cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Арнэта (гміна)
Арнэ́та (Orneta) — вяскова-гарадская гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Лідзбаркскага павета Вармінска-Мазурскага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Арнэце. Плошча гміны складае 244,13 км². Станам на 2004 год у гміне Арнэта пражывалі 13447 (2010) чалавек, шчыльнасць — 55 чал./км². Адміністрацыйна падзелена на 18 салецтваў.
Населеныя пункты
На тэрыторыі гміны размешчаны 24 населеныя пункты.
Эўджэніа Бельтрамі
Эўджэніа Бельтрамі (Eugenio Beltrami:, Крэмона — , ) — італьянскі матэматык, вядомы сваімі працамі па дыферэнцыяльнай геаметрыі і матэматычнай фізіцы. Адыграў значную ролю ў прызнанні нееўклідавай геаметрыі.
1862 — прафесар універсітэта ў Балонні, выкладаў таксама ў Пізе.
1873 — прафесар універсітэта ў Рыме.
Філосаф
Філосаф (φιλόσοφος — аматар мудрасці) — чалавек, асноўным родам дзейнасці якога з'яўляецца вывучэнне, распрацоўка і аналіз філасофскіх вучэнняў і тэорый. Філосаф — прафесійны мысляр. Філосафам таксама можа звацца чалавек, які належыць да пэўнай філасофскай школы і падзяляе яе ідэі і/або жыве ў адпаведнасці з гэтымі ідэямі, гэта значыць здзяйсняючы філасофію як лад жыцця.
Постаці старажытнагрэчаскай філасофіі
<!--
Куапау
Куапа́у, або арканза́с (саманазва: Okáxpa, Ugahxpa, Quapaw, Arkansas) — індзейскі народ, карэнныя жыхары ЗША. У нашы дні жывуць пераважна ў Аклахоме. Агульная колькасць (2012 г.) — 3240 чал.
Пасля пераходу Луізіяны да ЗША заключылі ў 1818 г. і 1824 г. мірныя дагаворы, паводле якіх перадавалі частку тэрыторый амерыканскаму ўраду для будаўніцтва крэпасці і дарогі. У 1834 г. былі пераселены на паўночны ўсход сучаснай Аклахомы.
У нашы дні захоўваюць ва ўласнасці 53 км² племянных тэрыторый. Згодна дагавору 1956 г. з ЗША карыстаюцца аўтаноміяй, маюць асабісты ўрад і паліцыю. Асноўны сучасны занятак — абслугоўванне турыстаў. Куапау трымаюць казіно і палі для гольфу. Існуе багатая вусная гістарычная традыцыя.
Ксенабіётыкі
Ксенабіётыкі (ад ξένος — чужы і βίος - жыццё) — умоўная катэгорыя для абазначэння чужародных для жывых арганізмаў хімічных рэчываў, якія натуральна не ўваходзяць у біятычны кругазварот. Як правіла, павышэнне канцэнтрацыі ксенабіётыкаў у навакольным асяроддзі прама або ўскосна звязана з гаспадарчай дзейнасцю чалавека. Да іх у шэрагу выпадкаў адносяць: пестыцыды, некаторыя мыйныя сродкі (дэтэргенты), радыёнукліды, сінтэтычныя фарбавальнікі, поліараматычныя вуглевадароды і інш. Трапляючы ў навакольнае прыроднае асяроддзе, яны могуць выклікаць павышэнне частаты алергічных рэакцый, гібель арганізмаў, змяніць спадчынныя прыкметы, знізіць імунітэт, парушыць абмен рэчываў, парушыць ход працэсаў у натуральных экасістэмах аж да ўзроўню біясферы ў цэлым.
Вывучэнне ператварэнняў ксенабіётыкаў шляхам дэтаксікацыі і дэградацыі ў жывых арганізмах і ў знешнім асяроддзі важна для арганізацыі санітарна-гігіенічных мерапрыемстваў па ахове прыроды.
Харашкі (прыпыначны пункт)
Харашкі́ (, Хорошки)  — прыпыначны пункт Баранавіцкага аддзялення Беларускай чыгункі ў Дзятлаўскім раёне Гродзенскай вобласці. Размешчаны за 1,6 км на паўднёвы захад ад вёскі Харашкі, за 1,8 км на ўсход ад вёскі Белалозы; на лініі Баранавічы-Палескія — Ліда, паміж прыпыначным пунктам Моўчадзь і станцыяй Выгада.
Ліхтэнберг
Ліхтэнберг (Lichtenberg) — адміністрацыйная акруга ў Берліне. Утварылася ў час адміністрацыйнай рэформы 2001 г. у выніку зліцця акруг Ліхтэнберг і Гоэншонгаўзен.
Раёны
Акруга Ліхтэнберг складаецца з дзесяці раёнаў:
На тэрыторыі акругі Ліхтэнберг размешчаны ландшафтны парк Герцбергэ і Евангелічная клініка каралевы Лізаветы Герцбергэ.
Лясіны (Ушацкі раён)
Лясі́ны (, Лесины) — вёска ва Ушацкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Вялікадолецкага сельсавета.
Да 18 сакавіка 1963 года вёска ўваходзіла ў склад Весніцкага сельсавета.
Арнантавіцы (гміна)
Арнантаві́цы (Ornontowice) — вясковая гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Мікалоўскага павета Сілезскага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Арнантавіцах. Плошча гміны складае 15,1 км². Станам на 2014 год у гміне Арнантавіцы пражывалі 5999 чалавек, шчыльнасць — 350,4 чал./км².
Вертнікі
Ве́ртнікі (, Вертники) — вёска ў Дзяржынскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Путчынскага сельсавета. За 18 км ад Дзяржынска, 63 км ад Мінска, 20 км ад чыгуначнай станцыі Койданава.
Гісторыя
Вядома з XVI ст. У 1588 г. у Койданаўскай воласці, мела 34 валокі зямлі, сяляне плацілі чынш (грашовы падатак), адпрацоўвалі паншчыну. У 1954—1957 гг. цэнтр Вертнікаўскага сельсавета.
На 1 студзеня 2004 г. 46 двароў, 78 жыхароў.
Славутасці
Помнікі: на брацкай магіле савецкіх воінаў, якія загінулі ў Вялікую Айчынную вайну, і на магіле партызана С. В. Адамовіча.
Крывы Тарэц
Крывы Тарэц — рака ў Данецкай вобласці, правы прыток Казённага Тарца. Даўжыня складае 88 кіламетраў, шырыня каля 15-20 метраў.
Таксама на зліцці рэк Крывы Тарэц і Казённы Тарэц знаходзіцца горад Дружкіўка.
Прысады
Прыса́ды (, Присады) — вёска ў Бярэзінскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Бярэзінскага сельсавета.
Беларускі саюз мастакоў
Беларускі саюз мастакоў — грамадскае аб’яднанне мастакоў Беларусі. БСМ ладзіць выстаўкі твораў сваіх удзельнікаў, як і штогадовыя маладзёвыя выстаўкі мастакоў-пачаткоўцаў. У распараджэнні аб’яднання знаходзіцца 300 майстэрняў.
Гісторыя
Грамадскае аб’яднанне «Беларускі саюз мастакоў» вядзе сваю гісторыю з 1938 года.
6—9 снежня 1938 года адбыўся І з’езд мастакоў Беларусі, на якім быў створаны «Саюз савецкіх мастакоў БССР». Надалей творчае аб’яднанне неаднойчы змяняла сваю назву і ў выніку правапераемнікам Саюза мастакоў Беларусі стаў Беларускі саюз мастакоў. У 1995 годзе Саюз мастакоў аб’ядноўваў каля 990 членаў.
