cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Сімон Врацян
Біяграфія
Нарадзіўся ў сяле Вялікія Салы. Адукацыю атрымаў у мужчынскай гімназіі ў Нахічэвані-на-Доне. Пасля сканчэння Эчміядзінскай духоўнай семінарыі, у 1906 году, вярнуўся ў Нахічэвань. Пачаў займацца рэвалюцыйнай дзейнасцю, але, асцерагаючыся пераследаў, з’ехаў у Батум, потым у Трапезунд, а потым у Канстанцінопаль. У 1908 годзе Врацян вярнуўся ў Расію. У Санкт-Пецярбургу паступіў ва ўніверсітэт, вучыўся на юрыдычным і педагагічным факультэтах. У 1911-13 гг. быў рэдактарам штодзённай газеты «Радзіма» ў ЗША. У пачатку Першай сусветнай вайны, знаходзіўся ў Тыфлісе, беручы ўдзел у фармаванні армянскіх добраахвотніцкіх дружын на Каўказскім фронце.
У 1918 году быў абраны членам Закаўказскага сойма. Пасля абвяшчэння незалежнасці Арменіі быў прызначаны кіраўніком дыпламатычнай місіі рэспублікі пры Самаахвотніцкім войску поўдня Расіі генерала Дзянікіна. У 1919 году быў абраны дэпутатам парламента Арменіі, пазней стаў міністрам сельскай гаспадаркі і працы дашнакскага ўрада.
У лістападзе 1920-га абраны прэм’ер міністрам. Праз месяц па пагадненні з РСФСР урад Врацяна быў адхілена ад улады. У пачатку 1921 года ўзначаліў так званы «Камітэт выратавання Радзімы». Актыўна браў удзел у антысавецкім паўстанні, а пасля яго паразы назаўжды пакінуў радзіму. Панёс з сабой сцяг Першай рэспублікі Арменіі, якой кіраваў 8 дзён.
Пачкаванне
Пачкаванне — тып бясполага або вегетатыўнага размнажэння жывёл і раслін, пры якім даччыныя асобіны фарміруюцца з вырастаў цела матчынага арганізма (почак). Пачкаванне характэрна для многіх грыбоў, пячоначных мохаў і жывёл (прасцейшыя, губкі, кішачнаполасцевыя, некаторыя чарвякі, абалоннікі, некаторыя жгуцікавыя, інфузорыі, спаравікі). У шэрагу жывёл — пачкаванне не даходзіць да канца, маладыя асобіны застаюцца злучанымі з матчыным арганізмам. У шэрагу выпадкаў гэта прыводзіць да ўтварэння калоній. Напрыклад, пры пачкаванні дрожджаў на клетцы ўтвараецца патаўшчэнне, якое паступова ператвараецца ў паўнавартасную даччыную клетку дрожджаў.
Юзаф Яжэўскі
Яжоўскі Юзаф (каля  — ), удзельнік вызваленчага руху на Беларусі і ў Літве ў пачатку 19 стагоддзя, філолаг, філосаф.
Біяграфія
Скончыў базыльянскую школу ў г. Умань (1815), вучыўся ў Віленскім універсітэце. Займаўся філасофіяй і філалогіяй, асновай яго светапогляду стала філасофія І. Канта.
У час вучобы адзін з заснавальнікаў і прэзідэнт (1817—1823) таварыства філаматаў. Дапрацаваў прапанаваны А. Міцкевічам і Т. Занам праект статута філаматычнай суполкі, які і быў прыняты. Імкнуўся да канспіратыўнага існавання таварыства, быў зацікаўлены ў яго аўтаноміі ад масонства. Займаўся ўдасканаленнем арганізацыйнай структуры філаматычнага руху, выступаў на паседжаннях з навуковымі паведамленнямі і перакладамі з твораў старажытных аўтараў. Даказваў неабходнасць эфектыўнай, прадукцыйнай дзейнасці моладзі з мэтай сацыяльна-эканамічнага росквіту роднага краю, ставіў задачу выхавання ўсебакова развітой асобы, высокай грамадзянскасці і патрыятызму. Лічыў мэтазгодным абмежаванне цікавасці да рэлігіі ў час станаўлення і дзейнасці маладзёжных таварыстваў, таму што яна стрымлівае інтэлектуальныя пошукі моладзі. Склаў статут «Пятнаццаць правіл паводзін для моладзі, якая належыць Таварыству сяброў карыснай забавы», перапрацаваў статут літаратурнага таварыства і дамогся яго пераходу пад кіраўніцтва філаматаў. Падтрымаў ідэю Зана пра арганізацыю таварыства натуралістаў з мэтай вывучэння прыродных багаццяў краю і іх выкарыстання. Асобую ўвагу звяртаў на неабходнасць распрацоўкі спецыяльнай праграмы жаночага выхавання.
Прыцягнуты да следства і арыштаваны па справе таварыства філаматаў, дзейнасць якога трактаваў пераважна як навуковую, імкнучыся аблегчыць лёс удзельнікаў таварыства.
24 кастрычніка 1824 вымушаны выехаць у Расію, працаваў настаўнікам ліцэя ў Адэсе. З ліпеня 1825 года ў Маскве, настаўнік класічных моў у гімназіі, выкладчык грэчаскай мовы ва універсітэце. Займаўся навуковай працай, выдаў у Маскве кнігі «Шэсць песняў „Адысеі“ Гамера» (1828, на лацінскай мове) і «Аб развіцці філалагічных даследаванняў пісьмаў Платона» (1829).
У пачатку 1841 года вярнуўся ва Украіну, працаваў хатнім настаўнікам.
Рэспубліка Крым
<!--
--> Рэспубліка Крым (Республика Крым,, Къырым Джумхуриети, Qırım Cumhuriyeti) — суб'ект Расійскай Федэрацыі, уваходзіць у склад Паўднёвай федэральнай акругі, утвораны 18 сакавіка 2014 г. Займае большую частку Крымскага паўвострава.
Рэспубліка Крым была абвешчаная 17 сакавіка 2014 года на тэрыторыі Аўтаномнай Рэспублікі Крым і горада Севастопаля, якія ўваходзілі ў склад Украіны. Самастойнасць Рэспублікі Крым была прызнана толькі Расійскай Федэрацыяй. Абвяшчэнне незалежнасці падтрымана часткова прызнанымі Рэспублікай Абхазія і Рэспублікай Паўднёвая Асеція.
18 сакавіка 2014 Рэспубліка Крым прынята ў склад Расіі, пры гэтым горад Севастопаль стаў асобным суб'ектам РФ. Міжнародная супольнасць не прызнала ўключэнне Крыма ў склад Расіі і лічыць яго анексіяй часткі тэрыторыі Украіны.
Генры Клей
Генры Клей (Henry Clay, 12 красавіка 1777, акруга Хановер, Віргінія — 29 чэрвеня 1852, Вашынгтон, акруга Калумбія) — амерыканскі юрыст, палітычны і дзяржаўны дзеяч. Клей прадстаўляў штат Кентукі як у Сенаце, так і ў Палаце прадстаўнікоў, у якой ён таксама займаў пасаду спікера. У 1834—1836 гадах быў старшынёй сенацкага Камітэта па міжнародных адносінах. У кабінеце прэзідэнта Джона Квінсі Адамса Клей займаў пасаду дзяржаўнага сакратара. Ён тройчы, у 1824, 1832 і 1844 гадах, балатаваўся на пасаду прэзідэнта ЗША, усе тры разы Клей прайграваў выбары.
Клей быў адным з лідараў нацыянальнай рэспубліканскай партыі, а затым і партыі вігаў. Ён атрымаў мянушку «Вялікі майстар кампрамісу» за сваю дзейнасць па прадухіленні расколу ЗША з-за пытання рабства. Клей сыграў важную ролю ў прыняцці Миссурийского кампрамісу і кампрамісаў 1850 года. У 1957 годзе камітэт Сената пад кіраўніцтвам Джона Кенэдзі назваў Клея у ліку пяці найбольш выбітных сенатараў у гісторыі ЗША.
