Полацкае_княства
Уваход у склад Вялікага Княства Літоўскага (другая палова XIII ст. — пачатак XIV ст.)
У сярэдзіне XIII ст. полацкі князь Канстанцін заснаваў у Полацку каталіцкае Рускае біскупства, якое ў 1255 годзе пад сваю апеку прыняў Папа Рымскі, напэўна, такім чынам, праз рыжскага архібіскупа князь перадаў Полацкае княства ў г.зв. «лен Святога Пятра». Троху пазней, недзе да 1262 года, асобным дарчым актам князь Канстанцін перадаў са складу сваіх уладанняў землі абапал ракі Рэзны ў Латгаліі братам-рыцарам Лівонскага ордэна. Неўзабаве князь Канстацін памёр, нашчадкаў ён не пакінуў, таму Полацкае княства перайшло пад уладу рыжскага архібіскупа. Палачане не пагадзіліся з гэтым, пазней рыжскі архібіскуп вінаваціў у тым злоўжыванні братоў-рыцараў. Каб змагацца з немцамі і забраць у іх і Канстанцінаў дар у Латгаліі палачане звярнуліся да літоўцаў, імаверна, менавіта да літоўскага князя Міндоўга, які тым часам ужо адмовіўся ад каталіцтва. Чаму палачане зрабілі гэты выбар не ясна, у кожным разе, у выніку полацкім князем стаў старэйшы пляменнік Міндоўга — Таўцівіл, другі паводле старшынства сярод літоўскіх князёў. На думку Баўмгартэна і Селарта, Таўцівіл мог быць адначасова і зяцем полацкага князя Брачыслава. У 1262 годзе Таўцівіл з палачанамі і літоўцамі, у саюзе з наўгародцамі і пскавічамі ўжо ваяваў супраць немцаў. Пасля забойства Транятам вялікага князя Міндоўга, а потым і Таўцівіла, палачане каб вызваліць сваіх палонных баяр вымушана прынялі да сябе князя ад Траняты, магчыма, гэта быў Гердзень, але не выключана, што стаўленік Траняты быў кароткі час перад ім. Зусім неўзабаве самога Траняту забілі, уладу на літоўскіх землях пераняў Войшалк, які пакараў усіх датычных да забойства бацькі. У кожным разе, Гердзень ад імя палачан і віцеблян паспеў заключыць мір з немцамі, тыя адмаўляліся ад правоў на ўсё Полацкае княства, але палачане адмаўляліся на іх карысць ад асобнага Канстанціна дара ў Латгаліі, пагадненне было зацверджана Папам у 1263 годзе. Неўзабаве літоўскі князь Войшалак перавёў Гердзеня ў Нальшаны, а на полацкім стальцы ў 1264 годзе згадваецца ўжо князь Ізяслаў, які дзейнічаў у «волі Войшалкавай». У 1270-я гады ў Полацку княжыў іншы князь Канстанцін па мянушцы Бязрукі, ён прызнаваў улада вялікага князя Трайдзеня, пры гэтым, напэўна, быў зяцем вялікага князя ўладзімірскага Аляксандра Яраславіча. Пасля княжылі яго сыны, у Полацку невядомы імем і памерлы ў 1294 годзе, а ў Віцебску — князь Міхаіл Канстанцінавіч, які памёр неўзабаве па 1294 годзе. Гэтыя князі таксама прызнавалі ўладу вялікіх князёў літоўскіх, прапускалі літоўцаў на Пскоўскую, Наўгародскую, Цверскую і Уладзімірскую землі. Пасля іх, прынамсі ў Полацку, не было князя, дагавор з немцамі заключаў полацкі епіскап Якаў, які называў вялікага князя Віценя «сваім сынам» і дзейнічаў у адносінах з Рыгай адпаведна яго волі. Потым полацкім князем стаў брат вялікіх князёў Віценя і Гедзіміна — Воін. Пасля гібелі Воіна, полацкім князем стаў сын Гедзіміна Нарымонт, на пачатку ён дзейнічаў на другой ролі за полацкім епіскапам Рыгорам. Пасля гібелі Нарымонта ў бітве на Страве ў 1348 годзе, полацкім князем стаў унук Гедзіміна — Андрэй, сын Альгерда і віцебскай княжны, апошняй з віцебскага княжацкага роду. Пра другараднасць ролі князя Андрэя ўжо нічога не вядома, такім чынам, і Віцебскае, і Полацкае княства ўвайшлі ў склад Вялікага Княства Літоўскага, аднак кожная зямля мела асобны дагавор з вялікі князямі літоўскімі.