cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Кускатлан
Канчаткова заваявана 17 чэрвеня 1524 г. войскамі Педра дэ Альварада. Сучаснымі нашчадкамі жыхароў Кускатлана з'яўляюцца піпілі.
Пісьмовых помнікаў, кодэксаў і інш. не захавалася, хоць іспанскія храністы — Хуарас, Паласес, Ласана і інш. — сцвярджаюць, што яны існавалі.
Патокі (заказнік)
Водна-балотны заказнік «Патокі» — заказнік мясцовага значэння, размешчаны на тэрыторыі Полацкага раёна Віцебскай вобласці. Быў заснаваны ў 2015 годзе.
Апісанне
Плошча заказніка складае 4378 га. Угоддзе ўяўляе сабой адзіны леса-балотны масіў на плоскай водападзельнай раўніне. Рэльеф на поўначы і на паўночным захадзе ўскладнены шматлікімі мацерыковымі дзюнамі.
Па структуры расліннага покрыва тэрыторыя з'яўляецца пераважна лясной. Тут растуць сасновыя, яловыя, асінавыя, альховыя і бярозавыя лясы. Прыродаахоўную каштоўнасць тэрыторыі надаюць вялікія масівы верхавых балот з градава-мачажыннымі комплексамі і маляўнічымі азёрамі, а таксама парослыя хвоямі дзюны. Забалочаныя нізіны пакрыты яловымі і дробналістымі лясамі. Поймы рэк параслі лазнякамі і алешнікамі.
Гідралагічная сетка добра развіта і прадстаўлена вялікай колькасцю малых рэк і азёр. Найбольш буйныя рэкі – Дрыса і яе прытокі Вядзеціца і Марынец. Поймы гэтых рэк моцна забалочаны. На тэрыторыі ўгоддзя знаходзіцца больш за 20 азёр, самае буйное з іх – Вядзета.
Тэрыторыя характэрызуецца вялікай біялагічнай разнастайнасцю. Флора ўключае прадстаўнікоў больш за 80 відаў раслін. Тут адзначана больш за 10 відаў млекакормячых, каля 100 – птушак, 287 – насякомых.
З птушак, занесеных у Чырвоную кнігу Рэспублікі Беларусь, на гнездаванні адзначаны гагара чорнаваллёвая, вялікі бугай, чорны бусел, скапа, малы арлец, арол-маркут, пардва, шэры журавель, дубальт, залацістая сеўка, сярэдні кулён і вялікі кулён, пугач, балотная сава, вераб'іны сычык, жоўтагаловы дзяцел. Заказнік мае вялікае значэнне як аднаўленчы цэнтр пражывання глушца.
Найбольш звычайныя прадстаўнікі капытных – лось, дзік і казуля, з драпежнікаў адзначаны лісіца і воўк, даволі шматлікі янотападобны сабака. З куніцавых з высокай шчыльнасцю жывуць куніца лясная, норка амерыканская, ласка, гарнастай. У рэках і азёрах сустракаецца выдра, шмат бабра рачнога. Гэта тэрыторыя – адно з нямногіх месцаў Беларусі, дзе пастаянна жывуць рысь і буры мядзведзь.
У складзе флоры ўгоддзя адзначана 8 відаў раслін, занесеных у Чырвоную кнігу Рэспублікі Беларусь: баранец звычайны, лінэя паўночная, тайнік яйцападобны, асака заліўная, вярба чарнічная, марошка, журавіны дробнаплодныя, падвей стройны. Акрамя гэтага, тут сустракаюцца вярба лапландская, бяроза нізкая, плывунец прамежкавы, занесеныя ў Спіс прафілактычнай аховы Чырвонай кнігі Рэспублікі Беларусь.
Ліпска (гміна)
Лі́пска (Lipsko) — вяскова-гарадская гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Ліпскага павета Мазавецкага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Ліпску. Плошча гміны складае 135,21 км². Станам на 2012 год у гміне Ліпска пражывалі 11 607 чалавек, шчыльнасць — 85,8 чал./км².
Патокі (заказнік)
Апісанне
Паколькі тэрыторыя доўгі час выкарыстоўвалася ў якасці ваеннага палігона, мясцовых жыхароў адсялілі, а вёскі знеслі. Гэта абумовіла практычна поўную адсутнасць у межах палігона сельскагаспадарчых зямель. Асноўнае сучаснае выкарыстанне тэрыторыі – вядзенне лясной гаспадаркі. Леса-балотныя ўгоддзі выкарыстоўваюцца таксама і для палявання. На шматлікіх дробных азёрах вядзецца аматарская лоўля рыбы, а на азёрах Вядзета і Глыбочына – прамысловае рыбалоўства. У лясах мясцовае насельніцтва збірае грыбы, ягады і лекавыя расліны.
Сакбэ
Сакбэ (Sacbé) — дарогі мая, якія злучалі цырыманіяльныя месцы ці гарады адзін з адным. Сакбэ пазначаюцца часам як скарасныя дарогі мая. Назва паходзіць ад sac (белы) і bé (дорога, путь) і азначае на мове мая белы шлях. Абазначэнне з’явілася ад спосабу «пабудовы» дарог, пры якім апошнія пакрываліся мінераламі белага колеру, вапнаю. Сакбэ былі ад чатырох да дваццаці метраў шырынёй, а ў даўжыню маглі дасягаць 100 км. Некаторыя сакбэ захаваліся да цяперашняга часу.
Бітва на Сініх Водах (1362)
Бітва на Сініх Водах — бітва, якая адбылася восенню 1362 года паміж войскамі Вялікага Княства Літоўскага і аб’яднаным войскам Крымскай, Перакопскай і Ямбалукскай ордаў на р. Сінія Воды (Сінюха, Снівада; левы прыток Паўднёвага Буга). Бітва была галоўнай падзеяй y наступленні ВКЛ на падпарадкаваныя татарам землі паўднёва-заходняй Русі.
Лакалізацыя
Бітва адбылася, відаць, над ракой Снівада паміж вёскамі Уланіў, Вароніўці, Лозна, Пуставійты і Чэрнятынці на тэрыторыі на паўночным захадзе сучаснай Вінніцкай вобласці.
Таксама існуе прывязка месца бітвы да ракі Сінюхі (Кіраваградская вобласць).
Вынікі
Гэтая перамога аддала Альгерду ўсё Падолле, а ў стратэгічным выніку — і Кіеўшчыну. На Падоллі пасля бітвы былі заснаваныя гарады Смотрыч, Бакота, Камянец-Падольскі, Вінніца, Сакалінцы, Скала.
Альгерд, разбіўшы татараў на Сініх Водах, авалодаў невялікім паселішчам Хмельнік. Яно знаходзілася за шэсць кіламетраў ад Чорнага Шляха, якім рухаліся татарскія орды на захад, і было варотамі на Падолле з поўначы. Гэта перамога Альгерда фактычна аднавіла пасля 120 гадоў валадарства татара-манголаў свабоду праваслаўнай Кіеўскай Русі, гэта значыць цяперашняй Украіны, і тым самым паклала пачатак складанню своеасаблівай заходнерускай культуры, якая потым стала культурай украінцаў.
Пэнькіўка (Вінніцкі раён)
Пэнькіўка (Пеньківка) — вёска ў Вінніцкім раёне Вінніцкай вобласці Украіны.
Малыя Негнавічы
Малы́я Не́гнавічы (, Малые Негновичи) — вёска ў Барысаўскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Лошніцкага сельсавета.
Пэтрыўка (Вінніцкі раён)
Пэтрыўка (Петрі́вка) — вёска ў Вінніцкім раёне Вінніцкай вобласці Украіны.
Сотага (прыпыначны пункт)
Сотага (Sootaga) — прыпыначны пункт Эстонскай чыгункі ў павеце Тартумаа. Знаходзіцца на лініі Тапа — Койдула.
Пасажырскі рух спынены ў пачатку 2000-х гадоў.
