cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Канал (гідраграфія)
Ранні перыяд Новага часу
Самым старым каналам у Паўночнай Амерыцы, пабудаваным у прамысловых мэтах, стаў канал Матэр-Брук у Бостане, які цягнуўся ад Дэдгэма да Гайд-парку і злучаў рэкі Чарлз і Непонсэт. Ён быў пабудаваны ў 1639 годзе для сілкавання млыноў водным цячэннем. У Расіі агульнанацыянальная сістэма каналаў Волга-Балтыйскага воднага шляху, якая злучала Балтыйскае і Каспійскае моры праз рэкі Нява і Волга, была адкрыта ў 1718 годзе.
Прамысловая рэвалюцыя
Сучасная сістэма каналаў з’яўляецца ў асноўным прадуктам XVIII і пачатку XIX стагоддзяў. Яна ўзнікла як вынік прамысловай рэвалюцыі, якая распачалася ў Вялікабрытаніі ў сярэдзіне XVIII стагоддзя, запатрабавала ашчаднага і надзейнага спосабу транспарціроўкі тавараў у вялікіх колькасцях.
Да пачатку XVIII стагоддзя рачное суднаходзтва станавілася ўсё больш складаным з вялікай колькасьцю шлюзаў на працягу ўсяго каналу. У рэшце рэшт, досвед будаўніцтва доўгіх шматшлюзавых участкаў спарадзіў ідэю пабудаваць «чысты» канал, водны шлях, які быў зроблены чалавекам дзеля таго каб перамяшчаць грузы туды, дзе яны павінны апынуцца, а не туды, куды вядзе плынь ракі. Першым сапраўдным каналам у сучаснай Вялікабрытаніі стаў канал Ньюры ў Паўночнай Ірландыі, пабудаваны Томасам Стырсам у 1741 годзе.
У сярэдзіне XVIII стагоддзя 3-і герцаг Брыджуотэрскі Фрэнсіс Эгертан, які валодаў шэрагам вугальных шахт на поўначы Англіі, выказаў жаданне надзейна перапраўляць вугаль у прамысловы горад Манчэстэр, што тады хутка развіваўся. Ён даручыў інжынеру Джэймсу Брындлі пабудаваць канал для гэтай мэты. Дызайн Брындлі ўключаў акведук, які дазволіў правесці канал праз раку Эрўэл. Будаўніцтва гэтага каналу цалкам фінансавалася герцагам, а канал атрымаў назву Брыджуотэр. Ён быў адкрыты ў 1761 годзе і стаў першым буйным брытанскім каналам таго часу.
Такі катэр, які рушыўся адным конем, мог перавозіць на канале трыццаць тон за адзін раз, што больш чым у дзесяць разоў перавышае вагу грузаў, які можна перавезці конем возам. Праз гэтае велізарнае павелічэнне колькасьці і танажу паставак праз канал Брыджуотэр, кошты на вугаль у Манчэстэры знізіліся амаль на дзьве траціны за першы ж год пасьля адкрыцця каналу. Грошы, выдаткаваныя на будаўніцтва і праектаванне каналу, былі акупленыя ўсяго за некалькі год.
Гэты поспех даказаў жыццяздольнасць канальнага транспарту, і неўзабаве прамыслоўцы ў многіх іншых частках краіны пачалі будаваць такія каналы. Пасля каналу Брыджуотэр раннія каналы былі пабудаваныя групамі прыватных асоб, зацікаўленых у паляпшэнні камунікацыйнай сеткі. У Стафардшыры знакаміты ганчар Джазая Уэдвуд убачыў магчымасць даставіць гліну да сваёй фабрыкі і перавозіць крохкую гатовую прадукцыю на рынак у Манчэстэр, Бірмінгем і далей, праз ваду, мінімізуючы біццё тавараў у дарозе. Праз некалькі гадоў пасля адкрыцця каналу Брыджуотэр з’явілася нацыянальная сетка каналаў з будаўніцтвам такіх каналаў, як Оксфардскі канал і канал Трэнту і Мэрсі. Новая сыстэма каналаў была адначасова і фактарам, і вынікам хуткай індустрыялізацыі Мідленда і поўначы. Перыяд паміж 1770-х і 1830-х гадоў часта называюць «залатым векам» брытанскіх каналаў.
Класіфікацыя каналаў па прызначэнні
Па прызначэнні вылучаюць каналы: энергетычныя (дэрывацыйныя), суднаходныя, ірыгацыйныя (арашальныя), арашальныя, водныя, дрэнажныя, лесаматэрыяльныя, рыбныя, комплексныя.
Энергетычныя (вытворныя) каналы
Энергетычныя (дэрывацыйныя) каналы забяспечваюць ваду з рэк, вадасховішчаў, азёр на гідраэлектрастанцыі або адводзяць ад іх сцёкавыя воды. Энергетычныя каналы характарызуюцца адносна невялікай працягласцю (звычайна не больш за 5-10 км), высокай прапускной здольнасцю і выкарыстаннем пасцельных падкладак.
Найбольшы памер (даўжыня 24,5 км, магутнасць 1500 м³/c) мае ўваходны канал у ГЭС Боарнуа на рацэ св. Лаўрэнція у Канадзе, найбольшая магутнасць (1860 м³/c) — гэта канал на ГЭС Монтэлімар (Францыя).
Суднаходныя каналы
Суднаходныя каналы (штучныя водныя шляхі) падзяляюцца на «адкрытыя» і «шлюзавыя». Першы з іх злучае водныя шляхі з аднолькавым узроўнем вады, другі — вадаёмы з розным узроўнем. Да адкрытых каналаў адносяцца вялікія Суэцкі канал і Карынфскі, але пераважная большасць такіх збудаванняў з’яўляюцца збудаваннямі другога тыпу: іх шлюзавыя сістэмы дазваляюць караблям падымацца з ніжніх участкаў канала на больш высокія, і наадварот. Найбольш вядомыя шлюзавыя каналы — Панамскі канал і Кільскі канал.
Суднаходныя каналы па асноўных функцыях:
Абыходныя, выпрамляльныя і падыходныя звычайна будуюцца адкрытымі (без шлюза). Практычна ўсе злучальныя каналы замкнёныя, з-за значнай розніцы ў злучаючых рэках (морах), а таксама ў сувязі з неабходнасцю памяншэння аб’ёму земляных работ пры правядзенні каналаў праз водападзел. Вада ў шлюзавыя каналы падаецца самацёкам (самацёкавыя каналы) або перапампоўваецца помпавымі станцыямі (машынныя каналы).
Каналы значна палепшылі сувязь паміж акіянамі, і з моманту іх адкрыцця не было неабходнасці аб’язджаць кантыненты, каб дабрацца ад Атлантычнага акіяна да Ціхага, або з Міжземнага мора ў Індыйскі акіян.
Абвадняльныя каналы
Абвадняльныя каналы забяспечваюць вадой сельскагаспадарчыя патрэбы (у асноўным жывёлагадоўлю) у бязводных і засушлівых раёнах; павялічваюць сцёк мясцовых малых рэк, паляпшаюць іх санітарны стан (напрыклад, у гарадах). Паколькі паводкі на засушлівых землях звычайна ўтвараюць невялікія (аазіс) арашаныя плошчы, абвадняльныя каналы часта адначасова з’яўляюцца ірыгацыйнымі каналамі (гл., напрыклад, канал Іртыш — Караганда даўжынёй каля 460 км і прапускная здольнасць якога на асноўнай частцы 75 м³/с).
