cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Аўстралійская антарктычная экспедыцыя
Няўдалы паход Дальняй усходняй партыі
Акрамя цяжкага маральнага стану, палярнікаў прыгняталі бытавыя складанасці (быў страчаны посуд, яго зрабілі з кансервавых слоікаў) і шмат часу, які сыходзіў на зборы. Рацыён харчавання спрасціўся дашчэнту: паводле ўспамінаў Моўсана, сабачае мяса было «жорсткім, жылістым і не мела ніякіх слядоў тлушчу». Паколькі было адносна цёпла, пераходы працягваліся і ўначы і доўжыліся да 12 гадзін запар. Сабакі былі занадта змучаныя, каб цягнуць груз, таму цягло ўзялі на сябе людзі. 18 снежня была забітая яшчэ адна сабака, іх засталося трое. Да 23 снежня снег стаў друзлым і з'явіліся раскрытыя расколіны. Нягледзячы на гэта, на галодным пайку Мерц і Моўсан рабілі нядрэнныя дзённыя пераходы. Каляды адсвяткавалі унцыяй (28 г) сметанковага масла і тушаным сабачым мясам. Дзённы рацыён складаўся звычайна з кавалачка мяса, дапоўненага 1–2 унцыямі шакаладу або разынак, і 3–4 унцыямі сумесі пемікана і галет. Увесь гэты час дзьмуў вецер з хуткасцю 30 міль/гадз.
Напярэдадні Новага года захварэў Мерц, ён заявіў, што сабачае мяса дрэнна на яго дзейнічае і што варта харчавацца звычайнай ежай. З роспытаў высветлілася, што ён адчувае болі ў вобласці жывата, такія ж сімптомы адчуваў і Моўсан. 3 студзеня Мерц адмарозіў пальцы на руках. Вымушаны адпачынак не прыносіў палягчэння, тым больш што трэба было ляжаць у мокрых спальных мяшках. 6 студзеня вырашылі рухацца далей, начальнік вылічыў, што ад базы іх аддзяляе ўсяго 100 міль.
7 студзеня Мерц без дапамогі Моўсана нават не мог выбрацца з спальнага мяшка. У яго пачаліся нейкія мазгавыя прыпадкі, якія суправаджаліся трызненнем. Трызненне працягвалася да поўначы, затым ён заснуў. Назаўтра Моўсан выявіў, што швейцарац мёртвы. Фізічны стан Моўсана, які застаўся ў адзіноце, быў сумным: з 6 студзеня з яго стала схадзіць скура, чарнелі і гнаіліся пальцы на нагах, схадзілі ногці, яго мучылі моцныя болі ў страўніку. Ён сумняваўся, што зможа самастойна ўсталёўваць палатку ў штармавое надвор'е. Тым не менш, 8 студзеня ён пахаваў Мерца ў гурбе і стаў рыхтавацца ў адзіночку дабірацца да базы. З курткі Мерца і яго рэчавога мяшка ён сшыў ветразь для нарт, а самі нарты распілаваў напалам. 11 студзеня, нягледзячы на абадраную скуру на нагах, Моўсан адправіўся ў шлях і прайшоў 6 міль.
15 студзеня 1913 года было крайнім днём вяртання на базу ўсіх санных партый. Моўсан тады знаходзіўся на ледавіку Мерца, які быў галоўнай перашкодай на яго шляху. Увечары 17 студзеня ў моцны снегапад Моўсан адчуў, што падае, і павіснуў на вяроўцы ад саней ў расколіне на 14 футаў ніжэй паверхні. Пасля некалькіх няўдалых спробаў яму ўдалося вылезці на паверхню; пасля гэтага ён выходзіў у шлях толькі з вераўчанай лесвіцай на плячы.
Знясілены Моўсан да 29 студзеня меў усяго 2 фунты прадуктаў (900 г), але ў той жа дзень ён знайшоў снежны гурый, узведзены Мак-Лінам, чый атрад выходзіў на пошукі Дальняй усходняй партыі. У гурыі меўся мех з правіянтам, а запіска паказвала кірунак да Пячоры Аладзіна, да якой было 23 мілі. У той жа запісцы паведамлялася, што «Аўрора» ўжо прыбыла, Амундсен пакарыў Паўднёвы полюс, а каманда Скота застаецца ў Антарктыдзе яшчэ на год. Самым характэрным у гэтай гісторыі было тое, што запіска была датавана 08:00 29 студзеня, а Моўсан выйшаў да гурыя ў дзве гадзіны дня.
Біржа працы
Апісанне
Біржа працы з’яўляецца пасрэдніцкім звяном паміж працадаўцамі і наёмнай рабочай сілай. На сучасным этапе біржа працы — як правіла, дзяржаўная структура, з дапамогай якой дзяржава аказвае ўплыў на рынак працы, рэгулюе праблемы працаўладкавання беспрацоўных і тых, хто жадае змяніць прафесію. Біржы працы рэгіструюць свабодную рабочую сілу, вывучаюць попыт на яе ў розных рэгіёнах краіны і свету, даюць інфармацыю аб тым, якія прафесіі і дзе патрэбны, ажыццяўляюць навучанне работнікаў новым прафесіям і прафесійную арыентацыю моладзі, a ў некаторых краінах выдаюць дапамогу па беспрацоўі.
Гісторыя
Узніклі Біржы працы ў 1-й палове 19 стагоддзя ў Германіі і Вялікабрытаніі, затым y Францыі і іншых краінах. На пачатку 20 стагоддзя ў Вялікабрытаніі створана агульнанацыянальная Біржа працы. У Расіі з’явіліся на пачатку 20 ст. пры гарадскіх управах буйных прамысловых цэнтраў; дзейнічалі і платныя прыватныя пасрэдніцкія канторы. У 1918 дэкрзтам «Аб біржах працы» прыватныя бюро і канторы па найме рабочай сілы ліквідаваны і створаны бясплатныя Біржы працы (спынілі сваё існаванне ў сувязі з ліквідацыяй беспрацоўя ў 1930-я г.).
На Беларусі на сучасным этапе праблемы працаўладкавання вырашаюць дзяржаўныя цэнтры эанятасці.
Аўстралійская антарктычная экспедыцыя
Няўдалы паход Дальняй усходняй партыі
З-за моцнага ветру, які зносіў яго на ўсход, Пячоры Аладзіна Моўсан дасягнуў толькі вечарам 1 лютага. Завея ўтрымлівала яго на месцы яшчэ на працягу тыдня. Падыходзячы да базы, Моўсан убачыў «Аўрору», якая аддалялася з бухты. Аднак на беразе заставаліся людзі, першым яго сустрэў Бікертан. На базе засталіся таксама Мадыган, Мак-Лін, Бейдж, Ходжман і радыст Джэфрыс, які прыбыў з Аўстраліі. Яны павінны былі сустрэць групу Моўсана і зазімаваць разам з імі. Аказалася, што Джэфрысу ўдалося наладзіць радыёстанцыю, прыёмнік меўся і на «Аўроры». Капітан Дэвіс спрабаваў манеўраваць, аднак з-за моцнага ветру, які падняўся 10 лютага, вырашыў не рызыкаваць.
