cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Замкавая вуліца (Гродна)
На няцотным боку
№ 15: Чатырохпавярховы будынак. Гісторыка-культурная каштоўнасць. Вядомы як дом Дразніна па Пажарным завулку, дом Шарашэўскага, дом I. Любіча. Год пабудовы — 1870. Капрамонт з надбудовай зроблены ў 1970-я гг.
Першапачаткова двухпавярховы цагляны дом з мансардай, балконамі, філёнгавымі вокнамі, сандрыкамі і прафіляваным карнізам. Пасля капрамонту дом стаў цалкам бязлікім, былі зменены нават памеры акон.
Некаторыя гісторыкі сумняваюцца ў тым, што дом быў пабудаваны менавіта ў 1870, лічачы, што ў 1870 была перабудавана камяніца XVII—XVIII стст. У 1892 у будынку магчыма адбыўся з’езд міравых суддзяў. У 1910—1915 уладальнікам дома быў Шарашэўскі. У пачатку 1910-ых гг. у доме жыў вядомы гродзенскі ўрач Ігар Вальдэмаравіч Гольмстэн, які быў адным з уладальнікаў аднаго з першых гродзенскіх кінатэатраў «Сатурн». Цалкам жылы дом. Прымыкае да дамоў № 13 і 15А.
№ 17: Двухпавярховы будынак. Гісторыка-культурная каштоўнасць. Вядомы як дом саветніка Анцылевіча. Пабудаваны ў 1912, рэстаўраваны ў 1940.
Двухпавярховы атынкаваны цагляны дом, квадратны, з унутраным дворыкам. Паўстаў на рэштках флігеля каралеўскіх стайняў. Карніз і дэкаратыўны міжпаверхавы пояс прафіляваны. Балконы сучасныя, стылізаваны пад папярэднія. У 1950 будынку знаходзілася пажарная ахова МУС, добраахвотнае пажарнае таварыства.
Цяпер цалкам жылы дом.
№ 19: Будынак пажарнага дэпо з каланчой. Гісторыка-культурная каштоўнасць. На пачатку 20 ст. было ўзведзена пажарнае дэпо, завершанае ў 1902 г. Комплекс пажарнай часткі горада быў пабудаваны ў форме карэ. Галоўны, паўднёвы фасад комплексу з боку вуліцы Замкавай складаўся з сучаснага дома № 17, № 19 ды пажарнай каланчы, якія злучала 1-павярховае збудаванне з 7 ўездамі для пажарных машын. З захаду, з боку Старога замка, знаходзіўся 1-павярховы фасад. З боку Гараднічанкі і сучаснай вуліцы Вялікай Траецкай праходзіў мур. У паўночнай частцы комплекса знаходзілася драўляная трэніровачная вежа.
Цяпер будынак займае пажарная аварыйна-выратавальная частка № 1 Ленінскага раёна г. Гродна. З боку вуліцы Траецкай намаляваны жывапіс, у якім прадстаўлены выратавальнікі розных часоў ад Сярэднявечча да нашых часоў, твар жанчыны у канцы малюнка вельмі падобны на Мону Лізу з карціны Леанарда да Вінчы. На назіральнай пляцоўцы бачны манекен выратавальніка, які глядзіць у бок Савецкай плошчы.
Адначасова ля пажарнай каланчы стаіць трохпавярховы дом з № 19, які таксама мае статус гісторыка-культурнай каштоўнасці.
№ 21: Стары замак. Помнік архітэктуры дзяржаўнага значэння. Стары замак — гістарычны комплекс абарончых умацаванняў. Паўстаў у часы Старажытнарускай дзяржавы. Шмат разоў руйнаваўся, аднаўляўся і перабудоўваўся. У планіроўцы і архітэктуры замка выяўляюцца напластаванні шматлікіх стагоддзяў.
Замак размясціўся на стромкім узгорку на высокім правым беразе Нёмана пры ўпадзенні ў яго рэчкі Гараднічанкі. Тапаграфія мясцовасці вызначыла абрыс плана замка, блізкага да трохкутніка. Працягласць замкавых сцен дасягала амаль 300 м пры сярэдняй таўшчыні каля 3 м. Сцены мелі неаднолькавую вышыню і завяршаліся зубцамі. З вонкавага боку яны, як і вежы, падпіраліся контрфорсами. Ад горада замак аддзяляўся ярам і глыбокім ровам.
У замку ў часы Вітаўта мелася пяць умацаваных веж. Уязная вежа, квадратная ў плане, размяшчалася ў паўднёва-усходнім куце крэпасці і злучалася з горадам пад’ёмным драўляным мостам. Самая высокая вежа, круглая ў плане, ацалела з XIII ст. і была ўключана Вітаўтам у сістэму новых замкавых умацаванняў. Па свайму характару яна блізкая да абаронна-вартаўнічых веж, падобных да вежы ў Камянцы. Замкавыя вежы не захаваліся да нашага часу: некаторыя з іх разабраны пры будаўніцтве палаца Стэфана Баторыя ў канцы XVI ст.; ад іншых засталіся падмуркі і часткі сцен.
Уяўленне пра замак Вітаўта і сістэму яго ўмацаванняў дае вядомая гравюра горада Горадна 1568 г. Да ўсходняй сцяны замка паміж дзвюма вежамі — круглай і прамавугольнай — прылягаў двухпавярховы палац. Яго архітэктура, як і архітэктура ўсяго замка Вітаўта, мела гатычныя рысы. Пра канструкцыі сцен можна судзіць толькі па захаваных рэштках цэглы і каменя-валуна. Цэгла ў муры сцен выкарыстоўваўся для выраўноўвання шэрагаў каменя, у вежах — як абліцовачны матэрыял. Захаваліся знакі — таўры майстроў, рэзаныя вострай прыладай на ложкавым боку цэглы да абпалу. Малюнкі знакаў вельмі разнастайныя і налічваюць некалькі дзясяткаў тыпаў.
У 80-х гадах XVI ст. пры Стэфане Баторыі Стары замак падвяргаўся карэннай перабудове. З умацаванняў Вітаўта былі выкарыстаны толькі сцены і некаторыя вежы. Палац быў пабудаваны нанова. У планіроўцы двухпавярховага палаца прыкметная яго прыстасаванасць да абароны: адсутнічалі парадныя вестыбюль і ўсходы, сцены адрозніваліся вялікай таўшчынёй. Невялікія па велічыні пакоі і некалькі зал стваралі асіметрычную і замкнёную кампазіцыю плана.
Характэрныя рысы палаца — дэкаратыўны атык, вокны з тонкай ліштвай, эркеры з фігурным завяршэннем. Новым быў сам падыход да рашэння замка — ён задуманы як палацава-замкавы комплекс. Далейшы лёс Старога замка быў звязаны са шматлікімі перабудовамі. У XVII ст., пасля вайны Польшчы з Расіяй, замак рамантаваўся пад кіраўніцтвам літоўскага канцлера Паца. Тады вокны страцілі сваё апраўленне і былі павялічаны. Часткова замак дабудоўваўся ў XVIII ст. Надбудова трэцяга паверха, выкананая ў XIX ст., канчатковая змяніла яго аблічча.
Цяпер увесь будынак займае Гродзенскі дзяржаўны гісторыка-археалагічны музей.
На цотным боку
Цяпер у будынку месціцца цэлы шэраг устаноў: тэрміновая хімчыстка, тэрміновае фота, каляровая ксеракопія, медыцынскі цэнтр «Ладэ».
№ 12: Двухпавярховы будынак. Гісторыка-культурная каштоўнасць. Пабудованы ў 1880, 1904. Вядомы як дом Лапінера.
