cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Кішка (страва)
Апісанне
У адвараныя або сырыя крупы (як правіла грэчку, радзей ячныя або рысавыя) дадаюць тлушч, скваркі, прыправы і свежую свіную кроў, перамешваюць і кладуць (або наліваюць) у тоўстыя кішкі, пякуць на бляхах або абварваюць, а потым падпякаюць. Часам замест круп кладуць муку. Свежая кроў у хатніх умовах даступная толькі пад час забіцця свінні, таму гэта сезонная страва. Прамысловасць магла б рабіць яе цэлы год, але тая крывяная кілбаса, якая прадаецца ў крамах, мае мала агульнага са шматвекавой беларускай традыцыяй. Зусім не так у Польшчы, дзе традыцыйная крывяная кілбаса (там яе называюць кашанка) даступная ўсюды і заўсёды. Яна мае дыяметр каля 5 см і даўжыню з далонь, чорнафіялетавага колеру.
Гісторыя
Паводле легенды, прозвішча даўняга магнацкага роду Кішак паходзіць ад таго, што заснавальнік, ці то Пётр, ці то Станіслаў (15 ст.), вельмі любіў такую кілбасу. Літоўцы называюць яе vėdarai, што азначае «кішкі» — зрэшты, множны лік як варыянт назвы нярэдкі і ў Беларусі. Вядомы варыянт кішкі з грэчаскай крупой, але без крыві — з варанай свінінай.
У 19 стагоддзі, калі шырокае распаўсюджанне бульбы выклікала рэвалюцыю ў харчаванні беларусаў, з’явіўся новы тып кішкі — кілбаса з таркаванай бульбы са свінымі скваркамі. Паступова словам кішка пачалі называць пераважна такі тып кілбасы, а традыцыйную з крыві і грэчкі — болей крывянка, хаця нельга сказаць, што такі падзел праводзіўся паслядоўна. Новы тып кішкі шырока распаўсюдзіўся ў Беларусі і Літве, а ад нас трапіў і ў Польшчу — як тыповая «крэсовая» страва. У старажытным Супраслі, калісьці цытадэлі беларускай культуры, штогод у маі—чэрвені праводзіцца Чэмпіянат свету ў прыгатаванні бульбяной кішкі і бульбяной бабкі.
Кэсі Шарп
Кэсі Шарп (Cassie Sharpe; нар., Калгары, Альберта) — канадская фрыстайлістка (хафпайп, суперпайп), чэмпіёнка зімовых Алімпійскіх гульняў 2018 года ў хафпайпе.
Біяграфія
На зімовых Алімпійскіх гульнях 2018 года Шарп заваявала залаты медаль у хафпайпе, стаўшы першай канадкай і другой чэмпіёнкай у хафпайпе ў гісторыі Алімпійскіх гульняў. На чэмпіянаце свету па фрыстайле і снаўбордзе 2019 года заняла другое месца пасля эстонкі Келі Сільдару. У 2016 і 2019 гадах перамагала на Сусветных экстрэмальных гульнях у суперпайпе.
Пагранічны канфлікт на востраве Даманскі
Баявыя дзеянні на востраве Даманскі 1969 — адбіццё савецкімі пагранічнікамі і ваеннаслужачымі ўзброеных спроб парушэння тэрытарыяльнай цэласнасці СССР і недатыкальнасці дзяржаўнай граніцы СССР з кітайскага боку ў раёне вострава Даманскі (басейн ракі Усуры).
У сярэдзіне 1960-х у Кітаі пачалася «Вялікая пралетарская культурная рэвалюцыя», якая прывяла да ўсталявання ў краіне ваенна-бюракратычнай дыктатуры, павышэння ролі арміі, мілітарызацыі грамадства. Адной з асноў унутранай і знешняй палітыкі КНР стаў ваяўнічы антысаветызм. Пачасціліся правакацыйныя акты з боку Кітая на савецкай граніцы, спробы захопу ўчасткаў тэрыторыі СССР. Кітайскія ўлады размясцілі ў прыгранічных з Савецкім Саюзам раёнах шматлікія падраздзяленні ўзброеных сіл і так званай «працоўнай арміі», разгарнулі будаўніцтва ваенных пасяленняў. Прылеглая да савецкай граніцы паласа тэрыторыі да 200 км шырынёй была аб'яўлена «перадавой лініяй абароны Кітая», з высяленнем мясцовага насельніцтва ў глыбінныя раёны краіны.
У ноч на 2 сакавіка 1969 каля 300 кітайскіх ваенных парушылі граніцу СССР па рацэ Усуры і высадзіліся на востраве Даманскі. Кітайцы абсталявалі пазіцыі супрацьтанкавымі гарматамі, мінамётамі, гранатамётамі і кулямётамі. Раніцай парушальнікі былі заўважаны савецкай пагранічнай аховай, якая пасля працяглага бою аднавіла граніцу. Загінулі 32 савецкія пагранічнікі, 14 атрымалі раненні.
15 сакавіка 1969 на востраў Даманскі ўварваўся пяхотны полк Народна-вызваленчай арміі Кітая пры падтрымцы двух танкаў і артылерыі. Бой працягваўся ўвесь дзень, а востраў пераходзіў з рук у рукі восем разоў. Пагранічнікам аказалі падтрымку рэгулярныя часці Савецкай Арміі (падраздзяленні 45-га армейскага корпуса). Загінулі 17 пагранічнікаў і 9 мотастралкоў.
На працягу паўгода пагранічнікі адбівалі спробы кітайцаў высадзіцца на востраў (у т.л. з прымяненнем рэактыўных установак «Град»).
Мяркуецца, што пагранічныя канфлікты СССР з Кітаем, хаця і маглі прывесці да поўнамаштабнага сутыкнення з прымяненнем ядзернай зброі, спынілі спробы кітайскага боку сілай аднавіць справядлівасць (паводле кітайскага пункту гледжання) адносна прыналежнасці спрэчных тэрыторый.
Сонечныя зацьменні I стагоддзя
Спіс зацьменняў I стагоддзя
Ніжэй прыведзена табліца, у якой пералічаны ўсе сонечныя зацьменні I стагоддзя ў храналагічным парадку. Табліца змяшчае наступныя слупкі:
Іван Міхайлавіч Жарскі
Іван Міхайлавіч Жарскі (, в. Вербіцы, цяпер частка в. Дуб’ё, Навагрудскі раён, Гродзенская вобласць) — беларускі хімік-неарганік. Кандыдат хімічных навук (1975), прафесар (1990). Заслужаны работнік народнай адукацыі Беларусі (1994). Член-карэспандэнт Беларускай акадэміі адукацыі.
Мюслі
Мю́слі (Müsli, (Bircher)müesli) — харчовы выраб з зерневых культур з дадаткамі іншых прадуктаў. Базавая версія ўяўляе сабой сумесь аўсяных шматкоў і садавіны. Карыстаецца папулярнасцю як здаровы сняданак. Мюслі вынайшаў у 1900 годзе швейцарскі ўрач Максіміліян Бірхер-Бенэр для пацыентаў свайго шпіталю.
Іван Міхайлавіч Жарскі
Біяграфічныя звесткі
Скончыў Беларускі тэхналагічны інстытут (1971).
З 1971 у Беларускім тэхналагічным універсітэце. З 1978 па 1981 — дэкан факультэта хімічнай тэхналогіі і тэхнікі; з 1981 па 1987 — прарэктар па вучэбнай рабоце. З 1981 па 2010 — загадчык кафедры хіміі, тэхналогіі электрахімічных вытворчасцей і матэрыялаў электроннай тэхнікі. Рэктар універсітэта з 1987 па 2016 гады.
Навуковая і педагагічная дзейнасць
Навуковыя працы па электрахіміі, газавай электронаграфіі, мікрахвалевай спектраскапіі. Распрацаваў і ўкараніў тэхналогію ачышчэння прамысловых сцёкавых вод гальванічных вытворчасцей.
