cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Паўночнае ззянне
З 2015 года кінафестываль праходзіў у Мінску ў кінатэатры «Мір», дадатковыя паказы былі і ў іншых гарадах Беларусі: Гомелі, Віцебску, Горадні. З 2020 года фэст перайшоў у online і гібрыдны фармат, дазваляючы беларусам, дзе б яны ні знаходзіліся, глядзець сучаснае сусветнае і беларускае кіно. Так, у 2022 годзе асобныя паказы «Паўночнага ззяння», а таксама сустрэчы з рэжысёрамі адбыліся ў Вільні (Літва) і Таліне (Эстонія).
Беларускі конкурс
Паўнавартасная беларуская праграма ўпершыню ўзнікла на кінафестывалі «Паўночнае ззянне» ў 2020 годзе. Тады ў яе ўвайшлі 7 дакументальных стужак і 1 ігравая: «Невядомы рай» (дакументальны, рэж. Дар’я Юркевіч), «Эпітафія» (дакументальны, рэж. Віктар Аслюк), «Мне трэба поціскаў» (дакументальны, рэж. Андрэй Куціла), «Тата» (дакументальны, рэж. Ларыса Арцюгіна, Марта-Дар’я Клінава), «Шлях дадому» (дакументальны, рэж. Арцём Лобач), «Межы» (дакументальны, рэж. Юля Шатун), «На сувязі» (дакументальны, рэж. Максім Швед, Ксенія Галубовіч, Алесь Лапо, Вераніка Бандаровіч), «Дэзерцір» (ігравы, рэж. Саша Сцельчанка).
У 2021 годзе журы «Паўночнага ззяння» прысудзіла дыплом за Найлепшы фільм у Беларускім конкурсе Марыі Якімовіч, рэжысёрцы фільма «Тата»: «Фільм дае вельмі інтымны асабісты погляд на складаную сямейную сітуацыю. З дапамогай змешвання розных жанраў фільм — любоўнае пасланне да часоў, якіх ніколі не існавала, ён прымушае падумаць пра крохкія стасункі, якія часта вельмі складана ўтрымаць у межах адной сям’і».
У 2022 годзе заяўку на ўдзел у Беларускім конкурсе даслалі рэжысёры 38 фільмаў, 11 з іх былі адабраныя арганізатарамі для ўдзелу ў конкурсе, гэта «У адзіночку» (дакументальны, рэж. Мікалай Халезін, Наталля Каляда, Эндру Сміт), «Спатканне ў Менску» (гібрыд, рэж. Мікіта Лаўрэцкі), «Дапаможнік» (дакументальны, рэж. Павел Мажар), «Дзіма» (дакументальны, рэж. Дзіма Дзядок), «Shirey Mara» (анімацыя, рэж. Ната Карнеева), «Праз рэйкі» (дакументальны, рэж. Антось Сівых), «Лета 1989» (ігравы, рэж. Уладзімір Казлоў), «Калі кветкі не маўчаць» ((дакументальны, рэж. Андрэй Куціла), «Мара» (гібрыд, рэж. Саша Кулак), «DOMUM» (дакументальны, рэж. Максім Сіры), «Край свету» (дакументальны, рэж. Ганна Саўчанка).
Міжнароднае журы (фарэрскі рэжысёр і сцэнарыст Сакарыс Стора, украінская прадзюсарка Наталля Лібэт, фінская акторка і рэжысёрка Памела Тола) у 2022 годзе абрала пераможцам Беларускага конкурсу фільм «Мара» Сашы Кулак, а таксама адзначыла спецыяльнымі згадкамі фільмы «Калі кветкі не маўчаць» Андрэя Куцілы і «Shirey Mara» Наты Карнеевай.
Экспертная рада
У 2022 годзе з’явілася Экспертная рада «Паўночнага ззяння» — міжнародны дарадчы камітэт, скіраваны на абмен ідэямі. Як заяўляюць арганізатары, разам з сябрамі Рады яны будуць шукаць новыя магчымасці і фармаваць стратэгіі для развіцця «Паўночнага ззяння», яго канцпэпцыі і інфраструктуры, у тым ліку на карысць беларускай кінаіндустрыі ў цэлым.
Рада складаецца з міжнародных і беларускіх экспертаў і экспертак у галіне кіно, прадзюсавання, арт-менеджменту і не толькі. Колькасць сяброў рады можа змяняцца і павялічвацца. На цяперашні момант у Раду ўваходзяць кансультанка па стратэгіі Тамара Тацішвілі (Сакартвела (Грузія)/Бельгія), прадзюсар Стэн-Крысціян Салувеэр (Ісландыя), рэжысёрка і прадзюсарка Дар’я Жук (Беларусь/ЗША), маркетынг-экспертка Надзя Зелянкова (Беларусь/Эстонія), прадзюсар Антон Мані Свансан (Ісландыя). Рада збіраецца заснавальніцай кінафестывалю Воляй Чайкоўскай некалькі разоў на год анлайн і афлайн на закрытыя стратэгічныя сустрэчы.
Понтэ П’етра
Понтэ ды П’етра (па-італьянску: Ponte di Pietra, каменны мост) — рымскі аркавы мост праз раку Адзіджэ ў італьянскім горадзе Верона. Мост быў пабудаваны каля 100 года да н.э., тагачасная лацінская назва — Pons marmoreus. З аднаго з бакоў моста ўзведзена вартаўнічая вежа. Даўжыня моста складае 120 метраў.
Гроўлінг
Гроўлінг або гроўл (правільнае вымаўленне — граўл ад англ. Growling — «рык») — прыём спеваў c расшчапленнем звязак у некаторых музычных стылях, у асноўным у блэк-, дэз- і дум-метале, а таксама ў грайндкоры. Гучыць прыкладна як утробны рык, што сыходзіць з вобласці жывата вакаліста.
Корынка
Корынка — рака ў Браслаўскім і Шаркаўшчынскім раёнах Віцебскай вобласці, правы прыток ракі Густатка (басейн Заходняй Дзвіны).
Даўжыня ракі 17 км. Плошча вадазбору 79 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,7 м/км. Выцякае з возера Корня за 0,4 км на поўдзень ад вёскі Вялікія Даўяты Браслаўскага раёна, вусце за 1 км на паўднёвы ўсход ад вёскі Корніца Шаркаўшчынскага раёна. Вадазбор у межах Дзісненскай нізіны. Рэчышча каналізаванае ў ніжнім і сярэднім цячэнні.
Палярнае ззянне
Палярнае ззянне — свячэнне (люмінесцэнцыі) верхніх слаёў атмосфер планет, якія валодаюць магнітасферай, у выніку іх узаемадзеяння з заражанымі часцінкамі сонечнага ветру.
Палярныя ззянні ўзнікаюць у выніку бамбардзіроўкі верхніх слаёў атмасферы заражанымі часцінкамі, якія рухаюцца да Зямлі ўздоўж сілавых ліній геамагнітнага поля з вобласці калязямной касмічнай прасторы (так званага плазменнага слою). Праекцыя плазменнага слою ўздоўж геамагнітных сілавых ліній на зямную атмасферу мае форму кольцаў, якія акружаюць паўночны і паўднёвы магнітныя полюсы. Эксперыментальна ўстаноўлена, што ключавую ролю ў стымуляванні высыпанняў іграе арыентацыя міжпланетнага магнітнага поля і велічыня ціску плазмы сонечнага ветру.
Акрамя Зямлі палярныя ззянні назіраюцца і на другіх планетах Сонечнай сістэмы. Прычым, улічваючы, што магнітныя палі планет-гігантаў нашмат мацней магнітнага поля Зямлі, адпаведна значна мацнейшыя і палярныя ззянні гэтых планет у параўнанні з зямнымі палярнымі ззяннямі.
Палярнае ззянне можна стварыць штучна і вывучаць. Гэтаму быў прысвечаны савецка-французскі эксперымент АРАКС у 1975.
