cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ан-124
Серыйную вытворчасць вялося на УАПК (РСФСР) і КіАПА (УССР). У вытворчасці кампанентаў для яго ў СССР удзельнічалі больш за сотню прадпрыемстваў у Расіі, Украіне, Узбекістане і іншых савецкіх рэспубліках. Буйны і самы грузападымальны ў свеце серыйны грузавы самалёт (у 1982—1988 гадах быў таксама найбуйнейшым па габарытах самалётам у свеце). Мае 4 турбавентылятарныя рухавікі з узлётнай цягай кожнага да 230 кН. Узлётная маса 405 тон, хуткасць 800—850 км/гадз, далёкасць палёту 16,5 тыс.км. Можа перавозіць груз 150 т на адлегласць 4500 км.
Валасны старшына
Валасны́ старшына́ — службовая асоба сялянскага грамадскага кіравання ў Расійскай імперыі з часу сялянскай рэформы 1861 года да лютаўскай рэвалюцыі 1917 года.
Валасны старшына выбіраўся валасным сходам на 3 гады. Зацвярджаўся міравым пасрэднікам, з 1889 года — земскім участковым начальнікам. Валодаў адмістратыўна-паліцэйскай уладай. Абвяшчаў распараджэнні ўрада і кантраляваў іх выкананне. Меў права штрафаваць сялян, накладаць на іх арышт на тэрмін да двух сутак, прызначаць на грамадскія работы, назіраў за грамадскім парадкам і спакоем.
Рэлігія ў Сірыі
Рэлігія ў Сірыі складаецца з некалькіх канфесій і сект. Сірыя з'яўляецца свецкам дзяржавай. Тым не менш, прыналежнасць да рэлігійнай абшчыны ў Сірыі звычайна вызначаецца па нараджэнні. На аснове статыстычнага аналізу 2006 года, колькасць мусульман склала 90% ад агульнай колькасці насельніцтва. З усяго сірыйскага насельніцтва, 74% былі сунітамі (уключаючы суфіяў ), у той час як 13% былі шыіты (у тым ліку 8,0% алавітаў, з якіх каля 2% называюцца мершыды - яны з'яўляюцца паслядоўнікамі Сулеймана аль-Муршыда, 3% імаміты, 1% ісмаілітаў), 3% друзы, у той час як астатнія 10% хрысціяне.
Гулідаўскі сельсавет
Гулі́даўскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Дунілавіцкага раёна Маладзечанскай вобласці. Цэнтр — вёска Гулідава.
Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Дунілавіцкага раёна Вілейскай вобласці БССР. З 20 верасня 1944 года ў складзе Полацкай вобласці. З 8 студзеня 1954 года ў складзе Маладзечанскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Ласіцкага сельсавета.
Карл Густаў Крэйц
Першыя гады вайны
На пачатку Паўночнай вайны Крэйц быў ротмістрам Седэрманландскай роты. У 1701 годзе ўдзельнічаў у пераходзе Заходняй Дзвіны і стаў маёрам. Пасля бою пад Лаўэнбургам ў 1703 годзе — падпалкоўнік Лейб-гвардзейскага кавалерыйскага палка, у 1704 годзе — палкоўнік і начальнік штаба гэтага палка.
«Шведскі біяграфічны слоўнік» кажа пра яго: «Проста не хопіць часу пералічваць і апісваць усе яго геройскія ўчынкі… Ён праявіў храбрасць і ўпартасць у шматлікіх баях, магчыма, яму не заўсёды спадарожнічаў поспех, але ён заўсёды з гонарам выходзіў са складанага становішча».
Клецкая бітва 1706 года
З рэляцыі Крэйца вынікае, што адразу пасля бітвы ў 18-ці вялікіх курганах клецкія месцічы пахавалі 1025 чалавек, трупы якіх сабралі на гарадскіх вуліцах і выцягнулі з балота. Агульныя страты расійска-казацкага войска ацэньваюць у межах 1500—1800 чалавек. «Стакгольмскія паштовыя навіны» паведамлялі пра бітву пад Клецкам: «Цудам было тое, што на шведскім баку было не больш за 8 забітых і 10 параненых».
Рэляцыя пра бітву была надрукавана ў Швецыі пад назвай «Падрабязная рэляцыя пра бітву паміж палкоўнікам Лейб-гвардыі Яго Каралеўскай Велікамосці коннага палка баронам Крэйцам і маскоўскім генералам Няплюевым под горадам Клецкам у Літве 20 красавіка 1706 г., дый пра тое, што надалей да 15 мая адбывалася» (адзін асобнік рэляцыі набыты ў Стакгольме беларускім гісторыкам Андрэем Катлярчуком і копія падорана ім Музею Клеччыны).
У той жа дзень пра перамогу шведаў даведаліся ў Нясвіжы, што не магло не узмацніць трывогу ў гарнізоне замка.
Захоп Нясвіжскага замка
Пасля вяртання Крэйца пад Ляхавічы і дэманстрацыі захопленых пад Клецкам трафеяў, баявы дух абаронцаў упаў і яны здаліся на міласць пераможцаў. У палон трапіла 1361 чалавек, сярод якіх былі жаўнераў і афіцэры, 9 гармат (паводле іншых звестках 7), 9 харугваў і 9 штандараў. Пры гэтым сярод палонных згадваецца 300 чалавек немцаў і палякаў, якія, відаць, складалі сталы гарнізон фартэцыі.
Даведаўшыся пра перамогу пад Клецкам, Карл ХІІ разам з эскортам у 50 чалавек 12 мая рушыў з Пінска да Крэйца ў Ляхавічы. Там ён прабыў некалькі дзён, агледзеў места бітвы ля Клецка, а пасля з сіламі Крэйца пайшоў пад Нясвіж. 20 мая а другой гадзіне дня шведы падыйшлі да Нясвіжскага замка. Шведскі кароль разам са сваімі афіцэрамі аб’ехаў фартэцыю і даслаў патрабаванне безумоўнай капітуляцыі. У выпадку, калі фартэцыя не капітулюе і будзе здабыта штурмам, Карл ХІІ пагражаў забіць і павесіць усіх абаронцаў, а замак, места і кляштары спаліць. На роздум Карл ХІІ даў толькі паўгадзіны. Нясвіж здаўся. Пасля капітуляцыі Карл ХІІ аддаў загад зраўняць з зямлёй фартыфікацыі і спаліць палац. 22 мая Карл ХІІ пакінуў Нясвіж і рушыў у Слуцк. Тамтэйшы гарнізон у 500 чалавек не аказаў супраціву шведам. Пагасцяваўшы ў Слуцку да 23 красавіка Карл ХІІ загадаў Крэйцу расплавіць слуцкія гарматы калібрам больш за 8 фунтаў і а шостай гадзіне ўвечары з некалькімі людзьмі ад’ехаў у Пінск. Палкоўнік Крэйц яшчэ нейкі час заставаўся ў Нясвіжы, выконваючы атрыманыя наказы, потым, разбурыўшы замак і адпусціўшы на волю ўвесь гарнізон з камендантам, рушыў на злучэнне з асноўнымі сіламі. Карл ХІІ дачакаўся атрада на чале з Крэйцам і 2 чэрвеня распачаў паход на Валынь.
Руйнаванне радзівілаўскіх маёнткаў атрадамі пад кіраўніцтвам Крэйца захавалася ў мясцовай гістарычнай памяці і забяспечыла яму месца ў беларускай літаратуры ХІХ стагоддзя. Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч падкрэсліваў яго ўпартасць і жорсткасць:
Прагнасць Густава Крэйца ня ведае межаў, Дзень і ноч б’е з гарматаў па мурох і па вежах. У 1706 годзе атрымаў званне генерал-маёра ад кавалерыі.