Аўтар першага на беларускай мове падручніка для вышэйшай школы «Асновы агульнай хіміі» (1995, з Г. І. Новікавым). Старшыня каардынацыйнага навукова-метадычнага савета вучэбна-метадычных аб'яднанняў ВНУ Беларусі.
Прэміі і ўзнагароды
Узнагароджаны ордэнам Пашаны, ордэнам Айчыны III ступені, медалём «Дваццаць гадоў перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.», Граматай Вярхоўнага Савета БССР, Ганаровымі граматамі Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь. Неаднаразова прадстаўляўся да ўзнагарод замежных вучэбных, навуковых і дзелавых цэнтраў.
Спасылкі
ХТО ЁСЦЬ ХТО ў БДТУ
Сцяцко
Сцяцко — прозвішча.
IC 2990
IC 2990 — галактыка тыпу S (спіральная галактыка) ў сузор’і Дзева.
Свята-Аляксандра-Неўская царква (Марцінава)
Свята-Аляксандра-Неўская царква — праваслаўны храм у в. Марцінава Бешанковіцкага раёна Віцебскай вобласці.
Гісторыя
Пабудавана ў 1906 годзе з цэглы паводле праекта архітэктара У. Ф. Коршыкава на месцы струхлелага храма XIX стагоддзя. У 1903 годзе ўзведзены драўляны будынак царкоўнапрыходскай школы.
Архітэктура
Помнік архітэктуры рэтраспектыўна-рускага стылю. Вырашана трохчасткавай аб’ёмна-прасторавай кампазіцыяй: двух’ярусная (васьмярык на чацверыку) шатровая званіца, кубападобная малітоўная зала з бакавымі прыдзеламі, прамавугольная апсіда. У сілуэце пануе макаўка званіцы і цыбулепадобная галоўка над чатырохсхільным дахам цэнтральнага аб’ёму. Фасады прарэзаны адзінарнымі і строенымі арачнымі аконнымі праёмамі ў кілепадобных ліштвах. У дэкоры выкарыстаны закамарны парапет, руставаныя лапаткі, гарадковыя фрызы.
Юбер Рабер
Юбер Рабер (Hubert Robert, 22 мая 1733,, Францыя — 15 красавіка 1808, , Францыя) — французскі пейзажыст, які атрымаў еўрапейскую вядомасць габарытнымі палотнамі з рамантызаванымі выявамі антычных руін у асяроддзі ідэалізаванай прыроды. Яго мянушкай была «Рабер развалін» (Robert des Ruines).
Біяграфія
У 1765 вярнуўся ў Парыж, у 1766 быў прыняты ў Каралеўскую Акадэмію жывапісу і скульптуры. Стаў планіроўшчыкам каралеўскіх садоў, хавальнікам каралеўскага музея, канцлерам Акадэміі і інш., займаўся ўбраннем рэзідэнцый караля, каралевы і вышэйшых прыдворных (палацы ў Трыяноне, Мерэвілі, Эрменанвілі).
Падчас Французскай рэвалюцыі быў у кастрычніку 1793 арыштаваны па падазроне ў нелаяльнасці, складзены ў турму Сент-Пелажы, затым у турму Сен-Лазар. Вызвалены ў 1794 пасля падзення Рабесп'ера.
Памёр ад апаплексічнага ўдару.
Творчасць
Вядомы маляўнічымі фантазіямі, чый асноўны матыў — паркі і рэальныя, а часцей уяўныя «велічныя руіны» (па выразе Дзідро), мноства эскізаў да якіх ён зрабіў падчас знаходжання ў Італіі.
Капрыча Рабера высока шанаваліся сучаснікамі, пра яго пісаў у паэме «Уяўленне» (1806) Жак Дэліль, Вальтэр абраў яго для ўпрыгожвання свайго замка ў Фернее. Яго карціны прадстаўлены ў Луўры, музеі Карнавале, пецярбургскім Эрмітажы і іншых палацах і сядзібах Расіі, у шматлікіх буйных музеях Еўропы, ЗША, Канады, Аўстраліі.
Пра маляўнічы свет мастака зняў дакументальны фільм Аляксандр Сакураў «Рабер. Шчаслівае жыццё» (1996).
Алексіс Пенцюро
Алексіс Пенцюро (Alexis Pinturault; нар., Муцье, Савоя) — французскі гарналыжнік, двухразовы чэмпіён свету, трохразовы прызёр Алімпійскіх гульняў, уладальнік Кубка свету 2020/21 у агульным заліку, двухразовы чэмпіён свету сярод юніёраў у гіганцкім слаламе, шматразовы пераможца этапаў Кубка свету (рэкардсмен па перамогам сярод усіх французскіх гарналыжнікаў і лідар сярод дзеючых гарналыжнікаў-мужчын). Уладальнік Кубка Еўропы 2010/11 у агульным заліку. Універсал, найбольш паспяхова выступае ў гіганцкім слаламе і камбінацыі.
Кыршэхір
Кыршэхір (Kırşehir) - горад у Турцыі, адміністрацыйны цэнтр правінцыі Кыршэхір (Рэгіён Цэнтральная Анатолія).
Заснаваны хетамі, горад неаднаразова мяняў гаспадароў і назву: Мацісус (Macissus) пры рымлянах, Юстыніянопаліс (Justinianopolis) пры візантыйскім імператары Юстыніяне. Сучаснае імя атрымаў пасля захопу яго туркамі ў 1071: па-турэцку Kır Şehri азначае «стэпавы горад» (Şehr ад персідскага shahr شهر — горад).
Вільнэ (Згурыўскі раён)
Вільнэ (Ві́льне) — вёска ў Згурыўскім раёне Кіеўскай вобласці Украіны.
NGC 1012
NGC 1012 (іншыя абазначэнні — UGC 2141, MCG 5-7-27, ZWG 505.30, KUG 0236+299, IRAS02362+2956, PGC 10051) — галактыка ў сузор’і Авен.
Экалогія (часопіс)
Выпускаецца на рускаq і англійскай мовах. Англамоўная версія версія называецца Russian Journal of Ecology. Уключаны ў спіс навуковых часопісаў ВАК.
Балкы (Білагірскі раён)
Балкы (Балки) — сяло ў Білагірскім раёне (Аўтаномная Рэспубліка Крым, Украіна). Падпарадкоўваецца Зеленагорскаму сельскаму савету.
Паўночна-Ціхаакіянскае цячэнне
Паўночна-Ціхаакіянскае цячэнне — цёплае паверхневае цячэнне ў паўночнай частцы Ціхага акіяна (паміж 35 і 42° паўночнай шыраты), працяг цячэння Курасіа. Накіравана на ўсход ад вострава Хансю да берагоў Паўночнай Амерыкі. Утварае пераходную зону на мяжы трапічных вод і вод умераных шырот.
Тэмпература вады 7-16 °C зімой, 18-23 °C летам. Скорасць 0,9-1,1 км/гадз. Ва ўсходняй частцы Ціхага акіяна разгаліноўваецца на Аляскінскае цячэнне і Каліфарнійскае цячэнне.
Тварычаўскі нацыянальны польскі сельсавет
Твары́чаўскі нацыянальны польскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Мазырскага раёна Мазырскай акругі. Цэнтр — вёска Тварычаў.
Утвораны 24 верасня 1926 года ў складзе Мазырскага раёна Мазырскай акругі БССР. З 5 кастрычніка 1926 года ў складзе Слабадскога раёна, з 4 жніўня 1927 года — у складзе Нараўлянскага раёна той жа акругі. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Нараўлянскім раёне БССР. З 1930 года ў складзе Мазырскага раёна, з 21 чэрвеня 1935 года — Мазырскай акругі. 23 жніўня 1937 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Баброўскага і Бібікаўскага сельсаветаў.