Рабатызаваная хірургія
Рабатызаваная хірургія — хірургія з выкарыстаннем робата падчас аператыўнага ўмяшання. Выкарыстанне робатаў дазволіла ўсталяваць два унікальных напрамку ў медыцыне:
Рабатызаваная хірургія шырока распаўсюджваецца па ўсім свеце, бо выкарыстанне гэтай тэхналогіі можа дазволіць рабіць многія аператыўнага ўмяшання, якія лічыліся раней немагчымымі.
Перавагі рабатызаванай хірургіі
Аператыўнае ўмяшанне з дапамогай робата ажыццяўляецца праз вельмі невялікія адтуліны (лапараскапічный доступ) і пакідае толькі некалькі невялікіх метак, якія хутка гояцца. Пры гэтым робат знаходзіцца пад поўным кантролем хірурга і асістэнтаў. Рызыка пры апераванні зводзіцца да нуля, а ў пацыента практычна не застаецца пасляаперацыйных шнараў.
Недахопы рабатызаванай хірургіі
Асноўны мінус рабатызаванай хірургіі — высокі кошт аператыўнага ўмяшання (абумоўліваецца высокай коштам робатаў). Эмет Коўл (тэхаскі спецыяліст па рабатызаваных хірургіі) сцвярджае: каб зрабіць апарат «Da Vinci» рэнтабельным, клініцы трэба на працягу шасці гадоў штогод праводзіць 150—300 аператыўных умяшанняў з ужываннем гэтай сістэмы.
Тэд Круз
Рафаэль Эдвард «Тэд» Круз (Rafael Edward "Ted" Cruz;, ) — амерыканскі палітык і адвакат, які займае пасаду сенатара ад штата Тэхас з 2013 года і намагаўся стаць кандыдатам у прэзідэнты ЗША ад Рэспубліканскай партыі на выбарах 2016 года.
З 2003 да 2008 года быў Генеральным салісітарам штата Тэхас, атрымаўшы прызначэнне Генеральнага пракурора Грэга Эбата. Быў першым лацінаамерыканцам у гісторыі штата Тэхас, які займаў гэтую пасаду, і знаходзіўся на ёй даўжэй за ўсіх. З 2004 да 2009 года быў ад'юнкт-прафесарам у школе права Тэхаскага ўніверсітэта ў Осціне, дзе выкладаў судовы працэс Вярхоўнага суда ЗША.
Намагаўся атрымаць месца ў Сенаце, вызваленае рэспубліканкай Кей Бэйлі Хатчысан і ў ліпені 2012 года перамог віцэ-губернатара Дэвіда Дзьюхарста падчас рэспубліканскіх праймерыз, а на ўсеагульных выбарах у лістападзе 2012 года перамог былога дзяржаўнага прадстаўніка Пола Сэдлера, атрымаўшы 56 % галасоў. Стаў першым іспанамоўным амерыканцам, які стаў сенатарам ад штата Тэхас і адным з трох сенатараў кубінскага паходжання. Узначальвае судовы падкамітэт сената па наглядзе, федэральных правах і дзейнасці агенцтваў, а таксама з'яўляецца старшынём камерцыйнага падкамітэта сената па справах космасу, навукі і канкурэнтаздольнасці. У лістападзе 2012 года быў прызначаны намеснікам старшыні Нацыянальнага рэспубліканскага сенатарскага камітэта.
Рак вузкапальцы
Вузкапальцы рак (Astacus leptodyctylus) — від дзесяціногіх ракападобных.
Васіль Піліпавіч Мухін
Біяграфія
В. П. Мухін нарадзіўся ў вёсцы Кунтараўка (у сучасным Веткаўскім раёне Гомельскай вобласці Беларусі). У 1936—1938 гг. працаваў на заводзе «Гомсельмаш». Скочыў 1 курс фінансавага тэхнікума, у 1938 годзе — Гомельскі аэраклуб. У Чырвонай Арміі з 1938 года. У 1941 годзе скончыў Чугуеўскую ваенную авіяцыйную школу лётчыкаў. З ліпеня 1942 г. удзельнік баявых дзеянняў на Паўднёвым, Варонежскім, Сцяпным, 2-м Украінскім франтах, удзельнік Курскай бітвы, вызвалення Украіны, Румыніі, Венгрыі, Чэхаславакіі, Аўстрыі. Да канца вайны здзейсніў 340 баявых вылетаў, удзельнічаў у 77 паветраных баях, асабіста збіў 19 самалётаў праціўніка. З ліпеня 1943 г. прыкрываў у баях І. М. Кажадуба.
Да 1957 г. В. П. Мухін на службе ў Савецкай Арміі. У 1948 годзе скончыў Вышэйшую афіцэрскую школу штурманаў ВПС. З 1957 г. падпалкоўнік Мухін у адстаўцы. У 1965—1973 гг. працаваў на заводзе ў Гомелі.
Памёр В. П. Мухін 17 ліпеня 1984 г. Пахаваны ў горадзе Гомель.
Рак вузкапальцы
Апісанне
Даўжыня да 30 см, маса да 150 г. Ад шыракапальцага рака адрозніваецца больш вузкім целам і будовай клюшняў. Цела складаецца з нерасчлянёных галавагрудзей (з 5 парамі хадзільных ног) і падзеленага на 6 сегментаў брушка (з 5 парамі плавальных ножак), укрыта хіцінавым панцырам. Вочы фасетачныя.
Пашырэнне
Пашыраны ва ўмераных паясах зямнога шара, у т.л. ў рэках Понта-Каспійскага басейна, Карэліі. На Беларусі трапляецца ў прыбярэжнай палосе рэк і азёр з глеістым дном, найбольш шматлікі ў Віцебскай вобл. Праз Беларусь, Літву, Польшчу праходзіць мяжа стыкавання арэалаў шыракапальцага і вузкапальцага ракаў.
Асаблівасці біялогіі
Актыўны днём і ўночы. Зімуе ў глыбокіх мясцінах у натуральных сховішчах. Адчувальны да забруджвання вадЫ. Корміцца пераважна воднай расліннасцю і жывёльным кормам (у т. л. трупамі).
Ад шыракапальцага рака адрозніваецца большай рухомасцю, вынослівасцю і пладавітасцю, трапляецца часцей, паступова яго выцясняе.
Полавая спеласць у 3—4 гады. пры даўжыні 10,5—11,5 см. Плоднасць да 300 ікрынак. Малькі вылупліваюцца ў пачатку лета. Пры росце рак некалькі разоў ліняе. Жыве 10—12 гадоў
Промысел
Ядомы. Аб'ект промыслу.
Аджыбвэ
Аджыбвэ, або чыпева (саманазва: Ojibweg) — алганкінскі народ, карэнныя жыхары Канады і ЗША. Агульная колькасць (2016 г.) - 117 000 чал.
Гісторыя
Згодна паданням, анішынаабэ, супольныя продкі аджыбвэ, атава і патаватомі, з'явіліся ў раёне Вялікіх азёр у выніку буйной міграцыі chi-bi-moo-day-win з усходу. Раней яны жылі каля акіяна, але, калі яны сталі шматколькаснымі, з'явіліся сем прарокаў, якія абяцалі вынішчэнне, калі анішынаабэ не пакінуць населенае месца. Міграцыя адбывалася ўздоўж ракі Святога Лаўрэнція і Вялікіх азёр.
У XVII ст. аджыбвэ займалі тэрыторыі вакол Верхняга возера і ўваходзілі ў склад канфедэрацыі Рада трох агнёў. У французскіх пісьмовых крыніцах яны ўзгадваюцца з 1640 г., хаця кантакты маглі быць усталяваны раней. У пачатку XVIII ст. у саюзе з Францыяй перамаглі лакота і месквакі, што дазволіла перасяліцца на ўсход ад возера Гурон. У Сямігадовай вайне падтрымалі Францыю супраць Вялікабрытаніі, працягвалі яе пасля паражэння Францыі пад началам Пантыяка. Але падчас Амерыканскай рэвалюцыі і вайны 1812 - 1814 гг. змагаліся на баку Вялікабрытаніі супраць ЗША.
