cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Allium oreoscordum
Allium oreoscordum — від травяністых раслін сямейства ; распаўсюджаны ў Казахстане, Кыргызстане, Узбекістане.
Апісанне
Расліна вышынёй 25-50 см. Кветкі белыя. Перыяд цвіцення: май — ліпень.
Распаўсюджанне
Распаўсюджаны ў Казахстане, Кыргызстане, Узбекістане.
Аляксандр Уладзіміравіч Шапо
Аляксандр Уладзіміравіч Шапо (нар., г. Віцебск, Віцебская вобласць) — беларускі скульптар.
Біяграфія
Нарадзіўся ў сям'і мастака Уладзіміра Шапо.
Скончыў у 1989 годзе Рэспубліканскую школу-інтэрнат па музыцы і выяўленчым мастацтве, у 1999 годзе — Беларускую акадэмію мастацтваў. 3 1999 года ўдзельнік мастацкіх выставак.
Член Беларускага саюза мастакоў з 1999 года.
Амін Маалуф
Амін Маалуф (Amin Maalouf, нарадзіўся 25 лютага 1949, Бейрут) — французскі пісьменнік ліванскага паходжання.
Аляксандр Уладзіміравіч Шапо
Біяграфія
Жыве і працуе ў Мінску.
Амін Маалуф
Біяграфія
Амін Маалуф — яркі прадстаўнік сучаснай французскай прозы, пісьменнік, чые творы перакладзены ўжо на дваццаць сем моў, уладальнік найпрэстыжнай літаратурнай узнагароды Францыі Ганкураўскай прэміі (1993). Літаратурная прэмія прынца Астурыйскага (2010). У 2011 годзе стаў членам Французскай акадэміі.
Аляксандр Уладзіміравіч Шапо
Творчасць
Сярод твораў: скульптуры «Вулічны музыкант» (г. Наваполацк Віцебскай вобласці), «Святы Себасцьян», «Праменад», «Педыкюр» (усе Мінск), помнік дойліду Іаану ў Полацку (2012).
Творы знаходзяцца ў Нацыянальным мастацкім музеі, Музеі сучаснага выяўленчага мастацтва, у прыватных зборах Беларусі і за яе межамі.
Чэмпіянат Беларусі па міні-футболе 1990
Чэмпіянат Беларусі па міні-футболе 1990 (1-ы чэмпіянат Беларусі па міні-футболе) — чэмпіянат Беларусі па міні-футболе сярод беларускіх мужчынскіх каманд 1990 года.
Інгэ II Малодшы
Інгэ II Малодшы — кароль Швецыі (1110—1125), малодшы сын Хальстэна. Інгэ Малодшы кіраваў разам з братам Філіпам пасля смерці свайго дзядзькі Інгэ Старэйшага. Пасля смерці Філіпа ў 1118 годзе Інгэ кіраваў аднаасобна. Інгэ Малодшы быў атручаны ў Эстэргётландзе. Невядома ці быў Інгэ яшчэ жывы падчас уварвання нарвежскага караля Сігурда ў Смоланд. Са смерцю Інгэ малодшага дынастыя Стэнкіляў спынілася.
Аленевы яр
Аленевы яр (Jelení příkop) — яр (роў) з паўночнага боку Пражскага Граду плошчай 8 га. Раней у ім працякаў паток, які цяпер заключаны ў падземныя трубы. Першапачаткова яр меў абарончую функцыю.
Праз яр быў збудаваны Парахавы мост, які злучыў Каралеўскі сад з Пражскім Градам.
Камышла (Самарская вобласць)
Камышла́ (Камышла́, Камышлы) — сяло ў Самарскай вобласці Расіі. Сяло размешчана на рацэ Сок (прыток Волгі), за 190 км на паўночны ўсход ад Самары, за 25 км ад чыгуначнай станцыі Кляўліна і за 6 км ад трасы М5 «Урал». Адміністрацыйны цэнтр Камышлінскага раёна. Насельніцтва — 4784 чалавека (2021).
Кааўіла
Кааўіла дэ Сарагоса (Estado Libre y Soberano de Coahuila de Zaragoza) — адзін з трыццаці аднаго штатаў у цэнтральнай частцы Мексікі. Плошча — 151,563 км². Насельніцтва складае 2,748,391 чалавек (2010 год). Адміністрацыйны цэнтр — горад Сальтыльё.
NGC 545
NGC 545 (іншыя абазначэнні — UGC 1007, DRCG 7-43, MCG 0-4-142, KCPG 32A, ZWG 385.132, ARAK 45, ARP 308, 3C 40, PGC 5323) — галактыка ў сузор’і Кіт.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Ікіке
Ікіке (Iquique) — горад і марскі порт у Чылі. Адміністрацыйны цэнтр аднайменнай камуны, правінцыі Ікіке і вобласці Тарапака. Тэрыторыя камуны — 2 260,5 км². Колькасць насельніцтва — 191 468 жыхароў (2017). Шчыльнасць насельніцтва — 84,7 чал./км².
Баркалабава (прыпыначны пункт)
Баркала́бава (, Баркалабово, нарматыўная назва — )  — прыпыначны пункт Магілёўскага аддзялення Беларускай чыгункі ў Быхаўскім раёне Магілёўскай вобласці. Размешчаны за 1,0 км на захад ад вёскі Залахвенне, за 3,6 км на паўднёвы захад ад вёскі Баркалабава; на лініі Магілёў I — Жлобін, паміж прыпыначным пунктам Сабалёўка і прыпыначным пунктам Мокрае.
Phaseoleae
Сістэматыка
incertae sedis
Яўгенія Уладзіміраўна Пастарнак
Яўгенія Уладзіміраўна Пастарнак (у дзявоцтве — Лур’е; 28 снежня, Магілёў — 10 ліпеня 1965, Масква) — савецкая мастачка, першая жонка паэта Барыса Пастарнака, маці яго старэйшага сына — літаратуразнаўца Яўгенія Пастарнака.
Біяграфія
Нарадзілася ў Магілёве, была адной з чацвярых дзяцей у сям’і ўладальніка папяровай крамы Уладзіміра Аляксандравіча (Веніяміна Несанелавіча) Лур’е (1865—1943) і Хаі (Аляксандры Мікалаеўны) Лур’е (1870—1928). У яе былі сёстры Ганна (у замужжы Мінц; 1894—1957) і Гіта (1897—1975), брат Сямён (1895—1960). Скончыла прыватную гімназію там жа ў 1916 годзе, у наступным годзе здала экзамены за курс казённай гімназіі з залатым медалём і разам са сваёй стрыечнай сястрой Соф’яй Лур’е з’ехала ў Маскву, дзе паступіла на матэматычнае аддзяленне Вышэйшых жаночых курсаў на Дзявоцкім Полі. У 1918 годзе захварэла на сухоты і вярнулася ў Магілёў, затым разам са сваёй кузінай Соняй Мейльман з’ехала на лячэнне ў Крым. У 1919 годзе ўся сям’я пераехала ў Петраград, дзе (з дапамогай мужа сваёй старэйшай сястры Абрама Мінца) яна ўладкавалася кур’ерам у Смольны.
Пасля пераезду ў Маскву паступіла ў вучылішча скульптуры і дойлідства ў майстэрню Штэрнберга і Канчалоўскага. 24 студзеня 1922 года выйшла замуж за Барыса Пастарнака. У 1931 годзе для лячэння сухот з’ехала ў Германію. У тым жа годзе гэты шлюб распаўся.
У гады Вялікай Айчыннай вайны (з 6 жніўня 1941 года) — з сынам у эвакуацыі ў Ташкенце.
1148
1148 — высакосны год, пачаўся ў чацвер. 1148 год нашай эры, 148 год 2 тысячагоддзя, 48 год XII стагоддзя, 8 год 5-га дзесяцігоддзя XII стагоддзя, 9 год 1140-х гадоў.
