cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Лузітанія
Лузіта́нія (лацінская назва: Lusitania) — старажытнарымская правінцыя, якая знаходзілася на тэрыторыі сённяшняй Партугаліі і заходняй Іспаніі. Назва правінцыі паходзіць ад іберыйскага племені лузітанаў, продкаў сучасных партугальцаў. Утварылася ў 15 да н.э. пасля яе адлучэння ад правінцыі Іспанія.
Адміністрацыйным цэнтрам правінцыі быў горад Эмерыта Аўгуста (суч. Мерыда, Іспанія).
Слова Лузітанія часта ўжываецца для абазначэння Партугаліі (як правіла, у літаратурным і паэтычным кантэксце). Партугальская калонія з 16-га стагоддзя, што пазней атрымала назву Бразілія, першапачаткова іменавалася Новая Лузітанія. Шырока прымяняецца тэрмін лузафонны, для абазначэння партугаламоўных з'яў.
Невель (Пінскі раён)
Не́вель (, Невель) — вёска ў Пінскім раёне Брэсцкай вобласці Беларусі, на шашы, на мяжы з Украінай. Уваходзіць у склад Хойнаўскага сельсавета. У вёсцы знаходзіцца міждзяржаўны памежны пункт пропуску ва Украіну (дазволены праход і праезд толькі грамадзянам Беларусі і Украіны, — на ўкраінскім боку размешчана сяло Прыкладнікі).
Гісторыя
Перад Вялікай Айчыннай вайной у вёсцы жыло 633 чалавекі ў 153 дварах.
У снежні 1942 года і маі 1943 года ў 1941—1944 гадах гітлераўцамі было спалена 150 дамоў, забіта 214 чалавек.
Транспарт
У вёсцы знаходзяцца прыпыначны пункт аўтобуснага маршруту Пінск—Семехавічы, а таксама канцавы прыпыначны пункт аўтобуснага маршруту Пінск—Невель.
Бліунг (лясное ўрочышча)
Рэльеф раўнінны з узгорыстамі формамі, глебы дзярнова-падзолістыя супясчаныя. На тэрыторыі ўрочышча возера Бліунг плошчай каля 6 га. Лясы пераважна хвёвыя імшыстыя (85 %). Пашырана ірга.
Нацыянальна-вызваленчая армія Лівіі
Нацыянальна-вызваленчая армія Лівіі (جيش التحرير الوطني الليبي, jaysh al-taḥrīr al-waṭanī al-lībī) — лівійская ваенная арганізацыя, звязаная з Нацыянальным пераходным саветам Лівіі, якая была створана ў працэсе Грамадзянскай вайны ў Лівіі ваеннымі і грамадзянскімі добраахвотнікамі, з мэтай удзелу ў бітвах супраць членаў лівійскіх узброеных сіл і апалчэнцаў, верных Муамару Кадафі.
Узбраенне і тэхніка Нацыянальнай вызваленчай арміі паступалі з кінутых складоў лівійскіх узброеных сілаў, асабліва ва ўсходняй Лівіі: Бенгазі, Аль-Байда і Адждабіі, ад краін НАТА, Егіпта , Катара , Швейцарыі і Малдовы.
Камуфляжная форма НВАЛ выдадзена Катарам. Паўстанцы, як было заўважана ў Адждабіі, насілі ваенную форму для палявых вучэнняў і гаспадарчых работ.
Уільям Самуэль Шварц
Уільям Самуэль Шварц (William S. Schwartz,, Смаргонь — , Чыкага, ЗША) — жывапісец, графік і скульптар.
Біяграфія
Нарадзіўся ў шматдзетнай яўрэйскай сям’і Шмуэля Шварца.
Пачатковую мастацкую адукацыю атрымаў у віленскай Мастацкай школе, дзе вучыўся ў 1908—1912 гадах.
У 1914 годзе эміграваў у ЗША. На працягу некалькіх месяцаў ён жыў у сваякоў, працаваў маляром. У 1915 годзе пераехаў у Чыкага, працягнуўшы сваё навучанне да 1917 года ў Чыкагскім інстытуце мастацтваў. Шварц займаўся пад кіраўніцтвам жывапісца Карла Альберта Буэра, яркага прадстаўніка імпрэсіянізму ў амерыканскім мастацтве пачатку ХХ стагоддзя.
IC 961
Гэты аб'ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Уільям Самуэль Шварц
Біяграфія
Пераважна працуючы ў галіне станковага жывапісу, паспяхова спрабаваў сябе ў графіцы і скульптуры. Паралельна браў урокі опернага вакалу (тэнар), выступаў у мюзіклах, оперных пастаноўках, на радыё, атрымаў спрыяльныя водгукі, але палічыў за лепшае заняткі выяўленчым мастацтвам.
У 1920—1930 гады актыўна ўдзельнічаў у групавых выставах і правёў тры персанальныя выставы ў Чыкагскім інстытуце мастацтваў. Першая з іх адбылася ў 1926 годзе. Яна стала пачаткам яго паспяховай кар’еры. Творы рэгулярна адзначаліся ўзнагародамі Чыкагскага інстытута мастацтваў (1927, 1928, 1930, 1936, 1945).
Карціны розных гадоў дэманструюць уважлівае вывучэнне мастаком канцэпцый шэрагу плыняў у мастацтве канца XIX — першай палове ХХ стагоддзя: сімвалізму, фавізму, кубізму, сюррэалізму, абстракцыянізму, і, да пэўнай ступені, прытрымліванне ім.
Удзельнічаў у афармленні павільёнаў Сусветнага кірмашу ў Чыкага (1933), стварыў фрэску «Чыкага» ў бальніцы ў Кук Каўнці (1935), роспісу ў паштовых аддзяленнях у гарадах Фейрфілд, Эльдарада, Пітсфілд. Напісаў серыю жывапісных твораў «Амерыкана» (1930-я), якую склалі групавыя партрэты выбітных амерыканскіх кампазітараў, мастакоў, паэтаў, навукоўцаў.
Пейзажы і жанравыя творы 1930-х гадоў, на якіх мастак у рэалістычнай манеры адлюстроўваў віды і эпізоды з жыцця маленькіх амерыканскіх гарадоў, стылістычна блізкія рыджыяналізму — уласна амерыканскаму кірунку ў мастацтве часу Вялікай дэпрэсіі, прадстаўнікоў якога натхнялі вобразы і сюжэты амерыканскай правінцыі. Сярод работ такога роду «Ускраіна горада Мічыган» (1930); «Брыгсвіл», «Вісконсін», (1936), «Ускраіна Галены» (1938) і іншыя.
З канца 1940 гадоў амаль выключна працаваў у абстрактнай манеры. Верагодна, пад уплывам ідэй Васіля Кандзінскага, выдатнага майстра лірычнага абстракцыянізму і аднаго з заснавальнікаў гэтага накірунку, звярнуўся да пытанняў узаемадзеяння музыкі, колеру і формы, а таксама займаўся распрацоўкай уласнай тэорыі.
Памёр мастак 10 лютага 1977 года ў Чыкага.
Шынкаўцы (Шчучынскі раён)
Шы́нкаўцы (, Шинковцы) — вёска ў Шчучынскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Дэмбраўскага сельсавета.
У 1940—1954 гадах цэнтр Шынкавецкага сельсавета. Да 12 сакавіка 1973 года вёска ўваходзіла ў склад Лядскага сельсавета.
Хмялінка
Хмялі́нка — рака ў Кіраўскім раёне Магілёўскай вобласці Беларусі, правы прыток ракі Друць (басейн Дняпра).
