cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Дэмбава
Дэ́мбава (, Дембово)  — прыпыначны пункт Віцебскага аддзялення Беларускай чыгункі ў Шаркаўшчынскім раёне Віцебскай вобласці. Размешчаны за 1,5 км на поўнач ад вёскі Станіславова; на лініі Варапаева — Друя, паміж прыпыначным пунктам Полава і станцыяй Шаркаўшчына.
Прэмарыяка
Прэмарыяка (Premariacco) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Фрыўлі-Венецыя-Джулія, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Удзінэ.
Насельніцтва складае 4153 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 103 чал./км². Займае плошчу 39 км². Паштовы індэкс — 33040. Тэлефонны код — 0432.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
Сяргей Аляксандравіч Сыранкоў
Сяргей Аляксандравіч Сыранкоў (нар., г.п. Краснаполле Магілёўскай вобласці) — беларускі палітык, дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь. Член Камуністычнай партыі Беларусі.
Біяграфія
Скончыў Магілёўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя А. А. Куляшова, Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь.
Працаваў настаўнікам нямецкай мовы ў ДУА «Казельскі ВПК дзіцячы сад — сярэдняя школа» Краснапольскага раёна Магілёўскай вобласці, дырэктарам філіяла Гарадзецкая базавая агульнаадукацыйная школа ДУА «Сярэдняя школа г.п. Краснаполле», галоўным спецыялістам аддзела ідэалагічнай работы, начальнікам аддзела па адукацыі, спорце і турызме Краснапольскага райвыканкама, першым намеснікам начальніка галоўнага ўпраўлення па адукацыі Магілёўскага аблвыканкама.
Понса
Понса (саманазва:  Páⁿka, літаральна "рэзаць горла") — індзейскі народ, карэнныя жыхары ЗША. У нашы дні жывуць пераважна ў штатах Аклахома і Небраска. Агульная колькасць (2015 г.) - 6 700 чал.
Понса разглядаюцца або як самастойная этнічная група, або як субэтнас омаха. Абодвы народы на адзінай мове, маюць агульныя культурныя рысы.
Сяргей Аляксандравіч Сыранкоў
Біяграфія
Выбіраўся дэпутатам Краснапольскага раённага Савета дэпутатаў 26-га і 28-га скліканняў, Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў 28-га склікання, дэпутатам Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь сёмага склікання.
Узнагароды
Мае Падзячны ліст Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь, падзяку Краснапольскага раённага выканаўчага камітэта. Узнагароджаны Ганаровай граматай Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў.
Понса
Па адной версіі, понса вылучыліся ў XVIII ст. непасрэдна ад омаха, якія былі вымушаны адступіць на поўдзень. Па іншай, понса склаліся на основе асобнага рода сіўанскіх мігрантаў з даліны Агая. У канцы XVIII ст. яны ужо насялялі поўнач Небраскі і поўдзень Паўднёвай Дакоты, куды омаха перамясціліся пасля канфліктаў з дакота. Сталыя кантакты спрыялі захаванню адзінай мовы і культуры.
У нашы дні понса Аклахомы і Небраскі прызнаюцца як 2 аўтаномныя нацыі з правам на самакіраванне. Іх агульная колькасць дасягае 6 700 чалавек (2015 г.)
2017 год у гісторыі музыкі
2017 год быў адзначаны шэрагам музычных падзей.
Падэрборн
Падэрборн (Paderborn) — горад у Германіі, размешчаны на паўночным усходзе зямлі Паўночны Рэйн-Вестфалія. Да 1802 года быў сталіцай княства-епіскапства Падэрборн. Самы вялікі горад і раённы цэнтр абшчыны Падэрборн. Размешчаны ў цэнтры рэгіёна Усходняя Вестфалія-Ліпэ (Ostwestfalen-Lippe) адміністрацыйнай акругі Дэтмольд, са статусам горада акруговага падпарадкавання. Насельніцтва складае 144 236 чалавек (на 30 чэрвеня 2007 года).
Уладзімір Мікалаевіч Азаранка
Уладзімір Мікалаевіч Азаранка (нар., в Алесенкава Касцюковіцкага раёна Магілёўскай вобласці) — беларускі палітык, дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь.
Біяграфія
Скончыў Бранскую дзяржаўную інжынерна-тэхналагічную Акадэмію па спецыяльнасці «Лясная і лесапаркавая гаспадарка».
Працаваў майстрам лесу, ляснічым, дырэктарам ДЛГУ «Клімавіцкі лясгас».
IC 651
IC 651 — галактыка тыпу Sm (змяшаная спіральна галактыка) у сузор'і Секстант.
Гэты аб'ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
NGC 2763
NGC 2763 – галактыка каталога NGC, знаходзіцца ў Сузор’і Гідры. Бачная зорная велічыня: 12,0. Бачны размер: 2,3'. Прамое ўзыходжанне: 9 гадз. 6 мін. 49 сек. Схіленне: -15° 29' 57".
Заполле (Вароніцкі сельсавет)
Запо́лле (, Заполье) — вёска ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Вароніцкага сельсавета.
Да 3 ліпеня 1970 года вёска ўваходзіла ў склад Руднянскага сельсавета.
Танганьіка (правінцыя)
Танганьіка (Tanganyika) — адна з дваццаці шасці правінцый Дэмакратычнай Рэспублікі Конга паводле канстытуцыі 2005 года, знаходзіцца на паўднёвым усходзе краіны. Адміністрацыйны цэнта — Калеміе. Плошча — 134 940 км².
Allium vescum
Allium vescum — від травяністых раслін сямейства ; эндэмік Ірана.
Распаўсюджанне
Эндэмік заходняга Ірана.
Дземяхі (станцыя)
Дземяхі́ (, Демехи)  — станцыя Гомельскага аддзялення Беларускай чыгункі ў Рэчыцкім раёне Гомельскай вобласці. Размешчана за 0,7 км на поўнач ад вёскі Дземяхі, за 2,7 км на паўднёвы захад ад вёскі Солтаново.
Фемінізм у Швецыі
Фемінізм у Швецыі— уплывовы сацыяльна-палітычны рух за роўнасць жанчын з мужчынамі у шведскім грамадстве. Партыі ўсяго палітычнага спектру Швецыі прытрымліваюцца гендэрнай палітыкі у сваіх публічных палітычных маніфестах. Урад Швецыі праз профільнае Міністэрства гендэрнай роўнасці ўвасабляе палітыку гендэрнай прыярытэтнасці. Жанчыны ў Швецыі складаюць 45 % парламенту. З 2014 года жанчыны складаюць 43 % мясцовых заканадаўчых органаў.
Шведскія жанчыны мелі абмежаванае права голасу падчас эры Свабоды у 1718—1772 гадах. Незамужнія жанчыны з высокім узроўнем адукацыі ў 1862 годзе першымі ў свеце атрымалі права галасаваць на муніцыпальных выбарах. Неабмежаванае Жаночае выбарчае права ўведзена ў 1921 годзе. З тых часоў Швецыя застаецца ў авангардзе інтэлектуальнага і практычнага фемінізму за гендэрную роўнасць. У наш час, шведскае грамадства ахапіла трэцяя хваля фемінізму. "Феміністычная ініцыятыва " стала першай феміністычнай партыяй, якая выйграла мандат у Еўрапейскі парламент на выбарах 2014 года ў Швецыі, вяртаючы ўвагу да антырасізм у і перспектыў каляровых людзей.
