cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Янка Ліманоўскі
Творчасць
Дэбютаваў у друку ў 1920 годзе. У 1920—1930-я гады вядомы як празаік, публіцыст, крытык, перакладчык. Першае апавяданне «Адшуканы скарб» (часопіс «Полымя», 1925). Аўтар аповесцяў «Два шляхі» (часопіс «Полымя», 1926), «Вецер з усходу» (1929), зборніка апавяданняў «Над абрывам» (1929). Тэматыка твораў — станаўленне савецкай улады, першыя сацыялістычныя пераўтварэнні ў Беларусі. На думку Кузьмы Чорнага, у аповесці «Над абрывам» праявілася невысокая моўная культура тэкстаў Ліманоўскага, навязванне неўласцівай беларускай мове фразеалогіі, а таксама спрошчаны, схематычны паказ падзей. Творчасць, аднак, мела папулярнасць, станоўча ацэньвалася літаратурнымі крытыкамі БелАПП (аповесць «Вецер з усходу», 1929; зборнік апавяданняў «Над абрывам», 1929).
Друкаваў крытычныя артыкулы і рэцэнзіі ў перыядычным друку, некаторыя заслугоўваюць увагі («„Маладняк“ перад з’ездам», «Аб культурнай арыентацыі» і інш.).
У пачатку 1930-х гадоў далучыўся да вульгарна-сацыялагічнай, «бэндаўскай» крытыкі, пісаў разносныя артыкулы і рэцэнзіі на так званых «нацыянал-дэмакратаў».
У артыкуле Ліманоўскага «Аб культурнай арыентацыі» («Маладняк», 1930, № 5) фактычна зроблены данос на паэта Язэпа Пушчу: ''«Возьмем для прыкладу твор Язэпа Пушчы „Лісты да сабакі“, які быў крытыкай расцэнены як кулацкі нова-буржуазны твор. (…) Вось авеяны сімволікай (досыць празрыстай) твор буржуазнага неарамантызму. Тут (…) і індывідуалізм звышчалавечы і „натоўп з душою неуклюжай“, і пагарда да савецкай рэчаіснасці і ніцшэанская бунтарнасць, скіраваная супраць удзелу ў соцбудаўніцтве, і вымаганне абсалютнай волі. Усё як належыць, паводле канонаў буржуазнай неарамантыкі»''.
Згадваючы нямецкага філосафа Ф. Ніцшэ, яго ідэі абсалютнай волі і звышчалавечага індывідуалізму, Ліманоўскі прыпісваў Пушчы рысы нацдэмаўства, што ў той час звычайна атаясамлівалася з паняццем «нацыянал-фашызм». Язэп Пушча быў арыштаваны органам дзяржбяспекі 25 ліпеня 1930 года; 10 красавіка 1931 года прыгавораны да высылкі з Беларусі ў аддаленыя раёны РСФСР. І зноў Ліманоўскі скарыстаўся магчымасцю наўздагон абвінаваціць Я. Пушчу ў артыкуле «За два гады класавай барацьбы ў літаратуры» («Маладняк» № 6—7, 1931), дзе пісаў, што ўжо рэпрэсаваны Язэп Пушча праз свае творы праводзіў тэорыю «асаблівай месіянскай ролі інтэлігенцыі, якая супрацьстаўляецца ролі кампартыі, ролі пралетарыяту».
У 1933 годзе апублікаваў артыкулы «Аб творчасці Кузьмы Чорнага» («ЛіМ», 1933, 13 чэрвеня), «Аб творчасці М. Зарэцкага» («ЛіМ», 1933, 9 ліпеня), таксама напісаныя з пазіцый ваяўнічага вульгарнага сацыялагізму. Урэшце сам Я. Ліманоўскі стаў ахвярай такой крытыкі, у 1937 годзе выключаны з Саюза пісьменнікаў БССР (артыкул М. Клімковіча «Нацдэмаўскае і трацкісцкае ахвосце», «ЛіМ», 1937, 23 ліпеня).
У аддзеле рэдкай кнігі бібліятэкі БДПУ захоўваецца фонд дакументаў, звязаных з Янкам Ліманоўскім.
Ацэнкі сучаснікаў
З ліста Уладзіміра Дубоўкі да Янкі Саламевіча ад 14 снежня 1975 года :
Мінералогія
Мінерало́гія — навука аб мінералах — прыродных хімічных злучэннях.
У мінералогіі актыўна выкарыстоўваюцца дасягненні фізікі, хіміі і іншых натуральных навук. Так, мінералагічнае вывучэнне метэарытаў і ўзораў з іншых планет дазволіла даведацца шмат новага пра гісторыю Сонечнай сістэмы і працэсах фарміравання планет. Вывучэннем мінеральнага складу і мінералаў камет, метэораў, і іншых нябесных целаў, а таксама астранамічнай спектраскапіі астэроідаў, камет і пылу калязоркавага асяроддзя ў цэлым, займаецца маладая навука на стыку мінералогіі, фізікі і астраноміі — астрамінералогія.
Телеком Српске
Тэлекамунікацыі Рэспублікі Сербскай (Телеком Српске/Telekom Srpske) — галоўная тэлекамунікацыйная кампанія Рэспублікі Сербскай, якая базуецца ў горадзе Баня-Лука. Кантралюецца сербскай структурай Telekom Srbija, з'яўляючыся другім па велічыні іграком на рынку сувязі Босніі і Герцагавіны. Найбуйнейшая кампанія з лістынгам акцый на Баня-Лукскай фондавай біржы, мае рынкавую капіталізацыю каля 540 млн еўра. Таксама вядомая па брэндзе m: tel.
Рыва-Вальдобія
Рыва-Вальдобія (Riva Valdobbia) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне П’емонт, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Верчэлі.
Заступнікам населенага пункта лічыцца Архангел Міхаіл.
Красное (станцыя)
Красно́е (Красно́е) — чыгуначная станцыя Маскоўскай чыгункі на лініі Масква — Брэст. Размешчана ў пасёлку Красное Краснінскага раёна недалёка ад мяжы з Беларуссю. Маецца будынак вакзала.
Мытнага пункта няма. З 2017 г. ажыццяўляецца пашпартны кантроль прыбыўшых з боку Беларусі.
Залаты леў
«Залаты леў» (Leone d'Oro) — галоўная ўзнагарода Венецыянскага кінафестывалю. Уведзена ў 1949 годзе, да гэтага вышэйшай узнагародай МКФ быў спачатку «Кубак Мусаліні» (італ. Coppa Mussolini, 1934-1942), а потым «Вялікі міжнародны прыз Венецыі» (італ. Gran Premio Internazionale di Venezia), які ўручаўся з 1946 па 1948 год. У 1969—1979 гадах «Залаты леў» не ўручаўся.
Чатыры рэжысёры двойчы станавіліся лаўрэатамі «Залатога льва» — гэта Андрэ Каят (1950, 1960), Луі Маль (1980, 1987), Чжан Імоў (1992, 1999) і Энг Лі (2005, 2007).
Алесь Гурло
Але́сь Гурло́, імя пры нараджэнні Алякса́ндр Кандра́тавіч Гурло́ (,, цяпер Мінская вобласць — , Менск) — беларускі паэт, празаік, перакладчык, мовазнаўца. Аўтар рэдкай для беларускай літаратуры марынісцкай лірыкі.
Раннія гады
Нарадзіўся ў вялікай сялянскай сям’і ў мястэчку Капыль. У раннім узросце ад сухотаў памерла маці. Таксама ў раннім узросце ад сухотаў паміралі іншыя дзеці, бацьку перажылі толькі Алесь і дачка Настасся. З маленства Алесь працаваў пастушком. З 11-гадовага ўзросту вучыўся па хатах у настаўніка («дарэктара»). Паступіў у Капыльскае двухкласнае вучылішча, якое скончыў у 1908 годзе.
