cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ford Escort (1990—2000)
Трансмісія і хадавая частка
Акрамя механічных каробак, на 1,4- і 1,6-літровыя мадыфікацыі мог усталёўвацца варыятар CTX.
Бяспека
Пры паўторным выпрабаванні, праведзеным у наступным годзе, была адзначана моцная дэфармацыя падлогі, рулявая калонка значна ссунулася ў салон (уверх — на 122 мм), а ногі кіроўцы апынуліся без абароны пры ўдары аб дэталі пад панэллю прыбораў. На грудзі абодвух манекенаў дзейнічалі вялікія нагрузкі ад рамянёў бяспекі.
Пры першым бакавым краш-тэсце Escort паказаў вельмі сур’ёзную рызыку смяротных пашкоджанняў грудзей кіроўцы, і Ford істотна ўзмацніў бакавіны кузава. Дапрацаваны аўтамабіль атрымаў 11 балаў за бакавы ўдар.
У 1999 годзе краш-тэст аўтамабіля таксама быў праведзены расійскім выданнем Аўтарэвю (Авторевю).
Escort RS Cosworth
Ford Escort RS Cosworth быў створаны для ўдзелу ў чэмпіянаце свету па ралі. Распрацоўка і падрыхтоўка да вытворчасці ажыццяўлялася кампаніяй SVE (Special Vehicle Engineering), якая ўваходзіць у склад Цэнтра даследаванняў і распрацовак Ford of Europe ў Дантане (Вялікабрытанія). Вытворчасць ажыццяўлялася кампаніяй Karmann.
Ад серыйнага Escort засталіся толькі дзверы, дах, лабавае шкло і фары. Кузаў аўтамабіля атрымаў развіты аэрадынамічны пакет: сплітар спераду і падвойны задні спойлер.
Рухавік — аб’ёмам 1993 куб. см., 16-клапанны турбіраваны, дапрацаваны фірмай Cosworth. Пры дапрацоўцы атрымаў турбанаддзіманне Garret Т25, сістэму электроннага кіравання падачай паліва Ford ЕСС IV і мадэрнізаваную галоўку цыліндраў. Матор пры невялікай (8,0:1) ступені сціску развіваў магутнасць 227 к.с. пры 5750 аб/хв, а максімальны круцільны момант складаў 299 Нм пры 2500 аб/хв.
Escort RS Cosworth меў прывад на ўсе колы. У якасці міжвосевага дыферэнцыяла выкарыстоўвалася віскамуфта, якая ў штатных умовах размяркоўвала круцільны момант паміж пярэднімі і заднімі коламі ў суадносінах 1:2. Каробка перадач — сяміступеньчатая. У падвесцы ўжытыя газавыя амартызатары і стабілізатары папярочнай устойлівасці як на пярэдніх, так і на задніх колах. Тормазы — дыскавыя на ўсіх колах, вентыляваныя.
Дарожная версія
Правілы амалагацыі абавязвалі выпусціць 2500 асобнікаў, а знешне серыйны аўтамабіль павінен быў выглядаць гэтак сама, як і гоначны. Такім чынам дарожныя аўтамабілі мелі такі самы аэрадынамічны пакет, у тым ліку і характэрны падвойны задні спойлер, аднак на некаторых рынках прапаноўваліся без яго верхняй часткі.
У адрозненне ад ралійных аўтамабіляў, дарожныя машыны мелі пяціступеньчатую каробку перадач MT75.
Серыйная вытворчасць пачалася 27 красавіка 1992 года.
Зборка ў Беларусі
На заводзе была наладжана зборка мікрааўтобусаў Ford Transit і хэтчбекаў і седанаў Ford Escort з карбюратарнымі рухавікамі аб’ёмам 1,3 і 1,6 л. У сабраных у Беларусі аўтамабілях ідэнтыфікацыйны VIN-нумар пачынаўся з Y4F, а на восьмай пазіцыі (код зборачнага завода) меў літару A.
5 снежня 1997 года на заводзе быў выраблены 1000-ы аўтамабіль "Форд": ім стаў седан Эскорт CLX колеру "срэбны металік", з рухавіком 1,6 л.
З сакавіка 1999 года сабраныя аўтамабілі сталі абсталёўвацца рухавікамі з упырскам паліва, АБС, кандыцыянерам і падушкамі бяспекі.
Скасаванне падатковых і мытных ільгот і расійскі фінансавы крызіс 1998 года прывялі да таго, што завод так і не змог выйсці на запланаваную магутнасць. Ажыццяўляць зборку ў Беларусі стала нявыгадна і ў ліпені 2000 года Ford Union згортвае вытворчасць. З 1997 па 2000 год было сабрана 2380 аўтамабіляў Ford Escort, пераважна з кузавам седан, карбюратарнымі маторамі і ў базавай камплектацыі.
Ксавярова
Назву Ксавяро́ва маюць:
NGC 3662
NGC 3662 (іншыя абазначэнні — UGC 6408, MCG 0-29-25, ZWG 11.86, IRAS11211-0049, PGC 34996) — галактыка ў сузор’і Леў.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Дыплом
Дыпло́м (diplôme, ад δίπλωμα — складзены ўдвая ліст або дакумент) — афіцыйны дакумент пра сканчэнне пачатковай прафесійнай, сярэдняй прафесійнай (спецыяльнай) або вышэйшай навучальнай установы і прысваенні адпаведнай кваліфікацыі; афіцыйны дакумент пра прысваенне вучонай ступені або вучонага звання. У Старажытным Рыме дыпломам называлі дзве бронзавыя шыльды, якія выдаваліся пры звальненні адслужыўшаму ў дапаможных частках салдату, дзе падаваліся звесткі пра яго службу, удзел ў бітвах і г.д. Гэтыя шыльды былі падставай для прадастаўлення пэўных прывілеяў, у тым ліку рымскага грамадзянства.
Заточча
Назву Зато́чча маюць:
Краснадар
Краснадар (Краснодар) — горад (з 1867 года) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Краснадарскага краю. Насельніцтва 830 тыс. чалавек (2015); калі лічыць тых, хто неафіцыйна пражывае на тэрыторыі Краснадара, насельніцтва ацэньваецца ў 1 250 тыс. чалавек. Заснаваны ў 1793 годзе.
Горад размешчаны на правым беразе Кубані, за 1539 км ад Масквы, на мяжы з Адыгеяй. Плошча горада — 840 кв.км.
Асноўныя прадпрыемствы: станкабудаўнічы завод, Краснадарсельмаш, Краснадарскі НПЗ, Краснадарская ЦЭЦ і інш.
Міхаіл Аркадзевіч Бергер
Міхаіл Аркадзевіч Бе́ргер (, Мінск — ) — беларускі піяніст і педагог. Заслужаны артыст Беларускай ССР (1940), прафесар (1946).
Біяграфія
Скончыў у 1928 годзе Беларускі музычны тэхнікум, у 1933 годзе — Ленінградскую кансерваторыю. З 1937 года выкладаў у Беларускай кансерваторыі, у 1938—1941 гадах яе дырэктар. У час Вялікай Айчыннай вайны ўзначальваў франтавую канцэртную брыгаду. У 1944—1963 гадах загадчык кафедры спецыяльнага фартэпіяна, у 1970—1978 гадах загадчык кафедры канцэртмайстарскага майстэрства Беларускай кансерваторыі.
Пахаваны на Чыжоўскіх могілках.
