cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Леў Францавіч Лубенскі
У справе польска-беларускай федэрацыі (1918—1921)
У кастрычніку 1918 года, калі нямецкія войскі пачалі (паводле Брэсцкага мірнага дагавора) адходзіць з Магілёўскай губерні на захад, Польская рада Беларускіх зямель, не жадаючы, каб Магілёўшчына была занята бальшавікамі, звярнулася ў сярэдзіне 1918 г. з мемарыялам да кіраўніцтва Обер-Оста з просьбай выслаць у Магілёўшчыну польскіх жаўнераў замест нямецкіх. Мемарыял быў падрыхтаваны прадстаўнікамі маянткоўцаў-католікаў Магілёўскай губерні — графам Львом Лубенскім, Міраславам Абязерскім і Эдмундам Івашкевічам. Польская рада Беларускіх зямель таксама дамагалася, каб у Варшаве быў створаны спецыяльны камітэт па справам беларускіх зямель — і з кастрычніка 1918 г. у Варшаве пачаў дзейнічаць Камітэт па ўсходніх справах (Komitet do Spraw Wschodnich) на чале з прафесарам Вітальдам Камянецкім. У нарадах гэтага Камітэта адразу пачалі актыўна ўдзельнічаць прадстаўнікі Польскай рады Мінскай зямлі — Міраслаў Абязерскі, граф Леў Лубенскі і Уладзіслаў Рыбінскі, а галоўнай іх мэтай было пагадненне паміж Польшчай, Беларуссю і Літвой (палякамі, беларусамі і літоўцамі) і падрыхтоўка матэрыялаў да мірнай канферэнцыі пасля заканчэння Першай сусветнай вайны. Камітэт (з падачы маянткоўцаў-католікаў Беларусі) стаяў на пазіцыях аднаўлення былога Вялікага Княства Літоўскага (з беларуска-літоўскіх зямель) з захаваннем прынцыпаў раўнапраўя ўсіх яго народаў і раўнапраўнай уніі літоўска-беларускай дзяржавы з Польшчай. Ад польскага ўраду патрабавалася дапамога «пры ўзнаўленні ўсталяванага Ягелонамі саюза літоўска-беларускіх зямель з Польшчай». Аднак запасным планам дзейнасці Камітэта па ўсходніх справах варшаўскія палітыкі бачылі адмову ад тэрыторый Літвы і Беларусі, адмову ад задавальнення інтарэсаў маянткоўцаў-католікаў Беларусі і стварэнне польскай дзяржавы выключна з этнаграфічных польскіх зямель, што пакідала б маянткоўцаў Беларусі без маёнткаў — апошнія ў такім выпадку аўтаматычна адыходзілі пад уладу бальшавікоў і нацыяналізаваліся.
У лістападзе 1918 г., калі скончылася Першая сусветная вайна, ад імя арганізацый дваран-каталікоў Беларусі (на чале якіх стаяў Эдвард Вайніловіч) быў выбраны і адпраўлены з Варшавы ў якасці свайго паўнамоцнага прадстаўніка ў Францыю — для супрацоўніцтва з Польскім нацыянальным камітэтам (KNP) у Парыжы, каб выказваць інтарэсы дваран-каталікоў Беларусі на Парыжскай мірнай канферэнцыі (1919—1920) : дваране-каталікі Беларусі выступалі за непадзельнасць тэрыторыі Беларусі і унію Беларусі з Польшчай.
Акрамя таго, граф Леў Лубенскі, выказваючы меркаванне суполак каталіцкіх дваран Беларусі на чале з Эдвардам Вайніловічам, не згаджаўся з пазіцыямі Дамініка Сямашкі (прадстаўніка дэлегацыі беларускіх нацыял-дэмакратаў на Парыжскай канферэнцыі) і Мітрафана Доўнар-Запольскага (які падрыхтаваў у 1918 г. этнічную карту рассялення беларусаў), што ў склад Беларусі павінны таксама ўваходзіць часткі былых Смаленскай, Пскоўскай, Калужскай і Чарнігаўскай губерняў.
На паседжанні Польскага нацыянальнага камітэта (ПНК) у Парыжы граф Лубенскі прадставіў свой даклад «Zagadnienia polityczne na Białej Rusi» («Палітычнае пытанне на Беларусі»), дзе абмяжоўваў этнічную тэрыторыю беларусаў на ўсходзе толькі тэрыторыямі былых Магілёўскай і Віцебскай губерняў уключна — без Смаленшчыны і Браншчыны. Лубенскі лічыў прэзентаваныя ў 1919 г. у Парыжы і іншых сталіцах Еўропы тэрытарыяльныя жаданні беларускіх нацыял-дэмакратаў (Антона Луцкевіча, Дамініка Сямашкі, Мітрафана Доўнар-Запольскага) адносна ўсходняй мяжы Беларусі занадта перабольшанымі, бо яны датычылі смаленскіх і бранскіх зямель, дзе беларусы, на думку Лубенскага, былі ў меншасці. У дакладзе Лубенскі выказваў неабходнасць уніі Польшчы і Беларусі і паказваў, што гаспадарчыя сувязі (у тым ліку плынь рэк Беларусі) натуральна «пхалі Беларусь» у заходнім кірунку і што гэта разумелі продкі, прымаючы унію. У адказ на тэрытарыяльныя прэтэнзіі польскіх эндэкаў, што на Віленшчыне дамінуе польскае насельніцтва, Лубенскі заявіў у дакладзе, што на Віленшчыне ёсць польскае насельніцтва, а літоўскае (балцкае) насельніцтва сканцэнтравана на тэрыторыі былой Ковенскай губерні і толькі на заходніх частках былой Віленскай губерні. «Гэтае шасцівяковае сумеснае жыццё палякаў, літоўцаў, беларусаў, агульныя прыродныя ўмовы, глебы, клімат стварылі праблему, якую з чыста этнаграфічнага пункту гледжання немагчыма вырашыць». Адсюль найлепшым рашэннем, на думку Лубенскага, ва ўмовах немагчымасці дакладнага вызначэння этнаграфічных межаў паміж народамі і этнічнай стракатасці края будзе адбудова літоўска-беларускай дзяржавы ў межах былога Вялікага Княства Літоўскага — з шасці былых літоўска-беларускіх губерняў (Віленскай, Гродзенскай, Ковенскай, Мінскай, Магілёўскай і Віцебскай). Існаванне і супольнае жыццё народаў павінна абапірацца на прынцыпы роўнасці і супрацоўніцтва ўсіх народаў літоўска-беларускай дзяржавы (са сваім соймам), звязанай з Польшчай адпаведнымі гаспадарчымі дамовамі. Гэтыя пастулаты Лубенскага былі пастулатамі дзеячоў «краёвасці».
2 сакавіка 1919 г. на паседжанні ПНК Лубенскі зноў пачаў бараніць для літоўска-беларускай дзяржавы межы Вялікага Княства Літоўскага напярэдадні першага падзелу Рэчы Паспалітай у 1772 г. — г.зн. межы былых шасці губерняў Паўночна-Заходняга края Расійскай імперыі. Каб схіліць польскіх эндэкаў да польска-беларускай федэрацыі, у сваёй аргументацыі Лубенскі выкарыстоўваў ужо і моманты стратэгічнага характару — указаў на наяўнасць у Беларусі важных транспартных вузлоў (Віцебск, Орша, Жлобін, Гомель) і шмат каштоўных лясных масіваў, а таксама спецыяльна закрануў чуллівую для польскіх эндэкаў тэму — астраўкі польскага насельніцтва ў Беларусі.
