cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Атэізм у Беларусі
Гісторыя Першым беларускім атэістам з’яўляецца Казімір Лышчынскі, які напісаў трактат «Аб неіснаванні бога». Асаблівую папулярнасць атэізм у Беларусі набыў у часы БССР, пасля «Дэкрэта аб аддзяленні царквы ад дзяржавы і школы ад царквы», які падпісаў Уладзімір Ленін. Затым дэкрэт страціў сілу ў 1990 годзе. Прэзідэнт Беларусі — Аляксандр Лукашэнка, згодна сваім словам, з’яўляецца праваслаўным атэістам, але не гледзячы на ​​гэта, ён хацеў арганізаваць сустрэчу Папы Рымскага і Патрыярха Рускай Праваслаўнай Царквы на тэрыторыі Беларусі. На што Патрыярх адказаў яму адмовай. Прэзідэнт патлумачыў свой учынак тым, што хацеў зрабіць Беларусь «святой зямлёй». У 2013 годзе, у ходзе сацапытання, толькі 4 % беларусаў лічаць сябе атэістамі, 8 % не адносяць сябе ні да якога веравызнання, і 3 % не змаглі адказаць. У 2016 годзе каля 250 жыхароў Віцебска аказалі супраціў пабудове праваслаўнага храма на тэрыторыі парку. Гэта магло сур’ёзна нашкодзіць парку і гістарычнай каштоўнасці места.
У 2016 годзе было праведзена новае сацапытванне сярод дарослага насельніцтва краіны. У ходзе сацыялагічнага даследавання адзначылі, што вераць у Бога 63,5 % апытаных жыхароў рэспублікі, яшчэ 5 % — у звышнатуральныя сілы. Не змаглі адназначна вызначыць сваё стаўленне да веры 22 % апытаных, а 8,5 % паказалі, што не з’яўляюцца вернікамі.
Мікалай Мікалаевіч Раеўскі
Мікалай Мікалаевіч Рае́ўскі (1771—1829) — расійскі палкаводзец, герой Айчыннай вайны 1812 года, генерал ад кавалерыі (1813). За трыццаць гадоў бездакорнай службы ўдзельнічаў у многіх найбуйнейшых бітвах эпохі. Пасля подзвігу пад Салтанаўкай стаў адным з найбольш папулярных генералаў расійскай арміі. Барацьба за батарэю Раеўскага стала адным з ключавых эпізодаў Барадзінскай бітвы. Удзельнік «Бітвы народаў» і ўзяцця Парыжа. Член Дзяржаўнага савета. Быў блізка знаёмы з многімі дзекабрыстамі. Сяброўствам з Раеўскім ганарыўся А. С. Пушкін. Брат ад адной маці Пятра і Аляксандра Давыдавых; стрыечны брат Дзяніса Давыдава.
Памяць пра Раеўскага
У 1820 годзе, падчас першай рускай антарктычнай экспедыцыі, Ф. Ф. Белінсгаўзен назваў адкрытыя ім астравы ў Ціхім акіяне ў Архіпелагу Расіян (Туамоту) Астравамі Раеўскага.
Цяпер пра подзвігі Раеўскага нагадваюць капліца-помнік, якая стаіць на месцы бою каля Салтанаўкі пад Магілёвам, і помнік, пастаўлены на месцы батарэі Раеўскага на Барадзінскім полі.
У 1961 годзе, да 150-гадовага юбілею Айчыннай вайны, адна з вуліц Масквы была названа ў гонар М. М. Раеўскага. Вуліца Раеўскага ёсць таксама ў Кіеве, Смаленску і Мажайску.
У 1987 годзе бюст Раеўскага быў пастаўлены ў скверы Памяці Герояў у Смаленску.
У 2009 годзе на тэрыторыі Бендэрскай крэпасці быў адкрыты бронзавы бюст Раеўскага.
Св. Крыжаўзвіжанская царква ў вёсцы Разумоўка (пахавальня Раеўскіх) унесена ў рэестр помнікаў горадабудаўніцтва і архітэктуры нацыянальнага культурнага здабытку Украіны.
Беларуска-амерыканскі грамадскі цэнтр
Культурную праграму каардынуе Беларускае культурна-мастацкае таварыства, якое з 1974 г. ладзіць паказы твораў беларускіх мастакоў і ўмельцаў. Працуе жаночы хор «Каліна», Беларуская тэатральная студыя, нядзельная школа, Беларускае спартыўнае аб’яднанне; у 1975—1985 гг. для моладзі арганізоўваліся адукацыйныя курсы. Пры цэнтры ёсць бібліятэка, друкарня.
Менавіта з 1972 г. у памяшканні БАГЦ, замест ранейшай Залі Шакаў, сталі праводзіцца кангрэсы БККА, сходы Саюза амерыканска-беларускіх ветэранаў, Саюза беларуска-амерыканскай моладзі, ладзіліся грамадскія чытанні, канцэрты, мастацкія імпрэзы. Цэнтр здаваўся ў арэнду і іншым - небеларускім - арганізацыям гораду. У хуткім часе кіраўнічы камітэт Цэнтру пачаў адыграваць прыкметную ролю ў беларускім жыцці не толькі Саўт-Рыверу, але і Нью-Джэрсі, а кіраўнікі БАГЦ сталі пастаяннымі ўдзельнікамі кангрэсаў беларусаў Амерыкі. У IX Кангрэсе беларусаў Амерыкі (7 красавіка 1979 г.) з 20 дэлегатаў тры рэпрэзентавалі БАГЦ: Міхась Бахар, Віталь Цярпіцкі і Жорж Навумчык. БАГЦ адыграў важную ролю і ў падрыхтоўцы беларускіх фестываляў штату ў Цэнтры мастацтваў у 1976, 1977, 1979 гг. Там адбываліся генеральныя пробы, у якіх удзельнічалі 110 - 150 выступоўцаў. На фестывалях, куды збіраліся тысячы беларусаў, маральную падтрымку даваў і БККА. У Беларускім цэнтры адбываліся таксама сустрэчы з прадстаўнікамі як мясцовай адміністрацыі, так і прадстаўнікамі Дэмакратычнай і Рэспубліканскай партый ЗША.
Лоцыа
Лоцыа (Lozio) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Ламбардыя, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Брэшыя.
Насельніцтва складае 386 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 16 чал./км². Займае плошчу 23 км². Паштовы індэкс — 25040. Тэлефонны код — 0364.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы San Nazario e San Celso.
Віталь Міхайлавіч Лісаковіч
Віталь Лісаковіч (нар., ) — беларускі футбаліст, нападнік расійскага клуба «Рубін» з Казані. Ігрок нацыянальнай зборнай Беларусі (2019—2021).
Клубная кар’ера
Выхаванец уздзенскага футбола, у 2011 годзе трапіў у салігорскі «Шахцёр». У сезоне 2014 быў заяўлены за ўздзенскі клуб Другой лігі «Беліта-Вітэкс», аднак так і не згуляў за яго, вярнуўшыся ў дубль салігорскага «Шахцёра». Разглядаўся як асноўны ігрок дубля, але ў пачатку 2015 года атрымаў траўму ў матчы за юнацкую зборную, з-за якой прапусціў большую частку сезона.
Перад сезонам 2016 стаў трэніравацца разам з асноўнай камандай «Шахцёра». 15 сакавіка 2016 года дэбютаваў за клуб у афіцыйным матчы, выйшаўшы на замену ў матчы за Суперкубак Беларусі супраць БАТЭ (1:2). Пазней стаў трывала з’яўляцца ў асноўнай камандзе салігорцаў, нярэдка ў стартавым складзе. 29 красавіка 2016 года забіў свой першы гол у Вышэйшай лізе, ужо праз хвіліну пасля выхаду на замену паразіўшы браму наваполацкага «Нафтана». У маі 2016 года атрымаў чарговую траўму, вярнуўся ў строй у верасні.