Кіраванне
З 28 лістапада 2007 пасаду старшыні БСМ займаў Уладзімір Савіч, з 28 снежня 2013 на гэтай пасадзе знаходзіўся Рыгор Сітніца.
17 снежня 2019 на XXIII з’ездзе БСМ, старшынёй саюза абараны Глеб Отчык.
Прадпрыемствы
БСМ валодае прадпрыемствамі: «Беларт», «Галерэя мастацтва», «Камбінат дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва імя А. М. Кішчанкі» (Барысаў, Мінская вобласць), «Мастацкі камбінат», «Мастацтва» (Брэст, Віцебск і Гродна), «Мастацтва-БСМ» (Гомель), «Рэспубліканская мастацкая галерэя» і «Скульптурны камбінат».
Лука Тоні
У 2006 годзе ў складзе зборнай каманды Італіі стаў чэмпіёнам свету. За гэта ў снежні таго ж года па ініцыятыве Прэзідэнта Італіі атрымаў ордэн «За заслугі перад Італьянскай Рэспублікай».
Сяргей Уладзіміравіч Семянюк
Сяргей Семянюк (нар. ) — украінскі футбаліст, абаронца нямецкага клуба «Крышаў».
Клубная кар’ера
Выхаванец данецкага «Шахцёра», гуляў за дубль і фарм-клуб «Шахцёр-3», які выступае ў Другой лізе Украіны. Другую палову 2011 года правёў у арэндзе ў «Энергетыку» з горада Бурштын (Першая ліга).
У лютым 2012 года падпісаў кантракт з клубам «Брэст» (пазней вярнуў назву «Дынама»), дзе стаў іграком асновы.
У пачатку сезона 2013 з-за траўмы з’яўляўся на полі толькі эпізадычна, а з чэрвеня стаў трывала выхадзіць у асноўным складзе. Звачайна выступаў на пазіцыі левага абаронцы, часам выкарыстоўваўся ў якасці левага паўабаронцы.
Першую палову сезона 2014 прапусціў з-за траўмы. У чэрвені 2014 года вярнуўся на поле, стаў гуляць пераважна як правы паўабаронца. Па заканчэнні сезона 2014 пакінуў брэсцкае «Дынама».
У лютым 2015 года стаў іграком літоўскага клуба «Шаўляй». Аднак, ужо ў маі пакінуў Літву. Пазней зноў стаў трэніравацца разам з брэсцкім «Дынама», у жніўні афіцыйна падпісаў з клубам кантракт. Спачатку гуляў у стартавым складзе «Дынама», але пазней страціў месца ў аснове. Па заканчэнні сезона 2015 пакінуў клуб.
У лютым 2016 года прыбыў на прагляд у «Палтаву», з якой неўзабаве падпісаў кантракт. У ліпені таго ж года перайшоў у кіеўскі «Арсенал», якому дапамог выйсці ў Прэм’ер-лігу.
Міжнародная кар’ера
Гуляў за моладзевыя зборныя Украіны розных узростаў.
Расія (цягнік)
Расія — хуткі цягнік №2/1 Масква-Уладзівасток фармавання Пасажырскага вагоннага дэпо Масква-3 Дырэкцыі па абслугоўванні пасажыраў Маскоўскай чыгункі філіяла ААТ «РЧ», з'яўляецца самым працяглым чыгуначным пасажырскім маршрутам на планеце, які праходзіць па тэрыторыі адной краіны і другім у свеце наогул (першае месца займае цягнік Харкаў-Уладзівасток), перасякаючы па сушы амаль усю Еўразію. Гісторыя цягніка звязана з гісторыяй засваення Сібіры і Далёкага Усходу, з гісторыяй Транссібірскай магістралі.
Гісторыя
У 1916 годзе пасля завяршэння будаўніцтва моста праз раку Амур каля Хабараўска пачаліся прамыя пасажырскія перавозкі ад Масквы да Уладзівастока. 30 верасня 1966 года адправіўся ў свой першы рэйс фірменны цягнік «РАСІЯ». Абслугоўваць пасажыраў у тым рэйсе было даверана камсамольска-моладзевай брыгадзе імя ХV з'езду УЛКСМ пад кіраўніцтвам механіка-брыгадзіра Ніны Андрэеўны Пятаковай. На працягу ўсяго гэтага часу цягнік «РАСІЯ» заўсёды заставаўся адным з самых лепшых цягнікоў не толькі Маскоўскай чыгункі, але і Чыгунак Расійскай Федэрацыі.
Знешняя афарбоўка вагонаў перыядычна змянялася. Яна была вішнёвай з вялікімі металічнымі літарамі, затым чырвонай, малінавай, зялёнай, а пачынаючы з 2002 года вагоны цягніка «РАСІЯ» афарбоўваюцца ў колер расійскага сцяга з трафарэтам герба Расіі.
Да 1993 года цягнік хадзіў штодня. З уводзінамі ў 1993 годзе летняга графіка «РАСІЯ» пачала хадзіць праз дзень па няцотных датах. Да чэрвеня 2001 года цягнік «РАСІЯ» хадзіў па галоўным ходзе Транссібірскай магістралі (праз Яраслаўль), а пачынаючы з гэтай даты і па цяперашнім часе яго рух здзяйсняецца па Горкаўскім ходзе (праз Уладзімір, Ніжні Ноўгарад).
У складзе цягніка некаторы час курсіраваў прычапны вагон "Масква-Пхен'ян".
Яніс Ксенакіс
Яніс Ксенакіс (Ιάννης Ξενάκης; 29 мая 1922, Брэіла, Каралеўства Румынія — 4 лютага 2001, Парыж, Францыя) — французскі кампазітар-мадэрніст і архітэктар грэчаскага паходжання. Адзін з лідараў авангарда і канцэптуалізма ў музыцы і архітэктуры, стваральнік выпадковай музыкі.
ВАЛЬКІРЫЯ
«ВАЛЬКІРЫЯ» — фолк-хардкор-гурт правага напрамку з Беларусі.
Мінуўшчына
Гурт утварыўся ў 2008 годзе ў Капылі. Першапачаткова жанр гурта быў блізкі да язычніцкага чорнага метала. У тым жа годзе гурт даў свой першы канцэрт, пасля чаго зрабіў перапынак да лета 2009 года. Шмат змяняўся склад, большасць музыкаў пераехала ў Мінск.
Узімку 2010 года да гурта далучыўся другі гітарыст.
Светапогляд
Тэматыка песень — ушанаванне родных абшараў, вера продкаў і гонар за свой народ. Гурт выступаў за здаровы лад жыцця і падтрымліваў рух «sXe».
Хаціслаў (станцыя)
Хаці́слаў (, Хотислав)  — станцыя Брэсцкага аддзялення Беларускай чыгункі ў Маларыцкім раёне Брэсцкай вобласці. Размешчана ў вёсцы Сушытніца, за 5,5 км на ўсход ад аграгарадка Хаціслаў.
Ароньска (гміна)
Аро́ньска (Orońsko) — вясковая гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Шыдлавецкага павета Мазавецкага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Ароньску. Плошча гміны складае 81,91 км². Станам на 2004 год у гміне Ароньска пражывалі 5723 чалавекі, шчыльнасць — 69,9 чал./км². Адміністрацыйна падзелена на 19 салецтваў.
Пакалюбічы
Пакалю́бічы (, Поколюбичи) — аграгарадок у Гомельскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Пакалюбіцкага сельсавета.
Знаходзіцца за 10 км у напрамку на паўночны ўсход ад Гомеля, каля возера Сецен. Праз аграгарадок пралягае аўтамабільная дарога.
Рэгент
Венгрыя
Міклаш Хорці — у 1920—1944 гадах рэгент Венгрыі, якое з'яўлялася каралеўствам без караля.