Падобныя аргументы Лубенскі зноў паўтарыў у Парыжы ў сваім мемарыяле «Stan economiczny na Litwie i Białej Rusi» («Эканамічнае становішча ў Літве і Беларусі»), пададзеным у сакавіку 1919 года ў ПНК, а таксама выслаў ліст у Генеральны сакратарыят Польскага нацыянальнага камітэта ў Парыжы аб неабходнасці прыняцця ў ПНК кансультантаў, якія б арыентаваліся ў сітуацыі ў Беларусі і Літве. Аднак ідэі польска-беларускай федэрацыі не сустракалі згоды ў многіх членаў ПНК. Галоўнымі саюзнікамі ў справе федэрацыі Польшчы і Беларусі для маянткоўцаў-католікаў Беларусі бачыліся польскія арыстакраты ў складзе ПНК: 15 сакавіка 1919 г. Эдвард Вайніловіч разам з Аляксандрам Мяйштовічам і Раманам Скірмунтам у Варшаве сустрэўся з графам Маўрыцам Замойскім, віцэ-старшынёй ПНК у Парыжы і адным з лідараў польскай арыстакратыі, адносна ўсходніх межаў будучай федэрацыі.
З Парыжа Леў Лубенскі адправіў да арганізацый дваран-каталікоў Беларусі справаздачу, якую дваране (у тым ліку Эдвард Вайніловіч) зачыталі 21 мая 1919 года ў Варшаве і з якой даведаліся, што на Парыжскай мірнай канферэнцыі справа непадзельнасці тэрыторыі Беларусі несуцяшальная, бо польскія эндэкі не жадаюць уніі, а толькі інкарпарацыі часткі Беларусі.
11 кастрычніка 1919 года ў занятай польскімі войскамі Вільні адбылося ўрачыстае адкрыццё Віленскага ўніверсітэта Стэфана Баторыя, які быў створаны па загаду Юзафа Пілсудскага. Пад урачыстым мемарыялам у гонар адкрыцця ўніверсітэта значыўся (у спісе ганаровых асоб — Юзафа Пілсудскага (на чале), Фердынанда Рушчыца і інш.) і аўтограф графа Льва Лубенскага.
У лістападзе 1919 года ў Варшаве граф Леў Лубенскі прысутнічаў разам з іншымі кансерватыўнымі маянткоўцамі-католікамі Беларусі, Украіны і Літвы (граф Іпаліт Корвін-Мілеўскі, Станіслаў Лапацінскі, Аляксандр Мяйштовіч, граф Марыян Плятар, Томаш Зан, Станіслаў Ваньковіч, Станіслаў Горват, Ігнат Шэбека, прафесар Шыман Ашкеназы) на сустрэчы з адным з лідараў польскіх арыстакратаў князем Станіславам Любамірскім у варашаўскім палацы Патоцкіх. Група маянткоўцаў казала князю Любамірскаму, што Польшча мае юрыдычныя і гістарычныя правы на граніцы да першага падзелу Рэчы Паспалітай у 1772 г., а, каб не дапусціць шкоднага знаходжання на тэрыторыі польскай дзяржавы зашмат няпольскага насельніцтва і тым пагражаць этнічнай гамагеннасці Польшчы, трэба заключыць унію з літоўска-беларускай дзяржавай, падпісаўшы эканамічныя і адміністрацыяйныя дагаворы. У праекце меж плануемай літоўска-беларускай дзяржвы маянткоўцы-католікі (з-за ваенных цяжкасцей на ўсходнім фронце з бальшавікамі) ужо вымушана адмаўляліся ад усходніх частак Магілёўскай губерні (да Дняпра), уключалі ўсю Літву («Ковенскую Літву»), «Польскія Інфлянты», а ўсклад Польшчы прапанавалі ўключыць толькі Галіцыю і Валынь з адмовай ад Кіеўшчыны і Падолля. Любамірскі прыхільна сустрэў праект федэралізацыі — і адпаведны мемарыял быў накіраваны «Начальніку Дзяржавы» Юзафу Пілсудскаму.
Лубенскі прыняў грамадзянства Польшчы (Другой Рэчы Паспалітай).
У міжваеннай Польшчы (1921—1944)
Па выніках Рыжскага мірнага дагавора (1921), які падзяляў Беларусь на часткі, маёнткі Лубенскага на Магілёўшчыне, як і многіх іншых землеўласнікаў, аказаліся на савецкім баку і былі нацыяналізаваны. У Лубенскага захаваліся маёнткі ў Келецкім ваяводстве Польшчы.
У 1921—1922 гадах Леў Лубенскі быў ганаровым аташэ польскага пасольства ў Парыжы (Францыя). На міжнародных Генуэзскай канферэнцыі (1922) і Гаагскай канферэнцыі (1922) прадстаўляў польскія інтарэсы адносна маёмасці (у тым ліку нерухомасці) польскіх грамадзян, якая засталася на тэрыторыі, падкантрольнай СССР.
У міжваеннай Польшчы стаў сенатарам (1922—1930) першых дзвюх кадэнцый Сената. У Сенат I кадэнцыі (1922—1927) быў абраны ад Навагрудскага ваяводства — ад спіса № 22 «Дзяржаўнае аб’яднанне на Крэсах» (Państwowe Zjednoczenie na Kresach); уваходзіў у групоўку сенатараў (KChN); уваходзіў у склад сенацкіх камісій — па рэгламенту (стаў яе старшынёй), вайсковай і замежных спраў; быў удзельнікам польска-французскай парламенцкай групы (старшыня эканамічнай секцыі) і міжпарламенцкіх кангрэсаў у Рыме (Італія), Лондане (Велікабрытанія) і Рыа-дэ-Жанэйра (Бразілія).
Смерць
Падчас Другой сусветнай вайны жыў у Варшаве на вуліцы Фільтрова ў доме № 69 кватэры № 35. У пачатку Варшаўскага паўстання (1944) быў цяжка хворы — не хадзіў з-за хваробы сэрца і нырак. 8 жніўня 1944 года быў схоплены ў сваім доме ў Варшаве і вывезены на інвалідскім крэсле жаўнерамі арганізацыі пранямецкіх калабарантаў (паводле адной інфармацыі — украінскай, а паводле другой — Расійскай вызваленчай народнай арміяй). 9 жніўня 1944 года быў імі застрэлены на Ахоце ў Варшаве — у аколіцах Зяленяка (Zieleniec) — і там пахаваны ў агульнай магіле разам з іншымі асобамі. Эксгумацыя рэшткаў расстраляных з магілы адбылася ў лютым-маі 1945 года.
Атмасферная электрычнасць
Атмасферная электрычнасць — сукупнасць электрычных з'яў у зямной атмасферы (электрычнае поле, іанізацыя і праводнасць атмасферы, электрычныя токі ў паветры, электрычныя зарады ў аблоках, навальніца, палярныя ззянні, агні Эльма і да таго падобнае).
Малафееў
Малафееў — прозвішча
Атмасферная электрычнасць
Сутнасць некаторых з гэтых з'яў ўпершыню патлумачыў М. В. Ламаносаў, які даказаў тоеснасць маланкі і электрычнай іскры, паказаў прычыны ўзнікнення атмасфернай электрычнасці, патлумачыў прыроду палярных ззянняў.
Атмасферы ўласціва электраправоднасць, што абумоўлена наяўнасцю ў ей станоўчых і адмоўных зарадаў — іонаў. Іанізатарамі атмасферы выступаюць касмічныя прамяні, радыеактыўнае выпраменьванне зямных парод, ультрафіялетавае і іншае выпраменьванне Сонца, маланкі і таму падобнае.