Першая хваля фемінізму
Першая грамадская арганізацыя, заснаваная жанчынамі ў Швецыі (і першае аб’яднанне шведскіх жанчын дзеля дасягнення і рэфармавання чагосьці ў грамадстве), была жаночым дабрачынным грамадствам «Välgörande fruntimmerssällskapet», заснаваным у Стакгольме ў 1819 годзе групай дваранскіх жанчын пад кіраўніцтвам прынцэсы Сафія Альберціна Шведская для падтрымкі бедных жанчын. У той час такое аб’яднанне было радыкальным крокам. Пазней з’явілася шмат іншых дабрачынных жаночых таварыстваў.
1839 года пісьменнік Карл Юнас Ловэ Альмквіст пачаў доўгія літаратурныя дэбаты адносна гендэрных роляў навэлай «Det går an», у якой адстойваў свабодную любоў, права на сужыцці без абавязку ўступаць у шлюб і права жанчын мець вопыт любові, не губляючы незалежнасці, гэта значыць не ўступаючы ў шлюб.
У 1848 годзе Сафі Сагер пасля паведамлення аб згвалтаванні выклікала значныя спрэчкі, якія працягнуліся падчас суда па яе справе. Яна стала, бадай, першай жанчынай у Швецыі, якая публічна выступіла на карысць фемінізму. Так яна атрымала вядомасць, хоць і была высмеяная як феміністка. Гэта справа была ўнікальнай у той час і таму не прывяла ні да аднаго арганізаванага руху.
У 1855 годзе Юсефіна Дэланд заснавала «Svenska lärarinnors pensionsförening» (Таварыства настаўніц-пенсіянерак), каб даць пенсійнае забеспячэнне настаўніцам на пенсіі і гувернанткам. Быць педагогам у той час было адной з некалькіх магчымых прафесій для самазабеспячэння жанчын, і пытанне пенсіі стаяла для іх вельмі актуальна.
У 1880-х гадах адбыліся так званыя «дэбаты цноты» (Sedlighetsdebatten), калі гендэрныя ролі абмяркоўваліся ў літаратурных дэбатах адносна падвойных стандартаў у процівагу гендэрнай роўнасці. Адной з актыўных удзельніц дэбатаў была "Svenska Federationen " (Шведская Федэрацыя), якая працавала, каб пакласці канец прастытуцыі ў Швецыі і паставіла пад сумнеў тагачасныя падвойныя стандарты, па якіх гэтая сістэма была апраўданай. У 1902 годзе заснавана Нацыянальнае таварыства за жаночае выбарчае права ў Швецыі. Жаночае выбарчае права ўведзена ў 1921 годзе, калі жанчыны фармальна атрымалі роўныя правы з грамадзянамі-мужчынамі. З 1921 да 1954 года школа Kvinnliga medborgarskolan vid Fogelstad правяла курсы па навучанні жанчын у дачыненні да іх новых правоў як паўнапраўных і раўнапраўных грамадзянак, заклікаючы жанчын выкарыстоўваць свае новыя правы.
У міжваенны перыяд для жанчын існавалі розныя часопісы і арганізацыі ўсіх палітычных поглядаў і класаў. Жанчыны таксама арганізавалі жаночыя крылы палітычных партый, такія як сацыял-дэмакратычныя жанчыны ў Швецыі і ўмераная кааліцыйная партыя, праз якія накіроўвалі свае патрабаванні, такім чынам уступаючы ў палітычнае жыццё.
Другая хваля фемінізму і сучаснасць
У 1960—1970 гадах у Швецыі зарадзілася новая хваля фемінізму: У 1968 годзе была створана арганізацыя «Grupp 8», якая паклала пачатак і падняла шэраг пытанняў у сферы гендэрнай роўнасці. У 1973 годзе феміністычная група «Arbetets kvinnor» (жанчыны працы) вылучылася з «8 Grupp». У культурнай сферы выявілася музычная феміністычная група Röda bönor. У канцы 1990-х гадоў адбылося адраджэнне актыўнасці фемінізму ў Швецыі, значна заахвочаны ўрадам. Левая партыя на чале з Гудрун Шуман была ў гэтым асабліва актыўнай. У 1997 годзе Урад Швецыі заснаваў Шведскае Жаночае лобі, якое ў 2000-х прывяло да фемінісцкіх кампаній, такіх як культурны рух Bara Bröst, порнастужка Брудныя дзённікі, але таксама і да анціфеміністычных, такіх як дакументальны фільм «Гендэрная вайна». 2005-га года заснавана палітычная сіла Феміністычная ініцыятыва пад лідарствам Гудрун Шуман, з 1990-х гадоў была вядучай фігурай шведскага фемінізму.
У 2017 годзе Марыя Тэрэза Рывэра стала першай жанчынай у свеце, якая атрымала прытулак з-за таго, што была незаконна заключана ў турму за невыкананне забароны на аборт. Яна занядбала забаронай аборту ў Сальвадоры і атрымала прытулак у Швецыі.
У дзяржаўнай палітыцы
Амаль усе шведскія партыі так ці інакш сістэмна падтрымліваюць фемінісцкую позву. Швецыя — адна з краін-лідараў па колькасці жанчын у парламенце. Пасля выбараў 2018 года 46 % дэпутацкіх месцаў у шведскім рыксдагу належаць жанчынам. Ва ўрадзе з 23 членаў кабінета — 12 жанчын (больш за палову).
У праграме новага ўрада роўнасць значыцца асобным пунктам: «пад гендарнай роўнасцю мы маем на ўвазе роўныя магчымасці для жанчын і мужчын уплываць на грамадства і свае ўласныя жыцці. Гэтая сфера ўключае ў сябе пытанні ўлады, уплыву, эканомікі, здароўя, адукацыі, працы і фізічнай недатыкальнасці».
У 2007—2010 гг. дзейнічала Міністэрства інтэграцыі і гендэрнай роўнасці. Міністэрства несла адказнасць за захаванне роўнасці паміж мужчынамі і жанчынамі ва ўсіх грамадска-палітычных сферах. У дадзены момант міністрам гендэрнай роўнасці пры Міністэрстве працы Швецыі («Arbetsmarknadsdepartementet») з’яўляецца Мэрта Стэневі. Акрамя таго, у кожнай адміністрацыйнай адзінцы краіны маецца пасада эксперта па пытаннях гендэрнай роўнасці. Па рашэнні рыксдага ў любой афіцыйнай статыстыцы дадзеныя ўлічваюцца з падзелам на мужчын і жанчын. Згодна з Законам аб статыстычным уліку, усе статыстычныя дадзеныя павінны быць падзеленыя па палавой прыкмеце. .
Прадухіленне прастытуцыі
Швецыя абрала шлях прадухілення, а не легалізацыі прастытуцыі, у адрозненне ад Нідэрландаў і Германіі. Гэта адбылося па некалькіх прычынах. Гандаль сэксуальнымі паслугамі супярэчыць канцэпцыі роўнасці паміж жанчынамі і мужчынамі. У краінах, дзе прастытуцыя была дазволеная, маштабы гэтай з’явы толькі ўзрасталі. З-за распаўсюджвання хвароб і злачыннасці прастытуцыя наносіць шкоду ўсяму грамадству.
У 1999 годзе ў Швецыі пачаў дзейнічаць закон, супрацьдзеяння прастытуцыі, які забараняе набыццё паслуг сэксуальнага характару. Закон перасьледуе менавіта пакупнікоў сэкс-паслуг, не прадугледжваючы пакарання для тых, хто іх дае. Зроблена гэта таму, што менавіта пакупнікі паслуг лічацца рухаючай сілай прастытуцыі. У 2005 годзе гэты заканадаўчы акт быў уключаны і ў асноўны Крымінальны кодэкс краіны. Шведскі падыход да барацьбы з сэксуальнымі злачынствамі быў пазней узяты на ўзбраенне і такімі краінамі, як Нарвегія, Ісландыя, Канада і Паўночная Ірландыя.
