cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Стараславянская мова
Марфалогія, сінтаксіс
Прыметнікі мужчынскага і ніякага роду скланяліся паводле тыпу o/jo, жаночага — a/ja. Прыметнік мог мець кароткую (няпэўную) і поўную (пэўную) формы, апошняя ўтваралася шляхам дадання да няпэўнай формы суфікса jь анафарычнага займенніка трэцяй асобы. Сінтэтычнае словаўтварэнне выяўлялася ў цяперашнім, незакончаным часах і аорысце (від часу), у той час як закончаны час, плюсквамперфект, будучы і умоўны часы і лады ўтвараліся шляхам аб'яднання дапаможных дзеясловаў з дзеепрыметнікамі або сінтэтычнымі часавымі формамі. Ніжэй прыведзены ўзор падобных змен на прыкладзе дзеяслова vesti («весці»).
Іншыя рысы
Захавалася даволі маленькая колькасць пісьмовых помнікаў стараславянскае мовы, большая частка з іх складзена ў Першым Балгарскім Царстве ў перыяд Х—ХІ стст. Мова гэтых помнікаў мае паўднёваславянскую аснову з невялікім дадаткам заходнеславянскіх рыс, прынесеных місіяй Кірылы і Мяфодзія з Вялікай Маравіі — тэрыторыі, дзе цяпер распаўсюджаныя заходнеславянскія мовы. Адзіны добра захаваны рукапіс мараўскага ізводу стараславянскай мовы, т. зв. Кіеўскія Лісткі, адзначаецца заменай некаторых паўднёваславянскіх лексічных і фанетычных характарыстык заходнеславянскімі. У рукапісах Другога Балгарскага Царства колькасць заходнеславянскіх рыс павялічваецца.
Стараславянская мова цікавіць гістарычных лінгвістаў з прычыны захавання ў ёй архаічных рыс, якія, як лічацца, у мінулым былі агульнымі для маўлення славян. Некаторыя прыклады гэтых асаблівасцей:
Акрамя гэтага, стараславянская мова па шэрагу рыс збліжаецца непасрэдна з адной з паўднёваславянскіх моў — балгарскай.
Вялікая Маравія
Мова была ўпершыню стандартызавана дзякуючы місіі Кірылы і Мяфодзія ў Вялікую Маравію 863 года. Рукапісы Маравіі лічацца найранейшым ізводам стараславянскай мовы. Ён названы ў гонар свайго паходжання, дзяржавы, што існавала ў перыяд Х ст. на тэрыторыях сучасных Чэхіі і Славаччыны.
У т. зв. Пражскіх фрагментах мараўскі ўплыў выяўляўся толькі ў замене /ʃt/ на /ts/ і /ʒd/ на /z/, пра што сведчыць узор Кіеўскай Лісткоў (гл. вышэй). Некаторыя іншыя моўныя асаблівасці:
Першае Балгарскае Царства
Стараславянская мова была кадыфікавана ў Першым Балгарскім царстве і вывучалася спачатку ў Прэславе (сталіца дзяржавы, 893—972 гг.), потым — у Охрыдзе (сталіца 991—995, 1015 гг.). Гэты варыянт мовы пакуль яшчэ не ўяўляў сабою рэгіянальны дыялект мовы, але быў своеасаблівым папярэднікам усходняй падгрупы паўднёваславянскіх моў, якая, аднак, немагчыма лакалізаваць. Існаванне двух асноўных цэнтраў літаратуры царства прывяло да ўзнікнення двух ізводаў, балгарскага і македонскага (ізвод — рэгіянальная вэрсія якой-небудзь старой пісьмовай мовы, звычайна тэрмін выкарыстоўваецца адносна славянскіх моў). Некаторыя лінгвісты, зрэшты, не выдзяляюць двух ізводаў, называючы абодва разам македонска-балгарскім або проста балгарскім ізводам.
Некаторыя лінгвісты змянялі сваё меркаванне па гэтым пытанні: так, амерыканскі лінгвіст Г. Лунт меркаваў, што адрозненні ў першапачатковай стараславянскай мове недастатковыя, каб сцвярджаць існаванне двух розных ізводаў, македонскага і балгарскага. Пазней ён жа, грунтуючыся на палеаграфічных, фаналагічных і іншых адрозненнях, прыйшоў да вываду пра існаванне двух асобных ізводаў стараславянскай мовы.
На думку некаторых даследчыкаў развіццё стараславянскае мовы спрыяла прадухіленню асіміляцыі паўднёвых славян і фарміраванню асобнай балгарскай ідэнтычнасці.
Іншыя ізводы
Пазнейшае выкарыстанне стараславянскае мовы ў іншых рэгіёнах прывяло да насычэння мовы мясцовымі рысамі, але шэраг паўднёваславянскіх рыс захаваўся. Сярод пазнейшых ізводаў мовы адзначаюцца славенскі, харвацкі, сербскі і рускі ізводы, але яны адносяцца да пазнейшай формы мовы — царкоўнаславянскай. Практычна ва ўсіх іх адбылася дэназалізацыя юсаў.
Наменклатура
Большая частка заходніх лінгвістаў выкарыстоўвае для пазначэння мовы тэрмін старацаркоўнаславянская мова або скарачэнне OCS, радзей ужываецца тэрмін старабалгарская мова. У літаратуры Беларусі і СССР выкарыстоўваецца ў асноўным тэрмін стараславянская мова.
Анры Барбюс
Анры Барбюс (, Аньер —, ) — французскі пісьменнік і грамадскі дзеяч. Член Французскай кампартыі з 1923.
Дэнгеле
Дэнгеле (Denguélé) — адзін з дзевятнаццаці рэгіёнаў Кот-д’Івуара, які размяшчаецца ў паўднёва-заходняй частцы краіны, мяжуе з Гвінеяй на захадзе і на поўначы з Малі. Адміністрацыйны цэнтр — Адыенэ. Плошча — 20 600 км², насельніцтва складае 316 045 чалавек (на 2007 год).
Нака (Судан)
Ан-Нака (ٱلـنَّـقْـعَـة‎) — археалагічны помнік у Судане. Уяўляе рэшткі старажытнага горада перыяда дзяржавы Куш. У 2011 годзе разам з Мероэ і Аль-Мусаўварат ас-Суфра быў унесены ў спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.
Геаграфія
Нака знаходзіцца за 50 км на паўночны усход ад Хартума. Месціцца ў падножжа скальнага масіва за 33 км ад берага Ніла.
Гісторыя даследавання
Рэшткі старажытнага горада Ан-Нака былі адкрыты ў 1822 годзе. У 1843 годзе з’явілася першае навуковае апісанне, зробленае прускай геаграфічнай экспедыцыяй. З 1995 года арганізуюцца археалагічныя раскопкі.
Славутасці
Характэрна, што горад знаходзіўся адносна далёка ад рэчышча Ніла. Магчыма, быў пакінуты ў 1 тысячагоддзі н.э. з-за недахопу пітной вады.
Захавалася некалькі значных помнікаў:
Парусны спорт
Парусны спорт — від спорту, у якім спартсмены спаборнічаюць, выкарыстоўваючы рыштунак, галоўным чынам, лодкі і судны, адмысловыя сані для снегу ці лёду, а таксама каляскі для перасоўвання па цвёрдай паверхні, якія рухаюцца парусамі.
Сваё развіццё парусны спорт, несумнеўна, атрымаў у тых краінах, дзе дадзеным відам спорту было зручна займацца зыходзячы з геаграфічнага становішча.
Спачатку яхтынг стаў папулярны на тэрыторыі Галандыі, а па заканчэнні некаторага часу і побач з англійскімі берагамі можна было назіраць спартсменаў, якія займаліся парусным спортам. Першыя згадванні ў летапісах пра гонкі на парусных яхтах датуюцца 1662 годам.
