cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Рабіна звычайная
Значэнне і ўжыванне
Мае харчовае, меданоснае, медыцынскае, дэкаратыўнае, фітамеліяратыўнае і іншыя значэнні.
У выніку скрыжавання рабіны звычайнай з і, з іншымі відамі рабіны, а таксама шляхам адбору з дзікарослых рабін атрыманы некалькі гібрыдаў і сартоў з характэрнымі гаспадарчымі якасцямі.
Харчовае значэнне
Плады з-за горычы ў свежым выглядзе практычна нельга есць, але пасля маразоў яны губляюць горыч. Іх выкарыстоўваюць галоўным чынам для перапрацоўкі, у свежым выглядзе ўжываюць у ежу. Яны выдатная сыравіна для лікёра-гарэлачных горкіх настоек, у тым ліку рабінаўкі і «Рабіны на каньяку» і кандытарскай прамысловасці, вытворчасці безалкагольных напояў. Пры кансерваванні з іх рыхтуюць жэле, цукеркі тыпу «рабіна ў цукры», павідла, мармелад, варэнне, пасцілу. Плады сушаць і з іх вырабляюць «пладовыя парашкі» і муку, кансервуюць.
Парасарбінавая і сарбінавая кіслоты рабіны тармозяць рост мікраарганізмаў, грыбоў і цвілі, што дазваляе ўжываць іх у якасці кансервантаў харчовых прадуктаў.
Медыцынскае значэнне
У навуковай медыцыне ўжываюць плады рабіны звычайнай — Fructus Sorbi як полівітамінны, мачагонны і кроваспыняльны сродак і як карацінаўтрымальную сыравіну.
Наяўнасць вітаміну Р ставіць рабіну на адно з першых месцаў сярод іншых пладовых раслін. Прэпараты з пладоў рабіны зніжаюць колькасць тлушчу ў печані і халестэрын у складзе крыві, парашок з пладоў рабіны павышае рэзістэнтнасць крывяносных сасудаў. Багатыя плады рабіны і вітамінам С (да 160 мг%) і карацін (да 56 мг%). Сок са свежых ягад рэкамендуецца прымаць пры паніжанай кіслотнасці страўнікавага соку.
Рабіны здаўна ўжывалася як жаўцягонны сродак, і толькі нядаўна ўстаноўлена, што жаўцягонныя ўласцівасці звязаныя з сарбінавай кіслатой і сарбітам. Сарбіт зніжае ўзровень тлушчу ў печані і халестэрыну ў крыві. У механізм жаўцягоннага дзеяння па чарзе ўключаюцца: раздражненне сарбітам слізістай абалонкі дванаццаціперснай кішкі, вызваленне халецыстакініна, скарачэнне жоўцевага пузыра і адначасова расслабленне. Сарбіт апынуўся эфектыўным таксама пры хранічным запоры, які суправаджаецца захворваннем жоўцевых шляхоў. Ён павольна ўсмоктваецца і дзейнічае як солевае слабільнае. Акрамя гэтага сарбіт прымяняюць таксама ў якасці заменніка цукру ў хворых на цукровы дыябет.
Амігдалін, які ўтрымліваецца ў ягадах рабіны, павышае ўстойлівасць жывёл да недахопу кіслароду. Ён прапанаваны ў якасці прэпарата з радыё- і рэнтгенаабаронным дзеяннем. У аснове механізму дзеяння амігдаліну ляжыць абарона дыхальных ферментаў ад распаду шляхам утварэння з імі часовай сувязі. Амігдалін павышае супраціўляльнасць арганізма да гіпаксіі, акрамя таго, ёсць дадзеныя аб удзеле амігдаліна ў аднаўленні сульфгідрыльных груп і абароне ліпідаў ад пераакіслення, што апраўдвае ўжыванне ў народнай медыцыне рабіны пры атэрасклерозе.
У народнай медыцыне выкарыстоўваюць плады і суквецці рабіны пры мочакаменнай хваробе, парушэнні абмену рэчываў, прастудзе, страўнікава-кішачных захворваннях, а адвар кары — пры гіпертаніі.
Меданоснае і фітамеліяратыўнае значэнне
Рабіна — сярэднепрадуктыўны вясновы меданос, дае пчолам нектар і пылок; нектарапрадуктыўнасць — да 30-40 кг з гектару насаджэнняў. Мёд з рабіны чырвоны і буйназярністы, з моцным водарам. На рабіны часта вылучаюць.
Расліна вельмі дэкаратыўная, асабліва ў перыяд цвіцення і паспявання пладоў. Дзякуючы гэтаму, рабіна шырока ўжываецца ў дэкаратыўным садоўніцтве і азеляненні і паўсюдна разводзіцца. Дэкаратыўная на працягу ўсяго года, асабліва ў час квіцення і ў восеньскай афарбоўцы. Мае шмат дэкаратыўных садовых формаў, з якіх асабліва вылучаецца ніцая — з падоўжанымі звісаючымі да зямлі галінамі; Мараўская — з вытанчанай кронай і тонкімі чырвонымі галінамі. Таксама вырошчваюць вузкапірамідальную, жоўтаплодную, з пёрыста-лопасцевымі лісточкамі і іншыя формы.
Значэнне для лесаперапрацоўчай вытворчасці
Мае дробнапорыстую чырванаватую драўніну, з якой робяць такарныя вырабы, ўпрыгожанні, мэблю.
Кара рабіны звычайнай утрымлівае 7-11 % танідаў і можа прымяняцца ў якасці дубільнай сыравіны. Маладыя галіны даюць чорную фарбу.
У лесамеліярацыйных насаджэннях цэніцца як спадарожнік дуба, прыцягвае пладамі птушак.
Сельскагаспадарчае значэнне
Плод служаць выдатным кормам для птушак, парасткі — для жывёлы. Сырымі спелымі пладамі можна адкормліваць хатнюю жывёлу і хатнюю птушку.
У ветэрынарнай практыцы моцны адвар з пладоў выкарыстоўваюць пры лёгачных хваробах жывёл.
Квітнеючая рабіна — багатая крыніца пылку і нектара для пчол.
Вядома, што здробненае лісце рабіны засцерагае бульбу ад псавання. Для захавання 100 кг бульбы, закладзенай у сховішча, дастаткова ўзяць 300 г рабінавага лісця і перасыпаць ім бульбу.
У літаратуры
У «Малодшай Эдзе» распавядаецца, як скандынаўскі бог Тор выратаваўся ад хуткай ракі, створанай волаткай, схапіўшыся за галіну рабіны. З гэтага кантэксту ўзнікла прымаўка «Рабіна — выратаванне Тора», у якой маецца на ўвазе, што паколькі рабіна выратавала Тора, то і простым людзям лёгка дапаможа.
Згодна з віктарыянскай эпохі, як лічылася, галінкі рабіны звычайнай маглі адагнаць злых духаў і вядзьмарак. Расліну называлі «ведзьма» ў Англіі і выкарыстоўвалі яе галінкі ў якасці стрыжняў, з дапамогай якіх шукалі руду.
Галінкамі рабіны прыганялі свойскіх жывёл на пашу падчас першага вясенняга выгану, каб забяспечыць іх здароўе і пладавітасць. Драўляныя часткі вілаў і іншых сельскагаспадарчых прылад рабіліся з рабіны, каб абараніць сельскагаспадарчых жывёл і гаспадарку ад ведзьмаўскіх загавораў. Згодна з прыкметамі надвор’я, багаты ўраджай ягад рабіны прадракае добры ўраджай збожжа, але зычыць суровай зімы.
