cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Паводка ў краінах Паўночнага мора (2007)
Чакалася, што ўзровень вады паднімецца вышэй 3 м над сярэднімі значэннямі. Паводка і хвалі па здагадках павінны былі парушыць ахоўныя канструкцыі і затапіць у прыватнасці берагі Норфалка і Кента. Аднак рэальныя паказчыкі высокай вады былі на 20 см ніжэй прагназуемых, што дазволіла пазбегнуць моцнай шкоды.
Папярэджанне пра паводку было абвешчана на ўсходнім беразе Вялікабрытаніі і на ўсім галандскім узбярэжжы. Ахоўны бар'ер Масланткерынг у порце Ротэрдама быў зачынены па «баявой» трывозе ўпершыню з яго стварэння ў 1997 годзе. Данія і Германія абвясцілі пра моцныя штармы з парывамі ветра да 125 км/г, а ў Шатландыі на Аркнейскіх і Шэтландскіх астравах сіла ветра чакалася да 145 км/г. Нафтавыя платформы на нарвежскім шэльфе былі зачынены на час шторму.
Яшчэ адным наступствам шторму апынуўся рэкордны наплыў Alle alle у Паўночнае мора, колькасць якіх на астравах Фарнэ павялічылася з 7143 10 лістапада да 28803 11 лістапада.
Іван Фёдараў
Іван Фёдараў (Іаан (Ян) Федаровіч; 1510?, Петкавічы? —, ) — сярэдневяковы ўсходнееўрапейскі друкар. Лічыцца пачынальнікам друкарскай справы ў Маскоўскай дзяржаве і, такім чынам, у Расіі. Быў настаўнікам друкара Грыня Іванавіча.
Друкарская дзейнасць у Маскве
У 1550-я гады працаваў у т. зв. ананімнай друкарні ў Маскве. З 19 красавіка 1563 да 1 сакавіка 1564 разам з Пятром Мсціслаўцам выдаў у Маскве першую дакладна датаваную расійскую друкаваную кнігу «Апостал» (захаваўся 61 асобнік). Рыхтуючы яе да выдання, першадрукары правялі вялікую тэксталагічную і рэдактарскую работу, аб чым сведчыць Сымон Будны ў прадмове да Новага Запавету (Лоск, 1574). 48 заставак гэтай кнігі, надрукаваных з 20 дошак, 22 буквіцы і іншыя друкарскія аздабленні вызначаюцца высокім мастацкім майстэрствам і працягваюць традыцыі арнаментальнага ўбранства старажытнарускіх рукапісных кніг школы Феадосія Ізографа. Перапрацаваўшы арнаментальныя прыёмы гэтай школы, Фёдараў (Федаровіч) і Мсціславец стварылі т. зв. старадрукарскі стыль, які потым атрымаў вялікае пашырэнне ў мастацкім аздабленні друкаваных і рукапісных кніг. Шрыфт «Апостала», які выкарыстоўваў Фёдараў (Федаровіч) і ў іншых сваіх выданнях, створаны на аснове маскоўскага паўустава канца XV — пач. XVI стагоддзяў.
29 верасня і 29 кастрычніка 1565 Фёдараў (Федаровіч) і Мсціславец выпусцілі ў Маскве 2 выданні «Часоўніка» (зберагліся 6 асобнікаў) — кнігі для пачатковага навучання грамаце.
Выгнанне з Масквы. Кнігадрукарства ў Беларусі
У 1566 з-за ганенняў з боку рэакцыйных расійскіх свецкіх і царкоўных колаў Фёдараў (Федаровіч) і Мсціславец пакінулі Маскву і накіраваліся ў Беларусь. Новую друкарню яны заснавалі ў Заблудаве каля Беластока (зараз Падляскае ваяводства ў Польшчы) у маёнтку гетмана Вялікага Княства Літоўскага Рыгора Хадкевіча. У Заблудаўскай друкарні ў 1568—1569 імі надрукавана «Евангелле вучыцельнае» (захаваліся 44 экз.) — зборнік гутарак і павучанняў з тлумачэннем евангельскіх тэкстаў. У ім змешчана таксама «Слова на Ушэсце» Кірылы Тураўскага — першы друкаваны помнік старажытнай усходнеславянскай літаратуры. На адвароце тытульнага аркуша кнігі ў тэхніцы ксілаграфіі змешчаны герб Хадкевіча. Потым гэта кніга неаднаразова перавыдавалася ў Беларусі. Пасля ад'езду Мсціслаўца ў Вільню Фёдараў надрукаваў у Заблудаве ў 1569—1570 Псалтыр з Часаслоўцам (зберагліся 3 асобнікі). У канцы гэтай кнігі змешчана Пасхалія ў табліцах. Складаючы яе, Фёдараў, відаць, выкарыстаў Пасхалію з «Малой падарожнай кніжкі» Францыска Скарыны, выдадзенай каля 1522 у Вільні.
Пераезд у Львоў
Паколькі Хадкевіч рашыў спыніць выдавецкую дзейнасць, Фёдараў у канцы 1572 — пачатку 1573 пераехаў у Львоў і заснаваў там першую на Украіне друкарню, дзе ў 1574 выдаў першую ўкраінскую дакладна датаваную друкаваную кнігу «Апостал» (захавалася 97 асобнікаў, што сведчыць пра вялікі першапачатковы тыраж кнігі). Гэта кніга была паўторам маскоўскага выдання 1564 з даданнем некаторых уступных тэкстаў і пасляслоўяў «Повесть… откуду начася и како сверится друкарня сия». Гэта пасляслоўе — першы друкаваны твор рускай мемуарнай літаратуры. У кнізе змешчаныя 3 гравюры, кожная на старонку: герб Хадкевіча, выява апостала Лукі, геральдычная кампазіцыя з гербам горада Львова і друкарскім знакам Фёдарава.
У тым жа 1574 г. Фёдараў надрукаваў у Львове «Азбуку» («Буквар») — першы друкаваны рускі падручнік з практыкаваннямі для навучання грамаце, прыкладамі спражэння дзеясловаў, скланення назоўнікаў і прыметнікаў, выкарыстання «прасодый» (узоры выкарыстання над- і падрадковых знакаў). Кнігу завяршаюць тэксты для замацавання і развіцця навыкаў чытання і пісьма, т. зв. тлумачальная азбука, шырока вядомыя малітвы. Урыўкі з біблейскіх кніг у «Азбуцы» падабраны так, што яны фармулююць мэтанакіраваную гуманістычную праграму пачатковай школьнай адукацыі (адзін экзэмпляр гэтай кнігі захоўваецца ў бібліятэцы Гарвардскага ўніверсітэта, ЗША, другі — у Лондане).
На службе Канстанціна Астрожскага
У 1575 князь Канстанцін Астрожскі запрасіў Фёдарава на службу да сябе, дзе той выконваў абавязкі аканома Дзерманскага манастыра. Каля 1578 Астрожскі заснаваў у Астрогу друкарню, у якой 18 чэрвеня 1578 выйшла новае выданне «Азбукі», дапоўненае ў параўнанні з выданнем 1574 паралельнымі грэка-славянскімі тэкстамі, каб дапамагчы вучням авалодаць грэчаскай мовай (захаваліся 2 асобнікі: у Капенгагене і Гоце, Германія; невялікі яе фрагмент — у Дзяржаўнай Расійскай бібліятэцы ў Маскве). У гэтым выданні ўпершыню надрукаваны помнік старажытнабалгарскай літаратуры «Аб писменах» Чарнарызца Храбра пад назвай «Сказание како состави святый Кирил Философ азбуку по языку словеньску». У 1580 г. Фёдараў надрукаваў у Астрогу Псалтыр і Новы Запавет элегантным малым фарматам (у «васьмёрку»; збераглося 68 асобнікаў). Кнігу адкрывае прыгожы тытульны аркуш, заключаны ў гравіраваную па дрэве рамку. У тым жа годзе Фёдараў выдаў паказальнік да гэтых кніг: «Кніжку, збор рэчаў самых патрэбных…» — першы ў гісторыі айчыннай бібліяграфіі і дакументалістыкі алфавітна-прадметны паказальнік і адначасова зборнік афарызмаў і крылатых слоў (збераглося 16 асобнікаў).
