cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Чжу Да
Творчасць
Яго працы захоўваюцца ў многіх музеях. Самым вядомым прыватным калекцыянерам быў навуковец з Ельскага ўніверсітэта Ван Фанью. У 2011 годзе яго карціна была прададзеная за 12,3 мільёна долараў.
Крыштаф Пётр Вайніловіч
Крыштаф Пётр Вайніловіч (нар. 1649 — пасля 1688) — ураднік Вялікага Княства Літоўскага.
Біяграфія
Належаў да каталіцкага сярэднезаможнага шляхецкага роду Вайніловічаў герба «Сыракомля». Нарадзіўся ў сям’і Людвіка Казіміра Вайніловіча, падчашага мсціслаўскага і стольніка мазырскага, і Ганны з Тэльшаўскіх.
Хрышчаны 8 красавіка 1649 г. Падчашы мазырскі (1670), служыў у князя Міхала Казіміра Радзівіла у 1671—1674 гадах, пазней стольнік мазырскі (?). Спадчыннік маёнткаў Савічы, Пузаў, Клюкавічы, з якіх прадаў сваю частку Клюкавічаў Себасцяну Вайніловічу.
Сям’я
У шлюбе з Людвікай з Расудоўскіх герба «Рох ІІІ».
Меў сыноў:
Fiat 124
Fiat 124 — легкавы аўтамабіль сярэдняга класа кампаніі Fiat. Выпускаўся з 1966 па 1974 год. «Еўрапейскі аўтамабіль года—1967».
Гісторыя
Распрацоўка мадэлі Fiat 124 вялася з другой чвэрці шасцідзесятых гадоў. Спраектаваны пад кіраўніцтвам. У 1966 годзе аўтамабіль быў паказаны на Парыжскім аўтасалоне. У наступным годзе лінейка папоўнілася ўніверсалам — Fiat 124 Familiare. У 1967 годзе аўтамабілю быў прысуджаны тытул «Еўрапейскі аўтамабіль года».
У маі 1966 быў падпісаны дагавор аб пабудове ў СССР новага аўтазавода для выпуску Fiat 124. Пры адаптацыі машыны да савецкіх умоў былі вызначаны слабыя месцы канструкцыі, і шэраг паляпшэнняў італьянцы прыстасавалі таксама і да свайго варыянту аўтамабіля, у прыватнасці, больш сучасную заднюю падвеску. Дапрацаваны Fiat 124 дэбютаваў у 1968-м годзе.
Акрамя базавай мадэлі, прапаноўвалася мадыфікацыя Special з маторам аб’ёмам 1438 см³ і магутнасцю 70 к.с. (150 км/г). Знешне «спецыяльная» версія пазнавалася па здвоеных фарах і ручках дзвярэй пад ніжні ўхоп.
Улетку 1970 года тры экіпажы на Fiat 124 Special здзейснілі падарожжа «Raid dei Due Capi» (ПАР) — Нордкап (Нарвегія), якое было арганізавана Fiat сумесна з італьянскім аўтамабільным часопісам. Машыны мелі мадыфікаваную падвеску, былі абсталяваныя паветраным фільтрам з алейнай ваннай, абаронай дна картэра, парай дадатковых фар і дугамі бяспекі ў салоне. Аўтамабілі за 50 дзён пераадолелі маршрут ПАР — Батсвана — Радэзія — Замбія — Танзанія — Кенія — Эфіопія — авіяпералёт — Іран — Турцыя — Грэцыя — Югаславія — Італія — Аўстрыя — Германія — Данія — Швецыя — Фінляндыя — Нарвегія.
У лістападзе 1970 года на аўтасалоне ў Турыне Fiat прадставіў абноўлены «124»-ы. Аўтамабіль атрымаў новую рашотку радыятара і новыя двух’ярусныя заднія ліхтары, з’явіліся вентыляцыйныя адтуліны на задняй стойцы. Мадэрнізаванаму Special цалкам перарабілі насавую частку, акружыўшы фары квадратнымі «акулярамі». Special таксама атрымаў перапрацаваную радыятарную рашотку чорнага колеру, якую перасякала гарызантальная светлая планка з новай эмлемай з чатырох сініх ромбаў. Паказальнікі павароту былі перанесены на вугал крыла збоку ад фар. Заднія ліхтары таксама былі новымі, гарызантальнай і прастакутнай формы, задняя панэль была акружана храміраваным молдынгам. Больш буйныя храміраваныя бамперы атрымалі падоўжную гумавую паласу. Разам з абнаўленнем таксама дэбютавала новая мадыфікацыя — Fiat 124 Special T. Літара «T» у назве была скарачэннем ад Twin-cam, пазначаючы такім чынам, што на машыне ўсталяваны рухавік з двайным размеркавальным валам. Матор аб’ёмам 1,4 л выдаваў магутнасць 80 к.с. і дазваляў дасягаць максімальнай хуткасці 160 км/г.
Чарговае абнаўленне адбылося ў 1972 годзе. Зноў памянялі радыятарную рашотку. Траўмабяспечныя дзвярныя ручкі такія як на Speciale цяпер атрымалі ўсе без выключэння мадыфікацыі. Магутнасць матораў аб’ёмам 1,2 і 1,43 літра павялічылася на 5 к.с. Speciale T цяпер абсталёўваўся цалкам новым двухвальным рухавіком.
У 1973–1974 гады мадэль таксама экспартавалася ў ЗША, дзе была даступная з рухавіком 1,6 або 1,8 і трохступеньчатай аўтаматычнай каробкай перадач.
Зборка седанаў і ўніверсалаў Fiat 124 у Італіі працягвалася яшчэ два гады. Колькасць сабраных асобнікаў перавысіла паўтара мільёна. На змену прыйшоў Fiat 131 Mirafiori.
Канструкцыя
Fiat 124 меў кансерватыўную канструкцыю з класічнай кампаноўкай: рухавік размешчаны спераду, а вядучымі з’яўляюцца заднія колы.
Рухавікі
Базавы матор — бензінавы, радны, чатырохцыліндравы. Мае ніжняе размяшчэнне размеркавальнага вала і, адпаведна, верхняе размяшчэнне клапанаў (OHV). Па два клапаны на цыліндр. Аб’ём — 1197 см³. Дыяметр цыліндра × ход поршня — 73,0 × 71,5 мм. Ступень сціску 8,8:1 дапускае выкарыстанне паліва з нізкім актанавым лікам. Магутнасць — 60 к.с. пры 5600 аб/хв. Круцільны момант — 87 Н·м пры 3400 аб/хв.
На мадыфікацыі Special і Special T усталёўвалі рухавікі аб’ёмам 1438 см³ і 1592 см³.
1438-кубовы рухавік версіі Special T у параўнанні з простым рухавіком 1,4 л меў клапаны большага дыяметра, паўсферычную камеру згарання, падвойны размеркавальны вал, які прыводзіўся ў рух зубчастым рамнём. Падача паліва ажыццяўлялася карбюратарам Weber 32 DHS. Дыяметр цыліндра × ход поршня — 80,0 × 71,5 мм. Ступень сціску — 8,9:1. Матор выдаваў магутнасць 80 к.с. пры 5800 аб/хв і 112 Н·м максімальнага круцільнага моманту пры 4000 аб/хв.
Шасі
Прывад перадаецца праз чатырохступеньчатую каробку перадач, у Special T з рухавіком 1,6 л — пяціступеньчатую. Спачатку канструкцыя задняй падвескі была ўзятая ад мадэлі 1400 1950 года — дзве падоўжныя штангі, адна папярочная і жорсткая бэлька моста. Праз два гады яе замянілі на больш складаную з чатырма падоўжнымі рычагамі і цягай Панара. Усе колы мелі дыскавыя тармазы.
З мадэрнізацыяй 1970 года аўтамабіль атрымаў генератар замест магнета і двухконтурную тармазную сістэму.
