cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Народная партыя (Сербія, 2017)
У такой кааліцыі партыя брала ўдзел ва ўсеагульных выбарах 2022 года і вылучыла Здраўка Понаша, тагачаснага сябра партыі, у якасці кандыдата ў прэзідэнты. Понаш не здолеў перамагчы ў выбарах, тым не менш партыя здабыла 12 месцаў у Скупшчыне, але праз спрэчкі кааліцыя была скасавана. З тых часоў Народная партыя ўтварыла ўласныя парламенцкія групы і ідэалагічна супрацьстаіць Сербскай прагрэсіўнай партыі. Партыя лічыцца ліберальна-кансерватыўнай, і не зважаючы на тое, што яна намінальна падтрымлівае далучэнне Сербіі да Еўрапейскага Саюза, але палягае, усё ж такі, на еўраскептычных пазіцыях і заўжды бароніць ваенны нейтралітэт краіны.
Грыбное
Грыбно́е (, Грибное) — вёска ў Пухавіцкім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Шацкага сельсавета.
Пад уладай Расійскай імперыі
Паводле перапісу 1917 г. засценак Храновае Кнорынскай (былой Амельнянскай воласці) Ігуменскім павеце Мінскай губерні.
Найноўшы час
У Першую сусветную вайну ў лютым — снежні 1918 года была пад акупацыяй войскаў кайзераўскай Германіі.
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай вёска абвешчана часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. З 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі вёска ўвайшла ў склад БССР.
У жніўні 1919 — ліпені 1920 вёска знаходзілася пад польскай уладай.
У Другую сусветную вайну з канца чэрвеня 1941 да ліпеня 1944 года акупаваная нацысцкай Германіяй.
30 ліпеня 1964 года вёска Храновае была перайменавана ў вёску Грыбное.
Да 29 чэрвеня 2006 года вёска ўваходзіла ў склад Селецкага сельсавета.
З 2006 года па 28 мая 2013 года ў складзе Вецярэвіцкага сельсавета.
Валянцін Антонавіч Арловіч
Валянцін Антонавіч Арловіч (нар., в. Краснае, Мінская вобласць) — беларускі фізік. Акадэмік Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (2003; член-карэспандэнт з 2000). Доктар фізіка-матэматычных навук (1990), прафесар (1993).
Біяграфія
Нарадзіўся ў вёсцы Краснае (Маладзечанскі раён, Мінская вобласць) у сялянскай сям’і. Пасля заканчэння фізічнага факультэта БДУ ў 1969 годзе працаваў у Інстытуце фізікі АН БССР на розных пасадах, у 1994 годзе ўзначаліў Лабараторыю нелінейнай оптыкі, адначасова ў 1998—2003 гадах з’яўляўся намеснікам дырэктара інстытута па навуковай працы. З 2003 па 2014 гады займаў пасаду старшыні Навуковага Савета — дырэктара Выканаўчай дырэкцыі Беларускага рэспубліканскага фонду фундаментальных даследаванняў (БРФФД). З 8 верасня 2014 года па студзень 2022 года  — акадэмік-сакратар Аддзялення фізікі, матэматыкі і інфарматыкі НАН Беларусі. Навуковы кіраўнік Цэнтра «Нелінейная оптыка і актываваныя матэрыялы» Інстытута фізікі імя Б. І. Сцяпанава НАН Беларусі.
Навуковая дзейнасць
Навуковыя працы В. А. Арловіча прысвечаны нелінейнай оптыцы, фізіцы лазераў, спектраскапіі, фотабіялогіі. Арловіч унёс уклад у стварэнне першай у Беларусі ўстаноўкі для назірання і вымярэння параметраў вымушанага камбінацыйнага рассейвання (ВКР), правёў даследаванні ВКР у вадкіх асяроддзях, у сціснутых газах і ў капілярных святлаводах, былі вызначаны ўмовы назірання высокаэфектыўнага і нізкапарогавага ВКР-пераўтварэння частаты, што дазволіла стварыць лазерныя прылады з плаўнай перабудовай даўжыні хвалі ў дыяпазоне 0,3-8,1 мкм. Вынікі гэтай дзейнасці ў 1978 годзе былі ўдастоены прэміі Ленінскага камсамола БССР.
У 1980-я гады пад кіраўніцтвам В. А. Арловіча была ўдасканалена методыка спектраскапіі кагерэнтнага антыстоксавага рассейвання (КАРС), створана адпаведная ўстаноўка, вымераныя істотныя параметры ваганняў малекул, развіты метад спектраскапіі насычэння камбінацыйнага рассейвання і растлумачаны шэраг эфектаў міжмалекулярных узаемадзеянняў. Арловіч прапанаваў новы метад павышэння яркасці лазерных пучкоў, унёс удасканалення і распрацаваў шэраг лазерных крыніц і пераўтваральнікаў частаты выпраменьвання, якія былі ўдастоены дыпломамі I ступені ВДНГ БССР.
Арловіч правёў даследаванні праяў квантавых шумоў у сігнале ВКР, паказаў магчымасць генерацыі салітонаў пры ВКР пераўтварэнні. Пад яго кіраўніцтвам вядуцца пошукі спосабаў эфектыўнага стварэння лазерных пучкоў у бяспечным для вачэй дыяпазоне даўжынь хваль (1,5-1,6 мкм), якія могуць выкарыстоўвацца ў далямерах, прыцэлах і г.д. Шэраг прац прысвечаны даследаванню працэсаў ВКР у цвёрдых целах (крышталях), што можа быць ужыта для пабудовы кампактных лазерных сістэм з перабудовай у шырокім дыяпазоне частот (ад ВК да УФ) выпраменьваннем.
Дом Лявонцьевых
Дом Лявонцьева (Шуберта) — трохпавярховы каменны будынак у сем вокнаў па фасадзе, пабудаваны ў 1722—1741 гг. Цэнтральны рызаліт увенчаны трохвугольным франтонам, вось фасада падкрэслена трохчасткавым акном.
У 1807—1809 гг. быў перароблены фасад і збудаваная парадная лесвіца. Парадныя памяшканні знаходзіліся на трэцім паверсе. Балконныя дзверы ўпрыгожаны двума дарыйскімі канеліраванымі калонамі.
Родныя сёстры Мікалая Міхайлавіча Лявонцьева, пасля смерці апошняга, прадалі будынак (у 1775 годзе) «майстру выпякання французскіх хлябоў» Іагану Хрыстафоравічу Шафу. Затым дом некалькі разоў мяняў уладальнікаў, пакуль яго ў маёршы Басавай у снежні 1829 года не набыў на імя сваёй жонкі начальнік Ваенна-тапаграфічнага дэпо генерал-маёр Фёдар Фёдаравіч Шуберт.
Ябланцава
Ябланцава (Яблонцево) — вёска ў Сычоўскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Караваеўскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупаваная гітлераўскімі войскамі ў кастрычніку 1941 года, вызвалена ў сакавіку 1943 года.
У 2004—2015 гадах у складзе Сярэдскага сельскага паселішча.
Грынкі (Слонімскі раён)
Грынкі́ (, Гринки) — вёска ў Слонімскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Азгінавіцкага сельсавета.
Да 17 чэрвеня 1960 года вёска ўваходзіла ў склад Касцянёўскага сельсавета.
Віленскі край
Віленскі край або Віленшчына, (Vilniaus kraštas, Wileńszczyzna) — усходняя і паўднёва-ўсходняя частка сучаснай Літвы з Вільняй, а таксама прылеглыя да яе раёны Беларусі, якія з 1920 да 1939 года належылі Польшчы, і адрознівалася асаблівасцямі нацыянальнага складу насельніцтва, культуры, палітычнымі арыентацыямі. Тэрыторыя Віленскага краю дэ-юрэ належыла Беларускай Народнай Рэспубліцы, планавалася ўключэнне ў склад БССР (верасень-кастрычнік 1939 года).
