cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Красны (Смаленская вобласць)
Паміж Вялікім Княствам Літоўскім і Маскоўскай дзяржавай
У 1404 годзе Красны далучыўся да Вялікага Княства Літоўскага. З 1508 году места ўваходзіла ў склад Смаленскага ваяводства. У 1514 годзе Красны трапіў пад уладу Маскоўскай дзяржавы.
У 1609 годзе Красны вярнуўся ў Вялікае Княства Літоўскае. У 1613 годзе Вальны сойм аднавіў Смаленскае ваяводства ў складзе Вялікага Княства Літоўскага, што прызнала Маскоўская дзяржава пры заключэнні Дэулінскага перамір'я 1618 года. Красны ўвайшоў у склад Смаленскага павета. 6 мая 1625 года кароль і вялікі князь Жыгімонт Ваза надаў месту Магдэбургскае права і герб: «у блакітным полі Святы Юрый на кані перамагае Зло». З пачаткам вайны Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай у 1654 годзе Красны захапілі маскоўскія войскі.
Пад уладай Маскоўскай дзяржавы і Расійскай імперыі
Згодна з Андрусаўскім перамір'ем 1667 года Красны аказаўся ў складзе Маскоўскай дзяржавы. Па загаду маскоўскага гаспадара сюды перасялілі салдат з Люцынскага і Дынабургскага гарнізонаў. Места стала лічыцца «дварцовым» сялом.
У 1776 годзе Красны атрымаў статус горада і стаў цэнтрам павета Смаленскай губерні (у 1796—1802 гадах быў заштатным горадам). У 1780 годзе ўлады даравалі Краснаму новы рускі герб. У вайну 1812 года 3—6 лістапада пад Красным адбылася бітва паміж рускім і французскім войскам.
У 1849 годзе ў Красным адкрылася першая школа. На 1850 год у месце было 2 мураваныя, 3 драўляныя грамадскія і 310 прыватных дамоў. Паводле афіцыйных звестак за 1866 год, беларусы складалі 95,39 % насельніцтва Краснінскага павета. У канцы XIX ст. дзейнічалі 4 царквы, працавалі 2-класнае гарадское і 2 прыходскія вучылішчы, земскі шпіталь і 2 аптэкі, штогод адбываліся 3 кірмашы. У гэты час у Красным было 6 прадпрыемстваў, на якіх працавала 6 майстроў і столькі ж работнікаў, апроч якіх было 8 рамеснікаў і 13 чаляднікаў. Паводле вынікаў перапісу 1897 года, беларусы складалі 90 % жыхароў Краснінскага павета.
Найноўшы час
25 сакавіка 1918 году згодна з Трэцяй Устаўной граматай Красны абвяшчаўся часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 году згодна з пастановай І з’езду КП(б) Беларусі ён увайшоў у склад Беларускай ССР, дзе стаў цэнтрам павета («падраёна») Смаленскага раёна. Аднак 16 студзеня Масква адабрала места разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР. У 1922 годзе статус Краснага панізілі да мястэчка. У Другую сусветную вайну з 1941 да 1943 года мястэчка знаходзілася пад нямецкай акупацыяй.
У 1985 годзе Красны атрымаў афіцыйны статус рабочага пасёлка гарадскога тыпу.
Інфраструктура
У Красным працуюць сярэдняя і музычная школы, бальніца, дом культуры.
Эканоміка
Найважнейшыя прадпрыемствы Краснага: завод лічыльнікаў электрычных імпульсаў, хлебазавод, ільноперапрацоўчы завод, сыраробны завод, гароднінасушыльны завод, цагельня, друкарня, філіял Смаленскага ВА «Іскра»
Аляксееўка (Угранскі раён)
Аляксееўка (Алексе́евка) — вёска ва Угранскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Знаменскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупаваная гітлераўскімі войскамі ў кастрычніку 1941 года, вызвалена ў сакавіку 1943 года.
У 2004—2017 гадах у складзе Жаланнінскага сельскага паселішча.
Брэбенескуль
Брэбенескуль — самае высакагорнае возера Украіны, на вышыні 1801 м над узроўнем мора.
Размешчана ў Рахаўскім раёне Закарпацкай вобласці, на тэрыторыі чарнагорскага запаведнага масіва (частка Карпацкага біясфернага запаведніка), на паўднёва-заходнім схіле Чарнагорскага хрыбта, у катлавіне паміж гарамі Брэбенескуль (2035 м) і Гуцін Тамнатэк (2016 м). Ляжыць на дне ледавіковага кара.
Даўжыня 134 м, шырыня 28—44 м, глыбіня да 2,8 м. Плошча 0,61 га.
Свята-Іаана-Прадцечанская царква (Груздава)
Свята-Іаана-Прадцечанская царква — праваслаўны храм у вёсцы Груздава Пастаўскага раёна Віцебскай вобласці.
Гісторыя
Знаходзіцца ў цэнтры вёскі. Царква пабудавана ў 1875 годзе з бутавага каменю і цэглы. Адноўлена ў 1996—1997 гадах.
Архітэктура
Помнік архітэктуры рэтраспектыўна-рускага стылю. Прамавугольная ў плане пабудова з трох’яруснай вежай-званіцай (васьмярык на 2 чацверыках). Архітэктурны эфект заснаваны на спалучэнні паліхромнай бутавай муроўкі сцен з атынкаванымі і пабеленымі элементамі дэкору — вуглавымі лапаткамі, прафіляванымі карнізамі, ліштвамі арачных праёмаў. У сілуэце храма дамінуе пакаты шацёр званіцы з макаўкай у завяршэнні.
Элеанора Партугальская (каралева Арагона)
Элеанора Партугальская (Leonor de Portugal, Elionor de Portugal,, Каімбра — , Эксерыка каля Тэруэля) — каралева-кансорт Арагона.
Элеанора была партугальскай прынцэсай, дачкой Афонсу IV і Беатрыс Кастыльскай. 29 верасня 1347 года ў Барселоне была выдадзена замуж за аўдавелага арагонскага караля Педра IV.
Элеанора прабыла каралевай усяго каля года і сканала ад чумы, не пакінуўшы нашчадствы (яе адзіная дачка Беатрыс памерла нованароджанай). Пахавана ў кляштары Паблет.
Данбас Арэна
«Данбас Арэна» («Донбас Арена») — футбольны стадыён у Данецку, пабудаваны ў 2009 годзе, разлічаны на 52 187 гледачоў. Арэна з’яўляецца другой па ўмяшчальнасці ва Украіне і чацвёртай у СНД, пасля «Лужнікоў», НСК «Алімпійскі» і «Раздана». Хатні стадыён футбольнага клуба «Шахцёр». Знаходзіцца ў парку імя Ленінскага камсамола.
Пабудова стадыёна з добраўпарадкаваннем прылеглых тэрыторый абыйшлася ў долараў ЗША. Ён быў пабудаваны па ініцыятыве і з непасрэднай падтрымкай данецкага бізнесмэна, народнага дэпутата ўкраінскай Вярхоўнай Рады 5-га і 6-га скліканняў Рыната Ахметава.
Хірон (значэнні)
Хіро́н:
Септымій (узурпатар)
Септымій (Septimius, поўная форма імя невядомая) — рымскі імператар-узурпатар у 271/272 годзе.