Значэнне
Адзначаецца пэўная сувязь паміж напружанасцю поля і шэрагам метэаралагічных з'яў, таму назіранні над атмасфернай электрычнасцю маюць значэнне для прагнозаў надвор'я. Назіранні за палярнымі ззяннямі даюць каштоўныя звесткі аб будове высокіх слаеў атмасферы. Вынікі даследаванняў атмасферным электрычнасцю выкарыстоўваюцца пры даследаваннях радыеактыўных руд.
Гордан Байнаі
Гордан Дзьёрдзь Байнаі (Bajnai György Gordon; нар., Сегед) — венгерскі дзяржаўны і палітычны дзеяч. Прэм'ер-міністр Венгрыі (14 красавіка 2009 — 29 мая 2010).
Грабск
Грабск (, Грабск) — вёска ў Жлобінскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Акцябрскага сельсавета.
Гордан Байнаі
У 2008—2009 гадах займаў пасаду міністра нацыянальнага развіцця і эканомікі Венгрыі, у 2007—2008 — міністра мясцовага самакіравання і рэгіянальнага развіцця, у 2006—2007 — узначальваў Нацыянальнае агенцтва па развіцці. У 2006 годзе быў старшынёй савета дырэктараў і прэзідэнтам кіруючай кампаніі міжнароднага аэрапорта Будапешта, а ў 2000—2005 гадах — генеральным дырэктарам інвестыцыйнай кампаніі Wallis Rt.
Ерэванскі ўніверсітэт «Айбусак»
Ерэванскі Універсітэт «Айбусак» Հայբուսակ — адна з першых прыватных ВНУ незалежнай Арменіі.
Факультэты
Універсітэт мае шэсць факультэтаў:
Навука
Стадыя: ступень бакалаўра (4 гады), магістр (2 гады): студэнтамі ўніверсітэта робяцца як грамадзяне Арменіі, так і замежныя грамадзяне. Адукацыя праводзіцца на трох мовах: армянскай, рускай і англійскай, па выбары студэнта.
Меніск (анатомія)
Мені́ск — унутраны і вонкавы серпападобныя храсткі. Размешчаны паміж сустаўнымі паверхнямі і. Мае выгляд трохграннай пласцінкі з перыферычным патоўшчаным краем, зрослым з сустаўнай капсулай і вольным краем. Канцы абодвух меніскаў прымацаваны да міжмышчалкавага ўзвышша вялікагалёначнай косці. Прымае на сябе значную чатку нагрузкі, якая перадаецца праз сустаў, удзельнічае ў жыўленні і змазцы сустава.
Міхаіл Шчаглоў
Міхаіл Шчаглоў (нар. ) — эстонскі і беларускі плывец. Майстар спорту Беларусі. Старэйшы брат плыўца Івана Шчаглова (нар. 2000).
Аўскультацыя
Аўскультацыя ( — выслухваю) — метад даследавання, які заключаецца ў выслухванні гукавых з’яў, якія ўзнікаюць у арганізме чалавека і жывел.
Аўскультацыю ажыццяўляюць шляхам прыкладанні вуха да паверхні цела (<tt>непасрэдная аўскультацыя</tt>) ці з дапамогай спецыяльных інструментаў — <tt>стэтаскоп</tt>, <tt>фанендаскоп</tt>.
Аўскультацыя з’яўляецца важным метадам даследавання легкіх, сэрца і сасудаў і дыягностыкі іх захворванняў.
Правілы аўскультацыі лёгкіх:
Сярод асноўных дыхальных шумоў адрозніваюць: везікулярнае і бранхіяльнае дыханне.
Пінск (тэлерадыёкампанія)
Тэлерадыёкампанія «Пінск» — 39-ы тэлевізійны дэцыметровы эфірны канал вяшчання на г. Пінск і Пінскі раён. Частата — 615,25 МГц. Патэнцыйная аўдыторыя складае 200 тысяч гледачоў. Ажыццяўляе вытворчасць і трансляцыю ўласных тэле- і радыёпраграм.
Заснавальнікам дзяржаўнай тэлерадыёкампаніі ў 2005 годзе выступіў гарадскі выканаўчы камітэт на чале з А. А. Гордзічам. З чэрвеня 2008 года тэлеканал «Пінск» пачаў трансляцыю на ўласнай частаце.
Храм Весты (Тывалі)
Храм Весты — старажытнарымскі храм у Тывалі, пад Рымам.
Узведзены ў I ст. да н.э. Храм уяўляе сабой круглы перыптар, акружаны карынфскімі калонамі. Фрыз упрыгожаны рэльефамі з выявай традыцыйнага рымскага матыву — бычыных чэрапаў, «букраніеў», з якіх звісаюць цяжкія гірлянды. Гэта быў сімвал ахвярапрынашэння і памяці. Калоны храма страцілі ўласцівую ім у грэчаскай архітэктуры пластычнасць, адрозніваюцца сухаватасцю рысунка. Храм у Тывалі, як і этрускія храмы, спалучае франтальную строга сіметрычную падоўжную восевую кампазіцыю і круглую. Вось храма падкрэслена парадным уваходам з размешчанымі перад ім прыступкамі, дзвярамі і вокнамі. Масіўны, са скляпеністымі пралётамі падмурак храма ў Тывалі стварае пераход ад каменнага абрыву скалы, якую ён маляўніча завяршае, да вытанчанай круглай ратонды. Падняты на высокі падмурак, гарманічны па прапорцыях, са стройнай і строгай каланадай, напоўненай святлом, храм дамінуе ў пейзажы. Яго спакойныя гарманічныя формы кантрастуюць з бурным каскадам вадаспаду.
Анатоль Міхайлавіч Генералаў
Анатоль Міхайлавіч Генералаў (31 сакавіка 1923, станіца, ,  — , Мінск) — беларускі артыст оперы (барытон). Народны артыст БССР (1963).
Біяграфія
Скончыў у Маскве ў 1954 (клас Генадзя Адэна). У 1954—1981 саліст Дзяржаўнага тэатра оперы і балета БССР. У 1976—2007 выкладаў у Беларускай кансерваторыі.
Творчасць
Валодаў моцным прыгожым мяккага тэмбру драматычным барытонам, натуральнасцю сцэнічнай выразнасці, яркім тэмпераментам. Стварыў яркія вобразы ў операх — Князь Ігар («Князь Ігар» А. Барадзіна), Рыгалета і Аманасра («Рыгалета» і «Аіда» Д. Вердзі), Змітрок і Апанас («Міхась Падгорны» і «Алеся» Я. Цікоцкага), Сцяпан («Яснае світанне» А. Туранкова), Дзяніс Давыдаў («Надзея Дурава» А. Багатырова), Чалхія («Міндзія» ), Альфіа («» П. Масканьі) і інш. Выканаўца ролі У. І. Леніна на беларускай опернай сцэне («Кастрычнік», «У буру» Ц. Хрэннікава).
Прэзідэнцкія выбары ў ЗША (2012)
Прэзідэнцкія выбары ў ЗША 2012 года праходзілі 6 лістапада, у аўторак, і былі 57-мі выбарамі прэзідэнта Злучаных Штатаў Амерыкі. Дзеючы прэзідэнт Барак Абама з Дэмакратычнай партыі разам з віцэ-прэзідэнтам Джо Байдэнам быў абраны на другі тэрмін з невялікім адрывам перамогшы кандыдата ад Рэспубліканскай партыі губернатара штата Масачусетс Міта Ромні і яго кандыдата ў віцэ-прэзідэнты спікера Палаты Прадстаўнікоў Пола Раяна з Вісконсіна.