Будынак прамавугольны ў плане. Цэнтральная частка галоўнага фасада вылучана фігурным атыкам. Плоскасць галоўнага фасада дэкаравана руставанымі лапаткамі, карнізам з сухарыкамі, аконнымі ліштвамі з замковым каменем. У дэкаратыўнай аздобе фасада прасочваюцца эклектычныя матывы. На 1910 у доме Лапінера па вуліцы Замкавай знаходзілася кватэра прысяжнага паверанага Бажанава, працавала Агенцтва страхавання рускага страхавога таварыства. 3 1925 у доме знаходзілася крама каланіяльных тавараў «Каплан, Бурдэ, Шапіра» і кампанія «Spotkol», у 1937 — «Bank Ludowy», з 1945 — абутковая фабрыка № 2. У 1946 г. — школа ФЗО «обувщиков».
№ 14: Трохпавярховы будынак, вынесены ад вуліцы на 50 метраў. Гісторыка-культурная каштоўнасць. Вядомы як дом Шарашэўскіх, дом Гешэль Ёгля (1928). Год пабудовы — 1900.
Будынак трохпавярховы, першапачаткова не атынкаваны, цагляны, у глыбіні двара, мае сіметрычную аб’ёмна-праніровачную кампазіцыю. Першасная аздоба параднага фасада не захавалася. У цэнтральнай частцы галоўнага фасада — невялікі рызаліт, завершаны трохвугольным шчытом з люкарнай. Сцены фасада на першым і другім паверхах прарэзаны лучковымі аконнымі праёмамі, на другім — паўцыркульнымі. Помнік архітэктуры стылю мадэрн. Прыкладна ў 1913 тут жыў камандзір 103-га Петразаводскага палка палкоўнік Міхаіл Паўлавіч Аляксееў.
Цяпер цалкам жылы дом.
№ 16:
Двухпавярховы будынак. Вядомы як палац Храптовічаў. Гісторыка-культурная каштоўнасць. Помнік архітэктуры 17-18 ст (згодна з шыльдаю на доме). Пабудаваны ў 1742-52, 1790 гг. Замкнуты ў плане будынак.
№ 18: Двухпавярховы будынак. Знаходзіцца на скрыжаванні з вуліцай Д. Гарадзенскага. Гісторыка-культурная каштоўнасць. Паводле валочнай памеры 1560, участак належаў гродзенскаму ландвойту. У інвентары 1680 згадваецца на «вуліцы з Падола міма Старое Панны» як «пляц жыдоўскі, забудаваны, на якім жыд жыве». У легендзе да плана Маркевіча 1780 участак пазначаны як «''plac pusty XX. Dominikanow Rdzanostockich''». Цяперашні будынак узведзены паміж 1783 і 1795 як аднапавярховы карэтны «хлеў» — вазоўня. Паводле плана 1831, будынак адносіўся да турмы (магчыма, як жылое памяшканне салдат аховы). У XIX ст. у ім мясціліся казармы: юнкерская, а пасля — губернскага гарнізоннага батальёна (1887). Упершыню дом быў апісаны як двухпавярховы ў 1910. У 1923 будынак належаў дзяржаве і выкарыстоўваўся як казарма. Па стану на 1950 — нарсуд другога ўчастка г. Гродна.
Свята-Міхайлаўская царква (Ляскавічы)
Свята-Міхайлаўская царква — драўляны праваслаўны храм у аграгарадку Ляскавічы Петрыкаўскага раёна Гомельскай вобласці. Знаходзіцца на вул. Набярэжная, 38.
Замкавая вуліца (Гродна)
На цотным боку
Цяпер з боку вуліцы Замкавая знаходзіцца шлюбны салон «Мілона».
№ 20: Новы замак размешчаны насупраць Старога — цераз роў з перакінутым цераз яго каменным мастом. У XIV—XV стст. пры Вітаўце тут размяшчаўся так званы Ніжні замак, які ўжо тады страціў сваё ваеннае значэнне. На яго месцы быў збудаваны «Дом караля» («Domus regium»), пры ім капліца, а ў каменнай вежы — турма. Увесь Ніжні замак быў абведзены мураванымі сценамі. Да канца XVII ст. гэтых збудаванняў ужо не было. На месцы «каралеўскага дома» стаяў драўляны дом Асалінскага — важнага чыноўніка пры каралі.
Свята-Міхайлаўская царква (Ляскавічы)
Гісторыя
У 1993 годзе на месцы ранейшай царквы быў збудаваны новы храм. 5 лютага 1993 года храм быў асвячоны епіскапам Тураўскім і Мазырскім Пётрам. Храм пабудаваны за сродкі нацыянальнага парка «Прыпяцкі».
Замкавая вуліца (Гродна)
На цотным боку
У 1737—1751 гг. на месцы колішняга Ніжняга замка Аўгуст III пабудаваў каралеўскі палац у стылі ракако, сёння вядомы як Новы замак. П-падобны палац пад мансардавым дахам утвараў парадны двор, які з боку Старога замка (замка Стэфана Баторыя) завяршаўся дзвумя флігелямі і брамай. Двухпавярховы палац складаўся з трох прамавугольных карпусоў з мансардамі, да цэнтральнага корпуса з боку дваровага фасада прымыкала вылучаная ў самастойны аб’ём капліца-капэла з шатровай званіцай, пакрытая вальмавым дахам. Капліцу збудаваў І. Ф. Кнобел, які часткова змяніў праект усяго палаца. 3 левага боку размяшчаліся карпусы з канцылярыяй, стайняй і іншымі службовымі памяшканнямі. Фасад палаца чляніўся адзінарнымі і падвойнымі лапаткамі, прамавугольнымі нішамі, згрупаванымі аконнымі праёмамі. Цэнтральны ўваход быў вылучаны неглыбокім трохвосевым рызалітам, распрацаванымі падвойнымі пілястрамі і капітэлямі, якія былі дэкараваны лепкай у стылі ракако.
Свята-Міхайлаўская царква (Ляскавічы)
Архітэктура
Храм з’яўляецца ўзорам беларускага драўлянага дойлідства.
Замкавая вуліца (Гродна)
Паркі, скверы
Маецца два скверы. Адзін стаіць на месцы былога Фарнага касцёла, агароджаны вуліцамі Замкавай, Кастрычніцкай і Савецкаю плошчай. Другі сквер месціцца на цотным боку на месцы дамоў № 2-4-6-8-10.
Помнікі, мемарыяльныя дошкі
На доме № 7 усталявана мемарыяльная дошка з наступным тэкстам: «''Памяці 29 тысяч вязняў-ахвяр фашызму. У гэтым раёне ў 1941—1945 гг. знаходзілася гета''» (на рускай і яўрэйскай мовах).
У пачатку 30 гадоў 20 ст. у Гродне жыло каля 21 тысячы яўрэяў, што складала каля 42 % насельніцтва горада. Пасля фашыскай акупацыі 23 чэрвеня 1941 года ў Гродне былі створаны 2 гета: № 1 у раёне вуліцы Замкавая і № 2 у раёне сучаснай вуліцы Лідская. Уваход у гета № 1 ажыццяўляўся праз адзіныя вароты, якія выходзілі на вуліцу Замкавую і знаходзіліся прыкладна на месцы мемарыяльная дошкі. 2 лістапада 1941 года пачалося перасяленне ў створаныя гета. У гета № 1 апынулася каля 15 тысяч чалавек, у № 2 — каля 10 тысяч. Пасля ліквідацыі гета № 2 у лістападзе 1942, большасць вязняў апынулася ў гета № 1, астатнія былі адпраўлены ў Асвенцым. У гета па вуліцы Замкавай заставалася каля 17 тысяч яўрэяў, аднак ужо ў снежні 1942 года іх колькасць снізілася да 12,5 тысяч. У пачатку 1943 года гета было ліквідавана: у студзені — каля 10 тысяч, а ў лютым яшчэ каля 5 тысяч жыхароў гета былі вывезены ў Асвенцым і Трэблінку і знішчаны. У сакавіку 1943 года тыя, хто застаўся ў гета, былі адпраўлены ў Беласток, дзе пазней таксама былі забіты. Згодна з дакладам павятовага камісара фон Плетца, агульная колькасць знішчаных з Гродна і наваколля склала больш за 41 тысячу чалавек.