Пачатак сезона 2017 прапусціў з-за траўмы, але ўжо ў маі замацаваўся ў стартавым складзе салігарчан. У верасні з-за траўм страціў месца ў аснове, стаў толькі зрэдку выхадзіць на замену. Усяго ў сезоне 2017 забіў 8 галоў (6 у чэмпіянаце Беларсі і 2 у Кубку).
У студзені 2018 года на правах арэнды стаў іграком заграбскага «Дынама». Выступаў за другую каманду «Дынама II» у другім дывізіёне, дзе правёў 11 матчаў і адзначыўся аднім голам. У чэрвені 2018 года па заканчэнні тэрміну арэнды вярнуўся ў «Шахцёр». У салігорскай камандзе, аднак, страціў месца ў аснове, выступаў за дубль, толькі зрэдку выходзячы на замену ў асноўнай камандзе.
У студзені 2019 года трэніраваўся з дублем «Шахцёра» і не трапіў з камандай на турэцкі збор, а пазней быў аддадзены ў арэнду ў харвацкі клуб «Рудаш». Стаў адным з асноўных ігракоў харвацкай каманды, аднак не здолеў выратаваць яе ад вылету ў другі дывізіён. У ліпені 2019 года вярнуўся ў салігорскі клуб, аднак неўзабаве зноў адправіўся ў арэнду ў Харватыю, на гэты раз у клуб «Вараждзін». У лютым 2020 года арэнда датэрмінова была скасавана, і нападнік вярнуўся ў «Шахцёр», дзе ў першай палове 2020 года быў асноўным нападнікам.
У жніўні 2020 года перайшоў у маскоўскі «Лакаматыў». Трывала з’яўляўся ў аснове чыгуначнікаў, аднак не меў трывалага месца ў стартавым складзе, нярэдка выхадзіў на замену. У студзені 2022 года стаў іграком казанскага «Рубіна», падпісаўшы кантракт на 3,5 гады.
Міжнародная кар’ера
Выступаў за юнацкую зборную ў кваліфікацыйным раўндзе чэмпіянату Еўропы ўвосень 2014 года.
26 сакавіка 2016 года дэбютаваў у моладзевай зборнай Беларусі ў таварыскім матчы супраць Польшчы.
10 кастрычніка 2019 года дэбютаваў у нацыянальнай зборнай Беларусі ў адборачным матчы чэмпіянату Еўропы супраць Эстоніі, выйшаўшы на замену ў канцы сустрэчы.
Капланкырскі запаведнік
Капланкырскі запаведнік (Gaplaňgyr goraghanasy) размешчаны на паўднёвым краі плато Усцюрт у Дашагузскім велаяце на поўначы Туркменістана. Ён займае плошчу 2822 км², а разам з двума заказнікамі, якія ўваходзяць у яго ахоўную зону 8210 км².
Запаведнік быў створаны ў 1979 годзе для аховы і аднаўлення мясцовай флоры і фаўны, ён размешчаны на плато Капланкыр на мяжы з Казахстанам і Узбекістанам на паўночным захадзе Дашагузскага велаята. Запаведнік утвораны, перш за ўсё, для аховы і аднаўлення колькасці усцюртского урыяла, джэйрана і таксама іншых прадстаўнікоў фаўны Паўночнага Туркменістана. У 1980-х гадах праводзілася вывучэнне экасістэм Заўнгузскіх Каракумаў, Сарыкамышскай катлавіны і паўднёва-ўсходняга Усцюрта з мэтай распрацоўкі навуковых асноў захавання і аднаўлення экасістэм рэгіёна. Яно ажыццяўлялася навуковым аддзелам запаведніка ў рамках дзяржбюджэтных планавых тэм. Як і ў іншых запаведніках, тут вядзецца «Летапіс прыроды», а сумесна з супрацоўнікамі Нацыянальнага інстытута пустыняў, расліннага і жывёльнага свету праводзяцца палявыя выезды па вывучэнні сучаснага стану біяразнастайнасці гэтага цікавага раёна на поўначы Туркменістана.
Становішча
Запаведнік знаходзіцца ў паўночна-заходняй частцы Дашагузскага велаята Туркменістана. Тэрыторыя запаведніка і яго заказнікаў размешчана ў межах Усцюртскай і Сарыкамышскай фізіка-геаграфічных абласцей і толькі на паўднёвым усходзе захоплівае невялікі ўчастак паўночных Заўнгузскіх Каракумаў. Такім чынам, Капланкырскі запаведнік стаіць на стыку Паўднёвай і Паўночнай падзоны пустыняў Турана.
Рэльеф
Пануючы ландшафт — гліністая, месцамі хвалістая раўніна — плато Капланкыр. У паўночных яго межаў раўніннае аблічча прыўносяцца своеасаблівыя ўключэння ў выглядзе шматлікіх дробных упадзін і больш буйных катлавін, паніжэнняў, варанок, правалаў — «анаў» і пячор карставага паходжання. Тут налічваецца 44 пячоры, 7 з іх скразныя. Даўжыня самай вялікай пячоры 206 м, вышыня 9 м, размешчана яна на глыбіні 42-44 м. У гэтых пячорах некаторыя звяры, птушкі і рэптыліі знаходзяць месцы для адпачынку, гнездавання і хованкі ад халадоў і спякоты, а таксама небяспекі. Паўднёва-заходняя частка Сарыкамышской упадзіны, большая частка якой займае аднайменнае возера, ахоплівае. Плошча возера каля 3000 км², глыбіня да 40 м. Упадзіна складзеная алювіяльна-дэльтавымі адкладамі. У яе межах знаходзяцца не толькі водна-балотныя ўчасткі: шырока распаўсюджаныя такыры і пяскі, сустракаюцца таксама саланчакі. Дзівяць своеасаблівай прыгажосцю запаведніка і прылеглых тэрыторый: на захадзе — Гарашорскія, абрываюцца ў аднайменную упадзіну да 200 м і больш; на паўночным усходзе — Сарыкамышскія, менш высокія.
Клімат
Рэзка кантынентальны і вельмі сухі, у год выпадае менш за 100 мм ападкаў. Вясна кароткая, хуткабежная. Сухое надвор’е звычайна ўсталёўваецца з сярэдзіны мая. Травяністая расліннасць выгарае. Лета гарачае і працяглае. У зімовы перыяд надвор’е не ўстойлівае, частыя адлігі, снег трымаецца 20-25 дзён. Сярэднегадавая тэмпература складае +11 °C. У студзені тэмпература, у сярэднім апускаецца да −5 °C, а ў ліпені падымаецца да +28 °C. У незвычайна халодныя зімы тэмпература можа зніжацца да −20 °C, а ў гарачыя летнія дні павышацца да +44 °C. Пераважаюць паўночныя і паўночна-ўсходнія вятры. Нярэдкі пясчаныя буры, асабліва, у вяснова-летні перыяд. Максімум ападкаў прыпадае на зіму і вясну. Пастаянных вадацёкаў на запаведнай тэрыторыі няма. Пясчаныя глебы — на буйна-градавых пясках ва ўсходняй і паўднёва-ўсходняй частках запаведніка. Утрыманне перагною ў іх таксама нізкі, а расліннасць утвораецца пясчана-пустыннымі супольнасцямі. Нарэшце, яшчэ два тыпу глеб — такыры і саланчак. Такыры раскіданыя плямамі на плато і паміж градамі пяскоў. Што тычыцца саланчакоў, то яны фармуюцца на паніжэннях рэльефу, ва ўмовах блізкага залягання мінералізаваных грунтавых вод.