Палон пасля Палтаўскай бітвы
Пасля капітуляцыі шведскай арміі пад Перавалочнай ў 1709 годзе паланёнага Крэйца павезлі ў Палтаву, а затым у Маскву, дзе ён прыняў удзел у трыумфальным шэсці, арганізаваным Пятром I. Пасля гэтага, разам са сваім сынам Лорэнцам (1690—1733), які таксама трапіў у палон да рускіх, знаходзіліся ў Табольску.
На працягу трынаццацігадовага палону рупліва працаваў над згуртаваннем палонных каралінаў. Пасля смерці першага міністра Карла XII графа Карла Піпера, які ўзначальваў саюз шведскіх ваеннапалонных у Расіі, Карл Крэйц заняў яго месца і спрабаваў пад уплывам піетызма распаўсюдзіць «сардэчнае хрысціянства» на іх і на навакольнае рускае насельніцтва. З двума найбольш значнымі прадстаўнікамі піетызма Ф. Спенерам і А. Франке ён актыўна ліставаўся.
Астатнія гады
Пасля падпісання Ніштатскага мірнага дагавора (1721) Крэйц вярнуўся ў Швецыю ў 1722 годзе. Перад гэтым, ён атрымаў у 1720 годзе званне генерал-лейтэнанта, і генерала кавалерыі 1722 годзе. У Швецыі прыняў пад сваё камандаванне новы Лейб-гвардыі кавалерыйскі полк, створаны назамен загінулага пад Палтавай, і займаў гэтую пасаду амаль да смерці.
Сям’я і спадчына
Двое яго братоў сталі губернатарамі — Лорэнц Крэйц (малодшы) і Юхан Крэйц. Юхан быў пачынальнікам графскай галіны роду Крэйцаў.
Карл Густаў Крэйц быў жанаты з Сафіяй Крысцінай Нат-о-Даг, дачкой дарадцы Дэпартамента дзяржаўных збораў Густава Персана. Праз гэты шлюб атрымаў маёнтак Тэкхамар паблізу Нючэпінга. Калі ў 1733 годзе памёр іх сын Лорэнц, маёнтак перайшоў яго сястры Беаце і яе мужу Фрэдэрыку Розенхану. Яны перанеслі рэшткі Карла Густава Крэйца і яго жонкі Сафіі з Рыдархольмскай царквы ў Стакгольме ў царкву Хусбю-Опунда ў Седэрманландзе.
Асабліва цікавыя для гісторыкаў лісты Карла Густава Крэйца да яго жонкі Сафіі, дзе апісаны ход баявых дзеянняў падчас «рускай кампаніі» Карла XII.
Старавіленская вуліца (Мінск)
Старавіленская вуліца — вуліца ў Цэнтральным і Савецкім раёнах Мінска. Некаторы час называлася Віленска-Набярэжнай. Ідзе ад вул. Старажоўскай да пр. Машэрава праз Старажоўку і Асмалоўку.
З канца 2018 г. вуліца часткова ўваходзіць у ахоўную зону Асмалоўкі.
Возера Фрымен (Тытан)
Дыяметр возера складае 26 км. Знаходзіцца на паўночным полюсе побач з яго морамі (Кракена, Лігеі і Пунгі). Возера складаецца з вадкіх вуглевадародаў (у асноўным з метану, этану і прапану). Возера Фрымен з'яўляецца адным з многіх азёр, якія раскіданыя ўздоўж паўночнага полюса Тытана. Пры дапамозе радара Касіні яно было знойдзена ў 2007 годзе.
Названа ў гонар зямнога возера Фрымен, размешчанага на тэрыторыі ЗША.
Носкі
Но́скі (, Носки) — вёска ў Пружанскім раёне Брэсцкай вобласці Беларусі. Уваходзіць у склад Хараўскага сельсавета.
Стаянка каменнага веку каля вёскі, раскапана ў XIX стагоддзі Багуславам Крашэўскім.
Легіён «Вірыятас»
Легіён «Вірыятас» (Legião Viriato) — агульная назва для партугальскіх добраахвотнікаў, якія ўдзельнічалі ў 1936—1939 гадах у грамадзянскай вайне ў Іспаніі на баку генерала Франсіска Франка. Назва легіён атрымаў у гонар легендарнага лузітанскага правадыра Вірыята, які абараняў землі свайго племя ад заваёвы рымлянамі.
Гісторыя
Адразу пасля пачатку грамадзянскай вайны ў Іспаніі ў ліпені 1936 года іспанскія нацыяналісты на чале Франка атрымалі дапамогу, у тым ліку ваенную з боку Трэцяга Рэйха і Фашысцкай Італіі, а таксама Партугаліі на чале з Салазарам. Праз партугальскія парты ў Іспанію дастаўлялася ўзбраенне, ваенная тэхніка і іншыя матэрыялы. Акрамя таго, партугальскія ўлады вырашылі аказаць нацыяналістам і ваенную дапамогу
У першыя тыдні вайны ў партугальскай арміі паспрабавалі сфармаваць Легіён «Вірыятас» для дапамогі Франка. Але спроба правалілася і легіён быў распушчаны да таго змог прыняць удзел у баявых дзеяннях, так як пра-рэспубліканскія выступленні ў Партугаліі пераканалі ўрад, што прамое ўмяшанне на баку нацыяналістаў можа прывесці да хваляванняў ўнутры краіны. У выніку, было вырашана накіраваць партугальскіх добраахвотнікаў ваяваць у Іспанію паасобку. З-за шырокага распаўсюджвання рэкламы легіёну ўсіх партугальскія добраахвотнікаў, якія пасля былі залічаны непасрэдна ў Замежны легіён і карлісцкае апалчэнне, былі вядомыя як Вірыятас.
Частка партугальцаў ўступіла ў Іспанская легіён (больш за 850 чалавек), некаторыя ваявалі ў шэрагах Рэгуларэс і Іспанскай фалангі. Партугальскія добраахвотнікі прымалі ўдзел, у прыватнасці, у Брунецкай аперацыі. Былі таксама 3 групы партугальскіх лётчыкаў, якія ўступілі ў іспанскую авіяцыю.
Колькасць
Дакладных дадзеных аб колькасці партугальскіх добраахвотнікаў, якія ваявалі ў Іспаніі на баку Франка няма. Гісторык Крыстафер Отэн сцвярджаў, што іх было каля 8000. Брытанскі гісторык Энтані Бівар называў іншую лічбу, каля 12 000 чалавек.
Аторскі сельсавет
Ато́рскі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Чачэрскага раёна Гомельскай вобласці Беларусі. Цэнтр — аграгарадок Отар.
Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Чачэрскага раёна Гомельскай акругі БССР. 30 снежня 1927 года сельсавет узбуйнены, у яго склад увайшла тэрыторыя скасаванага Іпалітаўскага сельсавета. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Чачэрскім раёне БССР. З 20 лютага 1938 года ў складзе Гомельскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года у склад сельсавета з адміністрацыйнага падпарадкавання Чачэрскага пассавета перададзены 8 населеных пунктаў (Ганнаполле, Захарполле, Кавалёў Рог, Мяжэлішча, Новае Захарполле, Сапрыкі, Юны, Ядзінства), цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Захарполле, а сельсавет перайменаваны ў Захарпольскі сельсавет. 25 мая 1961 года да сельсавета далучана частка скасаванага Глыбочыцкага сельсавета (5 населеных пунктаў: Брылёва, Глыбочыца, Новая Яцкаўшчына, Пціч і Старая Яцкаўшчына). З 25 снежня 1962 года сельсавет у складзе Буда-Кашалёўскага раёна, з 6 студзеня 1965 года ў складзе адноўленага Чачэрскага раёна. 28 кастрычніка 1965 года ў мяжу гарадскога пасёлка Чачэрск уключаны вёскі Слабада Ганнаполле і Слабада Захарполле. 12 ліпеня 1973 года цэнтр сельсавета перанесены ў горад Чачэрск, а сельсавет перайменаваны ў Чачэрскі.
