cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Н’янгатом
Культура
Асноўным заняткам н'янгатом здаўна з'яўляецца пастаральная жывёлагадоўля. Яны трымаюць авечак, коз, аслоў, але галоўным сімвалам дабрабыту і сацыяльнага статусу з'яўляюцца каровы. У ніжняй даліне Ома існуюць 2 тыпы паселішчаў. Частка насельніцтва, якое не па пэўных прычынах не можа займацца жывёлагадоўляй селіцца на заходнім беразе, дзе ловіць рыбу, вырошчвае сорга, проса, кукурузу, тытунь. Жывёлагадоўля тут не магчыма з-за амарылёзу. Калі ў жыхароў сталых паселішч і ёсць жывёла, то яе перадаюць пад нагляд сваякам, што вядуць пастаральны лад жыцця. Пастухі н'янгатом рухаюцца разам з жывёлай ад пашы да пашы і спыняюцца ў часовых лагерах, звычайна абароненых плотам ад дзікіх звяроў. Уздоўж шляхоў вандровак капаюць калодзежы. Вандроўныя н'янгатом могуць аб'ядноўвацца з пастухамі тапоса і нават заставацца сярод іх на доўгі час.
Рэгіён, населены н'янгатом, даволі засушлівы. У барацьбе за пашы і ваду яны вымушаны канкураваць з прадстаўнікамі іншых народаў, што прыводзіць да частых ваенных канфліктаў. У мінулым групы маладых воінаў, узброеных дзідамі, рабілі кароткія рэйды з мэтай рабавання і згону жывёлы. У 19980-х гг. дзякуючы агнястрэльнай зброе яны пашырылі кантроль над тэрыторыямі, разам з саюзнікамі тапоса выгналі канкурэнтаў са сваіх паселішчаў. Н'янгатом робяць напады на туркана ў Кеніі, удзельнічаюць у канфліктах у Паўднёвым Судане.
Жанчыны апранаюць доўгія спадніцы з казіных скур, носяць на шыі масіўныя пацеркі з сухога насення ці шкляныя каралі. Іх атрымоўваюць у падарунак з рознай нагоды. У жанчыны сярэдняга ўзросту з высокім сацыяльным статусам агульная вага пацерак на шыі можа складаць болей за 2 кг. У мінулым мужчыны наогул не карысталіся вопраткай. У нашы дні яны апранаюць доўгі кавалак тканіны. Як мужчыны, так і жанчыны ўпрыгожваюць цела шрамамі, праколваюць ніжнюю губу, каб уставіць у яе ўпрыгожванне са слановай косткі ці медзі. Практыкуюцца мужчынскае і жаночае абразанне.
Асноўнай грамадскай адзінкай з'яўляецца родавая арганізацыя атыкер, якая кіруецца старэйшынамі і валодае пэўнымі землямі. Усяго налічваецца каля 20 родаў. Сваяцтва ў іх перадаецца па мужчынскай лініі. Падазраюць, што ў мінулым рытуалы перадачы ўлады ад старэйшын аднаго пакалення да старэйшын наступнага суправаджаліся чалавечымі ахвярапрынашэннямі. Мужчыны фарміруюць узрастовыя і сяброўскія саюзы. У апошніх прымаць удзел могуць тапоса. Сяброўскі саюз засноўваецца на ўзаемадапамозе і абмене падарункамі, звычайна жывёлай. Шлюбы знутры роду забаронены. Жыхары заходняга берага Ома аддаюць перавагу пашыраным сем'ям, паколькі буйны сямейны калектыў лепей забяспечвае сябе прадуктамі земляробства. Сярод пастухоў існуюць як пашыраныя, так і малыя нуклеарныя сем'і.
Н'янгатом вядомы сваім музычным мастацтвам. Папулярны песні пра быкоў, што спяваюць падчас вандровак і вайны. Танцы адметны скокамі ўгару, якія павінны прадэманстраваць спрыт і ваяўнічасць нежанатых юнакоў. Абрад ініцыяцыі ўключае забойства хлопчыкам быка ўдарам дзіды.
Рэлігія
Н'янгатом традыцыйна шануюць бога-стваральніка сусвету Акудж, а таксама душы сваіх продкаў нгамурота. Апошнім двойчы на год прыносяць у ахвяру свойскую жывёлу. З 1972 г. сярод н'янгатом працуюць лютэранскія місіянеры.
Мала Хварошча
Мала Хварошча (Мала́ Хвороща) — вёска ў Самбірскім раёне Львоўскай вобласці Украіны.
Такэсі Она
(大野 毅; нар. ) — японскі футбаліст. У 1965—1971 гадах выступаў за нацыянальную зборную Японіі.
Нью-Ёркскі дзяржаўны ўніверсітэт у Олд-Вестберы
Нью-Ёркскі дзяржаўны ўніверсітэт у Олд-Вестберы (State University of New York at Old Westbury) — дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта, якая месціцца ў вёсцы Олд-Вестберы, штат Нью-Ёрк, ЗША.
Уваходзіць у сістэму Нью-Ёркскага дзяржаўнага ўніверсітэта.
Малыніў
Малыніў (Мали́нів) — вёска ў Самбірскім раёне Львоўскай вобласці Украіны.
Сідні Уілсан
Сідні Уілсан (Sydney Wilson; нар. ) — англійскі прафесійны гулец у снукер.
Скураты (Докшыцкі раён)
Скураты́ (, Скураты) — вёска ў Докшыцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Бягомльскага сельсавета.
Панявежыскі каледж
Панявежыскі каледж (Panevėžio kolegija) — літоўская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова, якая ажыццяўляе рэалізацыю прафесійных навучальных праграм неўніверсітэцкага ўзроўню. Сядзіба ўстановы знаходзіцца ў Панявежысе.
Уласнасць
Уласнасць — гістарычна абумоўленая форма прысваення матэрыяльных даброт, у якой выяўляюцца адносіны паміж людзьмі ў працэсе грамадскай вытворчасці. Галоўны аб'ект прысваення - сродкі вытворчасці, таму што валоданне імі вызначае становішча ў грамадстве пэўных класаў, сацыяльных груп насельніцтва.
Спрадвеку ў большасці краін свету панавала прыватная ўласнасць: прамысловыя прадпрыемствы належаць пераважна прадпрымальнікам, зямля - памешчыкам, сялянам, фермерам. Паралельна можа існаваць дзяржаўная, акцыянерная, кааператыўная і грамадская ўласнасць.
Пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі прыватная ўласнасць была ліквідавана. У выніку нацыяналізацыі зямля, усе прадпрыемствы, банкі і іншае перайшлі ва ўласнасць дзяржавы і атрымалі назву «сацыялістычная ўласнасць», якая мела формы дзяржаўнай і калгасна-кааператыўнай.
Пасля атрымання незалежнасці і фармавання рыначнай эканомікі Беларусі заканадаўствам вызначана правамернасць існавання дзяржаўнай, калектыўнай і прыватнай уласнасці; дапускаецца існаванне ўласнасці іншых дзяржаў, іх юрыдычных асоб, уласнасці міжнародных арганізацый, сумесных прадпрыемстваў. Канстытуцыя Беларусі гарантуе абарону і роўныя ўмовы для развіцця ўсіх формаў уласнасці. Уласнік мае права валодаць, карыстацца і распараджацца маёмасцю як аднаасобна, так і сумесна з іншымі асобамі. Недатыкальнасць уласнасці, права яе атрымання ў спадчыну ахоўваецца законам. Прымусовае адчужэнне маёмасці дапускаецца толькі па матывах грамадскай неабходнасці пры захаванні ўмоў і парадку, вызначаных законам, са своечасовай і поўнай кампенсацыяй кошту адчужанай маёмасці, а таксама паводле прыгавору суда.
