cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Рагачоўскі замак
Гісторыя
Існаваў у XVI — 2-й палове XVIII ст. Пабудаваны да 1563 г. з дрэва на месцы старажытнага гарадзішча XI ст., на высокім мысе ў сутоках рэк Дняпра і Друці. Меў стратэгічнае значэнне стратэгічнае значэнне і ў XVII ст. ўваходзіў у сістэму пагранічнай абароны на Дняпры. У 1654 г. спалены. У 1750—60-я гады замак быў абнесены земляным валам з ровам. Да пачатку 1770-х гадоў замак прыйшоў у заняпад. Канчаткова знішчаны ў 1780 г.
Архітэктура
Замак быў абнесены земляным валам з ровам. Вал існаваў з ХІ ст., але ў 1750—60-я гады быў падсыпаны. Абарончыя сцены мелі выгляд астрога. У цэнтры дзядзінца стаяў палац — аднапавярховы прамавугольны ў плане будынак з мезанінам, накрыты гонтавым дахам. Уключаў прыхожую, трапезную, пяць жылых памяшканняў, алькеж, камору, аптэчку, кухню і інш., у мезаніне была зала. Галоўны ўваход аформлены ганкам на слупах, на процілеглым фасадзе — галерэя.
Каля палаца размяшчаліся флігель (восем жылых пакояў, гардэроб, кухня), царква, дом аканома, гаспадарчыя пабудовы. Перад двух'яруснай брамай-вежай цераз роў быў мост на ізбіцах. У браме на першым ярусе былі абапал праезда дзве каморы, на другім — зала, абкружаная галерэяй і накрытая гонтавым дахам.
Нагорнае (Баранавіцкі раён)
Гісторыя
У 1897 годзе ў Чэрніхаўскай воласці Навагрудскага павета Мінскай губерні.
З 1939 года ў БССР. З 15 студзеня 1940 года ў Гарадзішчанскім раёне Баранавіцкай, з 8 студзеня 1954 года Брэсцкай абласцей, з 25 снежня 1962 года ў Баранавіцкім раёне.
У Вялікую Айчынную вайну з канца чэрвеня 1941 года да ліпеня 1944 года вёска акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі. На франтах вайны загінулі 5 вяскоўцаў.
Да 1962 года вёска ўваходзіла ў склад Савіцкага сельсавета.
Кампанііўка
Кампанііўка (Компані́ївка) — пасёлак гарадскога тыпу ў Кампанііўскім раёне Кіраваградскай вобласці Украіны за 30 ад Крапыўныцкага, раённы цэнтр.
Фюрстэнфельдбрук
Фюрстэнфельдбрук (Fürstenfeldbruck) — горад у Баварыі, Германія. Сталіца раёна Фюрстэнфельдбрук. На 2004 год насельніцтва перавышае 35,000 чалавек. З 1930-х гадоў горад мае ваенна-паветраную базу.
Назва Фюрстэнфельдбрук складаецца з двух частак, а менавіта «Брук» (Bruck), што на баварскім дыялекце азначае «мост» (маецца на ўвазе мост праз раку Ампер), і Фюрстэнфельдбрук (Fürstenfeld) у гонар вядомага манастыра ў абацтве Фюрстэнфельдбрук. Горад таксама вядомы тым, што там зарадзіўся вядомы рок-гурт Neue Deutsche Härte.
Феадосій Юсцінавіч Шчусь
Феадосій Юстынавіч Шчусь (25 сакавіка 1893 — 13 (27) чэрвеня 1921) — камандзір паўстанцкага атрада, потым адзін з вядучых камандзіраў у Рэвалюцыйнай паўстанцкай арміі Украіны, начальнік кавалерыі, «правая рука» Нестара Махно. Выхадзец са старой украінскай казачай сям'і.
Завалля
Завалля (Зава́лля) — пасёлак гарадскога тыпу ў Гайваранскім раёне Кіраваградскай вобласці Украіны на рацэ Паўднёвы Буг каля адміністратыўнай мяжы з Адэскай вобласцю.
Чалеі
Чале́і (, Челеи) — вёска ў Мядзельскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Мядзельскага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1945 гадах вёска ў складзе гміны Груздава, з 1927 года ў складзе гміны Паставы Пастаўскага павета Віленскага ваяводства.
Да 29 верасня 2006 года вёска ўваходзіла ў склад Лацвянскага сельсавета.
Пагарскі раён
Пагарскі раён (Погарский район) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на поўдні Бранскай вобласці Расіі. Адміністрацыйны цэнтр — пасёлак гарадскога тыпу Пагар.
Геаграфія
Плошча раёна — 1210 км². Асноўныя рэкі — Судасць, Вара, Вабля.
Прыродныя рэсурсы
На тэрыторыі раёна вядзецца здабыча пяску, гліны, торфу.
Экалогія
Чарнобыльская катастрофа прывяла да пагаршэння экалагічнага становішча Пагарскага раёна. Практычна ўвесь раён апынуўся ў зоне радыяцыйнага забруджвання (1—5 Кюры/км²).
Дэмаграфія
Насельніцтва раёна складае 34,1 тыс. чалавек, у тым ліку ў гарадскіх умовах жывуць каля 11,5 тыс. Усяго налічваецца 132 населеныя пункты.
Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел
Пасля муніцыпальнай рэформы (2005) у раёне маецца 1 гарадское і 14 сельскіх паселішчаў:
Цімошкаўшчына
Цімо́шкаўшчына (, Тимошковщина) — вёска ў Мядзельскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Мядзельскага сельсавета.
Пагарскі раён
Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел
Гарадское паселішча: Сельскія паселішчы:
Цімошкаўшчына
Гісторыя
У 1921—1945 гадах вёска ў складзе гміны Мядзел Пастаўскага павета Віленскага ваяводства.
Уладзімір Міхайлавіч Говар-Бандарэнка
Уладзімір Міхайлавіч Говар-Бандарэнка (,  — ) — беларускі акцёр, заслужаны артыст БССР (1961).
Біяграфія
Член Беларускага саюза тэатральных дзеячаў‎ з 1947 года.
Творчасць
Створаныя ім вобразы вызначаліся псіхалагічнай дакладнасцю. Сярод роляў: Янук, Язэп Шыдлоўскі («Папараць-кветка», «Над хвалямі Серабранкі» І. Козела), Максім Кутас («Чаму ж мне не пець, чаму ж не гудзець» паводле Я. Купалы і М. Чарота), Гусляр («За лясамі дрымучымі» А. Вольскага і П. Макаля), пан Бараноўскі, Канцлер («Несцерка», «Цудоўная дудка» В. Вольскага), Гараднічы («Рэвізор» М. Гогаля), Алег Баян («» У. Маякоўскага), Мантанелі («» паводле Э. Л. Войніч), тата Карла («» паводле А. Талстога), Тарталья («» К. Гоцы).
Знам’янка Друга
Знам’янка Друга (Знам’янка Друга) — пасёлак гарадскога тыпу ў Кіраваградскай вобласці Украіны, падпарадкаваны Знам'янскаму гарадскому савету. Пасёлак заснаваны ў 1730 г. перасяленцамі-стараверамі з Расіі, верагодна са Знаменкі Арлоўскай губерні. Гэта паселішча дало назву чыгуначнай станцыі і гораду Знам’янка.
Чэмпіянат Вялікабрытаніі па снукеры 2003
Чэмпіянат Вялікабрытаніі 2003 (UK Championship 2003, таксама вядомы як Travis Perkins UK Championship 2003 — ад назвы спонсара) — прафесійны рэйтынгавы турнір па снукеры, які праходзіў з 18 па 30 лістапада 2003 года на арэне Barbican Centre, у Ёрку, Англія. Турнір стаў 27-м розыгрышам чэмпіянату Вялікабрытаніі, які штогод праходзіць з 1977 году. Кампанія Travis Perkins упершыню спансавала турнір. Прызавы фонд турніру склаў £615,000, з якіх £84,500 атрымаў пераможца.
