cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Гета ў Горках
Выпадкі выратавання яўрэяў
Фіры Левінай удалося збегчы. Яе сын Ілля Астравер успамінаў, што яго дзядуля Саламон Левін быў эвакуіраваны з прадпрыемствам з Горак у першыя дні вайны. А бабуля Рыся адмовілася эвакуіравацца і заявіла, што «…немцы культурная нацыя і яны нас не пакрыўдзяць». Калі фашысты 6 кастрычніка 1941 г. разам з паліцэйскімі павялі Рысю, сына Іллю і дачку Фіру на расстрэл, Фіры ўдалося збегчы і агародамі сысці з Горак. З вялікімі цяжкасцямі ёй з групай бежанцаў удалося перайсці лінію фронту і эвакуіравацца на Урал.
Удалося ўцячы з дзецьмі Дзіне Рысінай і яе сястры Тамаркінай.
Памяць
На месцы расстрэлу 7 кастрычніка 1941 членаў яўрэйскай абшчыны ў пачатку 60-х гадоў быў усталяваны помнік ва ўрочышчы Белы ручай. У 1995 і 2005 гг. на мемарыяле быў праведзены капітальны рамонт.
Імёны загінулых выбітыя на памятных дошках, усталяваных на помніку «Журботная маці», змешчаны ў кнізе «Памяць. Гісторыка-дакументальная хроніка Горацкага раёна».
У Іерусаліме ў мемарыяльным Музеі Яд Вашым ў Даліне Абшчын. сярод высечаных на камянях назваў гарадоў, у якіх у перыяд Халакоста ажыццяўлялася знішчэнне яўрэяў, можна прачытаць на дзвюх мовах: іўрыце і англійскай, — Горкі і Горы.
Віталік Бутэрын
Віталік Бутэрын, поўнае імя Віталій Дзмітрыевіч Бутэрын (Виталий Дмитриевич Бутерин; нар. 31 студзеня 1994, Каломна, Маскоўская вобласць, Расія) — расійска-канадскі праграміст, вядомы як сузаснавальнік Ethereum і часопіса Bitcoin Magazine.
Біяграфія
Ва ўзросце 6 гадоў пераехаў з бацькамі ў Канаду.
Чатыры гады навучаўся ў прыватнай школе Abelard School у Таронта, гэты час Бутэрын назваў «найбольш цікавымі і прадуктыўнымі гадамі свайго жыцця». З ранняга ўзросту выяўляў здольнасці і цікавасць да матэматыкі і камп’ютарных навук.
У 2012 годзе ў Італіі атрымаў бронзавы медаль на.
У 2014 годзе атрымаў прэмію World Technology Award за ідэю праекта Ethereum.
У 2018 годзе музыканты Gramatik & Kotek выпусцілі кампазіцыю, прысвечаную Віталіку Бутэрыну.
Аляксандр Віктаравіч Більдзюкевіч
Біяграфія
Скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт у 1978 годзе.
З 1978 года па 1987 год у НДІ фізіка-хімічных праблем Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. З 1987 года у Інстытуце фізіка-арганічнай хіміі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі: у 1988—2004 гадах загадчык лабараторыі, з 2004 года дырэктар інстытута.
Узнагароды
Галіновая прэмія Міністэрства прамысловасці Рэспублікі Беларусь у галіне навукі і тэхнікі (2002).
Навуковая дзейнасць
Навуковыя працы ў галіне фізічнай хіміі і хіміі высокамалекулярных злучэнняў. Правёў фундаментальныя даследаванні мембраннага масапераносу і прапанаваў новы падыход да апісання працэсу ультрафільтрацыі, якая ўлічвае фізіка-хімічныя ўзаемадзеянні палімерных мембран з кампанентамі раздзяляльнага раствору. Сфармуляваў і эксперыментальна пацвердзіў агульныя прынцыпы фарміравання порыстых пранікальных структур з выкарыстаннем імерсійнага метаду фармавання. Прапанаваў механізм фарміравання структуры селектыўнага пласта ультрафільтрацыйных мембран, на аснове якога распрацаваны агульныя падыходы і ўніфікаваны тэхналогіі атрымання ультра- і мікрафільтрацыйных мембран з розных палімераў. Распрацаваў навуковыя асновы паверхневай мадыфікацыі ультрафільтрацыйных мембран неіонагеннымі палімерамі і поліэлектралітамі, міжфазнай полікандэнсацыяй поліамінаў разнастайнай будовы хлорангідрыдаў араматычных карбонавых кіслот. Стварыў у Беларусі навукова-тэхнічную базу для развіцця мембранных тэхналогій і арганізаваў вопытна-прамысловую вытворчасць мікра- і ультрафільтрацыйных мембран, мембранных элементаў, прамысловых мембранных установак рознай магутнасці і мэтавага прызначэння. Распрацаваў мембранныя працэсы ачысткі, стэрылізацыі і фракцыяніравання раствораў, біялагічна актыўных рэчываў, перапрацоўкі малочных прадуктаў, асвятлення сокаў і він, ачысткі сцёкавых вод і інш., сучасныя энергаашчадныя тэхналогіі і абсталяванне для водападрыхтоўкі ў вялікай цеплаэнергетыцы, заснаваныя на капілярных мембранах.
Аўтар звыш 280 навуковых прац, у т.л. 37 аўтарскіх пасведчанняў і патэнтаў.
Ліён Фейхтвангер
Ліён Фейхтва́нгер (Lion Feuchtwanger; 7.7.1884, г. Мюнхен, Германія — 21.12.1958) — нямецкі пісьменнік. Доктар філасофіі (1907).
Біяграфія
Вывучаў германістыку і філасофію ва ўніверсітэтах Берліна і Мюнхена. 3 1933 у эміграцыі (Францыя, ЗША).
Пачынаў як тэатральны крытык і драматург. Аўтар сусветна вядомых гістарычных раманаў «Брыдкая герцагіня» (1923), «Яўрэй Зюс» (1925), «Ілжэ-Нерон» (1936), «Лісы ў вінаградніку» (1947), «Гоя, або Цяжкі шлях пазнання» (1951), «Мудрасць дзівака, або Смерць і ператварэнне Жан Жака Русо» (1952), гістарычнай трылогіі «Іудзейская вайна» (1932), «Сыны» (1935), «Настане дзень» (1942), у якіх адлюстраваў падзеі амерыканскай вайны за незалежнасць, французскай рэвалюцыі 1789-94, узаемаадносіны паміж Іудзеяй і Рымам і інш. Трагічная нямецкая сучаснасць у раманах «Томас Вент» (1920), «Браты Лаўтэнзак» (1943), сацыяльнай трылогіі «Зала чакання» («Поспех», 1930; «Сям'я Опенгейм», 1933; «Выгнанне», 1939).
У творах аддаваў перавагу сацыяльна-палітычным і філасофсім праблемам — чалавека і гісторыі, творчай асобы і рэвалюцыі, сузірання і дзеяння, грамадскага прызначэння мастака і мастацтва, мінуўшчыны і сучаснасці; яны адметныя каларытнасцю дэталі, сюжэтнай шматпланавасцю, парабалічнасцю. Многія яго раманы экранізаваны.
Аўтар п'ес, апрацовак твораў англійскіх аўтараў, літаратурна-крытычных артыкулаў, эсэ і інш.
Дыннае дрэва
Дыннае дрэва, папая (Carica papaya) — пладовае дрэва з сямейства карыкавых.
Апісанне
Вечназялёнае дрэва вышынёй 4—7 м, без галін. На верхавіне разетка з буйнога лісця на доўгіх чаранках. Суквецці вісячыя, кветкі крэмавыя або белыя, часцей аднаполыя. Плод — ягада (даўжынёй да 30 см, маса 3—6 кг), падобная на дыню (адсюль назва).
