cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Лінейны дыскрымінантны аналіз
Гісторыя
Арыгінальны дыскрымінантны аналіз быў распрацаваны Рональдам Фішэрам у 1936 годзе. Ён адрозніваецца ад і, якія выкарыстоўваюцца для прагназавання адной (ANOVA) або некалькіх (MANOVA) непарыўных залежных зменных паводле адной або некалькіх незалежных катэгарыяльных зменных. Аналіз дыскрымінантнай функцыі карысны для вызначэння таго, ці эфектыўны набор зменных для прагназавання прыналежнасці да катэгорыі.
Дапушчэнні
Дапушчэнні дыскрымінантнага аналізу такія ж, як і для MANOVA. Аналіз вельмі адчувальны да выкідаў, і памер найменшай групы павінен быць большы за колькасць прэдыктарных зменных.
Была выказана здагадка, што дыскрымінантны аналіз адносна трывалы да нязначных парушэнняў гэтых дапушчэнняў, а таксама было паказана, што дыскрымінантны аналіз усё яшчэ можа быць надзейным пры выкарыстанні бінарных зменных (дзе часта парушаецца мнагамерная нармальнасць).
LDA для двух класаў
Разгледзім набор назіранняў { \vec x } (таксама званых прыкметамі, атрыбутамі, зменнымі або вымярэннямі) для кожнага аб’екта або падзеі з вядомым класам. Гэты набор аб’ектаў завецца. Праблема класіфікацыі заключаецца ў тым, каб знайсці добры крытэрый аднясення да класа y любога аб’екта з аналагічным размеркаваннем (неабавязкова з трэніровачнага набору) як функцыю толькі ад назірання \vec x.
LDA падыходзіць да праблемы з дапушчэннем, што ўмоўнай імавернасці  і  адпавядаюць  з сярэднім і матрыцай   і  адпаведна. Згодна з гэтым дапушчэннем, аптымальнае рашэнне заключаецца ў аднясенні пунктаў да класа 1, калі лагарыфм суадносін праўдападобнасцяў большы за некаторае парогавае значэнне T:
Аднак LDA робіць дадатковае спрашчальнае дапушчэнне (г.зн. што каварыяцыі класаў аднолькавыя, таму ) і што матрыцы каварыяцыі незвыродныя. У гэтым выпадку некалькі складнікаў скарачаюцца:
і прыведзены вышэй крытэрый прымае наступную форму:
для некаторай парогавай канстанты c, дзе (для T=0, што эквівалентна метаду максімальнай праўдападобнасці):
Гэта значыць, што крытэрый таго, што аб’ект \vec{ x } належыць класу y гэта функцыя лінейнай камбінацыі вядомых назіранняў.
Часта бывае карысна паглядзець на гэта з геаметрычнага пункта гледжання: крытэрый таго, што \vec{ x } належыць класу y гэта функцыя праекцыі пункта мнагамернай прасторы \vec{ x } на вектар \vec{ w } (такім чынам, мы ўлічваем толькі кірунак \vec{ w }). Іншымі словамі, назіранне належыць да y, калі адпаведны \vec{ x } знаходзіцца на пэўным баку гіперплоскасці, артаганальнай \vec{ w }. Размяшчэнне плоскасці вызначаецца парогавым значэннем c.
Лінейны дыскрымінант Фішэра
Тэрміны «лінейны дыскрымінант Фішэра» і «LDA» часта выкарыстоўваюцца як узаемазамяняльныя, хаця ў арыгінальным артыкуле Фішэра апісваецца крыху іншы метад, які не робіць некаторыя дапушчэнні LDA, такія як нармальна размеркаваныя класы або роўныя класавыя.
Няхай два класы назіранняў маюць сярэднія і каварыяцыі. Тады лінейная камбінацыя прыкмет будзе мець сярэдняе  і дысперсію  для i=0,1. Фішэр вызначыў падзел паміж гэтымі двума размеркаваннямі як суадносіны дысперсіі паміж класамі да дысперсіі ўнутры класаў:
Гэтая мера ў пэўным сэнсе з’яўляецца мерай для падзелу на групы. Можна паказаць, што максімальны падзел дасягаецца пры
Калі дапушчэнні LDA выкананы, прыведзенае вышэй ураўненне эквівалентна LDA.
Звярніце ўвагу, што вектар \vec w — нармаль да дыскрымінантнай. Напрыклад, у двухмернай задачы лінія, якая лепш за ўсё падзяляе дзве групы, перпендыкулярная да \vec w.
Як правіла, пункты даных, якія трэба адрозніць, праецыруюцца на \vec w; тады парогавае значэнне, якое лепш за ўсё падзяляе даныя, выбіраецца з аналізу аднамернага размеркавання. Агульнага правіла для парога не існуе. Аднак, калі праекцыі пунктаў з абодвух класаў маюць падобныя размеркаванні, добрым выбарам будзе гіперплоскасць паміж праекцыямі двух сярэдніх, і. У гэтым выпадку парогавае значэнне c для няроўнасці можа быць знойдзена яўна:
Мнагакласавы LDA
У выпадку, калі існуе больш за два класы, аналіз, які выкарыстоўваецца пры вывядзенні дыскрымінанта Фішэра, можа быць пашыраны, каб знайсці, якая б змяшчала ўсю зменлівасць класа. Такое абагульненне прапанаваў. Дапусцім, што кожны з C класаў мае сярэдняе \mu_i і аднолькавую каварыяцыю \Sigma. Тады роскід паміж класамі можа быць вызначаны выбаркавай каварыяцыяй сярэдніх класаў
дзе \mu — сярэдняе значэнне класа. Падзел класаў у кірунку \vec w у гэтым выпадку будзе зададзены як
Гэта значыць, што калі \vec w — уласны вектар, падзел S будзе роўны адпаведнаму ўласнаму значэнню.
Калі можна дыяганалізаваць, зменлівасць паміж прыкметамі будзе ўтрымлівацца ў падпрасторы, ахопленай уласнымі вектарамі, адпаведнымі найбольшым уласным значэнням C − 1 (бо \Sigma_b мае ранг не большы за C - 1). Гэтыя ўласныя вектары як правіла выкарыстоўваюцца для скарачэння колькасці прыкмет, як у. Уласныя вектары, якія адпавядаюць меншым уласным значэнням, будуць вельмі адчувальныя да дакладнага выбару навучальных даных, таму часта бывае неабходна прымяняць рэгулярызацыю.
Калі патрабуецца класіфікацыя, замест існуе шэраг альтэрнатыўных метадаў. Напрыклад, класы могуць быць згрупаваныя і стандартны дыскрымінант Фішэра або LDA выкарыстоўвацца для класіфікацыі ўнутры кожнай групы. Тыповы прыклад гэтага — метад «адзін супраць астатніх», калі аб’екты з аднаго класа дадаюцца ў адну групу, а ўсё астатняе — у другую, а пасля прымяняецца LDA. Такім чынам можна атрымаць C класіфікатараў, вынікі якіх аб’ядноўваюцца. Іншы распаўсюджаны метад — папарная класіфікацыя, пры якой новы класіфікатар ствараецца для кожнай пары класаў (агулам даючы C(C − 1)/2 класіфікатараў), з аб’яднаннем асобных класіфікатараў для атрымання канчатковай класіфікацыі.
