cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Рая і апошні дракон
«Рая і апошні дракон» (Raya and the Last Dragon) — амерыканскі анімацыйны фільм студыі «Walt Disney Animation Studios» 2021 года.
Сюжэт
Даўным-даўно ў чароўнай краіне Кумандры побач з людзьмі жылі драконы — стваральнікі і захавальнікі вады. Мірнаму жыццю прыйшоў канец, калі з’явіліся друуны. Спараджэнні цемры ператваралі людзей і драконаў у каменныя статуі, і толькі магія драконіхі Сісу змагла прагнаць злых істот і зняць чары з людзей, але на драконаў не падзейнічала. Кумандра раскалолася на дзяржавы Сэрца, Ікла, Кіпцюра, Хрыбта і Хваста, а чароўны драконаў камень захоўваўся ў краіне Сэрца, якой кіраваў бацька Раі. Ён марыў аб’яднаць землі, але з-за чалавечай прагнасці і зайздрасці артэфакт раскалоўся. Кіраўнік кожнай краіны займеў па аскепку, а друуны зноў сталі панаваць непадзельна.
Праз некалькі гадоў Рая і яе верны спадарожнік Тук-Тук бясстрашна калясяць па выпаленай пустыні, даследуючы рэкі, якія засталіся, і не губляючы надзеі знайсці апошняга дракона — апошнюю надзею людзей атрымаць перамогу над друунамі.
Віталь Сяргеевіч Міхайлаў
Віталь Сяргеевіч Міхайлаў (нар. 24 жніўня 1986, Віцебск, БССР) — беларускі канькабежац, рэкардсмен Беларусі, чэмпіён Беларусі, прызёр чэмпіянату свету сярод юніёраў.
Марыя Ганзага
Біяграфія
Марыя Ганзага нарадзілася 29 ліпеня 1609 года ў Мантуі. Яна была старэйшай дачкой і адзіным выжылым дзіцем у сям'і Франчэска IV Ганзага, герцага Мантуі і Манферата і Маргарыты Савойскай, дачкі Карла Эмануэля I, герцага Савойскага.
Марыі Ганзага быў тры гады, калі ў 1612 годзе герцаг Франчэска IV сканаў ва ўзросце дваццаці шасці гадоў. Да яе адышло герцагства Манферата. Фердынанда I Мантуанскі даручыў пляменніцу клопатам манашак у кляштары Святой Урсулы ў Мантуі.
Марыя Ганзага выйшла замуж за Карла Ганзага, герцага Невера і Рэтэля. Пасля смерці двух сваіх дзядзькоў, яе цесць Карла I Ганзага, прадстаўнік бакавой галіны роду, атрымаў ва ўладанне герцагства Мантуі. Заўдавела ў 1631 годзе. Пасля смерці цесця ў 1637 годзе, яна стала рэгентам пры непаўналетнім сыне.
Марыя Ганзага змагла аднавіць феод, спустошаны ў 1630 годзе арміяй Свяшчэннай Рымскай імперыі. Захаваўшы дружалюбныя адносіны з Францыяй, яна ўсталявала дружалюбныя адносіны з імперыяй і з Іспаніяй, у чым ёй дапамагла яе цётка, якая імператрыца-ўдава Элеанора Мантуанская.
Пры непасрэдным удзеле Марыі Ганзага былі заключаны дынастычныя шлюбы яе дзяцей — у 1649 годзе сына з Ізабелай Кларай фон Габсбург, дачкой эрцгерцага Леапольда V Аўстрыйскага і ўнучкай імператара Фердынанда II, і ў 1651 годзе дачкі з імператарам Фердынандам III.
Сям'я
У сям'і Карла Ганзага-Невер і Марыі Ганзага нарадзіліся двое дзяцей.
Фірнавая мяжа
Фірнавая мяжа, (фірнавая лінія) — ніжняя мяжа вобласці фірнавага жыщлення на ледавіку, дакладней — мяжа распаўсюджвання старога фірна. У канцы летняга сезону аддзяляе вобласць ледніка, пакрытую фірнам, ад аголенага лёду. Часам супадае з мяжой харчавання ледавіка, але часта паміж імі знаходзіцца паласа накладзенага лёду (зона ледзянога харчавання).
Напрыклад, на востраве Грэнландыя фірнавая мяжа на леднікоым покрыве ляжыць на вышыні 1200-1500 м. У гарах кітайскай часткі Паміра ледавікі спускаюцца да 4400 м, а іх фірнавая мяжа пралягае на вышыні 5200 м. На хрыбце Кодар, размешчаным у зоне БАМа, фірнавая лінія праходзіць на вышыні 2400 м, а язык ледніка спускаецца да 2200 м.
Шнапс
Шнапс (Schnaps) — абагульняючая назва моцных алкагольных напояў. Тэрмін шнапс адносіцца звычайна да розных чыстых (без дадаткаў) дыстылятаў, атрыманых шляхам перагонкі брагі са збожжа, садавіны і г. д.
Па гусце і кансістэнцыі шнапс блізкі да гарэлкі і самагонкі, але можа ўтрымліваць лёгкі фруктовы смак ці адценне смаку, які залежыць ад зыходнай сыравіны. Шнапсамі з'яўляюцца некаторыя брэндзі, напрыклад, кіршвасер.
Анекдот
Анекдот (anecdote — байка, небылічка; ад — неапублікаваны) — фальклорны жанр, кароткая смешная гісторыя, звычайна перадаецца з вуснаў у вусны. Часцей за ўсё анекдотам уласціва нечаканая сэнсавая развязка ў самым канцы, якая і нараджае смех. Гэта можа быць гульня слоў, розныя значэнні слоў, сучасныя асацыяцыі, якія патрабуюць дадатковых ведаў: сацыяльных, літаратурных, гістарычных, геаграфічных і г. д. Анекдоты ахопліваюць практычна ўсе сферы чалавечай дзейнасці. Існуюць анекдоты пра сямейнае жыццё, палітыку. У большасці выпадкаў аўтары анекдотаў невядомыя.
Навуковым даследаваннем беларускіх анекдотаў, найперш пра палітыку, у канцы 1990-х — пачатку 2000-х гадоў займалася Амандзін Рэгамэ з Францыі. У 2015 г. доктарскую дысертацыю на падобную тэму абараніла беларуска Настасся Астапава. Кандыдат фізіка-матэматычных навук Юрый Дракахруст у 2017 г. сцвярджаў, што ў Беларусі, у адрозненне ад СССР, «Анекдота як грамадскай з'явы няма». З ім не згаджаюцца як фалькларыстка Н. Астапава, так і палітолаг Вольф Рубінчык, які заўважае, што «анекдоты пра Лукашэнку пачалі ствараць і пераказваць ледзь не з моманту яго абрання ў 1994 годзе... палітычныя анекдоты ў Беларусі рана спісваць ва ўтыль».
Карчунак (Мастыскі раён)
Карчунак (Корчу́нок) — вёска ў Мастыскім раёне Львоўскай вобласці Украіны.
Ізвозкі
Ізвозкі (Извозки) — вёска ў Гагарынскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Прачысценскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з кастрычніка 1941 года, вызвалена ў сакавіку 1943 года.
Трыпутнікавыя
Трыпутнікавыя (Plantaginaceae) — сямейства двухдольных раслін парадку, якое ўключае каля 110 родаў і 1115 відаў , размеркаваных па 12 трыбах.
Апісанне
Прадстаўнікі сямейства — аднагадовыя або шматгадовыя травы, распаўсюджаныя па ўсёй планеце.
Роды
Сямейства ўключае 106 родаў.
Джала (меч)
Джа́ла (Sting) — у легендарыуме Дж. Р. Р. Толкіна кароткі меч (кінжал), знойдзены хобітам Більба ў пячоры троляў падчас яго падарожжа да Адзінокай гары, апісанага ў аповесці «Хобіт, або Туды і назад».
Апісанне
Як большасць эльфійскіх мячоў і кінжалаў, у выпадку набліжэння оркаў і гоблінаў пачынаў свяціцца блакітным святлом. На мячы былі выгравіраваны ахоўныя руны на сіндарыне: «Маэгнас — маё імя. Я атрута павука».
Гісторыя
