cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Сар’янка
Назва
Корань пашыраны з дапамогай балцкага гідранімічнага пашыральніка -ij-, як у балцкіх рачных назвах тыпу Vilkijà, Juodijà, Ілія, Сінія. У сучаснай літоўскай мове ў гэтага пашыральніка, раней шматфункцыйнага, захавалася функцыя ўтвараць зборныя назоўнікі (vyras "муж; мужчына" — vyrijà "мужчыны; мужы, мужжо"). Блізкі яму пашыральнік -ej- у рачных назвах тыпу Бабруя, Мярэя.
Значэнне назвы Сар'я можна прыблізна перадаць як "Цякучая, плыткая (рака)".
Асноўныя прытокі
Справа: Асуніца (у Латвіі — Суніца), Віранка, Ціўша (у Латвіі — Чаўшыца). Злева: ручай Каменка, Тур’я.
Агульнае
Выцякае з усходняга краю возера Біжас, упадае ў Заходнюю Дзвіну за 1 км на паўднёвы ўсход ад вёскі Вусце (дакладныя геаграфічныя каардынаты: шырыня — 55° 49' 60 N, даўжыня — 27° 52' 60 E). Цячэ ў межах Латгальскага ўзвышша і паўночна-заходняй частцы Полацкай нізіны. На адлегласці ў 7 км рака ўтварае натуральную мяжу паміж Беларуссю і Латвіяй. У басейне ракі знаходзяцца 75 дробных азёр агульнай плошчай 29 км².
Даліна ракі трапецападобная, пераважная шырыня — 250—300 м. Пойма перарывістая, шырыня — ад 150 да 200 м, у паводку затапляецца на глыбіню да 1 м, а ў высокую паводку — нават да 1,5—2,5 м. Схілы вышынёй да 10—15 м, перарэзаныя ярамі. Рэчышча звілістае, шырынёй 5—10 м у верхнім і сярэднім цячэнні і 15—25 — у ніжнім. На тэрыторыі Латвіі рэчышча Сар’янкі на працягу 15 км штучна рэгулявалася.
На правым беразе ракі, за 10 км ад вусця, знаходзіцца вёска Сар’я, цэнтр Сар’янскага сельсавета.
Турызм і адпачынак
Рэкі Сар’янка і Асуніца з’яўляюцца адным з этапаў адзінага ў Беларусі воднага турысцкага маршруту 2-й катэгорыі складанасці.
Басейн Сар’янкі ў сярэднім цячэнні бязлюдны, тут шмат помнікаў на магілах спаленых і неадноўленых вёсак, сустракаюцца старадаўнія курганы. У Беларусі даліна і рэчышча ракі амаль на ўсім працягу аб’яўлены помнікам прыроды. На яе берагах растуць хваёвыя бары і пушчы, у лясах і на лугавой абалоне нямала рэдкіх прадстаўнікоў флоры і фаўны, у т.л. занесеных у Чырвоную кнігу Беларусі (шпажнік чарапіцавы, скочкі, рагулькі высокія, гарычка крыжакветная; зімародак, аляпка, чорны бусел, буры мядзведзь і інш.).
Ля былой вёскі Пустэльнікі цягнуцца маляўнічыя пясчаныя яры, руіны былога млына; каля вёскі Абухава — россып валуноў і донныя ключы, флювіягляцыяльны цырк і геалагічны помнік — агаленне міжледавіковых арганагенных адкладаў. Па берагах нямала крыніц. Найбольш вядомыя з іх крыніца ў Сар’і і каля моста праз раку Асуніцу, абедзве маюць статус помнікаў прыроды.
Каля былой вёскі Калюты на дзённую паверхню выходзяць дэвонскія даламітазаваныя вапнякі, якія ў рэчышчы ўтвараюць каскады парогаў, а на берагах — праявы карставага рэльефу. Захаваліся рэшткі старых земляных печаў па абпальванні вапняку.
Мясціны адпачынку добраўпарадкаваны ў Пустэльніках і пры вусці ракі Віранкі, а таксама ў Суніцы. Паўсюдна шмат прыдатных месцаў для купання. Дно ракі пясчанае або камяністае, часта сустракаюцца пясчаныя і галечныя пляжы.
Кумсуат (Паўладарская вобласць)
Кумсуат — былое сяло ў Лябяжынскім раёне Паўладарскай вобласці Казахстана. Уваходзіла ў склад Кызыласкерскай сельскай акругі. Код КАТА — 555247200. Скасавана 31 сакавіка 2017 года.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 63 чалавекі (32 мужчыны і 31 жанчына). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 48 чалавек (27 мужчын і 21 жанчына).
Карытніца (Вілейскі раён)
Гісторыя
У 1921—1945 гадах вёска ў складзе Польскай Рэспублікі, Віленскага ваяводства, Вілейскага павета, гміны Ілья.
Відзянішкей
Вялікае Княства Літоўскае
Першы пісьмовы ўспамін пра Відзенішкі змешчаны ў Хроніцы Вартберга і датуецца 1373 годам. У 1385 годзе яны ўвайшлі ў склад Віленскага павета Віленскага ваяводства.
Пад уладай Расійскай імперыі
У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай у 1795 годзе Відзенішкі апынуліся ў складзе Расійскай імперыі, у Віленскім павеце Віленскай губерні.
Каля 1893 года ў Відзенішках было 34 будынкі.
Найноўшы час
Пасля польска-літоўскіх баёў і падпісання пагаднення паміж міжваеннай Польскай Рэспублікай і Літвой у 1919 годзе Відзенішкі апынуліся ў складзе Літвы. У часы Другой сусветнай вайны з чэрвеня 1941 да 1944 года мястэчка знаходзілася пад акупацыяй Трэцяга Рэйха.
NGC 5748
NGC 5748 (іншыя абазначэнні — ZWG 134.29, NPM1G +22.0469, PGC 52672) — галактыка ў сузор’і Валапас.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Ханюціна (Холм-Жыркоўскі раён)
Ханюціна (Ханютино) — вёска ў Холм-Жыркоўскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Агібалаўскага сельскага паселішча.
Гісторыя
Да 1917 года тэрыторыя ў складзе Бельскага павета Смаленскай губерні Расійскай імперыі. У 1918 годзе Смаленшчына абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі, а ў студзені 1919 года — Беларускай ССР, аднак неўзабаве ўвайшла ў склад РСФСР.
У 2004—2019 гадах у складзе Пігулінскага сельскага паселішча.
Рудня (Старавыжыўскі раён)
Рудня (Ру́дня) — вёска ў Старавыжыўскім раёне Валынскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Смідынскай вясковай абшчыны.
Вязням Бабруйскага гета
Горад у даваенны час меў пераважна яўрэйскае насельніцтва. У жніўні 1941 г. для жыхароў яўрэйскай нацыянальнасці ў граніцах вуліц Новашашэйнай, Затуранскай (цяпер вул. Платона Галавача) і Бабровай было створана гета. 6-7 лістапада 1941 г. вязні бабруйскага гета былі расстраляныя нямецка-фашысцкімі захопнікамі каля вёскі Каменка. Усяго за гады акупацыі ў Бабруйску і яго наваколлях гітлераўцамі было знішчана звыш 40 тысяч яўрэяў.
Апісанне
Мемарыяльны знак увасабляе разбураны горад і ў той жа час дрэва жыцця. На правым баку знака — словы: ''«1941. Вязням бабруйскага гета. Ліпень-лістапад. Яны любілі жыццё»''. На левым баку: «Няхай будуць іх душы ўплецены ў вечны вузел жыцця».
Антракноз фасолі
Антракноз фасолі —, выкліканае відам. Належыць да групы.
