cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Георгій Мікалаевіч Данелія
Творчасць
Дэбютаваў фільмам «Сярожа» (1960, разам з І. Таланкіным). Здымае псіхалагічныя драмы («Шлях да прычала», 1962), лірычныя («Я крочу па Маскве», 1964; «Міміно», 1970), сатырычныя («Трыццаць тры», 1966), фантастычныя камедыі («Кін-дза-дза!», 1987) і трагікамедыі («Не бядуй», 1969; «Афоня», 1975; «Асенні марафон», 1979; «Слёзы капалі», 1983; «Пашпарт», 1990), для якіх характэрны ўвага да сацыяльнай прыроды з’яў і ўчынкаў, спачувальная інтанацыя ў адносінах да герояў.
Сям’я
Жонка — Галіна Іванаўна Юркова-Данелія.
Нумі Рапас
Нумі Рапас (швед. Noomi Rapace, народжаная Хільда ​​Нумі Норэн (Hilda Noomi Norén); нар., Худыксваль, Еўлебарг, Швецыя) — шведская актрыса.
Нумі дэбютавала ў кіно ва ўзросце сямі гадоў, прыняўшы ўдзел у масавых сцэнах ў шведска-ісландскім фільме «Цень крумкача». Сусветная вядомасць прыйшла да актрысы пасля ролі Лісбет Саландэр у шведскім трылеры «Дзяўчына з татуіроўкай дракона» і двух яго працягах — «Дзяўчына, якая гуляла з агнём» і «Дзяўчына, якая падрывала паветраныя замкі». За ролю Лісбет яна атрымала прэстыжную шведскую ўзнагароду «Залаты жук».
Спіс прэм’ер-міністраў Турцыі
Прэм’ер-міністр Турцыі, Türkiye Cumhuriyeti başbakan — кіраўнік урада Турцыі, пачынаючы с заснавання гэтай пасады ў 1920 пасля распаду Асманскай імперыі падчас вайны за незалежнасць Турцыі.
Нумі Рапас
У 2011 годзе Нумі дэбютавала ў Галівудзе, сыграўшы адну з галоўных роляў у дэтэктыве «Шэрлак Холмс: Гульня ценяў» разам з Робертам Даўні-малодшым і Джудам Лоў. У наступным годзе выйшаў фантастычны фільм Рыдлі Скота «Праметэй», дзе Рапас сыграла галоўную ролю — археолага Элізабет Шоў.
Спіс прэм’ер-міністраў Турцыі
Пасада прэм’ер-міністра была скасавана ў выніку канстытуцыйнай рэформы пасля правядзення 24 чэрвеня 2018 прэзідэнцкіх выбараў з перадачай паўнамоцтваў па кіраванню ўрадам абранаму прэзідэнту Рэджэпу Таіпу Эрдагану.
Аідый
Аідый (Oidium) — род недасканалых грыбоў сямейства. Большасць відаў гэтага роду з’яўляюцца фітапатагенамі, якія выклікаюць мучністую расу. Многія віды з’яўляюцца анаморфамі і таму сучаснымі навукоўцамі іх назвы ўключаюцца ў сінаніміку іншых відаў.
Спіс прэм’ер-міністраў Турцыі
Кіраўнікі парламента падчас вайны за незалежнасць (1920—1923)
Дадзеная пасада сумяшчалась з пасадай кіраўніка ўрада падчас вайны за незалежнасць.
Аідый
Некаторыя віды-патагены
Ніжэй пазначаны некаторыя віды з пазначэннем таксанамічнай сінанімікі і відаў (родаў ці сямействаў), для якіх яны з’яўляюцца патагенамі:
Паўднёвая Георгія
Паўднёвая Гео́ргія (South Georgia) — востраў на поўдні Атлантычнага акіяна. Уваходзіць у склад брытанскай заморскай тэрыторыі Паўднёвая Георгія і Паўднёвыя Сандвічавы астравы. Агульная плошча - 3755 км². Насельніцтва (2005 г.) - 26 чал.
Геаграфія
Востраў Паўднёвая Георгія месціцца на поўдні Атлантычнага акіяна ў 1510 км ад узбярэжжа Антарктыды, у 557 км на паўночны захад ад Паўднёвых Сандвічавых астравоў, 1345 км на паўднёвы ўсход ад Фалклендскіх астравоў, у 12260 км на паўднёвы захад ад Лондана. Агульная даўжыня - 174 км. Найбольшая шырыня - 37,5 км.
Востраў выцягнуты з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход. Уздоўж усёй цэнтральнай часткі цягнецца горны хрыбет вышынёй да 2935 м. Усяго вылучаецца 45 вяршынь. Берагі стромкія, скалістыя, парэзаныя шматлікімі фіёрдамі, да якіх прымыкаюць ледавіковыя даліны. Паўднёвая Георгія мае вулканічнае паходжанне. Складзена пераважна метамарфічнымі сланцамі і магматычнымі горнымі пародамі. Рэдка сустракаюцца граніт, вапняк і глеістыя адкладанні.
57% вострава займаюць ледавікі. Летняя мяжа ледавікоў знаходзіцца на вышыні 450 - 600 м, на поўначы крыху вышэй, чым на поўдні. На вялікіх высотах сустракаюцца зоны вечнай мерзлаты.
Клімат марскі субантарктычны, вельмі вільготны. Сярэднегадавая колькасць ападкаў — каля 1500 мм. Найбольш цёплым месяцам з'яўляецца люты, калі сярэдняя тэмпература дасягае +6 °C. У жніўні яна трымаецца каля -2 °C. Наогул, тэмпература рэдка бывае вышэй за +9,5 °C або ніжэй за -15 °C. Пераважаюць вільготныя цёплыя паўночна-заходнія і прахалодныя паўднёва-ўсходнія вятры.
Прырода
У прыбярэжнай паласе вострава Паўднёвая Георгія знойдзена 103 віды водарасцей, у тым ліку 9 відаў зялёных водарасцей, 35 відаў бурых водарасцей, 47 відаў чырвоных водарасцей. У глыбокіх месцах даўжыня некаторых відаў дасягае 40 м. 12 відаў — эндэмікі Паўднёвай Георгіі і Вогненнай Зямлі.
Наземная флора не адрозніваецца значным багаццем, блізкая па паходжанню да флоры Фалклендскіх астравоў, поўдню Патагоніі і Вогненнай Зямлі. Пераважаюць травы, папарацепадобныя, мохі і лішайнікі. Выяўлена 125 відаў мохаў і 150 відаў лішайнікаў. Дрэваў і сапраўдных хмызнякоў наогул няма. Падчас летняга даследавання 2009 г. брытанскія вучоныя знайшлі 24 віды, выпадкова або спецыяльна завезеныя чалавекам. Асабліва на востраве распаўсюдзіліся дзьмухаўцы і ясколкі.
У выніку ізаляцыі Паўднёвай Георгіі ад кантынентаў, першародная фаўна сушы прадстаўлена амаль выключна птушкамі (пінгвіны, буравеснікападобныя, гарбаткавыя, качкі і інш.), якіх налічваецца каля 30 мільёнаў. Галечныя пляжы прыцягваюць ластаногіх. Каля берагоў вострава шмат рыбы, ракападобных, часта сустракаюць кітоў.
Разам з чалавекам на Паўднёвую Георгію трапілі мышы і пацукі, былі ўвезены алені. У пачатку XXI ст. колькасць аленяў перавышала 7 тысяч, што прывяло да значнага пашкоджання мясцовых флоры і фаўны, з'яўленню штучнай эрозіі ў выніку вынішчэння травы, утоптвання гнёздаў птушак. Яшчэ большую шкоду наносяць грызуны, якія ядуць яйкі і птушанят. З 2011 г. праводзіцца кампанія па вынішчэнню завезеных відаў. Плануецца, што яна будзе завершана ў 2014 г.