Ксенафобія
Ксенафобія (ад ξένος — чужы + φόβος - страх) — неадчэпны страх або нянавісць да каго-небудзь ці чаго-небудзь чужога, незнаёмага, нязвыклага; успрыманне чужога як незразумелага, неспасціжнага, і таму небяспечнага і варожага. Узведзеная ў ранг светапогляду, можа стаць прычынай варожасці па прынцыпе нацыянальнага, рэлігійнага або сацыяльнага падзелу людзей.
Смільгінскі сельсавет
Смільгі́нскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Воранаўскага раёна Гродзенскай вобласці. Цэнтр — вёска Смільгіні.
Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Радунскага раёна Баранавіцкай вобласці БССР. З 20 верасня 1944 года ў складзе Гродзенскай вобласці. З 25 снежня 1962 года ў складзе Воранаўскага раёна. 11 лютага 1972 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Старасмільгінскага (9 населеных пунктаў: Абрамішкі, Верхняя Ваверка, Гаранцы, Градаўшчызна, Мешкалы, Пятроўка, Смільгіні, Станкелішкі і Трайгі) і Забалацкага (6 населеных пунктаў: Баброўнікі, Бярозаўка, Запрудзяны, Каламыцкія, Пашкі і Слаўная) сельсаветаў.
На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 15 населеных пунктаў.
Прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса 2015
41-я прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса была абвешчана 6 снежня 2015 года. Найлепшым фільмам абрана карціна «».
Буонканвента
Насельніцтва складае 3153 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 49 чал./км². Займае плошчу 64 км². Паштовы індэкс — 53022. Тэлефонны код — 0577.
Заступнікам населенага пункта лічацца святыя апосталы Пётр і Павел.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
Васількаў (гміна)
Васі́лькаў (Wasilków) — вяскова-гарадская гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Беластоцкага павета Падляскага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Васількаве. Плошча гміны складае 127,17 км². Станам на 2012 год у гміне Васількаў пражывалі 14 838 чалавек, шчыльнасць — 116,68 чал./км². Адміністрацыйна падзелена на 10 салецтваў.
Населеныя пункты
На тэрыторыі гміны размешчаны 18 населеных пунктаў.
Дэмаграфія
Даныя па перапісу 2004 года:
Мурам
Му́рам — горад у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Мурамскага раёна Уладзімірскай вобласці. Насельніцтва 118,2 тыс. чалавек (2009). Размешчаны на левым беразе ракі Акі, за 137 км ад Уладзіміра на мяжы з Ніжагародскай вобласцю.
Гісторыя
Мурам — адзін з найстаражытнейшых рускіх гарадоў. Назва паходзіць з назвы фіна-угорскага племені мурама. Першым удзельным мурамскім князем лічыцца Глеб Уладзіміравіч. У 1088 годзе на пэўны час Мурам быў захоплены волжскімі балгарамі. Плацілі даніну Русі, з XII стагоддзя паступова асіміліраваліся рускімі.
З 1097 — сталіца Мурама-Разанскай зямлі. У самастойнае княства Мурамска-Разанская зямля вылучылася са складу Чарнігаўскага княства ў 1127 годзе пры князю Яраславе Святаславиічы. Пасля яго смерці (1129) на мурамскі сталец сеў і стаў першым мурамскім князем яго сын Святаслаў, пазней — унук Расціслаў. Пры Расціславе Мурама-Разанская зямля распалася на Мурамскае і Разанскае княствы, якія канчаткова адасобіліся пасля смерці Святаслава (1145). У Старой Разані князь пакінуў сына Глеба. Разанскі князь Глеб Расціславіч усімі сродкамі змагаўся са сваім паўночным суседам Растова-Суздальскім княствам. Вынікам стала перамога Усевалада Вялікае Гняздо (1208), які паланіў мясцовых князёў.
У 1219 годзе ў Разані княжыў Інгвар Ігаравіч, ягоным нашчадкам яму брат Юрый. Пры ім княства падвергнулася спусташэнню ордамі Батыя. Мурамскае княства складалася з Мурама з паветам. Залежала ад Уладзіміра-Суздальскага княства. Падвяргалася шматлікім набегам татараў. Апошнім мурамскім князем быў Юрый Яраславіч, якога ў 1355 сагнаў з прастола Фёдар Глебавіч. У 1392 вялікі князь маскоўскі Васіль I Дзмітрыевіч далучыў Мурамскае княства да Масквы.
Мазуліна
Мазу́ліна (, Мазулино) — вёска ва Ушацкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Вялікадолецкага сельсавета.
Гісторыя
На паўночна-заходняй ускраіне вёскі выяўлены курганы могільнік IX—XIII стагоддзяў, агулам 9 курганоў вышынёй да 1,5 м і дыяметрам да 5 м, асобныя — вышынёй да 4 м і дыяметрам да 20 м.
Паселішча вядома з XIX стагоддзя як маёнтак Велікадолецкай воласці Барысаўскага павета Мінскай губерніі.
З 1924 года як пасёлак Першамайскі ў Весніцкім сельсавеце Ушацкага раёна.
У Другую сусветную вайну 1 жыхар быў забіты, 22 загінулі ў партызанах.
З 1963 года ў Вялікадолецкім сельсавеце.
Беларуска-аманскія адносіны
Беларуска-аманскія адносіны — адносіны паміж Рэспублікай Беларусь і Султанатам Аман. Дыпламатычныя адносіны паміж дзяржавамі ўстаноўлены 23 ліпеня 1992 года.
Са снежня 2013 года Надзвычайным і Паўнамоцным Паслом Султаната Аман у Рэспубліцы Беларусь па сумяшчальніцтве з'яўляецца Юсеф Іса Алі аль-Заджалі.
У студзені 2014 года Надзвычайны і Паўнамоцны Пасол Рэспублікі Беларусь у Егіпце С.А.Рачкоў прызначаны Надзвычайным і Паўнамоцным Паслом Рэспублікі Беларусь у Султанаце Аман па сумяшчальніцтве. У красавіку 2007 года адбыўся афіцыйны візіт Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь у Султанат Аман.
Аман наведвалі Старшыня Савета Рэспублікі Нацыянальнага Сходу Рэспублікі Беларусь (2010 год), Памочнік Прэзідэнта Беларусі па пытаннях нацыянальнай бяспекі (2010 год), Міністр замежных спраў (2004 год), Старшыня Мінскага гарадскога выканаўчага камітэта (2008 год), Міністр унутраных спраў (2010 год), Міністр гандлю (2016 год), Міністр адукацыі (2016 год).
У апошні час Беларусь наведвалі Старшыня Дзяржаўнага савета (парламента) Амана, Міністр нацыянальнай эканомікі, Міністр, адказны за замежныя справы, Міністр абароны, Дзяржаўны міністр і Губернатар г.Маскат, Генеральны сакратар Савета навуковых даследаванняў, Міністр вышэйшай адукацыі, Міністр юстыцыі, Старшыня савета дырэктараў аманскага гандлёва-прамысловай палаты.
Праведзеныя тры раўнды палітычных кансультацый на ўзроўні намеснікаў міністраў замежных спраў, апошні з іх адбыўся ў г. Мінску ў красавіку 2015 года.
У жніўні 2015 года ў Мінску арганізавана першае пасяджэнне Беларуска-Аманскага савета дзелавога супрацоўніцтва. Другое пасяджэнне прайшло ў сакавіку 2016 года ў Маскаце.
Развіваецца міжпарламенцкае ўзаемадзеянне. Парламентамі Беларусі і Амана падпісаны мемарандум аб узаемаразуменні, сфарміраваны групы па супрацоўніцтве. Аманская парламенцкая група наведала Беларусь з візітам у 2015 годзе. У сакавіку 2016 года Аман наведаў намеснік старшыні Пастаяннай камісіі Савета Рэспублікі па міжнародных справах і нацыянальнай бяспецы, кіраўнік групы дружбы Савета Рэспублікі Нацыянальнага Сходу Рэспублікі Беларусь з Дзяржаўным саветам Амана.
