cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Неандэрталец
Сваяцтва з сучасным чалавекам
У 2006 годзе пачалася праца па аднаўленні поўнага генома неандэртальцаў (не толькі мДНК). Параўнанне варыяцый у геномах сучасных людзей і неандэртальцаў дазволіла вылічыць час існавання апошняга агульнага продка двух відаў і адпаведна, час іх разыходжання. Эвалюцыйныя галіны неандэртальцаў і сучасных людзей разышліся каля 500—700 тыс. гадоў таму. Па даных вывучэння ядзернай ДНК насельнікаў іспанскай пячоры Сіма дэ лос Уэсас у Сьера-дэ-Атапуэрка, якія жылі 400 тыс. гадоў таму, дзянісаўцы і неандэртальцы падзяліліся каля 500 тыс. гадоў таму, а іх агульны продак падзяліўся з Homo sapiens 700—765 гадоў таму. По Y-храмасоме час падзялення ліній неандэртальцаў і сучаснага чалавека ацанілі ў 588 тыс. гадоў таму (95 % імаверны інтэрвал: 447—806 тыс. гадоў таму). Гэтыя даныя таксама сведчаць супраць гіпотэзы аб неандэртальскім паходжанні чалавецтва, бо аналіз мітахандрыяльнай і ядзернай ДНК сучасных людзей паказвае, што генетычная галіна сучасных людзей аддзялілася ад агульнага з неандэртальцамі продка каля 500 тыс. гадоў таму.
Неандэртальцы і чалавек разумны ў асобных рэгіёнах суіснавалі некалькі тысяч гадоў. Пытанне аб характары ўзаемаадносін паміж імі ў ходзе непазбежных кантактаў застаецца блага вывучаным. Асобныя антраполагі, напрыклад, прафесар Бардоскага ўніверсітэта Жан-Жак Юблен лічыць, што два віды людзей пераважна варагавалі. Так на стаянках і неандэртальцаў і краманьёнцаў былі знойдзены абгрызеныя косткі іншага віду. Супрацоўнікі Нацыянальнага цэнтра навуковых даследаванняў у Парыжы пад кіраўніцтвам Фернанда Роцы, прааналізваўшы знаходкі на стаянках краманьёнцаў, выявілі абгрызеныя косткі неандэртальцаў са слядамі зубоў, характэрнымі драпінамі і разломамі на костках. Таксама маюцца сведчанні, што краманьёнцы рабілі каралі з зубоў неандэртальцаў. Іншыя вучоныя дапускаюць больш мірны характар узаемаадносін, аб якім сведчаць запазычванні матэрыяльнай культуры паміж чалавекам разумным і неандэртальцамі, напрыклад, на Сярэднім Доне (Касцёнкі), дзе ні тыя, ні іншыя не былі аўтахтонамі.
Вучоныя атрымалі антрапалагічныя і генетычныя пацвярджэнні змяшэння паміж неандэртальцамі і сучаснымі людзьмі.
Вобласць пражывання
Неандэртальцы насялялі:
У ходзе даследаванняў чалавечых рэшткаў з ізраільскіх пячор Схул і Кафзех высветлілася, што гэтыя пячоры некалькі разоў «пераходзілі з рук у рукі»: да 130 тыс. гадоў таму там жылі неандэртальцы. Між 130 і 80 тыс. гадоў — крамньёнцы. Між 65—47 тыс. гадоў — зноў неандэртальцы, потым зноў людзі сучаснага тыпу.
Жытло
Паола Вілья адносіць да неандэртальскага перыяду хаціну са слядамі ачага, знойдзеную на тэрыторыі Ніцы (Тэра-Амата), тады як першаадкрывальнік помніка Анры де Люмле лічыць, што хаціну пабудаваў больш ранні Гейдэльбергскі чалавек.
Згодна з даследаваннямі пячор Бальцы-Росі ў італіі, праведзеных Жульенам Рыэль-Сальваторэ з Каларадскага ўніверсітэта і яго калегамі, жытло неандэртальцаў падзялялася на тры «зоны». У першай зоне, у верхняй частцы жытла, знаходзілася «кухня», аб чым сведчаць знойдзеныя ў гэтай зоне рэшткі жывёл і сляды вохры, якая выкарыстоўвалася для вырабу скур, у якасці клею і як антысептык. У другой зоне, самай прасторнай, размяшчаўся ачаг і тут было месца для спання. У трэцяй зоне была «майстэрня», дзе вырабляліся каменныя інструменты, бо тут было больш за ўсё сонечнага святла і мінімальная рызыка, што хто-небудзь можа пашкодзіць працы.
Побыт і лад жыцця
Побач з рэшткамі неандэртальцаў часта знаходзяць косткі не толькі капытных, але і драпежнікаў — гіен, ільвоў, мядзведзяў. Гэта сведчыць аб тым, што пячорным людзям эпохі мусцье даводзілася змагацца з звярамі за жытло. Рэшткі такіх жывёл, як першабытны бізон, мускусны бык, шарсцісты насарог ці мамант дазваляюць зрабіць вывад аб тым, што жыццё неандэртальцаў было цесна звязана з інтэнсіўным паляваннем, магчыма, загонным.
Наяўнасць пераломаў, у тым ліку такіх, якія зрасліся няправільна, на захаваных рэштках неандэртальцаў сведчыць аб тым, што ім даводзілася забіваць дзічыну ў бліжнім баі і атрымліваць пры гэтым шматлікія раны і траўмы.
Палявалі неандэртальцы не толькі на адкрытых тэрыторыях, але і ў лясах і гарах. Там яны гналі, у асноўным, капытных сярэдніх памераў. Зрэдку крыніцамі мяса рабіліся хворыя жывёлы, ці папаўшыя ў расколіны, ямы ці балоты. Падобна архантрапам неандэртальцы не грэбавалі падлай.
Працэс разбірання забітай жывёлы падзяляўся ў неандэртальцаў на некалькі этапаў. Спачатку з дапамогай каменных прылад разразалі скуру, якую потым маглі выкарыстаць для вырабу прымітыўнай адзежы. Потым з дапамогай каменных нажоў здымалася ўсё мяса. Доўгія косткі разбівалі каб дастаць пажыўны касцявы мозг, а з чэрапа — галаўны. Мяса спажывалі сырым, ці яго маглі папярэдне пажарыць на кастры. На думку большасці вучоных, вырабляць скуры, варыць ці доўгачасовага захоўваць мяса неандэртальцы не ўмелі.
Пераважна «мясная» дыета палеаантрапаў рабіла непазбежнымі ў іх грамадстве працяглыя галадоўкі, якія спрыялі канібалізму. Вывучэнне касцяных рэшткаў неандэртальцаў з пячор у Крапіне (Харватыя), Гае (Намюр, Бельгія) і інш. сведчыць аб перыядычным спажыванні імі мяса сваіх суродзічаў, чаму маглі спрыяць цяжкія ўмовы існавання ў ледавіковы перыяд. З 300 знойдзеных шкілетаў палеаантрапаў добра захаваліся толькі 12. Астатнія маюць сляды аддзялення мяса ад костак, прычым у іх утрымліваюцца маленькія асколкі крамянёвых прылад.
Але на практыцы адрозніць сляды аддзялення мяса для спажывання ад «двухступеньчатага» пахавальнага рытуалу, які ўключаў ачыстку шкілета ад мяккіх тканяў, амаль немагчыма. Разам з тым, не трэба выключаць магчымасць існавання сярод неандэртальцаў эндаканібалізма, які практыкааўся яшчэ не так даўно папуаскімі плямёнамі і паўднёваамерыканскімі індзейцамі янамама.
