cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Канстанцін Ігнатавіч Тызенгаўз
Прызнанне
Як сцвярджаў яго сучаснік і калега Антоні Вага:"Што ў іншых ў іншых краях прафесары вышэйшых навучальных устаноў, прызваныя ўрадам на свае кафедры, стваралі доўгай і мазольнай працай, — тое апантаны грамадзянін у ваколіцах, далёкіх ад сталічных гарадоў, аддадзены вясковай гаспадарцы, талентам і добрай воляй адораны стварыў у адну хвіліну!"Кандыдат біялагічных навук В. В. Грычык адзначыў, што менавіта К. Тызенгаўзу беларуская навука «… абавязана першымі па-сапраўднаму навуковымі звесткамі аб прыродзе і, у прыватнасці, жывёльным свеце Беларусі».
Найбольшую каштоўнасць у спадчыне магната ўяўляюць канкрэтныя звесткі аб складзе фаўны Беларусі ў першай палове ХІХ ст.
Сям’я
Меў аднаго брата — Рудальфа, і дзвюх сясцёр — Аляксандру (выйшла замуж за графа Адама Гюнтэра дэ Гільдэсгайма) і Сафію (выйшла замуж за графа Актава Шуазёль-Гуф’е).
Дзеці
У шлюбе з Валерыяй Ваньковіч тры сыны і дзве дачкі :
Памяць
Астанкі графа Канстанціна Тызенгаўза спачываюць у катакомбах Рокішскага касцёла. Пра гэта 1880 г. паклапацілася яго дачка, якая перапахавала астанкі бацькі, маці Валерыі з Ваньковічаў, братоў Збігнева і Уладзіслава, і сястры Алены з Паставаў у нядаўна пабудаваны касцёл Рокішак.
У 2006 г. да 220-годдзя з дня нараджэння Канстанціна Тызенгаўза ў Паставах перад будынкам палаца быў усталяваны бронзавы помнік у поўны рост. На пастаменце з чорнага паліраванага граніту надпіс: «Канстанцін Тызенгаўз, 1786—1853 гг.». У правай нагі вучонага сядзіць сава, на правую руку яго прыселі дзве птушкі.
У 2007 г. у Жалудоцкім касцёле адкрылі памятную шыльду ў гонар К. Тызенгаўза.
Міхаіл Сяргеевіч Башылаў
Міхаіл Башылаў (нар., ) — расійскі футбаліст, абаронца казахстанскага клуба «Туран» з Туркестана.
Клубная кар’ера
Выхаванец томскага футбола, з 2009 года пачаў трапляць у моладзевы склад «Тамі». З 2011 года пачаў прыцягвацца да асноўнай каманды, а 13 мая 2012 года дэбютаваў у Прэм’ер-лізе, адгуляўшы ўсе 90 хвілін у матчы з «Растовам» (2:1).
У лютым 2013 года быў аддадзены ў арэнду ў омскі «Іртыш» да канца сезона. У ліпені 2013 года на правах арэнды далучыўся да «Цюмені», якой дапамог выйсці ў ФНЛ па выніках сезона 2013/14. У 2014—2016 гадах гуляў за фарм-клуб «Том-2», часам з’яўляючыся ў асноўнай камандзе «Тамі». У другой палове 2016 года, пакінуўшы «Том», выступаў за літоўскі клуб «Уцяніс».
У сакавіку 2017 года прыбыў на прагляд у беларускі клуб «Гарадзея» і ў выніку падпісаў кантракт. Здолеў замацавацца ў аснове беларускай каманды на пазіцыі апорнага паўабаронцы і ў чэрвені 2017 года падоўжыў кантракт да канца сезона 2018. У сезоне 2018 заставаўся іграком стартавага складу, толькі ў маі і чэрвені не гуляў з-за траўмы.
У лістападзе 2018 года падоўжыў кантракт з «Гарадзеяй» на сезон 2019. Заставаўся іграком стартавага складу, у ліпені не гуляў з-за траўмы, у верасні вярнуўся ў асноўны склад. У снежні 2019 года па заканчэнні кантракта пакінуў «Гарадзею».
У сакавіку 2020 года стаў іграком бабруйскай «Белшыны», дзе замацаваўся ў стартавым складзе. У ліпені 2020 года перайшоў у «Энергетык-БДУ». У сталічным клубе таксама стаў трывалым іграком асновы.
У ліпені 2021 года пакінуў «Энергетык-БДУ» і неўзабаве далучыўся да дэбютанта армянскай Прэм’ер-лігі «Нараванка». У жніўні 2022 года перайшоў у казахстанскі «Туран».
Міжнародная кар’ера
Улетку 2011 года быў выклаканы ў юніёрскую зборную Расіі для ўдзелу ў міжнародным турніры ў Астане. Усяго правёў тры матчы за зборную.
Гаўрылаў Пасад
Гаўрылаў Пасад (Гаври́лов Поса́д) — горад (з 1789) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Гаўрылава-Пасадскага раёна Іванаўскай вобласці.
Насельніцтва — 5832 чал. (2016). Горад размешчаны на рацэ Ірмес (прыток Нерлі), за 85 км ад Іванава. Таксама праз горад працякае рака Войміга, якая з'яўляецца прытокам ракі Ірмес.
Канстанцін Лявонавіч Аганесян
Канстанцін Лявонавіч Аганесян (Կոստանդին Լևոնի Հովհաննիսյան; 19 снежня 1911, Тыфліс — 4 чэрвеня 1984, Ерэван ) — армянскі савецкі архітэктар і археолаг. Доктар архітэктуры (1967), Заслужаны дзеяч мастацтваў Армянскай ССР (1961). Ён быў кіраўніком археалагічнай экспедыцыі, якая займалася раскопамі старажытнага Урарцкага горада Эрэбуні (размешчанага на ўзгорку Арын-Берд, ці «крывавая крэпасць», у Ерэване).
Біяграфія
Канстанцін Аганесян нарадзіўся 19 снежня 1911 года ў Тыфлісе (цяпер Тбілісі) у сям'і медыка Лявона Аганесяна (1885—1970). Скончыў Ерэванскі Політэхнічны інстытут у 1932 годзе і адразу ж пачаў працаваць пад кіраўніцтвам армянскіх архітэктараў Аляксандра Таманяна і Мікалая Буніяцяна (у 1933—1934 і 1934—1941 гадах адпаведна). У якасці архітэктара Аганесян спраектаваў мноства савецкіх шматкватэрных дамоў і сацыяльных аб'ектаў, якія былі пабудаваны ў Ерэване і наваколлі. Браў удзел у Вялікай Айчыннай вайне.
У 1950 годзе ён быў прызначаны кіраўніком прац археалагічнай каманды, што займалася раскопамі старажытнай Урарцкай крэпасці Эрэбуні, размешчанай да паўднёвага ўсходу ад сучаснага Ерэвана. Менавіта Аганесян першым вызначыў узгорак Арын-Берд як месцазнаходжанне Эрэбуні, засноўваючыся на надпісах знойдзеных у наваколлі горада. Аганесян скарыстаў тое, што засталося ад Эрэбуні, у якасці глебы для рэканструкцыі крэпасці і аднаўлення яе выгляду на момант пабудовы ў 782 годзе да н.э. .
Раскопы Эрэбуні працягвалася некалькі дзесяцігоддзяў, і Аганесян заставаўся іх кіраўніком да 1969 года. Аганесян узначальваў Упраўленне па ахове і рэстаўрацыі помнікаў архітэктуры Дзяржбуда Армянскай ССР 1953 па 1979 год. Ён быў таксама прафесарам у сваёй Альма-матэр, выкладаючы ў Ерэванскім політэхнічным інстытуце з 1955 па 1971 год.
Мста
Даўжыня ракі 445 км, плошча вадазбору 23 300 км². Сярэдні расход вады за 40 кіламетраў ад вусця — 202 м³/с.