Ужо праз стагоддзе з'явіліся першыя яхтклубы. З цягам часу яхтклубы распаўсюдзіліся па тэрыторыі ўсёй Еўропы.
Слова яхта паходзіць ад галандскага — jacht, — паруснае, парусна-маторнае ці маторнае судна для воднага спорту і прагулак.
Першы міжнародны саюз паруснага спорту быў заснаваны ў 1907 годзе, які з 1996 года змяніў сваю назву на Міжнародную федэрацыю паруснага спорту.
Ужо к 1998 года дадзеная арганізацыя аб'ядноўвала каля 115 нацыянальных федэрацый.
У адрозненні ад шматлікіх іншых відаў, у парусным спорце не так моцна выяўленае залежнасць ад прыродных дадзеных. Залежнасць ад вагі і росту не моцная, і пры гэтым заўсёды можна абраць падыходзячы для сябе (пад рост і вагу) клас яхт.
У крэйсерскіх відах (у тым ліку і адзіночных кругасветных гонках) жанчыны выступаюць нароўні з мужчынамі, і досыць годна.
У Алімпійскую праграму 2016 года ўключаная дысцыпліна «катамаран» са змяшаным (жанчына і мужчына) экіпажам.
Па фарматах парусных гонак адрозніваюць: матчавыя гонкі, гонкі флоту і камандныя гонкі.
Салічныя франкі
Салічныя франкі, або заходнія франкі (Francs saliens) — галіна франкаў, якая самастойна жыла з 420 года ў Таксандрыі і пазней у Турнэ. Правадыр Фарамонд — фігура, магчыма, выдуманая — перайшоў са сваімі падданымі Рэйн у заходнім кірунку, умацаваўся там і адлучыўся такім чынам ад рэйнскіх франкаў. Фарамонд лічыцца заснавальнікам дынастыі Меравінгаў, якая вярнулася ў 509 годзе ў свае ранейшыя землі і заваявала іх.
Пятніцы (Ушацкі раён)
Пя́тніцы (, Пятницы) — вёска ва Ушацкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Сарочынскага сельсавета.
Іосіфізм
Іосіфінізм — тэрмін, які ўжываецца для пазначэння ўнутранай палітыкі, якая праводзілася імператарам Свяшчэннай Рымскай імперыі Іосіфам II у дачыненні да Рымска-каталіцкай царквы і яе ўплыву ў аўстра-венгерскім грамадстве. Іосіф II, праводзячы пэўныя рэформы, выдаваў адмысловыя заканадаўчыя акты, якія падпарадкоўвалі Рымска-Каталіцкую царкву свецкім уладам і вызначалі царкоўную структуру Каталіцкай царквы як адзін з элементаў дзяржавы. Паводле гэтых законаў каталіцкія святары рабіліся дзяржаўнымі служачымі і былі абавязаныя цалкам падпарадкоўвацца заканадаўству дзяржавы.
Ба-Сасандра
Ба-Сасандра (Bas-Sassandra) — адзін з дзевятнаццаці рэгіёнаў Кот-д’Івуара, які размяшчаецца ў паўднёва-заходняй частцы краіны, мяжуе з Ліберыяй на захадзе. Адміністрацыйны цэнтр — Сан-Педра. Плошча — 25 800 км², насельніцтва складае 1 202 761 чалавек (на 2007 год).
IC 2040
IC 2040 — галактыка тыпу S0 (спіральная галактыка) ў сузор’і Эрыдан.
Віталь Воранаў
Віта́ль Во́ранаў  — беларускі перакладчык, літаратар, выдавец, публіцыст і ўніверсітэцкі выкладчык.
IC 2040
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Віталь Воранаў
Біяграфія
Вучыўся ў школе № 2 у Глыбокім (1991—1995). Закончыў пяць класаў глыбоцкай музычнай школы па спецыяльнасці фартэпіяна і тры класы па спецыяльнасці саксафон. Папулярызуе беларускую дуду.
У 1996 разам з бацькамі эміграваў у Польшчу. Атрымаў сярэднюю адукацыю і міжнародны дыплом у Першым прыватным ліцэі ў Познані (1999—2003). Абсальвент універсітэта імя Адама Міцкевіча і універсітэта Масарыка ў Брне. Больш за тры гады працаваў арганістам, а таксама год у якасці вядучага аўтарскай праграмы на FM-радыё «».
Сузаснавальнік і старшыня Беларускага культурна-асветніцкага цэнтра ў Познані. Заснавальнік выдавецтва «Белы крумкач». Адзін з рэдактараў літаратурнага часопісу «Паэтычныя Сшыткі» (Гнезна, Польшча), у якім у 2013 годзе выйшаў зборнік апавяданняў «Wielkie Księstwo Białoruś» (Вялікае княства Беларусь). Праз год публикуе зборнік апавяданняў «Шэптам», заснаваны на матэрыялах фальклорных экспедыцыяў па Палессі і Падляшшы. Абедзве кнігі выдадзены ў Польшчы па-беларуску з перакладам на польскую мову. У 2017 годзе пабачыла свет кніга «Дударская Глыбоччына».
Перакладае з англійскай, чэшскай і польскай моў. Пераклаў на беларускую «У чаканні Гадо» Сэмюэла Бекета, «Віня-Пых» Алана Мілна. Для польскага гурта «» пераклаў лірыку да альбома «», што дазволіла музыкам перамагчы на «Басовішчы-2003». Разам з брыт-поп гуртом «Hair Peace Salon» удзельнічаў у музычных праектах грамадскай кампаніі Будзьма Беларусамі! «Тузін. Перазагрузка» (сумесна з Тузін Гітоў) з беларускамоўнай лірыкай да кампазіцыі «Студзень» (Ice Age),  «Budzma The Best Rock / Budzma The Best Rock/New» (сумесна з Еўрапейскім радыё для Беларусі) з літаратурным перакладам слоў песні «Цянькі» (Gipsy), таксама працаваў разам з Atlantica, Tanin Jazz ды іншымі.
Піша прозу і палемічныя артыкулы, якія друкуюцца у літаратурных часопісах і беларускай перыёдыцы.
Рэёвец Фабрычны (гміна)
Рэё́вец Фа́брычны (Rejowiec Fabryczny) — вясковая гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Хэлмскага павета Люблінскага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Рэёўцы Фабрычным. Плошча гміны складае 87,51 км². Станам на 2004 год у гміне Рэёвец Фабрычны пражывалі 4635 чалавек, шчыльнасць — 53 чал./км². Адміністрацыйна падзелена на 15 салецтваў.
Агінская Бурацкая аўтаномная акруга
Агінская Бурацкая аўтаномная акруга — суб’ект Расійскай Федэрацыі, які існаваў у складзе Чыцінскай вобласці з 1993 да 2008 год. Адміністрацыйны цэнтр — пасёлак Агінскае. Падзяляўся на тры адміністрацыйных раёна. Гарадоў не было. Нацыянальны склад (2002): бураты (62,52 %), рускія (35,13 %), татары (0,54 %), украінцы (0,26 %), эвенкі (0,23 %).
Джуртэлеку-Шымлеўлуй
Джуртэлеку-Шымлеўлуй (Giurtelecu Şimleului), населены пункт у Румыніі, у паўночна-заходняй Трансільваніі.
Рэпкі (гміна)
Рэ́пкі (Repki) — вясковая гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Сакалоўскага павета Мазавецкага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Рэпках. Плошча гміны складае 168,79 км². Станам на 2004 год у гміне Рэпкі пражывалі 5881 чалавек, шчыльнасць — 34,8 чал./км².