Вільна (Нью-Ёрк)
Ві́льна — гарадская акруга ў графстве Джэферсан, штат Нью-Ёрк, Злучаныя Штаты Амерыкі. Яе насельніцтва складае 6427 жыхароў паводле перапісу 2010 года.
Гарадская акруга Вільна знаходзіцца ва ўсходняй частцы графства, на ўсход ад Уотэртаўна.
Гісторыя
Гэтая акруга ўпершыню была заселеная ў 1798 годзе, на месцы будучай вёскі Картэйдж.
Гарадская акруга Вільна была заснавана ў 1813 годзе з часткі гарадской акругі Ле Рэй і часткі зямель гарадской акругі Лэйдэн, што належала графству Льюіс. Як называлася акруга пры заснаванні, цяпер невядома, але лічыцца, што назва «Вільна» паходзіць ад нямецкага вымаўлення горада Вільні, і гэтая назва была нададзеная ў гонар захопу войскамі Напалеона Вільні ў 1812 годзе.
Геаграфія
Паводле звестак Амерыканскага Бюро Перапісаў, гарадская акруга мае плошчу 79.6 квадратныя мілі або 206 кв.км, з якіх 78.9 кв. міляў (204 кв.км) складае суша і 0.6 кв. мілі (1.6 кв.км) або 0.79% паверхня вадаёмаў.
Рака Блэк Рывер працякае па паўднёвай частцы акругі, а Індыян Рывер — па ўсходняй частцы Вільны.
Праз тэрыторыю Вільны праходзяць хайвэі штата Нью-Ёрк нумар 3 і 3А.
Дэмаграфія
Паводле перапісу 2000 года, у Вільні пражывала 6235 чалавек у 2335 хатніх гаспадарак і 1639 сем’ях. Шчыльнасць насельніцтва, такім чынам, складала 30.5 чалавек на квадратны кіламетр. На тэрыторыі акругі былі пабудаваныя 2658 жылых пабудоў, што складала 13 пабудоў на квадратны кіламетр. Расавы склад насельніцтва быў наступным: 92.83% складалі белыя, 2.92% афраамерыканцы, 0.72 карэнныя амерыканцы (індзейцы), 0.91% азіятаў, 0.03 выхадцаў з астравоў Ціхага акіяна, і 0.85% аднеслі сябе да іншых расаў, а 1.73% выказалі прыналежнасць да двух або болей расаў. Лацінасы (выхадцы з Лацінскай Амерыкі) склалі 2.1% папуляцыі.
3 2335 хатніх гаспадарак у 35.6% былі дзеці маладзейшыя за 18 гадоў, у 53.4% жылі афіцыйна жанатыя пары, 12.6% хатніх гаспадарак вялося адзінокімі жанчынамі, а ў 29.8% задэклараваная адсутнасць сем’яў. 24% гаспадарак вялося адзінокімі людзьмі, з якіх у 10.8% жылі адзінокія людзі старэйшыя за 65 гадоў. Такім чынам, сярэдні памер хатняй гаспадаркі склаў 2.61 чалавека, а сярэдні памер сям’і — 3.08 чалавека.
Паводле ўзросту насельніцтва Вільны размеркавалася наступным чынам: 28.1% маладзейшыя за 18 год, 8.2% ад 18 да 24 гадоў, 29.1% ад 25 да 44 год, 21.6% ад 45 да 64 год, і 13% старэйшых за 65 год. Сярэдні ўзрост насельніцтва склаў 35 гадоў. На 100 жанчын у акрузе прыйшлося 95.8 мужчын, а на 100 жанчын маладзейшых за 18 гадоў было 91.1 іх равесніка-мужчыны.
Сярэдні гадавы даход хатняй гаспадаркі склаў 29,103 долары ЗША, а сярэдні даход на сям’ю — 35,022 долары ЗША. Сярэдні даход мужчын быў 29,119 долараў, а жанчын — 19,655 долараў. Валавы ўнутраны прадукт акругі склаў 13,556 долараў ЗША на аднаго жыхара. 15.7% сем’яў і 20.4% насельніцтва жыло ніжэй афіцыйна ўсталяванай у ЗША рысы беднасці, у тым ліку 29.3% дзяцей маладзейшых за 18 год ды 10.6% людзей старэйшых за 65 гадоў.
Палац мастацтва (Мінск)
Рэспубліканская мастацкая галерэя, да 1991 года Палац мастацтва — мастацкая галерэя Беларускага саюза мастакоў, размешчаная ва ўласным будынку ў Мінску па адрасе вул. Казлова, 3.
Будынак Палац мастацтва пабудаваны ў 1973 г. па праекце архітэктараў С. Мусінскага і Н. Краўковай. Прызначаны для правядзення перыядычных персанальных, рэспубліканскіх і міжнародных выставак. Прапагандуе выяўленчае мастацтва, арганізоўвае экскурсіі, кансультацыі, лекцыі, сустрэчы з мастакамі.
Архітэктура
Двухпавярховы прамавугольны ў плане будынак. Пілоны падтрымліваюць галоўны верхні аб’ём, прарэзаны жалезабетоннымі рэбрамі і падзелены на 2 часткі: ніжняя абліцавана керамічнай пліткай, верхняя мае стужачнае зашкленне і завершана высунутым карнізам. Галоўны ўваход размешчаны асіметрычна, вылучаны казырком і тэрасай з лесвіцай. У аздобе інтэр'ера выкарыстаны натуральны камень, дрэва, дэкаратыўная тынкоўка.
Палац мае тры выставачныя залы — жывапісу (плошча 1450 м²), графікі (плошча 670 м²) і дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва (плошча 500 м²); вестыбюль з антрэсолямі (плошча 745 м2), якія таксама выкарыстоўваюцца для экспазіцый, канферэнц-залу на 100 месцаў, кафэ-бар. Дадатковай экспазіцыйнай плошчай для скульптуры і керамікі ў летні час з’яўляецца невялікі ўнутраны дворык з дэкаратыўнымі вадаёмамі і малымі архітэктурнымі формамі.
Маральная шкода
Маральная шкода ў праве — фізічныя і маральныя пакуты, што прычыняюцца грамадзяніну неправамернымі дзеяннямі, якія парушаюць яго асабістыя немаёмасныя правы (даброты). Да такіх правоў адносяцца гонар і годнасць асобы, аўтарскія правы, а таксама іншыя нематэрыяльныя даброты.
Паводле Канстытуцыі Рэспублікі Беларусь (арт. 60) грамадзяне ў адпаведнасці з законам правамоцны спагнаць з парушальніка ў судовым парадку і маёмасную шкоду і матэрыяльнае кампенсаванне маральнай шкоды. Як правіла, кампенсацыя маральнай шкоды належыць пры наяўнасці віны парушальніка. Аднак у выпадках, прама прадугледжаных заканадаўствам, напрыклад, пры прычыненні шкоды жыццю і здароўю крыніцай павышанай небяспекі (транспартныя сродкі і да т.п.) незалежна ад віны яе ўладальніка маральная шкода павінна быць кампенсавана. Пры вызначэнні памераў кампенсацыі маральнай шкоды суд абавязаны ўлічваць ступень маральных і фізічных пакут пацярпелага і віны парушальніка, іншых акалічнасцей, і зыходзіць з патрабаванняў разумнасці і справядлівасці.
Мовы Арменіі
22 студзеня 2002 года Арменія ратыфікавала Еўрапейскую хартыю рэгіянальных моў. Паводле яе, мовамі меншасцей у Арменіі прызнаны язідская, руская, грэчаская і асірыйская мовы.
Праскурні
Праскурні́ (, Проскурни) — вёска ў Беларусі, у Жлобінскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Акцябрскага сельсавета.
