cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Бярозкі (Брагінскі раён)
Карона Каралеўства Польскага
Згаданыя Бярозкі (Beruzki) ў тарыфах падымнага падатку Кіеўскага ваяводства 1711 і 1714 гадоў. У 1734 годзе ў Бярозках налічвалася крыху больш за 20 двароў, з якіх выплачваліся 2 злотыя і 11 з паловай грошаў. Паводле тарыфу 1754 года, з 40 двароў (×6 – каля 240 жыхароў) вёскі Бярозкі «do grodu» (Оўруцкага замка) выплачвалася 6 злотых, 7 з паловай грошаў, «na milicję» (на вайсковыя патрэбы павета і ваяводства) 25 злотых. У апошніх двух выпадках прыналежнасць паселішча пазначаная як спрэчная (in controverso). Але ўладальнік названы ў датаваным 15 лютага 1754 года запісе «wieczystego prawa darownego» на добры Ёлча, Бярозкі, Савічы, Грушна «і іншых», відавочна, прыналежных да Ёлчанскага ключа, ад падканцлера літоўскага графа Міхала Сапегі войскаму ашмянскаму пану Францішку Ракіцкаму, за подпісам вялікага канцлера літоўскага князя Міхала Чартарыйскага, замацаваным вялікай пячаткай.
Расійская імперыя
Паводле ведамасці Ёлчанскай Свята-Міхайлаўскай царквы за 1818 год, прыналежная да яе прыходу вёска Бярозкі была ўласнасцю маршалка Мінскай губерні пана Людвіка Ракіцкага. У 1850 годзе — уласнасць паноў Прозараў. У «Списках населённых мест Минской губернии по уездам, приходам, еврейским обществам со сведениями об их расположении и народонаселении [Дело] : 1857 г.» засведчана, што 253 жыхары вёскі Бярозкі з'яўляліся прыхаджанамі Ёлчанскай Свята-Міхайлаўскай царквы, 3 мужчыны і 3 жанчыны з ліку жыхароў фальварка Бярозкі былі парафіянамі Астраглядаўскага касцёла Унебаўзяцця Найсвяцейшай Панны Марыі.
У парэформенны перыяд — у Ёлчанской воласці. Згодна са звесткамі на 1876 і 1879 гады, Бярозкі заставаліся ў прыходзе Ёлчанскай царквы. На 1909 год у Бярозках налічвалася 77 двароў, 635 жыхароў.
Найноўшы час
9 лютага 1918 года, яшчэ да падпісання Брэсцкай мірнай дамовы з бальшавіцкай Расіяй (3 сакавіка), Германія перадала паўднёвую частку Беларусі Украінскай Народнай Рэспубліцы. У адказ на гэта, 9 сакавіка Другой Устаўной граматай тэрыторыя абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. Бярозкі ў складзе Рэчыцкага павета, аднак, апынуліся ў часова створанай 15 чэрвеня Палескай губерні з цэнтрам у Рэчыцы, з кастрычніка — у Мазыры. З 18 мая тут дзейнічала «варта Украінскай Дзяржавы».
1 студзеня 1919 года, згодна з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі, Рэчыцкі павет увайшоў у склад Сацыялістычнай Савецкай Рэспублікі Беларусі, але 16 студзеня разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі быў далучаны да РСФСР. Пасля ўз’яднання з БССР, ад 8 снежня 1926 года па 30 снежня 1927 года вёска — цэнтр Бярозкаўскага сельсавета Камарынскага раёна Рэчыцкай акругі (з 9 чэрвеня 1927 года — Гомельскай акругі). У 1930 годзе арганізаваны калгас «Дняпроўскі араты», працавалі гамарня, вятрак. Падчас Вялікай Айчыннай вайны у верасні 1943 года нямецкія карнікі спалілі 140 двароў, забілі 21 жыхара. Вызвалена 24 верасня 1943 года 15-м стралковым корпусам 13-й арміі Цэнтральнага фронта. У баях за вёску адмеціліся сяржант І. А. Юсупаў капітан М. А. Паўлоцкі, камандзір аддзялення разведкі Герой Савецкага Саюза І. Г. Лысанаў. На франтах і ў партызанскай барацьбе загінулі 68 жыхароў, памяць пра якія ўвекавечвае абеліск, пастаўлены ў 1968 годзе ў цэнтры вёскі. У складзе саўгаса «Краснае» (цэнтр — вёска Краснае). Ёсць клуб.
Нацыянальная прэмія Украіны імя Тараса Шаўчэнкі
Нацыянальная прэмія Украіны імя Тараса Шаўчэнкі (Національна премія України імені Тараса Шевченка) — найвышэйшая дзяржаўная ўзнагарода Украіны ў галіне культуры і мастацтва, названая ў гонар украінскага паэта Тараса Шаўчэнкі. Пастанову аб прасуджэнні прэміі прымае прэзідэнт Украіны на падставе прапаноў Камітэту па Нацыянальнай прэміі Украіны імя Тараса Шаўчэнкі.
Гісторыя ўзнагароды
Прэмія была заснавана 20 мая 1961 года пастановай Савету міністраў УССР як рэспубліканская прэмія імя Тараса Шаўчэнкі. Згодна з пастановай, гэтай прэміяй узнагароджваліся дзеячы літаратуры, мастацтва, музыкі, тэатральнага мастацтва і кінематаграфіі.