Флора
У батаніка-геаграфічным дачыненні запаведная тэрыторыя знаходзіцца на стыку паўночнай і паўднёвай падзоны пустыні Туранскай нізіны Туранскай правінцыі азіяцкай вобласці пустыняў. Флора запаведніка ўключае 377 відаў вышэйшых сасудзістых раслін з 178 родаў і 46 сямействаў. (Па іншых дадзеных, на тэрыторыі запаведніка зарэгістраваныя 918 відаў вышэйшых раслін ). Больш за палову відавой разнастайнасці складаюць пяць характэрных для пустыняў сямействаў: лебядовыя, капуставыя, астравыя, бабовыя і метлюжковыя. Такі склад абумоўліваецца тэрытарыяльным размяшчэннем запаведніка ў пераходнай паласе і ўяўляе вялікую цікавасць з біягеаграфічнага пункту гледжання. Мох утварае пад кустамі суцэльнае пакрыццё і там таксама можа налічвацца да 20 відаў лішайніку, а на саланчаках — да 30 відаў водарасцей, пры высокай разнастайнасці грыбоў.
Сярод найбольш рэдкіх відаў варта адзначыць, , і , якія ўнесены ў Чырвоную кнігу Туркменістана (2011), а таксама рэдкія эндэмічныя віды, як  і.
Расліннасць асноўных ландшафтаў запаведніка ў агульных рысах можна ахарактарызаваць наступным чынам. Аснову раслінных груповак Капланкыра складаюць палынова-салянкавыя супольнасці. Значныя плошчы плато занятыя аднароднымі супольнасцямі наступных відаў: ),  і  з удзелам відаў шматгадовага  і паўхмызняковых палыноў —,  і . Верхні (першы) ярус, які складаецца з , відаў роду  і іншых хмызнякоў, не заўсёды выяўлены. Асноўным ярусам з’яўляецца другі, вышынёй 20-40 см, які ўтвораны палыном пры ўдзеле паўхмызняковых салянак:  і . У паўночна ўсходняй частцы тэрыторыі на схілах плато, звернутых да Сарыкамышскай упадзіны, дамінуе асадыяцыя відаў -. У аднастайны характар расліннасці прыўносяць каларыт інтразанальныя ўключэнні: катлавіны, астанцовыя ўзвышшы, рэчышчы часовых вадацёкаў і т. п. Па паніжэннях або ўздоўж прамоін развіваюцца плямы калючых кустоў — , ,  і.
На участках грудкаватых і градава-грудкаватых пяскоў, прылеглых з поўдня, расліннае покрыва прадстаўлена, галоўным чынам, групоўкай. Яе верхні ярус вышынёй 1.5-2.0 м утвараецца і іншымі буйнымі хмызнякамі, куды ўваходзяць розныя віды і роды, , ,  і інш. Другі ярус складаюць хмызнякі і паўхмызнякі драбнейшыя, звычайна не вышэй за 1 м. Яны прадстаўлены, , і інш. Трэці ярус травяністы, дзе асаблівае месца належыць, якія ствараюць адносна магутнае покрыва. З іншых травяністых раслін, акрамя, заслугоўваюць увагі віды родаў , , , а таксама эфемеры, у асноўным, з сямейства капуставых, метлюжковых, астравых, у прыватнасці,. У спрыяльныя гады колькасць эфемераў у фітацэнозах з удзелам дасягае 30 відаў і больш.
Што тычыцца чорнасаксаульнікаў, то яны распаўсюджаныя, галоўным чынам, у Сарыкамышскай упадзіне, дзе ў залежнасці ад глебавага покрыва відавы склад супольнасцяў мяняецца. Так, на пясках сумесна з чорным саксаўлам растуць чэркез і розныя віды кандымаў, а ў травяным ярусе многія эфемеры. Сярод кустоў тамарыкса, якія захаваліся па краях Сарыкамышскай упадзіны, таксама сустракаюцца зараснікі. Травяністыя расліны тут прадстаўлены, у асноўным, некаторымі аднагадовымі травамі.
Фаўна
У Капланкырскім запаведніку зарэгістравана 26 відаў млекакормячых, 147 відаў птушак. Ахоўныя рэдкія віды млекакормячых, якія насяляюць запаведнік, гэта джэйран, усцюртскі урыял, медаед. У зімовы перыяд на тэрыторыю запаведніка мігруюць статкі сайгакаў з суседняга Каракалпакстана. У 1980-я гады рэакліматазаваны кулан. Па зоагеаграфічным раянаванні тэрыторыя адносіцца да пустэльна-стэпавай падабласцей Палеарктычнай зоагеаграфічнай вобласці. Паўднёвы Усцюрт, дзе размешчана асноўная частка запаведніка, уваходзіць ва Усцюрцкі раён казахскай зоагеаграфічнай правінцыі; Сарыкамышскі і Шасенемскі заказнікі, і Заўнгузскія Каракумы, ставяцца да іранскай правінцыі сярэднеазіяцкай пустыннай акругі. Характэрная асаблівасць жывёльнага свету запаведніка таксама абумоўлена геаграфічным становішчам рэзервата ў зоне пераходу ад паўночных да паўднёвых тыпаў пустынь У дачыненні да насякомых, у цэлым, можна сказаць, што на гліністых раўнінных участках звычайныя Жукі, саранчовыя і тэрміты, а ў пяшчаных месцапражываннях — маскітаў, мурашкі, лускакрылыя; з жукоў — чарнацёлкі і шашолкі.
Капланкырскі запаведнік таксама ўключае два заказніка: Сарыкамышскі заказнік, плошчай 210400 га, арганізаваны ў 1980 годзе для аховы азёрна-прыбярэжных экасістэм, і Шахсенемскі заказнік, 270 000 га, створаны ў 1983 годзе для захавання камяністых пустыняў.
Ірына Францаўна Жарнасек
Ірына Францаўна Жарнасек (нар., вёска Чаранкі, Глыбоцкі раён, Віцебская вобласць) — беларуская пісьменніца, рэдактар часопіса «Маленькі рыцар Беззаганнай».
Біяграфія
Нарадзілася 17 студзеня 1953 года ў сялянскай сям’і.
Пасля заканчэння Пліскай сярэдняй школы (1969) працавала загадчыцай Мамайскай сельскай бібліятэкі на Глыбоччыне. Скончыла завочна Мінскі інстытут культуры (1976). У 1978—1979 гадах — загадчыца чытальнай залы бібліятэкі трэста № 16 «Нафтабуд» у Наваполацку, у 1979—1983 гадах — карэспандэнт шматтыражнай газеты «Знамя новостройки» гэтага трэста. З 1983 года — карэспандэнт наваполацкай гарадской газеты «Химик». Член Саюза пісьменнікаў СССР з 1987 года.
Жыве ў Наваполацку.
Творчасць
Першае апавяданне апублікавала ў 1978 годзе (газета «Химик»), у наступным годзе выступіла ў рэспубліканскім друку (часопіс «Работніца і сялянка»). Аўтар кніг прозы «Ліст да сына» (1986), «Гульні над студняй» (1993), «Гадара», аповесці-казкі «Спрэчка анёлаў», рамана «Будзь воля Твая».
Вінтоўка Мосіна
Вінтоўка Мосіна, таксама вядомая як трохлінейная вінтоўка, або трохлінейка і вінтоўка Мосіна-Нагана — магазінная вінтоўка, створаная С. І. Мосіным у 1891 годзе. Актыўна выкарыстоўвалася ў перыяд з 1891 па 1960-я гады.
