cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Магілёўскі абласны драматычны тэатр
Сучаснасць
З 2006 года тэатрам праводзіцца маладзёжны тэатральны форум «М@rt.кантакт».
Піліп Аляксеевіч Гупінец
Філіп Аляксеевіч Гупінец (18 кастрычніка 1910 — 16 верасня 1981) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, камандзір кулямётнага разліку 280-га стралковага палка, малодшы сяржант, поўны кавалер ордэна Славы.
Біяграфія
Нарадзіўся 5 (18) кастрычніка 1910 года ў вёсцы Воўчын (цяпер Камянецкага раёна Брэсцкай вобласці). Беларус. Скончыў пачатковую сярэднюю школу. З 1922 года працаваў па найму ў памешчыка. У 1931—1933 гадах служыў у польскай арміі. У 1935 годзе за палітычную дзейнасць быў асуджаны судом буржуазнай Польшчы да 5 гадоў пазбаўлення волі. З 1939 года працаваў трактарыстам Высокаўскай машынна-трактарнай станцыі Брэсцкай вобласці.
У арміі са жніўня 1944 года. Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны з верасня 1944 года. Ваяваў на 1-м Беларускім фронце.
Наводчык станковага кулямёта 280-га стралковага палка 185-й стралковай дывізіі радавы Ф. А. Гупінец разам з разлікам 26 студзеня 1945 года ў баі за населены пункт Задке падавіў 2 агнявыя кропкі і 12 праціўнікаў, забяспечыўшы прасоўванне нашай пяхоты. За мужнасць і гераізм, праяўленыя ў баях, загадам № 021 па 185-й стралковай дывізіі ад 4 лютага 1945 г. узнагароджаны ордэнам Славы 3-й ступені.
20 сакавіка 1945 года на подступах да ракі Одэр знішчыў 2 агнявыя кропкі і звыш 20 праціўнікаў. У ліку першых у палку выйшаў да ракі Одэр у раёне горада Штэцін. За мужнасць і гераізм, праяўленыя ў баях, загадам № 017 па 47-й арміі ад 12 красавіка 1945 года узнагароджаны ордэнам Славы 2-й ступені.
Кулямётны разлік малодшага сяржанта Ф. А. Гупінца 20 красавіка 1945 года ў вулічным баі ў горадзе Бернал падавіў 2 агнявыя кропкі, адбіў контратаку, знішчыўшы 17 праціўнікаў.
За мужнасць і гераізм, праяўленыя ў баях, Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 15 мая 1946 года малодшы сяржант Гупінец Філіп Аляксеевіч узнагароджаны ордэнам Славы 1-й ступені.
У кастрычніку 1945 года малодшы сяржант Ф. А. Гупінец дэмабілізаваны. Вярнуўся на радзіму. Працаваў трактарыстам, старшынёй калгаса. Памёр 16 верасня 1981 года.
Узнагароджаны ардэнамі Славы 3-х ступеняў, медалямі.
Мішкенікі
Мішкені́кі (, Мишкеники) — вёска ў Гродзенскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Адэльскага сельсавета.
Панкальеры
Панкальеры (Pancalieri) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне П’емонт, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Турын.
Насельніцтва складае 1985 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 124 чал./км². Займае плошчу 16 км². Паштовы індэкс — 10060. Тэлефонны код — 011.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы San Nicolao.
Капуцынэркірхэ
Капунэркірхэ (Kapuzinerkirche) — назва царквы Багародзіцы Анёлаў і кляштара ордэна капуцынаў у Вене, каля палаца Хофбург, на плошчы Новага Рынку. Царква знакамітая сваім Імператарскім склепам, дзе спачываюць імператары з роду Габсбургаў і члены іх сем'яў. Заснавана ў 1617 годзе імператрыцай Ганнай, жонкай імператара Мацвея, першы камень закладзены ў 1622 годзе, асвечана ў 1632 годзе. Партал прыбудаваны ў 1760 годзе, рэканструяваны па гістарычных малюнках у 1934-1936 і ўпрыгожаны фрэскай Ганса Фішэра. Мармуровы алтар працы Петэра Штрудэля (1660-1714), шырыня нефа 10 м.
Мазаіка маліны
Мазаіка маліны (Raspberry mosaic virus, Raspberry mosaic) — маліны, выкліканае 3 тыпамі вірусаў:
Сістэматычная прыналежнасць вірусаў RLMV і RSLV да гэтага часу не вызначана, і гэтыя вірусы афіцыйна не прызнаюцца.
Узнікненне і шкоднасць
Гэта самае ранняе апісанае віруснае захворванне маліны. Сустракаецца ва ўсіх зонах яго вырошчвання. Напрыклад, у Польшчы гэта адно з самых распаўсюджаных вірусных захворванняў маліны. Кусты, паражаныя ім, даюць менш пылка, што прыводзіць да пагаршэння якасці пладоў. Страты ўраджаю могуць дасягаць 60 %. Плады з заражаных кустоў далікатныя, лёгка распадаюцца і маюць горшы смак. Кусты таксама ствараюць на 5 % менш парасткаў. Не існуе сартоў, устойлівых да гэтай хваробы, але сарты з чорнымі і фіялетавымі пладамі да яе больш успрымальныя, чым сарты з чырвонымі пладамі. У гэтых сартоў кончыкі паражаных парасткаў згортваюцца, чарнеюць і адміраюць.
Хвароба паражае толькі некаторыя віды маліны. Да гэтага часу яе з’яўленне было апісана ў асноўным на відах, і спарадычна ў.
Сімптомы
Прыкметы хваробы залежна ад сорту разнастайныя: ад слабай плямістасці, мазаічнасці да драбналістасці на карлікавых парастках. плямы з’яўляюцца на лісці заражанай маліны асабліва ўздоўж жылак. Край ліста таксама скажаецца. Гэтыя сімптомы асабліва добра прыкметныя ў халоднае і вільготнае надвор’е, у спякотнае і сонечнае надвор’е яны практычна не прыкметныя, а на старым лісці могуць нават зусім знікнуць. Нягледзячы на перыядычнае знікненне сімптомаў, хвароба не знікае, паражаны парастак застаецца назаўсёды заражаным. Заражаныя парасткі звычайна развіваюцца крыху горш, яны карацей, а пры моцным паражэнні адміраюць праз 2-3 гады. Плады дрэннай якасці або непрыдатныя да ежы.
Падобныя прыкметы мае другое, таксама даволі частае віруснага захворванне —.
Этыялогія і эпідэміялогія
Вірусы, якія выклікаюць мазаіку маліну перадаюцца пераважна тлямі, галоўным чынам відам, якая сілкуецца на ніжнім баку лісця ў верхняй частцы сцябла. Гэты від можа перадаць хваробу нават на адлегласці да 0,5 км. Меншую ролю адыгрываюць такія віды тлі, як, , , , , і. Хвароба таксама распаўсюджваецца шляхам размнажэння расадай ад хворых раслін.
Меры аховы
Заражаныя расліны ўжо нельга выратаваць. Можна толькі прадухіліць хваробу такімі мерамі:
Усе гэтыя дзеянні толькі абмяжоўваюць развіццё хваробы, прадухіляючы эпідэміі, але яны не здольныя цалкам ліквідаваць хваробу.
Сінгапурскі долар
Сінгапурскі долар — нацыянальная валюта Сінгапура (ISO 4217 — SGD, сімвал — $ ці S$). Складаецца са 100 цэнтаў.
