cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Тарас Рыгоравіч Шаўчэнка
Тарас Шаўчэнка і Беларусь
У 1910 годзе газета «Наша ніва» надрукавала ўрывак з паэмы «І мёртвым, і жывым» у перакладзе Алеся Гурло, верш «Цячэ вада ў сіне мора» ў перакладзе Фларыяна Чарнышэвіча.
Дадаізм
Мастацкія асаблівасці
Дадаізм з’яўляўся адной з крыніц поп-арту і хэпенінгу.
Тарас Рыгоравіч Шаўчэнка
Тарас Шаўчэнка і Беларусь
У 1914 годзе дзіцячы часопіс «Лучынка» змяшчае верш «Мінаюць дні, мінаюць ночы» (пераклад — Альберт Паўловіч) і артыкул А. Уласава пра жыццё і творчасць Шаўчэнкі.
Да 95-годдзя з дня нараджэння Кабзара «Наша ніва» (№ 11-1909) змясціла верш Янкі Купалы, крытычны артыкул, прысвечаны Шаўчэнку, і партрэт «найслаўнейшага з песняроў украінскіх». Да 50-годдзя з дня смерці Шаўчэнкі газета друкуе (№ 8-1991) артыкулы А. Бульбы «Памяці Т. Шаўчэнкі», Р. Зямкевіча «Тарас Шаўчэнка і беларусы». У 1914 годзе — у нумары, прысвечаным 100-годдзю з дня нараджэння паэта — разгорнуты артыкул «Тарас Шаўчэнка» друкуе Лявон Гмырак.
У 1918 годзе — пасля вяртання з Сібіру — пераклад паэмы «Каўказ» друкуе Алесь Гарун («Вольная Беларусь», 21 студзеня).
У 1927 годзе часопіс «Полымя рэвалюцыі» друкуе паэму «Сон» (пераклад — Янка Купала). У 1939 — да 125-гадовага юбілею Шаўчэнкі — выходзіць кніга «Кабзар» (пераклады — Янка Купала, Якуб Колас, Змітрок Бядуля, Кандрат Крапіва, Пятрусь Броўка, Пятро Глебка, Аркадзь Куляшоў; пад рэдакцыяй Купалы).
Перакладалі Шаўчэнку і беларускія паэты паваеннага часу, у іхнім ліку — Рыгор Барадулін.
У Беларусі помнікі Тарасу Шаўчэнку ўсталяваныя ў Брэсце, Слуцку (1996), Гомелі (2004), Мінску (2002), Магілёве (2005).
У Беларусі вуліцы Тараса Шаўчэнкі ёсць у Баранавічах, Брэсце, Бабруйску, Браславе, Оршы, Гомелі, Гародні, Лідзе, Пружанах, Століне, у Брэсце і Мінску ёсць бульвары Тараса Шаўчэнкі.
2002 год быў абвешчаны на Беларусі Годам Тараса Шаўчэнкі.
У вёсцы Карэкаўцы Вілейскага раёна 20 верасня 2009 года адкрыты помны знак, прысвечаны сяброўству Тараса Шаўчэнкі і ўраджэнца Вілейшчыны паэта Эдварда Жалігоўскага. .
Бружмелевыя
Бружмелевыя (Caprifoliaceae) — сямейства дрэў, кустоў і траў парадку.
Распаўсюджанне і экалогія
Арэал ахоплівае ўмераны пояс Паўночнага паўшар'я; у паўднёвым іх трохі, а ў трапічным поясе сустракаюцца толькі па гарах; травяністых форм вельмі мала.
Батанічнае апісанне
Кветкі як правільныя, так і няправільныя, — двухбакова сіметрычныя; тычынак 5; з ніжняй завязі ўтвараецца плод — ягада або касцянка.
Традыцыйная класіфікацыя
Традыцыйна сямейства падзялялі на тры падсямействы:
Сучасная класіфікацыя
Па інфармацыі сайта Germplasm Resources Information Network (GRIN), сямейства Бружмелевыя змяшчае 37 родаў, якія адносяцца да шасці падсямействаў:
Па інфармацыі базы дадзеных The Plant List, сямейства ўключае 53 роды.
Выкарыстанне
Прымяненне бружмелевых невялікае. Не даючы ні страявога, ні вырабнога лесу, яны разводзяцца ў садках, як прыгожаквітнеючыя кусты і ліяны для алей, груп і вертыкальнага азелянення.
Плады некаторых відаў бружмелю ядомыя, па смаку нагадваюць буякі.
50-я цырымонія «Грэмі»
50-я цырымонія «Грэмі» адбылася ў Лос-Анджэлесе 10 лютага 2008 года і з’яўлялася юбілейнай. Намінанты былі абвешчаныя 6 снежня 2007 года.
Гісторыя
Да 50-годдзя музычнай узнагароды «Грэмі» выдала некалькі складанак трэкаў выканаўцаў, якія былі ўладальнікамі прэміі ў папярэднія гады. Акадэмія выпусціла дыскі сумесна з кампаніяй «Shout! Factory», якая спецыялізуецца на выданні архіўных запісаў. Першыя два дыскі, «Сучасны R&B» і «Сучасны поп», з’явіліся ў продажы 27 лістапада 2007 года. Яшчэ пяць складанак, прысвечаных кантры, рок- і поп-музыцы, былі выдадзеныя 8 студзеня 2008 года. 30 лістапада ў эфір канала CBS выйшаў дзвюхгадзінны дакументальны фільм, які распавядае пра прэмію «Грэмі».
Геранім Эміліяні
Геранім Эміліяні (, Венецыя —, Бергама) — каталіцкі святы.
Біяграфія
Жадаючы вайсковай кар’еры, ён пачаў служыць і стаў афіцэрам, а пазней — генералам. Падчас адной з бітваў Геранім трапіў у палон. Пасля вызвалення ён пакінуў службу і прысвяціў сваё жыццё Касцёлу. У 30 гадоў прыняў святарскае пасвячэнне, пасля чаго заснаваў шмат дзіцячых дамоў на поўначы Італіі.
Цэнтрам яго дабрачыннай дзейнасці стала мястэчка Самаска ў Ламбардыі, дзе ў 1532 годзе заснаваў законную супольнасць рэгулярных клерыкаў — самасцаў, мэтаю якой стала апека над сіротамі і ўбогімі. Праз 8 гадоў супольнасць была зацверджана Папам, але сам заснавальнік так і не ўступіў у яе. Геранім Эміліяні памёр ад чумы ў Самасцы 8 лютага 1537 года.
Святы з’яўляецца нябесным апекуном сіротаў.
Цыкорыя звычайная
Цыкорыя звычайная (Cichorium intybus) — від шматгадовых травяністых раслін з роду сямейства.
Назва
Цыкорыя звычайная, мачаўнік, падрожнік, мацаўнік, падарожнік , цыкор’я , цыкора.
Апісанне
Мнагалетнік (у культуры двухлетнік) вышынёй 30—100 см, з тоўстым верацёнападобным коранем і прутападобнымі галінкамі. Прыкаранёвае лісце доўгаэліпсападобнае, выемчата-перыстараздзельнае, у разетцы. Кветкавыя кошыкі блакітныя, іншы раз ружовыя.
Распаўсюджанне і экалогія
Святлалюбная расліна. Сустракаецца ва ўмераным і трапічным клімаце Еўразіі, ад Скандынавіі да Міжземнамор’я і ад Брытанскіх астравоў да Усходняй Сібіры і Індыі на поўдні, расце на Поўначы Афрыкі. Як заноснае сустракаецца ў Паўднёвай Афрыцы, Паўночнай і Паўднёвай Амерыцы, Аўстраліі і Новай Зеландыі. Звычайна расце на лугах, лясных палянах, травяністых схілах, часта як пустазельная расліна на пустках, палях, каля дарог, паблізу жылля. У гарах падымаецца да сярэдняга горнага пояса. Добра расце на супясчаных камяністых і сугліністых глебах.