Палітычная дзейнасць. Рэвалюцыя
Працаваў чорнарабочым на лесапільні, зарабляў падзённай работай. У 1909 годзе ўступіў у Капыльскую сацыял-дэмакратычную арганізацыю ; удзельнічаў у выданні рукапісных часопісаў «Заря», «Голос низа», «Вольная думка» (1910—1911, Капыль), супрацоўнічаў з украінскім часопісам «Вогні». У 1909 годзе дэбютаваў у друку апавяданнем «Ласун» у газеце «Наша Ніва». У 1912 годзе з дапамогай Змітра Жылуновіча, земляка з Капыля, уладкаваўся на работу на ліцейны завод «Вулкан» у Санкт-Пецярбургу. Сябраваў з Хведарам Чарнышэвічам. У тым жа годзе яго вершы друкуюцца ў пецярбургскім літаратурным альманаху «Маладая Беларусь». З 1914 года служыў на Балтыйскім флоце Расійскай імперыі — спачатку матросам на крэйсеры «Багатыр», а ў Першую сусветную вайну — унтэр-афіцэрам на мінаносцы. Удзельнік баёў у Рыжскім заліве, быў паранены.
Лютаўскую рэвалюцыю 1917 года сустрэў у Рэвелі, дзе прыняў актыўны ўдзел у антыімперскіх маніфестацыях матросаў. У кастрычніку 1917 года паводле загаду рэвалюцыйнага Цэнтральнага камітэта Балтыйскага флоту эскадраныя мінаносцы «Забіяка»,, і іншыя пакінулі Гельсінгфорс, а раніцай 25 кастрычніка ўзялі курс на Петраград. Алесь Гурло з атрадам рэвалюцыйных матросаў прымаў удзел у штурме Зімняга палаца 25—26 кастрычніка 1917 года, у падаўленні антыбальшавіцкага паўстання ў Яраслаўлі 6—21 ліпеня 1918 года, у барацьбе з антыбальшавіцкімі сіламі Усходняга фронту Рускай арміі. У 1919 годзе цяжка паранены пад Казанню, камісаваны з арміі як інвалід. У 1919—1920 гадах працаваў у.
Менскі перыяд
У 1921 годзе, атрымаўшы афіцыйнае запрашэнне ад урада Беларускай ССР, вярнуўся ў Беларусь. Жыў у Менску. Працаваў у Наркамаце асветы БССР. У 1922—1923 гадах супрацоўнік газеты «Савецкая Беларусь». У 1920-я гады ў тэрміналагічнай камісіі Інбелкульта, займаўся ў аспірантуры. Яго творы актыўна друкуюцца ў БССР. У 1929—1930 гадах навуковы супрацоўнік Інстытута мовы Беларускай Акадэміі навук. Быў членам літаратурных аб’яднанняў «Маладняк», «Полымя», «Пробліск». Браў удзел у стварэнні тэрміналагічных слоўнікаў, падрыхтаваў і выдаў слоўнік «Тэхнічная тэрміналёгія» (вып. 1. Менск, 1932), куды ўвайшло 6818 тэрмінаў па-беларуску. Рыхтаваў слоўнік краўцоўскай мовы мястэчка Капыль і краёвы слоўнік Капыльшчыны (матэрыялы страчаны ў час Другой сусветнай вайны).
Патрапіў пад раннюю хвалю палітычных рэпрэсій. Арыштаваны ДПУ БССР 25 ліпеня 1930 года па сфабрыкаванай справе «Саюза вызвалення Беларусі». Паводле пастановы Калегіі ДПУ БССР ад 10 красавіка 1931 года высланы ў Самару на 5 гадоў (умоўна), вызвалены з-пад варты.
Член Саюза пісьменнікаў СССР (з 1934). Апошнія гады моцна хварэў, ездзіў на лячэнне ў Крым. Памёр ад сухотаў 4 лютага 1938 года. Пахаваны на Вайсковых могілках Мінска. Пасмяротна рэабілітаваны 15 лістапада 1957 года.
Сям’я
Быў жанаты з Марыяй Уладзіміраўнай Гурло (1904—1993). Верагодна, у пары была прыёмная дачка Ірына Мікалаеўна Чашчына (1924—2007).
Творчасць
Выкарыстоўваў псеўданім і крыптанімы: Л.Эхо; ''А. Г.; А.Г-ло.''
Часам памылкова пішацца, што Алесь Гурло дэбютаваў у 1907 годзе вершам «Маці-Беларусь» у газеце «Наша Ніва», аднак аўтарам таго верша ёсць Алесь Гарун. Насамрэч Алесь Гурло дэбютаваў у «Нашай Ніве» ў 1909 годзе апавяданнем «Ласун». У 1912 годзе напісаў сямейна-бытавую драму «Любоў усё змагае».
Пісаў пра шлях беларускага народа з цемры да святла, пра няскоранасць абставінам і жорсткаму лёсу. Пачынаў з апявання цяжкай долі ў традыцыях Францішка Багушэвіча і Янкі Купалы («Дзе ты, доля...», «У турме» і інш.), працягнуў паказам актыўнага супрацьстаяння народа змрочным сілам у стылі марынісцкай лірыкі («Мора», «Думкі марака», «Шторм», «Заблішчалі ў цёмнай далі маякі» і інш.). У савецкі час узнёсла апісваў новую рэчаіснасць.
Аўтар зборнікаў паэзіі «Барвенак» (1924), «Спатканні» (1925), «Сузор’і» (1926), «Зорнасць» (1927), «Межы» (1929). Перакладаў на беларускую мову творы расійскіх і ўкраінскіх пісьменнікаў А. Аўдзеенкі, Фёдара Гладкова, У. Стаўскага і інш.
Ушанаванне памяці
У гонар Алеся Гурло названа вуліца ў Капылі.
5 верасня 2021 года на XXVIII Дні беларускага пісьменства ў Капылі адкрылася Алея пісьменнікаў – ураджэнцаў Капыльшчыны. На ёй быў прэзентаваны памятны знак у форме літары «Г», прысвечаны аўтарам Цішку Гартнаму і Алесю Гурло.
У 2023 годзе стары каларытны помнік на магіле Алеся Гурло, які быў падпісаны па-беларуску, быў заменены на чорную мармуровую пліту з надпісам па-руску.
Глухівэць
Глухівэць (Глу́хівець) — вёска ў Мыкалаіўскім раёне Львоўскай вобласці Украіны.
Ганятычы (Львоўская вобласць)
Ганятычы (Гоня́тичі) — вёска ў Мыкалаіўскім раёне Львоўскай вобласці Украіны.
Праваслаўе ў Беларусі
Праваслаўная царква на Беларусі — аб’яднанне праваслаўных епархій на тэрыторыі Беларусі.
Першыя стагоддзі пасля хрышчэння Беларусі
Хрысціянства ў яго ўсходняй форме (з 1054 года — праваслаўе) уведзена на беларускіх землях у канцы X ст. як дзяржаўная рэлігія. Большасць даследчыкаў хіляцца да думкі, што заснаванне Полацкай праваслаўнай епархіі — першай на тэрыторыі Беларусі — адбылося ў 992, што традыцыйна лічыцца пачаткам тут гісторыі Праваслаўнай царквы. У перыяд Кіеўскай Русі вызначыліся асноўныя сферы дзейнасці Праваслаўнай царквы, узнікала буйное царкоўнае землеўладанне, сфарміравалася епархіяльная структура, з’явіліся манастыры. Полацкая, Тураўская праваслаўная епархіі і інш., у склад якіх у розныя гады ўваходзілі беларускія землі, былі падпарадкаваны Кіеўскай мітраполіі, якая ў царкоўна-кананічных адносінах падначальвалася Канстанцінопальскаму патрыярхату.