Вытворчасць па-за межамі Італіі
Вытворчасць мадэлі доўгі час працягвалася за межамі Італіі — па ліцэнзіі аўтамабіль выпускалі ў Іспаніі (SEAT 124), Паўднёвай Карэі, Індыі (Premier 118NE), Турцыі (TOFAŞ Murat 124) і СССР (ВАЗ-2101). Акрамя таго, зборка мадэлі з італьянскіх камплектаў дэталяў ажыццяўлялася ў Балгарыі і Югаславіі. Па ўсім свеце было пабудавана звыш 15 мільёнаў ліцэнзійных копій і вытворных мадэляў.
Балгарыя
У канцы 1966 года Fiat падпісаў з Балканкар пагадненне аб зборцы аўтамабіляў Fiat 850 і Fiat 124 на заводзе ў Ловечы. Аўтамабілі мясцовай зборкі прадаваліся пад маркай. Дамова была заключана тэрмінам на 5 год і па заканчэнні ў 1971 годзе далей не працягвалася. Усяго было сабрана 274 седаны і 35 універсалаў Fiat 124.
Іспанія
Іспанскі вытворца SEAT займаўся ліцэнзійным выпускам аўтамабіляў Fiat з 1953 года. У 1968 годзе на аўтасалоне ў Барселоне быў прадстаўлены SEAT 124. Вытворчасць ажыццяўлялася на заводзе ў (Барселона). У 1969 годзе пачалася вытворчасць універсалаў Familiar. Паступова ў мадэльны шэраг дадаліся розныя мадыфікацыі: D, D Lujo, D Especial, LS, DLS. Таксама выпускаліся купэ Sport (з 1970 па 1975 год).
У 1969 годзе з'явіўся SEAT 1430. Гэтая мадэль была заснавана на версіі Special, а пярэдняй часткай з квадратнымі фарамі была падобна на Fiat 125. Пад капотам быў 1,4-літровы (1438 см³) рухавік абсталяваны карбюратарам Weber 32 DHS. Магутнасць — 70 к.с. пры 5400 аб/хв, круцільны момант — 105 Н·м пры 3400 аб/хв. Седан важыў 910 кілаграмаў і мог паскарацца да 155 км/г. У 1973 годзе быў прадстаўлены SEAT 1430 Especial 1600. Гэтая мадэль атрымала новы рухавік з двума размеркавальнымі валамі аб'ёмам 1592 см³ і магутнасцю 95 к.с., а ў 1974 годзе SEAT 1430 Especial 1800, рухавік якога быў аб'ёмам 1756 см³ і развіваў магутнасць 118 к.с.
Выпуск працягваўся да 1980 года. Усяго было выраблена 640 407 адзінак Seat 124. У 1985—2001 гады на базе Seat 124 D індыйская кампанія выпускала аўтамабілі Premier 118NE і Premier Viceroy.
Паўднёвая Карэя
Кампанія (Паўднёвая Карэя) была заснавана ў 1965 годзе і першапачаткова займалася вытворчасцю камерцыйных аўтамабіляў. У студзені 1970 года прадпрыемства пачало выпуск Fiat 124. Меркавалася, што яго запусцяць раней, але фінансавыя цяжкасці, з якімі сутыкнулася кампанія на працягу года пасля яе заснавання, затрымалі старт вытворчасці. У першы год «Азія Мотарс» вырабіла 1737 аўтамабіляў Fiat, лакалізацыя складала 30 адсоткаў. Вырабляліся толькі седаны. Спачатку аўтамабілі не адрозніваліся ад італьянскага арыгінала, але ўжо з 1971 года карэйскія Фіаты атрымалі новую рашотку радыятара і падвойныя фары. Вытворчасць была завершана ў красавіку 1973 года, калі скончыўся кантракт Asia Motors з італьянскім канцэрнам. Было выраблена 6775 машын.
СССР
4 мая 1966 года ў Турыне міністр аўтамабільнай прамысловасці СССР Аляксандр Тарасаў і прэзідэнт канцэрна Fiat падпісалі папярэдняе пагадненне аб будаўніцтве ў горадзе Тальяці завода для вытворчасці Fiat  124 у Савецкім саюзе. Генеральнае пагадненне паміж Fiat і Міністэрствам знешняга гандлю СССР было падпісана ў Маскве 15 жніўня 1966 года.
У ходзе выпрабаванняў у СССР выявіліся сур'ёзныя праблемы з трываласцю кузава і задніх дыскавых тармазоў. Невялікі дарожны прасвет і адсутнасць буксірных правушын рабілі праблематычнай эксплуатацыю машын на дрэнных дарогах. Ніжневальны рухавік савецкі бок палічыў састарэлым і бесперспектыўным з пункту гледжання далейшага развіцця канструкцыі. Усе заўвагі былі ўлічаны італьянскімі канструктарамі. Усяго ў канструкцыю Fiat 124 было ўнесена больш 800 змен. Адаптаваны варыянт быў падрыхтаваны да ліпеня 1967 года і атрымаў пазначэнне Fiat 124R («R» — Russo), савецкае пазначэнне — ВАЗ-2101 «Жыгулі». Замест ніжневальнага рухавіка (73х71,5 мм) ВАЗ-2101 атрымаў новы верхневальны рухавік (76х66 мм). Маючы такую ж ступень сціску (8,8) матор меў большую магутнасць (64 к.с. супраць 60 к.с. пры 5600 аб/хв). Круцільны момант павялічыўся з 87 Н·м да 89 Н·м (пры 3400 аб/хв). У каробцы перадач прымянілі сінхранізатары ад спартовай версіі Fiat 124. Павялічылі памер счаплення: 200 мм замест 182 мм у «Фіата». Пярэдняя падвеска ВАЗа у параўнанні з прататыпам канструктыўна не змянілася, але была зменена кінематыка, узмоцнены і зменены некаторыя дэталі, у прыватнасці, спружыны, шаравыя апоры. Ззаду, замест спружыннай падвескі з трыма штангамі і стабілізатарам спераду, паставілі іншую — на пяці штангах (падобная ўсталёўвалася на Fiat 124 Special). Ад задніх дыскавых тармазоў адмовіліся на карысць барабанных. Кожны з асобных контураў тармазоў атрымаў асобны бачок для тармазной вадкасці, у італьянскай версіі бачок быў агульны. Кузаў быў узмоцнены, маса вырасла прыкладна на 100 кг (955 кг у параўнанні з 855 кг у Фіата 124). Павелічэнне вагі часткова скампенсавана павелічэннем магутнасці рухавіка. Знешне машыны мала адрозніваліся. Іклы на бамперах у «Жыгулей» былі большага памеру, чым у «Фіата». Замест кнопкавых ручкак дзвярэй — выцяжныя, пад ніжні ўхоп. Такія дзвярныя ручкі першапачаткова планавалі ставіць толькі на ВАЗ-2103, аднак з мэтай уніфікацыі іх атрымаў таксама і ВАЗ-2101. На панэлі прыбораў замест сігнальнай лямпы перагрэву рухавіка з'явіўся паказальнік тэмпературы ахалоджвальнай вадкасці. Санкі пярэдніх сядзенняў Fiat перарабілі такім чынам, каб сядзенні раскладваліся, утвараючы спальнае месца.
У 1970 годзе завод пачаў вытворчасць седанаў ВАЗ-2101 (на экспартных рынках прадаваўся як «Lada 1200»), у 1971 годзе ўніверсалаў (ВАЗ-2102), а ў 1972 годзе пачалі выпускаць распрацаваны спецыяльна для СССР люксавы варыянт (ВАЗ-2103).
Выпуск сямейства ВАЗ-2101 і вытворных ад яго мадэляў працягваўся 42 гады: ВАЗ-2101 (1970—1988), ВАЗ-2102 (1971—1985), ВАЗ-2103 (1972—1984), ВАЗ-2106 (1976—2006), ВАЗ-2105 (1980—2010), ВАЗ-2107 (1982—2012), ВАЗ-2104 (1984—2012).
