cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Піетарсаары
Шведская з’яўляецца роднай мовай прыкладна для 56 % насельніцтва горада, фінская мова — для 40 % насельніцтва.
Phaonia siebecki
Phaonia siebecki — від двухкрылых, які распаўсюджаны ў Палеарктыцы.
Пешт (Будапешт)
Пешт (Pest, Pešť) — усходняя, раўнінная частка Будапешта, якая займае каля 2/3 тэрыторыі горада. Ад іншай часткі горада, Буды, Пешт аддзелены Дунаем. У Пешце знаходзіцца значная частка славутасцей Будапешта, уключаючы Венгерскі парламент, плошчу Герояў і праспект Андрашы. Часам у венгерскай мове слова Пешт выкарыстоўваецца замест Будапешт для абазначэння сталіцы краіны.
Этымалогія
Назва «Пешт» мае славянскае паходжанне і роднасная сучаснаму беларускаму «печ». Магчыма, гэта звязана з тым, што ў пячорах, размешчаных у раёне Пешта, разводзілі агонь.
Гісторыя
Пешт як незалежны горад згадваецца ўпершыню ў 1148. У старажытнасці на месцы Пешта былі кельцкія і рымскія паселішчы. Паводле звестак, якія прыводзіць арабскім гісторыкам Абу-Алі Ахмедам бен-Амар Ібн-Дастам, горад заснаваны волжскімі булгарамі білярамі на чале з князем Хесенам, якія перасяліліся ў 970 г. з Волгі ў Венгрыю. Горад становіцца важным эканамічным цэнтрам у XI—XIII стагоддзях. У 1241 г. разбураны мангольскімі заваёўнікамі, але неўзабаве быў адбудаваны нанова. У 1849 быў пабудаваны першы мост праз Дунай, які звязаў Пешт з Будай. У 1873 у выніку аб'яднання гарадоў Пешт, Буда і Обуда на карце з'явіўся горад Будапешт.
Epistrophe melanostoma
Epistrophe melanostoma — еўрапейскі від журчалак.
Сколіўскія Бяскіды
Сколіўскія Бяскіды (Сколівські Бескиди) — частка горнага масіву Усходніх Бяскідаў на терыторыі Львоўскай, часткова Івана-Франкоўскай абласцей. Назву масіў атрымаў ад размешчанага побач горада Сколэ. Найвышэйшы пункт масіву — гара Парашка (1268,5 м).
Будова
Масіў Сколіўскіх Бяскідаў складзены ў асноўным з флішу. У рэльефе пераважаюць паралельныя асіметрычныя хрыбты з вяршынямі Парашка, Высокі Верх, Магура, Трасцян і г. д.
Прырода
У лясным покрыве дамінуюць ялова-піхтавыя лясы, пашыраюцца плошчы другасных лугоў, на верхнім ярусе гор захаваліся фрагменты карэнных субальпійскіх лугоў. Рачныя даліны тэрасаваныя, даліны большай часткай разараныя.
На тэрыторыі Сколіўскіх Бяскідаў у 1999 годзе створаны Нацыянальны прыродны парк «Сколіўскія Бяскіды».
Яўген Майсеевіч Фарбераў
Яўген Майсеевіч Фарбераў (, Мінск) — беларускі архітэктар.
Біяграфія
Скончыў Беларускі політэхнічны інстытут у 1968 годзе. Працаваў архітэктарам у ІБіА Дзяржбуда БССР, кіраўніком сектара ў Белжылпраекце, галоўным архітэктарам майстэрні ў Белдзіпрагандлі, з 1985 года — начальнік аддзела ў Белжылпраекце.
Член Саюза архітэктараў СССР з 1972 года. Пражывае ў Мінску.
Творчасць
Асноўныя працы: кінатэатр «Спартак» (1983), адміністрацыйны будынак па вуліцы Суворава (1987) у Віцебску; у аўтарскім калектыве: праекты рэканструкцыі культурна-гістарычнага цэнтра Гродна (1971), цэнтральных гістарычных кварталаў Віцебска (1972), праект забудовы кварталаў па вуліцах Талстога, Крылова, Суворава, Я. Купалы, Леніна (1978), Смаленскі рынак (1985), дзіцячае кафэ (1986) у Віцебску.
Аўтар публікацый, у т.л.: «Метадычныя ўказанні па планаванні капітальнага рамонту жыллёвага фонду Беларускай ССР» (Мінск, 1979), «Метадычныя ўказанні па абследаванні жылога фонду Беларускай ССР» (Мінск, 1979), «Прадпраектныя даследаванні рэканструкцыі жылых раёнаў у гарадах Беларусі» (Мінск, 1980, з Н. А. Зельтэн).
Узнагароды
За працы па рэканструкцыі гістарычнай забудовы Гродна (1977), рэканструкцыі цэнтральных гістарычных кварталаў у Віцебску (1978), за праектаванне і будаўніцтва экспанатнага ўчастку Беларусі на ВДНГ СССР (1987) узнагароджаны медалямі ВДНГ СССР.
Phaonia perdita
Phaonia perdita — від двухкрылых, распаўсюджаны ў Палеарктыцы.
Маргіт
Востраў Маргіт, (Маргітсігет, Margit-sziget — востраў Маргарыты) — востраў на Дунаі ў горадзе Будапешце. Востраў размешчаны ў цэнтры горада паміж дзвюма часткамі венгерскай сталіцы — Будай і Пештам і злучаецца з імі мостам Маргарыты ў паўднёвай частцы і мостам Арпада ў паўночнай. Даўжыня вострава — 2,5 км, плошча — 0,965 км². Востраў цалкам заняты паркам, карыстаецца папулярнасцю ў якасці месца адпачынку ў турыстаў і жыхароў горада. На востраве размешчана некалькі гатэляў з крыніцамі тэрмальнай вады. Праезд аўтатранспарту, за выключэннем таксі, аўтобусаў і веларыкшаў, забаронены.
Гісторыя
Гісторыя будапешцкага вострава на Дунаі пачынаецца пад імем «Заечы востраў». Кароль Венгрыі Бела IV даў зарок аддаць сваю дачку Маргарыту ў манашкі ў дамініканскі кляштар, які займаў большую частку вострава, у выпадку збавення ад нашэсця манголаў. Пасля збавення ад нашэсця ён выканаў сваё абяцанне. Яго дачка памерла ва ўзросце 28 гадоў. Дзякуючы шанаванню святой дачкі караля востраў урэшце атрымаў яе імя.
Тайгетэ (спадарожнік)
Тайгетэ (Ταϋγέτη) — нерэгулярны спадарожнік планеты Юпітэр са зваротным арбітальным абарачэннем. Названая імем Тайгетэ, адной з плеяд у старажытнагрэчаскай міфалогіі. Таксама пазначаецца як Юпітэр XX.
Належыць да групы Кармэ.
Гісторыя адкрыцця
Тайгетэ была адкрыта групай навукоўцаў Гавайскага ўніверсітэта пад кіраўніцтвам Скота Шэпарда ў серыі назіранняў, пачынаючы з 25 лістапада 2000 года. Дадатковыя назіранні былі зроблены 12—13 кастрычніка 2001 года. Паведамленне пра адкрыццё зроблена 5 студзеня 2001 года. Спадарожнік атрымаў часовае абазначэнне S/2000 J 9.
Уласная назва была прысвоена 22 кастрычніка 2002 года.
Кале (спадарожнік)
Кале (ад Καλή) — нерэгулярны спадарожнік Юпітэра, вядомы таксама як Юпітэр XXXVII.