Праваслаўная царква ў ВКЛ да Берасцейскай уніі
Дакладна ведама, што праваслаўнымі па веравызнанні былі вялікія князі літоўскія Войшалк (1264—1267) і Шварн Данілавіч (1267—1270). Дакладна ведама, што праваслаўнымі былі многія сыны, сваякі і набліжаныя вялікіх князёў літоўскіх — напрыклад, сын і браты вялікага князя Трайдзеня, сыны вялікага князя Віценя. Паводле звестак Літоўскае метрыкі, праваслаўнай была сястра вялікага князя Гедзіміна, у яе быў уласны манастыр у Вільні. Праваслаўная культура і асвета гралі выбітную ролю ў Вялікім Княстве Літоўскім, будучы неад’емнай часткай жыцця вяльможаў і культурных колаў. Яшчэ ў XVII стагоддзі гісторыкі адзначалі, што ў Літве нават каталіцкія (!) святары трымаюць стары звычай насіць бароды і мехавыя чапкі, накшталт рускіх баяраў.
Літоўская мітраполія
Самастойная Літоўская мітраполія Вялікага Княства Літоўскага паўстала ў пачатку XIV стагоддзя, не пазней 1316 года; па дадзеных Г.Гэльцэра, які грунтаваўся на галоўнай крыніцы па гэтым пытанні — роспісе кафедраў імператара Андроніка — у 1300 г.. Сядзіба мітрапаліта была ў Наваградку. Пазней яна перамясцілася ў Вільню, у збор Прачыстае, пастаўлены вялікім князем Альгердам у 1347 годзе. Літоўскаму мітрапаліту ў 1317 г. падпарадкоўваліся біскупствы Наваградскае, Полацкае і Тураўскае. Мітрапаліт пісаўся ў сваіх лістох «мітрапаліт Літвы» (μητροπολίτης Λιτβων). Як старажытная сталіца рускай мітраполіі Кіеў знаходзіўся ад 1322 года пад уладаю вялікага князя літоўскага, то мітрапаліт Літоўскі почасту пісаўся таксама і мітрапалітам «Кіеўскім і ўсяе Русі». Маскоўскія мітрапаліты почасту аспрэчвалі гэтай найменне ў Літоўскіх мітрапалітаў. Гэтыя спрэчкі скончыліся тым, што ад 1415 і да 1596 года ў Вільні існавала мітраполія пад назвай «Літоўская, Кіеўская і ўсяе Русі», а ў Маскве паралельна — мітраполія «Маскоўская, Кіеўская і ўсяе Русі». Канцом мітраполіі Літоўскае і ўсяе Русі лічыцца адпадзенне яе ва унію ў 1596 годзе.
Да сярэдзіны XV ст. Канстанцінопальскі патрыярхат, які не жадаў канчатковага падзелу Праваслаўнай царквы Русі на царкву Вялікага Княства Літоўскага, Рускага і Жамойцкага і царкву Вялікага княства Маскоўскага, прызначаў мітрапалітаў у Наваградак нерэгулярна, нягледзячы на просьбы вялікіх князёў ВКЛ. Пасля смерці першага літоўска-наваградскага мітрапаліта Феафіла (1330) новы мітрапаліт не быў пастаўлены, епархіі ў ВКЛ адыйшлі пад уладу мітрапаліта кіеўскага ў Маскве (паводле некаторых даследчыкаў, ад 1337 да 1347 года літоўскія біскупствы падпарадкоўваліся Галіцкаму мітрапаліту). У 1355 у Наваградак прызначаны мітрапаліт Раман, якому падпарадкоўваліся 7 епархій на тэрыторыі ВКЛ і Галіцыі: Турава-Пінская, Полацкая, Галіцкая, Уладзіміра-Валынская, Луцкая, Холмская, Перамышльская. Пазней яму прыслухала Бранскае біскупства, а таксама часова — Цверскае.
Пасля смерці Рамана (1362) патрыярх канстанцінопальскі аднавіў адзінства мітраполіі ўсяе Русі. Вялікі князь Альгерд, аднак, жадаў каб Літоўскаму мітрапаліту падпарадкоўвалася ўся Русь, і каб Літоўскі мітрапаліт быў мітрапалітам усяе Русі (як гэта часова было, напрыклад, за Тэадарыта і Рамана). Таму Альгерд у 1375 годзе дапнуў, каб новы мітрапаліт Літоўскі Кіпрыян быў пастаўлены на сваю пасаду з умовай, што яму спадзе пасада мітрапаліта ўсяе Русі па смерці састарэлага тады Маскоўскага мітрапаліта Алексія. Так і здарылася: па смерці Алексія, Кіпрыян быў у лютым 1378 года пасвечаны канстанцінопальскім патрыярхам і зборам на пасаду мітрапаліта Літоўскага, Кіеўскага і ўсяе Русі. Але яго прыезд у Маскву ў чэрвені 1378 года ледзьве не скончыўся трагічна: ён разам з спадарожнікамі быў выгнаны маскоўскім князем Дзмітрыем з горада, у адказ на што Кіпрыян адлучыў Дзмітрыя ад царквы. Гэта пачало цяжкі закалот між Масковіяй і Літвой, знітаваны з барацьбою за ўладу ва ўсіх сферах. У 1381 годзе, у выніку невядомае інтрыгі, Кіпрыян быў пастаўлены ў Канстанцінопалі на пасаду мітрапаліта Маскоўскага і ўсяе Русі, і прыбыў у Маскву, дзе быў з пашанай сустрэты асабіста вялікім князем Дзмітрыем. Кіпрыян працягваў трымаць шчыльныя сувязі з Вялікім Княствам Літоўскім: гэтак, з ім неаднакротна сустракаўся кароль Валадыслаў-Ягайла.
У 1414 г. па ініцыятыве вялікага князя Вітаўта Наваградскі збор абвясціў незалежнасць Праваслаўнай царквы ВКЛ ад мітраполіі ў Маскве. Абвяшчалася аднаўленне самастойнае, незалежнае ад Масквы Кіеўскай мітраполіі, але сядзібай мітрапаліта фактычна быў Наваградак ці (часцей) Вільня, «Кіеўскім» ён называўся адно па тытуле. Сядзібай мітрапаліта Літоўскага і Кіеўскага ў Вільні быў збор Прачыстае, збудаваны па загаду вялікага князя літоўскага Альгерда ў 1347 годзе. Ад 1415 і да 1596 года Літоўскі мітрапаліт афіцыйна называўся мітрапалітам Літоўскім, Кіеўскім і ўсяе Русі (паралельна Маскоўскія мітрапаліты называліся мітрапалітамі Маскоўскімі, Кіеўскімі і ўсяе Русі).
Аднак у 1420 г. пасля літоўска-наваградскага мітрапаліта Рыгора Цамблака кіраўніком Праваслаўнай царквы ў ВКЛ быў прызнаны кіеўскі мітрапаліт (у Маскве) Фоцій. У 1458 г. Праваслаўная царква ў ВКЛ і Вялікім княстве Маскоўскім канчаткова падзялілася на 2 незалежныя адна ад адной мітраполіі: Кіеўскую з цэнтрам у Наваградку (у 1472 г. мітрапаліт Рыгор Балгарын атрымаў кананічнае прызнанне Канстанцінопальскага патрыярха) і Маскоўскую (стала так афіцыйна называцца з 1459). Ад таго часу да сярэдзіны XVI ст. з 12 мітрапалітаў Праваслаўнай царквы ў ВКЛ (мелі тытул мітрапаліт Кіеўскі, Галіцкі і ўсяе Русі) 9 мелі родавыя маёнткі на Беларусі або займалі вышэйшыя месцы ў беларускай царкоўнай іерархіі.