5 мая 1581 г. у Астрогу лістоўкай Фёдараў надрукаваў «Храналогію» Андрэя Рымшы — першы беларускі друкаваны каляндар і першы асобна выдадзены твор беларускай паэзіі (адзіны экзэмпляр зберагаецца ў Санкт-Пецярбургу). Да 12 жніўня 1581 надрукаваў 1-е поўнае выданне славянскай Бібліі кірылічным пісьмом, т. зв. «Астрожскую Біблію» (захавалася 275 экз.). У яе змесце і аздабленні адчуваецца ўплыў выданняў Скарыны. Арнаментальнае аздабленне Бібліі зроблена таксама пад пэўным уплывам арнаментыкі скарынінскіх выданняў. Прасочваецца тоеснасць і ў некаторых загалоўных літарах (у Дзяржаўнай Расійскай бібліятэцы зберагаецца экзэмпляр гэтай Бібліі, дапоўнены рукапіснымі копіямі прадмоў і пасляслоўяў Бібліі Скарыны).
З 1582 г. Фёдараў зноў у Львове. Імкнучыся сабраць сродкі на адкрыццё новай друкарні, Фёдараў адліваў гарматы, вынайшаў шматствольную марціру з узаемазаменнымі часткамі.
У 1583 г. ён пабываў у Кракаве, Вене і, магчыма, у Дрэздэне. Захаваўся ліст Фёдарава да саксонскага курфюрста Аўгуста, напісаны з Вены 23 ліпеня 1583. У канцы 1583 Фёдараў вернуўся ў Львоў, дзе захварэў і памёр. Пахаваны ў Ануфрыеўскім манастыры. На яго надмагільнай пліце, якая захоўвалася да 1883, быў выбіты надпіс: «Друкар кніг дагэтуль нябачаных».
Дзейнасць
Выдаў, між іншага, «Апостал» (1563, у Маскве, разам з Пятром Мсціслаўцам), Евангелле Вучыцельнае (сакавік 1569, у Заблудаве, разам з П. Мсціслаўцам), граматыку-буквар (1574, у Львове), каляндар-паэму Андрэя Рымшы «Храналогія» (1580), «Астрожскую біблію» (1581), «Лексіс з талкаваннем славенскіх моў проста» (у тлумачальнай частцы змешчаны беларускі корпус лексікі) і інш.
Азбука 1578
Іван Фёдараў упершыню публікуе на яго старонках выдатны помнік старой балгарскай літаратуры — «Сказание, како состави святый Кирил Философ азбуку по языку словеньску и книги преведе от греческих на словеньский язык», шырока вядомае як «Паданне» Чорнарызца Храбра, якое шматбакова вывучана балгарскім даследчыкам Куё Куевым. У Азбуцы ўпершыню ва ўсходнеславянскай кнізе друкуюцца паралельныя грэка-славянскія тэксты. Таксама упершыню з'яўляецца мастацка сфармаваны і адасоблены тытульны ліст.
=== Псалтыр і Новы запавет 1580 === Малафарматнае выданне. Прызначалася не для літургічнай практыкі, а для штодзённага чытання, у нейкай меры і для ўдасканалення навыкаў, атрыманых у працэсе асваення Азбукі 1578 г.
На экземплярах, якія захаваліся, трохі запісаў, што звязана з невялікім фарматам кнігі. Але сярод іх запісы, зробленыя кіеўскім мітрапалітам Пятром Магілай і львоўскім братчыкам Іванам Рагатынцам, якія з'яўляюцца каштоўнымі для нас сведчаннямі аб асабістых бібліятэках, досыць шырока распространненых ў той час у асяроддзі заможных і адукаваных людзей Рэчы Паспалітай.
У выданнях, упершыню, з'яўляецца гравіраваны на дрэве тытульная рамка, ўбранне якой узыходзіць да лютэраўскіх выданняў.
=== «Книжка собрание вещей нужнейших» (1580 год) === Адно з першых аўтарскіх выданняў у кнігадрукаванні кірыліцай. «Книжка» — першы ў гісторыі рускай бібліяграфіі і дакументалістыкі алфавітна-прадметны паказальнік, першы ў гісторыі славянскай літаратуры зборнік крылатых слоў і афарызмаў.
IC 5293
IC 5293 — галактыка тыпу S (спіральная галактыка) ў сузор’і Пегас.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Рыманаў
Рыманаў (Rymanów) — горад у Польшчы, уваходзіць у склад Красненскага павета Падкарпацкага ваяводства. Сядзіба вяскова-гарадской гміны Рыманаў. Займае плошчу 12,39 км². Насельніцтва — 3608 чалавек (на 2004 год).
Рэгіна Іосіфаўна Тышкевіч
Рэгіна Іосіфаўна Тышкевіч (20 кастрычніка 1929, Мінск, БССР, СССР — 17 лістапада 2019 года ) — беларускі матэматык, спецыяліст па тэорыі графаў. Доктар фізіка-матэматычных навук, прафесар.
Біяграфія
Рэгіна Іосіфаўна Тышкевіч нарадзілася 20 кастрычніка 1929 года ў Мінску. У дзяцінстве яна пераехала да цёткі ў Вілейку, маці ж у гэты час засталася жыць і працаваць у Іжэўску, куды пасля доўгіх перыпетый яны трапілі падчас эвакуацыі. У 1947 годзе скончыла сярэднюю школу ў г. Вілейцы Маладзечанскай вобласці, БССР. Пасля ўдалай здачы экзаменаў яна паступіла на фізіка-матэматычны факультэт БДУ, які скончыла ў 1952 годзе. У гэтым жа годзе Рэгіна Іосіфаўна паступіла ў аспірантуру, скончыўшы якую, яна пачала выкладаць на родным факультэце. У 1959 годзе абараніла кандыдацкую дысертацыю. У 1984 годзе ў Інстытуце кібернетыкі імя В. М. Глушкова АН УССР (Кіеў) абараніла доктарскую дысертацыю па тэме «Алгебраічныя метады тэорыі графаў» — дадзеная доктарская дысертацыя была першай у Савецкім Саюзе па тэорыі графаў. У 1986 годзе ёй прысвоена навуковае званне прафесара.
Навукова-педагагічная дзейнасць
Рэгіна Іосіфаўна вяла актыўную навукова-даследчую дзейнасць. Яна з’яўлялася заснавальнікам і кіраўніком беларускай навуковай школы тэорыі графаў, якая атрымала сусветнае прызнанне. Увяла адзіны наватарскі курс алгебры і геаметрыі, які раней не выкладалася ні ў адным з ВНУ СССР (замест асобных курсаў алгебры і геаметрыі ёю сумесна з А. С. Фядзенкам ўпершыню ў СССР быў прачытаны адзіны курс гэтых дысцыплін). Аўтар і ініцыятар выкладання на факультэце курсу «Уводзіны ў матэматыку», які да гэтага не ўваходзіў у навучальныя планы ўніверсітэтаў СССР. Яна — адзін з аўтараў калектыўнай працы «Лекцыі па тэорыі графаў» — першага падручніка па тэорыі графаў не толькі ў СССР, але і за яго межамі. «Лекцыі па тэорыі графаў» разам са спадарожным задачнікам перакладзены на англійскую мову і выдадзены за мяжой.
