cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Леанід Аляксеевіч Філатаў
Біяграфія
У 1965 годзе пасля школы прыехаў у Маскву паступаць на рэжысёрскі факультэт. Спроба была няўдалай, і Леанід па парадзе аднакласніка вырашыў здаць іспыты на акцёрскі факультэт Шчукінскай вучэльні. Скончыў тэатральную вучэльню ў 1969 годзе.
У 1969 годзе стаў акцёрам Маскоўскага тэатра на Таганцы. Першая галоўная роля — вядучы — у спектаклі «Што рабіць?», далей былі «Майстар і Маргарыта», «Вішнёвы сад», «Дом на набярэжнай», «Прышпіліце рамяні», «Пугачоў», «Антысветы», «Таварыш, вер», «Загінулыя і жывыя», «Гульцы-21» (творчае аб’яднанне «Талака артыстаў Сяргея Юрскага»)
З 1985 па 1987 «Таганку» ўзначальваў Анатоль Эфрас, — Філатаў тым часам працаваў у тэатры «Сучаснік», затым вярнуўся ў «Таганку».
Аўтар п’ес «Пярэстыя людзі», «Гадзіннік з зязюляй», «Мастак з Шэрвудскага лесу». Аўтар песень да спектакляў «Тэатр Клары Газуль», «Марцін Іден», «Калісьці ў Каліфорніі», «Геркулес і Аўгіевы стайні». Разам з іншымі акцёрамі быў суаўтарам спектакля «Пад скурай статуі Свабоды».
З 1970 года Філатаў працаваў ў кіно, здымаўся ў фільмах «Горад першага кахання», «Экіпаж», «Жанчыны жартуюць сур’езна», «Гракі», «Поспех», «Чачэрын», «Забытая мелодыя для флейты», «Горад Зеро», «Дабрачынны баль». У 1990 годзе зняў па сваім сцэнары фільм «Суччыны дзеці», згуляўшы там адную з роляў.
У 1989 годзе абраны сакратаром Саюзу кінематаграфістаў СССР.
З часу вучобы займаўся літаратурнай творчасцю, пісаў вершы, пародыі на вядомых савецкіх паэтаў. У яго выйшлі кнігі «Пра Фядота-стральца», «Вялікае каханне Робіна Гуда», «Каханне да трох апельсінаў», «Тэатр Леаніда Філатава», «Я — чалавек тэатральны», «Суччыны дзеці». У 1998 годзе Філатаву прысуджана гадавая прэмія літаратурнага часопіса «Кастрычнік».
З 1970-х пісаў песні ў суаўтарстве з Уладзімірам Качаном. У 1996 годзе выйшаў дыск «Памаранжавы кот» з песнямі Качана і Філатава. 26 мая 2000 года Філатаву ўручана міжнародная прэмія «Паэзія» ў намінацыі «Русь, якая спявае».
У кастрычніку 2003 года Філатаў прастыў, у яго пачалося двухбаковае запаленне лёгкіх. З 16 кастрычніка акцёр знаходзіўся ў цяжкім стане ў рэанімацыі Цэнтральнай гарадской клінічнай лякарні. Увесь гэты час ён быў падлучаны да апарата штучнага дыхання ў стане «медыкаментознага сна». Для лячэння неабходна было прымаць лекі, якія падвышаюць імунітэт, што немагчыма рабіць чалавеку з перасаджанай донарскай ныркай — павялічваецца рызыка непрацаздольнасці ныркі.
Памёр 26 кастрычніка 2003 года. Пахаваны ў Маскве на Ваганькаўскіх могілках.
Спасылкі
На англійскай мове казка Л. Філатава «Пра Фёдара-стральца»:
Лінінка
Лінінка — возера ў Браслаўскім раёне Віцебскай вобласці, за 22 км на захад ад горада Браслаў, за 1,2 км на паўночны ўсход ад вёскі Карасіна, у басейне ракі Дрысвята.
Плошча паверхні 0,03 км². Даўжыня 0,2 км, найбольшая шырыня 0,15 км. Даўжыня берагавой лініі 0,7 км.
Схілы катлавіны вышынёй 5—7 м, разараныя, з заходняга боку лес. Пойма забалочаная, шырынёй 50—150 м. Выцякае ручай у возера Рычы.
Рачкішке
Рачкішке (Račkiškė), традыцыйная беларуская назва Рачкішкі — колішняя вёска ў Швянчоніскім раёне Вільнюскага павета Літвы. Вёска ліквідавана ў 1978 годзе. Вясковая васьмігранная капліца перанесена ў Музей народнага побыту Літвы. У 2006 годзе Рачкішская сядзіба ўнесена ў Рэестр культурных каштоўнасцей Літоўскай Рэспублікі, дзе выяўлены фрагменты падмуркаў сядзібы, рэшткі печаў і іншыя археалагічныя знаходкі.
Ніка Георгіеўна Турбіна
Ніка Георгіеўна Турбіна (Ніка Георгіївна Турбіна, пры нараджэнні — Торбіна; 17 снежня 1974, Ялта, Крымская вобласць, Украінская ССР, СССР — 11 мая 2002, Масква, Расія) — савецкая і расійская паэтэса, вядомая вершамі, напісанымі і выдадзенымі ў дзяцінстве.
Біяграфія
Нарадзілася ў Ялце. Маці — мастачка Мая Ніканоркіна, бацька — акцёр Георгій Торбін. Ад бацькі атрымала прозвішча Торбіна, якая пазней стала асновай яе псеўданіма. Бацькі неўзабаве рассталіся, Ніка вырасла ў сям’і маці, з бабуляй Людмілай Карпавай і дзедам, Анатолем Ігнатавічам Ніканоркіным, медыкам па адукацыі, пісьменнікам-франтавіком і сябрам А. Т. Твардоўскага. На той момант была адзіным дзіцем. Сям’я была цесна звязана з мастацтвам, Ніцы з дзяцінства чыталі вершы, асабліва вялікі ўплыў на яе аказалі вершы знаёмага яе маці Андрэя Вазнясенскага. Існавалі чуткі, быццам ён сапраўдны бацька Нікі, аднак і пасведчанне аб нараджэнні, і ўспаміны знаёмых гэта абвяргаюць. Мая таксама пісала вершы, хоць нідзе іх не публікавала.
З ранняга дзяцінства пакутавала астмай і, па сведчанні родных, часта не спала начамі. З чатырох гадоў, падчас бяссонніцы, прасіла запісваць маці і бабулю вершы, якія, па яе словах у пераказе родных, ёй казаў Бог. Сама яна пісаць тады яшчэ не ўмела (а пазней пісала з сур’ёзнымі граматычнымі памылкамі).
У 1981 годзе бабуля Нікі паказала яе вершы вядомаму пісьменніку Юліяну Сямёнаву, які спачатку не паверыў, што іх напісала дзіця. Па рэкамендацыі Сямёнава іх надрукавала газета «Камсамольская праўда». Тады ж маці прыдумала ёй літаратурны псеўданім «Ніка Турбіна». У далейшым у розных дакументах фігуравала то адно, то другое прозвішча, пакуль пры атрыманні пашпарта Ніка не ўзяла прозвішча «Турбіна» афіцыйна.
У 1983 годзе, калі Турбінай споўнілася 9 гадоў, у Маскве выйшаў першы зборнік яе вершаў «Чарнавік». Кніга была пасля перакладзеная на 12 моў. Прадмову да яе напісаў Яўген Еўтушэнка. Дзякуючы яго падтрымцы Турбіна ўвайшла ў літаратурныя колы Масквы і ў 10 гадоў змагла прыняць удзел у міжнародным паэтычным фестывалі «Паэты і зямля» (у рамках Венецыянскага біенале). Там ёй быў прысуджаны прыз «Залаты леў».
У 1983 годзе Еўтушэнка зняў Турбіну ў фільме «Садок».