Гісторыя
Некаторыя даследчыкі лічаць, што востраў быў ўпершыню заўважаны Амерыга Веспучы яшчэ ў 1502 г. Сапраўдным першаадкрывальнікам стаў англійскі гандляр, сын французскага гугенота Энтані дэ ла Рашэ, карабель якога падчас плавання ў Паўднёвую Амерыку ў 1675 г. быў выпадкова аднесены да Паўднёвай Георгіі, так што картографы доўгі час пазначалі яго як востраў Рашэ. Сучасная назва была дадзена ў 1775 г. знакамітым брытанскім падарожнікам Джэймсам Кукам у гонар Георга III. Джэймс Кук высадзіўся на востраве і абвясціў яго тэрыторыяй Вялікабрытаніі.
З 1786 г. на Паўднёвай Георгіі вялі здабычу цюленяў брытанскія і амерыканскія зверабоі. З пачатку XX ст. востраў ператварыўся ў найбуйнейшы сусветны цэнтр здабычы кітоў. У 1904 г. была пабудавана першая сталая кітабойная база ў Грутвікене. Брытанскі ўрад выдаваў ліцэнзіі на адкрыццё часовых і сталых баз кітабоям з розных краін, у тым ліку нарвежцам, аргенцінцам, японцам, шведам. Спроба Нарвегіі абвясціць свой суверынітэт над субантарктычнымі астравамі прывяла да адкрыцця ў 1908 г. афіцыйнага брытанскага прадстаўніцтва ў Грутвікене, якое ў сваю чаргу падпарадкоўвалася губернатару Фалклендскіх астравоў. Пасля II Сусветнай вайны здабыча кітоў згубіла камерцыйную прывабнасць. У сувязі з гэтым у 1966 г. была зачынена апошняя кітабойная база на Паўднёвай Георгіі.
Навуковае вывучэнне Паўднёвай Георгіі пачалося ў XIX ст. Востраў з'яўляўся прамежкавым пунктам некаторых антарктычных экспедыцый. Адным з самых знакамітых даследчыкаў, які знайшоў свой апошні прытулак на востраве ў 1922 г., быў Эрнэст Генры Шэклтан.
У 1985 г. Паўднёвая Георгія была выведзена з-пад адміністрацыйнага падпарадкавання Фалклендскім астравам. Замест гэтага была створана асобная заморская тэрыторыя Паўднёвая Георгія і Паўднёвыя Сандвічавы астравы.
У наш час востраў фактычна не населены, хаця яго наведваюць навуковыя экспедыцыі і турыстычныя круізныя судны. Фармальна да вострава прыпісана крыху больш за 20 чалавек, якія працуюць у адміністрацыі заморскай тэрыторыі, але жывуць у Вялікабрытаніі.
Валянціна Браніславаўна Караткевіч
Валянціна Браніславаўна Караткевіч (у дзявоцтве Ватковіч, у першым шлюбе Нікіціна;, с. Белаводскае, Кіргізія — ) — беларускі археолаг, гісторык. Кандыдат гістарычных навук (1965). Жонка беларускага пісьменніка Уладзіміра Караткевіча.
Біяграфія
Валянціна з маці і братам Генадзем пераехалі ў 1946—1947 гадах у Радашковічы. Пайшла ў пяты клас мясцовай школы. Маці Валянціны спачатку працавала ў пракуратуры. У адным доме знаходзіліся рэстаран, пракуратура і аднапакаёвая кватэра Ватковічаў. Аднойчы ноччу ў рэстаране выбухнулі газавыя балоны, і ўвесь будынак згарэў. Пасля ім далі новую кватэру. Маці хутка стала загадчыцай клуба. У дзявятым і першай палове дзясятага класа беларускую мову і літаратуру ў школе выкладаў Фёдар Янкоўскі, будучы вядомы вучоны, мовазнаўца. Дзякуючы яму Валянціна і іншыя вучні добра падцягнуліся.
Скончыла гістарычны факультэт БДУ у 1956 годзе. Працавала ў Ашмянскім краязнаўчым і Брэсцкім гісторыка-краязнаўчым музеях, Брэсцкім педагагічным інстытуце. У тыя гады яна ўзяла шлюб, неўзабаве развялася, але прозвішча Нікіціна захавала. Паступіла ў аспірантуру Інстытута гісторыі Акадэміі навук Беларусі. Археолаг Міхась Чарняўскі, які вучыўся там разам з Валянцінай, згадваў, што над сваім даследаваннем яна працавала ў Маскве:
Пасля знаёмства з Уладзімірам Караткевічам Валянціна вырашыла перабрацца ў Мінск. Спярша паспрабавала ўладкавацца ў Інстытут гісторыі Акадэміі навук, але туды яе не ўзялі. Тады Караткевіч парушыў свой прынцып «ні за каго не прасіць» і дапамог уладкаваць яе летам 1969 года ў Інстытут мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклора Акадэміі навук Беларусі. Валянціна абмяняла сваю двухпакаёвую кватэру ў Брэсце на пакой у Мінску. Праз два гады гэты пакой разам з двухпакаёвай кватэрай Караткевіча па вуліцы Веры Харужай, 48 абмянялі на трохпакаёвую кватэру ў доме па вуліцы Карла Маркса, 36. Там Валянціна, Уладзімір і маці пісьменніка жылі да сваіх апошніх дзён.
Навуковая дзейнасць
Даследавала старажытнасці паморскай культуры, займалася вывучэннем гісторыі гарадоў, краязнаўствам. Член рэдкалегіі і адзін з аўтараў «Збора помнікаў гісторыі і культуры Беларусі» (т. 1—7, 1984—1988, Дзяржаўная прэмія Беларусі 1990). Як пісаў Адам Мальдзіс, тое, што зрабіла Валянціна Браніславаўна для падрыхтоўкі «Збора…», для таго, каб ''«ён ішоў „без купюр“, можна смела назваць навуковым подзвігам, грамадзянскай мужнасцю. Яна бясконца ездзіла ў экспедыцыі, абараніла не адзін помнік архітэктуры, пісала сама артыкулы і брашуры і рэдагавала чужыя»''.
Сям’я
Паводле тэатразнаўца Ізабелы Гатоўчыц, якая грунтавалася на ўспамінах Валянціны, першая яе сустрэча з Уладзімірам Караткевічам адбылася ў цягніку Берлін — Масква, калі яны ехалі ў адным купэ да Брэста. Неўзабаве пасля знаёмства пісьменніка запрасілі на сустрэчу ў Брэст. 2 лістапада 1967 года Караткевіч выступіў на чытацкай канферэнцыі па рамане «Каласы пад сярпом тваім» у Брэсце, на якой прысутнічала і Валянціна.
Пасля яны разам паехалі на вяселле літаратуразнаўцаў Вячаслава Рагойшы і Таццяны Кабржыцкай, што цэлы тыдзень праходзіла ў Ракаве на лістападаўскія святы (адзначалася 50-­годдзе Кастрычніцкай рэвалюцыі). Першая рэакцыя некаторых знаёмых была не надта тактоўнай. Некаторыя «максімалісты» сказалі Валянціне за сталом прама ў вочы: «Раз дрэнна гаворыш па-беларуску, то ты яму не пара». Неўзабаве Валянціна Нікіціна вывучыла беларускую мову, прычым, паводле слоў А. Мальдзіса, стала размаўляць на ёй лепш за сваіх нядаўніх крытыкаў.
19 лютага 1971 года Валянціна і Уладзімір ажаніліся. Па ўспамінах ягоных сяброў, была яму «і жонкай, і ахоўніцай, і нянькай, і медсястрой, і лекарам». Дзяцей у пары не было. Пісьменнік цяжка перажываў хваробу жонкі. 8 ліпеня 1982 года, калі стан здароўя Валянціны Браніславаўны пагоршыўся і яе забралі ў шпіталь, Караткевіч напісаў верш «Ў бездарожжа для тых, каму шчасціць…».
Аляксей Уладзіміравіч Белы
Аляксей Уладзіміравіч Белы (нар., г. Растоў-на-Доне, Расія) — беларускі фізік. Акадэмік Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (2021, член-карэспандэнт з 2004), доктар тэхнічных навук (1990), прафесар (1995).