Гёйгёль
Гёйгёль:
Во-ле-Віконт
Во-ле-Віконт (Château de Vaux-le-Vicomte) — класічная французская сядзіба-палац XVII стагоддзя, размешчаная ў наваколлях Мелёна, у 55 км да паўднёвы ўсход ад Парыжа. Пабудаваная ў 1658—1661 для Нікаля Фуке, віконта Во і Мелёна, суперінтэнданта фінансаў пры Людовіку XIV.
Арчынацца-Рамана
Арчынацца-Рамана (Arcinazzo Romano) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Лацыё, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Рым.
Насельніцтва складае 1488 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 53 чал./км². Займае плошчу 28 км². Паштовы індэкс — 20. Тэлефонны код — 0774.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
Бафінг
Бафінг (Bafing) — адзін з дзевятнаццаці рэгіёнаў Кот-д’Івуара, які размяшчаецца ў паўночна-заходняй частцы краіны, мяжуе з Гвінеяй на захадзе. Адміністрацыйны цэнтр — Туба. Плошча — 8 720 км², насельніцтва складае 203 608 чалавек (на 2007 год).
Паўднёва-Заходні ўніверсітэт імя Неафіта Рыльскага
Паўднёва-Заходні ўніверсітэт імя Неафіта Рыльскага (Югозападният университет „Неофит Рилски“) — балгарская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта з сядзібай у горадзе Благоеўград.
Бруктэры
Бруктэры (Βρούκτεροι/Βουσάκτεροι; Botheresgau/Botheresge) — старажытнагерманскае племя, якое жыло паміж ракой Ліпэ і верхняй часткай басейна ракі Эмс, на тэрыторыі сучаснай нямецкай зямлі Паўночны Рэйн-Вестфалія. Паходжанне назвы бруктэраў спрэчна. Існуе гіпотэза, што яна паходзіць ад слова Brook=Bruch, балота (пар. суч. англ. brook — «крыніца»).
Гісторыя
Бруктэры становяцца вядомымі каля 12 г. да н.э. Арэал рассялення бруктэраў размяшчаўся непасрэдна на поўдзень ад земляў хаўкаў і хамаваў, з якімі бруктэры ўступілі ў саюз, што дазволіла шэрагу прырэйнскіх германскіх плямёнаў атрымаць перамогу над рымлянамі ў Тэўтабургскім лесе ў 9 г. н.э. Не менш паспяховым для бруктэраў было і Батаўскае паўстанне 68-69 гг. Пазней бруктэры ўвайшлі ў склад саюза рыпуарскіх франкаў, і, відаць, растварыліся сярод іх, паступова мігруючы на поўдзень ад ракі Ліпэ. Самым вядомым паўлегендарным персанажам бруктэраў была іх мудрая дзева Веледа, якая ўзначаліла іх атрады падчас Батаўскага паўстання і якую бруктэры шанавалі як багіню.
Піянерскі (горад)
Горад размешчаны на ўзбярэжжы Балтыйскага мора (на Калінінградскім (Земландскім) паўвостраве). Да 1945 года ўваходзіў у склад Германіі (Усходняя Прусія).
Порт-о-Прэнс
Порт-о-Прэнс (Port-au-Prince) — сталіца і найбуйнейшы горад Гаіці, на захадзе вострава Гаіці. Насельніцтва складае 1 082 800 жыхароў (2007).
Заснаваны ў 1749 годзе. Галоўны порт краіны. Міжнародны аэрапорт. Палітычны, эканамічны і кульутрны цэнтр краіны. Прамысловасць: цукровая, вытворчасць рому, тытунёвая, тэкстыльная, цэментная. Універсітэт. Музеі: народаў Гаіці, Нацыянальны.
Росукэ Яманака
Росукэ Яманака (山中 亮輔; нар. ) — японскі футбаліст. У 2018—2019 гадах выступаў за нацыянальную зборную Японіі.
Рубанікі (Ушацкі раён)
Ру́банікі (, Рубаники) — вёска ва Ушацкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Сарочынскага сельсавета.
Да 2004 года ўваходзіла ў склад Мосарскага сельсавета.
Сасна (прыток ракі Мрай)
Сасна́ (ручай Сасна ) — рака ў Барысаўскім раёне Мінскай вобласці Беларусі, правы прыток ракі Мрай (прыток Бярэзіны, басейн Дняпра).
Даўжыня ракі 11 км. Плошча вадазбору 60 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 2 м/км. Выток ракі знаходзіцца за 1 км у напрамку на поўдзень ад урочышча (былой вёскі) Азяродзішча, прыкладна за 2 км на ўсход ад вёскі Кайтанава. Упадае ў Мрай на поўдзень ад вёскі Уборак. Вадазбор нізінны. Рэчышча Сасны каналізаванае ў ніжнім цячэнні.
Каля ракі вёскі Звяняты, Будзяніцкая Рудня. Каля вёскі Будзяніцкая Рудня на рацэ сажалка.
Дуброўскі сельсавет (Лельчыцкі раён)
Дубро́ўскі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Лельчыцкага раёна Гомельскай вобласці. Цэнтр — аграгарадок (да 2010 г. — вёска) Дуброва.
17 снежня 1959 года ў склад Лельчыцкага сельсавета з Бараўскога сельсавета перададзены вёскі Данілевічы і Салагубаў, з Лельчыцкага пассавета — вёскі Чыянне і Чэмернае, цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Дуброва, а сельсавет перайменаваны ў Дуброўскі. З 25 снежня 1962 года па 6 студзеня 1965 года сельсавет у складзе Мазырскага раёна. 1 ліпеня 1965 года з часткі сельсавета (5 населеных пунктаў: Буда Лельчыцкая, Ліпляны, Пабеднае, Чыянне і Чэмернае) наноў утвораны Лельчыцкі сельсавет.
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1014 чалавек, з іх 98,7 % — беларусы.
Усць-Ардынская Бурацкая аўтаномная акруга
Усць-Ардынская Бурацкая аўтаномная акруга — былы суб’ект Расійскай Федэрацыі. Знаходзіўся ў складзе Іркуцкай вобласці. Адміністрацыйны цэнтр пасёлак Усць-Ардынскі. Падзяляўся на 6 адміністрацыйных раёнаў. Гарадоў і гарадскога насельніцтва няма. Нацыянальны склад (2002): рускія (54,42 %), бураты (39,64 %), татары (3,03 %), украінцы (0,96 %), палякі (0,32 %), беларусы (0,29 %).
Як суб’ект Расійскай Федэрацыі спыніў існаванне 1 студзеня 2008 года, аб’яднаўшыся з Іркуцкай вобласцю.
Касцёл Святога Юрыя (Беліца)
Гісторыя
У 1553 Мікалай Радзівіл Руды, гетман ВКЛ і тагачасны дзяржаўца Беліцы, зрабіў са святыні кальвінскі збор, але да сярэдзіны XVII ст. каталіцкая парафія адрадзілася. З таго часу і да 1832 года пры касцёле дзейнічала фундаваная Сапегамі рэзідэнцыя дамініканцаў ад кляштара ў Ельні, а таксама парафіяльная школа. У 1787 на сродкі генерала польскіх войскаў Ігнація Мараўскага ў беліцкай рэзідэнцыі быў узведзены новы драўляны касцёл, які з дазволу віленскага біскупа Ігнацыя Якуба Масальскага ў тым жа годзе асвяціў дамініканец кс. Францішак Кантоўскі. Гэта была велічная дзвюхвежавая трохнававая святыня з трансептам у стылі барока, вальмы двухсхільнага гонтавага даху над прэзбітэрыем завяршала сігнатурка. Інтэр’ер упрыгожвалі пяць алтароў: галоўны з абразом Пана Езуса, бакавыя — Маці Божай Ружанцовай, св. Вінцэнта з Ферары, св. Тэклі, св. Антонія. Побач з касцёлам стаяла трох’ярусная чацверыковая драўляная званіца. Касцёльны комплекс быў абнесены драўляным плотам. Злева ад уваходу на ўчастак, перад могілкамі, стаяў сонечны гадзіннік. Калятарамі касцёла па-ранейшаму лічыліся магнаты Радзівілы, аб чым у касцёле захоўваўся дакумент ад 14 чэрвеня 1696 года.
