cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Дарожна-транспартнае здарэнне
Расія, Казахстан
Такім чынам, паводле заканадаўства гэтых краін у згаданых вышэй прыкладах атрымліваецца усё наадварот, сутыкненне веласіпедыстаў — гэта ДТЗ, а трактара з аўтамабілем на полі — не.
Вялікабрытанія
Паводле Road Traffic Act 1988, артыкул 25 ДТЗ — гэта такія здарэнні, калі:
Такім чынам, у Вялікабрытаніі не з’яўляюцца ДТЗ, напрыклад, здарэнні, што адбываюцца на прыватнай (неагульнадаступнай) тэрыторыі, нягледзячы на тое, ці ёсць там дарога ці не, калі ніхто апроч самога вінаватага не пацярпеў.
Адначасова з гэтым, іншымі артыкуламі і заканадаўчымі актамі раглядаюцца выпадкі прычынення смерці з удзелам транспартных сродкаў.
Статыстыка
Згодна з дадзенымі Сусветнай арганізацыі аховы здароўя :
Паводле статыстыкі ў ДТЗ гіне больш людзей, чым на войнах.
Брэйда-фіёрд
Брэйда-фіёрд (Breiðafjörður — Шырокі фіёрд) — заліў Атлантычнага акіяна каля берагоў Ісландыі. Даўжыня 124 км, шырыня 72 км, глыбіня 50-100 м. Парты — Сандур і Стыкісхоўльмур.
Карагундж (Мартуні)
Карагундж, Караундж (Քարահունջ) — сяло ў Мартунінскім раёне Нагорна-Карабахскай Рэспублікі.
Друцкаўшчына
Друцкаўшчы́на (, Друцковщина) — аграгарадок у Нясвіжскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Сноўскага сельсавета. Месціцца за 28 км на захад ад Нясвіжа, 111 км ад Мінска, 3 км ад чыгуначнай станцыі Пагарэльцы на лініі Баранавічы—Мінск, на рацэ Хмарцы.
Гісторыя
У 1876 годзе маёнтак Друцкаўшчызна (у 1870 годзе 98 душ мужчынскага полу) і вёска, спадчыннае ўладанне Антона Слізня (у 1870 годзе 535 дзесяцін зямлі); абодва ў Сноўскай воласці Навагрудскага павета Мінскай губерні Расійскай імперыі. У 1897 годзе ў вёсцы быў хлебазапасны магазін, у маёнтку праваслаўная капліца. У 1914 годзе ўладанне Яна Томаша Слізня. У 1912—1916 гадах у вёсцы дзейнічала аднакласнае народнае вучылішча.
У Першую сусветную вайну з лютага да снежня 1918 года акупаваная войскамі Германскай імперыі. 25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай вёска абвешчана часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. З 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі ўвайшла ў склад Беларускай ССР.
Паводле вынікаў Рыжскага мірнага дагавора 1921 года ўвайшла ў склад Польскай Рэспублікі, у Сноўскай гміне Нясвіжскага павета Навагрудскага ваяводства. У выніку паходу Чырвонай арміі ў Заходнюю Беларусь 1939 года ўвайшла ў склад БССР, з лістапада 1939 года ў Баранавіцкай вобласці, з 15 студзеня 1940 года ў Нясвіжскім раёне, з 12 кастрычніка 1940 года ў Пагарэльцаўскім сельсавеце. У жніўні 1940 года на месцы колішняга маёнтка створаны калгас імя Жданава, якому былі перададзеныя ўсе збудаванні маёнтка і жывёла (4 кані, 10 галоў буйнай рагатай жывёлы, 20 галоў маладняка, 9 авечак і г.д.).
У Другую сусветную вайну з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года вёска акупаваная войскамі нацысцкай Германіі, 5 вяскоўцаў загінулі ці зніклі без вестак на франтах. У 1950 годзе вяскоўцаў аб’ядналі ў калгас імя Хрушчова. З 8 студзеня 1954 года вёска ў Мінскай вобласці, з 9 жніўня 1960 года ў Сноўскім сельсавеце. З сакавіка 1959 года сядзіба саўгаса «Друцкаўшчызна» (на 1 студзеня 1998 года ўключаў 1 населены пункт), які ў 2000 годзе рэарганізаваны ў РУП «Насенняводчы саўгас „Друцкаўшчызна“».
Інфраструктура
У 2012 годзе дзейнічалі сельскі клуб, бібліятэка, дзіцячы сад, фельчарска-акушэрскі пункт, аддзяленне пошты, магазін, збожжасховішча, бульбасховішча, майстэрня па рамонце сельскагаспадарчкай тэхнікі, гараж, 2 жывёлагадоўчыя фермы.
Андрэй Мельнічук
Дасягненні
Срэбраны прызёр чэмпіянату Беларусі на кароткай вадзе 2011 года на дыстанцыі 200 м на спіне. Бронзавы прызёр на дыстанцыі 100 м на спіне.
Валерыя Міхайлава
Валерыя Міхайлава (нар. ) — беларуская плыўчыха. Кандыдат у майстры спорту Беларусі.
Дасягненні
Срэбраная прызёрка чэмпіянату Беларусі на кароткай вадзе 2011 года на дыстанцыі 400 м вольным стылем і бронзавая прызёрка на дыстанцыі 800 м вольным стылем.
Дыярэя
Дыярэ́я (δια + ρέω — праз + цекчы, народная назва — Панос) — і страта соляў праз шматразовае вадзяністае спаражненне. Вядзе да знясілення і анеміі. Уяўляе смяротную пагрозу праз парушэнне водна-салявога абмену і водна-электралітнага балансу, што ўплывае на працу сэрца і цэнтральнай нервовай сістэмы.
Папярэджанне
Узнікненне хваробы прадухіляюць праз мыццё рук перад ядой і пасля наведвання прыбіральні, ужыццё толькі гатаванай і бутыляванай пітной вады замест вады з крана, мыццё садавіны і гародніны, пазбяганне прыёму сапсаванай ежы, ужыццё толькі зваранай і ачышчанай ежы.
Кармір шука
Кармір шука (Կարմիր Շուկա), Кырмызы Базар (Qırmızı Bazar), Красны Базар — сяло ў Мартунінскім раёне Нагорна-Карабахскай Рэспублікі.
Дыярэя
Прычыны
Хваробу выклікае заражэнне кішэчніка бактэрыяй і вірусам,, брудныя рукі пасля наведвання прыбіральні і перад прыгатаваннем ежы, ужыццё пераважна грубай расліннай ежы, харчовая алергія, атручанне, неўроз, хваляванне і страх.
Ліўневая каналізацыя
Ліўневая каналізацыя (Storm drain) — сістэма каналізацыі, якая забяспечвае комплексную абарону вызначанай тэрыторыі ад паверхневых вод. У адрозненне ад лінейнага і кропкавага водаадвода, функцыі якіх строга абмежаваныя, сістэма ліўневай каналізацыі падае больш шырокія магчымасці па арганізацыі надзейнай ахоўнай сістэмы ад талых і дажджавых вод.
Гісторыя
Археалагічныя даследаванні паказалі, што ліўневая каналізацыя ўпершыню пачала выкарыстоўвацца на востраве Крыт каля 4000 гадоў да н. э. у такіх гарадах, як Фест і Кнос, дзе была распрацавана першая сістэма ліўневых сцёкаў і каналаў для збору ападкаў. У крыцкам горадзе Кнос ліўневыя сцёкі праходзілі па каменным тунэлям вялікага дыяметра.
Першая ліўневая каналізацйная сістэма на тэрыторыі сучаснай Беларусі з'явілася ў Мінску на вуліцы Няміга і будавалася два гады — з 1924 па 1926 год.