Распаўсюджанне
Адна з старажытных культурных раслін. Радзіма — Цэнтральная Амерыка. Культывуецца ў трапічных краінах Амерыкі, Афрыкі і Паўднёва-Усходняй Азіі.
Выкарыстанне
Плады спажываюць як дыетычны прадукт. 3 млечнага соку няспелых пладоў і лісця атрымліваюць фермент папаін, які выкарыстоўваецца ў харчовай і лёгкай прамысловасці.
Агратэхніка
Хуткарослае, недаўгавечнае, у культуры замяняюць праз 3—5 гадоў.
Кучбарк-Асада (гміна)
Населеныя пункты
На тэрыторыі гміны размешчаны 25 населеных пунктаў.
Джон Гілгуд
Сэр Артур Джон Гілгуд (Sir Arthur John Gielgud; 14 красавіка 1904 — 21 мая 2000) — англійскі акцёр, адзін з найбуйнейшых выканаўцаў шэкспіраўскіх роляў у гісторыі тэатра. Уладальнік ўсіх асноўных выканальніцкіх амерыканскіх прэмій -«Оскара», «Грэмі», «Эмі», «Тоні», BAFTA (адзіны ў гісторыі акцёр-мужчына, уганараваны ўсіх 5 прэмій), а таксама японскай Імператарскай прэміі.
Уілкінсан
Уілкінсан — прозвішча.
Ева Браўн
Ева Ганна Паўла Браўн (Eva Anna Paula Braun, ў апошні дзень жыцця прозвішча Гітлер, Hitler,,  — , ) — палюбоўніца Адольфа Гітлера, затым яго жонка.
537-ы партызанскі полк
537-ы партызанскі полк — савецкае партызанскае падраздзяленне, створанае ў кастрычніку 1943 года на базе 537-га атрада. Дзейнічаў на акупіраванай тэрыторыі Кіраўскага, Клічаўскага, Быхаўскага, Бабруйскага, Асіповіцкага, Рагачоўскага раёнаў. 27 чэрвеня 1944 года полк (1302 партызаны, 3 батальёны) злучыўся з Чырвонай Арміяй.
Гісторыя
Партызаны самастойна і з іншымі атрадамі разбілі нямецкія апорныя пункты, у тым ліку ў вёсках Усохі (люты 1943) Клічаўскага, Жылічы, Любонічы і Падсёлы (сакавік 1943), Стаўпішча (красавік 1944) Кіраўскага раёнаў. У чэрвені 1942 года атрад у складзе Клічаўскага аператыўнага цэнтра 22 дні вёў баі за прарыў блакады і выхад з акружэння. Партызаны праводзілі аперацыі на камунікацыях праціўніка. У жніўні 1943 і чэрвені 1944 гадоў падарвалі 1,1 тысячу рэек. У чэрвені 1944 разам з 538-м атрадам зрабілі налёт на нямецкія апорныя пункты ў вёсках Выжары і Віленка, знішчылі штаб батальёна 134-й нямецкай пехотнай дывізіі, радыёвузел, 7 аўтамашын.
Том Уілкінсан
Томас Джэфры Уілкінсан, вядомы як Том Уілкінсан (Thomas Geoffrey «Tom» Wilkinson; нар., Лідс, Уэст-Ёркшыр, Англія) — брытанскі акцёр тэатра і кіно.
Акцёр двойчы быў намінаваны на кінапрэмію «Оскар» (2002, 2008) і атрымаў ў 1998 годзе прэмію BAFTA (намінаваны ў 1995, 1998, 1999, 2002 і 2008), у 2008 годзе — прэмію «Эмі» (намінаваны ў 2003 і 2008), у 2009 годзе — «Залаты глобус» (намінаваны ў 2004, 2008 і 2009).
Аберон (спадарожнік Урана)
Аберон — другі па велічыні спадарожнік Урана. Таксама вядомы пад пазначэннем «Uranus IV».
Гісторыя адкрыцця і вывучэння
Аберон быў адкрыты Уільямам Гершэлем 11 студзеня 1787 года (праз 6 гадоў пасля адкрыцця ім Урана).
У студзені 1986 года Аберон быў даследаваны касмічным апаратам «Вояджэр-2», які праляцеў у 470 600 км ад яго. Атрымалася вывучыць толькі паўднёвую, асветленую Сонцам частку спадарожніка (паўночная частка пагружаная ў палярную ноч працягласцю 42 гады).
Да палёту «Вояджэра-2» пра спадарожнік было вядома мала. У выніку наземных спектраграфічных назіранняў была ўстаноўлена наяўнасць на Абероне вадзянога лёду.
Боханскі раён
Боханскі раён (Боханский район) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у Іркуцкай вобласці Расіі.
Адміністрацыйны цэнтр — пасёлак Бохан.
Асіповічы III
Асіпо́вічы ІІІ (, Осиповичи III)  — станцыя Магілёўскага аддзялення Беларускай чыгункі ў Асіповіцкім раёне Магілёўскай вобласці. Размешчана за 1,7 км на паўднёвы ўсход ад вёскі Замошша.
Крэўшчына
Крэ́ўшчына — лясны масіў у Смаргонскім раёне каля в. Крэва. Размешчаны на поўдні Ашмянскага ўзвышша. Плошча 2,4 тыс. га. Пераважаюць яловыя лясы (58 %) чарнічнага, кіслічнага і імшыстага тыпаў. Больш за 10 % ялова-грабава-кіслічных і ялова-грабава-арляковых дуброў, 13,6 % — асіннікаў, больш за 12 % — бярэзнікаў, 3,4 % — хвойнікаў. Ландшафт прыдатны для адпачынку і турызму.
Марын II
Марын II (Марцін III) (лац.: Marinus PP. II) (? — 1 мая 946, Рым) — Папа Рымскі з 30 кастрычніка 942 да 1 мая 946. Папа перыяду порнакратыі.
Біяграфія
Паходзіў з Рыма. Як і яго папярэднікі, быў абраны пры падтрымцы Альберыха II. Захаваліся два пасланні Марына.
IC 1599
IC 1599 — галактыка тыпу Sc (кампактная спіральна галактыка) у сузор’і Кіт.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Трохкаляровая чапля
Трохкаляровая чапля (Egretta tricolor) — від птушак з роду белыя чаплі. Апісаны три падвіды:
Апісанне
Чапля каля 56 см. даўжынёй, з размахам крылаў 96 см. і важыць 350 г. Шыя доўгая, дзюба жоўтая або шараватая, з чорным канцом. Ногі цёмныя. Дарослыя асобіны маюць сіне-шэрую афарбоўку, з белай лініяй па даўжыні шыі. Ніз белы.
Шнайдэр
Шнайдэр, Шнейдэр — прозвішча.
Гуніб
Гуніб (Гъуниб, Гуни́б) — сяло ў Дагестане, адміністрацыйны цэнтр Гунібскага раёна. Утварае сельскае паселішча сяло Гуніб як адзіны населены пункт у яго складзе. Размешчаны на Гунібскім плато, за 172 км на паўднёвы захад ад Махачкалы, на вышыні каля 1500 м.
Арцюхі (Стаўбцоўскі раён)
Арцюхі́ (, Артюхи) — вёска ў Стаўбцоўскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Заямнаўскага сельсавета.
Заазер’е (Ходцаўскі сельсавет)
Заазе́р'е (, Заозерье) — вёска ў Сенненскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Ходцаўскага сельсавета.
Вялікае Княства Літоўскае
Згадваецца ў 1758 годзе як вёска Зазер'е ў складзе маёнтка Паўлавічы ў Віцебскім ваяводстве ВКЛ.
Асінскі раён (Іркуцкая вобласць)
Асінскі раён (Осинский район) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у Іркуцкай вобласці Расіі.
Адміністрацыйны цэнтр — сяло Аса.