У філатэліі
Выява рабіны звычайнай двойчы была выкарыстана на паштовых марках Украіны: у 2012 і 2013 гадах. Таксама яе выкарысталі на паштовай марцы Беларусі ў 2004 годзе.
У геральдыцы
Рабіна звычайная прысутнічае на гербах нямецкіх муніцыпалітэтаў, і , а таксама на гербе Высочыны ў Чэхіі. Рабіна з’яўляецца часткай бора  і лагатыпу іх камандаў па футболе і.
У мастацтве
Кампазіцыі з гронак і пажоўклых лісцяў рабіны звычайнай з’яўляюцца адным з матываў лакавага жывапісу ніжнетагільскіх падносаў.
Рабіна з’яўляецца на карцінах Яцэка Мальчэўскага
Малькавіцкі сельсавет (Мастоўскі раён)
Ма́лькавіцкі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Мастоўскага раёна Гродзенскай вобласці. Цэнтр — вёска Малькавічы.
Утвораны 12 кастрычніка 1940 года як Малькевіцкі сельсавет у складзе Мастоўскага раёна Баранавіцкай вобласці БССР. Цэнтр — вёска Малькевічы. З 20 верасня 1944 года ў складзе Гродзенскай вобласці. З 25 снежня 1962 года па 6 студзеня 1965 года ў складзе Ваўкавыскага раёна. 18 чэрвеня 1973 года сельсавет перайменаваны ў Малькавіцкі, яго цэнтр — у Малькавічы. 28 мая 2001 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Курылавіцкага і Мастоўскага сельсаветаў.
Рэпішча (Веткаўскі раён)
Рэ́пішча (, Репище) — пасёлак у Веткаўскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Неглюбскага сельсавета.
Княжае (Пачынкаўскі раён)
Княжае (Княжое, раней Княжае-1) — вёска ў Пачынкаўскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Прудкоўскага сельскага паселішча.
Гісторыя
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай Княжае абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР.
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з ліпеня 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
З 28 снежня 2004 года па 1 студзеня 2019 адміністрацыйны цэнтр Княжынскага сельскага паселішча.
Геаграфія
Праз вёску праходзіць аўтадарога, якая цягнецца ад шашы. Вёска стаіць на рацэ Сож.
Факультэт камп’ютарнага праектавання БДУІР
Факультэт камп’ютарнага праектавання БДУІР (ФКП БДУІР) — адзін з факультэтаў Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта інфарматыкі і радыёэлектронікі.
Гісторыя факультэта пачынаецца з 1973 года, калі з радыётэхнічнага факультэта Мінскага радыётэхнічнага інстытута быў выдзелены канструктарска-тэхналагічны факультэт. У 1996 годзе факультэт быў перайменаваны ў факультэт камп’ютарнага праектавання.
Склад факультэта
Факультэт мае ў сваім складзе наступныя кафедры:
Луг (Багушэўскі сельсавет)
Луг (, Луг) — вёска ў Сенненскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Багушэўскага сельсавета.
Труба (выраб)
Труба́ — прамысловы пустацелы выраб круглага або профільнага сячэння значнай даўжыні ў параўнанні с папярочным памерам.
Трубы вырабляюцца з металаў, пластмас, бетону, керамікі, шкла і іншых матэрыялаў.
Металічныя трубы дзеляцца паводле тэхналогіі вытворчасці на бясшвовыя, зварныя і літыя.
Прымяненне
Трубы прымяняюцца для стварэння водаправоду, газаправоду, каналізацыі, дымаходу, пропуска ручаёў пад дарогамі.
IC 1283
IC 1283 — галактыка тыпу EN (эмісійная туманнасць) у сузор’і Стралец.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Калодна (возера, Ушацкі раён)
Плошча паверхні 0,02 км². Даўжыня 0,25 км, найбольшая шырыня 0,11 км. Даўжыня берагавой лініі 0,55 км.
Схілы катлавіны вышынёй 7—10 м, пад лесам.
Валінгу (пуцявы пост)
Валінгу (Valingu) — пуцявы пост Эстонскай чыгункі ў павеце Хар’юмаа. Знаходзіцца ў вёсцы Валінгу на лініі Талін — Хаапсалу.
Пажаравац
Пажа́рэвац (Пожаревац) — горад у Сербіі, Бранічаўская акруга, адміністрацыйны цэнтр абшчыны Пажарэвац, з насельніцтвам каля 42 тысяч чалавек. Размешчаны ў 80 км на паўднёвы ўсход ад Бялграда.
У 1718 у Пажарэвацы (Пасаравіцы) быў падпісаны мірны дагавор паміж Аўстрыяй, Венецыяй і Асманскай імперыяй.
Радзіма і месца пахавання Слабадана Мілошавіча.
Антоніа Бандэрас
Хасэ Антоніа Дамінгес Бандэрас (José Antonio Domínguez Bandera, больш вядомы як Антоніа Бандэрас,, Малага, Іспанія) — іспанскі акцёр, рэжысёр, прадзюсар і спявак, які дабіўся шырокага прызнання ў Галівудзе.
Жоўты Брод
Жо́ўты Брод (, Жёлтый Брод) — вёска ў Салігорскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Доўгаўскага сельсавета.
Геалогія
На паўднёва-ўсходняй ускраіне вёскі знаходзіцца Жаўтабродскае радовішча глін. Лінзападобны паклад звязаны з лімнагляцыяльнымі адкладамі сожскага ледавіка. Ва ўскрышы пяскі, супескі. Гліны карычневыя, цёмна-бурыя, шчыльныя, тлустыя, пластычныя, з праслойкамі пяскоў і супескаў, у ніжняй частцы карыснай тоўшчы ўключэнні жвіру і галькі. Карысная тоўшча падсцілаецца пяскамі.
Зубцоўскі раён
Зубцоўскі раён (Зубцовский район) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на поўдні Цвярской вобласці Расіі. Адміністрацыйным цэнтрам з’яўляецца горад Зубцоў.
Геаграфія
Зубцоўскі раён мяжуе з Старыцкім і Ржэўскім раёнамі, а таксама з Маскоўскай і Смаленскай абласцямі. Плошча раёна складае 2167 км².
Гісторыя
Зубцоўскі раён быў утвораны ў 1929 годзе ў адпаведнасці з пастановай УЦВК і СНК РСФСР і быў далучаны да Заходняй вобласці. У кастрычніку 1941 года раён быў акупаваны нямецкімі войскамі, а цалкам вызвалены толькі ў сакавіку 1943 года. У лютым 1963 года раён быў ліквідаваны і далучаны да Ржэўскага раёна, аднак 12 студзеня 1965 года быў зноў утвораны як асобная адзінка.
Тухінка
Тухі́нка (, Тухинка) — вёска ў Сенненскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Багданаўскага сельсавета.
Да 20 мая 1960 года вёска знаходзілася ў адміністрацыйным падпарадкаванні Сенненскага гарсавета.
Баянды (Мангістаўская вобласць)
Баянды (Баянды) — сяло ў Мунайлінскім раёне Мангістаўскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад Баяндзінскай сельскай акругі.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 867 чалавек (453 мужчыны і 414 жанчын). Паводле дадзеных перепісу 2009 года, у сяле пражывалі 2046 чалавек (1088 мужчын і 958 жанчын).
Анатоль Іларыёнавіч Гардзіенка
Анатоль Іларыёнавіч Гардзіенка (, в. Локці, Ніжне-Омскі раён, Омская вобласць, РСФСР — 23 кастрычніка 2021) — беларускі вучоны ў галіне тэхналогіі матэрыялаў. Акадэмік Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (2003; чл.-кар. з 1996), доктар тэхнічных навук (1983), прафесар (1991).
