cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Клаус Шэнк фон Штаўфенберг
Правал змовы
У 23:30 генерал-палкоўнік Фром быў выпушчаны з-пад арышту. Спрабуючы схаваць сляды ўласнай датычнасьці да змовы, ён неадкладна абвясціў пасяджэнне ваеннага суда, які пасля 30-хвіліннага нарады прысудзіў да смерці пяць чалавек, у тым ліку Клаўса фон Штаўфенберга. З-за асабістага павагі да Людвіга Бека Фром дазволіў яму застрэліцца. Паміж 0:15 і 0:30 21 ліпеня 1944 года ў двары штаба адзін за адным былі расстраляныя Ольбрыхт, Квірнхайм, Хафтэн і Штаўфенберг. Перад смерцю Штауффенберг паспеў выгукнуць: «Няхай жыве Свяшчэнная Германія!»
Астатнія змоўшчыкі былі перададзеныя гестапа. На наступны дзень была створана спецыяльная камісія з высокапастаўленых кіраўнікоў СС для расследавання змовы. Тысячы меркаваных і сапраўдных удзельнікаў «змовы 20 ліпеня» былі арыштаваныя, падвергнутыя катаванням, пакараныя. Пакаранне спецыяльна здымалі на кінастужку для паказу фюрэру.
Герой ці здраднік
У расколатай пасляваеннай Германіі стаўленне да замаху на Гітлера 20 ліпеня 1944 года было неадназначным. У Заходняй Германіі сродкі масавай інфармацыі і палітыкі апісвалі удзельнікаў змовы як герояў. У ГДР гэтая дата наогул не адзначалася.
Хоць Штаўфенберг быў выхаваны ў кансерватыўнай, манархічнай і рэлігійнай традыцыі, за час вайны ягоныя палітычныя пазіцыі прыкметна ссунуліся ўбок левых. У асяроддзі антыгітлераўскіх змоўшчыкаў ён зблізіўся з сацыял-дэмакратамі Юліусам Леберам і Вільгельмам Лёйшнерам; акрамя таго, ён лічыў, што да пасляваеннага ўладкавання Германіі варта падключыць усе антыфашысцкія сілы, уключаючы камуністаў. У усходнегерманскай і савецкай гісторыяграфіі змоўшчыкі падзяляліся на «рэакцыйнае» (кансерватыўнае) крыло пад кіраўніцтвам былога бургамістра Лейпцыга Гёрдэлера і «патрыятычнае» (прагрэсіўнае) на чале са Штаўфенбергам. Згодна з гэтай канцэпцыяй, першыя мелі намер пасля перавароту заключыць сепаратны мір з Захадам і працягнуць вайну з Савецкім Саюзам, другія ж ставілі сваёй мэтай поўны мір для Германіі і ўсталявалі кантакты з левымі палітыкамі — сацыял-дэмакратамі, і нават з кіраўнікамі камуністычнага падполля. Падобны пункт гледжання падзяляе і шэраг заходніх аўтараў.
Але аж да сярэдзіны 1960-х гадоў многія ў Германіі лічылі удзельнікаў змовы не героямі, а здраднікамі.
У сучаснай Германіі 20 ліпеня абвешчана Днём жалобы па пакараных і штогод суправаджаецца правядзеннем урачыстых мерапрыемстваў. На месцы пакарання графа фон Штаўфенберга і яго таварышаў праводзіцца ўрачыстае прыняцце прысягі ваеннаслужачых бундэсвера.
Унук фон Штаўфенберга, Карл Шэнк фон Штаўфенберг, у цяперашні час пражывае ў сваім маёнтку ў вёсцы Ірмельсхаўзен (Баварыя). Ён выступае за тое, каб імем ягонага дзеда не спекулявалі правыя папулісты, у тым ліку і чальцы «Альтэрнатывы для Германіі».
Футбаліст года Беларусі
Найлепшы футбаліст года Беларусі — узнагарода найлепшаму футбалісту Беларусі, якая ўручаецца  ў канцы календарнага года. З 1983 года і да 1990 года пераможцу вызначала газета «Физкультурник Белоруссии», а з 1991 г. — газета «Прессбол».
Пажарніца (Маладзечанскі раён)
Пажарні́ца (, Пожарница) — вёска ў Маладзечанскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Гарадзілаўскага сельсавета.
Ван Сяньчжы (каліграф)
Ван Сяньчжы (, 344—386) — кітайскі каліграф, мастак, і чыноўнік імперыі Цзінь, Бацька імператрыцы Аньсі 安僖皇后 (Ван Шэнь’ай 王神愛, 384—412).
Біяграфія
Сёмы, малодшы сын Ван Січжы, ужо ў 8 гадоў прымаў удзел у літаратурных вечарах бацькі ў Павільёне архідэй. Як і бацька, служыў пры двары, падняўшыся да пасады галоўнага канцлера. Акрамя каліграфіі, займаўся жывапісам, малюючы па перавазе жывёл і насякомых. Большасць работ дайшлі толькі ў пазнейшых копіях.
Селенавадарод
Селенавадарод, селеністы вадарод, гідрыд селену — неарганічнае злучэнне вадароду з селенам, H2Se. Бясколерны газ з непрыемным пахам. Тэмпература плаўлення —65,72 °С. Тэмпература кіпення —41,35 °С. Шчыльнасць вадкага селенавадароду 2,12 г/см³. Устойлівы пры пакаёвай тэмпературы і сухім паветры. На вільготным паветры паступова акісляецца да селену. Пры награванні гарыць з утварэннем дыаксіду селену. У вадзе раствараецца дрэнна. Моцны аднаўляльнік. Ядавіты.
Атрыманне
Селенавадарод атрымліваюць з селену і вадароду пры тэмпературы прыкладна 500 °С.
Выкарыстанне
Селенавадарод выкарыстоўваецца ў працэсах атрымання селену высокай чысціні, селенарганічных злучэнняў, селенідаў.
Падвойныя зоркі
Падвойныя зоркі — зорная сістэма з 2 зорак, звязаных фізічна (фізічныя падвойныя зоркі) ці размешчаных амаль на адным прамені назірання (аптычныя падвойныя зоркі).
Аптычныя падвойныя зоркі (пары) складаюцца з вельмі далёкіх адна ад адной у прасторы зорак, якія выпадковым чынам праектуюцца на нябесную сферу па прамяні зроку (напр зоркавая пара Міцар і Алькор у сузор'і Вялікай Мядзведзіцы). Фізічныя падвойныя зоркі з прычыны ўзаемнага прыцяжэння рухаюцца па эліптычных арбітах вакол агульнага цэнтра мас.
Класіфікацыя
Паводле ўмоў назірання фізічныя падвойныя зоркі падзяляюцца на 4 групы:
Візуальна-падвойныя зоркі
Кампаненты гэтых зорак можна бачыць пры дапамозе тэлескопа ці сфатаграфаваць. Напрыклад, Міцар складаецца з дзвюх вельмі блізкіх зорак, нераспазнавальных простым вокам. Кампаненты зоркавай пары Міцар A і Міцар В знаходзяцца адзін ад аднаго на адлегласці 14″ і маюць зорныя велічыні адпаведна 2,4m  і  4,0m.
Зацьменна-падвойныя зоркі
Зацьменна-падвойныя, ці зацьменна-пераменныя, зоркі ўяўляюць сабой цесныя пары, што абарачаюцца з перыядам ад некалькіх гадзін да некалькіх гадоў па арбітах, вялікая паўвось якіх параўнальная з самімі зоркамі. З гэтай прычыны мы не можам бачыць паасобку іх кампаненты, таму што вуглавая адлегласць паміж зоркамі вельмі малая. Меркаваць пра дваістасць сістэмы можна толькі па перыядычных ваганнях бляску, калі па прамяні зроку плоскасці іх арбіт практычна супадаюць. У гэтым выпадку назіраюцца зацьменні, калі адзін з кампанентаў праходзіць спераду ці ззаду другога.