Армія
Жанчыны маглі супрацоўнічаць з узброенымі сіламі Швецыі яшчэ з пачатку ХХ стагоддзя, працуючы на грамадзянскай службе або як члены добраахвотных службаў абароны такіх як «Блакітная Зорка» («Blå Stjärnan») або"Шведская жаночая добраахвотная служба абароны"(«Lottorna»). У 1980 годзе жанчыны ўпершыню змаглі паспрабаваць атрымаць ваенную адукацыю і несці ваенную службу. Тады добраахвотную базавую адукацыю ў сферы ваеннай авіяцыі пажадалі атрымаць 103 дзяўчыны. 30 з іх пачалі падрыхтоўку, а 28 — скончылі. У 1981 годзе Рыксдаг пастанавіў, што і мужчыны, і жанчыны могуць служыць на камандуючых пасадах ва ўсіх сферах абароны. Жанчынам дазволілі служыць афіцэрамі, а пазней салдатамі і матросамі. У 1989 годзе жанчынам фармальна дазволілі служыць у любых падраздзяленнях узброеных сіл, але да 1994 года для гэтага ім усё роўна трэба было праходзіць афіцэрскую падрыхтоўку. Зараз у Швецыі дзейнічае сістэма, пры якой як мужчыны, так і жанчыны могуць на роўных умовах працаваць па кантракце ва Узброеных сілах. На дадзены момант асабісты склад шведскай арміі прыкладна на 13 % складаецца з жанчын (сярод афіцэраў і афіцэраў-спецыялістаў іх 5,5 %, а сярод камандзіраў груп, салдат і матросаў — каля 12 %). Сярод грамадзянскіх супрацоўнікаў узброеных сіл жанчын 38 %. . Пачынаючы з 2018 года прызываюцца як жанчыны, так і мужчыны.
Царква
У Швецыі яшчэ з 1820-х гадоў існавалі жанчыны-прапаведнікі. І хоць ім не дазвалялася прапаведаваць у храмах, яны выступалі побач з цэрквамі, збіраючы вялікія аўдыторыі па ўсёй краіне. Першая ў Швецыі задакументаваная пропаведзь жанчыны ў памяшканні царквы датуецца 1911 годам. Гэта была пастар метадысцкай з ЗША Ганна Говард Шоў, якая выступіла ў царкве Густава Вазы у Стакгольме з нагоды канферэнцыі за падаванне выбарчых правоў. Пасля гэтага, а асабліва ў перыяд пасля 1940-х гадоў, усё больш жанчын пачынаюць прапаведаваць у цэрквах. У 1958 годзе жанчынам дазволілі станавіцца святарамі (прасвітарамі). Праз дзесяць гадоў у Швецыі з’яўляюцца першыя жанчыны-настаяцельніцы, у 1990 — жанчына-біскуп, а ў 2014-м Анцье Якелен становіцца арцыбіскупам Упсалы і кіраўніком царквы Швецыі.
За апошнія пяцьдзесят гадоў гендэрны склад работнікаў царквы значна змяніўся, і цяпер духавенства практычна ў роўнай прапорцыі складаюць і мужчыны, і жанчыны. Сёння каля 45 % усіх святароў у Швецыі — жанчыны. Акрамя таго, Генеральны Сінод складаецца з 121 жанчыны і 130 мужчын, якія прымаюць ключавыя рашэнні ў дачыненні да развіцця і будучыні шведскай царквы.
Мова
Фемінісцкая позва таксама ўплывае на развіццё шведскай мовы — у слоўніках і паўсядзённай прамове з’яўляюцца новыя словы і выразы. Напрыклад, гендэрна нейтральнае займеннік «hen», якое ўсё часцей выкарыстоўваюць, паказваючы на чалавека, пол якога невядомы, у шведскай мове з’явілася яшчэ ў 1960-я, а ў слоўнікі патрапіла ў сярэдзіне 2010-х. Таксама актыўна развіваецца лексіка, якая тычыцца пытанняў жаночай сэксуальнасці. З’яўляюцца новыя словы, якія абазначаюць жаночыя палавыя органы (напрыклад, нейтральнае гутарковай слова «snippa» можна сустрэць і ў слоўніках, і ў дзіцячых кніжках). У медыцынскіх тэрмінах таксама імкнуцца адысці ад ацэнкі жанчыны з пункту гледжання «беззаганнасці і чысціні». Так, Шведская асацыяцыя сэксуальнага адукацыі (RFSU) прапануе замяніць традыцыйны тэрмін «mödomshinna» (дасл. «некранутая плещка») на «slidkrans» («вагінальная карона»).
Рэпрадуктыўныя правы
У 1938 годзе ў Швецыі была ўзаконена кантрацэпцыя, а таксама ў некаторых выпадках дазволеныя аборты па рашэнні спецыяльнай камісіі. У 1964 годзе былі адобраны супрацьзачаткавыя таблеткі. У 1975 годзе жанчыны ў Швецыі атрымалі законнае права на аборт на працягу першых 18 тыдняў цяжарнасці. Пры гэтым, звяртаючыся за кваліфікаванай дапамогай у медыцынскія ўстановы, яны не абавязаны ўказваць канкрэтныя прычыны на правядзенне гэтай аперацыі. Закон удакладняе, што аборт могуць дазволіць і пасля 18-ці тыдняў цяжарнасці — аж да 22-га тыдня, але ўжо толькі ў тым выпадку, калі жанчына зможа даць важкія аргументы на карысць аперацыі. Тады Нацыянальны савет па ахове здароўя разглядае абставіны і прымае рашэнне аб мэтазгоднасці аборту ў кожным канкрэтным выпадку.
Адукацыя
У 1842 годзе ўводзіцца абавязковая пачаткавая адукацыя для дзяўчынак і хлопчыкаў. У 1861 годзе адкрываецца першая вышэйшая навучальная ўстанова для жанчын — Вышэйшая педагагічная школа. У 1870 годзе жанчынам дазваляюць вучыцца ва ўніверсітэтах. Сёння, згодна з шведскаму законе «Аб адукацыі», прынятым у 1996 годзе, прынцып раўнапраўя павінен ахопліваць усе аспекты школьнага навучання. Гэта азначае, перш за ўсё, што дзяўчынкі і хлопчыкі павінны быць у роўных умовах, што настаўнік не павінен падзяляць вучняў па палавой прыкмеце або ацаніць іх, грунтуючыся на гендэрных стэрэатыпах. У Швецыі не прынята падзяляць хлопчыкаў і дзяўчынак на ўроках або даваць ім розныя заданні. Напрыклад, на ўроках працы хлопчыкі і дзяўчынкі разам навучаюцца шыццю, вязання, разьбе па дрэве і апрацоўцы металу. На занятках па дамаводству ўсіх дзяцей вучаць гладзіць бялізну, сціраць, гатаваць ежу, планаваць выдаткі на хатнюю гаспадарку.
Барацьба супраць гвалту ў адносінах да жанчын
У 1864 годзе забаранілі мужыкам караць жонак. Праз сто гадоў, у 1965 годзе, Швецыя прымае закон, які забараняе згвалтаванне ў шлюбе. А ў 1998 пачынае дзейнічаць закон аб недатыкальнасці асобы жанчыны. Згодна з ім, любыя формы гвалту і жорсткасці, якім можа падвяргацца жанчына, напрыклад, з боку партнёра, павінны ацэньвацца як ўзаемазвязаныя. Кожны выпадак гвалту ў дачыненні да жанчыны павінен прымацца пад увагу адпаведнымі інстанцыямі. За грубае парушэнне недатыкальнасці жанчыны можна атрымаць тэрмін турэмнага зняволення да 6 гадоў. У 2011 годзе пераслед жанчын ва ўсіх формах становіцца крымінальным злачынствам. У гэтым жа годзе Швецыя падпісвае Канвенцыю Савета Еўропы аб барацьбе з гвалтам у адносінах да жанчын і прадухіленні жорсткасці ў сям’і. 2018 2018 годзе Рыксдаг прымае закон, згодна з якім сэкс без згоды лічыцца згвалтаваннем, нават калі да ахвяры не ўжывалася сіла або пагрозы.
