cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Беларуская літаратура канца XVIII — XIX стагоддзяў
Гістарычны кантэкст
На шляху вяртання ў нацыянальна-моўнае ўлонне тагачасная літаратура прайшла праз польскамоўнае (Ф. Багамолец, А. Нарушэвіч, Ю. Нямцэвіч), рускамоўнае (Г. Каніскі) і лацінамоўнае (М. Карыцкі) выяўленне класіцызму, зведала сентыменталізм (Ф. Князьнін), асвоіла рамантызм (Т. Лада-Заблоцкі, А. Міцкевіч, А. Ходзька і інш.), заклала асновы рэалізму (А. Плуг, У. Сыракомля). Паралельна з гэтым узнікалі беларускамоўныя творы, якія ў 1-й пал. XIX ст. вызначаліся стылявым сінкрэтызмам, хоць адраджэнскія тэндэнцыі спрыялі рамантычнам светаўспрыманню і замацаванню пануючага становішча паэзіі.
У 1840—50-я г. судакрананне польскамоўнай пісьмовай і беларускамоўнай вуснай сфер мастацкай свядомасці спрыяла з'яўленню самабытных твораў, істотна ўплывала на дэмакратызацыю літаратуры. Беларускія літаратары пільней прыглядаліся да сялянства. Сустрэчны рух літаратуры і фальклору забяспечваўся і паскараўся фалькларыстыкай, развіццё якой на Беларусі перапляталася з творчасцю пісьменнікаў.
Праблема ўсебаковага літаратурнага выкарыстання беларускай мовы ў сярэдзіне XIX ст. паўстала з асаблівай вастрынёй, калі ў перыёдыцы з'явіліся палемічна-публіцыстычныя матэрыялы, у якіх завастралася ўвага на магчымасці стварэння на нацыянальнай мове паўнавартасных мастацкіх твораў. Гэтую праблему ўзнімалі тыя пісьменнікі, у творчасці якіх даволі шырока замацавалася двухмоўнасць.
Паўстанне 1863—1864 гадоў стала мяжою, якая падзяліла літаратурны працэс на два перыяды: у першым беларускамоўныя творы цесна суіснавалі з іншамоўнымі (найперш з польскамоўнымі), у другім адбылася дыферэнцыяцыя ўласна беларускай літаратуры і яе самаўсведамленне.
Пасля падаўлення паўстання ўлады практычна забаранілі беларускае друкаванае слова, што істотна прыпыніла літаратурны працэс. Арыгінальныя беларускія мастацкія творы друкаваліся пераважна за мяжой, акрамя зборнік Я. Лучыны «Вязанка», які выйшаў у 1903 у Пецярбургу, паэмы «Тарас на Парнасе» (Віцебск, 1896, 1898, 1904; Гродна, 1896, 1899; Магілёў, 1900, 1902), паасобных твораў А. Ельскага, М. Косіч. Разам з гэтым разівалася грамадска-палітычная думка, якая сведчыла пра якасна новы ўзровень самаўсведамлення беларусаў: «Да беларускай моладзі» (1881), «Пісьмы пра Беларусь» Д. Баравіка (1882), «Пасланне да землякоў-беларусаў» Шчырага Беларуса (1884), два нумары гектаграфічнага часопіса «Гомон» (1884).
У літаратуры распрацоўваліся жанры травесційнай («Энеіда навыварат», прыпісваецца В. Равінскаму) і парадыйнай («Тарас на Парнасе» К. Вераніцына) паэмы, гутаркі, быліцы («Купала», «Халімон на каранацыі» В. Дуніна-Марцінкевіча), балады («Нячысцік» А. Рыпінскага), вершаванай драматургічнай сцэнкі («Яжовыя» Я. Чачота), лірычнага верша (П. Багрым, Ф. Багушэвіч, Я. Баршчэўскі, Я. Вуль, В. Каратынскі, Я. Лучына, У. Сыракомля і інш.); з празаічных жанраў — апавядання, заснаванага на бытавым анекдоце (Ф. Багушэвіч, А. Плуг), мемуараў (А. Абуховіч). З'явіліся першыя спробы гістарычнага нарыса беларускай літаратуры (прадмова Р. Падбярэскага да зборніка Я. Баршчэўскага «Шляхціц Завальня, або Беларусь у фантастычных апавяданнях»).
Устойлівасць міфалагічнага светаўспрымання як прыкмета беларускага архетыпа была гарантыяй вяртання мастацкай творчасці ўраджэнцаў Беларусі ў нацыянальнае беларускамоўнае ўлонне. Беларуская літаратура XIX ст. — мастацкі феномен на гістарычна-культурным шляху і назапашаны патэнцыял для беларускамоўнага адраджэння ў пачатку XX ст.
Літаратура другой паловы XVIII стагоддзя
Першыя прыкметы новай беларускай літаратуры адлюстраваны ўжо ў «Прамове Мялешкі» і «Лісце да Абуховіча», у інтымнай лірыцы і грамадзянскай паэзіі, гісторыка-мемуарнай прозе эпохі барока. Літаратурныя творы паступова набывалі свецкі характар, а ідэі Асветніцтва займалі пануючае становішча.
Шматмоўнасць мастацкай творчасці выяўлялася праз устойлівае выкарыстанне польскай мовы, адыход ад стараславянскай, старабеларускай, лацінскай моў і зварот да народна-гутарковых пластоў беларускай мовы. У беларускай літаратуры выявілася білінгвальнасць у межах аднаго твора. Беларуска-польскімі ў моўных адносінах з'яўляюцца «Камедыя» К. Марашэўскага (1787), інтэрмедыі да школьных драм, макаранічныя вершы.
Калі ў даўняй літаратуры асноўнае месца належала прозе, то цяпер яно канчаткова перайшло да паэзіі і драматургіі.
Мацей Радзівіл стварыў лібрэта оперы «Агатка, або Прыезд Пана» (1784), якое выявіла беларускую ментальнасць і абазначыла традыцыі нацыянальнай драматургіі, развітыя пазней у творах В. Дуніна-Марцінкевіча.
Батлейкавы тэатр у XVIII ст. зазнаў прынцыповыя змены: яго рэпертуар стаў больш свецкім, набыў рысы дэмакратычнасці; рэлігійным па змесце застаўся толькі пралог. Наладжваліся паказы драмы «Цар Ірад», народнай камедыі «Мацей і доктар-шарлатан» і інш. Лепшыя традыцыі батлейкавага тэатра працягваліся і ў XIX ст. («Цыган і цыганка», «Антон з казой і Антоніха»).
Беларуская паэзія 2-й пал. XVIII ст. адметная пашырэннем бурлескна-сатырычных твораў, якія дасціпна парадзіравалі біблейскія сюжэты («Того дня вельмі слаўного», «Уваскрэсенне Хрыстова і сашэсце яго ў пекла»). Білінгвальныя творы, а таксама ананімныя вершы і песні, напісаныя па-беларуску, сведчылі аб адыходзе беларускага пісьменства ад старабеларускай кніжнай мовы і яго звароце да народна-гутарковых пластоў. Полілінгвальная літаратура Беларусі пакінула рэдкія (пераважна рукапісныя) прыклады выкарыстання беларускай мовы ў «высокіх» мастацкіх жанрах (верш-віншаванне «Всем многі век в новой хаці...» І. Храптовіча, верш «Шчоб ліха не знало дом Радзівілаў...» на прыезд у Дубай пад Пінскам караля Рэчы Паспалітай Станіслава Аўгуста Панятоўскага).