Вядомы па фотаздымку Я. Балзункевіча. Манументальны драўляны касцёл уяўляў сабой 3-нефавую з трансептам 2-вежавую базіліку з рысамі стылю барока. Пры перабудове над вежамі і сяродкрыжжам святыні ўзведзены цыбулепадобныя купалы.
У 1919 святыня зноў была вернута католікам і ў 1922 нанова адбудавана ўжо як парафіяльны касцёл. У тыя гады беліцкая парафія налічвала больш за 2000 вернікаў. Да парафіі належалі філіяльны касцёл у Крывічах і капліца на парафіяльных могілках у самой Беліцы. Апошняя была пабудавана дамініканцамі каля 1824 года з дрэва, асвечана як капліца Маці Божай Ружанцовай і выконвала функцыю каталіцкай святыні ў час, калі касцёл быў забраны пад царкву. Падчас ІІ Сусветнай вайны ксёндз Стэфан Дабравольскі быў расстраляны нацыстамі. У пасляваенны час старажытны касцёл у Беліцы быў зачынены, выкарыстоўваўся як спортзала мясцовай школы. Потым стаяў занядбаны і з часам быў знішчаны. З 1997 года ў цэнтры Беліцы паводле праекта польскага архітэктара Юліяна Стоцкага распачалося будаўніцтва дзвюхвежавага велічнага касцёла з сілікатнай цэглы. 14 ліпеня 2011 года адбылося асвячэнне касцёла Святога Юрыя, якое здзейсніў ксёндз біскуп Аляксандр Кашкевіч.
Скарпіён II
Хор Скарпіён, ці Скарпіён II (чытанне імені не ўстаноўлена, магчыма, яно гучала як srq ці ) — правіцель Егіпта. Яго імя, магчыма, звязана з іменем багіні, якую адлюстроўвалі ў абліччы скарпіёна.
Найважнейшае выяўленчае сведчанне існавання гэтага цара — (наканечнік) булавы з Нехена. На ёй цар выяўлены ў белай кароне. У Гебель Шэйх Суліман было таксама выяўлена графіта, на якім паказаны Хор Скарпіён, які перамагае іншага дадынастычнага правіцеля.
Імя і тытул
Імя і тытул цара Скарпіёна з’яўляюцца прадметам дыскусій у сучаснай егіпталогіі. Перад яго іменем часта стаіць знак шасці- ці сяміпялёсткавай разеткі або кветкі (?). Гэту эмблему можна знайсці на многіх аб’ектах нулявой і I дынастыі; яна паступова знікае пад канец III дынастыі, калі гэты знак зноў паяўляецца побач з імёнамі чыноўнікаў высокага рангу, такіх як Хабаўсокар (Khabawsokar) і Аа-ахці (A’a-akhty) (абодва адносяцца к канцу III дынастыі). Адносна дакладнага значэння эмблемы вядуцца гарачыя дыскусіі; паводле найболей распаўсюджанай інтэрпрэтацыі эмблема мае значэнне «намарх» ці «высокі ўладыка». У дадынастычную і раннюю дынастычную эру яна відавочна ўжывалася для абазначэння цароў; у значна пазнейшыя часы эмблема была даравана высокапастаўленым чыноўнікам і прынцам, асабліва тым, якія служылі жрацамі багіні Сешат. Адсюль залатая разетка стала афіцыйным сімвалам Сешат. Чытанне знака разеткі таксама спрэчнае. Большасць мовазнаўцаў і егіптолагаў чытае яго Neb («гаспадар», «пан») ці Nesw («цар», «фараон»), таксама пераважае меркаванне, што залатая разетка была нечым накшталт папярэдніка пазнейшага серэха.
Скарпіён як фетыш, які ляжыць у аснове імені Скарпіёна II, звычайна звязваюць з пазнейшым культам багіні. Але егіптолагі і мовазнаўцы, такія як, Х. Байлінх (Horst Beinlich), і , указваюць, што культ гэтай багіні быў уведзены не раней чым у канцы Старога царства. У такім разе, фетыш скарпіёна ў дадынастычныя часы нельга звязваць з культам Селкет. Морэнц паказвае, што ў выпадках, калі жывёла-фетыш уключаецца ў імя правіцеля, гэта жывёла мае іншае, у пэўнай ступені культавае і палітычнае значэнне. Скарпіён звычайна лічыўся ўвасабленнем небяспечных рэчаў, такіх як атрута і хвароба, але ён мог таксама сімвалізаваць балючы ўкус, у ваенным кантэксце штурм і атаку. Паколькі няясна, якое значэнне на самай справе мела серэхавая жывёла Скарпіёна II, навукоўцы звычайна называюць яго «царом Скарпіёнам II».
Праўленне
Існуе рад тэорый, якія па-рознаму трактуюць становішча Хора Скарпіёна. Адны даследчыкі лічаць яго мясцовым правіцелем, іншыя мяркуюць, што пад яго ўладаю знаходзіўся ўвесь Егіпет. Верагодна, ён быў адным з папярэднікаў Нармера, але існуе таксама меркавання, згодна з якім Хор Скарпіён і Нармер — гэта адзін чалавек.
IC 2041
IC 2041 — галактыка тыпу SB0 (кампактная выцягнутая галактыка) ў сузор’і Эрыдан.
Скарпіён II
Праўленне
Рэльефная выява на каменым набалдашніку жэзла ці булавы, знойдзеным у Іераконпалі (ст.-егіп. Нехен, перакладаецца «сокал») паказвае цара Скарпіёна, які кіруе земляробчым святам «Узрыхлення зямлі». Скарпіён прадстаўлены ў белай кароне Верхняга Егіпта, у адмысловым рытуальным адзенні, з прывешаным ззаду бычыным хвастом (характэрны атрыбут фараона ў многіх рэлігійных цырымоніях), стоячы на беразе канала з матыкай у руках. Магчыма, ён адкрывае ірыгацыйныя каналы для арашэння палёў, або выкопвае першую лунку, каб пакласці туды камень для падмурка храма або нават цэлага горада. Пачатак заснавання якой-небудзь важнай пабудовы з’яўляўся прэрагатывай цара ў Старажытным Егіпце.
IC 2041
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Скарпіён II
Праўленне
Каля яго галавы адлюстраваныя сяміпялёсткавая разетка (альтэрнатыўнае напісанне тытула — Хор) і скарпіён, што, верагодна, чытаецца як «цар Скарпіён». Яго імя сапраўды магло быць «Скарпіён», бо па-егіпецку пісалася яно як нешта падобнае да «Сркт» («Srqt» — Серкет; але ў старажытнаегіпецкім напісанні гэта імя стаіць у жаночым родзе, што здзіўляе даследчыкаў). Булава, відавочна, была прызначана служыць для ўшанавання перамогі цара, на чале саюзных номаў, прадстаўленых сваімі штандарамі, не толькі над іншымі номамі, але і над іншаземнымі ворагамі. Два з гэтых штандараў даволі цікавыя, бо паказваюць жывёл, прысвечаных Сету. Гэта паказвае, што ў той даволі ранні час служыцелі Сета падтрымлівалі правіцеля. На жэрдках з гербамі, як на шыбеніцах, павешаны птушкі — ібісы (ібіс азначае слова «» і перакладаецца як «падданыя», «народ», «людзі»), сімвалічная выява егіпцян. У дадзеным выпадку народ Егіпта быў заваяваны царом Скарпіёнам. Аднак па іншых крыніцах, гэты сімвал стаў адлюстроўваць народ Егіпта значна пазней, а ў той час абазначаў іншаземцаў, не егіпцян. Такім чынам, булава цара Скарпіёна адлюстроўвае гэтага правіцеля, як пераможца людзей, якія жылі недзе ў Заходняй Дэльце.
