cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Беларусы ў грамадзянскай вайне ў Анголе
У мастацтве
Грамадзянская вайна, а менавіта ўдзел савецкіх спецыялістаў у канфлікце, знайшла сваё адлюстраванне ў вершы беларуса С. Ерашова. Твор запісаны яго калегам І. Ждаркіным у 1988 годзе. Добры дзень, радзімая, добры дзень, каханая! Зноў паштоўку шлю табе, можа як дайдзе… Толькі не хвалюйся там – нават не паранен я, Мы ўсе тут вучымся на чужой бядзе! Ой-ёй-ёй, ой, Божа ж мой! Ой-ёй-ёй, што ж тэта са мной? А ў Анголе ўсё не так… у марах Беларусь мая! Веру, што ўсё скончыцца, я звярнусь дамоў. Моцна абдыму цябе, пацалую горача… I пасля на чарачку запрашу сяброў Ой-ёй-ёй, ой, Божа ж мой! Ой-ёй-ёй, што ж тэта са мной? Вось і ўсё, каханая, выбачай, што коратка. Чую вой – заходзяць зноў з поўдня «Міражы»… Дасылаю нітачку з абгарэлай вопраткі, Калі што і здарыцца – маме не кажы! Ой-ёй-ёй, ой, Божа ж мой! Ой-ёй-ёй, што ж тэта са мной?
IC 5301
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Пірасомы
Пірасомы, агняцелкі (Pyrosomida) — атрад хордавых жывёл класа пелагічных абалоннікаў, па іншай класіфікацыі — клас падтыпу абалоннікі.
З'яўляюцца марскімі вольнаплаваючымі каланіяльнымі жывёламі. Блізкія да каланіяльных асцыдый. Памеры сталых прадстаўнікоў атраду дасягаюць 4 м.
Род уключае два сямействы Pyrosoma і Propyrosoma.
Градскі сельсавет
Гра́дскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Юравіцкага раёна Мазырскай акругі. Цэнтр — вёска Града.
Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Юравіцкага раёна Рэчыцкай акругі БССР. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Мазырскай акругі. 10 лістапада 1927 года скасаваны.
Універсітэт імя Мікалая Кузанскага
Універсітэт імя Мікалая Кузанскага (Università degli Studi "Niccolò Cusano") — італьянская прыватная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта з сядзібай у Рыме. Названы ў гонар Мікалая Кузанскага.
Авакаў
Ава́каў — прозвішча.
Астроўна (возера, Лепельскі раён)
Астро́ўна — возера ў Лепельскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Тураўлянкі.
Плошча паверхні возера 1,92 км², даўжыня 3,41 км, найбольшая шырыня 0,92 км. Найбольшая глыбіня дасягае 9,2 м, сярэдняя складае 4,2 м.
Катлавіна Астроўна складанага тыпу, выцягнутая з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход. Вышыня схілаў катлавіны да 4 метраў. Берагавая лінія звілістая. Дно возера з водмелямі і ўпадзінамі. Літаральная зона з глыбінямі да 2 метраў займае каля 19% плошчы дна, выслана пяском. Глыбей залягаюць гліністый іл і краменязёмісты сапрапель. На возеры 5 астравоў агульнай плошчай 15 га.
Возера Астроўна праточнае, эўтрофнае. Упадаюць ручаі, ручай з возера Чаросна, выцякае рака Дзіва. Зарастае каля 30% плошчы дна возера.
Паблізу паўднёвага берага возера праходзіць аўтамабільная дарога.
NGC 2698
NGC 2698 (іншыя абазначэнні — MCG 0-23-12, ZWG 5.30, PGC 25067) — галактыка ў сузор’і Гідра.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Жалезнагорск (Краснаярскі край)
Жалезнагорск (Железногорск) — горад (з 1954) у Расіі, закрытае адміністрацыйна-тэрытарыяльнае ўтварэнне у складзе Краснаярскага края. Насельніцтва 94,2 тыс. чал. (2005). Заснаваны ў 1954 годзе.
IC 5302
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Саманта Эгар
Вікторыя Луіза Саманта Марыя Элізабет Тэрэза Эгар (Victoria Louise Samantha Marie Elizabeth Therese Eggar; нар. 5 сакавіка 1939, Лондан, Вялікабрытанія), больш вядомая як Саманта Эгар — брытанская актрыса. Прызёр Канскага кінафестывалю і прэміі «Залаты глобус». Намініравалася на «Оскар» за галоўную ролю ў фільме «Калекцыянер» паводле рамана Джона Фаўлза.
Жалезнагорск (Краснаярскі край)
Горад размешчаны на берагах рэк Кантат і Байкал (басейн Енісея), за 64 км ад Краснаярска. У савецкі час меў назву Краснаярск-26.
HMS А7
16 студзеня 1914 года падчас вучэнняў лодка патанула каля Плімута. У выніку затаплення ўвесь экіпаж лодкі загінуў. Было распачата некалькі спроб падняць яе на працягу месяца, але яе карма занадта глыбока апушчана ў глей. На сённяшні дзень остаў лодкі знаходзіцца на ранейшым месцы на глыбіні каля 121 фута (37 м).
Жалезнагорск (Краснаярскі край)
Краснаярскі горна-хімічны камбінат, хімзавод (у тым ліку прадпрыемства па перапрацоўцы захаванню адпрацаванага ядзернага паліва).
У Жалезнагорску жыве этнамузыкант беларускага паходжання Зміцер Крэчат.
Саманта Эгар
Эггар таксама працавала актрысай агучвання, агучваючы Геру ў фільме Walt Disney Pictures «Геркулес» (1997). Яна таксама агучвала некалькі відэагульняў, у тым ліку Gabriel Knight 3: Blood of the Sacred, Blood of the Damned і James Bond 007: Nightfire. Яе тэлевізійная праца ўключае ролі ў «Востраве фантазій» і паўтаральную ролю Шарлоты Дзівэйн у мыльнай оперы «Усе мае дзеці» ў 2000 годзе.
Fortran
Fortran (ад Formula Translator – перакладчык формул) — першая мова праграмавання высокага ўзроўню, якая мае транслятар. Створаная ў перыяд з 1954 па 1957 групай праграмістаў пад кіраўніцтвам Джона Бэкуса ў карпарацыі IBM. Шырока выкарыстоўваецца для навуковых і інжынерных вылічэнняў. Адна з пераваг мовы FORTRAN — вялікая колькасць праграм і бібліятэк падпраграм, напісаных на ёй.
У СССР Fortran з’явіўся пазней, чым на Захадзе (больш перспектыўным лічыўся ALGOL). Першы савецкі кампілятар з Fortran быў створаны ў 1967 для машыны Мінск-2.
DVI
Digital Visual Interface, скар. DVI (лічбавы відэаінтэрфейс) — стандарт на інтэрфейс і адпаведны раздым, прызначаны для перадачы відэавыявы на лічбавыя прылады адлюстравання, такія як вадкакрышталічныя маніторы, тэлевізары і праектары. Распрацаваны кансорцыумам Digital Display Working Group.