У першай палове XIX ст. урад ЗША ініцыяваў перадачу часткі зямель аджыбвэ прыватным маёмаснікам і дзяржаве. Усяго аджыбвэ заключылі 51 пагадненне з ЗША. Іх вынікам стала стварэнне сеткі аўтаномных рэзервацый. У нашы дні аўтаномныя рэзервацыі і абшчыны дзейнічаюць на тэрыторыі штатаў Мічыган, Мінесота, Паўночная Дакота і Вісконсін у ЗША, а таксама ў правінцыях Брытанская Калумбія, Манітоба, Антарыа і Саскачэван у Канадзе.
Культура
Да прыходу еўрапейцаў і войн з іракезамі аджыбвэ насялялі раён на захадзе Вялікіх азёр. Большасць вяла вандроўны лад жыцця. Перамяшчэнні мелі сезонны характар. Улетку сем'і трымаліся каля рэк і азёр, дзе займаліся рыбалоўствам і збіральніцтвам. Узімку ішлі ўглыб лясоў, дзе было прасцей займацца паляваннем. На поўдні існавала земляробства. Вырошчвалі кукурузу, гарбузы, кабачкі. У другой палове XVII - XVIII стст. асновай гаспадаркі сталі здабыча і гандаль футрам. У выніку, аджыбвэ трапілі ў залежнасць ад еўрапейскіх гандляроў.
Звычайна аджыбвэ жылі малымі групамі з некалькіх сем'яў (у сярэднім 20 - 50 чалавек), якія эксплуатавалі вялікія прасторы лясоў і азёр. На адну групу прыходзілася да 130 км² угоддзяў. На гэтай тэрыторыі меліся летнія і зімовыя паселішчы. Звычайным жытлом быў купалападобны вігвам, крыты карою або трыснёгавымі матамі. На поўдні летнімі жытламі былі буданы.
У аджыбвэ не мелася цэнтралізаванага кіравання. Правадыры вылучаліся падчас войн. Важную сацыяльную ролю адыгрывалі шаманы. Яны ў большай ступені займаліся медыцынскай практыкай, да таго ж іх уменне перадавалася па спадчыне, так што нават пасля прыняцця хрысціянства інстытут шаманаў не страціў свайго значэння.
Фальклор аджыбвэ адметны красамоўнымі казкамі, міфамі і легендамі пра стварэнне свету, міграцыю ад акіяна да Вялікіх азёр, барацьбу супраць сіў і іракезаў. Вылучаецца цыкл, прысвечаны культурнаму герою Waynaboozhoo. Адна з найбольш вядомых у свеце цырымоній — рэлігійнае свята паў-ваў (Pow Wow), якое арганізуецца на працягу некалькіх дзён па той ці іншай значнай нагодзе і суправаджаецца песнямі і танцамі пад барабан tewikan.
Рэлігія
Традыцыйная рэлігія аджыбвэ была заснавана на веры ў тое, што ўсё навокал жывое і мае сваю душу. Таму кожная істота надзялялася правамі, роўнымі праву чалавека. Стваральнікам свету лічыўся Вялікі дух Gitchie Manitou, аднак ён не ўспрымаўся як валадар усяго навокал. Вялікая роля надавалася асабістым памкненням і жаданням чалавека, а таксама індывідуальнаму росту. Жыццё падзялялася на 4 узроста. Пераход ад аднаго да іншага суправаджаўся цырымоніямі і мроямі, якія вызначалі далейшы лес. Асабістыя рэлігійныя памкненні павінны былі ўвасабляцца ў канкрэтных дзеяннях, але звычайна заставаліся таямніцай для іншых. Таксама арганізоўваліся супольныя святочныя цырымоніі. Яны аб'ядноўвалі чальцоў аднаго або некалькіх родаў. Мелі месца іншыя супольныя рэлігійныя цырымоніі накшталт палення тытуню старэйшынамі.
З апошняй траціны XVII ст. распаўсюджвалася хрысціянства, так што ў нашы дні большасць вернікаў наведвае хрысціянскія цэрквы. Аднак у паўседзённым жыцці працягваюць захоўвацца многія традыцыйныя ўяўленні.
Маямі Долфінс
«Маямі Долфінс» (Miami Dolphins, Дэльфіны з Маямі) — прафесійны футбольны клуб з Маямі, штат Фларыда. Каманда была заснавана ў 1966 годзе Джозэфам Робі і першапачаткова выступала ў Амерыканскай футбольнай лізе (АФЛ). Пасля зліцця АФЛ і Нацыянальнай футбольнай лігі (НФЛ) у 1970 годзе «Маямі» стаў выступаць у НФЛ ва Усходнім дывізіёне Амерыканскай футбольнай канферэнцыі. «Долфінс» з’яўляюцца найстарэйшай прафесійнай камандай у штаце Фларыда. Гаспадар клуба — Уэйн Хайзенга. Свае хатнія матчы клуб праводзіць на стадыёне «Долфін».
Гісторыя
«Маямі Долфінс» утварыліся ў 1966 годзе і далучыліся да Амерыканскай футбольнай лігі, як дзявяты член лігі. Заснавальнікамі каманды сталі Джозэф Робі і Денні Томас, якія заплацілі 7,5 мільёна даляраў ЗША за права выступаць у АФЛ. Аднак пазней Робі стаў адзіным уладальнікам клуба. Свой першы сезон «Дэльфіны» скончылі з 4 перамогамі і 10 паразамі. Першым трэнерам каманды быў Джордж Вайлсон, які працаваў з «Долфінс» з 1966 па 1969 год. За свой чатырохгадовы тэрмін знаходжання на гэтай пасадзе «Маямі» выйграў 15 матчаў пры 39 паразах і 2 нічыіх. Аднак, нягледзячы на вынік, у гэты перыяд з’явілася шмат новых гульцоў, такіх як квотэрбэк Боб Грыз, ранінбэк Лары Ксонк і абаронца Лары Літл, якія ўвайшлі пасля заканчэння сваёй кар’еры ў Залу Славы.
У 1993 годзе Дон Шула перасягнуў рэкорд Джорджа Халасо, атрымаўшы сваю 324 перамогу ў якасці галоўнага трэнера. Усяго «Маямі» 12 разоў выйграваў Усходні дывізіён АФК і пяць разоў станавіўся пераможцам сваёй канферэнцыі. Апошнія два разы гэта здарылася ў 1982 і 1984 гадах. У сезоне 1983 года ў складзе «Долфінс» з’явіўся квотэрбэк Дэн Марына, які ўсталяваў затым некалькі рэкордаў лігі.
7 студзеня 1990 года Джо Робі памёр. У 1990-х гадах каманда толькі тры разы не выходзіла ў плэй-оф, аднак ніякага поспеху там дамагчыся не змагла. У апошні раз «Маямі» ўдзельнічаў у плэй-оф у 2001 годзе, дзе ў плэй-оф Wild-Card саступіў «Балтымар Рэйвенс».
Сезон 2007 стаў самым няўдалым для «Маямі» за ўсю гісторыю клуба. Каманда прайграла першыя чатырнаццаць гульняў, адну з якіх праводзіла ў Лондане, на стадыёне Уэмблі супраць «Нью-Ёрк Джайентс» — гэта была першая гульня рэгулярнага сезона ў гісторыі НФЛ за межамі Паўночнай Амерыкі. Серыя паражэнняў з 16 матчаў (уключаючы папярэдні сезон) скончылася толькі ў хатняй гульні 15 тыдня з «Балтымар Рэйвенс», якая адбылася 16 снежня. У авертайме пасля паса Клео Лемана на 64 ярды, Грэг Камарылло прынёс першую перамогу «Долфінс» за апошні год.
