cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
VI з’езд КП(б)Б
З'езд адзначыў, што ЦК з улікам мясцовых асаблівасцей праводзіла агульную лінію ЦК РКП(б) «як непарыўнай састаўной часткі нашай Расійскай Савецкай Федэрацыі». З гэтага вынікала, што кіраўніцтва КП(б)Б не лічыла ССРБ самастойнай дзяржавай. Значная ўвага на з'ездзе аддавалася пытанням партыйнага будаўніцтва. Больш жорсткімі станавіліся ўмовы прыёму ў партыю. Каб адгароджвацца ад наплыву дробнабуржуазных элементаў, ад партыйных камітэтаў патрабавалася «сур'ёзнае вывучэнне сацыяльнага паходжання, усяго мінулага жыцця і рэвалюцыйнай работы кожнага, хто ўступае ў рады партыі». Кандыдацкі стаж павялічаны да 1 года. Для ўступлення ў партыю патрэбны былі рэкамендацыі не менш як 3 камуністаў, якія мелі партыйны стажне менш за 3 гады. У галіне агітацыйна-прапагандысцкай работы з'езд даручыў ЦК стварыць папулярную сялянскую газету «на зразумелай для шырокіх мас вёскі мове», наладзіць выданне невялікіх папулярных брашур. Гэта была яўная падтрымка палітыкі беларусізацыі, хаця такі тэрмін у дакументах з'езда адсутнічаў. У рэзалюцыі «Аб рабоце КСМ» гаварылася, што ва ўмовах нэпа камсамол як класавая арганізацыя рабочай і сялянскай моладзі павінен рыхтаваць рэзервы для партыі і служыць правадніком падрастаючага пакалення. З'езд падкрэсліў, што ва ўсіх прафсаюзных органах павінны стварацца пастаянна дзеючыя камуністычныя фракцыі, «якія папярэдне абмяркоўваць і вырашаюць усе пытанні саюзнай дзейнасці». Фракцыя з'яўлялася органам пастаяннага нагляду і кантролю за дзейнасцю пэўнай прафсаюзнай арганізацыі. З'езд выбраў ЦК КП(б)Б з 13 членаў і 4 кандыдатаў у члены, Кантрольную камісію КП(б)Б з 3 членаў і 2 кандыдатаў у члены, Рэвізійную камісію КП(б)Б з 3 членаў і 2 кандыдатаў у члены, 4 дэлегаты з рашаючым і 2 з дарадчым голасам на XI з'езд РКП(б).
Доль
Доль (Dole) — горад на ўсходзе Францыі ў рэгіёне Бургундыя — Франш-Кантэ. Былая сталіца гістарычнай вобласці Франш-Кантэ. Родны горад Луі Пастэра. Размешчаны на рацэ Ду і канале Рэйн — Рона.
Гісторыя
Час заснавання горада невядомы. Археалагічныя раскопкі паказваюць на існаванне побач з цяперашнім горадам кельцкага паселішча, якое, верагодна, было перанесена на гэтае месца ў рымскую эпоху.
Найбольшага росквіту горад атрымлівае ў XV стагоддзі, калі ім валодаюць герцагі Бургундскай галіны дынастыі Валуа. Але пасля смерці апошняга з іх, Карла Смелага, у ходзе вайны за яго спадчыну найміты Людовіка XI разрабавалі і практычна знішчылі горад, разбурыўшы большасць будынкаў і знішчыўшы шмат яго жыхароў. У 1493 годзе горад у складзе графства вернуты спадчыннікам Карла Смелага Габсбургам і неўзабаве быў адноўлены ў гатычным стылі.
Джулія Марына
Джулія Марына (Julia Marino; нар., Уэстпарт, штат Канектыкут, ЗША) — амерыканская сноўбардыстка, якая выступае ў слоўпстайле і біг-эйры. Сярэбраны прызёр зімовых Алімпійскіх гульняў 2022 года.
Белае (возера, Бярозаўскі раён)
Бе́лае возера — возера ў Бярозаўскім раёне Брэсцкай вобласці ў басейне ракі Ясельда за 14 км на паўднёвы ўсход ад горада Бяроза каля горада Белаазёрск.
Плошча паверхні возера 5,06 км², даўжыня 3,2 км, найбольшая шырыня 2 км. Найбольшая глыбіня дасягае 4,9 м. Катлавіна Белага возера круглаватая. Схілы катлавіны спадзістыя, берагі забалочаныя. Дно возера плоскае і глеістае. Уздоўж берагоў расце чарот, трыснёг, рдзесты. У возера ўпадаюць 4 каналы і выцякае канал у Ясельду.
Возера выкарыстоўваецца ў якасці крыніцы тэхнічнага водазабеспячэння і ахаладжальніка Бярозаўскай ДРЭС.
Анкілазаўры
Апісанне
Перамяшчаліся на чатырох канечнасцях, жывіліся раслінамі. Цела анкілазаўраў пакрываў панцыр, які складаецца са зрослых касцявых шчыткоў, шыпоў ці спінных паясоў, а на хвасце меўся касцявы выраст, які выкарыстоўваўся для самаабароны. Жылі анкілазаўры ў юрскім і раннім мелавым перыядах на тэрыторыі сучасных Еўропы, Паўночнай Амерыкі і Цэнтральнай Азіі, у мелавым перыядзе ў Аўстраліі і Антарктыдзе.
Таксанамія
Incertae sedis
Кладаграма
Кладаграма прадстаўлена Рычардам Томпсанам і яго калегамі ў 2011 годзе:
ХК Хімік Наваполацк
«Хімік» — прафесійны хакейны клуб з горада Наваполацк, Беларусь. Заснаваны ў 1973 годзе. Выступае ў Беларускай экстралізе.
Дасягненні
Чэмпіянат БССР
Чэмпіянат Беларусі па хакеі
NGC 2518
NGC 2518 (іншыя абазначэнні — UGC 4221, MCG 9-14-6, ZWG 263.9, NPM1G +51.0099, PGC 22800) — галактыка ў сузор’і Рысь.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
IC 5128
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Свята-Троіцкая царква (Янавічы, 1885)
Янавіцкая Свята-Троіцкая царква былая праваслаўная царква ў гарадскім пасёлку Янавічы.
Гісторыя
Пабудавана ў 1885 годзе з цэглы, у 1904 годзе адрамантавана. На 1910 год ацэньвалася ў 25 000 руб.
У 1884 годзе пры царкве пабудавана драўляная мужчынская, у 1908 годзе — жаночая аднакласная царкоўнапрыходскія школы. У 1902 годзе пабудавана мураваная двухпавярховая двухкласная царкоўнапрыходская школа.
Архітэктура
Твор архітэктуры рэтраспектыўна-рускага стылю. Белакаменны зрам са званіцай меў памеры 14×8×4 сажні. У яго сілуэце панавалі 2 цыбульчатыя купалы над званіцай і бляшаным дахам зялёнай афарбоўкі. Атынкаваныя фасады чляніліся 10 вялікімі і 11 малымі вокнамі, 4 абітымі жалезам дзвярамі.
Унутры атынкаваныя сцены былі пакрыты алейным роспісам на біблейскія сюжэты, выявамі святых. Апсіду вылучаў іканастас мастацкай работы (12×10 аршынаў, ацэнены ў 4000 руб.).
Кукучэй
Кукучэ́й (Kukučiai), традыцыйная беларуская назва — Кукуці  — вёска ў Ігналінскім раёне Уцянскага павета Літвы. Уваходзіць у склад Дзіджасаліскай сянюніі. Размешчана за 2 км на захад ад Дзісны.
Джын Тані
Джын Тані (Gene Tunney, поўнае імя Джэймс Джозеф Тані, James Joseph Tunney;, Нью-Ёрк, ЗША — , Стэмфард, ЗША) — амерыканскі баксёр-прафесіянал, чэмпіён свету ў суперцяжкай вазе.
