cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Павел Віктаравіч Чалядка
Клубная кар’ера
У студзені 2016 года пасля прагляду падпісаў кантракт з «Тарпеда-БелАЗ». У сезоне 2016 згуляў у 14 матчах Вышэйшай лігі, не здолеўшы замацавацца ў стартавым складзе жодзінцаў. У студзені 2017 года вярнуўся ў «Славію». Прапусціўшы пачатак сезона 2017, пазней замацаваўся ў асноўным складзе мазыран на пазіцыі правага абаронцы. У сезоне 2018 дапамог «Славіі» перамагчы ў Першай лізе і вярнуцца ў элітны дывізіён. У снежні 2018 года пакінуў мазырскі клуб.
У студзені 2019 года стаў іграком брэсцкага «Руха». У якасці асноўнага абаронцы дапамог камандзе па выніках сезона 2019 выйсці ў Вышэйшую лігу. Да сезона 2020 рыхтаваўся разам з брэсцкай камандай, аднак у красавіку 2020 года па пагадненні бакоў пакінуў «Рух» і неўзабаве далучыўся да клуба «Дынама-Брэст-1960» з Другой лігі.
У лютым 2021 года трэніраваўся з «Крумкачамі», а неўзабаве стаў іграком польскага клуба «Арлента».
Міжнародная кар’ера
14 жніўня 2013 года згуляў свой адзіны матч за моладзевую зборную Беларусі (1:4 супраць Ісландыі).
NGC 4129
Гэты аб’ект занесены ў новы агульны каталог некалькі разоў, з абазначэннямі NGC 4129, NGC 4130.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Антоні Бокун
Анто́ні Бо́кун (нар. 1973, Мінск) — пастар мінскай пяцідзясятніцкай царквы «Ян Прадвеснік». У 2016 годзе пераклаў Новы Запавет і Прыповесці на беларускую мову.
Біяграфія
Нарадзіўся ў 1973 годзе ў Мінску ў каталіцкай сям’і. Хадзіў у касцёл на Залатой Горцы. Скончыў 20-ю мінскую школу (1980—1990), хімічны факультэт БДУ (1995), збіраўся стаць езуітам. У сярэдзіне 1990-х узначальваў Задзіночанне беларускіх студэнтаў. З 1999 года пастар мінскай пратэстанцкай царквы «Ян Прадвеснік».
Жанаты, мае двух сыноў — Адама і Язэпа, а таксама дачку — Эстэр.
У 2007 годзе Антоні Бокун быў аштрафаваны на 620 тысяч рублёў (215 еўра) «за арганізацыю несанкцыянаванага масавага мерапрыемства» — набажэнства, якое ладзілася ў ягонай уласнай хаце. 4 чэрвеня 2007 года паводле аналагічнага абвінавачвання быў арыштаваны на трое сутак.
Творчасць
Удзельнічаў у выданні «Расейска-беларускага хімічнага слоўніка» (1993).
З 1996 года працаваў над выданнем перакладу Бібліі, зробленага Уладзіславам Чарняўскім. Быў рэдактарам выдання Новага Запавету ў перакладзе У. Чарняўскага (Мінск, 1999) і Пяцікніжжа (Мінск, 2002). Удзельнічаў у падрыхтоўцы выдання Новага Запавету (Мінск, 2003) і поўнай Бібліі (Мінск, 2012), падрыхтаваных Біблейскім таварыствам у Рэспубліцы Беларусь на падставе рукапісаў У. Чарняўскага, а таксама ў выданні аўдыяверсіі «Новага Запавету» ў перакладзе Уладзіслава Чарняўскага (Мінск, 2010). У 2016 годзе выдаў пераклад Новага Запавету і Кнігі Прыповесцяў, ажыццёўлены з арыгінальных моў.
Аўтар кнігі «Залаты Век Беларусі», а таксама шэрагу артыкулаў, прысвечаных гісторыі пратэстантызму ў Беларусі. Удзельнічаў у перавыданні Катэхізіса 1562 года (Мінск, 2005).
Таццяна Віктараўна Катовіч
Таццяна Віктараўна Катовіч (нар., ) — беларускі мастацтвазнавец, крытык. Доктар мастацтвазнаўства (2007).
Біяграфія
У 1976 годзе скончыла факультэт журналістыкі Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. З 1977 года — карэспандэнт-арганізатар Віцебскага раённага радыё. З 1982 года — рэдактар ​​Віцебскага абласнога радыё. З 1988 года — рэдактар ​​Віцебскага абласнога тэлебачання. З верасня 1997 года — кіраўнік інфармацыйна-аналітычнай часткі Нацыянальнага акадэмічнага тэатра імя Я. Коласа.
З 2001 года працавала на кафедры ўсеагульнай гісторыі і сусветнай культуры Віцебскага дзяржаўнага універсітэта імя П. М. Машэрава; у 2001—2008 гадах — дацэнт. У 2007 годзе абараніла дысертацыю на суісканне навуковай ступені доктара мастацтвазнаўства на тэму «Мастацкія сродкі арганізацыі хранатоп тэатральнага твора». У 2010 годзе прысвоена званне прафесара. У цяперашні час — загадчыца кафедры выяўленчага мастацтва.
Сфера інтарэсаў — мастацкія сродкі арганізацыі хранатопу твора (займаецца тэатральнай крытыкай з 1973 года, а праектамі, звязанымі з авангардам — з 1994 года). Аўтар праекта міжнароднай канферэнцыі «Малевіч. Класічны авангард. Віцебск», якая тройчы адбылася ў Віцебску (1994, 1996, 1998); зборнікаў матэрыялаў «Малевіч. Класічны авангард. Віцебск» (11 выпускаў), «Духоўная энергія тэатра» (1995). Арганізатар рэспубліканскай канферэнцыі «Трансфармацыя тэатра» (Віцебск, 1995). Аўтар праекта даследчай лабараторыі Міжнароднага фестывалю сучаснай харэаграфіі (1993). Заснавальнік рэспубліканскай даследчай лабараторыі сцэнічных мастацтваў (1995). У 2003 г. супольна з Анастасіяй Махавай паставіла «Супрэматычны балет», а ў 2006 годзе — балет «Перамога над Сонцам».
Аўтар больш за 500 навуковых і творчых публікацый, у тым ліку 13 манаграфій: «Гульня з каардынатамі сэнсаў: прасторава-часавы кантынуум тэатра» (Віцебск : ВДМУ; Мінск, 1999), «Энцыклапедыя рускага авангарда» (Мінск, 2003), «Прасторава-часавы кантынуум тэатра» (Віцебск, 2005), «Рэжысура рытуалу» (Віцебск, 2009), «Тэатральная культура Віцебшчыны ХХ стагоддзя» (Віцебск, 2009), «Структура спектакля: Воля да постмадэрнізму» (Віцебск, 2010), «Колер — Тэатр — Хранатоп» (Віцебск, 2010), «Сцэнаграфія. Віцебск» (Віцебск, 2011), «Беларускі тэатр „Лялька“» (Віцебск, 2012), «Скульптура. Аб’екты. Віцебск» (Віцебск, 2013), «Дзяржаўны маладзёжны тэатр „З вуліцы Руж“» (Віцебск, 2014), «Новы Мастацкі тэатр» (Віцебск, 2014).