Апісанне
Захворванне шырока распаўсюджана ў свеце, асабліва ў рэгіёнах з умераным кліматам. З’яўляецца на розных відах фасолі. А інфекцыі памяншаецца памер насенін і ўраджайнасць. Шкода, нанесеная раслінам залежыць ад умоў надвор’я і выбраных сартоў. У асабліва спрыяльных умовах ураджайнасць можа знізіцца на некалькі дзясяткаў працэнтаў.
Сімптомы
Калі заражанае насенне выкарыстоўваецца для пасеву, узбуджальнік атакуе сеянцы, якія растуць з яго. Яны становяцца бурымі і адміраюць неўзабаве пасля прарастання, альбо хварэюць — на ніжняй частцы сцябла і семядолі з’яўляецца гангрэна. Мае форму карычневых, увагнутых плям, акружаных цёмна-карычневай аблямоўкай.
Эпідэміялогія
Патагены зімуюць пераважна ў заражаным насенні, а ў невялікай ступені і на астатніх раслінных рэштках фасолі. Яны з’яўляюцца крыніцай. Хвароба таксама распаўсюджваецца пры дапамозе канідыяльных спор, якія ўтвараюцца ў ацервулюсах. Яны распаўсюджваюцца кроплямі вады падчас дажджу або ападкаў і з’яўляюцца крыніцай. Маладыя часткі расліны больш схільныя да заражэння. Захворванню спрыяе высокая вільготнасць і тэмпература; аптымальным для развіцця хваробы з’яўляецца каля 20 °C, але хвароба развіваецца пры тэмпературах ад 13 да 26 °C.
Меры аховы
Меры прадухілення захворвання і барацьбы з ім :
Холм-Сумінскі
Холм-Сумінскі (Холм-Суминский) — вёска ў Холм-Жыркоўскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Агібалаўскага сельскага паселішча.
Гісторыя
Да 1917 года тэрыторыя ў складзе Бельскага павета Смаленскай губерні Расійскай імперыі. У 1918 годзе Смаленшчына абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі, а ў студзені 1919 года — Беларускай ССР, аднак неўзабаве ўвайшла ў склад РСФСР.
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупаваная гітлераўскімі войскамі ў кастрычніку 1941 года, вызвалена ў сакавіку 1943 года.
У 2004—2019 гадах у складзе Пігулінскага сельскага паселішча.
Мікалай Сапега (сын Мікалая)
Мікалай Сапега (каля 1581 — ) — вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч. Харунжы вялікі літоўскі (1627—1638), ваявода менскі (1638) і берасцейскі (1638—1642), кашталян віленскі (з 1642).
Валодаў Коднем (збудаваў там касцёл і шпіталь), Вішніцай, Заазер’ем, Мсціжам.
Біяграфія
З магнацкага роду Сапегаў герба «Ліс», сын Мікалая і Ганны з Вішнявецкіх. Навучаўся ў езуіцкім калегіўме ў Брунсбергу (Браневе), універсітэтах Вены, Трыра, Майнца, Парыжа.
Абіраўся паслом на соймы, дэпутатам Трыбунала Вялікага Княства Літоўскага (быў маршалкам Трыбунала ў 1634 годзе). Быў каралеўскім сакратаром, займаў шэраг дзяржаўных пасад.
У шлюбе з Ядвігай Ганнай Войнай, дачкой падскарбія надворнага літоўскага Мацея Войны, меў сыноў Казіміра Мельхіяда і Яна Фердынанда; дачок Гальшку, Тэрэзу і Яну Петранелю. Пасля смерці першай жонкі пабраўся шлюбам з Альжбетай Прусіноўскай.
Абраз Маці Божай
Абраз Маці Божай Кодзенскай Мікалай Сапега прывез з Рыма, куды накіраваўся ў часе цяжкай хваробы. Папа Урбан VIII прыняў Сапегу і падараваў яму мноства рэліквіяў. Падчас імшы ў Ватыканскім араторыі Мікалай Сапега пабачыў у алтары абраз Маці Божай Грыгарыянскай (ці Гвадэлупскай). Абраз яму гэтак спадабаўся, што князь наважыўся ўсякімі сродкамі вывезьці святыню на Літву. Падкупіўшы закрыстыяна капліцы за 500 дукатаў, Мікалай Сапега завалодаў абразам і спешна з’ехаў з Рыму.
Праз некалькі дзён крадзёж выкрылі, закрыстыяна ледзь не прысудзілі да спалення. Суд нунцыя ў Варшаве прысудзіў Мікалаю Сапегу год вязніцы, вяртанне абраза і рэліквіяў, пешую пілігрымку да Рыму і будову касцёла.
Мікалай Сапега накіраваў у Рым пляменніка, просячы дараваць віну і пакінуць абраз у Кодзені. У 1635 годзе ён сам з’явіўся ў Рыме і здолеў улагодзіць справу. Абраз застаўся ў Літве: відаць, паўплывала дапамога нунцыю на Сойме 1635 года, у справе не дапушчэння шлюбу караля з кальвіністкай.
У выніку, луцкаму біскупу даручылі змясціць святыню ў новым касцёле ў Кодзені. Мікалай Сапега ахвяраваў на абраз кароны, скіпетр, сімвалы сонца і месяца.
Врыцэн
Вры́цэн (Wriezen) — горад у Германіі, у зямлі Брандэнбург.
Уваходзіць у склад раёна Меркіш-Одэрланд. Займае плошчу 94,54 км². Афіцыйны код — 12 0 64 512.
Горад падзяляецца на 4 гарадскіх раёна.
NGC 5749
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Генадзь Паўлавіч Пастушкоў
Генадзь Паўлавіч Пастушкоў (нар., Мінск) — беларускі спецыяліст у галіне будаўнічых канструкцый, будынкаў і збудаванняў. Доктар тэхнічных навук (1995), прафесар (1996). Правадзейны член Беларускай горнай акадэміі (1997), Беларускай акадэміі архітэктуры (1999), член-карэспандэнт Міжнароднай акадэміі архітэктуры (2011).
Біяграфія
Скончыў Беларускі політэхнічны інстытут (спецыяльнасць «Прамысловае і грамадзянскае будаўніцтва», 1959). Працаваў у праектным інстытуце «Белпрампраект» (1959—1963), Беларускім нацыянальным тэхнічным універсітэце (1963—2020, факультэт транспартных камунікацый, кафедра «Масты і тунэлі», прафесар, у 1996—2016 — загадчык кафедры).
Навуковыя інтарэсы: удасканаленне тэорыі разліку жалезабетонных канструкцый новых канструктыўных сістэм шматпавярховых будынкаў і транспартных збудаванняў; рэканструкцыя будынкаў і збудаванняў; узмацненне жалезабетонных канструкцый.
Мэрылендскі ўніверсітэт у Балтымары
Мэрылендскі ўніверсітэт у Балтымары (University of Maryland, Baltimore) — дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта, якая месціцца ў горадзе Балтымар у Мэрылендзе, ЗША.
Гісторыя
Мэрылендскі ўніверсітэт у Балтымары быў заснаваны ў 1807 годзе як Мэрылендскі дзяржаўны медыцынскі каледж. У 1812 годзе ён быў перааформлены ў Мэрылендскі ўніверсітэт і атрымаў паўнамоцтвы ствараць дадатковыя факультэты права, багаслоўя, мастацтваў і навук. Юрыдычны факультэт быў заснаваны ў 1816 годзе, але працаваў з перапынкамі да 1868 года. Факультэт мастацтваў і навук таксама працаваў з перапынкамі ў пачатку ХІХ стагоддзя. З 1907 па 1920 год Каледж Сэнт-Джона ў Анапалісе дзейнічаў як факультэт мастацтваў і навук. Гэтая свабодная федэрацыя каледжаў і факультэтаў была распушчана ў 1920 годзе, калі Мэрылендскі дзяржаўны каледж (Мэрылендскі дзяржаўны сельскагаспадарчы каледж), заснаваны ў 1856 годзе, стаў часткай большага Мэрылендскага дзяржаўнага ўніверсітэта на заходнім баку цэнтра Балтымара.