Турцыя
12 лютага 1971 года выпуск Fiat 124 пачаўся на заводзе Tofaş (Бурса, Турцыя). Лакалізаваны аўтамабіль атрымаў назву Murat 124 у гонар султана Мурада I. У першы год было выраблена 7 835 аўтамабіляў. Увосень 1975 года з канвеера сышоў 100-тысячны аўтамабіль. Агулам з 1971 да канца 1976 года было выраблена 134 867 адзінак.
Пасля мадэрнізацыі мадэль перайменавалі ў Tofaş Serçe, што азначае «верабей».
Індыя
Перамовы аб выпуску аўтамабілся ў Індыі пачаліся пасля візіту ў гэтую краіну ў 1981 годзе. Паколькі Fiat на той момант даўно спыніў вытворчасць гэтай мадэлі і ўжо не меў яе прэс-формаў, вытворчае абсталяванне было набыта ў іспанскага вытворцы Seat. Пры гэтым кузаў быў мадыфікаваны для ўстаноўкі новага рухавіка і трансмісіі.
У 1985 годзе Premier Automobiles Ltd. запусціў вытворчасць Premier 118NE. Аўтамабіль атрымаў рухавік Nissan A12 аб'ёмам 1,2 літра (магутнасць 52 к.с.). У 1996 годзе на машыну пачалі ўсталёўваць дызельны рухавік аб'ёмам 1,38 літра (магутнасць 42 к.с.). Гэтая мадэль атрымала назву Premier Viceroy.
У 2001 годзе вытворчасць была спынена з-за нізкага попыту.
Cabriolet C4 (Carrozzeria Touring)
Пасля дэбюту мадэлі Fiat 124 міланскае атэлье звярнулася да кіраўніцтва Fiat з ідэяй зрабіць кабрыялет. Fiat перадаў атэлье адну з самых першых машын, 44-ы выпушчаны асобнік. Пабудаваны кабрыялет Fiat 124 Cabriolet C4 дэбютаваў на Турынскім аўтасалоне 1966 года.
Каб знізіць сабекошт, была захаваная большасць стандартных дэталяў кузава. Кузаў стаў двухдзверным, але пярэдняя і задняя часткі кузава практычна не былі закранутыя. Дзверы сталі шырэйшымі і трапецападобнай формы. Вышыню парогаў для надання кузаву жорсткасці нарасцілі ўдвая. Рамка лабавога шкла дзеля дынамічнага сілуэту атрымала нахіл.
Фінансавыя цяжкасці не дазволілі кампаніі наладзіць выпуск, і ў тым жа 1966 годзе атэлье зачынілася. Выставачная машына валошкавага колеру засталася ў адзіным экземпляры. Аўтамабіль захаваўся і знаходзіцца ў музеі Банфанці (Басана-дэль-Грапа, Італія).
Smart (Francis Lombardi)
У 1966 годзе пабудавала купэ Fiat 124 Smart — вуглаватага стылю, з вялікім багажным аддзяленнем. Дзякуючы вялікай плошчы шклення і вузкім стойкам машына мела прасторны і светлы салон.
Coupé (Savio)
Турынскае атэлье ў шасцідзясятыя гады было шчыльна звязана з Fiat — будавала кузавы для аўтобусаў і вырабляла машыны хуткай дапамогі на базе мікрааўтобусаў Fiat. У 1968 годзе на аўтасалоне ў Турыне Savio прадставіў купэ 2+2, створанае ў супрацоўніцтве з бюро. Аўтамабіль на шасі Fiat 124 выдзяляўся незвычайным сілуэтам з угнутай задняй стойкай. Быў пабудаваны адзін асобнік.
Eveline Coupé (Vignale)
З 1967 па 1969 год выпускала купэ Eveline. Дызайн работы Вірджыніа Вайра спалучаў стылітычныя элементы іншых машын распрацаваных атэлье Vignale: спераду купэ выглядала падобным на Jensen Interceptor, а дызайн задняй часткі адсылаў да Maserati Mexico. Машыны абсталёўваліся стандартнымі маторамі аб'ёмам 1,2 і 1,4 літра, шасі і хадавая частка былі такія самыя як ў седана Fiat 124.
NGC 2744A
NGC 2744A (іншыя абазначэнні — VV 612, PGC 200248) — галактыка ў сузор’і Рак.
Гэты аб’ект не ўваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога» і быў дададзены пазней.
Матэматычная генеалогія
Mathematics Genealogy Project (Праект «Матэматычная генеалогія») — гэта сеткавая база даных, якая выдае акадэмічны радавод канкрэтнага матэматыка, як з сучасных, так і з тых, што жылі ў мінулыя стагоддзі. На 21 лютага 2020 года ў базе ўтрымліваліся звесткі пра 253485 матэматыкаў.
Матэматык X лічыцца простым акадэмічным нашчадкам матэматыка Y, калі Y быў навуковым кіраўніком кандыдацкай дысертацыі матэматыка X. Для замежных матэматыкаў замест кандыдацкай дысертацыі выкарыстоўваюцца такія яе аналагі як доктар філасофіі (Ph.D., D .Phil.) або доктар навук (Sc.D., D.Sc., Dr.Sc.). «Матэматыка» ў рамках гэтага праекта разумеецца даволі шырока і ўключае статыстыку, даследаванне аперацый, інфарматыку, логіку і (асабліва ў больш старажытнай частцы) фізіку. У рэдкіх выключэннях у базу ўключаюцца навукоўцы, якія не мелі фармальна кандыдацкай або доктарскай ступені — напрыклад, Лагранж.
Сацыяльны інтэрвенцыянізм
Сацыяльны інтэрвенцыянізм — сацыяльна-эканамічная сістэма, заснаваная на ўмяшанні ўрада, партый або арганізацый у функцыянаванне грамадства.
Падобная палітыка можа закранаць розныя бакі жыцця грамадства. У эканамічнай вобласці яна можа выражацца прадастаўленнем дабрачыннага або сацыяльнага забеспячэння — каб палегчыць сацыяльныя і эканамічныя праблемы людзі, якія маюць патрэбу ў галіне аховы здароўя — забеспячэннем медыцынскай дапамогі, у галіне адукацыі — прадастаўленнем магчымасцяў для вучобы і гэтак далей.
IC 5364-2
IC 5364-2 — галактыка тыпу S/P (спіральная галактыка) ў сузор'і Скульптар.
Гэты аб'ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Чучкава
Насельніцтва — 2619 чал. (2017).
Чыгуначная станцыя на лініі Разань — Рузаеўка. Статус пасёлка гарадскога тыпу — з 17 студзеня 1958 года.
Святы Губерт
Гу́берт (Hubertus; ? — ) — святы, біскуп Льежскі (люціхскі), сын Бертрана, герцага Аквітанскага. Памёр у 727 годзе. Лічыцца заступнікам паляўнічых, а яго стола, па народным вераванні, — самы дзейсны сродак супраць укусу шалёных сабак.
Цікавыя факты
Выява аленя з крыжам у рагах размешчана на гербе горада Гродна.
Выява аленя з крыжам у рагах, па легендзе паказаўся святому Губерта, размешчана на этыкетцы папулярнага нямецкага лікёра
Дачы (Акмолінская вобласць)
Дачы — сяло ў раёне Біржан сал Акмолінскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад Макінскай сельскай акругі. Код КАТА — 114543205.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 52 чалавекі (29 мужчын і 23 жанчыны). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 33 чалавекі (16 мужчын і 17 жанчын).
Ляжачы паліцэйскі
Ляжа́чы паліцэйскі або ляжачы паліцыянт (ад sleeping policeman) — паняцце з Англіі, спачатку звалася спячы паліцэнскій -- штучная няроўнасць, звычайна ўзвышэнне на праезнай частцы для абмежавання хуткасці руху транспартных сродкаў. Афіцыйнае паняцце -- штучная (дарожная) няроўнасць або элемент прымусовага зніжэння хуткасці.