Дзікія кошкі Барсума
«Дзікія кошкі Барсума» — беларускі фантастычны раман, які быў напісаны Генадзем Аўласенкам у 2009 годзе і выдадзены ў серыі «Беларуская сучасная фантастыка» выдавецтвам «Харвест».
Сюжэт
Барсум — таямнічая планета, пра якую вядома толькі тое, што кіруюць там жанчыны, якія завуць сябе дзікімі кошкамі. І гэта не проста словы. Дзікія кошкі Барсума — амазонкі, ніндзя, суперагенты для выканання звышсакрэтных і звышскладаных касмічных аперацый. На Барсуме ёсць і мужчыны, але становішча іх там незайздроснае. Фермерская планета Аграполіс — поўная супрацьлегласць Барсуму. Жанчыны тут наогул нізведзеныя да стану хатняй жывёлы. Яны на планеце — звычайны тавар, які па неабходнасці купляюць мясцовыя фермеры. І існуе яшчэ «Фірма» — звышмагутная галактычная арганізацыя, якя гандлюе жанчынамі. Аднойчы інтарэсы Барсума і «Фірмы» сутыкнуліся на Аграполісе — невялікай фермерскай планеце, якая, здавалася б, не павінна ўяўляць асаблівага інтарэсу для магутных суседзяў.
Перамога (Гомельскі раён)
Перамо́га (, Перемога) — пасёлак у Гомельскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Улукаўскага сельсавета.
Бібліятэка Марчыяна
'''Нацыянальная бібліятэка св. Марка''' (Marciana) — найбуйнейшая бібліятэка Венецыі. Яе збор налічвае каля 13000 рукапісаў, 2883 кнігі-першадрукі і 24055 кніг XVI стагоддзя.
Пачатак бібліятэцы паклаў зроблены Венецыянскай рэспубліцы 31 мая 1469 года кардыналам Бесарыёнам дарунак кніжнай калекцыі, якая налічвала 750 рукапісаў на лацінскай мове і старажытнагрэчаскай, не ўлічваючы першадрукаў. На працягу ўсяго існавання рэспублікі агульнадаступны збор папаўняўся за кошт укладаў арыстакратычных сямействаў, а ў пачатку XIX стагоддзя — яшчэ і дзякуючы паступленню кніг з аслабелых Напалеонам манастыроў.
У 1530-я гг. бібліятэкай кіраваў ўплывовы П’етра Бемба. Не без яго ўдзелу былі выдзелены сродкі на ўзвядзенне будынка бібліятэкі ў квартале Сан-Марка. Будаўніцтва пачалося ў 1537 годзе па праекце Якапа Сансавіна; дабудовай ў 1580-я гг. займаўся Скамоцы. Над упрыгажэннем залаў бібліятэкі працавалі Паала Веранезэ, Франчэска Сальвіаці, Андрэа Мелдола і іншыя знакамітыя майстры таго часу. Па меры росту бібліятэкі яна заняла і суседнія будынкі, у тым ліку пабудаваны па праекце Сансавіна ў 1537—1547 гг. манетны двор.
Малінаўка (Ушацкі раён)
Малі́наўка (, Малиновка) — вёска ва Ушацкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Вяркудскага сельсавета.
Да 19 лютага 1958 года вёска ўваходзіла ў склад Зарачанскага сельсавета, да 8 красавіка 2004 года — у склад Дубраўскага сельсавета.
Аўген Калубовіч
Аўген Тодаравіч Калубовіч (Псеўданімы і крыптанім: А.Верасень; Аўген Каханоўскі; А.Ясенскі; А. К.;, мяст. Ціхінічы, Рагачоўскі павет, Магілёўская губерня, цяпер , Гомельская вобласць — , , ЗША) — беларускі пісьменнік, гісторык, грамадскі і палітычны дзеяч, настаўнік. Беларускі калабарант з нацыстамі ў часы Другой сусветнай вайны.
Біяграфія
Нарадзіўся ў мястэчку Ціхінічы Рагачоўскага павета, бацька быў службоўцам. Меў брата й тры сястры. Скончыў пачатковую школу ў сваім мястэчку, сямігодку ў Рэчыцы, а ў 1930 годзе педтэхнікум у сяле Бабчын Хойніцкага р-на. Арыштаваны 30 мая 1930 г. за прыналежнасць да тайнай беларускай нацыяналістычнай арганізацыі альтруістаў. Прыгавораны да 3 гадоў канцлагераў. Пакаранне адбываў у Вішарскіх лагерах, Дальлагу, Бамлагу. У Беларусь вярнуўся ў 1933 г. Настаўнічаў у Хойніцкім раёне; быў звольнены, адноўлены на рабоце з дапамогай А. Чарвякова. У 1934—1935 гг. выкладаў беларускую мову і літаратуру ў Мінску. У 1939 скончыў Мінскі педагагічны інстытут, працаваў кансультантам-метадыстам Наркамасветы БССР. З пачаткам Вялікай Айчыннай вайны мабілізаваны ў армію; трапіў пад Масквой у акружэнне; вярнуўся ў Мінск.
Супрацоўнічаў з нямецкімі ўладамі; уваходзіў у склад Беларускай рады даверу (1943), Беларускай Цэнтральнай Рады (1943-44), дзе кіраваў Аддзелам прапаганды, прэсы і культуры. Удзельнік 2-га Усебеларускага кангрэса, на якім выступіў з асноўным дакладам «Аб канчальным разрыве Беларусі з Масквой і аб уневажненні маскоўскага голасу ў беларускіх справах». Па выніках даклада была прынята рэзалюцыя, якая ў завуаляванай форме абвяшчала незалежнасць Беларусі.
З 1950 у ЗША. Спачатку жыў у Нью-Ёрку. Ажаніўся з Інай Рытар і пераехаў з ёй у Кліўленд, дзе была заснавана беларуская калонія. Выдаваў «Бюлетэнь» Злучанага беларускага камітэта ў Кліўлендзе. У 1953 арганізаваў выданне бюлетэня «Абежнік Цэнтральнага Камітэту Аб’яднання беларускіх нацыянал-дэмакратаў».
Аўтар успамінаў пра палітычныя рэпрэсіі 1930-х г. у Беларусі. Укладальнік, рэдактар і адзін з аўтараў зборніка «Янка Купала і Якуб Колас. 1882—1982: Вянок успамінаў пра іх» (1982). Даследаваў гісторыю Беларусі XX ст. Аўтар прац «Мова ў гісторыі беларускага пісьменства», «Айцы БССР і іхны лёс», успамінаў «На крыжавой дарозе».
Пахаваны на могілках Рыверсайд у Кліўлендзе, штат Агая.
Васіль Андрэевіч Залатароў
Васіль Андрэевіч Залатароў (, Таганрог — ) — рускі і беларускі і педагог. Заслужаны артыст Расіі (1932), народны артыст Беларусі (1949). Прафесар (1918).
Біяграфічныя звесткі
Вучыўся ў Прыдворнай пеўчай капэле ў М. Балакірава і А. Лядава, скончыў Пецярбургскую кансерваторыю (1900, клас М. Рымскага-Корсакава). У 1909—33 выкладаў у кансерваторыях і музычна-драматычных інстытутах у Расіі і на Украіне, у 1933—41 вёў клас кампазіцыі ў Беларускай кансерваторыі. Яго вучнямі былі Л. М. Абеліёвіч, А. В. Багатыроў, У. У. Алоўнікаў, К. Ф. Данькевіч.
Творчасць
Творча развіваў рэалістычныя традыцыі рускай класічнай музыкі. Напісаў шэраг твораў на матэрыяле фальклору розных народаў, у т.л. ўкраінскага, узбекскага, малдаўскага, туркменскага і інш. У беларускую музычную культуру арганічна ўвайшлі яго балет па матывах народных легенд «Князь-возера» (паст. 1949; на тую ж музыку пастаўлены балеты «Аповесць пра каханне», 1953, і «Палымяныя сэрцы», 1955); сімфонія «Беларусь» (4-я, 1934), танцавальная сюіта і уверцюра-фантазія на беларускія тэмы (1937) для сімфанічнага аркестра; Маленькая сюіта на тэмы заходнебеларускіх народных песень для хору а капэла (1943); цыкл апрацовак народных песень для голасу з сімфанічным аркестрам «Кантрасты» (1939). Сярод іншых твораў: опера «Дзекабрысты» (паст. 1925), 4 кантаты, 6 сімфоній, 6 струнных квартэтаў і інш.