Адзіным іншым доказам існавання цара Скарпіёна могуць служыць серэхі, знойдзеныя на вазах (у серэхах звычайна пісалі імёны цароў у ранні перыяд, нешта на манер картушаў). Серэх цара Скарпіёна знойдзены на вінным збанку з. Па іншых крыніцах, гэты надпіс чытаецца, як «Аха» (wḥȝ) — цар першай дынастыі, таксама вядомы як Менес. Надпіс «Цар Скарпіён» быў прачытан у двух іншых серэхах, знойдзеных на збанах з, але гэтыя прачытанні таксама нельга назваць бясспрэчнымі.
Магчымае месца пахавання
Хаця чатырохпакаёвая грабніца ў Абідасе лічыцца грабніцаю цара Скарпіёна, ніякіх пераканаўчых аргументаў знаходжання цара Скарпіёна ў Абідасе няма. У той жа час іменна там былі знойдзены пахаванні некаторых цароў I дынастыі, а таксама правіцеляў Дадынастычнага перыяду.
У сучаснай культуры
Персанаж па імені Скарпіён, вобраз якога вельмі ўмоўна суадносіцца з рэальна існаваўшым правіцелем Егіпта, з’яўляецца галоўным героем фільма «Цар скарпіёнаў» (2002), выпушчанага ў якасці прыквела да фільма «Мумія вяртаецца».
Полаўцы
По́лаўцы, кыпчакі, куманы — народ цюркскай групы часоў сярэднявечча. Упершыню ўзгадваюцца ў рускіх летапісах пад 1054 г.
У сяр. 10 ст. перасяліліся з Паўночна-Заходняга Казахстана ў стэпы Паўночнага Прычарнамор'я і Каўказа; у 11 — 15 ст. гэтая тэрыторыя называлася Палавецкай зямлёй. У полаўцаў не склалася адзінай дзяржавы, яны мелі асобныя племянныя аб'яднанні (саюзы) на чале з ханамі, займаліся жывёлагадоўляй, былі цесна звязаныя з Харэзмам, Руссю, Візантыяй, Венгрыяй, Балгарыяй. Полаўцы рабілі набегі на Русь; асобныя рускія князі выкарыстоўвалі іх у міжусобнай барацьбе. У 1103 полаўцы былі пераможаныя Уладзімірам Манамахам, часткова адыйшлі ў Грузію. З 12 ст. ізноў узмацнілі набегі на рускія землі. У час нашэсця манголаў на Усходнюю Еўропу (1223) полаўцы былі разбітыя на Паўночным Каўказе ў бітве на р. Калка. Усходнія полаўцы (кыпчакі) уліліся ў мангольскае войска, асімілявалі адносна малалікіх манголаў і пазней склалі асноўную частку насельніцтва Залатой Арды; пазней увайшлі ў склад народнасцяў татараў, казахаў, башкіраў. Непасрэднымі нашчадкамі полаўцаў лічацца кумыкі, балкарцы, карачаеўцы.
Мікалай Паўлавіч Ягораў
Мікалай Паўлавіч Ягораў (, Менск) — беларускі архітэктар.
Біяграфія
Член Саюза архітэктараў СССР з 1973 года. Пражывае ў Мінску.
Творчасць
Асноўныя працы (у аўтарскім калектыве): секцыі цаглянага жылога дома серыі МК-9 (1967), 12-павярховыя жылыя дамы ў мікрараёне Зялёны Луг-3 (1970), рэканструкцыя будынка Міндарбуда БССР па вул. Берсана (1979), вытворчы будынак Белжылпраекта і ІВЦ Мінфіна БССР па вул. Апанскага, 17 (1978) у Мінску.
Войцех Багушэвіч
Уступіў у Таварыства Ісуса 14 верасня 1683 г. у Вільні. Прэфект школ у Плоцку (1699—1701), Пултуску (1701—1702), Гродне (1702—1703), Нясвіжы (1703—1704), Менску (1704—1705) і Пінску (1705—1706). З 1709 па 1713 гг. — суперыёр Віцебскага езуіцкага калегіума. Прафесар маральнай тэалогіі і прэфект школ (1713—1714), а потым (1714—1720) — рэктар Нясвіжскага езуіцкага калегіума. З 1720 па 1727 гг. — рэктар Полацкага езуіцкага калегіума. У 1727—1731 гг. — Правінцыял Літоўскай правінцыі Таварыства Ісуса. Прэпозіт Дому прафесаў у Вільні (1731—1734).
Меў здольнасці да малявання: аднавіў алтар Найсвяцейшай Панны Марыі ў Пултуску і аздобіў абраз Святога Станіслава Косткі ў Качыцах.
Акбай (Кызылардзінская вобласць)
Акбай — сяло ў Аральскім раёне Кызылардзінскай вобласці Казахстана. Адміністрацыйны цэнтр і адзіны населены пункт Акірэкскай сельскай акругі. Код КАТА — 433231100.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 778 чалавек (398 мужчын і 380 жанчын). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 817 чалавек (428 мужчын і 389 жанчын).
Рэшаль (гміна)
Рэ́шаль (Reszel) — вяскова-гарадская гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Кэнтшынскага павета Вармінска-Мазурскага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Рэшалі. Плошча гміны складае 178,71 км². Станам на 2004 год у гміне Рэшаль пражывалі 8482 чалавекі, шчыльнасць — 47,5 чал./км². Адміністрацыйна падзелена на 20 салецтваў.
Населеныя пункты
На тэрыторыі гміны размешчаны 36 населеных пунктаў.
Вікіпедыя на валапюк
Вікіпедыя на валапюк (Vükiped Volapükik) — раздзел Вікіпедыі на штучнай мове валапюк.
Раздзел Вікіпедыі на валапюк стаў другім з буйных (следам за Ламбардскай) з паказчыкам «глыбіні» (суб'ектыўны паказчык якасці зместу) блізкім да нуля. Прычына нізкага значэння гэтага паказчыка — пераважная большасць артыкулаў створана ботамі.
На 1 2023 года ў Вікіпедыі на мове валапюк налічваецца  NaN артыкулыs
Гісторыя
У кастрычніку 2006 года ў праекце зарэгістраваўся ўдзельнік Сержыа Мейра (бразілец), пад нікам Smeira, які пачаў актыўна выкарыстоўваць бота для павялічэння колькасці артыкулаў. Да таго моманту як ён запусціў бота, у раздзеле было каля 760 артыкулаў.
23 жніўня 2007 года колькасць артыкулаў у раздзеле перавысіла 50 тысяч. 5 верасня таго ж года ў раздзеле колькасць артыкулаў склала больш за 90 тысяч, тым самым раздзел на валапюк стаў буйнейшым у Вікіпедыі на штучнай мове, абагнаўшы раздзел на эсперанта. 8 верасня 2007 год, дзякуючы новай заліўцы ботам, раздзел на мове валапюк стаў 15-ым, які дасягнуў мяжы ў 100 тысяч артыкулаў.
У верасні 2007 года на Мета-вікі абмяркоўвалася магчымасць закрыцця раздзела, урэшце было вырашана яго захаваць. У снежні 2007 года пачалося новае абмеркаванне, гэтым разам прапановы выдаліць усе артыкулы, які зроблены ботам. Але і гэтая прапанова таксама была адхілена.
Заснавальнік Вікіпедыі Джымі Уэйлс у снежні 2007 года папрасіў выключыць раздзел са спісу раздзелаў Вікіпедый, адсартаваных паводле памеру, а ў студзені 2008 года выказаўся ў падтрымку выдалення артыкулаў створаных ботам.