Меч быў зроблены эльфамі Гондаліна ў Першую Эпоху для войнаў з Моргатам, але патрапіў у злыя рукі пасля разбурэння Гондаліна. Гісторыя мяча падчас Другой і Трэцяй Эпох невядомая, але, верагодна, меч пераходзіў з рук у рукі, пакуль не патрапіў у скарбніцу (пячору) троляў ва ўсходнім Эрыядары. Гэты меч разам з Гламдрынгам і Оркрыстам (таксама выкаванымі ў Гондаліне) знайшлі ў пячоры троляў Гэндальф з Більба і гномамі ўвесну 2941 года Трэцяй Эпохі.
Більба назваў свой меч Джалам пасля бітвы з павукамі ў Ліхалессі. Увосень 3018 года Трэцяй Эпохі ў Рывендэле Більба падарыў яго разам з міфрылавай кальчугай свайму пляменніку Фрода Бэгінсу.
Увесну 3019 г. Т. Э. Голум прывёў да Шэлаб Фрода і Сэма, якія накіроўваліся да вулкана Ародруін, каб знішчыць Пярсёнак Усеўладдзя. Шэлаб уджаліла і ўжо гатовая была пацягнуць Фрода ў сваё логава, але яго выратаваў Сэм, які раніў Джалам павучыху.
Пасля адплыцця Фрода за мора Джала перайшло да Сэма, а затым стала сямейнай рэліквіяй сям'і Гэмджы.
Грыбенай
Грыбе́най (Grybėnai), традыцыйная беларуская назва — Грыбяны  — вёска ў Ігналінскім раёне Уцянскага павета Літвы. Уваходзіць у склад Казіцішкіскай сянюніі. Размешчана на паўднёва-заходнім беразе возера Дзіснай, 11 км на поўнач ад Наўясіс Даўгелішкіса. Адміністрацыйны цэнтр сянюнайціі. Дзейнічаюць бібліятэка, пошта (LT-30039), на могілках знаходзіцца капліца.
Аляксандраўка (Шырокаўскі сельсавет)
Аляксандраўка — пасёлак у Шырокаўскім сельсавеце Буда-Кашалёўскага раёна Гомельскай вобласці Беларусі.
Размяшчэнне
За 23 км на паўднёвы ўсход ад Буда-Кашалёва, 26 км ад Гомеля, 11 км ад чыгуначнай станцыі Лазурная (на лініі Жлобін — Гомель)
Гідраграфія
На захадзе меліярацыйны канал.
Транспартная сетка
Транспартныя сувязі па прасёлкавай дарозе, затым па шашы Доўск — Гомель.
Планоўка складаецца з кароткай прамалінейнай, мерыдыянальнай вуліцы, забудаванай драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу.
Гісторыя
Заснаваны напачатку XX стагоддзя перасяленцамі з суседніх вёсак. У 1926 годзе размяшчалася паштовае аддзяленне. Напачатку 1930-х гадоў жыхары мястэчка ўступілі ў калгас. У 1959 годзе ў складзе саўгаса «Камінтэрн» (цэнтр — вёска Шырокае). Да 1966 года пасёлак уваходзіў у склад Акцябрскага сельсавета.
Віластэлонэ
Насельніцтва складае 4831 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 254 чал./км². Займае плошчу 19 км². Паштовы індэкс — 10029. Тэлефонны код — 011.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы sant'Anna, San Bartolomeo.
Мармур
Мармур (μάρμαρο  — «бліскучы камень») — метамарфічная горная парода, якая складаецца толькі з кальцыту CaCO3. Пры перакрышталізацыі даламіту CaMg(CO3)2 ўтвараецца даламітавы мармур.
Самасір
Самасі́р (Samosir) — востраў на возеры Тоба на інданезійскім востраве Суматра. Плошча — 630 км². Насельніцтва (2012 г.) — 130 568 чал.
Геаграфія
Самасір займае значную частку возера Тоба. З’яўляецца пятым па велічыні азёрным востравам у свеце. Як і само возера, мае вулканічнае паходжанне, Сфарміраваўся у выніку мегавывяржэння, якое адбылося 73±4 тыс. гадоў таму. Характэрна сейсмічная актыўнасць. Значныя землятрусы адбываліся ў 1892, 1916, 1920—1922 і 1987 гг.
Рэльеф узгорысты, на поўначы і захадзе больш падняты, чым на ўсходзе. У цэнтральнай узгорыстай частцы вылучаецца плато (да 780 м над узроўнем возера Тоба), дзе захаваліся лясы. Ёсць некалькі ўнутраных азёр. Самыя вялікія з іх — Сідыхоні і Аек-Натананг.
Для берагоў характэрна чаргаванне скальных выступаў і пляжаў. На захадзе існуе кароткая перамычка, якая амаль злучае Самасір з асноўнай часткай вострава Суматра, з-за чаго ў літаратуры Самасір часцяком называюць паўвостравам. На самой справе, перамычку пераразае вельмі вузкі праліў. На поўначы ад Самасіра знаходзяцца некалькі дробных астраўкоў Тао.
Гісторыя
Самасір здаўна насялялі батакі, якія згодна паданню паходзяць з гары Букіт-Пусук на заходнім беразе возера Тоба. Галоўнымі заняткамі мясцовага насельніцтва былі земляробства і рыбалоўства. Батакі карысталіся доўгімі лодкамі, выдзеўбанымі з суцэльнага ствала дрэва. Да нашых дзён захоўваецца арыгінальнае спеўнае і ткацкае мастацтва мясцовых жыхароў, а таксама манументальныя магільні іх правадыроў.
У XVII ст. востраў і наваколлі возера Тоба былі падпарадкаваны адзінай валадарскай дынастыі. Аднак яе ўлада не была безумоўнай. Паміж вёскамі ўспыхвалі сталыя канфлікты.
У 1860-ых гг. нямецкія місіянеры распаўсюдзілі на востраве лютэранства. Сідабутар, першы валадар Самасіра, які прыняў хрысціянства, пахаваны ў вёсцы Тамок.
У 1907 г. валадар батакаў Сі Сінга Мангараджа XII пацярпеў паразу ад галандцаў, і мясцовыя землі былі далучаны да валоданняў Нідэрландаў. З 1930-ых гг. пачалося навуковае вывучэнне культуры самасірцаў.
Рыгор Іванавіч Тарануха
Рыгор Іванавіч Тарану́ха (Григорий Иванович Таранухо; нар, пасёлак Вазнясенск, Клімаўскі раён, Бранская вобласць, РСФСР) — беларускі вучоны ў галіне селекцыі і генетыкі сельскагаспадарчых раслін. Член-карэспандэнт Акадэміі аграрных навук Беларусі (1996—2002), член-карэспандэнт НАН Беларусі (2003). Доктар сельскагаспадарчых навук (1978), прафесар (1980). Акадэмік Міжнароднай акадэміі аграрнай адукацыі (2001). Заслужаны дзеяч навукі БССР (1990). Вынаходнік СССР (1990). Выдатнік адукацыі Рэспублікі Беларусь (1995).
Самасір
Гісторыя
У 1945 г. Самасір увайшоў у склад Інданезіі.
Рыгор Іванавіч Тарануха
Біяграфія
У 1953 годзе скончыў Навазыбкаўскі сельскагаспадарчы тэхнікум і з 1956 года працаваў галоўным аграномам у расемгасе «Іскра» Клімаўскага раёна Бранскай вобласці. Скончыў Беларускую сельскагаспадарчую акадэмію ў 1962 годзе і працаваў у ёй з 1966 года. У 1966—1976 гадах займаў пасаду загадчыка кафедры генетыкі, з 1976 загадчык кафедры селекцыі і насенняводства. Адначасова з 1974 года загадчык апорнага пункта Усесаюзнага навукова-даследчага інстытута зернебабовых і крупяных культур па генетыцы і селекцыі лубіну.
Самасір
Інфраструктура
Традыцыйна батакі Самасіра займаюцца сельскай гаспадаркай і рыбалоўствам. Працуе ферма па гадоўлі рыбы. У апошнія дзесяцігоддзі найбольш імкліва развіваецца турызм. Фактычна, Самасір і возера Тоба з’яўляюцца самымі прыцягальнымі аб’ектамі турыстычнай галіны на Суматры. Турыстаў прыцягваюць лагодны клімат, прыгажосць мясцовых пейзажаў, а таксама культурная спадчына батакаў. На востраве пабудавана этнаграфічная вёска, арганізуюцца фестывалі і экалагічныя экскурсіі.
