cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Беларускі вызвольны рух (арганізацыя)
Гісторыя БВР
Беларускі Вызвольны Рух працаваў у цесным супрацоўніцтве з Беларускай Цэнтральнай Радай, дасылаючы сваіх дэлегатаў на яе пленумы. У 1952—1953 гадах пры дапамозе мясцовых структураў БЦР у розных краінах Заходняй Еўропы паўсталі Краёвыя Штабы БВР. Таксама былі створаныя Аддзелы Моладзі БВР, аднім з якіх у Аўстраліі кіраваў лейтэнант Уладзімір Шнэк. Прэзыдэнт БЦР Радаслаў Астроўскі прабаваў падпарадкаваць сабе БВР, чаму супрацівіўся Людвіг Зарэчны каб захаваць незалежнасць арганізацыі. У гэтай сітуацыі 8 лютага 1954 г. Радаслаў Астроўскі звольніў з пасады старшыні Галоўнага Штабу БВР Людвіга Зарэчнага, а на ягонае месца прызначыў маёра Уладзіміра Сеньку. Аднак Людвіг Зарэчны адмовіўся выконваць гэты загад і 18 лютага 1954 года выпусціў «Зварот да ўсіх сяброў БВР і ўсяе беларускае грамадзкасьці», дзе інфармаваў аб далейшай дзейнасці БВР і скліканні ўсеэміграцыйнага з’езду. Напярэдадні гэтага Беларускі Вызвольны Рух распаўся на дзве часткі. У Вялікабрытаніі свой БВР стварыў Сымон Серафімовіч і Ягор Папко. 29 жніўня 1954 года ў Манчэстэры адбыўся першы ўсеэміграцыйны з’езд БВР, дзе быў прыняты статут арганізацыі і абраныя кіраўнічыя структуры. Генеральным сакратаром застаў Сяргей Шчэрба, кіраўніком Цэнтральнага Камітэту — Людвіг Зарэчны. Абвяшчоны быў таксама «Маніфест БВР», які ўзываў да рэвалюцыі ў Беларусі калі з’явіцца адпаведны момант. У адказ на з’езд 27 кастрычніка 1954 г. пленум і калегіум Беларускай Цэнтральнай Рады «ліквідаваў» БВР, сазывая на яго месца Беларускі Вызвольны Фронт. Паслаблены БВР распаўся на малыя групы, на чале якіх фармальна быў маёр Уладзімір Сенька, але фактычна яго ўлада была ілюзійнай. Неўзабаве ўплыў БВР на беларускую эміграцыю стаўся мінімальным. Нягледзячы на гэта, 7 верасня 1957 года ў Дуйсбурзе (Германія) адбыўся Другі ўсеэміграцыйны з’езд БВР, на які прыехаў 41 дэлегат — галоўным чынам з Вялікабрытаніі, але таксамі і з Іспаніі, Францыі, Аўстрыі, Аргенціны, Канады і Аўстраліі. Нарады, аднак, датычыліся ў большасці трывіяльных пытанняў. Акрамя таго была праведзена «чыстка» шэрагаў БВР, якая ўсунула не адпавядаючыя кіраўніцтву арганізацыі розныя групы і асобы. Гэта азначала фактычны канец дзейнасці БВР.
У ЗША ў Кліўлендзе ад 1965 года Алесь Змагар, з’яўляючыся старшынёй Галоўнай Управы БВР, нерэгулярна выдаваў адноўлены часопіс «Незалежная Беларусь». Да пачатку 1980 гадоў ён ад імя БВР рэгулярна распаўсюджваў адозвы да ўгодкаў Слуцкага збройнага чыну і 25 Сакавіка. Станам на сёння арганізацыя ўжо не існуе.
Карабулак (Карагандзінская вобласць)
Карабулак — сяло ў Каркаралінскім раёне Карагандзінскай вобласці Казахстана. Адміністрацыйны цэнтр аульнай акругі Балкантау. Код КАТА — 354845100.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 979 чалавек (513 мужчын і 466 жанчын). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 772 чалавекі (395 мужчын і 377 жанчын).
Валерый Мікалаевіч Гапееў
Біяграфія
Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. Вучыўся ў Балатнянскай сярэдняй школе, потым — у Мінскім электратэхнікуме сувязі (цяпер — каледж сувязі) па спецыяльнасці «радыёсувязь і радыёвяшчанне». Працаваў майстрам у вучылішчы ў Казахстане, служыў у савецкай арміі (1982—1984). Пасля працаваў на «Інтэграле».
У 1992 годзе пераехаў з сям’ёй у Івацэвічы, працаваў на заводзе. Тым жа часам пачаў пісаць прозу. Працаваў у раённай газеце пазаштатным карэспандэнтам. У 1995 годзе запрошаны на працу карэспандэнтам у новаствораную «Газету Уладзіміра Кудзінава» (пасля — «Газета для вас»). У 1997 годзе перайшоў на працу ў раённую газету «Івацэвіцкі веснік». Працаваў у рэдакцыі раённай газеты карэспандэнтам, загадчыкам аддзела, адказным сакратаром. Звольнены «па пагадненні бакоў» у лістападзе 2021 года.
Са снежня 2006 года быў сябрам праўладнага Саюза пісьменнікаў Беларусі, у ліпені 2013 года выйшаў з яго. У чэрвені 2015 года прыняты ў незалежны Саюз беларускіх пісьменнікаў.
Жанаты, у 1989 годзе нарадзіўся сын, у 1998 — дачка.
Творчасць
Першыя публікацыі — невялікі рускамоўны трылер «…И два в остатке» і, у іншым нумары, кароткія замалёўкі па-беларуску выйшлі ў 1994 годзе ў часопісе «Крыніца». Потым апавяданні друкавалі часопісы «Першацвет» і «Маладосць» (апавяданне «Абсалютнае жаданне») у 1995 годзе. Таксама ў газетах друкаваліся карацелькі (гумарэскі). Пазней, у 1999—2001 гадах апавяданні публікаваў часопіс «Бярозка», такім чынам акрэсліўся асноўны кірунак творчасці — творы для падлеткаў. У тым самым кірунку і першая кніга — «Пастка на рыцара» (2002). Пасля быў доўгі перапынак у творчасці.
У 2005 годзе напісаў асабісты ліст Анатолю Зэкаву, як водгук на яго артыкул у «Літаратуры і мастацтве» пра літаратуру для падлеткаў, з дазволу аўтара ліст апублікаваны Леанідам Галубовічам у «Літаратуры і мастацтве», што распачала дыскусію пра гэты кірунак у беларускай літаратуры.
Сельскія населеныя пункты Беларусі
У Рэспубліцы Беларусь крытэрыі для катэгорый населеных пунктаў вызначаюцца Законам Рэспублікі Беларусь ад 5 мая 1998 года № 154-З «Аб адміністрацыйна-тэрытарыяльным ладзе Рэспублікі Беларусь».
Равай (Ігналінскі раён)
Рава́й (Ravai) — хутар у Ігналінскім раёне Уцянскага павета Літвы. Уваходзіць у склад Наўясісдаўгелішкіскай сянюніі. Размешчана за 2 км ад Качаргішке. Насельніцтва 1 чал. (2001 г.).
Валерый Мікалаевіч Гапееў
Творчасць
З 2008 года пачынае актыўнае супрацоўніцтва з часопісам «Маладосць», дзе публікуюцца аповесці для старшакласнікаў «Усё цудоўна, або Урок бяспечнага сэксу», «Лёшкава каханне, або Віртуальнае дрэва рэальнасці», «Доказ закона прыгажосці», «Трафік для паэта», «Ведзьміна тоня» і іншыя.
