cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Строна
Насельніцтва складае 1174 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 391 чал./км². Займае плошчу 3 км². Паштовы індэкс — 13066. Тэлефонны код — 015.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы.
Ліцвяны
Ліцвя́ны (, Литвяны) — аграгарадок ва Уздзенскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Уздзенскага сельсавета.
У 1924—1974 гадах вёска ў складзе Каменскага сельсавета. З 15 жніўня 1974 года па 28 мая 2013 года Ліцвяны былі цэнтрам Ліцвянскага сельсавета.
Знаходзіцца за 6 км у напрамку на паўночны захад ад горада Узда, за 70 км ад Мінска, каля ракі Уса, на аўтадарозе.
Клявіца
Пачынаецца за 3 км на поўнач ад вёскі Стайчанка, вусце за 1 км на ўсход ад вёскі Бярозаўка. Цячэ ў межах Цэнтральнабярэзінскай раўніны. Даліна Коявіцы трапецападобная, шырынёй 0,9—1,5 км. Абалона пераважна двухбаковая, яе шырыня 50—200 м (месцамі да 700 м), у сярэдняй і нізкай плыні забалочаная. Рэчышча каналізаванае на працягу 9 км (вусце — 2 км на ўсход ад вёскі Лісітнік). Шырыня ракі ў межань у нізкай плыні да 8 м.
Каля ракі населеныя пункты: Стайчанка, Вярхлёўка, Гацец, Кукарава, Пагост, Хватаўка. Каля вёсак Стайчанка, Вярхлёўка і Гацец на рацэ плаціна і сажалка.
Этанол
Этано́л, або эты́лавы спірт, або метылкарбіно́л, або ві́нны спірт, або гідраксі́д пентагідрадыкарбо́нія (C2H5OH, або CH3-CH2-OH) — другі прадстаўнік гамалагічнага раду аднаатамных спіртоў, пры стандартных умовах лятучая, гаручая, бясколерная празрыстая вадкасць.
Дзеючы кампанент алкагольных напояў. Змешваецца з вадой у любой прапорцыі.
Медыцынскі спірт
Выкарыстаецца ў медыцыне як антысептык.
Вікінгі
Вікінгі (ад старажытнапаўночнага vikingr — чалавек з фіёрда) — саманазва скандынаваў, якія займаліся марскім разбоем, хаваючы свае караблі ў прыбярэжных водах, зацішных фіёрдах. У Францыі і Англіі вікінгаў называлі нарманамі; грэкі і усходнія славяне — варагамі.
Этымалогія
Слова «вікінг» паходзіць ад старажытнанарвежскага «víkingr», якое паводле найбольш распаўсюджанай версіі азначае «чалавек з бухты», «чалавек з порта» (ад кораня vík — бухта, заліў; + суфікс ingr). Яно таксама можа паходзіць ад назвы нарвежскай вобласці Вік. Асобныя лінгвісты выводзяць тэрмін ад старажытнанарвежскага vike у значэнні «пакідаць, аддаляцца»: так называлі людзей, якія пакідаюць родныя краі з мэтай рабавання ці гандлю.
Прычыны экспансіі
Прычыны экспансіі вікінгаў, якая прымала розныя формы (пошукі новых земляў і перасялення, рабаўніцкія напады, пірацтва і вялікія ваенныя паходы, гандлёвыя паездкі, якія цесна перапляталіся з пірацтвам і рабаваннем), былі разнастайныя. Раслажэнне абшчынна-радавога ладу ў шведаў, датчан і нарвежцаў суправаджалася ўзмацненнем знаці, для якой ваенная здабыча служыла найважнейшай крыніцай узбагачэння; многія радавыя супольнікі (бонды) пакідалі радзіму з-за адноснай перанаселенасці прыморскіх раёнаў Скандынаўскага паўвострава і недахопу прыдатных для апрацоўкі земляў. Прагрэс караблебудавання ў скандынаваў — спрадвеку выдатных мараходаў — зрабіў магчымым іх плаванне не толькі па Балтыйскім моры, але і ў водах Паўночнай Атлантыкі і ў Міжземным моры.
Гісторыя
У IX ст. пачаўся ўсплёск знешняй актыўнасці вікінгаў. Ёсць розныя гіпотэзы адносна прычын гэтага ўсплёску. Сярод іх і такая, што з-за перанаселенасці Скандынавіі многія скандынавы пачалі шукаць шчасця і багацця ў разбоях на адлегласці ажно да 8000 км ад родных берагоў. Багатыя, але неабароненыя гарады і манастыры паўднёвых і заходніх суседзяў скандынаваў былі лёгкай здабычай. Наўрад ці можна было чакаць і адпору ад разрозненых каралеўстваў на Брытанскіх астравах або саслабелай імперыі Карла Вялікага, якую паглынулі дынастычныя міжусобіцы. У эпоху вікінгаў у Нарвегіі, Швецыі і Даніі паступова кансалідаваліся нацыянальныя манархіі. Славалюбівыя правадыры і магутныя кланы змагаліся за ўладу. Правадыры, якія пацярпелі паразу і іх прыхільнікі, а таксама малодшыя сыны правадыроў-пераможцаў успрымалі рабаванне як лад жыцця. Энергічныя маладыя людзі з уплывовых сем'яў звычайна набывалі аўтарытэт удзелам у адным або некалькіх паходах. Многія скандынавы рабіліся вікінгамі — ужо міжнароднымі марскімі разбойнікамі, перыядычна яны займаліся рабаваннем, а між гэтым былі звычайнымі землеўласнікаў. Вікінгаў вабіла не толькі спакуса здабычы — хутка яны зразумелі, што праз гандаль таксама можна набыць вялікія багацці, таму сталі спалучаць рабаўніцтва з гандлем.
У некаторых выпадках вікінгі займаліся не толькі рабаваннем і гандлем, але і захопам чужых зямель дзе яны пасяляліся ці рабіліся ўладарамі. Дацкія вікінгі на нейкі час заваявалі Англію, пасяляліся ў Шатландыі і Ірландыі, заваявалі частку Францыі, вядомую пад назвай Нармандыя. Нарвежскія вікінгі стварылі калоніі на астравах Паўночная Атлантыкі — Ісландыі і Грэнландыі і магчыма на кароткі час заснавалі паселішчы на ўзбярэжжы Ньюфаўндленда і Паўночнай Амерыкі.
Шведскія вікінгі ўладарылі на ўсходзе Балтыкі — кантралявалі гандлёвыя шляхі, шырока распаўсюдзіліся па землях балтаў, фіна-уграў і ўсходніх славян. Спусціўшыся па рэках да Чорнага і Каспійскага мораў, нават пагражалі Канстанцінопалю і некаторым раёнам Персіі.
Вікінгі былі апошнімі германскімі варварамі-заваёўнікамі і першымі еўрапейскімі мараплаўцамі-першапраходцамі.
Вікінгі ў Англіі
8 чэрвеня 793 г. н.э. вікінгі высадзіліся на востраве Ліндысфарн у Нартумбрыі, разбурыўшы і спустошыўшы манастыр Св. Кутберта. Гэты першы напад вікінгаў, дакладна зафіксаваны ў пісьмовых крыніцах, хоць відавочна, што скандынавы наведвалі брытанскія берагі і раней. Паколькі ў першыя часы вікінгі ўжывалі тактыку шпількавых удараў (хутка рабавалі і рэціраваліся ў мора), храністы не надавалі іх набегам вялікага значэння. Тым не менш, у Англасаксонскай хроніцы згадваецца рэйд марскіх разбойнікаў невядомага паходжання на Портленд у Дорсеце ў 787 г.