Галоўны турыстычны цэнтр Тук-Тук, а таксама вёскі Сіманінда, Амбарыта (Амбарытра) і Тамок звязаны сталай паромнай пераправай з горадам Парапат на ўсходнім беразе возера. Горад Пангуруран на Самасіры звязаны з заходнім берагам дарогай. Наогул, на востраве пабудавана даволі развітая сетка камунікацый.
Рыгор Іванавіч Тарануха
Намінацыі і ўзнагароды
Рашэннем Міжнароднага біяграфічнага цэнтра ў Кембрыджскім універсітэце Вялікабрытаніі намініраваны на званне «Міжнародны вучоны 2003 года».
Узнагароджаны ордэнам «Знак Пашаны» (1974), ордэнам Дружбы народаў (1986), Ганаровай граматай Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь (1995), НАН Беларусі. Рашэннем Міжнароднага біяграфічнага цэнтра (г. Кембрыдж) атрымаў званне «Міжнародны вучоны 2003 года».
Дзягуцішке I
Дзягу́цішке I (Degutiškė I) — вёска ў Ігналінскім раёне Уцянскага павета Літвы. Уваходзіць у склад Наўясісдаўгелішкіскай сянюніі. Размешчана за 2 км ад Наўясіс Даўгелішкіса. Насельніцтва 4 чал. (2001 г.).
Крыв’якы
Крыв’якы (Крив'я́ки) — вёска ў Мастыскім раёне Львоўскай вобласці Украіны.
Спіс вуліц Радашковічаў
У гэтым спісе прыведзены вуліцы, завулкі, плошчы Радашковічаў.
Дэфіцыт
Дэфіцы́т (ад deficit — неставаць) — тэрмін, які азначае нястачу, недастатковасць.
Аляксандр Іванавіч Рэмер
Аляксандр Іванавіч Рэмер ( — ?) — грамадзянскі інжынер і архітэктар часоў Расійскай імперыі.
Адукацыя
Нарадзіўся ў 1856 годзе. Выхоўваўся ў. У 1876 годзе паступіў у Пецярбургскае будаўнічае вучылішча, па сканчэнні якога ў 1882 годзе атрымаў званне грамадзянскага інжынера і права на чын X класа.
Прафесійная дзейнасць
Пасля вучобы А. Рэмер быў прызначаны малодшым інжынерам гродзенскага губернскага праўлення. Ён загадваў адведзеным яму раёнам і выконваў розныя тэхнічныя даручэнні, а потым быў пераведзены малодшым архітэктарам у валынскае губернскае праўленне ў 1884 годзе. У гэты час Аляксандр Іванавіч, акрамя звычайных прац па даручаным яму раёне, не раз удзельнічаў у міжнародных камісіях па збудаванні і аднаўленні дзяржаўных памежных знакаў.
Прыватная яго дзейнасць заключалася галоўным чынам у складанні чарцяжоў і праектаў, а таксама і ў рамонтных працах.
У 1888 годзе Аляксандр Іванавіч быў пераведзены губернскім інжынерам у Волагду. Тут ён па ўласным праекце ўзвёў будынак майстэрняў для малалетніх злачынцаў, перабудаваў пад прытулак «Яслі» ахвяраваны купцом Калеснікавым мураваны будынак і ўдзельнічаў у санітарнай камісіі ў горадзе Волагдзе. Акрамя сваіх прамых абавязкаў, Аляксандр Іванавіч не аднойчы замяшчаў губернскіх саветнікаў і займаў пасаду віцэ-губернатара.
NGC 4393
NGC 4393 (іншыя абазначэнні — UGC 7521, MCG 5-29-83, ZWG 158.104, PGC 40600) — спіральная галактыка з перамычкай (SBcd) ў сузор’і Валасы Веранікі.
Аляксандр Іванавіч Рэмер
У Гродзенскай губерні
На працягу 1882—1884 гадоў ажыццявіў наступныя праекты:
NGC 4393
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Аляксандр Іванавіч Рэмер
У Волагдзе
У 1888—1892 гадах ім былі пабудаваны :
Абдул Фатах ас-Сісі
Абдул Фатах ас-Сісі (нар. ) — егіпецкі палітычны і ваенны дзеяч. Шосты прэзідэнт Егіпта з 8 чэрвеня 2014 года. Фельдмаршал з 2014 года. Адыграў цэнтральную ролю ў ваенным перавароце 3 ліпеня 2013 года, які зрынуў папярэдняга прэзідэнта Мухамеда Мурсі.
Міністр абароны і вярхоўны галоўнакамандуючы ўзброенымі сіламі Егіпта з 12 жніўня 2012 года па 27 сакавіка 2014 года, старшыня Вышэйшага савета ўзброеных сіл з 12 жніўня 2012 года па 27 сакавіка 2014 года, намеснік прэм’ер-міністра з 16 ліпеня 2013 года па 27 сакавіка 2014 года.
У 2013 годзе ён прыйшоў да ўлады ў выніку ваеннага перавароту, у 2014 годзе быў абраны прэзідэнтам з трыумфальнымі 97 % «за», на наступных выбарах, у 2018 годзе, перамог з тымі ж 97 % «за». У 2019 годзе правёў рэфэрэндум аб змене Канстытуцыі, які даў магчымасць яму заставацца ва ўладзе да 2030 года.
Энканта
«Энканта» (Encanto) — амерыканска-калумбійскі анімацыйны фільм студыі «Walt Disney Animation Studios» 2021 года.
Сюжэт
Дзіўная сям’я Мадрыгалаў жыве ў схаваным у гарах Калумбіі чароўным доме, размешчаным у цудоўным і чароўным кутку пад назвай Энканта. Кожнага дзіцяці ў сям’і Мадрыгалаў магія гэтага месца благаславіла ўнікальным дарам — ад суперсілы да здольнасці вылечваць. На жаль, магія абышла бокам адну толькі юную Мірабель. Выявіўшы, што магія Энканта знаходзіцца ў небяспецы, Мірабель вырашае, што менавіта яна можа быць апошняй надзеяй на выратаванне сваёй асаблівай сям’і.
Кобрынская пушча
Кобрынская пушча — лясны масіў, што некалі існаваў паміж вёскамі Рыгалі і Горск (Бярозаўскі раён, Брэсцкая вобласць), на рацэ Вінец.
Назва пушчы была ўпершыню задакументаваная ў 1577 годзе. Прымыкала да Белавежскай пушчы. Масавыя вырубкі пачаліся ў XIX ст., у 2-й палове XX ст. былі знішчаныя апошнія рэшткі пушчы.
Спасылкі
]
Станіслаў Любіч-Маеўскі
Станіслаў Адамавіч Любіч-Маеўскі (, Полацкі павет — снежань, ) — беларускі грамадскі і культурны дзеяч, педагог.
Біяграфія
Скончыў Віцебскую гімназію (1895), Кракаўскі ўніверсітэт (1903). У 1900 ініцыіраваў стварэнне і ўзначаліў Кола беларускіх студэнтаў у Кракаве. У 1903-41 выкладаў гісторыю і геаграфію ў навуковых установах Польшчы, дырэктар гімназій у Замбраве, Львове, Калішы, Янаве Любельскім, Вілейцы, Новым Месце, Лежайску.
Выдаў больш за 13 падручнікаў па гісторыі, геаграфіі, беларускай і польскай мове, але найбольшую вядомасць набыў яго беларускі буквар «Лемантар» (Львоў, 1929), які крытыкаваўся беларускімі мовазнаўцамі (Я. Станкевічам, С. Паўловічам, У. Самойлам і інш.) за шматлікія паланізмы і русізмы. Абодва беларускіх дапаможніка прызначаліся для ўтраквістычных, беларуска-польскіх, школ і былі падрыхтаваны пад непасрэднай апекай польскіх школьных уладаў. У чэрвені 1940, пасля стварэння Літоўскай ССР, увайшоў у склад гарадской адміністрацыі Вільні, курыраваў школьны сектар, працаваў у Беларускім нацыянальным цэнтры. У ліпені-жніўні 1940 ініцыіраваў гарадскі школьны плебісцыт, на якім 12 % жыхароў выказаліся за беларускую нацыянальную школу. У верасні 1941 пераехаў у Мінск, працаваў у Інспектарыяце беларускіх школ, супрацоўнічаў з беларускай незалежніцкай групай Я. Станкевіча і польскім антыфашысцкім падполлем. У снежні 1941, па даносе правакатара, схоплены і расстраляны нацыстамі.
Куклінка
Куклінка (Куклинка) — вёска ў Гагарынскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Прачысценскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з кастрычніка 1941 года, вызвалена ў сакавіку 1943 года.