У рознастылёвай шматмоўнай літаратуры Беларусі сцвярджаўся класіцызм (Ф. Багамолец, К. Марашэўскі, М. Цяцерскі і інш.) і сентыменталізм (Ф. Князьнін), працягваліся традыцыі барока (Ю. Бака, К. Беніслаўская) і перадрамантычныя тэндэнцыі (А. Нарушэвіч); узнікалі вершаваныя ўзоры, арыентываныя на жывую народную гаворку (І. Храптовіч) і стылізаваныя пад творы старажытнай беларускай паэзіі (вітанні каралю Станіславу Аўгусту Панятоўскаму), з'явіліся рускамоўныя творы прыезджых аўтараў (І. Сакольскі), распаўсюджвалася ананімная і агітацыйна-паўстанцкая літаратура.
Літаратура XIX стагоддзя
Да 1820-х г. літаратурнае жыццё Беларусі працягвала развівацца ў рэчышчы Асветніцтва. Аўтары прытрымліваліся яго галоўнага кірунку — класіцызму. У 1-й пал. XIX ст. пісьменнікі карысталіся пераважна польскай і беларускай мовамі, часам рускай (П. Шпілеўскі, В. Равінскі і інш.). Эстэтыка класіцызму дапускала выкарыстанне побач з іншымі жывой беларускай мовы, але толькі ў «нізкіх» жанрах (інтэрмедыя, камедыя, пародыя).
Да сярэдзіны XIX ст. ў беларускай літаратуры выявілася апрабаваная раней білінгвальнасць у межах аднаго твора. Беларуска-польскімі ў моўных адносінах з'яўляюцца макаранічныя вершы, змешчаныя ў кнізе А. Рыпінскага «Беларусь» («Плач пакінутага каханай», «За пекнай паненкай аж душа сумуе»), лібрэта камедыйнай оперы В. Дуніна-Марцінкевіча «Сялянка» («Ідылія», 1846), вершаваная сатырычная мініяцюра І. Легатовіча «Скажы, вяльможны пане» (1838).
У жанры травесціі (бурлеска) напісана парадыйна-сатырычная паэма «Энеіда навыварат» (каля 1820-х г.), што ўзнікла як дэмакратычная рэакцыя на класіцызм. Твор напоўнены рэаліямі беларускага жыцця часоў прыгонніцтва. Аўтар дэманструе дасканалае веданне беларускага фальклору, вялікія выяўленчыя магчымасці беларускай мовы. У паэме «Тарас на Парнасе» (сярэдзіна XIX ст.) упершыню ў беларускай літаратуры апавяданне вядзецца ад імя простага селяніна. Твор адстойваў сапраўдную народнасць літаратуры, сцвярджаў неўміручасць народа, яго таленавітасць і жыццялюбства. Абедзве паэмы прасякнуты народным гумарам, напісаны жывой гутарковай мовай; яны істотна паўплывалі на літаратурны працэс, узмацнілі яго дэмакратычную плынь.
Перагляд застылых эстэтычных нормаў класіцызму, што не дапускалі ўзаемадзеяння літаратуры і вуснай паэзіі, асабліва ў «высокіх» жанрах, быў здзейснены ў краі філаматамі, членамі нелегальнага студэнцкага згуртавання, і найбольш таленавіта — у паэзіі А. Міцкевіча, першая кніга якога «Балады і рамансы» (1822) распачынала новы рамантычны кірунак у польскамоўнай літаратуры. Беларуская народная паэзія ўвайшла ў творчасць А. Міцкевіча арганічна і натуральна. Рамантычнае асваенне беларускамоўнай вусна-паэтычнай творчасці адкрыла перад пісьменнікам магчымасці разнастайнага літаратурна-фальклорнага ўзаемадзеяння, што найперш выявілася ў баладах «Свіцязь», «Свіцязянка», «Рыбка» (усе 1822).
З'яўленне А. Міцкевіча ў друку з паэзіяй рамантычнага складу паўплывала на рост пісьменніцкай цікавасці да вусна-паэтычнага набытку беларусаў, выклікала да жыцця значную колькасць твораў, заснаваных на беларускім фальклорным матэрыяле найперш у філамацкім асяроддзі (Т. Зан, А. Петрашкевіч, А. Ходзька, Я. Чачот), а пасля ў іншых паэтаў (А. Грот-Спасоўскі, Т. Лада-Заблоцкі і інш.). Гэта прадвызначыла збліжэнне «кніжнай» і народнай творчасці, а таксама характар узаемадзеяння літаратуры і фальклору ў наступныя дзесяцігоддзі.
Адной з цэнтральных постацей літаратурна-грамадскага руху быў Я. Чачот. Ён сабраў больш за тысячу беларускіх народных песень і выдаў іх у перакладзе на польскую мову пад назвай «Сялянскія песні» (кн. 1—6, 1837—46), зарыентаваўшы выданне на чытача, выхаванага на кніжнай культуры. У вершаваных творах Я. Чачота, стылізаваных пад беларускі фальклор, назіраецца імкненне зрабіць вусна-паэтычную творчасць беларусаў здабыткам спачатку польскамоўнага, а затым і беларускамоўнага чытача.
А. Рыпінскі выдаў у Парыжы кнігу фальклорна-этнаграфічных матэрыялаў «Беларусь» (1840) і прысвяціў яе «першаму з беларускіх мужыкоў, які спачатку навучыцца чытаць, а потым гаварыць і думаць па-польску», імкнучыся падключыць самабытную творчасць землякоў да сферы жыўлення польскага рамантызму народнасцю. Упершыню ў гісторыі беларусістыкі даследчык сістэматызаваў вусную творчасць беларускага народа па жанрах і тэматыцы. На стыку літаратурнай і вусна-паэтычнай традыцый напісана беларускамоўная рамантычная балада «Нячысцік» А. Рыпінскага (Лондан, 1853). Твор, стаўшы з'явай беларуска-польскага літаратурна-фальклорнага ўзаемадзеяння, даў пачатак беларускай баладзе і завяршыў бытаванне жанру рамантычнай балады.
Баладная традыцыя ў мастацкім асэнсаванні беларускага фальклорнага матэрыялу праявілася ў творчасці Я. Баршчэўскага (вершы «Рабункі мужыкоў», «Дзеванька», «Гарэліца»). Яго зборнік «Шляхціц Завальня, або Беларусь у фантастычных апавяданнях» (1844—46), у якім шмат беларускамоўных уставак, адыграў важную ролю ў раскрыцці розных бакоў жыцця беларускага народа, гістарычна абумоўленых асаблівасцей яго светаўспрымання і маральна-псіхалагічнага складу. Твор раскрыў шырокаму колу чытачоў багатую скарбніцу народнай фантастыкі.
Творчасць В. Дуніна-Марцінкевіча, пісьменніка беларускамоўнай арыентацыі, адметная заглыбленасцю ў этнакультурную стыхію беларускага народа. У. Сыракомля ў варшаўскай перыёдыцы падтрымаў яго беларускую творчасць: у рэцэнзіях на п'есы «Гапон», «Вечарніцы», «Купала» ў сувязі з адраджэннем нацыянальнай літаратуры ён звярнуўся да прыкладаў з гісторыі і падкрэсліў, што беларуская мова не заўсёды была пазбаўлена тых правоў, у якіх ёй адмаўлялі ў сярэдзіне XIX ст., і што хавальнікі яе — толькі сялянства і дробная шляхта. Палемізуючы з варшаўскім грамадскім дзеячам Ф. Скібіцкім адносна выдання твораў В. Дуніна-Марцінкевіча «на простанароднай гаворцы», У. Сыракомля развейваў скептыцызм у дачыненні да беларускай мовы. Сам У. Сыракомля далучыўся да беларускай літаратуры вершамі «Добрыя весці», «Ужо птушкі пяюць усюды» і ментальна-беларускай напоўненасцю сваіх польскамоўных твораў; ён падтрымліваў таксама беларускамоўную творчасць В. Каратынскага, які ў паэме «Таміла» (1858) у масіве польскай мовы па-мастацку асвоіў беларускі матэрыял, што стварала прэцэдэнт сумяшчальнага суаднясення дзвюх традыцый і ментальнасцей.