Сур'ёзным поспехам дацкіх вікінгаў сталі заваяванне англасаксонскіх каралеўстваў і акупацыя заходняй і паўночнай часткі Англіі. У 865 годзе сыны дацкага конунга Рагнара Лодбрака прывезлі да берагоў Англіі вялікае войска, ахрышчанае храністамі «вялікай арміяй язычнікаў». У 870—871 гг. сыны Рагнара падверглі каралёў Усходняй Англіі і Нартумбрыі жорсткаму пакаранню, а іх уладанні падзялілі паміж сабой. Услед за гэтым датчане прыступілі да заваявання Мерсіі.
Кароль Уэсэкса Альфрэд Вялікі быў вымушаны заключыць з датчанамі спачатку перамір'е (878), а потым і паўнавартасны мірны дагавор (каля 886), тым самым узаконіўшы іх уладанні ў Брытаніі. Англійскай сталіцай вікінгаў стаў горад Ёрвік. Нягледзячы на прыліў свежых сіл са Скандынавіі ў 892 і 899 гадах, Альфрэд і яго сын Эдуард Старэйшы паспяхова супрацьстаялі дацкім заваёўнікам, да 924 годзе ачысціўшы ад іх тэрыторыю Ўсходняй Англіі і Мерсіі. Скандынаўскае панаванне ў аддаленай Нартумбрыі працягвалася да 954 года (вайна Эдрэда з Эйрыкам Крывавай Сякерай).
Новая хваля набегаў вікінгаў на брытанскія берагі пачалася ў 980 годзе. Яе кульмінацыяй стала заваяванне Англіі ў 1013 г. дацкімі вікінгамі Свена Вілабародага. У 1016-35 гг. на чале аб'яднанай англа-дацкай манархіі стаяў Кнуд Вялікі. Пасля яго смерці Уэсэкская дынастыя ў асобе Эдуарда Спаведніка вярнула сабе англійскі прастол (1042). У 1066 годзе англічане адбілі чарговае ўварванне скандынаваў, гэтым разам на чале з нарвежскім конунгам Харальдам Суровым (гл. бітва пры Стамфард-Брыджы).
Апошнім з дацкіх манархаў дамагаўся на англійскія землі пляменнік Кнуда, Свен Эстрыдсен. У 1069 годзе ён паслаў велізарны флот (да 300 караблёў) на дапамогу Эдгару Этлінгу ў барацьбе з Вільгельмам I Заваёўнікам, а на наступны год асабіста прыбыў у Англію. Аднак захапіўшы Ёрк і сустрэўшы армію Вільгельма, аддаў перавагу вярнуцца з флотам назад у Данію за вялікі выкуп.
Рух на захад
Скандынаўскі ўплыў на палітычную культуру, сацыяльную структуру і мову Ірландыі і іншых кельцкіх земляў быў куды больш значным, чым у Англіі, аднак храналогія іх уварванняў з-за малой колькасць крыніц не можа быць адноўлена з такой жа дакладнасцю. Першы набег на Ірландыю згадваецца ў 795 годзе. З прыходам вікінгаў звязана заснаванне Дубліна, якім скандынавы валодалі на працягу двух стагоддзяў. Свае скандынаўскія конунгі меліся ў Лімерыку і Уотэрфардзе, у той час як дублінскія конунгі распаўсюдзілі напачатку X стагоддзя сваю ўладу нават на Нартумбрыю.
Скандынаўская каланізацыя Ісландыі пачалася пры Харальдзе Цудоўнавалосым (каля 900 года), які сваім націскам на дробных нарвежскіх конунгаў прымусіў іх шукаць поспеху «ў заходніх морах». Рухаючыся на захад, вікінгі засялілі Аркнейскія, Шэтландскія, Гебрыдскія, Фарэрскія астравы, а таксама востраў Мэн. На чале ісландскіх першапасяленцаў стаяў Інгальф Арнарсан. Ісландзец Эрык Руды ў 980-я гады замацаваўся ў Грэнландыі, а яго сын Лейф Эрыксан каля 1000 года заснаваў першае паселішча на тэрыторыі Канады (гл. Л’Анс-о-Медаўз). Існуе тэорыя, што ў сваім руху на захад скандынавы дабраліся да Мінесоты (гл. Кенсінгтонскі рунічны камень).
Бітва пры Клонтарфе (1014) паклала канец надзеям скандынаваў на заваяванне ўсёй Ірландыі. Тым не менш, англічане, якія ўварваліся ў XII стагоддзі ў Ірландыю, выявілі, што ў прыбярэжных раёнах вострава па-ранейшаму гаспадарылі хрышчоныя скандынавы.
Вікінгі і франкі
Адносіны вікінгаў з Франкскай імперыяй былі складанымі. У часы Карла Вялікага і Людовіка Набожнага імперыя была адносна абаронена ад націску з поўначы. Ад эпізадычных нарманскіх набегаў у IX і X стст. пакутавалі Галісія, Партугалія і некаторыя міжземнаморскія землі. Такія правадыры вікінгаў, як Рорык Ютландскі, наймаліся на службу да франкскіх кіраўнікоў, каб абараняць межы імперыі ад сваіх жа супляменнікаў, заадно кантралюючы багатыя рынкі ў дэльце Рэйна, як, напрыклад, Вальхерэн і Дорэстад. Ютландскі конунг Харальд Клак яшчэ ў 823 годзе прынёс клятву пэўнасці Людовіку Набожнаму.
Усходняя Еўропа
Пранікненне вікінгаў у фінскія зямлі пачалося ў 2-й палове VIII стагоддзя, як пра тое сведчаць найстаражытныя пласты Старой Ладагі (аналагічныя пластам у дацкім Рыбэ). Прыкладна ў адзін час з імі гэтыя землі засялялі і асвойвалі славяне. У адрозненне ад набегаў на берагі Заходняй Еўропы, паселішчы вікінгаў у Усходняй Еўропе насілі больш стабільны характар. Самі скандынавы адзначалі багацце ўмацаваных паселішчаў на ўсходзе Еўропы, ахрысціўшы Старажытную Русь «краінай гарадоў» — Гардамі. Сведчанні гвалтоўнага пранікнення вікінгаў на ўсходзе Еўропы не так шматлікія, як на захадзе. У якасці прыкладу можна прывесці ўварванне шведаў у землі куршаў, пра якое распавядаецца ў жыціі Ансгара.
Асноўным аб'ектам цікавасці вікінгаў былі рачныя шляхі, па якіх праз сістэму волакаў можна было дабрацца да Арабскага халіфата. Вядомыя іх паселішчы на Волхаве (Старая Ладага, Рурыкава гарадзішча), Волзе (Сарскае гарадзішча, Тымяроўскі археалагічны комплекс) і Дняпры (Гнёздаўскія курганы). Месцы канцэнтрацыі скандынаўскіх магільнікаў, як правіла, размешчаны ў некалькіх кіламетрах ад гарадскіх цэнтраў, дзе сялілася мясцовае насельніцтва, пераважна славянскае, а ў многіх выпадках — і ад саміх рачных артэрый.
У IX стагоддзі вікінгі забяспечвалі гандаль з хазарамі па Волзе пры дапамозе протадзяржаўнай структуры, якую некаторыя гісторыкі называюць Рускім каганатам. Мяркуючы па знаходках скарбаў манет, у X стагоддзі асноўнай гандлёвай артэрыяй стаў Днепр, асноўным гандлёвым партнёрам замест Хазарыі — Візантыя. Паводле нарманскай тэорыі, з сімбіёзу прышлых вараг (русаў) са славянскім насельніцтвам нарадзілася дзяржава Кіеўская Русь на чале з Рурыкавічамі — нашчадкамі князя (конунга) Рурыка.