Адначасова з заяўкамі на закрыццё Вікіпедыі на мове валапюк былі створаны заяўкі на закрыццё Вікіслоўніка на гэтай мове. Спроба ж адкрыць адпаведную Вікітэку была беспаспяховай. Потым у 2008 годзе цікаўнасць да праекта страціў і Smeira.
Станам на 1 верасня 2015 года колькасць правак у праекце стабільна расце толькі дзякуючы інтэрвікі-ботам. Колькасць правак у суткі (уключаючы ботаў) рэдка перавышае 15.
Еўрапейскі ўніверсітэт «Viadrina»
Еўрапейскі ўніверсітэт «Viadrina» (Europa-Universität Viadrina) або Універсітэт Франкфурта-на-Одэры (Universität Frankfurt (Oder)) — нямецкая дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта з сядзібай у горадзе Франкфурт-на-Одэры.
Агульная інфармацыя
Універсітэт размешчаны ў Франкфурце-на-Одэры ў федэральнай зямле Брандэнбург. Горад размешчаны на рацэ Одэр, якая з’яўляецца мяжой паміж Германіяй і Польшчай. З 5 200 студэнтаў універсітэта каля 1 000 чалавек прыязджае сюды вучыцца з Польшчы. Установа з’яўляецца адным з самых маленькіх універсітэтаў Германіі (толькі ў Эрфурцкім і Брэменскім універсітэце Якабса менш студэнтаў, чым тут).
Лацінскае слова «Viadrina» азначае «той, што размешчаны на рацэ Одэр». На самой справе старажытная назва ракі не задакументавана, яна згадваецца як Oddera ў 991 годзе ў лацінамоўным дакуменце, які адносіцца да часоў панавання князя Мешка I. Лацінскі назоў, верагодна, быў уведзены мясцовым навукоўцам Ёдакам Віліхам (каля 1486—1552 гадоў) і з’явіўся ў «Касмаграфіі» Себасцьяна Мюнстэра ў 1544 годзе. Горад быў вядомы на латыні як «Francofortum ad Viadrum».
Андалускі міжнародны ўніверсітэт
Характарыстыка
Навучанне, якое праводзіцца ў гэтым універсітэце, з’яўляецца спецыялізаваным і паслядыпломным: афіцыйныя праграмы магістратуры, аспірантуры і дактарантуры, універсітэцкія экспертныя курсы — курсы павышэння кваліфікацыі і перападрыхтоўкі, летнія курсы і ўсе віды навуковай і культурнай дзейнасці, якія дазваляюць паляпшаць і дапаўняць універсітэцкую адукацыю. Такім чынам, ён становіцца сапраўдным дапаўненнем да адукацыйнай і культурнай прапановы іншых універсітэтаў.
Ханты-Мансійская аўтаномная акруга — Югра
Ханты-Мансійская аўтаномная акруга — Югра — адзін з суб’ектаў Расійскай Федэрацыі. Знаходзіцца ў складзе Цюменскай вобласці. Адміністрацыйны цэнтр — горад Ханты-Мансійск. Падзяляецца на 9 адміністрацыйных раёнаў. Найбуйнейшыя гарады — Сургут, Ніжнявартаўск, Нефцеюганск. Нацыянальны склад: рускія (66,06 %), украінцы (8,6 %), татары (7,51 %), башкіры (2,5 %), азербайджанцы (1,75 %), беларусы (1,43 %).
Варненскі эканамічны ўніверсітэт
Варненскі эканамічны ўніверсітэт (Икономически университет – Варна) — балгарская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта з сядзібай у горадзе Варна.
Раён (значэнні)
Раён — тэрыторыя (акваторыя), якая выдзяляецца паводле сукупнасці якіх-небудзь узаемазвязаных прыкмет або з'яў; таксанамічная адзінка ў якой-небудзь сістэме тэрытарыяльнага дзялення.
Спіс знішчаных могілак і мемарыялаў польскіх жаўнераў у Беларусі
У 2022 годзе на фоне палітычнага крызісу пасля прэзідэнцкіх выбараў у Беларусі 2020 года і пагаршэння адносін з краінамі Еўрасаюзу і ў прыватнасці з Польшчай, у Беларусі пачалося сістэмнае знішчэнне могілак жаўнераў Арміі Краёвай, загінулых падчас Другой сусветнай вайны ў баях з нямецкімі войскамі і пранацысцкімі вайсковымі фарміраваннямі, а таксама могілак загінулых польскіх вайскоўцаў савецка-польскай вайны 1920 года.
IC 2042
IC 2042 — галактыка тыпу * (зорка) ў сузор’і Гадзіннік.
Камерата-Нуова
Камерата-Нуова (Camerata Nuova) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Лацыё, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Рым.
Насельніцтва складае 480 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 12 чал./км². Займае плошчу 40 км². Паштовы індэкс — 20. Тэлефонны код — 0774.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы Sant'Egidio.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
Вялікі канал Кітая
Вялікі канал  — суднаходны канал у Кітаі, адно з найстаражытнейшых цяпер дзеючых гідратэхнічных збудаванняў свету.
Рыпуарскія франкі
Рыпуарскія франкі (ад ripa — бераг ракі; Rheinfranken) — група плямёнаў франкаў, якая жыла па берагах Рэйна і Майна.
Вялікі канал Кітая
Вялікі канал, вядомы кітайцам як Вялікі канал Цзін-Хан (, або часцей 「大运河」 («Вялікі канал»), аб’ект Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА, з’яўляецца самым доўгім каналам або штучнай ракой у свеце. Пачынаючыся ў Пекіне, ён праходзіць праз Цяньцзінь і правінцыі Хэбэй, Шаньдун, Цзянсу і Чжэцзян да горада Ханчжоу, злучаючы Хуанхэ і Янцзы. Самыя старыя часткі канала датуюцца V стагоддзем да н.э., але розныя ўчасткі ўпершыню былі злучаныя падчас дынастыі Суй (581—618 гг. н. э.). Дынастыі ў 1271—1633 гадах значна аднавілі і перабудавалі канал і змянілі яго маршрут для забеспячэння сваёй сталіцы. Вялікі канал адыграў важную ролю ў аб’яднанні поўначы і поўдня Кітая. Канал злучыў Хуанхэ на поўначы з Янцзы на поўдні, што значна палегчыла транспарціроўку збожжа з поўдня ў цэнтры палітычнай і ваеннай улады на поўначы Кітая.
Працягласць канала — 1789 км, а з адгалінаваннямі ў Пекін, Ханчжоу і Наньтун — 2470 км. Шырыня ў найбольш вузкай частцы ў правінцыях Шаньдун і Хэбэй — 40 м, у самай шырокай частцы ў Шанхаі — 350 м. Глыбіня фарватара — ад 2 да 3 м. Канал абсталяваны 21 шлюзам. Максімальная грузапрапускная здольнасць складае 10 млн тон у год. Яго найбольшая вышыня дасягаецца ў гарах правінцыі Шаньдун, на вяршыні 42 м. Судны ў кітайскіх каналах не мелі праблем з дасягненнем больш высокіх вышынь пасля таго, як у 984 годзе, падчас дынастыі Сун (960—1279), урадавым чыноўнікам і інжынерам Цяа Вэйюэ быў вынайдзены шлюз.
Рыпуарскія франкі
У адрозненне ад салічных франкаў, якія перасяліліся да берага мора, а затым заваявалі Галію і былі асіміляваны гала-рымлянамі, рыпуарскія франкі засталіся на ранейшых месцах рассялення. У рыпуарскіх франкаў даўжэй захоўваўся першабытнаабшчынны лад.