Падрыхтавала 17 кандыдатаў і 1 доктара фізіка-матэматычных навук, якія працуюць ва ўніверсітэтах Беларусі, Вялікабрытаніі, ЗША, Канады, В’етнама і Гвінеі. Акрамя таго, яна ўваходзіла ў савет па абароне кандыдацкіх і доктарскіх дысертацый Аб’яднанага інстытута праблем інфарматыкі (АІПІ) і Інстытута матэматыкі НАН Беларусі па спецыяльнасці 01.01.09 «Дыскрэтная матэматыка і матэматычная кібернетыка», а таксама з’яўлялася членам Навуковага савета па дзяржаўнай праграме фундаментальных даследаванняў.
Публікацыі
Аўтар звыш 100 навуковых і навукова-метадычных прац, у тым ліку 14 падручнікаў і манаграфій, тры з якіх перакладзены на англійскую мову і выдадзены за мяжой.
Некаторыя працы:
Іна Арсеньеўна Стаўроўская
І́на Арсе́ньеўна Стаўроўская (нар., Почап, Бранская вобласць) — беларускі савецкі гаспадарчы, дзяржаўны і палітычны дзеяч.
Біяграфія
З 1955 года галоўны інжынер, дырэктар Баранавіцкага хлебакамбіната, з 1969 года старшыня Баранавіцкага гарвыканкама, з 1973 года першы сакратар Баранавіцкага гаркама КПБ.
З 1980 па 1985 год — міністр харчовай прамысловасці Беларускай ССР.
Кандыдат у члены ЦК КПБ з 1981 года, абіралася дэпутатам Вярхоўнага Савета БССР 8-га і 9-га скліканняў.
Паўлінка (значэнні)
Назву Паўлінка маюць:
Паўлінка (спектакль)
«Паўлі́нка» — спектакль Нацыянальнага акадэмічнага тэатра імя Янкі Купалы, камедыя ў 2-х дзеях.
Сюжэт
Паводле п’есы Янкі Купалы «Паўлінка», якая адлюстроўвае сцэны са шляхоцкага жыцця.
NGC 2692
NGC 2692 (іншыя абазначэнні — UGC 4675, MCG 9-15-57, ZWG 264.36, KCPG 179B, PGC 25142) — спіральная галактыка з перамычкай (SBab) ў сузор’і Вялікая Мядзведзіца.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
IC 5295
IC 5295 — галактыка тыпу C (кампактная галактыка) у сузор’і Пегас.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Ягор Юр’евіч Шпунтоў
Ягор Юр’евіч Шпунтоў (нар. ) — беларускі лыжнік.
Грамадская пазіцыя
Падпісаў адкрыты ліст спартыўных дзеячаў краіны, якія выступаюць за рэжым Лукашэнкі ў Беларусі пасля здушэння пратэстаў у 2020 годзе.
Кейла (рака)
Ке́йла (Keila jõgi) — рака ў паўночнай Эстоніі. Бярэ пачатак у балоце Лаасалу на поўдзень ад Юуру і ўпадае ў Фінскі заліў у невялікім пасёлку Кейла-Ёа.
На рацэ знаходзіцца трэці па велічыні ў Эстоніі вадаспад вышынёй 6 м і шырынёй 60—70 м.
HMS А11
HMS А11 — брытанская падводная лодка тыпу А. Пабудавана ў 1904-1905 гадах кампніяй Vickers, на верфі Бараў-ін-Фёрнас, дзе судна было спушчана 8 сакавіка 1905 года. Яна пачала службу ў Каралеўскім флоце 11 чэрвеня 1905 года.
Падчас Першай сусветнай вайны была размешчана ў Ардросане.
У маі 1920 года яна была прададзена на металалом.
Любачоўскі павет
Любачоўскі павет (Powiat lubaczowski) — павет у Польшчы, уваходзіць як адміністрацыйная адзінка ў Падкарпацкае ваяводства. Цэнтр павета — горад Любачаў. Займае плошчу 1308,37 км². Насельніцтва — 56 658 чалавекі (на 2015 год).
Амасья (правінцыя)
Амасья (Amasya) — правінцыя на поўначы Турцыі. Размешчана ў сярэднім цячэнні ракі Ешыль-Ірмак (басейн Чорнага мора). Плошча 5,5 тыс. кв. км. Насельніцтва 365 тысяч чалавек (2004). Адміністрацыйны цэнтр — горад Амасья.
Манітор (прылада)
Манітор — прылада, якая пераўтварае лічбавую ці аналагавую інфармацыю ў відэавыяву.
Выру (этнас)
Вы́ру (võrokõsõq, võrukesed, võrokesed) — народ у гістарычнай вобласці Вырумаа ў паўднёва-ўсходняй Эстоніі (сучасныя паветы Пылва і Выру), якія размаўляюць на вырускім дыялекце.
Колькасць народу складае каля 75 000 чалавек.
Араская унія
Араская унія (Unie van Atrecht) — аб’яднанне валонскіх правінцый Нідэрландаў (Эно, Артуа, Дуэ), аформленае дагаворам 6 студзеня 1579 года ў Арасе (правінцыя Артуа); пазней да Араскай уніі далучыліся Ліль, Аршы і інш.
Складзена па ініцыятыве каталіцкага валонскага дваранства, незадаволенага поспехамі нідэрландскай буржуазнай рэвалюцыі XVI стагоддзя. Прадугледжвала выкананне артыкулаў Генцкага супакаення 1576 года, недатыкальнасць каталіцызму (які прызнаваўся адзінай дазволенай рэлігіяй), захаванне суверэнітэту Філіпа II Іспанскага над Нідэрландамі пры ўмове выканання ім прывілеяў нідэрландскага дваранства і іншых. 17 мая 1579 года быў падпісаны афіцыйны дагавор з іспанскім намеснікам Аляксандрам Фарнезэ, які аднавіў на гэтых умовах уладу Філіпа II над валонскімі правінцыямі, што фактычна адклаліся такім чынам ад рэвалюцыйных правінцый.
Рэвалюцыйныя правінцыі Поўначы адказалі на Араскую унію складаннем у 1579 годзе Утрэхцкай уніі.
Ігарка
Ігарка (Игарка) — горад (з 1931) у Расіі, у складзе Туруханскага раёна Краснаярскага края. Насельніцтва 8,0 тыс. чал. (2005). Заснаваны ў 1929 годзе. Горад размешчаны на беразе Ігарскай пратокі Енісея, за 1330 км на поўнач ад Краснаярска. Знаходзіцца за палярным кругам, у зоне распаўсюджвання вечнай мерзлаты.
Марскі порт, аэрапорт.
Жарабковіцкі сельсавет
Жарабко́віцкі сельсаве́т — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Ляхавіцкага раёна Брэсцкай вобласці Беларусі. Адміністрацыйны цэнтр — аграгарадок (да 2010 г. вёска) Жарабковічы. Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Ляхавіцкага раёна Баранавіцкай вобласці БССР. З 8 студзеня 1954 года ў Брэсцкай вобласці. 16 ліпеня 1954 года сельсавет скасаваны, тэрыторыя далучана да Падлескага сельсавета, які 3 ліпеня 1972 года перайменаваны ў Жарабковіцкі сельсавет. 4 верасня 1972 года скасавана вёска Засценак-Зубелевічы (аб’яднана з вёскай Зубелевічы). На 1 студзеня 1974 года ў складзе сельсавета 13 населеных пунктаў. 15 снежня 1980 года ў склад сельсавета з Навасёлкаўскага сельсавета перададзены 5 населеных пунктаў (вёскі Валасачы, Дамашы, Пірштукі, Сваятычы і Трабавічы). 6 красавіка 1981 года ў склад адноўленага Падлескага сельсавета перададзены 7 населеных пунктаў (вёскі Зубелевічы, Падлессе, Патапавічы, Рамашкі, Свісткоўшчына, Улазавічы, Шавялі). 2 ліпеня 2008 года скасавана вёска Астрэйкі. 20 снежня 2013 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Падлескага сельсавета (аграгарадок Падлессе, вёскі Зубелевічы, Патапавічы, Рамашкі, Свісткоўшчына, Улазавічы, Шавялі).