Біяграфія
У 1964 годзе скончыў Белдзяржуніверсітэт.
З 1965 года інжынер, галоўны інжынер, старшы навуковы супрацоўнік, загадчык лабараторыі, з 1990 года намеснік дырэктара, з 2002 года дырэктар Фізіка-тэхнічнага інстытута Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі.
Памёр 23 кастрычніка 2021 года. Пахаваны 26 кастрычніка 2021 года.
Навуковая дзейнасць
Навуковыя даследаванні ў галіне тэорыі і тэхналогіі хуткаснай тэрмічнай апрацоўкі металічных матэрыялаў, металафізікі хуткапрацякаючых працэсаў. Распрацаваў тэорыю фазавых і структурных ператварэнняў у тытанавых сплавах для ўмоў хуткага і звышхуткага нагрэву, патлумачыў фізічную прыроду працэсаў структурнай перакрышталізацыі, рэкрышталізацыі і распаду метастабільных фаз, распрацаваў канцэпцыю фарміравання гетэрагенных структурных станаў у сплавах пры ўздзеянні інтэнсіўных патокаў энергіі. Навуковыя распрацоўкі з’явіліся асновай для стварэння новых тэхналогій і аўтаматызаванага абсталявання для павярхоўнага і аб’ёмнага термаўмацаванне паўфабрыкатаў і вырабаў з дысперсійна-цвярдзеючых сплаваў, а таксама металічных матэрыялаў, якія працуюць у экстрэмальных умовах.
Аўтар каля 230 навуковых прац, у т.л. 10 манаграфій і кніжных выданняў, 49 вынаходстваў.
Аляксандр Віктаравіч Ядзешка
Аляксандр Ядзешка (нар., ) — былы беларускі футбаліст, паўабаронца.
Клубная
У пачатку 2013 года стаў іграком светлагорскага «Хіміка» і замацаваўся ў аснове. У лютым 2014 года перабраўся ў «Гарадзею», у складзе якой звычайна выхадзіў на замену.
У студзені 2015 года вярнуўся з арэнды ў «Нёман». З гродзенскім клубам стаў рыхтавацца да сезону 2015 і ў сакавіку падпісаў новы кантракт з «Нёманам». Пачатак сезону прапусціў з-за траўмы, а ў першым жа матчы пасля вяртання на поле, 30 мая супраць мікашэвіцкага «Граніта», адзначыўся голам, які дапамог «Нёману» атрымаць першую перамогу ў чэмпіянаце (2:0). У жніўні 2015 года па пагадненні бакоў пакінуў гродзенскі клуб і завяршыў кар’еру.
Цікавыя факты
Аляксандр Ядзешка з’яўляецца пляменнікам вядомага баскетбаліста Івана Ядэшкі.
Паўднёвы Конус
Паўднёвы конус (Cono Sur, Cone Sul) — паўднёвая частка Паўднёвай Амерыкі, формай нагадвае перавернуты конус, размяшчаецца пад тропікам Казярога. Уключае ў сябе Аргенціну, Чылі, Уругвай, часам Парагвай і поўдзень Бразіліі. Абмежаваны з поўначы Перу, Балівіяй і паўночнымі штатамі Бразіліі, з захаду Ціхім акіянам, з усходу Атлантычным акіянам.
Найбольш значныя геаграфічныя аб'екты рэгіёна — Анды, раўніны Пампа і Гран-Чака, Патагонскае плато. Асноўныя рэкі — Рыа-дэ-ла-Плата, Парана, Парагвай, Уругвай, Бермеха.
Юрый Іванавіч Ільініч
Юрый Іванавіч Ільініч (? — 1526) — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага.
Вялікі князь літоўскі Аляксандр у 1502 годзе адабраў у яго Лідскае намесніцтва і аддаў родзічу свайго фаварыта Міхаіла Глінскага Андрэю Дрожджы, што стала прычынай канфлікту паміж Глінскім і раднымі панамі.
Музей пісанкі
Музей пісанкі — музей дэкаратыўных велікодных яек у горадзе Каламыя Івана-Франкоўскай вобласці. У калекцыі музея больш 6000 яек з розных рэгіёнаў Украіны і краін свету. Сярод экспанатаў музея і яйка з аўтографамі вядомых палітычных дзеячаў Украіны. Па выніках акцыі «Сем цудаў Украіны» музей заняў 8-е месца па галасах інтэрнэт-карыстальнікаў і 17-е месца па галасах экспертаў.
Юрый Іванавіч Ільініч
Зноў намеснік лідскі (з 1507), ковенскі (1514), берасцейскі і адначасова маршалак дворны (з 1519).
Музей пісанкі
Музей быў створаны на аснове калекцыі яек у Каламыйскім музеі народнага мастацтва Гуцульшчыны і Пакуцця імя Іасафата Кобрынскага. Спачатку экспазіцыі праводзіліся ў Каламыйскай царкве святога Дабравешчання. 23 верасня 2000 года падчас 10-га Міжнароднага гуцульскага фестываля музей быў адкрыты ў спецыялізаваным будынку, часткай якога з’яўляецца помнік пісанцы, вышыня якой дасягае 13,5 метраў, а дыяметр 10 метраў. Такім чынам каламыйскі помнік з’яўляецца самай вялікай пісанкай у свеце. Будынак быў спраектавана Ігарам Еўстахіевічам Шуманам, афармлялі ансамбль мясцовыя мастакі Васіль Андрусь і Міраслаў Ясінскі. Памяшканне музея выраблена цалкам з каляровага шкла, а агульная плошча створанага такім чынам вітража больш 600 квадратных метраў.
Юрый Іванавіч Ільініч
Каля 1510 года пабудаваў Мірскі замак.
Належала вёска Беражна.
Сям’я
Сын Івашкі, намесніка смаленскага, і Ганны Даўгірдаўны, брат Мікалая.
Меў чатырох сыноў, якія пасля смерці Юрыя Іванавіча падзялілі яго маёмасць.
Лазня
Традыцыйнае дойлідства
Курныя рубленыя лазні былі нізкія і мелі невялікія памеры. Будавалася звычайна без падмурка, першы вянок мог класціся на зямлю, або на камяні па вуглах. Знізу зруб абсыпалі зямлёй. Столь рабілі з дошак або абчэсаных жэрдак і засыпалі зверху лісцем або кастрыцай, а вышэй пяском ці глінай. Падлога рабілася драўляная. Печ стаяла ля ўвахода і тапілася па-чорнаму, а ўздоўж сцен стаялі нізкія лавы. Лазні маглі мець таксама прылазнік (прадбаннік, або прымыльнік), які не меў столі або падлогі, некалькі лавак. Драўляныя лазні болей распаўсюджаныя ў басейнах Дзвіны і верхнім цячэнні Дняпра і Сожа.
Рымскія лазні
У рымскай лазні (тэрме) было некалькі пакояў: спачатку чалавек трапляў у прадбанны пакой, які зваўся «ападэрыум», гэты пакой служыў для распранання. Далей чалавек адпраўляўся ў наступны «цёплы пакой», які рымляне звалі «тэпіарыум», пасля якой ішлі гарачы пакой і парыльня, тэмпература ў якім дасягала 85 °C — «калідрыум» і «лаконіум». Пасля парыльні ішоў астуджальна-араматычны пакой «лаварыум». У рымскай лазні была бібліятэка, спартыўныя пляцоўкі, масажныя кабінеты.