1 снежня 2009 года Чачэрскі сельсавет перайменаваны ў Аторскі.
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1297 чалавек, з іх 96,4 % — беларусы, 2,2 % — рускія, 0,9 % — цыганы.
Піняны
Пі́няны (, Пиняны) — вёска ў Пружанскім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Хараўскага сельсавета.
Эрык Алін Корнел
Эрык Алін Корнел (Eric Allin Cornell; нар. г., Апала-Альта, штат Каліфорнія, ЗША) — амерыканскі фізік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіцы (2001), сумесна з Вольфгангам Кетэрле і Карлам Віманам «за эксперыментальнае назіранне бозэ-эйнштэйнаўскай кандэнсацыі ў разрэджаных газах атамаў шчолачных металаў і за першыя фундаментальныя даследаванні уласцівасцяў такіх кандэнсатаў».
Біяграфія
Эрык Корнел нарадзіўся ў сям'і прафесара будаўнічых навук у МТІ і настаўніцы англійскай мовы. Вывучаў фізіку ў Стэнфардскім універсітэце і, пасля атрымання ў МТІ у 1985 г. дыплома, працаваў у Кембрыджы - горад, у якім ён жыў з двух гадоў. Працаваў у групе Дэйва Прытчарда над вызначэннем масы 3He і 3H. У 1990 г. абараніў дысертацыю. Корнел падаў заяўку на месца постдокаў у групу Дэйва Вінеланда ў NIST, аднак не атрымаў адабрэння. Замест гэтага яго парэкамендавалі ў групу Карла Віма, які працаваў у NIST ў горадзе Боўлдэр ў штаце Каларада. Пасля заканчэння двухгадовай постдокаўскай стыпендыі ён застаўся там працаваць асістэнтам прафесара. У 1995 г. становіцца прафесарам, з 1994 г. з'яўляецца членам NIST. У 1995 г. Корнел ажаніўся з Цэлестай Ландры, з якой быў знаёмы больш за 10 гадоў, яшчэ ў Стэнфардзе. У іх дзве дачкі - Эліза і Сафія. У 2004 г. яму ампутавалі левую руку з прычыны заражэння фасцыітысам. У 2006 г. ён зноў прыступіў да працы.
Сан-Матэа (Каліфорнія)
Сан-Матэа (San Mateo) — горад у акрузе Сан-Матэа штата Каліфорнія (ЗША). Адзін з найбуйнейшых прыгарадаў на паўвостраве Сан-Францыска. Насельніцтва — 105 661 чалавек (2020).
Гісторыя
У пачатку 1850-х гадоў заможныя жыхары Сан-Францыска пачалі будаваць летнія і пастаянныя дамы ў сярэдняй частцы паўвострава, якая мела больш мяккі клімат. На месцы двух ранча XVIII стагоддзя — Rancho de las Pulgas і Rancho San Mateo — утварылася паселішча, якое атрымала назву Сан-Матэа і атрымала 4 верасня 1894 статус горада.
Сан-Раман (Каліфорнія)
У горадзе знаходзяцца штаб-кватэры кампаній AT&T і Chevron.
Рэкс (мультфільм)
Рэкс (ў арыгінале — Рэксё, Reksio) — польскі мультыплікацыйны серыял для дзяцей, галоўным героем якога з'яўляецца пёс Рэкс. Аўтар першых выпускаў — польскі рэжысёр Лехаслаў Маршалек, кампазітар — Зянон Кавалоўскі. Усяго створана 65 эпізодаў з 1967 па 1988 год. Сюжэт грунтуецца на прыгодах пса Рэкса, а таксама яго сяброў - іншых хатніх жывёл.
Папулярнасць серыяла ступіла далёка за межы Польшчы, пёс Рэкс стаў вядомым у многіх краінах сацыялістычнай садружнасці, у тым ліку ў СССР.
Серыял у цяперашні час транслюецца на тэлебачанні на розных каналах.
Спіс эпізодаў
Цыкл Рекс і птушкі:
Нг Он-І
Нг Он-І (吳安儀;, ) — непрафесійная снукерыстка з Ганконга. Чэмпіёнка свету 2015 года сярод жанчын. Удзельніца кваліфікацыі да чэмпіянату свету па снукеры 2016 года.
Возера Хунін (Тытан)
Хунін (Junín Lacus) — вуглевадароднае возера, якое знаходзіцца на паўночным полюсе самага буйнога спадарожніка Сатурна — Тытана, па каардынатах 66.9°N, -123.1°W.
Дыяметр возера складае 6,3 км. Знаходзіцца на паўночным полюсе побач з яго морамі (Кракена, Лігеі і Пунгі). Возера складаецца з вадкіх вуглевадародаў (у асноўным з метану, этану і прапану). Возера Хунін з'яўляецца адным з многіх азёр, якія раскіданыя ўздоўж паўночнага полюса Тытана. Пры дапамозе радара Касіні яно было знойдзена ў 2007 годзе.
Названа ў гонар зямнога возера Хунін, размешчанага на тэрыторыі Перу.
Ражковічы
Ражко́вічы (, Рожковичи) — вёска ў Пружанскім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Хараўскага сельсавета.
Возера Цзінбо (Тытан)
Абая (Abaya Lacus) — вуглевадароднае возера, якое знаходзіцца на паўночным полюсе самага буйнога спадарожніка Сатурна — Тытана, па каардынатах {Coord|73|N|24|E|globe:Titan|nogoogle=1|noosm=1}}.
Дыяметр возера складае 240 км. Па памерах падобнае да возера Антарыа. Знаходзіцца на паўночным полюсе побач з яго морамі (Кракена, Лігеі і Пунгі). Возера складаецца з вадкіх вуглевадародаў (у асноўным з метану, этану і прапану). З'яўляецца найбольшым рэзервуарам вуглевадародаў пасля мораў.
Названа ў гонар зямнога возера Цзінбо, размешчанага на тэрыторыі Кітая.
Джозеф Пакстан
Джозеф Пакстан нарадзіўся ў фермерскай сям’і ў Бедфардшыры. З 15 гадоў працаваў садоўнікам. Стаў знакамітым дзякуючы праектаванню цяпліц і аранжарэй. У 1850—1851 гадах спраектаваў і пабудаваў Крыштальны палац для Сусветнай выстаўкі 1851 года, за што быў прысвечаны ў рыцары. Выдаваў часопісы і календары для садаводаў. Аўтар некалькіх кніг, прысвечаных вырошчванню экзатычных раслін. З 1854 года абіраўся дэпутатам парламента ад Ліберальнай партыі.
Нідзё
Нідзё, таксама спадарыня Нідзё (яп. 後深草院二条, Go-Fukakusain no Nijō; 1258 — ?) — японская прыдворная дама, паэтка і пісьменніца. Аўтарка аўтабіяграфічнай «Няпрошанай аповесці» — аднаго з найвялікшых твораў сярэднявечнай японскай літаратуры. Была фаварыткай імператара Го-Фукакусы з 1271 да 1283, пазней стала будыйскай манашкай.
Біяграфія
Спадарыня Нідзё паходзіць з роду Кога, галіны клана Мінамота. Яна нарадзілася ў 1258 годзе і належала да прыдворнай арыстакратыі. Яе бацька — старшы саветнік (дайнагон) Кога но Масатада (1228-1272), быў сынам першага міністра Кога но Міціміцу, а маці Сукэдаі — дачкой кіраўніка ваеннага ведамства, старэйшага дарадцы Сідзэ но Такаціка.
Яе сапраўднае імя не захавалася, імя «Нідзё» яна атрымала пры двары: у тыя часы прыдворных жанчын называлі па імёнах вуліц, і «спадарыня Нідзё» азначае «спадарыня з Другога праспекта».
Прыдворнае жыццё
Імператар Го-Фукакуса быў закаханы ў маці Нідзё, Сукэдаі, аднак тая памерла, калі Нідзё было два гады. У чатыры яе прадставілі імператарскаму двару, дзе яна праславілася як таленавітая паэтка і музыка.