Ксты
Назву Ксты́ маюць:
Маркавічы
Назву Ма́ркавічы маюць:
Элязыг
Элязыг (Elâzığ) — горад ва Усходнеанаталійскім рэгіёне Турцыі, адміністрацыйны цэнтр правінцыі Элязыг. Пабудаваны першымі армянскімі царамі пад назвай Харпут (літар.: горная крэпасць).
Пасля будаўніцтва ў 1970-х гадах ГЭС на рацэ Еўфрат у Элязыгу хутка развіваюцца энергаёмістыя вытворчасці (цэментная і г.д.).
Грэсь
Грэсь — прозвішча.
Кузьмы
Назву Кузьмы маюць:
Моцькаўцы
Мо́цькаўцы (, Мотьковцы) — вёска ў Ваўкавыскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Вярэйкаўскага сельсавета.
Плошча 19,7 га, працягласць межаў — 5 570 метраў.
Гагаузская мова
Гагаузская мова — мова гагаузаў, належыць да паўднёва-заходняй (агускай) групы цюркскіх моў. Распаўсюджана ў паўднёвых раёнах Малдовы і Украіны, на Паўночным Каўказе, часткова ў Расіі, у паўночна-ўсходняй Балгарыі і Румыніі. Агульная колькасць носьбітаў — 489000 чалавек. У 2012 годзе ЮНЕСКА надала гагаузскай статус мовы, якой пагражае знікненне.
Гагаузская мова (пераважна ў лексіцы і сінтаксісе) развівалася пад значным уплывам моў суседніх народнасцей — балгарскай, рускай, румынскай і некаторых іншых. Асноўныя асаблівасці гагаузскай мовы: наяўнасць другасных доўгіх галосных, дыфтангізацыя і ётацыя галосных верхняга і сярэдняга ўздыму ў пачатку слова; моцная палаталізацыя большасці зычных у суседстве з галоснымі пярэдняга шэрагу, свабодны парадак слоў у сказе, развітая саюзная сувязь і інш. Галоўныя дыялекты — чадырлунгска-камрацкі (цэнтральны) і вулканешцкі (паўднёвы).
Да XIX стагоддзя гагаузская мова не мела пісьмовае формы. Пазней, у асноўным, з мэтаю пашырэння выдання праваслаўнай рэлігійнай літаратуры, абмежавана выкарыстоўваўся грэчаскі алфавіт. У 1957 годзе было створана гагаузскае пісьменства на аснове кірыліцы (іншыя алфавіты выкарыстоўваліся эпізадычна). У 1996 годзе на тэрыторыі Рэспублікі Малдова ўведзены запіс лацінскім алфавітам, мадэрнізаванага паводле турэцкага ўзору (з дадатковымі літарамі Ää, Êê, Ţţ для абазначэння спецыфічных гукаў). Нягледзячы на гэта, гагаузская кірыліца працягвае выкарыстоўвацца ў кнігавыдавецтве.
NGC 3663
NGC 3663 (іншыя абазначэнні — MCG -2-29-23, IRAS11214-1200, PGC 35006) — галактыка ў сузор’і Чаша.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Курасаў
Кура́саў — прозвішча.
Барок
Назву Баро́к маюць:
Уладзімір Васільевіч Курасаў
Уладзі́мір Васі́льевіч Кура́саў (,  —, ) — савецкі военачальнік, начальнік штаба Калінінскага (з лістапада 1943 года 1-ы Прыбалтыйскі фронт; 1943—1945), камандуючы 4-й ударнай арміяй у гады Вялікай Айчыннай вайны, начальнік Вышэйшай ваеннай акадэміі імя К. Я. Варашылава (1949—1956, 1961—1963), генерал арміі (1948). Герой Савецкага Саюза (1965).
Куклічы
Назву Ку́клічы маюць:
Каробкін
Каробкін — прозвішча.
Ліпнікі
Назву Ліпнікі маюць:
Славянск-на-Кубані
Славянск-на-Кубані (Славянск-на-Кубани) - горад (з 1958 года) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Славянскага раёна Краснадарскага края. Насельніцтва 64,4 тыс. чалавек (2007). Заснаваны ў 1806 годзе.
Горад размешчаны на беразе рукава Пратока ў дэльце Кубані, за 80 км ад Краснадара. Чыгуначная станцыя Пратока на лініі Цімашэўская — Крымская. Рачная прыстань. Бальнеагразевы курорт, прадпрыемствы лёгкай і харчовай прамысловасці, вытворчасць будматэрыялаў.
Пірагоўская вуліца
Пірагоўская вуліца ўпершыню згадваецца ў 1645 годзе. Назву, верагодна, атрымала з прычыны таго, што выводзіла на дарогу, што вяла ў бок сучаснай вёскі Пірагова. За савецкім часам перайменавана ў вуліцу Урыцкага. У верасні 2016 года да абласнога фестывалю-кірмаша «Дажынкі» частцы вуліцы вернута гістарычная назва.
Размяшчэнне
Арыентавана з паўночнага ўсходу на паўднёвы захад. Размешчана паміж вуліцамі Савецкай і Пралетарскай, да якіх паралельна. Пачынаецца ад скрыжавання з Кармеліцкай вуліцай у яе пешаходнай частцы каля былога кляштар езуітаў, перасякае вуліцы Леніна, Камсамольскую, Калініна ў яе пешаходнай частцы, з паўночнага захаду прымыкае плошча Пятра Мсціслаўца, пасля скрыжавання з вуліцай Варашылава пераходзіць у вуліцу вуліцу Урыцкага. Даўжыня вуліцы складае каля 450 м.
Паркі
Квартал паміж вуліцамі Кармеліцкай і Леніна займае парк Міру.
Карла Эміліа Гада
Карла Эміліа Гада (Carlo Emilio Gadda,, Мілан-) — італьянскі пісьменнік.
Літаратурную дзейнасць пачаў у канцы 20-х гг. Талент Гада разгарнуўся пасля вызвалення Італіі ад фашызму: зборнік антыфашысцкіх «Навел з герцагства, ахопленага полымем» (1953), сатырычна-гратэскавы раман «Пазнанне пакуты» (канчатковая рэдакцыя 1963). Найбольш характэрны твор Гада — раман «Вельмі прыкрае здарэнне на вуліцы Мерулана» (1948, канчатковая рэдакцыя 1957), у якім намаляваныя карціны жыцця Рыма пры фашызме. У творах Гада пераплятаюцца элементы верызма, сатыры, тонкі псіхалагізм. Ва ўскладненай мове Гада зліліся элементы розных дыялектаў і жаргонаў.
Стаўбунка
Стаўбу́нка — рака ў Веткаўскім раёне Гомельскай вобласці Беларусі і Бранскай вобласці Расіі, левы прыток ракі Беседзь (басейн Дняпра).
Даўжыня ракі 22 км, 19 км з іх на тэрыторыі Веткаўскага раёна. Плошча вадазбору 192 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,9 %. Пачынаецца на паўночнай ускраіне былой вёскі Стаўбунка ў Бранскай вобласці, вусце каля вёскі Жалезнікі Веткаўскага раёна. Рэчышча на працягу 17,3 км (ад мяжы з Расіяй да аграгарадка Стаўбун Веткаўскага раёна) каналізаванае. Асноўны прыток — рака Гнеў (злева).