Біяграфія
Скончыў Маскоўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя М. В. Ламаносава (1973). З 1973 года стажор-даследчык, малодшы, старшы, вядучы навуковы супрацоўнік, загадчык лабараторыі Фізіка-тэхнічнага інстытута НАН Беларусі, у 1992—2002 гадах начальнік навукова-вытворчага аддзела, у 2002—2004 гадах начальнік упраўлення навукова-інавацыйнай дзейнасці НАН Беларусі.
У 2004—2006 гадах намеснік дырэктара Фізіка-тэхнічнага інстытута НАН Беларусі, у 2006—2009 гадах намеснік акадэміка-сакратара Аддзялення фізіка-тэхнічных навук НАН Беларусі, адначасова з 2004 года загадчык аддзела Фізіка-тэхнічнага інстытута НАН Беларусі.
Навуковая дзейнасць
Навуковыя даследаванні ў галіне матэрыялазнаўства, фізікі паверхняў, трыбатэхнікі. Унесены значны ўклад у даследаванне фізікі ўзаемадзеяння зараджаных часціц з павярхоўнымі пластамі цвёрдых цел. Распрацаваў новы перспектыўны навуковы напрамак — нізкаэнергетычную іённую імплантацыю пры высокіх шчыльнасцях іённага току. Устанавіў шэраг заканамернасцей структурных ператварэнняў і радыяцыйна-стымуляванай дыфузіі, асноўныя механізмы павышэння фізіка-механічных уласцівасцей матэрыялаў пры апрамяненні іённымі пучкамі высокай шчыльнасці; узаемасувязь параметраў імплантацыі, мікраструктуры і эксплуатацыйных характарыстык паверхняў. Навуковыя распрацоўкі з’явіліся асновай для стварэння новых тэхналогій інжынерыі паверхняў і неабходнага абсталявання, высокатрывалых, зноса- і каразійна-стойкіх матэрыялаў.
Аўтар звыш 230 навуковых прац, у тым ліку 6 манаграфій, 23 аўтарскіх пасведчанняў і патэнтаў на вынаходствы.
Канстанцін Маркавіч Акаловіч
Канстанцін Маркавіч Акаловіч (17 (29) верасня 1872 — ) — дэпутат IV Дзяржаўнай Думы ад Мінскай губерні (член Савета фракцыі правых).
Біяграфія
Свяшчэннік. Скончыў Мінскую духоўную семінарыю. Дэпутат епархіяльных і акруговых з’ездаў духавенства Мінскай епархіі. Епархіяльны місіянер, сакратар Віленскага епархіяльнага місіянерскага камітэта. Настаяцель Знаменскай царквы г. Вільня, памагаты гарадскога благачыннага, член упраўлення Мінскага духоўнага вучылішча. Рэдактар мясцовага «Братэрскага лістка», складальнік малітоўнікаў для простага народа, аўтар брашур русафільскага і антыкаталіцкага зместу.
Абраны ў Дзяржаўную думу (1912). У ёй выступаў пераважна па пытаннях, звязаных з каталіцкай экспансіяй у паўднёва-заходніх губернях Расіі, супраць уніятаў, сектантаў і яўрэяў, а таксама за ўмацаванне маральных і рэлігійных асноў рускага грамадства. Член думскай камісіі па пытаннях веравызнання (намеснік старшыні) і камісіі па працоўных пытаннях.
Нур Эль-Рэфай
Нур Эль-Рэфай (Nour El-Refai; нар. ) — шведская, тэлевядучая і комік сірыйска-ліванскага паходжання. Атрымала вядомасць дзякуючы ўдзелу ў гумарыстычным шоў са схаванай камерай «Raj Raj» у 2007 годзе і як вядучая «Melodifestivalen 2014». Эль-Рэфай таксама з’явілася ў некалькіх фільмах, такіх як «Kronjuvelerna» і «Johan Falk: Spelets regler».
Канстанцін Маркавіч Акаловіч
Біяграфія
Служыў у царкве Дабравешчання Найсвяцейшай Багародзіцы пры Дэпартаменце агульных спраў МУС да яе зачынення ўладамі летам 1918 года. Пазней служыў у латвійскіх прыходах РПЦ да сваёй смерці ў 1933 годзе.
Грунцішкі
Гру́нцішкі (, Грунтишки) — вёска ў Маладзечанскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Красненскага сельсавета.
Гісторыя
Уваходзіла ў склад Вілейскага павета Расійскай імперыі. З 1921 года вёска ў складзе Польскай Рэспублікі, Віленскага ваяводства, Вілейскага павета, гміны Краснае. З 1939 года ў БССР.
Да 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Граніцкага сельсавета.
Юэль Спіра
Юэль Спіра (Joel Spira, нар., Стакгольм) — шведскі кіно. Скончыў Тэатральны інстытут у Мальмё.
Віфсаіда
Віфсаіда (, בית צידה (Бэт-тцаіда) — «Дом рыбнай лоўлі») — населены пункт, які некалькі разоў згадваецца ў Новым Запавеце.
Віфсаіда Юлія
Горад на ўсходзе ад ракі Іярдан, у «бязлюдным месцы» (гэта значыць, што неапрацаваная зямля выкарыстоўвалася для выпасу жывёлы), магчымае месца, дзе Ісус цудоўным чынам насыціў народ пяццю хлябамі і дзвюма рыбамі (Марк. 6:32; Лук. 9:10). Гэта месца магчыма ідэнтыфікаваць з вёскай Віфсаіда ў Ніжняй частцы Галанскіх вышыняў, якую тэтрарх Ірад Філіп II, узвеў ў ранг поліса ў 30/31 годзе і пераназваў Юліяй у гонар Лівіі, жонкі Аўгуста. Паселішча знаходзілася побач з тым месцам, дзе Іярдан ўпадае ў Галілейскае мора. Гэты горад быў, хутчэй за ўсё, знаходзіцца ў Эт-Тэллі, разбураным паселішчы на ўсходнім баку Іярдана на ўзвышшы ў 2 км ад мора. Аднак незразумела чаму рыбацкае паселішча знаходзіцца так далёка ад мора. Былі прапанаваныя наступныя тлумачэнні:
Віфсаіда Галілейская
Тут жылі Філіп, Андрэй, Пётр (Ян 1:44, Ян 12:21), і, магчыма, таксама і Якаў і Ян. Дом Андрэя і Пятра, здаецца, быў не далёка ад сінагогі ў Капернауме (Матф. 8:14; Марка 1:29) на паўночным узбярэжжы Галілейскага мора.
Віфсаіда апісана ў Евангеллі ад Марка 8: 22-26, калі Ісус сустрэў сляпога. Перад вылячэннем Ісус вывеў чалавека за межы горада і загадаў не вяртацца ў горад, ні паведаміць людзям горада, пасля чаго яго зрок быў адноўлены.
Большасць даследчыкаў сцвярджаюць, што ўсе спасылкі Новага Запавету наконт Віфсаіды адносяцца да аднаго месца, а, менавіта, да Віфсаіды Юліі.
Фрыда Халгрэн
Фрыда Сафія Халгрэн (Frida Hallgren; нар., ) — шведская актрыса, якая атрымала сусветную вядомасць дзякуючы фільму «Як на нябёсах».
Пасля атрымання дыплома Фрыда паступіла ў тэатральны ўніверсітэт у Мальмё. У гарадскім тэатры Гётэбарга яна праходзіла практычны курс. Пасля гэтага Фрыда атрымала некалькі тэатральных роляў у Гётэбаргу, Стакгольме і Упсале. Атрымала міжнародную вядомасць дзякуючы вядучай ролі Лены ў намінаваным на прэмію «Оскар» фільме Кея Полака «Як на нябёсах». Знялася ў шведскім фільме «Агент Гамільтан: але не ў тым, што тычыцца тваёй дачкі» ў 2012 годзе. З 2013 года яна здымаецца ў шведскім драматычным серыяле «Fröken Frimans krig».