Ажыццяўленне права ўласнасці не павінна наносіць шкоды навакольнаму асяроддзю, гісторыка-культурным каштоўнасцям, уціскаць правы і абараняемыя законам інтарэсы іншых асоб. Закон можа вызначыць аб'екты, якія знаходзяцца толькі ва ўласнасці дзяржавы.
DualShock
DualShock (зарэгістраваны як DUALSHOCK, часам завецца Dual Shock) — стандартны аналагавы гульнявы кантролер для прыставак PlayStation, PlayStation 2 і PlayStation 3 з функцыяй зваротнай сувязі ў выглядзе вібрацыі. DualShock упершыню быў прэзентаваны ў Японіі ў канцы 1997 года, у ЗША — у траўні 1998 года; яго продажы паўсюль былі вельмі паспяховымі. Упершыню прапанаваны ў якасці другаснай перыферыі для PlayStation, з цягам часу геймпад выціснуў як арыгінальны лічбавы кантролер, так і аналагавы Sony Dual Analog Controller і ў далейшым ужо пастаўляўся ў камплекце з прыстаўкай.
Макасічы
Макасічы́ (, Макасичи) — вёска ў Валожынскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Івянецкага сельсавета.
DualShock
Гісторыя
Сямейства кантролераў кампаніі Sony пачало развіццё ў 1994 годзе з выхадам гульнявой прыстаўкі PlayStation. Першапачаткова кантролер (у той час яшчэ без назвы) не меў аналагавых джойстыкаў, яны з’явіліся ў другім пакаленні кантролераў Sony — у мадэлі Dual Analog, папярэдняй DualShock. У сакавіку 1999, разам з запускам PlayStation 2, быў прэзентаваны DualShock 2, які стаў распаўсюджвацца ў камплекце з прыстаўкай. Напачатку разам з PlayStation 3 пастаўляўся кантролер Sixaxis, пераемнік кантролера DualShock, аднак зараз у камплекце з PlayStation 3 пастаўляецца анансаваны на Tokyo Game Show (2007) кантролер DualShock 3.
Вібрацыя
DualShock атрымаў сваю назву дзякуючы двум убудаваным вібраматорам. Яны кіраваліся праграмным забеспячэннем прыстаўкі і забяспечвалі лепшае ўзаемадзеянне з гульнёй.
У момантах, вызначальных распрацоўшчыкамі кожнай гульні, вібраматоры запускаліся з рознай магутнасцю і працягласцю, дазваляючы «адчуць» падзеі, якія адбываюцца на экране. Так, у гоначных гульнях удар машыны аб борт трасы выклікаў кароткачасовае «скалынанне» кантролера, ствараючы ілюзію таго, што ў руках гульца — штурвал гоначнага баліда. У 3D-шутэрах стральба са зброі суправаджалася «дрыгаценнем» кантролера, які таксама ствараў дэзарыентацыю гульца пры раненні кіраванага героя. А напрыклад у гульнях серыі Crash Bandicoot вібрацыя ўжывалася пры сутыкненнях з супраціўнікам, асабліва цвёрдымі рэчамі, пры скоках і атакуючых рухах.
Вібрацыя ўжывалася і ў больш нестандартных выпадках — у серыі жудас-гульняў Silent Hill яна перадавала пульс галоўнага героя. У сцэнах, дзе герой адчуваў страх ці напружанне, пульс пачашчаўся, дазваляючы гульцу вастрэй адчуваць эмацыянальны бок гульні.
Узнагарода Эммі
8 студзеня 2007 года за гульнявы кантролер DualShock кампанія Sony атрымала прэмію Эммі «за распрацоўку перыферыі і ўплыў, аказаны на тэхналогію гульнявых кантролераў».
Значэнні піктаграм на кнопках
У канцы жніўня 2010 года дызайнер для кансоляў PlayStation Тэію Гото (Teiyu Goto) распавёў аб тым, што значаць піктаграмы на кнопках кантролераў для кансоляў Sony. У той час, як іншыя кампаніі прызначалі кнопкам родныя літары алфавіту ці колеры, дызайнеры Sony для PlayStation жадалі падаць гульцым нешта больш простае для запамінання :
Варта заўважыць, што на ўсіх тэрыторыях, акрамя Японіі, кнопка з піктаграмай крыжа ўжываецца для пазначэння станоўчага адказу на пытанне, а з піктаграмай круга — для адмоўнага.
Мадэлі DualShock 3
Усе мадэлі кантролера падыходзяць для ўсіх мадэляў гульнявой прыстаўкі PS3.
Кантролер DualShock 3 абавязкова прадаецца ў камплекце з гульнявой прыстаўкай PS3, а таксама прадаецца асобна і ў камплектах з гульнямі.
Мадэлі DualShock 3 для спажыўца, акрамя адрозненняў у прызначэнні кнопак з піктаграмамі круга і крыжа, адрозніваюцца адзін ад аднаго колерам і рэгіёнам прадажаў. Адрозненне кантролера па рэгіёнах палягае ва ўжыванні інструкцый і тэксту на пакунку кантролера на мовах, характэрных для пэўнага рэгіёну продажаў. Гарантыйнае абслугоўванне ажыццяўляецца на тэрыторыі рэгіёну продажаў пэўнай мадэлі кантролера.
Пазначэнне мадэляў кантролера складаецца з 8-11 сімвалаў. Першыя сем сімвалаў пазначэння мадэлі аднолькавыя для ўсіх мадэляў DualShock 3 — СECHZC2, з якіх першыя чатыры цалкам супадаюць з першымі чатырма сімваламі ў пазначэнні мадэляў PS3 — CECH, пяты і шосты сімвалы тлумачаць, што прылада з’яўляецца бесправодным кантролерам — ZC, сёмы сімвал (лічба 2) тлумачыць, што гэта кантролер DualShock 3 (для кантролера SIXAXIS ужывалася лічба 1). Восьмы сімвал пазначае рэгіён продажаў. Расшыфроўка рэгіёнаў продажаў :
Прыклады пазначэнняў кантролера DualShock 3: Варыянты пазначэння кантролера: часам паміж чацвёртым і пятым сімваламі ставіцца злучок, а сімвалы, якія пазначаюць колер, пішуцца літарамі меншага памеру і прысутнічае прабел паміж сімваламі, якія пазначаюць колер, і іншымі сімваламі пазначэння кантролера.
Якаў Давыдавіч Гільдэнблат
Якаў Давыдавіч Гільдэнблат (Гильденблат Яков Давидович;,  — ) — вядомы савецкі спецыяліст у галіне рачной гідраўлікі, водагаспадарчых і воднаэнергетычных разлікаў. Аўтар методык разліку неўсталяванага руху вады пры сутачным рэгуляванні магутнасці ГЭС.
Біяграфія
Скончыў Беларускую сельскагаспадарчую акадэмію (1929). У 1929—1932 гг. працаваў у меліярацыйных арганізацыях у Гомелі. З 1932 па 1937 — інжынер упраўлення будаўніцтва канала Масква—Волга. З 1937 — начальнік аддзялення маскоўскага праектнага кіравання «Глаўгідрастрой» НКУС, затым начальнік аддзела гідралогіі і воднай гаспадаркі інстытута «Гідрапраекта». На працягу 19 гадоў кіраваў праектным аддзелам воднай гаспадаркі ў інстытуце «Гідрапраект» імя С. Я. Жука. У 1968 г. перайшоў у навукова-даследчы сектар інстытута «Гідрапраекта», узначаліў лабараторыю водных рэсурсаў і водагаспадарчых балансаў.