У сярэдзіне XVI ст. ў склад Літоўска-Наваградскай мітраполіі (цэнтр у Наваградку, потым у Вільні) уваходзіла 9 епархій: Полацкая, Тураўская з кафедрай у Пінску, Смаленская, Чарнігаўская, Галіцкая, Пярэмышльская, Холмская, Луцкая, Уладзіміра-Валынская. Тады ж у Вільні было 17 цэркваў, у Наваградку — 10, у Берасці і Полацку — па 9, у Віцебску — 7, у Гародні і Слоніме — па 6, у Магілеве, Клецку і Слуцку — па 5.
У XV—XVI ст., калі вялікія князі ВКЛ сталі актыўна спрыяць каталіцкай канфесіі, Праваслаўная царква і праваслаўная свецкая знаць павялі барацьбу за свае правы. 15.10.1432 яны дамагліся ад Ягайлы выдання прывілея, які ўраўноўваў праваслаўных феадалаў у правах з католікамі і такім чынам аслабляў дыскрымінацыйны Гарадзельскі прывілей 1413 года. Прывілеем 1434 г. вялікага князя Жыгімонта Кейстутавіча «руская» знаць дамаглася саслоўнай роўнасці з католікамі, але па-ранейшаму абмяжоўвалася ў кіраванні дзяржавай. У 1563 г. Жыгімонт II Аўгуст адмяніў Гарадзельскі прывілей і ў 1568 г. пацвердзіў гэта. Асноўныя палажэнні аб верацярпімасці да праваслаўных зафіксаваны ў «Акце Варшаўскай Канфедэрацыі» 1573, а потым перанесены ў Статут Вялікага Княства Літоўскага 1588. У 1592 прынята каралеўская грамата аб тым, каб свецкія ўлады не ўмешваліся ў справы Праваслаўнай царквы. Асобнымі каралеўскімі граматамі ў 1592 г. зацверджаныя праваслаўныя брацтвы ў Мінску і Берасці.
На працягу стагоддзяў Праваслаўная царква адыгрывала значную ролю ў культурным і грамадскім жыцці Беларусі: развіцці школьніцтва, пашырэнні кніжнай навукі і пісьменства, вядзенні судаводства (справы, звязаныя з парушэннем царкоўных канонаў; духавенства часта выступала дарадцамі князёў). Але духоўнае жыццё часам было занядбаным. Царкоўныя зборы не склікаліся па некалькі дзесяткаў год, не зважаючы на кананічнае патрабаванне штогадовых збораў. Іерархі і святары набывалі сабе пасады, жылі мірскім жыццём, як звычайная шляхта, парушалі праваслаўныя каноны. У выніку аўтарытэт духавенства зніжаўся.
Праваслаўная царква ў ВКЛ пасля Берасцейскай уніі
У 1633, каб супакоіць праваслаўнае казацтва Украіны і пазбегнуць паўстанняў з яго боку, кароль Уладзіслаў IV аб’явіў пра стварэнне 4 новых праваслаўных епархій: Луцкай, Львоўскай, Перамышльскай і Магілеўскай праваслаўнай епархіі. Мітрапалітам кіеўскім быў прызначаны Пётр Магіла, пры якім адбывалася пэўнае адраджэнне Праваслаўнай царквы. Зноў заснаваная Магілеўская (Беларуская) епархія была адзінай праваслаўнай епархіяй у межах Беларусі да канца XVIII ст. Падчас паўстання пад кіраўніцтвам Багдана Хмяльніцкага 1648—54 кароль Ян Казімір быў вымушаны ў 1650 абвясвіць аб поўнай свабодзе для вызнання і культу Праваслаўнай царквы. Паводле «вечнага міру» 1686 г. паміж Рэччу Паспалітай і Расіяй, Праваслаўная царква ва Украіне і Беларусі была падпарадкавана Маскоўскаму патрыярхату. Урад Рэчы Паспалітай разглядаў гэта як парушэнне свайго суверэнітэту, таму зноў пачаў уціск праваслаўных з мэтай далучэння іх да уніі. У XVIII ст. рабіліся спробы перадаць Беларускую (Магілеўскую) епархію полацкаму ўніяцкаму епіскапу. Упартую барацьбу за захаванне Праваслаўнай царквы на Беларусі ў другой пал. XVIII ст. вёў магілеўскі епіскап Георгій Каніскі. У 1768 пад націскам замежных дзяржаў, у тым ліку Расіі, сойм Рэчы Паспалітай згадзіўся ўраўнаваць правы дысідэнтаў (пратэстантаў і праваслаўных) з католікамі.
Праваслаўная царква на Беларусі пасля падзелаў Рэчы Паспалітай
Аднак карэнныя змены ў становішчы Праваслаўнай царквы адбыліся толькі пасля далучэння зямель усходняй Беларусі ў 1772 годзе да Расійскай імперыі, дзе праваслаўе было дзяржаўнай рэлігіяй. Каб пазбегнуць небяспекі новых падзелаў, урад Рэчы Паспалітай імкнуўся стварыць у краіне незалежную ад Расіі Праваслаўную царкву, для чаго 1 ліпеня 1719 г. была склікана Пінская кангрэгацыя, аднак яе пастановы не былі выкананы. У гэты час на тэрыторыі ВКЛ эаставалася только 50 праваслаўных прыходаў, ва ўсёй Рэчы Паспалітай каля 300 (300 тыс. прыхаджанаў).
Пасля далучэння да Расійскай імперыі ўсіх земляў Беларусі тут пачала ажыццяўляцца палітыка ўніфікацыі царкоўнай структуры і паступовага замацавання Праваслаўнай царквы як пануючай у дзяржаве. У 1793 заснаваная Мінская епархія, у 1833 адноўленая Полацкая, створаны Віленская (1840) і Гродзенская (1900) епархіі. У Берасці, Беластоку, Слуцку, Гомелі, Коўне і Дзвінску існавалі кафедры вікарных епіскапаў. Усе епархіі ўваходзілі ў склад Грэка-рускай царквы і знаходзіліся пад юрысдыкцыяй Свяцейшага кіруючага Усерасійскага Сінода.
З 1780-х г. пачаўся паступовы перавод уніятаў у праваслаўе (напрыклад, у 1783 было далучана 95 цэркваў з амаль 413 тыс. прыхаджанаў), аднак гэты працэс прыпыніўся да 1794. Полацкі царкоўны сабор у 1839 годзе прыняў рашэнне пра канчатковае далучэнне ўніятаў да Праваслаўнай царквы. Пасля Полацкага збору частка былых уніятаў без дазволу царкоўных уладаў перайшла ў каталіцтва. З 1842 Сінод загадаў пераводзіць такіх вернікаў у праваслаўе, што выклікала спрэчкі паміж праваслаўнымі і каталіцкімі іерархамі заходніх губерняў. Новае далучэнне католікаў да Праваслаўнай царквы мела месца ў пачатку 1860-х г. (30 тыс. чалавек у Літоўскай і 37 тыс. чалавек у Мінскай епархіі). Аднак пасля царскага ўказа 17.4.1905 аб верацярпімасці пачаўся адваротны пераход з праваслаўя ў каталіцтва.
У 1840 Сінод прадпісаў духавенству заходніх губерняў чытаць пропаведзі ў нядзелю і па святах на агульназразумелай для прыхаджанаў мове, кіраўніцтву епархій было прапанавана больш клапаціцца аб народнай асвеце, Так, у 1850 у Літоўскай епархіі адчынена 37 царкоўна-прыхадскіх школаў з 1211 вучнямі і 56 настаўнікамі. Да Першай сусветнай вайны ў 5 праваслаўных епархіях Беларусі былі 3552 храмы і 35 манастыроў, 3 духоўныя семінарыі. Кожная з епархій мела свае перыядычныя выданні.