У землях прусаў вікінгі трымалі ў сваіх руках гандлёвыя цэнтры Каўп і Труса, адкуль пачынаўся «бурштынавы шлях» у Міжземнамор'е. У Фінляндыі сляды іх працяглай прысутнасці выяўлены на берагах возера Ванаявесі. У Старой Ладазе пры Яраславе Мудрым ярлам сядзеў Рогнвальд Ульвсан. Вікінгі здзяйснялі падарожжы да вусця Паўночнай Дзвіны за пушнінай і выведалі Завалоцкі шлях. Ібн Фадлан у 922 годзе сустракаў іх у Волжскай Булгарыі. Праз волга-данскі волак каля Саркела русы спускаліся ў Каспійскае мора (гл. каспійскія паходы русаў). На працягу двух стагоддзяў яны ваявалі і гандлявалі з Візантыяй, заключыўшы з ёй некалькі дагавораў (гл. паходы Русі супраць Візантыі). Пра ваенна-гандлёвыя маршруты вікінгаў дазваляюць судзіць рунічныя надпісы, знойдзеныя на востраве Бэрэзань і нават у канстанцінопальскім саборы Святой Сафіі.
Спыненне марскіх паходаў
Вікінгі спынілі свае заваявальныя паходы ў першай палове XI стагоддзя. Звязана гэта са скарачэннем насельніцтва скандынаўскіх земляў, распаўсюджваннем на поўначы Еўропы хрысціянства, якое не ўхваляла рабаванні. Паралельна на змену радавому ладу прыходзілі феадальныя адносіны, і традыцыйны паўкачавы лад жыцця вікінгаў саступаў месца аселаму. Іншым фактарам служыла пераарыентацыя гандлёвых шляхоў: Волжскі і Дняпроўскі рачныя шляхі няўхільна саступалі значэнне міжземнаморскаму гандлю, які ажывілі Венецыянская і іншыя гандлёвыя рэспублікі.
Асобныя шукальнікі прыгод са Скандынавіі ў XI стагоддзі яшчэ наймаліся на службу да візантыйскіх імператараў (гл. варажская варта) і старажытнарускіх князёў (гл. сага пра Эймунда). Да апошніх вікінгаў на нарвежскім прастоле гісторыкі адносяць Олафа Харальдсана і Харальда Суровага, які паклаў галаву пры спробе заваяваць Англію. Адным з апошніх далёкі заморскі паход у духу продкаў распачаў Інгвар Падарожнік, які загінуў падчас экспедыцыі на берагах Каспія. Прыняўшы хрысціянства, учорашнія вікінгі арганізавалі ў 1107—1110 гг. уласны крыжовы паход у Святую зямлю.
Грамадства і культура
Вікінгі жылі вялікімі сямейнымі групамі. Дзеці, бацькі і дзяды жылі разам. Калі старэйшы сын уступаў у валоданне фермай, ён адначасова станавіўся главой сям'і і адказным за яе дабрабыт.
Паселішчы
Сялянскае жыллё скандынаваў IX—XI стагоддзяў уяўляла сабой простыя аднапакаёвыя хаты, пабудаваныя ці са шчыльна падагнаных вертыкальных брусаў, або часцей з плеценай лазы, абшмараванай глінай. Заможныя людзі звычайна жылі разам са шматлікімі сваякамі ў вялікім прамавугольным доме. У шчыльна залесенай Скандынавіі такія дамы будавалі з дрэва, часта ў спалучэнні з глінай, а ў Ісландыі і Грэнландыі, ва ўмовах недахопу драўніны, шырока выкарыстоўваўся мясцовы камень. Там узводзілі сцены таўшчынёй 90 см і больш. Дахі звычайна насцілалі з торфу. Цэнтральны жылы пакой дому быў нізкім і цёмным, пасярод яго размяшчаўся доўгі ачаг. Там рыхтавалі ежу, елі і спалі. Часам унутры дому ўздоўж сцен ставілі ў рад слупы, якія падтрымлівалі дах, а адгароджаныя такім чынам бакавыя памяшканні выкарыстоўваліся як спальні.
На тэрыторыі скандынаўскіх краін гарадскія паселішчы эпохі вікінгаў параўнальна невялікія, саступаючы па памерах такім перыферыйным цэнтрам, як Дорэстад і Старая Ладага. Археолагам удалася ўсталяваць наяўнасць гандлёва-рамесных пунктаў у Нарвегіі (Каўпанг у Вестфале), Даніі (Ліндхальм каля Ольбарга) і Швецыі (Бірка на возеры Меларэн). Многія гарадскія паселішчы размяшчаліся ў глыбіні фіёрдаў — такім чынам, каб можна было здалёку заўважыць набліжэнне варожых суднаў і падрыхтавацца да нападу. Класічны прыклад такога роду — адзін з найбуйнейшых гарадоў вікінгаў, Хедэбю ў Ютландыі.
Адзенне
Сялянскі касцюм скандынаваў IX—XI стагоддзяў складаўся з доўгай шарсцянай кашулі, кароткіх мехаватых портак, панчохаў і прамавугольнай накідкі. Вікінгі з вышэйшых класаў насілі доўгія порткі, шкарпэткі і накідкі яркіх колераў. Таксама выкарыстоўваліся шарсцяныя рукавіцы і шапкі, футравыя шапкі і нават лямцавыя капялюшы.
Жанчыны з вышэйшага грамадства звычайна насілі доўгае адзенне, якое складалася са станіка і спадніцы. Са спражак на адзенні звісалі тонкія ланцужкі, да якіх прымацоўваліся нажніцы і футарал для іголак, нажа, ключоў і іншых дробных прадметаў. Замужнія жанчыны ўкладвалі валасы ў пучок і насілі белыя палатняныя каптуры канічнай формы. У незамужніх дзяўчын валасы былі падхвачаныстужкай. Для абазначэння свайго становішча вікінгі насілі металічныя ўпрыгожванні. Вельмі папулярнымі былі спражкі на поясе, брошкі і падвескі. Шрубавыя бранзалеты са срэбра і золата звычайна даваліся воіну за правядзенне ўдалага рэйду ці за перамогу ў баі.
У масавай культуры вікінгаў часта малююць з рагатымі шлемамі. Насамрэч, археолагі не могуць дакладна сказаць, якой формы былі шлемы вікінгаў. Уяўленне аб рагатых шлемах звязана з малюнкамі, выяўленымі ў пахаваннях (напрыклад, Осебергскі карабель). Цяпер навукоўцы схіляюцца да таго, што калі шлемы з рогамі і выкарыстоўваліся, то толькі ў рытуальных мэтах, а не ў баі.
Зброя
Найбольш распаўсюджаны від зброі — дзіда даўжынёй каля 150 см. Такой дзідай можна было і калоць, і секчы. Скандынаўскія сякеры адрозніваліся шырокім, сіметрычна разыходным лязом. Скандынаўскі меч уяўляў сабой доўгі, двухбаковавостры клінок з невялікай гардай. Навострывалася толькі верхняя траціна клінка, ніжнія дзве траціны слаба ці наогул не вастрыліся.
Дзяржава і права
Вікінгам быў вядомы інстытут крэўнай помсты. Калі адзін з вікінгаў забіваў іншага, то падзеі развіваліся ў залежнасці ад «саставу злачынства» і ад сацыяльнага статусу пацярпелага. Магло скончыцца перамір'ем, магло — выплатай грашовага пакрыцця (вергельда). Але калі даходзіла да крэўнай помсты, гэта была помста аднаго роду іншаму. Не лічылася забойствам прычыненне смерці на паядынку, які называўся хольмгангам. Раз'юшаныя ў баі воіны (берсеркі) маглі ўзбагачацца, выклікаючы на паядынак меней вопытных воінаў і прычыняючы ім смерць або калецтва. Гэта прымусіла скандынаўскія дзяржавы на зыходзе эпохі вікінгаў увесці абмежаванні на правядзенне хольмгангаў.
Рэлігія і літаратура
Як і старажытныя германцы больш ранняга перыяду, вікінгі да прыняцця хрысціянства вызнавалі традыцыйную германа-скандынаўскую рэлігію (цяпер вядомая як Асатру) з рэгулярнымі ахвярапрынашэннямі — блотамі. Пісьмо было рунічным (гл. скандынаўскія руны).