Адкрыццё
Быў знойдзены 9 снежня 2001 г групай астраномаў з Гавайскага ўніверсітэта і атрымаў часовае абазначэнне S/2001 J 8. У жніўні 2003 года спадарожнік атрымаў назву Кале, ад імя адной з харыт у грэчаскай міфалогіі.
Арбіта
Кале здзяйсняе поўны абарот вакол Юпітэра на адлегласці ў сярэднім 23.217.000 км за 729 дзён, 11 гадзін і 17 хвілін. Арбіта мае эксцэнтрысітэт 0,2599. Нахіл рэтраграднай арбіты 164,996 °. Належыць да групы Кармэ.
Фізічныя характарыстыкі
Дыяметр Кале складае каля 2 км. Спадарожнік складаецца, верагодна, з пераважна сілікатных парод. Вельмі цёмная паверхня мае альбеда 0,04. Зорная велічыня +23,0 m.
Крымская федэральная акруга
Крымская федэральная акруга (Крымский федеральный округ) — былая федэральная акруга Расійскай Федэрацыі, якая існавала з 21 сакавіка 2014 года па 28 ліпеня 2016 года.
Адміністрацыйным цэнтрам акругі з’яўлялася сталіца Рэспублікі Крым горад Сімферопаль, нягледзячы на тое, што найбуйнейшым горадам Крыма і Крымскай федэральнай акругі з’яўляўся горад Севастопаль, што сярод федэральных акруг характэрна толькі для Паўночна-Каўказскай федэральнай акругі.
Большасць дзяржаў-членаў ААН, у тым ліку і Украіна, не прызнае далучэнне Крыма да Расіі.
Помнік літары «Ў»
Помнік літары «Ў» — помнік у Полацку, прысвечаны Ў|22-й літары беларускага алфавіту. Размешчаны ў цэнтры горада, на бульвары праспекта Францыска Скарыны.
Вандалізм
Вершы на помніку Рыгора Барадуліна «Ад Еўфрасінні, ад Скарыны, ад Полацка пачаўся свет» былі пашкоджаны ў чэрвені 2014 года. У 2016 годзе помнік быў адноўлены.
Святы Лука малюе Мадонну
Святы Лука малюе Мадонну — карціна мастака Рагіра ван дэр Вэйдэна, створаная ім каля 1435—1440 года, арыгінал якой цяпер захоўваецца ў Бостанскім. Вядомыя тры аўтарскія копіі.
Іканаграфія
На карціне паказаны евангеліст Лука, апякун мастакоў, звернуты да Дзевы Марыі, якая трымае Дзіцятка Ісуса на каленях. Ван дэр Вэйдэн, верагодна, завяршыў працу паміж 1435 і 1440 для Гільдыі Святога Лукі ў Бруселі. Атмасфера панэли часткова дасягаецца за кошт выкарыстання і багатай іканаграфіі з сімвалічнымі матывамі. Фігуры размешчаны ў барджыянскім інтэр’еры, які змешчаны на фоне ўнутранага двара, ракі з горадам і экспансіўнага пейзажу.
У двары знаходзіцца абгароджаны сад (так званы Hortus conclusus), адзін з многіх сімвалаў чысціні Дзевы Марыі. Выявы Адама і Евы, высечаныя на падлакотніках крэсла Марыі, падкрэсліваюць ролю яе сына ў адкупленні чалавецтва ад першароднага граху.
S/2003 J 19
S/2003 J 19 — нерэгулярны спадарожнік Юпітэра.
Святы Лука малюе Мадонну
Іканаграфія
Рагір быў пад моцным уплывам Яна ван Эйка, і карціна ў многіх аспектах з’яўляецца вольнай копіяй «Мадонны канцлера Ралена». Гэта можна бачыць па агульнай кампазіцыі, асабліва аркам, элементам ландшафту і колерамі вопраткі персанажаў. Аднак апошнія інвертаваны, таксама ван Вэйдэн робіць шмат іншых адхіленняў.
S/2003 J 19
Адкрыццё
Быў знойдзены 6 лютага 2003 г. групай астраномаў з Гавайскага ўніверсітэта пад кіраўніцтвам Брэта Глэдмана. Спадарожнік не атрымаў пакуль афіцыйную назву.
Святы Лука малюе Мадонну
Іканаграфія
Лука намаляваны галоўным персанажам, яго прафесія мастака моцна і рэалістычна паказана як рамяство 15-га стагоддзя, як яго майстэрства. Лука карыстаецца тэхнікай, вельмі цяжкай манерай для малявання 'на ляту', як паказана на карціне. Акрамя таго, ван дэр Вэйдэн асацыюе Луку з сабой, надае яму знешнее падабенства амаль на ўзроўні аўтапартрэту.
«Святы Лука малюе Мадонну», верагодна, падараваны Гарадскому мастаку Бруселя, пасля яго вучнёўства ў Рабера Кампена. Паколькі праца паказвае заступніка мастакоў ва ўзаемадзеянні з членамі Святой Сям’і, яна можа адлюстроўваць змены статуса мастакоў ад рамеснікаў да стваральнікаў мастацтва, якія адбываліся ў XV стагоддзі.
S/2003 J 19
Арбіта
S/2003 J 19 здзяйсняе поўны абарот вакол Юпітэра на адлегласці ў сярэднім 23.533.000 км за 740 дзён, 10 гадзін і 5 хвілін. Арбіта мае эксцэнтрысітэт 0,2478. Нахіл рэтраграднай арбіты 165,153 °. Належыць да групы Кармэ.
Фізічныя характарыстыкі
Дыяметр S/2003 J 19 складае каля 2 км. Шчыльнасць ацэньваецца 2,6 г/см³, бо спадарожнік складаецца, верагодна, з пераважна сілікатных парод. Вельмі цёмная паверхня мае альбеда 0,04. Зорная велічыня +23,7 m
Святы Лука малюе Мадонну
Копіі
Вядомыя тры аўтарскія копіі, якія захоўваюцца ў ў Бругэ, Эрмітажы ў Санкт-Пецярбургу і Старой пінакатэцы ў Мюнхене.
Бостанская панэль заснавана на арыгінале, яна змяшчае моцна перапрацаваныя падмалёўкі, якія адсутнічаюць на іншых варыянтах. Яна знаходзіцца ў адносна дрэнным стане, паверхні быў нанесены значны ўрон, нягледзячы на інтэнсіўныя працы па аднаўленні і ачыстцы, якія пачаліся ў 1932 годзе.
Медаль «За размініраванне Пальміры»
Медаль «За размініраванне Пальміры» (Медаль «За разминирование Пальмиры») — ведамасная ўзнагарода Міністэрства абароны Расійскай Федэрацыі. Заснавана 16 мая 2016 года загадам міністра абароны № 277 «Аб заснаванні медаля Міністэрства абароны Расійскай Федэрацыі „За вызваленне Пальміры“».
Палажэнне аб медалі
Медалём узнагароджваюцца : Медаль (стужка медаля) носіцца на левай баку грудзей.
Апісанне медалі
Медаль з металу залацістага колеру, мае форму круга дыяметрам 32 мм з выпуклым борцікам з абодвух бакоў.
На адным баку медалі ў цэнтры — рэльефная аднакаляровая выява Трыумфальнай аркі і аліўкавых галін пад ёй. У верхняй частцы па крузе — рэльефны надпіс: «ЗА РАЗМИНИРОВАНИЕ ПАЛЬМИРЫ» (ЗА РАЗМІНІРАВАННЕ ПАЛЬМІРЫ). На адваротным баку медаля: у цэнтры — рэльефная аднакаляровая выява эмблемы міністэрства абароны РФ (увянчаны каронай двухгаловы арол з распасцёртымі крыламі. У правай лапе арла — меч, у левай — дубовы вянок. На грудзях арла — трохкутны, выцягнуты дадолу шчыт. У полі шчыта – вершнік, які дзівіць дзідай дракона), па крузе – рэльефны надпіс: у верхняй частцы – «МИНИСТЕРСТВО ОБОРОНЫ» (МІНІСТЭРСТВА АБАРОНЫ), у ніжняй частцы — «РОССИЙСКОЙ ФЕДЕРАЦИИ» (РАСІЙСКАЙ ФЕДЭРАЦЫІ).