Гісторыя
Паміж 1845 і 1939 гадамі Сінгапур выкарыстоўваў долар Праліваў. Пазней ён быў заменены малайскім доларам, і з 1953 года — доларам Малаі і Брытанскага Барнеа, якія былі выпушчаны Саветам упаўнаважаных па грашовым абароце ў Малаі і Брытанскім Барнеа.
Сінгапур працягваў выкарыстоўваць адзіную валюту і пасля далучэння да Малайзіі ў 1963 годзе, але праз два гады пасля абвяшчэння незалежнасці ад Малайзіі ў 1965 годзе грашова-крэдытны саюз паміж Малайзіяй, Сінгапурам і Брунеем распаўся. 7 красавіка 1967 года Сінгапур заснаваў Валютнае ведамства і выпусціў свае першыя манеты і банкноты. Сінгапурскі долар быў зменным па намінале з малайзійскім рынгітам да 1973 года. Узаемазамяняльнасць з брунейскім доларам захавалася. Сінгапурскі долар быў першапачаткова прывязаны да брытанскага фунта ў суадносінах 60:7.
1 кастрычніка 2002 года Валютнае ведамства Сінгапура было скасавана, яго функцыі, уласнасць і абавязкі былі перададзены Міністэрству фінансаў Сінгапура.
Барацьба з тэрарызмам у Іраку пасля 2017 года
Барацьба з тэрарызмам ў Іраку (з 2017 года) — ваенныя аперацыі ўрадавых войскаў Ірака, Сіл народнай мабілізацыі і некаторых замежных сіл па выяўленні і знішчэнню ў Іраку тэрарыстычных груповак, у тым ліку спячых ячэек «Ісламскай дзяржавы». Баявыя дзеянні вядуцца ў правінцыях Кіркук, Анбар, Найнава, Дыяла, Багдад і інш. Ірак вядзе барацьбу сумесна з Сірыяй. Сама кампанія працягваецца з 10 снежня 2017 года, пасля разгрому ў Іраку асноўных сіл ІДІЛ. Тады яна значна аслабела, страціўшы ўсе свае захопленыя тэрыторыі, а яе атрады перайшлі да падпольнай дзейнасці, час ад часу ажыццяўляючы пэўныя акцыі. У падобным становішчы знаходзяцца таксама іншыя суніцкія ісламісты і прыхільнікі Баас, што не толькі змагаюцца з праўрадавымі сіламі, але і ваююць паміж сабой і «Ісламскай дзяржавай». Сярод апанетаў апазіцыі таксама ёсць канфлікты. Непасрэдна паміж ЗША і праіранскімі групоўкамі перыядычна адбываюцца сутыкненні, што ў 2020 годзе амаль не прывяло да пачатку буйнамаштабнай вайны Штатаў з Іранам. Аднак у большасці ўдзел замежных сіл, у прыватнасці ЗША, абмяжоўваецца каардынацыяй дзеянняў і правядзеннем спецаперацый.
У арабамоўных і англамоўных крыніцах падзеі пасля 2017 года называюцца як «Іракскае паўстанне» або «Паўстанне ІДІЛ».
2017
9 снежня 2017 армія Ірака зачысціла ад баевікоў ІД усю тэрыторыю краіны. Ірак абвясціў пра перамогу над тэрарыстамі, што лічыцца заканчэннем грамадзянскай вайны (2011—2017). Тым не менш, баевікі перайшлі да партызанскай вайны і ўзмацнілі тэрарыстычныя акцыі.
17 снежня ў выніку авіяўдару іракскіх ВПС па тунэлі тэрарыстаў ліквідаваны 17 баевікоў.
20 снежня радавы іракскай арміі загінуў і генерал-маёр атрымаў раненні на поўначы Ірака, калі іх аўтамабіль наехаў на фугас.
2018
На 2018 год ІД ў Іраку, нягледзячы на ​​паражэнне і страту кантролю над 99 % тэрыторый, усё яшчэ існавала — яна працягвала браць на сябе адказнасць за тэракты як у Іраку (яна праводзіла каля 75 нападаў у месяц; а спробы арганізацыі тэрактаў у кастрычніку ў іракскіх правінцыях Салахадзін і Кіркук былі высокія, як ніколі), так і іншых краінах. Так, амерыканскі аналітычны цэнтр CSIS паведаміў высновы свайго даследавання: ІД займаецца перагрупоўкай сіл у Іраку і ажыццяўляе пераход да партызанскай вайны.
Да пачатку 2019 г. групоўка «Ісламская дзяржава», праз два гады пасля страты свайго «халіфата», па інфармацыі курдскай разведслужбы «Зан’яры» і заходніх разведак, адраджалася на поўначы Ірака: актыўнасць групоўкі на поўначы Ірака расла вельмі хутка, назіралася развіццё складанай сеткі ячэек і адзначаўся рост колькасці нападаў у рэгіёне.
2019
1 кастрычніка 2019 года ў краіне пачалася хваля пратэстаў. На фоне масавых беспарадкаў у канцы кастрычніка адбыліся абстрэлы амерыканскіх ваенных аб’ектаў і тэрыторыі ля пасольства ЗША. Вынікам апошняга інцыдэнту стала гібель аднаго іракскага вайскоўца. Ужо 8 лістапада ракетнай атацы падвергнулася ваенная база Каяра на паўднёвай ўскраіне Масула, дзе дыслакаваліся амерыканскія вайскоўцы: было выпушчана 17 некіравальных рэактыўных снарадаў калібра 122 мм. Увечары 17 лістапада некалькі ракет былі выпушчаны па «Міжнароднай зоне» ў цэнтры Багдада, дзе размешчаны пасольствы ЗША, іншых краін, урадавыя ўстановы.
Разам з гэтым павялічылася актыўнасць тэрарыстычных груповак. Так, 16 лістапада з’явіліся паведамленні пра тое, што ў Багдадзе на плошчы Тахрыр падчас акцый пратэсту адбыўся тэрарыстычны акт. Невядомымі баевікамі быў узарваны аўтамабіль, што прывяло да гібелі шасці пратэстуючых. Яшчэ трыццаць чалавек атрымалі траўмы. 10 лістапада ад выбуху самаробнай бомбы пацярпелі пяцёра італьянскіх вайскоўцаў. 26 лістапада ў Багдадзе ў выніку трох тэрарыстычных актаў загінулі шасцёра чалавек.
29 лістапада адбыўся чарговы ракетны абстрэл «зялёнай зоны».
30 лістапада ў Кіркуку прагрымелі тры выбухі, у выніку якіх шаснаццаць чалавек пацярпелі, у тым ліку некалькі вайскоўцаў.
9 снежня непадалёк ад міжнароднага аэрапорта Багдада ўпалі дзве ракеты. Адзначаецца, што ў аэрапорце прагучалі папераджальныя аб нападах сірэны. Пазней высветлілася, што ракетнай атацы падвергнулася ваенная база каля аэрапорта, дзе ў выніку ўдару загінулі шэсць чалавек. Як паведамляецца, агонь вёўся з РСЗА «Кацюша».
25 снежня ў выніку чатырох выбухаў у сталіцы паранены трынаццаць чалавек.
Між тым, адбылася эксалацыя канфлікту паміж ЗША і Іранам — краінамі, якія згулялі найбольшую ролю ў перамозе над ІД на тэрыторыі Ірака.