Кулакова
Назву Кулако́ва маюць:
Парламенцкі ўзгорак
Будынкі парламента, збудаваныя ў стылі неаготыкі, складзеныя з шэрых гранітных груд, крытыя пазелянелымі меднымі пласцінамі, ствараюць уражанне, што яны пабудаваны адначасова з англійскім парламентам. Насамрэч збудаваны гэтыя збудаванні ў 1922 г. Першапачатковы цэнтральны блок пабудаваны напачатку 1860-х гг., але ён быў разбураны агнём у 1916 г. Са старых асноўных будынкаў ацалеў толькі будынак Бібліятэкі парламента. Усе астатнія будынкі неабходна было выбудаваць нанова, што і было зроблена напачатку 20-х гг. Па абодва бакі ад Цэнтральнага блока размешчаны Усходні і Заходні блокі, пабудаваныя ў перыяд з 1859 па 1895 г. Вежа Свету — самая высокая частка парламенцкага комплексу — гэта помнік канадцам, якія загінулі на палях бітваў у Еўропе ў Першую сусветную вайну. Яна была збудавана наўзамен знішчанай полымем пажару Вежы Вікторыі.
Найбольш прасторнае сярод усіх парламенцкіх памяшканняў — зала Канфедэрацыі, ці Зала двухсот, па ліку дэпутатаў парламента. У Мемарыяльнай палаце парламента на асобым пастаменце ляжыць аб'ёмістая кніга. У ёй запісаны імёны ўсіх канадцаў, якія загінулі ў Еўропе на палях Першай і Другой сусветных войн.
На парламенцкай плошчы ў акружэнні гербаў канадскіх правінцый гарыць Вечны агонь — сімвал адзінства краіны. Па раніцах на Парламенцкім узгорку паходзіць цырымонія змены варты, якая прываблівае гледачоў. Недалёка ад будынка парламента, на Уэлінгтан-стрыт, знаходзіцца нацыянальны прэс-клуб. Сюды прыходзяць журналісты, аглядальнікі нацыянальных тэлекарпарацый Сі-бі-сі і Сі-ці-ві, карэспандэнты замежных газет і часопісаў. Тут можна даведацца пра самыя апошнія навіны, прыняць удзел у палітычных дыскусіях.
Беларусь ва ўварванні Расіі ва Украіну
Беларусь ва ўварванні Расіі ва Украіну — удзел рэжыму Лукашэнкі ў расійскім уварванні ва Украіну, што ўцягвае Беларусь у канфлікт як аднаго з агрэсараў паводле міжнароднага права.
Пасля працяглага нарошчвання ваеннай моцы Расія пачала ўварванне ва Украіну 24 лютага 2022 года, кампанія пачалася прызнаннем так званых Данецкай Народнай Рэспублікі і Луганскай Народнай Рэспублікі на тэрыторыі асобных раёнаў Данецкай і Луганскай абласцей на ўсходзе Украіны і ўводу Узброеных сіл Расіі на гэтыя тэрыторыі Украіны. Адначасова пачалося і наступленне расійскіх войскаў на Украіну з беларускай тэрыторыі, якое ўзмацнялася і пашыралася ў наступныя дні.
Паводле рэжыму Лукашэнкі, яго роля абмяжоўваецца прадастаўленнем тэрыторыі Беларусі для дзеянняў Узброеных сіл Расіі. Асобныя ўкраінскія дзеячы заяўлялі пра непасрэдны ўдзел Узброеных сіл Беларусі ў баявых дзеяннях. Аднак ваенныя ведамствы Беларусі, ЗША, Расіі і Украіны станам на 4 сакавіка гэту інфармацыю не пацвярджалі. Садзейнічанне расійскаму ўварванню выклікала пратэсты ў Беларусі, асуджальную заяву Святланы Ціханоўскай, міжнародную рэакцыю і супрацьдзеянне.
Прававая ацэнка
Паводле Рэзалюцыі Генеральнай Асамблеі ААН 3314 (XXIX) «Вызначэнне агрэсіі» (14 снежня 1974 года): "Артыкул 3. Кожнае з наступных дзеянняў <…> будзе кваліфікавацца як акт агрэсіі: <…> f) дзеянні дзяржавы, якая дазваляе, каб яе тэрыторыя, якую яна дала ў распараджэнне іншай дзяржавы, выкарыстоўвалася гэтай іншай дзяржавай для здзяйснення акта агрэсіі супраць трэцяй дзяржавы."
Дагавор аб сяброўстве, добрасуседстве і супрацоўніцтве паміж Рэспублікай Беларусь і Украінай, падпісаны ў Мінску 17 ліпеня 1995 года (ратыфікаваны Пастановай Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь ад 25 красавіка 1996 года № 225-ХIII): "Артыкул 3. Кожны з Высокіх Дагаворных Бакоў абавязуецца ўстрымлівацца ад удзелу або падтрымкі якіх бы то ні было дзеянняў, накіраваных супраць іншага Высокага Дагаворнага Боку, і не дапускаць, каб яго тэрыторыя была выкарыстана на шкоду інтарэсам бяспекі іншага Высокага Дагаворнага Боку."
Дзяржзнак
Акцыянернае таварыства «Дзяржзнак» — расійскае прадпрыемства, якое займаецца даследаваннямі, распрацоўкай і вытворчасцю ў галіне дзяржаўных знакаў.
У цяперашні час уяўляе сабой акцыянернае таварыства, адзіным акцыянерам якога з'яўляецца Расійская Федэрацыя у асобе Федэральнага агенцтва па кіраванні дзяржаўнай маёмасцю. Мае восем філіялаў — сем вытворчых прадпрыемстваў (Маскоўская друкаваная фабрыка, Маскоўская друкарня, Маскоўскі манетны двор, Санкт-Пецярбургскі манетны двор, Санкт-Пецярбургская папяровая фабрыка, Пермская друкаваная фабрыка, Краснакамская папяровая фабрыка) і адзін навукова-даследчы інстытут (НДІ Дзяржзнака).
Беларусь ва ўварванні Расіі ва Украіну
Пазіцыя рэжыму Лукашэнкі
Аляксандр Лукашэнка заявіў, што напад Расіі на Украіну быў неабходны, назваў гэта «прэвентыўным ударам». У адваротным выпадку, паводле яго, Украіна б напала на Беларусь: «''Не зрабілі б гэта за суткі да гэтага, паверце, праз некалькі дзён мы б зазналі гора з большымі стратамі. Яшчэ раз гавару, яны не толькі па Данбасе рыхтаваліся нанесці ўдар — яны выстраілі пазіцыі для нанясення ўдару па Беларусі''».
Дзяржзнак
Гісторыя
Прадпрыемства было заснавана распараджэннем імператара Аляксандра I 21 жніўня (2 верасня) 1818 года ў Санкт-Пецярбургу як Экспедыцыя нарыхтавання дзяржаўных папер у складзе Міністэрства фінансаў. Пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі была ператворана ва Упраўленне фабрык нарыхтавання дзяржаўных папер (скарочана — Дзяржзнак).
Беларусь ва ўварванні Расіі ва Украіну
Пазіцыя рэжыму Лукашэнкі
31 сакавіка Лукашэнка заявіў, што масавыя пратэсты супраць фальсіфікацыі прэзідэнцкіх выбараў 2020 года ў Беларусі падрыхтаваў «Захад» з мэтай перашкодзіць расійскаму нападу на Украіну: «''Было жаданне адрэзаць тут і правесці чырвоную рысу для Расіі. Украіна ўжо там была, Беларусь трэба было побач паставіць. І ўжо аперацыю немагчыма было б правесці, калі дзве рэспублікі былі б падмятыя пад іх''».
1 красавіка 2022 года прэс-служба Уладзіміра Пуціна паведаміла, што Аляксандр Лукашэнка ў тэлефоннай размове падтрымаў дзеянні Расіі ў вайне супраць Украіны.
Дзяржзнак
Памяць
У гонар 175-годдзя з моманту заснавання Дзяржзнака выпускалася паштовая марка Расіі (1993) і памятная манета Банка Расіі (2008).