Медаль пры дапамозе вушка і кальца злучаецца з пяцікутнай калодкай, абцягнутай шаўковай муаравай стужкай шырынёй 24 мм з правага краю стужкі аранжавая паласа шырынёй 10 мм, абрамленая чорнай паласой шырынёй 2 мм, лявей – роўнавялікія чорная, белая і чырвоная паласы.
Семантыка
Элементы медаля сімвалізуюць:
Калпянец
Калпяне́ц — возера ва Ушацкім раёне Віцебскай вобласці, за 18 км на ўсход ад гарадскога пасёлка Ушачы, за 2 км на поўдзень ад вёскі Загор'е, за 0,8 км на ўсход ад возера Атолава, у басейне ракі Тураўлянка.
Размешчана сярод забалочанай, парослай хмызняком мясцовасці. Злучана канавай з возерам Атолава.
Харлампіеўская царква (Іркуцк)
Міхайла-Архангельская Харлампіеўская царква, Марскі храм (Харлампиевская церковь) — праваслаўны храм у Іркуцку, размешчаны ў гістарычным цэнтры горада на вуліцы 5-й Арміі. Адзін з найстарэйшых праваслаўных храмаў Іркуцка.
Гісторыя
Першая драўляная двухпрастольная царква была пабудавана ў 1738 годзе. Ніжні прыдзел у імя свяшчэннамучаніка быў асвечаны біскупам Іркуцкім і Нерчынскім  24 студзеня 1739. У 1777 замест драўлянай закладваецца мураваная царква.
У Харлампіеўскай царкве святары дабраслаўлялі маракоў перад плаваннем. У 1884 годзе на дзядзінцы царквы быў пахаваны Іркуцкі купец, буйны мецэнат і дабрачынец. У 1904 Аляксандр Калчак браў шлюб у царкве з Соф'яй Аміравай, і тут яго дабраслаўлялі у паходы на поўнач па рацэ Лене да Паўночна-Ледавітага акіяну.
Cedestis gysseleniella
Cedestis gysseleniella — від молей сямейства. Ён сустракаецца ў Еўропе і частцы Расіі.
Размах крылаў 11-13 мм. Лёт імага з чэрвеня па ліпень у залежнасці ад месцазнаходжання.
Лічынкі сілкуюцца на,  ,  ,  ,  , і. Хаця быў паказаны ў якасці расліны-гаспадара ў 1998 годзе, гэты спіс лічыцца «падазроным» у больш свежай публікацыі Люіса і Сона 2015 года.
Падлесная вуліца (Барысаў)
Падлесная вуліца — вуліца ў Барысаве. Адна з вуліц гарадка Печы.
У раёне вуліцы — шматпавярховыя дамы, а таксама адна- і двухпавярховая прыватная забудова.
Размяшчэнне
Вуліца пачынаецца ад чыгуначнай лініі Мінск — Орша, перасякае 1-ы Падлесны завулак, 3-і Падлесны завулак, вуліцу Братоў Вайнрубаў і заканчваецца каля воінскай часці.
Віцебскі аўтобус
Віцебскі аўтобус — асноўны від гарадскога транспарту г. Віцебска. Уведзены 15 кастрычніка 1925 г., першапачаткова па 1 маршруце «плошча Свабоды — Маркаўшчына» курсіравалі 2 машыны. У 1986 годзе ў Віцебску было 25 маршрутаў агульнай працягласцю 204,8 км, штодзённа курсіравалі 119 аўтобусаў вялікай і асабліва вялікай умяшчальнасці (Ікарус-260 і Ікарус-280). У 2017 годзе ў горадзе больш 40 маршрутаў.
Літаратура
Витебск: Энциклопедический справочник / Гл. редактор И. П. Шамякин. — Мн.: БелСЭ им. П. Бровки, 1988. — 408 с. — 60 000 экз. — ISBN 5-85700-004-1
Халдэнэ (спадарожнік)
Халдэнэ (Χαλδήνη) — нерэгулярны спадарожнік планеты Юпітэр са зваротным арбітальным абарачэннем. Названая імем персанажа з старажытнагрэчаскай міфалогіі - Халдэны, якая нарадзіла ад Зеўса героя Саліма.
Таксама пазначаецца як Юпітэр XXI. Належыць да групы Кармэ.
Гісторыя адкрыцця
Халдэнэ была адкрыта групай навукоўцаў Гавайскага ўніверсітэта пад кіраўніцтвам Скота Шэпарда ў серыі назіранняў, пачынаючы з 26 лістапада 2000 года. Паведамленне пра адкрыццё зроблена 5 студзеня 2001 года. Спадарожнік атрымаў часовае абазначэнне S/2000 J 10. Уласная назва была прысвоена 22 кастрычніка 2002 года.
Маўрысіа Макры
Маўрысіа Макры (Mauricio Macri, нар., Тандыль) — аргенцінскі палітычны дзеяч, прэзідэнт Аргенціны з 10 снежня 2015 года.
Аксамітніцы
Аксамі́тніцы, сатыры, вочкі (Satyrinae) — падсямейства дзённых матылёў.
Маўрысіа Макры
У мінулым быў дэпутатам Ніжняй палаты аргенцінскага парламента, мэрам Буэнас-Айрэса (з 24 чэрвеня 2007 года па 10 снежня 2015 года). Прэзідэнт футбольнага клуба «Бока Хуніярс» (1995—2007). 22 лістапада 2015 года абраны прэзідэнтам Аргенціны.
Аксамітніцы
Касмапаліты. У сусветнай фаўне каля 2000 відаў. У трапічных лясах Паўднёвай Амерыкі жывуць своеасаблівыя аксамітніцы калітэры. На Беларусі 21 від, найбольш пашыраны сенніца, малы лясны сатыр, матыль мяцёлчаты.
Матылі сярэдніх і буйных памераў. Крылы ў размаху да 10 см, часта шырокія, цёмнаафарбаваныя, з невялікімі вокападобнымі плямамі. Пярэднія ногі недаразвітыя. Вусені ўкрытыя кароткімі валаскамі або голыя, верацёнападобныя, развіваюцца пераважна на дзікарослых злаках і пальмах. Вусені, зрэдку кукалкі, яйцы зімуюць з развітым зародкам; даюць часцей адно пакаленне за год.
Маўрысіа Макры
Біяграфія
Нарадзіўся ў адной з найбагацейшых сем’яў у краіне, вывучаў грамадзянскае будаўніцтва ў аргенцінскім Каталіцкім універсітэце ў Буэнас-Айрэсе. Затым ён таксама вучыўся ў бізнес-школе Калумбійскага ўніверсітэта ў Нью-Ёрку і ў Вортанскай бізнес-школе Пенсільванскага ўніверсітэта.
Макры пачаў сваю кар’еру як аналітык у будаўнічай кампаніі SIDECO Americana s. a.
З 1984 ён працаваў у крэдытным аддзеле Citibank у Буэнас-Айрэсе, у тым жа годзе пачаў працаваць у будаўнічай кампаніі DADS, што адносіцца да яго сямейнай кампаніі Grupo Macri. У 1985 стаў яе генеральным сакратаром.