Сельскія населеныя пункты Беларусі
Да катэгорыі сельскіх населеных пунктаў адносяцца:
Карта размяшчэння найбольшых сельскіх населеных пунктаў Беларусі
Сельскія населеныя пункты з насельніцтвам:
Валерый Мікалаевіч Гапееў
Творчасць
Паводле Валера Гапеева, ён піша для падлеткаў, бо крыўдна за бібліятэкі і планы пазашкольнага чытання, дзе ўсё тыя ж творы, што і чвэрць стагоддзя таму, тыя ж прынцыпы і ідэалогія, быццам спыніўся час і літаратура, або для дзяцей і падлеткаў не надта хочуць пісаць. Пісьменнік перакананы, што няма дзіцячых праблем, а ёсць праблемы нашых дзяцей, яны перажываюць іх таксама балюча як дарослыя свае, гэта ён хоча данесці і да юнага, і да сталага чытача.
Сельскія населеныя пункты Беларусі
Колькасць сельскіх населеных пунктаў і іх жыхароў
На 14 кастрычніка 2009 года (перапіс насельніцтва) ў Беларусі налічвалася 23 549 сельскіх населеных пунктаў, у тым ліку:
Валерый Мікалаевіч Гапееў
Творчасць
Асобныя крытыкі станоўча адгукаюцца на творы Валера Гапеева, лічаць яго кнігі добрымі, адзначаюць высокі ўзровень твораў , некаторыя, паасобныя творы называюць не надта ўдалымі, сентыментальнымі.
Алена Іванаўна Пахольчык
Алена Іванаўна Пахольчык Олена Іванівна Пахольчик;, , Паўладарская вобласць, Казахстан) — украінская яхтсменка, двухразовая прызёр Алімпійскіх гульняў.
Сельскія населеныя пункты Беларусі
Колькасць сельскіх населеных пунктаў і іх жыхароў
На 1 студзеня 2016 быў ужо толькі 23 201 сельскі населены пункт.
Спіс найбольшых сельскіх населеных пунктаў Беларусі
Назвы лацініцай у спісе прыводзяцца адпаведна з афіцыйнымі нацыянальнымі і міжнароднымі правіламі транслітарацыі.
Алена Іванаўна Пахольчык
На алімпіядах у Атланце і Сіднеі Алена станавілася бронзавым прызёрам у класе яхт «470» у пары з Р. А. Таран.
Трэнер - Цалік Дзмітрый Аляксандравіч.
Кіёта
Кіёта (京都市) — горад у Японіі; насельніцтва каля 1,5 млн чал.
Перыяд Хэян
Горад быў закладзены пры імператары Каму ў 793 г. і ў асноўным завершаны да 806 г.
год Горад быў пабудаваны па ўзоры кітайскай сталіцы Чаньань (перыяд Тан). Уяўляў сабой выцягнуты з поўначы на поўдзень прамавугольнік, падзелены вуліцамі на прамавугольныя кварталы; з поўначы на поўдзень было пракладзена 10 вуліц, з захаду на ўсход — 11. У паўночнай частцы горада размяшчаўся комплекс будынкаў імператарскага палаца. У паўночнай і паўночна-усходняй частцы горада знаходзіліся сядзібы вяльможаў, у паўднёвай сялілася простыя людзі і рамеснікі. Праспект Судзаку дзяліў горад на заходнюю і ўсходнюю частцы. З трох бакоў горад атачалі рэкі; з чацвёртай — горы. З пункта гледжання геомантии, гэта вельмі выгодная пазіцыя.
У сталіцы жылі амаль усе адукаваныя людзі таго часу; менавіта яны стварылі высокую культуру Хэян. Да нашага часу дайшлі шматлікія літаратурныя творы, што належаць да сусветнай класікі і створаныя ў Хэйан-ке. Гэта, першым чынам, раман «Аповесць пра Гэндзі» Мурасакі Сікібу і дзуйхіцу «Запіскі ля падгалоўя» Сэй Сенагон.
Эканоміка
Асноўны прыбытак горада Кіёта складае турызм. На поўначы Кіёта на паўвостраве Танга займаюцца лоўляй рыбы і воднымі перавозкамі, а ў цэнтры — сельскім і лясным гаспадаркамі. Штаб-кватэра сусветна вядомай кампаніі па вытворчасці камп’ютарных гульняў Nintendo размешчаная ў горадзе Кіёта.
Турызм
Горад Кіёта — гэта адно з найбольш папулярных турыстычных месцаў у Японіі, і шматлікія людзі са ўсяго святла прыязджаюць туды на экскурсіі. Нараўне з Накапай Кіёта з’яўляецца ўпадабаным горадам для выпускных вандраванняў пачатковых і малодшых класаў.
Культура і адукацыя
Кіёта лічыцца асноўным культурным цэнтрам Японіі. Падчас Другой сусветнай вайны, калі Японія падверглася грунтоўнаму бамбаванню, Кіёта з 1600 будысцкімі храмамі і 400 сінтаісцкімі кумірнямі, садамі і палацамі не быў закрануты. Кіёцкі ўніверсітэт.
У Кіёта праводзяцца наступныя фэсты: Аой Мацуры (з 544), Гіён Мацуры (з 869), Інэ Мацуры (з эпохі Эдо), Даймондзі Годзан Акурыбі (з 1662) і Дзідай Мацуры (з 1895). Кожны храм уладкоўвае якое-небудзь свята, і шматлікія з іх даступныя для публічнага прагляду.
Найбольш вядомыя наступныя помнікі:
Селькупы
Сельку́пы (саманазва солькуп, літаральна «лясны чалавек») — народ, які пражывае ў Расіі на поўначы Заходняй Сібіры. Колькасць — 3 649 чалавек (2010). Да 1930-х іх называлі асцяка-самаедамі.
Селькупы жывуць на поўначы Томскай і Цюменскай абласцей і ў Краснаярскім краі. Існуюць дзве групы селькупаў — паўночная (саманазва — солькуп, шолькуп) і паўднёвая (саманазвы — чумыль куп, сусе кум і шош кум). Адзіным селькупскім нацыянальным адміністрацыйна-тэрытарыяльным утварэннем з’яўляецца Іванкінскае нацыянальнае сельскае пасяленне ў Томскай вобласці.
Паходжанне
Продкаў селькупаў, як і іншых самадыйцаў, звычайна атаесамляюць з носьбітамі кулайскай археалагічнай культуры. У перыяд сярэднявечча ў Томска-Нарымскім рэгіёне на яе аснове сфарміравалася Ролкінская археалагічная культура. Яе называюць перадселькупскай. Некаторыя даследчыкі мяркуюць, што селькупы ўзніклі і развіваліся на базе інтэграцыі розных этнічных супольнасцей або як двухкампанентны этнас. Прычым, гэтую двухкампанентнасць імкнуцца знайсці ўжо на ўзроўні ролкінскай археалагічнай культуры. Генетычныя даследаванні вылучылі наяўнасць паўднёвага кампанента ў спадчыне сучасных селькупаў, але вызначэнне яго паходжання пакуль не дакладна. Мяркуецца, што продкі селькупаў прыйшлі ў Заходнюю Сібір з саяна-алтайскага рэгіёна або нават Сярэдняй Азіі. Тут яны асімілявалі папярэдняе мясцовае насельніцтва, магчыма — старажытных уграў.
Да XIX ст. у расійскіх дакументах селькупаў называлі асцякамі (падобна хантам і кетам). Дзякуючы даследаванням М. А. Кастрэна, які паказаў адметнасць гэтага этнаса, стала ўжывацца назва асцяка-самаеды. Агульная назва селькупы ўжываецца з 1930-х гг., першапачаткова для паўночнай групы селькупаў. Сярод паўднёвых селькупаў яна замацавалася толькі некалькі дзесяцігоддзяў таму.
