cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Спіс аб’ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ў Малдове
У спісе Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ў Рэспубліка Малдова значыцца 1 найменне (на 2014 год), гэта складае ад агульнай колькасці ( на  год). Адзіны аб'ект уключаны ў спіс па культурных крытэрыях. Акрамя гэтага, станам на 2014 год, яшчэ 2 аб'екты на тэрыторыі Малдовы знаходзіцца сярод кандыдатаў на ўключэнне ў спіс Сусветнай спадчыны. Рэспубліка Малдова ратыфікавала Канвенцыю аб ахове сусветнай культурнай і прыроднай спадчыны 23 верасня 2002 года. Першы аб'ект, размешчаны на тэрыторыі Малдовы быў занесены ў спіс у 2005 годзе на 29-й сесіі Камітэта Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.
Спіс
У табліцы ніжэй аб'екты размешчаны ў храналагічным парадку іх дадання ў спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.
Папярэдні спіс
У табліцы аб'екты размешчаны ў парадку іх дадання ў папярэдні спіс. У гэтым спісе прыведзены аб'екты, прапанаваныя ўрадам Малдовы ў якасці кандыдатаў на ўнясенне ў спіс Сусветнай спадчыны.
Вялікія Шарыпы
Вялі́кія Шары́пы (, Великие Шарипы) — вёска ў Горацкім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Рэкцянскага сельсавета.
Да 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Саўскага сельсавета.
Каля вёскі працякае рака Маханаўка.
Генерал-губернатар Багамскіх Астравоў
Генерал-губернатар Садружнасці Багамскіх Астравоў (Governor-General of the Commonwealth of the Bahamas) — прадстаўнік манарха Садружнасці Багамскіх Астравоў (у наш час каралева Елізавета II). Паколькі каралева не можа знаходзіцца ва ўсіх Каралеўствах Садружнасці, яна прызначае прадстаўнікоў для выканання сваіх абавязкаў у якасці каралевы Багамскіх астравоў. Генерал-губернатары нясуць адказнасць за прызначэнне прэм'ер-міністра, а таксама іншых Міністраў Урада пасля кансультацый з прэм'ер-міністрам.
Малыя Вайшнарышкі
Малы́я Вайшна́рышкі (, Малые Войшнаришки) — вёска ў Ашмянскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Граўжышкоўскага сельсавета.
Луды
Лу́ды (, Луды) — вёска ў Ашмянскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Граўжышкоўскага сельсавета.
У 1940—1959 гадах цэнтр Лудскага сельсавета.
Вішня (Горацкі раён)
Ві́шня (, Вишня) — вёска ў Горацкім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Рэкцянскага сельсавета.
Да 29 снежня 1959 года вёска мела назву П’янкава. Да 26 верасня 1987 года вёска ўваходзіла ў склад Макараўскага сельсавета, да 20 лістапада 2013 года — у склад Саўскага сельсавета.
Генерал-губернатар Саламонавых Астравоў
Генерал-губернатар Саламонавых Астравоў — прадстаўнік каралевы Саламонавых Астравоў, якая з'яўляецца таксама манархам Вялікабрытаніі, у дзяржаве Саламонавы Астравы. Фактычна з'яўляецца главой дзяржавы.
Доржы
До́ржы (, Доржи) — вёска ў Ашмянскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Граўжышкоўскага сельсавета.
Генерал-губернатар Саламонавых Астравоў
Генерал-губернатар Саламонавых астравоў, у адрозненне ад большасці генерал-губернатараў каралеўстваў Садружнасці (за выключэннем Папуа — Новай Гвінеі), абіраецца парламентам на пяцігадовы тэрмін, а не прызначаецца па рэкамендацыі прэм'ер-міністра. Пасля абрання каралева Саламонавых Астравоў і Вялікабрытаніі сцвярджае новага генерал-губернатара.
У наш час генерал-губернатарам з'яўляецца сэр Фрэнк Кабуі, абраны 15 чэрвеня 2009, перамогшы на выбарах свайго папярэдніка сэра Натаніэля Ваену.
Доржы
Гісторыя
У XIX ст. вёска цэнтр маёнтка ў Ашмянскім павеце Віленскай губерні Расійскай імперыі.
Ананіна
Ана́ніна (, Ананино) — вёска ў Віцебскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Бабініцкага сельсавета. Плошча 52,3208 га.
Калацілы
Калаці́лы (, Колотилы) — вёска ў Горацкім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Рэкцянскага сельсавета.
Да 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Саўскага сельсавета.
Зубры
Зубры́ (, Зубры) — вёска ў Горацкім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Саўскага сельсавета.
Павілойці
Павіло́йці (, Повилойти) — вёска ў Ашмянскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Граўжышкоўскага сельсавета.
Да 2 снежня 1959 года вёска ўваходзіла ў склад Крайванцаўскага сельсавета.
Падгаі (Ашмянскі раён)
Падга́і (, Подгаи) — вёска ў Ашмянскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Граўжышкоўскага сельсавета.
Анатоль Аляксандравіч Волах
Анатоль Аляксандравіч Волах (,  — ) — сяржант Рабоча-сялянскай Чырвонай Арміі, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1943).
Біяграфія
У жніўні 1943 года падчас адной з разведвальных вылазак Волах захапіў у палон нямецкага афіцэра. 21 жніўня 1943 года ў раёне горада Зянькоў Палтаўскай вобласці ён з групай разведчыкаў атакаваў варожую калону машын, захапіўшы ў палон машыну з афіцэрамі і важнымі штабнымі дакументамі праціўніка. У верасні 1943 года ў ходзе вызвалення горада Лебядзін Сумскай вобласці Волах адным з першых на браневіку ўварваўся ў горад і ўступіў у бой з пераўзыходзячымі войскамі праціўніка. 1 кастрычніка 1943 пры разведцы подступаў да Дняпра Волах загінуў у баі. Пахаваны ў брацкай магіле ў скверы на вуліцы Першагвардзейскай у горадзе Лебядзіне.
Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 17 лістапада 1943 за «ўзорнае выкананне баявых заданняў камандавання на фронце барацьбы з нямецкімі захопнікамі і праяўленыя пры гэтым мужнасць і гераізм» сяржант Анатоль Волах пасмяротна быў удастоены высокага звання Героя Савецкага Саюза. Таксама быў узнагароджаны ордэнам Леніна, двума ордэнамі Чырвонай Зоркі і шэрагам медалёў.
У гонар Волаха названа вуліца ў Мінску.
Клявіца (Ашмянскі раён)
Кляві́ца (, Клевица) — вёска ў Ашмянскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Граўжышкоўскага сельсавета.
Гісторыя
Вёска вядома з пачатку XVI ст. як двор Васіля Глінскага, потым належала Глябовічам, Грабскім, а ў XIX ст. Умястоўскім.
Касцёл св. Антонія быў узведзены тут Умястоўскімі ў 1799 г. з дрэва і прыпісаны да нарвілішскай парафіі (цяпер Літва) у якасці філіяльнага (у другой палове XIX ст. капліца была далучана да сурвілішскай парафіі Вішнеўскага дэканата). Гэта быў выцягнуты па падоўжанай восі бязвежавы зальны аб’ём з трохгранным прэзбітэрыем. Справа перад уваходам стаяла званіца, абнесеная бервяной агароджай. Руіны касцёла захоўваліся яшчэ ў 1980-я гг. Сёння ацалелі толькі парослыя хмызняком падмуркі (прыблізна 7 на 18 м) на закінутым пагосце на поўдзень за вёскай, злева ад шашы на Літву.