Санкавы паход групы Бейджа
10 лістапада 1912 года Бейдж, Уэб і Хёрлі развіталіся з атрадам Моўсана і адправіліся на сустрэчу з дапаможным атрадам Мёрфі, Хантэра і Лейзерона. Вецер у той дзень меў хуткасць 45 міль/гадз і моцна ўскладняў перасячэнне зоны расколін. Далей дзве партыі пачалі ўздым на ледавік, што ва ўмовах завеі сілай ад 70 да 80 міль/гадз прывяло да рэзкага запавольвання тэрмінаў перамяшчэння. Надвор'е было параўнальна цёплым для Антарктыды +10 °F (−12 °С). Хмарнасць прыводзіла да дэзарыентацыі. Бейдж пісаў:
16 лістапада члены партыі прыйшлі да высновы, што груз занадта цяжкі, і пакінулі тыднёвы запас правіянту ў снежнай пірамідзе побач з тэрмографам. Да 18 чысла, прасоўваючыся праз вецер, атрад выйшаў да даліны, якая сілкавала ледавік Мерца. Бязветранасць і наяўнасць снежнай лёгкапраходнай паверхні прыводзілі, аднак, да прыступаў снежнай слепаты ў людзей. 21 лістапада Уэб пачаў серыю магнітных назіранняў, яму асіставаў Лейзерон. Усе працы даводзілася рабіць у шторм з хуткасцю 35 міль/гадз. Мёрфі мучыўся з гатаваннем ежы, паколькі, каб растапіць снег, патрабавалася не менш за гадзіну. Тым не менш, збудаваўшы склад для зваротнага шляху (названы Складам Паўднёвага Крыжа), 22 лістапада дапаможная група была адпраўлена на базу.
Члены атрада вырашылі пакінуць на прамежкавай базе частку рыштунку, уключаючы чаравікі з шыпамі, кнігі, лішнюю вопратку. Агульная вага грузу цяпер складала 748 фунтаў (339 кг). Знаходзячыся на 67-й мілі ад галоўнай базы, члены навуковай групы зафіксавалі значнае магнітнае скланенне. У інструкцыі, дадзенай Моўсанам, паказвалася, што Бейдж мог сам выбіраць — ісці ў кірунку геаграфічнага Паўднёвага полюса або магнітнага, гэта залежала ад ступені змяненняў магнітных абурэнняў. Было вырашана ісці на Магнітны полюс, запасы дазвалялі вярнуцца на базу да 15 студзеня наступнага года.
24 лістапада пачаўся паход пры шторме 50 міль/гадз. Далейшае прасоўванне ажыццяўлялася з вялікімі намаганнямі з-за дрэннага асвятлення і пастаянна дрэннага надвор'я. У пачатку снежня мясцовасць стала перасечанай, хуткасць прасоўвання скарацілася з-за вялікіх заструг з вострымі хрыбтамі. Да 12 снежня Бейдж разлічваў дабрацца да пункту ў 200 мілях ад базы. Пасля яго дасягнення быў закладзены склад, а далей даследчыкі пайшлі з запасамі на 17 дзён. Маральнае самаадчуванне членаў каманды было прыгнечаным — яны разлічвалі прайсці 400 міль да магнітнага полюса, але нават 300-мільная адлегласць здавалася непераадольнай. Непрамеранымі заставаліся 49′. У дадатак, усе трое пакутавалі ад снежнай слепаты, і таблеткі какаіну карысталіся вялікім попытам.
21 снежня каманда пераадолела адзнаку 300 міль ад базы. Назіранні вяліся ў вельмі цяжкіх умовах: усе маніпуляцыі з тонкай наладай даводзілася рабіць голымі рукамі пры тэмпературы −10 °F (−23,3 °C), у дадатак інструменты трэба было чысціць ад вільгаці, якая выдаткоўваецца пры дыханні. Крайні пункт, дасягнуты партыяй, складаў 70°36′ пд. ш. і 148°10′ у. д.. Нягледзячы на тое, што назіраць магнітнага скланення на 90° не атрымалася, групу падціскаў час. Да прызначанага Моўсанам тэрміну заставалася 25 дзён, правіянту мелася на 23, у тым ліку непасрэдна на санках — усяго на 8 дзён. У дзень зімовага сонцастаяння тэрмометр паказаў −21 °F (−29,4 °C), унты з футра аленяў былі моцна сцёртыя, швы на іх пачыналі распаўзацца.
Спадарожны вецер дзякуючы ветразямі, пастаўленым на нарты, моцна палегчыў перамяшчэнне. Дзённыя пераходы сталі складаць ад 18 да 20 міль, арыентаванне палягчалі вехі, пакінутыя па шляху. Каляды адсвяткаваць не ўдалося з-за адсутнасці харчоў, 200-мільны склад быў знойдзены толькі ў тры гадзіны дня 27 снежня. Адкладзенае свята выразілася ва ўжыванні самаробнага пудынгу з галет, тлушчу і малака, а таксама разынкавага кампоту, змешанага са спіртам для распальвання прымуса. Уэб запас таксама цыгары. Пад новы год каманда знаходзілася на 109-й мілі, пасля чаго рэзка сапсавалася надвор'е, а ўдзельнікі паходу пакутавалі ад снежнай слепаты. Нягледзячы на бесперапынныя штормы (лабавы вецер у 60 міль/гадз пры снегападзе), Бейдж вырашыў прабівацца да ўзбярэжжа. 600-мільны паход завяршыўся 11 студзеня.
Паход групы Мадыгана на ўзбярэжжа
Задачай групы Мадыгана было комплекснае даследаванне ўзбярэжжа на ўсход ад ледніка Мерца, уключаючы магнітныя, геалагічныя і біялагічныя назіранні. Трэба было таксама скласці падрабязную тапаграфічную карту, так як ад яе дакладнасці залежала інтэрпрэтацыя метэаралагічных дадзеных. Тэрмінам вяртання на базу было пастаўлена 15 студзеня.
10 лістапада каманда пакінула Кафедральны грот і рушыла ў замець, якая дзьмула з хуткасцю 30 міль/гадз. Агульная вага рыштунку складаў 800 фунтаў (362 кг); з гэтым грузам было неабходна прайсці 18 міль на паўднёвы ўсход і чакаць прыбыцця групы Моўсана. У зоне расколін адбылося першае здарэнне: Корэл праваліўся на снежным мосце ў расколіну на ўсю даўжыню збруі — 6 футаў, а стромая расколіна мела глыбіню не менш за 60 футаў (18 м). На прывале Мак-Лін быў уражаны моцным прыступам снежнай слепаты. З гэтага дня ўсе ўдзельнікі паходу сталі насіць супрацьсонечныя акуляры нават пры воблачным надвор'і.
Наступныя чатыры дні вецер дзьмуў з хуткасцю 60 міль/гадз, робячы немагчымым перамяшчэнне. Рушылі ў шлях толькі 16 лістапада, пры бакавым ветры ў 35 міль/гадз і толькі тады сустрэліся з групай Моўсана. 18 лістапада, развітаўшыся з Дальняй усходняй партыяй, група Мадыгана выступіла ў бок мора, якога і дасягнула, прайшоўшы 33 мілі. Перамяшчэнне ажыццяўлялася разам з групай Стылуэла, з якой рассталіся 19-га чысла. На марскім узбярэжжы Мадыган праводзіў трыянгуляцыі усіх прыкметных пунктаў і астраўкоў ля ўзбярэжжа. Сонечнае надвор'е ўносіла ў даследаванні свае карэктывы: Мадыган атрымаў моцныя апёкі твару, а Мак-Лін ніяк не мог выгаіцца ад снежнай слепаты. Таму 21 лістапада каманда правяла ў лагеры, дзе ўладкоўвала склад, а 22-га пайшлі даследаваць толькі што адкрыты пік Аўроры. 23 лістапада Мадыган праваліўся ў расколіну на ўсю даўжыню вяроўкі — 24 футы (7,3 м), у той дзень атрад знаходзіўся на 60-й мілі ад галоўнай базы.
