cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Канфедэрацыя Вялікага Княства Літоўскага
Гісторыя
19 снежня 1915 г. апублікаваны ўніверсал канфедэрацыі, у якім паведамлялася, што асноўная мэта яе ў тым, каб «літоўскія і беларускія землі, каторыя здаўна прыналежалі да Вялікага Княства Літоўскага, а цяпер апанаваны нямецкімі войскамі, станавілі пры новых варунках гістарычных нераздзельнае цела на фундаменце незалежнасці Літвы і Беларусі, як суцэльнай дзяржавы, засцерагаючы ўсім нацыям у яе межах усе правы». Універсал распаўсюджваўся на чатырох мовах (беларускай, літоўскай, польскай і ідыш), пастуліраваў неабходнасць вылучэння акупаваных немцамі паўночна-заходніх губерняў з-пад юрысдыкцыі Расійскай імперыі і ўтварэння на гэтай тэрыторыі «незалежнай дзяржаўнай адзінкі» з соймам (парламентам) у Вільні, сфарміраваным шляхам агульных, роўных, прамых выбараў пры тайным галасаванні. Адноўленае Вялікага Княства Літоўскае меркавалася спачатку як унітарная («суцэльная») дзяржава без унутраных меж. Стварэнне асяродкаў нацыянальнай дзяржаўнасці асобных народаў не прадугледжвалася, народам дэкларавалася толькі свабода культурнага развіцця. Канфедэраты звярнуліся да ўсіх народаў, арганізацый і грамадзян літоўска-беларсукіх губерняў Расійскай імперыі з заклікам далучыцца да іх. Унутраны лад будучай Беларуска-Літоўскай дзяржавы павінен быў вызначыць Устаноўчы сойм. У склад адроджанай дзяржавы павінны былі ўвайсці тэрыторыі, занятыя нямецкімі войскамі, якімі на той час былі Ковенская і Віленская губерні, беларуская і літоўская часткі Гродзенскай і Сувалкаўскай губерняў, частка Мінскай і літоўская частка Курляндскай губерні.
Тым часам 6 студзеня 1916 г. у Коўне адбылася канферэнцыя літоўскіх і латышскіх арганізацый, якія стварылі Галоўны літоўскі народны камітэт. У дэкларацыі канферэнцыі гаварылася, што літоўцы і латышы, добраахвотна аб'яднаўшыся, утвараюць незалежную дзяржаву — Вялікае Княства Літоўскае — з 2 аўтаномнымі тэрыторыямі. Канферэнцыя прапанавала беларусам далучыцца да новай дзяржавы ў якасці трэцяй аўтаномнай часткі.
Канцэпцыя больш шырокай канфедэрацыі была распрацавана ў ліпені 1916 г. Беларускім народным камітэтам. Яго старшыня Антон Луцкевіч абгрунтаваў ідэю Злучаных Штатаў ад Балтыйскага да Чорнага мораў. У гэтую канфедэрацыю павінны былі ўвайсці Беларусь, Літва, Латвія, Украіна.
На змену ідэі аб незалежнай дзяржаве з аўтаномнымі тэрыторыямі прыйшла ідэя канфедэрацыі незалежных дзяржаў. Гэта ідэя ўпершыню адлюстравана ў мемарыяле беларускай дэлегацыі Лазанскай канферэнцыі народаў Расіі (1916). Незалежніцкія ідэі ўсё больш авалодвалі і літоўскім рухам. У пачатку 1917 г. створана Літоўская Тарыба, якая выказала прэтэнзіі на беларускія землі.
Тым не менш беларускія арганізацыі ў 1917 г. неаднойчы выказваліся аб мэтазгоднасці стварэння Беларуска-Літоўскай дзяржавы. У дэкларацыях, заявах і інш. дакументах гаворка ўжо ішла пра ўсе беларускія землі — і акупіраваныя немцамі, і падуладныя Расіі. Перамена пазіцый адбылася пад уплывам ідэй арганізацыі Сувязі незалежнасці і непадзельнасці Беларусі. Ідэю Беларуска-Літоўскай дзяржавы падтрымаў Беларускі нацыянальны камітэт у Мінску. У верасні 1917 г. канферэнцыя Беларускага Народнага Камітэта, Беларускай сацыял-дэмакратычнай работніцкай групы (БСДРГ) і Віленскага камітэта Беларускай сацыялістычнай грамады (БСГ) прыняла універсал, у якім выказвалася пажаданне, каб Беларусь і Літва сталі незалежнымі і непадзельнымі, усе беларускія і літоўскія землі ўвайшлі ў склад Беларуска-Літоўскай дзяржавы разам з Курляндыяй, а ў перспектыве і з Украінай. 11 снежня 1917 г. была абвешчана Літоўская Рэспубліка. БСДРГ і Віленскі камітэт БСГ разам з іншымі арганізацыямі апублікавалі супольную дэкларацыю, у якой настойвалі на скліканні Устаноўчага сойма, які павінен быў вырашыць пытанне аб лёсе Беларусі і Літвы, іх межах, дзяржаўным ладзе і адносінах да суседніх дзяржаў. Ад імя беларускіх арганізацый была накіравана тэлеграма рэйхсканцлеру Германіі з пажаданнем, каб «беларуска-літоўскія землі акупацыі станавілі незалежную суверэнную дэмакратычную дзяржаву, зложаную з дзвюх асноўных нацыянальных тэрыторый: беларускай і літоўскай, у найцяснейшай еднасці з Курляндыяй». На Беларускай канферэнцыі 1918 г. у Вільні была прынята адпаведная рэзалюцыя.
Імкненне беларускіх арганізацый да дзяржаўнага адзінства з Літвой, Латвіяй і Украінай тлумачылася найперш эканамічнымі матывамі і жаданнем мець выхад Беларусі да Балтыйскага і Чорнага мораў.
Пасля абвяшчэння незалежнасці Літвы (16 лютага 1918) і Беларускай Народнай Рэспублікі (25 сакавіка 1918) ідэя канфедэрацыі не ўзнімалася. У 1919 г. бальшавікі стварылі Літоўска-Беларускую ССР, якая неўзабаве спыніла сваё існаванне ў сувязі з польскай акупацыяй.
Сан-Хуан (Нікарагуа)
Сан-Хуан (ісп. Río San Juan) — рака ў Нікарагуа. Бярэ пачатак у возеры Нікарагуа, даўжыня ракі прыкладна 192 кіламетры, упадае ў Карыбскае мора. Значная частка мяжы Нікарагуа і Коста-Рыкі праходзіць па рацэ. Нараўне з возерам Нікарагуа раку Сан-Хуан мяркуецца выкарыстоўваць як частку маршруту Нікарагуанскага канала, які злучае Атлантычны і Ціхі акіяны. Праект канала існуе ў розных варыянтах з XIX стагоддзя.
Стэнлі Болдуін
Стэнлі Болдуін (Stanley Baldwin;, Б’юдлі, графства Херэфард-энд-Вустэр, Вялікабрытанія — ) — дзяржаўны і палітычны дзеяч Вялікабрытаніі.
Біяграфія
Скончыў Трыніты-каледж (горад Кембрыдж). Быў саўладальнікам буйнейшай сталеліцейнай фірмы «Болдуінс лімітэд». 3 1908 член парламента. Міністр гандлю (1921—22), фінансаў (1922—23), 55-ы, 57-ы, 59-ы прэм’ер-міністр (1923—24, 1924—29, 1935—37). У 1923—37 лідар Кансерватыўнай партыі. Урад С. Болдуіна сілай спыніў усеагульную забастоўку 1926 у Вялікабрытаніі, у 1930-я г. праводзіў палітыку «прымірэння» ў адносінах да фашысцкіх Італіі і Германіі. Схіліў караля Эдуарда VIII да адрачэння ад прастола (1936).
