cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Тульскі трамвай
Гісторыя
Працы па пракладцы пачаліся ў 1926 годзе. Неўзабаве была арганізавана кантора «Трамвайбуд». У тым жа 1926 годзе паспелі падрыхтаваць земляное палатно, развезлі па трасе рэйкі, шпалы, друз. Першая лінія тульскага трамвая працягласцю 8,9 кіламетра, звязала Курскі (цяпер Маскоўскі) вакзал з паўднёвай ускраінай горада — Талстоўскай заставай. Лініі праляглі па вуліцах Чырвонаармейскай, Савецкай і Камунараў (цяпер праспект Леніна). Трамвайны рух у горадзе быў адкрыты 7 лістапада 1927 года.
Рэгулярны рух быў адкрыты 10 лістапада. Плата за станцыю складала 8 капеек, за 2 станцыі — 15 капеек, працягласць ад вуліцы Камунараў да Курскага вакзала адпавядала 1,5 станцыі, і кошт праезду быў роўны 10 капейкам.
Саната
Сана́та (sonata ад лац. sonare — гучаць) — музычны твор цыклічнай формы (звычайна 3 або 4 часткі) для аднаго або некалькіх інструментаў.
У 17 ст. ўтварылася два тыпы санат: царкоўная саната (sonata da chiesa) і камерная саната (sonata da camera). Для царкоўных санат характэрныя 4-часткавы поліфанічны цыкл з пэўнай паслядоўнасцю тэмпаў-частак (павольна—хутка—павольна—хутка альбо хутка—павольна—хутка—хутка) і сур'ёзнасць музыкі. Камерныя санаты мелі больш кароткіх частак і свабодную паслядоўнасць танцавальных нумароў. Мяжа паміж гэтымі тыпамі санат хутка сціраецца.
Саната канца 18 ст. увабрала ў сябе розныя формы інструментальнай музыкі, класічны квартэт можна лічыць санатай для чатырох інструментаў, класічны канцэрт — санатай для саліруючага інструмента з аркестрам. Слова «саната» ужывалася менавіта да музыкі для фартэпіяна, якое заваёўвала ўсё большую папулярнасць, і для іншых саліруючых інструментаў (з акампанементам ці без яго).
Так у канцы 18 ст. сфармаваўся тып класічнай (састаўной, цыклічнай) санаты з трох-чатырох частак. Ідэал дадзенай формы бачны ў творчасці Ё. Гайдана і В. А. Моцарта. Найбольшай жа вяршыняй у развіцці жанру сталі санаты Л. ван Бетховена. Асабліва гэта тычыцца яго 32 фартэпіянных санат, блізкіх да сімфанічных маштабаў. Сярод найбольш папулярных такія шэдэўры санат, як Патэтычная, Вальдштэйнаўская, Аппассіяната.
У творчасці кампазітараў-рамантыкаў адбывалася ўзбагачэнне і пераасэнсаванне жанру класічнай санаты (пераважна бетховенскага тыпу). Вялікі ўклад у развіццё санаты ўнеслі Ф. Шапэн, Р. Шуман, Ф. Ліст, Ф. Шуберт, І. Брамс, Э. Грыг і інш. У іх творчасці ўзмацнілася тэндэнцыя да шырокай сімфанічнай трактоўкі жанру, паглыбілася кантрастнасць вобразаў. Імкненне да адзінства цыкла прыводзіць да стварэння адначасткавых санат (саната-фантазія «Па чытанні Дантэ» Ф. Ліста).
У канцы 19 — пачатку 20 стст. паўстаюць яркія тэндэнцыі да абнаўлення ў санатах французскіх кампазітараў, такіх як Г. Фарэ, П. Дюка, М. Равэль, К. Дэбюсі, рускіх кампазітараў, такіх як А. М. Скрабін, М. К. Метнер. У 20 ст. саната застаецца адным з вядучых музычных жанраў. Новыя вобразы і сродкі выразнасці істотна змяняюць яе аблічча. Да выдатных узораў сучаснай музыкі належаць санаты C. C. Пракоф'ева (10 для фартэпіяна, 2 скрыпічных), Д. Д. Шастаковіча (2 для фартэпіяна, 2 скрыпічных, віяланчэльныя), П. Хіндземіта (каля 30 санат амаль для ўсіх інструментаў), Б. Бартака (6 санат для розных саставаў). У 1950—1970-х гг. тэрмін «саната», як і ў далёкім мінулым, часам разумеецца толькі як абазначэнне інструментальнай п'есы (саната для віяланчэлі з аркестрам К. Пэндэрэцкага).
Міністэрства смакавай прамысловасці БССР
Міністэ́рства сма́кавай прамысло́васці Белару́скай ССР было ўтворана ў 1947 годзе, у яго паўнамоцтвы ўваходзіла кіраванне лікёра-гарэлачнай галіной рэспублікі.
Міністэрства было скасавана ў 1949 годзе, яго функцыі былі перададзеныя Міністэрству харчовай прамысловасці БССР.
Міністры
Увесь час існавання Міністэрства яго ўзначальваў Антон Арэстовіч.
Разанскі праспект (станцыя метро)
«Разанскі праспект» (Ряза́нский проспект) — станцыя Таганска-Краснапрэсненскай лініі Маскоўскага метрапалітэна.
НезалежныЯ
НезалежныЯ — альбом песень беларускіх выканаўцаў, прымеркаваны да 90-х угодкаў з дня абвяшчэння незалежнасці БНР. Пабачыў свет 25 сакавіка 2008 году і з таго дня даступны для бясплатнага спампоўвання на афіцыйным сайце праекту.
Сэндзішаў Малапольскі (гміна)
Сэндзі́шаў Малапо́льскі (Sędziszów Małopolski) — вяскова-гарадская гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Рапчыцка-Сэндзішоўскага павета Падкарпацкага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Сэндзішаве Малапольскім. Плошча гміны складае 154,29 км². Станам на 2005 год у гміне Сэндзішаў Малапольскі пражывалі 22 588 чалавек, шчыльнасць — 146,4 чал./км². Адміністрацыйна падзелена на 15 салецтваў.
Населеныя пункты
На тэрыторыі гміны размешчаны 14 населеных пунктаў.
Бірлік (Кармакшынскі раён)
Бірлік — сяло ў Кармакшынскім раёне Кызылардзінскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад 3 інтэрнацыянальнай сельскай акругі. Код КАТА — 434665200.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 132 чалавекі (73 мужчыны і 59 жанчын). Паводле дадзеных 2009 года, у сяле не было пастаяннага насельніцтва.
Сцяг Рэспублікі Карэя
Белы колер з'яўляецца нацыянальным колерам Карэі. Цэнтральная эмблема адлюстроўвае погляды на Сусвет як адзінае цэлае (даасізм); у гэтай фігуры дзве процілеглыя энергіі «інь» і «ян» аб'ядноўваюцца і ўзаемадзейнічаюць. «Інь-ян» — сінтэз Вялікага Пачатку — завецца па-карэйску «тхэгык» (태극), таму сцяг атрымаў назву «Тхэгыкі» (태극기). Па вуглах размешчаны трыграмы, якія таксама складаюцца з «інь» (разарваныя палоскі) і «ян» (суцэльныя палоскі). Трыграмы азначаюць (ад верхняй часткі дрэўка па гадзіннай стрэлцы): неба, поўдзень, лета і паветра; Месяц, захад, восень і ваду; Зямлю, поўнач, зіму і зямлю; Сонца, усход, вясну і агонь. Чорны колер азначае пільнасць, устойлівасць, справядлівасць і цноту.