Палісць (прыток Ловаці)
Палі́сць (Поли́сть) — рака на паўночным захадзе еўрапейскай часткі Расійскай Федэрацыі, у Пскоўскай і Наўгародскай вобласці, левы прыток ракі Ловаць. Даўжыня — 176 км, плошча басейна — 3630 км², расход вады — 22 м³/с. Найбуйнейшыя прытокі — Халынья, Снежа (левыя); Парусья (правы). Найбуйнейшы населены пункт на рацэ — горад Старая Руса.
Акулінкі
Акулінкі (Акулинки) — вёска ў Пачынкаўскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Прудкоўскага сельскага паселішча.
Гісторыя
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай Акулінкі абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР.
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з ліпеня 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
З 28 снежня 2004 года па 1 студзеня 2019 у складзе Княжынскага сельскага паселішча.
Геаграфія
Праз вёску праходзіць аўтадарога.
Чыму
Чыму́ (Chimu) — высокаразвітая дакалумбава культура ў Паўднёвай Амерыцы, якая існавала прыкладна з 1250 па 1470 год на поўначы сучаснага Перу ў вобласці горада Трухілья. Продкам культуры Чыму з’яўляецца культура Мачыка. У эпоху найбольшага пашырэння ўплыў Чыму распаўсюджвалася да межаў Эквадора на поўначы і да Лімы на поўдні.
Гісторыя
У сваю чаргу, Чыму былі заваяваныя інкамі. У 1470 годзе інкамі быў пераможаны валадар Чымора па імені Мінчанкаман, сама дзяржава была пакорана і далучана да імперыі інкаў палкаводцам Тупак Інка Юпанкі.
Рамёствы
З-за вялікіх на той час чалавечых мас чыму былі вымушаныя вынаходзіць новыя тэхналогіі. Выкарыстоўваючы рабскую працу, яны эксплуатавалі шырокія рудныя радовішчы ў межах сваіх уладанняў, а таксама здабывалі золата ў рэках. З Балівіі дастаўлялася волава, з дапамогай якога вырабляліся бронзавыя сплавы. У вырабе керамікі і залатых вырабаў чыму дасягнулі амаль што масавай вытворчасці. Для водазабеспячэння насельніцтва будаваліся каналы, па якіх вада горных патокаў дастаўлялася ў гарады. Некаторыя з гэтых каналаў налічвалі ў даўжыню больш чым 100 км. Дзякуючы ім нават засушлівыя і аддаленыя даліны маглі быць выкарыстаны для сельскай гаспадаркі і пражытку жыхароў. Рост насельніцтва пацягнуў за сабой і развіццё пэўных парадкаў. Узнікла іерархія і асобныя сацыяльныя класы, у тым ліку рамеснікі, гандляры, кіраўнікі і воіны. Для вытворчасці керамічных прадметаў чыму выпрацавалі асаблівую тэхніку. У канцы абпалу керамікі печ герметычна зачынялася, каб ў яе не паступаў кісларод. У выніку адбывалася аднаўленне жалеза, якое змяшчаецца ў складзе глінянага цеста, што надавала паверхні вырабаў глыбокі чорны колер. У адрозненне ад культуры мачыка, чыму не рабілі малюнкаў і ўзораў на керамічным посудзе. Важней чым мастацкая апрацоўка была масавая прадукцыя. Для вытворчасці тканін чыму выкарыстоўвалі шэрсць альпакаў і вікуній. Іх можна было лёгка фарбаваць і апрацоўваць. З воўны ткалі вопратку для высокапастаўленых асоб, таксама вырабляліся дываны і нават шатры. Чыму майстэрскі валодалі ювелірнай справай. Верагодна, што спачатку яны перанялі некаторыя навыкі ў мачыка, аднак самастойна развілі гэта рамяство. Яны ведалі тэхнікі адліўкі і зваркі металаў і ўмелі таксама наносіць тонкую пазалоту на іх паверхню. Чыму былі вядомыя і спосабы стварэння розных сплаваў. Аднак іх уменні з часам запалі ў забыццё, пасля таго, як большасць ювеліраў пад ціскам інкаў была пераселена ў Куска. Большасць вырабаў была пераплаўлена іспанцамі падчас іх заваявання імперыі інкаў.
Па здымках з паветра, зробленым у 1932 годзе, было выяўлена велізарнае збудаванне чыму, так званая сцяна Маяа. Яе вышыня складала 3 м пры шырыні 4,5 м. Яна распасціралася ад ціхаакіянскага ўзбярэжжа да схілаў гор у глыбіні мацерыка на адлегласці 65 км. У яе былі ўбудаваныя 50 ўмацаванняў, у якіх неслі службу ваяры, якія ахоўвалі мяжу. Верагодна, сцяна абмяжоўвала першую мяжу экспансіі чыму.
Рэлігія
Да культуры Чыму належыць самае буйное з усіх знойдзеных месцаў ахвярапрынашэнняў дзяцей: сама меней 227 ахвяр ва ўзросце ад 4 да 14 гадоў. Дзеці маглі быць забітыя падчас Эль-Ніньё — гэта прыродная з’ява, ад якой залежылі рыбалка і ўраджаі мясцовых жыхароў. Археолаг Ферэн Касцілья паказаў, што дзеці былі прынесеныя ў ахвяру ў рытуале ў гонар багоў дакалумбавай культуры Чыму. Лічыцца, што іх, магчыма, забілі, каб паспрабаваць спыніць непагадзь. Усе шкілеты ляжалі тварам да мора.
Мова
Мова чыму насіла назвукінгнам (Quingnam) і была варыянтам мовы мачыка (сям’я чымуанскіх моў). У наваколлі Трухільё яна захоўвалася аж да XVIII стагоддзя, а ў дэпартаменце Ламбаеке выжыла да пачатку XX стагоддзя.
21-я горная дывізія СС «Скандэрбег» (1-я албанская)
21-я горная вафен-дывізія СС «Скандэрбег» (21. Waffen-Gebirgs-Division der SS „Skanderbeg“ (albanische Nr.1)) — горнастралковая дывізія Вафен-СС нацысцкай Германіі, якая была сфарміравана з албанскіх добраахвотнікаў і існавала з мая па лістапад 1944 года. Ядро дывізіі складаў батальён албанскіх калабарацыяністаў, якія змагаліся супраць югаслаўскіх партызан ва Усходняй Босніі яшчэ ў складзе 13-й горнай дывізіі СС «Ханджар». Апроч албанцаў-мусульман, у дывізіі неслі службу югаслаўскія фольксдойчэ, якія займалі пасады малодшых і старшых афіцэраў. 21-я дывізія была названа ў гонар албанскага нацыянальнага героя Скандэрбега, які на працягу звыш 20 гадоў паспяхова адбіваў напады Асманскай імперыі на Албанскае княства ў XV стагоддзі.
Нягледзячы на статус дывізіі, падраздзяленне СС «Скандэрбег» па колькасці не перавышала 7 тысяч чалавек, што прыкладна адпавядала колькасці адной брыгады вермахта. Албанцы ўдзельнічалі ў некалькіх малазначных аперацыях вермахта на Балканах: падчас аперацыі «Драўфгенгер» у Чарнагорыі ўлетку 1944 года «Скандэрбег» ахоўваў шахты па здабычы хрому ў Косаве, аднак пры нападзе партызан дывізія была разбіта, а яе выжылыя ваеннаслужачыя дэзерціравалі ці патрапілі ў палон да партызанаў. У канцы 1944 года ў склад дывізіі ўключылі маракоў крыгсмарынэ, скараціўшы колькасць этнічных албанцаў да 500 чалавек. Падчас Косаўскай аперацыі ў лістападзе дывізія разгромлена. Фармальна яна была расфарміравана 1 лістапада 1944 года, салдат перавялі ў 7-ю горную дывізію СС «Прынц Ойген».