У пачатку снежня працягваліся даследаванні марскога ўзбярэжжа, якія перарываліся доўгімі перыядамі бур. Было выяўлена, што ўзбярэжжа не супадае з картамі Уілкса, знятымі ў 1840 годзе. Былі адкрытыя скала Хорн і мыс Пінгвін. Самым усходнім пунктам, дасягнутым камандай да 18 снежня, была 68°18′ пд. ш. і 150°12′ у. д.. Выпрабаваўшы непагадзь, каманда шчасна вярнулася ў Пячору Аладзіна 16 студзеня, калі «Аўрора» ўжо дасягнула берагавой базы.
Партыя Бікертана
Атрад Бікертана павінен быў апрабаваць аэрасані ў антарктычных умовах. Начальнік партыі ўсведамляў, што выпрабаванне пераробленага аэраплана на Зямлі Адэлі «раўнасільнае выпрабаванню маленькага маторнага катэра ў быстрыні Ніагары». На марскім лёдзе праца аэрасаняў была немагчымая, адзіным месцам было ўзвышша на поўдзень ад базы, але да яе вёў ўздым у 1400 футаў крутасцю 1:3,5. Выхадам стаў імправізаваны тормаз-запавольнік на лыжным шасі — да кожнай з лыжаў мацавалі свідар. Рухавік мог працаваць толькі ў ціхае і сонечнае надвор'е, блок цыліндраў і паліўны бак афарбавалі ў чорны колер. Алей гусне ўжо пры тэмпературы +30 °F (−1 °C), аднак пры адсутнасці ветру, пры ўмове, што рухавік прабыў на сонцы не менш за дзве гадзіны, ён запускаўся адносна лёгка. Першыя паспяховыя запускі прайшлі 15 лістапада, тады на базе заставаліся толькі Ханам, Уэтэр і Бікертан.
20 лістапада Бікертан і Уэтэр адправіліся на аэрасанях у Пячору Аладзіна, каб даставіць туды 20 галонаў бензіну і 6 галонаў алею. Нават на гэтай дыстанцыі адзін з цыліндраў даваў перабоі, тым не менш, атрымалася паспяхова выканаць задачу пры сустрэчным ветры ў 15 міль/гадз. 2 снежня ўдалося зрабіць ўдалы рэйс у Пячору Аладзіна з 700 фунтамі карыснай нагрузкі і з экіпажам у 3 чалавекі. Стартаваць вырашылі на наступны дзень, калі на базе заставалася 6 чалавек. Выехалі ўтрох у 16:00 3 снежня і пры адсутнасці ветру з грузам 400 фунтаў і ўсяго за гадзіну дасягнулі Пячоры Аладзіна. Тут на аэрасані пагрузілі дадаткова 100 фунтаў правіянту (45,3 кг), 700 фунтаў бензіну і 130 фунтаў змазачнага алею, пагружаных у чацвёра нарт на буксіры. Правіянту павінна было хапіць на 6 тыдняў, паліва — на 26 гадзін бесперапыннай працы рухавіка. Перамяшчэнне ажыццяўлялася з хуткасцю 3 мілі/гадз, яна ўзрасла ўдвая пасля таго, як адчапілі адны сані з 72 галонамі бензіну і 12 — алею. 4 снежня было вырашана ісці ў Кафедральны грот і перабраць рухавік, але пры спробе запуску яго заклінавала. Бікертан пісаў:
5 снежня каманда выступіла на паўднёвы захад, і неўзабаве даследчыкі знайшлі на снежнай паверхні  — першы метэарыт, знойдзены ў Антарктыдзе. Яго памеры былі 5 × 3 × 3,5 цалі, ён ляжаў у невялікай западзіне, прыкладна ў 5 см ніжэй паверхні. З 6 па 8-е снежня каманда сядзела ў намёце па прычыне моцнай буры, прычым 9 снежня надвор'е пагоршылася. За ўвесь час шляху партыя пераадолела ўсяго 31 мілю. 13 снежня, прабіваючыся з ветразем на нартах супраць снегу, экспедыцыянеры наехалі на застругі і зламалі бамбукавы перадок саней. Толькі 16 снежня сціхла завея, якая цягнулася 11 дзён запар. За пяць наступных дзён каманда пераадолела 100 міль, начальнік прыняў рашэнне вяртацца. За ўвесь час паходу (4 снежня 1912 – 17 студзеня 1913 года) партыя знаходзілася ў шляху ўсяго 26 дзён, за якія былі зроблены 150 міль, з якіх 97 — за пяць дзён.
Другая зімоўка на мысе Дэнісана
На другую зіму на галоўнай базе заставаліся ўсяго 7 чалавек, якія разумелі, што «Аўрора» не прыйдзе да наступнага года. Калі зіма ў 1912 годзе наступіла ў сакавіку, то ў 1913 годзе — у пачатку лютага. Таму зімоўшчыкі дзейна ўзяліся за забеспячэнне бяспекі. Бейдж, Ходжман і Мак-Лін задумалі збудаванне ветралома вакол хаціны, пабудаванага з усякага роду абломкаў. Вугаль адкапалі з-пад снегу і перанеслі на ўчастак скалы вышэй, абклаўшы яго рэшткамі страявога лесу. Мадыган, акрамя абавязкаў метэаролага, стаў клапаціцца аб ездавых сабаках, прывезеных «Аўрорай», — гэта была зграя Амундсена, падораная ім аўстралійскай экспедыцыі на Тасманіі. Для сабак пастараліся забіць як мага больш цюленяў, стварыўшы вялікі запас мяса і тлушчу. Бікертан працаваў з бензінавым рухавіком радыёстанцыі і рамантаваў анемометры, якія пастаянна ламаліся. Бейдж працягваў весці магнітныя назіранні. Дастаўку вугалю і вады на камбуз узяў на сябе Мак-Лін. Самая цяжкая праца выпала на долю Джэфрыса: ён кожную ноч праводзіў, слухаючы сігналы радыё, а днём па раскладзе перадаваў уласныя паведамленні. З-за бесперапынных вятроў тросавыя мацаванні радыёмачт мелі патрэбу ў штодзённым падцягванні, якое таксама было абавязкам Джэфрыса. 15 лютага яму ўпершыню ўдалося перахапіць зводку надвор'я, якая перадавалася з вострава Макуоры на Тасманію. Сувязь з востравам удалося наладзіць 21 лютага, а 23 лютага была адпраўлена першая радыёграма генерал-губернатара Аўстраліі. У ёй запрошваецца дазвол назваць адкрытае ўзбярэжжа ў гонар караля Георга V. Асобныя тэлеграмы ў той жа дзень былі адпраўленыя сваякам загінулых Нініса і Мерца. Зваротныя паведамленні прыбылі ўжо ў сакавіку.
Каб развеяць аднастайнасць жыцця на зімоўцы, доктар Мак-Лін у красавіку пачаў выдаваць часопіс «Завея Адэлі», у якім адлюстроўвалася жыццё экспедыцыі на працягу 7 месяцаў. Гэта было першае перыядычнае выданне, якое афіцыйна выпускалася ў Антарктыдзе: Мак-Лін праз радыётэлеграфныя паведамленні звязаўся з Асацыяцыяй журналістаў у Сіднеі і быў прыняты ў яе шэрагі{sfn|Моусон2|1970|с=115}}. Распарадак дня быў нязменным: кожны з 7 зімоўшчыкаў раз у тыдзень адпрацоўваў кухонную і начную вахту, метэаралагічныя і магнітныя даследаванні праводзіліся кожны дзень, увесь астатні час займала апрацоўка навуковых матэрыялаў, здабытых у летні сезон. Па раніцах у нядзелю праводзіліся набажэнствы, часам на грамафоне запускаліся запісы духоўнай музыкі. Меўся ў экспедыцыі і партатыўны арган, на якім іграў Ходжман. З красавіка, калі вецер не перавышаў 50 міль/гадз, зімоўшчыкі асвойвалі мастацтва хады на лыжах.