Крывая змянення бляску зацьменна-падвойнай зоркі звязана з перыядычнымі зацьменнямі аднаго кампанента другім. Рознасць зорных велічынь у мінімуме і максімуме бляску называецца амплітудай, а прамежак часу паміж двума паслядоўнымі найменшымі мінімумамі — перыядам пераменнасці.
Тыповы прыклад зацьменна-пераменнай зоркі — зорка β Персея (Алголь), якая рэгулярна зацямняецца на 9,6 г з перыядам 2,867 сутак. Падзенне бляску ў мінімуме ў гэтай зоркі складае 2,3m. Усяго вядома каля 4000 зацьменна-падвойных зорак.
Спектральна-падвойныя зоркі
Зоркі, падвойнасць якіх устанаўліваецца толькі на падставе спектральных назіранняў, называюцца спектральна-падвойнымі.
Калі назіральнік знаходзіцца ў плоскасці арбіты падвойнай сістэмы, якая складаецца з больш масіўнай і яркай зоркі і менш яркай і масіўнай зоркі, кожны з кампанентаў пры абарачэнні вакол цэнтра мас сістэмы то набліжаецца да назіральніка, то аддаляецца ад яго. З-за эфекту Доплера ў першым выпадку лініі ў спектры зоркі зрушваюцца да фіялетавай часткі спектра, у другім — да чырвонай, прычым перыяд гэтых зрушэнняў роўны перыяду абарачэння.
Пастаяннае ўдасканаленне методыкі вызначэння зруху спектральных ліній дало магчымасць у 1995 г. выявіць у зоркі 51 Пегаса спадарожнік масай у палову масы Юпітэра. Да цяперашняга часу метадам прамянёвых скарасцей больш чым у 600 зорак выяўлены планетныя сістэмы. Яны атрымалі агульную назву — экзапланеты.
Астраметрычна-падвойныя зоркі
Сустракаюцца такія цесныя зоркавыя пары, калі адна з зорак ці вельмі малая па памерах, ці мае нізкую свяцільнасць. У гэтым выпадку разгледзець такую зорку няма магчымасці, але выявіць дваістасць усё ж можна. Яркі кампанент будзе перыядычна адхіляцца ад прамалінейнай траекторыі то ў адзін, то ў другі бок, быццам па прамой рухаецца цэнтр мас сістэмы. Такія ўзбурэнні прапарцыянальныя масе спадарожніка.
Даследаванні адной з найбліжэйшых да нас зорак, вядомай пад назвай Рос 614 (яе бляск 11,4m  і паралакс 0,25″), паказалі, што амплітуда адхіленняў зоркі ад напрамку, які дапускаўся, дасягае 0,36″. Перыяд абарачэння зоркі адносна цэнтра мас роўны 16,5 года. Сярод блізкіх да Сонца зорак выяўлена каля 20 астраметрычна-падвойных зорак.
Ахмет Давутаглу
Ахмет Давутаглу (Ahmet Davutoğlu;, Конья, Турцыя) — турэцкі дзяржаўны дзеяч і дыпламат. Міністр замежных спраў Турцыі з 1 мая 2009 па 22 мая 2016. Лідар правячай партыі справядлівасці і развіцця з 21 жніўня 20014 і прэм’ер-міністр Турцыі з 28 жніўня 2014.
Паходжанне
Нарадзіўся 26 студзеня 1959 у горадзе Ташкент правінцыі Конья, Турцыя.
Адукацыя
Сярэднюю адукацыю атрымаў у Стамбульскім мужчынскім ліцэі. У 1983—1984 навучальным годзе скончыў Басфорскі ўніверсітэт (Стамбул) па дзвюм галінам: «Эканоміка» і «Паліталогія і міжнародныя адносіны». Працягнуўшы навучэнне ў ВНУ, атрымаў ступень магістра ў галіне «Дзяржаўнае кіраванне» і доктарскую ступень у галіне «Паліталогія і міжнародныя адносіны».
Праца
У 1990 годзе пачаў выкладчыцкую дзейнасць на пасадзе асістэнта ў Міжнародным Ісламскім Універсітэце Малайзіі. Адкрыў кафедру паліталогіі, якой кіраваў да 1993.
У 1999—2004 гг. працаваў на пасадзе прафесара, быў у савеце кіравання, уваходзіў у навуковы савет, кіраваў кафедрай міжнародных адносін ва Універсітэце Бейкет, чытаў курс лекцый у якасці запрошанага выкладчыка на кафедры міжнародных адносін ва Універсітэце Мармара.
18 студзеня 2003 года ўказам прэзідэнта Турцыі Ахмета Недждэта Сезэра і Прэм’ер-міністр Турцыі Абдулы Гюля Ахмету Давутаглу быў нададзены ранг Надзвычайнага і Паўнамоцнага пасла.
1 мая 2009 быў прызначаны на пасаду міністра замежных спраў Турэцкай Рэспублікі, якую займаў да 28 жніўня 2014.
Вядомыя асобы Мелітопаля
Вядомыя ўраджэнцы Мелітопаля:
Найма Віфстранд
Найма Віфстранд (швед. Siri Naima Matilda Wifstrand,,  — , там жа) — шведская актрыса аперэты, тэатра і кіно, рэжысёр, кампазітар.
Біяграфія
Расла без бацькі, дапамагала маці, працуючы ў лавачцы швейнай фурнітуры. Акцёрскаму майстэрству не вучылася. У 1905 года стала членам перасоўнай тэатральнай кампаніі Ганны Лундберг. Грала ў розных гарадах, у тым ліку — у Хельсінкі і Стакгольме, але не думала пра акцёрскую кар’еру, марыла спяваць у аперэце. Вывучала музыку і вакал у Шведскай Каралеўскай Акадэміі музыкі, у 1910 годзе адправілася ў Лондан, дзе брала ўрокі ў знакамітага тэнара Раймунда фон цур Мюлена. Па вяртанні стала адной з вядучых салістак шведскай аперэты, мела поспех у аперэтах І. Кальмана і Ф. Легара. Спявала на сцэне стакгольмскага Oscarsteatern (1913—1918), выступала ў турнэ па Швецыі і іншым скандынаўскім краінам. У 1920-я гады спявала пераважна на сцэнах Стакгольма і Капенгагена. У 1927 годзе дэбютавала ў кіно.
Многія гады жыла ў Лондане, дзе выступала з песнямі пад гітару, у тым ліку — на Брытанскім тэлебачанні 1930-х гадоў.
У 1937 годзе была запрошаная на ролю матухны Пічэм у «Трохграшовай оперы» Брэхта, пастаўленай у стакгольмскім Riksteatern Перам Ліндбергам. Пастаноўка і роля мелі велізарны поспех. Пераехаўшы ў Швецыю, Брэхт пісаў «Матуля Кураж» спецыяльна для Наймы Віфстранд, але яна так і не сыграла ў гэтай п’есе. Актрыса ўсяляк дапамагала Брехту ў Швецыі.
У 1940-х Віфстранд думала сысці са сцэны і прысвяціць сябе рэжысуры. У 1944—1946 гадах яна ажыццявіла шэраг пастановак у Каралеўскай оперы Швецыі. Аднак нечаканы (у тым ліку, для самой актрысы) поспех у некалькіх кінароляў зрабіў яе надзвычай папулярнай у маладога пакалення шведскіх рэжысёраў тэатра і кіно, якія распачалі наперабой прапаноўваць ёй ролі ў спектаклях і фільмах. Адным з іх стаў Інгмар Бергман. Віфстранд працавала ў трупе Бергмана ў Гарадскім тэатры Мальмё (1954—1961) і на працягу 20 гадоў здымалася ў бергманаўскіх фільмах. На сцэне ў пастаноўцы Бергмана ёю былі сыграныя ролі ў п’есах Астроўскага, Ібсена, Стрындберга, Гофмансталя, Ануя, Яльмара Бергмана і іншых.