Васіль Зуёнак
Васіль Зуёнак (нар., паводле пашпартнага запісу, напраўду 3 ліпеня, в. Мачулішча Халопеніцкага раёна, цяпер ) — беларускі паэт, празаік, перакладчык, крытык, літаратуразнаўца.
Біяграфія
Нарадзіўся ў сям’і сялян — Васіля Захаравіча і Куліны Канстанцінаўны. З 1944 г. В. Зуёнак — вучань Мачулінскай пачатковай школы, пазней — Узнацкай сямігодкі, па сканчэнні якой (1950) паступіў у Барысаўскае педагагічнае вучылішча (1954), потым аддзяленне журналістыкі філалагічнага факультэта БДУ, куды, маючы дыплом выдатніка, быў залічаны без іспытаў.
Працаваў у рэдакцыі газеты «Рабочае юнацтва» (Мінск), у 1960—1966 гадах — у газеце «Піянер Беларусі». Быў галоўным рэдактарам часопіса «Бярозка» (1972—1978). У 1966—1972 гадах — намеснік галоўнага рэдактара, у 1978—1982 гадах — галоўны рэдактар часопіса «Маладосць». Член Саюза пісьменнікаў БССР (з 1966). У 1982—1989 гадах — сакратар, у 1989—1990 гадах — першы сакратар, у 1990—1998 гадах — старшыня праўлення Саюза беларускіх пісьменнікаў. Кандыдат філалагічных навук.
Творчасць
Дэбютаваў падчас вучобы ў Барысаўскім педвучылішчы ў барысаўскай раённай газеце, у рэспубліканскім друку ў 1954 г. Аўтар зборнікаў паэзіі «Крэсіва» (1966, лірыка), «Крутаяр» (1969), «Сяліба» (1973), «Нача» (1975), «Маўчанне травы» (1980), «Світальныя птушкі» (1982), «Лукам’е» (1984), «Вызначэнне» (1987), «Лета трывожных дажджоў» (1990), «Чорная лесвіца» (1992), «Пісьмы з гэтага свету» (1995), зборніка гумарыстычных вершаў «Качан на п’едэстале» (1973), кніг літаратурна-крытычных артыкулаў «Лінія высокага напружання» (1983).
Выйшлі кнігі выбраных вершаў «Час вяртання» (1981), вершаў і паэм «Жніўны дзень» (1985), «Выбраныя творы» (2010), «Азірнуўшыся, не скамянець…» (2013), двухтомнік выбраных твораў — вершаў «Гронка цішыні» (1996) і паэм «Пяцірэчча» (1998).
Гімнам прыродна-вясковаму свету, роднаму краю і беларускаму народу ўвогуле стала ліра-эпічная пенталогія В. Зуёнка «Пяцірэчча», якую склалі паэмы «Сяліба» (1965—1970), «Прыцягненне» (1978—1979), «Маўчанне травы» (1974—1978), «Лукам’е» (1980—1983) і «Падарожжа вакол двара» (1989—1990). «''Задума ліра-эпічнай кнігі „Пяцірэчча“ акрэслівалася паступова. Спачатку была „Сяліба“, а ў ёй, як пасля пачало вынікаць, быў генетычна закладзены, таіўся код усёй кнігі. Ён і падаваў сігналы, падказваў, куды скіраваць творчыя намаганні — да вызначальных момантаў у гісторыі, у жыцці народа. Так вымалёўвалася панарама ў гістарычным шляху — ад Лукам’я з бунтоўным князем Іванам Лукомскім да сучасных нефармалаў з Зянонам… А ў цэнтры — паэма лёсу „Маўчанне травы“: праз лёс Васіля выяўляецца лёс простага чалавека, урэшце — лёс народа''» (В. Зуёнак). Творы пенталогіі дапамагаюць зазірнуць у душу беларуса, зведаць тое, што турбавала, засмучала, радавала, абнадзейвала яго на далёкіх і блізкіх гістарычных шляхах. Гаворачы пра асабістае і лакалізуючы прастору да знаёмых з дзяцінства мясцін, пісьменнік узняўся да такога ўзроўню мастацкага адлюстравання і абагульнення, які дазваляе лічыць «Пяцірэчча» нацыянальным эпасам беларусаў ХХ ст.
Кніга «Нача» пабывала ў космасе: у 1978 годзе яна была дастаўлена касманаўту Уладзіміру Кавалёнку, земляку паэта, на арбітальную станцыю «Саюз-6». Падчас аднаго з сеансаў сувязі з Зямлёй беларускі касманаўт чытаў вершы В. Зуёнка.
З канца 1990-х В. Зуёнак выступае ў друку з лірычнай прозай — «элегіямі» і эцюдамі. Аўтар кнігі літаратурна-лінгвістычных эсэ, эцюдаў, падарожных нататак  «Паміж небам і зямлёю» (2009), зборніка празаічных элегій «Паўстанак з літарай „Л“» (2021).
На сайце пісьменніка змешчаны дзве электронныя кнігі лірыкі: «Вертыкальныя рэкі святла: вершы сутоку тысячагоддзяў» (1993—2006) і «Шляхам Белага каменя: вершы сустрэчных дзён» (2007—2021) — усяго 1620 мастацкіх тэкстаў, у тым ліку і тых, што нідзе не публікаваліся.
Пачынаючы ад зборніка паэзіі для дзяцей «Вясёлы калаўрот» (1965), творы для дзяцей занялі значнае месца ў паэзіі В. Зуёнка — зборнікі паэзіі «Жылі-былі пад вадой» (1969), «Сонечны клубочак» (1972), «Будзем сілы набірацца» (1974), «Шапка-ўсёвідзімка» (1983), «Хата, поўная гасцей» (1987), «Бадзірог», «Па ельнічку, па бярэзнічку…». Таксама В. Зуёнак аўтар кніг нарысаў і замалёвак «Любіць прыроду — любіць Радзіму» (1962), «Працай славіцца чалавек» (1963).
У паэзіі В. Зуёнка, па словах У. Гніламёдава, адбываецца «плённае збліжэнне і ўзаемадзеянне … дзвюх стылявых тэндэнцый: маштабу ўспрыняцця быцця і вострай увагі да яго прыватных падрабязнасцей». У творах усіх жанраў пісьменнік выяўляе сябе як паэт-лірык, але лірык з эпічным светабачаннем  — трывогі свету ён прапускае праз сябе, нібыта асабіста іх перажывае. Прыродай таленту «эпічнага лірыка» прадвызначаны зуёнкаўскі метад мастацкага даследавання рэчаіснасці, што заключаецца ў аднолькавай увазе да самых простых з’яў і да глабальных сусветных праблем. Мастака нязменна прывабліваюць пытанні жыцця і смерці, маральнай чысціні асобы, узаемаадносін чалавека з прыродай, захавання нацыянальнай самабытнасці народа.
Перакладае з рускай, украінскай, балгарскай, польскай, славацкай, сербскай і інш. моў. Разам з Р. Барадуліным пераклаў кніжку вершаў У. Лучука «Возера-Бульдозера» (1978). Вершы В. Зуёнка перакладаліся на англійскую, балгарскую, польскую, славацкую і інш. мовы. Выбраныя пераклады склалі кніжку «Знічкі сямі нябёс» (1992).
Пра творчасць В. Зуёнка пісалі Р. Барадулін, У. Караткевіч, У. Калеснік, П. Панчанка, А. Лойка, А. Вярцінскі і інш., адзначаючы фенаменальны мастацкі дар паэта, дзякуючы якому ў радках спалучаецца сучаснасць і гісторыя, лірыка і эпас, міф і рэальнасць, імкненне да вечнага і фельетонная стракатасць звычайнай паўсядзённасці.