Даўжыня ракі 15 км. Сярэдні нахіл воднай паверхні 2,6 м/км. Плошча вадазбору 59,5 км². Рака бярэ пачатак у напрамку на поўдзень ад вёскі Боркі ва ўрочышчы Баскаўка, упадае ў Друць за 0,4 км на ўсход ад вёскі Чыгірынка, ніжэй Чыгірынскага вадасховішча. Вадазбор у межах Цэнтральнабярэзінскай раўніны. Прытокі — ручаі, у т. л. Граб’е.
Клеапатра Тэя
Клеапатра Тэя (Κλεοπάτρα Θεά; каля 164 да н.э. — 121 да н.э.) — кіраўніца эліністычнай дзяржавы Селеўкідаў, царыца Сірыі (з 125 да н.э.). Дачка егіпецкага цара Пталамея VI Філаметара і царыцы Клеапатры II.
Біяграфія
Каля 150 гады да н.э. выйшла замуж за Аляксандра I Валаса. Ад шлюбу нарадзіўся сын Антыёх VI Дыяніс.
Другі шлюб быў заключаны з Дэметрыем II Нікатарам каля 148 гады да н.э. Іх дзецьмі былі Селеўк V Філаметар, Антыёх VIII Грып і, магчыма, дачка (Лаадыс ?). У 141 годзе да н.э. Дэметрый II быў захоплены парфянамі і некалькі гадоў правёў у палоне.
Трэцім мужам Клеапатры у час адсутнасці Дэметрыя II быў яго брат Антыёх VII Сідэт. Дакладна ўсталявана, што іх сынам быў Антыёх IX Кізікскі, імёны астатніх дзяцей дакладна невядомыя. У 129 годзе да н.э. Антыёх VII быў забіты парфянскім царом Фраатам II. Дэметрый II быў вызвалены з палону і вярнуўся дамоў, заявіўшы пра сваё права на трон і Клеапатру. Клеапатра прадбачліва паслала свайго сына Антыёха IX у грэчаскі горад Кізік (адсюль яго мянушка).
Пад уплывам Клеапатры Дэметрый II зрабіў няўдалую спробу ўварвацца ў Егіпет. У адплату егіпецкі кіраўнік высунуў Аляксандра II Сабінаса, нібы сына Аляксандра I Валаса, у якасці прэтэндэнта на сірыйскі прастол, справакаваўшы грамадзянскую вайну. Пасля паражэння ад войскаў Аляксандра II пад Дамаскам Дэметрый бег у Пталемаіду, дзе хавалася Клеапатра з дзецьмі, але варотаў горада яму не адкрылі. Ён спрабаваў бегчы на караблі, быў забіты па загадзе Клеапатры.
З 125 года да н.э. Клеапатра кіравала Сірыяй, забіўшы старэйшага сына Селеўка V, калі ён прад’явіў прэтэнзіі на трон. Для ўзаконення свайго кіравання, яна кіравала разам са сваім сынам Антыёхам VIII Грыпам.
Калі Антыёх VIII вырас, ён стаў усё менш падпарадкоўвацца сваёй маці, і ў 121 годзе да н.э. Клеапатра вырашыла пазбавіцца ад яго. Калі аднойчы ён вярнуўся з палявання, яна прапанавала яму чашу з атручаным віном. З-за таго, што гэта было не характэрна для яе, у Антыёха ўзніклі падазрэнні, ён сілай прымусіў яе выпіць віно, што і стала прычынай яе смерці.
Войны Маскоўскай дзяржавы з Вялікім Княствам Літоўскім
Войны Маскоўскай дзяржавы з Вялікім Княствам Літоўскім — шэраг ваенных канфліктаў паміж Вялікім Княствам Літоўскім і Маскоўскім княствам (пазней царствам) у перыяд з XIV па XVI стагоддзе.
Перадгісторыя
У сярэдзіне XIV стагоддзя залежныя ад Вільні землі на ўсходзе сягалі межаў Вялікіх княстваў Разанскага і Цвярскога. Удзельныя князі Рурыкавічы ў вярхоўях Акі па сваім выбары ішлі на службу да тагачаснага вялікага князя літоўскага Альгерда. Такое становішча непакоіла вялікіх князёў уладзімірскіх і маскоўскіх, пасля далучэння Ноўгарада (1478), Цверы (1485) і пазбаўлення залежнасці ад залатаардынскіх ханаў (1480) асноўным кірункам знешняй палітыкі Маскоўскай дзяржавы стала барацьба за далучэнне да сваіх ўладанняў вакольных зямель, у тым ліку зямель колішняй Русі. Амаль ўсе землі колішняй Русі ў акрэслены перыяд уваходзілі ў склад Вялікага Княства Літоўскага, таму менавіта яно было галоўнай перашкодай на шляху знешнепалітычнай праграмы Маскоўскай дзяржавы.
Паходы Альгерда на Маскву (1368—1372)
Вайна 1368—1372 гадоў — паходы вялікага князя літоўскага Альгерда на Маскву ў 1368, 1370, 1372 гадах, а таксама спадарожныя падзеі.
Першы паход Альгерда на Маскву (1368)
У 1368 годзе маскоўскі князь Дзмітрый Іванавіч (названы пазней Данскім) паслаў войска ваяваць цвярскія вёскі на правым беразе Волгі, а цвярскога князя Міхаіла, запрасіўшы да сябе ў Маскву падманам кінуў у вязніцу (адкуль той неўзабаве збег)
Звязаны дынастычным шлюбам з Цвярскім княствам князь Альгерд з Віцебска ўвосені 1368 рушыць у паход на Маскву. Насустрач Альгерду з Масквы быў адпраўлены ваявода Дзмітрый Мінін, войска якога было дашчэнту разбіта недалёка ад ракі Трасны каля Валакаламска. Не сустрэўшы болей перашкод войска Альгерда ў хуткім часе з’явілася пад мурамі Крамля. Добра ўмацаваны маскоўскі дзядзінец Альгерд узяць не намагаўся, замест гэтага, прастаяўшы тры дні ў Маскве войска князя з палоннымі і зваяванай здабычай спакойна адышло назад у межы Літвы.
Другі паход Альгерда на Маскву (1370)
Увосень 1370 года маскоўскі князь Дзмітрый Іванавіч зноў нападае на Цвер, што стала прычынай другога паходу князя Альгерда на Маскву. Разам са старым князем у паход рушыў яго брат Кейстут, Міхаіл Цвярскі, смаленскі князь Святаслаў са сваім войскам.
У пачатку зімы аб’яднаныя харугвы прыйшлі да Масквы. Восем дзён доўжылася аблога крамля, пасля якой быў заключаны мір. Згодна з Хронікай Быхаўца, князь Дзмітрый падараваў Альгерду золата, срэбра, футры собаля і іншыя каштоўнасці. Вялікі князь літоўскі прыняўшы багатыя дары ў знак прымірэння, сказаў: «…хачу пад горадам тваім Масквою дзіду сваю прыкланіці і тую славу ўчыніці, што Вялікі Князь Літоўскі, Рускі і Жамойцкі Альгерд дзіду сваю пад Масквою прыкланіў». Сеўшы на каня, князь Альгерд пад’ехаў да крамля і дакрануўся да муру дзідай. «Вялікі Князь Маскоўскі! Памятай, што дзіда літоўская стаяла пад Масквою!» Пасля, вызначыўшы мяжу па Мажайску і Каломне, з вялікаю здабычай і палонам вярнуўся ў Літву.