Кубак Мальты па снукеры 2005
Кубак Мальты 2005 (Malta Cup 2005) — прафесійны рэйтынгавы турнір па снукеры, які праходзіў з 31 студзеня па 6 лютага 2005 года ў канферэнцыйным цэнтры Хілтан, у Партамазе, Мальта. Турнір стаў 12-м розыгрышам кубка Мальты, які быў заснаваны ў 1989 годзе пад назвай адкрытага чэмпіяната Еўропы і праводзіўся ў Францыі. Прызавы фонд турніру склаў £197,500, з якіх £30,000 атрымаў пераможца.
Рэйтынгавыя ачкі
Кубак Мальты 2005 меў такое ж размеркаванне рэйтынгавых ачкоў, як і на іншых турнірах у сезоне, акрамя трох найбуйнейшых (Гран-пры, чэмпіянат Вялікабрытаніі і чэмпіянат свету). Пераможца турніру атрымаў 4000 рэйтынгавых ачкоў. Пры гэтым за перамогі на Гран-пры, чэмпіянаце Вялікабрытаніі і чэмпіянаце свету снукерысты атрымлівалі 5000, 6000 і 8000 адпаведна.
Наўлінскі раён
Наўлінскі раён — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на ўсходзе Бранскай вобласці Расіі. Адміністрацыйны цэнтр — пасёлак гарадскога тыпу Наўля.
Геаграфія
Плошча раёна — 2030 км². Асноўныя рэкі — Наўля, Рэўна.
Гісторыя
5 ліпеня 1944 года Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР была ўтворана Бранская вобласць, у склад якой, нароўні з іншымі, быў уключаны і Наўлінскі раён. У 1963 годзе раён быў скасаваны, у 1965 годзе — адноўлены.
Дэмаграфія
Насельніцтва раёна складае 28,2 тыс. чалавек, у тым ліку ў гарадскіх умовах жывуць каля 16 тыс.
Усяго налічваецца 86 населеных пунктаў. Найбуйнейшыя з іх — Наўля, Алтухова.
Агульная колькасць насельніцтва раёна (з райцэнтрам):
Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел
Пасля муніцыпальнай рэформы (2005) у раёне маецца 2 гарадскія і 11 сельскіх паселішчаў:
Гарадскія паселішчы: Сельскія паселішчы:
Бярэзінскія выступленні працоўных (1905)
Першае палітычнае выступленне рабочая арганізацыяцыя мяст. Беразіно Ігуменскага павета падрыхтавала да гадавіны забойства нарадавольцамі Аляксандра II. 28.2 (13.3).1905 яна выдала гектаграфаваную адозву з заклікам да аднадзённай забастоўкі. 1(14) сакавіка забаставалі чаляднікі кравецкіх, шавецкіх і панчошных майстэрняў. Каля 70 стачачнікаў накіраваліся на вяровачны завод Б. Старобінца і дамагліся спынення работы. Затым з удзелам сялян адбыўся сход у лесе (250 чал.) і маніфестацыі ва ўрочышчы Пятроў Вугал і ў в. Трасцянка. Вярнуўшыся ў мястэчка, маніфестанты арганізавалі мітынг. На наступны дзень рабочая арганізацыя выдала лістоўку, прысвечаную гэтым падзеям. Мінскі губернатар накіраваў у Беразіно паўэскадрона драгунаў. 1 (14) мая і 6 (19) чэрвеня антыўрадавыя вулічныя дэманстрацыі паўтарыліся. 30.6 (13.7).1905 у Беразіно ў знак салідарнасці з рабочымі Адэ-сы, Іванава-Вазнясенска, Лодзі аб'яўлена агульная аднадзённая забастоўка. Баставалі ўсе рабочыя, рамеснікі, работнікі гандлю, распаўсюджваліся пракламацыі з тлумачэннем падзей у названых гарадах. У лесе адбылася сходка. Вечарам у мястэчку праведзена дэманстрацыя (500 чал.) з чырвоным і чорным сцягамі, рэвалюцыйнымі песнямі і заклікамі «Далоў самадзяржаўе!», «Далоў урад!», «Далоў вайну!», «Няхай жыве сацыял-дэмакратычная партыя!». Перад будынкам пошты і кватэрай станавога прыстава дэманстранты спыняліся і наладжвалі мітынг. У пачатку ліпеня 1905 з эканамічнымі патрабаваннямі баставалі кухаркі і 50 грузчыкаў, некаторыя з іх былі арыштаваны. 23— 25.7 (5— ''.8) .1905 у Беразіно адбыліся мітынгі і дэманстрацыі. 28 ліпеня (10 жніўня працоўныя мястэчка ў гонар паўгадавіны рэвалюцыі правялі 2 мітынгі і вулічную дэманстрацыю з удзелам 1 тыс. чалавек. На мітынгах 30 ліпеня (12 жніўня), 10(23) і 12(25) жніўня яны падтрымалі рэваляцыйна-дэмакратычны заклік да байкоту Булыгінскай думы. Рабочыя і рамеснікі Беразіно ў ліку першых на Беларус ўключыліся ва Усерасійскую Кастрычнінскую палітычную стачку. 9 (22) кастрычніка ў мястэчку адбыліся 2 вулічныя дэманстрацыі і маніфестацыі, 22 кастрычніка (4 лістапада) каля 2 тыс. жыхароў мястэчка прынялі ўдзел у дэманстрацыі пратэсту супраць рэпрэсій царызму і чарнасоценных пагромаў, курлоўскага расстрэлу 1905 у Мінску. Яны пайшлі па вуліцах з чырвонымі і чорным сцягамі, рэвалюцыйнымі песнямі і воклічамі. Вулічныя мітынгі і дэманстрацыі адбываліся, як правіла, пад аховай узброенных дружыннікаў. Кастрычніцкія выступленні завяршылі паласу ўздыму рэвалюцыйнага руху ў Беразіно.
Мікалай Халезін
Мікалай Халезін (,, БССР) — беларускі журналіст і сцэнарыст, мастацкі кіраўнік «Свабоднага тэатра». Кавалер Ордэна Брытанскай імперыі.
Нарадзіўся ў Мінску ў сям’і спевака Мінскай філармоніі. Пасля заканчэння школы служыў у войску ў авіяцыі. У 1984 паступіў на эканамічны факультэт Інстытута народнай гаспадаркі, але пасля трэцяга курсу кінуў вучобу, каб заняцца творчасцю.
Працаваў журналістам у газетах «Имя», «Наша свабода», быў намеснікам галоўнага рэдактара газеты «Навіны», адным з членаў арганізацыйнага камітэта грамадзянскай ініцыятывы «Хартыя'97».
У 2005 г. Халезін разам з сваёй жонкай Наталляй Калядой заснавалі «Свабодны тэатр», які атрымаў шырокую вядомасць у Беларусі і замежжы.
Мікалай Халезін — аўтар шматлікіх п’есаў, перакладзеных на многія мовы свету, уладальнік шэрагу прэстыжных міжнародных культурніцкіх прэмій і прызоў на драматургічных конкурсах у розных краінах свету.
Мікалай Фёдаравіч Гікала
Адзін з арганізатараў Чырвонага тэрору на Каўказе, палітычных рэпрэсій 1930-х гадоў у БССР i Харкаўскай вобласці УССР у ліпені — кастрычніку 1937. Уваходзіў у склад «троек» НКУС.
Біяграфія
У 1915 годзе Мікалай Гікала скончыў Тыфліскую вайскова-фельчарскую школу, пасля якой быў прызваны на вайсковую службу ў Расійскую армію. Удзельнік Першай сусветнай вайны.