Бібліяграфія
Паэзія Проза, крытыка, эсэістыка
Творы для дзяцей
Пераклады
Ваўчкі (Шаркаўшчынскі раён)
Ваўчкі́ (, Волчки) — вёска ў Шаркаўшчынскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Більдзюгскага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1945 гадах вёска ў складзе гміны Новы Пагост Дзісенскага павета, а з 1926 года ў Браслаўскім павеце Віленскага ваяводства Польскай Рэспублікі.
Плюшчай
Батанічнае апісанне
Шматгадовыя травяністыя карэнішчавыя расліны. Сцябло прамастойнае аоб плывучае. Лісце вузкае, лінейнае. Кветкі дробныя, аднаполыя, у шчыльных галоўках. Плод — касцянка з сухім губчатым каляплоднікам.
Ёсць формы, якія растуць толькі ў прыбярэжнай зоне вадаёмаў, а таксама водныя, з доўгімі плывучымі сцябламі і лісцем.
Распаўсюджанне і экалогія
Род Плюшчай налічвае, па розных дадзеных, ад 7 да 27 відаў шматлетнікаў вільготных месцаў пасялення. Плюшчаі распаўсюджаныя багата ў стаячых і павольна цякучыя водах, па берагах рэк, азёр, вадасховішчаў ва ўмераных і субарктычных абласцях Паўночнага паўшар’я, нешматлікія — у Аўстраліі і Новай Зеландыі. Найбольш распаўсюджаныя і.
Віды
Паводле базы даных The Plant List, род уключае 27 відаў :
Унутраныя падуздышныя лімфатычныя вузлы
Яны не атрымліваюць лімфу ад яечніка або яечак, лімфа ад якіх сцякае да.
Вільгельм Гаўф
Вільгельм Гаўф (Wilhelm Hauff,, Штутгарт — , тамсама) — нямецкі , і навеліст, прадстаўнік кірунку «бідэрмаер» ў літаратуры.
Біяграфічныя звесткі
Нарадзіўся ў сям]і Аўгуста Фрэдэрыка Гаўфа, які служыў сакратаром у Міністэрстве замежных справаў, і Вільгельміны Эльзасэр Гаўф; быў другім з чатырох дзяцей. У 1809 яго бацька памёр, і маці разам з дзецьмі перасялілася ў Цюбінген. Тут, у доме дзеда прайшло юнацтва Вільгельма Гаўфа. У 1818 ён пайшоў вучыцца ў манастырскую школу. У 1820 паступіў ва ўніверсітэт Цюбінгена, які скончыў праз чатыры гады са ступенню доктара філасофіі і тэалогіі.
Пасля заканчэння універсітэта В. Гаўф уладкаваўся на працу рэпетытарам у сям'ю міністра абароны Э. Ю. фон Хёгеля. Разам з гэтай сям'ёй падарожнічаў па Францыі і Германіі, пабываў у Парыжы, Бруселі, Антверпене, Берліне, Лейпцыгу, Дрэздэне, Брэмене.
У студзені 1827 Вільгельм Гаўф атрымаў пасаду рэдактара "Штутгарцкай ранішняй газеты" і ажаніўся са сваёй кузінай Луізай Гаўф, у якую быў закаханы з дзяцінства. А 18 лістапада таго ж года ён памёр ад ліхаманкі.
Творчасць
Зборнік сатырычных нарысаў «Мемуары Сатаны» (1826—27) напісаны ў традыцыях «Фауста» І. В. Гётэ і прысвечаны крытыцы філісцёрства, адначасова гэта пародыя на стыль нямецкіх рамантыкаў. Парадыйнасцю пазначаны і раман «Чалавек з Месяца» (1825). У рамане «Ліхтэнштэйн» (1826) адлюстраваў гістарычны працэс у яго руху і супярэчнасцях. Выдаў «Казкі для сыноў і дачок адукаваных саслоўяў» (т. 1—3, 1826—28). Звяртаючыся да нямецкіх, заходнееўрапейскіх і ўсходніх фальклорных архетыпаў, В. Гаўф у літаратурнай казцы імкнуўся раскрыць народную мудрасць і знайсці адказ на хвалюючыя праблемы сучаснасці («Гісторыя пра маленькага Мука», «Халоднае сэрца» і інш.). Яго навелам уласцівы рысы рэалізму («Атэла», «Жабрачка з Pont des Arts», «Яўрэй Зюс» і інш.).
Літаратурная спадчына Гаўфа складае тры альманахі казак, адзін з якіх быў выдадзены яго жонкай пасля смерці пісьменніка, некалькі раманаў і вершаў.
Ушанаванне памяці
У Баерсброне знаходзіцца «Музей казак Вільгельма Гаўфа» (Hauffs Märchenmuseum), а ля замка Ліхтэнштэйн ля Ройтлінгена (на поўдзень ад Штутгарта) ўсталяваны помнік пісьменніку.
Кузьмінкі (станцыя метро)
«Кузьмінкі» (Кузьми́нки) — станцыя Таганска-Краснапрэсненскай лініі Маскоўскага метрапалітэна.
Гусіная цыбуля зярністая
Гусіная цыбуля зярністая (Gagea granulosa) — від аднадольных раслін роду  сямейства. Упершыню апісаны расійскім батанікам у 1854 годзе.
Сінонім — Gagea granulosa var. elatior Pascher.
Распаўсюджанне і асяроддзе пражывання
Вядомы з Расіі, Казахстана, Манголіі і Кітая (Сіньцзян-Уйгурскі аўтаномны раён).
Расце на вільготных лугах, у зарасніках і іглічных лясах.
Батанічнае апісанне
Шматгадовая травяністая расліна вышынёй да 20 см.
Цыбуліна яйкападобная, пакрыта карычневай абалонкай.
Лісце выключна прыкаранёвае, як правіла, адзінкавае, вузкалінейнай формы, жылістае.
Парасонападобнае суквецце, з двума — чатырма жоўтымі кветкамі.
Плод — каробачка зялёнага колеру з шарападобным насеннем.
Цвіце ў чэрвені.
Прыродаахоўная сітуацыя
Гусіная цыбуля зярністая занесена ў Чырвоныя кнігі Іркуцкай, Пензенскай, Ліпецкай, Цюменскай абласцей, рэспублік Бурація, Хакасія і Ханты-Мансійскай аўтаномнай акругі (Расія).
Краснадарскі трамвай
Краснадарскі трамвай (Краснодарский трамвай) — трамвайная сістэма на электрычнай цязе ў Краснадары.
Гісторыя
Першы трамвай у Екацярынадары быў пушчаны 23 снежня 1900 года. Зараз дзейнічаюць 16 маршрутаў.
Аляксандр Анатолевіч Еўтуховіч
Аляксандр Еўтуховіч (нар., Іванава, Брэсцкая вобласць) — беларускі футбаліст, нападнік мар’інагорскай «Вікторыі».
Клубная кар’ера
Пачынаў кар’еру ў моладзевай камандзе мінскага «Дынама». У жніўні 2020 года на правах арэнды перайшоў у клуб «Ашмяны-БДУФК». З пачатку 2021 года пачаў выступаць у Другой лізе за мар’інагорскую «Вікторыю», дзе гуляў на працягу двух сезонаў.