Назва «трохлінейка» атрымана ад калібра, які роўны тром лініям (старая мера даўжыні) — адна лінія роўная адной дзесятай цалі, або 2,54 мм — адпаведна тры лініі роўныя 7,62 мм.
Тарпейская скала
Тарпейская скала (Saxum Tarpeium) — назва стромай скалы ў Старажытным Рыме, з заходняга боку Капіталійскага ўзгорка.
З гэтай скалы скідвалі асуджаных на смерць злачынцаў, якія ўчынілі здраду, інцэст, пабег (рабоў ад гаспадара). Паводле легенды, назва скалы паходзіць ад імя Луцыя Тарпея, якога скінулі адтуль за выступ супраць цара Ромула. Па іншай легендзе, Тарпеяй звалі вясталку, дачку начальніка Капіталійскай крэпасці Спурыя Тарпея, якая падчас вайны з сабінамі паказала ворагам патаемны ход і была скінутая са скалы. Апошняе пакаранне адбылася пры імператары Клаўдзіі ў 43 годзе, і пазней яны былі забароненыя. У сучасным Рыме Via di Monte Tarpeo вядзе ад Капітолія да Форума, скала не захавалася.
Суляціцкі сельсавет
Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Навагрудскага раёна Баранавіцкай вобласці БССР. З 8 студзеня 1954 года ў складзе Гродзенскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Куравіцкага сельсавета.
Сіняе (возера, Чэрыкаўскі раён)
Сі́няе — возера ў Чэрыкаўскім раёне Магілёўскай вобласці Беларусі, за 5 км на паўднёвы захад ад горада Чэрыкаў, за 1,5 км на поўдзень ад вёскі Мірагошч, у басейне ракі Сож.
Плошча паверхні 0,13 км². Даўжыня 1,46 км, найбольшая шырыня 0,12 км. Даўжыня берагавой лініі 2,88 км.
Схілы невыразныя, на поўначы вышынёй да 4 м, параслі хмызняком. Злучана ручаём з затокай ракі Сож. Старычнае.
Тамара Георгіеўна Караваева
Тамара Георгіеўна Караваева (, г., Татарстан — )  — расійская і беларуская артыстка балета. Заслужаная артыстка БССР (1949).
Біяграфія
У 1933 годзе скончыла балетную школу пры Пермскім тэатры оперы і балета.
Працавала ў тэатрах оперы і балета Пярмі, Ерэвана,.
У 1946—1958 — салістка Дзяржаўнага тэатра оперы і балета Беларусі.
Творчай індывідуальнасці артысткі ўласцівы строгая, стрыманая манера выканання, упэўненае валоданне тэхнікай танца, асабліва складанымі вярчэннямі, непасрэднасць і шчырасць у абмалёўцы вобразаў.
На беларускай сцэне выканала шэраг вядучых партый, лепшыя з якіх Цар-дзяўчына («Канёк-Гарбунок» Ц. Пуні) і прынцэса Фларына («Спячая прыгажуня» П. Чайкоўскага), адметныя жаноцкай кранальнасцю і паэтычнасцю.
Сярод іншых партый: Надзейка («Князь-возера» В. Залатарова), Адэта — Адылія, Аўрора («Лебядзінае возера», «Спячая прыгажуня» П. Чайкоўскага), Кітры («Дон Кіхот» Л. Мінкуса), Ліза («Марная засцярога» П. Л. Гертэля), Марыя («» Б. Асаф’е ва), Тао Хоа («Чырвоны мак» Р. Гліэра).
NGC 5954
NGC 5954 (іншыя абазначэнні — UGC 9904, MCG 3-40-6, ZWG 107.8, KCPG 468B, Arp 91, VV 244, PGC 55482) — галактыка ў сузор’і Змяя.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога», а таксама ўключаны ў атлас пекулярных галактык.
Syfy
16 сакавіка 2009 года NBC Universal абвясцілі пра пераназванне канала на Syfy (чытаецца аднолькава).
Пераназванне было выклікана тым, што з 2005 года ён фактычна страціў характар навукова-фантастычнага, што першапачаткова адлюстроўвалася ў яго назве, і набыў больш акультны характар.
Война Фёдаравіч Варанецкі
Война Фёдаравіч Варанецкі (? — каля 1564) — ураднік Вялікага Княства Літоўскага.
Біяграфія
Паходзіў з княжацкага роду Варанецкіх герба «Карыбут». Нарадзіўся ў сям’і Фёдара Васілевіча Збаражскага. Тытулаваўся князем Збаражскім, Варанецкім, Трысценскім.
Вінніцкі нацыянальны медыцынскі ўніверсітэт імя М. І. Пірагова
'''Вінніцкі нацыянальны медыцынскі ўніверсітэт імя М. І. Пірагова''' — украінская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам нацыянальнага ўніверсітэта, якая знаходзіцца ў Вінніцы.
Гісторыя
Вышэйшая медыцынская навучальная ўстанова заснавана ў 1921 годзе. У 1960 годзе навучальнай установе прысвоена імя Мікалая Пірагова, у 1984 годзе ВНУ ўзнагароджана ордэнам «Знак Пашаны». З 1994 года Вінніцкі медінстытут атэставаны і акрэдытаваны па IV узроўню акрэдытацыі, яму прадастаўлены статус універсітэта. Нацыянальны статус універсітэт набыў у 2002 годзе.
Спіс аб’ектаў PGC (1912001—1913000)
Гэта спіс аб'ектаў Спіс аб'ектаў PGC (1912001—1913000)
Януш Енджаевіч
З 1904 года належаў да Польскай сацыялістычнай партыі. У 1914–1918 гадах — у польскіх легіёнах і Польскай вайсковай арганізацыі. Пасля аднаўленьня незалежнасьці Польшчы ў 1918 годзе служыў у войску ў чыне маёра, а потым быў сябрам незалежнага Беспартыйнага блоку супрацоўніцтва з урадам, быў дэпутатам Сейму і сенатарам. З 12 жніўня 1931 па 22 лютага 1934 года — міністр рэлігійных культаў і народнай асветы. У той час ён правёў школьную рэформу, вядомую пасля як "Рэформа Енджаевіча". З 10 мая 1933 па 13 мая 1934 года ўзначальваў урад. Пасля пачатку Другой сусветнай вайны ў верасні 1939 года эміграваў, спачатку знаходзіўся ў Румыніі, затым у Палестыне, пасля пражываў у Вялікабрытаніі.
Качанкі
Качанкі́ (, Кочанки) — вёска ў Вілейскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Крывасельскага сельсавета.
Успенка (Паўладарская вобласць)
Успенка — сяло ў Успенскім раёне Паўладарскай вобласці Казахстана. Адміністрацыйны цэнтр Успенскага сельскай акругі. Код КАТА — 556430100.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 5160 чалавек (2575 мужчын і 2585 жанчын). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 4067 чалавек (1924 мужчыны і 2143 жанчыны).
Самін
Самін — былы хутар у Навасёлкаўскім сель­савеце Пухавіцкага раёна Мінскай вобласці. Не існуе з 1932 г.
Літаратура
Памяць : Пухавіцкі раён: гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / [укладальнік А. А.Прановіч; рэдкалегія: А. М. Карлюкевіч і інш.]. - Мінск : Беларусь, 2003. - 748 с. - 3000 экз. ISBN 985-01-0251-9
NGC 5955
NGC 5955 (іншыя абазначэнні — MCG 1-40-6, ZWG 50.31, NPM1G +05.0473, PGC 55510) — спіральная галактыка з перамычкай (SBb) ў сузор’і Змяя.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Юрген Кніпер
Ю́рген Кні́пер (Jürgen Knieper; нар., Карлсруэ, Германія) — нямецкі кінакампазітар.