Упершыню прэмія была ўручана 9 мая 1962 года. Першымі дыплом і званне лаўрэатаў атрымалі Павел Тычына, Алесь Ганчар і Платон Майбарада. Грашовая прэмія лаўрэата ў тыя часы складала 2500 рублёў.
У 1969 годзе рэспубліканская прэмія была пераназвана ў «Дзяржаўную прэмію УССР імя Т. Р. Шаўчэнкі». А 22 чэрвеня 2000 года прэміі быў прысвоены статус найвышэйшай узнагароды Украіны згодна з указам прэзідэнта Украіны № 808/2000 з назвай «Нацыянальная прэмія Украіны імя Тараса Шаўчэнкі».
Палажэнне аб узнагароджанні
Прэмія прысуджаецца ўказам прэзідэнта Украіны. Гэтай прэміяй узнагароджваюцца грамадзяне за выдатныя дасягненні ў галіне літаратуры і мастацтва, публіцыстыкі і журналістыкі і істотны ўклад у развіццё культуры.
Штогод можа прысуджацца не больш за дзесяць Нацыянальных прэмій. Вылучэнне работ для прысуджэння прэміі ажыццяўляецца з моманту іх публікацыі на працягу апошніх пяці гадоў, але не раней чым за паўгоду да іх вылучэння.
Творы і працы на сушуканне Нацыянальнай прэміі Украіны імя Тараса Шаўчэнкі вылучаюць Міністэрства культуры і турызму Украіны, Нацыянальная акадэмія навук Украіны, Акадэмія мастацтваў Украіны, творчыя саюзы Украіны і літаратурна-мастацтвазнаўчыя аб’яднанні Украіны. Прэмія можа прысуджацца грамадзянам Украіны, іншых дзяржаў і асобам без грамадзянства.
Нацыянальная прэмія прысуджаецца аўтару або выканаўцу адзін раз на працягу жыцця. Яму выдаецца дыплом лаўрэата прэміі і Ганаровы знак лаўрэата. Памер грашовай прэміі ўсталёўваецца штогод указам прэзідэнта Украіны і ў 2010 годзе складаў 130 000 грыўняў.
Указ прэзідэнта Украіны аб прысуджэнні Нацыянальнай прэміі публікуецца штогод 9 сакавіка ў газеце «Урядовий кур’єр» і абвяшчаецца па радыё і тэлебачанні.
Дыпломы і ганаровыя знакі лаўрэатам Нацыянальнай прэміі ўручае прэзідэнт Украіны 9 сакавіка падчас урачыстага мерапрыемства, прысвечанага дня нараджэння Тараса Шаўчэнкі ў Нацыянальнай оперы Украіны (аднак у 2010 годзе прэзідэнт Украіны Віктар Януковіч правёў уручэнне Шаўчэнкаўскай прэміі на ў Каневе, дзе пахаваны Шаўчэнка).
Марыя Пшаздзецкая
Марыя Ганна Валерыя з Тызенгаўзаў Пшаздзецкая (Maria Przezdziecka z Tyzenhauzów; 13 лістапада 1823, Паставы — 5 мая 1890, Варшава) — мастачка, мецэнатка.
Біяграфія
Марыя Пшаздзецкая нарадзілася 13 лістапада ў Паставах. Дачка вядомага навукоўца-арнітолага Канстанціна Тызенгаўза і Валерыі з Ваньковічаў. З дзяцінства грала ў сямейным тэатры. Атрымоўвала хатнюю адукацыю, маляванню, музыцы і арніталогіі яе навучаў бацька.
Маладую пару аб’ядноўвалі мастацкія зацікаўленні: калі Аляксандр Пшаздзецкі ў тым жа 1842 годзе апублікаваў артыкул у віленскім «Атэнеуме» пра пастаўскую карцінную галерэю, Марыя падарыла бацьку на імяніны альбом з копіямі гэтых карцін. У 1845—1849 пара Пшаздзецкіх падарожнічала па Еўропе, найдаўжэй затрымалася ў Італіі, дзе захаплялася помнікамі мастацтва і завяла шматлікія знаёмствы ў літаратурных і мастацкіх колах. Марыя цесна звязалася з герцагіняй Зоф’яй Адэскалькі, у дзявоцтве Браніцкай, чый салон у быў адным з галоўных цэнтраў грамадскага і інтэлектуальнага жыцця Рыма і якую, дзякуючы яе ўплыву ў ватыканскіх колах, называлі «першым польскім Папам». У Рыме і Неапалі Марыя вучылася жывапісу, яна таксама падтрымлівала кантакты са шматлікімі мастакамі, пра што сведчыць яе альбом, у які ўвайшлі творы такіх мастакоў, як: Эжэн Дэлакруа, Поль Дэларош, Гарацый Вернэ, Іпаліт Беланжэ, Філіп Кёльман, Пётр Міхалоўскі, Марцін Залескі, Караль Баліцкі, Ян Дравачынскі.