Каналы водазабеспячэння
Водныя каналы выкарыстоўваюцца для падачы вады ад крыніцы водазабеспячэння да месца яе выкарыстання — прамысловая зона, горад, пасёлак і інш. Прыклад вялікіх водаканалаў — канал Северскі Данец - Данбас, пабудаваны ў 1958 г. (рэканструяваны і пашыраны ў 1979 г.) для забеспячэння прамысловасці Данецкай вобласці. Гэты канал мае даўжыню каля 130 км і расход вады ў асноўнай частцы 25-43 м³/с. Умовы эксплуатацыі і патрабаванні санітарыі часам выклікаюць неабходнасць закрыцця водаканалаў (напрыклад, вадаканал даўжынёй каля 30 км забяспечвае ваду з Учынскага вадасховішча у Маскву).
Дрэнажныя каналы
Дрэнажныя каналы служаць для збору вады ў забалочаных тэрыторыях і адводу яе ў водазабор (рака, возера, мора). Яны складаюцца з адкрытых магістральных каналаў рознага парадку, пракладзеных у самых нізкіх месцах асушанай тэрыторыі, а ў дрэнажах — адкрытых або закрытых калектараў, якія ўпадаюць у магістральны канал і радзей — у водазабор. Сценкі і дно каналаў умацоўваюцца бетоннымі плітамі, дзёрнам і хмызняком, што паляпшае іх эксплуатацыйныя характарыстыкі і павялічвае даўгавечнасць. Прыклад — Арэхаўскі канал.
Сплаўныя каналы
Сплаўныя каналы выкарыстоўваюцца для сплаву шляхам швартоўкі або сплаву ад нарыхтоўчых пляцовак да ракі або лесапілкі для перавозкі драўніны ў абыход гідратэхнічных збудаванняў.
Рыбныя каналы
Рыбныя каналы пабудаваныя для:
Брацкая магіла (Вялікія Дольцы)
Брацкая магіла — вайсковае пахаванне ў аграгарадку Вялікія Дольцы Ушацкага раёна Віцебскай вобласці.
Апісанне
Размешчаны ў цэнтры аграгарадка. Пахаваны 58 воінаў і 15 партызан, якія загінулі ў Вялікую Айчынную вайну. Сярод пахаваных — намеснік камандзіра партызанскай брыгады імя А. Ф. Данукалава па разведцы лейтэнант К. В. Зюкаў і камісар партызанскага атрада «Казбек» гэтай брыгады М. І. Недабойкін
У 2015 годзе праведзены рэстаўрацыйна-аднаўленчыя працы скульптуры. Аўтар — украінскі скульптар Тарас Братэрскі.
Анатоль Фёдаравіч Вялікі
Анатоль Фёдаравіч Вялікі (нар. 29 лютага 1956) — беларускі гісторык, кандыдат гістарычных навук (2002).
Біяграфія
У 1982 годзе скончыў гістарычны факультэт Мінскага дзяржаўнага педагагічнага інстытута імя М. Горкага. З 2002 года кандадат гістарычных навук. Кандыдацкая дысертацыя: «Абмен насельніцтвам паміж БССР Польшчай. 1944—1946 гг.» З 1998 па 2019 гады працаваў у БДПУ імя М. Танка. У 1998 і 2001 гадах праходзіў навуковыя стажыроўкі ў Цэнтральна-Еўрапейскім універсітэце, у 2000 годзе ва Універсітэце Джорджа Вашынгтона і ў 2005 годзе ў Варшаўскім універсітэце. З 2015 па 2019 гады займаў пасаду загадчыка кафедры гісторыі Беларусі і славянскіх народаў.
Даследуе гісторыю беларуска-польскіх, польска-беларускіх узаемаадносін, гісторыю польскай нацыянальнай меншасці, архіваў і архіўнай справы ў Беларусі ў XX ст.
Асноўныя публікацыі
Аўтар 112 артыкулаў, апублікаваных у Беларусі, Польшчы, Расіі, Украіне, а гэта жа:
Кронверкскі праліў
Кронверкскі праліў у Санкт-Пецярбургу — дугападобная пратока ракі Нявы паміж Петраградскім і Заечым астравамі. Назва ўзнікла ў пачатку XVIII стагоддзя і звязана з кронверкам Петрапаўлаўскай крэпасці, які быў пабудаваны ў гэты ж час на яго правым беразе. Даўжыня — каля 1 кіламетра, шырыня — каля 50 метраў, глыбіня — да 4 метраў. Правы бераг умацаваны гранітам, па ім пракладзеная Кронверкская набярэжная. Адхоны левага берага задзернаваныя.
Сцепанькова (Вяземскі раён)
Сцепанькова (Степаньково) — вёска ў Вяземскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Андрэйкаўскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з кастрычніка 1941 года, вызвалена ў сакавіку 1943 года.
Немертыны
Немерты́ны (Nemertea) — тып беспазваночных жывёл, апісана звыш 1000 відаў.
Апісанне
Пераважна марскія жывёлы, каля 30 відаў — прэснаводныя; жывуць на паверхні грунту, часам закопваюцца ў яго, некаторыя плаваюць. Каля 10 відаў жывуць на сушы (у глебе).
Даўжыня ад 0,5 мм да 30 м, шырыня да 9 мм (у большасці даўжыня да 20 см, шырыня 1—5 мм). Цела двухбакова-сіметрычнае, несегментаванае, зрэдку ніткападобнае; укрыта раснічным эпітэліем з мноствам слізістых залоз. Афарбоўка разнастайная, часам стракатая.
На галаўным канцы хабаток з ротавай адтулінай — орган нападу і абароны.
IC 4327
IC 4327 — галактыка тыпу SBc ў сузор’і Цэнтаўр.
Немертыны
Апісанне
Поласць цела запоўнена асноўнай тканкай. Крывяносная сістэма замкнёная, стрававальная — у выглядзе прамой трубкі з вырастамі. 2—4 пары вачэй, ёсць органы дотыку, хімічнага пачуцця. Дыхаюць паверхняй цела.
IC 4327
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Немертыны
Апісанне
Раздзельнаполыя, развіццё прамое або з метамарфозам (лічынка — пілідый). Здольныя да рэгенерацыі.
Хілары Мэнтэл
Хілары Мэнтэл (Hilary Mary Mantel; ) — брытанская пісьменніца і літаратурны крытык. Яе працы месцяцца ад асабістых успамінаў да гістарычных падзей і былі змешчаны ў шэрагу шорт-лістоў літаратурных прэмій. Лаўрэат Букераўскай прэміі 2009 і 2012 гадоў.
Біяграфія
Хілары нарадзілася ў мястэчку Гласап (Glossop) графства Дэрбішыр і была старэйшай з трох дзяцей сям’і. Выхоўвалася ў Дэрбішырскай вёсцы заводу Гадфілд (Hadfield), вучылася ў мясцовай рымска-каталіцкай пачатковай школе. Яе бацькі, Маргарэт і Генры Томпсан, абодва нарадзіліся ў Англіі, ірландцы па паходжанні. Калі Хілары было адзінаццаць, бацькі развяліся. Па хуткім часе з’явіўся айчым Джэк Мэнтэл і яна ўзяла яго прозвішча.
Мілефіёры
Мілефіёры (millefiorimillefiori — «тысяча кветак») — разнавіднасць мазаічнага шкла, як правіла, з кветкавым узорам. Паверхня гатовага вырабу нагадвае квітнеючы луг, чым і тлумачыцца назва.
Гісторыя
У XV стагоддзі тэхніку мілефіёры асвоілі венецыянскія шкловыдзімальнікі. Да XVIII стагоддзя, аднак, сакрэты вырабу гэтага шкла былі згубленыя. Адраджэнне адбылося толькі ў XIX стагоддзі, калі муранскія майстры не проста аднавілі, але і ўдасканалілі страчаныя тэхналогіі.