IC 3340
IC 3340 — галактыка тыпу SBab ў сузор’і Валасы Веранікі.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Фітахімія
Фітахімія (ад грэч. фіта- расліна і -хімія) — навука, якая займаецца вывучэннем хімічнага саставу раслін. Фітахімікі імкнуцца апісаць структуры вялікай колькасці другасных метабалітаў, выяўленых у раслінах, функцыі гэтых злучэнняў у біялогіі чалавека і раслін, а таксама абгрунтаваць біясінтэз гэтых злучэнняў.
Задачы фітахіміі — стварэнне высокаэфектыўных лекавых прэпаратаў на аснове рэчываў расліннага паходжання і экалагічна чыстых сродкаў абароны раслін. Іншы кірунак — экалагічна чыстыя сродкі аховы раслін. Фітахімічныя даследаванні, накіраваныя на выкарыстанне чалавекам (то бок адкрыццё новых лекаў), часта могуць быць цесна звязаны з фармакагнозіяй, аднак, па колькасці і аб’ёме задач і мэт фітахімія, як навука, несумненна самастойная. Фітахімічныя даследаванні, засяроджаныя на экалагічных функцыях і эвалюцыі фітахімічных рэчываў, імаверна, падпадаюць пад дысцыпліну хімічнай экалогіі. Эксперыментальная фітахімія мае дачыненне таксама і да галіны фізіялогіі раслін.
Расліны сінтэзуюць хімічныя рэчывы па многіх прычынах, у тым ліку для абароны ад нападаў насякомых і хвароб. Злучэнні, выяўленыя ў раслінах, бываюць розных відаў, але большасць з іх можна згрупаваць у чатыры асноўныя біясінтэтычныя класы: алкалоіды, фенілпрапаноіды, полікетыды і тэрпеноіды.
У фітахімічных даследаваннях найчасцей выкарыстоўваюцца метады экстракцыі і вызначэння структуры з дапамогай ЯМР-спектраскапіі і храматаграфіі.
Галілеа Галілей
Галілеа Галілей (Galileo Galilei;, Піза — , Арчэтры у Фларэнцыі) — італьянскі філосаф, фізік, астраном, які аказаў значны ўплыў на навуку свайго часу. Ён першым выкарыстаў тэлескоп для назірання нябесных цел і зрабіў шэраг выдатных астранамічных адкрыццяў. Галілей — заснавальнік эксперыментальнай фізікі. Сваімі эксперыментамі ён пераканаўча абверг абстрактную метафізіку Арыстоцеля і заклаў падмурак класічнай механікі.
Пры жыцці быў вядомы як актыўны прыхільнік геліяцэнтрычнай сістэмы свету, што прывяло Галілея да сур'ёзнага канфлікту з каталіцкай царквой.
Раннія гады
Галілей нарадзіўся ў 1564 годзе ў італьянскім горадзе Піза, у сям'і радавітага, але збяднелага двараніна Вінчэнца Галілея, значнага тэарэтыка музыкі і лютніста. Поўнае імя Галілеа Галілея: Галілеа дзі Вінчэнца Бонаюці дэ Галілей (Galileo di Vincenzo Bonaiuti de' Galilei). Прадстаўнікі роду Галілеяў згадваюцца ў дакументах з XIV стагоддзя. Некалькі яго прамых продкаў былі прыёрамі (членамі кіруючага савета) Фларэнтыйскай рэспублікі, а прапрадзед Галілея, вядомы лекар, які таксама насіў імя Галілеа, у 1445 годзе быў абраны кіраўніком рэспублікі.
У сям'і Вінчэнца Галілея і Джуліі Аманаці было шасцёра дзяцей, але выжыць удалося чацвярым: Галілеа (старэйшаму з дзяцей), дочкам Вірджыніі, Лівіі і малодшаму сыну Мікеланджэла, які пазней таксама стаў вядомы як кампазітар-лютніст. У 1572 годзе Вінчэнца пераехаў ва Фларэнцыю, сталіцы Тасканскага герцагства. Кіруючая там дынастыя Медычы была вядома шырокім і пастаянным заступніцтвам мастацтву і навукам.
Пра дзяцінства Галілея вядома няшмат. З ранніх гадоў хлопчыка вабіла да мастацтва; праз усё жыццё ён пранёс любоў да музыкі і малявання, якімі валодаў у дасканаласці. У сталыя гады найлепшыя мастакі Фларэнцыі — Чыголі, Бранзіна і іншыя — раіліся з ім па пытаннях перспектывы і кампазіцыі; Чыголі нават сцвярджаў, што менавіта Галілею ён абавязаны сваёй славай. Па творах Галілея можна зрабіць таксама выснову пра наяўнасць у яго выдатнага літаратурнага таленту.
У 1581 годзе 17-гадовы Галілей па патрабаванні бацькі паступіў у Пізанскі ўніверсітэт вывучаць медыцыну. Ва ўніверсітэце Галілей наведваў таксама лекцыі па геаметрыі (раней ён з матэматыкай быў зусім незнаёмы) і так захапіўся гэтай навукай, што бацька стаў асцерагацца, як бы гэта не перашкодзіла вывучэнню медыцыны.
Галілей прабыў студэнтам няпоўныя тры гады; за гэты час ён паспеў грунтоўна азнаёміцца з сачыненнямі антычных філосафаў і матэматыкаў і зарабіў сярод выкладчыкаў рэпутацыю неўтаймоўнага спрачальніка. Ужо тады ён лічыў, што мае права мець уласную думку па ўсіх навуковых пытаннях, не лічачыся з традыцыйнымі аўтарытэтамі.
Напэўна, у гэтыя гады ён пазнаёміўся з тэорыяй Каперніка. Астранамічныя праблемы тады жыва абмяркоўваліся, асабліва ў сувязі з толькі што праведзенай каляндарнай рэформай.
Неўзабаве фінансавае становішча бацькі пагоршылася, і ён аказаўся не ў стане аплачваць далей навучанне сына. Просьба вызваліць Галілея ад платы (такое выключэнне рабілася для самых здольных студэнтаў) была адхілена. Галілей вярнуўся ў Фларэнцыю (1585), так і не атрымаўшы навуковай ступені. На шчасце, ён паспеў звярнуць на сябе ўвагу некалькімі дасціпнымі вынаходствамі (прыкладам, гідрастатычнымі шалямі), дзякуючы чаму пазнаёміўся з адукаваным і багатым аматарам навукі, маркізам Гвідабальда дэль Монтэ. Маркіз, у адрозненне ад пізанскіх прафесараў, здолеў яго правільна ацаніць. Ужо тады дэль Монтэ казаў, што з часу Архімеда свет не бачыў такога генія, як Галілей. Захоплены незвычайным талентам юнака, маркіз стаў яго сябрам і апекуном; ён прадставіў Галілея тасканскаму герцагу Фердынанду I Медычы і хадайнічаў аб аплатнай навуковай пасадзе для яго.
У 1589 годзе Галілей вярнуўся ў Пізанскі ўніверсітэт, зараз ужо прафесарам матэматыкі. Там ён пачаў праводзіць самастойныя даследаванні па механіцы і матэматыцы. Праўда, пенсіён яму прызначылі мінімальны: 60 скуда ў год (прафесар медыцыны атрымваў 2000 скуда). У 1590 годзе Галілей напісаў трактат «Пра рух».
У 1591 годзе памёр бацька, і адказнасць за сям'ю перайшла да Галілеа. Найперш ён павінен быў паклапаціцца пра выхаванне малодшага брата і пра пасаг дзвюх незамужніх сясцёр.