Звычаі
Па выніках аналізу рэшткаў дванаццаці загінулых пад абвалам неандэртальцаў з пячоры Эль-Сідрон на поўначы Пірэнейскага паўвострава (сучасная Іспанія) высветлілася, што ў трох мужчын, адной жанчыны, двух падлеткаў і дзіцяці 8-9 гадоў быў агульны мітахандрыяльны гаплатып, умоўна азначаны даследчыкамі як «А» (што кажа аб блізкім сваяцтве). Дзве астатнія знойдзеныя дарослыя жанчыны мелі мітахандрыяльныя гаплатыпы, умоўна азначаныя як «В» і «С», якія адрозніваліся ад асноўнага ў групе. Таксама агульны з адной з гэтых жанчын гаплатып «С» меў падлетак і дзеці ўзросту 2-3 і 5-6 гадоў. Гэты аналіз сведчыць аб патрылакальнасці неандэртальцаў, то-бок аб тым, што юнакі, якія дасягнулі палавой сталасці, заставаліся ў групе, а дзяўчаты — пераходзілі ў сям’ю мужа, а таксама аб блізкароднасных шлюбах унутры групы. Мінімальны інтэрвал паміж родамі ў неандэртальскіх жанчын (мяркуючы з узросту дзяцей з гаплатыпам «С») быў параўнальны з інтэрвалам у плямёнах сучасных паляўнічых-збіральнікаў, у якіх ён у сярэднім складае 3,4 гады.
Мастацтва
Неандэртальцам прыпісваюць найранейшы музычны інструмент — касцяную флейту з 4 адтулінамі. Але праведзены аналіз краёў адтулін паказаў, што яны могуць быць і слядамі зубоў гіены, таму «флейта» можа мець і натуральнае паходжанне.
З неандэртальцамі звязаныя паралельныя драпінкі на костках (Арсі-сюр-Кюр, Бачакіра, Молдава ), ямкі на каменнай пліце (Ля Ферасі). Дастаткова рэдкія знаходкі ўпрыгожванняў ў выглядзе прасвідраваных зубоў жывёл, датаваных перыядам каля 30-34 тыс. гадоў таму. Узорамі сапраўдных малюнкаў з’яўляюцца выява леапарда, прадрапаная на костцы зубра са стаянкі Праняцін (Падолле, Украіна) з датыроўкай каля 30-40 тыс. гадоў таму, і не вельмі выразная фігурка лася ці аленя на лапатцы маманта са стаянкі Молдава I (Букавіна, Украіна). Знаходзяць таксама прадзіраўленыя і размаляваныя неандартальцамі ракавінкі, якія з’яўляліся, відавочна, упрыгожваннямі. Костка маманта з нанесеным на яе найпрасцейшым малюнкам з паселішча акайскай мусцьерскай культуры Заскальная V у Белагорскім раёне Крыма датуецца ўростам 80 тыс. гадоў. У трох іспанскіх пячорах былі знойдзены малюнкі зробленыя неандэртальцамі: чырвоны геаметрычны сімвал у Ла Пасіега ўзростам 64,8 тыс. гадоў таму, чырвоны пігмент на сталакцітах у пячоры Ардалес узростам 65,5 тыс. гадоў таму, негатыўны адбітак рукі з Мальтравіеса ўзростам 66,7 тыс. гадоў таму.
Падчас раскопак стаянкі неандэртальцаў каля Вероны вучоныя з універсітэта Ферары знайшлі рэшткі 22 відаў птушак, у якіх былі зрэзаны пёры. Былі ідэнтыфікаваны барадач-ягнятнік, чорны еўразійскі сцярвятнік, беркут, лясны голуб і альпійская галка. Афарбоўка гэтых птушак мяняецца ад чорнай і шэрай да галубой і аранжавай, а пёры дастаткова доўгія. Мяркуецца, што неандэртальцы ўпрыгожвалі сябе пёрамі, вар’іруючы каляровы арнамент.
Тэхніка
Культура неандэртальцаў (так званая «мусцьерская», ці, што тое самае, сярэднепалеалітычная культура) — гэта перш за ўсё двухбаковавострыя рубілы, завостраныя больш якасна, чым аналагічныя прылады H. erectus, а таксама разнастайныя адшчэпы, якія выкарыстоўваліся для разбірання тушаў. Неандэртальцы мелі таксама драўляныя дзіды з каменнымі наканечнікамі для блізкага бою, У пазнейшы час, ужо падчас кантактаў з сапіенсамі (гл. ніжэй), у неандэртальцаў з’яўляюцца пачаткі мастацтва (каралі з мядзведжых кіпцюроў, нешта накшталт «флейтаў» — косткі з прасвідраванымі дзірачкамі, якія, зрэшты, маглі служыць для развядзення агню, а не для музычных практыкаванняў.
Акрамя дзідаў з каменнымі наканечнікамі, у якасці прылад для палявання і, магчыма, зброі абароны і нападу, выкарыстоўваліся дзіды з абпаленых на агні і заточаных аб камяні драўляных палак, а таксама простыя каменныя сякеры і драўляныя дубіны. Зброяй далёкага дзеяння накшталт прашчы ці лукаў і г. д. неандэртальцы не валодалі, але, несумненна, былі здольны кідаць камяні і дзіды ў сваю здабычу. Не выкарыстоўвалі неандэртальцы, відаць, і такую простую прыладу як кап’якідалка. Эпізадычна выкарыстоўваліся імі прылады з костак і рагоў, верагодна, неапрацаваных.
Магчымыя рэлігійныя ўяўленні
Пытанне аб наяўнасці ў неандэртальцаў — у асаблівасці іх еўрапейскай галіны — мэтанакіраваных пахаванняў і першасных рэлігійных уяўленняў з’яўляецца дыскусійным. Вядома больш за 20 выпадкаў пахавання целаў неандэртальцаў: у пячоры Спі (Бельгія), у Ла-Ферасі (Францыя), на гары Кармель у пячорах Табун і Схул (Ізраіль), у Крыме ў пячоры Кіік-Каба (Украіна), у гроце Тэшык-Таш (Узбекістан), у пячоры Шанідар (Ірак). У гроце Ла-Шапель-о-Сен у Францыі было знойдзена неглыбокае пахаванне са шкілетам у позе эмбрыёна. Побач з целам былі пакінуты кветкі, яйкі і мяса, што сведчыць аб веры ў замагільнае жыццё і наяўнасці рэлігійна-магічнай дзейнасці. У пахаваннях знойдзены целы дарослых і дзяцей, так у пячоры Кіік-Каба (Крым) знойдзена магіла з рэшткамі жанчыны і дзіцяці.
Многія аргументы на карысць гіпотэз аб пахаванні неандэртальцамі памерлых суродзічаў былі пастаўлены пад сумненне наступнымі даследаваннямі. Так, многія неандэртальскія «пахаванні» (звычайна размешчаныя непасрэдна ў культурным слоі стаянак) былі хучэй за ўсё ненаўмыснымі ці ўзніклі ў выніку кулінарных а не рэлігійных практык. Знаходак, якія адназначна вызначаюць як пакладзены ў магілу пахавальны інвентар, звязаных з неандэртальцамі няма.
Шырока вядома знаходка рэшткаў 40-гадовага неандэртальскага мужчыны ў Іраку (пячора Шанідар). Выяўленне вялікай колькасці кветкавага пылку ў рэштках ідэнтыфікавалася як вынік наўмыснага пахавання цела з кветкамі. Але гіпотэза аб тым, што шкілет Шанідар IV прадстаўляе менавіта рытуальнае пахаванне, з’яўляецца малаабаснаванай.
Вылучаліся гіпотэзы аб існаванні ў неандэртальцаў культавых практык. Паведамлялася аб выяўленні ў пячоры Драхенлох геаметрычна выкладзеных мядзведжых чарапоў, што інтэрпрэтавалася як сведчанне рытуалаў паляўнічай магіі. Цяпер «культ мядзведжых чарапоў» у пячоры драхенлох развянчаны як містыфікацыя. Ёсць сведчанні аб кульце чарапоў зубра на стаянцы Ільская.