Паміж Новым і Старым замкамі ў самым канцы вуліцы размешчана драўляная скульптура князя Вітаўта.
Масты, пераходы
Стары замак з вуліцай Замкавай злучае каменны арачны мост, самы стары ў Беларусі. Ён быў пабудаваны ў другой палове 17 ст. замест драўлянага. Першы капітальны рамонт зроблены ў першай палове XIX ст., мост рэканструяваўся ў 2004—2005. Уваходзіць у комплекс будынкаў Старога замка. Самы ранні дакумент, на якім пазначаны мост цераз сухі роў Старога замка, — гравюра Цюндта 1568-72 гадоў, на якой намаляваны драўляны мост. Разам з перабудовай Старога замка ў другой палове XVI стагоддзя па загаду Стэфана Баторыя быў збудаваны новы мост. Была ўмацавана гара Старога замка і перакінуты вялікі драўляны пад’ёмны мост на пяці каменных апорах, які заканчваўся брамай, з левага боку брамы знаходзілася турма. Падчас земляных работ 1937 года спецыялісты выявілі апоры, якія захаваліся з часоў С. Баторыя. У інвентары 1680 гаворыцца, што мост быў абарончым збудаваннем з парэнчамі, на якіх размяшалася 16 вежак-байніц. У 1670 драўлянае збудаванне моста замянілі каменным, а праз 70 гадоў з яго зніклі байніцы, і ён перастаў насіць абарончы характар. Мост апісаны ў дзённіку нямецкага вандроўніка 18 ст.: «''Горад сярэдняй велічыні, уезд з-за крутасці гор вельмі дрэнны. Вуліцы забруджаны. На гары ля Нёмана размешчаны стары каралеўскі замак, падпяразаны глыбокім ровам. Уезд праз мост, абапёрты на аркі надзвычайнай вышыні''». У XIX стагоддзі мост двойчы рамантаваўся. Праекты капітальнага рамонту і каштарысы зацвердзіла Рада Міністэрства шляхоў і зносін, нагляд за работамі вёў міністэрскі інжынер паручнік Арнольд. Да нашых часоў захаваўся рабочы журнал нагляду за капрамонтам з пералікам усіх выкананых работ. Праект прадугледжваў разломку цагляных збораў, парэнчаў і маставой. У 1852 мост ізноў прыйшлося аднаўляць, бо з-за моцных маразоў пашкодзілася тынкоўка, а з парапетаў выкралі ліставое жалеза. Апошняя рэканструкцыя прайшла ў 2004—2005 і выклікала шмат крытыкі з боку грамадства. Рамонтныя работы праводзілся па-валюнтарысцку, а за невыкананне тэрмінаў рэканструкцыі тагачасны губернатар У. Саўчанка на месцы «звальняў» прараба, які кіраваў работамі. Плітку ўкладвалі глыбокай восенню 2004 на намоклы пясок, разаграваючы яго газавай гарэлкай. Тады ж былі закладзены адтуліны для сцёку вільгаці на апорах моста.
Даўжыня моста — каля 30 метраў. Мае 3 пралёты, 2 слупы.
Паркоўка
Дазволена з абодвух бакоў вуліцы, за выключэннем невялікага ўчастка перад Савецкай плошчай. Каля Дома быту (№ 4) маецца паркоўка для наведвельнікаў.
Грамадскі транспарт
Грамадскі транспарт па вуліцы не ходзіць, да вуліцы лепей за ўсе дабірацца з прыпынкаў грамадскага транспарту на Савецкай плошчы.
Таўкачоўшчына (Стаўбцоўскі раён)
У 1940—1959 гадах цэнтр Таўкачоўшчынскага сельсавета.
Сонечнае зацьменне 29 ліпеня 1859 года
Зацьменне мела велічыню 0,5205 і дасягнула свайго максімуму ў 21:56:57 UTC у пункце з каардынатамі 63° пн. ш. 16° з. д..
Зацьменне 29 ліпеня 1859 года стала 3-ім сонечным зацьменнем у 1859 годзе і 145-ым у XIX стагоддзі. Папярэдняе сонечнае зацьменне адбылося 4 сакавіка 1859 года, наступнае — 28 жніўня 1859 года.
Соіна (Сенненскі раён)
Со́іна (, Соино) — вёска ў Сенненскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Ходцаўскага сельсавета.
Роўненскі тралейбус
Роўненскі тралейбус (Рі́вненський троле́йбус)  — тралейбусная сістэма, якая дзейнічае з 1974 года ў горадзе Роўна. Рух адкрыты 24 снежня 1974. Па стане на снежань 2017 13 маршрутаў, 2 з якіх па ўказанні, у тралейбусным парку знаходзіцца 86 машын.
Сярэдні ўзрост тралейбусаў 26,4 года.
У 2011 годзе тралейбусамі горада было перавезена 27 371 тыс. чал., што на 8% менш чым у 2010 годзе, калі было перавезена 29 761 тыс. пасажыраў. У 2016 годзе гарадскога электратранспарту перавезена 34.300.000 пасажыраў, што на 2,4% больш, чым у 2015 годзе.
Рухомы склад
Большая частка рухомага складу - мадэрнізаваныя Škoda 9Tr (39 экз.), 2 з іх яшчэ 1974 года выпуску. З 1994 года працавалі 5 сучлененыя ЮМЗ-Т1 (бартавыя № 116-120), якія знаходзіліся ў простае некалькі гадоў; пасля тралейбус № 116 быў спісаны. Таксама эксплуатуюцца 3 ЮМЗ-Т2 (№ 121,148,149). 21 лістапада 2008 года ў эксплуатацыю ўведзены адзіны на 2011 год тралейбус ElectroLAZ-12 (бартавы № 150). Астатнія 34 (№ 101-115, 140-147, 151-161) - Škoda 14Tr. У 2008 годзе выведзены з эксплуатацыі тралейбус тэхнічнай дапамогі КТГ-5, замест яго цяпер выкарыстоўваецца Škoda 9Tr, былы пасажырскі, бартавы № 66.
Ісапа
Ісапа (Izapa) — буйны археалагічны помнік дакалумбавай культуры, знаходзіцца ў мексіканскім штаце Ч'япас на рацэ Ісапа каля вулкана Такана, 4-ы па велічыні гары Мексікі.
Паселішча Ісапа складала ў папярочніку каля 2 км і было найбуйнейшым у штаце Ч'япас. Храналагічна ісапскую культуру адносяць да перыяду паміж 600 г. да н. э. і 100 г. н. э. На думку некаторых археолагаў, ісапская культура магла паўстаць не пазней 1500 г. да н. э., гэта значыць супадаць па датыроўцы з такімі альмекскими помнікамі, як Тэначтытлан і Ла-Вента. Рэгіён Ісапа заставаўся населеным на працягу познекласічнага перыяду. Датыроўка росквіту ісапскай культуры пакуль няясная з-за невялікай колькасці матэрыялу, які можна было б датаваць радыёвугляродным метадам.