З 1985 года, калі Турбінай было 11 гадоў, маці пераехала ў Маскву, у другі раз выйшла замуж і нарадзіла другую дачку — Марыю. Пазней Ніка Турбіна таксама была перавезена ў Маскву, дзе наведвала школу № 710. Па ўласных успамінах, вучылася яна дрэнна і часта бунтавала супраць настаўнікаў.
У 1987 годзе Турбіна пабывала ў ЗША, дзе сустракалася з Іосіфам Бродскім — пра гэта вядома толькі са слоў бабулі, якая тройчы распавядала гэтую гісторыю па-рознаму. Між тым амерыканскія лекары заявілі бабулі, што пры такой нагрузцы дзіцяці неабходныя кансультацыі псіхолага.
У 1989 годзе ва ўзросце 15 гадоў Турбіна сыграла ў мастацкім фільме рэжысёра Аян Шахмаліевай «Гэта было ля мора». Публічна свае вершы да таго часу ўжо не чытала, аднак нейкі час працягвала пісаць. Яе другі і апошні зборнік, «Ступеньки вверх, ступеньки вниз…», выйшаў у 1990 годзе пры падтрымцы Дзіцячага фонду, ад якога яна таксама атрымлівала імянную стыпендыю. Да таго часу Яўген Еўтушэнка ўжо перастаў заступацца за яе і больш не меў зносіны з яе сям’ёй — ён лічыў, што мама і бабуля Турбінай спрабуюць выцягнуць з яго грошы.
Далейшае жыццё
Па яе ўласных успамінах, Турбіна цяжка перажывала страту папулярнасці і цікавасці публікі. Па ўспамінах знаёмых, ужо ў старэйшых класах Турбіна пачала весці «багемны» лад жыцця: выпівала, часта заводзіла раманы, падоўгу не жыла дома, рэзала вены. Спадзеючыся ўвасобіць сваю мару стаць актрысай, яна пачала вучыцца ва УДIКе у майстэрні Джыгарханяна, але праз год кінула вучобу, расчараваўшыся ў ёй.
У 1990 годзе Турбіна пазнаёмілася з псіхіятрам Джавані Мастрапаола, які выкарыстаў нетрадыцыйную методыку і лячыў пацыентаў з дапамогай мастацтва, у тым ліку выкарыстаў яе вершы. Па яго запрашэнні яна з’ехала ў Швейцарыю ў Лазану і стала з ім фактычна жыць сумесна, нягледзячы на розніцу ва ўзросце — яму было 76 гадоў, а ёй — 16 гадоў. Праз год іх раман спыніўся, і Турбіна вярнулася ў Расію.
Па вяртанні Турбінай не атрымлівалася знайсці прыдатную працу. У 1994 годзе яна без экзаменаў была прынята ў Маскоўскі інстытут культуры. Курс вяла Алена Галіч, дачка Аляксандра Галіча, якая стала яе ўлюбёнай выкладчыцай і блізкай сяброўкай. Пры тым, што на той момант у Турбінай была адчувальна парушаная псіхіка, няважная каардынацыя і ненадзейная памяць, першыя паўгода яна правучылася вельмі добра і зноў пісала вершы. 17 снежня, у дзень свайго 20-годдзя, Турбіна, якая ўжо не раз «зашывалася», сарвалася. У Алены Галіч захоўваюцца напісаныя яе рукой заявы: «Я, Ніка Турбіна, даю слова сваёй выкладчыцы Алёне Галіч, што больш піць не буду». Але ў канцы першага курса, незадоўга да экзаменаў, Турбіна з’ехала ў Ялту да Косці, хлопцу, з якім сустракалася ўжо некалькі гадоў. Да экзаменаў яна не вярнулася. Аднавіцца ў Інстытуце атрымлася не адразу і толькі на завочнае аддзяленне. З Косцяй яна рассталася.
У маі 1997 года Турбіна ўпершыню ўпала з вялікай вышыні, але засталася жывая. Падчас сваркі з сябрам, спрабуючы спалохаць яго, яна павісла звонку на агароджы балкона і сарвалася. Падаючы, зачапілася за дрэва. Была зламаная ключыца, пашкоджаны хрыбетнік. Галіч дамовілася, што Турбіна на тры месяцы ляжа ў спецыяльную амерыканскую Клініку. Каб атрымаць зніжкі, была сабрана вялікая колькасць подпісаў. Але маці Турбінай раптам забрала яе ў Ялту, дзе яна трапіла ў псіхіятрычную бальніцу — яе забралі пасля вар’яцкага прыпадку, чаго раней з ёй не здаралася.
У канцы 1990-х Турбіна падоўгу нідзе не працавала, але ўдзельнічала ў тэатральнай самадзейнасці, пісала сцэнары для дзіцячых паказаў. У 2000 годзе спрабавала запусціць тэлевізійны праект аб няўдалых самагубцах. Свае дзіцячыя вершы яна ўжо дрэнна памятала да таго часу. Вяла дзённікі, месцамі аформленыя як верлібр — сапраўднасць гэтых дзённікаў знаходзіцца пад сумневам.
Гібель
Паэтка загінула, зваліўшыся з падваконніка адкрытага акна пятага паверха ўвечары 11 мая 2002 года. Паказанні сведак сыходзяцца на тым, што гібель турбінай была не самагубствам, а няшчасным выпадкам. Алёна Галіч дамаглася, каб прах яе 27-гадовай вучаніцы пасля крэмацыі быў пахаваны на Ваганькаўскіх могілках, насуперак жаданню Маі павезці цела ў Ялту.
Многія адзначаюць, што псіхіка дзіцяці не вытрымала нагрузак і выпрабаванні славай, а затым забыцця. Так, Дзмітрый Быкаў пісаў : Алкаголікамі, бабнікамі ці нават, чым чорт не жартуе, ашуканцамі пісьменнікі становяцца толькі тады, калі ім не пішацца. Гэта само па сабе страшны стрэс, і кампенсаваць яго любымі іншымі заняткамі не атрымліваецца. <…> і тое ж адбываецца з маладой паэткай Нікай Турбінай, якая выскачыла з акна пасля дзесяці гадоў дэпрэсіі, і колькі яшчэ народу спілася або скурылася, адчуваючы вычэрпванне персанальнага кастальскага ключа , — не пералічыць. Маці перажыла Ніку турбіну на 8 гадоў і памерла ў 2010 годзе. Бабуля — у 2014 годзе. Пасля іх смерці архіў з рукапісамі і лістамі Турбінай быў перададзены Аляксандру Ратнеру, аўтару яе біяграфіі.
Ацэнкі творчасці
Яшчэ пры жыцці Турбіна стала неадназначнай фігурай. Узнікала пытанне, ці сама Ніка пісала вершы або з дапамогай сваякоў. Нават яе заступнік Юльян Сямёнаў пры першым знаёмстве з вершамі засумняваўся ў аўтарстве дзяўчынкі. У адказ на падобныя абвінавачванні Турбіна апублікавала верш «Не я пішу свае вершы?» (1982).
Некаторыя крытыкі лічылі вершы Турбінай слабымі і пераацэненымі з-за ўзросту аўтара. Так, паэт Валянцін Берастаў лічыў, што вершы Нікі Турбінай — гэта «дарослыя вершы не вельмі таленавітай жанчыны». Юрый Багамолаў у сваім інтэрв’ю «Расійскай газеце» адзначае, што Ніка Турбіна — феномен зорнай папулярнасці, а не літаратуры : …Жыла-была дзяўчынка на поўдні СССР. У яе выявіўся дар пісаць вершы. Калі адцягнуцца ад узросту аўтара, то не цяжка заўважыць, што дар дзяўчынкі Нікі быў невялікі. Разам з тым вершы Турбінай высока ацэньвалі Юльян Сямёнаў, Яўген Еўтушэнка, Алена Камбурава і многія іншыя яе калегі па літаратурным цэху. Многія адзначалі артыстызм, з якім Турбіна чытала свае вершы. На думку Аляксандра Ратнера, у яе выкананні вершы ўспрымаюцца значна лепш, чым у выглядзе тэксту.