Медыцына
Ва ўсіх члавечых цывілізацыях ёсць аналаг прафесіі кастаправа — чалавека, які прафесійна займаецца аднаўленнем паламаных канечнасцяў людзей і жывёл. Так, пры аналізе 36 шкілетаў неандэртальцаў, якія мелі пераломы, толькі ў 11 вынікі лячэння пералому былі прызнаны незадавальняльнымі, з чаго можна зрабіць вывады аб наяўнасці навыкаў першабытных людзей лячыць пераломы.
Знаходка ў пячоры Шанідар (Ірак), датаваная 50 тысячамі гадоў, паказала, што неандэртальцы даглядалі параненых супляменнікаў. Падчас абвала ў гроце загінулі двое калекаў, якія, відавочна, былі там адныя, пакуль астатнія члены групы палявалі ці займаліся іншымі справамі. Адзін з іх меў свежыя раны на рэбрах, другі — пералом чэрапа, які зажываў.
Знікненне
Прычыны знікнення неандэртальцаў і іншых палеаантрапаў на бягучы момант не высветлены да канца. Але дакладна вядома, што ў позні перыяд свайго існавання ў Еўропе (каля 40 тыс. гадоў таму) яны выжывалі на мяжы сваіх фізічных магчымасцяў. Так, у неандэртальскіх дзяцей, якія яшчэ не дасягнулі палаваспеласці, назіраецца заўчаснае старэнне шкілетнай сістэмы, выкліканае пастаяннымі цяжкімі фізічнымі нагрузкамі, яно не з’яўляецца тыпічным для таксона ў цэлым (неандэртальскія дзеці з Сярэдняй Азіі дэманструюць тэмпы развіцця шкілета і зубной сістэмы, аналагічныя сучаснаму чалавеку).
У мінулым былі вядомы паведамленні пра «спрэчныя» знаходкі рэшткаў неандэртальцаў, якія адносяцца да гістарычнага часу. Так, польскі археолаг Казімеж Сталыгва апублікаваў у 1902 і 1904 гадах паведамленні аб знаходцы ім рэшткаў неандэртальца ў скіфскім кургане на тэрыторыі Кіеўскай губерні. Цяпер генетыка дазваляе лёгка адрозніць «нестандартныя» па сваёй будове чарапы сапіенсаў ад сапраўдных неандэртальскіх («неандэрталоідныя» рысы ёсць таксама ў аўстралійскіх абарыгенаў, тасманійцаў, вогнезямельцаў — гэта вынік эвалюцыйнага паралелізму ў розных групах, звязанага з цяжкімі ўмовамі жыцця.
Хаміцкі сельсавет
Назву Хаміцкі сельсавет маюць:
Лабжанскі сельсавет
Лабжа́нскі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Клімавіцкага раёна Магілёўскай вобласці. Адміністрацыйны цэнтр — аграгарадок (да 2009 года вёска) Лобжа.
Склад
У склад сельсавета ўваходзяць 15 населеных пунктаў:
Скасаваныя населеныя пункты на тэрыторыі сельсавета:
Насельніцтва
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 831 чалавек, з іх 97,2 % — беларусы, 1,9 % — рускія, 0,5 % — украінцы. Станам на 1 студзеня 2015 года ў Лабжанскім сельсавеце пражывала 856 чалавек, на 1 студзеня 2021 года — 626 чалавек.
Падмошша
Назву Падмо́шша маюць:
Брага (напой)
Брага — кісла-салодкі слабаалкагольны напой качавых цюркаў Сярэдняй Азіі, а таксама ўсходніх славян, згадваецца з дзясятага стагоддзя. Адзін з найстарэйшых вядомых напояў у Турцыі. Быў занесены ў Румынію туркамі падчас Асманскай імперыі. Распаўсюджаны ў Паўднёва-Усходняй Румыніі, Турцыі, Албаніі, Сярэдняй Азіі, Балгарыі, краінах былой Югаславіі, ва Усходняй Еўропе і на Балканах. У Беларусі гэты напой рабілі з аржанога, ячменнага і іншага соладу з цукрам ці мёдам і хмелем.
Вуліца Дзімітрава
Вуліца Дзімітрава:
Левон II
Лево́н II (Լեւոն Բ Մեծագործ, Léon II; 1150—1219) каранаваны як Левон I — першы цар Кілікійскай Арменіі з армянскай дынастыі Рубенідаў, кіраваў з 1187 па 1219. Кіраванне Левона II супала з часам трэцяга паходу крыжакоў пад правадырствам Фрыдрыха I Барбаросы. Яго сучаснікам была іншая буйная фігура гэтай эпохі — Салах ад-Дзін.
Падчас кіравання Левона Вялікага, Кілікія перажыла эпоху эканамічнага і культурнага росквіту, з’яўляючыся адной з самых значных хрысціянскіх краін на Блізкім Усходзе. Такія сусветныя сілы як Свяшчэнная Рымская імперыя, папства і нават Абасідскі халіф супернічалі за ўплыў над Кілікіяй. Кожны імкнуўся стаць першым, хто прызнае прынца Кілікіі Левона II законным каралём. У выніку, 6 студзеня 1198 года ў горадзе Тарс ён быў каранаваны і абвешчаны царом і Германскай і Візантыйскай імперыямі. На каранацыі Левона II прысутнічалі прадстаўнікі і хрысціянскіх і некалькіх мусульманскіх краін, такім чынам падкрэсліваўшы значнае становішча, якое набыла Кілікія.
Знешняя палітыка
З першых жа дзён свайго кіравання Левон II сутыкнуўся з султанамі Іконіі, Дамаска і Алепа. Каб умацаваць свае пазіцыі, ён пабудаваў шэраг памежных крэпасцей, дзе ўтрымліваліся пастаянныя гарнізоны. Кілікія ў гэты перыяд была адной з эканамічна і палітычна наймацнейшых на Блізкім Усходзе дзяржаў, мела гандлёвыя сувязі з італьянскімі гарадамі і краінамі Усходу, развітае земляробства, рамёствы і суднаходства. Крыжакі лічылі мэтазгодным падтрымліваць з Кілікіяй дружалюбныя адносіны.
Гістарычныя ўмовы часу дапамаглі высунуцца Левону II на бачнае месца. У 1187 г. Іерусалім быў узяты Саладзінам, і ў Еўропе было вырашана распачаць новы крыжовы паход. Фрыдрых Барбароса, які вёў нямецкае апалчэнне, пайшоў праз Кілікію. У скалах Таўра крыжакі заблудзіліся, і армяне прыйшлі ім на дапамогу. Імператар Фрыдрых адправіў пасля гэтага тры ганаровыя пасольствы да Левона II, і ў прамове да войска, як перадае армянскі гісторык Вардан, гаварыў між іншым, што Кілікія годная мець караля.
Фрыдрых загінуў падчас паходу, але тады Левон II звярнуўся да яго пераемніка, Генрыха VI і Папы Цэлестына III, згаджаючыся прызнаць сябе васалам Свяшчэннай Рымскай імперыі і папскага прастола. Папа, са згоды імператара, адправіў у Кілікію кардынала Конрада Вітэльсбаха, архібіскупа Майнцкага, які прывёз з сабой «цудоўную карону», як апісваў яе каталікос Грыгорый. Папа ставіў некаторыя малаважныя ўмовы для прызнання Левона II каралём; паводле апавядання летапісцаў, Левон пераканаў армянскае духавенства прыняць гэтыя ўмовы «для віду», запэўніўшы, што выконвацца яны не будуць. У Тарсе, у саборы Св. Сафіі, 6 студзеня 1198 г., у дзень Богаяўлення, каталікосам і кардыналам, прадстаўніком Папы, Левон II з вялікай урачыстасцю быў каранаваны, як кароль Арменіі. «Вы нам вярнулі, — пісаў потым Грыгорый папу, — карону, якую мы страцілі з даўняга часу, калі былі аддалены ад вас».