Рашкуцяны
Рашкуця́ны (, Рашкутяны) — вёска ў Ашмянскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Граўжышкоўскага сельсавета.
Роўгелішкі
Ро́ўгелішкі (, Ровгелишки) — вёска ў Ашмянскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Граўжышкоўскага сельсавета.
Рудзі (Ашмянскі раён)
Рудзі́ (, Руди) — вёска ў Ашмянскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Граўжышкоўскага сельсавета.
Красуліна
Красу́ліна (, Красулино) — аграгарадок у Горацкім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Рэкцянскага сельсавета.
Барвін
Ба́рвін (, Барвин) — вёска ў Віцебскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Бабініцкага сельсавета. Плошча 5,3635 га.
Паўночны Блізня
Паўночны Блізня — возера ў Расонскім раёне Віцебскай вобласці, за 23 км на паўднёвы ўсход ад гарадскога пасёлка Расоны, за 2,5 км на паўднёвы захад ад вёскі Рудня, у басейне ракі Дрыса.
Плошча паверхні 0,04 км². Даўжыня 0,45 км, найбольшая шырыня 0,12 км. Даўжыня берагавой лініі 1,05 км.
Эксцэленцыя
Тытул «Яснавяльможнасць» насілі да XIV стагоддзя каралі франкаў, лангабардаў і германскія імператары. Толькі напачатку XVII стагоддзя гэты зварот замацаваўся за вышэйшымі грамадзянскімі службовымі асобамі — міністрамі, пасламі, тайнымі саветнікамі і г.д.
Паводле сучаснага дыпламатычнага пратакола, тытул «экселенцыя» ўжываецца да носьбітаў наступных пасад і званняў:
Да старшыняў парламентаў, паводле дыпламатычнага пратакола, ня варта звяртацца «экселенцыя», паколькі яны, паводле пратакола, не адагрываюць ролі ў дыпламатычных адносінах.
Выкарыстанне ў Беларусі
У сучаснай Беларусі гэтая форма звароту выкарыстоўваецца пераважна ў афіцыйных адносінах да каталіцкіх іерархаў.
Малыя Шарыпы
Малы́я Шары́пы (, Малые Шарипы) — вёска ў Горацкім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Рэкцянскага сельсавета.
У 1925—1954 гадах цэнтр Шарыпскага сельсавета. Да 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Саўскага сельсавета.
Біямеханіка (тэатр)
Біямеха́ніка у тэатры — сістэма трэнажу акцёра. Уведзена У. Меерхольдам як эксперыментальны педагагічны метад для дасягнення акцёрам дасканалага, віртуознага валодання сваім целам, рухамі.
Меерхольд лічыў, што творчасць акцёра — творчасць пластычных формаў у прасторы, і таму ён павінен умець арганізаваць і дакладна выкарыстоўваць выразныя сродкі свайго цела. Дапаможныя прадметы да асноўнага курса біямеханікі — фізкультура, акрабатыка, танец, рытміка, бокс, фехтаванне.
Як спецыяльны прадмет выкладалася ў Беларускай драматычнай студыі ў Маскве (1921—1926).
Лугіны
Да 26 верасня 1987 года вёска ўваходзіла ў склад Макараўскага сельсавета, да 20 лістапада 2013 года — у склад Саўскага сельсавета.
Парламент Багамскіх Астравоў
Парламент Багамскіх Астравоў (Parliament of the Bahamas) — заканадаўчы орган Багамскіх Астравоў.
Склад
Сучасны парламент складаецца з двух палат:
Хаваншчына (Ашмянскі раён)
Хава́ншчына (, Хованщина) — былы хутар у Ашмянскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіў у склад Граўжышкоўскага сельсавета.
Ліквідаваны ў 2012 годзе.
Міланскае герцагства
Міланскае герцагства — дзяржава ў Паўночнай Італіі, якая існавала ў складзе Свяшчэннай Рымскай імперыі ў 1395—1556 гадах, затым уладанне Іспаніі ў 1556—1714 гадах і Аўстрыі ў 1714—1797 гадах, з цэнтрам у горадзе Мілан. Узнікшы як вынік тэрытарыяльнай экспансіі гарадскога самакіравання Мілана і амбіцый сямейства Вісконці, якое стаяла на чале рэспублікі, герцагства хутка дасягнула палітычнай і эканамічнай моцы. Аднак станаўленне цэнтралізаваных дзяржаў у заальпійскай Еўропе зрабіла Мілан аб’ектам заваявальнай палітыкі яго мацнейшых суседзяў. У выніку працяглага ваеннага супрацьстаяння Міланскае герцагства, у адрозненне ад іншых буйных дзяржаўных утварэнняў Паўночнай і Цэнтральнай Італіі, не змагло захаваць незалежнасць, на трыста гадоў стаўшы плацдармам замежнай прысутнасці на найважнейшым «скрыжаванні» Еўропы.
Перадгісторыя
У ранняе Сярэднявечча Паўночная Італія аб’ядноўвалася пад каронай остгоцкіх, а затым лангабардскіх каралёў. У VIII стагоддзі Лангабардскае каралеўства было заваявана Карлам Вялікім, які ўключыў яго ў склад сваёй імперыі як васальнае Італьянскае каралеўства. Пасля распаду імперыі Карла Вялікага каралеўства стала незалежным, але ў сярэдзіне X стагоддзя яго заваяваў Атон I, заснавальнік Свяшчэннай Рымскай імперыі, кіраўнікі якой з тых часоў выкарыстоўвалі, у прыватнасці, тытул «кароль Італіі» (Rex Italiae).
З гэтага часу Паўночная Італія была адміністрацыйна падзелена на тры маркі, які кіраваліся ад імя імператара спачатку імперскімі графамі, а пазней маркізамі або маркграфамі з мясцовых высакародных сямействаў. Мілан разам з Генуяй увайшоў у склад Усходне-Лігурыйскай маркі, узначаленай з пачатку XI стагоддзя прадстаўнікамі дому Эстэ. Аднак рост камунальнага руху прывёў да паслаблення ўплыву гэтага інстытута ўлады і зрабіў асновай палітычнай карты Італіі горада замест навязаных звонку напаўштучных тэрытарыяльных аб’яднанняў. Ужо ў XII стагоддзі Фрыдрых Барбароса паспрабаваў абнавіць сістэму імперскага прадстаўніцтва ў Італіі ўвядзеннем у гарадах падэстату.
Адасабленню Італіі нямала спрыяла супрацьстаянне імператараў з Рымскімі Папамі (так званая барацьба за інвестытуру). У гэты перыяд самастойная эканамічная палітыка паўночнаітальянскіх гарадоў шмат у чым вызначыла іх апазіцыйнасць імператарам, якая прывяла да адкрытых канфліктаў у XII стагоддзі (гл. Ламбардская ліга), калі Мілан падвергся разгрому арміяй Фрыдрыха Барбаросы. Разбураны дашчэнту, горад, тым не менш, даволі хутка аднавіў свае сілу і значэнне.
У наступныя стагоддзі Мілан заставаўся найбуйнейшай ламбардскай камунай і цэнтрам мітраполіі. З XII стагоддзя ўладу ў горадзе атрымалі ў спадчыну прадстаўнікі гвельфскага сямейства дэла Торэ, якія ў 1277 годзе ў бязлітаснай барацьбе саступілі першынство ў сіньярыі міланскаму архібіскупу Атонэ Вісконці. З гэтага часу (з перапынкам на 1302—1311 гады, калі ненадоўга вярнуліся дэла Торэ) уладу ў рэспубліцы трымаў у сваіх руках патрыцыянскі род Вісконці, які абапіраўся на падтрымку імператараў. З XIV стагоддзя яго ўплыў распаўсюдзіўся на суседнія камуны.