Размнажаецца насеннем і каранёвымі чаранкамі.
Выкарыстанне
Ёсць каранёвыя і лісцевыя формы: каранёвыя — сыравіна для сурагату кавы, лісцевыя (напрыклад вітлуф) выкарыстоўваюцца як салатная расліна.
Урага-д’Ольё
Насельніцтва складае 3356 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 336 чал./км². Займае плошчу 10 км². Паштовы індэкс — 25030. Тэлефонны код — 030.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы San Lorenzo.
Віктар Георгіевіч Кулікоў
Ві́ктар Гео́ргіевіч Куліко́ў (, сяло Верхняя Любоўша, Лівенскі павет, Арлоўская губерня, РСФСР —, Масква) — савецкі і расійскі ваенны і дзяржаўны дзеяч, Герой Савецкага Саюза (1981), Маршал Савецкага Саюза (1977).
Клачкі (вёска, Дзяржынскі раён)
Клачкі́ (, Клочки) — вёска ў Дзяржынскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Негарэльскага сельсавета.
Віктар Георгіевіч Кулікоў
Біяграфія
Нарадзіўся 5 ліпеня 1921 года ў сяле Верхняя Любоўша Лівенскага павета Арлоўскай губерні (цяпер Чырвоназоранскага раёна Арлоўскай вобласці) ў сям’і селяніна-бедняка. У Савецкай Арміі з 1939 года.
Скончыў Грозненскае ваенна-пяхотнае вучылішча (1941), афіцэрскую Вышэйшую бронетанкавую школу (1947), Ваенную акадэмію імя М. В. Фрунзе (1953), Ваенную акадэмію Генштаба (1959).
Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны — на Паўднёва-Заходнім, Калінінскім, 1-м Прыбалтыйскім і 2-м Беларускім франтах на розных камандных пасадах у танкавых частках. З лютага 1943 года па май 1945 года — намеснік начальніка і начальнік штаба асобнай танкавай брыгады.
Пасля вайны на камандных пасадах у войсках.
Памёр 28 мая 2013 года ў Маскве.
2014 год у гісторыі камп’ютарных гульняў
2014 год быў адзначаны шэрагам падзей у галіне камп’ютарных гульняў.
Бажымоўскія
Бажымоўскія — шляхецкі род герба «Бяліна», дзеячы кальвінісцкай царквы ў Вялікім Княстве Літоўскім.
Жалабы (Ахтырскі раён)
Жалабы (Жолоби) — вёска ў Ахтырскім раёне Сумскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Груньскай вясковай абшчыны.
Землі ГДР
Зямля (Land) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка вышэйшага ўзроўню ў Германскай Дэмакратычнай Рэспубліцы, якая існавала да ўвядзення акруг у 1952 годзе. Усяго на тэрыторыі ГДР у 1949—1952 гады існавала пяць зямель — Брандэнбург, Мекленбург, Саксонія, Саксонія-Анхальт і Цюрынгія. Сталіца ГДР — Берлін не ўваходзіў ні ў якую зямлю.
Гісторыя
Пасля Другой сусветнай вайны ў савецкай зоне акупацыі Германіі апынуліся былыя дзяржавы, якія ўваходзяць у Германскі рэйх — Саксонія, Ангальт, Цюрынгія, Мекленбург, а таксама ўсходнія часткі Прусіі — правінцыі Гале-Мерзебург і Магдэбург (да 1944 года абедзве правінцыі складалі разам правінцыю Саксонія), большая частка правінцыі Брандэнбург, а таксама рэшткі правінцый Ніжняя Сілезія і Памеранія (асноўная іх частка адышла да Польшчы) і два невялікія эксклавы дзяржавы Браўншвайг. Пасля некаторых пераўтварэнняў у савецкай зоне былі створаны пяць зямель. У перыяд са снежня 1946 па люты 1947 гадоў кожная з пяці зямель прыняла сваю канстытуцыю.
З утварэннем ГДР у 1949 годзе землі фактычна страцілі свой суверэнітэт і засталіся простымі адміністрацыйнымі адзінкамі ў складзе ўнітарнай дзяржавы. У 1952 годзе землі былі ліквідаваны і заменены на 14 акруг, якія не ўлічвалі гістарычную пераемнасць. Тым не менш Палата зямель ГДР была ліквідавана толькі ў 1958 годзе, а згадкі пра землі захоўваліся ў канстытуцыі ГДР аж да 1968 года.
22 ліпеня 1990 года ў ГДР быў прыняты закон, які аднавіў землі. Пры гэтым граніцы адноўленых зямель трохі адрозніваліся ад граніц, якія існавалі ў 1952 годзе. Акрамя таго, зямля Мекленбург атрымала назву Мекленбург — Пярэдняя Памеранія. Пасля аб'яднання Германіі 3 кастрычніка 1990 года пяць зямель ГДР увайшлі ў склад ФРГ («новыя землі»).
Беларуская народная самапомач
Гісторыя
Беларуская народная самапомач была створана 13 кастрычніка 1941 паводле загаду генеральнага камісара Беларусі В. Кубэ.
БНС узначальвалі І. Ермачэнка (22.10.1941 — красавік 1943), В. Іваноўскі (30.6.1943 — лістапад 1943), Ю. Сабалеўскі (лістапад 1943 — 1.2.1944). Кіруючы орган — Цэнтральная рада (Цэнтраль, складалася з 13 аддзелаў-рэфератаў), якой падпарадкоўваліся акруговыя, раённыя і валасныя аддзелы.
БНС дзейнічала пад кантролем і кіраўніцтвам нямецкіх акупацыйных улад. Склад цэнтральнай рады зацвярджаў Кубэ, праўленні акруговых, раённых і старшыняў валасных аддзелаў прызначалі адпаведныя гібетскамісары, раённыя і валасныя нямецкія кіраўнікі.
Статут БНС абвяшчаў яе як дабрачынную народную арганізацыю, якая ставіць за мэту «памагаць пацярпелым беларусам ад ваенных дзеянняў, бальшавіцкага і польскага панавання, памагаць адбудаваць зруйнаваны чужынцамі беларускі край, пашырыць і развіць беларускую культуру». БНС займалася зборам грашовых і матэрыяльных каштоўнасцей, прадуктаў харчавання, абутку і зімовай вопраткі, аказвала матэрыяльную дапамогу пацярпелым ад вайны, займалася арганізацыяй устаноў аховы здароўя, дастаўкай друкаваных выданняў у акругі і паветы (напрыклад, газеты для сялян «Голас вёскі»).
У пачатку 1942 быў праведзены з’езд усіх лекараў Беларусі. На ім было пастаноўлена стварыць беларускую лекарскую прафесійную арганізацыю, адкрыць беларускі медыцынскі ўніверсітэт і арганізаваць матэрыяльную дапамогу мясцовым дактарам у цяжкі ваенны час.
БНС утрымлівала многія шпіталі, праводзіла рассяленне дзяцей у прытулкі, арганізаваныя на базе савецкіх санаторый (да 10000 дзяцей).
Члены БНС удзельнічалі ў гвалтоўным медыцынскім аглядзе для высылання рабочай сілы ў Германію.