Мусічы
Му́січы (, Мусичи) — вёска ў Слуцкім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Грэскага сельсавета.
У 1924—1974 гадах цэнтр Мусіцкага сельсавета. Да 28 мая 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Маяцкага сельсавета.
Сарапоны
Сарапо́ны (, Саропоны) — вёска ў Пастаўскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Навасёлкаўскага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1945 гадах вёска ў складзе гміны Груздава, з 1927 года ў складзе гміны Паставы Пастаўскага павета Віленскага ваяводства.
Coenagrion
Coenagrion — род стракоз сямейства. Сустракаецца ў Паўночнай Амерыцы, Еўразіі і Паўночнай Афрыцы. На патыліцы два светлых плямы клінаватай формы. Пярэдняспінка ззаду трохкутная або трохлопасцевая. У лічынак жаберныя пласцінкі празрыстыя або матавыя (але не прыцемненыя).
Класіфікацыя
У род уваходзяць наступныя віды:
Ахова
Некаторыя віды сталі рэдкімі і ўключаны ў Чырвоныя кнігі. Напрыклад, Coenagrion mercuriale уключана ў Міжнародную Чырвоную кнігу МСАП, а таксама ахоўваецца ў рэгіёнах (Вялікабрытанія, Малдова), а яе выява ў 2013 годзе была ўключана ў серыю «Чырвоная кніга» памятных манет Малдовы, якія вырабляліся са срэбра 999 пробы (дыяметр 30 мм). Від унесены ў Чырвоную кнігу Беларусі, як від, які знаходзіцца пад крытычнай пагрозай знікнення.
Жучына
Жучына — возера ў Мёрскім раёне Віцебскай вобласці, за 16 км на паўднёвы ўсход ад горада Мёры, на поўдзень ад возера Белае, у басейне ракі Волта.
Плошча паверхні 0,03 км². Даўжыня 0,25 км, найбольшая шырыня 0,1 км. Даўжыня берагавой лініі 0,7 км.
Знаходзіцца на балоце Мох у межах ландшафтнага заказніка «Ельня». Злучана ручаямі з возерам Акністае і возерам без назвы.
Каліфорнія (значэнні)
Каліфорнія:
IC 298A
IC 298A — галактыка тыпу SBdm (карликова спіральна выцягнутая галактыка) у сузор’і Кіт.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Ядзернае раззбраенне Беларусі
Ядзернае раззбраенне Беларусі — працэс вываду ракетна-ядзернага ўзбраення з тэрыторыі Рэспублікі Беларусь. Праводзілася на фоне маштабнай дэмілітарызацыі 1992—1996 гадоў.
Перадгісторыя
У 1960 годзе ў Беларускай ваенная акрузе размясціліся часці 50-й ракетнай Чырванасцяжнай арміі, якая ўваходзіла ў склад Ракетных войск стратэгічнага прызначэння. У БССР знаходзіліся чатыры дывізіі: 31-я гвардзейская ракетная Бранска-Берлінская Чырванасцяжная, ордэна Суворава (Пружаны), 32-я ракетная Херсонская Чырванасцяжная імя Маршала Савецкага Саюза Д. Ф. Усцінава (Паставы), 33-я гвардзейская ракетная Свірская Чырванасцяжная, ордэнаў Суворава, Кутузава і Аляксандра Неўскага (Мазыр) і 49-я гвардзейская ракетная Станіслаўска-Будапешцкая Чырванасцяжная (Ліда). Першапачаткова падраздзяленні абсталявалі ракетнымі комплексамі Р-12 і Р-14 мабільнага і шахтавага базавання, а ў канцы 80-х — мабільнымі пускавымі ўстаноўкамі 15П645К (РСД-10 «Піянер») і ракетным комплексам 15П653 (РСД-10 «Піянер-УТТХ»). Некаторыя сілы з гэтых дывізій былі размешчаны ў Смаргонскім, Дзяржынскім, Дзятлаўскім і Слонімскім раёнах. Сховішчы ядзерных зарадаў размяшчаліся і пры аэрадромах далёкай авіяцыі.
У 1987 годзе СССР і ЗША падпісалі Дагавор аб ліквідацыі ракет сярэдняй і меншай далёкасці. Пасля гэтага ў Беларусі былі знішчаны ўсе ракеты з далёкасцю палёту ад 500 да 5500 км. Апошняя з іх, Р-12 з Пружанаў, дэмантавана 23 мая 1990 года. Раней, 27 кастрычніка 1989 года, у Станькава знішчана пускавая ўстаноўка АТР-23 «Ака».
На момант распаду СССР Беларусь была восьмай краінай па запасах ядзернай зброі. Агульная колькасць боезарадаў складала 1120. Да групоўкі стратэгічных ядзерных сіл адносіліся парадку 180 злучэнняў, часцей і ўстаноў колькасцю каля 40 тыс. чалавек. Акрамя Рэспублікі Беларусь, ядзерная зброя заставалася на тэрыторыі Украіны, Казахстана і Расіі.
Перадумовы і падрыхтоўка
27 ліпеня 1990 года прынята Дэкларацыя аб дзяржаўным суверэнітэце БССР. У адным з пунктаў дакумента абмаўлялася, што краіна ставіць мэтай зрабіць сваю тэрыторыю бяз’ядзернай зонай і стаць нейтральнай дзяржавай. Падобнае рашэнне прадыктавана шмат у чым настроямі ў грамадстве, якое пасля Чарнобыльскай катастрофы негатыўна ўспрымала любыя атамныя тэхналогіі.
Імкненне да раззбраення станоўча ўспрынялі ў ЗША, якія былі зацікаўлены ў тым, каб колькасць краін у «ядзерным клубе» заставалася нязменнай. Белы дом падтрымліваў ідэю перадачу ўсіх запасаў правапераемніцы Савецкага Саюза — Расійскай Федэрацыі. Ужо ў верасні 1991 года міністр замежных спраў Беларусі Пётр Краўчанка і дзяржаўны сакратар ЗША Джэймс Бейкер правялі гутарку аб бяз’ядзерным статусе рэспублікі.
Да гэтага імкнуліся і іншыя былыя савецкія рэспублікі. 8 снежня ў пагадненні аб стварэнні СНД было прапісана, што члены садружнасці абавязваюцца забяспечваць адзіны кантроль за ядзернай зброяй і яго нераспаўсюджваннем. Наступныя пагадненні, прынятыя на мяжы 1991—1992 гадоў, вызначылі часовы статус ядзернай зброі на тэрыторыях Беларусі, Расіі, Украіны і Казахстана. Для кантролю над узбраеннем стваралася аб’яднанае камандаванне стратэгічнымі сіламі. У той жа час Кіеў і Мінск павінны былі далучыцца да дагавора аб нераспаўсюджванні ядзернай зброі, а затым вывезці свае запасы ў Расію. Да гэтага моманту рашэнне аб прымяненні ядзернай зброі мог прымаць толькі прэзідэнт Расійскай Федэрацыі, але па ўзгадненні з кіраўнікамі Украіны, Беларусі, Казахстана і іншых краін СНД.
У красавіку 1992 года Беларусь падпісала Лісабонскі пратакол, аформіўшы членства ў Дагаворы аб скарачэнні стратэгічных наступальных узбраенняў (ДСНУ). Адначасова яна стала паўнапраўным членам Дагавора аб ліквідацыі ракет сярэдняй і меншай далёкасці. У ліпені 1993-га краіна афіцыйна далучылася да Дагавора аб нераспаўсюджванні ядзернай зброі. У сваю чаргу Вялікабрытанія, ЗША і Расія далі рэспубліцы свае гарантыі бяспекі.