Геаграфія
Асінскі раён размешчаны ў паўднёва-ўсходняй частцы Іркуцкай вобласці, яго тэрыторыя адносіцца да лесастэпавай зоны. Асінскі раён займае плошчу 1541,87 км².
Скрытніца лісахвостападобная
Скрытніца лісахвостападобная (Crypsis alopecuroides) — від раслін сямейства, распаўсюджаны ў Еўропе, Заходняй Азіі, Паўночнай Афрыцы.
Апісанне
Аднагадовая травяністая расліна, 10-30 (65) см. Сцеблы нярэдка з недаразвітымі пазухавымі парасткамі. Похва верхняга ліста не пашырана, цыліндрычная, не даходзіць да суквецця або радзей ахоплівае яго толькі ў ніжняй частцы. Суквецце вузка-цыліндрычнае, да 9 см даўжынёй. Каласкі ≈2 мм даўжынёй. Тычынак 3. Пылавікоў 3, даўжынёй 0.6-1 мм. Зярноўка эліпсоідная 1-1.2 мм даўжынёй.
Распаўсюджанне
Распаўсюджаны ў Еўропе, Заходняй Азіі, Паўночнай Афрыцы; натуралізаваны на захадзе ЗША.
Ва Украіне від расце на прырэчных глеіста-пясчаных месцах, саланцаватых лугах (у подах), галечніках, ля дарог — па Дняпру, Днястру, Северскаму Данцу і іх прытоках, у подах на поўдні стэпу спарадычна.
Бенедыкт III
Бенедыкт III (лац.: Benedictus PP. III;? — 17 красавіка 858) — Папа Рымскі з 29 верасня 855 па 17 красавіка 858. Супернічаў з антыпапам Анастасіем, падтрыманым Людовікам II Нямецкім. Актыўна ўмешваўся ў канфлікты паміж сынамі імператара Лотара. Лічыўся асвечаным для свайго часу архіерэем.
Біяграфія
Этэльвульф Уэсэскі і яго сын, будучы кароль Англіі Альфрэд Вялікі, пабывалі ў Рыме падчас валадарання Бенедыкта. Сярэднявечная традыцыя сцвярджае, што Папа Яна, жанчына, замаскіраваная пад мужчыну, быў непасрэдным папярэднікам Бенедыкта. Аднак, гэта легенда не лічыцца гістарычным фактам.
Жаночая ніжняя бялізна
Жаночая ніжняя бялізна — інтымная жаночая вопратка, апранаецца на голае цела.
Паходжанне
Першыя спробы стварыць ніжнюю бялізну былі ў Старажытным Егіпце і Грэцыі. Насцёгнавую павязку насілі мужчыны, жанчынам даводзілася прапускаць паміж ног тканіну і мацаваць яе да поясу, што хавала сцёгны. У Старажытным Рыме насілі тунікі, на якую апраналі плашч або тогу. Для складнасці грудзей і сцёгны абмотвалі бінтамі. Жанчыны выкарыстоўвалі скураныя нагрудныя павязкі, якія чымсьці нагадвалі сучасны бюстгальтар. У сярэднія стагоддзі жанчыны насілі ніжнюю кашулю з лёну, бавоўны або поўсці з доўгімі рукавамі - камізу. У эпоху Адраджэння просты крой замяняецца ўскладненым, дадаецца шнуроўка і павялічваецца ступень аздаблення.
З другой паловы XX стагоддзя дэманстрацыя ніжняй бялізны на публіцы становіцца нормай. Ніжняя бялізна носіць эстэтычны характар, пераходзячы ў твор мастацтва. Французскі мадэльер Шанталь Тамас прапанавала канцэпцыю «верхняй ніжняй бялізны» - ніжняя бялізна, як і іншыя віды адзення, стала сродкам самавыяўлення.
Мідленд (Тэхас)
Мідленд (Midland) — горад у ЗША, размешчаны ў заходне-цэнтральнай частцы штата Тэхас. Адміністрацыйны цэнтр акругі Мідленд. Насельніцтва — 111 147 чал. па ацэнцы на 2010 год. Разам з Адэсай утварае агламерацыю «Мідленд-Адэса». Цэнтр нафтаздабываючай і нафтаперапрацоўчай прамысловасці.
Бялкі
Бялкі (пратэіны, поліпептыды) — высокамалекулярныя арганічныя рэчывы, якія складаюцца са звязаных паміж сабой у ланцуг пептыднай сувяззю амінакіслотаў. Адзін з асноўных хімічных кампанентаў абмену рэчываў і энергіі жывых арганізмаў. Абумоўліваюць іх будову, галоўныя адзнакі, функцыі, разнастайнасць і адаптацыйныя магчымасці, удзельнічаюць ва ўтварэнні клетак, тканак і органаў (структурныя бялкі), у рэгуляцыі абмену рэчываў (гармоны), з'яўляюцца запасным пажыўным рэчывам (запасныя бялкі).
З двух дзясяткаў амінакіслот пабудаваны малекулы многіх тысяч розных бялкоў. Гэта робіцца магчымым дзякуючы рознай паслядоўнасці злучэння амінакіслотных астаткаў у макрамалекуле бялку. Кожны бялок мае строга пэўную паслядоўнасць і лік амінакіслотнах астаткаў.
Бялкі складаюць матэрыяльную аснову амаль усіх жыццёвых працэсаў: росту, стрававання, размнажэння, ахоўных функцый арганізма, утварэння генетычнага апарату і перадачы спадчынных прыкмет (нуклеапратэіды), пераносу ў арганізме рэчываў (транспартныя бялкі), скарачэння мышцаў, перадачы нервовых імпульсаў і інш. Ферменты бялковай прыроды выконваюць у арганізме спецыфічныя каталітычныя функцыі, выключна важнае значэнне ў рэгуляцыі фізіялагічных працэсаў маюць бялкі-гармоны.
Сінтэзуюцца бялкі з неарганічных рэчываў раслінамі і некаторымі бактэрыямі. Жывёлы і чалавек атрымліваюць гатовыя бялкі з ежы. З прадуктаў іх расшчаплення (пептыдаў і амінакіслот) у арганізме сінтэзуюцца спецыфічныя ўласныя бялкі, дзе яны няспынна разбураюцца і замяняюцца зноў сінтэзаванымі. Біясінтэз бялкоў ажыццяўляецца па матрычным прынцыпе з удзелам ДНК, РНК, пераважна ў рыбасомах клетак і інш. Паслядоўнасць амінакіслот у бялках адлюстроўвае паслядоўнасць нуклеатыдаў у нуклеінавых кіслотах.
Гісторыя вывучэння
Бялкі былі выдзелены ў асобны клас біялагічных малекул у 18 стагоддзі ў выніку работ французскага хіміка Антуана дэ Фуркруа і іншых вучоных, у якіх была адзначана ўласцівасць бялкоў каагуляваць (дэнатураваць) пад уздзеяннем награвання або кіслот. У той час былі даследаваны такія бялкі, як альбумін («яечны бялок»), фібрын (бялок з крыві) і глютэн са збожжа пшаніцы. У пачатку 19 стагоддзя ўжо былі атрыманы некаторыя звесткі аб элементарным складзе бялкоў, было вядома, што пры гідролізе бялкоў ўтвараюцца амінакіслоты. Некаторыя з гэтых амінакіслот (напрыклад, гліцын і лейцын) ужо былі ахарактарызаваны. Галандскі хімік Герыт Мульдэр на аснове аналізу хімічнага складу бялкоў прапанаваў гіпотэзу, што амаль усе бялкі маюць падобную эмпірычную формулу. У 1836 годзе Мульдэр прапанаваў першую мадэль хімічнай будовы бялкоў. Грунтуючыся на тэорыі радыкалаў, ён пасля некалькіх удакладненняў прыйшоў да высновы, што мінімальная структурная адзінка бялку валодае наступным складам: C40H62N10O12. Гэтую адзінку ён назваў «пратэінам» (Pr) (ад ), а тэорыю — «тэорыяй пратэіна».