У 1271 годзе, калі ёй было 14, бацька падарыў яе імператару ў якасці наложніцы. Калі Нідзё было 15 гадоў, памёр яе бацька. Яшчэ праз год яна нараджае дзіця ад імператара, але немаўля памірае.
Акрамя сувязі з імператарам, Нідзё некаторы час была ў любоўных адносінах з сябрам дзяцінства — Саёндзі Санэкане. Ад яго яна нарадзіла дачку, якую аддала на выхаванне чужым людзям і больш ніколі не бачыла, каб не прагневіць імператара. Яшчэ адным палюбоўнікам быў прынц Сёдзё, ад якога нарадзіліся двое сыноў.
Кансорт Го-Фукакусы, Хігашы-нідзё, быў незадаволены паводзінамі Нідзё і прыхільнасцю імператара да яе. Па загадзе Хігашы-нідзё яе выгналі пасля смерці Го-Фукакусы ў 1283, калі ёй было 32 года.
Міхась Шэка
Міхась Шэка ( — ; Джыланг, Аўстралія) — беларускі грамадскі дзеяч, маёр БКА.
Біяграфічныя звесткі
Меў тэхнічную асвету і прафесію інжынера. Быў лейтэнантам, пазней маёрам БКА. У час Другой сусветнай вайны апынуўся ў Германіі.
Па сканчэнні вайны выкладаў англійскую мову ў беларускай гімназіі ў Ватэнштэце. У 1950 годзе пераехаў у Аўстралію. Першыя гады жыў у Мельбурне, актыўна ўдзельнічаў у грамадскім жыцці беларусаў Аўстраліі. Сябра аддзела Беларускага аб’яднання ў Вікторыі, удзельнік рэдакцыйнай калегіі часопіса «Новае жыцьцё». У 1958 годзе пераехаў з сям’ёй у Джыланг (за 100 км ад Мельбурна). Аднак, дарма што дыстанцыя, ён падтрымліваў кантакты з беларускімі арганізацыямі. Сябра беларускага цэнтральнага камітэта ў Вікторыі, удзельнік Кааператыва беларускага дому.
Нідзё
Выгнанне
Пасля выгнання Нідзё стала будыйскай манашкай. Яна шмат вандравала па манастырам і храмам Японіі, паўтараючы маршрут паэта Сайгё.
У канцы жыцця яна стварыла аўтабіяграфічную «Няпрошаную аповесць» у пяці скрутках, дзе падрабязна распавяла пра сваё жыццё. Акрамя гэтага твора, ніякіх біяграфічных звестак пра яе не засталося.
Творчасць
Твор «Няпрошаная аповесць» (とはずがたり, Тавадзу-гатары) датуецца 1307 годам і апісвае падзеі з 1271 да 1306 гады. Доўгі час твор быў мала вядомы з — за таго, што надта падрабязна апісваў жыццё імператара.
Адзіная копія скруткаў 17 стагоддзя была выяўленая сярод уладанняў імператарскага двара ў 1940 годзе Ямагішы Такухэем. Гэта была копія, вырабленая невядомым перапісчыкам XVII стагоддзя са страчанага арыгінала, дзе адсутнічалі фрагменты кнігі 5. Аповед быў упершыню апублікаваны ў 1950 годзе, а поўнае анатаванае выданне на японскай мове выйшла ў 1966 годзе. Першы пераклад на англійскую мову зроблены ў 1973, на рускую — у 1986.
Данат Яцкевіч
Данат Яцкевіч (псеўданім: Данат Баян; або 1922, Ліда —, Мельбурн, Аўстралія) — беларускі грамадскі дзеяч, лейтэнант БКА.
Сан-Матэа
Сан-Матэа:
Росахі
Ро́сахі (, Росохи) — вёска ў Пружанскім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Хараўскага сельсавета.
Acherontia
Acherontia — род матылёў з сямейства.
Агульная характарыстыка
Буйныя матылі з размахам крылаў 105—135 мм. Адметнай асаблівасцю прадстаўнікоў роду з’яўляюцца грудзі з малюнкам, якія нагадваюць сабою чалавечы чэрап. Варыябельнасць афарбоўкі пярэдніх крылаў — яснасці і інтэнсіўнасці, наяўнасці цёмных палос. Заднія крылы вохрыста-жоўтыя з двума чорнымі папярочнымі палосамі. Брушка жоўтае з чорнымі кольцамі; уздоўж якіх ідзе шырокая сінявата-шэрая паласа. Хабаток кароткі.
Філагенія і сістэматыка
Першае навуковае апісанне бражніка мёртвая галава было зроблена Карлам Лінеем у яго працы «Systema naturæ», пад назвай Sphinx atropos. Пазней, у 1809, нямецкі энтамолаг перанёс матылька ў створаны ім род Acherontia.
Род Acherontia вылучаюць у трыбу Acherontiini (Boisduval, 1875). Сваяцтва паміж відамі ў межах трыбы цалкам не даследавана, тым не менш, род Acherontia найбольш роднасны з родам, разам з якім ён і ўтварае дадзеную роднасную групу. Пры гэтым 3 віды роду Acherontia марфалагічна выразна адмежаваны ад роду Coelonia.
Арэал
Acherontia atropos — Паўднёвая, часткова і Цэнтральная Еўропа, Азорскія астравы, Афрыка, Мадагаскар, Блізкі Усход, Сірыя, Турцыя, Паўночны Іран.
Acherontia styx — Саудаўская Аравія, Усходняя Індыя, Усходні Аман.
Acherontia lachesis — Японія (астравы Хансю, Сікоку, Кюсю, Цусіма), паўвостраў Карэя, Кітай, Тайвань, Індыя, В’етнам, Шры-Ланка, Малайзія, Інданезія, Філіпіны, Непал. Вельмі рэдка сустракаецца ў межах Расіі — на поўдні Прымор’я, у Хасанскім раёне.
Размнажэнне
Вусені кормяцца на раслінах сямейства Паслёнавыя, Вербенавыя, Маслінавыя, Бігноніевыя.
Шарль Люсьен Банапарт
Шарль Люсьен Банапарт (Charles Lucien Bonaparte,  — ) — французскі біёлаг, прынц Каніна і Мусіньяна.
Біяграфія
Нарадзіўся ў Парыжы ў сям'і Люсьена Банапарта, быў родным пляменнікам імператара Напалеона I Банапарта. Выхоўваўся ў Італіі. У Рыме атрымаў ад бацькі ў маёмасць рэзідэнцыю.
У 1822 г. у Бруселі заключыў шлюб са стрыечнай сястрой Зенаід, дачкой Жазефа Банапарта. Пасаг жонкі ў некалькі разоў перавышаў кошт маёмасці самога Шарля Люсьена, што выклікала супярэчнасці сярод сваякоў. Пара вырашыла пераехаць у ЗША, дзе ў той перыяд жыў Жазеф Банапарт. Падчас вандроўкі ў Філадэльфію Шарль Люсьен адкрыў новы від буравесніка, які апісаў у публікацыі пасля прыбыцця. Актыўна займаўся амерыканскай арніталогіяй. Гэта прынесла яму вядомасць, аднак канфлікт з мясцовымі калегамі вымусіў яго ў 1826 г. вярнуцца ў Еўропу.
Да 1849 г. жыў пераважна ў Італіі, займаўся заалогіяй, арганізоўваў навуковыя сустрэчы і публікацыі. У 1840 г. атрымаў у спадчыну тытул прынца Каніна і Мусіньяна. У 1848 г. падтрымаў барацьбу італьянцаў супраць Аўстрыі, прымаў удзел у стварэнні рэспубліканскага ўрада ў Рыме. У 1849 г. пасля падзення Рымскай рэспублікі пакінуў Італію. З 1850 г. жыў у Парыжы, займаўся таксаноміяй, быў дырэктарам батанічнага сада.