Буйныя прытокі: Беразайка, Шэгрынка, Пярэтна, Льняная, Халова (левыя); Увер, Белая, Мда, Хуба (правыя). На Мсце размешчана мноства населеных пунктаў. Найбольш буйныя з іх: горад Баравічы і пасёлак гарадскога тыпу Любыціна.
Кохма
Кохма (Ко́хма) — горад (з 1925) у Іванаўскай вобласці Расіі. Утварае гарадскую акругу Кохма.
Насельніцтва — 29 770 чал. (2016). Горад размешчаны на рацэ Увадзь, за 10 км на паўднёвы ўсход ад абласнога цэнтра Іванава, чыгуначная станцыя. Горад злучаны з Іванава прыгараднай тралейбуснай лініяй (маршрут № 6). Льнопрадзільна-ткацкая фабрыка.
Прыволжск
Прыволжск (Приво́лжск) — горад (з 1938) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Прыволжскага раёна Іванаўскай вобласці. Вядомы з 1485 года.
Насельніцтва — 15 915 чал. (2016).
Свята-Нікольскі жаночы манастыр, стараверская царква.
Эстонскі фальклор
Эстонскі фальклор — частка эстонскай культуры, упершыню згадваецца ў пісьмовых крыніцах у Саксона Граматыка ў яго працы «Gesta Danorum» (ок. 1179 г.), дзе сказана аб воінах-эстах, якія спявалі ў начны час у чаканні бою. Хроніка Генрыха Лівонскага у пачатку XIII стагоддзя апісвала эстонскія рытуалы, згадвае багоў і духаў. У 1578 годзе апісваў святкаванне эстонцамі сярэдзіны лета (jaanipäev), або Дня святога Яна. У 1644 годзе Ёган Густаф (Gutslaff) пісаў аб шанаванні святых крыніц, у 1685 годзе Бэклер (J. W. Boecler) апісваў мясцовыя забабоны. Эстонскія паданні і фальклор, у тым ліку ўзоры народных песень, якія з'яўляліся ў «Topographische Nachrichten von Liv - und Estland» Аўгуста Хупеля у 1774-1782 гадах. У 1778 годзе І. Г. Гердэр апублікаваў сем эстонскіх народных песень, перакладзеных на нямецкую мову, у зборніку «Volkslieder», які ў 1807 годзе перавыдаваўся пад назвай «Stimmen der Völker in Liedern».
У пачатку XIX стагоддзя, падчас Эстафільскай Асветы (1750-1840), узрасла цікавасць да эстонскага фальклору сярод прыбалтыйскіх немцаў. Так, Розенплантэрам (J. H. Rosenplänter) быў тады заснаваны «Beitrage zur genauern Kenntniss», - часопіс па вывучэнні эстонскай мовы, літаратуры і фальклору. У ім за 1822 год быў надрукаваны нямецкі пераклад «Mythologia Fennica» Крысцьянам Пэтэрсанам. У 1839 годзе было заснавана Эстонскае даследчае таварыства ў якасці цэнтральнай арганізацыі для збору і вывучэння эстонскага фальклору. Вядучая фігура ў гэтай арганізацыі, Фрыдрых Роберт Фельман, апублікаваў шэраг эстонскіх легенд і міфаў на нямецкай мове, карыстаючыся эстонскімі народнымі паданнямі і зборнікам фінскай міфалогіі Ганандэра (Ganander), «На досвітку і ў прыцемках» (Koit ja Hämarik); гэтыя публікацыі па гэты дзень лічацца аднымі з самых прыгожых сюжэтаў гэтага рэгіёну, якія маюць народнае паходжанне.
Фрыдрых Рэйнхальд Крэйцвальд пачаў збіраць эстонскі фальклор у 1843 годзе. Матэрыялы, сабраныя ім у асноўным на Вірумаа, былі перапрацаваныя і апублікаваныя як «Старыя казкі эстонскага народа» ў 1866 годзе.
У 1842 годзе ў Таліне было заснавана Таварыства эстонскіх літаратараў. Аляксандрам Нойсом (Neus) была выдадзена анталогія «Ehstnische Volkslieder» (3 тамы, 1850-1852), якая лічыцца першай навуковай публікацыяй эстонскіх народных песень. У агульнай складанасці ў яе ўвайшлі 1300 песень на эстонскай мове з дублюючым перакладам на нямецкай. Прэзідэнт Таварыства эстонскіх літаратараў, пастар, доктар Якаб Хурт, які прызнаваўся «каралём эстонскага фальклору», пачаў збіраць фальклор у 1870-х гадах. Агульная колькасць сабранага ім матэрыялу склала прыблізна 12400 старонак. «Старая арфа» (Vana Kannel) двухтомнік народных песень, быў апублікаваны Хуртам ў 1875-1876 гадах. Яшчэ два тамы былі выдадзены толькі ў 1938 і 1941 гадах. «Песні Сэту» (Setukeste laulud) у 3-х тамах былі апублікаваныя ў 1904-1907 гадах. Натхнёны працай Хурта Мацей Эйзэн з 1880 года таксама заняўся збіраннем фальклору, яго праца склала 90000 старонак.
Оскар Калас, кандыдат тэхнічных навук (1868-1946), які скончыў Універсітэт Хельсінкі, быў першым вучоным фалькларыстам эстонскага паходжання.
Пасля стварэння Эстонскай Рэспублікі Вальтар Андэрсан быў прызначаны на зноў створаную кафедру фальклору ў Тартускім універсітэце. Найбольш таленавітымі студэнтамі Андэрсана з'яўляліся Оскар Лорытс (Loorits) і Аўгуст Аніст (Annist). Лорытс стаў дырэктарам эстонскага фальклорнага архіва, заснаванага ў 1927 годзе. Яго асноўнай вобласцю дзейнасці былі народная рэлігія і міфалогія, даследаванне эстонскіх, рускіх і лівонскіх народных вераванняў. Самая манументальны праца Лорытса, «Grundzüge Des estnischen Volksglaubens», была апублікавана ў 1949-1957 гадах у Капенгагене.
Нівалду Радрыгіс Ферэйра
Нівалду Радрыгіс Ферэйра (Nivaldo Rodrigues Ferreira; нар., Іаты, Бразілія), больш вядомы як проста Нівалду або Нівалда — бразільскі футбаліст, нападнік англійскага клуба «Бутл» (у арэндзе з «Рэдкліфа»).
Клубная кар’ера
Пачынаў займацца футболам у Сан-Паўлу, пазней выступаў за бразільскія клубы «Бараунас» і «Алекрын». У 2011 годзе стаў перайшоў у казахстанскі клуб «Атырау», дзе стаў адным з вядучых ігракоў, аднак у сезоне 2012 амаль не гуляў праз праблемы са здароўем. У жніўні 2012 года быў на праглядзе ва «Уфе», а ў ліпені 2013 года далучыўся да «Сібіры». З чэрвеня 2014 года на працягу двух сезонаў выступаў за «Прамень-Энергію», дзе быў трывалым іграком асновы. У жніўні 2016 года перайшоў у краснаярскі «Енісей», аднак не змог замацавацца ў складзе, і ў студзені 2017 года пакінуў каманду ў якасці свабоднага агента.
У лютым 2017 года далучыўся да беларускага клуба «Гомель», з якім неўзабаве падпісаў кантракт. У складзе «Гомеля» замацаваўся ў аснове, па выніках першай паловы чэмпіянату Беларусі 2017 з пяццю галамі быў найлепшым бамбардзірам каманды. У чэрвені 2017 года стала вядома аб цікавасці да Нівалду з боку брэсцкага «Дынама», якое неўзабаве аформіла пераход іграка. У склдазе дынамаўцаў таксама стаў трывалым іграком асновы.