Найчасцей усталёўваецца ў жылых зонах або каля пешаходных пераходаў і падобных месцаў.
Шымпанзэ
Шымпанзэ́ (Pan) — род з сямейства гамінід атрада прыматаў. Да яго адносяцца два віды: шымпанзэ звычайны (Pan troglodytes) і шымпанзэ карлікавы (Pan paniscus), таксама вядомы пад назвай баноба. Абодва віды знаходзяцца пад пагрозай вымырання.
Апісанне
Даўжыня цела 63-94 см, маса самцоў 56-80 кг. Рост 170 см. Целасклад немасіўны, пярэднія канечнасці даўжэйшыя за заднія. Валасяное покрыва чорнае, негустое, лоб часта голы. У многіх скура цела светлая. Галава невялікая, акруглая, ёсць лобныя пазухі, тваравы аддзел чэрапа слаба выступае наперад. Аб'ём мозга 350—550 см³. Вушы вялікія, адтапыраныя. Пры хадзьбе па зямлі абапіраюцца на яе ўсёй падэшвай ступні і тытульным бокам пальцаў пярэдніх канечнасцей. Паміж пальцамі задніх канечнасцей ёсць невялікія перапонкі. Палаваспелыя ў 12 гадоў. Нараджаюць 1 (радзей 2) дзіцяняці.
Інтэлект
Хоць шымпанзэ не могуць казаць з-за будынкі галасавога апарата, яны здольныя размаўляць рукамі на мове глуханямых людзей (мове жэстаў). Яны здольныя ўжываць слова ў пераносным сэнсе, могуць ствараць новыя паняцці, камбінуючы вядомыя словы, напрыклад: «запальнічка» - «бутэлька-запалка», валодаюць пачуццём гумару. Першую шымпанзэ навучылі гаварыць на мове жэстаў у 1967 годзе, а да 1972 ужо з дзясятак шымпанзэ былі навучаны мове жэстаў. Таксама былі прыдуманыя іншыя мовы для зносін з шымпанзэ, такія як мова сімвалаў і мова лексіграм. Самца Канзі атрымалася навучыць разумець на слых каля 3000 англійскіх слоў і актыўна ўжываць больш чым 500 слоў пры дапамозе клавіятуры з лексіграмам. Апісаны выпадак, калі навучаная мове знакаў самка Баноба сама навучыла яму свайго дзiцяня.
Тыргавішцкі валашскі ўніверсітэт
Тыргавішцкі валашскі ўніверсітэт (Universitatea Valahia din Târgovişte) — румынская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта з сядзібай у горадзе Тыргавіштэ.
Хведар Пятровіч Імшэнік
Хведар Пятровіч Імшэнік (, в. Хацінава, Брэст-Літоўскі павет, Гродзенская губерня — пасля 1931 (?), Уфа (?); Крыптанім: Хв. Ім.) — беларускі літаратуразнавец, мемуарыст, педагог.
Біяграфія
Вучыўся ў Жыровіцкім духоўным вучылішчы, Літоўскай духоўнай семінарыі (1900—1907). Быў супрацоўнікам газеты «Наша ніва». Скончыў Юр'еўскі (Тартускі) універсітэт. У час вучобы арыштоўваўся за ўдзел у студэнцкіх хваляваннях. У 1906—1912 член БСГ. Пасля сканчэння ўніверсітэта па запрашэнні М. Багдановіча пераехаў у Яраслаўль; выкладаў у прыватнай мужчынскай гімназіі.
Арыштаваны 15 ліпеня 1930 па справе «Саюза вызвалення Беларусі». 10 красавіка 1931 паводле пастановы Калегіі АДПУ сасланы на 5 гадоў ва Уфу. Далейшы лёс невядомы.
IC 5365
IC 5365 — галактыка тыпу NF (у працэсе падцверджання) ў сузор'і Скульптар.
Гэты аб'ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
HMS C2
HMS C2 — брытанская падводная лодка тыпу С. Пабудавана ў 1905-1906 гадах кампніяй Vickers, на верфі Бараў-ін-Фёрнас, дзе судна было спушчана 10 ліпеня 1906 года. Яна пачала службу ў Каралеўскім флоце 20 лістапада 1906 года.
Калода
Кало́да — рака ў Пружанскім раёне Брэсцкай вобласці, левы прыток ракі Ружанка. Даўжыня 4 км. Пачынаецца ў Ружанскай Пушчы за 3 км на паўднёвы захад, упадае ў Ружанку за 0,6 км на поўнач ад вёскі Ласасін. Ад вусця на працягу 1 км каналізаваная. Каля Ласасіна на рацэ створана сажалка.
Адана (правінцыя)
Адана (Adana), правінцыя на поўдні Турцыі. Плошча 12,8 тыс. кв. км. Насельніцтва 2006 тысяч чалавек (2007). Адміністрацыйны цэнтр — горад Адана.
Трэцяя бітва за Брэгу
Трэцяя бітва за Брэгу — бітва за авалоданне горадам Марса-эль-Брэга падчас лівійскай грамадзянскай вайны, у выніку чаго населены пункт перайшоў да сіл урада Муамара Кадафі. Штурм Брэгі праходзіў у рамках контрнаступлення лаялістаў на ўсходнім фронце, шмат у чым ажыццёўлены дзякуючы ваенным саветнікам з Беларусі, якія змаглі арганізаваць лівійскую ўрадавую армію пасля шэрагу паражэнняў і пачатка замежнай інтэрвэнцыі.
Значэнне горада і мэты бітвы
Для кадафістаў стаяла задача як мінімум узяць і трымаць пад кантролем горад. Як максімум — пачаць наступленне на ўсход. У гэтым выпадку мяцежнікі страцяць доступ да большай часткі рэсурсаў. Для паўстанцаў кантроль толькі Адждабіі і Марса-эль-Брэгі мог даць магчымасць авалодаць усімі гарадамі заліва Сідр, асабліва Місуратай. Толькі замацаваўшыся на ўзбярэжжы заліва паўстанцы будуць прадстаўляць цікавасць для заходніх дзяржаў, так як яны авалодаюць нафтавымі рэсурсамі краіны.
Бітва
31 сакавіка ўрадавая армія Лівіі ўвайшла ў горада, які амаль месяц кантраляваўся паўстанцамі Пераходнага Нацыянальнага Савета. У гэты час баевікі спрабавалі адбіць яго. Завязалася пяціхвілінная перастрэлка, якая скончылася правалам і стратамі для мяцежнікаў. Пад націскам урадавай артылерыі рэвалюцыянеры адступілі. Неўзабаве пазіцыі лаялістаў падвергліся авіяўдару ВПС ЗША, пасля чаго пачалася паўторная атака ПНС. Паўстанцы нават здолелі ўвайсці ў Брэгу (паўночна-ўсходняя частка горада, Раён 3). Завязаліся вулічныя баі. Да канца дня, пасля цяжкага бою, лаялісты адбілі контратаку паўстанцаў на горад і аднавілі поўны кантроль над ім.
1-2 красавіка баі на ўсходніх ускраінах Брэгі працягваліся. Паведамлялася, што авіяцыя НАТА памылкова нанесла ўдар па групе паўстанцаў у дадзеным раёне, з прычыны чаго 14 чалавек загінулі. Адначасова група мяцежнікаў трапіла ў засаду каля ўніверсітэта, дзе знаходзіліся значныя сілы лаялістаў. Пасля гэтага паўстанцы адступілі.
2 красавіка Брэгай авалодалі сілы ПНС, але ўжо вечарам 3 красавіка, дзякуючы скарачэнню колькасці авіяўдараў НАТА кааліцыі, урадавыя войскі вярнулі сабе кантроль над горадам.