Ліберыя
Лібе́рыя (анг.: Republic of Liberia) — краіна ў Заходняй Афрыцы. Мяжуе з Гвінеяй, Кот-д’Івуарам і Сьера-Леонэ. Мае выхад да Атлантычнага акіяна. Займае плошчу ў 111 тыс.кв.км з насельніцтвам каля 4,7 млн чалавек. Сталіца і найбуйнейшы горад — горад Манровія.
Дзяржаўная мова — англійская, у стасунках ужываецца каля 20 мясцовых моў.
Ліберыя з’яўляецца самай доўгаіснуючай рэспублікай у Афрыцы (з 1847). Ліберыя была сярод заснавальнікаў Лігі Нацый і ААН. Сёння з’яўляецца сябрам ААН, Афрыканскага Саюза, дзяржаў АКТ. Амаль уся гісторыя краіны цесна звязаная са Злучанымі Штатамі Амерыкі, як эканамічна, так і культурна. Пад канец ХХ стагоддзя краіна зведала дзве грамадзянскія вайны, якія забралі жыцці 250 000 чалавек і негатыўна адбілася на эканоміцы. У 2014-2015 Ліберыя стала адным з ачагоў эпідэміі ліхаманкі Эбола, і хоць вірус і ўдалося адолець, шуму ён нарабіў шмат. У 2018 годзе лідарам краіны стаў знакаміты ў 1990-х футбаліст "Мілана" Джордж Веа.
З ВУПам на душу насельніцтва меней за 1000 (!) долараў Ліберыя ўпэўнена адносіцца да групы найменш развітых краін свету. Каля 85% насельніцтва жыве ніжэй за міжнародную рысу беднасці.
Этымалогія
«Ліберыяй» гэтую зямлю назвалі ў 1824 годзе амерыканскія чарнаскурыя каланісты. У перакладзе на еўрапейскія мовы назва азначае «свабодная краіна».
Прырода
Рэльеф Ліберыі змяняецца з аддаленнем ад марскога ўзбярэжжа: пачаткова плоская, часам узгорыстая раўніна пераходзіць у хвалістае пласкагор'е і невысокія горы ў паўночна-ўсходняй частцы краіны. Самая высокая кропка краіны — гара Маўнт-Вутэвэ (1440 м). Больш высокую (1752 м) гару Німба Ліберыя дзеліць з Кот-д'Івуарам і Гвінеяй.
Усе галоўныя рэкі краіны цякуць у паўднёва-заходнім кірунку, самыя доўгія з іх бяруць пачатак на плато ў суседняй Гвінеі. Мяжа са С'ера Леонэ праходзіць па рацэ Мана, з Кот-д'Івуарам — па рацэ Кавалі. Манровія размясцілася побач з вусцем ракі Сент-Пол.
Следам за рэльефам і кліматам змяняюцца краявіды. На ўзбярэжнай нізіне захаваліся балоты і мангры. Узгоркі цэнтральнай часткі пакрытыя вільготнымі экватарыяльнымі лясамі. Увогуле лясамі занятая амаль што палова тэрыторыі Ліберыі і менавіта тут засталося каля 40 % усіх лясоў экарэгіёна Верхняя Гвінея. Паўночныя пласкагор'е і невысокія горы, дзе ўжо з’яўляецца досыць працяглы сухі сезон, пакрытыя саванамі слановае травы і напаўлістападнымі лясамі.
Гісторыя
Ліберыйскія землі былі заселеныя толькі ў ІІ тыс. н.э. у выніку міграцыі плямёнаў з поўначы і захаду, якая адбывалася з прычын падзення імперый Малі і Сангай, а таксама апустыньвання цэнтральных раёнаў. У ХVI-XVI стагоддзі свае факторыі для гандлю рабамі тут мелі партугальцы, англічане і галандцы. Апошнія называлі ўзбярэжжа Пярцовым берагам.
Узнікла Ліберыя дзякуючы намаганням Амерыканскага Каланізацыйнага Таварыства, якое верыла, што былыя рабы здолеюць займець свабоду і дабрабыт на сваёй гістарычнай радзіме. У 1821 г. паміж Таварытвам і мясцовымі плямёнамі была падпісана дамова, дзякуючы якой вызваленыя рабы маглі сяліцца тут і жыць у згодзе з 18 плямёнамі тубыльцаў. Паміж 1822 і 1861 больш за 15 тысяч вызваленых і свабоднанароджаных неграў і 3200 афракарыбцаў перасяліліся з Амерыкі ў Ліберыю.
26 ліпеня 1847 г. была прынятая канстытуцыя, якая пацвердзіла незалежнасць Ліберыі і рэспубліканскі дзяржаўны лад паводле амерыканскай мадэлі. Першым прэзідэнтам стаў Джозеф Робертс. Цікава, што Злучаныя Штаты прызналі незалежную Ліберыю толькі падчас грамадзянскай вайны ў 1862 годзе.
Амерыкана-ліберыйцы не зліліся з мясцовымі плямёнамі, якія аднеслія да перасяленцаў варожа і нават рабілі ўзброеныя набегі. І сталася так, што 5 % насельніцтва з амерыканскімі каранямі сфармавалі падітычную эліту, астатнія ж не былі нават грамадзянамі. Адукацыя і ахова здароўя насельніцтва былі перакладеныя на хрысціянскія місіі.
У Першую Сусветную вайну Ліберыя падртымала ЗША і Антанту, са свайго боку ЗША дапамаглі мадэрнізаваць інфраструктуру краіны, асабліва транспартную
У 1980 г. Самуэль Доэ здзейсніў ваенны пераварот, забіў прэзідэнта Уільяма Толберта і, зрынуўшы урад, усталяваў уласны, а сябе абвясціў кіраўніком дзяржавы. У 1989 г. пачалася грамадзянская вайна (доўжылася да 1996), у выніку Доэ быў забіты, а ваенныя страцілі ўладу. У 1997 г. прэзідэнтам Ліберыі быў абраны Чарлз Тэйлар, адзін з апанентаў Доэ. Але да стабільнасці Ліберыя мусіла перажыць яшчэ адну грамадзянскую вайну (1999-2003). 23 лістапада 2005 г. на пасаду прэзідэнта была абрана Элен Джонсан-Серліф — першая жанчына-прэзідэнт у Афрыцы. У 2014-2015 Ліберыя стала адным з ачагоў распаўсюджання эпідэміі ліхаманкі Эбола, і хоць вірус і ўдалося адолець, шуму ён нарабіў шмат. У 2018 годзе лідарам краіны стаў знакаміты ў 1990-х футбаліст "Мілана" Джордж Веа.
Дзяржаўны лад
Ліберыя — прэзідэнцкая рэспубліка. Дзейнічае Канстытуцыя, прынятая 6 студзеня 1986 г. с наступнымі зменамі. Кіраўнік дзяржавы і ўрада, а таксама вярхоўны галоўнакамандуючы ўзброенымі сіламі — прэзідэнт, якога выбірае насельніцтва шляхам усеагульных прамых выбараў на 6-гадовы тэрмін.
Вышэйшы прадстаўнічы і заканадаўчы орган — двухпалатны парламент — Нацыянальная Асамблея (Сенат і Палата Прадстаўнікоў). 64 дэпутата Палаты Прадстаўнікоў абіраюцца шляхам усеагульных прамых і таемных выбараў на 6 гадоў. Сенат, які складаецца з 30-ці сенатараў, таксама абіраецца шляхам усеагульнага прамога і тайнага галасавання (тэрмін паўнамоцтваў 15-ці старэйшых сенатараў - 9 гадоў, 15-ці малодшых - 7 гадоў).
Адміністрацыйны падзел
У адміністрацыйным плане Ліберыя дзеліцца на 15 графстваў.