Пачатак 1850-х г. адметны супярэчнасцямі паміж тэндэнцыяй да станаўлення новай нацыянальнай літаратуры як самастойнай і адсутнасцю беларускай друкаванай трыбуны. Верш П. Багрыма «Зайграй, зайграй, хлопча малы» быў змешчаны ў мемуарнай кнізе І. Яцкоўскага «Аповесць з майго часу, або Літоўскія прыгоды» (Лондан, 1854; Познань, 1859), а ўрывак з камедыйнага лібрэта А. Вярыгі-Дарэўскага «Грэх чацвёрты — гнеў» — на старонках варшаўскага часопіса «Ruch muzyczny» («Музычны рух», 1859).
В. Дунін-Марцінкевіч змяшчаў вершаваныя аповесці на беларускай мове толькі ва ўласных двухмоўных кнігах — «Гапон», «Вечарніцы і Апантаны» (абедзве 1855), «Цікавішся? — Прачытай!» (1856), «Дудар беларускі, або Усяго патроху» (1857). Ён паэтызаваў духоўную прыгажосць і высакароднасць сялян, гістарычнае мінулае свайго краю, адначасова імкнуўся да праўдзівага адлюстравання рэчаіснасці, раскрыцця індывідуальных асаблівасцей характару чалавека ў адпаведнасці з сацыяльным асяроддзем («Халімон на каранацыі»).
Найбольш распаўсюджаным агітацыйным антыцарскім выданнем на Беларусі перад паўстаннем была газета «Мужыцкая праўда» (№1—7, 1862— 63). Публіцыстыка К. Каліноўскага на старонках гэтай газеты і яго эмацыянальны палітычны запавет «Лісты з-пад шыбеніцы» разам з прадчуваннем аптымістычнай перспектывы прынеслі ў нацыянальную літаратуру жанравае і стылёвае ўзбагачэнне. Дзейнасць К. Каліноўскага паўплывала на тое, каб творы на беларускай мове адрасаваліся ўжо не толькі мужыку, як у В. Дуніна-Марцінкевіча, а ўсяму народу (хоць і праз вобраз мужыка), як у Ф. Багушэвіча.
У 1891 у Кракаве выйшаў зборнік Ф. Багушэвіча «Дудка беларуская» (перавыд. 1896), які засведчыў, што адраджэнскія тэндэнцыі ператварыліся ў адраджэнскі патэнцыял беларускай літаратуры, якая выйшла нарэшце на самастойны шлях. У 1892 Ф. Багушэвіч выпусціў там жа апавяданне «Тралялёначка». За мяжой быў выдадзены і другі яго вершаваны зборнік «Смык беларускі» (1894).
У мясцовым перыядычным друку (газета «Минский листок», «Паўночна-Заходні каляндар на 1893 год») пачынаючы з 1891 змяшчаў беларускамоўныя вершы Я. Лучына. А. Ельскі выдаў у Пецярбургу вершаваныя і празаічныя брашуры «Сынок! Расказ з праўдзівага здарэння: Усім бацькам і дзецям для перасцярогі» (1895), «Выбіраймася ў прочкі! Скарэй у Томск!» (1896), «Слова аб праклятай гарэлцы і аб жыцці і смерці п'яніцы: Добраму беларускаму народу на пакрапленне яго душы і розуму...» (1900). У польскай перыёдыцы вершаваныя творы друкавалі Ф. Багушэвіч, А. Ельскі, Я. Лучына, З. Манькоўская, В. Савіч-Заблоцкі.
Значную ўвагу паэты сталі аддаваць мастацкаму перакладу (А. Гурыновіч, А. Ельскі, М. Косіч, Я. Лучына, З. Манькоўская), у якім назіралася ўсвядомленая пераемнасць традыцый (выданне перакладу першай кнігі «Пана Тадэвуша» А. Міцкевіча, здзейсненага А. Ельскім, як рэакцыя на канфіскацыю перакладу В. Дуніна-Марцінкевіча).
У апошняй чвэрці XIX ст. паўстала патрэба ў напісанні гісторыі літаратуры Беларусі. Дзякуючы А. Рыпінскаму, які збіраў матэрыялы і распачаў працу над біяграфіямі пісьменнікаў, што «нарадзіліся на Белай Русі, або таксама пра яе пісалі на абедзвюх мовах нашай правінцыі, як польскай, так і русінскай», захаваліся копіі твораў «Адвячорак» Г. Марцінкевіча і «Два д'яўлы» К. Вераніцына.
У 1889 у газеце «Минский листок» упершыню апублікавана паэма «Тарас на Парнасе», якая да гэтага шырока распаўсюджвалася ў спісах і стала фактам сведчання выхаду беларускай сціпла-сялянскай літаратуры на новы ўзровень.
Рэвалюцыянізацыя грамадства была прычынай звязвання нацыянальнай ідэі з абвостранай увагай да сацыяльных праблем, перапляценнем у літаратуры сацыяльнай крыўды і нацыянальнага самаўсведамлення, руху літаратуры ад класавага салідарызму (у 1-й пал. XIX ст.) да класавага процістаяння як нацыянальнай дыферэнцыяцыі (у канцы XIX — пач. XX ст.). Беларуская літаратура новага часу адраджалася ў значнай меры як літаратура пра бяспраўнага мужыка і для таго ж мужыка, у якім бачыла асноўнага свайго і героя, і чытача. I тым не менш яна ахоплівала незвычайна шырокае кола з'яў сусветнай культуры. Тут і біблейская тэматыка, і матывы антычнай міфалогіі, суаднесенай з жыццём беларускага мужыка, з падзеямі расійскай гісторыі і культуры («Тарас на Парнасе»). Не абміналіся паўстанні 1830—31 («Віншаванне бондара Савасцея»), 1846—48 («Добрыя весці»), 1863—64 гадоў. Неаднаразова закраналася гісторыя, далёкая і блізкая, жыццё і побыт, норавы і ўяўленні розных слаёў грамадства.
На беларускай зямлі стваралася свая школа мастацкага перакладу з рускай, польскай, украінскай моў. Літаратура развівалася на стыку розных культур, убіраючы ў сябе чужыя, самыя разнастайныя і разнародныя традыцыі, прыстасоўваючы іх да мясцовых рэалій, гістарычна-культурных умоў. Некаторыя працэсы і з'явы знаходзіліся ў зародкавым стане, але яны выяўляліся, нягледзячы на адсутнасць нацыянальнай перыёдыкі і магчымасці публікаваць на роднай мове не толькі кнігі, але і асобныя творы. Не было толькі «паэзіі чыстай красы», адарванай ад надзённых праблем жыцця.
Пасля выхаду ў свет кніг Ф. Багушэвіча, з'яўлення іншых публікацый беларуская літаратура на некалькі гадоў быццам застывае ў сваім развіцці. Паміраюць А. Гурыновіч, Я. Лучына, Ф. Багушэвіч, А. Абуховіч. На змену ім у пачатку ХХ ст. вырастала новае пакаленне пісьменнікаў.