У 1592 годзе Галілей атрымаў месца ў прэстыжным і багатым Падуанскім універсітэце (Венецыянская рэспубліка), дзе выкладаў астраномію, механіку і матэматыку. Па рэкамендацыйным пісьме венецыянскага дожа ўніверсітэту можна судзіць, што навуковы аўтарытэт Галілея ўжо ў гэтыя гады быў надзвычай высокі:
Усведамляючы ўсю важнасць матэматычных ведаў і іх карысць для іншых галоўных навук, мы марудзілі з прызначэннем, не знаходзячы годнага кандыдата. У наш час заявіў жаданне заняць гэта месца сіньёр Галілей, былы прафесар у Пізе, які карыстаецца вялікай вядомасцю і справядліва прызнаецца за самага дасведчанага ў матэматычных навуках. Таму мы з задавальненнем даём яму кафедру матэматыкі на чатыры гады з 180 фларынамі пенсіёну ў год.
Падуя, 1592—1610
Гады знаходжання ў Падуі — найболей плённы перыяд навуковай дзейнасці Галілея. Неўзабаве ён стаў самым знакамітым прафесарам у Падуі. Студэнты натоўпамі імкнуліся на яго лекцыі, венецыянскі ўрад бесперастанку даручаў Галілею распрацоўку рознага роду тэхнічных прылад, з ім актыўна перапісваюцца малады Кеплер і іншыя навуковыя аўтарытэты таго часу.
У гэтыя гады ён напісаў трактат «Механіка», які выклікаў некаторую цікавасць і быў перавыданы ў французскім перакладзе. У ранніх працах, а таксама ў перапісцы, Галілей даў першы накід новай агульнай тэорыі падзення цел і руху маятніка.
Нагодай да новага этапу ў навуковых даследаваннях Галілея паслужыла з'яўленне ў 1604 годзе новай зоркі, якая цяпер называецца Звышновай Кеплера. Гэта абуджае ўсеагульную цікавасць да астраноміі, і Галілей выступае з цыклам прыватных лекцый. Пазнаўшы пра вынаходства ў Галандыі глядзельнай трубы, Галілей у 1609 годзе ўласнаручна распрацоўвае першы тэлескоп і скіроўвае яго ў неба.
Убачанае Галілеем было настолькі дзіўным, што нават праз многія гады знаходзіліся людзі, якія адмаўляліся паверыць у яго адкрыцці і сцвярджалі, што гэта ілюзія ці насланне. Галілей адкрыў горы на Месяцы, Млечны Шлях распаўся на асобныя зоркі, але асабліва ўразілі сучаснікаў выяўленыя ім 4 спадарожнікі Юпітэра (1610). У гонар чатырох сыноў свайго памерлага апекуна Фердынанда Медычы (памерлага ў 1609 годзе), Галілей назваў гэтыя спадарожнікі «Медычыйскімі зоркамі». Цяпер яны носяць больш прыдатную назву «галілеевых спадарожнікаў».
Свае першыя адкрыцці з тэлескопам Галілей апісаў у сачыненні «Зорны веснік», выдадзеным у Фларэнцыі ў 1610 годзе. Кніга мела сенсацыйны поспех па ўсёй Еўропе, нават каранаваныя асобы спяшаліся заказаць сабе тэлескоп. Некалькі тэлескопаў Галілей падарыў Венецыянскаму сенату, які ў знак падзякі прызначыў яго пажыццёвым прафесарам з акладам 1000 фларынаў. У верасні 1610 года тэлескопам абзавёўся Кеплер, а ў снежні адкрыцці Галілея пацвердзіў уплывовы рымскі астраном Клавіус. Настае ўсеагульнае прызнанне. Галілей становіцца самым знакамітым навукоўцам Еўропы, у яго гонар складаюцца оды, дзе ён параўноўваецца з Калумбам. Французскі кароль Генрых IV 20 красавіка 1610 года, незадоўга да сваёй гібелі, прасіў Галілея адкрыць і для яго якую зорку. Былі, аднак, і незадаволеныя. Астраном Франчэска Сіцы (Sizzi) выпусціў памфлет, дзе заявіў, што сем — дасканалы лік, і нават у галаве чалавека сем адтулін, так што планет можа быць толькі сем, а адкрыцці Галілея — ілюзія. Пратэставалі таксама астролагі і лекары, жалячыся на тое, што з'яўленне новых нябесных свяціл «пагібельнае для астралогіі і большай часткі медыцыны», бо ўсе звыклыя астралагічныя метады «акажуцца дашчэнту разбуранымі».
У гэтыя гады Галілей уступае ў грамадзянскі шлюб з венецыянкай Марынай Гамба (Marina Gamba). Ён так і не абвянчаўся з Марынай, але стаў бацькам сына і дзвюх дачок. Сына ён у памяць пра бацьку назваў Вінчэнца, а дачок, у гонар сваіх сясцёр — Вірджыніяй і Лівіяй. Пазней, у 1619 годзе, Галілей афіцыйна ўзаконіў сына; абедзве дочкі скончылі жыццё ў манастыры.
Агульнаеўрапейская слава і патрэба ў грашах падштурхнулі Галілея на пагібельны, як пазней аказалася, крок: у 1610 годзе ён пакідае спакойную Венецыю, дзе ён быў недаступны для інквізіцыі, і перабіраецца ў Фларэнцыю. Герцаг Козіма II Медычы, сын Фердынанда, абяцаў Галілею ганаровае і прыбытковае месца дарадцы пры тасканскім двары. Абяцанне ён стрымаў, што дазволіла Галілею вырашыць праблему велізарных абавязкаў, назапашаных пасля выдачы замуж дзвюх яго сясцёр.
Механіка
У механіцы Галілей вывучаў інерцыю і свабоднае падзенне цел. Заўважыў, што паскарэнне свабоднага падзення не залежыць ад масы цела.
Светапогляд
Па філасофскіх поглядах, Галілей — матэрыяліст: ён лічыў, што свет матэрыяльны, складаецца з атамаў і падпарадкоўваецца механічнай прычыннасці, не мае меж у прасторы і часе; аснова ісцінных ведаў — вопыт, набыты ў вывучэнні прыроды.
Г. Галілей — адзін з заснавальнікаў навуковай касмалогіі — сучаснага эксперыментальна-тэарэтычнага прыродазнаўства.
Белгародская губерня
Белгародская губерня — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка Расійскай імперыі ў 1727—1779 гадах.
Губерня складалася з трох правінцый — Белгародскай, Арлоўскай і Сеўскай — і займала плошчу, на якой цяпер размешчаны Белгародская, Бранская (часткова), Курская і Арлоўская вобласці Расіі. Губернскі горад — Белгарад. У 1775—1779 гадах, у выніку губернскай рэформы Кацярыны II, Белгародская губерня была падзелена паміж зноў створанымі намесніцтвамі, прычым Белгарад стаў павятовым горадам Курскага намесніцтва.
Уладзімір Сямёнавіч Каліноўскі
Біяграфія
Нарадзіўся 18 чэрвеня 1889 года ў Ваўкавыску. Скончыў у 1910 годзе Гродзенскую гімназію, у 1914 годзе — юрыдычны факультэт Пецярбургскага ўніверсітэта. Праслухаў поўны курс Археалагічнага інстытута і Усходняй акадэміі ў Петраградзе. Працаваў у Пецярбургскім судовым ведамстве. Пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі ў Народным камісарыяце харчавання. У ліпені 1921 года як рэпатрыянт выехаў у Заходнюю Беларусь.
