cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ксіларыя паліморфная
Ксіларыя паліморфная (Xylaria polymorpha) — неядомы від грыбоў сямейства, які расце на гнілых дрэвах або пнях лісцевых дрэў, часцей за ўсё на або. Сапрафіт. Від можна сустрэць у лясах круглы год, ён вельмі распаўсюджаны. Расце групамі.
Назва
Відавы эпітэт polymorpha азначае «шмат формаў». Як вынікае з назвы, ён мае вельмі зменлівы вонкавы выгляд, але часта характэрна пашыранае, грушападобнае пладовае цела (строма), колерам падобным да гарэлай драўніны.
Часта гэты грыб сустракаецца з мноствам асобных «пальчыкаў», але часам асобныя часткі могуць злучацца разам. З-за характэрнага выгляду ў многіх назвах называецца пальцамі мерцвяка ці д’ябла.
Апісанне пладовага цела
Пладовае цела памерам 3-8x1-4, няправільнай формы, больш за ўсё нагадвае булаву. Верхавіны могуць быць завостранымі. Афарбоўка ад цёмна-шэрай да чорнай. Маладыя асобнікі больш светлыя, могуць быць блакітнаватага колеру. Паверхня пладовага цела шурпатая. Мякаць белага колеру і вельмі цвёрдая з бачнымі паражнінамі ў перцыіуме, размешчаным крыху ніжэй лупіны. Перытэцыі ўтрымліваюць пласт аскаў і аскаспоры. Аскі падаўжаюцца ў астыёлу, якая выкідвае споры ў навакольнае асяроддзе. Распаўсюджанне спор з’яўляецца доўгатэрміновым працэсам, які часам займае некалькі месяцаў, каб завяршыць свой жыццёвы цыкл, што не з’яўляецца звычайнай рысай сярод грыбоў, звычайна гэта значна больш хуткі працэс.
Мікраскапія
Споры 20-38 х 5-9 мкм, гладкія, завостраныя, пляскатыя з аднаго боку з бачнай расколінай. Аскі цыліндрычныя, з 8 спорамі. Парафізы пацеркападобныя.
Ронка-Скрывія
Ронка-Скрывія (Ronco Scrivia) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Лігурыя, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Генуя.
Насельніцтва складае 4493 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 147 чал./км². Займае плошчу 31 км². Паштовы індэкс — 16019. Тэлефонны код — 010.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы Madonna del Carmine e Assunta.
Ясэныця
Ясэныця (Я́сениця) — вёска ў Туркіўскім раёне Львоўскай вобласці Украіны.
Кокі Ёнэкура
(米倉 恒貴; нар. ) — японскі футбаліст. У 2015 годзе выступаў за нацыянальную зборную Японіі.
Магілёўскі абласны камітэт КПБ
Магілёўскі абласны камітэт КП Беларусі — орган кіравання Магілёўскай абласной партыйнай арганізацыяй КП Беларусі (1938—1991 гады).
Магілёўская вобласць утворана 15 студзеня 1938 года. Цэнтр — Магілёў.
Партыя за дэмакратыю і сацыялізм Нігера
Партыя за дэмакратыю і сацыялізм ў Рэспубліцы Нігер — левая партыя, прытрымліваецца ідэалогіі сацыял-дэмакратыі. Кіруючая палітычная сіла краіны з 2011 па 2023 год. З 1996 года член Сацыялістычнага інтэрнацыяналу; таксама складаецца ў заснаваным у 2012 годзе Прагрэсіўным альянсе.
Múm
Múm ([muːm]) — эксперыментальны музычны гурт з Ісландыі, музыка якога характарызуецца мяккім вакалам, glitch-бітам і эфектамі ў спалучэнні з традыцыйнымі і нетрадыцыйнысм музычнымі інструментамі. Таксама яны вядомыя сваімі кароткімі сціслымі рэміксамі песень.
Інкэрман
Інкерман ці Інкэрман (Інкерма́н, крым.-тат.: İnkerman, «пячорная крэпасць», 1971—1991 Белакаменск (Білокам'янськ) — горад ва Украіне на тэрыторыі паўвострава Крым. Насельніцтва — 12.028 чалавек (2014 г.).
Múm
Гурт быў сфармаваны ў 1997 годзе. Заснавальнікамі гурта былі Gunnar Örn Tynes, Örvar Þóreyjarson Smárason, і дзве сястры, Gyða і Kristín Anna Valtýsdóttir. Паводле словаў Kristín, назва гурта зусім нічога не азначае. У 2002 Gyða пакінула гурт. У пчатку 2006 года Kristín таксама сышла, аднак пра гэта не было афіцыйных звестак да 23 лістапада 2006.
Інкэрман
Гісторыя
Першыя згадкі аб крэпасці на месцы горада датуюцца XIV стагоддзем.
Статус горада Інкерман атрымаў 6 студзеня 1976 года пад імем Белакаменск. У 1991 годзе гораду была звернута яго гістарычная назва.
Múm
Нягледзячы на сыход з гурта некаторых заснавальнікаў, Múm засталіся разам. Іх чацвёрты альбом «Go Go Smear the Poison Ivy» быў запісаны ў 2006 годзе і выйшаў 24 верасня 2007 года. Альбому папярэднічаў сінгл «They Made Frogs Smoke 'Til They Exploded», які выйшаў 27 жніўня 2007.
NGC 5522
NGC 5522 (іншыя абазначэнні — UGC 9116, MCG 3-36-89, ZWG 103.125, IRAS14124+1522, PGC 50889) — спіральная галактыка (Sb) ў сузор’і Валапас.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Жавулка
Жаву́лка — рака ў Капыльскім раёне Мінскай вобласці Беларусі, правы прыток ракі Выня.
Даўжыня ракі 6 км. Пачынаецца на паўднёвы ўсход ад вёскі Жавулкі, упадае ў Выню на паўднёвы захад ад вёскі Каласаўшчына. Рэчышча на ўсім працягу каналізаванае.
Гавязнянка
Гавязня́нка — рака ў Нясвіжскім і Стаўбцоўскім раёнах Мінскай вобласці Беларусі, левы прыток Нёмана.
Назва
Адпачатная назва захавалася ў назве паселішча Гавязна (на цяпер перайменаванае ў Вішнявец).
Рачная назва балцкага паходжання.
Корань такі ж, як і ў балцкіх назвах нёманскіх рэк Гаўя, Гуя, ад індаеўрапейскага *gēu- / gū- «гнуць, крывіць». Ад яго таксама літоўскае gau-r-as «волас», gu-r-as «вяршыня пагорка», gu-g-a «пагорак; гузак; горб».
Корань пашыраны балцкім пашыральнікам -zn-, які таксама ў назвах «лісіных» рэк Лапузна (прыток дзесенскай Наўлі), Лопазна (прыток сожскай Іпуці), ад літоўскага lapė «ліса».
Гэты пашыральнік -zn- выкарыстоўваецца ў літоўскім словаўтварэнні: kepurė «шапка» — kepùr-zn-a «шапчонка», įkyrus — įkyrė̃znas «надакучлівы».
Назва Гавязна значыць «Звілістая (рака)».
Водаапісанне
Даўжыня ракі 24 км. Плошча вадазбору 163 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 1,6 ‰. Пачынаецца за 2 км на ўсход ад вёскі Завітая Нясвіжскага раёна, упадае ў Нёман на поўдзень ад вёскі Мікалаеўшчына Стаўбцоўскага раёна. На ўсім працягу каналізаваная. Асноўны прыток — меліярацыйны канал Кунаса (справа).