Праваслаўная царква на Беларусі пасля 1917 года
Кардынальныя змены ў становішчы Праваслаўнай царквы адбыліся пасля Лютаўскай рэвалюцыі 1917 і Кастрычніцкай рэвалюцыі 1917. Змены ў структуры Праваслаўнай царквы (аднаўленне патрыяршаства, скасаванне кансісторый і замена іх епархіяльнымі сходамі і епархіяльнымі саветамі і інш.) суправаджаліся зменамі статуса Праваслаўнай царквы ў грамадстве — аддзяленнем царквы ад дзяржавы.
Заходняя Беларусь (каля 1 млн праваслаўных вернікаў) у 1921 адышла да Польшчы, дзе ў 1922 была створана Польская аўтакефальная праваслаўная царква (ПАПЦ; у 1924 кананічна прызнаная Канстанцінопальскім патрыярхам), якая ўключала 5 епархій, у тым ліку Віленскую, Гродзенскую, Пінскую. Вышэйшае духавенства прыносіла прысягу польскаму ўраду. Мітрапалітам стаў архіепіскап варшаўска-холмскі Дзіянісій (Валедынскі). ПАПЦ мела манастыры, духоўную семінарыю ў Вільні, 337 прыходаў у Віленскай і Гродзенскай епархіях, выдавала рэлігійную літаратуру на беларускай, рускай, украінскай і польскай мовах.
У 1939 пасля далучэння Заходняй Беларусі і Заходняй Украіны да СССР быў створаны экзархат Заходніх Беларусі і Украіны Маскоўскага патрыярхата на чале з архіепіскапам Панцеляймонам (Ражноўскім).
Падчас нямецкае акупацыі Беларусі ў 1942 адноўлена 6 епархій: Мінская, Віцебская, Гродзенская, Магілеўская, Наваградская і Смаленская. Беларускую праваслаўную царкву ўзначальваў мітрапаліт Мінскі і ўсяе Беларусі Панцеляймон. У канцы 1941 у афіцыйных царкоўных дакументах упершыню ўжыта назва «Беларуская праваслаўная царква». Усебеларускі царкоўны сабор (Мінск, жнівень-верасень 1942 года) зацвердзіў статут Беларускай аўтакефальнай праваслаўнай царквы, але адклаў кананічнае абвяшчэнне аўтакефаліі да прызнання яе памеснымі праваслаўнымі царквамі (арт. 113 Статута), якога, як вядома, не адбылося. Такім чынам, БАПЦ фармальна абвешчаная не была. Яшчэ раз БАПЦ (на эміграцыі) была заснавана ў г. Канстанцы (Германія) у чэрвені 1948 года епіскапам УАПЦ С. Ахаценкай, які знаходзіўся пад анафемай Канстанцінопальскага патрыярха.
У 1950-х епіскапы на новаўтвораныя беларускія кафедры не сталі прызначацца, таму адзінай епархіяй у БССР доўгі час заставалася Мінская. Кіруючыя Мінска-Беларускія архірэі:
Паляпшэнне адносін з РПЦ
Першыя пасляваенныя гады азнаменаваліся паляпшэннем адносін савецкага кіраўніцтва з Рускай праваслаўнай царквой (РПЦ), чаго не назіралася ў адносінах з іншымі канфесіямі. Патрыятычная дзейнасць РПЦ у гады Вялікай Айчыннай вайны, збор і адлічэнне сродкаў на абарону краіны адгукнуліся ўдзячнасцю з боку І. Сталіна. Ён санкцыянаваў правядзенне ў Маскве Памеснага сабора, які пачаў работу 31 студзеня 1945 года. Створаны 14 верасня 1943 года Савет па справах Рускай праваслаўнай царквы, якую ўзначаліў палкоўнік КДБ Г. Карпаў, устанавіў даверлівыя адносіны з патрыярхіяй. У Беларускай ССР Савет па справах РПЦ ажыццяўляў дзейнасць праз інстытут прадстаўнікоў на месцах: упаўнаважанага Савета па справах РПЦ пры СНК Беларускай ССР па Беларускай ССР і ўпаўнаважаных пры аблвыканкамах.
Пастановай СНК СССР «Па пытаннях, якія адносяцца да праваслаўных цэркваў і манастыроў» (22 жніўня 1945 года) кіруючым оранам праваслаўнай царквы прадстаўляліся некаторыя абмежаваныя правы юрыдычнай асобы: дазвалялася набываць транспартныя сродкі, вытворчасць прадметаў рэлігійнага культу, іх продаж у суполках вернікаў, арэнда, будаўніцтва і купля ва ўласнасць будынкаў для царкоўных патрэб. Пастановай прадугледжвалася не перашкаджаць правядзенню перазвону там, дзе засталіся званы.
Але ў пасляваенныя гады праводзілася палітыка закрыцця епіскапскіх кафедраў, што аднавілі работу ў гады вайны. У пачатку 1950-х гадоў засталася дзейнічаць толькі Мінская кафедра. У 1949 годзе за вялікую і плённую работу архіепіскап Піцірым (Свірыдаў) атрымаў права нашэння крыжа на клабуке, а 2 сакавіка 1955 года атрымаў сан мітрапаліта.
Станам на 1 студзеня 1948 года на тэрыторыі Беларусі налічвалася 1050 цэркваў і малітоўных дамоў, з іх 749 функцыянавалі ў заходніх і 301 ва ўсходніх абласцях.
Савет па справах РПЦ 12 чэрвеня 1946 года накіраваў на месцы інструкцыйнае пісьмо «Аб манастырскіх пабудовах, займаемых дзяржустановамі і школамі», складзенае на аснове адпаведнай пастановы Савета Міністраў СССР. Мясцовым органам рэкамендавалася разгледзець пытанне аб вяртанні манастырам памяшканняў, займаемых іншымі арганізацыямі.
Далейшая канфрантацыя савецкай улады з РПЦ
З канца 1940-х гадоў адносіны дзяржавы да РПЦ сталі пагаршацца, што не перашкодзіла праваслаўнаму духавенству ўрачыста адзначыць 70-годдзе з дня нараджэння І. Сталіна. Ва ўсіх храмах адбыліся спецыяльныя малебны.
З абраннем у верасні 1953 года першым сакратаром ЦК КПСС М. Хрушчова наступленне на РПЦ узмацнілася. 7 ліпеня 1954 года ЦК КПСС прыняў пастанову «Аб буйных недахопах у навукова-атэістычнай прапагандзе і мерах яе паляпшэння». Гэты дакумент казаў аб запушчанасці атэістычнай работы, перад партыйнымі і грамадскімі арганізацыямі ставілася задача «раўшуча пакончыць з пасіўнасцю ў адносінах да рэлігіі, выкрываючы рэакцыйны змест рэлігіі і тую шкоду, якую яна прыносіць». Першы сакратар ЦК КПСС, які ўзмацніў свае палітычныя пазіцыі пры падтрымцы партыйнага апарата, выканаў умову, якая паступіла ад партыйных ідэолагаў, якія былі не згодныя з прынятым пасляваенным рэлігійным курсам. У той жа час царкоўнае пытанне можна было без асцярог выкарыстоўваць у якасці крытыкі і самой палітыкі І. Сталіна, і ў той жа час нанесці ўдар па яго паплечнікам Г. Малянкову, В. Молатаву і К. Варашылаву.
Ужо 28 ліпеня 1954 года Бюро ЦК КПБ разгледзела пытанне «Аб стане і мерах паляпшэння навукова-атэістычнай прапаганды ў рэспубліцы». Ставілася задача пакончыць з запушчанасцю антырэлігійнай работы, разгарнуць навукова-атэістычную прапаганду, надаючы асаблівую ўвагу правядзенню яе сярод «найбольш адсталай часткі насельніцтва, якая знаходзіцца ў палоне рэлігійных вераванняў і забабонаў».