З’езд кіраўнікоў БНС (ліпень 1942), у якім удзельнічалі Мужы Даверу, кіраўнікі БНС з акруг і вядучыя бурмістры і кіраўнікі беларускай паліцыі, дамагаўся ўнясення змен у статут БНС і прызнання за ёй права самакіравання. На з’ездзе Цэнтральнай рады і акруговых кіраўнікоў БНС (сакавік 1943) быў выпрацаваны мемарандум, які патрабаваў поўнай аўтаноміі Беларусі, стварэнне беларускага ўрада і войска. Падкрэслівалася, што «ўрад абвясціць аддзяленне Беларусі ад СССР і аб’явіць яму вайну, як ворагу беларускага народа». Пры садзейнічанні БНС ствараўся Беларускі корпус самааховы. Аднак нямецкая акупацыйная адміністрацыя распараджэннем ад 18.3.1943 абмежавала дзейнасць БНС толькі аховай здароўя і матэрыяльнай дапамогай насельніцтву. І. Ермачэнка быў зняты з пасады кіраўніка БНС і высланы з Беларусі.
У чэрвені 1943 БНС рэарганізавана ў Беларускую самапомач, дзейнасць якой у адпаведнасці з новым статутам была абмежавана зборам ахвяраванняў, матэрыяльнай дапамогай, вярбоўкай новых членаў. Кіраўніком арганізацыі стаў Юрый Сабалеўскі, былы пасол у польскім сейме.
Вядомыя асобы-дзеячы БНС: Ян Станкевіч (намеснік кіраўніка), Вінцэнт Гадлеўскі, Радаслаў Астроўскі, архіепіскап Філафей (Нарко), Вацлаў Іваноўскі, Антон Адамовіч, Уладзіслаў Казлоўскі, Іван Касяк, Юльян Саковіч (сябры Галоўнай Рады), Надзея Абрамава (узначальвала дзіцячы сектар).
Луі Вальта
Луі Вальта (фр. Louis Valtat;,  — , ) — французскі мастак і гравёр. Прадстаўнік постімпрэсіянісцкага кірунку ў мастацтве, адзін з заснавальнікаў фавізму.
Біяграфія
Сын багатага суднаўладальніка. Неўзабаве пасля яго нараджэння сям’я пераехала ў прыгарад Парыжа — Версаль, дзе Луі атрымаў адукацыю ў ліцэі Гашэ, а затым — у парыжскай Школе прыгожых мастацтваў, дзе сустрэўся з Гюставам Буланжэ, Жулем Лефеўрам і Ж.-Ж. Бенжаменам-Канстанам.
У 1887 годзе працягнуў навучанне ў Акадэміі Жуліяна. Вучань Жуля Дзюпрэ. Сярод яго аднакурснікаў быў Альбер Андрэ (1869—1954), які стаў яго блізкім сябрам. У 1890 годзе заснаваў сваю ўласную студыю на Rue La Glaciere у Парыжы.
У 1893 годзе Л. Вальта дэбютаваў у Салоне Незалежных і працаваў сумесна з А. Тулузам-Латрэкам над дэкарацыямі для Парыжскага тэатра L’Oeuvre.
Па стылістыцы яго карціны, напісаныя ў гэтыя гады, апярэджвалі плынь, якая ў далейшым атрымала назву «фавізм» (les fauves — фр. дзікія звяры). Апагеем фавізму стала выстава маладых мастакоў, сярод якіх быў і Луі Вальта, якая прайшла ў 1905 г. у Восеньскім Салоне і выклікала шквал крытыкі і абурэння французскай грамадскасці. Вальта экспанаваў свае карціны не толькі ў Францыі, але і ў Бруселі ў 1900 годзе, Вене ў 1903, Дрэздэне ў 1906, Берліне, Будапешце, Празе і ў 1908 у Маскве ў Траццякоўскай галерэі.
На працягу доўгіх гадоў мастак пакутаваў ад туберкулёзу і глаўкомы, што стала прычынай яго размеранага ладу жыцця ў сваёй хаце ў даліне Шэўрэз, маляўнічыя краявіды якой натхнілі яго на стварэнне мноства шэдэўраў. Восеньска-зімовы перыяд ён звычайна праводзіў на ўзбярэжжы Міжземнага мора ў Сен-Трапэ. Пасля 1914 года працаваў у Парыжы і паблізу ад Руана і Версаля.
Сюжэты яго карцін складалі кветкавыя кампазіцыі, краявіды і сцэны сучаснага жыцця.
У старэчым узросце Вальта вельмі рэдка выязджаў куды-небудзь са сваёй студыі на авеню дэ Ваграм у Парыжы, у якой і былі напісаны яго апошнія карціны, датаваныя 1948 годам, калі глаўкома прывяла да страты ім зроку.
Памёр у Парыжы ў 1952 годзе.
Беларускі корпус самааховы
Беларускі корпус самааховы (БСА, БКС, Беларуская самаахова) — ваенізаванае фарміраванне на тэрыторыі Генеральнай акругі "Беларусь".
Беларускі корпус самааховы пачаў стварацца летам 1942 Беларускай народнай самапомаччу (БНС).
Галоўным камісарам Беларускай самааховы стаў Іван Ермачэнка, які таксама ўзначальваў і БНС. Пры галоўным каменданце быў утвораны штаб БСА.
Стварэнне БСА суправаджалася шырокай прапагандысцкай кампаніяй. Падкрэслівалася, што БСА знішчыць партызаншчыну і стане зародкам беларускага войска на будучыню.
З пачатку жніўня 1942 ў Менску адкрыліся 3-тыднёвыя афіцэрскія курсы (кіраўнік Ф. Кушаль), на якіх прайшлі падрыхтоўку каля 260 чал. Усяго было створана 20 батальёнаў і некалькі мяшаных адзінак БСА, якія, аднак, не выканалі ўскладзеных на іх задач. Адна з галоўных прычын гэтага была ў тым, што для БСА не ўдалося атрымаць неабходную колькасць зброі.
Бяззбройныя самаахоўцы і іх сем'і сталі аб'ектам тэрору з боку партызан, як толькі стала вядома пра стварэнне самааховы. З іншага боку, меліся выпадкі, калі нават буйныя патрулі самааховы, узброеныя вінтоўкамі і аўтаматычнай зброяй, пры сутыкненні з партызанамі замест аказання супраціўлення пераходзілі на іх бок.
З восені 1942 адносіны гітлераўцаў да Беларускай самааховы пачалі мяняцца. Ермачэнка быў пазбаўлены тытула генеральнага каменданта, а штаб БСА забаронены. Вясной 1943 Беларуская самаахова была распушчана.
Івахы
Івахы (Іва́хи) — вёска ў Ахтырскім раёне Сумскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Груньскай вясковай абшчыны.
Цытазоль
Цытазо́ль (cytosol, паходзіць ад κύτος — клетка і sol ад solutio — раствор) — вадкае змесціва клеткі. Большую частку цытазолю займае ўнутрыклеткавая вадкасць. Цытазоль разбіваецца на кампартменты пры дапамозе разнастайных мембран. У эўкарыётаў цытазоль размяшчаецца пад плазматычнай мембранай і з'яўляецца часткай цытаплазмы, у якую, апроч цытазоля, уваходзяць мітахондрыі, пластыды і іншыя арганелы, але не вадкасць, якая змяшчаецца ў іх, і ўнутраныя структуры. Такім чынам, цытазоль уяўляе сабой вадкі матрыкс, які атачае арганелы. У пракарыётаў большая частка хімічных рэакцый метабалізму адбываецца ў цытазолі, і толькі невялікая іх частка адбываецца ў мембранах і перыплазматычнай прасторы. У эўкарыётаў, хоць многія рэакцыі працякаюць у арганелах, некаторыя рэакцыі адбываюцца ў цытазолі.