Рыс ап Грыфід
Рыс ап Грыфід (Rhys ap Gruffydd; 1132 — 28 красавіка 1197) — кіраўнік валійскага каралеўства Дэхейбарт. Ён больш вядомы як «Лорд Рыс» (Yr Arglwydd Rhys, Lord Rhys), але, верагодна, пры жыцці ён гэтым тытулам не карыстаўся. Сам Рыс называў сябе «прынцам Дэхейбарта» або «прынцам Паўднёвага Уэльса», аднак захаваліся два дакументы, дзе ён тытулуецца як «Прынц Уэльскі» або «Прынц валійцаў». Рыс быў адным з наймагутнейшых валійскіх кіраўнікоў, і пасля смерці Оўайна Гвінеда ў 1170 годзе ён стаў вядучым іграком на валійскай палітычнай сцэне.
Дзед Рыса, Рыс ап Тэўдур, кароль Дэхейбарта, загінуў у 1093 годзе, падчас супрацьстаяння нарманскаму заваяванню. Пасля яго смерці нарманы захапілі большую частку каралеўства. Бацька Рыса Грыфід усё ж змог атрымаць невялікую частку сабе ў валоданне, а пасля смерці Грыфіда старэйшыя браты Рыса таксама адваявалі частку земляў. Рыс стаў кіраўніком Дэхейбарта ў 1155 годзе. У 1158 годзе ён быў вымушаны падпарадкавацца англійскаму каралю Генрыху II. У 1163 годзе Генрых уварваўся ў Дэхейбарт, пазбавіў Рыса ўсіх земляў і ўзяў у палон. Праз некалькі тыдняў Рыс быў адпушчаны, і яму вярнулі невялікую частку ўладанняў. Тады ён уступіў у саюз з Оўайнам Гвінедам, і пасля няўдалага ўварвання Генрыха ва Уэльс у 1165 годзе Рысу ўдалося атрымаць назад амаль усе свае землі.
У 1171 годзе Рыс склаў з Генрыхам мірны дагавор, дзе пацвярджалася яго права на ўсе нядаўна заваяваныя ўладанні. Акрамя таго, Рыс стаў юстыцыярам Паўднёвага Уэльса. Ён захоўваў з каралём добрыя адносіны аж да смерці Генрыха ў 1189 годзе. Пазней Рыс паўстаў супраць Рычарда I і напаў на нарманскія ўладанні ва Уэльсе, захапіўшы некалькі замкаў. У апошнія гады жыцця Рыс шмат часу прысвячаў прымірэнню сваіх сыноў, асабліва Майлгуна і Грыфіда. У апошні паход супраць нарманаў Рыс адправіўся ў 1196 годзе. У наступным годзе ён нечакана сканаў і быў пахаваны ў саборы Св. Давіда.
Заходнегерманскія мовы
Захо́днегерма́нскія мовы — група моў у складзе германскае галіны індаеўрапейскае сям'і моў. Найбольшая па колькасці носьбітаў з усіх трох груп у складзе германскае галіны. Самыя вядомыя мовы групы — англійская, нямецкая, галандская мовы, мовы афрыкаанс ды ідыш, а таксама фрызскія мовы. Разам з паўночнай і поўнасцю вымерлай усходняй групамі складае германскую галіну моў.
Паходжанне, асноўныя рысы
Групу германскіх моў традыцыйна прынята падзяляць на тры падгрупы: паўночную, заходнюю і ўсходнюю. Па скупых звестках з рунічных надпісаў цяжка вызначыць дакладныя адносіны паміж германскімі мовамі ў старажытнасці, з-за чаго асобныя ідыёмы ў складзе германскіх моў цяжка паддаюцца ўнутранай класіфікацыі. На думку некаторых лінгвістаў, германскія мовы заставался ўзаемназразумелымі на працягу ўсяго Вялікага перасялення народаў, аднак іншыя лінгвісты сцвярджаюць, што ўжо ў ІІІ ст. н.э. носьбіты заходнегерманскіх ідыёмаў, такіх як старажытнафранкская, і гоцкай мовы не маглі свабодна разумець адзін аднаго.
Дыялекты, у якіх з цягам часу ўтварыліся ўласцівыя заходнегерманскім мовам рысы, пачалі вылучацца з прагерманскае мовы ў I ст. да н.э. у перыяд Ястарфскай культуры.
Мовы заходнегерманскае групы характарызуюцца шэрагам агульных фаналагічных, марфалагічных, лексічных інавацый і, адначасова, наяўнасцю некаторых архаізмаў, страчаных у паўночных і ўсходніх германскіх мовах. Сярод прыкладаў асноўных заходнегерманскіх фаналагічных асаблівасцей адзначаюцца :
Сярод фанетычных архаізмаў у заходнегерманскіх мовах адзначаецца захаванне т.зв. граматычнага чаргавання (Grammatischer Wechsel) у большасці дзеясловаў, асабліва ў старажытнаверхненямецкай мове.
Сярод марфалагічных інавацый у заходнегерманскіх мовах адзначаецца развіццё герундыя. Разам з гэтым, у заходнегерманскіх мовах адзначаецца шэраг марфалагічных архаізмаў, а іменна:
У галіне лексікі заходнегерманскія мовы адзначаюцца вялікай колькасцю агульных лексем-архаізмаў, якія не адсочваюцца ў паўночнагерманскіх або ўсходнегерманскіх, а таксама ўласных неалагізмаў.
Заходнегерманская протамова
]] На цяперашні час толькі невялікая колькасць даследчыкаў сумняваецца ў паходжанні заходнегерманскіх моў ад агульнага продка, прагерманскае мовы. Большасць лінгвістаў лічыць, што пасля аддзялення ўсходнегерманскіх моў, што звычайна датуецца І-ІІ стст да н.э., астатнія тагачасныя германскія ідыёмы, умоўна вядомыя пад агульнай назвай паўночназаходнегерманскія, на той момант падзяліліся на чатыры асноўныя дыяекты : паўночнагерманскі (продак паўночнагерманскіх моў) і тры групы дыялектаў, умоўна вядомыя заходнегерманскія:
Наяўнасць звестак пра гэтыя дыялекты рэзка адрозніваецца: так, калі дзякуючы сведчанням даччыных стараанглійскай і старажытнафрызскай моў існуе набор звестак пра паўночнаморскія дыялекты, то аднак амаль нічога не вядома пра везэр-рэйнскія і эльбскія дыялекты. Тым не менш, абодва апошнія тэрміны з'яўляюцца толькі ўмоўнымі, бо былі створаныя не для апісання моўных рыс, а для характарызавання групы археалагічных знаходак; толькі пазней гэтыя тэрміны сталі ўмоўна прымяняцца да прынятых дыялектных адрозненняў у рэгіёнах, адкуль узялі назвы гэтыя тэрміны. Да сённяшняга дня знойдзена толькі невялікая колькасць рунічных надпісаў перыяду Вялікага перасялення народаў. Гэтыя надпісы часта з'яўляюцца неразборлівымі, аднаслоўнымі альбо змяшчаюць уласныя імёны, што не дазваляе выявіць дакладныя лінгвістычныя рысы везэр-рэйнскай і эльбскай дыялектных груп.