Геаграфія
Знаходзіцца за 13 км у напрамку на поўдзень ад горада Жлобін і чыгуначнай станцыі Жлобін, за 106 км ад Гомеля, каля правага берага ракі Дняпро і аўтамабільнай дарогі Жлобін — Стрэшын.
Чэмпіянат Бахрэйна па снукеры 2008
Чэмпіянат Бахрэйна 2008 (Bahrain Championship 2008) — прафесійны рэйтынгавы турнір па снукеры, які праходзіў з 8 па 15 лістапада 2008 года ў міжнародным выставачным цэнтры ў Манаме, Бахрэйн. Турнір стаў адзіным розыгрышам чэмпіянату Бахрэйна. Прызавы фонд турніру склаў £225,500, з якіх £35,000 атрымаў пераможца.
Рэйтынгавыя ачкі
Чэмпіянат Бахрэйна 2008 меў такое ж размеркаванне рэйтынгавых ачкоў, як і на іншых турнірах, акрамя трох найбуйнейшых (Гран-пры, чэмпіянат Вялікабрытаніі і чэмпіянат свету). Пераможца турніру атрымаў 5000 рэйтынгавых ачкоў. Пры гэтым за перамогі на Гран-пры, чэмпіянаце Вялікабрытаніі і чэмпіянаце свету снукерысты атрымлівалі 6250, 7500 і 10000 адпаведна.
Агульная цыркуляцыя атмасферы
Агульная цыркуляцыя атмасферы (атмасферная цыркуляцыя) — планетарная сістэма паветраных плыняў над зямной паверхняй (у трапасферы сюды адносяцца пасаты, мусоны і паветраныя плыні, звязаныя з цыклонамі і антыцыклонамі) . Стварае ў асноўным рэжым ветру. З пераносам паветраных мас агульнай цыркуляцыяй звязаны глабальны перанос цяпла і вільгаці.
Прычыны і характар
Існаванне цыркуляцыі атмасферы абумоўлена неаднародным размеркаваннем атмасфернага ціску, выкліканым уплывам неаднолькавага награвання зямной паверхні на розных шыротах, а таксама над мацерыкамі і акіянамі. Нераўнамернае размеркаванне цяпла ў атмасферы прыводзіць да нераўнамернага размеркавання атмасфернага ціску, а ад размеркавання ціску залежыць рух паветра, або паветраныя плыні.
На характар руху паветра адносна зямной паверхні важны ўплыў аказвае той факт, што рух гэты адбываецца на Зямлі, якая верціцца. У ніжніх пластах атмасферы на рух паветра таксама ўплывае трэнне. Рух паветра адносна зямной паверхні называюць ветрам, усю сістэму паветраных плыняў на Зямлі — агульнай цыркуляцыяй атмасферы. Віхравыя рухі буйнога маштабу — цыклоны і антыцыклоны, якія пастаянна ўзнікаюць у атмасферы, робяць гэтую сістэму асабліва складанай.
З перасоўваннямі паветра ў працэсе агульнай цыркуляцыі звязаны асноўныя змены надвор'я: паветраныя масы, перамяшчаючыся з адных абласцей Зямлі ў іншыя, прыносяць з сабой новыя ўмовы тэмпературы, вільготнасці, воблачнасці і інш.
Акрамя агульнай цыркуляцыі атмасферы, існуюць мясцовыя цыркуляцыі: брызы, горна-далінныя вятры і інш.; узнікаюць таксама моцныя віхуры малога маштабу — смерчы, тромбы.
Вецер выклікае хваляванне водных паверхняў, многія акіянічныя плыні, дрэйф льдоў; ён з'яўляецца важным фактарам эрозіі і рельефаўтварэння.
Затон (Жлобінскі раён)
Зато́н (, Затон) — вёска ў Беларусі, у Жлобінскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Акцябрскага сельсавета.
У 1924—1954 гадах вёска ў складзе Затонскага сельсавета, у 1924—1931 гадах яго цэнтр. Да 8 снежня 1966 года вёска знаходзілася ў адміністрацыйным падпарадкаванні Стрэшынскага пассавета.
Аўтэкалогія
Аутэкалогія ( — «сам») — раздзел экалогіі, які вывучае ўзаемаадносіны арганізма з навакольным асяроддзем. У адрозненне ад демэкалогіі і сінэкалогіі, засяроджаных на вывучэнні ўзаемаадносін з асяроддзем папуляцый і экасістэм, якія складаюцца з мноства арганізмаў, даследуе індывідуальныя арганізмы на стыку з фізіялогіяй. Гэты тэрмін цяпер лічыцца састарэлым (Odum, 1959), а прадмет падзелу мяркуюць неадрозным ад такога демэкалогіі. Гэта звязана з тым, што узроўнем арганізацыі жывога, на якім магчыма вывучэнне ўзаемадзеяння з косным асяроддзем, лічаць папуляцыю арганізмаў пэўнага віду.
Малочныя залозы
Мало́чныя зало́зы, або мле́чныя зало́зы — парныя скурныя органы млекакормячых жывёл і чалавека.
У асобін жаночага полу ў перыяд лактацыі выдзяляюць малако, у асобін мужчынскага на працягу жыцця застаюцца рудыментарныя і не функцыянуюць. Найбольшы рост і развіццё малочных залоз адбываецца пры палавым выспяванні, цяжарнасці, лактацыі пад уплывам нервовай сістэмы і эндакрынных залоз. У залежнасці ад віду жывёлы бываюць множныя па ўсёй даўжыні брушной паверхні (свінні), або грудныя (сланы), ці похвенныя (коні), мяняецца іх колькасць (2—20) і здольнасць выдзяляць малако пэўнага якаснага складу.
Аўтсайдэр
Аўтсайдэр ( — старонні) У беларускай мове азначае "той, які адстае". Радзей выкарыстоўваецца як прамая калька з англійскай мовы, у значэнні "які знаходзіцца па-за чаго-небудзь".
Дадзенае слова можа быць выкарыстана ў наступных прафесійных сферах:
Мальпігіевыя сасуды
Мальпі́гіевыя сасу́ды — і  органы ў павукападобных, мнаганожак і насякомых; трубчастыя сляпыя вырасты кішэчніка на мяжы сярэдняй і задняй кішак. У мальпігіевых сасудах прадукты абмену (напрыклад, мачавая кіслата) адсарбіруюцца з, пераводзяцца ў стрававальны тракт, дзе абязводжваюцца, і разам з неператраўленымі рэшткамі ежы выводзяцца праз анальную адтуліну. Названы ў гонар біёлага М. Мальпігі, які адкрыў іх у 1669 годзе.
Верхняя Алба
Ве́рхняя Алба́ (, Верхняя Олба) — вёска ў Жлобінскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Стрэшынскага сельсавета.
Знаходзіцца за 36 км у напрамку на поўдзень ад горада Жлобін, за 129 км ад Гомеля.
Каля вёскі рэшткі паселішча эпохі неаліту.
Гісторыя
Да 23 лістапада 2022 года вёска з’яўлялася цэнтрам Верхнеалбянскага сельсавета.
Алонж (права)
Алонж — дадатковы ліст паперы, прымацаваны да вэксаля, на якім здзяйсняюцца перадаткавыя надпісы, калі на адваротным баку вэксаля яны не змяшчаюцца.
На алонжы можа быць здзейснены таксама аваль.
Гарадок (Жлобінскі раён)
Гарадо́к (, Городок) — вёска ў Жлобінскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Стрэшынскага сельсавета.
Да 23 лістапада 2022 года вёска ўваходзіла ў склад Верхнеалбянскага сельсавета.