Юліус Сакс
Юліус Сакс (Julius Sachs;  — ) — нямецкі батанік, прафесар.
Біяграфія
Юліус Сакс нарадзіўся ў горадзе Брэслау (сучасны Уроцлаў). Скончыў Карлаў універсітэт. З 1861 года прафесар сельскагаспадарчай акадэміі ў горадзе Попельсдорф (цяпер у межах Бона), з 1867 года прафесар Фрайбургскага ўніверсітэта, з 1868 года — прафесар Вюрцбургскага ўніверсітэта.
Навуковая дзейнасць
Аўтар прац па па пытаннях фотасінтэзу, росту і руху раслін, іх мінеральным жыўленні і водным рэжыме, па прарастанню насення, фізіялагічнай паталогіі і гісторыі батанікі і інш. Складальнік першай фізіялагічнай класіфікацыі клетак раслін. Таксама высветліў, што крухмал утвараецца ў хларапластах у выніку засваення раслінамі вуглякіслага газу на сонечным святле. Выказаў меркаванне аб незалежным перамяшчэнні ў расліне бялковых рэчываў і вугляводаў.
Маклодзіа
МакЛодзіа (Maclodio) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Ламбардыя, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Брэшыя.
Насельніцтва складае 1232 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 246 чал./км². Займае плошчу 5 км². Паштовы індэкс — 25030. Тэлефонны код — 030.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы.
Беларускае аб’яднанне ў Аўстраліі
Беларускае аб'яднанне ў Аўстраліі (БАА). Заснавана ў кастрычніку 1950 г., калі «надпалітычнае» Беларускае аб'яднанне ў Новым Паўднёвым Уэльсе змяніла назву на Беларускае аб'яднанне ў Аўстраліі. У 1951 г. з арганізацыі выйшлі Уладзімір Клуніцкі (асобна), а таксама прыхільнікі Рады БНР. Ад гэтага часу БАА засталося арганізацыяй прыхільнікаў БЦР.
БАА задумвалася як агульнааўстралійская арганізацыя (з сядзібай у Сіднеі) і спрабавала стварыць аддзелы ў Брысбене на чале з Анатолем Шкуткам, але звестка пра рэальную дзейнасць яго няма. Найбольш трывалым быў аддзел у Мельбурне (Беларускае аб’яднанне ў Вікторыі).
Сферамі дзейнасці арганізацыі былі навязванне сувязяў паміж беларусамі, сацыяльная дапамога, прадстаўніцтва Беларусі ў стасунках з іншымі арганізацыямі Аўстраліі, наладжванне нацыянальнага культурнага жыцця. Пры БАА быў заснаваны Асветна-культурны клуб на чале з Язэпам Шкодам, які існаваў да 1957 г. і займаўся культурнай дзейнасцю. У 1950 — 1960-я гады (але з перапынкамі) выдаваўся інфармацыйны бюлетэнь БАА «Новае Жыцьцё». Пры БАА дзейнічаў таксама мяшаны хор пад кіраўніцтвам С. Анічкава, драматычны гурток на чале з Міхасём Зуем.
Пасля стварэння Беларускага культурна-грамадскага клуба члены БАА ўвайшлі ў гэту арганізацыю, аднак само БАА не спыніла існавання.
БАА ад самага пачатку было ўдзельнікам Федэральнай рады беларускіх арганізацый у Аўстраліі.
Васіль Парфёнавіч Папко
Васілій Парфёнавіч Папко (, в. Доўгае,, Віцебская вобласць) — беларускі палітык, дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь V склікання.
Біяграфія
Нарадзіўся 19 лютага 1958 года ў в. Доўгае Бешанковіцкага раёна Віцебскай вобласці.
Скончыў Вышэйшую Чырванасцяжную школу КДБ СССР імя Ф. Э. Дзяржынскага, факультэт контрразведкі. Палкоўнік.
Праходзіў службу на розных пасадах аператыўнага і кіруючага саставу ўпраўлення КДБ Рэспублікі Беларусь па Віцебскай вобласці.
У 2012—2016 гадах дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь V склікання.
Узнагароды
Узнагароджаны медалямі «За бездакорную службу» I, II, III ступені, юбілейнымі медалямі, ведамаснымі ўзнагародамі.
Асабістае жыццё
Жанаты, мае дачку.
Жарнасек
Жарнасек — прозвішча.
Паходжанне прозвішча
Імаверна, паходзіць ад прафесійнай мянушкі — жарнасек — рамеснік, які вырабляў (насякаў або высякаў — сек) з камянёў жорны (плоскія круглыя камяні, прызначаныя для лушчэння і размолу збожжа і іншай цвёрдай сыравіны). У рускай мове побач уласнага Жерносек, сустракаецца таксама Жернасек, Жарнасек і іншыя варыянты, што тлумачыцца простай транслітарацыяй з іншых моў, у тым ліку з беларускай.
Геаграфія прозвішча
У Беларусі прозвішча Жарнасек найболей распаўсюджана ў Брэсцкай (69 % з агульнай колькасці Жарнасекаў у Беларусі), Мінскай (28 %) і Магілёўскай (3 %) абласцях.
Фрыдрых IV Гольштэйн-Готарпскі
Фрыдрых IV Гольштэйн-Готарпскі (Friedrich IV von Schleswig-Holstein-Gottorf;  — ) — герцаг Шлезвіга, прадстаўнік Гольштэйн-Готарпскай дынастыі.
Біяграфія
Нарадзіўся ў замку Готарп. Быў старэйшым сынам Крысціяна Альбрэхта Гольштэйн-Готарпскага і прынцэсы Фрыдэрыкі Амаліі Дацкай.
12 мая 1698 года ажаніўся з прынцэсай Гедвігай Сафіяй Шведскай, і 30 красавіка 1700 года ў іх нарадзіўся сын Карл Фрыдрых — бацька будучага расійскага імператара Пятра III.
Пасябраваў са шведскім каралём Карлам XII, якому даводзіўся стрыечным братам (па маці) і зяцем — быў жанаты на яго сястры.
Фрыдрых IV загінуў падчас бітвы пры Клішаве падчас Паўночнай вайны, змагаючыся на баку Швецыі.
Іскозскі сельсавет
Іско́зскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Дубровенскага раёна Віцебскай вобласці. Цэнтр — вёска Іскозы.
Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Ляднянскага раёна Аршанскай акругі БССР. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года сельсавет у Ляднянскім раёне БССР. З 8 ліпеня 1931 года ў складзе Дубровенскага раёна БССР, з 20 лютага 1938 года — Віцебскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Расткоўскага сельсавета.
NGC 5956
NGC 5956 (іншыя абазначэнні — UGC 9908, MCG 2-40-3, ZWG 78.17, IRAS15326+1154, PGC 55501) — спіральная галактыка (Sc) ў сузор’і Змяя.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Скурыстакрылыя
Скурыстакры́лыя, таксама Вухавёрткі (Dermaptera) — атрад насякомых з няпоўным ператварэннем. Налічваецца больш за 1900 відаў (1967 відаў па стане на люты 2008 года).