У лютым 2018 года быў аддадзены ў арэнду ташкенцкаму «Лакаматыву» на 5 месяцаў. У складзе ўзбекскага клуба чаргаваў выхады ў стартавым складзе і на замену; выступаў у азіяцкай Лізе чэмпіёнаў. У чэрвені 2018 года па заканчэнні арэнды вярнуўся ў Брэст. З ліпеня зноў стаў выступаць у складзе брэсцкай каманды, але на полі з’яўляўся нерэгулярна. У снежні 2018 года разарваў кантракт з дынамаўцамі.
У лютым 2019 года зноў стаў іграком «Гомеля». У сезоне 2019 трывала гуляў у стартавым складзе каманды, але не здолеў выратаваць яе ад вылету ў Першую лігу.
У студзені 2020 года падпісаў кантракт з мальтыйскім клубам «Гуджа Юнайтэд», аднак ужо ў сакавіку пакінуў яго, згуляўшы ў шасці матчах. Неўзабаве з’явілася інфармацыя аб магчымым пераходзе нападніка ў бабруйскую «Белшыну», афіцыйна аб трансферы было абвешчана ў красавіку. У складзе «Белшыны» пераважна выхадзіў на замену. У верасні 2020 года па пагадненні бакоў пакінуў бабруйскі клуб і неўзабаве далучыўся да «Іслачы». Пакінуў «Іслач» у снежні 2020 года.
У 2021 годзе стаў выступаць у чэмпіянаце Кіеўскай вобласці за «Джуніярс» (Шпыцькы), а неўзабаве далучыўся да «Чайкі» з Другой лігі Украіны. У жніўні 2022 года стаў іграком «Рэдкліфа» з сёмага англійскага дывізіёна, а ў кастрычінку на правах арэнда далучыўся да «Бутла».
Еўрапейская палітыка суседства
Еўрапейская палітыка суседства (ЕПС) з'яўляецца часткай знешняй палітыкі Еўрапейскага Саюза і нацэлена на ўмацаванне адносін і збліжэнне Еўропы з яе суседзямі для іх агульнай выгады і ў іх агульных інтарэсах. Дадзеная палітыка была распрацавана пасля пашырэння Еўрапейскага Саюза у 2004 годзе, калі 10 новых краін далучыліся да Еўрапейскага Саюза, каб пазбегнуць стварэння новых межаў у Еўропе.
Спіс удзельнікаў
Еўрапейская палітыка суседства (ЕПС) рэгулюе адносіны Еўрапейскага Саюза з 16 бліжэйшымі ўсходнімі і паўднёвымі суседзямі Еўрапейскага Саюза. ЕПС падтрымлівае палітычныя і эканамічныя рэформы ў краінах-суседзях з мэтай умацавання міру, стабільнасці і эканамічнага росквіту ў цэлым рэгіёне. Яна была распрацавана ў такім ключы, каб як ніколі раней надаваць увагу двухбаковым адносінам паміж Еўрапейскім Саюзам і кожнай краінай-партнёрам у рамках ЕПС.
Гісторыя
ЕПС распачалася ў 2003 годзе і развівалася на працягу 2004 года з мэтай пазбегнуць з'яўлення новых раздзяляльных ліній паміж пашыраным Еўрапейскім Саюзам і яго суседзямі і з нагоды ўмацавання дабрабыту, стабільнасці і бяспекі абодвух бакоў. Яна заснаваная на каштоўнасцях дэмакратыі, вяршэнства закона і павагі да правоў чалавека.
Перагляд ЕПС
ЕПС была перагледжана ў 2011 годзе, пасля паўстанняў «Арабскай вясны». Аднак, улічваючы значныя змены з 2011 года, устала пытанне перагляду ЕПС. У сувязі з гэтым былі вылучаны асноўныя напрамкі перагляду ЕПС. Гэты дакумент быў апублікаваны 18 лістапада 2015 года пасля кансультацый з грамадскасцю, з удзелам краін-партнёраў, міжнародных арганізацый, сацыяльных партнёраў, грамадзянскай супольнасці і навуковых колаў. У перагледжанай ЕПС Еўрапейскі Саюз звярне асаблівую ўвагу стабілізацыі палітычных і эканамічных зносін у рэгіёне, а таксама засяродзіцца на пытаннях бяспекі. Акрамя таго, перагледжаная ЕПС прапануе пераарыентаваць адносіны з партнёрамі і прыменяць дыферэнцыраваны падыход краін-суседзяў, што дазволіць паважаць іх розныя імкненні і надаваць увагу тым палітычным прыярытэтам, якія абодва бакі разглядаюць у якасці асноватворных для партнёрства. Гэтая магчымасць стане асноўным элементам для іх далучэння да ЕПС, а таксама больш актыўнага прыцягнення краін-членаў Еўрапейскага Саюза у працэс фарміравання і рэалізацыі палітыкі ў суседніх краінах.
Асноўныя напрамкі дзейнасці
Новая Еўрапейская палітыка суседства актывізуе намаганні для падтрымкі інклюзіўнага эканамічнага і сацыяльнага развіцця; стварэнне новых працоўных месцаў для моладзі стала адной з асноўных мер эканамічнай стабілізацыі. Асаблівая ўвага надаецца ўзмацненню працы з краінамі-партнёрамі ў галіне бяспекі, галоўным чынам у сферы прадухілення канфліктаў, процідзеяння тэрарызму і барацьбы з радыкалізацыяй. ЕПС прапануе новыя сумесныя прыярытэты супрацоўніцтва, якія лепш падыходзяць для вырашэння асноўных задач і адаптаваныя да змен, што адбываюцца ў рэгіёнах. Акрамя належнага кіравання, падтрымання дэмакратыі, вяршэнства закону і правоў чалавека, былі вызначаны тры дадатковыя прыярытэтныя напрамакі супрацоўніцтва, кожны з якіх ахоплівае шэраг сектара супрацоўніцтва: У рамках перагледжанай Еўрапейскай палітыкі суседства ЕС імкнецца распрацаваць новы падыход да ацэнкі вынікаў, звярнуўшы асаблівую ўвагу на дасягненні мэтаў, ўзгодненых з партнёрамі. Ацэначныя справаздачы будуць прымеркаваны да правядзення сустрэч на высокім узроўні паміж Еўрапейскім Саюзам і краінамі-партнёрамі, такімі як, напрыклад, Саветы па Асацыяцыі/кааперацыі.
Шматбаковае супрацоўніцтва
ЕПС з'яўляецца ў асноўным двухбаковай палітыкай супрацоўніцтва паміж Еўрапейскім Саюзам і кожнай краінай-партнёрам. Але яна дапаўняецца ініцыятывамі рэгіянальнага і шматбаковага супрацоўніцтва:
Archaeobatrachia
Archaeobatrachia — падатрад земнаводных атрада Бясхвостыя. Уключае 3 сямействы, 7 родаў і 30 відаў.
Апісанне
Агульная даўжыня прадстаўнікоў гэтага падатраду вагаецца ад 2,5 да 10 см. Гэта найбольш прымітыўныя бясхвостыя земнаводныя. Іх продкі жылі яшчэ 200 млн гадоў таму. Некаторыя віды захаваліся з тых часоў у практычна нязменным выглядзе. Асаблівасцю іх з’яўляецца наяўнасць 9 двойчыўвагнутых (амфіцэльных) пазванкоў. Невялікая частка нададзеная 8 заднеўвагнутых (апістацэльными) пазванкамі. Захавалі рудыменты хваста, мае значэнне пры размнажэнні, або рудыменты хваставых цягліц.
Арэал
Арэал даволі перарывісты: часта ў Паўночнай Амерыцы, Заходняй Еўропе, Паўночнай Афрыцы, Пярэдняй, Паўднёва-Усходняй, Усходняй Азіі, Новай Зеландыі.
Экалогія і спосаб жыцця
Любяць лясныя, горныя, скалістыя, вільготныя месцы. Значную частку жыцця праводзяць у вадзе. Актыўныя ноччу або ў прыцемках. Харчуюцца бесхрыбтовымі, часам расліннай ежай.