Удзельнічаў у праектаванні гідраэлектрастанцый на Волзе і Каме, Рыжскай на рацэ Даўгава; каналаў Масква—Волга, Волга—Дон і Іртыш-Караганда.
Сааўтар трох манаграфій і аўтар больш за 20 навуковых артыкулаў.
Член тэхнічных, навукоўцаў і экспертных саветаў, дзяржаўных экспертных камісій Дзяржплана СССР.
NGC 5166B
NGC 5166B (іншыя абазначэнні — MCG 5-32-27, ZWG 161.64, PGC 47268) — спіральная галактыка (Sb) ў сузор’і Гончыя Псы.
Гэты аб’ект не ўваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога» і быў дададзены пазней.
Сарэццана
Сарэццана (Sarezzano) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне П’емонт, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Алесандрыя.
Насельніцтва складае 1187 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 86 чал./км². Займае плошчу 14 км². Паштовы індэкс — 15050. Тэлефонны код — 0131.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы.
Малі Бараніўці
Малі Бараніўці (Малі́ Барані́вці) — вёска ў Самбірскім раёне Львоўскай вобласці Украіны.
Корк
Корк (Cork), або Ко́ркег (Corcaigh) — горад на паўднёвым усходзе Ірландыі (другі па велічыні ў краіне), адміністрацыйны цэнтр аднайменнага графства. Заснаваны ў VI стагоддзі Св. Фінбарам, які заклаў царкву на паўднёвым беразе ракі Лі. Насельніцтва 119,1 тыс. жых. (2006).
Ірландская назва горада Corcaigh перакладаецца як «балота».
Пасхалій I
Пасхалій I (Paschalis PP. I), свецкае імя Паскуале Масімі (Pascuale Massimi; ?, Рым —, Рым) — Папа Рымскі з 25 студзеня 817 года па 11 лютага 824 года. Папа паходзіў з Рыма.
Біяграфія
Да абрання Папам з’яўляўся абатам манастыра Святога Стэфана ў базіліцы Святога Пятра. Спрабаваў аб’яднаць у сваіх руках свецкую і царкоўную ўлады. Займаў рэзка адмоўную пазіцыю па дачыненні да Людовіка Пабожнага, абвінавачваўся ва ўжыванні катаванняў да прыхільнікаў Людовіка, але сваю віну адмаўляў. Клапаціўся пра місіянерства ў скандынаўскіх краінах.
Прыняў у Рыме грэчаскіх манахаў, уцекачоў ад візантыйскага іканаборства. Дзякуючы ім, застаецца самым вядомым з раннесярэднявечных папаў, бо ён намаляваны на мазаіцы ў апсідзе цэркваў Санта-Праседэ, Санта-Марыя-ін-Домніка і Санта-Чэчылія-ін-Трастэверэ. Памерлага Папу рымляне не дазволілі пахаваць у базіліцы Святога Пятра.
Тэніс на летніх Алімпійскіх гульнях 2016
Спаборніцтвы па тэнісе на летніх Алімпійскіх гульнях 2016 года праводзіліся ў Алімпійскім тэнісным цэнтры ў Рыа-дэ-Жанейра з 6 па 14 жніўня 2016 года на жорсткім пакрыцці. 172 спартсмены разыгралі 5 камплектаў медалёў у адзіночным мужчынскім, адзіночным жаночым, парным мужчынскім, парным жаночым і парным змяшаным разрадах.
Ірэна Шэвінская
Ірэна Шэвінская (выступала пад дзявочым прозвішчам Кіршэнштэйн, затым пад падвойным Кіршэнштэйн-Шэвінская (польск. Szewińska-Kirszenstein);,  — , , Польшча) — польская лёгкаатлетка, спецыялізавалася ў кароткім і доўгім спрынце, скачках у даўжыню. Трохразовая алімпійская чэмпіёнка і пяціразовая чэмпіёнка Еўропы. 4 разы прызнавалася лепшай спартсменкай Польшчы (сярод мужчын і жанчын) — 1965, 1966, 1974, 1976. Неаднаразова ўстанаўлівала сусветныя рэкорды ў бегу на розных дыстанцыях: 100 м — 11,1 с (1965); 200 м — 22,7 с (1965), 22,5 с (1968), 22,0 с (1974); 400 м — 49,9 з (1974). Уладальніца найбольшай колькасці ўзнагарод летніх чэмпіянатаў Еўропы па лёгкай атлетыцы сярод усіх спартсменаў (10).
Біяграфія
Яе бацька Якуб Густаў Кіршэнштэйн (1919—2002)[5], ураджэнец Варшавы, быў інжынерам-акустыкам, прафесарам Гётэбаргскага ўніверсітэта, аўтарам навуковых прац і манаграфій па акустыцы, шахматыстам; маці — Яўгенія Львоўна Рафальская (1922—1996) — паходзіла з Кіева. Бацькі пазнаёміліся ў эвакуацыі ў Самаркандзе.
У 1967 годзе выйшла замуж за лёгкаатлета Славаміра (Януша) Шэвінскага (нар. 1941). У 1981 годзе была ўключана ў Міжнародную яўрэйскую спартыўную залу славы.
Пасля заканчэння спартыўнай кар’еры Ірэна Шэвінская занялася навуковай дзейнасцю. Скончыла Варшаўскі ўніверсітэт і была ўдастоена ступені магістра эканомікі. Член МАК з 1998 года. Член выканкама ІААФ. Рэгулярна ўдзельнічала ў найбуйнейшых лёгкаатлетычных спаборніцтвах у якасці прадстаўніка ІААФ, у тым ліку ў цырымоніях узнагароджання.
Дзеючая рэкардсменка Польшчы на дыстанцыі 400 метраў (49,28 сек), дасягненне было ўстаноўлена ў пераможным фінале Алімпійскіх гульняў у Манрэалі 29 ліпеня 1976 года і трымаецца ўжо больш за 46 гадоў. На дыстанцыі 50 метраў у зачыненых памяшканнях валодала рэкордам Польшчы амаль 40 гадоў у 1972—2011 гадах (6,39 сек).
3 лістапада 2016 года ўзнагароджана японскім ордэнам Узыходзячага сонца 3-га класа.
У 2017 годзе ўвайшла ў спіс «8 самых вядомых жанчын Польшчы».
Сын — Анджэй Шэвінскі (нар. 1970), польскі валейбаліст і палітык.
Землетрасенне ў Перу (2011)
Землетрасенне ў Паўночным Перу 24 жніўня 2011 года — моцнае землетрасенне магнітудай 7,0 адбылося ў 12 гадзін 46 хвілін ночы мясцовага часу ў 82 км на поўнач ад Пукальпа. Гіпацэнтр землетрасення залягаў на глыбіні 145 кіламетраў блізка ад мяжы з Бразіліяй.
Наступствы
Людзі, якія жывуць на тэрыторыях паміж гарадамі Чакайбамба і Учубамба, былі ізаляваны з прычыны таго, што тэлефонныя лініі спынілі працу. Працы ў шахтах і на энергетычных аб'ектах не былі закрануты землетрасеннем. Магістральны нафтаправод у Пукальпа не быў пашкоджаны.
У перуанскім Чандыгархе 2 чалавека атрымалі раненні з прычыны таго, што іх дом абваліўся, 18 вучняў школ у Какейнэ атрымалі траўмы ў таўкатне, калі яны ў паніцы кінуліся ўцякаць з класаў. 1 жанчына памерла ад нервовага крызу, выкліканага землетрасеннем. .
У Манарамба падземны штуршок выклікаў апоўзень і пакінуў жыхароў без электрычнасці і сувязі, яшчэ 1 апоўзень адбыўся ў Маракана.