Дагаворна-прававая база супрацоўніцтва знаходзіцца ў стадыі фарміравання. Бакі падпісалі пагадненні аб гандлёва-эканамічным супрацоўніцтве, узаемнай абароне інвестыцый, пазбяганні падвойнага падаткаабкладання, узаемнай адмене віз для ўладальнікаў дыпламатычных, спецыяльных і службовых пашпартоў; мемарандумы аб узаемаразуменні паміж міністэрствамі замежных спраў, юстыцыі, адукацыі; гандлёва-прамысловымі палатамі, а таксама пагадненне аб устанаўленні дружалюбных сувязяў паміж Мінскам і Маскатам.
У Рэспубліцы Беларусь зарэгістравана 3 сумесныя беларуска-аманскія прадпрыемствы.
У кастрычніку 2010 года праведзены Дні культуры Султаната Аман у Рэспубліцы Беларусь.
Аляксей Мікітавіч Трубяцкой
Аляксей Мікітавіч Трубяцкой ( — ) — князь, рускі палітычны і вайсковы дзеяч, дыпламат. Хросны бацька цара Пятра I.
У 1618 годзе атрымаў чын стольніка. Ваявода ў Табольску (1629), Астрахані (1633). З 1642 года — камандуючы арміяй на паўднёвай мяжы Рускай дзяржавы.
У 1659—1660 гг. узначальваў царскую адміністрацыю на Украіне, удзельнічаў у баявых дзеяннях супраць гетмана І. Выгоўскага, які перайшоў на бок Рэчы Паспалітай. Камандаваў рускімі войскамі ў Канатопскай бітве. У 1662 годзе ўдзельнічаў у задушэнні Меднага бунту ў Маскве. За паспяховыя дзеянні узнагароджаны вотчынай — горадам Трубчэўскам з паветам і тытулам «валадара Трубчэўскага» (1660). Фармальна застаўшыся камандуючым войскам, Аляксей Мікітавіч не ўдзельнічаў у баявых дзеяннях, заставаўся пры двары.
Яўген Андрэевіч Капітанаў
Яўген Андрэевіч Капітанаў (, г. Бранск, Расія — ) — урач-алерголаг-імунолаг, мікрабіёлаг. Доктар медыцынскіх навук (1987), прафесар (1989).
Біяграфія
Скончыў Крымскі дзяржаўны медыцынскі інстытут (1954), Цэнтральны навукова-даследчы дэзінфекцыйны інстытут (аспірантура, 1959). Працаваў у Бахчысарайскім шпітале інвалідаў (1955—1956, урач-мікрабіёлаг), Гродзенскім дзяржаўным медыцынскім інстытуце (1959—1997, медыка-дыягнастычны факультэт, кафедра мікрабіялогіі, прафесар).
Навуковыя інтарэсы: вывучэнне асаблівасцей імунітэта пры туберкулёзе; асаблівасці метабалізму стрэптаміцэтаў-прадуцэнтаў антыбіётыкаў.
Дыпладок
Дыпладок (Diplodocus) — род вымерлых паўзуноў падатрада заўрапод атрада яшчаратазавых дыназаўраў.
Этымалогія
Назва роду паходзіць ад грэчаскіх слоў διπλόος — «двайны» і δοκός — «бэлька», азначае «двайны адростак», або «двухадросткавая істота»; дадзена з-за падвойных ніжніх асцюкаватых адросткаў пазванкоў.
Апісанне
Вядомы з юры Паўночнай Амерыкі і поўдня Англіі.
Даўжыня да 27 м, маса каля 10 т. Зграбныя жывёлы з невялікай галавой, тонкай доўгай шыяй і доўгім пругападобным хвастом. Магутная спінная мускулатура дазваляла адрываць пярэднія ногі ад зямлі і падымацца на задніх, каб дацягвацца да крон дрэў. Маса ног складала амаль палову масы цела. Мускулатура мацавалася пры дапамозе высокіх асцістых адросткаў крыжавых і злучаных з імі спінных і хваставых пазванхоў. На ніжняй паверхні хваставых пазванхоў былі двайныя (парныя) адросткі для засцярогі хваста, калі ён цягнуўся па зямлі. Насавыя адтуліны і вочы размяшчаліся на вяршыні чэрапа. Зубы нешматлікія, слабыя, былі толькі ў пярэдняй частцы сківіц. Расліннаедныя, карміліся мяккай воднай і наземнай расліннасцю.
Гісторыя вывучэння
Першы скамянелы шкілет быў знойдзены ў 1877 годзе ў Скалістых гарах (штат Каларада) палеантолагам С. У. Уілістанам (Samuel Wendell Williston). Пазней былі выяўленыя і іншыя рэшткі ў адкладах юрскага перыяду (фармацыя Морысан). Усе яны датуюцца узростам 150—147 млн гадоў таму.
За перыяд з 1878 па 1924 год было апісана некалькі відаў, якія адносяцца да роду Дыпладок. Першы шкілет выявілі Benjamin Mudge і Samuel Wendell Williston ў 1878 годзе на захадзе ЗША, у штаце Ваёмінг. Па гэтым асобніку вядомы палеантолаг таго часу Г. Марш апісаў новы від, назваўшы яго Diplodocus longus. Пасля фасіліі дыпладокаў былі знойдзены і на тэрыторыі іншых заходніх штатаў: Каларада, Юта і Мантана.
У музеі натуральнай гісторыі Карнегі знаходзіцца чэрап маленькага дыпладока. Гэты маленькі чэрап быў знойдзены ў 1921 годзе. Даследаваўшы яго, спецыялісты па палеанталогіі ў 2010 годзе прыйшлі да высновы, што форма галавы дыпладока моцна мянялася па меры росту.
Класіфікацыя
Вядома некалькі відаў дыпадокаў, усе віды — расліннаедныя формы. У сучасных класіфікацыях да дыпладокаў адносяць таксама сейсмазаўра (Diplodocus hallorum).
Дыянісій Сільвестравіч Наруцкі
Дыянісій Сільвестравіч Наруцкі (1904—1960) — палкоўнік Савецкай Арміі, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1945).
Біяграфія
Дыянісій Наруцкі нарадзіўся 18 кастрычніка 1904года ў вёсцы Пагост (цяпер — Салігорскі раён Мінскай вобласці Беларусі). Вучыўся на рабфаку, працаваў токарам на заводзе. У 1926 годзе Наруцкі быў прызваны на службу ў Рабоча-сялянскую Чырвоную Армію. У 1932 годзе ён скончыў Арлоўскую бранятанкавую школу. Удзельнічаў у польскім паходзе і савецка-фінскай вайне. З першага дня Вялікай Айчыннай вайны — на яе франтах. У 1943 годзе скончыў курсы ўдасканалення каманднага складу.
Да студзеня 1945 года гвардыі падпалкоўнік Дыянісій Наруцкі камандаваў 396-м гвардзейскім самаходным артылерыйскім палком 1-га Беларускага фронту. Вызначыўся ў час вызвалення Польшчы. 14 студзеня 1945 года полк Наруцкого вёў баі ў раёне пасёлка Грабуў-Паліцыён ў 5 кіламетрах на поўдзень ад горада Варка. Усяго ж ён прасунуўся на 80 кіламетраў, знішчыўшы 2 танка, 31 артылерыйскае гармат, 21 мінамет, 93 кулямёта, некалькі сотняў варожых салдат і афіцэраў, што спрыяла паспяховаму акружэнню нямецкай групоўкі ў Варшаве.
Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 24 сакавіка 1945 года за «ўзорнае выкананне баявых заданняў камандавання на фронце барацьбы з нямецкімі захопнікамі і праяўленыя пры гэтым адвагу і геройства» гвардыі падпалкоўнік Дыянісій Наруцкі быў удастоены высокага звання Героя Савецкага Саюза з уручэннем ордэна Леніна і медалі «Залатая Зорка» за нумарам 5663.
У 1946 годзе ў званні палкоўніка Наруцкий быў звольнены ў запас. Пражываў і працаваў у Маскве. Памёр 4 кастрычніка 1960 года, пахаваны на Праабражэнскіх могілках Масквы.
Быў таксама узнагароджаны двума ордэнамі Чырвонага Сцяга, ордэнамі 2-й ступені, Суворава 3-й ступені, Айчыннай вайны 2-й ступені і Чырвонай Зоркі, шэрагам медалёў.
Касабуцкі
Касабуцкі — прозвішча.
Дыянісій Сільвестравіч Наруцкі
Біяграфія
У гонар Наруцкага названы вуліцы ў Салігорску і пасёлку Мірны Салігорскага раёна Мінскай вобласці Беларусі.
Жаба-бык
Жаба-бык, або жаба-вол (Rana catesbeiana) — адзін з самых буйных відаў у сямействе звычайныя жабы. У даўжыню дасягае 15-25 см, (у сярэднім каля 17-20 см), вага дарослых асобін каля 450 г, асобныя асобнікі дасягаюць 600 г. Спіна афарбаваная ў аліўкава-буры колер з цёмна-бурымі разводамі.
Святліца (Бярэзінскі раён)
Святлі́ца (, Светлица) — вёска ў Бярэзінскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Бярэзінскага сельсавета.
Цюркан Сайлан
Цюркан Сайлан (Türkan Saylan; 13 снежня 1935, Стамбул, Турцыя — 18 мая 2009, Стамбул, Турцыя) — турэцкі ўрач-дэрматолаг, акадэмік, пісьменнік, педагог і грамадскі дзеяч. Яна вядомая як заснавальнік дабрачыннага фонду «Асацыяцыя падтрымкі сучаснага жыцця» (Çağdaş Yaşamı Destekleme Derneği, ÇYDD).
Вертнікаўскі сельсавет
Ве́ртнікаўскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Дзяржынскага раёна Мінскай вобласці. Цэнтр — вёска Вертнікі.
Цюркан Сайлан
Біяграфія
Цюркан нарадзілася 13 снежня 1935 года ў Стамбуле, у сям’і Фасіха Галіп-Бея, аднаго з першых, хто стаяў ля вытокаў стварэння маладой Турэцкай Рэспублікі, а яе маці была швейцарка Лілі Міна Райман, якая ў замужжы прыняла іслам і ўзяла турэцкае імя Лэйла. Цюркян Сайлан была старэйшай з пяці братоў і сясцёр.
Вертнікаўскі сельсавет
Утвораны 16 ліпеня 1954 года ў складзе Дзяржынскага раёна Мінскай вобласці БССР шляхам аб’яднання скасаваных Нарэйкаўскага і Навасадскага сельсаветаў. 8 красавіка 1957 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Путчынскага (9 населеных пунктаў: вёскі Бальдзюкі, Вертнікі, Галышова, Глушынцы, Каўшова, Кулакоўцы, Мілашы, Нарэйкі і Скірмантава) і Дзямідавіцкага (12 населеных пунктаў: вёскі Вялікае Белякова, Крыштафова, Малое Белякова, Марцінавічы, Навасады, Піяніна, Плашава, Пярхурава, Чырвоная Змена, Шумшчына, пасёлак Вызваленне і хутар Буралом) сельсаветаў.
На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзіў 21 населены пункт.
Цюркан Сайлан
Біяграфія
З 1964 па 1968 год яна працавала ў бальніцы сацыяльнага забеспячэння ў Нішанташы і спецыялізавалася на захворваннях скуры.
У 1968 годзе яна пачала працаваць старшым асістэнтам на медыцынскім факультэце Стамбульскага універсітэта па спецыяльнасці дэрматалогія.
У 1971 годзе яна атрымала стыпендыю для далейшага навучання ў Англіі. У 1974 годзе яна працавала ў Францыі, а ў 1976 годзе — у Англіі.
У 1972 годзе яна стала выкладчыкам, а ў 1977 годзе прафесарам.
У 1976 годзе яна пачала спецыялізавацца на лепры, была адным з заснавальнікаў Міжнароднага саюза праказы (ILU).
З 1981 па 2002 год, акрамя працы прафесарам ва ўніверсітэце, была галоўным урачом бальніцы па лячэнні праказы ў Стамбуле, якая належыць Міністэрству аховы здароўя Турцыі.
Туркан Сайлан працавала кансультантам па лепры ў Сусветнай арганізацыі аховы здароўя да 2006 года. Яна прымала ўдзел у стварэнні лабараторыі паталогіі дэрмы, хваробы Бехчэта і паліклінікі па венерычных хваробам. На дабрачыннай аснове яна выконвала абавязкі галоўнага ўрача ў Стамбульскай бальніцы, дзе лячылі лепру, на працягу 21 года, паміж 1981 і 2002 гадамі. Яна таксама была членам Еўрапейскай акадэміі дэрматалогіі і венералогіі ў міжнародным таварыстве праказы. Узнагароджана шматлікімі прэміямі і прызамі за сваю працу.
Памерла 18 мая 2009 года.
Сям’я
У 1957 годзе яна выйшла замуж. У шлюбе нарадзілася двое сыноў, адзін з іх стаў мастаком-графікам, а другі — урачом. У Сайлан таксама ёсць чатыры ўнукі.
Прудок (Гомельскі раён)
Прудо́к (, Прудок) — пасёлак у Гомельскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Пакалюбіцкага сельсавета.
Марфа Васільеўна Сабакіна
Марфа Васільеўна Сабакіна (? — ) — трэцяя жонка Івана Грознага, дачка каломенскага двараніна.
Абрана ў жонкі цару пасля традыцыйнай працэдуры агледзін, царская нявеста Сабакіна неўзабаве цяжка захварэла. Шлюб адбыўся 28 кастрычніка 1571, царыца Марфа памерла праз 15 дзён. Як і ў выпадку з першымі двума жонкамі, Анастасіяй Раманаўнай і Марыяй Цемрукаўнай, ранняя смерць царыцы спарадзіла падазроны ў атручванні і выклікала гнеў Івана; па некаторых дадзеных, падчас расследаванняў было пакарана 20 чалавек. Дамагаючыся правы заключыць забаронены царквой чацвёрты шлюб, Іван сцвярджаў, што з-за хваробы нявесты шлюб з Марфай застаўся фіктыўным.
Даследаванне рэшткаў Марфы Васільеўны, праведзенае ў 1990-я гады, не выявіла атрутных металаў і іншых устойлівых рэчываў; гэта, зрэшты, не выключае выкарыстання расліннага яду, які не паддаецца хімічнаму аналізу.
У мастацтве
«Марфай Васільеўнай» клічуць жонку Івана Грознага ў п’есе М. А. Булгакава «Іван Васілевіч» і ў пастаўленым па ёй фільме «Іван Васілевіч мяняе прафесію»; але гераіня Булгакава-Гайдая не падобна на хворую царскай нявесту.
Veles
«Veles» (Вялес) — НСБМ-гурт з Польшчы. Спачатку быў вядомы пад назвай «Belthil» (1992—1994). «Veles» знаходзіцца ў спісе гуртаў Антыдыфамацыйнай лігі, якія граюць «музыку нянавісці».