У лістападзе 1922 абраны ў польскі сейм, уваходзіў у Беларускі пасольскі клуб. У чэрвені 1923 года польскім судом пазбаўлены дэпутацкага мандата і польскага грамадзянства. Арыштаваны ў ліпені 1923, высланы з Польшчы.
Са снежня 1923 года ў Мінску. У лютым 1924 — ліпені 1925 кіраўнік справамі і юрысконсульт Беларускага сельскагаспадарчага інстытута. У 1925—1927 на розных пасадах у ЦВК БССР. З 1 кастрычніка 1927 года па 1 верасня 1929 года — дацэнт кафедры гісторыі польскай культуры педагагічнага факультэта БДУ. Супрацоўнічаў з часопісамі «Полымя», «Савецкае будаўніцтва», газетамі «Савецкая Беларусь», «Звязда». Далейшы лёс невядомы.
Харкаўскі ўніверсітэт (прыватная ВНУ)
Агульная характарыстыка
Універсітэт быў створаны ў 1999 годзе як прыватная навучальная ўстанова. Тады ВНУ ажыццяўляла падрыхтоўку студэнтаў па трох спецыяльнасцях, якія ў амаль нязменным відзе захаваліся і да нашых дзён. Да нядаўняга часу ўстанова называлася Харкаўскім эканоміка-прававым універсітэтам.
Сёння ва ўніверсітэце дзейнічаюць наступныя спецыяльнасці:
Сухі док
Сухі док — збудаванне, якое служыць для пад’ёму суднаў з вады, агляду і рамонту падводнай часткі альбо для іх пабудовы.
Док абсталююць механізмамі і прыладамі для ўводу і ўсталёўкі суднаў над апорамі, помпамі для перапампоўкі вады, перасоўнымі кранамі, сродкамі для падачы электраэнергіі, пару, сціснутага паветра, кіслароду і інш., для рамонтных або будаўнічых прац. Сухі док будуецца на абароненай ад хвалявання акваторыі і ўяўляе сабой аддзяляльную ад яе з тарца затворам воданепранікальную камеру. Сцены і дно сухіх докаў звычайна бетонавыя або жалезабетонныя, радзей — з металу і каменя. Пры пастаноўцы ў сухі док судна ўводзяць у камеру і ўсталёўваюць над апорамі, зачыняюць затвор, асушваюць камеру і судна садзіцца на апоры. Вывад судна з докаў адбываецца ў зваротнай паслядоўнасці. Шырыня сухога доку можа дасягаць 70 м, даўжыня — 500 м.
Саскылах
Саскылах (Саскылах, Сааскылаах) — сяло ў Расійскай Федэрацыі, адміністрацыйны цэнтр Анабарскага ўлуса (раёна) Рэспублікі Саха (Якуція).
Знаходзіцца за Паўночным палярным колам, на правым беразе ракі Анабар. Знаходзіцца на адлегласці ад Якуцка: наземным шляхам 2521 км, паветраным 1285 км, водным 2835 км. Цэнтр Саскыласкага нацыянальнага наслега. Аэрадром, рачная прыстань. Насельніцтва: 3814 чал (2007).
Казанская губерня
Казанская губерня — адміністрацыйная адзінка ў складзе Расійскай імперыі і РСФСР у 1796—1920 гадах. Губернскі цэнтр — Казань.
Адміністрацыйны падзел
З 1802 года да скасавання губерня захоўвала падзел на 12 паветаў:
Лямант на смерць Лявона Карповіча
«Лямант на смерць Лявона Карповіча», Лямент у света убогих на жалосное преставление святобливого... отца Леонтия Карповича — твор беларускай літаратуры XVII ст., паэма, напісаная невядомым аўтарам і апублікаваная Віленскай брацкай друкарняй у канцы 1620 г.
Мікалай Апанасавіч Міхайлашаў
Мікалай Апанасавіч Міхайлашаў — (19 снежня 1917, станіца Прочнаакопская, Новакубанскі раён, Краснадарскі край — 7 лютага 2008) — адзін з кіраўнікоў партызанскага руху на Беларусі. Герой Савецкага Саюза (1944).
Біяграфія
Нарадзіўся ў станіцы Прочнаакопская (цяпер Новакубанскі раён Краснадарскага края. Працаваў сакратаром шматтыражнай газеты кансервавага завода. Член КПСС з 1939 года. З 1939 года працаваў у органах дзяжбяспекі Пінскай вобласці. З чэрвеня 1941 года — у нямецкім тыле: камандзір групы, аддзяленя, узвода, намеснік камандзіра Чачэрскага партызанскага атрада, са жніўня 1942 года намеснік начальніка разведкі партызанскай брыгады «Уперад» НКДБ СССР, з мая 1943 года намеснік камандзіра атрада, потым — Добрушскай партызанскай брыгады імя І. В. Сталіна, з чэрвеня па кастрычнік 1943 года член Добрушскага падпольнага РК КП(б)Б. У красавіку — ліпені 1944 года камандзір партызанскай групы «Бура».
Паўночная Германія
Паўночная Германія (Norddeutschland) — геаграфічная вобласць на поўначы Германіі, якая не мае, аднак, строга акрэсленых межаў. Сярод іншага ў гэту вобласць уваходзяць рэгіёны, у якіх гавораць ці гаварылі на ніжненямецкай мове, а таксама паўночныя землі Германіі.
Мікалай Апанасавіч Міхайлашаў
Біяграфія
Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 5 лістапада 1944 года старшаму лейтэнанту дзяржаўнай бяспекі Міхайлашаву, Мікалаю Апанасавічу прысвоена званне Героя Савецкага Саюза.
Паўночная Германія
Пачуццё прыналежнасці да «паўночных немцаў» заснавана, першым чынам, на спрадвечным для гэтых раёнаў ніжненямецкім дыялекце і асаблівым паўночным менталітэце, а таксама на вызначаных агульных аспектах гісторыі (напрыклад, Ганза). Паўночную Германію таксама звычайна прынята падзяляць на Паўночна-заходнюю і Паўночна-усходнюю.
Моўная прастора
Традыцыйнай мовай для Паўночнай Германіі заўсёды быў і застаецца ніжненямецкі дыялект. Стандартная нямецкая мова (Hochdeutsch — высокая нямецкая) паступова выцясняе дыялект з прычыны таго, што навучанне ў нямецкіх школах вядзецца на стандартнай «высокай» нямецкай мове. У Фрызіі і ў сённяшняй нямецкай частцы Шлезвіга таксама выкарыстоўваюцца фрызская і дацкая мовы. Паўночная Германія мае асаблівыя моўныя і культурныя сувязі з Нідэрландамі і іншымі дзяржавамі і рэгіёнамі, размешчанымі ў басейнах Паўночнага і Балтыйскага мораў, сярод іх Вялікабрытанія, Данія, Скандынавія і Прыбалтыка.
Мікалай Апанасавіч Міхайлашаў
Біяграфія
У 1944—1976 гадах працаваў у органах КДБ БССР. Пасля сыходу ў адстаўку жыў у Мінске.
Аўтар кнігі «Бура гневу» (1971).
Памяць
У вёсцы Копішча каля Мінска адна з вуліц названа ў гонар Мікалая Міхайлашава.
Цэаліты
Цэаліты (ад zeo — кіпячы і lithos — камень) — вялікая група мінералаў, гідраалюмасілікатаў кальцыю і натрыю, у якіх гэтыя элементы часам замешчаны на K, Ba, Sr і інш. Пры награванні цэалітаў вада вылучаецца паступова, не разбурае крышталічнай рашоткі. Цэаліты бясколерныя або белыя, часам афарбаваныя ў жоўты або чырвоны колеры, маюць іонаабменныя ўласцівасці. Штучныя цэаліты — пермутыты — выкарыстоўваюцца як адсарбенты для змякчэння вады, ачысткі тлушчаў, алеяў, сокаў і інш.