Аваліраванне
Аваліраванне вэксаляў — банкаўскі тэрмін, які азначае даручальніцтва банка за некаторую арганізацыю, якая выпусціла вэксаль і з якой банк складаецца ў партнерскіх адносінах.
Калі арганізацыя не аплаціць свой вэксаль, банк, адказны за аваліраванне, будзе абавязаны пагасіць яго за свой кошт.
Гл. таксама
Аваль
Сілічы
Назву Сілічы маюць:
Тамара Дзмітрыеўна Віннікава
Тама́ра Дзмі́трыеўна Ві́ннікава (Тамара Дмитриевна Винникова; нар. 13 жніўня 1949, в. Падлужнае, Ізабільненскі раён, Стаўрапольскі край, РСФСР) — беларускі эканаміст, Старшыня Савета Нацыянальнага банка Рэспублікі Беларусь (1996—1997); арыштаваная па абвінавачванні ў злоўжыванні службовымі паўнамоцтвамі, з 1997 года ў выгнанні.
Біяграфія
Скончыла Беларускі дзяржаўны інстытут народнай гаспадаркі. У 1970—1973 гадах працавала эканамістам у Савеце Нацыянальнага Дзяржаўнага банка СССР у Комі АССР і Нацыянальным бюро Дзяржаўнага банку СССР у БССР. У 1973—1987 гадах працавала ў якасці старшага эканаміста, менеджара, кіраўніка аддзела Мінскага гарадскога Савета Дзяржаўнага банку. У 1988—1990 была кіраўніком аддзела ў Беларускім Нацыянальным банку «Жылсацбанк СССР». З жніўня 1995 года па люты 1996 года атрымала пасаду кіраўніка камерцыйнага акцыянернага банка «Банк Беларусь». З лютага 1996 па студзень 1997 года займала пасаду Старшыні Савета Нацыянальнага банка Рэспублікі Беларусь. Неафіцыяльна, ключавы эканамічны дарадца прэзідэнта Аляксандра Лукашенкі.
14 студзеня 1997 года арыштаваная па абвінавачванні ў злоўжыванні службовым становішчам. Праз шэсць месяцаў была абвінавачаная ў крадзяжы актываў, растраце і злоўжыванні службовым становішчам. Першапачаткова арышт адбыўся ва ўнутранай турме КДБ РБ і, затым, пад ціскам урачоў і грамадскасці, была выпушчана пад дамашні арышт. Яна жыла ў сваёй кватэры пад пастаяннай аховай, пакуль не знікла 7 красавіка 1999 г. Са снежня таго ж года пачалі з’яўляцца яе артыкулы, у якіх яна крытыкавала Лукашэнка і апісавала эканамічныя маніпуляцыі, зробленыя, на яе думку, прэзідэнтам і яго асяроддзем. У цяперашні час (2010 г.) пражывае ў Лондане.
Дом па праспекце Незалежнасці, 16
Дом па праспекце Незалежнасці, 16 — жылы дом у Мінску, размешчаны на рагу праспекта Незалежнасці і Камсамольскай вуліцы, 16/32. Пабудаваны ў 1947—1951 гг. (архіт. М. Паруснікаў) на месцы гасцініцы «Гарні» і прызначаўся для работнікаў Міністэрства дзяржбяспекі БССР. Помнік савецкай грамадзянскай архітэктуры стылізатарскага кірунку.
Архітэктура
Уяўляе сабой пяціпавярховы, Г-падобны ў плане будынак з цэглы. Вуглавая частка вылучана гранёнай вежай з гадзіннікам. Вулічныя фасады маюць двух’ярусную кампазіцыю. Ніжні ярус у 2 паверхі вырашаны цэласна ў буйных формах. Асноўнай тэмай яго пластычнага афармлення з’яўляецца рад здвоеных арак, якія аб’ядноўваюць вітрыны магазінаў па 1-м паверсе, і шырокія лучковыя вокны 2-га жылога паверха. Пластыка верхняга паверха больш насычаная. Вежа і плоскасці сцен, якія да яе прымыкаюць, аздоблены пілястрамі карынфскага ордара. Жылы характар дома падкрэслены радам эркераў, якія падтрымліваюцца магутнымі кранштэйнамі. Невысокі цокаль апрацаваны паліраваным гранітам.
У аснове планіроўкі жылых паверхаў — тыпавая секцыя (архіт. С. Кавыкоў) з двухпакаёвымі кватэрамі. Вуглавая частка будынка спланавана з двух- і пяціпакаёвых кватэр. Эркеры размешчаны з паўночнага боку дома і пашыраюць унутраную прастору кватэр.
Гадзіннік
Паводле легенды, ініцыятарам устаноўкі гадзінніка на вежы жылога дома быў шэф беларускага МДБ Лаўрэнцій Фаміч Цанава. Па іх ён нібыта звяраў час прама з акна свайго кабінета. Механізм быў прывезены ў якасці трафея пасля Вялікай Айчыннай вайны з Кёнігсберга. Для бою курантаў прыстасавалі 380-кілаграмовы звон «Ірэна» з молатам-ударнікам, які быў адліты ў 1929 годзе на заводзе Фяльчынскага ў заходнеўкраінскім горадзе Калуш на сродкі салдатаў польскага, якія змагаліся супраць бальшавікоў і дыслакаваліся ў Маладзечне. На зване захаваліся надпісы на польскай мове («звон створаны стараннямі палка мінскага ў памяць пра загінулых герояў і абаронцаў зямлі мінскай») і гравюры з выявамі салдатаў і Маці Божай. Меркавана, звон ствараўся для маладзечненскай Трыўмфальнай аркі, дзе мелася невялікая капліца, адкуль палкавы капелан бласлаўляў салдатаў.
Першы бой курантаў прагучаў 9 красавіка 1950 года, аднак, праз некалькі гадоў звон перастаў званіць, бо перашкаджаў жыхарам дома. У наш час механізм з 200-кілаграмовай гірай не працуе, стрэлкі ў рух прыводзіць электрапрывад.
Вывучаўся варыянт пераносу звона на званіцу Чырвонага касцёла, але ў рэшце ў красавіку 2018 года ён быў перавезены ў Музей гісторыі горада Мінска.
Мальпігіевыя цельцы
Мальпі́гіевыя це́льцы — клубочкі артэрыяльных капіляраў у нырках чалавека і амаль усіх пазваночных жывёл. У гэтых клубочках, якіх у чалавека налічваецца да 40 млн, фільтруецца вадкасць з крыві ў мачавыя канальцы. Названы ў гонар М. Мальпігі.
Таксама мальпігіевыя цельцы — лімфоідныя вузельчыкі, дзе утвараюцца лімфацыты; знаходзяцца ў рэтыкулярнай тканцы селязёнкі.
Кангламерат (значэнні)
Кангламерат (conglomeratus — скучаны, ушчыльнены) — злучэнне чаго-небудзь разнастайнага, бязладная сумесь.
Мае значэнні:
Лібертарыянская партыя ЗША
Лібертарыянская партыя (Libertarian Party) — лібертарыянская палітычная партыя ЗША, якая выступае за грамадзянскія свабоды, знешняе неўмяшальніцтва, Laissez-faire і скасаванне дзяржавы ўсеагульнага дабрабыту.
Армянская мініяцюра
Армянская мініяцюра — нацыянальная мініяцюрнае малярства сярэднявечнай Арменіі, Кілікійскага армянскага царства і некаторых армянскіх калоній. Армянская мініяцюра мае некалькі асноўных груп і этапаў развіцця: да XI ст.; школы Вялікай і Малой Арменіі XI—XII стст.; Кілікійскай Арменіі XII—XIV стст.; школы Бардзр-Айка, Ані, Арцаха, Гладзора, Тацева, Васпуракана з XIII ст.; пасля XIII ст. таксама ў калоніях армянскай дыяспары.