Гісторыя
Сапраўды, інтэрфейс VGA існаваў без зменаў цэлых 10 год, за гэты час колькасць пікселяў павялічылася ў чатыры разы (з 640×480 да 1280×1024). Пад канец 1990-х плазменныя панэлі, першапачаткова невялікія, але дарагія, павялічыліся да памераў вялікага тэлевізара , ВК-маніторы сталі досыць дасканалымі ў ноўтбуках — і тыя, і іншыя ўжывалі для кіравання і вываду інфармацыі на экран выключна лічбавыя сігналы. таму цалкам лагічным было вяртанне да лічбавай перадачы сігналаў выявы, што і адбылося ў 1999 годзе, калі выйшла спецыфікацыя DVI. Пры гэтым меркавалася, што кінескопы яшчэ доўга не будуць здавать сваіх пазіцый — раннія ВК пакутвалі на кепскую колераперадачу і адчувальнымі затрымкамі выявы. Таму ў стандарт павінны былі ўвасці і линіі VGA.
Тэхнічныя падрабязнасці
Фармат даных, ужываны ў DVI, аснаваны на PanelLink — фармаце паслядоўнай перадачы даных, рапрацаваным фірмай Silicon Image. Выкарыстоўвае тэхналогію высокахуткаснай перадачы лічбавых струменяў TMDS (Transition Minimized Differential Signaling, дыферынцыяльная перадача сігналаў з мінімізацыяй перападаў узроўняў) — тры каналы, якія перадаюць струмені відэа і дадатковых звестак, з прапускной здольнасцю да 3,4 Гбіт/с на канал.
Максімальная даўжыня кабеля не пазначана ў спецыфікацыі DVI, таму што яна залежыць ад колькасці перадаванай інфармацыі. Кабель даўжынёй 10,5 метраў можна ўжываць для перадачы выявы з разрозненнем да 1920 x 1200 пунктаў. Праз кабель даўжынёй 15 метраў атрымаецца перадаць у нармальнай якасці выяву з разрозненнем 1280 x 1024 пунктаў. Для ўзмацнення сігнала пры перадачы праз кабель большай даўжыні ўжываюцца адмысловыя прылады. З іх ужываннем даўжыня кабеля можа быць павялічана да 61 метра (у выпадку ўжывання ўзмацняльніка з уласнай крыніцай сілкавання). Single link (адзінарны рэжым) DVI выкарыстоўвае чатыры вітых пары правадоў (чырвоны, зялёны, сіні, і clock), забяспечваючы магчымасць перадаваць 24 біты на піксель. З ім можа быць дасягнута максімальнае магчымае разрозненне 1920x1200 (60 Гц) альбо 1920x1080 (75 Гц).
Dual link (двайны рэжым) DVI падвойвае прапускную здольнасць і дазваляе атрымліваць разрозненне экрана 2560x1600 і 2048x1536. Таму для самых буйных ВК манітораў з вялікім разрозненнем, такіх, як 30" мадэлі, абавязкова патрэбна відэакартка з двухканальным DVI-D Dual-Link выхадам. Калі ў манітора максімальнае разрозненне экрана 1280x1024, то злучаць яго кабелем dual link не мае сэнса, бо гэты кабель прызначаны для манітораў з большым разрозненнем.
Віды DVI
Відэакарткі з DVI-A не падтрымліваюць маніторы адпаведныя стандарту DVI-D.
Відэакартку з DVI-I можна падключыць да DVI-D-манітора (кабелем з двума канэктарамі DVI-D-відэлец).
Гук праз DVI
З 2008 года вытворцы відэаплат паступова абнаўляюць кантролер для подтрымкі HDMI-выхаду ў дадатак да DVI. У сувязі з электрычнай і кантактнай сумяшчальнасцю паміж DVI і HDMI для вываду даных праз DVI на HDMI-сумяшчальную прыладу (напрыклад тэлевізар) з ужываннем функцый HDMI (напрыклад перадачы гука) патрабуецца толькі просты пасіўны перахаднік (ці DVI-D — HDMI кабель).
Тыповыя праблемы, звязаныя з кабелямі
Адной з самых распаўсюджаных проблем з’яўляецца з’яўленне раскіданых мігатлівых чырвоных (хоць магчымы і іншыя колеры) кропае на высокіх разрозненнях на выяве, гэта можа адбывацца з наступных прычын:
Спосабы выпраўлення:
А таксама альтэрнатыўныя спосабы выпраўлення:
Пятая халерная пандэмія
Пятая халерная пандэмія (таксама V пандэмія халеры, fifth cholera pandemic, 1881–96 cholera pandemic)- гістарычна пятае па ліку выбуховае распаўсюджванне халеры на вялікія адлегласці за межамі яго традыцыйнага распаўсюджвання ў Індыі, якое адбылося на працягу 1881—1896 гадоў. Падчас гэтай пандэміі была даказаная бактэрыяльная прырода халеры і выдзелены ўзбуджальнік V. cholerae.
Распаўсюджванне пандэміі
Упершыню пандэмія пачалася не ў Індыі, а ў Егіпце. Менавіта там, у Каіры, у 1883 годзе выбітны нямецкі вучоны Роберт Кох вылучыў з трупаў памерлых ад халеры  і падрабязна апісаў ўзбуджальніка гэтага захворвання. Кох апісаў свае назіранні:
«Можна выказаць здагадку, што захворвае толькі частка людзей, якія падвергліся небяспецы заражэння. І гэта амаль заўсёды людзі, якія раней пакутавалі ад засмучэння стрававання. Мабыць, бацылы могуць мінуць страўнікавы бар'ер толькі ў тым выпадку, калі ў страўніку ёсць якія-небудзь паталагічныя змены. Зробленыя ў Індыі назіранні пацвярджаюць гэты факт: асабліва часта на халеру хварэюць людзі з парушэннем стрававання. Такім чынам, у гэтым захворванні вялікую ролю гуляе індывідуальная ўспрымальнасць арганізма. Сама халерная бацыла добра размнажаецца, калі зберагчы яе ад высыхання. У вадкім асяроддзі халерны вібрыён здольны жыць і расці тыднямі. Толькі ў вільготным стане гэтыя мікробы могуць быць перанесены ад аднаго гаспадара да іншага і дзейна развівацца. …Ніхто яшчэ не хварэў на халеру двойчы — відаць, яна стварае ўстойлівы імунітэт».
Падчас гэтай пандэміі ўзбуджальнік халеры трапіў і ў Паўднёвую Амерыку. У Чылі ў 1886 годзе, напрыклад, загінула ад хваробы 40 тысяч жыхароў краіны. Наогул за XIX стагоддзе ад халеры, па розных ацэнках, загінула больш за 10 млн жыхароў зямлі.
Падчас гэтай пандэміі ў канцы 1885 халера дасягнула Галічыны, цэнтральных і ўсходніх зямель Украіны; вядома, што ў Галіччыне і на Букавіне ад халеры памерла на працягу 1892—1894 гадоў 2300 чалавек. Пры гэтым на Украіне смяротнасць ад халеры вагалася ў межах 36,8—44,9 % ад усіх захворванняў.
У Расіі ў галодныя 1892-93 гады зарэгістравана 620 тысяч хворых, з якіх палова памерла. У Омску, у прыватнасці, у 1892 годзе захварэлі 1364 жыхара, памерла 744 з іх.
Халерныя бунты
Страта вадкасці пры цяжкай халеры прыводзіць да таго, што хутка, на працягу паўгадзіны ад моманту смерці, развіваюцца выяўленыя пасмяротныя скарачэнні цягліц. У трупа згінаюцца або разгінаюцца рукі і ногі. Ён можа пераварочвацца на бок, нават садзіцца. У ў тыя часы, калі халера забівала людзей тысячамі, у бараках, куды прывозілі такіх хворых, практычна заўсёды не хапала месца. Таму памерлых спрабавалі хутчэй пахаваць. Нябожчыкаў складалі на фурманкі, зачынялі палатном і везлі на могілкі. Звычайна гэта назіралі абывацелі, якія стаялі ўздоўж дарогі і заўважалі рухі трупаў. Менавіта падобнае прыводзіла да развіцця халерны бунтаў пад лозунгам: «Урачы хаваюць жывых людзей! Выконваюць заданне ўрада аб памяншэнні колькасці галодных ратоў, труцяць народ!»