Гісторыя
Да 1917 года Віленскі край уваходзіў у склад Віленскай губерні Расійскай імперыі. Гэта Свянцянскі, Віленскі і Троцкі паветы. Палову насельніцтва складалі беларусы, за імі — літоўцы, асаблівае месца займаў горад Вільня.
Згодна з Усерасійскім перапісам насельніцтва 1897 года нацыянальны (моўны) склад губерні быў наступны :
Падчас Першай сусветнай вайны і паводле Брэсцкага мірнага дагавора тэрыторыя была занята нямецкімі войскамі. Пад канец снежня 1918 года немцы пакінулі Вільню і яе ваколіцы.
У пачатку студзеня 1919 года Віленскі край (Вільню 5 студзеня), заняла Чырвоная Армія, супраціўленне якой мясцовыя польскія ўзброеныя фарміраванні аказаць не змаглі. Падчас савецка-польскай вайны польская армія заняла Вільню 19—21 красавіка 1919 года. У выніку наступу арміі Савецкай Расіі ў ліпені 1920 года палякі адступілі ад Вільні.
Падчас савецка-літоўскіх перамоў у маі 1920 года асноўным пытаннем, якое вызначала межы Літвы, было ваеннае супрацоўніцтва супраць Польшчы, потым, пры пагаршэнні ваеннай сітуацыі, — нейтралітэт Літвы. 12 ліпеня 1920 года ў Маскве быў падпісаны дагавор паміж РСФСР і Літвой, які прызнаваў незалежнасць Літвы ў межах былой Ковенскай губерні, часткі Віленскай, Гродзенскай, Сувалкаўскай губерняў, уключаючы Відзы, Вільню, Ашмяны, Ліду, Шчучын, Гродна. Дагавор набываў юрыдычную моц 14 кастрычніка. 26 жніўня 1920 года Вільня была перададзена пад кантроль Літвы. Іншыя тэрыторыі, якія адыходзілі згодна з савецка-літоўскім дагаворам Літве, таксама перадаваліся пад кіраўніцтва літоўскай адміністрацыі падчас польскага наступу пасля «Цуду на Вісле».
З уварваннем у жніўні 1920 года польскіх войскаў на тэрыторыі, на якія прэтэндавала Літва, яны сутыкнуліся з літоўскім супрацівам. Савет Лігі Нацый 20 верасня прыняў рэкамендацыю, якая пацвярджае ў якасці ўсходняй мяжы Польшчы «лінію Керзана», на захад ад якой ляжалі землі з «перавагай польскага насельніцтва» (на самай справе этнічна польскімі былі толькі заходнія воласці Беластоцкага і Бельскага паветаў), на ўсход — тэрыторыі з перавагай беларускага, украінскага, літоўскага насельніцтва, і прапанаваў Польшчы лічыцца з нейтралітэтам Літвы з усходняга боку лініі. Літва і Польшча афіцыйна прынялі гэтую рэкамендацыю. Пад ціскам Лігі Нацый пад канец верасня 1920 года ў Сувалках пачаліся польска-літоўскія перамовы. 7 кастрычніка быў падпісаны дагавор, які размяжоўваў польскую і літоўскую зоны (План Гіманса). У адпаведнасці з дамовай Вільня і прылеглыя тэрыторыі адыходзілі да Літвы. Дагавор павінен быў уступіць у дзеянне 10 кастрычніка 1920 года.
За два дні да ўступлення Сувалкаўскага дагавора ў сілу па сакрэтным распараджэнні Юзафа Пілсудскага часткі польскай арміі (1-я Літоўска-Беларуская дывізія) пад камандаваннем генерала Люцыяна Жалігоўскага, імітуючы непадпарадкаванне вярхоўнаму камандаванню, пачалі наступ і занялі Вільню (9 кастрычніка) і Віленскі край. Занятыя тэрыторыі былі абвешчаны дзяржавай Сярэдняя Літва, пад часовым кіраваннем Вярхоўнага галоўнакамандуючага і Часовай кіруючай камісіі. Выбары, праведзеныя 8 студзеня 1922 года, сфарміравалі прадстаўнічы орган насельніцтва Сярэдняй Літвы — Віленскі сойм. Сойм 20 лютага 1922 года большасцю галасоў прыняў рэзалюцыю аб уключэнні Віленскага края ў склад Польшчы. 22 сакавіка 1922 года Устаноўчы сойм у Варшаве прыняў Акт уз'яднання Віленскага краю з Польскай Рэспублікай. У красавіку 1922 года Віленскі край увайшоў у склад Польшчы. У 1926 годзе на тэрыторыі края было сфарміравана Віленскае ваяводства.
Аднак Літва не адмаўлялася ад правоў на Віленскі край і вяла за яго актыўную прапагандысцкую і дыпламатычную барацьбу. Толькі ў 1938 годзе, калі пасля ўзброеных інцыдэнтаў на мяжы і ўльтыматуму Польшчы, Літва была вымушана пагадзіцца з аднаўленнем дыпламатычных адносін, былі адкрыты межы.
Другая сусветная вайна
У выніку ўварвання ў верасні 1939 года савецкіх войскаў на тэрыторыю Польшчы Віленскі край адышоў пад кантроль Савецкага Саюза. Згодна з «Дамовай аб перадачы Літоўскай Рэспубліцы горада Вільня і Віленскай вобласці і аб узаемадапамозе паміж Савецкім Саюзам і Літвой» ад 10 кастрычніка 1939 года частка Віленскага краю была перададзена Літве. Гэтая частка складала тэрыторыю ў 6909 км² з 490 тыс. чалавек. Пасля акупацыі краін Прыбалтыкі СССР і з'яўлення Літоўскай ССР да новастворанай савецкай рэспублікі ў кастрычніку 1940 года дадаткова адышла тэрыторыя Беларусі плошчай 2637 км².
Адольф Леанард ван Гент
Адольф Леанард ван Гент (Adolf Leonard van Gendt;  — ) — нідэрландскі архітэктар.
Біяграфія
Прадстаўнік разгалінаванай архітэктурнай дынастыі, у якой найбольшае значэнне, апроч Адольфа Леанарда, мелі яго брат Фрэдэрык Вілем ван Гент (1831—1900) і сын Адольф Даніэль Нікалас ван Гент (1870—1932).
Скончыў Каралеўскую акадэмію вытанчаных мастацтваў у Гаазе. З 1874 г. практыкаваў у Амстэрдаме. Па праекце ван Гента пабудавана амстэрдамская канцэртная зала Канцэртгебау (1883—1888), ён таксама браў удзел у праектаванні і ўзвядзенні Цэнтральнага вакзала, новага будынка Гарадскога тэатра і інш.
Анараўд ап Родры
Ана́раўд ап Ро́дры (Anarawd ap Rhodri; памёр у ) — кіраўнік валійскага каралеўства Гвінед. У «Аналах Камбрыі» яго называюць «каралём брытаў».
Біяграфія
Бацька Анараўда, Родры Вялікі, кіраваў большай часткай Уэльса, але пасля яго смерці ў 878 годзе ўладанні Родры падзялілі яго сыны, і трон Гвінеда дастаўся Анараўду. Разам са сваімі братамі Кадэлам і Мервінам Анараўд ваяваў супраць іншых валійскіх кіраўнікоў. У 881 годзе эрл Мерсіі Этэльрэд уварваўся ў Гвінед, але Анараўд перамог яго ў бітве ля вусця Конуі. У аналах гэта падзея адзначана як «помста Бога за Родры», таму што той быў забіты ў бітве з англасаксамі.