Дзякуючы вялікай колькасці знойдзеных у Ісапе стэл і манументаў з выразанымі выявамі, тэрмін «ісапскі стыль» выкарыстоўваецца для апісання падобных работ у прыбярэжных нагор'ях Ціхага акіяна і далей, уключаючы такія месцы, як Такалік-Абах і Камінальхую.
Ісапа размешчана ў вільготнай пагорыстай мясцовасці з вулканічнай пароды. Нягледзячы на ​​гэта, глеба цалкам прыдатная для сельскай гаспадаркі. Надвор'е — вельмі гарачае і вельмі сухое. Рэгіён Сасануска, навакольны Ісапу, доўгі час (як мінімум з часоў ацтэкаў) славіцца вытворчасцю какавы.
Поль Кагамэ
Поль Кагамэ (Paul Kagame; нар. 23 кастрычніка 1957) — прэзідэнт Руанды з 2003 года (пераабраны ў жніўні 2010 года), атрымаўшы вядомасць актыўнай дзейнасцю па спыненню генацыду ў Руандзе.
Паходзіць з народнасці тутсі — этнічнай меншасці ў краіне. Сям’я хутка пераехала ва Уганду. У 1994, калі пачаўся генацыд у Руандзе, Кагамэ, які раней узначаліў эмігранцкі Руандыйскі патрыятычны фронт, заняў сталіцу Руанды Кігалі і хутка дабіўся спынення генацыду (аднак вядома, што РПФ таксама ўдзельнічаў у масавых забойствах). У 2003 годзе быў абраны прэзідэнтам Руанды. 9 жніўня 2010 года Кагамэ быў пераабраны прэзідэнтам, атрымаўшы, паводле афіцыйных звестак, 4 638 530 (93,08 %) галасоў.
Змова Фіеска ў Генуі
Змова Фіеска ў Генуі (ням. Die Verschwörung des Fiesco zu Genua) — другая драма нямецкага драматурга Фрыдрыха Шылера. У гэтай п'есе аўтар упершыню ў сваёй творчасці звяртаецца да жанру гістарычнай драмы. Сюжэт будуецца на няздзейсненым палітычным перавароце ў Генуі XV ст.
Шылер пачаў працу над п'есай у 1782 годзе пасля прэм'еры сваёй першай драмы «Разбойнікі» і прысвяціў яе свайму мінуламу настаўніку Якабу Фрыдрыху Абелю. П'есу ставілі 75 разоў (што было часцей за пастанову гётэўскага «Гетса фон Берліхінгена»).
П'еса
У «Змове Фіеска ў Генуі» Фрыдрых Шылер адлюстроўвае два супрацьлеглых грамадска-палітычных лагеры — лагер тыраніі і дэспатычнага самавольства, з аднаго боку, і лагер рэспубліканскай свабоды і грамадзянскага дабрабыту, з іншага. Іхняе сутыкненне і палітычнае спаборніцтва складаюць асноўны канфлікт трагедыі.
Канфлікт палітычных сістэм у п'есе ўдасканальваецца канфліктам характараў двух персанажаў, якія адзін аднаму супрацьстаяць. Калі Джанетына Дорыя ўвасабляе і абараняе прынцыпы эгаізма і дэспатызма, то рэспубліканец Верына — бескарысны змагар за грамадскі дабрабыт.
Крыніцы
У прадмове да п'есы Шылер пералічвае гістарычныя крыніцы, якімі ён карыстаўся:
Фактычны матэрыял аб змове і змоўшчыках Шылер чарпаў з кнігі англійскага гісторыка-асветніка Уільяма Робертсана.
Спіс авіякампаній Азербайджана
Гэта спіс авіякампаній Азербайджана.
Уладзімір Дудзіцкі
Уладзімір Дудзіцкі, сапр. Уладзімір Ермалаевіч Гуцька (, в. Дудзічы, Ігуменскі павет, Мінская губерня, цяпер у Пухавіцкім раёне, Мінская вобласць — пасля ) — беларускі, , ,.
Біяграфія
Нарадзіўся ў сялянскай сям'і. У 1927 годзе пераехаў у Мінск. Скончыў 22-ю мінскую сямігодку (1930), паступіў у МБПТ. Разам з С. Астрэйкам, Л. Калюгам, С. Русаковічам быў выключаны з «воўчым білетам» як «нацдэм». Пры дапамозе Л. Калюгі і У. Хадыкі ўладкаваўся на работу стыльрэдактарам у газету «Савецкая Беларусь». Пазней працаваў стыльрэдактарам у выдавецтве БелАН; адначасова займаўся на падрыхтоўчых курсах пры БДУ. Паступіў на літаратурна-лінгвістычны факультэт МВПІ. Арыштаваны ДПУ БССР 23 лютага 1933 года. Асуджаны 10 жніўня 1933 года як «член контр­рэвалюцыйнай арганізацыі» і за «антысавецкую агітацыю» да 3 гадоў ППК. Пакаранне адбываў у Новасібірску, Марыінску, Казахстане, Узбекістане. Пасля дазволу вярнуцца ў Беларусь жыў у Віцебску. Працаваў выкладчыкам беларускай мовы і літаратуры; экстэрнам здаў экзамены за курс педінстытута. У 1939 годзе звольнены з педагагічнай работы рашэннем Віцебскага абкама КП(б)Б. Вымушаны пакінуць Віцебск, а потым і Беларусь. Хаваўся ў Расіі. Напярэдадні вайны вярнуўся ў Беларусь.
Падчас нямецкай акупацыі жыў у Мінску, Барысаве. Займаўся культурнай дзейнасцю, працаваў загадчыкам аддзела культуры Мінскай гарадской управы (1941—1942), пазней — кіраўнік Барысаўскага акруговага аддзела Беларускай Народнай Самапомачы. Увайшоў у склад БЦР, узначаліў аддзел прапаганды Беларускай Краёвай Абароны. Падчас вайны маці У. Дудзіцкага забілі савецкія партызаны. Летам 1944 года выехаў у Германію. Далучыўся да Камітэта вызвалення народаў Расіі генерала А. Уласава і ўзначаліў прапаганду фарміравання беларускіх аддзелаў пры арміі Уласава; скончыў курсы прапагандыстаў, працаваў у арганізацыі «Вінета». Служыў у Міністэрстве прапаганды.
Пасля капітуляцыі Германіі жыў у Зальцбургу (Аўстрыя), у амерыканскай акупацыйнай зоне. Затым перасяліўся ў Венесуэлу, дзе заснаваў Беларускі камітэт. Падтрымліваў сувязі з беларусамі, пісьменнікамі-эмігрантамі ў ЗША. Вёў актыўную перапіску з Ю. Віцьбічам. У 1950 — пачатку 1960-х гадах галоўны рэдактар беларускай рэдакцыі радыё «Вызваленне» ў Мюнхене. З 1961 года ў ЗША. Некаторы час жыў у Нью-Ёрку, пазней перабраўся ў Індыяну, дзе выкладаў рускую мову ва ўніверсітэце Блумінгтана. Неўзабаве вярнуўся ў Венесуэлу.
Сляды У. Дудзіцкага, не толькі цікавага і таленавітага чалавека, але і пітка ды лавеласа, губляюцца ў канцы 1970-х гадоў. Паводле ўспамінаў яго жонкі Веры, магчыма, ён не вытрымаў цяжкай настальгіі, выехаў у 1972 годзе на Радзіму і знік у Савецкім Саюзе. Яніна Каханоўская, лічыла, што паэт з Венесуэлы выехаў у Аргенціну, дзе было шмат прасавецкіх эмігрантаў, там напіўся і, нецвярозы, быў вывезены ў СССР. Паводле меркавання Лявона Юрэвіча, У. Дудзіцкі мог кінуць жонку і дзяцей для чарговага кахання і чарговай краіны.