Аўтар манаграфіі «Фуга» (1932) — першай рускамоўнай працы, спецыяльна прысвечанай гэтай музычнай форме.
Пуэрта-Рыка
Пуэрта-Рыка (Estado Libre Asociado de Puerto Rico, Commonwealth of Puerto Rico) — краіна, размешчаная ў Карыбскім моры, на частцы Вялікіх Антыльскіх астравоў, складаецца з вострава Пуэрта-Рыка і шэрагу малых астравоў, якія прымыкаюць да яго. Пуэрта-Рыка з'яўляецца залежнай ад ЗША тэрыторыяй і мае статус неінкарпараванай арганізаванай тэрыторыі, што азначае, што дадзеная тэрыторыя з'яўляецца інтэгральнай часткай ЗША, вярхоўная ўлада належыць Кангрэсу ЗША, але дзеянне на ёй Канстытуцыі ЗША абмежавана.
Пуэрта-Рыка мае сваю ўласную Канстытуцыю, заканадаўчую, выканаўчую і судовую ўладу. Сувязь з ЗША складаецца ў наяўнасці агульнага грамадзянства, валюты і супольнай абароны. У сувязі з адсутнасцю выразнай заканадаўчай базы па статусе тэрыторыі гэта пытанне актыўна абмяркоўваецца на самім востраве, у ЗША і ААН. У 2000 годзе па распараджэнні прэзідэнта ЗША Клінтана была створаная адмысловая камісія па статусе Пуэрта-Рыка (President's Task Force on Puerto Rico's Status). У сваім дакладзе камісія пацвердзіла бягучы статус і рэкамендавала даць грамадзянам вострава права на самавызначэнне. Мяркуецца, што ў рамках гэтай працэдуры пуэртарыканцы абяруць адзін з трох варыянтаў: замацаванне бягучага статусу, уваходжанне ў ЗША на правах штата або атрыманне незалежнасці. Адпаведны законапраект вынесены на разгляд Кангрэса.
Дакалумбавы час
Гісторыя Пуэрта-Рыка ў перыяд, папярэдні прыбыццю на гэту зямлю Хрыстафора Калумба, да канца не вывучаны. Усё, што вядома аб ім, вядома з археалагічных раскопак і вусных аповедаў першых іспанскіх падарожнікаў. Першая кніга, якая ўсебакова апісвае гісторыю Пуэрта-Рыка, была напісаная Фраем Іньіга Ласіерай (Fray Inigo Abbad y Lasierra) у 1786 годзе, праз 293 гады пасля першага наведвання гэтага вострава іспанцамі.
Першымі насельнікамі Пуэрта-Рыка былі артаіроіды (Ortoiroid), прадстаўнікі старажытнай культуры. Раскопкі, зробленыя ў 1990 годзе, знайшлі астаткі першабытнага чалавека, узрост якога датаваўся прыблізна 2000 годам да н.э. (4000 гадоў таму). Рэшткі назвалі «чалавек Пуэрта Фера» (Puerto Ferro man). Паміж 120 і 400 гадамі нашай эры на востраў прыбылі прадстаўнікі індзейскага племя іньеры (Igneri) з раёна ракі Арынока ў Паўднёвай Амерыцы. Паміж VII і XI стагоддзямі востраў сталі засяляць прадстаўнікі аравакскіх плямёнаў, якія заснавалі культуру таіна, і прыкладна ад 1000 года гэтая культура стала дамінаваць на востраве, аж да прыбыцця Калумба ў 1493 годзе.
Іспанскі каланіяльны час
Калі Хрыстафор Калумб з'явіўся на востраве 19 лістапада 1493 года ў выніку свайго другога падарожжа да берагоў Амерыкі, востраў быў заселены індзейцамі, якія звалі сябе таіна. Таіна звалі востраў «Барыкен» (Boriken), што пасля было вытлумачана іспанцамі як «Барынкен» (Borinquen). Першапачаткова іспанцы назвалі востраў Сан-Хуан-Баўтыста у гонар Яна Хрысціцеля, але нарэшце востраў атрымаў імя Пуэрта-Рыка, што ў перакладзе азначае «багаты порт». Каланізацыя іспанцамі пачалася ў 1508 г., калі з Санта-Дамінга (востраў Гаіці) прыбыў з атрадам канкістадораў Хуан Понсэ дэ Леон (Juan Ponce de Leon), які заснаваў горад Капара. Адміністрацыйным цэнтрам вострава з часам стаў перанесены ў 1521 г. на новае месца Капара — порт Пуэрта-Рыка. Імя Сан-Хуан перайшло да сталіцы тэрыторыі і да невялікага вострава «Стары Сан-Хуан» (Old San Juan), які цяпер з'яўляецца часткай сталіцы. У 1508 годзе іспанскі канкістадор Хуан Понсэ дэ Леон (Juan Ponce de Leon) стаў першым губернатарам вострава. З назвай дзяржавы і яго сталіцай звязаны геаграфічны кур'ёз. Востраў першапачаткова быў названы ў традыцыях іспанскіх каланізатараў Сан-Хуан у гонар хрысціянскага святога. Сталіца, адпаведна, атрымала імя Пуэрта-Рыка (Багаты Порт), але пасля картографы «пераблыталі» назвы.
Востраў неўзабаве быў каланізаваны іспанцамі. Афрыканскія рабы былі ўвезеныя на востраў у якасці працоўнай сілы наўзамен індзейскага насельніцтва, якое хутка змяншалася, змушанае працаваць на іспанцаў. Нарэшце, таіна поўнасцю вымерлі ў выніку хвароб, якія прынеслі іспанцы і афрыканцы, а таксама ад цяжкіх умоў, у якіх яны змушаныя былі жыць. Пуэрта-Рыка хутка стаў важнай крэпасцю і портам Іспанскай імперыі ў Карыбскім моры. Аднак у канцы XVII—XVIII ст. асноўным напрамкам каланізацыі сталі тэрыторыі мацерыка дзе яна мела большы поспех, чым на востраве, збяднелым ад скарачэння насельніцтва. Дзеля абароны ад пагроз еўрапейскіх ворагаў Іспаніі на востраве паступова з'явіліся розныя фарты і крэпасці, такія як Ла Фарталеза (La Fortaleza), Фуэртэ Сан Філіпэ дэль Мора (Fuerte San Felipe del Morro) і Сан Крыстобаль (Fuerte San Cristobal). Французы, галандцы і англічане неаднаразова рабілі спробы захапіць Пуэрта-Рыка, але цярпелі паразы.
У 1809 годзе, у момант, калі войскі Напалеона I акупіравалі вялікую частку Іберыйскага паўвострава і была ў разгары Першая іспанская рэвалюцыя, сход папулістаў з іспанскага горада Кадыс абвясціла Пуэрта-Рыка заморскай правінцыяй Іспаніі з правам прадстаўніцтва пры іспанскім двары. Першы прадстаўнік вострава ў Кадыскія картэсы Рамон Повер і Хіральт (Ramon Power y Giralt) памёр неўзабаве пасля прыбыцця ў Іспанію. З прыняццем Кадыскай канстытуцыі ў 1812 годзе, калі іспанскія тэрыторыі былі падзеленыя на правінцыі, пуэртарыканцам было нададзена ўмоўнае грамадзянства.