Дасягненні
Пераможца чэмпіянату лігі (2)
Пераможца канферэнцыі (4)
Акупацыя Ірака (2003—2011)
Акупа́цыя Іра́ка (احتلال العراق, Occupation of Iraq) — перыяд пасля ўварвання ЗША у Ірак, падчас якога амерыканская армія разам з некаторымі саюзнікамі зрынула рэжым Садама Хусейна і ўсталявала сваю ваенную адміністрацыю, паступова фарміруючы новы ўрад. У заходніх крыніцах прынята вызначаць пачатак гэтага 1 мая 2003 года, калі супраціў іракскіх уладаў быў цалкам зламаны, а канчатак ставіць на 15 снежня 2011 года, калі большая частка замежных войскаў, акрамя некаторых ваенных спецыялістаў, была выведзена.
Гэты перыяд у гісторыі Ірака суправаджаўся карэннымі пераўтварэннямі, звяржэннем аўтарытарнага рэжыма, дэмакратызацыяй і лібералізацыяй краіны, рэальным ажыццяўленнем палітычных правоў грамадзян, нармалізацыяй адносін з шэрагам дзяржаў, з якімі да гэтага меліся напружаныя і часам варожыя адносіны. Таксама завяршыўся прыгнёт асобных этнарэлігійных груп. Усё гэта было спалучана з пачаткам кровапралітнага канфлікту, міжканфесійнай варожасці, ростам актыўнасці ісламарадыкальных арганізацый і пагаршэннем сацыяльна-эканамічнага становішча.
Перадгісторыя
У 1980-я паміж амерыканскімі і іракскімі ўладамі меліся добрыя ўзаемаадносіны. Нягледзячы на Халодную вайну і сацыялістычную арыентацыю апошніх, Ірак на чале з Садамам Хусейнам і партыяй Баас карыстаўся падтрымкай не толькі Савецкага Саюза, але і ЗША. Галоўным чынам гэта было абумоўлена Ірана-іракскай вайной, дзе Багдаду супрацьстаяў тэакратычны Іран, чые амбіцыі пагражалі амерыканскім інтарэсам у рэгіёне.
Пасля заканчэння вайны Ірак перажываў цяжкі эканамічны крызіс. Каб хоць як палепшыць фінансавы стан краіны, урад Садама Хусейна запатрабаваў ад суседняга Кувейта кампенсацыі «страт» у 2,4 млрд. долараў за незаконную здабычу нафты з радовішча Румайла; спісання запазычанасці па пазыках, атрыманых ад Кувейта падчас ірана-іракскай вайны (17 млрд. дол.); саступкі або здачы ў арэнду астравоў Варба і Бубіян. Вядома, патрабаванні былі адхілены. Тым часам у самім Іраку вылучылі тэорыю, што Кувейт з’яўляецца штучнай дзяржавай, якая заснавана брытанскімі каланізатарамі на тэрыторыі іракскага ўзбярэжжа. У Багдадзе пачалі падрыхтоўку да ўварвання, мяркуючы, што цяпер, таксама як і ў час вайны з Іранам, ЗША падтрымаюць іх альбо зоймуць нейтральную пазіцыю. Ужо з пачаткам вайны ў Персідскім заліве амерыканцы занялі бок Кувейта, а неўзабаве сабралі кааліцыю і разграмілі іракскае войска. Пасля гэтых падзей Садам Хусейн яшчэ застаўся пры ўладзе, здушыў паўстанні курдаў на поўначы і шыітаў на поўдні. Сілы кааліцыі працягвалі ажыццяўляць патруляванне Ірака, між тым як іракскі лідар імкнуўся вызваліцца ад кантролю замежных войск. Адначасова Савет бяспекі ААН прымае рашэнне аб прыбыцці на іракскую тэрыторыю Спецыяльнай камісіі, мэтай якой з’яўлялася ажыццяўленнем нагляду за вытворчасцю зброі масавага паражэння. Нягледзячы на ​​паспяховае выкананне міжнародных патрабаванняў, у 1998 годзе ўрад Ірака адмовіўся ад далейшага супрацоўніцтва з ААН і настаяў на рэарганізацыі камісіі. Акрамя гэтага, з боку краін кааліцыі былі створаны спецыяльныя нелётныя зоны для баявой авіяцыі Ірака, з мэтай абароны курдаў і шыiтаў.
11 верасня 2001 г. адбылася тэрарыстычная атака на Сусветны гандлёвы цэнтр, у якой загінула больш за 2500 чалавек. Адказнасць за гэты тэракт узяла на сябе арганізацыя «Аль-Каіда». Амерыканскія ўлады абвінавацілі Садама Хусейна ў дачыненні да атакі, мяркуючы, что ён дапамагае тэрарыстам. Адначасова Багдад быў западозраны ў аднаўленні распрацовак забароненых відаў узбраенняў. Урад ЗША патрабаваў зноў увесці Спецыяльную камісію на тэрыторыю Ірака. Ужо ў 2002 годзе, атрымаўшы згоду Садама, у краіну зноў трапляюць інспектары ААН, якія не знайшлі доказаў гэтаму сцвярджэнню. Аднак 5 лютага 2003 года Колін Паўэл, дзяржсакратар ЗША, на пасяджэнні Савета Бяспекі ААН выступіў з дакладам аб зброі масавага знішчэння ў Іраку, што хавалася ад Спецыяльнай камісіі. Ім жа была прадэманстравана прабірка з белым субстратам, які чыноўнік назваў пробамі біязброі. Гадамі праз высветлілася, што ў пасудзіне знаходзіўся звычайны парашок. У падставе Паўэл абвінаваціў ЦРУ. Са слоў былога дзяржсакратара, іракскі перабежчык Рафід Ахмед Альван аль-Джанабі, які і паведаміў амерыканцам аб ЗМЗ, сфабрыкаваў усю інфармацыю.
Інжырны хлеб
Інжырны хлеб, фігавы хлеб (pan de higo) — традыцыйная выпечка з андалускага Коіна. Верагодна, мае арабскія карані. Гатуецца з інжыра з мігдалам, карыцай, гваздзіком і анісам без дадання цукру. Добра захоўваецца, першапачаткова выкарыстоўваўся ў сельскай мясцовасці для кансервавання ўраджаю інжыра. Прадаецца ў круглых упакоўках.
Акупацыя Ірака (2003—2011)
Перадгісторыя
Тым не менш ЗША і іх саюзнікі рыхтаваліся да сілавога развіцця падзей. У Кувейце яны збіраюць групоўку войск у больш за 300 тысяч чалавек, якая пазней была падтрымана курдскімі баевікамі. На той момант Багдад лічыўся пагрозай як для саміх ЗША, так і для іх саюзнікаў у рэгіёне. Адначасова Ірак займаў выгаднае геаграфічнае становішча і валодаў значнымі запасамі энергетычных рэсурсаў, а кантроль над дзяржавай адкрываў дадатковыя магчымасці для ліквідацыі не менш небяспечных рэжымаў у суседніх краінах, якія падазраваліся ў супрацоўніцтве з тэрарыстамі, парушэннях правоў чалавека і антыамерыканскай палітыцы.
Ужо 20 сакавіка кааліцыя ўрываецца ў Ірак, дзе за лічаныя тыдні яна разбівае іракцаў. 1 мая Джордж Буш малодшы, тагачасны прэзідэнт ЗША, абвясціў пра канчатковы разгром урадавай арміі.
Прававы статус
Згодна з артыкулам 42 Гаагскай канвенцыі, «тэрыторыя лічыцца акупаванай, калі яна фактычна знаходзіцца пад уладай варожай арміі». Могуць узнікнуць сітуацыі, калі былы акупант захавае ваенную прысутнасць у краіне са згоды законнага ўрада ў рамках мер бяспекі (напрыклад, ваенная прысутнасць ЗША ў Японіі і Германіі). Законнасць такога пагаднення і яго легітымнасць падлягаюць міжнароднаму прызнанню, пасля чаго члены міжнароднай супольнасці аднаўляюць дыпламатычныя і палітычныя адносіны з нацыянальным урадам.