21-я дывізія СС была вядомая на Балканах сваімі ваеннымі злачынствамі супраць неалбанскага грамадзянскага насельніцтва (галоўным чынам супраць яўрэяў і сербаў). Так, у маі 1944 года албанскімі эсэсаўцамі ў Прышціне быў арыштаваны 281 жыхар яўрэйскага паходжання, усе арыштаваныя кінуты ў канцлагер Берген-Бельзен, дзе памерлі ад знясілення ці былі забіты аховай. Ваеннаслужачым дывізіі таксама прыпісваюцца шматлікія згвалтаванні жанчын і забойствы сербаў у Косаве і Мятохіі. Камандзір дывізіі брыгадэфюрар СС Аўгуст Шмітгубер у 1947 годзе быў асуджаны ў Бялградзе за ваенныя злачынствы і пакараны смерцю.
Іван Андрэевіч Жытко
Біяграфія
Нарадзіўся ў в. Гукова (цяпер — Ляхавіцкі раён Брэсцкай вобласці). Завочна закончыў Вышэйшую школу Міністэрства ўнутраных спраў СССР у Маскве. З 1950 па 1953 гады праходзіў службу ў войсках МУС.
З 1957 па 1983 гады служыў у Камянецкім РАУС на розных пасадах: участковым упаўнаважаным, оперупаўнаважаным, старэйшым оперупаўнаважаным крымінальнага вышуку. З 1972 года — начальнік аддзялення аховы Камянецкага РАУС.
Член Саюза пісьменнікаў Беларусі з 2008 года.
Іван Андрэевіч Жытко — майстар гумарэсак. Яго творы друкаваліся ў шматлікіх рэспубліканскіх, абласных і раённых выданнях, калектыўных зборніках. Шмат друкаваўся ў раённай газеце «Навіны Камянеччыны».
На пенсію выйшаў у чэрвені 1983 года. 29 верасня 2013 года жыццё пісьменніка абарвалася…
Творчасць
Аўтар кніг:
Укладальнік літаратурных зборнікаў:
Прызнанне
За час службы ўзнагароджаны знакам «Выдатнік міліцыі», медалямі «За бездакорную службу» III, II і I ступеняў.
Чанак’я
Чанак’я (चाणक्य Cāṇakya), вядомы таксама пад імёнамі Каўтылья, Вішнугупта і Ватсьяяна — знакаміты ў індыйскай гісторыі брахман, які граў галоўную ролю ва ўзвядзенні Чандрагупты на сталец царства Магадха і ў знішчэнні колішняй дынастыі — Нанда. Ён вылучаўся хітрасцю і тонкім палітычным розумам, і параўноўваецца гісторыкамі Індыі з Макіявелі. Яго пяру прыпісваюць трактат пра палітыку і маральнасць, вядомы пад загалоўкам Чанак’я-сутра, а таксама трактат Чанак’я-раджанітышастра.
Гістарычныя дакументы
Існуе некалькі гістарычных крыніц, на аснове якіх можна пабудавать біяграфію Чанак’і. Ёсць чатыры версіі :
Ва ўсіх версіях брахмана Чанак’ю абражае цар Нанда, і Чанак’я дае клятву знішчыць яго царства, пасля чаго з дапамогай інтрыг узводзіць забівае былога цара і ўзводзіць на сталец Чандрагупту.
Будыйская версія
Гаворыцца, што Чанак’я быў непрыгожы, і збітыя зубы зрабілі яго знешнасць яшчэ горшай. Аднойчы цар Дхана Нанда зладзіў цырымонію ўручэння дароў брахманам, і Чанак’я прыйшоў у сталіцу Нанда, Паталіпутру, каб прысутнічаць на ёй. Але цар абурыўся непрыгожасцю брахмана і загадаў выгнаць яго з палаца.
Чанак’я ў лютасці сарваў з сябе святы шнур (упавіта) і пракляў цара. Дхана Нанда загадаў схапіць агіднага брахмана, але той збег, бо прыкінуўся блукаючым манахам (аджывіка). Чанак’я сустрэў царскага сына, Пабату, зачараваў яго гутаркай і заахвоціў заняць трон. Пабата даў брахману свой пярсцёнак, і Чанак’я збег з палаца праз таемныя дзверы. Ён збег у лясы Віндх’і. Там ён стварыў 800 мільёнаў залатых манет (карапан), выкарыстоўваючы загавор, які ператвараў адну манету ў восем. Ён схаваў грошы і адправіўся шукаць чалавека, годнага замяніць Дхана Нанду. Аднойчы ён убачыў, як гулялі дзеці: юны Чандрагупта гуляў за цара, а іншыя дзеці — за васалаў, дарадцаў і злачынцаў. Чандрагупта загадаў адсекчы рукі «злачынцам», але пасля адсякання рукі цудоўным чынам адрасталі зноў.
Чандрагупта нарадзіўся ў царскай сям’і, але выгадаваў яго просты паляўнічы. Царскі бацька Чандрагупты быў забіты падчас перавароту, а богі-дзеваты пераканалі маці кінуць сына. Чанак’я быў уражаны сілай Чандрагупты і заплаціў 1000 залатых манет прыёмнаму бацьку і паабяцаў навучыць хлопчыка гандлю.
Такім чынам, было два верагодных цара: Пабата і Чандрагупта. Чанак’я даў абодвум хлопчыкам амулет, які трэба было насіць на шыі на ваўнянай ніткі. Аднойчы, калі Чандрагупта спаў, брахман папрасіў Пабату зняць з таго амулет і не пабудзіць. Пабата не справіўся з заданнем. Праз некаторы час, Брамін папрасіў Чандрагупту зрабіць тое ж самае, калі спаў Пабата. Чандрагупта зняў ваўняную нітку, адсекшы Пабаце галаву.
Наступныя сем гадоў Чанак’я рыхтаваў Чандрагупту да таго, каб зрабіцца ўладаром навакольных зямель. Калі юнак стаў дарослым, Чанак’я дастаў свае залатыя манеты і сабраў войска. Армія Чандрагупты ўварвалася ў царства Дхана Нанда, але пацярпела разгром, і яны страцілі войска. Чандрагупта і Чанак’я пераапрануліся ў простых людзей і падслухалі размову жанчыны і яе дзіцяці. Дзіця з’ела сярэдзіну аладкі і выкінула краі. Жанчына лаялася, што дзіця ёсць як Чандрагупта: рушыла адразу да сталіцы замест таго, каб пачаць заваёўванне з прыгранічных зямель. Брахман і будучы цар зноў сабралі войска і рушылі ў паход, у гэты раз пачалі з прыгранічных зямель. Паступова яны прасунуліся да Паталіпутры, захапілі сталіцу і забілі Дхана Нанду.
Чанак’я ўзвёў Чандрагупту на сталец. Праз некаторы час ён пачаў дадаваць яму ў ежу малыя дозы яду, каб не даць магчымым ворагам атруціць яго. Чандрагупта не ведаў гэтага, і аднойчы раздзяліў ежу са сваёй цяжарнай жонкай, якая праз сем дзён павінна была нарадзіць спадчынніка. Яна пачала задыхацца, паклікалі брахмана. Калі Чанак’я прыйшоў да яе, то зразумеў, што выратаваць яе ўжо нельга, але можна выратаваць яе дзіця. Ён адсек царыцы галаву і разрэзаў ёй жывот, каб дастаць немаўля. Наступныя сем дзён ён клаў немаўля ў вантробы свежазабітага казла, і па заканчэнні гэтых дзён сын Чандрагупты «нарадзіўся» і закрычаў. Яму далі імя Біндусара, што значыць «кропля», таму што яго цела было ў кроплях казлінае крыві.