У 2018 годзе Аляксандр Ратнер, даследчык творчасці Турбінай і блізкі знаёмы яе сям’і, апублікаваў яе падрабязную біяграфію «Таямніцы жыцця Нікі Турбіной», у 2020 годзе — працяг, «Ніка Турбіна і каля яе». У ёй, прааналізаваўшы ўспаміны знаёмых і захаваліся чарнавікі і рукапісы, ён прыходзіць да высновы, што далёка не ўсе вершы, апублікаваныя пад імем Нікі, напісаныя ёю самой. На яго думку, большая частка вершаў ці ўяўляе сабой суаўтарства Нікі і яе маці Маі, дапісвае нарыхтоўкі дачкі, або напісаны Маяй цалкам і выдадзены за Нікіны. Ён таксама прыйшоў да высновы, што сям’я Нікі эксплуатавала яе дзеля славы і заробку, нашкодзіўшы пры гэтым здароўю і псіхіцы дзіцяці. Пры гэтым версіі пра самагубства Нікі і пра тое, што яе сапраўдным бацькам быў Вазнясенскі, кніга Ратнера абвяргае як міфы. Кніга атрымала прэмію імя Эрнэста Хэмінгуэя.
У культуры
Жыцця і творчасці турбінай прысвечаны дакументальныя фільмы «Тры палёты Нікі Турбінай» і «Ніка Турбіна: апошні палёт».
У 2009 годзе на радзіме паэткі, у горадзе Ялта, на будынку гарадской школы № 12 была ўстаноўлена мемарыяльная дошка ў гонар 35-й гадавіны з дня нараджэння Нікі Турбінай. З гэтай ініцыятывай выступіла грамадская арганізацыя «Клуб сяброў Ялты», а яе аўтар — мастачка Інга Бурын. Таксама ў цяперашні час кіраўніцтва арганізацыі вядзе з уладамі Ялты перамовы аб стварэнні помніка і музея паэткі.
У 2020 годзе псіхадэлічны Расійскі панк-праект «Дырокол» прысвяціў Ніцы песню «Турбина» (у прыпеве выкарыстоўваецца яе верш «Блаславі мяне, радок»).
У 2022 годзе выйшаў мастацкі фільм «Ніка» пра жыццё паэткі. Ролю Нікі выканала Лізавета Янкоўская, ролю Маі — Ганна Міхалкова. З-за забароны праваўладальнікаў у фільме не выкарыстоўваліся вершы Турбінай.
Альфтанес
Альфтанес (Álftanes) — горад у Ісландыі.
Геаграфія і гісторыя
Альфтанес знаходзіцца ў непасрэднай блізасці ад сталіцы краіны Рэйк’явіка. Плошча горада складае 5 км². Насельніцтва — 2.455 чалавек (2008). Шчыльнасць насельніцтва - 472 чал./км². У Альфтанесе знаходзіцца рэзідэнцыя прэзідэнта Ісландыі — Бесастадзір.
Горад быў утвораны ў 1878 годзе ў выніку падзелу двух абшчын. Да 2004 года называўся Бесастадахрыпур.
Партнёрскія гарады
Да снежня 2013 года пабрацімам Альфтанеса была таксама фінская Раўма.
ФК Крумкачы Мінск
«Крумкачы» — беларускі футбольны клуб з Мінска. Заснаваны ў 2011 годзе. У 2016—2017 гадах выступаў у Вышэйшай лізе чэмпіянату Беларусі. У цяперашні час выступае ў Другой лізе.
Гісторыя
Клуб быў заснаваны ў 2011 годзе і спачатку выступаў у аматарскім чэмпіянаце і кубку МЛФ. У сезоне 2014 «Крумкачы» былі заяўленыя ў Другую лігу, дзе, заняўшы другое месца, з першай спробы выйшлі ў Першую лігу чэмпіянату Беларусі.
Сезон 2015 у Першай лізе каманда пачала няўдала, пацярпеўшы два паражэнні на старце. У красавіку каманду пакінуў галоўны трэнер Аляксандр Багайчук, на яго месца ў маі быў прызначаны Алег Дулуб, вядомы па працы ў розных клубах Вышэйшай лігі ў якасці асістэнта галоўнага трэнера. Па выніках першага круга каманда здолела апынуцца на пятым месцы. У другой палове сезона «Крумкачы» паказвалі выдатную гульню і пачалі прэтэндаваць на прызавыя месцы. Перад апошнім турам сталічны клуб выйшаў на трэцяе месца, якое быў вымушаны бараніць у заключным матчы ў вочным супрацьстаянні з магілёўскім «Дняпром». Атрымаўшы перамогу (2:0), «Крумкачы» захавалі трэцяе месца і трапілі ў Вышэйшую лігу.
У сезоне 2016 «Крумкачы» дэбютавалі ў Вышэйшай лізе. Захаваўшы лідараў, каманда ўзмацнілася некалькімі вопытнымі ігракамі, а таксама шэрагам легіянераў. У першай палове сезона «Крумкачы» ішлі ў верхняй палове табліцы, прэтэндуючы на медалі, былі атрыманы перамогі над фаварытамі чэмпіянату — салігорскім «Шахцёрам» (2:0) і мінскім «Дынама» (4:1). Аднак, утрымаць пазіцыі каманда не здолела, і ўвосень ужо скацілася ўніз табліцы. У кастрычніку «Крумкачы» пакінуў галоўны трэнер Алег Дулуб, які ўзначаліў клуб украінскай Прэм’ер-лігі «Карпаты». Каманду ўзначаліў Васіль Хамутоўскі, з якім «Крумкачы» захавалі прапіску ў эліце, заняўшы выніковае 11-е месца з 16.
У пачатку 2017 года галоўным трэнерам быў прызначаны ўкраінскі спецыяліст Уладзімір Пяценка. Пасля перамогі ў першым туры над «Віцебскам» і нічыі ў другім з брэсцкім «Дынама» вынікі сталічнага клуба пайшлі на спад, што ў многім было звязана з цяжкай фінансавай сітуацыяй. У маі Пяценка пакінуў пасаду, выканаўцам абавязкаў галоўнага трэнера стаў Аляксей Кучук, які раней працаваў з дублем «Крумкачоў». Пазней каманду з-за фінансавых цяжкасцей сталі пакідаць і ігракі.
29 ліпеня 2017 года, напярэдадні гасцявога матча 16-га тура супраць «Віцебска», 5 вядучых футбалістаў (Дзмітрый Клімовіч, Дзмітрый Яшын, Ягор Сямёнаў, Філіп Іваноў, Яўген Шыкаўка) адмовіліся ехаць на матч з прычыны затрымкі выплат заробку. У хуткім часе ўсе яны пакінулі клуб (трохі пазней, аднак, у склад вярнуўся Філіп Іваноў). У другой палове сезона 2017 за «Крумкачоў» гуляў фактычна новы склад, куды ўвайшлі ў асноўным дублёры і рэзервісты, а таксама ігракі з ніжэйшых ліг. Вынікі сталі яшчэ горш, аднак сталічны клуб здолеў атрымаць гасцявую перамогу над чэмпіёнам краіны — барысаўскім БАТЭ (3:2). У жніўні 2017 года клуб абвясціў аб пачатку краўдфандзінгавай кампаніі па збору грошай для каманды, у выніку якой было сабрана каля 30 тысяч беларускіх рублёў (23 % ад запланаванай сумы). Атрымаўшы перамогу ў апошнім туры над «Мінскам» (2:1), «Крумкачы» занялі 13-е месца і захавалі месца ў Вышэйшай лізе.