Доказамі адасаблення ўсходнегерманскіх дыялектаў яшчэ да падзелу паўночнагерманскіх і заходнегерманскіх з'яўляецца наяўнасць некаторых агульных фанетычных рыс у заходнегерманскіх і паўночнагерманскіх :
Згодна з гэтым поглядам, уласцівасці, якія адрозніваюць заходнегерманскія ад паўночнагерманскіх, маглі быць перанятыя ад іншых германскіх моў, але не дайсці да паўночнагерманскіх або дайсці да іх значна пазней. Напрыклад, заходнегерманскі ратацызм (то бок, пераход /z/ у /r/, гл. вышэй) быў поўнасцю завершаны ў заходнегерманскіх ужо ў тыя часы, калі паўночнагерманскія мовы яшчэ відавочна адрознівалі гэтыя дзве фанемы на пісьме. На карысць падобнай тэорыі таксама сведчыць і ранейшы ў заходнегерманскіх мовах пераход ē у ā: у той час як гэты гук быў спачатку зніжаны ў ā і потым скарочаны, у паўночнагерманскіх ён спачатку скараціўся і толькі потым перайшоў у іншы (зліўся з i). Тым не менш, існуе шэраг архаізмаў, прысутных у заходнегерманскіх, якія пры гэтым не ўласцівыя гоцкай і старажытнаскандынаўскай (якая таксама належыць да паўночнагерманскіх) мовам.
Рэканструкцыі протамовы
Некаторыя лінгвісты, такія як Г. Ф. Нільсэн, Г. Клінгешміт і К. Г. Матаўш апублікавалі рэканструкцыі празаходнегерманскіх марфалагічных парадыгм, некаторыя аўтары рэканструявалі празаходнегерманскія марфалагічныя формы ці лексемы. У 2013 першая ўсеабдымная рэканструкцыя празаходнегерманскай мовы была апублікавана нямецкім індаеўрапеістам Вольфрамам Ойлерам.
Датаванне ранніх форм
Калі празаходнегерманская мова сапраўды існавала, яна павінна была бытаваць паміж III і VII стст. Да ІІІ ст. н.э. мовы рунічных надпісаў Скандынавіі і поўначы Нямеччыны падобныя настолькі, што прапаўночнагерманскія дыялекты і заходнія дыялекты на поўдні ў тыя часы яшчэ выглядаюць адзінай мовай (умоўна вядомай як пра-паўночназаходне-германская). У VII ст. н.э. на поўдні сучаснай Германіі і ў Швейцарыі адбылося т.зв. другое перамяшчэнне зычных, з якім закончылася адзінства тагачасных заходнегерманскіх дыялектаў. Выказваліся меркаванні, што да гэтага моманту, мяркуючы па амаль ідэнтычным сінтаксісе, заходнегерманскія дыялекты былі дастаткова блізкімі і ўзаемназразумелымі. Такім чынам, заходнегерманскія мовы, як група ўзаемазразумелых гаворах, бытавалі на працягу Вялікага перасялення народаў аж да VII ст.
Сярэдневяковы перыяд
У раннія сярэдневяковыя часы адасабленню заходнегерманскіх моў спрыялі, з аднаго боку, асобнае астраўное развіццё ранніх форм англійскай мовы і, з іншага боку, другое перамяшчэнне зычных на тэрыторыі сучаснай Германіі.
Перамяшчэнне зычных у верхненямецкіх мовах адрознівае іх ад іншых заходнегерманскіх. Самыя паўднёвыя нямецкія дыялекты (напрыклад, валіскі, распаўсюджаны на поўдні Швейцарыі) маюць завершанае перамяшчэнне, тады як дыялекты поўначы падобныя змены не закранулі. З усіх сучасных дыялектаў нямецкай мовы ніжненямецкі дыялект (распаўсюджаны іменна на поўначы, часам лічыцца асобнай мовай) з'яўляецца найбліжэйшым з усіх нямецкіх дыялектаў да англійскае мовы.
Унутраная класіфікацыя
Ніжэй прыведзенае спрошчанае дрэва класіфікацыі заходнегерманскіх моў.
Падзел між падгрупамі ў складзе заходнегерманскае гурпы рэдка можна вызначыць дакладна. Значная частка тых ці іншых ідыёмаў утвараюць адзін з адным дыялектны кантынуум, існуе ўзаемаразуменне між прылеглымі дыялектамі.
Сазонаўшчына
Назву Сазо́наўшчына маюць:
Катовіч
Катовіч — беларускае прозвішча.
Віталь Анатолевіч Кібук
Віталь Кібук (нар., ) — беларускі футбаліст, паўабаронца пінскай «Хвалі».
Клубная кар’ера
Выхаванец пінскага футбола, пачынаў кар’еру ў якасці нападніка, гуляючы за пінскую «Хвалю». Другую палову сезона 2010 правёў у брэсцкім «Дынама», а ўжо ў наступным годзе апынуўся ў складзе мінскага «Дынама». Не здолеў замацавацца ў асноўным складзе і ў лістападзе 2012 года пакінуў клуб.
У студзені 2013 года падпісаў кантракт з «Мінскам». У «Мінску» хутка замацаваўся ў аснове, стаў выступаць на пазіцыі правага паўабаронцы. У сезоне 2013 з 6 галамі стаў другім бамбардзірам клуба пасля Рамана Васілюка. У студзені 2014 года падоўжыў кантракт з «Мінскам» на год, але сезон 2014 правёў не так паспяхова, звычайна толькі выхадзіў на замену.
У студзені 2015 года перайшоў у «Тарпеда-БелАЗ». У складзе жодзінскага клуба стаў пераважна выхадзіць на замену. У студзені 2016 года пакінуў Жодзіна.
У лютым 2016 года пасля прагляду падпісаў кантракт з мікашэвіцкім «Гранітам», дзе спачатку выхадіў на замену, а потым стаў з’яўляцца ў стартавым складзе. У ліпені 2016 года перайшоў у «Слуцк», дзе неўзабаве замацаваўся ў якасці асноўнага правага паўабаронцы. У снежні 2017 года падоўжыў кантракт са «Слуцкам». У сезоне 2018 працягваў выступаць у стартавым складзе, толькі ў кастрычніку і лістападзе адсутнічаў з-за траўмы. У снежні 2018 года падпісаў новае пагадненне са случанамі. У сезоне 2019 страціў месца ў стартавым складзе, звычайна выхадзіў на замену або заставаўся на лаўцы запасных. У снежні 2019 года разарваў кантракт са «Слуцкам».
У пачатку 2020 года стаў трэніравацца з пінскай «Хваляй» і ў лютым падпісаў кантракт. Стаў іграком асновы пінскай каманды. У студзені 2021 года падоўжыў пагадненне з клубам. У сезоне 2021 заставаўся трывалым іграком стартавага складу, з 7 галамі стаў другім бамбардзірам каманды. У студзені 2022 года падоўжыў кантракт з клубам яшчэ на год. У сезоне 2022 стаў капітанам пінскай каманды, з 9 галамі стаў адным з найлепшым яе бамбардзіраў.
У студзені 2023 года зноў падоўжыў пагадненне з «Хваляй».
Міжнародная кар’ера
Гуляў за алімпійскую зборную Беларусі.
Трунаева (Смаленская вобласць)
Трунаева (Трунаево) — вёска ў Духаўшчынскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Прачысценскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з кастрычніка 1941 года, вызвалена ў 1943 годзе.
Сакалоўшчына
Назву Сакало́ўшчына маюць:
Васіль Барысавіч Ліванаў
Васіль Барысавіч Ліванаў (Васи́лий Бори́сович Лива́нов; нар. 19 ліпеня 1935,, СССР, СССР) — савецкі і расійскі , , , , заслужаны артыст РСФСР (1981), народны артыст РСФСР (1988). Найбольшую вядомасць атрымаў за стварэнне экраннага вобразу Шэрлака Холмса ў цыкле тэлефільмаў рэжысёра Ігара Масленікава па творах Артура Конан Дойля, за што ў 2006 годзе быў узнагароджаны ордэнам Брытанскай імперыі.