Трэці паход Альгерда на Маскву (1372)
У 1372 годзе князь Міхаіл Цвярскі чарговы раз звяртаецца за дапамогай. Улетку літоўскае войска рушыла на Маскву. Зноў да генеральнай бітвы не дайшло. Прастаяўшы колькі дзён пад Масквой Альгерд пагадзіўся на новае перамір’е.
Стаянне на Угры (1408)
Стаянне на Угры 1408 — стаянне на рацэ Угры двух варожых войскаў Вялікага Княства Літоўскага, з аднаго боку, і Маскоўскага княства з другога, а таксама звязаныя падзеі.
Прычыны вайны
У 1405 Вітаўт пачаў ваенныя дзеянні супраць Пскова. Пскоў, лавіраваўшы ў сваёй знешняй палітыцы паміж Вільняй і Масквою, звярнуўся за дапамогай да маскоўскага князя Васіля I, які зрэшты нічым не дапамог. Толькі ў 1406 Маскоўскае княства абвясціла вайну Вялікаму Княству Літоўскаму «пскоўскія дзеля крыўды». У тым жа годзе войскі супрацьлеглых бакоў сышліся на рацэ Плава, пад Крапіўнай, аднак у бітву не ўступілі — Вітаўт і Васіль I заключылі перамір’е на год.
Аднаўленне баявых дзеянняў
У 1407 ваенныя дзеянні аднавіліся, літоўскія войскі ўзялі Адоеў, а маскоўскія войскі ўзялі і спалілі горад Дзмітравец. Асноўныя сілы двух бакоў сышліся ля Вязьмы, але вырашальнай бітвы не адбылося — перамір’е было падоўжана яшчэ на адзін год. Аднак адносіны паміж дзяржавамі абвастрыліся пасля ад’езду ў Маскву Свідрыгайлы — саперніка Вітаўта, што выклікала незадаволенасць апошняга.
Паўлаўскі Пасад
Паўлаўскі Пасад — горад у Маскоўскай вобласці, цэнтр Паўлава-Пасадскага раёна. Размешчаны пры зліцці рэк Вохны і Клязьмы, за 68 км на ўсход ад Масквы. Уваходзіць у склад муніцыпальнага ўтварэння «Гарадское паселішча Паўлаўскі Пасад».
Насельніцтва — 61,8 тыс. чал. (2010).
Войны Маскоўскай дзяржавы з Вялікім Княствам Літоўскім
Вынікі
Угрскі дагавор 1408 года канчаткова ўсталяваў мяжу паміж дзвюма дзяржавамі ў вярхоўях Акі па рэках Угра, Роса і Брыня. Васіль I абавязаўся спыніць падтрымку Свідрыгайлы і прызнаваў за Вялікім Княствам Літоўскім Смаленскую зямлю і Вярхоўскія княствы. У склад Маскоўскага княства ўвайшла невялікая, раней спрэчная, тэрыторыя ў басейне ракі Жыздра (з гарадамі Перамышль, Казельск, Любуцк).
«Памежная вайна» (1492—1494)
«Памежная вайна» — вайна Вялікага Княства Літоўскага з Маскоўскім княствам у 1492—1494 гадах.
Прычыны
год
Вайна была распачата Маскоўскай дзяржавай за т.зв. «отчину» — усходнеславянскія землі, што былі ўскладзе Вялікага Княства Літоўскага. Вайне папярэднічалі парубежныя канфлікты, якія пачасціліся з 1486, калі ваяводы Івана III напалі i разрабавалі Любуцк, Мцэнск i Вяземскае княства.
18 мая 1492 года Іван III накіраваў да караля польскага i вялікага князя літоўскага Казіміра IV пасла з праграмай тэрытарыяльных дамаганняў, аднак той неўзабаве вярнуўся назад, даведаўшыся пра раптоўную смерць Казіміра (памёр 7 чэрвеня 1492 года).
Для Маскоўскага княства склалася спрыяльная сітуацыя, каб распачаць вайну.
Ход вайны
Рыхтуючыся да пашырэння ваенных дзеянняў, Вялікі Князь Маскоўскі сабраў войска ў Вялікіх Луках, Ноўгарадзе, Пскове i Цверы, заклікаў крымскага хана Менглі-Гірэя нанесці ўдар па Вялікаму Княству Літоўскаму з поўдня. У 1493 маскоўскае пасольства наведала князя Конрада Мазавецкага i магістра Тэўтонскага ордэна з прапановай утварыць супраць Ягелонаў ваенны альянс. Вялікае Княства Літоўскае не было гатова да абароны, таму вялікі князь Аляксандр накіраваў паслоў у Крым, Заволжскую Арду i да свайго брата польскага караля Яна Ольбрахта з просьбай аб дапамозе.
Вялікае пасольства
Каб спыніць агрэсію, віленскі двор прапанаваў выдаць дачку Івана III Алену замуж за вялікага князя Аляксандра. З гэта нагоды пачаліся перамовы, у час якіх маскоўскі бок імкнуўся заняць як мага больш тэрыторыі Вялікага Княства Літоўскага.
Вынікі
У 1494 годзе была падпісана дагавор («даканчанне»). Да Маскоўскай дзяржавы адышлі Вяземскае княства i землі ў басейне верхняй Акі, дзе дакладная мяжа не была вызначана, што пакідала падставы для будучых канфліктаў. Вялікае Княства Літоўскае адмовілася ад прэтэнзій на Ноўгарад Вялікі, Пскоў, Цвер, Разань, прызнала ўсе «ад’езды» вярхоўскіх князёў.
Літоўскае пасольства правяло таксама перагаворы аб сватанні Аляксандра да дачкі Івана III і, атрымаўшы станоўчы адказ, прадстаўляла вялікага князя на заручынах.
Прычыны
Прычынай вайны, распачатай Маскоўскай дзяржавай, сталі прэтэнзіі на ўсходне-славянскія землі, якія ўваходзілі ў склад Вялікага Княства Літоўскага. Маскоўскія князі лічылі Маскву правапераемніцай Кіева, які некалі, нібыта, валодаў гэтымі землямі, землямі Русі. У канцы XV стагоддзя адносіны паміж Маскоўскай дзяржавай i Вялікім Княствам Літоўскім настолькі абвастрыліся, што новы канфлікт з-за ўсходніх зямель Вялікага Княства Літоўскага стаў непазбежны.
Пачатак вайны
Фармальнай зачэпкай для пачатку вайны сталі чуткі аб ганеннях на праваслаўнае насельніцтва ў Вялікім Княстве Літоўскім, прыём, якім усходняя суседка будзе карыстацца яшчэ не раз, i пераход парубежных князёў пад уладу Масквы. Так, вясною 1500 года з Вялікага Княства Літоўскага на службу да Івана III перайшлі князі С. І. Бельскі, В. І. Шамячыч, С. І. Мажайскі i іншыя вярхоўскія i чарнігава-северскія князі разам з «дварамі», баярамі i слугамі.
Ужо пасля азначанных дзеянняў у Вільню быў адпраўлены ганец з граматай, у якой абвяшчалася, што Іван III «за хркстманство хочет стоятм» i пачынае вайну. Тым часам маскоўскае войска авалодала Бранскам, заняло Пуціўль, Мцэнск, Сярпейск, Старадуб, Гомель, Любеч, Ноўгарад-Северскі, Рыльск. На бок Масквы перайшлі князі Масальскія i Трубяцкія. Частка войск — 2-ая групоўка, была накіравана да Смаленска, на Дарагабуж. 3-я групоўка стаяла напагатове ў Вялікіх Луках, a 4-я — у рэзерве ў Цверы.