2019 год
У пачатку 2019 года клуб змяніў назву на НФК, каб пазбегнуць супадзення назвы са старой юрыдычнай асобай «Крумкачоў» і атрымаць магчымасць уступіць у АБФФ. Клуб добра ўзмацніўся, запрасіўшы ігракоў з вопытам выстапаў у Вышэйшай лізе, дадаўшы да іх некалькі маладых выканаўцаў, таксама вярнуўся шэраг ігракоў былых «Крумкачоў». Камандзе ставілася задача выйсці ў Вышэйшую лігу, аднак сезон пачаўся дрэнна, сталічны клуб апынуўся ў ніжняй палове табліцы. У маі 2019 года быў звольнены галоўны трэнер Аляксей Кучук, на яго месца быў прызначаны Сяргей Кузьмініч. Услед за трэнерам каманду пакінулі некаторыя ігракі, таксама канчаткова адхіліўся ад клуба колішні кіраўнік Дзяніс Шунто. У другой палове сезона каманда паказвала лепшыя вынікі і фінішавала восьмай.
2020 год
У сакавіку 2020 года каманда вярнула назву «Крумкачы». Добра ўзмацніўшыся, «Крумкачы» адразу апынуліся ўверсе табліцы, доўгі час змагаліся за выхад у Вышэйшую лігу, аднак у выніку знаялі трэцяе месца і саступілі ў стыкавых матчах «Слуцку» (0:2, 1:2).
2022 год
У пачатку 2022 года клуб меў істотныя фінансавыя праблемы. Каманду пакінулі амаль усе ігракі, а таксама трэнерскі штаб; у студзені трэніравацца пачалі пераважна ігракі юнацкіх каманд. Дырэкцыя САК «Алімпійскі», дзе ў апошнія гады «Крумкачы» праводзілі хатнія матчы, адмовілася працягваць дагавор арэнды стадыёна; пошук іншых арэн таксама скончыўся беспаспяхова. У выніку 3 лютага 2022 года клуб накіраваў у АБФФ ліст з адмовай ад удзелу ў Першай лізе ў новым сезоне і заявіў аб пераходзе ў Другую лігу. Тым не меней, для ўдзелу ў Другой лізе клуб здолеў сабраць баяздольны склад, у дывізіёне Мінска «Крумкачы» доўга ішлі ў лідарах, але занялі выніковы другі радок. У плэй-оф каманда дайшла да фіналу, дзе саступіла «Ніве» з Доўбізны (2:5 у дадатковы час) і стала сярэбраным прызёрам.
2023 год
Па выніках сезона 2022 «Крумкачы» атрымалі права ісці ў Першую лігу і першапачаткова мелі намер туды заявіцца, аднак у студзені 2023 года, не знайшоўшы дастатковага бюджэту, клуб адмовіўся ад павышэння і вырашыў застацца ў Другой лізе.
Цяперашні склад
! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" |
Генігсдорф
Генігсдорф (Hennigsdorf) — горад у Германіі, у зямлі Брандэнбург. Уваходзіць у склад раёна Верхні Хафель. Насельніцтва — чалавек (на 31 снежня 2010 г.). Займае плошчу 31,10 км². Афіцыйны код — 12 0 65 136.
Дрыжнік
Дры́жнік (Briza) — род кветкавых раслін сямейства.
Батанічнае апісанне
Аднагадовыя і шматгадовыя травяністыя расліны з кароткімі падземнымі паўзучымі парасткамі або без іх. Сцёблы прамастойныя, простыя або галінастыя ад асновы. Лісце чаргаванае, сядзячае, лінейнае, шырынёй 2—8 см, з гладкім краем. Кветкі ў каласках, утвараючых мяцёльчатае суквецце. Плод — сухая зярняўка.
Распаўсюджанне
Расліны роду пашыраны ў Еўропе, Пярэдняй Азіі, Паўночнай Афрыцы, асабліва ў Міжземнамор’і.
Віды
Род налічвае каля 10 (22 ) відаў. Сярод іх:
Гаспадарчае значэнне
Кармавыя, дэкаратыўныя расліны. У медыцынскіх мэтах — мачагонныя, сардэчныя, супрацьзапаленчыя сродкі.
Хелена Шведская
Хелена або Элін Шведская (Helena, Elin ; 1130-я ― не раней 1157)― умоўнае імя шведскай прынцэсы і каралевы Даніі, жонкі Кнуда V. Дата яе нараджэння невядомая. Яе бацькам быў кароль Швецыі Сверкер I, а маці лічыцца першай жонкай Сверкера, каралева Ульфхільда Хакансдотэр.
Біяграфія
У перыяд паміж 1146 і 1157 гадамі дацкае каралеўства было падзелена паміж двума прэтэндэнтамі на пасад: імі былі Кнуд V і Свен III. У 1154 годзе Кнуд заключыў саюз са сваім сваяком Вальдэмарам Вялікім і шукаў падтрымкі ў свайго айчыма Сверкера I. Ён уступіў у заручыны з дачкой Сверкера, а Вальдэмар ― з падчарыцай Сверкера Сафіяй Менскай. Імя нявесты Кнуда не згадваецца ў хроніках. Аднак, на думку сучасных даследчыкаў, яе імя Хелена або Элін. Падставай для такога заключэння з’яўляюцца дадзеныя Necrologium Lundense, якія згадвае Алену Рэгіну, якая памерла 31 снежня. Паколькі ніякая іншая Дацкая каралева з такім жа імем невядомая, хутчэй за ўсё, гаворка тут ідзе пра дачку Сверкера. Паводле іншай гіпотэзы, на самай справе ў манускрыпце згадвалася напалову легендарная Алена, якая неафіцыйна шанавалася як святая ў Швецыі і, верагодгна, у Даніі.
Каралева Даніі
У канцы 1156 года Кнуд V здзейсніў паездку ў Швецыю, каб суцешыць сваю маці пасля забойства караля Сверкера. У той жа час ён заручыўся са сваёй шведскай нявестай. Такім чынам, нявеста пакінула Швецыю і стала дацкай каралевай, далейшае жыццё якой апынулася нядоўгім і трагічным. У 1157 годзе Кнуд і Вальдэмар прыняў удзел у свяце прымірэння ў Роскіле са Свенам III. Падчас застолля воіны Свена напалі на двух яго супернікаў і Кнуд быў забіты, у той час як Вальдэмар паспеў схавацца. Свен быў забіты ў тым жа годзе. Каралева ж вярнулася ў Швецыю. Копія сярэднявечнага спісу ахвяраванняў, зробленая ў XVI стагоддзі, сцвярджае пра тое, што каралева Хелена ахвяравала зямлю прыходу Слака пры абацтве Урэта у Эстэргётландзе, а затым была прынятая манашкай у абацтва. Зыходзячы з гэтага, некаторыя гісторыкі мяркуюць, што жонка Кнуда пакінула свецкае жыццё неўзабаве пасля таго, як яе мужа забілі, і прыкладна ў 1158 годзе далучылася да сваёй сястры Інгегерд (пам. 1204), якая была настаяцельніцай ва Урэце.
Равэнькы
Равянькі ці Равэнькы (Ровеньки) — горад у Луганскай вобласці Украіны. Размешчаны на поўдзень ад Луганска, паміж гарадамі Антрацыт і Даўжанск (Свярдлоўск). Чыгуначная станцыя Равянькі на лініі «Шчотава — Даўжанская».
Распараджэннем Кабінета міністраў Украіны ад 7 лістапада 2014 г. горад унесены ў Спіс населеных пунктаў, на тэрыторыі якіх органы дзяржаўнай улады Украіны часова не ажыццяўляюць свае паўнаважанні.
Кушлі
Кушлі́ (, Кушли) — вёска ў Пружанскім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Мокраўскага сельсавета. Знаходзіцца за 2 км на поўдзень ад Чарпакоўскага канала.
Назва
Вакол Пружанаў фіксуецца цэлы шэраг тапонімаў балцкага антрапанімічнага паходжання: Бакуны (двойчы), Барэйшава, Нарутавічы, Роўбіцк, Рэвейкі, Шакуны, Шалтунава (ад антрапонімаў тыпу Bakūnas, Bareiša, Naruta, Rauba, Reveika, Šakūnas, Šaltūnas ). Узнікненне гэтых адыменных назваў сягае XV ст.