Aphex Twin
Рычард Дэвід Джэймс (нар. 18 жніўня 1971 года), больш вядомы як Aphex Twin і значна менш як AFX ― брытанскі музыкант, кампазітар і дыджэй ірландскага паходжання. Знакаміты сваімі своеасаблівымі працамі ў такіх электронных стылях, як джангл, тэхна і эмбіент. Музычныя журналісты такіх выданняў, як Mixmag, The New York Times, NME, Fact, Clash і The Guardian называлі Джэймса адным з найбольш уплывовых і важных артыстаў сучаснай электроннай музыкі.
Вырасшы ў Корнуале, Джэймс пачаў дыджэіць на бясплатных вечарынах і клубах свайго рэгіёна ў ранніх 80-х, а пазней — на пляцоўках па ўсім Вест-Кантры. Яго дэбютны EP Analogue Bubblebath быў выдадзены ў 1991 годзе на лэйбле Mighty Force Records. Гэты рэліз прынёс аўтару прызнанне і паслядоўнікаў: ён пачаў выступаць у тэхна-клубах і рэйвах па ўсёй Вялікабрытаніі і кантынентальнай Еўропе. У тым жа годзе Джэймс стаў сузаснавальнікам лэйблу Rephlex Records.
Яго дэбютны альбом Selected Ambient Works 85–92 1992 года, які выйшаў на бельгійскім лэйбле Apollo, атрымаў значна большае прызнанне ад крытыкаў. У гэтым жа годзе ён таксама з’явіўся ва ўплывовай кампіляцыі Warp Records Artifical Intelligence. У наступным годзе ён падпісаўся на Warp і выпусціў альбомы, якія трапілі ў чарты, ...I Care Because You Do (1995) і Richard D. James Album (1996) і сінглы з топ-40, як On (1993), Come to Daddy (1997), Windowlicker (1999). Музычныя жа кліпы на песні Come to Daddy і Windowlicker, знятыя Крысам Канінгемам, прыцягнулі да музыкі шырокую міжнародную ўвагу.
Пасля выпуску Drukqs у 2001, Джэймс страціў некалькі гадоў на музычныя рэлізы на сваім уласным лэйбле Rephlex label, уключаючы серыю з 11 міні-альбомаў Analord і пару рэлізаў 2007 года пад назвай the Tuss. У 2014 годзе ён зрабіў даступным раней невыпушчаны лонг-плэй 1994 года Caustic Window пад аналагічным псеўданімам. Болей чым праз год ён вярнуўся з альбомам Syro, за які атрымаў Грэмі ў катэгорыі «найлепшы электронны/танцавальны альбом». З таго часу ён выпусціў EP Cheetah (2017) і Collapse (2018), якія трапілі ў чарты.
Раннія гады
Нарадзіўся 18 жніўня 1971 года ў ірландскім Лімерыку, яго бацькі былі валійцамі. Сам Джэймс казаў, што меў памёрлага брата Рычарда, ад якога ён і атрымаў у спадчыну сваё імя. У інтэрв’ю Alternative Press 1997 года ён заявіў, што гэтая смерць адбылася падчас перасоўвання ягонай сям’і ў Канаду ў 1968 годзе для шахцёрскай працы; гэта падзея заахвоціла ягоную маці перавыкарыстаць імя, бо «яна не жадала мірыцца са смерцю дзіця». Джэймс узрастаў у Корнуале, дзе ён жыў у Ланэры, падчас вучобы ў школе Рэдрут у Рэдруце. Джэймс заяўляў, што яму падабалася расці тут, «адрэзаным ад горада і астатняга свету». Ён зацікавіўся ствараннем гукаў да напісання музыкі, граў са струнамі ўнутры сямейнага піяніна і разабраным магнітафонным абсталяваннем. Паводле слоў Джэймса, ва ўзросце 11 гадоў ён змог выцягнуць гук з хатняга камп’ютару Sinclair ZX81, у якога фізічна не было гукавай карткі: «Я пагуляў з машынным кодам і знайшоў некалькі кадоў, якія дазвалялі прымаць ТБ-сігналы, якія і ўтваралі гэты жудасны шум, калі вы павышалі гучнасць». Таксама ён казаў, што купіў свой першы сінтэзатар ва ўзросце 12 гадоў і пасля з’яўлення зацікаўленасці ў электроніцы змог мадыфікаваць аналагавыя сінтэзатары «і іншае барахло» для стварэння шуму.
Джэймс пачаў ствараць музыку ў 14, такім чынам часткова хаваючыся ад «страшэнна жудасных» альбомаў Jesus and Mary Chain, якія слухала ягоная сястра. У Корнуале было ўсяго некалькі музычных крамаў, але гэта кампенсавалася начным жыццём з папулярным там кіслотным хаўсам. Джэймс сцвярджаў, што пісаў падобную да кіслотнага хаўса і тэхна музыку шмат гадоў да таго, як гэтыя жанры сталі папулярнымі, што пазней прывяло да таго, што ён выкупляў абсалютна ўсе запісы такой стылістыкі, якія мог знайсці. У пазнейшым падлеткавым узросце Джэймс пачаў дыджэіць у клубах і на рэйвах, пушчаючы ўласныя трэкі на сваіх сэтах. Ён вучыўся ў Корнуальскім каледжы з 1988 да 1990 і скончыў яго з дыпломам інжынера. Са слоў аднаго з рэктараў, ён часта надзяваў навушнікі падчас практычных заняткаў — у яго была «свайго роду містыка…». Рэктар думаў, што «некаторыя студэнты баяліся яго».
1988—1991: Бясплатныя корнуальскія вечарынкі, Rephlex Records і першыя рэлізы
У позніх 80-х Джэймс быў уцягнуты ў кам’юніці корнуальскіх свабодных вечарынак, арганізоўваў рэйвы на «сакрэтных бухтах уздоўж узбярэжжа і за пясчанымі выдмамі». Упершыню ён дыджэіў на свяце 1988 года ў амбары. Таксама вядома, што вечарынкі ладзілі ў кар’еры Гвенап. Яны ў асноўным прыцягвалі лакальную моладзь і вандроўнікаў, з уваходнымі ахвяраваннямі, прымаемымі ў канабісе. Цесна звязанае кам’юніці таксама ладзіла вечары ў маленькіх клубах у гарадах па ўсяму наўколлі, уключаючы Сэнт-Айвс, Портаван і Сэнт-Остэл. Джэймс пазней назаве гэтую сцэну «лепшай з тых, у якіх ён удзельнічаў».
Атрымаў сталы дыджэйскі пульт у 1989, граючы па чаргаваных тыднях у начным клубе Боўгі ў Крантоку. Тут ён сустрэў Тома Мідлтана і Грант Уілсан-Кларыдж. Знаходзячыся пад уплывам музыкі Джэймса, Мідлтан прайграў касету, дадзеную яму Джэймсам, арганізатару бясплатных вечарынак у Эксетары, які ў канцы канцоў пераканаў Джэймса выпусціць запіс на ягоным новым гуказапісваючым лэйбле Mighty Force Records. Спачатку ён працівіўся, аднак пасля ЛСД-трыпу за кулісамі дыджэйскага канцэрту, Дарбі і Мідлтан угаварылі яго выпусціць касету. Пазней Дарбі заяўляў: «Я думаю, што без гэтага начнога трыпу аніякага Aphex Twin’у б не існавала». Джэймс казаў аналагічна: «…яны прымусілі мяне падпісаць кантракт тады, калі я быў пад кайфам. Я трыппіў, а яны махалі гэтымі грошамі і ручкай каля мяне. Гэта крыху клішыравана, аднак менавіта такім чынам яны атрымалі мой подпіс на кантракце». Таксама натхнёны музыкай Джэймса, Уілсан-Кларыдж прапанаваў выкарыстаць крыху грошай, якія ён уклаў у стварэнне лэйбла, для выпуску альбому. Ён і Джэймс заснавалі Rephlex Records у 1991 годзе.