Септымій (ці Септыміній, у такой форме сустракаецца яго імя ў «Выманнях пра жыццё і норавы рымскіх імператараў») паўстаў у Далмацыі ў 271/272 годзе. Яго паўстанне, як відаць, было звязана з пагрозай уварвання готаў. Аднак неўзабаве Септымій загінуў ад рук сваіх жа салдат.
Салаўі (Клецкі раён)
Салаўі́ (, Соловьи) — вёска ў Клецкім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Кухчыцкага сельсавета.
Да 1980 года вёска ўвахлдзіла ў склад Заляшанскага сельсавета.
Навіцкія 3
Наві́цкія 3 (, Новицкие 3) — вёска ў Лідскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Дзітвянскага сельсавета.
Да 21 лютага 2023 года вёска ўваходзіла ў склад Крупаўскага сельсавета.
31 жніўня
31 жніўня — дзвесце сорак трэці (дзвесце сорак чацвёрты ў высакосны год) дзень года па Грыгарыянскім календары.
Зялёны Лог
Зялёны Лог (, Зелёный Лог) (да 30 ліпеня 1964 года Хахулькі́ ) — вёска ў Мёрскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Язненскага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1945 гадах вёска Хахулькі ў складзе гміны Язна Дзісенскага павета Віленскага ваяводства Польскай Рэспублікі.
Да 15 лістапада 1957 года вёска ўваходзіла ў склад Язненскага сельсавета, да 15 кастрычніка 1960 года — у склад Завуццеўскага сельсавета.
Шаровічы (Краснінскі раён)
Шаровічы (Шеровичи) — вёска ў Краснінскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Гусінскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з ліпеня 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
Васільеўка (Угранскі раён)
Васільеўка (Васильевка) — вёска ва Угранскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Знаменскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупаваная гітлераўскімі войскамі ў кастрычніку 1941 года, вызвалена ў сакавіку 1943 года.
У 2004—2017 гадах у складзе Жаланнінскага сельскага паселішча.
Ласла III
Ла́сла III (III. László; 1199 — 7 мая 1205, Вена) — кароль Венгрыі і Харватыі з 26 жніўня па 30 лістапада 1204 кіраваў сумесна з бацькам, з 30 лістапада 1204 — аднаасобна. З дынастыі Арпадаў.
Ласла III — адзіны сын караля Венгрыі Імрэ і Канстанцыі Арагонскай. 26 жніўня 1204 года Ласла быў каранаваны пры жыцці бацькі, які жадаў гэтым забяспечыць правы сына на прастол. Дзядзька Ласла Андраш, які неаднаразова канфліктаваў з Імрэ, пакляўся абараняць малалетняга караля і быў прызначаны рэгентам. Пасля смерці Імрэ (30 лістапада 1204 года) Ласла III быў абвешчаны каралём Венгрыі і Харватыі. Андраш, стаўшы рэгентам, трымаў Ласла і яго маці Канстанцыю пад хатнім арыштам. Асцерагаючыся за сваё жыццё, Канстанцыя разам з сынам бегла ў Вену пад абарону Леапольда VI. 7 мая 1205 года Ласла III памёр у Вене. Атрымаўшы ў спадчыну венгерскі трон, Андраш II выпатрабаваў у Леапольда VI цела пляменніка і пахаваў яго ў Секешфехервары.
Концавічы
Ко́нцавічы (, Концевичи) — вёска ў Навагрудскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Валеўскага сельсавета.
Да 25 чэрвеня 2008 года вёска ўваходзіла ў склад Ятраўскага сельсавета.
Максім Ігаравіч Юшчанка
Дасягненні
Пераможац Кубка Беларусі 2016 года ў бегу на 1500 метраў з вынікам 3.48,92.
Кадунова
Кадуно́ва (, Кодуново) — вёска ў Пухавіцкім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Голацкага сельсавета.
Пад уладай Расійскай імперыі
На пачатку XX ст. у Дукорскай воласці Ігуменскага павета Мінскай губерні.
Найноўшы час
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай вёска абвешчана часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. З 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі вёска ўвайшла ў склад БССР.
У жніўні 1919 — ліпені 1920 вёска знаходзілася пад польскай уладай.
У Другую сусветную вайну з канца чэрвеня 1941 да ліпеня 1944 года акупаваная нацысцкай Германіяй.
Эскільстуна (камуна)
Камуна Эскільстуна (Eskilstuna kommun) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка мясцовага самакіравання, якая знаходзіцца ў лене Сёдэрманланд у цэнтральнай Швецыі.
Эскільстуна 89-ая па памеры тэрыторыі камуна Швецыі. Адміністрацыйны цэнтр камуны — горад Эскільстуна.
Насельніцтва
Насельніцтва складае 98 558 чалавек (па стане на верасень 2012 года).
Населеныя пункты
Камуне падпарадкаваныя 15 гарадскіх пасяленняў (tätort) і некалькі сельскіх, найбольшыя з якіх:
Валакачаны
Валакачаны (Волокочаны) — вёска ва Угранскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Знаменскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупаваная гітлераўскімі войскамі ў кастрычніку 1941 года, вызвалена ў сакавіку 1943 года.
У 2004—2017 гадах у складзе Жаланнінскага сельскага паселішча.
Эўномія
Еўномія (Эўномія):
Гарадская ластаўка
Гарадская ластаўка, варанок (Delichon urbicum) — дробная птушка сямейства ластаўкавых.
Апісанне
Зграбная птушка з доўгімі, вострымі крыламі. Даўжыня цела 12-14 см, размах крылаў 26-29 см, маса каля 20 г. Хвост выемчаты. Апярэнне шчыльнае, верх цела металічна-гранатава-чорны, ніз белы; характэрная вызначальная рыса — белае надхвосце. Плюсна і пальцы густа апераны. Маладыя зверху карычнева-чорныя. Голас адрывісты «трык — трык», або «чырр — чырр».
Пашырэнне
Шырока распаўсюджаная ў Еўропе, Паўночнай Афрыцы і ўмераных шыротах Азіі да Сахаліна і Японіі, Ірана і Гімалаяў. Спарадычна сустракаецца ў Паўднёвай Афрыцы (Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка і Намібія). На Беларусі звычайны на гнездаванні пералётны і транзітна мігрыруючы від.
Першапачаткова жыхарка скал, лёгка адаптавалася да жыцця ў гарадскіх умовах. Насяляе вёскі, радзей гарады (нават іх цэнтры, а не толькі прадмесці), масты; у некаторых раёнах — скальныя абрывы (напр., на Каўказе, у Цэнтральнай Азіі, у Швейцарыі, дзе даходзіць да 2200 м). На Кіпры аддае перавагу скалістым узбярэжжам і скалам. Біятоп харчавання — адкрытыя тэрыторыі, часта паблізу вады; пасля гнездавання — адкрытыя мясціны паблізу зараснікаў трыснягу або вярбы (месца начлегу).
Пералётны від. Пад час пералётаў чародамі трымаецца ў зарасніках трыснягу. Месца зімовак: Трапічная і Паўднёвая Афрыка, Паўднёвая і Паўднёва-Усходняя Азія, у невялікай колькасці зімуе ў басейне Міжземнага мора і нават у Заходняй Еўропе (на поўнач да Вялікабрытаніі і Ірландыі).