Класіфікацыя
Паводле спосаба адводу паверхневых вод адрозніваюць тры тыпа ліўневай каналізацыі:
Будова
Тыпавая ліўневая каналізацыя можа ўключаць у сябе наступныя элементы:
Уплыў на навакольнае асяроддзе
Паколькі ў большасці ліўневых каналізацыйных сістэм адсутнічаюць ачышчальныя збудаванні, то неачышчаныя сцёкавыя воды са смеццем з вуліц горада трапляюць у навакольнае асяроддзе, праз рэкі і вадаёмы ў якія ажыццяўляецца скідванне гэтых вод. Дадзены факт можа прывесці да забруджвання навакольнага асяроддзя вулічным смеццем, пагаршэння якасці грунтовых вод, і нават іх забруджвання атрутнымі рэчывамі, якія могуць выпадкова трапіць у каналізацыйную сістэму.
Ф-1
Ф-1 (індэкс ГРАУ — 57-Г-721) — ручная проціпяхотная абарончая граната. Прызначана для паражэння жывой сілы ў абарончым бою. З-за значнага радыуса разлёту аскепкаў кідаць яе можна толькі з-за хованкі, з бронетранспарцёра ці з танка.
Граната Ф-1 належыць да ручных проціпяхотных аскепкавых абарончых гранатаў дыстанцыйнага дзеяння. Канструкцыя яе апынулася гэтак удалай, што без прынцыповых змен праіснавала да цяперашняга часу. Трохі змянялася і дапрацоўвалася дзеля падвышэння надзейнасці эксплуатавання канструкцыя запала.
Ручная — дастаўляецца да цэлі за кошт кідка рукой салдата.
Проціпяхотная — прызначана для паразы жывой сілы суперніка.
Аскепкавая — параза вырабляецца пераважна з дапамогай аскепкаў металічнага корпуса гранаты.
Абарончая — радыус разлёту аскепкаў перавышае сярэднюю далёкасць кідка гранаты з дапамогай цягліцавай сілы ваяра, што абумаўляе патрэбу кідка гранаты з хованкі каб пазбегнуць паразы аскепкамі сваёй жа гранаты.
Дыстанцыйнага дзеяння — падрыў гранаты адбываецца праз некаторы час пасля кідка (3,2…4,2 з).
Ужыванне
Для ўжывання гранаты трэба разагнуць вусікі засцерагальнай чакі, узяць гранату ў правую руку так, каб пальцы прыціскалі рычаг да корпуса. Перад кіданнем гранаты, прасунуўшы ўказальны палец левай рукі ў кольца чакі, выдраць яе. Граната можа працягваць заставацца ў руцэ колькі заўгодна доўга, пакуль не адпушчаны рычаг, ударнік запала не можа пабіць капсуль (у прынцыпе, калі патрэба ў кідку гранаты знікла, а чака не выкінута, яе можна (не адпускаючы рычаг!) уставіць назад; пасля загінання вусікаў чакі граната прыдатная да нармальнага захоўвання).
Пасля выбару моманту кідка і мэты — кінуць у мэту гранату. У гэты момант рычаг пад уплывам спружыны ўдарніка павернецца, вызваляючы ўдарнік, і адляціць убок. Ударнік насячэ капсуль і праз 3,2 — 4,2 сек адбудзецца выбух.
Граната прызначана для паразы жывой сілы і небраняванай тэхнікі. Паражальнымі фактарамі з'яўляюцца непасрэднае фугаснае дзеянне выбухоўкі і аскепкі, што фармуюцца пры разбурэнні металічнай абалонкі гранаты.
Камбінацыя з 2-х гранат Ф-1 стварае расцяжку, што валодае яшчэ і некаторымі супрацьсапёрнымі уласцівасцямі — яна выбухае пры пераразанні тросіка (дроту). У спецпадраздзяленнях гранату Ф-1 «дапрацоўваюць», перад усталёўкай у якасці расцяжкі, спілоўваюць дэтануючы зарад і прыбіраюць кнот. Ці ўсталёўваюць мінны выбухоўнік імгненнага дзеяння, прыдатны па памерах. Тым самым дамагаюцца практычна імгненнага выбуху і пазбываюць суперніка 3,2 — 4,5 сек. на выратаванне.
РГН
РГН — ручная граната наступальная, проціпяхотная асколачная ўдарна-дыстанцыйная. Прызначана для паражэння жывой сілы ў баю.
Характарыстыкі
Радыус паражэння асколкамі гранаты 15 метраў, радыус магчымага паражэння 35 метраў.
Выкарыстанне
Выбухоўнік РГН узводзіцца толькі праз 1,3—1,8 секундаў пасля таго, як будзе адпушчаны засцерагальны рычаг. Калі цягам гэтага часу выбухоўнік зазнае адчувальнае скалынанне, ён здымаецца с баявога ўзвода і граната не выбухае; гэта засцерагае ад няшчасных выпадкаў пры выпадкова ўпушчанай побач гранаце. Далей, выбухоўнік пераходзіць у стан, пры якім граната выбухае ад удару аб цэль.
Калі выбух гранаты не адбыўся ад выбухоўніка ўдарнага дзеяння (прыкладам, пры трапленні ў глыбокі снег, траву), то выбух гранаты адбываецца праз 3,2—4,2 секундаў пасля вызвалення прыціскнога рычага. Перад кідком папярэдне трэба выдаліць засцерагальнае кальцо, прыціснуўшы рычаг пальцамі да корпуса гранаты. Баявая граната афарбоўваецца ў аліўкава-шараваты колер.
Рэчыцкі дзяржаўны аграрны каледж
Рэчыцкі дзяржаўны аграрны каледж — сярэдняя навучальная ўстанова, заснавана ў 1957 годзе ў г. Рэчыца як зааветэрынарны тэхнікум. Спецыяльнасці: заатэхнія, ветэрынарыя. Прымае асоб з базавай і сярэдняй адукацыяй. Навучанне дзённае і завочнае.
Гісторыя
12 жніўня 1957 г. загадам Міністэрства сельскай гаспадаркі БССР №490 Рэчыцкі землеўпарадкавальны тэхнікум быў аб'яднаны з аднагадовай школай па падрыхтоўцы загадчыкаў фермамі і малодшых ветэрынарных фельчараў і стаў называцца сельскагаспадарчым тэхнікумам з аддзяленнямі ветэрынарыі і землеўпарадкавання.
Загадам Міністэрства сельскай гаспадаркі БССР № 511 ад 14 ліпеня 1960 года тэхнікум быў перайменаваны ў Рэчыцкі зоаветэрынарны тэхнікум.
У 1983 годзе тэхнікум ператвораны ў саўгас-тэхнікум, а з 1996 года функцыянуе як сельскагаспадарчы тэхнікум.
У 2004 годзе тэхнікум быў перайменаваны ў УА «Рэчыцкі дзяржаўны аграрны тэхнікум».
Загадам па Міністэрству сельскай гаспадаркі і харчавання Рэспублікі Беларусь № 109 ад 5 красавіка 2006 года тэхнікум рэарганізаваны ў каледж.
Керт
Керт (Քերթ), Кузумкенд (Quzumkənd) — сяло ў Мартунінскім раёне Нагорна-Карабахскай Рэспублікі.
Эдуард Мікалаевіч Яраш
Эдуард Мікалаевіч Яраш (,, БССР —) — беларускі савецкі спартсмен і трэнер (стралковы спорт). Майстар спорту СССР міжнароднага класа (1966), заслужаны трэнер БССР (1980).
Біяграфія
Скончыў БПІ ў 1968 годзе. З 1978 года старшы трэнер зборнай каманды БССР па кулявой стральбе. Чэмпіён свету (1962, Каір; 1966, Вісбадэн, ФРГ) і бронзавы прызёр (1966) у камандным першынстве. Чэмпіён Еўропы ў камандным першынстве (1965, Бухарэст). Чэмпіён Спартакіяды народаў СССР у асабістым першынстве (1959, 1963, 1967), СССР у асабістым (1959, 1962-63, 1967) і камандным (1962, 1965, 1966, 1968, 1969) першыствах. Рэкардсмен свету, СССР.
Сярод выхаванцаў алімпійскі чэмпіён, удзельнік шасці Алімпійскіх гульняў, Сяргей Мартынаў.