Такім чынам Левон II прызнаў сябе васалам Рыма. У лістах да Папы ён падпісваўся: «з усёй павагай, удзячнай адданасцй». Але, з палітычнага пункта гледжання, выбар такога аддаленага сюзерэна быў справай вельмі дальнабачнай. Ні Папа, ні германскі імператар ніякага рэальнага ўплыву на справы Кілікіі мець не маглі, але гэты намінальны васалітэт цясней звязваў новае царства з хрысціянскімі дзяржавамі Азіі і Еўропы і даваў надзею на дапамогу ў барацьбе з ворагамі. «Суседнія народы, — піша армянскі гісторык, — пасля каранацыі паслалі пасольствы, каб прынесці дары новаму цару». Значэнне таго, што адбылося, зразумеў і візантыйскі імператар Аляксей Ангел, які таксама паспяшаўся прызнаць Левона II каралём, паслаў ад сябе «цудоўную карону, упрыгожаную золатам і каштоўным каменнем». Пры гэтым Аляксей пісаў: «Не ўскладай на сваю галаву карону лацінян, але маю, бо твая дзяржава бліжэй да нас, чым да Рыма». Леў прыняў паслоў Візантыі паважна і адпусціў іх з дарамі.
Унутраная палітыка
Прыняўшы тытул цара, Левон II паспрабаваў арганізаваць сваё царства па заходніх узорах. Ён атачыў сябе саноўнікамі, часткова, зацвердзіўшы пасады, якія існавалі здаўна, часткова, стварыўшы новыя. Еўрапейскія хранографы адрозніваюць пры двары армянскага цара тыя ж званні, якія звычайна бачылі ў сябе на радзіме, але ў Кілікіі гэтыя званні часта мелі іншае значэнне. Так канетабль (thaga-dir ці thagabah) была пасадай спадчыннай і чалавеку, які насіў яго, падавался права ўскладаць карону на цара; далей ішлі: начальнік конніцы (spassalar), капелан, сенешаль, камерарый, проксімы, magistri scrinorum і г.д.; рэгент падчас непаўналецця цара называўся балій (balius). Быў арганізаваны савет баронаў (regalia curia); былі графы, капітаны, рыцары. Наогул увесь лад жыцця быў відавочна феадальным, яго асновы былі закладзены, вядома, яшчэ да Левона II і працягвалі развівацца пасля яго. У Кілікіі быў правільна арганізаваны суд, пастаўлена справа збору падаткаў і мыт, гандаль падпарадкаваны пэўным правілам і г.д. Уся культура Кілікіі зведала заходні ўплыў. Характэрны ў гэтым плане скаргі аднаго з кілікійскіх пісьменнікаў канца XII ст., Св. Нерсеса Ламбронскага: «Насельніцтва запазычае ў франкаў любоў да каштоўнасцей часовых, гэтак жа як і шмат цудоўных рэчаў, забываючы пра духоўныя каштоўнасці».
Росквіт дзяржавы
Пры Левоне II Кілікійскае царства дасягнула свайго найбольшага пашырэння. Плошча Кілікійскай Арменіі (у пачатку 13-га стагоддзя) — каля 40 000 кв. км, колькасць насельніцтва (у 13-м стагоддзі) — звыш 1 000 000 жыхароў. Тэрыторыя Кілікійскага Армянскага Царства абдымала ў пачатку XIII ст. усё ўзбярэжжа Малой Азіі вакол Александрэцкага заліва. Сталіцай царства быў спачатку Тарс, потым Сіс (Sisia), які стаяў, як мяркуюць, на месцы старажытнага горада Flaviae на маленькім прытоку Джэйхана. Крыніцы XII ст. апісваюць Сіс як горад вялікі і населены, дадаючы, што ў ім было «велізарнае насельніцтва», «цудоўныя цэрквы», «палац з бельведэрамі і садамі», архівы, святыя мошчы і г.д. Акрамя Тарса і Сіса быў у Кілікіі шэраг іншых значных гарадоў. Гаванямі служылі Мерсінэ, Аяс, Адана, Селеўкія, Александрэта і Тарс (апошні да канца XIII ст. быў даступны для вялікіх караблёў). Зрэшты, армяне ніколі не ўтрымлівалі вялікага флоту, і марскі гандаль вёўся замежнымі купцамі, якія мелі ў Кілікіі свае факторыі і калоніі. Ваенная сіла Кілікіі была дастатковая (60 000 — 80 000 пяхоты і 20 000 — 40 000 кавалерыі, марскі флот — 150—200 караблёў), каб мерацца сіламі з суседнімі дзяржавамі. Праходы ў глыб краіны абараняў шэраг крэпасцей — Капан, Анарзаба (Анаварза), Вахка, Леванклай (Леўнанаберд), Карыкос, Рамклай, Мамесція (Мсіс), Сіманклай, Аяс (марская крэпасць), Таўблур, Дразарк, Сеў Берд і многія іншыя. Але лепшым умацаваннем для Кілікіі служыла прырода. Адзін падарожнік пісаў пра Кілікію: «Гэта краіна ў найвышэйшай ступені абароненая, бо з аднаго боку яна акружана морам, а з іншага ўмацавана высокімі і непрыступнымі горамі, праз якія існуе толькі некалькі праходаў, якія добра ахоўваюцца; такім чынам чужаземец, калі пракрадзецца ў краіну без асобага каралеўскага дазволу, ужо не зможа з яе выйсці».
Усе гэтыя перавагі не выратавалі, аднак, Кілікію ад таго разгрому, якому падверглася ўся Пярэдняя Азія ў XIII—XIV стст. Гібелі царства спрыялі таксама ўнутраныя звады. Левон II сканаў у 1219 г., не пакінуўшы мужчынскага нашчадства.
Жэркаў
Жэркаў (Żerków) — горад у Польшчы, уваходзіць у склад Ярацінскага павета Велікапольскага ваяводства. Сядзіба вяскова-гарадской гміны Жэркаў.
Урал-4320
Урал-4320 — савецкі і расійскі буйнатанажны грузавы аўтамабіль падвышанай праходнасці падвойнага прызначэння. Выпускаецца з 1977 года на Уральскім аўтамабільным заводзе ў Міясе (Расія).
Гэта чацвёрты па распаўсюджанасці грузавы аўтамабіль у Расіі: станам на 1.01.2023 года зарэгістравана гэтай мадэлі.
Агляд
Першапачаткова Урал-4320 камплектаваўся атмасферным дызельным рухавіком КамАЗ-740 магутнасцю 210 к.с. Пасля пажару на заводзе рухавікоў КамАЗ у 1993 годзе і спынення паставак грузавікі сталі абсталёўваць дызелямі ЯМЗ-236 і ЯМЗ-238. Мадыфікацыі з ЯМЗ-236 выпускаліся з маторным адсекам зыходнага памеру (вонкава адрозніваліся размешчаным на правым крыле паветраным фільтрам), для ўсталявання буйнейшага рухавіка ЯМЗ-238 маторны адсек быў падоўжаны. З сярэдзіны 2000-х усе грузавікі сямейства "Урал-4320" сталі камплектаваць кабінамі з падоўжанай маскай незалежна ад мадэлі рухавіка.
Памер шын — 14.00 R20 (370 R508). Мадэль АГ-25 выпускаюцца заводамі Кама, Росава. Мадэль Я-307М выпускаюцца заводамі Белшына, Росава.
Мадыфікацыі
У мадэльны шэраг уваходзяць бартавыя грузавікі (як з колавай формулай 6х6, так і 4х4), седлавыя цягачы, самазвалы, вахтавыя аўтобусы і шасі.
Урал-5557
Самазвал колавай формулы 6х6.
Урал-43206
Двухвосевы варыянт аўтамабіля (колавая формула 4х4).
Урал-3255
Вахтавы аўтобус. Колькасць месцаў — 20-22.