Міхаіл Іванавіч Гальшанскі
Міхаіл Іванавіч Гальшанскі (? — ), прадстаўнік роду Гальшанскіх.
Біяграфія
З княжага роду Гальшанскіх. Сын Івана Гальшанскага з шлюбу з Агрыпінай, дачкой смаленскага князя Святаслава Іванавіча. Сястра Агрыпіны — Ганна, жонка Вітаўта. Меў братоў Данілу (загінуў у бітве пад Вількамірам у 1435 годзе на баку Свідрыгайлы), Юрыя, Сямёна, Аляксандра, Андрэя, Глеба і сястру Ульяну (жонку кобрынскага князя Сямёна Раманавіча).
У 1422 годзе князь Міхаіл Іванавіч Гальшанскі згадваецца як намеснік кіеўскі.
Разам з братам Сямёнам Лютым быў актыўным удзельнікам міжусобнай вайны паміж Жыгімонтам Кейстутавічам і Свідрыгайлам за вялікае княжанне. Спачатку князь Міхаіл ваяваў на баку Свідрыгайлы і на чале яго войска ў чэрвені 1433 года разбіў войскі Жыгімонта, якімі камандаваў Пётр Мантыгірдавіч, каля Маладзечна.
Але неўзабаве князі Сямён і Міхаіл перайшлі на бок Жыгімонта. Імаверна, у жніўні 1433 года ў Барысаве Міхаіл трапіў у палон да Свідрыгайлы і быў пакараны смерцю.
Яго, як і брата Сямёна, патапілі ў Заходняй Дзвіне паблізу Віцебска.
Варшаўская рымска-каталіцкая духоўная акадэмія
Варшаўская рымска-каталіцкая духоўная акадэмія (Akademia Duchowna Rzymsko-Katolicka Warszawska) — вышэйшая рымска-каталіцкая навучальная ўстанова, што існавала ў Варшаве з 1836 па 1867 гг.
Міхаіл Іванавіч Гальшанскі
Біяграфія
Пячатка Міхаіла Іванавіча з выявай збройнага кентаўра захавалася пры акце Мельнскай дамовы.
Варшаўская рымска-каталіцкая духоўная акадэмія
Гісторыя
Ужо ў 1816 годзе быў заснаваны багаслоўскі факультэт пры зноў створаным Варшаўскім універсітэце, рэктарам якога, у працяг цэлай першай эпохі яго існавання, быў святар ; акрамя таго, існавала ў Варшаве семінарыя, у якой вучыліся маладыя людзі, што жадалі прысвяціць сябе духоўнаму званню. У 1833 годзе, пасля Паўстання 1830—1831 гадоў універсітэт быў зачынены, а праз тры гады, па ўказе імператара Мікалая I ад 4 (15 кастрычніка) 1835 года, заснавана акадэмія, з выкладаннем на польскай мове. На яе ўтрыманне быў закладзены такі ж самы фундуш, што і папярэдніцы (Галоўнай Варшаўскай семінарыі) у суме 103.800 злотых, з дадаткам у 62.800 злотых.
Міхаіл Іванавіч Гальшанскі
Міхаіл Альшаніцкі або Альшанскі 1439—1448 гадоў
У 1439—1448 гадах у крыніцах на Чырвонай Русі згадваецца Міхаіл Альшанскі або Альшаніцкі. Польская даследчыца Гетруда Малачынская лічыць яго тоесным Міхаілу Гальшанскаму, такім чынам, адмаўляе яго гібель у 1433 годзе. Юзаф Вольф лічыць яго тоесным Міхаілу Канстанцінавічу Пінскаму, які тытулуецца па Альшаніцы — Міхаіл Альшаніцкі згаданы з патронімам «Канстанцінавіч» у адным з дакументаў Свідрыгайлы.
Варшаўская рымска-каталіцкая духоўная акадэмія
Гісторыя
9 лютага 1837 года ў касцёле адбыўся ўрачысты акт адкрыцця Варшаўскай рымска-каталіцкай духоўнай акадэміі. На чале акадэміі стаяў рэктар, якi назначаўся імператарам з ліку двух кандыдатаў, прадстаўленых саветам акадэміі. Падпарадкоўвалася акадэмія Варшаўскаму архібіскупу. Па статуту ў складзе выкладчыкаў павінна было быць 7 прафесараў тэалагічных навук, 4 прафесара навук дапаможных, 2 лектары і адміністратар. Таксама ў акадэміі былі створаны кафедры: Казённых месцаў для студэнтаў было 40, але маглі быць і сваекоштныя выхаванцы, абавязаныя жыць у акадэміі; прыходнымі дапускаліся толькі манахі. Для паступлення ў акадэмію трэба было мець закончаную семінарскую адукацыю. Курс навучання складаў 4 гады, вакацыі былі зацверджаныя штогод з 15 ліпеня да 15 верасня. Выкладанне прадметаў вялося на польскай і лацінскай мовах. Пасля вучобы ў акадэміі выпускнікі атрымлівалі ступень кандыдата, магістра або доктара багаслоўя, з абавязкам прыняць месца, прапанаванае духоўным начальствам. Пасля Паўстання (1863—1864) гг. Варшаўская акадэмія была зачынена ў 1867 годзе, а слухачы яе былі пераведзеныя ў Пецярбургскую рымска-каталіцкую Акадэмію.
Міхаіл Іванавіч Гальшанскі
Міхаіл Альшаніцкі або Альшанскі 1439—1448 гадоў
Міхаіл Альшаніцкі быў жанаты з Марыяй, якая, магчыма, паходзіла з Чырвонай Русі. У 1440 годзе жонка падарыла Міхаілу сёлы, , у Галіцкай зямлі. У 1439 годзе Міхаіл згаданы, як Альшанскі і, таму выказваюць здагадку, што яго жонка — дачка.
NGC 2519
NGC 2519 — зорка ў сузор’і Рысь.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Курныкы (Цярнопальскі раён)
Курныкы (Курники) — вёска ў Цярнопальскім раёне Цярнопальскай вобласці Украіны. Размешчаны на рацэ Гніздзечна, у цэнтры раёна.
ХК Брэст
«Брэст» — прафесійны хакейны клуб з горада Брэст, Беларусь. Заснаваны ў 2000 г. Выступае ў Беларускай экстралізе.
Гаі-Грэчынскі
Гаі-Грэчынскі (Гаї́-Гречи́нські) — вёска ў Цярнопальскім раёне Цярнопальскай вобласці Украіны.
IC 5129
IC 5129 — галактыка тыпу Sc (кампактная спіральная галактыка) ў сузор’і Індзеец.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Нэтан Чэн
Нэтан Чэн (Nathan Chen; нар., Солт-Лэйк-Сіці) — амерыканскі фігурыст, які выступае ў адзіночным катанні. Алімпійскі чэмпіён у адзіночным катанні (2022), сярэбраны прызёр Алімпійскіх гульняў у камандным спаборніцтве (2022), бронзавы прызёр Алімпійскіх гульняў у камандным спаборніцтве (2018), трохразовы чэмпіён свету (2018, 2019, 2021), чэмпіён чатырох кантынентаў (2017), трохразовы пераможца фіналу Гран-пры (2017—2019) і шасціразовы чэмпіён ЗША (2017—2022).
Сямён Сямёнавіч Гальшанскі
Сямён Сямёнавіч Гальшанскі, Сямён Трабскі — прадстаўнік роду Гальшанскіх, сын Сямёна Лютага. Меў адзіную дачку, праз шлюб якой з М. Гаштольдам частка яго вотчыны ў Гальшанах, Трабах, Глуску перайшла да Гаштольдаў.