10 жніўня 1815 года ў Іспаніі быў выдадзены каралеўскі дэкрэт, які заахвочваў іспанцаў і іншых еўрапейцаў неіспанскага паходжання, лаяльных да іспанскай кароны і рымска-каталіцкай царквы, пасяляцца на востраве, што адчыніла Пуэрта-Рыка шлях да гандлёвых адносін з іншымі краінамі. Гэта было пачаткам росту аграрнай эканомікі вострава, дзе цукар, тытунь і кава сталі асноўнымі прадуктамі экспарту. Востраў стаў напаўняцца імігрантамі з Германіі, Корсікі, Ірландыі, Францыі, Партугаліі і Канарскіх астравоў, якія ратаваліся ад цяжкіх эканамічных часоў у Еўропе і прывабленыя вольным уездам на востраў. Аднак, гэтыя невялікія паслабленні і правы былі неўзабаве скасаваныя. Пасля звяржэння Напалеона I, у Іспанію вярнулася абсалютная манархія, якая адмяніла Кадыскую канстытуцыю і вярнула Пуэрта-Рыка статус калоніі, знак бязмежнай улады іспанскай манархіі.
Час кіравання ЗША
25 ліпеня 1898 года падчас Іспана-амерыканскай вайны ў Пуэрта-Рыка ўварваліся амерыканскія войскі, высадзіўшыся ў муніцыпалітэце Гуаніка (Guanica). У выніку вайны Іспанія была змушаная саступіць Пуэрта-Рыка, а таксама Кубу, Філіпіны і востраў Гуам па Парыжскаму дагавору 1898 года. Пуэрта-Рыка ўступіла ў XX стагоддзе пад ваенным кіраваннем ЗША, уключаючы губернатара, які прызначаўся прэзідэнтам ЗША. У 1917 годзе паводле Акта Джонса-Шафрата (Jones-Shafroth Act) жыхарам Пуэрта-Рыка было нададзена грамадзянства ЗША, і гэты статус сапраўдны дагэтуль. Пачынаючы з Першай Сусветнай вайны, шматлікія пуэртарыканцы служаць у войску ЗША. Прыродныя катаклізмы і перыяд Вялікай дэпрэсіі пагоршылі жыццё на востраве. Некаторыя палітычныя дзеячы, такія як лідар пуэрта-рыканскай Нацыяналістычнай Партыі Педра Альбісу Кампас (Pedro Albizu Campos), выступаў за незалежнасць вострава. Ён быў двойчы арыштаваны і пасаджаны ў турму за падрыўную дзейнасць супраць амерыканскай адміністрацыі на востраве. Першы дэмакратычна абраны губернатар Пуэрта-Рыка Луіс Муньаз Марын (Luis Munoz Marin) таксама спачатку выступаў за незалежнасць тэрыторыі, але, назіраючы сур'ёзны спад эканомікі, які суправаджаецца ростам злачыннасці і народнай незадаволенасцю, абраў статус асацыяванай тэрыторыі як прамежкавы этап на шляху да незалежнасці.
Абарона лініі XYZ
Абарона лініі XYZ — абарона рэспубліканскімі войскамі сістэмы ўмацаванняў, пабудаваных падчас грамадзянскай вайны ў Іспаніі для абароны другой сталіцы Іспанскай рэспублікі Валенсіі.
Планы і сілы бакоў
У пачатку лета 1938 года план франкісцкага Генеральнага штаба складаўся ў тым, каб замацаваць фронт на лініі Сегорбэ — Сагунта, а затым наступаць на Валенсію. Для гэтай мэты быў сфарміраваны Армейскі корпус Турыя пад камандаваннем Хасэ Сальчагі. Тры дывізіі італьянскага экспедыцыйнага корпуса, а таксама магутная авіяцыя былі атрыманы ў якасці падмацавання.
Пуэрта-Рыка
Час кіравання ЗША
Падчас кіравання адміністрацый Рузвельта — Трумэна ва ўнутраным кіраванні тэрыторыяй адбыліся змены, як вынік кампрамісу паміж рознымі палітычнымі сіламі. Кульмінацыяй гэтых перамен стала прызначэнне ў 1946 годзе прэзідэнтам Гары Трумэнам першага народжанага ў Пуэрта-Рыка губернатара ''Хесуса Т. Піньера'' (Jesus Toribio Pinero Jimenez). У 1947 годзе амерыканцы надалі Пуэрта-Рыка права самастойна выбіраць свайго губернатара. У 1948 годзе Луіс Муньас Марын у выніку дэмакратычных выбараў быў абраны на пост губернатара Пуэрта-Рыка, праслужыўшы на гэтым пасту 16 гадоў, да 1964 года.
З гэтага моманту вялікая колькасць імігрантаў з вострава перабралася на асноўную тэрыторыю ЗША ў пошуках лепшага жыцця. Калі ў 1945 годзе ў Нью-Ёрку пражывала каля 13 000 пуэртарыканцаў, то ў 1955 годзе іх колькасць складала ўжо каля 700 000 чалавек, а ў сярэдзіне 1960-х іх лік перабольшыў мільён.
Абарона лініі XYZ
Планы і сілы бакоў
5 ліпеня Франсіска Франка, засяродзіўшы некалькі сотняў артылерыйскіх гармат і 400 самалётаў, пачаў буйное наступленне з мэтай прарвацца да Валенсіі. Ім супрацьстаялі 6 карпусоў рэспубліканцаў. Пасля першапачатковага супраціву рэспубліканская лінія абароны павалілася, і дывізіі мяцежнікаў рушылі ў прарыў. За пяць дзён наварская і італьянская пяхота прасунулася прыкладна на 95 кіламетраў на фронце шырынёй 30 кіламетраў.
Пуэрта-Рыка
Час кіравання ЗША
1 лістапада 1950 года пуэрта-рыканскія нацыяналісты Грыселіа Тарэсола (Griselio Torresola) і Оскар Кальяса (Oscar Collazo) здзейснілі спробу замаху на прэзідэнта Трумэна. Следствам гэтага здарэння стала згоду Трумэна на правядзенне рэферэндуму на востраве па ўласнай канстытуцыі Пуэрта-Рыка. У выніку ўхваленай канстытуцыі 25 ліпеня 1952 года Пуэрта-Рыка і атрымала свой бягучы статус асацыяванай тэрыторыі. У 1950-я гады на востраве назіраўся хуткі рост прамысловай вытворчасці, што дазволіла пераўтварыць эканоміку Пуэрта-Рыка з аграрнай у прамыслова развітую.
Ян Мікалай Радзівіл
Ян Мікалай Аляксандр Радзівіл ( — ) — дзяржаўны дзеяч ВКЛ.
Пуэрта-Рыка
Час кіравання ЗША
У цяперашні час Пуэрта-Рыка стала буйным турыстычным цэнтрам з развітой вытворчай эканомікай. Палітычны статус па ранейшым да канца не вызначаны, у сувязі з чым у апошнія гады на востраве праходзяць розныя плебісцыты.
NGC 3775
NGC 3775 (іншыя абазначэнні — MCG -2-30-12, PGC 36055) — галактыка ў сузор’і Чаша.
Шахцёрскі
Шахцё́рскі (, Шахтёрский)  — прыпыначны пункт Магілёўскага аддзялення Беларускай чыгункі ў Салігорскім раёне Мінскай вобласці. Размешчаны за 2,6 км на захад ад вёскі Пагост 2; на лініі Слуцк — Салігорск, паміж станцыяй Калій ІІІ і станцыяй Калій І.
Ян Мікалай Радзівіл
Сын Дамініка Мікалая Радзівіла.
Жырандысты
Жырандысты (Girondins) — палітычная групоўка перыяду Вялікай французскай рэвалюцыі. Сваю назву атрымала з-за назвы дэпартамента Жыронда, родам адкуль былі асноўныя прадстаўнікі аб’яднання.
NGC 3775
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі новага агульнага каталога.
Жырандысты
Паколькі большасць сяброў партыі былі выхадцамі з якабінскага клуба, жырандысты прытрымліваліся ўмераных рэспубліканскіх поглядаў, выступалі за вайну з еўрапейскімі манархіямі і супраць пакарання караля Людовіка XVI. З-за пазіцыі жырандыстаў наконт вайны ўтварылася групоўка мантаньяр - апазіцыя жырандыстам. Паступова жырандысты страцілі свой уплыў у Парыжы і ў Якабінскім клубе, а пасля паўстання 31 мая і зусім усе дэпутаты-жырандысты былі выключаныя з Нацыянальнага Канвенту. Выключэнне са складу Канвенту ў сваю чаргу выклікала паўстанне федэралістаў, у якім жырандысты пацярпелі паражэнне, што прывяло да арышту і пакарання большасці жырандыстаў і пачатку эпохі тэрору.