У шлюбе з Зенаід Банапарт меў 12 дзяцей.
Краёвы слоўнік усходняй Магілёўшчыны
«Краёвы слоўнік усходняй Магілёўшчыны» — слоўнік, складзены I. Бялькевічам. Матэрыял для слоўніка збіраўся і апрацоўваўся ў 1925 — 1930-я гг., першапачатковая назва — «Краёвы слоўнік Калініншчыны». Аднак сам слоўнік быў апублікаваны толькі ў 1970 годзе ў Мінску. Змяшчае больш за 20 тысяч слоўнікавых артыкулаў.
Адлюстроўвае лексіку гаворак жыхароў Мсціслаўскага, Крычаўскага, Клімавіцкага, Касцюковіцкага, Хоцімскага, Краснапольскага, Быхаўскага, Чэрыкаўскага, Чавускага і іншых раёнаў.
Словы і фразеалагізмы падаюцца ў алфавітным парадку з захаваннем іх гучання ў мясцовых гаворках. Пры тлумачэнні дыялектных слоў выкарыстоўваюцца звычайна літаратурныя адпаведнікі. Спецыфічна мясцовыя назвы прадметаў і з’яў тлумачацца апісальна. Пасля дэфініцыі падаюцца ілюстрацыі.
Слоўнік I. Бялькевіча добра адлюстроўвае лексічнае багацце беларускай мовы. Напрыклад, толькі на літару А ў ім зафіксавана некалькі дзясяткаў слоў з семай «пабіць»: аббізу́ніць, абдзяўжу́ліць, абжарыць, абсцёбаць, адбізу́ніць, адбуксы́рыць, аддубас́іць, аджву́чыць, аддзя́жыць, адпе́таваць, адпра́жыць, адпаласава́ць, адсцяга́ць, адшабасава́ць, адвазі́ць, адваля́ць, адкалату́шыць, адлупцава́ць, адпе́таць, адпру́дзіць, адпу́дзіць, адсвіста́ць, адсцёбаць, адсцяга́ць, адту́заць, адтусава́ць, адхлёпаць, адхлопаць, адхламазда́ць, адхляста́ць, адцяга́ць, адчуба́сіць, адчаса́ць, адшколіць, адшпа́рыць, атадра́ць, адця́ць.
Іван Пятровіч Ужэвіч
Іван Пятровіч Ужэвіч (Іван Ужевич, Jan Użewicz; сам пісаў сваё імя — Іωаннъ Ужевичъ Словянинъ, Ioannes Usevicius Sclavonus, Ioannes Ugevicius Sclavonus, Jan Użewic; у спісе студэнтаў Кракаўскага універсітэта — Ioannes Petri Uzewicz) (10-я гг. XVII ст. — пасля 1645 г.) — заходнерускі мовазнаўца.
Біяграфія малавядомая, акрамя таго, што з 1637 г. вучыўся ў Кракаўскім універсітэце, а ў 1643 г. быў студэнтам Парыжскага універсітэта. Студэнтам у Кракаве на польскай мове напісаў панегірык на гонар вяселля Аляксандра Пшэленцкага з Евай Рупнеўскай (1641). У гісторыю філалогіі Ужэвіч увайшоў як навуковец, які напісаў першую граматыку заходнерускай мовы.
«Граматыка славенская»
Ужэвіч напісаў лацінамоўны рукапіс «Граматыка cлавенская», вядомы ў дзвюх версіях, парыжскай (1643) і араскай (1645). Абодва рукапісы былі выдадзеныя І. Беладзедам і Е. Кудрыцкім ў 1970 годзе ў Кіеве. Праца Ужэвіча, якая часткова базуецца на граматыках П. Статорыюса (Стоенскага) і Мялеція Сматрыцкага, — першая граматыка «простай мовы» (а не царкоўнаславянскай мовы), агульнай літаратурнай мовы ўкраінцаў і беларусаў, які аўтар называе «lingua popularis», гэта значыць «народнай мовай». Адпаведна, Ужэвіч часам паралельна ўжывае «украінскія» і «беларускія» варыянты (напр., сёння ўкраінскае що побач з што, што сёння з’яўляецца беларускім словам). А. Горбач (1967) дапускае, што Ужэвіч паходзіў з вобласці ўкраінска-беларускай моўнай мяжы.
Граматыка Ужэвіча ясна адлюстроўвае параўнальны падыход. Верагодна, у гэтым кантэксце варта ўспрымаць яе назву «Grammatica sclavonica» (а не «ruthenica»). Многае, што Ужэвіч піша пра «простую мову», здаецца, адносіцца і да царкоўнаславянскай, а там, дзе гэтыя мовы разыходзяцца, ён часта прыводзіць і спецыфічную інфармацыю аб царкоўнаславянскай мове. Акрамя таго, у граматыцы сустракаюцца заўвагі пра спецыфіку польскай, чэшскай, мараўскай і харвацкай моў, а «Ойча Наш» прыводзіцца ў царкоўнаславянскай, простомоўнай і харвацкай (у глаголіцы) варыянтах.
Як ва ўсіх граматыках гэтага часу, і ў граматыцы Ужэвіча адлюстроўваюцца праблемы адаптацыі Лацінскай граматычнай сістэмы да іншай мовы. Так, з аднаго боку, сустракаюцца доўгія спісы канструяваных формаў дзеясловаў без практычнага значэння для «простай мовы», напр. аптатыў плюсквамперфекта (пажаданы лад мінулых часоў) бодай бымъ былъ ковалъ (Аррас, 452). З іншага боку, Ужэвіч не ведае мясцовага (меснага) склону (якога няма ў лацінскай мове), і таму імкнецца растлумачыць яго канчаткі, падобныя то давальнаму, то творнаму склонам («аблятыву»), як «casus vagabundi» («бадзяжныя склоны», Аррас, 332—341).
«Розмова · Бесѣда»
Як Х.Кайперт (2001) паказаў, аўтографам Івана Ужевича з’яўляецца таксама ананімны рукапіс "Размова * Бясда" (да таго часу мовазнаўцамі памылкова датаваная канцом XVI ст.), якая, як і першы з рукапісаў «граматыкі», захоўваецца ў французскай нацыянальнай бібліятэцы ў Парыжы. Гэта пераклад вядомага размоўніка Н. Берлемонта паралельна на "простую мову " і на царкоўнаславянскую мову. Над левым, «простамоўным» слупком («Розмовой») напісана «Popularis», над правым, царкоўнаславянскім («Бесѣдой») «Sacra». Можа быць, гэтым размоўнікам аўтар хацеў чытачам сваёй граматыкі паказаць на практыцы, як адрозніваецца «народная» ад «свяшчэннай» мовы. Такім чынам, размоўнік дае нам багаты моўны матэрыял для ілюстрацыі граматыка Ужэвіча, якога ў самой граматыцы, напісанай на латыні, адносна мала. Акрамя таго, гэты матэрыял складаецца з бытавых дыялогаў, якія напісаны на вельмі жывой мове.
Размоўнік быў выдадзены ў 2005 годзе разам з лацінскім арыгіналам гэтага перакладу і з паралельным тэкстам на польскай мове.
Карл Віман
Карл Віман (Carl Wieman; нар., Карваліс, штат Арэгон, ЗША) — амерыканскі фізік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіцы (2001) (сумесна з Эрыкам Корнелам і Вольфгангам Кетэрле) «за дасягненні ў вывучэнні працэсаў кандэнсацыі Бозэ - Эйнштэйна ў асяроддзі разраджаных газаў і за пачатковыя фундаментальныя даследаванні характарыстык кандэнсату».