Углянка (Смаленская вобласць)
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з кастрычніка 1941 года, вызвалена ў 1943 годзе.
Спіс захворванняў слівы
Ніжэй прыведзены спіс хвароб.
Азярычына
Азяры́чына (, Озеричино) — аграгарадок у Пухавіцкім раёне Мінскай вобласці, на правым беразе ракі Пціч (прыток Прыпяці). Уваходзіць у склад Навапольскага сельсавета. Месціцца за 35 км на паўночны захад ад Мар’інай Горкі, 33 км ад Мінска, 13 км ад чыгуначнай станцыі Рудзенск на лініі Мінск — Асіповічы.
Назва
Назва паходзіць ад возера, ля якога заснаванае паселішча. Гэтае возера цяпер ёсць адным з балот у полі. Паводле краязнаўцаў Змітра і Юрася Санькоў, гэта балота Га́лае, якое месціцца на поўдзень ад цэнтральнай часткі вёскі.
Раннія часы. Вялікае Княства Літоўскае
Азярычына адносіцца да старажытных паселішчаў. Тэрыторыя, на якой месціцца вёска, пачала засяляцца ў эпоху мезаліту. У канцы XIX ст. краязнавец Аляксандр Ельскі знайшоў ва ўрочышчах Вадзяное балота і Буднікава гара свідраваныя сякеры, старажытныя прылады перадавалі сяляне Генрыху Вайсенгофу з Русаковічаў, артэфакты цяпер захоўваюцца ў фондах Варшаўскага археалагічнага музея. Таксама матэрыялы эпохі мезаліту былі знойдзеныя ў 2017 годзе даследчыцай Аленай Касюк.
У 1447 годзе Станіслаў Кезгайла, стольнік або чашнік літоўскі, праз сваю рэлігійнасць аддае частку бакштанскіх маёнткаў разам з местам Ігуменам і 2000 сялянамі ва ўласнасць біскупам віленскім. Гэтая перадача ўключала Азярычына, а таксама суседнія вёскі і маёнткі: Узляны, Пярэжыр, Лешніцу, Такарню і інш.
Нявызначанасць межаў Азярычына стала прычынай пастаяннага гвалту і судовых працэсаў паміж уласнікамі ваколіц. Гэта выклікала размежаванне маёнткаў у 1569 годзе, унесенае ў акт менскага гродскага суда 5 красавіка 1571 года. У 1636 годзе адбылася спрэчка пра межы з маёнткамі Цітва, якія былі ва ўласнасці Швыкоўскіх. Вяліся фармальныя баі і ўзаемнае рабаванне, пакуль кароль Уладзіслаў Ваза універсалам 23 чэрвеня 1636 года не адправіў асобную камісію на месца для вырашэння спрэчкі. У 1639 годзе ўзніклі памежныя спрэчкі з маёнткам Русаковічы з боку Дудзічаў, якія перайшлі ў крымінальны працэс у 1642—1643 гадах.
У складзе Расійскай імперыі
Пасля Другога падзелу Рэчы Паспалітай 1793 года ў складзе Расійскай імперыі. Азярычына, як уласнасць Віленскага біскупства, было нацыяналізаванае, а пазней перададзеная ва ўласнасць генерала Івана Шэвіча, сербска-расійскага паходжання. Паводле Аляксандра Ельскага, уласнікі ніколі не жылі ў Азярычыне, а маёнтак здаваўся ў арэнду мясцовым.
У 1813 годзе на грошы грамадзяніна Клімантовіча на месцы старой была пабудаваная новая драўляная ўніяцкая царква, якая належала да парафіі Узляны. Паводле спіса землеўладальнікаў Мінскай губерні 1889 года, буйнымі землеўладальнікамі ў вёсцы ёсць 88 сялян, праваслаўныя, надзел складае 210 дзесяцін. Землеўласнікамі маёнтка Азярычына, надзелам 1045 дзесяцін, валодаюць Шэвічы Іван і Сяргей Ягоравічы, дваране, праваслаўныя.
У канцы XIX стагоддзя да маёнтка Азярычын Шэвічаў адносіўся таксама засценак Робэрт, які меў 1 двор. Месціўся Робэрт пры вайскова-камунікацыйным гасцінцы паміж Дудзічамі і Узлянамі.
У перыяд Рэвалюцыі 1905—1907 гадоў у Азярычыне адбываецца сялянскае хваляванне. 30 лістапада 1905 года 25 сялян вёскі Азярычына на падводах прыбылі да сенажацяў уладальніка маёнтка Азярычына, тайнага саветніка І. Я. Шэвіча, захапілі стагі сена, нягледзячы на пратэст арандатара маёнтка барысаўскага мешчаніна Разенталя і рабочых маёнтка. У гэты ж дзень сяляне пачалі забіраць сена з маёнтка: усяго яны вывезлі да 4000 пудоў сена, пагражалі прыспелым на дапамогу ўраднікам, паліцэйскім, дзясяцкім і валасному старшыні. У снежні, пасля накіравання ў Ігуменскі павет сябра губернскай установы Радзевіча, аграрны рух у Азярычыне быў падаўлены. Воінская каманда арыштавала агітатара селяніна Кудзіна. У выніку судовага пасяджэння быў абвінавачаны 21 чалавек.
У 1912 годзе створанае земскае народнае вучылішча.
Найноўшы час
У Першую сусветную вайну ў лютым — снежні 1918 года была пад акупацыяй войскаў Германскай імперыі.
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай вёска абвешчана часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. З 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі ўвайшла ў склад Беларускай ССР. У жніўні 1919 — ліпені 1920 года вёска была пад акупацыяй Польшчы.
Пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі створаная працоўная школа 1-й ступені (каля 130 вучняў у 1922 годзе). З 21 жніўня 1925 года да 16 ліпеня 1954 года цэнтр Азярычынскага сельсавета Самахвалавіцкага раёна Менскай акругі (да 26 ліпеня 1930), з 18 студзеня 1931 года ў Пухавіцкім раёне, з 12 лютага 1935 года ў Рудзенскім раёне, з 6 ліпеня 1935 года ў Смілавіцкім раёне, з 11 лютага 1938 года ў Рудзенскім раёне, з 20 лютага 1938 года ў Менскай вобласці. У пачатку 1930-х гадоў створаны калгас «Дэкада абароны», працавала кузня.
З 16 ліпеня 1954 года ў Цітвянскім сельсавеце, з 20 студзеня 1960 года ў Пухавіцкім раёне, з 31 сакавіка 1977 года ў Узлянскім сельсавеце. У 1960 годзе мела статус пасёлка.
24 лістапада 1966 года да вёскі далучаная тэрыторыя пасёлка Вялікая Лука. У 1969 годзе цэнтр калгаса «Перамога», былі сярэдняя школа, клуб, бібліятэка, медыцынскі пункт, аддзяленне сувязі.
Да 28 мая 2013 года ў Вузлянскім сельсавеце. Пасля скасавання Узлянскага сельсавета ўключаная ў Навапольскі сельсавет.
У 2019 годзе была выдадзеная краязнаўчая кніга «Слаўнае сяло Азярычына: Свет нашых продкаў» аўтарства братоў Змітра і Юрася Санько.
Спіс вуліц
Цераз вёску ідзе дарога Н9350.
Паданні
З Азярычынам звязанае паданне пра ўрочышча Журава Магіла, запісанае ў канцы XIX ст. Аляксандрам Ельскім.