У 1986—1992 працаваў віцэ-прэзідэнтам, а затым прэзідэнтам кампаніі SIDECO.
У 1992 стаў намеснікам дырэктара кампаніі Sevel, якая вырабляе аўтамабілі, апраз два гады ўзначаліў яе.
На палітычнай сцэне ён з’явіўся ў 2003, калі стаў заснавальнікам правацэнтрысцкай партыі «Compromiso para el Cambio» (Абавязацельствы да змены). У тым жа годзе ён прыняў удзел у выбарах на пасаду мэра Буэнас-Айрэса. Ён атрымаў перамогу ў першым туры галасавання, а ў другім ён атрымаў 47 & nbsp;% галасоў і прайграў кандыдату ад левых Анібалю Ібарры.
У 2005 яго партыя ўвайшла ў кааліцыйную «Propuesta Republicana» (Рэспубліканскую прапанову), ад якой ён стаў членам Палаты дэпутатаў на парламенцкіх выбарах у кастрычніку таго ж года.
У лютым 2007 абвясціў аб сваім намеры прыняць удзел у наступных мясцовых выбарах на пасаду мэра сталіцы. У першым туры галасавання 2 чэрвеня ён выйграў з лікам 45,6 % галасоў. У другім туры 24 чэрвеня ён перамог свайго суперніка Даніэля Фільмусу, атрымаўшы 60,96 % галасоў.
У 2015 вырашыў пазмагацца за пасаду прэзідэнта Аргенціны. У першым туры, які адбыўся 25 кастрычніка, ён атрымаў 34,15 % галасоў, выйшаўшы ў другі тур разам з былым віцэ-прэзідэнтам Даніэлем Сіолі, які атрымаў 37,08 % і быў падтрыманы дзеючым прэзідэнтам Крысцінай Фернандэс дэ Кіршнер.
Купена шматкветная
Купе́на шматкветная, Купена мнагакветкавая, Купена, Куп-купена (Polygonatum multiflorum) — шматгадовая травяністая расліна, від роду  сямейства.
Батанічнае апісанне
Лісце даўгаватае або эліптычнае, ля асновы трохі звужанае, голыя, з кароткімі хвосцікамі, 10—11 см даўжынёй і 4—4,5 см шырынёй ці ж ніжняе лісце 14—15 см даўжынёй, зверху зялёнае, знізу шаравата-зеленаватае.
Плод — сіне-чорная ягада.
Распаўсюджанне
Від апісаны з Еўропы.
Паўночная Еўропа: Данія, Фінляндыя, Нарвегія, Вялікабрытанія; Цэнтральная Еўропа: Аўстрыя, Бельгія, Чэхаславакія, Германія, Венгрыя, Нідэрланды, Польшча, Швейцарыя; Паўднёвая Еўропа: Албанія, Балгарыя, Югаславія, Грэцыя, Італія, Румынія, Францыя, Іспанія; тэрыторыя былога СССР: Каўказ (Перадкаўказзе), Еўрапейская частка Расіі, Беларусь, Украіна; Азія: Турцыя, Непал.
Расце ў бярозавых і хваёвых лясах, сярод кустоў. Расліна ядавітая.
Помнік Гедзіміну (Вільнюс)
Помнік Гедзіміну — конны помнік вялікаму князю літоўскаму Гедзіміну ў Вільнюсе, заснавальнікам якога ён з’яўляецца. Размешчаны на Кафедральнай плошчы, справа ад сабора Святога Станіслава.
Помнік выкананы скульптарам Міндаўгасам Шнінасам паводле праекта амерыканскага скульптара літоўскага паходжання Вітаўтаса Кашубы. Адліты ў Беларусі з бронзы канфіскаванай літоўскімі мытнікамі на мяжы і перададзенай гораду. Граніт для пастамента падораны прэзідэнтам Украіны Леанідам Кучмай. Урачыстае адкрыццё адбылося 22 верасня 1996 года.
У аснову праекта лягла легенда аб заснаванні горада, якая апісваецца ў Хроніцы Быхаўца, паводле яе Гедзімін паехаў са сваёй сталіцы Трокаў на паляванне каля ракі Віліі. На адной з гор ён забіў магутнага тура, за што тая атрымала назву Туравай. Гедзімін спыніўся на ноч каля свяцілішча Швінтарога, дзе спальвалі літоўскіх князёў, пры сутоку Віліі і Вільні. У сне яму з’явіўся вялікі жалезны воўк, які стаяў на Туравай гары і выў як сотня ваўкоў. Сон уразіў князя, і, каб даведацца аб яго значэнні, быў выкліканы вярхоўны паганскі святар крыве-крывайціс Ліздзейка, які і растлумачыў князю, што на гэтым месцы трэба закласці горад, слава якога, як сведчыць выццё ваўка, разыдзецца па ўсім свеце. Гедзімін прыносіць ахвяры ў свяцілішчы і намерваецца перанесці сваю сталіцу.
Манумент адлюстроўвае самога князя Гедзіміна, які трымае ў левай руцэ аголены меч, і яго жарабца, які стаіць ззаду. Помнік Гедзіміну з’яўляецца адным з нешматлікіх, дзе вершнік знаходзіцца не на кані, а побач з ім. Воўк выкананы з граніту, хоць паводле легенды аб быў жалезным.
Чырвоная вуліца (Мінск)
Чырвоная вуліца — вуліца ў Мінску. Знаходзіцца ў Савецкім і Цэнтральным раёнах горада.
Назва
Вуліца з’явілася да 1860 года і названа шматзначным словам «Красная», назва захавалася да цяперашняга часу і не звязана з савецкай эпохай. У савецкі час дыктары Дома радыё называлі свой адрас па-беларуску як «вуліца Чырвоная, 4»; назва «Чырвоная» і сёння з’яўляецца афіцыйнай і сустараецца на вулічных шыльдах. Аднак, назва вуліцы выкарыстоўваецца ў значэнні «парадны, ганаровы», таму больш слушнай беларускай назвай была б «Красная».
Размяшчэнне
Арыентавана з паўднёвага захаду на паўночны ўсход. Размешчана паміж праспектам Незалежнасці і вуліцай Куйбышава. Пачынаецца ад скрыжавання з вуліцай Камуністычнай каля будынка Міністэрства абароны Беларусі і парку Марата Казея, перасякае вуліцу Кісялёва і праспект Машэрава, з поўначы прымыкае вуліца Пугачоўская, пасля скрыжавання з вуліцай Веры Харужай на плошчы Якуба Коласа пераходзіць у вуліцу Якуба Коласа.
Транспарт
На адрэзку ад праспекта Машэрава да вуліцы Веры Харужай па вуліцы пракладзены трамвайныя пуці.
Скверы
Красны сквер перад Мінскім фінансава-эканамічным каледжам і безназоўны сквер цераз дарогу ад яго. Сквер на плошчы Якуба Коласа.
Уладзімір Паўлавіч Фёдараў
Уладзімір Паўлавіч Фёдараў (, Пецярбург — ?) — беларускі і расійскі архітэктар.
Біяграфія
Скончыў Ленінградскі будаўнічы інстытут у 1936 годзе. Працаваў у праектных арганізацыях Саратава, Ульянаўска, Калугі, з 1965 года — галоўны архітэктар Магілёўскага філіяла Белкалгаспраекта.
Член Саюза архітэктараў СССР з 1936 года. Член КПСС з 1943 года. Пражываў у г. Магілёў.
Творчасць
Асноўныя працы: планіроўка г. Энгельса (1940, у аўтарскім калектыве), калгасаў «XVIII парт-з’езд» Быхаўскага, «Авангард» Асіповіцкага раёнаў Магілёўскай вобласці (1965—1970), будынак МДБ (1946), жылы дом у Заволжы (1943—1945) ва Ульянаўску, галоўная плошча ў Калузе (1955, сааўтар).