Мастацкая творчасць Марыі Пшэдзецкай малавядомая, хоць яе сучаснікі адзначалі, што кожную вольную хвіліну яна прысвячала «любімым заняткам жывапісам», найбольшага майстэрства дасягнула ў тэхніцы акварэлі. Сваіх работ звычайна не выстаўляла. Выключэннем стала акварэльная копія партрэта Кацярыны з Браніцкіх Патоцкай, напісанага Францам Вінтэрхальтэрам, якая двойчы экспанавалася: у 1860 г. у Варшаве і ў 1894 г. у Львове, атрымаўшы прызнанне сваёй дакладнасцю малюнка, а таксама глыбінёй і насычанасцю акварэльнай колеравай гаммы. Малюнкі, акварэлі і карціны, напісаныя графіняй, знаходзіліся пераважна ў сямейных калекцыях і ў асноўным былі знішчаны ў Варшаве ў 1944 у палацы Пшаздзецкіх.
«Ineffebilis Deus»
Найважнейшым мастацкім дасягненнем Марыі Пшаздзецкай, несумненна, з’яўляецца афармленне рукапіснага кодэкса, які змяшчае польскі пераклад булы папы Пія IX «Ineffebilis Deus» аб Беззаганным Зачацці Найсвяцейшай Панны Марыі, складзенага з 26 аркушаў. Над гэтым творам мастачка пачала працаваць у 1857 па ініцыятыве аўтара перакладу булы кс. Аляксандра Елавіцкага. Багаты жывапісны дэкор у выглядзе пашыраных бардзюраў, якія атачаюць тэкставае поле, прадстаўляе гісторыю культу Маці Божай Каралевы на фоне гісторыі польскага народа. Іканаграфічную праграму распрацавала Марыя Пшаздзецкая, магчыма, з удзелам яе мужа Аляксандра. Арнамент кожнай старонкі, вытрыманы ў стылістыцы дадзенага гістарычнага перыяду, змяшчае выявы каралёў, знакамітых людзей, святых заступнікаў, зробленыя па матывах вядомых гістарычных карцін, а таксама віды гарадоў, замкаў, храмаў і батальныя сцэны (напр., аблога Яснай Гары, рэльеф Вены). Кожнай старонцы апякуецца адзін з шанаваных у Польшчы вобразаў Маці Божай: Яснагорскай, Вострабрамскай, Латычаўскай, Троцкай, Лэжайскай і інш. Ілюстраванне кнігі не было завершана з-за пагаршэння зроку мастачкі і зацвярдзення пальцаў правай рукі — без упрыгожванняў засталіся дзве апошнія старонкі кодэкса, якія змяшчаюць заключныя часткі тэксту булы. Тым не менш, у 1892 сын Марыі Пшаздзецкай, Канстанцін, перадаў рукапіс наступніку Пія IX папу Льву XIII падчас спецыяльнай аўдыенцыі. Кодэкс захоўваецца ў калекцыі Ватыканскай бібліятэкі.
«Terra Mariana»
У Ватыканскай бібліятэцы ёсць яшчэ адна праца, звязаная з асобай Марыі Пшаздзецкай, якую варта адзначыць. Гаворка ідзе пра шырокафарматны альбом «Terra Mariana (1186—1888)», падараваны балтыйскай арыстакратыяй папе Льву XIII з нагоды залатога юбілею яго святарства. Мастацкая кніга складаецца з 70 багата ілюстраваных старонак, якія адлюстроўваюць гісторыю хрысціянства ў польскай Лівоніі. Ініцыятарам працы і асноўнай фундатаркай была Марыя Пшаздзецкая, якая прыцягнула да яе рэалізацыі выдатнага даследчыка гісторыі балтыйскіх краін барона. Гісторык распрацаваў змястоўную канцэпцыю кнігі і запрасіў да супрацоўніцтва вялікую групу мастакоў, архітэктараў і друкароў.
У 2014 Латвійская нацыянальная бібліятэка зрабіла факсімільнае перавыданне альбома ў 1000 экз. Адзін асобнік факсімальнага перавыдання атрымаў і мінскі мітрапаліт Тадэвуш Кандрусевіч. 18 лістапада 2015 адбылася прэзентацыя альбома ў Нацыянальнай бібліятэцы Беларусі.
У 2017 у Полацкім дзяржаўным універсітэце адбыўся навуковы семінар, прысвечаны гісторыі падрыхтоўкі альбома «Terra Mariana (1186—1888)». Латышская дэлегацыя наведала таксама і Паставы, родны горад ініцыятаркі стварэння гэтага ўнікальнага выдання.
Дабрачыннасць
Пасля смерці мужа ў 1871 годзе Марыя Пшаздзецкая прысвяціла сябе ў асноўным дабрачыннасці, а сама жыла вельмі сціпла. У Вільні фундавала шпіталь для сляпых, які таксама ўтрымлівала ў значнай ступені са сваіх сродкаў. Падтрымлівала рымскі ордэн рэсурэкцыяністаў.
Яе мастацкія інтарэсы і разуменне ролі культуры і рэлігіі ў грамадска-палітычным жыцці паўплывалі на характар ​​яе ініцыятыў. Закончыла будаўніцтва касцёла ў Ракішках, распачатае яе братам Райнольдам, прывезла ў гэты касцёл разбяны амбон з Брусэля, які каштаваў 30 000 франкаў. Заснавала ў Ракішках знакамітую школу арганістаў, дзе працаваў выдатны чэшскі арганіст Рудольф Ліман.
Хадайнічала аб будаўніцтве касцёла ў сваім родным горадзе Паставы, што выклікала супраціў расійскіх уладаў.