Паводле Ельскага, урочышча месціцца пры гасцінцы паміж вёскамі Русаковічы і фальваркам Крысцінполь. Гэта даволі значны насып, на якім расце вялізная сасна. Народнае паданне, запісанае Ельскім, кажа, што калісьці ў вёсцы Азярычын быў памор быдла, і паводле забабонаў мясцовы азярыцкі жыхар, нейкі Жур, прывёз падлу на мяжу Русаковічаў, хацеў яе там закапаць, каб выратаваць сваю вёску і перавесці памор на суседзяў. Жыхары Русаковічаў былі папярэджаныя пра гэта, чакалі яго, і калі Жур прыйшоў, закапалі яго жыўцом разам з канём і прывезеным быдлам, а над той магілай зрабілі насып.
Сучасны краязнавец Максім Ляшко мяркуе, што гэтае ўрочышча месціцца на могілках вёскі Вераб’ёўка, ці суседніх пагорках.
Саковічы
Назву Сако́вічы маюць:
Фунт (грашовая адзінка)
Фунт (Pound; Punt; Lira; Libra; Lira Livre) — грашовая адзінка шматлікіх дзяржаў, назва якой першапачаткова пазначала фунт срэбра.
NGC 4131
NGC 4131 (іншыя абазначэнні — UGC 7126, MCG 5-29-19, ZWG 158.29, PGC 38573) — галактыка ў сузор’і Валасы Веранікі.
Шарль Франсуа Гуно
Шарль Франсуа Гуно (Charles François Gounod; 17 чэрвеня 1818 — 18 кастрычніка 1893) — французскі (опера «Фаўст»).
Біяграфія
17 чэрвеня 1818 г. у Парыжы ў сям'і мастака Франсуа Луі Гуно і выкладчыцы музыкі Вікторыі нарадзіўся сын Шарль Франсуа. У адзінаццаць гадоў хлопчыка аддалі ў ліцэй. За час навучання Шарль саліраваў у царкоўным хоры, сачыняў музыку, вывучаў тэорыю музыкі. Жаданне сачыняць ўзмацнілася асабліва пасля наведвання опернага тэатра. Пад уражаннем оперы Моцарта «Дон Жуан» фармаваліся музычныя погляды маладога музыканта.
У 1838 годзе Гуно паступае ў Парыжскую кансерваторыю. Тут ён вучыўся ў Фраманталя Галеві і Фердынанда Паэра. І хоць развіццё яркай здольнасці Гуно скоўваў акадэмізм, які панаваў у тую часіну ў сценах кансерваторыі, некаторыя з яго ранніх твораў прыцягнулі да сябе ўвагу публікі і крытыкаў. Вартыя ўвагі скерца з сімфоніі, трохгалосны «Agnus Dei».
У 1839 годзе Гуно атрымаў Рымскую прэмію за кантату «Фернан», якая дала магчымасць правесці на правах стыпендыята больш двух гадоў у Італіі і некаторы час у Вене і Германіі. Расчараваўшыся ў сучасным італьянскім оперным мастацтве, Гуно засяродзіўся на вывучэнні старадаўняй культавай музыкі, у прыватнасці Палестрына. У 1843—48 царкоўны арганіст і рэгент у царкве Замежных місій у Парыжы, пісаў духоўную музыку. У 1870-75 жыў у Лондане, з 1871 дырыжор Каралеўскага харавога таварыства.
Творчасць
Сярод ранніх опер («Сафо», 1850; «Акрываўленая манашка», 1854) вылучаецца камічная опера «Лекар паняволі» (паводле Мальера, 1857). Ш. Гуно — заснавальнік новага жанру ў французскім оперным мастацтве — лірычнай оперы. Яго лепшы твор — опера «Фауст» (1859; 2-я рэдакцыя — з рэчытатывамі замест размоўных дыялогаў, 1869), у якой кампазітар адмовіўся ад філасофскай праблематыкі літаратурнай крыніцы (аднайменнай трагедыі І. В. Гётэ) і зрабіў акцэнт на любоўную драму гераіні. Ён інтанацыйна абнавіў оперу, звярнуўшыся да меладычнага строю тагачаснага бытавога раманса. Сярод іншых твораў: оперы «Мірэйль» (1863) і «Рамэа і Джульета» (паводле У. Шэкспіра, 1865); 4 араторыі, кантаты, месы, рэквіем і іншыя творы для хору з аркестрам; 2 сімфоніі (1854, 1855); камерна-інструментальныя ансамблі, фартэпіянныя п'есы; больш за 200 рамансаў і песень; музыка да драматычных спектакляў і інш.
Выступаў як музычны пісьменнік і крытык.
Староста
Староста, стараста (starosta, capitaneus) — выбарныя службовая асоба, прадстаўнік княжацкай адміністрацыі, кіраўнік адміністрацыі.
У XVI—XX ст. выбарная службовая асоба для кіраўніцтва невялікімі адміністрацыйна-тэрытарыяльнымі адзінкамі і грамадскімі калектывамі (староста гарадскі, староста земскі, староста сельскі, староста арцельны, староста губны, староста ратайны і т. п.).
Вялікае Княства Літоўскае
У Вялікім Княстве Літоўскім і Рэчы Паспалітай (тэрыторыі сучаснай Беларусі, Літвы, Украіны і Польшчы) XV—XVIII ст. — гэта кіраўнік войтаў, солтысаў, галоў. Існавала два тыпы старостаў:
Найноўшы час
У Заходняй Беларусі і Заходняй Украіне да 1939 г. — начальнік павета. У Расійскай імперыі — галава сельскай абшчыны.
Староста ў Польшчы — службовая асоба, якая ўзначальвае павет і з’яўляецца кіраўніком яго самакіравання. Выбіраецца на пасаду саветам павета (rada powiatu). Усяго ў Польшчы 314 старостаў, па ліку наяўных у краіне сельскіх паветаў (гарадскі павет узначальвае бурмістр ці «прэзідэнт горада»).
Стараста ва Украіне — з 2015 года з’яўляецца службовай асобай мясцовага самакіравання ў сяле або пасёлку, якія разам з іншымі населенымі пунктамі добраахвотна аб’ядноўваюцца ў адну тэрытарыяльную суполку. Стараста абіраецца жыхарамі вёскі або пасёлка на тэрмін паўнамоцтваў мясцовага савета аб’яднанай тэрытарыяльнай абшчыны. Стараста па пасадзе ўваходзіць у склад выканаўчага камітэту аб’яднанай тэрытарыяльнай абшчыны.
Памочнік старосты — падстароста (подстаростий).
У Беларусі звычайна памочнікаў старшыні сельсавета па пэўнай вёсцы завуць староста.
Сакольшчына
Назву Сако́льшчына маюць:
Вусце (Духаўшчынскі раён)
Вусце (Устье) — вёска ў Духаўшчынскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Прачысценскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з кастрычніка 1941 года, вызвалена ў 1943 годзе.
Актау (Жалезінскі раён)
Актау — сяло ў Жалезінскім раёне Паўладарскай вобласці Казахстана. Адміністрацыйны цэнтр Актаускай сельскай акругі. Код КАТА — 554233100.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 817 чалавек (394 мужчыны і 423 жанчыны). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 415 чалавек (188 мужчын і 227 жанчын).
Кары (страва)
Кары (curry) — абагульненае ў заходняй культуры абазначэнне разнастайных страў бенгальскай, індыйскай, ланкійскай, тайскай і іншых паўднёва-азіяцкіх кухняў. Большасць рэцэптаў кары змяшчае тры спецыі — куркуму, калядру і кумін (зіру).