Бланш
Бланш:
Мікіта Юр’евіч Дземчанка
Мікіта Дземчанка (нар., ) — беларускі футбаліст, паўабаронца мінскага «Дынама» і моладзевай зборнай Беларусі.
Клубная кар’ера
Выхаванец мінскага «Дынама», з 2018 года пачаў выступаць за дубль. У 2019 годзе стаў прыцягвацца да асноўнай каманды дынамаўцаў, дэбютаваў у асноўным складзе 26 чэрвеня 2019 года ў матчы Кубка Беларусі супраць мікашэвіцкага «Граніта» (2:0), калі выйшаў на замену ў другім тайме. 11 ліпеня 2019 года выйшаў у стартавым складзе каманды ў матчы Лігі Еўропы з латвійскай «Ліепаяй» (1:1). У далейшым працягваў гуляць за дубль.
У ліпені 2020 года быў аддадзены ў арэнду ў «Смалявічы». 10 ліпеня 2020 года дэбютаваў у Вышэйшай лізе, выйшаўшы на замену ў другім тайме матча супраць «Іслачы» (3:1). У далейшым замацаваўся ў стартавым складзе каманды. У снежні 2020 года па заканчэнні арэнды пакінуў «Смалявічы».
У пачатку 2021 года трэніраваўся разам з рэзервовай камандай «Дынама», праходзіў прагляд у бабруйскай «Белшыне», аднак у выніку пачаў сезон 2021 у складзе дубля дынамаўцаў, у далейшым зрэдку з’яўляўся ў асноўнай камандзе. У 2022 годзе стаў часцей прыцягвацца да асновы, у тым ліку нярэдка выхадзіў у стартавым складзе.
Міжнародная кар’ера
26 лютага 2022 года дэбютаваў у моладзевай зборнай Беларусі, калі выйшаў у стартавым складзе ў адборачным матчы чэмпіянату Еўропы 2023 супраць Кіпра (1:0) і быў заменены ў другім тайме.
Мураўева-2
Мураўёва-2 (Муравьёво-2) — вёска ў Хіславіцкім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Чарапоўскага сельскага паселішча.
Мыхайлэвычы (Самбірскі раён)
Мыхайлэвычы (Михайле́вичі) — вёска ў Самбірскім раёне Львоўскай вобласці Украіны.
Энтані Пэрсанс
Энтані Пэрсанс (Anthony Parsons) — англійскі непрафесійны гулец у снукер.
NGC 3971
NGC 3971 (іншыя абазначэнні — NGC 3984, UGC 6899, MCG 5-28-47, ZWG 157.54, PGC 37443) — лінзападобная галактыка (S0) у сузор’і Вялікая Мядзведзіца.
Гэты аб’ект занесены ў новы агульны каталог некалькі разоў, з абазначэннямі NGC 3971, NGC 3984.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі новага агульнага каталога.
Векслер
Векслер — прозвішча.
Кумам
Кумам (саманазва Ikumama) — афрыканскі народ, карэннае насельніцтва паўночнага ўзбярэжжа возера К’ёга ва Угандзе. Агульная колькасць (2021 г.) — 339 000 чалавек.
Кумам лічаць, што маюць адзінае паходжанне з ітэса. У XVI ст. іх продкі лена мігрыравалі з паўночнага усходу Эфіопіі на тэрыторыю Уганды, дзе трапілі ў культурную залежнасць ад плямён блізкіх да ачолі. Характэрна, што карамаджонг называюць «кумама» не толькі кумам, але і ітэса.
Асноўнымі заняткамі з'яўляюцца земляробства і жывёлагадоўля. Вырошчваюць сорга, проса, бабовыя, у нашы дні — таксама бульбу. Трымаюць кароў, коз, курэй. Каровы лічацца сімвалам багацця. Распаўсюджаныя рамёствы: пляценне, ганчарства, апрацоўка скур. Галоўная сацыяльная адзінка — род на чале старэйшын, які валодае землямі і перадае іх у карыстанне сваім чальцам. Сваяцтва передаецца толькі па мужчынскай лініі. Шлюбы знутры рода забаронены. У мінулым шырока практыкаваліся дзіцячыя шлюбы па дамоўленасці бацькоў.
Традыцыйная рэлігія абапіралася на веру ў шматлікіх духаў. Духі памерлых павінны былі прадстаўляць інтарэсы жывых, таму для іх шанавання ладзіліся сямейныя стадолы. У XX ст. большасць вернікаў прыняла хрысціянства. Кумам знакаміты сваімі танцамі, якія маюць рытуальнае прызначэнне.
NGC 5167
NGC 5167 (іншыя абазначэнні — MCG 2-34-17, ZWG 72.80, IRAS13261+1258, PGC 47277) — спіральная галактыка (Sc) ў сузор’і Дзева.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Аляксандр Мікалаевіч Пыпін
Аляксандр Мікалаевіч Пы́пін (Александр Николаевич Пыпин;, Саратаў — , Санкт-Пецярбург) — рускі літаратуразнавец, этнограф, фалькларыст, прадстаўнік культурна-гістарычнай школы ў літаратуразнаўстве, акадэмік Пецярбургскай акадэміі навук (10.01.1898, член-карэспандэнт з 07.12.1891, выконваючы абавязкі віцэ-прэзідэнта з 24.07.1904 па 01.09.1904 ).
Біяграфія
Нарадзіўся ў Саратаве. У 1842—1849 гадах вучыўся ў Саратаўскай мужчынскай гімназіі. Паступіў у Казанскі ўніверсітэт, потым перавёўся ў Санкт-Пецярбургскі ўніверсітэт на гісторыка-філалагічны факультэт, які скончыў у 1853 годзе. Вучань І. І. Сразнеўскага. У 1858—1860 гадах знаходзіўся ў замежнай камандзіроўцы для падрыхтоўкі да прафесарскага звання. У 1860—1861 гадах — выконваючы пасаду экстраардынарнага прафесара Санкт-Пецярбургскага ўніверсітэта. Выйшаў у адстаўку ў ліку ліберальна настроеных прафесараў ў знак пратэсту супраць захадаў уладаў па спыненні студэнцкіх беспарадкаў. Супрацоўнічаў у часопісах «Оте­че­ст­вен­ные записки», «Со­вре­мен­ник» у 1854—1866 гадах, член Археаграфічнай камісіі ў 1860—1866 гадах. Член рэдакцыі часопіса «Вест­ник Ев­ро­пы» з 1867 года, выконваючы абавязкі яго галоўнага рэдактара ў 1881—1883 гадах. Рэдактар выдання «Известия Аддзялення рускай мовы і славеснасці» ў 1899—1904 гадах.
Навуковая і творчая дзейнасць
Друкавацца пачаў у 1852 годзе. Прадстаўнік прадстаўнік культурна-гістарычнай школы ў расійскім літаратуразнаўстве. Аўтар «Гісторыі славянскіх літаратур» (разам з У. Д. Спасовічам, 2-е выданне, т. 1—2, 1879—1881), «Гісторыі рускай этнаграфіі» (т.1—4, 1890—1892), «Гісторыі рускай літаратуры» (т. 1-4, 1898—1899; 4-е выданне, 1911—1913). Вывучаў біяграфію, творчасць і эпісталярная спадчына В. Р. Бялінскага. Адзін з першых гісторыкаў расійскага масонства, склаў анатаваны спіс ложаў 1717—1829 гадоў. Абгрунтоўваў грамадскую значнасць славяназнаўства, цесную сувязь славістыкі з развіццём нацыянальнай самасвядомасці. Вылучаў задачу культурнага яднання славян, у гэтым вызначальнае месца адводзіў літаратуры.