Першым рэлізам Джэймса стаў міні-альбом на 12 абаротаў Analogue Bubblebath, выпушчаны на Mighty Force ў верасні 1991 года. Дадзены альбом трапіў у плэйліст Kiss FM, уплывовай лонданскай радыё-станцыі, прыдаваючы яму шырокую вядомасць на танцавальнай музычнай сцэне. У 2015 The Guardian назваў рэліз адным з ключавых момантаў у гісторыі танцавальнай музыкі. Дадзеная касета прыцягнула ўвагу Рынаата Вандэпапельера, кіраўніка R&S Records, аднаго з перадавых рэйв-лэйблаў Еўропы таго часу. Джэймс наведаў яго ў Бельгіі, прынёсшы з сабою каробку, поўную касет з ягонай музыкай. З гэтых запісаў яны выбралі трэкі яшчэ на два альбомы, уключая першы альбом Джэймса «Selected Ambient Works 85-92».
У 1992, па меры таго, як распаўсюджвалася інфармацыя аб ягоных міні-альбомах, Джэймс пачаў выступаць на лонданскіх тэхна-мерапрыемствах, такіх, як фарміруючы клуб Knowledge, які праходзіў у SW1 у лонданскай Вікторыі і ўплывовы начны клуб Lost.
У 1991 і 1992 гадах Джэймс выпусціў тры EP «Analogue Bubblebath», два міні-альбомы пад назвай Caustic Window, EP «Red», як удзельнік калектыву Universal Indicator, разам з міні-альбомамі «Digeridoo» і «Xylem Tube» на лэйбле R&S. Хоць ён і пераехаў у Лондан для вывучэння электронікі ў Кігстанскім палітэхнічным універсітэце, ён прызнаваўся Дэвіду Тупу, што ягоная вучоба выслізгвалася ад яго па меры працягу займання электроннай музыкай.
1992—1994: Selected Ambient Works і першы поспех
Першы паўнавартасны альбом Aphex Twin, «Selected Ambient Works 85-92», уключыў матэрыял, які адносіцца да падлёткавых год Джэймса. Ён быў выпушчаны ў лістападзе 1992 на Apollo Records, даччынай кампаніі R&S. Джон Буш з Allmusic пазней назаве гэты альбом пераломным момантам у эмбіент-музыцы. У рэцэнзіі 2002 года журнала Rolling Stone на альбом Пэт Блэшыл адзначыў, што Aphex Twin «выйшаў за мяжы эмбіент-музыкі Браяна Эна, злучаючы пышныя гукавыя ландшафты з акіянічнымі рытмамі і басавымі лініямі», дэманструючы, што «тэхна можа быць чымсьці большым, чым наркатычная танцавальная музыка». Дэвід Перакара ў артыкуле для Pitchfork у 2002 годзе назваў яго «самай цікавай музыкай, створанай калі-небудзь пры дапамозе клавіятуры і камп’ютара». Бэн Мёрфі з DJ Magazine назваў рэліз «эпахальным запісам у каноне IDM, эмбіента і эксперыментальнай музыкі».
Акрамя гэтага, у 1992 Джэймс выпусціў міні-альбом «Digeridoo» і «Xylem Tube EP» як Aphex Twin, міні-альбом «Pac-Man» (альбом рэміксаў на музыку аднайменнай гульні) пад займеннем Power-Pill, два з чатырох EP «Joyrex» («Joyrex J4 EP» і «Joyrex J5 EP») як Caustic Window, і «Analogue Bubblebath 3». «Digeridoo» дасягнуў 55 пазіцыі ў брытанскім чарце, і пазней апісваўся Rolling Stone як «прадвеснік драм-энд-бэйса». У гэтым жа годзе ён пад займеннем Dice Man таксама апынуўся на кампіляцыі лэйбла Warp Records «Artifical Intelligence» з трэкам Polygon Window. Менавіта гэтая кампіляцыя дапамагла ўзнікнуць такому жанру, як «інтэлектуальная танцавальная музыка» і запусціць кар’еру не толькі самога Джэймса, але і Autechre разам з Richie Hawtin. У 1993 паследавалі ягоныя рэлізы на Warp: «Surfing on Sine Waves» (другі запіс у серыі «Artifical Intelligence»), і міні-альбом «Quoth», пад псеўданімам Polygon Window, а пазней і EP «On», які трапіў у топ-40 брытанскіх чартаў. Акрамя гэтага Rephlex выпусціў міні-альбом Джэймса пад займеннем Bradley Strider, а таксама яшчэ два запісы Caustic Window.
Джэймс удзельнічаў у некаторых турах 93-га года. Ён падтрымліваў гурт the Orb і далучыўся да тура «Midi Circus», які праходзіў на пляцоўках па ўсёй Велікабрытаніі, будучы хэдлайнерам разам з Orbital, the Orb, ды Drum Club. У канцы года ён прымаў удзел у туры NASA «See the Light» разам з Orbital, Moby і Vapourspace на пляцоўках па ўсяму ЗША.
Warp выпусціў другі альбом Aphex Twin, «Selected Ambience Works Volume II» у 1994, які даследваў значна болей эмбіентнае гучанне, натхнённае ўразуметымі снамі і вопытам Джэймса ў вобласці сінестэзіі. Ён дасягнуў адзінаццатай строчкі брытанскага чарта, але быў не асабліва добра прыняты крытыкамі. Пазней крытык Сайман Рэйхолдс адзначыў, што «многія з культу Aphex`a былі ў замяшанні», і «меркаванні паклоннікаў раздзяліліся». Іншымі рэлізамі ў гэтым годзе стала чацвёртая частка «Analogue Bubblebath», «GAK» (створаны з ранніх дэма-версій) і «Classics» — альбом-кампіляцыя.
1995—2000: …I Care Because You Do, Richard D. James Album і Come to Daddy
Для альбому «…I Care Because You Do» 1995 года, які быў напісаны ў прамежку паміж 1990 і 1994 гадамі ў розных стылях, Джэймс выкарыстоўваў выяву свайго твара на вокладцы, якая стала матывам яго наступных рэлізаў. Ён замовіў у заходняга кампазітара класічнай музыкі Філіпа Гласа аркестровую версію трэка «Icct Hedral» з дадзенай пласцінкі, якая пазней з’явілася на міні-альбоме «Donkey Rhubarb». У тым жа годзе Джэймс выпусціў EP «Hangable Auto Bulb» пад псеўданімам AFX, які паклаў пачатак недаўгавечнаму стылю drill’n’bass.
Джэймс ізноў прыцягнуў да сябе ўвагу ў наступным годзе пасля выхаду яго міні-альбома «Come to Daddy». Загалоўны трэк быў задуманы як пародыя на дэт-метал, і суправаджаўся паспяховым музычным відэа, знятым рэжысёрам Крысам Канінгемам. Аднак Джэймс расчараваўся ў гэтым поспеху: «Мая маленькая ідэя, якая была жартам, пераўтварылася ў штосьці вялізарнае. Гэта было зусім няправільна». За ім паследаваў сінгл «Windowlicker», які трапіў ў чарты разам з іншым кліпам Канінгема, які быў намінаваны на Brit Award у катэгорыі «найлепшае брытанскае відэа» ў 2000 годзе.
2001—2009: Drukqs, Analord and the Tuss
У 2001 годзе Aphex Twin выпусціў «Drukqs», эксперыментальны падвойны альбом з адшліфаваным, скурпулёзным праграмаваннем гука і піяніна з камп’ютарным кіраваннем пад уплывам Эрыка Саці і Джона Кейджа. У яго ўвайшла фартэп’янная кампазіцыя «Avril 14th», якая застаецца, бадай, самай вядомай ягонай працай. Альбом выклікаў неадназначную рэакцыю рэцензентаў. Джэймс распавёў інтэрв’юверам, што выпадкова пакінуў MP3-плэер з новымі трэкамі ў самалёце і паспяшаўся з выпускам альбома, каб спыніць уцечку ў Інтэрнэт.