Інкрэментны LDA
Тыповая рэалізацыя метаду LDA патрабуе, каб усе даныя былі даступныя загадзя. Аднак бываюць сітуацыі, калі ўвесь набор даных недаступны, а даныя паступаюць у выглядзе патоку. У гэтым выпадку пажадана, каб алгарытм LDA меў магчымасць абнаўляць параметры мадэлі шляхам назірання толькі за новымі аб’ектамі без запуску алгарытму на ўсім наборы даных. Напрыклад, у многіх выпадках працы ў рэжыме рэальнага часу, такіх як мабільная робататэхніка або распазнаванне твараў, важна абнаўляць параметры LDA, як толькі будуць даступныя новыя назіранні. Алгарытм, які можа абнаўляць параметры LDA шляхам назірання за новымі аб’ектамі называецца інкрэментным LDA, і шырока вывучаецца на працягу апошніх двух дзесяцігоддзяў. Чатэрджы і Ройчаўдхуры прапанавалі інкрэментны самаарганізаваны алгарытм LDA для абнаўлення параметраў. У іншай працы Дэмір і Озмехмет прапанавалі анлайн-алгарытм лакальнага навучання для паступовага абнаўлення параметраў LDA з выкарыстаннем карэкцыі памылак і правілаў навучання Хеба. Пазней Аліяры і інш. вынайшлі хуткі інкрэментны алгарытм для абнаўлення параметраў LDA.
Выкарыстанне на практыцы
На практыцы сярэднія класаў і каварыяцыі невядомыя. Іх, аднак, можна ацаніць з навучальнага набору. Замест дакладнага значэння ў прыведзеных вышэй ураўненнях можа выкарыстоўвацца або ацэнка максімальнай праўдападобнасці, або. Нягледзячы на тое, што ацэнкі каварыяцыі можна лічыць аптымальнымі ў некаторым сэнсе, гэта не азначае, што выніковы дыскрымінант, атрыманы падстаноўкай гэтых значэнняў, з’яўляецца аптымальным, нават калі дапушчэнне нармальнасці размеркавання класаў слушнае.
Іншая складанасць у прымяненні LDA і дыскрымінанта Фішэра да рэальных даных узнікае, калі колькасць вымярэнняў кожнага аб’екту (г.зн. памернасць кожнага вектара даных) перавышае колькасць аб’ектаў у кожным класе. У гэтым выпадку ацэнкі каварыяцыі не маюць поўнага рангу, і таму немагчыма знайсці адваротныя ім матрыцы. Ёсць некалькі спосабаў барацьбы з гэтым. Адным з іх з’яўляецца выкарыстанне замест звычайнай адваротнай у прыведзеных вышэй формулах. Тым не менш, лепшая лікавая стабільнасць можа быць дасягнута, калі спачатку спраецыраваць праблему на падпрастору, ахопленую \Sigma_b. Іншая стратэгія для працы з невялікім памерам выбаркі заключаецца ў выкарыстанні каварыяцыйнай матрыцы, якую можна выразіць матэматычна як
дзе I — адзінкавая матрыца, а \lambda — «інтэнсіўнасць сціскання» або «параметр рэгулярызацыі». Гэта прыводзіць да метаду рэгулярызаванага дыскрымінантнага аналізу або сціснутага дыскрымінантнага аналізу.
Акрамя таго, у многіх практычных выпадках лінейныя дыскрымінанты не пасуюць задачы. LDA і дыскрымінант Фішэра могуць быць пашыраны для выкарыстання ў нелінейнай класіфікацыі з дапамогай. Тут арыгінальныя назіранні эфектыўна адлюстроўваюцца ў нелінейную прастору большай памернасці. Лінейная класіфікацыя ў гэтай нелінейнай прасторы тады эквівалентная нелінейнай класіфікацыі ў зыходнай прасторы. Найбольш часта выкарыстальным прыкладам гэтага ёсць.
Параўнанне з лагістычнай рэгрэсіяй
Лінейны дыскрымінантны аналіз вельмі падобны да, і абодва алгарытмы могуць быць выкарыстаны для адказу на адны і тыя ж пытанні даследавання. Лагістычная рэгрэсія не мае столькі дапушчэнняў і абмежаванняў, як дыскрымінантны аналіз. Аднак, калі дапушчэнні дыскрымінантнага аналізу выконваюцца, ён аказваецца лепшым метадам, чым лагістычная рэгрэсія. У адрозненне ад лагістычнай рэгрэсіі, дыскрымінантны аналіз можна выкарыстоўваць для невялікіх памераў выбаркі. Было паказана, што пры роўных памерах выбаркі і аднастайнасці дысперсіі/каварыяцыі дыскрымінантны аналіз больш дакладны. Нягледзячы на ўсе гэтыя перавагі, лагістычная рэгрэсія, тым не менш, стала больш распаўсюджанай, бо дапушчэнні дыскрымінантнага аналізу рэдка выконваюцца.
Свята-Крыжаўзвіжанская царква
Свята-Крыжаўзвіжанская царква — назва шэрагу праваслаўных храмаў, асвячоных у гонар Узвіжання Крыжа Гасподняга.
Ціраспаль (Віцебск)
Ціраспаль (, Тирасполь) — былы пасёлак у Віцебскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіў у склад Заронаўскага сельсавета. З 1966 года ў складзе Віцебска.
Гісторыя
У XVIII ст. з’яўляўся цэнтрам дзяржаўнага маёнтка. Потым быў уласнасцю Цеханавецкіх, Пацаў (здавалі ў арэнду). У 1878 г. належаў купцу Фрыдрыху Іванавічу Кронбергу. У маёнтку было 2064 дз. зямлі.
У пачатку XX ст. знаходзіўся ва ўласнасці Яўгена Андрэевіча і Мікалая Фрыдрыхавіча Кронбергаў. У маёнтку было 1600 дз. ворнай зямлі, 620 дз. няўдобіц і 415 дз. — пад лесам. У 1906 маёнтак Церасполле ўваходзіў у Мішкаўскую воласць Віцебскага павета. У маёнтку размяшчалася валасное праўленне.
З 20 жніўня 1924 года цэнтр Віцебскага сельсавета Лосвідскага раёна Віцебскай акругі БССР. З 22 снежня 1960 года вёска ў складзе Заронаўскага сельсавета Віцебскага раёна. У 1966 годзе ўвайшоў у склад Віцебска, у Чыгуначным раёне горада. На тэрыторыі былога пасёлка вуліцы Шумілінская, 1-я — 6-я Ціраспальскія, Ленінградская (да 1973 — Гарадская шаша).
Страчаная спадчына
Сядзіба не захавалася. Да нашага часу захаваліся некаторыя дрэвы панскага парку і сажалка.
Сіняўскі
Сіняўскі — прозвішча.
Б’елавар
Б’елавар (Bjelovar) — горад у цэнтральнай Харватыі.
Уладзімір Шаўчэнка
Уладзімір Шаўчэнка:
Дружная Горка (Ленінградская вобласць)
Дружная Горка (Дру́жная Го́рка) — пасёлак гарадскога тыпу ў Гатчынскім раёне Ленінградскай вобласці Расіі, адміністрацыйны цэнтр Дружнагорскага гарадскога паселішча. Статус пасёлка гарадскога тыпу — з 16 мая 1927 года. Знаходзіцца ў паўднёвай частцы раёна на аўтадарозе 41К-099. За 40 км ад раённага цэнтра. Праз пасёлак працякае рака Орлінка.
Альшаны (Пружанскі раён)
Альша́ны (, Ольшаны) — вёска ў Пружанскім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Лінаўскага сельсавета.
Веніямін Гаўрылавіч Юдзін
Веніямін Гаўрылавіч Юдзін (,  —, )  — рускі земскі ўрач, савецкі судова-медыцынскі эксперт яўрэйскага паходжання. Арганізатар аховы здароўя, герой працы РСФСР, вучань М. В. Скліфасоўскага.