У 1917 годзе ўступіў у РСДРП. Прымаў удзел ва ўстанаўленні савецкай улады на Паўночным Каўказе. З сакавіка 1918 года прызначаны старшынёй Савета ў Грозным, а з траўня стаў галоўнакамандуючым узброенымі сіламі Грознага. Са жніўня да лістапада ўзначальваў абарону Грознага ад казачых фарміраванняў Белага Руху. У 1919 годзе стаў сябрам Каўказскага краявога камітэта РКП(б), ваенным камісарам Церскай вобласці і Дагестана. Прымаў удзел у карных акцыях супраць мясцовага насельніцтва на Паўночным Каўказе.
У пачатку 1920-х гадах быў пераведзены ў Сярэднюю Азію: у 1921—1923 гадах быў сакратаром Горскага абкама РКП(б); у 1923—1925 гадах — член Паўднёва-Усходняга бюро ЦК і адначасова загадчык агітацыі і прапаганды Паўночна-Каўказскага крайкама. У 1925 годзе вярнуўся на Каўказ і быў прызначаны сакратаром Паўночна-Каўказскага крайкама УКП(б).
У 1929 годзе пераехаў у Маскву, дзе быў слухачом курсаў марксізму-ленінізму пры Камуністычнай Акадэміі. Пасля гэтага Гікала прызначаўся сакратаром ЦК КП(б) Узбекістана і Азербайджана і адначасова быў намеснікам кіраўніка арганізацыйна-размеркавальным аддзелам ЦК УКП(б), але хутка вярнуўся ў Маскву. У 1930—1934 гадах быў сябрам Цэнтральнай Рэвізійнай камісіі ВКП(б). З 1931 года сакратар Маскоўскага абкама і гаркама УКП(б).
У студзені 1932 года Мікалай Гікала быў накіраваны ў Беларусь на пасаду 1-а сакратара ЦК КП(б)Б і Менскага гаркама партыі. Адначасова быў сябрам Бюро ЦК КП(б)Б, Прэзідыума ЦВК БССР, Рэўваенсавета Беларускай ваеннай акругі. Стаў кандыдатам у сябры ЦК УКП(б) з 1934 года. Сябра Цэнтральнай выбарчай камісіі СССР.
Працуючы ў Беларусі, шмат увагі надаваў развіццю гаспадаркі, у 1932 годзе абвясціў БССР рэспублікай усеагульнай пісьменнасці. Паводле сведчанняў, многія пытанні вырашаў адміністрацыйна-каманднымі метадамі. Спрыяў прымусовай калектывізацыі, удзельнічаў у разгортванні масавых рэпрэсій у БССР.
Арганізатар і ўдзельнік масавых рэпрэсій у БССР
У Беларусі першыя асуджэння «змоўшчыкаў» з дапамогай тройкі паўпрадства АДПУ прайшлі ў снежні 1932 года. Менскія чэкісты на чале з Леанідам Закоўскім адразу зрабілі справаздачу аб выкрыцці змовы «кулацкіх» і «белагвардзейскіх» элементаў у сістэме Трактарацэнтра, і ўжо ў лютым 1933 года сакратар ЦК КП(б)Б Гікала запытаў у Палітбюро ЦК права разгледзець гэтую справу на тройцы з вынясеннем расстрэльных прысудаў.
Пры кіраўніцтве Гікалы былі сфабрыкаваныя органамі АДПУ як мінімум 3 групавыя справы: справа «Беларускай народнай грамады» (1933), справа «Беларускага нацыянальнага цэнтра» (1933) і справа «Нямецкай нацыяналістычнай арганізацыі» (1934).
У лютым 1937 годзе Мікалай Гікала быў пераведзены ва Украіну на пасаду 1-га сакратара Харкаўскага гаркама КП(б)У. Кааптаваны ў члены ЦК КП(б) Украіны 3 лютага 1937.
Удзельнік вялікага тэрору
30 ліпеня 1937 года быў прызначаны ў склад асобай тройкі НКУС па Харкаўскай вобласці, якая ў рамках загаду 00447 асудзіла 1500 па першай катэгорыі (расстрэл) і па другой 4000 (зняволенне ў лагеры на 8—10 гадоў).
Вядома, што колькасць асуджаных асобай тройкай НКУС спачатку аперацыі 30 ліпеня па 1 кастрычніка 1937 года ў Харкаўскай вобласці, пакуль у яе склад уваходзіў Гікала, склала: 1 катэгорыя (расстрэл) — 1 871 чалавек, 2 катэгорыя (лагеры) — 2 141 чалавек. Асобая тройка НКУС УССР па Харкаўскай вобласці цалкам прытрымлівалася дырэктыў маскоўскага цэнтра, у выніку чаго выносіліся амаль выключна смяротныя прысуды. Тры пасяджэнні, на якіх пераважна выносіліся смяротныя прысуды, адбыліся ў першы перыяд дзейнасці тройкі — з 25 жніўня па 11 верасня 1937 года. Што ж тычыцца вынесеных прысудаў у дачыненні да асуджаных па другой катэгорыі (зняволенне ў папраўча-працоўныя лагеры), то з 25 жніўня іх колькасць пастаянна ўзрастала да канца 1937 года.
Арышт і смерць
Арыштаваны 11 кастрычніка 1937 года ў Маскве па адрасе: Стараканюшанны завулак, д. 19/17, кв. 4. 12 лістапада 1937 выведзены са складу кандыдатаў у сябры ЦК ВКП(б). Пастановай пленума ЦК ВКП(б) 11—12 лістапада 1937 года. 27 студзеня 1938 года выведзены са складу Палітычнага бюро і сябраў ЦК КП(б) Украіны Пастановай пленума ЦК КП(б) Украіны.
25 красавіка 1938 быў асуджаны Ваеннай калегіяй Вярхоўнага суда СССР у складзе Матулевіча, Заранава і Ждана да расстрэлу за ўдзел у «контррэвалюцыйнай трацкісцкай тэрарыстычнай арганізацыі». Расстраляны і пахаваны на (Масква).
Пасля смерці Іосіфа Сталіна Гікала быў рэабілітаваны ваеннай калегіяй Вярхоўнага суда СССР 10 жніўня 1955 года. Асабовая справа Гікалы № 3626 захоўваецца ў архіве УКДБ Магілёўскай вобласці.
Узнагароды і памяць
Узнагароджаны ордэнам Леніна (1920) і ордэнам Чырвонага Сцяга (1935).
Сям’я
Жонка — Наталля Яўгенаўна Чыжова (1897—1968), у БССР была дырэктаркай Камуністычнага інстытута журналістыкі і старшынёй камісіі па чыстцы ва ўстановах культуры, адукацыі і навукі. Арыштаваная 16 траўня 1938 года, на той час старшая навуковая супрацоўніца Украінскага музея рэвалюцыі. Асуджаная як член сям’і здрадніка Радзімы да 8 гадоў лагераў, адбывала пакаранне ў Акмалінскім лагеры жонак здраднікаў Радзімы, вызваленая ў 1945 годзе, рэабілітаваная ў 1955 годзе.
Абарона Быхава (1707)
Абарона Быхава (1707) у час Паўночнай вайны (1700—1721) супраць расійскіх войск.