Таксама ў гэтым годзе ён выпусціў кароткі EP, «2 Remixes By AFX», з рэміксамі на песні 808 State і DJ Pierre. Акрамя гэтага, на альбоме быў трэк без назвы, які складаецца з выявы SSTV з высокачастотнымі гукамі, якія можна дэкадзіраваць у малюнак, прыгодны для прагляду пры дапамозе адпаведнага праграмнага забяспячэння. У 2002 годзе Джэймс быў намінаваны на Brit Award у катэгорыі «Найлепшы брытанскі выканаўца мужчынскага полу». У 2003 годзе Warp выпусціў альбом «26 Mixes for Cash», які сабраў мноства рэміксаў Джэймса для іншых музыкантаў.
У 2009 Rephlex Records выпусціла лічбавыя версіі (у фармаце FLAC) адзінаццаці міні-альбомаў «Analord». Кожны з іх (акрамя «Analord 10») змяшчаў бонус-трэкі, у агульным 81 хвіліну новай музыкі. Пазней Рычард распусціў Rephlex Records, выдаліўшы і яе вэб-сайт.
У 2010 годзе Джэймс заявіў, што завяршыў працу над шасцю новымі альбомамі, уключая новую версію невыданага «Melodies from Mars». У верасні 2011 года ён выступіў з канцэртам, прысвечаным польскаму кампазітару Кшыштафу Пендэрэцкаму — ён выканаў свой рэмікс на «Трэнодыю ахвярам Хірамімы» Пендэрэцкага і версію песні «Polymorphia». У наступным месяцы ён выступіў на музыкальным фестывалі Pitchfork у Парыжы.
2014 — цяперашні час: Caustic Window, Syro ды зварот у якасці Aphex Twin
У 2014 годзе на Discogs з’явілася пробная версія альбому 1994 года, запісанага пад псеўданімам Caustic Window. Калісьці альбом прызначаўся для продажу на ягоным лэйбле Rephlex, але так і застаўся невыданым. Са згоды Джэймса і Rephlex фанаты арганізавалі кампанію на Kickstarter, каб набыць альбом і распаўсюдзіць яго копіі.
«Syro», першы альбом, выпушчаны пад імем Aphex Twin пасля «Drukqs» у 2001 годзе, быў выдадзены Warp 23 верасня 2014 года. Для яго прасоўвання была праведзена тызерная кампанія, якая ўключала графіці, палёт дырыжабля над Лонданам і аб’яву, зробленую праз адрас .onion, даступную ў даркнэт-браўзеры Tor.
23 студня 2015 года Джэймс выпусціў альбом «Computer Controlled Acoustic Instruments pt2», створаны пры дапамозе рабатызаваных інструментаў, уключаючы Disklavier, кіраванае камп’ютарам піяніна. 8 ліпеня 2016 года ён выпусціў EP «Cheetah», суправаджаемы музычным відэа на «CIRKLON3 [Kolkhoznaya Mix]», першае афіцыйнае відэа на трэк Aphex Twin за 17 год. 17 снежня Джэймс выступіў у Х’юстане, штат Тэхас, на фестывале Day For Night, ягоным першым амерыканскім выступе за апошнія восем гадоў. На фестывале эксклюзіўна прадавалася 12-дзюймовая пласцінка без назвы, якая змяшчала два дзесяціхвілінных трэкі. 3 чэрвеня 2017 года Джэймс выступіў на фестывале Field Day і выпусціў абмежаваным тыражом міні-альбом, «London 03.06.17». 19 чэрвеня 2017 года ў музычнай краме ў Мічыгане прадавалася эксклюзіўная пласцінка «Aphex Twin», якая складалася з дзвух трэкаў, выпушчаных на SoundCloud у 2015 годзе. 27 чэрвеня Aphex Twin адкрыў інтэрнет-краму з пашыранымі версіямі мінулых альбомаў і новымі трэкамі.
Джэймс выпусціў EP «Collapse» 14 верасня 2018 года. Міні-альбом быў анансаваны 5 жніўня ў бязладным прэс-рэлізе, напісаным на ломанай англійскай і візуальна перайначаным той жа 3D-графікай Aphex Twin, якую можна знайсці ў Лондане, Турыне і Галівудзе. Прома-відэа для альбома павінна было транслявацца на канале Adult Swim, але было адменена пасля правала тэсту Хардзінга. Замест гэтага ён быў даступны анлайн, а відэакліп на песню «Т69 Collapse» быў загружаны на YouTube.
Музычны стыль і ўплывы
У артыкуле для AllMusic Джон Буш апісвае Джэймса як «піянера эксперыментальнага тэхна», які «увесь час пашырае мяжы таго, што можна дасягнуць з дамамогай электроннага абсталявання, у выніку чаго атрымліваюцца дальнаглядныя і эмацыйна захапляльныя працы, якія вар’іруюцца ад узнёслай, пастаральнай атмасферы да маніякальнага кіслотнага тэхна». У рэцэнзіі 1996 года Анджэла Льюіс з The Independent назвала яго «наватарам электронікі 90-х гадоў, які з’яўляецца прыкладам лепшых традыцый брытанскай поп-музыкі». Паводле часопіса Fact, Джэймс «заняў сваё ўласнае месца ў гісторыі электроннай музыкі» у некалькіх жанрах, а ягоныя ўнікальныя мелодыі сталі «прычынай таго, што аб ім гавораць не толькі як аб электронным наватары, але і як аб вызначным артысце гэтай сферы». У 2014 у рэцэнзіі для Financial Times Людовік Хантэр-Цілні назваў Джэймса «музычным маньякам», які «злучае розныя элементы ў непрадказальныя формулы» і мяшае «жорсткія біты і незвычайныя таны, цяжкую абстракцыю і папулістцкія мелодыі». Музычныя выданні называлі Джэймса «Моцартам тэхна і амбіента». Пол Лэстар, які пісаў у The Guardian у 2001 годзе, аднёс Джэймса да роду «вялікіх электроншчыкаў», які ўключае ў сябе Карлхайнца Штокхаўзена, Джона Кейджа, Kraftwerk, Браяна Іна і Дэрыка Мэя. Фармальна Джэймс не меў музычнай адукацыі і ў значнай ступені з’яўлялся самавучкай. Да таго, як стаць прадзюсарам, Джэймс правёў свае падлеткавыя гады за мадыфікацыяй аналагавых сінтэзатараў і стаў «залежным ад стварання шумоў», толькі пазней «зацікавіўшыся праслухваннем чужога матэрыяла». Джэймс сцвярджае, што правёў свае раннія гады «у няведанні аб музыцы, акрамя эйсіда і цехна, у якіх я купляў практычна ўсё». Ён сцвярджае, што да знаёмства з гэтымі стылямі самастойна ствараў музыку, падобную да гэтых жанраў і ўжо пасля захапіўся імі. У якасці свайго асноўнага ранняга натхнення ён называў дэбютны альбом 808 State «New Build» 1988 года. У інтэрв’ю ў 1993 годзе Джэймс назвал добраахвотніцкае пазбаўленне сну фактарам, паўплываўшым на творчасць у той час. Ён таксама сцвярджаў, што запісаў больш за 1000 невыдадзеных трэкаў. Пазней Джэймс казаў, што адчуваў сінестэзію і выкарыстоўваў люцыдныя сненні як сродак для распрацоўкі кампазіцыйных ідэй. Некаторыя яго раннія працы параўноўвалі з эмбіентнымі рэлізамі Браяна Іна, але Джэймс сцвярджаў, што не чуў Іна да таго, як пачаў запісвацца.