Паводле перапісу 2009 года насельніцтва сельсавета — 1689 чалавек, з іх 92,1 % — беларусы, 3,4 % — палякі, 2,7 % — рускія, 1,1 % — украінцы.
Ігар Вячаслававіч Брыло
Ігар Вячаслававіч Брыло (нар., Барысаў, Мінская вобласць, БССР) — беларускі дзяржаўны дзеяч, кандыдат сельскагаспадарчых навук (2008), дацэнт. Міністр сельскай гаспадаркі і харчавання Рэспублікі Беларусь (з 2022).
Біяграфія
Нарадзіўся 18 чэрвеня 1972 года ў Барысаве.
Скончыў сярэднюю школу № 19 (цяпер — гімназія № 1) г. Барысава. У 1996 годзе скончыў Віцебскую дзяржаўную акадэмію ветэрынарнай медыцыны па спецыяльнасці «Ветэрынарыя». У 2008 годзе скончыў Беларускі дзяржаўны эканамічны ўніверсітэт па спецыяльнасці «Эканоміка і кіраванне на прадпрыемстве». У 2015 годзе — Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь па спецыяльнасці «Дзяржаўнае і мясцовае кіраванне».
У 1996—2006 гадах працаваў ветэрынарным урачом у Барысаве. У 1996—1998 гадах — ветэрынарны ўрач-эпізатолаг Барысаўскай раённай станцыі па барацьбе з хваробамі жывёл, у 1998—2002 гадах — вядучы ветэрынарны ўрач Барысаўскай гарадской ветэрынарнай станцыі. У 2002—2004 гадах — ветэрынарны ўрач канвеернай лініі, начальнік вытворчай лабараторыі ААТ «Барысаўскі мясакамбінат». У 2004—2006 гадах — начальнік Барысаўскай гарадской ветэрынарнай станцыі — галоўны ветэрынарны ўрач Барысава.
У 2006—2011 гадах займаў шэраг кіруючых пасад на прадпрыемствах Мінскай вобласці і Мінска. У 2006—2009 гадах — дырэктар Смалявіцкай бройлернай птушкафабрыкі. З лютага 2009 года па ліпень 2009 года — першы намеснік дырэктара па вытворчасці РУП «Эксперыментальная база „Жодзіна“». У 2009—2010 гадах — намеснік дырэктара Рэспубліканскага вытворча-гандлёвага унітарнага прадпрыемства «Беларусьгандаль» Кіраўніцтва справамі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь. З лютага 2010 года па кастрычнік 2010 года — намеснік дырэктара па камерцыйных пытаннях УП «Барысаўскі камбінат хлебапрадуктаў». У 2010—2011 гадах — дырэктар адкрытага акцыянернага таварыства «Барысаўская Аграпрамтэхніка».
У 2011—2013 гадах — першы намеснік старшыні, начальнік упраўлення сельскай гаспадаркі і харчавання Барысаўскага раённага выканаўчага камітэта.
28 ліпеня 2023 года вызвалены ад пасады Міністра сельскай гаспадаркі і харчавання і прызначаны памочнікам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь — інспектарам па Віцебскай вобласці.
Сцяг Вашынгтона
Сцяг Вашынгтона (Flag of Washington) - адзін з сімвалаў амерыканскага штата Вашынгтон. Адзіны сцяг ЗША зялёнага колеру і з выявай прэзідэнта ЗША.
Апісанне сцяга
Сцяг уяўляе сабой прамавугольнае палотнішча цёмна-зялёнага колеру, сімвалізуючага мянушку штата - "Вечназялёны штат". У цэнтры знаходзіцца пячатка штата Вашынгтон, на якой намаляваны партрэт першага прэзідэнта ЗША Джорджа Вашынгтона, і па акружнасці, на залатым фоне, надпіс «Пячатка штата Вашынгтон 1889».
Пры вырабе сцяга, шырыня сцяга павінна ставіцца да яго даўжыні як 5/8, дыяметр пячаткі да даўжыні сцяга 1/3.
Выраб сцяга
Паколькі пячатка павінна быць выканана з абодвух бакоў, гэты сцяг - самы дарагі дзяржаўны сцяг у Злучаных Штатах. Асобы, якія жадаюць зрабіць сцяг штата Вашынгтон, павінны паслаць дзве копіі іх версіі сцяга Дзяржсакратару штата Вашынгтон. Калі яны будуць ухвалены, сакратар адсылае адну копію сцяга таму вытворцу з паметкай «адобрана», а другі застаецца ў яго для кантролю.
Пячатка штата можа быць выраблена вышыўкай, фарбай і метадам друку. Па краях сцяга можа выкарыстоўвацца махрама, якая мае тое ж адценне, што і кольца з надпісам на пячатцы.
Залаты век тэорыі адноснасці
Залаты век агульнай тэорыі адноснасці — перыяд прыкладна з 1960 да 1975 года, на працягу якога даследаванні ў агульнай тэорыі адноснасці, раней якая лічылася проста цікаўнай гіпотэзай, увайшлі ў галоўнае рэчышча тэарэтычнай фізікі. Падчас гэтага перыяду былі прадстаўлены многія паняцці і тэрміны, перавярнулі наша ўяўленне аб прыродзе Сусвету, ў якім мы жывем. Сярод гэтых паняццяў — чорныя дзіркі і прасторава-часовая сінгулярнасць. У той жа самы час у разрад сур'ёзных фізічных навук ўваходзіць касмалогія, і тэорыя Вялікага выбуху становіцца агульнапрынятай. Заканчэннем залатога стагоддзя прынята лічыць адкрыццё Стывенам Хокінгам выпраменьвання Хокінга.
Змена парадыгмы
Падчас залатога стагоддзя тэорыі адноснасці адбылося некалькі змен парадыгмы навуковага светаўспрымання. Першая і самая галоўная змена — тэорыя Вялікага Выбуху становіцца агульнапрынятай касмалагічнай мадэллю. Іншыя ключавыя парадыгмы ўключаюць прызнанне наступных паняццяў:
Залаты век стаў сведкам з'яўлення першай сур'ёзнай тэорыі, якая кінула выклік агульнай тэорыі адноснасці — тэорыі Бранса — Дыке, а таксама серыі эксперыментальных праверак тэорый гравітацыі. У той жа самы перыяд было зроблена мноства захапляльных адкрыццяў у назіральнай астраноміі:
Бярозаўскі сельсавет (Калінкавіцкі раён)
Бяро́заўскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Калінкавіцкага раёна Гомельскай вобласці. Цэнтр — вёска Бярозаўка.
Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Юравіцкага раёна Рэчыцкай акругі БССР. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Мазырскай акругі. 10 лістапада 1927 года сельсавет узбуйнены, у яго склад увайшла тэрыторыя скасаваных Агародніцкага, Слабадскога і Чорнаўшчынскага сельсаветаў. Пасля скасавання акруговага падзелу 26 ліпеня 1930 года ў складзе Юравіцкага раёна БССР. З 8 ліпеня 1931 года ў складзе Мазырскага раёна, з 21 чэрвеня 1935 года — Мазырскай акругі, з 20 лютага 1938 года — Палескай вобласці. З 3 ліпеня 1939 года ў складзе Калінкавіцкага раёна. З 8 студзеня 1954 года ў складзе Гомельскай вобласці. 28 лістапада 2013 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Юравіцкага сельсавета.
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1036 чалавек, з іх 98,6 % — беларусы, 0,6 % — рускія, 0,6 % — украінцы.