Траецкая царква «Куліч і Пасха»
Траецкая царква «Куліч і Пасха» (Троицкая церковь «Кулич и Пасха») — дзеючая праваслаўная царква у Санкт-Пецярбургу, размешчаная па адрасе праспект Абухаўскай Абароны, д. 235. Пабудавана ў стылі рускага класіцызму. Поўная назва — Царква Святой Тройцы Жываначальнай, вядомая таксама пад назвай «Куліч і Пасха», якая дадзена ёй па архітэктурнаму рашэнню — ансамбль царквы выкананы ў форме велікодных страў — і.
Гісторыя
Траецкая царква была пабудавана у 1785—1790 годзе, архітэктар — М. А. Львоў)
Ідэя надаць пабудове форму куліча і пасхі належыць не архітэктару, а заказчыку будаўніцтва генерал-пракурору А. А. Вяземскаму, уладальніку, месца ўзвядзення царквы.
У гэтай царкве хрысцілі будучага адмірала А. В. Калчака. Дакумент аб яго нараджэнні сведчыць: …у метрычнай 1874 кнізе Траецкай царквы с. Аляксандраўскага Санкт-Пецярбургскага павета пад № 50 паказана:
<dd> Марской артылерыі ў штабс-капітана Васіля Іванавіча Калчака і законнай жонкі яго Вольгі Ільінічны Калчак, абодвух праваслаўных і першашлюбных, сын Аляксандр нарадзіўся 4 лістапада, а ахрышчаны 15 снежня 1874 г. Хроснымі яго былі: штабс-капітан марскі Аляксандр Іванавіч Калчак і ўдава калежскага сакратара Дар’я Піліпаўна Іванова.
Царква ў савецкі час
Царква была адным з нямногіх храмаў Ленінграда, які доўгі час функцыянаваў у савецкі час. 10 кастрычніка 1937 года яе настаяцель протаіерэй Леанід Дыяканаў быў арыштаваны і 5 снежня расстраляны. У сакавіку 1938 царква была зачынена і стала выкарыстоўвацца пад клуб. Пры гэтым усё яе ўбранне было знішчана; у тым ліку бясследна знік абраз Святой Тройцы, які быў на працягу многіх гадоў галоўнай святыняй храма (гэты абраз быў ахвяраваны сялянамі сяла Аляксандраўскае ў 1824 годзе). Праз восем гадоў, 17 красавіка 1946 года, царква зноў адкрылася для набажэнстваў. Урачыстае асвячэнне храма здзейсніў 1 чэрвеня мітрапаліт Ленінградскі і Наўгародскі.
Сучаснасць
Храм адносіцца да Санкт-Пецярбургскай епархіі Рускай праваслаўнай царквы, з’яўляецца цэнтрам Неўскай добрапрыстойнай акругі. Настаяцель — протаіерэй Віктар Андрэевіч Голубеў.
Усе святыні, якія цяпер захоўваюцца ў царкве, сабраны з іншых храмаў. Так, сіні з золатам іканастас сярэдзіны XVIII стагоддзя быў перададзены з Дабравешчанскай царквы на Васільеўскім востраве, з ў імя Зачацця Іаана Прадцечы, які знаходзіўся на хорах гэтай царквы.
У цяперашні час у храме знаходзіцца асабліва шанаваны вобраз Божай Маці «Усіх Тужлівых Радасць», які быў перанесены 14 чэрвеня 1946 года са Спаса-Праабражэнскага сабора.
Абраз Свяціцеля Мікалая Цудатворца, таксама асабліва шанаваны, які знаходзіцца на левым клірасе, раней захоўваўся ў Мікольскай могілкавай царкве горада Колпіна і быў перададзены ў храм у снежні 1947 года жыхаркамі Колпіна сёстрамі Піскаровымі, у якіх ён захоўваўся ў гады вайны.
У 2011 годзе, без ўзгаднення з, у ахоўнай зоне храма — помніка федэральнага значэння — быў надбудаваны другім паверхам царкоўны дом, пабудаваны 20-ю гадамі раней на месцы драўлянага хлява.
Архітэктура
Сама царква, якая імітуе куліч, уяўляе сабой ратонду з каланадай з 16-ці калон іанічнага ордару, якія падтрымліваюць антаблемент. Завяршаецца нізкім купалам без падкупальнага барабана. Вонкавыя сцены выфарбаваныя ў жоўта-карычняваты «пецярбургскі» колер, купал — у зялёны. На другім ярусе ўладкаваныя авальныя вокны, верхняя частка сцен завяршаецца фрызам. Купал увенчаны яблыкам з крыжам. З-за адсутнасці падкупальнага барабана алтарная частка храма слаба асветлена; акрамя таго, узмацняецца ілюзія памераў будынка — знутры ён выглядае значна больш, чым звонку.
Нягледзячы на ​​ўсю сваю арыгінальнасць храм, пабудаваны як сядзібны, апынуўся нязручным для набажэнстваў у якасці парафіяльнага. Для павелічэння плошчы храма ў 1858 годзе да ўваходных часткі быў прыбудаваны бабінец, а да алтарнай — тамбур.
Інтэр’ер
У інтэр’еры сцены круглай залы пафарбаваны ў блакітны колер і дэкараваны пілястрамі карынфскага ордару, над алтарнай апсідай — фігуры анёлаў, якія лётаюць. Блакітны купал, імітуючы неба, стварае адчуванне лёгкасці і лёгкасці.
Званіца
Званіца, якая імітуе пасху, уяўляе сабой чатырохграневую піраміду, пакрытую металічнымі лістамі і падзеленую на два яруса. Ярусы на фасадах аддзеленыя адзін ад аднаго карнізам. У ніжнім ярусе размяшчаецца хрысцільня, у верхнім — званіца са званамі. У хрысцільні, у верхняй частцы ўсіх чатырох сцен, маецца па два маленькіх акна. Званіца ўладкаваная наступным чынам: у якасці праёмаў з чатырох бакоў званіцы ў сценах зроблены невялікія аркі, у ніжняй частцы агароджаныя металічнымі рашоткамі. Таўшчыня арак павялічваецца па меры нахілу сцены, верх арак упрыгожвае сандрык. Вышэй званіцы на ўсіх сценах будынка намаляваныя невялікія цыферблаты (пры гэтым кожны з іх «паказвае» розны час). Вянчае званіцу, як і царкву, яблык з крыжам.
У культуры
1 сакавіка 2010 года Ашчадбанк Расіі выпусціў у абарачэнне памятную манету наміналам 3 рублі з выявай царквы Святой Тройцы («Куліч і Пасха») у серыі «Помнікі архітэктуры Расіі». Манета выраблена з срэбра 925-й пробы тыражом 10000 асобнікаў і вагой 31,1 грамм.
Мікалай Рыгоравіч Юркевіч
Мікала́й Рыго́равіч Юрке́віч (, в. Сяргеевічы, цяпер Мінская вобласць — 3 снежня 2017) — беларускі правазнавец, сацыёлаг. Заслужаны юрыст Беларусi.
Біяграфія
У 1950 годзе скончыў Мінскі юрыдычны інстытут, потым аспірантуру пры ім. Кандыдацкую дысертацыю абараніў у 1955 годзе па тэме «Праваздольнасць грамадзяніна СССР па савецкім грамадзянскім праве».
З 1953 года (з невялікімі перапынкамі) працаваў спачатку ў Мінскім юрыдычным інстытуце, а пасля пераўтварэння яго ў факультэт — на юрыдычным факультэце Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта, у тым ліку з 1974 па 1978 і з 1981 па 1994 гады — загадчыкам кафедры грамадзянскага працэсу і працоўнага права. З 1994 года — прафесар кафедры.