Гісторыя
У XVI ст. селькупы насялялі землі ўздоўж ракі Об на тэрыторыі сучаснай Томскай вобласці. На захадзе і поўначы яны межавалі з хантамі, адносіны з якімі былі варожымі. На ўсходзе — з кетамі. На поўдні ў перыяд позняга серэднявечча іх паціснулі сібірскія татары. Дзяржаўным утварэннем селькупаў была Рабая Арда. Існуе меркаванне, што селькупскім было таксама Бардакаўскае княства, хаця паміж ім і Рабой Ардой захоўвалася варожасць. У гэтай сітуацыі Рабая Арда арыентавалася на саюз з Сібірскім ханствам.
Падчас заваявання Сібірскага ханства рускімі селькупы падтрымалі хана Кучума. Воня, князь Рабой Арды, актыўна супраціўляўся рускай каланізацыі. Для заваявання селькупаў Расія выкарыстоўвала хантскае Кодскае княства. Кодскія князі арганізоўвалі паходы на селькупаў у якасці абавязковай ваеннай павіннасці. Лічыцца, што пасля заснавання Нарымскай крэпасці ў 1598 г. селькупскія дзяржаўныя ўтварэнні перасталі існаваць. Аднак напады хантаў працягваліся да 1602 г. Пасля смерці Воні барацьбу супраць іх узначальваў Кічэй.
XVI — пачатак XVII стст. звязаны з узнікненнем паўночнай групы селькупаў. Згодна адной версіі, засяленне поўначы пачалося да падзення Сібірскага ханства. Ваенныя паходы Кодскіх князёў стварылі хантскі клін паміж паўднёвай і паўночнай групамі, так што іх сувязі паступова перарваліся. Іншая версія тлумачыць перасяленне селькупаў паражэннямі ў вайне з рускімі і хантамі. Паўночныя селькупы апавядаюць пра то, што перасяленне было выклікана спрэчкамі паміж самімі селькупамі з-за апярэння стрэл. Першапачаткова берагі ракі Таз даследавалі тры паляўнічыя, потым яны вярнуліся са сваякамі. Частка перасяленцаў на поўнач асвоіла берагі рэк Енісей і Турухан. Яны сутыкнуліся з ваенным супраціўленнем энцаў і некаторы час былі вымушаны быць саюзнікамі эвенкаў і кетаў. Але пазней яны дзейнічалі і супраць сваіх былых саюзнікаў, а таксама супраць ненцаў.
Перасяленню на поўнач садзейнічала палітыка Расійскай дзяржавы, што абавязвала пераможаных селькупаў выплочваць ясак. У 1644 г. нарымскія селькупы скардзіліся на адміністрацыю, якая пасля эпідэміі воспы спаганяе футравы падатак нават з дзяцей і тых, хто не валодае сваёй гаспадаркай, і з-за недахопу футравай жывёлы паляўнічым даводзіцца хадзіць ў паўночныя паветы. На першую пару расійская адміністрацыя захоўвала традыцыйнае мясцовае кіраванне. У ясачнай кнізе 1629 г. узгадваюцца селькупскія князі Ванга, сын Кічэя, і Тайбохта, сын Воні. Паступова селькупскія князі пераходзілі на дзяржаўную службу і пазбаўляліся ад выплат ясака. Іх нашчадкі займаліся ўзыманнем падаткаў з суродзічаў або займалі дробныя пасады, былі простымі стральцамі і перакладчыкамі. Князь Кірша Кунязеў не быў пазбаўлены ад выплат ясака, таму стаў банкрутам і заклаў сваю сям’ю, яго выратавала толькі ўмяшанне Васіля Шуйскага. Істотныя змены ў кіраванні адбыліся толькі пасля рэформы 1822 г.
З XVII ст. у Нарымскі край перасяляліся рускія сяляне. Для іх адчужаліся найбольш урадлівыя землі. З XVIII ст., калі тут пачалося развіццё жывёлагадоўлі, паўднёвыя селькупы пачалі змяняць лад жыцця, пераймаць заняткі і звычаі перасяленцаў. Паўночныя селькупы шчыльна ўзаемадзейнічалі з суседзямі — кетамі, хантамі, эвенкамі, энцамі, у тым ліку заключалі сумесныя шлюбы, асвоілі аленегадоўлю. Недахоп футравай жывёлы для выплаты ясака вымушаў купляць футра ў гандляроў. У XIX ст. апроч ясака выплочвалі губернскія, земскія і казённыя зборы, неслі валасныя павіннасці, абшчынныя і царкоўныя падаткі.
З XVIII ст. пачалося навуковае вывучэнне селькупаў. Былі ўсталяваны лінгвістычныя сувязі паміж паўночнай і паўднёвай групамі, а таксама з саянскімі самадыйцамі. У 1879 г. даследчык М. Грыгароўскі склаў першую селькупскую азбуку на аснове кірыліцы і апублікаваў тры місіянерскія кнігі на дыялекце паўднёвых селькупаў.
У 1919 г. на тэрыторыях, населеных селькупамі, была ўсталявана савецкая ўлада. З 1920-х гг. арганізоўвалася кааперацыя селькупаў-здабытчыкаў, якая спрыяла паляпшэнню ўзроўня жыцця. У 1932—1949 гг. існаваў Тымскі нацыянальны раён, куды перасялялі селькупаў з іншых раёнаў Томскай вобласці. Насельніцтва раёна атрымала некаторыя палёгкі: было вызвалена ад сельгаспадатку, утрыманне дзяцей у шко­лах-інтэрнатах было аднесена на рахунак дзяржавы. У пачатку 1930-х гг. было складзена селькупскае пісьмо на аснове лацінкі (з 1937 г. пераведзена на кірыліцу). Аднак станоўчыя змены чарагаваліся з адмоўнымі. Пераход на кірыліцу не спрыяў станаўленню паўнавартай адукацыі на сельскупскай мове. У сярэдзіне 1950-х селькупская мова была выдалена са школьнай праграмы, кнігі на ёй практычна не выдаваліся. У выніку калектывізацыі, ўзбуйнення паселішчаў і барацьбы з качавым ладам жыцця былі страчаны многія рысы традыцыйнай культуры. Селькупаў вымушалі развіваць нязвыклыя для іх галіны гаспадаркі, паляваць на раней свяшчэнную птушку арэхаўку.
З 1980-х гг. адбываецца марудны працэс адраджэння культуры селькупаў. Было мадэрнізавана селькупскае пісьмо, створаны сучасны варыянт пісьма для носьбітаў паўднёвага дыялекта, адроджаны школьны прадмет селькупская мова, заснаваны спецыялізаваныя культурныя цэнтры і музеі.
Матэрыяльная культура
Да пачатку XVII ст. селькупы займаліся галоўным чынам рыбалоўствам, паляваннем і збіральніцтвам, аднак былі знаёмы з земляробствам. Археолагі сцвярджаюць, што ў XVI ст. селькупы ўжывалі конскае мяса, хаця рэшткаў конегадоўлі не выяўлена. Відавочна, коні абменьваліся на прадукты лясной гаспадаркі ў паўднёвых суседзяў. Распаўсюджаныя рамёствы — ткацтва з крапіўных і канапляных валокнаў, апрацоўка металаў, драўніны і скур дзікіх жывёл, выраб керамікі (без ганчарнага кола) і г. д.
Пасля XVII ст. паўднёвая і паўночная групы сеькупаў ізалявана развіваліся ў розных геаграфічных зонах, знаходзіліся ў разнастайным этнічным атачэнні, што ўздзейнічала на гаспадарчую дзейнасць. Паўднёвая група доўгі час захоўвала звыклыя заняткі, хаця пад уціскам царскай адміністрацыі і развіцця гандлю павысілася роля здабычы футравых звяроў, некаторыя рамёствы прыйшлі ў заняпад, з канца XVIII ст. пад уплывам рускіх усё большую ролю набывалі земляробства і жывёлагадоўля. Паўночныя селькупы заставаліся пераважна паўкачавымі паляўнічымі і рыбакамі, аднак асволі трыманне аленяў. Самі селькупы сцвярджаюць, што запазычылі аленегадоўлю ў эвенкаў. З цягам часу яны перайшлі да аленегадоўлі, характэрнай для ненцаў і энцаў, аднак захавалі звычай даення аленняў.