Фемінізм у Швецыі ў лічбах
У цэлым, ідэі фемінізму шырока падтрымліваюцца шведскім грамадствам. Апытанне сайта"Yougov" у 2016 годзе паказаў, што 27 % шведаў заўсёды называюць сябе фэміністамі, а яшчэ 23 % робяць гэта ў пэўных сітуацыях. Ідэі гендэрнай роўнасці, згодна даследаванню «Ipsos», падтрымліваюць 68 % жыхароў у краіне. Па дадзеных іншага апытання сайта «YouGov», Швецыя апынулася самай прагрэсіўнай у гэтым сэнсе з 27 краін, апярэдзіўшы суседзяў па Скандынавіі, Вялікабрытанію і ЗША. Статыстыка пацвярджае грамадскія настроі. Так, у вышэйшых органах улады прыблізна палову пасад займаюць жанчыны. З увядзеннем усеагульнага выбарчага права ў 1921 годзе колькасць жанчын-дэпутатаў Рыксдагу пастаянна расце. Калі ў 1921 годзе жанчыны складалі толькі 1 % ад усіх шведскіх парламентарыяў, то ў 1965 годзе іх было ўжо 12 %, у 1998 годзе — 43 %. Па выніках выбараў 2018 года ў Рыксдагу засядаюць 46 % жанчын. У 2018 годзе прапорцыя дэпутатаў ад Швецыі ў Еўрапарламенце складае 52 % жанчын на 48 % мужчын.
Жанчын-міністраў таксама становіцца больш. Калі ў 1973 годзе ва ўрадзе іх было толькі 11 %, то ў цяперашнім кабінеце Левена-52 %. Паводле статыстыкі за 2017 год, сярод насельніцтва Швецыі ва ўзросце 25-44 года 54,4 % жанчын маюць вышэйшую адукацыю (і 40,1 % мужчын). Сярод узроставай групы 45-64 года 41,7 % жанчын маюць вышэйшую адукацыю (і 33,6 % мужчын).
У нашы дні дзве з трох вучоных ступеняў у Швецыі прысуджаюцца жанчынам. Сярод тых, хто вучыцца ў магістратуры і аспірантуры ў шведскіх ВНУ, — мужчын і жанчын прыкладна пароўну. Аднак захоўваецца дыспрапорцыя ў прафесарскім складзе шведскіх ВНУ. У 2017 годзе сярод прафесараў было 72,9 % мужчын і толькі 27,1 % жанчын.
І хоць у Швецыі не прынята дзяліць прафесіі на «мужчынскія» і «жаночыя» і адсутнічае якая-небудзь сістэма квот на працоўныя месцы, у статыстычна некторых прафесіях пераважаюць жанчыны, а ў некаторых — мужчыны. Так, на пасадах сядзелкі, няні, выхавальніка ў дзіцячым садзе, медсёстры, памочніка бухгалтара працуюць пераважна жанчыны. А распрацоўшчыкамі праграмнага забеспячэння, кіроўцамі грузавікоў, наладчыкамі і аператарамі станкоў, сталярамі, цеслярамі, прыбіральшчыкамі, аўтамеханікамі, электрыкамі — мужчыны.
У справаздачы часопіса CEOWORLD ад 2020 года Швецыя прызнана лепшай краінай у свеце для жанчын. У 2019 годзе згодна з «Індэкс гендэрнай роўнасці Швецыя» паказала найлепшы вынік сярод краін ЕС у пытанні гендэрнай роўнасці (83.6 з 100 максімальных балаў). У гендэрным рэйтынгу Сусветнага эканамічнага форуму «Глабальны гендэрны разрыў даклад», які ацэньвае разрыў паміж жанчынамі і мужчынамі ў палітычных і эканамічных магчымасцях і правах, доступе да адукацыі і медыцынскага абслугоўвання, у 2018 годзе Швецыя апынулася на трэцім месцы з 149 краін, саступіўшы Ісландыі і Нарвегіі. Для параўнання: Францыя, Германія, Вялікабрытанія размясціліся ў другой дзесятцы. Беларусь заняла 28 месца, Малдова — 35, Польшча — 42, ЗША — 51, Украіна — 65, Расія — 75, Японія — 110, ААЭ — 121. Завяршаюць Спіс Ірак, Пакістан, Емен на 147—149 месцах А ў рэйтынгу Сусветнага эканамічнага форуму «Жанчыны, бізнес і закон 2019: дзесяцігоддзе рэформаў», адсочваецца сувязь паміж заканадаўствам краіны і эканамічнымі рашэннямі, якія прымаюцца жанчынамі, Швецыя апынулася адной з шасці краін, якія атрымалі найвышэйшую ацэнку 100 балаў з 100.
Крытыка
Спачатку намаганні Марго Вальстрэм выклікалі ў многіх здзіўленне. Сёння менавіта праваабарончыя групы паказваюць на крывадушнасць феміністычнай знешняй палітыкі ў краіне, якая з’яўляецца адным з найбуйнейшых у свеце экспарцёраў зброі на душу насельніцтва, экспартуючы зброю аўтакратычным рэжымам, вядомым сваімі парушэннямі правоў чалавека.
IC 653
IC 653 — галактыка тыпу S0-a (спіральная галактыка) у сузор'і Леў.
Гэты аб'ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Прэонэ
Прэонэ (Preone) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Фрыўлі-Венецыя-Джулія, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Удзінэ.
Насельніцтва складае 293 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 13 чал./км². Займае плошчу 23 км². Паштовы індэкс — 33020. Тэлефонны код — 0433.
Заступнікам населенага пункта лічыцца Святы Георгій Перамаганосец.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
Ласавічы
Ла́савічы (, Ласовичи) — вёска ў Смаргонскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Сінькоўскага сельсавета.
NGC 2776
NGC 2776 — галактыка каталога NGC, знаходзіцца ў сузор’і Рысі. Бачная зорная велічыня: 11,4. Бачны размер: 2,8' × 2,5'. Прамое ўзыходжанне: 9 гадз. 12 мін. 14,5 сек. Схіленне: +44° 57' 17".
Тадэвуш Гарэцкі
Тадэвуш Гарэцкі (Гурэцкі) (Tadeusz Górecki;, Віленская губерня, Расійская імперыя — , Вішы, Францыя) — мастак, акадэмік гістарычнага жывапісу, педагог. Творчасць цесна звязана з культурным жыццём Беларусі, Літвы, Расіі и Польшчы.
Паходжанне
Паходзіў з роду Гарэцкіх гербу «Даленга». Нарадзіўся недалёка ад Вільні ў маёнтку Дусеняты ў сям’і польскага паэта Антонія Гарэцкага (1787—1861), удзельніка польскага паўстання 1830 года, які пасля паражэння быў пазбаўлены расійскімі ўладамі маёмасці, уцёк у Парыж, пакінуўшы сям’ю ў Вільні, і жыў у эміграцыі. Маці Тадэвуша, Вераніка Гарэцкая, была, па сведчаннях сучаснікаў, вельмі прывабнай і разумнай жанчынай. Старэйшы брат Людвік служыў афіцэрам у рускай арміі, праз некалькі гадоў удзельнічаў у чыне капітана ў Крымскай вайне і быў забіты.
