўропе распаўсюджваўся нацыяналізм, Аўстрыя супернічала з Прусіяй за аб'яднанне вакол сябе нямецкіх дзяржаў, але пасля стварэння Германскай імперыі фактычна адышла ад гэтага.
У выніку паражэння ў I Сусветнай вайне Аўстрыя была пераўтворана ў незалежную рэспубліку. Аднак у суседняй Германіі і ў самой Аўстрыі існаваў рух за яе далучэнне да агульнанямецкай дзяржавы. У 1938—1945 гг. яна ўваходзіла ў склад нацыскай Германіі. Пасля II Сусветнай вайны незалежнасць Аўстрыі была ўзноўлена, і аўстрыйцы працягваюць існаваць як самастойная нацыя.
Этнаграфія
У Аўстрыі да нашых дзён існуе выразны падзел на некалькі этнаграфічных рэгіёнаў. Асабліва вылучаецца народная культура і дыялекты цірольцаў, ніжніх і верхніх аўстрыйцаў, штырыйцаў, карынтыйцаў. Існуюць і больш дробныя культурныя групы.
Сімволіка
Сцяг — дзве чырвоныя паласы па баках, адна белая — у сярэдзіне. Стары феадальны герб — шчыт з такімі ж палосамі. Сімвалізуе кроў, пралітую ў барацьбе за незалежнасць краіны (чырвоны колер), і заваяваную свабоду (белы). Па іншай версіі — чырванаватыя глебы і серабрыстыя вады Дуная.
Герб з 1945 г. — чорны арол з гарадавой каронай, што сімвалізуе тры саслоўі. У лапах — серп і молат, на лапах разарваныя ланцугі, сімвал вызвалення ад нацысцкага прыгнёту.
Імперскі герб — двухгаловы арол з імперскай каронай, дзяржавай, жазлом і мячом у лапах. На грудзях — шчыт з сімваламі правінцый: Чэхіі (леў), Ціроля і Крайны (арлы), Аўстрыі (тры паласы), і ордэн Залатога Руна.
Рэлігія
Першыя хрысціянскія абшчыны на тэрыторыі цяперашняй Аўстрыі ўзніклі ў канцы II стагоддзя. У канцы VII стагоддзя Святы Руперт («апостал Аўстрыйскі»), біскуп Вормскі, звярнуў ў каталіцтва баварскага герцага Тэода ў Ратызборы (Рэгенсбург). Ён жа заснаваў у Зальцбургу манастыр Святога Пятра бенедыктынскі.
Праз некалькі стагоддзяў, у XVI стагоддзі, у Аўстрыю пракраўся пратэстантызм, амаль палова насельніцтва стала пратэстантамі. Рудольф II Габсбург праводзіў Контррэфармацыю, ў выніку якой Аўстрыя зноў стала каталіцкай, і якой (пераважна) застаецца на сённяшні дзень.
Святы
Аўстрыйскія святы — у асноўным агульнаеўрапейскія, і звязаныя з каталіцкай традыцыяй. Гэта: Каляды, Новы год, Хрышчэнне Гасподняе, Масленіца, Вялікдзень, Духаў дзень, Дзень святога Валянціна, Дзень святога Руперта.
Дэмаграфія
Галоўная дэмаграфічная праблема — нізкая нараджальнасць (8,9 на 1000, 2003 г.). Каля 1/3 сем'яў не маюць дзяцей. Столькі ж маюць аднаго дзіцяці. Доля моладзі — 16 %, адна з самых нізкіх у свеце. Доля пажылых — 15,5 %, вышэй і еўрапейскіх, і сусветных паказчыкаў.
Гаспадарка і народны побыт
Сельская гаспадарка амаль цалкам задавальняе патрэбы насельніцтва. Пераважае прыватнае землеўладанне. Галоўная галіна — жывёлагадоўля.