Беларусь ва ўварванні Расіі ва Украіну
Уцягнутасць тэрыторыі Беларусі
Расійскі Іл-76 з дэсантам, які планавалі да высадкі на аэрадром каля Гастомеля, але не здолелі яе забяспечыць, садзіліся на аэрадроме ў Гомелі і на тэрыторыю Украіны расійскія падраздзяленні ішлі сваім ходам. Паводле паведамлення УСУ ад 25 лютага, расійскія разведвальныя самалёты тыпу A-50 здзяйсняюць з беларускай прасторы кіраванне і навядзенне авіяцыі па тэрыторыі Украіны. Кіраванне і навядзенне расійскай авіяцыі расійскімі разведвальнымі самалётамі з беларускай паветранай прасторы ажыццяўляліся і ў наступныя дні. Паводле УСУ, 27 лютага ўкраінскія ПС каля 09:00 (кіеўскага часу) збілі крылатую ракету, выпушчаную па Кіеве расійскім Ту-22 з беларускай паветранай прасторы. Пазней беларускай грамадскай ініцыятывай апублікаваны перахоп навядзення на цэлі расійскім разведвальным самалётам іншых расійскіх самалётаў, якія наносілі ўдары па Украіне з беларускай паветранай прасторы. Навядзенне абстрэлаў з беларускай паветранай прасторы спынілася пасля атакі дронамі і пашкоджанне расійскага А-50 на аэрадроме «Мачулішчы» 26 лютага 2023 года.
24 лютага з беларускай тэрыторыі Украіну абстралялі ў паўднёва-заходнім кірунку 4 балістычнымі ракетамі, 27 лютага гэта прызнаў Аляксандр Лукашэнка. Абстрэлы расійскімі балістычнымі ракетамі з беларускай тэрыторыі вядуцца і ў наступныя дні. Станам на сярэдзіну дня (мінскага часу) 3 сакавіка 2022 года, паводле Міністэрства абароны ЗША, зафіксавана болей за 70 пускаў расійскіх балістычных ракет з беларускай тэрыторыі па Украіне.
Расійскія войскі карыстаюцца беларускай вайсковай і цывільнай інфраструктурай: чыгункай і аўтамабільнымі дарогамі, ваеннымі аэрадромамі ў Баранавічах, Лідзе, Лунінцы, Мачулішчах і інш. Цывільны аэрапорт Гомеля ўжываецца для запускаў расійскіх ударных БПЛА па цэлях ва Украіне. Расійскія войскі карыстаюцца шпіталямі прынамсі ў Гомелі і Мазыры, кватаруюць у цывільных будынках, прынамсі ў Нароўлі. Вядома выкарыстанне цывільнага аўтапарка як рамонтнай базы для расійскай ваеннай тэхнікі.
Уцягнутасць сілавых структур Беларусі
Станам на канец дня (мінскага часу) 2 сакавіка 2022 года, паводле прэс-сакратара, у Міністэрства абароны ЗША няма звестак, што УС Беларусі непасрэдна ўдзельнічаюць або збіраюцца непасрэдна ўдзельнічаць у расійскім уварванні ва Украіну. 4 сакавіка Міхаіл Падаляк, член украінскай дэлегацыі на перамовах з Расіяй заявіў, што «ўварвання беларускіх войскаў на Украіну пакуль няма». Прадстаўнікі Міністэрства абароны Рэспублікі Беларусь, пачынаючы з 24 сакавіка таксама неаднакроць адмаўлялі ўдзел беларускага ваеннага кантынгента ў баявых дзеяннях, аднак, Лукашэнка 24 сакавіка заявіў, што ў пэўных умовах можа далучыцца да расійскага ўварвання.
Беларускія вайскоўцы, у тым ліку тэрміновай службы, удзельнічаюць у арганізацыі і ўпарадкаванні лагераў расійскіх войскаў, разгрузачна-пагрузачных і іншых працах. Вядомы выпадкі, калі салдаты тэрміновай службы ачышчалі, у тым ліку ад чалавечых рэшткаў, эвакуяваную з палёў бою ва Украіне пашкоджаную расійскую бранятэхніку. Верталёты УС Беларусі ўдзельнічаюць у пошуках і выратаванні расійскіх вайсковых экіпажаў, пацярпелых крушэнне ў беларускай паветранай прасторы. Вядомы выпадкі перавозак аўтатранспартам на беларускіх вайсковых нумарах боепрыпрыпасаў, у прыватнасці авіябомб.
Украінская CERT-UA выявіла фішынгавую атаку на ўкраінскіх вайсковаслужбоўцаў і абвінаваціла ў гэтым мінскую групоўку, а яе членаў ідэнтыфікавала як афіцэраў УС Беларусі.
У прымежных з Украінай раёнах Беларусі размешчана 5 БТГ УС Беларусі, прынамсі адна БТГ са складу механізаваных брыгад, астатнія — са складу ССА. Паводле Лукашэнкі, колькасць БТГ мусілі давесці да 10. 23 сакавіка стала вядома, што сфарміравана яшчэ 5 БТГ, але яны не далучыліся да першых, а адбылася ратацыя — пасля чатырох тыдняў на памежжы, першыя 5 БТГ вярнуліся ў месцы сталай дыслакацыі. Афіцыйна задача гэтых сіл вызначаецца як «узмацненне дзяржаўнай мяжы з Украінай», бо «ўкраінскі бок не кантралюе дзяржаўную мяжу».
Пратэсты ў Беларусі
Са зваротамі супраць вайны і ў падтрымку Украіны выступіў шэраг творчых і прафесійных беларускіх супольнасцяў, а таксама асоб, у тым ліку тых, хто зараз жыве ў Беларусі. Так, вядомы звароты беларускіх гісторыкаў, навукоўцаў НАН Беларусі. З асабістых вядомы зварот былога камандзіра 38-й брыгады Валерыя Сахашчыка. Публічна пратэставалі супраць вайны некалькі праваслаўных, каталіцкіх і пратэстанцкіх святароў і пастараў.
З 24 лютага ў Беларусі адбываюцца адзіночныя антываенныя пікеты, пра іх вядома прынамсі ў Баранавічах, Віцебску, Гомелі, Маладзечне і Мінску, такіх пратэстоўцаў хапаюць падчас пікета, або неўзабаве, у тым ліку дома. Так, 24 лютага ў Маладзечне на пікет выйшла Вольга Барунова, яе схапілі праз 15 хвілін. Таксама 24 лютага ў Гомелі схапілі невядомага мужчыну, які паспеў напісаць на плоце «Пуцін». 27 сакавіка ў Віцебску затрымалі Кацярыну Бекан за пікет з жоўта-блакітнымі кветкамі на плошчы Перамогі. У Мінску 1 сакавіка схоплена невядомая жанчына з дзяўчынкай за пікет на Кастрычніцкай плошчы з плакатам «Спыніце вайну» і жоўта-блакітнымі шарыкамі, 2 сакавіка невядомы хлопец выйшаў у пікет па раздзяляльнай паласе праспекта Незалежнасці, 9 сакавіка невядомы хлопец выйшаў на пікет з плакатам «Абдымі, калі супраць вайны» на вуліцу Веры Харужай, 11 сакавіка па даносе суседа быў схоплены Дзмітрый Мацюшонак за плакат «No war» на балконе. Святлана Ціханоўская заклікала да «антываеннай мабілізацыі», адзначыўшы, што яна ў грамадстве ўжо ідзе сама сабой.