Біяграфія
Нарадзіўся 2 красавіка 1864 года ў яўрэйскай купецкай сям’і. Вядомы партрэт яго бацькі Гаўрыіла Абрамавіча Юдзіна (1 студзеня 1837, Дзісна — 13 чэрвеня 1905 года, Віцебск ) работы Юдаля Пэна. У сям’і Гаўрыіла і Ханы (Ганны) Юдзіных было восем дзяцей, з якіх Веніямін, Абрам (1860-?), Берта (1876—1961) і Алена (1866-?) cталі лекарамі.
Працаваў у Невелі, земскі лекар, вядомы гаспадарчы дзеяч горада.
Памёр 2 чэрвеня 1943 года і пахаваны на Егашыхінскіх могілках Пермскага некропаля.
Тайцы (Ленінградская вобласць)
Тайцы (Та́йцы, Taaitsa) — пасёлак гарадскога тыпу (з 1960) у Гатчынскім раёне Ленінградскай вобласці Расіі. Адміністрацыйны цэнтр Таіцкага гарадскога паселішча. У 1958 годзе насельніцтва пасёлка складала 4935 чалавек. 1 ліпеня 1960 года дачны пасёлак Тайцы быў ператвораны ў рабочы пасёлак. За 9 км ад г. Гатчына.
Utricularia petertaylorii
Utricularia petertaylorii — від раслін з сямейства.
Батанічнае апісанне
Карэнішчавая, наземная аднагадовая, травяністая расліна. Кветкі фіялетавыя, з’яўляюцца ў кастрычніку і лістападзе.
Выкарыстанне
Гэты від культывуецца невялікай колькасцю энтузіястаў гэтага роду, камерцыйны гандаль нязначны.
Ліка
Ліка (Lika) — гарысты рэгіён у цэнтральнай Харватыі, абмежаваны гарамі Велебіт на захадзе і Пляшывіца на ўсходзе. Паўночная мяжа рэгіёну няпэўная, бо раён горада Агулін ўяўляе сабой пераход паміж Лікай і Горскім Котарам.
Рэгіён можа быць ахарактарызаваны як горнае плато, падзеленае дробнымі горнымі ланцугамі на невялікія ўчасткі. Ліка мае вялікае стратэгічнае і эканамічнае значэнне, таму што злучае кантынентальную і прыморскую часткі Харватыі. Праз Ліку праходзяць буйныя аўтатрасы Заграб — Спліт і Заграб — Задар, а таксама чыгуначная траса Заграб — Кнін — Спліт.
На тэрыторыі Лікі знаходзіцца найзнакаміцейшы харвацкі прыродны запаведнік Плітвіцкія азёры.
Важыны
Важыны (Ва́жины) — пасёлак гарадскога тыпу ў Падпарожскім раёне Ленінградскай вобласці Расіі, адміністрацыйны цэнтр Важынскага гарадскога паселішча. Размешчаны ў паўночна-заходняй частцы раёна на правым беразе ракі Свір у месцы ўпадзення ў яе ракі Важынка. Насельніцтва — 2638 чалавек (2017).
Араб’і
Араб'і́ (, Арабьи) — вёска ў Пружанскім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Лінаўскага сельсавета.
Да 2005 года ўваходзіла ў склад Бакунскага сельсавета.
Уладзімір Самуілавіч Шаўчэнка
Уладзімір Самуілавіч Шаўчэнка (нар., г. Мінск) — беларускі архітэктар.
Біяграфія
Скончыў у 1974 годзе БПІ. З 1974 года працуе ў інстытуце «Белпрампраект»: архітэктар (1974—1978), старэйшы архітэктар (1978—1985), вядучы архітэктар (1985—1992), галоўны архітэктар праектаў (1992).
Член Саюза архітэктараў СССР з 1986 года.
Льябрэгат
Льябрэгат (Rio Llobregat) — другая па даўжыні рака ў Каталоніі, Іспанія. Пачынаецца ва ўсходніх Пірэнеях, у сярэднім цячэнні перасякае Каталонскія горы. Упадае ў Міжземнае мора каля міжнароднага аэрапорта Барселоны (за 10 км на поўдзень ад самога горада), утвараючы дэльту плошчай каля 100 км².
Льябрэгат несуднаходная; на рацэ маецца ГЭС. У горадзе Мартарэль па мосце Д'ябла раку перасякае старажытнарымская дарога Via Augusta.
Асацыяцыя ігракоў Нацыянальнай хакейнай лігі
Асацыяцыя ігракоў Нацыянальнай хакейнай лігі (The National Hockey League Players' Association; Association des joueurs de la Ligue nationale de hockey) — канадскі і амерыканскі прафсаюз, які аб’ядноўвае прафесійных ігракоў-хакеістаў Нацыянальнай хакейнай лігі.
Гісторыя
Першая спроба стварыць прафсаюз прафесійных спартсменаў у НХЛ была зроблена ў 1957 годзе. Кіраўніцтва НХЛ сабатавала стварэнне прасаюза, шляхам пераводу хакеістаў, якія былі датычныя да стварэння прафсаюза, у ніжэйшыя лігі.
У 1967 годзе прафсаюз быў зарэгістраваны. Першы прэзідэнтам асацыяцыі стаў хакеіст «Таронта Мейпл Ліфс» Боб Пулфард.
Вядомасць прафсаюз пачаў здабываць з-за забастовак ігракоў НХЛ (так званых лакаўтаў), якія прыводзілі да адмены некаторых гульняў лігі, ці нават цэлых сезонаў.
Першую 10-дзённую забастоўку асацыяцыя правяла ў. У выніку лакаўту ігракі павялічыў сваю прэмію за плэй-оф, колькасць гульняў у сезоне НХЛ павялічылася з 80 да 84, была зменена сістэма свабодных агентаў. Нязгуляныя падчас забастоўкі гульні былі згуляныя пазней.
У асацыяцыя таксама абвясціла лакаўт, які працягнуўся 3 месяцы, 1 тыдзень і 3 дні. Былі адменены 468 гульняў чэмпіянату і Матч усіх зорак НХЛ, каманды правялі ў сезоне ўсяго па 48 гульняў. Страйк пачаўся з-за таго, што кіраўніцтва НХЛ у новай калектыўнай дамове з ігракамі хацела ўвесці ліміт заробкаў для хакеістаў. У выніку забастоўкі ліміт заробкаў не быў уведзены.
Увядзенне ліміту заробкаў таксама стала прадметам канфлікту падчас. Страйк працягнуўся 10 месяцаў і 6 дзён і прывёў да адмены ўсяго сезона. У выніку забастоўкі была заключана новая калектыўная дамова, якая ўсё ж уводзіла ліміт заробкаў ігракоў, які карэктаваўся б кожны год у залежнасці ад даходаў самой НХЛ. Таксама быў уведзены мінімальны заробак іграка.
У асацыяцыя аб’явіла чарговую забастоўку, якая працягнулася 3 месяцы, 3 тыдні і 1 дзень. Былі адменены 510 гульняў чэмпіянату і Матч усіх зорак, каманды правялі па 48 гульняў. Прадметам спрэчкі зноў стала калектыўная дамова паміж НХЛ і ігракамі. Кіраўніцтва НХЛ пры заключэнні новай калектыўнай дамовы жадала скараціць прыбыткі ігракоў да 57% ад агульнага прыбытку хакейнага клуба, абмежаваць працягласць кантрактаў і змяніць сістэму свабодных агентаў. 6 студзеня 2013 года паміж прафсаюзам і НХЛ была заключана новая дамова, якая прадугледжвала абмежаванне тэрмінаў дзеяння кантрактаў, устанаўленне новага мінімуму і ліміту заробкаў.