Арцём Валер’евіч Журко
Арцём Журко (нар., Мінск) — беларускі футбаліст, паўабаронца.
Клубная кар’ера
Выхаванец РЦАР БДУ, з 2019 года пачаў прыцягвацца да дубля «Энергетыка-БДУ». 13 сакавіка 2021 года дэбютаваў у Вышэйшай лізе, выйшаўшы на замену ў канцы сустрэчы са «Смаргонню» (3:0). У далейшым працягваў выступаць пераважна за дубль. Пакінуў клуб пасля сезона 2022.
Алені востраў
Алені востраў (Олений остров), расійскі востраў, размешчаны ў Карскім моры, на поўнач ад Гыданскага паўвострава. Плошча 1197 км². Адносіцца да тэрыторыі Ямала-Ненецкай аўтаномнай акругі.
Цяністая вуліца (Мінск)
Цяністая вуліца  — вуліца ў Першамайскім раёне Мінска. Знаходзіцца ў мікрараёне Азярышча побач з палатном чыгункі аршанскага кірунку. Забудова вуліцы мае сядзібны характар пасёлка Азярышча. Усе дамы, якія адносяцца да гэтай вуліцы, знаходзяцца на няцотным баку насупраць чыгункі.
Веерніцы
Веерніцы (Alucitidae) — сямейства матылёў.
Пашырэнне
Каля 200 відаў. Пашыраны па ўсіх кантынентах, найбольш у тропіках. Вусені кормяцца ўнутры маладых парасткаў дрэвавых і травяністых расяін. У Беларусі трапляецца.
Свята-Успенская царква (Масцішча)
Гісторыя
Пабудавана ў 1935 г. з дрэва як стараабрадніцкая.
Архітэктура
Твор народнага драўлянага дойлідства. Вырашана прамавугольным у плане зрубам пад двухсхільным дахам з паўвальмай над алтарнай часткай, завершанай цыбулепадобнай галоўкай на чатырохгранным барабане. Да фасада прыбудаваны кароткі прытвор, над якім узведзена трох’ярусная чатырохгранная званіца, завершаная гранёным цыбулепадобным купалам. Бакавыя гарызантальна ашаляваныя фасады рытмічна расчлянёны прамавугольнымі аконнымі праёмамі і бусамі-сцяжкамі ў прасценках. Вертыкальнай шалёўкай вылучаны цокальныя і фрызавыя часткі.
Палтаўскі оперны тэатр
Палтаўскі оперны тэатр —, які існаваў ва ўкраінскім горадзе Палтава ў перыяд з 1919 па 1929 гады.
Гісторыя
Палтаўскі оперны тэатр быў створаны ў 1919 годзе на базе музычнай часткі Першай украінскай народнай савецкай трупы Першага савецкага тэатра імя М. В. Гогаля, акцёраў Палтаўскага ўкраінскага драматычнага таварыства.
Дзейнічала ўстанова і пад назвай «Оперны рабочы калектыў».
Арганізатарам і кіраўніком тэатра быў дырэктар Палтаўскай музычнага тэхнікума, у будучыні галоўны дырыжор оперных тэатраў Украіны,.
У складзе трупы ў розны час працавалі дырыжоры В. М. Верхавінец, І. Гітгарц, балетмайстар Джэмшэраў, рэжысёр Воўчык, С. Корабаў, Мураўёў, Юнгвальд-Хількевіч; украінскія спевакі: П. Аўраменка, Засімавіч, І. С. Казлоўскі (у 1919—1924 гадах служыў у Чырвонай Арміі, удзельнічаў у спектаклях Палтаўскага тэатра), Касцючэнка, В. Палівяны,, , , рускія оперныя артысты: Арсеннева, М. Дняпрова, Зложынскі, М. Зубаў, Завалаў, Міласлаўскі, І. Плішакоў, Торвік-Гарла, Уфімскі. У некаторых спектаклях удзельнічалі гастралёры, у прыватнасці, Дніпрова, Ф. Лабінскі, М. Манская, П. Цясевіч і іншыя.
Іосіф Міхайлавіч Сцепановіч
Іосіф Міхайлавіч Сцепановіч (Язэп Стэпановіч, Я. Стапановіч, Jazep Stepanovič; Иосиф Михайлович Степанович; нар., вёска Лыцавічы, Вілейскі раён, Мінская вобласць) — беларускі навуковец у галіне геабатанікі і экалогіі, педагог і грамадскі дзеяч. Доктар біялагічных навук (2001). Дацэнт (2009).
Палтаўскі оперны тэатр
Гісторыя
Усяго ў Палтаўскім оперным тэатры была пастаўлена 21 опера і 3 аперэты.
Тэатр існаваў (з перапынкамі) да 1929 года.
Цячэнне мыса Горн
Цячэнне мыса Горн - халоднае паверхневае цячэнне ў Ціхім акіяне, у раёне праліва Дрэйка, каля заходніх і паўднёва-заходніх берагоў архіпелага Вогненная Зямля, частка цячэння Заходніх Вятроў. Накіравана з захаду на ўсход з Ціхага акіяна ў Атлантычны акіян.
Іосіф Міхайлавіч Сцепановіч
Біяграфічныя звесткі
Скончыў Сырмежскую сярэднюю школу (Мядзельскі раён) з пахвальнай граматай (1972), у 1977 — Мінскі дзяржаўны педагагічны інстытут імя А. М. Горкага, факультэт прыродазнаўства. Дырэктар Вілейскага раённага дома піянераў і школьнікаў (1977). З 1977 па 1979 служыў у шэрагах савецкай арміі (курсантам, камандзірам танка, старшыном роты). 3 1979 у Інстытуце эксперыментальнай батанікі (ІЭБ) імя В. Ф. Купрэвіча Нацыянальнай АН Беларусі. Прайшоў прыступкі службовай лесвіцы ад лабаранта, інжынера да загадчыка лабараторыі і галоўнага навуковага супрацоўніка. Скончыў аспірантуру (1987) і дактарантуру (1998) пры ІЭБ НАН Беларусі. Падрыхтаваў і паспяхова абараніў кандыдацкую (1988) і доктарскую (2001) дысертацыі па спецыяльнасці 03.00.05 — батаніка. Доктарская дысертацыя «Сінтаксанамія й сіндынаміка лугавой расліннасці Беларусі» — першая ў галіне прыродазнаўчых навук на беларускай мове і з выкарыстаннем сучаснай нацыянальнай лацінкі (аўтарскі варыянт). Стажаваўся ў Батанічным інстытуце імя В. Л. Камарова АН СССР (г. Ленінград, 1986 і 1987) і Батанічным інстытуце Чэшскай акадэміі навук (Пругоніца ля Прагі, 1998). Прайшоў стацыянарныя ландшафтна-экалагічныя курсы пры Батанічным інстытуце і Батанічным садзе Грайфсвальдскага ўніверсітэта імя Э. М. Арндта (Нямеччына, 1998). З 2005 — прафесар кафедры агульнай біялогіі Беларускага дзяржаўнага педагагічнага ўніверсітэта імя Максіма Танка, па сумяшчальніцтве — вядучы навуковы супрацоўнік ІЭБ НАН Беларусі. З 2015 — галоўны навуковы супрацоўнік ІЭБ. Жанаты з Аленай Феакцістаўнай Сцепановіч (у дзявоцтве Жукава) (1960 г. нар., Мінск, навуковец у галіне геабатанікі і лесазнаўства), мае сына Аляксандра (доктар-інжынерынг у галіне вадароднай энергетыкі) і дачку Лідзію (магістар псіхалогіі).
Цячэнне мыса Горн
Тэмпература вады 0-5°С. Скорасць 0,9-1,8 км/гадз. Расход вады каля 150 мільёнаў м³/с. Летам нясе айсбергі.