З гэтага часу шкляныя вырабы ў тэхніцы мілефіёры вырабляліся не толькі ў Італіі, але таксама ў Англіі і ў Францыі. Аднак у першую чаргу мілефіёры асацыюецца менавіта з Венецыяй, з'яўляючыся адной з самых папулярных разнавіднасцяў муранскага шкла. З яго робяцца каралі, падвескі, прэс-пап'е, вазы, дэкаратыўныя талеркі і інш.
Тэхналогія
Асновай стварэння вырабаў у тэхніцы мілефіёрыслужаць спецыяльныя шкляныя «пруткі», якія маюць у перасеку патрэбны майстру малюнак. Гэта можа быць не толькі кветка, але і зорка, геаметрычная фігура, жывёла, літара або дата. Каб атрымаць такую шкляную палачку, некаторы колькасць расплаўленага шкла намотваецца на жалезны прут і раскочваецца па плоскай паверхні. З яго фармуецца цыліндрык, які змяшчаецца затым у адпаведную форму. Далей майстар паўтарае аперацыю, дадаючы патрэбную колькасць слаёў каляровага шкла. Калі цыліндрык гатовы (звычайна ён мае каля 15 см у даўжыню і каля 8 см у дыяметры), ён зноў награваецца і да абодвух яго канцах прымацоўваюцца жалезныя пруты. Затым цыліндр выцягваецца, становячыся падобным на доўгі і тонкі аловак. Гэты «аловак» можна разрэзаць на сотні фрагментаў, кожны з якіх будзе мець на зрэзе зададзены майстрам малюнак.
Іншы варыянт стварэння ўзору — злучэнне саміх шкляных дубцоў, якія сплаўляюцца ў адзіны пучок. Рознакаляровыя дубцы складваюцца так, каб «вязанка» мела ў перасеку неабходны малюнак, пасля чаго іх падвяргаюць награванню. Атрыманы тоўсты цыліндр таксама выцягваецца і наразаецца на маленькія фрагменты. З атрыманай «нарэзкі» складаецца жаданы ўзор. Напрыклад, каб стварыць прэс-пап'е круглай формы, нарыхтаваныя каляровыя фрагменты размяшчаюцца ўнутры металічнага кольца і прамежкі паміж імі паступова запаўняюцца расплаўленым шклом, якое і змацоўвае іх паміж сабой. Для стварэння шклянога посуду (напрыклад, вазы) узорыстыя дэталі выкладваюцца на яшчэ не астылую паверхню, пасля чаго посуд выдзімаецца паўторна.
Нягледзячы на тое, што ў нашы дні вырабляецца вялікая колькасць вырабаў у тэхніцы мілефіёры, муранскія майстры да гэтага часу ажыццяўляюць увесь працэс ўручную, так што кожны створаны імі прадмет унікальны.
NGC 1290
NGC 1290 (іншыя абазначэнні — NPM1G -14.0161, PGC 12395) — галактыка ў сузор’і Эрыдан.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі новага агульнага каталога.
Барсукі (Руднянскі сельсавет)
Барсукі́ (, Барсуки) — вёска ў Чэрвеньскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Руднянскага сельсавета.
Скіл-Брум
Скіл-Брум (سکل برم) — вяршыня вышынёй 7410 м у сістэме Каракарум, размешчаная на тэрыторыі Гілгіт-Балтыстан, прыкладна за 9 км на паўднёвы захад ад Чагары. Гара размешчаная на заходнім баку ледавіка Гадвін-Астэн, размешчанага насупраць Броўд-Піка.
У 1957 годзе Маркус Шмук і Фрыц Вінтэрштэлер здзейснілі першае ўзыходжанне на Скіл-Брум, у класічным альпійскім стылі. Яны пачалі ўзыходжанне з базавага лагера каля Броўд-Піка на вышыню 4950 метраў, затым разбілі лагер на вышыні 6060 метраў, дайшлі да вяршыні на наступны дзень і зноў разбілі лагер на вышыні ў 6060 метраў, яшчэ праз суткі яны вярнуліся ў базавы лагер. Узыходжанне заняло 53 гадзіны.
NGC 1682
NGC 1682 (іншыя абазначэнні — MCG -1-13-28, NPM1G -03.0219, PGC 16211) — галактыка ў сузор’і Арыён.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Дыега Веласкес
Дые́га Радры́гес дэ Сільва і Веласкес (Diego Rodríguez de Silva y Velázquez;, Севілья — , Мадрыд) — іспанскі мастак.
Біяграфія
Дыега Веласкес нарадзіўся 6 чэрвеня 1599 года (у некаторых крыніцах гэтая дата паказваецца як дата хрышчэння) у Севільі (Іспанія) у сям'і мясцовых ураджэнцаў Хуана Радрыгеса дэ Сільва і Гераніма Веласкес, чые продкі пераехалі ў Іспанію з Партугаліі. Бацькі будучага мастака пажаніліся ў Севільскі Царквы святога Пятра 28 снежня 1597 года, там жа, дзе пазней і быў ахрышчаны нованароджаны Дыега, самы старэйшы з васьмярых дзяцей у сям'і. Паводле звычая, шырока распаўсюджанага ў Андалусіі, Дыега і яго брат Хуан, які таксама стаў мастаком, узялі сабе прозвішча маці, але захаваліся ўзоры подпісаў мастака, дзе ён выкарыстаў і другое прозвішча «Сільва Веласкес».
Вучоба
Мастацкі талент Веласкеса адкрыўся ў раннім узросце. Згодна з біёграфам Антоніа Паламіна, ва ўзросце 10 гадоў у 1610 годзе, Дыега вызначылі на вучобу ў майстэрню вядомага Севільскага мастака Франсіска Эрэры Старэйшага. Тэрмін знаходжання ў майстэрні Эрэры быў вельмі кароткім, бо той меў вельмі вельмі паганы характар, чаго малады вучань не змог вытрымаць. Абставіны навучання не былі задакументаваныя, але вядома, што ў кастрычніку 1611 года Хуан Радрыгес падпісаў «дамову на навучанне» свайго сына Дыега з мастаком Франсіска Пачэка, на шэсць гадоў, пачынаючы са снежня 1611 года. Пачэка, чалавек шырокай культуры і шматбакова адукаваны, аўтар нявыдадзенага пры жыцці трактата па мастацтве жывапісу, верны паслядоўнік Рафаэля і Мікеланджэла і менавіта той, што рабіў цудоўныя партрэты алоўкам, нягледзячы на адсутнасць вялікага таленту, быў сваім чалавекам у інтэлектуальным асяроддзі Севільі і сярод духавенства, паколькі займаў пасаду цэнзара і эксперта па царкоўнаму жывапісу пры найсьвяцейшай інквізіцыі ў Севільі. Школа жывапісу Пачэка, якая носіць назву «Academia Sevillana», адлюстроўвала акадэмічны, афіцыйны погляд на выкладанне рэлігійных сюжэтаў і вобразаў. Менавіта ў гэтай школе малады Веласкес атрымаў сваю першую тэхнічную падрыхтоўку і эстэтычныя навыкі, у ёй жа пасябраваў з будучым скульптарам і жывапісцам Алонса Кана і знакамітым іспанскім жывапісцам Франсіска дэ Сурбаранам.
23 красавіка 1618 года дзевятнадцацігадовы юнак ажаніўся з 15-гадовай дачкой Пачэка Хуанай Мірандзе. Неўзабаве ў іх нарадзіліся дзве дачкі: Франсіска ў 1619 годзе і памерлая ў маленстве Ігнас ў 1621 годзе. Повязі шлюбу паміж членамі розных сем’яў іспанскіх мастакоў былі шырока распаўсюджаныя ў той час, паколькі палягчалі пошук працы і заказаў.