Хімічна цытазоль уяўляе сабой складаную сумесь рэчываў, раствораных у вадкасці. Хоць большая частка цытазоля прадстаўлена вадой, яго структура і ўласцівасці ўнутры клетак вывучаны недастаткова. Канцэнтрацыі іонаў, такіх як катыёны калію і натрыю, адрозніваюцца ў цытазолі і пазаклетачнай вадкасці. Гэта розніца канцэнтрацый істотная для такіх працэсаў, як осмарэгуляцыя, перадача сігналу і генерацыя патэнцыялу дзеяння ва ўзбудлівых клетках, такіх як эндакрынныя, нервовыя і мышачныя клеткі. У цытазолі таксама ўтрымліваецца шмат макрамалекул, якія могуць змяняць паводзіны малекул пасродкам эфекту цеснаты макрамалекул (Macromolecular crowding).
Хоць раней цытазоль разглядалі як просты раствор малекул, ён мае некалькі ўзроўняў арганізацыі. Сярод градыенты канцэнтрацый іонаў (напрыклад, кальцыю), буйныя ферментатыўныя комплексы, якія ўзаемадзейнічаюць адзін з адным і ажыццяўляюць разнастайныя хімічныя рэакцыі, а таксама бялковыя комплексы накшталт карбаксісом і пратэасом, якія змяшчаюць у сабе частку цытазоля.
Вызначэнне
Тэрмін «цытазоль» быў прапанаваны ў 1965 годзе Генры Лардзі (Henry A. Lardy) і першапачаткова выкарыстоўваўся ў дачыненні да вадкасці, якая выходзіць з пашкоджаных клетак і пры ўльтрацэнтрыфугаванні якой асядаюць нерастваральныя кампаненты. Растваральныя клетачныя экстракты не ідэнтычныя растваральнай частцы цытаплазмы і звычайна называюцца цытаплазматычнай фракцыяй.
У наш час тэрмін «цытазоль» выкарыстоўваецца для абазначэння вадкай фракцыі цытаплазмы інтактнай клеткі. У склад цытазоля не ўваходзяць вадкасці, размешчаныя ўнутры арганел. Каб пазбегнуць блытаніны ва ўжыванні тэрміна «цытазоль» у дачыненні да вадкай часткі цытаплазмы і экстрактаў клетак, для абазначэння вадкай часткі цытаплазмы жывых клетак часам выкарыстоўваецца тэрмін «вадзяністая цытаплазма» (aqueous cytoplasm).
Уласцівасці і склад
Доля аб'ёму клеткі, якая прыпадае на цытазоль, вар'іруецца: у той час як у бактэрый цытазоль забяспечвае захаванне структуры клеткі і займае амаль увесь яе аб'ём, у раслін большая частка аб'ёму клеткі прыпадае на буйную цэнтральную вакуолю. Цытазоль складаецца, галоўным чынам, з вады, раствораных іонаў, малых малекул і буйных водарастваральных малекул (напрыклад, бялкоў). Большая частка небялковых малекул цытазоля мае масу да 300 Да. Цытазоль уключае каласальную колькасць метабалітаў: напрыклад, у раслін у клетках павінна ўтварацца да метабалітаў, а ў адной дражджавы клетцы ці клетцы бактэрыі Escherichia coli павінна ўтварацца каля тысячы малекул.
Вада
Большую частку аб'ёму цытазоля складае вада (каля 70 % у тыповай клетцы). рН унутрыклеткавай вадкасці складае 7,4, пры гэтым у чалавека рН цытазоля складае ад 7,0 да 7,4 і мае большае значэнне ў выпадку клетак, якія растуць. Вязкасць цытаплазмы прыкладна такая ж, як у вады, хоць хуткасць дыфузіі малых малекул праз гэту вадкасць прыкладна ў 4 разы меншая, за дыфузію ў чыстай вадзе, з-за сутыкненняў са шматлікімі макрамалекуламі. На прыкладзе рачкоў-арцемій было паказана, як вада ўплывае на клетачныя функцыі. Паказана, што скарачэнне долі вады ў клетцы на 20 % спыняе метабалізм, прычым пры высыханні клеткі хуткасць метабалізму змяшаецца з прагрэсіяй, і ўсякая метабалічная актыўнасць спыняецца, калі ўзровень вады ў клетцы змяншчаецца на 70 % ніжэй за норму.
Класічнае ўяўленне пра ваду ў клетцы такое, што каля 5 % вады знаходзіцца ў звязаным з іншымі рэчывамі стане (гэта значыць забяспечвае сальватацыю), а астатняя вада мае такую ж структуру, як чыстая вада. Сальватавальная вада неактыўная пры осмасе і можа мець іншыя ўласцівасці як растваральнік, канцэнтруючы адны малекулы і выштурхваючы іншыя. Паводле іншага пункта гледжання, на ўвесь цытазоль велізарны ўплыў аказвае вялікая колькасць раствораных макрамалекул, і паводзіны цытазольнай вады моцна адрозніваюцца ад паводзін чыстай вады. Існуе здагадка, што ўнутры клеткі маюцца ўчасткі большай ці меншай шчыльнасці вады, якія могуць аказваць моцны ўплыў на структуру і функцыі іншых частак клеткі. Аднак вынікі ядзернага магнітнага рэзанансу супярэчаць гэтай здагадцы, таму што, паводле гэтых вынікаў, 85 % вады клеткі паводзіць сябе як чыстая вада, а астатняя вада знаходзіцца ў звязаным з макрамалекуламі стане і меней рухомая.
Іоны
Канцэнтрацыі іонаў у цытазолі карэнным чынам адрозніваюцца ад такіх у пазаклетачнай вадкасці, акрамя таго, у цытазолі змяшчаецца больш зараджаных малекул, такіх як бялкі і нуклеінавыя кіслоты. У табліцы ніжэй разглядаюцца канцэнтрацыі ключавых іонаў у вадзе і ў.
У адрозненне ад пазаклетачнай вадкасці, цытазоль мае вялікую канцэнтрацыю іонаў калію і меншую канцэнтрацыю іонаў натрыю. Гэта адрозненне ў канцэнтрацыі іонаў неабходна для осмарэгуляцыі. Калі б канцэнтрацыі іонаў унутры клеткі і па-за яе былі аднолькавыя, паводле законаў осмасу вада б бесперапынна паступала ў клетку з-за таго, што клетка ўтрымлівае больш макрамалекул, чым іх маецца звонку. Іоны натрыю выпампоўваюцца з клеткі, а іоны калію, насупраць, запампоўваюцца ферментам Na+/K+-АТФ-азай. Далей іоны калію рухаюцца па градыенце канцэнтрацыі вонкі праз каліевыя каналы, і выхад катыёнаў выклікае адмоўны мембранны патэнцыял. Каб збалансаваць розніцу ў патэнцыялах, з клеткі таксама выходзяць адмоўна зараджаныя іоны хлору праз спецыяльныя хларыдныя каналы. Страта іонаў натрыю і хлору кампенсуе асматычны эфект высокай канцэнтрацыі макрамалекул унутры клеткі.
Клеткі могуць вытрымліваць яшчэ большую розніцу ў патэнцыялах, накопліваючы ў цытазолі, такія як трэгалоза і бэтаіны. Некаторыя з гэтых малекул дапамагаюць клетцы выжыць пры поўным высушванні і ўваходжанні ў крыптабіёз. У гэтым стане цытазоль і осмапратэктары ператвараюцца ў шклопадобнае цвёрдае рэчыва, якое засцерагае клетачныя бялкі і мембраны ад пашкоджанняў пры высыханні.
Дзякуючы нізкай канцэнтрацыі кальцыю ў цытаплазме ён можа працаваць як другасны пасроднік у. У гэтым выпадку сігнал, такі як малекула гармону ці патэнцыял дзеяння, адкрывае кальцыевыя каналы, па якіх кальцый накіроўваецца ў цытазоль. Павелічэнне канцэнтрацыі кальцыю ў цытазолі актывуе іншыя сігнальныя малекулы, такія як кальмадулін і пратэінкіназа C. Іншыя іоны, такія як іоны хлору і калію, таксама могуць выконваць сігнальныя ролі ў цытазолі, але гэта роля ў наш час дрэнна вывучана.