27 снежня 2019 абстрэляна амерыканскай базы К-1 у Іраку. ЗША ўсклалі адказнасць на апалчэнне «Катаіб Хезбала». 27 снежня амерыканскія ВПС разбамбілі пяць аб’ектаў «Катаіб Хезбала» і іншых шыіцкіх рухаў у Сірыі і Іраку. Затым, 31 снежня, адбылася атака на пасольства ЗША ў Багдадзе. Напад здзейснілі прыхільнікі «Катаіб Хезбала». Амерыканскі лідар Дональд Трамп усклаў адказнасць за гэта на Іран.
2020
3 студзеня 2020 ВПС ЗША атакавалі міжнародны аэрапорт Багдада, падчас чаго загінулі Касем Сулеймані — камандуючы атрадам «Кодс» іранскага Корпуса Вартавых Ісламскай рэвалюцыі — і Абу Махдзі Аль-Мухандзіс — камандзір іракскай групоўкі шыіцкіх апалчэнцаў «Сілы народнай мабілізацыі».
8 студзеня Іран нанёс удар балістычнымі ракетамі па ваенна-паветранай базе Айн аль-Асад і ў Эрбілі на поўначы Ірака, дзе размешчаліся амерыканскія войскі. Бамбардзіроўка адбывалася двума хвалямі. За другім разам пацярпела трэцяя база ЗША — Кемп Кук. Адказнасць на сябе ўзяў Іранскі корпус вартавых рэвалюцыі. Адзначаецца, што спачатку былі выпушчаны больш за 10 ракет, а затым каля пяці. Загінула, паводле іранскіх данных, 80 амерыканскіх ваенных.
14 студзеня амерыканская ваенная база Эт-Таджы на поўнач ад Багдаду падвергнулася ракетнай атацы. Па даных некаторых СМІ, па ваенных аб’ектах было выпушчана 8 ракет з сістэм залпавага агню, пры гэтым палова з іх разарвалася на тэрыторыі самой базы, астатнія — у яе ваколіцах. Не менш за тры іракцаў паранены. Вайскоўцы ЗША не пацярпелі. Аб’екту нанесены матэрыяльны ўрон.
12 студзеня база ВПС Ірака «Балада» ў правінцыі Салах-эд-Дзін (выкарыстоўваецца і амерыканскімі ваеннымі) абстрэляна: было выпушчана па меншай меры пяць рэактыўных снарадаў установак «Кацюша». Гэта прывяло да ранення чатырох ваеннаслужачых ВПС Ірака, двое з іх — афіцэры; з амерыканскіх ваенных ніхто не пацярпеў. 21 студзеня адбыўся ракетны абстрэл «зялёнай зоны» Багдаду; у выніку абстрэлу пацярпелых няма.
5 мая іракская разведка паведаміла аб тым, што ёй удалося затрымаць ІДІЛ аль-Хашэмі. Але пазней аказалася, што гаворка пра іншага чалавека — Абдулу Кардашы.
Паводле звестак The New York Times, паўстанцкі рух ІДІЛ пачаў узмацняцца да сярэдзіны года, часткова праз тое, што іракскія сілы бяспекі адцягвалі рэсурсы для барацьбы з пандэміяй COVID-19.
Як стала вядома 12 ліпеня, калона з забеспячэннем для амерыканскай ваеннай базы была атакавана на поўдні Ірака паміж гарадамі Эс-Самаві і Дзіванія, якая накіроўвалася ў Басру. Аб загінуўшых або параненых не паведамлялася, як і пра нападнікаў.
24 ліпеня паблізу Багдаду чатырма ракетамі была абстраляна ваенная база. Ніхто з прысутных на яе тэрыторыі не пацярпеў. 27 ліпеня іншая база ў гэтым жа раёне падвергнулася ракетнаму ўдару, па прычыне чаго быў пашкоджаны верталёт. Ужо 28 ліпеня двое афіцэраў 7-й пяхотнай дывізіі былі забіты ў баі з неназванай групоўкай ў правінцыі Анбар. Напад адбыўся, калі ваенныя патрулявалі ваколіцы недалёка ад горада Хіт, дзе былі заўважаны групы баевікоў. 30 ліпеня стала вядома аб абстрэле сталічнага аэрапорта.
У верасні ў Іраку з’явілася новая групоўка пад назвай «Сарай аль-Мунтакім» («Роты мсціўцаў»). Яе кіраўніцтва заявіла, што яны збіраюцца змагацца з амерыканцамі, а менавіта пачаць атакі на ваенныя калоны.
26 снежня ўчынены напады на чатыры транспартныя калоны, якія перавозілі грузы ў інтарэсах амерыканскага кантынгенту. ЗША часова прыпынілі перамяшчэнні войскаў і тэхнікі ў Іраку пасля росту колькасці нападаў на іх ваенныя канвоі.
2021
21 студзеня два тэрарыста-смяротніка ІД здзейснілі самападрыў ў цэнтры Багдаду, у ходзе чаго загінула звыш за 30 чалавек. Двайны тэракт адбыўся на шматлюдным рынку непадалёк ад плошчы Таяран у цэнтры горада. Пасля атакі былі мабілізаваны ўсе медыцынскія ўстановы горада і ўзмоцнены меры бяспекі, а службы бяспекі перакрылі дарогі, якія вядуць да так званай «зялёнай зоны» Багдаду, дзе знаходзяцца ўрадавыя ўстановы, пасольствы і міжнародны аэрапорт.
Праз два дні, 23 студзеня, прыкладна 11 байцоў 22-й брыгады «Аль-Хашд аш-Шаабі» загінулі і 18 атрымалі раненні, патрапіўшы ў засаду «Ісламскай дзяржавы» ў правінцыі Салах-эд-Дзін на поўначы краіны. Сярод загінулых у тым ліку камандзір брыгады.
Раніцай 3 сакавіка восем ракет трапілі ў амерыканскую базы «Айн аль-Асад» у мухафазе Анбар. Па даных іранскага англамоўнага сайта PressTV, у выніку абстрэлу былі забіты двое і паранены шасцёра вайскоўцаў. Амерыканскі бок абверг інфармацыю аб гібелі ваенных, але пацвердзіў сам факт атакі.
18 лістапада іракскія вайскоўцы заявілі, у правінцыі Дыяла падчас выканання разведвальнай аперацыі ВПС ліквідавалі пяць баевікоў, якія мелі намер здзейсніць дыверсію — напад на падраздзяленне штаба Аб’яднанага аператыўнага камандавання. Гэтым падзеям папярэднічаў арышт аднаго з камандзіраў ячэйкі ІД «Аль-Фарук». Адзначаецца, што баевікі «Аль-Фарук» падпалілі сем танкаў на дарозе, якая злучае населеныя пункты Эль-Махмудзія і Эль-Хасва, а таксама ўчынілі выбух, у выніку якога загінулі чатыры мірныя жыхары.
Увечары 27 лістапада ў раёне Колаё ў правінцыі Дыяла байцы ІД напалі на курдскае апалчэнне. У выніку нападу загінула 5 членаў Пешмергі, яшчэ 4 чалавекі атрымалі раненні. Таксама на прыдарожнай бомбе падарваўся аўтамабіль пешмергаўцаў з падмацаваннем. Увечары 28 лістапада баевікі «Ісламскай дзяржавы» напалі на кантрольна-прапускны пункт у Кіфры ў той жа правінцыі. Напад быў адбіты.