На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 9 населеных пунктаў: вёскі Абухаўшчына, Агароднікі, Баец, Бярозаўка, Вадовічы, Вужынец, Леніна, Слабодка і Чорнаўшчына.
Філамена
«Філамена» (Philomena) — драматычны фільм рэжысёра Стывена Фрырза, які выйшаў на экраны ў 2013 годзе. Сцэнарый напісаны па кнізе палітычнага журналіста «Страчанае дзіця Філамены Лі». Галоўныя ролі выконваюць Джудзі Дэнч і Стыў Куган.
Прэм’ерны паказ карціны адбыўся 31 жніўня 2013 года на 70-м Венецыянскім кінафестывалі. «Філамена» была высунута ў трох катэгорыях на прэмію «Залаты глобус» і ў чатырох катэгорыях на прэмію «Оскар», у тым ліку за лепшы фільм года.
Сюжэт
Журналіст Марцін Сіксміт часова без працы. Каб чымсьці заняць сябе, збіраецца пісаць кнігу пра рускую гісторыю. На вечарынцы ён знаёміцца з дачкой жанчыны па імі Філамена Лі, якая просіць яго напісаць гісторыю сваёй маці, якая пяцьдзясят гадоў таму страціла ў манастыры маленькага сына Энтані. Марцін Сіксміт згаджаецца правесці расследаванне гэтай шакавальнай гісторыі і напісаць артыкул.
У 1951 годзе юная ірландка Філамена зацяжарыла. Бацька Філамены адмовіўся ад яе і адправіў на «перавыхаванне» ў манастыр у Раскрэй. Пасля нараджэння сына Філамена была вымушана працаваць у пральні манастыра на працягу чатырох гадоў, каб пакрыць расходы на сваё ўтрыманне. Аднойчы манашкі аддаюць дзіця ў багатую сям’ю, нават не даўшы Філамене развітацца з сынам. Філамена пражыла годнае жыццё, і ўсе гэтыя гады беспаспяхова спрабавала знайсці сына, неаднаразова бывала ў манастыры ў Раскрэі, дзе ёй казалі, што не могуць дапамагчы ёй.
Прыёмныя бацькі далі яму імя Майкл. Лёс дзіцяці доўгі час складваўся шчасліва: ён атрымаў добрую адукацыю і зрабіў выдатную палітычную кар’еру, быў супрацоўнікам прэзідэнцкай адміністрацыі Рэйгана і Буша. Але яго лёс абарвала смерць ад СНІДу.
Філамену хвалюе пытанне, ці думаў пра яе яе сын. Ад Піта Олсана, сябра Майкла, яны даведваюцца, што Майкл, калі ён ужо быў хворым, наведаў манастыр у Раскрэі ў надзеі адшукаць маці, але манашкі нічога не паведамілі яму. Выконваючы волю Майкла, Піт Олсан пахаваў памерлага сябра на манастырскіх могілках у Ірландыі.
У фінале фільма Філамена і Марцін Сіксміт прыходзяць да пачатку сваіх пошукаў — у манастыр. Марцін узвар’яваны і задавольвае скандал манашкам, якія паступілі зусім не па-хрысціянску, зрабіўшы ўсё магчымае, каб сустрэча маці з сынам не адбылася. Але Філамена прабачае іх.
Водгукі ў прэсе
На Венецыянскім кінафестывалі, дзе «Філамена» была адабрана ў асноўную конкурсную праграму, карціна выклікала сапраўдны фурор і была абсалютным фаварытам агляду; журналісты пісалі пра паспяховую сумесь драмы і камедыі, адзначалі раскошнае пераўвасабленне Джудзі Дэнч і прадказвалі ёй «Оскара».
Габелен веку
Габелен веку — габелен, які быў створаны ў 1995 годзе беларускім мастаком Аляксандрам Кішчанкам.
Гісторыя
Задума стварыць «Габелен веку» ўзнікла ў Аляксандра Кішчанкі ў 1991 годзе ў Нью-Ёрку ў час прэзентацыі яго іншай знакамітай працы — габелена «Чарнобыль», падоранага ААН.
Праца над стварэннем «Габелена веку» доўжылася пяць гадоў. Завершаны ў 1995 годзе. Упершыню «Габелен веку» быў прадстаўлены публіцы ў 1996 годзе. Выстаўляўся на публічны паказ толькі некалькі разоў. 16-30 мая 2014 года габелен экспанаваўся ў атрыуме будынка цэнтральнага офіса Банка развіцця ў Мінску (пр. Машэрава, 35).
Апісанне
Палатно вышынёй у шасціпавярховы дом выраблена метадам ручнога ткацтва з воўны. Яго памер: 19×14 метраў, 266 метраў квадратных, вагай 286 кілаграм. У цэнтры сюжэту — супрацьстаянне дабра і зла. На палатне адлюстраваны ключавыя для ўсяго чалавецтва падзеі, а таксама 80 выявы выдатных дзеячаў мінулага ХХ стагоддзя — Коля, Мітэрана, Клінтана, Валенсы, Буша, Сталіна, Чэрчыля, Леніна, Гарбачова, а таксама Ноеў каўчэг, Хрыста і Антыхрыста, Крэмль. У самым версе справа, узвышаючыся над усімі іншымі персанажамі «Габелена веку», выяўлены першы прэзідэнт Рэспублікі Беларусь Аляксандр Лукашэнка. Паводле словаў самога аўтара, месца на габелене было пакінута не для Лукашэнкі, а для чалавека, які ўзначаліць краіну ў 1994 годзе. Асноўная задума мастака быў сканцэнтраваны не ў партрэтах палітычных дзеячаў, а ў цэнтральным сюжэце габелена — інтэрпрэтацыі канфлікту Хрыста і Антыхрыста.
Бітва за Бін-Джавад
Бітва за Бін-Джавад — бітва за лівійскі горад Бін-Джавад (Бен-Джавад) паміж прыхільнікамі і праціўнікамі лідара краіны Муамара Кадафі падчас грамадзянскай вайны 2011 года.
Ход баёў
5 сакавіка, пасля перамогі ў бітве за Рас-Лануф, войскі апазіцыі рушылі ўздоўж ўзбярэжжа Міжземнага мора і захапілі горад Бін-Джавад. Тут паўстанцы спыніліся на ноч і планавалі раніцай наступаць на Сірт. Тым жа вечарам частка мяцежнікаў вярнулася ў Рас-Лануф для падрыхтоўкі аперацыі.
Аднак 6 сакавіка паўстанцаў, вылучаных у бок Сірта, атакавала авіяцыя прыхільнікаў Кадафі. Раніцай рэвалюцыянеры вярнуліся ў Бін-Джавад. Праязджаючы праз яго яны зразумелі, што войскі лаялістаў увайшлі ў горад напярэдадні ўвечары і занялі пазіцыі ў дамах і на дахах, падрыхтаваўшы засаду. Урадавыя войскі адкрылі агонь з аўтаматаў і РПГ, і апазіцыйныя сілы неўзабаве ў поўным засмучэнні пачалі адступленне ў бок г. Рас-Лануф. Падчас хаосу каля 50 апазіцыянераў не змаглі адступіць, і забарыкадаваліся ў адной з мячэцяў. Апазіцыйныя сілы на 20 тачанках (узброенных пікапах) спрабавалі прабіцца і выратаваць іх, але былі адбіты агнём артылерыі. Адзін грузавік пры гэтым быў знішчаны. Астатняя частка калоны хутка адступіла да ўскраіны горада. Прыхільнікі Кадафі вярнулі кантроль над горадам.
Пасля таго як паўстанцы адступілі на ўсход, яны былі атакаваны з паветра верталётамі ўрадавай арміі. Затым, пасля перагрупоўкі, яны падагналі з Рас-Лануфа рэактыўныя сістэмы залпавага агню і ўдарылі па ворагу. Аднак урадавыя войскі таксама адказалі агнём. Новая лінія фронту пралегла за тры кіламетры на ўсход ад горада.