Франусіна
Франу́сіна (, Франусино) — хутар у Ашмянскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Граўжышкоўскага сельсавета.
Міланскае герцагства
Статус
Варта мець на ўвазе, што лаяльнасць імператарам і васалітэт імперыі не тоесныя адзін аднаму. Незалежна ад таго, належала ўлада ў горадзе прыхільнікам імператараў або пап, Мілан намінальна заставаўся часткай фіктыўнага на той час каралеўства Італія — аднаго з трох (нароўні з Германіяй і Бургундыяй), якія складалі імперыю як усееўрапейскую (у ідэале) манархію. Нават Таскана, дзе з 1277 года ўладу трывала ўтрымлівалі гвельфы, фармальна заставалася фарпостам імперыі на паўвостраве.
У рэчаіснасці пасля Фрыдрыха II паходы імператараў у Італію не аднаўляліся, іх улада ўсё больш апынялася толькі юрыдычнай фікцыяй. Яе не аспрэчвалі: міланскія герцагі не каранаваліся жалезнай ламбардскай каронай — гэта прэрагатыва захоўвалася за імператарамі. З іншага боку, аўтаномія італьянскіх камун і дэспатый была неабмежаванай, цэнтральная ўлада не мела магчымасці перашкодзіць, напрыклад, заключэнню кіруючымі дамамі Італіі дынастычных саюзаў ці ваенных альянсаў з ворагамі імператара. Вынікі адміністрацыйных рэформаў 1495—1500 гадоў, прадпрынятых Максіміліянам I, пацвердзілі фактычную ролю Паўночнай Італіі ў агульнаімперскіх справах: разам з Багеміяй і Швейцарыяй, таксама васаламі Вены, яна не ўвайшла ў сістэму акруг, якія вызначалі ролю асобных дзяржаў у адзіным арганізме імперыі.
Арыентацыя Вісконці на імперыю не была безумоўнай: тонкі палітык, Джангалеаца пазбягаў абапірацца на адзінага заступніка. Жанаты з дачкой французскага караля Іаана Добрага, ён сасватаў сваю дачку Валянціну за малодшага брата караля Карла VI. Аднак разварот Францыі ў бок саюза з Фларэнцыяй — ворагам Мілана — прымусілі Вісконці шукаць больш цеснага альянсу з імператарам. Гэта калізія знайшла адлюстраванне ў эвалюцыі сімволікі герцагства: амаль адначасова Джангалеаца атрымаў ад французскага караля і імператара права дапоўніць радавую эмблему Вісконці гербамі іх дзяржаў, аднак у гэты раз выбар быў ужо зроблены. Радавы герб Вісконці, Бісцыён, дапоўніўся імператарскімі чорнымі арламі на залатым поле.
Маралёўка
Маралёўка (, Моралёвка) — вёска ў Горацкім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Рэкцянскага сельсавета.
Да 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Саўскага сельсавета.
Міланскае герцагства
Статус
У далейшым палітыка герцагаў будавалася на пошуку раўнавагі паміж гэтымі дзвюма сіламі.
Як і ў іншых палітычных цэнтрах Італіі, усталяванне дэспатыі не азначала юрыдычнага скасавання дэмакратычных інстытутаў, але толькі маргіналізацыю іх ролі: алігархічны Савет Дзевяцісот захаваў свой статус органа рэспубліканскага самакіравання, часамі аказваючы ціск на герцагаў і застаючыся ў перыяды паслаблення ўлады апошніх выразнікам ідэй камунальнай аўтаноміі.
Тэрыторыя
Паводле імперскай граматы 1397 года, за Вісконці, апроч Мілана, прызнавалася ўлада над заходнеламбардскімі гарадамі Бергама, Бобіа, Борміа, Брэшыя, Верона, Карара, Кома, Крэму, Крэмона, Лодзі, Парма, П’ячэнца, Пантрэмолі, Рэджа, Рыва-дэль-Гарда, Санчына, Тартона, Трэнта, Фідэнца, усходнеламбардскімі Басана-дэль-Грапа, Белуна, Верона, Вічэнца, Фельтрэ, а таксама Алесандрыяй, Асці, Верчэлі, Наварай, Нові, Рока-д’Арадза і Сардзанай у П’емонце і Лігурыі.
Межы герцагства змяняліся ў розныя перыяды, але ядром яго тэрыторыі заставалася Ламбардыя (за выключэннем Мантуі, якой кіравала сямейства Ганзага) — пераважна раўнінная мясцовасць, якая паніжаецца ад перадгор’яў Альпаў да поўдня, з захаду акружаная Апенінамі, з поўдня — далінай ракі По і распасціраецца на ўсход да тэрыторый, які стагоддзямі кантралявала Венецыянская рэспубліка.
Мілан праводзіў агрэсіўную знешнюю палітыку, пашырыўшыся да перадгор’яў Альпаў (пазнейшы кантон Тычына, гл. Белінцона, бітва пры Арбеда) і аспрэчваючы тэрыторыі ў Венецыі, Савоі, Лігурыі і камун Тасканы. Тройчы (у 1421, 1463 і 1488 гадах) міланскія войскі акупавалі Геную. Максімальная экспансія Мілана прыпадае на канец XIV стагоддзя, калі ў часы кіравання першага герцага міланцам удалося авалодаць Падуяй (1388—1390 гады) і нават некаторы час утрымліваць у сферы свайго ўплыву Луку, Пізу, Сіену і Перуджу — дзяржавы ў буфернай зоне Фларэнційскай рэспублікі. Зрэшты, дамінаванне ў Таскане было недоўгачасовым: смерць у 1402 годзе Джангалеаца Вісконці і рэванш Фларэнцыі прымусілі міланцаў ачысціць Цэнтральную Італію. Вынікам наступнай серыі ваенных канфліктаў з Венецыяй і Фларэнцыяй, якая не дала перавагі ніводнаму з бакоў, стала заключэнне ў 1454 годзе Ладзійскага міру, які на паўстагоддзі вызначыў баланс асноўных сіл на паўвостраве. Мяжа з Венецыяй усталявалася па рацэ Ада.
Вісконці і Сфорца
У сярэдзіне XV стагоддзя краіну спасціг дынастычны крызіс: спыненне мужчынскай лініі прамых спадчыннікаў Джангалеаца Вісконці ў 1447 годзе дазволіла міланскай знаці на кароткі час усталяваць алігархічную Амбразіянскую рэспубліку (па імі заступніка Мілана Святога Амброзія), аднак неэфектыўнасць кіравання, якая прывяла ва ўмовах вайны з Венецыяй да галоднага бунту, стала вынікам таго, што ўжо ў 1450 годзе запрошаны Міланам кандацьер (і зяць памерлага герцага Філіпа Марыя Вісконці) Франчэска Сфорца прыняў ад гарадской сіньярыі тытул герцага міланскага.