Іосіф Міхайлавіч Сцепановіч
Навуковая і педагагічная дзейнасць
Навуковыя працы па сінтаксанаміі, экалогіі, мапаграфаванні, ахове расліннасці, яе рацыянальным выкарыстанні, антрапагенным уздзеянні на раслінныя супольніцтвы, прадукцыйнасці надземнай фітамасы, біяхімічным і біягеахімічным складзе травастанаў і глебаў і інш. Склаў першы прадромус (папярэдні пералік сінтаксонаў) расліннасці Беларусі. Распрацаваў тэхналогію, методыку і разгарнуў сетку маніторынгу лугавой і лугава-балотнай расліннасці краіны. У спісе друкаваных працаў больш за 300 адзінак, у т. л. 12 манаграфій, 3 метадычныя дапаможнікі, 32 падзелы (главы) кніг, 10 брашураў, 8 мапаў расліннасці. У практыку народнай гаспадаркі зроблена блізу 60 укараненняў. Суаўтар інфармацыйнага рэсурсу «База дадзеных маніторынгу лугавой і лугава-балотнай расліннасці» (2010, рэгістрацыйнае пасведчанне № 1341001039) і кампутарнай праграмы PROFIL (2015, Нацыянальны цэнтр інтэлектуальнай уласнасці, рэг. пасв. № 782). У навуковых даследаваннях асноўную ўвагу канцэнтруе на развязанні цэнтральнай праблемы геабатанікі і фітацэналогіі — класіфікацыі расліннасці. У гэтым кірунку прапанаваў і паспяхова апрабаваў інтэграваны падыход у сінтаксанамічных даследаваннях, які заключаецца ў выкарыстанні ў паслядоўнай таблічнай апрацоўцы геабатанічных апісанняў па метадзе Й. Браўн-Бланке (J. Braun-Blanquet) і вылучэнні сінтаксонаў як фларыстычных, так і іншых паказнікаў расліннасці (прадукцыйнасці, фізіянамічнасці), а таксама эдафатопу (аграхімічных і грануламетрычных паказнікаў, увільгатнення глебы). У выніку распрацаваў універсальную сістэму сінтаксонаў лугавой, лугава-балотнай, прыбярэжна-воднай і пусткавай расліннасці, а на яе аснове — гаспадарчую тыпалогію кармавых угоддзяў Беларусі. Распрацаваў палажэнні пра ўстойлівасць і асноўную фітацэнатычную ролю дамінантаў-эдыфікатараў і пра ландшафтную стэнатопнасць — эўрытопнасць раслінных супольніцтваў, што спрыяе пазнанню ландшафтнай прымеркаванасці расліннасці. Акрамя таго, першым пачаў вывучэнне ўплыву тэхнагенных палютантаў (цяжкіх металаў) на травяністую расліннасць, раскрыў шэраг залежнасцяў прадукцыйнасці і біяхімічнага складу травастану ад экалагічных, у т. л. ЦМ, радыянуклідаў і іншых прыродных і антрапагенных фактараў вонкавага ўздзеяння. Прапанаваў 5-катэгарыяльную сістэму вылучэння ахоўных фітацэнозаў і стратэгію ўстойлівага выкарыстання прыроднай лугавой расліннасці Беларусі, склаў каталог рэдкіх, унікальных і тыповых раслінных супольніцтваў краіны, які можа стаць асновай будучай нацыянальнай Зялёнай кнігі.
У галіне адукацыі распрацаваў беларускамоўныя курсы «Асновы экалогіі», «Асновы экалогіі і радыяцыйная бяспека», «Абарона насельніцтва і радыяцыйная бяспека», «Асновы экалогіі і энергазберажэння», «Ахова навакольнага асяроддзя», «Асновы сучаснага прыродазнаўства», «Экалогія, радыяэкалогія і асновы энергазберажэння» для студэнтаў небіялагічных спецыяльнасцяў дзённага, вячэрняга і завочнага аддзяленняў шэрагу факультэтаў БДзПУ, курс «Экалагічныя праблемы Беларусі» па выбары студэнтаў факультэта прыродазнаўства, а таксама 5 электронных Навучальна-метадычных комплексаў, у т. л. па вучэбнай дысцыпліне «Асновы сучаснага прыродазнаўства» для ПУА «Універсітэт імя Ніла Гілевіча». Кіраваў педагагічнай і навучальнай практыкамі студэнтаў. Арганізатар, кіраўнік і ўдзельнік шматлікіх навукова-даследных экспедыцый. Кіруе навуковай працай аспірантаў, магістрантаў і дыпломнікаў. Пад яго кіраўніцтвам падрыхтаваны і абаронены 2 кандыдацкія і 8 магістарскіх дысертацый. Рэцэнзент шматлікіх падручнікаў і навучальных дапаможнікаў (школьных і для ВНУ) па біялогіі і экалогіі, навукова-тэрміналагічных слоўнікаў, манаграфій, навуковых праектаў і г. д. Разам з чальцом-карэспандэнтам НАН Беларусі Астапенем А. П., акадэмікамі Грыбам С. І. і Парфёнавым В. І. ад імя Рэспублікі Беларусь удзельнічаў у распрацоўцы міжнароднай Канвенцыі аб біялагічнай разнастайнасці, прынятай у Рыо-дэ-Жанейра ў 1992 г. .
Грамадская дзейнасць
Стараста класа ў школе, намеснік старасты студэнцкай групы, камісар і камандзір студэнцкіх будаўнічых атрадаў «Мерыдыян» і «Белая Вежа», удзельнік танцавальнага ансамбля «Вяснянка» (1972—1977) і кіраўнік танцавальнага калектыву факультэта прыродазнаўства МДзПІ імя А. М. Горкага. У 1989 стварыў адны з першых у Акадэміі навук суполак Беларускага народнага фронту і Таварыства беларускай мовы (ТБМ) імя Францішка Скарыны. З 1991 па 2005 старшыня Акадэмічнай рады ТБМ. Неаднаразова выбіраўся чальцом Менскай гарадской і Рэспубліканскай радаў, сакратарыяту Таварыства. Старшыня тэрміналагічнай камісіі ТБМ, а таксама старшыня секцыі біялагічнай і сельскагаспадарчай тэрміналогіі Тэрміналагічнай камісіі пры Міністэрстве адукацыі Рэспублікі Беларусь, намеснік старшыні і чалец секцыі біялогіі экспертнай групы па доследнай праверцы школьных падручнікаў пры Мінадукацыі (2001—2015). Пры канцы 80-х — пачатку 90-х выбіраўся старшынём прафсаюзнай арганізацыі ІЭБ імя В. Ф. Купрэвіча НАН Беларусі і сябрам рэспубліканскага камітэта галіновага прафсаюза, старшынём Клуба грэка-каталіцкай інтэлігенцыі імя Кірылы Тураўскага і сябрам Беларускай сацыял-дэмакратычнай Грамады (пры старшынстве Міхася Ткачова). Будучы старшынём прафкама правёў сходы калектыву Інстытута па вылучэнні кандыдатаў у дэпутаты ВС БССР (1990), на якіх перамогу атрымаў Зянон Пазьняк. Пасля адной з постчарнобыльскіх экспедыцый (1989) унёс прапанову пра стварэнне на Беларусі «Руху за выжыванне». Праект неўзабаве быў рэалізаваны ў выглядзе «Чарнобыльскага шляху», узначаленага прафесарам-фізікам Ю. Хадыкам. Напярэдадні прыняцця Вярхоўнай Радай БССР галоўных атрыбутаў дзяржавы: назвы краіны і сімвалаў (19 верасня 1991) арганізаваў самастойны пікет ля Дома Ўраду на пляцы Леніна з плакатам: «Вярнуць народу яго спрадвечныя сымбалі: гэрб Пагоня й бел-чырвона-белы сьцяг, — а таксама назоў краіны Літва, сталіцы — Менск!». Пасля другога рэферэндуму (1996) і зменаў у Асноўным законе Рэспублікі Беларусь разам з вядомымі беларускімі навукоўцамі-біёлагамі В. М. Іванчанкам, З. Я. Сяровай і С. І. Бельскай ініцыяваў стварэнне Грамадскага камітэту ў абарону Канстытуцыі (ГРАК). Жыццё змушала і на іншыя грамадскія ініцыятывы ды браць актыўны ўдзел у розных акцыях: распаўсюджванні ўлёткаў, зборах подпісаў, у т. л. за стварэнне Беларускага нацыянальнага ўніверсітэта (БНУ) і інш. Узначальваючы (з 1993) Тэрміналагічную камісію ТБМ імя Ф. Скарыны, з дапамогай Міністэрства адукацыі, навукоўцаў і педагогаў арганізаваў і правёў першыя дзве нацыянальныя канферэнцыі «Праблемы беларускай навуковай тэрміналогіі» (1994, 1995), у якіх бралі ўдзел шматлікія замежныя даследнікі-славісты. Прапанаваў варыянт канцэпцыі БНУ. Мову лічыць першаасновай нацыянальнай еднасці і дзяржаўнасці. Гэта праблема стрыжнем гучала ў ягоным дакладзе на першым Усебеларускім сходзе інтэлігенцыі (2003), на з’ездах і радах ТБМ, гучыць ва ўсіх іншых выступах і публікацыях. Лічыць сістэму адукацыі асноўным спосабам захавання беларускай нацыі і дзяржавы.