28 лютага ў цэнтрах многіх беларускіх гарадоў, у Мінску каля цэнтральнага чыгуначнага вакзала, таксама адбыліся масавыя антываенныя пратэсты. Паводле папярэдніх звестак, тым днём сілавікамі схоплена яшчэ некалькі соцень чалавек. Сярод затрыманых каля цэнтральнага чыгуначнага вакзала ў Мінску праваслаўны святар Міхаіл Маруга, ён зняволены на 13 сутак.
Праследуюць і за візуальнае пазначэнне стаўлення да расійскага ўварвання. Так, 4 сакавіка ў Бабруйску затрымалі настаўніцу Ларысу Секяржыцкую за жоўта-блакітную стужку ў валасах, яе схапілі проста на ўроку па даносе калегі і дырэктаркі школы. Таксама праследуюць за магчымыя меркаванні супраць уварвання ва Украіну. «Саюз маці» заклікаў маці вайскоўцаў прыйсці 3 сакавіка да праваслаўнага кафедральнага сабора ў Мінску для малітвы пра спыненне агрэсіі Расіі і ўстрыманне Беларусі ад удзелу, амаль 100 маці далучыліся да акцыі, сілавікі схапілі прынамсі чатырох жанчын, якія моўчкі і не пазначаючы сябе маліліся, і двух журналістаў, не зважаючы на пярэчанні святароў.
Пераслед за праўкраінскую і антываенную пазіцыю трывае цягам усяго ўварвання, сярод выпадку, які сталі вядомы апошнім часам, рэспрэсаванне 9.7.2023 года ў Мінску кампаніі з васьмі чалавек за выказванні супраць уварвання і покліч «Слава Украіне!», 3.8.2023 года ў Іванаве рэпрэсавана жанчына за слуханне ўкраінскай песні ва ўласнай кватэры.
Маніторынг ваеннай актыўнасці
Напярэдадні расійскага ўварвання ва Украіну створана грамадская ініцыятыва «Беларускі Гаюн» па адсочванні добраахвотнымі назіральнікамі перадыслакацыі беларускіх і расійскіх войскаў на тэрыторыі Беларусі. З пачаткам уварвання дзейнасць ініцыятывы актывізавалася, яна ў кругладзённым рэжыме паведамляе пра перадыслакацыю беларускіх і расійскіх войскаў, кірункі і грузы вайсковых перавозак, узлёты самалётаў і верталётаў, пускі ракет на тэрыторыі Беларусі.
Сабатаж на чыгунцы
26 лютага на перагоне Вярхі-Вярэйцы і 27 лютага каля станцыі Барысаў выведзена са строю абсталяванне аўтаматыкі і тэлемеханікі СЦБ (сістэма сігналізацыі, цэнтралізацыі і блакавання), 28 лютага на прыпыначным пункце Сінява каля станцыі Стоўбцы знішчана рэлейная шафа СЦБ і закарочаны дротам рэйкавы ланцуг на перагоне Магілёў 2-Буйнічы. 1 сакавіка на перагоне Астанковічы-Жэрдзь знішчана рэлейная шафа кіравання СЦБ. Адказнасць за сабатаж начамі 27/28 лютага і 28 лютага/1 сакавіка на абсталяванні БЧ узялі на сябе ініцыятывы BYPOL і «Буслы ляцяць».
Праз гэтую серыю сабатажу рух вайсковых эшалонаў быў перапынены спачатку на начны час, у тым ліку праз адмовы чыгуначных брыгад весці іх, потым РЧ спынілі фарміраванне вайсковых эшалонаў, вайсковыя грузы перавозяць цывільнымі вагонамі і паўвагонамі без пазначэння 1 класа небяспекі, часта ў складзе цягнікоў з цывільнымі пасажырскімі вагонамі. Праз тыдзень, 8 сакавіка, сілавікі паведамілі пра затрыманне ўсіх груп, датычных гэтых дзеянняў. Магчымасці чыгуначнага руху часткова аднавіліся 12 сакавіка.
15 сакавіка на перагоне Даманава-Лясная (Брэсцкага аддзялення) выведзена са строю абсталяванне аўтаматыкі і тэлемеханікі СЦБ, у вынік згас прахадны святлафор, рух цягнікоў замаруджаны да 10-15 км/г. 16 сакавіка на перагоне Фарынава-Загацце (Віцебскага аддзялення) знішчана рэлейная шафа СЦБ. Праз гэта парушаны графік руху цягнікоў, святлафоры і стрэлачныя пераводы не працавалі. 17 сакавіка на станцыі Ворша-Цэнтральная з рэлейнай шафы дэмантаваны трансфарматары, у выніку ўначы не працаваў светлафор. Як сцвярджаюць адказныя за акцыі, рамонтных камплектаў рэлейных шафаў засталіся ў БЧ толькі некалькі адзінак.
З 17 сакавіка па начах на некаторых перагонах і станцыях дзяжураць патрулі унутраных войскаў МУС Беларусі, на некаторых участках па 2-3 сілавікі пастаўлены да кожнай рэлейнай шафы. З 19 сакавіка для аховы чыгуначнай інфраструктуры БЧ на поўдні Беларусі ў кірунку Украіны задзейнічаны сілы спецназа ўнутраных войскаў з в/ч 3214. 19 сакавіка кіраўнік украінскай чыгункі Аляксандр Камышын паведаміў, што перарвана магчымасць чыгуначнай сувязі Украіны з Беларуссю, не паведамляючы дэталяў падзякаваў за гэта «сумленным беларускім чыгуначнікаў».
На пачатку сутак 25 сакавіка знішчаны 2 рэлейныя шафы СЦБ над Барысавам (Мінскае аддзяленне), на самым загружаным участку БЧ. На пачатку сутак 28 сакавіка падпалены 2 рэлейныя шафы СЦБ на перагоне Асіповічы-Вярэйцы (Магілёўскае аддзяленне).
30 сакавіка ў публікацыях СМІ з’явілася інфармацыя аб масавых затрыманнях супрацоўнікаў Беларускай чыгункі, неўзабаве на прапагандысцкіх Тэлеграм-каналах рэжыму Лукашэнкі з’явілася 38 відэа з затрыманымі асобамі.
Уноч з 30 на 31 сакавіка каля прыпынку Бабіна ў Бабруйскім раёне некалькі чалавек раскрылі рэлейныя шафы і паспелі адну падпаліць, па ім распачалі агонь супрацоўнікі Унутраных войскаў Рэспублікі Беларусь, але дыверсанты змаглі збегчы ад пераследу. 31 сакавіка прадстаўнік аб’яднання колішніх сілавікоў ByPol Аляксандр Азараў заявіў пра каля 10 паспяховых акцый на чыгунцы, і што яны здзяйсняюцца ў межах плана «Перамога».
Іншыя дзеянні
У Мазыры да 10 сакавіка схоплены два чалавекі, якія быццам збіраліся знішчаць расійскую вайсковую тэхніку падчас яе руху па Мазырскім раёне і быццам раней ужо здзейснілі нейкую акцыю.
Ёсць звесткі пра псаванне транспарту, пазначанага тактычнымі знакамі «V» і «Z», або проста транспарту з расійскімі дзяржаўнымі нумарамі. Адзначаецца, аднак, што на тэрыторыі Беларусі знакам «Z» свае транспартныя сродкі пазначаюць толькі цывільныя асобы, якія ўхваляюць расійскае ўварванне, у асноўным расійскія грамадзяне. Грамадскія ініцыятывы заклікаюць не псаваць транспартныя сродкі проста праз расійскія нумары, калі яны не пазначаны тактычнымі знакамі або сімваламі падтрымкі расійскага ўварвання.