Пазней Анараўд уступіў у саюз са скандынаўскім кіраўнікоў Ёрка, жадаючы засцерагчыся ад нападаў з боку Мерсіі. Калі высветлілася нетрываласць гэтага саюза, Анараўд адправіўся да двара кіраўніка Уэсэкса Альфрэда Вялікага і прызнаў яго вяршэнства ў абмен на бяспеку Гвінеда. Гэта быў першы вядомы выпадак таго, як кіраўнік Гвінеда прызнаў сюзерэнітэт англійскага караля, і менавіта на аснове гэтага факту пазнейшыя англійскія кіраўнікі патрабавалі таго ж ад валійскіх каралёў.
У 894 годзе Анараўд паспяхова адбіў напад скандынаваў на паўночны Уэльс, а ў наступным годзе ўварваўся ў Керэдыгіян і Істрад-Тыві на паўднёвым захадзе краіны, прычым паведамляецца, што ў яго войску былі і англійскія атрады. У 902 годзе ён паспяхова ваяваў з вікінгамі з Дубліна, якія напалі на Англсі пад кіраўніцтвам нейкага Інгімунда. Анараўд сканаў у 916 годзе. Яго спадчыннікам стаў яго сын Ідвал Лысы.
Анараўд лічыцца заснавальнікам дынастыі Аберфрау, названай па сталіцы гвінедскіх кіраўнікоў, размешчанай на Англсі. Прадстаўнікі гэтага дому кіравалі Гвінедам да самага заваявання Уэльса Эдуардам I у канцы XIII стагоддзя.
Стэван Шуплікац
Стэван Шуплікац (Стеван Шупљикац; 1786, Петрыня —, Панчава) — аўстрыйскі ваенны, ваявода сербскі.
Біяграфія
Нарадзіўся ў 1786 годзе ў Петрыні. Меў брата — салдата і сястру Анку, якая пазней выйшла замуж за Габрыэля Мілеціча. У 1805 годзе ўступіў у аўстрыйскую армію. Пасля ўтварэння ў 1809 годзе Ілірыйскіх правінцый перайшоў у французскую армію, у 1812 годзе ўдзельнічаў у складзе дапаможных Харвацкіх палкоў у паходзе Напалеона на Расію, дзе стаў кавалерам Ордэна Ганаровага легіёна.
Пасля паражэння Напалеона з 1814 года зноў стаў ваенным аўстрыйскай арміі, камандаваў размешчаным у Банаце і Ліцы Агулінскім палком. Пасля стаў камандзірам брыгады пад пачаткам Ёзэфа Радзецкага, быў узнагароджаны вялікім крыжам Ордэна жалезнай кароны. У 1848 годзе ўдзельнічаў у здушэнні рэвалюцыі ў Італіі.
Сербы, якія сабраліся ў паўднёвай частцы Аўстра-венгерскай імперыі ў маі 1848 года на Народны сход, абвясцілі стварэнне аўтаномнай Сербскай Ваяводзіны, і абралі Стэвана Шуплікаца ваяводам сербскім. У гэты час венгры не ставіліся прыязна да сербаў, але падтрымка прыйшла з Вены — новы імператар Франц Іосіф ухваліў стварэнне Сербскай Ваяводзіны і падтрымаў Шуплікаца, як кіраўніка. 6 кастрычніка ён стаў вярхоўным камандуючым сербскімі нацыянальнымі войскамі і заняўся арганізацыяй супраціву паўсталым венграм, аднак 15 снежня памёр у Панчаве. Пахаваны ў Крушэдолскім манастыры.
Расійскі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт імя А. І. Герцэна
Расійскі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт імя А. І. Герцэна (Российский государственный педагогический университет имени А. И. Герцена) — педагагічная вышэйшая навучальная ўстанова Санкт-Пецярбурга.
Гісторыя
Гісторыя ўніверсітэта пачынаецца ў 1797 годзе, калі па ўказе расійскага імператара Паўла І Пецярбургскі Выхаваўчы дом атрымаў самастойнасць і быў ураўнаваны ў правах з Маскоўскім аддзяленнем Выхаваўчага дома. Выхаваўчы дом у Санкт-Пецярбургу, мэтай якога першапачаткова была апека над сіротамі, стаў і адукацыйнай установай, дзе сіроты маглі атрымаць прафесіі гувернантак і настаўніц музыкі, моў, фізічнай культуры.
Пасля кастрычніцкай рэвалюцыі Пецярбургскі Выхаваўчы дом быў рэарганізаваны ў Адзіны педагагічны інстытут. У 1919 годзе ў інстытуце адчыняецца рабочы факультэт, а ў 1920 годзе інстытуту прысвойваецца імя Аляксандра Іванавіча Герцэна. У 1923 годзе Адзіны педагагічны інстытут пераназываецца ў Ленінградскі дзяржаўны педагагічны інстытут.
21 студзеня 1991 года ўніверсітэт набыў сваю сучасную назву.
Герб Манголіі
Гістарычныя гербы
У часы МНР выкарыстоўваўся падобны герб, але з іншымі элементамі. Замест адлюстроўваўся вершнік на кані, на фоне гор і ўсходу сонца. Будысцкія сімвалы былі замененыя сацыялістычнымі. У ніжняй частцы герба быў надпіс БНМАУ ( Бүгд Найрамдах Мангол Ард Улс , Мангольская Народная Рэспубліка)
8 жніўня
8 жніўня — дзвесце дваццаты (дзвесце дваццаць першы ў высакосны год) дзень года па Грыгарыянскім календары.
Хлапаманія
Хлапаманія — рух маладых прадстаўнікоў шляхецкага саслоўя сярэдзіны XIX стагоддзя ў Польшчы, Правабярэжнай Украіне і Беларусі і Літве, якія адмаўляліся ад сацыяльнай і культурнай салідарнасці са сваім саслоўем і імкнуліся аб’яднацца з мясцовым сялянствам. З польскага боку тэрмін насіў зневажальны характар.
Паводле сведчанняўМіхаіла Каяловіча, у Беларусі рух насіў пераважна дэмагагічны характар і праяўляўся ў пераапрананні ў сялянскую вопратку і агітацыі беларускіх сялян у бок згоды з панамі. Разам з тым ён адзначае, што ў руху існавала плынь, якая выступала супраць паланізацыі беларускіх сялян і лічыла, што «гісторыя выпрацавала для беларусаў асобую нацыянальнасць». Павел Церашковіч да хлапаманіі залічае і збор этнаграфічных матэрыялаў князем Канстанцінам Радзівілам.
Адным з сімвалаў руху была сялянская вопратка з шэрага сукна (світкі). У прыватнасці, у такую вопратку былі апранутыя арганізатары ўрачыстага пахавання паэта Уладзіслава Сыракомлі ў Вільні ў верасні 1862 года. Сяргей Абламейка лічыць нашэнне сялянскіх світак беларускай патрыятычнай традыцыяй XIX стагоддзя, аналагічнай нашэнню вышыванак у XXI стагоддзі, і адзначае яе праяўленне ў часепаўстання 1863—1864 гадоў.
«Хлапаман» была адной з мянушак Кастуся Каліноўскага.
Сергі
Се́ргі (, Серги) — вёска ў Пастаўскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Дунілавіцкага сельсавета.