Апісанне
Даўжыня цела складае 3,5—50 мм. Пярэднія крылы цвёрдыя і моцна скарочаныя (ператвораныя ў цвёрдыя, скурыстыя надкрыльцы), заднія — перапончатыя, але існуюць і бяскрылыя формы. На канцы брушка ёсць прыдаткі ў выглядзе пары кляшчоў (цэркі). Вільгацелюбівыя і цеплалюбівыя, вядуць пераважна начны лад жыцця. Сілкуюцца дэтрытам і арганічнымі астаткамі жывёл і раслін.
Вядомыя вонкавыя паразіты (Arixenia esau) кажаноў (Cheiromeles torquatus), і драпежнікі (Arixenia jacobsoni) сілкуюцца насякомымі, якія насяляюць гуана кажаноў (гэтых вухавёртак вылучаюць у асобны падатрад Arixenina). Гемімерыды (Неmimerida, 7 відаў роду Hemimerus, Афрыка) паразітуюць на скуры хамяковага пацука (Cricetomys gambianus).
Карл Фрыдрых Гольштэйн-Готарпскі
Карл Фрыдрых Гольштэйн-Готарпскі (Karl Friedrich, Herzog zu Holstein-Gottorp;  —, Рольфсгаген) — герцаг Гольштэйна з роду Готарпаў, бацька расійскага імператара Пятра III, пляменнік шведскага караля Карла XII (сын яго сястры Гедвігі Сафіі), зяць Пятра I і Кацярыны I.
У Швецыі
Калі Карлу было 2 гады, яго бацька, герцаг Шлезвіга Фрыдрых IV, загінуў падчас Паўночнай вайны. Датчане акупавалі зямлі, якія належалі яму, і Карл разам з маці быў вымушаны эміграваць да двара яе брата ў Швецыю. Дамаганням Карла Фрыдрыха на шведскі прастол пасля гібелі дзядзькі ў 1718 годзе перашкодзіла каралева Ульрыка Элеанора, малодшая сястра Карла XII.
Мір шведаў з датчанамі ў 1720 годзе пахаваў надзею Карла на вяртанне фамільных маёнткаў, хоць яго правы на шведскі прастол працягвала адстойваць т.зв. гальштынская партыя.
У Расіі
Падрабязнасці пра знаходжанне герцага ў Расіі вядомыя з дзённіка, які вёў яго камер-юнкер Берггальц. Ён акуратна ўносіў запісы пра тое, што кожны дзень рабіў герцаг, як ён піў, як пасціўся, хварэў і лячыўся, у якія гадзіны выйшаў з дому і г.д. З вялікай увагай апісаны танцы герцага, да якіх ён быў вялікім аматарам. Аснову дзённіка складае камер-фур'ерскі журнал.
У Гальштыніі
Карл Фрыдрых выдаліў Басевіца і вярнуўся ў Гальштынію ў 1727 годзе, калі стала зразумела, што яго жонка не зможа атрымаць у спадчыну вакантны рускі прастол. Ён пасяліўся ў герцагскім палацы ў Кілі, дзе ў яго нарадзіўся сын Карл Петэр Ульрых — будучы імператар Пётр III. З дзіцячых гадоў ён рыхтаваў сына да непазбежнасці вайны з датчанамі за акупаваныя землі на поўначы Шлезвіга. Памёр ва ўзросце 39 гадоў і быў пахаваны ў былым кляштары горада Бордэсхальм (т.зв. «руская капэла»).
Дэмакратычная партыя Кімант
Дэмакратычная партыя Кімант, ДПК (таксама Кемант) — палітычная партыя ў Эфіопіі, якая прадстаўляе інтарэсы народнасці кімант.
Альянсы
У снежні 2019 года Дэмакратычная партыя Кімант аб’ядналася з дзевяццю іншымі палітычнымі партыямі Эфіопіі, уключаючы Фронт вызвалення Арома, Фронт нацыянальнага вызвалення Агадэна і Народна-вызваленчы рух Гамбелы, заявіўшы, што яны будуць працаваць разам супраць кіруючай Партыі росквіту ў рамках падрыхтоўкі да выбараў 2021 года.
У красавіку 2021 года рэгіянальныя ўрадавыя чыноўнікі Амхары заявілі, што ДПК звязана з Народным фронтам вызвалення Тыграя (НФВТ) і Вызваленчай арміяй Арома (ВАА).
5 лістапада ДПК і шэраг іншых невялікіх груп абвясцілі аб стварэнні кааліцыі «Аб’яднаны фронт эфіопскіх федэралісцкіх і канфедэралісцкіх сіл», чыя заяўленая мэта заключалася ў звяржэнні Абія Ахмеда Алі ваеннай сілай або шляхам перамоваў.
Кіраўніцтва
Станам на верасень 2019 года лідарам ДПК быў Ата Абеджэў Варкіне.
Акцыі
У красавіку 2021 года прыхільнікі Дэмакратычнай партыі Кімант правялі мітынг у падтрымку сваёй партыі ў горадзе Гондэр. Мітынг трапіў пад крытыку з боку рэгіянальных уладаў, а ДПК абвінавацілі ў сувязях з НФВТ і ВАА. Пасля гэтага адбыліся арышты членаў арганізацыі.
Праспер Мерымэ
Праспер Мерымэ́ (Prosper Mérimée;,  — ) — французскі пісьменнік, член Французскай акадэміі (з 1844).
Біяграфічныя звесткі
Нарадзіўся ў сям'і мастакоў. Бацька, Леанор Мерымэ, шмат працаваў у Рыме і Фларэнцыі, пісаў карціны на міфалагічныя сюжэты, выкладаў у Політэхнічнай школе. Маці, Анна Маро, была жанчына з моцным і незалежным характарам. Шмат хто з мастакоў наведваў яе салон. Даследчыкі сцвярджаюць, што ёй быў уласцівы моцны антыклерыкалізм, які яна здолела прышчапіць сыну. Абыякавасць да вялікіх узрушэнняў эпохі, да рэлігіі, да рэвалюцый, уласцівыя сям'і, наклалі адбітак на характар і погляды Праспера Мерымэ.
Бацькі П. Мерымэ бывалі ў Англіі, прымалі англічан у Парыжы, і будучы пісьменнік з маленства навучыўся англійскай мове, а ў ліцэі, куды ён паступіў у 1811 годзе, авалодаў лацінаю. Ужо ў ліцэі ён пачынае цікавіцца літаратурай — бярэцца перакладаць з англійскай мовы. Аднак Леанор Мерымэ хоча бачыць свайго сына адвакатам, і ў 1819 годзе той паступае на юрыдычны факультэт. Малады Мерымэ вучыцца на юрыста, займаецца самастойна іспанскаю і грэчаскаю мовамі, вывучае філасофію і англійскую літаратуру. Скончыў Сарбону ў 1823 г.
Падчас велікодных вакацый 1822 года П. Мерымэ напісаў свой першы літаратурны твор — драму «Кромвель», тэкст якой не захаваўся. Пазней ён працуе над раманам «Трагічная падзея», які нідзе не друкаваўся, і над паэмаю ў прозе «Бітва». Гэтыя літаратурныя спробы дазволілі Мерымэ ўвайсці ў парыжскі літаратурны свет. Мерымэ знаёміцца з Стэндалем, з якім будзе сябраваць усё жыццё.
У 1834 годзе ў жыцці П. Мерымэ наступае перыяд, які вызначыць у пэўнай ступені развіццё яго літаратурнага лёсу. Ён прызначаецца інспектарам Камісіі гістарычных помнікаў (потым стане яе віцэ-прэзідэнтам). Пісьменнік аб'ездзіў літаральна ўсю Францыю, даследаваў і адкрыў для навукі шматлікія гістарычныя і археалагічныя помнікі, браў удзел у складанні каталога французскіх помнікаў.