Макрамалекулы
Бялковыя малекулы, якія не прымацаваны да мембран ці цыташкілету, раствораны ў цытазолі. Колькасць бялкоў у клетках надзвычай вяліка і набліжаецца да 200 мг/мл, бялкі займаюць ад 20 да 30 % усёй клеткі. Аднак вымярэнне дакладнай колькасці бялку ў цытазолі інтактнай клеткі вельмі складанае, паколькі некаторыя бялкі слаба звязаны з мембранамі ці арганеламі і выходзяць у раствор пры лізісе клетак. Сапраўды, эксперыменты, у якіх плазматычная мембрана клеткі акуратна разбуралася пад дзеяннем сапаніну без пашкоджання іншых мембран, паказалі, што вонкі выходзіць чвэрць бялкоў. Такія паўразбураныя клеткі былі здольныя, тым не менш, сінтэзаваць бялкі, калі ў доступе ёсць АТФ і амінакіслоты, таму многія бялкі цытазоля ў рэчаіснасці звязаны з цыташкілетам. Аднак ідэя аб тым, што большасць бялкоў трывала звязаны з сеткай, званай мікратрабекулярная рашотка (microtrabecular lattice), у наш час уяўляецца малаверагоднай.
Высокая канцэнтрацыя малекул у цытазолі спараджае эфект, вядомы як макрамалекулярнае ўшчыльненне, пры якім эфектыўная канцэнтрацыя малекул павялічваецца, паколькі ў іх няма месца для свабоднага руху. Гэты эфект можа выклікаць істотныя змены ў хуткасці хімічнай рэакцыі і становішчы раўнавагі. Яго дзеянне на змену канстант дысацыяцыі асабліва важнае, паколькі дзякуючы гэтаму спрыяльнай становіцца асацыяцыя макрамалекул, напрыклад, зборка бялкоў у мультыбялковы комплекс і злучэнне ДНК-злучальных бялкоў са сваёй мішэнню на малекуле ДНК.
Арганізацыя
Хоць кампаненты цытазоля не аддзелены адзін ад аднаго мембранамі, яны не змешваюцца адзін з адным выпадковым чынам, і ўнутры цытазоля маецца некалькі ўзроўняў арганізацыі, якія лакалізоўваюць малекулы ў спецыяльных сайтах цытазоля.
Градыенты канцэнтрацыі
Хоць дробныя малекулы хутка дыфундзіруюць у цытазолі, унутры цытазоля могуць падтрымлівацца спецыяльныя градыенты канцэнтрацыі. Добрым прыкладам могуць служыць «кальцыевыя ўспышкі» (calcium sparks), якія з'яўляюцца на кароткі тэрмін ва ўчастку побач з адкрытым кальцыевым каналам. «Успышкі» дасягаюць каля 2 мкм у дыяметры і доўжацца ўсяго некалькі мілісекунд, хоць некаторыя ўспышкі могуць злівацца з ўтварэннем буйнейшых градыентаў — «кальцыевых хваль» (calcium waves). Градыенты канцэнтрацыі іншых малых малекул, такіх як кісларод і АТФ, могуць утварацца каля кластараў мітахондрый, але механізм іх утварэння менш зразумелы.
Бялковыя комплексы
Бялкі могуць асацыявацца адзін з адным з утварэннем бялковых комплексаў, якія часта змяшчаюць набор бялкоў з падобнымі функцыямі, напрыклад, набор ферментаў, якія каталізуюць розныя этапы аднаго і таго ж метабалічнага шляху. Дзякуючы гэтаму фарміруюцца субстратныя каналы (Substrate channeling), пры якіх прадукты рэакцыі аднаго фермента перадаюцца непасрэдна наступнаму ферменту шляху без вызвалення ў раствор. Субстратныя каналы могуць зрабіць метабалічны шлях больш хуткім і эфектыўным, чым калі б ферменты размяшчаліся ў цытазолі выпадковым чынам, і прадухіляюць выхад у раствор нестабільных прамежкавых прадуктаў шляху. Хоць у вялікай колькасці метабалічных шляхоў ферменты шчыльна звязаны адзін з адным, існуюць і больш слаба звязаныя ферментныя комплексы, якія вельмі цяжка вывучаць па-за клеткай. Таму і значнасць гэтых комплексаў для метабалізму застаецца незразумелай.
Бялковыя кампартменты
Некаторыя бялковыя комплексы змяшчаюць унутры поласць, ізаляваную ад цытазоля. Прыкладам такога комплексу можа служыць пратэасома. Набор субадзінак пратэасомы фарміруе полая «бочачка», якая змяшчае пратэазы, якія разбураюць цытаплазматычныя бялкі. Прысутнасць у цытаплазме няправільна выкладзеных бялкоў небяспечная, таму «бочачка» пакрыты рэгулятарнымі бялкамі, якія распазнаюць бялкі з меткай аб дэградацыі (убіквітынавай меткай) і накіроўваюць іх у пратэасому для разбурэння.
Іншы клас бялковых кампартментаў —, якія складаюцца з бялковай абалонкі, якая змяшчае ў сабе разнастайныя ферменты. Звычайна такія кампартменты маюць памер 100—200 нм і складаюцца са шчыльна падагнаных адзін да аднаго бялкоў. Добра вывучаным ферментам можа служыць карбаксісома, якая змяшчае ферменты фіксацыі вугляроду (напрыклад, рубіска).
Цыташкілетнае сіта
Хоць цыташкілет не з'яўляецца часткай цытазоля, прысутнасць гэтай сеткі філаментаў абмяжоўвае дыфузію буйных часціц унутры клеткі. Напрыклад, у некалькіх эксперыментах кантрольныя часціцы памерам каля 25 нм (амаль як рыбасома ) выдаляліся з частак цытазоля, размешчаных каля мяжы клеткі і клетачнага ядра. Такія кампартменты могуць змяшчаць гусцейшую за астатнюю цытазоль сетку з акцінавых філаментаў. Гэтыя мікрадамены могуць уплываць на размяшчэнне буйных часціц накшталт рыбасомы і іншых арганел, канцэнтруючы іх у адных месцах клеткі і выцясняючы з іншых.
Функцыі
У цытазоля няма нейкай адной функцыі, таму што ў ім працякае мноства працэсаў. Сярод гэтых працэсаў перадача сігналу ад клетачнай мембраны да месцаў унутры клеткі, такіх як клетачнае ядро і розныя арганелы. У цытазолі таксама адбываюцца многія рэакцыі цытакінезу пасля распаду ядзернай абалонкі ў мітозе. Іншая значная роля цытазоля — транспарт метабалітаў ад месцаў утварэння да месцаў выкарыстання. Сярод метабалітаў адносна простыя водарастваральныя малекулы, такія як амінакіслоты, якія могуць хутка дыфундзіраваць праз цытазоль. Аднак гідрафобныя малекулы, такія як тлустыя кіслоты ці стэролы, могуць пераносіцца ў цытазолі з дапамогай адмысловых бялкоў, якія транспартуюць гэтыя малекулы паміж мембранамі. У складзе везікул у цытазолі транспартуюцца малекулы, захопленыя пры эндацытозе ці прызначаныя для сакрэцыі. Везікулы — гэта маленькія ліпідныя мяшэчкі, якія рухаюцца па цыташкілеце пры дапамозе маторных бялкоў.