— Вось гэты сапраўды добры ... прыхільны да сябе, - сказала яна, усміхаючыся пры ўспаміне пра студэнта. . — А іншыя, іншыя - хто іх ведае? Можа, і сапраўды наняты яны… — Ды для чаго наняты, і кім зноў жа? — усклікнуў Рыгор. — Для людскога знішчэння... Кажуць, што беднага люду вельмі шмат, і выйшла распараджэнне - труціць лішніх, - паведаміла Матрона. — Хто гэта кажа? — Усе гавораць. Страпуха ад маляроў казала і іншыя шматлікія… (Максім Горкі, «Сужэнцы Арловы») Бунты, якія пракаціліся па поўдні Маларосіі і Расіі за апошнія два дзесяцігоддзі XIX стагоддзя, забралі жыцці 424 медыцынскіх работнікаў. Яны былі проста разарваны натоўпамі мяцежнікаў. Бунты былі працягам той смуты, якая адбылася падчас другой пандэміі. У беспарадках прымалі ўдзел бедныя слаі насельніцтва, якія з-за карантынаў пакутавалі з прычыны спынення гандлю, а таксама асобныя рэлігійныя фанатыкі.
Валожынскі сельсавет (Шаркаўшчынскі раён)
Вало́жынскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Шаркаўшчынскага раёна Віцебскай вобласці Беларусі. Адміністрацыйны цэнтр — вёска Валожынкі.
Утвораны 12 кастрычніка 1940 года як Навасёлкаўскі сельсавет у складзе Шаркаўшчынскага раёна Вілейскай вобласці БССР. Цэнтр — вёска Навасёлкі. З 20 верасня 1944 года ў складзе Полацкай вобласці, з 8 студзеня 1954 года — Маладзечанскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Буйкі, сельсавет перайменаваны ў Буйкаўскі сельсавет. З 20 студзеня 1960 года ў складзе Віцебскай вобласці. З 17 красавіка 1962 года ў складзе Мёрскага раёна, з 30 ліпеня 1966 года ў складзе адноўленага Шаркаўшчынскага раёна. У 1968 годзе ў склад сельсавета з Пяліцкага сельсавета перададзены 5 населеных пунктаў (Амбросенкі, Валожынкі, Крапіўнікі, Лазоўка і Паяначы). На 1 студзеня 1974 года ў складзе Буйкаўскага сельсавета 31 населены пункт. 16 кастрычніка 1989 года ў склад сельсавета з Станіславоўскага сельсавета перададзены 6 населеных пунктаў (Альхоўцы, Галава, Дубавое, Лонск, Пялікі і Пятровічы), цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Валожынкі, сельсавета перайменаваны ў Валожынскі. 10 кастрычніка 2013 года сельсавет скасаваны, яго тэрыторыя далучана да Ёдскага (14 населеных пунктаў: вёскі Амбросенкі, Астраўляне, Бабоўе, Буйкі, Бяседнае, Валожынкі, Глісценкі, Касцюкі, Лазоўка, Паяначы, Сасноўцы, Шурпакі і хутары Кулагі, Курычанкі), Станіславоўскага (6 населеных пунктаў: аграгарадок Пялікі, вёскі Альхоўцы, Галава, Дубавое, Лонск, Пятровічы), Більдзюгскага (5 населеных пунктаў: аграгарадок Наваселле, вёскі Галінова, Зарэчча, Казакі і хутар Непрынікі) і Радзюкоўскага (2 населеныя пункты: вёскі Загорнае і Юзафова) сельсаветаў.
На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 27 населеных пунктаў.
Белінтэрсат-1
Белінтэрсат-1 (Belintersat-1) — беларускі тэлекамунікацыйны спадарожнік, створаны кітайскай карпарацыяй China Aerospace Science and Technology Corporation і запушчаны 15 студзеня 2016 года з касмадрома Січан у Кітаі.
Апарат
У аснове спадарожніка ляжыць кітайская касмічная платформа DFH-4, карысную нагрузку (транспондары) забяспечыла кампанія. Платформа мае памеры 2,36 х 2,10 х 3,60 метраў і здольная ўмясціць да 588 кг карыснай нагрузкі. Энергазабеспячэнне забяспечваюць 2 крылы сонечных батарэй, якія прадукуюць да 10,5 кВт электраэнергіі. Маса спадарожніка пры запуску — 5223 кг.
Транспондары
На спадарожнік усталяваны 38 транспондараў: C-дыяпазон — 20 транспондараў і Ku-дыяпазон — 18 транспондараў. Два транспондары Ku-дыяпазону зарэзерваваны для забеспячэння ўласных патрэб Рэспублікі Беларусь, восем транспондараў (7 C-дыяпазону і 1 Ku-дыяпазону) аддадзены ў арэнду кітайскім аператарам. Астатнія магутнасці спадарожніка яго аператар, беларуская дзяржаўная Нацыянальная сістэма спадарожнікавай сувязі і вяшчання, плануе здаваць у арэнду аператарам краін Еўропы, Азіі і Афрыкі. Ужо падпісана партнёрскае пагадненне аб партнёрстве з нігерыйскай тэлекамунікацыйнай кампаніяй NIGCOMSAT.
Запуск
Запуск спадарожніка адбыўся ў 16:57 UTC 15 студзеня 2016 года з дапамогай кітайскай ракеты-носьбіта Вялікі паход-3B, са стартавай пляцоўкі LC-3 касмадрома Січан. Спадарожнік паспяхова выведзены на геапераходную арбіту з паказчыкамі 197 x 41781 км, лад 26,38°. Выхад да пастаяннага пункту стаяння здзейснены з дапамогай уласных рухавікоў спадарожніка.
Увод спадарожніка ў эксплуатацыю чакаецца 1 красавіка 2016 года.
Старажытная Эстонія
Тэрмін старажытная Эстонія ахапляе перыяд гісторыі Эстоніі аж да з'яўлення на яе тэрыторыі пісьмовасці пры заваёве крыжакамі ў час Паўночных крыжовых паходаў у XIII ст. .
Мезаліт
Найболей раннія сляды наяўнасці людзей злучаны з кундскай культурай (названа па г. Хунда у Эстоніі). Найболей старым вядомым селішчам з'яўляецца Пуліскае селішча, якое размяшчалася на берагах ракі Пярну, блізу горада Сіндзі на паўднёвым захадзе Эстоніі. Яно датуецца перыядам прыкладна 9500—9600 гадоў да нашай эры. Таксама з кундскай культурай злучана селішча Ламмсмяэ на поўначы Эстоніі, датаванае не познае 8500 г. да н.э. . Касцяныя і каменныя вырабы кудаскай культуры былі таксама выяўлены ў іншых месцах Эстоніі, а таксама ў Латвіі, на поўначы Літвы і на поўдні Фінляндыі. Для вырабу рэжучых прылад выкарыстоўваліся галоўным чынам крамень і кварц. На думку лінгвіста Пола Арыстэ, некалькі слоў з мовы, на якой гаварылі людзі ў перыяд кундсквй культуры, засталіся ў эстонскай мове. Адно з гэтых слоў kula (вёска) сведчыць, па ацэнцы Тарма Кумара, пра наяўнасць паўкачавой формы калектыўнага жыцця.