У селькупаў вылучаюць некалькі тыпаў паселішчаў: круглагодныя стацыянарныя, дапоўненыя сезонныя для лаўцоў без сем’яў, стацыянарныя зімовыя, якія спалучаюцца з пераноснымі для іншых сезонаў. Да прыходу рускіх будавалі сталыя ўмацаваныя паселішчы коч. Пазнейшыя паселішчы таёжных селькупаў размяшчаліся звычайна на высокіх берагах рэк, пры вусцях прытокаў, праток, старыц і былі невялікія — ад 2 да 10 жытлаў. Жылыя пабудовы ставіліся раскідана. Паўночныя аленегадоўцы жывуць у стойбішчах з двух-трох, часам пяці пераносных жытлаў. Найбольш старажытным вядомым жытлом з’яўляецца паўзямлянка карамо. Гэта дзвюхкамерны зруб на схіле з уваходам-калідорам з боку ракі. Вядомы таксама іншыя тыпы зямлянак і паўзямлянак, чумы самадыйскага тыпу і г. д.
Распаўсюджаная вопратка мужчын и жанчын — адчыненае футра, пад якое апраналі тканыя кашулі і сукенкі, порткі з рыбінай скуры. Да XVII ст. селькупы ведалі ганчарства і шырока ўжывалі керамічны посуд, рыбалоўныя грузілы, але да XIX ст. посуд быў заменены на пакупны. Амаль тое ж адбылося ў паўднёвых селькупаў з народнай вопраткай. Напрыклад, многія элементы жаночага строю ўзнаўляюцца па вусным апавяданням і фатаздымкам.
Традыцыйная ежа паўднёвых селькупаў — рыба. На зіму рыбу нарыхтоўвалі з дапамогай квашання ў спецыяльных ямінах, дадавалі да яе ягады. У паўночных важную ролю ў кулінарыі адыгрывае мяса аленяў. Для заправы рыбных і мясных страў жанчыны збіралі ядомыя травы і карэнне. Пілі ўзвары з ядлоўцу, для наркатычнага ўздзеяння дадавалі ў іх мухаморы. Мука і хлебныя прадукты распаўсюдзіліся дзякуючы рускім. Доўгі час хлеб амаль не ўжываўся. З мукі і рыбы варылі кашу. У нашы дні хлеб і пірагі — неад’емная частка народнай кухні.
Грамадства
Традыцыйнае грамадства не было аднастайным. Вылучаліся розныя сацыяльныя пласты. У гістарычных казаннях фігуруюць ваенныя кіраўнікі — князь кок, ваенны правадыр мюты-кок, вялікі правадыр марг-кок, асілак сенгире (літаральна «глушэц»). Найбольш вядомы кок Воня, што жыў у канцы XVI ст. мог сабраць пад сваім кіраўніцтвам 400 узброеных воінаў. У паўднёвых селькупаў рысы традыцыйнага кіраўніцтва існавалі да XIX ст., хаця роля былых ваенных правадыроў моцна змянілася. Яны ператварыліся ў пасроднікаў паміж царскай адміністрацыяй і супляменнікамі. У паўночных селькупаў, якім прыходзілася ваяваць з суседзямі, доўгі час захоўвалася вызначальнае месца сенгире. Таксама вылучаліся «лепшыя людзі» сомаль-кумыт, «багацеі» коумде, «простыя людзі» манырелькумыт, жабракі сегула, рабы кочгула. Да пачатку XX ст. важную ролю адыгрывалі прадпрымальнікі таксыбылькуп, комдэ і лэпырсыпыль куп.
У XIX ст. пераважалі пашыраныя братэрскія сем’і. Нават у сярэдзіне XX ст. яны складалі болей за 12 %. У паўночных селькупаў сярэдняя сям’я ўключала 16,3 чалавека, у паўднёвых — 11,1 чалавека. Сем’і такога тыпу маглі складацца з малых сем’яў не толькі родных, але і стрыечных братоў. У выпадку смерці аднаго з братоў у сям’і заставалася яго ўдава з дзецьмі. Адсутнічала выразнае вылучэнне главы сям’і, але звычайна яно вызначалася па лініі старэйшага брата. Калі старшы брат паміраў, главой лічылася яго жонка або старэйшы сын. Стрыжнем былі сваякі-мужчыны: браты, дзядзькі, сыны, пляменнікі. Жанчыны звычайна знаходзіліся ў падначаленым стане, іх паводзіны абмяжоўваліся рознымі забабонамі. З другога боку, жанчыны прымалі ўдзел у паляванні і іншых мужчынскіх занятках, адносіны да іх вызначаліся сацыяльным паходжаннем. Дзядзькі клапаціліся пра пляменнікаў, выступалі сватамі пры жаніцьбе. Існавалі і іншыя формы пашыраных сем’яў, радзей — нуклеарных.
Згодна меркаванню навукоўцаў, у далёкім мінулым пераважала траістая структура шлюбнага выбару, калі прадстаўнік групы А заключаў шлюб з прадстаўніцамі групы Б, прадстаўнік групы Б — з прадстаўніцамі групы В, прадстаўнік групы В — з прадстаўніцамі групы А. Але ўжо ў XIX ст. экзагамныя групы страцілі сваю важнасць, шлюбны выбар пашырыўся. Не забараняліся дашлюбныя адносіны. Бацькам нявесты прадстаўлялі выкуп, падарункі. Здараліся выпадкі ўцёкаў маладых. Большасць сем’яў былі манагамнымі, але сустракаліся выпадкі палігініі.
Ваенная справа
У канцы XVI ст. селькупы Рабой Арды паказалі сябе як выдатныя воіны. Падчас экспедыцыі рускіх і хантаў супраць селькупаў у 1594 г. перамога над князем Воням адбылася толькі таму, што ў палон трапіў яго сын. Ваенныя сілы ўзначальваў князь кок, разам з якім выступаў нешматлікі гурт прафесійных воінаў л’ак. Відавочна, яны складалі цяжкаўзброеную пяхоту кызы-порог куп. Аснова войска складалася з мужчын-апалчэнцаў. Паўзямлянкавыя жытлы карамо былі добра прыстасаваны да абароны. Асілкі сенгире будавалі двухярусныя зямлянкі мютымате. У многіх раёнах вакол ракі Об можна сустрэць рэшткі умацаваных паселішчаў коч (меньшых па памерах — кор). Яны ўзводзіліся на ўзвышшах або мысах. Умацаванні ўключалі вал, роў і драўляную сцяну. У сістэму абароны ўваходзілі пасекі з лукамі-самастрэламі. Прайсці ў крэпасць можна было толькі з боку вады, дзе ўтыкаліся завостраныя калы з нацягнутымі вяроўкамі.
Пасля паражэння на гістарычнай радзіме селькупы пачалі перасяляцца на поўнач, дзе сустрэлі супраціўленне энцаў і ненцаў. Паколькі перасяленцаў было мала, яны былі вымушаны заключаць саюзы з кетамі і эвенкамі. Выбітную ролю ў заваяванні новых тэрыторый адыграў ваенны правадыр Нёмай Порга, які дзейнічаў хітра і бязлітасна. Пасля бітвы на рацэ Толька селькупы здолелі захапіць паляўнічыя землі і дайсці да тундры. Паўночныя селькупы выкарыстоўвалі не толькі тыя ваенныя веды, што атрымалі ад продкаў, але набывалі новыя. Яны асвоілі аленегадоўлю, пакольку алені як транспартны сродак давалі мабільнасць. Магчымасць нечаканых нападаў з боку энцаў прадухілялася манеўранай абаронай. Селькупы выдатна валодалі лукамі і бітву на рацэ Толька выйгралі дзякуючы трапнай стральбе. Акрамя лука шырока выкарыстоўвалася дзіда. Найбольш умелыя воіны ішлі з дзідамі наперадзе і адбівалі імі стрэлы праціўніка. За воінамі рухалася лінія стралкоў з лука. У гістарычных казаннях ваенныя сутычкі суправаджаліся жорсткімі адносінамі ў дачыненні да ворагаў. У адрозненні ад ненцаў і хантаў селькупы не шкадавалі дзяцей і жанчын.