У канцы чэрвеня да Смаленска падышоў конны корпус Вялікага Княства Літоўскага пад камандаваннем найвышэйшага гетмана Каснстанціна Астрожскага. 14 ліпеня 4-тысячны атрад коннікаў найвышэйшага гетмана атакаваў на рацэ Вядроша пад Дарагабужам аб’яднаныя сілы маскоўскіх ваявод (40 тыс. чал.) i ў жорсткай 6-гадзіннай бітве быў амаль цалкам знішчаны (гл. Бітва на Ведрашы, 1500).
Дыпламатычныя захады
21-га лютага 1501 года паслы з Вільні i Кракава разам прыбылі ў Маскву i спрабавалі пераканаць Івана III спыніць ваенныя дзеяннні, але беспаспяхова.
Ваенныя дзеянні ў 1501—1503
У маі 1501 года маскоўскае войска зноў рушыла на Вялікае Княства Літоўскае, a ў чэрвені з поўдня ўдарылі крымскія татары. На баку Вялікага Княства Літоўскага ў вайну ўступілі толькі Заволжская арда i Лівонскі ордэн, магістр якога Вальтэр фон Плетэнберг у маі 1501 распачаў ваенныя дзеянні.
Пасля смерці Яна Ольбрахта вялікі князь Аляксандр быў абраны польскім каралём i выехаў у Польшчу. Адначасова з прыняццем акта Мельніцкай уніі 1501 года аднаўлялася унія паміж Вялікім Княствам Літоўскім i Польскім каралеўствам.
Адсутнасць манарха i спадзяванні на хуткую дапамогу палякаў абумовілі пасіўнасць літоўскіх войск у 2-й палове 1501 года. Чым скарыстаўся маскоўскі князь Іван III, які накіраваў ва ўсходнюю Беларусь аб’яднаныя сілы, якія чацвёртага лістапада 1501 года разбілі пад Мсціславам групу войск князёў М.Заслаўскага i А.Дашковіча. Улетку 1502 года маскоўскае войска безпаспяхова імкнулася захапіць Смаленск. Яно заняло i спаліла Оршу, разрабавала мсціслаўскія воласці, a таксама землі на Віцебшчыне i Полаччыне. Восенню таго ж года «воеватм в Лнтовскую землю» хадзілі ваяводы з Ноўгарада, Ржэва i Северскай зямлі. У лютым 1503 Іван III зноў паслаў на Беларусь «князей i воевод многмх со мнотмм людмм».
Вынікі
Адначасова з тым заключэнне уніі з Польшчай i падтрымка Вялікага Княства Літоўскага Лівонскім ордэнам схілілі Івана III да перагавораў. Спыніць вайну заклікала бацьку i Алена Іванаўна, дачка Івана III і жонка вялікага князя Аляксандра.
4 сакавіка 1503 года ў Маскву прыбыло пасольства Аляксандра. Пасля вострых спрэчак былі падрыхтаваны граматы, якія абвяшчалі 6-гадовае перамір’е (1503—1509) i вызначалі новыя межы паміж дзяржавамі. Да Масквы адышлі вялікія тэрыторыі Вялікага Княства Літоўскага з гарадамі Белы, Бранск, Веліж, Гомель, Дарагабуж, Дрокаў, Карачаў, Любеч, Любуцк, Масальск, Мглін, Мцэнск, Мязецк, Невель, Ноўгарад-Северскі, Папова Гара, Почап, Пуціўль, Радагошч, Рыльск, Се-ранск, Старадуб, Сярпейск, Трубчэўск, Хоцім, Чарнігаў i іншыя.
Першы этап
У сакавіку — красавіку 1507 года пасольства Жыгімонта I Старога ў Маскве ва ўльтыматыўнай форме запатрабавала вярнуць гарады і землі, захопленыя Іванам III. Маскоўскі ўрад не прыняў патрабаванняў і заявіў аб гатоўнасці пачаць вайну супраць Вялікага Княства Літоўскага. Ужо ў красавіку 1507 маскоўскі князь Васіль III накіраваў конныя палкі на Полацк і Смаленск. Абмінуўшы фартыфікацыі, ваяводы зайшлі глыбока на тэрыторыю Беларусі, толькі тады з Кракава ў Вялікае Княства Літоўскае выехаў вялікі князь літоўскі і кароль польскі Жыгімонт, які загадаў гетману найвышэйшаму Станіславу Кішку сабраць земскую службу (да 14 тысяч чалавек) каля Менска. У чэрвені, калі паспалітае рушэнне сабралася, маскоўскія ваяводы пакінулі межы Вялікага Княства Літоўскага. Кішка накіраваў войска да Друцка, адкуль пасылаў невялікія атрады на парубежныя маскоўскія землі. У хуткім часе паспалітае рушэнне было распушчана. Крымскія татары, якія абяцалі дапамогу Жыгімонту, не зрабілі назначаныя напады на Пуціўль і Чарнігаў. У кастрычніку — лістападзе 1507 года Васіль III зноў накіроўвае войскі ў Беларускае Падняпроўе. Яны асадзілі Крычаў і Мсціслаў. Калі на дапамогу асаджаным стала падыходзіць паспалітае рушэнне, маскоўскія ваяводы разам з войскам адступілі ў свае землі.
Другі этап
Другі этап вайны звязаны з бунтам, узнятым у студзені 1508 года на Беларусі Міхаілам Глінскім. Сабраўшы каля 2 тысяч чалавек, Глінскі авалодаў Туравам, Мазыром, спрабаваў захапіць Слуцк. Васіль III накіраваў войска на чале з В. Шамячычам на Слуцк да Глінскага, палкі Д. Шчэні з Вялікіх Лук і Я. Захар’іна з Масквы — на Смаленск, а трэцяе войска — на Полацк. У маі 1508 аб’яднаныя сілы Глінскага і Шамячыча трымалі ў аблозе Менск і спусташалі яго наваколле, рабілі рэйды ажно да Слоніма. У гэты час каля Ліды збіралася паспалітае рушэнне Вялікага Княства Літоўскага, а з Польшчы падыходзіла пяцітысячнае войска. Аб’яднаўшы сілы (агульная колькасць войска 15—16 тыс. чал.), Жыгімонт I даручыў камандаванне імі гетману найвышэйшаму Канстанціну Астрожскаму. У пачатку чэрвеня пры набліжэнні аб’яднанага літоўскага войска ваявода Шамячыч і Глінскі пакінулі Менск і адступілі на ўсход, а ў сярэдзіне ліпеня, таксама не прыняўшы бою, адступіла буйная групоўка маскоўскага войска, якая трымала ў аблозе Оршу. У жніўні 1508 года Астрожскі і Мікалай Фірлей з атрадамі конніцы напалі на Северскую зямлю, а Кішка з невялікім атрадам рушыў у напрамку Масквы і захапіў Дарагабуж і Таропец, аднак ваяводы Васіля III ударам у адказ вярнулі гэтыя гарады. Астрожскі з Фірлеем таксама мусілі вярнуцца ў свае землі.
Дзесяцігадовая вайна (1512—1522)
Дзесяцігадовая вайна — чацвёртая вайна паміж Вялікім Княствам Літоўскім і Маскоўскай дзяржавай за ўсходнеславянскія землі. «Вечны мір» 1508, якім скончылася вайна 1507—1508 гадоў, маскоўскі бок разглядаў як часовую перадышку. 3 1510 года Васіль III, заручыўшыся падтрымкай Лівонскага і Тэўтонскага ордэнаў, займаўся непасрэднай падрыхтоўкай смаленскай кампаніі.