Помнік А. С. Пушкіну (Растоў-на-Доне)
Помнік Аляксандру Сяргеевічу Пушкіну ў Растове-на-Доне — помнік у цэнтры горада Растова-на-Доне, на скрыжаванні вуліцы Пушкінскай і Варашылаўскага праспекта. Аўтар помніка Г. А. Шульц (архітэктар М. А. Мінкус). Помнік быў усталяваны ў 1959 годзе. Пазней плошча, на якой усталяваны манумент, была дэкаравана ліхтарамі, стылізаванымі пад працу XIX стагоддзя. Помнік А. С. Пушкіну з'яўляецца аб'ектам культурнай спадчыны рэгіянальнага значэння. Першы помнік у Растове-на-Доне, прысвечаны літаратурнай тэматыцы.
Скульптура паэта, выкананая ў класічнай манеры, выраблена з бронзы і стаіць на высокім пастаменце чырвонага колеру, зробленым з граніту.
У 1992 годзе помнік Пушкіну быў занесены ў спіс дзяржаўнай аховы.
У 1999 годзе помнік быў адрэстаўраваны.
Штогод у дзень нараджэння паэта, 6 чэрвеня, жыхары Растова-на-Доне і госці горада ўскладаюць кветкі да помніка. Тут таксама збіраюцца прыхільнікі яго творчасці, уладкоўваюцца літаратурныя і паэтычныя вечары. У святочных імпрэзах бяруць удзел прадстаўнікі аб'яднанняў пісьменнікаў, дзяржаўных устаноў у сферы культуры, навучэнцы школ.
Помнік услаўленаму паэту і пісьменніку з'явіўся ў горадзе не проста так: Пушкін наведаў Растоў-на-Доне ў 1820 годзе. У гэты час ён здзяйсняў падарожжа на Каўказ у кампаніі генерала ад кавалерыі Мікалая Мікалаевіча Раеўскага, героя Айчыннай вайны 1812 года і асабістага сябра Аляксандра Сяргеевіча. Дзякуючы гэтаму вандраванню ў паэта развілася цікавасць да гісторыі кіравання Петра I і Кацярыны II, а таксама паўстанняў пад правадырствам Сцяпана Разіна і Емяльяна Пугачова, на тэму якіх ён напісаў свае творы. Аблічча Растова, норавы яго жыхары зрабілі ўражанне на маладога Пушкіна, які да гэтага круціўся пераважна ў сталічных колах, і гэта таксама пакінула вызначаны след у яго творчасці.
Жак Ліпшыц
Жак (Хаім Якаў) Ліпшыц (Jaques Lipchitz;, , Гродзенская губерня (цяпер — Друскінінкай, Алітускі павет, Літва) — , востраў Капры, Італія) — французскі скульптар.
Біяграфія
У 1909 годзе пераехаў у Парыж, дзе вучыўся ў Школе Мастацтваў і Акадэміі Жуліяна. У 1922 годзе ўступіў у мастацкую групу «Новы дух» (L'Esprit Nouveau). У сваіх ранніх працах праявіў сябе прыхільнікам радыкальных формаў кубізму, аднак пазней змякчыў цяжкія і рэзкія формы сваіх скульптур, зрабіўшы іх больш вытанчанымі. Працаваў таксама мадэльерам мэблі і дэкаратарам.
У 1941 годзе, пасля акупацыі Францыі нямецкімі войскамі, Ліпшыц збег з Парыжа ў ЗША і жыў у Нью-Ёрку, дзе яго працы знайшлі вялікае прызнанне ў мастацкіх колах. У 1946 годзе вярнуўся ў Парыж, але неўзабаве зноў з'ехаў у ЗША, у 1958 годзе атрымаў амерыканскае грамадзянства.
Жак Ліпшыц памёр 26 мая 1973 года на востраве Капры. Пахаваны ў Іерусаліме.
Ожыш (гміна)
О́жыш (Orzysz) — вяскова-гарадская гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Пішскага павета Вармінска-Мазурскага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Ожышы. Плошча гміны складае 363,49 км². Станам на 2008 год у гміне Ожыш пражывалі 9518 чалавек, шчыльнасць — 46 чал./км². Адміністрацыйна падзелена на 26 салецтваў.
Населеныя пункты
На тэрыторыі гміны размешчаны 43 населеныя пункты.
Марат Радыкавіч Ахметшын
Марат Радыкавіч Ахметшын (Марат Радикович Ахметшин, Марат Радик улы Әхмәтшин; 27 чэрвеня 1980, Елізава, Камчацкая вобласць, РСФСР, СССР — 3 чэрвеня 2016, Пальміра, Тадмар, Сірыя) — расійскі афіцэр, артылерыст, удзельнік баявых дзеянняў у Сірыі, Герой Расійскай Федэрацыі (2016).
Біяграфія
Марат Ахметшын нарадзіўся 27 чэрвеня 1980 года ў Елізава Камчацкай вобласці ў сям’і патомных вайскоўцаў. Дзед Марата быў ваенным мараком, бацька — ваенным лётчыкам.
У 1997 годзе скончыў сярэднюю школу № 113 у Казані, пасля чаго паступіў у Казанскае вышэйшае артылерыйскае камандна-інжынернае вучылішча (з 1998 года — Казанскі філіял Ваеннага артылерыйскага ўніверсітэта), якое скончыў у чэрвені 2002 года.
Пасля вучылішча накіраваны ў 58-ю армію Паўночна-Каўказскай ваеннай акругі, дзе прызначаны камандзірам гаўбічнага самаходна-артылерыйскага ўзвода, які размяшчаўся ў Кабардзіна-Балкарыі. Праз год, у чэрвені 2003 года, прызначаны камандзірам гаўбічнай самаходна-артылерыйскай батарэі. У 2005 годзе праведзены ў капітаны. У снежні 2009 года прызначаны памочнікам камандзіра батальёна па артылерыі.
У ліпені 2009 года прызначаны камандзірам гаўбічнай артылерыйскай батарэі (г. Гюмры, Рэспубліка Арменія). У чэрвені 2010 года ў сувязі з расфармаваннем часці звольніўся з ваеннай службы ў запас.
У снежні 2015 года вярнуўся на ваенную службу і прызначаны начальнікам разведкі штаба гаўбічнага самаходна-артылерыйскага дывізіёна Заходняй ваеннай акругі.
Вясной 2016 года камандзіраваны ў Сірыйскую Арабскую Рэспубліку ў склад расійскага ваеннага кантынгенту. 3 чэрвеня 2016 года ў раёне горада Пальміра падчас бою з баевікамі ІДІЛ атрымаў шматлікія раненні, ад якіх памёр у шпіталі.
Пахаваны 6 чэрвеня 2016 года ў вёсцы Атабаева Лаішаўскага раёна Рэспублікі Татарстан.
Указам Прэзідэнта Расійскай Федэрацыі ад 23 чэрвеня 2016 года капітану Ахметшыну «за мужнасць і гераізм пры выкананні спецыяльных задач» пасмяротна прысвоена званне Героя Расійскай Федэрацыі. 31 жніўня ў Казанскім крамлі адбылося ўручэнне медаля «Залатая Зорка» сям’і героя.
Памяць
Казанскай сярэдняй школе № 113 прысвоена імя Героя Расійскай Федэрацыі Марата Ахметшына, на будынак устаноўлена мемарыяльная дошка. У снежні 2018 года ў будынку школы адкрыты бюст Марата Ахметшына.
У верасні 2017 года ў сяле Атабаева яму адкрыты помнік.
Сям’я
У Марата Ахметшына засталіся жонка, Гузель Равілеўна Ахметшына, і трое дзяцей — Зарына, Амір і Раліна.
Элізабет Борн
Элізабет Борн (Élisabeth Borne; нар., XV акруга Парыжа, Францыя) — французскі палітычны і дзяржаўны дзеяч. Прэм’ер-міністр Францыі з 16 траўня 2022 года.