Вінсент Чжоў
Вінсент Чжоў (Vincent Zhou; нар., Сан-Хасэ, Каліфорнія) — амерыканскі фігурыст-адзіночнік. Сярэбраны прызёр Алімпійскіх гульняў у камандным спаборніцтве (2022), бронзавы прызёр чэмпіянату свету (2019), бронзавы прызёр чэмпіянату чатырох кантынентаў (2019), сярэбраны прызёр чэмпіянату ЗША (2017, 2019, 2021).
Павел Ігнатавіч Холад
Павел Ігнатавіч Холад (нар. ) — беларускі палітык, у 1990—1995 гадах адзін з членаў Апазіцыі БНФ у складзе Вярхоўнага Савета БССР 12-га склікання.
Біяграфія
Скончыў Беларускі тэхналагічны інстытут.
Сябра Ценевага Кабінета (ураду) Апазіцыі БНФ у Вярхоўным Савеце. Кіраўнік Міністэрства фізічнай культуры і спорту.
Удзельнічаў у распрацоўцы і прыняцці Дэкларацыі аб дзяржаўным суверэнітэце Беларусі, падрыхтоўцы законапраектаў да нечарговай сэсіі Вярхоўнага Савета 24-25 жніўня 1991 года, на якой была абвешчана незалежнасць Беларусі.
Сааўтар шэрагу законапраектаў Апазіцыі БНФ. У кастрычніку 1993 года ўдзельнічаў у сустрэчы са старшынёй Вярхоўнага Савета С. Шушкевічам, на якой Апазіцыя БНФ патрабавала спынення антыканстытуцыйнай дзейнасці ўрада Кебіча, стварэння кааліцыйнага ўрада, прыняцця неадкладных захадаў у мэтах абароны дзяржаўнага суверэнітэту і прадухілення спаўзання краіны да аўтарытарызму.
Помнік Уладзіміру Ільічу Леніну (Мінск)
Помнік Уладзіміру Ільічу Леніну — бронзавы помнік у Мінску, устаноўлены перад Домам урада на плошчы Незалежнасці. Прысвечаны расійскаму і савецкаму палітычнаму і дзяржаўнаму дзеячу, рэвалюцыянеру, стваральніку партыі бальшавікоў, аднаму з арганізатараў і кіраўнікоў Кастрычніцкай рэвалюцыі 1917 года, старшыні Савета Народных Камісараў РСФСР і СССР Уладзіміру Леніну. Гісторыка-культурная каштоўнасць рэспубліканскага значэння.
Гісторыя
Помнік быў адкрыты 7 кастрычніка 1933 года. Аўтары помніка — скульптар М. Г. Манізер і архітэктар І. Р. Лангбард. Фігура Леніна вышынёй 7 м адліта з бронзы, пастамент выкананы з чорнага лабрадарыту. З чатырох бакоў масіўнага пастамента гарэльефы: «Кастрычніцкая рэвалюцыя», «Абарона Радзімы», «Індустрыялізацыя краіны», «Калектывізацыя сельскай гаспадаркі». У. І. Ленін выяўлены выступоўцам на трыбуне з прамовай перад чырвонаармейцамі, якія ўходзяць на Заходні фронт. Помнік з'яўляецца цэнтрам архітэктурнай кампазіцыі Дома ўрада і прылеглай да яго плошчы. Падчас акупацыі Мінска нямецка-фашысцкія захопнікі знішчылі скульптуру. Адноўлена была ў 1945 годзе, адліта па ўцалелых формах, якія захаваліся ў майстэрні М. Г. Манізера ў Ленінградзе.
IC 5130
IC 5130 — галактыка тыпу Sbc (кампактная выцягнутая спіральная галактыка) ў сузор’і Індзеец.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Палермскі камень
Палермскі камень – фрагмент аднаго з самых старажытных летапісаў егіпецкіх цароў, якія дайшлі да нас. Надпіс быў створан пры V дынастыі (25 ст. да н.э.) на пліце з дыярыту (каля 200х60 см.). Захаваліся толькі абломак (45,5х25 см.), змешчаны з 1877 г. у музеі ў г. Палерма (Італія), і некалькі нязначных кавалкаў – у музеях Каіра і Лондана. Летапіс ахоплівае перыяд у 6 – 7 стагоддзяў, пачынаючы з дадынастычных цароў. Складалі яго, відавочна, па дакументах; помнік з'яўляецца найважнейшай крыніцай па храналогіі эпохі Старога Царства, змяшчае каштоўныя звесткі пра эканамічную, ваенную і рэлігійную палітыку фараонаў.
Багемізм
Багемі́зм (таксама чэхізм) — запазычанне з чэшскай мовы. Тэрмін багемізм паходзіць ад устарэлай назвы Чэхіі — Багемія (з с.-лац. Bo(h)emia).
Маравізмы (чэха-маравізмы) у старажытнарускіх пісьмовых помніках
Кіеўская Русь не мела прамых сувязей з дзейнасцю Кірылы і Мяфодзія на мараўскіх землях у 60-80-ыя гг. IX ст. Тым не менш, ужо ў X ст. ва ўсходнеславянскіх хрысціянскіх цэнтрах былі добра вядомыя царкоўна-богаслужбовыя кнігі і тэксты Святога Пісьма, створаныя на стараславянскай мове. Пасля 885 г. створаныя і перакладзеныя стараславянскія тэксты ў Маравіі былі перанесены вучнямі Кірылы і Мяфодзія ў паўднёваславянскія землі, адкуль яны трапілі ў Кіеўскую Русь. Даследчыкі не выключаюць таксама магчымасць прамога шляху гэтых помнікаў з заходнеславянскіх зямель на Русь. Існуе меркаванне, што Кіеўская Русь магла мець сувязі з Вялікай Маравіяй ці Чэхіяй не пазней за Х ст. і адтуль непасрэдна атрымліваць помнікі стараславянскай пісьменнасці.
Сярод чэха-мараўскіх стараславянскіх помнікаў, якія праніклі ў старажытнарускую пісьмова-літаратурную традыцыю, вылучаюць Жыціе Мяфодзія і Канстанціна, ''Жыціе св. Вацлава (Вячаслава), Жыціе св. Людмілы, Жыціе пакутніка св. Віта, Гутаркі пра евангелле папы Грыгорыя Вялікага, Нікадзімава Евангелле, Номоканонъ, Законъ соудьнъи людемь'' і некаторыя іншыя. У гэтых помніках старажытнарускай пісьменнасці сустракаюцца маравізмы (чэха-маравізмы): вароватисѧ, гризь, древле, жидъ, законьникъ, крижма, лакота, малжена, оплатъкъ, папежь, роугота, снага і інш.
Багемізмы ў старабеларускай мове
Засваенне багемізмаў старабеларускай пісьменнасцю адбывалася на працягу ўсяго перыяду яе існавання. Большасць багемізмаў была зафіксавана ў XV ст. (39,6 %) і XVI ст. (46 %), невялікая іх колькасць — напрыканцы XIV ст. (6,4 %) і ў XVII ст. (8 %).
Багемізмы, запазычаныя старабеларускай мовай, пераважна з’яўляліся лексічнымі і называлі рэаліі і паняцці з розных сфер чалавечай дзейнасці і навакольнага свету:
рэлігійная лексіка (бермовати, жекгнати, кацеръ, кляшторъ, костелъ, крижмо, мша, нешпоръ, оплатокъ, пацеръ, фара, чистецъ, ялмужна і інш.);
ваенная (башта, гаковница, геваръ, дека, жолнеръ, капалинъ, куша, мождчеръ, пищаль, пушка, ручница, торасница, шафелина і інш.);
грамадска-палітычная, эканамічная і сацыяльная (вердунокъ, владати, гербъ, грошъ, ланъ, ленный, лотръ, маршалокъ, место, обыватель, подканцлерый, подчаший, реша, рынокъ, франтъ і інш.);
бытавая (баволна, брама, едвабъ, замокъ, китлица, коминъ, комната, коновъ, кухня, пончоха, стодола і інш.);
лексіка, якая характарызуе фізічную, разумовую дзейнасць і эмацыянальна-псіхічны стан чалавека (благати, взменка, вшетечный, ганьба, гасло, довтипъ, крутофиля, неснаска, праца, привлащити, справедливый, фортель, хлюба, хуть, чигати і інш.);
іншыя (барва, варцабы, кминъ, левартъ, марецъ, палцатъ, пижмо, пытлованый, ритина, тузинъ, шахи і інш.).