Больш за палову насельніцтва жыве ў гарадах. Большасць занята ў прамысловасці. Сельскія паселішчы на раўнінах — многадворныя вёскі, з вулічнай або кучавай планіроўкай. У гарах пераважаюць хутары, а вёскі — невялікія, з кучавай планіроўкай. Тып дома ў Верхняй і Ніжняй Аўстрыі — сяреднянямецкі, у Ціролі — альпійскі. Апошні — каменны, радзей зрубная пабудова, двухпавярховы, жылыя і гаспадарчыя памяшканні — пад адным дахам. Часта робіцца ніз каменны, верх — драўляны. Сені, кухня, жылыя пакоі — звычайна ўнізе, гаспадарчыя — уверсе. Вакол сцен 2-га паверха — галерэя. У Форарльбергу — тып дома алеманскі, блізкі сяредненямецкаму, таксама ўсе памяшканні пад адным дахам. Матэрыял — дрэва. У Бургенландзе — дамы аднапавярховыя, пад саламяным дахам.
Традыцыйная кухня — розная, у горных жыхароў пераважае малочнае, у раўнінных — мучное і салодкае.
Разнастайныя касцюмы. Цірольцы носяць кароткія скураныя штаны, панчохі і туфлі, белую кашулю, камізэльку, куртку, капялюш з пяром, часам шырокі пояс, які замяняе кішэні. Жанчыны носяць кофту, сборчатую юбку, корсаж, фартух, наплечные хусткі. Сялянкі Форарльберга носяць вельмі кароткую кофту, якая закрывае плечы і верхнюю частку грудзей, спадніцу з высокім поясам і мноствам складак.
Народным танцам з'яўляюцца аўстрыйскія разнавіднасці вальса: венскі, цірольскі, штырыйскі. Вальс атрымаў шырокую папулярнасць і выкарыстоўваўся ў класічнай музыцы, асабліва ў Деліба, Гуно і Чайкоўскага.
Адукацыя і культура
Найбуйнейшыя музеі: Сабранне Акадэміі выяўленчых мастацтваў у Вене (засн. у 1822), Аўстрыйская галерэя і мастацка-гістарычны музей (засн. у 1891), галерэя «Альбертына» (графіка, засн. у 1776), гістарычны музей горада Вены (засн. у 1798).
Развіццё філасофіі ў Аўстрыі звязана з развіццём нямецкай філасофіі, але для Аўстрыі быў чужым дух адцягненых спекуляцыйных пабудоў, характэрных для немцаў. Тут пераважала тэндэнцыя да канкрэтных прадметных даследаванняў. Сусветна вядомыя аўстрыйскія філосафы Э. Мах, З. Фрэйд.
Старажытныя помнікі літаратуры належаць манаху Генрыху фон Мельку. У сярэднія вякі былі распаўсюджаныя агульнанямецкія эпічныя паданні («Песня пра Нібелунгаў»), квітнелі мецэнацтва, рыцарская культура, творчасць мінезінгераў. Найбуйнейшы прадстаўнік сярэдневяковай літаратуры — Вальтэр фон дэр Фогельвейдэ.
З XIV стагоддзя ў Аўстрыі адбіваецца італьянскі ўплыў, развіваецца культура Рэнесансу. У XV—XVI стагоддзях зараджаецца народная камедыя (таксама пад уплывам Італіі). У XVII стагоддзі з'яўляецца жанр школьнай драмы, у XVIII стагоддзі пануюць ідэі Асветніцтва і сентыменталізму.
У XIX стагоддзі змяняюцца рамантызм (пачатак стагоддзя), бідэрмаер (1815—1848), рэалізм і мадэрнізм (сярэдзіна і канец стагоддзя). Бідэрмаер — спецыфічны для Германіі і Аўстрыі стыль, сумесь рамантызму і класіцызму, праявіўся ён і ў выяўленчым мастацтве, адзенні, мэблі. У сярэдзіне XX стагоддзя асноўнымі ў літаратуры з'яўляюцца антыфашысцкія тэндэнцыі. Найбуйнейшыя пісьменнікі — М. фон Эбнер-Эшэнбах, Л. фон Захер-Мазох, Г. фон Гофмансталь, А. Шніцлер, Ф. Кафка, С. Цвейг.
У жывапісе ў самы ранні перыяд адбіўся ўплыў Візантыі. З мастакоў больш позняга часу вядомыя Ф. Вальдмюллер, які паказвае сельскі побыт і ландшафты, і М. фон Швінд.