Коханаўскі раён
Ко́ханаўскі раё́н — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў БССР у 1924 — 1931 і 1946 — 1956 гадах. Цэнтр — мястэчка (з 1947 года — гарадскі пасёлак) Коханава.
Гісторыя
Раён утвораны 17 ліпеня 1924 года ў складзе Аршанскай акругі БССР. Цэнтр — мястэчка Коханава. 20 жніўня 1924 года падзелены на 12 сельсаветаў: Аболецкі, Алёнавіцкі, Гальцаўскі (Велікагальцаўскі), Коханаўскі, Малотынскі (Малатнянскі), Палюдаўскі (Новапалюдаўскі), Пярэвалачненскі (Перавалачнянскі), Роска-Сялецкі (Сялецкі), Сіманаўскі (Замасцянскі), Смальянскі, Тумініцкі (Лісуноўскі), Шыбецкі. 24 верасня 1926 года Коханаўскі і Смальянскі сельсаветы скасаваны. Пасля скасавання акруговага падзелу 26 ліпеня 1930 года раён у прамым падпарадкаванні БССР. 8 ліпеня 1931 года скасаваны, Аболецкі, Алёнавіцкі, Палюдаўскі (Новапалюдаўскі), Пярэвалачненскі (Перавалачнянскі), Сіманаўскі (Замасцянскі) сельсаветы і мястэчка Коханава перададзены Талачынскаму раёну; Гальцаўскі (Вялікагальцаўскі), Малотынскі (Малатнянскі), Роска-Сялецкі (Сялецкі), Тумініцкі (Лісуноўскі), Шыбецкі сельсаветы і мястэчка Смальяны — Аршанскаму раёну.
Коханаўскі раён зноў утвораны 9 верасня 1946 года ў складзе Віцебскай вобласці з цэнтрам у гарадскім пасёлку Коханава. Раён уключаў гарадскі пасёлак Коханава і 11 сельсаветаў: Гальцаўскі, Роскасялецкі, Смалянскі, Тумініцкі, Шыбецкі сельсаветы Аршанскага раёна, Аболецкі, Алёнавіцкі, Коханаўскі, Палюдаўскі, Пярэвалачненскі, Сіманаўскі сельсаветы Талачынскага раёна. Па дадзеных на 1 студзеня 1947 года раён меў плошчу 0,8 тысяч км². 16 ліпеня 1954 года скасаваны Гальцаўскі, Роскасялецкі, Шыбецкі сельсаветы, утвораны Сальніцкі сельсавет, Палюдаўскі сельсавет перайменаваны ў Жукнеўскі. 17 снежня 1956 года раён скасаваны, Сальніцкі, Смалянскі, Тумініцкі сельсаветы перададзены ў склад Аршанскага раёна, Аболецкі, Алёнавіцкі, Жукнеўскі, Коханаўскі, Пярэвалачненскі, Сіманаўскі сельсаветы і гарадскі пасёлак Коханава — у склад Талачынскага раёна.
Эпіфітотыя
Эпіфітотыя (таксама эпіфітыя, ад ἐπι — на, сярод; φυτόν — расліна) — распаўсюджанне інфекцыйнай хваробы раслін (у тым ліку сельскагаспадарчых) на значнай тэрыторыі або павелічэнне актыўнасці шкоднікаў раслін. Тэрмін утвораны па аналогіі з эпідэмія, эпізаотыя. ДАСТ 21507-2013 вызначае эпіфітотыю як масавае захворванне раслін.
Эдмунд Іванавіч Вярыга
Эдмунд Іванавіч Вярыга ( — ) — адзін з кіраўнікоў паўстання 1863-64 у Літве і Беларусі.
Біяграфія
Нарадзіўся каля 1840 г. у сям’і адміністратара маёнтка Веркі (паблізу Вільні). Скончыў Віленскую гімназію.
З 1857 вучыўся ў Пецярбургскім універсітэце, вёў рэвалюцыйную работу сярод студэнтаў, агітацыю сярод сялян.
Як член, Літоўскага правінцыйнага камітэта ўдзельнічаў у падрыхтоўцы паўстання. У лістападзе 1862 вёў перамовы з Цэнтральным нацыянальным камітэтам у Варшаве.
19 лютага (3 сакавіка) 1863 года арыштаваны (у Вільні ў до­ме М. Шкленіка, будучага цесця Ф. Багушэвіча) і пасля працяглага зняволення ў віленскіх турмах прыгавораны да 8 гадоў катаргі, якую адбываў у Кадаінскіх рудніках разам з М. Г. Чарнышэўскім. Пазней працаваў у Пецярбургу, на Украіне. Памёр у маёнтку Амнішава Барысаўскага павета.
Заходнесеміцкія мовы
Заходнесеміцкія мовы — падгрупа семіцкіх моў. Тэрмін увёў Фрыц Гомель у 1883 годзе.
Гэта класіфікацыя, якую падтрымліваюць семітолагамі і, падзяляе семіцкую сям’ю на дзве галіны: усходнюю і заходнюю. Першая складаецца з вымерлых эблаіцкай і акадскай моў. У заходнюю трапляе большасць семіцкіх моў, і яна, у сваю чаргу, падзяляецца на падгрупы: эфіасеміцкія, паўднёвааравійскія, арабская і паўночна-заходнія семіцкія мовы (у тым ліку іўрыт, арамейскія мовы і ўгарыцкая мова). Дзве першыя падгрупы (эфіасеміцкія і паўднёвааравійскія) маюць шмат агульнага, і іх часта аб’ядноўваюць у агульную падгрупу (паўднёвасеміцкія).
Класіфікацыя арабскай мовы праблематычная. У больш старых класіфікацыях яго прылічалі да паўднёвасеміцкіх моў. Аднак Хецран і Хунергард аб’ядноўваюць яе з паўночнасеміцкімі мовамі, і разам яны ўтвараюць цэнтральнасеміцкую групу. Некаторыя семітолагі настойваюць на старой класіфікацыі, заснаванай на падабенстве «ламанага множнага ліку».
Некаторыя лінгвісты лічаць, што этэакіпрская мова была заходнесеміцкай мовай.
Белжылпраект
«Белжылпраект»  — праектная арганізацыя ў Мінску, якая размяшчаецца ў будынку па Кальварыйскай вуліцы, 17.
Гісторыя
З'яўляўся галаўной праектнай арганізацыяй у рэспубліцы па капітальным рамонце аб’ектаў жыллёва-грамадзянскага прызначэння. Асноўным кірункам працы была распрацоўка комплекснай праектна-каштарыснай дакументацыі для капітальнага рамонту і рэканструкцыі аб’ектаў жыллёва-грамадзянскага прызначэння.
У 1983 годзе ўсе падраздзяленні і майстэрні, якія размяшчаліся ў розных кутках горада пераехалі ў запраектаваны інстытутам новы будынак па вул. Апанскага, 17 (цяпер Кальварыйская).
РТС
РТС (, РТС) — пасёлак у Талачынскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Коханаўскага сельсавета.
IC 1695
IC 1695 — галактыка тыпу C (кампактная галактыка) у сузор’і Рыбы.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Рэпрадуктыўная сістэма
Рэпрадуктыўная сістэма  — сістэма органаў жывых арганізмаў (жывёл, раслін, грыбоў і іншых), якая адказвае за іх размнажэнне. У жывёл рэпрадуктыўныя сістэмы прадстаўнікоў розных палоў аднаго віду нярэдка вельмі адрозніваюцца, у адрозненні ад іншых сістэм органаў, якія ў прадстаўнікоў розных палоў адрозніваюцца замала. Гэтыя адрозненні прыводзяць да стварэння новага генетычнага матэрыялу, які дазваляе мець больш прыстасаванае патомства. Некаторыя рэчывы (гармоны і ферамоны) таксама выконваюць важную ролю у рэпрадуктыўнай сістэме жывёл.