Аблогі Смаленска
У лістападзе 1512 года войска князя I. Рапніна-Абаленскага і Канюшага I. А. Чалядніна рушыла ў бок Смаленска. У снежні 1512 года на Смаленск былі адпраўлены галоўныя сілы з Масквы на чале з Васілём III. Пасля шасцітыднёвай аблогі маскоўскае войска, якое пацярпела значныя страты, вярнулася дадому.
У чэрвені 1513 года быў прадпраняты другі паход на Смаленск. Да восені пад горадам была сканцэнтравана 80-тысячная маскоўская армія з вялікай колькасцю гармат і 2-ма тысячамі пішчалялямі. Каля 24 тысяч маскоўскіх ратнікаў ваявалі на Полаччыне, 8 тысяч чалавек — пад Віцебскам, а 14-тысячная групоўка аблажыла Оршу. Жыхары Смаленска зноў адбілі напад маскоўскіх войск, і Васіль III у лістападзе 1513 адвёў свае палкі назад.
У канцы мая 1514 года, пасля зімовай перадышкі, пачаўся 3-і паход на Смаленск, у якім удзельнічала каля 80 тысяч чалавек. 31 ліпеня пасля няспыннага абстрэлу з 300 гармат Смаленск капітуляваў.
Бітва пад Оршай (1514)
Імкнучыся развіць поспех, ваяводы Васіля III хутка рухаліся ў глыб Беларусі. Яны захапілі Мсціслаў, Крычаў, Дуброўну, перайшлі Дняпро і Друць і толыкі каля Бярэзіны сутыкнуліся з перадавымі атрадамі 35-тысячнай арміяй вялікага князя літоўскага Жыгімонта I Старога.
Ваенныя сутычкі 1515—1517 гадоў
На працягу 3 гадоў пасля перамогі літоўскага войска пад Оршай ваенныя дзеянні вяліся стрымана.
Актывізацыя ваенных дзеянняў (1517—1522)
Пасля няўдалых перамоў бакоў у 1517 годзе ваенныя дзеянні актывізаваліся. Летам 1518 года Васіль III накіроўвае на Беларусь свае войскі з Вялікіх Лук — на Полацк, з Белай — на Віцебск, са Смаленска і Старадуба — ў Падняпроўе. Пад Полацкам маскоўскае войска было разгромлена і адступіла, у іншых месцах яно даходзіла да Слуцка, Мінска, Навагрудка.
У 1519 у вайну на баку Маскоўскай дзяржавы ўступіў Тэўтонскі ордэн. У ліпені 1519 на Кіеўшчыну і Валынь уварвалася 40-тысячнае крымскае войска і разбіла конніцу Астрожскага пад Сокалам. Выкарыстаўшы цяжкі для Вялікага Княства Літоўскага момант, Васіль III зноў ударыў па Беларусі з Вялікіх Лук, Смаленска і Старадуба, маскоўскае войска па дарозе паліла гарады і вёскі, ў палон браліся мясцовыя жыхары.
Падпісанне міру
Апошняй акцыяй Васіля III у гэтай вайне стаў рэйд ваяводы В. Гадунова ў лютым 1520 года пад Полацк і Віцебск. Перамогі над тэўтонцамі і пагадненне, падпісанае Жыгімонтам I Старым з Крымскім ханствам, схілілі Васіля III да перагавораў. Улетку 1520 года ліоўскае пасольства дамовілася ў Маскве пра спыненне ваенных дзеянняў. Для падпісання мірнага пагаднення «вялікае пасольства» на чале з полацкім ваяводам Пятром Кішкам прыбыло ў Маскву толькі ў 1522. Пагадненне мела кампрамісны характар і прадугледжвала перамір’е тэрмінам на 5 гадоў (пасля чаго меркавалася падпісаць «вечны мір»>). Смаленск застаўся ў Маскоўскай дзяржаве, шматлікі «маскоўскі палон» — у Вялікае Княства Літоўскае.
Старадубская вайна (1534—1537)
Старадубская вайна — чарговы ваенны канфлікт паміж Вялікім Княствам Літоўскімм і Маскоўскім княствам.
Прычыны
Незадаволенасць Вялікага Княства Літоўскага і Вялікага Княства Маскоўскага вынікамі папярэдняй вайны абумовіла чарговы збройны канфлікт між імі.
Фактычна ваенныя дзеянні між дзяржавамі пасля папярэдняй вайни не прыпыняліся. Але трывалы час цэнтральныя ўраяды былі негатовыя да новага маштабнага супрацьстаяння і некалькі разоў падпісвалі перамір’і:
Вайна
Адначасова, у 1530-х гадах маскоўскі князь Васіль III Іванавіч стаў засяроджваць войскі на Смаленшчыне і Севершчыне. З Крымскім ханствам і Малдаўскім княствам быў заключаны супрацьлітоўскі саюз. Крымскае войска ўвайшло на Кіеўшчыну і аблажылі Чаркасы. Аднак смерць Васіля III Іванавіча ў снежні 1533 года і ўсобіцы пры маскоўскім двары змянілі палітычную сітуацыю. Спадзяючыся на паслабленне маскоўскай улады, літоўскія радцы 15 лютага 1534 года на Віленскім сойме вырашылі пачаць ваенны наступ на Маскву.
Лівонская вайна (1558—1583)
Інфля́нцкая вайна́, Ліво́нская вайна́ (1558—1582) — вайна паміж Маскоўскай дзяржавай з аднаго боку, і Вялікім Княствам Літоўскім (Рэччу Паспалітай), Шведскім і Дацкім каралеўствамі з іншага за тэрыторыі Інфлянтаў (Лівоніі).
Прычыны
У 1558 годзе маскоўскі цар Іван IV, больш вядомы як Іван Грозны, распачаў вайну супраць былога Лівонскага ордэна. На той час Ордэн уяўляў сабой канфедэрацыю — злучнасць 5 княстваў, створаных нямецкімі рыцарамі. Асноўнай мэтай маскоўскага цара было здабыць выхад да Балтыйскага мора. Атрымаўшы выхад да Балтыкі, Масква магла больш актыўна ўдзельнічаць у еўрапейскіх справах. Лівонія была абвешчана спадчынай маскоўскіх князёў на той падставе, што маўляў, у старажытныя часы гэтай тэрыторыяй валодалі князі Кіеўскай Русі. Сваёй спадчынай Масква, у які-ўжо раз, таксама абвясціла і частку Вялікага Княства Літоўскага — беларускія і ўкраінскія землі з Полацкам, Віцебскам, Оршай, Магілёвам, Кіевам і іншымі буйнымі гарадамі на ўсходзе Княства.
Пачатак вайны
Вялікая маскоўская армія ў першыя месяцы ваенных дзеянняў у Прыбалтыцы захапіла Нарву, Дэрпт, падступіла да Рэвеля. Ордэн запрасіў перамір’я, адначасова актыўна пачаў шукаць саюзнікаў у Еўропе, аднак Швецыя, Данія і Польшча адмовіліся ваяваць супраць Масквы, толькі Вялікае Княства Літоўскае, разумеючы небяспеку маскоўскага заваявання Лівоніі, вырашыла дапамагчы Ордэну.