У далейшым Чанак’я знішчыў знатных людзей з 16-ці навакольных гарадоў і дапамог Біндусары захапіць тэрыторыі паміж усходнімі і заходнімі морамі (Арабскім морам і Бенгальскім залівам).
Версія Вішакхадаты
Паводле гэтай версіі, аднойчы цар Нанда выгнаў Чанак’ю з каралеўскага савета. Праз гэтую абразу Чанак’я пакляўся не збіраць валасы ў прычоску брахмана (шікху), пакуль не будзе разбурана каралеўства Нанда, а яго паслядоўнікі не адракуцца ад цара. Чанак’я спрыяў таму, каб Чандрагупта заключыў ваенны саюз з царом Парватай. Яны дамовіліся падзяліць тэрыторыю Нанда пароўну пасля заваёвы. Яны сабралі арміі з суседніх зямель, уварваліся ў сталіцу Паталіпутру і зрынулі Нанду. Але Ракшаса, былы міністр зрынутага цара Нанды, не жадае скарыцца новаму цару Чандрагупце і намагаецца яго загубіць. Па ходзе п’есы Чанак’я намагаецца схіліць Ракшасу на бок Чандрагупты праз інтрыгі і загаворы.
Джайнісцкая версія
Паводле паэмы «Парышіштапарван», Чанак’я нарадзіўся ў сям’і цывільных джайнаў (шравака), якіх звалі Чанін і Чандэшвары. Месцам нараджэння лічыцца вёска Чанака ў рэгіёне Гола. У цяперашні час незразумела, да якога рэгіёну адносіцца «Гола», але Хемачандра таксама згадвае, што Чанак’я належаў да дравідаў, якія жылі ў раёнах Паўднёвай Індыі.
Калі Чанак’я нарадзіўся, у яго ўжо прысутнічалі ўсе зубы. Манахі тлумачылі гэта так: немаўлю наканавана зрабіцца царом у будучыні. Чанін не жадаў, каб яго сын споўніўся пагарды, і выбіў немаўляці ўсе зубы. На гэта манахі адказалі, што Чанак’я ўсё роўна будзе кіраваць, але ў якасці шэрага кардынала.
Чанак’я вырас, стаў вучоным і ажаніўся з жанчынай з саслоўя брахманаў, але сваякі жонкі кпілі з яе, таму што яна выйшла замуж за бедняка. Таму Чанак’я адправіўся ў Паталіпутру, дзе цар Нанда славіўся шчадротай да брахманаў.
У палацы, пакуль не з’явіўся цар, Чанак’я сеў на яго сталец. Слуга ветліва прапанаваў Чанак’і выбраць іншае месца, але той паставіў туды збан для вады, а сам застаўся сядзець на троне. Слуга прапанаваў яшчэ чатыры месцы, але кожны раз Чанак’я толькі пакідаў свае рэчы, а сам адмаўляўся пакінуць сталец. У рэшце рэшт, раззлаваны слуга сапхнуў яго з трона. У лютасці Чанак’я пакляўся зрынуць цара Нанда і ўсіх яго набліжаных.
Чанак’я ведаў, што яму наканавана правіць як першаму дарадцу. Таму ён пачаў шукаць таго, хто варты стаць кіраўніком. У адной з вёсак ён аказаў паслугу цяжарнай дачцэ старасты, з умовай, што яна аддасць яму дзіця. У гэтай жанчыны нарадзіўся Чандрагупта. Калі ён падрос, Чанак’я вярнуўся ў вёску і ўбачыў, як хлопчык гуляе ў «цара» разам з іншымі дзецьмі. Каб праверыць яго, Чанак’я папрасіў аб дары. Тады хлопчык сказаў забраць кароў з вясковага поля, і дадаў, што тут няма нікога, хто б не паслухаўся яго загаду. Чанак’і спадабалася такая праява сілы, і ён забраў хлопчыка з сабой.
Яны пачалі заваёву Паталіпутры, сталіцы Нанды. Чанак’я выкарыстаў алхімію (дхатувада-вісарадан), якая дазваляла яму памнажаць манеты, і на атрыманае багацце сабраў войска. Аднак першая бітва скончылася разгромам, і Чанак’і і Чандрагупце прыйшлося бегчы з поля бою. Іх пераследваў варожы афіцэр. Калі яны апынуліся побач з возерам, Чанак’я сказаў Чандрагупце схавацца ў вадзе, а сам прыкінуўся медытуючым аскетам. Варожы салдат наблізіўся да аскета і спытаў, ці не бачыў той Чандрагупту. Чанак’я паказаў на возера. Варожы салдат скінуў даспех, каб скокчы ў ваду, а брахман узяў кінуты меч і закалоў салдата. Калі Чандрагупта выйшаў з вады, Чанак’я спытаўся ў яго: «Пра што ты думаў, калі я сказаў ворагу, дзе ты?» Той адказаў, што быў упэўнены, што настаўнік прыме правільнае рашэнне. Так Чанак’я зразумеў, што Чандрагупта будзе верны яму нават пасля таго, як стане царом.
Аднойчы настаўнік і вучань пачулі, як жанчына лаяла свайго сына. Дзіця апякло пальцы, калі схапілася за донца міскі з гарачай кашай. Жанчына сказала, што яно дурное як Чандрагупта, схапіўся за сярэдзіну замест таго, каб пачаць з больш халодных краёў. Чанак’я зразумеў свае памылкі і склаў новы план заваёвы Нанды. Ён заключыў саюз з Парватакай, царом горнага каралеўства Хімаваткута, і прапанаваў яму палову тэрыторыі Нанды пасля заваёвы.
Пасля гэтага Чанак’я і Чандрагупта пачалі заваёўваць гарады вакол Паталіпутры. Паступова яны заваявалі ўсе землі, уварваліся ў Паталіпутру і захапілі царскі палац. Чандрагупта стаў царом, але не стаў забіваць былога ўладара і дазволіў яму адправіцца ў выгнанне з тым багаццем, якое той зможа змясціць у адну фурманку. Калі Нанда з сям’ёй выязджалі з горада, адна з дачок убачыла новага цара і закахалася ў яго. Зладзілі сваямвару, і на ёй яна выбрала Чандрагупту сабе ў мужы. Калі яна спускалася са сваёй фурманцы, то 9 спіц у коле зламаліся. Чанак’я абвясціў, што гэта знак, што дынастыя Чандрагупты будзе правіць на працягу 9 пакаленняў.
Тым часам Парватака, з якім заключылі ваенны саюз, закахаўся ў адну з атрутных дзеўчын (вішаканья) цара Нанда. Чанак’я блаславіў гэты саюз, і Парватака страціў прытомнасць, калі дакрануўся да дзяўчыны на вяселлі. Чанак’я загадаў Чандрагупце не клікаць лекара. Парватака памёр, і Чандрагупце не прыйшлося аддаваць яму палову тэрыторыі Нанды.
Чанак’я пачаў умацоўваць уладу Чандрагупты, знішчаючы тых, хто застаўся верны ранейшаму цару. Аднойчы ён пачуў пра ткача, які спальваў кожную частку свайго дома, дзе заводзіліся прусакі. Тады дарадца даручыў гэтаму ткачу знаходзіць і распраўляцца з нязгоднымі, і хутка нязгодных не стала.