Пахавальны абрад быў непарыўна звязаны з ідэяй карабля мёртвых. Цела памерлага воіна крэмавалася, часам разам з ладдзёй, або ў ладдзю змяшчаўся попел, пасля чаго над ёй насыпалі курган. Пра спуск пахавальнай ладдзі на ваду згадваюць толькі пазнейшыя скальды, як, напрыклад, Сноры Стурлусан.
Да першай паловы IX стагоддзя ў скандынаўскіх краінах ужо склалася цалкам арыгінальная скальдычная традыцыя. У Ісландыі яна надзвычай устойліва захоўвалася яшчэ каля двухсот гадоў пасля ўвядзення пісьма, вельмі павольна разлагаючыся пад уплывам еўрапейскіх пісьмовых літаратур.
Многія ўзоры скальдычнай паэзіі дашлі да нас як вершаваныя фрагменты, уключаныя ў сагі, якія апавядаюць пра саміх скальдаў («Сага пра Гунлаўга», «Сага пра Б'ёрна», «Сага пра Хальфрэда», «Сага пра Эгіля», «Сага пра Гіслі», «Сага пра Кормака» і інш.) або ўсхваляюць подзвігі іншых вікінгаў («Сага пра Стурлунгаў», «Сага пра аркнейцаў», «Гнілая скура», «Сага пра бітву на Пустэчы», «Сага пра Ньяла», «Сага пра людзей з Пясчанага берага» і інш.).
Сучасныя ўяўленні
Шведскі рамантызм XIX стагоддзя праходзіў пад знакам адраджэння цікавасці да ранняга Сярэднявечча і да вікінгаў. Створаная ў 1811 годзе Гоцкая ліга прапагандавала вобраз вікінгаў як свабодалюбных шукальнікаў прыгод. Абуджэнне цікавасці да вікінгаў зрабіла магчымым сістэматычнае захаванне і вывучэнне ісландскіх саг і рунічных камянёў (такіх, як рунныя камяні ў Елінгу). Пачаліся раскопкі ў Старой Упсале, Бірцы і іншых старажытных цэнтрах.
Вобраз вікінгаў апынуўся запатрабаваным у Трэцім рэйху, дзе пад вікінгамі разумелі паўночных германцаў арыйскай расы, роднасных немцам. Пераважна са скандынаўскіх добраахвотнікаў была сфарміравана 5-я танкавая дывізія СС «Вікінг».
Вольна вытлумачаны вобраз вікінгаў выкарыстоўваецца ў цяжкіх кірунках музыкі (гл. вікінг-метал). У многіх краінах на поўначы Еўропы працуюць клубы гістарычнай рэканструкцыі, праходзяць рэгулярныя фестывалі.
Соня Ланг
Соня Ланг (Sonja Lang; 1978) — канадская мовазнаўца, перакладчыца з англійскай, французскай моў і эсперанта. Вядомая як актыўны ўдзельнік сусветнай супольнасці эсперантыстаў і стваральнік штучсных моў такіпона і ооу.
Ланг свабодна валодае англійскай, французскай, нямецкай мовамі, эсперанта і такіпонай. Таксама добра разумее фінскую, нідэрландскай, кітайскую, паўночныя дыялекты, харвацкую, японскую, арабскую, грузінскую мовы, а таксама мову канадскіх індзейцаў інуітаў інуктітут.
NGC 1122
NGC 1122 (іншыя абазначэнні — NGC 1123, UGC 2353, MCG 7-6-83, ZWG 539.117, IRAS02496+4200, PGC 10890) — спіральная галактыка з перамычкай (SBb) ў сузор’і Персей.
Гэты аб’ект занесены ў новы агульны каталог некалькі разоў, з абазначэннямі NGC 1122, NGC 1123.
Тадэвуш Сулістроўскі
Тадэвуш Сулістроўскі (каля 1745 — 15 верасня 1791) — дзяржаўны дзеяч Рэчы Паспалітай.
Аэракасмічны здымак
Аэракасмічны здымак — двухмерная выява рэальных аб’ектаў, якае атрымана паводле вызначаных геаметрычных і радыёметрычных(фотаметрычных) законах шляхам дыстанцыйнай рэгістрацыі яркасці аб’ектаў і прызначана для даследвання бачных і ўтоеных аб’ектаў, з’яў і працэсаў навакольнага свету, а таксама для вызначэння іх прасторавага становішча.
Тадэвуш Сулістроўскі
Біяграфія
Прадстаўнік шляхецкага роду Сулістроўскіх герба «Любіч». Нарадзіўся ў сям’і Міхала (? — да 6 сакавіка 1761), стольніка ашмянскага, і Іааны з Білевічаў (?—не пазней 1790). Меў брата Ігнація.
Макавішчы (Уздзенскі раён)
Да 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Ліцвянскага сельсавета.
Аэракасмічны здымак
Дыяпазон маштабаў сучасных аэракасмічных здымкаў велізарны: ён можа змяняцца ад 1:1000 да 1:100 000 000, т. е. у сто тысяч разоў. Пры гэтым найбольш распаўсюджаныя маштабы аэрафотаздымкаў ляжаць у межах 1:10000-1:50000, а касмічных — 1:200000-1:10000000.
Тадэвуш Сулістроўскі
Біяграфія
У 1764 годзе ўдзельнічаў у абранні на трон Станіслава Аўгуста Панятоўскага. Далучыўся да Барскай канфедэрацыі. З 1776 года шамбялян Станіслава Аўгуста Панятоўскага. У 1781—1782 гадах член задворнага асэсарскага суда, у 1782—1784 і 1786—1788 гадах член Пастаяннай Рады. Пасол на соймы 1776 і 1782 гадоў.
Аэракасмічны здымак
Усе аэракасмічныя здымкі прынята дзяліць на аналагавыя (звычайна фотаграфічныя) і лічбавыя (электронныя). Малюнак лічбавых здымкаў утвораны з асобных аднолькавых элементаў — пікселаў (ад англ. picture element — pixel); яркасць кожнага піксела характарызуецца адным лікам. Аэракасмічны здымак складаецца з мільёнаў пікселаў. Пры выкананні практычных прац даводзіцца адрозніваць зыходныя (першасныя) здымкі, якія атрыманы непасрэдна ў выніку здымкі, ад іх копій і ператвораных здымкаў, якія паступаюць да спажыўцоў пасля папярэдняй апрацоўкі. Пры фатаграфічнай здымцы зыходным здымкам лічыцца арыгінальны фотанегатыў, пры сканерной — неапрацаваны файл з запісам малюнка лічбавага здымка без якой-небудзь яго карэкцыі.
Тадэвуш Сулістроўскі
Біяграфія
Памёр у Вішневе. Пахаваны ў касцёле Яна Хрысціцеля ў Камаях.
Узнагароды
Кавалер ордэна Св. Станіслава (1784).
Сям’я
5 сакавіка 1777 года ў Вільні пабраўся шлюбам з Брыгідай Іаанай з Лапацінскіх (1759—1814). З ёй меў аднаго сына і дзвюх дачок:
Ізатопы радону
Усе ізатопы радону радыеактыўныя. Найбольш стабільны — ізатоп 222Rn, які з’яўляецца дачэрнім прадуктам распаду ізатопа радыю 226Ra. Ізатоп 222Rn перажывае α-распад з перыядам паўраспаду 3,823 дня.
У хіміі ізатопы радону часта называюць эманацыямі.
Табліца ізатопаў радону
У цяперашні час вядома 39 ізатопаў радону з вагавымі лікамі ад 193 да 231 і перыядамі паўраспаду ад 0,3 нс да 3,8 сут. Чатыры ізатопы радону сустракаюцца ў прыродзе, уваходзячы ў прыродныя радыеактыўныя шэрагі: 222Rn і 218Rn ўваходзяць у шэраг 238U, 220Rn - у шэраг 232Th, 219Rn - у шэраг 235U. Гэтыя прыродныя ізатопы з’яўляюцца дачэрнімі прадуктамі α-распаду ізатопаў радыю (за выключэннем 218Rn, які ўзнікае ў рэдкай бакавой галіне шэрагу пры β-распадзе 218At) і самі ў сваю чаргу падпадаюць пад α-распад, утвараючы ізатопы палонію.