У ходзе баёў адзін ваенны верталёт, як паведамляецца, быў збіты паўстанцамі і зваліўся ў мора.
Раніцай 7 сакавіка агенцтва BBC паведаміла, што горад знаходзіцца пад кантролем урадавых сіл, і яны пачалі наступленне на Рас-Лануф.
9 сакавіка паўстанцы паспрабавалі захапіць Бін-Джавад яшчэ раз. Тым не менш пасля таго, як яны выпусцілі каля 50 ракет па горадзе і дабіўшыся некаторых поспехаў, сілы ПНС падвергнуліся ўдарам артылерыі і авіяцыі, адступіўшы пад Рас-Лануф. Па словах апазіцыянераў каля 50-60 іх байцоў былі забіты ў баявых дзеянняў 6 сакавіка, і па некаторых дадзеных 700 прапалі без вестак.
У снежні 2011 года недалёка ад горада было выяўлена масавае пахаванне з целамі 170 з 700 зніклых паўстанцаў.
Наступствы
Бітва за Бін-Джавад паклала канец першаму наступленню паўстанцаў. Гэта быў апошні населены пункт, які яны дасягнулі ў сваім прасоўванні на захад краіны, пасля чаго ўрадавыя сілы пачалі контрнаступленне, дайшоўшы да Бенгазі , падзенне якога прадухіліла толькі ўмяшанне сіл НАТА.
27 сакавіка паўстанцы ўвайшлі ў Бін-Джавад. Перад гэтым сілы кааліцыі нанеслі серыю паветраных удараў. Аднак 29 сакавіка мяцежнікі адступілі пад шквальным агнём артылерыі лаялістаў.
Паўстанцы ў рэшце рэшт вярнуліся ў Бін-Джавад праз некалькі месяцаў пасля падзення Трыпалі ў жніўні 2011 года.
Вінрых фон Кніпродэ
Біяграфія
Паходзіў з арыстакратычнага роду. Час уступлення ў Ордэн невядомы, упершыню згадваецца ў 1334 годзе як кампан (памочнік) пракурора (суддзі) Прэйсіш-Холанда. У 1338 годзе прызначаны комтурам Данцыга. У 1342 годзе стаў комтурам Балгі і фогтам Натангіі. З 1344 года — вялікі маршал, з 1346 — вялікі комтур Ордэна.
2 лютага 1348 года крыжаносцы пад кіраўніцтвам Вінрых фон Кніпродэ атрымалі значную перамогу над вялікалітоўскі войскам у бітве на Стрэве.
У 1350 годзе загадаў пабудаваць замак Георгенбург (цяпер пас. Маеўка Чарняхоўскі р-н Калінінградская вобл.).
Адначасова з вайной у Літве Вінрых развязаў канфлікт у Дацкім каралеўствам. У 1367 годзе арганізаваў з'езд ганзейскіх гарадоў у Эльблонгу і Кёльне, на якім была створана моцная кааліцыю супраць дацкага караля Вальдэмара IV. У 1370 годзе перамогу вялікалітоўскае войска ў бітве пры Рудаў. У тым жа годзе садзейнічаў Ганзе пры заключэнні Штральзундскага міру з Даніяй, які адзначыў пік магутнасці Ганзы.
Вялікую ўвагу надаваў каланізацыі малазаселеных раёнаў Прусіі. Таксама Вінрых фон Кніпродэ займаўся заахвочваннем развіцця сельскай гаспадаркі, рамёстваў і гандлю. Быў актыўным прыхільнікам ратацыі кіруючых кадраў Ордэна, надаваў увагу строгай справаздачнасці ў фінансавай сферы, выступаў за развіццё свецкасці. Для барацьбы з карупцыяй у комтурствах здзяйсняліся раптоўныя вобыскі. Вялікі магістр прымаў меры для ўмацавання дысцыпліны ў Ордэне, увёў стражэйшае адзенне; заахвочваў развіццё адукацыі -- у гарадах адкрываліся пачатковыя школы, а ў Марыенбургу створана вышэйшая навучальная ўстанова для членаў Ордэна. Час ад часу праводзіліся ваенныя вучэнні.
Памёр 24 чэрвеня 1382 года каля сваёй рэзідэнцыі — замка Марыенбург. Пахаваны ў грабніцы вялікіх магістраў Тэўтонскага ордэна пад капліцай Святой Ганны ў Марыенбургу.
Памяць
Вінрых фон Кніпродэ, нароўні з Германам фон Зальца, быў адным з найвядомешых вялікіх магістраў Тэўтонскага ордэна. Некаторыя аб'екты носяць яго імя, напрыклад, вуліцы ў Вільгельмсхафене і Берліне. Таксама ў яго гонар названа пачатковая каталіцкая школа ў Манхайме-на-Рэйне. Каля Марыенбургскага замка Вінрыху фон Кніпродэ пастаўлены помнік.
Уладзімір Уладзіміравіч Набокаў
Уладзімір Уладзіміравіч Набокаў (Владимир Владимирович Набоков, Vladimir Nabokov, псеўданім Сирин;, , Расійская імперыя — , , Швейцарыя) — рускі і амерыканскі пісьменнік.
Першыя творы Набокава былі напісаны на рускай мове. Аднак сусветную вядомасць яму прынеслі пераважна яго англамоўныя раманы. Пісьменнік вядомы таксама вялікім унёскам у лепідатэралогію (раздзел энтамалогіі, прысвечаны лускакрылым). Апрача таго стварыў і апублікаваў шэраг цікавых шахматных задач і крыжаванак.
Раман «Лаліта», напісаны на англійскай мове, часта згадваецца як адзін з самых значных і ўплывовых узораў прозы дваццатага стагоддзя.
Біяграфія
Уладзімір Набокаў нарадзіўся ў арыстакратычнай сям’і расійскага палітыка Уладзіміра Дзмітрыевіча Набокава. Сям’я Набокава ў паўсядзённасці карысталася трыма мовамі — рускай, англійскай, французскай. Такім чынам, будучы пісьменнік ад самага маленства быў трылінгвам. Па ўласных словах, навучыўся чытаць па-англійску раней, чым па-руску.
Адукацыю пачаў у Тэнішэўскім вучылішчы ў Пецярбургу, дзе трохі раней вучыўся Восіп Мандэльштам. Найбольш цікавіцца літаратурай і энтамалогіяй. Незадоўга да рэвалюцыі выдае на ўласныя грошы зборнік сваіх вершаў.
У 1959 г. вяртаецца ў Еўропу, селіцца ў Швейцарыі, дзе і праводзіць рэштку жыцця. Памірае 2 ліпеня 1977 г.
Творчасць
Першы зборнік — «Вершы» (1916). Да 1940 пісаў пад псеўданімам Сірын. 3 1940 пісаў і на англійскай мове, з 1960-х г. толькі на англійскай.
Расія, рускія — пастаянны фон і тэма ўсёй яго творчасці. Светаадчуванне рускага эмігранта выяўлена ў раманах «Машачка» (1926), «Подзвіг» (1931—32), аўтабіяграфічнай кнізе «Іншыя берагі» (1951) і інш. Раманы «Абарона Лужына» (1929—30), «Запрашэнне на пакаранне смерцю» (1935—36; антыўтопія), «Дар» (1937), «Пнін» (1957) пра трагічную калізію духоўна адоранага адзіночкі з прымітыўнай мяшчанскай цывілізацыяй, светам пошласці.