У 1559 годзе Лівонія перайшла пад пратэктарат Вялікага Княства Літоўскага, у выніку ваенныя дзеянні аднавіліся, і зноў паспяхова для Івана IV. У ліпені 1561 года літоўскае войска на чале з Мікалаем Радзівілам Рудым уступіла ў Лівонію, але было разбіта каля горада Пярну. Ордэн фактычна перастаў існаваць. Апошні магістр Готхгард Кетлер перадаў у сакавіку 1562 года Мікалаю Радзівілу Чорнаму (стрыечны брат Мікалая Радзівіла Рудога) пячатку Ордэна і ключы ад Рыгі. Каб пашырыць кола ўдзельнікаў вайны, Кетлер таксама перадаў эстонскія землі Швецыі, востраў Эзэль — Даніі, Лівонію — Вялікаму Княству Літоўскаму, за сабой захаваў толькі Курляндыю на правах спадчыннага свецкага княства. Адначасова вялікі князь Жыгімонт Аўгуст прызначыў Кетлера сваім намеснікам у Лівоніі. Так перастала існаваць ваенна-царкоўная дзяржава — Лівонскі ордэн.
Беларускі тэатр ваенных дзеянняў
У адказ на гэта атрады Івана IV у пачатку 1562 года спустошылі ваколіцы Мсціслава, Шклова, Оршы, Віцебска, Дуброўны, Капыля. Для генеральнага наступу на Полацк пад Мажайскам рыхтавалася армія ў 60 тысяч чалавек. 31 студзеня 1563 года гэта войска асадзіла Полацк, а праз два тыдні (15 лютага) захапіла горад. Вільня запрасіла міру, але патрабаванні маскоўскага цара былі празмерныя — Полацк і Лівонія мусілі далучыцца да Масквы. У 1564 годзе ваенныя дзеянні зноў актывізаваліся. Невялікаму войску Мікалая Радзівіла Рудога ўдалося разбіць дзве маскоўскія арміі — каля ракі Ула 25 студзеня і пад Оршай 2 лютага 1564 года. Спробы Івана IV пранікнуць у цэнтр дзяржавы былі сарваны.
Між тым, царскія войскі добра замацаваўся ў паўночнай Беларусі — у 1566—1569 гадах каля Полацку былі збудаваны крэпасці Суша, Сокал, Сітна, Красны, Казяны, Усвяты, Туроўля. У гэтых умовах княству патрабаваўся саюзнік, бо аднаму яму адбіць напады маскоўскага цара было немагчыма. Найбольш імаверным саюзнікам была Польшча, па выніках доўгатрывалых перамоў у 1569 годзе была складзена Люблінскую унію, на вельмі неспрыяльных для Княства ўмовах. У 1570 годзе новая дзяржава — Рэч Паспалітая пайшла на перамір’е з Іванам IV, апошняму таксама патрабавалася часова замірыцца з Літвой і Польшчай, бо пачаліся ваенныя дзеянні супраць Швецыі. Хутка памёр апошні прадстаўнік дынастыі Ягелонаў бяздзетны Жыгімонт II Аўгуст, таму ваенныя дзеянні аднавіліся толькі праз некалькі гадоў, калі ў Рэчы Паспалітай усталяваўся ўнутраны парадак.
Узнаўленне вайны
Новаабраны кароль Рэчы Паспалітай Стэфан Баторый ажыццявіў у 1577—1579 энергічную падрыхтоўку да ўзнаўлення вайны за Полаччыну. 41-тысячнае войска выйшла з Дзісны на Полацк у ліпені 1579 і абклала горад 11 жніўня 1579. 30 жніўня горад здаўся.
На працягу ліпеня—жніўня быў заняты шэраг меншых маскоўскіх замкаў, 4 верасня ўзятая Туроўля, 11 верасня штурмам узятая і разбураная крэпасць Сокал, 16 кастрычніка без бою занятая крэпасць Суша. У снежні 1579 была ўзятая Няшчэрда.
На працягу 1580 у час паходу войска Рэчы Паспалітай на Маскву былі вернуты і тыя землі Полаччыны, якія пасля 1579 заставаліся пад уладай Масквы (Себеж, Завалачча, замкі Азярышча, Усвяты). Былі занятыя Вялікія Лукі, атакаваныя Холм і Старая Руса. Шведскае войска заняло Карэлу (1580), Нарву, Івангорад, Ям, Капор'е (усё — 1581), абклалі Арэшак (1581). У 1581 Баторый з раёна Дзісны рушыў да Вострава (узяты 21 жніўня 1581) і Пскова. Атрад Радзівіла Рудога 5 жніўня 1581 выйшаў з Віцебска на Веліж, Таропец, Старую Русу і злучыўся пад Псковам з галоўнай арміяй. 26 жніўня 1581 войска РП пачало 5-месячную няўдалую аблогу Пскова.
Канец вайны
Незадаволенасць вайной у Рэчы Паспалітай і няўдача аблогі Пскова вымусілі Баторыя пачаць перамовы, і 15 студзеня 1582 быў заключаны Ям-Запольскі 10-гадовы мір. Лівонія, Веліж і Полацк вярнуліся ў Вялікае Княства Літоўскае. Паводле Плюскага міру (1583) за Швецыяй засталіся Паўночная Эстонія, Нарва, Ям, Капор’е, Івангорад.
Süddeutsche Zeitung
«Süddeutsche Zeitung», «Зю́ддойчэ ца́йтунг» (SZ, ЗЦ; літаральна — «Паўднёвагерманская газета») — найбуйнейшая штодзённая газета Германіі. Заснавана 16 кастрычніка 1945 года. Выдаецца ў Мюнхене выдавецтвам «Süddeutscher Verlag».
Газета пазіцыянуе сябе як «ліберальна-эканамічнае» выданне. Вялікая ўвага надаецца падзеям культурнага жыцця. Рубрыка, прысвечаная культуры, ідзе адразу пасля рубрыкі «Палітыка». Па панядзелках выходзіць дадатак з артыкуламі з «Нью-Ёрк Таймс» на англійскай мове, па пятніцах выходзіць часопіс «ЗЦ-Магацын» (SZ-Magazin), а па суботах — дадатак за тыдзень. У Мюнхене выходзіць дадатак-афіша «ЗЦ-Экстра».
Улетку 2005 года ЗЦ была прызнана нямецкімі журналістамі «вядучай газетай № 1» Германіі.
Гісторыя
Газета ўпершыню выйшла ў суботу, 16 кастрычніка 1945 года. У той час газета каштавала 20 пфенігаў.
З прычыны крызісу друкарскіх выданняў у 2000 годзе фінансавае становішча ЗЦ пагоршылася. Газета была вымушана прадаць частку сваіх акцый. Шматлікія супрацоўнікі патрапілі пад скарачэнне.
Зыгмунт Лазінскі
Зы́гмунт (Зі́гмунд) Лазі́нскі (Zygmunt Łoziński;, наваколле Навагрудка — , ) — каталіцкі святар, біскуп мінскі (1918—1925) і пінскі (1925—1932).
Біяграфічныя звесткі
Скончыў семінарыю ў Санкт-Пецярбургу і Пецярбургскую духоўную рыма-каталіцкую акадэмію, дзе потым выкладаў. Святарскія пасвячэнні атрымаў 23 чэрвеня 1895 года. З-за канфлікту з царкоўнымі ўладамі двойчы (1898—1900 і 1905) быў адхілены ад пасады. У 1905 стаў пробашчам кафедральнага сабора ў Мінску. У 1905-09 зноў прафесар духоўнай акадэміі ў Пецярбургу, з 1908 — адначасова ў семінарыі. У 1909—1911 гадах суправаджаў магілёўскага біскупа Яна Цепляка ў наведванні парафій Расійскай імперыі.