Палітычныя погляды
Падпісаў адкрыты ліст спартыўных дзеячаў краіны, якія выступаюць за дзеючую ўладу Беларусі пасля здушэння народных пратэстаў у 2020 годзе.
Асоса
Асоса (አሶሳ) — горад на захадзе Эфіопіі, адміністрацыйны цэнтр рэгіёну Бенішангул-Гумуз.
Гісторыя
Падчас грамадзянскай вайны ў Эфіопіі горад быў захоплены народным фронтам вызвалення Арома.
Геаграфія
Асоса размешчаны недалёка ад мяжы з Суданам, на вышыні 1570 м над узроўнем мора. З'яўляецца цэнтрам зоны і варэды Асоса.
Дырэ-Дауа
Дырэ-Дауа (ድሬዳዋ) — горад на ўсходзе Эфіопіі. Адзін іх двух гарадоў краіны (разам з Адыс-Абебай) прыраўняны да ўзроўню рэгіёнаў.
Дырэ-Дауа быў заснаваны ў 1902 годзе ў сувязі з пабудовай эфіопска-джыбуційскай чыгункай. Дырэ-Дауа размешчаны прыкладна за 500 км на ўсход ад Адыс-Абебы, за 150 км ад мяжы з Джыбуці і за 130 км ад мяжы з Самалі, на беразе ракі Дэчату. Вышыня горада над узроўнем мора — 1262 м.
Клімат
Клімат горада характарызуецца як трапічны. Сярэдняя гадавая тэмпература складае 24,6 °C. Гадавая норма ападкаў — 637 мм. Самы засушлівы месяц — снежань з нормай 6 мм, а самы дажджлівы — жнівень з нормай 125 мм. Самы цёплы месяц — чэрвень, сярэдняя тэмпература якога складае 27,7 °C, а самы халодны — студзень з сярэдняй тэмпературай 21,2 °C.
Насельніцтва
Паводле даных перапісу 1994 года насельніцтва горада налічвала 251 864 чалавека, з іх 127 286 чалавек — мужчыны і 124 578 чалавек — жанчыны. Этнічны склад на той перыяд назіраўся наступны: арома (48 %); амхара (27.7 %); самалійцы (13.9 %); гурагэ (4,5 %); астатнія 5,9 % насельніцтва былі прадстаўнікамі іншых народнасцей. Доля мусульман складала 63,2 %; праваслаўных хрысціян — 34,5 %; пратэстантаў — 1,5 % і каталікоў — 0,7 %; 0,1 % насельніцтва вызнавалі іншыя рэлігіі.
Паводле даных Цэнтральнага статыстычнага агенцтва, на 2004 год 90,76 % насельніцтва Дырэ-Дауа маюць доступ да чыстай пітнай вады.
Кацярына Уладзіміраўна Ааро
Кацярына Уладзіміраўна Ааро́ (Hoarau), таксама вядомая як Оаро (нар. 4 верасня 1986, Адэса, УССР, СССР) — беларускі празаік.
Біяграфія
Нарадзілася ў Адэсе, амаль адразу сям’я пераехала ў Ялту, дзе Кацярына пражыла 7 гадоў і пайшла ў школу. У 1993 годзе разам з бацькамі пераехала ў Беларусь, у Івацэвічы Брэсцкай вобласці, дзе скончыла школу і ліцэй.
Вучылася на факультэце журналістыкі БДУ, скончыла літаратурна-філасофскае і журналісцкае аддзяленні Беларускага калегіюма. У 2008—2013 гадах вучылася ў Літаратурным інстытуце імя А. М.  Горкага ў Маскве на аддзяленні прозы (майстар — А. Рэкемчук), скончыла з чырвоным дыпломам. Працавала журналісткай у розных выданнях і на радыё, выкладчыцай рускай мовы, літаратуры і мастацкага пісьма. Вяла дзіцячыя творчыя студыі па літаратуры і журналістыцы.
З 2013 года жыве ў Лілі на поўначы Францыі.
Дзяніс Маскалёў
Дасягненні
Бронзавы прызёр чэмпіянату Беларусі на кароткай вадзе 2011 года на дыстанцыі 100 м батэрфляем і ў камбінаванай эстафеце 4 × 50 м.
Бронзавы прызёр чэмпіянату Беларусі на кароткай вадзе 2013 года на дыстанцыях 50 м і 100 м батэрфляем.
Эмі Адамс
Біяграфія
Адамс нарадзілася ў італьянскай Вічэнцы, але гадавалася ў Касл-Року, штат Каларада. Акрамя яе ў сям’і гадаваліся чатыры браты і дзве сястры. Яна навучалася на балерыну, але ў 18 гадоў палічыла, што музычны тэатр больш ёй падыходзіць, і з 1994 па 1998 гады працавала ў тэатры. Адамс дэбютавала ў мастацкім кіно з роляй у сатырычным фільме «Забойныя красуні» ў 1999 годзе. Пасля пераезду ў Лос-Анджэлес выступала ў гасцях на тэлебачанні і выконвала дробныя ролі ў нязначных фільмах. Яе першая роля першага плану была выкананая ў біяграфічнай кінастужцы Стывена Спілберга «Злаві мяне, калі зможаш» (2002), аднак пасля фільма яна не мела кантрактаў яшчэ год. Акцёрскі прарыў адбыўся ў ролі міласцівай цяжарнай жанчыны ў незалежным камедыйна-драматычным фільме «Хрушч» (2005).
Музычны фантастычны фільм «Зачараваная» (2007), у якім Адамс сыграла вясёлую прынцэсу, стаў яе першым буйным поспехам як галоўнай актрысы. Далей рушылі наступныя паспяховыя выступы, дзе яна выканала ролі прастадушных і аптымістычных жанчын у серыі фільмаў, як драма «Сумненне» (2008). Станоўчыя водгукі Адамс атрымала дзякуючы ролям у спартыўным фільме «Баец» (2010) і ў псіхалагічнай драме «Майстар» (2012). У 2013 годзе яна пачала выконваць ролю Лоіс Лейн у серыі супергеройскіх фільмаў. Адамс атрымала дзве прэміі «Залаты Глобус» два гады запар за найлепшую жаночую ролю за ролю спакуслівай ашуканцы ў крымінальным фільме «Амерыканская афера» (2013) і мастачкі Маргарэт Кін у біяграфічным фільме «Вялікія вочы» (2014). Ухваленне за сваю працу таксама атрымала за ролю лінгвіста ў навукова-фантастычным фільме «Прыбыццё» (2016), уладальніка мастацкай галерэі ў трылеры «Начныя жывёлы» (2016), рэпарцёра, які наносіць сабе шкоду, у міні-серыяле «Вострыя прадметы» (2018) і Лін Чэйні ў сатырычным фільме «Віцэ» (2018).
Калхозашэн
Калхозашэн (Կոլխոզաշեն), Арпадюзю (Arpadüzü) — сяло ў Мартунінскім раёне Нагорна-Карабахскай Рэспублікі.
РГО
РГО — ручная проціпяхотная абарончая ўдарна-дыстанцыйная граната. Прызначана для паражэння жывой сілы ў абарончым баю. Радыус паражэння асколкамі гранаты 50 метраў, радыус магчымага паражэння 100 метраў. Па ТТХ аналагічная гранаце Ф-1, але ў адрозненне ад яе мае камбінаваны ўдарна-дыстанцыйны выбухоўнік.
Ужыванне
Да цэлі граната дастаўляецца толькі за кошт яе кідка рукой салдата.
Выбух гранаты адбываецца пры сустрэчы гранаты с паверхняй. Выбухоўнік агульнабойны, то бок для яго не мае значэння якой часткай граната стукнулася аб паверхню, не мае значэння становішча паверхні (вертыкальнае, гарызантальнае, нахільнае). Мае значэнне толькі хуткасць тармажэння гранаты пры сустрэчы с паверхняй. Пры ўдары аб паверхню вады ці рыхлы свежы снег выбухоўнік можа не спрацаваць.