Валянцін Васілевіч Сядоў
Валянцін Васілевіч Сядоў (,  —, ) — савецкі і расійскі археолаг-славіст, загадчык аддзела палявых даследаванняў Інстытута археалогіі РАН, доктар гістарычных навук, прафесар, член-карэспандэнт РАН (1997), правадзейны член РАН (2003) і акадэмік АН Латвіі (1994).
Аляксандр Анатолевіч Еўтуховіч
Клубная кар’ера
У пачатку 2023 года далучыўся да «Іванава», а ў ліпені вярнуўся ў «Вікторыю».
Міжнародная кар’ера
Выступаў за зборную Беларусі па футболе U-17, у кастрычніку 2017 года выступаў у слкдазе зборнай у адборачным раўндзе чэмпіянату Еўропы.
Валянцін Васілевіч Сядоў
Біяграфія
Скончыў Маскоўскі ўніверсітэт у 1951 годзе. З 1954 года ў Інстытуце археалогіі АН СССР. Даследваў археалогію і культуру Старажытнай Русі, этнагенез славян, этнічную гісторыю балтаў і фіна-уграў. У 1960-я гады правёў разведку і раскопкі курганоў у Беларускім Панямонні. Стварыў тэорыю субстратнага паходжання беларусаў. Вынікамі ўздзеяння балцкага субстрату тлумачыць вытокі асаблівасцей беларускай лінгваэтнічнай супольнасці, якая, на яго думку, аформілася ў 8—12 стагоддзях, да пачатку адасаблення беларусаў. Аўтар артыкула «Да паходжання беларусаў» (1967), «Этнагенез і станаўленне беларусаў» (2000), манаграфій «Славяне Верхняга Падняпроўя і Прыдзвіння» (1970), «Доўгія курганы крывічоў» (1974), «Паходжанне і ранняя гісторыя славян» (1979), «Усходнія славяне ў 6—13 стагоддзях» (1982), «Старажытнаруская народнасць» (1999).
Шумілінскі сельсавет
Шумі́лінскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Сіроцінскага раёна Віцебскай вобласці. Цэнтр — вёска Шуміліна.
Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Сіроцінскага раёна Віцебскай акругі БССР. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Сіроцінскім раёне БССР, з 20 лютага 1938 года — Віцебскай вобласці. 27 верасня 1938 года скасаваны ў сувязі з атрыманнем Шуміліна статуса гарадскога пасёлка і ўтварэннем Шумілінскага пассавета.
Факультэт геаграфіі і геаінфарматыкі БДУ
Факультэт геаграфіі і геаінфарматыкі БДУ — структурнае падраздзяленне Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Заснаваны ў 1934 годзе. У складзе факультэта 7 кафедр, 2 навукова-даследчыя лабараторыі, Музей землязнаўства.
Факультэт рыхтуе спецыялістаў па дысцыплінах: геаграфія (навукова-педагагічная дзейнасць), геаграфія (напрамак — геадэмаграфія), геалогія і разведка месцазнаходжаняў карысных выкапняў, ГІС (геаінфармацыйныя сістэмы), ГІС (напрамак — зямельна-кадастравыя, з 2015), гідраметыяралогія, геаэкалогія, космааэракартаграфія (з 2011).
Гісторыя
Геаграфія як вучэбная дысцыпліна ў БДУ выкладалася на рабфаку з 1921 года. Першыя выкладчыкі-географы — Я. Гурвіч (да 15.10.1922), М. Шкляеў., А. А. Смоліч. У 1923 годзе на педагагічным факультэце арганізаваны «кабінет мясцовага краю», загадчыкам якога стаў А. А. Смоліч, а пад кіраўніцтвам М. Ф. Бліадухо створаны кабінет мінералогіі і крышталяграфіі. У маі 1924 года па прапанове А. А. Смоліча для ўсіх студэнтаў педагагічнага факультэта было ўведзена вывучэнне геаграфіі Беларусі. У 1933 годзе пад кіраўніцтвам акадэміка АН БССР Я. М. Афанасьева створана кафедра глебазнаўства.
Як самастойнае структурнае падраздзяленне БДУ факультэт заснаваны ў 1934 годзе і меў назву «геолага-глебава-геаграфічнага факультэта». У 1937 годзе факультэт быў перайменаваны ў геаграфічны. У 1954 годзе на базе факультэта створана геаграфічнае таварыства БССР, пасля — Геаграфічнае таварыства Беларусі. Для правядзення навучальных палявых практык па асноўных фундаментальных навуках геаграфічнага цыкла ў 1973 годзе ў Валожынскім раёне Мінскай вобласці створана геаграфічная станцыя «Заходняя Бярэзіна». У 2019 годзе геаграфічны факультэт перайменаваны ў факультэт геаграфіі і геаінфарматыкі. Акрамя таго, былі змененыя назвы шэрагу кафедраў.
Дэканы факультэта
• Ф. Ф. Дзербенцаў (1934—1935);
• Казакоў (1935—1936);
• Ануфрый Нестаравіч Андрушчанка (1936—1938);
• Іван Сцяпанавіч Жылінскі (1939–1941)
• Васіль Аляксеевіч Дзяменцьеў (1943—1947);
• Іван Іванавіч Трухан (1958—1962);
• Расціслаў Афанасьевіч Жмойдзяк (1983—1998);
• Іван Іванавіч Пірожнік (1998—2013);
• Дзмітрый Леанідавіч Іваноў (2013—2017);
• Мікалай Васільевіч Клебановіч (2017—2019);
• Дзмітрый Міраслававіч Курловіч (2019-2022).
• Алена Генадзеўна Кальмакова (з 2022)
Прафесарска-выкладчыцкі склад
На кастрычнік 2009 года прафесарска-выкладчыцкі склад налічваў 75 чалавек:
У складзе НДЛ працуюць 18 супрацоўнікаў (у тым ліку 1 доктар навук і 4 кандыдаты навук). Сумяшчаюць выкладчыцкую дзейнасць 33 чалавекі (8 дактароў навук і 18 кандыдатаў навук). Суадносіны студэнты/выкладчыкі, з улікам сумяшчальнікаў — 9 студэнтаў на аднаго выкладчыка, без уліку — 14.
Жыллёвыя ўмовы
Іншагароднія студэнты геаграфічнага факультэта маюць магчымасць атрымаць месца ў інтэрнаце БДУ. На факультэце працуе камісія па жыллёва-бытавых пытаннях студэнтаў. У 2007—2015 гадах географы жылі па адрасе вул. Кастрычніцкая, 2 (інтэрнат № 2). Да гэтага часу частка студэнтаў (пераважна першакурснікаў) атрымлівала месцы ў інтэрнаце № 3 (вул. Курчатава, 6), які знаходзіцца за МКАД. З 2015 года студэнты-географы засяляюцца ў інтэрнат № 11 (пр. Дзяржынскага, 87), які ўваходзіць у склад Студэнцкай вёскі і размешчаны каля станцыі метро Пятроўшчына.
У параўнанні з 2008/09 навучальным годам колькасць месцаў, выдзеленых для геаграфічнага факультэта, скарацілася на 28 %, што абумоўлена павелічэннем агульнай колькасці студэнтаў БДУ і закрыццём шэрагу інтэрнатаў на рамонт. У 2009 годзе з 466 іншагародніх студэнтаў геафака (з іх 176 чалавек пастаянна пражывалі ў сельскай мясцовасці) месцам у інтэрнаце былі забяспечаны толькі 150 чалавек.