Барбру Ліндгрэн
Барбру Ліндгрэн (швед. Barbro Lindgren; нар. г., Стакгольм) — шведская пісьменніца, аўтар кніг для дзяцей і юнацтва.
Біяграфія
Нарадзілася ў сям’і інжынера Георгія Энскога і Маі Лёфштэт. У 1958 годзе скончыла шведскі дзяржаўны каледж мастацтваў Konstfack, з 1959 года вучылася ў Каралеўскай акадэміі. Працавала дызайнерам і ў сферы аховы здароўя. Сумесна са шведскім кангрэсменам, Марыянай Эрыксан, пачала выдаваць кнігі.
C 1965 года пачала займацца літаратурнай творчасцю. Барбру Ліндгрэн пісала кнігі для дзяцей і юнацтва, кнігі для дарослых. Аказала вялікі ўплыў на шведскую літаратуру для дзяцей. Як пісьменнік дэбютавала ў 1965 годзе кнігай «Mattias sommar». Некаторыя са сваіх кніг сама і ілюстравала. З 1980-х гадоў супрацоўнічала з іншымі ілюстратарамі, такімі як Ева Эрыксан. Гэты творчы саюз прывёў да выдання серый кніжак — малюнкаў пра маленькага Макса і бультэр’ера Розі. Сярод яе твораў — дзве серыі аўтабіяграфічных кніг, у якіх пісьменніца ўспамінае дзяцінства і юнацтва. Менавіта творы Ліндгрэн далі вядомай шведскай пісьменніце Перніле Сталфельт натхненне стаць дзіцячым пісьменнікам.
Кнігі перакладзеныя на больш 30 моў.
Алена Бачарышвілі
Алена Яфімаўна Бачарышвілі (ელენე ბოჭორიშვილი;, Тбілісі, Грузінская ССР) — канадская пісьменніца і журналістка грузінскага паходжання, якая піша на рускай мове.
Данііл Вячаслававіч Квят
Данііл Вячаслававіч Квят (нарадзіўся, , Расія) — расійскі аўтагоншчык, чэмпіён серыі GP3 (2013). З 2014 года па 2020 год выступаў у Формуле-1 у складзе каманд «Тора Роса», «Рэд Бул», AlphaTauri.
Алена Бачарышвілі
Біяграфія
У 1992 годзе паехала па запрашэнні ў Канаду, дзе пазнаёмілася з будучым мужам Рышарам Шартье, спартыўным журналістам газеты «La Presse». У 2001 годзе нарадзіла сына Жоржа.
Данііл Вячаслававіч Квят
Агульная інфармацыя
Бацька Данііла — Вячаслаў Квят (нар. 1958) — бізнэсмэн, экс-дэпутат Курултая Рэспублікі Башкартастан , былы кіраўнік рэспубліканскага філіяла Расійскай партыі жыцця; маці — Зульфія (нар. 1972).
Да шасці гадоў Данііл жыў у Уфе, затым разам з сям'ёй пераехаў у Маскву. У 12 гадоў, дзеля аўтаспартыўнай кар'еры Данііла, сям'я пераехала ў Рым. Квят добра ведае англійскую, італьянскую, іспанскую мовы, трохі кажа па-фінску.
Алена Бачарышвілі
Творчасць
У 1997 годзе напісала першую навэлу «Дробны дождж».
Стала ініцыятарам заснавання новай разнавіднасці рамана — «раман у стэнаграме».
У 1999 годзе ў Манрэальскім выдавецтве «Éditions du Boréal» выйшаў пераклад на французскую мову навелы «Дробны дождж» пад назвай «Скрыня для матыля». Затым у тым жа выдавецтве апублікаваны: «Фаіна» (2006), «Саўкі» (2008), «Галава майго бацькі» (2011) і «Толькі чакаць і глядзець» (2012).
У 2012 годзе ў выдавецтве «Corpus» выйшаў зборнік аповесцяў «Галава майго бацькі», у які ўвайшлі пяць аповесцей пра Грузію XX стагоддзя. Уладзімір Сарокін у інтэрв’ю назваў Алену Бачарышвілі цікавым сучасным пісьменнікам да сарака гадоў.
У пачатку 2015 года выдавецтва «Corpus» падрыхтавала зборнік апавяданняў «Толькі чакаць і глядзець», у які ўвайшлі чатыры раней не публікаваныя творы Алены Бачарышвілі і тры тэксты, ужо выдадзеныя на рускай мове. Адбылося чытанне аповесці «Опера» на сцэне валгаградзкага тэатра «Царыцынская опера».
Кнігі перакладзены на французскую, італьянскую, чэшскую, румынскую, польскую, партугальскую і грузінскую мовы. У 2010 годзе на грузінскай мове была выдадзена аповесць «Опера», у 2016 годзе — зборнік «Стэнаграфічная раманы», у які ўвайшлі аповесці «Мае духмяныя дзядкі і пахучыя бабулькі», «Галава майго бацькі» і «Саўкі».
Давыдаўка (Віцебск)
Давы́даўка (, Давыдовка) — былая вёска ў Віцебскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіла ў склад Мазалаўскага сельсавета. З 1967 года ў складзе Віцебска.
Гісторыя
У сярэдзіне 1900-х засценак Давыдаўка (5 двароў, 20 жыхароў) уваходзіў у Мішкаўскую воласць Віцебскага павета. Належаў купчыхе Е. Андрэевай і прысяжнаму паверанаму мяшчаніну М. Кронбергу. З 1924 года ў складзе Віцебскага раёна. Да 22 снежня 1960 года вёска ў складзе Біцялёўскага сельсавета, у 1960—1967 гадах — у складзе Мазалаўскага сельсавета Віцебскага раёна. 29 лістапада 1967 года ўключана ў гарадскую мяжу Віцебска.
На тэрыторыі былой вёскі вуліцы 1-я — 7-я Лужаснянскія, 1-ы Лужаснянскі завулак.
Сонечная радыяцыя
Сонечная радыяцыя вымяраецца па яе цеплавога дзеяння ( калорыі на адзінку паверхні за адзінку часу ) і інтэнсіўнасці ( ват на адзінку паверхні ). У цэлым, Зямля атрымлівае ад Сонца менш 0,5×10-9 ад яго выпраменьвання.
Электрамагнітны складнік сонечнай радыяцыі распаўсюджваецца з хуткасцю святла і пранікае ў зямную атмасферу. Да зямной паверхні сонечная радыяцыя даходзіць у выглядзе прамой і рассеянай радыяцыі. Усяго Зямля атрымлівае ад Сонца менш за адну двухмільярдную яго выпраменьвання. Спектральны дыяпазон электрамагнітнага выпраменьвання Сонца вельмі шырокі — ад радыёхваль да рэнтгенаўскіх прамянёў — аднак максімум яго інтэнсіўнасці прыпадае на бачную (жоўта-зялёную) частку спектру.
Існуе таксама карпускулярная частка сонечнай радыяцыі, якая складаецца пераважна з пратонаў, якія рухаюцца ад Сонца са хуткасцямі 300-1500 км/с (гл. Сонечны вецер). Падчас сонечных успышак ўтвараюцца таксама часціцы вялікіх энергій (у асноўным пратоны і электроны), якія ўтвараюць сонечнае кампаненту касмічных прамянёў.
Энергетычны ўклад карпускулярнага складніку сонечнай радыяцыі ў яе агульную інтэнсіўнасць невялікі ў параўнанні з электрамагнітным. Таму ў шэрагу прыкладанняў тэрмін «сонечная радыяцыя» выкарыстоўваюць у вузкім сэнсе, маючы на ўвазе толькі яе электрамагнітную частку.