Аднойчы ён заўважыў, што Чандрагупта пачаў праяўляць ласку да тых манахаў, якія не з’яўляліся джайнамі, і вырашыў адлюстраваць, што яны нявартыя яго заступніцтва. Ён пасыпаў пудрай падлогі на жаночай частцы палаца, і пакінуў там не-джайнісцкіх манахаў. Сляды паказвалі, што яны падглядвалі за жанчынамі. Потым ён праверыў такім жа чынам джайнскіх манахаў, і слядоў каля жаночых вокнаў не было. Пасля гэтага Чандрагупта прызначыў джайнскіх манахаў сваімі духоўнымі настаўнікамі.
Чанак’я дадаваў невялікія порцыі яду ў ежу Чандрагупты, каб цара не маглі атруціць. Цар не ведаў пра гэта, і аднойчы падзяліў ежу з царыцай Дурдарай. Чанак’я ўвайшоў у пакоі ў той момант, калі яна памерла. Тады ён разрэзаў яе жывот і дастаў дзіця. На немаўля трапіла кропля (бінду) атруты, таму яму далі імя Біндусара.
Калі Чандрагупта адрокся ад прастола, каб стаць джайнісцкім манахам, Чанак’я ўзвёў на трон Біндусару. Чанак’я прапанаваў цару ўзяць дарадцам Субандху. Але Субандху хацеў стаць першым дарадцам і зайздросціў Чанак’і. Таму ён распавёў Біндусары, што Чанак’я вінаваты ў смерці яго маці. Цар спытаў лекараў пра абставіны смерці, і тыя пацвердзілі, што першы дарадца разрэзаў царыцы жывот. Біндусара споўніўся нянавісці да Чанак’і, і Чанак’я, да таго часу вельмі стары, адмовіўся ад тытула і адправіўся змарыць сябе голадам па джайнісцкім звычаі.
Аднак неўзабаве Біндусара даведаўся ўсё пра смерць Дурдары і сваім нараджэнні, дараваў Чанак’і і ўгаворваў яго вярнуцца да выканання сваіх абавязкаў. Гэта цару не ўдалося, і ён даручыў Субандху хоць бы пераканаць Чанак’ю адмовіцца ад самагубства.
Субандху зрабіў выгляд, быццам хоча ўласкавіць Чанак’ю, і вымусіў брахмана здзейсніць самаспаленне. Пасля гэтага Субандху перабраўся ў дом Чанак’і. Але той прадбачыў падобнае, і загадзя пакінуў пастку: куфар з тысячай замкоў. Субандху зламаў іх у надзеі знайсці вялікія скарбы, але знайшоў толькі салодкія духмянасці і тут жа ўдыхнуў. Толькі потым заўважыў запіску з праклёнам. У ёй гаварылася, што хто ўдыхнуў гэтыя рэчывы, таму застаецца або стаць манахам, або сустрэць смерць. Субандху даў іншаму чалавеку ўдыхнуць пахошчы, а потым даў яму вытанчаныя стравы (чаго манахам нельга). Чалавек памёр, і Субандху давялося адмовіцца ад пасады і стаць манахам.
Трактаты
Лічыцца, што Чанак’я з’яўляецца аўтарам двух твораў: «Артхашастра» («Кніга аб карысці») і «Чанак’я Ніці». Аднак гэта аўтарства не дакладнае, бо дагэтуль невядома, ці з’яўляюцца ў гістарычных дакументах Чанак’я, Каўтылья і Вушнугупта адным чалавекам, ці гэта псеўданімы.
«Артхашастра» апісвае шэсць метадаў знешняй палітыкі: мір, вайну, чакальнае становішча, наступ, пошук сродкаў абароны і падвоеная палітыка. Спецыяльная ўвага надаецца дзейнасці паслоў: разам з выкананнем дагавораў і падтрымкай прэстыжу дзяржавы іх абавязкам з’яўляецца выклікаць спрэчкі саюзнікаў, ажыццяўляць таемныя перамовы і перавозкі войскаў. Падрабязна распрацоўваліся метады барацьбы з суседзямі, якія разглядаліся звычайна як ворагі. Напрыклад, аўтар раіў улічваць фінансавы стан будучага саперніка і яго ўзаемаадносіны з падданымі: «Калі падданыя распачатыя супраць свайго кіраўніка, то яны могуць прывесці яго да гібелі, нават калі ён з’яўляецца магутным. Таму варта выступаць менавіта супраць таго кіраўніка, чыі падданыя ставяцца да яго варожа».
«Чанак’я Ніці» з’яўляецца зборнікам афарызмаў з розных вучэнняў (шастра).
Касін’яна
Касін'яна (Cossignano) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Марке, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Асколі-Пічэна.
Насельніцтва складае 1025 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 69 чал./км². Займае плошчу 15 км². Паштовы індэкс — 63030. Тэлефонны код — 0735.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы San Giorgio/S.Maria Assunta.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
Страла (значэнні)
Страла:
Энвер-паша
Ісмаі́л Энве́р, вядомы таксама як Энве́р-паша́ або (першапачаткова) Энвер-бі (ااسماعیل انور پاشا, Enver Paşa; 22 лістапада 1881 — ) — асманскі ваенны і палітычны дзеяч. Ваенны міністр Асманскай Імперыі падчас Першай сусветнай вайны. Адзін з ваенных афіцэраў Турцыі, рэфармаваў архаічную і слабую імперыю ў сучасную Турцыю. Адзін з кіраўнікоў басмачаскага руху; ідэолаг і практык панцюркізма, ваенны. Актыўны ўдзельнік Младатурэцкай рэвалюцыі 1908 года, адзін з лідараў младатурэцкай партыі «Яднанне і прагрэс». Ваенны злачынец , адзін з удзельнікаў і ідэолагаў генацыду армян у 1915 годзе.
Раннія гады
Ісмаіл Энвер нарадзіўся 22 лістапада 1881 года ў Стамбуле ў сям’і чыгуначнага работніка Хаджы Ахмед-бея і Айшы Дыляры. Яго бацька па этнічнай прыналежнасці быў туркам, а маці — албанкай (бабуля Энвера была чэркешанкай). Бацька быў служачым у міністэрстве грамадскіх работ. Акрамя Энвера ў сям’і былі яшчэ трое дзяцей: Нуры, таксама стаў ваенным, Кяміль і сястра. Пасля заканчэння пачатковай і сярэдняй школы Энвер паступіў у ваенны ліцэй у горадзе Манастыр. Вучыўся ён вельмі сярэдне, і па завяршэнні вучобы атрымаў званне лейтэнанта. Ваенную адукацыю завяршыў у Ваеннай акадэміі Генеральнага штаба, якую скончыў у 1903 годзе ў званні капітана. У 1906 годзе ўжо ў чыне маёра Энвер уступіў у звязанае з арганізацыяй „Яднанне і прагрэс“ таемнае таварыства „Ватан ве хюрыет“ („Радзіма і свабода“). Прымаў удзел у тэрарыстычных акцыях супраць дасланых Абдул-Хамідам ў Македонію пашей.