Наступленне ў Іспанскім Леванце (1938)
Наступленне ў Іспанскім Леванце — ваенная аперацыя іспанскіх нацыяналістаў падчас грамадзянскай вайны 1936—1939 гадоў. Наступленне пачалося ў красавіку 1938 года і працягвалася да канца ліпеня.
Ход падзей
Пасля поспеху Арагонскага наступлення, у выніку якога арміі нацыяналістаў выйшлі да Міжземнага мора, Другая Іспанская Рэспубліка была падзелена на дзве часткі — цэнтральнаіспанскую і каталонскую. Лідар паўстанцаў Франсіска Франка вырашыў захапіць горад Валенсія, які, у сувязі са складанай ваеннай абстаноўкай пад Мадрыдам, стаў сталіцай рэспубліканцаў.
23 сакавіка нацыяналісты пачалі ваенную аперацыю ў Леванце, але праз некалькі дзён прыпынілі прасоўванне. Аднак 1 мая яны ажыцявілі атакі з боку Тэруэля і мора. Тым не менш, рэспубліканцы добра трымалі абарону, чаму паспрыялі дажджы і ваенная дапамога з СССР праз Францыю.
13 чэрвеня мяцежнікам атрымалася захапіць горад Кастэльён-дэ-ла-Плана, але пад Сагунта іх зноў прыпынілі. Да пачатку ліпеня Франка ўзмацніў фронт італьянскімі часцямі. Хутка яго войскі аднавілі рух на Валенсію. У сярэдзіне месяца яны дасягнулі абарончай лініі XYZ, якая была апошняй перашкодай на шляху да рэспубліканскай сталіцы. 18 ліпеня нацыяналісты пачалі штурм умацаваных раёнаў праціўніка.
24 ліпеня, у сувязі з наступленнем рэспубліканцаў на Эбра і вялікімі стратамі на абарончай лініі XYZ, армія Франка скончыла Леванцкую аперацыю, так і не дасягнуўшы сваёй мэты.
Фрасынэ
Фрасынэ (Фра́сине) — вёска ў Вэлыкамыхайліўскім раёне Адэскай вобласці Украіны.
Павел Ананьевіч Крыванос
Павел Ананьевіч Крыванос ( —, Віцебская вобласць) — малодшы лейтэнант Рабоча-сялянскай Чырвонай Арміі, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1945).
Біяграфія
Павел Крыванос нарадзіўся ў 1920 годзе ў вёсцы Альхоўка (цяпер Клічаўскі раён Магілёўскай вобласці Беларусі). Скончыў сярэднюю школу. У 1941 годзе быў прызваны на службу ў Рабоча-сялянскую Чырвоную Армію. У 1943 годзе ён скончыў Саратаўскае танкавае вучылішча. З таго ж года — на франтах Вялікай Айчыннай вайны. Да чэрвеня 1944 года малодшы лейтэнант Павел Крыванос камандаваў узводам 253-га інжынерна-танкавага палка 4-й штурмавой інжынерна-сапёрнай брыгады 3-га Беларускага фронту. Вызначыўся ў час Беларускай аперацыі.
23 чэрвеня 1944 года ўзвод Крываноса удзельнічаў у разгроме нямецкай групоўкі, якая апынулася ў акружэнне на тэрыторыі Віцебскай вобласці Беларускай ССР. Калі яго танк камандзіра быў атакаваны варожай штурмавой гарматай, Крыванос закрыў яго сваім танкам, цаной свайго жыцця спасшы яго. Пахаваны ў вёсцы Скрыдлева Віцебскага раёна Віцебскай вобласці Беларусі.
Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 24 сакавіка 1945 года малодшы лейтэнант Павел Крыванос пасмяротна быў удастоены высокага звання Героя Савецкага Саюза. Таксама пасмяротна быў узнагароджаны ордэнам Леніна.
У гонар Крываноса усталяваны абеліск у Скрыдлёва, названая вуліца ў Клічаве, яго імя носіць ААШ № 1 горада Клічава, а насупраць старога будынка школы ўстаноўлены бюст П. А. Крываноса.
Цыбуліўка (Вэлыкамыхайліўскі раён)
Цыбуліўка (Цибулі́вка) — вёска ў Вэлыкамыхайліўскім раёне Адэскай вобласці Украіны.
Каін
Каін (קין) — паводле біблейскага падання, старэйшы сын Адама і Евы, земляроб, які ад зайздрасці забіў свайго роднага брата Авеля-пастуха за тое, што бог прыняў дары апошняга, а яго дары адхіліў. За гэты ўчынак быў асуджаны і пракляты богам. У паданні пра забойства Каінам Авеля шэраг даследчыкаў бачаць яскравае адлюстраванне барацьбы земляробчых і жывёлагадоўчых этнічных груп яўрэйскага народа старажытнага часу.
Айны
А́йны (саманазва: アィヌ) — народ у Японіі, карэннае насельніцтва Хакайда. Агульная колькасць (2016 г.) — 15 000 чал.
Маюць уласную мову, якая з'яўляецца ізаляванай, але тыпалагічна падобная да японскай мовы. Рэлігійная прыналежнасць — політэізм, анімізм.
Хаця ў 1 тысячагоддзі н. э. продкі айнаў займалі востраў Хакайда, паўночны захад вострава Хонсю, поўдзень Сахаліна і Курыльскіх астравоў, у нашы дні яны жывуць пераважна на Хакайда, у значнай ступені асіміляваны японцамі. Толькі ў 2008 г. у Японіі былі прызнаны правы айнаў як карэннага народа.
Назва
Агульная саманазва айну (літаральна «чалавек») увайшла ва ўжытак і стала прыжывацца сярод айнаў толькі з XIX ст. Дагэтуль розныя групы называліся на найменню мясцовасці, дзе жылі. Напрыклад, сару ўта-ра — людзі ракі Сару, або соя ўта-ра — людзі паўвострава Соя. Акрамя таго, у айнаў сустракаліся саманазвы з коранем кур (таксама ад слова «чалавек, мужчына»). Ніўхі клікалі іх «куга», «хуі», «кудзі», рускія — курыльцы. У Японіі сустракаліся розныя назвы айнаў, якія часцяком прымалі абразлівае значэнне, але бліжэй да нашага часу замацавалася назва эдза, перанесеная і на востраў Хакайда.
Паходжанне
Айнская мова з'яўляецца ізалятам. Фізічныя антраполагі адносяць айнаў да асобнай айнскай (курыльскай) расы, якая сумяшчае тыповыя мангалоідныя і некаторыя аўстралоідныя рысы. Гэта робіць праблему іх паходжання даволі складанай. У мінулым выказваліся розныя меркаванні, у тым ліку аб сваяцтве айнаў з індаеўрапейцамі або індзейцамі. У наш час захоўваюцца тры асноўныя версіі:
Першая і другая версіі звязаны са спрэчкамі вакол культуры Дзёмон, якую многія даследчыкі атаесамляюць непасрэдна з продкамі айнаў. Іх прыхільнікі адносяць айнаў да найстаражытнейшых насельнікаў Японскіх астравоў, што прыбылі ў палеаліце, аднак не маюць згоды адносна першаснага месца пражывання да перасялення. З пачатку XX ст. даследчыкі былі схільны адносіць старажытнае насельніцтва Японіі да выхадцаў з паўднёвага ўсходу, паколькі яно фізічна мела некаторыя аўстралоідныя рысы. Але ў апошнія дзесяцігоддзі пераважае версія аб міграцыі продкаў носьбітаў Дзёмон адначасова з Карэйскага паўвострава і Ахоцкага басейна. Археалагічныя раскопкі сведчаць пра тое, што эпоха Дзёмон суправаджалася некалькімі міграцыямі, у тым ліку з поўдня і захаду. Цікава, што многія прыхільнікі прамога атаесамлення Дзёмон з продкамі айнаў сцвярджаюць, што яны былі і аднымі з продкаў сучасных японцаў. У 2013 г. японскія лінгвісты высунулі гіпотэзу аб паходжанні айнскай мовы ад прадстаўнікоў Ахоцкай культуры.