Багемізмы пранікалі ў старабеларускую мову прамым і непрамым шляхамі. Часцей засваенне чэшскіх запазычанняў адбывалася непрамым шляхам — пры польскім пасрэдніцтве. На працягу некалькіх стагоддзяў польская мова і яе пісьменнасць знаходзіліся пад прамым чэшскім уплывам, што адбілася перадусім на яе лексічным складзе. Багемізмы, якія замацаваліся ў польскай мове, пазней засвойваліся старабеларускай мовай, паколькі апошняя працяглы час знаходзілася пад істотным польскім уплывам.
Прамыя запазычанні з чэшскай мовы сустракаюцца ў старабеларускіх перакладных творах, якія ўзыходзяць да старачэшскіх рэдакцый: біблейскія пераклады Ф. Скарыны, «Сказанне пра Сівілу-прарочыцу» (видим — марфалагічны багемізм (параўн. са ст.-чэш. vidím), замоутокъ, звлашти, ругава), «Песня песняў» з рукапісу 588 Сінадальнага зборніка (зернатое яблоко, вечерѧдло, ѣдло, отъпочивало, превалъ), «Аповесць пра Таўдала-рыцара» (прелишь, оскварокъ, вражделникъ, повлаць, мръха, штиръ).
Статус багемізмаў у старабеларускай мове
Паколькі многія багемізмы запазычваліся праз польскую мову, пад пытаннем, ці правамерна іх адносіць да багемізмаў, а не паланізмаў. Акрамя таго, большасць багемізмаў не з’яўляецца запазычаннямі ўласначэшскага паходжання, г. зн. першакрыніцай выступалі іншыя, як правіла, заходнееўрапейскія мовы — лацінская (берло, грошъ, жакъ, келихъ, кляшторъ, левартъ), нямецкая (баволна, вердунокъ, ланъ, маршалокъ, реша, пончоха), раманскія (башта, газука, гарусъ, дека, павеза), венгерская (гарцъ, гарцовати, палцатъ). Між тым, па меркаванні Я. І. Мельнікава: «<…> чэшская мова выступае ў ролі словаперадатчыка, пасрэдніка ў распаўсюджанні заходнееўрапеізмаў, нярэдка славянізуе іх і прыўносіць свае фанетычныя і марфалагічныя асаблівасці <…>, якія пераважна і засвойваюць іншыя, запазычваючыя, славянскія мовы».
Асобнае месца сярод багемізмаў займаюць запазычанні ўласначэшскага паходжання, г. зн. першакрыніцай запазычання з’яўляецца чэшская мова: благати, брама, варцабы, взменка, владати, владза, владаръ, власный, внетъ, вспанялый, вшетечный, ганьба, гасло, гмызъ, гойный, довтипъ, зацный, звлаштный, звлаща, куша, крутофиля, лечъ, малжонка, надеръ, неснаска, нестеты, обецный, обыватель, подчаший, подканцлерый, подкоморый, подконий, подстаростий, подстолий, поневажъ, праца, привлащити, ритина, ручница, справедливый, упреймый, уставичный, франтъ, хлюба, чигати.
Некаторыя багемізмы захавалі фанетычныя асаблівасці чэшскай мовы, напрыклад, наяўнасць рэфлексаў -ra-, -la- ў групах з дыфтангічнымі спалучэннямі *tort, *tolt: благати, брама, владати, владза, владаръ, власный, звлаща, праца, привлащити, параўн. з уласнапольскімі адпаведнікамі błogać, brona, włodać, włodza, włodarz, włosny, proca, przywłoszczyć (ст.-польск. zwłaszcza, zwłaszcze з’яўляецца лексічным багемізмам і зарэгістравана толькі з рэфлексам -la-). У старабеларускай мове асобным з іх адпавядаюць уласнабеларускія формы з поўнагалоссем: бологовати, борона, володати, волость, волостный.
Багемізмы ў сучаснай беларускай мове
Частка багемізмаў, якія ўжываюцца ў сучаснай беларускай літаратурнай мове, былі запазычаны яшчэ ў старабеларускі перыяд: абывацель, ахвяра, бавоўна, гарцаваць, герб, грошы, жагнаць, жаўнер, імша, капліца, касцёл, келіх, кляштар, панчоха, пацеры, пісталет, пушка, рынак, рыцар, улада, уладар, уладарыць і інш.
NGC 2520
Гэты аб’ект занесены ў новы агульны каталог некалькі разоў, з абазначэннямі NGC 2520, NGC 2527.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Карэн Чэн
Карэн Чэн (Karen Chen; нар., Фрымант, Каліфорнія) — амерыканская фігурыстка, якая выступае ў адзіночным катанні. Сярэбраная прызёрка Алімпійскіх гульняў у камандным спаборніцтве (2022), чэмпіёнка ЗША (2017), сярэбраная прызёрка чэмпіянату ЗША (2022). Бронзавая прызёрка каманднага чэмпіянату свету (2017).
Станам на 31 студзеня 2022 года займае 8-е месца ў рэйтынгу Міжнароднага саюза канькабежцаў.
Зборная Танзаніі па футболе
Зборная Танзаніі па футболе прадстаўляе Танзанію на міжнародных футбольных турнірах і ў таварыскіх матчах. Кіруючая арганізацыя — Федэрацыя футбола Танзаніі. З’яўляецца членам ФІФА і КАФ з 1964 года. Занзібар, які з’яўляецца часткай Танзаніі, хоць і з’яўляецца асацыяваным членам КАФ, не мае права ўдзелу ў чэмпіянаце свету і Кубку Афрыкі, аднак, у астатніх турнірах на ўзроўні зборных і клубаў выступае адасоблена.
Гісторыя
Зборная Танзаніі з’яўляецца сярэдняй па сілах камандай, якая ні разу не адбіралася на чэмпіянат свету і ўсяго толькі два разы брала ўдзел у фінальнай частцы Кубка Афрыкі (у 1980 годзе ў Нігерыі і ў 2019 годзе ў Егіпце). У 1980 годзе «Зоркі Нацыі» прайгралі будучым чэмпіёнам нігерыйцам 1:3, егіпцянам 1:2 і звялі да нічыёй паядынак са зборнай Кот-д’Івуара — 1:1. Як вынік — апошняе месца ў групе. У 2019 годзе Танзанія тройчы прайграла і таксама заняла апошняе месца ў групе. Тройчы Танзанія станавілася пераможцам Кубка Усходняй і Цэнтральнай Афрыкі.
Апатазаўр
Апатаза́ўр (Apatosaurus, «падманлівы яшчар»), шырэй вядомы як брантазаўр — вымерлы род яшчаратазавых дыназаўраў, якія жылі ў познаюрскім перыядзе (каля 157—146 мільёнаў гадоў назад) на тэрыторыі цяперашняй Паўночнай Амерыкі. Адзін з найбуйнейшых прадстаўнікоў заўрапод
Этымалогія
Назва апатазаўр паходзіць ад грэчаскіх слоў ἀπάτη — обман і σαυρος — яшчарка. Таксама вядомы як Брантаза́ўр (Brontosaurus, што азначае «грымотны яшчар», ад бронтэ ці уронці/βροντη — гром і саўрас/σαυρος — яшчарка).