Насельніцтва
Ліберыя адносіцца да найменш населеных дзяржаў Заходняй Афрыкі. У гістарычным мінулым ліберыйская зямля панесла значныя чалавечыя страты праз гандаль рабамі. Дзве грамадзянскія вайны канца ХХ - пачатку ХХІ ст. забралі 250 тысяч жыццяў і выклікалі моцны міграцыйны адток (таксама каля чвэрці мільёна чалавек). Хоць часам Ліберыя сама прымае мігрантаў: у 2010-11 годзе сюды, ратуючыся ад гвалту, перабраліся 125 000 івуарыйцаў. Сёння ў Ліберыі налічваецца меней за 5 млн чалавек, пры гэтым краіна дэманструе тыпова афрыканскія тэмпы росту насельніцтва: Нараджаецца 38 чалавек на 1000 (2017), а на адну жанчыну прыходзіцца 5 дзяцей, прырост складае 2,5%. . Ён быў бы яшчэ вышэйшым, каб не эміграцыя (0,6%).
Сярэдні ўзрост ліберыйца ў 2017 складаў 17,8 гадоў, а 60% насельніцтва былі маладзей за 25 гадоў. Вялікіх поспехаў Ліберыя дасягнула ў барацьбе за жыцці немаўлят: нягледзячы на недахоп медыцынскіх работнікаў, узровень дзіцячай смяротнасці з 1990 знізіўся на 70 % і цяпер складае 52 на 1000, што ўсё роўна застаецца адным з найгоршых паказчыкаў у свеце. Яшчэ горшыя пазіцыі Ліберыі ў мацярынскай смяротнасці, бо роды часта прымаюць не прафесійныя медыкі.
Насельніцтва Ліберыі складаецца з некалькіх этнічных груп. Таксама тут жывуць нашчадкі вызваленых амерыканскіх і карыбскіх рабоў (пераважна з Барбадаса), якіх называюць амерыканаліберыйцамі(каля 5%). Яны па сённяшни дзень займаюць вышэйшыя грамадскія і палітычныя пасады. Астатнія 95% насельніцтва складаюцца з мясцовых плямёнаў: кпеле — буйнейшае, баса, гіё, кру, грэба, мана, крахн, гола, гбандзі, лома, кісі, ваі, дэі, бэла, мандынга і мендэ.
Этнічная разнароднасць ускладняецца існаваннем у краіне каля 20 моў, а таксама распаўсюджанасцю анімізму. Дзяржаўная мова — англійская, ва ўмовах нацыянальнай стракатасці яна служыць сродкам міжэтнічных зносін. Паводле перапісу 2008, 86,5 % ліберыйцаў з’яўляюцца хрысціянамі пераважна пратэстанцкіх кірункаў, 12,2 % — мусульмане.
У гарадах жывуць крыху больш за палову ліберыйцаў. У сталічным графстве Мантсерада ў 2017 жылі 1 118 тыс.чалавек, з іх 970 тысяч — у агламерацыі Вялікая Манровія. Як тое вядзецца на чорным кантыненце, роля сталіцы гіпертрафіраваная: паводле дадзеных 2008 года ў Манровіі пражывае ў 4 разы болей народу, чым у сталіцах усіх астатніх графстваў разам узятых. Другі горад — Гбарнга на паўночным усходзе (56 тыс.), трэці — Бьюкенен (50 тыс.)
Эканоміка
Грашовая адзінка — ліберыйскі долар. З 1943 па 1982 у якасці грашовай адзінкі выкарыстоўваўся амерыканскі долар, які ў наш час ходзіць на роўных з ліберыйскім.
З ВУПам на душу насельніцтва меней за 1000 (!) долараў Ліберыя ўпэўнена адносіцца да групы найменш развітых краін свету. Каля 85% насельніцтва жыве ніжэй за міжнародную рысу беднасці. Узровень беспрацоўя паводле афіцыйных дадзеных складае 15 %. Такая цана палітычнай нестабільнасці і грамадзянскіх войнаў, бо яшчэ ў 1980 ліберыйскі паказчык ВУП на душу насельніцтва быў роўны, напрыклад, егіпецкаму. Падчас першай грамадзянскай вайны (1989-1996) ВУП скараціўся на 90 %. У канцы 1990-х Ліберыя пастаўляла зброю ў Сьера-Леонэ ў абмен на алмазы, што прымусіла ААН накласці на алмазы ліберыйскага паходжання гандлёвае вета ("крывавыя алмазы"). Іншае вета тычылася ліберыйкай драўніны. У выніку Ліберыя атрымала 60 % дэфіцыт гандлю. Пасля сканчэння другой грамадзянскай вайны эканомікі Ліберыі фактычна не існавала, таму не дзіва, што ў наступнае спакойнае дзясяцігоддзе яна дэманстравала адныя з найхутчэйшых у свеце тэмпы росту. У 2006 былі знятыя вета, а ў 2010 краіна атрымала статус назіральніка ў СГА
Гістарычна склалася так, што эканоміка Ліберыі ў значнай ступені залежыць ад замежнай дапамогі, прамых замежных інвестыцый (Ліберыя — сусветны лідар па долі інвестыцый ў аб'ёме ВУП) і экспарту прыродных рэсурсаў, такіх як жалезная руда, натуральны каўчук і драўніна. Буйнейшы працадаўца — амерыканская кампанія Firestone, што займаецца вытворчасцю шын і валодае найбуйнейшай у свеце плантацыяй гевеі, дзе ў 2015 працавалі 8000 чалавек.
У 2010-я ў Ліберыі пачалася здабыча нафты. Электраэнергетыка Ліберыі развіта слаба і прадстаўлена ў асноўным прыватнымі невялікімі генератарамі агульнай магутнасцю 20 МВт. У 2016-2018 з аднаўленнем ГЭС Маунт Кофі на рацэ Сент-Пол, зруйнаванай падчас першай грамадзянскай вайны, магутнасць узрасла ўпяцёра. Цяпер можна сказаць, што 80 % электраэнергіі Ліберыі вырабляецца на ГЭС. Тарыфы на электраэнергію — адныя з самых высокіх у свеце (54 цэнты за кВТ*гадз у 2013).
Ліберыя вядомая як краіна «таннага фрахту». Лёгкасць атрымання ліберыйскага сцяга для карабля, а таксама адсутнасць плацяжоў за яго выкарыстанне прывяло да таго, што гандлёвы флот, які ходзіць пад ліберыйскім сцягам, адзін з самых вялікіх у свеце. Агульны танаж яго 3500 суднаў праўзыходзіць 100 млн. тон, што складае 11 % сусветнага танажу, наперадзе толькі Панама.
Даволі спецыфічнай рысай ліберыйскай эканомікі з’яўляецца перавага паслуг над таварамі ў знешнім гандлі. Асноўныя артыкулы экспарту тавараў: натуральны каўчук, жалезная руда, сырая нафта, какава-бабы, драўніна, золата; імпарту: нафтапрадукты, машыны, лекі, харчаванне. Цікава, што галоўныя партнёры па экспарце і імпарце — зусім розныя краіны (па экспарце — гэта Польшча, ЗША, Нідэрланды, Германія, Швейцарыя; па імпарце — Сінгапур, Кітай, Карэя, Японія). Гэта звязана з тым, што названыя азіяцкія краіны найбольш актыўна карыстаюцца паслугай ліберыйскага "зручнага сцягу".
Міхал Казімір Пац
Міхал Казімір Пац (каля 1624 —, Вака пад Вільняй) — вялікалітоўскі ваенны і дзяржаўны дзеяч. Польны гетман літоўскі (1663—1667) і вялікі гетман літоўскі (1667—1682), адначасова ваявода смаленскі (1663—1667), кашталян (1667—1669) і ваявода віленскі (1669—1682), а таксама староста дынабургскі, геранёнскі, усвяцкі, мерацкі і адміністратар Магілёўскай эканоміі.
Біяграфія
Прадстаўнік шляхецкага роду Пацаў герба «Газдава», сын Пятра, ваяводы троцкага, і Альжбеты з Шэметаў.