Ісаак Фёдаравіч Ваксман
Біяграфія
Нарадзіўся 25 ліпеня 1922 года ў вёсцы Краснаполле, цяпер пасёлак, райцэнтр Магілёўскай вобласці Беларусі, у сям’і служачага. Яўрэй.
Скончыў сярэднюю школу. У 1938—1940 гадах працаваў настаўнікам, адначасова вучыўся завочна ў Днепрапятроўскім транспартным інстытуце.
У 1941 годзе быў прызваны ў Чырвоную Армію. У 1942 годзе скончыў курсы малодшых лейтэнантаў. У баях Вялікай Айчыннай вайны з кастрычніка 1942 года. Член ВКП(б)/КПСС з 1943 года.
Удзельнік баёў пад Сталінградам, на Дон, Северскім Данцы, Дняпры.
Камандзір батарэі 45-мм гармат старшы лейтэнант Ваксман вызначыўся ў баях пры фарсіраванні Дняпра восенню 1943 года. 26 лістапада 1943 года старшы лейтэнант Ваксман умела арганізаваў пераправу сваёй батарэі на правы бераг у раёне сяла (Запарожскі раён Запарожскай вобласці Украіны). У баях за плацдарм батарэя ўзаемадзейнічала са стралковымі падраздзяленнямі, пракладваючы шлях пяхоце. Пры адлюстраванні контратак праціўніка артылерысты знішчылі 15 кулямётаў, танк, дзве аўтамашыны, больш за сотню гітлераўскіх салдат і афіцэраў.
Старшы лейтэнант Ваксман загінуў у баі 19 снежня 1943 года.
Пахаваны ў брацкай магіле ў сяле Запарожскага раёна Запарожскай вобласці.
NGC 2699
NGC 2699 (іншыя абазначэнні — MCG 0-23-14, ZWG 5.33, ARAK 187, PGC 25075) — эліптычная галактыка (E) ў сузор’і Гідра.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Герадот Гаўрылавіч Чарнушчанка
Герадо́т Гаўры́лавіч Чарну́шчанка (, Ялань,, РСФСР —) — беларускі дыпламат. Былы пастаянны прадстаўнік Беларускай ССР у ААН (1964—1969 і 1974—1977).
Біяграфія
Нарадзіўся ў 1928 годзе на хутары Ялань Растоўскай вобласці РСФСР. Старшыня прэзідыума Беларускага таварыства дружбы і культурнай сувязі з замежнымі краінамі.
У 1964—1967 гг. быў пастаянным прадстаўніком Беларускай ССР у ААН.
У 1974—1977 гг. быў пастаянным прадстаўніком Беларускай ССР ў ААН.
Дзейнасць ПВК «Вагнер» у ЦАР
З 2018 года расійская ПВК «Вагнер» удзельнічае ў ваенных дзеяннях у ЦАР, дзе дапамагае ўраду Туадэра змагацца з паўстанцамі. Знаходжанне замежнікаў было абумоўлена імкненнем Расіі здабываць у краіне каштоўныя прыродныя рэсурсы, а таксама стратай даверу ўладаў да міратворцаў ААН і Францыі. Прыцягненне наймітаў паспрыяла шэрагу ваенных перамог урадавай арміі. Падчас сваёй місіі на тэрыторыі ЦАР расіяне абвінавачваліся ў парушэннях правоў чалавека, у тым ліку ў катаваннях і забойствах мірных жыхароў.
Перадумовы
Згодна Responsible Statecraft, з’яўленне «вагнераўцаў» у ЦАР — збольшага следства правалу ААН і Захаду ў канфлікце. «Блакітныя каскі» місіі МІНУСКА не змаглі ў поўнай меры абараніць насельніцтва ад гвалту. У выніку за шмат гадоў міратворчая дзейнасць так і не прынесла паляпшэння сітуацыі з бяспекай. У той жа час удзел Францыі быў азмрочаны каланіяльным мінулым.
Па словах прэзідэнта ЦАР Фастэна-Аршанжа Туадэры, расійская прысутнасць павысіць эфектыўнасць Узброеных Сіл ЦАР у барацьбе з баевікамі. Неабходнасць прыцягнення расіян для ўрада таксама складалася ў тым, каб запоўніць вакуум у сферы бяспекі, які ўтварыўся пасля таго, як у кастрычніку 2016 года Францыя вывела свае часці.
Са свайго боку Крэмль жадаў атрымаць кантроль над прыроднымі рэсурсамі. Інтарэсы расійскай ПВК і ўрада заключаліся ў адваёве шахтаў ва ўзброеных апазіцыі.
Гісторыя
У сярэдзіне студзеня 2018 г. паведамлялася, што ПВК «Вагнер» можа перакінуць кантынгент у Цэнтральна-Афрыканскую Рэспубліку. Раней Расія пралабіравала ў Савеце Бяспекі ААН скасаванне зброевага эмбарга ў дачыненні да краіны (дзейнічала з 2013 года ў адпаведнасці з рэзалюцыяй 2127 ). Як паведаміла агенцтва Reuters, Францыя прапанавала паставіць зброю, захопленую ў Самалі, але Масква адмовілася.
У канцы сакавіка, паводле заявы МЗС РФ, пяць расійскіх салдат і 170 «грамадзянскіх інструктараў» былі накіраваны ў ЦАР для навучання вайскоўцаў урадавай арміі.
Першы лагер «вагнераўцаў» на тэрыторыі Цэнтральна-Афрыканскай Рэспублікі быў створаны 24 сакавіка прыблізна ў 60 кіламетрах ад сталіцы Бангі ў маёнтку Берэнга. У сферу дзейнасці расійскіх наймітаў уваходзілі ахова кіраўніка дзяржавы і ваенныя аперацыі. Акрамя таго, з 2019 група Вагнера кіравала алмазнай гандлёвай кампаніяй Diamville. Супрацоўнікі ваеннай кампаніі таксама забяспечвалі ахову канвояў, падавалі мытныя паслугі і нават кантралявалі вытворчасць мясцовай гарэлкі і піва.
У адказ на супрацоўніцтва ўрада ЦАР з наймітамі Францыя спыніла ваенную і гуманітарную дапамогу краіне. Урад ЗША, імкнучыся супрацьстаяць уплыву ПВК, у сярэдзіне снежня 2022 года накіраваў прэзідэнту Туадэрэ прапанову выслаць расіян у абмен на забеспячэнне ваеннай падрыхтоўкі.
Кантынгент
У канцы мая 2018 года газета Neue Zürcher Zeitung паведаміла, што колькасць расійскіх наймітаў у ЦАР складае 1400 чалавек.
Баявыя аперацыі
25 студзеня 2021 года ўрадавыя сілы пры падтрымцы расійскіх наймітаў і руандыйскіх войск атакавалі Баялі, забіўшы 44 паўстанцаў, якія рыхтавалі штурм сталіцы. На працягу лютага армія ЦАР пры падтрымцы замежных саюзнікаў захапіла шэраг стратэгічных гарадоў. Падчас баёў паўстанцкая кааліцыя заявіла, што 10 лютага каля Бамбары яе байцы забілі некалькі «вагнераўцаў», паланіўшы аднаго. У канцы лютага верталёт «Gazelle» расійскіх наймітаў пацярпеў крушэнне з-за тэхнічных праблем, выконваючы заданне па эвакуацыі параненых. Экіпаж выжыў.