Шубін (горад)
Шу́бін (Szubin, Schubin, у 1941—1945 гадах  — Альтбургунд) — горад у Польшчы, размешчаны за 280 км на паўночны захад ад Варшавы і за 20 км на паўднёвы захад ад цэнтра Быдгашчы. Уваходзіць у склад Накельскага павета, сядзіба вяскова-гарадской гміны Шубін. Займае плошчу 7,65 км². Насельніцтва 9,6 тыс. чалавек.
Шанай (Паўладарская вобласць)
Шанай — сяло ў Баянаульскім раёне Паўладарскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад Баянаульскай сельскай акругі. Код КАТА — 553630400.
Насельніцтва
Паводле дадзеных 1999 года, у сяле не было пастаяннага насельніцтва. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 178 чалавек (80 мужчын і 98 жанчын).
Сяхніцы
Сяхніцы (Siechnice, Tschechnitz) — горад на паўднёвым захадзе Польшчы, размешчаны за 350 км на паўднёвы захад ад Варшавы і за 10 км на паўднёвы ўсход ад цэнтра Уроцлава. Уваходзіць у склад Урацлаўскага павета Ніжнесілезскага ваяводства, сядзіба вяскова-гарадской гміны Сяхніцы. Чыгуначная станцыя. Займае плошчу 15,63 км². Насельніцтва 7,8 тыс. чалавек.
NGC 3983
NGC 3983 (іншыя абазначэнні — UGC 6914, MCG 4-28-98, ZWG 127.108, PGC 37514) — галактыка ў сузор’і Леў.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Сусветныя гульні
Сусветныя гульні — міжнародныя комплексныя спаборніцтвы паводле відаў спорту, якія не ўваходзяць у праграму Алімпійскіх гульняў. Праводзяцца з 1981 года з перыядычнасцю 1 раз у 4 гады, з 2001 года праходзяць пад патранатам Міжнароднага алімпійскага камітэта (МАК).
Арганізатарам Сусветных гульняў з’яўляецца Міжнародная асацыяцыя Сусветных гульняў (IWGA), утвораная ў 1980 годзе па ініцыятыве кіраўнікоў 12 спартыўных федэрацый, якія імкнуліся да папулярызацыі і павышэння статусу сваіх відаў спорту аж да ўключэння іх у Алімпійскую праграму.
На першых Сусветных гульнях, якія прайшлі ў 1981 годзе ў Санта-Клары (ЗША), прынялі ўдзел 1 265 спартсменаў, якія спаборнічалі ў 18 відах спорту. З тых часоў праграма Сусветных гульняў пашырылася больш як у два разы, яе складаюць віды спорту, прызнаныя МАК, але якія не ўваходзяць у Алімпійскую праграму, або выключаныя з яе.
Некаторыя віды, якія прысутнічалі раней на Сусветных гульнях, цяпер прадстаўлены на Алімпіядах (трыятлон, бадмінтон, тэквандо і інш.). Больш таго, па рашэнні МАК, прынятым 12 жніўня 2004 года, прысутнасць асобнага віду спорту на Сусветных гульнях з’яўляецца адным з фактараў для патэнцыйнага траплення яго ў праграму Алімпійскіх гульняў.
Праграма Сусветных гульняў
Віды спорту, уключаныя ў праграму Сусветных гульняў-2009 Раней у праграму Сусветных гульняў таксама ўваходзілі ці дэманстраваліся:
Увайшлі ў праграму Алімпійскіх гульняў:
Спружына
Спружына — пругкі элемент, прызначаны для назапашвання і паглынання механічнай энергіі. Спружына можа быць выраблена з любога матэрыялу, які мае досыць высокія трывальныя і пругкія ўласцівасці (сталь, пластмаса, драўніна, фанера, нават кардон).
Лодасі
Плошча паверхні возера складае 1,03 км². Найбольшая глыбіня 7,5 м. Даўжыня 1,83 км. Найбольшая шырыня 0,94 км. Даўжыня берагавой лініі 5,6 км. Аб’ём вады ў возеры 4,13 млн м³. Плошча вадазбору 17,5 км². Схілы катлавіны вышынёй 2—4 м, разараныя, на поўдні да 10 м, пад хмызняком. Берагі месцамі абразійныя, зліваюцца са схіламі катлавіны, на захадзе сплавінныя. У паўночна-заходняй частцы возера востраў плошчай 0,8 га. Ложа выслана глеем, уздоўж берагоў пяском. Шырыня паласы прыбярэжнай расліннасці 10—30 м да глыбіні 2,5 м. На паўночным захадзе злучана пратокай з возерам Саранчаны. У возеры водзяцца шчупак звычайны, акунь, лешч, плотка, краснапёрка, гусцяра, лінь, джгір і іншыя віды рыб.
Віцязь (прадпрыемства)
ААТ «Віцязь» (Адкрытае акцыянернае таварыства «Віцязь»), раней РУВП «Віцязь» (Рэспубліканскае унітарнае вытворчае прадпрыемства «Віцязь») — найбуйнейшае прамысловае прадпрыемства Віцебска, буйны вытворца тэлевізійнай тэхнікі і бытавой электронікі, адно з буйных прадпрыемстваў у Рэспубліцы Беларусь.
Гісторыя
«Віцязь» заснаваны 3 сакавіка 1976 года. У гэты дзень быў падпісаны загад аб стварэнні ў горадзе Віцебску філіяла ленінградскага навукова-вытворчага аб’яднання «Ленінец» з вытворчай магутнасцю 300 тысяч тэлевізараў у год. Заводу была выдзелена плошчу былога гарпрамкамбіната і частка свабодных плошчаў міжгароднай АТС. Адначасова з гэтым пачалося праектаванне завода ў маскоўскім галаўным праектным інстытуце, пры гэтым быў улічаны досвед будаўніцтва аналагічных прадпрыемстваў у Францыі і ФРГ. У першы ж год функцыянавання завода было створана асаблівае канструктарскае бюро «Дысплей», якое занялося распрацоўкай першай і наступных мадэляў тэлевізараў. Распрацоўка узораў знешняга выгляду тэлевізараў вялася па дагаворах на мінскім ВА «Гарызонт».
Прадпрыемства сёння
Сёння ААТ «Віцязь» — адзін з найбуйнейшых беларускіх вытворцаў тэлевізараў. Прадпрыемства размясцілася на тэрыторыі 185 гектараў і з’яўляецца адзіным на тэрыторыі СНД працуюць у сістэме поўнага цыкла вырабу тэлевізараў. У склад РУВП «Віцязь» акрамя асноўнага вытворчасці ўваходзяць:
Прадукцыя
Прадпрыемства выпускае:
Тэлевізары «Віцязь» сертыфікаваныя і адпавядаюць патрабаванням міжнароднай сістэме якасці СТБ ІСО 9001-2001 (праектаванне і вытворчасць), СТБ ІСО 14001-2000 (Экалагічны). Вытворчасць сертыфікавана па Еўрапейскім стандартам якасці VDE і CE, а таксама СТБ — Беларусь, РСТ — Расія, укр «Сепро» — Украіна, КСТ — Казахстан.
Агульная колькасць выпушчаных да сакавіка 2006 года тэлевізійных прыёмнікаў пераўзыходзілі 6 000 000.
Падсобнае
Назву Падсо́бнае маюць:
Людвіг Міс ван дэр Роэ
Біяграфія
Людвіг Міс быў самым малодшым сынам архітэктара Міхаэля Міса (1851—1927 г.г.) і яго жонкі Амаліі Роэ (1843—1928 г.г.). У дзяцінстве працаваў у майстэрні бацькі, а з 1899 года вучыўся ў школе рамёстваў па спецыяльнасці цагельніка. У 1904 годзе прайшоў практытку ў архітэктурным бюро. У 1905 годзе Людвіг атрымаў працу ў майстэрні Бруна Паўля ў Берліне, а ў 1908 годзе яго прынялі ў бюро Петэра Берэнса дзе ён працаваў да 1912 года. У 1913 годзе ён ажаніўся з Адэ Брухн, і хутка ў іх нарадзіліся тры дачкі але ў 1926 годзе яны развяліся. Пад уплывам Берэнса Міс выпрацаваў уласны стыль, які спалучаў мажлівасці сучасных матэрыялаў і класіцызм у духу Карла Фрыдрыха Шынкля. Некаторы ўплыў на творчасць Міса аказалі ў перакананні канструктывістаў.