Самыя моцныя вятры пачаліся ў маі, як і ў зімовы сезон 1912 года. Рэкордную хуткасць ветру анемометр паказаў 17 мая ў 06:30 раніцы — 103 мілі ў гадзіну. У той дзень Мадыгана збіла з ног, і ён разбіў бутэльку чарніла, якую нёс запраўляць у анемограф, а Бейджа знесла з магнітнай пляцоўкі, калі ён выпадкова падняў рукі. Мак-Ліна з кавалкамі пітнога лёду зносіла на 20 ярдаў ад месца працы. 7 чэрвеня шквалам знесла галоўную радыёмачту. Толькі 6 ліпеня яе атрымалася зняць і падрыхтаваць да рамонту, але гэтая магчымасць прадставілася толькі ў зацішша 11 і 19 ліпеня. У выніку стрэсу і папярэдняй напружанай працы Джэфрыс захварэў нервовым засмучэннем.
5 жніўня вецер цалкам спыніўся, але базу вышэй карніза занесла снегам. Карыстаючыся зацішшам, Бікертан усталяваў радыёмачту, замацаваўшы яе 18-ю расцяжкамі са сталёвага троса, якія паказалі сябе выключна эфектыўнымі пры любым надвор'і. У той жа дзень Джэфрыс выгаіўся ад дэпрэсіі і ўсталяваў сувязь з востравам Макуоры. Генерал-губернатар Аўстраліі ў той жа дзень прысвоіў імя каралевы Мэры ўзбярэжжу, на якім працавала партыя Уайлда. 31 кастрычніка на базу прыйшла тэлеграма, што капітану Дэвісу атрымалася знайсці сродкі для эвакуацыі экспедыцыі, выхад «Аўроры» быў намечаны на 15 лістапада. На мысе Дэнісана пачаліся зборы найбольш грувасткага абсталявання і прыбораў.
23 лістапада Моўсан, Мадыган і Ходжман распачалі кароткую санную экскурсію на гару Мёрчысан, каб эвакуіраваць прыборы і маёмасць, пакінутыя там Усходняй берагавой і Паўднёвай партыямі. З сабой яны ўпершыню ўзялі самаробны радыёпрыёмнік, каб атрымліваць весткі з базы. Пячора Аладзіна не пацярпела за зіму. Пошукі склада на 53-й мілі ад базы (там былі геалагічныя ўзоры) ні да чаго не прывялі, бо яго заваліла 9-футавым пластом снегу. Вяртаючыся 12 снежня назад — завея пратрымала каманду 7 дзён у 67 мілях ад базы, Моўсан і таварышы ўбачылі заходзячую ў бухту «Аўрору».
Два доўгія гады засталіся ззаду — іх захіліла выдатная сучаснасць. Цяпер нам трэба будзе жыць у краіне, дзе няма ні завей, ні вятроў, дзе выпадае прыемны асвяжальны дождж, дзе неба тыднямі застаецца блакітным і дзе ўспаміны аб пражытым павінны будуць паступова згладжвацца, як сон — кашмарны сон!
Высадка. Паход для закладкі склада
Зімовы дом быў падведзены пад дах 28 лютага, прычым унутры дома памерам 6 × 6 м былі вылучаныя фоталабараторыя, уваходны тамбур і каюта начальніка. Пірамідальны дах ствараў веранду ў 5 футаў шырынёй, якая агінала дом з трох бакоў. У ёй захоўваліся харчы, у тым ліку 5,5 тон вугальных брыкетаў. Сцены былі ізаляваны лямцом, асвятлялася хаціна, як і на базе Моўсана, светлавымі люкамі на даху. Палярнай ноччу дом асвятляўся ацэтыленавай гарэлкай, газ для якой выпрацоўваўся з карбіду.
Завея працягвалася амаль бесперапынна ўвесь люты і пачатак сакавіка 1912 года, што перашкаджала ўсталёўцы радыёмачты і наладжванню сувязі. Мачты былі вышынёй 52 футы (15,8 м). Гэта затрымлівала выхад саннай партыі, якая павінна была паспець да пачатку зімы. 13 сакавіка пасля вельмі моцнай завеі адбылося абламванне ледавіка, у выніку быў знішчаны зручны з'езд, па якім былі дастаўлены харчы і матэрыялы для базы. Крутая ледзяная скала мела вышыню ад 60 да 100 футаў. Тым не менш, усё было гатова для выхаду ў шлях. У санкавы атрад уключылі Доўэрса, Гарысана, Ходлі, Джонса, Моеса і Уайлда, на базе заставалася двое. Мэтай Уайлда былі ўнутраныя раёны ледавіка, дзе было неабходна закласці некалькі складоў для летніх даследчых паходаў. Агульная вага грузу для складоў была роўнай 1233 фунтам (559 кг).
Выступілі 14 сакавіка ў 7 гадзін раніцы. Перамяшчэнне моцна запавольвалася друзлым снегам, які не вытрымліваў вагі чалавека. Набліжалася палярная ноч, цямнела пасля шасці вечара, таму пераходы працягваліся з 7 да 17 гадзін. 16 сакавіка пачалася моцная завея, перасоўвацца можна было толькі ў чаравіках на шыпах. Новы моцны снегапад пачаўся 21 сакавіка і працягваўся тыдзень. Толькі 29 сакавіка атрымалася заснаваць склад, прычым Доўэрс адмарозіў нос, а Моес — нагу; трэба было хутчэй вяртацца на зімоўе. З-за чарговай завеі 6 красавіка (у велікоднюю вігілію) ў цяжкім становішчы апынуліся Доўэрс і Моес, якія адправіліся раней — іх заваліла снегам у намёце, і яны 36 гадзін правялі без руху і ежы. Аказалася, што гэтыя драматычныя падзеі адбываліся ўсяго ў 2 мілях ад базы. За час 25-дзённага паходу кожны яго ўдзельнік у сярэднім страціў 2,5 фунты вагі, а Гарысан схуднеў на 6 фунтаў (2,5 кг); хадавых дзён было ўсяго 12. Агульная пройдзеная адлегласць — 122 мілі. За час адсутнасці каманды Уайлда Кенэдзі і Уотсан вывучылі 5 ацалелых сабак хадзіць у запрэжцы і размясцілі ў парадку ўсе грузы і матэрыялы.
Зімоўка
7 красавіка 1912 года пачалася моцная завея, з-за якой людзі не рызыкавалі выходзіць нават для кармлення сабак. Былі размеркаваныя абавязкі на зіму: Гарысан сачыў за газавым асвятленнем і тапіў печку вуглём, Ходлі фармаваў меню і адшукваў на складзе патрэбныя прадукты, Моес кругласутачна займаўся метэаралагічнымі назіраннямі, Уотсан сачыў за сабакамі. Кухонныя абавязкі выконвалі ўсе члены каманды, акрамя Уайлда, кухонная вахта доўжылася тыдзень.
Месца зімоўкі каманды Уайлда было значна больш снежным, чым мыс Дэнісана, зімовачны дом апынуўся засыпаны снегам па самы дах, таму быў выкапаны ўваходны тунэль і адкапаныя пячоры для размяшчэння сабак, здабычы прэснага лёду, і г. д. Пасля стварэння падснежнага гарадка каманда апынулася незалежнай ад стану надвор'я.