Ян Мікалай Радзівіл
Пакінуў дзённік за 1704-10 (не надрукаваны).
У шлюбе з Генрыкай Даротай Пшэбендоўскай меў дачку, сыноў Марціна Мікалая Караля, Юзафа Альбрэхта Рыгора.
Пуэрта-Рыка
Геаграфія
Пуэрта-Рыка складаецца з асноўнага вострава Пуэрта-Рыка і мноства драбнейшых астравоў і рыфаў, уключаючы Мона (Isla de Mona), В'екес (Vieques), Кулебра (Culebra), Дэсечэа (Desecheo) і Каха дэ Муэртас (Caja de Muertos). З апошніх пяці астравоў, толькі В'екес і Кулебра населеныя на працягу ўсяго года. На востраве Мона жывуць толькі супрацоўнікі пуэрта-рыканскага міністэрства нацыянальных рэсурсаў. Асноўны востраў мае 170 км у даўжыню і 60 км у шырыню, у большасці гарысты з вялікімі ўзбярэжнымі тэрыторыямі ў паўночнай і паўднёвай частцы. Асноўны горны хрыбет вострава завецца «La Cordillera Central», што азначае «цэнтральны хрыбет», у ім таксама находзіцца самая высокая кропка Пуэрта-Рыка — гара Сера дэ Пунта (Cerro de Punta), вышыня 1338 м над узроўнем мора. Іншы важны пік, гара Эль Юнкэ (El Yunque), 1065 м над узроўнем мора, находзіцца ў Карыбскім нацыянальным лесе у муніцыпалітэце С'ера дэ Лукільа (Sierra de Luquillo). Сталіца вострава горад Сан-Хуан находзіцца на паўночным узбярэжжы вострава.
Абарона лініі XYZ
Планы і сілы бакоў
Адзіная перашкода, якая заставалася пераадолець, — умацаванні, пабудаваныя перад горадам Вівер, вядомыя як лінія XYZ. Яны былі геніяльна задуманы і абараняліся падраздзяленнямі пад камандаваннем двух афіцэраў, якія ўжо набылі вялікі аўтарытэт у абароне Мадрыда: Карласам Рамэра і Эрнэста Гуэмесам. Лінія XYZ пачыналася ад Сьера-дэ-Хаваламбрэ, праходзіла праз Сьера-дэль-Тора да горада Альменара, на беразе мора. Яе цэнтр знаходзіўся ў горадзе Вівер. На лініі былі пабудаваны траншэі і бункеры, здольныя супрацьстаяць 500-кілаграмовым бомбам, і іх абарона абапіралася на перасечаную гарыстую мясцовасць, на якой было вельмі цяжка атакаваць. Франкісты не падазравалі пра ўмацаваную рэспубліканскую абарону ў гэтым раёне.
Пуэрта-Рыка
Геаграфія
Клімат Пуэрта-Рыка марской трапічны, мяккі з невялікімі сезоннымі ваганнямі тэмператур: у паўднёвай частцы тэмпература трохі вышэй, чым у паўночнай, а ў цэнтральнай горнай — заўсёды прахаладней, чым на астатнім востраве. Сярэдняя гадавая тэмпература +28C. Сезон ураганаў доўжыцца паміж чэрвенем і лістападам.
У Пуэрта-Рыка маецца 17 азёр, не адно з якіх не з'яўляецца натуральным і больш 50 рэк, большасць з якіх цякуць з галоўнага горнага хрыбта. У паўночнай частцы вострава рэкі шырэйшыя і больш паўнаводныя, чым у паўднёвай. Нацыянальны Пячорны парк Рыа Камай — карставая вобласць на паўночным усходзе Пуэрта-Рыка. Гэтая мясцовасць славіцца сваім цалкам ірэальнымі вапняковымі фармаваннямі, таксама гэта адно з лепшых месцаў у свеце для спелеалогіі. Больш за 200 пячор былі выяўленыя ў гэтым рэгіёне, некаторыя з іх маюць каласальны ўнутраны аб'ём, а рака Камай — адна з самых вялікіх падземных рэк у свеце
Флора і фаўна
Па дадзеных 1998 года, флора Пуэрта-Рыка складала 239 розных відаў раслін, у фаўне заўважана 16 відаў птушак і 39 відаў земнаводных і рэптылій эндэмікаў. Жабы«Рыка», якія жывуць тут жабы вядомыя як «кокі» (Eleutherdactylus coqui), з'яўляюцца ўлюблёным сімвалам вострава, хоць іх прысутнасць можна адчуць толькі па гуку і мала хто з турыстаў можа іх убачыць — самая вялікая «кокі» не больш 5 сантыметраў у даўжыню. Гэтыя невялікія істоты прымудраюцца выдаваць настолькі гучныя гукі «ко-кіі» (адкуль і пайшла іх назва), што нават невялікая калонія жаб здольная аглушыць чалавека. У мясцовых жыхароў для гэтага ёсць нават свой тэрмін — «пякельнае скандаванне». Вільготны трапічны Карыбскі нацыянальны лес, вядомы таксама пад імем «El Yunque», з'яўляецца асноўным месцам пасялення гэтых жаб.
Абарона лініі XYZ
Баі на лініі
Паспяховае наступленне нацыяналістаў спынілася. Мяцежнікі пачалі лабавыя атакі хвалямі пяхоты, але гэта аказалася бескарысным. Атакі адбіваліся крыжаваным агнём з кулямётаў, замаскіраваных у няроўнай мясцовасці. Паўстанцы пачалі артылерыйскі абстрэл і бамбардзіроўкі з паветра, але іх авіяцыі не атрымалася вывесці з ладу рэспубліканскую абарону ў гарыстай мясцовасці. Траншэі мелі эфектыўную сістэму сувязі паміж сабой, што дазваляла абаронцам нейтралізаваць наступленне праціўніка.
Пуэрта-Рыка
Геалагічная будова
Геалагічная будова вострава складаецца з вулканічных і магматычных парод, якія сфармаваліся ў перыяд паміж мелавым перыядам і эацэнавай эпохай палеагенавага перыяду, зверху пакрытых пазнейшымі пародамі алігацэнавай эпохі, а яшчэ пазней карбанатамі і асадкавымі горнымі пародамі. Узрост самых старых горных парод ацэньваецца прыблізна ў 190 млн гадоў (Юрскі перыяд) і размешчаныя ў муніцыпалітэце Сіера Бермеха (Sierra Bermeja) у паўднёва-заходняй частцы вострава. Гэтыя пароды могуць уяўляць з сябе часткі акіянічнай кары, і відаць яны з Ціхага акіяна.
Абарона лініі XYZ
Баі на лініі
Войскі франкістаў мелі колькасную перавагу ў артылерыі, але нанясенне артудараў па пазіцыях праціўніка на працягу трох дзён, з 20 ліпеня, і пастаянныя атакі сіламі пяхоты не парушылі парадак абароны рэспубліканцаў і былі адбітыя.
Пуэрта-Рыка
Геалагічная будова
Пуэрта-Рыка знаходзіцца на мяжы Карыбскай і Поўнача-Амерыканскай пліт і ў цяперашні час тэктанічна дэфармуецца пад дзеяннем гэтых пліт. Такая трансфармацыя можа выклікаць землетрасенне і цунамі, якія ў сукупнасці з апоўзнямі, уяўляюць найбольшую геалагічную небяспеку на востраве і паўночным усходзе Карыбскага мора. Апошняе буйное землетрасенне ў Пуэрта-Рыка адбылося 11 кастрычніка 1918 года, ацэньваецца прыблізна ў 7.5 бала па шкале Рыхтэра. Эпіцэнтр землетрасення знаходзіўся на дне мора ля ўзбярэжжа муніцыпалітэта Агуадзілья (Aguadilla), што выклікала цунамі.