У 1927 годзе разам Міс кіруе Міжнароднай выставай жылля ў Штутгарце, дзе распрацаваў генеральны план узорнага паселішча Вайсенхоф. Асноўным унёскам Міса ў праект стаў трохпавярховы дом, які адрозніваўся ад звычайных праетаў тым, што ў ім можна было ствараць кватэры рознага памеру і формы. Кухні і ванныя пакоі размяшчаліся ў фіксаваным месцы кватэры, а ўся астатняя прастора дзялілася рухомымі перагародкамі (т. зв. «вольная планіроўка»).
Як мастацкі дырэктар Веркбунду, Міс арганізаваў выстаўку гэтай архітэктурнай групы ў Штутгарце, а ў 1930—1932 г.г ён стаў дырэктарам Баўхаўзу. У гэта час ён спраектаваў некалькі прыватных дамоў.
У 1937 годзе, бачачы адсутнасць інтарэсу да яго працы, а таксама не прымаючы парадкі нацысцкай Германіі, Міс пераехаў у ЗША. Пасля кароткага наведвання Германіі ў наступным годзе, звязанага з вырашэнне пытанняў прыналежнасці яго патэнтаў на мэблю, паступленні ад якой сталі асноўнай крыніцай яго прыбытку, Міс застаўся ў ЗША на заўсёды. У Злучаных Штатах Міс пасяліўся ў Чыкага, дзе яму было прапанавана пасада_кіраўнікаАрхітэктурнай Школы ў Ілінойскім Тэхналагічным інстытуце. Ён пагадзіўся заняць пасаду з умовай поўнай свабоды ў праектаванні кампусу школы. У гэты час узніклі некаторыя з яго найвядомейшых будынкаў, шматлікія з якіх функцыянуюць і да нашых дзён.
Кіруючыся прынцыпам «меней — азначае болей» (Less is more), у «амерыканскі» перыяд свайго жыцця, Міс развівае канцэпцыю «універсальнага» будынку — вельмі простага па форме шклянога паралелепіпеда, паверхня якога падзелена паўтараючыміся стойкамі. Дзякуючы шырока ўжыванаму шклу, будынкі Міса атрымліваюцца вельмі светлымі — у адпаведнасці з філасофіяй неатамізма, якую падзяляў Міс.
У 1944 годзе Міс прыняў амерыканскае грамадзянства.
У 1946—1851 г.г. у Плэйна, штат Ілінойс, Міс будуе «Шкляны дом» (Фарнсуорт-Хауз) для доктара Эдзіт Фарнсуорт, вядомай жанчыны-хірурга. Дом прадстаўляе сабой шкляны белы каркас, які стаіць на прыўзнятай на стойках над узроўнем разліва вады пліце. Дом як быццам уздымаецца над паверхняй. У самім доме няма ўнутраных перагародак, ён складаецца з адзінага пакоя, алкам адкрытага на навакольны пейзаж. Гэты дом быў абвешчаны помнікам архітэктуры Ілінойса, дзе ў нашы дні адчынены музей.
Другім значным кірункам дзейнасці Міса стала будаўніцтва небаскробаў. Самым вядомым стаў пабудаваны ў 1958 годзе небаскроб Сітгрэм Білдзінг у Нью-Ёрку, які стаў прататыпам шматлікіх карпаратыўных офісаў па ўсім свеце.
Пасля Сігрэма, у майстэрні Міса ствараюцца яшчэ некалькі небаскробаў, сярод якіх ІВМ Плаза ў Чыкага і небаскробы ў Таронта.
Адначасова Міс будуе высотныя жылыя дамы, якія амаль не адрозніваюцца ад офісных будынкаў і значна адрозніваюцца ад традыцыйнай цаглянай забудовы жылых раёнаў. Самым вядомым высотным шматкватэрным домам стаў будынак Лэйк Шор Драйв 860/880, які цяпер адносіцца да ліку славутасцей Чыкага.
У 1963 годзе прэзідэнт Джон Кенэдзі ўзнагародзіў яго Медалём Волі.
Апошняй буйной працай Міса стаў будынак Новай нацыянальнай Галерэі ў Заходнім Берліне, які быў пабудаваны ў 1968 годзе.
Людвіг Міс ван дэр Роэ памёр 17 жніўня 1969 года ў Чыкага.
Annulipalpia
Annulipalpia — падатрад ручайнікаў. Навуковая назва падатрада апісвае гнуткасць апошняга сегмента максілярных шчупікаў, якія ў дарослых асобін часта маюць тонкія кольцы. Большасць сямействаў унікальныя ў здольнасці збудавання шаўковых сетак для фільтравання ў вадзе ежы.
Порту-Алегры
Порту-Алегры (Porto Alegre) — горад у Бразіліі, сталіца штата Рыу-Гранды-ду-Сул. Порту-Алегры — адзін з найважнейшых гарадоў паўднёвай Бразіліі, які з’яўляецца культурным, палітычным і эканамічным цэнтрам рэгіёну. У Порту-Алегры самы высокі ўзровень жыцця сярод бразільскіх сталіц штатаў. Складовая частка мезарэгіёна Агламерацыя Порту-Алегры. Знаходзіцца ў складзе буйной гарадской агламерацыі Агламерацыя Порту-Алегры. Уваходзіць у эканоміка-статыстычны мікрарэгіён Порту-Алегры. Насельніцтва складае 1420667 чалавек на 2007 год. Займае плошчу 496,827 км². Шчыльнасць насельніцтва — 2859,5 чал./км².
Свята горада — 26 сакавіка.
Гісторыя
Горад заснаваны ў 1772 годзе. Нягледзячы на тое, што на тэрыторыі Порту-Алегры ўжо ў сярэдзіне XVIII стагоддзя пасяліліся імігранты з Азорскіх астравоў, афіцыйнай датай заснавання лічыцца 1809 год.
У XVIII стагоддзі Порту-Алегры быў портам на возеры гораду Віяман. Акрамя перасяленцаў з Азорскіх астравоў, значную частку насельніцтва склалі сем’і з горада Рыу-Гранды, размешчанага ў прыбярэжным раёне на поўдзень ад Порту-Алегры, у той час былога ваеннай крэпасцю.
На 1822 год у Порту-Алегры пражывала 12 тысяч жыхароў, менавіта ў гэты час Бразілія атрымала незалежнасць. У канцы XIX стагоддзя горад прыняў шмат імігрантаў з іншых частак свету, у прыватнасці з Германіі, Італіі і Польшчы. Пераважная большасць насельніцтва мае еўрапейскае паходжанне. У цяперашні час ён з’яўляецца найважнейшым портам штата Рыу-Гранды-ду-Сул.
Эканоміка
Дзякуючы размяшчэнню на сутыку пяці рэк горад стаў важным портам, а таксама адным з галоўных прамысловых і камерцыйных цэнтраў Бразіліі. Са з’яўленнем Меркасура горад пачаў хутчэй расці і квітнець у эканамічным плане. Сельскагаспадарчыя і жывёлагадоўчыя прадукты, як соя, скура, кансерваваная ялавічына і рыс, экспартуюцца з Порту-Алегры за мяжу, як ў Афрыку і Японію.
Пажарніца
Назву Пажарні́ца маюць:
Універсітэт Верхняга Ніла
Універсітэт Верхняга Ніла (Upper Nile University) — вышэйшая навучальная ўстанова ў Паўднёвым Судане, размешчана ў горадзе Малакаль, Верхні Ніл. Заснаваны ў 1991 годзе і з'яўляецца адным з трох універсітэтаў у дзяржаве. Навучанне праходзіць на англійскай мове.