Рэдактар і перакладчык гісторыка-літаратурных і гістарычных твораў І. Шэра, Г. Гетнера, Д. У. Дрэйпера, У. Уэвел­а, Ф. К. Шлосэра і інш.
Аўтар успамінаў «Мои за­мет­ки» (1910, перавыданне ў 1996).
Мікаэл Леонавіч Тарывердыеў
Мікаэл Леонавіч Тарывердыеў (Միքայել Լեոնի Թարիվերդյան;, Тыфліс — , Сочы) — савецкі кампазітар. Народны артыст РСФСР (1986). Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі СССР (1977).
Тарывердыеў напісаў музыку да 132 кінафільмаў і шэрагу спектакляў, а таксама больш за 100 песень і рамансаў, 4 балета, 5 опер, камерныя вакальныя цыклы, сімфонія, 3 канцэрты для аргана, 2 канцэрты для скрыпкі з аркестрам і канцэрт для альта і струн. Найбольшую вядомасць Тарывердыева прынесла музыка да кінафільмаў, перш за ўсё — «Семнаццаць імгненняў вясны», «Іронія лёсу, альбо З лёгкай парай!».
Бернарда Скардыяло
Бернарда Скардыяло (Bernard Scordialo, Bernardo Scordialó, Bernardus Scordialó; 20 жніўня 1737, востраў Цінас, архіпелаг Кіклады — 29 студзеня 1802, Борга-Сан-Даніна (Фідэнца) каля Пармы ) — езуіцкі святар і педагог.
Уступіў у Таварыства Ісуса 17 кастрычніка 1752 г. у Венецыянскай правінцыі Ордэна. Выкладаў у Брэшыі, Ферары і Модэне. У 1784 г. пераехаў на Беларусь. Прафесар схаластычнай тэалогіі і кананічнага права (1784—1793) у Полацкім езуіцкім калегіуме.
У снежні 1793 г. разам з Антоніа Месераці і Луіджы Паніцоні быў накіраваны генеральным вікарыям Габрыэлем Лянкевічам у Парму. Браў удзел у аднаўленні дзейнасці Ордэна езуітаў у Італіі.
Нью-Ёркскі дзяржаўны ўніверсітэт у Асвіга
Нью-Ёркскі дзяржаўны ўніверсітэт у Асвіга (State University of New York at Old Westbury) — дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта, якая месціцца ў горадзе Асвіга, штат Нью-Ёрк, ЗША.
Уваходзіць у сістэму Нью-Ёркскага дзяржаўнага ўніверсітэта.
Місткавычы
Місткавычы (Мі́стковичі) — вёска ў Самбірскім раёне Львоўскай вобласці Украіны.
Ісаак Ньютан
Ісаак Ньютан (Isaac Newton;  — ) — англійскі матэматык, фізік, астраном, стваральнік класічнай механікі і асноў сучаснага прыродазнаўства, крэацыяніст. Член Лонданскага каралеўскага таварыства (1672, з 1703 яго прэзідэнт). Замежны член Парыжскай АН (1699).
Юнацтва
Ісак Ньютан нарадзіўся ў вёсцы Вульстрап у Лінкальншыры ў сям'і беднага фермера. Бацька, якога таксама звалі Ісак, памер за 3 месяцы да нараджэння сына на грамадзянскай вайне ў Англіі. Ісак Ньютан нарадзіўся неданошаным, і ніхто напачатку не верыў у тое, што хлопчык выжыве, нават яго маці, Ганна Ньютан. Калі дзіцяці споўнілася 2 гады, маці сышла жыць да свайго новага мужа, пакінуўшы Айзэка на выхаванне бабулі.
Да 11 гадоў хлопец атрымліваў адукацыю ў вясковай школе, а калі Ісаку Ньютану споўнілася 12 гадоў, яго аддалі вучыцца ў Каралеўскую школу ў Гранхаме. Там ён у хуткім часе стаў найлепшым вучнем. У кастрычніку 1658 года маці забірае Ісака Ньютана са школы, плануючы зрабіць з яго фермера, але тагачасны кіраўнік школы ўпэўнівае яе даць хлопцу скончыць школу і атрымаць атэстат. Ісак Ньютан вяртаецца ў школу і сканчае яе з выдатнымі адзнакамі.
Трыніці-каледж
У чэрвені 1661 года 18-гадовы Ньютан прыехаў у Кембрыдж. Паводле статуту, яму ўстроілі экзамен на веданне лацінскай мовы, пасля чаго паведамілі, што ён прыняты ў Трыніці-каледж Кембрыдскага ўніверсітэта. З гэтай навучальнай установай звязаныя больш за 30 гадоў жыцця Ньютана.
Каледж, як і ўвесь універсітэт, перажываў цяжкі час. У 1660 годзе ў Англіі была адноўлена манархія, кароль Карл II часцяком затрымліваў прызначаныя для ўніверсітэта выплаты, звольніў значную частку выкладчыцкага складу, прызначаную ў гады рэвалюцыі. Усяго ў Трыніці-каледжы пражывала 400 чалавек, у тым ліку студэнтаў, слугаў і 20 жабракоў, якім па статуту каледж абавязаны быў выдаваць міласць. Навучальны працэс знаходзіўся ў жаласным стане.
Ньютана залічылі ў разрад студэнтаў-«сайзераў» (sizar), з якіх не бралі платы за навучанне, верагодна, дзякуючы рэкамендацыі Бабінгтана. Паводле нормаў таго часу, сайзер быў абавязаны аплачваць сваё навучанне шляхам рознай працы ва ўніверсітэце, альбо шляхам аказання паслуг больш заможным студэнтам. Дакументальных сведчанняў і ўспамінаў аб гэтым перыядзе яго жыцця захавалася вельмі мала. У гэтыя гады канчаткова склаўся характар Ньютана — імкненне дайсці да сутнасці, нецярпімасць да падману, паклёпу і прыгнёту, абыякавасць да публічнай славы. У яго па-ранейшаму не было сяброў.
У красавіку 1664 года Ньютан, здаўшы экзамены, перайшоў у больш высокую студэнцкую катэгорыю «шкаляроў» (scholars), што дало яму права на стыпэндыю і працяг навучання ў каледжы.
Нягледзячы на адкрыцці Галілея, прыродазнаўства і філасофію ў Кембрыджы па-ранейшаму выкладалі па Арыстоцелю. Аднак у захавалых сшытках Ньютана ўжо згадваюцца Галілей, Капернік, картэзіянства, Кеплер і атамістычная тэорыя Гасендзі. Мяркуючы паволе гэтых сшыткаў, ён працягваў майстраваць, у асноўным, навуковыя прылады, захоплена займаўся оптыкай, астраноміяй, матэматыкай, фанетыкай, тэорыяй музыкі. Згодна з успамінамі суседа па пакоі, Ньютан беззапаветна аддаваўся вучэнню, забываючы пра ежу і сон; верагодна, нягледзячы на ўсе цяжкасці, гэта быў менавіта той лад жыцця, якога ён сам жадаў.
Навуковай апорай і натхняльнікамі творчасці Ньютана ў найбольшай ступені былі фізікі: Галілей, Дэкарт і Кеплер. Ньютан скончыў іх працы, аб'яднаўшы ва ўніверсальную сістэму свету. Меншы, але істотны ўплыў аказалі іншыя матэматыкі і фізікі, як то Эўклід, Ферма, Гюйгенс, Уоліс і яго непасрэдны настаўнік Барау. У студэнцкай запісной кніжцы Ньютана ёсць праграмная фраза:
«Чумныя гады»
Напярэдадні Нараджэння Хрыстова 1664 года на лонданскіх дамах сталі з'яўляцца чырвоныя крыжы, гэта значыць першыя пазнакі Вялікай эпідэміі чумы. Да лета смертаносная эпідэмія значна пашырылася. 8 жніўня 1665 года заняткі ў Трыніці-каледжы былі спыненыя і персанал распушчаны да заканчэння эпідэміі. Ньютан з'ехаў дадому ў Вулстарп, захапіўшы з сабой асноўныя кнігі, сшыткі і інструменты.