Жолаб Пуэрта-Рыка, змешчаны ў 120 км да поўначы ад вострава, з'яўляецца самай вялікай і глыбокай акіянічнай упадзінай у Атлантычным акіяне. Ён размешчаны на мяжы Карыбскай і Паўночнаамерыканскай пліт. Даўжыня жолаба складае 1,754 км, шырыня каля 97 км, найбольшая глыбіня складае 8,380 м.
Абарона лініі XYZ
Вынікі
Абарона лініі XYZ стала больш значнай перамогай для Рэспублікі, чым нават Гвадалахарская аперацыя. Хоць нацыяналісты і занялі правінцыю Кастэльён, але не змаглі ўзяць Валенсію і панеслі цяжкія страты. У рэспубліканскай арміі быў час рэарганізавацца і спланаваць наступленне праз раку Эбра. Акрамя таго, рэспубліканскія войскі ў Каталоніі паспелі пераўзброіцца.
Пуэрта-Рыка
Дэмаграфія
У 1800-я гады сотні карсіканцаў, французаў, ліванцаў, кітайцаў і партугальцаў, нараўне з вялікай колькасцю імігрантаў з Іспаніі, Канарскіх астравоў і іншых іспанскіх калоній у Паўднёвай Амерыцы пераехалі ў Пуэрта-Рыка. Пасля Дэкрэту 1815 годзе, які дазволіў замежнікам сяліцца ў Пуэрта-Рыка, у краіну прыбылі тысячы імігрантаў са ўсёй Еўропы. Масавая іміграцыя ў XIX стагоддзі прывяла да таго, што насельніцтва вострава павялічылася з 155,000 у 1800 годзе да амаль мільёна ў канцы стагоддзя. Перапіс насельніцтва, якая праводзіўся ў адпаведнасці з каралеўскім дэкрэтам 30 верасня 1858 года, дае наступны статыстычны зрэз насельніцтва таго часу: белае насельніцтва — 300,430 чалавек, свабоднае каляровае насельніцтва — 341,015, рабы — 41,736, нявызначанае — 127 чалавек. Пазней Пуэрта-Рыка стала сталым домам для больш 100,000 імігрантаў, якія прыехалі не толькі з Іспаніі, але таксама з краін Лацінскай Амерыкі. У краіну заехалі выхадцы з Аргенціны, Кубы, Дамініканскай Рэспублікі, Калумбіі і Венесуэлы. Вялікая разнастайнасць прозвішчаў таксама дае ўяўленне аб розным паходжанні.
Эміграцыя з краіны таксама стала неад'емнай часткай нядаўняй гісторыі Пуэрта-Рыка. Пасля Другой Сусветнай вайны з прычыны беднаты, танных авіябілетаў і падтрымцы ўрада вострава, хвалі эміграцыі рушылі ў ЗША, асабліва ў Нью-Ёрк, Чыкага, Бостан, Арланда, Тампу і Хартфард. Эміграцыя працягвалася нават пасля таго, як эканоміка палепшылася, а нараджальнасць знізілася. Яна працягваецца і ў цяперашні час, і ў сукупнасці з падзеннем нараджальнасці, у бліжэйшыя 20 гадоў можа прывесці да хуткага старэння насельніцтва і яго памяншэнню.
Адукацыя
Адукацыя ў Пуэрта-Рыка чатырохузроўневая і падзелена на пачатковую, сярэднюю і старэйшую школы, а таксама на ўстановы вышэйшай адукацыі. Школа можа быць як дзяржаўнай, так і прыватнай. Паводле апытання 2000 года, 60,0% насельніцтва атрымалі атэстат аб заканчэнні старэйшай школы (аналаг поўнай сярэдняй адукацыі ў Беларусі) і вышэй, а 18,3% маюць як мінімум ступень бакалаўра. Гэтыя паказчыкі на шостым месцы з канца ў параўнанні з асноўнай тэрыторыяй ЗША, дзе сярэдні нацыянальны ўзровень складае 80.4 % і 24,4 % адпаведна. Станам 2002 года, узровень пісьменнасці сярод насельніцтва на востраве складае 94,1 %, прычым узровень пісьменнасці ў жанчын ледзь лепш у параўнанні з узроўнем у мужчын.
Прыватныя школы кіруюцца рознымі недзяржаўнымі арганізацыямі, большай часткай Рымска-каталіцкай царквой. Двума буйнымі дзяржаўнымі вышэйшымі адукацыйнымі ўстановамі з'яўляюцца Універсітэт Пуэрта-Рыка (Universidad de Puerto Rico) і Універсітэт Сан-Хуан (Colegio Universitario de San Juan). Буйнымі прыватнымі ўніверсітэтамі на востраве з'яўляюцца ''Універсітэт Ана Г. Мендэс (Sistema Universitario Ana G. Mendez), Міжамерыканскі ўніверсітэт (Universidad Interamericana de Puerto Rico), Каталіцкі ўніверсітэт (Pontificia Universidad Catolica de Puerto Rico) і Універсітэт Святых сэрцаў'' (Universidad del Sagrado Corazon).
Штогод прыкладна 100 000 навучэнцаў наведваюць 1500 школ. Міністэрства адукацыі, якое мае ў штаце 45 тысяч настаўнікаў, з'яўляецца самым буйным працадаўцам на востраве. Федэрацыя настаўнікаў Пуэрта-Рыка (Federacion de Maestros de Puerto Rico) з'яўляецца самым вялікім прафсаюзам, які аб'ядноўвае ўсіх стала працуючых настаўнікаў у дзяржаўным сектары.
Мовы
Дзяржаўнымі мовамі ў Пуэрта-Рыка з'яўляюцца іспанская і англійская. Іспанская мова з'яўляецца асноўнай у дзяржаўных установах, хоць англійская мова з'яўляецца абавязковым прадметам навучання, пачынаючы з пачатковай школы і канчаючы другім курсам інстытута. Па дадзеных 2006 года, прыкладна 3 860 120 чалавек выкарыстаюць іспанскую ў якасці асноўнай мовы і 82 000 — англійскую. Хоць адносна невялікая частка астраўлян лічаць англійскую сваёй асноўнай мовай, вялікая частка насельніцтва ў буйных гарадах гаворыць на абодвух мовах, або прынамсі разумее англійскую і выкарыстоўвае яе ў пэўных сітуацыях.
У 1991 годзе губернатар вострава Рафаэль Эрнандэс Калон (Rafael Hernandez Colon) падпісаў закон, які дэкларуе іспанскую як адзіную афіцыйную мова ў дзяржаўных установах Пуэрта-Рыка. Хоць большасць палітыкаў падтрымала такое рашэнне, прыхільнікі ўваходжання ў ЗША на правах штата ўбачылі ў гэтым пагрозу сваім імкненням. Закон таксама прывітала насельніцтва Пуэрта-Рыка, што стала вынікам атрымання ў 1991 годзе прэстыжнай Прэміі Прынца Астурыйскага (Premio Principe de Asturias) па літаратуры, якая надаецца штогод за ўкладанне ў літаратуру на іспанскай мове. У 1993 годзе новы губернатар Педра Расельо (Pedro Rossello) падпісаў іншы закон, вярнуўшы англійскаму статут дзяржаўнага. Гэта шмат кім разглядалася як крок да збліжэння з ЗША.
Рэлігія
Рымска-каталіцкая царква гістарычна дамінуе сярод рэлігійных суполак вострава, хоць з пераходам пад суверэнітэт ЗША з'явіліся паслядоўнікі Сведак Іеговы, мармоны і іншыя пратэстанцкія суполкі. Пратэстантызм падвяргаўся ганенням у часы іспанскага кіравання. Напрыклад, першая англіканская Царква Св. Тройцы ў Пончэ зазваніла ў свае званы толькі ў 1898 годзе, з высадкай амерыканскіх войскаў на востраве.