Фіта (літара)
Фіта (вялікая — Θ, малая θ або ϑ; грэч. Θήτα) — гістарычная назва восьмай літары грэчаскага алфавіту на Русі, а таксама літара старарускай Кірыліцы. Этымалагічная назва — Цета, у практычнай транскрыпцыі прынята назва Тэта. У сістэме грэчаскіх лічбаў мае значэнне «9».
Саці (звычай)
Са́ці (सती प्रथा) — звычай спалення ўдоў падчас крэмацыі мужа-нябожчыка, распаўсюджаны ў мінулым сярод некаторых груп індуістаў.
Паходжанне
Першую пісьмовую ўзгадку пра звычай жанчын паўночнага захаду Індыі скончваць жыццё самагубствам пасля смерці мужа пакінуў Арыстабул, удзельнік паходу Аляксандра Македонскага. Страбон лічыў, што звычай з’явіўся з-за пераадолення імкнення жанчын атруціць мужа, каб зысці да юнака. Практыка самаспалення ўдоў з вышэйшых колаў грамадства зафіксавана ў раннесярэднявечных тэкстах паўднёвай Індыі. Упершыню падрабязнае апісанне саці як публічнага дзеяння з’явілася дзякуючы арабскаму падарожніку Ібн Батуце.
Еўрапейскія даследчыкі XIX — пачатку XX стст., якія болей арыентаваліся на еўрапейскую і арабскую гістарыяграфію, палічылі, што звычай саці быў прынесены ў Індыю звонку не раней за другую палову 1 тысячагоддзя да н. э., магчыма заваёўнікамі з Цэнтральнай Азіі. На самой справе, ускосныя ўзгадкі пра забойства жонак пасля смерці мужа сустракаюцца ў такіх старажытных індыйскіх творах, як «Веды» і «Махабхарата». У «Пуранах» апавядаецца пра багіню Саці, што спаліла сябе, каб абараніць гонар свайго мужа Шывы. Ад яе імя паходзіць назва звычаю, а таксама найменне жанчын, якія такім чынам загінулі.
Відавочна, звычай саці спярша не быў агульнапрынятым, паколькі «Рыгведа» паведамляе і пра іншы лёс удоў. Аднак пашырэнне саці сярод розных колаў індуісцкага грамадства адбывалася з развіццём індуізма як асобнай рэлігіі. Акрамя Паўднёвай Азіі, практыка самаспалення жанчын існавала на Балі. Гэтаму садзейнічала вера індуістаў у тое, што замужняя жанчына — частка свайго мужа, а таксама тое, што саці дазваляе жанчынам дасягнуць рэлігійнага ачышчэння.
Практыка
Вядома, што звычай саці практыкаваўся на тэрыторыі ўсяго паўвострава Індастан, на астравах Балі і Ламбок. Дакладны падлік выпадкаў не існаваў, аднак большасць зафіксаваных спаленняў жанчын пасля смерці мужа прыходзіцца на паўночную Індыю, прычым вядомыя ахвяры звычайна паходзілі з высакародных сем’яў. Гэта спарадзіла сцверджанне, што саці першапачаткова быў характэрны для кшатрыяў і толькі бліжэй да нашага часу распаўсюдзіўся сярод іншых каст. Аднак існуе і іншае тлумачэнне: спробы дакладнай фіксацыі саці да забароны гэтага звычаю ў 1829 г. прадпрымаліся толькі адзінкамі яго праціўнікаў. Яны дзейнічалі менавіта на поўначы Індыі і фіксавалі толькі найбольш вядомыя выпадкі. Так, у 1823 г. былі занатаваны 575 спаленняў удоў, прычым 41 % з іх здарыўся ў сем’ях брахманаў і 51 % — у сем’ях шудр. Такім чынам, саці практыкавала меньшасць індуісцкіх сем’яў, але звычай ахопліваў усе колы грамадства.
Звычай саці прадугледжваў дабраахвотную ахвяру з боку ўдавы. Тым не меней, вядомы сведчанні сацыяльнага ціску з боку сваякоў, а таксама выпадкі, калі прысутныя не давалі жанчыне магчымасці выйсці з вогнішча пасля пачатку рытуала. Ад смерці да крэмацыі мужа праходзіла не болей за суткі, таму ў ахвяр было мала часу для прыняцця рацыянальнага рашэння. Ход саці залежыў ад мясцовых звычаяў пахавання. У некаторых выпадках жывыя ўдовы ўзыходзілі або клаліся ў вогнішча падчас крэмацыі, у іншых для саці будаваліся спецыяльныя хаціны (Карамандэльскі бераг) або рыліся яміны. На Балі і Ламбоке жывымі спальвалі толькі высакародных жонак, астатніх забівалі да пачатку крэмацыі.
Лічылася, што напярэдадні спалення ахвяры саці ўваходзілі ў стан саці-врата. Ён быў пераходным паміж станамі жыцця і смерці. Саці-врата палягчаў пакуты, а таксама даваў жанчыне звышнатуральныя здольнасці прадказваць будучыню, бласлаўляць бяздетных і г. д. У гонар жанчын, што загінулі падчас саці, усталёўваліся мемарыяльныя камяні. У нашы дні яны з’яўляюцца важнымі культурнымі артэфактамі.
Забарона
Звычай саці неадназначна ўспрымаўся з боку саміх індуістаў. У яго былі як прыхільнікі, так і праціўнікі. Найбольш старажытны мемарыяльны камень, прысвечаны саці, знойдзены на тэрыторыі Непала (V ст.), але ён апавядае пра спробу мясцовага князя пераканаць маці не губіць сваё жыццё пасля смерці мужа. Супраць саці выступалі прыхільнікі шактызму. Яны прыраўновалі саці да звычайнага самазабойства і лічылі яго грахом.
Першыя спробы спыніць або абмежаваць практыку саці былі зроблены мусульманскімі валадарамі Індыі ў XV — XVIII стст. Аўрангазеб канчаткова забараніў гэты звычай на тэрыторыі імперыі Вялікіх Маголаў. У выніку саці там сталі рэдкасцю, але цалкам не зніклі. Саці таксама былі забаронены ў партугальскіх, французскіх і галандскіх калоніях Паўднёвай і Паўднёва-Усходняй Азіі. Аднак на землях, падначаленых Дацкай і Брытанскай Ост-Індскім кампаніям, супраць саці выступалі толькі асобныя чыноўнікі, а адміністрацыі імкнуліся не ўмешвацца ў рэлігійныя традыцыі. У выніку праціўнікі саці канстатавалі, што толькі ў прэзідэнцтве Калькута колькасць спальвання ўдоў падвоілася з 1815 года да 1818 года.
Галоўнымі барацьбітамі са звычаям саці ў Брытанскай Ост-Індыі сталі пратэстанцкі місіянер і індуісцкія рэфарматары  і Рам Мохан Рой. Апошні быў моцна уражаны смерцю ад саці сваёй сваячніцы. З 1815 года яны пачалі сістэматычна фіксаваць факты саці, а таксама публікаваць працы, накіраваныя супраць гэтага звычаю. 4 снежня 1829 года саці былі забаронены на землях Брытанскай Ост-Індскай кампаніі. Аднак забарона была пераўтворана ў норму толькі ў 1832 годзе пасля таго, як брытанскі суд адхіліў шматлікія пратэсты прыхільнікаў саці. На тэрыторыях аўтаномных княстваў саці пад ціскам брытанскіх улад былі забаронены на працягу XIX ст.