Прыхільнікі трэцяй версіі лічаць, што айны сфарміраваліся на поўначы Японіі пазней за эпоху Дзёмон у выніку кантактаў прадстаўнікоў культуры Сацумон з прадстаўнікамі Ахоцкай культуры. Спярша гэта версія была заснавана на археалагічных матэрыялах, але ў нашы дні часткова пацвярджаецца генетыкамі, якія выявілі агульнае паходжанне айнаў з іншымі жыхарамі Японскіх астравоў, у тым ліку рукюйцамі, але ў той жа час адзначылі іх блізкасць да палеазіяцкіх народаў (ніўхаў, каракаў, іцельменаў).
Гісторыя
У 1 тысячагоддзі н. э. продкі айнаў займалі востраў Хакайда, паўночны захад вострава Хонсю, а таксама поўдзень Курыльскіх астравоў, дзе сфарміравалася паўднёвакурыльская археалагічная культура, блізкая да Дзёмон і Сацумон , і поўдзень Сахаліна, дзе былі прадстаўлены аніўскай і паўднёвасахалінскай лакальнымі культурамі. У канцы 1 тысячагоддзя н. э. яны ўжо апрацоўвалі жалеза і ведалі земляробства.
На поўдні айны-эмісі суседнічалі з дзяржавай Ямата, з якой склаліся варожыя адносіны. Згодна японскім крыніцам, у 658—659 гг. палкаводзец Абэ но Хірафу здзейсніў паход на 180 суднах на землі айнаў і падпарадкаваў іх. Відавочна, гэтая перамога мела часовы характар, бо ў 725 г., 776 г., 788 г., 792 г., 801 г. прадстаўнікі Ямата зноў накіроўвалі ваенныя экспедыцыі супраць айнаў. Захопленых у палон ператваралі ў рабоў або перасялялі ва ўнутраныя вобласці Хонсю. У 780 г., 878 г., 1051 г. айны поўначы Хонсю арганізоўвалі вызваленчыя паўстанні. Важную ролю ў барацьбе з айнамі Хонсю адыгралі самураі. У XII — XIII стст. японцы здолелі замацавацца на поўначы Хонсю і пачаць гандлёвыя адносіны з жыхарамі Хакайда. Нягледзячы на асіміляцыю, частка айнаў Хонсю праіснавала на паўночным узбярэжжы да XVIII ст.
У XIV ст. японскія перасяленцы здолелі замацавацца на поўдні вострава Хакайда. У 1457 г. яны нанеслі паражэнне найбольш актыўнаму айнскаму правадыру Кошамаіну. У 1590 г. Хакайда і землі на поўнач былі перададзены японскім сёгунам феадальнаму клану Мацумаэ, які атрымаў выключнае права на гандаль з айнамі як Хакайда, так і іншых зямель. Мацумаэ імкнуліся праводзіць памяркоўную палітыку ў дачыненні да тубыльцаў. Айны прыцягваліся да гандлю, рыбалоўства, забеспячэння драўнінай, але не атрымлівалі правоў, роўных з японцамі. У 1669 г. успыхнула паўстанне айнаў на чале з правадыром Шакушаіна. Яно пачыналася як вайна паміж родамі тубыльцаў за мясцовыя рэсурсы, але хутка перарасло ў супрацьстаянне Мацумаэ, якія былі аслаблены з-за спрэчак з сёгунам. Мацумаэ запрасілі паўстанцаў на перагаворы і ўпэўнілі, што выканаюць усе іх патрабаванні, але ў выніку Шакушаін і яго саюзнікі былі забіты. Ваенныя дзеянні працягваліся да 1672 г. У 1789 г. айны з поўначы Хакайда забілі 70 японцаў на востраве Кунашыр. У адказ, японскія ўлады арыштавалі 37 мужчын-айнаў, а таксама некаторых членаў іх сямей. У першай палове XIX ст. становішча тубыльцаў Хакайда значна пагоршылася, паколькі Мацумаэ і залежныя ад іх феадалы захоплівалі вусці рэк, дзе нераставалі рыбы, найбольш урадлівыя землі і ўчасткі лясоў. Многія айны былі вымушаны бязвыплатна адпрацоўваць павіннасці.
У 1710 г. якуцкі ваявода загадаў даследаваць Курыльскія астравы і сабраць з яго жыхароў ясак. У 1711 г. экспедыцыя на чале з Іванам Казырэўскім высадзілася на востраве Шумшу, дзе сустрэла ваеннае супраціўленне тубыльцаў і была вымушана вярнуцца. У 1713 г. І. Казырэўскі ўзначаліў яшчэ адну экспедыцыю на паўночныя Курыльскія астравы. На востраве Парамушыр адбылася бітва, прайграная айнамі. І. Казырэўскі прымусіў астравіцян выплаціць ясак і захапіў заложнікаў. У 1721 г. атрад, пасланы Пятром I для геадэзічнай разведкі, зноў прымусіў выплочваць даніну жыхароў паўночных Курыл. У 1730 г. казакі захапілі 5 бліжэйшых да Камчаткі астравоў. Нягледзячы на супраціўленне айнаў, расійскія ваенныя і разведвальныя экспедыцыі збіралі даніну ў 1738 г., 1750 г., 1755 г., 1766—1766 гг., 1775—1777 гг. На карце Расійскай імперыі 1745 г. большая частка Курыльскіх астравоў была пазначана як расійская.
У выніку пабораў многія айны Курыльскіх астравоў перасяляліся на поўдзень, так што Кацярына II у 1779 г. была вымушана забараніць узымаць даніну з тубыльцаў. У XIX ст. Курыльскія астравы ператварыліся ў прадмет тэрытарыяльных спрэчак паміж Расіяй і Японіяй. Японія стымулявала перасяленне сваіх падданых на поўдзень Курыл, пабудову там умацаванняў і ўцягванне мясцовых айнаў у гандлёвыя адносіны. У 1875 г. Расія перадала Японіі правы на Курыльскія астравы, узамен атрымаўшы правы на Сахалін. У 1899 г. на Курылах налічвалася ўсяго 62 айна, прычым большасць з іх жыла на поўдні. Сахалін ў 1897 г. насялялі 1795 айнаў. У 1905 г. паўднёвы Сахалін перайшоў пад кантроль Японіі.
З пачаткам рэформ Мэйдзі японскія цэнтральныя ўлады пазбавілі буйных феадалаў правоў на зямлю. Урад стымуляваў перасяленне на Хакайда японскіх рыбакоў і земляробаў для арганізацыі сучаснай гаспадаркі. Перасяленцы часцяком падманам авалодвалі маёмасцю айнскіх абшчын. У 1877 г. землі айнаў апынуліся ў складзе дзяржаўнага зямельнага фонда. Айнам забаранялася рабіць татуіроўкі, а таксама прыносіць у ахвяру жывёл. Паводле закона 1899 г. айны атрымалі статус «былых абарыгенаў», у адносінах якіх праводзілася палітыка асіміляцыі, у тым ліку абавязковае прыманне японскіх імён і навучанне ў японскіх школах. Разам з гэтым, закон гарантаваў вылучэнне зямельных надзелаў, датацыі бедным сем'ям, медыцынскую дапамогу, адсутнасць зямельных падаткаў, абараняў ад злоўжыванняў гандляроў.