Рана пачаў вайсковую службу. У 1649 годзе вызначыўся ў барацьбе з казакамі Багдана Хмяльніцкага. У 1658 годзе стаў каралеўскім палкоўнікам, у 1659 — чашнікам вялікім літоўскі, потым абозным вялікім літоўскім і рэгіментарам войскаў каронных.
У часы Шведскага патопу ваяваў са шведамі ў Жамойці і Курляндыі. У вайну з Маскоўскай дзяржавай (1654—1667) вёў ваенныя дзеянні супраць рускіх, удзельнічаў у баях з войскам Хаванскага, 11 ліпеня 1660 года штурмам вызваліў Вільню, у снежні 1660 года ўзяў перамогу пад Шкловам.
У 1663 годзе суцішаў жаўнерскія хваляванні, падчас якіх загінуў польны гетман літоўскі Вінцэнт Гасеўскі. У тым жа годзе за вайсковыя заслугі атрымаў пасаду ваяводы смаленскага і булаву польнага гетмана літоўскага.
У Задняпроўскую кампанію (1663—1664) здабыў Рослаўль, разбіў ваяводу Баратынскага каля Бранска. Падчас рокашу Любамірскага падтрымаў караля, але не ўдзельнічаў у бітве пад Мантвамі. Нягледзячы на гэта ў 1667 годзе атрымаў булаву вялікага гетмана літоўскага. Быў у складзе дэлегацыі Рэчы Паспалітай пры падпісанні Андросаўскага перамір’я.
Разам з канцлерам літоўскім Крыштафам Пацам (некаторыя крыніцы называюць яго братам Міхала Казіміра, на праўдзе траюрадны пляменнік) узначальваў групоўку праціўнікаў Радзівілаў, арыентаваўся на Аўстрыю.
Пасля адрачэння ад стальца Яна II Казіміра ў 1668 годзе, Міхал Казімір спачатку падтрымаў прафранцузскую партыю, але потым далучыўся да прыхільнікаў Міхала Карыбута Вішнявецкага. Узначаліў у Вялікім княстве Літоўскім шляхецкі рух, які падтрымліваў Вішнявецкага, падчас яго гаспадарства меў вялікі палітычны ўплыў у Рэчы Паспалітай.
Сапернік Яна Сабескага, пасля пераможнай Хоцінскай бітве (1673) адмовіўся ўдзельнічаць у наступнай вайне з туркамі. Праз год, калі Ян Сабескі ўзяў Бар, такім жа чынам адмовіўся падтрымаць яго ў баявых дзеяннях і са сваімі харугвамі адступіў у Вялікае княства Літоўскае.
Памёр 4 красавіка 1682 года ў Вацы пад Вільняй. Прах гетмана пахавалі пад уваходам у заснаваны ім віленскі касцёле святых Пятра і Паўла.
Гарасянец
Гарасяне́ц — возера ў Беларусі, ва Ушацкім раёне Віцебскай вобласці, за 3 км на ўсход ад гарадскога пасёлка Ушачы, на паўночнай ускраіне вёскі Ціханяты, у басейне ракі Крашанка.
Плошча паверхні 0,03 км². Даўжыня 0,25 км, найбольшая шырыня 0,21 км. Найбольшая глыбіня 8,4 м, сярэдняя — 4,0 м. Даўжыня берагавой лініі 0,7 км. Аб’ём вады ў возеры 0,124 млн м³.
Схілы катлавіны вышынёй 3—5 м, разараныя. Выцякае ручай у раку Крашанка.
Івонцавічы (Маладзечанскі раён)
Іво́нцавічы (, Ивонцевичи) — вёска ў Маладзечанскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Красненскага сельсавета.
Гісторыя
Уваходзіла ў склад Вілейскага павета Расійскай імперыі. У 1921—1945 гадах вёска ў складзе Польскай Рэспублікі, Віленскага ваяводства, Вілейскага павета, гміны Краснае.
Бромсебрускі мір
Бромсебрускі мір — мірны дагавор, падпісаны 13 жніўня 1645 паміж Швецыяй і Даніяй-Нарвегіяй пры садзейнічанні Францыі ў вёсцы Бромсебру, на мяжы правінцый Блекінге і Смоланд. Дадзены дагавор паклаў канец дацка-шведскай вайне, якая з'яўлялася часткай Трыццацігадовай вайны. Па выніках дагавора Данія саступіла Швецыі астравы Готланд і Эзель і таксама дзве правінцыі на нарвежскай мяжы: Емтланд і Хер'едален. Акрамя гэтага, шведскія судны былі вызваленыя ад мытных пошлін пры праходжанні праз Зунд.
Уладзімір Парфір’евіч Юзьвюк
Уладзімір Парфір’евіч Юзвюк (1868, Высокае, Гродзенская губерня — ) — дэпутат IV Дзяржаўнай Думы ад Віленскай губерні, заснавацель і кіраўнік Віленскага аддзела Саюза рускага народа.
Біяграфія
Сын псаломшчыка. Скончыў Літоўскую духоўную семінарыю (1890). Свяшчэннік, протаіерэй, настаяцель царквы ў мястэчку Гальшаны, Ашмянскага павета., Віленскай губерні. Дэпутат епархіяльных з’ездаў, вядомы царкоўны дзеяч. Арганізатар і старшыня мясцовай пажарнай дружыны, наладжвальнік і старшыня ўпраўлення пазыковага таварыства, старшыня санітарнай камісіі. Заснавальнік мясцовага аддзела Саюза рускага народа (СРН). Кандыдат у члены Галоўнага Савета СРН (1912).
У Дзярждуме актыўна выступаў у абарону праваслаўя ў паўднёва-заходніх губернях ад замахаў каталіцкай і ўніяцкай цэркваў. Абіраўся ў члены думскіх камісій па фінансавых пытаннях і па барацьбе з нямецкім засіллем (1915). Пасля рэвалюцыі — актыўны дзеяч у абарону праваслаўнай веры ў Польшчы (у 1930 абраны віцэ-старшынёй Перадсаборнага Сходу Праваслаўнай царквы ў Польшчы).
Памёр у 1943 гозе, пахаваны ў Гальшанах на царкоўным дворыку, насупраць галоўнага ўваходу ў царкву.
Даа
Даа (道, літаральна — шлях) — адна з найважнейшых катэгорый кітайскай філасофіі. Канфуцый і раннія канфуцыянцы надалі яму этычнае значэнне, вытлумачыўшы як «шлях чалавека», гэта значыць маральныя паводзіны і заснаваны на маралі сацыяльны парадак. Даосы, запазычаўшы тэрмін, выбудавалі вакол яго ўласную філасофію; найбольш вядомая і значная даоская інтэрпрэтацыя Даа змяшчаецца ў трактаце Даа Дэ Цзін.
Даа Дэ Цзін
Даа Дэ Цзін — асноватворная крыніца вучэння і адзін з выбітных помнікаў кітайскай думкі, які аказаў вялікі ўплыў на культуру Кітая і ўсяго свету. Асноўная ідэя гэтага твора - паняцце даа - трактуецца як натуральны парадак рэчаў, які не дапускае старонняга ўмяшання, «нябесная воля» ці «чысты нябыт». Спрэчкі пра змест кнігі і яе аўтара працягваюцца да гэтага часу.
Астравенскае
Астравенскае — возера ў Беларусі, ва Ушацкім раёне Віцебскай вобласці, за 8 км у напрамку на поўнач ад гарадскога пасёлка Ушачы, каля вёскі Астравенец, у басейне ракі Ушача.
Плошча паверхні 0,15 км². Даўжыня 0,74 км, найбольшая шырыня 0,25 км. Найбольшая глыбіня 4,1 м, сярэдняя — 2,6 м. Даўжыня берагавой лініі 1,53 км. Аб’ём вады ў возеры 0,39 млн м³. Плошча вадазбору 0,66 км².
Схілы катлавіны вышынёй 6—8 м, на захадзе і поўдні пад лесам. Берагі зліваюцца са схіламі катлавіны, месцамі забалочаныя, на поўначы сплавінныя. Дно плоскае, сапрапелістае, мелкаводдзе пясчанае. Выцякае ручай у раку Ушача.