Даследаванні Юпітэра касмічнымі апаратамі
Даследаванні Юпітэра вырабляліся з блізкай адлегласці пры дапамозе аўтаматычных касмічных апаратаў. Гэтыя даследаванні пачаліся з беспілотнай місіі «Піянер-10» (НАСА) у сістэму Юпітэра ў 1973 годзе.
Адпраўка станцыі да Юпітэра цягне за сабой мноства тэхнічных цяжкасцей, асабліва ў сувязі з вялікімі патрэбамі зондаў ў паліве і жорсткім радыяцыйным асяроддзем планет.
Першым касмічным апаратам, які вывучаў Юпітэр, стаў «Піянер-10» у 1973 годзе, за ім некалькімі месяцамі праз рушыў услед «Піянер-11». Акрамя здымкі планеты з блізкай адлегласці, ён выявіў яе магнітасферу і навакольны радыяцыйны пояс.
«Вояджэр-1» і «Вояджэр-2» наведалі планету ў 1979 годзе, вывучылі яе спадарожнікі і сістэму кольцаў, адкрылі вулканічную актыўнасць Іо і наяўнасць вадзянога лёду на паверхні Еўропы.
«Касіні» дасягнуў планеты ў 2000 годзе і атрымаў вельмі падрабязныя выявы яго атмасферы.
«Новыя гарызонты» прайшоў побач з Юпітэрам ў 2007 годзе і зрабіў палепшаныя вымярэнні параметраў планеты і яе спадарожнікаў.
«Галілеа» быў адзіным касмічным апаратам, які выйшаў на арбіту вакол Юпітэра і вывучаў планету з 1995 да 2003 года. На працягу гэтага перыяду «Галілеа» сабраў вялікі аб'ём інфармацыі аб сістэме Юпітэра, падыходзячы блізка да ўсіх чатырох гіганцкіх галілеевых спадарожнікаў. Ён пацвердзіў наяўнасць тонкай атмасферы на трох з іх, а таксама наяўнасць вадкай вады пад іх паверхняй. Апарат таксама адкрыў магнітнае поле вакол Ганімеда. Дасягнуўшы Юпітэра, ён назіраў сутыкненне з планетай аскепкаў каметы Шумейкераў — Леві 9. У снежні 1995 апарат накіраваў спушчальны зонд ў атмасферу Юпітэра, і гэтая місія па блізкаму даследаванню атмасферы з'яўляецца адзінай у сваім родзе.
Будучыя праекты даследаванні Юпітэра ўключаюць касмічны апарат «Юнона», запушчаны 5 жніўня 2011 года. Місія выйдзе на палярную арбіту вакол Юпітэра, каб вызначыць, ці валодае планета цвёрдым ядром.
Запланаваным на 2020 год запускам з'яўляецца «Europa Jupiter System Mission». Гэты апарат будзе ўдзельнічаць у пашыраным вывучэнні сістэмы спадарожнікаў планеты, у прыватнасці, Еўропы і Ганімеда, і ўрэгулёўваць працяглыя навуковыя дэбаты з нагоды таго, ці ёсць акіян вадкай вады пад ледзяной паверхняй Еўропы.
Пілатуемае вывучэнне галілеевых спадарожнікаў Юпітэра мяркуецца НАСА арыентавана ў 2040-я гг.
Сабор Святога Віта
Сабо́р Свято́га Ві́та (Katedrála svatého Víta, поўная назва: кафедральны сабор св. Віта, Вацлава і Войцеха, Víta, Václava a Vojtěcha) — гатычны каталіцкі сабор у Пражскім Градзе, кафедра архібіскупа Пражскага.
Сабор лічыцца адной з жамчужын еўрапейскай готыкі, як па тэхнічных характарыстыках, так і па мастацкаму ўзроўню, з’яўляецца мастацкай і нацыянальна-гістарычнай святыняй Чэхіі. Сабор Святога Віта істотна паўплываў на развіццё позняга гатычнага стылю, уласцівага для Цэнтральнай Еўропы. Мясцовыя гатычныя стылі Славеніі, паўночнай Харватыі, Аўстрыі, Чэхіі, Польшчы і паўднёвай Германіі маюць на сабе відавочны ўплыў праекта Петэра Парлера.
У прыдзелах сабора пахаваны чэшскія каралі і архібіскупы Прагі, там жа захоўваюцца каранацыйныя рэгаліі сярэдневяковай Чэхіі.
Сабор знаходзіцца ў Пражскім Градзе, і з’яўляецца яго неад’емнай часткай. На працягу многіх гадоў храм з вежай-званіцай заставаўся самым высокім збудаваннем Прагі.
Характарыстыка архітэктурнага стылю
Пражскі сабор святога Віта будавалі з сярэдзіны XIII стагоддзя на працягу амаль 6-ці стагоддзяў, такім чынам, па архітэктурнаму стылю ён з’яўляецца адначасова і гатычным, і неагатычным.
Агульныя асаблівасці
Сабор Святога Віта з’яўляецца трохнефнай базілікай. Даўжыня галоўнага нефа сабора складае 124 метры, а вышыня — 34 метры, вышыня ж Вялікай (паўднёвай) вежы — 96,5 метраў. На заходнім баку ўзвышаліся дзве 82-метровыя неагатычныя каменныя вежы з 10-метровым круглым акном у выглядзе разеты паміж імі.
Тры партала кафедральнага сабора багата аздоблены скульптурамі, каменнымі і бронзавымі барэльефамі.
Яе стваральнік Петэр Парлер адлюстраваў святога ў выглядзе маладога рыцара з дзідай і шчытом, на якім змешчаны чэшскі герб — арліца. Скульптура адрозніваецца простым, завершаным сілуэтам і высакароднасцю фігуры, што перададзена лёгкім нахілам галавы. Уражваючы кантраст буйных плоскасцей і дэталей, прапрацаваных вельмі тонка, складае асаблівасць мастацкай манеры школы Парлера. Тып рыцара-абаронцы ў гэтай скульптуры некалькі прыручаны і адначасова апаэтызаваны. Гэтыя якасці пасля стануць асабліва характэрнымі для чэшскага выяўленчага мастацтва. Парлер стварыў незвычайную архітэктуру капэлы. Квадратная ў плане, яна перакрыта зоркападобным скляпеннем. Унутры сабора кубічная форма капэлы звяртае на сябе ўвагу вялікімі плоскасцямі сцен. Масіўныя дзверы даюць зразумець, што за імі схаваны каштоўныя духоўныя і матэрыяльныя скарбы сабора. У аснове архітэктурнай ідэі капэлы Св. Вацлава ляжыць уяўленне аб ідэальным хрысціянскім горадзе-новым Іерусаліме. Ён квадратны ў плане, абнесены крапаснымі сценамі з варотамі, пакрытымі каштоўнымі камянямі, ён увесь ззяе. Каляровыя камяні на сценах капэлы таксама ствараюць ззянне, надаючы інтэр’еру з магілай святога містычнае і ў той жа час цёплае адценне.
Парлер і яго майстэрня ўдзельнічалі ў будаўніцтве многіх храмаў у Празе і ў правінцыі. Ён стварыў і найбуйнейшыя свецкія пабудовы Прагі, у прыватнасці каменны мост цераз раку Влтава, які сваім тэхнічным рашэннем, незвычайным маштабам і мастацкім афармленнем здзівіў усю Еўропу. Шаснаццаццю паўкруглымі аркамі злучае ён дзве часткі горада. Адна з веж упрыгожана складанай скульптурнай кампазіцыяй, якая адлюстроўвае манархаў Карла IV і яго сына Вацлава IV на троне.