Дзяцінства
З прычыны ўцёкаў бацькі за мяжу і канфіскацыі маёмасці сям'я цярпела вялікія матэрыяльныя цяжкасці. Вераніка Гарэцкая была вымушана звярнуцца да расійскіх урадаў у асобе шэфа корпуса жандараў і начальніка Трэцяга аддзялення ўласнай Яго Імператарскай Вялікасці канцылярыі А. Х. Бенкендорфа за падтрымкай. Апошні ў рапарце Мікалаю І ад 30 красавіка 1841 года хадайнічаў аб прыняцці Тадэвуша Гарэцкага ў Пецярбургскую акадэмію прыгожых мастацтваў і прызначэнні яму стыпендыі ад урада, тлумачачы сваю просьбу наступным чынам: «принимая во внимание, что мать, отдающая в руки правительства своего сына, заслуживает полного уважения, и желая доказать, что оно всегда изъявляет благосклонность к тем из них, которые вручают оному детей своих..». Цар напісаў на рапарце «згодны», і лёс сына паўстанца быў вырашаны. Стыпендыя ў 350 рублёў, якая была прызначана Тадэвушу царом, удвая пераўзыходзіла звычайныя выплаты вучням Акадэміі. Людвіку Гарэцкаму была наканавана вайсковая кар’ера, таксама пры падтрымцы Бенкендорфа.
Адукацыя
Першыя прафесійныя ўрокі выяўленчага мастацтва Ф. Гарэцкі атрымаў у класе К. Русецкага. У 1841 паступіў у Імператарскую Акадэмію мастацтваў у Пецярбургу. Ужо ў 1842 годзе яго поспехі былі адзначаныя крытыкам Рамуальдам Падбярэскім: "жывое ўяўленне, здольнасць схопліваць падабенства ў рысах. Партрэты, накіданыя ім алоўкам, вядомыя ў многіх дамах сталіцы, вызначаюцца трапнасцю падабенства. Працуе ён настойліва, у адасабленні ад света".
Гарэцкі вучыўся жывапісу пад кіраўніцтвам Карла Брулова. Дзякуючы сваім здольнасцям, хутка стаў адным з лепшых яго вучняў, яго называлі "правай рукой майстра". Ужо праз год Гарэцкі выставіў на штогадовай выстаўцы ў Акадэміі дзве работы: копію карціны Міхаэля Свеертса "Банкрот" (са збораў Акадэміі) і інтэр'ер лютэранскай кірхі Святой Кацярыны, гэтыя творы звярнулі на сябе ўвагу знаўцаў прыгожага мастацтва. Апошні твор набыў граф Бенкендорф.
У 1843 г. за карціну «Сляпы з павадыром» ён атрымаў сярэбраны медаль ІІ класа. Гэта інтымная кампазіцыя, якая характарызуецца вялікай прастатой і мінімалізмам у плане мастацкіх сродкаў, захоўваецца ў амаль аднатонным адценні карычневага. Гарэцкі абраў характэрную для свайго жывапісу рэлігійную тэму і адначасова закрануў сацыяльныя праблемы. У адрозненне ад свайго настаўніка, мастак выявіў здольнасці да пільнага назірання за рэчаіснасцю і адчувальнасць да чалавечых няшчасцяў.
Паралельна з навучаннем у Акадэміі Тадэвуш дапамагаў Карлу Брулову ў стварэнні фрэсак для Ісакіеўскага сабора ў Санкт-Пецярбургу (1843—1847). Ён скончыў некаторыя карціны, якія Брулоў распачаў, у т.л. партрэт байкапісца Івана Крылова, таксама зрабіў копію "Аўтапартрэта" Брулова (1848) і некалькіх іншых копій карцін. У 1845 г. Гарэцкі вярнуўся да тэмы рэлігійнага жыцця, намаляваўшы «Споведзь маладой ліцвінкі», карціна была ўзнагароджана рэдкім залатым медалём "за экспрэсію". Вядомы толькі сёння з графічнай рэпрадукцыі твор прадставіў маладую жанчыну, якая стаяла на каленях каля старога каталіцкага святара, які ўважліва слухаў яе. "Варшаўскі кур'ер", са спазненнем на некалькі гадоў, але паведаміў пра станоўчы прыём гэтага вобраза ў суполцы Акадэміі: «Зноў вобраз гэтага сына Паэта, дзе прадстаўлены капуцын, які спавядае маладую ліцвінку, быў залічаны на вялікай выставе да шэрагу лепшых карцін. Гэтая праца, звярнуўшы ўвагу на сябе, заваявала гучнае імя для маладога студэнта Акадэміі і праклала шлях да славы мастака”. Юзаф Крашэўскі таксама адзначаў талент маладога мастака: "здольнасці і працы Гарэцкага сапраўды здзіўляюць, 20-гадовы мастак - майстар кампазіцыі, хуткі ў выкананні, багаты на задумы". У 1849 годзе ўзнагароджаны Вялікім залатым медалём за напісаную для конкурсу карціну «Хрыстос бласлаўляе дзяцей» і атрымаў званне мастака XIV класа. У 1850 г. падаў заяўку і быў ганараваны званнем «мастак-партрэтыст» за партрэт расійскага скульптара Пятра Клота.
Т. Гарэцкі спецыялізаваўся ў партрэтным жывапісе, але таксама добра паказаў сябе ў гістарычным жанры і ў пейзажы. У час вучобы Гарэцкі стварыў шмат партрэтаў. Яго мадэлямі былі, у большасці, землякі мастака: палкоўнік Ян Гячэвіч, епіскап, архіепіскап Дмахоўскі, епіскап Валанчэўскі, граф і графіня Шадурскія, граф і графіня Лапацінскія і іншыя.
Будучы адным з лепшых выпускнікоў з ліку скончыўшых курс Акадэміі з Вялікім залатым медалём, у 1851 годзе адправіўся за мяжу ў якасці. Ён наведаў Варшаву, Берлін, Парыж і Мадрыд. Падчас паездкі капіраваў творы старых заходнееўрапейскіх майстроў: "Крыж" Сэбасцьяна дэль Помба, "Святая Сям’я" Рафаэля, "Святы Варфаламей" Хасэ дэ Рыберы. У Мадрыдзе ён паспяхова выставіў уласную кампазіцыю «Ля ложка паміраючай».
У 1852 годзе памёр Карл Брулоў, які даверыў свайму вучню скончыць некалькі пачатых ім карцін. .
Далейшае жыццё
Пасля смерці Мікалая I у 1855 годзе Тадэвуш змог наведаць свайго бацьку ў Парыжы, нарэшце пазнаёміцца з ім і завязаць адносіны.
З 1856 г. жыў, у асноўным, у Парыжы, дзе ў 1857 г. ажаніўся з пісьменніцай (1835—1922), старэйшай дачкой польскага паэта Адама Міцкевіча. Гэты шлюб выклікаў супраціў з боку сям’і Гарэцкіх, паколькі незадоўга да вяселля пасля знаёмства з Гарэцкім у Італіі Марыя адмовілася ад шлюбнай прапановы сябра свайго бацькі, а таксама з-за 20-гадовай розніцы ва ўзросце маладых. Аргумент невядомай прыроды ледзь не прывёў да дуэлі Тадэвуша з яе братам. Трагедыі атрымалася пазбегнуць, але яго адносіны з яе сям’ёй так і засталіся напружанымі.