У інтэрв’ю 1993 года Сайман Рэйнальдс адзначыў, што Джэймс толькі нядаўна пазнаёміўся з авангарднымі класічнымі і левымі рок-артыстамі, уключаючы Кейджа, Штокхаўзена, Іна, Сціва Райха, Тэрры Райлі і Кана, і страціў пару год на тое, каб «дагнаць» іншыя жанры за мяжамі тэхна і хауса. У 1997 годзе Джэймс назваў сябе прыхільнікам «старай магнітафоннай і авангарднай музыкі», такой, як «Song for the Youth» Штокзаўзена і працы амерыканскага кампазітара Тода Достадэра. Ён таксама называў працы Эрыка Саці, Drexciya, Ween, Сержа Генсбурга і Леса Бакстэра сярод сваіх улюблёных альбомаў. Калі Джэймс пачаў праграмаваць больш хуткія, натхнёныя джанглам брэйкбіты ў сярэдзіне 90-х гадоў, ён назваў сяброў і калег-музык Люка Віберта і Тома Джэнкінсана тымі, хто здзейснілі на яго ўплыў. У інтэрв’ю 2014 года Джэймс так выказаўся пра джангл: «Я ўсё яшчэ думаю, што гэта найлепшы жанр, таму што людзі, якія яго ствараюць, не з’яўляюцца музыкамі», і адзначыў, што «мог гадамі слухаць джангл і браць у ніх штосьці, але яны не ведалі аб маім існаванні». Разам з Вібертам і Джэніксанам Джэймс стал ініцыатарам недаўгавечнага стылю drill’n’bass, які перабольшваў элементы drum’n’bass, на сваім альбоме «Hangable Auto Bulb EP» 1995 года. Прызнаючы яшчэ адзін уплыў, лэйбл Джэймса Rephlex выпусціў «Music from the BBC Radiophonic Workshop», зборнік музыкі, запісанай піянерамі BBC Radiophonic Workshop. У 2019 годзе ён назваў Kraftwerk сваім асноўным натхненнем. Хоць ён і казаў, што не любіць рок-н-рол, ён цэніць Led Zeppelin (як крыніцу «выдатных брэйкбітоў») і Pink Floyd (за іх «псіхадэлічную музыку»). Калі ў 2011 годзе Джэймса запыталіся, з кім бы ён жадаў папрацаваць, ён назваў Кэйт Буш.
Rephlex Records, саўладальнікам якой Джэймс быў разам з Грантам Уілсанам-Кларыджам, прыдумала слова «braindance» (брэйнданс) для апісання музыкі Aphex Twin. Паводле слоў прадстаўнікоў лэйбла: «Брэйнданс — гэта жанр, які ўключае ў сябе лепшыя элементы ўсіх жанраў, напрыклад, традыцыйнай, класічнай, электроннай, папулярнай, сучаснай, індустрыальнай, эмбіент, хіп-хоп, электра, хаус, тэхна, брэйкбіт, хардкор, рагга, гараж, драм’н’бэйс і г.д.». Па славах Пола Купера з Pitchfork, брэйнданс «пазбег бінарнай апазіцыі „розум/цела“ у электроннай музыцы», захаваўшы пры гэтым свае клубныя корні.
Музыку Джэймса часта характарызуюць як прыклад «інтэлектуальнай танцавальнай музыкі», якая зарадзілася ў дзевяностых. IDM згадваецца на галоўнай старонке спіса рассылкі Intelligent Dance Music (IDM) на Hyperreal.org аб музыцы Aphex Twin і серыі «Artifical Intelligence Series», выпушчанай Warp Records. У серыі прадстаўлены запісы Джэймса пад псеўданімам Polygon Window і раннія працы такіх выканаўцаў, як Autechre, Black Dog, праэкт FUSE Рычы Хорціна і Speedy J. Тэрмін распаўсюдзіўся ў ЗША і на дошках аб’яў у Інтэрнэце. Джэймс адгукнуўся на тэрмін у інтэрв’ю 1997 года:
Імідж і псеўданімы
Твар Джэймса, які ўхмыляецца ці перакручаны — адна з асноўных тэм вокладак яго альбомаў, кліпаў і песень. На вокладцы альбому «..I Care Because You Do» адлюстраваны аўтапартрэт, намаляваны Джэймсам, а на вокладцы «Richard D. James» — фотаздымак вялікім планам. Ягоны твар накладзены на цела іншых людзей у кліпах на песні «Come to Daddy» і «Windowlicker». У канцы другога сінгла з «Windowlicker», таксама вядомага як «Equation», здымак Джэймса з’яўляецца стэганаграмай у выглядзе спектраграмы. Яшчэ адна выява Джэймса і суаўтара Тома Джэнкінсана закаранена (у фармаце SSTV) з тэкстам у трэці трэк «2 Remixes by AFX» — «Bonus High Frequency Sounds».
Джэймс запісваўся пад псеўданімамі AFX, Blue Calx, Bradley Strider, the Universal Indicator, Caustic Window, Smojphace, GAK, PBoD (Phonic Boy on Dope), Polygon Window, Power-Pill, Q-Chastic, Dice Man, the Tuss, Soit-P.P і user18081971. У інтэрв’ю 1997 года ён сказаў:
Уплыў і спадчына
У 2001 годзе ў газеце The Guardian журналіст Пол Лестар назваў Джэймса «самай вынаходлівай і ўплывовай фігурай у сучаснай электроннай музыцы». Rolling Stone назваў Джэймса «вельмі ўплывовым электронным музыкантам, чые эмбіентныя гукавыя патокі і вычварна перакручаныя рытмы сталі крыніцай натхнення для артыстаў усіх жанраў». Джон Буш з AllMusic напісаў, што «у адрозненні ад большасці артыстаў, якія з’явіліся на тэхна-сцэне 90-х, Джэймс зарэкамендаваў сябе як сапраўдная асоба, вядомая сваёй нахабнай усмешкай і музычнымі відэакліпамі, якія выклікаюць жах не менш за ягоныя наватарскія альбомы і EP», што дапамагло «пашырыць яго аўдыторыю ад рэйвераў і крытыкаў да паклоннікаў рока, а многія неэлектронныя музыканты спасылаліся на яго як на крыніцу натхнення».
У тым жа годзе Томас Бангальтэр з Daft Punk заявіў, што Aphex Twin і канкрэтна песня «Windowlicker» паўплывалі на іх альбом Discovery. Бангальтэр сказаў, што яна яму спадабалася, бо «гэта быў не біт вялікага клуба, але з другога боку ён не быў і павольным, ціхім». Артысты, уключаючы Майка Эдвардса з Jesus Jones, Сціва Райха, Уэса Борланда з Limp Bizkit, Skrillex’а, Майка Шыноду з Linkin Park, гітарыста Red Hot Chili Peppers Джона Фрусчыянтэ, Кевіна Паркера з Tame Impala і Ніка Замута з Books выражалі захапленне Aphex Twin ці ўказвалі на ягоны ўплыў.
Джэймс паўплываў на пераход Radiohead да электроннай музыкі ў іх альбоме 2000 года «Kid A.». У 2013 годзе вакаліст Radiohead Том Ёрк назваў Aphex Twin сваім найвялікшым натхненнем, сказаўшы: «Ён адкідвае цяжкую цень… Aphex адкрыў іншы свет, у якім не было маёй чортавай электрагітары… Я ненавідзеў брытпоп і тое, што адбывалася ў Амерыцы, але ён быў абсалютна выдатны, і ён таксама майго ўзросту». У 2002 годзе на пытанне, ці будзе ён гастраліраваць з Radiohead, Джэймс адказал: «Я бы не стаў граць з імі, бо яны мне не падабаюцца». Аднак у 2011 годзе Джэймс заявіў, што ягоная варожасць да іх была перабольшана прэсай і што ён звязаўся з Ёркам па электроннай пошце, каб растлумачыць гэта.