Дзеля падвышэння бяспекі гранатамётчыка і забеспячэння невыбуху гранаты пры выпадковай сустрэчы яе с перашкодай на блізкай адлегласці ад гранатамётчыка выбухоўнік узводзіцца толькі праз 1.3-1.8 сек. пасля таго, як будзе адпушчаны засцерагальны рычаг (граната кінута). То бок, калі граната ў гэты час стукнецца аб што-небудзь, тое выбуху не адбудзецца зусім.
Калі выбух гранаты не адбыўся ад выбухоўніка ўдарнага дзеяння (граната не кінута, але рычаг адпушчаны; граната ўсё яшчэ знаходзіцца ў лёце; граната звалілася ў ваду ці рыхлы снег) то па заканчэнні 3.2-4.2 сек пасля таго, як будзе адпушчаны засцерагальны рычаг, адбудзецца самаліквідацыя гранаты яе падрывам. У гэтым плане граната працуе дакладна таксама, як і гранаты Ф-1, РГ-42, РГД-5.
Прасцей кажучы, дзеянне гранаты дакладна такое ж, што і ў старых гранат, але калі ў адразанні часу с моманту кідка паміж 1.3-1.8 — 3.2-4.2 сек. граната стукнецца аб што-небудзь, то выбух адбудзецца ад удару.
Баявая граната афарбоўваецца ў аліўкава-шараваты колер. Навучальна-імітацыйная граната афарбоўваецца ў чорны колер.
Магічны рэалізм
Вытокі магічнага рэалізму
Магічны рэалізм заснаваны на вераваннях, фальклоры, мысленні старажытных індзейскіх цывілізацый: ацтэкаў, мая, чыбча, інкаў. У творах, якія маюць індзейскія карані, сустракаюцца ўсе складнікі цудоўнай рэальнасці. Найбольш значныя аўтары такіх твораў: Франсіска дэ Авіла — перуанскі святар, пісаў на мове кечуа і сабраў багаты этнаграфічны матэрыял народаў кечуа. Педра Сімон — распрацаваў міф пра Эльдарада.
Магічны рэалізм у літаратуры
У 60-ыя гады ХХ стагоддзя адбыўся еўрапейскі бум магічнага рэалізму. У літаратуры найбольшы ўклад у гэты жанр зрабілі Карпенцьер, Хорхэ Луіс Борхес, Габрыэль Гарсія Маркес, Хуліа Картасар. У сучаснай еўрапейскай літаратуры прадстаўнікамі магічнага рэалізму з’яўляюцца Джонатан Кэрал, Одры Німфенбург.
Магічны рэалізм у выяўленчым мастацтве
Магічны рэалізм — гэта стыль выяўленчага мастацтва, які выкарыстоўвае рэалізм у спалучэнні з няпэўным адхіленнем ад нормы пры выяўленні паўсядзённых сюжэтаў. У жывапісе гэты тэрмін зрэдку ўзаемазамяняюць з постэкспрэсіянізмам. У 1925 годзе крытык Франц Рох выкарыстаў гэты тэрмін для апісання карціны, якая паклала пачатак вяртання да рэалізму пасля экстравагантнасці экспрэсіянізму, для якога было характэрна мяняць знешні выгляд аб’ектаў для праяўлення іх сутнасці. Згодна вызначэнню Франца Роха, іншымі важнымі аспектамі магічнага рэалізму ў жывапісе з’яўляюцца:
Магічны рэалізм у кінематаграфіі
Тэрмін рэдка ўжываецца ў тэорыі кінематаграфіі, хоць і тэндэнцыі магічнага рэалізму часта сустракаецца ў кіно. Да магічнага рэалізму, напрыклад, можна аднесці фільм Дэвіда Фінчэра Загадкавая гісторыя Бенджаміна Батана. У кіно, як і ў астатніх відах мастацтва, можна адсачыць сувязь рэалізму з экспрэсіянізмам.
Церасполле (Нясвіжскі раён)
Цераспо́лле (, Терасполье) — вёска ў Нясвіжскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Сноўскага сельсавета.
Вёска ўзнікла ў 1970-х гадах як пасёлак пры племянной птушкагадоўчай гаспадарцы. 25 лютага 1977 года атрымала назву пасёлак Церасполле.
Лайконік
Парад Лайконікаў (Harce Lajkonika) — народная вечарына, якая штогод праходзіць у Кракаве ў актаву Божага Цела (у першы чацвер пасля свята Божага Цела). Галоўны герой гульні — лайконік (гульнявы конь, татарын) — барадаты вершнік у псеўдаўсходняй вопратцы, які едзе на ​​штучным кані, прымацаваным да пояса і праходзіць традыцыйным маршрутам ад раёна Звяжынца да плошчы Галоўны Рынак у Кракаве ў суправаджэнні групы музыкаў-мласкотаў і світы з плытагонаў-влучкаў, апранутых у кракаўскія і татарскія касцюмы. У 2014 годзе гульня была занесена ў Нацыянальны спіс нематэрыяльнай культурнай спадчыны.
Харэр
Харэр (ሐረር) — горад на ўсходзе Эфіопіі. Адміністрацыйны цэнтр рэгіёна Харары. Важны камерцыйны цэнтр Эфіопіі, галоўны ісламскі горад краіны.
Лайконік
Паводле фалькларыста Юліяна Крыжаноўскага, слова «lajkonik» паходзіць ад старажытнага нямецкага слова «lai», што азначае брацтва цэхаў. Згодна з іншай здагадкай, гэта скарачэнне клічнага «lei» (азначае: бі!), якім заахвочвалі татараў распаўсюджваць удары булавой, альбо таксама «Hulaj!». Некаторыя даследчыкі (Людвік Кшывіцкі) сцвярджалі, што крыніца «lei» — слова «ліць» вынікае з разлівання вады (дынгуса) на людзей, што нібыта рабілася татарамі ў мінулым; іншыя (Людвік Млынэк) утвараюць слова «laj» ад нямецкага «Lauf», «läuf», бо ранейшыя нямецкамоўныя жыхары горада так называлі каня, а таксама ад «Leibpferd» (Шымон Матусяк) і «heiliger König». Таксама ёсць верагоднасць, што назва прыйшла ў Кракаў з Сілезіі, дзе на мясцовай мове вясновае свята майскага караля называлася «Leichkonik» (König = цар).
Харэр
Геаграфія
Знаходзіцца на вяршыні пагорка, на ўсходняй ускраіне Эфіопскага нагор’я, прыкладна за 500 км на ўсход ад Адыс-Абебы. Вышыня горада над узроўнем мора — 1847 м.
Лайконік
Лайконік — адзін з неафіцыйных сімвалаў Кракава. Яго выкарыстоўваюць у сваіх назвах турагенцтвы і мастацкія калектывы, а ў мінулым таксама цягнікі Кракаў—Варшава—Гдыня. Акрамя таго, «Lajkonik» можна знайсці на абіўцы крэслаў у кракаўскім транспарце. Паходы Лайконікаў пачынаюцца да поўдня, каля 10.00, калі татары разам са штатным носьбітам, які носяць расцяжку, світу з нітак, узброеных булачкамі, і паласы Маласкот пакідаюць месца знаходжання гістарычнага музея горада Кракава. Першы танец адбываецца, і супрацоўнікі музея «збіваюць» клубам. Шэсце Лайконіка пачынаецца апоўдні, у Палаві Цвежынецкага, у двары Кракаўскага водаправода на вуліцы Сенаторскай, 1, установа, супрацоўнікі якой працягваюць традыцыю кракаўскай пражы. Пакінуўшы Wodociągi, татары адпраўляюцца ў суправаджэнні гурта смеху і нітак і звычайна вялікай аўдыторыі па вуліцы Сенаторскай праз плошчу Na Stawach да Zwierzyniec да кляштара сясцёр норберцінскіх. Па дарозе яны наведваюць крамы і кіёскі на вуліцы і на плошчы, збіраючы грошы ў гандляроў. Візіт Лайконіка і паражэнне булавой павінны прынесці поспех, таму ён не пашкадуе сабраных грошаў. Пасля танца на плошчы Na Stawach маляўнічая працэсія працягваецца да манастыра.
