cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Беларускі нацыянальны касцюм
Аксесуары
Разнастайныя аксесуары (пальчаткі, сумкі, фурнітура, паясы, ювелірныя вырабы) былі дадатковымі прадметамі і ўпрыгажэннямі касцюма і стваралі адзіны стылёвы комплекс з яго галоўнымі элементамі. Аксесуары надавалі касцюму лагічную і стылёвую завершанасць, выконвалі дадатковыя практычныя функцыі і выразна адлюстроўваюць розныя гістарычныя эпохі і перыяды матэрыяльнай і духоўнай культуры народа.
Паясы
Самым важным дэкаратыўным элементам мужчынскага касцюма з даўніх часоў быў пояс, які лічыўся адным з галоўных абярэгаў чалавека і суправаджаў чалавека нязменна ва ўсіх жыццёвых праявах ад нараджэння да смерці. Археолагі знаходзяць металічныя паясныя спражкі і разнастайнай формы бляшкі ад паясных набораў, якія датуюцца VI—IX стст.: круглыя, паразныя, упрыгожаныя арнаментам. Апаясанне нованароджанага чалавека сімвалізавала сабою факт далучэння яго да грамадства. Чырвоны колер пояса абяцаў новаму члену супольнасці найлепшыя пажаданні лёсу і долі, шчасця і здароўя.
У Беларусі скурананыя, плеценыя, тканыя, вязаныя і вітыя паясы вясковага насельніцтва мелі розныя назвы: «пас», «крайка», «кушак», «учкур», «апаяска» і інш. Скураныя паясы бытавалі пад назвамі «рэмень», «дзяга», «папруга».
Поясам падпярэзваліся ніжэй жывата, такая манера назіралася ў беларускай вёсцы яшчэ ў канцы XIX стагоддзі. М. Я. Нікіфароўскі заўважае, што «паяўленне без шапкі і порткаў не здзівіць старонніх так, як паяўленне без апаяскі».
У беларускіх «радзінных» песнях у жартаўлівай форме паказаны разгублены малады бацька, які спяшаецца пазваць павітуху:
Або:
На беларускіх землях пояс з’яўляўся ахвярным прадметам, які прыносіўся ў дар па абяцанні. Многа такіх паясоў паступала як «ахвяры» ў цэрвы і касцёлы — «ахвярныя» паясы.
Дробныя металічныя аксесуары
Для замацавання дэталяў адзення і прымацавання да яго розных прадметаў служылі булаўкі-стрыжні з кольцападобнымі рухомымі галоўкамі.
У якасці ювелірных упрыгажэнняў з XII ст. сталі шырока выкарыстоўвацца гузікі — кастыльковыя, пляскатавыпуклыя, шарападобныя, якія выгатаўляліся з дрэва, косці, плялі з нітак, абцягвалі каштоўнымі тканінамі, адлівалі з розных металаў і металічных сплаваў.
Аксесуары на рукі
Зімой насілі рукавіцы («рукавіцы», «вязёнкі», «сподкі», «ісподкі»), якія служылі для аховы рук ад холаду. «Рукавіцамі», «сподкамі», «ісподкамі» часцей за ўсё сяляне называлі рукавіцы, пашытыя з аўчыны. Вязаныя рукавіцы называлі звычайна «вязёнкамі», вельмі рэдка — «скарпэткамі». У сярэдзіне XIX ст. у святочныя дні сяляне насілі рукавіцы з афарбаванай у чырвоны колер скуры ці ваўняныя вязаныя пальчаткі з каляровым узорам.
Кашалькі і сумкі
У ВКЛ гараджане і сяляне насілі на поясе каліту — скураную сумачку, дзе захоўвалі грошы і іншыя дробязі.
Гальштукі, стужкі і шыйныя хусткі
Шляхта з XVII—XVIII стст. у касцюме выкарыстоўвала гальштукі і ордэны (некаторыя з якіх мацаваліся на стужках праз плячо).
Важным аксесуарам вясковага святочнага касцюма ў XIX — пачатку XX ст. служыў разрэзаны па дыяганалі кавалак крамнай тканіны, якая выкарыстоўвалася ў якасці шыйнай хусткі. Шыйную хустку звычайна насілі ў комплексе з сарочкай з адкладным каўняром у святы ці на кірмашы, гасцях, храме.
Парыкі
У XVIII ст. заможная шляхта, калі насіла заходнееўрапейскія касцюмы, выкарыстоўвала парыкі, а пры нашэнні нацыянальнага шляхецкага касцюма галіла валасы на ілбе спераду, вакол вушэй і патыліцы. У XIX ст. парыкі выйшлі з моды, а нашэнне ордэнаў, медаляў і іншых знакаў адрознення працягвалася і было важным элементам дэманстрацыі статусу і заслуг на фоне аднатыпных агульнаеўрапейскіх касцюмаў.
Гадзіннікі
У XIX — пачатку XX ст. у якасці дапаўнення ў касцюме гараджан выкарыстоўвалі гадзіннікі ў кішэні жылеткі на залатым ці срэбраным ланцужку.
Апісанне жаночага касцюма
Жаночы касцюм прайшоў на працягу стагоддзяў значную эвалюцыю. Менавіта сялянскае насельніцтва Беларусі захавала найбольшую частку архаічных элементаў і прадметаў касцюма, а сялянскі жаночы касцюм працяглы час захоўваў традыцыі ў касцюме, якія надавалі яму асаблівую важнасць з боку этнічнай характарыстыкі нацыянальнай матэрыяльнай культуры. Да XIX ст. часу ўжо трывала склаліся характэрныя асаблівасці і структура беларускага сялянскага жаночага касцюма, якія цяпер лічацца традыцыйнымі. А жаночы касцюм знаці, наадварот, яшчэ больш чым мужчынскі касцюм знаці, век ад веку страчваў і не захаваў выразна нацыянальных рыс, а заўсёды імкнуўся быць сугучны агульназаходнееўрапейскім тэндэнцыям.
Прадметы адзення сялянскага жаночага касцюма застаюцца дастаткова ўстойлівымі. У розных рэгіёнах Беларусі яны нязначна адрозніваюцца па кроі. У аснове крою — прамавугольныя кавалкі матэрыі розных памераў, якія сшываюцца ўручную. Толькі ў канцы XIX — пачатку XX ст. пачалі шырока выкарыстоўвацца швейныя машыны, што прывяло да змянення ўпрыгожвання жаночага касцюма. Класіфікацыя адзення па этыялогіі:
Плечавое адзенне
Сарочка з’яўляецца адным з асноўных кампанентаў комплекса і магла быць адзіным адзеннем. У мінулым гэтая частка жаночага адзення мела ўніверсальнае прызначэнне. Гледзячы на гістарычныя крыніцы, крой сарочкі ўяўляў сабой прамавугольны кавалак тканіны, складзены ўдвая па нітцы скрутка, а ў месцы перагіну рабіўся выраз для гарлавіны.
Да XIII ст. для ўпрыгожвання жаночага адзення выкарыстоўвалі металічныя пласціны, дрот, спіралькі. Яны нашываліся на тканіну ці проста ўтыкаліся ў яе. Таксама выкарыстоўвалася ўпрыгожванне нашыўкай з выкарыстаннем металічнай ніткі. Пачынаючы з XIII ст. металічныя нашыўкі на адзенні былі паступова заменены на вышыўку з выкарыстаннем чырвоных і чорных нітак, якая стала самым папулярным і асноўным спосабам упрыгожвання тканага адзення. Вышыўка рабілася двума спосабамі — «гладдзю» і «ў прыкрэп».