Сонечная радыяцыя — галоўная крыніца энергіі для ўсіх фізіка-геаграфічных працэсаў, якія адбываюцца на зямной паверхні і ў атмасферы (гл. Інсаляцыя). Колькасць сонечнай радыяцыі залежыць ад вышыні Сонца, пары года, празрыстасці атмасферы. Для вымярэння сонечнай радыяцыі служаць піранометры і піргеліёметры. Інтэнсіўнасць сонечнай радыяцыі звычайна вымяраецца па яе цеплавога дзеяння і выражаецца ў ватах на адзінку паверхні (гл. Сонечная пастаянная).
Уплыў сонечнай радыяцыі на клімат
Сонечная радыяцыя моцна ўплывае на Зямлю толькі ў дзённы час, безумоўна — калі Сонца знаходзіцца над гарызонтам. Таксама сонечная радыяцыя вельмі моцная паблізу полюсаў, у перыяд палярных дзён, калі Сонца нават апоўначы знаходзіцца над гарызонтам. Аднак зімой у тых жа месцах Сонца наогул не падымаецца над гарызонтам, і таму не ўплывае на рэгіён. Сонечная радыяцыя не блакуецца аблокамі, і таму ўсё роўна паступае на Зямлю (пры непасрэдным знаходжанні Сонца над гарызонтам). Сонечная радыяцыя — гэта спалучэнне ярка-жоўтага колеру Сонца і цяпла, цяпло праходзіць і праз аблокі. Сонечная радыяцыя перадаецца на Зямлю з дапамогай выпраменьвання, а не мэтадам цеплаправоднасці.
Сума радыяцыі, атрыманай нябесным целам, залежыць ад адлегласці паміж планетай і зоркай — пры павелічэнні адлегласці ўдвая колькасць радыяцыі, якое паступае ад зоркі на планету, памяншаецца ў чатыры разы (прапарцыянальна квадрату адлегласці паміж планетай і зоркай). Такім чынам, нават невялікія змены адлегласці паміж планетай і зоркай (залежыць ад эксцэнтрысітэту арбіты) прыводзяць да значнага змянення колькасці радыяцыі, якая паступае на планету. Эксцэнтрысітэт зямной арбіты таксама не з'яўляецца пастаянным — з цягам тысячагоддзяў ён змяняецца, перыядычна утвараючы практычна ідэальны круг, часам жа эксцэнтрысітэт дасягае 5% (у цяперашні час ён роўны 1,67%), гэта значыць у перыгеліі Зямля атрымлівае ў цяперашні час у 1,033 больш сонечнай радыяцыі, чым у афеліі, а пры найбольшым эксцэнтрысітэце — больш чым у 1,1 разы. Аднак значна больш моцна колькасць сонечнай радыяцыі, якая паступае, залежыць ад змен часоў года — у цяперашні час агульная колькасць сонечнай радыяцыі, якая паступае на Зямлю, застаецца практычна нязменнай, але на шыротах 65 паўн. ш. (шырата паўночных гарадоў Расіі, Канады) летам колькасць сонечнай радыяцыі, якая паступае, больш чым на 25 % больш, чым зімой. Гэта адбываецца з-за таго, што Зямля ў адносінах да Сонца нахіленая пад вуглом 23,3 градуса. Зімовыя і летнія змены ўзаемна кампенсуюцца, але тым не менш па росту шыраты месца назірання усё больш становіцца разрыў паміж зімой і летам, так, на экватары розніцы паміж зімой і летам няма. За Палярным кругам жа летам паступленне сонечнай радыяцыі вельмі высока, а зімой вельмі мала. Гэта фармуе клімат на Зямлі. Акрамя таго, перыядычныя змены эксцэнтрысітэту арбіты Зямлі могуць прыводзіць да ўзнікнення розных геалагічных эпох: да прыкладу, ледніковага перыяду.
Кола (напой)
Кола – салодкі газаваны напой, які вытвараецца на аснове арэхаў кола (ці іншых рэчываў), звычайна разбаўлены карамеллю, змяшчае кафеін.
Вынаходніцтва
Доктар Джон Сціс Пембертан, хімік з Атланты (штат Джорджыя, ЗША), прыгатаваў у 1886 годзе сіроп карамельнага колеру, які аднёс у найбуйнейшую ў горадзе аптэку. Першыя порцыі сіропу прадаваліся па 5 цэнтаў за шклянку. Хутка прадаўцы пачалі змешваць сіроп з газаванай вадой.
Разам з Кока-колай узніклі іншыя гатункі колы, напрыклад, Пепсі-кола і г.д.
У большасці краін свету кола лічыцца тыпова амерыканскім напоем. Яго ўжыванне лічыцца праявай заходняга светапогляду, што выклікае неадэкватную рэакцыю антыамерыканістаў. Цікавы факт: у Індыі Coca-Cola і Pepsi-Cola з 1970 да 1993 былі забароненыя. У 2002 годзе на рынак выйшла Мекка-Кола як альтэрнатыва заходнім маркам, якая зарыентаваная на мусульманскіх кліентаў (вытворца частку грошай пералічваў палестынцам).
Склад
Першапачаткова галоўным кампанентам колы быў арэх колы і вытворны з куста кокі какаін. Апошні ў 1903 годзе быў выдалены з рэцэптуры, калі стала вядома небяспечнасць какаіна. Сёння выкарыстоўваецца кока без какаіна (але гэта дакладна невядома, таму што рэцэпт засакрэчаны некалькі дзесяткаў гадоў таму). Адзін кубак (250 мл) колы змяшчае 6 чайных лыжак цукру.
Тыповы смак цяперашняй колы атрымліваюць дабаўкамі ваніліна, цімтавага алею, алею гваздзіка і лімона.
Кола мае большую кіслотнасць за воцат, што вядзе да гастрытаў і язваў страўніка. Кола таксама змяшчае і фосфарную кіслату, якая шкодна для чалавека (выводзіць кальцый з арганізма).
Янапаль (значэнні)
Назву Янапаль маюць:
Білакуракынэ
Белакуракіна ці Білакуракынэ (Білокуракине) — пасёлак гарадскога тыпу ў Луганскай вобласці Украіны, адміністрацыйны цэнтр Білакуракынскага раёна. Размешчаны на рацэ Белая (прыток Айдара).
Знаходзіцца за 3 км ад чыгуначнай станцыі Белакуракіна (на лініі Старабельск — Валуйкі).
Айзенгютэнштат
Айзенгю́тэнштат (Eisenhüttenstadt, Iesenhüttenstadt, папулярнае скарачэнне — Гю́тэ, Hütte; з 1953 па 1961 — Шталінштат) — горад зямельнага падпарадкавання ў Германіі, размешчаны ў зямлі Брандэнбург. Назва літаральна азначае «горад металургічных заводаў».
Уваходзіць у склад раёна Одэр-Шпрэ. Займае плошчу 63,47 км². Афіцыйны код — 12 0 67 120. Падзяляецца на 4 гарадскія раёны.
Хведар Данілюк
Хведар Данілюк (, в. Сурынка, Слонімскі павет —, Нью-Ёрк) — беларускі рэлігійны і грамадскі дзеяч, праваслаўны святар, бацька Барыса Данілюка.
Жыццяпіс
Нарадзіўся 12 жніўня 1887 года ў в. Сурынка Слонімскага павета. Удзельнік Першай сусветнай вайны. У 1919—1920 гг. служыў у войску Літоўскай рэспублікі, Беларускай вайсковай камісіі. Браў удзел у Слуцкім паўстанні 1920 г. Прыняў святарскае пасвячэнне ў 1921 г.
У часе нямецкай акупацыі ў 1942 г. браў удзел у саборы Беларускай аўтакефальнай праваслаўнай царквы. З лета 1944 г. — у эміграцыі, выконваў абавязкі ад’ютанта камандзіра 30-ай (беларускай) дывізіі войск СС.
У жніўні 1950 г. пераехаў у ЗША, быў настаяцелем прыходу БАПЦ у Брукліне, а пазней настаяцелем кафедральнага сабора Св. Кірылы Тураўскага ў Брукліне.