Харэр
Насельніцтва
Па дадзеных Цэнтральнага статыстычнага агенцтва, на 2005 год насельніцтва Харэра складае 122 000 чалавек, з іх 60 000 чалавек — мужчыны і 62 000 чалавек — жанчыны. Па дадзеных перапісу 1994 насельніцтва горада налічвала 76378 чалавек. Нацыянальны склад: арома, амхара, самалійцы, гурагэ і тыгрэ.
Хаакін Фенікс
Хаакін Рафаэль Фенікс (Joaquin Raphael Phoenix; нар., Сан-Хуан, Пуэрта-Рыка) — амерыканскі акцёр, прадзюсар, музыкант і кліпмэйкер. Малодшы брат акцёра Рывера Фенікса.
Чатырохразовы намінант і двухразовы лаўрэат прэміі «Залаты глобус», прызёр Канскага кінафестывалю і ўладальнік кубка Вольпе Венецыянскага кінафестывалю за лепшую мужчынскую ролю, лаўрэат музычнай прэміі «Грэмі», трохразовы намінант прэміі «Оскар» і ўладальнік за фільм «Джокер», лаўрэат прэміі Брытанскай кінаакадэміі.
Сусветную вядомасць Феніксу прынесла роля рымскага імператара Камода ў фільме «Гладыятар». У 2012 годзе атрымаў прызнанне кінакрытыкаў за ролю Фрэдзі Куэла ў фільме «Майстар», за якую быў намінаваны на прэмію «Оскар» у катэгорыі «Лепшая мужчынская роля». Таксама вядомы па фільмах «Знакі», «Гатэль „Руанда“», «Таямнічы лес», «Пераступіць рысу», «Яна», «Джокер».
Мачкалашэн
Мачкалашэн (Մաճկալաշեն, Maçkalaşen) — сяло ў Мартунінскім раёне Нагорна-Карабахскай Рэспублікі.
Спіс карцін Яна Вермера
Творчая спадчына нідэрландскага жывапісца Яна Вермера (1632—1675) уключае ў сябе карціны бытавога і рэлігійнага жанру, а таксама два пейзажы. Прадстаўлены ніжэй спіс яго карцін ахоплівае перыяд з 1653 года, калі мастак ажаніўся і ўступіў у Гільдыю Святога Лукі, і да смерці ў 1675 годзе. Спіс падзелены на працы з бясспрэчнай і сумнеўнай атрыбуцыяй.
Пасля смерці мастака яго імя было забыта на два стагоддзі. У 1860 годзе нямецкі арт-крытык атрыбутаваў палатно «» як працу Вермера, а ў 1866 годзе французскі арт-крытык  выдаў каталог прац жывапісца, адкрыўшы яго для шырокай публікі. Каталог прыцягнуў міжнародную ўвагу, і палотны майстра сталі набывацца калекцыянерамі Еўропы і ЗША і трапляць у дзяржаўныя калекцыі. Пасля гэтага Ян Вермер быў прызнаны, нароўні з Рэмбрантам і Франсам Халсам, тытанам. Практычна ўсе творы мастака не датаваныя, таму год напісання магчыма вызначыць толькі прыблізна.
Карціны Яна Вермера знаходзяцца ў музеях васьмі краін: Аўстрыі, Вялікабрытаніі (Англіі і Шатландыі), Германіі, Ірландыі, Нідэрландаў, ЗША, Францыі і Японіі. Найбольшая колькасць палотнаў майстра сабрана ў музеях ЗША: 5 прац у Метраполітэн-музеі, 4 — у вашынгтонскай Нацыянальнай галерэі мастацтва, 3 працы захоўвае ў Нью-Ёрку, адна праца ўваходзіла ў збор  (карціна была  ў 1990 годзе і да гэтага часу не знойдзена) і адна ў прыватнай калекцыі (усяго 14 прац). На радзіме жывапісца ў Нідэрландах яго карціны ўваходзяць у збор Рэйксмюзеума (4 працы) і Каралеўскай галерэі Маўрыцхёйс (3 працы).
Спіс карцін Яна Вермера
Галоўнай крыніцай спісу з’яўляецца адзін з найбольш новых каталогаў мастака, выдадзены ў 2017 годзе за аўтарствам Карла Шульца «Вермер: Поўны збор прац» (Vermeer: The Complete Paintings), які ўключае ў сябе 37 палотнаў рознай атрыбуцыі. Парадак размяшчэння прац у спісе вызначаецца мяркуемай датай іх стварэння.
Рэчыцкі метызны завод
ААТ «Рэчыцкі метызны завод» — адзін з першых заводаў у металургічнай прамысловасці Беларусі. Вырабляе цвікі будаўнічыя, машынныя, спецыяльныя, шрубы і іншыя крапёжныя вырабы. Гэта найбуйнейшае прадпрыемства па вытворчасці цвікоў у Рэспубліцы Беларусь, адзін з лідараў у СНД па асартыменце спецыяльных цвікоў, а таксама адзінае прадпрыемства ў рэспубліцы, дзе ў аўтаматычным рэжыме ажыццяўляецца гарачае цынкаванне труб. Рэчыцкі метызны завод — экспартаарыентаванае прадпрыемства. Доля экспарту ў агульным аб’ёме вытворчасці складае амаль 80 %
Завод заснаваны ў 1912 годзе ў г. Рэчыца братамі Уладзімірам і Барысам Рык як вытворца цвікова-драцяной прадукцыі. У 1940 годзе вырабляў 27 тон цвікоў за суткі. У 1941 годзе галоўныя вузлы і агрэгаты заводы былі эвакуіраваны ў Ніжні Ноўгарад і Барнаул. Адноўлены ў 1943 годзе. У 1945 годзе выпусціў 1000 тон цвікоў і шрубаў. З 2006 года ААТ «Рэчыцкі метызны завод» уваходзіць у склад холдынгу «Беларуская металургічная кампанія».
У 2000-10-х на заводзе актыўна ідзе мадэрнізацыя. Значна пашырыўся і асартымент выпускаемай прадукцыі. У праграму вытворчасці ўвайшлі больш за 85 відаў цвікоў. У 2004 годзе на заводзе былі ўсталяваныя 16 сучасных італьянскіх машын па вытворчасці машынных цвікоў. У перыяд з 2006 па 2009 год быў пераўзброены цэх спецыяльных крапёжных вырабаў.
Бузуны (Нясвіжскі раён)
Бузуны́ (, Бузуны) — вёска ў Нясвіжскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Сейлавіцкага сельсавета.
Да 28 мая 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Юшавіцкага сельсавета.
Мамна
Мамна (Մոմնա), Мсмна (Մսմնա), Агбулак (Ağbulaq) — сяло ў Мартунінскім раёне Нагорна-Карабахскай Рэспублікі.
Наталка Харытанюк
Наталка Харытанюк (нар., Брэст) — беларуская пісьменніца.
Хвоева
Хво́ева (, Хвоево) — вёска ў Нясвіжскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Сноўскага сельсавета
Наталка Харытанюк
Біяграфія
Скончыла факультэт замежных моў БрДУ. У 2007 годзе на філалагічным факультэце БДУ абараніла магістарскую дысертацыю па творчасці Джуліяна Барнза. Выкладае англійскую мову на факультэце міжнародных адносін БДУ. Выхоўвае сына Багдана (2012 г.н.).
Хвоева
Мае тры вуліцы: Азёрную, Садовую і Сноўскую. Ля вёскі знаходзіцца чыгуначны прыпынак Хвоева, размешчаны на лініі Мінск — Баранавічы.
Наталка Харытанюк
Біяграфія
Сябра Беларускага ПЭН-Цэнтра. Выйшла з ПЭН-цэнтра ў 2019.