Падчас завеі 20 мая зніклі два сабакі, аднаго знайшлі на берагавым лёдзе, цэлым пасля падзення з 40-футавага абрыву, другі знік без вестак; яшчэ адзін сабака сарваўся з абрыву 18 ліпеня. Адносна мяккае надвор'е трымалася з 27 мая па 2 чэрвеня, а з 4 па 22 чэрвеня было выключна ясна. У гэты час удзельнікі каманды штодня палявалі на цюленяў, што дазволіла замяніць кансервы свежым мясам. Уайлд спадзяваўся пачаць з 15 жніўня санкавыя паходы. 11 жніўня ледзь не здарылася вялікага няшчасця: Уайлд і Доўэрс чысцілі дымавую трубу, у гэты ж час Джонс зараджаў карбідавую шашку для выпрацоўкі ацэтылену. Газавы генератар плаваў у газе і нейкім чынам успалымніўся. Полымя гасілі коўдрамі, але патушыць пажар удалося толькі пасля таго, як устаноўку вынеслі ў снежны тунэль і завалілі лёдам. Шкода вылілася ў дзве апаленыя коўдры і апёкі твару Джонса.
Санкавы паход быў прызначаны на 20 жніўня. Груз — 1440 фунтаў, гэта значыць на 200 фунтаў больш, чым падчас вясновага паходу. Яго размеркавалі па трох нартах. Харчовы паёк вырашылі браць такі ж, як у экспедыцыі Шэклтана, — 34 унцыі (963 г) цвёрдай ежы на чалавека ў суткі, аднак замест аўсянай мукі былі галеты. З-за неспрыяльнага надвор'я выступілі толькі 22 жніўня.
Вясновыя і летнія паходы
Пасля двухдзённага паходу пры −34 °F (−36 °C), 24 жніўня былі заўважаныя выхады скальных парод — нунатакі Гіліса. 27–30 жніўня зноў бушавала завея, і партыя стаяла на месцы. 31 жніўня тэмпература ўпала да −47 °F (−44 °C), і было вырашана закласці склад у 84 мілях ад базы і вяртацца: спальныя мяшкі зусім адсырэлі. З-за мацнейшых ураганаў дабраліся да зімоўе толькі 15 верасня. Было вырашана, што заходні паход узначаліць Джонс.
Група Уайлда
Яшчэ адну спробу выхаду Уайлд, Уотсан і Кенэдзі распачалі 28 верасня. За тыдзень з-за рыхлага снегу ўдалося прасунуцца ўсяго на 19 міль, потым Кенэдзі расцягнуў сухажылле, і 8 кастрычніка група вярнулася назад. У самы апошні дзень Кенэдзі і Уотсан захварэлі снежнай слепатой. На базе не было нікога. Група Джонса брала правіянту на 4 тыдні паходу, гэты тэрмін выйшаў 23 кастрычніка. 26-га чысла Уайлд, узяўшы двухтыднёвы запас правіянту на 8 чалавек адправіўся на пошукі. Партыю Джонса ўбачылі ў той жа дзень каля 17:30. Аказалася, што група дабралася да ледавіка Алены, моцна парэзанага расколінамі, дзе іх напаткала непагадзь. Яны правялі ў лагеры 17 дзён усяго ў 28 мілях ад базы. Адна палатка была разарвана ветрам, давялося капаць лядовы прытулак, які быў вельмі нязручным, таму што тэмпература лёду была ніжэй тэмпературы паветра.
Новы паход пачаўся 1 лістапада: група Уайлда ішла на ўсход, група Джонса — на захад. У самым пачатку паходу Уайлду атрымаўся прайсці 62 мілі за 4 дні. Далей зноў пачалася завея, 5 лістапада прыйшлося пастаянна адкопваць са снегу палатку і нарты. 7 лістапада дабраліся да скал, дзе гнездаваліся сотні. Групу Уайлда суправаджаў Гарысан, які павінен быў дайсці да склада і вярнуцца на базу да Моеса, які застаўся там у поўнай адзіноце. Аднак з-за страты адных саней 8 лістапада Уайлд вырашыў пакінуць Гарысана пры сабе. Да 20 лістапада прасоўванне моцна абцяжарвалася паламаным лёдам і пастаяннай непагаддзю. 24 лістапада Уотсан праваліўся ў расколіну і павіс на збруі на глыбіні 10 футаў. Падалі ў расколіны Гарысан і сам начальнік партыі. Пасля цяжкага пераходу па мяккім снезе, які доўжыўся ўвесь снежань, на Каляды Уайлд уступіў у валоданне ад імя караля Георга V і Аўстралійскага саюза над новаадкрытымі землямі, якія пазней атрымалі назву Зямля Каралевы Мэры. На базу каманда вярнулася 7 студзеня 1913 года, прайшоўшы 237 міль — не лічачы разведачных вылазак, учыненых за 28 хадавых дзён з 70, якія доўжыўся паход. На базе іх сустрэў Моес, які пражыў там дзевяць тыдняў у поўнай адзіноце і лічыў Гарысана загінулым.
Група Джонса
Мэтай групы была гара, адкрытая экспедыцыяй фон Дрыгальскага ў 1902 годзе. Уся гэтая тэрыторыя называлася Зямля Кайзера Вільгельма II. З-за непагадзі выступіць ўдалося толькі 7 лістапада, маючы 9-тыднёвы запас правіянту, які даводзілася цягнуць самім. У першы дзень удалося прайсці 11 міль. Пасля дасягнення прамежкавага склада запас павялічыўся да 1200 фунтаў, даючы аўтаномнасць ў 13 тыдняў. Да 17 чысла дабраліся да ледавіка Хелен. 24 лістапада адкрылі востраў, пакрыты ледавіком, ён атрымаў імя Дрыгальскага. Далей былі адкрыты іншыя астраўкі і берагавыя скалы, якія служылі прыстанкам велізарным калоніям пінгвінаў Адэлі. Моцны шторм пратрымаў групу на востраве Хасуэл на працягу 5 дзён. Побач з востравам былі адкрыты гіганцкія калоніі імператарскіх пінгвінаў, колькасць якіх Джонс ацаніў у 7500 галоў. Упершыню былі адкрыты гнездзішчы антарктычных буравеснікаў, якіх налічвалася не менш за 300 галоў. 3 снежня група адправілася на мацярык, уздым на ледавік па узламаным прыпаі быў вельмі цяжкім. 5 і 6 снежня наймацнейшы штармавы вецер прымушаў каманду адседжвацца ў намёце, далейшае перасоўванне ўскладнялася расколінамі і ненадзейнымі снежнымі мастамі. Гару Гаусберг убачылі толькі 16 снежня, але наблізіцца да яе адразу аказалася зусім немагчыма. У той жа дзень выявілі працёк газавых слоікаў, з-за чаго пазбавіліся галона паліва, што пакуль не мела сур’ёзных наступстваў. Да гары выйшлі раніцай 21 снежня, гэта быў самы заходні пункт, дасягнуты Аўстралійскай антарктычнай экспедыцыяй — 66°48′ пд. ш., 89°12′ у. д.. Шлях заняў 215 міль па прамой і не менш за 300 міль з улікам адхіленняў ад курсу і перацягвання санак чоўнавым метадам. Абследаванне горы праходзіла 24 і 25 снежня, пры гэтым не было выяўлена ніякіх слядоў наведвання яе германскімі даследчыкамі. 26 снежня павярнулі назад; на базу вярнуліся 20 студзеня.
У лютым, з-за рэзкага пагаршэння надвор’я, удзельнікі каманды турбаваліся з-за адсутнасці «Аўроры» і сталі рыхтавацца да другаснай зімоўкі. 16 лютага на радыёмачце паставілі адбівальнік, святло ад штармавога ліхтара было бачным за 8 міль. Яхта прыйшла эвакуіраваць атрад Уайлда 23 лютага — праз год і 1 дзень пасля высадкі.