Аляксандр Колдэр
Аляксандр Колдэр (анг.Alexander Calder, 22 ліпеня 1898, Лоўнтан, штат Пенсільванія - 11 лістапада 1976, Нью-Ёрк) — амерыканскі скульптар, які набыў сусветную вядомасць мудрагелістымі фігурамі з дроту і т.зв. «мабіламі» - кінетычнымі скульптурамі, якія прыводзяцца ў рух электрычнасцю або ветрам.
Пітэр Шылтан
Пітэр Леслі Шылтан (Peter Leslie Shilton; нар., , Англія) — англійскі футбаліст, брамнік зборнай Англіі, рэкардсмен зборнай па колькасці праведзеных матчаў. Таксама з’яўляецца ўладальнікам сусветнага рэкорду па найбольшай колькасці афіцыйных матчаў у кар’еры (1391 матч). Рэкардсмен па колькасці матчаў, праведзеных у чэмпіянаце Англіі (1005 матчаў).
Афіцэр ордэна Брытанскай імперыі.
Дубавое (Пухавіцкі раён)
Дубаво́е (, Дубовое) — вёска ў Пухавіцкім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Шацкага сельсавета.
Назва
Назва дадзена па прыкметах мясцовасці.
Пад уладай Расійскай імперыі
У пачатку 20 ст. вядома як урочышча Амельнянскай воласці Ігуменскага павета Мінскай губерні.
Найноўшы час
У Першую сусветную вайну ў лютым — снежні 1918 года была пад акупацыяй войскаў кайзераўскай Германіі.
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай вёска абвешчана часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. З 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі вёска ўвайшла ў склад БССР.
У жніўні 1919 — ліпені 1920 вёска знаходзілася пад польскай уладай.
З канца чэрвеня 1941 г. да пачатку ліпеня 1944 г. акупіравана нямецкімі войскамі.
Да 5 мая 1962 года вёска ўваходзіла ў склад Варашылаўскага сельсавета, пасля — у складзе Селецкага сельсавета.
Да 29 чэрвеня 2006 года вёска ўваходзіла ў склад Селецкага сельсавета.
З 2006 года па 28 мая 2013 года ў складзе Вецярэвіцкага сельсавета.
Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2012/2013
Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2012/2013 — 21-ы чэмпіянат Рэспублікі Беларусь па гандболе.
Вілендорф-касцёнкаўская культура
Вілендорф-касцёнкаўская культура, Касцёнкаўска-вілендорфская культура, Касцёнкаўска-вілендорфская агульнасць культур (Kostenki-Willendorf culture) — археалагічны комплекс лакальных культур позняга палеаліту Цэнтральнай Еўропы і Рускай раўніны.
Яе разглядаюць як частку усходняга гравета.
Навукова датуецца 30 000 (пачатак у Аўстрыі і Маравіі) — 20 000 гадоў да н. э.
Агульнасць культур Маравіі, Польшчы, даліны рэк Прыпяць, Дзясна, верхняга Дняпра, Дона. Склалася ў выніку руху плямёнаў з Маравіі ўздоўж далін Віслы, Прыпяці, Дзясны да Дона следам за мігруючымі жывёламі. Рух жывёл быў выкліканы рэзкім пацяпленнем.
Характэрны від мастацтва, які адрознівае культуру ад іншых — фігуры Венер. Найбольш вядомая — Вілендорфская Венера (датаваная 30 000-27 000 гадоў да н. э.) з Ніжняй Аўстрыі, была выраблена не з мясцовага крэменю. Гэта паказвае на міграцыю плямёнаў культуры з іншай тэрыторыі. Як лічаць, была статуэткай багіні Зямлі.
На тэрыторыі Расіі ў даліне Дона існавала мясцовая культура, частка Вілендорф-касцёнкаўскай культуры —.
Асноўныя помнікі: стаянкі Вілендорф,.
Какошчыцы
Како́шчыцы (, Кокощицы) — вёска ў Слонімскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Азгінавіцкага сельсавета.
NGC 216
NGC 216 (іншыя абазначэнні — ESO 540-15, MCG −4-2-35, HARO 13, PGC 2478) — лінзападобная галактыка (S0) у сузор’і Кіт.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Фёдар Фёдаравіч Шуберт
Фёдар Фёдаравіч Шуберт (Тэадор Фрыдрых фон Шуберт, Theodor Friedrich von Schubert; 12 (23) лютага 1789,  — 15 лістапада 1865,, Германія) — навуковец-геадэзіст, генерал ад інфантэрыі, дырэктар ваенна-тапаграфічнага і гідраграфічнага дэпо, першы кіраўнік Корпуса тапографаў, ганаровы член Марскога вучонага камітэта. Сапраўдны член Рускага геаграфічнага таварыства з 19 верасня (1 кастрычніка) 1845 года. Дзед Соф’і Кавалеўскай.
Людзі Ікс: Дні мінулай будучыні
«Людзі Ікс: Дні мінулай будучыні» (X-Men: Days of Future Past) — амерыканскі супергеройскі фільм пра прыгоды каманды з коміксаў Marvel, зняты Браянам Сінгерам па сцэнарыі Саймана Кінберга і сюжэту Джэйна Голдмана, Кінберга і Мэцью Вона. Гэта сёмы па ліку фільм серыі «Людзі Ікс» і трэці, які здымаецца Браянам Сінгерам (пасля «Людзей Ікс» і «Людзей Ікс 2»). Сцэнарый, заснаваны на папулярным сюжэце 1981 года «Days of Future Past» Крыса Клэрманта і Джона Бірна, напісалі Сайман Кінберг, Мэцью Вон і Джэйн Голдман.
З’яўляецца сіквелам адначасова да трох фільмаў — «Людзі Ікс: Апошняя бітва» (2006), «Людзі Ікс: Першы клас» (2011) і «Расамаха: Бессмяротны» (2013). У акцёрскі склад «Дзён мінулай будучыні» ўваходзяць: Х’ю Джэкман, Патрык Сцюарт, Іэн Мак-Келен, Хэлі Беры, Шон Эшмар, Элен Пейдж, Дэніэл Кадмар (з «Апошняй бітвы»), Джэймс Мак-Эвой, Майкл Фасбендэр, Джэніфер Лоўрэнс, Нікалас Холт і Лукас Тыл (з «Першага класа»). Сярод новых твараў — Пітэр Дынклэйдж, Амар Сі, Эван Пітэрс, Фань Бінбін, Бу Бу Сцюарт і іншыя.
Здымкі пачаліся ў красавіку 2013 года і скончыліся 18 жніўня таго ж года. Сусветная прэм’ера фільма адбылася 10 мая 2014 у Нью-Ёрку.
Сюжэт
Дзеянне фільма пачынаецца ў недалёкай будучыні (2023 годзе). Праграма «Вартавыя», створаная Урадам ЗША для адлову мутантаў, збунтавалася, калі пачала знаходзіць «спячыя» мутацыйныя гены і ў звычайных людзях. Цяпер увесь свет ляжыць у руінах, а людзі і мутанты, якія засталіся ў жывых, ўтрымліваюцца ў канцэнтрацыйных лагерах. Адзіныя, хто працягваюць супрацівіцца Вартавым, — гэта Людзі Ікс, сярод якіх засталіся Чалавек-лёд, Калос, Варпатч, Блінк, Санспат, Прафесар Ікс, Расамаха, Магнета, Навальніца, Прывідная Кошка і Бішап. Яны ўвесь час мігруюць ад бункера да бункера, таму што Варты рана ці позна знаходзяць іх. Кіці Прайд адкрыла ў сабе здольнасць «перамяшчаць» розум у мінулае, дзякуючы чаму мутанты даведваюцца пра час рэйду і паспяваюць збегчы. Але пасля рэйду ў Маскве, адыходзіць застаецца больш няма куды.