Агулам сыграла больш чым у 60 кінастужках.
Парэчча (Маладзечанскі раён)
Парэ́чча (, Поречье) — вёска ў Маладзечанскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Гарадзілаўскага сельсавета.
Ліпары
Геаграфія
Востраў Ліпары месціцца ў 27 км на поўнач ад Сіцыліі, у 437,6 км на паўднёвы ўсход ад Рыма, у 1969 км на паўднёвы захад ад Мінска. Даўжыня — 9,6 м. Найбольшая шырыня — каля 7 км. Ад бліжэйшага вострава Вулкана Ліпары адлучае праліў меней за 1 км.
Мае вулканічнае паходжанне. Узнік каля 223 тыс. гадоў таму. Наймалодшыя геалагічныя фарміраванні адносяцца да VI ст. н. э. Востраў гарысты. Найвышэйшы пункт — гара Монтэ-Кірыка (602 м). На захадзе і поўдні сустракаюцца фумаролы з гарачай вадой.
На Ліпары здаўна здабывалі каалін.
Гісторыя
Востраў Ліпары быў населены ў сярэднім неаліце выхадцамі з суседняй Сіцыліі. Тут здаўна здабывалі абсідыян, які карыстаўся значным попытам нават пасля пачатку апрацоўкі металаў. Акрамя таго, старажытныя тубыльцы займаліся земляробствам, жывёлагадоўляй і рыбалоўствам. Археолагамі выяўлены рэшткі керамікі, характэрнай для мінойскай балканскай Грэцыі, а потым — для мікенскай культуры. У другой палове 2 тысячагоддзя да н. э. з'яўляюцца ўмацаваныя паселішчы, якія будавалі ў непрыступных мясцінах. У канцы 2 тысячагоддзя да н. э. на востраве з'явіліся новыя жыхары з Паўднёвай Італіі.
У 580 г. да н. э. на Ліпары прыбылі грэчаскія каланісты. Яны заспелі грамадства з 500 тубыльцаў, якія разам апрацоўвалі зямлю і разам ахоўвалі востраў ад піратаў. Згодна паданню, ліпарцы былі нашчадкамі аўсона Ліпара і грэка Эола. У сярэдзіне 1 тысячагоддзя да н. э. з-за нападаў этрускаў большая частка карэннага насельніцтва пакінула востраў. Гэта дазволіла дарыйцам заснаваць на ім сваю калонію. Яны самі актыўна займаліся пірацтвам, рабавалі італійцаў і этрускаў.
У 252 г. да н. э. Ліпары быў заваяваны рымлянамі. У гады войн з Карфагенам, а таксама грамадзянскай вайны паміж Актавіянам і Пампеям востраў выкарыстоўваўся як ваенная база.
У сярэднявеччы Ліпары належыў да дзяржавы остготаў, Візантыі, Неапалітанскага каралеўства. Тут сяліліся манахі-пустэльнікі і некаторы час існавала біскупская кафедра, прыязджалі пілігрымы. У 839 г. і 1540 г. востраў рабавалі мусульманскія піраты.
У 1861 г. далучаны да Італіі.
Турызм
Турызм з'яўляецца асновай эканомікі вострава. Порт Ліпары прымае паромы з бліжэйшага сіцылійскага порта Мілаца, улетку з Неапаля, і Палерма. Аэрапорта няма, аднак дзейнічае верталётная пляцоўка.
Славутыя мясціны:
Паводка ў Кітаі (1931)
У 1931 годзе падвергся серыі разбуральных паводак (1931年江淮大水), паводле розных даных загінула ад 145 тысяч да 4 мільёнаў чалавек. Лічыцца найбуйнейшым стыхійным бедствам за ўсю задакументаваную гісторыю чалавецтва.
Хроніка падзей
З 1928 па 1930 год у Кітаі панавала засуха. Зіма 1930/1931 гадоў выдалася снежная, увесну выпала шмат дажджоў, і рэкі пачалі перапаўняцца. Ліўні працягнуліся і ўлетку, іх пік прыйшоўся на ліпень — жнівень 1931 года. Таксама назіралася небывалая актыўнасць цыклонаў: за адзін толькі ліпень таго года над рэгіёнам іх прайшло сем штук, у той час як нормай з'яўляецца два ў год.
Да ліпеня выйшлі з берагоў найбуйнейшыя рэкі краіны: Янцзы, Хуайхэ, Хуанхэ. Неўзабаве высокая вада дайшла да Нанкіна, сталіцы краіны ў той час, і амаль цалкам яго разбурыла. Да 19 жніўня ўзровень вады перавышаў норму на 16 метраў. Увечар 25 жніўня вада ўвайшла ў Вялікі канал, змыла дамбы, у тую ноч патанула каля 200 тысяч чалавек, большасць з якіх, натуральна, спалі.
У сувязі з велізарнай колькасцю трупаў у рэгіёне пачаліся эпідэміі халеры і тыфу, з-за адсутнасці харчавання фіксаваліся выпадкі дзетазабойства і канібалізму.
Рэакцыя ўрада
Гаміньданскі ўрад арганізаваў камісію для дапамогі пацярпелым, але ў сувязі з грамадзянскай вайной фінансаванне было мізэрным, і ўся дапамога вылілася ў пабудову некалькіх маленькіх дамбаў уздоўж Янцзы. У 1953 годзе, калі да ўлады прыйшлі камуністы, па берагах Янцзы праехаў Маа Цзэдун, распавядаючы пра планы па хуткім будаўніцтве найвялікшага гідратэхнічнага збудавання — «Тры цясніны», якое назаўжды засцеражэ жыхароў рэгіёна ад паводак. «Цясніны» былі пабудаваны праз шмат гадоў пасля смерці Маа і зарабілі толькі ў 2012 годзе.
Філатава
Філатава — жаночая форма прозвішча Філатаў, тапонім.
Аляксандр Пятровіч Чумакоў
Алякса́ндр Пятровіч Чумакоў (нар., в. Ільінка Дубоўскага раёна ), вайсковы і дзяржаўны дзеяч Беларусі, міністр абароны Рэспублікі Беларусь (1996—2001).
Біяграфія
У 1958 паступіў у Адэскае вышэйшае агульнавайскавое каманднае вучылішча. Пасля праходзіў службу ў Адэскай ваеннай акруге. З 1967 года пачаў навучанне ў Ваеннай акадэміі імя Фрунзе, праходзіў службу ў Чырвонасцяжнай Закаўказскай ваеннай акруге. У 1978 годзе быў накіраваны ў Ваенную акадэмію Генеральнага штаба Узброеных Сілаў пасля якой быў прызначаны камандзірам 120-ай гвардзейскай мотастралковай дывізіі, затым камандзірам Асобнага армейскага корпуса Чырвонасцяжнай Беларускай ваеннай акругі, дыслацыраваннага ў Уруччы. У 1986 годзе быў прызначаны камандуючым 20 арміі Групы савецкіх войск у Германіі. З 1988 года — начальнік штаба і першы намеснік камандуючага ЧБВА.
Са снежня 1995 года па кастрычнік 1996 года — начальнік Глаўнага штаба Узброенных Сіл Рэспублікі Беларусь — першы намеснік міністра абароны Рэспублікі Беларусь. З кастрычніка 1996 года па студзень 1997‑га выконваючы абавязкі, а са студзеня 1997 па красавік 2001‑га — міністр абароны Беларусі.
Касцёл Божай Міласэрднасці (Воранава)
Касцёл Божай Міласэрднасці ў г.п. Воранава пабудаваны ў 1995 годзе з цэглы ў эклектычным стылі ў архітэктурных формах стылізванай готыкі на месцы драўлянага.
Гісторыя
Касцёл быў заснаваны тут у першай палове XVI ст. па фундацыі магната Гаштольда, тагачаснага ўладальніка Блотны (пазней Воранава). Новы драўляны касцёл на цэнтральнай плошчы мястэчка быў пабудаваны ў 1705 годзе на сродкі мсціслаўскага ваяводы Аляксандра Яна Масевіча, святыня была асвечана пад тытулам святых апосталаў Сымона і Юды Тадэвуша.