У большасці хрыбетных жывёл рэпрадуктыўная сістэма мае падобны план будовы: палавыя залозы (ганады) — вывадныя пратокі — вонкавыя палавыя органы. Асноўныя органы рэпрадуктыўнай сістэмы чалавека ўключаюць генеталіі (пеніс і похва), а таксама ўнутраныя органы, уключаючы выпрацоўваючыя палавыя клеткі ганады (семеннікі і яічнікі). Захворванні рэпрадуктыўнай сістэмы чалавека вельмі пашыраныя, асабліва хваробы, якія перадаюцца палавым шляхам.
Музей крапінскіх неандэртальцаў
Музей крапінскіх неандэртальцаў (Muzej krapinskih neandertalaca), таксама Палеанталагічны музей — археалагічны музей, размешчаны ў харвацкім горадзе Крапіна, паблізу ад Заграба.
У музеі прадстаўлены экспанаты старажытнай гісторыі чалавека, перш за ўсё, рэчы з жыцця неандэртальцаў, якія жылі тут 130 000 гадоў назад. Крапінскія неандэртальцы практыкавалі канібалізм і хварэлі на рак.
У 2010 годзе, пасля 10-гадовага будаўніцтва, быў адкрыты новы музей на 1200 кв. м, які лічыцца самым сучасным у Еўропе. З дапамогай аўдыёсістэмы можна праслухаць экскурсію на англійскай, харвацкай, нямецкай, французскай і італьянскай мовах. Музею належыць таксама месца раскопак, размешчанае непадалёк, дзе ў 1899 годзе былі знойдзены косці неандэртальцаў.
Музей размешчаны ў парку, упрыгожаным скульптурнымі выявамі жывёл эпохі плейстацэну і першабытных людзей.
Паставы (станцыя)
Паста́вы (, Поставы)  — станцыя Віцебскага аддзялення Беларускай чыгункі ў Пастаўскім раёне Віцебскай вобласці. Размешчана ў горадзе Паставы; на лініі Крулеўшчызна — Лынтупы, паміж прыпыначным пунктам Валькі і прыпыначным пунктам Вольша.
Драўляная царква сяла Хірышэнь
Царква Успення Прасвятой Багародзіцы — драўляны праваслаўны храм, пабудаваны ў 1642 годзе ў малдаўскім сяле Хірышэнь. У цяперашні час царква з'яўляецца экспанатам Музея сяла ў Кішынёве, Малдова.
Гісторыя
Царква была ўзведзена ў 1642 годзе жыхарамі вёскі Хірышэнь, і першапачаткова размяшчалася не ў гэтым сяле, а ў манастыры вёскі Хыржаўка. У 1821 годзе манастыр пераехаў у іншае месца, а царкву разабралі і перанеслі ў Хірышэнь (цяпер Тэленешцкі раён), дзе яна працягвала дзейнічаць да 1928 года, пакуль там не быў пабудаваны каменны храм. Старую царкву працягвалі выкарыстоўваць як адпявальную пры могілках.
На пачатак 21 ст. будынак быў у вельмі дрэнным стане. У яго не было даху, драўляныя сцены былі пашкоджаныя дажджом і снегам. Этнаграфічны музей Кішынёва пачаў перагаворы з жыхарамі вёскі аб пераносе будынка ў сталіцу. У рэшце рэшт яны пагадзіліся, і ў 2009 годзе храм быў разабраны і перанесены ў Кішынёў, дзе пачаліся рэстаўрацыйныя работы. Рэстаўратары імкнуліся захаваць столькі арыгінальных элементаў, колькі было магчыма, таму яны выкарыстоўвалі арыгінальныя вырабы з дрэва і апрацоўвалі іх адмысловымі матэрыяламі для павышэння даўгавечнасці. Дах быў зроблены занава.
Царква была асвячона восенню 2011 года ў імя Успення Прасвятой Багародзіцы. Гэта найстаражытнейшы рэлігійны помнік Малдовы, а таксама самая вялікая драўляная царква ў краіне — 27 метраў у вышыню.
Назафарынгіт
Назафарынгіт (рынафарынгі́т, рынаві́русная інфе́кцыя, радзей рынаназафарынгі́т, эпіфарынгі́т, быт.: прасту́да) — катаральнае запаленне слізістых абалонак, якое суправаджаецца іх пачырваненнем, напуханне, ацёкам, а таксама ўтварэннем і вылучэннем вадкасці (так званага эксудату), якая можа быць празрыстай (серозны), з прымешкай слізі (слізісты) і/або гною (гнойны). Найбольш частая прычына катаральнага запалення верхніх дыхальных шляхоў — бактэрыяльная ці вірусная інфекцыя (напрыклад, фарынгіт, ларынгіт, катар), такім чынам, запаленне слізістай абалонкі насаглоткі, часцей за ўсё інфекцыйнай этыялогіі. Да гэтага захворвання адносяць таксама вострыя і інфекцыйныя рыніты, а таксама рынарэю (востры насмарк). ВРВІ з'яўляецца самым распаўсюджаным інфекцыйным захворваннем у развітых краінах, у сярэднім за год дарослы хварэе ВРВІ не радзей за 2—3 разы, дзіця — 6—10 разоў у год.
Свята-Успенская царква (Калінкавічы)
Свята-Успенская царква — мураваны праваслаўны храм у горадзе Калінкавічы Гомельскай вобласці.
Гісторыя
Закладка храма была здзейснена ў 1962 годзе на пустцы ў паўднёвай частцы горада. У вёсцы Вішар быў куплены дом, яго разабралі і перавезлі ў Калінкавічы. Будаванне храма пачалося ў ліпені 1964 года. 28 жніўня 1964 года храм быў асвячоны. Першым настаяцелем быў святар Пётр Поўны.
У 2008 годзе стары драўляны будынак быў цалкам разабраны і на яго месцы збудаваны новы цагляны храм.
Вафельнае палатно
Вафельнае палатно — баваўняная тэхнічная тканіна, якая мае палатняную форму перапляцення нітак і якая валодае добрымі ўласцівасцямі. Назву атрымала за аб’ёмны клеткавы малюнак, які аддалена нагадвае знешні выгляд кандытарскіх вырабаў —. Першапачаткова было вядома як «турэцкае палатно», паколькі было прыдумана ў Турцыі ў XVIII стагоддзі ў горадзе Бурса.
Знешні выгляд
Вафельнае палатно адрозніваецца па сваім выглядзе і спосабу вытворчасці. Адрозніваюць суровую тканіну і з адсутнасцю якіх-небудзь прымешак у тканіне. Шчыльнасць вафельнага палатна можа адрознівацца ў межах 120—240 г/м².
Сучаснай прамысловасцю вафельнае палатно вырабляецца трох асноўных відаў:
Выпускаецца звычайна ў выглядзе рулонаў памерам 45×100 см.
Прымяненне
З прычыны сваёй таннасці і добрых гіграскапічных уласцівасцяў шырока ўжываецца ў выглядзе сурвэтак і ручнікоў ва ўстановах сацыяльнага і медыцынскага абслугоўвання, лабараторыях, на вытворчасці (у якасці ануч), а таксама ў побыце.
Царква ў імя святога велікамучаніка Георгія Перамоганосца (Камсамольская)
Царква ў імя святога велікамучаніка Георгія Перамоганосца — колішняя царква на паўночна-заходняй ускраіне вёскі Камсамольская (Пукава) Капыльскага раёна.
Гісторыя
Царква пабудавана ў 1857 годзе з цэглы на месцы старога храма на сродкі прыхаджан і мясцовага памешчыка Тамаша Ёдкі. У 1895 годзе ўзведзена з дрэва царкоўнапрыходская школа.
Пасля рэвалюцыі царква прапрацавала нядоўга. 10 студзеня 1933 года быў арыштаваны і змешчаны пад варту настаяцель храма — бацька двух дзяцей — Сцяпан Радзівіновіч. У 1936 годзе ён загінуў у лагеры. У час вайны царква дзейнічала. Пасля вайны службы спыніліся, а царкоўнае начынне, кнігі з царкоўнай бібліятэкі і абразы забралі па дамах жыхары вёскі.