Шпрэмберг
Шпрэмберг (Spremberg) — горад у Германіі, у зямлі Брандэнбург. Уваходзіць у склад раёна Шпрэ-Найсэ. Займае плошчу 180,04 км². Афіцыйны код — 12 0 71372.
Лутугынэ
Лутугіна ці Лутугынэ (Лутугине) — горад у Луганскай вобласці Украіны, адміністрацыйны цэнтр Лутугынскага раёна. Размешчаны на правым беразе ракі Альховая, за 22 км ад горада Луганска, чыгуначная станцыя на лініі Ліхая — Радакава. У 1960 годзе пасёлак Лутугіна атрымаў статус горада.
Ульрыка Кнапэ
Ульрыка Кнапэ (Ulrika Margareta Knape-Lindberg; нар., ) — шведская скакуха ў ваду, алімпійская чэмпіёнка, чэмпіёнка свету і Еўропы. Трэнер нацыянальнай зборнай Швецыі па скачках у ваду, рыхтавала шведскіх спартсменаў да Алімпійскіх гульняў 1996 года, 2000 і 2004 гадоў.
Біяграфія
Нарадзілася 26 красавіка 1955 года ў горадзе Гётэбаргу. Скачкамі ў ваду займалася з ранняга дзяцінства, у 11 гадоў пачала выйграваць першыя дзіцячыя спаборніцтвы.
Ва ўзросце сямнаццаці гадоў прайшла адбор у нацыянальную зборную Швецыі для ўдзелу ў Алімпійскіх гульнях. На Алімпіядзе выйграла залатую ўзнагароду ў скачках з 10-метровай вышкі і заняла другое месца ў скачках з 3-х метровага трампліна. У 1972 годзе, пасля трыумфальнага выступлення ў алімпійскім Мюнхене была прызнана спартсменкай года ў Швецыі, і атрымала залаты медаль ад выдання Svenska Dagbladet.
У 1973 годзе на першым для сябе чэмпіянаце свету, які праходзіў у Бялградзе, выйграла тытул чэмпіёнкі ў скачках з вышкі і стала сярэбраным прызёрам у скачках з трампліна.
На чэмпіянаце Еўропы 1974 года ў Вене выйграла залатыя ўзнагароды ў абедзвюх дысцыплінах, пры гэтым упершыню на спаборніцтвах такога высокага ўзроўню яна атрымала максімальную ацэнку 10 балаў.
На Алімпійскіх гульнях 1976 г. у Манрэалі спартсменка паехала з траўмай спіны, аднак стала ўладальніцай срэбнага медаля ў скачках з вышкі, саступіўшы першынство савецкай скакусе Алене Вайцяхоўскай.
У пачатку 1970-х з’яўлялася лепшай шведскай спартсменкай у водных дысцыплінах спорту.
Ульрыка Кнапэ — маці і трэнер Ганны Ліндберг (нар. 1981 г.), удзельніцы пяці Алімпіяд і 6-разовай чэмпіёнкі Еўропы па скачках у ваду.
Ліхачы (Пружанскі раён)
Ліхачы́ (, Лихачи) — вёска ў Пружанскім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Мокраўскага сельсавета.
Гісторыя
За расійскім часам — у Котранскай воласці Пружанскага павета Гродзенскай губерні, 241 дзесяціна.
17 ліпеня 1942 вёска спалена нямецкімі войскамі за партызанскую аперацыю.
Македонская кухня
Македонская кухня — частка балканскай кухні, з’яўляецца традыцыйнай кухняй у Паўночнай Македоніі. Моцны ўплыў аказалі кухні Міжземнамор’я і Блізкага Усходу, а таксама іншых суседніх краін. Цёплы і вільготны клімат Паўночнай Македоніі забяспечвае выдатныя ўмовы для росту гародніны, садавіны і зеляніны. Македонская кухня адрозніваецца разнастайнасцю і якасцю малочных прадуктаў, вінаў і алкагольных напояў, напрыклад, ракіі.
Сярод мясных прадуктаў дамінуюць ялавічына, бараніна і курыца. Свініна рэдка выкарыстоўваецца (не толькі мусульманскай меншасцю, але і хрысціянскай большасцю).
Таўча граўча і Масціка лічацца нацыянальнай стравай і напоем Паўночнай Македоніі.
Вядомыя асобы Турава
Вядомыя ўраджэнцы Турава:
Сезон 2020 ЖФК Дынама-БДУФК
У 2020 годзе жаночы футбольны клуб «Дынама-БДУФК» з Мінска прымаў удзел у трох афіцыйных двух на рэспубліканскім узроўні:
== Склад каманды ==
Кола (значэнні)
Назву кола маюць:
Ляжайка
Ляжа́йка (, Лежайка) — вёска ў Пружанскім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Мокраўскага сельсавета.
Яраслаў Яраславіч Галоўчынскі
Біяграфія
Паходзіў з княжацкага роду Галоўчынскіх герба «Лебедзь». Нарадзіўся ў сям’і Яраслава Мацвеевіча.
Удзельнічаў у Інфлянцкай вайне 1558—1582 гадоў, у з’ездзе праваслаўных і пратэстантаў у Вільні ў 1599 годзе.
Папасна
Папасная ці Папасна (Попасна) — горад раённага значэння, адміністрацыйны цэнтр Папаснянскага раёна Луганскай вобласці Украіны. Вагонарамонтны завод, лакаматыўнае дэпо, вагоннае дэпо і хлебапрыёмнае прадпрыемства.
Кракіна
Кракіна — возера ў Браслаўскім раёне Віцебскай вобласці, за 22 км на паўночны захад ад горада Браслаў, за 1,5 км на поўнач ад вёскі Карасіна, у басейне ракі Рычанка.
Плошча паверхні 0,03 км². Даўжыня 0,2 км, найбольшая шырыня 0,15 км. Даўжыня берагавой лініі 0,7 км.
Джузэпэ Сарагат
Джузэпэ Сарагат (Giuseppe Saragat, 19 верасня 1898 — ) — італьянскі палітык, прэзідэнт Італіі з 1964 па 1971 год.
Біяграфія
Джузэпэ Сарагат нарадзіўся ў верасні 1898 года ў Турыне ў сям’і імігрантаў з Сардзініі.
У сваёй палітычнай кар’еры ён быў умераным сацыялістам. У 1947 годзе ён пакінуў Сацыялістычную партыю з-за заклапочанасці з нагоды разрыву альянсу з камуністамі, і далучыўся да Італьянскай сацыялістычнай рабочай партыі, якая неўзабаве ператварылася ў Сацыял-дэмакратычную партыю Італіі. У ёй Сарагат рэалізаваў сябе ў якасці паспяховага палітыка, стаўшы неўзабаве яе нязменным лідарам.
Бяле
Бяле́, Бяляны, Бяляны-Эзерс — возера ў Браслаўскім раёне Віцебскай вобласці, на мяжы з Латвіяй. Знаходзіцца за 13 км на паўночны захад ад горада Браслаў, за 2 км паўночны захад ад вёскі Урбаны, у басейне ракі Дрысвята.
Плошча паверхні 0,92 км². Даўжыня 1,67 км, найбольшая шырыня 0,95 км. Даўжыня берагавой лініі 4,8 км. Плошча вадазбору 7 км².
Схілы катлавіны на захадзе і ўсходзе невыразныя, на поўдні вышынёй 10—15 м, разараныя, на поўначы да 7 м. На ўсходзе і захадзе забалочаная пойма (шырыня да 200 м), месцамі пад лесам.
Украіна
Украі́на (Україна ) — краіна ва Усходняй Еўропе, мяжуе з Беларуссю на поўначы, Расіяй на ўсходзе, Венгрыяй, Польшчай і Славакіяй на захадзе, Румыніяй і Малдовай на паўднёвым захадзе. Абмываецца Чорным і Азоўскім морамі на поўдні. Беспарыўна дзяржаўнасць існуе з 1917 г. Незалежнасць адноўленая ў 1991 г. Сталіца — Кіеў (Київ).