Хвоева
Гісторыя паселішча
Упершыню «sioło Chwoiowskie» згадваецца ў вядомых даследчыкам пісьмовых крыніцах 1 снежня 1562 года ў акце валочнай памеры маёнтка Сноў, як супольная ўласнасць родных братоў Паўла і Мальхера Жыгімонтавічаў Некрашэвічаў-Сноўскіх. Налічвала 59 валок «добрага грунту».
У 1579 годзе знаходзілася ў трыманні новагародскага падсудка Есіфа Іванавіча Галаўні і яго жонкі Ядз­ві­гі Мікалаеўны Біюціскай (крэўнай тагачасных уладальнікаў Сноўска­га ма­ёнт­ка — новагародскага земскага суддзі Мальхера Сноўскага Граўжа і яго старэйшага брата Паўла). Маёмасная спрэчка за Хвоева паміж Мальхерам Сноўскім і Есіфам Галаўнёй была ўлагоджана «…за доброволным отписом пана Сновского в певной сумме пенезей».
Наталка Харытанюк
Творчасць
Аўтар кнігі апавяданняў «Трынаццаць гісторый пра мёртвага ката» («Логвінаў», 2010), рамана «Смерць лесбіянкі» («Логвінаў», 2013).
Хвоева
Гісторыя паселішча
У 1588 годзе новагародскі земскі суддзя Есіф Галаўня вымяніў свой маёнтак Хатаевічы ў Менскім павеце на маёнткі Студзёнкі і Сноў, якія належалі пасля смерці віцебскага кашталяна Маль­хе­ра Сноўскага яго жонцы Барбары Янаўне Клачкоўне Сноўскай. Так Хвоева зноў стала ўласнасцю Галаўні да яго смерці ў 1598 годзе. Пасля падзелу спадчыны паміж яго сынамі 21 кастрычніка 1602 года в. Хвоева атрымаў Крыштаф Есіфавіч Галаўня.
У другой палове XVII — першай трэці XIX ст. Хвоева знаходзілася ва ўласнасці прадстаўнікоў родаў Рдултоўскіх, пазней (да першай трэці XX ст.) — Гартынгаў. У 1690 годзе два дымы ў Хвоеве належалі Ежаму Васілеўскаму.
Пасля падпісання Рыжскай дамовы, у 1921—1939 гадах знаходзілася ў складзе Сноўскай гміны Нясвіжскага павета Навагрудскага ваяводства Польскай рэспублікі.
Паліна Арловіч
Паліна Арловіч (нар. ) — беларуская плыўчыха. Кандыдат у майстры спорту Беларусі.
Дасягненні
Срэбраная прызёрка чэмпіянату Беларусі на кароткай вадзе 2011 года на дыстанцыі 100 м брасам. Бронзавая прызёрка чэмпіянату Беларусі на кароткай вадзе 2011 года на дыстанцыі 50 м і 200 м брасам, а таксама ў камбінаванай эстафеце 4 × 50 м.
Мушкапат
Мушкапат (Մուշկապատ, Müşkapat) — сяло ў Мартунінскім раёне Нагорна-Карабахскай Рэспублікі.
Дыван
Дыван (dywan ад тур., перс., арабск. divan) — шчыльны тканы выраб з пражы рознага роду (ці сінтэтычная яго імітацыя), які ўжываецца для пакрыцця падлог, сцен, часам іншых паверхняў у памяшканні (сталоў, канап і г.д.) у дэкаратыўных ці ўцяпляльных мэтах.
Дыван — адно з найстаражытных вынаходстваў для дэкаравання і ўцяплення любога жытла: ад юрты качавога племя да раскошнага палаца ў барочным стылі. На працягу шматлікіх стагоддзяў дыван быў не толькі сімвалам дастатку, але і прадметам мастацтва, паколькі для яго вырабу патрабавалася працяглая карпатлівая ручная праца.
Басейн
Басе́йн:
Андрэй Іванавіч Астапюк
Андрэй Іванавіч Астапюк (нар. ) — беларускі плывец. Майстар спорту Беларусі.
Дасягненні
Бронзавы прызёр чэмпіянату Беларусі на кароткай вадзе 2011 года на дыстанцыях 200 м батэрфляем і на дыстанцыі 400 м комплексным плаваннем.
Спіс аб’ектаў PGC (2047001—2048000)
Гэта спіс аб'ектаў Спіс аб'ектаў PGC (2047001—2048000)
Бучныя
Бу́чныя (, Бучные) — вёска ў Нясвіжскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Сейлавіцкага сельсавета.
Да 28 мая 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Юшавіцкага сельсавета.
Марына Пабягаева
Марына Пабягаева (нар. ) — беларуская плыўчыха. Майстар спорту Беларусі.
Дасягненні
Бронзавая прызёрка чэмпіянату Беларусі на кароткай вадзе 2011 года на дыстанцыі 200 м батэрфляем.
Зарадавы лік
Зара́давы лік атамнага ядра (або а́тамны ну́мар, а́тамны лік, пара́дкавы ну́мар хімічнага элемента) — колькасць пратонаў у атамным ядры. Зарадавы лік роўны зараду ядра ў адзінках элементарнага зараду і адначасова раўняецца парадкаваму нумару адпаведнага ядру хімічнага элемента ў табліцы Мендзялеева.
Тэрмін «атамны» ці «парадкавы» нумар звычайна выкарыстоўваецца ў атамнай фізіцы і ў хіміі, тады як раўназначны тэрмін «зарадавы лік» — у ядзернай фізіцы. У неіанізаваным атаме колькасць электронаў у электронных абалонках супадае з зарадавым лікам.
Зарадавы лік звычайна абазначаецца літарай Z. Ядры з аднолькавым зарадавым лікам, але розным масавым лікам A (які раўняецца суме ліку пратонаў Z і ліку нейтронаў N) з’яўляюцца рознымі ізатопамі аднаго хімічнага элемента, бо іменна зарад ядра вызначае будову электроннай абалонкі атама і, такім чынам, яго хімічныя ўласцівасці.
Пермскія мовы
[[Файл:Uralic-Yukaghir(Rus).png|thumb|240px|Класіфікацыя ўральскіх моў паводле карты Еўразіі:
]] Пе́рмскія мовы — група роднасных моў у складзе фіна-ўгорскай галіны ўральскай моўнай сям'і, на якіх размаўляюць удмурты, комі, комі-пермякі і комі-язвінцы. Распаўсюджаныя ў рэспубліцы Комі, Комі-Пярмяцкай акрузе, Удмуртыі, Пермскім краі і некаторых іншых навакольных суб'ектах Расійскай Федэрацыі.
Агулам на пермскіх мовах размаўляе прыкладна 775 000 чалавек з агульнай колькасці пермскіх народаў, якая прыкладна складае 1 055 000 чалавек.
Гісторыя
У канцы 3 тысячагоддзя да н.э. старажытная агульная фіна-ўгорская мова падзялілася на дзве галіны: правенгерскую, якая стала продкам мансійскай, хантыйскай і венгерскай моў, і фіна-пермскую, якая цяпер з'яўляецца продкам саамскіх, прыбалтыйска-фінскіх, фіна-волжскіх і пермскіх моў.
З сярэдзіны 2 тысячагоддзя да н. э пачынаецца новы этап у гісторыі фарміравання пермскіх моў. У гэтыя часы з фіна-пермскай моўнай супольнасці выдзяляецца агульная пермская мова — мова, на якой размаўлялі пярмяне, продкі сучасных удмуртаў і комі. Носьбіты гэтай мовы пражывалі ў басейне Вяткі і ў сярэднім і ніжнім цячэннях Камы. Аб гэтым сведчыць багатая гідранімія ў раёнах гэтых рэк, якая захавалася да нашых часоў.
Наступная гісторыя пярмянаў характарызуецца трапленнем пярмянаў у розныя прыродныя і палітычныя ўмовы. Пад уплывам булгараў частка пярмянаў у перыяд з IV па VII ст. мігруе на паўночны ўсход у раёны сучаснай рэспублікі Комі. Распад пермскай моўнай супольнасці ўзмацняецца ў VII-VIII ст., калі паўднёвыя пярмяне (продкі ўдмуртаў) трапілі ў склад Волжскай Булгарыі, у выніку чаго тагачасныя гаворкі паўднёвых пярмянаў зазналі на сабе вялікі ўплыў цюркскіх моў.