Гэта былі бядотныя гады для Англіі — спусташальная чума, з-за якой толькі ў Лондане загінула пятая частка насельніцтва, разбуральная вайна з Галандыяй, Вялікі лонданскі пажар. Але істотную частку сваіх навуковых адкрыццяў Ньютан зрабіў у самоце «чумных гадоў». З захавалых нататкаў відаць, што 23-гадовы Ньютан ужо вольна валодаў базавымі метадамі дыферэнцыяльнага і інтэгральнага вылічэнняў, уключаючы раскладанне функцый у шэрагі і тое, што пасля было названа формулай Ньютана-Лейбніца. Правёўшы шэраг дасціпных аптычных эксперыментаў, ён даказаў, што белы колер ёсць сумесь колераў спектру. Пазней Ньютан успамінаў аб гэтых гадах :
Але самым значным яго адкрыццём у гэтыя гады стаў закон сусветнага прыцягнення. Пазней, у 1686 годзе, Ньютан пісаў Галею:
Недакладнасць, згаданая Ньютанам, была выкліканая тым, што памеры Зямлі і велічыню паскарэння вольнага падзення Ньютан узяў з «Механікі» Галілея, дзе яны прыводзіліся са значнай хібнасцю. Пазней Ньютан атрымаў больш дакладныя дадзеныя Пікара і канчаткова пераканаўся ў праўдзівасці сваёй тэорыі.
Агульнавядомая легенда пра тое, што закон прыцягнення Ньютан адкрыў, назіраючы падзенне яблыка з галінкі дрэва. Упершыню «яблык Ньютана» мімаходам згадаў біёграф Ньютана Уільям Сцьюклі, у сваёй кнізе «Успаміны пра жыццё Ньютана» (1752) :
Папулярнай легенда стала дзякуючы Вальтэру. У рэчаіснасці, як відаць паводле працоўных сшыткаў Ньютана, яго тэорыя ўсеагульнага прыцягнення развівалася паступова. Іншы біёграф, Генры Пембертан, прыводзіць развагі Ньютана, без згадкі яблыка, больш падрабязна: «параўноўваючы перыяды некалькіх планет і іх адлегласці да Сонца, ён выявіў, што... гэтая сіла павінна зніжацца ў квадратычнай прапарцыйнасці з павелічэннем адлегласці». Іншымі словамі, Ньютан выявіў, што з трэцяга закона Кеплера, які злучае перыяды звароту планет з адлегласцю да Сонца, правільна менавіта «формула зваротных квадратаў» для закона прыцягнення, у набліжэнні кругавых арбіт. Канчатковую фармулёўку закона прыцягнення, якая ўвайшла ў падручнікі, Ньютан выпісаў пазней, пасля таго, як яму сталі ясныя законы механікі.
Гэтыя адкрыцці, а таксама шматлікія з пазнейшых, былі апублікаваныя на 20—40 гадоў пазней, чым былі зробленыя. Ньютан не гнаўся за славай. У 1670 годзе ён пісаў Джону Колінзу: «Я не бачу нічога пажаданага ў славе, нават калі б я быў здольны заслужыць яе. Гэта, магчыма, павялічыла б колькасць маіх знаёмых, але гэта як раз тое, чаго я больш за ўсё імкнуся пазбягаць». Сваю першую навуковую працу, у кастрычніку 1666 года, у якой выкладаліся асновы аналізу, ён не стаў публікаваць; яе знайшлі толькі праз 300 гадоў.
Пачатак навуковай вядомасці
У сакавіку—чэрвені 1666 года Ньютан наведаў Кембрыдж. Аднак улетку новая хваля чумы прымусіла яго зноўку з’ехаць дадому. Нарэшце, у пачатку 1667 года эпідэмія сціхла, і ў красавіку Ньютан вярнуўся ў Кембрыдж. 1 кастрычніка ён быў абраны членам Трыніці-каледжа, а ў 1668 годзе стаў магістрам. Яму вылучылі прасторны асобны пакой для жылля, прызначылі аклад у 2 фунта ў год, і перадалі групу студэнтаў, з якімі ён некалькі гадзінаў у тыдзень добрасумленна займаўся стандартнымі навучальнымі прадметамі. Зрэшты, ні тады, ні пазней Ньютан не праславіўся як выкладчык, яго лекцыі наведваліся дрэнна.
Умацаваўшы сваё становішча, Ньютан здзейсніў падарожжа ў Лондан, дзе незадоўга да таго, у 1660 годзе, было створана Лонданскае каралеўскае таварыства — аўтарытэтная арганізацыя бачных навуковых дзеячаў, адна з першых Акадэмій навук. Друкаваным органам Каралеўскага грамадства быў часопіс «Філасофскія працы» (Philosophical Transactions).
У гэтым жа годзе Барау прыняў запрашэнне караля стаць прыдворным капеланам і пакінуў выкладанне. 29 кастрычніка 1669 года 26-гадовы Ньютан быў абраны яго пераемнікам, прафесарам матэматыкі і оптыкі Трыніці-каледжа, з высокім акладам у 100 фунтаў у год. Барау пакінуў Ньютану шырокую алхімічную лабараторыю, у гэты перыяд Ньютан сур’ёзна захапіўся алхіміяй, правёўшы масу хімічных вопытаў.
Адначасова Ньютан працягнуў эксперыменты па оптыцы і тэорыі колеру. Ньютан даследаваў сферычную і храматычную аберацыі. Каб звесці іх да мінімуму, ён пабудаваў змешаны тэлескоп-рэфлектар, які складаўся з лінзы і ўвагнутага сферычнага люстэрка, якое зрабіў і папаліраваў сам. Праект такога тэлескопа ўпершыню прапанаваў Джэймс Грэгары ў 1663 годзе, аднак гэтая задума гэтак і не была рэалізавана. Першая канструкцыя Ньютана, якая была зроблена ў 1668 годзе, апынулася няўдалай, але ўжо наступная, з больш старанна адпаліраваным люстэркам, нягледзячы на ​​невялікія памеры, давала 40-кратнае павелічэнне цудоўнай якасці.
Чуткі пра новы інструмент хутка дайшлі да Лондана, і Ньютана запрасілі паказаць сваё вынаходзтва навуковай грамадскасці. У канцы 1671 ці пачатку 1672 года прайшла дэманстрацыя рэфлектара перад каралём, а затым — у Каралеўскім грамадстве. Апарат выклікаў усеагульныя захопленыя водгукі. Верагодна, адыграла сваю ролю і практычная важнасць вынаходкі, бо астранамічныя назіранні служылі для дакладнага вызначэння часу, што ў сваю чаргу было неабходна для навігацыі на моры. Ньютан стаў знакамітым і ў студзені 1672 года быў абраны членам Каралеўскага грамадства. Пазней удасканаленыя рэфлектары сталі асноўнымі інструментамі астраномаў, з іх дапамогай былі адкрыты планета Уран, іншыя галактыкі і чырвонае зрушэнне.