Іван Мацвеевіч Жыжаль
Іва́н Мацве́евіч Жы́жаль (, в. Сыраежкі —, г. ) — будаўнік, Герой Сацыялістычнай Працы (1964).
Біяграфія
Іван Жыжаль нарадзіўся 16 чэрвеня 1904 года ў вёсцы Сыраежкі (цяпер Бераставіцкі раён Гродзенскай вобласці Беларусі). З 1921 года працаваў на чыгунцы. У 1922 годзе Жыжаль скончыў чыгуначнае вучылішча. У 1935 годзе ён скончыў Мінскі політэхнічны інстытут па спецыяльнасці «інжынер прамысловага і грамадзянскага будаўніцтва», пасля чаго працаваў у Белдзяржбудзе. З 1938 года кіраваў інстытутам «Белпрампраект». На пачатку Вялікай Айчыннай вайны з’ехаў з Мінска ў Смаленск, адкуль і быў прызваны ў армію. Удзельнічаў у баях Вялікай Айчыннай вайны.
Пасля вызвалення Мінска Жыжаль быў звольнены з Узброеных Сіл і прызначаны спачатку інструктарам будаўнічага аддзела ЦК КПБ, а затым — загадчыкам аддзела будматэрыялаў Дзяржплана БССР, інжынерам Галоўнага ўпраўлення прамысловага будаўніцтва. З 1951 года Жыжаль кіраваў Галоўным упраўленнем будаўніцтва Мінска, а ў 1955 годзе ўзначаліў Міністэрства прамысловага будаўніцтва БССР.
Пад непасрэдным кіраўніцтвам Жыжаля была пабудавана вялікая колькасць прамысловых прадпрыемстваў Беларускай ССР, у тым ліку Гродзенскі азотна-тукавы камбінат, Салігорскі калійны камбінат, Полацкі нафтаперапрацоўчы камбінат, уведзены ў строй новыя чэргі Мінскага аўтамабільнага завода і Мінскага трактарнага завода. Акрамя таго, Жыжаль кіраваў будаўніцтвам вялікай колькасці жылых будынкаў, аб’ектаў сацыяльнай сферы. Пры яго актыўным удзеле будаваліся будынкі Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта і Помнік Перамогі на аднайменнай плошчы ў Мінску.
Абіраўся дэпутатам Вярхоўнага Савета Беларускай ССР (1955—1971), дэлегатам XXII і XXIII з’ездаў КПСС. Кандыдат у члены ЦК КПБ (1952—1954), член ЦК КПБ (1956—1971), член Рэвізійнай камісіі КПБ (1954—1956).
Узнагароды
Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР 15 лютага 1964 года за «самаадданую працу і выдатныя вытворчыя поспехі, дасягнутыя пры будаўніцтве Гродзенскага азотнатукавага завода, Першага Салігорскага калійнага камбіната, Полацкага нафтаперапрацоўчага завода» Іван Жыжаль быў удастоены высокага звання Героя Сацыялістычнай Працы з уручэннем ордэна Леніна і медаля «Серп і Молат».
Заслужаны будаўнік БССР, Ганаровы грамадзянін Мінска. Быў узнагароджаны двума ордэнамі Леніна, двума ордэнамі «Знак Пашаны», ордэнам Чырвонай Зоркі і шэрагам медалёў, у т. л. «За адвагу», «За абарону Масквы».
Памяць
На доме па адрасе вул. Захарава № 32, у якім ён жыў, устаноўлена мемарыяльная дошка.
Гаёўка
Назву Гаё́ўка маюць:
Шэўніна (Холм-Жыркоўскі раён)
Шэўніна (Шевнино) — вёска ў Холм-Жыркоўскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Агібалаўскага сельскага паселішча.
Гісторыя
Да 1917 года тэрыторыя ў складзе Бельскага павета Смаленскай губерні Расійскай імперыі. У 1918 годзе Смаленшчына абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі, а ў студзені 1919 года — Беларускай ССР, аднак неўзабаве ўвайшла ў склад РСФСР.
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупаваная гітлераўскімі войскамі ў кастрычніку 1941 года, вызвалена ў сакавіку 1943 года.
У 2004—2019 гадах у складзе Пігулінскага сельскага паселішча.
Сарачанка
Сарача́нка, Кле́вель — рака ў Астравецкім раёне Гродзенскай вобласці Беларусі, правы прыток ракі Вілія (басейн Нёмана).
Назва
Назва Клевель балцкага паходжання.
Звязана з літоўскім klevas «клён». Таго ж паходжання назвы нёманскай ракі Клява, бярэзінскай ракі Клява. З суфіксам -in- «кляновая» назва ракі на Падзесенні.
З балцкіх гідранімічных аналагаў — літоўскія рачныя назвы тыпу Kleva, Klevinė, пруская назва возера *Klavuja (> Clawoge).
Водныя назвы, утвораныя ад назваў дрэў, маюць возера Бяржонка (< літ. beržas «бяроза»), дзвінская рака Обша (< літ. apušė, пруск. abse «асіна»).
Назва Клявель значыць «Кляновая (рака)».
Гідраграфія
Даўжыня ракі 29 км. Плошча вадазбору 201 км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці каля 1,75 м³/с. Сярэдні нахіл воднай паверхні 1,4 м/км. Рака пачынаецца за 1,7 км на паўднёвы захад ад вёскі Караняты.
У верхнім цячэнні (да возера Клевел) рака мае назву Клевель, цячэ пераважна сярод лесу, Пойма часткова забалочаная. Рэчышча ад вытоку на працягу 2,2 км каналізаванае. Працякае праз возера Баранскае.
Пасля Клевела рака называецца Сарачанкай і цячэ праз азёры Белае, Туравейскае, Залаўскае, Каймін і Тумскае. Выцякае з Тумскага возера таксама пад назвай Сарачанка, упадае ў Вілію за кіламетр на захад ад вёскі Сароча.
Іван Андрэевіч Муравейка
Іван Андрэевіч Муравейка (нар., Таль, цяпер Мінская вобласць — 5 сакавіка 2021, Любань) — беларускі паэт.
Біяграфія
Нарадзіўся 21 кастрычніка 1921 года ў в. Таль Бабруйскага павета (цяпер Мінская вобласць) ў сялянскай сям’і. Скончыў Любанскую сярэднюю школу і паступіў у Мінскі камуністычны інстытут журналістыкі (1939). У канцы 1939 года прызваны ў Чырвоную Армію. У гады Вялікай Айчыннай вайны ўдзельнічаў у баях на Заходнім, Данскім, 3-м Украінскім і 1-м Беларускім франтах, быў паранены.
Шамшы (Паўладарская вобласць)
Шамшы — сяло ў Лябяжынскім раёне Паўладарскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад Кызыласкерскай сельскай акругі. Код КАТА — 555247300.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 378 чалавек (201 мужчына і 177 жанчын). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 204 чалавекі (111 мужчын і 93 жанчыны).