Наступленне ўрада пры падтрымцы расійскіх і руандыйскіх войск працягвалася і вясной. Некаторыя гарады былі захоплены выключна «вагнераўцамі». Пры гэтым прыцягваліся найміты з Сірыі. У сярэдзіне мая расіяне захапілі вёску прыблізна ў 40 кіламетрах ад Бамбары падчас баёў, у выніку якіх загінула 20 чалавек. Акрамя таго, у канцы месяца група Вагнера атакавала пост паўстанцаў на ўездзе ў населены пункт у 28 км ад Брыя, забіўшы траіх баевікоў. Адначасна армія ЦАР і расійскія ваенізаваныя фармаванні пры адной з аперацый супраць паўстанцаў перайшлі праз мяжу з Чадам. У выніку інцыдэнту загінулі шэсць чадскіх салдат.
У сярэдзіне лютага 2022 года на паўночным усходзе краіны пачалося новае наступленне пад кіраўніцтвам ПВК, у якім удзельнічалі 400 расіян. 12 лютага замежнікі і ўрадавыя войскі прасунуліся ва Уаду, забіўшы Дамана Закарыю, лідара ўзброенай групы «Патрыятычнае аб’яднанне за абнаўленне Цэнтральна-Афрыканскай Рэспублікі» (RPRC), і 20 яго людзей.
У сярэдзіне студзеня 2023 года група Вагнера панесла адносна цяжкія страты ў сувязі з пачаткам новага ўрадавага ваеннага наступлення ля мяжы з Камерунам і Чадам. Баі таксама ўспыхнулі ля мяжы з Суданам. Паўстанцы сцвярджалі, што сярод ахвяр было ад 7 да 17 расіян. У лютым The Guardian паведаміла, што найміты панеслі цяжкія страты ў сутыкненнях з апазіцыяй на фоне спробы ўзяць пад кантроль прыбытковыя залатыя капальні.
Абвінавачванні
У канцы сакавіка 2021 года Упраўленне Вярхоўнага камісара ААН па правах чалавека (УВКПЧ) заявіла, што атрымала паведамленні аб масавых пакараннях смерцю, адвольных затрыманнях, катаваннях і нападах на гуманітарных работнікаў з боку саюзнікаў урада, уключаючы групу Вагнера і міратворцаў ААН. Улады краіны паабяцалі правесці расследванне гэтых выпадкаў.
У канцы чэрвеня таго ж года выданне The New York Times атрымала справаздачу, перададзеную ў СБ ААН, у якой падрабязна апісвалася, што расійская ПВК пад прыкрыццём няўзброеных вайсковых саветнікаў разам са сваімі саюзнікамі дапусціла выпадкі прымянення празмернай сілы, невыбарчых забойстваў, захопу школ і марадзёрства, у тым ліку гуманітарных арганізацый.
3 мая 2022 года група Human Rights Watch (HRW) звярнулася ў Спецыяльны крымінальны суд і Міжнародны крымінальны суд для судовага пераследу групы Вагнера. Прадстаўнікі арганізацыі правялі апытанне 40 чалавек, у тым ліку 10 ахвяр і 15 сведак, атрымаўшы доказы злачынстваў расіян.
Стаўленне
Амерыканскае выданне Responsible Statecraft адзначыла, што нягледзячы на адабрэнне насельніцтвам любых намаганняў па ўмацаванні бяспекі, сярод цэнтральнаафрыканцаў няма адзінага меркавання наконт стаўлення да «вагнераўцаў». Да таго ж іх прадстаўленні схільны мяняцца. Контрнаступленне пад Бангі пры расійскай падтрымцы ў 2021 годзе адкінула групоўкі мяцежнікаў ад сталіцы, надаўшы наймітам, як пісала выданне, «ауру крутасці». Але пасля ўзнікла незадаволенасць замежнікамі, выкліканая заключаным пад эгідай Расіі мірным пагадненнем, паводле якога лідары паўстанцаў увайшлі ва ўрад. Таксама негатыўна была ўспрынята практыка расіян вербаваць былых баевікоў. Акрамя таго, многія грамадзяне прама ці ўскосна пацярпелі ад аперацый наймітаў.
Паводле апытання, праведзенага ў 2021 годзе расійскім Фондам абароны нацыянальных каштоўнасцяў, дзейнасць ПВК «Вагнер» станоўча ацэньвала амаль 94 % рэспандэнтаў.
Апендыкулярыі
Апендыкулярыі (Appendicularia) — клас маленькіх марскіх жывёл, якія належаць да абалоннікаў.
Каля 100 відаў. Жывуць ва ўсіх морах і акіянах у паверхневых слаях вады. Авальнае, празрыстае цела мае доўгі хвост. Цела даўжынёй 0,3 мм — 2,5 см, з тулава і хваста, свеціцца. Маюць хорду, спінны нервовы цяж і мускульныя клеткі, сэрца. Знаходзяцца ў студзяністым празрыстым «доміку», які могуць скідваць. Рухамі хваста праганяюць ваду праз фільтрацыйны апарат. У глотцы пара шчэлепных адтулін (стыгмы).
Жывяцца мікраарганізмамі, у асноўным планктонам.
Гермафрадыты. Размнажэнне палавое. Яйцы трапляюць у ваду пасля разрыву сценкі цела, і апендыкулярыі гінуць.
IC 5303
IC 5303 — галактыка тыпу *2 (падвойная зорка) ў сузор’і Рыбы.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Тусцыйскі ўніверсітэт
Тусцыйскі ўніверсітэт (Università degli Studi della Tuscia) — італьянская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта з сядзібай у горадзе Вітэрба.
Лівонскі крыжовы паход
У 1226 годзе Гільём Мадэнскі падзяліў захопленыя немцамі і датчанамі зямлі на шэсць феадальных уладанняў, што паслужыла падставай біскупска-рыцарскага ліфляндскага дзяржаўнага арганізма наступнага часу.
Чарум (правінцыя)
Чарум (Çorum), правінцыя на поўначы Турцыі. Размешчана на Анаталійскім пласкагор'і ў значнай далечыні ад Чорнага мора. Клімат рэзка кантынентальны: лета гарачае, доўгае, зіма халодная снежная.
Плошча 12,8 тыс. кв. км. Насельніцтва 552 тысяч чалавек (2007).
Адзін з галоўных турыстычных цэнтраў краіны, багаты гістарычнымі месцамі, звязанымі з хатамі, хетамі, асірыйцамі, фрыгійцамі, мідзянамі, персамі, рымлянамі, манголамі і туркамі.
Адміністрацыйны цэнтр — горад Чарум.
NGC 2700
NGC 2700 — зорка ў сузор’і Гідра.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Епіскапы Уроцлаўска-Шчэцінскай епархіі
Епіскапы Уроцлаўска-Шчэцінскія — кіраўнікі Беластоцка-Гданьскай епархіі Польскай аўтакефальнай праваслаўнай царквы:
HMS А5
HMS А5 — брытанская падводная лодка тыпу А. Пабудавана ў 1904-1905 гадах кампніяй Vickers, на верфі Бараў-ін-Фёрнас, дзе судна было спушчана ў сакавіку 1904 года. Яна пачала службу ў Каралеўскім флоце 11 лютага 1905 года.
16 лютага 1905 года падчас пераходу ў на лодцы адбылася аварыя. Загўнула 6 маракоў. Лодку направілі для рамонту ў Бараў-ін-Фёрнас.
Падчас Першай сусветнай вайны A5 выкарыстоўвалась ў якасці навучальнай у порце Портсмут.