2 лістапада 1917 пастаўлены біскупам на адноўленую Мінскую архідыяцэзію, рукаўскладзены ў біскупы 28 ліпеня 1918 ў Варшаве. З 14 жніўня 1918 заняў кафедру. Спрыяў усталяванню беларускай мовы ў касцёле. 6 снежня 1918 разам з Ф. Абрантовічам правёў першае беларускае багаслужэнне ў Мінску. Быў арганізатарам беларускай каталіцкай семінарыі ў Мінску (пазней пераведзена ў Навагрудак, затым — у Пінск, дзе паступова паланізавалася).
Стара Прылука
Стара Прылука (Стара Прилука) — сяло ў Лыпавэцкім раёне Вінніцкай вобласці Украіны. Цэнтр Старапрылуцкага сельскага савета.
Зыгмунт Лазінскі
Біяграфічныя звесткі
У 1920 годзе арыштаваны камуністычнымі ўладамі, 11 месяцаў правёў у маскоўскай «Бутырцы», пасля вымушаны з’ехаць у Заходнюю Беларусь.
28 кастрычніка 1925 прызначаны першым біскупам навастворанай Пінскай дыяцэзіі. Памёр у 1932 годзе ў Вялікую Суботу. Пахаваны ў крыпце кафедральнага касцёла ў Пінску.
Аўтар шэрагу брашур і артыкулаў на польскай мове.
У 2017 годзе, з нагоды 60 годдзя працэсу беатыфікацыі Зігмунда Лазінскага, гуманітарна-асветніцкае грамадскае аб’яднанне «Садружнасць Палесся» звярнулася з адкрытым лістом да каталіцкага Мітрапаліта Мінска-Магілёўскага арцыбіскупа Тадэвуша Кандрусевіча з просьбай паспрыяць у больш хуткім завяршэнні працэсу беатыфікацыі. У адказе на зварот Тадэвуш Кандрусевіч заклікаў вернікаў маліцца аб цудзе праз заступніцтва Слугі Божага Зігмунда Лазінскага.
Вернер фон Фрыч
Ве́рнер фрайхер фон Фрыч (Барон Вернер фон Фрыч Werner Freiherr von Fritsch; — ) — нямецкі военачальнік, генерал-палкоўнік (1936), першы генерал нямецкай арміі, які загінуў у Другой сусветнай вайне.
Рудка (Дэмыдзіўскі раён)
Рудка (Ру́дка) — вёска ў Дэмыдзіўскім раёне Ровенскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Дэмыдзіўскай пасялковай абшчыны.
Сякераўшчына
Сяке́раўшчына (, Секеровщина) — вёска ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Салоніцкага сельсавета.
У 1960—1964 гадах цэнтр Грамоўскага сельсавета.
Фрыч
Фрыч — нямецкае (Fritsch, Fritzsch) і чэшскае (Frič) прозвішча.
2-я Мінская партызанская брыгада
2-я Мінская партызанская брыгада — партызанская брыгада, створаная ў верасні 1942 года на базе атрадаў «Сокал», М. Цярэніка (пазней імя Суворава), імя Чапаева, імя Кутузава. Дзейнічала на тэрыторыі Пухавіцкага, Мінскага, Старадарожскага, Рудзенскага раёнаў. 29 чэрвеня 1944 года брыгада (1341 партызан, 4 атрады) злучылася з Чырвонай Арміяй. На базе атрадаў, вылучаных з брыгады былі створаны партызанская брыгада імя В. І. Чапаева, партызанская брыгада імя П. К. Панамарэнкі, 3-я Мінская партызанская брыгада імя С. М. Будзённага.
Склад
На момант злучэння з Чырвонай Арміяй у склад брыгады ўваходзілі:
Дзейнасць
Партызаны ў другой палове 1943 года падарвалі 1 тысячу рэек. 10 кастрычніка 1942 года на дарозе Пухавічы — Вомельна знішчылі 9 аўтамашын, больш за 70 нямецкіх салдат. У студзені — лютым 1943 года, чэрвені 1944 года вялі баі з карнікамі. Вялі баі каля вёсак Вомельна Пухавіцкага і Дражна Старадарожскага раёнаў. Вывелі са строю электрастанцыі ў Пухавічах, Седчы. У кастрычніку 1943 — красавіку 1943 года знішчылі 43 масты. 28 чэрвеня 1944 года захапілі пераправу цераз раку Пціч і ўтрымлівалі яе да падыходу Чырвонай Арміі.
Георг VI
Біяграфія
Уступіў на пасад пасля адрачэння брата, Эдуарда VIII. Увайшоў у гісторыю перш за ўсё як сімвал барацьбы Вялікабрытаніі і краін Брытанскай імперыі супраць нацысцкай Германіі ў Другой сусветнай вайне.
Дыферэнцыял (тэхніка)
Дыферэнцыял у тэхніцы — зубчастая перадача, якая перадае рух ад аднаго вала двум іншым, што круцяцца з рознымі адноснымі скарасцямі, або ад двух валоў аднаму.
Дыферэнцыял у трансмісіі аўтамабіля або колавага трактара дае магчымасць вядучым колам круціцца з рознай хуткасцю, што неабходна на паваротах. Выкарыстоўваецца таксама ў механізмах прыводу вінтоў турбавінтавых самалётаў, на гусенічных машынах (падвойныя або складаныя дыферэнцыялы, якімі карыстаюцца як механізмамі павароту).
Егінкудук
Егінкудук — сяло ў Курмангазінскім раёне Атыраўскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад Суюндукскай сельскай акругі. Код КАТА — 234667300.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 329 чалавек (171 мужчына і 158 жанчын). Паводле дадзеных перепісу 2009 года, у сяле пражывалі 358 чалавек (191 мужчына і 167 жанчын).
Карабеля
Карабеля — парадная шабля ў XVI—XVIII стст., якую выкарыстоўвалi выключна для ўпрыгожвання шляхецкага ўбрання. Звычайна была больш лёгкая i тонкая, чым баявыя, мела апраўленую ў серабро або золата рукаяць з каштоўнымi камянямi. Назва ад персiдскага г. Кербела непадалёку ад Багдада, дзе iх пачалi вырабляць.
Слова «карабеля» не мае ўстойлівай этымалогіі, таму прапануюцца розныя версіі.
IC 962
IC 962 — галактыка тыпу S? (спіральная галактыка) у сузор'і Валапас.
Гэты аб'ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Хрушчоўка
Дамы хрушчоўскай пабудовы (гутарковая назва — «хрушчоўкі») — савецкія тыпавыя серыі жылых дамоў, якія масава будаваліся ў СССР з канца 1950-х па пачатку 1980-х гг. Назва звязана з М. С. Хрушчовым, у часы знаходжання якога на пасадзе кіраўніка СССР была пабудавана большасць гэтых дамоў. Адносяцца да архітэктуры функцыяналізму. Большасць хрушчовак узводзілася як часовае жыллё. Аднак пасля, з-за недастатковага аб'ёму будаўніцтва жылля, тэрмін іх выкарыстання пастаянна павялічваўся. Хрушчоўкі, у параўнанні са шматкватэрнымі дамамі, якія будаваліся раней, мелі кватэры меншых памераў, архітэктура дамоў была функцыянальнай і пазбаўленая «архітэктурных празмернасцяў», уласцівых савецкім будынкам больш ранніх гадоў.
Гісторыя
Маштабны пераход на новыя, прагрэсіўныя рашэнні ў галіне будаўніцтва пачаўся з Пастановы ЦК КПСС і Савета Міністраў СССР ад 19 жніўня 1954 года «Аб развіцці вытворчасці зборных жалезабетонных канструкцый і дэталяў для будаўніцтва», якім прадугледжвалася пабудова 402 заводаў зборных жалезабетонных канструкцый і арганізацыя вырабу дэталяў на 200 пляцоўках палігоннага тыпу.