Сфорца атрымалі ў спадчыну як тыранічны стыль кіравання, так і замежнапалітычную актыўнасць сваіх папярэднікаў. Серыяй дынастычных саюзаў нашчадкі Франчэска Сфорцы парадніліся з Савойскім домам і ферарскімі Эстэ, прадстаўнікі пабочных галін міланскіх Сфорцаў кіравалі ў XV стагоддзі ў невялікіх сіньярыях Тасканы і Марак — Пезара і Санта-Ф’ёра. Паслядоўнымі шлюбамі з каралеўскай дынастыяй Неапаля Сфорцы набылі асабістыя правы на тытул герцагаў Бары. У той жа час мезальянс з Габсбургамі, які дорага абышоўся казне, не прынёс чаканых доўгатэрміновых выгод: выдадзеная ў 1495 годзе замуж за будучага імператара Максіміліяна Б’янка Марыя Сфорца дзяцей не мела.
Эканамічнае і культурнае значэнне
Сваім эканамічным і палітычным значэннем Ламбардыя абавязана геаграфічнаму становішчу, якое дазваляла кантраляваць гандлёвыя шляхі паміж Італіяй і Цэнтральнай Еўропай, што праходзілі па альпійскім перавалам. Росквіт гарадоў, характэрны для Італіі ў Сярэднявеччы, яе размяшчэнне на скрыжаванні асноўных гандлёвых шляхоў тагачаснай Еўропы, адносная незалежнасць ад прэтэнзій імперыі і папскай улады спрыялі ранняму развіццю тут формаў капіталізму. Грамадска-эканамічныя інстытуты гарадоў-дзяржаў былі развіты мацней, чым у феадальных даменах і гарадах, якія будавалі складаныя ўзаемаадносіны са свецкай і царкоўнай уладай. Фінансавай актыўнасцю паўночнаітальянскіх камун тлумачыцца з’яўленне ўжо ў XIII стагоддзі ў еўрапейскіх мовах тэрміна «ламбард».
Апроч трансальпійскага транзіту, тэрыторыя герцагства мае ўласныя карысныя рэсурсы. Калі Верхняя Ламбардыя — край верасовых пустэч, чыя роля ў эканоміцы рэгіёна ніколі не была прыкметнай, то Сярэдняя Ламбардыя ўяўляе сабой плато, на якім размяшчаліся вялізныя пашы і здаўна культываваліся злакавыя і тутаўнік. Нарэшце, Ніжняя Ламбардыя — алювіяльная раўніна, якая злучае поймы левых прытокаў По — Тычына, Ады, Олья і Мінча, стала ў канцы Сярэднявечча цэнтрам прамысловасці і калыскай эканамічнай моцы дзяржавы, тут размяшчаюцца гарады Мілан і Монца. Пачынаючы прыкладна з XII стагоддзя гэта забалочаная нізіна падвяргалася пераўтварэнню чалавечымі намаганнямі. У 1257 годзе была завершана пракладка 50-кіламетровага суднаходнага канала Naviglio Grande, які злучыў Мілан з ракой Тычына. З XIV стагоддзя Ніжняя Ламбардыя пакрылася сеткай ірыгацыйных каналаў. У наступным стагоддзі да Мілана з боку Ады быў падведзены яшчэ адзін канал — Мартэзана, які быў пашыраны ў 1573 годзе і стаў суднаходным. У XVI стагоддзі ў Ніжняй Ламбардыі распачата апрацоўка рысу, што прывяло да своеасаблівай сельскагаспадарчай рэвалюцыі: затопленыя землі перасталі быць праблемай Ламбардыі. Гэта спрыяла ўзмацненню маёмаснай няроўнасці — нізкааплатная сезонная праца парабкаў з аднаго боку, канцэнтрацыя значных сродкаў у руках буйных зямельных уласнікаў — новых капіталістаў — з іншага.
У перыяд незалежнасці герцагства мела развітую для свайго часу мануфактурную прамысловасць, экспартавала сельскагаспадарчую прадукцыю, лес, мармур і шоўк. Мілан (у адным шэрагу з Аўгсбургам і Таледа) быў прызнаным цэнтрам зброевай справы (гл. міланскі даспех), а таксама вытворцам ювелірных упрыгожванняў, воўны і баваўняных тканак. Эканамічнае развіццё Мілана высунула герцагства ў шэраг найбольш значных дзяржаў Італіі, забяспечыўшы таксама ўзлёт яго культурнага значэння. Ужо ў часы кіравання першага герцага тут будуецца найвялікшы ўзор «нямецкага стылю» (готыкі) па гэты бок Альпаў — Міланскі сабор, з’яўляецца адзін са значных помнікаў кватрачэнта — павійская Чэртоза, пашыраецца і абнаўляецца старажытны Павійскі ўніверсітэт.
У часы кіравання Ладавіка Сфорцы міланскі двор супернічаў з папскім і фларэнційскім, тут падтрымліваліся навукі і мастацтвы. У 1482 годзе ў Мілан быў запрошаны Леанарда да Вінчы, які атрымаў ад герцага прыдворную пасаду. У гэты ж час у Мілане працаваў Доната Брамантэ. Зрэшты, уласна ўспрыняла Адраджэнне хутчэй як запазычанне: жывапіс, скульптура і архітэктура ў гэтай частцы Італіі доўга захоўваюць гатычныя ўплывы, імкнучыся да самадастатковай дэкаратыўнасці, перагружанасці і цяжкавагавасці, далёкія ад рэнесанснай гармоніі сучаснага ім мастацтва Тасканы. Сярод мастакоў мясцовай традыцыі вылучаюцца Вінчэнца Фопа, Гаўдэнцыа Ферары, Андрэа Саларыа, Браманціна.
З Міланам звязана творчасць архітэктара і інжынеры Антоніа Філаретэ, тут ім была распрацавана тэорыя ідэальнага горада: раўніны Паданіі давалі больш прастору геаметрычным горадабудаўнічым фантазіям, чым адгор’і Апенін Сярэдняй Італіі.
Страта незалежнасці
Status quo, усталяваны Ладзійскім мірам, захоўваўся да 1494 года, калі Францыя прад’явіла прэтэнзіі на неапалітанскую спадчыну. Міланскі герцаг Ладавіка Мора падтрымаў караля Карла VIII і ўварванне французаў на паўвостраў паклала пачатак працяглай чарадзе войнаў, у якія былі ўцягнуты асноўныя еўрапейскія сілы.