Рэалізацыя раззбраення
Для выканання ўзятых беларускім бокам абавязацельстваў пры Міністэрстве абароны створана Нацыянальнае агенцтва па кантролі і інспекцыях. У функцыі органа ўвайшла рэалізацыя ядзернай дэмілітарызацыі. На ўзроўні СНД дзейнічаў Камітэт па ядзернай палітыцы, прызначаны для ўзгодненай работы ў галіне ядзернага ўзбраення.
Па праграме Нана—Лугара Вашынгтон вылучыў краіне 250 мільёнаў долараў на мэты, звязаныя з забеспячэннем ядзернай бяспекі падчас дэмантажу, перадыслакацыі і знішчэння ядзерных боегаловак. Расія таксама аказала дапамогу.
20 ліпеня 1994 года, за два з паловай гады да завяршэння ядзернай дэмілітарызацыі, краіну ўзначаліў прэзідэнт Аляксандр Лукашэнка. Новы кіраўнік дзяржавы баяўся пашырэння блока НАТА. Тады Лукашэнка меў намер спыніць вываз стратэгічнай зброі, якую ён прапаноўваў Расіі пакінуць у рэспубліцы. На той перыяд на яе тэрыторыі яшчэ знаходзіліся 72 ядзерныя боегалоўкі. Аднак ні Маскве, ні Вашынгтону не падабаліся падобныя планы, таму вываз зарадаў працягнуўся.
27 лістапада 1996 года з пад’язных шляхоў чыгуначнай станцыі каля вёскі Яцукі (Дзятлаўскі раён Гродзенскай вобласці) адпраўлены ў Расію апошні эшалон з міжкантынентальнымі балістычнымі ракетамі РС-12М «Топаль». Была праведзена ўрачыстая цырымонія з удзелам прадстаўнікоў уладных структур Беларусі і Расіі, а таксама высокапастаўленых вайскоўцаў. З 1120 боезарадаў 584 ракеты падлягалі ліквідацыі па дагавору 1987 года. Астатнія забралі Стратэгічныя ядзерныя сілы Расійскай Федэрацыі.
Наступствы і ўплыў
У наступныя гады Рэспубліка Беларусь працягвала прытрымлівацца антыядзернага курсу. Дадзеная палітыка знайшла сваё адлюстраванне ў 18 артыкуле Канстытуцыі.
У лютым 2022 года ўказанне на бяз’ядзерны статус Беларусі было выключана з Канстытуцыі па выніках рэферэндуму. У сакавіку 2023 года прэзідэнт РФ Уладзімір Пуцін заявіў, што дамовіўся з Прэзідэнтам Беларусі Лукашэнкам аб размяшчэнні на тэрыторыі Беларусі тактычнай ядзернай зброі. Падставай для гэтага, па словах расійскага лідэра, стала заява намесніка міністра абароны Вялікабрытаніі аб намеры паставіць на Украіну снарады, начыненыя збедненым уранам. Пуцін заявіў, што размяшчэнне будзе ажыццёўлена без парушэння рэжыму нераспаўсюджвання ЯЗ.
Даследаванне пытання
Тэма ядзернага раззбраення Беларусі знайшла сваё адлюстраванне ў працах Камышава, Снапкоўскага, Улаховіча і Шадурскага, якія займаліся даследаваннем гісторыі і развіцця знешняй палітыкі рэспублікі. Арлоў у працы па пытанні ядзернага нераспаўсюджвання ў расійска-амерыканскіх адносін таксама закрануў падзеі першай паловы 1990-х у Беларусі. Непасрэдна гэтую праблему асвятляў Кузьміч.
Крытыка
Палітыка ядзернага раззбраення 1992—1996 гадоў у Беларусі ацэньваецца неадназначна. У першую чаргу крытыкуюцца крокі, прынятыя старшынёй Вярхоўнага Савета Станіславам Шушкевічам, якія ў 1991—1994 гадах з’яўляўся кіраўніком дзяржавы. Ім было прынята рашэнне пазбавіцца ад ракет як мага хутчэй, прычым адмовіўшыся ад грашовай кампенсацыі Расіі. Адзін з лідараў БНФ і дэпутат Вярхоўнага Савета Сяргей Навумчык заявіў, што ядзерная дэмілітарызацыя была неабходная, але на больш выгадных для Беларусі ўмовах. Першы міністр замежных спраў краіны Пётр Краўчанка ў сваіх мемуарах «Беларусь на раздарожжы. Запіскі палітыка і дыпламата» і зусім абвінаваціў Шушкевіча ў здрадзе нацыянальных інтарэсаў. Нібыта ён пазбавіў рэспубліку галоўнага «козыра» ў перамовах з Расіяй.
Агульным момантам, які выклікаў абурэнне ў Краўчанкі і Навумчыка, стала аднаасобнае рашэнне кіраўніка Вярхоўнага Савета прызнаць ядзерныя запасы Беларусі за Масквой, паколькі Шушкевіч па гэтым пытанні не параіўся ні з кім іншым.
У сваё апраўданне палітык заявіў наступнае : У красавіку 2010-га Аляксандр Лукашэнка назваў гэтыя падзеі вельмі жорсткай памылкай. Ён таксама лічыў, што неабходна было дамагчыся больш выгадных умоў вываду. Прыйшоўшы да ўлады, як заявіў кіраўнік дзяржавы, ён ужо нічога не мог зрабіць з-за ціску расіян і амерыканцаў. Як адзначыў Лукашэнка, калі б ядзерная зброя ў Беларусі засталася, то стаўленне да яе было б іншым.
Васіль Іванавіч Каробкін
Васіль Іванавіч Каробкін (30 чэрвеня 1904, станіца Мінгрэльская, Абінскі раён, — ?) — адзін з кіраўнікоў партызанскага руху ў Баранавіцкай вобласці.
Біяграфія
Член КПСС з 1928 года. З чэрвеня 1941 года на фронце. Са жніўня 1942 года сувязны партызанскага атрада, камандзір узвода, у жніўні 1943 — студзені 1944 гадоў камісар 18-й партызанскай брыгады імя М. В. Фрунзэ, у студзені — маі 1944 года камандзір 19-й партызанскай брыгады імя В. М. Молатава, адначасова член Ляхавіцкага падпольнага РК КП(б)Б. у 1944—1961 гадах на адміністратыўнай рабоце.
Стымоні
Стымо́ні (, Стымони) — вёска ў Смаргонскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Каранёўскага сельсавета.
Да 25 чэрвеня 2008 года вёска ўваходзіла ў склад Бялкоўшчынскага сельсавета.
Нацыянальная акадэмія навук Украіны
Нацыянальная акадэмія навук Украіны (НАНУ) — вышэйшая навуковая арганізацыя Украіны. Дзейнічае на падставе Статута, зацверджанага Агульным Сходам Акадэміі 5 красавіка 2002, і заканадаўства Украіны (п.1 Статута).
НАНУ займаецца даследаваннямі ў галіне прыродазнаўчых, гуманітарных, грамадскіх і тэхнічных навук (п.3 Статута).
Заснавана 27 лістапада 1918 урадам гетмана Паўла Скарападскім.
У структуру НАН Украіны уваходзіць 174 інстытута, у працы якіх занята 45 тыс. чалавек.
Філіп Хальстэнсан
Філіп Хальстэнсан (Filip Halstensson) — кароль Швецыі (1105—1118), сын караля Хальстэна. Філіп кіраваў разам з братам Інгэ Малодшым з 1105 ці 1110 года ўслед за сваім дзядзькам Інгэ Старэйшым. Згодна з Законам Готланда Філіп быў добрым кіраўніком. У адпаведнасці з сагай пра Хёрвер Філіп кіраваў нядоўга і ажаніўся з дачкой Харальда III Інгігердай. Больш пра яго нічога не вядома.