Міністр працы, занятасці і інтэграцыі (2020—2022). Адказны міністр транспарту пры міністры комплексных экалагічных пераўтварэнняў (2017—2019), міністр комплексных экалагічных пераўтварэнняў (2019—2020). З’яўляецца другой жанчынай-прэм’ер-міністрам Францыі пасля Эдзіт Крэсон.
Дынга
Дынга (Canis lupus dingo) — другасна здзічэлы свойскі сабака, адзіны плацэнтарны драпежнік у фаўне Аўстраліі да прыходу еўрапейцаў. Назва «Дынга» ўзнікла ў пачатку еўрапейскай каланізацыі Новага Паўднёвага Уэльса і, па ўсёй верагоднасці, паходзіць ад «тынга» — тэрміна, які выкарыстоўваўся абарыгенамі Порт-Джэксана для апісання сваіх сабак.
Знешні выгляд
Мех у Дынга кароткі і густы, тыповая афарбоўка — іржава-рудая ці руда-бурая, на мордзе і бруху святлей. Зрэдку сустракаюцца асобіны амаль чорнага колеру, белыя і пярэстыя. На паўднёвым усходзе Аўстраліі жыве парода Дынга шэра-белай масці. Дынга чорна-Падпалай афарбоўкі (па тыпу афарбоўкі ратвейлера) лічацца гібрыдамі Дынга з хатнімі сабакамі, верагодна, нямецкімі аўчаркамі. Чыстакроўныя Дынга ня брэшуць, але здольныя рыкаць і выць як воўк.
Гісторыя
Мяркуючы па выкапням астанкаў, Дынга завезлі ў Аўстралію не перасяленцы (прыкладна 40 000-50 000 гадоў назад), як меркавалася раней, а выхадцы з Паўднёва-Усходняй Азіі (магчыма, з Малайскага архіпелага). Самаму старажытнаму чэрапу дынга, знойдзенаму ў В’етнаме, прыкладна 5500 гадоў; рэшткі гэтага сабакі узростам ад 2500 да 5000 гадоў знаходзяць і ў іншых частках Паўднёва-Усходняй Азіі, а найстаражытным скамянелым рэшткам дынга ў Аўстраліі — каля 3450 гадоў. Даследаванні мітахандрыяльнай ДНК дынга, апублікаваныя ў 2004 годзе, датуюць іх з’яўленне ў Аўстраліі 4000 г. да н. э.; меркавана, усё аўстралійскія Дынга вядуць паходжанне ад адной невялікай групы.
У Аўстраліі ўцёклыя або кінутыя гаспадарамі Дынга знайшлі выдатныя ўмовы для пражывання: шмат дзічыны, адсутнасць ворагаў і сур’ёзных канкурэнтаў, размножыліся і рассяліліся па ўсім кантыненце і бліжэйшым астравам, не патрапіўшы толькі на Тасманію. Уменне паляваць зграямі дала ім важную перавагу перад адзіночнымі сумчатымі драпежнікамі. Як мяркуецца, Дынга сталі прычынай вымірання шэрагу сумчатых, уключаючы самага буйнога абарыгеннага драпежніка — сумчатага ваўка.
Звычайна Дынга разглядаюць у якасці падвіду хатняй сабакі, аднак шматлікія адмыслоўцы лічаць яго цалкам самастойным відам. Мяркуюць, што Дынга з’яўляецца амаль чыстакроўнымі нашчадкам адамашненага індыйскага ваўка, які ў дзікім стане і зараз водзіцца на паўвостраве Індастан і ў Белуджыстане. У 1958 годзе дзікі сабака, падобны на дынга, але толькі больш дробны, быў знойдзены ў лясах Новай Гвінеі. На Дынга таксама падобны нядаўна выяўлены на паўднёвым усходзе ЗША дзікі Каралінскі сабака.
Лад жыцця і рацыён
Дынга — пераважна начныя жывёлы. Асноўныя месцы іх пражывання ў Аўстраліі — ўзлескі вільготных лясоў, сухія эўкаліптавыя зараснікі, засушлівыя паўпустыні ў глыбіні мацерыка. Логава яны ладзяць ў пячорах, пустых норах, сярод каранёў дрэў, звычайна непадалёк ад вадаёмаў. У Азіі Дынга трымаюцца паблізу чалавечага жылля і харчуюцца адкідамі.
Прыкладна 60 % рацыёну аўстралійскіх Дынга складаюць небуйныя млекакормячыя, у прыватнасці, трусы. Палююць на кенгуру і валабі; у меншай ступені харчуюцца птушкамі, рэптыліямі, казуркамі і падалкай. З пачаткам масавага развядзення жывёлы Дынга стаў нападаць і на яго, што пацягнула за сабой знішчэнне дзікіх сабак фермерамі. Хоць, як высветлілася, хатняя жывёла складае ўсяго 4 % рацыёну дынга, гэтыя дзікія сабакі часта рэжуць авечак, не ядучы іх. У Азіі Дынга харчуюцца, пераважна, харчовымі адкідамі: рысам, сырой садавінай, у невялікай колькасці рыбай і курыным мясам; радзей ловяць яшчарак і пацукоў.
Маладыя Дынга па-за сезонаў размнажэння жывуць, як правіла, паасобку, хоць могуць ўтвараць групы падчас палявання на буйную дзічыну. На вялікай колькасці падалкі часам назіралі да сотні сабак. Стабільныя сямейныя зграі у Дынга складаюцца з 3-12 асобін, як і ў ваўкоў, якія групуюцца вакол дамінантнай пары. У сямейных групах трымаецца строгая іерархія. У кожнай зграі ёсць свой паляўнічы ўчастак, які яна абараняе ад суседзяў.
Размнажэнне
Дынга жывуць невялікімі зграямі, у якіх размнажаецца толькі дамінантная пара. Калі ў іншай самкі нараджаюцца дзіцяняты, дамінантная самка іх забівае. Нізкаранговыя самкі і самцы праяўляюць клопат пра дзіцянят галоўнай самкі. Іерархія Дынга трымаецца на запалохванні і перыядычных бойках.
У адрозненне ад звычайнага сабакі, Дынга размнажаюцца раз у год. Сезон размнажэння ў аўстралійскіх Дынга прыпадае на сакавік-красавік, у азіяцкіх — на жнівень-верасень. Тэрмін цяжарнасці, як і ў сабак — 63 дня. У памёце звычайна 6-8 шчанят, якіх самка нараджае ў логаве. Шчанюкі нараджаюцца сляпымі, але пакрытымі поўсцю. Патомства даглядаюць абодва бацькі.
Ва ўзросце 3 тыдняў шчанюкі Дынга ўпершыню пакідаюць роднае логава, і самка спыняе карміць іх малаком. Да 8 тыдняў яны канчаткова пакідаюць логава і жывуць разам з іншымі членамі зграі. З 9 да 12 тыдняў маці і астатнія члены зграі прыносяць ім ежу і ваду, якія кормяць шчанюкоў. У 3-4 месяцы шчанюкі ўжо незалежныя і суправаджаюць дарослых на паляванні.
Палавая сталасць у Дынга надыходзіць ва ўзросце 1-3 гадоў. Дынга манагамныя. Жывуць яны 10 гадоў у прыродзе і да 13 гадоў у няволі.