Папулярнасць кары ў апошнія дзесяцігоддзі выйшла за межы Паўднёвай Азіі і паступова пераўтварае кары ў страву міжнароднай кухні. Сёння кары стала глабальнай з'явай з надзвычайнай папулярнасцю ў тайскай, брытанскай, японскай і карыбскай кухнях.
Слова «кары» паходзіць верагодна з тамільскай мовы — kari (கறி), што значыць соус. Іншая версія — бенгальская этымалогія: Torkari абазначае прыкладна тое ж самае, что і англійскае curry — страву з гародніны.
Бендэр
Бендэр (Bender [бендэр], Бендери [бэндэры]; ад  гавань, прыстань) — горад у Прыднястроўскай Малдаўскай Рэспубліцы (Малдова), мае статус горада рэспубліканскага падпарадкавання ПМР. Насельніцтва 103,6 тысяч чалавек (2005), з якіях рускія складаюць 43,3 %, украінцы 18 %, малдаване 25,2 %, балгары 3,1 % і іншыя. Заснаваны 8 кастрычніка 1408. Плошча 97,29 км².
Падчас Прыднястроўскага канфлікта 1992 года ў горадзе вяліся маштабныя баявыя дзеянні, Бендэр падвергнуўся моцным разбурэнням. Больш за 80 тысяч жыхароў сталі ўцякачамі, каля паўтары тысячы жыхароў было забіта і паранена.
Дзяніс Іванавіч Фанвізін
Дзяніс Іванавіч Фанвізін (, Масква —, Санкт-Пецярбург) — рускі літаратар кацярынінскай эпохі, стваральнік рускай побытавай камедыі. Сакратар кіраўніка рускай дыпламатыі М. І. Паніна, стацкі саветнік. Старэйшы брат сенатара П. І. Фанвізіна.
Хадабужа
Хадабужа (Ходобужа) — вёска ў Духаўшчынскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Прачысценскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з кастрычніка 1941 года, вызвалена ў 1943 годзе.
Пуд
Пуд — састарэлая адзінка вымярэння масы ў рускай і літоўскай сістэмах мер. 1 пуд = 40 фунтам = 1 280 лотам = 3 840 залатнікам = 368 640 долям. Таксама 10 пудоў = 1 бяркоўцу, больш старажытнай адзінцы масы на Русі.
З 1899 года, ў адпаведнасці з «Положением о мерах и весах 1899 года» :
1 пуд = 16.3804815 кг
Крумкачовыя
Крумкачовыя (Corvidae) — шырока распаўсюджанае сямейства птушак атрада, які ўключае ў сябе такія віды, як шэрая варона, грак, каўка, звычайны крумкач, кукша, сарока звычайная, блакітная сойка, арэхаўка.
Сямейства складаецца з больш чым 120 розных відаў птушак, прадстаўленых практычна на ўсіх кантынентах. Віды аселыя і вандроўныя. Птушкі сярэдняга або буйнога памеру, маюць прыкметнае знешняе падабенства. У многіх прадстаўнікоў сямейства апярэнне чорнае, але ёсць і ярка афарбаваныя віды. Усеядныя. Сілкуюцца пераважна насякомымі, збольшага зернямі. У буйных паўночных відаў значнае месца займае паляванне за яйкамі і птушанятамі іншых птушак, пошук падалкі і рабаванне.
Манагамныя. Тып размнажэння птушанятны.
Бераснёўскі сельсавет (Брагінскі раён)
Бераснё́ўскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Брагінскага раёна Гомельскай акругі. Цэнтр — вёска Бераснёўка.
Партызанская мадонна (Мінская)
Партыза́нская мадо́нна (Мі́нская) — карціна беларускага мастака Міхаіла Савіцкага, напісаная ў 1978 годзе. З'яўляецца часткай збору Нацыянальнага мастацкага музея Беларусі ў Мінску. Памер карціны — 207,5 × 142,3 см.
Гісторыя
Першую «Партызанскую мадонну» Міхаіл Савіцкі напісаў у канцы 1960-х. Карціна, сюжэтам якой стала не сутычка з ворагам, а трыумф жыцця, увасоблены ў мацярынстве, была прадэманстравана на Усесаюзнай выстаўцы 1967 года, дзе мела фантастычны поспех. Як знак прызнання палатно купляе Траццякоўская галерэя. Дырэктар Дзяржаўнага мастацкага музея БССР Алена Аладава настойліва ўгаворвае майстра напісаць копію «Мадонны» для Беларусі. У 1978 годзе, калі адна за адной у майстэрні мастака з'яўляюцца карціны антыфашысцкай серыі, Савіцкі стварае другую «Партызанскую мадонну», у назве якой пазначана «Мінская».
З 2006 года нязменна выстаўляецца ў зале беларускага сучаснага мастацтва, размешчанай у новым корпусе Нацыянальнага мастацкага музея Беларусі.
Апісанне
Суровы аскетызм жывапісу, выразнасць формаў і класічная выразнасць кампазіцыі ў карціне «Партызанская мадонна (Мінская)» перагукваецца з традыцыямі старажытнага іканапісу. У аснове кампазіцыі ляжыць вядомая карціна эпохі Адраджэння Рафаэля Санці «Сіксцінская мадонна», толькі замест біблейскіх персанажаў мастак малюе простых людзей, сведак чумы XX стагоддзя — фашызму.
У сваім творы мастак звяртаецца да вечнага сімвала жыцця — мацярынства. Тут маладая маці прадстае ў вертыкальным фармаце палатна. Яна быццам набліжаецца да гледача. Два позіркі — маці, усхваляванай, і сына, поўнага недзіцячай сур'ёзнасці, — накіраваны на гледача. Кампазіцыйна разгорнуты ў некалькіх прасторавых і часавых планах сюжэт набывае ярка выяўлены сімвалічны змест, у якім выявы маці і немаўля ператвараюцца ў сімвалы чысціні і ўстойлівасці беларускага народа, яго веры ў жыццё.
У палатне пераважаюць ўрачыстасць ідэалу і пачуццё наступлення новага. Маштабнасці і выразнасці вобразнага гучання мастак дамагаецца строгасцю архітэктонікі, рытмікі, пластыкі карціны, пераконваючай сілай выраза ідэі абароны жыцця, неспасціжным, прыцягальным абаяннем мадонны. Звязаная з мастацкай культурай мінулага, карціна звернутая ў будучыню.
Уладзімір Міхайлавіч Хількевіч
Уладзімір Хількевіч (нар., ) — беларускі футбаліст, паўабаронца клуба «Горкі».
Клубная кар’ера
Пачаў кар’еру ў магілёўскім «Савіце», пасля перабраўся ў «Нафтан». З 2010 года выступаў за мазырскую «Славію». З’яўляўся асноўным іграком мазырскага клуба, за тры гады (2010—2012) выхадзіў на поле ва ўсіх яго 90 матчах, у сезоне 2013 прапусціў усяго два матчы.
Пасля вылету «Славіі» з Вышэйшай лігі ў студзені 2014 года перайшоў у бабруйскую «Белшыну». У складзе «Белшыны» замацаваўся на пазіцыі апорнага паўабаронцы. У сезоне 2015 ж страціў месца ў асноўным складзе, толькі шэсць разоў з’явіўшыся на полі ў чэмпіянаце.