Бараніна
Бара́ніна — мяса бараноў (авечак) пры ўжыванні ў ежу. Мяса маладога ягня завецца ягняціна.
Оркрыст
Як і ўсе мячы, выкаваныя эльфамі, Оркрыст свеціцца сінім ці белым агнём, калі оркі знаходзяцца побач, як і Джала Більба Бэгінса і Гламдрынг Гэндальфа, якія таксама былі выраблены эльфамі з горада Гондаліна.
Пасля гібелі Торына ў Бітве Пяці Войскаў меч захоўваўся на яго магіле ў глыбіні Адзінокай Гары. Паводле легенд гномаў, пры набліжэнні ворагаў Оркрыст пачынаў свяціцца, таму на цытадэль гномаў нельга было напасці нечакана.
MTV
MTV («Эм-ці-ві́»; поўная назва Music Television — Музычнае тэлебачанне) — тэлеканал, прысвечаны сучаснай папулярнай музыке і моладзевай субкультуры. Вяшчанне тэлеканала пачалося ў ЗША 1 жніўня 1981 года. У цяперашні час брэнд MTV па ліцэнзіі выкарыстоўваюць мноства тэлекампаніяў у розных краінах свету. У Расіі MTV («MTV Расія») пачаў сваё вяшчанне 26 верасня 1998 года.
Бараніна
Ужываецца ў смажаным, вараным, параным, вэнджаным і салёным выглядзе для падрыхтоўкі шырокага спектру страў, уключаючы: супы, напрыклад шурпа і харчо, і другія стравы — бешбармак, плоў, шашлык, манты, каўбасы, сасіскі, куырдак, фарыкол і інш.
MTV
Ва Украіне MTV («MTV Украіна») распачаў сваю працу 25 жніўня 2007 года.
Бараніна
Бараніна заўсёды была і застаецца важнай часткай штодзённага рацыёну качавых, цюркскіх і мангольскіх народаў Азіі, у Расіі найбольш каштоўнай (не мае непрыемнага паху, багатая мінеральнымі рэчывамі і вітамінамі) пародай лічыцца Калмыцкая парода, атрыманая ў выніку селекцыі мангольскіх мясных парод авечак.
MTV
Праграмы ды кліпы MTV-Мінск нязначны час у дзень транслююцца на хвалях MTV Расія, генеральны дырэктар каналу Валік Грышко.
Крысовычы
Крысовычы (Крисо́вичі) — вёска ў Мастыскім раёне Львоўскай вобласці Украіны.
Снегавая лінія
Снегавая лінія — узровень зямной паверхні, вышэй якога назапашванне цвёрдых атмасферных ападкаў пераважае над іх раставаннем і выпарэннем.
Снегавая лінія фармуецца пад уздзеяннем кліматычных асаблівасцяў дадзенай тэрыторыі, перш за ўсё суадносін цяпла і вільготнасці, а таксама макра- і мезарэльефа. Яна ўяўляе сабой адлюстраванне ніжняга ўзроўню хіонасферы ў рэальных умовах рэльефу зямной паверхні. Снегавая лінія зніжаецца ў халодных і вільготных раёнах і падымаецца ў цёплых і засушлівых. У Антарктыцы яна апускаецца да ўзроўню мора, а ў Арктыцы размешчана на некалькі сотняў метраў вышэй за ўзровень мора. Найбольшай вышыні снегавая лінія дасягае ў сухіх трапічных і субтрапічных раёнах (на Тыбецкім нагор'і і паўднёваамерыканскіх Андах да 6,5 км), зніжаючыся на экватары да 4,4 км.
Вясейскі сельсавет
Вясе́йскі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Слуцкага раёна Мінскай вобласці Беларусі. Цэнтр — аграгарадок (да 2010 г. вёска) Вясея.
Утвораны 20 жніўня 1924 года як Прошчыцкі сельсавет у складзе Слуцкага раёна Слуцкай акругі БССР. Цэнтр — вёска Прошчыцы. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Бабруйскай акругі. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Слуцкім раёне БССР. З 21 чэрвеня 1935 года ў Слуцкім раёне Слуцкай акругі. Пасля ўвядзення абласнога падзелу 20 лютага 1938 года ў Слуцкім раёне Мінскай вобласці. У 1939 годзе цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Вясея. З 20 верасня 1944 года па 8 студзеня 1954 года ў складзе Бабруйскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года сельсавет перайменаваны ў Вясейскі з цэнтрам у вёсцы Вясея. 10 мая 1960 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Мялешкавіцкага сельсавета, у склад Бокшыцкага сельсавета перададзены 7 населеных пунктаў (Гарохаўка, Кулікі, пасёлак ільнозавода, Малая Падзер, Міхейкі, Новая Ніва і Прошчыцы). На 1 студзеня 1974 года ў складзе сельсавета было 18 населеных пунктаў. 30 сакавіка 2016 года ў склад сельсавета з Сорагскага сельсавета перададзены вёскі Каліта, Кучына, Падлошыца і Стары Гуткоў.
Паводле перапісу 2009 года насельніцтва сельсавета (17 населеных пунктаў) — 2391 чалавек, з іх 92,8 % — беларусы, 4,2 % — рускія.
Ладдзя Харона
Ладдзя Харона — у старажытнагрэчаскай міфалогіі, Харон перавозіў у ладдзі памерлых па водах падземных рэк да варот Аіда. Ён атрымліваў за гэта плату ў адзін абол (па пахавальнаму абраду ён знаходзіўся пад языком у нябожчыка). Уяўляўся змрочным старцам.
Таксама гэта назва рамана венгерскага пісьменніка Дзюлы Іеша, «У ладдзі Харона або сімптомы старасці», на старонках каторага пісьменнік разважае аб важнейшых праблемах чалавечага быцця, аб сэнсе жыцця, аб трыумфе чалавечага розума, аб радасці вольнай творчай працы.
Ладья Харона
Нікіціна (Прудкоўскае сельскае паселішча)
Нікіціна (Никитино) — вёска ў Смаленскай вобласці Расіі, у Сафонаўскім раёне. Насельніцтва – 3 жыхара (2007).
Геаграфія
Размешчана ў цэнтральнай частцы вобласці за 28 км на паўночны ўсход ад горада Сафонава, за 5 км на поўнач ад аўтадарогі. За 10 км на поўдзень ад вёскі чыгуначная станцыя Іздзешкава на лініі Масква — Мінск. Уваходзіць у склад Прудкоўскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупавана нямецкімі войскамі ў верасні 1941 года, вызвалена ў 1943 годзе. .
Вялікі Сфінкс
Вялікі Сфінкс на заходнім беразе Ніла ў Гізе — найстаражытнейшая на Зямлі захаваная манументальная скульптура.
Высечаная з маналітнай вапнавай скалы ў форме каласальнага сфінкса — леў, які ляжыць на пяску, асобе якога — як здаўна прынята лічыць — нададзена партрэтнае падабенства з фараонам Хефрэнам (каля 2575—2465 гг. да н. э.), пахавальная піраміда якога знаходзіцца паблізу.
Гіганцкая статуя з целам льва і галавой чалавека сядзіць перад Вялікімі пірамідамі Гіза, гледзячы з Егіпта на ўсход уздоўж 30-й паралелі. Яна высечана з вапняковага маналіту, які ўтварае скальную аснову плато Гізы, і мае памеры 72 метры ў даўжыню, 11,5 метры ў плячах і 20 метраў у вышыню. Паміж пярэднімі лапамі некалі размяшчалася невялікае свяцілішча.
Афіцыйна лічыцца, што ўзрост «бацькі жаху» набліжаецца да 5 тыс. гадоў, і адносіцца ён да IV дынастыі фараонаў. Аднак у тэкстах Старажытнага царства няма аніводнай згадкі пра яго, і многія навукоўцы лічаць, што Сфінкс значна старэйшы за самі піраміды. Да такой высновы даследчыкі прыйшлі пасля таго, як у 1988 годзе японскія даследчыкі з дапамогай рэхалакатараў паказалі, што апрацаваны камень скульптуры значна старэйшы за ўзрост блокаў пірамід. Акрамя таго, праведзеныя ў пачатку 1990-х гадоў гідралагічныя даследаванні выявілі сляды эрозіі ад магутнага патоку вады ля асновы пастамента статуі, і брытанскія геафізікі ацанілі ўзрост эрозіі ў 10-12 тысячагоддзяў.