Архітэктура
Была вырашана кампактным прамавугольным у плане аб’ёмам, гонтавы дах над якім быў завершаны купалам. 3 франтальнага боку мелася 3-ярусная званіца. Атынкаваныя фасады чляніліся 12 аконнымі праёмамі. Унутры апсіда вылучалася 3-ярусным іканастасам на 33 абразы.
IC 1696
IC 1696 — галактыка тыпу E (эліптычная галактыка) у сузор’і Кіт.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Мелехава (Уладзімірская вобласць)
Мелехава (Ме́лехово) — пасёлак гарадскога тыпу ў Каўроўскім раёне Уладзімірскай вобласці Расіі.
Утварае аднайменнае муніцыпальнае ўтварэнне пасёлак Мелехава са статусам гарадскога паселішча. Размешчаны на правым беразе ракі Нерахта (прыток Клязьмы), за 12 км на поўдзень ад Каўрова і за 72 км ад абласнога цэнтра. Насельніцтва — 6560 чалавек (2021).
Мужанка (вёска)
Мужа́нка (, Мужанка) — вёска ў Барысаўскім раёне Мінскай вобласці Беларусі. Уваходзіць у склад Лошніцкага сельсавета.
Сяргей Мікалаевіч Сотнікаў
Сяргей Мікалаевіч Сотнікаў (нар., г. ) — беларускі мастак, скульптар.
Біяграфія
Скончыў мастацка-графічны факультэт Віцебскага дзяржаўнага педагагічнага інстытута імя С. М. Кірава (1994). З 1999 года выкладае ў ім на кафедры выяўленчага мастацтва.
Працуе ў розных жанрах жывапісу і скульптуры.
Творчасць
Сярод работ: жывапісныя «Зіма на Лучосе» (1999), «Кінуты каўчэг» (2001), «Коўдра з акраўкаў» (2002), «Заходні край» (2003), «Яблычны спас» (2005), «Дзяды» (2006), «Захавальнік» (2007), «Сапраўдная прынцэса» (2008), «Прагулка з аднарогам» (2009), «Гульня ў хованкі» (2010); скульптурныя «Веснавое раўнадзенства» (2002), «Тая, што танцуе з ветрам» (2005), «Сон» (2006), «Парад планет» (2007), «Цывілізацыя» (2008), «Траянская фурманка» (2009) і інш. Аўтар дэкаратыўных скульптур «Тарас на Парнасе» (2002, г. Гарадок), «Яблычны спас» (2003, г. Магілёў), «Анёл дажджу» (2007, г. Віцебск).
Літаратура
Цыбульский, М. Л. Сотников Сергей Николаевич / М. Л. Цыбульский // Регионы Беларуси : энцикл. : в 7 т. / редкол.: Т. В. Белова (гл. ред.) [и др.]. — Мн. : Беларус. Энцыкл. імя П. Броўкі, 2011. — Т. 2 : Витебская область. Кн. 2. — С. 486.
Уладзімір Міхайлавіч Пырачкін
Уладзімір Міхайлавіч Пырачкін (нар., в. Лоша, Астравецкі раён, Гродзенская вобласць) — беларускі ўрач-кардыёлаг. Доктар медыцынскіх навук (2003), прафесар.
Біяграфія
Скончыў Гродзенскі дзяржаўны медыцынскі інстытут (спецыяльнасць «Лячэбная справа», 1977). Працаваў у 1-й гарадской клінічнай бальніцы г. Гродна (1978—1985), Гродзенскім абласным кардыялагічным дыспансеры (1985—1991, загадчык аддзялення рэанімацыі), Гродзенскім дзяржаўным універсітэце імя Я. Купалы (1991—1993), Гродзенскім дзяржаўным медыцынскім універсітэце (з 1993, лячэбны факультэт, 1-я кафедра ўнутраных хвароб, з 2001 — загадчык кафедры). Навуковыя інтарэсы: сардэчна-сасудзістыя захворванні (дыягностыка і лячэнне).
Леанід Станіслававіч Кучук
Леанід Станіслававіч Кучук (нар., ) — беларускі футбаліст (абаронца) і трэнер. У 2013 годзе быў прызнаны футбольным трэнерам года Беларусі.
Сын Леаніда Кучука, Аляксей, таксама з’яўляецца футбалістам і трэнерам.
Клубная кар’ера
Пачынаў футбольную кар’еру ў мінскім «Тарпеда», затым у «Дынама». У 1979 годзе знаходзіўся ў складзе «бела-блакітных» на чэмпіянаце СССР, але не правёў за клуб ніводнага матча. З 1980 па 1988 гады гуляў за гомельскі «Гомсельмаш» у Другой лізе. З 1989 года па 1991 год гуляў у клубе КІМ з Віцебска. За каманду згуляў 101 матч і забіў 1 гол. У 1990 годзе працаваў трэнерам у клубе. З 1992 года выступаў у чэмпіянаце Беларусі. З 1992 па 1994 год гуляў у «Маладзечна», у 1995—1997 гадах — за «Атаку-Аўру». Завяршыў кар’еру ў клубе «Дынама-93» у 1998 годзе.
Трэнерская кар’ера
У 1998 годзе ў 2 гульнях кіраваў мінскім «Дынама-93», які абедзве гэтыя гульні прайграў з агульным лікам 0:8. У тым жа годзе ўзначальваў «Маладзечна», які ў выніку заняў у чэмпіянаце перадапошняе 14-е месца. У 2003 годзе працаваў старшым трэнерам у мінскім «Лакаматыве».
Бібліятэка Храптовічаў
Бібліятэка Храптовічаў — бібліятэка шляхецкага роду Храптовічаў, знаходзілася спачатку ў Варшаве, а з другой паловы XVIII ст. да 1913 года ў маёнтку Шчорсы (цяпер Навагрудскі раён).
Гісторыя
Заснавана І. Л. Храптовічам, які набываў кнігі ў час падарожжаў па Францыі, Германіі, Галандыі, Польшчы. Калекцыя еўрапейскіх выданняў XVI—XVII стст. куплена з бібліятэкі рымскага кардынала І. Імперыяле. Пасля 1768 года куплены кнігазбор заснавальніка Варшаўскай публічнай бібліятэкі біскупа Ю. Залускага. Папоўнілася за кошт збораў з закрытых у XVIII—XIX стст. кляштараў. Пасля смерці І. Л. Храптовіча бібліятэка перайшла да яго сына Адама. Адам Храптовіч давёў кнігазбор да 20 тысяч тамоў, сярод якіх творы антычных аўтараў, французскай і італьянскай класічнай літаратуры, працы па гісторыі Польшчы, Беларусі, Літвы, рукапісы, а таксама і новыя выданнямі.
У бібліятэцы працавалі даследчыкі І. Лялевель, Ф. Малеўскі, Я. Снядэцкі і А. Снядэцкі, У. Сыракомля, Ю. Ярашэвіч, яе наведваў А. Міцкевіч (сцвярджаюць, што менавіта тут ён ствараў сваю паэму «Гражына»). Бібліятэкарамі ў розныя часы працавалі Ф. Баброўскі, А. Ю. Глінскі, У. Сыракомля, Я. Чачот.
Леанід Станіслававіч Кучук
«Салют»
18 мая 2010 года быў прызначаны галоўным трэнерам белгарадскага «Салюта», змяніўшы на гэтай пасадзе Міраслава Рамашчанку. У першым жа матчы пры Кучуку клуб перамог «Жамчужыну-Сочы» з лікам 1:0. Пры Леанідзе клуб не паказваў выбітных вынікаў, пры новым трэнеры «Салют» выйграў 3 матчы, два звёў унічыю і 9 разоў прайграў. 23 жніўня ён падаў у адстаўку з пасады галоўнага трэнера. Пасля 25-га тура «Салют» займаў перадапошняе месца ў чэмпіянаце.