Падтрымлівала і варшаўскія касцёлы (Святога Аляксандра, Усіх Святых), а ў касцёле Святых Пятра і Паўла ў Кошыках пабудавала капліцу для сямейнага маўзалея роду Пшаздзецкіх, дзе яна была пахавана 9 мая 1890 г. Касцёл быў цалкам разбураны пасля Варшаўскага паўстання, а прах Марыі Пшаздзецкай і іншых членаў сям’і быў перанесены на могілкі Бродна.
Спіс брытанскіх манархаў
Ніжэй прыведзены спіс манархаў Англіі, Шатландыі, Ірландыі, Вялікабрытаніі і Злучанага каралеўства, гэта значыць дзяржаў, якія існавалі або існуюць на Брытанскіх астравах, а менавіта:
У перыяд ранняга Сярэднявечча на Брытанскіх астравах існаваў яшчэ цэлы шэраг дзяржаў, пералік манархаў якіх знаходзіцца ў наступных артыкулах:
Дзяржавы, якія ўтварылі Англію:
Дзяржавы, якія ўтварылі Шатландыю:
Каралеўствы Уэльса:
NGC 6288
NGC 6288 (іншыя абазначэнні — MCG 11-21-6, ZWG 320.55, ZWG 321.8, NPM1G +68.0154, PGC 59312) — галактыка ў сузор’і Дракон.
Спіс брытанскіх манархаў
Каралеўствы Ірландыі:
NGC 6288
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Спіс брытанскіх манархаў
Іншыя дзяржавы:
Спіс манархаў
{| width="100%" cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" border="1" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 0.5em 1em 0.5em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse;"
Данецкі нацыянальны ўніверсітэт імя Васіля Стуса
Данецкі нацыянальны ўніверсітэт імя Васіля Стуса (Донецький національний університет імені Василя Стуса) — украінская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова, да пачатку вайны на ўсходзе Украіны размяшчаўся ў Данецку, цяпер - у Вінніцы.
Гісторыя
Перапынак у працы педінстытута доўжылася 2 гады і 14 дзён. 15 снежня 1943 года, пасля выгнання нямецкіх акупантаў з Украіны, была прынята пастанова Савета Народных Камісараў УССР і ЦК кампартыі Украіны аб аднаўленні дзейнасці інстытута. Аблвыканкам выдзеліў яму чацвёрты паверх данецкай сярэдняй школы №3. Навучальны працэс забяспечвалі 15 выкладчыкаў, сярод іх з даваеннага выкладчыцкага складу Ф.С. Гарчэвіч, Ю.Ф. Грыцай, Г.І. Львоўская, Я.С. Мірашнічэнка, Н.А Малдаўская, Г.І. Рыхтэр. Абавязкі дырэктара ў 1944 годзе выконваў матэматык Якаў Сямёнавіч Мірашнічэнка. Аднавіў працу фізіка-матэматычны факультэт, створаны яшчэ ў 1941 годзе. У 1945 годзе інстытут пераехаў у будынак школы № 18 (вул. Чалюскінцаў, 49). У вольны ад заняткаў час будынак рамантаваўся сіламі студэнтаў і выкладчыкаў. Праца ў цесным, непрыстасаваным для заняткаў памяшканні доўжылася шэсць гадоў. 18 сакавіка 1950 года інстытут атрымаў навучальны корпус плошчай 5 тыс. квадратных метраў, рэканструяваны з памяшкання школы №37 па адрасе вул. Універсітэцкая, 18. Скончана таксама будаўніцтва інтэрната, дзе размясцілася каля 400 студэнтаў.
Да 2014 года Данецкі нацыянальны ўніверсітэт з'яўляўся адной з найбуйнейшых ва Украіне вышэйшай навучальнай установай па колькасці студэнтаў дзённай і завочнай форм навучання.
Гісторыя пасля пачатку вайны на ўсходзе Украіны
У верасні 2014 праз вайну Міністэрства адукацыі і навукі паведаміла аб эвакуацыі ўніверсітэта з Данецка ў Вінніцу. 3 лістапада 2014 г. універсітэт пачаў у Вінніцы навучальны год. Аднак частка выкладчыкаў вырашыла застацца на непадкантрольнай Кіеву тэрыторыі Данецка і ажыццяўляць адукацыйную і навуковую дзейнаць як вну самапрагалошанай Данецкай Народнай Рэспублікі. У адказ Міністэрства адукацыі і навукі Украіны выступіла з ініцыятывай пазбавіць выкладчыкаў, якія адмовяцца ад эвакуацыі, усіх навуковых ступеней і званняў, прысвоеных ім ВАК Украіны.
28 мая 2015 ДанНУ ў Вінніцы адзначыў 50-годдзе з дня арганізацыі універсітэта на базе педагагічнага інстытута.
Па словах рэктара універсітэта Рамана Грынюка, калі над Данецкам зноў замаячыць ўкраінскі сцяг і будуць створаныя перадумовы для вяртання вну дадому, у Вінніцы абавязкова застанецца філіял універсітэта.
У 2015 за значныя заслугі ў зацвярджэнні і прасоўванні свабоды Атлантычны Савет ўзнагародзіў універсітэт Прэміяй свабоды (англ. Freedom Award) разам з такімі асобамі, як Карл Більт, Агнешка Холанд, Барыс Нямцоў (пасмяротна) і Надзея Саўчанка.
У 2016 Данецкаму нацыянальнаму ўніверсітэту прысвоена імя яго вядомага выпускніка, ўкраінскага паэта і дысідэнта Васіля Стуса.