Сам тэрмін «пратэін» быў прапанаваны яшчэ шведскім хімікам Якабам Берцэліусам. Згодна з уяўленнямі Мульдэра, кожны бялок складаецца з некалькіх пратэінавых адзінак, серы і фосфару. Напрыклад, ён прапанаваў запісваць формулу фібрына як 10PrSP. Мульдэр таксама даследаваў прадукты разбурэння бялкоў — амінакіслоты і для адной з іх (лейцын) з малой доляй памылкі вызначыў малекулярную масу — 131 дальтон. Па меры назапашвання новых дадзеных пра бялкі тэорыя пратэіна стала падвяргацца крытыцы, але, нягледзячы на гэта, да канца 1850-х усё яшчэ лічылася агульнапрызнанай.
Да канца 19 стагоддзя было даследавана большасць амінакіслот, якія ўваходзяць у склад бялкоў. У канцы 1880-х гадоў рускі вучоны А. Я. Данілеўскі адзначыў існаванне пептыдных груп (CO-NH) у малекуле бялку. У 1894 годзе нямецкі фізіёлаг Альбрэхт Косель вылучыў тэорыю, згодна з якой менавіта амінакіслоты з'яўляюцца асноўнымі структурнымі элементамі бялкоў. У пачатку 20 стагоддзя нямецкі хімік Эміль Фішэр эксперыментальна даказаў, што бялкі складаюцца з амінакіслотных астаткаў, злучаных пептыднымі сувязямі. Ён жа ажыццявіў першы аналіз амінакіслотнай паслядоўнасці бялку і патлумачыў з'яву пратэоліза.
Аднак цэнтральная роля бялкоў у арганізме не была прызнана да 1926 года, калі амерыканскі хімік Джэймс Самнер (пасля — лаўрэат Нобелеўскай прэміі па хіміі) паказаў, што фермент урэазы з'яўляецца бялком.
Складанасць выдзялення чыстых бялкоў абцяжарвала іх вывучэнне. Таму першыя даследаванні праводзіліся з выкарыстаннем тых поліпептыдаў, якія лёгка маглі быць ачышчаны ў вялікай колькасці, гэта значыць бялкоў крыві, курыных яек, розных таксінаў, а таксама стрававальных / метабалічных ферментаў, што выдзяляюцца пасля забою жывёлы. У канцы 1950-х гадоў кампанія Armour Hot Dog Co. змагла ачысціць кілаграм бычынай панкрэатычнай рыбануклеазы А, якая стала эксперыментальным аб'ектам для шматлікіх даследаванняў.
Ідэя аб тым, што другасная структура бялкоў — вынік утварэння вадародных сувязяў паміж амінакіслотнымі астаткамі, была выказана Уільямам Астберы ў 1933 годзе, але Лайнус Карл Полінг лічыцца першым вучоным, які змог паспяхова прадказаць другасную структуру бялкоў. Пазней Уолтар Каўзман, абапіраючыся на працы Кая Ліндэрстром-Ланга, унёс значны ўклад у разуменне законаў утварэння трацічнай структуры бялкоў і ролі ў гэтым працэсе гідрафобных узаемадзеянняў. У канцы 1940-х — пачатку 1950-х гадоў Фрэдэрык Сенгер распрацаваў метад секвеніравання бялкоў, з дапамогай якога ён да 1955 года вызначыў амінакіслотную паслядоўнасць двух ланцугоў інсуліну  , прадэманстраваўшы, што бялкі — гэта лінейныя палімеры амінакіслот, а не разгалінаваныя (як у некаторых цукроў) ланцугі, калаіды або цыклолы.
Першыя прасторавыя структуры бялкоў, атрыманыя метадам дыфракцыі рэнтгенаўскіх прамянёў (рэнтгенаструктурнага аналізу) сталі вядомы ў канцы 1950-х — пачатку 1960-х гадоў, а структуры, адкрытыя з дапамогай ядзернага магнітнага рэзанансу — у 1980-х гадах. У 2012 годзе Банк дадзеных аб бялках (Protein Data Bank) утрымліваў каля 87 000 структур бялкоў.
Класіфікацыя
Паводле паходжання і крыніц атрымання бялкі падзяляюцца на
Паводле хімічнага саставу выдзяляюць бялкі
Памер
Памер бялку можа вымярацца колькасцю амінакіслотных астаткаў або ў дальтонах (малекулярная маса), але з-за адносна вялікай велічыні малекулы маса бялку вымяраецца ў вытворных адзінках — кіладальтонах (кДа). Бялкі дрожджаў, у сярэднім, складаюцца з 466 амінакіслотных астаткаў і маюць малекулярную масу 53 кДа. Самы вялікі з вядомых у цяперашні час бялкоў — тытын — з'яўляецца кампанентам саркамераў мускулаў; малекулярная маса яго розных варыянтаў (ізаформ) вар'іруецца ад 3000 да 3700 кДа. Тытын камбалападобнай цягліцы (soleus) чалавека складаецца з 38138 амінакіслот.
Для вызначэння малекулярнай масы бялкоў выкарыстоўваюць такія метады, як гель-фільтраванне, электрафарэз у поліакріламіднам гелі, мас-спектраметрычны аналіз, седыментацыйны аналіз і іншыя.
Фізіка-хімічныя ўласцівасці
Агульны хімічны састаў бялкоў (у % у пераліку на сухое рэчыва): вуглярод — 50-55, кісларод — 21-23, азот — 15-18, вадарод — 6-7,5, сера — 0,3-2,5, фосфар — 1-2 і інш.
Большасць бялкоў раствараецца ў вадзе і ўтварае малекулярныя растворы.
Па растваральнасці ў вадзе, растворах нейтральных соляў, шчолачаў, кіслотах і арганічных растваральніках вылучаюць альбуміны, гістоны, глабуліны, глютэліны, праламіны, пратаміны і пратэіноіды.
Структура
Структура бялкоў характарызуецца амінакіслотным саставам, парадкам чаргавання амінакіслотных астаткаў у поліпептыдных ланцугах, іх даўжынёй і размеркаваннем у прасторы.
Амінакілотны састаў
У састаў бялкоў уваходзіць ад 50 да 6000 і больш астаткаў 20 амінакіслот, што ўтвараюць складаныя поліпептыдныя ланцугі.
Амінакіслотны састаў розных бялкоў неаднолькавы і з'яўляецца іх істотнай характарыстыкай, а таксама мерай харчовай каштоўнасці. Паслядоўнасць амінакіслот у кожным бялку вызначаецца паслядоўнасцю монануклеатыдных будаўнічых блокаў у асобных адрэзках малекулы ДНК. Вядома амінакіслотная паслядоўнасць некалькіх соцень бялкоў (напрыклад, адрэнакортыкатропнага гармону чалавека, рыбануклеазы, цытахромаў, гемаглабіну і інш.).
Парушэнні амінакіслотнай паслядоўнасці ў малекуле бялка выклікаюць т.зв. малекулярныя хваробы.
Амінакіслотную паслядоўнасць поліпептыднага ланцуга для малекулы гармону інсуліну ўстанавіў у 1953 годзе англійскі біяхімік Ф. Сенгер.
Звесткі пра колькасць адрозненняў у амінакіслотных паслядоўнасцях гамалагічных бялкоў, узятых з розных відаў арганізмаў, выкарыстоўваюць пры складанні эвалюцыйных картаў, якія адлюстроўваюць паслядоўныя этапы ўзнікнення і развіцця пэўных відаў арганізмаў у працэсе эвалюцыі.