Уладзімір Мікалаевіч Цімашэнка
Уладзімір Мікалаевіч Цімашэнка (нар. г., Магілёўская вобласць) — беларускі вучоны, заатэхнік. Доктар сельскагаспадарчых навук (1999), член-карэспандэнт НАН Беларусі (2021).
Смалявічы
Смаляві́чы (, Смолевичи) — горад у Мінскай вобласці Беларусі, адміністрацыйны цэнтр Смалявіцкага раёна. За 35 км на ўсход ад Мінска; чыгуначная станцыя на лініі Мінск—Орша. Аўтадарогі злучаюць горад з Чэрвенем, Лагойскам, Смілавічамі. Насельніцтва складае 16 643 чал. (2017).
Уладзімір Мікалаевіч Цімашэнка
Біяграфія
Скончыў Беларускую сельскагаспадарчую акадэмію (1979). З 1986 года ў БелНДІ жывёлагадоўлі (з 1996 года — намеснік дырэктара ).
NGC 4394
NGC 4394 (іншыя абазначэнні — UGC 7523, IRAS12234+1829, MCG 3-32-35, VCC 857, ZWG 99.47, KCPG 334B, PGC 40614) — спіральная галактыка з перамычкай (SBb) ў сузор’і Валасы Веранікі.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Уладзімір Мікалаевіч Цімашэнка
Навуковая дзейнасць
Навуковыя працы па ўдасканаленні існуючых і распрацоўцы новых тэхналогій вытворчасці прадукцыі жывёлагадоўлі інтэнсіўнымі метадамі.
Смалявічы
Вялікае Княства Літоўскае
Упершыню згадваюцца каля 1448 г. як валоданне Доргіевіча. З 1508 г. мястэчка ў Менскім ваяводстве ВКЛ, валоданне князёў Астрожскіх, затым Радзівілаў, Вітгенштэйнаў, Гагенлоэ. Мястэчка моцна пацярпела падчас вайны Расіі з Рэччу Паспалітай (1654—1667) і Паўночнай вайны (1700—1721).
У складзе Расійскай імперыі
У 1793 годзе мястэчка адыйшло ў склад Расійскай імперыі, з 1795 года — цэнтр воласці Барысаўскага павета.
У канцы XVIII — пачатку XIX стагоддзя дзейнічалі 2 фабрыкі (Смалявіцкія лесапільныя прадпрыемствы): лесапільная і дрэваапрацоўчая (1894—1914 гг.), лесапільная і мукамольная (1890—1910 гг.) і мануфактура (1895—1902 гг.). Выраблялі дошкі, шавецкія шпількі, муку і крупы. Мелі паравыя машыны і паравыя катлы. У 1899—1900 гадах працавала ад 40 чал. (на мануфактуры) да 68 чал. (на фабрыках).
У 1909—1915 гадах у Смалявічах дзейнічаў шклозавод «Вікторыя» па вырабу ліставога шкла і бутэлек. У 1910 годзе на ім працавала 160, у 1913 годзе — 95 рабочых.
У пачатку XIX стагоддзя ў мястэчку змяшчаўся палац, які згарэў у 1819 годзе. У 1871 годзе каля Смалявічаў была пабудавана чыгуначная станцыя Вітгенштэйнаўская. У 1863 годзе — земскае народнае вучылішча, паштова-тэлеграфнае аддзяленне, бровар, рамесныя майстэрні па вытворчасці вопраткі і абутку, кузні.
Найноўшы час
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай Смалявічы абвяшчаліся часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. З 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі Смалявічы ўвайшлі ў склад Савецкай Беларусі, з 27 лютага 1919 — у ЛітБел ССР. У жніўні 1919 — ліпені 1920 года пад акупацыяй Польшчы.
З 31 ліпеня 1920 года ў БССР. У 1924 годзе Смалявічы зрабіліся цэнтрам раёна, з 1938 года атрымалі статус гарадскога пасёлка. У гады Вялікай Айчыннай вайны акупанты знішчылі тут 2 тыс. жыхароў, у створаным гета расстралялі каля 3 тыс. чалавек. З 1968 года гарадскі пасёлак атрымаў статус горада. У 1998 годзе Смалявічы атрымалі герб.
У 2008 годзе ў склад горада ўвайшлі вёскі Крыніца, Рабы Слуп, Уборкі.
Праталіна
Праталіна — месца, дзе растаў снег і адкрылася зямля. Звычайна праталіны назіраюць вясной. Вакол адзінокіх ствалоў праталіны ўтвараюцца ў выглядзе глыбокіх варонак. Сярод палёў праталіны здаюцца чорнымі або зялёнымі, бліжэй да балотах — бурымі, на саміх балотах — шэрымі і чорнымі, а на лясных прасеках праталіны выглядаюць як суцэльныя белыя лініі.
Часам праталінай называюць трохі праталае месца на любой замарожанай паверхні.
Феналогія
У феналогіі адзначаюць дату з'яўлення першых праталін з мэтай больш дакладнага вызначэння падсезона раставання снегу вясновага сезону. З'яўленне першых праталін сведчыць аб тэмпературным пераломе і з'яўляецца вернай прыкметай надыходу вясны.
Адзначаюць тэрмін з'яўлення праталін на роўным месцы, а не на схілах або грудах. З'яўленне праталін на роўным месцы звычайна адпавядае росту тэмператур апоўдні да 0 °C і пераходу сярэднясутачнай тэмпературы вышэй -5 °C.
Куршава (Смаленская вобласць)
Куршава (Куршево) — вёска ў Гагарынскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Прачысценскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з кастрычніка 1941 года, вызвалена ў сакавіку 1943 года.
Вуліца Янкі Купалы (Баранавічы)
Вуліца Янкі Купалы — вуліца ў Баранавічах. Названа ў гонар народнага паэта Беларусі Янкі Купалы.
Размяшчэнне
Вуліца пачынаецца на скрыжаванні з вуліцай Багдановіча, перасякае вуліцы Чарнышэўскага і Чайкоўскага і заканчваецца на перасячэнні з вуліцай Будаўнікоў. Працягласць вуліцы — 550 метраў.
Вінова
Вінова (Vinovo) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне П’емонт, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Турын.
Насельніцтва складае 13595 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 768 чал./км². Займае плошчу 18 км². Паштовы індэкс — 10048. Тэлефонны код — 011.
Матэматыка
Матэма́тыка (μᾰθημᾰτικά < μάθημα — вывучэнне, навука) — навука аб колькасных адносінах і прасторавых формах рэчаіснага свету. Традыцыйна матэматыка лічыцца асаблівай у сваім родзе навукай.
Пачаткі матэматыкі з'явіліся ў глыбокай старажытнасці.
Асноўныя звесткі
Ідэалізаваныя ўласцівасці доследных аб'ектаў альбо фармулююцца ў выглядзе аксіём, альбо пералічваюцца ў азначэнні адпаведных матэматычных аб'ектаў. Затым па строгіх правілах лагічнага вываду з гэтых уласцівасцей выводзяцца іншыя праўдзівыя ўласцівасці (тэарэмы). Гэтая тэорыя ў сукупнасці ўтварае матэматычную мадэль доследнага аб'екта. Такім чынам, першапачаткова, зыходзячы з прасторавых і колькасных суадносін, матэматыка атрымлівае больш абстрактныя суадносіны, вывучэнне якіх таксама з'яўляецца прадметам сучаснай матэматыкі.