Чалец Навуковай рады і Рады па абароне дысертацый Д.01.38.01 пры ІЭБ імя В. Ф. Купрэвіча НАН Беларусі. Неаднаразова выступаў у якасці эксперта і афіцыйнага апанента пры абароне дысертацый па спецыяльнасцях 03.00.05 «Батаніка» і 03.00.16 «Экалогія». Браў удзел у працы прыймовых камісій у аспірантуру ў ІЭБ і на факультэце прыродазнаўства БДзПУ. Чалец Міжнароднага сінтаксанамічнага аб’яднання The Global Index of Vegetation-Plot Databases (GIVD), Міжнароднай асацыяцыі беларусістаў, праграмных камітэтаў Міжнароднаых навукова-практычных канферэнцый.
Узнагароджаны грамадскім медалём Барыса Кіта «За асягненьні ў асветніцтве і навуцы» (2005), Дыпломамі Таварыства беларускай школы (2007 і 2014), Дыпломам выпускнікоў факультэта прыродазнаўства БДзПУ ў намінацыі «Рэспект і павага» (2009) і інш. Занесены ў Кнігу гонару «Рупліўцы твае, Беларусь» (2005).
Берагавая Слабада (археалагічны помнік)
Берагавая Слабада — археалагічны помнік: стаянка днепра-дзяснінскай культуры позняга мезаліту на заходняй ускраіне в. Берагавая Слабада (Рэчыцкі раён, Гомельская вобласць), на 2-й надпоймавай тэрасе правага берага р. Дняпро.
Даўжыня пляцоўкі 1 км, вышыня 24 м. Выявіў у 1977 годзе і даследаваў 989 м² у 1978—1983 гадах У. П. Ксяндзоў. Культурны пласт магутнасцю 0,3 м.
Выяўлена частка мезалітычнага гаспадарча-бытавога комплексу: рэшткі агнішчаў, паглыбленага ў зямлю прамавугольнага жытла памерамі 4,3×3,8 м, ямы акруглай і авальнай формы. Знойдзена 6913 экзэмпляраў вырабаў з крэменю, у т.л. 811 з другаснай апрацоўкай. Зыходным матэрыялам для выпрацоўкі пераважнай большасці знаходак служыў мелавы («сожскі») дробнакрапчасты крэмень. Сустракаюцца адзінкавыя крэмені ружова-ліловага колеру (валдайскі) і шакаладнага, а таксама нешматлікія вырабы з кварцыту. Сярод прылад выразнымі серыямі прадстаўлены:
Знойдзены таксама 3 экземляры трапецый, 9 экзэмпляраў рубячых прылад.
Іаан VII Палеалог
Іаан VII Палеалог (Ιωάννης Ζ' Παλαιολόγος; каля 1370 — ) — візантыйскі імператар у 1390 годзе.
Біяграфія
Іаан быў сынам Андроніка IV. Пасля таго як у 1373 годзе бацька Іаана Андронік спрабаваў падняць мяцеж супраць свайго бацькі Іаана V, імператар загадаў асляпіць злачынца разам са сваім унукам. Але гэта зрабілі не цалкам, і Іаан, як і яго бацька, захаваў зрок, хоць бачыў дрэнна, касіў і часта маргаў.
У 1381 годзе Іаан атрымаў у валоданне Селімврыю. У красавіку 1390 года Іаан пры падтрымцы турэцкага султана Баязіда, захапіў сталіцу Канстанцінопаль, зрынуў дзеда і прыняў царскую ўладу над краінай. Яго кіраванне праўда, дожылася зусім нядоўга, усяго некалькі месяцаў. Малодшы брат Андроніка IV, Мануіл, рушыў на дапамогу бацьку і вымусіў бегчы ўзурпатара са сталіцы. Аднак усё ж Іаан VII фармальна захаваў тытул імператар-суправіцель Візантыі.
У 1398 годзе Іаан ізноў падняў паўстанне супраць Мануіла II. Але мабыць, прызнаўшы пагрозу турэцкага нашэсця, Палеалогі аб'ядналіся. Мануіл з'ехаў у Еўропу шукаць дапамогу супраць туркаў, а сам Іаан, застаўшыся ў Канстанцінопалі, у 1402 годзе ён быў вымушаны адбіваць турэцкую аблогу. Аднак туркі знялі аблогу і сышлі ў Азію, дзе на іх раптам напаў эмір Цімур, які ўзяў султана Баязіда ў палон. Асманская імперыя распалася на дзве часткі: На Еўрапейскай частцы кіраваў Сулейман, а ў Малой Азіі Мехмед.
Візантыйскі імператар Мануіл II вярнуўся з Еўропы ў 1403 годзе і заключыў з Сулейманам выгодны дагавор, паводле якога імперыі вяртаюцца Фесалонікі, частка тэрыторый у Македоніі і некалькі астравоў Эгейскага мора. Больш таго Візантыя была вызвалена ад васалітэту. У гэтым жа годзе Мануіл дараваў Іаану губернатарства на востраве Лемнас і таксама прызначыў яго кіраўніком Фесалонікі. У Фесалоніках Іаан кіраваў як аўтаномны кіраўнік і карыстаўся тытулам «Імператар усёй Фесаліі».
Іаан памёр у 1408 годзе, захоўваючы таксама тытул суправіцеля імператара Візантыі, але толькі як ганаровы. У шлюбе з Ірынай Гатылузіа, дачкой генуэзскага кіраўніка Лесбаса, іх адзіны сын Андронік (часам званы Андронікам V) памёр у дзяцінстве.
Дом літаратара
Дом літаратара — будынак у Мінску, размешчаны па адрасе вуліца Фрунзэ, 5.
Гісторыя
Пабудаваны ў 1976 г. па праекце архітэктараў Ю. Грыгор’ева і В. Шубінай. Займае вуглавое становішча на скрыжаванні вуліц Фрунзэ і Румянцава.
Будынак належаў Саюзу пісьменнікаў БССР, пасля Саюзу беларускіх пісьменнікаў. У 1997 годзе распараджэннем Прэзідэнта Беларусі А. Лукашэнкі будынак быў адабраны ў незалежнага СБП. У 2005 годзе быў створаны праўладны Саюз пісьменнікаў Беларусі, які заняў Дом літаратара пасля высялення з яго Саюза беларускіх пісьменнікаў у 2006 годзе.
У 2008—2015 гадах у будынку размяшчаўся Тэатр юнага гледача, чый будынак знаходзіўся на рэканструкцыі.