Іван Андрэевіч Муравейка
Біяграфія
У 1945—1947 гадах у складзе Цэнтральнай групы войскаў служыў у Германіі. У 1947 годзе дэмабілізаваны. У 1948—1952 гадах працаваў адказным сакратаром і рэдактарам любанскай раённай газеты «Кліч Радзімы». Скончыў Вышэйшыя літаратурныя курсы ў Маскве (1964), працаваў адказным сакратаром любанскай раённай газеты «Будаўнік камунізму». Пазней жыў у Любані. Член Саюза пісьменнікаў СССР (з 1953 года).
Памёр 5 сакавіка 2021 года.
Творчасць
Дэбютаваў у друку ў 1936 годзе (газета «Піянер Беларусі»). Аўтар зборнікаў паэзіі для дзяцей «Песня над палямі» (1955), «Ручаінкі» (1956), «Вось якія мы» (1958), «Пра работу і ляноту» (1960), «Дружная сямейка» (1961), «Сняжынкі-смяшынкі» (1962), «Сем колераў вясёлкі» (1965), «Лясное возера» (1970), «Мы таксама падрасцём» (1971), «Дуб і дубок» (1977), «Няхай сонца не заходзіць» (вершы, паэмы, казкі, 1981), «Я прыдумаў казку» (1985), «Вадзіца з крыніцы» (2006), «Растуць дзеці» (2011), «Як завуць казу?» (2016) і інш. У сааўтарстве з А. Андруховічам выдаў кнігу «На зямлі камунараў» (1979). Тэме вайны прысвечаны такія зборнікі вершаў, нарысаў, успамінаў як «Прынёс з вайны» (1991), «Была вайна» (2009), «Я — Іван з Беларусі» (2010, 2014).
Катоўка (Вілейскі раён)
Като́ўка (, Котовка) — хутар у Вілейскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Ільянскага сельсавета.
Ваенна-паветраныя сілы Дэмакратычнай Рэспублікі Конга
Ваенна-паветраныя сілы Дэмакратычнай Рэспублікі Конга (Force Aérienne Congolaise) — адзін з відаў Узброеных Сіл Дэмакратычнай Рэспублікі Конга.
Афіцыйная назва з 1971 па 1997 год — Ваенна-паветраныя сілы Заіра (Force Aérienne Zairoise).
Баявы склад
ВПС УС ДРК падзелены на дзве авіяцыйныя групы — 1-ю (штаб у Кіншасе) і 2-ю (штаб у Каміне). У гэтых авіягрупах — 9 эскадрылляў.
Мікалай Мікалаевіч Ількевіч
Мікалай Мікалаевіч Ількевіч (нар., вёска Бершты, Шчучынскі раён, Гродзенская вобласць) — расійскі пісьменнік і гісторык, навуковы супрацоўнік мемарыялу «Катынь», галоўны рэдактар часопісу «Годы» (Смаленск).
Біяграфія
Скончыў Кіеўскае вышэйшае агульнавайсковае вучылішча (1979), Акадэмію Федэральнай службы бяспекі Расійскай Федэрацыі (1993). Служыў ва Узбекістане, Афганістане, Азербайджане. З 1992 года начальнік Цэнтра грамадскіх сувязей Упраўлення ФСБ РФ па Смаленскай вобласці.
Аўтар дакументальных твораў пра палітычныя рэпрэсіі ў СССР, у тым ліку на Смаленшчыне, пра лёсы дзеячаў беларускай культуры — Максіма Гарэцкага (кніга «Душа дваілася», 1997), Гаўрылы Гарэцкага («Акадэмік Гаўрыіл Гарэцкі», 1998), Вацлава Ластоўскага, Язэпа Лёсіка, А.Ляўданскага і іншых.
Узнагароды
Узнагароджаны ордэнам «За службу Радзіме ва Узброеных Сілах СССР» 3-й ступені (1986), 4 медалямі СССР, медалём РФ, медалём Манголіі, 3 медалямі Афганістана.
Аляксей Навумаў
Аляксей Навумаў:
Scythris picaepennis
Scythris picaepennis — від матылёў з сямейства. Навуковая назва была ўпершыню апублікавана ў 1828 годзе.
Від сустракаецца ў Еўропе.
NGC 5750
NGC 5750 (іншыя абазначэнні — UGC 9512, MCG 0-38-6, ZWG 20.13, IRAS14436+0000, PGC 52735) — галактыка ў сузор’і Дзева.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Касана-д’Ада
Касана-д'Ада (Cassano d'Adda) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Ламбардыя, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Мілан.
Насельніцтва складае 18603 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 1034 чал./км². Займае плошчу 18 км². Паштовы індэкс — 20062. Тэлефонны код — 0363.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы Santa Maria Immacolata e San Zeno.
Паліскэ (Старавыжыўскі раён)
Паліскэ (Полі́ське) — вёска ў Старавыжыўскім раёне Валынскай вобласці Украіны.
Алег Міхайлавіч Быкоўскі
Алег Міхайлавіч Быкоўскі (, Мінск) — беларускі архітэктар. Прафесар Маскоўскага аддзялення Міжнароднай акадэміі архітэктуры.
Біяграфія
Скончыў Беларускі політэхнічны інстытут у 1971 г. Працаваў у Белдзіпрагандлі, з 1977 года — старэйшы, вядучы архітэктар, кіраўнік групы архітэктараў у Белдзяржпраекце. Сем гадоў працаваў у апараце Савета Міністраў. З 1994 года — дырэктар праектнага інстытута «Мінскграмадзянпраект».
Пражывае ў Мінску.
Грамадская дзейнасць
Актыўна займаецца грамадскай працай. З’яўляецца членам праўленняў Беларускай асацыяцыі інжынераў-кансультантаў, Беларускага саюза будаўнікоў, Бізнес-саюза прадпрымальнікаў і наймальнікаў імя прафесара М. С. Куняўскага.
Член Саюза архітэктараў СССР з 1977 года. 20 снежня 2019 года на XXII з’ездзе Беларускага саюза архітэктараў абсалютнай большасцю абраны новым старшынёй. Астатнія 13 кандыдатаў узялі самаадвод.
Выдавецтва Уладзіслава Знамяроўскага
Выдаве́цтва Уладзісла́ва Знамяро́ўскага — прыватнае беларускае выдавецтва, якое дзейнічала ў Вільні ў 1920-я — сярэдзіне 1930-х гадоў. Заснавана Уладзіславам Знамяроўскім. Выдала каля 20 кніг арыгінальнай і перакладной мастацкай літаратуры, падручнікаў, слоўнікаў.
У 1920—1923 гады выйшлі «Беларускі каляндар на 1920 год», «Сцэнічныя творы» Леапольда Родзевіча, аповесць «Стася» Дзядзькі Пранука, «Сцэнічныя творы для дзіцячага тэатра», зборнік гумарыстычных вершаў «Снапок» Альберта Паўловіча, «Мае каляды» А. Сумнага, «Руска-беларускі слоўнік» Максіма і Гаўрылы Гарэцкіх (2-е выданне). У 1926—1933 гады выдадзены «Кароткі нарыс гісторыі Беларусі» Усевалада Ігнатоўскага (4-е выданне), «Дзед Завала» Ядвігіна Ш. (2-е выданне), «Сон Гаўрылы і розныя вершы» У. Ініцкага, «Баўтручок і іншыя гумарыстычныя апавяданні і жарты (з народнага)», «Ад чаго зло на свеце» і «Ці шмат чалавеку трэба зямлі…» Льва Талстога і іншыя кнігі. Мела выдавецкія серыі «Сцэнічныя творы» і «Гумарыстычная бібліятэчка».