Прафесар Ікс, Расамаха, Магнета і Шторм прыбываюць у Кітай у пошуках мутантаў, якія схаваліся там. Калос, Варпатч і ўсе астатнія таксама жывыя. Іх план складаецца ў тым, каб адправіць Чарлза ў 1973 год, каб не даць Містык забіць Балівара Траска — стваральніка Вартавых. Менавіта гэта забойства пацягнула за сабой адпаведныя падзеі, таму што Містык не паспела збегчы, і на аснове ўзятай у яе ДНК быў створаны кампанент, што дае Вартавым магчымасць мімікрыраваць пад любога ворага. Аднак у часе ўдаецца адправіць толькі Расамаху дзякуючы яго здольнасці да рэгенерацыі. Астатнія мутанты застаюцца ў манастыры. Ксаўер і Магнета просяць Расамаху аб’яднаць іх і не даць развязаць вайну.
Апынуўшыся ў 1973 годзе, Логан у канчатковым выніку дабіраецца да закінутага асабняка, які калісьці быў школай для мутантаў Ксаўера. Там Расамаха ўступае ў кароткі бой з Хэнкам Мак-Коем. Хэнк распрацаваў прэпарат, які дазваляе яму выглядаць як чалавек, а Ксаўеру — хадзіць, прыгнятаючы пры гэтым суперсілы. Логан знаходзіць Чарлза, распавядае яму пра будучыню і пераконвае вызваліць Магнета з турмы, размешчанай пад Пентагонам. Эрык Леншэр, у сваю чаргу, быў арыштаваны за забойства прэзідэнта ЗША Джона Ф. Кенэдзі. Логан, Чарлз і Хэнк звяртаюцца па дапамогу да Пітэра Максімафа, маладога мутанта, які валодае звышхуткасцю, і просяць яго дапамагчы вызваліць Магнета. Тым часам Траск патрабуе ад урада фінансавання яго праграмы «Вартавыя», аднак яму адмаўляюць. У той жа час Містык ратуе Жабу, Хавака, Інка і Спайка ад Уільяма Страйкера і знаходзіць Траска.
У Пентагоне Расамаха, Чарлз, Звер і Ртуць выратоўваць Магнета, папярэдне адолеўшы ахову. На борце самалёта паміж Ксаўерам і Эрыкам завязваецца спрэчка пра тое, што яны абодва здрадзілі адзін аднаму і далі загінуць многім сваім сябрам (Баншы, Эма Фрост, Энджэл Сальваторэ, Азазель), не захаваўшы будучыню. Прыбыўшы ў Парыж, Містык спрабуе забіць Траска, але Страйкер нейтралізуе яе. У гэты ж момант з’яўляюцца Людзі Ікс, і Магнета спрабуе забіць Рэйвен, каб яна не змагла больш нічога нарабіць, але Звер у лютасці нападае на яго. Эрык насілу адбіваецца ад Хэнка, а Містык уцякае. Расамаха бачыць Страйкера, з-за гэтага ў бачачы вобразы з мінулага (менавіта Страйкер правёў эксперымент над Логанам, сцёршы яму памяць і пакрыўшы шкілет адамантыем). Логан выходзіць з-пад кантролю ў абедзвюх часавых паралелях і выпадкова раніць Кіці, з-за чаго ёй складаней трымаць кантакт двух часоў. Страйкер, у сваю чаргу, таксама зацікавіўся Логанам, убачыўшы яго кіпцюры.
Расамаха, Ксаўер і Звер прыбываюць у Вашынгтон, каб не даць Містык забіць Траска на прэзентацыі Вартавых. Пераробленыя робаты пачынаюць атакаваць публіку. Ніксан і Траск, якія пераследваюцца замаскіраванай пад ахоўніка Містык, адпраўляюцца ў сховішча. Эрык вырывае з зямлі Роберт Ф. Кенэдзі Меморыэл Стэдыум і ставіць яго вакол Белага Дома. Пад яго кантролем усе Вартавыя, акрамя аднаго, які, прытрымліваючыся першапачатковай праграмы, ганяецца за Логанам і Хэнкам. Расамаха ўступае ў бой з Магнета, аднак Эрык, працінаючы яго цела арматурай, выкідае яго ў возера. Цяпер героі мінулага самі за сябе. У сваю ж чаргу, у 2023 годзе Людзі Ікс вядуць бітву не на жыццё, а на смерць з нашмат больш магутнымі версіямі Вартавых, якія ўсё ж знайшлі іх сховішча. Падчас гэтага бою гіне большасць мутантаў. У 1973 годзе Магнета, уключыўшы камеры з прэзентацыі, рыхтуецца забіць людзей са сховішча і абвясціць людзям вайну, але Містык раніць яго і накіроўвае пісталет на Траска. Чарлзу ўдаецца пераканаць яе не забіваць яго, і яна кідае пісталет на зямлю. У 2023 годзе Вартавыя рыхтуюцца забіць апошніх Людзей Ікс, але будучыня змяняецца, і ўсё знікае. У мінулым Чарлз дае Містык і Магнета сысці.
Логан прачынаецца ў школе для мутантаў і бачць, што ўсе Людзі Ікс, уключаючы Арора Манро, Джын Грэй і Скота Самерса, выжылі. Але што стала з Санспатам, Блінк, Варпатчам і Бішапам невядома… Гэта азначае, што гісторыя з 1973 года пайшла па іншым шляху. Чарлз гаворыць Расамасе, што ім яшчэ шмат чаго трэба нагнаць. У 1973 годзе Містык, прыняўшы аблічча Страйкера, выцягвае Логана з вады.
У дадатковай сцэне пасля тытраў паказаны натоўп, якая скандзіруе «Эн Сабах Нур» перад маладым мутантам, які будуе піраміду. Гэта Апакаліпсіс — найстаражытнейшы і неверагодна моцны мутант. А тое, што выкрыквае натоўп — яго імя. Каля яго можна ўбачыць чатырох вершнікаў Апакаліпсісу — Вайну, Мор, Голад і Смерць.
Пашыраная версія
Існуе таксама пашыраная версія, у якой Роўг (Ганна Пэкуін) адыгрывае больш значную ролю.
Асноўныя адрозненні пачынаюцца пасля сцэны, у якой Расамаха ў парыве эмоцыі раніць Кіці — раны апыняюцца сур’ёзнымі, з-за чаго ёй складаней падтрымліваць яго ў мінулым. Бобі прапануе Прафесару Ікс і Магнета знайсці Роўг, каб яна, выкарыстоўваючы сілы Кіці, замяніла яе. На словы Чарлза пра тое, што ён усе гэтыя гады шукаў Роўг і не змог знайсці, Айсберг адказвае, што яе трымаюць у Цэрэбра — там на ёй ставяць эксперыменты, спрабуючы адаптаваць яе здольнасці для выкарыстання Вартавымі.
Выкарыстоўваючы самалёт Людзей Ікс, Чарлз, Бобі і Эрык прабіраюцца ў Цэрэбра і ратуюць Роўг, але падчас адступлення ад рук Вартавых гіне Бобі (у арыгінальнай сцэне ён падобным чынам гіне ў час апошняй бітвы). У паветры на самалёт нападае Вартавы, і хоць Чарлзу ўдаецца скінуць яго, рука робата захрасае ў корпусе карабля (рука пасылала сігнал, менавіта так Вартавыя знаходзяць астатніх у канцы фільма). Вярнуўшыся ў сховішча, Шэльма забірае сілы Кіці і прымае яе ролю ў працэсе, дазваляючы Кіці адпачыць і аднавіцца.