Апісанне
Brontosaurus excelsus быў апісаны Гафаніілам Маршам у 1879 г. па добра захаваных рэштках; пасля высвятлілася, што ён павінен складаць адзін род з апісаным тым жа Маршам у 1877 годзе Apatosaurus ajax і па правілах ICZN радавая назва Apatosaurus павінна выкарыстоўвацца для абодвух відаў, бо мае прыярытэт. Тым не менш, назва «брантазаўр» шырока ўкаранілася ў навукова-папулярнай літаратуры. Некаторыя даследчыкі (напрыклад, Роберт Бэкер) не прызнаюць аднясенне гэтых відаў да аднаго роду.
Брантазаўр (апатазаўр) — адзін з найбуйнейшых дыназаўраў: яго даўжыня магла дасягаць 20—23 метраў, а маса, па розных даных, да 24—32 тон, аднак некаторыя вучоныя ўказваюць на тое, што іх маса не перавышала 18 тон. Доўгія хвост і шыя, масіўныя ногі, на канцы шыі — адносна маленькая галава, мозг у якой важыў усяго 400 грамаў.
Акантоды
Мелі невялікае (даўжыня да 0,5 м) верацёнападобнае цела з луской ганоіднага тыпу, з дробнымі пласцінкамі на галаве, з шыпамі (іхтыядаруліты) перад усімі плаўнікамі, акрамя хваставога.
Вядомы з адкладаў позняга сілуру — ранняй пермі Еўразіі, Паўночнай Амерыкі, Аўстраліі, Антарктыды.
Жылі пераважна ў прэсных вадаёмах з імклівым цячэннем, радзей у лагунах і морах. У асноўным планктафагі.
Падзелены на 4 атрады. Магчыма, ад прымітыўных акантодаў адасобіліся прамянёвапёрыя рыбы.
Многія віды маюць стратыграфічнае значэнне. На Беларусі рэшткі акантодаў (луска, шыпы) выяўлены ў адкладах ніжняга і сярэдняга дэвону.
Дэцэлюрызацыя
Дэцэлюлярызацыя - гэта біямедыцынскі працэс, які выкарыстоўваецца ў тканкавай інжынерыі для ачысткі знешнеклеткавага матрыкса (міжклетачнага рэчыва) ад клетак і атрымання асновы, якую можна выкарыстоўваць для рэгенерацыі і стварэння штучных органаў і тканін з дапамогай стваловых клетак.
Упершыню методыка была прапанаван '''Стывенам Ф. Бадзілакам''' з Інстытута рэгенератыўнай медыцыны Пітсбургскага універсітэта. У выніку атрымліваецца інэртны біяматэрыял, які ў далейшым можа выступаць у якасці каркаса для апрацоўкі стваловымі клеткамі пацыента. Так як дэцэлюрызаваны матэрыял не мае аб'ектаў (антыгенаў), якія б маглі выклікаць адказ імуннай сістэмы, імплантаваныя стваловыя клеткі могуць без перашкоды дыферынцыравацца і ўтвараць тканку патрэбнага тыпу. Асноўнае патрабаванне ў працэсах дэцэлюрызацыі - гэта захаванне структурнай (марфалогія) і хімічнай цэласнасці зыходнай тканіны.
Метады дэцэлюрызацыі тканак
Фізічныя метады дэцэлюрызацыі
Найбольш распаўсюджаныя фізічныя метады, якія выкарыстоўваюцца для выдалення клетак з матрікса тканіны - гэта апрацоўка тканак донара з дапамогай гідрастатычнага ціску, электрычнасці і тэрмічных метадаў. Пад тэрмічным ўздзеяннем маецца на ўвазе выкарыстанне мноства цыклаў хуткага замарожвання-адтавання. Пры хуткім замарожванні тканіны вакол плазматычнай мембраны ўтвараюцца мікраскапічныя крышталі лёду і клетка разбураецца. Пасля разбурэння клетак (лізісу) тканка падвяргаецца ўздзеянню хімічных рэчываў, якія раствараюць і вымываюць непажаданыя кампаненты. Тэрмічная дэцэлюрызацыя лепш за ўсе падыходзіць для тоўстых і трывалых тканін. Дэцэлюрызацыя з выкарыстаннем гідрастатычнага ціску часцей за ўсе прымяняецца пры павышаных тэмпературах, каб пазбегнуць некантралюемаага ўзнікнення крышталяў лёду, якія могуць пашкодзіць каркас. Электрычнае разбурэнне плазматычнай мембраны - гэта апрацоўка электрычнымі імпульсамі, якія прыводзяць да ўзнікнення мікрапор на плазматычнай мембране, парушэння гомеастатычнага балансу і гібелі клетак. Метады гідрастатычнай апрацоўкі і апрацоўкі электрычнымі імпульсамі пакуль выкарыстоўваюцца абмежавана.
Хімічныя метады дэцэлярызацыі з'яўляюцца больш распаўсюджанымі чым фізічныя метады. Патрэбныя камбінацыі хімічных рэчываў залежаць ад таго, якую таўшчыню мае апрацоўваемая тканка, з чаго складаецца знешнеклеткавы матрыкс і для чаго атрыманы матэрыял будзе ў далейшым выкарыстаны. Часцей за ўсе для хімічнай дэцэлюрызацыі выкарыстоўваюцца кіслоты, шчолачы, паверхнева-актыўныя рэчывы (іённыя, неіёнагенныя і цвіттэріённыя дэтэргенты).
Звычайна выкарыстоўваецца іённы дэтэргент, дадэцылсульфат натрыю (SDS) дзякуючы яго высокай эффектыўнасці разбураць клеткі без значнага пашкоджання знешнеклеткавага матрыкса. У якасці дадатка да выкарыстання SDS часта выкарыстоўваецца апрацоўка шчалачамі і кіслатамі, з-за іх здольнасці раскладаць нуклеінавыя кіслоты і раствараць іх. Найбольш распаўсюджанным неіёнагенным дэтэргентам з'яўляецца Triton X-100, які здольны парушаць узаемадзеяння паміж ліпідамі, але не псаваць бялок-бялковыя ўзаемадзеянні.
Важлівым хімічным рэчывам, якое выкарыстоўваецца у працэсах хімічнай дэцэлюрызацыі з'яўляецца ЭДТА (соль этылендыамінтэтравоцатнай кіслаты). Гэта рэчыва ўяўляе сабой хелаціруючы агент, які звязвае кальцый і прадухіляе звязванне інтэгральных бялкоў клеткамі паміж сабой.
Ферментатыўныя метады дэцэлюрызацыі
Ферменты-дэцэлюрызатары выкарыстоўваюцца для разрыву сувязяў і ўзаемадзеянняў паміж нуклеінавымі кіслотамі. Часта ферментатыўная апрацоўка выкарыстоўваецца сумесна з фізічнай ці хімічнай апрацоўкай. Напрыклад эндануклеазы расшчапляюць ДНК і РНК і дапамагаюць іх выдаленню са знешнеклетачнага матрыксу. Экзануклеазы расшчапляюць фосфадзіэфирныя сувязі і разбураюць паслядоўнасці нуклеінавых кіслот. Ферменты накшталт трыпсіну дзейнічаюць як пратэазы, парушаючы узаемадзеянні паміж бялкамі. Дзіспазы выкарыстоўваюцца для прадухілення непажаданай агрэгацыі клетак і спрашчэнню аддзялення клетак ад знешнеклетачнага матрыксу. Ліпазы звычайна выкарыстоўваюцца, калі неабходныя дэцэлюлярызаваныя скурныя трансплантанты, яны парушаюць ўзаемадзеянні паміж моцна ліпідызаваны клеткамі.