Значэнне для экасістэмы
Дынга — асноўныя млекакормячыя драпежнікі Аўстраліі і займаюць важнае месца ў экалогіі кантынента. Пры яго засяленні яны выціснулі мясцовых драпежнікаў, заняўшы біялагічную нішу істоты, якая рэгулюе колькасць траваедных жывёл. Яны таксама прадухіляюць знікненне некаторых відаў абарыгеннай фауны, знішчаючы яе ворагаў — здзічэлых котак і лісіц, хоць самі сталі прычынай знікнення некаторых відаў сумчатых. Дынга таксама дапамагаюць рэгуляваць колькасць звычайных трусоў, завезеных у Аўстралію, якія распладзіліся тут у велізарнай колькасці. Аднак Дынга можна назваць шкоднікамі, бо з’яўляючыся першапачаткова чужым элементам для аўстралійскай фауны млекакормячых, яны наносяць значны ўрон прыродзе мацерыка, вынішчаючы рэдкіх мясцовых бандзікутаў, валабі, дробных драпежных сумчатых і іншыя віды.
Значэнне для чалавека
Спачатку стаўленне перасяленцаў да Дынга было памяркоўным, але сітуацыя хутка змянілася ў XIX стагоддзі, калі авечкагадоўля стала важнай галіной аўстралійскай эканомікі. Дынга, якія палявалі на авечак, лавілі пасткамі, адстрэльвалі і труцілі. У канцы XIX стагоддзя ў адным Новым Паўднёвым Уэльсе фермеры штогод выдаткоўвалі на барацьбу з дзікімі сабакамі некалькі тон стрыхніну. Калі гэтых мер аказалася недастаткова, у 1880-х гадах было пачата будаўніцтва велічэзнага сеткаватага плоту (сабачы плот), які агароджваў участкі авечай пашы ў паўднёвым Квінслендзе, каб засцерагчы жывёлу ад дынга, а пашы ад трусоў, якія тут распладзіліся. У 1960-х гадах асобныя секцыі агароджы былі злучаныя разам, утварыўшы бар’ер, які перарываецца толькі ў месцах перасячэння шашэйных дарог. На дадзены момант агароджа працягнулася на 8500 км — ад горада Тувумба ў Квінслендзе да Вялікага Аўстралійскага заліва, аддзяляючы засушлівую паўночна-заходнюю частку Аўстраліі ад параўнальна урадлівай; яна з’яўляецца самым працяглым збудаваннем, якое было пабудаваны людзьмі. Падтрыманне агароджы ў належным парадку штогод абыходзіцца штатам Квінсленд, Новы Паўднёвы Уэльс і Паўднёвая Аўстралія каля 15 000 000 аўстралійскіх долараў. Уздоўж агароджы курсіруюць адмысловыя патрулі, шукаючы пашкоджанні ў сетц=ы і падземныя норы, праробленыя трусамі ці вомбатамі, і знішчаючы дынга, якія пракраліся за агароджу.
Вядомыя вельмі рэдкія выпадкі нападу Дынга на чалавека. У Аўстраліі атрымаў шырокую вядомасць працэс над бацькамі Азарыі Чэмберлен, якую скраў дынга, — першапачаткова ў яе смерці абвінавачвалі саміх бацькоў.
У некаторых краінах трымаць Дынга як хатніх жывёл забаронена. У Азіі іх мяса, як і іншых сабак, ўжываецца мясцовымі жыхарамі ў ежу.
Deus ex machina
Deus ex machina (Бог з машыны, ) — выраз, які азначае нечаканую, штучную развязку сітуацыі з прыцягненнем нейкага фактару, які не дзейнічаў раней.
Гісторыя
Выраз з’явіўся ў антычным тэатры і пазначаў бога, які з’яўляўся ў канцы спектакля пры дапамозе адмысловых механізмаў («спускаўся з нябёсаў») і вырашаў праблемы герояў. У сучаснай культуры выраз ужываецца для ўказання на нечаканы развязку цяжкай сітуацыі, якая не выцякае з натуральнага ходу падзей, а з’яўляецца чымсьці штучным.
З’яўляецца калькай з (ἀπὸ μηχανῆς θεός). Словам mechane (μηχανῆς) у старажытнагрэчаскім тэатры зваўся кран, які дазваляў паднімаць акцёра над сцэнай (для выканання ролі бога).
Малыя Дольцы
Малы́я До́льцы (, Малые Дольцы) — вёска ва Ушацкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Вялікадолецкага сельсавета.
У 1924—1954 гадах цэнтр Маладолецкага сельсавета. Да 18 сакавіка 1963 года вёска ўваходзіла ў склад Весніцкага сельсавета, да 30 ліпеня 1966 года — у складзе Пышнянскага сельсавета Лепельскага раёна , з 30 ліпеня 1966 года да 12 верасня 1966 года — у складзе Ушацкага раёна, пасля чаго ўключана ў склад Вялікадолецкага сельсавета.
Белы тэрор у Іспаніі
Белы тэрор (Terror Blanco ) або франкісцкія рэпрэсіі (Represión Franquista) — палітычныя злачынствы і рэпрэсіі, здзейсненыя нацыяналістычным лагерам, а затым урадам Франсіска Франка падчас і пасля грамадзянскай вайны ў Іспаніі. У канфлікце гэта адбывалася паралельна з чырвоным тэрорам, які практыкаваўся рэспубліканскім бокам. Лічыцца, што ўласна белы тэрор працягваўся прыкладна да канца Другой сусветнай вайны ў 1945 годзе, хоць паняцце «франкісцкія рэпрэсіі» можна разумець як ўсю рэпрэсіўную палітыку, што праводзілася да самай смерці Франка ў 1975-м. У Іспаніі налічваецца ад 600 да 800 масавых пахаванняў рэспубліканцаў і праціўнікаў дыктатуры Франка.
Узнікненне
Тэрор, учынены франкістамі, з самага пачатку быў наўмысным жаданнем разбурыць асновы Іспанскай Рэспублікі. Яшчэ да паўстання 17 і 18 ліпеня 1936 года афіцэры-нацыяналісты планавалі правесці радыкальную палітычную чыстку: у рэзервовай інструкцыі № 1 ад 25 мая генерал Эміліа Мола планаваў «прыняць да ўвагі, што дзеянні павінны быць вельмі жорсткімі, каб як мага хутчэй паменшыць моцнага і добра арганізаванага ворага», плануючы падвергнуць «узорным пакаранням» палітычных лідараў, дзеячаў прафсаюзаў і тых, хто не падтрымае паўстанцаў.
Палітычныя чысткі
З самага пачатку канфлікту нацыяналісты праводзілі палітыку жорсткіх рэпрэсій, каб паменшыць колькасць сваіх праціўнікаў, але таксама і здушыць варожую большасць у многіх рэгіёнах краіны. У 1936—1937 гадах нацыяналістычныя ўлады санкцыянавалі «адвольныя» забойствы, але неўзабаве рэпрэсіі сталі спланаванымі і арганізаванымі. Армія таксама апынулася мішэнню: салдат, верных рэспубліканскаму ўраду ці проста нерашучых, забілі сваі ж саслужыўцы ў пачатку паўстання. Да 1939-га застрэлены восем генералаў, адмірал і значная колькасць малодшых афіцэраў.
Рэпрэсіі на тэрыторыях, заваяваных нацыяналістамі, пачыналіся з пакарання смерцю лідараў прафсаюзаў і прадстаўнікоў рэспубліканскага ўрада. Афіцэраў, якія засталіся вернымі уладам, таксама забівалі. Пазней тэрор працягвалі фалангісты. Яны праводзілі чыстку грамадзянскага насельніцтва, пераследуючы лідараў прафсаюзаў, чыноўнікаў, левацэнтрысцкі палітыкаў і нават масонаў. Так, напрыклад, ва Уэске расстраляны сто чалавек па падазрэнні ў прыналежнасці да масонства, у той час як у мясцовай ложы наўрад ці быў тузін членаў. Ці сутыкнуліся нацыяналістычныя войскі з адкрытай апазіцыяй ці не, не мела значэння: у Бургасе і Памплоне, дзе не было аказана ім супраціву, чысткі пачаліся неадкладна з усталяваннем паўстанцамі кантролю над гарадамі.