Пэўную алегорыю ўяўляе сабой і «Прадавец вады з Севільі», на якой пажылы ваданос прапануе юнаку келіх з вадой. На дне празрыстай пасудзіны прыкметны плён інжыра, які не толькі надае вадзе асаблівы смак, але і з’яўляецца эратычным сімвалам. Так карціна можа ўяўляць сабой варыянт спакусы юнакі «чарай кахання». Гэты сэнс узмацняецца фігурай моцнага маладога чалавека на заднім плане, які дапівае свой келіх.
Прызначэнне прыдворным жывапісцам
Малады мастак набыў у Севільі ўжо дастаткова добрую рэпутацыю. Яго настаўнік Пачэка, а таксама сябры і землякі імкнуліся дапамагчы яго кар'еры. Севільскае зямляцтва пры каралеўскім двары ў Мадрыдзе валодала вялікім вагай, чаму нямала спрыяла дзейнасць Гаспара дэ Гусмана Аліварэса, які меў вялікія маёнткі ў Севільі і былога з 1615 года камер-юнкерам інфанта, будучага караля Філіпа IV. Выкарыстоўваючы свой уплыў на наследнага прынца, Аліварэс быў актыўным удзельнікам бесперапынных прыдворных інтрыг, і лабіраванне клікай Аліварэса дзяржаўных спраў імкліва ўзрасла. З 1622 года ён узначаліў урад. Франсіска Пачэка хацеў скарыстаць гэтую магчымасць для прадстаўлення свайго таленавітага зяця да двара, усталяваўшы адпаведныя кантакты, таму Веласкес быў у першы раз адпраўлены ў Мадрыд пад падставай знаёмства з калекцыяй жывапісу Эскарыяла. Прадставіць Аліварэсу Веласкеса павінны былі прыдворны каплан, біскуп Хуан дэ Фансека, вядомы мецэнат і гуманіст свайго часу, і паэт і эрудыт Франсіска дэ Рыёха. Але, нягледзячы на тое, што землякі, што трымаліся у сталіцы разам, спрабавалі дапамагчы мастаку, паўстаць перад манархавымі персонамі яму так не атрымалася. Аднак, дзякуючы Хуану дэ Фансека, Веласкес ўсё ж такі змог наведаць каралеўскую калекцыю жывапісу ў Эскорыяле, дзе Карлас I і Філіп II сабралі творы Тыцыяна, Веранезе, Цінтарэта і Басано. Паводле слоў гісторыка Хуліяна Гальегі, малады мастак разумеў абмежаванасць магчымасцейў мастацкіх школ Севільі, і вывучэнне каралеўскай калекцыі, асабліва Тыцыяна, аказала вырашальнае ўздзеянне на стылістычную эвалюцыю Веласкеса, які перамясціў акцэнт са строгага натуралізму яго севільскай эпохі і ад суровых зямлістых спектраў да яркасці серабрыста-шэрага і празрыстасці сіняга колеру да спелага ўзросту.
Запаўшы у роспач ад няўдачы ў Мадрыдзе, у 1623 года Веласкес вярнуўся ў Севілью. Але не паспеў ён прабыць дома і двух месяцаў, як яго дагнаў ліст ад Хуана дэ Фансека з весткай аб смерці прыдворнага жывапісца Радрыга дэ Вільяндранда і аб наяўнасці вакансіі на гэтае месца. Веласкес імкліва адправіўся да двара, спыніўся ў доме каралеўскага каплана паэта Луіса дэ Гонгарам-і-Арготе, суперніка Лопе дэ Вегі, і напісаў яго партрэт, які знаходзіцца цяпер у Музеі вытанчаных мастацтваў у Бостане. Гэтая праца, у якой ён тонка ўлавіў і натуральна і бескампрамісна адлюстраваў горыч, якая прысутнічала ў асобе паэта, спрыяла ўмацаванню рэпутацыі Веласкеса сярод сталічнай шляхты як умелага партрэтыста. Камердынер каралеўскага брата кардынал-інфанта Фердынанда аднёс гэты партрэт у палац і паказаў прынцу. Кардынал-інфант прыйшоў у захапленне і адразу замовіў Веласкесу свой партрэт. Да таго часу малюнак Гонгарам ужо ўбачыў і сам кароль Філіп IV. Яму спадабалася настолькі, што ён загадаў брату саступіць чаргу пазіравання. Так Веласкес нарэшце атрымаў магчымасць паказаць сябе. Існуе, праўда, версія, згодна з якой карцінай-пропускам у каралеўскі двор для Веласкеса стаў партрэт графа Аліварэса, з якім мастака звёў Хуан дэ Фансека. Выдатны ж ва ўсіх адносінах партрэт Луіса дэ Гонгарам-і-Арготэ быў напісаны годам раней, ў 1622 годзе, падчас першага візіту мастака ў Мадрыд.
Вынікам першага пазіравання караля стала карціна «Партрэт Філіпа IV з прашэннем», якая вырабіа фурор у 1623 годзе (да нашага часу не захавалася). Малады манарх, які быў на шэсць гадоў маладзейшы за Веласкеса, і сам браў урокі малявання ў фра Хуана Баўтыста Майне, адразу зразумеў і ацаніў ступень мастацкага таленту Дыега. Філіп IV паўтарыў яму абяцанне Аляксандра Македонскага, адрасаваны Апялесу: «Ніхто, акрамя цябе, пісаць мяне больш не будзе». Следствам гэтай першай сустрэчы з каралём было атрыманне Веласкесам загаду ў кастрычніку 1623 годзе перасяліцца на жыхарства ў Мадрыд. 6 кастрычніка ён быў прызначаны прыдворным жывапісцам замест памерлага Вільяндранда з дараваннем у дваццаць дукатаў у месяц, якое не ўключае ў сябе будучыя ганарары за карціны. Пасля яно толькі павялічвалася.
Хуткая кар'ера Веласкеса выклікала абурэнне і зайздрасць сярод сапернікаў — мастакоў Вінсенса Кардучы і Эухенія Кахеса, якія абвінавачвалі Веласкеса ў тым, што той здольны правільна намаляваць толькі галаву. Як апісвае мастак Хусепе Марцінес, гэта прывяло ў 1627 годзе да конкурснага спаборніцтва паміж Веласкеса і яшчэ трыма мастакамі: Кардуча, Кахесам і Анхелям Нардзі. Пераможцу давалася права намаляваць карціну ў Вялікай галоўнай зале Каралеўскага палаца ў Мадрыдзе на тэму выгнання маўраў з Іспаніі. Старшыня журы Хуан Баўтыста Майне абраў сярод прадстаўленых эскіз Веласкеса і заявіў аб яго перамозе. Карціна ўпрыгожвала Эскорыял да пажару, які здарыўся ў куцю 1734 года. Гэты конкурс дапамог змяніць ўстояныя густы каралеўскага двара, адмовіцца ад прыхільнасці старым стылі жывапісу і пранікнуцца новай гульнёй фарбаў. У сакавіку 1627 года Веласкес ўступіў на пасаду, прадстаўленую выйгрышам у гэтым конкурсе, з гадавым акладам у 350 дукатаў, а з 1628 года заняў пры двары вакантнае месца памерлага прыдворнага мастака Джэймса Марана, якое лічылася найбольш прэстыжным сярод палацавых майстроў. Галоўнымі задачамі прыдворных жывапісцаў было стварэнне партрэтаў каралеўскай сям'і і карцін для ўпрыгожвання каралеўскіх пакояў. Апошняе падавала большую свабоду ў выбары тэмы і наогул у творчасці, якой не валодалі мастакі, прывязаныя да заказах і попыту на рынку. Веласкес таксама меў права прымаць прыватныя заказы, але пасля пераезду ў Мадрыд яму было рэкамендавана пісаць толькі уплывовых персон каралеўскага двара. Вядома, што ён напісаў некалькі партрэтаў караля, яго жонкі і графа-герцага. Некаторыя з іх — напрыклад, два конных партрэта — у маі 1627 года былі адпраўленыя герцагу Гонзага ў мантыі яго мадрыдскім пасланнікам, а некаторыя загінулі пры пажары 1734 года.