Горы-Горацкая земляробчая школа
Гісторыя стварэння
24 красавіка 1836 года быў выдадзены ўказ цара Мікалая І Сенату аб адкрыцці Горыгорацкай земляробчай школы.30 мая 1837 года адбылася ўрачыстая закладка падмурка галоўнага вучэбнага корпуса. Да 1840 года было ўзведзена 35 пабудоў: 3 каменныя трохпавярховыя карпусы, майстэрні, аранжарэя, жылыя дамы для выкладчыкаў, лазарэт, лазня і іншыя гаспадарчыя пабудовы. Школа складалася з двух разрадаў: першага — ніжэйшага і другога — вышэйшага. Першы разрад быў прызначаны рыхтаваць «земляробчых вучняў» і даваў ім асновы аграноміі. Камплектаваўся ён у асноўным з дзяцей дзяржаўных і прыгонных сялян 16-20 гадовага ўзросту. Паступаючыя павінны былі ўмець пісаць, чытаць і ведаць чатыры дзеянні арыфметыкі. На працягу трох гадоў вучні вывучалі падрыхтоўчыя і спецыяльныя сельскагаспадарчыя прадметы, на даследчых палях і ферме выконвалі практычныя работы. Другі разрад рыхтаваў аграномаў-практыкаў, і паступаць туды маглі дзеці толькі «свабоднага стану». Прыгонным доступ быў закрыты. Навучэнцы вывучалі хімію, заалогію, батаніку, са спецыяльных сельскагаспадарчых навук — аграномію, лесаводства, гісторыю і статыстыку сельскай гаспадаркі. Усе навучэнцы жылі ў пансіёне. За імі назіралі інспектары і наглядчыкі з унтэр-афіцэраў. Навучэнцаў каралі розгамі і саджалі ў карцэр. На працягу трох гадоў не адпускалі дадому, нават на канікулы. Першым дырэктарам школы быў доктар філасофіі Ф. Ф. Стэндар, выхаванец Дэрптскага ўніверсітэта. 19 студзеня 1842 года зацвярджаецца «Дадатковая пастанова» да становішча Горыгорацкай земляробчай школы 1836 года, мэтай якой было значнае павышэнне ролі другога разраду школы. Ён быў пераўтвораны ў самастойную вышэйшую навучальную ўстанову. Прымалі туды толькі дзяцей дваран і разначынцаў, якія скончылі гімназіі ці вытрымалі ўступныя экзамены. У вучэбны план дадаткова ўводзілася вывучэнне рускага заканадаўства, механікі, мінералогіі, рускай славеснасці, нямецкай мовы і іншых прадметаў. У школе ў першыя гады вучылася : ад 7 ў 1840 да 38 чалавек у 1843 годзе. А вось з 1844 года іх колькасць узрасла да 116 чалавек. Гэта было звязана з тым, што Сінодам Расіі было вырашана рыхтаваць у Горках выхаванцаў духоўных семінарый для таго, каб потым яны выкладалі аграномію ў семінарыях. Адначасова з вучэбнымі заняткамі ў Горыгорацкай земляробчай школе вяліся і навуковыя даследаванні. Для гэтага выкарыстоўвалася асобнае даследчае поле ў дваццаць дзесяцін зямлі ў Горацкім фальварку і ўчастак у батанічным садзе. Заснаванае ў 1840 годзе, яно было першым даследчым полем у Еўропе. Дастаткова высокі ўзровень выкладання, навуковая работа стварылі перадумовы для пераўтварэння вышэйшага разраду земляробчай школы ў інстытут.
Кастар (зорка)
Кастар, α Блізнят — зорка ў сузор'і Блізнят. Бачная зорная велічыня 1,6. Нябесныя каардынаты: прамое ўзыходжанне 7 гадз.34 мін.36 сек.; схіленне 31°53´18´´. Спектральны клас A1 V. Адлегласць ад Сонечнай сістэмы 46 светлавых гадоў.
Тройскі замак
Тройскі замак (Trojský zámek) — першы ў Празе летні загарадны палац (Tletohrádek). Выбудаваны ў аднайменным прыгарадзе Прагі на беразе Влтавы ў 1679—1691 гг. імперскімі графамі па барочным праекце французскага эмігранта.
Ляпныя ўпрыгожванні лесвіцы, якая вядзе ў сад, выкананы братамі Герман з Дрэздэна. Над вычварнымі фрэскамі-падманкамі ўсярэдзіне палаца працавалі запрошаныя італьянцы і галандцы; з іх найбольшай вядомасцю карыстаецца плафон на тэму апафеозу Габсбургаў.
У наш час у сценах будынка экспануюцца карціны чэшскіх мастакоў XIX стагоддзя, а таксама дзейнічае музей віна. Каля сядзібнага дому ўсталяваны помнік Яну Гусу (1926), а трохі далей размяшчаюцца Пражскі заапарк і батанічны сад.
Спіс аб’ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ў Маўрытаніі
У спісе аб'ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ў Маўрытаніі налічваецца 2 найменні (на 2011 год).
Гл. таксама
Спіс аб'ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ў Арабскіх краінах
IC 299
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
NGC 547
NGC 547 (іншыя абазначэнні — UGC 1009, DRCG 7-42, MCG 0-4-143, ARP 308, ZWG 385.133, 3C 40, KCPG 32B, PGC 5324) — эліптычная галактыка (E1) у сузор’і Кіт.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Эстонская акадэмія навук
Эстонская акадэмія навук (Eesti Teaduste Akadeemia) — дзяржаўная акадэмія навук Эстоніі. Заснавана ў 1938 годзе.
Разам з іншымі дзяржаўнымі акадэміямі яна з'яўляецца незалежнай групай вядомых навукоўцаў, чыёй заяўленай мэтай з'яўляецца прасоўванне навуковых даследаванняў і распрацовак, павелічэнне міжнароднай навуковай супольнасці і распаўсюджванне ведаў сярод грамадскасці. На чэрвень 2006 года ў Акадэміі з'яўляюцца 57 поўных членаў і 15 замежных членаў. З лістапада 2004 года прэзідэнтам Акадэміі з'яўляецца Рыхард Вілемс, біёлаг з Універсітэта Тарту.
Славакія
Слава́кія (Slovensko), Слава́цкая Рэспу́бліка (Slovenská republika), сустракаецца Слава́ччына   — дзяржава, якая не мае выхаду да мора, ва Усходняй (Цэнтральнай ) Еўропе. Плошча складае 49 036 км², а насельніцтва — прыкладна 5,43 мільёнаў чалавек. Мяжуе з Чэхіяй (працягласць меж складае 251,8 км), Аўстрыяй (працягласць меж — 107,1 км), Польшчай (працягласць меж — 541,1 км), Украінай (працягласць меж — 97,8 км) і Венгрыяй (працягласць меж — 654,8 км). Сталіца і найбуйнейшы горад — Браціслава.
Першым дзяржаўным утварэннем славян на тэрыторыі сучаснай Славакіі была Дзяржава Само (VII ст.), затым Нітранскае княства (пачатак IX ст.), якое злучылася з Мораўскім княствам у 833 г. у складзе Вялікай Маравіі. З другой паловы X ст. да канца XI ст. тэрыторыя Славакіі паступова ўключалася ў склад Каралеўства Венгрыя, якое ў 1526 г. стала часткай Аўстрыйскай (Габсбургскай) манархіі, званай з 1867 г. Аўстра-Венгрыяй. Пасля распаду Аўстра-Венгрыі ў 1918 г. Славакія была часткай Чэхаславакіі ажно да 1993 г. (за выключэннем перыяду незалежнасці падчас Першай Славацкай Рэспублікі). 1 студзеня 1993 г. у выніку падзелу Чэхаславакіі ўзнікла цалкам самастойная Славацкая Рэспубліка.