Група вострава Макуоры
Група Эйнсварта высадзілася на востраве 22 снежня 1911 года. Першараднай задачай было разгортванне станцыі бяздротавага тэлеграфа. Тэлеграфны пагорак, абраны для гэтай мэты, меў вышыню 350 футаў. Будаўніцтва базы вялося хуткімі тэмпамі і скончылася 30 снежня. Дом меў памер 20 × 13 футаў, усе дэталі былі з арэгонскай хвоі і елкі. Дом ахрысцілі «Вілай Георга V». У лік рыштунку ўваходзіла 12 жывых авечак, якія свабодна пасвіліся пад адкрытым небам. З разбітага прамысловага судна быў зняты 200-галонавы бак, які выкарыстоўваўся для прылады вадаправода, а драўніна пайшла на дзелавыя патрэбы і на дровы.
Радыёстанцыю разгарнулі 16 студзеня 1912 года. З 17 студзеня Блэйк змог прыступіць да тапаграфічнай здымкі, а біёлаг Гамільтан ўзяўся за вывучэнне марской флоры і з часам наведаў усе калоніі пінгвінаў, якія меліся на востраве. 13 лютага ўдалося звязацца з параходам «Улімароа», а 14 лютага наладзілі сувязь з брытанскім вайскоўцам караблём «Дрэйк», атрымаўшы ад яго сігналы дакладнага часу, а таксама звязаліся з Сіднеем. Так стала вядома, што радыёстанцыя адкрылася ў Мельбурне, а праз месяц чакаецца адкрыццё станцыі ў Хобарце, што прыкметна спрашчала працу на востраве Макуоры. У ноч на 11 сакавіка пачаўся моцны снегапад, у той дзень з Хобарта атрымалі паведамленні аб прыбыцці туды Амундсена і дасягненні ім Паўднёвага полюса. У шторм 1 красавіка знесла трос, які падтрымліваў радыёантэну, але з разбітага цюленебойнага судна ўдалося зняць ланцуг патрэбнай даўжыні, пасля чаго радыёмачта стала устойлівай да канца працы станцыі.
7 чэрвеня на востраў прыбыла «Аўрора», прынесла пошту, разабраны марэограф і іншыя харчы. Потым высветлілася, што паперу для самапісцаў і аўтаматычны хранометр для марэографа па памылцы адправілі на Зямлю Адэлі. Перацягваць грузы прыйшлося на сабе па камяністым грунце, пры гэтым адна толькі прыёмная труба марэографа важыла каля 6 цэнтнераў. Судна сышло 22 чэрвеня, пасля чаго Эйнсварт і Сандэл прыступілі да ўстаноўкі прыбораў.
25 верасня 1912 года на станцыі Макуоры ўпершыню ўлавілі паведамленні з базы Моўсана на Зямлі Адэлі, якія былі вельмі слабымі і з цяжкасцю паддаваліся расшыфроўцы. Выклікі ні да чаго не прывялі, хоць радыст Соер слухаў эфір штоноч да світання. 10 кастрычніка падчас моцнага шторму ўпала радыёмачта, яе ўсталёўвалі Эйнсварт, Соер і Сандэл, прычым ішоў мокры снег. Увечары 25 кастрычніка на востраў прыйшла радыёграма Дэвіса, які апавяшчаў, што мае намер зайсці на востраў, і пытаўся, што неабходна даставіць у першую чаргу. Тапограф Блэйк, вярнуўшыся 4 лістапада з чарговай экскурсіі, заявіў, што яму засталося не больш за 4-5 дзён да завяршэння поўнай здымкі выспы, якая паказала, што карты паўднёвага ўскрайку Макуоры, апублікаваныя раней, вельмі недакладныя. «Аўрора» прыйшла 22 лістапада, аднак поўная тапаграфічная здымка была скончаная Блэйкам толькі 8 студзеня.
3 лютага, пасля 4-месячнага маўчання, прыйшло паведамленне з Зямлі Адэлі, але станцыі Макуоры там не чулі. Увечары 4 лютага з базы паведамілі, што Моўсан да гэтага часу не вярнуўся з санкавага паходу; Соер спрабаваў звязацца з імі, але зноў беспаспяхова. 8 лютага ўлавілі просьбу базы на мысе Дэнісана аб вяртанні «Аўроры» (якая, як пазней высветлілася, на судне пачутая не была). Там жа паведамлялася аб гібелі Нініса і Мерца; Соер зноў беспаспяхова спрабаваў звязацца з базай. На наступны дзень з Аўстраліі паведамілі пра гібель групы Р. Скота ў сакавіку 1912 года. Толькі 20 лютага ўдалося наладзіць прамую сувязь з мацерыковай базай. 28 лютага нечакана высветлілася, што не хапае прадуктаў, і прыйшлося ўводзіць рацыянаванне цукру. Сакавік пачаўся штормам, што дзьмуў з хуткасцю 64 міль/гадз, які знёс прыбудову базы, разарваў брызентавы тэнт і знёс вадасцёкавы жолаб. З-за моцных штармоў адкладалася прыбыццё «Рэйчэл Коўэн», таму каманда па магчымасці перайшла на падножны корм: харчаваліся рыбай, маарыйскімі курамі, палявалі на марскіх сланоў. 1 мая Эйнсварт вылічыў, што запасаў павінна хапіць на два месяцы. Газа скончыўся да канца чэрвеня, прыйшлося перайсці на газнічкі, зараджаныя тлушчам марскіх сланоў, яны курэлі і выдавалі непрыемны пах. Судна ўсё не выходзіла з Хобарта, на востраве заставаўся двухтыднёвы запас мукі. Апошні хлеб выпякаўся 18 ліпеня. Апошнія запасы скончыліся 23 ліпеня, цяпер даводзілася харчавацца выключна мясам марскіх сланоў, на пошукі і забой якіх сыходзіла шмат часу, пінгвіны кудысьці зніклі. 6 жніўня было атрымана паведамленне, што моцна пашкоджаная штармамі «Рэйчэл Коўэн» прыйшла ў Новую Зеландыю. Да таго часу прадставілася магчымасць адправіць на востраў параход «Тутанекаі», з якім было вырашана адправіць захварэлага радыста Соера. Параход прыбыў 20 жніўня, але з-за непагадзі разгружацца прыйшлося пры дапамозе шлюпак і катэра, што ўяўляла сабой вялікаю рызыку. Калі «Тутанекаі» сышоў, члены экспедыцыі забілі апошнюю авечку і ўчынілі «баляванне» з маслам, варэннем, садавінай і рысам. Пінгвіны вярнуліся толькі ў верасні. 18 лістапада на востраў, нарэшце, прыйшла «Рэйчэл Коўэн», прынесла вугаль і соль для кансервацыі заалагічных калекцый. 28 лістапада ў бухту Хаселбора прыбыла і «Аўрора».
Вяртанне
«Аўрора» выйшла з Хобарта 19 лістапада 1913 года, накіроўваючыся на эвакуацыю Аўстралійскай экспедыцыі. 28 лістапада на востраве Макуоры на борт узышлі Эйнсварт і яго супрацоўнікі, а наўзамен высадзілі трох радыстаў, якія павінны былі ажыццяўляць перадачу метэаралагічных дадзеных для Бюро надвор'я Аўстралійскага саюза. На востраве яхта прабыла тыдзень, за гэты час Хёрлі зняў некалькі фільмаў, а Корэлу ўдалося зрабіць некалькі каляровых фатаграфій.