Музыка Аўстрыі развівалася па шляху аб'яднання традыцый розных народаў — аўстрыйцаў, славян (у тым ліку і ўкраінцаў), венграў, цыганоў, румынаў, немцаў, італьянцаў і іншых. У сярэднія вякі вялікую ролю ў прыдворных капэлах гралі шпільманы. У XII стагоддзі квітнелі мінезінгеры. Пры манастырах і цэрквах рабіліся кайзершпілі, пастаноўкі пад адкрытым небам, Яны папярэднічалі оперы. У XVII стагоддзі з'яўляюцца італьянскія оперныя трупы. Адна з першых опер — «Арыядна, пакінутая Тезеем». Тады тут працавалі італьянцы — Ф. Банакосі, Ф. Кавалі, К. Мантэвердзі. У XVIII стагоддзі дамінуе музыка барока, яе прадстаўнікі — І. Г. Шмельцэр (Вена), Г. І. Ф. Бігер (Зальцбург). Вядучымі жанрамі становяцца опера-серыял, дывертысменты, серэнады. З'яўляецца аўстрыйская разнавіднасць оперы — зінгшпіль. Адкрываюцца хатнія тэатры і капэлы («Леопольдштадттеатер»). Галоўным цэнтрам стаў «Бургтэатэр» ў Вене. Найбуйнейшыя кампазітары — В. А. Моцарт, Й. Гайдн.
Паралельна развіваецца і балет (зарадзіўся ў XVI стагоддзі). У цяперашні час балеты ставяцца ў «Фольксопер» (Вена) і ў «Тэатэр ан дэр Він» (Вена). Трупы ёсць і ў іншых гарадах. 2 разы ў год у Вене праходзіць фестываль танца. Асноўная адукацыйная ўстанова — Балетная школа Венскай дзяржаўнай оперы.
Андрэй Аляксандравіч Макаранка
Андрэй Макаранка (нар., Малыя Нямкі) — беларускі футбаліст, абаронца салігорскага «Шахцёра».
Клубная кар’ера
Выхаванец салігорскага «Шахцёра», з 2019 года пачаў выступаць за дубль клуба. 4 жніўня 2019 года дэбютаваў за асноўную каманду гарнякоў, адгуляўшы другі тайм у матчы Кубка Белераусі супраць гомельскага «Лакаматыва» (2:1). У кастрычніку 2019 года падоўжыў кантракт з «Шахцёрам».
У сезоне 2020 працягваў гуляць за дубль, у канцы года стаў прыцягвацца да асноўнай каманды. Дэбютаваў у Вышэйшай лізе 25 красавіка 2021 года, выйшаўшы на замену ў канцы сустрэчы з брэсцкім «Рухам» (4:1).
Дамінік Міхал Слушка
Дамінік Міхал Слушка (каля 1655 — 31 студзеня 1713) — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага.
Андрэй Аляксандравіч Макаранка
Клубная кар’ера
З пачатку 2022 года стаў трэніравацца з петрыкаўскім «Шахцёрам» і ў сакавіку афіцыйна папоўніў склад каманды. У лістападзе 2022 года вярнуўся ў салігорскі «Шахцёр».
Дамінік Міхал Слушка
Палкоўнік, староста рэчыцкі, суражскі, барысаўскі, ваявода полацкі з 1686. Маршалак Трыбунала ВКЛ у 1681, 1690 і 1695.
Сям'я
Сын Багуслава Юрыя Слушкі, надворнага падскарбія літоўскага, і Ганны Патоцкай, дачкі брацлаўскага ваяводы Стэфана Патоцкага. Брат польнага гетмана літоўскага Юзафа Багуслава Слушкі.
Быў жанаты з дачкой смаленскага ваяводы Рыгора Казіміра Падбярэзскага Канстанцыяй, меў дзяцей Багдана, Яўстаха, Багуслава і Жыгімонта.
Арцейкавіцкая воласць
Склад
У воласць уваходзіла 10 сялянскіх таварыстваў:
Нейтрынная астраномія
Нейтры́нная астрано́мія — раздзел астраноміі, звязаны з пошукам, рэгістрацыяй і даследаваннем патокаў нейтрына ад пазаземных крыніц.
Узнікла ў 1960-я гады разам са з’яўленнем прылад і.