Усе прадстаўнікі гэтага падатраду яйцакладныя земнаводныя. Пры спарванні самец хапае самку амплексусам.
Таямніца Келза
«Таямні́ца Ке́лза» (The Secret of Kells) — французска-бельгійска-ірландскі анімацыйны фэнтэзійны фільм 2009 года, створаны ірландскай студыяй «Cartoon Saloon». Рэжысёры — Том Мур і Нора Твомі. Прэм’ера мультфільму адбылася 8 лютага 2009 на 59-м Берлінскім кінафестывалі.
Дзеянні мультфільма адбываюцца ў сярэдневяковай Ірландыі. Галоўны герой — хлопчык-манах Брэндан, які ўдзельнічае ва ўратаванні і складанні Келзскай кнігі ў пачатку IX стагоддзя. Ролі агучвалі Эван Мак-Гуайр, Брэндан Глісан, Крыстэн Муні, Мік Лэлі, Майкл Мак-Грат, Ліям Хурыкан, Пол Тылак і Пол Янг.
У 2010 годзе мультфільм быў намінаваны на прэмію Акадэміі за найлепшы анімацыйны фільм.
Сюжэт
Ірландыя, пачатак IX стагоддзя. Малады, цікаўны і аптымістычны хлопчык Брэндан жыве ў ізаляванай грамадзе кляштара Келза, абатам якога — яго строгі дзядзька Келах. Абат, устурбаваны пастаяннымі набегамі вікінгаў, увесь свой час прысвячае будаўніцтву высокага муру вакол кляштара.
Брэндан навучаецца ў кляштарным скрыпторыі. Аднойчы, пачуўшы ад манахаў пра брата Эйдана, найлепшага ілюстратара кніг, ён пажадаў пазнаёміцца з гэтым майстрам і яго кнігай, «чые старонкі маюць неверагодную моц перамяніць цемру ў святло». яго мара здзяйсняецца, калі Эйдан са сваім катом па мянушцы Пангур Бан прыяжджае ў Келз. Нарманы захапілі востраў Аёна і зруйнавалі тамашні кляштар, аднак Эйдан здолеў уратаваць сваю няскончаную кнігу. Кнігу Аёны ахоўвае Пангур Бан, аднак Брэндана ён дапускае паглядзець на яе, бо хлопчык не нясе пагрозы.
Бачачы Брэнданаву зацікаўленасць, Эйдан выпраўляе хлопчыка пад суправаджэннем Пангур Бана ў лес, каб прынесці чарнільных арэшкаў. Упершыню не паслухаўшыся дзядзькі, Брэндан прабіраецца ў лес, але тут на яго нападаюць ваўкі. Хлопчыка ратуе лясная фея Ашлінг, якая жыве самотна, можа перамяшчацца хутка і не кранаючыся зямлі, і яе слухаюцца лясныя звяры. Калі хлопчык кажа, што гарэшкі патрэбныя дзеля працягу напісання кнігі, яны з Ашлінг становяцца сябрамі.
Пангур Бан і Ашлінг вызваляюць Брэндана. Хлопчык распавядае Ашлінг пра свой намер выправіцца ў пячору Кром Круаха; фея спрабуе адгаварыць яго, каб хлопчык не загінуў, як увесь яе народ, аднак Брэндан пераконвае Ашлінг, што крышталь неабходны, інакш кніга не зможа быць скончаная. Ашлінг пагаджаецца пайсці з Брэнданам у пячору, дзе ледзь не гіне. Брэндан перамагае Крома ў баі і вырывае яго вока, а сляпая пачвара.
Брэндан і Эйдан працягваюць працу над кнігай. Неўзабаве на Келз нападаюць вікінгі, мясцовыя жыхары хаваюцца за кляштарнымі мурамі. Нарманы штурмуюць кляштар і забіваюць усіх, хто не паспеў схавацца ў цэнтральнай вежы. Келах цяжка паранены, а Эйдан з Брэнданам здолелі ўцячы. У лесе яны натыкаюцца на вікінгаў, але тых загрызаюць ваўкі. Кнігу, якую ледзь не расцерушылі нападнікі, атрымліваецца ўратаваць. Скрыпторый і цэнтральная вежа спаленыя, аднак Келах з рэштай сялян здолелі схавацца ў кляштары.
Вытворчасць
Фільм заснаваны на гісторыі стварэння кнігі з Келза, ілюмінаванага лацінскага Евангелля, складзенага з чатырох кніг Новага Запавету, якое захоўваецца ў Дубліне (Ірландыя). Акрамя таго, у мультфільм уключаныя элементы кельцкай міфалогіі : напрыклад, Кром Круах — дахрысціянскае ірландскае боства , — ці адсылка да паэтычнага жанру, у якім паэт спатыкае ў сне ці ў відзежы прарочыцу. У больш шырокім сэнсе можна таксама пабачыць падабенства метафізічнай сутычкі Брэндана з Кром Круахам да падводнай бойкі Беавульфа з Грэндэлевай маці. Прататыпам галоўнага герою Брэндана, магчыма, з’яўляецца святы Брэндан, сучаснік Калумбы.
Праца над «Таямніцай Келза» пачалася ў 1999 годзе пасля таго, як Том Мур з сябрамі натхніліся анімацыяй «Злодзей і шавец» Рычарда Уільямса, дыснееўскім «Муланам» і творчасцю Хаяа Міядзакі, заснаванымі на традыцыйным мастацтве. Яны вырашылі зрабіць штосьці падобнае да фільмаў студыі Гіблі, але паводле.
Ацэнкі
Фільм атрымаў даволі ўхвальныя ацэнкі; на Rotten Tomatoes ён мае сумарны рэйтынг 91 % з 80 рэцэнзіяў і сярэднеўзважаным рэйтынгам 7,6/10. На старонцы Metacritic, якая прысвойвае нармалізаваны рэйтынг па 100-бальнай сістэме на аснове водгукаў, мультфільм атрымаў адзнаку 81 («агульная ўхвала»).
Беларуская агучка
У 2017 годзе адбылася прэм’ера анімацыйнага фільма ў Беларусі. Фільм быў агучаны на беларускай мове ў межах праекта «Беларускія ўікэнды» пры падтрымцы «Атлант Тэлекам» і velcom. У агучцы ўдзельнічалі Павел Харланчук, Ганна Хітрык і іншыя вядомыя беларускія акцёры. Першыя паказы адбыліся 17-19 сакавіка ў кінатэатры «Масква» ў Мінску.
Аўгуст Маціяс Хаген
Аўгуст Маціяс Хаген (August Mattias Hagen;, Вендэн — , Дзерпта) — адзін з яркіх прадстаўнікоў нямецкай рамантычнай школы пейзажыстаў XIX стагоддзя, які жыў у Ліфляндыі, бацька мастачкі , цесць астранома і прафесара , дзед віцэ-адмірала , прадзед авіяканструктараў ,  і.
Біяграфія
Нарадзіўся ў сям'і дробнага арандатара-мукамола Эрнста Андрэаса Хагена і Хрысціны Дароты Буш. Ранняе дзяцінства будучага мастака прайшло на млыне бацькі. З 6-ці гадоў пачаў навучацца плотніцкаму майстэрству. У 1802 годзе ў васьмігадовым узросце быў аддадзены ў прыватную закрытую школу ў Вендэн, дзе ўпершыню выявіў схільнасць да малявання. Там жа, у школе, падчас эпідэміі, якая забрала жыцці некалькіх яго таварышаў, цяжка захварэў, але здолеў паправіцца, праўда, з аслабленнем зроку. Апошняя акалічнасць запатрабавала працяглага лячэння і адбілася на далейшай творчасці. Сітуацыя пагоршылася тым, што аднойчы па памылцы Хаген закапаў сабе ў левае вока раствор азотнай кіслаты. Пасля апёку рагавіцы засталося бяльмо, якое з гадамі толькі павялічвалася.