Праяўленне адміністравання ў адносінах да царквы дало магчымасць духавенству праваслаўнай царквы актывізаваць сваю дзейнасць. У дакладах абласных упаўнаважаных Савета па справах РПЦ па Беларускай ССР адзначалася, што адной з рэакцый людзей на антырэлігійную кампанію стаў іх удзел у рэлігійных абрадах і таінствах, актыўны прыток вернікаў у цэрквы ў дні рэлігійных свят, рост патрабавыкананняў. З-за распаўсюджвання чутак аб хуткім закрыцці цэркваў павялічылася колькасць хрышчэнняў і шлюбаў, з большай актыўнасцю вернікі хадайнічалі аб адкрыцці новых культавых будынкаў. Па словах упаўнаважанага Савета па справах РПЦ па Магілёўскай вобласці, «духавенства ўсімі мерамі імкнецца ўзмацніць уплыў царквы на насельніцтва. У Беларускай ССР узрасла колькасць як тых, хто паступіў у манастыр, так і семінарыстаў».
10 лістапада 1954 года выйшла пастанова ЦК КПСС «Пра памылкі ў правядзенні навукова-атэістычнай прапаганды сярод насельніцтва», у якой сцвярджалася, што «ЦК КПСС мае факты, якія сведчаць аб тым, што за апошні час у навукова-атэістычнай прапагандзе сярод насельніцтва ў шэрагу месцаў дапускаюцца грубыя памылкі»: абразлівыя выпады супраць духавенства і вернікаў, паказ вернікаў і служыцеляў без усялякай на тое падставы людзьмі, якія не заслугоўваюць палітычнага даверу; адміністрацыйнае ўмяшанне мясцовых уладаў у дзейнасць рэлігійных аб’яднанняў і груп.
Такім чынам, абедзве пастановы прызнавалі, па-першае, рост рэлігійнасці сярод насельніцтва, колькаснае павелічэнне царкоўных арганізацый і іх гадавых даходаў у СССР, актывізацыю наведвальнасці веруючымі цэркваў; па-другое, раскрытыкавалі стан атэістычнай працы партыйных арганізацый; па-трэцяе, па сутнасці, пераглядаліся новыя, якія склаліся пры І. Сталіне ў 1940-х гг., адносна даверныя ўзаемаадносіны дзяржавы і царквы. Многія ідэі і фармулёўкі гэтых дакументаў грунтаваліся на антырэлігійных матэрыялах 1930-х гадоў. У нейкай ступені перашкодай на шляху адраджэння старых метадаў антырэлігійнай прапаганды сталі новыя пасляваенныя ўзаемаадносіны дзяржавы і царквы, увогуле іншае ў параўнанні з 1930-мі гадамі становішча яе ў грамадстве. За кароткі перыяд рэлігійныя арганізацыі здолелі значна ўмацаваць свой уплыў.
XX з’езд КПСС, які адбыўся ў лютым 1956 года, не ўнёс істотных карэкціровак у дзяржаўна-царкоўныя адносіны. З аднаго боку, пачалі праяўляцца некаторыя рысы дэмакратызацыі грамадства, набіраў сілу працэс развянчання культу асобы І. Сталіна. Праваслаўная царква ў гэты перыяд разлічвала на паляпшэнне ўмоў свайго існавання. Аднак яе надзеі не апраўдаліся. З іншага боку, пасля з’езда КПСС з месцаў зняволення і высылак вяртаюцца сотні і тысячы вернікаў і служыцеляў культу, расце колькасць зваротаў аб рэгістрацыі рэлігійных абшчын, улады публічна абяцаюць, у рамках працэсу дэмакратызацыі, пашырэнне рэлігійных свабод, задавальненне просьбаў і чаканняў рэлігійным аб’яднанням. Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 14 ліпеня 1954 г. устанаўлівалася ўмоўна-датэрміновае вызваленне тых, хто адсядзеў дзве трэці тэрміну, і для састарэлых зняволеных. З 1955 года стала правілам прысутнасць прадстаўнікоў Маскоўскай Патрыярхіі на прыёмах у Вярхоўным Савеце СССР і ў замежных пасольствах.
Станам на 1 студзеня 1948 года на тэрыторыі Беларускай ССР налічвалася 966 цэркваў і малітоўных дамоў, 3 манастыры (у т.л. 1 мужчынскі і 2 жаночых). З-за таго, што многія вернікі сістэматычна звярталіся ў Савет па справах РПЦ у Беларускай ССР з просьбай аб вяртанні ім былых царкоўных будынкаў, многія з якіх не выкарыстоўваліся па прамым прызначэнні, колькасць цэркваў і малітоўных дамоў, якія знаходзіліся на ўліку, у 1955 годзе ўзрасла да 967, а ў 1956 годзе — да 971.
Аднак у грамадскае жыццё ўсё больш актыўна вяртаюцца ідэі 1930-х гадоў аб пабудове бескласавага безрэлігійнага грамадства і асаблівай ролі ў яго пабудове антырэлігійнай прапаганды. На старонках часопісаў, газет, па радыё пачалася масіраваная антырэлігійная прапаганда з абвінавачваннямі, пагрозамі і кпінамі ў адрас вернікаў і духавенства. Да восені 1958 года савецкае грамадства ў сферы забеспячэння свабоды фактычна было адкінута да аўтарытарных антырэлігійных традыцый 1930-х гадоў. Усё тое, што з такой працай было дасягнута ў кірунку па нармалізацыі дзяржаўна-царкоўных адносін у 1943—1953 гадах, аб’яўлялася «дэфармацыяй царкоўнай палітыкі савецкай дзяржавы», «спадчынай сталінізму». Ізноў Савет па справах Рускай праваслаўнай царквы падвергся нападкам за «няправільную палітычную і тактычную лінію». якая прывяла да ўмацавання рэлігіі і царквы, актывізацыі «яўных і таемных ворагаў савецкай улады» сярод духавенства. Так, калі ў 1956 годзе ў Беларускай ССР на ўліку цэркваў і малітоўных дамоў знаходзілася 971, то ў 1957 годзе — 968, а ў 1958 годзе — 967.
4 кастрычніка 1958 года была прынята сакрэтная пастанова ЦК КПСС «Аб запісцы аддзела прапаганды і агітацыі ЦК КПСС па саюзных рэспубліках „Аб недахопах навукова-атэістычнай прапаганды“». Менавіта з гэтага года пачаліся радыкальныя змены ў палітыцы савецкай улады ў адносінах да рэлігіі, і асабліва РПЦ. Новаму этапу паскоранага будаўніцтва камуністычнага грамадства адпавядала новая хваля антырэлігійных рэпрэсій па схеме, якая ўжо склалася дзесяцігоддзямі. Пры гэтым звяртацца да метадаў 1920—1930-х гадоў савецкая ўлада не збіралася. Быў абраны новы шлях: з дапамогай метадаў адміністравання максімальна скараціць сферы дзейнасці, прадстаўленыя рэлігійным арганізацыям. Бо ў гады вайны і адразу пасля яе РПЦ умела выкарыстоўвала прадстаўленыя ёй з боку дзяржавы магчымасці і змагла ва ўмовах сталага і цвёрдага кантролю ўмацаваць свае структуры і пашырыць свой уплыў на насельніцтва. У адпаведнасці з указаннямі ЦК і асабіста М. Хрушчова Савет Міністраў СССР ужо 16 кастрычніка таго ж года прыняў першыя дзве антыцаркоўныя пастановы «Аб манастырах у СССР» і «Аб падатковым абкладанні даходаў прадпрыемстваў епархіальных упраўленняў, а таксама даходаў манастыроў».