У 1884 г. усіх айнаў поўначы Курыльскіх астравоў перасялілі на Шыкатан, дзе для іх былі пабудаваны дамы, дазвалялася займацца жывёлагадоўляй і зборам водарасцей. Да 1908 г. дзейнічаў дазвол на штогадовую вандроўку на іншыя астравы для палявання на ластаногіх. У 1922 г. на Шыкатане жыло 50 айнаў, у 1929 г. — 31 . На Сахаліне ў 1914 г. налічвалася 10 паселішчаў айнаў. На іх былі распаўсюджаны правілы, якія ўжо існавалі на Хакайда. У 1933 г. айны атрымалі японскае грамадзянства. У 1946—1949 гг. пасля ўключэння Сахаліна і Курыльскіх астравоў у склад СССР, мясцовыя айны як японскія грамадзяне былі інтэрнаваны ў Японію.
Ужо ў міжваенны перыяд у Японіі з'явіліся грамадскія дзеячы, якія адстойвалі правы айнаў. Пасля II Сусветнай вайны на Хакайда сфарміраваліся айнскія культурныя і сацыяльныя арганізацыі. Разам з гэтым, працягвалася палітыка асіміляцыі, адбывалася фактычная дыскрымінацыя па нацыянальнай прыкмеце. Толькі ў 2008 г. былі прызнаны правы айнаў як карэннага народа.
Гаспадарчыя заняткі
З канца XVIII стагоддзя галоўнымі гаспадарчымі заняткамі айнаў былі рыбалоўства і паляванне на марскіх звяроў. Айны Хакайда і Сахаліна аддавалі перавагу лову прахадных відаў рыб, асабліва ласасёвых, у вусцях рэк. На Курыльскіх астравах атрымалі распаўсюджанне марское рыбалоўства і паляванне на марскіх звяроў. На ластаногіх палявалі сезонна, на кітоў — вельмі рэдка, хаця лічылі выкінутых на бераг касатак падарункам багоў. Прылады лову: розныя сеткі, атручаныя стрэлы, пасткі, дубінкі, падхватнікі, астрогі, гарпуны, дзіды, паходні для прыцягнення рыбы ўначы, вуды і іншае.
Збіральніцтва было не асноўным, але важным заняткам пераважна жанчын. На марскім беразе яны збіралі малюскаў, крабаў, водарасці, у лесе — дзікі часнык, арэхі, грыбы і ягады. Айны выкарыстоўвалі каля ста відаў траў і хмызнякоў для гатавання ежы і лекаў.
Айну трымалі сабак, якія аказвалі дапамогу ў час палявання, рыбалоўства і ў якасці цяглавага транспартнага сродку, старых сабак забівалі на мяса На Хакайда была выведзена парода айну. На Сахаліне і Курыльскіх астравах трымалі лайку. На паўднёвым захадзе Хакайда знаходзіўся важны раён конегадоўлі. У канцы XIX — пачатку XX стагоддзя коні і каровы з'явіліся ў гаспадарцы айнаў Сахаліна. Зафіксаваны выпадак трымання аленяў, хаця самі айны пра іх не клапаціліся, а перадавалі на гадоўлю оракам.
У кожнай айнскай сям'і займаліся рамяством. Выраб тканін і вопраткі лічыліся жаночай справай. На Хакайда карысталіся спецыяльнымі ткацкімі станкамі. Было шырока распаўсюджана пляценне. Мужчыны славіліся як выдатныя разбьяры, апрацоўшчыкі косці і драўніны, таксама была вядома апрацоўка металаў, выраб мужчынскіх і жаночых нажоў, наканечнікаў для паляўнічай і ваеннай зброі.
Кухня
У традыцыйнай кухні айнаў галоўную ролю адыгрывала рыба. Яе называлі цэп ці іпэ (літаральна «ежа» або «ядомае»). Лоўля мела сезонны характар, таму рыбу вэндзілі, радзей сушылі, варылі, пяклі або замарожвалі. Асаблівую каштоўнасць меў рыбін або кітовы тлушч. Ім палівалі амаль усе стравы. На Сахаліне даданне тлушчу тлумачылі тым, што ён нейтралізуе атрутныя ўласцівасці некаторых карэнняў і траў.
Рыс куплялі ў японцаў, ён стаў звычайнай ежай пераважна ў айнаў Хакайда. Рыс і іншыя збожжавыя культуры варылі, падавалі разам з рыбай і мясам. Соль таксама была рэдкім пакупным прадуктам. Яе часцяком замянялі марской вадою. У ежу таксама дадавалі для смаку белую гліну.
Найбольш распаўсюджаныя стравы — суп ахаў або рур, каша саё, вараныя гародніна і расліны раташкеп. Елі з дапамогай палачак і лыжак. На Хакайда і Сахаліне былі вядомы відэльцы.
Вопратка і ўпрыгожванні
Традыцыйная вопратка шылася са скур дзікіх звяроў, рыбы і нават птушак. Доўгі час была распаўсюджана вопратка з валокнаў вязу або крапівы. З канца XVIII ст. распаўсюджваецца бавоўна, якую прывозілі з Хонсю.
Усю традыцыйную вопратку ўмоўна падзяляюць на некалькі відаў :
Мужчыны і жанчыны мелі як верхнюю, так і споднюю бялізну. Сподняя бялізна звычайна рабілася з аднаго кавалка тканіны.
Знешняе аблічча айнаў моцна адрознівала іх ад японцаў дзякуючы белай скуры і вялікай колькасці валасоў на галаве і целе. Пасля падлеткавага ўзросту мужчыны звычайна не галіліся і мелі доўгую бараду. Жанчылі рабілі рытуальныя татуіроўкі на тварах і целе. Былі шырока распаўсюджаны шкляныя і тканныя бусы з цяжкімі медальёнамі.
Жытлы
У мінулым асноўным відам жытла з'яўлялася зямлянка. З канца XVIII ст. айны Хакайда залежылі ад японскіх лаўцоў рыбы і былі вымушаны перамяшчаць свае катан з месца на месца, таму там традыцыйны від паселішча хутка прыйшоў у заняпад. Замест зямлянак пачалі ўзводзіць каркасныя дамы з бамбука, травы і кары. Звычайна такі дом меў памеры 7×5 м. Уваход у выглядзе калідора рабілі з захаду, ён адначасова з'яўляўся каморай. Каля ўвахода мясцілі агмень. Насупраць ўвахода — вокны. Найбольш каштоўныя рэчы, у тым ліку зброю клалі на ўзвышэнне каля сцяны. На земляную падлогу клалі цыноўкі. Да ўсходняй часткі дома прымыкаў алтар нусасан. Акрамя дома будаваліся іншыя сямейныя пабудовы — асобныя прыбіральні для мужчын і жанчын, адрыны для захавання драўніны, вяндлярні і інш.
На Сахаліне зямлянкі доўгі час заставаліся зімовым відам жылля, хаця былі вядомы каркасныя пабудовы, падобныя на хакайдскія. На поўначы Сахаліна будавалі вялікія калектыўныя зямлянкі для некалькіх сем'яў, на поўдні — малыя, разлічаныя на адну сям'ю. У аснове падземнага жылля была квадратная яма шырынёй 4-5×1 м. Пасярэдзіне ямы ўсталёўваліся чатыры слупы. Канцы слупоў зверху злучаліся бэлькамі. На бэлькі абапіраліся чатыры нахільныя жэрдкі, верхнія канцы якіх скрыжоўваліся, а ніжнія ўпіраліся ў край ямы. Да апорных жардзін прыстаўлялі нахільна жэрдкі сцен у выглядзе чатырохграннай піраміды. Усё гэта завальваецца галінамі, карай і зямлёй. Земляны насып меў форму круга. Уваход знаходзіўся на адхоне з паўднёвага боку і закрываўся высокімі дашчанымі дзвярыма.