За выпуск у 1928 годзе «Беларускага дэкламатара», у які ўвайшлі вершы Янкі Купалы, Якуба Коласа, Цёткі і другіх беларускіх паэтаў, Знамяроўскі быў прыцягнуты польскімі ўладамі да судовай адказнасці. Мастацка-афарміцельскі ўзровень выданняў быў невысокі з-за адсутнасці ў выдавецтве фінансавых сродкаў. Заняпала ў сувязі з рэпрэсіямі польскіх улад супраць нацыянальна-вызваленчага руху ў Заходняй Беларусі. Апошнямі кнігамі выдавецтва былі «Путы кахання» У. Казлоўшчыка і «Правакацыя беларускага народа» Фабіяна Акінчыца.
В’етнам у Першай сусветнай вайне
В’етнам у Першай сусветнай вайне — перыяд у гісторыі В’етнама ў 1914—1918 гг., калі дзяржава, будучы залежнай ад Францыі, выступала ў вайне на баку краін Антанты.
Уступленне ў вайну
З першага ж дня вайны французскімі ўладамі былі прыняты меры засцярогі ў сувязі з увядзеннем ваеннага становішча. Дэкрэт аб усеагульнай мабілізацыі 1 жніўня 1914 года не быў апублікаваны ў Індакітаі, так як генерал-губернатар лічыў, што калонія не падвяргалася непасрэднай ваеннай небяспекі. Тым самым ён хацеў пазбегнуць беспарадкаў, якія маглі б быць выкліканыя гэтым мерапрыемствам ва В’етнаме, Лаосе і Камбоджы. Аднак для таго каб рэпатрыяваць ваенныя часці і правесці частковую мабілізацыю, 1 верасня 1914 года генерал-губернатарам быў выдадзены загад, згодна якому з Індакітая былі накіраваны ў Францыю два генерала, 250 афіцэраў, 647 унтэр-афіцэраў, 58 лекараў, 2 тыс. салдат, 17 з 75 артылерыйскіх батарэй. Увесь в’етнамскі флот быў мабілізаваны для патрэб Францыі. У Ханоі, Хайфоне і Сайгоне разгарнулася будаўніцтва невялікіх суднабудаўнічых верфяў. Адмысловымі дэкрэтамі ад 5 і 22 жніўня 1914 спыняліся антыфранцузскія выступы ў прэсе. Журналісты, якія супрацоўнічалі з сайгонскай газетай «Апіньён» і парушылі дэкрэт ад 5 жніўня 1914 года, былі пакараныя за тое, што выступалі супраць збору сродкаў на карысць вайны, сума якіх у Індакітаі склала 3 млн франкаў.
Нямецкая падрыўная дзейнасць
Падпольная нямецкая прапаганда глыбока пранікла ў в’етнамскія кругі, чаму нямала спрыялі газетныя выданні на кітайскай мове. Усё гэта прызнавалі і французскія ўлады ў Індакітаі. Так, генерал-губернатар Індакітая паведамляў міністру калоній «аб ўтоенай непрыязнасці да французаў у розных азіяцкіх колах, якую ўдалося справакаваць ворагам Францыі» .Каланіяльная ўлада лічыла, што асноўнай прычынай хуткага распаўсюджвання сярод індакітайскага насельніцтва антыфранцузскіх настрояў стала поўнае няведанне народамі Далёкага Усходу французскага жыцця.
Нямецкія агенты распаўсюджвалі на Далёкім Усходзе версію аб тым, што французская нацыя нібыта спынілася ў сваім развіцці на рэвалюцыі 1789 года і паступова прыходзіць у заняпад і што французы павінны з гэтага часу саступіць сваё месца немцам, што менавіта апошнія з’яўляюцца носьбітамі прагрэсу ў галіне навукі і культуры. Увагу французаў прыцягвала дзейнасць кітайскага рэфарматара Кан Ювэя, які здзейсніў падарожжа па Еўропе, пасля чаго напісаў шэраг кніг, у якіх выяўляў свае сімпатыі да Германіі. Кніга Кан Ювэя аб Францыі, напісаная ў параўнальным з Германіяй плане, прычым Францыя ў ёй прадстаўлена не ў лепшым святле. Французскія спецслужбы паведамлялі:
У цяперашні час афіцыйна ўстаноўлена, што спробы расхіствання сітуацыі падтрымліваліся і фінансаваліся Германіяй
Перыяд вайны
У лістападзе 1915 французскае міністэрства калоній аддала тэлеграфнае распараджэнне генерал-губернатару Індакітая аб неабходнасці актыўнага ўдзелу краін Індакітая ў нацыянальнай абароне Францыі. Паводле апошняга, Індакітаю прадпісвалася накіраваць у метраполію сем батальёнаў валанцёраў.
У снежні 1915 вярхоўныя рэзідэнты Лаоса і Камбоджы атрымалі ўказанні аб узмацненні абароны ў памежных з Сіямам раёнах Індакітая. Паміж французскімі ўладамі Індакітая і англійскім кіраўніцтвам у Індыі была дасягнута згода адносна агульных рэпрэсіўных мер супраць нацыянальна-вызваленчых сіл у Індыі і Індакітаі і выдачы адзін аднаму іх кіраўнікоў. 2 снежня 1915 гэтая дамоўленасць была цалкам адобрана міністрам замежных спраў Францыі. У гады вайны Японія займала асаблівую пазіцыю ў індакітайскім пытанні: яна непасрэдна не ўдзельнічала ў вайне і тым самым мела магчымасць ажыццяўляць экспансію на Далёкім Усходзе пры папушчальніцтве Францыі і Англіі.
"Якія б не былі памкненні Японіі ў дачыненні да Кітая, мы, улічваючы нашы саюзніцкія адносіны з Японіяй, не павінны супраціўляцца ёй, незалежна ад таго, якія б планы яна не выношвала. Японія ў цяперашні час з’яўляецца гарантам захавання нашай улады ў Індакітаі", — пісаў у сваёй справаздачы генерал-губернатар Індакітая ад 22 лютага 1916.
Паўстанне ў Бакбо
У 1914 годзе таварыства «Куанг фук» задумала камбінаванымі дзеяннямі патрыятычных сіл у краіне і сфармаванымі за мяжой узброенымі атрадамі ўзяць прыступам Ханой. Аднак з-за няўмелай канспірацыі план аперацыі быў раскрыты, многія члены арганізацыі арыштаваныя. Тады кіраўніцтва вырашыла атакаваць шэраг ваенных умацаванняў і адміністрацыйных цэнтраў у Бакбо. 6 студзеня 1915 вялікі атрад узброеных патрыётаў напаў на французскі гарнізон у г. Футхо. Тым часам варожыя ваенныя пасады ў Ньёкуані (прав. Ніньбінь), Монгкай, на крайнім паўночным усходзе краіны, таксама падвергнуліся нападу. Аднак і гэтыя ўзброеныя выступленні скончыліся няўдачай. Прыхільнікі Фан Бой Тяу паспрабавалі праз нямецкага консула ў Тайландзе атрымаць ад Германіі, якая ваявала з Францыяй, зброю для працягу барацьбы, але ім было адмоўлена.
Кісліца
Кісліца (Óxalis) — род кветкавых траў, часам паўкустоў сямейства.
В’етнам у Першай сусветнай вайне
Паўстанне Таварыства адраджэння В’етнама
У лістападзе 1918 года пад кіраўніцтвам Таварыства адраджэння В’етнама ўспыхнула вялікае паўстанне ў раёне форта Бінгліеў (Паўночна-Усходні В’етнам), падчас якога яго ўдзельнікі захапілі форт і забілі французскага камандзіра. У паўстанні акрамя народнасцяў ман, нунг і хань прынялі таксама ўдзел Шанг і Мой. Распаўсюдзіўшыся на значную тэрыторыю, паўстанне набыло характар шырокай партызанскай барацьбы. Каланіяльныя ўлады былі вымушаны перакінуць у мяцежныя раёны вялікія сілы карных войскаў, якім доўгі час не ўдавалася дасягнуць колькі-небудзь значнага поспеху, таму што паўстанцы карысталіся падтрымкай мясцовага насельніцтва.