Традыцыйна матэматыка дзеліцца на тэарэтычную, якая выконвае паглыблены аналіз унутрыматэматычных структур, і прыкладную, якая прадстаўляе свае мадэлі іншым навукам і інжынерным дысцыплінам, прычым некаторыя з іх займаюць пагранічнае з матэматыкай становішча. У прыватнасці, фармальная логіка можа разглядацца і як частка філасофскіх навук, і як частка матэматычных навук; механіка — і фізіка, і матэматыка; інфарматыка, камп'ютэрныя тэхналогіі і алгарытміка адносяцца як да інжынерыі, так і да матэматычных навук і г. д. У літаратуры было прапанавана шмат розных азначэнняў матэматыкі.
Назва
Слова «матэматыка» пайшло ад μάθημα, што азначае вывучэнне, веды, навука, і μαθηματικός, якое першапачаткова азначала ўспрыімлівы, паспяваючы, пазней звязаны з вывучэннем, пасля звязаны з матэматыкай. Між іншым,, на латыні ars mathematica, азначае мастацтва матэматыкі. Тэрмін μᾰθημᾰτικά у сучасным значэнні «матэматыка» сустракаецца ўжо ў працах Арыстоцеля (IV ст. да н. э.).
У беларускую мову слова прыйшло праз лацінскую і старапольскую (matematyka). У помніках на старабеларускай мове слова «математикъ», ці «математыкъ» сустракаецца ўжо ў канцы XVI — першай палавіне XVII ст.
Падобным шляхам слова «матэматыка» трапіла і ў рускую мову. У тэкстах на рускай мове слова «математика», ці «маѳематика» сустракаецца прынамсі з XVII стагоддзя, напрыклад, у Мікалая Спафарыя ў «Книге избранной вкратце о девяти мусах и о седмих свободных художествах» (1672 год).
Азначэнні
Адно з першых азначэнняў прадмета матэматыкі даў Дэкарт :
К вобласці матэматыкі адносяцца толькі тыя навукі, у якіх разглядаецца альбо парадак, альбо мера, і зусім не істотна, ці будуць гэта лікі, фігуры, зоркі, гукі ці нешта іншае, у чым адшукваецца гэтая мера. Такім чынам, павінна існаваць нейкая агульная навука, якая тлумачыць усё што адносіцца да парадку і меры, не ўваходзячы ў даследаванне ніякіх асобных прадметаў, і гэтая навука павінна называцца не замежным, але старым, ужывальным імем Усеагульнай матэматыкі.
У савецкі час класічным лічылася азначэнне з ВСЭ, дадзенае А. М. Калмагоравым:
Матэматыка… навука аб колькасных адносінах і прасторавых формах сапраўднага свету.
Гэта азначэнне Энгельса ; праўда, далей Калмагораў тлумачыць, што ўсе выкарыстаныя тэрміны трэба разумець у самым шырокім і абстрактным сэнсе.
Фармулёўка Бурбакі :
Сутнасць матэматыкі… ўяўляецца цяпер як вучэнне аб адносінах паміж аб'ектамі, аб якіх нічога не вядома, акрамя якія апісваюць іх некаторых уласцівасцей, — іменна тых, якія ў якасці аксіём пакладзены ў падмурак тэорыі… Матэматыка ёсць набор абстрактных форм — матэматычных структур.
Герман Вейль песімістычна ацаніў магчымасць даць агульнапрынятае азначэнне прадмета матэматыкі:
Пытанне аб асновах матэматыкі і аб тым, што ўяўляе сабой у канчатковым выніку матэматыка, застаецца адкрытым. Мы не ведаем нейкага напрамку, які дазволіць, у рэшце рэшт, знайсці канчатковы адказ на гэтае пытанне, і ці можна наогул чакаць, што падобны «канчатковы» адказ будзе калі-небудзь атрыманы і прызнаны ўсімі матэматыкамі.
Гісторыя
Паводле акадэміка А. М. Калмагорова гісторыя матэматыкі дзеліцца на наступныя перыяды:
Развіццё матэматыкі пачалося разам з тым, як чалавек стаў выкарыстоўваць абстракцыі колькі-небудзь высокага ўзроўню. Простая абстракцыя — лікі; асэнсаванне таго, што два яблыкі і два апельсіны, нягледзячы на ўсе іх адрозненні, маюць нешта агульнае, а іменна займаюць абедзве рукі аднаго чалавека, — якаснае дасягненне мыслення чалавека. Акрамя таго, што старажытныя людзі даведаліся, як лічыць канкрэтныя аб'екты, яны таксама зразумелі, як вылічаць і абстрактныя колькасці, такія, як час: дні, поры года, гады. З элементарнага лічэння натуральным чынам пачала развівацца арыфметыка: складанне, адніманне, множанне і дзяленне лікаў.
Развіццё матэматыкі абапіраецца на пісьменнасць і ўменне запісваць лікі. Напэўна, старажытныя людзі спачатку запісвалі колькасць шляхам малявання рысачак на зямлі ці выдрапвалі іх на драўніне. Старажытныя інкі, не маючы іншай сістэмы пісьменнасці, прадстаўлялі і захоўвалі лікавыя дадзеныя, выкарыстоўваючы складаную сістэму вяровачных вузлоў, так званыя кіпу. Існавала мноства розных сістэм злічэння. Першыя вядомыя запісы лікаў былі знойдзены ў папірусе Ахмеса, створаным егіпцянамі Сярэдняга царства. Індская цывілізацыя распрацавала сучасную дзесятковую сістэму злічэння, якая ўключае паняцце нуля.
Гістарычна асноўныя матэматычныя дысцыпліны з'явіліся з-за неабходнасці весці разлікі ў камерцыйнай сферы, пры вымярэнні зямель і для прадказання астранамічных з'яў і, пазней, для рашэння новых фізічных задач. Кожная з гэтых абласцей адыграла вялікую ролю ў шырокім развіцці матэматыкі, якое заключаецца ў вывучэнні структур, прастор і змен.
Мэты і метады
Матэматыка вывучае ўяўныя, ідэальныя аб'екты і суадносіны паміж імі, выкарыстоўваючы фармальную мову. У агульным выпадку матэматычныя паняцці і тэарэмы не абавязкова маюць адпаведнасць чаму-небудзь у фізічным свеце. Галоўнае заданне ўжытковага раздзела матэматыкі — стварыць матэматычную мадэль, досыць адэкватную доследнаму рэальнаму аб'екту. Заданне матэматыка-тэарэтыка — забяспечыць дастатковы набор зручных сродкаў для дасягнення гэтай мэты.
Утрыманне матэматыкі можна вызначыць як сістэму матэматычных мадэляў і прылад для іх стварэння. Мадэль аб'екта ўлічвае не ўсе яго рысы, а толькі самыя патрэбныя для мэт вывучэння (ідэалізаваныя). Прыкладам, вывучаючы фізічныя ўласцівасці апельсіна, мы можам абстрагавацца ад яго колеру і густу і ўявіць яго (хай не ідэальна дакладнае) шарам. Калі ж нам трэба зразумець, колькі апельсінаў атрымаецца, калі мы складзём разам два і тры, — то можна абстрагавацца і ад формы, пакінуўшы ля мадэлі толькі адну характарыстыку — колькасць. Абстракцыя і ўсталяванне сувязяў паміж аб'ектамі ў самым агульным выглядзе — адзін з галоўных кірункаў матэматычнай творчасці.
Іншы кірунак, разам з абстрагаваннем — абагульненне. Прыкладам, абагульняючы паняцце «прастора» да прасторы n-вымярэнняў. «''Прастора \R^n, пры n>3 з'яўляецца матэматычнай выдумкай. Зрэшты, вельмі геніяльнай выдумкай, якая дапамагае матэматычна разбірацца ў складаных з'явах''».
Вывучэнне ўнутрыматэматычных аб'ектаў, зазвычай, адбываецца пры дапамозе аксіяматычнага метаду: спачатку для доследных аб'ектаў фармулююцца спіс асноўных паняткаў і аксіём, а потым з аксіём з дапамогай правіл высновы атрымваюць змястоўныя тэарэмы, у сукупнасці ўтваральныя матэматычную мадэль.
Падставы