У мінулым, пасля таго, як Чарлз паспрабаваў пераканаць Містык адкінуць план па забойстве Траска, яна прыходзіць у асабняк. Пасля больш-менш рамантычнай гутаркі з Хэнкам, яна, прыняўшы аблічча Чарлза, уваходзіць у Цэрэбра і пашкоджвае машыну, каб Чарлз не змог знайсці яе, а потым сыходзіць. Хэнк паказвае Логану і Чарлзу запіс навін, дзе гаворыцца пра прыбыццё Траска ў Белы Дом, пасля чаго ўсе трое ляцяць у Вашынгтон.
У будучыні, у час апошняй бітвы, калі паранены Магнета запячатвае ўваход у сховішча, скрозь перашкоду яго пераносіць Кіці (у арыгінальнай сцэне гэтага робіць Блінк).
Дададзена сцэна пасля анімацыйных тытраў, дзе паказваюць аброслага Траска, зняволенага ў турме пад Пентагонам, у якой раней сядзеў Магнета.
Крытыка
Фільм быў высока ацэнены кінакрытыкамі, на агрэгатары рэцэнзіі Rotten tomatoes фільм атрымаў 91 % на падставе 245 рэцэнзіі з сярэдняй адзнакай 8.1 з 10. metacritic дал адзнаку 74 з 100.
Барэнцбург
Барэнцбург (Barentsburg, Ба́ренцбу́рг) — другі па велічыні населены пункт на архіпелагу Шпіцберген. Паводле звестак нарвежскай статыстыкі за 2016 год, насельніцтва Барэнцбурга і Піраміды складае 495 жыхароў. Сваю назву Барэнцбург атрымаў у гонар галандскага мараплаўца Вілема Барэнца, які наведаў Шпіцберген у 1596—1597 гг.
Клімат — арктычны. Галоўная эканамічная актыўнасць да 2006 года — здабыча вугалю кампаніяй ФДУП ГТ «Арктыквугаль». Барэнцбург знаходзіцца цалкам на аўтаномным жыццезабеспячэнні. Тут дзейнічаюць шахта, цеплаэлектрастанцыя, порт і аб’екты жыллёва-сацыяльнай інфраструктуры, уключаючы шматкватэрныя дамы, бальніцу, культурна-спартыўны комплекс, дзіцячы сад, школу і музей, ёсць праваслаўная дамавая царква і капліца.
Эма Бантан
Эма Лі Бантан (Emma Lee Bunton; нар. 21 студзеня 1976 г., Лондан) — брытанская спявачка, аўтар песень і тэлевядучая.
Стала вядомай у сярэдзіне 1990-х гадоў як удзельніца жаночага поп-гурта Spice Girls.
Пасля распаду гурта ў канцы 2000 года, Бантан занялася сольнай кар’ерай. Яе першы дыск «A Girl Like Me» выйшаў летам 2001 года на студыі «Virgin Records» і разыйшоўся накладам у 750 тыс. копій. 18 снежня 2003 года выйшаў другі сольны дыск Эмы Бантан «Free Me», які меў шырокі поспех у Вялікабрытаніі, Германіі, Італіі, Галандыі, Польшчы і Японіі і быў распрададзены тыражом у 2,3 млн копій. У падтрымку дыска ў 2004 годзе ў Бантан прайшлі сольныя канцэрты ў Еўропе, ЗША і ў Азіі. 1 снежня 2006 года выйшаў трэці сольны дыск пад назвай «Life In Mono» (тыраж — 500 тыс. копій).
У жніўні 2007 года ў Эмы нарадзіўся сын, якога назвалі Бо Лі Джонс (англ. Beau Lee Jones). 6 мая 2011 года Бантон нарадзіла сына, якога назвалі Tate.
Іосіф Арымафейскі
Іо́сіф Арымафе́йскі (יוסף הרמתי) — іўдзейскі старэйшына, у грабніцы якога быў пахаваны Ісус Хрыстос; згадваецца ўсімі чатырма евангелістамі ў апавяданні пра пахаванне Хрыста.
Іосіф у Евангеллях
Паводле Евангелля — багаты і знатны член Сінедрыёна, з горада Арымафеі ці Рамафы (Рамы), быў паслядоўнікам Ісуса, але тайным, і не ўваходзіў у лік апосталаў.
У хрысціянстве лічыцца, што з пахаваннем у грабніцы Іосіфа Арымафейскага было выканана месіянскае прароцтва Ісаі: «Яму выраклі магілу са зладзеямі, але Ён пахаваны ў багатага».
У апакрыфічных тэкстах — «Евангеллі Пятра», «Дзеяннях Пілата» і іншых — утрымліваюцца іншыя звесткі пра Іосіфа, у большасці сваёй легендарныя. Так, напрыклад, «Евангелле ад Пятра» паведамляе, што Іосіф Арымафейскі быў асабістым сябрам Понція Пілата.
Памяць Іосіфа ў Каталіцкай царкве — 31 жніўня, ў Праваслаўнай царкве — у Тыдзень жонак-міраносіц (3-і пасля Вялікдня).
Іосіф і легенда пра Грааль
Гісторыя Іосіфа атрымала вялікае распаўсюджванне дзякуючы легендзе пра Святы Грааль — чашу, у якую Іосіф збірае кроў Хрыста. Розныя часткі гэтай гісторыі выкладзены ў рамане Joseph d’Arimathie (каля 1215) французскага паэта Роберта дэ Барона, які нібы перавёў легенду з латыні. Пазнейшы французскі раман Grand St. Graal (1240) паслужыў асновай для англійскіх твораў Joseph of Arimathie і The Holy Grail, якія падаюць ключ да сувязі гісторыі Грааля і легенд пра рыцараў Круглага стала караля Артура.
Паводле легенды, Іосіф перадаў дзіду Лонгіна нейкай легендарнай асобе, якая засталася ў гісторыі як «Кароль-рыбалоў». Ён жа стаў і захавальнікам Святога Грааля. Уладанне Дзідай згуляла з «Каралём-Рыбаловам» злы жарт — ён стаў еўнухам.
Эканамічная гісторыя Першай сусветнай вайны
Эканамі́чная гісто́рыя Пе́ршай сусве́тнай вайне́ ахоплівае метады, якія выкарыстоўваліся ў часы Першай сусветнай вайны (1914—1918), а таксама звязаныя з такімі пасляваеннымі пытаннямі, як ваенныя даўгі і рэпарацыі. Яна таксама ахоплівае пытаніі эканамічнай мабілізацыі працоўнай сілы, прамысловасці і сельскай гаспадаркі, якая вяла да эканамічнага краху; метадаў эканамічнай вайны, такіх, як блакада Германіі.
Усе дзяржавы ў 1914 годзе чакалі кароткай вайны; ніхто не рабіў ніякіх эканамічных падрыхтовак да доўгай вайны, такіх як назапашванне харчавання або найважнейшай сыравіны. Чым даўжэй працягвалася вайна, тым больш пераваг атрымлівалі саюзнікі з іх больш буйной, глыбокай і універсальнай эканомікай і лепшым доступам да сусветных пастаўках. Як заключалі брытанскія гісторыкі-эканамісты Стывен Бродберы і Марк Гарысан, што калі на канец 1914 года ўсталявалася тупіковая сітуацыя: «Вялікая здольнасць саюзнікаў рызыкаваць, кампенсаваць страты і назапашваць пераважную колькасную перавагу ў канчатковым выніку павінна была павярнуць баланс супраць Германіі».