Лёгкія ізатопы радону (208Rn — 212Rn) сінтэзуюцца ў рэакцыях глыбокага расшчаплення ядраў ўрану або торыю часціцамі (у асноўным пратонамі) высокай энергіі або па рэакцыях тыпу 197Au(14N,хn), дзе х — лік нейтронаў (звычайна больш за тры).
Куддус Хаджам’яравіч Кужам’яраў
Куддус Хаджам’яравіч Кужам’яраў (уйг. Қуддус Ғоҗамияров;, с. Кайназар Енбекшыказахскага раёна Алмацінскай вобласці Казахстан — ) — казахскі кампазітар, педагог. Заснавальнік уйгурскай прафесійнай музыкі. Народны артыст Казахстана (1973). Народны артыст СССР (1987).
Біяграфія
Нарадзіўся 21 мая 1918 года ў сяле Кайназар (цяпер — Енбекшыказахскі раён Алмацінскай вобласці Казахстана). Калі яму было 3 месяцы, памёр бацька.
Калі Куддус Кужам’яраў прыехаў у Алма-Ату паступаць у музычна-драматычны тэхнікум (цяпер Алмацінскі музычны каледж імя П. І. Чайкоўскага ), яму не споўнілася яшчэ 16 гадоў. Вучыўся ў перыяд 1933—1939 гадоў, спачатку па класе скрыпкі, потым перайшоў на фартэпіяннае аддзяленне, дзе пачаў складаць музыку. Здаў іспыты на кампазітарскі факультэт Маскоўскай кансерваторыі імя П. І. Чайкоўскага. Аднак з-за пачатку вайны вучобу прыйшлося адкласці — яго прызвалі ў Чырвоную армію. Член ВКП(б) з 1943 года. Пасля дэмабілізацыі ў 1946 годзе вярнуўся ў Алма-Ату.
У 1951 годзе скончыў Алма-Ацінскую кансерваторыю па класу кампазіцыі ў Я. Брусілоўскага, з 1953 года выкладаў у ёй, у 1957—1967 гадах — рэктар кансерваторыі, з 1965 года — прафесар.
Пасля заканчэння Алма-Ацінскай кансерваторыі ў 1951—1952 гадах стажыраваўся ў Маскоўскай кансерваторыі імя П. І. Чайкоўскага (клас ).
У 1952 годзе — мастацкі кіраўнік.
Удзельнік міжнародных фестываляў у Тэгеране ў 1961 годзе і ў Багдадзе ў 1964 годзе. У 1976 годзе — член журы Усесаюзнага фестывалю творчасці маладых кампазітараў і студэнтаў музычных ВНУ СССР у Ленінградзе.
Сухарава (Мінск)
Су́харава — колішняя вёска на рацэ Мышцы, з 1998 года ў складзе Мінска.
Куддус Хаджам’яравіч Кужам’яраў
Біяграфія
Памёр 8 красавіка (па іншых крыніцах — 10 красавіка ) 1994 года ў Алма-Аце. Пахаваны на Кенсайскіх могілках.
Сухарава (Мінск)
Гісторыя
У 1622 годзе Войцех і Пётр Карэйвы прадалі сваю частку зямель Сухарава і Пятроўшчыны князю Ярашу Жыжэмскаму. У 1636 годзе пані Гелена Канстанцінавая Карэйвавая прадала князю Ярашу і сваю 1/4 частку гэтых земляў.
Мікалай Рыгоравіч Пінчук
Мікалай Рыгоравіч Пінчу́к (4 лютага 1921 — 12 студзеня 1978) — камандзір 1-й эскадрыллі 18-га гвардзейскага знішчальнага авіяцыйнага палка, гвардыі капітан, Заслужаны ваенны лётчык-выпрабавальнік СССР.
Сухарава (Мінск)
Гісторыя
У XVIII — 1-й палове XIX ст. часта ўжывалася паланізаваная назва Сухаржава. У гэты час вёскай валодалі Абрампольскія з маёнткам у Міхалове.
Мікалай Рыгоравіч Пінчук
Біяграфія
Нарадзіўся 4 лютага 1921 года ў вёсцы Будзёнаўка (Ізюмава, цяпер Бабруйскага раёна Магілёўскай вобласці Беларусі) ў сялянскай сям’і. Беларус. З 1938 года — у ВЛКСМ.
Сухарава (Мінск)
Гісторыя
У 1897 годзе — 62 двары, 387 жыхароў, дзейнічае народнае вучылішча. У часы Расійскай імперыі ўваходзіла ў Сеніцкую воласць Мінскага павета Мінскай губерні. 20 студзеня 1960 года вёска пераведзена са складу скасаванага Мядзвежынскага сельсавета ў Шчомысліцкі сельсавет.
Мікалай Рыгоравіч Пінчук
Біяграфія
У 1940 годзе скончыў 10 класаў школы і Бабруйскі аэраклуб. У тым жа годзе добраахвотнікам пайшоў служыць у Чырвоную Армію. У 1940 годзе скончыў 8-ю Адэскую, у 1941 годзе — Канатопскую, у 1942 годзе — Армавірскую ваенныя авіяцыйныя школы пілотаў.
Сухарава (Мінск)
Гісторыя
У 1998 годзе 659 жыхароў, 173 гаспадаркі. У 1998 годзе вёска ўвайшла ў склад Мінска, што дала назву сучаснаму жылому раёну Сухарава.
Мікалай Рыгоравіч Пінчук
Біяграфія
На франтах Вялікай Айчыннай вайны са жніўня 1942 года ў 32-м знішчальным авіяцыйным палку. У кастрычніку 1942 года прыбыў у 18-ы гвардзейскі знішчальны авіяцыйны полк. 30 жніўня 1943 года паблізу горада Ельні М. Р. Пінчук быў паранены пасля тарана варожага пікіроўшчыка Ju-87. Быў адпраўлены ў шпіталь на лячэнне. 2 верасня ўсіх параненых на аўтамашынах павезлі да чыгуначнай станцыі для эвакуацыі ў тыл. Па дарозе М. Р. Пінчук збег у свой полк і праз месяц быў ужо зноў у баявым страі. Увесну 1944 года быў прызначаны намеснікам камандзіра, а ў студзені 1945 года — камандзірам 1-й эскадрыллі.
Сухарава (Мінск)
Гісторыя
На 2019 год вясковая забудова часткова захавалася па вуліцы Школьнай.
Мікалай Рыгоравіч Пінчук
Біяграфія
Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 19 красавіка 1945 года за 226 баявых вылетаў, 46 паветраных баёў, 18 збітых самалётаў праціўніка і праяўленыя пры гэтым мужнасць і высокае лётнае майстэрства, гвардыі капітану Пінчуку Мікалаю Рыгоравічу прысвоена званне Героя Савецкага Саюза з уручэннем ордэна Леніна і медалі «Залатая Зорка».
Сухарава (Мінск)
Славутасці
На вясковых могілках (каля вуліцы Янкоўскага) захаваўся курганны могільнік XI—XII стагоддзяў.
Мікалай Рыгоравіч Пінчук
Біяграфія
Усяго ў гады вайны ён здзейсніў 307 баявых вылетаў, удзельнічаў ў 68 паветраных баях, збіў 24 варожых самалёты — 22 асабіста і 2 у групе.
Пасля вайны працягваў службу ў ВПС. У 1954 годзе з адзнакай скончыў Ваенна-паветраную акадэмію. З 1975 года палкоўнік Н. Г. Пінчук у запасе.
Жыў у Мінску.