3-4 красавіка баі ішлі ў раёне ўніверсітэта. Паўстанцам удалося пранікнуць у раён 3 ва ўсходняй частцы горада. Аднак і там працягваліся баі. Пачалася эвакуацыя жыхароў Новай Брэгі (раён 3).
5 красавіка паведамлялася, што паўстанцы трапілі ў чарговую засаду кадафістаў. Пасля гэтага апазіцыянеры былі выцеснены з горада і адступілі на 5 кіламетраў.
6 красавіка паўстанцы адступілі ад Брэгі і замацаваліся ў «раёне 40» (Эль-Арбін) паміж Брэгай і Адждабіяй.
7 красавіка авіяцыя НАТА памылкова знішчыла некалькі трафейных танкаў паўстанцаў, у выніку чаго ад 10 да 13 чалавек загінулі і яшчэ ад 14 да 22 чалавек былі паранена. Яшчэ 5 танкаў было пашкоджана.
Скарыстаўшыся збянтэжанасцю паўстанцаў, ўрадавыя войскі распачалі новы артылерыйскі ўдар па пазіцыях праціўнікаў Кадафі, пасля чаго тыя адступілі да Адждабіі, якая ўжо была ў зоне дасяжнасці артылерыі арміі лаялістаў.
Наступствы
Пасля ўзяцця Брэгі лаялісты атакавалі Адждабію, але на гэтым актыўная фаза баявых дзеянняў скончылася і пачалася патавая ваенна-палітычная сітуацыя, якая працягвалася да ліпеня.
Кадам
Кадам (Ка́дом) — пасёлак гарадскога тыпу, адміністрацыйны цэнтр Кадамскага раёна Разанскай вобласці Расіі. Пасёлак размешчаны на абодвух берагах ракі Мокшы, за 245 км ад Разані, за 59 км на паўночны ўсход ад чыгуначнай станцыі Сасава на лініі Разань — Рузаеўка.
Гісторыя
Кадам вядомы з 1209 года, упершыню згадваецца ў Ніканаўскім летапісе. У 1652—1764 гадах тут існаваў мужчынскі манастыр. З 1779 года Кадам — павятовы горад Тамбоўскага намесніцтва. У 1787 годзе быў выведзены за штат. У 1861 годзе ў Кадаме налічвалася 7365 жыхароў, дзейнічалі чатыры царквы, жаночы манастыр.
Статус горада Кадам насіў да 1926 года, у 1958 годзе быў зацверджаны пасёлкам гарадскога тыпу.
NGC 2745
NGC 2745 (іншыя абазначэнні — ZWG 90.64, NPM1G +18.0219, PGC 25478) — лінзападобная галактыка (S0) ў сузор’і Рак.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Далучэнне Прыбалтыкі да СССР
Далучэнне Прыбалтыкі да СССР ці Акупацыя балтыйскіх дзяржаў — далучэнне незалежных балтыйскіх дзяржаў — Эстоніі, Латвіі і Літвы — у склад СССР, якое стала вынікам падпісання СССР і нацысцкай Германіяй у жніўні 1939 года дагавора пра ненапад паміж Германіяй і Савецкім Саюзам і Дагавора пра сяброўства і мяжу, сакрэтныя пратаколы, якіх зафіксавалі размежаванне сфер інтарэсаў гэтых дзвюх дзяржаў ва Усходняй Еўропе.
Дзеянні СССР ацэньваюцца як акупацыя з наступнай анексіяй.
Савет Еўропы ў сваіх рэзалюцыях ахарактарызаваў працэс уваходжання прыбалтыйскіх дзяржаў у склад СССР як акупацыю, гвалтоўную інкарпарацыю і анексію. У 1983 годзе Еўрапейскі парламент засудзіў яго як акупацыю, і надалей (2007) выкарыстаў у гэтым дачыненні такія паняцці як «акупацыя» і «незаконная інкарпарацыя»  ..
Тэкст прэамбулы Дагавора пра асновы міждзяржаўных адносін паміж Расійскай Савецкай Федэрацыйнай Сацыялістычнай Рэспублікай і Літоўскай Рэспублікай 1991 года ўтрымлівае радкі: «адносячы да мінулага падзеі і дзеянні, якія перашкаджалі поўнай і свабоднай рэалізацыі кожным Высокім Дамоўным Бокам свайго дзяржаўнага суверэнітэту, быўшы ўпэўненымі, што знішчэнне Саюзам ССР наступстваў анексіі 1940 года, якія парушаюць суверэнітэт Літвы, створыць дадатковыя ўмовы даверу паміж Высокімі Дамоўнымі Бакамі і іх народамі».
Нягледзячы на тое што РСФСР у 1991 годзе прызнала дзеянні 1940 года як анексію суверэнных дзяржаў, афіцыйная пазіцыя МЗС Расіі палягае ў тым, што далучэнне краін Прыбалтыкі да СССР не супярэчыла нормам міжнароднага права па стане на 1940 год, а таксама што ўваходжанне гэтых краін у склад СССР атрымала афіцыйнае міжнароднае прызнанне. Гэта пазіцыя засноўваецца на прызнанні дэ-факта цэласці меж СССР на чэрвень 1941 года на Ялцінскай і Патсдамскай канферэнцыях дзяржавамі-ўдзельнікамі, а таксама на прызнанні ў 1975 годзе непарушнасці еўрапейскіх меж удзельнікамі Нарады па бяспецы і супрацы ў Еўропе.
Іван Мележ
Іва́н Па́ўлавіч Ме́леж (, Глінішча, Гомельская губерня —, ) — беларускі празаік, драматург, публіцыст. Народны пісьменнік Беларусі (1972). Лаўрэат Ленінскай прэміі (1972) за раман «Людзі на балоце» і «Подых навальніцы», Дзяржаўнай прэміі імя Якуба Коласа (1976) за зборнік «Жыццёвыя клопаты», Літаратурнай прэміі імя Якуба Коласа (1962) за раман «Людзі на балоце».
Раннія гады
Нарадзіўся 8 лютага 1921 года ў в. Глінішча Гомельскай губерні (цяпер — Хойніцкі раён Гомельскай вобласці) ў сялянскай сям’і, зямлі было мала. Бацька — Павел Фёдаравіч, рабіў гонты, дзяжы, цабэркі. Маці — Марыя Дзянісаўна, родам з Каранёўкі, ведала шмат народных песень і любіла спяваць. Дзеці змалку ўцягваліся ў работу. У Івана было звычайнае вясковае дзяцінства і юнацтва, з пяці гадоў пасвіў свіней, пасля — авечак, цялят, карову, пазней вадзіў у начное каня.
Вячаслаў Вячаслававіч Шамшур
Біяграфія
Закончыў сярэднюю школу ў Міёрах, мастацка-графічны факультэт Віцебскага педінстытута (1970), аспірантуру Інстытута мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору АН БССР (1978). Працуе ў Віцебскім дзяржаўным універсітэце з 1970 года, дацэнт з 1984 года, прафесар з 1993 года. Загадчык кафедры методыкі прыкладнога выяўленчага мастацтва.
Іван Мележ
Раннія гады
Вучыўся ў трох школах, у пачатковай у Глінішчы, у сямігодцы ў Алексічах, дзесяцігодку скончыў у Хойніках.
Вячаслаў Вячаслававіч Шамшур
Навуковая дзейнасць
Друкуецца ў перыядычных выданнях з 1977 года. Адзін з першых беларускіх даследчыкаў творчасці Малевіча, Шагала, Лісіцкага і іншых мастакоў паслярэвалюцыйнага Віцебска. Аўтар манаграфіі «Аб агітацыйна-афармленчым мастацтве Беларусі» (1989), раздзела 6-га тома «Гісторыі беларускага мастацтва», шэрагу навуковых артыкулаў у перыядычным друку па этнаграфіі і мастацтве Беларусі, метадычных і навучальных дапаможнікаў.