Пачаткова жанчыны насілі кароткае і доўгае адзенне, а з XIII ст. крой змяняўся ад простага да больш складанага. Самая простая форма сарочкі мела пазушны разрэз, які замацоўваўся завязкамі ці фібуламі. Каўнер быў самостойнай накладной дэталлю, якая рознымі спосабамі мацавалася да стану рукава.
У беларусаў існуе некалькі тэрмінаў для абазначэння нацельнага адзення: «сарочка», «рубашка», «кашуля», «чэхлік». Тэрмін «срочька» (сарочка) сустракаецца яшчэ ў летапісах часоў Кіеўскай Русі. Тэрмін зафіксаваны і ў ранніх славянамоўных летапісах часоў ВКЛ, але яго змест не раскрыты. Некаторыя аўтары праводзяць паралелі са скандынаўскім словам «sorka» (па-фінску «sarka» — грубае сукно). Адносна паходжання слова «рубашка» існуе шмат меркаванняў. І. Сразнеўскі лічыў, што яно паходзіць ад дзеясловаў — «рваць», «рубіць». А. В. Арціхоўскі лічыць, што гэтае слова выкарыстоўвалася ў значэнні «беднае, грубае, старое адзенне». У гэтым жа значэнні слова сустракаецца ў пісьмовых крыніцах XVI ст. У старажытнабеларускіх тэкстах ёсць адрозненні паміж «срачыцай» — доўгім адзеннем — і кароткім — «кашуляй». «Чэхлік» зафіксавана ў помніках канфесійнай літаратуры, што дазваляе лічыць слова не характэрным у мінулым для свецкага грамадства. Шылі гэтыя прадметы адзення з дарагой тканіны.
У XIX—XX стст. існавалі адрозненні паміж тэрмінамі «сарочка» і «кашуля» ў розных рэгіёнах Беларусі. Болей за іншыя выкарыстоўваўся тэрмін «сарочка», але ў некаторых рэгіёнах існавалі назвы «рубашка» і «кашуля». Выкарыстоўваўся таксама тэрмін «рубашачка» для абазначэння кароткага, да таліі, жаночага адзення. А вось «чэхлікам» называлі верхнюю частку сарочкі да пояса з тонкай, больш якаснай матэрыі.
Безрукаўнае адзенне выкарыстоўвалася як дапаўненне да святочнага касцюма. Яно адрознівалася ад іншых прадметаў адзення больш складаным і разнастайным кроем. Выказваюць меркаванне, што безрукаўнае адзенне з’явілася ў вясковых жыхароў пад уплывам гарадской культуры і з’яўляецца запазычаным. Назвы прадметаў гэтага тыпу адзення самыя мелі самыя розныя назвы: «кабат», «гарсет», «гарсетка», «кітлік», «камізэлька» (Віцебскі край); «кітлік», «шнуроўка», «станік», «лейбік», «нагруднік», «безрукаўка», «каптан», «танічак» (Гродзенскі край); «шварка» (Добрушскі раён); «халадайка», «безрукаўка», «шніроўка». Гэтыя назвы не звязаныя з асаблівасцямі крою, а вызначыліся мясцовымі традыцыямі. У XIX — пачатку XX ст. безрукаўнае адзенне апраналася на сарочку, мела адкрыты ліф з выкраенымі па канфігурацыі рукі проймамі, скосамі плечавога шва, бакамі ці падрэзамі, што прыводзіла да шчыльнага абляганне па таліі. Спераду полы сцягваліся шнуроўкай ці зашпільваліся на гузікі. Полачкі (пярэдняя частка пінжака) упрыгожваліся нашыўкамі каляровых тканін, стужкамі, дэкаратыўнай тасьмой, якія ўкладваліся ў дэкаратыўную зубчастую стужку ці ў выглядзе кветкавых руж з палосак каляровых тканін. Край борта, проймы, выраз гарлавіны падкрэсліваліся кантрасным па колеры кантам. Упрыгожвалі таксама металічнымі і касцявымі гузікамі.
Гарсэты былі кароткімі (звычайна да таліі) і шыліся з фабрычных, пакупных тканін. Сустракаліся суконныя кабаты, аксамітныя, расшытыя ўзорам, з шаўковых тканін з багатым усходнім малюнкам, які выкладваўся металізаванымі ніткамі па простай аснове, якія стваралі эфект перелівання золата ці срэбра ў прамянях сонца тканіны.
Паясное адзенне
У XIX—XX стст. у беларусаў у якасці паяснога адзення існавалі «панёва», «саян», «андарак», «спадніца» і інш. Слова «спадніца» мела ўсеагульнае значэнне, ім ўвогуле называліся ўсе пералічаныя прадметы. Тэрмін «панёва» выкарыстоўваўся для абазначэння як тканіны, так і несшытага жаночага адзення. У XIX ст. так называлі несшытую жаночую спадніцу. У XX ст. панёвай называлі ўжо і звычайная спадніца, але яна мела ўстаўку на пярэднім палотнішчы, якая выдзяляецца па колеры ці сшытая з тканіны з характэрным малюнкам і структурай у ткацтве. Андарак насілі жанчыны заможных саслоўяў для халаднага перыяду года. У XIX—XX стст. такая спадніца лічылася святочным адзеннем, магла ўваходзіць у склад вясельнага касцюма. У XIX—XX стст. андарак быў распаўсюджанным адзеннем разам з іншымі відамі жаночых спадніц. Андарак шылі ўкругавую з чыставаўнянай ці паўваўнянай тканіны. Са сподняга боку па нізе звычайна падшывалася палоска тканіны шырынёй 10-15 см, дзякуючы чаму, краю надавалася калянасць і захоўвалася колакалападобная форма вырабу. Унізе па краю прышывалася спецыяльная стужка — «шчыпок», ці «чыпок», якая не толькі ўпрыгожвала, але і засцерагала ніз спадніцы.
Святаслаў Леанідавіч Шайко
Святаслаў Леанідавіч Шайко (нар., г. Клецк, Мінская вобласць) — беларускі архітэктар-рэстаўратар. Саветнік Беларускай акадэміі архітэктуры.
Беларускі нацыянальны касцюм
Фартух
У склад поўнага камплекту жаночага адзення ўваходзіў фартух. Яго насілі на Беларусі разам са святочным уборам і з паўсядзённым касцюмам як са спадніцай, так і з адзеннем наўзор саяна. Фартухі шылі з адбеленай ільняной тканіны за 2-3 ночы. Злучаныя разам простым швом ці дэкаратыўным ажурам, палатнішчы тканіны збіралі ў зборку па адным краі на нешырокі пояс. Завязваўся ён па таліі і прыкрываў адзенне спераду, пакідаючы палоску спадніцы ўнізе. Святочныя фартухі ўпрыгожваліся вельмі багата і з вялікай фантазіяй, а штодзённыя былі больш сціплыя. У канцы XIX ст. іх шылі з набіўных і клетчатых тканін. У XX ст. з’явіліся пярэднікі з каляровай гладкафарбаванай тканіны (чорнай, чырвонай), аформленыя ўнізе нашыўкамі каляровых стужак. У гэты час вышыўка ці ткацкі арнамент замяняюцца нашыўкамі з каляровых стужак, аплікацыямі з каляровых тканін, устаўкамі карунак. Мелі характэрную назву «заказнікі», так як звычайна іх заказвалі майстрыцам.