Распад пермскай моўнай супольнасці на агульную комі мову і старажытнаўдмурцкую мову прыпадае на IX -XIII стагоддзі.
Паводле меркавання вядомага і славутага фінавуграведа В. Лыткіна, агульная мова комі да падзялення на тры гаворкі праіснавала ўсяго прыкладна 1-2 стагоддзі (прыкладна на мяжы першага і другога тысячагоддзя). Першапачаткова мова комі падзялілася на дзве гаворкі (комі-зыранская і комі-пярмяцкая): гэта было звязана з міграцыяй зыранаў на поўнач. Падзяленне мовы комі на комі-зыранскую і комі-пярмяцкую канчаткова адбылося прыкладна ў 14-15 ст. Комі-язьвінская гаворка як самастойная лінгвістычная адзінка канчаткова склалася значна пазней у выніку ізаляцыі ўсходняе супольнасці комі-пярмякаў расійскімі пасяленцамі.
Зазнала на сабе культурную асіміляцыю з боку рускіх і комі-пярмяцкая супольнасць комі-зюздзінцаў, якія пражываюць у Кіраўскай вобласці. У сярэдзіне 20 ст. іх налічвалася прыкладна 7 000 чалавек, у 1970-х — толькі 700. У нашыя часы комі-зюздзінцаў у Афанасьеўскім раёне вобласці (традыцыйная тэрыторыя пражывання зюздзінцаў) налічвалася толькі 318. На думку В Лыткіна гаворка зюздзінцаз аймае сярэдняе палажэнне паміж зыранскай і пярмяцкай мовамі.
Класіфікацыя
Пермскія мовы знаходзяцца ўнутры фіна-пермскай падгаліны фіна-ўгорскай галіны ўральскіх моў. Унутры пермскія мовы не падзяляюцца на якія-небудзь групы.
Калі паказваць схематычна, то класіфікацыя пермскіх моў адносна ўральскіх выглядае наступным чынам.
Трэба памятаць, што часам тры комі мовы лічуць гаворкамі агульнай комі мовы. Існуюць таксама класіфікацыі, паводле якіх комі-язьвінская мова лічыцца дыялектам комі-пярмяцкай мовы.
Комі мова
Да хрышчэння ў хрысціянства народам комі ўжываліся рунічныя знакі (г. зв. «пасы»), якія выразаліся на паляўнічых драўляных календарох і іншых прадметах хатняга быту. Хрысціянскім місіянерам Стэфанам Пермскім (які з'яўляўся комі па паходжанні) у другой палове XIV ст. была створана старажытнапермская пісьмовасць (абур, анбур), якая выйшла з ужытку ў 17-18 ст.
У 17-18 ст. пачынае з'яўляецца кірылічная комі пісьмовасць, якая існавала ў шматлікіх варыянтах. У 1917 годзе ўтварыліся дзве новых літаратурных нормы мовы комі: комі-зыранская і комі-пярмяцкая літаратурныя мовы. У 1920 г. з'яўляецца г. зв. «маладцоўскі алфавіт» (атрымаў назву па аўтару алфавіту Васілю Маладцову), таксама ўжываўся і фанематычны алфавіт. У 1930 г. з'яўляецца комі алфавіт на аснове лацінскага алфавіту, але ў 1936 г. зноў быў вернуты алфавіт паводле аўтарства Маладцова. У 1938 г. алфавіт Маладцова быў заменены на алфавіт, які выкарыстоўваецца па цяперашні час: стандартныя 33 рускія літары з даданнем літар «і», «ӧ» і некаторых дыграфаў. У комі-язьвінскім алфавіце адстунічае літара «і» і дыграф дз, але прысутнічаюць літары «ӱ», «ө», а таксама дыграф дч.
Удмурцкая мова
Першыя запісы па-ўдмурцку датуюцца XVIII стагоддзем: гэта былі першыя спробы паслядоўнага фанетычнага запісу ўдмурцкіх словаў і выразаў кірылічным альбо лацінскім алфавітам, аднак у пазнейшыя часы сістэма запісу ўдмурцкай мовы амаль заўсёды базавалася на кірылічнай аснове. Прыкладна з другое паловы XIX ст. пачынаецца друк кніг па-ўдмурцку і з 90-х гадоў таго ж стагоддзя ўдмурцкая пісьмовасць амаль канчаткова набывае сучасны выгляд. Сучасны ўдмурцкі алфавіт складаецца з традыцыйных 33 літар рускага алфавіта і 5 дадатковых літар Ӝ ӝ, Ӟ ӟ, Ӥ ӥ, Ӧ ӧ, Ӵ ӵ, якія адлюстроўваюць спецыфічныя ўдмурцкія гукі, не ўласцівыя рускай мове.
Геаграфія
На пермскіх мовах размаўляюць пераважна ў рэспубліцы Комі, Удмуртыі і Комі-Пярмяцкай акрузе Пермскага края. Таксама асобныя групы носьбітаў пражываюць і ў іншых рэгіёнах Расіі — кольскія комі на Кольскім паўвостраве, комі-пермякі-зюздзінцы — ў Афанасьеўскім раёне Кіраўскай вобласці, комі-язвінцы — ў Краснавішэрскім раёне Пермскага края. Адасобленыя групы комі жывуць у Ханты-Мансійскай аўтаномнай акрузе — Югра, Цюменскай, Омскай і некаторых іншых абласцях.
Раней пярмяне займалі велізарныя па плошчы землі ў басейнах Камы, Вычагды і Вяткі, але цяпер пермскамоўнае насельніцтва ў гэтых мясцінах адсутнічае, саступіўшы на поўнач і ўсход пад напорам расійскіх пасяленцаў.
Грамадскае жыццё
Комі-язьвінская мова афіцыйнага статусу не мае.
У некаторых класах сярэдніх школ трох суб'ектаў вывучаюцца адпаведна комі-зыранская, удмурцкая і комі-пярмяцкая мова. Існуюць тэлеперадачы па-комі-зыранску, комі-пярмяцку і ўдмурцку.
Выдаецца шэраг газетаў і іншых друкаваных выданнях на комі-зыранскай, комі-пярмяцкай і ўдмурцкай мове. У рэспубліцы Комі гэта газеты, , , , , , ва Удмуртыі — ,.
Ванна
Ва́нна (Wanne; balneum) — рэзервуар для купання ці прыняцця медыцынскіх працэдур. Ваннай завуць таксама рэзервуары для абмывання і апускання розных частак цела, напрыклад:
Ванны вырабляюць з розных матэрыялаў (металы, пластмасы, дрэва, кераміка, акрыл), яны маюць розную форму (часцей авальную, для мінімізацыі колькасці вады і плошчы, неабходных для апускання амаль усяго цела). Аб'ём ванны звычайна 100—250 літраў, яго выбіраюць у залежнасці ад памераў ваннага пакоя.
Мочакамянёвая хвароба
Мочакамянёвая хвароба — утварэнне камянёў у органах, а менавіта ў нырках, мачаточніках, мачавога пузыра і мочаспускальнага канала, што парушае рух мачы і вядзе да запалення адпаведных органаў. У Беларусі да 40 % ложкаў ва ўралагічных стацыянарах займаюць хворыя на камяні і іх ускладненні.
Папярэджанне
Развіццё хваробы папярэджвае кіпячэнне вады дзеля змяншэння ўтрымання кальцыю, выкарыстанне ў якасці мачагоннага пітва гарбаты, журавінавага морсу і яблычнага соку, таксама ўжыццё кавуноў, дыняў, вінаграду, яблыкаў і брусніцаў.
Прычыны
Хваробе спрыяе, схільнасць да малочных вырабаў пры гастрыце і язве страўніка, піццё багатай на кальцый сырой вады, спякотнае надвор'е, хваробы залоз і тонкай кішкі, падагра.