Вялікі канал Кітая
Каналам захапляліся многімі людзьмі на працягу гісторыі, у тым ліку японскі манах (794—864), персідскі гісторык  (1247—1318), карэйскі чыноўнік  (1454—1504) і італьянскім місіянерам  (1552—1610).).
Рыпуарскія франкі
У канцы V ст. каралём рыпуарскіх франкаў быў Сігеберт Кульгавай, а сталіцай — Кёльн. У бітве пры Тальбіяку ў 498 годзе рыпуарскія франкі разбілі алеманаў, пасля чаго кароль салічных франкаў Хлодвіг I пачаў імкнуцца да аб'яднання ўсіх франкскіх плямёнаў пад сваёй уладай. Пасля забойства Сігеберта і яго сына Хлодвіг абвясціў сябе таксама каралём рыпуарскіх франкаў. Фактычнае далучэнне рыпуарскіх франкаў да Франкскай дзяржавы расцягнулася на VI—VII стагоддзі. У гэта перыяд запісана Рыпуарская праўда, якая рэгламентавала звычаёвае права.
Вялікі канал Кітая
Гістарычна перыядычныя паводкі Жоўтай ракі пагражалі бяспецы і функцыянаванню канала. У ваенны час высокія дамбы Хуанхэ часам наўмысна ламалі, каб затапіць і такім чынам змесці наступаючыя варожыя войскі. Гэта прыводзіла да катастроф і працяглых эканамічных цяжкасцей для мясцовых жыхароў. Нягледзячы на часовыя перыяды запусцення і невыкарыстання, Вялікі канал садзейнічаў развіццю мясцовага і растучага эканамічнага рынку ў гарадскіх цэнтрах Кітая з перыяду Суй і да цяперашняга часу. Яго ўладкаванне дазволіла паскорыць гандаль і, такім чынам, палепшыла эканоміку Кітая. Частка на поўдзень ад Жоўтай ракі па-ранейшаму актыўна выкарыстоўваецца баржамі, якія перавозяць сыпкія матэрыялы і кантэйнеры.
Гісторыя
Канал будаваўся дзве тысячы гадоў — з VI ст. да н. э. да XIII ст. н.э..
Рыпуарскія франкі
У выніку падзелу Франкскай імперыі баольшая частка тэрыторыі рыпуарскіх франкаў апынулася ў складзе Усходне-Франкскага каралеўства.
Рыпуарскія франкі захавалі сваю мову, якая стала асновай рэйнскіх і франконскіх дыялектаў нямецкай мовы.
Вялікі канал Кітая
Раннія перыяды
У, кіраўнік  (сталіца якога знаходзілася ў сучасным Сучжоў), накіраваўся на поўнач, каб напасці на. Ён загадаў пабудаваць канал для гандлёвых мэтаў, а таксама як сродак для адпраўкі багатых запасаў на поўнач у выпадку, калі яго сілы ўступяць у бой з паўночнымі дзяржавами і. Гэты водны шлях стаў вядомы як канал Хань або Ханьгоу. Работы пачаліся ў 486 г. да н. э. з поўдня ад на поўнач ад  у правінцыі Цзянсу, і на працягу трох гадоў канал Хань злучыў Янцзы з Хуайхэ, выкарыстоўваючы існуючыя, азёры і балоты.
Канал Ханm вядомы як другі найстарэйшы ўчастак пазнейшага Вялікага канала пасля Хунгоу («Канала дзікіх гусей» або «Далёкага канала»), які, хутчэй за ўсё, папярэднічаў яму. Ён злучаў Хуанхэ каля Кайфэна з рэкамі і  і стаў узорам для формы Вялікага канала на поўначы. Дакладная дата будаўніцтва Хунгоу невядомая; упершыню згадваецца дыпламатам у 330 г. да н.э. пры абмеркаванні дзяржаўных межаў. Гісторык Сыма Цянь (145-90 гг. да н. э.) не ведаў гістарычнай даты пабудовы, змясціўшы сваё абмеркаванне гэтага адразу пасля легендарных твораў Вялікага Юя; сучасныя навукоўцы цяпер лічаць, што яго будаўніцтва адносіцца да VI стагоддзя да н.э.
Дынастыя Суй
Сённяшнія ўчасткі Вялікага канала ў правінцыі Чжэцзян і паўднёвай частцы правінцыі Цзянсу былі ў значнай ступені створаныя дынастыяй Суй (581—618), у выніку міграцыі асноўнага эканамічнага і сельскагаспадарчага рэгіёна Кітая з даліны Хуанхэ на поўначы і ў бок паўднёвых правінцый. Яго галоўнай роляй на працягу ўсёй гісторыі была перавозка збожжа ў сталіцу. Будаўніцтва Вялікага канала дынастыямі Цынь і Суй, у асноўным Суй, таксама пазбавіла войска неабходнасці станавіцца самадастатковымі земляробами, калі яны знаходзіліся на паўночнай мяжы, бо цяпер харчовыя запасы можна было лёгка дастаўляць з поўдня на поўнач водным шляхам.
Да 600 года на дне канала Хунгоу ўзніклі вялікія назапашванні глею, якія перашкаджалі рачным баржам, асадка якіх была занадта глыбокай для яго вод. Галоўны інжынер дынастыі Суй, Юйвэнь Кай (555—612), параіў пракапаць новы канал, які будзе праходзіць паралельна існуючаму каналу, адыходзячы ад яго ў Чэньлю. Новы канал павінен быў праходзіць не праз, а праз Сучжоў, каб пазбегнуць злучэння з ракой , а замест гэтага зрабіць прамое злучэнне з Хуайхэ на захад ад возера Хунцзэху. З зарэгістраванай працай пяці мільёнаў чалавек пад кіраўніцтвам Ма Шумоу ў 605 годзе быў завершаны першы буйны ўчастак Вялікага канала, які атрымаў назву Бянь Цю. Вялікі канал быў цалкам завершаны пры другім імператары Суй, з 604 па 609 гады, спачатку звязаўшы Лаян з (і далінай Янцзы), затым пашырыўшы яго да Ханчжоу (на поўдні) і Пекіна (на поўначы). Гэта дазволіла паўднёвай вобласці забяспечваць збожжам паўночную правінцыю, у прыватнасці войскі, якія там знаходзіліся. Уздоўж і паралельна каналу праходзіла імперская дарога і паштовыя аддзяленні, якія падтрымлівалі сістэму. Урад таксама высадзіў велізарную лінію дрэў. Гісторыя будаўніцтва канала перададзена ў кнізе Кайхэдзі («Запіс аб адкрыцці канала»).
Ранейшы праект будаўніцтва дамбаў у 587 годзе ўздоўж Хуанхэ, які кіраваў інжынер Лян Жуй, усталяваў гідратэхнічныя вароты для рэгулявання ўзроўню вады ў канале. Двайныя стапелі былі ўсталяваны для перацягвання лодак, калі розніца ва ўзроўнях вады была занадта вялікай для працы.
Паміж 604 і 609 гадамі імператар Ян з дынастыі Суй загадаў пракапаць некалькі каналаў у форме літары «Y» ад Ханчжоу на поўдні да (сучаснага) Пекіна і сталічнага рэгіёна ўздоўж даліны Хуанхэ. Калі канал быў завершаны, ён злучыў сістэмы рэк, Янцзы, Хуайхэ, Хуанхэ, Вэй і Хай. Яе паўднёвы ўчастак, які праходзіць паміж Ханчжоу і Янцзы, атрымаў назву рака Цзяннань (рака на поўдзень ад Янцзы). Цэнтральныя часткі канала цягнуліся ад Янчжоу да Лаяна; участак паміж Янцзы і Хуайхэ працягваўся да ракі Шаньян, а наступны ўчастак злучаў Хуайхэ з Хуанхэ і называўся каналам Тунцзі. Самая паўночная частка, якая злучае Пекін і Лаян, атрымала назву канала Юнцзі. Гэтая частка канала выкарыстоўвалася для транспарціроўкі войскаў у цяперашнюю памежную вобласць Паўночнай Карэі падчас (598—614). Пасля завяршэння будаўніцтва канала ў 609 годзе імператар Ян прывёў зарэгістраваную флатылію ваенна-марскіх караблёў даўжынёй 105 км з поўначы ў сваю паўднёвую сталіцу Янчжоу.