Пасля ўзяцця Старога Быхава казакамі і войскамі ВКЛ у кастрычніку 1702 г. генерал артылерыі ВКЛ Крыштаф Сяніцкі практычна стаў адзіным правіцелем Быхаўшчыны і прыбраў да сваіх рук прыбыткі Магілёўскай эканоміі. Разам са сваімі прыхільнікамі збіраўся здрадзіць каралю Аўгусту Моцнаму і рыхтаваў выступленне супраць расійскіх войск. Спачатку ён загадаў узмацніць бастыённыя ўмацаванні Быхава, што было зроблена «крывавай людской працай». Пасля прыбыцця ў Быхаў войск пад камандаваннем яго брата — падстолія ВКЛ, палкоўнікаў Ліндорфа і Берлінкурта Сініцкі падняў мяцеж. Была абрабавана расійская армейская казна, якая дастаўляла салдацкія грошы да месца дыслакацыі палкоў. Сініцкія накіравалі паведамленне пра свой мяцеж прыхільнікам Сапегаў і шведскаму каралю Карлу XII з заклікам прыйсці на Беларускае Падняпроўе, абяцаючы ім усялякую падтрымку. У адказ Пётр I тэрмінова накіраваў некалькі дзесяткаў расійскіх палкоў пад камандаваннем генералаў Боўра, Чамберса, Фанвердэна і Валконскага.
Быхаў на той час уяўляў першакласна ўмацаваную цытадэль з вялікай колькасцю гармат, пешага і коннага войска. Насельніцтва адмоўна ставілася да мяцежнікаў, аднак пад пагрозай смерці было вымушана заняць баявыя пазіцыі па лініі абароны горада. Безупынная бамбардзіроўка Быхава і асабліва замка вялася кругласутачна некалькі дзён запар. Вялікія разбурэнні і пажары, адсутнасць дапамогі ад Сапегаў і караля Карла XII вымусілі Сініцкіх пайсці на перагаворы аб капітуляцыі. Было падпісана пагадненне з 13 пунктаў пра ўмовы здачы Быхава расійскім войскам. Паводле пагаднення, у замку павінны быць 2 каменданты і змешаны гарнізон з войск Расіі і ВКЛ, жыхары горада і воласці захоўвалі свае правы і прывілеі, старшыя афіцэры з мяцежнага войска прысягалі ніколі не ваяваць супраць «найсветлейшего царя», Сініцкія маглі свабодна пакінуць Быхаў, уся артылерыя горада і замка павінна была застацца на валах. Але расійскія генералы, што падпісвалі пагадненне, ужо мелі на руках царскі загад пра арышт Сініцкіх і высылцы іх у Сібір. Пасля здачы горада і замка закаваных у кайданы братоў Сініцкіх вывезлі ў ссылку. Пасля гэтага і «ўсю армату быхаўскую, якой было некалькі дзесяткаў штук, а таксама армату замкавую замка Магілёўскага 15 штук... Масква, склаўшы ў байдары, адправіла ўніз Дняпром да Кіева». Мяркуючы па інвентары «арматы цэйхгауза» за 1707, у Быхаве было 30 сваіх гармат калібрам ад 1 да 100 фунтаў, каля 50 бочак «пораху» крычаўскага, пяхотныя і артылерысцкія гранаты, шмат ваеннага рыштунку. Пасля Быхаўскай абароны расійскі гарнізон у некалькі тысяч салдат стаяў у Быхаве больш як 7 гадоў, потым разбурыў гарадскія брамы, узарваў умацаванні і пакінуў горад.
Сяргеевіцкі сельсавет
Назву Сярге́евіцкі сельсавет маюць:
Абарона Быхава (1654—1655)
Аблога Быхава праводзілася рускім войскам і ўкраінскімі казакамі пад камандаваннем I. Н. Залатарэнкі ў час вайны Расійскай імперыі з Рэччу Паспалітай 1654—1667 гадоў. Пачалася ў жніўні 1654 года і працягвалася 11 месяцаў. Горад абаранялі мясцовая шляхта, 18 харугваў мяшчан, сяляне Быхаўскага графства, 1000 чалавек наёмнай пяхоты, асобнае фарміраванне з 1000 яўрэяў.
Перадумовы
Быхаў перашкаджаў казацкаму войску развіваць наступленне на Падняпроўі, «за пазухою аки змею маючи». Горад быў добра ўмацаваны, меў вялікі гарнізон, пагалоўна ўзброенае мужчынскае насельніцтва. «А в то і Быхове, — пісаў рускаму цару наказны атаман палка I. Н. Залатарэнка 29 жніўня, - шляхты немало и волощане, до того горада належачие, заперлися и Вашему Царскому Величеству поклонитеся не хотят». Яны праяўлялі, па словах атамана, «гордыню и непокорение дьявольское». Жыхары Быхава не рэагавалі на «прелестные грамоты» атамана, якія дасылаліся ў горад ад імя цара. Паводле дакументаў, адной з прычын упартага супраціўлення гараджан быў страх перад Залатарэнкам (большасць мяшчан яму не верыла). Другой прычынай з'яўляліся звесткі пра трагічны лёс жыхароў суседніх гарадоў: «а именно Шклов, Копысь и иные города, и тех городов всяких жилецких людей неволят, грабят и в полон емлют и до Москвы отвозят, и те де все городы ныне разорены н опустошены и быховцы де, слыша то, все на том и порешили, лучше де им в домех своих хотя помереть, нежели в неволю из воли самим себя отдавать». Залатарэнка прасіў цара «об огненной пушке и об огненных ядрах, чтобы есмя могли тех разорителей веры нашей православныя христианския с городом их зажечь, понеже город деревянный и зело домы большие и частые».
Аблога
У пачатку 1656 Быхаўская аблога была фактычна спынена ў сувязі з Віленскім перамір'ем 1656, якое забараняла рус. войскам і казакам чыніць «зацепки и наезды» незаваяваным населеным пунктам, асабліва Быхаву. Рус. цар чакаў вырашэння пытання пра абранне яго на трон Рэчы Паспалітай.
Петрашкевіч
Петрашкевіч — прозвішча.
Карачаўскі раён
Карачаўскі раён (Карачевский район) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на ўсходзе Бранскай вобласці Расіі. Адміністрацыйны цэнтр — горад Карачаў.
Геаграфія
Плошча раёна — 1350 км². Асноўная рака — Снежаць.
Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел
Пасля муніцыпальнай рэформы (2005) у раёне налічваецца 1 гарадское і 7 сельскіх паселішчаў:
Гарадскія паселішчы: Сельскія паселішчы:
Транспарт
Праз раён праходзіць чыгунка Бранск — Арол, а таксама аўтадарога Арол — Смаленск — Рудня.
Ferrari
Ferrari S.p.A., скарочана Ferrari, Ферары — італьянская кампанія, што выпускае спартыўныя аўтамабілі і знаходзіцца ў Маранела. Заснаваная ў 1929 годзе Энца Ферары як Scuderia Ferrari, кампанія фундавала гоншчыкаў і вырабляла гоначныя машыны да 1947 года. З 1947 года пачала выпуск «дарожных» (street-legal) спартыўных аўтамабіляў пад маркай «Ferrari S.p.A.». На працягу ўсёй сваёй гісторыі, кампанія бярэ ўдзел у розных гонках, асабліва ў Формуле-1, дзе яна мае найбольшы поспех. Эмблема «Ферары» — жарабец, які ўстаў на дыбы, на жоўтым фоне. Традыцыйны колер аўтамабіляў — чырвоны, але кампанія выпускае аўтамабілі і іншых колераў.
Станам на канец 2020 года ў Беларусі зарэгістравана 6 аўтамабіляў гэтай маркі.
Глуханемата
Глуханемата — адсутнасць ці цяжкае парушэнне слыху і звязаная з гэтым адсутнасць маўлення. Прычыны ўзнікнення глуханематы — прыроджаная ці набытая ў раннім дзяцінсве (1-2 гады) глухата. У сучаснай педагогіцы і медыцыне тэрмін лічаць састарэлым. Заняткі з выкарыстаннем сурдапедагагічных прыёмаў навучання дазваляюць навучыць глухога гаварыць.
Лутугынскі раён
Лутугынскі раён (Лутугинський район) — былая адміністрацыйная адзінка ў складзе Луганскай вобласці Украіны. Адміністрацыйны цэнтр — Лутугынэ (Лутугине).