Рэабілітаваны па справе 1933 года (№ 14618-с, захоўваецца з фотаздымкам у архіве КДБ Беларусі) ваеннай калегіяй Вярхоўнага суда БССР 24.8.1956 года.
Творчасць
Першы складзены У. Дудзіцкім зборнік вершаў «Песні і думы» знік у 1933 годзе пасля яго арышту ДПУ і, мусіць, быў там спалены. Дэбютаваў у друку ў 1937 годзе. Другі зборнік паэзіі, «Напярэймы жаданням», быў складзены У. Дудзіцкім на пачатку 1940-х, але не быў выдадзены з-за вайны. Актыўна выступаў з вершамі, паэмамі, артыкуламі ў друку на акупаванай тэрыторыі падчас 2-й сусветнай вайны. У вайну склаў 2 зборнікі вершаў, але яны не выйшлі. Затым вершы, паэмы, проза, пераклады У. Дудзіцкага друкаваліся ў многіх эміграцыйных выданнях. У 1948 годзе ў лісце да Ю. Віцьбіча У. Дзудзіцкі паведамляў, што падрыхтаваў да друку зборнікі «Хвалі» і «Да блізкіх і далёкіх», а ў 1953 годзе пісаў пра зборнік «Журботныя струны», аднак і гэтыя зборнікі не выйшлі. Толькі ў 1994 годзе Беларускі інстытут навукі і мастацтва ў Нью-Ёрку выдаў зборнік спадчыны У. Дудзіцкага «Напярэймы жаданням». У зборнік увайшлі вершы, паэмы («Клятва духу», «Звер двухногі», «Маіх уяў ружовых ранак», «Сцені»), пераклады, проза, публіцыстычныя артыкулы, успаміны.
У. Дзудзіцкі ведаў іспанскаую, англійскую, нямецкую мовы. Займаўся перакладамі.
Дзмітрый Нічыпаравіч Кайгародаў
Дзмітрый Нічыпаравіч Кайгародаў (нар., Полацк — ) — біёлаг, фенолаг, арнітолаг, папулярызатар прыродазнаўства, педагог.
Біяграфія
Скончыў Полацкі кадэцкі корпус, Канстанцінаўскае ваеннае (1863) і Міхайлаўскае артылерыйскае (1866) вучылішчы, Пецярбургскі земляробчы інстытут (1871, з 1881 года — Лясны інстытут). Потым вучыўся ў Тарандскай лясной акадэміі, Цюрыхскім палітэхнікуме на лясным факультэце. З 1875 года — загадчык кафедры лясной тэхналогіі і ляснога інжынернага мастацтва Ляснога інстытута ў Пецярбургу, прафесар, намеснік дырэктара інстытута (1887—1891).
Выкладаў прыродазнаўчыя навукі членам імператарскай сям’і. З 1877 года рэгулярна чытаў навукова-папулярныя лекцыі па прыродазнаўстве для рабочых і служачых Пецярбурга, да апошніх дзён не пакідаў навуковай дзейнасці.
Памёр Дзмітрый Нічыпаравіч 11 лютага 1924 года ў Ленінградзе, пахаваны ў садзе Ляснога інстытута (зараз Лесатэхнічная акадэмія). Імя Д. Н. Кайгародава носіць феналагічная камісія Рускага геаграфічнага таварыства. У 1947 годзе ў Ленінградскай лесатэхнічнай акадэміі была арганізавана Дзяржаўная феналагічная станцыя імя Д. Н. Кайгародава. На доме ў Лясным, дзе з 1905 года жыў Дзмітрый Нічыпаравіч (Інстытуцкі праспект, 21), размешчана мемарыяльная дошка.
Навуковая дзейнасць
Дзмітрый Кайгародаў стварыў феналагічную сетку для правядзення біякліматычнага раяніравання Еўрапейскай часткі Расіі (1885), склаў феналагічныя карты веснавога прылёту птушак. Сваёй дзейнасцю заклаў асновы феналагічных назіранняў Расіі, за што яго заслужана называюць «бацькам рускай феналогіі». З’яўляецца аўтарам «Рускага тлумачальнага лесатаварнага слоўніка» (1883), кніг «Чырваналессе», «Дзённік Пецярбургскай вясновай і асенняй прыроды», «З царства птушак», «Гутаркі пра рускі лес» (1880), «З зялёнага царства» (1888), «Дрэва і яго жыццё» (1897) і інш.
IC 1628
IC 1628 — галактыка тыпу E-S0/P у сузор’і Скульптар.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Мізандрыя
Мізандырыя (ад стар.-грэч.: μῖσος— «нянавісць» и ἀνδρός «мужчына») — тэрмін, які азначае нянавісць, непавагу альбо забабоны ў дачыненні да мужчын. Мізандрыя можа праяўляцца шматлікімі спосабамі, уключаючы сацыяльную ізаляцыю, сэксуальную дыскрымінацыю, варожасць, гінацэнтрызм, матрыярхат, прыніжэнне мужчын, гвалт над мужчынамі і сэксуальную аб'ектывізацыю.
Зваротная з'ява — мізагінія: нянавісць, пагарда альбо забабоны ў дачыненні да жанчын.
Навукова-практычны цэнтр НАН Беларусі па матэрыялазнаўстве
Навукова-практычны цэнтр па матэрыялазнаўстве — навуковы цэнтр у Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі, з’яўляецца лідарам у вобласці фізікі цвёрдага цела і фізічнага матэрыялазнаўства ў Рэспубліцы Беларусь. Знаходзіцца ў Мінску на вуліцы П. Броўкі, 19.
Апісанне
Заснаваны ў 1963 годзе як Інстытут фізікі цвёрдага цела і паўправаднікоў Акадэміі навук БССР. З 2006 года Аб’яднаны інстытут фізікі цвёрдага цела і паўправаднікоў. З 2007 года дзяржаўнае навукова-вытворчае аб’яднанне «Навукова-практычны цэнтр пры Нацыянальнай акадэміі навук па матэрыялазнаўстве».
Луцкі тралейбус
Луцкі тралейбус (Луцький тролейбус) — сістэма грамадскага транспарту ў горадзе Луцку. Адкрыты 8 красавіка 1972 года. Па стане на 2016 год маецца 14 маршрутаў, 109,15 км сеткі і 69 машын.
Маршруты
У Луцку шматкроць змянялася маршрутная сетка, асабліва ў гады незалежнасці, калі ва ўмовах недафінансавання трэба было прыйсці да аптымальнага варыянту арганізацыі гарадскіх пасажырскіх перавозак. Па стане на 28 ліпеня 2016 маюцца такія маршруты:
Юрыдычная асоба
Юрыдычная асоба — зарэгістраваная ва ўсталяваным законам парадку арганізацыя, якая мае ва ўласнасці, гаспадарчым вядзенні або аператыўным кіраванні адасобленую маёмасць і адказвае па сваіх абавязаннях гэтай маёмасцю, можа ад свайго імя набываць і ажыццяўляць маёмасныя і асабістыя немаёмасныя правы, несці абавязкі, быць пазоўнікам і адказнікам у судзе. Юрыдычныя асобы павінны мець самастойны баланс або каштарыс.
Клодзка (гміна)
Кло́дзка (Kłodzko) — вясковая гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Клодзкага павета Ніжнесілезскага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Клодзку. Плошча гміны складае 252,25 км². Станам на 2009 год у гміне Клодзка пражывалі 17 031 чалавек, шчыльнасць — 67,5 чал./км². Адміністрацыйна падзелена на 35 салецтваў.
Населеныя пункты
На тэрыторыі гміны размешчаны 35 населеных пунктаў.