Бібліятэка Храптовічаў
Гісторыя
Пасля смерці Адама Храптовіча кнігазбор належаў яго пляменніку Міхаілу, рускаму дыпламату ў Неапалі, Бруселі, Лондане. Ад яго бібліятэка перайшла да сына яго сястры М. А. Храптовіча-Буцянёва, які разам са сваім братам, уладальнікам Шчорсаў — К. А. Храптовічам-Буцянёвым, упарадкаваў бібліятэку, а гісторык С. Л. Пташыцкі склаў і выдаў яе каталог. На той час налічвала больш за 10 тысяч экзэмпляраў.
Леанід Станіслававіч Кучук
«Арсенал» Кіеў
У чэрвені 2011 быў прызначаны галоўным трэнерам кіеўскага «Арсенала». У сезоне 2011/12 упершыню ў гісторыі клуб заваяваў права ўдзелу ў еўракубках. Да канца 2012 года «Арсенал» страціў двух спонсараў клуба, і было прынята рашэнне аб скарачэнні бюджэту; клуб выказаў намер разарваць кантракты з пяццю ігракамі клуба з найбольшым заробкам. 1 студзеня 2013 клуб і Кучук скасавалі кантракт «па ўзаемнай згодзе».
Бібліятэка Храптовічаў
Гісторыя
У канцы XIX ст. браты Міхаіл і Канстанцін Храптовічы-Буцянёвы прынялі рашэнне пра перадачу родавага кнігазбору на дэпазітнае захаванне ў бібліятэку Кіеўскага ўніверсітэта св. Уладзіміра з умовай, што з адкрыццём універсітэта на радзіме, бібліятэку будзе перададзена туды. Гэта рашэнне імі было прынята пад уплывам вядомага вучонага М. Доўнар-Запольскага. Перадача бібліятэкі была завершана 14-15 верасня 1913 года. У Кіеў было перададзена 7000 асобнікаў (4500 назваў кніг і рукапісаў). Спачатку вывезеная ў Кіеў калекцыя захоўвалася ў бібліятэцы Кіеўскага універсітэта і ў Інстытуце народнай адукацыі ў нераспакаваных скрынях. У снежні 1924 года Народны камісарыят асветы БССР звярнуўся да Народнага камісарыята асветы УССР з просьбай вярнуць Бібліятэку Храптовічаў у Беларусь. Прэзідыум Наркамасветы згадзіўся з просьбай, але з невядомых прычын гэта не было зроблена. У 1926 годзе рэзалюцыю аб вяртанні бібліятэкі на Беларусь прыняў Першы з'езд даследчыкаў беларускай археалогіі і археаграфіі. Асноўная частка бібліятэкі зберагаецца ў Цэнтральнай навуковай бібліятэцы Акадэміі навук Украіны ў Кіеве. Таксама кнігазбор Храптовічаў двойчы вывозілі з Кіева у час Першай і Другой сусветных войнаў адпаведна ў Саратаў і Уфу. У 1985 годзе бібліятэка заінвентарызавана, улічана 2005 экзэмпляраў кніг. У Шчорсах засталася мастацкая літаратура, якая загінула ў 1939 годзе.
Леанід Станіслававіч Кучук
«Кубань»
9 студзеня 2013 года быў афіцыйна прадстаўлены ў якасці новага галоўнага трэнера «Кубані», якая ішла перад зімовай паўзай у чэмпіянаце на 4 месцы. Пад кіраўніцтвам Кучука каманда набрала 19 ачкоў у 11 матчах (пры гэтым не пацярпела ніводнага паражэння), чаго хапіла для ўтрымання 5-га месца ў чэмпіянаце Прэм’ер-лігі і першаму ў гісторыі клуба траплення ў еўракубкі — у Лігу Еўропы. Перад пачаткам новага сезона кіраўніцтва каманды прапанавала трэнеру новы трохгадовы кантракт, і заявіла на афіцыйным сайце, што кантракт з Кучуком падоўжаны на тры гады. Аднак, праз нейкі час Кучук абвясціў, што супрацоўніцтва з «Кубанню» скончана 31 мая, а яго ўмовы для новага кантракта кіраўніцтвам не прынятыя.
Бібліятэка Храптовічаў
Фонд
На ўсіх выданнях ёсць экслібрысы. Акрамя экслібрысаў Храптовічаў на кнігах захаваліся надпісы, наклейкі, штэмпелі былых уладальнікаў кніг: італьянскага кардынала І. Імперыялі, біскупа Юзафа Залускага і інш. Умоўна збор кніг можна падзяліць на 2 часткі: Рукапісная частка бібліятэкі Храптовічаў, якую ў 1899 г. апісаў гісторык і архівіст Станіслаў Пташыцкі (129 рукапісаў), захоўваецца асобным зборам у аддзеле рукапісаў бібліятэкі імя У. Вярнадскага. Рукапісы галоўным чынам на польскай і лацінскай мовах, але ёсць беларускія, рускія, украінскія, французскія і нават арабскія (сярод іх 4-хтомны рукапіс Браніцкага «Прамовы Яна Храптовіча Навагрудскага кашталяна», сеймавыя і сеймікавыя акты, дзённік С. Маскевіча 1594 г., Біблія на латыні, напісаная на пергаміне ў XV ст., спіс 2-га статута ВКЛ, гісторыя роду Храптовічаў, 12 тамоў геаграфічна-статыстычнага апісання парафій Каралеўства Польскага з дадаткам карт кожнага прыходу, складзенага К. Пертэсам у 1791 г. і інш.). Да нашага часу захаваліся 112 рукапісаў.
У 1804 г. быў складзены «Katalog księg na materię wyłożonych… wzlg, kraju polskego w róźnich językach napisanych i do druku podanych w bibliotece J.Ch.». Ён належаў універсітэцкай бібліятэцы ў Варшаве і загінуў у пажары ў 1944 г.
Леанід Станіслававіч Кучук
«Лакаматыў» Масква
16 чэрвеня 2013 года з’явілася інфармацыя аб яго прысутнасці на трэніроўцы маскоўскага «Лакаматыва». 17 чэрвеня правёў першую трэніроўку «Лакаматыва», а 19 чэрвеня быў афіцыйна прадстаўлены як галоўны трэнер каманды. Па заканчэнні сезона 2013/14 клуб фінішаваў на 3-м месцы, стаўшы бронзавым прызёрам упершыню з 2006 года. Перад сезонам 2014/15 лідары каманды Мубарак Бусуфа і Ласана Дыяра з-за канфлікту з Кучуком, самавольна пакінулі каманду. З пачаткам сезона сітуацыя ў камандзе працягвала пагаршацца, трэнер адкрыта канфліктаваў з усімі футбалістамі каманды, у тым ліку праз прэсу. Пагасіць канфлікт не ўдалося і на фоне рэзкага падзення вынікаў. 15 верасня 2014 года Леанід Кучук быў адхілены ад працы на пасадзе галоўнага трэнера «Лакаматыва». 10 кастрычніка 2014 года, не жадаючы плаціць кампенсацыю, «Лакаматыў» у аднабаковым парадку скасаваў кантракт з трэнерам з-за прагулу трэніроўкі. Кучук прадставіў відэазапіс, з якога вынікае, што на трэніроўку яго не пусціла ахова. Верагоднасць запісу выклікала вялікія сумневы, прэзідэнт «Лакаматыва» Вольга Смародская назвала яе пастановачнай. Пасля звальнення Кучук падаў скаргу ў РФС з патрабаваннем у кампенсацыі яму 4,86 млн еўра. Палата РФС па вырашэнні спрэчак у выніку вынесла рашэнне аб кампенсацыі ў памеры 1,8 млн еўра.