Утвораны ў 1965 годзе. Насельніцтва раёна на года складае 66 328 чалавек, плошча — 1057 км².
Ліквідаваны 17 ліпеня 2020 года.
Адміністрацыйны падзел
Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складаецца з 1 гарадскога, 7 пасялковых і 8 сельскіх саветаў.
Населеныя пункты
На тэрыторыі раёна размешчаны 1 горад, 8 пасёлкаў гарадскога тыпу, 26 сёлаў і 11 пасёлкаў.
Кішан Хірані
Кішан Хірані (Kishan Hirani; нар. Уэльс) — валійскі непрафесійны гулец у снукер. Удзельнік кваліфікацыі да чэмпіянату свету 2016 года.
Камарыцкі раён
Кама́рыцкі раён (Комаричский район) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на паўднёвым усходзе Бранскай вобласці Расіі. Адміністрацыйны цэнтр — пасёлак гарадскога тыпу Камарычы.
Геаграфія
Плошча раёна — 990 км².
Гісторыя
5 ліпеня 1944 года Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР была ўтворана Бранская вобласць, у склад якой, нароўні з іншымі, быў уключаны і Камарыцкі раён. У 1963 годзе раён быў скасаваны, у 1966 годзе адноўлены.
Дэмаграфія
Насельніцтва раёна складае 19,3 тыс. чалавек. Усяго налічваецца 97 населеных пунктаў.
Віталь Віктаравіч Лютыч
Віта́ль Віктаравіч Лю́тыч (нар., ) — беларускі баскетбаліст.
Кар'ера
Пачынаў займацца баскетболам у Бярозе. Першы трэнер — Валерый Віктаравіч Трухан. Пасля навучаўся ў Рэспубліканскім дзяржаўным вучылішчы алімпійскага рэзерву пад кіраўніцтвам Аляксандра Аляксандравіча Барысава і Валерыя Пятровіча Ваўлева.
Пераможца рэгулярнага сезона Балтыйскай Лігі (2012), паўфіналіст Балтыйскай Лігі (2012), паўфіналіст Кубка Балтыйскай Лігі (2012), паўфіналіст Кубка Літвы (2013). Выступаў за беларускія зборныя ўсіх узростаў (U-16, U-18, U-20). Быў уключаны ў другую сімвалічную зборную чэмпіянату Еўропы ў дывізіёне Б U-20 (2011, 2012) па версіі eurobasket.com. За галоўную зборную Беларусі выступае з 2012 года.
У сезоне 2009/10 гуляў за беларускі «Віталюр-РДВАР», у сезоне 2010/11 — за літоўскі АБРО-Універсітэт Шаўляй.
З 2010 па 2013 гады таксама гуляў за БК «Шаўляй» (Літва).
У 2013 годзе заключыў кантракт з беларускім клубам «Цмокі-Мінск».
У сезоне 2016/17 выступаў за эстонскі «Калеў», у сезоне 2017/18 — за расійскі «Енісей». У 2018 годзе вярнуўся ў «Цмокі-Мінск».
У сезоне 2020/21 выступаў за расійскі клуб «Самара». Сезон 2021/22 прапускаў з-за траўмы. У сезоне 2022/23 выступаў за расійскі клуб «Ніжні Ноўгарад».
Прытча аб жамчужыне
Прытча аб жамчужыне (таксама Прытча аб пэрле вялікай каштоўнасці) — адна з прытчаў Ісуса Хрыста. Апавяданне пра прытчы з'яўляецца толькі ў адным з Евангелляў Новага Запавету. Паводле Евангелля ад Матфея прытча ілюструе вялікую значнасць Нябеснага Царства.
Біблейскае апавяданне
Згодна прытча мае наступнае апавяданне:
Яшчэ падобнае Царства Нябеснае на купца, які шукае прыгожых пэрлаў, які, знайшоўшы адзін шматкаштоўны пэрл, пайшоў і прадаў усё, што меў, і купіў яго.
Прытча тлумачыцца, як ілюстрацыя вялікай значнасці Царства Нябеснага (жэмчуг ў той час меў значна большую каштоўнасць, чым сёння), і мае цесную сувязь з прытчай з прытчай аб схаваным скарбе. Даследчыкі зазначаюць, што прытча паказвае ролю поспеха і актыўных дзеянняў у пошуку Нябеснага Валадарства. У прытчы пошук пэрлаў — сэнс жыцця купца, гэтак жа як і пошук Нябеснага Валадарства — сэнс жыцця верніка.
Пасля кірмашу
Пасля кірмашу (После ярмарки) — фільм рэжысёра Юрыя Цвяткова, зняты на кінастудыі «Беларусьфільм».
Сюжэт
Па матывах п'есы Янкі Купалы «Паўлінка». Сялянская дачка Паўлінка кахае сельскага настаўніка Якіма, але яе бацька, жадаючы парадніцца з дваранскім родам, марыць выдаць яе за дурнога і нікчэмнага шляхціча Быкоўскага. Пасля застолля, уладкованага бацькамі Паўлінкі ў гонар прыезду Быкоўскага, госця ў цемры прымаюць за злодзея і складаюць пад арышт. Скарыстаўшыся гэтым непаразуменнем, Якім выкрадае сваю каханую.
Tokyo Sky Tree
Tokyo Sky Tree (東京スカイツリー) — вяшчальная і назіральная вежа ў раёне Суміда горада Токіа, Японія, якая ўключае ў сябе рэстаранны комплекс. Яна стала самым высокім збудаваннем Японіі яшчэ ў 2010 годзе і дасягнула вышыні 634 метра ў сакавіку 2011, стаўшы самай высокай вежай у свеце (перасягнуўшы высату тэлевежы Гуанчжоу) і другім па вышыні будынкам у свеце пасля Бурдж-Халіфы (829,8 метраў).
Чарняты (Мядзельскі раён)
Чарня́ты (, Черняты) — вёска ў Мядзельскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Мядзельскага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1945 гадах вёска ў складзе гміны Груздава, з 1927 года ў складзе гміны Паставы Пастаўскага павета Віленскага ваяводства.
Да 29 верасня 2006 года вёска ўваходзіла ў склад Лацвянскага сельсавета.
Наша Свабода
Наша Свабода — грамадска-палітычная газета, якая выдавалася пад гэтай назвай з 2000 па 2002 гады ў Мінску на беларускай мове.
24 верасня 1999 года суд задаволіў іск Дзяржаўнага сакратара Савета Бяспекі Віктара Шэймана да газеты «Навіны» і журналіста Сяргея Аніськага памерам 15 млрд рублёў. З верасня газета «Навіны» перастала выходзіць у свет.
25 лютага 2000 года аднаўляецца выпуск і выходзіць 8-палосны першы нумар газеты «Наша Свабода». 2 сакавіка, на другі дзень свайго выхаду ў свет, на пэўны час спыніла дзейнасць пераймальніца «Навін». З таго часу яе пераследуюць падаткавыя службы. 2 жніўня 2002 года суддзя Анатоль Савіч прызнаў правы Анатоля Тозіка і вызначыў памер кампенсацыі маральнай шкоды — 105 млн рублёў з газеты і аўтара артыкула М. Падаляка (каля 54 тыс. долараў) (100 і 5 тыс. адпаведна).