Крамяніца
Крамя́ніца (, Кремяница) — вёска ў Зэльвенскім раёне Гродзенскай вобласці. Адміністрацыйны цэнтр Крамяніцкага сельсавета. Насельніцтва 158 чал. (1997). Знаходзіцца за 12 км на паўночны захад ад Зэльвы, за 4 км ад чыгуначнай станцыі Лябяды (лінія Ваўкавыск — Баранавічы), на рацэ Самараўка (Крамяніца).
Гісторыя
Упершыню Крамяніца згадваецца ў 2-й палове XV ст. як двор Рачковічаў у Ваўкавыскім павеце. У 1498 годзе вялікі князь Аляксандр пацвердзіў правы на маёнтак кухмістру вялікай княгіні Алены Мікалаю Юндзілавічу (Рачковічу). Юндзілы-Рачковічы валодалі Крамяніцай на працягу XVI—XVIII ст. На карце Т. Макоўскага (1613) паселішча пазначыана як мястэчка. У XVII ст. маёнтак падзяляўся на 2 часткі: уласна Крамяніца і Крамяніца Старая (пазней Крамяніца Горная і Крамяніца Дольная). У 1617 годзе ў Крамяніцы Дольнай кашталян віцебскі Мікалай Вольскі заснаваў мураваны касцёл Святога Юрыя. У 1690 годзе Крамяніцай Дольнай (15 дымоў) валодаў віцебскі стольнік Міхал Юндзіл, у мястэчку Крамяніца было 82 дымы, 2 карчмы, 2 млыны. Станам на 1790 год — млын, карчма, шпіталь для бедных.
Пасля трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795) Крамяніца ў складзе Расійскай імперыі, у Ваўкавыскім павеце Гродзенскай губерні. Паводле перапісу (1897), была вёска Крамяніца Горная (32 двары, 2 крамы, кузня) і маёнтак Крамяніца Дольная, якімі валодаў граф дэ Жэльві. Пазней усе населеныя пункты зліліся ў адну вёску.
Паводле Рыжскага мірнага дагавора (1921) Крамяніца ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, у Ваўкавыскім павеце Беластоцкага ваяводства.
З 1939 года Крамяніца ў БССР, у 1940 годзе стала цэнтрам сельсавета Зэльвенскага раёна. Станам на 1972 год—84 двары, на 1997 год — 73.
Інфраструктура
Сярэдняя школа, дом культуры, бібліятэка, пошта.
Мельціна
Мельціна (Meltina) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Трэнціна — Альта-Адыджэ, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Бальцана.
Насельніцтва складае 1450 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 40 чал./км². Займае плошчу 36 км². Паштовы індэкс — 39010. Тэлефонны код — 0471.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы.
Беразіно (археалагічны помнік)
Беразіно — археалагічны помнік каля вёскі Беразіно Докшыцкага раёна Віцебскай вобласці.
Гарадзішчы
Знаходзіцца за 1 км на паўднёвы ўсход ад вёскі, на ўзгорку пад назвай «Талерка». Вышыня 17-18 м. Пляцоўка памерам 49-47 м. З поўдня, паўднёвага ўсходу і паўднёвага захаду вал і роў. У 1971 годзе абследаваў А. Р. Мітрафанаў, у 1992 годзе — А. У. Ільюцік. Культурны пласт 0,2-0,8 м. Знойдзены фрагменты глінянага посуду, абпаленыя камяні, кавалкі шлаку, косці жывёл. Адносіцца да днепра-дзвінскай і штрыхаванай керамікі культур (III—IV ст.).
Курганны могільнік-1
Знаходзіцца на паўночным захадзе ад вёскі, у лесе, ва ўрочышчы Выскадніца. Налічваецца 18 насыпаў.
Курганны могільнік-2
Знаходзіцца за 1,5 км на поўнач ад маста праз раку Бярэзіну, на левым беразе ракі, ва ўрочышчы Адверніца. 2 насыпы, адзін вышынёй каля 1 м і дыяметрам да 2 м, другі за 20 м ад першага ў заходнім напрамку вышынёй каля 0,5 м і дыяметрам 1,5 м. Недалёка ад насыпаў знойдзены каменныя рубіла, сякера з адбітай палавінай абуха. У двары жыхара вёскі І. Казлоўскага ляжаў камень правільнай авальнай формы (20×30 см) з ёмістасцю. Паводле сведчання гаспадара, яго знайшлі паблізу курганоў.
Першая беларуская трупа
Першая беларуская трупа Ігната Буйніцкага — прафесійны беларускі тэатр у 1907—1913 гадах.
Створана па ініцыятыве акцёра і тэатральнага дзеяча І. Буйніцкага ў фальварку Палівачы Дзісенскага павета Віленскай губерні (цяпер вёска Палевачы Глыбоцкага раёна Віцебскай вобл.). Узнікла на аснове беларускіх вечарынак, аматарскіх «сямейных» спектакляў і да 1910 мела аматарскі характар. Трупа праводзіла асветную работу, шмат зрабіла для развіцця самадзейнай творчасці і прапаганды беларускага мастацтва, стварыла асновы нацыянальнага прафесійнага тэатра. Пад уплывам яе дзейнасці і традыцый у красавіку 1917 узнікла Першае беларускае таварыства драмы і камедыі.