У гады Вялікай Айчыннай вайны многія селькупы былі прызваны на фронт, дзе толькі паўднёвых селькупаў загінула 472 чалавекі.
Фальклор
Селькупскі фальклор прадстаўлены гераічнымі песнямі, гістарычнымі паданнямі, казкамі, загадкамі. Адзін з найбольш папулярных герояў міфаў і казак — Іча, які ўдзельнічае ў касмаганічных падзеях, змагаецца з волатам-людаедам і хітрасцю забівае яго, часам выступае як трыкстэр.
У селькупаў існавала каля 20 розных музычных інструментаў, у тым ліку бубен нува або пенер, цытра кага, варган пынкыр, барабан нуна, розныя бразготкі. Музыка суправаджала сакральныя і сямейныя святы, шаманскія рытуалы. Яны дапаўняліся танцамі. Выканаўцы гераічных песень карысталіся асаблівай грамадскай павагай.
Мова
Селькупская мова адносіцца да самадыйскай групы ўральскіх моў. Падзяляецца на 6 дыялектаў (адзін з іх вымер). Літаратурная мова сфарміравана на аснове паўночнага дыялекта. Выкарыстоўваецца ў Расіі для школьнага навучання селькупаў (часткова — кетаў у Краснаярскім краі).
Рэлігія
У пачатку XVIII ст. селькупы былі масава хрышчоныя па праваслаўным абрадзе, але захоўвалі шматлікія традыцыйныя вераванні. Згодна міфалагічным уяўленням, сусвет падзяляўся на нябесную, зямную і падземную сферы, прычым нябесная і падземная мелі некалькі паверхаў. Нябеснай сферай кіраваў вярхоўны бог Нум, тут месціліся Сонца і Месяц, жылі нябесныя людзі ў выглядзе птушак. Нябесную і зямную сферы аб’ядноўвала сяміяруснае дрэва сельчи контыль по. Падземны свет быў населены пачварамі і злымі духамі латар на чале Кызы. Уначы яны могуць выходзіць у зямны свет. Зямля атаесамлялася з жаночым пачаткам. Селькупы верылі ў шматлікіх духаў прыроды лоз, мелі свяшчэнныя пагоркі і азёры, шанавалі некаторых звяроў і птушак. Абрады арганізоўвалі шаманы. Лічылася, што ўменне шаманіць пераходзіць па спадчыне.
Смерць успрымалася як прадвызначэнне. У кожнай сям’і селькупаў былі свае могілкі у паўночна-заходнім ці паўночным накірунку, заўсёды ніжэй па плыні ракі адносна паселішча. У мінулым практыкаваўся спосаб паветраных пахаванняў, калі цела загортвалі ў скуру ці бярозавую кару і падвешвалі на рамянях на дрэве. Праз некалькі гадоў рэшткі цела апускалі ў неглыбокую яму і спальвалі. Бліжэй да нашага часу з’явіўся звычай падземнага пахавання. Труну выдзёўбвалі з лістоўніцы. У яміне ўсталёўвалі слупы з памостам для труны. Паўднёвыя селькупы хавалі шаманаў у ямінах седзячы. Пасля смерці шамана рабілі ляльку, што быццам бы змяшчала яго душу, якую потым хавалі. Праз некаторы час ляльку падвешвалі на дрэва і спальвалі. Паўночныя селькупы хавалі шаманаў на высокім памосце, умацаваным кедравымі каранямі на слупе. Малых памерлых дзяцей хавалі ў дуплах дрэў.
Людвіг Уланд
Людвіг Уланд (Ludwig Uhland;, Цюбінген — , там жа) — нямецкі паэт, найбуйнейшы прадстаўнік так званай «Швабскай школы» (ням.: Schwäbische Dichterschule) — групы позніх нямецкіх рамантыкаў (Ю. Кернер, Г . Шваб, В. Гаўф, Э. Мёрыке і інш.) Паэт, навуковец, юрыст і грамадскі дзеяч замкнёнага і цеснага асяроддзя роднай Швабіі.
На беларускую мову асобныя вершы пераклаў Уладзімір Папковіч.
Мора Рысер-Ларсена
Мора Рысер-Ларсена (анг. Riiser-Larsen Sea) — ускраіннае мора Атлантычнага сектара Паўднёвага акіяна ля берагоў Зямлі Каралевы Мод (Усходняя Антарктыда). Распасціраецца ад берагоў Антарктыды да 65 ° пд. ш. На захадзе па 14 ° у. д. мяжуе з морам Лазарава, на ўсходзе па грэбня банкі Гунерус — з морам Касманаўтаў. Плошча 1138300 км ². На большай частцы мора глыбіні перавышаюць 3000 м. Амаль круглы год пакрыта неабсяжнымі льдамі. Шмат айсбергаў. Першыя звесткі пра мора Рысер-Ларсена атрыманы рускай экспедыцыяй Ф. Ф. Белінсгаўзена (1819—1820). Найбольшы ўклад у вывучэнне гэтага мора ўнесла савецкая антарктычная экспедыцыя, удзельнікі якой вылучылі гэтую частку Паўднёвага акіяна ў самастойнае мора (1962).
Назва дадзена ў гонар нарвежскага даследчыка Антарктыкі Я. Рысер-Ларсена.
Какаду Гофіна
Какаду Гофіна (Cacatua goffiniana, сін. Cacatua goffini, Kakatoe goffini) — птушка сямейства какаду.
Гіперзарад
Гіперзарад (пазначаецца Y) часціцы — сума барыённага ліку B і водараў: дзіўнасці S, чароўнасці C, хараства B', сапраўднасці T, хоць сапраўднасць можна не ўлічваць з-за вельмі кароткага часу жыцця T-кварка (ён распадаецца на меней масіўныя кваркі да таго, як праходзіць дастатковы час, каб ён мог ўзаемадзейнічаць з навакольнымі кваркамі праз моцнае ўзаемадзеянне).
Какаду Гофіна
Знешні выгляд
Адзін з найбольш дробных прадстаўнікоў сямейства. Яго памер не перавышае 30 см; вага — 300—400 г. Афарбоўка апярэння белая, аброць светла-ружовая, унутраны бок махавых і рулявых пёраў бледна-жоўтага колеру. Чуб круглы, з маленькіх пёраў чырвонага колеру. Бяспер'евая зона вакол вачэй блакітнага або светла-шэрага колеру. Праз лоб паміж вачыма праходзіць светла-аранжавая паласа. Дзюба светлая, касцянога колеру. У самак радужка чырвона-карычневая, у самцоў — чорная.
Гіперзарад
Першапачаткова гіперзарад уключаў толькі адзін водар (дзіўнасць) у сваім вызначэнні. Не варта блытаць гіперзарад, звязаны з моцным узаемадзеяннем, са слабым гіперзарадам, які мае аналагічную ролю ў электраслабым узаемадзеянні.
Какаду Гофіна
Арэал
Жыве на астравах Танімбар (Інданезія).
Гіперзарад
Электрычны зарад і гіперзарад
Формула Гел-Мана — Нісідзімы звязвае гіперзарад з электрычным зарадам і ізаспінам:
Дзяржаўны акадэмічны народны аркестр Рэспублікі Беларусь імя Іосіфа Жыновіча
Дзяржа́ўны акадэмі́чны наро́дны арке́стр Рэспу́блікі Белару́сь імя́ Іо́сіфа Жыно́віча — аркестр у Беларусі.