Узроўні арганізацыі
К. Ліндстром-Ланг прапанаваў выдзяляць 4 ўзроўні структурнай арганізацыі бялкоў: першасную, другасную, трацічную і чацвярцічную структуры. Хоць такі падзел крыху састарэў, ім працягваюць карыстацца. Першасная структура (паслядоўнасць амінакіслотных астаткаў) поліпептыда вызначаецца структурай яго гена і генетычным кодам, а структуры больш высокіх парадкаў фарміруюцца ў працэсе згортвання бялку. Хоць прасторавая структура бялку ў цэлым вызначаецца яго амінакіслотнай паслядоўнасцю, яна з'яўляецца даволі лабільнай і можа залежыць ад знешніх умоў, таму больш правільна казаць пра пераважную або найбольш энергетычна выгадную канфармацыю бялку.
Найбольш устойлівая першасная структура бялкоў, іншыя лёгка разбураюцца пры павышэнні тэмпературы, рэзкім змяненні pH асяроддзя і іншых уздзеяннях (дэнатурацыя бялкоў), што вядзе да страты асноўных біялагічных уласцівасцяў. Фарміраванне прасторавай канфігурацыі малекул бялка вызначаецца наяўнасцю ў поліпептыдных ланцугах вадародных, дысульфідных, эфірных і салявых сувязяў, сіл Ван дэр Ваальса і інш.
Класіфікацыя па тыпу будовы
Па агульнаму тыпу будовы бялкі можна разбіць на тры групы:
Гаспадарчае значэнне
Многія прыродныя бялкі і бялковыя ўтварэнні выкарыстоўваюць у прамысловасці (напрыклад, для вырабу скуры, шэрсці, натуральнага шоўку, казеіну, пластмасаў і інш.), медыцыне і ветэрынарыі (як лекавыя сродкі і біястымулятары, напрыклад, інсулін пры цукровым дыябеце, сываратачны альбумін як заменнік крыві, гама-глабулін для прафілактыкі інфекцыйных захворванняў, бялкі-ферменты для лячэння парушэнняў абмену рэчываў, гідралізатары бялкоў для штучнага жыўлення).
Для атрымання пажыўных і кармавых бялкоў выкарыстоўваюць мікрабіялагічны сінтэз. Вядуцца даследаванні па штучным сінтэзе бялковых малекул (штучна сінтэзаваны фермент рыбануклеаза і інш.).
Бялкі — адзін з галоўных аб'ектаў даследаванняў біяхіміі, імуналогіі і іншых раздзелаў біялагічнай навукі.
Посттрасляцыйныя мадыфікацыя
Посттрасляцыйныя мадыфікацыі могуць рэгуліраваць працягласць існавання бялкоў у клетцы, іх ферментатыўную актыўнасць і ўзаемадзеянне з іншымі бялкамі. У шэрагу выпадкаў посттрасляцыйныя мадыфікацыі з'яўляюцца абавязковым этапам паспявання бялку, у адваротным выпадку ён аказваецца функцыянальна неактыўным. Напрыклад, пры паспяванні інсуліну і некаторых іншых гармонаў неабходны абмежаваны пратэоліз поліпептыднага ланцуга, а пры паспяванні бялкоў плазматычнай мембраны — гліказіліраванне.
Посттрасляцыйныя мадыфікацыі могуць быць як шырока распаўсюджанымі, так і рэдкімі, нават унікальнымі. Прыкладам універсальнай мадыфікацыі служыць убіквіцініраванне (далучэнне да бялку ланцуга з некалькіх малекул кароткага бялку убіквіціна), якое служыць сігналам да расшчаплення гэтага бялку пратэасомай. Іншай распаўсюджанай мадыфікацыяй з'яўляецца гліказіліраванне — лічыцца, што каля паловы бялкоў чалавека гліказіліраваныя. Да рэдкіх мадыфікацый адносяць тыразініраванне/дэтыразініраванне і полігліцыліраванне тубуліна.
Адзін і той жа бялок можа падвяргацца шматлікім мадыфікацыям. Так, гістоны (бялкі, якія ўваходзяць у склад храмаціна ў эўкарыётах) у розных умовах могуць падвяргацца больш чым 150 розным мадыфікацыям.
Посттрасляцыйныя мадыфікацыі дзеляць на:
Баявая тэрарыстычная арганізацыя
Баявая тэрарыстычная арганізацыя (БТА) (Боевая террористическая организация) — экстрэмісцкая групоўка неанацысцкага толку, якая дзейнічала ў г. Санкт-Пецярбургу (Расійская Федэрацыя) з 2003 па 2006 гады. Утворана Дзмітрыем Баравіковым і Аляксеем Ваяводзіным.
Стварэнне
Спачатку новая арганізацыя прынцыпова не мела назвы. Абодва стваральнікі ўлічвалі вопыт сваіх папярэднікаў, арыштаваць якіх дапамагла слабая канспірацыя. У групоўцы Баравікова-Ваяводзіна была жорсткая дысцыпліна: напрыклад, удзельнікі групы былі абавязаныя насіць з сабой нож, каб адразу ж маглі прыняць удзел у нападзе. Забаранялася апранаць вопратку, якая магла ідэнтыфікаваць іх як неанацыстаў, галіць галаву.
Асноўнымі крытэрыямі для ўступу былі:
Узбраенне
На ўзбраенні ў банды выкарыстоўвалася як старая зброя, якую набывалі ў «чорных капальнікаў», так і новая агнястрэльная зброя, здабытая нелегальнымі шляхамі.
Асноўнай зброяй, якую выкарыстоўвала банда, былі: нажы, арбалеты і стрэльбы, вінтоўкі (у тым ліку абрэзаная вінтоўка Мосіна) і стрэльбы з помпамі.
Напады і забойствы
Першым быў здзейснены напад на армян Маквэла Эламіряна і Ліяну Туманян у жніўні 2003 г. На іх напалі шасцёра, узброеныя арматурай, абрэзкамі труб, веласіпеднымі ланцугамі і нажамі. Пацярпелыя засталіся жывыя.
Затым у кастрычніку 2003 г. быў здзейснены напад на ураджэнца Нігерыі Амардыёна Лаўрэнсе.
Трэцяй ахвярай падсудных стаў грамадзянін КНДР Кім Хен Іч. На яго напалі ў снежні 2003 года каля 15 чалавек у двары дома 18 па вуліцы Марата. Яму было нанесена больш за 20 нажавых раненняў, ад якіх ён памёр.
9 лютага 2004 года бандай было здзейснена забойства васьмігадовай таджыкскай дзяўчынкі.
У чэрвені 2004 г. былі забіты Расціслаў Гофман і Аляксей Галоўчанка. Абодва маладыя чалавекі не ўваходзілі ў групоўку Баравікова-Ваяводзіна, але былі знаёмыя з лідарамі банды і ў падзялялі іх погляды. Баравікоў і Ваяводзін лічылі, што яны могуць выдаць іх праваахоўным органам. Пад падставай нападу на цыган, Гофмана і Галоўчанка запрасілі ў пасёлак Заходскае (Выбарскі раён Ленінградскай вобласці), дзе ў лесе Баравікоў расстраляў іх з агнястрэльнай зброі, а іншыя дабілі нажамі. Затым з маладых людзей знялі абутак і пахавалі ў загадзя падрыхтаваным месцы.
IC 1600
IC 1600 — галактыка тыпу Sb (кампактная выцягнутая галактыка) у сузор’і Кіт.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Баявая тэрарыстычная арганізацыя
Напады і забойствы
Самае рэзананснае злачынства, якое інкрымінуецца фігурантам гэтай справы — забойства ў чэрвені 2004 года Мікалая Гірэнка, вучонага-этнографа і эксперта Гарпракуратуры РФ па нацыянальных пытаннях. Яго забойства члены банды мелі намер зрабіць вельмі сымбалічным: вучонага расстралялі з абрэза нямецкага карабіна "Маўзэр". Стрэл быў зроблены праз дзверы кватэры, у якой пражываў навуковец. Ад атрыманага ранення мужчына памёр.