26 лютага 2023 года атакай дронаў пашкоджаны расійскі разведвальны самалёт А-50 на авіябазе «Мачулішчы», у выніку яго мусілі адправіць для рэмонту на тэрыторыю Расіі і, такім чынам, спынілася паветраная карэкціроўка абстрэлаў Украіны з беларускай паветранай прасторы, якая цягнулася без перапынку з 24 лютага 2023 года.
Супраціў ва Украіне
Беларусы, якія з розных прычын цяпер жывуць ва Украіне, палітычныя і грамадскія актывісты, супрацоўнікі рэлакаваных бізнесаў, уступаюць у падраздзяленні тэрытарыяльнай абароны.
Паводле Вадзіма Пракоп’ева, станам на 5 сакавіка болей за 200 беларусаў-добраахвотнікаў у шэрагах УС Украіны і яшчэ 5700 беларусаў працавала ў іх тыле. Кіраўнік Цэнтра дапамогі беларускім добраахвотнікам у Варшаве Павел Кухта, станам на 10 сакавіка казаў, што беларускіх добраахвотнікаў ва Украіне ўжо сотні.
Падраздзяленні беларускіх добраахвотнікаў створаны пры некаторых вайсковых часцях УС Украіны, вядома прынамсі пра беларускую роту тэрытарыяльнай абароны пры палку «Азоў». З 2014 года ва Украіне дзейнічае асобная добрахвотная тактычная група «Беларусь». 9 сакавіка з беларускіх добраахвотнікаў пачалося фарміраванне батальёна імя Кастуся Каліноўскага ў Кіеве. 30-га сакавіка 2022 года стала вядома пра фармавання Беларускага палка «Пагоня» ў складзе Інтэрнацыянальнага легіёна тэрытарыяльнай абароны Украіны.
4 сакавіка стала вядома пра смерць ад ранення, атрыманага ў баях за Бучу, беларуса-дабраахвотніка Іллі «Літвіна» Хрэнава, які ваяваў на ўкраінскім баку з 2014 года і зноў з пачатку расійскага ўварвання. 13 сакавіка ў баі пад Кіевам у складзе падраздзялення ССА УСУ загінуў Аляксей «Тур» Скобля, які таксама ваяваў на ўкраінскім баку ў 2015 годзе. . 24 сакавіка ў Ірпені загінуў Дзмітрый «Тэрор» Апанасовіч. Станам на 10 сакавіка вядома пра двух параненых беларусаў-добраахвотнікаў. 26 сакавіка стала вядома пра завядзенне ГУБАЗіК у Беларусі «крымінальнай справы» на 50 чалавек з батальёна імя Кастуся Каліноўскага «за ўдзел ва ўзброеным канфлікце на тэрыторыі замежнай дзяржавы (ч. 3 арт. 361 КК Беларусі)».
Паводле СМІ, рэжымныя сілавыя структуры стварылі ўяўную «брыгаду Тадэвуша Касцюшкі», каб выяўляць людзей гатовых да ўдзелу і дапамогі беларускім добраахвотным фарміраванням, а ў Беларусі і захопліваць іх.
У Беларусі
Ініяцыятыва BySol збірае ў Беларусі сродкі для дапамогі цывільным украінцам, украінскім вайскоўцам, а таксама беларусам-добраахотнікам, які ваююць на ўкраінскім баку супраць расійскага ўварвання.
Збіраюць дапамогу асабіста або закрытымі суполкамі, з прычын бяспекі гэта не афішуюць. Некаторыя выпадкі ўсё ж вядомы, як з суполкай невядомых Мінска, Жлобіна і Гомеля.
Дапамозе актыўна супрацьдзейнічаюць сілавыя структуры. Так, ГУБАЗіК ставарыла шматлікія Тэлеграм-боты, якія выдае за ботаў ініцыятыў дапамогі Украіне, праз звароты ў фальшывыя боты выяўляе і захоплівае тых, хто гатовы дапамагаць Украіне з Беларусі.
У замежжы
З 28 лютага ў Варшаве дзейнічае Цэнтр дапамогі беларускім добраахвотнікам пры Беларускім доме. Паводле кіраўніка Цэнтра Паўла Кухты, які сам быў добраахвотнікам у 2016—2017 гадах, многія спрабавалі самастойна заехаць ва Украіну, але іх не пускалі з меркаванняў бяспекі ўкраінскага боку, некаторыя траплялі ў турму. Цэнтр таксама займаецца частковым забеспячэннем добраахвотнікаў абмундзіраваннем, харчаваннем, транспартам і іншым. Павел Кухта раіць звяртацца адразу ў Цэнтр, каб трапіць ва Украіну арганізавана, па ўзгадненні з украінскімі ўладамі.
Паводле Вадзіма Пракоп’ева, станам на 5 сакавіка ў Польшчы знаходзілася 300 беларусаў, гатовых далучыцца да Інтэрнацыянальнага легіёна тэрытарыяльнай абароны Украіны. Паводле Паўла Кухты, станам на 10 сакавіка сотні беларускіх добраахвотнікаў ужо выехалі ва Украіну і яшчэ сотні збіраюцца туды.
Беларускі Фонд медыцынскай салідарнасці сабраў некалькі соцень заявак беларускіх медыкаў-валанцёраў, гатовых ехаць на дапамогу ва Украіну.
У Польшчы беларускія актывісты далучыліся да ўкраінскіх у блакаванні пункту пропуску Казловічы, каб не прапускаць грузавы транспарт з Еўропы ў Беларусь і Расію.
У Вялікабрытаніі беларускія арганізацыі стварылі супольную ініцыятыву для каардынацыі дапамогі і акцый салідарнасці з Украінай.
У ЗША парафія БАПЦ у Нью-Ёрку і Беларуска-амерыканскае задзіночанне стварылі цэнтр па зборы рэчаў і грашовых сродкаў для беларускіх добраахвотнікаў ва Украіне.
Ва Украіне
Беларускія ўрачы, уцеклыя ва Украіну ад рэпрэсій 2020—2021 гадоў, аказваюць медыцынскую дапамогу поруч украінскіх калег. Ва Украіне працуе ваенна-палявы шпіталь, які ўрад Германіі па просьбе Святланы Ціханоўскай перадаў беларускім медыкам, ён скаардынаваны з Беларускім Фондам медыцынскай салідарнасці і УС Украіны.
Украіна
З першых гадзін уварвання ўкраінскі бок заяўляў, што яно адбываецца не толькі з тэрыторыі Беларусі, але і з падрымкай Узброеных сіл Беларусі. Наступнымі днямі некаторыя афіцыйныя ўкраінскія асобы, структуры і СМІ заяўлялі пра ўдзел ва ўварванні Узброеных сіл Беларусі, але гэтая інфармацыя не пацвярджалася і часткова абвяргалася самім украінскім бокам. Таксама з украінскага боку паведмалялася па магчымае ўжыванне расійскімі вайскоўцамі на сваёй тэхніцы чырвона-зялёных сцягоў з мэтай справакаваць удзел УС Беларусі ва ўварванні.
У першыя дні ўварвання ў Сухапутныя сілы УСУ распаўсюдзілі табліцу апазнавальных знакаў на расійскай тэхніцы, дзе знак «О» даецца як «сілы з Беларусі», звесткі табліцы няпэўныя, але яна шырока распаўсюдзілася і прычынілася шматлікіх чутак і непацверджаных навін пра ўдзел УС Беларусі ва ўварванні. З апошняга, 27 сакавіка пашыралася навіна пра крадзеж быццам беларускім вайскоўцам бульбы ва ўкраінскага насельніцтва, на праўдзе асоба ў абмундзіраванні Расгвардыі загрузіла мяхі бульбы на бронемашыну са знакам «О», т.б. са складу войскаў расійскай Цэнтральнай вайсковай акругі.