У рамане «Лаліта» (1955) — спалучэнне эротыкі і сацыяльна-крытычнага апісання нораваў Амерыкі. Як напісаў беларускі літаратар Альгерд Бахарэвіч:
На аўтабіяграфічнай аснове Уладзімір Набокаў стварыў паэмы «Дзяцінства» (нап. 1918), «Крым» (1921), «Пецярбург» (1923), «Універсітэцкая паэма» (1927). Аўтар раманаў «Камера абскура» (1932—33), «Адчай» (1934), «Паглядзі на арлекінаў!» (1974), зборнік апавяданняў «Вясна ў Фіяльтэ» і іншыя апавяданні" (1956), паэтычных драм «Смерць», «Дзядуля», «Полюс» (усе нап. 1922), зборнікаў вершаў «Гронка» (1923), «Вершы 1929—1951 гг.» (1952), лекцый і эсэ пра рускую літаратуру, у т.л. «Мікалай Гогаль» (1944), шахматных задач і інш.
Стылістычна вытанчаным яго творам уласцівы і рэалістычныя, і мадэрнісцкія элементы (лінгвастылістычная гульня, парадзіраванне, містыфікацыя і інш.).
Выдаў мемуары «Памяць, гавары» (1966). Зрабіў празаічны пераклад на англійскую мову «Яўгена Анегіна» А. Пушкіна (т. 1—3, 1964), пераклаў «Слова аб палку Ігаравым» і інш.
Беларускія пераклады
На беларускую мову асобныя яго творы пераклалі Галіна Багданава, Рыгор Сітніца і Юрый Рыдкін.
IC 5296
IC 5296 — галактыка тыпу SBb (кампактная выцягнутая галактыка) ў сузор’і Пегас.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Ляжайскі павет
Ляжайскі павет (Powiat leżajski) — павет у Польшчы, уваходзіць як адміністрацыйная адзінка ў Падкарпацкае ваяводства. Цэнтр павета — горад Лежайск. Займае плошчу 583,01 км². Насельніцтва — 69 716 чалавекі (на 2015 год).
Сцяг Вермонта
Сцяг Вермонта (Flag of Vermont) — адзін з дзяржаўных знакаў амерыканскага штата Вермонт.
Сучасны варыянт сцяга быў прыняты Генеральнай Асамблеяй Вермонта 1 чэрвеня 1923 года. Сцяг уяўляе сабой прамавугольнае палотнішча з суадносінамі бакоў 1:1,66 (альбо 3:5) з сінім (блакітным) фонам і размешчаным па цэнтры гербам штата.
Да 1923 года выкарыстоўваўся сцяг Рэспублікі Вермонт і два сцягі, падобныя на сцяг ЗША.
Артвін (правінцыя)
Артвін (Artvin), правінцыя на паўночным усходзе Турцыі на ўзбярэжжы Чорнага мора. Плошча 7,4 тыс. кв. км. Насельніцтва 192 тысяч чалавек (2006).
Адміністрацыйны цэнтр — горад Артвін.
Беларускі народны фронт «Адраджэньне»
Беларускі народны фронт «Адраджэньне», БНФ — грамадска-палітычны рух за пераўтварэнне грамадства і адраджэнне беларускай нацыі на прынцыпах дэмакратыі і гуманізму, развіццё культуры, за фактычную дзяржаўную незалежнасць Беларусі.
Аргкамітэт Беларускага народнага фронту за перабудову «Адраджэньне» быў створаны 19 кастрычніка 1988 па прапанове З. Пазняка. Устаноўчы з’езд адбыўся ў Вільні 24-25 чэрвеня 1989. БНФ актыўна ўдзельнічаў у выбарах народных дэпутатаў БССР (сакавік-красавік 1990). У Вярхоўным Савеце БССР была сфарміравана фракцыя БНФ. У 1993 створана партыя БНФ. Грамадскае аб’яднанне «Беларускі Народны Фронт „Адраджэньне“» пры тым юрыдычна працягвала існаваць, было ліквідавана 10 лістапада 2021 года Вярхоўным судом Беларусі ў час пагрому грамадскіх арганізацый.
Статут, мэты і задачы
Паводле Статута, БНФ аб’ядноўваў людзей незалежна ад іх сацыяльнага становішча, прафесійнай, нацыянальнай, партыйнай, рэлігійнай прыналежнасці. Метады палітычнай дзейнасці БНФ — удзел у выбарах, масавыя палітычныя акцыі, вывучэнне і аналіз становішча ў розных сферах жыцця Беларусі, распрацоўка праграм, канцэпцый, законапраектаў, культурна-асветная дзейнасць.
Раўнацэннымі і ўзаемазвязанымі задачамі БНФ былі — аднаўленне грамадзянскай супольнасці і нацыянальна-культурнае адраджэнне. Галоўная мэта БНФ — свабодны чалавек у адроджанай незалежнай Беларусі.
Утварэнне БНФ
Арганізацыйны камітэт БНФ за перабудову «Адраджэньне» ўтвораны 19 кастрычніка 1988 г. па прапанове Зянона Пазьняка на ўстаноўчым сходзе Беларускага гісторыка-асветнага таварыства памяці ахвяр сталінізму «Мартыралог Беларусі», заснавальнікамі якога выступілі Саюз пісьменнікаў Беларусі, Саюз кінематаграфістаў Беларусі, Саюз мастакоў Беларусі і рэдакцыя газеты «Літаратура і мастацтва». На сходзе ў мінскім Доме кіно (цяпер Касцёл Святога Сымона і Святой Алены) прысутнічала каля 400 чал.— творчая, навуковыя і тэхнічная інтэлігенцыя, рабочыя, моладзь з аб’яднанняў «Талака» і «Тутэйшыя». У Аргкамітэт увайшлі Рыгор Барадулін, Алег Белавусаў, Васіль Быкаў, Алесь Бяляцкі, Анатоль Варава, Вінцук Вячорка, Ніл Гілевіч, Анатоль Грыцкевіч, П. Дзмітрук, Юрый Дракахруст, Міхаіл Дубянецкі, Алесь Емяльянаў, Вячаслаў Жыбуль, Уладзімір Конан, Яўген Кулік, Мікола Купава, Адам Мальдзіс, Аляксей Марачкін, Валерый Маслюк, Зянон Пазьняк, Пімен Панчанка, Пятро Садоўскі, Алесь Суша, Сымон Свістуновіч, Кастусь Тарасаў, Міхась Ткачоў, Алег Трусаў, Генадзь Тумаш, Ігар Чарняўскі, Міхась Чарняўскі, Яўген Шунейка, Васіль Якавенка, пазней па рэкамендацыі апошняга кааптаваны А. Жураўлёў.
Аргкамітэт з’яўляўся калегіяльным органам. 11.11.1988 Аргкамітэт прыняў адозву «Да грамадзян Беларусі», у якой акрэсліў палітычную пазіцыю руху і заявіў, што БНФ «падтрымлівае распачатую лепшымі сіламі КПСС перабудову грамадства на прынцыпах дэмакратыі і гуманізму», «выступае за дэмакратыю… супраць манаполіі ўлады бюракратычных сіл», «за рэальны суверэнітэт Беларусі, абвешчаны Канстытуцыямі БССР і СССР», «за падпарадкаванне эканомікі інтарэсам чалавека, за сацыяльную справядлівасць, за непарушнасць правоў чалавека, за прававую дзяржаву, за экалагічна чыстую Беларусь, за адраджэнне і дзяржаўнасць беларускай мовы». Аргкамітэт заклікаў ствараць групы падтрымкі БНФ і выдаў рэкамендацыі па іх стварэнні. Вызваленыя партыйныя, камсамольскія і прафсаюзныя кіраўнікі маглі быць толькі радавымі членамі груп падтрымкі.
Першым друкаваным выданнем Фронту стала распаўсюджанае самвыдавецкім чынам «Інфармацыйнае паведамленне» з гэтымі дакументамі. У снежні 1988 выйшаў № 1 "Навін Беларускага Народнага Фронту за перабудову «Адраджэньне». 3 № 2 «Навіны БНФ» публікавалі "Матэрыялы да праекту Праграмы БНФ «Адраджэньне».