Першапачатковыя поспехі Францыі, якія пагражалі суверэнітэту італьянскіх рэспублік і сеньярый (Карл на працягу 1495 года прайшоў усю Італію да Неапаля, захопліваючы сталіцы і знішчаючы гарнізоны), прымусілі Мілан перагледзець сваю пазіцыю ў гэтым канфлікце і далучыцца да Венецыянскай лігі супраць Францыі. Выгнаныя з паўвострава, французы неўзабаве вярнуліся: пераемнік Карла Людовік XII, імкнучыся замацавацца ў Італіі, у 1499—1500 гадах захапіў Мілан. Для гэтага існавалі дынастычныя перадумовы: быўшы ўнукам Валянціны Вісконці, дачкі Джангалеаца Вісконці, Людовік быў легітымным пераемнікам першых герцагаў, чый трон да таго часу займалі «бязродныя» Сфорца. У выніку Мілан апынуўся адным з цэнтраў супрацьстаяння Францыі і Габсбургаў: кожная новая вайна паміж гэтымі сіламі ў XVI—XVIII стст., аднаўляючы спрэчку пра правы на бургундскую спадчыну, таксама непазбежна ставіла пытанне гегемоніі ў Ламбардыі. Узмацненне Габсбургаў пры Карле V і экспансіянісцкія планы новага французскага караля Францыска I выліліся ў магутнае проціборства, якое адзначыла надыход Новага часу ў палітыцы і ваеннай справе Еўропы. Тыя ж акалічнасці, што ў свой час забяспечылі станаўленне і росквіт Міланскага герцагства, цяпер зрабілі яго яблыкам разладу ў спрэчцы вялікіх еўрапейскіх сіл: самім міланцам даводзілася толькі балансаваць у гэтай гульні, падтрымліваючы то французскага караля, то імператара. Разгромнае паражэнне французаў пры Павіі ў 1525 годзе, пасля якой Францыск трапіў у рукі іспанцаў, прымусілі таго ў 1526 годзе адмовіцца ад сваіх прэтэнзій на Мілан. Аднак ужо ў тым жа годзе «кароль-рыцар» ізноў — у парушэнне ўмоў толькі што заключанага Мадрыдскага дагавора — стварэннем антыіспанскай кааліцыі паспрабаваў аспрэчыць гегемонію Карла V у Паўночнай Італіі. Але ні ў гэту, ні ў наступныя войны стагоддзя спробы Францыі замацавацца ў рэгіёне не ўвянчаліся поспехам. У выніку Італьянскіх войнаў герцагства, якое шмат разоў спусташалася арміямі супернікаў, пасля смерці апошняга Сфорцы — Франчэска II — у 1535 годзе ўвайшло ў склад іспанскіх уладанняў у Італіі. Мірны дагавор, які завяршыў у 1559 годзе Італьянскія войны, замацаваў міжнароднае прызнанне правоў на Ламбардыю іспанскай кароны.
Пад уладай Габсбургаў
З 1535 па 1706 гады Міланскае герцагства кіравалася іспанскімі губернатарамі (прычым герцагскі тытул, пачынаючы з Філіпа II, утрымлівалі за сабой іспанскія манархі ). У 1545 годзе з яго складу на карысць Святога Прастола, які падтрымаў у мінулым канфлікце Карла V, было вылучана герцагства Пармскае. Гэты перыяд звязаны з імёнамі Св. Карла і Федэрыка Барамеяў, архібіскупаў Міланскіх, якія садзейнічалі ператварэнню Мілана ў адзін з цэнтраў Контррэфармацыі, але таксама ініцыявалі рост яго культурнага значэння: да гэтага часу адносіцца ўзнікненне Амбразіянскай бібліятэкі (1600-я гады), Амбразіянскай пінакатэкі (1618) і Амбразіянскай мастацкай акадэміі (1621).
У перыяд Трыццацігадовай вайны памежным «гарачым пунктам» у новай спрэчцы Францыі і Іспаніі за Паўночную Італію сталі буферныя дзяржавы на межах Міланскага герцагства — Манферат і Мантуя (гл. Вайна за мантуанскую спадчыну). Французскі ўплыў узрастаў у суседнім П’емонце.
У самым Мілане ў гэты перыяд іспанская прысутнасць заставалася досыць трывалай. У якасці іспанскага анклава герцагства перажыло адзін з найменш драматычных перыядаў сваёй гісторыі: у XVII стагоддзі гвалтоўная змена ўлады і замежныя ўварванні абыйшлі Мілан бокам, але варта згадаць эпідэмію чумы 1628—1631 гадоў.
«Век Розуму» прынёс Паўночнай Італіі новыя буры. Дэградацыя Іспаніі як палітычнай сілы ўсееўрапейскага значэння прывяла да таго, што да канца XVII стагоддзя Міланскае герцагства апынулася ў цэнтры сутыкнення інтарэсаў Аўстрыі, Сардзініі (манархія, якая аб’ядноўвала пад каронай савойскага дому П’емонт, Савою і востраў Сардзінія) і Францыі (гл. Вайна за іспанскую спадчыну). Апошняя, з’яўляючыся цяпер саюзніцам Іспаніі (неўзабаве яе трон заняў сваяк Людовіка XIV Філіп), разглядала іспанскія ўладанні як плацдарм для ўзмацнення свайго ўплыву. Але дамаганні Людовіка на гегемонію ў Еўропе прымусілі аб’яднацца супраць яго асноўныя еўрапейскія сілы. У выніку палітычныя наступствы цяжка якая далася французам перамогі ў працяглай вайне не прынеслі Францыі чаканых пладоў: высілкамі яе праціўнікаў спадчына іспанскіх Габсбургаў на кантыненце — у Італіі і Нідэрландах — перайшла пад кіраванне аўстрыйскіх Габсбургаў. Раштацкі мір 1714 года пацвердзіў правы Вены на былыя іспанскія тэрыторыі — уключаючы Мілан.
Вайна за польскую спадчыну ізноў паставіла пытанне аб прэтэнзіях на Ламбардыю праціўнікаў Габсбургаў. Падбухтораны Францыяй, сардзінскі кароль Карл Эмануіл III у 1734 годзе заняў Мілан і паводле Венскага дагавора 1738 года дамогся прызнання за сабой правоў на Навару і Тартону.
Вайна за аўстрыйскую спадчыну, якая разгарэлася за тым, каштавала Мілану Павіі, таксама страчанай герцагствам на карысць П’емонта. Да тэрытарыяльных набыццяў Мілана ў «аўстрыйскі перыяд» варта аднесці кароткачасовае ўваходжанне ў яго склад Мантуанскага герцагства (1786—1791 гады).
Губернатары і віцэ-каралі
Называючы сябе герцагамі міланскімі, замежныя манархі мелі патрэбу ў моцным і дзейным прадстаўніцтве сваёй улады на спрэчнай тэрыторыі. З прычыны важнасці, якая прыдавалася метраполіямі ўтрыманню кантролю над Ламбардыяй, сярод міланскіх намеснікаў можна сустрэць імёны знакамітых палкаводцаў: так, у кароткі французскі перыяд герцагствам ад імя Людовіка XII, а затым Францыска I кіравалі, у прыватнасці, Гастон дэ Фуа і канетабль Карл Бурбон, які пазней прывёў імператарскую армію пад сцены Рыма, у эпоху іспанскага дамінавання ў чарадзе міланскіх губернатараў прыкметныя герцаг Альба і Амброзіа Спінола, а першым імперскім генерал-губернатарам Мілана быў генералісімус Яўген Савойскі.
Тытулаванне манархавых прадстаўнікоў у герцагстве віцэ-каралямі Мілана, якое часам сустракаецца ў літаратуры, карэктна толькі ў дачыненні да Карла Бурбона, які сапраўды насіў гэты тытул (vice-roi du Milanais) у 1516—1521 гадах, іспанскія ж намеснікі называліся губернатарамі (gobernador), паколькі сярод іспанскіх віцэ-каралеўстваў Міланскае герцагства ніколі не фігуравала. Імперскіх прадстаўнікоў прынята называць генерал-губернатарамі (Generalgouverneur). Зрэшты, Францыя дала Мілану яшчэ аднаго віцэ-караля: у напалеонаўскі перыяд горад служыў рэзідэнцыяй кіраўніка новаўтворанага Італьянскага каралеўства Яўген Багарнэ. Пазней аналагічны тытул насілі таксама намеснікі аўстрыйскага імператара, які быў сюзерэнам Ламбардыі і Венецыі. Аднак варта мець на ўвазе, што ў першым выпадку тытул гучыць як «віцэ-кароль Італіі» (viceré d'Italia, vice-roi d'Italie), а ў другім — «віцэ-кароль Ламбарда-Венецыянскага каралеўства» (viceré del Lombardo-Veneto, Vizekönig der Lombardei und Venedigs).