Памёр 12 студзеня 1978 года. Пахаваны ў Мінску на Усходніх могілках.
Узнагароды
Заслужаны ваенны лётчык СССР. Узнагароджаны ордэнам Леніна, 4 ордэнамі Чырвонага Сцяга , ордэн Айчыннай вайны 1-й ступені , 2 ордэнамі Чырвонай Зоркі, ордэнам «За службу Радзіме ва Узброеных Сілах СССР» 3-й ступені, медалямі.
Бемоль
Бемоль — у сучаснай музычнай натацыі знак альтэрацыі, які пазначае паніжэнне стаячай справа ад яго ноты на адзін паўтон. Адзінарны бемоль пазначаецца знакам \flat, падобным на маленькую лацінскую літару b, трохі выцягнутую знізу. Часам існуе неабходнасць панізіць ноту на цэлы тон; для гэтага ўжываецца дубль-бемоль \flat\flat, які ўтвараецца або проста выпісваннем двух бемоляў падрад, або яшчэ і ўзяццем іх пад адно рабро (гарызантальную рысу).
У табліцы знакаў Юнікод ёсць знакі бемоля ♭ (U+266D) і дубль-бемоля 𝄫 (U+1D12B).
Наваселле (Гардзееўскі раён)
Наваселле (Новоселье) — вёска ў Гардзееўскім раёне Бранскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Гліннаўскага сельскага паселішча.
Гісторыя
Заснавана ў 1847 годзе як выселкі ў складзе Суражскага павета Чарнігаўскай губерні. 20 лістапада 1917 года вёска абвяшчалася часткай Севершчыны Украінскай Народнай Рэспублікі. 25 снежня 1917 года вёска ўключана ў склад Украінскай рэспублікі Саветаў.
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай вёска абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад Гомельскай губерні РСФСР, а пасля ліквідацыі губерні ў 1926 годзе ў Бранскую губерню.
З 1929 года ў складзе Клінцоўскай акругі, а з 1932 года ў Заходняй вобласці, у 1937 годзе перададзена ў склад Арлоўскай вобласці. У 1944 годзе ўвайшла ў склад Бранскай вобласці.
Перастрэлка ў Мінску 28 верасня 2021 года
28 верасня 2021 года ў Мінску па вул. Якубоўскага ў доме 29 здарылася перастрэлка, у выніку якой загінулі 31-гадовы супрацоўнік Камітэта дзяржаўнай бяспекі Дзмітрый «Нірвана» Федасюк і 32-гадовы супрацоўнік «EPAM Systems» Андрэй Зельцэр.
1 кастрычніка дзеючы кіраўнік дзяржавы Аляксандр Лукашэнка звярнуў увагу на негатыўныя ацэнкі ў адрас беларускіх сілавікоў пасля гібелі супрацоўніка КДБ, якія сталі з’яўляцца ў СМІ, у тым ліку расійскіх, і адзначыў, што такія ацэнкі яго засмучаюць. Раніцай 29 верасня быў абмежаваны доступ да сайта газеты «КП в Белоруссии», у якой напярэдадні вечарам на сайце выдання выйшаў артыкул з каментаром аднакласніцы праграміста Андрэя Зельцэра, які адразу выклікаў хвалю абурэння і абраз у праўладных тэлеграм-каналах. Мінінфармацыі патлумачыла, што доступ да сайта быў абмежаваны, бо на ім была змешчана публікацыя, у якой «утрымліваліся звесткі, якія садзейнічаюць фарміраванню крыніц пагроз нацыянальнай бяспецы, што заключаюцца ў штучным нагнятанні напружанасці і супрацьстаяння ў грамадстве паміж грамадствам і дзяржавай».
1 кастрычніка ў Мінску ў клубе імя Ф. Дзяржынскага прайшло развітанне з загінулым супрацоўнікам КДБ Дзмітрыем «Нірванаю» Федасюком. На цырымоніі дэпутат Палаты Прадстаўнікоў генерал-маёр Алег Белаконеў заявіў журналістам :
У ноч з 1 на 2 кастрычніка быў затрыманы журналіст выдання «КП в Белоруссии» Генадзь Мажэйка, які напісаў артыкул пра загінулага Андрэя Зельцэра.
6 кастрычніка Андрэя Зельцэра пахавалі на Лясных могілках у Мінску. У гэты дзень Следчы камітэт заявіў, што ў крымінальнай справе, заведзенай на тых, хто пакінуў ацэначныя каментары ў інтэрнэце пасля смерці супрацоўніка КДБ Дзмітрыя Федасюка маецца 136 падазраваных, і ўсе яны знаходзяцца пад вартай. Крымінальная справа была заведзеная па артыкулах 130 (наўмысныя дзеянні, накіраваныя на абуджэнне іншай сацыяльнай варожасці або варожасці па прыкмеце іншай сацыяльнай прыналежнасці) і 369 (абраза прадстаўніка ўлады і яго блізкіх у сувязі з выкананнем ім службовых абавязкаў, здзейсненае ў інфармацыі, размешчанай у глабальнай камп’ютарнай сетцы Інтэрнэт) Крымінальнага кодэкса Рэспублікі Беларусь.
Юзаф Карыцкі
Юзаф Карыцкі (Józef Korycki, Josephus Korycki; 23 чэрвеня 1754, Літва — 8 кастрычніка 1827, Старая Весь, Галічына ) — буйны дзеяч каталіцкага касцёла і Ордэна езуітаў, прапаведнік і педагог.
IC 3996
IC 3996 — галактыка тыпу * (зорка) ў сузор’і Гончыя Псы.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Юзаф Карыцкі
Уступіў у Таварыства Ісуса 13 кастрычніка 1769 г. у Нясвіжы. Прафесар паэтыкі і рыторыкі ў Полацкім езуіцкім калегіуме (1784—1786), прафесар паэтыкі і рыторыкі (1787—1788), прэфект школ і прафесар нямецкай мовы (1788—1789) у Дынабургскім езуіцкім калегіуме. У 1783 г. у Полацку высвечаны на ксяндза. У 1785—1786 гг. браў удзел дзейнасці у камісіі на чале з Францішкам Караў, якая распрацавала новы «План вучэбных заняткаў» (Ratio Studiorum) для езуіцкіх навучальных устаноў. У выніку школьнай рэформы быў пашыраны аб’ём выкладання дакладных навук і сучасных моў.
Прапаведнік у Віцебску (1789—1790), Полацку (1791—1792), Магілёве (1792—1797) і Оршы (1797—1799). У 1798—1799 і 1803—1805 гг. — сакратар правінцыяла Антонія Люстыга, а з 1805 па 1827 гг. — сакратар Таварыства Ісуса (пасля выгнання езуітаў з Расійскай імперыі (1820) знаходзіўся ў Рыме). У 1827 г. выехаў у Галічыну, дзе неўзабаве і памёр.
Жаночы Кубак Беларусі па футболе 2017
Жаночы Кубак Беларусі па футболе 2017 — 26-ы розыгрыш Жаночы Кубак Беларусі.
Калыбелі
Калыбелі (Колыбели) — вёска ў Гардзееўскім раёне Бранскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Гліннаўскага сельскага паселішча.
Гісторыя
Да Лютаўскай рэвалюцыі вёска ў складзе Суражскага павета Чарнігаўскай губерні. 20 лістапада 1917 года вёска абвяшчалася часткай Севершчыны Украінскай Народнай Рэспублікі. 25 снежня 1917 года вёска ўключана ў склад Украінскай рэспублікі Саветаў.
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай вёска абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад Гомельскай губерні РСФСР, а пасля ліквідацыі губерні ў 1926 годзе ў Бранскую губерню.