Ліна Анужыце
Ліна Анужыце (Lina Anužytė,, Плунге ) — літоўскі гісторык і метрыкант.
Працуе ў Інстытуце гісторыі Літвы. Сфера навуковых інтарэсаў — спадчына паводле тэстаментаў у ВКЛ у 15-17 ст. Апублікавала разам з Альгірдасам Балюлісам кнігі Метрыкі ВКЛ № 3, 531, 532 (Вільнюс, 1998, 2001, 2001).
Дуброўка (Усевалажскі раён)
Дуброўка (Дубро́вка) — пасёлак гарадскога тыпу (гарадскі пасёлак) ва Усевалажскім раёне Ленінградскай вобласці Расіі, прыстань на рацэ Нява. Адміністрацыйны цэнтр Дуброўскага гарадскога паселішча. За 25 км на захад ад Санкт-Пецярбурга, з якім звязаны аўтобусным маршрутам № 453.
Кузьмалаўскі
Кузьмалаўскі (Ку́зьмоловский) — гарадскога тыпу ва Усевалажскім раёне Ленінградскай вобласці Расіі. Адміністрацыйны цэнтр Кузьмалаўскага гарадскога паселішча. Размешчаны ў найбліжэйшым прыгарадзе Санкт-Пецярбурга, прыкладна за 10 км ад яго паўночнай ўскраіны на Токсаўскай шашы (Санкт-Пецярбург — Матокса). Кузьмалаўскі — рабочы пасёлак з 1 красавіка 1961 года. Насельніцтва — 10 266 чалавек (2018).
Спецыялізаваная дзіцяча-юнацкая школа алімпійскага рэзерву (Слуцк)
Спецыялізаваная дзіцяча-юнацкая школа алімпійскага рэзерву — дзяржаўная ўстанова Міністэрства спорту і турызму Рэспублікі Беларусь, якая размяшчаецца ў г. Слуцку.
Гісторыя
Дзіцячая спартыўная школа ў Слуцку была створана на базе спартыўнай залы Дома афіцэраў па рашэнні Мінскага абласнога выканаўчага камітэта № 449 ад 6 кастрычніка 1954 года. Тады было адкрыта пяць аддзяленняў: баскетбол, футбол, лёгкая атлетыка, валейбол і спартыўная гімнастыка.
За больш чым 60-гадовую гісторыю школы падрыхтавана пяць заслужаных майстроў спорту, адзінаццаць майстроў спорту міжнароднага класа і пяцьдзесят адзін майстар спорту.
На 2020 год школа праводзіць падрыхтоўку спартсменаў па чатырох відах спорту: гандбол, лёгкая атлетыка, мастацкая гімнастыка і плаванне.
Politzek.me
Politzek.me — беларуская платформа для дапамогі палітычным зняволеным у Беларусі, якая змяшчае актуальную базу палітычных зняволеных у Беларусі. Была створана ў лістападзе 2020 годапасля пачатку пратэстаў выкліканых грамадскім непрыняццем выніку прэзідэнцкіх выбараў пры інфармацыйнай падтрымцы Праваабарончага цэнтру “Вясна” прадвыбарным штабам Віктара Бабарыкі, кандыдата ў прэзідэнты на выбарах 2020 года. Кіраўнік арганізацыі і яе са-заснавальніца Іна Кавалёнак.
Апісанне арганізацыі
Платформа была створана для таго, каб зрабіць тэму палітвязняў больш даступнай і дэстыгматызаваць саміх палітвязняў, укараняючы творчыя рашэнні. Праект стартаваў як сайт з базай дадзеных беларускіх палітвязняў і іх гісторыямі. Заходзячы на сайт карыстальнік можа даведацца пра актуальную інфармацыю пра палітвязня, напісаць ліст палітвязню, адправіць паштоўку, зрабіць ахвяраванне, ці адправіць пасылку ў СІЗА і інш. Карыстальнік таксама можа ананімна пазначыць, што аказвае дапамогу канкрэтнаму палітвязню, дадаўшы яго ў сябры на сайце. Пад сяброўствам разумеецца выкананне пэўных дзеянняў абранаму палітвязню для падтрымкі, але без прамога кантакту з чалавекам. Колькасць сяброў кожнага палітвязня адлюстроўваецца на сайце Politzek.me.
Politzek.me лічыць, што лісты могуць стаць для палітвязняў крыніцай падбадзёрвання і падтрымкі, а ахвяраванні сем'ям палітвязняў могуць аблегчыць фінансавыя цяжкасці, з якімі сем'і сутыкаюцца пасля затрымання блізкіх, а таксама забяспечыць рэсурсы, неабходныя для падтрымкі сем'ямі саміх зняволеных.
Агульная ідэя сайта заключаецца ў тым, каб даць людзям магчымасць дзейнічаць і падтрымліваць тых, хто змагаецца за дэмакратыю і правы чалавека ў Беларусі, а таксама садзейнічаць павышэнню дасведчанасці аб сітуацыі ў міжнароднай супольнасці.
У лютым 2023 года каманда Politzem.me запусціла свой анлайн-часопіс “Politzek Times”. У часопісе расказваецца пра тое, што беларускія палітвязні перажываюць і ў зняволенні, і пасля вызвалення.
Па стане на сакавік 2023 года Politzek.me называе палітвязнямі ў Беларусі 1742 чалавекі.
Гадрут
Насельніцтва
Паводле дадзеных перапісу насельніцтва НКР 2005 года ў горадзе пражывалі 2770 чалавек.
Станіслаў Аляксандр Цеханавецкі
Біяграфія
Паходзіў з магнацкага роду Цеханавецкіх герба «Дуброва». Нарадзіўся ў сям’і Юзафа Паўла Цеханавецкага і Александрыны з Рызнічаў.
Атрымаў адукацыю ў Парыжы, у англійскім і ў пецярбургскім элітным Мікалаеўскім кавалерыйскім вучылішчы. У 1872—1877 гадах служыў унтэр-афіцэрам у царскай арміі, удзельнічаў у руска-турэцкай вайне 1877—1878 гадоў.
З 1880 г. дыпламат. З 1908 года генеральны консул у Марселі. Правадзейны стацкі саветнік. У 1916 годзе быў звольнены і выйшаў на пенсію без права на эмерытуру. Памёр праз два гады і быў пахаваны ў Версалі ў пахавальні сям’і Фарсанс (Forsanz).
Шаўкапрад адуванчыкавы
Шаўкапрад адуванчыкавы (Lemonia taraxaci) — від насякомых сямейства. Адзін з 10 відаў палеарктычнага роду.
Марфалагічныя прыкметы
Размах крылаў — 35-55 мм. Палавы дымарфізм невыразны. Афарбоўка крылаў аднастайна вохрыста-жоўтая, у самак — светлажоўтая. На пярэднім крыле ёсць невялікая чорная пляма. Цела вельмі пухнатае.
Распаўсюджанне
Цэнтральная, часткова ўсходняя і паўднёвая Еўропа, паўднёвая частка заходняй Сібіры і паўночны Казахстан.
Ва Украіне сустракаецца спарадычна ў зоне змешаных лясоў і ў лесастэпе.