Асаблівасці біялогіі
Корміцца на ляту насякомымі (двухкрылымі, матылямі, жукамі), а таксама павукамі. П’е, пралятаючы над паверхняй вадаёмаў.
Гняздуе ў калоніях. Гняздо можа ладзіць на знешнім баку будынка, пад прыкрыццем павеці, гарышчаў і да т.п., пад мастамі, віядукамі, на скалах і нават лёсавых ярах (напрыклад, над Волгай). Яно паўшарападобнае з дахам зверху і авальнай адтулінай збоку бліжэй да верху, будуецца з кавалкаў гразі (часам з прымессю мякіны), злепленых слінай. Багатая высцілка з сухой травы, шэрсці, валосся і пёраў (ніколі не выступае за адтуліну). Шырыня пабудовы 11-20 см (выключна да 30 см), вышыня — 7-18 см, адтуліна: шырыня 4-6 (выключна да 10 см), вышыня 1,5-4,5 см.
Яйкі (4-5, радзей 2-6) эліптычныя крыху падоўжаныя, белыя са слабым бляскам, вельмі рэдка са светла-чырвонымі крапінамі. Наседжвае на працягу 12-15 сутак.
Дыядот Трыфан
Дыядот Трыфан (Διόδοτος δ Τρύφων; пам. 138 да н.э.) — цар Сірыі (са 142 да н.э.). Военачальнік пры Дэметрыі I Сатэры.
Пасля смерці Аляксандра Баласа абвясціў у 145 годзе да н.э. яго малалетняга сына Антыёха VI царом, але ў 142 годзе да н.э. зрынуў яго і захапіў уладу ў вобласці Полая Сірыя, дзе Дэметрый II Нікатар быў непапулярны з-за жорсткага абыходжання з яўрэямі.
Унутранае становішча ў розных абласцях дзяржавы Селеўкідаў была складаным і Трыфан актыўна шукаў саюзнікаў, прыцягнуў на свой бок хасманеяў, якія змагаліся супраць Дэметрыя II. Хасманейскі першасвятар Іанатан у 141 годзе да н.э. быў запрошаны Трыфанам у Пталемаіду на сяброўскую сустрэчу. Ён пераканаў Іанатана распусціць 40-тысячную армію ў абмен на некалькі крэпасцей. Калі Іанатан прыбыў з атрадам у тысячу чалавек на сустрэчу, па загадзе Трыфана ўсе воіны былі забіты, а сам першасвятар быў запалонены і пазней пакараны смерцю.
Замест Іанатана першасвятаром быў абраны яго брат Сымон, які падтрымаў сірыйскага цара Антыёха VII Сідэта, які выступіў супраць Трыфана. У 138 годзе да н.э. Антыёх VII перамог яго, пасля чаго Трыфан скончыў жыццё самагубствам.
У 138 годзе да н.э. Трыфан абвясціў пра хваробу Антыёха VI і неабходнасць хірургічнай аперацыі. Меркавана, хвароба была выкарыстана для маскіроўкі забойства Антыёха VI.
Мацвей Генрыхавіч Манізер
Мацве́й Ге́нрыхавіч Ма́нізер (Матвей Генрихович Манизер;,  — ) — расійскі скульптар. Заслужаны дзеяч мастацтваў Беларускай ССР (1933). Народны мастак СССР (1958). Акадэмік АМ СССР (1947). Віцэ-прэзідэнт АМ СССР (1947—1966). Лаўрэат трох Сталінскіх прэмій (1941, 1943, 1950).
Мацвей Манізер стварыў шэраг твораў, якія сталі класікай сацыялістычнага рэалізму.
Біяграфія
Мацвей Манізер нарадзіўся 5 (17 сакавіка) 1891 года ў Санкт-Пецярбургу ў сям’і вядомага мастака Генрыха Манізера. Брат Генрыха Манізера.
У 1908—1909 гадах вучыўся ў Цэнтральным вучылішчы тэхнічнага малявання Штыгліца, у 1909—1911 гадах у Рысавальнай школе Таварыства заахвочвання мастацтваў, у 1911—1916 гадах — у Вышэйшым мастацкім вучылішчы пры Імператарскай Акадэміі мастацтваў. Выхаванец В. А. Бяклемішава, пад наглядам якога ствараў скульптуры на біблейскія і міфалагічныя тэмы.
3 1926 года член Асацыяцыі мастакоў рэвалюцыйнай Расіі. Выкладаў у Ленінградскай Акадэміі мастацтваў (1921—1929, 1935—1941, 1945—1947), маскоўскіх інстытуце прыкладнога і дэкаратыўнага мастацтва (з 1946) і мастацкім інстытуце (з 1952).
У 1937—1941 гадах старшыня праўлення ЛА СМ РСФСР. З 1941 года жыў у Маскве. Член УКП(б) з 1941 года. 3 1947 года правадзейны член і віцэ-прэзідэнт АМ СССР.
Мацвей Генрыхавіч Манізер памёр 20 снежня 1966 года. Пахаваны на Новадзявочых могілках (участак № 6).
Творчасць
Працаваў пераважна ў галіне манументальнай бронзавай скульптуры. Зазнаў уплыў позняга акадэмізму. Стварыў шэраг помнікаў манументальнай скульптуры, у тым ліку:
Да ліку найбольш вядомых прац Манізера адносіцца скульптура «Дыскабол», гісторыя якой узыходзіць, па ўспамінах аўтара, да серыі прац «на фізкультурныя тэмы», выкананай у 1926 годзе сумесна з А. А. Янсан-Манізер і Т. С. Кірпічнікавай:
«Гэтыя параўнальна невялікія рэчы пасля атрымалі распаўсюджанне ў бронзавых і цынкавых адліўках завода „Чырвоны Выбаржац“, прызначаных для прызаў. Адна з гэтых фігурак, патрапіўшы ў Харкаў, паслужыла нагодай для заказу вялікай фігуры „Дыскабол“, якую я выканаў у 1927 годзе. Бронзавыя адліўкі яе знаходзяцца ў Харкаве і ў Парках Культуры і Адпачынку ў Ленінградзе і ў Маскве»
У 1940-я гады скульптарам была выканана статуя А. С. Пушкіна для новага будынка вакзала ў горадзе Пушкін (станцыя Дзіцячае сяло).
Выканаў статуі і скульптурнай групы для станцый маскоўскага метрапалітэна «Плошча Рэвалюцыі» (1936—1939) і «Ізмайлаўскі парк» (1944) Маскоўскага метрапалітэна. Найбольш вядомая станцыя «Плошча Рэвалюцыі», дзе ў нізкіх вуглах арачных праходаў размешчаны вялікія фігуры з атрыбутамі розных родаў дзейнасці — пагранічнік з сабакам, птушніца з курыцай, малады рабочы з шасцярэнькай і г.д. У 1943 годзе перадаў прысуджаную яму Сталінскую прэмію сумай 100 000 рублёў у Фонд абароны.
Сярод твораў таксама партрэтаў і інш. Аўтар кнігі «Скульптар пра сваю работу» (т. 1—2, 1940—1952).
Сям’я
У шлюбе са скульптурам (1890—1971) меў сына  (1927—2016), які стаў мастаком.
Свята-Петра-Паўлаўская царква (Грыгаравічы)
Свята-Петра-Паўлаўская царква — праваслаўны храм у вёсцы Малышова Мёрскага раёна Віцебскай вобласці. Знаходзіцца за 1 км на поўнач ад вёскі, у колішняй вёсцы Грыгаравічы.