У красавіку 2006 года з помпавай стрэльбы быў расстраляны Самба Лампсар.
Выкрыццё і арышт
У сярэдзіне чэрвеня 2004 г. бацькі забітага Расціслава Гофмана, які меў зносіны з удзельнікамі групоўкі, выявілі спіс, складзены іх сынам перад забойствам — 12 імёнаў і мянушак, назва групоўкі, на яго думку — Mad Crowd. Гэты спіс бацькі Гофмана пасля яго смерці аднеслі ў следчыя органы, але спіс быў страчаны. Следства даведалася пра існаванне групы Баравікова-Ваяводзіна ад Агенцтва журналісцкіх расследаванняў, якое выйшла на след банды дзякуючы паказанням былых скінхэдаў, якія паведамілі журналістам, што міліцыя фабрыкуе справы і асуджае за злачынствы групы Баравікова-Ваяводзіна невінаватых. Агенства звярнудася непасрэдна ў МУС Расійскай Федэрацыі.
Дзмітрый Баравікоў быў забіты стрэлам у патыліцу з некалькіх метраў «пры ўзброеным супрацьдзеянні міліцыі» падчас яго затрымання, з пісталета Макарава аператыўнікамі 18 аддзела УБАЗ. Іншыя члены групоўкі былі арыштаваныя ў траўні 2006 г. Апошні арыштаваны ўдзельнік групы — Руслан Мельнік. Ён быў затрыманы ў Цэнтральным парку культуры імя Кірава 15 ліпеня 2006 года.
Агулам, членам групы інкрымінавалася 13 эпізодаў злачынстваў, прадугледжаных артыкуламі 209 (бандытызм), 105 (забойства), 282 (распальванне нацыянальнай варожасці) і 222 (незаконны абарот агнястрэльнай зброі) Крымінальнага кодэкса Расійскай Федэрацыі.
Усходняя рыфавая чапля
Усходняя рыфавая чапля (Egretta sacra) — птушка сямейства чаплевыя, жывуць у Паўднёва-Усходняй Азіі, Аўстраліі, Новай Зеландыі, Тасманіі і Палінезіі.
Апісанне
Даўжыня цела складае 57-67 см, а размах крылаў ад 90 да 110 см. Вага складае больш за 400 г. Ногі вельмі кароткія і жаўтлявыя. Апярэнне сланцавата-шэрае. На горле і падбародку маецца тонкая, белая паласа. На працягу гнездавога перыяду ў птушкі з'яўляюцца доўгія прыгожыя пёры на шыі і спіне. Дзюба карычневая, вочы жаўтлявага колеру.
Хунзах
Хунзáх (Хунзахъ, Хунзáх) — сяло ў Дагестане, адміністрацыйны цэнтр Хунзахскага раёна і муніцыпальнага ўтварэння «Сельсавет „Хунзахскі“». За 140 км ад Махачкалы. Насельніцтва — 4,2 тысяч жыхароў (2010). У сяле пражываюць аварцы. Хунзах з’яўляўся сталіцай Аварскага ханства. Узяты расійскімі войскамі ў 1837 годзе, у 1843 годзе перайшоў пад кантроль Шаміля, у 1859 годзе зноў узяты расійскімі войскамі.
Амарыла
Амарыла (Amarillo) — горад на поўдні ЗША, размешчаны ў паўночнай частцы штата Тэхас, на вышыні каля 1100 метраў над узроўнем мора. Адміністрацыйны цэнтр акругі Потэр. З’яўляецца 14-м па колькасці горадам Тэхаса (196 429 чалавек паводле ацэнкі на 2013 год). Важны прамысловы цэнтр паўночнага Тэхаса. Міжнародны аэрапорт. Заснаваны ў 1887 годзе як чыгуначная станцыя (на чыгуначнай лініі «Форт-Уэрт-Дэнвер»).
Бруна Лёрцэр
Бруна Лёрцэр (Bruno Loerzer; — ) — нямецкі военачальнік, камандуючы 2-га авіякорпуса (1939—1944), генерал-палкоўнік люфтвафэ, лётчык-ас Першай сусветнай вайны.
Задвор’е (Стаўбцоўскі раён)
Задво́р'е (, Задворье) — вёска ў Стаўбцоўскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Заямнаўскага сельсавета.
У 1940—1961 гадах цэнтр Задворскага сельсавета.
Цэры
Цэры (Zeri) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Таскана, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Маса-Карара.
Насельніцтва складае 1273 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 17 чал./км². Займае плошчу 73 км². Паштовы індэкс — 54029. Тэлефонны код — 0187.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
Нёманская вуліца (Мінск)
Нёманская вуліца — вуліца ў Фрунзенскім раёне Мінска, у мікрараёне Каменная Горка, названая ў гонар беларускай ракі Нёман.
Размяшчэнне
Пачынаецца на скрыжаванні вуліц Скрыпнікава і Прытыцкага, заканчваецца скрыжаваннем з Налібоцкай вуліцай. Таксама перасякаецца з вуліцамі Лідскай і Казіміраўскай. Ідзе паралельна вуліцам Калеснікава і Каменнагорскай.
Грамадскі транспарт
Па вуліцы пралягае шэраг аўтобусных (12, 41, 42, 60, 128, 152с, 159, 181с, 184с, 185с) і тралейбусных (52) маршрутаў. Паблізу размешчана станцыя метро «Каменная Горка».
Арлінгтан
Арлінгтан:
Сусветная маладзёжная арганізацыя эсперантыстаў
Сусве́тная маладзё́жная арганіза́цыя эсперанты́стаў, TEJO (Tutmonda Esperantista Junulara Organizo, TEJO — буйнейшая міжнародная арганізацыя, аб’ядноўваючая маладых (да 30 год) эсперантыстаў розных краін свету. Фармальна TEJO з’яўляецца маладзёжнай секцыяй Сусветнай асацыяцыі эсперанта (якая ў значнай ступені кантралюе фінансы TEJO), але карыстаецца значнай свабодай. TEJO аб'ядноўвае 44 нацыянальных маладзёжных эсперанта-арганізацый і трынаццаць так званых "спецыялізаваных секцый".
Шыпкі
Шыпкі́ (, Шипки) — вёска ў Вілейскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Хаценчыцкага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1945 гадах вёска ў складзе гміны Хаценчыцы Вілейскага павета Віленскага ваяводства Польскай Рэспублікі.
У 1940—1954 гадах цэнтр Шыпкоўскага сельсавета.
Рутул
Рутул (Мыхӏа, Рутул) — высакагорнае сяло ў Дагестане, адміністрацыйны цэнтр Рутульскага раёна і сельскага паселішча Сельсавет Рутульскі. Гісторыка-культурны цэнтр рутульскага народа. Рутул нароўні з Лучэкам — палітычны цэнтр рутульскіх гістарычных дзяржаўных утварэнняў. Размешчаны ў паўднёва-ўсходняй частцы Рутульскага раёна, у вярхоўях даліны ракі Самура, у вусці рэк Лалаан і Рутул, за 280 км на паўднёвы захад ад горада Махачкала. На поўнач ад сяла праходзіць Самурскі хрыбет, а на поўдзень — Гельмец-Ахтынскі.
Сонечныя зацьменні XII стагоддзя
У перыяд з 1101 па 1200 год адбылося 250 сонечных зацьменняў.
Нукуцкі раён
Нукуцкі раён (Нукутский район) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у Іркуцкай вобласці Расіі.
Адміністрацыйны цэнтр — пасёлак Нованукуцкі.
Закратунне
Закрату́нне (, Закратунье) — вёска ў Сенненскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Ходцаўскага сельсавета.