Святаслаў Леанідавіч Шайко
Біяграфія
Скончыў у 1977 годзе БПІ па спецыяльнасці «Архітэктура» (выкладчыкі І. А. Іода, Г. А. Патаеў, А. В. Сычова). У 1977—1980 гадах архітэктар праектнага інстытута «Гроднаграмадзянпраект»; у 1981—1986 гадах кіраўнік праектнага аддзела Гродзенскага гарвыканкама; У 1986—1995 гадах галоўны архітэктар г. Гродна інстытута «Белспецпраектрэстаўрацыя»; з 1995 года дырэктар Гродзенскага УПП «Архітэктурна-рэстаўрацыйнае бюро Шайко С. Л.».
Беларускі нацыянальны касцюм
Пояс
Важнай складовай часткай традыцыйнага сялянскага жаночага касцюма быў пояс, на якім таксама маглі падвешвацца ключы, невялікія нажы і амулеты. У XX ст. паясы выраблялі са скуры, тканін і нітак. Ткалі і плялі паясы асаблівым спосабам — «на ніту», «на бердачцы». Тканыя паясы былі даволі доўгімі — да 2-2,5 м, скончваліся «махрамі», «кутасамі». Пояс завязвалі па таліі, часцей у два абхваты, на просты вузел. Канцы пакідалі ў цэнтры ці змяшчалі ў адзін бок. Шырыня пояса вызначалася ў суадносінах з іншымі часткамі касцюма і хісталася ад вузкіх — «у два-тры пальцы» шырыні — да 25-26 см.
Верхняе адзенне
Жаночае верхняе адзенне часцей і багацей, чым мужчынскае, ўпрыгожвалася вышыўкай і аплікацыяй, але па выглядзе і кроі не вельмі моцна адрознівалася ад мужчынскага.
Галаўныя ўборы
Жаночыя галаўныя ўборы мелі важнае сацыяльнае і абрадавае значэнне. Па іх выглядзе можна было вызначыць яе сямейнае становішча, узрост і матэрыяльнае становішча. Галаўныя ўборы выкарыстоўваліся ў абрадах і рытуалах. Напрыклад, на вяселлях дзяўчыне ўрачыста змянялі дзявочы ўбор на жаночы.
Карэнныя адрозненні існавалі паміж жаночымі і дзявоцкімі галаўнымі ўборамі. Паколькі жанчынам паводле няпісанных норм забаранялася знаходзіцца на людзях з непакрытай галавой, жаночыя галаўныя ўборы па сваёй будове былі больш складаныя і разнастайныя, каб схаваць валасы. Дзяўчаты ж не хавалі валасоў на галаве і насілі вянкі, вузкія рознакаляровыя стужкі («скідачка», «шлячок»).
Сярод тыповых жаночых убораў былі каптуры, наміткі і хусткі. Таксама вядомыя рагацістыя — галовачка ці каптуровыя — каптур, чапец, падвічка — галаўныя ўборы.
Лібярполь (хутар)
Лібярпо́ль (, Либерполь) — хутар у Пружанскім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Зеляневіцкага сельсавета.
Да 2006 года ўваходзіў у склад Лыскаўскага сельсавета.
Флора
У ваколіцах хутара батанікамі былі знойдзены такія рэдкія расліны, як, , , , , , , , , , і.
Святаслаў Леанідавіч Шайко
Творчасць
Асноўныя працы: рэстаўрацыя касцёла пачатку XX стагоддзя ў Вялікай Бераставіцы (1989—1990, будаўніцтва ў 1991—1995); рэканструкцыя пад банк з рэстаўрацыяй гістарычных фасадаў будынка XIX стагоддзя па вул. Тэлеграфнай у Гродне (1995, будаўніцтва ў 1999—2001); рэстаўрацыя капліцы Св. Пятра і Паўла XIX стагоддзя ў былой сядзібе Аўгустова (1996, будаўніцтва ў 1998—1999); рэстаўрацыя з прыстасаваннем пад рэстаран былога лямуса XVIII стагоддзя па вул. Дзяржынскага ў Гродне (2000—2001, будаўніцтва ў 2002—2006); рэгенерацыя забудовы гістарычнага цэнтра г. Гродна: адміністрацыйны будынак па вул. Тэльмана (1987, будаўніцтва ў 1988—1989), гасцініца па вул. Маладзёжнай (2006, будаўніцтва ў 2007—2008).
Беларускі нацыянальны касцюм
Абутак
Жанчыны ў сялянскіх сем’ях часцей за ўсё насілі лапці, якія вырабляліся ў сваёй гаспадарцы. У халоднае надвор’е насілі пасталы. Жанчыны-сялянкі насілі боты і жаночыя чаравікі толькі па святах, а ў паўсядзённым ужытку былі тыповымі толькі для заможных сялянскіх сямей. Такі абутак часцей выраблялі адмысловыя рамеснікі на замову.
Аксесуары
Для свайго ўпрыгожвання жанчыны-сялянкі выкарыстоўвалі пакупныя завушніцы, каралі (шкляныя, бурштынавыя, каралавыя). Толькі прадстаўніцы заможных сямей прывілеяванага саслоўя маглі набываць і атрымліваць у спадчыну ўпрыгожванні з золата, срэбра, жамчугу, рубінаў і іншых каштоўных матэрыялаў. Іншыя ўпрыгажэнні — брошкі, бранзалеты, пярсцёнкі — таксама насіліся пераважна заможнымі катэгорыямі насельніцтва.
Апісанне дзіцячага адзення
У адзенні сялянскіх дзяцей да пачатку XX ст. таксама існавалі некаторыя адрозненні. Перш за ўсё, яны былі абумоўлены полаўзроставымі асаблівасцямі дзяцей, а таксама мясцовымі традыцыямі і сацыяльным статусам бацькоў. У першыя гады жыцця ў немаўляці адрозненняў гэтых не існавала.
Кашуля была першым адзеннем, што апраналі яшчэ ў перыяд ранняга дзяцінства хлопчыку і дзяўчынцы сялянскага саслоўя, якія ўжо добра трымаліся на ножках. Доўгая кашуля з тоўстага хатняга палатна служыла адзіным адзеннем хлопчыкаў і дзяўчынак да 5 гадоў, а часта і да 6-8 гадоў і нават болей. Яе падпярэзвалі даматканым поясам.
У цёплую пару года дзеці хадзілі ў такой кашулі босыя. І адрозніць хлопчыка ад дзяўчынкі можна было толькі па даўжыні валасоў (у хлопчыка — кароткія, пастрыжаныя паўкругам, у дзяўчынак — доўгія, заплеценыя ў коскі), а таксама па шнурку караляў, якія ўпрыгожвалі толькі шыю дзяўчынак. Летам сялянскія дзяўчынкі рабілі сабе каралі з чырвоных ягад рабіны, з гарлачыкаў, якія ў час квецені ірвалі на рэчцы або сажалцы. Доўгую сцябліну гарлачыка раздвойвалі на дзве, надломваючы потым невялічкімі кавалачкамі. Атрымлівалася ўпрыгожанне наўзор ланцужка з медальёнам, якім служыла расцвіўшая кветка з белых лілеяў і жоўтых гарлачыкаў.
У 6-8 гадоў хлопчыкам апраналі штаны (порткі). Рабіліся яны з даматканай тканіны і фарбаваліся ў хатніх умовах расліннымі фарбамі. Абновы дзецям шылі толькі да свята Вялікадня, і гэта ўздымала настрой дзяцей — яны адно перад адным паказвалі новае адзенне.