Яго адносіны з парыжскай эміграцыйнай супольнасцю прывялі да значных зрухаў у яго мастацкай дзейнасці. Гэта не тычылася пытанняў формы, у гэтым плане Гарэцкі заставаўся прадстаўніком халоднага акадэмізму і гарачым прыхільнікам прынцыпаў, засвоеных падчас навучання ў Санкт-Пецярбургскай акадэміі. Аднак патрыятычная атмасфера падбадзёрыла яго паспрабаваць парушыць іканаграфічныя канвенцый, якіх ён прытрымліваўся раней пад уплывам былога настаўніка Брулова. Паводле аднаго з некралогаў, яго думкі былі заняты пытаннямі патрыятычнага мастацтва - «ён пакінуў [...] некалькі ідэй для карцін нацыянальнай тэматыкі, пра якія ён шкадуе, што не можа стварыць, сярод іх і "Польская маці", "Вяселле Ядвігі і Ягайлы", а таксама ілюстрацыі да "Пан Тадэвуша” . Яго карціны "Святы Дамінік" (1861), "Хрыстос на Аліўнай гары" (1864) і "Дамініканец" (1866) дэманстраваліся на парыжскіх выставах.
Сярод яго вучняў у Парыжы быў.
У 1862 годзе быў узнагароджаны за навучанне заходнееўрапейскаму жывапісу чатырох персідскіх студэнтаў, але пад ціскам з боку расійскага ўрада быў вымушаны адмовіцца ад узнагароды.
У апошні раз ён наведаў Санкт-Пецярбург у 1867 г. Затым яго творы выстаўляліся на штогадовай выставе Акадэміі выяўленчых мастацтваў (1867–1868). Пасля вяртання ў Францыю ён памёр у Вішы пасля працяглай хваробы 31 студзеня 1868 г. Пахаваны 2 лютага побач з бацькам на старых могілках Ле Шамё ў Манмарансі - найбуйнейшым польскім некропалі Францыі.
Яго жонка перажыла яго на сорак пяць гадоў.
Сям’я
Першая дачка Гелена, якая нарадзілася ў хуткім часе пасля шлюбу, памерла ў 1860 годзе. Пазней у Тадэвуша і Марыі нарадзілася яшчэ чацвёра дзяцей: Адам, Людвік, Цэліна і Гелена. Гелена выйшла замуж за Юзафа Мадлінскага з на Куявах, дзе і памерла. Людвік, названы ў гонар дзядзькі з бацькоўскага боку, стаў вядомым доктарам-акулістам, многа зрабіў для развіцця медыцынскай навукі.
Творчасць
Стварыў шэраг жывапісных гістарычных і жанравых палотнаў. Аўтар некалькіх карцін на сакральныя тэмы. Каштоўнымі з’яўляюцца яго партрэты прадстаўнікоў рускай інтэлігенцыі, ваенных, польскіх царкоўных саноўнікаў, членаў сям’і (у тым ліку жонкі і цесця) і сяброў. Стварыў серыю малюнкаў-ілюстрацый да «Пана Тадэвуша».
Сярод асноўных прац «Унутраны перспектыўны выгляд Лютэранскай царквы св. Кацярыны» (1842), «Споведзь маладой ліцвінкі ў святара-капуцына» (1845), «Хрыстосванне» («Хрыстос», 1850), «Пілігрымы перад базілікай св. Пятра ў Рыме» (1854), «Дамініканец, які моліцца» (1867) ; партрэты — Л. Гарэцкага (1843), А. Міцкевіча (1847), графа Лапацінскага з жонкай (парны, кан. 1840-х), П. К. Клота (1850). Таксама выканаў копію з аўтапартрэта Брулова (1848); копіі з карцін: «Нясенне крыжа Хрыстом Збаўцам» Себасцьяна дэль П’ёмба (1851), «Святая сям’я» Рафаэля (1853), «Св. Варфаламей» Хасэ дэ Рыбера (1854).
Некаторыя з яго прац («Пілігрымы перад базілікай св. Пятра ў Рыме», партрэт Марыі Міцкевіч) захоўваюцца ў Нацыянальным мастацкім музеі Рэспублікі Беларусь.
У 1978 годзе Музей літаратуры імя Адама Міцкевіча ў Варшаве набыў архіў мастака і некаторыя яго карціны, які захоўваліся ў сям’і.
Шчомысліца (станцыя метро, Мінск)
Гісторыя
У 2009 годзе планавалася, што вёска і вакольная тэрыторыя стане новым жылым мікрараёнам Мінска, да ўзвядзення якога прыступяць у 2011 годзе. Раён-новабудоўля быў разлічаны на 50 тыс. чалавек. У канцы 2013 года планавалася ўвесці ў эксплуатацыю новую станцыю Мінскага метрапалітэна — «Шчомысліца», якая будзе ісці за станцыяй «Малінаўка». Таксама меркавалася будаўніцтва новага нацыянальнага футбольнага стадыёна на 30 тыс. месцаў з магчымасцю трансфармацыі да 40 тыс. месцаў. Побач са стадыёнам прадугледжвалася пабудаваць Нацыянальны выставачны цэнтр. Пасля змен у генеральным плане Мінска ў 2015 годзе гэты праект быў адменены.
Саюз барацьбы за свабодную Беларусь
«Саюз барацьбы за свабодную Беларусь» — беларуская канспірацыйная арганізацыя з мястэчка Барысава. Арганізацыя мела на мэце здабыць незалежнасць Беларусі.
Перадумовы
У ліпені 1941 года ў Барысаў прыбыў як прыватная асоба Іван Ермачэнка. Восенню 1941 года ён узначаліць Беларускую нацыянальную самапомач. Тут у яго жылі сваякі, ён сустрэў свайго земляка Язэпа Даўгалава, былога супрацоўніка барысаўскай міліцыі, звольненага ў 1938/39 з органаў напярэдадні паходу Чырвонай Арміі на захад з прычыны шляхецкіх каранёў. Іван Ермачэнка прапанаваў апошняму арганізаваць у Барысаве «Саюз барацьбы за свабодную Беларусь».
Асноўная падпольная дзейнасць «Саюза барацьбы за свабодную Беларусь» павінная была зводзіцца да таго, каб заняць максімальную колькасць ключавых пастоў у створанай немцамі мясцовай цывільнай адміністрацыі і паліцыі і рыхтаваць сілы і сродкі для заваёвы незалежнасці Радзімы, калі Нямеччына і СССР аслабнуць у ходзе крывавай вайны.
Дзейнасць
Выкарыстоўваючы свае магчымасці і сувязі, Іван Ермачэнка дапамог заняць шэраг ключавых пасад у створанай нямецкімі акупантамі управе тым, каго рэкамендаваў туды Язэп Даўгалаў. Сярод іх была і Вольга Карнюшка, адна з першых барысаўскіх жанчын-міліцыянтаў, звольненая ў 1938 годзе з міліцыі з прычыны шляхецкіх каранёў. Сам Даўгалаў стаў дырэктарам сталовай на шклозаводзе.
Створанае Іванам Ермачэнкам і Язэпам Даўгалавым падполле займалася ў тым ліку патаемным рыхтаваннем і складаваннем недзе па-за горадам зброі. Збольшага яна было ліквідаваная акупантамі і калабарацыяністамі ў траўні-чэрвені 1942 года. Частка падпольшчыкаў загінула. Кіраўнік Саюза, нягледзячы на жорсткія катаванні, нікога, у тым ліку Ермачэнка, ня выдаў. Некаторыя з пакінутых у жывых падпольшчыкаў далучыліся да камуністычнага крыла падполля.
Сябры
Сябрамі арганізацыі былі загадчык аддзела аховы здароўя ўправы А. Чайкін, начальнік сельскагаспадарчай камендатуры Альфонс Імшанецкі і іншыя.