Першы час Ньютан даражыў зносінамі з калегамі з Каралеўскага таварыства, чальцамі якога, акрамя Барау былі яшчэ Джэймс Грэгары, Джон Уоліс, Роберт Гук, Роберт Бойль, Крыстафер Рэн і іншыя вядомыя дзеячы англійскай навукі. Аднак неўзабаве пачаліся стомныя канфлікты, якіх Ньютан вельмі не любіў. У прыватнасці, разгарэлася шумная палеміка з нагоды прыроды святла. Пачалася яна з таго, што ў лютым 1672 года Ньютан апублікаваў у «Philosophical Transactions» падрабязнае апісанне сваіх класічных досведаў з прызмамі і сваю тэорыю колеру. Гук, які раней апублікаваў уласную тэорыю, заявіў, што вынікі Ньютана яго не пераканалі, яго падтрымаў Гюйгенс на той падставе, што тэорыя Ньютана «супярэчыць агульнапрынятым гледжанням». Ньютан адказаў на іхную крытыку толькі праз паўгады, але да гэтага часу колькасць крытыкаў значна павялічылася.
Фізіка
І. Ньютан даў азначэнні зыходных паняццяў і сфармуляваў асноўныя законы класічнай механікі (гл. законы механікі Ньютана). Адкрыў закон сусветнага прыцягнення. Увёў тэрмін «гравітацыя» і стварыў кяасічную тэорыю гравітацыі. У галіне оптыкі адкрыў дысперсію святла (1666), храматычную аберацыю, інтэрферэнцыю святла ў тонкіх слаях паветра (кольцы Ньютана). Сканструяваў люстэркавы тэлескоп-рэфлектар (1668), вынайшаў рэфлектарны мікраскоп (1672) і секстант. Развіў карпускулярную тэорыю святла.
Астраномія
На аснове тэорыі гравітацыі растлумачыў законы Кеплера, асаблівасці руху Месяца, прэцэсію Юпітэра, прапанаваў тэорыю фігуры Зямлі, тэорыю прыліваў і адліваў.
Матэматыка
Распрацаваў дыферэнцыяльнае і інтэгральнае злічэнні (1665—66; формула Ньютана—Лейбніца), пашырыў бінаміяльную формулу на выпадак адвольных рэчаісных паказчыкаў (біном Ньютана).
Ныклавычы
Ныклавычы (Ни́кловичі) — вёска ў Самбірскім раёне Львоўскай вобласці Украіны.
Уцянскі каледж
Уцянскі каледж (Utenos kolegija) — літоўская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова, якая ажыццяўляе рэалізацыю прафесійных навучальных праграм неўніверсітэцкага ўзроўню. Сядзіба ўстановы знаходзіцца ва Уцяне.
Нова-Аляксандраўка (Хіславіцкі раён)
Нова-Аляксандраўка (Ново-Александровка) — вёска ў Хіславіцкім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Чарапоўскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупаваная гітлераўскімі войскамі ў ліпені 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
Ядрын
Ядрын (Ядрин, Етĕрне) — горад (з 1781) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Ядрынскага раёна Чувашыі. Насельніцтва 10,2 тыс. чал. (2005). Заснаваны ў 1590 годзе. Размешчаны на беразе ракі Сура, за 59 км ад чыгуначнай станцыі Шумерля і за 8 км ад федэральнай аўтамагістралі М7 Масква — Казань, за 60 (77 па аўтадарозе) км на паўднёвы захад ад Чэбаксар.
Харчовая прамысловасць.
Яўген Іванавіч Ждан
Яўген Іванавіч Ждан (, вёска Тарэйкі Нясвіжскага павета, Польшча —, Мінск) — беларускі тэатральны мастак, жывапісец, графік.
Біяграфія
Вучыўся ў пачатковай школе ў Тарэйках, потым у сярэдняй у Снове. Маці мастака Надзея Іосіфаўна, была вядомай у акрузе ткачыхай і вышывала на высокім мастацкім узроўні. Яе вырабы — ручнікі, дзяружкі і паласы, былі вядомы па ўсёй воласці. У яе было шмат вучняў з розных мясцін Беларусі, жадаючых пераняць майстэрства. Маці навучыла будучага мастака з густам падбіраць колеры, складаць арнаменты. Разам з дзедам яна заклала юнаку аснову кампазіцыйнага мыслення і пачуцця колеру.
Першыя ўрокі малюнка Яўген Ждан браў у Нясвіжы ў Сцяпана Дашко і Міхася Сеўрука. У 1957 годзе будучый мастак паступіў у Мінскае мастацкае вучылішча, дзе вучыўся у Надзеі Галоўчанка і Петра Крахалёва. Па заканчэнні мастацкай установы у 1961 годзе паступіў у Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут, дзе атрымаў дыплом у 1967 годзе. Настаўнікамі Яўгена Ждана былі Яўген Чамадураў і Павел Масленікаў, якія аказалі значны ўплыў на творчае станаўленне мастака. Паводле размеркавання быў накіраваны на працу у Дзяржаўным тэатры оперы і балета, дзе займаўся сцэнаграфіяй па 1987 год.
Творчасць
Удзельнічае у мастацкіх выстаўках з 1963. Працуе ў галіне сцэнаграфіі, графікі, станковага жывапісу. Член Беларускага саюза мастакоў з 1974. Жыве ў Мінску.
З’яўляецца аўтарам манументальнага цыклу «Жыццё беларускіх святых», за які атрымаў званне лаўрэата прэміі «За духоўнае адраджэнне». Абразы пасля асвячэння былі перададзены да Нясвіжскага Свята-Ўзнясенскага храму. Таксама ў жанры духоўнага жывапісу ім былі напісаны творы:
Серыі графічных лістоў:
У 1982 годзе атрымаў ганаровае званне Заслужанага працаўніка культуры Беларусі. У 1997 годзе Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь А. Г. Лукашэнка павіншаваў Яўгена Ждана з 60-годдзем. У 1998 годзе мастаку была прысуджана прэмія «За духоўнае адраджэнне», якая была ўручана яму Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь А. Р. Лукашенкам і Мітрапалітам Мінскім і Слуцкім, Патрыяршым Экзархам Усяе Беларусі Філарэтам.
Мецэнатская дзейнасць мастака
У 1963 годзе маці мастака, Надзея Іосіфаўна, пераехала у вёску Сноў. У Снове ў 2005 годзе быў створаны Дом-музей Яўгена Ждана з карціннай галерэяй, які быў перададзены мастаком гораду Нясвіжу і стаў філіялам Нясвіжскага гісторыка-краязнаўчага музея. Там захоўваюцца эскізы сцэнічны дэкарацый і афішы да спектакляў, якія афарміў Яўген Ждан, эскізы дэкарацый да святкавання Тысячагоддзя славянскай культуры і Хрышчэння Русі, творы жывапісу і графікі. Дом-музей уключае 5 пакояў на 2-х этажах. У ім праводзяцца заняткі для моладзі — знаёмства з гісторыяй і прыродай Нясвіжскага краю, з бытам продкаў.
Акрамя таго, мастак падараваў Астрынскай сярэдняй школе імя Алаізы Пашкевіч каля 1000 кніг і часопісаў па выяўленчым мастацтве, а таксама каля 1000 эскізаў (жывапіс, графіка, пейзажныя замалёўкі, эскізы тэатральных касцюмаў) і два партрэты Цёткі (графіка, жывапіс), зробленыя да 130-годдзя з дня нараджэння беларускай паэткі.
Таўшчы
Таўшчы́ (, Толщи) — вёска ў Докшыцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Бягомльскага сельсавета.
Сералунга-дзі-Крэа
Сералунга-дзі-Крэа (Serralunga di Crea) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне П’емонт, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Алесандрыя.
Насельніцтва складае 617 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 70 чал./км². Займае плошчу 9 км². Паштовы індэкс — 15020. Тэлефонны код — 0142.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы.