У халады адзеннем сялянскіх дзяцей былі кажушкі або світкі з чужога пляча (старэйшых дзяцей або бацькоў), доўгія спадніцы і порткі з даматканага палатна, суконная хустка і лапці з анучкамі, перавязаныя аборамі. Сабе на ногі дзеці апраналі зімой валёнкі або «катанкі».
Абавязковай прыналежнасцю ўбору дзяўчыны былі ўпрыгожванні — каралі, завушніцы, стракатыя прыгожыя хусткі, абвязаныя вакол шыі са спушчаным канцом.
Хлопцы паважна хадзілі ў высокіх «чабоцях», у камзолах чорнага ці сіняга колеру са стракатымі шклянымі ці металічнымі гузікамі. Паверх камзола — пояс, які некалькі разоў абвіваў талію, зверху — світка і белая валяная шапка на галаве. У канцы ХІХ ст. у вясковую моду з горада прыйшлі фуражкі з казырком, якія сталі прыналежнасцю ўбору хлопцаў.
Касцюмы сялянскіх, мяшчанскіх і шляхецкіх дзяцей адпавядалі касцюмам іх бацькоў, што вынікала з прадстаўленняў, што дзеці — гэта такія ж дарослыя, толькі маленькія. Толькі ў пачатку ХІХ ст. дзеці дваран пачалі насіць своеадметныя ад бацькоў віды аддзеня, што было звязана з распаўсюджаннем у іх асяроддзі ідэй французскага філосафа Жан-Жака Русо, што дзеці маюць права на перыяд працяглага дзяцінства і на стаўленне як да дзяцей, а не дарослых. У XX ст. дзіцячы касцюм усіх праслоек грамадства ўжо выразна адрозніваўся ад касцюма дарослых, асабліва ў колерах.
Арнамент у беларускім традыцыйным сялянскім касцюме
Арнаментыка беларускага традыцыйнага сялянскага касцюма надзвычай разнастайная і выразная. Яна складаецца пераважна з геаметрычных і геаметрычна-раслінных узораў. Асноўнымі элементамі беларускага арнамента з’яўляюцца ромб у разнастайных яго варыянтах: у выглядзе квадрата, пастаўленага на вяршыню, з чатырма кропкамі, з адросткамі, а таксама крыжы, разеткі-зоркі, прамыя і зігзагападобныя лініі.
Прастара, якая перадаецца ў арнаменце, — не ілюзорнае адлюстраванне рэчаіснасці, а служыць упрыгажэнню аб’ектаў прадметна-прасторавага асяроддзя чалавека і без прадмета не існуе і не мае сэнсу. Нават самыя выяўленчыя матывы, напрыклад, ружы, размешчаныя ўздоўж рукава сарочкі, існуюць не ў сваім прыродным асяроддзі, полі ці ў букеце, а менавіта на тканіне выраба.
Разнастайнасць беларускага тканага і вышытага арнамента прадстаўлена варыянтамі злучэння асобных геаметрычных матываў у розныя па структуры і рытме кампазіцыі. Часцей за ўсё сустракаецца бардзюр — узорная паласа ці стужка, якая абмяжоўвае край, які дзеліць паверхню на часткі, паласу, у якой адзін ці два матывы паўтараюцца ў пэўным рытме. Злучэнне палос рознай шырыні дае бясконцыя варыянты арнаментальных кампазіцый. Вышытыя бардзюры акцэнтуюць у беларускіх жаночых сарочках месца злучэння верху рукава і плечавой устаўкі. У жаночых і мужчынскіх сарочках вузкія бардзюры ўпрыгожваюць абшыўкі рукавоў і каўняры-стойкі. Простымі палоскамі ці арнаментальным бардзюрам заўсёды завершаны ніз фартуха.
Бардзюр у вертыкальным становішчы, напрыклад на манішках святочных мужчынскіх сарочак, з’яўляецца цэнтрам дэкаратыўнай кампазіцыі касцюма, прыцягвае да сябе ўвагу ў першую чаргу. Вертыкальнымі бардзюрамі вышываліся рукавы жаночых сарочак, пры гэтым у кампазіцыі выдзяляўся цэнтральны, больш шырокі бардзюр. Шырыня бардзюраў, якія выкарыстоўваліся ў фартухах, заўсёды памяншалася знізу ўверх.
Трэцім прынцыпам кампазіцыі вышытага арнаменту з’яўляецца разетка. Часцей за ўсё разеткі — гэта крыжы, васьміпялёсткавыя зорачкі, асобныя кветкі — ружы, лісты ці маленькія букеты. Нездарма такая вышыўка атрымала назву «цвяцістае нашыванне». Разеткі размяшчаюцца асобнымі элементамі, што дазваляе запоўніць дэкорам значную частку паверхні тканіны.
У канцы XIX ст. ў беларускай вышыўцы распаўсюджваюцца новыя ўзоры і тэхнікі іх выканання. На змену геаметрычнаму арнаменту прыйшлі кветкава-раслінныя матывы, вышытыя ў тэхніцы «крыж». Традыцыйным лічылася кветкавае спалучэнне чырвоных і чорных нітак.
У 1920—1950-я гг. на Беларусі шырока распаўсюдзілася паліхромная вышыўка свабоднай гладдзю. Гэты працэс адбываўся адначасова з адмовай сялян ад традыцыйных форм касцюма з даматканых тканін. Працэс разбурэння традыцый народнага касцюма, ткацтва і вышыўкі на тэрыторыі Беларусі адбываўся марудна і нераўнамерна. Пазней за іншых ён закрануў Палессе. Менавіта ў гэтым раёне захаваліся ўзоры традыцыйнага касцюма і архаічныя тэхналогіі яго стварэння і афармлення.
Да традыцыйна вылучаемых асноўных атрыбутаў кампазіцыі адносяцца цэльнасць, сіметрыя, асіметрыя, рытм, пластыка. Гэтыя атрыбуты адносяцца як да самой рэчы з арнаментам, так і да самога арнаменту, нават яго матыву, яны ж прымяняюцца ў тэхнічным канструяванні:
Па відзе выяўленчага элемента або матыву, які выкарыстоўваецца ў арнаменце, яго падзяляюць на:
Тканіны, матэрыялы і афармленне
У беларускім нацыянальным касцюме выкарыстоўваліся толькі натуральныя тканіны, якія вырабляліся ў хатніх умовах, у асноўным гэта былі лён і воўна, таксама ўжывалася тканіна з валокнаў каноплі. Для афарбоўкі пражы выкарыстоўваліся натуральныя фарбавальнікі: настоі траў, кары, лісця дрэў, балотнай руды.
Чырвоныя ніткі для вышыўкі купляліся, але пасля ўжо ў хатніх умовах дафарбоўваліся ў карычневы і бардовы колеры. Часцей за ўсё адзенне было белага колеру, у якасці ўпрыгожвання яно афармлялася вышытым чырвоным арнаментальным узорам, які аб’ядноўваў ўвесь камплект ў адзіную кампазіцыю. У арнаменце выкарыстоўваліся геаметрычныя ўзоры, пазней сталі прымяняцца таксама раслінныя ўзоры і іх спалучэнне з геаметрычнымі. У абавязковым парадку афармляліся арнаментам рукавы, каўнер, фартух і галаўныя ўборы. Таксама для афармлення магло выкарыстоўвацца ткацтва ніткамі розных колераў.