Гістарычны нарыс. VI—XII стагоддзі
З захаваных каля 30 тыс. армянскіх сярэднявечных рукапісаў каля 10 тыс. з'яўляюцца ілюстраванымі, з якіх 5-7 тыс. — паўнавартаснымі мініяцюрамі. Найчасцей ілюстраваліся Евангеллі, радзей — Біблія, танаканы і чашоцы. Рукапісы ствараліся ў скрыпторыях цэркваў (грчатун). Першыя ілюстраваныя Евангеллі ствараліся, мабыць, з часу іх перакладу на армянскую мову, яшчэ ў V стагоддзі. Найстаражытнейшыя захаваныя армянскія мініяцюры ставяцца да VI—VII стст. . Гэта чатыры мініяцюры, прымацаваныя да «Эчміядзінскага Евангелля» 989 года (напісаны ў манастыры Нараванк правінцыі Сюнік ). Гэтыя мініяцюры, унікальныя па сваім мастацкім узроўні і вобразным мысленні, з'яўляюцца каштоўнымі ўзорамі раннехрысціянскага выяўленчага мастацтва. Мініяцюры VI—VII стагоддзяў — тэматычныя. Гістарычныя крыніцы паведамляюць пра існаванне ў VI—VIII стагоддзях камсараканскай школы мініяцюры. Ужо ў пачатку VIII стагоддзя Сцяпанас Сюнецы піша «тлумачэнні харанаў», у якіх тлумачыцца сэнс карыстаных колераў, жывёльных і раслінных матываў, асталёўваюцца іх эстэтычнае і сэнсавае значэнне. Цалкам ілюстраваныя кнігі захаваліся з IX стагоддзя, гэта «Евангелле царыцы Млке» 862 года і два «Эчміядзінскія Евангеллі». Малярства гэтых рукапісаў адрозніваецца стылістычнай і арнаментальнай разнастайнасцю, ужываннем золата. З X стагоддзя хараны замяняюць «тэмп'ета» ці крыж са ступеністым пастаментам, пазней — «Ахвяраванне Аўраама», «Багародзіца з немаўлём» і евангелісты. Сярод ранніх ілюстраваных рукапісаў варта памянуць рукапіс 986 года, які ілюстраваны харанамі, на асобным лісце — выявай крыжа. Рукапісы IX—X стагоддзяў галоўным чынам дзвюх катэгорый: створаныя з прафесійным майстэрствам і параўнальна простыя.
Многія з іх уяўляюць сабою энцыклапедыі, у тым ліку візантыйскіх і блізкаўсходніх выяўленчых матываў. Евангеллі пачынаюцца з выявы прысутных евангелістаў і тытульных лістоў, што атрымалі амаль кананічны выгляд. Тэматычныя выявы «Евангелля Мугні» следуюць харанам і часта малююцца адзіна. Надалей такі тып мініяцюрнага выканання сустракаецца ў Саргіса Піцака і прадстаўнікоў Гладзорскай школы.
З-за візантыйскай і сельджукскай агрэсіі многія армянскія царскія і нахарарскія дамы перасоўваліся ў заходнія правінцыі Арменіі, дзе ў цесным узаемадзеянні з візантыйскай культурай развівалася высокае мастацтва армянскай рукапіснай кнігі і мініяцюры («Евангелле Трапізона», «Евангелле Карса»). Тут візантыйскі ўплыў адзначаецца як у пластыку выяў, так і ў арнаментальных ілюстрацыях.
Упрыгожвання Евангелляў XII стагоддзі прасцейшыя, мініяцюр на біблейскія тэмы параўнальна малое. У гэты час канчаткова фармуецца тытульны ліст з адменнымі мініяцюрнымі арнаментамі. У другой палове XII стагоддзя фармуецца мастацтва ілюстрацыі танаканаў (адмысловыя царкоўныя складанкі і да т.п.). У гэтых буйных манускрыптах тэкст пачынаецца з выявы выявы героя ці аўтара «Жыцця», галоўнай ілюстраванай літарай і глхазардам. Некаторыя рукапісы XII стагоддзя сваімі багатымі ілюстрацыям злучаны са школай кілікійскай армянскай мініяцюры.
Шэдэўрам армянскай мініяцюры XII стагоддзя лічыцца «Нарэк» 1173 года з чатырма партрэтамі Грыгара Нарэкацы
Як адзначае адзін з найбуйнейшых спецыялістаў старажытнай іканаграфіі і мініяцюры В. М. Лазараў, нягледзячы на стасункі з візантыйскай і сірыйскай культурай грунтам стылю армянскай мініяцюры заўсёды з'яўлялася мясцовая мастацкая традыцыя.
Сарая Саэнс дэ Сантамарыя
Мары́я Сара́я Са́энс дэ Сантамары́я Анто́н (María Soraya Sáenz de Santamaría Antón; нар., ) — іспанскі дзяржаўны дзеяч, палітык, член Народнай партыі. З 2011 года — першы намеснік старшыні ўрада Іспаніі, кіраўнік адміністрацыі прэм’ер-міністра Іспаніі Марыяна Рахоя ў рангу міністра. З 2016 года — таксама міністр па справах тэрытарыяльных адміністрацый. З 28 кастрычніка 2017 года — таксама выканаўца абавязкаў прэзідэнта Жэнералітата Каталоніі.
Армянская мініяцюра
Кароткі гістарычны нарыс.
Новае адраджэнне мініяцюрнага малярства Арменіі плануецца з першай паловы XIII стагоддзя (да мангольскіх заваяванняў) і з апошняй чвэрці таго ж стагоддзя (мініяцюрныя школы Гладзора і Васпуракана). Адзін з найболей значных рукапісаў гэтага часу «Мшо чарынтыр» створаны ў 1200—1202 гадах Варданам Карнецы і Сцяпанасам. Дасягненні арнаментальнага мастацтва XII стагоддзя тут выяўлены ў найбольшай дасканаласці. У першай палове XIII стагоддзя буйным цэнтрам мастацтва рукапіснай кнігі робіцца Ані. Тут было створана «Евангелле Ахпата» (1211 г.), у якім захавалася тэматычная мініяцюра «Уваход Хрыста ў Іерусалім». У гэты час жыў мініяцюрыст Ігнаціяс, працы якога (14 сюжэтных ліставых мініяцюр) адрозніваюцца лінейным стылем, празрыстасцю колераў і адценняў. Рукапіс з Ісфахана ўтрымвае 14 сюжэтных мініяцюр, якія адрозніваюцца эмацыйнай выразнасцю персанажаў, асабліва жаночых. У «Евангеллі перакладнікаў» 1232 года персанажы адрозніваюцца драматызмам, колеравыя адценні напружаны. З 1224—1261 гадоў вядомыя каштоўныя княскія рукапісы з Хачэна (Нагорны Карабах), якія сваім мастацкім выкананнем блізкія Евангеллям Ігнаціяса і Ахпата. Сваёй раскошай і мастацкімі асаблівасцямі адрозніваецца «Евангелле Ерзнка» 1269 года. Майстры мініяцюрнай школы Гладзора канца XIII-га, сярэдзіны XIV стагоддзя Маціёс, Мамік, Тарос Таранацы, Аваг, адрозніваюцца мастацкім стылем, і кожны адмыслова носіць уплыў кілікійскай мініяцюрнай школы. Мамік, быўшы таксама архітэктарам і скульптарам, стварыў адмысловыя мініяцюрныя тыпажы, намаляваўшы персанажаў больш шматплана, чым прадстаўнікі кілікійскай школы. Ужо ў 1320-гг. Саргіс Піцак адраджае ўсе віды тэматычнай мініяцюры, яго творчасць характарызуюць сіметрычныя кампазіцыі, плоскасцевы геаметрызаваны стыль і г.д.. Тарос Таранацы ў сваіх харанах і ілюстрацыях тытульных лістоў укараняў незвычайныя, мелыя найстаражытнейшыя мастацкія карані арнаментальныя матывы. У яго мініяцюрах горы і рэкі «рухомыя», поўныя ўнутранага жыцця, твары людзей намаляваны лірычна. Вельмі напружаным намаляваў унутраны свет сваіх герояў мініяцюрыста Аваг, які працягнуў некаторыя традыцыі кілікійскай школы 70—80-гг XIII стагоддзя. Найранейшыя армянскія мініяцюры са свецкім утрыманнем пішуцца, галоўным чынам, з XIII стагоддзя. Працяг традыцыі гладзорскай мініяцюрнай школы адзначаецца ў Тацеве, дзе Грэгар Татэвацы пісаў таксама тлумачэнне да малюнкаў харанаў, а ў 1378 годзе сам ілюстраваў адно Евангелле. У ім захаваны мастацкія тыпажы Тараса Таранацы, аднак менш выразныя.