Не будучы ў стане падавіць паўстанне сілай, французскае камандаванне пайшло на хітрасць. Скарыстаўшыся рознагалоссямі, якія ўзніклі сярод паўстанцаў, яно ўступіла з імі ў перамовы аб перамір’і, з тым каб выйграць час для перакідання дадатковых сіл. Калі ж падышло падмацаванне, французскае камандаванне перапыніла перамовы і аддало загад аб наступленні. Асноўныя сілы паўстанцкай арміі былі разгромленыя, і толькі некаторым атрадам удалося схавацца на тэрыторыі суседняга Кітая.
Кісліца
Батанічнае апісанне
Шматгадовыя, зрэдку аднагадовыя расліны з трайчастым або пальчатаскладаным лісцем. Кветкі рознага колеру, адзіночныя або ў парасонападобных і гронкападобных суквеццях. Плод — каробачка.
В’етнам у Першай сусветнай вайне
Паўстанне ў правінцыі Тхайнгуен
У жніўні 1917 года ўспыхнула паўстанне в’етнамскіх салдат французскіх каланіяльных войскаў, дыслакаваных у правінцыі Тхайнгуен (Паўночны В’етнам). Гэта было самае буйное ўзброенае выступленне падчас Першай сусветнай вайны, што атрымала шырокі водгук па ўсёй краіне і ўпершыню за ўсю гісторыю нацыянальна-вызваленчага руху ўвянчалася перамогай рэвалюцыйных сіл.
Кісліца
Віды
Больш за 800 відаў. На тэрыторыі Беларусі распаўсюджана (народныя назвы: заечая капуста, квасок, баршчоўка).
В’етнам у Першай сусветнай вайне
Паўстанне ў правінцыі Тхайнгуен
Паўстанне рыхтавалася замежным цэнтрам Таварыства адраджэння В’етнама ва ўмовах строгай канспірацыі. Быў абраны камітэт, які прыняў рашэнне пачаць паўстанне ў ноч з 30 на 31 жніўня 1917 года. Паўстанне пачалося штурмам гарадской турмы пад кіраўніцтвам сяржанта каланіяльнай арміі Чынь Ван Кана і Ліёнга Нгок Куэна, які, знаходзячыся ў тхайнгуенскай турме, усталяваў сувязь з турэмнай аховай і асабіста з сяржантам Чынь Ван Канам. Згодна з французскімі дадзенымі, у выніку штурму турмы ўдалося вызваліць зняволеных, якія ўліліся ў шэрагі паўстанцаў. Неўзабаве каля 600 паўстанцаў, сярод якіх былі сяляне з атрада Дэ Тхам, авалодалі цэнтрам аднайменнай правінцыі. Кіруючым камітэтам паўстання быў выдадзены маніфест, які абвясціў незалежнасць правінцыі Тхайнгуен і заклікаў мясцовае насельніцтва падтрымаць паўстанцаў.
Кісліца
Значэнне і выкарыстанне
Лісце кісліцы прыдатнае ў ежу, але ядавітае для жывёл. у лісці маецца шчаўевая кіслата. Некаторыя віды з Амерыкі і Афрыкі культывуюцца дзеля ядомых клубняў, у якасці лекавых і дэкаратыўных раслін.
В’етнам у Першай сусветнай вайне
Паўстанне ў правінцыі Тхайнгуен
Аднак адсутнасць рэвалюцыйнага вопыту ў кіраўнікоў паўстання перашкодзіла ім распрацаваць дакладную праграму дзеянняў. Да таго ж у самым кіраўніцтве не было адзінства меркаванняў па многіх важных пытаннях. Гэта найбольш ярка выявілася на адным з пасяджэнняў камітэта ў ходзе паўстання, дзе былі выказаны дзве супрацьлеглыя пункты гледжання па пытанню аб метадах далейшай барацьбы — наступальная і абарончая. Так, прыхільнікі першага пункту гледжання Ба Куок, Бак Лам (камандзіры атрадаў Дэ Тхам) і Ту Хой Суан настойвалі на шырокім раптоўным наступе ў правінцыях Фукіен, Бакзянг, Бакал і інш Праціўнікам гэтай тактыкі выступіў Ліонг Нгок Куэн, які прапанаваў іншы план: сканцэнтраваць усе сілы ў кітайскай правінцыі Гуансі, стварыць там апорныя базы, закупіць дастатковую колькасць зброі і боепрыпасаў, папоўніць шэрагі паўстанцкай арміі і толькі пасля гэтага пачаць вызваленне краіны. Ліонг Нгок Куэн прапаноўваў выкарыстоўваць пры гэтым дапамогу некаторых замежных дзяржаў, і ў прыватнасці Германіі. У рэшце рэшт Чынь Ван Кан пагадзіўся з довадамі Ліонг Нгок Куена, чым выклікаў вялікую незадаволенасць прыхільнікаў наступальнай тактыкі.
Паўстанцам атрымалася ўсталяваць рэвалюцыйную ўладу ў адміністрацыйным цэнтры Тхайнгуен. Паўстанцкая армія была папоўненая 300 добраахвотнікамі-сялянамі і 50 шахцёрамі з Фанме і Лангхіт. Пасля атрымання паведамлення аб падзенні крэпасці Тхайнгуен штаб французскіх войскаў у Ханоі накіраваў у паказаную правінцыю спецыяльныя карныя атрады. Аднак на подступах да гораду апошнія былі разбітыя сіламі Чынь Ван Кана. І толькі пасля таго, як французы кінулі вялікія сілы, ім удалося авалодаць горадам. У гэтым баі загінуў Ліонг Нгок Куэн.
З вялікімі стратамі паўстанцы вымушаныя былі адступіць праз горы Тамдао спачатку ў правінцыю Віньіен, а затым і ў правінцыю Фукіен. Блакаваныя з усіх бакоў праўзыходзячымі сіламі французаў, пазбаўленыя магчымасці папоўніць свае атрады, паўстанцы ў пачатку студзеня 1918 года спынілі супраціў. Чынь Ван Кан скончыў жыццё самагубствам.
Стан эканомікі ў час вайны
Эканамічныя меры, прынятыя ў Індакітаі каланіяльнымі ўладамі з пачатку ваенных дзеянняў, пераследвалі тры асноўныя мэты: спрыяць забеспячэнню метраполіі, спрасціць забеспячэнне калоній і паралізаваць гандаль праціўніка.
Для забеспячэння паступленняў тавараў, неабходных для метраполіі, былі выдадзеныя два дэкрэта — ад 8 лістапада і 21 снежня 1914 года, якія забаранялі вываз тавараў з Індакітая, але дапускалі іх адпраўку ў метраполію. Таксама быў прыпынены экспарт рысу ў Кітай, Японію, Філіпіны, вываз солі ў Кітай і жывёл на Філіпіны. У мытны тарыф былі ўнесены некаторыя змены. Так, дэкрэт ад 27 верасня 1914 года забараняў гандлёвыя адносіны з варожымі падданымі.