Какаду Гофіна
Лад жыцця
Засяляюць высакаствольныя субтрапічныя і трапічныя лясы.
Гіперзарад
Электрычны зарад і гіперзарад
дзе Iz — трэцяя кампанента ізаспіна, а Q — электрычны зарад. Гэты закон дазваляе нам выразіць гіперзарад праз ізаспін і электрычны зарад:
Дзяржаўны акадэмічны народны аркестр Рэспублікі Беларусь імя Іосіфа Жыновіча
Гісторыя
Пачаў дзейнасць у Мінску ў 1930 годзе як Беларускі дзяржаўны ансамбль народных інструментаў, створаны на аснове ансамбля народных інструментаў Беларускага музычнага тэхнікума (1928). Першым мастацкім кіраўніком у 1930—1935 гадах з'яўляўся Дз. Захар, з 1946 мастацкі кіраўнік і галоўны дырыжор І.  Жыновіч, з 1975 — М.  Казінец. У 1937 годзе ператвораны ў Аркестр беларускіх народных інструментаў у складзе Беларускай філармоніі, з 1948 года назва Дзяржаўны народны аркестр БССР, імя І. Жыновіча з 1974 года, акадэмічны з 1987 года.
Рэпертуар
Аркестр унікальны па складзе інструментаў і па гучанні. Асноўнае месца належыць беларускім цымбалам, уключае таксама дудкі і ліры, баяны, флейты, габоі, кларнеты, групу ўдарных. У рэпертуары больш за 1000 арыгінальных твораў і пералажэнняў беларускіх кампазітараў, у т. л. У. Алоўнікава, А. Багатырова, Я. Глебава, Я. Дзягцярыка, І. Жыновіча, Э. Зарыцкага, В. Іванова, С. Картэса, У. Кур’яна, А. Мдывані, В. Помазава, Ю. Семянякі, Дз. Смольскага, Р. Суруса, К. Цесакова, Я. Цікоцкага, М. Чуркіна і інш. , кампазітараў-класікаў, сучасных замежных аўтараў.
Какаду Гофіна
Размнажэнне
Гняздуюцца ў дуплах дрэў. У кладцы 2-3 яйкі. Яйкі выседжваюць абодва бацькі: самка ноччу, самец днём.
Гіперзарад
Электрычны зарад і гіперзарад
Ізаспін стварае мультплеты часціц, чый сярэдні зарад звязаны з гіперзарадам:
што лёгка выводзіцца з (3), бо гіперзарад аднолькавы для ўсіх членаў мультыплета, а сярэдняе значэнне Iz роўнае нулю.
Практычнае старэнне ідэі
Гіперзарад — канцэпцыя, распрацаваная ў 2-й палове XX стагоддзя, каб арганізаваць групы часціц у «заапарку элементарных часціц» і апісаць законы захавання, заснаваныя на трансфармацыях часціц. З развіццём квантавай мадэлі стала ясна, што гіперзарад Y з'яўляецца проста паўрознасцю паміж колькасцю u-кваркаў (n_u) і d-кваркаў (n_d):
У сучасных апісаннях адроннага ўзаемадзеяння зручней і наглядней чарціць дыяграмы Фейнмана, якія прасочваюць праз спалучэнне асобных кваркаў ўзаемадзеянні барыёнаў і мезонаў, чым лічыць гіперзарады часціц. Слабы гіперзарад, аднак, усё яшчэ выкарыстоўваецца ў розных тэорыях электраслабага ўзаемадзеяння.
Аляксандр Фёдаравіч Карпан
Аляксандр Фёдаравіч Карпан (, г. Стараканстанцінаў, Вінніцкая вобласць, Украіна -, Віцебск) — беларускі мастак, педагог. член Саюза мастакоў Беларусі з 1991 года.
Біяграфія
Скончыў мастацка-гафічны факультэт ВДПІ імя С. М. Кірава ў 1979 годзе, выкладаў у ім. Вучыўся ў І. М. Сталярова і А. І. Мемуса. Стажыраваўся ў МДПІ імя У. І. Леніна ў К. М. Максімава і М. М. Растоўцава і ў Акадэміі мастацтваў Санкт-Пецярбурга ў Д. І. Волкавай і М. М. Герасімава.
Творчасць
Працы Карпана А. Ф. знаходзяцца ў зборах Полацкага гісторыка-архітэктурнага музея-запаведніка, Віцебскага мастацкага музея, аддзела культуры г. Нінбурга (ФРГ), Постхофа г. Нінбурга, аддзела культуры г.Вецлара (ФРГ), Саюза мастакоў г. Брэмен (ФРГ), таварыства беларуска-нямецкай дружбы г. Куксгафена (ФРГ), а таксама ў прыватных калекцыях Аўстрыі, Англіі, Беларусі, Бельгіі, Германіі, Грэцыі, Ізраіля, Італіі, Ірландыі, Канады, Кітая, Латвіі, Польшчы, Расіі, ЗША, Украіны, Францыі, Чэхіі і Эстоніі.
Дзве акварэлі Карпана А. Ф. падараваны Віцебскай епархіяй Найсвяцейшаму патрыярху Маскоўскаму і ўсяе Русі Кірылу. Удзельнік рэспубліканскіх пленэраў, прысвечаных Хруцкаму, Заранка, Драздовічу, Сікору, Быкаву і Барадуліну.
Удзельнік міжнародных акварэльных біенале ў гарадах: Каўнас (Літва), Санкт-Пецярбург, Петразаводск (Расія), Віцебск, Полацк (Беларусь). Узнагароджаны юбілейным медалём таварыства акварэлістаў Санкт-Пецярбурга.
Віторэ Карпача
Віторэ Карпача (каля 1455 ці 1465, Венецыя — каля, магчыма Кападыстрыя, цяпер Копер, Славенія) — італьянскі жывапісец Ранняга Адраджэння, прадстаўнік венецыянскай школы. Віторэ Карпача нарадзіўся, як мяркуюць, у Істрыі, але дакладныя месца і дата яго нараджэння невядомыя. Спачатку ён працуе ў манеры Віварыні, але, стаўшы вучнем Беліні, хутка засвойвае і развівае яго стыль.
Рааскія
Рааскія (Roaschia) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне П’емонт, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Кунеа.
Насельніцтва складае 166 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 7 чал./км². Займае плошчу 23 км². Паштовы індэкс — 12010. Тэлефонны код — 0171.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы.
Насішчава
Насішчава (Носи́щево) — вёска ў Ельнінскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Карабецкага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з ліпеня 1941 года, вызвалена падчас Ельнінска-Дарагабужскай аперацыі ў 1943 годзе.
Гановерская гарадская электрычка
Гановерская гарадская электрычка (S-Bahn Hannover) — сетка прыгарадна-гарадскога рэйкавага транспарту (S-Bahn), якая дзейнічае ў Гановерскай агламерацыі і кіруецца кампаніяй DB Regio. Сістэма была запушчана незадоўга да Expo 2000 і злучае Гановер з суседнімі гарадамі, такімі як Нінбург, Лертэ і Лангенгаген. У 2008 годзе адбылося адкрыццё ўчастка лініі да Гільдэсгайма.
Валянціна Адамаўна Цэрбэ-Несіна
Валянціна Адамаўна Цэрбэ-Несіна (нар. года, сяло Паліскэ, Корасценскі раён, Жытомірская вобласць, УССР) — украінская біятланістка, бронзавы прызёр Алімпійскіх гульняў 1994 года ў спрынце, двухразовы бронзавы прызёр чэмпіянатаў свету, чэмпіён этапаў Кубка свету, заслужаны майстар спорту Украіны. Уладальніца першага алімпійскага медаля сучаснасці для зборнай Украіны.