Сумяшчаў навукова-педагагічную дзейнасць з юрыдычнай практычнай і выдавецкай дзейнасцю. Займаўся праблемамі сацыялогіі, сямейнага, працоўнага права, грамадзянскага працэсуальнага і трацейскага судаводства. Фактычна кіраваў працэсамі арганізацыі Міжнароднага арбітражнага суда пры Беларускай гандлёва-прамысловай палаце і ўзначальваў яго з моманту стварэння (з красавіка 1994 года па 2005 год). Знаходзіцца ў рэкамендацыйным спісе арбітраў Міжнароднага арбітражнага суда і быў сябрам яго прэзідыума. Галоўны рэдактар створанага ім часопіса «Прамыслова-гандлёвае права» (выдаецца з 1996 года).
Уваходзіў у склад групы па распрацоўцы праекта Канстытуцыі Рэспублікі Беларусь 1994 года, распрацаваў канцэпцыю новага Грамадзянскага працэсуальнага кодэкса Рэспублікі Беларусь. Пад яго кіраўніцтвам распрацаваны першапачатковы тэкст праекта новага ГПК Рэспублікі Беларусь і праекта Закона Рэспублікі Беларусь ад 9 ліпеня 1999 года «Аб міжнародным арбітражным (трацейскім) судзе». Сябра савета па абароне дысертацый БДУ, а раней і сябра спецыялізаванага савета НАН Беларусі.
Навуковая дзейнасць
Аўтар звыш 200 навуковых прац, у тым ліку сямі манаграфій і дзесяці калектыўных кніг па праблемах сацыялогіі сям’і, сямейнага права, грамадзянскага працэсуальнага права і працоўнага права.
Падрыхтаваў больш за 20 кандыдатаў навук у галіне права і сацыялогіі не толькі ў Беларусі, але і ў Польшчы і В’етнаме.
Узнагароды
Удзельнік Другой сусветнай вайны. Узнагароджаны ордэнамі Чырвонай Зоркі (1943) і Вялікай Айчыннай вайны ІІ ступені (1985), юбілейнымі медалямі, Ганаровай граматай Вярхоўнага Савета БССР (1978). Заслужаны юрыст Рэспублікі Беларусь (1996).
Мае нагрудны знак Міністэрства юстыцыі «За адзнаку» II ступені (2009), у 2008 г. у намінацыі «Юрыдычныя навукі» ўзнагароджаны вышэйшай юрыдычнай прэміяй «Фемида», а ў 2009 г. — памятным знакам «Ex lege» ў сувязі з 65-годдзем вызвалення Беларусі ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў. Ганаровы работніка юстыцыі (2004), ганаровы работнік гаспадарчага суда (2005). Заслужаны работнік Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта (2011).
Хасэ Эварыста Урыбуру
Хасэ Эварыста Урыбуру (José Evaristo de Uriburu;  — ) — аргенцінскі адвакат і палітык. Займаў пасаду прэзідэнта Аргенціны з 23 студзеня 1895 па 12 кастрычніка 1898.
Гімн Лаоса
Пхенг Сат Лао — гімн Лаоса. Аўтар слоў — Сісана Сісан (1922—1999), музыку напісаў Тонгдзі Сунтонвычыт (1905—1968). Гімн афіцыйна прыняты ў 1947 годзе. У 1975 годзе словы гімна былі змененыя.
Валентыніян II
Валентыніян II (Флавій Валентыніян, Flavius Valentinianus, 371—392) — рымскі імператар у 375—392 гадах.
Артура Франдзісі
Артура Франдзісі (Arturo Frondizi,  — ) — аргенцінскі юрыст, журналіст і палітык, які быў абраны на пасаду прэзідэнта Аргенціны 1 мая 1958 і займаў гэтую пасаду да 29 сакавіка 1962 года, калі быў скінуты ваенным пераваротам.
Пётр Мікалаевіч Герасімовіч
Пётр Мікалаевіч Герасімовіч (, в. Танежыцы, Слуцкі раён — ) — беларускі мастак-графік і мастацтвазнавец.
Біяграфія
Нарадзіўся ў вёсцы Танежыцы Слуцкага павета. У 1933 годзе скончыў Віцебскі мастацкі тэхнікум, вучыўся ў І. Ахрэмчыка і У. Хрусталёва. Да 1941 г. выкладаў маляванне ў Мазырскім педтэхнікуме.
Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. Пасля вайны працаваў у Дзяржаўным мастацкім музеі БССР, з 1954 па 1982 гг. — на пасадзе загадчыка аддзела рускага і беларускага мастацтва Дзяржаўнага мастацкага музея БССР. Сябра Беларускага саюза мастакоў з 1956 г.
Творчасць
Творчыя работы выкананы пераважна ў тэхніцы лінагравюры, з іх найбольш вядомы «Год 1919», «Год 1930», партрэты Я. Купалы і Я. Коласа (1981), партрэт мастака В. Бялыніцкага-Бірулі. Працаваў у галіне экслібрысу.
Аўтар прац па беларускаму выяўленчаму мастацтву: «Изобразительное искусство Белорусской ССР» (у сааўтарстве, М. 1957), «Дзяржаўны мастацкі музей БССР» (у сааўтарстве, Мн. 1976), «Нацюрморт» (Мн. 1982), «Мастацтва, народжанае Кастрычнікам», манаграфіі пра мастакоў Я. А. Зайцава (М. 1958) і А. М. Тычыну (Мн. 1961).
Полцеўскі валун
Полцеўскі валун — валун, геалагічны помнік рэспубліканскага значэння. Знаходзіцца за 2 кіламетры на паўночны захад ад вёскі Полцева, за 1,1 кіламетр на паўночны ўсход ад усходняй ускраіны вёскі Рускі (Шумілінскі раён, Віцебская вобласць).
Апісанне
Плошча помніка прыроды складае 11 м². Плошча ахоўнай зоны помніка прыроды — 79 м². Мяжой ахоўнай зоны геалагічнага помніка прыроды рэспубліканскага значэння «Полцеўскі валун» з’яўляецца лінія, умоўна праведзеная на адлегласці 3 метраў ад мяжы гэтага помніка.
Шолам Натанавіч Зорын
Шо́лам Ната́навіч Зо́рын (1902, Мінск — 1974) — камандзір яўрэйскага сямейнага партызанскага атрада, які дзейнічаў у Налібоцкай пушчы ў час Вялікай Айчыннай вайны.
Біяграфія
Нарадзіўся ў 1902 годзе ў Мінске, у сям’і Ноты Аронавіча Зорына. Доўгі час працаваў сталяром у родным горадзе. Удзельнік грамадзянскай вайны. Збег з Мінскага гета.
Пасля вайны інвалід Зорын працаваў на гаспадарчай рабоце ў Мінске. У 1971 пераехаў у Ізраіль, дзе памер у 1974 годзе.
Партызанская дзейнасць
У атрад Зорына ўваходзілі, галоўным чынам, небаяздольныя бежанцы з Мінскага гета. Створаны ў 1943 годзе.
Галоўнай яго мэтай было не толькі супраціўленне нацыстам, але і выратаванне яўрэяў.
9 ліпеня 1944 года 106-ы атрад злучыўся з часткамі Чырвонай Арміі. На гэты час ён налічваў 141 байца і 421 члена сямей.
Рамальдаўскі камень
Рамальдаўскі камень — валун у Беларусі, геалагічны помнік прыроды рэспубліканскага значэння. Размешчаны ва ўрочышчы Замхоўе ў квартале № 6 Асінторфскага лясніцтва, за 2 км на паўночны ахад ад в. Рамальдава Аршанскага раёна Віцебскай вобласці.