Таксама ў будынку размяшчаецца Камерны драматычны тэатр (Тэатральная майстэрня Наталлі Башавай).
Архітэктура
Аб’ёмна-прасторавая кампазіцыя збудавання арганізавана вакол квадратнага ў плане ўнутранага двара. Яго абмяжоўваюць двухпавярховае крыло і трохпавярховы П-падобны ў плане корпус. Галоўны фасад з боку вул. Фрунзэ двух’ярусны: 1-ы, з нішай галоўнага ўвахода, з’яўляецца асновай верхняга, вырашанага ў выглядзе пластычнай выгнутай плоскасці з рытмам вертыкальных панеляў і вузкіх аконных праёмаў. У завершы фасада квадратная ўвагнутая панель з каванай дэкаратыўнай зоркай (не захаваліся, зніклі ў 2010-х). Плаўны пластычны сілуэт бакавому фасаду надае спалучэнне акруглых і прамавугольных плоскасцей. Сцены абліцаваны светлым туфам. У мастацкім афармленні выкарыстаны вітражы (У. Стальмашонак; частка знішчана ў 2010-х), метал (Ю. Любімаў).
Планіроўка будынка мае функцыянальнае размежаванне на парадную і дзелавую часткі. Асновай параднай часткі з’яўляецца глядзельная зала на 336 месцаў на 2-м паверсе, да якой далучана фае з антрэсолямі і кафэ. Галоўны вестыбюль аб’ядноўвае канферэнц-залу, бібліятэку, камінную залу з эстрадай. Планіроўка адміністрацыйнага корпуса калідорная з вуглавымі холамі. У апрацоўцы інтэр’ераў шырока выкарыстаны мармур, туф, шпона, дэкаратыўная тынкоўка, чаканка (мастак Ю. Любімаў).
Стымпанк
Стымпа́нк, або парапа́нк — кірунак навуковай фантастыкі, які мадэлюе выдуманую цывілізацыю, што засвоіла ў дасканаласці механіку і тэхналогіі паравых машын. Як правіла, стымпанк мае на ўвазе альтэрнатыўны варыянт развіцця чалавецтва з выяўленай агульнай стылізацыяй пад эпоху віктарыянскай Англіі (другая палова XIX стагоддзя) і эпоху ранняга капіталізму з характэрным гарадскім пейзажам і кантрасным сацыяльным расслаеннем. Магчыма, аднак, і наяўнасць у творах стымпанку большай ці меншай долі элементаў фэнтэзі.
Да «панкаўскіх» кампанентаў стымпанку ставіцца асаблівы акцэнт на сапраўднай чалавечай прыродзе, якая кіруецца нізкімі запаламі — пажадлівасцю, гневам, ганарыстасцю, сквапнасцю і зайздрасцю. Агульны стыль стымпанку часцяком выглядае цынічным (груба-адкрытым) і песімістычным (антыўтапічным), аднак, дзякуючы камічным магчымасцям рэтрастылістыкі і альтэрнатыўнай гісторыі, шырока распаўсюджаныя і гумарыстычныя, парадыйныя матывы.
Тым не менш існуе нямала твораў з процілеглай скіраванасцю — рамантыка, драматызм высокіх пачуццяў, нават элементы ўтопіі.
Рэаліі стымпанкавай стылістыкі — «старадаўнія» аўтамабілі, лакаматывы, тэлефоны і т. р., анахранічна ўпісаныя ў больш (або менш) «старадаўні» антураж, лятаючыя караблі-дырыжаблі, механічныя робаты — часам уваходзяць у знарочыста казачныя і нават дзіцячыя творы.
У цяперашні час у грамадскім асяроддзі і масавай культуры назіраюцца з’явы, якія дазваляюць казаць аб стымпанку як пра субкультуру, якая фарміруецца. Стыль «стымпанк» усё шырэй распаўсюджваецца ў графіку, ілюстрацыі, скульптуры, дызайне і нават у сферы камп’ютарных гульняў.
Папярэднікі стымпанку
У якасці «сыравіны» дзеля фантазіі аўтары стымпанку выкарыстоўваюць творчасць пісьменнікаў-фантастаў, мастакоў, вынаходнікаў, а таксама фальсіфікатараў XIX ст.
Парамагія
Парамагія — жанр, які ўтвараецца на скрыжаванні стымпанку і фэнтэзі; верагодна, з’яўляецца відам тэхнафэнтэзі. Мадэлюе сусветы, у якіх паравыя тэхналогія суіснуюць с магіяй і расамі, тыповымі дзеля фэнтэзійнай літаратуры (эльфы, гномы, оркі і інш). Прыклады: «Вялікі эліпс» Полы Волскі, «Вакзал страчаных сноў» Чайны Мьевіля, «Месяц гоблінаў» і «Машына гномаў» Тэрэзы Эджэртан, камп’ютарня гульня «Arcanum».
ФК Рубін Казань
Гісторыя
Цяперашняя каманда была створана на базе завода імя Гарбунова. Назва каманды ў сілу таго, што яна ўяўляла сабой калектыў ад абароннага прадпрыемства, якое мела патрэбу ў пэўным рэжыме сакрэтнасці, стала змяняліся на Каманда Ленінскага раёна, «Крылы Саветаў», «Іскра», «Рубін». З 1948 года ўдзельнічала ў чэмпіянаце РСФСР. Лідарамі каманды ў канцы 1940-х — пачатку 1950-х гадоў былі Віктар Байкоў, Арам Мусаілаў, Рыгор Рунянкоў, Іван Ноктыкаў, Канстанцін Сундатаў. У перыяд з 1948 па 1957 гады завадчане тры разы займалі 3-яе і 6 разоў 2-ое месца ў Паволжскай зоне першынства РСФСР. У 1956 годзе каманда прабілася ў фінальную стадыю, якая праводзілася ў Грозным, заняла ў гэтым турніры 9-е месца з 13-ці каманд.
Росквіт эпохі Сенцяброва
У 1958 годзе ў Казані ўпершыню з’явілася каманда майстроў. Гэта звязана з паспяховым выступленнем каманды завода імя Гарбунова ў чэмпіянаце РСФСР. Клуб атрымаў назву «Іскра» і апынуўся ў першай зоне першынства РСФСР класа «Б». Дэбютны матч казанцы гулялі супраць херсонскага «Спартака». Гэты матч скончыўся паразай з лікам 2:4. Сезон каманда завяршыла на 14-м месцы. У сезоне 1959 году каманду ўзначаліў Мікалай Сенцяброў, які кіраваў камандай наступныя 12 гадоў. Да «Іскры» Мікалай трэніраваў іванаўскі «Тэкстыльшчык». Паводле вынікаў сезона казанская каманда заняла 5-е месца, што на 9 пазіцый вышэй за мінулагодні вынік. Сезон 1960 года аказаўся больш паспяховым. Паводле вынікаў першага кола каманда пацярпела толькі адну паразу, аднак другое кола спаборніцтва апынулася больш складаным. Паводле вынікаў сезона казанцы апынуліся на 4-м месцы. У жніўні 1960 года адбылося адкрыццё стадыёна «Цэнтральны», а 21 жніўня быў згуляны дэбютны матч на новай арэне, ў якім «Іскра» перамагла «Металург» з лікам 2:1. Пачатак сезона 1961 года нагадваў мінулы сезон. Каманда зноў паспяхова згуляла ў першым коле і няўдала ў другім. У сезонах 1962 і 1963 гадоў «Іскра» займала 3-е месца, што не давала перспектыў на павышэнне. Але ўвесь гэты час ішла праца па стварэнні магутнай каманды. У сезоне 1964 года каманда ўзмацнілася маладымі гульцамі з першынства горада. Пачатак сезона, у адрозненне ад мінулых сезонаў, выдаўся не вельмі паспяховым, але ў канцы чэмпіянату каманда выдала 15-матчавую беспаразную серыю і скончыла сезон на 2-м месцы, што дало магчымасць працягнуць барацьбу за месца ў чэмпіянаце рангам вышэй. У міжсезонне клуб змяніў назву. Кіраўніцтва прапанавала змяніць яго на больш прыгожае і гучнае «Рубін». У канцы сезона, у матчы супраць саратаўскага «Сокала», «Рубін» забяспечыў сабе месца ў лізе «А».