IC 5304
IC 5304 — галактыка тыпу E-S0 (эліптычная спіральная галактыка) ў сузор’і Вадаліў.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Цеплавая паратурбінная электрастанцыя
Цеплавая паратурбінная электрастанцыя, ЦПЭС - цеплавая электрастанцыя з паратурбіннымі ўстаноўкамі.
ЦПЭС, якая выпрацоўвае акрамя электраэнергіі яшчэ і цяпло, называецца цеплаэлектрацэнтралью (ЦЭЦ); якая толькі электраэнергію - кандынсацыйнай электрастанцыяй (КЭС).
Тэрмін цеплавая паратурбінная электрастанцыя звычайна ўжываюць у дачыненні да ЦЭС, якія працуюць на арганічным паліве, але часам ім пазначаюць усе электрастанцыі, што працуюць пры дапамозе паратурбінных установак (атамныя, геатэрмальныя электрастанцыі).
Прынцып дзеяння
Вугаль па транспарцёры 14 падаецца на вугляны млын 16. Пасля размолу вугаль змешваецца з часткай паветра, якое перад гэтым было нагрэта ў паветрападагравальніку 24, і ў выглядзе аэрасумясі па трубаправодам падаецца ў топку паравога катла, дзе змешваецца з астатнім паветрам і згарае. Працэс згарання суправаджаецца выдзяленне вялікай колькасць энергіі, якая перадаецца вадзе, што цячэ ўнутры трубак катла.
Пасля параперагравальніка пара ідзе ў цыліндр высокага ціску паравой турбіны 11, дзе здзяйсняе работу, у выніку чаго яе тэмпература і ціск падае. Пасля зноў вяртаецца ў кацёл, дзе ў другасным параперагравальніку 23 зноў награваецца, а потым палаецца ў цыліндры сярэдняга і нізкага ціскаў 9 і 6 (на некаторых ПТЭЦ няма другасных параперагравальнікаў і пару адразу напраўляюць у ЦСЦ турбіны). Турбіна прыводзіць у рух электрагенератар 5, які вырабляе пераменны электраток. Напружанне току павышаецца ў трансфарматары 4 (гэта змяншае пацеры пры транспарціроўцы) і па ЛЭП накіроўваецца да спажыўца электраэнергіі.
Пара пасля турбіны пападае ў кандэнсатар, у якім яна кандэнсуецца і аддае сваё цяпло ахалоджваючай вадзе, якая можа падавацца з ракі, возера і туды скідвацца або, як паказана на малюнку, ахалоджваючая вада можа ў сваю чаргу, ахалоджвацца ў градзірнях 1 і зноў выкарыстоўвацца.
Кандэнсат, які атрымаўся ў выніку кандэнсацыі пары, далей праходзіць праз рэгенератыўныя падагравальнікі, даэаратар, сілкавальную помпу і ідзе зноў у кацёл.
Дымавыя газы, што атрымаліся пры спальванні паліва выкідваюцца ў атмасферу праз трубу.
Вышэй гаворка ішла пра ЦПЭС на цвёрдам паліве (у тым ліку на вуглі). Электрастанцыі, якія працуюць на мазуце або на прыродным газе, маюць іншую сістэму палівапрыгатавання (мазут падаграваецца і фільтруецца, а пры выкарыстоўванні прыроднага газа, звычайна, патрабуецца толькі зніжэнне яго ціску).
Шостая халерная пандэмія
Шостая халерная пандэмія (таксама VI пандэмія халеры, sixth cholera pandemic, 1899–1923 cholera pandemic) — гістарычна шостае распаўсюджванне халеры за межы яе традыцыйнай лакалізацыі ў Індыі, якое доўжылася на працягу 1899—1923 гадоў.
Распаўсюджванне пандэміі
Зноў з’явілася з Індыі і працягвалася даўжэй усіх папярэдніх пандэмій. Ахапіла ўсе кантыненты, за выключэннем Антарктыды. Да 1905 года ўзбуджальнікам халеры лічылі толькі класічны халерны вібрыён. Аднак у 1905 годзе нямецкі бактэрыёлаг на каранціннай станцыі  Сінайскага паўвострава з кішачніка паломнікаў, якія вярталіся з Меккі і памерлых ад дыярэі, вылучыў яшчэ адзін вібрыён, які і атрымаў  ад гэтай станцыі. Сам вучоны памылкова прызнаваў выдзелены ім мікроб бясшкодным, хоць на востраве Сулавесі у 1937—1938 гадах паўстала вялікая эпідэмія, якая суправаджалася 70 % лятальнасць і была спароджаная V. cholerae біявар El Tor. Аднак большасць навукоўцаў працягвалі падтрымліваць ілжывую думку Готшліха аб бясшкоднасці гэтага біятыпу аж да 1961 года.
На тэрыторыі сучаснай Украіны з пачатку пандэміі былі толькі адзінкавыя выпадкі захворванняў. Аднак у 1907 годзе хвароба распаўсюдзілася ў басейне Дняпра, дасягнула апагею ў 1910 годзе. Пасля распаўсюджанасць значна аслабла (у 1912 годзе ў Адэсе было ўсяго 9 выпадкаў захворванняў), але ў 1913 годзе адбылася новая ўспышка халеры, галоўным чынам у Падольскай губерні — 1600 захворванняў. З пачаткам Першай сусветнай вайны (1914 год) халера распаўсюдзілася ў рускай арміі, пераважна на Паўднёва-заходнім фронце: 7700 захворванняў, сярод грамадзянскага насельніцтва да 1800. У 1915 годзе зафіксавана 11400 выпадкаў у арміі і дзесяткі тысяч сярод грамадзянскага насельніцтва. У наступныя два гады эпідэмія значна паменшылася, але ў 1918 годзе з-за інтэнсіўных перасоўванняў бежанцаў, і ваеннапалонных, а затым з-за грамадзянскай вайны адбылася новая вялікая ўспышка халеры.
У 1918 годзе халера была завезена ў Адэсу. Яна пранікла двума шляхамі. У першым выпадку з Новарасійску прыбыў параход, пра які ведалі каранцінныя службы, таму яго пасажыры і члены каманды былі ізаляваныя, сярод іх былі знойдзеныя хворыя і носьбіты вібрыёнаў. Дзякуючы гэтаму ў дадзенай сітуацыі ўдалося пазбегнуць заносу, але ў другім выпадку нелегальна пракралася з таго ж Наварасійска і з людзьмі завезла халеру. Паколькі пра яе каранцінныя чыноўнікі не ведалі і адпаведна назіранне не ўсталявалі, у сувязі з гэтым адбылася ўспышка з паразай больш за 200 чалавек. Яна распаўсюдзілася па ўсёй Маларосіі. Лятальнасць ад халеры была вельмі высокай; напрыклад, у Адэсе ў 1918 годзе — 55,8 %, 1919 г. — 47,2 %, 1920 г. — 65,0 %, 1921 г. — 48,8 %. Найбольшая смяротнасць была сярод маладых і старэйшых груп хворых. Пасля заканчэння Грамадзянскай вайны была пачата энергічная барацьба супраць халеры, у выніку халера на 1926 год на ўсёй тэрыторыі СССР была канчаткова ліквідаваная. Усяго ж у Расійскай імперыі і СССР за 1823—1925 гады было зарэгістравана 55 «халерных» гадоў са смерцю за ўвесь гэты час 2 300 000 жыхароў.
У далейшым, дзякуючы прыняццю міжнародных каранцінных законаў і мер, халера ўжо набыла характар асобных заносаў з Індыі, якія не атрымлівалі шырокага распаўсюджвання ў свеце.
