cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Стаўры
Стаўры́ (, Ставры) — вёска ў Аршанскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Бабініцкага сельсавета.
Іосіф Лазаравіч Саснавік
Іосіф Лазаравіч Саснаві́к (, вёска Геленава — ) — беларускі вучоны ў галіне нейрапаталогіі. Доктар медыцынскіх навук, прафесар.
Біяграфія
Іосіф Саснавік нарадзіўся ў вёсцы Геленава (зараз у, Віцебскай вобласці). У 1926 годзе скончыў Ленінградскі медыцынскі ўніверсітэт. З 1934 года ў Віцебскім медыцынскім інстытуце (у 1960—1972 гадах загадчык кафедры).
Навуковыя працы па траўматызме нервовай сістэмы і праблемах паталогіі мазгавога кровазвароту.
Шодзікі
Шо́дзікі (, Шодики) — вёска ў Шумілінскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Мікалаеўскага сельсавета.
Новая Кашара
Но́вая Каша́ра (, Новая Кошара) — вёска ў Рагачоўскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Дварэцкага сельсавета.
Аркадзь Іосіфавіч Свірноўскі
Аркадзь Іосіфавіч Свірноўскі  — беларускі вучоны ў галіне гематалогіі і радыебіялогіі. Доктар медыцынскіх навук, прафесар.
Біяграфія
Скончыў у 1961 годзе Мінскі медыцынскі інстытут, у 1960 годзе Мінскі інстытут замежных моў. З 1961 года ў Беларускім НДІ гематалогіі і пералівання крыві (з 1967 загадчык лабараторыі)
Навуковая дзейнасць
Навуковыя працы па біялогіі лейкемічнай клеткі, мадыфікацыі яе ўласцівасцей і пераадоленні множнай лекавай рэзістэнтнасці, рэакцыі крывятворнай сістэмы на дзеянне адмоўных (неспрыяльных) фактараў навакольнага асяроддзя, антылейкемічным і радыеахоўным дзеянні біялагічных фактараў.
Пархімкаўская Слабада
Пархі́мкаўская Слабада́ (, Пархимковская Слобода) — вёска ў Рагачоўскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Дварэцкага сельсавета.
Пласкіня
Пласкі́ня (, Плоскиня) — вёска ў Рагачоўскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Дварэцкага сельсавета.
Кацярына Мікалаеўна Кобра
Кацярына Кобра (Кацярына Мікалаеўна Кобра; Katarzyna Kobro; Екатерина Николаевна Кобро;, Масква — , Лодзь) — руская і польская авангардная скульптарка, прадстаўнік авангарднага мастацтва, жонка Уладзіслава Страмінскага. Звязаная з Вілейкай.
Біяграфія
Нарадзілася ў Маскве. Матка Яўгенія Разанава, бацька Мікалай фон Кобра. Яе адзінай дачкой была Ніка Страмінская (пам. у 2001), доктар-псіхіятр і пісьменніца, прапагандыст мастацтва сваіх бацькоў. Была ў ліку сузаснавальнікаў групы мастакоў «Blok», «Praesens» і «a.r.». «a.r.» («awangarda rheczywista» або «сапраўдны авангард») 1929. Апошняе скарачэнне перадаецца часам як «artyści rewolucyjni» ці «рэвалюцыйныя мастакі». Дачка Кобры і Страмінскага Ніка Страмінская сцвярджае аб памылковасці такой расшыфроўкі. «Artyści rewolucyjni» — рэвалюцыйныя артысты.
Ад верасня 1939 года да мая 1940 года, хаваючыся ад вайны, жыла разам з сям’ёй у Вілейцы.
У 2009 «Тэатр Тэлевізіі» (Польшча) паставіў п’есу «Сляды выяў», у якой паказанае прыватнае жыццё Кацярыны Кобры і Уладзіслава Страмінскага.
Памяць
Пахаваная ў Лодзі ў праваслаўнай частцы могілак «Долы». Большасць яе прац знаходзіцца ў Музеі мастацтва ў Лодзі. Ад 2001 у Польшчы існуе мастацкая прэмія імя Кацярыны Кобры.
10-ы Блок Пост
10-ы Блок Пост (, 10-й Блок Пост) — вёска ў Аршанскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Пішчалаўскага сельсавета.
Перасека (Рагачоўскі раён)
Перасе́ка (, Пересека) — вёска ў Рагачоўскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Дварэцкага сельсавета.
Калодна (Брэсцкі раён)
Калодна — былая вёска ў Брэсцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіла ў склад Клейнікаўскага сельсавета.
Гісторыя
У XIX ст. вёска ў Брэсцкім павеце Гродзенскай губерні, уваходзіла ў склад маёнтка Церабунь. Уласнасць графа Грабоўскага. Адносілася да Пецькаўскай сельскай грамады. У пачатку XX ст. вёска ў Матыкальскай воласці Брэсцкага павета Гродзенскай губерні.
Паводле ўмоў Рыжскага мірнага дагавора 1921 года ў складзе Польшчы, у Матыкальскай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства.
З 1939 года ў складзе БССР, у калгасе «Пагранічнік» (цэнтр — вёска Клейнікі).
Чарное
Чарно́е (, Черное) — вёска ў Аршанскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Бабініцкага сельсавета.
Гісторыя
Згадваецца ў 1643 як вёска ў Казловіцкім войтаўстве Шклоўскай воласці ў Аршанскім павеце ВКЛ.
Да 16 верасня 1960 года вёска ўваходзіла ў склад Якаўлевіцкага сельсавета.
Антавіль
Антаві́ль (, Антовиль) — вёска ў Аршанскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Пішчалаўскага сельсавета.
Іосіф Абрамавіч Склют
Біяграфія
Нарадзіўся ў Мінску. Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, лейтэнант медыцынскай службы. Скончыў Мінскі медыцынскі інстытут (1953), з 1954 года ў НДІ неўралогіі, нейрахірургіі і фізіятэрапіі (кіраўнік лабараторыі).
Навуковая дзейнасць
Навуковыя працы па пытаннях паталогіі вестыбулярнай і слыхавой функцый пры пашкоджаннях галаўнога мозга, ужыванні электраністагмаграфіі. Распрацаваў спосаб даследавання вестыбулярнай функцыі.
Сярод апублікаваных прац:
Смольнае (Рагачоўскі раён)
Смо́льнае (, Смольное) — вёска ў Рагачоўскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Дварэцкага сельсавета.
Лашнёва
Лашнёва — былая вёска ў Брэсцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіла ў склад Дамачаўскага сельсавета.
Гісторыя
У XIX ст. вёска ў Брэсцкім павеце Гродзенскай губерні. Уваходзіла ў склад маёнтка Дзям'янічы, якім валодаў пан Р. Гажыц. У 1905 годзе ў Турнянскай воласці Брэсцкага павета Гродзенскай губерні.
Паводле Рыжскага мірнага дагавора 1921 года ў складзе Польшчы, уваходзіла ў Турнянскую гміну Брэсцкага павета Палескага ваяводства.
З 1939 года ў БССР.
Старая Кашара
Стара́я Каша́ра (, Старая Кошара) — вёска ў Рагачоўскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Дварэцкага сельсавета.
Кунахі
Куна́хі — былая вёска ў Брэсцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіла ў склад Мухавецкага сельсавета.
Ямнае (Дварэцкі сельсавет)
Я́мнае (, Ямное) — вёска ў Рагачоўскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Дварэцкага сельсавета.
Кунахі
Гісторыя
У XIX ст. вядомы як засценак у складзе маёнтка Вулька ў Брэсцкім павеце Гродзенскай губерні. Уласнасць пана Гутоўскага. Засценак адносіўся да сельскай грамады. У пачатку XX ст. вёска ў Камянец-Жыровіцкай воласці Брэсцкага павета Гродзенскай губерні.