Нягледзячы на тое, што саці сталі пазазаконнымі дзеяннямі, яны працягвалі здзяйсняцца. Так, у 1943—1987 гадах адбылося 28 афіцыйна прызнаных самаспальванняў удоў. У 1987 годзе ў Індыі быў прыняты асобны закон пра прадухіленне саці. Ён пашырыў крымінальную адказнасць на ўсіх прысутных на саці, зрабіў больш жорсткім пакаранне (у тым ліку ўвёў смяротную кару), забараніў іншыя формы самазабойства ўдоў падчас пахавання мужа, прапаганду або апраўданне саці.
Млекакормячыя
Млекакормячыя, або сысуны́ (Mammalia) — клас цеплакроўных пазваночных жывёл. Маюць высокі ўзровень развіцця нервовай сістэмы, жывароднасць у спалучэнні з выкормліваннем дзіцянят малаком (адсюль назва), адносна пастаянную тэмпературу цела.
Паводле адных класіфікацый сысуны і звяры (Theria) разглядаюцца як тоесныя, паводле другіх звяры — асобны падклас у класе сысуноў, які супрацьпастаўляецца падкласу першазвяры (Prototheria).
Знешняя будова
Цела млекакормячых падзяляецца на галаву, шыю, тулава, парныя канечнасці і хвост. Размяшчэнне канечнасцей пад тулавам дае млекакормячым магчымасць развіваць даволі высокую скорасць.
Покрыва
Скура складаецца, як і ва ўсіх пазваночных, з трох слаёў.
Вонкавы слой — эпідэрміс — шматслойны. Размешчаныя ў глыбіні жывыя клеткі актыўна дзеляцца, а верхнія па меры арагавення няспынна злушчваюцца. Эпідэрміс можа дасягаць вялікай таўшчыні ў месцах, якія зведваюць пастаяннае трэнне пры хаджэнні, напрыклад на падэшвах ступняў, сядалішчных мазалях малпаў.
Сярэдні слой — уласна скура — пранізаны крывяноснымі сасудамі і нервовымі канчаткамі. У ім размяшчаюцца тлушчавыя і потавыя залозы, карані валасоў і адчувальныя клеткі, якія ўспрымаюць ціск, боль, цяпло, холад.
За кошт эпідэрмісу скуры ў млекакормячых развіваюцца разнастайныя рагавыя ўтварэнні: валасы, ногці, кіпцюры, капыты, полыя рогі, луска. Рогі аленяў, ласёў з’яўляюцца касцявымі ўтварэннямі.
Валасяное покрыва — характэрная асаблівасць млекакормячых. Адрозніваюць тоўстыя і доўгія валасы — восцевыя. Яны ўтвараюць верхні ярус валасянога покрыва. Пад ім, у ніжнім ярусе, ляжаць тонкія, ніцепадобныя пуховыя валасы — пушок, або падшэрстак (поўсць). У падшэрстку затрымліваецца паветра, якое захоўвае цяпло цела. Таму к зіме падшэрстак робіцца больш густым. У некаторых млекакормячых (дзікі, алені) летняе футра складаецца толькі з адных восцевых валасоў, а ў кратоў — толькі з пуховых. Покрыва водных млекакормячых утворана абодвума відамі валасоў. Іголкі вожыкаў, дзікабразаў — гэта відазмененыя восцевыя валасы. На галаве звяроў развіваецца невялікая колькасць вельмі доўгіх шчацінкападобных валасоў — вібрысаў, якія выконваюць функцыю дотыку.
Большасць млекакормячых ліняе. Частка валасоў паступова выпадае, замяняючыся новымі. У жывёл умераных шырот валасяное покрыва поўнасцю мяняецца двойчы за год — вясной і восенню. У некаторых відаў, напрыклад зайцоў, вавёрак, адначасова мяняецца гушчыня і афарбоўка поўсці.
У скуры большасці звяроў размешчаны тлушчавыя, потавыя, малочныя і пахучыя залозы. Пратокі тлушчавых залоз адкрываюцца ў валасяныя сумкі, змазваючы волас, які адрастае, і робячы яго эластычным і ненамакальным. Пратокі потавых залоз адкрываюцца на паверхні скуры. Выпараючыся, пот ахалоджвае яе. Малочныя залозы з’яўляюцца відазмененымі потавымі залозамі. Яны развіваюцца ва ўсіх без выключэння самак млекакормячых (адсюль і назва класа). Малаком, якое выпрацоўваецца імі, выкормліваюцца дзіцяняты. Пахучыя залозы ўяўляюць сабой відазмененыя потавыя або тлушчавыя залозы. Яны выдзяляюць пахучыя сакрэты, якімі жывёлы мецяць сваю тэрыторыю, пазнаюць асобін свайго віду або асобін іншага полу. Сакрэт анальных залоз амерыканскіх скунсаў з непрыемным, едкім пахам выкарыстоўваецца імі для самаабароны.
Апорна-рухальная сістэма
Шкілет млекакормячых складаецца з чэрапа, пазваночніка, плечавога і тазавага паясоў і шкілета пярэдніх і задніх канечнасцей. Асаблівасцю чэрапа з’яўляецца павелічэнне аб’ёму мазгавога аддзела і змяншэнне ў ім колькасці касцей. У шыйным аддзеле пазваночніка заўсёды сем пазванкоў (розных па памеры). Грудныя пазванкі (звычайна іх 12—15) разам з рэбрамі і грудзінай утвараюць грудную клетку. У паяснічным аддзеле 2—9 рухома сучлененых паміж сабой пазванкоў. У гэтым аддзеле тулава можа згінацца і разгінацца. Пазванкі крыжавога аддзела (3-4) зрасліся, да іх прыраслі тазавыя косці. Хваставых пазванкоў ад 3 да 49, што і вызначае даўжыню хваста. Плечавы пояс млекакормячых складаецца з дзвюх парных касцей — лапатак і ключыц. Ключыцы развіты ў большасці млекакормячых, але адсутнічаюць у воўчых і капытных, ногі якіх перамяшчаюцца толькі ўздоўж падоўжнай восі цела. Пояс задніх канечнасцей — таз — утвораны парнымі тазавымі касцямі. Канечнасці ў большасці наземных пазваночных жывёл пяціпальцыя. Косці вызначаюцца адносна невялікай масай і высокай трываласцю.
Мускулатура млекакормячых моцна дыферэнцыравана. Асабліва добра развіты мышцы спіны, канечнасцей і іх паясоў, а таксама ніжняй сківіцы. Дзякуючы добра развітай падскурнай мускулатуры можа змяняцца становішча валасянога покрыва, забяспечваецца міміка твару, асабліва ў драпежнікаў і малпаў.
Апорна-рухальная сістэма млекакормячых дазваляе ажыццяўляць разнастайныя віды рухаў — хадзьбу, бег, ляжанне, скачкі, палёт, плаванне, што адбіваецца на будове канечнасцей. Так, у найбольш хутка бегаючых жывёл колькасць пальцаў скарочана: у парнакапытных развіты два пальцы (трэці і чацвёрты), а ў няпарнакапытных — адзін (трэці). У жывёл, якія вядуць падземны спосаб жыцця (краты), кісць павялічана і мае своеасаблівую будову. Жывёлы, здольныя да палёту (кажаны), маюць падоўжныя фалангі пальцаў і скурыстыя перапонкі паміж імі.
Кармленне і органы стрававання
Колькасць і форма зубоў у млекакормячых розныя і залежаць ад спосабу здабывання і віду ежы. Так, у прадстаўнікоў атрада драпежныя моцна развіты іклы, якімі яны схопліваюць і забіваюць ахвяру, а карэнныя зубы маюць бугры з рэжучымі краямі. У грызуноў больш развіты разцы, адсутнічаюць іклы, а карэнныя зубы маюць пляскатую жавальную паверхню з валікамі з эмалі. У большасці відаў млекакормячых адбываецца змена малочных зубоў на пастаянныя. Ротавая адтуліна ў млекакормячых акружана мясістымі губамі, якімі дзіцяняты смокчуць мацярынскае малако.