Васіль Васілевіч Шахновіч
Васіль Васілевіч Шахновіч (12 студзеня 1922 — 13 жніўня 1983) — савецкі ваенны дзеяч, генерал-лейтэнант. З’яўляецца адзіным замежным грамадзянінам, удастоеным звання Героя Самалійскай Рэспублікі.
Паходжанне
Нарадзіўся ў сялянскай сям’і з вёскі Сярагі. Яго продкі былі выбранцамі — саслоўем мясцовых сялян, якія больш за стагоддзе, яшчэ да часоў уваходжання Беларусі ў склад Расійскай імперыі, неслі службу па ахове прыгонных збудаванняў Слуцка. Менавіта гэта абумовіла выбар маладым Шахновічам прафесіі вайскоўца.
Ваенная кар’ера
У 1939 годзе паступіў у Мінскае агульнавайсковае вучылішча імя Калініна, пасля заканчэння якога, усяго за 12 дзён да пачатку Вялікай Айчыннай вайны, прыбыў па накіраванні ў Ленінградскую ваенную акругу.
З пачаткам уварвання Германіі Шахновіч знаходзіўся пад Выбаргам і змагаўся ў баявых часцях Ленінградскага фронту, удзельнічаючы ў абароне блакаднага Ленінграда. За гады вайны паспеў паслужыць камандзірам узвода, затым роты, а пазней і батальёна.
У 1944 годзе ўдзельнічаў у наступленні ў Прыбалтыцы. У баі за горад Тукумс Шахновіч быў паранены, але працягваў камандаваць батальёнам. Пазней яго падраздзяленне ўдзельнічала ў вызваленні Рыгі. Скончыў вайну афіцэр на «Курляндскім катле». Апошні бой яго батальён прыняў ужо пасля капітуляцыі Германіі, уступіўшы ў перастрэлку з атрадамі РВА.
Пасля вайны стаў камандзірам вучэбнага батальёна. Пазней даслужыўся да камандуючага арміяй і намесніка начальніка вышэйшых афіцэрскіх курсаў «Выстрал» імя Шапашнікава. Службу паспяхова сумяшчаў з вучобай. У гэты час Шахновіч скончыў дзве навучальныя ўстановы: Ваенную акадэмію імя Фрунзэ і Ваенную акадэмію Генеральнага штаба.
У маі 1969 года Шахновіч накіраваны ў Самалі ў якасці галоўнага ваеннага саветніка і па сумяшчальніцтве — саветніка камандуючага. Задача складалася ў аказанні дапамогі пры фарміраванні самалійскай рэгулярнай арміі. Трэба было таксама замацаваць гэтую краіну ў сферы ўплыву Савецкага Саюза. Шахновіч усталяваў даверныя адносіны з, камандуючым СНА, а іх жонкі сталі сяброўкамі. Ён працаваў у Самалі да жніўня 1971 года.
Пасля Шахновіч камандаваў, якая знаходзілася ў Арменіі. З 1975 года выкладаў на вышэйшых афіцэрскіх курсах «Выстрал», з’яўляючыся адначасова намеснікам начальніка гэтых курсаў.
У 1977—1980 гадах працуе галоўным ваенным саветнікам. Шахновічам была закладзена аснова ангольскай арміі, сфармаваны структура і ўзбраенне, створаны паўнавартасны Генеральны штаб, ваенныя акругі і штабы акруг, сфарміраваны пяхотныя і механізаваныя брыгады, канчаткова аформіліся віды Узброеных Сіл.
Грамадска-палітычнае жыццё
Член Бюро ЦК Кампартыі Арменіі, дэпутат Вярхоўнага Савета Армянскай ССР.
Будучы цяжкахворым і бачачы ў шпіталі параненых і скалечаных салдат у Афганістане, Васіль Шахновіч рэзка асуджаў увод у гэтую краіну савецкіх войск. Рашэнне аб умяшанні ў Афганскі канфлікт ён лічыў найбуйнейшай палітычнай памылкай савецкага кіраўніцтва, якая можа прывесці да катастрафічных наступстваў. Генерал лічыў, што «ваяваць за мяжой павінны не тэрміновікі, а прафесіяналы».
Смерць
Васіль Шахновіч памёр пасля працяглай хваробы ў Галоўным ваенным шпіталі імя Бурдэнкі. Пахаваны ў Сонечнагорску пад Масквой.
Ян Фердынанд Сапега
Ян Фердынанд Сапега (1629 — 27 сакавіка 1659) — вялікалітоўскі дзяржаўны і ваенны дзеяч. Вялікі чашнік літоўскі (у 1659).
Біяграфія
З 1642 вучыўся ў калегіуме Навадворскага, пазней падарожнічаў па Заходняй Еўропе. У 1651 паступіў на вайсковую службу. Удзельнічаў у казацка-сялянскай вайне 1648—1654, у бітвах пад Берасцечкам і Белай Царквой.
У 1655 падчас вайны са Швецыяй падтрымаў Кейданскую дамову, але потым вярнуўся на бок караля Яна Казіміра. Пасля браў удзел у бітвах з Юрыем Ракашы ў 1657, аблозе Торуня 1658. Вялікі чашнік літоўскі са студзеня 1659. Памёр 27 сакавіка 1659, праўдападобна, атручаны.
Сям’я
Паходзіў з кодзенскай лініі магнацкага роду Сапегаў, сын віленскага кашталяна Мікалая і яго першай жонкі Ядвігі Ганны Войны. Меў брата Казіміра Мельхіяда.
Не паспеў ажаніцца і не пакінуў нашчадкаў.
Касінска-Паўднёвалацыйскі ўніверсітэт
Касінска-Паўднёвалацыйскі ўніверсітэт (Università degli Studi di Cassino e del Lazio Meridionale) — італьянская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта з сядзібай у горадзе Касіна.
NGC 2701
NGC 2701 (іншыя абазначэнні — UGC 4695, MCG 9-15-63, ZWG 264.43, IRAS08554+5357, PGC 25237) — спіральная галактыка з перамычкай (SBc) ў сузор’і Вялікая Мядзведзіца.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Налібакі
Налі́бакі (, Налибоки) — аграгарадок у Стаўбцоўскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Налібацкага сельсавета.
Назва
Назва найімаверней гідранімічнага паходжання. На захадзе на досыць значнай адлегласці ад Налібакаў працякае рака Налібаўка (< *Наліба).
Енісейск
Енісейск (Енисейск) — горад (з 1676) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Енісейскага раёна Краснаярскага края. Насельніцтва 19,5 тыс. чал. (2005). Заснаваны ў 1619 годзе.
Налібакі
Назва
Звязаная з балцкім гідранімічным коранем Nal-, ад якога назва літоўскага возера Nalija, балота Nal-raistis, балцкай назвай з-пад Ноўгарада *Nolia / Nolė. Далей да індаеўрапейскага *(s)na- «цекці», пашыранага пашыральнікам -l-.
Корань Nal- пашыраны пашыральнікам -b-, які выкарыстоўваецца ў літоўскім словаўтварэнні (kan-ėti «бедаваць, мучыцца» — kan-yb-a «ссохлік, заморак»).
Енісейск
Горад размешчаны на левым, нізінным беразе Енісея, ніжэй упадзення ў яго Ангары, за 338 км ад Краснаярска.
Налібакі
Назва
З-пад Налібакаў выцякае рака з балцкай назвай Лебяжода («Павольная плынь», ад каранёў leb- «гультаяваць», žad- «цурчэць; плысці»).
Згодна з іншай версіяй, тапонім «Налі́бакі» ўтварыўся ад прозвішча «Малібог».