Асаблівасці біялогіі
Сустракаецца на ўзлесках і палянах шыракалістых і змешаных лясоў, на схілах яраў і бэлек, на лугах і ў рэдкалессях, часам у садах і парках. На працягу года развіваецца 1 пакаленне. Лёт імага адбываецца ў жніўні-кастрычніку. Матылі актыўныя днём, пры сонечным надвор’і, часам вечарам і ноччу. Самкі адкладаюць яйкі купкамі каля кармавых раслін. Вусень сілкуецца лісцем дзьмухаўца і ястрабка, развіваецца ў маі-чэрвені. Закукліваецца ў верхнім пласце глебы ў авальных вочках.
Пагрозы і ахова
Пагрозы: магчыма, дэградацыя прыроднай лугавой расліннасці, выпальванне траў, празмерны выпас жывёлы, хімічныя апрацоўкі мясцовасці і таму падобнае.
Меры па ахове не распрацаваны. Мэтазгодны пошук папуляцый віду і стварэнне энтамалагічных заказнікаў у месцах распаўсюджвання віду з рэгламентацыяй выкошвання траў, выпасу жывёлы і поўнай забаронай выпальвання травы.
Бакуны (Лінаўскі сельсавет)
Бакуны́ (, Бакуны) — вёска ў Пружанскім раёне Брэсцкай вобласці Беларусі. Уваходзіць у склад Лінаўскага сельсавета.
З 1974 года да 2005 года з’яўлялася адміністрацыйным цэнтрам Бакунскага сельсавета.
Геаграфія
Вёска знаходзіцца за 22 км у напрамку на паўднёвы ўсход ад горада Пружаны, за 85 км ад Брэста, за 11 км ад чыгуначнай станцыі Аранчыцы.
Уладзімір Мітрафанавіч Свяжынскі
Уладзімір Мітрафанавіч Свяжы́нскі (нар., в. Новыя Турасы, зараз Ушацкі раён, Віцебская вобласць) — беларускі лінгвіст, літаратуразнавец, гісторык. Спецыяліст па беларускай мемуарыстыцы XVI—XVII стагоддзяў і мове беларускай пісьменнасці часоў Вялікага Княства Літоўскага. Кандыдат філалагічных навук (1978).
Біяграфія
Нарадзіўся 28 красавіка 1945 года ў вёсцы Новыя Турасы Ушацкага раёна.
Скончыў у 1971 годзе філалагічны факультэт БДУ, у 1973 годзе — аспірантуру Інстытута мовазнаўства імя Я. Коласа АН БССР. У 1978 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю па тэме «З гісторыі беларуска-польскіх моўных кантактаў даўняй пары (на матэрыяле „Дзённіка“ Ф. М. Еўлашоўскага)».
У 1971—1992 гадах у Інстытуце мовазнаўства АН БССР. У 1993—2007 гадах старшы навуковы супрацоўнік аддзела гісторыі Беларусі Сярэдніх вякоў і пачатку Новага часу Інстытута гісторыі НАН Беларусі.
Навуковая дзейнасць
Напрамкі даследаванняў: этнакультурная, моўная сітуацыя ў Вялікім Княстве Літоўскім і статус беларускай мовы; праблемы кірылічнай, лацінскай і арабскай палеаграфіі; эдыцыйная археаграфія; крыніцазнаўства палітычнай і ваеннай гісторыі Беларусі; беларуская мемуарыстыка часоў Вялікага Княства Літоўскага; генеалогія.
Найважнейшыя працы: «„Гістарычныя запіскі“ Ф. Еўлашоўскага» (Мінск, 1990); Гістарычны слоўнік беларускай мовы, Т. 1—22 (Мінск, 1982—2002; у сааўтарстве); Мова беларускай пісьменнасці XIV—XVIII стст. (Мінск, 1988; у сааўтарстве); Мова выданняў Францыска Скарыны (Мінск, 1990; разам з А. М. Булыкам, А. Л. Жураўскім); удзельнічаў у падрыхтоўцы да выдання Кнігі № 28 Метрыкі ВКЛ (Мінск, 2000).
Спіс аб’ектаў PGC (1971001—1972000)
Гэта спіс аб'ектаў Спіс аб'ектаў PGC (1971001—1972000)
Ружан
Ружан (Różan) — горад у Польшчы на рацэ Нараў, за 90 км на поўнач ад цэнтра Варшавы. Уваходзіць у склад Макоўскага павета Мазавецкага ваяводства, сядзіба вяскова-гарадской гміны Ружан. Насельніцтва 2,7 тыс. чалавек (на 2018).
Allium albiflorum
Allium albiflorum — від травяністых раслін сямейства, распаўсюджаны ад цэнтральнаеўрапейскай Расіі да Крыма.
Батанічнае апісанне
Шматгадовая расліна, 40-60 см. Лісточкі калякветніка белыя, матавыя, з зялёнымі сярэднімі жылкамі, 4-4.5 мм даўжынёй. Тычынкі карацей калякветніка.
Таксанамія
Класіфікацыя Кронквіста (1988) адносіла гэты род да, пазней паводле вынікаў філагенетычных даследаванняў род быў выдзелены ў асобнае сямейства  , аднак у больш позняй Сістэме класіфікацыі APG III (2009) роды, якія ўваходзілі ў гэта сямейства, былі ўключаны ў сямейства.
Оскар Луіджы Скальфара
У 1942 годзе завяршыў юрыдычную адукацыю ў Каталіцкім універсітэце Святога Сэрца ў Мілане і пачаў працу ў магістратуры. Страціўшы ў 1944 годзе 20-гадовую жонку, больш не жаніўся. З 1948 года дэпутат парламента ад Хрысціянска-дэмакратычнай партыі. Займаў пасады ў парламенце і ўрадзе, узначальваў міністэрствы транспарту і грамадзянскай авіяцыі, адукацыі. У 1983-1987 гадах на пасадзе Міністра унутраных спраў Італіі.
Варотнае
Варо́тнае (, Воротное) — вёска ў Пружанскім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Лінаўскага сельсавета.
Да 11 чэрвеня 1962 года вёска ўваходзіла ў склад Ткачоўскага сельсавета.
Іліндэн (мемарыял)
Іліндэн, вядомы таксама як Македоніум (Споменик «Илиндэн») мемарыяльны комплекс у Крушава, Паўночная Македонія.
Гісторыя
Будаўніцтва мемарыяла пачалося ў 1972 годзе. цалкам мемарыяльны комплекс Іліндэн быў афіцыйна адкрыты 2 жніўня 1974 года да 30-й гадавіны другой сесіі Антыфашыстскага сабрання народнага асвабаджэння Македонііі 71-й гадавіне паўстання ў Іліндэне супраць Асманскай імперыі. Аўтарамі помніка з'яўляюцца Джордан Грабулоўскі і Іскра Грабулоўская. Помнік выкананы ў футурыстычным стылі.
Мазаічныя творы выкананы вядомым мастаком Борка Лазеўскім, кераміка - Ярэ Петара Мазева.
Берлінскі кінафестываль 2015
65-ы Берлінскі кінафестываль праходзіў з 5 па 15 лютага 2015 года ў Берліне. Галоўную ўзнагароду кінафестывалю — Залатога мядзведзя — атрымаў фільм «» рэжысёра.
Іліндэн (мемарыял)
Гісторыя
Мемарыял прысвечаны барацьбітам і рэвалюцыянерам, якія прыймалі ўдзел у паўстанні ў іліндэн у 1903 годзе, а таксама памяці воінаў-партызан Македонскага Нацыянальнага асвабаджэння 1941-1944 гадоў.