У XVIII ст., калі Воранава было ва ўладанні роду Сцыпіёнаў, мястэчка атрымала статус цэнтра староства. У 1735 кашталян смаленскі і ўладальнік Воранава Ян Сцыпіён дэль Кампа і яго сын Юзаф Сцыпіён, староста лідскі, адкрылі тут школу і калегіюм ордэна піяраў. Па фундацыі воранаўскаму кляштару ў маёмасць перадаваўся маёнтак Лапацызна з вёскай Вільканцы і ахвяравалася 50000 злотых. Аднак праз 20 гадоў, у 1756, па распараджэнні адукацыйнай камісіі піяры былі пераведзены ў Ліду.
Драўляны парафіяльны касцёл, той, што пабудаваў яшчэ Масевіч, дзейнічаў у Воранаве да Другой сусветнай вайны. Гэта быў трохнававы прамавугольны ў плане безвежавы храм з трохвугольным франтонам над галоўным фасадам, які фланкавалі дзве гранёныя вежачкі. Злева ад касцёла асобна стаяла двух’ярусная таксама драўляная шатровая званіца. Касцёльны комплекс быў абнесены бутавай агароджай з трохпралётнай цаглянай і атынкаванай уваходнай брамай.
Іншых святынь на той час у воранаўскай парафіі не было. Колькасць парафіян дасягала амаль 4000. У 1967 годзе старажытны касцёл быў знішчаны, цяпер на гэтым месцы знаходзіцца будынак клуба.
Адраджэнне парафіі пачалося ў канцы 1980-х гадоў. Восенню 1990 за парафіяльнымі могілкамі распачалося будаўніцтва новага велічнага дзвюхвежавага касцёла з сілікатнай цэглы. У 1994 у святыні прайшло першае набажэнства, аднак будаўніцтва працягвалася і далей. 19 мая 2002 года касцёл пад тытулам Божай Міласэрнасці кансэкраваў гродзенскі біскуп Аляксандр Кашкевіч. Гістарычны тытул святых апосталаў Сымона і Юды Тадэвуша захавала воранаўская парафія.
З 1999 года ў комплекс касцёла ўваходзіць манаскі дом (аднапавярховы з мансардай) з капліцай св. Міхала Арханёла. У плябаніі таксама ёсць капліца. Парафіяй апекуюцца ксяндзы палаціны.
Архітэктура
Інтэр’ер, падзелены чатырма парамі апор на тры навы, перакрыты плоскай падшыўной дашчанай столлю на бетонных бэльках. Перагародка ў выглядзе дасабаровага алтара выдзяляе за прэзбітэрыем сакрыстыю. У святыні тры алтары: галоўны — Божай Міласэрнасці, левы бакавы — Найсвяцейшага Сэрца Пана Езуса, правы — Маці Божай Фацімскай, над уваходам зроблены хоры.
Ван Сюнь (каліграф)
Ван Сюнь (349—400) — кітайскі каліграф, які жыў у часы дынастыі Цзінь (266—420). Ван Сюнь быў пляменнікам «Мудраца каліграфіі» Ван Січжы і стрыечным братам Ван Сяньчжы.
Яго самай вядомай працай з’яўляецца ліст, напісаны свайму сябру Боюаню (伯远), які называецца Ліст да Боюаня, адзін з Трох рарытэтаў каліграфіі (三希).
Помнікі ахвярам Халакоста
Помнікі ахвярам Халакоста — мемарыяльныя збудаванні, устаноўленыя ў памяць ахвяр Халакоста — яўрэяў, цыган і іншых меншасцей, якія падвяргаліся пераследу і знішчэнню з боку нацыстаў іх саюзнікаў і калабарацыяністаў у гады Другой сусветнай вайны.
XXVI Генеральная асамблея Міжнароднага астранамічнага саюза
Апошняе ўдакладненне наконт свабоднай прасторы, дададзенае на асамблеі, азначае, што на арбіце планеты не знаходзіцца нябесных целаў, якія не з'яўляюцца яе спадарожнікамі.
Помнікі ахвярам Халакоста
Існуюць тысячы помнікаў, прысвечаныя ахвярам нацысцкіх пераследаў і масавых забойстваў. Новыя помнікі з'яўляюцца штогод. Навукоўцы абагульняюць звесткі пра помнікі ахвярам Халакоста з канца 1960-х гадоў.
XXVI Генеральная асамблея Міжнароднага астранамічнага саюза
Асамблея відавочна дэкларавала, што Плутон не з'яўляецца планетай. Ён задавальняе толькі двум першым крытэрыям, якія выкарыстоўваліся раней, і не задавальняе новаму крытэрыю. Яго класіфікацыя змененая на «карлікавая планета», у якія таксама ўваходзяць Эрыс, Цэрэра, Макемаке і Хаумеа.
Помнікі ахвярам Халакоста
Гісторыя
Самыя першыя помнікі (напрыклад, у Майданаку ў 1953 годзе і ў памяць паўстання ў Варшаўскім гета ў 1948 годзе) сімвалізавалі супраціў генацыду. Другая хваля стварэння мемарыялаў была прысвечана ахвярам канцэнтрацыйных лагераў, напрыклад у Польшчы ў Асвенціме, у Бельгіі ў Брэендонку і ў Чэхаславакіі ў Тэразіне. У гэтым выпадку ініцыятары сутыкнуліся з праблемай захавання аўтэнтычных аб'ектаў, паколькі многія лагеры былі разбураны ці перабудаваны.
Новы этап, прыкладам якога з'яўляецца мемарыял у Дахау, створаны ў 1950-я гады, характарызуецца тым, што выжылыя працавалі ў цесным кантакце з дзяржаўнымі арганізацыямі і шляхам міжнародных конкурсаў шукалі найлепшыя формы ўвасаблення. Фактычна менавіта ў гэты перыяд былі закладзены асновы падыходу да адлюстравання Халакоста ў мемарыяльных збудаваннях. Першы мемарыял Халакоста быў створаны ў траўні 1943 года на тэрыторыі канцлагера Майданак. Яўрэйская сімволіка амаль не выкарыстоўвалася ў мемарыялах у канцлагерах да 1960 года, калі маштабы генацыду сталі публічна абмяркоўвацца. Першыя сімвалы былі ўзятыя з пазначэнняў, што прымяняліся ў канцлагерах: калючы дрот, каравульныя вышкі, знакі сегрэгацыі зняволеных. Пасля дадаліся сімвалы больш звязаныя канкрэтна з Халакост: напрыклад, вагоны і рэйкі, якія абазначаюць дэпартацыю, жоўтая зорка, менора і іншыя.
XXVI Генеральная асамблея Міжнароднага астранамічнага саюза
Дадзенае вызначэнне абмежавана Сонечнай сістэмай, г. зн. Асамблея ніяк не спрабавала класіфікаваць целы, званыя экзапланетамі.
Багіня дэмакратыі
Багіня дэмакратыі (трад.: 民主女神; піньінь: mínzhǔ nǚshén) — дзесяцімятровая статуя, усталяваная на плошчы Цяньаньмэнь у Пекіне, Кітай падчас падзей на плошчы Цяньаньмэнь 1989 года. Статуя была створана за 4 дні студэнтамі Акадэміі мастацтваў Пекіна з пенапласту, пап'е-машэ і металічнай арматуры. Была знішчана кітайскай арміяй 4 чэрвеня 1989 пры прыгнечанні дэманстрацый. З тых часоў было створана некалькі яе копій, якія знаходзяцца ў розных гарадах свету.
Сезон 2012/2013 «Алімпіі» Гродна
У сезоне 2012—2013 жаночы баскетбольны клуб «Алімпія» з Гродна прымаў удзел у наступных турнірах:
Любоў Алёшкіна
Любоў Алёшкіна (нар., Мэлітопаль, Украіна) — прафесійная украінская баскетбалістка. Выступала за зборную Украіны.
Біяграфія
У 2005 годзе перайшла з запарожскіх «Казачак» у курскае «Дынама». З 2011 года іграе за гродненскую «Алімпію», дзе у 2014 годзе стала лепшым цэнтравым у Чэмпіянату Рэспублікі Беларусь.
Архіп Іванавіч Куінджы
Архіп Іванавіч Куінджы (, Марыупаль — ) — жывапісец-пейзажыст. Правадзейны член Пецярбургскай АМ (з 1893).
Біяграфія
Жывапісу вучыўся самастойна і ў Пецярбугскай АМ (1868). Член Таварыства перасоўных мастацкіх выставак 1875—1879. Ініцыятар стварэння Таварыства мастакоў (1909; пазней Таварыства імя Куінджы). Выкладаў у Пецярбургскай АМ (прафесар з 1892, з 1894 прафесар-кіраўнік пейзажнай майстэрні, сярод вучняў А. Рылоў, М. Рэрых), адкуль у 1897 годзе звольнены за падтрымку студэнцкіх патрабаванняў. У ранні перыяд зазнаў уплыў Івана Айвазоўскага. У сярэдзіне 1870-х гадоў стварыў шэраг карцін, у якіх пейзажны матыў разлічаны на канкрэтныя сацыяльныя асацыяцыі, што адпавядала канцэпцыі перасоўнікаў («Забытая вёска», «Чумацкі тракт»). У творах сталага перыяду імкнуўся да перадачы найбольш выразных па асвятленні станаў прыроды. З дапамогай кампазіцыйных прыёмаў, якія дазвалялі стварыць панарамныя віды (высокі гарызонт і інш.), светлавых эфектаў і інтэнсіўных колераў, зведзеных да некалькіх галоўных тонаў, дамагаўся амаль поўнай ілюзіі натуральнага асвятлення: «Украінская ноч» (1876), «Бярозавы гай», «Пасля навальніцы» (абедзьве 1879), «Ноч на Дняпры» (1880), «Дняпро раніцай» (1881). Работам позняга перыяду ўласцівы дэкаратыўнасць і знешняя эфектнасць колеравага ладу («Бярозавы гай», 1901).
Ліпень (рыба)
Ліпень, звычайны харыус, еўрапейскі харыус (Thymallus thymallus) — рыба падсямейства харыусавых атрада ласосепадобных.
Апісанне
Даўжыня цела да 50 см, маса 0,5—1 кг. Цела стройнае, тарпедападобнае, укрытае адносна дробнай луской, размешчанай уздоўж цела рэзка акрэсленымі радамі. У бакавой лініі 74—96 лускавінак. Рот канцавы, невялікі, з маленькімі шчацінкападобнымі зубамі. Спінны плаўнік размешчаны бліжэй да галавы, высокі і доўгі, у ім 4—17 простых і 13—17 разгалінаваных прамянёў. Бліжэй да хваставога плаўніка ёсць невялікі тлушчавы плаўнічок. Афарбоўка цела яркая, асабліва вясной у перыяд нерасту. На спіне, у верхняй частцы з бакоў мноства чорных плямак, па баках слаба прыкметныя бураватыя палоскі, спінны плаўнік яркі, у вочкі. Парныя плаўнікі жоўтыя або чырванаватыя, няпарныя — фіялетавыя.
Пашырэнне
Пашырэнне: рэкі Цэнтральнай і Усходняй Еўропы. На тэрыторыі Беларусі трапляецца ў вярхоўях і некаторых прытоках Нёмана, Віліі і Заходняга Буга. Аддае перавагу хуткаплынным рэкам з чыстай вадой, дзе ямы чаргуюцца з перакатамі. Аселая рыба, трымаецца на пясчаных і камяністых перакатах паблізу ям і віроў.
Асаблівасці біялогіі
Полавая спеласць ва ўзросце 2—3 гады. Нераст у траўні на камяністых перакатах. Самцам уласціва шлюбнае ўбранне: цела іх становіцца ярка афарбаваным, спінны плаўнік павялічваецца. Плоднасць 3—36 тыс. ікрынак. Корміцца жывёльнай доннай драбязой, насякомымі, што падаюць на ваду, ікрой іншых рыб. Буйныя харыусы кормяцца таксама дробнай рыбай і нават невялікімі грызунамі, якія выпадкова трапілі ў ваду.
Пекары (Гарадзілаўскі сельсавет)
Пекары́ (, Пекари) — вёска ў Маладзечанскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Гарадзілаўскага сельсавета.
У 1954—1959 гадах цэнтр Пякарскага сельсавета.
Дангола
Дангола (دنقلا) — горад на поўначы Судана, адміністрацыйны цэнтр вілаята Поўнач. Насельніцтва (2012 г.) - 13 563 чал.
Гісторыя
Горад Дангола быў заснаваны ў XIV ст. арабамі пасля зруйнавання Старой Данголы. Меў крэпасць, апісаную ў 1699 г. французскім вандроўнікам Шарлям Пансэ. У 1820 г. захоплены егіпцянамі. У 1896 г. для падаўлення паўстання махдзістаў у горад уведзены брытанскія войскі. З 1956 г. у складзе незалежнага Судана.
Рожавічы
Ро́жавічы (, Рожевичи) — вёска ў Маладзечанскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Гарадзілаўскага сельсавета.
Дангола
Геаграфія
Горад Дангола месціцца на левым беразе ракі Ніл у 458 км на паўночны захад ад Хартума, сталіцы Судана, у 600 км на паўднёвы захад ад Асуана. Клімат субрапічны пустынны. Сярэдняя тэмпература студзеня +17,6°C. Сярэдняя тэмпература чэрвеня +34°C. Гадавая колькасць ападкаў — 13,6 мм.
Эканоміка
Дангола — важны транзітны цэнтр на поўначы Судана. У горадзе працуе ўніверсітэт.
Караткакрылы мечнік
Караткакрылы мечнiк (Conocephalus dorsalis) — насякомае сямейства сапраўдных конікаў.
Апісанне
Невялікае (12-19 мм), стройнае, з вельмі доўгімі вусікамі, зялёнае насякомае. Над­крылы і крылы карацейшыя за брушка (рэдка цалкам развітыя). Яйцаклад самкі (8,5-10 мм) выгнуты дагары, карацейшы чым заднія сцёгны. Цэркі самца з моцным зубцом знутры за сярэдзінай, са злёгку загнутым угару кончыкам. Заднія сцёгны знізу без шыпікаў.
Пашырэнне
Еўрапейска-паўночнасібірскі від. У Еўропе распаўсюджаны шырока, даходзіць да поўначы Скандынавіі, не дасягаючы поўдня. У Беларусі сустракаецца ў пойме р. Прыпяць у Нацыянальным парку «Прыпяцкі».
Жыве ў траве, на кустах, дрэвах у прыбярэжных біяцэнозах, аддае перавагу сырым месцам.
Асаблівасці біялогіі
Рацыён складаецца з расліннай ежы і дробных насякомых.
Яйцы адкладвае ў пазухі лістоў. Імага з'яўляюцца ў ліпені і сустракаюцца да кастрычніка. Жывуць таксама калоніямі ў зарасніках асакі і чароту. Зімуюць яйцы.
Сакольнікі (Маладзечанскі раён)
Сако́льнікі (, Сокольники) — вёска ў Маладзечанскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Гарадзілаўскага сельсавета.
Турбападрыхтоўка
Турбападрыхтоўка - расійская кампанія, анлайн-платформа для распрацоўкі адукацыйнага кантэнту і працы з ім у рэжыме адаптыўнага электроннага навучання.
Кампанія ўваходзіць у топ - 100 інавацыйных адукацыйных платформаў паводле версіі Holon IQ і ў топ-30 кампаній на рынку анлайн-адукацыі ў 2021 годзе паводле версіі РБК. Рэзідэнт Сколкава з 2020 года.
Гісторыя стварэння
Кампанію заснавалі ў 2018 годзе ў Таганрозе прадпрымальнікі Аркадзь Ітэнберг і Алег Емяльянаў.
Яна Ранавескі
Яна Ранавескі (нар., Талін, Эстонія) — прафесійная эстонская баскетбалістка. Выступала за зборную Эстоніі.
Біяграфія
У 2006 годзе скончыў хаберсцкую рускую гімназію. Баскетболам пачаў займацца ў 1996 годзе ў Валянціны Скараходавай.
Пачала выступаць у чэмпіянаце Эстоніі ў 2002 годзе. Выступала ў Беларусі за жаночую каманду БК «Мінск-2006» (2010-11) і гродзенскую «Алімпію» (2012-13)
Голас Радзімы
Голас Радзімы — інфармацыйна-асветная газета для беларусаў за мяжой.
Гісторыя
Выдаецца з 6 красавіка 1955 года ў Мінску на беларускай мове штотыднёва. Да студзеня 1960 года называлася «За вяртанне на Радзіму».
Заснавана секцыяй Савецкага камітэта «За вяртанне на Радзіму» для прапаганды савецкага ладу жыцця сярод беларускіх эмігрантаў. З сярэдзіны 1970-х гадоў асвятляла жыццё, у тым ліку беларускай эміграцыі. З сярэдзіны 1990-х гадоў адзінае беларускае выданне, якое распаўсюджваецца сярод нацыянальнай дыяспары і ў асяроддзі замежных беларусістаў.
Інфармуе аб палітычных працэсах, якія адбываюцца ў Беларусі, навінах грамадска-культурнага жыцця. Публікуе шмат матэрыялаў па гісторыі Беларусі, асвятляе жыццё беларусаў у далёкім і блізкім замежжы. Да 1993 года выдавалася «Бібліятэчка газеты «Голас Радзімы». Выдадзена больш за 150 кніг і брашур.
Спярша выдавалася Беларускім таварыствам па сувязях з суайчыннікамі за рубяжом. Потым да 2018 году з'яўлялася дадаткам да газеты  «Советская Белоруссия». Зараз выдаецца як асобнае выданне Выдавецкім домам «Звязда».
Далёкаўсходняя ваенная акруга
Далёкаўсходняя ваенная акруга — аператыўна-стратэгічнае тэрытарыяльнае аб’яднанне Узброеных Сіл Расіі, якое дыслакуецца ў далёкаўсходнім рэгіёне краіны.
Створана 31 ліпеня 1918 года. У склад акругі ўваходзяць тэрыторыі Рэспублікі Саха (Якуція), Прыморскага, Хабараўскага і Камчацкага краёў, Амурскай, Магаданскай, Сахалінскай абласцей, Чукоцкай аўтаномнай акругі, Яўрэйскай аўтаномнай вобласці.
З верасня 2006 камандуючы Далёкаўсходняй ваеннай акругай — генерал-палкоўнік Уладзімір Булгакаў, герой Расіі (за ўдзел у вайскоўцаў аперацыях у Чачні). На тэрыторыі акругі дыслакуюцца дзве агульнавайсковыя арміі (5-я і 35-я), у склад якіх уваходзяць пяць мотастралковых, адна танкавая, чатыры кулямётна-артылерыйскія дывізіі, дзве асобныя мотастралковыя брыгады, восем артылерыйскіх брыгад і палкоў, тры ракетныя і тры зенітныя ракетныя брыгады, іншыя часткі. На тэрыторыі акругі таксама дыслакуюцца 83-я паветрана-дэсантная брыгада і 14-я асобная брыгада спецыяльнага прызначэння ГВУ ГШ УС РФ.
Ватыкан
Ватыкан (, Stato della Città del Vaticano) — незалежная дзяржава-горад (самая маленькая ў свеце), цэнтр Рымска-каталіцкай царквы, рэзідэнцыя яе кіраўніка — Папы Рымскага. Знаходзіцца ў заходняй частцы Рыма. Тэрыторыя — 0,44 км². У экстратэратарыяльнай уласнасці Ватыкана знаходзяцца тры саборы (Санта-Марыя-Маджорэ, Латэранская базіліка і базіліка Святога Паўла за гарадскімі сценамі), Ватыканская абсерваторыя, шэраг палацаў і віл агульнай плошчай 0,7 км². Паблізу Рыма ў палацы Кастэль-Гандольфа знаходзіцца летняя загарадная рэзідэнцыя Папы Рымскага.
Ватыкан, па сутнасці, не мае свайго сталага насельніцтва. На яго тэрыторыі пражывае Папа, кіраўнікі Рымскай курыі, службоўцы ватыканскіх устаноў, вайскоўцы Папскай швейцарскай гвардыі. Па дадзеных на 2004, у ватыканскіх установах працуе каля трох тысяч супрацоўнікаў, з якіх маюць рэлігійны сан 1300 чалавек. Ватыканскае грамадзянства носіць адміністрацыйны характар. У перыяд свайго знаходжання на службе ватыканскім супрацоўнікам падаецца падданства Святога Прастолу, а ў выпадках паездак за мяжу (за межы Італіі) выдаюцца службовыя або дыпламатычныя пашпарты Святога Прастолу. Афіцыйная мова — лацінская (у паўсядзённым жыцці на ёй амаль ніхто не гаворыць і яна выкарыстоўваецца выключна ў афіцыйных дакументах Ватыкана і падчас набажэнстваў). У дыпламатычнай перапісцы выкарыстоўваецца французская. Паўсядзённымі і гутарковымі па частаце ўжывання з'яўляюцца італьянская, іспанская, англійская, нямецкая і французская мовы. Грашовая адзінка — еўра. Папская дзяржава па дагаворы з урадам Італіі ў абмежаванай колькасці чаканіць таксама ўласную манету — ватыканскі еўра, прызначаны ў асноўным для нумізматаў.
Дыпламатычныя місіі замежных дзяржаў акрэдытуюцца пры Святым Прастоле, а не пры горадзе-дзяржаве Ватыкан. Замежныя пасольствы і прадстаўніцтвы, акрэдытаваныя пры Святым Прастоле, з прычыны малой тэрыторыі Ватыкана, размешчаны ў Рыме (уключаючы і пасольства Італіі, якое, такім чынам, знаходзіцца ў яе ўласнай сталіцы ).
Святы Прастол (не Ватыкан) з'яўляецца сталым назіральнікам пры ААН з 1964 года, супрацоўнічаючы з арганізацыяй з 1957 года. У ліпені 2004 года правы місіі Святога Прастола пры ААН былі пашыраны. Акрамя таго, са жніўня 2008 года Ватыкан пачаў супрацоўніцтва з Інтэрпалам на сталай аснове.
Гісторыя
У антычнасці тэрыторыя Ватыкана (ager vaticanus) не была заселена, бо ў Старажытным Рыме гэта месца лічылася святым. У 326 годзе, пасля прыходу хрысціянства, над меркаванай грабніцай святога Пятра была ўзведзена базіліка Канстанціна і з тых часоў гэта месца стала засяляцца.
У 756 франкскі кароль Піпін Кароткі (бацька Карла Вялікага) у выніку супрацьборства з лангабардамі і візантыйцамі падарыў Папе Стэфану II (III) Рым і некалькі правінцый у цэнтральнай Італіі, што склала гістарычнае ядро Папскай дзяржавы, так званай «спадчыны Св. Пятра». Ватыкан на сённяшні дзень з'яўляецца самым старым дзяржаўным утварэннем. Інстытуты яго дзяржаўна-царкоўнай улады наўпрост ўзыходзяць да Рымскай імперыі. Папская дзяржава спыніла сваё існаванне 20 верасня 1870, калі войскі караля Віктора Эмануіла падчас завяршэння аб'яднання краіны ўвайшлі ў «вечны горад» і абвясцілі яго сталіцай Італіі. Папа катэгарычна не пагадзіўся з гвалтоўным захопам Рыма і не прызнаў яго анексію. Паўстала «рымскае пытанне».
Пасля працяглага перыяду непаразумення паміж урадам Італіі і Святым Прастолам бакі пайшлі на ўрэгуляванне адносін. 11 лютага 1929 былі падпісаныя т.зв. Латэранскія пагадненні (Канкардат), паводле якіх прызнаваўся суверэнітэт ватыканскай дзяржавы. У 1984 Італія і Ватыкан падпісалі новы Канкардат. У адрозненне ад папярэдняга, паводле яго каталіцызм афіцыйна аб'яўляўся дзяржаўнай рэлігіяй, новы канкардат надае італьянцам фармальна поўную волю выбару рэлігіі.
Геаграфія
Клімат Ватыкана такі ж як у Рыме, умераны міжземнаморскі клімат з лагоднай дажджлівай зімой з верасня да сярэдзіны мая і гарачае сухое лета з мая па жнівень. Ёсць некаторыя мясцовыя асаблівасці, частыя туманы і раса, якія выкліканых вялікімі памерамі базілікі Святога Пятра, вышынёй на якой яна размяшчаецца і вялікімі памерамі брукаванай плошчы.
Ватыкан з'яўляецца самай маленькай дзяржавай у свеце, маючы плошчу толькі каля 44 гектараў. У ліпені 2007 года Ватыкан пагадзіўся стаць першай вугляродна-нейтральнай дзяржавай. Яны плануюць зрабіць гэта за кошт кампенсацыі выкідаў вуглякіслага газу.
Тэрыторыя
Назва «Ватыкан» з'явілася яшчэ да прыняцця хрысціянства ў Старажытным Рыме і паходзіць ад назвы ўзгорка. Менавіта на гэтай тэрыторыі месцяцца Базіліка Святога Пятра, Апостальскі палац, Сіксцінская капэла і музеі, якія былі пабудаваныя разам з іншымі будынкамі. Гэты раён быў часткай Рыму да 1929 года, калі быў аддзелены ад горада. Ватыкан размяшчаецца на заходнім беразе Тыбра.
Сады
На тэрыторыі Ватыкана знаходзяцца Сады Ватыкана (Giardini Vaticani), на долю якіх прыпадае больш за палову тэрыторыі дзяржавы. Сад, створаны ў эпоху Адраджэння і эпоху барока, ўпрыгожаны фантанамі і скульптурамі.
Сады займаюць каля 23 га і займаюць большасць Ватыканскага ўзгорка. Вышыня самай высокая кропкі складае 60 метраў над узроўнем мора. Каменныя сцены звязваюць вобласць на поўначы, поўдні і захадзе.
Сады ўзыходзяць да Сярэднявечча, калі вінаграднікі і фруктовыя сады былі распаўсюджаны на поўначы Папскага Апостальскага палаца. У 1279 годзе Папа Мікалай III перанёс сваю рэзідэнцыю назад у Ватыкан з Латэранскага палаца і абгарадзіў гэтую тэрыторыю сценамі. Ён спланаваў і Ватыканскі сад.
Дзяржаўны лад
З пункта погляду дзяржаўнага ладу Ватыкан — абсалютная тэакратыя. Глава дзяржавы — Папа Рымскі. У выпадку яго адсутнасці або смерці бягучымі справамі Ватыкана кіруе камерленга Святой Рымскай царквы, выконваючы роля месцаназіральніка ў папярэдні выбарам новага Паты перыяд. Папе належыць вярхоўная заканадаўчая, выканаўчая і судовая ўлада. У яго кампетэнцыю ўваходзіць прэзентацыя Ватыкана ў міжнародных адносінах, заключэнне, ратыфікацыя і дэнансацыя міжнародных дагавораў і канкардатаў, прыём дыпламатычных прадстаўнікоў і прызначэнне прадстаўнікоў Ватыкана ў іншых краінах. Папа абіраецца пажыццёва калегіяй кардыналаў. Абранне здзяйсняецца на канклаве (лац. «пад ключом») з ліку кардыналаў шляхам таемнага галасавання большасцю не меней 2/3 галасоў.
Сусветны (або Ватыканскі) сабор склікаецца перыядычна раз у некалькі дзесяткаў гадоў для абмеркавання найболей важных царкоўных праблем. Апошні сабор склікаўся ў 1962—1965 (21 Сусветны або Ватыканскі сабор).
Урад
Главой выканаўчай улады з'яўляецца Дзяржаўны сакратар.
Ватыканам кіруе адміністрацыйны орган — прызначаная Святым Прастолам Папская Камісія, на чале з губернатарам (камісія прызначаецца на 5-гадовы тэрмін). Галоўным адміністрацыйным органам Святога прастола (Практычнае кіраўніцтва рэлігійнай, палітычнай і гаспадарчай дзейнасцю) з'яўляецца Рымская курыя. Паводле Апасталічных канстытуцый «Regimini Ecclesiae Universae»' (1968 год) і «Pastor Bonus» (1988 год) адміністрацыя каталіцкай царквы і Ватыкана складаецца з некалькіх ведамстваў. Выкананнем рашэнняў Папы і каардынацыяй дзейнасці рымскай курыі займаецца Дзяржаўны сакратарыят. Яго главе — Дзяржаўнаму сакратару — паданы ўсе паўнамоцтвы ў вобласці свецкага суверэнітэту; фактычна ён выконвае абавязкі прэм'ер-міністра. З 2006 года дзяржаўны сакратар — кардынал Тарчызіа Бертонэ.
Вышэйшыя кансультатыўныя органы — Сусветны сабор, калегія кардыналаў і біскупскі сінод.
Калегія кардыналаў — дарадчы орган пры Папе — збіраецца для абмеркавання найболей важных царкоўных спраў і для выбараў Паты. Падчас абрання пантыфіка ў калегіі (канклаве) могуць удзельнічаць толькі кардыналы маладзей 80 гадоў, прызначаныя Папам пажыццёва. Так, з цяперашніх 189 кардыналаў 174 прызначаныя Янам Паўлам. Каля 1/3 кардыналаў уваходзяць у склад Рымскай курыі (урад Ватыкана), дзе засяроджанае практычнае кіраўніцтва рэлігійнай, палітычнай і эканамічнай дзейнасцю Ватыкана. У склад Рымскай курыі ўваходзяць Дзяржаўны сакратарыят, 9 кангрэгацый (духоўныя ведамствы), 3 трыбунала, 12 папскіх рад і камісій, інш. ведамствы.
У складзе Дзяржаўнага сакратарыята дзейнічаюць, у прыватнасці, секцыі па агульных пытаннях (унутраным справам) і па сувязях з дзяржавамі (замежным справам).
Іншыя органы каталіцкай царквы і Ватыкана: дзевяць кангрэгацый, ці дыкастэрый (міністэрстваў); 11 папскіх камісій; бюро; Апостальская бібліятэка і іншыя ўстановы. Юрыдычныя інстанцыі — Вышэйшы царкоўны суд, Вышэйшы трыбунал Апостальскага суда і мясцовы трыбунал. Парадак падтрымлівае папская гвардыя, якая складаецца са швейцарскіх гвардзейцаў.
Знешняя палітыка
Святы Прастол падтрымлівае дыпламатычныя адносіны з 178 дзяржавамі. Роля Ватыкана ў міжнароднай палітыцы, яго ўплыў у свеце грунтуюцца на вялізнай колькасці вызнаўцаў-каталікоў — 1 млрд.100 тыс. чал. Правадыром яго палітыкі з'яўляецца каталіцкае духавенства (1,9 млн манахаў і каля 0,5 млн святароў), каля 2 тыс. манаскіх ордэнаў, найболей буйнымі з якіх з'яўляюцца ордэна езуітаў (26 тыс.), францысканцаў (45 тыс.), салезіянцаў, капуцынаў, бенедыктынцаў, дамініканцаў.