Перспектывы
Найбольшыя поспехі ў дэцэлюрызацыі дасягнуты прі выкарыстанні слаба спецыялізаваных тканак, накшталт костных тканах (рэканструкцыя костак і замена дэфармаваных аб'ектаў) і скуры. Вядуцца пошукі эффектыўных спосабаў дэцэлюрызацыі тканак легкіх, нырак і інш. Перспектыўным накірункам з'яўляюцца дэцэлюразываныя тканкі сэрца, якія у далейшым могуць быць выкарыстаны для стварэння штучных сардэчных клапанаў, т.з. алаграфтаў. Але патрэбна адзначыць, што не гледзячы на пэўныя поспехі ў нарошчванні тканак на знешнеклетачным матрыксе з дапамогай стваловых клетак, поўная рэканструкцыя асобнага органа пакуль яшчэ не магчыма.
Амерыканцы
Амерыканцы, амерыканцы ЗША — народ, асноўнае насельніцтва ЗША. У антрапалагічным плане надзвычай неаднародныя. Ядро народа сфармавалі прадстаўнікі розных еўрапейскіх папуляцый. У фарміраванні амерыканцаў прынялі ўдзел таксама прадстаўнікі вялікай негроіднай расы і нешматлкія элементы амерыканскай. Асобнай этнарасавай групай амерыканцаў з’яўляюцца афраамерыканцы. Гавораць на амерыканскім варыянце англійскай мовы. Вылучаюць паўночныя, паўднёвыя і заходнія дыялекты і гаворкі. Пісьменнасць на лацінскай аснове. Большая частка вернікаў — пратэстанты (баптысты, метадысты і інш.), значная частка — каталікі, ёсць прыхільнікі сект і нетрадыцыйных культаў.
Баацзі
Баацзі — гарадская акруга ў правінцыі Шэньсі КНР. Гарадская акруга Баацзі падзяляецца на 3 раёны, 9 паветаў. Насельніцтва — (2020). У акрузе размешчаны завод касмічнага абсталявання 6-га НВА China Aerospace Science and Technology Corporation.
Брэндан Фрэйзер
Брэндан Фрэйзер (Brandon Frazier; нар., Фінікс, Арызона, ЗША) — амерыканскі фігурыст, які выступае ў парным фігурным катанні. З Хэвен Дэні ён — чэмпіён ЗША (2017), двухразовы сярэбраны прызёр чэмпіянату ЗША (2015, 2019), пераможца турніру серыі «Чэленджэр» Кубак Ламбардыі (2014) і чэмпіён свету сярод юніёраў (2013).
Станам на 19 лютага 2017 года пара Дэні і Фрэйзер займае 15-е месца ў рэйтынгу Міжнароднага саюза канькабежцаў.
Гісторыя Партугаліі
Ранняя гісторыя
Ранняя гісторыя Партугаліі сумесна звязана з астатняй часткай Пірэнейскага паўвострава. Назва Партугалія паходзіць ад рымскай назвы Порт Кале (Portus Cale). Рэгіён быў заселены папярэдне дакельцкімі і кельцкімі плямёнамі, які надалі паходжанне народам, як галекі, лузітаны, кельтыкі і кінеты. Тэрыторыя сучаснай Партугаліі зведала прыход фінікійцаў і карфагенянаў, а потым увайшла ў склад Рымскай рэспублікі як вобласць Лузітанія і частка вобласці Галецыя. Пасля падзення Рыму з 409 года ў рэгіёне пасяліліся германскія плямёны, як свевы, буры і вестготы. Таксама на тэрыторыі сучаснай Партугліі ў V стагоддзі жылі іранамоўныя аланы, якія прыйшлі з Паўночнага Каўказа, рэшткі іх паселішчаў знойдзены ў Аленкеры, Каімбры, і нават Лісабоне.
У 711 годзе краіну захапілі маўры, Партугалія стала часткай Кордаўскага халіфата, дынастыі Альмаравідаў.
Рэканкіста
У перыяд Рэканкісты хрысціяне адваявалі Пірэнейскі паўвостраў ад мусульманскага і маўрытанскага валадарства. У 868 годзе паўстала першае княства Партугалія. Партугальскія графы прымалі актыўны ўдзел у Рэканкісце і ў мяцежах супраць каралеўскай улады. Найвышэйшага ўплыву графства дасягнула пры Менду II Гансалвішы, які стаў рэгентам пры каралю Альфонса V, але пазней графства прыйшло ў заняпад і было перададзена Галісіі.
У 1093 годзе графства было адноўлена і перададзена ў валоданне Генрыху Бургундскаму Альфонсам VI за яго ролю ў Рэканкісце, цэнтрам зноў створанай дзяржавы стаў горад Брага. 24 чэрвеня 1128 года ў бітве пры Сан Мамадэ Афонсу Энрыкіш, граф Партугаліі сын Генрыха Бургундскага, перамог сваю маці графіню Тэрэзу і яе палюбоўніка Фернана Перэша, тым самым стаўшы аднаасобным лідарам. Афонсу I Вялікі афіцыйна абвясціў пра незалежнасць Партугаліі, 25 ліпеня 1139 года пасля бітвы пры Оўрыкі. Перамогу над мусульманамі ў бітве пры Оўрыке ў 1139 годзе традыцыйна прынята лічыць момантам, калі графства Партугалія, якое на той момант з’яўлялася ленам Каралеўства Леона, было ператворана ў незалежнае Каралеўства Партугаліі. Незалежнасць была прызнана ў 1143 годзе Альфонса VII, каралём Леона і Кастыліі, а ў 1179 годзе Папам Аляксандрам III.
Афонсу I Вялікі і яго пераемнікі, абапіраючыся на ваенную моц манаскіх ордэнаў, працягваў войны з маўрамі, але памёр калі тэрыторыя яго каралеўства складала палову ад тэрыторыі сучаснай Партугаліі. У 1249 годзе Рэканкіста для Партугаліі завяршылася ўзяццем каралеўствам тэрыторыі Алгарві. У 1348 і 1349 гадах, як і ў астатняй Еўропе, у Партугаліі прайшла эпідэмія Чорнай смерці. У 1373 годзе Партугалія склала саюз з Англіяй, які з’яўляецца самым працяглым альянсам у свеце.
У 1383 годзе кароль Кастыліі Хуан I, які быў мужам дачкі партугальскага караля, які памёр без нашчадкаў мужчынскага полу, захапіў партугальскі трон. Наступнае народнае паўстанне прывяло да крызісу 1383—1385 гадоў. Фракцыя дробнай шляхты і простых людзей на чале з Жуанам Авіскім, якая была падтрымана генералам Нуну Альварэшам Перэйрам, нанесла паражэнне Кастыліі ў бітве пры Алжубароце. Гэтая знакамітая бітва ўсё яшчэ з’яўляецца сімвалам славы і змагання за незалежнасць Партугаліі ад суседняй Іспаніі.
Каланізацыя і міжнародны гандаль
У наступныя дзесяцігоддзі Партугалія ўзначаліла даследаванне свету і ўзяла на сябе ролю лідара эпохі Вялікіх геаграфічных адкрыццяў. Інфант Дон Генрых Мараплавец, сын караля Жуана I, стаў галоўным спонсарам і заступнікам гэтай працы. У 1415 годзе Партугалія атрымала першую сваю заморскую калонію шляхам заваёвы мусульманскай Сеўты. Гэта быў квітнеючы ісламскі цэнтр гандлю ў Паўночнай Афрыцы. Пасля гэтага рушылі адкрыцці ў Атлантычным акіяне: востраў Мадэйра і Азорскія астравы, што прывяло да першых рухаў каланізацыі.
На працягу XV стагоддзя, партугальскія даследчыкі адплывалі ад берага Афрыкі, усталёўвалі гандлёвыя пасты для некалькіх распаўсюджаных тыпаў тавараў у той час, пачынаючы ад рабоў і сканчваючы спецыямі, якія яны шукалі ў Індыі. Тардэсільяскі дагавор, які быў прызначаны для вырашэння спрэчкі, якая была створана пасля вяртання Хрыстафора Калумба, быў падпісаны 7 чэрвеня 1494 года, падзяліў зноў адкрытыя землі па-за межамі Еўропы паміж Партугаліяй і Іспаніяй па мерыдыяне 370 ліг на захад ад Каба-Вердэ, ля заходняга ўзбярэжжа Афрыкі. У 1498 годзе Васка да Гама, нарэшце, дасягнуў Індыі і прынёс эканамічны росквіт Партугаліі і яе насельніцтву, якое на той час складала 1,7 млн жыхароў.