Калектыў шмат гастраліраваў па Беларусі, у Вільні (1910), Пецярбургу (1911 і 1912), Варшаве (1913). У праграму паказаў спачатку ўваходзілі беларускія народныя песні, танцы, дэкламацыя вершаў і апавяданняў на роднай мове, невялікія п’есы. У трупу ўваходзіла капэла ў традыцыйным складзе дуда, скрыпка і цымбалы. Вядома, што ў склад капэлы ўваходзілі тры музыкі: дудар (Адам Шульга), скрыпач (Франак Голер) і цымбаліст (Ян Голер). 3 1910 паказы складаліся з некалькіх самастойных частак: 1-2 п’ес, дэкламацый, спеваў і танцаў. Тэатр прытрымліваўся народных традыцый, вылучаўся сінтэтычным характарам сваёй творчасці і рэалістычнай накіраванасцю. У нескладаным сцэнічным афармленні выкарыстоўваліся элементы беларускага народнага выяўленчага мастацтва, акцёры выступалі ў беларускіх нацыянальных касцюмах. Сярод драматычных выканаўцаў вызначаліся І. Буйніцкі (іграў характарна-драматычныя ролі), А. Бурбіс, Крапівіха (А. Пашкевіч), А. 3абель (З. Абрамовіч); сярод музыкантаў — Дз. Крывадубаў (Няленка) і І. Голер; сярод спевакоў — Я. Феакцістаў; сярод танцораў — І. Буйніцкі, яго дочкі Ванда і Алена, Ч. Родзевіч, Л. Родзевіч, Я. Родзевіч. Музычнай часткай кіраваў Л. Рагоўскі. Рэжысёрамі былі А. Аляксеенка, А. Бурбіс і інш.
У рэпертуар уваходзілі пастаноўкі «Модны шляхцюк» К. Каганца, «У зімовы вечар» і «Хам» паводле Э. Ажэшкі, «Сватанне» і «Мядзведзь» А. Чэхава, «Па рэвізіі» М. Крапіўніцкага, «Міхалка» Далецкіх; вершы Я. Купалы, Я. Коласа, Я. Лучыны, А. Паўловіча; песні «Чаму ж мне не пець», «Дуда-весялуха», «За гарамі, за лясамі» і інш.; танцы «Юрка», «Гняваш», «Верабей», «Лявоніха», «Мельнік», «Мяцеліца», «Антошка», «Чобат», «Качан», «Чабор», «Полька» і інш.
Спіс каралёў Даніі
Дынастыя Эстрыдсена
Час бескаралеўя (1332—1340)
Вальтэр фон Браўхіч
Вальтэр Генрых Альфрэд Герман фон Браўхіч (Walther Heinrich Alfred Hermann von Brauchitsch,, — , ) — галоўнакамандуючы сухапутных войскаў (1938—1941), генерал-фельдмаршал нямецкай арміі (з 1940).
Эдуард фон Бём-Эрмалі
Барон ( з 1917 ) Эдуа́рд фон Бём-Э́рмалі (Eduard Freiherr von Böhm-Ermolli,, Анкона — , Тропау) — аўстрыйскі военачальнік, генерал-фельдмаршал.
Біяграфія
Нарадзіўся ў сям'і паходзячага з маёра Эдуарда Бёма, узведзенага за адвагу ў Бітве пры Навары з ніжніх чыноў у афіцэры і выслужыўшагася пасля да падаравання дваранства 14 верасня 1885 года (для тытулавання было абранае ўласнае прозвішча з далучэннем дзявочага прозвішча жонкі, Марыі-Жозефы Эрмалі).
Вучыўся ў кадэцкім корпусе ў Санкт-Пёльтэне, затым у Тэрэзіянскай акадэміі. 1 верасня 1875 года выпушчаны лейтэнантам у 4-ы драгунскі Эрцгерцага Альбрэхта полк (Вельс). У 1878 годзе скончыў курс акадэміі генеральнага штаба. З 1880 года служыў у генеральным штабе, з 1891 года — у кавалерыйскай інспекцыі. З 1896 — камандзір 3-га ўланскага палка. З 1901 — камандзір 16-й кавалерыйскай брыгады ў Прэсбурге. З лістапада 1905 года — камандзір 7-й кавалерыйскай дывізіі ў Кракаве. З красавіка 1909 года — камандзір 12-й пяхотнай дывізіі. З лістапада 1911 года — камандзір 1-га пяхотнага корпуса ў Кракаве і член Тайнага савета. 1 мая 1912 года ўзведзены ў генералы ад кавалерыі.
Першая сусветная вайна
З пачаткам Першай сусветнай вайны прызначаны камандуючым 2-й арміяй, якой камандаваў да мая 1918 года. У пачатку вайны яго армія была адпраўлена супраць Сербіі, згодна з аўстрыйскім ваенным планам «Б», але неўзабаве яе прыйшлося вярнуць і адправіць на Усходні фронт для адбіцця рускага наступлення ў Галіцыі. Камандаваў арміяй у Карпацкай аперацыі, падчас аўстра-германскага наступлення ў 1915 годзе і рускага наступлення 1916 года. Генерал-палкоўнік (1 мая 1916 года). У жніўні 1917 года яму падараваны баронскі тытул — Freiherr, а 31 студзеня 1918 года Бём-Эрмалі быў выраблены ў генерал-фэльдмаршалы.