Вяртанне ў «Кубань»
17 лістапада 2014 года Кучук зноў стаў галоўным трэнерам «Кубані», падпісаўшы кантракт на два гады. Аднак, пад кіраўніцтвам беларускага спецыяліста вынікі каманды значна пагоршыліся, і з зоны еўракубкаў яна апусцілася ў ніжнюю частку турнірнай табліцы. Разам з «Кубанню» Кучук змог дайсці да фіналу Кубка Расіі, дзе саступіў свайму былому клубу «Лакаматыву» (1:3). Пасля гэтага «Кубань» скасавала кантракт з Кучуком па ўзаемнай згодзе бакоў.
«Сталь»
Пасля зыходу з «Кубані» Кучук на працягу 1,5 гадоў заставаўся без працы. У снежні 2016 года быў адным з кандыдатаў на пасаду галоўнага трэнера нацыянальнай зборнай Беларусі, аднак у студзені 2017 года ўзначаліў украінскі клуб «Сталь» з Кам’янскага. Разам са «Сталлю» заняў 8-е месца ва ўкраінскай Прэм’ер-лізе 2016/17. У канцы мая 2017 года цікавасць да Кучука стаў праяўляць расійскі «Растоў», і 6 чэрвеня было абвешчана аб зыходзе Кучука са «Сталі».
«Рух»
1 лютага 2019 года было афіцыйна абвешчана аб прызначэнні Кучука на пасаду галоўнага трэнера «Руха» з Вынныкаў. У ліпені таго ж года клуб пераехаў у Львоў. Сезон 2018/19 каманды скончыла на 11-м месцы ў Першай лізе, а ў сезоне 2019/20 ішла на першым радку табліцы. У снежні 2019 года Кучук пакінуў «Рух» па пагадненні бакоў.
«Дынама» Мінск
22 красавіка 2020 года было афіцыйна абвешчана аб прызначэнні Кучука галоўным трэнерам мінскага «Дынама». У маі 2021 года Леанід Кучук падаў у адстаўку з пасады галоўнага трэнера пасля паражэння ад брэсцкага «Руха» (0:1), у чэрвені афіцыйна пакінуў клуб.
Вяртанне ў «Рух»
У жніўні 2021 года зноў стаў галоўным трэнерам львоўскага «Руха», які на гэты час ужо выйшаў у Прэм’ер-лігу. Пакінуў пасаду ў сакавіку 2023 года.
Ліпуш (гміна)
Лі́пуш (Lipusz) — вясковая гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Касцерскага павета Паморскага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Ліпушы. Плошча гміны складае 109,2 км². Станам на 2011 год у гміне Ліпуш пражывалі 4200 чалавек, шчыльнасць — 38,5 чал./км². Адміністрацыйна падзелена на 8 салецтваў.
Стаўрова
Стаўрова:
Нікалагоры
Нікалаго́ры (Николого́ры) — пасёлак гарадскога тыпу ў Вязнікоўскім раёне Уладзімірскай вобласці Расіі. Цэнтр муніцыпальнага ўтварэння «Пасёлак Нікалагоры». Насельніцтва — 4950 чал. (2021). Размешчаны за 12 км ад чыгуначнай станцыі Сенькава (на лініі Каўроў — Ніжні Ноўгарад), за 121 км ад абласнога цэнтра Уладзіміра, да Ніжняга Ноўгарада — 110 км, да Вязнікаў — 15 км.
Элмар Джэймс
Элмар Джэймс (анг. Elmore James; — ) — амерыканскі блюзавы гітарыст, спявак, аўтар песень. Першаадкрывальнік тэхнікі гульні слайдаў на электрагітары; адзін з найбольш выбітных музыкантаў эпохі росквіту чыкагскага блюзу, яго навацыі аказалі вялікі ўплыў і на далейшае развіццё блюзу, і на фарміраванне рок-музыкі.
У 1980 яго імя было (у ліку першых намінантаў) ўключана ў Залу славы блюзу, а ў 1992 ў Залу славы рок-н-ролу.
Юджын Сернан
Юджын Эндру Сернан (Eugen Cernan; 14 сакавіка 1934 года — 16 студзеня 2017 года) — астранаўт ЗША. Апошні, на дадзены момант, чалавек, які стаяў на паверхні Месяца.
Біяграфія
Нарадзіўся 14 сакавіка 1934 года ў горадзе Чыкага, штат Ілінойс. Мае славацкія і чэшскія карані. Прозвішча дзеда-славака было Чэрнан, яно ператварылася ў Сернан з-за англійскіх правіл чытання.
Ён быў у космасе тройчы: у якасці другога пілота «Джэміні-9А» у чэрвені 1966 года, як пілот «Апалона-10» у маі 1969 года, і як камандзір «Апалона-17» у снежні 1972 года.
У наш час Сернан з'яўляецца апошнім чалавекам, які стаяў на паверхні Месяцы (14 снежня 1972 года). Апошнія словы, сказаныя чалавекам на Месяцы, належаць Сернану:
«Боб, гаворыць Джын, я на паверхні, і, робячы апошні крок чалавека з паверхні [Месяцы], вяртаючыся дахаты, каб калі-небудзь вярнуцца — але, мы верым, у не вельмі далёкай будучыні — я б проста хацеў [сказаць] тое, што, я думаю, застанецца ў гісторыі. Што сённяшні выклік Амерыкі вызначыў будучыя лёсы чалавецтва. І, пакідаючы Месяц у [раёне] Таўрус-Літраў, мы сыходзім гэтак жа як і прыйшлі і, з Божай дапамогай, вернемся — з мірам і надзеяй для ўсяго чалавецтва. Поспеху экіпажу „Апалона-17“». (8:14:00 UTC, 14 снежня 1972)
Рыа-Бек
Рыа-Бек (Río Bec) — археалагічны помнік, руіны горада цывілізацыі мая. Руіны выяўлены на поўдні мексіканскага штата Кампечэ. Ад помніка паходзіць таксама назва архітэктурнага стылю Рыа-Бек, які пазней распаўсюдзіўся на суседнія гарады. Гэты стыль цесна звязаны са стылем Чэнес (Chenes), распаўсюджаным на паўночны ўсход ад рэгіёна Рыа-Бек.
Архітэктурны стыль Рыа-Бек
Храмавыя піраміды ў стылі Рыа-Бек знаходзяцца ў нізінах у цэнтральнай частцы Мексікі. Стыль узнік у VII стагоддзі н. э. і працягваў існаваць у VIII стагоддзі. Храмавыя піраміды ў гэтым стылі звычайна забяспечаны дзвюма нефункцыянальнымі каменнымі вежамі без унутраных памяшканняў.
Вежы-двайняты звужаюцца да вяршыні, што стварае ілюзію яшчэ большай вышыні. Ствараецца ўражанне, што па сценах веж паднімаюцца прыступкі, якія вядуць у храм, аднак «прыступкі» — усяго толькі матыў афармлення іх паверхні; больш таго, нават калі б прыступкі былі сапраўднымі, падняцца па іх было б немагчыма з-за крутасці сцен.
Храмы, размешчаныя на платформах на вяршынях рыа-бекскіх веж, таксама не функцыянальныя. Яны ўяўляюць сабою суцэльныя масы без унутраных памяшканняў. Псеўда-дзверы, убудаваныя ў нішы на фасадах храмаў, ствараюць уражанне сапраўдных дзвярэй.
Нягледзячы на нефункцыянальныя кампаненты, рыа-бекскія вежы забяспечаны тыповымі для пірамід дэкаратыўнымі матывамі, і храмы на іх вяршынях на першы погляд уяўляюцца функцыянальнымі пірамідамі. Прызначэнне пірамід у стылі Рыа-Бек невядома, аднак яны нагадваюць комплексы веж-двайнят Тыкаля.
IC 1697
IC 1697 — галактыка тыпу S (спіральная галактыка) у сузор’і Кіт.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Свята-Ільінская царква (Шумячы)
Свята-Ільінская царква — дзейны праваслаўны храм у гарадскім пасёлку Шумячы Смаленскай вобласці, перароблены з каталіцкай царквы. Знаходзіцца на вуліцы Савецкай, 96.