Мірскі замак ва ўласнасці Вітгенштэйнаў
Мірскі замак ва ўласнасці Вітгенштэйнаў - гістарычны перыяд Мірскага замка, звязаны з спрэчкамі за замак, пераход і валоданне ім да 1891 года родам Вітгенштэйнаў.
Перадумовы пераходу замка
Пасля смерці Д. Радзівіла, яго маёнткі імператарскім распараджэннем ад 17 сакавіка 1814 былі падзелены на дзве часткі. Адну частку разам са Мірам і Нясвіжам атрымаў сын былога апекуна Дамініка Антоній Радзівіл, іншую — дачка Дамініка — Стэфанія, якая ў 1828 выйшла замуж за царскага ад'ютанта графа Льва Пятровіча Вітгенштэйна, сына героя Вайны 1812 г. Такім чынам, Вітгенштэйны атрымалі фармальныя правы на ўладанне замкам і зямельнай маёмасцю. Гэтаму прыяла і тое, што ўсе іншыя нашчадкі Радзівілаў знаходзіліся за мяжой Расійскай імперыі і былі абмежаваны ў магчымасцях у барацьбе за фамільную маёмасць.
Судовыя спрэчкі за замак
Калі 6 жніўня 1816 года дачка князя Дамініка Радзівіла Стэфанія дасягнула паўналецця, устала пытанне пра вылучэнне ёй спадчыны. Была створана камісія па разборы зямельных спрэчак сям'і і патрабаванняў крэдытораў, так званая Радзівілаўская Маса, якая працягвала працу да 1838 года. Праца Радзівілаўскай Масы пасля ўваходу Стэфаніі ў сям'ю мужа ўключала прадстаўнікоў дзвюх сем'яў - Радзівілаў і Вітгенштэйнаў. Вітгенштэйны прад'явілі Антонію Радзівілу свае правы на Мірскае графства. Была складзена хітрая судовая інтрыга, у якой аналізаваліся тэксты дамоўленасцяў па маярату 1586 года. Сутнасць прэтэнзій на Мірскае графства складалася ў тым, што землі графства першым радзівілаўскім уладальнікам Сіроткай былі набыты, а не атрыманы ў спадчыну, а таму на гэтай падставе яны маглі быць прызнаны алаідальнымі. Тым не менш, суд, які адбыўся ў 1824 годзе, адхіліў гэтую пазову.
Падзеі 1824 года тлумачаць адсутнасць наймення Мірскага графства ў больш ранніх дакументах, напрыклад, у "Табелі адзнакі алаідальных валадарстваў маёнткаў князёў Радзівілаў" 1816 года, якое бясспрэчна адносилася да ардынатскай часткі. Не згадвае Мірскага замка як валоданні княгіні Стэфаніі у "Ведамасці чыстага прыбытку з маёнткаў і фальваркаў Стэфаніі Радзівіл 1820 года". Няма Міру ў "Вопісы спадчыны малалетніх Пятра і Марыі Вітгенштэйнаў пасля смерці маці княгіні Стэфаніі Радзівіл" 1832 года. Дакументы Радзівілаў аж да 1842 гады пацвярджаюць прыналежнасць Мірскага замка іх сям'і. Архіўныя паперы 1829/1830, 1838 гадоў сведчаць пра валоданне Мірам Нясвіжскімі ардынатамі. У "Спісе маёнткаў князя Вітгенштэйна" 1842 года Мір таксама не фіксуецца.
Кадзііўка
Кадзііўка — горад абласнога значэння ў Луганскай вобласці Украіны. Насельніцтва 90.152 чалавек па перапісе насельніцтва 2001 года.
Распараджэннем Кабінета міністраў Украіны ад 7 лістапада 2014 г. горад унесены ў Спіс населеных пунктаў, на тэрыторыі якіх органы дзяржаўнай улады Украіны часова не ажыццяўляюць свае паўнаважанні.
Назва
У 1937—1943 — Сэрго, або Сярго , у 1978—2016 — Стаха́наў.
Мірскі замак ва ўласнасці Вітгенштэйнаў
Пагроза знішчэння замка
Сам замак знаходзіўся ў моцным заняпадзе. Як адзначалася ў «Геаграфічным слоўніку Польскага каралеўства і іншых славянскіх краін», у 1885 годзе "адзіным жыхаром замка быў вартаўнік, які жыў у больш-менш прыстасаванай для кватаравання вежы".
Кадзііўка
Назва
12 мая 2016 года Вярхоўная Рада Украіны ў рамках дэкамунізацыі прыняла пастанову аб перайменаванні Стаханава ў Кадзііўку.
Мірскі замак ва ўласнасці Вітгенштэйнаў
Пагроза знішчэння замка
У сярэдзіне стагоддзя замак апынулся пад пагрозай поўнага знішчэння. У 1860 годзе ў газеце «Віленскі кур'ер» з'явіўся ліст паэта Ўладзіслава Сыракомлі: «''Паважаны рэдактар! Калі мы з гонарам запісваем імёны тых, якія ўзносяць помнікі роднага краю, то, па маім меркаванні, не меншым абавязкам перыядычнага друку будзе запісваць для ўсеагульнай галоснасці імёны тых, якія іх руйнуюць. Як раз з маіх былых ваколіц даходзяць сумныя весткі пра акты вандалізму — знішчэнні Мірскага замка''».
Але катастрофы ўдалося пазбегнуць, неўзабаве ў той за газеце з'явіўся апраўдальны ліст Мацея Ямонта, генеральнага адміністратара валоданняў тагачаснага ўладальніка Міру Вітгенштэйна, у якім ён запэўніваў, што сцен замка не кранула і не кране кірха. Тым не менш, у газету рушыла яшчэ некалькі лістоў з нагоды разбурэння замка, і толькі пасля гэтага разборка яго на цэглу спынілася.
Замак ва ўласнасці Вітгенштэйнаў
Увогуле, архіўныя дакументы, у ліку якіх і фатаграфічныя матэрыялы 20-30-х гг. XX ст., а таксама шматлікія сведчанні даследчыкаў 1915—1938 гг. (Ю. Ядкоўскага, Г. Лаўмянскага, У. Абрамовіча і інш.), паказваюць наяўнасць досыць вялікіх архітэктурна-мастацкіх страт, атрыманых замкам у перыяд з 1794 па 1922 гг.
Новыя ўладальнікі замка нямецкія князі Гогенлоэ-Шыллінгфюрсты здавалі яго тэрыторыю ў арэнду. Адзін з арандатараў, Антоній Пуцята, закладаў ля замка шыкоўныя сады са шпацырнымі алеямі і сцяжынкамі, аранжарэямі і альтанкамі. Аднак "кветкавыя" мары арандатара не спраўдзіліся, райскага кутка пад замкам не атрымалася: пасля дваццаці год гаспадарання, каля 1890 года, Пуцята выдаткаваўшы ўсе свае зберажэнні, пакідае Мір.
Пераход замка да Святаполк-Мірскіх
У 1887 годзе ў Расійскай Імперыі выходзіць закон, згодна з якім замежныя грамадзяне валодаць землямі на тэрыторыі Расіі не маглі. Таму дачка Льва Вітгенштэйна Марыя, у замужжы Гагенлоэ-Шылінгфюрст, якая ў той час мела Прускае подданства, вымушана была прадаваць сваю вялізную маёмасць, яе зямельны фонд складаў каля мільёна дзесяцін зямлі.
Распродажы маёмасці Вітгенштэйнаў выклікалі небывалы ажыятаж сярод рускай арыстакратыі. У 1891 годзе гэтыя землі і замак купляе наказны казачы атаман Войска Данскога, герой Русска-турэцкай вайны князь Мікалай Іванавіч Святаполк-Мірскі. Маёнтак агульнай плошчай ў 8993 га абышоўся князю ў вялізную суму ў 414 тысяч рублёў срэбрам, для чаго князь заклаў амаль усю сваю нерухомасць у Наўгародскай і Падольскай губернях.