Сарая Саэнс дэ Сантамарыя
Біяграфія
Атрымаўшы юрыдычную адукацыю ў 1994 годзе, Саэнс дэ Сантамарыя працавала адвакатам ў Леоне і ў 27 гадоў спрабавала сябе у палітыцы. З 2004 года — дэпутат ніжняй палаты іспанскага парламента ад Мадрыда. У 2008 годзе стала першай жонкай на пасадзе прэс-сакратара Народнай партыі. У снежні 2011 года увайшла ў склад кабінета міністраў Марыяна Рахоя як намеснік старшыні ўрада, прэс-предстаўнік урада і міністр, які кіруе адміністрацыяй кіраўніка ўрада. Жанатая, мае сына.
Армянская мініяцюра
Кароткі гістарычны нарыс.
З уторай палове XIV стагоддзя, у звязку з стратай армянскім народам нацыянальнай дзяржаўнасці, армянская культура часова развіваецца больш у дыяспары — Італія, Крым, Канстанцінопаль і г.д.. У самай Арменіі каштоўныя рукапісы працягвалі стварацца ў Сюніку і Бардзр Айку (Высокая Арменія). У апошнім асабліва заўважаецца ўплыў візантыйскага «палеа лагічнага» майстэрства. Мініяцюрныя традыцыі Высокай Арменіі проста працягваюць армянскія мініяцюрысты Крыма — Грэгар Сукіясанц, Нацер і яго сын Аветыс, Нігагаяс Цахкарар і іншыя. У Сярэднявеччы былі створаны асаблівыя кіраўніцтвы па выяўленчым мастацтве — «Паткерусуйцы». Найстаражытнейшая з захаваных рукапісаў — «Паткерусуйц» ставіцца да XV—XVI стст. . Сярод армянскіх мініяцюрыстаў эпохі адрозніваецца таксама Акоп Джугаеци (XVI—пачатак XVII стагоддзя), які паводле версіі некаторых гісторыкаў лічыцца апошнім буйным армянскім мініяцюрыстам. Узнікненне армянскага друкарства і станковага малярства мелі негатыўную ролю для далейшага развіцця сярэднявечнай мініяцюры.
Кілікійская школа
Армянская мініяцюра і кніжнае мастацтва XIII стагоддзя найбольшага развіцця дасягае ў Кілікіі. Кілікійксая школа была сфармавана ў XII стагоддзі, праіснаваўшы да 80-гг. XIV стагоддзя. У гэты перыяд у грачтунах Дразарка, Скеўры, Акна, Грнера, Бардзраберда працавалі таленавітыя мастакі Грэгар Млічэцы, Кастандзін, Вардан, Кіракас, Аванес, Тарос Раслін, Грэгар Піцак, Саргіс Піцак, Аванес Аркаехбайр. Найстаражытнейшыя рукапісы гэтай школы галоўным чынам з Дразарка. З другой паловы XII стагоддзя адзін з цэнтраў кілікійскай школы мініяцюры робіцца Скеўра, дзе былі фармаваны яго асноўныя прынцыпы. Вядомыя імёны трох мініяцюрыстаў са Скеўры — гэта Вардан, Кастандзін і Грэгар Млічэцы. Вядомы рукапіс Млічэцы — «Кніга скрушных спеваў» Нарэкацы, ілюстраваная ў 1173 годзе. Да 1193 года ставіцца Львоўскае Евангелле (у армянскай традыцыі — «Евангелле Скеўры») таго ж мініяцюрыста. У апошняй працы ўжо больш адчувальныя новыя характэрныя рысы кілікійскай армянскай мініяцюры. Гэта школа зноў адрадзілася пасля кіравання Хетума I-га, у другой палове XIII стагоддзя, чаму папярэднічаў параўнальны заняпад першай паловы таго стагоддзя.
Пачатак развіцця грчатунаў Ромклы адносіцца да 60-гг. XII стагоддзя. Найстаражытнейшы ілюстраваны рукапіс з Ромклы — Евангелле 1166 года. Горад Ромкла робіцца цэнтрам развіцця кілікійскай школы мініяцюры ў другой палове XIII стагоддзя. Гэта развіццё цесна злучана з дзейнасцю каталікоса Кастандзіна I Бардзрабердцы. Першы майстар гэтай школы — Кіракас. Большая частка рукапісаў Ромкла (у тым ліку Тароса Расліна) была створана на заказ кілікійскага каталікоса. Разам з Кіракасам яшчэ адным майстрам мініяцюры 40—60-гг. XIII стагоддзя быў Аванес. Захаваліся значная колькасць рукапісаў невядомых мастакоў другой паловы стагоддзя. Хоць сістэма ілюстравання Евангелляў змянілася нязначна, істотна ўзбагаціўся іх тэматычны і арнаментальны ахоп. Тарос Раслін дае новыя іконаграфічныя пераводы евангелічным тэмам. Яго высокія класічныя працы ажыўляюцца тым, што мініяцюрыст скарыстаў рэальных тыпажаў і твараў для стварэння евангелічных выяў. Хараны і сцэны суправоджаны выявамі біблейскіх прарокаў. Рослін развівае колер да найтанчэйшых адценняў, выкарыстоўвае багатыя празрыстыя тоны, надае персанажам незвычайную натуральнасць. Тарос Раслін і наступныя прадстаўнікі кілікійскай прыдворнай школы шмат у чым апярэдзілі італьянскую трэчэнта XIV стагоддзя. У «Евангеллі царыцы Кран» (1272 г.), «Евангеллі прынца Васака», «Лекцыянарый Хетума II» (1286 г.) і іншых працах 1280-гг. аўтар сінтэзаваў выяўленчыя метады армянскай і іншых культур. Мастакі таго часу развіваюць стыль Расліна ўбок некаторай драматызацыі выяў. Бліскучымі ўзорамі біблейскай ілюстрацыі з'яўляюцца Бібліі школы Аванеса Аркаехбайра 1263—1266 і 1270 гадоў, а таксама «Біблія цара Гетума» 1295 года. Аднак у цэлым, пасля падання Ромкла (тут знаходзіўся пасад каталікоса) ў 1292 годзе, кілікійская мініяцюрная школа трывае заняпад, тэматычныя мініяцюры амаль не ствараюцца.