Апісанне
Агульная плошча мемарыяла — каля 16 гектараў. помнік мае форму круглага купала з авальнымі вокнамі. Верхнія вокны зроблены з каляровага шкла. Унутры купала знаходзіцца магіла Ніколы Карэва, балгарска-македонскага рэвалюцыянера, дзеяча македонска-одрынскай рэвалюцыйнай арганізацыі, удзельніка іліндэнскага паўстання, кіраўніка Крушэўскай рэспублікі і бюст пявіцы Тозэ Праэскі. Унутранная частка купалу мае чатыры вакна, кожнае з якіх выходзіць на накірунак, звязаны з Іліндэнскімі падзеямі.
У склад Мемарыяльнага комплекса таксама уваходзіць плошча з серыяй скульптур пад назвай «Паразрываць ланцугі», якія сімвалізуюць свабоду, перамогу ў асвабаджальных войнах; тут таксама размешчана каменная пліта з выгравіраванымі на ёй імёнамі і важнымі падзеямі, звязанымі з перыядам да, падчас і пасля паўстання ў Іліндэн; верхні сегмент афітэатра упрыгожаны маляўнічымі мазаікамі.
Герман Максімавіч Брэгер
Герман Максімавіч Брэгер (нар., Мінск) — беларускі гісторык і архівіст.
Біяграфія
Скончыў Беларускі політэхнічны інстытут (1988). Працаваў у будаўнічых і праектна-канструктарскіх установах Мінска, у 1994—1995 — у Інстытуце гісторыі НАН Беларусі, з 1997 — у Нацыянальным гістарычным архіве Беларусі (вядучы палеограф, галоўны архівіст).
Член Археаграфічнай камісіі Дэпартамента па архівах і справаводству.
Навуковая дзейнасць
Даследуе гісторыю дзяржаўных устаноў ВКЛ XVI—XVIII ст., шляхты і паселішч Ашмянскага і іншых паветаў, займаецца археаграфічнай апрацоўкай актавых кніг Метрыкі ВКЛ, земскіх і гродскіх судоў ВКЛ. Спецыяліст па архіўнай спадчыне ВКЛ XVI—XVIII ст. і рэканструкцыі на яе аснове гісторыі шляхты, населеных пунктаў, культавых устаноў.
Франчэска Касіга
Франчэска Маўрыцыё Касіга (Francesco Maurizio Cossíga; 26 ліпеня 1928, Сасары, Сардзінія, Італія — 17 жніўня 2010, Рым, Італія) — італьянскі палітычны дзеяч, восьмы Прэзідэнт Італіі (1985-92), старшыня Савета міністраў Італіі (1979-80). Пажыццёвы сенатар, Ганаровы Прэзідэнт Італіі.
Імператрыца Кокэн
, таксама вядомаюя па сваім другім кіраванні як Імператрыца Сётаку (称徳天皇) — 46-я і 48-я імператрыца Японіі згодна з традыцыйна прынятай паслядоўнасцю імператараў. Шостая з васьмі кіруючых імператрыц і адна з двух кіраўнікоў у гісторыі Японіі з двума перыядамі валадарання (другой была 35-я і 37-я імператрыца Когёку/Саймэй (594—661)).
Традыцыйная Біяграфія
Пасля адрачэння імператара Сёму і сыходу ў рэлігію, імператрыцай ў 749 годзе стала яго дачка Кокэн. У 758 годзе імператрыца Кокэн адраклася на карысць Дзюніна, унука Тэму. Яна адышла ў цень, але працягвала карыстацца ўладай.
Дэвізы праўлення
Імператрыца кіравала пад наступнымі дэвізамі:
Імператрыца Кокэн/Сётаку ў масавай культуры
Кнігі
Тэлесерыялы
Petrol Ofisi
OMV Petrol Ofisi A.Ş. — вядучая нафтагазавая кампанія Турцыі. Займаецца вытворчасцю паліва, маслаў і змазвальных матэрыялаў. Належыць аўстрыйскай нафтагазавай кампаніі OMV.
Petrol Ofisi сёння належыць больш за 3000 АЗС, у кампаніі працуюць больш за 3000 супрацоўнікаў. Асартымент прадукцыі ахоплівае неэтыляваны бензін, дызельнае паліва, газ, мазут, рэактыўнае паліва, звадкаваны нафтавы газ (LPG), змазвальныя матэрыялы.
PO з’яўляецца спонсарам такіх відаў спорта, як GP2, ралі, марскія катарныя гонкі, картынг і альпінізм. З 2006 па 2008, PO таксама тытульным спонсарам Формулы Адзін «Petrol Ofisi Turkish Grand Prix».
Лузітаны
Іх мова — лузітанская — адносіцца да індаеўрапейскіх моў, аднак яе прыналежнасць да кельцкай галіны, у адрозненне ад суседняй мовы кельтыбераў, выклікае сумненні, з прычыны таго, што ў лузітанскай быў шэраг нехарактэрных для кельтаў збліжэнняў з італійскімі мовамі.
Таксама існуе меркаванне, што лузітаны з'яўляюцца групай плямён кельцкага паходжання, звязанай з лузонамі, якія насялялі ўсход Пірэнейскага паўвострава. Разглядаюць лузітанаў і як карэннае іберыйскае племя, якое з'явілася ў выніку міжплемянных шлюбаў.
Яўген Эрліх
Яўген Эрліх (Eugen Ehrlich, 14 верасня 1862, Чарнаўцы, Аўстра-Венгрыя – 2 мая 1922, Вена,Аўстрыя) - аўстрыйскі правазнаўца, адзін з заснавальнікаў сацыялогіі права як навукі. З 1900 г. быў дэканам юрыдычнага факультэта, а ў 1906-1907 гг. - рэктарам Чарнавіцкага універсітэта. У сваіх навуковых інтарэсах спачатку засяродзіўся на рымскім і сучасным грамадзянскім праве, пазней на сацыялогіі права. Эрліх з'яўляецца аўтарам такіх вядомых прац, як "Аб прабелах у праве" (1888), "Асновы сацыялогіі права" (1913), "Юрыдычная логіка" (1918).
Эрліх сцвярджаў, што права стварае само грамадства, а не дзяржава альбо судовая практыка. Значную ўвагу навуковец надаваў эмпірычным даследаванням юрыдычных феноменаў. Эрліх спрабаваў распрацаваць методыку вывучэння звычаяў, выкарыстоўваючы вопыт Фрыдрыха Карла фон Савіньі, які стварыў апытальнік для даследавання звычаяў Славеніі.
Эрліх распрацаваў канцэпцыю "свабоднага права", аснову якой складаў "свабодны" падыход да права, перш за ўсё, з мэтай таго, каб суддзя мог вырашаць справу па сваім унутранным меркаванні. Юрыспрудэнцыя, на думку Эрліха, не павінна кіравацца толькі тым, што дыктуе закон, а павінна высветліць, што адбываецца на самой справе, асабліва ў выпадках, прама не прадугледжаных законам, якія дапускаюць магчымасць прымянення аналогіі.
Раннія гады
Яўген Эрліх нарадзіўся 14 верасня 1862 года на берагах ракі Прут – у тагачаснай сталіцы аўстра-вянгерскай Букавіны – Чарнаўцах. Эліяс (так назвалі яго бацькі) з дзяцінства адчуў ўплыў шматнацыянальнага асяроддзя. Скончыў польскамоўную семінарыю ў Самборы (недалёка ад Львова), куды пераехаў з бацькам, які ў 1865 годзе стаў адвакатам у Галічыне.