У выніку канфліктаў з германскім камандаваннем, фельдмаршал Бём-Эрмалі загадам імператара Карла быў зняты з пасады камандуючага 2-й арміяй, яго пасаду заняў генерал ад інфантэрыі Альфрэд Краўс. 2-я армія была пераназваная ва Усходнюю армію.
Між войнамі
Пасля вайны пасяліўся ў Опаве (Трапау) у Чэхаславакіі, атрымліваў ад чэшскага ўрада пенсію. Пасля анэксіі Судэцкай вобласці Германіяй (1938) атрымаў ганаровае званне генерал-фельдмаршала вермахта (адзіны з аўстрыйскіх камандуючых), а таксама шэфства над дыслакаваным у Трапау 28-м пяхотным палком.
Памёр 9 снежня 1941 года ў Вене, пахаваны ў Трапау, магіла не захавалася.
Краснае (Брагінскі раён)
Кра́снае (, Красное) — вёска ў Брагінскім раёне Гомельскай вобласці. Цэнтр Новаялчанскага сельсавета (з 2010 года ).
Размяшчэнне
У 39 км на паўднёвы ўсход ад Брагіна, 2 км ад чыгуначнай станцыі Ёлча (на лініі Оўруч — Палтава), 169 км ад Гомеля.
Транспартная сістэма
Побач аўтадарога Камарын — Брагін.
Планоўка складаецца з безсістэмнай забудовы, падзеленай каналам на паўднёвую і паўночную часткі. Жылыя хаты драўляныя сядзібнага тыпу.
Гісторыя
Па пісьмовых крыніцах вядомая з XVIII стагоддзя. У 1881 годзе згадана як вёска ў Рэчыцкім павеце Мінскай губерні, валоданне Салтанава. У 1932 годзе арганізаваны калгас «Інтэрнацыянал», працавалі гамарня, паравы млын (з 1929 года). Падчас Вялікай Айчыннай вайны на франтах і ў партызанскай барацьбе загінулі 174 мясцовых жыхара, у памяць пра загінулыя ў 1968 годзе ў цэнтры вёскі ўсталяваны абеліск. У 1959 годзе — цэнтр саўгаса «Краснае». Размяшчаліся сярэдняя школа, Дом культуры, бібліятэка, лякарня, аддзяленне сувязі, швейная майстэрня, 2 крамы, сталовая.
У наш час знаходзіцца кантрольны пункт па назіранню за радыяцыйна забруджанай мясцовасцю, з якой выселены жыхары.
Саковічы (Дзяржынскі раён)
Сако́вічы (, Саковичи) — вёска ў Дзяржынскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Путчынскага сельсавета.
Міністэрства асветы Рэспублікі Малдова
Міністэрства асветы Рэспублікі Малдова з'яўляецца адным з шаснаццаці міністэрстваў Урада Рэспублікі Малдова. Адказвае за развіццё сістэмы адукацыі ў краіне.
Малая Лапеніца
Мала́я Лапе́ніца (, Малая Лапеница) — вёска ў Ваўкавыскім раёне Гродзенскай вобласці, на рацэ Лапа. Уваходзіць у склад Ваўкавыскага сельсавета. Насельніцтва 252 чал. (2012).
Гісторыя
Упершыню Лапеніца згадваецца ў XVI ст. У розныя часы мясцовасць знаходзілася ва ўладанні Клочкаў, Трызнаў, з другой пал. XVII ст. — Агінскіх, у 1796 — Людвіка Тышкевіча.
У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795) Лапеніца апынулася ў складзе Расійскай імперыі, у Ваўкавыскім павеце Гродзенскай губерні. Станам на 1836 у мястэчку было 33 двары. На 1914 — 73 двары. У тутэйшым касцёле ў 1918—1920 служыў ксяндзом паэт Язэп Германовіч (псеўданім Вінцук Адважны), які вёў пропаведзі на беларускай мове.
Згодна з Рыжскім мірным дагаворам (1921) Лапеніца апынулася ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, у Ваўкавыскім павеце Беластоцкага ваяводства.
У 1939 Лапеніца ўвайшла ў БССР, у Ваўкавыскі сельсавет. Статус паселішча панізілі да вёскі. 23 чэрвеня 1980 года вёска перададзена з Ізабелінскага сельсавета ў Ваўкавыскі сельсавет. Станам на 1 студзеня 2004 тут было 111 двароў.
Інфраструктура
У Малой Лапеніцы працуюць сярэдняя школа, дашкольная ўстанова, клуб, бібліятэка.
Аляксей Дзмітрыевіч Церашкоў
Аляксей Дзмітрыевіч Церашкоў (, вёска Карма, Добрушскі раён, Гомельская вобласць —, Горкі, РСФСР) — савецкі ваенны дзеяч, генерал-лейтэнант. Герой Савецкага Саюза.
Біяграфія
14 студзеня 1945 года ў ходзе Вісла-Одэрская стратэгічнай наступальнай аперацыі 38-ы стралковы корпус генерала А. Д. Церашкова ў складзе 33-й арміі 1-га Беларускага фронту прарваў абарону праціўніка на пулаўскім плацдарме і прыступіў да пераследу ворага. З ходу фарсіраваўшы раку Варта, байцы корпуса за 15 сутак з баямі прайшлі 400 кіламетраў, першымі з стралковых падраздзяленняў фронту ўступілі на тэрыторыю Германіі — Брандэнбурга, фарсіравалі Одэр і захапілі плацдарм у раёне горада Фюрстэнберг.