Пытанне існасці і падстаў матэматыкі абмяркоўвалася з часоў Платона. Пачынаючы з XX стагоддзя назіраецца параўнальная згода ў пытанні, што належыць лічыць строгім матэматычным довадам, аднак адсутнічае згода ў разуменні таго, што ў матэматыцы лічыць спрадвечна праўдзівым. Адсюль выцякаюць нязгоды як у пытаннях аксіёматыкі і ўзаемасувязі галін матэматыкі, гэтак і ў выбары лагічных сістэм, якімі варта пры довадах карыстацца.
Тэарэтыка-множны падыход
Прапануецца разглядаць усе матэматычныя аб'екты ў рамках тэорыі мностваў, найчасцей з аксіяматыкай Цэрмела — Фрэнкеля (хоць існуе мноства іншых, раўназначных ёй). Дадзены падыход лічыцца з сярэдзіны XX стагоддзя пераважным, аднак у рэчаіснасці большасць матэматычных прац не ставяць заданняў перавесці свае цверджанні строга на мову тэорыі мностваў, а аперуюць паняццямі і фактамі, усталяванымі ў некаторых абласцях матэматыкі. Такім чынам, калі ў тэорыі мностваў будзе выяўлена супярэчнасць, гэта не пацягне за сабой зняцэньванне большасці вынікаў.
Лагіцызм
Дадзены падыход мяркуе строгую тыпізацыю матэматычных аб'ектаў. Многія парадоксы, уніканыя ў тэорыі мностваў толькі шляхам адмысловых хітрыкаў, аказваюцца немагчымымі ў прынцыпе.
Інтуіцыянізм
Інтуіцыянізм мяркуе ў падставе матэматыкі інтуіцыйную логіку, больш абмежаваную ў сродках доваду (але, як лічыцца, і больш надзейную). Інтуіцыянізм адпрэчвае довад ад адваротнага, многія неканструктыўныя довады робяцца немагчымымі, а многія праблемы тэорыі мностваў — бессэнсоўнымі (нефармалізоўнымі).
Канструктыўная матэматыка
Канструктыўная матэматыка — блізкая да інтуіцыянізму плынь у матэматыцы, што вывучае канструктыўныя пабудовы. Паводле крытэрыя канструктыўнасці — «існаваць — значыць быць пабудаваным». Крытэрый канструктыўнасці — мацнейшая вымога, чым крытэрый несупярэчнасці.
Лікі
Паняцце «лік» спачатку ставілася да натуральных лікаў. Надалей яно было паступова пашырана на цэлыя, рацыянальныя, рэчаісныя, комплексныя і іншыя лікі.
Лікі — Натуральныя лікі — Цэлыя лікі — Рацыянальныя лікі — Ірацыянальныя лікі — Алгебраічныя лікі — Трансцэндэнтныя лікі — Рэчаісныя лікі — Камплексныя лікі — Гіперкамплексныя лікі — Кватэрніёны — Актаніёны — Седэніёны — Гіперрэальныя лікі — Сюррэальныя лікі — p-адычныя лікі — Матэматычныя сталыя — Назвы лікаў — Бясконцасць — Базы
Ператварэнні
Арыфметыка — Вектарны аналіз — Аналіз — Тэорыя меры — Дыферэнцыяльныя ўраўненні — Дынамічныя сістэмы — Тэорыя хаосу
Структуры
Тэорыя мностваў — Лінейная алгебра — Агульная алгебра (улучае, у прыватнасці, тэорыю груп, універсальную алгебру, тэорыю катэгорый) — Алгебраічная геаметрыя — Тэорыя лікаў — Тапалогія.
Прасторавыя адносіны
Геаметрыя — Трыганаметрыя — Алгебраічная геаметрыя — Тапалогія — Дыферэнцыяльная геаметрыя — Алгебраічная тапалогія — Лінейная алгебра — Фракталы — Тэорыя меры.
Дыскрэтная матэматыка
Дыскрэтная матэматыка улучае сродкі даследавання аб'ектаў, здольных прымаць толькі асобныя (дыскрэтныя) значэнні (то бок аб'ектаў, не здольных змяняцца плыўна).
Камбінаторыка — Тэорыя мностваў — Тэорыя рашотак — Матэматычная логіка — Тэорыя вылічальнасці— Крыптаграфія — Тэорыя функцыянальных сістэм — Тэорыя графаў — Тэорыя алгарытмаў — Лагічныя злічэнні — Інфарматыка.
Анлайнавыя сэрвісы
Існуе вялікі лік сайтаў, што падаюць сервіс для матэматычных разлікаў. Большасць з іх англамоўныя.
Праграмнае забеспячэнне
Матэматычнае праграмнае забеспячэнне шматсценнае:
Матарам (значэнні)
Матара́м значыць:
Анжаліка Пятроўна Кацюга
Анжаліка Пятроўна Кацюга (нар. 25 мая 1970, Мінск, БССР) — беларуская канькабежка. Прызёр чэмпіянатаў свету ў спрынтэрскім мнагабор'і і на дыстанцыі 500 метраў. Заслужаны майстар спорту Рэспублікі Беларусь (2002).
Біяграфія
Выступала на чэмпіянатах свету па спрынце з 1995 года.
На Алімпійскіх гульнях 1998 года ў Нагана заняла 16-е месца на дыстанцыі 500 метраў і 25-е на дыстанцыі 1000 метраў.
У 2002 годзе стала бронзавым прызёрам чэмпіянату свету ў спрынтэрскім мнагабор'і.
На Алімпійскіх гульнях 2002 года ў Солт-Лэйк-Сіці стала пятай на 500 м і 12-га на 1000 м.
У 2003 годзе заняла 3-е месца на чэмпіянаце свету па асобных дыстанцыі на 500 м. Праз год стала другой на 500 м.
У 2005 годзе стала другой на чэмпіянаце свету па спрынце.
У верасні 2005 года прэс-служба ISU абвясціла, што ў лютаўскіх пробах крыві спартсменкі узятых на фінале Кубка свету ў Херэнвене выяўленыя сляды анабалічных стэроідаў і Кацюга была дыскваліфікаваная на два гады, а таксама пазбаўленая перамогі на 500 м на гэтым этапе. Беларуская федэрацыя падавала пратэст, які дазволіў Кацюга прыняць удзел на першых стартах у сезоне 2005/2006, аднак пазней дыскваліфікацыя была пацверджана і Кацюга не змагла ўдзельнічаць на Алімпіядзе 2006 у Турыне.
У 2009 годзе зноў прыняла ўдзел у чэмпіянаце свету па асобных дыстанцыях, заняўшы 21-е месца на дыстанцыі 500 м і 23-е на 1000 м.
Ліло і Сціч
«Ліло і Сціч» (Lilo & Stitch) — амерыканскі анімацыйны фільм студыі «Walt Disney Feature Animation» 2002 года.
Сюжэт
Ліло — маленькая дзяўчынка, якая жыве на Гаваях. Яна сірата і жыве разам са сваёй старэйшай сястрой Нані. Ліло любіць усіх жывёл, але больш за ўсё яна пасябравала з сабачкам па імі Сціч.
Насамрэч Сціч — замаскіраваны іншапланецянін, які прыкінуўся сабакам, каб схавацца ад пераследу інтэргалактычнай паліцыі. Сціча перапраўлялі ў інтэргалактычную турму, але яму ўдалося выслізнуць і прызямліцца на Зямлі, дзе ён і сустрэў Ліло. І цяпер Сціч вучыцца таму, чаму не быў навучаны — клопату аб іншых.
Арыфметычная прагрэсія
Арыфметычная прагрэсія — паслядоўнасць лікаў
a1, a2, a3, ...
d
Ведаючы першы член арыфметычнай прагрэсіі
a1
і яе рознасць
, можна паслядоўна знаходзіць астатнія элементы з дапамогай зваротнай формулы
якая вынікае з азначэння. Такім чынам, любую арыфметычную прагрэсію можна падаць у выглядзе
Арыфметычная прагрэсія ёсць манатоннай паслядоўнасцю. Пры
d > 0
яна нарастае, а пры
d < 0
спадае. Калі
, паслядоўнасць будзе сталай (г.зн. будзе складацца з аднолькавых членаў). Гэтыя сцверджанні вынікаюць са стасунку
an+1 - an = d
, справядлівага для членаў арыфметычнай прагрэсіі.
Агульны член арыфметычнай прагрэсіі
Член арыфметычнай прагрэсіі з нумарам
n
можа быть вылічаны па формуле
дзе
a1
— першы член прагрэсіі,
d
— яе рознасць.
Адметная ўласцівасць арыфметычнай прагрэсіі
Паслядоўнасць ёсць арыфметычнай прагрэсіяй, калі і толькі калі для яе членаў праўдзіцца тоеснасць
Сума першых