26 жніўня 2002 у дзяржаўную друкарню «Чырвоная зорка» быў дастаўлены чарговы нумар газеты, і 1 мільён беларускіх рублёў, патрэбных для аплаты паслуг тыпаграфіі, на рахунак друкарні пералічыла прыватная фірма. Копія плацёжкі была даслана з факсу рэдакцыі «Нашай Свабоды» ў друкарню. Ад гэтага моманту падзеі пачалі разгортвацца надзвычай дынамічна. Паводле версіі Паўла Жука, адпаведныя службы, якія займаюцца праслухоўваннем рэдакцыйных тэлефонаў, «знялі» з факсу копію плацёжкі і перадалі яе ў Маскоўскі суд Мінску. Там тэрмінова было склікана паседжанне суду пад старшыняваннем суддзі Анатоля Савіча, які а 20-ай гадзіне вечара прыняў рашэнне спагнаць пералічаны мільён на кошт пагашэння штрафу, спыніўшы такім чынам выхад «Нашай Свабоды-Палітыкі». Рахунак рэдакцыі ў сувязі з гэтым быў замарожаны.
У сакавіку 2004 года Сяргей Дубавец аднаўляе выданне пад назвай «Свабода».
Жырацінскі раён
Жырацінскі раён (Жирятинский район) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў цэнтральнай частцы Бранскай вобласці Расіі. Адміністрацыйны цэнтр — сяло Жыраціна.
Геаграфія
Плошча раёна — 750 км². Асноўныя рэкі — Судасць, Рош.
Гісторыя
5 ліпеня 1944 года ўказам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР была ўтворана Бранская вобласць, у склад якой, нароўні з іншымі, быў уключаны і Жырацінскі раён. У 1957 годзе раён быў скасаваны, у 1985 годзе адноўлены.
Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел
Пасля муніцыпальнай рэформы (2005) у раёне налічваецца 3 сельскія паселішчы:
Замак каралевы Боны
Архітэктура
Мураваны двухпавярховы прамавугольны ў плане будынак памерамі 21х14 м быў накрыты вальмавым дахам. Вуглы ўмацаваныя магутнымі контрфорсамі, якія па вышыні даходзілі да сярэдзіны другога паверху. У аздабленні фасадаў былі выкарыстаныя элементы рэнесанснай ордарнай пластыкі.
Ніжні паверх, які прызначаўся для службовых пакояў, складалі чатыры аднолькавыя па памерах прамавугольныя ў плане памяшканні, аддзеленыя адно ад аднаго ўзаемна перпендыкулярнымі калідорамі. Залы злучаліся з бакавымі калідорамі шырокімі арачнымі праёмамі. Кожнае памяшканне было перакрыта парай крыжовых скляпенняў, а калідоры — цыліндрычныя. У верхнім паверсе было два вялікіх пакоі.
Найбольш цікавы элементы гэтага будынка — двух'ярусная галерэя-вестыбюль, якая праходзіла з поўдня на поўнач уздоўж галоўнага фасада, звернутага да Дняпра. У сярэдняй частцы галерэя была адкрытай і нагадвала лоджыі італьянскіх рэнесансных палацаў. Яе аздабляла ажурная цыркульная аркада на тонкіх слупах, а ў інтэр'еры — пілястры. У галерэі знаходзілася адкрытая знадворку лесвіца, якая звязвала абодва паверхі.
Ісін
Ісін  — горад з насельніцтвам у 1,24 мільёна, размешчаны ў гарадской акрузе Усі, правінцыі Цзянсу, на поўдні Кітая. З’яўляецца часткай дэльты ракі Янцзы. Нягледзячы на тое, што асновай эканомікі горада з’яўляецца сучасная прамысловасць, Ісін больш вядомы традыцыйнымі вырабамі з гліны і керамікі, у прыватнасці, чайнаму посуду. Горад таксама вядомы ў Кітаі тысячамі навукоўцаў, якія нарадзіліся ў Ісіне, сярод якіх 12 акадэмікаў кітайскай акадэміі навук і 13 акадэмікаў кітайскай акадэміі тэхнічных навук.
Трансгрэсія (генетыка)
Трансгрэ́сія — павялічанае (ці аслабленае) праяўленне генетычнай прыкметы ў патомства ў параўнанні з бацькамі.
Адбываецца, калі колькаснае праяўленне прыкметы звязана з функцыянаваннем 2 і болей генаў. Пры наяўнасці ў кожнага з бацькоў аднаго ці болей дамінантнага гена ў патомкаў спалучаюцца 2 і болей дамінантных генаў — станоўчая трансгрэсія; аналагічнае спалучэнне рэцэсіўных генаў прыводзіць да аслаблення праяўлення прыкметы — адмоўная трансгрэсія.
Арпайзэ
Арпайзэ (Arpaise) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Кампанія, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Беневента.
Насельніцтва складае 858 чалавек (2010 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 130 чал./км². Займае плошчу 6,6 км². Паштовы індэкс — 82010. Тэлефонны код — 0824.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
Сівак
Сівак — прозвішча.
Жукаўскі раён (Бранская вобласць)
Жу́каўскі раён (Жуковский район) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на поўначы Бранскай вобласці Расіі. Адміністрацыйны цэнтр — горад Жукаўка.
Геаграфія
Плошча раёна — 1114 км². Асноўныя рэкі — Дзясна, Вецьма.
Гісторыя
Раён быў утвораны ў 1929 годзе. 5 ліпеня 1944 года ўказам Прэзідыума Вярхоўнага Cавета СССР была ўтворана Бранская вобласць, у склад якой, нароўні з іншымі, быў уключаны і Жукаўскі раён.
Дэмаграфія
Насельніцтва раёна складае 39 тыс. чалавек, у тым ліку ў гарадскіх умовах жывуць каля 19 тыс. Усяго налічваецца 89 населеных пунктаў.
Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел
Пасля муніцыпальнай рэформы (2005) у раёне налічваецца 1 гарадское і 9 сельскіх паселішчаў:
Сельскія паселішчы:
Эканоміка
Прамысловасць канцэнтруецца ў райцэнтры Жукаўка.
Ленскія слупы
Ленскія слупы — геалагічнае ўтварэнне і аднайменны прыродны парк у Расіі, на беразе ракі Лены. Знаходзіцца ў Хангаласкім улусе Якуціі ў 104 км ад горада Пакроўска. Ленскія слупы ўяўляюць сабою комплекс вертыкальна выцягнутых скал, што цягнецца на многія кіламетры ўздоўж берага Лены, якая глыбокай далінай праразае Прыленскае плато. Найбольшай шчыльнасці слупы дасягаюць паміж паселішчамі Пятроўскае і Ціт-Ары.
Скальныя ўтварэнні, вышыня якіх даходзіць да 220 метраў над роўнем ракі (абс. адзнакі — да 321 м), складзены кембрыйскімі вапнякамі. У тэктанічным дачыненні Ленскія слупы ляжаць у межах Сібірскай платформы. Пачатак фармавання горных парод, што склалі дадзены помнік прыроды, звычайна датуюць раннім кембрыем — 560—540 млн гадоў назад. Утварэнне ж Ленскіх слупоў як формы рэльефу датуюць значна пазнейшым перыядам — каля 400 тыс. гадоў назад, то бок параўнальна нядаўнім геалагічным часам. Тэрыторыя Сібірскай платформы падпадала пад паступовае ўзняццё, вынікам чаго стала ўзнікненне разломаў і ўтварэнне глыбокіх рачных далін. Гэта прывяло да актывізацыі карставых працэсаў, якія разам з эразійным выветрываннем, спарадзілі гэтак мудрагелістыя і размаітыя формы скал, складзеных карбанатнымі пародамі.
Дзекабрыст А. А. Бястужаў-Марлінскі захоплена адклікаўся пра Слупы:"«Нейкая святая цішыня ляжыць на некранутым тварэнні, і душа зліваецца з дзікай, але велічнай прыродай»."
Мірскі бой (1944)
Мірскі бой (1944) — бой партызанскіх брыгад імя Жукава і «Камсамолец» па разгроме нямецка-фашысцкага гарнізона ў г.п. Мір. Адбыўся 22 сакавіка.