Канец герцагства
Міланскае герцагства праіснавала да 1796 года (афіцыйна — да 1797 года, гл. Кампа-Фармійскі мір), калі падчас Рэвалюцыйных войнаў на яго тэрыторыі была створана Транспаданская, а неўзабаве за тым Цызальпінская рэспубліка са сталіцай у Мілане. Поспех Італьянскага паходу Суворава (у 1799 годзе расійскія войскі ўвайшлі ў Мілан) спрыяў выгнанню французаў з Паўночнай Італіі, аднак ужо ў наступным годзе Францыя аднавіла сваю прысутнасць у гэтым рэгіёне: перамога французаў пры Марэнга і Люневільскі мір замацавалі незалежнасць рэспублікі ад аўстрыйскіх дамаганняў. У 1802 годзе Цызальпінская рэспубліка была рэарганізавана ў Італьянскую рэспубліку, чыім прэзідэнтам стаў Напалеон Банапарт. Пасля абвяшчэння Напалеона Імператарам французаў (1804 год) яна, як і іншыя дзяржавы-сатэліты Францыі, была ператворана ў манархію — Італьянскае каралеўства, прычым каралеўскі тытул (re d'Italia) прыняў у 1805 годзе сам Напалеон (фактычна адміністрацыйныя функцыі з тытулам віцэ-караля былі ўскладзены на Яўген Багарнэ). Паражэнні Францыі ў 1813—1814 гадах і падзенне Імперыі вярнулі Паўночную Італію ў сферу ўплыву Аўстрыі. На Венскім кангрэсе 1814—1815 гадоў было вырашана не аднаўляць Міланскае герцагства. Яго тэрыторыя ўвайшла ў склад васальнага Аўстрыі Ламбарда-Венецыянскага каралеўства.
Падчас аб’яднання Італіі (Рысарджымента) у 1859 годзе Ламбардыя стала часткай аб’яднанага Італьянскага каралеўства, прадцечы пазнейшай Італьянскай рэспублікі.
У літаратуры
У рамане Умберта Эка «Баўдаліна» (2000 год) апісана разбурэнне Мілана ў 1162 годзе Фрыдрыхам Барбаросам — ранняя і самая яскравая ў гісторыі Паўночнай Італіі спроба прыгнечання цэнтральнай уладай сепаратызму ў рэгіёне, дзе пасля ўтварылася моцная дзяржава.
Кіраванне першых герцагаў міланскіх апісана ў рамане Р. Сабаціні «Беларыён» (1926).
Дзеянне рамана Алесандра Мандзоні «Заручаныя» (1822) разгортваецца на фоне панарамы падзей грамадскага жыцця Ламбардыі першай паловы XVII стагоддзя.
У першай частцы рамана Стэндаля «Пармская мясціна» (1839) апісваюцца падзеі і настроі, звязаныя з усталяваннем рэспубліканскага кіравання ў Паўночнай Італіі ў 1796 годзе.
Шчапанавічы
Шчапа́навічы (, Щепановичи) — вёска ў Ашмянскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Граўжышкоўскага сельсавета.
Алвернія
Алвернія (раней Кома) — найвышэйшы пункт Багамскіх Астравоў (63 м ). Знаходзіцца на востраве Кэт, на вяршыні пабудаваны брытанскімі францысканцамі кляштар Хермітэйдж.
Герб Багамскіх Астравоў
Герб Багамскіх Астравоў — адзін з дзяржаўных сімвалаў Багамскіх Астравоў, дараваны каралевай Елізаветай II 7 снежня 1971 года.
Апісанне
Шчыт падзелены гарызантальнай паласой на блакітнае і белае поле. У верхняй частцы — зіхоткае сонца, у ніжняй каравела Санта-Марыя Хрыстафора Калумба. Шчыт трымаюць марлін і фламінга. Зверху шчыта залаты шлем з блакітнымі стужкамі і ракавінкай.
Пад шчытом дэвіз:
Куртасы
Куртасы́ (, Куртасы) — вёска ў Горацкім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Рэкцянскага сельсавета.
Гісторыя
Згадваецца ў 1668 годзе як вёска ў складзе маёнтка Раманава ў Аршанскім павеце Вялікага Княства Літоўскага.
Масалыкі
Да 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Саўскага сельсавета.
Буева
Бу́ева (, Буево) — вёска ў Віцебскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Бабініцкага сельсавета. Плошча 43,1211 га.
Да 22 снежня 1960 года вёска ўваходзіла ў склад Ботаніцкага сельсавета.
Паташы
Пата́шы (, Поташи) — вёска ў Горацкім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Рэкцянскага сельсавета.
Да 26 верасня 1987 года вёска ўваходзіла ў склад Макараўскага сельсавета, да 20 лістапада 2013 года — у склад Саўскага сельсавета.
Баяры (Гродзінскі сельсавет)
Бая́ры (, Бояры) — хутар у Ашмянскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Гродзінскага сельсавета.
Да 1978 года хутар уваходзіў у склад Мураванаашмянкоўскага сельсавета, да 20 чэрвеня 1988 года — у склад Палянскага сельсавета.
Слабада (Саўскі сельсавет)
Слабада́ (, Слобода) — вёска ў Горацкім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Саўскага сельсавета.
Гісторыя
11 жніўня 1904 года ў вёсць здарыўся пажар, у выніку якога ўсе 35 двароў вёскі поўнасцю выгарэлі.
Вельмуты
Вельмуты́ (, Вельмуты) — вёска ў Ашмянскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Гродзінскага сельсавета.
Біямеханіка
Біямеха́ніка — раздзел біяфізікі, які вывучае механічныя працэсы ў тканках, органах і арганізме, а таксама механізмы біялагічнай рухомасці, у т.л. скарачэнне шкілетных мышцаў.
Вельмуты
Да 1978 года вёска ўваходзіла ў склад Мураванаашмянкоўскага сельсавета, да 20 чэрвеня 1988 года — у склад Палянскага сельсавета.
Біямеханіка
Гісторыя
Першыя працы па біямеханіцы вядомы з XVI стагоддзя (Леанарда да Вінчы).
У XVII стагоддзі з’явіліся спробы растлумачыць законамі механікі ўсе формы рухаў жывёл, у т.л. мышачныя скарачэнні і страваванне (італьянскі вучоны Дж. Барэлі).
У Расіі заснавальнікі біямеханікі — І. М. Сечанаў і П. Ф. Лесгафт (працы па класіфікацыі рухаў чалавека, структуры апорна-рухальнага апарату).
Метады рэгістрацыі і аналізу прапанаваны М. А. Бернштэйнам (1941).
На Беларусі
На Беларусі даследаванні вядуцца з 1950-х гадоў (А. Дз. Геўліч, Г. Ф. Палянскі, С. М. Уласенка). Распрацаваны асобныя пытанні біямеханікі рухальнага апарату, напрыклад залежнасць будовы і функцыі суставаў ад сілы вонкавых і ўнутраных уздзеянняў, біямеханікі дыхальнага апарату і інш.
Галоўныя галіны прыкладнога выкарыстання дасягненняў біямеханікі: рацыяналізацыя працоўнай дзейнасці, спорт, ваенная і клінічная медыцына (асабліва траўматалогія і артапедыя), стварэнне аўтаматаў-маніпулятараў і робатаў, канструяванне заменнікаў органаў руху — біякіравальных пратэзаў і інш.
Харкаўка (Горацкі раён)
Ха́ркаўка (, Харьковка) — вёска ў Горацкім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Саўскага сельсавета.