Віцэ-прэзідэнт прыватнай футбольнай школы, дэпутат гарсавета.
Узнагароджана ордэнам княгіні Вольгі III ступені.
Паўсярэдні (гандбол)
Паўсярэдні — гулец, які гуляе пераважна ў лініі абароны на адным з флангаў (правам ці левым) і адказвае за пачатак атакі.
Шываізм
Шываі́зм або шайві́зм (शैव धर्म, ) — адзін з асноўных напрамкаў індуізму, традыцыя шанавання Шывы. Шываізм шырока практыкуецца па ўсёй Індыі і за яе межамі, асабліва ў Непале і Шры-Ланцы. Індолаг лічыў шываізм найстаражытнай з цяпер існуючых рэлігій цывілізаванага свету.
NGC 4778
NGC 4778 (іншыя абазначэнні — NGC 4759B, MCG -1-33-37, HCG 62A, PGC 43757) — галактыка ў сузор’і Дзева.
Гэты аб’ект занесены ў новы агульны каталог некалькі разоў, з абазначэннямі NGC 4778, NGC 4759B.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Чаплінак
Чаплінак (Czaplinek, Tempelburg — Тэмпельбург) — горад на паўночным захадзе Польшчы. Размешчаны за 420 км на паўночны захад ад Варшавы, за 130 км на ўсход ад Шчэціна. Уваходзіць у Драўскі павет Заходнепаморскага ваяводства, сядзіба вяскова-гарадской гміны Чаплінак. Чыгуначная станцыя. Займае плошчу 13,62 км². Насельніцтва 7,2 тыс. чалавек.
Трохзубка распасцёртая
Зіглінгія ляжачая, Сіглінгія , Трохзубка (Danthonia decumbens) — шматгадовая травяністая расліна сямейства злакавых (метлюжковых).
Батанічнае апісанне
Вышыня 15—30 см. Расліна з тоўстымі каранямі і кароткімі тонкімі парасткамі, утварае дзеравінкі. Лісце вузкалінейнае, зверху і па краі похваў з доўгімі валаскамі. Суквецце — рэдкая, вузкая мяцёлка з нешматлікімі каласкамі. Плод — зярняўка.
Арэал
Пашырана па ўсёй Беларусі на лясных палянах, лугах, у хмызняках. Цвіце ў чэрвені — ліпені.
Значэнне і выкарыстанне
Маладыя расліны добра есць жывёла.
Андрэй Анатолевіч Кудзіненка
Андрэй Анатолевіч Кудзіне́нка (нар. 20 кастрычніка 1971, Брэст, Беларусь) — беларускі кінарэжысёр. Сын архітэктара Анатоля Кудзіненкі.
Біяграфія
Скончыў Беларускую акадэмію мастацтваў у 1998 годзе, затым аспірантуру, падчас вучобы атрымліваў стыпендыю адмысловага фонду Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь па падтрымцы таленавітай моладзі, якая мае творчыя дасягненні. Андрэй Кудзіненка — адзін з апошніх вучняў легенды «Беларусьфільма» Віктара Турава. Пасля сканчэння Акадэміі здымаў кароткаметражныя фільмы, рэкламу. У 2002 годзе Кудзіненка зняў поўнаметражны дэбют «Битва пяти воинств» («Бітва пяці ваярстваў»).
Зняў фільм «Акупацыя. Містэрыі» (2004). Істужку, якая апавядае пра жыццё ў акупаванай нацыстамі Заходняй Беларусі, запрасілі ў афіцыйную праграму Ратэрдамскага міжнароднага кінафэсту. Услед за гэтым «Акупацыю» паказалі ў паралельнай праграме Маскоўскага міжнароднага кінафестывалю. У Беларусі фільм быў забаронены да паказу Мінкультам. Кудзіненка паехаў у Расію, дзе паўдзельнічаў у шэрагу праектаў, папрацаваў у камандзе Паўла Лунгіна. У 2009 рэжысёр атрымаў запрашэнне «Беларусьфільма», а на пачатку 2010 Мінкультуры вярнула фільм «Акупацыя. Містэрыі» ў адзіны дзяржаўны рэгістр, і 15 лютага 2010 адбылася беларуская прэм’ера фільма.
На кінастудыі «Беларусьфільма» Андрэй Кудзіненка пачынаў працу над «Масакрай», гэты фільм сам рэжысёр акрэсліў як сінтэз містычнага трылера, меладрамы і эротыкі. Сюжэт «Масакры» (сцэнарыст Аляксандр Качан) грунтуецца на навэле Праспера Мерымэ пра мядзведзя-пярэваратня («Локіс») ды на матывах старажытных беларускіх легенд.
Уладальнік прыза «За найлепшы дэбют» на фестывалі «Літаратура і кіно» (Гатчына, Расія), «За найлепшы эксперыментальны фільм» на MediaWave’ 99 (Венгрыя).
У кастрычніку 2012 і 2014 г. выступіў членам журы кінафестывалю беларускага кіно «Bulbamovie», які праходзіў у Варшаве (Польшча). З 2015 года куратар мультымедыйнага праекту «Хронотопь».
Мінскае, Ізяслаўскае і Брацлаўскае генерал-губернатарства
Мінскае, Ізяслаўскае і Брацлаўскае генерал-губернатарства (1793—1795), Мінскае, Валынскае і Брацлаўскае генерал-губернатарства (1795—1796), Мінскае, Валынскае і Падольскае ваеннае губернатарства (1796—1801), Падольскае ваеннае губернатарства (1801—1830), Падольскае часовае ваеннае губернатарства (1830—1832) — шэраг генерал-губернатарстваў у Расійскай Імперыі ў 1793—1832 гг. з цэнтрам у Нясвіжы (да 1796 г.) і Камянцы-Падольскім (з 1796 г.), якія па сутнасці тэрытарыяльна і бюракратычна з'яўляліся пераемнікамі адзін аднаго. Першае генерал-губернатарства было створана з цэнтральных зямель Вялікага Княства Літоўскага і зямель «польскай Украіны» (паўднёва-ўсходніх ваяводстваў Польскага каралеўства), атрыманых Расійскай Імперыяй ў выніку другога падзела Рэчы Паспалітай. Назва генерал-губернатарства залежала ад назвы губерняў, якія падпарадкоўваліся ў той ці іншы час генерал-губернатару (ці ваеннаму губернатару).
Мінскае, Ізяслаўскае і Брацлаўскае генерал-губернатарства (1793—1795)
Пасля другога падзелу Рэчы Паспалітай у 1793 г. Расійская Імперыя атрымала значную частку цэнтральнай тэрыторыі Вялікага Княства Літоўскага, з якой была створана Мінская губерня, і паўднёва-ўсходніх ваяводстваў Польскага каралеўства, з якіх былі створаны Ізялаўская губерня і Брацлаўская губерня. Гэтыя тры губерні былі пераведзены пад уладу аднаго генерал-губернатара — Міхаіла Крачэтнікава, які стаў менавацца як «мінскі, ізяслаўскі і брацлаўскі генерал-губернатар». Новы генерал-губернатар Крачэтнікаў хутка памёр, а на яго месца быў прызначаны Цімафей Іванавіч Туталмін. Рэзідэнцыяй генерал-губернатарства быў выбраны Нясвіж, з якога лепей было кіраваць трыма губернямі.
Указам ад 1 мая 1795 г. загадвалася рэарганізаваць Брацлаўскую губерню — у Брацлаўскае намесніцтва, Ізяслаўскую губерню — у Ізяслаўскае намесніцтва; а ўказам ад 5 мая 1795 г. Мінскую губерню — у Мінскае намесніцтва.