На Курыльскіх астравах будавалі некалькі тыпаў паўпадземных жытлаў. На паўночных астравах ладзілі драўляныя юрты з плоскім дахам і акном з пузыра. На паўднёвых Курылах жылі ў хацінах у выглядзе ўсечанай піраміды, пастаўленай на слупы, з бакоў абсыпанай травою. На Ітурупе меліся наземныя дамы, падобныя на хакайдскія.
Ваенная справа
У аснове тактыкі айнаў быў звычай абстрэльваць праціўніка стрэламі з атручанымі наканечнікамі. Шырока выкарыстоўваліся засады.
Сацыяльная арганізацыя
Асноўнай сацыяльнай адзінкай айнаў была вясковая абшчына катан, якая складалася з некалькіх малых нуклеарных сямей (часцяком сваяцкіх), валодала навакольнымі тэрыторыямі і рэгулявала іх эксплуатацыю. Калі рэсурсы мясцовасці вычэрпваліся, рост насельніцтва абшчыны прыводзіў да яе падзелу і вылучэння іншага катан. Спрэчкі за рэсурсы маглі ператварыць жыхароў розных нават сваяцкіх абшчын у ворагаў, але ў час агульнай пагрозы абшчыны аб'ядноўваліся. Абшчынамі кіравалі дарослыя мужчыны сінэ-ікасі-ікуру. Вылучаліся старэйшыны катан-кора-куру з шырокімі адміністрацыйнымі і рэлігійнымі паўнамоцтвамі. Іх улада перадавалася па мужчынскай лініі. Акрамя таго, мог мецца рэлігійны правадыр катан-айсара-камуй, звычайна стары чалавек. Пад уплывам японскіх традыцый з'явіўся інстытут старастаў. Ваенныя правадыры выбіраліся толькі ў час канфліктаў і істотнага ўплыву на мірнае жыццё не аказвалі. Пэўную ролю ў грамадстве адыгрывалі жаночыя сваяцкія арганізацыі сіне-хуцы-ікіру. Наогул, становішча жанчын у грамадстве было даволі высокім.
У XVI — XVII стст. дзейнасць клана Мацумаэ прывяла да вылучэння буйных тэрытарыяльных аб'яднанняў айнаў Хакайда і поўдня Курыльскіх астравоў. Яны гуртаваліся вакол пэўнай гандлёвай факторыі або японскага паселішча. У будычым гэта садзейнічала супольнай барацьбе супраць японцаў.
У традыцыйным грамадстве мужчыны ўступалі ў шлюб ва ўзросце 17 — 18 гадоў, жанчыны — 15 — 16 гадоў. Шлюбы заключаліся як па дамоўленасці паміж бацькамі, так і па жаданню маладых. Вяселлю папярэднічалі заручыны, якія суправаджаліся падарункамі сям'і нявесты. Да 2 — 3 гадоў дзеці не мелі пастаяннага імені, карысталіся мянушкамі або агіднымі найменнямі (айай, пайшы, шыён і г. д.). Дзяўчынам з 12 — 13 гадоў наносіліся татуіроўкі.
Рэлігія
Традыцыйная рэлігія айнаў заснавана на веры ў шматлікіх багоў і духаў камуі, якія сімвалізавалі сілы прыроды, аднак уяўляліся ў антрапаморфным выглядзе. Найбольш значныя камуі: Чуп — бог сонца, яго жонка Тэмбэ — багіня месяца, Конда-кора — бог неба, Кана — бог навальніцы, Фучы — багіня агню, Вака-Уш — валадарка паверхневых вод, Хашынаў-Ук — багіня палявання, Шырамба — бог раслін і інш. Згодна міфам, камуі Аэайнакамуй, Аінуракур і Акікурмі з'яўляліся яшчэ і важнымі культурнымі героямі.
Для шанавання вышэйшых істот айны выкарыстоўвалі інау, што звычайна ўяўлялі сабою ўпрыгожаныя тычкі. Акрамя таго, шанаваліся сакральныя прадметы, чэрапы мядзведзяў і іншых жывёл. У айнскіх паселішчах арганізоўвалася мядзвежае свята, прычым мядзведзяў лавілі і выкормлівалі загадзя.
У нашы дні многія вернікі спавядаюць будызм і хрысціянства.
Макс Вертхеймер
Макс Вертхеймер (, Прага —, Нью-Ёрк) — псіхолаг, адзін з заснавальнікаў і галоўны тэарэтык гештальтпсіхалогіі. Прафесар універсітэта ў Франкфурце-на-Майне (з 1929), а пасля эміграцыі — у Нью-Ёрку (з 1933) у школе сацыяльных даследаванняў. У 1921 сумесна з нямецкімі псіхолагамі К. Кофкам і В. Кёлерам заснаваў часопіс «Psychologische Forschungen», дзе публікаваліся працы гештальтпсіхолагаў. У сваёй першай эксперыментальнай працы, прысвечанай вывучэнню ўспрымання руху (1912), Вертхеймер усталяваў, што назіраныя даследчыкам асаблівасці будовы ўспрымання не могуць быць растлумачаны характарам асобных элементаў успрынятай сітуацыі, а патрабуюць уліку сувязі гэтых элементаў, цэласнасці сітуацыі.
Сезон 2012 ЖФК Універсітэт Віцебск
У 2012 годзе жаночы футбольны клуб «Універсітэт» з Віцебска прымаў удзел у двух афіцыйных турнірах на рэспубліканскім узроўні:
IC 2688
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Пераяслаўка
Пераяслаўка (Перея́славка) — пасёлак гарадскога тыпу, цэнтр раёна імя Лазо Хабараўскага края Расіі. Утварае гарадское паселішча «Рабочы пасёлак Пераяслаўка».
Лучыта
Лучыта (Lucito) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Малізэ, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Кампабаса.
Насельніцтва складае 960 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 31 чал./км². Займае плошчу 31 км². Паштовы індэкс — 86030. Тэлефонны код — 0874.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
Марк Джэймс Тод
Сэр Марк Джэймс Тод (Mark James Todd; нар., Кеймбрыдж, Новая Зеландыя) — новазеландскі спартсмен-коннік, двухразовы алімпійскі чэмпіён. Спецыялізуецца ў трохбор’і. Рыцар-кампаньён новазеландскага ордэна Заслуг (KNZM), камандор ордэна Брытанскай імперыі (CBE).
З дзяцінства марыў стаць наезнікам, пачаў займацца конным спортам у дзіцячым поні-клубе. Сур’ёзная спартыўная кар’ера Тодда пачалася ў 1980 годзе, калі ён, пераехаўшы ў Англію, выйграў прэстыжны Бадмінтанскі турнір па конным трохбор’і (у далейшым ён перамагаў там яшчэ двойчы).
Заляшаны (гміна)
Заляша́ны (Zaleszany) — вясковая гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Сталевавольскага павета Падкарпацкага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Заляшанах. Плошча гміны складае 87,31 км². Станам на 2014 год у гміне Заляшаны пражывалі 10 884 чалавекі, шчыльнасць — 124,66 чал./км². Адміністрацыйна падзелена на 13 салецтваў.
Населеныя пункты
На тэрыторыі гміны размешчаны 13 населеных пунктаў.