Да 20 мая 1960 года вёска ўваходзіла ў склад Машчонскага сельсавета.
Куніцы (гміна)
Куні́цы (Kunice) — вясковая гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Лягніцкага павета Ніжнесілезскага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Куніцах. Плошча гміны складае 92,79 км². Станам на 2011 год у гміне Куніцы пражывалі 6 021 чалавек, шчыльнасць — 57,9 чал./км². Адміністрацыйна падзелена на 13 салецтваў.
Констанц
Констанц (Konstanz, мясцовае вымаўленне Ко́нштанц) — галоўны горад бадэнскай акругі, ля вытока Рэйна з Бодэнскага возера. Констанц знаходзіцца на берагах адначасова 3 частак Бодэнскага возера: заліваў Обэрзэе, Юберлінгер Зэе і праліва Азёрны Рэйн (Зэерэйн), на мяжы са Швейцарыяй, і ўтварае адзіную агламерацыю з суседнім швейцарскім горадам Кройцлінген.
Дэльфін Далмау-і-Генер
Дэлфін Далмау-і-Генер (Delfín Dalmau i Gener; 1891,, Іспанія — 1965, , Іспанія) — іспанскі педагог, лінгвіст, эсперантыст.
Біяграфія
У 17 гадоў Далмау стаў выкладчыкам у моўнай школе Берліца ў Барселоне, пазней у каледжы Монт-д’Ор дэ Вальпарадзіс ў Тэрасе. Вёў урокі іспанскай і французскай граматыкі з 1914 па 1917 гады ў Байе-Бланку. У 1918 годзе заснаваў першы ліцэй з вывучэннем СМІ і тэхнічных навук, які ў 1940 годзе пераўтварыўся ў Інстытут журналістыкі Бельпост. Супрацоўнічаў з рознымі перыядычнымі выданнямі, быў рэдактарам часопіса «Clarisme». Быў вядомым паліглотам і сусветна прызнаным эсперантистом, працаваў рэдактарам часопіса «Kataluna Esperantisto» і прэзідэнтам Каталонскай федэрацыі эсперанта, у якой быў адным з вядучых ідэолагаў разам з Фрэдэрыкам Пухула-і-Валес.
Асаблівую вядомасць Далмау-і-Генер атрымаў як стэнограф: ён выпусціў першыя дзве пласцінкі для вывучэння каталонскай мовы з галасамі Пумпеу Фабры і Мерсе Родореда, а таксама псіхалагічныя апавяданні і зборнікі заданняў «Пасіўнае паліглотства» (Poliglotisme passiu, 1936) і «Лінгвістычныя тлумачэнні» (Aclariments lingüístics, 1962). Даследаванні Далмау сталі знакам для педагагічнай лінгвістыкі заняцца пытаннямі, звязанымі з інтэрлінгвістыкай, прота-эсперанталогіяй, педагогікай, сацыялінгвістыкай і філасофіяй мовы. Далмау заўсёды быў у авангардзе культуры і ведаў, якім важным з’яўляецца ўніверсалізм (неабходнасць у міжнароднай дапаможнай мове) і інтэграцыя каталонскага грамадства без якіх-небудзь расколаў у грамадстве.
Прапанова аб пасіўным паліглотстве заключаецца ў развіцці і актыўным выкарыстанні ўласнай мовы, агульнаўжывальнай і размоўнай лексікі і імкненні зводзіць памылкі да мінімуму, але пры гэтым толькі з пасіўным выкарыстаннем як мага большай лексікі з іншых моў. Гэта быў прамежкавы этап паміж сітуацыяй моўнага імперыялізму на іспанскім і сусветным узроўні, які трэба было пераадолець, і фонам для ўзнікнення універсальнай мовы тыпу эсперанта.
Міхаіл Аляксандравіч Алексенка
Міхаіл Аляксандравіч Алексенка (1861 — 3 лістапада 1920, Харкаў) — украінскі батанік, прыват-дацэнт, альголаг і брыёлаг.
Жыццяпіс
Нарадзіўся ў сям’і палтаўскага памешчыка, дакладная дата і месца нараджэння невядомыя.
Скончыў Харкаўскі ўніверсітэт. У гэтым жа ўніверсітэце працаваў з 1896 да канца жыцця. З 1888 года член, з 1907 да 1920 — навуковы сакратар Таварыства прыродазнаўцаў пры Харкаўскім універсітэце.
Адным з першых Алексенка пачаў сістэматычна вывучаць водарасці і імхі на тэрыторыі Украіны (Харкаўшчына, Палтаўшчына, Чарнігаўшчына), а таксама ў былой Курскай і іншых губернях; апісаў шэраг новых відаў водарасцяў.
Чандэла
Правіцелі Чандэла — клан, роднасны раджпутам і гуджарам, які правіў у цэнтральнай Індыі ў IX—XIII стагоддзях. Дынастыя вядома ў індыйскай гісторыі тым, што спыніла ўварванне мусульманскай арміі Махмуда Газневі і стварыла надзвычайныя храмы з вытанчанай скульптурай у сваёй сталіцы Кхаджураха.
Гісторыя дынастыі
Дынастыя Чандэла правіла ў сярэдняй Індыі з IX па XIII стагоддзі нашай эры. Згодна з легендай, Чандэла належалі да раджпуцкага клана Месяца, які з'явіўся з ахвярнага агню на, запаленага вялікім. Згодна з легендай, яны захапілі форт Маньягарх (знаходзіцца на ўзгорку ў 19 ка на поўдзень ад Кхаджураха), які назвалі ў гонар сямейнага боства Манья-дэві. Раннія правіцелі Чандэла былі васаламі імперыі, але паступова яны ўмацавалі свае пазіцыі, захапіўшы аднаасобную ўладу і адмовіліся ад апякунства Гуджара-Праціхара.
Чандэла былі вялікімі апекунамі мастацтваў і архітэктуры. На захопленых тэрыторыях, у гарадах Махоба, Каліняр, Адж'ягарх, яны будавалі храмы, палацы, вадаёмы. Пабудовы эпохі Чандэла былі таксама знойдзены ў Дадхаае, Чандпуры, Мандапуры,, у наваколлях.
Але ніводны з гэтых гарадоў нельга параўнаць з хараством Кхаджураха — сталіцы дзяржавы Чандэла. Тут было шмат вадаёмаў і высокіх храмаў, якія да гэтага часу вылучаюцца скульптурнай вытанчанасцю і архітэктурнай веліччу.
Вядомыя правіцелі
Яго сын і паслядоўнік Ясаварман працягваў абараняць свае землі ад Раштракутаў і на ўсходзе Індыі. Згодна с захаваўшыміся апісаннямі ён пабудаваў у перыяд 930—50 гадоў храм Вішну і храм Лакшмана ў Кхаджураха. Дадзеныя храмы, акрамя рэлігійнага значэння павялічвалі моц і прэстыж дынастыі Чандэла. Ясаварман памер у 954 годзе.
Паслядоўнік Ясаврмана, яго сын Дханга (954—1002) падчас свайго доўгага і плённага праўлення адмовіўся ад апякунства Праціхара. Ён стварыў самую моцную на той момант дзяржаву ў цэнтральнай Індыі. Яго тэрыторыі распасціраліся ад Вадзішы да і ад Варанасі да Нармана.
Дханга быў магутным каралём і таленавітым заваёўнікам, а таксама любіў мастацтвы і архітэктуру. За час яго праўлення былі пабудаваны два храмы — Вішнаватх і Паршванатх.
Сын Дхангі — пераемнік Ганда абраў міралюбівы курс праўлення (1002—17). У гэты перыяд былі ўзведзены храм Джагадамбхі і храм у гонар бога Сур'і Чхітрагупта, абодва адносяцца да заходняй групы храмаў.