Вялікі канал у той час не быў бесперапынным, створаным чалавекам каналам, а наборам часта несумежных штучных каналаў і каналізаваных, альбо натуральных рэк.
Дынастыі Тан і Юань
Каля 735 года было зафіксавана, што каля 149 685 400 кг збожжа штогод адпраўлялася па канале. Урад Тан кантраляваў эфектыўнасць шлюзавання канала і будаваў ўздоўж маршруту на выпадак, калі паводка або іншае бедства перашкодзяць шляху адгрузкі. Каб забяспечыць бесперашкоднае перамяшчэнне збожжавых грузаў, камісар па транспарце (на пасадзе з 763 па 779) меў спецыяльныя рачныя баржы, спраектаваныя і пабудаваныя з улікам глыбіні кожнай секцыі ўсяго канала.
Пасля (755—763) эканоміка паўночнага Кітая была моцна пашкоджана і так і не аднавілася з-за войнаў і пастаянных разліваў ракі Хуанхэ. Адзін з іх адбыўся ў 858 годзе, калі велізарная паводка ўздоўж Вялікага канала затапіла тысячы гектараў сельгасугоддзяў і забрала жыцці дзясяткаў тысяч людзей на Паўночна-Кітайскай раўніне. Такая няшчасная падзея магла б паменшыць легітымнасць кіруючай дынастыі, прымусіўшы іншых успрымаць сітуацыю як страту ; гэта было добрай прычынай для дынастычных уладаў падтрымліваць бесперабойную і эфектыўную сістэму каналаў. Горад Кайфэн ператварыўся ў буйны цэнтр, які пазней стаў сталіцай дынастыі Сун (960—1279). Нягледзячы на тое, што міжнародныя марскія парты дынастый Тан і Сун — найвялікшымі з якіх былі Гуанчжоу і адпаведна — і марскі знешні гандаль прынеслі гандлярам вялікую ўдачу, менавіта Вялікі канал у Кітаі стымуляваў найбольшую эканамічную дзейнасць і камерцыйны прыбытак. Падчас перыяду Сун і больш ранніх перыядаў караблі-баржы час ад часу разбіваліся і цярпелі крушэнне на ўчастку Вялікага канала Шаньян Юндаа, праходзячы двайныя стапелі, і часцей за ўсё ў іх мясцовыя бандыты кралі падаткавае збожжа. Гэта падштурхнула Цяа Вэйюэ, памочніка камісара транспарту Хуайнаня, вынайсці сістэму падвойных варот, вядомую як фунтавы шлюз у 984 годзе. Гэта дазваляла караблям чакаць у закрытай прасторы, пакуль вада можа быць зліта да адпаведнага ўзроўню; кітайцы таксама пабудавалі навесы над прасторай для дадатковай абароны караблёў.
Большая частка Вялікага канала была разбурана на некалькі гадоў пасля таго, як у 1128 годзе губернатар Кайфэна вырашыў зламаць дамбы і плаціны, якія стрымлівалі воды Хуанхэ, каб знішчыць надыходзячых чжурчжэньскіх захопнікаў падчас. У выніку шэрагу паводак гэта цалкам зрушыла Хуанзэ на поўдзень ад Шаньдуна, рэчышча  і ўліўшы Хуанхэ ў возера Хунцзэ і Усходне-Кітайскае мора на стагоддзі. Дынастыя чжурчжэняў Цзінь пастаянна ваявала з Сун у гэтым рэгіёне. Вайна прывяла да зношвання канала, пакуль у XIII стагоддзі мангольская ўлада, якая ўсталявался на гэтых тэрыторыях, не пачала неабходны рамонт. Падчас мангольскай дынастыі Юань (1271—1368) сталіца Кітая была перанесена ў Пекін, што пазбавіла ад неабходнасці выкарыстання рукава канала, які цячэ на захад у Кайфэн ці Лаян. У 1280-х гадах праз перадгор’і масіва Шаньдун быў пракапаны ўчастак вяршыні, што скараціла агульную даўжыню на 700 км, што зрабіла агульную даўжыню канала каля 1800 км і ўпершыню злучыла Ханчжоу і Пекін прамым водным шляхам з поўначы на поўдзень. Як і ў эпоху Сун і Цзінь, падчас заняпаду дынастыі Юань канал прыйшоў ў заняпад.
Аднаўленне дынастыі Мін
Вялікі канал быў амаль цалкам адрамантаваны паміж 1411 і 1415 гадамі падчас дынастыі Мін (1368—1644). Магістрат, Шаньдун, накіраваў мемарандум на трон імператара Юнлэ, пратэстуючы супраць тагачасных неэфектыўных сродкаў транспарціроўкі 4 000 000 данаў (428 000 000 літраў) збожжа ў год шляхам перавозкі яго па некалькіх розных рэках і каналах на баржах, якія ішлі з ад глыбокай да плыткай пасля ракі Хуай, пасля чаго груз транспартыраваўся на глыбокія баржы, як толькі груз збожжа дасягаў ракі Хуанхэ. Кітайскія інжынеры пабудавалі плаціну, каб накіраваць раку на паўднёвы захад, каб падаць 60 % яе вады на поўнач у Вялікі канал, а астатнюю частку — на поўдзень. Яны выкапалі чатыры вялікія вадасховішчы ў Шаньдуне для рэгулявання ўзроўню вады, што дазволіла ім пазбегнуць адпампоўвання вады з мясцовых крыніц і грунтавых вод. Паміж 1411 і 1415 гадамі ў агульнай складанасці 165 000 рабочых пракапалі рэчышча канала ў Шаньдуне і пабудавалі новыя каналы, насыпы і шлюзы.
Імператар Юнлэ перанёс сталіцу Мін з Нанкіна ў Пекін у 1403 годзе. Гэты крок пазбавіў Нанкін статусу галоўнага палітычнага цэнтра Кітая. Паўторнае адкрыццё Вялікага канала таксама прынесла карысць Сучжоў перад Нанкінам, паколькі першы знаходзіўся ў лепшым становішчы на галоўнай артэрыі Вялікага канала, і таму стаў найвялікшым эканамічным цэнтрам Кітая эпохі Мін. Адзіным іншым жыццяздольным супернікам з Сучжоу ў рэгіёне быў Ханчжоу, але ён знаходзіўся на 200 км далей уніз па Вялікім канале і далей ад галоўнай дэльты. Нават пацярпелы караблекрушэнне карэец (1454—1504) — падчас пяцімесячнага падарожжа па Кітаю ў 1488 годзе — прызнаў, што Ханчжоу служыў не канкурэнтам, а эканамічнай кармушкай на шырокі рынак Сучжоў. Такім чынам, Вялікі канал служыў прычынай эканамічнага поспеху некаторых гарадоў уздоўж свайго маршруту і служыў эканамічным выратавальным кругам для мясцовага гандлю ў Кітаі.
Вучоны Гу Яньу з ранняй дынастыі Цын (1644—1912) падлічыў, што папярэдняя дынастыя Мін павінна была наняць 47 004 рабочых на поўны працоўны дзень, набраных сістэмай Ліцзя, каб падтрымліваць усю сістэму каналаў. Вядома, што проста для эксплуатацыі 11 775 дзяржаўных барж са збожжам у сярэдзіне XV стагоддзя патрабавалася 121 500 салдат і афіцэраў.