Славацкая Рэспубліка з’яўляецца парламенцкай дэмакратыяй, афіцыйная мова — славацкая. З 1 мая 2004 г. Славакія — член Еўрапейскага Саюза, а з 21 снежня 2007 г. — Шэнгенскай зоны. 1 студзеня 2009 г. Славакія стала 16-м членам Еўрапейскага валютнага саюза — Еўразоны — а афіцыйнай валютай дзяржавы стаў еўра, які замяніў такім чынам славацкую крону.
Этымалогія
Назва Славакіі ў значэнні «краіна, заселеная славакамі» ўпершыню адзінкава згадвалася ў 1029 г. у словазлучэнні «dux Sclavonie», а пазней часта ў розных варыянтах і мовах з XV ст. Аднак дакладна незразумела, ці мелася на ўвазе ў цэлым «славянская» ці канкрэтна «славацкая» тэрыторыя, як гэта часта бывала і са «славенскімі» тапонімамі. Славацкая гістарыяграфія часта сыходзіць з таго, што тэрмін «славен», або «славэн», «славенскі», ці «славэнскі», яшчэ з часоў Вялікамаравіі паказвае на генетычных продкаў славакаў.
Сучасная славацкая форма — «Slovensko» — была ўпершыню зафіксавана ў 1675 г. у дакуменце броўмаўскай шляхты, накіраваным гетману краю ў горад Угерске-Градзіштэ. Часцей гэту назву пачалі ўжываць у пачатку XIX ст. Для пазначэння тэрыторыі ў гістарычных дакументах часта карысталіся варыянтам «Верхневугорскія славацкія ваколіцы» (Hornouhorské slovenské okolie), напрыклад у «Мемарандуме славацкай нацыі» або «», у якіх прадстаўнікі славацкага народа дамагаліся пэўнай аўтаноміі на ўласнай этнічнай тэрыторыі.
Гісторыя
Першае сведчанне аб засяленні тэрыторыі Славакіі людзьмі паходзіць з канца палеаліту — прыкладна 250 тыс. гадоў таму. Чэрап неандэртальца быў знойдзены на тэрыторыі вёскі, статуя Венеры — на тэрыторыі вёскі. Прыкладна 5000—4000 гадамі да н. э. датуюцца першыя земляробныя прылады, знойдзеныя на тэрыторыі сучаснай Славакіі ў пячоры Доміца — каменныя сякеры, кліны, скрабкі і інш.
З канца IV ст. да н. э. тэрыторыю сучаснай Славакіі ў некалькі хваль засяляе адна з першых вядомых аформленых этнічных груп таго часу — кельты. Аб прысутнасці ў Славакіі кельтаў існуюць пісьмовыя сведчанні ў рымскіх крыніцах. У I ст. да н. э. на тэрыторыю Славакіі прыходзяць дакі, пад іх ціскам кельты адступаюць далей на поўнач, таму прадстаўнікі гэтых двух этнічных груп змешваюцца між сабой, утвараючы таксама змешаную культуру.
У канцы IV ст. з пачаткам Вялікага перасялення ў Славакіі былі мноства народаў. Першыя славянскія пасяленцы аселі на тэрыторыі сучаснай Славакіі ў V ст. Славацкія землі ўваходзілі ў склад Дзяржавы Само (VII ст.), Нітранскага княства (канец VIII ст. — 833 г.).
З другой паловы X ст. да канца XI ст. тэрыторыя Славакіі паступова ўключалася ў склад Каралеўства Венгрыя, якое ў 1526 г. стала часткай Аўстрыйскай (Габсбургскай) манархіі, званай з 1867 г. Аўстра-Венгрыяй.
Пасля асманскай экспансіі на землі былога Каралеўства Венгрыя ў XVI і XVII стст. яно зменшылася практычна толькі да тэрыторый Славакіі, сучаснай федэральнай зямлі Бургенланд і заходняй Харватыі, такім чынам Славакія стала ядром Габсбургскай дзяржавы. Браціслава стала сталіцай (1536—1784/1848 гг.), каранацыйным (1563—1830 гг.) горадам і месцам пасяджэнняў улады Каралеўства Венгрыя. Трнава стала рэзідэнцыяй Эстэргамскага архібіскупа, што фактычна зрабіла яе цэнтрам венгерскай Рымска-Каталіцкай Царквы.
У 1787 г. Антан Берналак кадыфікаваў славацкую мову на аснове заходнеславацкай гаворкі. У 1843 г. Людавіт Штур кадыфікаваў славацкую мову на аснове цэнтральнаславацкай гаворкі — менавіта гэта варыянт славацкай мовы з невялікімі зменамі выкарыстоўваецца і сёння славакамі ў якасці літаратурнага стандарту.
У рэвалюцыі 1848—1849 гг. славакі выступілі на баку аўстрыйцаў, каб аддзяліцца ад Венгрыі і стаць самастойнай часткай Габсбургскай манархіі, што, аднак, ім не ўдалося.
Пасля Аўстра-венгерскага пагаднення, у перыяд 1867—1918 гг., славакі цярпелі ад найгоршай хвалі мадзьярызацыі ў гісторыі.
У 1918 г. Славакія стала часткай Чэхаславакіі. Падчас хаосу, які адбываўся пасля распаду Аўстра-Венгрыі, на частцы тэрыторыі Славакіі кароткі тэрмін існавала дзяржаўнае ўтварэнне з камуністычнай ідэалогіяй — т. зв. Славацкая Савецкая Рэспубліка (сталіца знаходзілася ў Прэшаве). Славакія ў межах Чэхаславакіі развівалася асобна ў галіне культуры. У канцы 1930-х гадоў Адольф Гітлер пачаў выкарыстоўваць факт этнічнай рознасці славакаў і чэхаў, а таксама наяўнасць на тэрыторыі Чэхаславакіі нямецкай меншасці ва ўласных знешнепалітычных мэтах: спачатку ён заняў частку зямель Чэхаславакіі, а потым цалкам анексаваў гэту краіну, у выніку перамоў дапамогшы славакам стварыць Першую Славацкую Рэспубліку. Такім чынам, падчас Другой сусветнай вайны Славакія выступала як саюзнік Трэцяга рэйха. У адказ на ўступленне нямецкай арміі на тэрыторыю Славакіі ў 1944 г. славацкае супраціўленне ўзняла Славацкае нацыянальнае паўстанне з палітычным і вайсковым цэнтрам у Банска-Бістрыцы. Адкрытае паўстанне было задушана, таму паўстанцы перайшлі да партызанскай тактыкі. Ад нацыстаў Славакія была вызвалена Чырвонай арміяй, якая прыйшла з усходу.
Пасля Другой сусветнай вайны адбылося аднаўленне Чэхаславакіі, якая трапіла пад сферу ўплыву СССР. Пасля 1948 г., калі да ўлады ў выніку прыйшлі камуністы, пачалася нацыяналізацыя прыватных прадпрыемстваў і распачалася прымусовая калектывізацыя сельскай гаспадаркі. Эканамічная адсталасць і незадаволенасць дзеяннямі камуністычнай партыі прывялі ў 1968 г. да падзей, якія ўвайшлі ў гісторыю як Пражская вясна, пасля якой у краіне адбыліся пэўныя палітычныя змены. 21 жніўня 1968 г. гэтыя працэсы былі задушаны. У выніку распачалася, т. зв. палітыка нармалізацыі, якую ў хуткім часе змяніла брэжнеўская палітыка. У 1989 г. камуністычны рэжым быў зрынуты ў выніку Аксамітнай рэвалюцыі, і Чэхаславакія стала дэмакратычнай дзяржавай.