Дыхальная сістэма
У млекакормячых, як і ва ўсіх наземных пазваночных, развіты паветраносныя шляхі: насавая поласць, хааны, насаглотка, гартань, трахея, бронхі. Усе млекакормячыя дыхаюць лёгкімі. Дыхальная паверхня лёгкіх утворана шматлікімі эпітэліяльнымі лёгачнымі пузыркамі — альвеоламі, аплеценымі густой сеткай крывяносных капіляраў. Агульная паверхня альвеол лёгкіх у 50—100 разоў большая за паверхню цела, што дазваляе звярам хутка і эфектыўна ажыццяўляць газаабмен. Удых і выдых адбываюцца за кошт скарачэнняў і расслабленняў міжрэберных мышцаў і дыяфрагмы, якія выклікаюць павелічэнне або змяншэнне аб’ёму грудной клеткі.
З дыханнем звязана і ўзнікненне гукаў. У гартані млекакормячых ёсць галасавыя звязкі. Выдыханае з лёгкіх паветра выклікае іх ваганні, дзякуючы якім жывёлы ўтвараюць гукі, уласцівыя кожнаму віду. Гэтымі гукамі яны паведамляюць адна адной аб пагрозе небяспекі, месцазнаходжанні і інш.
Крывяносная сістэма
Сэрца складаецца з чатырох камер: двух перадсэрдзяў і двух жалудачкаў. Рух крыві ажыццяўляецца па двух кругах кровазвароту: вялікім і малым. Усе органы і тканкі забяспечваюцца чыстай артэрыяльнай крывёй, што павышае інтэнсіўнасць працэсаў жыццядзейнасці. Утвараецца шмат цяпла, якое захоўваецца дзякуючы поўсцеваму покрыву і падскурнай тлушчавай клятчатцы. Таму млекакормячыя з’яўляюцца цеплакроўнымі жывёламі.
Выдзяляльная сістэма
У млекакормячых гэтак жа, як у паўзуноў і птушак, развіты парныя тазавыя ныркі. Мача, якая ў іх утвараецца, па мачаточніках адцякае ў мачавы пузыр, дзе назапашваецца, а затым па мочаспускальным канале выводзіцца вонкі.
Нервовая сістэма
Нервовая сістэма млекакормячых, як і іншых пазваночных, складаецца з галаўнога і спіннога мозга і нерваў, якія ад іх адыходзяць. Галаўны мозг моцна развіты і па масе ў 3—15 разоў большы за спінны мозг. З пяці аддзелаў, уласцівых галаўному мозгу пазваночных жывёл, асабліва вялікія памеры пярэдняга мозга і мазжачка. Развіццё пярэдняга мозга адбылося за кошт разрастання кары вялікіх паўшар’яў. У ёй утварыліся барозны, якія павялічваюць паверхню кары. Таму ўмоўныя рэфлексы ў млекакормячых выпрацоўваюцца хутчэй, чым у іншых хордавых жывёл. Роля ўмоўных рэфлексаў у жыцці млекакормячых рэзка ўзрасла ў параўнанні з прыроджанымі рэфлексамі і інстынктыўнай формай паводзін больш нізкаарганізаваных жывёл. Звяры хутка прыстасоўваюцца да жыцця ў зменлівых умовах асяроддзя, што павышае іх выжывальнасць. Толькі млекакормячым уласцівы гульні маладых жывёл, у працэсе якіх яны набываюць спрыт, рухавасць, вучацца прыёмам нападу і абароны. Жыццё ў сям’і, статку адыгрывае важную ролю, спрыяючы выпрацоўцы разнастайных формаў паводзін.
Органы пачуццяў
Органы пачуццяў у млекакормячых добра развіты, асабліва зрок і нюх. Найбольшая вастрыня зроку ўласціва жывёлам адкрытых прастораў (такім як антылопы), найменшая — жывёлам з падземным спосабам жыцця (такім як краты). Колеравы зрок характэрны не для ўсіх млекакормячых. Лепш за ўсіх ён развіты ў прыматаў. Большасць млекакормячых мае тонкі нюх, дзякуючы якому яны па паху адшукваюць асобін свайго віду, знаходзяць ежу, распазнаюць на адлегласці ворага або ахвяру.
Слых у млекакормячых вельмі тонкі за кошт развіцця рухомай вушной ракавіны, якая збірае гукавыя ваганні, а таксама наяўнасці ў сярэднім вуху трох слыхавых костачак (малаточка, кавадлачкі і стрэмечка), што ўзмацняюць гукавыя ваганні.
Размнажэнне і развіццё
Органы размнажэння самак прадстаўлены парнымі яечнікамі, якія ляжаць у поласці цела. З іх дробныя яйцаклеткі (да 0,2 мм) паступаюць у яйцаводы. Левы і правы яйцаводы адкрываюцца ў поласць мускулістага мешкападобнага органа — матку. Апладненне адбываецца ў яйцаводзе. На шляху з яйцавода ў матку з аплодненай яйцаклеткі пачынае развівацца зародак, які прымацоўваецца да сценкі маткі.
Вакол зародка, які развіваецца, утвараецца каляплодны мяшок. Вадкасць, якая ў ім змяшчаецца, ахоўвае зародак ад сціскання, страсенняў і ўдараў. З дапамогай доўгага канаціка — пупавіны — зародак звязаны з плацэнтай (дзіцячым месцам), а праз яе — з арганізмам маці. У плацэнце сценкі крывяносных капіляраў маці і зародка цесна судакранаюцца адна з адной. Праз іх ад маці ў зародак паступае кісларод і пажыўныя рэчывы, а ад зародка ў арганізм маці — вуглякіслы газ і прадукты жыццядзейнасці.
На ранніх стадыях развіцця ў зародка ёсць хорда, уласцівая ўсім хордавым жывёлам. Зародак развіваецца і павялічваецца ў памерах. Працягласць унутрыўлоннага развіцця — цяжарнасць — розная ў розных відаў млекакормячых. Так, у хамяка яна роўная 11—13 суткам, у сабакі — двум месяцам, у каровы — дзевяці месяцам, у кітоў — адзінаццаці месяцам, а ў слана працягваецца амаль два гады.
Невялікая група млекакормячых не мае плацэнты і размнажаецца шляхам адкладвання яец (першазвяры).
Пасля заканчэння тэрміна цяжарнасці надыходзяць роды, пры якіх скарачэнне мышачных сценак маткі выштурхвае плод вонкі. Аддзеленае ад пупавіны народжанае дзіцяня робіць першы самастойны ўдых, яго лёгкія распростваюцца, і яно пачынае дыхаць самастойна.
Выкормліванне дзіцянят малаком — характэрная асаблівасць усіх млекакормячых. Малочныя залозы размешчаны на грудзях або на брусе. Іх пратокі адкрываюцца вонкі невялікімі адтулінамі на сасках. Колькасць саскоў у розных відаў млекакормячых адрозніваецца і знаходзіцца ў залежнасці ад колькасці магчымых дзіцянят. Так, самка сабакі, якая нараджае 3—10 шчанят, мае 3—4 пары саскоў.
Малако ўтрымлівае ўсе неабходныя для росту і развіцця дзіцянят рэчывы: бялкі, тлушчы, вугляводы, вітаміны, солі і ваду. Пасля заканчэння перыяду малочнага выкормлівання маладняк пераходзіць на харчаванне ўласцівымі яму кармамі.