Для задавальнення пастаянна растучых ваенных патрэбаў Францыі каланіяльныя ўлады ўзмацнілі эксплуатацыю прыродных і чалавечых рэсурсаў Індакітая. Палітыка французскай адміністрацыі зводзілася да максімальнага выкарыстання матэрыяльных рэсурсаў для патрэб вайны. У гады вайны з Індакітая было адпраўлена ў Францыю 240 тыс. літраў спірту, 1750 т. каўчуку, 2800 т. касторавага алею, 4300 куб. м. спецыяльнай драўніны, 500 тыс. т. рысу і маісу, 6700 т. землянога арэха, каля 22 тыс. т. цукру, 2344 т. тытуню.
Індакітай паставіў у метраполію вялікую колькасць цэменту, вальфраму, цынку, волава, свінцу і іншай сыравіны стратэгічнага значэння. Агульны кошт матэрыяльных паставак для метраполіі ацэньваўся прыкладна ў 11 млн. залатых франкаў. В’етнам заняў другое месца сярод калоній па вывазу ўва Францыю сельскагаспадарчых тавараў.
Лхаса
Лхаса  — гарадская акруга ў Тыбецкім аўтаномным раёне КНР, адміністрацыйны цэнтр аўтаномнага раёна. Тое, што часта называюць «горадам Лхаса» (гістарычная сталіца Тыбета) — гэта сучасны раён Чэнгуань гарадской акругі Лхаса. Лхаса з’яўляецца таксама традыцыйнай рэзідэнцыяй Далай-ламы. Літаральна ў перакладзе з тыбецкай «Лхаса» азначае «месца багоў».
Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел
Гарадская акруга Лхаса дзеліцца на 1 раён, 7 паветаў:
Насельніцтва
Насельніцтва горада Лхаса складае каля 250 тыс. чалавек, а агульнае насельніцтва муніцыпалітэта — 521,500, уключаючы мігрантаў і выключаючы ваенны гарнізон. 100 000 чалавек складаюць мігранты.
Шабар
Шабар — сяло ў Лябяжынскім раёне Паўладарскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад Кызыласкерскай сельскай акругі. Код КАТА — 555247400.
Лхаса
Насельніцтва
Па перапісу 2000 года 81,6 % насельніцтва складаюць этнічныя тыбетцы. У гэты лік не ўваходзяць салдаты і неафіцыйныя мігранты, большасць якіх — кітайцы. Паводле ацэнак тыбецкага ўрада ў выгнанні, этнічныя тыбетцы ў горадзе Лхаса складаюць меншасць.
Шыпуліна (Холм-Жыркоўскі раён)
Шыпуліна (Шипулино) — вёска ў Холм-Жыркоўскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Агібалаўскага сельскага паселішча.
Гісторыя
Да 1917 года тэрыторыя ў складзе Бельскага павета Смаленскай губерні Расійскай імперыі. У 1918 годзе Смаленшчына абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі, а ў студзені 1919 года — Беларускай ССР, аднак неўзабаве ўвайшла ў склад РСФСР.
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупаваная гітлераўскімі войскамі ў кастрычніку 1941 года, вызвалена ў сакавіку 1943 года.
У 2004—2019 гадах у складзе Пігулінскага сельскага паселішча.
Георгій Іванавіч Ількевіч
Георгій Іванавіч Ільке́віч (, вёска Бараўцы, Вілейскі раён, Мінская вобласць) — беларускі геолаг, заслужаны геолаг СССР, лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Беларусі (1986). Кандыдат геолага-мінералагічных навук.
Біяграфія
Скончыў у 1958 геолага-геаграфічны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта па спецыяльнасці «інжынер-геолаг», працаваў у арганізацыях РУП «Белгеалогія» на пасадах ад старшага калектара да начальніка геолагаздымачнай экспедыцыі (1967), з 1976 — галоўны геолаг Беларускай гідрагеалагічнай экспедыцыі. 3 2000 у Інстытуце геалагічных навук НАН Беларусі, з 2004 — у Дзяржаўнай установе «БелГКА», намеснік генеральнага дырэктара. У 1997—2002 па сумяшчальніцтве дацэнт кафедры дынамічнай геалогіі БДУ, чытаў спецкурсы «Гісторыя і метадалогія геалагічных навук», «Арганізацыя і эканоміка геалогіі», «Мінерагенія», «Спецыфіка правядзення геалагічных даследаванняў і пошуку карысных выкапняў у Беларусі», «Рэгіянальныя геалагічныя даследаванні». Навуковыя працы па методыках і праграмах рэгіянальных даследаванняў Беларусі, складанні зводных геалагічных картаў, вывучэнні стратыграфіі антрапагенных адкладаў, геалагічнай будовы і карысных выкапняў.
Пад яго кіраўніцтвам і пры яго ўдзеле выкананы рэгіянальныя буйна- і сярэднемаштабныя даследаванні ў розных рэгіёнах Беларусі, якія прывялі да адкрыцця радовішчаў жалезнай руды, рэдкіх металаў, бурага вугалю, будаўнічых матэрыялаў, праяў бурштыну і інш. Значны ўклад Г. Ількевіч унёс у водазабеспячэнне гарадоў і буйных прадпрыемстваў краіны прэснымі падземнымі водамі, у пошук і разведку мінеральных падземных вод, у вырашэнне пытанняў геа- і радыеэкалогіі.
Аўтар і рэдактар карт Беларусі: сярэдне- і дробнамаштабных чацвярцічных і дачацвярцічных адкладаў, геамарфалагічнай, металагенічнай і інш., у т.л. Дзяржаўнай геалагічнай карты. У Інстытуце геалагічных навук НАН Беларусі на пасадзе вядучага навуковага супрацоўніка працаваў над стварэннем «Нацыянальнага атласа Беларусі» (2002) — адказны рэдактар раздзелаў «Геалагічная будова і рэсурсы нетраў», «Рэльеф і геамарфалогія», адзін з аўтараў 13 карт. Сааўтар некалькіх раздзелаў і член рэдкалегіі надрукаваных у 2001-04 манаграфій «Геология Беларуси», «Полезные ископаемые Беларуси», «Основы геологии Беларуси». У гэты перыяд выдаецца міжнародная карта «Land and Sea Atlas of Northern Europe» і дзве карты Усходне-Еўрапейскай платформы, дзе ён таксама сааўтар і член рэдкалегіі.
У Беларусі Г. І. Ількевічам адкрыты новы тып структур — Лагойскі метэарытны кратар; адклады, якія яго запаўняюць, вывучаны і апісаны разам з А. С. Махначом і інш. У 1991 пры ўдзеле навукоўцаў МДУ імя М. Ламаносава выдадзена манаграфія «Логойская астроблема». Таксама ўпершыню свідравінай каля Магілёва ўскрыты і апісаны сумесна з А. С. Махначом (1962) тыліты і іншыя асадкавыя пароды, якія атрымалі назву вільчанскай світы. У крышталічным фундаменце Беларусі сумесна з іншымі даследчыкамі выяўлены бялёўская світа ніжняга пратэразою і рэдкаметальныя жухавіцкія граніты. 3 1982 па 1992 год Г. І. Ількевіч уваходзіў у склад рабочых груп і камісій Міністэрства геалогіі СССР па выпрацоўцы праграм па рэгіянальным вывучэнні нетраў, складанні інструкцый і метадычных дапаможнікаў для падрыхтоўкі да выдання Дзяржаўнай карты СССР маштабу 1:50000, па глыбінным вывучэнні; пры Усесаюзным інстытуце мінеральнай сыравіны — па стварэнні новых даведнікаў каштарысных норм па рэгіянальным геолага-гідрагеалагічным даследаванні і буравых работах. 3 1995 ён прадстаўляе Рэспубліку Беларусь у Міжнароднай камісіі па геалагічнай карце свету і ўваходзіць у склад падкамісіі па Паўночнай Еўразіі.