Сава (Горацкі раён)
Сава́ (, Сава) — аграгарадок у Беларусі, у Горацкім раёне Магілёўскай вобласці. Адміністрацыйны цэнтр Саўскага сельсавета.
Гатушкі
Гату́шкі (, Гатушки) — вёска ў Віцебскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Бабініцкага сельсавета. Плошча 12,9754 га.
Філіпава (Горацкі раён)
Філі́пава (, Филиппово) — вёска ў Горацкім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Рэкцянскага сельсавета.
Да 26 верасня 1987 года вёска ўваходзіла ў склад Макараўскага сельсавета, да 20 лістапада 2013 года — у склад Саўскага сельсавета.
Вяжы (Ашмянскі раён)
Вя́жы (, Вяжи) — хутар у Ашмянскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Гродзінскага сельсавета.
Да 20 чэрвеня 1988 года хутар уваходзіў у склад Палянскага сельсавета.
Галагуры
Галагу́ры (, Гологуры) — вёска ў Ашмянскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Гродзінскага сельсавета.
Да 20 чэрвеня 1988 года вёска ўваходзіла ў склад Палянскага сельсавета.
Бялынавічы
Бялы́навічы (, Белыновичи) — вёска ў Віцебскім раёне Віцебскай вобласці, на аўтадарозе Віцебск – ДППП «Стайкі» (мяжа з Расійскай Федэрацыяй). Уваходзіць у склад Бабініцкага сельсавета. Плошча 136,06 га.
Гісторыя
Паводле нямецкага даклада, 12 жніўня 1942 года 300 партызанаў, узброеных пяхотнай зброяй, уварваліся ў вёску і падпалілі 8 хат. Падчас боя яны забілі 3 салдат вермахта і 2 служачых службы парадку (OD).
Багамскі долар
Багамскі долар (Bahamian dollar) — нацыянальная валюта Багамскіх Астравоў, уведзеная ў 1966 годзе. У абароце знаходзяцца манеты 1, 5, 10, 15, 25 цэнтаў і банкноты вартасцю 1, 5, 10, 20, 50 і 100 долараў. Багамскі долар прывязаны да долара ЗША ў суадносінах адзін да аднаго.
Гісторыя
Багамскі долар замяніў багамскі фунт, які быў роўны брытанскаму фунту стэрлінгаў, дзяліўся на 20 шылінгаў або 240 пенсаў, у суадносінах 1 долар = 7 шылінгаў (1 долар = 0,35 фунта) у 1966 годзе. Пры гэтым быў зроблены пераход на дзесятковую сістэму — багамскі долар стаў раўняцца 100 цэнтам. Пры пераходзе на новую валюту былі ўведзеныя трехдоларавыя купюры і манеты наміналам пятнаццаць цэнтаў, бо тры доляры прыкладна роўныя аднаму фунту, а пятнаццаць цэнтаў — 1 шылінгу, што было зручна падчас пераходнага перыяду. 2 лютага 1970 года курс багамскага долара быў прывязаны да долара ЗША, затым з снежня 1971 года ў выніку дэвальвацыі амерыканскай валюты 1 багамскі долар стаў роўны 1,031 долара ЗША, аднак з 15 лютага 1973 года багамская валюта зноў стала раўняцца аднаму долару ЗША.
Гродзі (Ашмянскі раён)
Гро́дзі (, Гроди) — вёска ў Ашмянскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Гродзінскага сельсавета.
Да 20 чэрвеня 1988 года вёска ўваходзіла ў склад Палянскага сельсавета, пасля — цэнтр Гродзінскага сельсавета.
Віцьба (пасёлак)
Ві́цьба (, Витьба) — пасёлак у Віцебскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Бабініцкага сельсавета. Плошча 78,1505 га. За 10,5 км на паўночны ўсход ад Віцебска, 6 км ад чыгуначнай станцыі Прыдзвінская, на аўтамабільнай дарозе Віцебск — Сураж.
Інфраструктура
У пасёлку знаходзіцца Віцебскі абласны клінічны цэнтр псіхіятрыі і наркалогіі, прафесійна-тэхнічнае вучылішча № 13 дрэваапрацоўкі, папраўчая калонія № 3, аддзяленне сувязі, магазін. Дзейнічае праваслаўная царква ў імя Святога Іаана Воіна Рускага (1998).
Чарнічны
Чарні́чны (, Черничный) — пасёлак у Горацкім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Рэкцянскага сельсавета.
Да 2013 года пасёлак уваходзіў у склад Саўскага сельсавета.
Дружба (Ашмянскі раён)
Дру́жба (, Дружба) (да 30 ліпеня 1964 года Калатуны́ ) — вёска ў Ашмянскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Гродзінскага сельсавета.
Да 20 чэрвеня 1988 года вёска ўваходзіла ў склад Палянскага сельсавета.
Дэбесі
Дэ́бесі (, Дебеси) — вёска ў Ашмянскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Гродзінскага сельсавета.
Да 20 чэрвеня 1988 года вёска ўваходзіла ў склад Палянскага сельсавета.
Бібіраўка
Бі́біраўка (, Бибировка) — вёска ў Віцебскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Бабініцкага сельсавета. Плошча 42,0715 га. За 1 км на поўнач ад Віцебска, 2,2 км ад чыгуначнай станцыі Лужасна на лініі Віцебск — Невель.
Гісторыя
У 19 стагоддзі вёска вядома як фальварак у Бабініцкай воласці Віцебскага павета Віцебскай губерні. У 1905 годзе фальварак меў 2 двары і 10 жыхароў, уладанне памешчыка Косава. У сакавіку 1924 года вернута ў склад БССР. З 20 жніўня 1924 года вёска ў Ялагаўскім сельсавеце Віцебскага раёна Віцебскай акругі (да 26 ліпеня 1930 года). У Другую сусветную вайну з сярэдзіны ліпеня 1941 года да канца чэрвеня 1944 года акупіравана нацысцкімі войскамі. З 16 красавіка 1954 года ў Бабініцкім сельсавеце. У 1996 годзе ў складзе падсобнай гаспадаркі «Падбярэззе» (цэнтр — вёска Бабінічы). У 2018 годзе ў складзе ЗАТ «Альгоўскае».
Памятныя мясціны
Хвоя «Ведзьміна лапа» каля Бібіраўкі адна з самых вялікіх у Рэспубліцы Беларусь, яна мае дыяметр ствала 1,4 м, вышыню каля 28 м, узрост 250-300 год. На вышыні трох метраў асноўны ствол патройваецца. На вышыні каля 8 м адзін з новых ствалоў зноў патройваецца, а на вышыні каля 12 м другі ствол разыходзіцца на чатыры меншыя. Некаторыя ствалы абламіліся — такім чынам зараз крона хвоі складаецца з сямі вялізарных самастойных ствалоў.
Шырокія
Шыро́кія (, Широкие) — вёска ў Горацкім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Рэкцянскага сельсавета.
Да 26 верасня 1987 года вёска ўваходзіла ў склад Макараўскага сельсавета, да 20 лістапада 2013 года — у склад Саўскага сельсавета.
Генерал-губернатар Барбадаса
Генерал-губернатар Барбадаса (Governor-General of Barbados) — прадстаўнік манарха Барбадаса (у наш час каралева Елізавета II). Паколькі каралева не можа знаходзіцца ва ўсіх Каралеўствах Садружнасці, яна прызначае прадстаўнікоў для выкананея сваіх абавязкаў у якасці каралевы Барбадаса. Генерал-губернатары нясуць адказнасць за прызначэнне прэм’ер-міністра, а таксама іншых Міністраў Урада пасля кансультацый з прэм’ер-міністрам.