У саюзнікаў было значна больш патэнцыйных багаццяў, якія яны маглі выдаткаваць на вайну. Па адной з ацэнак (у доларах ЗША 1913 года) саюзнікі патрацілі на вайну 147 мільярдаў даляраў, а Цэнтральныя дзяржавы — усяго 61 мільярд даляраў. Сярод саюзнікаў Вялікабрытанія і яе імперыя выдаткавала 47 мільярдаў долараў і ЗША 27 мільярдаў долараў (Амерыка далучылася пасля пачатку вайны), а сярод Цэнтральных дзяржаў Германія выдаткавала 45 мільярдаў долараў.
Татальная вайна запатрабавала татальнай мабілізацыі ўсіх рэсурсаў краін для дасягнення агульнай мэты. Людскія рэсурсы даводзілася накіроўваць на перадавую (усе дзяржавы, акрамя ЗША і Вялікабрытаніі, мелі вялікія падрыхтаваныя рэзервы, прызначаныя менавіта для гэтага). У тылу працоўную сілу давялося здымаць з меней неабходных відаў дзейнасці, якія былі раскошай падчас татальнай вайны. У прыватнасці, неабходна было стварыць шырокую ваенную прамысловасць, каб вырабляць снарады, стрэльбы, ваенныя караблі, уніформу, самалёты і розныя іншыя віды зброі, як старой, так і новай. Сельская гаспадарка павінна была забяспечваць харчаваннем і мірных жыхароў і салдат (некаторыя з якіх былі фермерамі, і іх трэба было замяніць жанчынамі, дзецьмі і старымі, якія цяпер выконвалі працу без дапамогі жывёл), а таксама коней для перавозкі харчоў. Транспарціроўка наогул была праблемай, асабліва калі Вялікабрытанія і Германія спрабавалі перахапіць гандлёвыя судны, якія накіроўваліся да ворага. Фінансы былі вялікім выклікам. Германія фінансавала Цэнтральныя дзяржавы. Вялікабрытанія фінансавала саюзнікаў да 1916 года, калі ў яе скончыліся грошы, і ёй давялося пазычыць у ЗША. ЗША ўзялі на сябе фінансаванне саюзнікаў ў 1917 годзе з пазыкамі, на выплатах якіх яны настойвалі пасля вайны. Перамогшыя саюзнікі спадзяваліся на рэпарацыі прайграўшай ў 1919 годзе Германіі, якія дазволяць ім часткова пакрыць іх выдаткі. Акрамя таго, важна было правесці мабілізацыю такім чынам, каб падтрымаць кароткатэрміновы давер народа, падтрымлівалася доўгатэрміновая ўлада палітычнага істэблішменту і захоўвалася доўгатэрміновае эканамічнае здароўе нацыі.
Еўропа
Валавы ўнутраны прадукт (ВУП) па выніках вайны павялічыўся ў трох саюзнікаў (Вялікабрытаніі, Італіі і ЗША), але знізіўся ў Францыі і Расіі, у нейтральных Нідэрландах і ў трох асноўных Цэнтральных дзяржавах. Скарачэнне ВУП Аўстрыі, Расіі, Францыі і Асманскай імперыі дасягнула 30—40 %. У Аўстрыі, напрыклад, большасць свіней было забіта, таму мяса ў канцы вайны не было.
Саюзнікі
Нямецкая контрблакада з дапамогай падводных лодак была падаўленая сістэмай канвояў і масавым амерыканскім суднабудаваннем. Вялікабрытанія аплочвала ваенныя выдаткі большасці сваіх саюзнікаў, пакуль у яе не скончыліся грошы, а затым ЗША ўзялі на сябе фінансаванне як гэтых саюзнікаў, так і Вялікабрытаніі.
Вялікабрытанія
Эканоміка (з пункту гледжання ВУП) вырасла прыкладна на 7 % з 1914 па 1918 год, нягледзячы на адсутнасць вялікай колькасці мужчын у эканоміцы; для параўнання, эканоміка Германіі скарацілася на 27 %. Вайна прывяла да скарачэння спажывання ў грамадзянскім сектары з вялікім пераразмеркаваннем на карысць боепрыпасаў. Доля дзяржавы ў ВУП узляцела з 8 % у 1913 годзе да 38 % у 1918 годзе (у 1943 годзе яна склала 50 %).
Нягледзячы на засцярогі ў 1916 годзе, што вытворчасць боепрыпасаў будзе адставаць, іх выпуску было больш чым дастаткова. Гадавая вытворчасць артылерыйскіх гармат вырасла з 91 гарматы ў 1914 годзе да 8039 у 1918 годзе. Колькасць баявых самалётаў вырасла з 200 у 1914 годзе да 3200 штук у 1918 годзе, а вытворчасць кулямётаў павялічылася з 300 да 121 000 адзінак.
У 1915 годзе англа-французская фінансавая камісія пагадзілася прыняць ад прыватных амерыканскіх банках крэдытаў на агульную суму 500 мільёнаў долараў. Да 1916 года Вялікабрытанія фінансавала вялікую частку ваенных расходаў імперыі, Італію і дзве трэція ваенных выдаткаў Францыі і Расіі, а таксама меньшых краін. Залатыя рэзервы, зарубежныя інвестыцыі і прыватны крэдыт спустошыліся, што вымусіла Вялікабрытанію ўзяць 4 мільярды долараў у Казначэйстве ЗША ў 1917—18. Пастаўкі амерыканскай сыравіны і прадуктаў харчавання дазволіла Брытаніі пракарміць сябе і сваю армію, захаваўшы пры гэтым сваю вытворчасць. Фінансаванне ў цэлым было паспяховым, так як цвёрдая фінансавая пазіцыя Сіці мінімізавала шкоднае ўздзеянне інфляцыі, у сваю чаргу якая цяжка адбілася на становішча Германіі. Агульнае спажыванне спажывецкіх тавараў знізілася на 18 % з 1914 па 1919 год.
Прафсаюзы заахвочваліся, таму іх колькасць павялічылася з 4,1 мільёна ў 1914 годзе да 6,5 мільёнаў у 1918 годзе, дасягнуўшы максімума ў 8,3 мільёна ў 1920 годзе, а затым зноў знізіўшыся да 5,4 мільёна ў 1923 годзе. Жанчыны пачалі працаваць, вялікая доля з іх на ваенных заводах, яны асвойвалі ў тылу іншыя працоўныя абавязкі, якія былі пакінуты мужчынамі.
Францыя
Нямецкае ўварванне захапіла 40 % цяжкай прамысловасці Францыі ў 1914 годзе, асабліва ў галінах вытворчасці сталі і вугалю. ВУП Францыі ў 1918 годзе быў на 24 % менш, чым ў 1913 годзе; пасля таго, як траціна сышла на вайну, узровень жыцця грамадзянскага насельніцтва зваліўся ўдвая. Але тысячы маленькіх фабрык адкрыліся па ўсёй Францыі, наймаючы жанчын, моладзь, старых, ветэранаў-інвалідаў і салдат у тыле. Былі прыцягнутыя алжырскія і в’етнамскія працоўныя. Заводы выраблялі 200 000 75-мм снарадаў у дзень. ЗША далі шмат прадуктаў харчавання, сталі, вугалю і станкоў, а таксама выдалі пазык на суму 3,6 мільярда долараў для фінансавання гэтых закупак; брытанцы пазычылі яшчэ 3 мільярды долараў.
Значнае палягчэнне прыйшло з прытокам амерыканскай ежы, грошай і сыравіны ў 1917 годзе. Пасля 1917 года эканоміка падтрымлівалася за кошт амерыканскіх дзяржаўных пазык, якія выкарыстоўваліся для куплі прадуктаў харчавання і прамысловых тавараў. Прыбыццё больш за мільён амерыканскіх салдат у 1918 годзе пацягнула за сабой вялікія выдаткі на прадукты харчавання і будаўнічыя матэрыялы.