Бярозаўшчына
Бяро́заўшчына (, Берёзовщина, да 1964 года — Божада́ры) — вёска ў Барысаўскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Іканскага сельсавета.
Гісторыя
30 ліпеня 1964 года вёска Божадары была пераназваная ў вёску Бярозаўшчына.
Архей (горад)
Архе́й (Orhei) — горад і муніцыпій у цэнтральный частцы Малдовы, цэнтр Архейскага раёна. Насельніцтва 33,5 тыс. чал. (2013). Размешчаны на р. Рэўт (правы прыток Днястра). Праз Архей праходзіць аўтамабільная дарога Кішынёў — Бэлць.
Гісторыя
Гарадское паселішча з 1560-х гг., у пісьмовых крыніцах згадваецца з 1570-х гг. Атрымаў назву ад горада Стары Архей, які быў упершыню згаданы ў 1469 годзе як крэпасць на тэрыторыі Малдаўскага княства, у пачатку 16 ст. спалены. Развіваўся як важны адміністрацыйны і рамесны цэнтр усходняй часткі Малдаўскага княства, сталіца Архейскага, а ў 2-й палове 18 ст. — Лапушна-Архейскага цынута (края). З сярэдзіны 17 ст. таксама буйны цэнтр гандлю збожжам, скацінай, здабычы вапняку і вытворчасці вапны. Паводле Бухарэсцкага міру 1812 года ўвайшоў у склад Расійскай імперыі: з 1818 у Архейскім цынуце Бесарабскай вобласці, з 1835 года цэнтр Архейскага павета (утвораны ў 1828). З 1873 года ў Бесарабскай губерні. У 1917 года ў складзе Малдаўскай Народнай Рэспублікі, у 1918 годзе далучаны да Румыніі: павятовы цэнтр правінцыі Бесарабія, з 1938 —.
З 1940 года ў Малдаўскай ССР. У час Другой сусветнай вайны 15 ліпеня 1941 акупаваны германа-румынскімі войскамі, вызвалены 6 красавіка 1944 года часцямі 2-га Украінскага фронту пры садзейнічанні атрада партызан. У 1940—1947 гадах павятовы, а ў 1947-56 і 1962—1994 гадах раённы цэнтр Малдаўскай ССР. З 1991 года ў Рэспубліцы Малдова. У 1998—2001 гадах муніцыпій, цэнтр аднайменнага павета. З 2001 года раённы цэнтр.
Славутасці
У цэнтры горада размешчаны (1631—1636) — трыконхавы ў плане храм са званіцай і парталам, упрыгожаным разьбой па камені. Гэты храм намаляваны на купюры вартасцю 5 малдаўскіх леяў. Захаваліся цэрквы: стараверская ліпаванская (сярэдзіна 19 ст.), Свяціцеля Мікалая (1886), армянская Св. Багародзіцы (1902—1903, архітэктар ; з 2006 праваслаўная царква Св. князя Уладзіміра).
Сярод іншых пабудоў: будынкі земскай управы, павятовай прэфектуры (цяпер Дом дзіцячай творчасці; абодва 2-й паловы 19 ст.); банк у стылі неакласіцызму, бальніца і ліцэй у т.зв. неарумынскім стылі (усе пачатку 20 ст.), (1914), палац настаўніцкай асацыяцыі (1936-38, цяпер Цэнтральная гарадская бібліятэка імя А. Доніча).
Помнікі: гаспадару В. Лупу (1932, скульптар, арх. Р. Курц), А. С. Пушкіну (1988, скульптар Б. Дубровін), савецкім воінам, якія загінулі ў гады Вялікай Айчыннай вайны, чарнобыльцам.
У доме гарадскога архітэктара М. Бенгулеску, пабудаваным у «неарумынскім стылі» ў 1929—1930 гадах, дзейнічае Гісторыка-этнаграфічны музей.
Эканоміка
Вядучая галіна прамысловасці — харчовая. Заводы: кансервавы «Orhei-Vit» (1945; пладова-агароднінная прадукцыя) — адзін з найбуйнейшых у краіне, малочны, тытунёва-ферментацыйны; вінаробныя прадпрыемствы (у т.л. «Chateau Vartely»). Дзейнічаюць таксама: машынабудаўнічы завод «Aspa» (1972; рэжучыя і металаапрацоўчыя інструменты, тэхналагічнае абсталяванне), завод нізкавольтнай апаратуры «Elcom», тэкстыльна-галантарэйная фабрыка «Galanta». Цэнтр народных промыслаў (апрацоўка каменя, дрэва, лозапляценне, ганчарства). Вытворчасць мэблі, будматэрыялаў (у горадзе і наваколлях — здабыча вапняку, гліны, друзу і інш.).
The Black Album
«The Black Album» — неафіцыйны альбом-зборнік сольных прац удзельнікаў брытанскага рок-гурта «The Beatles».
Сычыкі (Сенненскі раён)
Сы́чыкі (, Сычики) — вёска ў Сенненскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Ходцаўскага сельсавета.
Шкала Моаса
Шкала Моаса — шкала, якая створана для прыблізнага вызначэння цвёрдасці мінералаў.
Цвёрдасць мінералаў — іх супраціўленне разбурэнню паверхні пры мясцовых сілавых уздзеяннях. Вызначаюць па мінералагічнай шкале цвёрдасці драпаннем гранямі эталоннага мінералу.
Мінералагічная шкала цвёрдасці, цвёрдасць эталонных мінералаў:
Параф’янава (станцыя)
Параф'я́нава (, Парафьянов, нарматыўная назва — )  — станцыя Віцебскага аддзялення Беларускай чыгункі ў Докшыцкім раёне Віцебскай вобласці. Размешчана ў аграгарадку Параф'янава; на лініі Полацк — Маладзечна, паміж прыпыначным пунктам Порплішча і прыпыначным пунктам Вярэнькі.
Шкала Моаса
Шкала прапанавана нямецкім геолагам Ф. Моасам у 1811 годзе.
Нам нужна одна победа
Гісторыя стварэння
Пасля доўгіх пошукаў асноўнай тэмы нарадзіліся першыя два радкі; далей праца пайшла хутка. На пачатковым этапе самым важным для Акуджавы быў тэкст; мелодыю ён сур’езна не ўспрымаў і разглядаў яе як дапаможны сродак — «проста каб лягчэй складалася». На «Масфільме», куды аўтар прынёс рукапіс «Дэсантнага батальёна», яго чакаў не толькі Андрэй Смірноў, але і Альфрэд Шнітке. Іх рэакцыя на пачуты марш была дыяметральна процілеглай: кампазітару больш спадабалася музыка, рэжысёру — вершы. Пасля менавіта Шнітке, які запісаў аркестравую версію песні, настаяў на тым, каб і ў фільме, і на пласцінцы, якая выйшла праз некаторы час, аўтарам музыкі быў названы Акуджава.
Мастацкія асаблівасці тэксту
На працягу ўсёй песні вар’іруецца толькі першы куплет, напісаны трохстопным ямбам; ён жа задае галоўную тэму і стварае вобраз выпаленай зямлі, на якой «птицы не поют, деревья не растут» (птушкі не спяваюць, дрэвы не растуць). У другім куплеце паказваецца карціна бою; трэці — па сваёй рэзкасці «Нас ждёт огонь смертельный!» (Нас чакае агонь смяротны!)  — нагадвае язык полымя, які ўзняўся ўвысь. Рэфрэн песні «одна на всех, мы за ценой не постоим» (адна на ўсіх, мы за коштам не пастаім) стаў сапраўды народным.