Мінскае, Валынскае і Брацлаўскае генерал-губернатарства (1795—1796)
5 ліпеня 1795 г. быў выдадзены новы ўказ, паводле якога павінна было стварыць Валынскае і Падольскае намесніцтвы, бо ў склад генерал-губернатарства ўвайшлі тэрыторыі яшчэ іншых паўднёва-ўсходніх ваяводстваў Польскага каралеўства, якія Расійская імперыя атрымала ў выніку захопу падчас трэцяга падзела Рэчы Паспалітай. Таму ў ліпені—верасні 1795 г. Цімафей Туталмін меў афіцыйны тытул «выконваючага абавязкі мінскага, валынскага, падольскага і брацлаўскага генерал-губернатара». Аднак працэс выканання ўказа быў няхуткім. Пры жыцці царыцы было адміністрацыйна арганізавана толькі Валынскае намесніцтва. Таму адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка менавалася як «Мінскае, Валынскае і Брацлаўскае генерал-губернатарства».
Мінскае, Валынскае і Падольскае ваеннае губернатарства (1796—1801)
12 (23) снежня 1796 г. паводле ўказу расійскага імператара Паўла I Брацлаўскае намесніцтва было рэарганізавана ў Падольскую губерню, таму адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка, якая стала ваенным губернатарствам, пачала адпаведна менавалася як «Мінскае, Валынскае і Падольскае ваеннае губернатарства». А кіраўнік атрымаў афіцыйную назву «ваеннага губернатара Камянца-Падольскага, кіруючага губернямі Мінскай, Валынскай і Падольскай». Новай рэзідэнцыяй ваеннага губернатара стаў Камянец-Падольскі.
Падольскае ваеннае губернатарства (1801—1830)
Расійскі імператар (1801—1825) Аляксандр I сваім указам ад 9 (21) верасня 1801 г. падзяліў Літоўскую губерню на дзве — Літоўска-Віленскую і Літоўска-Гродзенскую губерні, якія ўвайшлі ў склад Літоўскага ваеннага губернатарства (1801—1830) з цэнтрам у Вільні; Беларускую губерню — на Беларуска-Віцебскую і Беларуска-Магілёўскую губерні, якія ўвайшлі ў склад Беларускага ваеннага губернатарства (1801—1823) з цэнтрам у Віцебску; Мінская губерня разам з Кіеўскай увайшлі ў склад Кіеўскага ваеннага губернатарства (1801—1832) з цэнтрам у Кіеве. А Валынская і Падольская губерні ўвайшлі ў склад «Падольскага і Валынскага ваеннага губернатарства» (1801—1832). Часта адміністрацыйна-тэрытарыяльная структура менавалася скарочана як «Падольскае ваеннае губернатарства», а яе кіраўнік — як «падольскі ваенны губернатар».
Падольскае часовае ваеннае губернатарства (1830—1832)
У снежні 1830 г. Валынскае і Падольскае ваеннае губернатарства ў сувязі з Лістападаўскім паўстаннем (1830—1831) было пераўтворана ў «Падольскае і Валынскае часовае ваеннае губернатарства» (ці скарочана — «Падольскае часовае ваеннае губернатарства») з канцылярыяй у Жытоміры. У яго склад уваходзілі Валынская і Падольская губерні. Падольскі і Валынскі часовы ваенны губернатар падпарадкоўваўся (паводле царскага ўказу ад 10 чэрвеня 1831 г.) Галоўнакамандуючаму I арміяй. Паводле ўказа расійскага імператара Мікалая I ад 24 лютага 1832 г. Валынская і Падольская губерні (разам з Кіеўскай губерняй) увайшлі ў склад Кіеўскага ваеннага генерал-губернатарства (1832—1864).
Парубанік
Парубанік (Паруба́ник) — вёска ў Ельнінскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Карабецкага сельскага паселішча.
Новая Гвінея
Но́вая Гвіне́я — другі паводле велічыні востраў Зямлі (пасля Грэнландыі), плошча вострава — 786 тыс. км².
Геаграфія
Размешчаны ў заходнім Ціхім акіяне востраў Новая Гвінея знаходзіцца на поўнач ад Аўстраліі (паміж імі праліў Торэса). Захад вострава належыць Інданезіі, у той час як усходняя частка вострава адносіцца да Акіяніі і на ёй размяшчаецца незалежная дзяржава Папуа-Новая Гвінея. Востраў з’яўляецца найбуйнейшым сярод падзеленых паміж краінамі.
У заходняй частцы знаходзіцца горны масіў Маокэ, самая высокая вяршыня якога Пунчак-Джая дасягае амаль 4884 метраў над узроўнем мора. На ўсходзе размяшчаюцца горы Бісмарка, найвышэйшы пункт — гара Вільгельм — налічвае 4509 метраў. Буйныя рэкі — Сепік, Флай, Мамберама і інш.
Раслінны і жывёльны свет
Новая Гвінея — трапічны востраў і таму мае даволі вялікую разнастайнасць відаў. Яе насяляюць 11 тысяч відаў раслін, 600 унікальных відаў птушак, звыш 400 відаў земнаводных, 455 відаў матылёў і каля ста вядомых відаў сысуноў.
Эдэмскі сад
У 2005 годзе група амерыканскіх дасльедчыкаў выявіла ў трапічных лясах горнага раёна Новай Гвінеі месца, якое яны назвалі «Эдэмскім садам».
Гэты раён плошчай каля 300 тысяч гектараў размешчаны на схілах гор Фоджа ў заходняй частцы Новай Гвінеі і апынуўся ізаляваны ад уздзеяння навакольнага свету.
Навукоўцы выявілі ў «Эдэмском садзе» больш за 20 невядомых раней відаў рапух, чатыры новыя віды матылёў, пяць невядомых навуцы відаў пальмаў і мноства раслін. Былі выяўлены некалькі відаў рэдкіх cумчатых — драўняных кенгуру, а таксама шасціпёрая «райская птушка» Берлепша, якая раней лічылася вымерлай.
Усе жывёлы — насельнікі нагор’я — не баяцца чалавека, у прыватнасці, рэдкая даўгадзюбая праехідна дазволіла вучоным узяць сябе ў рукі.
Ранняя гісторыя
У глыбокай старажытнасці Новая Гвінея была злучана з Аўстраліяй. Падзел адбыўся ў выніку павышэння ўзроўню сусветнага акіяна параўнальна нядаўна. Гэтым тлумачыцца наяўнасць на востраве вялікай колькасці відаў сумчатых, якія насяляюць Аўстралію. Засяленне чалавекам адбылося як мінімум 45 тысяч гадоў да н.э. з Азіі. У выніку ад перасяленцаў пайшла больш як тысяча папуаскіх і меланезійскіх народаў. Новая Гвінея — адзін з найстаражытнейшых рэгіёнаў у свеце, дзе ўзнікла земляробства. У цэнтральнай частцы вострава захавалася старажытнае земляробчае паселішча Кук, дзе меліярацыя і вырошванне клубневых культур практыкуюцца каля 6500 гадоў. Яно ўнесена ў Спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА. Разам з гэтым, захоўваўся першабытна-абшчынны лад. Разнастайнасць моў і мноства плямён былі абумоўлены ізаляванасцю плямён адно ад іншага, бо горны ландшафт і адсутнасць тэхнічных сродкаў перашкаджалі стасункам і культурнаму абмену.
Адкрыццё еўрапейцамі
Першымі адкрывальнікамі Новай Гвінеі былі Іспанскія і партугальскія мараплаўцы ў пачатку 16 стагоддзя. У 1526 годзе на паўночна-заходнім узбярэжжы вострава высадзіўся партугалец дон Жоржы і Менезеш. Згодна з паданнем, ён назваў адкрытыя ім землі Ilhas dos Papuas — «астравы Папуа», ад малайскага слова, якое абазначае «кудлаты»; відаць, ён меў на ўвазе жорсткія кучаравыя валасы меланезійскіх абарыгенаў.