Валун парфірападобнага дробназярністага граніту з крышталямі палявога шпату. Даўжыня валуна складае 3,7 м, шырыня З м, вышыня 0,6 м, у абводзе 10,4 м, аб'ём бачнай часткі 7 м³, маса 18 т. Доўгая вось арыентавана з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход. Прынесены ледавіком каля 20—15 тыс. г. назад з заходняй Фінляндыі. На паверхні валуна растуць імхі і лішайнікі розных відаў. Ахоўны статус нададзены ў 1997 годзе. Плошча помніка — 11,1 м², плошча ахоўнай зоны — 87,3 м².
Эдзён Лехнер
Біяграфія
Вучыўся ў Політэхнічным інстытуце ў Будапешце, Акадэміі мастацтваў у Берліне, у навучальных установах Францыі і Англіі. З 1868 года працаваў у Будапешце і іншых гарадах Аўстра-Венгрыі — Браціславе, Зрэняніне, Кечкемеце.
Ранняя творчасць — у духу эклектыкі, пазней стаў найвыдатным прадстаўніком венгерскага мадэрну. Лехнер імкнуўся выказаць мовай архітэктуры венгерскі нацыянальны характар. Адным з першых ужыў у Венгрыі бетон і сталь.
Вільнюскае благачынне
Вільнюскае благачынне, Вільнюская благачынная акруга — акруга ў Віленскай і Літоўскай епархіі Рускай праваслаўнай царквы. Аб’ядноўвае прыходы горада Вільнюса.
Благачынныя настаяцелі
Протаіерэй Віталь Моцкус.
Клабук
Клабу́к (ад цюрк. — шапка) — першапачаткова назва галаўнога ўбора князёў, ён уяўляў сабой каўпак, абшыты мехам, з прышытым да яго невялікім пакрывалам, якое спадала на плечы. У цяперашні час клабук — гэта галаўны ўбор праваслаўных і ўніяцкіх духоўных асоб:
Пашынскія валуны
Валун «Пашынскі-1» — валун, помнік прыроды рэспубліканскага значэння, знаходзіцца на тэрыторыі Крапівенскага сельскага Савета 0,2 км больш на паўночны захад ад в. Пашына (Аршанскі раён, Віцебская вобласць). Плошча помніка – 5,3 квадратных метра, плошча ахоўнай зоны – 68,9 квадратных метра. Доўгая вось яго дасягае 2,5 м, кароткая – 2,1 м, вышыня – 1,3 м, акружнасць – 7 м, вага – 18 т. Валун прынесены ледавіком прыкладна 150 тыс. гадоў таму з тэрыторыі сучаснай Ленінградскай вобласці Расіі.
Валун «Пашынскі-2» — валун, помнік прыроды рэспубліканскага значэння, знаходзіцца на тэрыторыі Крапівенскага сельскага Савета 0,5 км больш на паўночны захад ад в. Пашына. Плошча помніка – 6,5 квадратных метра, плошча ахоўнай зоны – 73,7 квадратных метра. Даўжыня яго дасягае 3,1 м, шырыня – 2,1 м, вышыня – 1,4 м, акружнасць – 8 м, вага – больш за 22 т. Валун прынесены ледавіком прыкладна 150 тыс. гадоў таму са Скандынавіі. Паверхня валуна з трэшчынамі, на ёй растуць мхі і лішайнікі.
Дзьюла Андрашы
Граф Дзьюла Андрашы дэ Чыксенткіраі і Краснагорка (Дзьюла Андрашы-старэйшы, Andrássy Gyula;, Олахпатак, Аўстрыйская імперыя — , Воласка, суч. Опація, Аўстра-Венгрыя) — венгерскі дзяржаўны і палітычны дзеяч, другі з трох сыноў графа Карла Андрашы. Імя Дзьюлы Андрашы носіць галоўны праспект венгерскай сталіцы.
Раннія гады
Нарадзіўся 3 сакавіка 1823 года ў камітаце Абаўй (ва Усходняй Славакіі), пасля заканчэння курсу ва ўніверсітэце і пасля вяртання з падарожжа за мяжу быў выбраны Земплінскім камітатам у дэпутаты Сейма ў Прэсбургу (Браціславе) 1847—1848. Падтрымліваў і актыўна ўдзельнічаў у рэвалюцыі 1848—1849. Новае венгерскае міністэрства прызначыла яго обер-ішпанам Земплінскага камітата. У гэтым званні ён камандаваўземплінскім ландштурмам пры Швехаце, ваюючы супраць імперскіх войскаў. Пазней працаваў дыпламатычным прадстаўніком венгерскага рэвалюцыйнага ўрада ў Дэбрэцэне ў Канстанцінопалі.
Пасля прыгнечання венгерскай рэвалюцыі 1848—1849 эміграваў у […], дзе ажаніўся з графіняй венгерскага паходжання Кацярыне Кендэфі. Быў завочна прысуджаны аўстрыйскімі ўладамі да смяротнага пакарання праз павешанне і сімвалічна пакараны смерцю (1851). Пасля амністыі 1857 пры дапамозе маці вярнуўся ў Венгрыю і прынёс прысягу на вернасць Францу-Іосіфу I.
Палітычная кар’ера
Пасля абрання Земплінскай акругай у 1861 у венгерскі дзяржаўны сход далучыўся да партыі Дэака, стаў выступаць за пагадненне з Габсбургамі. Калі пасля пад кіраўніцтвам Бейста пачалося пераўтварэнне Аўстрыйскай імперыі, заснаванае на прынцыпах дуалізму, Андрашы быў прызначаны 17 лютага 1867 міністрам-прэзідэнтам (прэм'ер-міністрам) венгерскага ўрада. Акрамя гэтай пасады, ён прыняў кіраванне міністэрствам народнай абароны. На гэтых пасадах ён знаходзіўся да 1871.
У кастрычніку 1867 Андрашы асабіста суправаджаў Франца-Іосіфа I у Парыж на Сусветную выстаўку, у 1869 у Егіпет, на адкрыццё Суэцкага канала, і па выхадзе ў адстаўку графа Бейста прызначаны ў 1871 міністрам замежных спраў Імператарскага двара. На пасадзе міністра праводзіў палітыку цеснага збліжэння з Германскай імперыяй, пры падтрымцы якой дамогся згоды дзяржаў на акупацыю аўстра-венгерскімі войскамі Босніі і Герцагавіны (1878).
З самага пачатку франка-прускай вайны 1870—1871 Андрашы выступаў змагаром за строгі нейтралітэт Аўстра-Венгрыі, і таму яго дзейнасць як міністра замежных спраў адзначылася галоўным чынам стараннем падтрымаць дружалюбныя адносіны з Германіяй. У верасні 1872 Андрашы прысутнічаў з Бісмаркам і Гарчаковым на сустрэчы трох імператараў у Берліне; у 1874 сумесна з імператарам Францам-Іосіфам здзейсніў візіт у Пецярбург, у 1875 — у Венецыю і ў 1876 у Рэйхштат, дзе было заключана пагадненне з Аляксандрам II.
Дзьюла Андрашы памёр у лютым 1890. Яго сын, таксама Дзьюла Андрашы, таксама стаў палітыкам, быў міністрам адукацыі Транслейтаніі і міністрам замежных спраў Аўстра-Венгрыі.
Варашлігет
Варашлігет (Városliget — «гарадскі парк») — парк у Будапешце побач з плошчай Герояў, месца прагулак будапешцаў і гасцей венгерскай сталіцы.