Гісторыя
Пабудавана ў 1861 годзе з цэглы.
Архітэктура
Помнік архітэктуры рэтраспектыўна-рускага стылю. Вырашана паводле канона чатырохчасткавай падоўжна-восевай кампазіцыі: прытвор-званіца, кароткая трапезная, кубападобны аб’ём малітоўнай залы, нізкая прамавугольная апсіда. Своеасабліва вырашана званіца, усе 3 ярусы якой маюць васьмігранную форму і завершаны гранёным шатром з макаўкай. Аб’ём малітоўнай залы накрыты чатырохсхільным дахам з цыбулепадобнай галоўкай на гранёнай шыі ў завяршэнні; бакавыя плоскасныя фасады аформлены пластычнымі парталамі ўваходаў і вокнамі-біфорыумамі па баках у трохлопасцевых арачных ліштвах. У крапоўцы фасадаў выкарыстаны традыцыйныя зубчастыя фрызы, вуглавыя руставаныя лапаткі.
Інтэр’ер
Абразы XVIII—XIX стагоддзяў: «Святы Аляксандр Неўскі» (1865, у памяць вызвалення ад прыгону), «Святы Георгій», «Маці Божая Адзігітрыя», іканастас.
Яфімавічы
Яфі́мавічы (, Ефимовичи) — вёска ў Клецкім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Кухчыцкага сельсавета.
Да 1980 года вёска ўвахлдзіла ў склад Заляшанскага сельсавета.
Глухава (Угранскі раён)
Глухава (Глухово) — вёска ва Угранскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Знаменскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупаваная гітлераўскімі войскамі ў кастрычніку 1941 года, вызвалена ў сакавіку 1943 года.
У 2004—2017 гадах у складзе Жаланнінскага сельскага паселішча.
Юба
Юба:
Плямістая гіена
Плямістая гіена (Crocuta crocuta) — млекакормячае з сямейства гіенавых.
Постаць
Дасягае да 1,3 м у даўжыню, пры вышыні ў карку 80 см; поўсць больш кароткая, чым у іншых відаў, мае шэраваты колер з бурымі плямамі на баках і на верхніх частках лап. Галава бурая, на шчоках і патыліцы з чырванаватым адценнем, хвост з бурыми кольцамі і чорным кончыкам; канцы ног белаватыя. Афарбоўка схільная да варыяцый, бывае больш светлая і больш цёмная.
Арэал
Плямістая гіена жыве ў паўднёвай і ўсходняй Афрыцы, ад мыса Добрай Надзеі прыблізна да 17 ° з. ш., выцясняючы ў тых месцах, дзе яна часта сустракаецца, паласатую гіену.
Лад жыцця
Па ладу жыцця яна падобная да іншых гіен, але па сваёй велічыні і сіле больш небяспечная за іх. Плямістыя гіены ў асноўным палююць самі, і радзей ядуць падалку. Вый плямістй гіены падобны да рогату. Самка прыносіць 3-7 шчанюкоў, у сярэдняй Афрыцы да пачатку дажджлівае перыяду, на поўначы — вясной; шчанюкі змяшчаюцца ў пячорах або ў выкапаныя норах. Маці іх пяшчотна любіць і мужна абараняе, спыняе свой клопат з іх ўзрастаннем. Шчанюкі пакрытыя кароткай аднаколернай поўсцю; без плям.
Тэтрык
Тэтрык (Tetricus):
Макрадка
Макра́дка (, Мокрядка) — вёска ў Чавускім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Каменскага сельсавета.
Да 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Сласцёнаўскага сельсавета.
Наркуны (Лідскі раён)
Нарку́ны (, Наркуны) — вёска ў Лідскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Дзітвянскага сельсавета.
Да 21 лютага 2023 года вёска ўваходзіла ў склад Крупаўскага сельсавета.
Гарачкі (Угранскі раён)
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупаваная гітлераўскімі войскамі ў кастрычніку 1941 года, вызвалена ў сакавіку 1943 года.
У 2004—2017 гадах у складзе Жаланнінскага сельскага паселішча.
Ізаіткі
Ізаі́ткі (, Изоитки) — былая вёска ў Мёрскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіла ў склад Язненскага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1939 гадах вёска ў складзе гміны Язна Дзісенскага павета Віленскага ваяводства Польскай Рэспублікі.
Ліквідавана ў 2011 годзе.
Сталагміт
Сталагмі́ты (ад σταλαγμίτης — кропля) — нацечныя мінеральныя ўтварэнні (большая частка: вапняковыя, радзей гіпсавыя, саляныя), што растуць у выглядзе конусаў, слупоў са дна пячор і іншых падземных карставых поласцей насустрач сталактытам і нярэдка зліваюцца з імі, утвараючы сталагнат. Самым высокім у свеце лічыцца сталагміт, знойдзены ў пячоры Лас Вільяс (Куба). Яго вышыня — 63 м. У Еўропе — 35.6 м (пячора Бузго ў Славакіі).
Цэльс (значэнні)
Цэльс:
Лысоўшчына
Лысо́ўшчына (, Лысовщина) — вёска ў Пухавіцкім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Голацкага сельсавета.
Геаграфія
Месціцца за 44 км на паўночны захад ад Мар’інай Горкі, 4 км ад чыгуначнай станцыі Міханавічы на лініі Мінск-Асіповічы.
Пад уладай Расійскай імперыі
На пачатку 20 ст. у Пярэжырскай воласці Ігуменскага павета Мінскай губерні. Побач з вёскай знаходзіўся фальварак Лысаўшчына.
Найноўшы час
У Першую сусветную вайну ў лютым — снежні 1918 года была пад акупацыяй войскаў кайзераўскай Германіі.
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай вёска абвешчана часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. З 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі вёска ўвайшла ў склад БССР.
У жніўні 1919 — ліпені 1920 вёска знаходзілася пад польскай уладай.
Пад час Другой сусветнай вайны з канца чэрвеня 1941 г. да пачатку ліпеня 1944 г. акупіравана нямецкімі войскамі.
Кудавічы
Ку́давічы (, Кудовичи) — вёска ў Навагрудскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Валеўскага сельсавета.
Да 25 чэрвеня 2008 года вёска ўваходзіла ў склад Ятраўскага сельсавета.
Муроўка
Муроўка ў архітэктуры — размяшчэнне камянёў, каменных блокаў, цэглы ў пэўнай сістэме, якая выяўляецца малюнкам швоў па паверхні сцяны.
Удасканальванне тэхнікі муроўкі, выкарыстанне розных тыпаў цэглы, сістэма злучэння цаглін паміж сабой адлюстроўваюць узровень развіцця будаўніцтва і даюць магчымасць стварыць дакладную шкалу для датавання помніка архітэктуры. Малюнак муроўкі неатынкаваных фасадаў з'яўляецца асноўным фактарам паліхроміі ў манументальным дойлідстве. Для архітэктурна-будаўнічнай практыкі пэўнай эпохі і рэгіёна уласцівы асобныя сістэмы муроўкі.
Вядома са старажытнасці.