Пашырэнне
Сысуны распаўсюджаныя па ўсім свеце і сустракаюцца на ўсіх кантынентах, ва ўсіх акіянах і на большасці існуючых астравоў. Арэал клаачных абмяжоўваецца Аўстраліяй і Новай Гвінеяй, сумчатых — прасторай Аўстраліі, Акіяніі і абодвух амерыканскіх кантынентаў. Самае шырокае распаўсюджанне — у плацэнтарных сысуноў, якія прысутнічаюць на ўсіх кантынентах, хаця да прыбыцця еўрапейцаў у Аўстралію яе насялялі толькі нямногія віды плацэнтарных, а менавіта кажаны, мышыныя і адзіны плацэнтарны драпежнік — сабака дынга. На аддаленых астравах да прыбыцця чалавека існавала толькі бедная відамі фаўна сысуноў і на многіх з іх, у тым ліку і ў Новай Зеландыі, сустракаліся толькі кажаны.
Паходжанне
Многія рысы будовы млекакормячых збліжаюць іх з паўзунамі: наяўнасць рагавога покрыва, тазавых нырак, унутранае апладненне, развіццё зародка ў воднай абалонцы. Некаторыя прымітыўныя млекакормячыя размнажаюцца, адкладваючы яйцы, як паўзуны. Гэта дае падставу меркаваць, што продкамі млекакормячых маглі быць старажытныя паўзуны. Гэта меркаванне пацвердзілася палеанталагічнымі знаходкамі шкілетаў зверазубых яшчараў, якія мелі дыферэнцыраваныя, размешчаныя ў лунках сківічных касцей, зубы і канечнасці пад тулавам.
Адна з груп такіх зверазубых яшчараў, як мяркуецца, дала пачатак млекакормячым. Сысуны паходзяць, імаверна, ад цынадонтаў у канцы трыасавага перыяду. У юрскім перыядзе з’явіліся пантатэрыі, ад якіх пайшлі сапраўдныя звяры.
Класіфікацыя
Падклас Клаачныя, або Першазвяры (Prototheria) Падклас Звяры (Theria)
IC 3341
IC 3341 — галактыка тыпу S? (спіральная галактыка) ў сузор’і Валасы Веранікі.
Казальвек’ё-Сікула
Казальвек'ё-Сікула (Casalvecchio Siculo) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Сіцылія, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Месіна.
Насельніцтва складае 1152 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 35 чал./км². Займае плошчу 33 км². Паштовы індэкс — 98032. Тэлефонны код — 0942.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы Sant'Onofrio (anacoreta).
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
Сангар
Сангар (Сангар мясцовае насельніцтва прамаўляе Сангары, Сангаар) — пасёлак гарадскога тыпу ў Расійскай Федэрацыі, адміністрацыйны цэнтр Кабяйскага ўлуса Рэспублікі Саха (Якуція). Размешчаны на правым беразе ракі Лена, у адлегласці на поўнач ад Якуцка: наземным шляхам 524 км, паветраным 240 км, водным 330 км. Аэрапорт, рачная прыстань.
Насельніцтва: 4900 (1959), 6685 (1970), 10252 (1979), 10107 (2002), 4123 (2010). Узнік у 1928 годзе на месцы радовішча каменнага вугалю. З 1940 года рабочы пасёлак. Пасля перабудовы прыйшоў у заняпад — былі зачыненыя шахта “Сангарская” і бровар.
Кета (значэнні)
Кета:
Драгобыцкі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт імя Івана Франко
Драгобыцкі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт імя Івана Франко (Дрогобицький державний педагогічний університет імені Івана Франка) — украінская вышэйшая навучальная ўстанова педагагічнага профілю.
Гісторыя
Раней у памяшканні ўніверсітэта размяшчалася рэальная гімназія імя імператара Франца-Іосіфа, у якой вучыўся Іван Франко. Тут настаўнічалі паэт Пётр Карманскі, грамадскі дзеяч Уладзімір Бірчак, прафесар музыкі Анастазія Агроднік-Жылява, гімназію ўзначальваў Андрэй Алыськевіч, а саму ўстанову ў свой час скончылі: Васіль Стэфанік, Лесь Мартовіч, Стэфан Коваліў, Уладзімір Бірчак, Астап Ніжанкоўскі, Рыгор Коссак, Бруно Шульц, Анджэй Хцюк, Міхаіл Матчак, Васіль Шаўчук, Мікалай Фрыз і інш.
У маі 1940 г. у адпаведнасці з пастановай урада УССР быў створаны Драгобыцкі настаўніцкі інстытут. У гады Другой сусветнай вайны інстытут спыніў сваю дзейнасць, а 19 лістапада 1944 г. — аднавіў сваю працу, абвясціўшы набор на тры факультэты: гістарычны, філалагічны і фізіка-матэматычны. У 1945—1946 гг. інстытутамм быў упершыню праведзены набор на завочнае аддзяленне, у 1947 г. — інстытут упершыню размеркаваў выпускнікоў на працу ў школы. У 1952 г. настаўніцкі інстытут быў рэарганізаваны ў педагагічны, а праз два гады яму было прысвоена імя Івана Франко. У 1960 г. да Драгобыцкага педагагічнага інстытута быў далучаны Львоўскі педагагічны інстытут.
Універсітэт сёння
Сёння ўніверсітэт мае 4 інстытуты, 5 факультэтаў, цэнтр паслядыпломнай адукацыі і даўніверсітэцкай падрыхтоўкі, 42 кафедры, на якіх працуе 582 выкладчыкаў, з якіх дактароў навук — 63 (у тым ліку прафесараў — 54), 337 кандыдатаў навук (дацэнтаў — 250). Прафесію педагога атрымліваюць больш за 5 тыс. студэнтаў. Універсітэт рыхтуе настаўнікаў з больш чым па 50 спецыяльнасцям і спецыялізацыям.
Сапаніны
Сапані́ны{{|sfn|БелЭн}2002} — безазоцістыя гліказіды расліннага паходжання з павярхоўна-актыўнымі ўласцівасцямі.
Аморфныя бясколерныя або жаўтаватыя рэчывы. Утрымліваюць аглікон (сапагенін) і вугляводную частку. Добра раствараюцца ў вадзе. Растворы сапанінаў пры ўзбоўтванні ўтвараюць густую ўстойлівую пену. Назва паходзіць ад лацінскага sapo (родны склон: saponis) — мыла. Шырока распаўсюджаныя ў прыродзе, сустракаюцца ў розных частках раслін — лісці, сцёблах, каранях, кветках, пладах. Таксама знойдзены ў тканках ігласкурых.
Сапаніны выкарыстоўваюць ў складзе лекавых сродкаў расліннага паходжання і вытворчасці стэроідных гармонаў.
Лантаноіды
Лантаноіды (лантаніды) — сямейства з 14 хімічных элементаў III групы 6-га перыяду перыядычнай табліцы. Сямейства складаецца з цэрыю, празеадыму, неадыму, праметыю, самарыю, еўропію, гадалінію, тэрбію, дыспрозію, гольмію, эрбію, тулію, ітэрбію і лютэцыю. Лантан часта разглядаецца разам з гэтымі элементамі для зручнасці параўнання, хоць да лантаноідаў ён не адносіцца.
Усе лантаніды разам з лантанам, скандыем і ітрыем ўваходзяць у склад групы рэдказямельных элементаў (РЗЭ).
Сезон 2020 ФК Баранавічы
У 2020 годзе футбольны клуб «Баранавічы» прымаў удзел у двух афіцыйных турнірах:
Склад каманды
Станам на жнівень 2020 года.
! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" |
Алянёк
Назву Алянёк маюць: