cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Марпіса
Марпіса (Marpissa) — род павукоў-скакуноў. Назва роду паходзіць ад Марпісы, старажытнагрэчаскай вёскі.
Віды
Па стане на 2015 год World Spider Catalog прызнае наступныя віды:
IC 823
IC 823 — галактыка тыпу * (зорка) у сузор'і Валасы Веранікі.
Гудзішкі (Шчучынскі раён)
Гу́дзішкі (, Гудишки) — вёска ў Шчучынскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Васілішкаўскага сельсавета.
У 1784 у складзе Васілішскай каталіцкай парафіі.
IC 823
Гэты аб'ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Лыствын (Дубенскі раён)
Лыствын (Ли́ствин) — вёска ў Дубенскім раёне Ровенскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Мырагошчанскай вясковай абшчыны.
Лыпа (Дубенскі раён)
Лыпа (Ли́па) — вёска ў Дубенскім раёне Ровенскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Мырагошчанскай вясковай абшчыны.
Панскае-2
Панскае-2 (Панское-2) — вёска ў Пачынкаўскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Мурыгінскага сельскага паселішча.
Гісторыя
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай Панскае-2 абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР.
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з ліпеня 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
Геаграфія
Размешчана ў цэнтральнай частцы вобласці ў 17 км на паўночны-захад ад Пачынка, у 9 км на ўсход ад аўтадарогі Арол — Віцебск. У 0,5 км на паўднёвы-ўсход ад вёскі размешчаны прыпыначны пункт.
Мокрэ (Дубенскі раён)
Мокрэ (Мо́кре) — вёска ў Дубенскім раёне Ровенскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Мырагошчанскай вясковай абшчыны.
Вармінска-Мазурскае ваяводства
Вармінска-Мазурскае ваяводства (województwo warmińsko-mazurskie) — адміністрацыйная адзінка, адно з 16 ваяводстваў у Польшчы. Знаходзіцца на паўночным усходзе краіны, ля мяжы з Расіяй (Калінінградская вобласць).
Чэрэмушкы (Бахмацкі раён)
Чэрэмушкы (Черемушки) — пасёлак у Бахмацкім раёне Чарнігаўскай вобласці Украіны.
Вармінска-Мазурскае ваяводства
Утворана ў 1999 годзе. Адміністрацыйны цэнтр — горад Ольштын. Колькасць насельніцтва — 1 450,7 тыс. чалавек (2013).
NGC 7582
NGC 7582 — галактыка каталога NGC, знаходзіцца ў Сузор’і Жураўля. Бачная зорная велічыня: 10,5. Размер: 5,0' × 2,3'. Прамое ўзыходжанне: 23 гадз. 18 мін. 23,5 сек. Схіленне: −42°22'11".
Панчава
Па́нчава — горад у Сербіі, у аўтаномным краі Ваяводзіна, цэнтр аднайменнай абшчыны і Паўднёва-Банацкай акругі. Насельніцтва горада складае 76 203 жыхароў, абшчыны Панчава — 123 414. Разам з прыгарадам Старчава горад Панчава паводле апошняга перапісу 2011 налічваў 83 676 жыхароў. Горад стаіць пры ўпадзенні ракі Таміш у Дунай, адлегласць да Бялграда — 14 кіламетраў.
Гісторыя
Упершыню згадваецца як гандлёвы горад у 1153 годзе, калі там апроч іншых народаў пражывалі грэкі. У XV стагоддзі горад занялі туркі і трымалі пад сваёй уладай да 1716. Пазней перайшоў пад уладу Аўстра-Венгрыі.
Найстарэйшай назвай паселішча, размешчанага на месцы сучаснага Панчава, была Панука. Падчас частых змен гаспадароў (рымляне, кельты, гуны, авары, славяне, венгры, татары, туркі, немцы) часта змянялася і назва гэтага стратэгічна важнага месца. Горад называўся Пануцэа, або Пануча ў X стагоддзі, Бансіф у XII стагоддзі, у XV стагоддзі Панчэл і Пенсей, у XVII стагоддзі Пайчава, або Панзіява і Банчава, у пачатку XVIII стагоддзя Чомба.
У 1918 годзе, калі горад увайшоў у склад Югаславіі, ён атрымаў сучасную назву — Панчава. У 1999 годзе горад неаднаразова падвяргаўся бамбёжкам НАТА.
Культура
З Панчавам звязаны шматлікія вядомыя асобы з вобласці палітыкі, навукі, культуры. У горадзе штогод праводзіцца карнавал.
Мясцовая газета «Панчавац» была заснавана ў 1869 годзе.
Прамысловасць
Пасля Першай сусветнай вайны прамысловасць Панчава перажывала сваю другую маладосць, узнік адзін з індустрыяльных гігантаў былой Югаславіі. У горадзе шмат фабрыкаў, на якіх працуюць дзясяткі тысяч чалавек не толькі з Панчава, але і амаль усяго Паўднёвага Баната. У горадзе развіта нафтахімічная, машынабудаўнічая, абутковая прамысловасць. Развіты турызм.
Спорт
У Панчаве існуюць шматлікія спартыўныя таварыствы многіх відаў спорту (футбол, баскетбол, гандбол, воднае пола, атлетыка, шахматы, хакей на траве, рэгбі, дзюдо, каратэ, бокс).
Насельніцтва
Акрамя вышэй названых у Панчаве жывуць таксама і албанцы, баснійцы, балгары, бунеўцы, валахі, гаранцы, мусульмане, немцы, ромы, румыны, рускія, русіны, славенцы, украінцы, чэхі.
У Панчаве пражывае 62516 паўналетніх жыхароў, а сярэдні ўзрост жыхароў складае 39,9 гадоў (38 у мужчын, 40,5 у жанчын). У горадзе 27890 сем'яў, сярэдняя колькасць чалавек у сям'і — 2,75.
NGC 7689
NGC 7689 — галактыка каталога NGC, знаходзіцца ў Сузор’і Фенікса. Бачная зорная велічыня: 11,5. Размер: 2,8' × 1,9'. Прамое ўзыходжанне: 23 гадз. 33 мін. 16,4 сек. Схіленне: −54°05'39".
Латва
Латва́ (, Лотва) — вёска ў Шклоўскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Каменналаўскага сельсавета.
Гісторыя
Згадваецца ў 1643 як вёска ў складзе Шклоўскай воласці ў Аршанскім павеце ВКЛ.
Ягайла
Яга́йла, у каталіцкім хрышчэнні Уладзіслаў (Władysław II Jagiełło; каля 1352/1362, Вільня  —, Гарадок, Рускае ваяводства ) — князь віцебскі , вялікі князь літоўскі (1377—1392), кароль польскі (1386—1434) і вярхоўны князь літоўскі (1392—1434). Старэйшы сын вялікага князя Альгерда ў другім яго шлюбе, з цвярской князёўнай Ульянай Аляксандраўнай.
У 1380 годзе, каб стаць аднаасобным уладаром Вялікага Княства Літоўскага Ягайла падпісаў дагавор з Тэўтонскім ордэнам скіраваны супраць свайго дзядзькі Кейстута, такім чынам распачаў грамадзянскую вайну 1381—1384 гадоў, якая скончылася яго перамогай. У 1385 годзе была падпісана Крэўская унія — пагадненне пра дынастычны саюзе Польскага каралеўства і Вялікага Княства Літоўскага. У 1386 годзе прыняў каталіцтва і ахрышчаны як Уладзіслаў у Кракаве. Ажаніўся з маладой каралевай Ядвігай, быў каранаваны пад імем Уладзіслаў II Ягайла. Неўзабаве паміж ім і сынам Кейстута Вітаўтам пачалася чарговая грамадзянская вайна, якая скончылася Востраўскім пагадненнем і перадачай фактычнай улады ў Княстве Вітаўту. У 1410 годзе Ягайла разам з Вітаўтам кіраваў саюзнымі войскамі ў Грунвальдскай бітвы, пасля якой Тэўтонскі ордэн ужо не здолеў аднавіць сваю магутнасць.
Уласнае праўленне Ягайлы ў Польшчы, якое пачалося ў 1399 годзе пасля смерці каралевы Ядвігі доўжылася да 1434 года, заклаўшы падмурак для шматвяковай польска-літоўскай уніі. Быў заснавальнікам дынастыі Ягелонаў, адной з галін Гедзімінавічаў, якая да канца XVI ст. правіла ў Вялікім Княстве Літоўскім і Польшчы і была адной з уплывовейшых дынастый канца сярэдневяковай і ранняй сучаснай Цэнтральнай і Усходняй Еўропы.
Імя
Ягайла — імя з шэрагу старабалцкіх (старалітоўскіх) двухасноўных, якія дайшлі з індаеўрапейскай эпохі і ўласцівыя іменасловам народаў індаеўрапейскага паходжання.
Першая аснова — Jo- (ад балцкага Jā-) звязана з літ. joti «ехаць конна». Аснова даволі папулярная ў раннелітоўскім іменаслове (праз гэта вялікая колькасць прозвішчаў з ёю ў цяперашні час). Мае варыянты Jog-, Jos-, Jot- (Jog-min’as, Jos-kant’as, Jot-vil’as і інш.).
Агульнабалцкая аснова Jā- урэшце ўзыходзіць да індаеўрапейскага *i̯ā- «ісці, рушыць» (варыянт кораня ei-). Такім чынам, яна частка агульнаіндаеўрапейскай спадчыны, таму таксама сустракаецца ў германскім і славянскім іменніках.
Другая аснова, таксама папулярная — Gail-, з ёй у літоўскай антрапаніміі ўтворана каля 60 антрапонімаў. Яна звязаная са старалітоўскім gailas «моцны», літоўскім gailus «гняўлівы», далей з індаеўрапейскім *ghoilo-s «моцны; няўрымслівы, жвавы».
Абедзве асновы, што ўтвараюць імя Ягайла, былі і ў старапрускім іменаслове: Jo-gaude, Jo-wyl, Jos-taute (па-пруску мусіла вымаўляцца як Jā-, Jā-), Gayle-minne, Ey-gayle і інш.
Значэнне імя Ягайла можна перадаць як «несупынны вершнік» (або хутчэй «той, хто несупынна рушыць»). Ваенныя паходы і іх паспяховасць займалі высокае месца на шкале каштоўнасцяў раннелітоўскага княска-ваярскага асяроддзя.
Імя Ягайлы праз аснову Gail- перагукалася з імёнамі яго братоў, Альгердавых сыноў Карыгайлы, Скіргайлы, Свідрыгайлы (Швітрыгайлы). У сваю чаргу, праз аснову Kar- таксама і імя Карыгайла перагукалася з іменем брата Карыбута. Гэта можа сведчыць пра свядомую практыку ў вялікакняскім родзе надаваць імёны з вар’іраваннем асноў для падтрымання цэльнасці і стабільнасці роду. Выказвалася таксама думка, што менавіта літоўскія імёны дзецям ад свайго другога шлюбу Альгерд даваў з палітычных прычын.
Маленства
Звесткі пра дакладную дату нараджэння Ягайлы застаюцца спрэчнымі. Шэраг гісторыкаў трымаецца думкі, што Ягайла быў другім або трэцім дзіцём Альгерда і княжны Ульяны, дачкі вялікага князя цвярскога і старэйшым сынам Альгерда ў гэтым шлюбе. Паводле новых даследаванняў, асабліва папулярнай у польскай гістарыяграфіі версіяй стала дата нараджэння Ягайлы ў 1362 годзе, паводле якой ён быў восьмым дзіцём Ульяны. Пра раннія гады жыцця Ягайлы вядома мала, нарадзіўся ён імаверна ў Вільні. На думку Анатоля Грыцкевіча, Ягайла рос у «праваслаўным беларускамоўным асяродку». Вялікі князь Альгерд прызначыў Ягайлу сваім наступнікам на вялікакняскім стальцы.
Барацьба за ўладу ў вялікім княстве
Вялікае Княства Літоўскае, валадаром якога Ягайла, воляй вялікага князя Альгерда, стаў у 1377 годзе, складалася з неаднародных этнічна і палітычна сістэм — найперш і пераважна, з зямель былой Кіеўскай Русі, населеных славянамі і этнічных балцкіх зямель на паўночным захадзе. Стаўшы вялікім князем Ягайла, як і бацька, трымаў непасрэдную ўладу над паўднёвымі і ўсходнімі тэрыторыямі, а дзядзька Кейстут, князь троцкі, як і раней трымаў паўночна-заходнія землі вялікага княства (некаторыя гісторыкі называюць такую сістэму кіравання «дыярхіяй»). Аднак неўзабаве такая сістэма падвойнага кіравання аказалася пад пагрозай.
У пачатку валадарства Ягайла быў заняты беспарадкамі на рускіх землях. У 1377—1378 гадах старэйшы сын Альгерда — полацкі князь Андрэй, спрабаваў ажыццявіць свае правы і прэтэнзіі на велікакняскі сталец. Пасля кароткага змагання Ягайла авалодаў Полацкам, але з-пад яго кантролю выйшаў Бранск (1371) і Смаленск (1375), потым Валынь і Падолле (1377), затым Севершчына (1379/1380).
У 1380 годзе Андрэй Альгердавіч і яшчэ адзін брат — Дзмітрый — служылі вялікаму князю маскоўскаму Дзмітрыя Іванавічу, які быў праціўнікам Ягайлы і Мамая, фактычнага хана Залатой Арды. У верасні 1380 года Ягайла ў саюзе з Мамаем, выступіў у паход супраць маскоўскага князя Дзмітрыя Іванавіча і прамаскоўскі настроенай часткі літоўска-рускай знаці, але не дайшоў да Дона, калі даведаўся пра паразу Мамая ў Кулікоўскай бітве і павярнуў назад. На думку адных даследчыкаў, Ягайла мог асцерагацца паходу сваіх братоў Андрэя і Дзмітрыя Альгердавічаў і пасля паразы Мамая разлічваў на саюз з яго канкурэнтам Тахтамыша, на думку іншых , Ягайла напаў на маскоўскія войскі, якія вярталіся дадому, і захапіў здабычу.
Перамога маскоўцаў над Мамаем у доўгатэрміновым плане паклала пачатак павольнага ўздыму Вялікага Княства Маскоўскага, якое стала найбольш сур’ёзным канкурэнтам і пагрозай Вялікаму Княству Літоўскаму. Аднак, у 1380 годзе Масква яшчэ не была самай значнай пагрозай, у тым жа годзе Ягайла пачаў барацьбу супраць Кейстута за аднаўладдзе над вялікім княствам.
Хоць Кейстут падтрымаў волю Альгерда на прызначэнне Ягайлы на вялікае княжанне, троцкае баярства аднак, інтарэсы якога прадстаўляў Кейстут, уступіла ў канфлікт з віленскім. У лютым 1380 года Ягайла без узгаднення з Кейстутам заключыў перамір’е на пяць месяцаў з Лівонскім Ордэнам для абароны сваіх спадчынных зямель у Літве, а таксама Полацка, які ён толькі што адабраў у свайго брата і канкурэнта Андрэя Полацкага. Таксама Ягайла заключае тайнае пагадненне, падпісанае 31 мая 1380 года з вялікім магістрам Тэўтонскага ордэна Вінрыхам фон Кніпродэ, згодна з якім ён пайшоў на абяцанне не аказваць Кейстуту і яго дзецям дапамогі ў выпадку вайны з Тэўтонскім ордэнам у абмен на сумесны ненапад на землі, кантраляваныя бакамі пагаднення. Калі Кейстут даведаўся пра гэта, ён распачаў першую ў ВКЛ Грамадзянскую вайну. Ужо ў кастрычніку Кейстут захапіў Вільню і, вымусіўшы Ягайлу адрачыся ад прэтэнзій на трон, абвясціў сябе вялікім князем замест яго. Ягайла быў адпушчаны, яму таксама былі вернуты яго вотчынныя землі (Крэва і Віцебск).
Ягайла не адмаўляецца ад барацьбы. У 1381 годзе ён выкарыстоўвае мір з крыжакамі для здабыцця Полацка, у выніку чаго ў кампаніі па ўсталяванні ў горадзе прыхільнага да Ягайлы брата Скіргайлы ўдзельнічалі і тэўтонскія атрады. Ужо ў маі—ліпені 1382 года Ягайла, скарыстаўшыся паўстаннем у Вільні сваіх прыхільнікаў, а таксама незадаволеных антынямецкай палітыкай Кейстута купцоў, якая перашкаджала іх гандлю, вяртае пры дапамозе тэўтонцаў спачатку Вільню, а затым і Трокі. 3 жніўня 1382 года войска Кейстута, Вітаўта і Любарта, з аднаго боку, і Ягайлы і магістра Лівонскага ордэна Вільгельма фон Фрымерсхайма, з другога, сустрэліся каля Трокаў. Кейстут і яго сын Вітаўт увайшлі ў лагер для перагавораў, але былі падманутыя і кінутыя вязнямі ў Крэўскі замак, дзе Кейстут, паводле звестак адных крыніц у прыпадку адчаю сам на сябе налажыў рукі, а згодна з іншымі крыніцамі — быў задушаны паводле загаду Ягайлы (15 жніўня 1382 года). Казалі, што Ягайла распарадзіўся ўтапіць і жонку Кейстута, Біруту. Пасля забойства Кейстута Ягайла, аднак, дэманстрацыйна аказаў Кейстуту пашану, зладзіўшы яму ўрачыстае пахаванне паводле паганскага звычаю і запэўніўшы віленскае баярства ў сваёй невінаватасці, хоць ужо ў тыя часы распаўсюдзіліся чуткі пра датычнасць Ягайлы да забойства Кейстута. Вітаўт, у сваю чаргу, будучы спачатку зняволены разам са сваім бацькам Кейстутам, паспеў выратавацца, пераапрануўшыся ў жаночае адзенне, яму ўдалося ўцячы ў Тэўтонскую крэпасць Марыенбург.
Ягайла сфармуляваў Дубіскі дагавор, у якім дзякаваў рыцарам за дапамогу ў барацьбе з Кейстутам і Вітаўтам, абяцаючы канчатковае хрышчэнне Літвы за чатыры гады і перадачу ім Жамойці на захад ад ракі Дубісы, якая аддзяляла Тэўтонскі ордэн у Прусіі ад яго адгалінавання ў Лівоніі. Аднак, калі Ягайла не ратыфікаваў дагавор, 30 ліпеня 1383 года рыцары абвясцілі Ягайлу вайну, уварваліся ў Літву і захапілі Трокі, з 3-тысячным войскам да іх далучыўся Вітаўт. 21 кастрычніка Вітаўт быў ахрышчаны па каталіцкім абрадзе пад імем Віганд і 30 студзеня 1384 года ў Кёнігсбергу заключыў пісьмовы дагавор з крыжакамі, паводле якога ён станавіўся васалам Ордэна, як законны князь троцкі, і перадаваў яму Жамойць да ракі Нявежы і Ковенскую вобласць. У час гэтай барацьбы Ягайла таксама быў вымушаны прызнаць пераход Полацка пад уладаранне Андрэя Альгердавіча і прызнаў вяртанне ў ВКЛ Дзмітрыя Бранскага, хоць у той жа час з вымарачных вотчын на Валыні было ўтворана Луцкае намесніцтва.
У гэты час Ягайла заключае саюз з вялікім князем маскоўскім, вялася падрыхтоўка да яго жаніцьбы з дачкой Дзмітрыя Данскога. Каб рэалізаваць азначаны план, Ягайлу было неабходна скончыць вайну з Вітаўтам. Вясною 1384 года пачаліся тайныя перагаворы. Ягайла прапанаваў Вітаўту ў валоданне Валынь з Луцкам, абяцаў вярнуць Трокі. У ліпені Вітаўт даў згоду і вырашыў пазбавіцца ад апекі Тэўтонскага ордэна. Ён спаліў Георгенбург і Новы Марыенбург і з войскам перабраўся ў Літву. Жадаючы ісці далей на ўмацаванне ўласнага ўнутранага становішча, Ягайла прыняў у ВКЛ Вітаўта, перадаўшы большую частку яго вотчыны (Гарадзенскае, Ваўкавыскае княствы, Падляшша, часткова Берасцейскую зямлю), хоць уласна Троцкая зямля засталася пад кіраваннем Скіргайлы. У канцы верасня Ягайла і Вітаўт аблажылі Новы Марыенвердэр. 6 лістапада замак быў узяты і разбураны.
Дыпламатычныя перагаворы з суседзямі
Каб знайсці саюзнікаў і ўмацаваць асабістае становішча, Ягайла ўвесь час шукае падтрымкі ў суседніх дзяржаў — Масковіі, Тэўтонскага ордэна і Польшчы. Яшчэ ў канцы 1382 года праз сваю маці Ульяну Ягайла правёў перамовы з Маскоўскім княствам. Паводле дасягнутых дамоўленасцей, князі Ягайла, Скіргайла і Карыбут цалавалі крыж маскоўскаму князю Дзмітрыю Данскому, яго стрыечнаму брату і іх дзецям. Іншая дамоўленасць, заключаная з маскоўскім манархам пры дапамозе пратэкцыі Ульяны Аляксандраўны, прадугледжвала шлюб яе сына Ягайлы з дачкой Дзмітрыя Данскога Соф’яй пры ўмове падпарадкавання літоўскага князя вярхоўнай уладзе князя маскоўскага (прызнання сябе «малодшым братам», «быць у волі») і прызнання праваслаўя дзяржаўнай рэлігіяй Вялікага Княства Літоўскага. Гэты варыянт, аднак, не дапамог бы спыніць накіраваныя на Літву крыжовыя паходы Тэўтонскага ордэна, рыцары якога лічылі праваслаўных ерэтыкамі, амаль язычнікамі.
З азначаных прычын Ягайла аддаў перавагу саюзу з Польскім каралеўствам, з пасламі якога вяліся перамовы яшчэ ў 1383 годзе. Унія Вялікага Княства і Кароны тады адпавядала інтарэсам абодвух бакоў. Яна дазваляла аб’яднаць сілы абедзвюх дзяржаў супраць агульнага ворага — крыжакоў. Нямецкая экспансія ў Польшчы дасягнула вялікіх памераў. Малапольскай шляхце важна было забяспечыць спакой сваіх меж з боку Вялікага Княства Літоўскага (у 1376 годзе ліцвіны вывелі адтуль 23 тысячы палонных). У перспектыве польскія магнаты разлічвалі, відаць, на павелічэнне сваіх прывілеяў, дамінаванне ў суседняй дзяржаве, таксама іх цікавіла набыццё маёнткаў на ўрадлівых землях Валыні і Падолля (апошняе з часоў Гедзіміна трапіла ў сферу ўплыву як ВКЛ, так і Польшчы, з прычыны чаго станавілася аб’ектам ваенных канфліктаў у сярэдзіне XIV стагоддзя). Прыход на польскі пасад літоўскага князя меркавана мог зняць напружанасць па ўсіх былых землях Галіцка-Валынскага княства, а таксама знаменаваў бы перамогу антынямецкай арыстакратычнай партыі, якая з палітычных прычын выступала супраць шлюбу каралевы Ядвігі з аўстрыйскімі Габсбургамі. Гэтая партыя намагалася паменшыць аўстрыйскі ўплыў, прынесены папярэднім жаніхом Ядвігі Вільгельмам.
Крэўская унія. Шлюб з Ядвігай
У студзені 1385 года віленская дэлегацыя правяла перагаворы ў Кракаве з нагоды меркаванай дынастычнай уніі, а летам польскія ўпаўнаважаныя прыехалі ў Вялікае Княства Літоўскае. Акт Крэўскай уніі падпісалі 14 жніўня 1385 года ў княжацкай вежы Крэўскага замка. Умовы уніі ў тым ліку ўключалі прыняцце каталіцтва, вяртанне зямель «скрадзеных» у Польшчы яе суседзямі, і «terras suas Lithuaniae et Russiae Coronae Regni Poloniae perpetuo applicare», што інтэрпрэтуецца гісторыкамі вельмі шырока, ад асабістай уніі паміж Літвой і Польшчай да поўнай інкарпарацыі Літвы ў Польшчу. Пагадненню ў Крэве даюцца ацэнкі адначасова і як дальнабачнаму, і як адчайна авантурнаму.
Ягайла мусіў ажаніцца з непаўналетняй 12-гадовай польскай каралеўнай Ядвігай і заняць польскі сталец. Узамен ён абавязваўся прыняць каталіцтва і ахрысціць у яго братоў, сваякоў і іншых падданых, вызваліць палонных хрысціян (палякаў), заплаціць 200 тысяч фларынаў за зрыў пагаднення пра шлюб Ядвігі з Вільгельмам Габсбургам, вярнуць забраныя і назаўсёды далучыць свае землі да Каралеўства Польскага. Існуе меркаванне, што тэкст пагаднення з гэтымі ўмовамі вядомы толькі паводле пазнейшых, падробленых самімі палякамі спісаў.
18 лютага 1386 года адбылося вянчанне з дванаццацігадовай Ядвігай, а 4 сакавіка Ягайла каранаваны  і афіцыйна пачаў тытулавацца «каралём Польшчы, вярхоўным князем Літоўскім і дзедзічам Рускім», паклаўшы пачатак каралеўскай дынастыі Ягайлавічаў (Ягелонаў). Пры каранацыі Ягайла абяцаў аб’яднаць сваю дзяржаву з Польшчай, далучыць да рымска-каталіцкай царквы не толькі паганскую Жамойць, якая складала каля 8 % насельніцтва княства, але і праваслаўных літвінаў і русінаў. Палякі ў саюзе з Вялікім Княствам Літоўскім бачылі заклад утварэння магутнай Польшчы, уратавання краіны ад анархіі, што ўзнікла ў перыяд міжкаралеўя. Уладзіслаў II Ягайла і каралева Ядвіга правілі як манархі сумесна. Хоць Ядвіга, мабыць, мела мала рэальнай улады, большасць палітычных абавязкаў перайшла да Ягайлы, пакінуўшы Ядвізе час для ўдзелу ў культурнай і дабрачыннай дзейнасці.
У хуткім часе пасля каранацыі Ягайла з Ядвігай прыехалі ў Вільню, дзе знішчылі паганскія фетышы — непагасны агонь Пяруна, свяшчэнных змей, паганскія ўрочышчы; новаахрышчаным раздавалі белыя суконныя світкі, скураныя боты і грошы, таму асобныя язычнікі хрысціліся па два і болей разы. Ягайла выдаў дазвол на ўтварэнне каталіцкага Віленскага біскупства і 7 плябаній (прыходаў) на чале з біскупам Андрэем Ястрабцом, былым духоўнікам Лізаветы Венгерскай. У час паездак па землях сучаснай Беларусі заснаваў шэраг касцёлаў і кляштароў для пашырэння каталіцтва. У 1388 годзе Папа Урбан VI сваёй булай ухваліў стварэнне ў Вільні каталіцкае біскупства, якое ўключала ў т.л. і Жамойць, значную частку якой кантраляваў Тэўтонскі ордэн. Спачатку біскупства кіравалася Папскім прастолам, але з 1418 года перайшло ў падпарадкаванне.
Каралеўскае хрышчэнне выклікала пераход у каталіцтва большасці Ягайлавага двара і шляхты, а таксама масавыя хрышчэнні ў літоўскіх рэках, што стала пачаткам канчатковай хрысціянізацыі Літвы. Нягледзячы на тое, што этнічная літоўская арыстакратыя перайшла галоўным чынам у каталіцтва, як паганства, так і праваслаўе заставаліся шырока распаўсюджанымі сярод сялян.
Кіраўнік Літвы і Польшчы
Неўзабаве пасля ўступлення Ягайлы на польскі пасад, ён надаў Вільні магдэбургскае права (на ўзор Кракава). Палітыка аб’яднання дзвюх прававых сістэм, якую распачаў Ягайла, была абмежаванай і нераўнамернай, але з цягам часу набыла трывалы ўплыў. На момант заключэння Люблінскай уніі ў 1569 годзе не існавала вялікай розніцы паміж адміністрацыйнай і судовай сістэмамі, што дзейнічалі ў Літве і Польшчы.
Вяртаючыся ў Польшчу, Ягайла пакінуў намеснікам, дэ-факта амаль вялікім князем, свайго брата Скіргайлу, праз якога стаў кіраваць Літвой, лічачы яе часткай сваёй новай дзяржавы. Так вынікала і з умоў заключанай Крэўскай уніі.
З-за збліжэння Вялікага Княства Літоўскага з Польшчай Тэўтонскі ордэн на гэты раз заключыў саюз з Андрэем Альгердавічам, які стаў дзейнічаць сумесна з залежным ад Вялікага Княства Літоўскага смаленскім князем Святаславам, што ўрэшце стала прычынай разгрому смаленскіх атрадаў і павелічэння залежнасці княства ад ВКЛ (наступны князь Смаленскага княства, Юрый Святаслававіч, фактычна быў прызначаны Скіргайлам, ён жа прызнаў залежнасць ад Ягайлы і Скіргайлы).
Ідучы на паўторнае ўмацаванне сваіх пазіцый у ВКЛ, Ягайла адправіў у Вільню ўласнага намесніка, пакінуў за Скіргайлам Трокі і далучыў да яго зямлі амаль усё тагачаснае Віленскае ваяводства (Менскае княства і Падняпроўскія воласці), фармальна яму таксама быў перададзены Полацк, які фактычна працягваў трымаць Андрэй. Зімою 1388 года Скіргайла здолеў усталяваць фактычны кантроль над Полацкам.
Супрацьстаянне з Вітаўтам
У 1388—1389 гадах праўленне Ягайлы ў Вялікім Княстве Літоўскім ускладнілася супрацьстаяннем з Вітаўтам, які быў абураны ўладаннямі Скіргайлы, нададзеных яму за кошт вотчыны Вітаўта. Выражаючы незадавальненне аўкштайцкіх баяр рэзкім узмацненнем інтэграцыі з Польшчай, Вітаўт зноў перайшоў на бок Тэўтонскага ордэна, чым распачаў другі эпізод грамадзянскай вайны ў Літве з намерам стаць вялікім князем. У абмен Вітаўт абяцаў перадаць Ордэну Жамойць аж да Нявежы. Ягайла ў адказ Вітаўту пазбавіў яго Падляшша і Берасцейскай зямлі, хоць спроба мазавецкіх атрадаў замацавацца ў апошняй (землі былі перададзены ) аказалася беспаспяховай.
Другі этап супрацьстаяння пачаўся пасля вяселля адзінай дачкі Вітаўта Соф’і з вялікім князем маскоўскім Васілём Дзмітрыевічам 21 студзеня 1391 года, гэты шлюб дазваляў гаварыць аб Васілю як аб патэнцыйным саюзніку Вітаўта ў барацьбе супраць Ягайлы. Актывізаваў свае дзеянні Тэўтонскі ордэн — восенню 1391 года крыжакі арганізавалі новы паход на Вільню, узрасла пагроза ўварвання рыцараў на ўласна каронныя землі, цэнтрам нестабільнасці станавілася таксама Добжынская зямля, Сілезія рыхтавала антыпольскую кааліцыю еўрапейскіх дзяржаў. Зацяжны канфлікт, які спусташаў рэсурсы абодвух бакоў урэшце рэшт прымусіў Ягайлу і Вітаўта пайсці на мір, 4 ліпеня 1392 года адбылася сустрэча Ягайлы і Вітаўта ў маёнтку Востраў каля Ліды. Было падпісана пагадненне, паводле якога Вітаўт прызнаваўся вялікім князем (magnus dux) пры фармальным вяршэнстве Вярхоўнага князя (dux supremus) у асобе польскага манарха , а Ягайла перадаваў у яго ўладанне Віленскае, Троцкае княствы, Луцк і Уладзімір-Валынскі, Скіргайла страчваў Троцкае княства і атрымліваў Крамянец з фармальным правам на Падолле і абяцаннем Вітаўта дапамагчы дабіцца Кіеўскага стальца.
Падтрымліваючы распачатую Вітаўтам палітыку на скасаванне ўдзельных княжанняў у складзе ВКЛ, Ягайла садзейнічаў апошняму. У 1393 годзе адправіў на дапамогу Вітаўту войскі на задушэнне бунта свайго роднага брата Свідрыгайлы, які намагаўся захапіць віцебскае княжанне. Неўзабаве паўстанне падтрымалі Орша і Друцк, хоць узброенае супраціўленне аказала толькі Орша. Свідрыгайла ў рэшце быў разбіты і палонным адпраўлены пад варту ў Кракаў.
Вітаўт неўзабаве пачаў дабівацца незалежнасці ВКЛ ад Польшчы, ведучы вельмі самастойную палітыку. Паміж Вітаўтам і тэўтонцамі 23 красавіка 1398 года заключаны Салінскі дагавор, названы па востраву Салін у вусці ракі Нявежы, дзе ён быў падпісаны. Літва пагадзілася саступіць Жамойць і дапамагчы Тэўтонскаму ордэну ў кампаніі супраць Пскова, а ордэн пагадзіўся дапамагчы Літве ў кампаніі супраць Ноўгарада. Неафіцыйна Вітаўт заручыўся на Саліне згодай Ордэна на свае планы дабівацца поўнай незалежнасці ад Польшчы; на святкаваннях у гонар падпісання Салінскага дагавора Вітаўт быў адзінадушна абвешчаны князямі і баярамі ВКЛ «каралём Літвы і Русі». Гэта выклікала насцярожанае стаўленне да дагавора польскага караля Ягайлы, а планы захопу Ноўгарада і Пскова прывялі да пагаршэння адносін ВКЛ з гэтымі землямі, а таксама з вялікімі княствамі Маскоўскім і Цвярскім. Сур’ёзнай рэальнай падтрымкі ў рэалізацыі сваіх экспансіянісцкіх планаў Вітаўт не атрымаў, усё скончылася тым, што войска Вітаўта і яго саюзнікі, у тым ліку хан Тахтамыш з Белай Арды, былі разбітыя Залатой Ардой ў бітве на Ворскле, што спыніла яго амбіцыі на ўсходзе, вымусіўшы Вітаўта зноў вярнуцца пад пратэктарат Ягайлы. У 1401 годзе паміж дзяржавамі была заключана Віленска-Радамская унія. Яна пацвярджала статус Вітаўта ў якасці вялікага князя пад вяршэнствам Ягайлы, абяцаючы пры гэтым тытул вялікага князя для спадчыннікаў Ягайлы, а не Вітаўта. У выпадку, калі пасля смерці першага спадчынніка не будзе, літоўская шляхта мусіла абраць новага манарха. Паколькі на момант падпісання дакумента законныя спадчыннікі адсутнічалі, наступствы уніі былі непрадказальныя, але яе заключэнне наладжвала сувязі паміж польскай і літоўскай шляхтай, а абарончы саюз дзвюх дзяржаў узмацняў пазіцыі літоўскай дзяржавы ў барацьбе супраць Тэўтонскага ордэна, хоць пры гэтым Польшча афіцыйна ўстрымлівалася ад падтрымкі любога з бакоў. Гэты дакумент пакідаў прывілеі польскай шляхты некранутымі, адначасова з тым ён гарантаваў павелічэнне ўлады літоўскай шляхты. Такім чынам, Віленска-Радамская унія павялічыла падтрымку Ягайлы з боку Літвы.
Смерць Ядвігі. Дагаворы з Ордэнам
22 чэрвеня 1399 года Ядвіга нарадзіла дачку, якую ахрысцілі пад імем, але праз месяц і маці, і дачка сканалі, пакінуўшы Ягайлу адзінаўладным кіраўніком Каралеўства Польскага і без нашчадкаў. Ядвігіна смерць падарвала права Ягайлы на сталец, да таго ж у каралеўстве ўсплылі на паверхню старыя канфлікты паміж шляхтай Малой Польшчы і шляхтай Вялікай Польшчы.
У 1402 годзе Ягайла адказаў на выступленні супраць яго ўлады новым шлюбам, заключыўшы саюз з унучкай Казіміра Вялікага і дачкой графа Цэльскага, Ганнай з дынастыі Пястаў. Гэты крок зноў зрабіў легітымным яго праўленне.
23 мая 1404 года паміж Тэўтонскім Ордэнам, Польшчай і ВКЛ быў падпісаны Рацёнжскі дагавор, умовы якога фактычна паўтаралі ўмовы Салінскага дагавору 1398 года  — ВКЛ прызнавала ўсходнюю частку Жамойці за Ордэнам, Вітаўт абавязваўся не прымаць да сябе збеглых жамойтаў, садзейнічаць Ордэну супраць любых ворагаў (апроч Польшчы), вялікі магістр Конрад фон Юнгінген ад імя Ордэна пацвердзіў атрыманне Польшчай права выкупу ад Ордэна спрэчнай Добжынскай зямлі і горада Златарыі за 40 тысяч злотых. Ордэн мусіў садзейнічаць ВКЛ у здабыцці Смаленска і Ноўгарада.
Абодва бакі мелі практычныя прычыны для падпісання дагавора ў гэты момант: ордэну патрабаваўся час, каб умацаваць зноў набытыя землі, палякі і ліцвіны мусілі вырашыць справу з тэрытарыяльнымі праблемамі на ўсходзе і ў Сілезіі.
Паводле дамоўленасці паміж Ягайлам і Вітаўтам апошняму пажыццёва перадавалася, якім у якасці васала Вітаўта мусіў кіраваць Свідрыгайла. Узамен Вітаўт 20 верасня ў Камянцы-Падольскім прынёс Ягайлу новую чарговую васальную прысягу.
Вялікая вайна
У снежні 1408 года Ягайла і Вітаўт правялі стратэгічныя перамовы ў Наваградскім замку, дзе яны вырашылі распаліць, якую кантраляваў Тэўтонскі ордэн, каб адцягнуць нямецкія сілы ад Усходняга Памор’я. Ягайла паабяцаў за яго падтрымку вяртанне Жамойці Літве ў будучым мірным дагаворы. Паўстанне, якое пачалося ў маі 1409 года, спачатку вызвала слабы водгук тэўтонцаў, якія яшчэ не паспелі замацавацца ў Жамойці і пабудаваць там замкі. Але ўжо ў чэрвені дыпламаты Ордэна пры каралеўскім двары ў Абарніках дабіваліся ад шляхты Польскага каралеўства нейтралітэту ў супрацьстаянні Літвы і Ордэна. Ягайла, аднак, насуперак меркаванню двара паведаміў вялікаму магістру Ульрыху фон Юнгінгену, што калі тэўтонцы будуць намагацца задушыць Жамойць, то ён умяшаецца. Гэтая акалічнасць вымусіла Ордэн абвясціць вайну палякам 6 жніўня, аб чым Ягайла даведаўся 14 жніўня ў Новым Корчыне.
Замкі, якія ахоўвалі паўночныя межы, былі ў такім дрэнным стане, што тэўтонцы з лёгкасцю захапілі, Добжынь і , сталіцу Добжынскай зямлі, у той час як нямецкія бюргеры запрасілі іх у Быдгашч.
Польскі кароль прыбыў на месца падзей у канцы верасня, адваяваў Быдгашч на працягу тыдня і пры пасрэдніцтве Вацлава IV 8 кастрычніка прыйшоў да пагаднення з Ордэнам, паводле якога было заключана перамір’е «да заходу сонца» 24 чэрвеня 1410 года. Па ім абодва бакі захоўвалі ўладанні на час падпісання пагаднення, а палякі абавязваліся не дапамагаць жамойтам і іх саюзнікам. На працягу зімы два войскі рыхтаваліся да генеральнага сутыкнення. Ягайла падрыхтаваў стратэгічнае сховішча прыпасаў у Плоцку ў Мазовіі і зладзіў пантонны мост, пабудаваны і перанесены на поўнач уніз па Вісле.
Адначасова з ваеннымі прыгатаваннямі абодва бакі развязалі наступ на дыпламатычным фронце. Рыцары накіравалі лісты манархам Еўропы, малюючы свой чарговы крыжовы паход супраць язычнікаў, Ягайла супрацьпаставіў гэтым захадам свае пасланні да манархаў Еўропы, абвінавачваючы Ордэн у планах захопу ўсяго свету. Гэтыя меры прыцягнулі шмат замежных рыцараў на кожны з бакоў. Вацлаў IV падпісаў абарончы саюз з палякамі супраць Тэўтонскага Ордэна; яго брат, Жыгімонт Люксембургскі, уступіў у саюз з Ордэнам і абвясціў вайну супраць Польшчы 12 ліпеня, хоць яго венгерскія васалы адмовіліся ад закліку да зброі.
Грунвальдская бітва. Перамога саюзнікаў
Калі вайна аднавілася ў чэрвені 1410 года, Ягайла прасунуўся ў глыб Тэўтонскіх тэрыторый на чале арміі з складзенай прыкладна з 20 тысяч конных шляхціцаў, 15 тысяч узброеных людзей простага паходжання, і 2 тысяч прафесійных вершнікаў, якіх у асноўным нанялі ў Чэхіі. Пасля перасячэння Віслы цераз у Чэрвінску, яго войскі сустрэліся з арміяй Вітаўта, якая налічвала 11 тысяч лёгкіх кавалерыстаў, сярод якіх былі ліцвіны, жамойты і татары. Войска Тэўтонскага ордэна налічвалася каля 18 тысяч кавалерыі, у асноўным немцаў, і 5 тысяч пяхоты. 15 ліпеня бакі сышліся ў Грунвальдскай бітве, адной з самых буйных і жорсткіх бітваў Сярэднявечча. Ягайла ўзначальваў усе саюзныя войскі (90 харугваў, каля 32 тысяч чалавек), якія атрымалі настолькі ўпэўненую перамогу, што войска Тэўтонскага ордэна было практычна знішчана, а большасць яго ключавых камандзіраў загінула ў баі, у тым ліку вялікі магістр Ульрых фон Юнгінген і вялікі маршал. Страты забітымі склалі тысячы ваяроў з абодвух бакоў.
Шлях на сталіцу Тэўтонскага ордэна Марыенбург быў адкрытым, горад не абараняўся, але па не ясных прычынах Ягайла вагаўся з намерам пераследаваць праціўніка. Войскі засталіся на полі бою яшчэ на тры дні і ўсё ж рушылі да сталіцы крыжакоў 17 ліпеня, праходзячы ў сярэднім па 15 км за дзень. Асноўныя саюзныя сілы прыбылі к добра ўмацаванаму Марыенбургу толькі 26 ліпеня 1410 года. Гэтая затрымка дала новаму магістру дастаткова часу для арганізацыі абароны. Неэфектыўнасць аблогі крэпасці тлумачацца пэўнымі даследчыкамі непрыступнасцю ўмацаванняў, высокімі стратамі ў саюзным войску, нежаданнем саюзнікаў ісці на вялікую рызыку або іх намерам трымаць Ордэн аслабленым, але не пераможаным, каб не парушыць баланс сіл паміж Польшчай (якая хутчэй за ўсё стала б уладальніцай большасці маёмасці Ордэна пры яго татальным знішчэнні) і Вялікім Княствам Літоўскім, але ўсе гэтыя тэорыі за адсутнасцю крыніц застаюцца толькі меркаваннямі.
Вайна скончылася ў 1411 годзе Таруньскім мірам, у якім ні Літва, ні Польшча не здолелі ў поўнай меры скарыстацца сваёй перавагай і вынікамі разгромнай перамогі над Ордэнам, што выклікала вялікую незадаволенасць у мясцовай шляхты. Польшча вярнула Добжынскую зямлю, Літва атрымала Жамойць, а Мазовія — невялікую тэрыторыю за ракой. Аднак большая частка тэрыторыі Тэўтонскага ордэна, у тым ліку гарады, якія здаліся, засталася некранутай. Ягайла пачаў працэс вызвалення з палону многіх высокапастаўленых асоб з ліку крыжаносцаў за дастаткова сціплыя выкупы. Тым не менш, вялікія памеры ваенных рэпарацый былі значным фінансавым цяжарам для рыцараў, які спарадзіў унутраныя канфлікты і эканамічны спад. Ордэн так і не здолеў аднавіць сваю былую моц. Перамога ў вайне спыніла агрэсію Тэўтонскага ордэна і абумовіла яго заняпад як дзяржавы, садзейнічала эканамічнаму развіццю Польшчы і ВКЛ, якія атрымалі магчымасць шырэй удзельнічаць у міжнародным гандлі на Балтыйскім моры.
Пры гэтым няздольнасць скарыстацца перамогай больш выгадным чынам выклікала рост апазіцыйных настрояў у польскай шляхты да Ягайлы пасля 1411 года, якія падсілкоўваліся перадачай Вітаўту спрэчнага паміж Польшчай і Літвой Падолля. У намаганнях абысці сваіх крытыкаў Ягайла паспрыяў лідару супрацьлеглай партыі стаць  і замяніўшы яго ў Кракаве, які быў прыхільнікам Вітаўта. Ён таксама імкнуўся стварыць больш саюзнікаў у Літве. На Гарадзельскім сойме (1413), які юрыдычна замацоўваў унію Літвы і Польскага каралеўства, было вырашана, што ВКЛ без волі польскага караля і сойму не абірае сабе вялікага князя, у сваю чаргу Польшча без ведама ВКЛ не абірае сабе караля. Адна з грамат гэтай уніі прадугледжвала прыём у польскія гербавыя брацтвы 47 родаў феадалаў ВКЛ. Адначасова Ягайла і Вітаўт абяцалі прызначаць на дзяржаўныя пасады пераважна феадалаў католікаў, якія прынялі польскія гербы, і даваць ільготы каталіцкім установам. Але унія гарантавала захаванне адасобленасці ўлады вялікага князя.
Канстанцкі сабор. Апошнія канфлікты
У 1414 годзе з шэрага спарадычных сутыкненняў паміж Польшчай і Літвой, з аднаго боку, і Тэўтонскім ордэнам пачаўся новы канфлікт, вядомы пад назвай «Галодная вайна», у якой Ордэн шырока прымяняў тактыку выпаленай зямлі, якая ў Сярэднявеччы заключалася ў спальванні пасеваў на палях з мэтай знішчэння крыніц харчавання для праціўніка. Але ўсе бакі канфлікту былі надта знясіленыя папярэдняй вайной, каб рызыкаваць у вялікіх бітвах, таму барацьба вычарпалася ўжо да восені. Ваенныя дзеянні ўспыхвалі аж да 1419 года, калі ў час Канстанцкага сабора іх прыпыніла настойлівасць папскага легата.
Канстанцкі сабор аказаўся паваротным момантам як для тэўтонскіх крыжовых паходаў, так і для шэрага іншых еўрапейскіх канфліктаў. Вітаўт адправіў у 1415 годзе дэлегацыю, якая ўключала Грыгорыя Цамблака і назіральнікаў. Яны прыбылі ў Канстанц у канцы года, каб выказаць сваю прыхільнасць «хрышчэнню вадой, а не крывёю».
Польскія пасланцы, сярод якіх былі, Завіша Чорны і , дабіваліся спынення прымусовага хрышчэння і агрэсіі Ордэна супраць Літвы і Польшчы. У выніку польска-літоўскай дыпламатыі сабор, хоць і шакаваны пытаннем Уладковіца пра легітымнасць манаскай дзяржавы, адмовіў Ордэну ў яго намеры і далей працягваць ваенныя дзеянні, накіраваныя на прымусовую хрысціянізацыю жамойтаў у Польшчы і ВКЛ.
Дыпламатычны кантэкст у Канстанцы ўключаў таксама паўстанне багемскіх гусітаў, якія бачылі ў Польшчы саюзніка ў сваіх войнах супраць Жыгімонта Люксембургскага, які мусіў стаць новым каралём Багеміі. У 1421 годзе Часлаўскі сойм афіцыйна абвясціў Жыгімонта Люксембургскага зрынутым і прапанаваў карону Ягайлу пры ўмове згоды з рэлігійнымі прынцыпамі Чатырох пражскіх артыкулаў, на што атрымалі адмову.
У 1422 годе Ягайла разам з Вітаўтам былі зноў уцягнуты яшчэ ў адну вайну супраць тэўтонцаў, вядомую як Голубская. Баявыя дзеянні працягваліся каля двух месяцаў і скончыліся перамогай польска-літоўскага боку яшчэ да падыходу імперскіх падмацаванняў Ордэна. У выніку быў заключаны Мельнскі мір, паводле якога крыжакі саступалі Польшчы частку Куявіі з Нешавай і канчаткова адмаўляліся ад прэтэнзій на Жамойць, якая паводле ўмоў Таруньскага міра павінна была адысці Ордэну пасля смерці Вітаўта. Літва атрымала Жамойць з портам Паланга, але Клайпеда засталася ў Ордэна. Гэтая мяжа праіснавала каля 500 гадоў, да 1920 года. Мельнскі мір завяршыў эпоху ў войнах Ордэна з Літвой, але мала што зрабіў для ўрэгулявання доўгатэрміновых праблем Ордэна з Польшчай. Пазней ўспыхвалі паміж Польшчай і рыцарамі яшчэ ў перыяд з 1431 па 1435 год.
Раскол паміж Польшчай і Літвой пасля смерці Вітаўта ў 1430 годзе даў Ордэну новую магчымасць умяшання ў Польшчу. Ягайла падтрымаў свайго брата Свідрыгайлу ў якасці вялікага князя літоўскага, але калі Свідрыгайла з падтрымкай Тэўтонскага Ордэна і незадаволенай шляхты паўстаў супраць польскага панавання ў Літве, палякі, пад кіраўніцтвам кракаўскага біскупа Збігнева Алясніцкага, акупіравалі Падолле, якое Ягайла аддаў Літве ў 1411 годзе, і Валынь. У 1432 годзе прапольская партыя ў Літве выбрала брата Вітаўта Жыгімонта вялікім князем, што прывяло да ўзброенай барацьбы за літоўскую правапераемнасць, якая не згасала на працягу многіх гадоў пасля смерці Ягайлы.
Смерць і спадчына
У час падарожжа ў Перамышльскую зямлю на 48 годзе валадарання 72-х-(або 82-х)-гадовы Ягайла захварэў на прастуду, ад якой ужо не здолеў акрыяць, памёршы ў Гарадку ў 1434 годзе і пакінуўшы Польшчу свайму старэйшаму сыну Уладзіславу III, а Літву малодшаму Казіміру; абодва яшчэ былі непаўналетнімі на той момант. Паводле патэтычнай версіі Яна Длугаша, Ягайла сканаў, слухаючы спеў салаўя.
Ягайла быў першым з літоўскай княжацкай дынастыі Гедзімінавічаў, хто насіў тытул таксама і каралёў польскіх. Заснаваная ім дынастыя Ягелонаў правіла абедзвюма дзяржавамі да 1572 года. 48-гадовае валадарства Ягайлы было перыядам значных палітычных, эканамічных і культурных поспехаў у гісторыі Польшчы і ВКЛ. Сярод падзей велічэзнай важнасці эпохі яго праўлення вылучаюцца хрышчэнне Літвы і Грунвальдская бітва 1410, якая падарвала экспансію нямецкіх рыцараў у рэгіён. Аднак, захаванне літоўскай спадчыны за нашчадкамі Ягайлы не было безумоўным. З яго смерцю закончылася асабістая унія дзвюх дзяржаў, і было няясна, якая форма адносін прыйдзе на змену гэтаму саюзу.
Расійскія гісторыкі і пісьменнікі XIX стагоддзя, аднак, як правіла, схільныя лічыць Ягайлу чалавекам невялікага розуму і слабага характару, які не мог адыграць вялікай ролі ў гісторыі. Наадварот, у польскай гістарыяграфіі яму звычайна прыпісваюць вялікія здольнасці і моцны ўплыў на ход гістарычных падзей.
Сям’я
22 чэрвеня 1399 года першая жонка Ягайлы каралева Ядвіга Анжуйская нарадзіла яму дачку, якую ахрысцілі пад імем, але праз месяц і маці, і дачка сканалі. Другая жонка, з якой Ягайла пабраўся шлюбам у 1402 годзе, Ганна Цэльская, памерла ў 1416 годзе, пакінуўшы дачку. У 1417 годзе Ягайла ажаніўся з, якая памерла ў 1420 годзе, дзяцей яны не мелі. Праз два гады новай жонкай стала Соф’я Гальшанская, якая нарадзіла трох сыноў, з якіх выжылі двое. Смерць у 1431 годзе прынцэсы Ядвігі, апошняга нашчадка дынастыі Пястаў, дала Ягайлу магчымасць абвясціць сыноў ад Соф’і Гальшанскай сваімі спадчыннікамі, хоць ён павінен быў улашчыць польскіх вяльможаў саступкамі, каб забяспечыць іх згоду, паколькі манархія была выбарнай.
Літаратура
<div class="references-small" style="-moz-column-count:3; column-count:3; -webkit-column-count:3; font-size:12px;">
Лептон
Этымалогія і гісторыя
Назва «лептон» было прапанавана Л. Розенфельдам (па прапанове К. Мелера) у 1948 годзе і адлюстроўвала той факт, што ўсе вядомыя ў той час лептоны былі значна лягчэйшыя за цяжкія часціцы, што ўваходзяць у клас барыёнаў ( — цяжкі). Зараз этымалогія тэрміна ўжо не зусім адпавядае рэчаіснасці, бо адкрыты ў 1977 годзе тау-лептон прыкладна ў два разы цяжэйшы за самыя лёгкія барыёны (пратон і нейтрон).
Уласцівасці
Усе лептоны з'яўляюцца ферміёнамі, гэта значыць іх спін роўны. Лептоны разам з кваркамі (якія ўдзельнічаюць ва ўсіх чатырох узаемадзеяннях, уключаючы моцнае) складаюць клас фундаментальных ферміёнаў — часціц, з якіх складаецца рэчыва і ў якіх, наколькі гэта вядома, адсутнічае ўнутраная структура.
Нягледзячы на тое, што да гэтага часу ніякіх эксперыментальных указанняў на някропкавую структуру лептонаў не выяўлена, робяцца спробы пабудаваць тэорыі, у якіх лептоны (і іншая група фундаментальных ферміёнаў — кваркі) былі б састаўнымі аб'ектамі. Рабочая назва для гіпатэтычных часціц, з якіх складаюцца кваркі і лептоны, — прэоны.
Пакаленні лептонаў
Існуе тры пакаленні лептонаў:
(плюс адпаведныя антычасціцы).
Такім чынам, у кожнае пакаленне ўваходзіць адмоўна зараджаны (з зарадам -1е) лептон, дадатна зараджаны (з зарадам +1e) антылептон і нейтральныя нейтрына і антынейтрына. Усе яны маюць ненулявую масу, хоць маса нейтрына вельмі малая ў параўнанні з масамі іншых элементарных часціц (меншая за 1 электронвольт для электроннага нейтрына).
Колькасць магчымых пакаленняў «класічных» лептонаў ўстаноўлена з эксперыментаў па вымярэнню шырыні распаду Z0-базона — яна роўная тром. Строга кажучы, гэта не выключае магчымасці існавання «стэрыльных» (якія не ўдзельнічаюць у слабым узаемадзеянні) або вельмі цяжкіх (масай больш за некалькі дзясяткаў ГэВ, насуперак назве) пакаленняў лептонаў. Колькасць пакаленняў лептонаў пакуль не растлумачана ў рамках існуючых тэорый. Амаль усе назіраемыя ў Сусвеце працэсы выглядалі б гэтак жа сама, калі б існавала толькі адно пакаленне лептонаў.
Лептонны лік
З адкрыццём асцыляцый нейтрына выяўлена, што гэтае правіла парушаецца: электроннае нейтрына можа ператварыцца ў мюоннае або тау-нейтрына і г. д. Такім чынам, водарны лептонны лік не захоўваецца. Аднак працэсаў, у якіх не захоўваўся б агульны лептонны лік (які не залежыць ад пакалення), пакуль не выяўлена. Лептонны лік часам называюць лептонным зарадам, хоць з ім, у адрозненне ад электрычнага зарада, не звязана якое-небудзь калібровачнае поле. Закон захавання лептоннага ліку з'яўляецца эксперыментальным фактам і пакуль не мае агульнапрынятага тэарэтычнага абгрунтавання. У сучасных пашырэннях Стандартнай мадэлі, якія аб'ядноўваюць моцнае і электраслабае ўзаемадзеянні, прадказваюцца працэсы, якія не захоўваюць лептонны лік. Іх нізкаэнергетычнымі праявамі могуць быць пакуль не адкрытыя нейтрына-антынейтрынныя асцыляцыі і безнейтрынны двайны бэта-распад, якія змяняюць лептонны лік на дзве адзінкі.
Часы жыцця
З зараджаных лептонаў стабільным з'яўляецца толькі самы лёгкі — электрон (і яго антычасціца — пазітрон). Цяжэйшыя зараджаныя лептоны распадаюцца на лягчэйшыя. Напрыклад, адмоўны мюон распадаецца ў электрон, электроннае антынейтрына і мюоннае нейтрына (відаць, што ў гэтым працэсе захоўваюцца як агульны, так і флэйварны лептонныя лікі) з часам жыцця каля 2 мікрасекунд. Тау-лептон (час жыцця каля 3 с) можа распадацца з вылетам не толькі лептонаў, але і лёгкіх адронаў (каонаў і піонаў). Распад нейтрына не знойдзены, у цяперашні час яны лічацца стабільнымі.
Масы
Для мас зараджаных лептонаў атрымана некалькі простых эмпірычных заканамернасцей, такіх як і, якія не маюць агульнапрынятага тэарэтычнага тлумачэння.
Панскае-3
Панскае-3 (Панское-3) — вёска ў Пачынкаўскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Мурыгінскага сельскага паселішча.
Гісторыя
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай Панскае-3 абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР.
Геаграфія
Размешчана ў цэнтральнай частцы вобласці ў 18 км на паўночны-захад ад Пачынка, у 9 км на ўсход ад аўтадарогі Арол — Віцебск. У 1 км на паўднёвы-ўсход ад вёскі размешчаны прыпыначны пункт.
Кульсары
Кульсары́ (Құлсары) — горад у Казахстане, адміністрацыйны цэнтр Жылыойскага раёна Атыраўскай вобласці.
Мазалава (Віцебскі раён)
Ма́залава — аграгарадок у Віцебскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі. Цэнтр Мазалаўскага сельсавета.
Геаграфія
Знаходзіцца за 14 кіламетраў на поўнач ад Віцебска, 4 кіламетры ад чыгуначнай станцыі Лужасна, каля аўтамабільнай дарогі Віцебск—Гарадок, на рацэ Лужаснянка.
Nephilidae
Nephilidae — сямейства аранеаморфных павукоў. Часам разглядаецца як падсямейства Nephilinae у сямействе. Змяшчае 42 віды. Вядомыя сваімі велізарнымі, у выглядзе круга, лоўчымі сеткамі.
Распаўсюджанне
Сямейства распаўсюджана ў трапічных рэгіёнах на ўсіх мацерыках.
Роды
Сямейства ўключае 7 родаў :
Лепельскае благачынне
Лепельскае благачынне, Лепельская благачынная акруга — акруга ў Віцебскай і Аршанскай епархіі Беларускай праваслаўнай царквы. Аб’ядноўвае прыходы Лепельскага раёна Віцебскай вобласці.
Пратэктарат
Пратэктара́т (protector — заступнік) — такая форма міждзяржаўных адносін, пры якой адна краіна прызнае над сабой вярхоўны суверэнітэт іншай, перш за ўсё ў міжнародных адносінах, захоўваючы аўтаномію ва ўнутраных справах і ўласную дынастыю правіцеляў.
Прыклады пратэктарату — Індыя Вялікіх Маголаў у 1803—1858, пад пратэктаратам Вялікабрытаніі, Грузія ў 1786—1801 гадах пад пратэктаратам Расіі.
Брытанскімі пратэктаратамі таксама былі Бахрэйн, Бечуаналенд (суч. Батсвана), Адэн і інш.
У цяперашні час падабенствам пратэктарата з’яўляюцца «асацыяваныя дзяржавы».
Чачак
Ча́чак (Чачак) — горад у Сербіі. Размешчаны за 140 кіламетраў на поўдзень ад Бялграда.
Колькасць насельніцтва складае 70 148 чал. (на 2011 год), разам з прыгарадамі — 114 809 чал.
Клімат
Чачак знаходзіцца ў цэнтральнай кантынентальнай частцы Сербіі, адпаведна ў зоне ўмерана-кантынентальнага клімату. Сярэднегадавая тэмпература складае 10,5 °C, а сярэдняя вільготнасць паветра — 80,7 %. Горад абаронены ад ветру 4 градамі гор. Сярэдняя хуткасць паўднёвага ветру складае ўсяго толькі 3 м/с, усходняга — 1,4 м/с.
Нацыянальны склад
Нацыянальны склад муніцыпалітэта паводле перапісу 2002 года:
Славутасці
Побач з горадам у цясніне ракі Заходняя Марава, знаходзіцца Траецкі манастырскі комплекс, які таксама называюць «сербскім Афонам». На схіле гары Оўчар кампактна размешчаны 5 манастыроў: Увядзенскі, Узнясенскі, Свята-Траецкі, Праабражэнскі і Срэценскі манастыры. На іншым беразе ракі пад гарой Каблар размешчаны яшчэ 3 манастыры: Дабравешчанскі, Іаана-Папярэдніцкі (Ёваня) і Мікольскі (Нікалье) і 3 царквы — Ільінская, Савінская і Успенская. Усе манастыры і цэрквы былі пабудаваны ў XIV—XVI стст.