Беларусь
На Беларусі існавалі мяшаная (з камянёў і цэглы), і каменная муроўка. Першае збудаванне ў тэхніцы  — Полацкі Сафійскі сабор (XI ст.). Пластыку фасадаў узбагачалі чаргаванне радоў камянёў са слаямі плінфы, якая звязвала канструкцыю муроўкі (тэхніка са «схаваным радам»). Для Полацкай школы дойлідства XII ст. характэрна таксама муроўка са «схаваным радам», якая утварала 2-колерную гаму паверхні сцяны. У тэхніцы будавалася Мінская замкавая царква (XII ст.). Яе сцены ў сярэдзіне выкладвалі камянямі, а вонкавую паверхню абкладалі невялікімі прамавугольнымі блокамі вапняку. У тэхніцы дэкаратыўнай мяшанай муроўкі пабудавана Віцебская Дабравешчанская царква (XII ст.). Яе сцены мелі радавую муроўку: 1 рад ачасанага вапняку, 2 рады плінфы і г.д. Для Гродзенскай школы дойлідства XII ст. характэрна дэкаратыўная раўнарадавая муроўка, калі акрамя плінфы вонкавую паверхню сцен аздаблялі рознакаляровыя шліфаваныя камяні, паліваныя пліткі, з якіх выкладваліся розныя крыжападобныя фігуры. У інтэр'еры сцены мелі роўную паверхню з плінфы, на іх фоне вылучаліся круглыя гарлавіны галаснікоў.
У XIII—XVII стст. ужывалася, калі з цэглы ці спецыяльна падабраных камянёў выкладвалі вонкавыя паверхні сцен, а прамежкі паміж імі забутоўвалі кавалкамі цэглы і дробным каменнем (Камянецкая вежа, Гальшанскі палац). Для другой паловы XIII — сярэдзіны XIV ст. характэрна цагляная з чаргаваннем 2—З рубаў і старчака цэглы (Крэўскі замак). У першай палове XIV ст. існавала каменная муроўка (гранд апарайль; Лідскі замак). У XVI—XVII стст. практыкавалі 2 тыпы мяшанай муроўкі: чаргаванне суцэльных радоў камянёў і цэглы і хаатычна раскіданыя валуны па складзенай з цэглы паверхні (Гродзенскі Стары замак, Мірскі замак). З сярэдзіны XIV ст. да сярэдзіны XVI ст. пераважала цагляная гатычная муроўка з чаргаваннем у радзе старчака і руба (Сынкавіцкая царква-крэпасць). З XV ст. пашырылася дэкаратыўная гатычная муроўка, дзе выкарыстоўвалася перапаленая цэгла-клінкер (цёмна-сіняга, амаль чорнага колеру), з якой выкладвалі розныя ўзоры, найчасцей у выглядзе рамбічнай сеткі (Ішкалдскі Троіцкі касцёл).
У другой палове XVI ст. з'явілася рэнесансавая муроўка, якая ўяўляла сабой чаргаванне радоў з старчакоў і рубаў цэглы. У XVI—XVII стст. ужываўся крыжовы варыянт рэнесансавай муроўкі, калі швы стыкаў рубаў знаходзіліся адзін над адным у кожным 5-м радзе цэглы (Заслаўская Спаса-Праабражэнская царква).
У XVII—XVIII стст. вядома і галандская муроўка, у якой рады з старчакоў чаргаваліся з радамі, дзе старчак чаргаваўся з рубам (Мсціслаўскі езуіцкі калегіум). У фартыфікацыйным будаўніцтве XVI—XVIII стст. выкарыстоўвалася старчаковая муроўка (Мураванкаўская царква-крэпасць). З другой паловы XVI ст. фасады будынкаў атынкоўваліся, што прывяло ў XVII ст. да адраджэння раўнарадавай муроўкі (збудаванні Магілёўскай архітэктурнай школы). У XIX — пачатку XX ст. ў архітэктуры стыляў рамантызму, несапраўднай готыкі, мадэрн і інш. выкарыстоўвалі розныя тыпы муроўкі, але часцей гатычную. Для архітэктуры невялікіх капліц, касцёлаў, цэркваў, мураваных агароджаў гаспадарчых пабудоў XIX—XX стст. характэрна т.зв. разынкавая муроўка, калі вялікія камяні абмазваліся вапнай і ў яе утыкаліся дробныя каменьчыкі, здалёк падобныя на разынкі; часам з іх выкладвалі розныя ўзоры.
У сучаснай архітэктуры практыкуецца мяшаная, цагляная і каменная муроўкі з выкарыстаннем прыродных і штучных (бетонныя блокі, керамічныя пліты, абліцовачная цэгла) матэрыялаў. Дэкаратыўны эфект муроўкі дасягаецца сістэмай перавязкі цаглін паміж сабой, камбінацыяй колераў і фактуры цэглы.
Троя (значэнні)
Тро́я:
Грамячкі (Угранскі раён)
Грамячкі (Гремячки) — вёска ва Угранскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Знаменскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупаваная гітлераўскімі войскамі ў кастрычніку 1941 года, вызвалена ў сакавіку 1943 года.
Секу Думбія
Секу Думбія (нар., Адзапэ, Кот-д’Івуар) — івуарыйскі футбаліст, паўабаронца ізраільскага клуба «Макабі» з Герцліі.
Клубная кар’ера
Пачынаў кар’еру ў Кот-д’Івуары, а ў кастрычніку 2014 года перайшоў у малдаўскі клуб «Саксан». Улетку 2015 года далучыўся да іншага малдаўскага клуба — «Зары», з якім выйграў Кубак Малдовы.
У жніўні 2016 года стаў іграком беларускага клуба «Слуцк». Аднак ужо 28 жніўня ў матчы з мінскім «Дынама» (1:1) атрымаў траўму, вярнуўся на поле ў канцы сезона 2016. У пачатку сезона 2017 звычайна выхадзіў на замену, але пазней стаў трывала з’яўляцца ў стартавым складзе каманды. Заставаўся іграком асновы і ў сезоне 2018.
У снежні 2018 года пакінуў «Слуцк» і неўзабаве падпісаў кантракт з расійскім клубам «Тамбоў». У жніўні 2019 года перайшоў у «Армавір», дзе гуляў да канца сезона 2019/20. У лютым 2021 года папоўніў склад ізраільскага «Хапаэля» з Хадэры.
У пачатку 2022 года быў блізкі да вяртання ў «Слуцк», аднак у выніку пераход не адбыўся. У красавіку 2022 года стаў іграком казахстанскага «Ардабасы», а ў ліпені перабраўся ў «Мактаарал».
У ліпені 2023 года перайшоў у ізраільскі «Макабі» з Герцліі.
Алена Барысаўна Альтшуль
Алена Барысаўна Альтшуль  — савецкая беларуская спартсменка (рускія і міжнародныя шашкі).
Чатырохразовая чэмпіёнка СССР па шашках-100 (1978, 1979, 1982, 1989), пяціразовая чэмпіёнка свету (1980, 1982, 1983, 1984, 1986). Вучылася ў Беларускім інстытуте народнай гаспадаркі з 1981.
Майстар спорту (1978), гросмайстар СССР (1983), міжнародны гросмайстар (1984). Заслужаны майстар спорту СССР (1985).
Новы Крамянец
Но́вы Крамяне́ц (, Новый Кременец) — былы пасёлак у Чавускім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіў у склад Сласцёнаўскага сельсавета.
Пурсці
Пу́рсці (, Пурсти) — вёска ў Лідскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Дзітвянскага сельсавета.