Разнастайныя рэгіёны Францыі пацярпелі па-рознаму. У той час як у 1913 годзе на акупаванай тэрыторыі знаходзілася толькі 14 % прамысловых рабочых Францыі, тут выраблялася 58 % сталі і здабывалася 40 % вугалю. Ваенныя кантракты забяспечылі росквіт некаторым фірмам, але ў цэлым не кампэнсавалі страты знешніх рынкаў. Адбылася незваротная страта насельніцтва з-за смерцяў у баях і эміграцыі.
Расійская імперыя
Расійская эканоміка была занадта адсталай, каб вытрымаць буйную вайну, і ўмовы хутка пагаршаліся, нягледзячы на фінансавую дапамогу з боку Вялікабрытаніі. Да канца 1915 года востра адчуваўся недахоп артылерыйскіх снарадаў. Вельмі вялікая, але дрэнна аснашчаная руская армія змагалася ўпарта і адчайна, нягледзячы на дрэнную арганізацыю і недахоп боепрыпасаў. Страты былі велізарнымі. Да 1915 года шмат салдат былі адпраўленыя на фронт бяззбройнымі, ім загадалі падабраць з поля бою ўсю магчымую зброю.
Пачатак Першай сусветнай вайны выявіў слабыя адміністрацыйныя навыкі царскага ўрада Мікалая II. Уступленне Расіі ў вайну суправаджалася дэманстрацыяй нацыянальнага адзінства, а галоўным баявым воклічам была абарона славянскіх сербаў. Летам 1914 года Дума і земства выказалі поўную падтрымку ваенным намаганням ўрада. Першапачатковы заклік быў добра арганізаваным і мірным, а ранняя фаза нарошчвання ваеннай моцы Расіі паказала, што імперыя выняла ўрокі з руска-японскай вайны. Але ваенныя няўдачы і некампетэнтнасць урада неўзабаве адвярнулі большую частку насельніцтва. Варожы кантроль над Балтыйскім і Чорным марамі адрэзаў Расійскую імперыю ад большасці яе замежных паставак і рынкаў.
Расія не падрыхтавалася да вялікай вайны і вельмі марудна рэагавала на нарастанне праблем у 1914—1916 гадах. Інфляцыя стала сур’ёзнай праблемай. З-за неадэкватнага матэрыяльнага забеспячэння ваенных аперацый былі сфармаваныя ваеннапрамысловыя камітэты, якія забяспечвалі дастаўку неабходных харчоў на фронт. Аднак армейскія ўлады пасварыліся з грамадзянскім кіраўніцтвам, захапілі адміністрацыйны кантроль над прыфрантавымі ўчасткамі і адмовіліся супрацоўнічаць з камітэтамі. Цэнтральны ўрад не давяраў самастойным дзеянням, якія ладзілі земства і гарады, па падтрымцы вайны. Дума пасварылася з ваеннай бюракратыяй ўрада, і цэнтрысцкія і левацэнтрысцкія дэпутаты ў канчатковым выніку сфармавалі Прагрэсіўны блок, каб стварыць сапраўды канстытуцыйны ўрад. У той час, як цэнтральнаму ўраду перашкаджалі судовыя інтрыгі, напружанне вайны пачало выклікаць народныя хваляванні. Недахоп харчавання ўсё больш адбіваўся на гарадах з-за ваенных закупак, прапускной здольнасці перавозак, фінансавай неразбярыхі і неэфектыўнага кіравання. Да 1915 года высокія цэны на прадукты харчавання і недахоп паліва выклікалі забастоўкі ў некаторых гарадах. Харчовыя бунты станавіліся ўсё больш звычайнай з’явай і рабіліся ўсё больш жорсткімі, яны рыхтавалі раз’юшанае насельніцтва да рэзкіх палітычных нападкаў на царскі рэжым. Рабочыя, якія заваявалі права быць прадстаўленымі ў секцыях Ваеннапрамысловага камітэта, выкарыстоўвалі гэтыя секцыі для мабілізацыі палітычнай апазіцыі. Вёска таксама станавілася больш упартай. Салдаты станавіліся ўсё больш непакорлівымі, асабліва навабранцы-сяляне, якія сутыкнуліся з перспектывай выкарыстання іх у якасці гарматнага мяса пры няўмелым вядзенні вайны.
Дрэнная сітуацыя працягвала пагаршацца. Мацнеючы канфлікт паміж царом і Думай разбурыў падтрымку старога рэжыму насельніцтвам і элітамі. На пачатку 1917 года зношаны чыгуначны транспарт выклікаў востры недахоп харчавання і паліва, што прывяло да эскалацыі беспарадкаў і забастовак. Улады выклікалі войскі для падаўлення беспарадкаў у Петраградзе. У 1905 годзе войскі адкрывалі агонь па дэманстрантах і выратавалі манархію, але ў 1917 годзе войскі перадалі зброю раз’юшанаму натоўпу. Грамадская падтрымка царскага рэжыму проста выпарылася ў 1917 годзе, паклаўшы канец трохвяковаму праўленню Раманавых.
Бельгія
Немцы ўварваліся ў Бельгію на самым пачатку вайны, і Бельгія заставалася акупіраванай на працягу ўсёй вайны. Больш за 1,4 мільёна бежанцаў збеглі ў Францыю або ў нейтральныя Нідэрланды. Больш за палову нямецкіх палкоў ў Бельгіі былі ўцягнутыя ў буйныя інцыдэнты. Пасля зверстваў, учыненых нямецкай арміяй у некалькі першых тыдняў вайны, кіраванне на сябе ўзялі нямецкія дзяржаўныя служачыя і ў цэлым дзейнічалі правільна, хоць і строга і сурова. Бельгія была моцна індустрыялізаваная; у той час, як фермы працавалі і заставаліся адкрытымі невялікія крамы, некаторыя буйныя прадпрыемствы зачыняліся або рэзка скарачалі выпуск прадукцыі. Былі зачынены ўніверсітэты; многія выдаўцы закрылі свае газеты. Па словах Космана, большасць бельгійцаў «ператварылі чатыры гады вайны ў доўгі і надзвычай сумны адпачынак». У 1916 годзе Германія выслала 120 000 чалавек для працы ў Германіі; гэта выклікала пратэсты нейтральных краін, і яны былі вернутыя. Затым Германія пазбавіла некалькі заводаў карыснага абсталявання, а астатняе выкарыстала як металалом для сваіх сталеліцейных заводаў.
На пачатку вайны Нацыянальны банк збіраў і пераплаўляў срэбныя манеты ў 5 франкаў, каб папоўніць свае рэзервы срэбра. Іх можна было абмяняць на папяровыя банкноты, а пазней і на цынкавыя манеты, хоць было назапашана шмат дэманетызіраваных срэбных манет. Пасля нямецкага ўварвання рэзервы Нацыянальнага банка былі пераведзены ў Антверпен і, нарэшце, у Англію, дзе яны былі дэпанаваныя у Банку Англіі. На працягу ўсёй нямецкай акупацыі ў звароце адчуваўся недахоп афіцыйных манет і банкнот, і таму каля 600 камун, мясцовых органаў улады і кампаній выпусцілі свае ўласныя неафіцыйныя «грошы на патрэбы», каб забяспечыць бесперапыннае функцыянаванне мясцовай эканомікі. Бельгійскі франк быў зафіксаваны па абменным курсе 1 франк да 1,25 нямецкай маркі, якая таксама была прадстаўлена ў якасці законнага плацёжнага сродку.