Менавіта дзякуючы прафесіі бацькі Яўген Эрліх вырашыў стаць юрыстам. Правучыўшыся два гады ў Львоўскім універсітэце, з вясновага семестра 1881/82 н. г. Эрліх працягвае навучанне ў Венскім універсітэце. Сярод любімых дысцыплін малодога правазнаўцы – "Працэсуальнае права" (выкладчык Антон Менгер), "Навука фінансавага права" (Карл Менгер) і "Гандлёвае права" (Грунгут). Пасля завяршэння навучання ў жніўні 1883 (ва ўзросце 20 гадоў), Эрліх пачаў паспяхова займацца навукай, дзякуючы чаму 8 красавіка 1886 г. атрымаў ступень "доктара правоў". Застаўшыся ў Вене, Эрліх збольшага займаецца адвакацкай практыкай (афіцыйна з 4 красавіка 1893 года па 20 снежня 1896 года), але ў асноўным – вывучэннем сучаснага агульнага і рымскага права.
Дзейнасць ў Чарнавіцкім універсітэце
У 1893 годзе ў Берліне выходзіць праца "Маўклівае волевыяўленне", дзякуючы якой 4 жніўня 1894 года Эрліх становіцца прыват-дацэнтам па спецыяльнасці "рымскае права". 5 лістапада 1896 года Эрліх займае пасаду пазаштатнага прафесара рымскага права Чарнавіцкага універсітэта, а 23 студзеня 1900 года - пасля смерці папярэдняга загадчыка кафедры і выхаду ў 1899 годзе манаграфіі "Імператыўнае і дыспазітыўнае права ў Грамадзянскім кодэксе для Германскай імперыі" – становіцца штатным прафесарам універсітэта. З 1901 года - Дэкан юрыдычнага факультэта, а ў 1906-1907 гадах – Рэктар універсітэта і па пасадзе – дэпутат мясцовага парламента. Рэктарская інаўгурацыйная прамова "Факты звычаёвага права" была апублікаваная ў 1907 годзе.
У 1909 годзе Эрліх заснаваў навукова-практычны семінар (праўда, для выпускнікоў, а не для студэнтаў), прысвечаны “жывому праву”. Семінар займаўся даследаваннямі звычаёвага права Букавіны, хоць сродкаў для рэалізацыі ўсіх планаў бракавала. Дзейнасць семінара і Эрліха станавілася вядомай, пра гэта сведчыць, напрыклад, апублікаванная ў 1911 годзе ў Львоўскім часопісе "Юрыдычны веснік" і асобным выпускам працы “Пра жывое права” з апісаннем метадалогіі даследавання, працы “Жывое права народа Букавіны” ў 1913 годзе. Вынікамі дзейнасці семінара стала запрашэнне ў 1914 годзе ў ЗША з мэтай прачытаць даклады і лекцыі ў Гарвардзе і іншых навуковых цэнтрах, але падарожжу перашкодзіла Першая сусветная вайна. Таксама ў 1914 годзе Універсітэт Гронінген (Галандыя) прысудзіў Эрліху ганаровую доктарскую ступень.
Эпоха паўплывала на ідэі і даследчыя інтарэсы Эрліха. Гэта быў час актыўнага вывучэння звычаёвага права, пра што сведчыць, напрыклад, цікавасць да сацыялагічных пытанняў права ў ЗША, дзе ідэі Эрліха дапамаглі ў развіцці сацыялагічнай юрыспрудэнцыі і прававога рэалізму. Эрліх выступае ў прэсе па актуальных пытаннях сацыяльна-культурнага жыцця, займаецца праватворчай працай у мясцовым парламенце. Пасля Першай сусветнай вайны прымае ўдзел у міжнародных канферэнцыях, прадстаўляючы Аўстрыю.
Асабістае жыццё
Пра асабістае жыццё Эрліха вядома няшмат. Ён пражываў у Чарнаўцах на вуліцы Штайнгассе, 28. Быў халасты. Знешне быў падобны на Лорда Байрана; меў стройную постаць, вясёлы характар, пачуццё гумару. Студэнты ўспаміналі, што ніхто не мог параўнацца з Эрліхам ў хуткасці хады, а дома застаць яго было практычна немагчыма, таму што амаль увесь час ён праводзіў ва ўніверсітэце.
Эрліх валодаў шматлікімі мовамі (англійскай, дацкай, іспанскай, італьянскай, нямецкай, нарвежскай, польскай, рускай, румынскай, сербскай, венгерскім, французскай, харвацкай). Карл Рэннера, аўстрыйскі навуковец, аўтар адной з класічных сацыялагічна-прававых прац таго часу, а пасля першы прэзідэнт Аўстрыі, назваў Эрліха “чалавекам нястомнай працы і несуцішнага імкнення да ведаў”.
Пасля распаду Аўстра-Венгрыі
Між тым, у 1919 годзе Кафедру, якую раней узначальваў Эрліх, заняў ягоны вучань. Супраць вяртання Эрліха адкрыта выступіла новае кіраўніцтва ўжо румынскага ўніверсітэта і частка радыкальна настроенага нацыянальнага студэнцтва. Эрліха называлі "здраднікам", звярталі ўвагу на змену рэлігійнай канфесіі (прыняў каталіцызм), яўрэйскае паходжанне, а таксама на выказаныя ў свой час рэфарматарскія ідэі па пераўтварэнні ўніверсітэта ў спецыялізаваную вышэйшую навучальную ўстанову (Эрліх лічыў недарэчным для рэгіёна існаванне ўніверсітэта, у якім амаль усе становяцца юрыстамі, філосафамі, службоўцамі, тады як адсталы, на яго думку край, мае патрэбу ў спецыялістах прыкладных спецыяльнасцяў). Дзякуючы аўтарытэту Эрліха (менавіта з імем Эрліха доўгі час асацыявалі ў Еўропе Чарнавіцкі ўніверсітэт), ўплывовым знаёмствам у сталіцы, у ліпені 1921 года рашэннем Міністра асветы ва ўніверсітэце была створана кафедра філасофіі і сацыялогіі права. Нягледзячы на далейшыя пратэсты (універсітэцкія ўлады лічылі рашэнне ўмяшаннем у аўтаномію ўніверсітэта), Эрліх змог аднавіць навукова-выкладчыцкую дзейнасць. І хоць планаў было шмат, ім не было наканавана спраўдзіцца: прагрэсавала хвароба цукровага дыябету, далей была вымушаная ампутацыя ног. Жыццё Яўгена Эрліха абарвалася 2 мая 1922 года ў Вене, дзе ён і пахаваны.
Асноўныя працы
Друкаваная навуковая спадчыня Эрліха - больш за 70 прац. Сярод асноўных манаграфій – “Асновы сацыялогіі права” (1913), “Юрыдычная логіка” (1917, у 1918 – асобнай кнігай), якія неаднаразова перавыдаваліся, перакладаліся на замежныя мовы. Варта адзначыць і такія працы, як «Аб прабелах у праве» (1888), "Свабоднае правазнаходжанне і свабоднае правазнаўства" (1903), "Сацыялогія і юрыспрудэнцыя" (1906), "Пра жывое права" (1911), "Сацыялогія права" (1922). Эрліх не завяршыў працу над «Тэорыяй судзейскага правазнаходжання» (часткова яе апублікаваўшы ў 1917). Эрліх выдаў шэраг работ, прысвечаных іншым правазнаўчых, сацыяльна-культурным, палітычным пытанням (напрыклад, "Да пытання аб навучанні жанчын" (1895), "Міжнароднае прыватнае права" (1906), "Задачы сацыяльнай палітыкі на аўстрыйскім усходзе" (1916), «Нацыянальныя праблемы Аўстрыі" (1917), "Бісмарк і сусветная вайна" (1920).