Іван Мележ
Раннія гады
Удзельнічаў у школьных спектаклях, пісаў вершы і вучыўся старанна, скончыў дзесяцігодку з залатым медалём. Пасля школы пасылаў дакументы ў маскоўскі Інстытут філасофіі, літаратуры і гісторыі (ІФЛГ), хоць выдатнікаў мусілі прымаць без экзаменаў, Мележ не атрымаў з інстытута нават выклік.
Вячаслаў Вячаслававіч Шамшур
Творчасць
Вялікае месца ў творчасці мастака займаюць матывы роднай Міёршчыны.
Узнагароды
Узнагароджаны Ганаровай граматай Міністэрства асветы БССР, значком «Выдатнік народнай асветы».
Іван Мележ
Раннія гады
Вярнуўся ў Хойнікі, працаваў у райкаме камсамола. У гэты час шмат ездзіў па вёсках, сустракаўся з людзьмі, назіраў за жыццём. У 1939 годзе І. Мележ стаў студэнтам таго ж ІФЛГ, але з першага курса прызваны ў армію.
Другая сусветная вайна
У 1940 годзе ўдзельнічае ў паходах на Бесарбію і Букавіну. У арміі, нягледзячы на забарону, вядзе ваенныя дзённікі, у большасці згубленыя ў 1941 годзе.
З першых дзён Вялікай Айчыннай вайны на фронце — на Збручы, пад Уманню, Мікалаевым, Сінелькавым, Растовам-на-Доне, Лазавой. У ліпені 1941 года сур’ёзна паранены ў правае плячо пад Растовам-на-Доне і адпраўлены ў шпіталь у Тбілісі. У 1942 годзе скончыў курсы палітработнікаў і камандзіраваны ў 51-ю стралковую дывізію як супрацоўнік газеты.
Пасля дэмабілізацыі
Цягніком дабраўся да Баку, адтуль на параходзе да Гур’ева і Бугуруслана. У Бугуруслане працаваў эвакуіраваны з Малдовы педагагічны інстытут, выходзіла мясцовая газета «Бугурусланская правда». Неўзабаве Мележ стаў студэнтам-завочнікам і адначасова выкладчыкам ваеннай падрыхтоўкі педагагічнага інстытута. У Бугуруслане Мележ ажаніўся. У 1943 годзе пераведзены ў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт, які знаходзіўся ў эвакуацыі на падмаскоўнай станцыі Сходня. Працу выкладчыкам ваеннай падрыхтоўкі БДУ сумяшчаў з вучобай на завочным аддзяленні філалагічнага факультэта БДУ, пасля перавёўся на стацыянар і ўжо ў Мінску атрымаў дыплом вышэйшай адукацыі. Паступіў у аспірантуру, працаваў над дысертацыяй па творчасці Кузьмы Чорнага, выкладаў беларускую літаратуру ў БДУ. Тады ж Мележ стаў вядомы сваёй мастацкай прозай — апавяданнямі, аповесцямі, эсэ і нарысамі.
Працаваў у рэдакцыі часопіса «Полымя», у апараце ЦК КПБ. Член Саюза пісьменнікаў СССР (з 1945), у 1966 годзе стаў сакратаром Саюза пісьменнікаў БССР, а ў 1971—1974 гадах намеснікам старшыні праўлення Саюза пісьменнікаў БССР.
Выбіраўся дэпутатам ВС БССР (1967—1976). Быў старшынёй праўлення Беларускага аддзялення таварыства «СССР — Францыя», старшынёй Беларускага камітэта абароны Міру, членам Сусветнага Савета Міру. Пахаваны на Усходніх могілках у Мінску.
Перыядызацыя творчасці
Дэбютаваў у друку вершам «Радзіме» ў газеце «Чырвоная змена» ў 1939 годзе, прозай на рускай мове — апавяданнем «Последняя операция» — у газеце «Бугурусланская правда» у 1943 годзе, прозай на беларускай мове — апавяданнем «Сустрэча ў шпіталі» — у газеце «Звязда» за 25 лістапада 1944 года.
На фарміраванне таленту ўплыла спачатку вучоба ў Хойніцкай дзесяцігодцы. Мележ актыўна ўдзельнічаў у школьным літаратурным гуртку, пісаў вершы і апавяданні. шмат маляваў, іграў у школьных спектаклях. У старшых класах захапіўся творамі беларускіх і рускіх пісьменнікаў. Літаратурныя захапленні Мележа падтрымаў настаўнік М. Пакроўскі, які спрыяў апублікаванню ў 1939 годзе ў «Чырвонай змене» яго верша «Радзіме»
У 1941—1942 гадах І. Мележ вёў дзённік, запісы якога ў 1977 годзе ўвайшлі ў яго «Першую кнігу», што ўбачыла свет ужо пасля смерці пісьменніка.
Сходненскі перыяд быў надзвычай важным у станаўленні Мележа-мастака, менавіта тут ён цвёрда вырашыў стаць пісьменнікам. Першыя свае апавяданні даверыў Кузьму Чорнаму і атрымаў падтрымку, сталы майстар настойліва раіў пісаць, працаваць над сабой і сачыць «за псіхалагічным абгрунтаваннем чалавечых учынкаў».
У 1946 годзе выйшаў зборнік апавяданняў «У завіруху», які высока ацаніў Кузьма Чорны.
У 1948 годзе была выдадзена кніга прозы «Гарачы жнівень». Назву ёй дала аднайменная аповесць, напісаная ў 1946 годзе пасля наведвання спаленай і спустошанай падчас вайны роднай вёскі. Аўтар паэтызуе будзённую сялянскую працу, перадае душэўную прыгажосць простых вясковых людзей. Менавіта ў гэты час пісьменнік па-новаму адчуў, што значыць Палессе ў яго жыцці. Ужо ў ранніх творах І. Мележа назіралася тэндэнцыя да аб’яднання ў цыклы («Гарачы жнівень», апавяданні «Перад навальніцай» і «Павел прыехаў»).
Паступова пашыраліся жанравыя рамкі творчасці пісьменніка. З канца 1947 года ён працуе над раманам «Мінскі напрамак» (1947—1953). Аўтар расказвае пра вызваленчую барацьбу на Беларусі летам 1944 года, пра аперацыю «Баграціён». Праца над «Мінскім напрамкам» стала важным этапам у творчым росце І. Мележа-празаіка. Іван Паўлавіч прызнаваўся, што кніга памятная яму і таму, што «толькі з яе выхадам адчуў сябе пісьменнікам».
Пасля «Мінскага напрамку» І. Мележ апынуўся нібы на ростанях. Цяжкая праца над раманам так знясіліла, што ён адчуваў сябе не ў стане ўзяцца за значную кнігу. Каля трох гадоў не пісаў буйных твораў. Надрукаваў некалькі апавяданняў: «У гарах дажджы» (1954) і «Спатканне за горадам» (1955). Першае з іх, што дало назву аднаму са зборнікаў, напісана на матэрыяле даваеннай службы аўтара ў войску. Апавяданні і аповесці 1950-х гадоў склалі тры зборнікі прозы: «Блізкае і далёкае» (1954), «У гарах дажджы» (1957), «Што ён за чалавек» (1961). Маленькія аповесць — «Дом пад сонцам» (1954), п’есы — «Пакуль вы маладыя» (1955), «Дні нараджэння», «У новым доме» (1957).