«Шалёныя пяцідзясятыя» абмінулі шчасна, не выпрабаваўшы звычайных для гэтых шырот штармоў. Кожныя 24 гадзіны ўладкоўвалася акіянаграфічная станцыя, перш за ўсё — для прамера глыбінь. Раніцай 14 снежня яхта падышла да мыса Дэнісан. Надвор'е ў той дзень было сонечным, вецер дзьмуў з хуткасцю 25 міль/гадз. І ў далейшым надвор'е спрыяла пагрузцы. 22 снежня вырашылі даследаваць прыбярэжныя астравы, недаступныя для сухапутнага атрада, але ў вігілію патрапілі ва ўраган з хуткасцю 70 міль/гадз. У дзень Раства зламалася лапа якара, пасля чаго капітан Дэвіс павёў судна пад абарону ледавіковага языка Мерца, які абмінулі 29 снежня. Да Новага года атрымалася абследаваць астраўкі заліва Комануэлт, але святкаваць наступ 1914 года прыйшлося пры моцным хваляванні і гайданцы. Далей на працягу трох тыдняў судна змагалася з пакавымі льдамі, накіроўваючыся на Зямлю Каралевы Мэры. 23 студзеня ва ўраган, нават знаходзячыся ў з'яднаным лёдзе, судна наогул не магло ўтрымлівацца на зададзеным курсе.
Пасля вяртання
На беразе каманду сустракаў кіраўнік Геаграфічнага таварыства Паўднёвай Аўстраліі, натоўп сабраўся такі, што Моўсану даводзілася выкарыстоўваць. Неўзабаве вітаць палярнікаў прыбыў генерал-губернатар Аўстраліі — барон Томас Дэнман. У гонар палярнікаў былі дадзеныя два прыёмы: лордам-мэрам Адэлаіды і рэктарам універсітэта. Была атрымана віншавальная тэлеграма ад караля. Для самога Моўсана самымі важнымі былі высокія ацэнкі, дадзеныя яго рабоце Уільямам Брусам і Эрнэстам Шэклтанам. На прыёме не было радыста Джэфрыса — ён ніяк не мог акрыяць ад псіхічнага засмучэння.
31 сакавіка ў Мельбурне адбылося вяселле Моўсана і Пакіты Дэльпрат — яго нявесты, якая чакала тры гады; шаферам быў капітан Дэвіс. У вясельнае падарожжа яны адправіліся ў Лондан, іх суправаджалі капітан Дэвіс і доктар Мак-Лін, у Лондане 3 мая аўстралійцаў сустракалі лэдзі Шэклтан і Ф. Уайлд.
Галоўнай задачай Моўсана было расплаціцца з пазыкамі — надзвычай паспяховая навуковая экспедыцыя апынулася катастрафічнай у фінансавым плане. Найбольш тэрміновыя даўгі былі пакрытыя продажам «Аўроры» (за 5000 ці — паводле іншых дадзеных — за 3200 фунтаў) Шэклтану для патрэб яго Трансантарктычнай экспедыцыі.
Астатнюю частку доўгу Моўсан разлічваў вярнуць ад ганарару за апісанне падарожжа — двухтомную кнігу «The Home of the Blizzard». Прызнаючы, што з'яўляецца няважным пісьменнікам, Моўсан запрасіў у сааўтары кіраўнікоў экспедыцыйных партый, ад імя якіх вялося выкладанне ў адпаведных раздзелах. Вусныя апавяданні і дзённікавыя правіліся доктарам Мак-Лінам, якому Моўсан заплаціў за гэта 300 фунтаў стэрлінгаў — суму, роўную яго ганарару за ўдзел у экспедыцыі. Кніга была ілюстравана фотаздымкамі Хёрлі, які неадкладна адправіўся ў Антарктыду з Шэклтанам, нягледзячы на незадавальненне Моўсана.
Дуглас Моўсан і яго жонка карысталіся папулярнасцю ў вышэйшым свеце Лондана. 13 мая яны ўдастоіліся каралеўскай аўдыенцыі ў Букінгемскім палацы, 22 мая Моўсан быў запрошаны на афіцыйны абед, які даваў міністр па справах Аўстраліі Рыд. Даследчык даў серыю лекцый не толькі аб сваёй экспедыцыі, але і аб гераічнай гібелі Роберта Скота, у выніку яго ўдава — Кэтлін Скот — ахвяравала ў фонд Аўстралійскай экспедыцыі 1000 фунтаў. У чэрвені 1914 года Моўсан зрабіў афіцыйны даклад у Каралеўскім геаграфічным таварыстве, на дакладзе прысутнічалі Шэклтан і мноства супрацоўнікаў Моўсана, якія былі тады ў сталіцы імперыі. Быў там і Бельграў Нініс-старэйшы — бацька загінулага (да сваякоў Мерца Моўсан асобна ездзіў у Швейцарыю). 29 чэрвеня Дуглас Моўсан быў афіцыйна ўзведзены ў рыцарскае званне, маючы 32 гады ад роду.
Толькі ў 1916 годзе ўсе ўдзельнікі экспедыцыі былі ўдастоены Палярнага медаля, а самога Моўсана ўзнагародзілі Залатым медалём Каралеўскага геаграфічнага таварыства.
Апрацоўка навуковых вынікаў экспедыцыі ішла вельмі доўга, нягледзячы на тое, што Моўсан перадаў усе матэрыялы і права на іх ураду штата Новы Паўднёвы Уэльс, і яны выдаваліся дзяржаўным выдавецтвам. Апошні том («Птушкі») быў апублікаваны ў 1937 годзе, а выданне навуковай справаздачы Аўстралійскай экспедыцыі 1911–1914 гадоў было аб'яднана з вынікамі брытана-аўстрала-новазеландскай экспедыцыі 1929–1931 гадоў.
Былая база Моўсана на мысе Дэнісана захоўваецца намаганнямі Фонду хаціны Моўсана, заснаванага ў 1997 годзе. У 2004 годзе яна была ўключана ў лік ахоўных аб'ектаў Сакратарыята Дагавора аб Антарктыцы.
Адкрыты чэмпіянат Кітая па снукеры 2012
Адкрыты чэмпіянат Кітая 2012 (China Open 2012, таксама вядомы як Bank of Beijing China Open 2012 — ад назвы спонсара) — прафесійны рэйтынгавы турнір па снукеры, які праходзіў з 26 сакавіка па 1 красавіка 2012 года ў спартыўнай зале Пекінскага універсітэта, у Пекіне, Кітай. Турнір стаў 13-м розыгрышам адкрытага чэмпіянату Кітая, які быў заснаваны ў 1997 годзе пад назвай China International і з 1999 года стаў рэйтынгавым спаборніцтвам. Прызавы фонд чэмпіянату склаў £400,000, з якіх £75,000 атрымаў пераможца.
Пераможцам турніру стаў Пітэр Эбдан, які перайграў на сваім шляху да тытула Ляна Вэньбо ў кваліфікацыі (5:0), валійца Мэцью Стывенса (5:3), дзеючага чэмпіёна свету Джона Хігінса (5:4), фіналіста Гранд-фіналу PTC Ніла Робертсана з Аўстраліі ў чвэрцьфінале (5:3), Дзіна Цзюньхуэя ў паўфінальным матчы (6:3) і Стывена Магуайра ў напружаным фінальным паядынку з лікам 10:9. Гэтая перамога стала 13-м прафесійным і дзявятым рэйтынгавым тытулам у кар'еры англічаніна, які займаў месца па-за межамі топ-24 сусветнага рэйтынгу, а таксама другім тытулам адкрытага чэмпіянату Кітая і першым спаборніцтвам, выйграным Эбданам за тры гады (пасля перамогі на адкрытым чэмпіянаце Кітая ў 2009 годзе). Апроч таго, Пітэр Эбдан, якому быў 41 год і 7 поўных месяцаў, стаў самым узроставым пераможцам рэйтынгавага спаборніцтва з 2004 года (калі Джымі Уайт перамог на Players Championship ва ўзросце 41 года і 11 поўных месяцаў).
Турнір
Адкрыты чэмпіянат Кітая 2012 стаў 13-м розыгрышам турніру, які быў заснаваны ў 1997 годзе пад назвай China International і з 1999 года стаў рэйтынгавым спаборніцтвам. З 2005 года чэмпіянат штогод праходзіць у Пекіне, а з 2006 года — у спартыўнай зале студэнтаў Пекінскага універсітэта ў раёне Хайцзянь.