Рэзалюцыя Савета Бяспекі ААН 1546 ад 2004 года меркавала завяршэнне акупацыі і пераход поўнай адказнасці і паўнамоцтваў да суверэннага і незалежнага часовага ўраду Ірака, калі гэтага запатрабуе ён сам. Пасля ААН і асобныя краіны ўсталявалі дыпламатычныя адносіны з Часовым урадам, які пачаў планаванне выбараў і напісанне новай канстытуцыі. У студзені 2005 года пасол ЗША ў Іраку Джон Неграпонтэ заявіў, што амерыканскі ўрад будзе выконваць гэтую рэзалюцыю.
10 мая 2007 года 144 іракскіх парламентарыяў падпісалі петыцыю, якая заклікала Злучаныя Штаты ўсталяваць графік вываду свайго кантынгенту. 3 чэрвеня іракскі парламент прагаласаваў 85 галасамі супраць 59 за тое, каб запатрабаваць ад урада Ірака пракансультавацца з парламентам перад запытам дадатковага падаўжэння мандата Савета Бяспекі ААН на аперацыі кааліцыі ў Іраку. Мандат ААН у адпаведнасці з Рэзалюцыяй 1790 Савета Бяспекі ААН скончыўся 31 снежня 2008 года.
Ваенны кантынгент
На этапе ўварвання амерыканскія сілы былі падтрыманы падраздзяленнямі Вялікабрытаніі, Польшчы і Аўстраліі, але з цягам часу склад кааліцыі расшырыўся да 49 дзяржаў. У дадатак да падтрымання правапарадку і беспекі асобных аб’ектаў прыцягваліся найміты прыватных ваенных кампаній. Для зручнасці краін была падзелена на некалькі зон адказнасці. Багдад, «суніцкі трохвугольнік», паўночныя раёны Ірака і заходняя правінцыя Аль-Анбар кантраляваліся амерыканскімі ваеннымі. Населеныя шыітамі раёны на поўдзень ад Багдаду былі зонамі шматнацыянальнай дывізіі, якая складалася з падраздзяленняў Польшчы, Іспаніі, Італіі, Украіны і некалькіх краін Цэнтральнай Амерыкі. На крайнім поўдні ў Басры дыслакаваўся брытанскі кантынгент. Знаходжанне замежных войск на тэрыторыі Ірака ўпершыню было санкцыянавана Савета Бяспекі ААН у 2004 годзе (рэзалюцыя 1546) і далей падаўжалася ў адпаведнасці з рэзалюцыямі 1637, 1723 і 1790. Разам з тым у жніўні 2003 года Савет Бяспекі ААН прыняў рэзалюцыю 1500, якая абвяшчала стварэнне місіі UNAMI. Са студзеня 2004 года ахову місіі ААН у Багдадзе ажыццяўляла воінскае падраздзяленне з Фіджы. У 2005—2008 гадах пад сцягам ААН служылі таксама батальён з Грузіі і брыгада з Паўднёвай Карэі. У той жа час удзел асобных дзяржаў у аперацыі кааліцыі супярэчыла іх уласным канстытуцыям. Так, згодна з пастановай суда, удзел японскіх войскаў у Іракскім канфлікце з’яўляўся парушэннем артыкула 9 Канстытуцыі Японіі.
Аднымі з асноўных мэт саюзнікаў, акрамя дасягнутага звяржэння урада Садама Хусейна, былі выяўленне зброі масавага паражэння і доказаў супрацоўніцтва былога рэжыму з тэрарыстычнымі арганізацыямі. Так, у 2004 годзе ваеннаслужачыя Польшчы і ЗША знайшлі ў Іраку боепрыпасы з хімічнай зброяй. Аднак, як высветлілася пазней, знойдзеныя снарады ўтрымлівалі толькі рэшткі рэчываў, што знішчаліся пад наглядам прадстаўнікоў ААН яшчэ ў 1990-я гады. 6 кастрычніка 2004 года арганізацыя Iraq Survey Group (яна з’яўлялася пануючай у справе пошукаў ЗМЗ) афіцыйна заявіла, што на момант ўварвання замежных сіл у 2003 годзе Ірак не меў ніякіх забароненых сродкаў. Сувязь Садама з тэрарыстамі таксама не была даказана.
Пік для акупацыйных сіл прыйшоўся на 2007 год, калі толькі амерыканскіх вайскоўцаў у Іраку знаходзілася 168 тысяч.
У той жа час адбывалася скарачэнне колькасці ўдзельнікаў. Першай яшчэ ў 2004 годзе кааліцыю пакінула Іспанія. Да 31 снежня 2008 года ў краіне, акрамя амерыканскіх і брытанскіх часцей, заставаліся толькі падраздзяленні Аўстраліі, Румыніі, Сальвадора і Эстоніі. Да жніўня 2009 года Ірак пакінулі ўсе, але брытанцы і амерыканцы працягвалі дзейнічаць, хоць паступова скарачалі свае кантынгенты.
Дзяржаўна-палітычныя працэсы
Для кіравання акупаванай краінай быў створаны Часовы орган кааліцыі (ЧОК), які стаў адказны за перабудову Ірака, аднаўленне эканомікі, стварэнне новых інстытутаў, прадастаўленне ўсялякіх паслуг насельніцтву і падрыхтоўку да перадачы ўлады іракцам. Гэты орган узначаліў адстаўны генерал Джэй Гарнер, але хутка ён быў зменены Полам Брэмерам. Палітыка акупацыйнай адміністрацыі мела на ўвазе дэмакратызацыю, актыўную работу з мясцовым насельніцтвам, змаганне з культам асобы Садама Хусейна і ідэалагічнымі ўяўленнямі, сфармаванымі ў гады яго прэзідэнтсва, улік інтарэсаў этнарэлігійных суполак, а таксама рост уплыву курдскага і шыіцкага насельніцтва за кошт выцяснення суніцкай меншасці з іракскай палітычнай арэны.
Першым дзеяннем кааліцыі стала ўступленне ў сілу 16 мая загаду №1 «Дэбаасіфікацыя іракскага грамадства», што значыць ўвядзенне комплексу мерапрыемстваў, накіраваных на адхіленне ад пасад членаў іракскай Баас, якая аб’яўлялася цяпер па-за законам. У дапамогу быў створаны Камітэта па дэбаасітызацыі, якім кіраваў Нуры аль-Малікі. У задачы камітэта ўваходзіла чыстка органаў улады і арміі ад былых членаў партыі Баас. Прадстаўнікі суніцкай абшчыны Іраку разглядалі гэтыя чысткі як частку змовы шыітаў, накіраванай на захоп улады ў Іраку. Аднак чысткі закранулі як шыітаў, так і сунітаў.
23 мая Пол Брэмер падпісаў загад №2 «Роспуск арганізацый», згодна з якім аб’яўляліся па-за законам і былі распушчаны міністэрствы абароны і інфармацыі, паліцыя, Служба разведкі, Нацыянальнае бюро бяспекі, Упраўленне нацыянальнай бяспекі, апалчэнне федаінаў, Нацыянальны Алімпійскі камітэт і практычна ўсе грамадскія арганізацыі, у тым ліку дзіцячыя і моладзевыя. Варта дадаць, што яшчэ ў красавіку 2003 года акупанты прыцягнулі паліцыянтаў да забеспячэння правапарадку на вуліцах Багдада і Басры. Пасля загада №2 замежныя вайскоўцы ажыццяўлялі падрыхтоўку новых сілавых структур. 25 чэрвеня пад кіраўніцтвам амерыканскай кампаніі «Vinnell Corporation» пачалося фарміраванне першых дзевяці пяхотных батальёнаў, а 22 лютага 2004 года ў адпаведнасці з загадам ЧОК №61 створаны Міністэрства абароны Ірака і Новая іракская армія.