Паводле Рыжскага мірнага дагавора 1921 года ў складзе Польшчы, у Камянец-Жыровіцкай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства.
З 1939 года ў складзе БССР. У 1976 годзе злілася з вёскай Камяніца-Жыравецкая.
Рыкарду Кошта
Рыка́рду Міге́л Марэ́йра да Ко́шта (Ricardo Miguel Moreira da Costa; нар., Віла-Нова-ды-Гая, Партугалія) — партугальскі футбаліст, абаронца. Ігрок нацыянальнай зборнай Партугаліі (2005—2014).
Клубная
Першы матч за «Порту» згуляў супраць «Буавішты». Кар’ера ў «Порту» была вельмі станоўчай, гэта значыць Рыкарду перамог у Кубку УЕФА і Лізе чэмпіёнаў, і Міжкантынентальным кубку.
Улетку 2007 года перайшоў з «Порту» ў «Вольфсбург» за 4 млн еўра. Першы раз на поле за «Вольфсбург» выйшаў 5 жніўня 2007 года ў таварыскім матчы супраць клуба «Вюрцбургер». Той матч скончыўся з лікам 4:0 на карысць каманды Рыкарду. Сам Рыкарду правёў на полі толькі першы тайм.
У Бундэслізе дэбютаваў 11 лістапада 2007 года ў матчы супраць леверкузенскага «Баера», дзе «Вольфсбург» атрымаў паражэнне з лікам 1:2. 29 студзеня 2010 года Кошта перайшоў у французскі «Ліль».
17 мая 2010 года было абвешчана аб пераходзе футбаліста, у якасці вольнага агента, у іспанскі клуб «Валенсія». Кошта пакінуў «Валенсію» па ўзаемнай згодзе 21 ліпеня 2014 года, хоць яго кантракт сканчваўся толькі ў чэрвені 2015 года. Праз тыдзень ён падпісаў кантракт з катарскім клубам «Аль-Сайлія», аднак у клубе не затрымаўся і ўжо ў пачатку 2015 года далучыўся да грэчаскага клуба ПАОК.
У студзені 2016 года вярнуўся ў чэмпіянат Іспаніі, стаўшы іграком «Гранады». У ліпені 2016 года датэрмінова скасаваў пагадненне з «Гранадай» і перайшоў у «Люцэрн», а ў ліпені 2017 года вярнуўся ў Партугалію, стаўшы іграком клуба «Тандэла». У ліпені 2019 года перайшоў у «Баавішту».
У жніўні 2020 года завяршыў кар’еру і стаў спартыўным дырэктарам «Баавішты».
Міжнародная кар’ера
За нацыянальную зборную Партугаліі выступаў з 2005 года.
Дасягненні
«Порту»:
«Вольфсбург»:
Майсей Ісакавіч Сіміноўскі
Майсей Ісакавіч Сіміно́ўскі (, Мормаль, цяпер, Гомельская вобласць — 5 лістапада 1984) — ваеныы дзеяч, генерал-маёр.
Спасылкі
»
Асінаўка (Аршанскі раён)
Асі́наўка (, Осиновка) — вёска ў Аршанскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Пішчалаўскага сельсавета.
Да 29 снежня 1961 года вёска ўваходзіла ў склад Машкоўскага сельсавета.
Багрынава (Аршанскі раён)
Да 29 снежня 1961 года вёска ўваходзіла ў склад Машкоўскага сельсавета.
Малькі (Брэсцкі раён)
Малькі — былы хутар у Брэсцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіў у склад Чэрнінскага сельсавета.
Гісторыя
Паводле Рыжскага мірнага дагавора 1921 года ў складзе Польскай Рэспублікі, уваходзіў у Збіражскую гміну Брэсцкага павета Палескага ваяводства. З 1939 года ў БССР.
4 верасня 1972 года далучаны да вёскі Вялікія Косічы.
Кавалёўка (Рагачоўскі раён)
Кавалёўка (, Ковалёвка) — вёска ў Рагачоўскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Доўскага сельсавета.
Барадзіно (Аршанскі раён)
Барадзіно́ (, Бородино) — вёска ў Аршанскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Пішчалаўскага сельсавета.
Максімы
Максімы — былая вёска ў Брэсцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіла ў склад Чэрнінскага сельсавета. Злілася з в. Збірагі.
Гісторыя
У XIX ст. вёска ў Кобрынскім павеце Гродзенскай губерні. Уваходзіла ў склад маёнтка Збірагі, якім валодаў граф Грабоўскі. У 1870 годзе адносілася да Залескай сельскай грамады.
У 1905 годзе вёска ў Збіражскай воласці Кобрынскага павета Гродзенскай губерні.
Паводле Рыжскага мірнага дагавора 1921 года ў складзе Польшчы, уваходзіла ў Збіражскую гміну Брэсцкага павета Палескага ваяводства.
З 1939 года ў складзе БССР.
Лазар Якаўлевіч Сітэрман
Лазар Якаўлевіч Сітэрма́н (,  —, ) — беларускі вучоны ў галіне медыцыны. Доктар медыцынскіх навук, прафесар (1933). Заслужаны дзеяч навукі БССР (1939).
Максімы
Гісторыя
У Вялікую Айчынную вайну загінулі 6 вяскоўцаў.
4 верасня 1972 года далучана да вёскі Збірагі.
Муры
Муры — былая вёска ў Брэсцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіла ў склад Радваніцкага сельсавета.
Гісторыя
Паводле Рыжскага мірнага дагавора 1921 года ў складзе Польскай Рэспублікі, уваходзіла ў Радваніцкую гміну Брэсцкага павета Палескага ваяводства. З 1939 года ў БССР. 4 верасня 1972 года злілася з вёскай Малыя Радванічы.
Кляцішча (Рагачоўскі раён)
Кляці́шча (, Клетище) — вёска ў Рагачоўскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Доўскага сельсавета.
Ярашова
Ярашо́ва (, Ерашово) — вёска ў Шумілінскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Мікалаеўскага сельсавета.
Малінаўка (Доўскі сельсавет)
Малі́наўка (, Малиновка) — вёска ў Рагачоўскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Доўскага сельсавета.
Гадавічы
Га́давічы (, Гадовичи) — вёска ў Аршанскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Пішчалаўскага сельсавета.
Гісторыя
Згадваецца ў 1697 годзе як вёска ў складзе маёнтка Гародня Аршанскага павета Вялікага Княства Літоўскага.
Барыс Амуратавіч Байрашэўскі
Барыс Амуратавіч Байрашэўскі  — беларускі вучоны ў галіне цеплаэнергетыкі. Доктар тэхнічных навук.
Біяграфія
Скончыў БПІ (1959). З 1964 у Інстытуце цепла- і масаабмену АН Беларусі. З 1970 у Беларускім філіяле Энергетычнага інстытута імя Г. М. Кржыжаноўскага. У 1979—1998 у ВА Мінскэнерга.
Навуковыя працы па ўдасканальванні тэхналагічных працэсаў, мадэрнізацыі абсталявання ЦЭЦ, кацельных і цепласетак, распрацоўцы новых метадаў ацэнкі і аналізу іх тэніка-эканамічных паказчыкаў. Прапанаваў шэраг матэматычных мадэлей даследуемых тэхналагічных працэсаў.
Кольбэ
Кольбэ (Kolbe) — нямецкае прозвішча.