Першае падарожжа ў Італію
У ліпені 1629 года мастак, атрымаўшы ад караля дазвол, у суправаджэнні генерала Спінолы, толькі што прызначанага камандуючым іспанскімі войскамі ў Італіі, пакінуў Мадрыд. Падарожжа па Італіі нельга было назваць прыемным: пасада каралеўскага камергера, статус пратэжэ графа Аліварэса і наяўнасць спадарожніка-генерала выклікала раздражненне ў падазроных італьянцаў, якія лічылі Веласкеса ледзь не іспанскім шпіёнам. Нядобразычлівасць мясцовай арыстакратыі, магчыма, злёгку і закранала мастака, але не больш за тое, паколькі галоўную мэту свайго падарожжа ён загадзя вызначыў як «удасканаленне прафесійнага майстэрства» і жаданне папрацаваць з краявідамі. Знаёмства з творамі вялікіх італьянскіх мастакоў аказала прыкметны ўплыў на жывапісца: яго стыль стаў больш свабодным і бліскучым, каларыт — менш цёмным ў ценях і перадаючым натуру ў яркім асвятленні.
У канцы жніўня 1629 года Веласкес прыбыў у Геную. Адтуль ён накіраваўся ў Мілан, а затым — у Венецыю. Менавіта ў Венецыі мастак сутыкнуўся з найбольш лютым непрыманнем італьянцамі іспанцаў як такіх і ў кастрычніку 1629 года спешна пакінуў горад і накіраваўся ў Рым, дзе, у выпадку чаго, можна было разлічваць на заступніцтва Папы. У Вечным Горадзе мастак прабыў да канца наступнага года.
Вяртанне ў Мадрыд (сталы перыяд). Прыдворная кар'ера
Па вяртанні ў Іспанію ў 1631 Веласкес быў прызначаны гофмейстером каралеўскага двара, у 1634 мастак атрымаў ганаровае званне гардеробмейстера. Прыкладна ў гэты ж час Філіп IV даручыў жывапісцу кіраўніцтва афармленнем інтэр'еру новага каралеўскага палаца ў Буэна Ретиро. Мастак не толькі кіраваў працамі, але і сам прымаў актыўны ўдзел у афармленні палаца. Да гэтага ж часу адносіцца стварэнне Веласкес серыі карцін, што апяваюць ваенныя перамогі Піліпа IV. Найбольш значнай з гэтай серыі з'яўляецца карціна «Здача Брэда» (1634—1635, Прадо, Мадрыд), у якой мастак не толькі захаваў гістарычную падзею (здачу асаджаным у галандскага горада іспанскай арміі 2 чэрвені 1625 года), але і з дапамогай шматлікіх красамоўных дэталяў выказаў сваё стаўленне да гэтай падзеі і яго ўдзельнікам. У далейшым падобнае выкарыстанне дэталяў стала адной з найбольш характэрных асаблівасцяў стылю Веласкеса.
У 1642—1644 гг. мастак суправаджаў караля ў яго паходзе на Арагон. У 1643 Веласкес атрымаў званне адміністратара каралеўскага двара.
Другое падарожжа ў Італію
У канцы 1648 года Веласкес здзейсніў другое падарожжа ў Італію. На гэты раз яго паездка ажыццяўлялася па загадзе караля з мэтай набыцця для каралеўскай калекцыі шэдэўраў італьянскага жывапісу і антычнай скульптуры. Неафіцыйнай жа мэтай візіту мастака, як прыдворнага чыноўніка, было ўсталяванне дыпламатычных кантактаў з рознымі высокапастаўленымі асобамі Італіі.
Да гэтага ж часу адносіцца стварэнне Веласкес сваёй самай, мабыць, незвычайнай карціны «Венера перад люстэркам». Незвычайным ў ёй было ўсё — ад тэмы (да Веласкеса ніхто падобных палотнаў у іспанскім жывапісу не ствараў) да яе ўвасаблення і нават сэнсу. Па сутнасці на палатне ў вобразе багіні кахання намаляваная звычайная жанчына, таго, хто глядзіць у люстэрка, што надае карціне адценне добрай іроніі аўтара: Веласкес як бы пасміхваецца над чаканнямі гледачоў ўбачыць у чарговы раз антычную Венеру і ў той жа час дае зразумець, што любая жанчына з'яўляецца багіняй такога высокага пачуцця. Пры наяўнасці знешняй міфалагічнай атрыбутыкі ў асобе паслужлівага купідончыка чароўнага ў карціне надзвычай мала, уся яна прасякнута цеплынёй, чалавечнасцю, шчырым захапленнем зямной, а зусім не нябеснай прыгажосцю, паколькі намаляваная мадэль не так ідэальная, як таго патрабавалі б каноны падобнай жывапісу. У той жа час у карціне ёсць і інтрыга ў выглядзе знарочыста прыцемненых адлюстравання багіні ў люстэрку, што як бы правакуе гледача на пытанне: хто ж яна, Венера Веласкеса? Існуе здагадка, што жывапісцу пазіравала для гэтай працы вядомая італьянская мастачка Фламінія Трывія. Некаторыя даследчыкі мяркуюць, што паміж імі ў той час успыхнуў бурны раман, які скончыўся з ад'ездам мастака на радзіму, і што Фламінія нарадзіла ад яго сына. З гэтага пункту гледжання «Венера перад люстэркам» — вельмі пачуццёвы эратычны партрэт каханай, аналага якому на той момант у жывапісу яшчэ не было, створаны Веласкесам сабе на памяць.
У гэтай карціны, як і ў многіх іншых работ Веласкеса, няпросты лёс. За два з паловай стагоддзя яна змяніла некалькіх уладальнікаў, а ў 1914 годзе на яе быў здзейснены напад. Адна з актыўных заступніца правоў жанчын Мэры Рычардсан ў знак пратэсту пасекла палатно матыкай, пасля чаго ён доўгі час знаходзіўся на рэстаўрацыі. У цяперашні час карціна захоўваецца ў Лонданскай Нацыянальнай галерэі.
Вядома, што па вяртанні ў Мадрыд мастак, знаходзячыся пад уражаннем ад работ італьянскіх майстроў, стварыў цэлы шэраг падобных карцін, якія заслужылі адабрэнне самога караля і ўпрыгожылі сцены палаца. Аднак да нашых дзён яны не захаваліся.
Вяртанне ў Мадрыд (позні перыяд). Смерць Веласкеса
25 мая 1651 года мастак пакінуў Італію. Яго вяртаннем у Мадрыд у чэрвені таго ж года мастацтвазнаўцы датуюць пачатак позняга перыяду яго творчасці. Акрамя ўжо звыклых партрэтаў членаў каралеўскай сям'і, у гэты перыяд былі створаны дзве карціны, якія лічацца вяршыняй творчасці вялікага мастака — «Мяніны» (1656, Прада, Мадрыд) і «Праллі» («Міф аб Арахне») (каля 1657, Прада, Мадрыд). Кожная з іх не толькі з'яўляецца выдатна намаляваным эпізодам з жыцця, але і напоўнена глыбокім падтэкстам дзякуючы шматлікім дэталях, позам фігур, іх размяшчэнню, асьвятленьні. Усё гэта дазволіла гаварыць аб загадках ў познім творчасці Веласкеса. Так, да гэтага часу ідуць спрэчкі аб сюжэце і сэнсе «Мяніны». Існуе некалькі версій, якія супярэчаць адна адной. Павродле адной з іх, Веласкес адлюстраваў перапынак у працы над партрэтам інфанты, калі ў майстэрню зазірнулі яе бацькі. Паводле другой, наадварот, інфанта са сваёй світай прыйшла ў госці падчас пазіравання караля і каралевы мастаку. Паводле трэцяй жа версіі, мастак напісаў своеасаблівы аўтапартрэт у коле мянін, тым самым намякаючы на сваё становішча пры двары.