Швейцарская вышэйшая тэхнічная школа Цюрыха
Швейцарская вышэйшая тэхнічная школа Цюрыха (Eidgenössische Technische Hochschule Zürich, Swiss Federal Institute of Technology Zurich) — вышэйшая навучальная ўстанова з правамі ўніверсітэта ў Цюрыху ў Швейцарыі.
Вышэйшая тэхнічная школа ў Цюрыху была заснавана 16 кастрычніка 1855 года і з'яўляецца самай прэстыжнай ВНУ Швейцарыі
Гісторыя
Пасля доўгіх дэбатаў у маладой канфедэратыўнай дзяржаве Швейцарыя, ці трэба заснаваць побач з існуючым кантанальнай яшчэ і федэральную вышэйшую навучальную ўстанову, 7 лютага 1854 года быў зацверджаны закон аб «федэральным політэхнічным вучылішчы ў сувязі з вучылішчам для вышэйшай вучобы дакладных, палітычных і гуманітарных навук» і вучылішча прыступіла да працы 16 кастрычніка 1855 года ў Цюрыху. Але вучоба была абмежавана тэхнічнымі прадметамі, з прычыны таго, што каталіцкія, вясковыя кантоны, якія мелі свае ўніверсітэты, жадалі прадухіліць інтэлектуальны манапалізм пратэстанцкіх, гарадскіх кантонаў.
Новая навучальная ўстанова павінны былі размясціцца ў новым будынку. Кантон і горад Цюрых арганізавалі архітэктурны конкурс, у якім перамог нямецкі архітэктар Готфрыд Земпер. Новы будынак быў пабудаваны па яго праекце ў 1858—1864 гадах.
Чаравечае
Чаравечае — возера ва Ушацкім раёне Віцебскай вобласці, на заходняй ускраіне гарадскога пасёлка Ушачы, у басейне ракі Ушача.
Плошча паверхні 0,033 км². Даўжыня 0,26 км, найбольшая шырыня 0,2 км. Найбольшая глыбіня 6,8 м, сярэдняя — 3,2 м. Даўжыня берагавой лініі 0,74 км. Аб’ём вады ў возеры 0,11 млн м³.
На поўначы і захадзе забалочаная пойма шырынёй 50—70 м.
Уладыка
Уладыка — прозвішча. Таксама сінонім тытула епіскапа.
Дарбханга
Дарбханга — горад у Індыі, на поўначы штата Біхар. 306 089 жыхароў (2011). Чыгуначны вузел. Гандлёвы цэнтр сельскагаспадрчага раёна. Цукровая, тытунёвая прамысловасць.
Транспарт
Маецца чыгуначнае і аўтобуснае паведамленне з буйнымі гарадамі краіны.
Адукацыя
У Дарбхангу размешчаны медыцынскі і інжынерны каледжы, а таксама шэраг іншых навучальных устаноў.
Іўкі
І́ўкі (, Ивки) — вёска ў Маладзечанскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Красненскага сельсавета.
Гісторыя
Уваходзіла ў склад Вілейскага павета Расійскай імперыі. У 1921—1945 гадах вёска ў складзе Польскай Рэспублікі, Віленскага ваяводства, Вілейскага павета, гміны Краснае.
Год 1790
Год 1790 (Anno 1790) — шведскі гістарычны серыял, падзеі якога разгортваюцца ў Стакгольме канца XVIII стагоддзя. Паказ першай серыі серыяла адбыўся ў Швецыі на тэлеканале SVT1 24 кастрычніка 2011 года.
Сюжэт
У кожнай серыі Дод з дапамогай Фройнда раскрывае розныя злачынствы, якія адбываюцца ў сталіцы. Падчас сваёй працы ён сутыкаецца з людзьмі, якія знаходзяцца пад уплывам ідэй Французскай рэвалюцыі, а таксама прыхільнікамі піетызму. Яго жыццё ўскладняецца глыбокім пачуццём, якое ён адчувае да жонкі Вальстэта Магдалены.
Адцвітанне (зборнік)
«Адцвітанне» — зборнік вершаў Янкі Купалы, выдадзены ў 1930 годзе ў Менску Беларускім дзяржаўным выдавецтвам у серыі «Мастацкае слова — масам». Тыраж зборніка склаў 5 тысяч асобнікаў.
Апісанне
Зборнік складаецца з 38 вершаў, пераважная большасць з якіх напісаныя ў дакастрычніцкі час ці ў 1918—1919 гады. З пазнейшых вершаў у зборнік увайшлі вершы «Крым» (1923) і «Улетку» (1926).
Зборнік названы па аднайменным вершу, напісаным у 1909 годзе, які надае сумны і тужлівы настрой усяму зборніку. У зборніку шмат вершаў, прысвечаных прыродзе, у асноўным — яе завяданню («Зімой у лесе», «Зімовая ноч», «Снег», «Першы снег», «У вырай» і інш.). Адкрываецца зборнік вершам «Паляці, мая мысль…» (1914), які перадае шчырае жаданне паэта дапамагчы людзям перацярпець бяду-гора, не страціць надзею. Іншыя вершы прысвечаны паэзіі працы вясковай жанчыны («Жняя»), гістарычнай мінуўшчыне («Наша мінуўшчына», «Званы», «Старцы», «Нябожчык», «Забытая карчма»), каханню («З недацветаў», «Па захадзе», «Не прасці…» і інш.). Мілагучныя вершы «Над ракой у спакою» і «Явар і каліна» пазней сталі вядомымі песнямі.
Святлана Піліпаўна Данілюк
Святлана Піліпаўна Данілюк (, Кіеў —, Мінск) — беларуская оперная спявачка (мецца-сапрана), народная артыстка Беларусі (1971), народная артыстка СССР (1977).
Біяграфія
У 1963 годзе скончыла Кіеўскую кансерваторыю па класе спеваў у З. М. Гайдай, пасля заканчэння якой па запрашэнні дырыжора Барыса Афанасьева была размеркавана на пасаду салісткі Пермскага акадэмічнага тэатра оперы і балета імя П. І. Чайкоўскага.
У 1965 годзе была ўдастоена другой прэміі на Трэцім Усесаюзным конкурсе вакалістаў імя Глінкі ў Маскве.
Восенню 1965 года паводле запрашэння Л. П. Александроўскай дэбютавала ў Мінску ў Беларускім тэатры оперы і балета ў партыі Кармэн у оперы «Кармэн» Ж. Бізэ. Аднак пераезд тады не адбыўся, паколькі спявачка павінна была адпрацаваць трохгадовы тэрмін па размеркаванні ў Пермі.
З 1966 па 1986 годы — вядучая салістка Беларускага тэатра оперы і балета. Выступала практычна ва ўсіх вядучых партыях мецца-сапранавага рэпертуару (партыі: Любаша («Царская нявеста» Рымскага-Корсакава), Марфа («Хаваншчына» Мусаргскага), Кармэн («Кармэн» Бізэ), Амнерыс («Аіда» Вердзі), Артруда («Лаэнгрын» Вагнера), баранэса Штраль («Маскарад» Талстога), Алеся («Алеся» Цікоцкага) і іншыя).
У 1972—1973 гадах стажыравалася ў тэатры «Ла Скала» (Мілан) пад кіраўніцтвам Маргарыты Кароза.
У 1986 годзе звольнілася з Беларускага тэатра оперы і балета ў сувязі з рэзкай нязгодай з рэпертуарнай і пастановачнай палітыкай тагачаснага тэатральнага кіраўніцтва.
З 1986 года — салістка Беларускай філармоніі.
Выступала з камернымі праграмамі, выконвала альтовыя партыі ў буйных вакальна-сімфанічных творах («Страсці па Мацвею» І. С. Баха, 9-я сімфонія Л. Бетховена, Рэквіем Дж. Вердзі, «Stabat Mater» Дж. Пергалезі, «Аляксандр Неўскі» С. С. Пракоф’ева і інш.), творы рускіх, беларускіх, украінскіх, заходніх кампазітараў, рамансы.