Офіс Ціханоўскай
Незалежныя беларускія СМІ, якія цяпер працуюць у электронным фармаце, інфармуюць карыстальнікаў як ў Беларусі, так ў Расіі і астатнім свеце, пра хаду ўварвання Расіі ва Украіну, пра ахвяры ўкраінцаў і страты Украіны. Таксама асвятляецца і тое, як гэтыя падзеі падаюцца функцыянерамі рэжыму Лукашэнкі і падкантрольнымі яму СМІ.
Інфармацыйная палітыка Офіса Ціханоўскай скіраванна на тлумачэнне розніцы паміж беларусамі і Беларуссю з аднаго боку і рэжымам Лукашэнкі з другога боку. Мэтавая аўдыторыя — сусветнае грамадства агулам і ўкраінскае грамадства ва Украіне і свеце ў прыватнасці. Таксама робяцца інфармацыйныя захады для прадухілення ўдзелу беларускіх вайскоўцаў у баявых дзеяннях супраць Украіны.
Рэжым Лукашэнкі
На тэрыторыі Беларусі вяшчаюць расійскія тэлеканалы, а тэлебачанне і СМІ, падкантрольныя рэжыму Лукашэнкі, паўтараюць іх наратыў — «нацысты ва ўладзе ва Украіне», «трэба вызваліць украінскі народ ад улады нацыстаў», «нацысты абстрэльваюць украінскія гарады». Да гэтага дадаецца толькі адзін уласны матыў — «Беларусь не ўдзельнічае і не будзе ўдзельнічаць» у расійска-украінскім канфлікце, пры гэтым замоўчваецца, што расійскае ўварванне адбываецца і з тэрыторыі Беларусі. Аднак падкантрольным рэжыму Лукашэнкі СМІ і тэлебачанню ў прыватнасці давярае ўсё меней людзей, калі ў лістападзе 2020 года такіх быў 21 %, у параўнанне з папярэднімі 34 %, то ў 2021 годзе толькі 16 % з тэндэнцыяй да змяншэння.
Паводле прадстаўніцы Міністэрства абароны Беларусі Іны Гарбачовай, маці беларускіх салдат тэрміновай службы тэлефануюць невядомыя з нумароў Украіны, ЗША, Польшчы і Канады, гэта адбываецца на фоне «фэйкавай інфармацыі пра удзел вайскоўцаў УС Беларусі ў спецыяльнай ваеннай аперацыі ў Данбасе». І. Гарбачова запэўніла, што кожная маці ў кожны момант можа звязацца з сынам праз камандзіра або наведаць яго ў вайсковай часці.
1 сакавіка ваеннае ведамства Беларусі запусціла флэш-моб «Мы на месцы». У роліках салдаты тэрміновай службы абвяргаюць звесткі, што яны ва Украіне, паведамляючы, што яны «на месцы», гэта значыць у месцах сталай дыслакацыі.
У некаторых школах Міністэрства адукацыі Беларусі настаўнікі і кіраўнікі вайскова-патрыятычнага выхавання кажуць вучням, нібыта Украіна напала на Беларусь і Расію.
Сілавыя структуры ўключыліся ў расійскую кампанію супрацьдзеяння распаўсюду інфармацыі пра ўварванне Расіі ва Украіну. Так, 11 сакавіка ГУБАЗіК ў Мінску схоплены актыўны рэдактар рускамоўнага раздзела Вікіпедыі Марк Бернштэйн, з прычыны актыўнага рэдагавання ім старонак пра ўварванне Расіі ва Украіну ў 2022 годзе.
Бежанцы ў Беларусі
Неўзабаве па пачатку ўварвання Дзяржаўны памежны камітэт Рэспублікі Беларусь пачаў паведамляць пра прыбыццё ў краіну ўкраінскіх бежанцаў. Ім аказваюць разнастайную дапамогу, у тым ліку з боку Чырвонага Крыжа. Толькі за 2 сакавіка, паводле ДПК Беларусі, прыбыло 16 чалавек, у тым ліку 8 непаўналетніх. З 24 лютага па 11 сакавіка з Украіны на мяжу Беларусі прыбыло 1760 чалавек, з іх 902 — беларусы, 619 — украінцы, 239 — грамадзяне іншых дзяржаў. З 12 па 14 сакавіка беларускую мяжу з Украіны перайшло 209 грамадзян Украіны, транзітам праз Польшчу — 79. Частка замежнікаў часова размешчана ў гасцініцах і санаторыях, іншыя грамадзяне адправіліся да сваякоў, якія пражываюць у Беларусі. На 25 сакавіка Дзяржаўны памежны камітэт заявіў аб 6097 бежанцах. Больш за 2000 з іх неўзабаве з’ехалі на тэрыторыю Польшчы, Латвіі і Літвы.
23 сакавіка 2022 года Беларусь дазволіла да 15 красавіка бязвізавы ўезд з боку Украіны ўсім выратаваным ад баявых дзеянняў.
На 31 жніўня, па афіцыйных дадзеных, прыбыло 49 тысяч украінцаў. Большасць дабіралася ў краіну транзітам праз краіны Еўрасаюза. Наўпрост з Украіны ў Беларусь прыехала больш за 15 тысяч чалавек. 2 снежня беларускія ўлады назвалі лічбу ў 68 254 грамадзян Украіны: праз украінска-беларускую мяжу прыехалі 15 890, транзітам праз Польшчу — 41 749, праз Літву — 8 889, праз Латвію — 1 726.
Офіс Прэзідэнта
Саветнік кіраўніка офіса прэзідэнта Міхаіл Падаляк пацвердзіў, што Мінск не задавальняе Украіну як месца перамоваў з расійскім бокам: «Для нас Мінск ад пачатку быў дастаткова дзіўным месцам, бо Беларусь з’яўляецца бокам канфлікту».
Цэрквы і рэлігійныя арганізацыі
9 сакавіка Усеукраінская рада цэркваў і рэлігійных арганізацый звярнулася да беларускіх рэлігійных лідараў з заклікам выкарыстаць свае паўнамоцтвы, каб не дапусціць уцягвання беларускага войска ў вайну супраць Украіны на баку Расіі як краіны-тэрарыста.
Офіс Ціханоўскай
Святлана Ціханоўская заявіла, што «Лукашэнка і яго рэжым цалкам падзяляюць адказнасць за вайну з расійскім прэзідэнтам», таму яна звярнулася да Міністэрства абароны, Генеральнага штаба і Савета бяспекі Беларусі з заклікам «не выконваць злачынныя загады Аляксандра Лукашэнкі» і «не рабіцца саўдзельнікамі агрэсіі ў дачыненні да суседняй мірнай дзяржавы».
Украіна
3 сакавіка 2022 года стала вядома, што АТ «Укрзалізныца» канфіскуе каля 5000 вагонаў, частка іх з грузам, і некалькі лакаматываў, якія належаць ДА «Беларуская чыгунка», як маёмасць саюзніка агрэсара.
Цкаванне беларусаў
З пачаткам уварвання многіх беларусаў, у тым ліку тых хто ўцёк ад рэпрэсій 2020—2021 гадоў, пачалі атаясняць нават не з рэжымам Лукашэнкі, а з дзеяннямі расійскіх вайскоўцаў ва Украіне. У выніку беларусаў пачалі дыскрымінаваць, адмаўляць ім у абслугоўванні, працаўладкаванні, найманні жытла, вядомыя выпадкі высялення з ужо найманага жытла. Так, вялікія цяжкасці з найманнем жытла ўзніклі ў Грузіі, куды многія беларусы ўцякалі ад рэпрэсій з 2020 года.