Маларыцкі раён
Адміністрацыйна-тэрытарыяльна Маларыцкі раён падзелены на 9 сельсаветаў: Арэхаўскі, Велікарыцкі, Гвозніцкі, Лукаўскі, Макранскі, Маларыцкі, Олтушскі, Хаціслаўскі і Чарнянскі.
Геаграфія
Тэрыторыя раёна знаходзіцца ў межах Брэсцкага Палесся. Найвышэйшы пункт раёна — 189 м — у 4 км на паўднёвы захад ад Маларыты. З карысных выкапняў у раёне ёсць торф, мел, сілікатныя і будаўнічыя пяскі, гліна.
Сярэднямесячная тэмпература паветра ў студзені −4.4 °C, у ліпені 18,7 °C. Гадавая колькасць ападкаў 543 мм. Найбуйнейшая рака раёна — Рыта з прытокам Маларытай. Азёры: Арэхаўскае, Олтушскае, Малое. Створана Лукаўское вадасховішча, сетка меліярацыйных каналаў.
Лясістасць тэрыторыі 45 %. Пад балотамі 20 %. Большасць з іх асушана. У раёне створаны заказнікі: біялагічны рэспубліканскага значэння Лукава, батанічныя мясцовага значэння Гусакі і Багуслаўка.
Гісторыя
Маларыцкі раён ўтвораны 15 студзеня 1940 года ў складзе Брэсцкай вобласці БССР. Цэнтр — вёска (з 12 кастрычніка 1940 года гарадскі пасёлак) Маларыта. 12 кастрычніка 1940 года падзелены на 11 сельсаветаў: Арэхаўскі, Велікарыцкі, Гвозніцкі, Збуражскі, Лукаўскі, Ляхавецкі, Макранскі, Масевіцкі, Олтушскі, Радзежскі, Хаціслаўскі. 16 ліпеня 1954 года скасаваны Збуражскі, Ляхавецкі, Масевіцкі і Радзежскі сельсаветы. 8 жніўня 1959 года да раёна далучаны Осаўскі і Чарнянскі сельсаветы скасаванага Дзівінскага раёна. 25 снежня 1962 года раён скасаваны, гарадскі пасёлак Маларыта, Арэхаўскі, Велікарыцкі, Гвозніцкі, Лукаўскі, Макранскі, Олтушскі, Хаціслаўскі сельсаветы перададзены ў склад Брэсцкага раёна, Осаўскі і Чарнянскі — у склад Кобрынскага раёна. 6 студзеня 1965 года раён утвораны зноў, уключаў гарадскі пасёлак Маларыта, Арэхаўскі, Велікарыцкі, Гвозніцкі, Лукаўскі, Макранскі, Олтушскі, Хаціслаўскі сельсаветы Брэсцкага раёна і Чарнянскі сельсавет Кобрынскага раёна. 23 снежня 1970 года Маларыта атрымала статус горада раённага падпарадкавання. 2 сакавіка 1998 года ўтвораны Маларыцкі сельсавет, які 17 верасня 2013 года скасаваны.
Транспарт
Па тэрыторыі раёна праходзяць дзве аўтамагістралі рэспубліканскага значэння — мяжа Украіны (Олтуш) Р-17 і Кобрын — мяжа Украіны (Макраны) М-12 працягласцю 94,4 км. Паміж населенымі пунктамі раёна шырокая сетка дарог, агульнай працягласцю 454,8 км з іх з асфальта-бетонным пакрыццём 115,3 км, жвіровым пакрыццём 314 км, грунтавым 25,5 км.
Віктар Уладзіміравіч Крамарэнка
Ві́ктар Уладзі́міравіч Крамарэ́нка (, г. ) — беларускі архітэктар. Заслужаны архітэктар Рэспублікі Беларусь (2018 ). Двойчы лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Рэспублікі Беларусь (2005, 2009), прафесар (2004), член-карэспандэнт Маскоўскага аддзялення Міжнароднай акадэміі архітэктуры (2010), правадзейны член Беларускага акадэмічнага цэнтра Міжнароднай акадэміі архітэктуры (2010).
Біяграфія
Скончыў у 1968 годзе архітэктурнае аддзяленне будаўнічага факультэта Беларускі політэхнічны інстытут па спецыяльнасці «Архітэктура». У 1968—1974 гадах працаваў галоўным архітэктарам праектаў у інстытуце «Белдзяржпраект», у 1974—1988 гадах у інстытуце «Мінскпраект» (галоўны архітэктар інстытута ў 1983—1988 гг., намеснік дырэктара, начальнік архітэктурна-канструктарскай майстэрні), з 1990 года адначасова кіраўнік персанальнай творчай майстэрні Саюза архітэктараў Беларусі. У 1985—1999 выкладаў у Беларускай політэхнічнай акадэміі.
Член Беларускага саюза архітэктараў з 1971 года.
Узнагароды і прэміі
Узнагароджаны медалём «За працоўныя заслугі» (2007). Чалавек года Беларусі (2003), дыплом агляду-конкурсу СА СССР на лепшы выбудаваны аб’ект за архітэктуру кінатэатра «Масква» ў Мінску (1982). Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Рэспублікі Беларусь у галіне літаратуры, мастацтва і архітэктуры (2004, у аўтарскім калектыве) — ''за архітэктурны праект галоўнага корпуса чыгуначнага вакзала ў г. Мінску, здадзенага ў эксплуатацыю ў 2003 годзе''.
Аляксандр Пятровіч Ізвольскі
Аляксандр Пятровіч Ізвольскі (6 (18) сакавіка 1856—16 жніўня 1919) — дзяржаўны дзеяч Расійскай імперыі, дыпламат, міністр замежных спраў з 1906 па 1910 гады.
Біяграфія
Прадстаўнік роду Ізвольскіх., сын губернатара Пятра Аляксандравіча і брат обер-пракурора Свяцейшага сінода Пятра Пятровіча Ізвольскіх. У 1875 годзе скончыў Аляксандраўскі ліцэй. Паступіў на службу ў міністэрства замежных спраў, працаваў у Канцылярыі МЗС, затым на Балканах пад пачаткам пасла ў Турцыі князя А. Б. Лабанава-Растоўскага. З 1882 — першы сакратар расійскай місіі ў Румыніі, затым на такой самай пасадзе ў Вашынгтоне. У 1894—1897 міністр-прэзідэнт у Ватыкане, у 1897 пасланец у Бялградзе, у 1897—1899 у Мюнхене, у 1899—1903 у Токіа і ў 1903—1906 у Капенгагене. У 1906—1910 міністр замежных спраў. Прыналежыў да французскай арыентацыі і падштурхоўваў Расію да саюза з Англіяй. Пры яго ўдзеле былі складзены: расійска-англійскі дагавор 1907 года і руска-японскі дагавор 1907 года, аўстра-расійскі дагавор у Бухлау 1908 года і Расійска-італьянскі дагавор 1909 года ў Раканіджы. У 1910—1917 пасол у Парыжы. Адыграў значную ролю ў кансалідацыі Антанты і падрыхтоўцы Першай сусветнай вайны 1914—1918 гадоў. У маі 1917 выйшаў у адстаўку і пасля, знаходзячыся ў Францыі, падтрымліваў ваенную інтэрвенцыю супраць Савецкай Расіі. Пакінуў успаміны.
Сяргей Дзмітрыевіч Сазонаў
Сяргей Дзмітрыевіч Сазонаў (29 ліпеня (10 жніўня) 1860, Разанская губерня — 25 снежня 1927, Ніца) — дзяржаўны дзеяч Расійскай імперыі, міністр замежных спраў з 1910 па 1916 гады, член Дзяржаўнага савета, актыўны ўдзельнік Белага руху.
Біяграфія
Нарадзіўся 29 ліпеня (10 жніўня) 1860 года ў маёнтку сваіх бацькоў у Разанскай губерні.