Спіс матчаў чэмпіянату свету па футболе 2014
Чэмпіянат свету па футболе 2014 з'яўляецца міжнародным футбольным турнірам, які праходзіў у Бразіліі з 12 чэрвеня па 13 ліпеня 2014 года. У чэмпіянаце прынялі ўдзел 32 зборныя каманды, якія правялі пад час спаборніцтва 64 матчы. 48 матчаў на групавой стадыі, 8 матчаў у 1/8 фінала, 4 матчы на стадыі чвэрцьфіналу, 2 паўфінальных матча, 1 матч за трэцяе месца і фінальны матч. Таксама былі вылучаны дні адпачынку на розных этапах турніру.
Час пачатку матчаў паказаны па Бразільскім афіцыйным часе (UTC-3).
Вялікі Ферганскі канал
Вялікі Ферганскі канал — арашальны канал на тэрыторыі Узбекістана (283 км) і Таджыкістана (62 км). Пабудаваны ў 1939-40 гадах. Злучае раку Нарын з Сырдар'ёй. Больш 1000 гідратэхнічных збудаванняў, з іх 50 буйных.
Ракуціна (Рагачоўскі раён)
Раку́ціна (, Ракутино) — вёска ў Рагачоўскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Доўскага сельсавета.
Да 14 красавіка 1960 года вёска ўваходзіла ў склад Серабранскага сельсавета.
Сычыкі (Брэсцкі раён)
Сычыкі — былая вёска ў Брэсцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіла ў склад Лышчыцкага сельсавета.
Гісторыя
Паводле Рыжскага мірнага дагавора 1921 года ў складзе Польшчы, у Лышчыцкай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства.
З 1939 года ў БССР.
4 верасня 1972 года далучана да вёскі Вельямовічы.
Гамбія (значэнні)
Гамбія:
Гародня (Аршанскі раён)
Гаро́дня (, Городня) — вёска ў Аршанскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Пішчалаўскага сельсавета.
Гісторыя
Згадваецца ў 1697 годзе як цэнтр маёнтка ў Аршанскім павеце ВКЛ.
Бекір Міхайлавіч Смольскі
Бекір Міхайлавіч Смо́льскі (,  —, ) — беларускі вучоны ў галіне цеплафізікі. Член-карэспандэнт Акадэміі навук БССР (1967). Доктар тэхнічных навук (1958), прафесар (1961).
Навуковая дзейнасць
Аўтар больш за 50 навуковых прац, у т.л. 3 манаграфій.
Узнагароды
Ордэн Аляксандра Неўскага (1944), Ордэн Чырвонай Зоркі (1943), Ордэн Айчыннай вайны II (1943) і I (1945) ступені, медалі.
Дрыбіна
Дры́біна (, Дрибино) — вёска ў Аршанскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Пішчалаўскага сельсавета.
Дняпрэц
Дняпрэц:
Рошчына (Рагачоўскі раён)
Ро́шчына (, Рощино) (да 30 ліпеня 1964 года Кусо́чак ) — вёска ў Рагачоўскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Доўскага сельсавета.
Да 14 красавіка 1960 года вёска ўваходзіла ў склад Серабранскага сельсавета.
Маскевіч
Маскевіч — прозвішча.
Кілва (востраў)
Востраў Кілва месціцца на паўднёвым захадзе возера Мверу ў 4,65 км ад заходняга берага, які ўваходзіць ужо ў склад Конга. У 6,2 км ад вострава Кілва знаходзіцца аднайменнае кангалезскае паселішча. Адлегласць да Лусакі, сталіцы Замбіі, — прыкладна 676 км. Найбольшая шырыня — 7,76 км. Даўжыня — 12,8 км.
У XIX ст. на востраве спыняліся гандляры-суахілі, якія, як мяркуюць, далі яму назву ў гонар аднайменнайга вострава ў Індыйскім акіяне. У наш час на востраве Кілва знаходзяцца памежны пост Замбіі і паселішча бежанцаў з Конга.
Андрэеўка (Шумілінскі раён)
Андрэ́еўка (, Андреевка) — вёска ў Шумілінскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Мішневіцкага сельсавета.
Вялікі Белянок
Вялікі Белянок — возера ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці, у басейне ракі Быстрыца, за 28 км у напрамку на паўднёвы захад ад Полацка каля вёскі Двор-Саланевічы.
Плошча паверхні 0,2 км², даўжыня 880 метраў, найбольшая шырыня 270 метраў. Плошча вадазбору 2 км².
Катлавіна возера выцягнутая ў напрамку з поўначы на поўдзень. Схілы катлавіны вышынёй да 11 метраў, заходнія пад лесам і хмызняком, усходнія разараныя. Ручаямі злучаецца з азёрамі Малы Белянок і Нявіда.
Бунцікі
Бу́нцікі (, Бунтики) — вёска ў Шумілінскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Мішневіцкага сельсавета.
Іспанская імперыя
Іспанская імперыя (Imperio Español) — сукупнасць тэрыторый і калоній, якія знаходзіліся пад прамым кіраваннем Іспаніі ў Еўропе, Амерыцы, Афрыцы, Азіі і Акіяніі. Іспанская імперыя на вяршыні сваёй магутнасці была адной з найбуйнейшых імперый у сусветнай гісторыі. Яе стварэнне звязана з пачаткам эпохі Вялікіх геаграфічных адкрыццяў, падчас якіх яна стала адной з першых каланіяльных імперый. Іспанская імперыя існавала з XV стагоддзя да (у выпадку з афрыканскімі ўладаннямі) канца XX стагоддзя. Іспанскія тэрыторыі аб’ядналіся ў канцы 1480-х гадоў з уніяй Каталіцкіх каралёў: караля Арагона і каралевы Кастыльскай. Нягледзячы на тое, што манархі працягнулі кіраваць кожны сваімі землямі, іх знешняя палітыка была агульнай. У 1492 годзе яны захапілі Гранаду і завяршылі Рэканкісту на Іберыйскім паўвостраве супраць маўраў. Уваходжанне Гранады ў Каралеўства Кастылія завяршыла аб’яднанне іспанскіх земляў, нягледзячы на тое, што Іспанія па-ранейшаму была падзелена на два каралеўствы. У тым жа самым годзе Хрыстафор Калумб здзейсніў першую іспанскую даследчую экспедыцыю на захад праз Атлантычны акіян, адкрыўшы для еўрапейцаў Новы Свет і стварыўшы там першыя заморскія калоніі Іспаніі. З гэтага моманту Заходняе паўшар’е стала галоўнай мэтай іспанскіх даследаванняў і каланізацыі.
У XVI стагоддзі іспанцы стваралі паселішчы на астравах Карыбскага мора, а канкістадоры знішчылі такія дзяржаўныя ўтварэнні, як імперыі Ацтэкаў і Інкаў на мацерыку, адпаведна, Паўночнай і Паўднёвай Амерыкі, скарыстаўшыся супярэчнасцямі паміж мясцовымі народамі і ўжыўшы больш высокія ваенныя тэхналогіі. Наступныя экспедыцыі пашырылі межы імперыі ад сучаснай Канады да паўднёвага ўскрайка Паўднёвай Амерыкі, уключаючы Фалклендскія або Мальвінскія астравы. У 1519 годзе пачалося Першае кругасветнае падарожжа, распачатае Фернанам Магеланам у 1519 годзе і завершанае Хуанам Себасцьянам Элькана ў 1522, якое ставіла сваёй мэтай дасягнуць таго, што не ўдалося Калумбу, а менавіта заходні шлях у Азію, і ў выніку ўключыла ў сферу ўплыву Іспаніі Далёкі Усход. Былі створаны калоніі на Гуаме, на Філіпінах і найблізкіх астравах. Падчас свайго Siglo de Oro у Іспанскую імперыю ўваходзілі Нідэрланды, Люксембург, Бельгія, значная частка Італіі, землі ў Германіі і Францыі, калоніі ў Афрыцы, Азіі і Акіяніі, а таксама вялікія тэрыторыі ў Паўночнай і Паўднёвай Амерыцы. У XVII стагоддзі Іспанія кантралявала імперыю такога маштабу, а яе часткі былі так далёка аддалены адна ад адной, чаго не ўдавалася дамагчыся нікому раней.