Гісторыя
Упершыню ўспамінаюцца ў 1447 годзе. Да 1485 года належалі Гедыгольдавічам, потым Кезгайлам і да 1554 года Завішам і Шэметам, з 1555 — Мікалаю Радзівілу Чорнаму. Пасля адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформы (1565—1566) у складзе Менскага павета Менскага ваяводства.
Станам на 1727 год у мястэчку 62 двары. З 1720-х гадоў працавала Налібоцкая шкляная мануфактура, створаная на высокім для таго часу тэхнічным узроўні.
На 1757 год — 83 двары, карчма. Налібакі былі цэнтрам лавецтва (тэрытарыяльнай адзінкі ўладанняў Радзівілаў), якое ахоплівала значныя лясныя абшары на тэрыторыі Верхняга Панямоння.
Пасля другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793) Налібакі ў складзе Расійскай імперыі, у Ашмянскім павеце Віленскай губерні. Станам на 1801 год у мястэчку 61 двор, касцёл, крама, бровар, карчма.
У 1830 годзе паблізу мястэчка заснавана рудня, у 1852 годзе металургічная вытворчасць складалася з Руднянскага і Клецішчанскага заводаў. У розны час вырабляліся чыгуначныя рэйкі, паласавое, шыннае, чатырохграннае і круглае жалеза. У 1852 годзе было 3 домны, пракатны стан, 5 паравых машын, 8 пудлінгавых печаў, 4 ліцейні. У 1854 годзе працавала 218 рабочых, выраблена 500 тыс. пудоў чыгуну, у 1858 годзе — 561 рабочы, выраблена 80 тыс. пудоў жалеза. Паводле аб’ёму прадукцыі Налібацкі металургічны камбінат у 1852—1857 гадах займаў 1-е месца на Беларусі і быў адным з буйных металургічных прадпрыемстваў Расійскай імперыі.
У другой палове XIX стагоддзя Налібакі перайшлі да Вітгенштэйнаў, з 1881 года — да Гагенлоэ. Паводле вынікаў перапісу (1897) 224 двары, касцёл, малітоўны дом, 2 школы, бальніца, валасны суд, карчма.
Паводле Рыжскага мірнага дагавора (1921) Налібакі ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, цэнтр гміны Стаўбцоўскага павета Навагрудскага ваяводства.
З 1939 года Налібакі ў складзе БССР, вёска, з 12 кастрычніка 1940 года — цэнтр сельсавета.
У гады Другой сусветнай вайны, 8 мая 1943 года савецкія партызаны забілі ў Налібаках 128 чалавек, у т.л. трох жанчын, некалькі падлеткаў і дзесяцігадовае дзіця. Пазней забітых у Налібаках, называлі «контррэвалюцыйнымі элементамі — паліцаямі і шпіёнамі». У 2001 годзе польскі Інстытут нацыянальнай памяці абвінаваціў некаторых удзельнікаў атрада братоў Бельскіх ў гэтай разні. Сын аднаго з братоў і некаторыя жывыя яшчэ партызаны Бельскіх сцвярджалі, што іх атрад не меў дачынення да гэтага, а тым днём быў за 100 км ад мястэчка.
Падчас карнай аперацыі «Герман» 8 жніўня 1943 года Налібакі спалены нямецкімі акупантамі, забіты ксяндзы Борадын і Бойка.
Інфраструктура
У Налібаках працуюць сярэдняя школа, дашкольная ўстанова, дом культуры.
Наталля Аляксандраўна Кутузава
Біяграфія
Нарадзілася ў 1969 годзе. Скончыла ў 1991 годзе гістарычны факультэт БДУ па спецыяльнасці «Палітычная гісторыя», у 1994 годзе — аспірантуру Інстытута філасофіі і права АН Беларусі па спецыяльнасці «Гісторыя філасофіі».
У 1996 годзе абараніла кандыдацкую дысертацыю па тэме «Сацыяльна-філасофская і этычная думка Беларусі першай паловы XVII ст.».
Працавала дацэнтам кафедры гуманітарных дысцыплін Інстытута парламентарызму і прадпрымальніцтва. Пасля старшы навуковы супрацоўнік, кіраўнік Аддзела даследаванняў глабалізацыі, рэгіяналізацыі і сацыякультурнага супрацоўніцтва Інстытута філасофіі НАН Беларусі.
Старшыня Міжнароднага грамадскага аб’яднання «Цэнтр вывучэння сучаснай рэлігійнасці».
Навуковая дзейнасць
Напрамкі даследаванняў: пытанні нацыянальнай свядомасці ў філасофскай і грамадска-палітычнай думцы Беларусі XVI—XVIII стагоддзяў; культура-антрапалагічныя асновы рэлігіі ў сістэме сучаснай культуры.
Докшыцкі раён
Цэнтр раёна — горад Докшыцы, які размешчаны каля вытокаў Бярэзіны, за 195 кіламетраў ад Віцебска і за 132 кіламетры ад Мінска.
Геаграфія
Большая частка тэрыторыі раёна размешчана ў межах Верхнебярэзінскай і Нарачана-Вілейскай нізін. На поўначы — адгор’і Свянцянскіх град, у цэнтры — Докшыцкае ўзвышша, на поўдні — адгор’і Плешчаніцкага ўзвышша. Паверхня ўзгорыста-раўнінная. Плоскія забалочаныя ўчасткі чаргуюцца з кароткімі градамі, камавымі ўзгоркамі, озамі. Найвышэйшы пункт Докшыцкага раёна знаходзіцца каля вёскі Лусцічы (264,4 метры над узроўнем мора).
У тэктанічных адносінах раён прымеркаваны да Вілейскага пахаванага выступу Беларускай антэклізы. Зверху залягаюць пароды антрапагенавага ўзросту паазерскага, сожскага, дняпроўскага і бярэзінскага зледзяненняў магутнасцю ад 80 да 160 м. Сярод карысных выкапняў у раёне знаходзяцца торф, пясчана-жвіровы матэрыял, легкаплаўкія гліны.
Докшыцкі раён размешчаны на водападзеле басейнаў Чорнага і Балтыйскага мораў. Тут бяруць свае пачаткі рэкі Вілія і Бярэзіна. Вілія і Сэрвач нясуць свае воды ў Нёман, а Бярэзіна (з прытокам Поня і інш.) — у Дняпро. У водную сетку раёна ўваходзіць шмат малых рэчак: Астраўлянка, Варлынка, Галядза, Гулянка, Дзяражына, Зуйка, Лонва, Прабойніца, Студзенка, Чарніца, Чорная.
На тэрыторыі раёна знаходзяцца азёры Сэрвач, Плаўна, Вольшыца, Медзазол, Межужол, Манец, Дамашкаўскае, Станіслаўскае, Чорнае, Маскавіца, Камайскае.
Пашыраны дзярновыя і дзярнова-карбанатныя, дзярнова-падзолістыя забалочаныя, дзярнова-падзолістыя і тарфяна-балотныя глебы. Паводле механічнага складу сугліністыя, супясчаныя, пясчаныя і тарфяныя глебы.
Тут знаходзіцца паўночная частка Бярэзінскага біясфернага запаведніка плошчай каля 200 квадратных кіламетраў і тры гідралагічныя заказнікі рэспубліканскага значэння: Верхневілейскі, Галубіцкая пушча, Сэрвач, створаныя для захавання воднай экасістэмы. Галубіцкая пушча і Сэрвач з’яўляюцца заказнікамі міжнароднага значэння.