У пракарыётаў у цытазолі працякае большасць метабалічных працэсаў, як і ў эўкарыётаў. Так, у сысуноў каля паловы бялкоў лакалізуюцца ў цытазолі. Паказана, што ў дрожджаў амаль усе метабалічныя шляхі і метабаліты лакалізаваны ў цытазолі. Сярод метабалічных працэсаў, якія ў жывёл працякаюць у цытазолі, — сінтэз бялку, пентозафасфатны шлях, гліколіз і глюканеагенез. У іншых арганізмаў гэтыя метабалічныя шляхі могуць быць лакалізаваны інакш. Напрыклад, у раслін працякае ў хларапластах, а ў апікомплексаў — у.
Галіна Васільеўна Філіповіч
Галі́на Васі́льеўна Філіпо́віч (, в. Судавіца,, Гомельская вобласць) — беларускі палітык, дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь V і VI скліканняў.
Біяграфія
Нарадзілася 12 лістапада 1966 года ў в. Судавіца Светлагорскага раёна Гомельскай вобласці.
Скончыла Гомельскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Ф. Скарыны, педагог, матэматык; Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь, спецыяліст у галіне дзяржаўнага і мясцовага кіравання.
Працавала загадчыкам Новагалоўчыцкага дзіцячага сада; настаўнікам Новагалоўчыцкай сярэдняй школы Петрыкаўскага раёна Гомельскай вобласці; настаўнікам, дырэктарам Чыркавіцкай сярэдняй школы Светлагорскага раёна Гомельскай вобласці; намеснікам загадчыка па вучэбна-выхаваўчай рабоце аддзела адукацыі Светлагорскага раённага выканаўчага камітэта; загадчыкам гарадскога вучэбна-метадычнага кабінета аддзела адукацыі Светлагорскага гарадскога выканаўчага камітэта; начальнікам аддзела адукацыі Светлагорскага раённага выканаўчага камітэта; старшынёй Светлагорскага раённага Савета дэпутатаў.
З'яўлялася дэпутатам Светлагорскага раённага Савета дэпутатаў дваццаць трэцяга, дваццаць чацвёртага, дваццаць пятага і дваццаць шостага скліканняў, дэпутатам Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў дваццаць шостага склікання.
Узначальвае раённую арганізацыю грамадскага аб'яднання «Беларускі саюз жанчын».
У 2012—2016 гадах дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь V склікання. З 2016 года дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь VI склікання.
Апенінскі паўвостраў
Апені́нскі паўвостраў (іт.: Penisola italiana ці Penisola appenninica) — паўвостраў у Паўднёвай Еўропе, які акружаюць наступныя моры Міжземнага мора: Лігурыйскае, Тырэнскае, Іанічнае і Адрыятычнае.
Галіна Васільеўна Філіповіч
Узнагароды
Узнагароджаная медалём «За працоўныя заслугі».
Асабістае жыццё
Мае дзвюх дачок.
Апенінскі паўвостраў
Паверхня Апенінскага паўвострава складае каля 150 тыс. км². Паўвостраў выцягнуты з поўначы на поўдзень на даўжыню каля 1100 км, у той час як яго шырыня складае ад 130 да 300 км. Лінія ўзбярэжжа слаба парэзаная, толькі на поўдні дзеліцца на меншыя паўастравы: Салентынскі, Калабрыйскую і Гаргана.
Паверхня паўвострава ўзвышана-гарыстая з галоўным Апенінскім хрыбтом. Акрамя гэтага існуюць невялікія ўзбярэжныя нізіны, і толькі на поўначы знаходзіцца вялікая Паданская нізіна. Палітычна, Апенінскі паўвостраў, практычна цалкам належыць Італіі, невялікую плошчу займаюць Сан-Марына і Ватыкан.
З-за асаблівасцей свайго выгляду, Апенінскі паўвостраў часта называюць «Італьянскім чаравіком».
NGC 5995
NGC 5995 (іншыя абазначэнні — MCG -2-40-4, NPM1G -13.0491, IRAS15456-1336, PGC 56081) — спіральная галактыка (Sa) ў сузор’і Шалі.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Цыклопы (атрад)
Цыклопы (Cyclopoida) — падатрад (па іншай сістэме атрад) беспазваночных атраду весланогіх рачкоў класа максілаподаў.
Апісанне
Даўжыня 1-8 мм. Маюць адно няпарнае лобнае вока (адсюль назва ад імя аднавокіх гігантаў з грэчаскай міфалогіі). Перамяшчаюцца скачкамі. У самак 2 яйцавыя мяшкі.
Распаўсюджанне
Больш за 250 відаў. Пашыраны ўсюды, пераважна ў прэсных водах, нямногія — планктонныя. На Беларусі каля 20 відаў.
Асаблівасці біялогіі
Большасць драпежнікі, ёсць і раслінаедныя. Цыклопамі кормяцца рыбы. Многія з іх паразіты рыб і беспазваночных, некаторыя прамежкавыя гаспадары паразітычных чарвей.
Нікалаеўка (Паўладарская вобласць)
Нікалаеўка — сяло ў Шчарбакцінскім раёне Паўладарскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад Аляксееўскай сельскай акругі. Код КАТА — 556835200.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 313 чалавек (157 мужчын і 156 жанчын). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражываў 161 чалавек (95 мужчын і 66 жанчын).
Чалавек-павук: Няма шляху дадому
«Чалавек-павук: Няма шляху дадому» (Spider-Man: No Way Home) — амерыканскі фантастычны фільм пра супергероя коміксаў кампаніі Marvel Comics Чалавека-павука, прэм’ера якога адбылася ў снежні 2021 года. З’яўляецца заключнай часткай трылогіі пра Чалавека-павука ад рэжысёра Джона Уотса, а таксама 27-й па ліку карцінай ў кінематаграфічным сусвеце Marvel.
Галоўную ролю ў фільме сыграў Том Холанд.
Сюжэт
Жыццё і рэпутацыя Пітэра Паркера аказваюцца пад пагрозай, паколькі Містэрыа раскрыў усяму свету таямніцу асобы Чалавека-павука. Спрабуючы выправіць сітуацыю, Пітэр звяртаецца па дапамогу да Стывена Стрэнджа, але неўзабаве ўсё становіцца нашмат небяспечней.
Андрэа Мантэнья
Андрэа Мантэнья (Andrea Mantegna, каля 1431, Ізола-ды-Картура, Венета — 13 верасня 1506, Мантуя) — італьянскі мастак, прадстаўнік Падуанскі школы жывапісу. У адрозненне ад большасці іншых класікаў італьянскага Рэнесансу, пісаў у жорсткай і рэзкай манеры.
Біяграфія
Ва ўзросце 17 гадоў Мантэнья ў судзе дамогся незалежнасці ад Скварчонэ і з тых часоў працаваў як самастойны мастак. У маладосці выпрабаваў ўплыў фларэнційскай школы, у прыватнасці Данатэла.
У 1453 годзе Мантэнья ажаніўся з дачкой Джакапа Беліні Нікалосіяй (Нікалаз). У 1460 годзе ён становіцца прыдворным мастаком у герцагаў Ганзага.
Мантэнья памёр 13 верасня 1506 года ў Мантуі.
Пётр Ільіч Чайкоўскі
Выдатны меладыст. Аўтар 76 опусаў, 10 опер. Напісаў 7 сімфоній (6 пранумераваных і сімфонія «Манфрэд»), 3 сюіты. Сусветна вядомыя яго балеты «Лебядзінае возера», «Спячая прыгажуня», «Шчаўкунок».