Ліга 1
Чэмпіянат Францыі па футболе (Le championnat de France de football) або Ліга 1 (Ligue 1) — вышэйшы дывізіён сістэмы футбольных ліг Францыі. У спаборніцтве ўдзельнічаюць 20 клубаў Лігі 1. Пасля кожнага сезону клубы, якія занялі тры апошнія месцы, пераводзяцца ў Лігу 2, а іх месца займаюць тры самыя моцныя каманды Лігі 2.
Першы чэмпіянат Францыі быў праведзены ў сезоне 1932/33 і зваўся «Нацыянальны чэмпіянат», з 1933 года да 2002 года — «Дывізіён 1» і ў 2002 годзе дывізіён быў перайменаваны ў «Лігу 1».
Гісторыя
Прафесійны футбол не існаваў у Францыі да 1930 года. У ліпені 1930 года Нацыянальны савет Федэрацыі футбола прагаласаваў за прафесіяналізацыю французскага футбола. Заснавальнікамі прафесійнага футбола ў Францыі з’яўляюцца Жорж Беру, Эмануэль Гамбардэлья і Габрыель Ано.
Чэмпіёны
* У 1993 годзе «Алімпік» Марсель пазбаўлены тытулу чэмпіёна ў сувязі з карупцыяй.
Седыментацыйны аналіз
З дапамогай седыментацыі вызначаюць дысперсны склад здробненых матэрыялаў, глеб, грунтоў. У біяхіміі з дапамогай седыментацыйнага аналізу вызначаюць склад і памеры клетачных структур, вірусаў і інш.
Рэспубліка Гагаузія
Рэспубліка Гагаузія  — самаабвешчаная дзяржава на частцы тэрыторыі былой Малдаўскай ССР, якая існавала з 1990 па 1994 (юрыдычна), фактычна — да 1995. Мірным шляхам рэінтэгравана ў снежні 1994 — ліпені 1995 у склад Рэспублікі Малдова. Зараз — Аўтаномнае тэрытарыяльнае ўтварэнне Гагаузія.
Перадгісторыя
Першыя дыскусійныя клубы па праблемах народа Гагаузіі з'явіліся ў канцы 1980-х гадоў.
21 мая 1989 года адбыўся першы з’езд прадстаўнікоў гагаузскага народа. Так узнік агульнагагаузскі грамадскі рух «Гагауз Халкы».
12 лістапада 1989 года адбыўся Надзвычайны з'езд прадстаўнікоў гагаузскага народа, на якім была абвешчана Гагаузская Аўтаномная Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка ў складзе Малдаўскай ССР, але на наступны дзень Прэзідыум Вярхоўнага Савета Малдаўскай ССР адмяніў рашэнні Надзвычайнага з’езда, прызнаўшы іх антыканстытуцыйнымі.
Утварэнне рэспублікі
19 жніўня 1990 года адбыўся I З’езд народных дэпутатаў стэпавага поўдня Малдаўскай ССР, на якім была прынята «Дэкларацыя аб свабодзе і незалежнасці гагаузского народа ад Рэспублікі Малдова» , абвесціўшы Рэспубліку Гагаузія ў складзе СССР. 21 жніўня на надзвычайным паседжанні Прэзідыума Вярхоўнага Савета Малдаўскай ССР рашэнне аб абвяшчэнні рэспублікі было прызнана незаконным, а правядзенне з’езда дэпутатаў - антыканстытуцыйным.
Існаванне рэспублікі
На працягу чатырох гадоў пасля гэтага Гагаузская Рэспубліка існавала як непрызнаная дзяржава. Былі сфарміраваны і функцыянавалі асноўныя органы дзяржаўнай улады (Прэзідэнт, Вярхоўны Савет, міністэрствы і ведамствы, армія (батальён спецпрыза «Буджак» з 1990-1995)).
Сваёй нацыянальнай валюты Гагаузія, у адрозненне ад утворанага ў тым жа (1990) годзе Прыднястроўя, не ўводзіла.
Кіраўніком Рэспублікі Гагаузія на працягу ўсяго яе існавання быў Сцяпан Тапал.
У снежні 1994 на аснове дасягнутых пагадненняў Рэспублікі Гагаузія і Малдовы быў падпісаны дакумент аб мірнай інтэграцыі Гагаузіі на правах аўтаноміі, што і ажыццявілася да лета 1995 года. З гэтага моманту Рэспубліка Гагаузія трансфармавалася ў Аўтаномнае ўтварэнне Гагаузія — Гагауз Еры.
Тавільяна
Тавільяна (Tavigliano) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне П’емонт, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Б'ела.
Насельніцтва складае 936 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 94 чал./км². Займае плошчу 10 км². Паштовы індэкс — 13811. Тэлефонны код — 015.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы.
NGC 1124
NGC 1124 (іншыя абазначэнні — ESO 480-7, MCG -4-7-47, PGC 10838) — лінзападобная галактыка (SB0) ў сузор’і Печ.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Барэц (Гардзееўскі раён)
Гісторыя
Заснаваны ў 1920-х гадах (першапачатковая назва — Красны Барэц).
З 1929 года ў складзе Клінцоўскай акругі, а з 1932 года ў Заходняй вобласці, у 1937 годзе перададзены ў склад Арлоўскай вобласці. У 1944 годзе ўвайшоў у склад Бранскай вобласці.
Пасля аварыі на ЧАЭС пасёлак аднесены да зоны радыеактыўнага забруджвання.
Маладзечнамэбля
ЗАТ «Маладзечнамэбля» — беларуская мэблевая фабрыка, заснаваная ў 1954 годзе. Сёння 54 % мэблі пастаўляецца на экспарт, у тым ліку ў Бельгію, Францыю, краіны Балтыі і інш. Фабрыка мае 19 ўласных магазінаў у Беларусі і 5 на тэрыторыі Расіі. Прадстаўніцтвы фабрыкі ёсць у Абхазіі, Арменіі, Расіі, Казахстане і Узбекістане. У склад ЗАТ «МаладзечнаМэбля» ўваходзіць філіял — Вілейская мэблевая фабрыка.
1950 — 1980-я гады
Маладзечна пасля вайны быў разбураны на 90 %. Да 1950 годзе жылы фонд адбудавалі, аднаўлялі прамысловасць, у тым ліку і сталярна-мэблевы цэх Гарпрамкамбіната ў былых стайнях Польскага ўланскага палка. У ім 11 чалавек уручную выраблялі фарбаваныя столы, шафы, вокны, дзверы і дробныя сталярныя вырабы. 1 сакавіка 1954 года на базе цэха была заснавана Маладзечанская мэблевая фабрыка ў складзе «Белмэблятрэста» Міністэрства мясцовай прамысловасці БССР. Вілейская мэблевая фабрыка пачала працаваць 6 сакавіка 1954 года. 29 чалавек правялі сход і арганізавалі кааператыўную арцель ім. Малянкова. Ў 1963 годзе Вілейскую фабрыку ўключылі ў Маладзечанскую на правах цэха. У пачатку 1970-х гадоў было ўстаноўлена найноўшае нямецкае абсталяванне, фабрыка была ўзорнай, на яе накіроўвалі замежныя дэлегацыі. Асноўная тэндэнцыя гэтага часу — ажыятажны попыт стрымліваў развіццё дызайну і асартыменту мэблі аж да сярэдзіны 1990-х гадоў.
1990-я гады
Прадпрыемства перайшло на гасразліковы спосаб працы. Пачалі самастойную распрацоўку мадэляў мэблі. Быў абраны выраб мэблі з масіўнай драўніны. У 1993 годзе на фабрыцы з’явіліся першыя два станкі з ЧПУ.
Энергаспажыванне
У 1994 годзе доля энергетычных рэсурсаў у сабекошце прадукцыі складала 14 %. Дзякуючы ўстаноўцы лічыльнікаў, увядзенні лімітаў і аптымізацыі вентыляцыйнай сістэмы атрымалася знізіць долю энергазатрат да 8-9 %. У 1999 годзе была здадзена ў эксплуатацыю ўласная кацельня, якая працуе на драўняных адходах. У выніку ўдзельная вага цепла-і энергарэсурсаў у сабекошце прадукцыі знізілася да 4 % летам і 5,5 % зімой. ЗАТ «Маладзечнамэбля» цалкам забяспечвае сябе парам і гарачай вадой і пастаўляе цяпло насельніцтву.