Біяграфія
Карл Віман быў чацвёртым з пяці дзяцей у сям'і Н. Ора Вімана і Элісан Віман. Дзяцінства правёў у Арэгоне, ЗША. Незадоўга да таго, як Віман перайшоў у сёмы клас школы, сям'я пераехала ў Карваліс, з тым, каб дазволіць дзецям наведваць больш добрыя школы. Нягледзячы на тое, што Карваліс налічвае ўсяго 25 тысяч жыхароў, у ім знаходзіцца універсітэт штата Арэгон. Пасля сярэдняй школы ён становіцца студэнтам Масачусецкага тэхналагічнага інстытута. Пасля праходжання агульнага курсу лекцый ён пераходзіць у Стэнфардскі ўніверсітэт на кафедру Тэадора Хенша, у якога ў 1977 г. абараняе дысертацыю. Пасля гэтага ён працуе ва ўніверсітэце Мічыгана ў горадзе Эн Арбар і становіцца там у 1979 г. асістэнтам прафесара. Тут ён знаёміцца з Сарай Гільберт, якая студэнткай працавала разам з ім. У 1984 г. ён пераходзіць ва ўніверсітэт Каларада і жэніцца на Сары Гільберт, якая да таго часу ўжо таксама абараніла дысертацыю. У 1987 г. ён з'яўляецца прафесарам фізікі ва ўніверсітэце Каларада.
Дасягненні
У групе Хенша Віман займаўся прэцызійнымі вымярэннямі даўжынь хваль спектральных ліній вадароду. Тэмай яго дысертацыі было вымярэння лэмбаўскага зруху ўзроўню 1s, і ізатопнага зруху пераходу 1s-2s пры дапамозе палярызацыйнай спектраскапіі. На аснове свайго вопыту ў галіне прэцызійнай спектраскапіі ён хацеў заняцца ў Мічыганскім універсітэце вымярэннямі парушэння цотнасці ў атамах, прадказанага тэорыяй электраслабога ўзаемадзеяння. Вельмі хутка ён зразумеў, што для гэтых мэтаў больш падыходзіць цэзій, а не вадарод. Паспяховыя вымярэнні ў 1985 г. прынеслі яму прызнанне навуковай супольнасці. З сувязі з гэтымі эксперыментамі, ужо ў 1984 г. Віман займаўся лазерным астуджэннем і лазернымі пасткамі. Спачатку ён цікавіўся гэтым толькі ў сувязі з паляпшэннем свайго метаду вымярэння. Аднак неўзабаве ён усвядоміў, што такім чынам можна даследаваць паводзіны атамаў пры вельмі нізкіх тэмпературах і вырабіць кандэнсат Бозэ - Эйнштэйна. У 1995 г., сумесна з Эрыкам Корнелам, гэта яму ўдалося. За гэтае дасягненне ён атрымаў у 2001 г. Нобелеўскую прэмію па фізіцы (сумесна з Эрыкам Корнелам і Вольфгангам Кетэрле).
Мікалай Канстанцінавіч Старшынаў
Мікалай Канстанцінавіч Старшы́наў (Николай Константинович Старшинов;  — ) — рускі савецкі паэт, перакладчык.
Біяграфія
Нарадзіўся ў Маскве. У 1942 годзе скончыў школу і быў прызваны ў Чырвоную Армію. Скончыў 2-е Ленінрадскае пяхотнае вучылішча і атрымаў званне старшы сяржант. З 1943 года на Заходнім фронце — памочнік камандзіра кулямётнага ўзвода, рэдагаваў баявы лісток. У баях пад Спас-Дземенскам быў цяжка паранены. У 1944 годзе М. К. Старшынаў дэмабілізаваны і паступіў у Літаратурны інстытут імя А. М. Горкага ў Маскве. Інстытут скончыў у 1955 годзе. З 1955 года загадваў аддзелам паэзіі ў часопісе «Юность» і адначасова займаў пасаду кіраўніка літаратурнага аб’яднання Маскоўскага дзяржаўнага ўніверсітэта. З 1972 года на працягу дваццаці гадоў быў рэдактарам альманаха «Поэзия» выдавецтва ЦК УЛКСМ «Маладая гвардыя».
Творчасць
Першыя вершы пачаў пісаць у 12-гадовым узросце. Друкаваўся з 1943 года. Аўтар паэтычных зборнікаў «Сябрам» (1951), «Пратока» (1966), «Астннік» (1973), «Ранні час» (1977), «Тваё імя» (1980), паэм «Гвардыі радавы» (1947), «Сямёнаўна» (1973), кнігі апавяданняў «Белы камень» (1968), кнігі «Памятны ўрок» (1980) і інш. Пераклаў на рускую мову асобныя творы А. Вялюгіна, М. Танка, А. Русецкага. Займаўся перакладамі літоўскай і фінскай паэзіі. Таксама М. К. Старшынаў займаўся збіраннем частушак і апублікаваў зборнікі «Частушкі з карцінкамі» (1991), «Дазвольце вас пацешыць» (1992), «Ой, Сеямёнаўна!» (1992).
Вершы паэта перакладзены на англійскую, нямецкую, іспанскую, нідэрландскую, польскую, чэшскую, румынскую мовы. Асобныя вершы пераклалі на беларускую мову К. В. Камейша і Ю. Свірка.
Стары Самбір
Стары Самбар ці Стары Самбір (Старий Самбір) — горад раённага значэння ў Львоўскай вобласці Украіны, адміністрацыйны цэнтр Старасамбірскага раёна. Размешчаны на рацэ Днестр за 80 км на паўднёвы захад ад Львова.
Гісторыя
Упершыню горад згадваецца пад назвай Самбір у Васкрасенскім летапісе пад 1071 г. Калі паселішча ў 1241 г. зруйнавалі татары, частка жыхароў перасялілася ў сяло Пагоніч, якое затым атрымала назву Новы Самбір. З 1390 г. старое паселішча стала называцца Старым Самбарам ці Старым горадам — у адрозненне ад новага Самбара. Хутка Новы Самбар стаў проста Самбарам.
1301 — у манастыры каля Старога Самбора пахаваны князь Леў Данілавіч, сын караля Данілы Галіцкага.
1375 — горад стаў цэнтрам павета.
1553 — Стары Самбір атрымаў прывілей на Магдэбургскае права.
Найстаражытнейшым заняткам насельніцтва было рамяство, асабліва ткацтва. У XVI ст. тут ужо існавалі пякарскі, кавальскі, ткацкі, шавецкі, кравецкі і кушнерскі цэхі.
Стары Самбір быў значным гандлёвым цэнтрам, дзе адбываліся жва кірмашы і штотыднёвыя таргі. У 1659 г. горад атрымаў права склада купецкіх тавараў у гандлёвыя дні, гэта значыць прыезджыя купцы павінны былі выстаўляць свой тавар на продаж і толькі непрададзеныя тавары можна было везці далей.
1690 — горад пацярпеў ад саранчы, а ў 1705 г. — ад эпідэміі чумы.
1753 — каталіцкі біскуп Вацлаў Серакоўскі асвяціў касцёл у Старым Самбары.
Пасля падзелаў Рэчы Паспалітай горад адышоў да Аўстрыі.
1837 — землятрус знішчыў горад. З таго часу яно не мела ўжо значнай ролі ў рэгіёне, затое квітнеў новы Самбар.
1870 — праз горад прайшла чыгунка.
У 1918—1939 гг. горад уваходзіў у склад Другой Польскай Рэспублікі.
Нава Кахоўка
Нава Кахоўка (Нова́ Кахо́вка) — горад абласнога значэння ў Херсонскай вобласці Украіны.
Гісторыя
Заснаваны 28 лютага 1952 года на левым беразе Дняпра на месцы сяла Ключавое трохі ніжэй па цячэнні за горад Кахоўка. Будаваўся адначасова з Кахоўскай гідраэлектрастанцыяй як пасёлак будаўнікоў, жыхары ад пачатку называлі паселішча «Новая Кахоўка». 18 кастрычніка 1955 года запушчана ў эксплуатацыю горадаўтваральная Кахоўская ГЭС. З таго часу працуе Новакахоўскі электрамашынабудаўнічы завод «Піўдзеньэлектрамаш». У 1960 годзе заснавана прадпрыемства «Укргідрамех», якое выпускае металаканструкцыі для электрастанцый. 2 лютага 1966 года адкрыты прыборабудаўнічы завод «Сокал», вакол якога пасля разросся аднайменны раён горада.