У апошні час роля, якую гуляе Ватыкан у міжнародных адносінах стала значней, асабліва на фоне росту ліку глабальных праблем, якія закранаюць інтарэсы ўсяго чалавецтва. Гэтаму шмат у чым спрыяў Ян Павел II, усталяваныя ім асабістыя кантакты са шматлікімі значнымі дзяржаўнымі дзеячамі. Ён з прыкметным палітычным рэзанансам рабіў рэгулярныя паездкі па свеце — падлічана, што Ян Павел II за гады свайго пантыфікату падчас падарожжаў праехаў агульную адлегласць роўную чатыром адлегласцям ад Зямлі да Месяца.
Кіраўніцтва Ватыкана ўдзельнічае ў рашэнні ключавых міжнародных праблем, уключаючы ліквідацыю зброі масавага знішчэння, урэгуляванне рэгіянальных канфліктаў, ахове навакольнага асяроддзя. У цэнтры ўвагі Ватыкана — праблемы свету, які развіваецца (адсталасць, бедната, голад і галеча, беспрацоўе). Таму не выпадкова, што большасць сваіх паездак Ян Павел II здзейсніў у Азію, Афрыку і Лацінскую Амерыку. Ватыкан унёс значны ўклад у пачатак і паступальнае развіццё агульнаеўрапейскага працэсу. Ён выяўляе значную цікавасць да блізкаўсходняга мірнага працэсу, да пытання аб статусе Іерусаліма, а таксама да ўрэгулявання сітуацыі ў Іраку і ў іншых канфліктных зонах планеты.
Дэмаграфія
Практычна ўсё насельніцтва Ватыкана — падданныя Святога Прастола, бо падданства Ватыкана не існуе, якія маюць пашпарт і з'яўляюцца прыслужнікамі Каталіцкай Царквы.
На 2005 года з 557 падданых Святога Прастола 58 — кардыналы, 293 чалавекі маюць статус духавенства і з'яўляюцца чальцамі папскіх прадстаўніцтваў, 62 — іншыя прадстаўнікі духавенства, 101 — члены швейцарскай гвардыі, а астатнія 43 — цывільныя. У 1983 годзе ў Ватыкане не зарэгістравана ніводнага навароджаннага. Нябольш за палову, 246 грамадзян, захавалі сваё першае грамадзянства. Грамадзянства Ватыкана не пераходзіць у спадчыну і не можа быць набыта з прычыны нараджэння ў горадзе. Яно можа быць атрымана толькі ў выніку служэння Святому Прастолу і скасавана з прычыны спынення працоўнай дзейнасці ў Ватыкане.
Артыкул 9 Латэранскага пагаднення 1929 года паміж Ватыканам і Італіяй паведамляе, што калі асоба перастае быць грамадзянінам Ватыкана і не мае грамадзянства любой іншай краіны, яму даецца італьянскае грамадзянства. Этнічна, большасць з іх з'яўляюцца італьянцы, з-за выключэннем членаў швейцарскай гвардыі. Да «дзённага» насельніцтва Ватыкана адносяцца таксама каля 3 тысяч працуючых там італьянцаў, але якія жывуць па-за межамі Ватыкана. У 2005 годзе ў Ватыкане было зарэгістравана 111 шлюбаў.
Эканоміка
Ватыкан мае тры асноўных крыніцы прыбыткаў: Інстытут рэлігійных спраў (Opere di Religione, ІОR — фактычна, ватыканскі банк, бюджэт якога складае штогод некалькі млрд. долараў ЗША), ахвяраванні вызнаўцоў і фінансавая і эканамічная дзейнасць уласных прадпрыемстваў (у папскай загараднай рэзідэнцыі, напрыклад, наладжана вытворчасць шырокай гамы малочных прадуктаў пад маркай «Фаторыя Пантыфічыя»).
Святы Пасад здзяйсняе шырокую прадпрымальніцкую дзейнасць, у т.л. фінансавую. Валодае значнай нерухомасцю ў Еўропе, Лацінскай Амерыцы, супрацоўнічае з міжнароднымі банкамі і манаполіямі. Каля 3/4 капіталаў Ватыкана ўкладзена ў Італіі. Толькі ў Італіі яму належыць 482 тыс. га апрацоўваемых плошчаў, уключаючы некалькі тысяч гектараў у раёне Рыма. Значная частка нерухомасці «вечнага горада» таксама належыць Ватыкану праз шэраг страхавых кампаній.
Групы паломнікаў, якія прыбываюць у Ватыкан з розных краін свету і турысты ўносяць свой ўклад (т.зв. «грош св. Пятра») у бюджэт Святога Прастола. Штогод яго сума ў сярэднім складае каля 90 млн долараў ЗША.
Транспарт
Ватыкан мае даволі добра развітую транспартную сетку з улікам сваіх памераў, якія складаюцца ў асноўным з плошчы і тратуара. У краіне, якая мае 1,05 кіламетраў у даўжыню і 0,85 кіламетраў у шырыню, яна мае невялікую транспартную сістэму, без аэрапортаў або шашы. У Ватыкане размяшчаецца геліпорт і чыгуначная станцыя, якая належыць да італьянскай чыгуначнай сеткі і цягнецца па тэрыторыі Ватыкана ўсяго 300 метраў.
Папа Ян XXIII быў першым Папам, як пачаў выкарыстоўваць гэтую чыгунку. Ян Павел II таксама выкарыстоўваў яе, але і даволі рэдка. Чыгунка ў асноўным выкарыстоўваецца для перавозкі грузаў. Ватыкан не мае аэрапортаў, з'яўляючыся такім чынам адной з нешматлікіх незалежных дзяржаў у свеце без аэрапорта. Абслугоўваюць Ватыкан аэрапорты Рыма: аэрапорт імя Леанарда да Вінчы—Ф'юмічына і ў меншай ступені, аэрапорт Чампіна — яны служаць у якасці адпраўной кропкі для міжнародных візітаў Папы.
Культура
Ватыкан з'яўляецца домам для некаторых з самых вядомых твораў мастацтва ў свеце. Базіліка Святога Пятра, якую паслядоўна будавалі такія архітэктары як Даната Брамантэ, Мікеланджэла, Джакама дэла Порта, Карла Мадэрна і Джавані Ларэнца Берніні з'яўляецца вядомым творам архітэктуры эпохі Адраджэння. Сіксцінская капэла знакаміта сваімі фрэскамі, якія ўключаюць у сябе творы П’етра Перуджына, Даменіка Гірландая і Сандра Бацічэлі, а таксама вядомая праца Мікеланджэла Страшэнны суд на столі капэлі. Сярод вядомых мастакоў, якія ўпрыгожвалі інтэр'еры Ватыкана варта адзначыць таксама Рафаэля і Фра Беата Анджэліка.
Бібліятэка Ватыкана і калекцыі музеяў Ватыкана маюць высокае гістарычнае, навуковае і культурнае значэнне. У 1984 годзе Ватыкан быў дададзены ЮНЕСКА ў спіс аб'ектаў сусветнай спадчыны, гэта толькі адзіны такі выпадак, калі ў спіс патрапіла цэлая дзяржава. Акрамя таго, гэта адзінае месца на сённяшні дзень зарэгістраванае ЮНЕСКА як цэнтр засяроджвання культурных каштоўнасцей.
Пры Ватыкане дзейнічаюць Папская акадэмія навук (створаная ў 1603), якая падпарадкоўваецца непасрэдна Папе і мае сваёй мэтай садзейнічаць даследаванням у вобласці фізікі, матэматыкі і прыродазнаўства, а таксама Папская акадэмія сацыяльных навук. Папскія акадэмікі прызначаюцца Папам з ліку вядомых навукоўцаў у вобласці матэматычных і прыродазнаўчых навук (Папская акадэмія навук — 78 членаў, Папская акадэмія сацыяльных навук — 40 членаў).