Гісторыя
Першы драўляны каталіцкі касцёл у Шумячах быў пабудаваны ў канцы XVII стагоддзя манахамі-бернардынцамі, напачатку XIX стагоддзі касцёл перабудаваны на каменны на сродкі ўладальніка мястэчка Міхала Галынскага.
У касцёлу мясцілася ікона «Божай Маці Шумячская», звесткі аб якой захаваліся ў фондах Нацыянальнага архіва Беларусі.
У мае 1867 года, касцёл быў зачынены, а яго будынак перададзены праваслаўным вернікам.
Патапаўка (прыпыначны пункт)
Пата́паўка (, Потаповка)  — прыпыначны пункт Гомельскага аддзялення Беларускай чыгункі ў Буда-Кашалёўскім раёне Гомельскай вобласці. Размешчаны за 1,5 км на паўночны ўсход ад вёскі Патапаўка; на лініі Гомель — Жлобін, паміж станцыяй Буда-Кашалёўская і прыпыначным пунктам Качанова.
Стаўрова (Уладзімірская вобласць)
Стаўрова (Ставро́во) — пасёлак гарадскога тыпу ў Собінскім раёне Уладзімірскай вобласці Расіі. Утварае аднайменнае муніцыпальнае ўтварэнне пасёлак Стаўрава са статусам гарадскога паселішча як адзіны населены пункт у яго складзе.
Насельніцтва — 6932 чал. (2021). Размешчаны на рацэ Колакша, за 16 км ад чыгуначнай станцыі Колакша (на лініі Уладзімір — Масква).
Гісторыя Бразіліі
Тэрыторыя Бразіліі была заселена чалавекам мінімум 11 000 гадоў таму. Бразілія была калоніяй Партугаліі ад высадкі Педру Кабрала ў 1500 да пачатку XIX стагоддзя. Каланіяльная залежнасць была фактычна скасаваная ў 1808, калі Напалеон напаў на Партугалію і сталіца была перанесена з Лісабона ў Рыа-дэ-Жанэйра. У 1822-1889 была імперыяй, з 1889 — федэратыўная прэзідэнцкая рэспубліка, якой застаецца і сёння.
Дакабралавы перыяд
Чалавек засяліў тэрыторыю сучаснай Бразіліі не менш як 11 000 гадоў таму, прынамсі, столькі даюць археолагі Лузіі — самым старым чалавечым парэшткам, знойдзеным у штаце Мінас-Жэрайс. Узрост керамікі, адшуканай у Амазоніі, складае 8000 гадоў — найстаражытнейшыя ўзоры ў Амерыцы — і гэта сведчыць аб тым, што ў Сельве ўжо тады існавала развітая культура. У 1400-800 гг. н.э. высакатэхналагічная для свайго часу цывілізацыя (выкшталцоная кераміка, будаўніцтва насыпаў) асвойвала востаў Маражо ў дэльце Амазонкі. На момант прыбыцця еўрапейцаў — усходняе ўзбярэжжа Паўднёвай Амерыкі было адкрыта партугальскім мараплаўцам Педру Кабралам у 1500 — тэрыторыя сучаснай Бразіліі была заселена шматлікімі індзейскімі плямёнамі (групы тупі, гуарані, жэ) агульнай кольскасцю каля 7 млн чалавек. Асноўнымі заняткамі індзейцаў былі паляванне, збіральніцтва, рыбалоўства, падсечнае земляробства. Паміж плямёнамі ішлі пастаянныя войны.
Каланіяльны этап
У сярэдзіне XVI стагоддзя акрэслілася міжнародная цукровая спецыялізацыя Бразіліі, на прантацыі трыснягу сталі завозіць афрыканскіх неграў з партугальскіх калоній (Ангола, Мазамбік) і не толькі. У канцы XVII пасля адкрыцця бандэйрантамі (удзельнікамі пошукавых экспедыцый на захад) радовішчаў золата, на змену цукроваму буму прыйшла залатая ліхаманка, што прыцягнула яшчэ больш мігрантаў з Партугаліі і яе калоній.
У 1610-я спробу авалодаць экватарыяльным узбярэжжам Бразіліі зрабіла Францыя. У 1620-х-30-х падчас Галандска-партугальская вайны ладны кавлак Бразіліі захапілі галандцы. Абодва разы Партугалія даволі хутка вяртала сабе ўсе страчаныя землі. Не абыйшлі калонію і ўнутраныя канфлікты, у першую чаргу, паўстанні рабоў, якія часам нават прыводзілі да стварэння незалежных "рэспублік" (такіх як Палмарыс).
Перад незалежнасцю
Першай сур'ёзнай спробай дамагчыся незалежнасці стала "змова ў Мінас-Жэрайсе" (1788), хутка раскрытая ўладамі. Цягам наступных дзесяцігоддзяў натхняльнікам і ўскосным віноўнікам бразільскай незалежнасці стала Францыя: на пачатку XIX стагоддзя ідэі Вялікай Французскай рэвалюцыі наэлектрызавалі лацінаамерыканскае паветра свабодай, а каталізатарам дэкаланізацыі сталі напалеонаўскія войны ў Еўропе: у 1808 партугальскі каралеўскі двор уцёк з акупаванага французамі Лісабона ў Рыа-дэ-Жанейра. У Рыа гаспадары калоніі былі вымушаны стварыць першыя фінансавыя ўстановы: фондавую біржу і нацыянальны банк, што адмяніла партугальскую манаполію на бразільскі знешні гандаль і адкрыла Бразілію для свету. У 1809, жадаючы адпомсціць за выгнанне, прынц-рэгент Жуан санкцыянаваў напад на французскую Гвіяну.
У 1814 вайна на Пірэнеях скончылася, і каралеўскі двор быў закліканы на радзіму, маўляў, кіраваць з калоніі — не па-каралеўску. Манаршы двор вяртацца не спяшаўся і ў 1815 — каб апраўдаць вымушаную шасцігадовую эміграцыю і надалей кіраваць з Рыа — узняў статус краіны да Аб'яднага каралеўства з Партугаліяй. Такім чынам на карце з'явілася ўнікальная мульцікантынентальная трансатлантычная махархія. Аднак Лісабон (асабліва пасля рэвалюцыі 1820) настойліва патрабаваў вяртання — цяпер ужо караля — Жуана VI і вярхоўнага суда. З іншага боку высылцы караля паспрыялі бразільскія патрыёты, нецярплівыя да абяцаных свабодаў. У 1821 годзе Жуан VI ад'ехаў у Лісабон, пакінуўшы намеснікам свайго сына Педру і паабяцаўшы Бразіліі канстытуцыю.
Бразільская імперыя
Упершыню сабраны партугальскі парламент (картэсы) вырашыў пазбавіць Бразілію ўсіх незалежніцкіх заваёў і адрадзіць былы каланіяльны статус. Бразільцы адказалі грамадзянскім супраціўленнем і на іх бок стаў Педру — сын караля Жуана. 7 верасня 1822 Бразілія абвясціла сябе незалежнай імперыяй а прынц Педру стаў імператарам Педру I. Вайна за незалежнасць, што пачалася яшчэ ў 1821, аказалася для Бразіліі хуткай і паспяховай: апошні партугалскі салдат здаўся ў палон у красавіку 1824, а праз 13 месяцаў Партугалія прызнала незалежнасць сваёй буйнейшай калоніі. Паводле канстытуцыі 1824 года Бразільская імперыя з'яўлялася ўнітарнай парламенцкай манархіяй. За 67 гадоў на бразільскім троне змянілася ўсяго два імператары Браганскай дынастыі, што насілі імя Пэдру. У 1831 Пэдру І адмовіўся ад бразільскага прастола на карысць пяцігадовага сына і па-авантурысцку з'ехаў у Лісабон бараніць карону сваёй дачкі Марыі. Дзесяцігоддзе рэгенцтва Пэдру ІІ адзначалася сацыяльнай напружанасцю і паўстаннямі ў розных кутках маладой рабаўласніцкай імперыі. З канца 1840-х распачаўся перыяд унутранай стабільнасці. У гэты час галоўным пытаннем стала адмена рабства, якое было вырашана станоўча толькі ў 1888 — за год да краху імперыі, стаўшы яго асноўнай прычынай. Знешняя палітыка ў эпоху Пэдру ІІ была паспяховай: у 1852 Бразілія перамагла Аргенціну ў Лаплацкай вайне і стала самай уплывовай дзяржавай кантыненту. Пасля былі таксама паспяховыя Уругвайская і спусташальная Парагвайская войны. 15 лістапада 1889 у выніку ваеннага перавароту, падтрыманага фінансавай і земляўласніцкай элітамі, Бразілія стала рэспублікай.