n

 членаў арыфметычнай прагрэсіі
Суму першых n элементаў арыфметычнай прагрэсіі можна вылічыць па формулах

n

 членаў арыфметычнай прагрэсіі
або

n

 членаў арыфметычнай прагрэсіі
дзе

n

 членаў арыфметычнай прагрэсіі
a1

n

 членаў арыфметычнай прагрэсіі
— першы член прагрэсіі,

n

 членаў арыфметычнай прагрэсіі
an

n

 членаў арыфметычнай прагрэсіі
— член з нумарам

n

 членаў арыфметычнай прагрэсіі
n

n

 членаў арыфметычнай прагрэсіі
,

n

 членаў арыфметычнай прагрэсіі
d

n

 членаў арыфметычнай прагрэсіі
— рознасць прагрэсіі.
Сувязь паміж арыфметычнай і геаметрычнай прагрэсіямі
Няхай — арыфметычная прагрэсія з рознасцю d і лік b > 0. Тады паслядоўнасць выгляду  ёсць геаметрычнай прагрэсіяй з назоўнікам b^d.
Збежнасць арыфметычнай прагрэсіі
Арыфметычная прагрэсія разбягаецца пры d\ne 0 і збягаецца пры d=0. Прычым
Арыфметычныя паслядоўнасці вышэйшых парадкаў
Арыфметычную прагрэсію яшчэ называюць арыфметычнай паслядоўнасцю 1-га парадку.
Арыфметычнай паслядоўнасцю 2-га парадку называецца такая паслядоўнасць лікаў, што паслядоўнасць іх рознасцей сама ўтварае арыфметычную паслядоўнасць 1-га парадку (г. зн. простую арыфметычную прагрэсію). У якасці прыклада можна прывесці паслядоўнасць квадратаў натуральных лікаў:
рознасці якіх утвараюць арыфметычную прагрэсію з рознасцю 2:
Падобным чынам вызначаюцца і арыфметычныя паслядоўнасці вышэйшых парадкаў. А іменна, '''арыфметычнай паслядоўнасцю