У 2005 Alarm Will Sound выпусцілі альбом «Acoustica: Alarm Will Sound Performs Aphex Twin», які ўключае ў сябе акустычныя аранжыроўкі электронных кампазіцый Джэймса. London Sinfonietta выканалі аранжыроўкі ягоных песень у 2006 годзе. Аніматар Дэвід Ферт выкарыстаў сэмплы Aphex Twin у сваіх працах. У 2012 годзе журнал Fact назвал «Selected Ambient Works 85-92» найлепшым альбомам 90-х гадоў.
Прыватнае жыццё
У інтэрв’ю Fact у 2010 годзе Джэймс сказаў, што жыве ў Шатландыі пасля пераезду з Лондана. Станам на 2014 год ён жыве ў Шатландыі са сваімі двума сынамі ад першага шлюбу і другой жонкай Настай, рускай студэнткай факультэта мастацтваў. Ягоная сястра Джулі Джэймс — валійскі лейбарысцкі палітык, якая была прызначана валійскім міністрам па пытаннях змены клімата ў 2021 годзе.
Баня-Лукская епархія
Баня-Лукская епархія (Епархија бањалучка) — епархія Сербскай праваслаўнай царквы на тэрыторыі паўночна-заходняй часткі Босніі.
Гісторыя
У 1900 годзе ў складзе Канстанцінопальскай праваслаўнай царквы была заснавана Баня-Лука-Біхачская епархія шляхам вылучэння з Дабра-Баснійскай мітраполіі. На тэрыторыі епархіі дзейнічалі звыш 200 цэркваў і капліц.
У 1925 годзе Баня-Лука-Біхачская епархія была падзелена на Баня-Лукскую епархію і Біхачскую епархію.
Напярэдадні Другой сусветнай вайны ў епархіі было 167 храмаў, 103 царкоўныя абшчыны, 102 прыходы і 2 дзейныя манастыры (Гаміёніца і Маштаніца). Праваслаўная паства налічвала 424075 чалавек.
У 1948 годзе рашэннем Святога Архірэйскага Сабора епархіі перадалі некалькі раёнаў, што перш уваходзілі ў Горнакарлавацкую епархію.
У выніку ваенных дзеянняў 1991-1995 гадоў у епархіі знішчаны 2 праваслаўныя храмы, 3 пашкоджаны, спалены 2 прыходскія дамы.
Духоўным цэнтрам епархіі з'яўляюцца манастыры Гаміёніца, Маштаніца і Ліпле.
Усеагульныя выбары ў Нігеры (2020—2021)
Усеагульныя выбары ў Нігеры былі праведзены 27 снежня 2020 года, абіраліся прэзідэнт і Нацыянальны сход. Паколькі ні адзін з кандыдатаў у прэзідэнты не атрымаў большасці галасоў, другі тур адбыўся 21 лютага 2021 года.
На выбарах перамог Махамед Базум з Партыяй за дэмакратыю і сацыялізм Нігера, атрымаўшы 69,67 % галасоў.
Перадгісторыя
У 2021 годзе ў дзеючага прэзідэнта Махамаду Ісуфу заканчваўся другі прэзідэнцкі тэрмін і ён публічна заявіў аб сваім намеры сысці ў адстаўку, праклаўшы шлях да першай у гісторыі патэнцыйнай мірнай перадачы ўлады ў краіне пасля атрымання незалежнасці. Была зарэгістравана рэкордная колькасць кандыдатаў у прэзідэнты — 41, але былі дапушчаныя толькі 30. Сярод 11 адхіленых кандыдатаў быў Хама Амаду, кандыдат ад асноўнай апазіцыйнай партыі, заяўка якога была адхіленая Канстытуцыйным судом з-за папярэдняга гадавога турэмнага зняволення па справе аб гандлі дзецьмі. Хама Амаду, які заняў другое месца на выбарах 2016 года і трэцяе месца на выбарах 2011 года, адхіліў усе абвінавачванні і заявіў, што яны былі палітычна матываванымі.
Выбарчая сістэма
Прэзідэнт абіраецца па двухтуравой сістэме. Так як ні адзін з кандыдатаў не атрымаў большасці галасоў у першым туры, то другі тур быў прызначаны на 21 лютага 2021 года.
171 член Нацыянальнага сходу абіраецца двума спосабамі: 158 членаў абіраюцца з васьмі шматмандатных акругаў у сямі рэгіёнах і Ніямеі, шляхам прапарцыйнага прадстаўніцтва па партыйных спісах. Яшчэ восем месцаў зарэзерваваны для груп меншасцяў і пяць месцаў (па адным для кожнага пастаянна населенага кантынента) для нігерыйцаў, якія пражываюць за мяжой, усе яны абіраюцца па аднамандатных акругах шляхам галасавання па прынцыпе сістэмы адноснай большасці».
Нацыянальны сход
Усяго ў палаце 171 месца, для большасці неабходна 86 месцаў. Нацыянальны сход абіраецца кожныя 5 гадоў. Пераможцам выбараў у заканадаўчыя органы 2020 года стала Партыя за дэмакратыю і сацыялізм Нігера, якая атрымала 80 месцаў.
Рыгор Рыгоравіч Зобач
Рыгор Рыгоравіч Зобач (23 красавіка 1922, Шлісельбург — 9 верасня 1976, пас. імя Марозава, Усевалажскі раён, ) — савецкі разведчык часоў Другой сусветнай вайны. Былы агент германскай разведкі, затым савецкі разведчык, актыўны ўдзельнік аперацый «Манастыр», «Кур’ер», «Беразіно». Псеўданімы — Зюбін, Злобін, Кандрацьеў, пазыўны — «Сатурн».
Біяграфія
Бацька быў расстраляны перад вайной па прысудзе тройкі як вораг народа. У 1941 годзе скончыў Беларускі тэхнікум фізічнай культуры (Вышэйшую школу трэнераў). Да вайны працаваў інструктарам фізкультуры ў г. Барысаве.
У ліпені 1941 г. быў прызваны ў Чырвоную Армію. У красавіку 1942 г. быў завербаваны супрацоўнікамі абвера для шпіёнскай працы супраць СССР. Скончыў Катынскую разведшколу. 7 кастрычніка 1942 г быў закінуты ў раён Калінінскай вобласці з заданнем на ссяданне і правядзенне разведвальнай працы ў Маскве з дакументамі на імя Рыгора Рыгоравіча Кандрацьева, сяржанта дзяржбяспекі, оперупаўнаважанага асобага аддзелу дывізіі 34-й арміі. Быў затрыманы савецкай контрразведкай і даў згоду працаваць супраць немцаў. За паспяховую працу вызвалены з-пад варты. 12 студзеня 1943 «за верную службу рэйху» немцы ўзнагародзілі Зобача жалезным крыжам 2-га класа «За ваенныя заслугі з мячамі».
Улетку 1943 Зобач, уключаны ў аперацыю былых нямецкіх разведчыкаў, паведаміў прапановы па актывацыі працы з германскай разведкай М. Б. Маклярскаму, начальніку 3-га аддзела 4-га ўпраўлення НКУС.
У аперацыі «Беразіно» разам з Рудольфам Абелем уваходзіў у склад легендаванай нямецкай часткі, якая нібыта патрапіла ў акружэнне.
Пасля вайны быў сасланы на вольнае пасяленне і да 1962 года пражываў у г. Нарыльску Краснаярскага краю. Працаваў выкладчыкам фізкультуры ў Нарыльскім металургічным тэхнікуме, пазнаёміўся са сваёй будучай жонкай.