Біяграфія
Нарадзіўся ў паселішчы пры Камска-Воткінскім заводзе Вяцкай губерні (цяпер горад Воткінск, Удмурція). Яго бацька — Ілья Пятровіч Чайкоўскі (1795—1880) — вядомы рускі інжынер, быў сынам Пятра Фёдаравіча Чайкі, які нарадзіўся ў 1745 годзе ў сяле Мікалаеўка каля Палтавы (цяпер Украіна), пазней змяніў сваё прозвішча на Чайкоўскі. Ён быў другім дзіцем Фёдара Чайкі (1695—1767) і яго жонкі Ганны (1717 -?). Пётр Фёдаравіч вучыўся ў семінарыі ў Кіеве, пазней атрымаў медыцынскую адукацыю ў Пецярбургу. З 1770 па 1777 г. служыў у арміі асістэнтам ваеннага лекара, пазней стаў афіцэрам медслужбы ў Кунгуры, Пермскай губерні. У 1782 г. быў пераведзены ў Вятку (Казанская губерня). У 1776 г. ажаніўся з Анастасіяй Сцяпанаўнай Посахавай (1751 года нараджэння), у іх было 11 дзяцей. Ілья Пятровіч, бацька кампазітара, быў 10-м дзіцём. Ён, скончыўшы Горны кадэцкі корпус у Пецярбургу, быў залічаны на службу ў Дэпартамент горных і саляных спраў. Аўдавеўшы ў 1833 годзе, ён ажаніўся з Аляксандрай Андрэеўнай Асіер, з якой у 1837 пераехаў на Урал, куды атрымаў прызначэнне на пасаду начальніка Камска-Воткінскага сталеліцейнага завода. Пётр быў другім дзіцем у сям’і: у 1838 г. нарадзіўся яго старэйшы брат Мікалай, у 1842 — сястра Аляксандра (у замужжы Давыдава) і Іпаліт. Браты-двайняты Анатоль і Мадэст з’явіліся на свет у 1850 годзе.
Даты творчай біяграфіі
У 1866 годзе дэбютаваў перад маскоўскай і пецярбургскай публікай Уверцюрай F-Dur;. Пачаў Першую сімфонію;
1867 г. — выкананне Андантэ і скерца з Першай сімфоніі ў Рускім музычным таварыстве ў Санкт-Пецярбургу.
1866—1867 гады — напісаны уверцюра на дацкі гімн і шэраг фартэпіянныя п’ес: «Успамін пра Гапсале».
1867 г. — пачата праца над операй «Ваявода»; ў Маскве, у сімфанічным сходзе, былі выкананы танцы з яе.
1868 г. — у сімфанічным сходзе ў Маскве рускага музычнага таварыства з вялікім поспехам выканана Першая сімфонія. З незадаволенасцю ставіўся Чайкоўскі да свайго сімфанічнага твора «Фатум» (1868), яго выконвалі як у Маскве, так і ў Пецярбургу.
30 студзеня 1869 г. у Вялікім тэатры ў Маскве — прэм’ера оперы «Ваявода». Лібрэта — кампазітара і А. М. Астроўскага па яго п’есе («Сон на Волзе»). Дырыжор — Мерт. У ролях: Нячай Шалыгін — Фінокі, Улас Дзюжой — Раданежскі, Настасся — Аненская, Мар’я Уласьеўна — Меньшыкава, Праскоўя Уласьевна — Кроненберг, Сцяпан Баструкоў — Рапарт, Дубровін — Дзямідаў, Алена — Іванова, Жвавы — Бажаноўскі, Блазан — Лаўроў, Нядвіга — Разанава, новы Ваявода — Карын). У 1870-х гадах Чайкоўскі знішчыў оперу, захаваўшы толькі невялікую частку матэрыялу.
У 1869 г. скончана опера «Ундзіна», якая не ставілася. Яна знішчана аўтарам у 1873 годзе, за выключэннем некаторых нумароў, якія ўвайшлі пасля ў іншыя сачыненні. Увосень напісана ўверцюра-фантазія «Рамэа і Джульета». Напісана шэсць рамансаў, з якіх «Не, толькі той», «І балюча, і салодка», «Сляза дрыжыць», «Чаму», «Ні слова, о дружа мой».
1871 г. — першы квартэт D-бемоль мажор.
1870—1872 гады — створана опера «Апрычнік», уласнае лібрэта па аповесці І. І. Лажэчнікава.
31 мая 1872 года — адбылася прэм’ера кантаты «У памяць 200-годдзя нараджэння Пятра Вялікага», напісанай па заказу і спецыяльна да адкрыцця Політэхнічнай выстаўкі 1872 года.
1873 г. — сімфанічная фантазія «Бура».
Злічане
Зліча́не (Zličane, Zliczanie) — адно са старажытначэшскіх плямёнаў. Насяляла тэрыторыю, якая прылягае да сучаснага г. Коўржым (Чэхія). Паслужыла цэнтрам ўтварэння Злічанскага княства, якое ў пачатку 10 ст. уключала Усходнюю і Паўднёвую Чэхію і вобласць племя дулебаў. Галоўным горадам княства былі Лібіцы. Лібіцкія князі Слаўнікі супернічалі з Прагай у барацьбе за аб'яднанне Чэхіі. У 995 годзе злічане былі падпарадкаваны Пржэмыславічамі.
Валіа-Тэрмэ
Валліа-Тэрмэ (Vallio Terme) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Ламбардыя, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Брэшыя.
Насельніцтва складае 1146 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 76 чал./км². Займае плошчу 15 км². Паштовы індэкс — 25080. Тэлефонны код — 0365.
Гюстаў Буланжэ
Гюстаў Кларанс Радольф Буланжэ (фр. Gustave Clarence Rodolphe Boulanger;,  — кастрычнік 1888, там жа) — французскі мастак, прадстаўнік салоннага жывапісу і арыенталіст.
Жыццё і творчасць
Гюстаў Буланжэ нарадзіўся 25 красавіка 1824 года ў Парыжы. Асірацеў у 14 гадоў. Вывучаў жывапіс у парыжскай Школе прыгожых мастацтваў пад кіраўніцтвам Поля Дэлароша і П’ера-Жуля Жаліва. У 1845 годзе ён упершыню наведаў Алжыр, і гэта выклікала ў яго цікавасць да ўсходняй тэматыкі.
Атрымаўшы першую ўзнагароду за карціну «Адысей, пазнаны Эўрыклеяй», быў адпраўлены ў 1854 годзе за казённы кошт у Італію і здзейсніў двухгадовае навучальнае падарожжа па краіне. Дзякуючы сваёй карціне «Цэзар на Рубіконе» меў у Рыме вялікі поспех, які развіў пасля вяртання ў Парыж сваімі палотнамі «Маэстра Палестрына», «Араб» і «Кабілы ў дарозе».
Эскізы і накіды, створаныя Буланжэ падчас паездкі ў Італію, паслужылі асновай для яго твораў на антычную тэматыку, такіх як «Лукрэцыя», «Лесбія», «Прадаўцы вянкоў у Пампеях» і інш.
Працы Буланжэ блізкія па стылі твораў мастака Жана-Леона Жэрома і прыводзілі ў захапленне імператара Напалеона III, які даў указанне Гюставу Буланжэ ўпрыгожыць свой парыжскі палац у «пампеянскім стылі». Пэндзлі Буланжэ належаць роспісы ў парыжскай Оперы Гарнье.
Пачаў выкладаць у Інстытуце Францыі ў 1882 годзе і быў уплывовым настаўнікам, вядомым сваёй непрыязнасцю да імпрэсіянізму.
Акруга (ГДР)
Акруга (Bezirk) — адміністрацыйная адзінка ў ГДР. У 1952—1990 гадах акругі з’яўляліся сярэднім звяном дзяржаўнага кіравання. У выніку адміністрацыйнай рэформы 1952 года было створана 14 акруг, якія выконвалі задачы зямельных урадаў. Акругі былі падзелены на раёны. Усходні Берлін з 1961 года меў статус акругі.