3 кастрычніка 1988 пачалі стварацца групы падтрымкі БНФ «Адраджэньне» на прадпрыемствах, ва ўстановах, па месцы жыхарства. Ядро БНФ склалі дзеячы нацыянальнай інтэлігенцыі, людзі нацыянальна-адраджэнскай і незалежніцкай арыентацыі, актывісты агульнадэмакратычнага, праваабарончага кірунку. Важнай часткай Фронту стаў рух малазёжных нацыянальна-культурных і дэмакратычных арганізацый, які з 1987 ладзіў свае Вальныя Соймы і ў студзені 1989 аформіўся ў Канфедэрацыю беларускіх маладзёжных суполак (66 арганізацый). Канфедэрацыя ўвайшла ў БНФ як аддзел.
Фронт, як шырокі рух, у зваротах Аргкамітэта выступіў за кансалідацыю грамадства, за дыялог з уладамі, з ідэалагічнымі апанентамі. Аднак камуністычнае кіраўніцтва рэспублікі сустрэла ўзнікненне руху варожа і распачало барацьбу з ім. 30.10.1988 адбыўся гвалтоўны, з выкарыстаннем газаў, разгон арганізаванага Канфедэрацыяй беларускіх суполак мітынгу-рэквіему «Дзяды» ў Мінску, пасля чаго Аргкамітэт БНФ выступіў з заявай аб недаверы кіраўніцтву рэспублікі. У афіцыйных сродках масавай інфармацыі была разгорнута кампанія паклёпу на БНФ і яго дзеячаў, распачаліся ганенні на лідараў актывістаў БНФ. Аргкамітэт БНФ пакінулі некаторыя яго ўдзельнікі — члены КПСС.
19.2.1989 на стадыёне «Дынама» ў Мінску адбыўся першы ў БССР дазволены ўладамі апазіцыйны палітычны мітынг, арганізаваны БНФ. На мітынгу выступалі лідары Фронту, а таксама кандыдаты ў народныя дэпутаты СССР, якіх падтрымліваў БНФ. Перадвыбарчым лозунгам Фронту быў заклік «Заводы — рабочым, зямля — сялянам, улада — народу». Шэраг кандыдатаў, каго БНФ прапагандаваў і падтрымліваў на выбарах, сталі народнымі дэпутатамі СССР (А. Адамовіч і В. Быкаў — па спісах творчых саюзаў, С. Габрусеў, А. Дабравольскі, А. Жураўлёў, М. Ігнатовіч, С. Шушкевіч — ад выбарчых акруг).
Устаноўчы з’езд БНФ адбыўся 24—25.6.1989 у Вільні. На правядзенне яго ў Мінску Прэзідыум Вярхоўнага Савета БССР не даў згоды. У працы з’езда бралі ўдзел 399 дэлегатаў. З’езд прыняў Статут і Праграму руху.
Праграма складалася з раздзелаў: «Суверэнітэт», «Дэмакратыя. Правы чалавека», «Эканоміка», «Сацыяльная справядлівасць», «Ахова здароўя», «Экалогія», «Нацыянальнае пытанне», «Мова», «Культура», «Адукацыя і навука», «Рэлігія і грамадства», «Этыка і маральнасць». У раздзеле «Суверэнітэт» выкладзена патрабаванне дакладных юрыдычных гарантый права выхаду рэспублікі са складу СССР, вяршэнства законаў БССР на яе тэрыторыі, рэальнага суверэштэту рэспублікі як найважнейшай умовы выйсця з эканамічнага, экалагічнага, культурнага крызісу. Праграма выступала за адмену канстытуцыйнага замацавання кіраўнічай ролі КПСС, за шматпартыйнасць і юрыдычныя гарантыі для правоў і свабод асобы. Асноўнымі праграмнымі палажэннямі па эканоміцы былі: эканамічная самастойнасць рэспублікі, разнастайнасць і роўнасць форм уласнасці, інтэграцыя эканомікі Беларусі ў еўрапейскую эканамічную структуру. Праграма патрабавала надаць беларускай мове статус адзінай дзяржаўнай мовы рэспублікі і выступала супраць агульнанароднага нацыянальна-рускага двухмоўя.
БНФ выступіў з прапановамі стварыць Таварыства беларускай мовы, міжнароднае беларускае таварыства. Былі прыняты ўхвалы: «Аб пераадоленні вынікаў Чарнобыльскай катастрофы» (у т.л. зварот да народаў СССР і краін-членаў ААН у сувязі з вынікамі Чарнобыля для Беларусі), «Аб палітычным плюралізме», «Аб праекце Канстытуцыі БССР», «Аб міжнацыянальных адносінах на Беларусі», «Аб свабодзе сумлення і беларускай мове ў рэлігійным жыцці на Беларусі», «Аб беларускай нацыянальнай сімволіцы», «Пра дзяржаўнасць беларускай мовы», «Аб беларуска-літоўскіх дачыненнях».
З’езд выбраў Сойм БНФ. Старшынёй Сойму БНФ выбраны З. Пазьняк, яго намеснікамі Ю. Хадыка і М. Ткачоў. Дакументы на рэгістрацыю БНФ пададзены 12.7.1989, Статут БНФ зарэгістраваны Міністэрствам юстыцыі БССР 19.6.1991.
Дзейнасць БНФ
БНФ удзельнічаў у выбарах народных дэпутатаў БССР і дэпутатаў мясцовых Саветаў (сакавік—красавік 1990). У красавіку 1989 камісія падрыхтоўкі праграмных дакументаў БНФ распрацавала праекты законаў аб выбарах у Вярхоўны і мясцовы Саветы БССР. 13.7.1989 Сойм Фронту ўхваліў зварот да дэпутатаў Вярхоўнага Савета БССР з патрабаваннямі: прыняць дэмакратычныя выбарчыя законы; надаць публічнасць чарнобыльскаму пытанню, спыніць вытворчасць харчовай прадукцыі на заражаных тэрыторыях, абвясціць Беларусь бяз’ядзернай зонай; асудзіць сталінізм як антычалавечую з’яву і рэабілітаваць бязвінна пацярпелых ад таталітарнага рэжыму. БНФ узначальваў масавыя пратэсты і мітынгі супраць антыдэмакратычных праектаў законаў аб выбарах народных дэпутатаў БССР і мясцовых Саветаў, якія Вярхоўны Савет БССР разглядаў і прымаў у кастрычніку 1989. У выніку грамадскіх акцый некаторыя палажэнні законапраектаў (выбары ад грамадскіх арганізацый, акрамя аб’яднанняў інвалідаў і ветэранаў, правядзенне акруговых выбарчых сходаў для адбору кандыдатаў) не былі прынятыя. Фронт арганізоўваў вылучэнне кандыдатаў у дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР праз сходы па месцы жыхарства, сходы працоўных калектываў, пры дапамозе грамадскіх арганізацый, падтрымліваў дэмакратычна настроеных кандыдатаў. Выбарчая кампанія БНФ ішла пад лозунгамі «Галасую за Беларусь», «Беларусь, вяртайся ў Еўропу». У выбарчай платформе БНФ «Галасую за Беларусь!», прынятай 9.12.1989, упершыню сфармулявана патрабаванне поўнай незалежнасці Беларусі, заяўлялася, што БНФ «ідзе да выбараў з ідэямі палітычнага і эканамічнага плюралізму, культурнага адраджэння, з ідэямі дэмакратыі, свабоды і суверэнітэту Беларусі… БНФ адстойвае ідэі незалежнасці, рэальнага суверэнітэту Беларусі, бачыць у гэтым найважнейшую палітычную мэту, што стаіць перад грамадствам».