Наталля Эдуардаўна Тарасенка
Наталля Эдуардаўна Тарасенка (нар., в. Махава Магілёўскага раёна Магілёўскай вобласці) — беларускі настаўнік і палітык, дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь.
Саюз барацьбы за свабодную Беларусь
Сябры
Можна меркаваць, што «Саюз барацьбы за свабодную Беларусь» меў шчыльныя кантакты з Крупскім падполлем на чале з бургамістрам раённай управы даваенным настаўнікам Вікенцій Петрайцісам. Крупскае нацыянальна арыентаванае падполле было выкрытае і ліквідаванае акупантамі і калябарацыяністамі летам 1942 года ўслед за барысаўскім Саюзам.
Наталля Эдуардаўна Тарасенка
Біяграфія
Скончыла Магілёўскі дзяржаўны педагагічны інстытут імя А. А. Куляшова.
Саюз барацьбы за свабодную Беларусь
Памяць
У 1975 годзе на фасадзе галоўнага будынка барысаўскага шклозавода імя Ф.Э. Дзяржынскага з’явілася памятная дошка загінулым кіраўнікам падполля, на якой напісаныя імёны галоўнага інжынера прадпрыемства ўкраінца Уладзіміра Лазоўскага, які стаў на патрабаванне Даўгалава дырэктарам шклозавода, і імя самога Язэпа Даўгалава, хаця абодва не былі камуністамі (пра што ёсць пасляваенныя запісы краязнаўцаў апытання сваякоў Язэпа Даўгалава). Але ў той час ніяк інакш, як групай партыйна-патрыятычнага падполля горада Барысава, назваць іх ніхто не меў права. І гэта адзін з нямногіх памятных знакаў у Беларусі, прысвечаных нацыянальна арыентаваным антынацысцкім падпольшчыкам.
Наталля Эдуардаўна Тарасенка
Біяграфія
Працавала настаўнікам пачатковых класаў Камінтэрнаўскай, Раманавіцкай сярэдніх школ Магілёўскага раёна, настаўнікам пачатковых класаў, педагогам-псіхолагам, намеснікам дырэктара па выхаваўчай рабоце, дырэктарам дзяржаўнай установы адукацыі «Кадзінская сярэдняя школа» Магілёўскага раёна, начальнікам аддзела па адукацыі Магілёўскага раённага выканаўчага камітэта.
Выбіралася дэпутатам Магілёўскага раённага Савета дэпутатаў дваццаць восьмага склікання, дэпутатам Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь сёмага склікання.
Узнагароды
Узнагароджана Ганаровай граматай упраўлення адукацыі Магілёўскага аблвыканкама, Граматай Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь.
Сэрэдне (Закарпацкая вобласць)
Сэрэдне (Середнє) — пасёлак гарадскога тыпу ў Закарпацкай вобласці Украіны ў складзе Ужгарадскага раёна, размешчаны ў перадгор’і Карпат амаль на сярэдзіне пуці паміж Ужгарадам і Мукачэва (па адной з версій ад гэтага і паходзіць назва паселішча).
Гісторыя
Першае пісьмовае згадванне аб паселішчы адносіцца да XIV ст. Аднак, замак тут быў пабудаваны тампліерамі (і гэта адзіны такі замак на тэрыторыі сучаснай Украіны) яшчэ ў XII ст. Паўразбураны, ён захаваўся да нашых часоў і паправу лічыцца адным з цікавых гістарычных помнікаў Закарпацця.
Дзякуючы спрыятліваму клімату тут значнае развіццё атрымала вінаградарства. Пра гэта ёсць пісьмовае згадванне ў 1417 г. Колькасць насельніцтва мястэчка ўвесь час расла, бо праз сярэдняе праходзіў яшчэ і гандлёвы шлях Львоў — Ужгарад.
У сярэдзіне XIV ст. мястэчку прадастаўляюцца гарадскія прывілеі, а кароль Карл І Роберт дорыць мястэчка магнатам Другетам. Асноўную масу жыхароў складалі прыгонныя, якія на працягу XIV—XV ст. страцілі сваю незалежнасць, а ў далейшым былі цалкам запрыгонены феадаламі. У 1526 г. пасля бітвы пад Могачем замак перайшоў пад уладу роду Добо. Пачынаецца новая эпоха ў гісторыі паселішча, звязаная з родам Добо. Новыя ўладары ўмацоўваюць замак і развіваюць вінаробства.
У XVII—XVIII ст. адбывалася шматразовая змена гаспадароў замка. А ў 1703—1711 гг. замку быў нанесены вялікі ўрон падчас нацыянальна-вызваленчага паўстання пад кіраўніцтвам Ферэнца II Ракацы.
У перыяд з 1919 па 1939 гг. у паселішчы пражывала 2000—2550 чал. Русіны складалі каля 1200 чал., чэхі і славакі — 600 чал., астатнія былі габрэямі і прадстаўнікамі іншых нацыянальнасцяў.
Мікола Байкоў
Мікола Байкоў (, Бежацк, Цвярская губерня —, Мінск; псеўданім: Мікола Крывіч) — беларускі літаратуразнавец, мовазнавец, педагог. Дацэнт філалогіі.
Біяграфія
Скончыў Бежацкае духоўнае вучылішча (1903), Маскоўскую духоўную акадэмію (1913). Савет Акадэміі прысудзіў яму вучоную ступень кандыдата багаслоўя з прылічэннем да першага разраду (1913). Выкладаў філасофскія і педагагічныя дысцыпліны ў Мінскай духоўнай семінарыі, у гімназіі ды прыватных навучальных установах. З 1918 чытаў лекцыі ў Мінскім настаўніцкім інстытуце і на Мінскіх беларускіх настаўніцкіх курсах. З 1921 года выкладчык МБПТ, вучоны сакратар Навукова-тэрміналагічнай камісіі Наркамасветы БССР, у 1922—1928 гадах Слоўнікавай камісіі Інбелкульту, потым Інстытуту мовазнаўства АН БССР.
Рэдактар часопісаў «Школа и культура Советской Белоруссии» (1919, 1921), з 1924 супрацоўнік часопісу «Асвета».
Арыштаваны ДПУ БССР 19 ліпеня 1930 года па абвінавачанні ў прыналежнасці да «Саюзу вызвалення Беларусі». Вызвалены 2 верасня 1930 года. На акадэмічную працу вярнуцца яму не дазволілі.
Па некаторых звестках, падчас нямецкай акупацыі працаваў у Інспектараце беларускіх школ і ў Выдавецтве школьных падручнікаў і літаратуры для моладзі ў Мінску. Улетку 1944 года выехаў у Германію, працаваў у рэдакцыі часопіса «Малады змагар». Працаваў у прапагандысцкім бюро «Вінета». Арыштаваны савецкай ваеннай контрразведкай «Смерш» у Берліне і перавезены ў Мінск, знаходзіўся ў мінскай турме. Далейшы лёс невядомы.
Навуковая дзейнасць
Аўтар прац па літаратуразнаўстве, крытыцы і педагогіцы, укладальнік слоўнікаў: «Практычны расійска-беларускі слоўнік» (1924, разам з М. Гарэцкім), «Беларуска-рускі слоўнік» (1925), «Расійска-беларускі слоўнік» (1928, абодва разам са С. Некрашэвічам), «Практычны беларускі вайсковы слоўнік» (1927, разам з А. Бараноўскім).
Аўтар артыкулаў па педагогіцы, беларускай мове і літаратуры, у тым ліку «Паэма „Новая зямля“, як манументальны твор беларускай паэзіі» (1923), «Месца Я. Купалы ў беларускай літаратуры» (1928).