Таксама маецца невялікая яўрэйская суполка ў горадзе Сан-Хуан і ў яго наваколлях, якая ўбірае ўсе галіны іўдаізму. Маецца мусульманская суполка з малельнымі дамамі па ўсім востраве. Тры асноўныя мячэці размешчаныя ў Рыа-Педрас, Пончэ і Мега Альта.
Дзякуючы некалькім рупліўцам былі ўзнаулёныя рэлігійныя абрады таіна.
Адміністрацыйнае дзяленне
Пуэрта-Рыка падзелены на 78 муніцыпалітэтаў, якія ў сваю чаргу дзеляцца на раёны, а тыя на сектары (востраў Мона ўваходзіць у склад муніцыпалітэта Майягуес (Mayaguez)) Кожны муніцыпалітэт мае свайго мэра, абіранага на 4-гадовы тэрмін. Першы муніцыпалітэт (перш вядомы як «горад»), Сан-Хуан, быў створаны ў 1521 годзе. У XVI стагоддзі былі створаныя яшчэ два муніцыпалітэта, Коама (Coamo) і Сан-Герман (San German), абодва ў 1570 годзе. У XVII стагоддзі з'явіліся яшчэ тры муніцыпалітэта — Арэсиба (Arecibo), 1614; Агуада (Aguada), 1692 і'Пончэ'' (Ponce). У XVIII—XIX стагоддзях насельніцтва вострава хутка павялічвалася, што прывяло да стварэння 30 муніцыпалітэтаў у XVIII і яшчэ 34 у XIX стагоддзях. У XX стагоддзі было заснавана толькі 6 муніцыпалітэтаў, апошнім з якіх стаў Фларыда (Florida), створаны ў 1971 годзе.
Эканоміка
У пачатку 1900-х гадоў эканоміка Пуэрта-Рыка была пераважна аграрнай, і яе асноўным таварам з'яўляўся цукар. У канцы 1940-х гадоў былі запушчаныя некалькі праектаў пад назвай «Operation Bootstrap», сутнасць якіх складалася ў вызваленні ад падаткаў і будаўніцтве фабрык. У выніку, прамысловая вытворчасць стала асноўнай індустрыяй вострава. У часы Вялікай Дэпрэсіі эканамічныя ўмовы ў Пуэрта-Рыка прыкметна палепшыліся з-за знешніх інвестыцый у капіталаёмістыя галіны прамысловасці, такія як нафтахімія і фармацэўтыка. Дзякуючы амерыканскім падатковым паслабленням мясцовыя галіны прамысловасці сёння могуць канкурэнтаваць з краінамі, дзе зарплата значна ніжэй амерыканскіх стандартаў. У апошнія гады шматлікія амерыканскія і замежныя вытворцы перабраліся ў нізкааплатныя краіны Лацінскай Амерыкі і Азіі. Пуэрта-Рыка прытрымліваецца працоўнага заканадаўства ЗША і яго абмежаванням.
Турызм з'яўляецца важным кампанентам пуэрта-рыканскай эканомікі і прыносіць прыкладна $1.8 млрд у год. У 1999 годзе каля 5 млн турыстаў наведала востраў, большай часткай з ЗША. Прыблізна траціну з іх складаюць пасажыры круізных лайнераў. Стала павялічваецца колькасць рэгістрацый у гатэлях (статыстыка з 1998 года), будуюцца новыя гатэлі і іншыя цэнтры турызму, што гаворыць аб добрым стане індустрыі турызму.
Валавы ўнутраны прадукт (ВУП) вострава ў 2004 годзе склаў $17,700 у год на душу насельніцтва, што дэманструе значны прырост у параўнанні з 2002 годом ($14,412). Аднак калі параўноўваць гэта значэнне з асноўнай тэрыторыяй ЗША, то паводле амерыканскай статыстыкі самы бедны штат ЗША Місісіпі ў 2002-04 гадах меў ВУП $21,587 у год на душу насельніцтва, што значна вышэй пуэрта-рыканскіх паказчыкаў. Пачынаючы з 1952 года розніца ў ВУП на душу насельніцтва паміж Пуэрта-Рыка і асноўнай тэрыторыяй ЗША заставалася нязменнай — востраў мае прыкладна траціну ад сярэдняга значэння па ЗША.
1 мая 2006 года бюджэт Пуэрта-Рыка сутыкнуўся з рэзкім недахопам грашовай наяўнасці, што прывяло да закрыцця мясцовага міністэрства адукацыі і 42-ух іншых урадавых устаноў. Усё 1,536 дзяржаўных школы былі зачыненыя, і 95762 чалавек упершыню ў гісторыі вострава сутыкнуліся з частковым прыпыненнем дзяржаўнага кіравання. 10 мая 2006 года бюджэтны крызіс быў вырашаны новым падатковым дагаворам, так што ўсе дзяржслужачыя змаглі вярнуцца на працу.
Культура і спорт
Нацыянальнымі сімваламі Пуэрта-Рыка лічацца невялікая птушачка сямейства танагравых, кветка і. Неафіцыйнай нацыянальнай жывёлай з'яўляецца.
Прадстаўніцы Пуэрта-Рыка стала ўдзельнічаюць у конкурсах прыгажосці Міс Свету і Міс Сусвет. На конкурсу Міс Сусвет пуэртарыканкі перамагалі 5 разоў (1970, 1985, 1993, 2001, 2006), па колькасці намінацый саступаючы толькі ЗША, а аднойчы перамаглі ў конкурсу Міс Свету (1975). На гэтым конкурсе ў 2005 годзе прадстаўніца Пуэрта-Рыка заняла другое месца.
Пуэрта-Рыка мае сваю алімпійскую каманду на летніх і зімовых алімпійскіх гульнях, а таксама ўдзельнічае ў іншых буйных міжнародных спаборніцтвах, такіх як Панамерыканскія гульні (Pan American Games), Цэнтральна-Амерыканскія і Карыбскія гульні (Central American and Caribbean Games), і Карыбскі кубак па бейсболе (Caribbean World Series). На алімпійскіх гульнях пуэрта-рыканскія спартсмены выйгралі 6 медалёў (1 срэбны і 5 бронзавых), пачынаючы з 1948 годзе, калі Хуан Эвангеліста Венегас (Juan Evangelista Venegas) выйграў бронзавы медаль у боксе.
Хоць на востраве вядомыя бокс, баскетбол, валейбол і бейсбол, апошні традыцыйна лічыўся найбольш папулярным відам спорту, пакуль у апошнія гады не ўзрасло колькасць гуляючых у баскетбол. Востраў мае ўласную прафесійную бейсбольную лігу. Пуэрта-Рыка ўдзельнічае ў Чэмпіянаце свету па бейсболе і мае ў сваёй скарбонцы 1 залатую (1951), 4 срэбныя і 4 бронзавыя ўзнагароды.
Транспарт
На востраве добра развітая сетка дарог, уключаючы і хуткасныя магістралі, якія знаходзяцца пад кантролем мясцовага Кіраўніцтва дарог і транспарта (Roads and Transportation Authority). У сталічнай агламерацыі маецца аўтобусная сувязь і метро, званае тут «Tren Urbano». Асноўны аэрапорт «Міжнародны аэрапорт Луіс Муньас Марын» (Aeropuerto Internacional Luis Munoz Marin) размешчаны ў муніцыпалітэце Караліна (Carolina), асноўны порт вострава — Порт Сан-Хуан (San Juan Port).
Забалоцце (Рослаўльскі раён)
Забалоцце (Заболотье) — вёска ў Рослаўльскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Сыракоранскага сельскага паселішча.
Гісторыя
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай Забалоцце абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР.
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з жніўня 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
Сыраежка жоўтая
Пад гэтай самай беларускай назвай у літаратуры сустракаецца від
Сыраежка жоўтая (Russula claroflava) — шапкавы базідыяльны грыб з роду сямейства.
Экалогія і распаўсюджванне
Грыбы растуць у вільготных, пераважна хвойных лясах, па ўскрайках вярховых балотаў. Утварае мікарызу з бярозай. Пладаносяць у чэрвені—верасні, паасобку і групамі.