План
У гарадскім пасёлку Мір размяшчаўся нямецкі гарнізон, які налічваў каля 150 чалавек, узброеных 8 кулямётамі, аўтаматамі, вінтоўкамі. План знішчэння гарнізона быў распрацаваны камандаваннем партызанскай брыгады імя Жукава, да яго выканання была прыцягнута брыгада «Камсамолец». Агульнае камандаванне аперацыяй ажыццяўляў камандзір Стаўбцоўскага партызанскага злучэння У. З. Царук.
Бой
Партызаны, ведаючы пароль аховы гарнізона, у ноч на 22 сакавіка 1944 года без бою праніклі ў цэнтр пасёлка, блакіравалі казарму, разграмілі ўсе нямецкія ўстановы. У выніку раптоўнага налёту на гарнізон знішчана 12 гітлераўцаў, у тым ліку некалькі лётчыкаў, спалены валасная ўправа, гараж, захоплена некалькі аўтамашын, шмат коней і кароў, харчавання, медыкаментаў. Партызаны атрадаў імя Суворава і імя Ракасоўскага, якія знаходзіліся ў засадах, знішчылі каля 2 км лініі тэлефонна-тэлеграфнай сувязі. На досвітку 22 сакавіка 1944 года партызаны пакінулі пасёлак, страціўшы ў час бою 1 байца.
Нацыянальная народная армія
Нацыяна́льная наро́дная а́рмія (Nationale Volksarmee, NVA) — узброеныя сілы ГДР.
Стварэнне
18 студзеня 1956 года Народная палата ГДР прыняла Закон аб стварэнні арміі (ННА) і міністэрства нацыянальнай абароны. 1 сакавіка 1956 года, калі першыя часці ННА прынялі ваенную прысягу, адзначаўся як Дзень арміі (ННА) і з'яўляўся ўсенародным святам працаўнікоў Германскай Дэмакратычнай Рэспублікі.
Лабынкыр
Лабынкыр (Лабыҥкыр) — возера ў Аймяконскім улусе на ўсходзе Якуціі, якое стала знакамітым дзякуючы невядомай навуцы істоце, якая нібы жыве ў яго водах.
Геаграфічныя дадзеныя
Возера ўтварылася на месцы цэнтральнага моранага амфітэатра на Сарданохскім плато верхняй плыні Індыгіркі ў выніку падгачвання ракі канечнаймарэнай. Возера знаходзіцца на вышыні 1020 м над роўнем мора, мае форму выцягнутага з поўначы на поўдзень прамавугольніка памерамі даўжынёй 14,3 і шырынёй каля чатырох кіламетраў. Максімальная шырыня дасягае 4,14 км. Сярэдняя глыбіня возера — да 52,6 м. Пры гэтым на дне возера ёсць анамальная расколіна, якая павялічвае глыбіню да 75—80 м. Празрыстасць вады — да 10 м (у паўночнай частцы). Тэмпература вады нават у самыя спякотныя летнія дні не перавышае 9 °C, прыдновая тэмпература — ад 1,3 да 2 °C. Таксама, варта адзначыць, што вада ў возеры нягледзячы на вялікія маразы зімой (да −50 градусаў), мерзне вельмі павольна, што застаецца загадкай для навукоўцаў. Берагі паўночнай часткі возера валунова-галькавыя, цэнтральнай часткі — скалістыя, паўднёвай — пакатыя, складзеныя з буйна-грудавага калювіяльнага матэрыялу. Возера змесцавана ў адным з самых халодных месцаў Паўночнага паўшар’я.
У возера ўцякае і выцякае аднайменная рака Лабынкыр (прыток Туора-Юрах і Індыгіркі). На возеры тры выспы, адзін з якіх, дыяметрам каля 30 м, вышынёй 5—6 м, які знаходзіцца дакладна ў цэнтры возера, паводле аповедаў мясцовых жыхароў, валодае дзіўнай уласцівасцю час ад часу знікаць пад вадой. Аднак, ровень вады ў возеры практычна нязменны і такія паводзіны вострава, напэўна, з’яўляецца аптычнай з’явай накшталт міража.
Нацыянальная народная армія
Дактрына
Афіцыйная пазіцыя ўсходненямецкага кіраўніцтва па пытаннях абароны фармулявалася як «адмаўленне ўсіх традыцый пруска-нямецкае ваеншчыны», і засноўвалася на далейшым умацаванні абараназдольнасці сацыялістычнага ладу ГДР, а таксама на цесным узаемадзеянні з арміямі сацыялістычных краін. ННА працягвала традыцыі ўзброенае барацьбы нямецкага пралетарыяту, а таксама вызваленчага руху эпохі напалеонаўскіх войнаў. Аднак фактычна цалкам з класічнай ваеннай традыцыяю Германіі падрана не было. Сістэма званняў і знакаў адрознення ННА ГДР уяўляла сабою кампіляцыю са знакаў адрознення вермахта і Арміі. Варта адзначыць, што сістэма званняў у бундэсверы фарміравалася пад уплывам сістэмы званняў ЗША.
Артыкул 7.2 Канстытуцыі ГДР 1968 года абвяшчаў:
Германская Дэмакратычная Рэспубліка арганізуе абарону краіны, а таксама ахову сацыялістычнага ладу і жыцця грамадзян. Нацыянальная народная армія і іншыя органы абароны краіны ахоўваюць сацыялістычныя заваяванні народа ад усіх замахаў звонку. Нацыянальная народная армія падтрымлівае ў інтарэсах захавання міру і забеспячэнне бяспекі сацыялістычнай дзяржавы цеснае баявое братэрства з арміямі Савецкага Саюза і іншых сацыялістычных дзяржаў.
Падрыхтоўка афіцэрскага складу
Падрыхтоўка афіцэрскага складу праводзілася ў вышэйшых афіцэрскіх вучылішчах і ў Ваеннай акадэміі імя Фрыдрыха Энгельса. На 1973 год па сацыяльным паходжанні каля 90 % афіцэраў і генералаў былі выхадцамі з рабочых і сялян.
Колькасць
Па стану на 1987 год Сухапутныя сілы ННА ГДР налічвалі 120000 ваенных.
Складаліся з 2 бранятанкавых дывізіі, 4 матарызаваных дывізіі, 2 брыгады ракетаў тыпу «зямля-зямля», 10 артылерыйскіх палкоў, 9 палкоў ППА, 1 полк авіяпадтрымкі, 2 процітанкавых батальёна і іншыя часткі падтрымкі.
Канец арміі ГДР
3 кастрычніка 1990 года адбылося ўз'яднанне Германскай Дэмакратычнай Рэспублікі і Федэратыўнай Рэспублікі Германіі. Аднак армія ГДР не была ўключана ў склад бундэсвера, а была фактычна расфарміравана. Генералы ННА былі звольнены міністрам раззбраення і абароны ГДР Райнерам Эпельманам са службы яшчэ 2 кастрычніка. Ваенныя званні афіцэраў ННА не былі прызнаны бундэсверам, які фактычна пазбавіў іх званняў, а службу ў арміі ГДР не прызналі ні за ваенны, ні за грамадзянскі працоўны стаж. Аднак не адразу, але пасля былі звольнены шматлікія спецыялісты (лётчыкі і авіятэхнікі), абслугоўвалыя прынятыя на ўзбраенне бундэсверам знішчальнікі МІГ-29, раней якія належалі ННА. Прынятыя на службу ў Бундэсверы афіцэры ННА атрымалі ніжэйшыя званні. 3 кастрычніка ННА складалася з 88800 чалавек (сярод іх 23155 афіцэраў і 22549 унтэр-афіцэраў), але большасць асабовага склада не былі прыняты на службу ў Бундэсверы. Першапачаткова ўзброеные сілы ГДР увайшлі ў склад новастворанага камандавання Бундэсвер Ост, якое і займалася іх рэарганізацыяй.