Іван Мележ — аўтар цыкла раманаў «Палеская хроніка»: «Людзі на балоце» (1962), «Подых навальніцы» (1966) і «Завеі, снежань» (1976). Раман «Людзі на балоце» ён пачаў як твор лірычны і называў яго «лірычным раманам», а наступныя раманы трылогіі ствараў ужо як трагедыйныя раманы-даследаванні. У іх выявілася грамадзянская смеласць і ідэйна-мастацкая маштабнасць у асэнсаванні складаных абставін калектывізацыі на Палессі, жыцця Беларусі 1920—30-х г., праўдзівасць і шчырасць аўтара ў спалучэнні з яго высокай прафесійнай культурай, глыбокім і тонкім псіхалагізмам, разуменнем душы беларускага селяніна. Непаўторная мастацкая канцэпцыя тагачаснага жыцця народа, вялікі ідэйны змест данесены праз дасканалую мастацкую форму і адметныя вобразы. «Палеская хроніка» — глыбокае філасофска-мастацкае асэнсаванне жыцця беларускага народа на вельмі важным гістарычным этапе, яна стала нацыянальнай эпапеяй.
Напісаў п’есы «Пакуль вы маладыя» (1956, асобнае выданне ў 1958, пастаўлена ў 1957), «Дні нашага нараджэння» (апублікавана і пастаўлена ў 1958), аднаактоўку «Хто прыйшоў уночы» (1959, асобнае выданне ў 1966). Па раманах «Людзі на балоце» і «Подых навальніцы» Беларускім тэлебачаннем створаны ў 1966 г. спектакль. Беларускім тэатрам імя Янкі Купалы пастаўлены ў 1966 г. спектакль «Людзі на балоце», Гомельскім абласным тэатрам — «Подых навальніцы» (1977), у 1989 г. — «Страсці эпохі» (паводле рамана «Завеі, снежань»), Лаўрэат Літаратурнай прэміі імя Якуба Коласа (1962) за раман «Людзі на балоце», Ленінскай прэміі (1972) за раманы «Людзі на балоце» і «Подых навальніцы», Дзяржаўнай прэміі БССР (1976) за кнігу крытычных нарысаў, артыкулаў «Жыццёвыя клопаты» (пасмяротна).
Стыль пісьменніка
Вялікую ролю ў выпрацоўцы мастацкага стылю І. Мележа мела творчая вучоба пісьменніка на лепшых узорах мастацтва слова. Івану Паўлавічу адкрылася простая ісціна, што калі «стыль — гэта чалавек, то каб стыль мастака праявіўся больш выразна, своеасабліва, трэба, каб выразна праявілася асоба чалавека, яго светаадчуванне, погляды, матэрыяльны і духоўны вопыт… Усе загадкі майстэрства залежаць урэшце ад аднаго — ад асобы мастака. Багацце свету, багацце майстэрства пісьменніка — у самой яго асобе. Каб высокае было мастацтва, трэба, каб высокай была асоба творцы».
Ужо раннія творы І. Мележа вызначаліся вернасцю пісьменніка жыццёвай праўдзе, глыбокім псіхалагічным аналізам чалавечых учынкаў, вастрынёй сацыяльнага і духоўнага бачання рэчаіснасці. З самага пачатку для яго былі характэрны эпічная паўната і цэльнасць узнаўлення характараў і абставін. Гэта сведчыла пра тое, што ў літаратуру прыйшоў арыгінальны мастак, які глыбока разумее і любіць чалавека, здольны ярка паказаць яго ўнутраны свет. З часам пашыраліся жанравыя рамкі твораў, а зварот да паказу жыцця любага Палесся надаў стылю аўтара рамана «Людзі на балоце» яшчэ большы лірызм. Асэнсаванне падзей прымусовай калектывізацыі напоўніла твор праўдзівым драматызмам.
Іслам у Эстоніі
Паводле дадзеных апошняга перапісу насельніцтва Эстоніі, які прайшоў у 2011 годзе, лік людзей, якія завуць сябе мусульманамі, быў роўны 1 508 чалавек. Аднак, паводле дадзеных розных даследаванняў і крыніц, лік мусульманаў у Эстоніі значны вышэй, ад 10 000 да 20 000 чалавек.
Гісторыя
Першыя мусульмане, галоўным чынам суніты татары і шыіты азербайджанцы, эмігравалі ў Эстонію досыць даўно, з далучэннем Лівоніі і Эстоніі ў склад Расійскай імперыі у 1721 годзе. Аднак пераважную большасць цяперашніх мусульманаў і іх нашчадкаў складаюць людзі, якія прыехалі ў Эстонію ў савецкі перыяд (1940—1991). З 1860 года члены татарскай абшчыны пачалі выяўляць актыўную дзейнасць, знаходзячыся тады ў цэнтры горада Нарва. Першая мусульманская арганізацыя, «Narva Muhamedi Kogudus», была зарэгістравана ў адпаведнасці з законамі незалежнай Эстонскай Рэспублікі ў 1928 годзе, а другая — «Tallinna Muhamedi Usuuhing» — у 1939 годзе. Дом, пабудаваны абшчынай у Нарве на сродкі, атрыманыя ў якасці ахвяраванняў, быў пераўтвораны ў мячэць. Аднак ужо ў 1940 году з прыходам савецкай улады сход быў забаронены, а будынак быў цалкам знішчаны пры баббардзіроўцы горада ў час Другой сусветнай вайны ў 1944 годзе.
Іван Мележ
Стыль пісьменніка
У вузкім значэнні пад стылем пісьменніка разумеюць асаблівасці яго мастацкай мовы. І. Мележ прызнаваўся, што ніколі яго не мучыла думка, што пісаць (цікавых задум, жыццёвага матэрыялу хапала), затое «мучыла заўсёды — як пісаць». Яго непакоіла, што піша марудна, адчуваючы «нясмеласць у абыходжанні са словам». Мастак з цеплынёю называў беларускую мову ласкавай, мілагучнай, як песня. «Я чую тое, што пішу, як музыку, з мелодыяй, з рытмам. Бывае, чытаю ўслых напісанае. Востра сачу, каб у мелодыі твора не было фальшу. Ледзь пачую фальш, спыняюся, шукаю дакладныя тоны і словы. Імкнуся знайсці самыя дакладныя». Такое надзвычай беражлівае стаўленне І. Мележа да роднай мовы спрыяла выпрацоўцы самабытнага стылю.
Іслам у Эстоніі
Гісторыя
На дадзены момант у Эстоніі ёсць адна дзейная мячэць.
Увосень 2008 года кіраўнік аднаго з арабскіх эміратаў Султан бін Мухамед Аль-Касімі звярнуўся да гарадскіх улад Таліна з просьбай пра вылучэнне зямельнай дзяльніцы для будавання мячэці і культурнага цэнтра для мясцовых мусульманаў. . Аднак рашэння пра будаванне мячэці ў Таліне дагэтуль няма.
Іван Мележ
Традыцыі і наватарства
І. Мележ быў не першы, хто пісаў пра Палессе. Але, як сведчаць творы «Алеся» А. Купрына, «Паездка на Палессе» І. Тургенева, «Доўгія гады» К. Паўстоўскага, «Лес шуміць» У. Караленкі, палескі край часта ўспрымаўся пісьменнікамі-«суседзямі» экзатычным, этнічным «ізалятам». І. Мележ здолеў убачыць тое, чаго да яго не бачыў ніхто. Пісьменнік добра разумеў і перадаў паляшуцкую свядомасць, псіхалогію сваіх герояў. А ўвядзенне ў канву «Палескай хронікі» этнаграфічнага матэрыялу дало мажлівасць мастаку дасканала ўзнавіць рэчаіснасць палескай вёскі 1920-х гадоў, адзначыць агульнае — «як ва ўсіх рэгіёнах» — і акрэсліць тыя рысы характару, што робяць палешукоў адметнымі. Плённым аказаўся таксама зварот да фальклору, які выступае ў творы як адна са сфер жыцця народа.