Фасады
Ясна адрозніваюцца дзве часткі сабора — старая ўсходняя (XIV—XV), і новая заходняя частка сабора (другая палова XIX — пачатак XX).
Паўднёвы фасад сабора, дабудаваны ў 1929 годзе, з яго Вялікай вежай і Залатой брамай звернуты ў трэці двор Пражскага Града.
Залатая брама
Залатая брама (Zlatá brána), якая вядзе ў папярочны неф, размешчана паміж капэлай Святога Вацлава і званіцай. Брама з’яўляюцца парадным уваходам у сабор. Брама ўяўляе сабой элегантную трайную арку ў гатычным стылі, спраектаваную Петэрам Парлерам у 1368 годзе. Скляпенні яе цвінтара незвычайна складаныя, выкарыстаны свабодныя нервюры, спушчаныя да сярэдняга слупа партала.
За мазаікай знаходзіцца скарбніца каранацыйных рэгалій (Каронная камера), якую асвятляюць два маленькія акны над бакавымі скляпеннямі аркады.
Сцены ўнутры брамы ўпрыгожаны мазаікамі «Адам і Ева» (1939) і «Укрыжаванне» (1945), створанымі M. Foesterová па эскізах. Захаваліся таксама выявы фенікса і пелікана — сімвалаў Хрыста.
Брама зачыняецца бронзавай рашоткай з алегарычнымі кампазіцыямі на задыякальныя тэмы.
Мазаіка «Страшны суд»
Вонкавую пярэднюю сцяну Залатой брамы ўпрыгожвае мазаіка «Страшны суд», створаная ў 1371—1372 гадах італьянскімі майстрамі па загаду Карла IV, па вяртанні таго з Рыма пасля каранацыі чацвёртай жонкі Елізаветы Памеранскай. Падчас працы выкарысталі каля мільёна шкляных фрагментаў больш чым 33 адценняў. Кампазіцыйна мазаіка аддалена нагадвае «Страшны суд» Джота ў капэле Скравеньі ў Падуі, але ў ёй ярка прадстаўлены элементы выяўленчай традыцыі Чэхіі.
З левага боку на мазаіцы адлюстраваны праведнікі, якіх анёлы ўзносяць на нябёсы, з правага — грэшнікі, якіх дэманы сцягваюць у пекла. Па цэнтры выяўлена мандорла з Хрыстом, якую нясуць ангелы з прыладамі пакутніцкай смерці —, і шэсць чэшскіх святых, якія моляцца за каралеўства — Св. Пракоп, Св. Зігмунд, Св. Віт, Св. Вацлаў, Св. Людміла і Св. Адальберт. Па баках постаці Дзевы Марыі і Яна Хрысціцеля. Хрыстос Суддзя, акружаны на мазаіцы прамянямі святла на фоне вясёлкі — сімвала надзеі і прымірэння, паказвае на свае раны на руках, ступнях і правым боку. Ніжэй за ўсіх на мазаіцы адлюстрованы ўкленчаныя Карл IV са сваёй чацвёртай жонкай Елізаветай Памеранскай. Фон зроблены з пазалочаных кубікаў шкла, фігуры — з рознакаляровых каменьчыкаў. Усе каменьчыкі былі адмыслова вывастраны ў Венецыі. Мазаіка лічыцца самай вялікай і самай старой вонкавай мазаікай на поўнач ад Альпаў і самай старой захаванай мазаікай увогуле ў Чэхіі.
Пасярэдзіне ўверсе арыгінальна далучаны дадатак мазаікі — Спас Нерукатворны. Ён адсылае да адбітка твару змучанага Хрыста на полазе, які яму на шляху на Галгофу падала Св. Вераніка.
Адзін з найбуйнейшых даследчыкаў і знаўцаў венецыянскага жывапісу Радольфа Палукіні прыпісаў аўтарства мазаікі італьянскаму мастаку. Ён лічыў, што Нікола з’яўляецца аўтарам эскізаў мазаікі, выкананай італьянскімі майстрамі па заказу Карла IV. Цікава, што чэшская легенда звязвае з гэтымі мазаікамі паходжанне знакамітага багемскага шкла; паводле легенды, багемскае шкло з’явілася як працяг развіцця тэхналогіі вытворчасці мазаічнай смальты, завезенай у гэтыя краі італьянскімі майстрамі, бо хімічныя інгрэдыенты для вырабу шкла супадаюць з тымі, якія выкарыстоўвалі венецыянскія мазаічысты.
У выніку ўздзеяння навакольнага асяроддзя і пагодных умоў, на паверхні мазаікі сталі праступаць алкалоідныя солі, фарбы пацямнелі — выява неўзабаве стала практычна нераспазнавальнай. Ужо ў Сярэднявеччы, а потым яшчэ некалькі разоў на працягу XVIII і XIX стагоддзяў, мазаіку прыходзілася чысціць і рэстаўраваць. Апошняя рэстаўрацыя адбылась у 2005 годзе, яна часткова вырашыла праблему і вярнула першапачатковы бляск.
Вялікая вежа
Дамінантнай паўднёвага фасада з’яўляецца Вялікая паўднёвая вежа (Velká jižní věž). Асноўная частка вежы (да 58 метраў) створана ў гатычным стылі, завяршаецца рэнесанснай пляцоўкай і барочным купалам у выглядзе цыбуліны. Петэр Парлер пачаў будаўніцтва вежы ў 1396 годзе, і працягваў будаўніцтва аж да сваёй смерці ў 1406 годзе. Яго сыны Ян і Вацлаў прадоўжылі яго справу.
Па загаду Уладзіслава Ягелона ў вежы была збудавана ў стылі позняй готыкі каралеўская малельня, аздабленне якой было завершана ў 1480-х гадах.
Вось вежы тройчы заламана ў розных кірунках, а ўся канструкцыя стварае ўражанне незвычайнай лёгкасці, дзякуючы рабрыстай сетцы — тэхнічнаму цуду свайго часу. У Вялікую вежу змешчаны таксама рэнесансныя гадзіннікі, якія адносяцца да канца XVI стагоддзя, пад манаграмай Рудольфа II знаходзіцца акно, ўпрыгожанае падоранай ім пазалочанай аконнай рашоткай работы Георга Шмітгамера (1568—1573) , за якой хаваецца найбуйнейшы звон у Чэхіі «Зікмунд». Пад акном пасярэдзіне размешчаны старажытны герб Пржэмысловічаў — арліца, справа — чэшскі леў, злева — герб Пражскага архібіскупства.
У 1564 годзе Баніфацый Вольмут, найбуйнейшы архітэктар таго перыяду, пабудаваў галерэю вежы і купал у стылі рэнесансу.
Канчатковы выгляд, пасля ўсіх пажараў і ваенных разбурэнняў, вежа набыла ў 1770 годзе, калі венскі прыдворны архітэктар Нікалаус фон Пакасі ўвянчаў яе барочным купалам. На вяршыні якога стаіць трохмятровы пазалочаны флюгер — Чэшскі леў.
Адна з легенд пра Вялікую вежу кажа, што адзін прарок прадрок чэшскаму каралю Вацлаву IV смерць перад званіцай. Кароль так баяўся, што загадаў разбурыць яе. Аднак як толькі знеслі першы паверх, у Празе ўспыхнуў рух гусітаў. Раззлаваны кароль неўзабаве памёр ад сардэчнага прыступу.