Г. І. Ількевіч — аўтар і сааўтар больш чым 200 друкаваных прац, у т.л. двух вучэбных дапаможнікаў. Ён адзін з адказных выканаўцаў Праграмы развіцця рэгіянальных геолагаздымачных і геафізічных работ тэрыторыі Беларусі да 2005 года, адзін з распрацоўшчыкаў дзяржаўных праграм геолагаразведачных работ па развіцці мінеральна-сыравіннай базы Рэспублікі Беларусь на 2006—10 гады і да 2020 года.
Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі БССР (1986) за распрацоўку навуковых асноў геалогіі антрапагену і геамарфалогіі і ўкараненне іх у практыку геолагаразведачных работ.
Рыу-Негру
Ры́у-Не́гру (Rio Negro, Río Negro) — рака ў Паўднёвай Амерыцы, пераважна ў Бразіліі, таксама ў Венесуэле і Калумбіі. Левы прыток Амазонкі.
Даўжыня ракі. Плошча вадазбору 691 тыс. км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці 29,3 тыс. м³/сек. Рака бярэ пачатак на тэрыторыі Калумбіі, у заходняй частцы Гвіянскага пласкагор’я пад назвай Гуайнія, упадае ў Амазонку каля горада Манаус. Самы буйны прыток — рака Рыу-Бранку (злева).
Касцёл Маці Божай Фацімскай (Баранавічы)
Баранавіцкі Касцёл Маці Божай Фацімскай — каталіцкі храм у Баранавічах. Знаходзіцца на Савецкім праспекце.
Гісторыя
Пабудаваны ў 1998 годзе з цэглы ў авангардным стылі намаганнямі святара Мазура. Першая ва Усходняй Еўропе святыня, прысвечаная Фацімскай царыцы.
Пры касцёле выдаецца штомесячны каталіцкі часопіс «Дыялог».
Архітэктура
Архітэктурны вобраз створаны аб'ёмна-кампазіцыйнымі сродкамі — плоскасныя фасады рытмічна расчлянёны стральчатымі аконнымі праёмамі, круглымі люкарнямі. У інтэр'еры перспектыву нефа завяршае не алтар, а скульптура Маці Божай Фацімскай.
Підсыніўка
Підсыніўка (Підси́нівка) — вёска ў Старавыжыўскім раёне Валынскай вобласці Украіны.
Стафан Багушэўскі
Біяграфія
Скончыў гімназію ў Пецярбургу (1899), вучыўся ў Інстытуце сельскай гаспадаркі і лясніцтва ў Пулавах (Люблінская губ.), быў вольным слухачом Ягелонскага універсітэта ў Кракаве (1901—1905). У 1903-04 супольна з В. Іваноўскім і М. Фальскім займаўся арганізацыяй нелегальнай беларускай выдавецкай дзейнасці ў Кракаве, адкуль выданні перапраўлялі на Беларусь. Пасля вяртання на радзіму ў 1905 удзельнічаў у рабоце Беларускай сацыялістычнай грамады. У снежні 1905 арыштаваны разам з К. Каганцом; быў зняволены ў Мінскай турме. Потым знаходзіўся пад наглядам паліцыі; напярэдадні суда ўцёк у Кракаў, які тады быў ў Аўстра-Венгерскай імперыі. У Кракаве скончыў вучобу і атрымаў дыплом агранома. Па гэтай спецыяльнасці працаваў у 1907—1914. У 1-ю сусветную вайну служыў у польскіх легіёнах аўстра-венгерскай арміі. У 1918—1928 працаваў выкладчыкам, займаўся навукова-агранамічнай дзейнасцю. Дзеяч Цэнтральнага Саюза земляробчых гурткоў у Варшаве, выкладчык Вольнага польскага універсітэта, быў членам Міжнароднай земляробчай камісіі, створанай пры Лізе Нацый. У 1928 і 1930 абіраўся ў польскі сенат. У 1928 і 1930 выбраны ў польскі Сенат ад ББСУ (Беспартыйны блок супрацоўніцтва з урадам). У 1931 завязаў супрацоўніцтва з Кампартыяй Польшчы, у 1932 абвясціў аб сваім выхадзе з ББСУ. Пад уплывам сустрэчы з А. Барбюсам у 1932 у Парыжы далучыўся да міжнароднага антываеннага руху; у маі 1933 заснаваў Польскі антыфашысцкі і антываенны камітэт, быў дэлегатам Еўрапейскага антыфашысцкага рабочага кангрэса ў Парыжы (1933). З канца 1934 рэдагаваў часопіс 'Kolumna' ('Калона'), у якім выступаў з крытыкай санацыйнага ўрада Польшчы. Выданне канфіскоўвалася ўладамі. 1.8.1936 арыштаваны і зняволены ў турме. Пасля вызвалення аслабіў кантакты з КПП, пачаў крытыкаваць сталінскія рэпрэсіі ў СССР.
Агібалава (Холм-Жыркоўскі раён)
Агібалава (Агибалово) — вёска ў Холм-Жыркоўскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Агібалаўскага сельскага паселішча.
Гісторыя
Да 1917 года тэрыторыя ў складзе Бельскага павета Смаленскай губерні Расійскай імперыі. У 1918 годзе Смаленшчына абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі, а ў студзені 1919 года — Беларускай ССР, аднак неўзабаве ўвайшла ў склад РСФСР.
NGC 5751
NGC 5751 (іншыя абазначэнні — UGC 9498, MCG 9-24-33, ZWG 273.24, IRAS14422+5336, PGC 52607) — спіральная галактыка (Sc) ў сузор’і Валапас.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Засоўеўскі скарб
Засоўеўскі скарб — манетны скарб, знойдзены ў 1974 годзе каля вёскі Засоўе Лагойскага раёна.
Схаваны не пазней 1608 года. Складаўся з 741 сярэбранай, 8 залатых і 5 фальшывых манет. Асноўная частка Засоўеўскага скарба — трохграшовікі часоў Стафана Баторыя (61 экзэмпляр), трохграшовікі (598) і шасціграшовікі (31) Жыгімонта III Вазы. У скарбе былі контрмаркіраваныя паўталеры Іспаніі Карла I і Філіпа II, манеты герцагства Браўншвайг-Вальфенбютэль, Венгрыі, Германскай імперыі, Іспаніі, Іспанскіх Нідэрландаў (Паўднёвых), эрцгерцагства Карынтыя, герцагства Курляндыя, курфюрства Саксонія, Злучанных правінцый, герцагства Цешын, княства Трансільванія, Чэхіі, Турціі. Скарб зберагаецца ў Нумізматычным кабінеце БДУ.
Аляксей Мікалаевіч Навумаў
Аляксей Мікалаевіч Навумаў (, г. Ражск, Разанская вобласць) — беларускі архітэктар.
Біяграфія
Член Саюза архітэктараў СССР з 1957 года. Пражываў у Мінску.
Творчасць
Асноўныя працы (у аўтарскім калектыве): 9-, 12-павярховыя буйнапанэльныя жылыя дамы серыі М 464-9 у мікрараёнах Харкаўская-2, 5, Курасоўшчына-3, Сярова-2, Паўднёвы Захад-2, 3, 4, Захад-4, 5, Зялёны Луг-6, па вул. Адоеўскага, Уральская—Мендзялеева, Сурганава—Горкага (1975—1985), тыпавыя праекты школы на 30 класаў (1982), дзіцячых садкоў-ясляў на 220 і 320 месцаў (1984).
Узнагароды
Узнагароджаны ордэнам «Знак Пашаны» (1966), медалямі.