Існавалі наступныя акругі:
Адміністрацыйная рэформа 1952 года
Пасля Другой сусветнай вайны ў савецкай акупацыйнай зоне было створана пяць зямель Мекленбург, Саксонія-Анхальт, Брандэнбург, Цюрынгія і Саксонія, ці як правапераемнікі гістарычных краін, ці з былых правінцый Прусіі. Гэтыя землі стварылі ў 1949 г. Германскую Дэмакратычную Рэспубліку.
У пачатку ліпеня 1952 II. партыйная канферэнцыя САПГ абвясціла Будаўніцтва сацыялізму ў ГДР. У сувязі з гэтым было вырашана перабудаваць дзяржаву па савецкім узоры, каб забяспечыць лепшы кантроль (Дэмакратычны цэнтралізм), і ліквідаваць землі як перажыткі феадальнага ладу.
Канец акруг
Да ўваходжання ГДР у ФРГ акругі заставаліся нязменнымі. 22 ліпеня 1990 Народная палата ГДР прыняла закон аб увядзенні зямель, які павінен быў набыць моц 14 кастрычніка. З уваходжаннем у склад ФРГ землі ўжо 3 кастрычніка 1990 лічыліся створанымі.
Акругі Ростак, Шверын і Нойбрандэнбург утварылі зямлю Мекленбург-Пярэдняя Памеранія, акругі Патсдам, Франкфурт-на-Одэры і Котбус — Брандэнбург, акругі Магдэбург і Хале — Саксонію-Анхальт, акругі Эрфурт, Гера і Зуль — Цюрынгію і акругі Лейпцыг, Дрэздэн і Карл-Маркс-Штат — Саксонію. Некаторыя раёны і камуны перайшлі ў іншую зямлю, таму граніцы старых і новых зямель супадаюць толькі часткова.
Аблегат
Аблегат (ад лац. ablegatus пасол) – 1) папскі легат;
2) Пасол з правам дарадчага голасу. Найчасцей у ВКЛ аблегатам называлі гарадскіх паслоў, якія ехалі да караля, скарбу, на соймы і соймікі, на пасяджэнні Трыбунала ВКЛ, задворнага асэсарскага, каптуровага, гродскага, земскага і іншых судоў. Права пасылкі аблегатаў на соймы ў Рэчы Паспалітай мелі Кракаў (з канца XIV ст.), Гданьск, Варшава, Львоў, Камянец-Падольскі у ВКЛ – Вільня (1568 г.), Магілёў (1661 г.), паводле няпэўных звестак, Гародня (1667? г.), Віцебск (1677? г.) і Друя. У ВКЛ права публічнага ўдзелу ў палітычным жыцці давалася разам з набілітацыйнымі прывілеямі гараджанам Вільні (1565 г.) і Магілёва (1661 г.). Але і да гэтага каралеўскія лісты і пашпарты дазвалялі бяспадатковы праезд аблегатаў да караля, на соймы, суды і па іншых гарадскіх справах. Вядомы ліст Жыгімонта III ад 9 чэрвеня 1588 г., яго канфірмацыя ліста Уладзіслава IV ад 8 сакавіка 1633 г. і генеральны пашпарт Яна III ад 7 ліпеня 1682 г. магілёўскім аблегатам,у якіх яны вызваляліся ад маставога, грэблевага і іншых падаткаў. Аблегат адпраўляліся ў пасольствы пасля пастановы сесіі магістрата, дзе іх выбіралі і давалі ім інструкцыі. Шматлікія падарожныя рэестры сведчаць пра вялікія выдаткі з гарадскога скарбу. Вялікія грошы ішлі на ўсемагчымыя прэзенты для залагоджвання дзяржаўных ураднікаў – ад канцлера і маршалка да павятовых паслоў. Інструкцыі патрабавалі дамагацца пацвярджэння папярэдніх правоў горада і атрымання новых. У соймавых дакументах амаль нічога не гаворыцца аб удзеле аблегатаў у пасяджэннях. Толькі сярод подпісаў пад ухваламі сустракаюцца прозвішчы прадстаўнікоў найбольш буйных гарадоў – Кракава, Варшавы і Вільні.
Маршал Савецкага Саюза
Ма́ршал Саве́цкага Саю́за — воінскае званне ў Савецкіх Узброеных Сілах. Уведзена 22 верасня 1935 года пастановай Цэнтральнага Выканаўчага Камітэта і Савета Народных Камісараў СССР, якія ўводзяць для асабістага складу Рабоча-сялянскай Чырвонай арміі (РЧСА) і Рабоча-сялянскага Чырвонага флоту (РСЧФ) персанальныя воінскія званні. Да 26 чэрвеня 1945 года з'яўлялася вышэйшым, затым папярэднім званнем перад Генералісімусам Савецкага Саюза (а пасля смерці адзінага генэралісымуса І. В. Сталіна ў 1953 годзе - зноў вышэйшым дэ-факта).
Першае прысваенне звання Маршала Савецкага Саюза адбылося 21 лістапада 1935 года, калі вышэйшага воінскага звання былі ўдастоены К. Я. Варашылаў, А. І. Ягораў, М. М. Тухачэўскі, В. К. Блюхер і С. М. Будзённы.
Усяго ў 1935—1991 гадах званне Маршала Савецкага Саюза прысвойвалася 41 раз, з іх 36 — прафесійным вайскоўцам, 4 — палітычным дзеячам, займаючым ваенныя пасты (Сталін, Берыя, Булганін і Брэжнеў); да «палітычных маршалаў» можна аднесці таксама Д.Ф.Усцінава.
Андрэй Міхайлавіч Заспіцкі
Андрэ́й Міха́йлавіч Заспі́цкі (, Мазавец, Польшча —, Мінск) — беларускі савецкі скульптар, лаўрэат Дзяржаўнай прэміі БССР (1976), лаўрэат Дзяржаўнай прэміі СССР (1977) , заслужаны дзеяч мастацтваў БССР (1977).
Даваенны перыяд
Нарадзіўся на тэрыторыі Польшчы ў Мазоўшы. Бацька быў вядомым літографам, рабіў каляровыя плакаты. Сярэднюю адукацыю Андрэй Заспіцкі атрымаў у Варшаўскай гімназіі. У 15 год, пасля далучэння Заходняй Беларусі да СССР, разам з бацькамі пераехаў у Мінск. Займаўся лепкай у Доме народнай творчасці. Першы твор маладога мастака «Трывога на караблі» адразу трапіў на выстаўку. У 1940 годзе тры яго творы — бюст Ф. Э. Дзяржынскага, «Бежанцы» і «Трывога на караблі» экспанаваліся на выстаўцы «Першай дэкады беларускага мастацтва і літаратуры» ў Маскве. За бюст Дзяржынскага, які таксама паказалі на выставе «Абарона СССР», мастак быў узнагароджаны Граматай Вярхоўнага Савета БССР. Дом народнай творчасці накіраваў яго ў школу юных талентаў пры Акадэміі мастацтваў у Ленінградзе. За год Андрэй асвоіў поўны курс і экстэрнам здаў экзамены. Затым паспяхова здаў уступныя экзамены ў Акадэмію мастацтва. Але вучыцца не давялося, бо пачалася Вялікая Айчынная вайна.
Ваенны перыяд
Сям’я Заспіцкіх была эвакуіравана ў Мачушанский раён Сталінградскай вобласці. Андрэй разам з аднагодкамі працаваў у полі і ў кузні. У пачатку 1941 года яго прызвалі ў войска.
Пасляваенны перыяд
Толькі ў 1947 годзе мастак вярнуўся да творчасці. Ён прыехаў у Мінск і стажыраваўся з 1948 па 1956 гг. ў майстэрнях Акадэміі мастацтваў СССР у скульптара Аляксея Глебава. З 1949 г. ўдзельнічаў у рэспубліканскіх і саюзных мастацкіх выстаўках. У 1951 годзе ўступіў у Саюз мастакоў БССР.