Пры вырабе касцюма выкарыстоўваліся вышыўка, бранае, выбарнае, перавыбарнае, закладное, рамізнае, пераборнае і ўзорнае ткацтва, карункі і аплікацыя, існаваў таксама спецыфічны промысел упрыгожвання тканін — набіванка.
Са з’яўленнем анілінавых фарбавальнікаў і крамных нітак спектр колераў дапоўніўся аранжавым, фіялетавым, блакітным, малінавым, ярка-зялёным, аднак сфера іх выкарыстання была абмежаванай.
Для вырабу верхняй вопраткі ўжываліся сукно і аўчына.
Асаблівасці крою
У беларускім касцюме выкарыстоўваліся тры тыпы кашуль: з прамымі плечавымі ўстаўкамі, тунікападобная, з какеткай. Кашулі ўсіх тыпаў мелі прамы разрэз (пазуху) па цэнтры, даўжыня якога дасягала 35-40 см.
У даўніну часцей за ўсё кашулі шылі без швоў на плячах, проста перагібаючы тканіну, але ў пачатку XIX ст. такі крой лічыўся састарэлым і выкарыстоўваўся толькі ў абрадавай вопратцы. Крой стаў полікавым, пры якім пярэдняе і задняе палотнішчы злучаліся з дапамогай прастакутных уставак з таго ж самага матэрыялу — полікаў.
Каўнер прысутнічаў толькі ў святочнай вопратцы сялян, яго вышыня была каля 2-3 см. Сярод дробнай шляхты быў распаўсюджаны адкладны каўнер. Каўнер-стойка зашпіляўся на пару гузікаў узбоч або спераду, адкладны — на запанкі (шпонку) або сцягваўся стужкай або палоскай каляровай тканіны.
Пры раскроі спадніцы з палатна рабілі два палатны, а пры шыцці спадніцы з сукна выкарыстоўвалі ад трох да шасці падоўжных полак, якія сшываць разам і збіраліся ў зморшчыны каля пояса.
Вышыўка і нацыянальны касцюм у сялянскіх традыцыях
У сялянскім асяроддзі ўменне жанчын вышываць перадавалася з пакалення ў пакаленне. На Палессі ў багатых сем’ях з часамі збіраліся значныя запасы адзення. Гэтае багацце складалі працы мацярок, дачок і ўнукаў, здаралася, што тры пакаленні вышывалі разам. Вышываць жанчын вучылі з дзяцінства. Больш за ўсё вышываннем займаліся незамужнія дзяўчаты, якія пачыналі гатаваць сабе пасаг задоўга да вяселля — ужо з 13-14 гадоў. Для вышывання яны выкарыстоўвалі кожную вольную хвіліну: нават калі пасвілі жывёл, у перапынках падчас працы на панскім двары. Уменне ткаць і вышываць ацэньвалася як каштоўны навык, неабходны кожнай жанчыне. Калі дзяўчына валодала галоўнымі жаночымі рамёствамі — прадзеннем, ткацтвам і вышыўкай і ў час вяселля магла прадэманстраваць свой багаты пасаг і дары, то лічылася, што яна майстрыха і працаўніца. Высока ацэньвалася ўменне ствараць менавіта прыгожыя прадметы, упрыгожаныя ўзорамі, арнаменціраваныя.
У пасаг нявесты па традыцыі ўваходзілі шмат тканых і вышытых прадметаў. У яго падрыхтоўцы прымалі ўдзел усе жанчыны сям’і — матуля, бабуля, незамужнія сёстры. Перад вяселлем, пасля заручын, маладая для падрыхтоўкі частак пасагу, якіх не хапае, заклікала на дапамогу «дружку» ці наймала «талаку» — збірала сябровак і родзічаў, якія дапамагалі ёй ткаць, прасці і вышываць.
Пасаг у беларускіх сялян да пачатку XX ст. захоўваўся ў «кубелі» — вялікай драўлянай бочцы з накрыўкай. У 1920—1950-я гады ў беларускай вёсцы на змену «кублам» прыйшлі «куфры», «скрыні». У пасаг уваходзілі палотны, сукно, ручнікі і адзенне — сарочкі, фартухі, наміткі.
Важнай часткай вясельнага абраду быў перавоз пасагу ў дом жаніха і агляд усімі сваякамі рукадзелля нявесты. Кубел ці скрыня павінны былі быць запоўнены даверху пасагам.
У доме жаніха змесціва скрыні нявесты развешвалі напаказ. Па колькасці і якасці выстаўленых прадметаў меркавалі аб памерах пасагу, дастатку сям’і нявесты, аб яе мастацкіх здольнасцях, уменні ткаць і вышываць.
Жанчыны верылі, што вясельная сарочка, у якой яны вянчаліся, мела асаблівыя здольнасці. «Шлюбныя» сарочкі беражліва захоўвалі. Бывала, што такая сарочка служыла не аднаму пакаленню жанчын сям’і. Часта нявесты апраналі пад вянец сарочку матулі ці бабулі. У вянчальнай сарочцы — самай прыбранай і прыгожай, было прынята хаваць жанчыну. Беларусы вераць, што «на тым свеце» памерлыя продкі — «дзяды» пазнаюць іх менавіта па адзенні.
Для дзяўчыны завіванне наміткі — галаўнога ўбору замужняй жанчыны — сімвалізавала яе растанне з дзявоцтвам і ўступленне ў новы перыяд жыцця. Завітая ў белую намітку, якую ўпрыгожвалі жывымі кветкамі, нявеста паўставала перад гасцямі ў сваім новым вобразе і якасці. Абрад завівання маладой, які выконвалі старэйшыя і абавязкова шчаслівыя ў шлюбе жанчыны, суправаджаўся пажаданнямі нявесце шчасця і добрай долі ў шлюбе, дзяцей. З гэтага моманту жанчына ўсё сваё жыццё насіла завіты галаўны ўбор. Без яго жанчына не выходзіла за парог сваёй хаты.
Падарункі жаніху абавязкова ўключалі вясельную кашулю, а таксама святочныя кашулі, колькасць якіх магла даходзіць да адзінаццаці, шыйную хустку, шырынку, капшук. Вянчальную сарочку жаніху вышывала па звычаі сама маладая. Яна вырабляла і ўпрыгожвала яе з любоўю і марай аб шчасці ў будучым сямейным жыцці.
«Маладзецкая» сарочка, прызначаная для жаніха, была прадметам, з якім здзяйсняліся таксама спецыяльныя магічныя дзеянні, якія забяспечвалі дзяўчыне шчасце ў сямейным жыцці. Напрыклад, напярэдадні вяселля пасля лазні маладая выціралася сарочкай, якая прызначалася для жаніха, што павінна было забяспечыць ёй яго любоў і шчасце ў сямейным жыцці.
Сарочку, якая была да гэтага на жаніху, аддавалі яго мацеры. Мужчынскія вясельныя сарочкі бераглі як памяць усё жыццё, апраналі іх толькі ў святочныя дні.
Пасля вяселля маладая жанчына ўжо не мела магчымасці вышываць. У доме свякрухі маладую нявестку чакала шмат фізічнай працы і абавязкаў. Затым вынікала нараджэнне дзіцяці, за ім — шмат іншага, таму на вышыванне ў яе ўжо не заставалася часу.