Першыя хрушчоўкі пабудавалі ў сціснутыя тэрміны ў 1956—1958 гадах вакол падмаскоўнай вёскі Чаромушкі (паміж сучаснымі вуліцамі Грымаў, Шверніка, Дзмітрыя Ульянава і праспектам 60-годдзя Кастрычніка); шаснаццаць эксперыментальных чатырохпавярховых дамоў мелі ў асноўным па чатыры пад'езды і былі расстаўленыя ў адпаведнасці са старанна прадуманым планам спецыялістаў па азеляненні і ландшафтных архітэктараў.
Будаўніцтва «хрушчовак» працягвалася з 1957 па 1985 гады. Першая дапрацоўка праектаў хрушчовак была праведзена ў 1963—64 гадах. Будаўніцтва новых мадыфікацый пачалося пасля адстаўкі Хрушчова ў другой палове 1960-х, таму такія дамы адносяць да ранніх «брэжневак». У палепшаных мадыфікацыях з'явіліся паасобныя санвузлы, ізаляваныя пакоі ў двухпакаёвых кватэрах, павялічылася колькасць шматпакаёвых кватэр, з'явіліся дамы падвышанай паверхавасці з ліфтам і смеццеправодам.
Чэмпіянат Беларусі па цяжкай атлетыцы 2013
Чэмпіянат Беларусі па цяжкай атлетыцы 2013 года прайшоў з 4 па 7 верасня ў Гродне ў спарткомлексе «Нёман».
Бойкаўшчына
Бо́йкаўшчына (Бо́йківщина) — украінскі этнакультурны рэгіён, край бойкаў, размешчаны ў Заходняй Украіне.
Размяшчэнне
Бойкаўшчына размешчана на паўночных і паўднёвых схілах Карпат, распасціраецца ад рэк Лімныца і Церэсва (на ўсходзе) да рэк Уж і Сян (на захадзе), ахоплівае горныя раёны Львоўскай, Івана-Франкоўскай і Закарпацкай абласцей, ахоплівае каля 8 тысяч км².
Гісторыя
Праз Бойкаўшчыну здаўна праходзіў галоўны гандлёвы і ваенны шлях з Украіны ў Венгрыю і Заходнюю Еўропу.
У 1772—1918 гадах Бойкаўшчына знаходзілася ў складзе ўладанняў Габсбургаў (пасля Аўстрыйскай імперыі і Аўстра-Венгрыі), у 1919—1939 гадах — Польшчы. Пасля далучэння ў 1939 годзе Заходняй Украіны і ў 1945 годзе Закарпацця да УССР уваходзіць у склад Украінскай дзяржавы.
Вядомыя ураджэнцы
На Бойкаўшчыне нарадзіліся многія вядомыя дзеячы, у прыватнасці гетман Пётр Сагайдачны, генеральны суддзя з часоў Хмяльніччыны Іван Крэхавецкі, пісьменнік Іван Франко.
Калыніўка (Дэмыдзіўскі раён)
Калыніўка (Кали́нівка) — вёска ў Дэмыдзіўскім раёне Ровенскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Дэмыдзіўскай пасялковай абшчыны.
Збор
Збор — назва пратэстанцкай абшчыны і пратэстанцкага храма-будынка. Як сінонім збора ў беларускай мове таксама ўжываецца кірха (Kirche). Зборы-храмы будаваліся на Беларусі ў асноўным ў стылі готыкі і рэнесансу ў XVI—XVII стст. Часта ў архітэктуру збораў прыўносіліся фартыфікацыйныя элементы (прыкладам збор ў Заслаўі ці Дзяржынску).
Антоній Дзям’янка
Антоній Дзям’я́нка  — беларускі рымска-каталіцкі царкоўны дзеяч.
Біяграфія
Нарадзіўся ў в. Заброддзе парафіі Дзераўная на Заходнім Палессі. Пасля заканчэння сярэдняй школы не атрымаў дазволу ад дзяржаўных уладаў на паступленне ў Рыжскую духоўную семінарыю. Святарскую фармацыю праходзіў пад кіраўніцтвам доктара тэалагічных навук, кс. прэлата Вацлава Пянткоўскага, тагачаснага Генеральнага вікарыя Пінскай дыяцэзіі.
3 мая 2012 ў Пінску было абвешчана рашэнне Папы Бенедыкта XVI аб прызначэнні Антонія Дзям’янкі біскупам Пінскай дыяцэзіі і вызваленні ад выканання абавязкаў дапаможнага біскупа Мінска-Магілёўскай архідыяцэзіі.
Вялікі Лес (лясны масіў)
Вялі́кі Лес — лясны масіў у Горацкім раёне Магілёўскай вобласці Беларусі ў міжрэччы Басі і Проні на поўдзень ад в. Жавань. Плошча каля 800 га.
Рэльеф узгорысты. Пераважаюць яловыя лясы (кіслічныя, радзей імшыстыя і чарнічныя) і вытворныя асіннікі і бярэзнікі на дзярнова-падзолістых пылавата-сугліністых глебах. Паніжэнні пад асакова-сфагнавымі бярэзнікамі. Сярод ельнікаў невялікія ўчасткі кіслічна-сніткавых дуброў.
Чыгуначны святлафор
Чыгуначны святлафор — прылада для бачнай сігналізацыі на чыгунках, якая падае сігналы ў любы час сутак толькі святлом агнёў (а менавіта, колерам, мігценнем, колькасцю, размяшчэннем агнёў). Як правіла, паказанне святлафора прызначана для членаў лакаматыўнай брыгады або для машыніста рухомага саставу, а сам святлафор, за выключэннем лакаматыўнага святлафора, з'яўляецца палявой прыладай. Чыгуначныя святлафоры прызначаны для рэгулявання руху цягнікоў, манеўровых саставаў, а таксама рэгулявання хуткасці роспуску з сартавальнай горкі. Таксама святлафоры або дадатковыя светлавыя паказальнікі могуць інфармаваць машыніста аб маршруце, або як-небудзь яшчэ канкрэтызаваць паказанне. У сувязі з агульным падабенствам як па прызначэнні, так і па канструкцыі, да чыгуначным можна адносіць і святлафоры метрапалітэнаў, і легкарэйкавага транспарту. У гэтым артыкуле разглядаюцца агульныя характарыстыкі і канструкцыя святлафораў. Аб выкарыстанні святлафораў у чыгуначнай сігналізацыі на розных сістэмах чыгунак, метро і інш. внеуличного рэйкавага транспарту, сістэмах сігналізацыі гл Чыгуначная святлофорная сігналізацыя.
Асаблівасці
Па эксплуатацыйных уласцівасцях асноўнае адрозненне тыповага чыгуначнага святлафора ад большасці святлафораў на аўтамабільных дарогах (вулічных) — значна больш вузкая накіраванасць асноўнага прамяня (у Расіі і постсавецкай прасторы — звычайна вугал разыходжання каля 3°), паколькі ў большасці выпадкаў паказанне святлафора прызначана толькі для машыніста рухомага састава, які знаходзіцца на нейкім адным участку пуці. Таксама адрозненне заключаецца ў тым, што адназначнае ўспрыманне паказанні святлафора на чыгунцы павінна адбывацца на вялікіх адлегласцях — парадку 0,8-1,5 км, што практычна выключае выкарыстанне якіх-небудзь фігур або сілуэтаў ў межах аднаго агню.