Пастанову Савета Міністраў СССР з задавальненнем сустрэлі мясцовыя партыйныя і савецкія органы Беларускай ССР, якія на працягу ўсяго пасляваеннага часу рабілі спробы закрыць манастыры. У 1960 годзе здзейснілася жаданне полацкіх савецкіх улад — быў зняты з рэгістрацыі і перастаў існаваць Спаса-Ефрасіннеўскі манастыр. Адначасова былі закрыта і Гродзенская жаночая абіцель. У рэспубліцы застаўся толькі Жыровіцкі манастыр. У выніку абранай палітыкі ў галіне дзяржаўна-царкоўных адносін у Беларускай ССР да 1965 года захавалася Мінска-Беларуская епархія, якая ўключала 14 благачынных акруг з 420 цэрквамі.
У выніку чарговых ганенняў на царкву ў канцы 1950-х — пачатку 1960-х гадоў засталося 369 царкоўных прыходаў і 1 манастыр; духоўная семінарыя была закрыта.
Царкоўнае жыццё ў СССР актывізавалася пад канец 1980-х напярэдадні святкавання 1000-годдзя хрышчэння Русі. У 1989 годзе была створана Беларуская Праваслаўная Царква (Беларускі экзархат Маскоўскага патрыярхату) на чале з мінскім мітрапалітам Філарэтам.
Спіс мітрапалітаў сярэдневяковай Беларусі (Літвы)
Спіс мітрапалітаў, пад юрысдыкцыяй якіх былі беларускія землі ў перыяд ад разбурэння Кіева мангола-татарамі да заключэння Берасцейскай уніі.
Сенсілы
Сенсі́лы, сэнсілы (ад sensilis — які адчувае) — прасцейшыя органы пачуццяў у беспазаваночных жывёл. Сенсіла складаецца з кутыкулярнага аддзела і адной або некалькіх нервовых клетак, звязаных з цэнтральнай нервовай сістэмай. Вонкавая частка сенсілы ўтворана клеткамі покрвываў і прадстаўлена валаском (датыкальная сенсіла) альбо тонкай кутыкулярнай пласцінкай, купалам або конусам, пагружанымі ў ямку (нюхальныя і смакавыя сенсілы).
Сенсілы размешчаны на целе жывёлы паасобку або групамі. Найбольшая іх колькасць знаходзіцца на вусіках, ротавых частках, канечнасцях і хваставых прыдатках. тут яны аб’яднаны ў складаныя органы з колькасцю ў некалькі тысяч сенсіл (напрыклад, на антэнах трутня іх налічваецца каля 30 000).
Мерэмяэ (воласць)
Меремяэ (Meremäe) — воласць у Эстоніі, у складзе павета Вырумаа.
Палажэнне
Плошча воласці — 132 км², колькасць насельніцтва на 1 студзеня 2006 года складала 1195 чалавек.
Адміністрацыйны цэнтр воласці — вёска Меремяэ.
Гарышне (Мыкалаіўскі раён)
Гарышне (Горі́шнє) — вёска ў Мыкалаіўскім раёне Львоўскай вобласці Украіны.
Палац Сан-Крыставан
Палац Сан-Крыставан (Paço de São Cristóvão, таксама вядомы як Імператарскі палац) — палац, размешчаны ў парку Кінта-да-Боа-Віста ў горадзе Рыа-дэ-Жанейра (Бразілія). Палац Сан-Крыставан — былая рэзідэнцыя імператараў Бразіліі. Цяпер тут размяшчаецца Нацыянальны музей Бразіліі.
Гісторыя
У пачатку XIX стагоддзя тэрыторыя вядомая як Кінта-да-Боа-Віста належала Эліашу Антоніу Лопешу, багатаму партугальскаму купцу, які пабудаваў у 1803 годзе сядзібу на версе ўзгорка. Калі партугальскі каралеўскі двор пераехаў у Бразілію ў 1808 годзе, Эліаш Антоніу Лопеш падарыў сваю сядзібу прынцу-рэгенту Жуану VI. Жуан VI ацаніў падарунак і падоўгу заставаўся ў ёй.
Партугальская каралеўская сям'я жыла ў Імператарскім палацы з моманту іх прыбыцця ў Рыа-дэ-Жанейра ў 1808 годзе. Для лепшага іх размяшчэння ў 1819 годзе Жуан VI загадаў перабудаваць сядзібу, ператварыўшы яе ў каралеўскі палац. Займаўся рэканструкцыяй, якая завяршылася ў 1821 годзе, англійскі архітэктар Джон Джонстан. Перад палацам Джонстан усталяваў дэкаратыўны порцік, які быў падораны ад імя Англіі Бразіліі Х'ю Персі, 2-м герцагам Нартумберлэнда.
Пасля абвяшчэння незалежнасці Бразіліі ў 1822 годзе, палац стаў рэзідэнцыяй імператара Бразіліі Педру I. Рэканструкцыя і пашырэнне палаца праводзіліся партугальскім архітэктарам Мануэлем да Коштай (1822-1826), працягнутыя французскім архітэктарам Пэдра Жазэ Пезератам (1826-1831), які лічыцца аўтарам канчатковага аблічча будынка. Ён усталяваў новую вежу з левага боку ад галоўнага фасада, а таксама дабудаваў трэці паверх палаца. Працы над палацам былі працягнутыя пасля 1847 года бразільскім мастаком Мануэлем дэ Араужа Порту-алегрэ, які надаў гармонію фасаду будынка, далей над палацам Сан-Крыставан працаваў немец Тэадор Маркс (1857-1868). Італьянскі мастак Марыё Брагальдзі ўпрыгожыў мноства пакояў палаца, уключаючы Тронную залу і Пакой для прыёму паслоў, карцінамі з прыёмам падманкі.
Пасля вяселля Педру I і прынцэсы Марыі Леапальдзіны Аўстрыйскай у 1817 годзе імператарская пара жыла ў палацы. Тут жа нарадзілася будучая каралева Партугаліі Марыя II, а таксама будучы імператар Бразіліі Педру II. Імператрыца Марыя Леапальдзіна памерла ў сценах палаца ў 1826 годзе.
Педру II, будучы імператар, вырас і атрымаў адукацыю ў палацы, а ў 1869 годзе загадаў рэканструяваць яго сады. Французскаму садоваму дызайнеру Агусту Франсуа Мары Глазіу быў даручаны гэты праект, у які ўваходзіла стварэнне маляўнічых азёр, масткоў, пячор і будынкаў, якія пераймаюць антычнасць, прытрымліваючыся рамантычнай модзе таго часу. Дзеці Педру II таксама нарадзіліся ў палацы Сан-Крыставан, уключаючы Ізабэлу Бразільскую, якая адмяніла рабства ў Бразіліі ў 1888 годзе.
У 1892 годзе дырэктар Нацыянальнага музея ў Рыа-дэ-Жанейра дамогся яго пераезду з будынка Кампу-дзі-Сантана ў палац Сан-Крыставан. Ранейшае ўнутранае ўбранне палаца перастала існаваць, але яго адноўленыя дэталі можна ўбачыць у розных музеях Бразіліі, да прыкладу адноўленую Тронную залу ў Імператарскім музеі ў горадзе Петропаліс.
Палац моцна пашкоджаны агнём у выніку пажару 2 верасня 2018 года.
Эпікур
Эпіку́р (грэч. Επίκουρος; 341 да н.э., востраў Самас, Грэцыя — 270 да н.э.) — старажытнагрэчаскі філосаф, заснавальнік эпікурэізму.