У 1962 годзе паўгода пражыў з сям’ёй у Маскве ў М. Б. Маклярскага, затым пераехаў у пасёлак імя Марозава Усевалажскага раёна Ленінградскай вобласці. Памёр 9 верасня 1976 г.
Словаўтваральная парадыгма
Словаўтваральная парадыгма – сукупнасць вытворных словаў, утвораных на пэўнай ступені дэрывацыі. Рад слоў, што ўключаюць у свой склад у якасці ўтваральнага элемента адну і тую ж марфему. Тыпізаваны набор сінтагматычных акружэнняў (ланцужкоў), характэрных для той ці іншай марфемы. Сістэма словаўтваральных парадыгмаў стварае словаўтваральную парадыгматыку.
Марыс Брыяншон
Марыс Брыяншон (фр. Фрэнэ-сюр-Сарт,  — ) — французскі жывапісец.
Словаўтваральная парадыгма
Будова словаўтваральнай парадыгмы
Словаўтваральная парадыгма слова можа будавацца на базе любой утваральнай марфемы, як каранёвай, так і афіксальнай, паколькі агульнасць словаўтваральнага значэння (аснова для аб'яднання вытворных словаў у парадыгму) ствараецца не толькі каранёвымі, але і афіксальнымі марфемамі.
Марыс Брыяншон
У 1917 годзе Марыс Брыяншон паступіў у Вышэйшую нацыянальную школу вытанчаных мастацтваў у Парыжы, вучань Фернана Кармона, у 1918 годзе пакінуў гэтую школу, каб вучыцца на курсах Поля Рэнуара і Эжэна Эдуарда Морана ў Нацыянальнай школе мастацтваў.
Словаўтваральная парадыгма
Будова словаўтваральнай парадыгмы
Кожная словаўтваральная марфема мае сваю словаўтваральную парадыгму.
Марыс Брыяншон
Упершыню ён выстаўляўся ў Асеннім салоне ў 1919 годзе, пасля чаго здзейсніў паездку ў Бельгію і Нідэрланды, дзе пазнаёміўся з фламандскімі і галандскімі мастакамі, наведаўшы музеі ў Бруселі, Антверпене, Бругэ і Амстэрдаме.
Беларуская готыка
Беларуская готыка — стыль, распаўсюджаны ў архітэктуры XV  — першай траціны XVI ст. на тэрыторыі сучаснай Беларусі і сумежных з ёй абласцях Літвы і Польшчы. Для беларускай готыкі характэрна гарманічнае спалучэннем рыс готыкі і рэнесансу, традыцый старажытнарускага манументальнага дойлідства і ўплываў руска-візантыйскага стылю, што ўзбагаціла, надало яе помнікам непаўторны каларыт і мастацкую каштоўнасць.
Марыс Брыяншон
У 1924 годзе ён атрымаў прэмію Блюменталя і стыпендыю ў Школе дэкаратыўнага мастацтва. 18 чэрвеня 1934 года ён ажаніўся з Маргарыт Луп, з якой пазнаёміўся ў Акадэміі Жуліяна і Акадэміі Гранд-Шамьер, а таксама ўдзельнічаў у Венецыянскай біенале з шасцю карцінамі. У 1936 годзе стаў прафесарам Нацыянальнай школы дэкаратыўнага мастацтва ў Парыжы.
Беларуская готыка
Гісторыя паняцця
У сваёй мастацтвазнаўчай канцэпцыі М. Шчакаціхін прытрымліваўся тэорыі паслядоўнага прагрэсіўнага развіцця архітэктурных формаў на падставе запазычанага першаўзора, у выніку чаго часам перабольшваў уплыў на мясцовае храмавае будаўніцтва нямецкай готыкі, што было натуральным пры навуковых канцэпцыях, якія дамінавалі ў тагачасным еўрапейскім мастацтвазнаўстве. Сучасныя даследаванні сведчаць, што ўплыў нямецкай готыкі быў, безумоўна, істотным, але не адзіным і адбываўся, хутчэй, апасродкавана, праз замкавае будаўніцтва. На думку даследчыка, генезіс 4-вежавых праваслаўных цэркваў беларускай готыкі адбываўся такім чынам: архітэктура дзвюхвежавага касцёла Святой Ганны паўплывала на архітэктуру больш позняга віленскага касцёла бернардзінцаў з трыма вежамі на вуглах, а той — на фарміраванне чатырохвежавых кампазіцый абарончых цэркваў Беларусі, якія і сталі квінтэсенцыяй самабытнасці беларускай готыкі. Відавочна, што ва главу вугла даследчыкам ставілася паступовае колькаснае павялічэнне вежаў, без уліку іх функцыянальнай спецыфікі, мастацкай стылістыкі і храналогіі ўзвядзення гэтых будынкаў. Некаторыя недакладнасці даследаванняў Т. Габрусь тлумачыць недастатковым ведамі наконт датаванняў і колькасці помнікаў беларускай готыкі.
Нешматлікія гісторыка-архітэктурныя даследаванні пасляваеннага часу (Ю. Ягораў, М. Кацар, А. Міцянін, У. Чантурыя), толькі з большага закраналі аб’екты беларускай готыкі, адкінуўшы ўжо помнікі Вільні, у асноўным паўтаралі мастацтвазнаўчую канцэпцыю М. Шчакаціхіна. На мяжы 1960-1970-х гг. кола даследаваных помнікаў архітэктурнай готыкі Вялікага Княства Літоўскага значна пашырылі працы маскоўскай даследчыцы А. Квітніцкай і шэрагу літоўскіх даследчыкаў, такіх як А. Янкавячэне, В. Дрэма.
Гісторыя
Пэўныя аналагі рамана-гатычных формаў, як кілепадобныя аркі і шматлікія раскрапоўкі лапатак, можна ўбачыць у Віцебскай Дабравешчанскай царкве, Полацкіх Спаса-Праабражэнскай царкве і Барысаглебскім саборы Бельчыцкага манастыра XII ст., што па часе амаль дакладна адпавядае з’яўленню першых гатычных формаў у архітэктуры Заходняй Еўропы.
З прычыны аддаленасці рэгіёна ад асяродка ўзнікнення і пашырэння гатычнага стылю, адметных сацыяльна-палітычных абставін фарміравання дзяржаўнасці, а таксама пераважна праваслаўнай, а не каталіцкай канфесійнай арыентацыі асноўнай масы насельніцтва краіны станаўленне готыкі ў яе культавым дойлідстве адбывалася са значным храналагічным спазненнем і ў надзвычай своеасаблівых формах, абумоўленых панаваннем тут на папярэднім этапе візантыйскіх архетыпаў.
Пранікненню форм заходнееўрапейскай гатычнай архітэктуры, і ў першую чаргу — з Італіі і Германіі, у Вялікае Княства Літоўскае спрыялі сацыяльна-палітычныя і эканамічныя абставіны. Гэта адбылося ў канцы XIV ст. з афіцыйным хрышчэннем Літвы ў каталіцтва праз дзейнасць жабрацкіх манаскіх ордэнаў францысканцаў і бернардзінцаў, а таксама ганзейскіх гандляроў. Першыя гатычныя мураваныя касцёлы былі ўзведзены ў буйнейшых гарадах дзяржавы — Вільні (касцёлы Св. Мікалая, бернардзінцаў і Св. Ганны) — і Коўне («фара Вітаўта»), які па Нёмане меў развітыя гандлёвыя стасункі з землямі Паўночнай Германіі), таму ў іх назіраецца выразны ўплыў нямецкай готыкі, што і адзначае большасць даследчыкаў.