Наведвальнікаў пускаюць у вежу толькі ў добрае надвор’е. Вышыня назіральнай пляцоўкі — каля 60 метраў, да яе вядзе каменная лесвіца з 287 прыступкамі. Раней на ёй служыў вяшчальнік, у абавязкі якога ў мірны час уваходзіла сачыць за пажарнай бяспекай. Калі ён заўважаў полымя ў горадзе, то падымаў чырвоны сцяг ці распальваў чырвоны ліхтар у кірунку, дзе гарэла, колькасць удараў Зікмунда ўдакладняла размяшчэнне падпаленага квартала, а вяшчальнік спускаў з вежы пісьмовае паведамленне ў бляшаным банцы.
Гадзіннікі
На трэцім паверсе вежы размешчаны гадзіннікавы механізм. Цяперашні механізм і цыферблаты існуюць пасля рэстаўрацыі ў 1730 годзе. На кожным боку вежы па два цыферблата, большы з якіх, дыяметрам больш за 4 метры, паказвае гадзіны, меншы — чвэрці. Надпіс AD MDXCI CR нагадвае, што гадзіннікі з’явіліся Anno Domini 1591, калі кіраваў Caesar Rudolfus.
Зікмунд
, які важыць 16,5 т., мае ў вышыню 203 см, а найбольшы дыяметр складае 256 см, з’яўляецца найбуйнейшым у Чэхіі. Першы звон з такім імем расплавіўся і абрынуўся падчас пажару на Градзе ў 1541 годзе. Цяперашні Зікмунд быў адліты ў 1549 годзе з матэрыялу першага збройнікам і звонавым майстрам, які жыў і працаваў у (Mihulka).
Звон размешчаны на першым паверсе вежы, да якого вядуць 94 прыступкі.
Існуе легенда, што ніхто не мог падняць велічэзны звон на вежу — самыя тоўстыя ланцугі і ліны рваліся ад яго вагі. Але аднойчы старэйшая дачка караля спытала дазволу падняць звон. Кароль здзівіўся, але дазволіў. Прынцэса тут жа прыступіла да пабудовы нейкага складанага механізма, канструкцыю якога не змог зразумець ні адзін вучоны. Пасля гэтага прынцэса саткала шаўковую ліну (па іншай версіі з уласных валасоў ), з дапамогай якога яна збіралася падняць цяжкі груз. Калі падрыхтоўка была завершана, прынцэса падышла да сваёй прылады і пачала рухаць рычагі. Ліна нацягнулася, і звон стаў павольна паднімацца ўгару. Хутка велічэзны звон убачылі ў лясах на вежы, дзе яго асцярожна размясцілі рабочыя. Уся Прага багаслаўляла прынцэсу, калі над горадам раздаліся велічныя гукі звана-цуда. Прынцэса загадала механізм разабраць і сваімі рукамі яго знішчыла, каб пра яго больш не ўспаміналі.
Паводле іншай легенды, калі ў «Зікмунда» адрываецца «язык» — з краінай здарыцца вялікая бяда. За ўвесь час язык адрываўся некалькі разоў, у апошні раз гэта здарылася ў жніўні 2002 года, як раз за некалькі тыдняў да катастрафічный паводкі ў Чэхіі. Язык звана, які меў даўжыню 2,5 метра, зламаўся а 18 гадзіне вечара падчас урачыстага набажэнства, прабіў пол, і спыніўся паверхам ніжэй. Спецыялісты выявілі загану, якая ўзнікла яшчэ падчас вырабу языка.
Іншыя званы
Акрамя Зікмунда на Паўднёвай вежы размешчаны яшчэ 3 званы: Вацлаў, Ян Хрысціцель і Ёзэф — усе яны істотна меншыя за Зікмунда. Другі па велічыні звон сабора у дыяметры складае 1,77 метра, і мае вышыню 1,3 метра. Асабліва цікавы звон «Ян Хрысціцель», адліты ў 1546 годзе, 1,58 м у дыяметры, 1,28 м вышынёй. Гэты цудоўны ў музычных, мастацкіх і акустычных адносінах звон завуць таксама «Рэквіял», ён упрыгожаны выявамі Св. Зікмунда і Св. Войцеха. Рэквіял раней званіў аб смерці чэшскага караля.
Астатнія званы: «Марыя», «Ісус» і найбуйнейшы з іх — «Дамінік», — былі страчаны падчас Першай сусветнай вайны. Паводле слоў архібіскупа пражскага Дамініка Дукі, аднаўленне абыйдзецца ў суму каля 1,06 млн,  — 262 тысячы, а  да 178 тысяч чэшскіх крон. Расходы па вырабу званоў будуць пакрыты горадам, кіраваннем Пражскага града і ўніверсітэтам ČVUT. Устаноўку, кошт якой ацэньваецца ў 96 тысяч чэшскіх крон, відаць аплаціць архібіскупства.
Легенды сцвяржаюць, што, калі памёр імператар Свяшчэннай Рымскай імперыі Карл IV, пачалі званіць усе званы на вежы, а затым да іх далучыліся ўсе астатнія званы Прагі.
Унутранае ўбранне
Унутры сабор святога Віта ўражвае велічнай панарамай: неагатычны архітэктурны стыль у цэнтральным нефе з рабрыстым сеткаватым скляпеннем вышынёй 33,5 метра амаль незаўважна пераходзіць у раёне хораў у сярэдневяковую частку, прасякнутую цёплым святлом вітражных спічастых аканіц.
Вакол хораў і за алтаром ёсць авальны праход з радам капэл (прытвораў). Усяго ў храме (яго асноўнай прасторы) 19 прытвораў — святой Людмілы, Труны Гасподняй, Святога Крыжа, Святавацлаўская капэла, Яна Непамуцкага, Дзевы Марыі, святой Ганны, Марыі Магдалены і іншыя.
Трохнефная прастора сабора з 28 велічнымі калонамі ўмоўна падзяляе па вертыкалі на дзве сферы, зямную і нябесную, трыфорыум (галерэя-балкон), якая праходзіць праз увесь храмавы перыметр — на ім размешчаны бюсты заснавальнікаў і першых будаўнікоў сабора: чэшскіх каралёў і каралеў, пражскіх архібіскупаў і архітэктараў.
Капэлы
Пералік ідзе ад капэлы Св. Людмілы справа ад галоўнага ўваходу, далей уздоўж паўднёвай сцяны, вянка капэл у алтарнай частцы, і, нарэшце, уздоўж паўночнай :
1. '''капэла Св. Людмілы''' (Хрышчэння)
2. капэла Труны Гасподняй
3. капэла Тунаўская
4. капэла  (уваход у Вялікую вежу)
5. '''капэла Св. Вацлава'''
Капэла мае квадратную форму і адрозніваецца ад іншых сваёй велічынёй. Яна некалькі адхіляецца ад вызначанай паслядоўнасці, у якой выбудоўваліся іншыя капэлы ў хоры храма, як бы «рассоўвае» фасад і ўкліньваецца ў трансепт. Капэла пабудавана на тым месцы, дзе калісьці знаходзілася вацлаўская капэла старой ратонды Св. Віта.
У капэлу з поўначы вядуць масіўныя дзверы, ручка якіх мае форму львінай галавы. Па легендзе, менавіта за гэту дзвярную ручку ў храме ў ўхапіўся святы Вацлаў, калі быў забіты сваім братам у 935 годзе. На самай справе сучасная ручка толькі копія старой, створаная ў раманскім стылі ў 1373 годзе. Ніжнюю частку сцяны пад магутным карнізам упрыгожваюць 1345 паўкаштоўных камянёў: ліловыя аметысты, чырвоныя яспісы і зялёныя халцэдоны.