Асацыяцыі
Член Гандлёва-прамысловай палаты.
Спорт
Футбольны клуб «Маладзечна» існуе на фабрыцы з 2004 года. З 2009 года трапляе ў прызы ў Мінскай лізе аматарскага футзала. У 2013 годзе заваявалі званне чэмпіёнаў 3-й лігі.
Валерый Уладзіміравіч Бабук
Валерый Уладзіміравіч Бабук (нар. 20 жніўня 1956, Бор, Пухавіцкі раён, Беларусь) — беларускі спартсмен i трэнер (гiравы спорт, армрэстлiнг, паўэрлiфтынг), суддзя міжнароднай катэгорыі (2000), майстар спорту СССР, майстар спорту Беларусi мiжнароднага класа, заслужаны трэнер Беларусi.
Біяграфія
Маці, Бабук Ганна Максімаўна, працавала ў калгасе «Іскра» і выхоўвала 7 дзяцей. Бацька, Бабук Уладзімір Ільіч, працаваў кіроўцам. У 1973 г. скончыў 10 класаў Бор-Слабадской сярэдняй школы.
Скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт у 1994 г. і Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт фізічнай культуры у 2003 г.
З 1993 г. па 2005 г. на Мінскам заводзе халадзільнікаў «Атлант». З 2005 г. па 2007 г. трэнерам па спорце Рэспубліканскі цэнтр фізічнага выхавання і спорту. З 2007 г. па 2014 г. дырэктар ДЮСШАР адзінаборстваў г. Мінск.
З 2014 г. дырэктар ДУ «Фізкультурна-аздараўленчы комплекса „Энергія“» у п. Дружны (Пухавіцкі раён).
Булат Янбулатавіч Янтыміраў
Булат Янбулатавіч Янтыміраў (нар., Цюменская вобласць — , Бешанковіцкі раён) — Герой Савецкага Саюза (1944).
Біяграфія
У 1937—1940 гадах праходзіў тэрміновую службу ў шэрагах Чырвонай Арміі. Удзельнік савецка-фінляндскай вайны 1939—1940 гадах. Скончыў Цюменскае ваеннае пяхотнае вучылішча ў 1941 годзе. У баях Вялікай Айчыннай вайны з сакавіка 1942 года.
26 чэрвеня 1944 года ў баі за вёску Шарыпіна (Бешанковіцкі раён) быў смяротна паранены.
Званне Героя Савецкага Саюза прысвоена пасмяротна 22 ліпеня 1944 года. Пахаваны ў брацкай магіле вёскі Саннікі.
Дыстанцыйныя метады даследавання
Дыстанцыйныя метады даследавання Зямлі — метады даследавання аб’ектаў на адлегласці, гэта значыць калі даследнік не ўступае ў непасрэдны кантакт з аб’ектам даследавання, чэрпаючы інфармацыю пра яго з прамежкавых матэрыялаў — аэракасмічных здымкаў, сведчанняў геафізічных прыбораў і г. д.
Аэракасмічныя метады даследавання
Аэракасмічныя метады даследавання — варыянт дыстанцыйных метадаў даследавання, сістэма метадаў вывучэння ўласцівасцяў ландшафтаў і іх змен з выкарыстаннем верталётаў, самалётаў, пілатуемых касмічных караблёў, арбітальных станцый і спецыяльных касмічных апаратаў, абсталяваных, як правіла, разнастайнай здымачнай апаратурай, што базуецца на рэгістрацыі адлюстраванага сонечнага і штучнага святла, а таксама ўласнага выпраменьвання Зямлі.
Фізічнай асновай аэракасмічных метадаў з’яўляецца ўласцівасць аб’ектаў навакольнага асяроддзя выпраменьваць ці адлюстроўваць электрамагнітныя хвалі. Такія хвалі маюць вялікі лік характарыстак (кірунак, інтэнсіўнасць, спектральны склад і іншыя), якія залежаць ад уласцівасцяў аб’екта. Сутнасць аэракасмічных метадаў складаецца ў рэгітсрацыі такіх выпраменьванняў спецыяльнымі прыборамі, усталяванымі на лятальных апаратах (паветраных ці касмічных) і наступнай іх інтэрпрэтацыі, гэта значыць суадносінаў ўласцівасцяў выпраменьванняў з уласцівасцямі аб’ектаў. Гэта значыць аэракасмічныя здымкі носяць ускосны характар — з іх дапамогай вымяраюць не цікавячыя даследніка параметры аб’ектаў, а некаторыя злучаныя з імі велічыні.
Шэрстакрылы
Шэрстакрылы (Dermoptera) — атрад пла­цэн­тар­ных мле­какормячых, уключае толькі 2 віды.
Апісанне
Даўжыня цела 36-43 см, хваста — 22-27 см, маса 1-1,7 кг. Галава з падоўжанай пысай, вушы кароткія, амаль безвалосыя, вочы вялікія, на­кіраваны ўперад. Падэшвы лап з дыскавымі прысоскамі. Ад шыі ўздоўж усяго цела цягнецца скурыстая лятальная перапонка, якаая прымацавана да пярэдніх і задніх канцавін і заканчваецца ля кончыка хваста. Поўсць рабая, кароткая, густая, мяккая.
Пашырэнне
Вядомы з верх­няга па­леацэна і ніжняга эацэна Паўночнай Аме­рыкі.
Чачора (прыток Сажа)
Чачора — рака ў Кармянскім, Буда-Кашалёўскім і Чачэрскім раёнах Беларусі, правы прыток ракі Сож (басейн Дняпра).
Даўжыня ракі 56 км. Плошча вадазбору 551 км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці 3,2 м³/с. Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,7 ‰.
Назва
Назва Чачора балцкага паходжання.
Шэрстакрылы
Асаблівасці біялогіі
Прыстасаваныя да пла­ніруючага палёту, робяць скачкі на адлегласць да 140 м. Па галінах пе­рамяшчаюцца, падве­сіўшыся спіной уніз. Ак­тыўнасць начная.
Кормяцца лісцем, пладамі і насеннем рас­лін.
Сам­ка нараджае адно дзіцяня і на працягу пер­шых шасці месяцаў но­сіць яго на бруху.
Ахова
Згодна Чырвонаму спісу МСАП, стан абодвух відаў не вы­клікае засцярогі.
Чачора (прыток Сажа)
Назва
Усе гэтыя назвы, уключна з назвай Чачоры, звязваюць з літоўскім kekė «гронка (арэхаў, ягадаў, кветак)», kekulas «камяк», прускім kekars «гарох» (у гарохавым струку шмат гарошынак). Яны маюць шырокія індаеўрапейскія адпаведнікі.
Блізкім чынам матываваныя і назвы тыпу Рэста, Рэкта, Рэхта і пад. Яны звязаныя з балцкім абазначэннем арэха (літ. riešutas, лат. rieksts, пруск. reisis) і далей з літоўскім rišti, прускім *ristun "звязваць" (арэхі растуць "звязкамі", гронкамі).
Ва ўсіх гэтых выпадках рачныя назвы матываваныя семантыкай ушчыльнення ў выніку сціснутасці. У балцкай гідраніміі нярэдка ёсць, калі водныя назвы нясуць значэнне "сціскання" (Жлобін, Горадзен і інш.). Мяркуецца, што назвы з семантыкай "сціскання" адлюстроўваюць канфігурацыйныя асаблівасці адпаведнай ракі ці возера.
Водаапісанне
Асноўныя прытокі — Дулепа, Любіца (справа), Глыбокая (злева). На рацэ знаходзіцца вадасховішча Меркулавічы.