1 студзеня 1993 г. у выніку мірнага аксамітнага разводу Чэхаславакія распалася на дзве дзяржавы-пераемніцы — Славацкую Рэспубліку і Чэшскую. Гэта адбылося пасля 75 гадоў супольнага існавання чэхаў і славакаў у адной дзяржаве. Рашэнне цалкам адпавядала Канстытуцыі і было зацверджана. З 19 студзеня 1993 г. Славакія — член ААН, з 29 сакавіка 2004 г. — член НАТА, а з 1 мая 2004 г. — член ЕС.
Геаграфія
Славакія знаходзіцца ў Цэнтральнай Еўропе і характарызуецца горным ландшафтам на поўначы і раўнінамі на поўдні.
Населеныя пункты
Славакія мае параўнальна густую сетку населеных пунктаў: на яе тэрыторыі знаходзяцца 2891 афіцыйна зарэгістраваныя месцы пражывання людзей, з якіх 138 маюць статус гарадоў (інфармацыя станам на 2009 г.). Найбуйнейшымі гарадамі па колькасці насельніцтва з’яўляюцца Браціслава і Кошыцы, потым Прэшаў, Жыліна, Нітра, Банска-Бістрыца і Трнава. У гарадах пражывае больш за 57 % насельніцтва.
Варанец коласападобны
Варанец коласападобны (Actaea spicata) — шматгадовая расліна сямейства.
Батанічнае апісанне
Сцябло 30-80 см вышынёй з буйным чарговым, двойчы ці тройчы трайчастарассечаным лісцем, якое расце ад тоўстых карэнішчаў, якія знаходзяцца ў глебе. Кветкі несамастойныя, дробныя, сабраны ў гронкападобныя суквецці. Пялёсткі дробныя, лопасцевыя. Тычынкі даўжэй іншых частак кветкі. Песцік адзін. Плод — сакавітая шматнасенная ягада чорнага колеру.
Біялогія
Цвіце ў канцы вясны — пачатку лета.
Распаўсюджанне і асяроддзе пражывання
Рэдкая расліна, якая расце на схілах яраў і берагах лясных ручаёў. Ахоўваецца.
Практычнае выкарыстанне
Варанец коласападобны — ядавітая, лекавая расліна. У яго траве знойдзеныя алкалоіды, у пладах і каранях — сапаніны і трансаканітавая кіслата. Адвар з яе п’юць пры псіхічных і страўнікавых захворваннях. Ужываецца ў гамеапатыі
Славакія
Клімат
Клімат Славакіі займае прамежкавае становішча паміж кантынентальным і акіянічным. Паводле Кёпена мяжа між імі праходзіць паміж усходняй і цэнтральнай Славакіяй. Клімат Славакіі можа быць падзелены на 3 зоны:
Водная сістэма
Рэкі ў Славакіі пераважна разгалінаваныя і малаводныя. Усе рэкі маюць найбольшую паўнаводнасць вясною, калі растае снег. Адзіным выключэннем з гэтага правіла з’яўляецца Дунай, які найпаўнаводнейшы ўлетку, калі растае лёд у Альпах. Рэкі Славакіі прыналежаць да вадазбораў Балтыйскага і Чорнага мораў. Да вадазбору Балтыйскага мора адносяцця рэкі і. Да вадазбору Чорнага мора адносяцца рэкі Морава, Дунай, Ціса. Азёры ў Славакіі ўтварыліся ў выніку адступлення горных ледавікоў, напрыклад, , або.
Найбольшая колькасць вадасховішчаў знаходзіцца на рацэ Ваг, дзе яны ўтвараюць Важскі каскад. Гэта, напрыклад,, , , і інш. Найбольшым вадасховішчам з’яўляецца Ораўскае вадасховішча} плошчай 35 км². Вадасховішчы ў Славакіі выкарыстоўваюцца ў мэтах гідраэнергетыкі, прадухілення паводак, накаплення пітной вады (у якасці водных рэзервуараў выкарыстоўваюцца 8 вадасховішчаў), сельскай гаспадаркі, рэкрэацыі. мае найбольшыя запасы грунтовых вод у Славакіі. Грунтовыя воды падзяляюцца на 3 тыпы:
Флора
44,3 % тэрыторыі рэспублікі (2,17 млн га) пакрытыя лясамі. 60 % раслін ліставыя, 40 % — хвойныя, прычым пераважаюць расліны ва ўзросце ад 60 да 100 гадоў. Сярод парод, якія выкарыстоўваюцца ў дрэваапрацоўцы, пераважае (займае ⅓ долю ад усіх) бук, затым елка і дуб. 60 % плошчы лясоў знаходзяцца ў падпарадкаванні дзяржаўных арганізацый.
Фаўна
У горных лясах Славакіі ёсць алені, рысі, ваўкі і мядзведзі, а таксама дробныя жывёлы — лісы, вавёркі, ласкі.
Ахова прыроды
У Славакіі ахову прыроды забяспечваюць 9 нацыянальных паркаў, прычым найвялікшым і найстарэйшым з’яўляецца Татранскі нацыянальны парк. Увогуле на тэрыторыі Славакіі знаходзяцца 1082 невялікія прыродаахоўныя тэрыторыі, 382 тэрыторыі агульнаеўрапейскага значэння і 38 тэрыторыі для аховы птушак.
Адміністрацыйны падзел
З 1996 г. Славакія дзеліцца на 8 краёў, якія з 2002 г. маюць пашыраныя правы самакіравання і называюцца ў Канстытуцыі рэспублікі найвышэйшымі тэрытарыяльнымі адзінкамі (vyššie územné celky). Назвы краёў надаваліся ў адпаведнасці з іх адміністрацыйнымі цэнтрамі.
Нацыянальнасці
Нацыянальны склад насельніцтва Славакіі : Доля цыганоў паводле апошняга перапісу (або ў адпаведнасці з іх уласнымі дэкларацыямі) складае 1,7 %, але паводле вынікаў інтэрв’ю з прадстаўнікамі мясцовага самакіравання (задавалася пытанне этнічнай прыналежнасці насельніцтва, якое пастаянна пражывае на падкантрольнай тэрыторыі) гэта лічба складае 5,6 %. Трэба, аднак, адзначыць, што ў выпадку прымання на веру вышэй згаданых 5,6 % варта зменшыць агульную колькасць славакаў і венграў у табліцы на 4 %.
Мовы
Мовы этнічных меншасцей могуць выкарыстоўвацца ў кантакце з уладамі ў тых базавых адміністрацыйна-тэрытарыяльных адзінках, дзе доля прадстаўнікоў этнічнай меншасці ў структуры насельніцтва перавышае 20 %. На практыцы гэта тычыцца больш чым сотні венгерскіх вёсак, дзесяці русінскіх/украінскіх вёсак, цыганскіх абшчын і адной нямецкай вёскі.
Родная мова
Моўны склад насельніцтва Славакіі паводле роднай мовы :
Мова, якая найчасцей ужываецца дома
Моўны склад насельніцтва Славакіі паводле мовы, якая найчасцей ужываецца дома :
Мова, якая найчасцей ужываецца ў публічных месцах
Моўны склад насельніцтва Славакіі паводле мовы, якая найчасцей ужываецца ў публічных месцах :
Рэлігіі і канфесіі
Рэлігійна-канфесійны склад насельніцтва Славакіі : У Славакіі няма ніводнай мячэці.
Палітыка
Глядзі:
Палітычная сістэма
Славацкая Рэспубліка з’яўляецца плюралістычнай дэмакратыяй парламенцкага тыпу — парламенцкай рэспублікай.