Знаходзіцца на Лідскай раўніне. На поўдзень ад вёскі пачынаецца рака Крупка (прыток Дзітвы).
Да 21 лютага 2023 года вёска ўваходзіла ў склад Крупаўскага сельсавета.
Марыя Сяргееўна Шульгіна
Марыя Сяргееўна Шульгіна (нар. ) — беларуская лёгкаатлетка. Спецыялізуецца ў скачках ў вышыню. Майстар спорту Беларусі.
Дасягненні
Срэбраная прызёрка чэмпіянату Беларусі 2016 года ў скачках у вышыню з вынікам 1,86 м.
Старыя Грамыкі
Стары́я Грамы́кі (, Старые Громыки) — былая вёска ў Веткаўскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіла ў склад Свяцілавіцкага сельсавета. Ліквідавана ў 2011 годзе.
Знаходзіцца на правым беразе ракі Беседзь, за 22 км на поўдзень ад Свяцілавічаў. У 1992 годзе вёска адселена ў сувязі з аварыяй на ЧАЭС.
Гісторыя
Упершыню ў гістарычных крыніцах вёска ўзгадваецца ў 1609 годзе. З 1726 года вядома як баярская ваколіца Грамыкі, у той час на 21 двор. Вёска Старыя Грамыкі адміністрацыйна адносіліся да Чачэрскага староства Рэчыцкага павета Менскага ваяводства ВКЛ.
Спаса-Праабражэнская царква (Грыцкавічы)
Спаса-Праабражэнская царква — праваслаўны храм у вёсцы Грыцкавічы Крупскага раёна Мінскай вобласці.
Гісторыя
На высокім узгорку, на паўднёва-заходняй ускраіне вёскі, на могілках. Пабудавана каля 1822 г. з дрэва. Двух’ярусная слуповая шатровая званіца стаяла асобна перад царквой. Была прыпісана да Халопеніцкай Успенскай царквы'. Каля царквы захаваўся старажытны каменны крыж.
Архітэктура
Твор народнага дойлідства. Вырашана кампактным прамавугольным зрубам на бутавым падмурку і пад вальмавым дахам (гонтавы перакрыты бляхай у 1979), якія пераходзяць у шатровы над пяціграннай апсідай з нізкімі бакавымі рызніцамі. Дах па цэнтры завершаны васьмігранным шатровым барабанам з невялікай макаўкай на вузкай шыі. Уваходы праз двухслуповы ганак з двухсхільнай навіссю. Вертыкальна ашаляваныя сцены апяразаны падкарнізнай аркатурай і маюць па адным прамавугольным (у апсідзе лучковым) аконным праёме, расчлянёным брусамі-сцяжкамі.
Піфей (значэнні)
Піфе́й (, лац. Pytheos, Pythis) — старажытнагрэчаскае імя.
Пірэй (значэнні)
Пірэй:
Камбайн (вёска)
Камбайн (Комбайн) — вёска ва Угранскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Знаменскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупаваная гітлераўскімі войскамі ў кастрычніку 1941 года, вызвалена ў сакавіку 1943 года.
Людовік Орбан
Людо́вік О́рбан (Ludovic Orban; нар. 25 мая 1963 года, Брашоў, Румынская народная рэспубліка) — румынскі дзяржаўны і палітычны дзеяч і інжынер , старшыня Нацыянал-ліберальнай партыі з чэрвеня 2017 года. Прэм’ер-міністр Румыніі з 4 лістапада 2019 года па 7 снежня 2020 года, міністр транспарту ў 2007—2008 гг. , член Палаты дэпутатаў у 2008—2016 гг.
Біяграфія
Нарадзіўся 25 мая 1963 года ў горадзе Брашоў.
Орбан скончыў у 1988 годзе факультэт тэхналогіі машынабудавання, у 1993 годзе — аспірантуру на факультэце палітычных навук ў Бухарэсце.
Член Палаты дэпутатаў з 2008 па 2016 год, у 2009—2011 гг. — намеснік старшыні Палаты дэпутатаў.
У 1992—1996 гг. — член мясцовай рады адміністратыўнага сектара 3 Бухареста, у 1996 годзе — член мясцовай рады адміністратыўнага сектара 1 Бухареста. З ліпеня 2004 года па красавік 2007 года — намеснік мэра Бухарэста.
У 1999—2000 гг. — статс-сакратар, кіраўнік Дэпартамента інфармацыйнай палітыкі ўрада. З сакавіка 2000 года па май 2001 года — статс-сакратар, прэзідэнт Нацыянальнага агенцтва дзяржаўных служачых (ANFP). З красавіка 2007 года па снежань 2008 года займаў пасаду міністра транспарту ва ўрадзе Кэліна Папеску-Тэрычану.
10 кастрычніка 2019 года парламент вынес вотум недаверу ўраду Віярыкі Дэнчылэ і прэзідэнт Клаус Яханіс назначыў кандыдатам у прэм’еры Орбана. 4 лістапада 2019 года склад урада Орбана быў зацверджаны парламентам. 5 лютага 2020 года парламент вынес вотум недаверу ўраду Орбана і ён быў адпраўлены ў адстаўку. На наступны дзень прэзідэнт Клаус Яханіс даручыў сфарміраваць урад зноў Орбану, аднак пасяджэнне парламента, на якім павінен быў быць зацверджаны гэты кабінет, не адбылося з-за адсутнасці кворуму. 13 сакавіка прэзідэнт Клаус Яханіс даручыў сфарміраваць урад Орбану ў трэці раз. Урад Орбана быў пагоджаны парламентам на наступны дзень. На наступны дзень пасля парламенцкіх выбараў 6 снежня 2020 года, на якіх Нацыянал-ліберальная партыя паступілася Сацыял-дэмакратычнай партыі, Орбан абвясціў аб адстаўцы.
Асабістае жыццё
Жанаты, мае сына.
З’яўляецца братам былога еўрапейскага камісара Леанарда Орбана.
Васіль Данілавіч Гіндэнбург
Васіль (Вільгельм) Данілавіч Гіндэнбург (Hindenburg; 1799—1877) — беларускі медык і грамадскі дзеяч. Больш за 30 гадоў працаваў акушэрам губернскай урачэбнай управы.
Біяграфія
Васіль Гіндэнбург нарадзіўся ў 1799 годзе ў горадзе Мінску. Медыцынскую адукацыю атрымаў на медыцынскім факультэце Віленскага ўніверсітэта, які скончыў у 1821 годзе, пасля чаго займаўся ўрачэбнай практыкай у Мінскай губерні.
У 1825 годзе прызначаны павятовым урачом Смаленскай губерні, тут ён лячыў Міхаіла Іванавіча Глінку, які называе яго ў «Цыдулках» сваіх «добрым нашым павятовым доктарам» ).
З 6 лютага 1833 года прызначаны акушэрам Мінскага медыцынскага праўлення, на апошняй пасадзе працаваў да 1865 года.
У 1840 годзе В. Д. Гіндэнбург заняў таксама пасаду турэмнага ўрача.
У «Дзённіку пісьменніка» Ф. М. Дастаеўскага (сакавік, глава трэцяя) маецца запіс «Похороны общечеловека», у якой пісьменнік цытуе ліст жыхаркі горада М. [Мінска] спадарыні Л. [Соф’і Лур’е] пра пахаванне доктара Гіндэнбурга. У ім В. Гіндэнбурга характэрызуюць як выключнага спецыяліста і чалавека.