22 красавіка 1529 года быў складзены Сарагоскі дагавор паміж Партугаліяй і Іспаніяй, які дапаўняў папярэдні дагавор антымерыдыянам адносна лініі Тардэсільяскага дагавора. Усё гэта зрабіла Партугалію сур’ёзным эканамічным, ваенным і палітычным цэнтрам у свеце з XV стагоддзя да пачатку XVI стагоддзя.
Іберыйская унія
Пасля гібелі ў 1578 годзе маладога партугальскага караля Себасцьяна I у бітве пры Эль-Ксар-эль-Кебіры, уладарная Авіская дынастыя аказалася на мяжы згасання. Каралём быў абвешчаны стары бяздзетны кардынал Энрыкі. Яго смерць праз два гады стала прычынай вострага дынастычнаму крызісу, падчас якога карону аспрэчвалі ўнукі Мануэла I — законнанароджаны, але чужы партугальцам Філіп II Іспанскі (сын Ізабелы Партугальскай), незаконнанароджаны прыёр Антоніу з Крату і герцагіня Кацярына Браганса з мужам.
ХХ стагоддзе
У 1910 годзе манархія была зрынута, а ў 1974 годзе Партугалія збавілася ад дыктатарскага ўрада, які быў усталяваны ў 1926 годзе. Пачалася нацыяналізацыя банкаў, страхавых кампаній, іншых галін вытворчасці.
Прынятая канстытуцыя ў 1976 годзе абвясціла парламенцкую рэспубліку. У 1989 годзе парламентам быў ухвалены пакет рэформ, якімі быў скасаваны сацыялістычны лад гаспадарання, паведзена дэнацыяналізацыя гаспадаркі.
XXI стагоддзе
У 1995—2002 гадах краінаш кіраваў сацыялістычны ўрад Антоніу Гутэрыша, які праводзіў жорсткую палітыку ў большасці галін эканомікі і дамогся пэўных поспехаў, але выклікаў незадаволенасць партугальцаў сацыяльнай сферай. У кастрычніку 2000 года парламент сацыялістаў прыняў закон пра дэкрыміналізацыю ўжывання наркотыкаў, а ў сакавіку 2001 года легалізаваў аднаполыя саюзы. Шматлікія ўнутрыпартыйныя канфлікты і нечаканыя сацыяльна-эканамічныя падзеі, як, пахіснулі папулярнасць сацыялістаў. На чарговых прэзідэнцкіх выбарах 2001 года большасць галасоў (55,6 %) атрымаў прэзідэнт ад сацыялістаў Жоржы Сампаю. Пасля паразы на мясцовых выбарах 2001 года сацыяліст Гутэрыш падаў у адстаўку, каб «не даць краіне загразнуць у палітычным балоце», і кіраўніцтва Сацыялістычнай партыяй перайшло да міністра працы і салідарнасці ва ўрадзе Гутэрыша (1997—2001) — Эдуарду Фера Радрыгіша. Прэзідэнт ды Сампаю пасля кансультацый з парламенцкімі партыямі распусціў парламент і прызначыў новыя выбары.
У выніку датэрміновых парламенцкіх выбараў 2002 года апазіцыйная Сацыял-дэмакратычная партыя атрымала дастаткова месцаў для фарміравання кааліцыйнага ўрада з правай Партугальскай народнай партыяй, і пасля 6 красавіка 2002 года Жазэ Мануэл Барозу стаў прэм’ер-міністрам Партугаліі. На пасадзе прэм’ер-міністра сутыкнуўся з ростам бюджэтнага дэфіцыту і прыняў шэраг цяжкіх рашэнняў, правёў жорсткія рэформы. Ён паабяцаў скараціць дзяржаўныя выдаткі, што зрабіла яго непапулярным сярод левых і дзяржаўных службоўцаў. Яго мэта палягала ў зніжэнні дэфіцыту дзяржаўнага бюджэту да мэтавага паказчыка ў 3 % (паводле патрабаванняў правіл ЕС).
У сакавіку 2003 года Жазэ Барозу прымаў прэзідэнта ЗША Джорджа Буша-малодшага, прэм’ер-міністра Вялікабрытаніі Тоні Блэра і прэм’ер-міністра Іспаніі Хасэ Марыю Аснара на востраве Тэрсейра на Азорскіх астравах. Чатыры лідары ўхвалілі аперацыю ЗША ў Іраку. У выніку Партугалія стала часткай «Кааліцыі згодных» і направіла ў Ірак небаявыя ваенныя падраздзяленні. 30 студзеня 2003 года Жазэ Барозу падпісаў г. зв. «Ліст васьмі», які падтрымліваў палітыку ЗША што да Ірака.
5 ліпеня 2004 года, перад выбарамі ў Еўрапарламент, Жазэ Барозу прызначаны старшынёй Еўрапейскай камісіі.
IC 5131
IC 5131 — галактыка тыпу E/SB0 ў сузор’і Паўднёвая Рыба.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Алатрансплантацыя
Алатрансплантацыя або гетэралагічная трансплантацыя — перасадка органаў і тканак (т. зв. алаграфтаў ці гомаграфтаў) ад іншай генетычна і імуналагічна не ідэнтычнай асобы таго ж біялагічнага віду. Гэты тып трансплантацыі адрозніваецца ад аўтатрансплантацыі (перасадка адной часткі цела ў іншую адной і той жа асобы), ізатрансплантацыі (трансплантацыі паміж двума генетычна ідэнтычнымі асобамі аднаго віду, напрыклад блізнюкамі) і ксенатрансплантацыі (перасадка ад іншых відаў, з выкарыстаннем т.з. ксенаграфтаў). Сёння алатрансплантацыя часцей за ўсе выкарыстоўваецца пры трансплантацыі нырак, печані, сэрца і легкіх.
Віды алатрансплантацыі:
Рызыкі і перспектывы
Абмежавальным фактарам пры алатрансплантацыі тканак для рэканструктыўнай хірургіі з’яўляюцца пабочныя эфекты імунасупрэсіі (парушэнні абмену рэчываў, злаякасныя новаўтварэнні, апартуністычныя інфекцыі), што з’яўляецца пераважнай праблемай. Сучасны стан тэхналогій алатрансплантацыі органаў не дазваляе ажыццявіць трансплантацыю органа ад адвольнага донара рэцыпіенту, таму надзеі трансплантолагаў свету часцей звязаны не з удасканаленнем тэхналогій алатрансплантацыі (напрыклад з развіццем метадаў дэцэлюрызацыі), а з распрацоўкай методык тэрапеўтычнага кланавання органаў.
Заслаўскае вадасховішча
Заслаўскае вадасховішча, Мінскае мора, Ганале́с — вадасховішча ў Мінскім раёне Беларусі. Плошча 25,6 км². Найбольшая глыбіня 8,6 м. Даўжыня 9 км. Найбольшая шырыня 4 км. Даўжыня берагавой лініі 38,2 км. Аб’ём вады больш за 100 млн м³. Вадазбор 562 км². Другі па велічыні штучны вадаём на Беларусі. На р. Свіслач, за 10 км на паўночны захад ад Мінска. Створана ў 1956, рэканструявана і добраўпарадкавана ў 1977. Чаша вадасховішча да затаплення была забалочанай поймай рэк Свіслач, Вяча, Ратамка, Чарняўка. Асноўнае прызначэнне — сезоннае рэгуляванне сцёку, абвадненне Свіслачы, забеспячэнне вадой Мінска і стварэнне зон адпачынку. Уваходзіць у Вілейска-Мінскую водную сістэму. Вадасховішча ўваходзіць у зону адпачынку Мінскае мора, на берагах размешчаны міжнародны маладзёжны цэнтр адпачынку "Юнацтва", базы адпачынку і прафілакторыі, базы для аматараў-рыбаловаў, спартбазы, піянерлагеры і інш. Папулярнае месца адпачынку і аматарскага рыбалоўства.