Пры Від'ядхары, сыне і пераемніку Гангі, дынастыя знаходзілася ў зеніце славы і багацця. Від'ядхара перамог не толькі арміі імперый Калачуры і Парамары, дзвюх самых моцных дзяржаў у цэнтральнай Індыі ў той перыяд, але таксама даў адпор знешняму заваёўніку Махмуду Газневі ў 1019 і 1922 гадах. Ён працягваў традыцыі пышнай храмавай архітэктуры. У час яго праўлення быў пабудаваны храм Кандар'я-Махадэві — самы вялікі, грандыёзны і велічны ў Кхаджураха.
Заняпад дынастыі
Пасля смерці Від'яхара дынастыя Чандэла перажывала заняпад. Гэтаму спрыялі напады воінаў імперыі Калачураў і мусульманскіх захопнікаў. Рэлігійная сталіца — Кхаджураха шмат у чым страціла сваё значэнне. Апошнія правіцелі больш засяроджваліся на будаўніцтве фортаў, хаця храмы працягвалі ўзводзіць да XII стагоддзя.
Наступныя правіцелі імкнуліся адпавядаць пышнасці храма Кандар'я-Махадэваі і ўзводзілі меншыя па памеру але не менш вытанчаныя будынкі, такія храмы як Вамана, Адзінатха, Джавары, Чхатурбхуя і Дуладэа. Апошні датуецца першай паловай XII стагоддзя.
У 1335 годзе Кхаджураха апісаў вядомы арабскі падарожнік Ібн Батута, што пацвярджае яго значнасць і славу. Горад працягваў заставацца рэлігійнай сталіцай да апошніх дзён дынастыі Чандэла.
Пухірнік
Цяпер віды роду ўключаюць у род.
Pontia daplidice
Pontia daplidice — від лускакрылых насякомых з сямейства бялянок.
Арэал
Распаўсюджаны ад Еўропы да цэнтральнай Азіі, а таксама ў паўднёвай Азіі, Паўднёва-Усходняй Азіі, Японіі, Паўночнай і Усходняй Афрыцы. Жывуць на лугах; на вышыні да 2400 метраў над узроўнем мора. Размах крылаў 42-48 мм.
Экалогія
Вусені харчуюцца галоўным чынам на капуставых, рэзедзе, Sisymbrium officinale, Raphanus raphanistrum.
IC 1601
IC 1601 — галактыка тыпу Sab (кампактная выцягнутая галактыка) у сузор’і Кіт.
Жызнеўскі
Жызнеўскі — прозвішча.
Бабаюрт
Бабаюрт (Бабав-юрт, Бабаю́рт) — сяло, адміністрацыйны цэнтр Бабаюртаўскага раёна Дагестана. Утварае сельскае паселішча сяло Бабаюрт як адзіны населены пункт у яго складзе. Размешчана на Кумыкскай плоскасці на федэральнай трасе Астрахань-Махачкала, за 90 км на паўночны захад ад горада Махачкала.
Канкаловічы
Канкало́вічы (, Конколовичи) — вёска ў Стаўбцоўскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Заямнаўскага сельсавета.
Шамількала
Шамількала (Шамилхъала, Шамилькала) — пасёлак гарадскога тыпу ў Дагестане. Адміністрацыйны цэнтр Унцукульскага раёна (з 2016 года). Утварае муніцыпальнае ўтварэнне пасёлак Шамількала са статусам гарадскога паселішча як адзіны населены пункт у яго складзе. Размешчаны за 10 км (па дарогах) на паўднёвы ўсход ад вёскі Унцукуль. Побач з пасёлкам праходзіць дарога М281 «Мамраш-Араканскі мост». Створаны ў 1985 годзе як пасёлак гідрабудаўнікоў Ірганайскай ГЭС, пад назвай Светагорск. Перайменаваны ў 1991 годзе ў гонар імама Шаміля.
Якаб дэ Кемпенар
Якаб Матэўс дэ Кемпенар (Jacobus Mattheüs de Kempenaer; 6 ліпеня 1793, Амстэрдам, Нідэрланды — 12 лютага 1870, Арнэм, Нідэрланды) — нідэрландскі палітычны і дзяржаўны дзеяч. Прэм’ер-міністр Нідэрландаў (1848—1849).
Камары
Характэрныя для гэтага сямейства ротавыя органы: верхняя і ніжняя губа выцягнутыя і ўтвараюць футляр, у якім змяшчаюцца доўгія тонкія іголкі-зубы (2 пары сківіц); у самцоў сківіцы недаразвітыя — яны не кусаюцца. Бязногія лічынкі і рухомыя кукалкі камароў жывуць у стаячых водах. Выкапнёвыя камары вядомыя з часоў мелавога перыяду. У сучасным свеце налічваецца больш за 3000 відаў камароў, якія адносяцца да 38 родаў.
Жыццёвы цыкл камароў уключае чатыры стадыі развіцця: яйка → лічынка → кукалка → імага ці дарослая асобіна.
Этымалогія
Беларускае слова камар узыходзіць да, верагодна, гукапераймальнага паходжання.
Арэал
Камары шырока распаўсюджаныя па ўсім зямным шары і засяляюць усе кантыненты, акрамя Антарктыды. Найбольш шырокі арэал у, які распаўсюджаны паўсюль, дзе сустракаецца чалавек — яго асноўная ахвяра. У цёплых і вільготных трапічных рэгіёнах, яны актыўныя на працягу ўсяго года, але ў рэгіёнах з умераным кліматам яны зімуюць на працягу халоднага часу года. Арктычныя камары захоўваюць актыўнасць на працягу толькі некалькіх тыдняў у годзе, калі пад дзеяннем цяпла ўтвараюцца басейны вады тэрмакарсту верхняй частцы вечнай мерзлаты. Тым не менш, за гэты час яны паспяваюць размножыцца ў велізарных колькасцях — скапленні камароў могуць прымаць да 300 мл крыві за суткі ад кожнага жывёлы ў статку карыбу. Яйкі са штамаў камароў ва ўмераных шыротах больш устойлівыя да негатыўнага дзеяння холаду, чым штамы з больш цёплых кліматычных зон. Яны нават могуць пераносіць ўздзеянне снегу і дзеянне адмоўных тэмператур. Акрамя таго, дарослыя асобіны могуць выжываць на працягу ўсёй зімы ва ўмовах падыходных месцапражыванняў (напрыклад, цёплых і вільготных падвалы жылых дамоў).
Казіміраўская вуліца (Мінск)
Казіміраўская вуліца — вуліца ў Фрунзенскім раёне Мінска, у мікрараёне Каменная Горка, названая ў гонар вёскі Казімірава, што знаходзілася тут раней.
Размяшчэнне
Пачынаецца ад скрыжавання з вуліцамі Кунцаўшчына і Калеснікава, працягваючы вуліцу Матусевіча, ідзе з усходу на захад, заканчваецца скрыжаваннем з МКАД. Перасякаецца з Нёманскай і Каменнагорскай вуліцамі. Ідзе паралельна вуліцам Лідскай і Прытыцкага.
Грамадскі транспарт
Па вуліцы пралягае шэраг аўтобусных (12, 41, 42, 78, 116, 128, 181с) і тралейбусных (21, 52) маршрутаў. Паблізу размешчана станцыя метро «Каменная Горка».
Шчарка
Гісторыя
У 1921—1945 гадах засценак у складзе гміны Хаценчыцы Вілейскага павета Віленскага ваяводства Польскай Рэспублікі.
Джозеф Прыстлі
Джозеф Прыстлі (Joseph Priestley, 13 (24) сакавіка 1733 — 6 лютага 1804) — брытанскі святар-дысентэр, прыродазнавец, філосаф, грамадскі дзеяч. Увайшоў у гісторыю перш за ўсё як выдатны хімік, які адкрыў кісларод і вуглякіслы газ.