Сама грабніца Св. Вацлава знаходзіцца ў паўднёвай апсідзе храма з часу перанясення мошчаў святога з горада братазабойцам Баляславам I, які раскайваўся ў сваім учынку.
Уздоўж задняй сцяны лесвіца вядзе ў храмавую скарбніцу.
6. '''капэла Св. Ондржая''' (Марцініцкая, першапачаткова Св. Антаніна і Св. Сільвестра)
7. '''капэла Св. Крыжа''' (Св. Сымона і Юды)
Левую ўсходнюю сцяну капэлы ўзвёў Маціяс з Араса, іншыя сцены і скляпенні стварыў Петэр Парлер. Планіроўкі абодвух майстроў прыкметна адрозніваюцца, так, напрыклад, Маціяс з Араса першапачаткова заклаў капэлу як многавугольную, але Петэрам Парлерам яна была дабудавана прамавугольнай.
Мармуровая дошка ў поле пад паўднёвай сцяной нагадвае пра магілу чэшскага караля Рудольфа I. У 1870 годзе ў яго магіле былі знойдзены пахавальныя рэгаліі з пазалочанага серабра. Зараз Рудольф I пахаваны ў каралеўскім магільным склепе ў падзямеллі, уваход у якое знаходзіцца менавіта ў гэтай капэле.
8. '''капэла Св. Марыі Магдалены''' (Найсвяцейшага сэрца Гасподняга, ці Вальдштэйнская)
9. '''капэла Св. Яна Немапуцкага, Эрхарда і Атыліі''' (Влашымская, Св. Войцеха)
10. '''капэла Св. Мошчаў''' (Саксонская, Штэрнбергская) з магілай Пржэмысла Отакара II
11. капэла Найсвяцейшай Тройцы і Дзевы Марыі (Імператарская, Крыжовая, Св. Людмілы, Беркаў з Дубы), магіла Спытыгнева II і Бржэціслава I.
14. '''капэла Св. Ганны''' (Носціцкая)
15. '''капэла Св. Міхаіла''' (старая рызніца)
16. '''капэла Св. Зігмунда''' (Чэрнінская)
17. капэла Харавая
18. новая рызніца
19. новая архібіскупская капэла
21. '''капэла Св. Анежкі Чэшскай'''
Храмавы скарб
Храмавы скарб складае толькі частку начыння і ўбрання сабора. У XIX і пачатку XX стагоддзя біскуп Антоній Подлага склаў вопіс прадметаў і сабраў разам самыя каштоўныя рэліквіі, якія былі перанесены ў скарбніцу Гілберта.
Большая частка экспанатаў адносіцца да эпохі кіравання імператара Свяшчэннай Рымскай імперыі і чэшскага караля Карла IV. З XIX стагоддзя аж да 1950 года храмавы скарб выстаўляўся непасрэдна ў храме ў Гілбертавай скарбніцы. У 1961 годзе калекцыю перанеслі ў капэлу Святога Крыжа. У скарбніцу рэліквіі вярнуліся на захоўванне ў 1990 годзе з меркаванняў бяспекі.
Некаторыя прадметы калекцыі знаходзяцца ў экспазіцыях Нацыянальнай галерэі, Пражскага Граду (напрыклад, даспехі Святога Вацлава), манастыра Святой Агнэсы.
Храмавы скарб сабора святога Віта з’яўляецца найстарэйшым і найбуйнейшым у Чэхіі. Гісторыя яго звязана са з’яўленнем першай святыні, дзе ў каштоўнай пазалочанай скрыначцы, якая сваёй формай нагадвае чалавечую руку і ўпрыгожана камеямі, была выстаўлена нятленная лапатка Св. Віта, падораная князю Вацлаву нямецкім каралём Генрыхам I Птушкаловам.
У 939 годзе ў ратондзе Св. Віта былі пахаваны рэшткі Св. Вацлава, забітага ў 935 годзе ў Стара-Болеславе. Сюды былі змешчаны таксама прадметы, якія нагадваюць пра заснавальніка ратонды — меч, дзіда, шлем і латы Вацлава.
Найстаражытнейшы захаваны інвентарны спіс 1069 года сведчыць, што частку рэліквій, святых мошчаў, атрыманых у дар ад Папы Рымскага Яна XIII, у 971 годзе прывезла з Рыма Млада, сястра Баляслава II. У 973 годзе і пазней, калі было створана пражскае біскупства, храмавы скарб папоўніўся падарункамі і храмавым начыннем. У 1039 годзе князь Бржэціслаў I ахвяраваў святыні частку сваіх ваенных трафеяў, прывезеных з польскага паходу, у прыватнасці мошчы Св. Войцеха.
Скульптуры
Скульптурнае афармленне ў саборы ўзнікла ў канцы 60-х гадоў XIV стагоддзя. Яно з’яўляецца тварэннем разьбяроў цэха Парлера, самога майстра, які ўдзельнічаў у стварэнні найбольш значных твораў, і яго сваякоў, як, напрыклад, пляменніка Індржыха з Гмюнда, Германа, Міхала Савойскага, Вацлава і Яна Парлераў.
Размяшчэнне фігурных скульптурных твораў адпавядае трохпавярховай сімволіцы сабора. Так у цёмнай ніжняй частцы сабора знаходзяцца саркафагі князёў і каралёў з роду Пржэмысловічаў, у асветленым трыфорыуме — бюсты Карла IV і яго чатырох жонак, яго бацькоў Яна і Элішкі, двух братоў, сына Вацлава з жонкай, першых пражскіх архібіскупаў, канонікаў, якія кіравалі будаўніцтвам храма і абодвух дойлідаў — усяго 21 партрэт. Звонку сабора на калонах каля вялікіх акон галоўнага хору выявы Хрыста, Дзевы Марыі і заступнікаў Чэхіі.
Вонкавая апорная сістэма сабора і крыша пакрыта багатымі арнаментальнымі і фігурнымі ўпрыгожаннямі — выявамі сярэдневяковых дэманічных фігур. З канца XIV стагоддзя іх, выкананых з дзіўным майстэрствам пры Яне Парлеры, таксама размяшчалі на Вялікай вежы.
Гісторыя
Цяперашні будынак сабора будавалася ў некалькі этапаў: 1344—1419, 1490—1510, 1556—1593 і 1873—1929 (заходняя частка). Канчаткова будаўніцтва сабора было завершана толькі ў пачатку XX стагоддзя.
Ратонда і базіліка Св. Віта
Першы храм-ратонду на гэтым месцы, як лічыцца, пабудаваў яшчэ святы Вацлаў у 925 годзе; царква была прысвечана святому Віту, чыю правіцу Вацлаву падарыў усходнефранкскі (германскі) кароль Генрых I. Ратонда Св. Віта ўяўляла сабою будынак крыжападобнай у плане формы, з цыліндрычнай прасторай у цэнтры дыяметрам 11 метраў і чатырма падковападобнымі апсідамі, прылеглымі да яго. З іх лепш за ўсё захавалася паўднёвая. У сярэдзіне XI стагоддзя да заходняй часткі ратонды была прыбудавана вежка, верагодна, замест апсіды, куды былі пакладзены рэшткі Св. Войцеха. Хутчэй за ўсё, ратонду будавалі замежныя майстры з Далмацыі. Невялікі ўчастак мура паўночнай апсіды ратонды можна пабачыць у падзямеллях сабора.
