Беларуская_палеаграфія
Беларуская палеаграфія як навука
Апісанне помнікаў пісьменства даў Вацлаў Ластоўскі ў манаграфіі «Гісторыя беларускай (крыўскай) кнігі» (1926). Беларускі і ўкраінскі скарапіс былі прадметам увагі Л. У. Чарапніна. Іх фарміраванне гісторык ставіў у сувязь з развіццём беларускай і ўкраінскай народнасцяў. Вучоны прывёў табліцы напісанне літар беларускага скорапісу XV−XVII стагоддзяў і ўкраінскага скорапісу XVII стагоддзя. Табліцы з формамі літар скорапісу ён суправадзіў і апісаннем апошніх. Дадзеныя Чарапніна з’яўляюцца кампіляцыяй, у некаторых выпадках не зусім ўдалай, назіранняў, змешчаных у працах І. М. Каманіна, А. І. Сабалеўскага, В. М. Шчэпкіна і Я. Ф. Карскага. І. П. Калеснікаў у артыкуле «Палеаграфія дакументальнага (архіўнага) пісьма» даў кароткі аналіз заходняга (беларускага) скарапісу (Архивное дело. М., 1939, № 4). Даследаваннем гісторыі пісьма займаўся беларускі славіст М. А. Паўленка, які ў працы «Гісторыя пісьма» (1987) прасачыў асноўныя этапы развіцця беларускага пісьма. Напісанне асобных кірылічных літар у беларускім пісьме на розных этапах яго развіцця разгледзеў беларускі мовазнаўца А. М. Булыка ў манаграфіі «Развіццё арфаграфічнай сістэмы старабеларускай мовы» (1970). Эвалюцыю беларускага пісьма паралельна з развіццём беларускай літаратурнай мовы вывучаў А. І. Жураўскі («Гісторыя беларускай літаратурнай мовы» (1967). Асаблівасці беларускага пісьма разглядаў польскі вучоны Г. Гот-Жаброўскі ў кнізе «Гісторыя пісьма рускага» (1987). Да палеаграфічнага апісання Баркулабаўскага летапісу звярталіся некалькі беларускіх даследчыкаў. На прыкладзе судовай кнігі Ковенскага земскага суда 1566—1567 літоўскі даследчык А. К. Антановіч выявіў асаблівасці беларускага скорапісу другой паловы XVI стагоддзя. Пецярбургскі даследчык М. В. Нікалаеў у кнізе «Палата Кнігапісная. Рукапісная кніга на Беларусі ў X—XVIII стагоддзях» апісаў асаблівасці пераплёту, арнаменту і мініяцюр старажытных беларускіх рукапісаў. У 2009 годзе выйшаў вучэбны дапаможнік С. Я. Куль-Сяльверставай «Уводзіны ў беларускую палеаграфію». Мэта палеаграфіі вызначаецца Куль-Сяльверставай традыцыйна: прачытанне пісьмовых крыніц, вызначэнне часу, месца, аўтарства і аўтэнтычнасці помнікаў пісьменства. Каштоўныя палеаграфічныя назірання, зробленыя даследчыкамі, якія займаліся вывучэннем асобных помнікаў кірыліцы. Гэта праца С. Лазуткі і Э. Гудавічуса, якая прысвечана Статуту ВКЛ 1529 г. («Першы літоўскі статут: Палеаграфічны і теэксталагічны аналіз спісаў», Вільня. 1983. Т. I. Ч. 1). У ёй дадзены палеаграфічны аналіз спісаў помніка (асабліва каштоўнымі з’яўляюцца табліцы напісанне літар). Аўтары закранулі праблему ўплыву гатычнага пісьма на кірылічны скарапіс. Вялікі ўклад у вывучэнне паперы ВКЛ належыць. Э. Лауцявічусу («Папера ў Літве ў XV—XVIII стст.», 1979). Ім жа падрыхтаваны альбом філіграней («Popierius Lietuvoje XV—XVIII a. Atlasas», 1967). Альбом філіграней выдадзены таксама польскай даследчыцай Я. Сінчарскай-Чапліцкай («Filigrany papierni połožonych na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej od poczatku XVI do polowy XVIII wieku», 1959). Характэрная дысертацыя А.-Ст. Васіляускене «Спісы другога Літоўскага Статута на старабеларускай мове (палеаграфія, храналогія, дыпламатыка)» (Вільнюс, 1990).