У канцы XVI — пачатку XVII стагоддзяў прадпрымаліся экспедыцыі па пошуку Terra Australis, падчас якіх быў адкрыты шэраг архіпелагаў і астравоў у паўднёвай частцы Ціхага акіяна, у тым ліку астравы Піткэрн, Маркізскія астравы, Тувалу, Вануату, Саламонавы астравы і Новую Гвінею, якія былі абвешчаны ўласнасцю Іспанскай кароны, але не былі ёю паспяхова каланізаваны. Шматлікія з еўрапейскіх уладанняў Іспаніі былі страчаны пасля вайны за іспанскую спадчыну ў 1713 годзе, але Іспанія захавала свае заморскія тэрыторыі. У 1741 годзе важная перамога над Вялікабрытаніяй у Картахены (сучасная Калумбія) прадоўжыла іспанскую гегемонію ў Амерыцы да XIX стагоддзя. У канцы XVIII стагоддзя дасягалі ўзбярэжжаў Канады і Аляскі, заснаваўшы  на востраве Ванкувер і адкрыўшы некалькі архіпелагаў і ледавікоў.
Французская акупацыя Іспаніі войскамі Напалеона Банапарта ў 1808 годзе прывяла да таго, што калоніі Іспаніі былі адрэзаны ад метраполіі, а рух за незалежнасць, які пачаўся ў 1810—1825 гадах, прывёў да стварэння шэрагу новых незалежных рэспублік у Паўднёвай і Цэнтральнай Амерыцы. Рэшткі іспанскай чатырохсотгадовай імперыі, у тым ліку Куба, Пуэрта-Рыка і Іспанская Ост-Індыя, працягвалі заставацца пад іспанскім кантролем да канца XIX стагоддзя, калі большая частка гэтых тэрыторый была анексавана ЗША пасля іспана-амерыканскай вайны. Астатнія ціхаакіянскія астравы былі прададзены Германіі ў 1899 годзе.
У пачатку XX стагоддзя Іспанія працягвала кантраляваць толькі тэрыторыі ў Афрыцы, Іспанскую Гвінею, Іспанскую Сахару і Іспанскае Марока. Іспанія пакінула Марока ў 1956 годзе і надала незалежнасць Экватарыяльнай Гвінеі ў 1968. Калі Іспанія пакідала Іспанскую Сахару ў 1976 годзе, гэта калонія адразу была анексавана Марока і Маўрытаніяй, а затым у 1980 годзе — цалкам Марока, хоць тэхнічна па рашэнні ААН гэта тэрыторыя застаецца пад кантролем іспанскай адміністрацыі. На сённяшні дзень у Іспаніі засталіся толькі Канарскія астравы і два анклавы на паўночнаафрыканскім узбярэжжы, Сеўта і Мелілья, якія адміністрацыйна з’яўляюцца часткамі Іспаніі.
Выкарыстанне вызначэння
Землі Іберыйскага паўвострава атрымалі назву Hispania у часы Старажытнага Рыма і былі пазней падзелены на чатыры каралеўствы: Кастылію, Арагон, Навару і Партугалію. Дынастычная ўнія паміж Кастыльскай (у якую да таго часу ўваходзіла Навара) і Арагонскай каронамі, у часы Каталіцкіх каралёў дала пачатак палітычнай сістэме, якая праіснавала да пачатку XVIII стагоддзя, празванай Іспанскай манархіяй ці імперыяй: іспанскія каралі кіравалі сваімі ўладаннямі ва ўнітарнай форме над усімі сваімі тэрыторыямі праз сістэму мясцовых органаў улады, аднак сіла ўплыву іх каралеўскай улады адрознівалася ў розных частках імперыі, і пры гэтым кожнае ўладанне мела ўласную мясцовую адміністрацыю і ўласныя законы. Адзінства дзяржавы не азначала яе аднастайнасці. Такая форма палітычнага ладу палітычным становішчам, незалежна ад назвы атрыманае «дынастычнай уніяй» у 1580—1640 гадах, з’яўляецца прычынай спрэчак навукоўцаў аб тым, ці кіравалася Партугальская імперыя яе ўласным адміністрацыйным апаратам і сама валодала сваімі тэрыторыямі, або як іншыя каралеўствы і іншыя ўладанні кіравалася Іспанскімі Габсбургамі. Нягледзячы на гэта адны гісторыкі час ад часу лічаць Партугалію каралеўствам, якое было часткай Іспанскай манархіі;    а іншыя праводзяць выразнае размежаванне паміж Партугальскай імперыяй і Іспанскай імперыяй.
Іспанская імперыя ўключала іспанскія заморскія калоніі ў Амерыцы, Азіі, Акіяніі і Афрыцы, пры гэтым у гісторыкаў існуюць розныя меркаванні адносна таго, якія еўрапейскія тэрыторыі трэба адносіць да ўладанняў імперыі. Напрыклад, Габсбургскія Нідэрланды звычайна лічаць часткай уладанняў караля Іспаніі, якая кіравалася іспанскімі намеснікамі і абаранялася іспанскімі войскамі. Тым не менш, такія аўтары, як брытанскі гісторык лічаць, што гэтыя тэрыторыі не былі цалкам інтэграваны ў іспанскую дзяржаву і былі самастойнымі часткамі ўладанняў Габсбургаў. Некаторыя гісторыкі выкарыстоўваюць тэрміны «Габсбургская імперыя» і «Іспанская імперыя» напераменку, калі спасылаюцца на дынастычнае ўспадкоўванне Карла I ці Філіпа II.
Пачатак імперыі (1402—1521)
Энрыке III Кастыльскі (1390—1406) пачаў каланізацыю Канарскіх астравоў, заключыўшы феадальнае пагадненне (1402) з нармандскім дваранінам Жанам дэ Бетанкурам. Заваяванне Канарскіх астравоў, населеных гуанчамі, завяршылася перамогай кастыльскіх войскаў у працяглай і крывавай вайне і захопам астравоў Гран-Канарыя (1478—1483), Ла Пальма (1492—1493) і Тэнэрыфэ (1494—1496).
Шлюб (1469) Reyes Católicos Фердынанда II Арагонскага і Ізабелы I Кастыльскай прывёў да саюза карон, кожная з якіх мела свой апарат кіравання. Паводле меркавання Генры Кеймена толькі пасля некалькіх стагоддзяў уніі гэтыя асобныя каралеўствы сталі цалкам аб’яднанай дзяржавай.
У 1492 годзе Іспанія заваявала апошнюю мусульманскую дзяржаву на паўвостраве — Гранаду. Падчас аблогі Гранады Хрыстафор Калумб прапанаваў Каталіцкім каралям адправіцца на пошукі заходняга шляху ў Японію. Падчас свайго Першага плавання (1492), Калумб выявіў невядомы да гэтага еўрапейцам кантынент, і пачаў яго каланізацыю. Кастылія ўключылася ў эпоху Вялікіх геаграфічных адкрыццяў, і Ост-Індыя патрапіла ў сферу яе ўплыву.
Іспанскія прэтэнзіі на гэтыя землі былі пацверджаны папскай булай Inter caetera (1493) і замацаваны Тардэсільяскім дагаворам (1494), паводле якога Папа падзяліў свет на дзве паўсферы паміж Іспаніяй і Партугаліяй. Такім чынам Іспанія набыла эксклюзіўныя «правы» на захоп калоній ва ўсім Новым Свеце ад Аляскі да мыса Горн (акрамя Бразіліі), а таксама самых усходніх раёнаў Азіі. Іспанская імперыя ўзнікла ў выніку хуткай каланіяльнай экспансіі ў Новым Свеце, і заваявання каланіяльных уладанняў у Афрыцы: Кастылія захапіла Мелілью (1497), (1505) і суседні Аран (1509). Іспанская экспансія і каланізацыя значна ўплывала на эканоміку краіны, павялічвала нацыянальны прэстыж і спрыяла распаўсюджванню каталіцтва ў Новым Свеце.
Іспанскія каралі праводзілі палітыку, варожую Францыі. Іх дзеці ўступілі ў шлюбы з каралеўскімі сем’ямі Партугаліі, Англіі, а таксама з Габсбургамі. Іспанія падтрымала арагонскі дом у Неапалі супраць караля Францыі Карла VIII і ўступіла ў вайну (з 1494) супраць Францыі і Венецыянскай рэспублікі за кантроль над Італіяй. Італьянскія войны занялі цэнтральнае месца ў знешняй палітыцы караля Фердынанда. З гэтага часу іспанская армія прэтэндавала на перавагу на еўрапейскіх палях бітваў аж да ХVII стагоддзя.
Пасля каланізацыі Эспаньёлы ў пачатку XVI стагоддзя іспанцы сталі шукаць новыя месцы для экспансіі. Эспаньёла не мела вялікага поспех, і яе новыя жыхары гатовыя былі паспрабаваць шчасця ў новых месцах. Адсюль Понсэ дэ Леон адправіўся на заваяванне Пуэрта-Рыка, а Дыега Веласкес накіраваўся на Кубу. Першая калонія на амерыканскім мацерыку, Санта-Марыя-ла-Антыгуа дэль Дар'ен у Панаме, была заснавана Васка Нуньесам дэ Бальбоа (1512). У 1513 Бальбоа перасек Панамскі перашыек і стаў першым еўрапейцам, які дасягнуў Ціхага акіяна па сушы. Бальбоа абвясціў Ціхі акіян і ўсе адкрытыя землі ўласнасцю Іспанскай кароны.
А тым часам берберскія піраты з Паўночнай Афрыкі ўвесь час нападалі на прыбярэжныя гарады і вёскі Іспаніі, Італіі і астравоў Міжземнага мора. З прычыны гэтага вялікія ўчасткі ўзбярэжжаў Іспаніі і Італіі амаль цалкам спусцелі. Турэцкі пірат Хайр-ад-Дзін Барбароса, які кіраваў Алжырам, наводзіў жах на прыбярэжныя краіны. Паводле даных гісторыка Роберта Дэвіса ад 1 да 1.25 мільёна еўрапейцаў патрапілі ў палон да паўночнаафрыканскіх піратаў і і былі прададзены ў рабства арабскімі рабагандлярамі ў Паўночнай Афрыцы і Асманскай імперыі у XVI—XIX стагоддзях.
Гісторыя
У кіраванне караля Карла V Габсбурга (1516—1556), які адначасова быў абраны імператарам Свяшчэннай Рымскай імперыі Іспанія стала самай магутнай дзяржавай Еўропы, апорай каталіцкай царквы ў барацьбе з распачатай Рэфармацыяй. У гэты перыяд Іспанію сталі зваць «дзяржавай, над якой ніколі не заходзіць сонца». Уладанні Карла былі падзелены паміж дзвюма галінамі Габсбургаў і больш ніколі ў адных руках не аб’ядноўваліся. Аўстрыйскія землі і пасада германскага імператара адышлі да брата Карла — Фердынанда I, Іспанію, Італію і Нідэрланды атрымаў у спадчыну сын Карла — Філіп II. Пры ім да Іспаніі была далучана Партугалія са сваімі ўласнымі шырокімі заморскімі ўладаннямі.
Паражэнне іспанскага флоту («Непераможнай армады») у 1588 годзе, кампрамісны мір з Англіяй у 1604 годзе, страта нідэрландскіх правінцый у 1609 годзе і Партугаліі ў 1640 годзе адзначылі канец уплыву ў Еўропе. Прыток золата з заморскіх калоній не спрыяў развіццю мясцовай сельскагаспадарчай і рамеснай вытворчасці. У кіраванне Філіпа IV, якога ўнутры Іспаніі звалі «каралём планеты» (rey planeta), пачалася эпоха заняпаду краіны.
У пачатку XVIII стагоддзя барацьба еўрапейскіх дынастый за іспанскі прастол прывяла да вайны за іспанскую спадчыну, на змену Габсбургам прыйшлі Бурбоны. У XIX стагоддзі ў краіне адбылося пяць рэвалюцый: у 1808—1814, 1820—1823, 1834—1843, 1854—1856 і 1868—1874 гадах. Барацьба ішла не столькі паміж манархістамі і лібераламі, колькі паміж прыхільнікамі мадэрнізацыі і традыцыяналістамі. Пасля ўсіх рэвалюцый зацвердзілася канстытуцыйная манархія.
У 1812—1826 гадах дамаглася незалежнасці большая частка іспанскіх калоній у Лацінскай Амерыцы, да пачатку XX стагоддзя астатнія, галоўным чынам, перайшлі да ЗША. Канчатковая ліквідацыя імперыі адбылася ў сярэдзіне XX стагоддзя.
Іспанскія Габсбургі і «Залаты век Іспаніі» (1516—1643)
XVI і XVII стагоддзя часам завуць «Залатым векам Іспаніі» (Siglo de Oro). У выніку палітычнага шлюбу Каталіцкіх каралёў (Reyes Católicos) іх габсбургскі унук Карл атрымаў у спадчыну кастыльскія ўладанні ў Амерыцы і ўладанні Арагонскай кароны ў Міжземнамор’і (уключаючы значную частку сучаснай Італіі). З іншага боку, ад Габсбургаў, ён атрымаў у спадчыну карону Свяшчэннай Рымскай імперыі, а таксама Нідэрланды, Франш-Кантэ і Аўстрыю (апошняя, разам з астатнімі даменамі Габсбургаў, была амаль адразу перададзена Фердынанду, брату імператара). Пасля прыгнечання ў Кастыліі паўстання камунерас Карл стаў самым магутным манархам Еўропы, ён кіраваў самай вялікай імперыяй Еўропы, якая была непераўзыдзенай аж да эпохі Напалеона. У той час часта гаварылі, што Іспанія з’яўляецца. Гэта працяглая імперыя ў перыяд Залатога веку кіравалася не з сухапутнага Вальядаліда, а з Севільі.
Першапачаткова заморскія ўладанні Кастыльскай імперыі прыносілі адны страты і расчараванні. Яны аказалі некаторы станоўчы ўплыў на гандаль і прамысловасць, аднак магчымасці гэтага гандлю былі вельмі абмежаваны. У 1520-х гадах срэбра пачалі здабываць на багатых радовішчах Гуанахуата, але толькі з пачаткам здабычы ў Патасі і Сакатэкасе ў 1546 годзе срэбра стала сапраўднай крыніцай багацця, якое абрасло легендамі. На працягу XVI стагоддзя Іспанія атрымала эквівалент 1.5 трыльёнаў долараў ЗША (у коштах 1990 года) золатам і срэбрам з Новай Іспаніі. У канчатковым выніку імпарт каштоўных металаў перавысіў аб’ёмы вытворчасці і прывёў да інфляцыі ў Іспаніі ў апошнія дзесяцігоддзі XVI стагоддзя: «Я пачуў тут прымаўку», пісаў французскі падарожнік у 1603 годзе: «усё ў Іспаніі дорага, акрамя срэбра». Таксама сітуацыя была ўзмоцнена выгнаннем яўрэяў (1492) і марыскаў (1609), прадстаўнікі якіх адыгрывалі важную ролю ў гандлі і рамеснай вытворчасці. У выніку імпарт срэбра прывёў да надзвычайнай залежнасці Іспаніі ад імпарту сыравіны і прамысловых тавараў з-за мяжы.