Пры аналізе тэксту Дзмітрый Быкаў звярнуў увагу на радок «Горит и кружится планета» (Гарыць і кружыцца планета), назваўшы яе бліскучым :
Паводле слоў даследчыка Яўгена Шрагавіца, пры напісанні песні Акуджава не проста выкарыстоўваў уласны франтавы вопыт, але і стварыў зборны вобраз батальёна — людзей, якія схаваны пад займеннікам «мы». Тэкст дае магчымасць казаць пра час і месца апісаных у ёй падзей: словы «От Курска и Орла» (Ад Курска і Арла) — гэта прамая адсылка да бітвы на Курскай дузе ў ліпені — жніўні 1943 года.
Музычная тэма
Аранжоўку песні, зробленую Альфрэдам Шнітке, даследчыкі называюць «шэдэўрам музычнай драматургіі»; фінальная хроніка карціны, сцэна сустрэчы воінаў на Беларускім вакзале, у якую яна ўключана, па сіле ўздзеяння нагадвае эпізоды «ўсенароднага яднання» са стужкі «Ляцяць жураўлі». Марш быў запісаны ваенным духавым аркестрам, у якім асобным інструментам належала ўласная роля :
Сам аўтар пры выкананні гэтай песні змяняў тэмп: пачынаў павольна, з засяроджаным высілкам, «які нібыта адлюстроўвае пакутлівую цяжкасць пачатку вайны»; затым тэмп паскараўся, а ў трэцім куплеце станавіўся стрыманым, адхіленым. У фінальным паўторы пра «огонь смертельный» (агонь смяротны) зноў адбывалася нарастанне ўнутранага напружання.
Песня з фільма, якая не прызначалася, паводле меркавання даследчыкаў, для выкарыстання на парадах, ператварылася ў «элегічны марш» і стала гімнам дэсантных войскаў. Акуджава праз гады паўжартам прызнаваўся, што ўпершыню адчуў сябе музыкантам, калі ўбачыў па тэлевізары сустрэчу высокіх гасцей Савецкага Саюза, якія прыбылі на ўрадавы аэрадром; іх рух ад трапа самалёта суправаджаўся песняй «Нам нужна одна победа».
Курджынава
Курджынава (Курджи́ново) — сяло (да 1995 года — пасёлак гарадскога тыпу) ва Урупскім раёне Карачаева-Чаркесіі. Адміністрацыйны цэнтр Курджынаўскага сельскага паселішча (уключае сяло Курджынава, пасёлак Азіяцкі, сяло Псямён, пасёлак Ражкаа). Сяло размешчана на левым беразе ракі Вялікая Лаба (якая, зліваючыся з Малой Лабай, утварае раку Лабу — прыток Кубані). Цэнтр сяла знаходзіцца на вышыні каля 800 м над узроўнем мора.
IC 1629
IC 1629 — галактыка тыпу C (кампактная галактыка) у сузор’і Кіт.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Ціскаўшчына
Ці́скаўшчына (, Тисковщина) — вёска ў Стаўбцоўскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Літвенскага сельсавета.
Сцяг Аклахомы
Сцяг Аклахомы (Flag of Oklahoma) — адзін з афіцыйных сімвалаўамерыканскага штата Аклахома.
Сцяг уяўляе сабой прамавугольнае палотнішча нябесна-сіняга колеру, у цэнтры якога размешчаны шчыт з скуры бізонаў, традыцыйны для індзейскага племя асейджэй, з сямю арлінымі пер'ямі. Ніжэй надпіс OKLAHOMA (з Аклахома).
Шчыт асейджэй перакрыжаваны двума знакамі міру: курыльнай трубкай, якая сімвалізуе карэнных жыхароў ЗША, і аліўкавай галінай — сімвалізуе еўрапейскіх перасяленцаў. Шэсць залаціста-карычневых крыжоў — сімвалы зорак у індзейцаў. Сіні колер узяты з сцяга часоў Грамадзянскай вайны, які выкарыстоўваўся індзейскім племем чокта — саюзнікамі канфедэратаў.
Сяргей Васільевіч Гапоненка
Сяргей Васільевіч Гапоненка (нар., Мінск) — беларускі фізік. Акадэмік Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (2014; член-карэспандэнт з 2004), доктар фізіка-матэматычных навук (1996), прафесар (2008).
Біяграфія
Скончыў Белдзяржуніверсітэт (1980).
З 1980 года ў Інстытуце фізікі імя Б. І. Сцяпанава Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі. У 1997—1999 гадах — намеснік дырэктара па навуковай рабоце, у 1999—2000 гадах — в.а. дырэктара, у 2000—2007 гадах — дырэктар і адначасова з 2001 года загадчык лабараторыі Інстытута малекулярнай і атамнай фізікі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі. З 2007 года — загадчык лабараторыі Інстытута фізікі імя Б. І. Сцяпанава Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі. Адначасова з 2014 года — старшыня навуковага савета, дырэктар Выканаўчай дырэкцыі Беларускага рэспубліканскага фонду фундаментальных даследаванняў, з чэрвеня 2023 года — дырэктар Інстытута фізікі імя Б. І. Сцяпанава НАН Беларусі.
Узнагароды
Прэмія Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі 2010 года, медаль Францыска Скарыны (2017).
Навуковая дзейнасць
Навуковыя даследаванні ў галіне фізікі і оптыкі нанаструктур кандэнсаваных асяроддзяў. Устанавіў ролю прымеснай рэкамбінацыі ў фарміраванні нелінейных аптычных уласцівасцяў паўправадніковых крышталяў. Упершыню выявіў і даследаваў неаднароднае пашырэнне аптычных спектраў паўправадніковых нанакрышталёў у дыэлектрычных матрыцах, усталяваў шэраг прынцыповых заканамернасцяў эвалюцыі уласцівасцяў наначасціц пры пераходзе ад малаатамных кластараў да аб’ёмных цвёрдых целаў. Даследаваў узаемадзеянне электрамагнітнага выпраменьвання з квантавымі сістэмамі ва ўмовах прасторавага абмежавання электрамагнітных хваль. Прапанаваў выкарыстоўваць коллоідныя крышталічныя нанаструктуры ў якасці прататыпа для стварэння «фатонных крышталяў», выявіў і даследаваў змену верагоднасці квантавых пераходаў малекул у такіх наноструктурах, абумоўленае змяненнем шчыльнасці фатонных станаў. На аснове аналізу квантавых працэсаў працэсаў у нанаструктурах прапанаваў механізм узмацнення рэзананснага і камбінацыйнага рассейвання святла ў нанаструктурах, а таксама практычныя метады павышэння адчувальнасці спектраскапіі гіганцкага камбінацыйнага рассейвання і эфектыўнасці святловыпрамяняльных цвёрдацельных структур. Устанавіў асноўныя заканамернасці распаўсюджвання выпраменьвання ў наноструктурах з фрактальнай геаметрыяй, прапанаваў прынцыпы кадавання інфармацыі на аснове характарыстычных спектраў класічных хваль і квантавых часціц у наноструктурах.
Аўтар каля 200 навуковых прац, у т. л. 3 манаграфій. Пад яго рэдакцыяй замежнымі выдавецтвамі апублікавана 6 зборнікаў навуковых прац па фізіцы нанаструктур.
Абазіны
Абазіны — народ у Расіі. Жывуць у Карачаева-Чаркесіі і на ўсходзе Адыгеі. У Расіі пражывала на 2010 год 43000 абазінаў. Каля 10000 абазінаў жывуць у Турцыі і арабскіх краінах, куды абазіны перасяліліся ў 2-й палове 19 стагоддзя. Вылучаюцца субэтнічныя групы тапанта і шкарауа. Адносяцца да балкана-каўказскай расы еўрапеоіднай расы. Размаўляюць на абазінскай мове абхаза-адыгскай групы паўночнакаўказскай сям’і. Дыялекты: ашкароўскі, тапанцкі. Распаўсюджаныя руская і кабардзіна-чаркеская мовы. Пісьменнасць на аснове кірыліцы. Вернікі — мусульмане-суніты.