На тэрыторыі сучаснай Беларусі першыя мураваныя храмы ў стылі готыкі пабудаваны ў XIV ст. (касцёлы Яна Хрысціцеля ва Уселюбе, Св. Тройцы ў Ішкалдзі, Фарны касцёл Праабражэння Гасподняга ў Наваградку, Св. Пятра і Паўла ў Іўі). На мяжы ХV- ХVІ стст. элементы готыкі праніклі ў праваслаўнае храмабудаўніцтва, знітаваліся з традыцыйнай візантыйскай аб’ёмна-прасторавай структурай цэркваў, што вызначыла мастацкую адметнасць і унікальнасць мясцовай готыкі (цэрквы-крэпасці ў Супраслі, Сынковічах, Мураванцы, Барысаглебская царква ў Наваградку). Архітэктурныя формы готыкі (стральчатыя аркі і нервюрныя скляпенні) прысутнічаюць ў гэты час таксама ў замкавым будаўніцтве Беларусі (Мірскі і Навагрудскі замкі). З 2-й чвэрці ХVІ ст. готыка становіцца апазіцыйным стылем каталіцкага храмабудаўніцтва супраць рэфармацыйнага руху. Найбольш выразныя рысы готыкі захаваў касцёл Міхаіла Архангела ў Гнезне (1527 г.). У канцы ХVІ ст. у каталіцкім мастацтве пашырыўся стыль барока, аднак элементы готыкі, такія як контрфорсы, існавалі ў архітэктуры касцёлаў да сярэдзіны ХVІІ ст..
Асаблівасці
Храмавыя збудаванні былі пабудаваны з чырвонай брусковай цэглы (сярэдні памер цэглы складае 26 — 32×13 — 16×7 — 9,5 см) у стылі цаглянай готыкі (храм Раства Багародзіцы ў Мураванцы, акрамя таго мае рысы цаглянага рэнесансу — чаргаванне ў адным шэрагу некалькіх тычкоў). Аб’ёмы пабудоў тут вырашаны скульптурна, з мяккай прарысоўкай ліній, архітэктурны дэкор адыгрывае другарадную ролю (Ішкалдзь). Асноўныя дэкаратыўныя элементы — абрамленні парталаў і аконных праёмаў, разнастайныя па малюнку нішы і аркатура (Навагрудак). У аконных і дзвярных праёмах ужыта спічастая арка з малой стралой уздыму (Навагрудак, Сынкавічы, Супрасль, Кодзень). Нярэдка завяршэнні праёмаў і парталаў мелі не спецыфічную для готыкі спічастую, а паўцыркульную форму. Травеі нефаў перакрыты нервюрнымі, а таксама крышталічнымі скляпеннямі рознай канфігурацыі (сустракаюцца ва ўсіх помніках). У мэтах разгрузкі сцен выкарыстоўваюцца контрфорсы (Навагрудак, Сынкавічы, Кодзень). Тарцы двухсхільнага даху закрыты востраканцовымі шчытамі (сустракаюцца ва ўсіх помніках).
Для каталіцкіх былі характэрны наступныя тыпы храмаў: трохнефны бязвежавы (Ішкалдзь, Іўе), аднаслупавы бязвежавы (Уселюб) і аднанефны аднавежавы (Гнезнаўскі касцёл Святога Міхаіла Арханёла, Дзераўноўскі касцёл Дабравешчання ). Аднанефавыя храмы з вежамі—званіцамі на галоўным фасадзе ўяўляюць сабой манументальна-кампактныя аб’ёмы, умацаваныя контрфорсамі, кантраставалі з высокімі яруснымі вертыкальнымі вежамі, якія надавалі будынкам рысы дынамічнай асіметрыі. Пра істотны ўплыў архітэктуры Мазовіі на беларускую готыку, сведчыць шэраг характэрных прыкмет — будаўнічых прыёмаў. Для мазавецкага дойлідства характэрна выкарыстанне ў аздабленні вонкавай паверхні сцен спараных ніш, упісаных у паўцыркульную нішу; пры гэтым унутраная паверхня нішы выбелена, а за яе межамі цагляная неатынкаваная сцяна, дзякуючы чаму ствараецца яркі кантраст чырвонага і белага, які мае месца ў Сынкавічах, Мураванцы і іншых помніках. У Мазовіі, акрамя таго, выкарыстоўваецца парэбрык (шчыт фасада ў Плоцку). Аналагічную дэталь мы бачым у цокалі маламажэйкаўскага храма. у Ломжы мае буйнейшы малюнак нервюр скляпення ў цэнтральным нефе і драбнейшы ў бакавых, што дазваляе правесці паралель з канструкцыямі скляпенняў храма ў Мураванцы.
Сапраўдныя гатычныя элементы ў помніках беларускай готыкі прадстаўлена параўнальна «сціпла». Тут няма смелых канструктыўных рашэнняў, характэрных для маштабных сабораў, Англіі, , дзе дамінантай, як правіла, з’яўляецца шырокі асветлены цэнтральны неф, які падтрымліваецца знадворку аркбутанамі, якія абапіраюцца на контрфорсы. Адсутнасць аркбутан звязана з тым, што ў зальным тыпе пабудовы распор цэнтральнага нефа перадаецца на бакавыя, роўныя яму па вышыні. І праблема асвятлення памяшкання вырашаецца пасродкам выкарыстання вокнаў у сценах паўднёвага і паўночнага фасадаў.
Асноўнай агульнай прыкметай беларускай сакральнай готыкі з агульнаеўрапейскай з’яўляецца наяўнасць у сістэме перакрыцця збудаванняў нервюрных скляпенняў (крыжовых і зорчатых). Як і ў іншых краінах цаглянай готыкі, нервюры выконваліся з фасоннай цэглы, а не з каменю. Іх меншая трываласць абмяжоўвала велічыню пралётаў скляпенняў, прыводзіла да здрабнення сеткі нервюр, што спрыяла выкарыстанню зорчатых, а пазней і сотавых (альбо крышталёвых) гатычных скляпенняў. У апошніх нервюрны каркас запоўнены падобнымі на крышталь трохграннымі пірамідкамі, якія маюць уласную унутраную прасторавую жорсткасць. Праявай познегатычнага дэкора скляпенняў з’яўляецца сеткавы ромбападобны малюнак нервюр. З пачатку XVI ст. у архітэктуры мураваных касцёлаў, побач з формамі і канструкцыямі готыкі, пачынаюць адчувацца павевы рэнесансу.
Помнікі беларускай готыкі
З вядомых на сённяшні дзень на тэрыторыі сучаснай Беларусі помнікаў мураванага каталіцкага храмабудаўніцтва найбольш раннім узорам готыкі з’яўляецца ў сваёй аўтэнтычнай аснове касцёл Св. Яна Хрысціцеля ў вёсцы Уселюб, заснаваны ў першай палове XV ст.. Знешні выгляд уселюбскага касцёла значна зменены шматлікімі перабудовамі ў XVI—XX стст. Першапачаткова складаўся з асноўнага прамавугольнага ў плане аб’ёма, і больш нізкай пяціграннай апсіды даволі значных памераў. З паўночнага боку да прэсбітэрыя прылягала невялікая сакрысція з аднасхільным дахам, перакрытая нервюрнымі зорчатымі скляпеннямі. Асноўны аб’ём быў накрыты высокім двухсхільным гонтавым дахам, які быў аддзеленым ад вальмавага даха над апсідай мураваным франтонам. Высокі мураваны шчыт на галоўным фасадзе ўпрыгожвалі тры высокія стральчатыя арачныя нішы. Падобны абрыс мелі і аконныя праёмы. Усяго ў будынку было пяць вокнаў: два акна размяшчаліся на паўднёвым, адно — на паўночным фасадах, яшчэ два — на тарцовай і паўднёвай гранях апсіды. На галоўным заходнім фасадзе асіметрычна адносна цэнтральнай восі знаходзілася паўцыркульная арачная ніша.