У чэрвені 1908 года сярод афіцэраў асманскай арміі распаўсюдзілася вестка аб падпісанні у Рэвелі пагаднення паміж Мікалаем II і англійскім каралём Эдуардам VII аб рэформах у Македоніі. Яна выклікала эфект выбухнуўшай бомбы, так як афіцэры ў Македоніі разглядалі яго як падставу да падзелу Асманскай імперыі. 3 ліпеня ў македонскім горадзе Рэсен адбылося паўстанне пад кіраўніцтвам маёра Ахмеда Ніязі-бея. 6 ліпеня да паўстання далучыўся Энвер. На працягу некалькіх дзён атрад Энвера вырас да некалькіх тысяч чалавек. 10 ліпеня 1908 года на мітынгу, пасля трохразовага залпу гармат, Энвер абвясціў аднаўленне канстытуцыі ў Асманскай імперыі. Пасля гэтага пачалося братанне мусульман з хрысціянамі. Энергічныя дзеянні і поспех Энвера зрабілі яго надзвычай папулярным. Ён стаў тытулавацца Героем свабоды, яго нават параўноўвалі з Напалеонам I. Рэвалюцыйная эйфарыя і раптам зваліўшаяся вядомасць спарадзілі ў Энвере веру ў свой „асаблівы лёс“ і „боскае прызначэнне“.
Паражэнне Асманскай імперыі падчас Італа-турэцкай вайны 1911—1912 гадоў прывяло да падзення папулярнасці младатурак. У ліпені 1912 годзе ў краіне адбыўся пераварот, які ўзначаліла партыя «Хюрыет ве іціляф» («Свабода і згода»). Яе прадстаўнікі узначалілі ўрад, а ў жніўні быў распушчаны меджліс (парламент), у якім дамінавалі младатуркі.
Праўленне младатурак
У студзені 1913 года Энвер ажыццявіў дзяржаўны пераварот, які прывёў да звяржэння ўрада Кяміля-пашы. Пасля перавароту ўсталяваў ваенную дыктатуру «трох пашей» — разам з Талаат-пашой і Джемаль-пашой утварыў неафіцыйны трыумвірат, які фактычна захапіў усю ўладу ў Турцыі. Заняўшы пост ваеннага міністра Энвер прасоўваў ідэалогію панцюркізма і панісламізма. Быў прыхільнікам выкаранення хрысціянскага насельніцтва (у прыватнасці, армян і ліванцаў) на тэрыторыі Атаманскай імперыі.
У 1914 годзе Энвер выступіў за ваенны саюз Турцыі з Германіяй і садзейнічаў уцягванню Турцыі ў Першую сусветную вайну. Падчас вайны займаў вышэйшы ваенны пост намесніка галоўнакамандуючага (галоўнакамандуючым фармальна лічыўся султан).
Першая сусветная вайна
У 1914—1917 гадах бальшавікі (у поўнай адпаведнасці з лозунгам «Паражэння свайго ўрада ў вайне») негалосна падтрымлівалі панцюркісцкі палітычны праект «Туран Йолу» (Дарога ў Туран). Гэты праект курыравалі ваенныя злачынцы Энвер-паша, Талаат-паша, Назым-бей і Ахмед Агаеў. Канчатковай мэтай панцюркістаў было пераканаць цюркамоўнае насельніцтва Каўказа, Ірана, Крыма, Паволжа і Туркестана аддзяліцца ад Расіі ці Ірана — і далучыцца да новай мега-дзяржавы «Туран». Адной з жывых перашкод да рэалізацыі дадзенага праекта апынуўся армянскі народ.
Генацыд на тэрыторыі Асманскай імперыі
Энвер-паша разам з Талаат-пашой і Джэмаль-пашой быў адным з галоўных арганізатараў генацыду армян, генацыду грэкаў і генацыду асірыйцаў у Асманскай імперыі падчас Першай сусветнай вайны.
Уцёкі ў Германію
Пасля падпісання Турцыяй Мудраскага перамір’я ў 1918 годзе Энвер разам з Талаат-пашой і Джэмаль-пашой збег у Германію на нямецкай падводнай лодцы, дзе жыў пад псеўданімам Алі-бей. У яго адсутнасць пасляваенны трыбунал у Стамбуле судзіў Энвера і завочна прысудзіў яго да смяротнага пакарання.
У 1919 годзе Энвер сустрэўся ў Германіі з камуністам Карлам Радэкам, якія прадстаўляў Савецкую Расію. Ён вырашыў уступіць у прамы, афіцыйны кантакт з расійскімі бальшавікамі і выкарыстоўваць каналы сувязяў паміж нямецкімі вайсковымі коламі і бальшавікамі, з мэтай арганізаваць і ўзначаліць у Сярэдняй Азіі барацьбу супраць Вялікабрытаніі.
Дзейнасць у Маскве
У пачатку 1920 года Энвер-паша прыбыў са сваімі паплечнікамі-панцюркістамі ў Маскву. Бальшавікі ў той час падтрымлівалі абедзве вядучыя турэцкія партыі: Нацыяналістычную Мустафы Кемаля і Юніянісцкую Энвер-пашы, якія змагаліся за ўладу ў краіне. Энвер знаходзіўся ў Маскве каля паўтары гады, працуючы ў Грамадстве Адзінства Рэвалюцыі з Ісламам. Уезд у Турцыю яму быў забаронены Вялікім Турэцкім Нацыянальным сходам, які выпусціў загад ад 12 сакавіка 1921 года. Забарона была накладзена на Энвер-пашу і Халіл-пашу за «магчымае пагаршэнне ўнутранай палітыкі ў краіне і знешніх адносін ўрада Анкары».
Урад Савецкай Расіі спадзяваўся выкарыстаць ГАРІ для абароны сваіх інтарэсаў у Сярэдняй Азіі і на Каўказе, і Энвер-Паша пагадніўся на азначаную праграму ўзаемадзеяння, пры гэтым стратэгічнай мэтай было процідзеянне англічанам. Ахмед Джэмаль-паша ўзяў на сябе місію выкарыстання атрадаў басмачэй для аперацый супраць англічан, і прыбыў у Ташкент з паўнамоцтвамі ад савецкага ўрада з групай турэцкіх афіцэраў. Аднак аперацыя ні да чаго не прывяла, ён вярнуўся ў Маскву для наступнай серыі перамоваў.
У гэты час Энвер-паша вярнуўся на кароткі час у Берлін, затым па запрашэнні РСФСР прыняў удзел у Канферэнцыі Народаў Усходу ў Баку. Падчас канферэнцыі яго з’яўленне было сустрэта пратэстамі з боку турэцкай дэлегацыі і шэрагу прадстаўнікоў Азербайджана. Выступ Энвера-пашы таксама не спадабаўся ўдзельнікам-немусульманам, не разумеўшым яго ідэалогіі аб’яднання бальшавізму і ісламу.
30 ліпеня 1921 года, пасля канферэнцыі, Энвер-паша паехаў у Батумі наведаць сваякоў, і паспрабаваў пракрасціся ў Анатолію, але трапіў у буру і вярнуўся назад у Батумі. У батумскі перыяд ён стаў аб’ядноўваць апазіцыйныя Мустафе Кемалю сілы, апелюючы да таго, што ў барацьбе за незалежнасць супраць Грэцыі Турцыя павінна быць адзіная. Аднак перамога Анкарскага рэжыму ў бітве пры Сакарыі (2—13 верасня) супраць грэкаў кардынальна змянілі расстаноўку сіл у барацьбе за ўладу ў Турцыі. Масква ў гэтай барацьбе абрала Мустафу Кемаля.
Чычэрын палічыў, што папулярнасць ідэй пантуркізма Энвера-пашы дапаможа Савецкай улады ў Туркестане ў барацьбе з басмачаствам, куды ён і быў пасланы ў лістападзе 1921 года.