3 сакавіка 2022 года кіраўніца нямецкага МЗС Аналена Бербак заклікала спыніць цкаванне «беларусаў або рускіх» з прычыны расійскага ўварвання, бо «гэта вайна Пуціна».
Жупранскі сельсавет
Жупра́нскі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Ашмянскага раёна Гродзенскай вобласці. Цэнтр сельсавета — аграгарадок (да 2009 г. вёска) Жупраны.
Гісторыя
Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Ашмянскага раёна Вілейскай вобласці. З 20 верасня 1944 года ў складзе Маладзечанскай вобласці, з 20 студзеня 1960 года ў складзе Гродзенскай вобласці. 17 студзеня 1969 года ў склад Куцавіцкага сельсавета перададзены вёскі Багданішкі і Міхалконі. 20 чэрвеня 1988 года да сельсавета далучана частка скасаванага Палянскага сельсавета (16 населеных пунктаў: вёскі Ажалеі, Бярвенцы, Грынцы, Дукойні, Жвірблішкі, Кракоўка, Лэйлубка, Люгоўшчына, Навашышкі, Палянкі, Паляны, Пятрулі, Цантэлі, Ягелаўшчына, хутары Бартэлі і Латавічы).
Насельніцтва
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 4126 чалавек, з іх 88,6 % — беларусы, 7,0 % — палякі, 3,4 % — рускія.
Кальчунскі сельсавет
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 2980 чалавек, з іх 91,7 % — беларусы, 5,0 % — палякі, 1,5 % — рускія.
Анатоль Аляксандравіч Брусевіч
Скончыў філалагічны факультэт ГрДУ (1999), у 2000 — магістратуру, у 2003 — аспірантуру пры кафедры польскай філалогіі ГрДУ. У 2004 г. абараніў кандыдацкую дысертацыю на тэму «Фактары беларускай культуры ў творчасці Адама Міцкевіча віленска-ковенскага перыяду (1815—1823 гг.)». З 2003 працуе ў ГрДУ, з 2007 г. — на пасадзе дацэнта кафедры польскай філалогіі.
На беларускую мову пераклаў драму Георгія Каніскага «Уваскрасенне мёртвых» (Тэрмапілы № 13, Беласток, 2009), «Трэны» Яна Каханоўскага (Тэрмапілы № 14, Беласток, 2010), «Ідыліі (Plein-air)» Антонія Лянгэ (Тэрмапілы № 17, Беласток, 2013), раман Катажыны Бонды «Акулярнік», паасобныя вершы Адама Міцкевіча, Тадэвуша Міціньскага, Лейба Найдуса, Рымантаса Ванагаса, Іраклія Какабадзэ.
Дзвінская зямля
Дзві́нская зямля́ - гістарычная вобласць на Русі ў басейне Паўночнай Дзвіны ў 11—15 ст.
Уключала частку сучаснай Архангельскай вобласці на поўнач ад Волга-Паўночнадзвінскага водападзела — «валокі» (называлася таксама Завалочча). Насельніцтва займалася земляробствам, пушным і рыбным промысламі.
З 11 ст. уладанне Ноўгарада. У 14—15 ст. за валоданне Дзвінскай зямлёю з Ноўгарадам сапернічала Масква. У 1478 далучана да Маскоўскага вялікага княства.
Забастовачны рух у Польшчы 1988 года
Забастовачны рух у Польшчы 1988 года — масавыя забастоўкі, якія праходзілі ў ПНР вясна-летай 1988 года.
Ход падзей
У 1988 годзе на фоне паглыбленага эканамічнага крызісу ў Польскай Народнай Рэспубліцы аднавілася дзейнасць апазіцыйных кіруючаму камуністычнаму рэжыму арганізацый. Фактычна аднавіла сваю дзейнасць Незалежная студэнцкая асацыяцыя, Лех Валенса стварыў нацыянальны выканаўчы камітэт нелегальнай «Салідарнасці», рэзка актывізавалася дзейнасць Канфедэрацыі незалежнай Польшчы. Непасрэднай падставай для забастовак стала рэкорднае з 1982 года павышэнне коштаў. Непасрэднай падставай для забастовак стала рэкорднае з 1982 павышэнне коштаў.
21 красавіка пачалася забастоўка пяці тысяч металургаў камбіната Гута ў Сталёва Воля. 25 красавіка забастоўку металургаў падтрымалі транспартныя рабочыя Быдгашча і Інаўроцлава, 26 красавіка забаставаў металургічны камбінат імя Леніна ў Кракаве. 1 мая польскія працоўныя выйшлі на дэманстрацыю, а 2 мая страйк распачала Гданьская суднаверф. Страйкі задушылі толькі да 10 мая ўзброеныя атрады ЗОМО.
Страйкі аднавіліся толькі ў жніўні. 15 жніўня забаставалі шахты Верхняй Сілезіі, услед за шахцёрамі зноў забаставалі металургі камбіната Гута. З 17 жніўня пачалі баставаць Гданьская суднаверф і порт Шчэціна.
Вынікі
Польскі ўрад, які ўжо не мог разлічваць на падтрымку СССР, як у 1980 годзе, вырашыў пайсці на перамовы з апазіцыяй.
28 жніўня 1988 года ЦК ПАРП санкцыянаваў перамовы камуністычнага ўрада з антыкамуністычным прафсаюзам. 1 верасня Лех Валенса даў справаздачу пра гэта на шматтысячным працоўным мітынгу. 16 верасня пачаліся перамовы ў Магдаленцы, на якіх былі дасягнуты дамоўленасці аб правядзенні Круглага стала.
Канчатковым вынікам забастовак 1988 года стала ўсеагульная перабудова і змена ўлады і ўсяго грамадскага ладу Польшчы.
Марыа Гёцэ
Марыа Гёцэ (Mario Götze; нар., Мемінген, Германія) — нямецкі футбаліст, атакуючы паўабаронца франкфурцкага «Айнтрахта». Ігрок нацыянальнай зборнай Германіі, чэмпіён свету 2014 года.
«Баварыя»
23 красавіка 2013 года было абвешчана, што Гёцэ з 1 ліпеня 2013 года стане іграком «Баварыі», пасля таго як яны пацвердзілі гатовасць да выплочвання сумы ў памеры 37 млн еўра. Трансфер зрабіў Марыа самым каштоўным нямецкім іграком усіх часоў. Галоўны трэнер «Барусіі» Юрген Клоп сцвярджаў, што прычынай пераходу Гёцэ было жаданне плэймэйкера гуляць пад кіраўніцтвам менеджара Пепа Гвардыёлі, які раней працаваў у «Барселоне».
11 жніўня 2013 года Гёцэ дэбютаваў за «Баварыю», выйшаўшы на замену Мітчэлу Візеру на 60-й хвіліне матча. Марыа забіў два галы і дапамог клуба атрымаць перамогу з лікам 1:4 над венгерскім чэмпіёнам «Дзьёрам» у таварыскім матчы. У Бундэслізе ігрок ​​дэбютаваў у хатнім матчы супраць «Нюрнберга» 24 жніўня 2013 года. «Баварыя» атрымала перамогу ў той сустрэчы з лікам 2:0. 19 кастрычніка 2013 года Гётцэ выйшаў на замену і зрабіў дзве галавыя перадачы ў пераможным матчы супраць «Майнца» (4:1).