Бразільская рэспубліка
У 1894-1930 ва ўладзе знаходзіліся цывільныя. У гэты час Бразілія перахварэла на каўчукавую ліхаманку, перамагла Балівію ў вайне за Акры (1903, вайна стала ўскосным вынікам ліхаманкі), паўдзельнічала на баку Антанты ў Першай Сусветнай вайне, паспрабавала гуляць адметную ролю ў Лізе Нацый. У 1930 у выніку ваеннага перавароту да ўлады прыйшоў Жытуліу Варгас, які ўсталяваў дыктатарскі рэжым. У 1942 годзе Бразілія, пацярпелая ад нямецкіх падводных лодак, абвясціла вайну дзяржавам Восі і нават даслала экспедыцыйны корпус у Італію. Тым цікавей, што параза фашысцкіх рэжымаў стала адной з прычынаў падзення рэжыму Варгаса (у 1951-54 ён яшчэ пакіраваў краінай у якасці дэмакратычна абранага прэзідэнта, але быў зрынуты і скончыў жыццё самагубствам).
Следам за самагубствам Варгаса на чале Бразіліі стаяла некалькі дэмакратычна абраных прэзідэнтаў, сярод якіх варта адзначыць Жуселіну Кубічэка (1956-1960). Менавіта пры ім быў спраеткаваны, збудаваны і адкрыты горад Бразіліа — новая сталіца. У 1964 чарговая ваенная хунта ажыццявіла чарговы пераварот. Ваенны рэжым разглядаўся як часовая мера, аднак паступова ваенная дыктатура ўкаранілася і ў 1968 узаконіла сябе Пятым інстытуцыйным актам. Рэжым актыўна пераследваў незадаволеных: і тых, хто вёў падпольную барацьбу, і вальнадумных дзеячоў культуры. Як і многія іншыя лацінаамеркыканскія дыктатуры, бразільская хунта дамаглася вялікіх эканамічных поспехаў і на пачатку 1970-х знаходзілася на піку папулярнасці. Але нарастаючы крызіс і немагчымасць бесперапыных рэпрэсій прывялі да пачатку дэмакратызацыі. З 1979 рэжым станавіўся ўсё мякчэйшым і нарэшце ў 1985 улада вярнулася да цывільнага ўрада. У 1988 пабачыла свет сённяшняя Канстытуцыя Бразіліі.
Першае дэмакратычнае дзесяцігоддзе было прайшло ў няўдалых спробах пераадолець крызіс і пераняць інфляцыю. Толькі прыняцце міністрам фінансаў Кардозам ў 1994 Плана Рэал і яго далейшае ажыцяўленне вылекавалі эканоміку Бразіліі. Сам Кардозу двойчы (у 1994 і 1998 абіраўся прэзідэнтам). У 2002 пасаду прэзідэнта заняў палітычны апанент Кардосы, сацыяліст Лула да Сілва, у 2006 ён быў пераабраны. У 2010 выбары выйграла Дылма Русеф — паплечніца Сілвы па Партыі працоўных. Здавалася, Бразілія трывала стала на дэмакратычныя рэйкі. Але бясконцая карупцыя, паліцэйскае беззаконне — усё гэта нікуды ні знікла і пакрыёма збіралася, каб прагрымець у сярэдзіне 2010-х вулічнымі пратэстамі, што ўрэшце прывяло да імпічменту Дылмы Русеф у 2016.
Навасады (Лошніцкі сельсавет)
Наваса́ды (, Новосады) — вёска ў Барысаўскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Лошніцкага сельсавета.
У 2016 годзе да вёскі далучаны пасёлак Навасады 1.
Віктар Іванавіч Вярсоцкі
Біяграфія
На педагагічнай працы з 1952, у 1962—78 выкладчык Мінскага мастацкага вучылішча.
Старшыня праўлення Мастацкага фонду БССР з 1977 года.
Узнагароды
Заслужаны настаўнiк Беларусi, заслужаны дзеяч культуры Польшчы.
Рудня (Талачынскі раён)
Ру́дня (, Рудня) — вёска ў Талачынскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Коханаўскага сельсавета.
Сурмач
Сурмач — прозвішча.
Вацлаў Іванавіч Савіцкі
Вацлаў Іванавіч Савіцкі (нар., в. Вітаўцы, Вілейскі раён, Мінская вобласць) — беларускі ўрач-хірург. Доктар медыцынскіх навук (1972), прафесар (1976).
Біяграфія
Навуковыя інтарэсы: сардэчна-сасудзістая хірургія.
IC 1698
IC 1698 — галактыка тыпу S0 (спіральная галактыка) у сузор’і Рыбы.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Шаля (Свярдлоўская вобласць)
Шаля (Ша́ля) — пасёлак гарадскога тыпу ў Свярдлоўскай вобласці Расіі. Адміністрацыйны цэнтр Шалінскай гарадской акругі і Шалінскага раёна. Шаля атрымала сваю назву ад аднайменнай ракі. Заснавана ў 1903 годзе як пасёлак пры пракладцы чыгункі Перм — Екацярынбург. Насельніцтва — 5960 чалавек (2021).
Максім Юр’евіч Рамашчанка
Максім Юр’евіч Рамашчанка (Максим Юрійович Ромащенко; нар., ) — беларускі футбаліст украінскага паходжання, паўабаронца. З’яўляецца рэкардсменам нацыянальнай зборнай Беларусі па колькасці забітых галоў (20). Футбаліст года Беларусі (2004).
Юзаф Карп
Юзаф Карп (? — пасля 1637) — ураднік Вялікага Княства Літоўскага.
Біяграфія
Паходзіў са старэйшай лініі шляхецкага роду Карпаў уласнага герба «Карп». Ваўкавыскі маршалак.
Максім Юр’евіч Рамашчанка
Максім з’яўляецца малодшым братам беларускага футбаліста і трэнера Міраслава Рамашчанкі.
Кар’ера
Выхаванец днепрапятроўскага футбола, пачынаў дарослую кар’еру ва Украіне, у клубе «Паліграфтэхніка». З 1993 года выступаў у Беларусі за «Дняпро», «Фандак» і МПКЦ (разам з апошнім клубам стаў чэмпіёнам краіны).
Выступаў у маскоўскім «Дынама» з 1997 па 2006 год (з перапынкам). У дублюючым складзе «Дынама» правёў 14 матчаў і забіў 3 галы. За асноўны склад правёў 116 матчаў, забіў 22 мяча.
У 2007 годзе быў іграком футбольнага клуба «Тарпеда» (Масква), які выступаў у першым дывізіёне Расіі. Клуб не вырашыў задачу па вяртанні ў Прэм’ер-лігу, а ўмовы новага кантракта, прапанаванага тарпедаўскім кіраўніцтвам, Рамашчанка не задаволілі, і ён пакінуў каманду.
У студзені 2008 года Рамашчанка заключыў кантракт з турэцкім клубам «Бурсаспор» тэрмінам на 1,5 года.