Удзельнік грамадскага жыцця Францыі, П. Мерымэ быў блізка знаёмы з сям'ёю іспанскіх арыстакратаў Мантыха, дачка якіх Эжэні ў 1853 годзе выйшла замуж за імператара Францыі Напалеона III. 3 таго часу пісьменнік часта бывае пры імператарскім двары. Кавалер (а пасля і афіцэр) ордэна Ганаровага Легіёна, член Французскай акадэміі, сенатар. Ён дапамагае імператару Напалеону III пісаць кнігу «Жыццё Цэзара».
Узрост і хвароба вымушаюць П. Мерымэ мяняць лад жыцця. Ён амаль адмаўляецца ад падарожжаў, лечыцца ў лепшых дактароў, шмат часу бавіць у Кане на поўдні Францыі.
Калі ў ліпені 1870 года Францыя абвяшчае вайну Прусіі, Праспер Мерымэ, які заўсёды лічыў сябе найперш грамадзянінам свету і толькі пасля грамадзянінам Францыі, цяпер ахоплены пачуццём патрыятызму. Пісьменніку прыходзяць думкі пра смерць, ён пачынае думаць пра Бога. Мерымэ, які ўсё жыццё быў бязбожнікам, запатрабаваў у тастаменце, каб яго пахавалі паводле пратэстанцкага абраду з удзелам пастара.
Улетку 1870 года ён яшчэ выязджае ў Парыж, бярэ ўдзел у паседжанні Сената, але, знядужаны новым прыступам хваробы, мусіць у сярэдзіне верасня вярнуцца ў Кан. Ён памірае на руках у сяброўкі англічанкі Фані Лагдэн. Яго цела пахавана на англійскіх могілках у Кане пад адной магільнай плітой з Фані Лагдэн.
Творчасць
Літаратурная вядомасць прыйшла да П. Мерымэ ў 1825 годзе, калі пабачыў свет зборнік аднаактовых п'ес, аб'яднаных агульнай назваю «Тэатр Клары Газуль». У гэтых п'есах П. Мерымэ, прыкрыўшыся імем уяўнай іспанскай пісьменніцы Клары Газуль, вынаходзіць свой адметны стыль, у якім выявіліся рысы, што сталі ўласцівымі ўсёй яго творчасці: строгі рамантызм, сухая дакладнасць апісанняў, амаль поўная адсутнасць эмацыянальнасці і лірызму. Ужо тады адчулася цікаўнасць Мерымэ да чужых краёў, экзотыкі, «мясцовага каларыту», на які так багатыя яго творы.
Гэтая цікаўнасць легла ў аснову наступнай кнігі пісьменніка. Яна выйшла ў 1827 годзе і мела назву «Гузла. Зборнік ілірыйскіх песень, запісаных у Далмацыі, Босніі, Харватыі і Герцагавіне». Як і першая кніга, гэта была дасканалая літаратурная містыфікацыя ў духу рамантычнага часу. Усе «народныя» песні Мерымэ напісаў сам, але зрабіў гэта так удала, што шмат хто з яго сучаснікаў палічыў іх за сапраўдны фальклор.
Аднак жа таямніца аўтарства дзвюх першых кніг раскрылася, што прынесла Прасперу Мерымэ пэўную, хоць трохі скандальную, вядомасць.
Ад містыфікацый аўтар пераходзіць да больш сур'ёзных літаратурных заняткаў і звяртаецца да гістарычнага жанру — піша трагедыю «Жакерыя» пра сялянскае паўстанне 1358 года ў Францыі, у якой абмалёўвае нялюдскія жахі і жорсткія норавы эпохі.
А ў 1829 годзе пабачыў свет гістарычны раман «Хроніка панавання Карла IX», цэнтральнай падзеяй якога стала разня гугенотаў у Варфаламееўскую ноч 1572 года,— даволі ўдалая спроба маладога пісьменніка ў жанры «плашча і шпагі». У рамане ён выказвае асуджэнне рэлігійнай нецярпімасці і фанатызму.
Шырокую вядомасць і вялікае літаратурнае імя Прасперу Мерымэ прынёс зборнік навел «Мазаіка», які склалі творы, напісаныя ў 1829—30 гадах. Вострыя драматычныя канфлікты, геаграфічная экзотыка сюжэта, набліжэнне да фантастычнай містыкі, назіранні над псіхалогіяй герояў, майстэрства пабудовы твора — усё гэта чытач знайшоў у «Мазаіцы». У гэтай кнізе Мерымэ звярнуўся да жанру навелы, за межы якога ўжо не выйдзе да канца сваёй творчасці.
П. Мерымэ пісаў навелы, адметныя мастацкай выразнасцю, псіхалагізмам, стылявой стрыманасцю і дакладнасцю, т.зв. экзатычныя («Матэа Фальконе», «Таманга», абедзве 1829; «Каломба», 1840), на тагачасную французскую тэматыку («Этруская ваза», «Партыя ў трык-трак», абедзве 1830; «Двайная памылка», 1833; «Арсена Гіё», 1844), фантастычгыя («Венера Ільская», 1837; «Локіс», 1869).
У 1845 годзе П. Мерымэ стварае сваю, бадай, самую вядомую навелу «Кармэн». Ідэя і сюжэт твора нарадзіліся ў яго яшчэ падчас першага падарожжа ў Іспанію ў 1830 годзе, за гэты час навела настолькі адшліфавалася ў галаве аўтара, што, паводле сведчання сяброў, на напісанне хапіла аднаго тыдня. Навела гэтая стала, відаць, самым вядомым і папулярным у свеце творам Мерымэ.
Пасля выхаду ў свет навелы «Абат Абен» (1846) і да 1866 года, калі была напісана навела «Блакітны пакой», Мерымэ не займаецца чыста літаратурнай творчасцю.
Аўтар даследаванняў па гісторыі мастацтва, літаратуры, перакладчык. Сярод яго перакладаў можна адзначыць «Пікавую даму», «Цыганоў» і «Стрэл» Пушкіна і «Рэвізора» Гогаля. Адначасна з гэтым у друку з'яўляецца цэлы шэраг рэцэнзій, нарысаў, артыкулаў на гістарычную тэматыку («Змова Катыліны», «Гісторыя дона Педра I», "Ілжэдзімітры"і інш.). Яго ўражанні ад экспедыцый па краіне склалі чатыры кнігі.
На апошнія гады жыцця прыпадае шэраг артыкулаў з «Гісторыі панавання Пятра Вялікага», навелы «Локіс» і «Джуман».
Першыя гады творчасці пісьменніка супалі з парою змагання літаратараў-рамантыкаў супраць састарэлых і аджылых канонаў класіцызму. Далучыўся да гэтае барацьбы і Мерымэ, пайшоўшы аднак адметным шляхам. Выкарыстоўваючы ў творах рамантычныя «дэкарацыі», уводзячы ў іх гістарычную і геаграфічную экзотыку, «мясцовы каларыт», нястрымныя пагібельныя пачуцці, фантастычныя і жахлівыя здарэнні — тыповыя атрыбуты літаратуры рамантычнага кірунку — ён будуе іх зусім не рамантычнымі сродкамі. Адмовіўшыся ад зручных магчымасцей патэтыкі, ён трымаецца прынцыпаў лінейнага развіцця сюжэта, сцісла прывязвае апісанні да дзеяння і малюе персанажы праз іх паводзіны. У яго творах няма ні шчодрых пейзажаў, ні ўнутраных маналогаў, ніводнага лішняга для развіцця сюжэта слова. Стыль у Мерымэ стрыманы, нават сухі, а роспавед, іранічны або драматычны, заўсёды цэльны, выразны, зграбны і засяроджаны. Амаль усе яго навелы — шэдэўры гэтага жанру.