Інфраструктура
У горадзе ёсць чыгуначная станцыя «Электрамаш» на лініі Херсон — Мелітопаль.
Ганна Дзмітрыеўна Сас
Ганна Сас (нар. ) — беларуская футбалістка, паўабаронца. Выступала ў нацыянальнай зборнай Беларусі.
Клубная кар’ера
Выхаванка «Мінска», дзе з 2020 года выступае. За два сезоны, яна ў складзе «чырвона-сініх» у чэмпіянаце Беларусі правяла 45 матчаў, забіла 26 галоў. З «Мінскам» двойчы станавілася сярэбраным прызёрам чэмпіянату і фіналістам Кубка краіны, таксама выйграла Суперкубак Беларусі ў 2020 годзе.
У лютым 2022 года перайшла ў каманду нямецкай Бундэслігі — «Карл Цэйс» з Ены. У жніўні 2022 года пераехала ў польскі клуб вышэйшага дывізіёна «Чарні» з Саснаўца.
Снежны барс
Снежны барс (іншая назва ірбіс) — драпежнае млекакормячае сямейства каціных падсямейства Pantherinae.
Апісаннне
Даўжыня цела да 130 см, хваста да 105 см, маса да 40 кг. Колер дымчата-шэры, амаль белы, з кольцаладобнымі цёмнымі плямамі.
Пашырэнне
Пашыраны ў высакагор’ях Сярэдняй і Цэнтральнай Азіі, непальскіх і індыйскіх Гімалаях, на поўдні Алтая і Саян, на ўсходзе ад Тыбецкага плато і на захадзе Паміра, Гіндукуша і Цянь-Шаня. Летам жыве каля лініі снягоў на вышыні да 5500 м, зімой у поясе хвойных лясоў, ніжэй за 1800 м.
Асаблівасці біялогіі
Асноўны корм — капытныя жывёлы.
У вывадку да 5, звычайна 2—3 кацяняці.
Максакы
Максакы (Максаки) — вёска ў Мэнскім раёне Чарнігаўскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Ліскыўскага сельсавета.
Дэмаграфія
Згодна с перапісам насельніцтва 2001 года, жыхары пазначылі нуступную мову, як родную:
Сан-Матэа (акруга)
Сан-Матэа (San Mateo) — акруга ў штаце Каліфорнія (ЗША). Адміністрацыйны цэнтр — горад Рэдвуд-Сіці. Акруга ўтворана ў 1856 годзе. У яго ўвайшлі часткі тэрыторый акруг Сан-Францыска і Санта-Круз.
Геаграфія
Паводле дадзеных Бюро перапісу насельніцтва ЗША, агульная плошча акругі — 1919,2 км².
Паула Мадэрзон-Бекер
Паула Мадэрзон-Бекер (Paula Modersohn-Becker;, — , Ворпсведэ) — нямецкая мастачка, вядомая прадстаўніца ранняга экспрэсіянізму. За няпоўныя 14 гадоў сваёй творчай дзейнасці Мадэрзон-Бекер напісала 750 палотнаў, каля 1000 малюнкаў і 13 афортаў, якія ўвабралі ў сябе асноўныя кірункі мастацтва пачатку XX стагоддзя.
Скорцы
Ско́рцы (, Скорцы) — вёска ў Пружанскім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Хараўскага сельсавета.
У 1940—1959 гадах цэнтр Скорцаўскага сельсавета.
Жорж Мішэль
Жорж Мішэль (Georges Michel;,  — , там жа) — буйны французскі мастак-пейзажыст, майстар акварэлі.
Жыццё і творчасць
У 1783 годзе яго запрасілі ў Нармандыю, дзе выкладаў жывапіс. Ён таксама быў у Германіі, Швейцарыі ў 1789 г. У Парыжы адзін са знаёмых прадаўцоў карцін Лебрэн дазволіў Мішэлю капіяваць творы галандскіх пейзажыстаў для іх продажу.
Пасля Мішэль адкрывае для сябе як мастацкую мэту прыроду ваколіцаў Парыжа, асабліва тады яшчэ сельскі, вядомы сваімі ветракамі Манмартр. Пазней ён часцей выкарыстоўвае рамантычныя матывы ў сваіх карцінах — такія, як рыцарскія замкі або руіны манастыроў. Дакладная датыроўка прац Мішэля ўскладнена частымі зменамі і зменамі ва ўласцівых яму стылях творчасці, а таксама ў сувязі з наяўнасцю шматлікіх падробак і перайманняў яго прац.
Танец вампіраў (фільм)
«Танец вампіраў» (Dance of the Vampires) — мастацкі фільм Рамана Паланскі ў жанры камедыйнага хорара, які выйшаў на экраны ў 1967 годзе.
Сюжэт
Прафесар Кёнігсбергскага ўніверсітэта Абронзіус (Джэк Макгоурэн) разам са сваім асістэнтам-студэнтам Альфрэдам (Раман Паланскі) адпраўляюцца ў Трансільванію для таго, каб праверыць чуткі пра тое, што там ёсць замак, у якім жыве вампір — граф фон Кролак разам са сваім сынам — геем Гербертам фон Кролакам. Яны спыняюцца ў шынку, якім валодае Ёні Шагал (Алфі Бас), жыд сярэдніх гадоў. Шагал пражывае там жа са сваёй сям'ёй: служанкай, жонкай Рэбекай і прыгажуняй-дачкой Сарай (Шэран Тэйт), у якую з першага погляду ўлюбляецца Альфрэд.
Прафесар распытвае Шагала і іншых насельнікаў шынка аб вампірах, але тыя толькі адказваюць, што ніколі не бачылі нічога падобнага. Ствараецца адчуванне, што людзі нешта хаваюць, бо адзін хлопец выпадкова прагаворваецца, калі прафесар толькі прыбывае да Шагала, але Шагал і яго госці перабіваюць маладога чалавека і пераводзяць размову на іншую тэму. Прафесар кажа свайму асістэнту Альфрэду, што выявіў амаль усе прыкметы вампіраў: часнок, які развешаны практычна паўсюль у шынку, і замак, існаванне якога хаваюць мясцовыя. Аднойчы раніцай у шынок прыязджае ў санях дзіўны гарбаты чалавек з крывымі зубамі і рыпучым хрыплым голасам. Гэты чалавек просіць, каб Ёні прадаў яму некалькі свечак для замку.
Прафесар, які назіраў за сняданкам гэтую карціну, кажа свайму асістэнту, каб той прасачыў за гарбуном, бо ён можа вывесці іх на замак, у якім жывуць вампіры. Гарбун рыхтаваў сані да ад'езду і заўважыў дачку Шагала Сару, якая назірала за гарбуном праз акно свайго пакоя. Альфрэд чапляецца за задні тарэц саней гарбуна і едзе так некаторы час, але затым рукі Альфрэда саслізгваюць і ён падае з саней; гарбун, не заўважыўшы Альфрэда, з'яжджае. Увечары таго ж дня ў шынок таемна прабіраецца граф Фон Кролак і выкрадае Сару, калі тая прымае ванну. Ёні Шагал і яго жонка ў паніцы і слязах, але затым Ёні ў роспачы адпраўляецца на пошукі сваёй дачкі. Раніцай наступнага дня лесарубы прывозяць задубелы труп Ёні.