1 чэрвеня 2004 года ў Багдадзе было абвешчана аб старэнні Часовага ўрада Ірака (ЧУІ), які замяніў ЧКСІ. Пазней, 28 чэрвеня, свае паўнамоцтвы ЧПІ перадала часовая кааліцыйная адміністрацыя. Калі яна была ліквідавана, у ЧПІ з’явілася магчымасць адмовіцца ад прысутнасці замежных сіл у краіне, аднак падобнай заявы не прагучала. Нягледзячы на існаванне сфармаванага ўрада, на справе сітуацыю спрабавалі кантраляваць амерыканскія ваенныя структуры і сотні саветнікаў, ад якіх залежалі прыняцце і ход ажыццяўлення палітычных рашэнняў. Пры іх падтрымцы ЧУІ 30 студзеня 2005 года правяла правінцыйныя выбары. Адначасова праводзяцца выбары ў Нацыянальную асамблею (парламент), на якіх перамагае шыіцкі блок «Аб’яднаны іракскі альянс», падтрыманы шыіцкім духоўным лідарам Алі Сістані, атрымаўшы 140 месцаў з 275. Другое месца было ў блока аб’яднаных курдскіх партый на чале з Масудам Барзані і Джалалам Талабані з 75 месцамі. Трэцяй найбуйнейшай палітычнай сілай, якая стаяла на свецкіх пазіцыях, стаў «Іракскі спіс» Аяда Алаўі з 40 месцамі.
3 мая таго ж года ўзнікае Пераходны ўрад Ірака (ПУІ). 15 кастрычніка ён прадстаўляе новы праект канстытуцыі краіны, які 25-га быў ухвалены на рэферэндуме. 15 снежня пад кіраўніцтвам ПУІ праходзяць выбары ў ніжнюю палату парламента Ірака — Савет прадстаўнікоў. Ужо 20 мая 2006 года ПУІ перадае свае паўнамоцтвы першаму пастаяннаму ўраду на чале з прэм’ер-міністрам Нуры аль-Малікі.
Аднак рэпрэзентатыўнасць выбараў і новых уладаў апынулася пастаўленай пад сумнеў, паколькі галасаванне адбылося ў найцяжэйшых умовах, калі іх байкатавала істотная частка суніцкага насельніцтва краіны, што прывяло да мінімальнага прадстаўніцтва інтарэсаў гэтай групы. Шыіцкія ж палітычныя сілы апынуліся вельмі разнастайнымі, з рознымі палітычнымі інтарэсамі пры сур’ёзным уплыве радыкалаў.
Барацьба з паўстанцамі
Звяржэнне Садама Хусейна, дэмакратычныя перамены, а таксама сам факт прысутнасці замежных сіл падабаліся далёка не ўсім. Прыхільнікі былой улады і ісламарадыкальныя рухі, якія набралі сілу ў краіне як раз пасля ўварвання, арганізавалі ўзброеную партызанскую барацьбу. Ключавой мэтай баевікоў было дабіцца сыходу замежнікаў з краіны. Першы выпадак, які класіфікуецца як партызанская акцыя, адбыўся яшчэ 28 красавіка 2003 года (у дзень нараджэння Садама Хусейна) у горадзе Масул, калі па войсках ЗША быў адкрыты кулямётны агонь. Бой працягваўся на працягу 45 хвілін і стаў найбуйнейшым інцыдэнтам з моманту ўстанаўлення кантролю сіл кааліцыі над горадам.
Пасля гэтага паступова ўзрастаў рух супраціву, прадстаўлены рознымі групоўкамі. Апазіцыйныя сілы супрацьстаялі акупантам і новаму ўраду Ірака, праводзячы напады на воінскія калоны, базы, патрулі, блокпасты і іншыя аб’екты, часам прыцягваючы да ўдзелу снайпераў і мінамётчыкаў. У пачатку канфлікту інсургенты здзяйснялі адзінкавыя рэйды на невялікія аб’екты, але ўжо ў 2004 г. перайшлі на напады на добра абароненыя базы і калоны. Пры гэтым, калі раней, падарваўшы міну на дарозе пад вайсковым грузавіком, паўстанцы, трохі пастраляўшы, стараліся як мага хутчэй разбегчыся, то з часам пасля выбуху бомбы яны засяроджвалі агонь з гранатамётаў і аўтаматычнай зброі на салдатах, якія ахоўвалі калону, а потым пераносялі яго на іншыя машыны. Для нападаў на базы партызаны ўтойліва размяшчалі міны на мясцовасці ў яе раёне, пасля чаго абстрэльвалі лагер з мінамётаў і гранатамётаў. Ваенныя выбягалі, каб заняць пазіцыі, але траплялі на міннае поле. Страты падчас такіх рэйдаў з боку абаранялых іншы раз бывалі даволі адчувальнымі. Часам для нападаў выкарыстоўваўся і замінаваны аўтамабіль. Таксама прыцягваліся снайперы.
Акрамя гэтага, яны здзяйснялі тэрарыстычныя акты, у тым ліку падрывы аўтамабіляў, захоп закладнікаў і атакі на мячэці. Многія тэракты праводзіліся суніцкімі і шыіцкімі экстрэмісцкімі арганізацыямі і былі накіраваны супраць мірнага насельніцтва ці рэлігійных святынь «варожай» галіны ісламу. Як паказваюць інфармацыйныя паведамленні, ахвярамі буйных тэрактаў амаль ніколі не былі вайскоўцы кааліцыйных войск. Але пры гэтым, іракскія паўстанцы падвяргалі падобным нападам мясцовыя сілавыя структуры.
Часам паўстанцы захоплівалі цэлыя гарады і раёны, усталёўваючы там сваю ўладу. Міжнародная кааліцыя і яе саюзнікі адказвалі контрпартызанскімі аперацыямі, самай першай з якіх стала аперацыя «Удар па паўвостраве» летам 2003 па знішчэнні атрадаў на поўначы ад Багдада. Падчас такіх рэйдаў баевікі звычайна знаходзіліся ў населенных пунктах, дзе была арганізавана моцная абарона. У такі выпадках замежныя войскі атачалі горад ці вёску, а потым, пасля работы авіяцыі і артылерыі, праводзілі зачыстку пяхотай пры падтрымцы тэхнікі. Падчас контрпартызанскіх рэйдаў атакам таксама падвяргаліся мірныя жыхары, якія падазраваліся ў супрацоўніцтве з баевікамі, што суправаджалася масавымі растрэламі.
Эканамічны аспект
У 1990-я эканоміка краіны была аслаблена ваеннымі канфліктамі і санкцыямі, аднак рэжыму Садама Хусейна ўдавалася падтрымліваць адносны дабрабыт грамадзян за кошт сацыяльных праграм і падтрымкі для насельніцтва, агульнадаступнасцю адукацыі, жылля, харчавання і медыцыны. Пераважна ўрад забяспечваў гэта за кошт гандлю нафтай.
Ужо ў канцы 2000-х паляпшэнне ўмоў бяспекі і пачатковая хваля замежных інвестыцый дапамагалі стымуляваць эканамічную актыўнасць, асабліва ў сектарах энергетыкі, будаўніцтва і рознічнага гандлю. Інфляцыя паслядоўна зніжалася з 2006 года, паколькі ваенна-палітычная сітуацыя палепшылася.
Суд над былой уладай
Пасля ўварвання і пачатку акупацыі супраць экс-прэзідэнта Садама Хусейна і шэрагу яго набліжаных былі заведзены крымінальныя справы па факце ўчынення шэрагу злачынстваў.
Пінскводбуд
«Пінскводбуд» — дзяржаўнае будаўнічае прадпрыемства Беларусі, заснаванае ў студзені 1972 годзе ў Пінску (Брэсцкая вобласць) ў якасці спецыялізаванага трэсту «Пінскводбудмеханізацыя». Галоўнае прадпрыемства размяшчаецца па вуліцы Пушкіна, д. 5. Адыграла істотную ролю ў меліярацыі ў Брэсцкай вобласці.