Поўны збор прац Эрліха мог бы скласці некалькі тамоў. Пасмяротна апублікаваныя два зборнікі яго прац: "Права і жыццё" (1967), "Закон і жывое права" (1986) – абедзве пад рэдакцыяй М. Рэбіндэра. Большасць прац Эрліха перакладзеныя на англійскую (у прыватнасці, навуковай падзеяй стаў пераклад у 1936 годзе "Асноў сацыялогіі права".
Погляды Эрліха
Назіраючы за жыццём поліэтнічнай Букавіны, Эрліх заўважыў, што "побач пражываюць прадстаўнікі розных нацыянальнасцяў: русіны, румыны, немцы, яўрэі, рускія, славакі, венгры, цыганы. Юрыст старой школы, напэўна, скажа, што ўсе яны маюць адно і тое ж цалкам аднолькавае права, што дзейнічае ва ўсёй Аўстрыі. Аднак ужо нават павярхоўны погляд пераканаў бы яго, што кожны з народаў прытрымліваецца ва ўсіх сваіх прававых адносінах паўсядзённага жыцця адметных прававых асноў. Старажытны прынцып асабовасці ў праве працягвае жыць, толькі на паперы ён саступіў прынцыпу тэрытарыяльнасці". Менавіта па-гэтаму існуе розніца паміж нормамі законаў і нормамі, па якіх жывуць розныя этнічныя групы. Законы толькі часткова, і далёка няпоўна адлюстроўваюць жыццё грамадства, іх нормы ўтрымліваюць шматлікія прабелы; альбо, складаючы выразныя прадпісанні, законы застаюцца "мёртвымі", таму што ў грамадстве дзейнічаюць іншыя нормы. "У Букавіне, - пісаў Эрліх у працы "Сацыялогія і юрыспрудэнцыя", – дзейнічае аўстрыйскі Грамадзянскі кодэкс, чужы закон, сямейнае права якога паўстала на аснове зусім іншай арганізацыі сям'і".
Таму, каб зразумець, якое права сапраўды дзейнічае, лічыў Эрліх, варта "знайсці жывое права", дзеля чаго неабходна даследаваць сераду ўзнікнення і дзеяння права як эмпірычнай рэальнасці. Крыніцай пазнання права павінны стаць не законы ці юрыдычная літаратура, а непасрэднае назіранне жыцця, учынкаў, вывучэнне звычаяў, дакументаў, якія адлюстроўваюць "жывое права". Эрліх прапаноўваў выкарыстоўваць метады эмпірычных сацыялагічных даследаванняў (анкетаванні, апытанні, збор і аналіз дакументаў).
Эрліх заклікае іншых і сам даследуе права, якое насамрэч практыкуецца ў грамадстве. Звяртаецца да сваіх калег у іншых краях з заклікам "прыступіць да збору ўсіх звычаяў і прававых норм, якія жывуць у народзе, не аглядваючыся на афіцыйныя законы. Калі гэтага не зрабіць цяпер, то ёсць небяспека, што скарбніца народнага права знікне бясследна, таму што яно і так саступае месца мёртвай літары закона".
Сацыялагічнае праваразуменне Эрліха
Сацыяльнае права - гэта дзеючыя нормы, правілы паводзін чалавечых супольнасцяў, іх ўнутраны парадак. На думку Эрліха, грамадства складаецца з супольнасцяў, арганізаваных у адпаведнасці з абавязковымі для іх удзельнікаў правіламі паводзін. Таму сацыяльнае права – гэта пэўнае арганізацыйнае права, якое складае значную частку права. Характарыстыкай права Эрліх лічыць і агульнае ўсведамленне, фундаментальнае значэнне неабходнасці пэўнай нормы, сацыяльнага характару прымусу права. Давядзенне такой неабходнасці (факт усведамлення) прававой нормы, якая атрымала назву "тэорыя прызнання", у параўнанні з тэорыямі прымусу – адна з істотных заслуг Эрліха.
Права юрыстаў - гэта сукупнасць норм-рашэнняў (Entscheidungsnormen), ці прававых палажэнняў, згодна з якімі суды вырашаюць прававыя канфлікты. Права юрыстаў фіксуецца ў пісьмовых прававых палажэннях, абагульненых перш за ўсё ў вядомых нам "табліцах", "праўдах", і, нарэшце, кодэксах (хоць апошнія адлюстроўваюць не толькі прававыя палажэнні). Права юрыстаў і стала, перш за ўсё, асновай "законаправа". Фарміраванне прававых палажэнняў – таксама вынік сацыяльнага працэсу, змест якога залежыць ад грамадства, а форма – ад юрыстаў.
Дзяржаўнае права - гэта тыя прававыя прадпісанні, якія, як лічыў Эрліх, створаны толькі дзяржавай і без якой яны не маглі б існаваць. Дзяржаўнае права – гэта, перш за ўсё, арганізацыйныя прадпісанні ваенных, паліцэйскіх і падатковых законаў, а таксама «нормы ўмяшання» (Eingriffsnormen). Апошнія – гэта нормы, з дапамогай якіх дзяржава ўводзіць змены ў сацыяльныя структуры. Прызнаючы рост аб'ёму дзяржаўнага права ў сваю эпоху (гэта ўласціва і сучаснай эпосе), Эрліх разам з тым стрымана ацэньваў значэнне дзяржавы ў эвалюцыі права.
Эрліх лічыў, што дзяржава – гэта інстытут садзейнічання грамадству, што адлюстроўвае яго разуменне ролі дзяржаўнага права і дзяржавы. На першае месца ў сістэме «дзяржава – грамадства» ён ставіць грамадства, пра што сведчыць і гэты ягоны вядомы выраз: «Цэнтр развіцця права ў наш час, як і ва ўсе іншыя часы, знаходзіцца не ў заканадаўстве, не ў юрыспрудэнцыі ці судаводстве, а ў самім грамадстве».
Сацыялогія права як эмпірычнае правазнаўства
Сацыялагічная юрыспрудэнцыя стала даследчым напрамкам правазнаўства, які ўлічвае і веды неправавых напрамкаў даследавання, перш за ўсё, сацыяльнай тэорыі. Гэтая юрыспрудэнцыя падкрэслівае неабходнасць юрыстаў ў адмысловых сацыялагічных ведах – сёння гэта стала агульнапрызнаным, знайшло далейшае развіццё ў сучасных прававых сістэмах. Сто гадоў таму такое было немагчыма, і часта разглядалася прадузята.
Рух "свабоднага права" і Эрліх
Эрліх – адзін з заснавальнікаў руху свабоднага права. Вучоны лічыў сябе аўтарам тэрміна "свабоднае правазнаходжанне", першым, хто абгрунтаваў прынцыпы свабоднага правазнаўства. Пра гэта ён піша ў прадмове да перавыданай у 1903 годзе працы "Свабоднае правознаходженне і свабоднае правазнаўства", спасылаючыся на працу "Прабелы ў праве" (1888). Справа ў тым, што некалькі пазней, у 1899 годзе, выйшла праца Ф. Жэні, у якой, як прызнаваў Эрліх, "гаворыцца пра тое ж, але на аснове новай французскай літаратуры і матэрыялаў судовай практыкі". Яшчэ пазней, у 1906 годзе, выйшла падобная змястоўная праца іншага прадстаўніка руху, Г. Кантаровіча. Эрліх быў асабіста знаёмы з усімі галоўнымі нямецкімі прадстаўнікамі руху (А. Фоулкс прыводзіць дадзеныя аб іх сустрэчы ў гасцях у Г. Радбруха 24 ліпеня 1910 г.). Больш за тое, Эрліх лічыцца "духоўным кіраўніком" руху. Разам з тым, як адзначае нямецкі сацыёлаг права Т. Райзер, Эрліх "не быў успрыняты".