Грамадская дзейнасць і пісьменніцкая дзейнасць
Быў членам Віленскага медыцынскага таварыства. Адзін з заснавальнікаў Мінскага таварыства ўрачоў, з 1875 года яго прэзідэнт.
Аўтар артыкулаў, апублікаваных у выданнях таварыства. Браў удзел у дзейнасці дабрачынных арганізацый Мінска, ахвяраваў грошы і рэчы немаемным хворым, беднякоў лячыў бясплатна.
В. Гіндэнбург быў адным з дзейных членаў мінскай лютэранскай абшчыны, ахвяраваў грошы на будаўніцтва новай мураванай кірхі. Нягледзячы на лютэранскае веравызнанне, сам прапанаваў арганізаваць бальніцу пры Мінскім духоўным вучылішчы і быў згодны прыняць на сябе лячэнне вучняў бясплатна, калі толькі будуць прадастаўлены медыкаменты.
Сям’я
Сын В. Д. Гіндэнбурга, Вільгельм Вільгельмавіч, у гады навучання ў Маскоўскім універсітэце быў настаўнікам дзяцей будучага маскоўскага мітрапаліта, вядомага сваёй місіянерскай дзейнасцю на Алеуцкіх астравах. Вільгельм так прасякнуўся яго аўтарытэтам, што ў канцы жыцця прыняў праваслаўе — раней была супраць сям’я — і атрымаў імя Васіль.
У літаратуры
Стаў прататыпам доктара па прозвішчу Герцэнштубэ ў рамане Ф. М. Дастаеўскага «». Між іншым, персанаж лагодна частуе хлопчыка арэхамі і вучыць парачцы нямецкіх слоў, пры гэтым падымае ўверх палец — гэты жэст, па ўспамінах яго пляменніцы, быў уласцівы і самому Гіндэнбургу.
Узброеныя сілы Прыднястроўя
Узброеныя сілы Прыднястроўя — створаны 6 верасня 1991 года, калі Вярхоўны Савет ПМР прыняў Пастанову «Аб мерах па абароне суверэнітэта і незалежнасці рэспублікі», згодна з якой у Прыднястроўі стваралася Гвардыя ПМР. Яна прымала актыўны ўдзел ў Прыднястроўскіі канфлікце. Створана ў 1991 годзе на аснове ПАСМ — працоўных атрадаў садзейнічання міліцыі. Гвардыя ПМР падзялялася на тэрытарыяльныя батальёны (1-ы Ціраспальскі і 2-і Бендэрскі па 250 байцоў), роты і ўзводы.
Гісторыя
Неўзабаве пасля пачатку шырокамаштабнага канфлікту, 17 сакавіка 1992 года была створана Народнае апалчэнне (існуе і цяпер).
Пасля ўзброенага канфлікту з Малдовай, 3 верасня 1992 года была зацверджана Канцэпцыя будаўніцтва Узброеных Сіл Прыднястроўя, у адпаведнасці з якой да канца 1992 года былі сфарміраваны асноўныя структуры міністэрства абароны, новая арганізацыйна-штатная структура, злучэнні, часці і падраздзяленні, распрацаваны план баявой і мабілізацыйнай гатоўнасці.
14 сакавіка 1993 года асабовы склад Узброеных Сіл прыняў ваенную прысягу.
Сучасны стан
Узброеныя сілы Прыднястроўя складаюцца з мотастралковых, авіяцыйных, артылерыйскіх, супрацьпаветраных злучэнняў і частак, войскі спецыяльнага і тылавога забеспячэння, у якасці рэзерву — структура Народнага апалчэння.
У ПМР дзейнічае ўсеагульны вайсковы абавязак, тэрмін тэрміновай службы складае 1 год. Мінулыя тэрміновую службу ўтвараюць рэзерв. Акрамя таго, частка вайскоўцаў служыць па кантракце. Агульная колькасць нд ПМР складае 5,5 тысяч чалавек. У выпадку пачатку баявых дзеянняў колькасць можа быць хутка павялічана да 20 тысяч чалавек.
Структура
Самым буйным фарміраваннем у УС ПМР з’яўляецца брыгада, самым маленькім — аддзяленне. У склад аддзялення ўваходзіць 10 чалавек. Тры аддзяленні ўваходзяць у склад узвода. Ва ўзводзе 32 чалавекі. Тры ўзвода ўваходзяць у склад роты. 4 роты, мінамётных батарэя і асобныя падраздзялення (узводы) уваходзяць у склад батальёна.
У УС ПМР налічваецца 4 мотастралковыя брыгады, размешчаныя ў гарадах Ціраспаль, Бендэры, Дубэсар і Рыбніца), з іх адна гвардзейская (дыслакаваных у раёне Бендэры). Чатыры батальёна спецыяльнага прызначэння.
Адукацыя
Папаўненне афіцэрскага складу Узброеных сіл Прыднястроўскай Малдаўскай Рэспублікі адбываецца за кошт падрыхтоўкі ў Вайсковым інстытуце міністэрства абароны. Таксама працуюць Курсы Падрыхтоўкі Ваенных мпецыялістаў, якія рыхтуюць прапаршчыкаў і старшын. Вялікі ўклад у развіццё і станаўленне ваеннай адукацыі Прыднястроўя быў закладзены заснавальнікам і кіраўніком Ваеннай кафедры пры ПДУ ім. Т. Р. Шаўчэнкі, пасля будучы першым начальнікам Ваеннага інстытута Міністэрства абароны ПМР палкоўнікам Мамрукавым Мікалаем Пятровічам. Ён распрацаваў асноўныя Палажэнні і дакументы для ваенна-навучальных устаноў ПМР. Пад яго кіраўніцтвам ў 2002 створана навукова-даследчая лабараторыя «ПОШУК», калектывы якой займалася пытаннямі бяспекі дзяржавы. Ліквідаваная ў 2018 годзе міністрам абароны ПМР генерал-маёрам Абручкавым.
Казахская кухня
Традыцыйная кухня казахаў
Асноўныя стравы з'яўляюцца мяснымі. Сярод іх асаблівае месца займае найбольш распаўсюджанае страва названае ў казахскай мове ет, што азначае ў перакладзе уласна мяса. Беларуская назвы стравы — мяса па-казахскі, бешбармак (адаптацыя да казахскай мове — бесбармак). Таксама папулярныя куырдак (смажаныя кавалачкі печані, нырак, лёгкіх, сэрца, кішак і да т. п. з бульбай), кеспе (локшына), сорпа (мясны булён), ак-сорпа (малочны суп з мясам, ці проста мясной суп з куртам), «сірне» (прыгатаваная на сподзе маладая смажаная бараніна з цыбуляй і бульбай) і «палау» (плоў па-казахскі з вялікай колькасцю мяса), сальма (суп з мяснога булёна і тэсту ад бесбармака або хатняй локшыны). Да мясных страў таксама ставіцца і казахскі варыянт мантыі з мяса з гарбузом, традыцыйным спосабам падрыхтоўкі якіх з'яўляецца гатаванне на пару на асаблівым шматслойным драўляным падносе, які ўстанаўліваецца на казан з кіпячай вадой замест вечка. Да асноўных страў нярэдка адносяць таксама і разнастайныя вараныя каўбасы — казы (каўбаса з каніны, дзеліцца па ступені тлустасці), карта, шужык, а таксама асаблівая частка каніны — ціснуў. У кухні таксама выкарыстоўваецца вяленае і вэнджанае мяса, па зразумелых прычынах гэта распаўсюджана ў сельскай мясцовасці. Раней да асноўных страў таксама ставіўся калі-то папулярны ў качэўнікаў фаршаваны страўнік,запекаемый ў попеле або закапаны пад вогнішчам на пашу ў стэпе (чым-то падобны на хагіс), але цяпер дадзенае страва з'яўляецца рэдкасцю сярод аселага насельніцтва, яго часцей рыхтуюць якія жывуць у стэпе разам са сваім быдлам.