Жалезнякі (Віцебскі раён)
Жалезнякі́ (, Железняки) — вёска ў Віцебскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Бабініцкага сельсавета. Плошча 15,8043 га.
Жмуркава
Жму́ркава (, Жмурково) — вёска ў Віцебскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Бабініцкага сельсавета. Плошча 9,0929 га.
Артур Фоўлкс
Сэр Артур Александэр Фоўлкс (Sir Arthur Alexander Foulkes, нар. 11 мая 1928, - ) — генерал-губернатар Багамскіх Астравоў з 14 красавіка 2010.
Біяграфія
У 1962—1967 Артур Фоўлкс, журналіст па прафесіі, быў галоўным рэдактарам газеты «Bahamian Times», а ў 1967 годзе ўпершыню быў абраны ў Палату асамблей ад Прагрэсіўнай ліберальнай партыі прэм'ер-міністра краіны Ліндэна Піндлінга і стаў у яго ўрадзе міністрам камунікацый і турызму. У 1971 годзе Фоўлкс стаў адным з заснавальнікаў кансерватыўнага Свабоднага нацыянальнага руху і прадстаўляў яго ў ніжняй палаце да 1992 года з перапынкам у 1972—1982, калі быў прызначаны на працягу двух тэрмінаў членам Сената.
У 1992 годзе Фоўлкс быў прызначаны высокім камісарам краіны ў Вялікабрытаніі і па сумяшчальніцтве паслом у Францыі, Германіі, Італіі, Бельгіі, а таксама прадстаўніком краіны пры Еўрапейскім саюзе і Садружнасці нацый. У 1999 Фоўлкс вярнуўся на Багамы і стаў фармальным паслом у Кітаі і на Кубе, аднак застаўся на радзіме. З 2007 года Фоўлкс узначальваў Інфармацыйныя службы Багамскіх астравоў.
Пасля адстаўкі генерал-губернатара краіны Артура Дыяна Ханны Фоўлкс у 2010 годзе стаў яго пераемнікам.
Журавы (Ашмянскі раён)
Журавы́ (, Журавы) — вёска ў Ашмянскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Гродзінскага сельсавета.
Казанава (Віцебскі раён)
Каза́нава (, Казаново) — вёска ў Віцебскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Бабініцкага сельсавета. Плошча 19,9163 га.
Юркава (Горацкі раён)
Ю́ркава (, Юрково) — вёска ў Горацкім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Рэкцянскага сельсавета.
Казанава (Віцебскі раён)
Да 22 снежня 1960 года вёска ўваходзіла ў склад Ботаніцкага сельсавета.
Акушкі
У 2002 — 2013 гадах вёска ўваходзіла ў склад Ходараўскага сельсавета.
Зялёнка (Гродзінскі сельсавет)
Зялёнка (, Зелёнка) — хутар у Ашмянскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Гродзінскага сельсавета.
Да 1978 года хутар уваходзіў у склад Мураванаашмянкоўскага сельсавета, да 20 чэрвеня 1988 года — у склад Палянскага сельсавета.
Мядзюны
Да 1978 года вёска ўваходзіла ў склад Мураванаашмянкоўскага сельсавета, да 20 чэрвеня 1988 года — у склад Палянскага сельсавета.
Рамэйкі (Ашмянскі раён)
Рамэ́йкі (, Ромейки) — хутар у Ашмянскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Гродзінскага сельсавета.
Да 20 чэрвеня 1988 года хутар уваходзіў у склад Палянскага сельсавета.
Камунарка (Віцебскі раён)
Камуна́рка (, Коммунарка) (да 30 ліпеня 1964 года Ску́лавічы ) — вёска ў Віцебскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Бабініцкага сельсавета. Плошча 96,8762 га.
Альхавец (Горацкі раён)
Альхаве́ц (, Ольховец) — вёска ў Горацкім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Горскага сельсавета.
У 2002—2013 гадах вёска ўваходзіла ў склад Ходараўскага сельсавета.
Спіс аб’ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ў Расіі
У спісе Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ў Расійскай Федэрацыі значыцца 26 найменняў, гэта складае ад агульнай колькасці ( на  год). 16 аб'ектаў уключаны ў спіс па культурных крытэрыях, прычым 6 з іх прызнаны шэдэўрам чалавечага генія (крытэрый i), і 10 аб'ектаў уключаны па прыродных крытэрыях, прычым 4 з іх прызнаны прыроднымі феноменамі выключнай прыгажосці і эстэтычнай важнасці (крытэрый vii).
Акрамя гэтага, станам, 24 аб'екты на тэрыторыі Расіі знаходзяцца сярод кандыдатаў на ўключэнне ў спіс Сусветнай спадчыны. Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік, правапераемніцай якога з'яўляецца Расія, ратыфікаваў Канвенцыю аб ахове сусветнай культурнай і прыроднай спадчыны 12 кастрычніка 1988 года. Першыя аб'екты, размешчаныя на тэрыторыі Расіі, былі дададзены ў спіс у 1990 годзе на 14-й сесіі Камітэта Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА
Спіс
У табліцы ніжэй аб’екты размешчаны ў парадку іх дадання ў спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.
Аршані
Арша́ні (, Оршани) — вёска ў Горацкім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Горскага сельсавета.
У 2002—2013 гадах вёска ўваходзіла ў склад Ходараўскага сельсавета.
Дзмітрый Мікалаевіч Сянявін
Дзмітрый Мікалаевіч Сяня́він ( — ) — адмірал, пасля 1825 года які камандаваў Балтыйскім флотам. У 1807 годзе, узначальваючы Другую Архіпелагскую экспедыцыю рускага флоту, атрымаў над туркамі перамогі ў Афонскай бітве і пры Дарданэлах.
Біяграфія
Нарадзіўся 6 (17 жніўня) 1763 года ў вёсцы Камлёва Бароўскага павета Калужскай губерні. Належыць да дваранскага роду Сянявіных, чый лёс быў цесна звязана з гісторыяй рускага флоту з самага моманту яго заснавання. Сын прэм'ер-маёра ў адстаўцы Мікалая Фёдаравіча Сянявіна, які некаторы час служыў генеральс-ад'ютантам у свайго стрыечнага брата Аляксея Навумавіча Сянявіна.
Пачатак кар'еры
У 1773 годзе запісаны ў Марскі кадэцкі корпус (Санкт-Пецярбург). У 1777 годзе атрымаў чын гардэмарына; здзейсніў два навучальныя плаванні па Балтыйскаму мору. Бліскуча здаўшы іспыты на афіцэрскае званне, 1 мая 1780 года ўзведзены ў мічманы і прызначаны на карабель «Князь Уладзімір».
У 1780—1781 гадах удзельнічаў у экспедыцыі рускай эскадры, адпраўленай да берагоў Партугаліі для падтрымання узброенага нейтралітэту падчас Вайны за незалежнасць ЗША.
У 1782 годзе пераведзены на Азоўскую флатылію; служыў на карвеце «Хоцін». У 1783 годзе ўзведзены ў лейтэнанты і прызначаны сцяг-афіцэрам пры контр-адмірале Ф. Ф. Мекензі. Удзельнічаў у прыладзе Ахтыярскага порта (Севастопаль). У 1786 годзе — камандзір пакетбота «Карабут», які курсаваў паміж Севастопалем і Стамбулам.