Біяграфічныя звесткі
У 306 да н.э. заснаваў у Афінах філасофскую школу, якая атрымала назву «Сад Эпікура». Аўтар каля 300 твораў, у т.л. «Аб прыродзе» ў 37 кнігах. Да нас дайшлі толькі тры яго пісьмы, шэраг фрагментаў і выказванняў.
Светапогляд
У адрозненне ад папярэднікаў Эпікур бачыў у філасофіі не толькі тэарэтычнае, сузіральнае, але і практычнае вучэнне, якое прасвятляе чалавека, збаўляе яго ад страху, хваляванняў і сцвярджае ціхамірнасць духу. На яго думку, гэта і ёсць зямное шчасце, таму што бессмяротнай душы і замагільнага жыцця не існуе. Лічыў, што для шчасця чалавеку дастаткова абмежаваць свае задавальненні тымі, якія адпавядаюць яго прыродзе і неабходныя для жыцця; вышэйшую дабрачыннасць бачыў у разважлівасці.
Анталогія Эпікура грунтавалася на атамістычным вучэнні Дэмакрыта. Ён лічыў, што ўсе рэчы, у т.л. душа, складаюцца з атамаў, якія пры сваім руху здольныя адхіляцца ад прамой лініі. Магчымасць руху атамаў абгрунтоўваў наяўнасцю пустаты. Сусвет разглядаў як сукупнасць цел і пустаты, лічыў, што Сусвет складаецца з мноства светаў, якія ўзніклі самастойна, без якой-небудзь знешняй сілы.
У гнасеалогіі Эпікур прытрымліваўся сенсуалізму і зыходзіў з таго, што ад кожнага з цел навакольнага свету зыходзяць копіі (вобразы), якія складаюцца з найтанчэйшых атамаў і пранікаюць у органы пачуццяў чалавека, ствараюць пачуццёвыя ўспрыманні.
Міса (воласць)
Міса (Misso) - воласць у Эстоніі, у складзе павета Вырумаа.
Палажэнне
Плошча воласці — 189,9 км², колькасць насельніцтва на 1 студзеня 2008 года складала ўсяго 810 чалавек.
Эпікур
Спадчына
Вучэнне Эпікура атрымала далейшае развіццё ў працах Лукрэцыя, значна паўплывала на еўрапейскую філасофію новага часу (П. Гасендзі і інш.). На Беларусі ідэі Эпікура набылі пашырэнне ў эпоху Адраджэння (К. Бекеш, С. Р. Лован, К. Лышчынскі і інш.).
Міса (воласць)
Палажэнне
Адміністрацыйны цэнтр воласці — пасёлак Міса.
Електропривреда Републике Српске
«Електропривреда Републике Српске» (Электраэнергетыка Рэспублікі Сербскай) — баснійская дзяржаўная электраэнергетычная кампанія, найбуйная ў Рэспубліцы Сербскай і другая па маштабах у Босніі і Герцагавіне. Афіцыйная поўная назва — Змяшаны холдынг «Електропривреда Републике Српске» Матчына прадпрыемства АТ «Трэбіне» (Мјешовити холдинг „Електропривреда Републике Српске“ Матично предузеће а. д. Требиње). Займаецца вытворчасцю электраэнергіі для Рэспублікі Сербскай і кіраваннем размеркавання энергіі. Генеральны дырэктар — Браніслава Мілекіч (Бранислава Милекић).
Рывэ
Рывэ (Rive) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне П’емонт, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Верчэлі.
Насельніцтва складае 478 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 46 чал./км². Займае плошчу 9 км². Паштовы індэкс — 13030. Тэлефонны код — 0161.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы.
Більярд
Білья́рд (billard, ад bille — шар ці billette, billart — палка ) — абагульняючая назва некалькіх настольных гульняў з падобнымі, характэрнымі правіламі. Адметнай асаблівасцю ўсіх гульняў у більярд з’яўляецца наяўнасць шароў на стале і кія, з дапамогай якога гульцы перамяшчаюць гэтыя шары. Асноўнай мэтай амаль што ўсіх відаў більярда з’яўляецца неабходнасць забіцця шароў у лузы.
Флэшмоб
У сучасным значэнні флэшмоб (ад англійскага: flash mob — «імгненны натоўп») азначае групу людзей, якія нечакана з’яўляюцца ў публічным месцы, цягам кароткага прамежку часу дзейнічаюць незвычайным чынам, а затым хутка знікаюць. Звычайна флэшмоберы арганізуюцца праз Інтэрнэт або іншыя сучасныя сродкі сувязі.
Не існуе адзінага меркавання наконт мэт правядзення флэшмобаў. Удзельнікі аднаго і таго жа мерапрыемства могуць пераследваць розныя мэты. Сярод магчымых варыянтаў — забава, парушэнне звычайнага ходу жыцця, уздзеянне на навакольных, адчуванне дачынення да агульнай справы, самасцвярджэнне. Ідэалогія класічнага флэшмобу прытрымліваецца дэвізу «Флэшмоб па-за рэлігіяй, па-за палітыкай, па-за эканомікай».
Вялікія азёры
Вялікія азёры (Great Lakes) — сістэма прэснаводных азёр у Паўночнай Амерыцы, на тэрыторыі ЗША і Канады. Уключае шэраг буйных і сярэдніх вадаёмаў, злучаных рэкамі і пралівамі. Плошча каля 245,2 тыс. км², аб’ём вады 22,7 тыс. км³. Да ўласна Вялікіх азёр адносяць пяць найбуйных: Верхняе, Гурон, Мічыган, Эры і Антарыа. З імі звязаныя некалькі сярэдніх азёр. Найважнымі з іх з’яўляюцца: Сент-Мэрыс, Сент-Клер, Ніпігон. Азёры належаць да басейна Атлантычнага акіяна. Сцёк па р. Святога Лаўрэнція.
На фарміраванне азёрных катлавін найбольшы ўплыў аказваюць тэктанічныя працэсы; Вялікія азёры пачалі фармавацца ў канцы апошняга ледніковага перыяду, каля 10 000 гадоў назад, калі маса ледніка праламала зямную кару, а пасля таго, як ледавік растаў, пачаўся павольны зваротны працэс — гляцыяізастазія, які таксама моцна прыкметны ў раёне Батнічнага заліва і Фінляндыі. Водная маса азёр ўтварылася пры раставанні ледавіка. Паўночнае ўзбярэжжа Вялікіх азёр падымаецца хутчэй паўднёвага, што прыводзіць да эфекту «пералівання» вады і павольнага затаплення зямель на поўдні. Раней Вялікія азёры мелі дадатковы сцёк праз цяперашнія ракі Ілінойс і Атава, але з прычыны усё тых жа геалагічных працэсаў яны, быўшы і дагэтуль каля берагоў азёраў, некалькі змянілі сваё рэчышча і кардынальна памянялі выток. У выніку гэтага сёння натуральны сцёк існуюе толькі па рацэ Святога Лаўрэнція.
Развіта суднаходства і рыбалоўства. Пры дапамозе каналаў сфармаваны водны шлях для марскіх судоў працягласцю каля 3000 км. Вялікія азёры звязаныя каналамі з ракой Гудзон і басейнам ракі Місісіпі.
Галоўныя парты: Чыкага, Мілуокі, Дэтройт, Кліўленд, Бафала, Таронта.
Геаграфія
Вялікія азёры з’яўляюцца найбуйным на Зямлі па запасах прэснай вады. Яны звязаныя паміж сабой рэкамі і каналамі і таму вада як бы перацякае з аднаго ў іншае. Возера Верхняе з’яўляецца найбуйным прэснаводным возерам планеты, а меншае з пяці — Антарыа — больш за самае буйное ў Еўропе Ладажскае возера. Сярэдняя глыбіня іх пераўзыходзіць глыбіню Балтыйскага і Паўночнага мораў.