Акупацыя Ірака (2003—2011)
Суд над былой уладай
У ліпені 2004 г. Садам быў перададзены часоваму ўраду краіны, застаючыся пры гэтым пад аховай амерыканскіх вайскоўцаў. Трыбунал прыступіў да збору і аналізу доказаў яго шматлікіх злачынстваў. Так, на працягу лета 2005 г. было распаўсюджана чатыры афіцыйныя відэазапісы з допытамі абвінавачаных па справе Садама Хусейна. 19 чэрвеня быў паказаны допыт стрыечнага брата экс-прэзідэнта Алі Хасана аль-Маджыда па мянушцы «Хімічны Алі», які ўдзельнічаў у 1988 годзе ў атручванні жыхароў курдскай вёскі баявымі газамі. 15 чэрвеня з’явілася відэасправаздача аб допыце трох іншых паплечнікаў Садама — ягонага былога сакратара, былога віцэ-прэзідэнта і былога міністра ўнутраных спраў Ірака. Яшчэ раней быў апублікаваны запіс допыту самога экс-прэзідэнта. Акрамя таго, атрымалі распаўсюджванне кадры відэаздымак без гуку допытаў двух адзінакроўных братоў былога дыктатара — Барзана Ібрагіма Хасана Тыкрыці і Уотбана Ібрагіма Хасана, якія былі прэзідэнцкімі саветінікамі і падазраваліся ў датычнасці да забойстваў курдаў.
Пінскводбуд
Гісторыя
У студзені 1972 года Міністэрства меліярацыі і воднай гаспадаркі БССР заснавала спецыялізаваны трэст «Пінскводбудмеханізацыя», у склад якога перадалі трэст «Брэстводбуд», 6 будаўніча-мантажных кіраўніцтваў (БМК; Ганцавіцкае, Лунінецкае, Пінскае, Столінскае, Целяханскае, Іванаўскае) і Гарадзішчанскую перасоўную механізаваную калону № 5 (ПМК-5; Баранавіцкі раён). Пазней далучылі яшчэ 4 ПМК: Лагішынскую № 34 (Пінскі раён), Ляхавіцкую № 24, Мікашэвіцкую № 22 (Лунінецкі раён) і Давыд-Гарадоцкую № 111 (Столінскі раён). У якасці дапаможных пусцілі Пінскі завод жалезабетонных вырабаў, цэнтральную рамонтную майстэрню (вёска Пінкавічы, Пінскі раён) і аўтатранспартны ўчастак. На пачатак 1977 года трэст налічваў звыш 4800 супрацоўнікаў, з іх 1500 механізатараў і 450 інжынераў. Прадпрыемства мела 435 аўтамабіляў, 320 вусеневых і колавых трактароў, 225 адна- і 73 шматкаўшовых экскаватараў, 165 бульдозераў, 152 карчавальнікі і 24 скрэперы. 28 снежня 1979 года пасля 7-гадовага будаўніцтва ў Ганцавіцкім раёне здалі вадасховішча Лактышы плошчай 1520 га і аб’ёмам вады ў 50,2 млн м³. Агульная плошча рыбаводчых сажалак склала 2549 га. Звыш 200 км² у вадазборы ракі Лань атрымалі пастаянную крыніцу ўвільгатнення.
Акупацыя Ірака (2003—2011)
Суд над былой уладай
Першапачаткова асноўнымі абвінавачваннямі павінны былі быць супрацоўніцтва з тэрарыстычнымі арганізацыямі і распрацоўка зброі масавага знішчэння. Аднак, як высветлілася пазней, на момант ўварвання замежных сіл у 2003 годзе Ірак не меў ніякіх забароненых сродкаў і не супрацоўнічаў з баевікамі.
Пінскводбуд
Гісторыя
У 1978 годзе ў Пінскім раёне скончылі 3-гадовае будаўніцтва вадасховішча Пагост і рыбнай гаспадаркі «Палессе» (вёска Вяз), якая ўключала нераставыя, матачныя і выгульныя сажаркі-рыбнікі. Ваду ў іх падавалі помпавыя станцыя з вадасховішча Пагост праз магістральныя і падальныя каналы, аснашчаныя дамбамі, шлюзамі і плацінамі. Упершыню пры будаўніцтве давялося выселіць і затапіць вёску Грушка, што налічвала 76 дамоў і каля 200 жыхароў. У 1970-я гады меліярацыя ў асноўным праводзілася з выкарыстаннем балотаходных бульдозераў Т-130, якія выпускаў Чалябінскі трактарны завод (РСФСР). 26 мая 1985 года ў вёсцы Селішча (Пінскі раён) заклалі найбольшую ў Еўропе плантацыю (на 2012 год ААТ «Беларускія журавіны» з сажалкай-адстойнікам на 6 гектараў) з тэрмінам службы на 30 гадоў і да 50 гадоў пры належным доглядзе). Журавінавая плантацыя ўключала чэкі, каналы, дамбы і трубы для пастаяннага арашэння, якое таксама дзейнічала на палях для вырошвання буякоў.
З 1 красавіка 1988 года трэст атрымаў сучасную назву «Пінскводбуд». Да 1990 года прадпрыемства ўвяло ў дзеянне звыш 3000 км² асушаных і 350 км² арашальных зямель, пабудавала звыш 5000 гідратэхнічных збудаванняў (насосных станцыяў, мастоў, шлюзаў, дамбаў, плацін і вадасховішчаў агульным аб’ёмам каля 200 млн м³ вады) і каля 3000 кватэр агульнай плошчай звыш 109 000 м². Для будаўніцтва асфальтаваных дарог між паселішчамі дзейнічалі 6 асфальтабетонных заводаў. На меліяраваных землях заснавалі звыш 200 савецкіх гаспадарак (саўгас), з іх найбольшыя: у Пінскім раёне — «Парахонскі» (на 2012 г. ААТ з 10-ю жывёлагадоўчымі комплексамі па 10 000 галоваў жывёлы кожны), «Маладзельчыцы» і «24-ы з’езд КПСС» (в. Жыдча); у Ганцавіцкім — «Адраджэнне» (аг. Раздзялавічы) і «Ясенева» (в. Яловая); у Лунінецкім — імя Леніна і «25-ы з’езд КПСС» (в. Міжлессе); у Іванаўскім раёне — імя Івана Паліўкі (в. Тышкавічы); у Івацэвіцкім — «Перамога» (в. Вулька Аброўская); у Ляхавіцкім — «Востраў».
Акупацыя Ірака (2003—2011)
Суд над былой уладай
Першы судовы працэс з удзелам Садама пачаўся перад спецыяльным трыбуналам Ірака 19 кастрычніка 2005 года. На гэтым працэсе былы лідар краіны і сем іншых абвінавачаных былі асуджаны за злачынствы супраць чалавечнасці ў дачыненні да падзей, якія мелі месца пасля няўдалай спробы замаху ў Дуджэйле ў 1982 годзе членамі ісламскай «Давы». Другое і асобнае судовае разбіральніцтва пачалося 21 жніўня 2006 года, падчас якога былі асуджаны Садам і шэсць іншых абвінавачаных у генацыдзе падчас ваеннай кампаніі «Анфаль» супраць курдаў у Паўночным Іраку.
Пінскводбуд
Гісторыя
У пачатку 1990-х гадоў «Пінскводбуд» пераважна будаваў пасёлкі ў Гомельскай і Магілёўскай абласцях для перасяленцаў у рамках пераадолення наступстваў Чарнобыльскай катастрофы. У 1995 годзе трэст «Пінскводбуд» перайшоў у падпарадкаванне дзяржаўнага канцэрна «Белмеліяводгас» (Мінск, Беларусь), які стаў асноўным замоўнікам будаўніцтва і перабудовы меліярацыйных збудаванняў і водных гаспадарак. У другой палове 1990-х гадоў істотнымі заказамі былі будаўніцтва і рэканструкцыя ахоўных і вадаправодных збудаванняў на трасе нафтаправода Мазыр-Брэст для «Гомельтранснафта Сяброўства», добраўпарадкаванне беларуска-літоўскай граніцы для Дзяржаўнага камітэта памежных войскаў Рэспублікі Беларусь. У жніўні 1999 г. канцэрн «Белмеліяводгас» сваім Загадам перадаў прадпрыемствам, якім належалі меліярацыйныя збудаванні, 3 адпаведныя перасоўныя механізаваныя калоны (ПМК): Мікашэвіцкую № 22, Лагішынскую № 34 і Давыд-Гарадоцкую № 111. 15 сакавіка 2001 г. Выканаўчы камітэт Брэсцкай вобласці паставіў на ўлік «Пінскводбуд» у якасці ўнітарнага прадпрыемства. У кастрычніку 2001 года прадпрыемствам-уласнікам меліярацыйных збудаванняў перадалі Ганцавіцкую і Ляхавіцкую ПМК. У выніку ў складзе УП «Пінскводбуд» засталіся цэнтральная рамонтная майстэрня, у якую ўключылі аўтапарк і завод жалезабетонных вырабаў, і 5 ПМК у Івацэвіцкім, Лунінецкім, Пінскім, Столінскім і Іванаўскім раёнах на аснове былых будаўніча-мантажных кіраўніцтваў (БМК). У 2001 г. аб’ём меліяратыўнага будаўніцтва ў Брэсцкай вобласці 50-кратна скараціўся параўнальна з 1991 годам.