Сучаснае выкарыстанне
Беларускі нацыянальны касцюм амаль не выкарыстоўваецца ў штодзённым ужытку: індустрыялізацыя, інфарматызацыя і глабалізацыя як агульныя для свету тэндэнцыі прывялі да таго, што мяжа паміж адзеннем розных сацыяльных слаёў, як і розных нацый, у індустрыяльных і постындустрыяльных краінах пачала сцірацца. Беларусь не стала выключэннем з гэтага правіла.
Нацыянальны касцюм беларусаў — неад’емны ўдзельнік тэатральных і кінематаграфічных пастановак на нацыянальную тэматыку. Беларускае народнае адзенне выкарыстоўваецца ўдзельнікамі танцавальных, пеўчых і інструментальных гуртоў і ансамбляў, прычым робіцца гэта не толькі ў кантэксце «рэканструкцыі» народных традыцый, але і проста ў мэтах надання ўдзельнікам групы пэўнага іміджу, які можа ўвогуле не спалучацца з іх творчасцю.
Беларускі нацыянальны касцюм і варыяцыі на яго тэму шырока выкарыстоўваюцца прадстаўнікамі беларускай палітычнай эліты, творчай і навуковай інтэлігенцыі, моладзі. Так, у Беларусі з 2013 г. некалькі гадоў запар праходзіць «Дзень Вышыванкі» — неафіцыйнае свята, якое прысвечана найперш распаўсюджванню традыцыі нашэння народнага адзення ў сучасным сацыяльна-культурным кантэксце і пашырэнню сферы ўжывання беларускіх мовы і культуры ў беларускім грамадстве.
Варта адзначыць, што беларускі нацыянальны касцюм адносна часта з’яўляецца крыніцай натхнення для дызайнераў і мадэльераў: вядомы амерыканскі рэпер Снуп Дог выпусціў серыю адзення, якая была натхнёна беларускім нацыянальным касцюмам ; варыяцыі на тэму народнага адзення беларусаў можна прасачыць у моднага дома «Valentino» і многіх беларускіх мадыстаў і рамеснікаў.
У сярэдзіне 2010-х гадоў у маладзёжнай модзе Беларусі з’явіліся «вышымайкі»  — звычайныя майкі з прынтам, як на нацыянальнай сялянскай кашулі, — і «вышыбайкі»  — аналагічныя па сутнасці байкі. Абодва неалагізмы з’яўляюцца вытворнымі ад слова «вышыванка», якім ва ўсходніх славян называюць расшытую сялянскую кашулю.
Каралеўства Новай Зеландыі
Каралеўства Но́вай Зела́ндыі — аб'яднанне тэрыторый, на якіх манарх Новай Зеландыі прызнаецца главой дзяржавы. Каралеўства Новай Зеландыі складаецца з Новай Зеландыі, астравоў Такелау, антарктычнай тэрыторыі Роса і свабодна асацыяванай дзяржавы Астравы Кука і вострава Ніуэ. Насельніцтвы каралеўства складае каля 4 400 000 чалавек (без Новай Зеландыі — 23 000 чалавек), а агульная плошча 719 188 км² (без Антарктычнай тэрыторыі Роса (450 000 км²) і Новай Зеландыі (268 680 км²) — 508,2 км²).
З 6 лютага 1952 года манархам Новай Зеландыі з'яўляецца каралева Елізавета II. Яе афіцыйны тытул — Елізавета Другая, Божай літасцю Каралева Новай Зеландыі і яе іншых каралеўстваў і тэрыторый, Глава Садружнасці, Абаронца Веры.
З прычыны таго, што манарх Новай Зеландыі адначасова з'яўляецца главой яшчэ 15 іншых дзяржаў, вядомых як Каралеўствы Садружнасці, то непасрэдна ў Новай Зеландыі манарха прадстаўляе генерал-губернатар. З 23 жніўня 2006 года гэту пасаду займае Ананд Сацьянанд.
Каралеўства Новай Зеландыі не мае дакладнай даты стварэння, але з 1952 года Елізавета II абвяшчае сябе каралевай Новай Зеландыі, а ў 1983 годзе вызначана адзіная ўстойлівая тэрытарыяльная структура Каралеўства.
У адрозненне ад іншых каралеўстваў Садружнасці, каралеўства Новай Зеландыі не з'яўляецца дзяржавай і не мае міжнароднага дзяржаўнага прызнання. Тэрмін «каралеўства Новай Зеландыі» мае канцэптуальны, сімвалічны характар, які ўказвае на адзінства гісторыі і маральных каштоўнасцей розных краін і дзяржаў і на прызнанне адзінага главы дзяржавы.
Берлінскі кінафестываль 2017
67-ы Берлінскі кінафестываль праходзіў з 9 па 18 лютага 2017 года ў Берліне. Галоўную ўзнагароду кінафестывалю — Залатога мядзведзя — атрымаў фільм «Пра цела і душу» рэжысёркі.
Саюз ваяўнічых бязбожнікаў БССР
Саюз ваяўнічых бязбожнікаў БССР — масавая добраахвотная грамадская арганізацыя ў Беларускай ССР ў 1925—1947 гг., створаная для барацьбы з рэлігіяй ва ўсіх відах і формах. Рэспубліканскае адлзяленне СВБ СССР.
Гісторыя
Утвораны ў лютым 1926 г. як Саюз бязбожнікаў Беларусі на базе беларускіх ячэек і гурткоў «Таварыства сяброў газеты «Безбожник». У 1929 г. перайменаваны ў Саюз ваяўнічых бязбожнікаў БССР, тады ж у Мінску адбыўся яго 1-ы з’езд, у якім удзельнічала больш за 200 дэлегатаў. Паводле статута, прынятага на з’ездзе, членства ў Саюзе было індывідуальным, нізавыя ячэйкі ствараліся на прадпрыемствах і ўстановах, у калгасах, па месцы жыхарства. Кожны член СВБ павінен быў весці антырэлігійную прапаганду сярод насельніцтва і змагацца з непісьменнасцю. Аднак на практыцы ў рабоце СВБ мелі месца і гвалтоўныя метады. Напрыклад, восенню 1929 г. у раёнах масавай калектывізацыі члены СВБ па закліку мясцовых улад правялі акцыі па закрыцці храмаў і малітоўных дамоў. Дзеянні членаў саюза суправаджаліся актамі вандалізму і дэманстратыўнымі абразамі пачуццяў вернікаў.
На 2-м Усесаюзным з’ездзе СВБ СССР (чэрвень 1929 г.) у дакладзе М. І. Бухарына «Рэканструктыўны перыяд і барацьба з рэлігіяй» дзейнасць СВБ БССР была падвергнута рэзкай крытыцы. У ЦВК БССР было накіравана пісьмо камісіі ЦВК СССР з патрабаваннем нармалізаваць становішча і супакоіць насельніцтва. Членам СВБ БССР было рэкамендавана засяродзіць увагу на культурна-асветніцкай рабоце, ліквідацыі непісьменнасці і адмовіцца ад радыкальных метадаў. Да работы ў саюзе былі прыцягнуты вядомыя беларускія вучоныя: С. Я. Вальфсон, І. В. Герчыкаў, М. М. Нікольскі, У. І. Пічэта і інш. 3 1931 г. у рэспубліцы пачаліся рэгулярныя радыёперадачы Усесаюзнага антырэлігійнага універсітэта. 3 1929 г. пры Белдзяржвыдавецтве існавала секцыя выданняў СВБ БССР, якая выпускала атэістычную літаратуру на беларускай, польскай, рускай, літоўскай, латышскай мовах. 3 сярэдзіны 1937 г. у выніку палітычных рэпрэсій шэраг кіраўнікоў і актывістаў СВБ падвергся арыштам і ганенням. Стыль дзейнасці саюза стаў набываць усё больш фармальны, бюракратычны харакгар. 3 СВБ пачаўся адток членаў, у 1940 г. з 2 тыс. ячэек засталася толькі палавіна. 3 пачатку Вялікай Айчыннай вайны ў 1941 г. дзейнасць СВБ БССР (як і ўсяго СВБ СССР) спынена. У 1947 г. саюз фармальна быў распушчаны, а яго сродкі і функцыі перададзены Таварыству па пашырэнні палітычных і навуковых ведаў.