Пачатак будаўніцтва
З росквітам Чэхіі пры Карле IV, ён дамогся ад Папы Рымскага Клімента VI стварэння пражскага архібіскупства, раманскую базіліку знеслі, а на яе месцы 21 лістапада 1344 пачалі будаўніцтва новага, значна больш маштабнага храма. Заступнікамі сабора былі архібіскуп Эрнэст з Пардубіцаў і сам кароль Чэхіі Карл IV. Сабор павінен быў стаць месцам для каранацыі, фамільным склепам, скарбніцай.
Маціяс з Араса
З узвядзенне трохнефнай базілікі з гранёнымі хорамі, дэамбулаторыем і вянком капэл узяўся французскі архітэктар Маціяс з Араса, спецыяльна запрошаны ў Прагу з папскага палаца ў Авіньёне. Маціяс склаў агульны план будынка ў стылі французскай готыкі (пераходная базіліка, аркбутаны, кароткі трансепт). Аднак ён дажыў толькі да заканчэння будаўніцтва аркад і галерэі, якія будаваліся з мясцовага матэрыялу — камянёў, пясчаніку.
Петэр Парлер
Пасля Маціяса, які памёр у 1352 годзе, будаўніцтва працягнуў Петэр Парлер, малады 23-гадовы архітэктар з германскага гарадка Швебіш Гмюнд (Schwäbisch Gmünd), сын тамтэйшага майстра Генрыха Парлера з Кёльна. Петэр Парлер кіраваў будаўніцтвам 44 гады. Нягледзячы на маладосць, ён прайшоў добрую школу на будаўніцтве Кёльнскага сабора і пасля стаў цэнтральнай фігурай чэшскай готыкі эпохі яе найвышэйшага росквіту. Спачатку ён працаваў у адпаведнасці з планам Маціяса — рызніца на паўночным боку (1360), пахавальная капэла Святога Вацлава на паўднёвым. Але калі ён скончыў усё, што не паспеў Маціяс, ён пачаў дадаваць уласныя ідэі. Яго смеласць і новыя ідэі прыўнеслі непаўторныя элементы. Добры прыклад — сканструяванае ім сеткавае скляпенне, якое перакрыла высокія, працятыя святлом хоры. Скляпенне ўяўляе сабой падвойныя дыяганальныя бэлькі. Разам яны стваралі непаўторны арнамент. Яму таксама належаць паўднёвая вежа (96,65 м) і паўднёвы парадны ўваход у сабор з боку каралеўскага палаца — так званая Залатая брама (1367), упрыгожаная венецыянскай мазаікай «Апошні суд» (1371—72) на залатым фоне.
Традыцыйная схема сабора таксама зведала некаторыя змены. Храм узводзіўся ўжо як галоўная святыня краіны, літургічныя элементы якой перапляталіся з элементамі аблічча. У той час як Маціяс па складу розуму быў матэматыкам і яго канструкцыі былі поўныя чыстага разліку, Парлер быў скульптарам, і адносіўся да архітэктуры як да скульптуры. Гэта відаць у выкарыстанні шматлікіх карнізаў, бюстаў (якія адлюстроўвалі прадстаўнікоў каралеўскай дынастыі, біскупаў і архітэктараў, якія будавалі сабор — Маціяса і Парлера).
Для асвячэння хору ў 1385 годзе ўзнікла патрэба ў збудаванні часовай сцяны-правізорыума, якой папярок сабора быў перакрыты хор.
Працуючы над саборам, Петэр таксама працаваў над Карлавым Мостам і мноствам цэркваў, і калі ён памёр у 1397 годзе, былі скончаны толькі хор і частка трансепта.
Пасля смерці Петэра Парлера будаўніцтва сабора ад 1397 да 1404 ажыццяўлялі яго сыны Вацлаў і Ян, намаганнямі якіх у цэлым была ўзведзена ўсходняя частка храма.
Гусіцкія войны
Гусіцкія войны, якія распачаліся ў 1419 годзе, прыпынілі будаўніцтва кафедральнага сабора. К таму часу хоры і падмурак Вялікай вежы былі закончаны. Многія карціны, абразы і скульптуры моцна пацярпелі ў гэты перыяд.
З XV па XVIII стагоддзе будаўніцтва вялося эпізадычна, але ў саборы ўжо праводзіліся набажэнствы і дзяржаўныя цырымоніі.
Аднаўленне сабора пры Уладзіславе Ягелоне
На працягу наступнага стагоддзя будаўніцтва было завершана толькі напалову. У другой палове XV стагоддзя кароль Уладзіслаў Ягелон (Vladislav Jagellonský) даручыў скончыць будаўніцтва вялікаму архітэктару Бенедыкту Рэйту, але працэс амаль адразу спыніўся з-за недахопу сродкаў. У такім недабудаваным стане сабор заставаўся напрацягу доўгіх стагоддзяў.
Габсбургская манархія
У 1564 годзе Баніфацый Вольмут, найбуйнейшым архітэктар таго перыяду, пабудаваў галерэю Вялікай вежы і купал у стылі рэнесансу, які пазней быў заменены на купал цыбульнай формы архітэктарам Пакасі.
Дабудаванне сабора
У 1844 годзе Ворцлаў Песіна і архітэктар Ёзэф Кранер прадставілі праграму завяршэння будаўніцтва вялікага сабора. Ёзэф узначальваў рамонтныя работы з 1861 па 1866 год, пазбавіўся ад элементаў барока і аднавіў інтэр’ер. У 1873 годзе, пасля смерці Кранера, архітэктар Ёзэф Мокер закончыў рэканструкцыю. Ён сканструяваў заходні бок у класічным гатычным стылі.
Пасля яго смерці трэцім і апошнім архітэктарам стаў Каміл Гілберт. Ім былі зроблены буйныя археалагічныя і антрапалагічныя адкрыцці, якія аказалі значны ўплыў на ўяўленні пра раннюю гісторыю Чэхіі. Падчас раскопак былі выяўлены старажытныя збудаванні — ратонда Вацлава і базіліка Св. Віта, манастыр канонікаў, княжацкія, каралеўскія і біскупскія пахаванні.
У 1920 годзе скульптар Войцек Сушарда і галоўны мастак-мадэрніст таго часу, Альфонс Муха, дэкаравалі новыя вітражы ў паўночнай частцы нефа. Акно-ружу ўпрыгожваў Францішак Кісела, у 1925—1927 гадах. На ёй былі адлюстраваны розныя біблейскія гісторыі. Вітраж «Страшны суд» быў створаны Максам Швабінскім.
Такім чынам, у 1929 годзе да тысячагоддзя з дня смерці святога Вацлава, апекуна чэшскага народа, храм быў урачыста асвечаны, што і лічыцца датай завяршэння Сабора святога Віта пасля 600 гадоў будаўніцтва.
У далейшым праходзілі работы па рэканструкцыі і дэкаратыўна-пластычнаму ўбранню інтэр’ера галоўнага сабора краіны з прыцягненнем вядучых мастакоў ад сецэсіі да неакласіцызму.
Найноўшая гісторыя сабора
Пасля Другой сусветнай вайны ў 1950 годзе Сабор Святога Віта быў канфіскаваны чэхаславацкім камуністычным рэжымам на карысць дзяржавы.