Заможныя грамадзяне аддавалі перавагу інвеставаць свой капітал у дзяржаўныя абавязацельствы (juros), якія гасіліся за кошт імпарту срэбра, замест таго, каб інвеставаць развіццё вытворчасці і сельскай гаспадаркі. Гэта адпавядала сярэднявечным арыстакратычным уяўленням, паводле якіх ручная праца лічылася непрэстыжнай, у той час як у іншых краінах заходняй Еўропы папулярнасць гэтых уяўленняў пайшла на змяншэнне. Абарот срэбра і золата, якое паступала з Новага Света, спрыяў эканамічнай і сацыяльнай рэвалюцыі ў Нідэрландах, Францыі, Англіі і іншых рэгіёнах Еўропы, а з іншага боку, перашкаджаў ім у Іспаніі. Праблемы, выкліканыя інфляцыяй, абмяркоўваліся навукоўцамі Саламанкскай школы і , але не аказалі ўплыву на ўрад Габсбургаў.
Габсбургі растрачвалі кастыльскія і амерыканскія багацці на вядзенне войнаў па ўсёй Еўропе для абароны сваіх дынастычных інтарэсаў, рэгулярна не выконваючы абавязацельстваў па крэдытах і некалькі разоў аб’яўляючы пра банкруцтва Іспаніі. Напружанасць паміж імперскімі інтарэсамі і інтарэсамі кастыльскага народа выліліся ў паўстанне, вядомае як Паўстанне камунерас (1520-22).
Барацьба Карла V за Італію
З узыходжаннем на трон Карла I у 1516 годзе і яго абраннем імператарам Свяшчэннай Рымскай імперыі ў 1519, Францыск I, які апынуўся з усіх бакоў акружаны тэрыторыямі Габсбургаў, уварваўся ў іспанскія ўладанні ў Італіі ў 1521 годзе, і пачаў другі этап франка-іспанскага канфлікту. Вайна завяршылася катастрофай для Францыі, якая пацярпела паражэнні пры Бікоцы (1522), Павіі (1525, дзе Францыск патрапіў у палон) і (1529), пасля чаго Францыск вярнуў Мілан Іспаніі.
Перамога Карла пры Павіі (1525) стала нечаканасцю для многіх у Італіі і Германіі і выклікала заклапочанасць тым, што Карл можа атрымаць яшчэ большую ўладу, чым ён меў. Папа Клімент VII змяніў бок і адправіў свае сілы на дапамогу Францыі і найбольш моцным італьянскім дзяржавам супраць Імператара Габсбурга ў вайне Каньякскай лігі. У 1527 годзе з-за няздольнасці Карла своечасова расплаціцца з салдатамі яго армія ў Паўночнай Італіі збунтавалася і разрабавала Рым выключна з мэтай нажывы, вымусіўшы Клімента і будучых Папаў быць значна больш разважлівымі ў справах са свецкімі ўладамі: адмова Клемента ў 1533 годзе ў ануляванні шлюбу англійскага караля Генрыха VIII з Кацярынай Арагонскай (цёткай Карла) была прамым следствам яго нежадання псаваць адносіны з імператарам і, магчыма, падвяргаць сваю сталіцу рызыцы рабавання другі раз. Барселонскі мір, падпісаны Карлам і Папам у 1529 годзе, усталяваў больш цёплыя адносіны паміж двума лідарамі, што прывяло да таго, што Папа прызнаў Іспанію як абаронца каталіцкай веры і прызнаў Карла каралём Ламбардыі ў абмен на іспанскае ўварванне ў мяцежную Фларэнційскую рэспубліку.
У 1543 годзе французскі кароль Францыск I абвясціў пра ўступленне ў беспрэцэндэнтны альянс з асманскім султанам Сулейманам Цудоўным для акупацыі кантралюемай Іспаніяй Ніцы сумесна з турэцкімі сіламі. Англійскі кароль Генрых VIII, які быў больш варожа настроены супраць Францыі, чым злы на імператара за перашкоду ў атрыманні разводу, далучыўся да Карла і ўварваўся ў Францыю. Нягледзячы на тое, што іспанская армія пацярпела разгромнае паражэнне ў бітве пры Чэрэзоле і здала Ніцу, з уступленнем у вайну Генрыха справы пайшлі значна лепш, і Францыя была вымушана падпісаць мір. Аўстрыйцы пад камандаваннем малодшага брата Карла Фердынанда працягнулі вайну з Асманскай імперыяй на ўсходзе. Пасля паражэння Францыі Карл узяўся за вырашэнне старога пытання: барацьбу са Шмалькальдэнскім саюзам.
Рэлігійныя канфлікты ў Свяшчэннай Рымскай імперыі
Шмалькальдэнская ліга ўступіла ў саюз з Францыяй, што перашкаджала імкненню Карла падарваць пазіцыі Лігі ў Германіі. Паражэнне Францыска ў 1544 годзе дазволіла яму ануляваць саюз з пратэстантамі, і Карл скарыстаўся гэтай магчымасцю. Ён распачаў спробу правесці перамовы на Трыдэнцкім саборы ў 1545 годзе, але лідары пратэстантаў, пачуваючыся здраджанымі з-за пазіцыі, заняты каталікамі на Саборы, пачалі ваенныя дзеянні пад правадырствам Саксонскага курфюрста Морыца. У адказ Карл уварваўся ў Германію на чале змяшанай галандска-іспанскай арміі, разлічваючы вярнуць імператарскі аўтарытэт. Імператар асабіста нанёс разгромнае паражэнне пратэстантам у гістарычнай бітве пры Мюльбергу ў 1547 годзе. У 1555 годзе Карл падпісаў Аўгсбургскі рэлігійны мір з пратэстанцкімі дзяржавамі і аднавіў стабільнасць у Германіі на сваім прынцыпе cuius regio, eius religio («чыя ўлада, таго і рэлігія»), вельмі непапулярнага сярод іспанскага і італьянскага духавенства. З гэтага моманту ўдзел Карла ў рашэнні германскіх пытанняў умацавала ролю Іспаніі як гаранта бяспекі каталікоў Габсбургаў у Свяшчэннай Рымскай імперыі; прэцэдэнт узнік сям’ю дзесяцігоддзямі пазней, уцягванне ў вайну канчаткова пазбавіла Іспанію статусу наймацнейшай еўрапейскай дзяржавы.
Паражэнне Францыі
Адзіны законнанароджаны сын Карла V Філіп (кір. 1556-98) падзяліў аўстрыйскую спадчыну са сваім дзядзькам Фердынандам. Філіп II разлічваў, што Кастылія стане асновай яго імперыі, аднак насельніцтва Кастыліі (якое складала каля ⅓ ад насельніцтва Францыі) ніколі не было дастатковым, каб забяспечыць неабходную колькасць салдат для абароны іспанскіх уладанняў. Пасля яго жаніцьбы на Марыі Цюдар Англія ўступіла ў саюз з Іспаніяй.