Веснік факультэта «Экватар»
Заснаваны ў пачатку 2006 года па ініцыятыве дэканата факультэта. У той момант студэнцкаму жыццю востра не хапала ўласнага друкаванага выдання, аднак, з прычыны нізкага ўзроўню арганізацыі студэнтаў актыўна займацца праблемай ніхто не хацеў. Тады намеснік дэкана М. В. Кухарчык выбраў з ліку студэнтаў 1-2 курсаў адказных рэдактараў: Ю. Губарава, А. Малокіна, Е. Рыбіна і М. Шчарбакову. Яны далі весніку новае імя (раней выданне нерэгулярна выходзіла пад назвай «Мерыдыян») і выпусцілі два нумары (сакавіцкі і майскі), прысвечаныя географам-франтавікам). Публіцыстычны і эстэтычны характар ​​выдання выклікалі нараканні з многіх бакоў. Змест нумароў кантраляваўся дэканатам і знаходзіўся далёка ад патрэбаў студэнтаў у цікавай і карыснай інфармацыі. Наклад выдання быў моцна абмежаваны: у асноўным распаўсюджваўся па кафедрах, у дэканаце, а таксама вывешваўся на дошцы аб’яваў на першым паверсе паўднёвага крыла будынка факультэта.
Моцны штуршок для развіцця веснік атрымаў восенню 2006 года, калі ў склад рэдкалегіі увайшоў студэнт 4 курса Павел Чумакоў. Яго імя звязана са змяненнем рэдакцыйнай палітыкі, прыцягненнем журналістаў з ліку студэнтаў, карэнным змяненнем дызайну (набліжэнне яго да выдавецкіх стандартаў) і выхадам на масавы рынак: у гэты перыяд максімальныя наклады дасягалі 100—150 асобнікаў. У моцны бок змяніўся і змест весніка: старонка навін, пасланні галоўнага рэдактара, цікавыя інтэрв’ю з выкладчыкамі і студэнтамі, надзённыя артыкулы, рэдакцыйныя праекты (напрыклад, карта з месцамі нараджэння выкладчыкаў факультэта), гумарыстычная геаграфічная паэзія. У сувязі з рэбрэндынгам весніка, прымаецца рашэнне абнуліць яго нумарацыю. Нумар за лістапад 2006 года становіцца першым. Вясной 2008 года веснік геафака «Экватар» прыняў удзел у штогадовым конкурсе выданняў БДУ, якое прайшло ў цэнтры «Брыганціна».
Восень 2008 года «Экватар» сустрэў без большай часткі старой рэдкалегіі: Павел Чумакоў выпусціўся з універсітэта, Ю. Губарава, А. Малокін і А. Безручонак з’ехалі на гадавыя стажыроўкі за мяжу. Перад Марыяй Шчарбаковай паўстала пытанне аб папаўненні кадраў для працягу плённай працы. Яна была абрана рэдактарам весніка. Андрэй Безрученак, знаходзячыся ў Партугаліі, выконваў вёрстку і дызайн. Артыкулы для «Экватара» пачалі актыўна пісаць студэнты малодшых курсаў: Дзмітрый Валадзько, Алена Качубей, Валерый Жук, Яўген Шавялёў. У лютым 2010 года рэдактарам «Экватара» стаў Андрэй Безручонак, а Шчарбаковай паехала на стажыроўку ў Анкару. У гэты час газета стала выходзіць рэгулярна з паўнатой 8-12 старонак. Былі перапрацаваныя канцэпцыі дызайну, зместу артыкулаў і моўнае пытанне: від весніка стаў больш яркім і сучасным, а артыкулы пачалі друкавацца пераважна на беларускай мове. Восенню 2010 года «Экватар» стаў лепшай маланакладнай газетай БДУ.
Значныя змены ў працы газеты адбыліся ў 2011 годзе. «Экватар» стаў выдавацца цалкам на беларускай мове, змяніўся дызайн. Змены адбыліся і ў рэдкалегіі. Са старога складу застаўся толькі Дзмітрый Валадзько. Рэдактарам стала Марына Карней, прыйшлі новыя людзі — Ніна Літвінка, Вікторыя Койпіш, Ягор Левачоў. Вясной 2011 года рэдкалегія весніка прыняла ўдзел у «Зімовай школе студэнцкай журналістыкі» на САК «Брыганціна». «Экватар» заняў першае месца ў намінацыі «За арыгінальнасць і творчы падыход».
Сёння веснік выходзіць накладам у 120 асобнікаў з перыядычнасцю раз у месяц. Артыкулы ахопліваюць шырокі спектр тэматык, цікавыя студэнтам і выкладчыкам. «Экватар» выклікае цікавасць таксама ў актывістаў і персанала іншых факультэтаў БДУ.
Будынак геаграфічнага факультэта
Будынак геаграфічнага факультэта, які ўваходзіць у Комплекс будынкаў Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта, размешчаны ў раёне Плошчы Незалежнасці ў Мінску па адрасе вул. Ленінградская, 16. Разам з астатнімі будынкамі ўніверсітэцкага гарадка ўключаны ў Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей.
Вучэбная геаграфічная станцыя «Заходняя Бярэзіна»
Вучэбная геаграфічная станцыя (геабаза) знаходзіцца ў Валожынскім раёне Мінскай вобласці, на беразе Заходняй Бярэзіны. Служыць месцам правядзення вучэбных практык для студэнтаў геаграфічнага і біялагічнага факультэтаў БДУ.
Музей землязнаўства
Музей землязнаўства — структурнае падраздзяленне факультэта, яўляецца навучальным музеем па землязнаўству і геалогіі, экспанаты ахопліваюць навукі геаграфічных і геалагічных цыклаў. У музеі праводзяцца заняткі студэнтаў геаграфічнага, хімічнага, фізічнага і біялагічнага факультэтаў БДУ.
Маслёнка (Крупскі раён)
Маслёнка (, Маслёнка) — вёска ў Крупскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Крупскага сельсавета.
Гісторыя
Вядома з другой паловы XVIII ст. У 1775 г. 7 двароў, уласнасць пана Замбржыцкага. У 1873 г. ў вёсцы 27 мужчын, у 1897 г. 25 двароў, 135 жыхароў, у 1909 г. ў складзе Бобрскай воласці Сенненскага павета Магілёўскай губерні, 12 двароў, 97 жыхароў. З 20 жніўня 1924 г. вёска Крупскага сельсавета Барысаўскай акругі, з 18 чэрвеня 1927 г. Аршанскай акругі, з 26 ліпеня 1930 г. Крупскага раёна, з 1938 г. ў Мінскай вобласці. У 1928 г. ў вёсцы створана таварыства па сумеснай апрацоўцы зямлі пад назвай «Атраднае». У 1931 г. вяскоўцы аб'ядналіся ў калгас «Чырвоны герой». У 1941 г. ў вёсцы 77 двароў, 304 жыхары. На франтах Вялікай Айчыннай вайны загінулі 25 чалавек, знішчана 5 мірных жыхароў. Вёска вызвалена 28 чэрвеня 1944 г. 18-й танкавай брыгадай. У 1944 г. калгас адноўлены, з 1950 г. вёска ў складзе ўзбуйненага калгаса «Ленінец», з 1951 г. — калгаса імя Леніна, 12 лістапада 1966 г. да вёскі далучаны хутар Гапонавічы. На 1 студзеня 1998 г. 69 гаспадарак 122 жыхары. Крама, ферма буйной рагатай жывёлы і свінагадоўчая.