З рыбных страў найбольш вядомы «коктал», які рыхтуецца з буйной рыбы (3-5 кг) з гароднінай шляхам гарачага вэнджання ў коктальніце.
Для падрыхтоўкі страў шырока выкарыстоўваюцца бараніна, ялавічына, каніна, радзей верблюжатина (төрт түлiк малтөрт түлік малы) - «чатыры выгляду жывёлы». Выкарыстанне рыбы і морапрадуктаў традыцыйна для жыхароў ўзбярэжжа Каспія і Арала, рэк Сырдар'я, Урал, Іртыш і іншых вадаёмаў. У сувязі з качавой ладам жыцця птушку не разводзілі, яна прысутнічала толькі ў якасці дзічыны ў паляўнічых. Свініна не выкарыстоўваецца наогул, так як іслам не дапускае яго спажывання.
Акрамя мясных страў, існуе вялікая разнастайнасць малочных страў і напояў: кумыс (взбродившее кабылінае малако), шубат (кіслае вярблюджае малако), айран (від кефіру), каймак (аналаг смятаны), килегей (сліўкі), сары-май (подсоленое сметанковае масла), катык (сярэдняе паміж сыраваткай і тварагом), курт (цвёрды салёны тварог або салёны сыр), ырымшык (цвёрды сыр з авечага малака), уыз (варанае малодзіва, падобнае на мяккі салодкі тварог), шалап (сумесь вады з малочнымі напоямі), коже (малочны напой з травой) і інш.
Адным з традыцыйных малочных страў з'яўляецца аклак. Цэльнае каровіна малако згушчаюць сыраваткай з авечага малака. Пасля кіпячэння якая ўтварылася вадкасць зліваюць. У гатовы аклак дадаюць кіпячонае малако, сметанковае масла.
Асноўныя разнавіднасці традыцыйнага хлеба: таба-нан (патэльня-хлеб) — праснак, выпечаны на вуглях (цеста дбае між двух патэльняў), баурсак (маленькі калабок), шельпек (тонкая аладка), шек-шек (чак-чак) і тандыр-нан.
Да вядомым ласункам, акрамя шек-шэка, ставіцца паўзабыты «шертпек» — гэта сумесь мёду і конскага тлушчу ад «казы», у асноўным было на дастархане ў казахскіх баеў. Можна таксама пералічыць: «талкан» (нацыянальны казахскае страва, ставіцца да закусак, рыхтуецца з прожаренное, добра высушанай, патоўчанае пшаніцы. Ужываецца з халодным або гарачым малаком, ці гарачай гарбатай. Часта перад ужываннем змешваецца з цукрам.), «жарма», «жент», «балауыз», «балкаймак».
З напояў асноўным з'яўляецца чай. Любы дастархан пачынаецца і заканчваецца чаяваннем. Прычым чай па-казахскі — гэта моцны чай са сліўкамі або малаком. Спажыванне гарбаты жыхарамі Казахстана адно з самых высокіх у свеце — 1,2 кілаграма ў год на чалавека. Для параўнання, у Індыі яно складае толькі 650 грамаў на душу насельніцтва.
Сучасная кухня казахаў
Казахская кухня за апошнія дзесяцігоддзі істотна змянілася. У нацыянальнай кухні з'явілася больш запазычанняў. На стале сучаснай казахскай сям'і акрамя традыцыйнай, часта сустракаюцца стравы усходне-еўрапейскіх народнасцей такіх як украінская, руская, беларуская і нават нямецкая. Таксама шмат страў было запазычана з кухні ўсходніх народаў, якія насяляюць Казахстан, такіх як стравы каўказскіх народаў,дунганские, узбекскія, ўйгурскія, татарскія, карэйскія і інш Тыповыя стравы на казахскіх ўрачыстасцях і мерапрыемствах акрамя абавязковых традыцыйных страў: лагманы, кауап (шашлык), самса, вараныя і смажаныя тушпара (пяльмені), саленні і марынады, вэнджаныя мясапрадукты, агароднінныя, фруктовыя і мясныя салаты, дэсертныя прадукты, такія як тарты, пірожныя, цукеркі, марозіва, мармелад і іншыя ўжо даўно сталі звычайным рацыёнам.
Тойказан
Восенню ў Казахстане праходзіць традыцыйны фестываль казахскай Кухні «Тойказан». Тойказан — гэта фестываль кухні, дзе праходзяць конкурсы на прыгатаванне лепшых страў казахскай кухні. У прыватнасці, гэта бешбармак, баурсак, куырдак і іншыя стравы. Фестываль збірае некалькі тысячай гасцей кожны год.
Барэй (значэнні)
Барэ́й:
Мікалай Аляксандравіч Якаўлеў
Мікалай Аляксандравіч Якаўлеў (6 красавіка 1924 — 2 кастрычніка 1943) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1944 г., пасмяротна), наводчык станковага кулямёта 221-га гвардзейскага стралковага палка 77-й гвардзейскай стралковай дывізіі 61-й арміі Цэнтральнага фронту, гвардыі малодшы сяржант.
Біяграфія
Нарадзіўся 6 красавіка 1924 года ў вёсцы Сідараўскае (цяпер Усць-Кубінскі раён Валагодскай вобласці) у сялянскай сям’і. Рускі.
Пасля заканчэння пачатковай школы, скончыў школу ФЗУ ў горадзе Сокал Валагодскай вобласці. Працаваў у горадзе Свярдлоўску (цяпер — горад Екацярынбург) на «Уралмашзаводе».
У Чырвоную Армію прызваны ў жніўні 1942 года. На франтах Вялікай Айчыннай вайны са жніўня 1943 года.
Наводчык станковага кулямёта 221-га гвардзейскага стралковага палка (77-я гвардзейская стралковая дывізія, 61-я армія, Цэнтральны фронт) камсамолец гвардыі малодшы сяржант Мікалай Якаўлеў асабліва вызначыўся ў баях за вызваленне Камарынскага (цяпер Брагінскага раёна) Палескай (цяпер Гомельскай вобласці) Беларусі.
З 28 на 29 верасня 1943 года кулямётчык Якаўлеў у ліку першых пераправіўся праз раку Дняпро у раёне вёскі Вялле Гомельскай вобласці Беларусі, умела прыкрываючы кулямётным агнём пераправу пяхоты, атаковавшую траншэі непрыяцеля.
30 верасня 1943 года ў баі за вёску Галкі Гомельскай вобласці Беларусі, гвардыі малодшы сяржант Якаўлеў удзельнічаў у адбіцці лютых контратак праціўніка, знішчыў каля ста гітлераўцаў.