Гастралявала па СССР і за мяжой (Балгарыя, Венгрыя, Польшча, Францыя). У Маскве запісала тры дыскі-гіганты на фірме «Мелодыя».
Памерла 8 жніўня 2003 года ў Мінску. Пахавана ў Мінску на Усходніх могілках.
Іасаф (Жэвахаў)
Епіскап Іасаф (вядомы таксама як  Іасаф Магілёўскі, у свеце Уладзімір Давідавіч Жэвахаў; 24 снежня (5 студзеня) 1874 — 4 снежня 1937) — свяшчэннамучанік, царкоўны і грамадскі дзеяч, епіскап Магілёўскі, член Рускага сходу, брат-блізнюк Мікалая Жэвахава.
17 ліпеня 2002 года вызначэннем Святога Сінода Рускай праваслаўнай царквы імя ўключана ў Сабор навамучанікаў і вызнаўцаў Расійскіх. 17 верасня 2014 года ў Праабражэнскім кафедральным саборы начальнік упраўлення ФСБ па Белгарадскай вобласці Алег Южаков ў прысутнасці мітрапаліта Белгарадскага і Старооскольского Іаана (Папова) перадаў мітрапаліту Курск і Рыльскага Герману (Моралину) копію крымінальнай справы, узбуджанай у 30-х гадах у дачыненні да біскупа Іасаф (Жевахова). У матэрыялах справы: ордэр на арышт, пастанова аб абранні меры стрымання, пратакол допыту, анкета арыштаванага, пастанову «тройкі» аб расстрэле і даведка аб пасмяротнай рэабілітацыі біскупа. Мітрапаліт Герман падзякаваў за дакументы і адзначыў, што нядаўна ў Курску быў знойдзены дом, у якім падчас спасылкі жыў біскуп, і паабяцаў усталяваць на ім памятную дошку.
Эва Дальбек
Эва Дальбек (поўнае імя пры нараджэнні Эва Элізабет Лампель, швед. Eva Elisabet Dahlbeck, Eva Elisabet Lampell,, Сальтшо-Дуўнес, Стакгольм — , ) — шведская актрыса, пісьменнік, кінасцэнарыст.
Георгій Георгіевіч Замыслоўскі
Георгій Георгіевіч Замыслоўскі (13 (25) мая 1872 — ) — дэпутат III—IV Дзяржаўнай Думы ад Віленскай губерні (фракцыя правых).
Біяграфія
Скончыў юрыдычны факультэт Пецярбургскага ўніверсітэта. З 1894 года служыў памагатым сакратара Камісіі па складанні мясцовых забаронных кніг пры Міністэрстве юстыцыі. З 1899 года міравы суддзя па Курляндскай губерні. З 1903 года — таварыш пракурора Гродзенскага, з 1904 — Віленскага акруговых судоў, у чэрвені 1906 — лістападзе 1907 выконваў абавязкі таварыша пракурора Віленскай судовай палаты. З 1907 года — член Дзяржаўнай думы. Надворны саветнік (1905).
Член Саюза рускага народа (з 1908 — Рускага народнага саюза імя Міхаіла Архангела). Удзельнічаў у справе Бейліса, прадставўляючы маці Андрэя Юшчынскага, дабіваўся пакарання Бейліса. Пасля 1917 — удзельнік Белага руху.
Вячаслаў Андрэевіч Якубовіч
Вячаслаў Андрэевіч Якубовіч (1868, с. Паўловічы, Бабруйскі павет, Мінская губерня — не раней за 1917) — дэпутат II-IV Дзяржаўнай Думы ад Мінскай губерніі (фракцыі акцябрыстаў, затым нацыяналістаў і ўмерана правых, затым правых).
Біяграфія
Пабудаваў дзве каменныя цэрквы ў мястэчку Петрыкаве, за што быў узнагароджаны ордэнам Св. Ганны 3 ступені. У II Дзярждуме ўвеходзіў у фракцыю акцябрыстаў, у III ДД — у Фракцыю нацыяналістаў і ўмерана-правых (ФНУП), у IV ДД увайшоў у фракцыю правых (ФП). Член Рускага Украйкавага Таварыства, створанага пры Рускім сходзе. Член упраўлення Усерасійскага Філарэтаўскага таварыства народнай адукацыі (1913).
Ула Якабсан
Біяграфія
Ула Якабсан нарадзілася ў Мёльндале (прыгарад Гётэбарга) ў 1929 годзе. Пасля заканчэння школы Ула некаторы час працавала ў офісе, а ў 1948 годзе паступіла ў акцёрскую школу Гётэбаргскага гарадскога тэатра. Здымацца ў мастацкіх фільмах яна пачала ў 1951 годзе, дэбютаваўшы ў другараднай у драме Арнэ Матсана «Bärande hav» («Мора ў агні»). Фільм 1951 года «Hon dansade en sommar» («Яна танчыла адно лета» або «Адно лета шчасця») меў вялікі поспех як у Швецыі, так і за мяжой, і зрабіў Улу Якабсан імя, але выклікаў шмат спрэчак — у фільме прысутнічаюць кадры з аголеным жаночым целам, прычым грудзі Улы паказваюцца буйным планам, а святар намаляваны ў ролі галоўнага злыдня. Гэтыя рэжысёрскія прыёмы ўсё-такі былі нетыповымі для таго часу, і фільм быў забаронены ў каталіцкай Іспаніі і некаторых іншых краінах, але ў 1952 годзе выйграў прыз Залаты мядзведзь Берлінскага кінафестывалю і ўзнагароду Канскага кінафестывалю за лепшую музыку.
Ула яшчэ некалькі гадоў працягвала здымацца ў шведскім кіно, сярод яе фільмаў варта адзначыць «Карын Мансдотэр», «Грошы спадара Арнэ» і камедыю «Усмешка летняй ночы».
У 1957 годзе Ула пераехала ў Вену і грала ў тэатры. На працягу 1960-х гадоў яна здымалася ў нямецкіх, французскіх і англійскіх фільмах рознай ступені паспяховасці. Удзел у фільме «Зулусы» разам з Майклам Кейнам прынес Уле папулярнасць сярод масавага гледача.
Ула была замужам тройчы: за венскім інжынерам Ёзэфам Корнфельдам, ад якога нарадзілася дачка Дытэ, галандскім мастаком Франкам Лодэйцэнам, ад якога быў сын Марцін, і аўстрыйскім прафесарам Вінфрыдам Росманам.
Ула Якабсан памерла ў 1982 годзе ад злаякаснай пухліны косткі і пахавана ў Вене.
Аляксей Мікалаевіч Гайняк
Аляксей Мікалаевіч Гайняк (Алексей Николаевич Гойняк; 28 красавіка 1984—19 верасня 2017) — афіцэр падраздзялення Сіл спецыяльных аперацый Галоўнага ўпраўлення Генеральнага штаба Узброеных сіл Расійскай Федэрацыі. Герой Расійскай Федэрацыі, маёр.
Біяграфія
Нарадзіўся 28 красавіка 1984 г. у горадзе Сальск Растоўскай вобласці.
Служыў на розных камандных пасадах у часцях паветрана-дэсантных войск, дыслакаваных на тэрыторыі Маскоўскай вобласці. У далейшым служыў у складзе Цэнтра спецыяльнага прызначэння «Сенеж» Сіл спецыяльных аперацый Галоўнага (разведвальнага) упраўлення Генеральнага штаба Узброеных сіл Расійскай Федэрацыі ў пасёлку Сенеж Солнечнагорскага раёна Маскоўскай вобласці.
Памёр 19 верасня 2017 года ад ран. Пахаваны ў горадзе Сонечнагорск Маскоўскай вобласці на Новым гарадскіх могілках.
Указам прэзідэнта ў 2017 (ці 2018) годзе за праяўленую мужнасць і гераізм пры выкананні воінскага абавязку маёру прысвоена званне Героя Расійскай Федэрацыі (пасмяротна).