Заканадаўчая ўлада
Парламент (Нацыянальная Рада Славацкай Рэспублікі) з’яўляецца найвышэйшым заканадаўчым органам дзяржавы. Ён складаецца з 150 членаў — пасланцаў, абраных у дэмакратычных выбарах, якія адбываюцца (за выключэннем выпадкаў датэрміновых выбараў) адзін раз на чатыры гады. Выбарчая сістэма падчас выбараў у Нацыянальную Раду Славакіі з’яўляецца прапарцыянальнай, такім чынам вынікі выбараў у вялікай ступені залежаць ад галасоў выбаршчыкаў. Калі кандыдаты вылучаюцца ў выбарчыя спісы ад партый, яны здымаюцца з выбараў у тых выпадках, калі іх праграма супярэчыць праграме партыі або калі яны выйшлі са складу партыі, г. зн. што дзейнічае імператыўны мандат.
Выканаўчая ўлада
Кабінет міністраў складаецца з міністраў, што паходзяць з палітычных партый, якія сфарміравалі кааліцыю большасці, г. зн. маюць больш за 75 месцаў у Нацыянальнай Радзе Славацкай Рэспублікі. Кіраўніком урада з’яўляецца прэм’ер-міністр, які не мае непасрэднай міністэрскай улады над асобнымі міністэрствамі. У выпадках, калі дэпутаты становяцца міністрамі, яны часова адмаўляюцца ад сваіх дэпутацкіх мандатаў і замяняюцца намеснікамі (для параўнання: у Чэхіі ў міністраў застаюцца дэпутацкія мандаты, што, у сваю чаргу, прыводзіць да частай адсутнасці міністраў на рабочых месцах праз неабходнасць галасаваць у парламенце). У выпадку адстаўкі ці звальнення міністр мае права вярнуцца ў парламент у якасці звычайнага дэпутата.
Прэзідэнт
Прэзідэнт у Славакіі з’яўляецца кіраўніком дзяржавы. Прэзідэнт Славацкай Рэспублікі разам з прэм’ер-міністрам і спікерам парламента — найвышэйшыя канстытуцыйныя чыноўнікі ў краіне (таму дзейнічаюць некаторыя абмежаванні: напрыклад, яны не могуць адначасова лятаць у адным самалёце). Функцыі прэзідэнта ў Славакіі носяць, хутчэй, фармальны характар. Яго паўнамоцтвы, напрыклад, уключаюць зацвярджэнне пасады прэм’ер-міністра, які абіраецца. Акрамя гэтага, прэзідэнт валодае, так званым правам «малога вета» — можа вярнуць закон на паўторны разгляд Нацыянальнай Радай. Для ажыццяўлення права «малога вета» ў Радзе павінна быць абсалютная большасць пасланцаў — г. зн. мінімум 76 чалавек. Для дасягнення парламенцкага кворуму з нагоды «малога вета» павінна прысутнічаць простая большасць галасоў, г. зн. мінімум 38. Акрамя іншых правоў, прэзідэнт выбірае канстытуцыйных суддзяў з ліку колькасці кандыдатаў, якая ў два разы перавышае колькасць суддзяў: кандыдаты ці атрымліваюць гранты Нацыянальнай Рады, ці вылучаюцца з ліку людзей, якія маюць пэўныя ўзнагароды. Станам на 2014 г. прэзідэнтам Славакіі з’яўляецца Андрай Кіска.
Знешняя палітыка
Славацкая Рэспубліка — член Еўрапейскага Саюза з 2004 г. Славакія прымае актыўны ўдзел у вайсковых аперацыях НАТА (член з 2004 г.). Існуе злучэнне славацкіх міратворцаў (разам з чэшскімі) у Косаве. Пасля тэрактаў 11 верасня 2001 г. у ЗША урад Славакіі адкрыў сваю паветраную прастору для самалётаў антытэрарыстычнай кааліцыі. У чэрвені 2002 г. Славакія абвясціла, што накіруе інжынерную брыгаду ў Афганістан.
Славацкая Рэспубліка — член Арганізацыі Аб’яднаных Нацый (ААН), які ўдзельнічае ў яе спецыялізаваных агенцтвах. Славакія з’яўляецца членам Арганізацыі па бяспецы і супрацоўніцтве ў Еўропе (АБСЕ), Сусветнай гандлёвай арганізацыі (СГА), Арганізацыі эканамічнага супрацоўніцтва і развіцця (АЭСР). Славакія — адна з чатырох краін-удзельніц Вышаградскай групы (разам з Польшчай, Чэхіяй і Венгрыяй) — форуму для абмеркавання пытанняў, якія ўяўляюць узаемную цікавасць. Славацкая Рэспубліка падтрымлівае дыпламатычныя адносіны з 134 дзяржавамі (пераважна праз Міністэрства замежных спраў). У Славакіі знаходзяцца 44 пасольствы і 35 ганаровых консульстваў.
Адносіны з Беларуссю
Дыпламатычныя адносіны ўрады ўстанавілі 14 студзеня 1993 года. 1 кастрычніка 2000 года ўрад Славакіі ператварыў сваё генеральнае консульства ў Мінску ў пасольства. 28 жніўня 2002 года генеральнае консульства Беларусі ў Браціславе пераўтворана ў пасольства. Першым беларускім паслом у Славакіі быў Валерый Варанецкі.
Прамысловасць
У мінулым у Славакіі вырабляліся пераважна прадукты цяжкага машынабудавання для краін СЭУ і іншых саюзнікаў СССР, аднак пасля 1989 г. гэты рынак абваліўся.
Нізкія выдаткі на працоўную сілу і падатковая рэформа ў пачатку XXI ст. зрабілі Славакію прывабнай краінай для замежных інвестараў, асабліва ў галіне аўтамабільнай прамысловасці, якая займае ў эканоміцы рэспублікі надзвычай моцныя пазіцыі: менавіта ў Славакіі вырабляецца найбольшая на планеце колькасць аўтамабіляў на аднаго грамадзяніна. Тут знаходзяцца заводы «Volkswagen» у Браціславе, «PSA Peugeot—Citroën» у Трнаве і «Kia» ў Жыліне. Другой найбольш важнай галіной прамысловасці з’яўляецца электратэхнічная прамысловасць: у Нітры знаходзіцца завод «Sony», каля Галанты — «Samsung». Славацкая прамысловасць мае пазітыўныя перспектывы развіцця і дэманструе стабільны штогадовы рост. Напрыклад, у 2011 г. у Славакіі былі выраблены 926 555 аўтамабіляў (менавіта тады краіна заняла першае месца на планеце па колькасці вырабленых аўтамабіляў на душу насельніцтва — 171 машыны на тысячу грамадзян), а ўжо ў 2013 г. вытворчасць павялічылася прыкладна да 980 000 аўтамабіляў.
За надзвычайны выраб аўтамабіляў краіна атрымала мянушку «Дэтройт Еўропы» (Detroit Európy), а за развіццё эканомікі — «татранскі тыгр» (tatranský tiger).
Сельская гаспадарка
Славакія мае развітую сельскую гаспадарку, якая выкарыстоўвае 19 350 км² сельскагаспадарчых угоддзяў (39,5 % плошчы краіны). У пачатку XX ст. у гэтай сферы былі заняты 60 % насельніцтва. Сёння ў сельскай гаспадарцы, паляванні і сумежных галінах занятыя каля 4,9 % эканамічна актыўнага насельніцтва (100 050 чалавек). Найлепшыя ўмовы для вырошчвання сельскагаспадарчых культур у нізінах, прычым вырошчваюцца пераважна збожжавыя (60 % ад занятай зямлі), насенне алейных культур, адна- і шматгадовыя кармавыя расліны. Бульба, бабовыя, гародніна (асабліва памідоры, белая капуста, цыбуля, папрыка і морква) займаюць разам каля 3 % раллі. У Славакіі вылучаюць 6 рэгіёнаў вінаградарства. Большасць сартоў вінаграду вырошчваецца пераважна ў заходняй, цэнтральнай і, у меншай ступені, ва ўсходняй Славакіі. Землі на ўзвышшах выкарыстоўваюцца ў якасці паш для буйнога рагатага быдла і авечак, але найбольшая частка пагалоўя канцэнтруецца ў нізінах, бо там лепшая кармавая база.