Пачатак вайны з Напалеонам прымусіў перапыніць заняткі ў Мастацкай школе. Хаген нават збіраўся запісацца ў апалчэнне, але калі французскі корпус ўступіў у Лівонію і падышоў да Рыгі, бацька тэрмінова выклікаў сына да сябе. У маёнтку барона Будберга фон Кегельна чакалі магчымага з'яўлення французаў, але акрамя кароткачасовых набегаў нічога страшнага не адбылося. У пачатку вясны 1813 года Хаген атрымаў ліст ад свайго настаўніка Зенфа з запрашэннем працягнуць заняткі і ў маі вярнуўся ў Дэрпт. У 1820 годзе 26-гадовы Хаген па парадзе свайго настаўніка вырашыў адправіцца ў падарожжа па Еўропе. Падрабязнасці свайго чатырохгадовага вандравання Хаген падрабязна запісаў у сваіх дзённіках, якія і цяпер захоўваюцца ў сям'і нашчадкаў яго старэйшай дачкі. Увесь шлях з, куды ён прыбыў на параходзе, да Італіі і назад ён прайшоў пешшу. Спыняючыся ў гарадах, ён часам рабіў вялікія перапынкі, наведваў мастацкія галерэі, знаёмячыся з вядомымі майстрамі жывапісцамі. Так, у Дрэздэне яму ўдалося звесці знаёмства з дацкім мастаком і скульптарам і вядомым нямецкім паэтам, драматургам і перакладчыкам. Ён распрацаваў уласны прыём для такіх знаёмстваў. Спачатку наведваў мастацкія крамы, дзе пазнаваў адрасы аўтараў спадабащшыхся яму карцін. Затым ішоў да іх знаёміцца, і хоць не заўсёды сустракаў сардэчны прыём, але калі шанцавала, Хаген ужо не адставаў ад сваёй «ахвяры», літаральна прымушаючы мастакоў дзяліцца сакрэтамі свайго майстэрства.
За гады падарожжаў Хаген зрабіў велізарную колькасць замалёвак і эскізаў. Асабліва яго ўразілі Швейцарскія Альпы, у якія ён улюбіўся раз і назаўжды. Тэма гор у яго творчасці стала ледзь не галоўнай. У Пасау Хаген сустрэў сваё каханне, дзяўчыну, з якой у рэшце рэшт і вярнуўся ў родны Дэрпт.
Далей ішлі ледзь ці не самыя плённыя гады яго творчасці. Ён шмат ездзіў па Прыбалтыцы, Фінляндыі, пабываў на Каўказе, дзе ніколі не расставаўся з мальбертам. Запал да жывапісу атрымала ў спадчыну старэйшая дачка Хагена — Джулія, і ён з асаблівай стараннасцю займаўся яе навучаннем.
У 1837 г. адбылася выстава Хагена ў Пецярбургу, пасля якой Імператарская Акадэмія мастацтваў прысвоіла яму ганаровае званне «вольнага мастака». У Санкт-Пецярбургу Хаген пазнаёміўся з паэтам Васілём Жукоўскім, які высока цаніў яго творчасць, і дзякуючы якому, многія пейзажы Хагена сталі набываць у свае прыватныя калекцыі сталічныя арыстакраты. У 1838 г., пасля смерці свайго настаўніка Зенффа, Хаген ўзначаліў Мастацкую школу пры Дэрптскім універсітэце. Яго вучнямі былі ушанаваныя сёння ў Эстоніі мастакі — Фрыдрых Сігізмунд Стэрн, Вальдэмар Фрыдрых Кругер, Герман Эдуард Гартман. Паступова праблемы са зрокам, якія пераследвалі Хагена з юных гадоў, дасягнулі такой ступені, што сталі сур'ёзна перашкаджаць яго творчасці. Аслепнуўшы на адно з вачэй, у 1851 г. Хаген быў вымушаны пакінуць школу малявання. Ён яшчэ паспрабаваў вярнуць сабе зрок, калі скарыстаўшыся выпадкам, адправіўся з дачкой на тры гады ў Італію, дзе юная Джулія ўдасканальвалася ў жывапісу, але ўсё было дарэмна. Па дасягненні 60-ці гадоў Хаген канчаткова пакінуў прафесію.
Яшчэ поўны сіл ён знайшоў у сабе мужнасць, каб навучыцца новаму рамяству. Рэшткі зроку дазволілі яму стаць фатографам, прычым сапраўдным прафесіяналам у сваёй справе. У Дэрпте ён хутка набыў рэпутацыю аднаго з лепшых майстроў, а яго невялікі салон стаў ці ледзь не самым папулярным. У архіве Тартускага ўніверсітэта і сёння захоўваецца нямала здымкаў, зробленых старым мастаком.
Пасля смерці мастака аказалася, што большасць яго прац знаходзіцца ў прыватных калекцыях па ўсёй Еўропе. Некалькі карцін захоўваюцца ў музеях Эстоніі. Два пейзажы Хагена: «Горы» і «Марскі заліў» можна ўбачыць у зале Германскага мастацтва Дзяржаўнага Эрмітажа.
Нарайр Марціросавіч Сісакян
Нара́йр Марціро́савіч Сісакя́н (Սիսակյան Նորայր Մարտիրոսի) (25 студзеня, Аштарак, Эрыванская губерня — 12 сакавіка 1966, Масква) — савецкі біяхімік.
Асноўныя працы па вывучэнні заканамернасцей дзеяння ферментаў падчас абмену рэчываў, біяхіміі засухаўстойлівасці раслін, тэхнічнай біяхіміі, касмічнай біялогіі.
Біяграфія
Скончыў Маскоўскую сельскагаспадарчую акадэмію імя К. А. Ціміразева (1932).
З 1935 года працаваў у інстытуце біяхіміі імя А. Н. Баха АН СССР (адначасна — прафесар МДУ).
У 1959—1963 гадах — акадэмік-сакратар Аддзяленні біялагічных навук АН СССР. З 1960 года — член Прэзідыума АН СССР. З 1963 галоўны навуковы сакратар Прэзідыума АН СССР.
З 1965 года — віцэ-прэзідэнт Міжнароднай астранаўтычнай акадэміі, удзельнік Пагуошскага руху вучоных.
Бацька расійскага фізіка, акадэміка РАН Аляксея Сісакяна.
Парэміялогія
Парэміялогія (παροιμία paroimiaπαροιμία paroimia — прытча, прыказка і <span style="font-family: palatino linotype, new athena unicode, athena, gentium, code2000, serif; font-size: 105%;">λόγος logos — слова, вучэнне) — падраздзел фразеалогіі, раздзел філалогіі, прысвечаны вывучэнню і класіфікацыі парэмій — прыказак, прыказачных выразаў, антыпрыказак, прымавак, велерызмаў, дэвізаў, слоганаў, афарызмаў, максім, загадак, прыкмет і іншых выслоўяў, асноўным прызначэннем якіх з'яўляецца кароткі вобразны вербальны выраз традыцыйных каштоўнасцяў і поглядаў, заснаваных на жыццёвым вопыце групы, народа і т. п.
Парэміі — асаблівыя адзінкі і знакі мовы, неабходныя элементы зносін людзей. Гэтыя знакі перадаюць спецыфічную інфармацыю, абазначаюць тыповыя жыццёвыя і ментальныя сітуацыі або адносіны паміж тымі ці іншымі аб'ектамі.
Парэміі ўсіх народаў свету перадаюць адны і тыя ж тыпавыя сітуацыі, маюць падобны лагічны змест, адрозніваючыся толькі вобразамі (дэталямі, рэаліямі), з дапамогай якіх перадаецца лагічны змест.
Нягледзячы на адзін старажытнагрэчаскі корань слова парэмія і парымія ў беларускай мове азначаюць розныя паняцці.