Творчасць Праспера Мерымэ адыграла важную ролю ў развіцці французскай рэалістычнай літаратуры новых часоў. Пераняўшы традыцыі французскае апавядальнае прозы XVIII стагоддзя, Мерымэ-навеліст выступіў наватарам, які праставаў шляхі магутнай плыні французскага рэалізму. Жадаючы заставацца незалежным, не прытрымліваючыся ніякага пэўнага літаратурнага кірунку, ён аднак не стварыў сваёй школы ў літаратуры.
Творы Праспера Мерымэ ў хуткім часе пасля надрукавання ў Францыі здабылі папулярнасць і ў іншых краінах, яны даволі часта перакладаліся і выдаваліся ў Германіі, Англіі, Іспаніі, Беларусі, Расіі, Польшчы. Многія навелы П. Мерымэ экранізаваны, на сюжэт навелы «Кармэн» напісана аднайменная опера Ж. Бізэ.
Dactylorhiza cordigera
Dactylorhiza cordigera — від шматгадовых раслін, анемахор, энтамафіл. Прадстаўнік роду, сямейства. Паўднёва-сярэднееўрапейскі горны від на ўсходняй мяжы распаўсюджання.
Распаўсюджанне і экалогія
Від распаўсюджаны ў гарах усходняй часткі Еўропы — Альпы, Усходнія і Паўднёвыя Карпаты (у Румыніі і Украіне), горныя масівы Балканскага паўвострава.
Расце ў лясным і субальпійскім паясах, на горных лугах і балотах, на выхадзе грунтавых вод, на балотных слабакіслых або слабашчолачных глебах.
Батанічнае апісанне
Невялікая архідэя 10-25 см вышынёй.
Сцябло даволі тоўстае, полае, прамое, ня разгалінаванае, ніжнія лісты ланцэтныя або эліптычныя, самыя шырокія ў сярэдняй частцы пласцінкі, плямістыя.
Кветкі пурпурныя, сабраныя ў цыліндрычны колас. Губа мае суцэльны край або кароткатрохлопасцевая, шпорка ўдвая карацейшая за завязь.
Цвіце ў чэрвені-ліпені. Плоданасіць у жніўні-верасні. Размножваецца насеннем.
Ахова
Занесены ў дадатак ІІ CITES. Прапанаваны ў Чырвоную кнігу Украінскіх Карпат, занесены ў Чырвоную кнігу Украіны (трэцяя катэгорыя).
Скай
Скай (Isle of Skye, An t-Eilean Sgitheanach) — востраў у архіпелагу Унутраныя Гебрыды на захадзе Шатландыі. Адміністрацыйна адносіцца да вобласці Хайленд.
Геаграфія
Плошча — 1656,25 км², гэта другі па велічыні востраў краіны пасля Льюіс-энд-Гарыс (за выняткам Вялікабрытаніі). Рэльеф мясцовасці гарысты, вышэйшы пункт — 993 м над узроўнем мора (г. Скур-Аласдайр), што робіць востраў трэцім па вышыні сярод Брытанскіх астравоў пасля Вялікабрытаніі і Ірландыі. Клімат вільготны, марскі, з частымі ападкамі ў любую пару года.
Насельніцтва
На Скаі жыве больш за 10 008 жыхароў (2011), гэта 4-ы па населенасці востраў Шатландыі. Найбуйнейшы населены пункт — горад Портры. Скай — адна з нешматлікіх абласцей, дзе гэльская шатландская мова з'яўляецца роднай для значнай часткі насельніцтва, хоць яго значэнне памяншаецца. Калі ў 1900—1910-я гг. гэльская была роднай для больш чым 75 % насельніцтва, у 1971 годзе — прыкладна для паловы насельніцтва, то ў 2001 годзе ўжо для 31 %.
Інфраструктура
Мост Скай-Брыдж злучае востраў з пасёлкам Кайл-оф-Лохалш у асноўнай частцы краіны. Аэрадром Бродфард цяпер для рэгулярных рэйсаў не выкарыстоўваецца.
Тураўскае княства
Тураўскае княства, або Турава-Пінскае княства — сярэдневяковае дзяржаўнае ўтварэнне, якое ўзнікла ў канцы Х ст. вакол Турава (цяпер горад у Гомельскай вобласці) на землях этнапалітычнага аб'яднання дрыгавічоў.
Пачатак княства
У VIII—IX стст. на землях дрыгавічоў у басейне Прыпяці сфарміраваўся самастойны племянны саюз. Гэта яшчэ не было княства (дзяржаўнае ўтварэнне), а толькі дадзяржаўнае палітычнае аб’яднанне аднароднага ў этнічных адносінах насельніцтва. Старажытнае дрыгавіцкае княжанне згадваецца ў «Аповесці мінулых гадоў». На чале яго стаяў мясцовы князь-правадыр, акружаны дружынай і старэйшынамі. У канцы Х ст. правадырства дрыгавічоў ператвараецца ў феадальную Тураўскую воласць у складзе Кіеўскай дзяржавы. З сярэдзіны ХІІ ст. Тураўскае княства становіцца самастойнай зямлёй-дзяржавай.
Тураўскія князі
Цесная сувязь Турава з Кіевам вызначала тое, хто займаў тураўскі пасад. Кіеў звычайна глядзеў на Тураў як на сваю воласць, і кіеўскі князь аддаваў яго свайму родзічу. Так у 1120-х гг. у Тураве сеў князь Вячаслаў (сын Уладзіміра Манамаха). Пасля смерці кіеўскага князя Мсціслава ён спрабаваў завалодаць Кіевам, аднак не здолеў. А ў 1142 годзе кіеўскі князь Усевалад Ольгавіч парушыў цэласнасць Тураўшчыны, раздаўшы сваякам тураўскія гарады Берасце, Драгічын, Клецк, Рагачоў і Чартарыйск. Аднак пасля смерці Усевалада князь Вячаслаў вярнуў у склад Тураўскай воласці адабраныя раней гарады. Больш за тое, ён нават захапіў Уладзімір-Валынскі. За гэта Кіеў неадкладна ўчыніў расправу над Туравам, пасад якога заняў сын кіеўскага князя Яраслаў Ізяславіч.
Пасля Вячаслава Уладзіміравіча тураўскія князі часта мяняліся. Калі ўладзіміра-суздальскі князь Юрый Даўгарукі займаў кіеўскі стол, ён аддаваў Тураў сваім сынам Андрэю і Барысу. Адсутнасць свайго сталага княжацкага роду была не на карысць Тураўшчыне. У прыватнасці, з гэтай прычыны Тураўская зямля і далей страчвала свае тэрыторыі. Прыкладам, у 1115 годзе Мазыр перайшоў у склад Кіеўшчыны, Берасце ж падпарадкавалі галіцка-валынскія князі.
Нарэшце ў 1158 годзе тураўскі пасад самастойна заняў Юрый Яраславіч. Кіеў неадкладна запатрабаваў ад яго пакоры, і калі князь не паслухаўся, — рушыў на расправу. Да Турава прыйшла кааліцыя, у якой апрача кіеўскіх былі смаленская, галіцкая, луцкая і полацкая дружыны. Дзесяць тыдняў доўжылася аблога, у час якой абаронцы не толькі добра бараніліся на гарадскіх сценах, але нават рабілі вылазкі. А калі ў кааліцыйным войску пачаўся паморак коней, яно мусіла зняць аблогу і сысці. Другі па важнасці горад Тураўскай зямлі, Пінск, таксама здолеў адбіцца.