Прафесар Абронзіус аглядае труп і выяўляе ўкусы на целе, падобныя на тыя, што пакідаюць вампіры. Лесарубы кажуць, што яго пакусалі ваўкі, гэта вельмі злуе Абронзіуса і ён праганяе лесарубаў, называючы іх хлусамі і невукамі. Праз дзень Ёні Шагал ажывае, кусае за шыю служанку і збягае на вачах прафесара і яго асістэнта. Прафесар і Альфрэд пераследуюць Шагала і трапляюць у замак, аб існаванні якога здагадваўся прафесар. У замку прафесар і яго асістэнт сустракаюць графа фон Кролака, а таксама асабіста знаёмяцца з гарбуном (якога, як аказалася, клічуць Куколь) і з сынам графа Гербертам. Фон Кролак аказваецца вельмі разумным і адукаваным чалавекам: у яго ў замку вялікая бібліятэка; пры размове з прафесарам ён дае зразумець, што добра разбіраецца ў прыродазнаўчых навуках. Граф прапануе прафесару пажыць некаторы час у замку. На наступны дзень прафесар і Альфрэд даведаюцца, што граф і яго сын - вампіры.
Герберт з першага погляду горача улюбляецца ў Альфрэда і актыўна дамагаецца яго. Калі наіўны Альфрэд нарэшце разумее, чаго ад яго жадаюць, яму варта немалой працы пазбегнуць гомасэксуальных дамаганняў Герберта.
Фон Кролак прызнаецца, што ён вампір, замыкае прафесара на балконе свайго замка і ідзе рыхтавацца да балю, які запланаваны на гэты вечар. На замкавых могілках усе мерцвякі — вампіры мінулых стагоддзяў — прачынаюцца, адсоўваюць магільныя пліты і ідуць у замак на баль. Прафесар разам з памочнікам выбіраюцца са зняволення і таксама ідуць на баль. Тамака яны крадуць строі ў двух старых вампіраў і далучаюцца да балю. Іх мэта — збегчы разам з Сарай Шагал, у якую закаханы Альфрэд. Усе ўдзельнікі балю выяўляюць, што прафесар і Альфрэд не вампіры, бо яны адлюстроўваюцца ў вялікім люстэрку, а вампіры не адлюстроўваюцца ў люстэрках. За прафесарам і Альфрэдам пачынаецца пагоня; ім удаецца збегчы на санях разам з Сарай. Але прафесар не ведае, што Сара з гэтага часу — таксама вампірша. Такім чынам, прафесар, спрабуючы выкараніць зло вампірызму, наадварот, разносіць яго з Трансільваніі па ўсім свеце.
Вытворчасць
Ідэя казачнай камедыі аб вампірах прыйшла да Паланскага на гарналыжным курорце. Ён адразу ж вырашыў, што ў фільме будзе вельмі шмат снега, асабліва ў змрочным асвятленні. Здымкі фільма праходзілі ў Даламітавых Альпах у раёне Артызеі і ў замку Таўферс; баль і іншыя студыйныя сцэны здымаліся ў Вялікабрытаніі. Пры стварэнні ролі прафесара, які нагадвае Эйнштэйна, Паланскі і Жэрар Брак з самага пачатку разлічвалі на тое, што яго выканае Макгоурэн - тэатральны акцёр, які зрабіў сабе імя ў пастаноўках абсурдысцкіх п'ес. Падчас здымак Паланскі пазнаёміўся са сваёй будучай жонкай Шэран Тэйт. Ён успамінае, што час здымак быў шчаслівейшы ў яго жыцці.
Гэта першы фільм Паланскага, які ішоў у амерыканскім пракаце. Галівудскія прадзюсары палічылі, што ўсходнееўрапейскі каларыт фільма можа адпудзіць амерыканскага гледача. Фільм пазіцыянаваўся ў ЗША як фарс, усе галасы былі перадубліраваны, фільм папярэднічалі недарэчныя мультыплікацыйныя тытры. У агульнай складанасці з фільма было выразана 20 хвілін хронаметражу. Гэтая версія вядомая пад вадэвільнай назвай "Бясстрашныя забойцы вампіраў, або Прабачце, але вашы зубы ўпіліся мне ў шыю". Афішу з гэтай назвай распрацаваў вядомы майстар коміксу Фрэнк Фразета. Фільм быў прыняты публікай як "паважлівая пародыя" на жанр фільма пра вампіраў. Рэжысёрская задума была некалькі іншай. Як пазней казаў сам Паланскі, "пародыя не ўваходзіла ў мае задачы. Мне хацелася расказаць казку, жудасную і ў той жа час цікавую, ды яшчэ і поўную прыгод. Дзеці не бачаць тут розніцы. Ім хочацца, каб іх палохалі тым, што насамрэч не нясе ў сабе ніякай небяспекі, каб ім далі пасмяяцца над уласнымі страхамі".
Фільм не было прынята адносіць да поспехаў Паланскага да 1990-х гадоў, калі па тэатрах Еўропы з вялікім поспехам прайшоў аднайменны мюзікл, створаны на той жа сюжэт пры ўдзеле самога рэжысёра. Тыя, хто піша пра Паланскага, часта абмяркоўваюць вытокі мастацкага свету фільма, паказваючы на падабенства атмасферы з працамі Роджэра Кормана, Аляксандра Птушко і рэжысёраў студыі "Hammer". Уплыў фільмаў гэтай студыі прызнае і сам Паланскі: «Калі хочаце, я спрабаваў стылізаваць стыль, зрабіўшы яго прыгажэйшым, больш збалансаваным, які нагадвае ілюстрацыі да чароўных казак». Прынята лічыць, што адзін з герояў невыпадкова носіць імя Шагала — у літаратуры спрабавалі прасачыць сувязі паміж вобразнасцю Паланскага і віцебскімі палотнамі Марка Шагала. У адным з інтэрв'ю Паланскі прызнаўся, што атмасфера фільма ўзыходзіць каранямі ў яго дзяцінства, у «Вяселле» Выспяньскага, у любімыя ім апавяданні Бабеля.
Месца фільма ў творчасці Паланскага ацэньваецца неадназначна. Сам ён называе яго сваім самым любімым фільмам, праўда, па меркаваннях хутчэй сентыментальных, чым мастацкіх. Некаторыя бачаць у ім старамодную і даволі плоскую камедыю, поўную разнастайных штампаў — словам, адзін з найменш значных фільмаў рэжысёра. Для Дж. Хобермана гэта лепшы жанравы фільм Паланскага і самая ўдалая яго камедыя.
Святаслаў Мсціславіч (князь берасцейскі)
Святаслаў Мсціславіч (?—1172) — князь уладзіміра-валынскі і берасцейскі.
Сын вялікага князя Мсціслава Ізяславіча. Упершыню згадваецца ў Іпацьеўскім летапісе пад 1173 годам (сапраўдная дата падзеі 1170), калі сын Яраслава Асмамысла Уладзімір звярнуўся да яго з просьбай даць у валоданне горад Чэрвен. Мяркуецца, што ў гэты час Святаслаў Мсціславіч княжыў ва Уладзіміры-Валынскім, а яго старэйшы брат Раман — у Ноўгарадзе. У гісторыка XVIII ст. В. М. Тацішчава пад 1172 годам ёсць запіс пра смерць Святаслава Мсціславіча ў Берасці. Верагодна, Святаслаў авалодаў Берасцем пасля пераходу Рамана ў 1170 годзе з Ноўгарада ва Уладзімір-Валынскі.
Райманд Дэвіс
Райманд Дэвіс малодшы (Raymond Davis Jr.; нар., Вашынгтон, ЗША — , Блу Пойнт, ЗША) — амерыканскі хімік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіцы (2002) «за стварэнне нейтрыннай астраноміі» (палова прэміі сумесна з Масатосі Косібай, другую палову прэміі атрымаў Рыкарда Джаконі «за стварэнне рэнтгенаўскай астраноміі і вынаходства рэнтгенаўскага тэлескопа»).
Анры Мішо
Анры Мішо (Henri Michaux;, , Бельгія — , ) — французскі паэт і мастак з валонскімі, нямецкімі, іспанскімі каранямі.