Комплекс будынкаў Беларускай дзяржаўнай сельскагаспадарчай акадэміі
Гісторыя
24 красавіка 1836 г. сенат зацвердзіў Указ аб адкрыцці ў казённым маёнтку Горы-Горкі (больш за 55 тыс. дзесяцін зямельных і лясных угоддзяў) земляробчай школы. Яна стала асновай для стварэння адной з першых вышэйшых сельскагаспадарчых навучальных устаноў. У 1837 г. адбылася ўрачыстая закладка будынку школы (цяпер корпус № 4, архітэктар-будаўнік, старшы тэхнік з Пецярбурга А. Кампіёні). Да 1840 г. пастаўлены 35 будынкаў: тры каменныя трохпавярховыя корпусы — вучэбны, канцылярскі і кватэрны, а таксама майстэрня, аранжарэя, сялянскі лазарэт, лазня і іншыя гаспадарчыя пабудовы. На пад’ездзе да школы была выкладзена каменная маставая. Са школьных будынкаў, якія адносяцца да першага этапа фарміравання земляробчай школы, да нашага часу захаваліся галоўны корпус, два бакавыя флігелі і «погребной» флігель, першы паверх якога мураваны, другі драўляны (цяпер жылы дом па вул. Ціміразева, 2/1).
Правы флігель (сёння гэта адміністрацыйны корпус па Ленінскім бульвары, 6) будаваўся як дырэктарскі. На яго першым паверсе знаходзілася кватэра дырэктара, кантора з пакоямі для прысутных. Другі і трэці паверх таксама былі жылымі. У час Вялікай Айчыннай вайны нямецка-фашысцкія акупанты ператварылі гэты будынак у броварны завод, а на ніжнім паверсе размясцілі кароўнік. У 1947 г. на яго першым паверсе была абсталявана спартзала. У 1970-я гг. у корпусе размяшчаўся Дом вучоных. Сёння тут размешчаны адміністрацыйна-гаспадарчая частка, бухгалтэрыя, аддзел кадраў, дэканат па завочным навучанні і інш.
За перыяд 1840—1850 гг. пры земляробчай школе былі пабудаваны пральня з сушыльняй, млын, пчальнік, лазарэт для сялян, карчма, гасціны двор, малачарня, плаціны на р. Капылка і інш. гаспадарчыя пабудовы. У 1851 г. у асноўным было завершана будаўніцтва мураванай царквы. Па сведчанні сучаснікаў, царква была упрыгожваннем горада. "… Гэта вельмі бедны, закінуты горад у баку ад рэк, жалезных і шашэйных дарог … Яго ўпрыгожвае вучылішча з цудоўнай царквой … ".
У 1925—1930 гг. будынак царквы быў перабудаваны ў стылі канструктывізму і прыстасаваны пад бібліятэку.
Самым экзатычным месцам земляробчай школы ў XIX ст. і ў цяперашні час з’яўляецца дэндралагічны парк, заснаваны ў 1847 г. выдатным батанікам і садоўнікам, прафесарам Э. Рего. Праект дэндрарыя быў складзены А. Кампіёні. Гадавальнік, які знаходзіўся на даволі стромкім паўднёва-заходнім схіле каля вытоку р. Капылка, размяшчаўся ў тры ярусы. На першым раслі высокаствольныя дрэвы, на сярэднім — кусты, на трэцім — нізкія хмызнякі. Ужо ў 1859 г. тут расло каля 880 відаў і формаў драўняных парод з Еўропы, Крыма, Каўказа. Да дэндрарыя прымыкаў даволі вялікі масіў натуральнага лесу [3, с. 6]. У 1963 г. дэндралагічны парк абвешчаны помнікам прыроды рэспубліканскага значэння.
У 1911 г. было завершана будаўніцтва каморніцка-агранамічнага вучылішча. У 1913 г. да будынка лабараторыі былі прыбудаваны мураваныя гаспадарчае аддзяленне і лядоўня (цяпер гэта вучэбны корпус № 3 па вул. Агранамічная, 1). У 1912—1913 гг. да былога будынка каморніцка-таксатарскіх класаў быў прыбудаваны інтэрнат для навучэнцаў каморніцка-агранамічнага вучылішча. Будынак быў мураваны, накрыты жалезам. Паводле дакумента 1913 г., у доме знаходзіліся кватэры служачых. Будынак знаходзіўся па вул. Ціміразева, 4.
9 красавіка 1919 г. у Горках быў адноўлены сельскагаспадарчы інстытут, з 1925 г. — Беларуская дзяржаўная акадэмія сельскай гаспадаркі. Пачаўся новы перыяд у гісторыі горацкай навучальнай установы. 25 мая 1925 г. інстытут заключыў дагавор з Белдзяржбудам на выкананне будаўнічых і рамонтных работ тэрмінам да 15 кастрычніка 1925 г. Кіраваў будаўнічымі работамі прысланы з Мінска ўпаўнаважаны Белдзяржбуда К. Ш. Левін-Шчырын. Да нашага часу засталіся пабудаваныя ў гэты перыяд двухпавярховыя драўляныя на каменным падмурку жылыя дамы па вул. Ціміразева, 8 і Агранамічнай, 3, абліцаваныя ў цяперашні час звонку сілікатнай цэглай. Быў знесены двухпавярховы драўляны будынак былога інтэрната на вул. Ціміразева, прыстасаваны пасля Вялікай Айчыннай вайны пад школу, затым доследную станцыю. Будынак быў двухпавярховы драўляны, з мураваным у цэнтры рызалітам.
У пачатку 1930-х гг. на тэрыторыі акадэміі былі ўзведзены новыя мураваныя будынкі вучэбных карпусоў і інтэрната, жылыя дамы ў характэрным для таго часу стылі канструктывізму. Вядома, што праекты інтэрната № 1 па вул. Інтэрнацыянальнай і вучэбных карпусоў былі распрацаваны архітэктарам Г. Лаўровым у 1929—1933 гг. Будынкі маюць блізкае падабенства з іншымі работамі Г. Лаўрова, асабліва карпусамі БДУ.
Пасля Вялікай Айчыннай вайны пашкоджаныя будынкі на тэрыторыі акадэміі былі адноўлены. У 1953 г. у інстытуце «Белдзяржпраект» архітэктар Д. Саннікаў пад кіраўніцтвам архітэктара Г. Парсаданава распрацаваў генеральны план Беларускай сельскагаспадарчай акадэміі. Ён ахопліваў поўны комплекс усіх вучэбных, жылых і гаспадарчых пабудоў, уладкаванне агароджы, азеляненне, каналізацыю, электраасвятленне, тэлефанізацыю, радыёфікацыю тэрыторыі. Праекціроўшчыкі вырашалі задачу звязкі ўсіх пад’ездаў, праходаў тэрыторыі акадэміі ў адно цэлае з цэнтрам і планіроўкай горада. Аўтары так тлумачылі прынятае імі архітэктурнае вырашэнне: «…Архітэктурнае вырашэнне даецца як маляўнічае спалучэнне аб’ёмаў з формамі рускай класічнай архітэктуры, перапрацаванымі для новага ідэйнага і мастацкага зместу».
Архітэктура
Комплекс акадэміі ўключае рэканструяваныя пасля Другой сусветнай вайны старыя будынкі (корпус № 4, бібліятэка, адміністрацыйны, прафесарскі, фізіка-хімічны, таксатарскі карпусы, дзіцячы садок) і пабудаваныя ў 1960—1980-я гады новыя карпусы (галоўны вучэбны, жылыя, спартыўны, інтэрнаты, Палац культуры). У 2005 г. здадзены ў эксплуатацыю новы корпус факультэта бізнесу і права. Будынкі знаходяцца ў маляўнічым пейзажным парку, злучаныя добраўпарадкаванымі і азялененымі вуліцамі. Шырокая ўязная ліпавая алея вядзе да былога галоўнага корпуса (цяпер вучэбны корпус № 4). Перад ім шырокі партэр з газонамі прамавугольнай формы і клумбамі. Уздоўж алеі разбіты курціны з пасадкамі елкі і туі. З усходу парк агінае р. Капылка, якая ўтварае ў паўночнай частцы комплексу сажалку («Ніжняе возера») з маляўнічым бярозавым гаем на беразе. Вышэй па цячэнні ракі ёсць другая сажалка «Верхняе возера». На паўночна-ўсходняй ускраіне размешчаны рэгулярны, радыяльнай планіроўкі пладовы сад вучэбнай гаспадаркі акадэміі.