Парэміялогія цесна звязана з пареміяграфіяй — дысцыплінай, якая займаецца зборам, захоўваннем і апрацоўкай матэрыялаў для даследаванняў парэміёлагаў.
Параўнальная (кампаратыўная) парэміялогія займаецца вывучэннем парэмій ў розных мовах і культурах.
Wii U
Wii U — гульнявая кансоль кампаніі Nintendo, якая стала непасрэдным паслядоўнікам прыстаўкі Wii. Была прадстаўлена ў 2011 годзе на выставе Electronic Entertainment Expo.
Гісторыя
Кансоль была задумана ў 2008 годзе. 25 красавіка 2011 года Nintendo выпусціла афіцыйную заяву, у якой абвясціла сістэму, якая будзе выпушчана ў 2012 годзе і што некалькі адзінак кансолі будуць прысутнічаць на выставе E3 2011. Кансоль паступіла ў продаж 18 лістапада 2012 года ў ЗША, 30 лістапада 2012 года ў Еўропе, 8 снежня 2012 года ў Японіі. Вытворчасць Wii U афіцыйна скончылася ў студзені 2017 года.
Гульнявы кантролер
Кантролер уключае ў сябе 6,2-цалевы сэнсарны экран з вельмі вялікай адчувальнасцю, але не падтрымлівае мультытач. Пры гэтым кантролер захаваў традыцыйныя элементы кіравання: кнопкі і аналагавыя сцікі. У кантролер убудаваны акселерометр і гіраскоп, прысутнічае вібраатдача, відэакамера, мікрафон, дынамікі і стылус.
Ерэванскі навукова-даследчыцкі інстытут матэматычных машын
Гісторыя
Інстытут матэматычных машын у Ерэване створаны па ініцыятыве акадэмікаў В. Амбарцумяна, А. Шагіняна і А. Іасіфьяна. Ён адкрыўся ў чэрвені 1956 года і ўвайшоў у структуру Міністэрствы сродкаў аўтаматызацыі і прыборабудавання. Перад інстытутам ставіліся заданні стварэння вылічальных машын і сістэм кіравання на іх глебе.
У наступныя некалькі гадоў праходзіла структурнае фармаванне інстытута: з'явіліся падраздзяленні, адказныя за распрацоўку апаратнай праграмнай часткі, дасведчаную вытворчасць. У 1957—1958 гадах была выканана першая буйная праца: мадэрнізацыя ЭВМ М-3.
З канца 1950-х да пачатку 1990-х інстытутам распрацавана і выраблена на Вопытным заводзе ЕрНДІММ некалькі мадэляў ЭВМ, улучаючы сямейства «Наіры», серыю ЕС ЭВМ і адмысловыя вылічальныя сістэмы. Серыйная вытворчасць ЭВМ вялася на Казанскім заводзе ЭВМ, Бакінскім заводзе ЭВМ, заводзе «Электрон», радыётэхнічным заводзе Вінніцы, балгарскім заводзе «Электроніка» ў Сафіі і іншых прадпрыемствах.
Да пачатку 1990-х гадоў калектыў інстытута з улікам вопытнай вытворчасці дасягнуў 7000 чалавек. За свае дасягненні ён быў узнагароджаны ордэнам Працоўнага Чырвонага Сцяга, дзвюма Ленінскімі прэміямі, а працаўнікі інстытута неаднаразова рабіліся лаўрэатамі Дзяржаўнай прэміі СССР, Дзяржаўнай прэміі Арменіі, прэмій Ленінскага камсамола СССР і Арменіі.
У 1989 годзе інстытут стаў галоўнай арганізацыяй навукова-вытворчага аб'яднання «Севан».
У 2002 годзе інстытут перайшоў ва ўласнасць Расіі, а ў 2008 быў перададзены расійскай кампаніі «Сітронікс».
Фазлур Рахман Хан
Біяграфія
Фазлур Хан нарадзіўся ў Дацы, на тэрыторыі Усходняга Пакістана (сучасны Бангладэш). Навучаўся ва ўніверсітэце Калькуты і Дакі. Скончыўшы ўніверсітэт Дакі ў 1951 годзе, выйграў прэмію Фулбрайта для таленавітых студэнтаў з калоній, якая дазволіла яму працягнуць адукацыю ў ЗША (універсітэт штата Ілінойс). На працягу трох гадоў Фазлур Хан атрымаў тры дыпломы — магістра і доктара ў структурным праектаванні і магістра тэарэтычнай механікі. У 1955 годзе паступіў працаваць на Skidmore, Owings & Merrill і з тых часоў жыў у Чыкага. У 1970 годзе стаў поўным партнёрам фірмы (і заставаўся адзіным партнёрам «з інжынераў»). За гэты час распрацаваў і ўпершыню рэалізаваў тыпавыя схемы апорных канструкцый, якія сталі стандартамі ў вышынным будаўніцтве — «апорная труба», «труба ў трубе», «труба з нахільнымі брусамі» і да т. п. Дзякуючы Хану, з’явілася магчымасць будаваць вышынныя дамы складаных формаў — піраміды, няправільныя прызмы і г. п. (раней, выбар формаў быў абмежаваны прастакутнымі прызмамі).
Фазлур Хан асабіста спраектаваў дзясяткі будынкаў, у тым ліку: Лаўрэат многіх прафесійных прэмій — пры жыцці і пасмяротна, «Будаўнік 1972 года» па версіі Engineering News-Record. Імем Фазлур Хана названая плошча ў Чыкага, якая прымыкае да Sears Tower, а ў самой вежы ў 1987 ўстаноўлена яго статуя.
Памёр 27 сакавіка 1982 года, не дажыўшы 6 дзён да 53-годдзя. Пахаваны ў Чыкага, на могілках Грэйслэнд.
Рафаел Авецісавіч Ішханян
Рафаел Авецісавіч Ішханян (Ռաֆայել Իշխանյան, 9 сакавіка 1922 года, Ерэван — 1995 год, Ерэван) — армянскі бібліёграф, філолаг-мовазнавец, які займаўся пытаннямі філалогіі і гісторыі. Прафесар Ерэванскага дзяржаўнага ўніверсітэта. Дэпутат Вярхоўнага Савета Арменіі (1990—1995 гады)
Біяграфія
У 1939 годзе скончыў сярэднюю школу імя Н. К. Крупскай (цяпер імя Н. Агбаляна) і паступіў на факультэт армянскай мовы і літаратуры Ерэванскага дзяржаўнага ўніверсітэта. У 1940 годзе быў закліканы ў Савецкую армію, браў удзел у Вялікай Айчыннай вайне. Пасля дэмабілізацыі ў 1945 годзе працягнуў навуку і скончыў Ерэванскі ўніверсітэт у 1949 годзе.
З 1947 па 1962 гг. працаваў у Публічнай бібліятэцы Арменіі (цяпер Нацыянальная бібліятэка Арменіі). У 1954 г. завочна скончыў Маскоўскі бібліятэчны інстытут.
У 1962 г. абараніў кандыдацкую дысертацыю пра рэпрэсаванага ў 1937 годзе армянскага пісьменніка: «Аксель Бакунц: жыццё і пытанні творчасці» і перайшоў на працу на кафедру армянскай мовы ў Ерэванскім дзяржаўным універсітэце. У 1973 годзе абараніў доктарскую дысертацыю «Нарыс па гісторыі мовы новай армянскай літаратуры», у 1978 г. стаў прафесарам.
З канца 1970-х гг. публікаваў працы па гісторыі Арменіі, дзе прыводзіў розныя довады ў карысць аўтахтоннасці армян на Армянскім нагор'і і вылучнай старажытнасці армянскага народа. У апошні перыяд свайго жыцця актыўна браў удзел у армянскім нацыянальным руху — асабліва, у змаганні за Нагорны Карабах. Дэпутат Вярхоўнага Савета Арменіі (1990—1995 гады). З 1991 года таксама ганаровы дырэктар Нацыянальнай бібліятэкі Арменіі.