Ня менш спрэчак выклікаюць і «Праллі». Паводле адной версіі, Веласкес стварыў алегорыю на іспанскую манархію і з дапамогай шматлікіх дэталяў, як бывала ўжо не раз, выказаў да яе сваё стаўленне. Паводе другой версіі, карціна ўяўляе сабой варыяцыю на тэмы адразу трох антычных міфаў — пра Мойр (багінь лёсу ў старажытнагрэцкай міфалогіі), пра Арахне і аб выкраданні Еўропы — у арыгінальнай аўтарскай трактоўцы. Паводле трэцяй, «Араллі» — гэта своеасаблівы, напоўнены глыбокім сэнсам, эмоцыямі і перажываннямі партрэт (на ўзор «Мянін») двух любімых мастаком жанчын у вобразе антычных багінь: Хуаны Міранды ў выглядзе пажылы праллі і Фламінія Трывія ў выглядзе маладой, намаляванай спіной да гледача.
Творчасць
Першыя самастойныя работы Веласкеса (яны носяць назву «бадэгон» — карчма) расказваюць аб жыцці простых людзей. Гэта немудрагелістыя сцэны, пазбаўленыя складанага сюжэтнага дзеяння («Снеданне», каля 1617; «Старая кухарка», «Служанка-мулатка», «Музыканты», усе — 1618—1620-ыя; «Ваданос», каля 1620). Але значэнне гэтых работ для ранняга перыяду творчасці мастака вялікае. Нават тады, калі Веласкес звяртаўся да біблейскіх ці міфалагічных сюжэтаў, прыёмы бытавога жывапісу былі вядучымі. Іх можна ўбачыць у карцінах «Хрыстос у гасцях у Марыі і Марфы» (каля 1620), «Пакланенне вешчуноў» (1619), «Вакх» (кан. 1620-ых).
Самую вялікую колькасць твораў, напісаных у Мадрыдзе ў ранні перыяд, складаюць партрэты. Гэта выявы караля Філіпа IV, яго дзяцей, графа Аліварэса, шматлікіх прыдворных. Мастак звяртаўся і да міфалагічных сюжэтаў. У карціне «Вакх» ён выяўляе побач з маладым богам простых людзей, фігуры і твары якіх выглядаюць зусім не дасканалымі. Гэта звычайная жанравая сцэна — гулянка іспанскіх бадзяг.
У 1630 годзе ў Рыме ён завяршыў работу над карцінай «Кузня Вулкана», у якой таксама многа трапных бытавых назіранняў. Як і ў больш ранняй рабоце «Вакх», сюжэт трактуецца як жанравая сцэна. Узросшае майстэрстава Веласкеса праявілася ў свабоднай і ўпэўненай кампазіцыі, трапнасці і разнастайнасці характарыстык персанажаў. Але найбольш важным дасягненнем жывапісца стаў каларыт. Колеравы лад карціны будуецца на стрыманай залацістай танальнасці, на мяккіх ружаватых рэфлексах, якія адкідвае агонь у горне кавалёў. У творах на рэлігійныя і міфалагічныя тэмы («Пакланенне вешчуноў», 1617, «Хрыстос у доме Марфы і Марыі», 1622, «Кузня Вулкана», «Вакх», 1630, «Венера перад люстэркам», 1648—49) вобразы святых і міфалагічных багоў Д. Веласкес аб'ядноўваў з грубаватымі зямнымі вобразамі людзей.
Нават афіцыйныя заказныя партрэты вылучаліся бязлітаснай праўдзівасцю характарыстык і псіхалагічнай глыбінёй: «Філіл IV» (каля 1629 ці 1644), «Герцаг Аліварэс» (каля 1638), «Папа Інакенцій X» (1650). Гуманістычны характар яго творчасці яскрава выявіўся ў партрэтах дзіцячых ("Інфант Бальтасар Карлао, 1634—35, «Інфанта Маргарыта», 1659), прыдворных блазнаў («Себасцьян дэ Мора», «Эль Прыма», «Эль Боба з Карыі», 1631—48), рэалістычных («Хуан Матэас», канец 1632, «Дама з веерам», канец 1648, «Хуан Парэха», 1650).
Адной з самых значных работ майстра стала шматфігурная карціна «Здача Брэды» (каля 1635). У ёй паказана ўзяцце іспанскімі войскамі галандскай крэпасці Брэды ў 1625. Адзіную паспяховую падзею ў захопніцкай вайне супраць Галандыі Веласкес павінен быў паказаць як выключную перамогу Іспаніі. 3 аднаго боку, гэта так, калі мець на ўвазе высоюя мастацкія якасці твора. Але галоўнае, што прыцягвае ў рабоце, — незвычайнасць трактоўкі гістарычнай падзеі, выяўленай без парадна-алегарычнага ўсхвалення пераможцаў, што было тыповым для тагачаснага жывапісу. У цэнтры карціны прадстае камандуючы галандскім гарнізонам Юсцініян Насау, які перадае ключы ад крэпасці іспанцу маркізу Спіноле. За імі военачальнікі, салдаты, паказаныя з вострай характарнасцю. Работа нагадвае групавы партрэт — так ёміста, псіхалагічна выразна выглядаюць героі.
У другой палове 1640-ых гадоў былі напісаны славутыя партрэты каралеўскіх блазнаў і карлікаў (партрэты дона Дыега дэ Аседа, або «Эль Прыма» («Стрыечны брат»), 1644; «Эль Бобо»; «Себасцьяна Мора», «Ніно з Валекаса», кан. 1640-ых — пач. 1650-ых), прыдворных («Дама з веерам», каля 1648), інфантаў (партрэт інфанты Маргарыты, 1660).
Па глыбіні бязлітаснай характарыстыкі, жывапісным вырашэнні гэта адным з лепшых твораў Веласкеса з'яўляецца партрэт Папы Інакенція X (1650). Цяжкі, нядобразычлівы позірк, рашучасць рухаў характарызуюць хітрага, двудушнага чалавека. Але глядач улоўлівае і супрацьлеглыя рысы яго характару — волю, розум, мэтанакіраванасць, праніклівасць. Такое ўражанне ствараецца дзякуючы кампазіцыйнай пабудове партрэта, колераваму вырашэнню, заснаванаму на спалучэннях цёпла-чырвоных, ружовых і белых тонаў.
У карціне «Меніны» (1656) паказана, як былі напісаны партрэты караля і каралевы. На сеансе прысутнічаюць інфанта Маргарыта, фрэйліны, шматлікія прыдворныя. Спалучэнне ў рабоце партрэтаў і жанравай сцэны, выяўленне дзвюх прастораў — рэальнай, якая непасрэдна назіраецца мастаком і гледачамі, і люстэркавай, ці ўяўляемай, наяўнасць аўтапартрэтнай выявы, лёгкасць жывапісна-пластычнага вырашэння робяць гэты твор надзвычай паказальным для творчай манеры мастака.