Склад
З усіх невялікіх флатоў краін-саюзніцаў СССР па Варшаўскім дагаворы Ваенна-марскі флот Арміі ГДР у канцы 1980-х гг. быў найбольш баяздольным. Яго аснову складалі сучасныя караблі, якія ўступілі ў лад у 1970-1980-х гг.
Усяго да моманту аб'яднання Германіі ў 1990 г. у яго складзе знаходзілася 110 баявых караблёў розных класаў і 69 дапаможных судоў. У складзе марское авіяцыі налічвалася 24 верталёта (16 — тыпу Мі-8 і 8 — тыпу Мі-14), а таксама 20 знішчальнікаў-бамбардзіроўшчыкоў Су-17. Колькасць асабовага складу ВМФ — каля 16 тысяч чал.
Самымі буйнымі караблямі ў складзе ВМФ ГДР былі тры вартавых карабля тыпу «Rostock» (інш.1159), пабудаваныя ў СССР на Зялёнадольскім суднабудаўнічым заводзе ў 1978, 1979 і 1986 гадах адпаведна.
Аснову супрацьлодачных сіл складалі 16 малых супрацьлодачных караблёў (МСК) тыпу «Parchim» інш.133.1. Караблі будаваліся з 1980 па 1985 г. на верфі «Peenewerft» у г. Вольгаст па праекце, распрацаванаму ў ГДР з дапамогай савецкіх спецыялістаў на базе МСК інш.1124. У 1986—1990 гг. для СССР было пабудавана 12 МСК гэтага тыпу па мадэрнізаваным праекце 133.1-М.
Толькі ў ВМФ ГДР існаваў такі клас караблёў, як сверхмалыя (водазмяшчэннем 28 тонаў) ТКА тыпу «Libelle» (далейшае развіццё ТКА тыпу «Iltis») з жэлобнымі тарпеднымі апаратамі для 533-мм тарпедаў. Тарпеда выстрэльвалася назад — гэтак жа, як гэта рабілі савецкія ТКА тыпу «Г-5» у 1930—1940 гг. Усходненямецкі флот размяшчаў трыццаццю ТКА тыпу «Libelle».
У складзе амфібййных сіл знаходзілася 12 дэсантных караблёў (ДК) тыпу «Ноуегswerda» (поўным водазмяшчэннем 2000 тонаў), спраектаваных і пабудаваных у 1974—1980 гг. у ГДР. Яшчэ два карабля гэтага тыпу пераабсталёўвалі ў транспарты забеспячэння.
ВМФ ГДР валодаў досыць шматлікімі мінна-тральнымі сіламі. З 1969 г. вялося будаўніцтва базавых тральшчыкаў тыпу «Greiz» («Kondor II»). Усходненямецкі флот атрымаў 26 караблёў гэтага тыпу, яшчэ 18 адзінкаў дабудавалі ў варыянце памежных СКР (тып «Kondor I») для Берагавое аховы (Grenzebrigade Kuste). Пяць базавых тральшчыкаў былі пераабсталяваны ў выратавальныя і навучальныя судны.
У складзе дапаможнага флоту знаходзілася 69 судоў рознага прызначэння. Галоўным чынам гэта былі сучасныя судны параўнальна невялікага водазмяшчэння, пабудаваныя на нацыянальных верфях, а таксама ў СССР і ПНР.
Пасля аб'яднання Германіі
3 кастрычніка 1990 г. «дзяржава рабочых і сялян на нямецкай зямлі» (як ганарліва зваў ГДР яе першы кіраўнік Вільгельм Пік) спыніла сваё існаванне, і перад кіраўніцтвам аб'яднанае Германіі з усёю вастрынёю ўстала пытанне, што рабіць з асабовым складам і ўзбраеннем, якія дасталіся ў спадчыну ад ННА ГДР. На тэрыторыі былое ГДР было ўтворана часавае аб'яднанае камандаванне Bundeswehr «Ost» (Усход), якое і прыняло на сябе ролю ліквідацыйнае камісіі. Асабовы склад тэрміновае службы паступова звольнілі, некаторая колькасць афіцэраў пасля адпаведнай «праверкі» прынялі на службу ў Бундэсвер. Узбраенне і тэхніку, за рэдкім выключэннем (знішчальнікі МІГ-29), меркавалася прадаць іншым краінам ці ж утылізаваць. Увесь флот былое ГДР быў засяроджаны ў Растоке і чакаў свае долі. Адразу ж адправіліся на злом найбольш старыя і патрабавалыя рамонту караблі. Урад ФРГ узмоцнена шукаў пакупнікоў, разльічваючы выгодна прадаць найбольш сучасныя баявыя адзінкі.
Усе 16 МПК тыпу «Parchim» у 1992 г. купіла Інданезія, караблі пасля пераабсталявання і падрыхтоўкі экіпажаў паступова перайшлі ў інданезійскі порт Сурабаю. Цікава адзначыць, што ў 1996 г. Зялёнодольскае ПКБ прапанавала камандаванню ВМС Інданезіі праект мадэрнізацыі гэтых караблёў да ўзроўню МПК пр.133.1-М. Акрамя таго, Інданезія набыла 9 БТ тыпу «Kondor II» і ўсё 12 ДК тыпу «Hoyerswerda», а таксама два пераабсталяваных з ДК транспарта забеспячэння.
З усёй спадчыны, якую атрымала ФРГ найвялікую цікавасць выклікала РКА пр.1241-РЭ. Улічваючы, што сярод пакупнікоў савецкай зброі знаходзяцца, мякка кажучы, недружалюбныя ЗША дзяржавы, камандаванне ВМС ЗША прыняло рашэнне дасканала вывучыць катар. Выбар упаў на РКА «Hiddensee» (былы «Rudolf Egelhofter»). У снежні 1991 г. на палубе транспартнага судна ён прыбыў у ЗША і быў прыпісаны да даследчага цэнтра ВМС ЗША ў горадзе Саламон (штат Мэрыленд). Катэр быў падвергнуты ўсебаковым выпрабаванням па адмысловай праграме. Амерыканскія спецыялісты высока ацанілі канструкцыю корпусу карабля, яго хадавыя і манеўраныя якасці, аднак адзначаўся недастатковы (па амерыканскіх стандартах) рэсурс маршавых і фарсажных газавых турбінаў, традыцыйна крытыкавалася радыёэлектроннае ўзбраенне. Таксама адзначалася нізкая баявая эфектыўнасць ракетаў П-20 (экспартная мадыфікацыя П-15 Тэрміт), добрую адзнаку атрымала шасціствольная АУ АК-630. У цэлым было зроблена заключэнне, што РКА такога тыпу, узброеныя больш сучаснымі ПКР «Маскіт» (інш.12411, 12421) ці «Уран» (інш.12418) уяўляюць сабою досыць сур'ёзную небяспеку для караблёў ВМС ЗША і іх саюзнікаў.
Астатнія чатыры РКА засталіся ў Растоке. Перыядычна з'яўляліся паведамленні пра жаданне Польшчы, якая выклікае прыхільнасць чатырма падобнымі катарамі, набыць у ФРГ яшчэ два. Выгодна прадаўшы Інданезіі вялікую частку сучасных караблёў, урад ФРГ прыняўся фактычна раздорваць пакінутыя. Так, у 1993—1994 гг. было прынята рашэнне пра перадачу Латвіі трох, а Эстоніі — дзевяці пераабсталяваных катараў пр.205 (з іх знялі пускавыя ўсталёўкі ПКР П-15). Частка катараў ужо перададзена. Латвіі дасталіся і два БТ тыпу «Kondor II». Гэтак жа шчодра былі раздадзены Германіяй і памежныя СКР тыпу «Kondor I»: чатыры адзінкі — Тунісу, два — Мальце, адзін — Гвінеі-Бісау, два (у 1994 г.) — Эстоніі.