Корпус № 4 пабудаваны ў цэнтральнай частцы ў стылі класіцызму. Галоўны фасад трохпавярховага прамавугольнага ў плане аб’ёму вылучаны порцікам з васьмю трохчвертнымі калонамі дарычнага ордара. Будынак бібліятэкі перабудаваны ў 1930-я гады з былой царквы ў паўднёва-ўсходняй частцы ў стылі канструктывізму, двухпавярховы, складанай у плане формы. Адміністрацыйны корпус пабудаваны ў цэнтры ў пачатку XX ст. трохпавярховы, прамавугольны ў плане. Прафесарскі, таксатарскі і фізіка-хімічны карпусы, дзіцячы садок пабудаваны ў паўночнай частцы ў пачатку XX ст., двухпавярховыя будынкі.
Касцёл Святых Янаў
Касцё́л Святы́х Я́наў — касцёл Святога Яна Хрысціцеля і Святога Яна Евангеліста ў Вільнюсе, помнік архітэктуры позняга барока, які ўваходзіць у ансамбль Віленскага ўніверсітэта; размяшчаецца на перакрыжаванні вуліц Пілес (Замкавая, у савецкі час вуліца Горкага) і Шв. Ёна (Святога Яна, у савецкі час Сруогі), галоўным фасадам выходзіць на ўніверсітэцкі Вялікі двор (ранейшая назва двор Скаргі). Афіцыйны адрас вул. Шв. Ёна 12
Гісторыя
Будаўніцтва касцёла было распачата ў 1387 годзе па распараджэнні Ягайлы адразу ж пасля хрышчэння Літвы (па іншай версіі, яшчэ да хрышчэння ў 1386 годзе ). Меркавана драўляны касцёл быў збудаваны на старой рыначнай плошчы ў цэнтры тагачаснага горада, відаць, на месцы ранейшага паганскага свяцілішча. Мяркуецца, што неўзабаве быў выбудаваны каменны сабор, асвечаны ў 1427 годзе. Гатычны храм у тры нефа неаднаразова рамантаваўся і перабудоўваўся. У цяперашнім храме захаваліся асобныя элементы готыкі.
У 1530—1534 гадах касцёл рамантаваўся пасля пажару. У XVI стагоддзі ён прыйшоў у заняпад. Езуіты атрымалі яго ў падарунак ад караля Жыгімонта Аўгуста ў 1571 годзе і правялі яго капітальную рэканструкцыю і пашырэнне. Падчас перабудовы будынак быў падоўжаны амаль на трэць сваёй ранейшай даўжыні на ўсход, да Замкавай вуліцы (у савецкі час вуліца Горкага, цяпер Пілес) і набыў рэнесансныя рысы. Даўжыня касцёла складала 68 м, шырыня — 27 м, ён мог змясціць 2320 вернікаў.
У канцы XVI—XVII стагоддзях побач з касцёлам была збудавана званіца. Яна неаднаразова рамантавалася пасля пажараў і іншых пашкоджанняў.
У XVI—XVII стагоддзях у храме былі зроблены капэлы, крыпты і дапаможныя памяшканні. У касцёле адбываліся ўрачыстыя прыёмы каралёў Стафана Баторыя, Жыгімонта III, Уладзіслава IV, Яна Казіміра, праводзіліся святы езуіцкай акадэміі, а таксама дыспуты і абароны навуковых прац. З асаблівай урачыстасцю ў 1636 годзе прайшла цырымонія дактарызацыі паэта і прыдворнага прапаведніка Сарбевія ў прысутнасці караля Уладзіслава Вазы і яго двара. Падчас вайны 1655 года згарэў дах касцёла, скляпенні абрынуліся; казакі разрабавалі храм і зрабілі ў ім стайню. У 1728 годзе адбылася ўрачыстая цырымонія «ўвядзення ў храм» святых — кананізаваных у 1726 годзе езуітаў Станіслава Косткі і Алаіза Ганзагі.
Найбольшым зменам будынак падвергся пры аднаўленні пасля пажару 1737 года. Па праекце Іагана Крыштофа Глаўбіца былі ўзведзены новыя скляпенні, устаноўлены арганныя хоры, збудаваны вялікі алтар, дэкараваны галоўны фасад, франтон прэсвітэрыя. Дзякуючы гэтай рэканструкцыі касцёл стаў выбітным творам архітэктуры і мастацтва барока.
Пасля Другой сусветнай вайны ў нацыяналізаваным касцёле некаторы час быў склад паперы камуністычнай газеты «Цеса». Затым з сярэдзіны 1960-х гадоў ён рэстаўраваўся і пасля рэстаўрацыі быў перададзены Вільнюскаму дзяржаўнаму ўніверсітэту. У храме быў зроблены Музей навукі (Музей навуковай думкі) і абсталявана адпаведная экспазіцыя.
Пасля змены дзяржаўнага ладу касцёл у парадку рэстытуцыі быў вернуты каталіцкай царкве і 11 ліпеня 1991 года нанова асвечаны. У наш час дзейнічае як непарафіяльны касцёл Вільнюскага дэканата, які кіруецца айцамі езуітамі. Набажэнствы праходзяць на літоўскай мове, па нядзелях — на латыні.
У касцёле праходзяць развітанні з нябожчыкамі, якія мелі выбітныя заслугі ў галіне навукі і мастацтва, напрыклад, з журналістам, пісьменнікам, гісторыкам літаратуры Ёнасам Булотай у чэрвені 2004 года, пісьменніцай Бірутэ Пукялявічутэ (23 — 24 верасня 2007 года , спеваком, акцёрам і тэлевядучым Вітаўтасам Кярнагісам 16 сакавіка 2008 года.
Фасад
Галоўны заходні фасад звернуты да ўніверсітэцкага Вялікага двара (ранейшая назва — двор Скаргі). Яго адносяць да найбольш арыгінальных твораў архітэктуры позняга барока. Архітэктар Глаўбіц, не парушаючы агульнага гатычнага характару, надзяліў фасад барочную абалонкай. Барочныя рысы нададзены ранейшым дзвярным і аконным праёмам. Аснову кампазіцыі галоўнага фасада складае гарманічны рытм гарызантальных і вертыкальных элементаў пры ўскладненні формаў знізу дагары. Галоўны фасад дзеліцца на чатыры часткі шырокімі хвалістымі лініямі складанага профілю. Партал цэнтральнага ўваходу ўпрыгожваюць дзве невялікія калоны, якія падтрымліваюць дэкаратыўны балкон. Ніжні параўнальна сціплы ярус скупа ўпрыгожаны рустам; на ім вылучаецца пышны партал і ўстаноўленая пазней табліца ў памяць другога рэктара езуіцкай калегіі Якуба Вуека і першага рэктара віленскай езуіцкай акадэміі і ўніверсітэта Пятра Скаргі.