Сан-Джавані-д’Аса
Сан-Джавані-д'Аса (San Giovanni d'Asso) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Таскана, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Сіена.
Насельніцтва складае 903 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 14 чал./км². Займае плошчу 66 км². Паштовы індэкс — 53020. Тэлефонны код — 0577.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
Гранд-канал
Гранд-канал або Вялікі канал (Canal Grande) — самы вядомы канал Венецыі, пры гэтым каналам у строгім разуменні не з'яўляецца: гэта не штучна пракапанае ўтварэнне, а былы дробны праліў паміж астравамі лагуны, адным з якіх з'яўляецца Рыальта.
Мабыць з-за канала першапачаткова востраў і назвалі Рыальта. Лацінскае rivus altus, гэта значыць «глыбокая пратока», мадыфікавалі ў назву. З'яўляецца адной з галоўных транспартных артэрый горада.
Пачынаючыся з лагуны каля вакзала, канал праходзіць праз увесь горад, паўтараючы перавернутую літару S і сканчаецца, злучаючыся з каналам Сан-Марка і каналам Ла-Джудэка ля будынка мытні.
Даўжыня канала складае 3800 метраў, шырыня — ад 30 да 70 метраў, глыбіня — каля 5 метраў.
Набярэжных у канала практычна няма, іх замяняюць фасады дамоў, якія выходзяць на канал. Гэтыя дамы, як правіла, пабудаваныя на палях, пры гэтым маюць два выхады — на сушу і на ваду.
Спіс нацыянальных паркаў Азербайджана
У Азербайджане размешчаны 8 нацыянальных паркаў, паводле дадзеных Міністэрства культуры і турызму Азербайджана.
Among Us
Among Us — шматкарыстальніцкая камп’ютарная гульня на сацыяльную дэдукцыю, распрацаваная амерыканскай кампаніяй InnerSloth. Яна была выпушчаная 15 чэрвеня 2018. Гульня выканана ў касмічнай тэматыцы. У ёй гульцы выпадковым чынам падзяляюцца на дзве каманды: члены экіпажа і здраднікі.
У 2018 годзе гульня не атрымала шырокую агалоску, але ў 2020 дзякуючы Twitch і YouTube яна дамаглася папулярнасці. З-за павышанай цікавасці да яе быў анансаваны сіквел - Among Us 2. Пасля выхад сіквела быў адменены 23 верасня 2020 года, распрацоўшчыкі прынялі рашэнне развіваць арыгінальную гульню
Кайфэн
Кайфэн — горад у кітайскай правінцыі Хэнань на рацэ Хуанхэ. Адлегласць ад Чжэнчжоу, сталіцы правінцыі, — каля 70 кіламетраў. Кайфэн з’яўлецца адной з гістарычных сталіц Кітая.
У 1642 годзе Кайфэн быў затоплены мінскай імператарскай арміяй водамі ракі Хуанхэ, каб прадухіліць магчымасць захопу горада атрадамі сялянскіх паўстанцаў пад кіраўніцтвам Лі Цычэна. У часы імператара Кансі з 1662 года затоплены горад пачалі ўзнаўляць і адбудоўваць, але ў 1841 годзе Кайфэн напаткаў той жа лёс і горад зноў знік пад водамі ракі Хуанхэ. У 1843 годзе пачалася праца па яго чарговаму аднаўленню.
Чырвоны Мазыранін
Гісторыя
Прадпрыемства па перапрацоўцы ўласнага ўраджаю садавіны і гародніны і вырабу кандытарскай прадукцыі заклаў ва ўласным маёнтку Нароўлі дваранін Эдвард Артуравіч Горват (1866—1935). Першая прадукцыя выйшла ў 1913 г., у 1914 г. была зарэгістравана гандлёвая марка «Горват». Асноўнай прадукцыяй сталі мармелад, карамель, пасціла, павідла, джэм і сочыва.
З прыходам бальшавікоў вытворчасць спынілася. Толькі ў 1925 г. пад кіраўніцтвам партыйнай арганізацыі Мазыра фабрыка запрацавала і атрымала назву «Чырвоны Мазыранін». У 1927 г. перададзеная «Белкандытартрэсту».
У Другую сусветную вайну абсталяванне фабрыкі было эвакуіравана ў Расію. Пасля вайны аднаўлення фабрыкі пачалося зноў. У 1986 г. пачалося будаўніцтва новага корпуса.
У 1996 г. фабрыка пераўтворана ў адкрытае акцыянернае таварыства.
Прадукцыя
Фабрыка выпускае больш за 120 відаў прадукцыі: зефір, пасціла, мармелад, цукеркі, ірыс.
Навукова-гістарычнае даследаванне
У 2022 годзе ўраджэнец Нароўлі, доктар гістарычных навук Уладзімір Васільевіч Тугай (нар. 1951) апублікаваў навуковую кнігу «Чырвоны Мазыранін», якая стала першым усеахопным даследаваннем гісторыі стварэння і развіцця аднаго з галоўных і сімвалічных прадпрыемстваў горада — кандытарскай фабрыкі. У кнізе былі апублікаваны рэдкія фатаграфіі. Спансавала выданне кнігі адкрытае акцыянернае таварыства «Чырвоны Мазыранін». .
У мастацтве
У 2009 г. Адам Глобус намаляваў карціну «Залаты пыл. Нароўля, шакаладная фабрыка Чырвоны мазыранін».
Алава (гміна)
Ала́ва (Oława) — вясковая гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Алаўскага павета Ніжнесілезскага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Алаве. Плошча гміны складае 233,98 км². Станам на 2013 год у гміне Алава пражывалі 15 036 чалавек, шчыльнасць — 64,3 чал./км². Адміністрацыйна падзелена на 33 салецтвы.
Населеныя пункты
На тэрыторыі гміны размешчаны 35 населеных пунктаў.
Дзяржаўны гімн
Дзяржаўны гімн — адзін з дзяржаўных сімвалаў, урачысты музычны або музычна-паэтычны твор, выкананне ў выпадках, звычайна прадугледжаных адмысловым законам: першым чынам, пры афіцыйных святах, мерапрыемствах, цырымоніях і рытуалах; падчас яго выканання прынята ўставаць і агаляць галаву.
У Беларусі дзяржаўны гімн, у адпаведнасці з 19 артыкулам Канстытуцыі з’яўляецца сімвалам дзяржаўнага суверэнітэту. Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь быў зацверджаны твор на музыку Несцера Сакалоўскага і словы Міхася Клімковіча і Уладзіміра Карызны «Мы, беларусы».
Сэсю
Тоё Сэсю (雪舟, 1420, Місу — 8 жніўня 1506) — японскі мастак, адзін з найвялікшых жывапісцаў японскага Сярэднявечча, майстар манахромнага жывапісу. Дзэнскі манах. Вучань японскага мастака Сюбуна.
Біяграфія
Нарадзіўся ў 1420 годзе ў паселішчы Акахама, правінцыя Біцю (цяпер вёска Місу, акруга Цукуба, прэфектура Акаяма).
Быў будыйскім святаром. Жыў у храме Секакудзі ў Кіёта, затым у замку Атуі ў Ямагуты (1465).
Вывучаў дзэн ў г. Соя, затым у Кіёта, дзе яго настаўнікам у жывапісе быў Тэнсё Сюбун.
У 1467—1469 Сэсю жыў у Кітаі, куды адправіўся з гандлёвай місіяй. Дабраўся да Пекіна, рабіў там насценныя роспісы, замоўленыя яму Упраўленнем па рытуалах. Па вяртанні на радзіму пасяліўся ў храме Ункакудзі ў Ямагуты, адсюль назва яго мастацкай школы — Ункоку-ру.
У 1469 вярнуўся ў Японію, дзе жыў у правінцыі Бунго (цяпер прэфектура Оіта), затым у манастыры Ункакан ў правінцыі Суо (цяпер прэфектура Ямагуты).
Памёр у Атаёсі ў 1506 годзе.