Святлана Яўгенаўна Куль-Сяльверстава
Святлана Яўгенаўна Куль-Сяльверстава (нар., Гродна) — беларускі гісторык, літаратар, паэтка. Доктар гістарычных навук (2000), дацэнт (1994), прафесар гісторыі ГрДУ (з 1999).
Біяграфічныя звесткі
У 1981—1983 гадах працавала школьным настаўнікам. З 1983 года ў ГрДУ: выкладчык (1989), дацэнт кафедры гісторыі БССР (1992—1996). Дактарант БДУ (1996—1999).
З 1999 года прафесар кафедры гісторыі Беларусі, з 2013 года прафесар кафедры гісторыі Беларусі, археалогіі і спецыяльных гістарычных дысцыплін ГрДУ. З 1999 года загадвала навукова-даследчай лабараторыяй праблем рэгіянальнай культуры (у складзе лабараторыі — С. Токць, А. Смалянчук, Э. Мазько, С. Словік, С. Чувак), кіравала навуковымі праектамі і праграмамі вывучэння памежжа, гісторыі мяжы, вуснай гісторыі; была арганізатарам і кіраўніком навуковых экспедыцый і міжнародных летніх школ.
У 2014 годзе звольнена з ГрДУ і цяпер працуе прафесарам на кафедры турызму і рэкрэацыі Беластоцкага політэхнічнага ўніверсітэта. З 2021 ініцыятар стварэння і адзін з арганізатараў Беларускай акадэміі ў Польшчы.
Правадзейны член Акадэміі ваенных навук Расійскай Федэрацыі (2005), член Міжнароднай асацыяцыі беларусістаў, каардынацыйнага савету па турызме Гродзенскага аблвыканкама.
Навукова-даследчыцкая дзейнасць
Сфера навуковых інтарэсаў — культура Беларусі, ліцвінская культурная традыцыя ў Новы час, гісторыя Гродзенскага рэгіёна, ваенная гісторыя, гісторыя дзяржаўнай граніцы, праблемы гістарычнай храналогіі, палеаграфія, краязнаўства.
У 1989 годзе абараніла кандыдацкую дысертацыю «Развитие культуры Белоруссии в первой половине XIX века (театральное и изобразительное исскуство)» (навуковы кіраўнік: д.г.н, праф. Я. Н. Мараш).
У 2000 годзе абараніла доктарскую дысертацыю «Культура Новага часу на беларускіх землях у другой палове XVIII — першай чвэрці XIX ст.ст» (навуковы кансультант: д.г.н, праф. П. І. Брыгадзін).
Аўтар навучальных дапаможнікаў «Беларуская палеаграфія» (1996), «Уводзіны ў беларускую палеаграфію» (2009).
Райгарад (Нэмірыўскі раён)
Райгарад (Ра́йгород) — вёска ў Нэмірыўскім раёне Вінніцкай вобласці Украіны. Адміністрацыйны цэнтр Райгарадской вясковай абшчыны.
Квінтэсенцыя
Квінтэсенцыя (ад quinta essentia — пятая сутнасць) — шматзначны тэрмін.
Згурыўка
Згурыўка (Згу́рівка) — пасёлак гарадскога тыпу ў Кіеўскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Браварскага раёна. Адміністрацыйны цэнтр Згураўскай пасялковай грамады.
Касцёл Святой Барбары
Касцёл Святой Барбары — назва шэрагу каталіцкіх храмаў, асвячоных у гонар святой Антонія Варвары.
Марсель Хіршэр
Марсель Хіршэр (Marcel Hirscher; нар., Анаберг-Лунгёц, Халайн, Зальцбург) — аўстрыйскі гарналыжнік, двухразовы алімпійскі чэмпіён 2018 года (камбінацыя, гіганцкі слалам), 7-разовы чэмпіён свету (дзеліць рэкорд сярод мужчын з Тоні Зайлерам), 8-разовы ўладальнік Кубка свету ў агульным заліку, пераможца 67 этапаў Кубка свету (другое месца па колькасці перамог за ўсю гісторыю мужчынскага Кубка свету пасля Інгемар Стэнмарка). Спецыялізаваўся ў тэхнічных дысцыплінах — слаламе і гіганцкім слаламе, таксама мае перамогі на сусветным узроўні ў камбінацыі і супергіганце. Пяць разоў прызнаваўся найлепшым спартсменам года ў Аўстрыі (2012, 2015, 2016, 2017, 2018). Завяршыў кар’еру ў сезоне 2018/19 гадоў, непераможным.
Адзіны ў гісторыі гарналыжнага спорту спартсмен, які заваяваў восем вялікіх Крыштальных глобусаў (тым самым перасягнучы дасягненне аўстрыйскай гарналыжніцы Аннемары Мозер-Проль, якая выйграла Кубак свету шэсць разоў у 1971—1975, 1979 гадах). Другі ў гісторыі мужчынскага Кубка свету па колькасці трапленняў у тройку найлепшых на этапах (пасля Інгемар Стэнмарка).
IC 2991
IC 2991 — галактыка тыпу Sbc (кампактная выцягнутая спіральная галактыка) ў сузор’і Дзева.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Сівярэк
Сівярэк (Siverek) — горад у Турцыі, у правінцыі Шанлыурфа (рэгіён Паўднёва-Усходняя Анатолія), непадалёку ад горада Дыярбакыр. 105 тыс. жыхароў (2008).
У этнічнай структуры насельніцтва пераважаюць заза, таксама значная колькасць туркменаў і курдаў.
Аршанскі замак
Мураваны 5-вежавы замак узводзіўся з 1398 па 1407 мясцовым насельніцтвам пры ўдзеле майстра-муляра з Крулеўца (Кёнігсберга). Па эканамічных і палітычных прычынах быў не да канца змураваны і ў XV ст. дабудаваны з дрэва. Падмурак сцен і вежаў замка стаяў на вапнавай падушцы, меў вышыню каля 1 м і быў складзены з валуноў сярэдніх памераў. Сцены зроблены ў тэхніцы «паласатай муроўкі», дзе рады падагнаных валуноў выраўнаваны радамі буйнапамерных цаглін. Сістэма цаглянай муроўкі «балтыйская» — чаргаванне 2 рубаў і 1 старчака, што дае магчымасць датаваць Аршанскі замак канцом XIV — пач. XV ст. і дадаткова пацвярджае пісьмовыя сведчанні пра тагачасныя будаўнічыя работы.
Паводле пісьмовых крыніц XVI—XVII ст. уваход у замак з зхаду быў праз мост, перакінуты цераз роў, які жывіўся вадою Аршыцы. У 1560 двух'ярусная драўляная замкавая брама на мураваным фундаменце мела сістэму запорных канструкцый. Унізе брамы стаяла вялікая бронзавая гармата, другая невялікая жалезная гармата знаходзілася на другім паверсе. Брамны праём зачыняўся «ўзводам» — пад'ёмным мостам. Праслам сцяны брама злучалася з двухяруснай, напалову «мурам абмураванай» вежай, што знаходзілася злева. Тут стаяла невялікая гармата. Далей мур ішоў на ўсход і ўпіраўся ў трэцюю вежу, да ўзроўню другога яруса мураваную, а вышэй зробленую з дрэва. Ніжнюю частку яе займаў цэйхгауз, дзе было 33 гакаўніцы, 20 аркебузаў, 3 невялікія жалезныя гарматы, старасвецкі жалезны «кий ку стрелбе», запас гарматных ядраў, куль, свінец, порах, салетра, сера, кнаты і інш. На беразе Дняпра размяшчалася чацвёртая двухпавярховая вежа з гарматай. Пад мураванай сцяной знаходзіўся «тайник деревянный, фундованный для воды у Днепр». Па краі высокага правага берага Дняпра ішла сцяна да пятай вежы. На версе прасел замкавых сцен, на кансольных бэльках была зроблена баявая галерэя — «обланки», дзе стаялі гарматы, тут жа бліжэй да брамы вісеў «звон велнкий з клепалом», у які званілі «на трывогу». Унутры замка, ушчыльную да мураваных сцен, прымыкала 101 драўляная гародня, дзе ў ваенны час мелі «клети на своё схованье часу потребы» і свайго скарбу гараджане, шляхта і сяляне замкавай воласці. Перыметр мураванага замка складаў 354 м.