Адкрыты чэмпіянат Кітая 2012 праходзіў пад эгідай сусветнай асацыяцыі прафесійнага більярда і снукера (World Professional Billiards and Snooker Association) і ўваходзіў у каляндар мэйн-тура, а таксама з'яўляўся восьмым рэйтынгавым турнірам снукернага сезона 2011/2012.
Прызавыя грошы
Прызавы фонд турніру павысіўся ў параўнанні з мінулым годам на £75,000 і склаў £400,000. Прызавыя пераможцы павысіліся на £15,000, склаўшы £75,000.
Рэйтынгавыя ачкі
Адкрыты чэмпіянат Кітая 2012 меў такое ж размеркаванне рэйтынгавых ачкоў, як і на астатніх турнірах, якія праходзілі ў Кітаі (Шанхай Мастэрc і World Open). Пераможца турніру атрымаў 7000 рэйтынгавых ачкоў. Больш каштоўнымі турнірамі (у плане рэйтынгу) былі толькі чэмпіянат Вялікабрытаніі (пераможца атрымаў 8000 ачкоў) і чэмпіянат свету (пераможца атрымаў 10000 балаў).
Уайлдкард раўнд
Восем азіяцкіх аматараў атрымалі ўалдкард ад арганізатараў турніру: кітайцы Чжу Інхуэй, Цзінь Лун, Лі Хан, Чэнь Фэйлун, Лу Нін, Лю Хаацянь і Чжоу Юэлун, а таксама Амар Алкаях з Сірыі. Яны гулялі ў папярэднім раўндзе за права выступаць у першым крузе асноўнага турніру супраць васьмярых гульцоў з ніжэйшымі нумарамі пасеву, якія прайшлі кваліфікацыйны раўнд: Джымі Уайта, Марка Кінга, Фергала О'Браена, Майкла Холта, Бэна Вуластана, Джэймі Джонса, Пітэра Эбдана і Роры Мак-Лаўда.
Рубанка (Малынскі раён)
Рубанка (Ру́банка) — вёска ў Малынскім раёне Жытомірскай вобласці Украіны.
Захар Платонавіч Гапонаў
Захар Платонавіч Гапонаў (, с., Скадоўскі раён, ) — адзін з кіраўнікоў партызанскага руху на тэрыторыі Магілёўскай вобласці ў гады Вялікай Айчыннай вайны.
Біяграфія
Скончыў ВПШ пры ЦК КПСС у 1954 годзе. З 1935 года ў войсках НКУС СССР. Удзельнік вызвалення Заходняй Беларусі ў 1939. У перыяд Вялікай Айчыннай вайны ўдзельнік абароны Ваўкавыска, Слоніма. У партызанах са жніўня 1941 года: камісар атрада, з лістапада 1942 — 6-й Магілёўскай партызанскай брыгады, з ліпеня 1943 камандзір Бялыніцкай ваенна-аператыўнай групы, у мае — чэрвені 1944 Магілёўскай ваенна-аператыўнай групы, адначасова з мая 1944 камандзір 113-га партызанскага палка.
В 1944-74 на партыйнай і савецкай працы.
Чэрнеўка (Дрыбінскі раён)
Чэ́рнеўка (, Черневка) — аграгарадок у Дрыбінскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Чэрнеўскага сельсавета.
Знаходзіцца за 25 км у напрамку на захад ад гарадскога пасёлка Дрыбін, за 40 км ад Магілёва, каля ракі Бася, на аўтамабільнай дарозе.
Гісторыя
Згадваецца ў 1674 годзе як вёска ў Аршанскім павеце Вялікага Княства Літоўскага.
У часы Вялікай Айчыннай вайны пад нямецкай акупацыяй. Вёска вызвалена часцямі РСЧА 24 чэрвеня 1944 года.
Палойнікі
Пало́йнікі (, Полойники) — вёска ў Віцебскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Заронаўскага сельсавета.
Навасяды 1
Навася́ды 1 (, Новосяды 1) — вёска ў Ашмянскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Каменналогскага сельсавета.
Андрас (востраў, Кіклады)
А́ндрас (Άνδρος) — адзін з Кікладскіх астравоў. Уваходзіць у склад Грэцыі. Плошча — 374 км². Насельніцтва — 9 221 чал. (2011 г.)
Геаграфія
Востраў Андрас знаходзіцца ў Эгейскім моры ў 11 км на паўднёвы ўсход ад вострава Эўбея, у 82 км на ўсход ад Афін, сталіцы Грэцыі. Выцягнуты з паўночнага захада на паўднёвы ўсход на 39,2 км. Найбольшая шырыня — 16,83 км.
Востраў Андрас перасечаны некалькімі горнымі хрыбтамі са стромкімі схіламі, паміж якімі знаходзяцца даліны, годныя для земляробства. Найвышэйшы пункт — 994 м. Берагі пераважна скалістыя, аднак маюцца некалькі бухт і пляжаў. Поўнач вострава падняты, выдатна затрымоўвае вільготныя вятры, таму тут часцей ідуць дажджы, шмат зеляніны, растуць лясы. Востраў славіцца крыніцамі прэснай вады, у тым ліку мінеральнай.
Гісторыя
На востраве Андрас археолагамі выяўлены рэшткі старажытнай Кікладскай культуры. У пачатку 1 тысячагоддзя да н. э. ён быў населены іанійцамі, якія стварылі на ім поліс з цэнтрам у горадзе Палеаполіс. Жыхары антычнага Андраса традыцыйна прытрымліваліся саюзных адносін з Афінамі. У 338 г. да н. э. удзельнічалі ў вайне з македонцамі, але пасля паражэння падпарадкаваліся Македоніі. У 129 г. да н. э. Андрас быў заваяваны рымлянамі. У сярэднявеччы ўваходзіў у склад Візантыі і Венецыянскай рэспублікі.
У 1579 г. востраў Андрас стаў часткай Асманскай Порты, андрасцы атрымалі шэраг прывілегій для занятку транзітным гандлем. Гандлёвыя падаткі складалі важную частку прыбыткаў дзяржаўнага скарба. Асманскія ўлады не забаранялі распаўсюджванне праваслаўя, якое спавядалі мясцовыя жыхары, і Андрас да сярэдзіны XIX ст. ператварыўся ў важны рэлігійны і культурны цэнтр астраўной Грэцыі.
10 мая 1821 г. на востраве ўспыхнула нацыянальна-вызваленчае паўстанне. Яно прывяло да далучэння Андраса да незалежнай грэчаскай дзяржавы. Да I Сусветнай вайны Андрас заставаўся адным з найбольш важных эканамічных рэгіёнаў Эгейскага мора.
Эканоміка і кіраванне
Востраў Андрас складае асобную адміністрацыйную адзінку ў складзе Грэцыі. Адміністрацыйны цэнтр — горад Андрас. Галоўныя галіны эканомікі — сельская гаспадарка (вырошчванне апельсінаў, масліны, абрыкосаў і інш.) і турызм. Працуюць марскі порт і аэрапорт.
Паўднёвы Тыперэры
Фізіка-геаграфічная характарыстыка
Графства размешчана на поўдні Ірландыі ў даліне ракі Шур. Разам з Паўночным Тыперэры яно ўваходзіць у склад гістарычнага аднайменнага графства. На поўдні і паўднёвым усходзе праходзіць адміністрацыйная граніца з графствамі Уотэрфард і Корк, на захадзе з Лімерыкам, а на ўсходзе з Кілкені.
Агульная плошча Паўднёвага Тыперэры складае 2257 км².