Продкі абазінаў былі паўночнымі суседзямі абхазаў і, верагодна, ужо да 1-га тысячагоддзя н.э. часткова імі былі асіміліраваныя. У 14-16 стагоддзях абазіны, якія жылі на Чарнаморскім ўзбярэжжы на поўдзень ад ракі Бзыбь, асноўнай масай перасяліліся на Паўночны Каўказ, дзе аселі па суседству з адыгскімі плямёнамі. Дя сярэдзіны 19 стагоддзя традыцыйныя заняткі, быт і народная творчасць абазінаў амаль не адрознівалася ад культуры адыгейцаў, карачаеўцаў і чаркесаў. Сістэма радства арабскага тыпу. Асноўныя заняткі — земляробства (збожжа, садаводства, гароднінаводства), жывёлагадоўля, у тым ліку адгоннае.
Іаган Кеплер
Іаган Кеплер (Johannes Kepler, Ioannes Keplerus;, Вайль-дэр-Штат — , Рэгенсбург) — нямецкі матэматык, астраном, оптык, крэацыяніст. Адкрыў законы руху планет.
Адкрыцці Кеплера паслужылі Ісаку Ньютану асновай для стварэння тэорыі гравітацыі. Аўтар матэматычных прац, у якіх утрымліваліся першыя элементы інтэгральнага злічэння.
Раннія гады
Іаган нарадзіўся ў імперскім горадзе Вайль-дэр-Штаце, каля Штутгарта, сённеншяй федэральнай зямлі Бадэн-Вюртэмберг. Яго бацька служыў наймітам у Іспанскіх Нідэрландах. Калі юнаку было 18 гадоў, бацька адправіўся ў чарговы паход і знік назаўсёды. Маці Кеплера, Катарына Кеплер, ўтрымоўвала карчму, падзарабляла варажбой і травалячэннем.
Цікавасць да астраноміі з'явалася ў Кеплера яшчэ ў дзіцячыя гады, калі яго маці паказала ўразліваму хлопчыку яскравую камету (1577), а пазней — месяцавае зацьменне (1580). У 1589 годзе Кеплер скончыў школу пры манастыры Маўльбран, выявіўшы выбітныя здольнасці. Гарадскія ўлады прызначылі яму стыпэндыю для дапамогі ў далейшым навучанні.
У 1591 годзе ён паступіў ва ўніверсітэт у Цюбінгене — спачатку на факультэт мастацтваў, да якіх тады прылічвалі і матэматыку з астраноміяй. Праз нейкі час Іаган перайшоў на тэалагічны факультэт, дзе ўпершыню пачуў пра ідэі Мікалая Каперніка аб геліяцэнтрычнай сістэме свету і адразу ж стаў яго прыхільнікам.
Першапачаткова Кеплер планаваў стаць пратэстанцкім святаром, але дзякуючы выдатным матэматычным здольнасцям быў запрошаны ў 1594 годзе чытаць лекцыі па матэматыцы ва ўніверсітэт горада Грац, які зараз знаходзіцца ў Аўстрыі.
У Грацы Кеплер правёў шэсць гадоў. Тут у 1596 годзе выйшла яго першая кніга «Таямніца свету» (Mysterium Cosmographicum). У ёй Кеплер паспрабаваў знайсці таемную гармонію Сусвету, дзеля чаго супаставіў да арбітаў пяці вядомых тады планетаў (сферу Зямлі ён вылучаў асабліва) розныя «Платонавы целы» (правільныя шматграннікі). Арбіту Сатурна ён прадставіў як кола на паверхні шара, апісанага вакол куба. У куб у сваю чаргу быў упісаны шар, які павінен быў прадстаўляць арбіту Юпітэра. У гэты шар быў упісаны тэтраэдр, апісаны вакол шара, які прадстаўляў арбіту Марса і г. д. Гэтая праца пасля далейшых адкрыццяў Кеплера страціла сваё першапачатковае значэнне, хоць бы таму, што арбіты планет апынуліся не кругавымі, тым не менш у наяўнасць схаванай матэматычнай гармоніі Сусвету Кеплер верыў да канца жыцця. у 1621 годзе ён перавыдаў «Таямніцу свету», занясучыўшы ў яе шматлікія змяненні і дапаўненні.
Кнігу «Таямніца свету» Кеплер паслаў Галілею і Ціха Брагэ. Галілей адобрыў геліяцэнтрычны падыход Кеплера, але містычную нумералогію не падтрымаў. У далейшым яны вялі ажыўленую перапіску, і гэтая акалічнасць (зносіны з «ератыком»-пратэстантам) на судзе над Галілеем была асабліва падкрэслена як абцяжваючая віну Галілея. Ціха Брагэ таксама адхіліў надуманыя пабудовы Кеплера, аднак высока ацаніў яго веды, арыгінальнасць думкі і запрасіў Кеплера да сябе.
У 1597 годзе Кеплер пашлюбаваўся з удавой Барбарай Мюлер фон Мулек. Іхныя першыя двое дзяцей памерлі ў маленстве, а жонка захварэла эпілепсіяй. У давяршэнне нягод, у каталіцкім Грацы пачынаюцца ганенні на пратэстантаў. Кеплер занесены ў спіс гнаных «ератыкоў» і вымушаны быў пакінуць горад. Ён прыняў запрашэнне Ціха Брагэ, які дагэтуль пераехаў у Прагу і служыў пры двары імператара Рудольфа II астраномам і астролагам.
Прага
У 1600 годзе Кеплер прыбыў у Прагу, дзе правёў дзесяць гадоў — самы плённы перыяд свайго жыцця. Неўзабаве высветлілася, што погляды Каперніка і Кеплера на астраномію Ціха Брагэ падзяляў толькі збольшага. Каб захаваць геацэнтрызм, Брагэ прапанаваў кампрамісную мадэль: ўсе планеты, акрамя Зямлі, круцяцца вакол Сонца, а Сонца круціцца вакол нерухомай Зямлі. Гэтая тэорыя атрымала вялікую вядомасць і на працягу некалькіх дзесяцігоддзяў з'яўлялася асноўным канкурэнтам сістэмы свету Каперніка.
Пасля смерці Брагэ ў 1601 годзе Кеплер стаў яго пераемнікам на пасадзе. Скарб імператара з-за бясконцых войнаў быў пастаянна пусты, таму дараванне Кеплеру плацілі рэдка і няшмат. Ён вымушаны быў падзарабляць складаннем гараскопаў. Кеплеру прыйшлося таксама весці шматгадовую цяжбу з нашчадкамі Ціха Брагэ, якія спрабавалі адабраць у яго, сярод іншай маёмасці нябожчыка, таксама і вынікі астранамічных назіранняў. У рэшце рэшт ад іх Іагану атрымалася адкупіцца. У 1604 годзе Кеплер апублікаваў свае назіранні за звышновай зоркай, званай цяпер яго імем.
На працягу некалькіх гадоў Кеплер уважліва вывучаў дадзеныя Брагэ і ў выніку дбайнага аналізу прыйшоў да высновы, што траекторыя руху Марса ўяўляе сабой не круг, а эліпс, у адным з фокусаў якога знаходзіцца Сонца — становішча, вядомае сёння як першы закон Кеплера. Далейшы аналіз прывёў да другога закона: радыус-вектар, які злучае планету і Сонца, у роўны час апісвае роўныя плошчы. Гэта азначала, што чым далей планета знаходзіцца ад Сонца, тым павольней яна рухаецца.