Палішпакавэ
Палішпакавэ (Полішпакове) — вёска ў Вэлыкамыхайліўскім раёне Адэскай вобласці Украіны.
Авель
Авель (הבל) — паводле біблейскага падання, малодшы сын Адама і Евы, жывёлавод, якого ад зайздрасці забіў родны брат Каін-земляроб за тое, што бог прыняў дары Авеля, а дары Каіна адхіліў.
Вобраз у міфалогіі
У іудаісцкай і хрысціянскай традыцыях выступае як вобраз лагоднай і нявіннай ахвяры чалавечай жорсткасці. У паданні пра забойства Авеля Каінам шэраг даследчыкаў бачаць яскравае адлюстраванне барацьбы земляробчых і жывёлагадоўчых этнічных груп яўрэйскага народа старажытнага часу.
Жыронскі беатус
Жыронскі беатус — іспанскі беатус, створаны прыкладна ў 975 годзе на тэрыторыі сучаснай Каталоніі, Іспанія.
Беларускі прафсаюз работнікаў аграпрамысловага комплексу
Беларускі прафсаюз работнікаў аграпрамысловага комплексу — беларускі прафесійны саюз, член Федэрацыі прафсаюзаў Беларусі, аб’ядноўвае работнікаў сельскай гаспадаркі.
Жыронскі беатус
Гісторыя
Паводле нататак у канцы манускрыпта, рукапіс быў заказаны нейкім абатам і быў завершаны прыкладна ў 975 годзе, хутчэй за ўсё, у манастыры каля Жыроны. Пісец ідэнтыфікаваны як старэйшы прэзбітэр, і, што незвычайна, уключаны імёны двух мастакоў-ілюмінатараў: Ende pintrix et dei aiutrix — «Эндэ, мастачка і слуга Бога» і «Эметэрый, манах і прэзбітэр». Згодна з выкладзеным тэкстам, майстрам-ілюмінатарам з’яўляецца жанчына, што для сярэднявечнай Еўропы даволі незвычайна. Гісторыя ведае не шмат падобных прыкладаў, адным з якіх з’яўляецца нямецкая манашка з Вестфаліі Гуда.
Беларускі прафсаюз работнікаў аграпрамысловага комплексу
Гісторыя
Прафсаюзны рух сялянства ў Беларусі пачаўся ў 1919 годзе ў Літоўска-Беларускай ССР з Вытворчага саюза сельскагаспадарчых рабочых Літбела, устаноўчы з’езд якога прайшоў у Вільні. У далейшым аграрны прафсаюз увайшоў у склад Беларускага рэспубліканскага савета прафесійных саюзаў.
Жыронскі беатус
Апісанне
Рукапіс складаецца з 284 аркушаў і 184 захаваных мініяцюр, хоць існуе меркаванне, што мініяцюр магло быць і больш. Яна ўключае два тэксты: «Каментар на Апакаліпсіс» Беата Ліебанскага і каментар Ераніма Стрыдонскага да Кнігі прарока Данііла.
Кніга аформлена паводле традыцый ранняга сярэднявечча, аднак некаторыя выявы рукапісу паказваюць на шырокія спазнанні мастака-ілюмінатара ў галіне ісламскага мастацтва таго часу, нягледзячы на ​​тое, што агульны стыль манускрыпта адлюстроўвае развіццё мастацтва ў Паўночнай Еўропе ў перыяд Ранняга Сярэднявечча.
Беларускі прафсаюз работнікаў аграпрамысловага комплексу
Гісторыя
У сакавіку 1986 года аб’яднаны пленум галіновых прафсаюзаў сістэмы аграпрамысловага комплексу БССР прыняў рашэнне стварыць прафсаюз работнікаў аграпрамысловага комплексу. У яго склад увайшлі работнікі сельскай гаспадаркі і садавінагароднінай гаспадаркі, мясной, малочнай, харчовай прамысловасці, хлебапрадуктаў, меліярацыі і воднай гаспадаркі, сельскія будаўнікі, работнікі іншых арганізацый, звязаных з абслугоўваннем сельскай гаспадаркі і перапрацоўкі яе прадукцыі.
У маі 1990 года Беларускі прафсаюз работнікаў аграпрамысловага комплексу выйшаў з савецкай сістэмы прафсаюзаў, а пасля ўвайшоў у склад Федэрацыі прафсаюзаў Беларусі, у якую ўваходзіць да гэтага часу.
Паплаўка (Вэлыкамыхайліўскі раён)
Паплаўка (Попла́вка) — вёска ў Вэлыкамыхайліўскім раёне Адэскай вобласці Украіны.
Прэабражэнка (Вэлыкамыхайліўскі раён)
Прэабражэнка (Преобра́женка) — вёска ў Вэлыкамыхайліўскім раёне Адэскай вобласці Украіны.
Ветравая энергетыка Беларусі
Ветраэнергетыка Беларусі — галіна альтэрнатыўнай энергетыкі Беларусі. На пачатак 2019 года давала каля 0,3 % агульнай электрычнай вытворчасці. Разам з сонечнай энергетыкай з’яўляецца найважнейшай часткай нетрадыцыйнай энергетыкі Беларусі. Найбуйнейшая ветравая ферма (9 МВт, люты 2019) працуе ў Навагрудскім раёне каля вёскі Грабнікі.
Па дзяржаўнай праграме да 2020 г. было прадугледжана стварэнне да 300 МВт магутнасцяў на ветраэнергаўстаноўках з выпрацоўкай да 500 млн кВт*г, на пачатак 2011 патэнцыял ветраэнергетыцы па гэтай жа дзяржаўнай праграме ў Беларуci быу ацэнены у 2,4 млрд кВт*ч з усталяванай магутнасцю 1,6 ГВт з каэфіцыентам выкарыстання ўсталяванай магутнасці (КВУМ) каля 17 %.
Прыродныя перадумовы
У пачатку 2000-х у краіне было высветлена 1840 пунктаў, дзе можна паставіць ад 3 да 20 ветраэнергетычных устаноўак, c патэнцыялам усталяваць магутнасць да 200 ГВт на 2012 год. Па ацэнкам на ўзроўнi 100 метра над паверхню зямлi, сярэдняя гадавая скорасць складае вышэй за 7 м/c больш за палову тэрыторii Беларусi, што пацвярджаецца паказнiкамi Навагрудскага ветрапарка.
Найлепшыя для ветраэнергетыкі ўмовы назіраюцца на ўзвышшах: Навагрудскім, Ашмянскім, Мінскім, Аршанскім.
Галоўныя прадпрыемствы
Да 2010-х адзінкавыя ўстаноўкі ўжо дзейнічалі ў Мінскай і Гродзенскай абласцях.
Праблемы галiны
Паводле прагнозаў, да 2020 года энергетычная магутнасць ветраўстановак магла складаць 289 МВт, але с няздольнасцю канцэрна Белэнерга сплачваць рознiцу прыватным уласнікам памiж зяленым тарыфам (каля 10 цэнтаў ЗША у 2017 годзе) i генерацыяй на прыродным газе каля 4,55 центау ЗША, а таксама няздольнасцю існуючых станцый канцэрна эффектыўна следаваць на існуючых магутнасцях за генерацыяй на ВЭУ , дазвол на будаўнiцва новых ВЭУ, працуючых па зялёнаму тарыфу быў скасаваны ў два с паловай разы, пачыная з 2018 года.
На 2021 год праграма дзяржаунай падтрымкi ў выглядзе выдачы дазволу на атрыманне зяленага тарыфа часова спынена да 2022 года.