У канцы XVI ст. Аршанскі замак яшчэ не быў дабудаваны. Маскоўскі дзяк Трыфан Карабейнікаў, праязджаючы ў студзені 1593 праз Оршу, адзначаў: «Городок Орша каменный, стоит на реке Непре на берегу с Литовской стороны, а верхней бой на стене и на башнях деревяной». У 1594 кароль Жыгімонт III абавязваў аршанцаў драўляныя «бланки на стене замковой от Иршицы оправлять и знову заробити, кгды опадуть». Замак даглядалі сяляне замкавай воласці, яны разам з гараджанамі рамантавалі мураваныя і драўляныя сцены, папраўлялі мост перад замкам і замкавы стаў. У 1529 да іх былі далучаны людзі з Гродзеншчыны — Васілішак, Дубічоў, Астрыны і з воласці Любашанскай на Магілёўскім Падняпроўі.
Паводле «Уставы повинностей» за 1560 мяшчане-аршанцы абавязваліся «в замку одну стену оправовати и перед замкам мост будавати, стацею послам и гонцам давати, а подводные пенязи... давати и сторожу замковую полнити». Акрамя таго, унутры замка з боку Аршыцы яны «водлуг стародавнего звычаю» будавалі гародні, падтрымлівалі ў добрым стане тайнік да вады, капалі яму пад пад'ёмным мостам — «узводам», давалі 2 начных вартаўнікоў і «воротного меркуля водлуг старого звычаю». Як і ў кожным парубежным замку, мясцовыя пушкары займаліся рамонтам і вырабам ручной агнястрэльнай зброі і пораху.
Пасля 1620 Аршанскі замак быў цалкам дабудаваны з каменю («камень дич до зубцоў»). Зубцы, відаць, былі з цэглы. Вышыня замкавых муроў да зубцоў была не аднолькавай: з небяспечнага «прыступнага» боку — з поўначы і захаду да 8 м, з бакоў, абароненых рэкамі і высокім берагам,— 5,3 м, шырынёю сцяна замка была «в сажень» (каля 2 м).
Аршанскі замак шмат разоў падвяргаўся аблогам. У 1500 яго занялі і 3 гады ўтрымлівалі войскі Рускай дзяржавы. У 1507 і 1519 аблогі паўтарыліся. Доўгую аблогу замак паспяхова вытрымаў у 1562—1564. Восенню 1654 Аршанскі замак, які незадоўга да гэтага перажыў 2 пажары, быў узяты рускімі войскамі. У снежні 1654 войска Радзівіла авалодала замкам і ўтрымлівала да 11.5.1655. Пазней рускі стольнік 3. Ф. Ляонцьеў зноў заняў яго і ўтрымліваў да канца вайны Расіі з Рэччу Паспалітай 1654—1667. Пасля гэтых падзей замак прыйшоў у поўны заняпад і пазней не выконваў сваіх абарончых функцый.
Балотнэ
Балотнэ (Болотне) — сяло ў Джанкойскім раёне (Аўтаномная Рэспубліка Крым, Украіна). Падпарадкоўваецца Зарэчненскаму сельскаму савету.
Орлавічы
О́рлавічы (, Орловичи) — вёска ў Драгічынскім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Закозельскага сельсавета. Каля вёскі знаходзіцца вусце ракі Арловічы.
Сава (правінцыя Таранта)
Сава (Sava) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Апулія, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Таранта.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы Заступнікам населенага пункта лічыцца святы San Giovanni Battista.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
NGC 1024
NGC 1024 (іншыя абазначэнні — UGC 2142, MCG 2-7-20, ZWG 439.22, ARP 333, IRAS02365+1037, PGC 10048) — галактыка ў сузор’і Авен.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі новага агульнага каталога.
Войтавэ (Згурыўскі раён)
Войтавэ (Во́йтове) — вёска ў Згурыўскім раёне Кіеўскай вобласці Украіны.
У ХІХ стагоддзі сяло Войтавэ было ў складзе Войтаўскай воласці Пераяслаўскага павета Палтаўскай губерні.
Салынці
Салынці (Са́линці) — вёска ў Нэмірыўскім раёне Вінніцкай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Райгарадской вясковай абшчыны.
Сяргей Уладзіміравіч Лазніца
Сяргей Уладзіміравіч Лазніца (Сергій Володимирович Лозниця: 5 верасня 1964, Баранавічы, Брэсцкая вобласць, Беларуская ССР) — украінскі рэжысёр дакументальнага і ігравога кіно.
Біяграфія
У 1981 годзе паступіў у Кіеўскі політэхнічны інстытут на кафедру прыкладной матэматыкі факультэта сістэм кіравання.
У 1987 годзе скончыў інстытут, абараніў дыплом па спецыяльнасці інжынер-матэматык.
З 1987 па 1991 год працаваў навуковым супрацоўнікам у Інстытуце кібернетыкі. Займаўся распрацоўкай экспертных сістэм, сістэм прыняцця рашэнняў і праблемамі штучнага інтэлекту. Паралельна працаваў перакладчыкам японскай мовы.
У 1991 годзе паступіў ва Усесаюзны дзяржаўны інстытут кінематаграфіі на аддзяленне рэжысуры ігравога кіно ў майстэрню Наны Джорджадзэ. У 1997 годзе скончыў інстытут.
З 2000 года працаваў на Санкт-Пецярбургскай студыі дакументальных фільмаў рэжысёрам.
У 2001 годзе эміграваў у Германію.
Лукас Клапфер
Лукас Клапфер (Lukas Klapfer; нар., Айзенерц) — аўстрыйскі дваяборац, трохразовы бронзавы прызёр Алімпійскіх гульняў (2014 і 2018), двухразовы бронзавы медаліст чэмпіянатаў свету ў камандным першынстве.
За сваю кар’еру ўдзельнічаў у двух чэмпіянатах свету, найлепшы вынік 5-е месца ў каманднай гонцы на чэмпіянаце свету 2013 года.
На Алімпійскіх гульнях у Пхёнчхане ў дваябор’і (нармальны трамплін + 10 км) ён паказаў трэці вынік, саступіўшы пераможцу 18,1 секунды і заваяваў бронзавы медаль.
Кустаўніцкі нацыянальны польскі сельсавет
Ку́стаўніцкі нацыянальны польскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Нараўлянскага раёна Мазырскай акругі. Цэнтр — вёска Кустаўніца.
Утвораны 20 жніўня 1924 года як Кустаўніцкі сельсавет у складзе Мазырскага раёна Мазырскай акругі БССР. 24 верасня 1926 года рэарганізаваны ў нацыянальны польскі сельсавет. З 5 кастрычніка 1926 года ў складзе Слабадскога раёна, з 4 жніўня 1927 года — у складзе Нараўлянскага раёна той жа акругі. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Нараўлянскім раёне БССР, з 21 чэрвеня 1935 года — Мазырскай акругі. 23 жніўня 1937 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Міхалкаўскага сельсавета.