Аздабленне другога яруса фасада пышней. У глыбокія нішы змешчаны тры высокіх вузкіх акна. Чатыры групы пілястр і дэкаратыўных калон у міжаконнях працягваюць рызаліты ніжняга яруса. Дзве з іх працягваюцца ў трэцім, вузкім і нізкім ярусе, злучаным буйнымі валютамі, што надае фасаду складнасць і накіраванасць увысь. Паміж калонамі трэцяга яруса ўстаноўлены скульптурныя фігуры Яна Хрысціцеля, евангеліста Яна, святога Ігнацыя і святога Ксаверыя скульптара Яна Гедэля. У цэнтры трэцяга яруса размешчана ніша, паабапал — характэрныя смоўжападобныя валюты. У верхняй частцы фасада таксама змешчана ніша. Упрыгожваюць верхні ярус барэльефы, скульптурныя дэталі, ажурны крыж і ажурныя вазы з каванага металу. Два верхніх яруса ўтвараюць дынамічны контур пластычных формаў.
Аналагічным чынам вырашаны барочны франтон усходняга фасада касцёла, які адносіцца да таго ж перыяду і найлепш азіраецца з перакрыжавання вуліц Пілес і Шв. Ёна (у савецкі час Горкага і Сруогас). Як і галоўны фасад, ён упрыгожаны багатымі калонамі, пілястрамі, пераламанымі карнізамі, скульптурамі, картушамі і творамі металічнай пластыкі. Хвалістыя плоскасці сцен і пастаўленыя пад вуглом калоны і пілястры надаюць франтону яшчэ большую дынаміку. Бакавыя фасады збольшага захавалі гатычныя формы і канструкцыі. На вонкавай сцяне прэсвітэрыя з вуліцы Замкавай (цяпер Пілес) умуравана вялікая мармуровая памятная табліца сямейства Храптовічаў, упрыгожаная ў стылі ракако (1759). Над ёй перш знаходзілася распяцце з пазалочанай фігурай Збавіцеля. На ўсходнім фасадзе касцёла была вялікая фрэска з выявай сцэн эпідэміі чумы 1710 года, зафарбаваная ў XIX стагоддзі.
Інтэр'ер
У інтэр'еры захавалася ўрачыстасць гатычнага храма, узмоцненая барочнай пышнасцю. Алтар касцёла ўтварае ансамбль з дзесяці алтароў на розных узроўнях, у розных плоскасцях. Галоўны алтар убудаваны паміж дзвюма масіўнымі калонамі, у якіх размяшчаюцца іншыя алтары. Галоўны алтар збудаваны на сродкі маршалка Альберта Войцеха Радзівіла. Каля калон устаноўлены скульптуры Яна Залатавуста, Папы Рымскага Рыгора Вялікага, святога Ансельма і святога Аўгусціна. Галоўны алтар злучаны з алтарамі святога Ігнацыя і святога Ксаверыя. За гэтай групай ля паўднёвай сцяны на высокім размяшчаецца алтар Марыі Ларэцкай, акружаны дэкаратыўнай загараддзю каванага жалеза з варотамі. У бакавых паўночным і паўднёвым нефах размяшчаюцца паўкругам, паўтараюць форму апсіды, яшчэ шэсць алтароў, — святога Іасафата, святога Казіміра, Хрыста Раскрыжаванага і святых Пятра і Паўла, святога Мікалая і смуткуючай Маці Божай. Ансамбль лічыцца шэдэўрам мастацтва, які не мае аналагаў у свеце.
Яшчэ трынаццаць барочных алтароў XVIII стагоддзя знаходзіліся ля пілонаў, якія падтрымліваюць скляпенні. Яны былі разбураны падчас рэканструкцыі інтэр'ера ў дваццатых гадах XIX стагоддзя. Замест алтароў на кансолях у 1826 годзе былі ўстаноўлены скульптуры святых з алтароў, разбураных пры рэканструкцыі (па іншых сумніўных звестках, статуі перанесены з ранейшых касцёлаў Святога Казіміра, Святога Ігнацыя і францысканскага касцёла, канфіскаваных расійскімі ўладамі . 18 гіпсавых фігур устаноўлены па дзве каля кожнай калоны ў цэнтральным нефе, звернутыя адна да ўваходу, другая ўнутр храма. З іх 12 адлюстроўваюць розных святых Янаў — Яна Непамука, Яна Дамаскіна, Яна Хрысціцеля, Яна Залатавуста, Яна Клімака, Яна Капістрана і іншых, а таксама святога Банавентуру, Ігнацыя Лаёлу, Станіслава Костку і іншых. Статуі адносяцца да другой паловы XVIII стагоддзя.
Скляпенні цэнтральнага нефа былі распісаны фрэскамі, зафарбаванымі пры рэканструкцыі 1820-х гадоў. У касцёле захавалася сем бакавых капэл рознага аб'ёму, формаў і стыляў, упрыгожваннем якім служаць скульптуры, фрэскі, алтары, калоны і пілястры. З іх найбольшую цікавасць складае капэла Божага Цела, інакш капэла-маўзалей магнатаў Агінскіх, збудаваная ў 1768 годзе. Яе партал выкананы ў стылі класіцызму. У капэлу Святой Ганны вядзе вытанчаны партал у стылі ракако. Вялікія вітражы ў вокнах прэсвітэрыя выраблены, верагодна, у 1898 годзе ў майстэрні Эрнта Тадэ ў Рызе. У 1948 годзе, калі касцёл быў зачынены, вітражы былі практычна знішчаны. Пры рэканструкцыі яны былі адноўлены.
У касцёле ўстаноўлена некалькі мемарыяльных пліт, бюстаў і помнікаў. Сярод іх — помнік першаму рэктару імператарскага Віленскага ўніверсітэта пасля рэформы 1803 года і біскупу віленскаму Гераніму Страйноўскаму (1752—1815). Помнік быў збудаваны ў 1828 годзе на сродкі, сабраныя выкладчыкамі ўніверсітэта і гараджанамі (621 рубель 86 капеек). Помнік, збудаваны па праекце Караля Падчашынскага, утвараюць эпітафія на латыні на белай мармуровай пліце і бюст працы Казіміра Ельскага. Эпітафію апраўляюць дзве пары пілястраў, злучаных авальным паўкупалам. Дзе высокія свяцільні паміж пілястрамі сімвалізуюць высокі ранг біскупа і рэктара. На пілястрах стаяць дзве фігуры смуткуючых анёлаў з апушчанымі, г. з. згаслымі факеламі жыцця ў руках. Побач з імі стаяць слязніцы. Да падножжа помніка прымацавана металічная пліта з гербам Страйноўскіх, сродкі на якую ахвяраваў граф Адам Храптовіч. D. O. M.
HIERONYMO COMITI STRZIEMEN STROYNOWSKI
EPISCOPO VILNENSI ORD. S. ANNAE ET
S. STANISLAI I CL EQUITI SCHOLARUM PER
ET ACADEMIAE VILNENSIS RECTORI E VIVIS
EREPTOTO. A. MDCCCXV D. V. AUGUSTI. AETATIS LXII
VIRO GENERIS NOBILITATE MORUM
INTEGRITATE COMITATE ELOQUIO AC
DOCTRINA PERSPECTO LIITTERARUM
INCREMENTIS NATO EARUMQUE AMORE
NULLI SECUNDO DE ACADEMIA VERO DUM
ALEXANDRI PRIMI
MUNIFICENTIA EADAM INSTAURARETOR ET AUGERETUT
IMMORTALITER MERITO COLLEGAE CIVISQUE
TANTAE VIRTUTIS MEMORES AERE COLLATION