Д. Веласкесу належыць першы ў заходнееўрапейскім мастацтве твор, дзе паказана праца простых людзей. Яшчэ ў ранні перыяд творчасці ён звяртаўся да гэтай тэмы ў сваіх знакамітых «бадэгон». Але ў шматфігурным палатне «Папрадухі» (1657) майстар здолеў зрабіць у развіцці бытавога жанру значны крок. Паказваючы майстэрню па вырабу шпалер, жывапісец выяўляе на пярэднім плане простых жанчын за работай, а ў глыбіні — знатных дам, якія разглядаюць кардоны да будучых твораў. Нават на шпалеры, якая вісіць на сцяне, мастак паказаў антычны міф аб Арахне і Афіне. Дзякуючы такому спалучэнню розных па характары сцэн, дасканаламу кампазіцыйнаму вырашэнню, выразнай празрыста-залацістай колеравай гаме Д. Веласкес здолеў выказаць свае ўяўленні аб шматбаковасці рэальнага свету, аб прыгажосці жыцця, уласнае стаўленне да творчых вытокаў народа.
Творы «Здача Брэды», «Меніны», «Папрадухі» вызначылі ў еўрапейскім мастацтве XVII ст. новы тып шматпланавай карціны з кампазіцыйнымі і святлоценявымі эфектамі, паглыбленым псіхалагізмам. Каларыстыка яго твораў вылучаецца вытанчанымі валёрнымі гармоніямі, святлонасычанасцю. Творы Д. Веласкеса былі прадметам вывучэння і крыніцай натхнення для Ф. Гоі, Э. Манэ, П. Пікаса.
Шрынкфляцыя
Шрынкфляцыя (shrinkflation) — зніжэнне вытворцам колькасці, аб’ёму або вагі тавару ва ўпакоўцы пры захаванні або непрапарцыйна малым зніжэнні адпускной цаны. Памяншаючы аб’ём або вагу тавару, пераходзячы ад коштаў на вагу да коштаў на аб’ём (ці наадварот, у залежнасці ад шчыльнасці тавару), вытворцы ствараюць у пакупнікоў уяўную бачнасць нізкай цэны на тавар.
Назва з’явілася ў англійскай мове шляхам складання слоў «сціскацца» (to shrink) і «інфляцыя» (inflation).
Эканамічны змест
Вытворцы розных харчовых прадуктаў і спажывецкіх тавараў, а таксама сеткавыя супермаркеты, каб не адпужваць пакупніка занадта хуткім або занадта вялікім павышэннем цаны, зніжаюць колькасць тавару ў звыклай упакоўцы, разлічваючы на тое, што спажывец можа не звярнуць на гэта ўвагі, калі не стане вывучаць даныя на ўпакоўцы пільна. Каб пакупнік не западозрыў змяненняў, знешні выгляд і дызайн упакоўкі пры гэтым амаль не мяняецца.
Паводле ацэнак эканамістаў Джорджа Акерлофа і Роберта Шылера, якія яны прыводзяць у сваёй кнізе «Паляванне на прасцяка. Эканоміка маніпуляцый і падману», такія дзеянні вытворцаў не абавязкова прадыктаваныя меркаваннямі злога намеру або прагнасці; магчыма, іх змушае да гэтага рынак. Так, шрынкфляцыя з’яўляецца адным з інструментаў вытворцаў па захаванні прыбытку падчас.
Самі вытворцы, акрамя росту, таксама ў якасці абгрунтавання для змяншэння колькасці тавару ва ўпакоўцы называюць павышэнне яго якасці , змену рэцэптуры, змену дызайну ўпакоўкі ці нават клопат пра здароўе спажыўца.
Паводле ацэнак уладаў Вялікабрытаніі, шрынкфляцыя не ўплывае на агульныя інфляцыйныя паказчыкі ў краіне, адначасова ўлады Новай Зеландыі ўважліва адсочваюць змены ўпакоўкі пры фарміраванні індэкса спажывецкіх цэн, паколькі для спажыўца шрынкфляцыя з’яўляецца адной з разнавіднасцяў інфляцыі.
Гісторыя
Упершыню да шрынкфляцыі звярнуліся кампаніі ў ЗША у 1970-я гады на фоне, якая ахапіла краіну.
Нацыянальная статыстычная служба Вялікабрытаніі ў 2017 годзе заявіла, што ў Вялікабрытаніі шрынкфляцыя рэгулярна назіраецца ўжо на працягу пяці гадоў, і за гэты час яна ўздзейнічала на больш за дзве з паловай тысяч прадуктаў (пры гэтым за той жа час упакоўкі больш як шасцісот тавараў, наадварот, павялічыліся ). Асабліва ярка з’ява стала прыкметна ў сувязі з ростам для вытворцаў выдаткаў, звязаных з будучым выхадам краіны з Еўрапейскага Саюза.
У Расіі ўпершыню шырока выкарыстоўвалі шрынкфляцыю вытворцы сокаў і малака падчас. дае наступныя прыклады па Расіі 2010-х гадоў :
Характэрны прыклад з алеем, якім традыцыйна гандлявалі ў СССР у разліў на вагу, а таксама разліваным у шкляныя бутэлькі па 0,5 кг: з укараненнем ПЭТ-тары алей сталі разліваць прыкладна па 0,9 кг у адну літровую бутэльку, а ў 2010-я гады некаторыя вытворцы сталі памяншаць і ёмістасць бутэлек да 0,9 літра (0,828 кг).
IC 4328
IC 4328 — галактыка тыпу Sab (кампактная выцягнутая галактыка) ў сузор’і Гідра.
Струкава (Вяземскі раён)
Струкава (Струково) — вёска ў Вяземскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Андрэйкаўскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з кастрычніка 1941 года, вызвалена ў сакавіку 1943 года.
Суроўцава (Вяземскі раён)
Суроўцава (Суровцево) — вёска ў Вяземскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Андрэйкаўскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з кастрычніка 1941 года, вызвалена ў сакавіку 1943 года.
Альенту
Альенту (Aglientu) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Сардзінія, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Ольбія-Тэмпіа.
Насельніцтва складае 1175 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 8 чал./км². Займае плошчу 149 км². Паштовы індэкс — 7020. Тэлефонны код — 079.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы Францыск Асізскі.
NGC 1295
NGC 1295 (іншыя абазначэнні — MCG -2-9-30, NPM1G -14.0162, IRAS03177-1410, PGC 12465) — лінзападобная галактыка (S0) у сузор’і Эрыдан.
Альенту
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
Тэрмадынамічны працэс
Тэрмадынамічны працэс, цягам якога сістэма ў кожны момант знаходзіцца ў раўнавазе, з'яўляецца раўнаважным. Умовай раўнаважнасці працэсу з'яўляецца яго бясконца малая хуткасць. Рэальныя працэсы, што адбываюцца з канечнай хуткасцю, з'яўляюцца нераўнаважнымі.
Працэс называецца зваротным, калі пасля аго завершання сістэма можа быць павернутая да першапачатковага стану без зменаў у навакольным асяроддзі. Калі ж пры вяртанні ў пачатковы стан у асяроддзі абавязкова застануцца змены, працэс з'яўляецца незваротным.
Любы раўнаважны працэс з'яўляецца зваротным, і наадварот: любы зваротны працэс з'яўляецца раўнаважным.
Усе рэальныя працэсы пакідаюць той ці іншы «след» у навакольным асяроддзі і, такім чынам, з'яўляюцца незваротнымі.
Тэрмадынамічныя працэсы, цягам якіх той ці іншы тэрмадынамічны параметр застаецца нязменным, называюць ізапрацэсамі.
Гаёк (Валодарскі раён)
Гаёк (Гайо́к) — вёска ў Валодарскім раёне Кіеўскай вобласці Украіны.