Рыеска (востраў)
Рые́ска(Riesco) — востраў ва ўсходняй частцы Ціхага акіяна ля паўднёваамерыканскага ўзбярэжжа Чылі. Плошча - 5 110 км². Насельніцтва (2010 г.) - 156 чал.
Геаграфія
Востраў Рыеска месціцца за 2 140 км на поўдзень ад горада Сант'яга, сталіцы Чылі. На захадзе ён аддзелены ад Патагоніі пралівам канал Фіцрой, які ў самым вузкім месцы не перавышае па шырыні 439 м. На поўдні абмежаваны Магеланавым пралівам. Лінія ўзбярэжжа перарэзана шматлікімі глыбокімі фіёрдамі.
Заходняя частка вострава ўяўляе сабою рэгіён чылійскіх Андаў з высокімі гарамі. Найвышэйшы пункт — гара Аталая (1830 м). Усходняя частка — плато з шматлікімі ўзвышшамі. Востраў быў адасоблены ад Патагоніі ў выніку ўзняцця Ціхага акіяна пасля заканчэння апошняга аледзянення. На востраве некалькі рэк і азёр, у тым ліку возера Рыеска (каля 26,25 км²). Знойдзены багатыя радовішчы каменнага вуглю.
Клімат мяккі марскі з сярэдняй тэмпературай у студзені +10°C і ў ліпені — +1,1°C.
Прырода
Пейзажы вострава Рыеска ўражваюць разнастайнасцю экалагічных зон — раўніннымі стэпамі, горнымі лясамі і альпійскімі лугамі. Лічыцца, што востраў насяляюць 136 відаў птушак і 24 віды звяроў. У водах каля вострава жывуць рэдкія віды дэльфінаў, акул, ластаногіх, пінгвінаў. Значная частка вострава ўваходзіць у склад прыродных запаведнікаў.
У 2010 г. на востраве павінна была пачацца здабыча вуглю адкрытым спосабам, што ўзрушыла эколагаў Чылі, якія выступілі супраць праекта. У 2011 г. ён быў перагледжаны. Плануецца здабыча шахтным спосабам, аднак эколагі змагаюцца за поўнае закрыццё праекта.
Гісторыя і сучасны стан
Берагі вострава Рыеска здаўна насялялі індзейцы-кавескар, аднак у выніку кантактаў з еўрапейцамі і распаўсюджвання эпідэмічных захворванняў да пачатку XX ст. іх колькасць моцна скарацілася. У нашы дні на Рыеска жыве некалькі сем'яў метысаў, што адстойваюць сваю прыналежнасць да карэннага насельніцтва.
Эканоміка Японіі
Японія — высокаразвітая краіна. Па паказчыку намінальнага ВУПу саступае толькі ЗША і Кітаю, па парытэце пакупніцкай здольнасці — яшчэ і Індыі. Займае другое месца ў свеце па ўзроўні развіцця прамысловасці пасля ЗША. Рабочыя японскіх прадпрыемстваў атрымліваюць найвышэйшы ў свеце сярэдні заробак. Вялікая дзяржава сучаснага свету, Японія ўваходзіць у лік краін-членаў Вялікай сямёркі, G20, АЭСР.
Агульныя звесткі
На у 2018 Японія займала трэцяе месца ў свеце па намінальным значэнні ВУП, які складае больш за 5 трлн долараў ЗША. Доўгі час па магутнасці эканомікі Японія саступала толькі ЗША, аднак, паводле дадзеных экспертаў, у жніўні 2010-га кітайская эканоміка абагнала японскую па памерах. Што датычыцца агульнага абъёму ВУП па парытэце пакупніцкай здольнасці, то тут Японія чацвёртая, прапусціўшы наперад яшчэ і Індыю. Чацвёртая ў свеце па памерах экспарту, шостая — імпарту. Японія мае вялікую колькасць эканамічна актыўнага насельнітва (65 млн чалавек), працоўныя рэсурсы адрозніваюцца высокай якасцю: сярод японцаў. Для Японіі характэрны вельмі нізкі ўзровень беспрацоўя (2,9 % у 2017 ). Да слабых бакоў эканомікі адносіцца дзяржаўная запазычынасць, якая ў 2016 склала 239% ВУП — найвышэйшы працэнт у свеце — і не дазваляе Японіі заняць высокае месца ў крэдытных рэйтынгах. Асабліва хуткі рост запазычансці быў выкліканы рэцэсіяй 2009 года і наступствамі цунамі 2011 года.
Сфера паслуг
Японія — постіндустрыяльная дзяржава. У прамысловасці занята 26 % эканамічна актыўнага насельніцтва, у сельскай гаспадарцы — 3 %. Сектар паслуг складае тры чвэрці унутранага валавога прадукту. Банкаўскія паслугі, страхаванне, нерухомасць, транспарт, дробны гандаль, тэлекамунікацыі і будаўніцтва граюць значную ролю ў эканоміцы краіны. Тут размяшчаецца некалькі найбуйнейшых банкаў і Такійская фондавая біржа, якая займае другое месца ў свеце па рынкавай капіталізацыі.
Прамысловасць
Японія валодае буйнымі вытворчымі магутнасцямі, і ў ёй знаходзяцца некалькі найбуйнейшых вытворцаў механічных транспартных сродкаў, электронікі, станкоў, сталі, суднаў, хімічных рэчываў, тэкстылю і харчовых прадуктаў. Па стане на 2007 год Японія займала 19-е месца па адносінах ВУП да адпрацаваных гадзін. Паводле індэксу Біг-Мака японскія рабочыя атрымліваюць самую высокую пагадзінную зарплату ў свеце. Сярод найбуйнейшых кампаній — Toyota Motor Corporation, Nintendo, NTT DoCoMo, Canon, Honda, Takeda Pharmaceutical, Sony, Nippon Steel, Tepco, Mitsubishi Motors і 711. У 2018 годзе 228 японскіх кампаній ўваходзілі ў Forbes 2000, што складае 11 % спісу, у 2006 такіх кампаній было 326. . Спецыфіка японскага капіталізму заключаецца ў існаванні сістэмы кэйрэцу — буйных фінансава-прамыловых груп, такіх як Mitsubishi, Sumitomo Group і інш; пажыццёвым наёме і кар'ерным росце ў межах аднаго прадпрыемства; а таксама ў такіх метадах мэнэджменту як "Таятызм" (The Toyota Way), што прадугледжвае бесперапыннае ўдасканаленне і павагу да спажыўцоў.
Энергетыка
Энергетыка Японіі базуецца на імпартных нафце з Персідскага заліва і вугалі з Аўстраліі. Вугаль выкарыстоўваецца ў цеплаэнергетыцы і чорнай металургіі. Японія — найбуйнейшы ў свеце спажывец звадкаванага прыроднага газу, што пастаўляецца з Катара, Аўстраліі, Інданезіі. Да 2011 каля траціны электраэнергіі выпрацоўвалася на АЭС, аднак пасля Фукусімскай аварыі большасць АЭС прыпыніла працу, што адбілася на паказчыках сусветнай атамнай энергетыкі. Нягледзячы на экалагічныя пратэсты, урад Японіі мяркуе перагледзець стандарты бяспекі і перазапусціць станцыі у 2020-х. У 2017 было заяўлена, што ў бліжэйшы час чакаецца ўзнаўленне працы 21 рэактара а ў 2030 — яшчэ 30, што сумарна пераўзыйдзе "дафукусімскія" магутнасці. Японскія рэкі багатыя на гідраэлектраэнергію, аднак іх патэнцыял практычна выкарыстаны і не можа здаволіць нават дзясятай часткі патрэб краіны.
Металургія
Японія — другі пасля Кітая вытворца сталі. Металургія працуе пераважна на аўстралійскай сыравіне.