Навуковая праца
Рафаіл Ішханян апублікаваў 773 працы, галоўным чынам на армянскай мове, прысвечаныя шырокаму колу пытанняў — друкарству, захаванню і развіццю армянскай мовы, паходжанню і старажытнай гісторыі армянскага народа, Нагорнаму Карабаху, гісторыі так званай Трэцяй рэспублікі, а таксама праблемам навукі, рэлігіі і адукацыі, грамадскага жыцця. Рафаіл Ішханян быў адным з аўтараў Армянскай савецкай энцыклапедыі. У некаторых абласцях, прыкладам у гісторыі друкарства, ён з'яўляўся агульнапрызнаным аўтарытэтам, але з іншага боку, некаторыя яго працы, прыкладам па найстаражытнейшай гісторыі Арменіі, падвяргаліся крытыцы як у Арменіі, так і за яе межамі.
Працы па найстаражытнай гісторыі Арменіі
Рафаіл Ішханян у сваіх гістарычных працах настойваў на вылучнай старажытнасці армянскага народа, сцвярджаючы, што армяне жылі на Армянскім нагор'і з IV тысячагоддзя да н.э., утварыўшы самастойную этнічную агульнасць адразу пасля распаду праіндаеўрапейскай мовы, разважаючы далей пра прамыя кантакты армян з шумерамі і семітамі і адносячы шумераў да армяноіднага тыпу еўрапеоіднай расы. Для доваду сваіх канцэпцый Ішханян карыстаўся прынятым у савецкай літаратуры падыходам, што складаўся ў тым, што крытэрыем этнічнай прыналежнасці з'яўляецца вылучна мова, і пытанне пра паходжанне народа прыраўноўвала да паходжання мовы. Ішханян сцвярджаў, што «Гісторыю армян ці армянскага народа трэба пачынаць з часу з'яўлення армянскай мовы, бо армяне (ці армянскі народ) і ў старажытнасці, і ў сярэднія вякі, і ў сучаснасці — гэта носьбіты армянскай мовы».
Такія цверджанні Ішханяна рабілі армян адзіным у свеце народам, якія здолелі захаваць без істотных змен сваю мову на працягу некалькіх тысячагоддзяў, а таксама аб'яўлялі прышлымі народамі ўсё неармянскае насельніцтва Усходняй Турцыі, улучаючы курдаў. Заканамерна, што гэты кірунак прац Ішханяна сустрэў цвёрдую крытыку сярод гісторыкаў і лінгвістаў як у Арменіі, так і за яе межамі. Працы Ішханяна ў гэтым кірунку крытыкаваліся за адсутнасць належнай доказнай базы, за лінгвістычны і гістарычны дылетантызм, а таксама за выяўную палітычную падкладку.
У звязку з крытыкай калег Рафаіл Ішханян так і не змог апублікаваць свае працы ў гэтым кірунку ў навуковай літаратуры ні ў Арменіі, ні за яе межамі, таму неаднаразова выступаў з серыяй папулярных артыкулаў і нататак, адрасаваных аўдыторыі, недастаткова знаёмай з гістарычнай навукай.
Тувінская катлавіна
Тувінская катлавіна — міжгорнае паніжэнне рэльефу ў вярхоўях Енісея, у Рэспубліцы Тыва. Катлавіна абмежавана хрыбтамі Заходняга Саяна, Усходняга Саяна, Алтая і Тану-Ала. Даўжыня каля 400 км, шырыня ад 25 да 60—70 км. Вышыня вагаецца ад 600 да 900 м. Узгорыста-раўнінны характар мясцовасці, дробнасопачнік, пераважна стэпы. Катлавіну праразае даліна Верхняга Енісея (Улуг-Хема). Дзеліцца на заходнюю і ўсходнюю часткі — Хемчыкскую і Улуг-Хемскую катлавіны, адпаведна. Месцамі ў катлавіну ўдаюцца адгор'і суседніх хрыбтоў.
Развіта жывёлагадоўля (у асноўным, мясавоўнавая авечкагадоўля), вырошчванне збожжавых культур (пшаніца, ячмень, проса), здабыча каменнага вугалю.
Клімат кантынентальны. Зіма халодная, ціхая, з перавагай яснага і сонечнага надвор'я. Тэрыторыя ляжыць у «дажджавой цені» хрыбтоў Алтая і Заходняга Саяна, таму ападкаў выпадае мала — 180-300 мм. Найбольшая колькасць ападкаў — да 65-85 % гадавой сумы прыпадае на цёплы час года, галоўным чынам на ліпень і жнівень. Сярэднія тэмпературы студзеня ад -25 да -34°, нярэдкія маразы да -55 -58°. Лета цёплае, часцяком спякотнае. Тэмпература ў ліпені 19-20°; часам спякота дасягае 35-40°.
У Тувінскай катлавіне размешчаны гарады Кызыл, Шаганар, Чадан, Ак-Давурак.
Сезон 2009 ФК Рудзенск
У 2009 годзе футбольны клуб «Рудзенск» прымаў удзел у двух афіцыйных турнірах на рэспубліканскім узроўні:
Склад каманды
! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" |
Выбух у Пецярбургскім метрапалітэне
Выбух у пецярбургскім метрапалітэне — выбух, які адбыўся 3 красавіка 2017 года ў пецярбургскім метрапалітэне на перагоне паміж станцыямі Тэхналагічны інстытут і Сянная плошча. У выніку выбуху загінулі 13 (на 12:27 04.04.2017) чалавек, пацярпеў 51 чалавек.
Следчы камітэт Расійскай Федэрацыі ўзбудзіў крымінальную справу пасля выбуху ў метро Санкт-Пецярбурга. Па словах Прэзідэнта Расійскай Федэрацыі Уладзіміра Пуціна, разглядаюцца бытавая і крымінальная версіі выбухаў у метро, а таксама версія тэракта. Генеральная пракуратура Расійскай Федэрацыі афіцыйна назвала выбух у пецярбургскім метро тэрактам.
Прэзідэнт Беларусі Аляксандр Лукашэнка ад імя беларускага народа і сябе асабіста выказаў спачуванні Прэзідэнту Расіі Уладзіміру Пуціну, родным і блізкім трагічна загінулых і параненых у выніку выбуху ў пецярбургскім метро.
Сірушо
Сірушо (Սիրուշո; нарадзілася 7 студзеня 1987 года,, Армянская ССР) — творчы псеўданім армянскай эстраднай спявачкі Сірануш Аруцюнян (Սիրանուշ Հարությունյան).
Прадставіла Арменію на конкурсе «Еўрабачанне 2008» і заняла 4 месца са 199 баламі.
Сусанна Бабкенаўна Аматуні
Суса́нна (Шушанік) Бабке́наўна Аматуні (Սուսաննա (Շուշանիկ) Ամատունի (28 лютага 1924 — 20 сакавіка 2010) — савецкі армянскі музыказнавец, даследчык творчасці Арно Бабаджаняна і Гегуні Чытчан, аўтар падручнікаў па музычнай літаратуры, дапаможнікаў, даследаванняў, Заслужаны настаўнік Армянскай ССР, кандыдат мастацтвазнаўства (1988), прафесар Ерэванскай кансерваторыі (1997).
Біяграфія
З 1951 па 1968 год выкладала музычна-тэарэтычныя дысцыпліны ў Ерэванскай музычнай школе імя П. І. Чайкоўскага, а з 1966 па 2010 у Ерэванскай дзяржаўнай кансерваторыі чытала курс методыкі навучання гульні на фартэпіяна, а таксама адмысловы курс аналізу музычных твораў. З 1990 года дацэнт, з 1997 года — прафесар кафедры тэорыі музыкі. З 1987 года член Саюза кампазітараў і музыкаведаў Арменіі. У 1988 годзе абараніла дысертацыю на спашуканне навуковай ступені кандыдата мастацтвазнаўства, прадставіўшы манаграфію «Арно Бабаджанян: Інструментальная творчасць: Даследаванне».