З пачатку 2000-х гадоў дзейнасць пераважна складалася з выканання захадаў абароны і перасцярогі ад паводак, у тым ліку ўзвядзення збудаванняў у Давыд-Гарадку (Столінскі раён) і пракладкі новага рэчышча ракі Гарынь вакол яго, агароджанага асфальтавымі дамбамі. За 2005—2011 гады «Пінскводбуд» набыў 49 экскаватараў, з іх каля 40 у Коханаўскага экскаватарнага завода (Талачынскі раён, Віцебская вобласць), таксама 11 трактароў і каля 50 перасоўных насосных станцыяў. На пачатак 2011 года прадпрыемства налічвала 1053 супрацоўнікі. За 2011 год меліярацыя склала 40 % працы прадпрыемства. Да ААТ «Пінскводбуд» далучылі рыбную гаспадарку «Лахва» (Лунінецкі раён). На 31 снежня 2016 года 99,5 % акцый прадпрыемства належала дзяржаўнаму аб’яднанню «Белводгас» (Мінск).
Акупацыя Ірака (2003—2011)
Суд над былой уладай
5 лістапада 2006 года ён быў прысуджаны да смяротнага пакарання праз павешанне. 26 снежня апеляцыя была адхілена, а смяротны прысуд пакінуты ў сіле. Ніякіх далейшых апеляцый прынята не было, і падсудны быў пакараны праз 30 дзён. Дата і месца пакарання трымаліся ў сакрэце да прывядзення прысуду ў выкананне. Садам Хусейн быў пакараны праз павешанне 30 снежня таго ж года. Пасля яго смерці ўсе іншыя абвінавачванні былі зняты.
Пінскводбуд
Структура
На 2017 год ААТ «Пінскводбуд» уключала цэнтральную рамонтную майстэрню (ЦРМ; в. Пінкавічы, Пінскі раён), доследную рыбную гаспадарку «Лахва» (Лунінецкі раён) і 5 перасоўных механізаваных калон: 58-я (Пінкавічы), 59-я (Лунінец), 60-я (пас. Целяханы, Івацэвіцкі раён), 61-я (Іванава) і 62-я (Столін).
Акупацыя Ірака (2003—2011)
Перадумовы
Фарміраванне іракскага ўрада яшчэ не азначала вяртанне краіне суверэнітэту. Амерыканцы не вырашаліся перадаваць ініцыятыву ў рукі новым ўладам, паколькі адразу пасля выбараў і пачатку фарміравання кабінета міністраў і парламента Ірак захліснуў міжканфесійны канфлікт паміж шыітамі і сунітамі. Аднак актыўная хваля рэлігійнага супрацьстаяння неўзабаве пачала зніжацца. У той жа час, пачынаючы з 2008 года, скарачалася актыўнасць баевікоў супраць замежных фармаванняў і мясцовага насельніцтва. Так, па даных іракскай паліцыі, да сярэдзіны красавіка 2008 года за два месяцы, у Багдадзе загінулі 1586 мірных жыхароў у параўнанні з 2871 загінулымі за аналагічны двухмесячны перыяд у снежні—лютым мінулага года. Таксама на 80% знізілася колькасць выкраданняў, а забойстваў — на 90%.
Шмат у чым такія вынікі сталі магчымыя дзякуючы стратэгіі «Новы шлях наперад» (The New Way Forward), больш вядомай як «Вялікая хваля» (Surge ). Пра пераход да яе 10 лютага 2007 года заявіў асабіста прэзідэнт Джордж Буш. У сваім выступе перад нацыяй ён прызнаў, што раней дапусціў памылкі ў іракскім пытанні, а таксама адзначыў, што асноўнымі прычынамі папярэдніх правалаў сталі недахоп войскаў і недастатковая свабода дзеянняў амерыканскага камандавання. Новая стратэгія прадугледжвала адпраўку ў Ірак дадатковых сіл у 21,5 тыс. вайскоўцаў і ўзмацненне мер па ахове мяжы. Да гэтага часу ў Ірак перыядычна накіроўваліся дадатковыя войскі, як правіла, на час нацыянальных выбараў або ў сувязі з чарговым абвастрэннем сітуацыі. Розніца заключалася ў тым, што ўзмацненне кантынгенту павінна было працягнуцца на досыць доўгі тэрмін. Акрамя таго, калі раней амерыканскія войскі пакідалі вычышчаны ад баевікоў раёны, то план «вялікай хвалі» прадугледжваў, што яны будуць заставацца ў іх для працяглага падтрымання бяспекі.
Паступова амерыканцы ўсё больш давяралі мясцовых сілавікам, перадаючы ім у распараджэнне рэгіён за рэгіёнам. Часам нават іракскія войскі былі нашмат дзеяздольнымі, чым кааліцыйныя. Так, напрыклад, восенню 2007 года брытанскія войскі практычна цалкам пакінулі Басру ў распараджэнне атрадаў з групоўкі «Армія Махдзі». Пад іх кантролем заставаўся толькі аэрапорт і прылеглыя раёны. У канцы сакавіка 2008-га іракская армія правяла аперацыю «Атака рыцараў», выбіўшы баевікоў з горада.
Яшчэ ў 2003—2004 гадах ішла гаворка пра тое, што можна пайсці па шляху В’етнама, калі барацьба з партызанскім рухам ажыццяўляецца пераважна мясцовымі ўзброенымі падраздзяленнямі, у той час як амерыканцы займаюцца падрыхтоўкай вайскоўцаў і матэрыяльна-фінансавай падтрымкай.
Прававая падрыхтоўка
27 красавіка 2007 года Кангрэс ЗША прыняў законапраект аб дадатковых выдатках для Ірака, які ўсталёўваў крайні тэрмін вываду войск, але прэзідэнт Буш наклаў вета на гэты законапраект, спаслаўшыся на сваю заклапочанасць з нагоды ўстанаўлення крайняга тэрміну вываду амерыканскіх сіл.
9 мая Джым Макговэрн прадставіў Палаце прадстаўнікоў свой план па забяспечэнню перадыслакацыі (вывада) арміі Злучаных Штатаў з Ірака. Аднак і гэты законапраект праваліўся з 255 галасамі супраць 171. Ужо 12 ліпеня Палата прадстаўнікоў прагаласавала 223 супраць 201 галасоў за перадыслакацыю амерыканскіх узброеных сіл. Рэзалюцыя патрабавала, каб большая частка войскаў была выведзена з Ірака да 1 красавіка 2008.
27 лютага 2009 года на базе марской пяхоты Кэмп-Лежэн у Паўночнай Караліне новы прэзідэнт Барак Абама абвясціў аб пераглядзе першапачатковай даты вываду войск з Ірака. Неабходна было падоўжыць першапачатковую дату — 30 чэрвеня 2009 года — яшчэ на 10 месяцаў, да 31 жніўня 2010 года. Абама пацвердзіў прыхільнасць першапачатковай даце поўнага вываду войскаў — 31 снежня 2011 года, усталяванай пагадненнем паміж адміністрацыяй Буша і іракскім урадам.