У Іспаніі яшчэ не наступіў мір, як агрэсіўны французскі кароль Генрых II, які ўзыйшоў на прастол у 1547 годзе, неадкладна абвясціў вайну. Пераемнік Карла I Філіп II вельмі рашуча павёў яе, разбіўшы французскую армію у Пікардыі ў 1557 годзе і на наступны год нанёс паражэнне Генрыху II. Ката-Камбрэзійскі мір, падпісаны ў 1559 годзе, пацвердзіў прэтэнзіі Іспаніі на італьянскія землі. Падчас рыцарскага турніру ў гонар падпісання гэтага дагавора Генрых загінуў ад абломка дзіды капітана шатландскай гвардыі Габрыэля Мантгомеры. У наступныя трыццаць гадоў Францыю скалыналі грамадзянская вайна і рэлігійныя хваляванні, і яна не магла супрацьстаяць Іспаніі і Габсбургам стаць галоўнай палітычнай сілай у Еўропе. Не сустракаючы сур’ёзнага супраціўлення з боку Францыі, Іспанія дасягнула апагею сваёй магутнасці і тэрытарыяльных уладанняў у перыяд 1559—1643 гадоў.
Стварэнне генуэзскага банкаўскага кансорцыума спрыяла банкруцтву Філіпа II у 1557 годзе, пасля чаго нямецкія банкірскія дамы чакала разарэнне, а дом Фугераў перастаў быць галоўным іспанскім фінансістам. Генуэзскія банкіры забяспечылі грувасткую габсбургскую сістэму пастаянным крэдытам і атрыманнем рэгулярнага прыбытку. Але ў адказ пастаўкі амерыканскага срэбра былі перанакіраваны з Севільі ў Геную.
Еўрапейскія канфлікты ў кіраванне Філіпа II
Спакойны час для Мадрыда працягвалася нядоўга. У 1566 годзе паўстанні, паднятыя кальвіністамі ў Іспанскіх Нідэрландах (большая частка якіх адпавядае тэрыторыі сучасных Нідэрландаў і Бельгіі, гэтыя землі Філіп атрымаў у спадчыну ад Карла і яго продкаў па бургундскай лініі) прывялі да правядзення герцагам Альбам ваеннай кампаніі для аднаўлення парадку. Альба арганізаваў у Іспанскіх Нідэрландах крывавы тэрор. У 1568 годзе Вільгельм I Аранскі распачаў няўдалую спробу спыніць тыранію Альбы ў Нідэрландах. З гэтага пачалася Васьмідзесяцігадовая вайна, якая завяршылася здабыццём незалежнасці Злучанымі правінцыямі. Іспанцы, якія атрымлівалі істотныя даходы ад Нідэрландаў і ў прыватнасці ад найважнейшага порта Антверпена, былі рашуча настроены аднавіць парадак і ўтрымаць правінцыі. По словам Люка-Нормана Телльера, «Паводле ацэнак Антверпенскі порт прыносіў іспанскай кароне ў сем разоў больш даходу, чым Амерыка.» У 1572 годзе флатылія галандскіх капераў, вядомых як марскія гёзы захапіла шэраг галандскіх прыбярэжных гарадоў, якія пасля гэтага абвясцілі пра сваю падтрымку Вільгельма і выйшлі з-пад улады Іспаніі.
Для Іспаніі вайна стала зацяжной праблемай. У 1574 годзе іспанская армія пад камандаваннем Луіса дэ Рэкесенс-і-Суньігі вымушана была зняць аблогу Лейдэна пасля таго, як галандцы разбурылі дамбы, якія ўтрымлівалі воды Паўночнага мора ад затаплення правінцый, размешчаных ніжэй узроўню мора. У 1576 годзе перад тварам неабходнасці выплаціць дараванне сваёй 80-тысячнай акупацыйнай арміі ў Нідэрландах і велізарнаму флоту, які атрымаў перамогу пры Лепанта, Філіп быў вымушаны абвясціць банкруцтва. Неўзабаве пасля гэтага армія ў Нідэрландах збунтавалася, захапіла Антверпен і стала рабаваць паўднёвыя Нідэрланды, у выніку чаго некалькі гарадоў, які першапачаткова не прымалі ўдзелу ў хваляваннях, далучыліся да паўстанцаў. Іспанія пайшла па шляху перамоў, і ў большай частцы паўднёвых правінцый мір быў адноўлены ў 1579 годзе падпісаннем Араскай уніі. У адказ Нідэрланды на працягу гэтага ж месяца стварылі Утрэхцкую унію, альянс паўночных правінцый. Яны афіцыйна зрынулі Філіпа ў 1581 годзе, калі падпісалі.
Паводле Араскай уніі паўднёвыя правінцыі Іспанскіх Нідэрландаў, сучасныя рэгіёны Валонія і Нор — Па-дэ-Кале (і Пікардыя) у Францыі, выраказвалі сваю вернасць іспанскаму каралю Філіпу II і прызнавалі яго генерал-губернатара дона Хуана Аўстрыйскага. У 1580 годзе гэта дало магчымасць каралю Філіпу ўмацаваць свае пазіцыі, калі памёр апошні член партугальскага каралеўскага дому, Энрыке. Філіп прад’явіў свае прэтэнзіі на партугальскі трон і ў чэрвені адправіў герцага Альбу з арміяй на Лісабон. Нягледзячы на тое, што герцаг Альба і іспанская акупацыйная палітыка ў Лісабоне была не меней непапулярная, чым у Ротэрдаме, аб’яднанне іспанскай і партугальскай імперыі перадало ў руках Філіпа амаль увесь даследаваны Новы Свет і вялізарныя гандлёвыя імперыі ў Афрыцы і Азіі.
Утрыманне пад кантролем Партугаліі патрабавала ўтрымання акупацыйных войскаў, а ў Іспаніі фінансавае становішча вельмі складаным пасля банкруцтва 1576 года. У 1584 годзе Вільгельм I Аранскі быў забіты фанатычным каталіком Бальтазарам Жэрарам, і, здавалася б, смерць папулярнага лідара галандскага супраціўлення павінна была спыніць вайну; аднак гэтага не здарылася. У 1586 годзе англійская каралева Елізавета I падтрымала пратэстанцкі рух у Нідэрландах і Францыі і Фрэнсіс Дрэйк пачаў напады на іспанскія гандлёвыя судны ў Карыбскім моры і на Ціхім акіяне, а ў 1587 годзе ён здзейсніў дзёрзкі напад на порт Кадыс. Францыя і Англія таксама падтрымалі прэтэндэнта на партугальскі трон Антоніа з Крату. У 1588 годзе, разлічваючы спыніць умяшанне Елізаветы ў іспанскія справы, Філіп адправіў Іспанскую армаду да берагоў Англіі. Спрыяльнае надвор’е, мацнейшае ўзбраенне і лепшая манеўранасць англійскіх караблёў, а таксама тое, што англічане атрымалі папярэджанне ад сваіх шпіёнаў у Нідэрландах і былі гатовыя да сустрэчы іспанскага флоту, спрыялі разгрому Непераможнай армады. Аднак правал да Партугаліі і Азорскім астравам у 1589 годзе стаў паваротным пунктам у Англа-іспанская вайне 1585—1604 гадоў. Іспанскія флоты сталі больш эфектыўнымі ў адлюстраванні нападаў англійскіх караблёў, і срэбра і золата працягвала паступаць у Іспанію.