У парку Варашлігет маецца некалькі штучных вадаёмаў, каля аднаго з якіх узвышаецца замак Вайдахуняд. Замак быў пабудаваны ў гонар святкавання ў 1896 годзе 1000-годдзя здабыцця венграмі радзімы па праекце архітэктара Ігнаца Альпара першапачаткова як драўляная дэкарацыя для спектакля, а затым у 1904 годзе ўвекавечаны ў камені. У свой праект замка Альпар уключыў элементы 21 знакамітага збудавання Венгрыі, у тым ліку крэпасці Вайдахуняд у Трансільваніі, крэпасці Шэгешвара, вежы брашаўскай крэпасці Каталіна, царквы ў Яку і цэлага шэрагу іншых храмаў, вежаў і замкаў. Помнік Ігнацу Альпару ўсталяваны ля ўваходу ў Вайдахуняд. У выніку комплекс замка спалучае ў сабе адразу некалькі архітэктурных стыляў: раманскі, гатычны, рэнесанс і барока. У адным з флігеляў Вайдахуняда размяшчаецца першы ў свеце Сельскагаспадарчы музей.
У парку Варашлігет знаходзіцца знакамітая купальня Сечэні, сталічны цырк, заапарк, Музей транспарту, а таксама знакаміты рэстаран Будапешта «Гундэль», якому ўжо больш за 150 гадоў.
Марк Аўрэлій Кар
Марк Аўрэ́лій Кар (Marcus Aurelius Carus), больш вядомы ў рымскай гістарыяграфіі як Кар — рымскі імператар, які кіраваў у 282—283 гадах.
Кар паходзіў, па ўсёй бачнасці, з Нарбонскай Галіі. Падчас кіравання імператара Проба ён займаў пасаду. У 282 годзе Кар быў абвешчаны імператарам войскамі Рэцыі і Норыка. Ён разграміў сарматаў і квадаў на дунайскай мяжы, а потым здабыў перамогу над персамі ў Месапатаміі. Аднак пасля ўзяцця персідскай сталіцы і пераправы на процілеглы бераг Тыгра Кар сканаў у сваім намёце. Сыны Кара Карын і Нумерыян сталі яго наступнікамі.
Кар насіў наступныя : «Персідскі Вялікі» і «Германскі Вялікі» з 283 года.
Паходжанне і сям'я
Будучы імператар Марк Аўрэлій Кар нарадзіўся каля 223 ці ў 224 годзе. Гэта дата засноўваецца на паведамленні візантыйскага гісторыка VI стагоддзя Іаана Малалы, які згадвае ў сваёй «Хранаграфіі», што на момант смерці Кару было шэсцьдзясят гадоў. Уільям Ледбетэр лічыць, што Кар нарадзіўся каля 230 года. Дакладна невядомае пра радзіму і паходжанне Кара. У «» аўтар біяграфіі Кара робіць адразу некалькі здагадак наконт гэтага пытання: "«Анезім, які вельмі старанна склаў жыццяпіс Проба, настойвае на тым, што Кар і нарадзіўся, і выхоўваўся ў Рыме, але што яго бацькі былі ілірыйцамі. Фабій жа Цэрыліян, які з вялікім уменнем выказаў гісторыю часу Кара, Карына і Нумерыяна, сцвярджае, што ён нарадзіўся не ў Рыме, а ў Ілірыцы і што яго бацькі былі не панонцами, а пунійцамі. Помніцца, у нейкім дзённіку я чытаў, што Кар быў медыяланцем, але быў запісаны на дошцы курыі горада Аквілеі»."
У Кара было два сыны: Марк Аўрэлій Карын і Марк Аўрэлій Нумерый Нумерыян. Апроч таго, у яго была дачка Паўліна, а таксама ўнук (сын або Карына, або Паўліны), які сканаў неўзабаве пасля смерці свайго дзеда. Вядома таксама, што Кар быў сенатарам і да ўступу на прастол займаў розныя вайсковыя і грамадзянскія пасады. Ён знаходзіўся на пасту праконсула Кілікіі ў невядомым годзе. Апроч таго, «Гісторыя Аўгустаў» улучае яго ў спіс палкаводцаў, якіх навучаў вайсковай справе сам імператар Проб.
Узыходжанне на прастол
Пасля ўзыходжання на прастол Проб прызначыў Кара на пасаду прэфекта прэтарыянскай гвардыі, што сведчыць пра яго давер да яго. Аднак у кіраванне Проба Кар так і не дасягнуў консульства, хоць звычайна прэфекты прэторыя, такія як, прыкладам, Луцый Петроній Таўр Валузіян пры Галіене і пры Аўрэліяне, пасля прэфектуры праз некаторы час найчасцей рабіліся консуламі.
Пра тое, як Кар быў абвешчаны імператарам, крыніцы расказваюць па-рознаму. Згодна адным крыніцам, гэта падзея адбылася яшчэ пры жыцці Проба, а па іншых — пасля яго забойства. У канцы 282 года, калі Проб знаходзіўся ў Сірміі, рэцыйскія і норыкскія легіёны паўсталі, абвясціўшы імператарам прэфекта прэторыя Кара, які рыхтаваў армію для запланаванага Пробам паходу супраць Персіі. Згодна грэчаскай традыцыі, пададзенай Іаанам Занарам і, Кар пазнаў, што мясцовыя войскі хочуць абвясціць яго імператарам супраць яго ўласнай волі, і звярнуўся за саветам і з просьбай адхіліць яго ад камандавання да Проба. Проб жа паслаў супраць мяцежнікаў армію, якая перайшла да Кара, а сам імператар быў забіты сваім целаахоўнікам.
Згодна значна больш шматлікай лацінскай традыцыі, Кар нічога Пробу не паведамляў, а быў сам завадатарам паўстання. Далейшыя падзеі, што апісваюцца лацінскімі крыніцамі, у цэлым супадаюць з версіяй, выкладзенай у грэчаскіх працах. Таму запэўненні «Гісторыі Аўгустаў» пра недатычнасць Кара да паўстання супраць Проба не выклікаюць даверы, бо менавіта Кар атрымаў найбольшую выгаду ад салдацкага мяцяжу. Калі Кар пазнаў пра гібель Проба, ён паведаміў сенату, што па волі арміі ён стаў імператарам. Ён не папытаў у сенатараў нават фармальнай ухвалы, пренебрегнув тым самым традыцыямі. Гэта сведчыла пра тое, што ўлада рымскіх імператараў, якая датуль прыкрывалася рэспубліканскімі звычаямі, набывае адкрыты аўтарытарны характар.
Кіраванне
Першым важным заданнем кіраванні Кара было спыніць уварванне ў Панонію сарматаў і квадаў, якія ўяўлялі сабою пагрозу Фракіі і Італіі і пераправіліся праз Дунай. Мусібыць, не заходзячы ў Рым, Кар адразу скіраваўся ў гэту правінцыю і нанёс дзякуючы майстэрскім вайсковым дзеянням гэтым плямёнам знішчальную паразу, знішчыўшы каля шаснаццаці тысяч варожых ваяроў і ўзяўшы ў палон яшчэ дваццаць тысяч душ абодвух палоў. Гэтыя палонныя намаляваны на манетах, выпушчаных ужо ў кіраванне Нумерыяна, дзе імператар пададзены на калясніцы разам са сваім бацькам. На ёй ёсць надпіс «TRIVNFV(s) QVADOR(um)» (Трыумф над квадамі). Разгром сарматаў і квадаў адбыўся, па ўсёй бачнасці, яшчэ ў канцы 282 года. У гонар гэтай перамогі Кар і яго сыны ганараваліся «Германскі Вялікі».