Метады нейтрыннай астраноміі, у адрозненне ад іншых метадаў даследавання касмічных аб’ектаў, даюць магчымасць вывучаць шчыльныя касмічныя аб’екты і даўнія касмалагічныя эпохі.
У Сусвеце нейтрына ўтвараюцца ў выніку ядзерных працэсаў у нетрах зорак і пры ўзаемадзеянні касмічнага выпрамянення з асяроддзем, напрыклад з рэчывам атмасферы Зямлі (атмасферныя нейтрына), міжгалактычным і міжзорным газамі, морам рэліктавых фатонаў (гл. рэліктавае выпрамяненне) і іншым.
Энергетычны спектр касмічных нейтрына ад ~10 эВ да 10—10 эВ. Энергія нейтрына ад Сонца і нестацыянарных зорак да 10 эВ. Нейтрына слаба ўзаемадзейнічаюць з рэчывам, таму зоркі для іх практычна празрыстыя, і яны бесперашкодна пакідаюць іх. Рэгістрацыя гэтых нейтрына дае магчымасць вызначаць тэмпературу, шчыльнасць і хімічны састаў цэнтральнай часткі зорак, недаступнай вывучэнню іншымі метадамі.
Слабае ўзаемадзеянне касмічных нейтрына з рэчывам абумоўлівае складанасць іх дэтэктыравання (патрэбна вялікая колькасць рэгістравальнага рэчыва і дэтэктары неабходна будаваць глыбока пад зямлёй).
Створана 5 найбольш магутных дэтэктараў (ЗША, Расія — ЗША, Італія — Расія, Японія, Канада) і 2 вялікія дэтэктары атмасферных нейтрына (у возеры Байкал, Расія і антарктычным лёдзе, ЗША). З 1980 існуе сусветная служба назірання за ўспышкамі звышновых зорак у нейтрынным святле.
Eumerus ferulae
Eumerus ferulae — рэдкі від мух-журчалак (Syrphidae) з роду Eumerus. Уключаны ў Чырвоную кнігу Узбекістана.
Распаўсюджанне
Эндэмік Узбекістана. Вядомы толькі з наваколля пасёлка Аяк-Гужумды ў Паўднёва-Заходнім Кызылкуме.
Апісанне
Дробныя мухі-журчалкі з круглявым брушкам. Засяляюць пустынныя падгорныя раўніны, парослыя палыннікам. Лёт імага адзначаецца з красавіка па май. Дарослыя мухі сілкуюцца на кветках Ferula foetida, лічынкі развіваюцца ў яе сцеблах. Від быў упершыню апісаны ў 1965 годзе савецкім дыптэролагам прафесарам Аляксандрам Аляксандравічам Штакельбергам (1897—1975). Вядомыя толькі адзінкавыя асобіны. Лімітуючыя фактары — гаспадарчае асваенне чалавекам цалінных зямель у пустыннай зоне, іх узворванне.
Уладзімір Мікалаевіч Карват
Уладзі́мір Мікала́евіч Карва́т, часам памылкова Ко́рват (, Брэст —, раён вёскі Арабаўшчына, Баранавіцкі раён, Брэсцкая вобласць) — беларускі ваенны лётчык першага класа, падпалкоўнік, начальнік паветрана-агнявой падрыхтоўкі 61-й авіябазы, дыслацыраванай у горадзе Баранавічы. Загінуў 23 мая 1996 года пры выкананні вучэбна-трэніровачнага палёту, спрабуючы адвесці самалёт, які страціў кіраванне і падаў, ад населенага пункта. 21 лістапада 1996 года быў пасмяротна ўдастоены звання «Герой Беларусі» (Карват стаў першым Героем Беларусі).
Біяграфія
Нарадзіўся ў Брэсце. Вучыўся ў сярэдняй школе № 8. У 1981 годзе скончыў Армавірскае вышэйшае ваенна-авіяцыйнае вучылішча лётчыкаў, пасля чаго быў накіраваны для праходжання службы на Далёкі Ўсход, дзе прайшоў шлях ад лётчыка да намесніка камандзіра палка па лётнай падрыхтоўцы. Лятаў на самалёце МіГ-23.