У лютым 2016 года пасля прагляду падпісаў кантракт з магілёўскім «Дняпро», якому па выніках сезону 2016 дапамог вярнуцца ў Вышэйшую лігу. У пачатку 2017 года, пакінуўшы «Дняпро», праходзіў прагляд у «Слуцку» і «Белшыне», але беспаспяхова, і ў выніку сезон 2017 правёў у «Оршы».
У пачатку 2018 года далучыўся да клуба Другой лігі «Горкі».
Сакуны
Назву Сакуны маюць:
2020 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва
2020 год уключае шэраг падзей, якія пакінуць след у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва.
NGC 4132
NGC 4132 (іншыя абазначэнні — MCG 5-29-20, ZWG 158.30, KUG 1206+295A, IRAS12064+2931, PGC 38593) — спіральная галактыка (Sa) ў сузор’і Валасы Веранікі.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Шэбалтаева
Шэбалтаева (Шеболтаево) — вёска ў Духаўшчынскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Прачысценскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з кастрычніка 1941 года, вызвалена ў 1943 годзе.
Пер Лагерквіст
Пер Ла́герквіст (Pär Lagerkvist;  — ) — шведскі пісьменнік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па літаратуры (1951).
Нацыянальная касмічная праграма Украіны
Агульнадзяржаўная мэтавая навукова-тэхнічная касмічная праграма Украіны — від агульнадзяржаўнай праграмы. Згодна з законам Украіны «Аб касмічнай дзейнасці» (1996), распрацоўваецца на 5 гадоў і сцвярджаецца Вярхоўнай Радай Украіны па прадстаўленні Кабінета Міністраў Украіны. Фарміруецца Нацыянальным касмічным агенцтвам Украіны разам з адпаведнымі цэнтральнымі органамі выканаўчай улады і НАН Украіны, зыходзячы з мэтаў і асноўных прынцыпаў касмічнай дзейнасці ў краіне.
Напрамкі работ
На падставе нацыянальнай касмічнай праграмы Украіны ажыццяўляюцца: На аснове нацыянальнай касмічнай праграмы Украіны на 1998-2002, прынятай Вярхоўнай Радай 23.XII 1997, пастаўлены наступныя задачы:
Прыярытэты
Прыярытэты рэалізуюцца па чатырох мэтавых праграмах:
Поласць таза
Поласць таза — анатамічная прастора, абмежаваная косткамі таза. Поласць таза змяшчае рэпрадуктыўныя органы, мачавы пузыр, прамую кішку і многія іншыя органы і анатамічныя ўтварэнні. У сувязі з тым, што гэтыя структуры размешчаны ў адносна невялікай прасторы, паталагічныя змены ў адным органе здольныя аказваць уплыў на функцыю суседніх. Так, пашыраная з прычыны атанічнага запору прамая кішка можа аказваць кампрэсійнае ўздзеянне на мачавы пузыр, а траўма сараматнага нерва падчас родаў можа прывесці да анальнага нетрымання.
Межы
Пярэдняй мяжой поласці таза з'яўляецца лоннае сучляненне, задняй — крыж і хвасцец.
У поласці таза адрозніваюць два аддзела — верхні, больш шырокі (вялікі таз), і ніжні (малы таз). Поласць малога таза з'яўляецца сапраўднай поласцю таза ў вузкім сэнсе. Мяжой паміж вялікім і малым тазам з'яўляецца памежная лінія, якая праходзіць праз мыс крыжа, дугападобныя лініі падуздышных костак, грабяні лабковых костак і верхні край лабковага сімфіза.
Такім чынам, малы таз (або «сапраўдны таз») змяшчае анатамічныя структуры, размешчаныя ніжэй памежнай лініі. Напрыклад, крыжавыя чэраўныя нервы, якія адыходзяць у сегментах S2-S4, размешчаны ў «сапраўднай» поласці таза, а сцегнавыя нервы, якія адыходзяць у сегментах L2-L4 і размешчаныя ў вялікім тазе, не з'яўляюцца ўтварэннямі таза ў вузкім сэнсе.
Чорнагалоў звычайны
Чорнагалоў звычайны (Prunella vulgaris) — від кветкавых раслін з роду  сямейства.
Назва
Чорнагалоў звычайны, брунэлька, бурнэлька, чарнагубка , дзеравянка, хмялёк , гарлянка , гарлянка чорная, хмель дзікі.
Арэал і экалогія
Расліна распаўсюджана на тэрыторыі Еўразіі, Паўночнай Амерыкі, Паўночнай Афрыкі і Аўстраліі. Расце ў лясах, на ўзлесках і палянах, на лугах, берагах вадаёмаў.
Выкарыстанне
Расліны выкарыстоўваюцца ў народнай медыцыне пры ангіне, запаленні верхніх дыхальных шляхоў і інш. Вырошчваецца ў якасці дэкаратыўнай расліны.
Ахова
Чорнагалоў звычайны занесены ў Чырвоную кнігу Якуціі.
Эль-Мірадор
Эль-Мірадор (El Mirador) — найбуйнейшая метраполія культуры мая дакласічнага перыяду. Яго руіны знаходзяцца ў дэпартаменце Петэн на поўначы Гватэмалы, каля гватэмальска-мексіканскай мяжы.
Эль-Мірадор размешчаны ў 13 км на паўночны захад ад Накбэ. Ён быў знойдзены ў 1926 г. У 1962 г. Ян Грэм абследаваў руіны і на падставе папярэдняга аналізу керамікі аднёс яго да дакласічнага перыяду. Пачынаючы з 1978 года на гарадзішчы працавалі тры розныя праекты амерыканскіх навуковых арганізацый. З 1990 г. раскопкі аднавіліся пад кіраўніцтвам Р. Хансена.
Гісторыя
Першыя сляды пражывання чалавека на тэрыторыі Эль-Мірадора адносяцца да этапу Мамом (600—300 гг. да н. э.). У гэты перыяд былі ўзведзены першыя пабудовы ў Заходняй групе, а таксама пачалося фарміраванне Цэнтральнага акропаля, які служыў пасля царскай рэзідэнцыяй і палітыка-адміністрацыйным ядром горада.
Эль-Мірадор (арыгінальнае назва — Каналь (?)) быў сталіцай царства Каналь (?). У позні дакласічны перыяд цывілізацыі мая гэты горад быў, безумоўна, самым вялікім гарадзішчам ва ўсім Петэне. Як і Накбэ, ён складаўся з двух груп, злучаных сакбэ.
У цэлым планіроўка Эль-Мірадора вызначаецца трыма пірамідальнымі комплексамі (Тыгрэ, Монас і Данта), размешчанымі ў вяршынях прамавугольнага трохвугольніка, і Цэнтральным акропалем. Будаўніцтва ў Эль-Мірадоры пачалося на рубяжы IV—III стст. да н. э. Асаблівы маштаб будаўніцтва тут набывае каля 150 г. да н. э. з узвядзеннем комплексу Тыгрэ. Пазней (каля 100 г. да н. э.) будуецца комплекс Монас на поўдзень ад Тыгрэ, які таксама змяшчаў піраміду з храмавай «трыядай». Прыкладна ў гэты ж час узнікае Заходні акропаль — палітыка-адміністрацыйнае сэрца Эль-Мірадора. Усходняя група пачынае будавацца пазней, чым Тыгрэ і Монас.