Мазалі (Пружанскі раён)
Мазалі́ (, Мозоли) — вёска ў Пружанскім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Зеляневіцкага сельсавета.
Мілашкаўскі сельсавет
Міла́шкаўскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Відзскага раёна Маладзечанскай вобласці. Цэнтр — вёска Мілашкі.
Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Відзаўскага раёна Вілейскай вобласці БССР. З 20 верасня 1944 г. апынуўся ў складзе Полацкай вобласці, з 8 студзеня 1954 г. — Маладзечанскай вобласці. 16 ліпеня 1954 г. быў скасаваны, тэрыторыя сельсавета было далучана да Далёкаўскага сельсавета.
Архіў
Архіўныя дакументы Мілашкаўскага сельсавета захоўваюцца ў Занальным дзяржаўным архіве горада Глыбокага. Архіў, які ахоплівае 1948-1954 гг., складаецца з пратаколаў сельвыканкамаў, статыстычных справаздач, пратаколаў агульных сходаў грамадзян, бюджэтаў, гаспадарчых кніг, дакументаў па асабістаму складу і інш. Памер архіва — 52 старонкі. Шыфр архіва — BY ЗГАГлб ф. 1081.
Уладзімір Орліч
Уладзімір Орліч (Владимир Орлић / Vladimir Orlić; 15 красавіка 1983, Бялград) — сербскі палітык, інжынер-электрык, старшыня Народнага сходу Сербіі (з 2022 года). Віцэ-прэзідэнт Сербскай прагрэсіўнай партыі (з 2021 года). Старшы лейтэнант запасу Узброеных сіл Сербіі.
Алег Уладзіміравіч Ліцкевіч
Алег Уладзіміравіч Ліцкевіч (нар. ) — беларускі журналіст, гісторык-медыявіст, літаратар. Стваральнік у Сеціве базы звестак па крыніцах гісторыі Вялікага Княства Літоўскага і беларускіх гістарычных матэрыялах IX—XVIII стагоддзяў.
Біяграфія
Нарадзіўся ў 1973 годзе.
Скончыў у 1996 годзе гістарычны факультэт БДУ, у 2007 годзе — аспірантуру Інстытута гісторыі НАН Беларусі.
Працаваў у 1997—2001 гадах журналістам у газеце «Во славу Родины», пасля ў Беларускім тэлеграфным агенцтве. У 2007—2010 гадах — рэдактар аддзела палітыкі, эканомікі, навукі часопіса «Беларуская думка». У 2011—2012 гадах літаратурны рэдактар выдавецтва Свята-Елісавецінскага манастыра ў Мінску. З 2012 года перакладчык і рэдактар у акцыянерным таварыстве «Эксклюзіўныя лінгвістычныя сістэмы»
Навуковая дзейнасць
Напрамкі даследаванняў: старажытная беларуская паэзія, крыніцазнаўства, пісьмовыя крыніцы па гісторыі зямель Вялікага Княства Літоўскага IX—XVIII стагоддзяў, палітычная гісторыя Вялікага Княства Літоўскага XIV—XVI стагоддзяў, гістарычная геаграфія Вялікага Княства Літоўскага XIII—XVI стагоддзяў. Стваральнік сайта «Гісторыя Беларусі IX—XVIII стагоддзяў. Першакрыніцы» (2002).
Карункі
Карункі — тэкстыльныя вырабы, дэкаратыўныя элементы з тканіны і нітак.
Агульнай прыкметай усіх відаў карункаў з’яўляюцца дзіркі розных дыяметраў паміж ніткамі, якія ўтвараюць ўзор. Карункі выкарыстоўваюцца ў афармленні адзення, а таксама ў афармленні інтэр'еру ў выглядзе дэкаратыўных пано, абрусаў, цюляў, пакрываў. Карункі выкарыстоўваюцца таксама для ўпрыгожвання жаночай ніжняй бялізны.
Індыйскі Саюз
Індыйскі Саюз (англ. Union of India) — дзяржава, якая ўтварылася з прычыны прыняцця Брытанскім парламентам (15 жніўня 1947) і падзелу Брытанскай Індыі на Індыйскі Саюз і дамініён Пакістан. У 1948 годзе ў выніку спецаперацыі ў склад Індыйскага саюза ўвайшло княства Хайдарабад.
Кіраўніком Індыйскага саюза лічыўся кароль Вялікабрытаніі, аднак фактычна ўрад узначальваў прэм’ер-міністр Джавахарлал Нэру. Інтарэсы манарха ў Індыі па-ранейшаму прадстаўляў генерал-губернатар Індыі (які, у адрозненне ад сваіх папярэднікаў, ужо не называўся віцэ-каралём). Першым генерал-губернатарам быў Луіс Маўнтбетэн, другім і апошнім — Чакраварці Раджгапалачарыя.
З прыняццем 26 студзеня 1950 г. першай індыйскай канстытуцыі Індыйскі Саюз быў ператвораны ў Індыйскую Рэспубліку.
Фрыда Давыдаўна Гурэвіч
Фрыда Давыдаўна Гурэвіч (Фрида Давыдовна Гуревич) (,, Ліфляндская губерня, Расійская імперыя (цяпер — Латвія) — , , СССР) — савецкі археолаг, доктар гістарычных навук.
Біяграфія
Нарадзілася у сям’і гэбрэяў-рамеснiкаў, якія паходзiлi з мястэчка Прэйлі Дзвінскага павету. У 1932 годзе Ленінградскі дзяржаўны педагагічны інстытут імя А. І. Герцэна. З 1937 да 1958 гады працавала ў Інстытуце гісторыі матэрыяльнай культуры АН СССР. У 1937 годзе абараніла кандыдацкую дысертацыю на тэму «Саксонское восстание 1073—1075 гг.». У гады Вялікай Айчыннай вайны жыла ў Татарстане і Узбекістане. З 1959 года пачала працаваць у Ленінградскім аддзяленні Інстытута археалогіі АН СССР.
Навукова-даследчыцкая дзейнасць
Вывучала помнікі археалогіі Панямоння I-га тысячагоддзя—XIV ст. Выказала меркаванне, што да апошніх стагоддзяў I-га тысячагоддзя Беларускае Панямонне засялялі ўсходнебалцкія плямёны, а ўсходнія славяне з’явіліся туі у канцы I-га тысячагоддзя і ў пачатку II-га тысячагоддзя, якія заснавалі свае паселішчы: неўмацаваныя ў X ст., умацаваныя ў XI ст.
У выніку вывучэння старажытнага Навагрудка, раскопак на яго пасадзе і дзядзінцы, а таксама на грунтавым і курганным могільніках (1956—1963, —1965—1978, 1984—1985 гады) даказала, што на старонкі летапісаў горад трапіў больш як на 2 ст. пазней сапраўднага ўзнікнення, што неўмацаваныя паселішчы на пасадзе ўзніклі ў сярэдзіне X ст., на дзядзінцы — XI ст.