Праявы
Хвароба суправаджаецца, ванітамі, жывата і разладам мочаспускання.
Маскоўскі архітэктурны інстытут
Маскоўскі архітэктурны інстытут (МАрхІ) (Московский архитектурный институт (МАрхИ)) — вышэйшая навучальная ўстанова, якая выпускае архітэктараў. Арганізаваны ў 1933 годзе. Інстытут працягнуў традыцыі маскоўскай архітэктурнай школы і вядзе сваё летазлічэнне з першай спецыялізаванай архітэктурнай школы, арганізаванай у 1749 годзе князем Дзмітрыем Ухтомскім.
Гісторыя
Інстытут быў арганізаваны ў адпаведнасці з Пастановай Палітбюро ЦК УКП(б) ад 14 кастрычніка 1933 года і 5 верасня 1933 года. Інстытут працягнуў традыцыі маскоўскай архітэктурнай школы і вядзе сваё летазлічэнне з першай спецыялізаванай архітэктурнай школы, арганізаванай у 1749 годзе князем Дзмітрыем Ухтомскім, галоўным архітэктарам Масквы ў перыяд кіравання імператрыцы Лізаветы Пятроўны. З 1994 г. Маскоўскі архітэктурны інстытут акрэдытаваны Каралеўскім інстытутам Брытанскіх архітэктараў (RIBA).
Спецыялізацыя
Навучанне вядзецца па спецыяльнасцях:
Сара Чылдрэс Полк
Сара Чылдрэс Полк (Sarah Childress Polk;  — ) — жонка 11-га прэзідэнта ЗША Джэймса Полка і Першая лэдзі ЗША з 4 сакавіка 1845 па 3 сакавіка 1849 года.
Біяграфія
Сара, трэцяя з шасцярых дзяцей, нарадзілася ў 1803 годзе ў сям’і купца і плантатара Джоэля Чылдрэса і Элізабет Уітсіт-Чылдрэс. Была добра адукаванай для свайго часу, наведвала эксклюзіўную Мараўскую жаночую акадэмію ў Сейлеме, Паўночная Караліна. Таксама, Сара вучылася ў каледжы Сейлема ва Уінстан-Сейлеме, Паўночная Караліна, які быў адной з нямногіх навучальных устаноў для атрымання вышэйшай адукацыі, даступнай жанчынам у пачатку XIX стагоддзя.
Авель Пінхусавіч Брэгман
Авель Пінхусавіч Брэгман (,, цяпер , Мінская вобласць — , ) — беларускі архітэктар.
Сара Чылдрэс Полк
Біяграфія
Упершыню Сара пазнаёмілася з Джэймсам Полкам у 1815 годзе. Праз некалькі год у іх завязаліся рамантычныя адносіны. 1 студзеня 1824 Сара Чылдрэс выйшла замуж за Джэймса Полка. Цырымонія шлюбу адбылася ў доме на плантацыі бацькоў нявесты. Полк, які не меў дзяцей, выхоўваў свайго пляменніка, Маршала Тэйта Полка (1831—1884). Пасля смерці мужа Сара прыняла апякунства над асірацелай пляменніцай, Сарай Полк Джэтан (1847—1927).
Авель Пінхусавіч Брэгман
Біяграфія
У 1931 г. паступіў у Маскоўскі архітэктурны інстытут, які скончыў у 1936 г. Вучыўся ў прафесара Палякова, правадзейных членаў Акадэміі архітэктуры і М. Я. Колі (кіраўнік дыпломнага праекта).
Накіраваны ў Мінск, дзе працаваў архітэктарам, а потым начальнікам Архітэктурна-планіровачнага ўпраўлення. Член Саюза архітэктараў СССР з 1937 года. У 1938—1940 гадах начальнік Магілёўскага філіяла Белдзяржпраекта.У першыя дні Вялікай Айчыннай вайны прызваны ў армію. У 1941—1945 гадах служыў у Куйбышаве, старэйшы інжынер штаба ваенна-палявога будаўніцтва, архітэктар заводаў НКАП 147 і 207.
З 1945 аднаўляў Мінск; з 1946 па 1958 г. кіраўнік майстэрні Белдзяржпраекта; выкладаў у Мінскім архітэктурна-будаўнічым тэхнікуме (1946-58). У 1945—1954 гадах член Саюза архітэктараў БССР.
Памёр за рабочым сталом у майстэрні Белдзяржпраекта, якой кіраваў. На магіле пастаўлены помнік, на якім рукой яго сябра Г. Заборскага высечаны партрэт і надпіс.
Творчасць
Асноўныя працы: у Магілёве — гасцініца «Дняпро», жылыя дамы СНК БССР (1937—1941, з А. П. Воінавым); у Мінску — Інстытут фізкультуры (1938, з А. П. Воінавым і Мураўёвым), праект гасцініцы «Еўропа» на скрыжаванні вуліц Інтэрнацыянальнай і Леніна (1946), жылыя дамы на Ленінскім праспекце, (цяпер — праспект Незалежнасці, 1948—1951), 160-кватэрны жылы дом на скрыжаванні вуліц Савецкай і Даўгабродскай (1940—1948); жылы дом з міжгародным тэлефонам на рагу вул. К. Маркса і Леніна (1949—1951) ; дом прафесарска-выкладчыцкага складу інтэрнат Мінскай Вышэйшай партыйнай школы па вул. К.Маркса (1950, цяпер — інтэрнат БДУ), Белпрамсавета і Прамэнергапраект (1953—1955, з Э. М. Гальдштэйн, цяпер будынак Нацыянальнага банка Беларусі), комплекс жылых дамоў з кінатэатрам «Навіны дня» (1950—1953, па вуліцах К. Маркса і Энгельса, цяпер Малая сцэна тэатра імя Я. Купалы) і жылы дом Саюза пісьменнікаў з магазінам «Палітычная кніга» на рагу вуліц К. Маркса і Энгельса (1951—1953); будынак Белпрампраекта (Вярхоўнага суда ) на рагу вул. Леніна і Кірава (1950—1955), Упраўленне бытавога абслугоўвання з атэлье «Дом мод» (1956) ; кінатэатр «Летні» ў парку Горкага (1952), праект забудовы плошчы Свабоды (1954—1956); комплекс 2-павярховых катэджаў па вул. Фрунзэ (1955—1957); корпус Тэхналагічнага інстытута (1956, з В. Б. Ладыгінай).
Удзельнічаў ва ўсесаюзным конкурсе на забудову Цэнтральнай плошчы ў Мінску (1954). З нерэалізаваных праектаў — два 116-кватэрныя дамы на Прывакзальнай плошчы ў Мінску (1940, з У. Вараксіным).
Біяграфічныя дакументы, фотаздымкі будынкаў па праектах архітэктара захоўваюцца ў БДАНТД, куды перададзены сынам.
Сям’я
Меў дачку Іну (нар. 1937; у замужжы Бярозкіна) і сына Анатоля (нар. 1941), якія таксама сталі архітэктарамі.
Узнагароды
Узнагароджаны Ганаровай граматай Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР (1954).
Васіль Абрамавіч Патапаў
Васіль Абрамавіч Патапаў (, в. Бортнае, Арлоўская губерня —, Мэлітопаль, Украіна) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1944).
Біяграфія
Скончыў тэхнікум у 1936 годзе. У Чырвонай Арміі з 1938 года. Удзельнік паходаў савецкіх войскаў у Заходнюю Украіну 1939 годзе і Бесарабію 1940 гада. Камандзір батальёна 59-й гвардзейскай танкавай брыгады (8-ы гвардзейскі танкавы корпус, 40-я армія, Варонежскі фронт) вызначыўся ў баі 11 верасня 1943 гады. Зайшоўшы ў тыл праціўніка, ён павёў батальён у атаку, у выніку якой асабіста знішчыў 9 гармат, 1 самаходна-артылерыйскае прылада, 10 аўтамашын і больш за 150 ваенных.
25 верасня 1943 года батальён пад камандаваннем Патапава адным з першых паспяхова фарсіраваў Днепр.