31 снежня 2009 г. у Славакіі былі :
Колькасць жывёл большасці відаў ужо даўно мае тэндэнцыю да зніжэння, пераважна з прычыны зніжэння попыту на ўнутраным рынку і нізкай пакупніцкай здольнасці мясцовага насельніцтва.
Структура зямельнага фонду Славацкай Рэспублікі ў перыяд 2007—2012 гг. была наступная (уся інфармацыя прыведзеная ў гектарах на 1 студзеня дадзенага года) :
Турызм
Славакія прыцягвае сваёй прыроднай прыгажосцю, асабліва ў гарах, пячорах, але таксама і такімі культурнымі і гістарычнымі славутасцямі, як сярэдневяковыя Грады і гарады, народная архітэктура, крыніцы і гарналыжныя курорты. Па некаторых дадзеных, краіна мае найбольшую канцэнтрацыю замкаў (тут іх традыцыйна прынята называць «Грады») на душу насельніцтва. У 2006 г. Славакію наведалі больш за 1,6 млн чалавек. Найбольшая колькасць наведванняў прыйшлася на сталіцу і Татры. Турысты прыязджаюць пераважна з Чэхіі (каля 26 % ад усіх турыстаў), Польшчы (15 %) і Германіі (11 %). З прычыны адсутнасці гор у Беларусі Славакія карыстаецца попытам у беларускіх аматараў горных лыж праз адносна нізкія кошты і выгоднае геаграфічнае знаходжанне.
Сфера паслуг
Сфера паслуг у Славакіі пасля атрымання ёю незалежнасці развіваецца хутка. У сферы паслуг працуе каля 57 % насельніцтва краіны. 59 % ВУП Славацкай Рэспублікі складаецца за кошт іменна гэтай сферы. Асабліва дынамічна развіваецца турызм: за перыяд з 2001 г. па 2005 г. прыбыткі ў гэтай галіне выраслі ў 2 разы.
Энергетыка
Першаснае энергетычнае ўжыванне Славакіі складала 194 ТВт·г (каля 36 ТВт·г на мільён чалавек) у 2009 г. Славацкая Рэспубліка — тыповы энергетычны імпарцёр: у краіну імпартуецца 63 % ад першасна ўжыванай энергіі.
Славакія мае 4 дзеючыя ядзерныя рэактары на 2 АЭС, уведзеныя ў эксплуатацыю ў перыяд паміж 1984 г. і 1999 г. На долю ядзернай энергіі прыходзіцца прыкладна 52 % электрычнасці Славацкай Рэспублікі.
Па дадзеных на канец 2010 г. аб’ём энергіі ветру, які выкарыстоўваўся ў Славакіі, склаў 3 МВт·г, што з’яўлялася найніжэйшым паказчыкам сярод краін ЕС, акрамя бадай што Мальты і Славеніі.
«Slovnaft» — найбуйнейшая нафтаапрацоўчая кампанія ў рэспубліцы. «Славацкая газавая прамысловасць» (Slovenský plynárenský priemysel) — асноўная кампанія, якая забяспечвае прыродным газам краіну.
Паветраны транспарт
У Славакіі знаходзяцца 36 аэрапортаў (у тым ліку 20 з цвёрдым пакрыццём). Славакія мае 6 міжнародных аэрапортаў: у Браціславе, Кошыцах, П’ешцянах, Попрадзе, Сліячы і Жыліне. Найвялікшы аэрапорт у Славакіі знаходзіцца ў Браціславе. У 2009 г. гэтым аэрапортам былі перавезены 1 710 018 пасажыры.
Чыгуначны транспарт
Чыгунка Славацкай Рэспублікі ў 2007 г. мела працягласць 3690 км нармальных, шырокіх і вузкіх каляін і 1923 км ліній з блакіровачным абсталяваннем. Акрамя таго, ёсць 1159 перасячэнні чыгуначных пуцей з сігналізацыяй, 8773 пераключальнікі каляін, 76 тунэлі агульнай працягласцю 43,3 км, 2283 масты агульнай даўжынёй 46,7 км і 2344 чыгуначныя пераезды. Кампанія «Славацкая чыгунка» юрыдычна кантралюе ўсю чыгунку Славакіі. Найбуйнейшыя чыгуначныя вузлы: Браціслава, Жыліна, Кошыцы, Зволен і Нове-Замкі. Найдаўжэйшы тунэль у Славакіі, а таксама ў былой Чэхаславакіі — даўжынёй 4697 м.
Сярод славутасцей чыгуначнага транспарту можна вылучыць. Яна функцыянавала з 1926 г. па 1971 г., а зараз з’яўляецца турыстычным аб’ектам.
Аўтамабільны транспарт
Агульная працягласць дарог складае 42 993 км: 37 533 км з удасканаленым пакрыццём (у тым ліку 415,5 км дарог для аўтамабіляў і 259 км хуткасных дарог) і 5460 км з неўдасканаленым пакрыццём. Вылучаюць наступныя катэгорыі дарог: I класа, II класа, III класа, хуткасныя дарогі, дарогі для аўтамабіляў (D1, D2, D3, D4).
Водны транспарт
У Славакіі няма мораў. Водны транспарт ажыццяўляецца толькі па рэках (у дужках пазначана працягласць прыдатных для транспарту ўчасткаў рэк): Рачныя парты знаходзяцца ў гарадах Браціслава і Комарна. Іншыя водныя вузлы выкарыстоўваюцца пераважна ў рэкрэацыйных і тэхналагічных мэтах. Быў рэалізаваны праект міжнароднага значэння па злучэнні Дуная праз Ваг з Одэрам і Віслай.
Трубаправоды
Праз Славакію праходзяць два трубаправоды — «Дружба» (працягласць складае 506,6 км) і «Адрыя» (працягласць — 8,5 км). Скрозь краіну таксама праходзіць «Брацтва» — галоўны трубаправод славацкай размеркавальнай сістэмы, які аб’ядноўвае ў сабе больш за 30 650 км труб.
Сувязь
Асноўнай кампаніяй, якая забяспечвае насельніцтва як стацыянарнай, так і мабільнай сувяззю (уключаючы таксама лічбавае ТБ, інтэрнэт і г. д.) з’яўляецца кампанія «Slovak Telekom», 51 % акцый якой належыць нямецкай кампаніі «Deutsche Telekom», а 49 % — ураду Славацкай Рэспублікі. Па дадзеных на 2010 г. больш за 100 кампаній мелі ліцэнзіі на забеспячэнне насельніцтва тэлекамунікацыйнымі паслугамі. Праз шырокае пранікненне ў славацкае грамадства мабільных тэлефонаў колькасць функцыянуючых стацыянарных ліній пастаянна зніжаецца: з 1 655 380 у 1999 г. да 994 421 у 2010 г. У Славакіі існуе каля 6 млн мабільных абанентаў. Сувязь стандарту GSM (па стане на 2010 г.) пакрывала 95,9 % тэрыторыі краіны і 99,6 % яе насельніцтва.
Ахова здароўя
Сучасная сістэма аховы здароўя ў Славакіі засноўваецца на дзяржаўным фінансаванні і ажыццяўляецца праз абавязковае для грамадзян Славацкай Рэспублікі медыцынскае страхаванне. Медыцынскае абслугоўванне кантралюецца Міністэрствам аховы здароўя Славацкай Рэспублікі і Бюро па наглядзе аховы здароўя.