Гарадзенскае княства
Гарадзенскае княства (1116 — кан. XIV ст.) — удзельнае княства Русі і ВКЛ з цэнтрам у горадзе Горадне.
Выдзелена з Тураўскай зямлі ў 1116, як удзел для князя Усеваладкі пасля яго шлюбу з дачкой Уладзіміра Манамаха і палітычна залежала ад вялікага князя кіеўскага, рэлігійна падпарадкоўвалася Тураўскай епархіі. Ахоплівала тэрыторыю дрыгавіцкай каланізацыі ў ятвяжскіх землях.
На думку некаторых даследчыкаў, Гарадзенскае княства было невялікім ускраінным удзелам, князі якога не маглі прымаць актыўнага ўдзелу ў агульнарускіх справах. Але ў той час, калі не кожнае ўдзельнае княства Русі магло дазволіць сабе будаўніцтва нават адной каменнай царквы, у Горадне ў 2-й пал. XII ст. былі збудаваны 4 каменныя царквы, каменны княжацкі палац і каменныя умацаванні на дзяцінцы. У Ваўкавыску была закладзена, але не дабудавана, каменная царква на ўзор гарадзенскіх, таксама была збудавана каменная Барыса-Глебская царква ў Новагародку.
Усё гэта сведчыць аб велічыні і заможнасці Гарадзенскага княства, чаму спрыяла выгаднае геаграфічнае становішча, гарадзенскія князі кантралявалі гандлёвыя шляхі з Балтыйскага мора, праз Нёман, у басейн Дняпра. Першы шлях праходзіў па левым прытоку Нёмана — Росі, далей праз волак каля Ваўкавыска ў Ясельду і Прыпяць. Другі шлях праходзіў па правым прытоку Нёмана — Заходняй Бярэзіне, далей праз волак каля горада Лошаска ў Свіслач, Бярэзіну і Дняпро. Гэтыя шляхі напрамую вялі з Паўднёвай Русі да вострава Готланд і Заходняй Еўропы і на меркаванне некаторых даследчыкаў былі больш старажытнымі, чым т.зв. шлях з вараг у грэкі. У XII ст. гарадзенскія князі не раз удзельнічалі ў войнах рускіх княстваў. Так, Усеваладка ўдзельнічаў у паходзе супраць Полацкай зямлі (1127) і літвы (1132), а яго сыны Барыс, Глеб і Мсціслаў Усеваладавічы ўдзельнічалі ў міжусобіцах галіцка-валынскіх князёў (1144), паходах на Кіеў (1151, 1173) і супраць полаўцаў (1170, 1183).
Пасля смерці Усевалада з Гарадзенскага княства верагодна вылучылася 2 удзелы — Ваўкавыскі і Новагародскі. У 1250-х, відаць, з Новагародскага, выдзяліўся Слонімскі ўдзел.
Пасля 1284 княства робіцца цэнтрам барацьбы супраць крыжаносцаў ( гл. таксама : Давыд Гарадзенскі). З 1-ай пал. XIV ст. княства належала Кейстуту, а пазней Вітаўту, які ў канцы XIV ст., пры ліквідацыі ўдзельных княстваў у ВКЛ, пераўтварыў яго ў староства. У 1413 староства пераўтворана ў Гарадзенскі павет у складзе Троцкага ваяводства. ( гл. таксама : Гарадзельская унія).
Стралковая зброя
Стралковая зброя — стволавая зброя калібрам менш 20 мм, прызначаннная для кідання кулі, дробі ці карцечы.
Дзяржаўныя стандарты
ДАСТ 28653-90 «Зброя стралковая. Тэрміны і азначэнні» …
NGC 1683
NGC 1683 (іншыя абазначэнні — NPM1G -03.0218, PGC 16209) — спіральная галактыка (Sa) ў сузор’і Арыён.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Пулынскі раён
Пулынскі раён (Пулинський район), да 2016 года — Чэрванаармійскі раён (Червоноармійський район) — адміністрацыйная адзінка ў цэнтры Жытомірскай вобласці Украіны. Адміністрацыйны цэнтр — Пулыны (Пулини).
Утвораны ў 1935 годзе. Насельніцтва раёна на года складае 23200 чалавек, плошча — 853 км².
19 мая 2016 года Вярхоўная Рада Украіны ў рамках дэкамунізацыі прыняла пастанову аб перайменаванні Чэрванаармійскага раёна ў Пулынскі раён.
Адміністрацыйны падзел
Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складаецца з 1 пасялковага і 19 сельскіх саветаў.
Населеныя пункты
На тэрыторыі раёна размешчаны 1 пасёлак гарадскога тыпу, 1 пасёлак сельскага тыпу і 65 сёлаў.
Тарасава (Андрэйкаўскае сельскае паселішча)
Тарасава (Тарасово) — вёска ў Вяземскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Андрэйкаўскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з кастрычніка 1941 года, вызвалена ў сакавіку 1943 года.
Тамара Барысаўна Блінова
Тамара Барысаўна Блінова (нар., Брэст) — беларускі гісторык. Спецыяліст па гісторыі адукацыйнай дзейнасці ордэна езуітаў на тэрыторыі Беларусі у XVI—XVIII стагоддзях. Кандыдат гістарычных навук (1979), дацэнт (1982).
Біяграфія
Нарадзілася ў года ў Брэсце.
Скончыла ў 1972 годзе гісторыка-педагагічны факультэт Гродзенскага дзяржаўнага педагагічнага інстытута імя Я. Купалы, у 1978 годзе там жа аспірантуру. Абараніла ў 1979 годзе кандыдацкую дысертацыю «Ордэн езуітаў у Беларусі — буйны вотчыннік і эксплуататар народных мас (1570—1774 гг.)». У 1993 годзе скончыла дактарантуру Інстытута гісторыі АН Беларусі.
У 1972—2004 гадах працавала ў ГрДУ імя Я. Купалы: лабарантка, выкладчыца, дацэнт кафедры гісторыі Беларусі.
Навуковая дзейнасць
Даследуе гісторыю каталіцкай царквы і ордэна езуітаў; гісторыю Беларусі XVI—XVIII стагоддзяў, звязаную з дзейнасцю ордэна езуітаў.
Адрыяна Чэлентана
Адрыяна Чэлентана (, Мілан, Італія ) — італьянскі музыкант, кінаакцёр, эстрадны спявак, кампазітар і кінарэжысёр. Таксама грамадскі дзеяч і вядучы тэлепраграм. У Італіі атрымаў мянушку «Мolleggiato» (на спружынах ) — за сваю манеру рухацца на сцэне.
Чэлентана з’яўляецца адным з самых паспяховых і ўплывовых выканаўцаў у гісторыі італьянскай музыкі — за ўсю сваю кар’еру ён выканаў каля 600 песень, выпусціў сорак адзін студыйны альбом агульным тыражом 150 мільёнаў экземпляраў  , а таксама зняўся больш чым у сарака кінафільмах.
1938—1960: Раннія гады
Адрыяна чэлентана нарадзіўся ў дзень Бефаны (свята жартаў і розыгрышаў) 6 студзеня 1938 года ў Мілане, на Віа-Глюк 14 (Via Gluck, 14). Ён стаў пятым дзіцём у сям’і, якая пераехала з Апуліі ў пошуках працы. У момант яго нараджэння маці Адрыяна споўнілася ўжо сорак чатыры гады. У Мілане Адрыяна правёў сваё дзяцінства і юнацтва. У дванаццацігадовым узросце кінуў школу і, бо яго сям’я жыла бедна, пачаў працаваць у гадзіннікавай майстэрнi.
IC 4329
IC 4329 — галактыка тыпу E/SB0 ў сузор’і Цэнтаўр.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.