К 200—250 гадам н. э. Эль-Мірадор, гэтак жа як і Накбэ, губляе сваё значэнне: скарачаецца манументальнае будаўніцтва, горад пусцее, хоць, мабыць, і не быў закінуты канчаткова. Прычыны гэтай з'явы не ясныя да гэтага часу, але магчыма, што немалую ролю ў гэтым адыгралі маладыя сапернікі — Тыкаль і Уашактун на поўдні, Калакмуль на поўначы.
Апісанне
Самым гіганцкім збудаваннем Эль-Мірадора з'яўляецца комплекс Данта, які займае ўсю Усходнюю групу. Ён быў пабудаваны паверх натуральнага ўзгорка, што дазволіла старажытным архітэктарам стварыць ансамбль з тэрас, пірамід і храмаў. Дантэ ўздымаецца над навакольнай мясцовасцю на 72 м, а яго агульны аб'ём — каля 2 млн м³. Піраміды можна назіраць нават з Калакмуля, па іншы бок мяжы Гватэмалы і Мексікі (40 км на поўнач). Радыевугляроднае датаванне (каля 180 г. н. э.), мабыць, адлюстроўвае апошні этап выкарыстання комплексу Данта. Яго структура паказвае, што ён узнік не ў адзін момант, а прайшоў некалькі будаўнічых стадый.
Заходні акропаль уяўляў сабой складаны ансамбль з некалькіх пірамід і доўгіх «палацавых» пабудоў на 8-метровай платформе-падмурку памерамі 300 на 150 м. На плошчы акропаля былі знойдзены рэшткі стэл.
Уся Заходняя група, былое рытуальна-адміністрацыйнае ядро Эль-Мірадора, была ўмацавана. З поўначы і захаду схілы ўзвышша, на якім яна размяшчалася, былі эскарпаваны, а з поўдня і ўсходу сэрца горада было абаронена грандыёзнай сістэмай каменна-земляных умацаванняў. Першую лінію складала сцяна агульнай даўжынёй 1270 м, 20 м шырынёй і ад 4 да 6 м вышынёй. З унутранага боку меўся парапет і размяшчаліся доўгія прамавугольныя пабудовы, якія, магчыма, служылі сховішчамі. Магчыма, па версе сцяны ішоў частакол. Роў 5—6 м шырынёй і 2,5 м глыбінёй, выкапаны ўздоўж сцяны, з'яўляўся другой лініяй умацаванняў. На скрыжаванні з сакбэ, якая вядзе да Усходняй групы, быў пабудаваны спецыяльны праход. У гэтым месцы дарога звужаецца і пераходзіць у пад'ём, а затым у спуск па нахільнай плоскасці. Агульны аб'ём земляных работ пры стварэнні гэтай абарончай сістэмы перавысіў 100000 м³. Дакласічныя ўмацаванні мая, выкананыя ў такіх памерах, невядомыя.
У цяперашні час у Эль-Мірадоры маецца дзве вялікія піраміды, 55-метровая «Эль-Тыгрэ» і 72-метровая «Ла-Данта», на вяршыні апошняй знаходзіцца храм. У Эль-Мірадоры знойдзена мноства выяў птушкападобнага бажаства.
Правіцелі Каналя (Эль-Мірадора), царства Каналь
Дынастыя Кан
Замак Рудлан
Замак Рудлан (Rhuddlan Castle) — сярэдневяковы замак, знаходзіцца ў Дэнбішыры ва Уэльсе.
Гісторыя замка
Гістарычныя крыніцы паказваюць на тое, што першая крэпасць была ўзведзена на гэтым месцы яшчэ ў VIII стагоддзі, у часы кіравання Офы, караля Мерсіі.
Каменнае абарончае збудаванне, руіны якога захаваліся дагэтуль, было ўзведзена англійскім каралём Эдуардам I і яго архітэктарам Джэймсам з Сент-Джорджа, падчас кампаніі па заваяванні Уэльса.
Падчас англійскай рэвалюцыі замак знаходзіўся ў руках раялістаў да 1646 года, калі быў вымушаны капітуляваць; у 1648 годзе быў узарваны для прадухілення яго далейшага выкарыстання.
У часы Роберта ў наваколлях замка ўтварыўся невялікі горад. У гэтым горадзе была свая царква і манетны двор. У музейных калекцыях можна ўбачыць сярэбраныя пені, якія чаканіліся ў Рудлане ў эпоху Вільгельма Заваёўніка і да пачатку XIII стагоддзя.
Пераксіды
Пераксіды, перакісы — складаныя рэчывы, у якіх атамы кіслароду злучаныя адзін з адным. Пераксіды лёгка вылучаюць кісларод. Для неарганічных рэчываў рэкамендуецца выкарыстоўваць тэрмін пераксіды, для арганічных рэчываў і сёння ў беларускай мове часта выкарыстоўваюць тэрмін перакіс. Пераксіды многіх арганічных рэчываў выбуханебяспечныя (перакіс ацэтону), у прыватнасці, яны лёгка ўтвараюцца фотахімічна пры працяглым асвятленні эфіраў у прысутнасці кіслароду. Таму перад перагонкай многія эфіры (дыэтылавы эфір, тэтрагідрафуран) патрабуюць праверкі на адсутнасць пераксідаў.
Пераксіды запавольваюць сінтэз бялку ў клетцы.
У залежнасці ад структуры адрозніваюць уласна пераксіды, надпераксіды, азаніды.
Пераксіды (перакісы)
Н2О2, пераксід натрыю Na2O2).
Пераксіды шчолачных металаў рэагуюць з вадой, утвараючы шчолач і пераксід вадароду. У пераксідах кісларод мае ступень акіслення −1.
Надпераксіды
Надпераксіды (гіпераксіды, супераксіды) — неарганічныя злучэнні, якія змяшчаюць аніён О2−, напрыклад, надпераксід калію КО2.
Гэта злучэнні, у якіх атамы кіслароду злучаныя і паміж сабою, і з атамамі менш электраадмоўнага элемента.
Надпераксіды тэрмічна і хімічна мала стабільныя, моцныя акісляльнікі. Утрыманне кіслароду ў іх большае, чым у пераксідах. Лёгка распадаюцца з выдзяленнем кіслароду.
Кіслародныя злучэнні, якія змяшчаюць атамы O ў ступені акіслення −1/2. Надпераксіды выкарыстоўваюць для рэгенерацыі выдыханай газавай сумесі, у прыватнасці ў ізалявальных процігазах.
Саленікі
Назву Саленікі́ маюць:
Будынак Свіслацкай гімназіі
Будынак Свіслацкай гімназіі — архітэктурны помнік класіцызму ў горадзе Свіслач па вул. Дзяржынскага, 3. Будынак быў спраектаваны для Свіслацкай мужчынскай гімназіі, цяпер у ім змяшчаецца бальніца. Занесены ў Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь як аб'ект гісторыка-культурнай спадчыны рэспубліканскага значэння.
Архітэктура
Планіроўка будынкаў адпавядала класіцыстычным нормам (праект Я. Шантыра). Па-першае, гэта трохчасткавая кампазіцыя — на адной лініі з цэнтральным аднапавярховым галоўным корпусам знаходзіліся два сіметрычныя невялікія флігелі. У вырашэнні будынкаў прысутнічала нязменная каланада: у галоўнага корпуса — чатырнаццацікалонны порцік, у флігелях — шасцікалонныя. Характэрнае для класіцызму размяшчэнне парадных пакояў на першым плане і адвядзенне ўвагі ад жылых памяшканняў таксама прысутнічаюць у будынках гімназіі.
Дэкор падкрэсліваў строгасць установы. Выключэннем былі сандрыкі над вокнамі трох карпусоў.