Берагі спадзістыя, на поўдні і захадзе парослыя лесам (з пасадкамі таполі, вярбы, акацыі). Месцамі створаны штучныя пясчаныя пляжы шырынёй 20—50 м. Ёсць 3 глыбокаўрэзаныя залівы (самы буйны Ратамскі), 11 астравоў агульнай плошчай ~0,29 км². Найбольшы з іх — востраў Кахання. Дно да глыбіні 2 м і вакол астравоў пясчанае, да глыбіні 8 м выслана ілам, уздоўж былых рэчышчаў Свіслачы і Вячы — торфам. Месцамі ад вадасховішча дамбамі адсечаны мелкаводдзі, дзе створаны польдэры. Гадавыя ваганні ўзроўню вады перавышаюць 1 м. Уздоўж берагоў зарастае, расліннасць (чарот азёрны, трыснёг звычайны і аер звычайны, трапляецца ўрэчнік, драсён земнаводны) найбольш пашыраны ў залівах і ў вярхоўі, дзе ўпадае канал Вілейска-Мінскай воднай сістэмы.
Маратхі (народ)
Маратхі (महाराष्ट्रीय) — народ у Індыі, асноўнае насельніцтва Махараштры. Агульная колькасць - каля 72 млн чал.
Культура
Асновай агульнай тоеснасці маратхаў з'яўляецца Мова маратхі. У астатнім да нашых дзён захоўваецца разнастайнасць культурных традыцый прадстаўнікоў розных каст, родавых супольнасцей і рэгіянальных груп. Касты і родавыя супольнасці надзвычай замкнёныя. Кожная каста практыкуе характэрныя толькі для яе рэлігійныя рытуалы, прафесійныя, кулінарныя і пабытовыя традыцыі. Шлюбы па-за межамі пэўнай касты не вітаюцца. Лепшым лічыцца шлюб са стрыечнай сястрой. У мінулым таксама былі распаўсюджаны шлюбы з сёстрамі памерлай жонкі. Сярод багатых маратхаў часта сустракалася палігінія.
У большасці груп маратхаў практыкуецца адлік сваяцтва па бацькоўскай лініі. Дачка звычайна адносіцца да роду бацькі, але яе дзеці - да роду яе мужа. У нашы дні асабліва ў гарадах распаўсюджаны малыя нуклеарныя сем'і, якія вядуць гаспадарку самастойна ад сваякоў. Але ў любым выпадку яны адносяцца да вялікіх пашыраных сем'яў куль, што ў сваю чаргу ўваходзяць у склад вялікіх родавых груп дзевак. Дзевак аб'ядноўвае не толькі сваяцтва, але наяўнасць агульных рэлігійных традыцый і родавых сімвалаў, сталы абмен падарункамі і шлюбныя адносіны паміж куль.
Жорсткі каставы падзел грамадства асабліва добра назіраецца ў вёсках, дзе прадстаўнікі пэўных каст і родаў селяцца паасобку. Нават у гарадах яны выбіраюць асобныя раёны і вуліцы. Пакольку практыкуюцца перадача прафесійных заняткаў па спадчыне і ўзаемадапамога ўнутры родавых груп дзевак, то сацыяльны рост і змена месца працы надзвычай абцяжараны. Характэрна, што нават злачынныя групіроўкі ў буйных гарадах фарміруюцца па рэлігійнаму і каставаму прынцыпах.
Літаратура на мове маратхі ўзнікла ў сярэднявеччы. На ёй пісалі рэлігійныя тэксты, паэмы пра каханне, пазней - гераічныя паэмы. У XIX ст. узнікла сучасная літаратура. У XX ст. — кіно.
У розных рэгіёнах Махараштры захоўваюцца асаблівыя кулінарныя традыцыі, але асновай прыгатавання страў з'яўляюцца рыс, проса, малочныя і мясныя прадукты, якія багата прыпраўляюцца спецыямі і падаюцца з гароднінай. Прадстаўнікі вышэйшых каст абмяжоўваюцца малочна-расліннай дыетай. Розніца ў культуры ежы адбіваецца на паўседзённым жыцці. Так, у Мумбаі ў рэстараны бяруць кухарамі толькі прадстаўнікоў той касты і рэлігіі, якая пераважае ў дадзеным раёне ці вуліцы. Тыя, хто працуе ў дзелавых раёнах далёка ад дома, аддаюць перавагу ежы, якую гатуюць для іх у сям'і, а потым дастаўляюць з спецыяльнымі пасланцамі на працу.
Мова
Мова маратхаў адносіцца да індаарыйскай групы індаеўрапейскай сям'і моў. Пісьмовасць на аснове дэванагары.
Рэлігія
Большасць маратхаў спавядае індуізм, аднак сярод вернікаў таксама ёсць мусульмане, джайністы, будысты і хрысціяне. Каля 90 тыс. чалавек спавядае іўдаізм (жывуць пераважна ў Ізраілі).
Дзяніс Анатолевіч Мельянцоў
Дзяні́с Анато́левіч Мельянцо́ў (нар. 1980; Магілёў, БССР, СССР) — беларускі палітолаг, прапагандыст і міжнародны лабіст рэжыму Лукашэнкі.
Біяграфія
Нарадзіўся ў Магілёве.
Скончыў гістарычны факультэт Магілёўскага дзяржаўнага ўніверсітэта (2003), Інстытут палітычных навук і міжнародных адносін Віленскага ўніверсітэта (2006), а таксама Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт.
У студэнцкія часы быў палітычным актывістам, у прыватнасці, намеснікам старшыні магілёўскай гарадской арганізацыі Маладога Фронту. Займаўся грамадзянскай адукацыяй і выдавецкімі справамі.
У 2006—2009 гг. выкладаў у Еўрапейскім гуманітарным універсітэце.
З 2007 па 2017 гг. працаваў старшым аналітыкам у Беларускім інстытуце стратэгічных даследаванняў (BISS).
NGC 2521
NGC 2521 (іншыя абазначэнні — UGC 4235, MCG 10-12-77, ZWG 287.42, VV 632, 7ZW 212, PGC 22866) — галактыка ў сузор’і Рысь.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Дзяніс Анатолевіч Мельянцоў
Прапагандысцкая дзейнасць
Займаецца крытыкай увядзення санкцый супраць рэжыму Лукашэнкі, увязваннем краін Захаду ў дыялог з афіцыйным Мінскам і схіленнем да саступак рэжыму, прыкрываючыся ў тым ліку пагрозай Расіі. У 2012 годзе, паводле абвінавачанняў М. Халезіна, стаў адным з ініцытараў ліста аб скасаванні санкцый супраць рэжыму Лукашэнкі. Гэтае сцверджанне пазней адмаўлялася Аляксеем Пікулікам.
У агрэсіўнай форме крытыкаваў праціўнікаў А. Лукашэнкі.
Разам з іншымі ўдзельнікамі праекта «Мінскі дыялог» займаўся пазіцыянаваннем лукашэнкаўскай Беларусі як нібыта нейтральнай пляцоўкі для перамоў ва ўмовах пагаршэння адносін Расіі і Захаду.
Абвінавачваў краіны Захаду, якія крытыкуюць рэжым Лукашэнкі за парушэнні правоў чалавека і дэмакратычных норм, у варожым і неаб’ектыўным стаўленні да Беларусі. Абвінавачваў НАТА ў агрэсіўных дзеяннях супраць Беларусі.
Апраўдваў бяздзеянне беларускіх улад падчас пандэміі COVID-19.