Нябесная сфера
Нябесная сфера — уяўная сфера з адвольным радыусам, цэнтр якой у залежнасці ад умоў задачы можа знаходзіцца ў пэўным пункце прасторы. Цэнтрам можа быць месца назіранняў, цэнтр Зямлі ці Сонца. Паняцце нябеснай сферы выкарыстоўваецца дзеля вуглавых вылічэнняў, вывучэння ўзаемнага размяшчэння і руху нябесных целаў.
Асноўныя пункты, лiнii i плоскасцi нябеснай сферы
На паверхню нябеснай сферы праецыруюцца бачныя месцазнаходжанні ўсіх свяцілаў, а для зручнасці вымярэнняў на ёй будуюць шэраг пунктаў і ліній.
Плоскасць матэматычнага гарызонту праходзіць цераз цэнтр нябеснай сферы перпендыкулярна адвесу і падзяляе яе на бачную і нябачную паўсферы.
Вертыкальная лінія — прамая, якая праходзіць цераз цэнтр нябеснай сферы і супадае з напрамкам ніткі адвеса ў месцы назірання. Яна перасякае нябесную сферу ў двух пунктах; верхні пункт завецца зенітам, ніжні — надзірам.
Вертыкальны круг — вялікі круг нябеснай паўсферы, што праходзіць праз зеніт і надзір.
Вось свету — прамая, якая праходзіць праз цэнтр нябеснай сферы паралельна восі вярчэння Зямлі і перасякае нябесную сферу ў двух дыяметральна процілеглых пунктах. Пункт перасячэння восі свету з нябеснай сферай (паблізу ад якога знаходзіцца Палярная зорка) называецца Паўночным полюсам свету, процілеглы пункт — Паўднёвым полюсам  свету.
Нябесны экватар — вялікі круг, які праходзіць праз цэнтр нябеснай сферы і перпендыкулярны да восі свету. Ён падзяляе нябесную сферу на дзве часткі: Паўночнае паўшар’е з вяршыняй у Паўночным полюсе свету і Паўднёвае — з вяршыняй у Паўднёвым полюсе свету.
Авальны кабінет
Авальны кабінет (Oval Office) — працоўны кабінет прэзідэнта ЗША ў Белым доме.
Нябесная сфера
Асноўныя пункты, лiнii i плоскасцi нябеснай сферы
Круг схілення свяціла — вялікі круг нябеснай сферы, які праходзіць праз полюсы свету і свяціла.
Авальны кабінет
Знаходзіцца ў заходнім крыле будынка, мае тры вялікія вокны, якія выходзяць на поўдзень, і чатыры дзверы. Усходнія выходзяць у Ружовы сад, заходнія ў невялікі прыватны кабінет і сталовую, паўночна-заходнія у калідор Заходняга крыла, паўночна-ўсходнія ў кабінет сакратара прэзідэнта. Працоўны стол кіраўніка дзяржавы - перад паўднёвымі вокнамі. З паўночнага боку знаходзіцца камін.
Нябесная сфера
Асноўныя пункты, лiнii i плоскасцi нябеснай сферы
Сутачная паралель — малы круг нябеснай сферы, плоскасць якога перпендыкулярная да восі свету.
Авальны кабінет
Пабудаваны ў 1909, першы гаспадар - прэзідэнт Уільям Тафт.
Нябесная сфера
Асноўныя пункты, лiнii i плоскасцi нябеснай сферы
Вялікі круг нябеснай сферы, які праходзіць праз пункты зеніту, надзіра і полюсы свету, называецца нябесным мерыдыянам. Нябесны мерыдыян перасякаецца з сапраўдным гарызонтам у двух дыяметральна процілеглых пунктах. Пункт перасячэння сапраўднага гарызонту і нябеснага мерыдыяна, найбліжэйшы да Паўночнага полюса свету, называецца пунктам поўначы. Пункт перасячэння сапраўднага гарызонту і нябеснага мерыдыяна, найбліжэйшы да Паўднёвага полюса свету, называецца пунктам поўдня.
Авальны кабінет
Вялікі дыяметр роўны 10,9 м, малы дыяметр 8,8 м, вышыня столі 5,6 м.
Нябесная сфера
Асноўныя пункты, лiнii i плоскасцi нябеснай сферы
Лінія, што злучае пункты поўначы і поўдня, называецца паўдзённай лініяй. Яна ляжыць на плоскасці сапраўднага гарызонту. Уздоўж паўдзённай лініі падаюць цені ад прадметаў у поўдзень.
З нябесным экватарам сапраўдны гарызонт таксама перасякаецца ў двух дыяметральна процілеглых пунктах — пункце ўсходу і пункце захаду. Для назіральніка, які стаіць у цэнтры нябеснай сферы тварам да пункта поўначы, пункт усходу будзе з правага боку, а пункт захаду — з левага боку.
Бачны гадавы шлях Сонца сярод зорак называецца экліптыкай. У плоскасці экліптыкі ляжыць шлях Зямлі вакол Сонца, г. зн. яе арбіта. Яна нахілена да нябеснага экватара пад вуглом 23°27' і перасякае яго ў пунктах вясенняга і асенняга раўнадзенства.
Ёсіё Кікугава
(菊川 凱夫; нар. ) — былы японскі футбаліст. У 1969—1971 гадах выступаў за нацыянальную зборную Японіі.
NGC 5168
NGC 5168 (іншыя абазначэнні — OCL 905, ESO 132-SC10) — рассеянае скопішча ў сузор’і Цэнтаўр.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Аркадзь Уладзіміравіч Русецкі
Аркадзь Уладзіміравіч Русецкі (, вёска Гіравічы, Радашковіцкі раён, Маладзечанская вобласць, цяпер Валожынскі раён Мінская вобласць —, ) — беларускі партыйны і дзяржаўны дзеяч, вучоны. Доктар гістарычных навук, прафесар, кандыдат філасофскіх навук, акадэмік Беларускай акадэміі адукацыі. Рэктар Віцебскага дзяржаўнага ўніверсітэта (1997—2009). Член Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь другога склікання (2000—2004).
Біяграфія
У 1969 годзе скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт па спецыяльнасці «Філасофія». Быў першым сакратаром Віцебскага абкама ЛКСМ Беларусі, другім сакратаром Віцебскага гаркама Камуністычнай партыі Беларусі (КПБ), загадчыкам ідэалагічнага аддзела цэнтральнага камітэта КПБ. З лістапада 1990 года працаваў сакратаром ЦК КПБ.
Пасля набыцця Рэспублікай Беларусь незалежнасці кіраваў Віцебскім філіялам Міжнароднага інстытута менеджменту. Працаваў намеснікам дырэктара Віцебскага абласнога інстытута ўдасканалення настаўнікаў. Пазней — намеснікам, першым намеснікам старшыні Віцебскага гарвыканкама.
У 2000—2004 гадах быў членам Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь другога склікання (2000—2004), уваходзіў у склад Пастаяннай камісіі Савета Рэспублікі па сацыяльных пытаннях.
Абвінавачванні ў палітычных рэпрэсіях студэнтаў
Паводле рапарту польскага Фонду Свабода і Дэмакратыя і паводле беларускага Камітэта «Салідарнасць», А. В. Русецкі, рэктар універсітэта, выключыў двух студэнтаў за іх палітычную дзейнасць.
Лі (Ірландыя)
Лі (Lee, An Laoi) — рака ў Ірландыі ў графстве Корк.
Цячэ праз горад Корк, упадае ў Кельцкае мора. Даўжыня ракі каля 90 кіламетраў, на рацэ ў раёне горада Корка пабудавана гідраэлектрастанцыя і вадасховішча.
На беразе ракі недалёка ад Корка замак Блэкрок, пабудаваны ў XVI стагоддзі.