Сусанна Бабкеновна Аматуні — аўтар больш 50 навуковых артыкулаў. Брала ўдзел у навуковых канферэнцыях у Маскве, у Ленінградзе, у Тбілісі і ў Ерэване. Аўтар кніг: «Арно Бабаджанян: Інструментальная творчасць: Даследаванне», «Жыццё і творчасць Гегуни Читчян» (Ерэван, 2003), падручнікаў «Музычная літаратура. Падручнік для 6 класа музычнай школы.», «Музычная літаратура. Падручнік для 7 класа музычнай школы.» (1-е і 2-е выд), шэрага дапаможнікаў. Тэмы яе даследаванняў складаліся з аналіз меладычных і стылістычных асаблівасцей музыкі Саят-Навы, Камітаса, Арно Бабаджаняна, Анушавана Тэр-Гевандзяна, Аро Сцепаняна, Гегуні Чытчян і іншых кампазітараў.
Яшылькуль
Яшыльку́ль (Яшилкӯл) — возера на Усходнім Паміры, у Горна-Бадахшанскай аўтаномнай вобласці Таджыкістана.
Возера знаходзіцца на вышыні 3734 м. Утварылася ў выніку абвалу, перагарадзіўшага раку Алічур. Плошча паверхні возера 35,6 км². Глыбіня да 52 м. З возера выцякае рака Гунт (басейн Амудар'і).
Чэрокі
Чэро́кі (саманазва: ᏣᎳᎩ, літаральна «сапраўдныя людзі») — індзейскі народ, карэнныя жыхары ЗША. Жывуць пераважна ў штатах Аклахома, Паўночная Караліна, Паўднёвая Караліна, Тэнесі, Джорджыя. Агульная колькасць (2010 г.) — 819 105 чал.
Чэрокі — адзін з нешматлікіх паўночнаамерыканскіх карэнных народаў, які карыстаецца арыгінальнай пісьменнасцю, складзенай правадыром Секвоем каля 1821 г.
Гісторыя
Кантакты і гандлёвыя зносіны паміж чэрокі і англійскімі каланістамі Паўднёвай Караліны пачаліся ў другой палове XVII ст. У 1693 г. дэлегацыя чэрокі наведала Чарлстан у пошуках ваеннага саюзу. Адмоўным вынікам першых кантактаў стала эпідэмія воспы ў 1697 г. У 1714—1715 гг. чырокі ваявалі на баку брытанцаў супраць тускарора, у 1716 г. — супраць маскогі. У сувязі са скарачэннем насельніцтва для падтрымкі саюзніцкіх адносін у 1721 г. чэрокі саступілі каланістам свае землі ў Паўднёвай Караліне.
Найбольш актыўнымі гандлярамі, місіянерамі, прадстаўнікамі калоніі і каралеўскіх улад, якія ўзаемадзейнічалі з чэрокі, былі шатландцы. Многія з іх уступалі ў шлюбы з мясцовымі жанчынамі і жылі сярод індзейцаў. У 1730 г. шатландцы Людовік Грант і Аляксандр Камінг упэўнілі Майтоя, правадыра паселішча Тэліка ў Тэнесі, прыняць тытул караля або імператара ўсіх чэрокі і садзейнічалі канцэнтрацыі ўлады ў яго руках. Яго прадстаўнік Атакулакула, па нараджэнню алганкін, наведаў Лондан і заключыў з Георгам II пагадненне аб брытанскім пратэктараце дзяржавы чэрокі. У далейшым чэрокі актыўна падтрымлівалі брытанцаў у Сямігадовай вайне супраць Францыі і ў задушэнні індзейскага паўстання Пантыяка. У сваю чаргу брытанцы дапамаглі ім выйграць вайну супраць маскогі. Пасля сутычак паміж пасяленцамі Вірджыніі і Паўднёвай Караліны з чэрокі ў 1758—1761 гг. Георг III у 1763 г. забараніў каланістам перасяляцца за Апалачы. Пазней гэтая забарона стала адной з прычын Амерыканскай рэвалюцыі.
Пасля абвяшчэння незалежнасці ЗША амерыканскія перасяленцы пры падтрымцы рэвалюцыйных улад пачалі без усялякага кантролю захопліваць землі чэрокі, стваралі атрады добраахвотнікаў для абароны і атак на паселішчы індзейцаў. У 1776 г. злучэнні Кантынентальнай арміі на чале генерала Чарльза Лі арганізавалі ваенную экспедыцыю супраць чэрокі. Вайна з амерыканцамі выклікала разлад паміж старымі правадырамі, што імкнуліся пагадзіцца на ўмовы перасяленцаў узамен на мір, і маладымі воінамі. Апошнія перасяляліся на захад і працягвалі ваяваць з захопнікамі. У 1791 г. правадыры чэрокі пагадзіліся на Холстанскае пагадненне з ЗША. Яно ўсталёўвала новыя межы на карысць перасяленцаў, абвяшчала пратэктарат амерыканцаў над народам чэрокі, ставіла ўзаемны гандаль пад кантроль амерыканскага ўрада.
У канцы XVIII — першай трэці XIX ст. адбываўся працэс «акультурвання» чэрокі па праграме амерыканскага асветніка Бенджаміна Хокінгса. Быў створаны нацыянальны ўрад. У 1801 г. ён запрасіў пратэстанцкіх місіянераў. Ствараліся камерцыйныя баваўняныя плантацыі, на якіх выкарыстоўвалася праца чарнаскурых рабоў. На амерыканскія грошы будаваліся сучасныя дарогі. Правадыр Секвоя стварыў на аснове лацініцы складовае пісьмо чэрокі. У 1827 г. была прынята Канстытуцыя нацыі чэрокі.
«Акультурванне» сустракала апазіцыю з боку прыхільнікаў традыцыйнага ладу. Стала распаўсюджанай міграцыя нязгодных на Захад, дзе паступова склалася група так званых заходніх чэрокі. Яны супрацьстаялі іншым мясцовым плямёнам. У 1817 г. заходнія чэрокі атакавалі племя осэйдж у Арканзасе, пры гэтым знішчылі іх вёску разам з мірнымі жыхарамі. Ваенныя дзеянні працягваліся да 1825 г. З 1815 г. амерыканскія ўлады адкрыта заахвочвалі міграцыю.
28 мая 1830 г. у ЗША быў прыняты закон аб перамяшчэнні ўсіх індзейцаў, што не былі амерыканскімі грамадзянамі, на захад ад ракі Місісіпі. Чэрокі пры падтрымцы членаў Рэспубліканскай партыі і місіянера Сэмюэла Вустэра падалі іск у Вярхоўны суд, які ў 1832 г. прызнаў іх незалежнасць і права займаць свае тэрыторыі. Аднак Прэзідэнт Эндру Джэксан і ўрад штата Джорджыя праігнаравалі гэта рашэнне.
29 снежня 1835 г. частка правадыроў падпісала дагавор у Новай Эчоце, у якім дала згоду на перасяленне ўзамен на новыя землі ў Аклахоме, 5 млн долараў у якасці кампенсацыі і 300 тысяч долараў для ўладкавання. У саміх ЗША існавала крытыка дагавора, сцвярджалася, што большасць чэрокі яго не падтрымлівае. Але ў 1836 г. Кангрэс ЗША прызнаў дагавор з перавесам у 1 голас. Гэта прывяло да масавага перасялення, што ўвайшло ў гісторыю пад назвай Дарога слёз. Разам з чэрокі перасяляліся і іх чарнаскурыя рабы. У 1842 г. у Аклахоме адбылося паўстанне рабоў. Частка ўсходніх чэрокі-традыцыяналістаў яшчэ раней выйшла са складу нацыі чэрокі і прыняла грамадзянства Паўночнай Караліны. Яны захавалі свае землі.