Па плошчы Украіна займае 44-е месца ў свеце і першае месца — сярод краін, цалкам размешчаных у Еўропе (Расія, еўрапейская плошча якой значна большая, размешчаная ў Еўропе толькі часткова).
Геаграфія
Украіна знаходзіцца ў паўднёва-заходняй частцы Усходне-Еўрапейскай раўніне, на яе тэрыторыі знаходзяцца Карпацкія (часткова) і Крымскія горы. Навышэйшы пункт Украіны — гара Гаверла (Карпаты) — 2061 м над узроўнем мора. Найвышэйшая гара Крыму — Раман-Кош (1545 м).
Найважнейшымі мінеральнымі багаццямі Украіны з’яўляюцца вугаль (Данбас), жалезныя (Крывы Рог, Крамянчуг, Запарожжа, Керчанскі паўвостраў) і марганцавыя (Нікапаль) руды, а таксама руды каляровых металаў (Запарожская вобл.). На паўночным усходзе і ў Перадкарпацці ёсць радовішчы нафты і газу, а таксама калійных соляў. Хімічная сыравіна прадстаўлена солямі рознага паходжання (заліў Сіваш у Азоўскім моры) і прыроднай серай (Роздал у Львоўскай вобласці). На поўдні краіны ёсць вялікія радовішчы крэйды і кааліну.
Клімат Украіны — умерана кантынентальны, толькі на паўднёвай ускраіне — чарнаморскім узбярэжжы Крыма, агароджаным з поўначы гарамі, — субтрапічны. Лета ўсюды цёплае — ад +19 °C на поўначы да +24 °C на поўдні. Больш халодныя зімы (да −8 °C) на паўночным усходзе; паўднёва-заходняе ўзбярэжжа Крыма перасякае ізатэрма 0 °C. Колькасць ападкаў памяншаецца з паўночнага захаду на поўдзень і паўднёвы ўсход ад 700 мм у Карпатах і 550 мм на Палессі да 450 мм на нізінах Прычарнамор’я. Для ўсёй тэрыторыі, акрамя субтропікаў, характэрны летні максімум; дажджы выпадаюць у выглядзе ліўняў. Снегавое покрыва бывае паўсюдна, але ў Крыме выпаўшы снег звычайна адразу растае. Лета і зіма ва Украіне наступаюць хутчэй, чым на захадзе Еўропы. Ранняй вясной снег хутка растае, і расталыя воды размываюць складзеныя рыхлымі пародамі схілы ўзвышшаў; бурныя летнія ліўні паглыбляюць яры.
У кліматычных адносінах раўнінную тэрыторыю Украіны падзяляецца на тры зоны. На поўначы, у Палессі, дзе размяшчаецца зона змяшаных лясоў, лета прахалоднае, зіма снежная і мяккая. Шырокая паласа лесастэпу, якая ляжыць у цэнтры краіны, адрозніваецца спрыяльным умерана кантынентальным кліматам з прахалоднай зімой і цёплым летам, што робіць гэты рэгіён найболей спрыяльным для пражывання людзей і вядзення гаспадаркі. Размешчаная на поўдні зона стэпу адрозніваецца найбольшай кантынентальнасцю, гарачым сухім летам і маласнежнай зімой.
Галоўная рака Украіны — Дняпро. Перасякаючы Украіну з поўначы на поўдзень, яна дзеліць краіну на дзве прыкладна роўныя часткі. Іншыя буйныя рэкі — Днестр і Паўднёвы Буг. Праз дэльту Дунаю праходзіць мяжа Украіны з Румыніяй.
На тэрыторыі Украіны знаходзіцца больш за 3 тысячы азёр, у асноўным дробных, плошчаю да 0,1 км². Большая іх частка размешчана ў Палессі, на поўначы краіны. У Адэскай вобласці, каля Дунаю, знаходзіцца група азёр, якія сфармаваліся як затопленыя вусця прытокаў Дунаю. Найбольшае возера Украіны — Сасык (Кундук) (210 м²) у Адэскай вобласці. Найглыбейшае возера краіны — Свіцязь (58 м), найбольшае з Шацкіх азёраў, што знаходзяцца ў Валынскай вобласці. На Дняпры створаны велізарныя вадасховішчы (Кіеўскае вадасховішча і інш.).
Нягледзячы на сваю шматлікасць, рэкі Украіны пераважна малаводныя, за выняткам Дняпра, таму краіна адчувае недахоп водных рэсурсаў. Асабліва бедныя воднымі рэсурсамі паўднёвы ўсход Украіны і Крымскі паўвостраў. На горных жа рэках у Карпатах часта здараюцца паводкі.
Дзве трэці тэрыторыі Украіны пакрыты ўрадлівымі чарназёмнымі глебамі. На поўначы краіны пераважаюць шэрыя лясныя ды дзярнова-падзолістыя глебы, у сухіх стэпах поўдню — каштанавыя.
На раўнінай частцы краіны выдзеляюцца тры прыродныя зоны: лясную (на поўначы), лесастэпавую (у сярэдняй частцы) і стэпавую (на поўдні).
Лясной зоне ўласцівыя мяшаныя і шыракалістыя лясы з белай піхтай, сасной, букам і дубам. У лесастэпах пераважае дуб. У стэпах найбольш пашыраныя злакавыя травы: тыпчак, кавыль, цімафееўка, пырнік. У Карпатах расце бук, дуб, елка, піхта, у Крымскіх гарах — бук, дуб, сасна, ядловец. На паўднёвым беразе Крыма шмат паркаў з рознымі відамі міжземнаморскай флоры: кедры, кіпарысы і інш.
Ва Украіне жывуць каля 28 тысяч розных відаў жывёл, у тым ліку 101 від млекакормячых, 350 відаў птушак, 21 від паўзуноў, 19 відаў земнаводных і больш за 200 відаў рыб. У лясах жывуць мядзведзі, зайцы, дзікі, лісіцы, рысі, цецярукі, арлы, ястрабы, совы. У лесастэпах сустракаюцца алені, дзікі, ваўкі, таксама грызуны. Для стэпаў найбольш характэрныя грызуны і палявыя птушкі.
Ва Украіне існуюць 16 запаведнікаў, у якіх захоўваецца прырода ўкраінскіх лясоў, стэпаў і гор. Найбольш вядомыя Асканія-Нова, Украінскі стэпавы, Крымскі.
Даславянскі перыяд (да VIII ст.)
Тэрыторыя сучаснай Украіны пачала асвойвацца першабытнымі людзьмі яшчэ ў каменным веку — сама старажытнай стаянкай на сённяшні дзень лічыцца Каралёва ў Закарпацці. Адносна шчыльна былі заселены таксама сярэдняе Паднястроўе, раён дняпроўскіх парогаў і прадгор’і Крыму. У часы максімальнага зледзянення каля 100 тыс. гадоў таму паўночна-заходняя частка тэрыторыі Украіны была пакрыта ледавіковым шчытом. Падчас апошняга зледзянення паўднёвая мяжа ледавіка праходзіла па Палессі. Астатняя тэрыторыя была пакрыта тундра і халодным стэпам. Перыяд неаліту і энеаліту (медны век) прадстаўлены Трыпольскай культурай, помнікі і перыяды якой даследчыкі падзяляюць на тры этапы: ранні (4500-3500), сярэдні (3500-2750) і позні (2750—2000 да н.э.). Гэтая культура Правабярэжнай Украіны лічыцца адной з самых развітых раннеземляробчых археалагічных культур Усходняй Еўропы. Для перыяду бронзавага веку для тэрыторый паўднёва-заходняй часткі характэрная белагрудаўская культура.
Усяго на тэрыторыі Украіны вядома некалькі дзесяткаў дагістарычных археалагічных культур палеаліту, мезаліту, неаліту, бронзавага, меднага і жалезнага вякоў. Знаходкі археолагаў дазваляюць меркаваць, што менавіта на гэтых землях быў упершыню выкарыстаны конь для верхавой язды.