Па матэрыялах іншых археолагаў і гісторыкаў распрацоўвала пытанні ўзнікнення і развіцця старажытных гарадоў Верхняга Панямоння.
Брытана-Украінскі сімпозіум
Брытана-Украінскі сімпозіум па анестэзіялогіі, інтэнсіўнай тэрапіі і медыцыны болю (БУС) – шматдзённая міжнародная медыцынская канферэнцыя анестэзіёлагаў і сумежных адмыслоўцаў, якая перыядычна праводзіцца ў Кіеве.
БУС-1
Першы Брытана-Украінскі Сімпозіум па анестэзіялогіі, інтэнсіўнай тэрапіі і медыцыны болю прайшоў 24-26 верасня 2008 года на асноўнай вучэбнай базе кафедры анестэзіялогіі і інтэнсіўнай тэрапіі Нацыянальнай медыцынскай акадэміі паслядыпломнай адукацыі імя П. Л. Шупіка - у Кіеўскай гарадской клінічнай бальніцы хуткай медыцынскай дапамогі і у Кіеўскім гарадскім «Цэнтры Сэрца». Ён быў пачаткам шматгадовага плённага супрацоўніцтва кафедры універсітэцкага каледжа Лондана і Нацыянальнага шпіталя неўралогіі і нейрахірургіі. Як і ў наступных сімпозіумах, у ім з дакладамі ўдзельнічалі прафесары, вядучыя лектары, лекары-кансультанты, медыцынскія сёстры як з Вялікабрытаніі, так і з Украіны.
БУС-2
Другі Брытана-Украінскі Сімпозіум прайшоў 17-18 верасня 2009 там жа. Асноўнымі тэмамі праграмы былі: Было зарэгістравана больш за 300 удзельнікаў.
БУС-3
Трэці Брытана-ўкраінскі сімпозіум «21 стагоддзе: ад анестэзіялогіі да перыоператыўнай медыцыны» адбыўся 20-21 кастрычніка 2011 года. Як і ўсе наступныя ён праходзіў у Клінічнай бальніцы «Феофанія». Гэта дазволіла ўвесці ў праграму сімпозіума сусветнай практыцы семінары-воркшопы. У далейшым яны сталі неад'емнай часткай БУСу.
БУС-4
Чацвёрты Брытана-ўкраінскі сімпозіум «анестэзіёлаг і інтэнсіўная тэрапія: Урокі мінулага і погляд у будучыню» прайшоў  25-26 кастрычніка 2012 года. Адной з яго галоўных падзей быў выяздны воркшоп па рэгіянальнай анестэзіі на выставе «Таямніцы чалавечага цела».
БУС-5
Пяты Брытана-Украінскі Сімпозіум «Новыя тэндэнцыі ў сучаснай анестэзіялогіі і інтэнсіўнай тэрапіі - акцэнт на асаблівасці лячэння пажылых людзей» праходзіў 25-26 красавіка 2013 таксама ў клінічнай бальніцы «Феафанія». Акрамя асноўнай тэмы на ім было нададзена шмат увагі канцэпцыі «хірургіі аднаго дня»,  інтэнсіўнай тэрапіі сепсісу  і таму подобнага.
У сімпозіуме прынялі ўдзел каля 500 лекараў з Украіны і з замежжа.
БУС-6
Шосты Брытана-Украінскі Сімпозіум «Новыя тэндэнцыі ў сучаснай анестэзіялогіі і інтэнсіўнай тэрапіі», што акцэнтыяваў увагу  на праблемах бяспекі пацыента і маніторынгу , прайшоў  24-25 красавіка 2014 года. На мерапрыемстве разглядаліся пытанні рэспіраторнай падтрымкі (інвазійнай  і неінвазійнай вентыляцыі лёгкіх), юрыдычныя пытанні ў працы лекара. Удзельнікі маглі лепш пазнаёміцца з тромбаэластаграфіяй. Нягледзячы на складанае становішча ў краіне, на канферэнцыі выступалі замежныя лектары (Вялікабрытанія і ЗША).
Было зарэгістравана каля 600 дэлегатаў.
БУС-7
Сёмы Брытана-Украінскі Сімпозіум «Новыя тэндэнцыі ў сучаснай анестэзіялогіі і інтэнсіўнай тэрапіі - акцэнт на праблемах траўмы, крывацёку і сепсісу» праходзіў 22-25 красавіка 2015 года. Значная ўвага была нададзена асаблівасцям баявой траўмы, эвакуацыі, сусветным стандартам аказвання дапамогі пры траўме. Было зарэгістравана каля 700 удзельнікаў, канферэнцыю наведалі госці з Беларусі.
БУС-8
Восьмы Брытана-Украінскі Сімпозіум «Акцэнт на праблемах стандартызацыі ў анестэзіялогіі, інтэнсіўнай тэрапіі і неадкладнай дапамогі пры траўме і раненнях» плануецца правесці 21-23 красавіка 2016 года на базе клінічнай бальніцы «Феофанія». Ён будзе прысвечаны памяці нябожчыка, загадчыка катэдры анестэзіялогіі  Нацыянальнай медыцынскай акадэміі паслядыпломнай адукацыі Шлапака Ігара Парфіравіча.
Далёкаўскі сельсавет
Далё́каўскі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Браслаўскага раёна Віцебскай вобласці Беларусі. Адміністрацыйны цэнтр — аграгарадок (да 2010 года вёска) Далёкія.
Іван Віктаравіч Якавіна
Іван Віктаравіч Якавіна (нар. 13 снежня 1979 года ў Маскве) — расійскі і ўкраінскі журналіст-міжнароднік, палітычны аглядальнік, ютуб-блогер.
Біяграфія
Нарадзіўся і да трох гадоў жыў у Маскве, у раёне Сакольнікі. Мае ўкраінскія карані, продкі паходзілі з горада Самбар на Львоўшчыне. Разам з бацькамі часта пераязджаў з горада ў горад, жыў у Падмаскоўі, Кішынёве, Санкт-Пецярбургу і іншых гарадах. Вучыўся ў розных 11 школах. Атрымаў расійскае грамадзянства шляхам натуралізацыі ў 1990-х гадах, бо станам на 1991 год быў асобай без грамадзянства.
Скончыў Маскоўскі дзяржаўны лінгвістычны ўніверсітэт па спецыяльнасці «Арабістыка».
З 2009 года жыве і працуе ва Украіне. Пэўны час жыў у Львове, цяпер жыве ў Кіеве.
Працаваў у расійскім інтэрнэт-выданні «Лента.ру». Пасля працаваў на ўкраінскім тэлебачанні, у тым ліку на 24 канале і канале Украіна 24. Цяпер працуе журналістам і палітычным аглядальнікам украінскага часопіса і радыёстанцыі «НВ» (Кіеў). Вядзе ўласны канал на YouTube.
Тэмы, якія яго цікавяць, ахопліваюць у асноўным расійскае і амерыканскае палітычнае жыццё, міжнародныя адносіны. Таксама цікавіцца (хаця амаль і не асвятляе іх у сваіх аглядах) праблемы навукі, навукова-тэхнічнага прагрэсу і космасу. Амаль не рыхтуе матэрыялаў па палітычным жыцці Украіны з-за нежадання быць абвінавачаным у прадузятасці, бо з'яўляецца грамадзянінам Расіі.
Жанаты. Бацька — этнічны ўкраінец, жыве ў Малдове, маці — руская, жыве ў Расіі.