Ствараючы кнігу народную, раскрываючы самабытнасць народнага жыцця і народнага характару, Мележ-мастак абапіраўся на традыцыі сваіх папярэднікаў. Беларуская літаратура шмат сказала пра жыццё селяніна. Гэта вяртанне да асэнсавання тэмы «чалавек і зямля» ў новых гістарычных умовах, не менш пакручастых і драматычных. Больш пільную ўвагу праявіў І. Мележ да ўнутранага свету селяніна-працаўніка, да сацыяльна-этычнай сутнасці чалавечых узаемаадносін. Арыентацыя аўтара «Палескай хронікі» на эпічную традыцыю Кузьмы Чорнага яскрава адчуваецца ва ўзмоцненай увазе да разгорнутых псіхалагічных малюнкаў, выразнасці мастацкай дэталі, майстэрстве раскрыцця дыялектыкі душы герояў, грамадскіх падзей праз лёс чалавека.
І. Мележ здолеў выказаць сваё непаўторнае слова пра чалавека на зямлі, напоўніў спрадвечную вясковую тэматыку палескім матэрыялам, з сучасных яму пазіцый расказаў пра падзеі 1920-х гадоў, да асэнсавання якіх ужо звярталася літаратура. Наватарства мастака выявілася ў тым, што засяродзіўся ён на драматызме для сялянства паспешлівай і гвалтоўнай калектывізацыі.
Бібліяграфія
У 1969—1971 гадах. выйшаў збор твораў у 6-ці, у 1979—1985 гадах — у 10 тамах.
Экранізацыя твораў
Тэлепастаўноўкі
Беларускім тэлебачаннем пастаўлены спектакль «Людзі на балоце» (1965, Дзяржаўная прэмія Беларускай ССР, 1966, рэж. А. З. Гутковіч), а таксама тэлепастаноўкі «Сустрэчы і развітання» (тэлефільм «Завеі, снежань», 1979) і «Страсці эпохі» (паводле рамана «Завеі, снежань», 1989).
Беларускім тэатрам імя Янкі Купалы ў 1966 г. пастаўлены спектакль «Людзі на балоце», Гомельскім абласным тэатрам — «Подых навальніцы» (1977), у 1989 г. — «Страсці эпохі» (паводле рамана «Завеі, снежань»).
Фільмаграфія
Ушанаванне памяці
Імем Івана Мележа названы:
Павел Вент
Павел Вент, або Павал Вэнт, поўнае імя Павел Фёдаравіч Вент (Павел Фёдорович Вендт;, фальварак Крыніца, Мінская губерня, Расійская імперыя — да 1971, Прага, Чэхаславакія) — расійскі, беларускі і чэхаславацкі ваенны.
Іван Мележ
Ушанаванне памяці
У Мінску на доме № 7 па вуліцы Янкі Купалы, у якім жыў народны пісьменнік, усталявана мемарыяльная дошка.
Павел Вент
Біяграфія
Нарадзіўся ў шляхецкай сям’і паручніка, з абруселага нямецкага роду. У анкеце 1942 года паведамляў, што нарадзіўся 17.6.1880 года ў Крыніцы Мінскага павета. Паводле паслужных спісаў, нарадзіўся 17.6.1883 года ў. Скончыў Маскоўскі 3-ці кадэцкі корпус (1901). У 1901 годзе добраахвотнікам удзельнічаў у задушэнні Іхэтуаньскага (баксёрскага) паўстання ў Кітаі. Скончыў Міхайлаўскае артылерыйскае вучылішча (1903, па 1-м разрадзе), пры Пецярбургскім гарматным заводзе (1907, з адзнакай «добра»), ваенную аўтамабільную школу, Акадэмію Генеральнага штаба (1912, па 2-м разрадзе).
Паводле паслужных спісаў, паступіў у службу 31.8.1901 года, з 17.5.1902 года — унтэр-афіцэр, з 26.6.1903 — партупей-юнкер, 10.8.1903 ( 10.8.1902) — падпаручнік артылерыі, 1.9.1906 (ст. 10.8.1906) — паручнік; з 1912 (ст. 10.8.1910) — штабс-капітан, паводле ЗАФ ад 7.10.1917 (ст. 10.8.1914) — капітан.
Іван Мележ
Ушанаванне памяці
У Глінішчы створаны літаратурны музей і ўсталяваны бюст Івана Мележа.
У 1980 годзе заснавана Літаратурная прэмія Саюза пісьменнікаў Беларусі імя Івана Мележа.
У 2010 годзе ў Хойніках адкрыта скульптурная кампазіцыя «Людзі на балоце».
Павел Вент
Біяграфія
Станам на 1.1.1909 — паручнік Лібаўскай крэпасной артылерыі (1-ы і 2-і Лібаўскія крэпасныя артылерыйскія батальёны). У ліпені 1915 года — штабс-капітан Ковенскай крэпасной артылерыі, каменданцкі ад’ютант штаба. Пасля здачы Ковенскай крэпасці (8-18.8.1915), станам на кастрычнік 1915 года — капітан штаба 38-га армейскага корпуса. Станам на 7.10.1917 года лічыўся ў Ковенскай крэпасной артылерыі, прыкамандзіраваным да, пры тым Ковенская крэпасная артылерыя расфарміравана да лістапада 1916 года. У ноч 15/16.12.1917 года вучылішча пацярпела цяжкія страты пры абароне Чугуева ад бальшавікоў, па выніках перамоў з імі афіцэры і юнкеры склаўшы зброю маглі раз’ехацца па дамах.
Урад БНР А. Луцкевіча 20.11.1918 года паслаў Паўла Вента як начальніка штаба арміі БНР ва Украіну, каб азнаёміць яе вайсковае кіраўніцтва з ваеннай сітуацыяй у Беларусі. Паводле У. Ляхоўскага, Вент таксама меў мандат урада на арганізацыю вайсковых фарміраванняў БНР у Адэсе. З ведама ўкраінскага ўрада 20.12.1918 года выехаў у Адэсу.
Колінз
Колінз — прозвішча.
Павел Вент
Біяграфія
Пасля 20.2.1919 года консул БНР у Адэсе Сцяпан Некрашэвіч звярнуўся да галоўнакамундуючага сіламі саюзнікаў на Балканах і Поўдні Расіі, французскага генерала Анры Бертло, у справе стварэння беларускіх ўзброенных фарміраванняў. Бертло прыняў Некрашэвіча і палкоўніка(так) Вента, яны асвятлілі галоўнакамандуючаму беларускае пытанне і падарылі карту Беларусі, за што той быў удзячны і, нягледзячы на нязгоду Дзянікіна, дазволіў фарміраваць беларускую дывізію. Галоўным інспектарам фарміравання быў прызначаны генерал, непасрэдна фарміраваннем займаўся Павел Вент, ён 11.3.1919 года атрымаў званне генерал-маёра (паводле яго анкеты 1921). Адначасова Вент быў прадстаўніком БНР пры штабе войскаў саюзнікаў.
Да канца сакавіка 1919 годзе фарміраваная Вентам дывізія налічвала каля 1000 чалавек. З канца сакавіка 1919 года сілы саюзнікаў адступалі перад бальшавікамі і 4-6 красавіка 1919 года саюзныя войскі эвакуіраваліся з Адэсы. Вент застаўся ў Адэсе, з дапамогай беларускіх камуністаў перайшоў на бок бальшавікоў і працягваў фарміраванне ўжо 1-й беларускай брыгады. Паводле С. Некрашэвіча, Вент перастаў лічыцца з беларусамі і супрацоўнічаў менавіта з бальшавікамі. Неўзабаве брыгада вырасла ў значную сілу, нацыянальна арыентаваныя афіцэры думалі пра перадыслакацыю ў Беларусь, каб выбіць бальшавікоў, але гэта не здзейснілася. Тым жа часам Павел Вент застраліў чырвонаармейца і прыгавораны трыбуналам да адпраўкі на фронт. Аднак, 7-9 мая 1919 года пачалося  да якога Вент з 1-й беларускай брыгадай далучыўся. Паўстанне ў асноўным задушана бальшавікамі да канца мая 1919 года, Вент знік, рэшткі брыгады перафарміраваны, перайменаваны ў брыгаду імя Леніна і 2.6.1919 года адпраўлены на іншы фронт.