Іспанія прыкладала высілкі для падтрымання рэлігійных войнаў у Францыі пасля смерці Генрыха II. У 1589 годзе Генрых III, апошні кароль з дынастыі Валуа, быў забіты рэлігійным фанатыкам Жакам Клеманам. На трон пасля яго ўзышоў Генрых Наварскі, першы французскі кароль з дынастыі Бурбонаў, чалавек вялікіх здольнасцей, які атрымаў перамогі ў ключавых бітвах з Каталіцкай лігай (1589) і (1590). У спробе перашкодзіць Генрыху стаць каралём Францыі іспанцы падзялілі сваю армію ў Нідэрландах і ўварваліся ў Францыю ў 1590 годзе.
Мірны час кіравання Філіпа III
Адначасовыя войны з Францыяй, Англіяй і ў Нідэрландах, якія ў кожным выпадку мелі здольных галоўнакамандуючых, Іспанія, якая ўжо раней перанесла банкруцтва, апынулася ў найцяжкім становішчы. Ні срэбра Новага Света, ні падаткі, якія ўвесь час раслі, не маглі пакрыць расходы на вядзенне гэтых войнаў, таму ўрад ізноў абвясціў банкруцтва ў 1596 годзе. Каб выратаваць дзяржаўную казну былі скарочаны кантынгенты войскаў, якія прымалі ўдзел у ваенных кампаніях, а вызваленыя войскі сталі выконваць галоўным чынам абарончыя задачы. У 1598 годзе быў падпісаны Вервенскі мір з Францыяй, які прызнаваў Генрыха IV, які ў 1593 годзе вярнуўся ў лона каталіцкай царквы, каралём Францыі, Іспанія адмаўлялася ад шматлікіх абмовак Ката-Камбрэзійскага міру. Каралеўства Англія, якая пацярпелая шэраг марскіх паражэнняў на моры і ўвязнула ў бясконцай з каталікамі ў Ірландыі, якіх падтрымлівала Іспанія, пагадзілася на  у 1604 годзе, пасля ўзыходжання на прастол менш непрымірымага караля з дынастыі Сцюартаў Якава I.
Кастылія забяспечвала іспанскіх каралёў большай часткай даходаў і іх лепшымі салдатамі. , якая лютавала ў Кастыліі з 1596 па 1602 гады, панесла жыцці каля 600,000 чалавек. Многія кастыльцы з’ехалі ў Амерыку ці загінулі на палях бітваў. У 1609 годзе большая частка марыскаў была выгнана з Іспаніі. Увогуле Кастылія пазбавілася каля 25 % свайго насельніцтва паміж 1600 і 1623 гадамі. Такое значнае зніжэнне насельніцтва прывяло да падзення даходаў Кароны і катастрафічнага паслабленню краіны падчас бесперапынных узброеных канфліктаў у Еўропе.
Мір з Англіяй і Францыяй дазволіў Іспаніі сканцэнтравацца на аднаўленні яе правоў на кіраванне галандскімі правінцыямі. Галандцы пад правадырствам Морыца Аранскага, сына Вільгельма Маўклівага і, магчыма, лепшага стратэга свайго часу, пасля 1590 года захапілі шэраг прыгранічных гарадоў, у тым ліку крэпасць Брэду. З прычыны таго, што з Англіяй быў заключаны мір, новы іспанскі галоўнакамандуючы Амброзіа Спінола накіраваў усе высілкі супраць паўстанцаў-галандцаў. Спіноле, военачальніку талентам параўнальнаму з Морыцам, перашкодзіла захапіць Нідэрланды толькі чарговае банкруцтва Іспаніі ў 1607 годзе. Да шчасця, да таго часу іспанская армія ў такой ступені валодала ваеннай ініцыятывай, што Злучаныя правінцыі былі вымушаны пайсці на падпісанне Дванаццацігадовага перамір’я ў 1609 годзе. Нарэшце, у Іспаніі наступіў мір — .
Іспанія атрымала магчымасць аднавіцца падчас перамір’я, паправіць фінансавае становішча і зрабіць многае для ўзняцця прэстыжу і аднаўлення стабільнасці; гэта было апошняе перамір’е ў вялікай вайне, у якой яна магла выступаць як наймацнейшая дзяржава. Спадчыннік Філіпа II, Філіп III, быў чалавекам абмежаваных здольнасцей, не цікавіўся палітыкай і аддаваў перавагу дэлегаваць кіраванне імперыяй іншым. Яго прэм’ер-міністрам стаў таленавіты палітык герцаг Лерма.
Герцаг Лерма (як і раней Філіп II) не быў зацікаўлены ў падтрымцы свайго саюзніка, Аўстрыі. У 1618 годзе яго месца заняў, раней які служыў паслом у Вене. Дон Бальтасар лічыў, што ключом да абмежавання ўплыву Францыі і перамозе над галандцамі з’яўляецца больш цесны саюз з аўстрыйскімі Габсбургамі. У 1618 годзе пасля Пражскай дэфенестрацыі Аўстрыя і імператар свяшчэннай Рымскай імперыі Фердынанд II пачалі кампанію супраць Пратэстанцкай уніі і Багеміі. Суньіга падбухторваў Філіпа ўступіць у вайну на баку Аўстрыйскіх Габсбургаў, і Амброзіа Спінола, узыходная зорка іспанскай арміі, быў адпраўлены на чале Фламандскай арміі для ўдзелу ў канфлікце. Такім чынам, Іспанія ўступіла ў Трыццацігадовую вайну.
На шляху да Ракруа
У 1621 годзе Філіп III памёр і на прастол узышоў яго сын Філіп IV. Ваенная партыя атрымала такі моцны ўплыў, як ніколі да гэтага. На наступны год Суньігу змяніў Гаспар дэ Гусман Аліварэс, таленавіты дзяржаўны дзеяч, які лічыў, што прычына ўсіх няўдач Іспаніі крыецца ў Галандыі. Праз некаторы час, які спатрэбіўся Іспаніі для ўступлення ў вайну, багемцы былі разбіты на Белай Гары ў 1621 годзе і пры Штатлане ў 1623 годзе. Вайна з Нідэрландамі аднавілася ў 1621 годзе, а ў 1625 Спінола захапіў крэпасць Брэда пасля аблогі. Уступленне ў вайну дацкага караля Крысціяна IV выклікала вялікую заклапочанасць (Крысціян быў адным з нешматлікіх еўрапейскіх манархаў, які не меў праблем з фінансамі), але перамогі імперскага генерала Альбрэхта фон Валенштэйна над датчанамі пры Дэсау і пры Лутэры ў 1626 годзе ліквідавалі пагрозу.
У Мадрыда ўзнікла надзея, што Нідэрланды могуць ізноў уліцца ў імперыю, а пасля паражэння Даніі пратэстанты ў Германіі здаваліся заваяванымі. У Францыі зноў узнікла ўнутраная нестабільнасць (у 1627 годзе пачалася знакамітая аблога Ла-Рашэлі), і становішча Іспаніі зноў, здавалася, дасягнула ранейшых вышынь. Граф-герцаг Аліварэс у тыя дні сказаў: «Сёння бог ваюе на нашым баку, таму што ён — іспанец!» і шматлікія праціўнікі Іспаніі маглі б з гэтым пагадзіцца.
Аліварэс быў чалавекам, які значна апярэдзіў свой час; ён усведамляў, што Іспаніі неабходны рэформы, а для рэформаў патрэбны мі. Знішчэнне Аб’яднаных правінцый Нідэрландаў было адным з неабходных крокаў, з прычыны таго, што любая антыгабсбургская кааліцыя фінансавалася на галандскія грошы: галандскія банкіры стаялі за ост-індскімі купцамі Севільі, і паўсюль у свеце галандскія прадпрымальнікі і каланісты падрывалі гегемонію Іспаніі і Партугаліі. Спінола на чале іспанскай арміі сфакусаваў свае высілкі ў Нідэрландах, і здавалася, што вайна скончыцца на карысць Іспаніі.