Званне Героя Савецкага Саюза было прысвоена Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 6 красавіка 1945 года.
Пасля разгрому Германіі генерал-лейтэнант Церашкоў удзельнічаў у савецка-японскай вайне.
У пасляваеннай час генерал-лейтэнант Церашкоў працягнуў службу: камандаваў корпусам, быў намеснікам камандуючага Горкаўскага ваеннай акругі па ВНУ. З 1953 года ў адстаўцы. Пражываў у горадзе Горкім.
NGC 6289
NGC 6289 (іншыя абазначэнні — MCG 11-21-7, ZWG 320.56, ZWG 321.9, PGC 59322) — галактыка ў сузор’і Дракон.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Прэзідэнцкія выбары ва Украіне (2004)
Прэзідэнцкія выбары ва Украіне 2004 года былі праведзены 31 кастрычніка, 21 лістапада і 26 снежня 2004 года. Прэзідэнцкія выбары былі чацвёртымі выбарамі, якія прайшлі ва Украіне пасля здабыцця незалежнасці ад Савецкага Саюза. На апошніх этапах вынікі былі аспрэчаныя паміж лідарам апазіцыі Віктарам Юшчанкам і тагачасным прэм'ер-міністрам Віктарам Януковічам з Партыі рэгіёнаў. Выбары праходзілі ў вельмі напружанай палітычнай атмасферы, з абвінавачваннямі ў прадузятасці СМІ, запалохванні выбаршчыкаў і атручванні кандыдата Юшчанка.
Наступныя падзеі прывялі да палітычнага крызісу ва Украіне з шырокай мірнай дэманстрацыяй, якая атрымала назву «Аранжавая рэвалюцыя». Вярхоўны суд Украіны ануляваў афіцыйныя вынікі і загадаў паўтарыць другі тур галасавання.
Канчатковае паўторнае галасаванне адбылося 26 снежня. Віктар Юшчанка быў абвешчаны пераможцам з 52% галасоў і 44% у Януковіча.
Міжнародныя назіральнікі паведамілі, што паўторнае галасаванне лічыцца больш справядлівым, чым папярэдняе.
Мінскі ўмацаваны раён
Мінскі ўмацаваны раён, скарочана Мінскі УР — умацаваны раён у наваколлі Мінска, які будаваўся ў 1930—1933 гадах.
Гісторыя
Уздоўж заходняй граніцы СССР былі пабудаваны пяць умацаваных раёнаў (УРаў) — Палескі, Слуцкі, Мінскі, Лепельскі і Полацкі. Яны былі створаны для абароны граніцы, абсталяваны сістэмай абарончых збудаванняў.
Дзяржынскі участак
Частка Мінскага УРа праходзіла па тэрыторыі Дзяржынскага раёна. Яго шырыня тут дасягала 40 км. Гэты участак прыкрываў заходнія і паўднёва-заходнія падыходы да беларускай сталіцы.
У канцы чэрвеня 1941 года у Мінскім УРы на дзяржынскім ваенна-стратэгічным напрамку разгарнуліся жорсткія абарончыя баі.
Да нашага часу на тэрыторыі раёна захаваліся абарончыя збудаванні каля Дзяржынска, вёсак Дзягільна, Клыпаўшчына, Старынкі і інш. Да вайны адна з вёсак раёна называлася Бліндаж.
Заходне-Карэйскі заліў
Заходне-Карэйскі заліў, часта завецца проста Карэйскі заліў — заліў Жоўтага мора, абмываючы берагі Карэі і Кітая. З захаду аддзелены ад Бахайскага заліва Ляадунскім паўвостравам. Большая частка заліва мае глыбіню менш за 50 м, у прыбярэжнай частцы размешчаны шырокія водмелі і скалістыя астравы. Прылівы паўсутачныя амплітудай каля 10 м. У заліў ўпадае рака Ялуцзян, па якой праходзіць мяжа паміж Кітаем і КНДР — на правым беразе размяшчаецца кітайская правінцыя Ляанін, на левым — правінцыя КНДР Пхенан-Пукто. Парты ў КНДР — Нампхо, Сіныйджу, у Кітаі — Даньдун, Далянь і Люйшунь.
Эмілія Плятэр
Эмі́лія Пля́тэр (,, Расійская імперыя — , Юсціянава, Сейненскі павет, Расійская імперыя, зараз Лаздзіяйскі раён, Алітускі павет, Літва) — беларуская фалькларыстка, прадстаўніца шляхецкага роду і ўдзельніца паўстання 1830—1831 гадоў.
Вырасла ў маёнтку Ліксна Дынабургскага павета Беларуска-Віцебскай губерні, дзе цікавілася і збірала фальклор. Падчас паўстання ў Польшчы, Беларусі і Літве ўзначаліла невялікі паўстанцкі атрад, удзельнічала ў некалькіх баях, атрымала званне капітана ў паўстанцкіх войсках. Пад канец паўстання яна захварэла і памерла.
Нягледзячы на тое, што яна не прымала ўдзелу ў якіх-небудзь значных бітвах, яе гісторыя атрымала шырокае распаўсюджанне і натхніла шэраг літаратурных і мастацкіх твораў. Лічыцца, што яе постаць увасабляе падвойны пратэст: як супраць іншаземнага прыгнёту, так і супраць традыцыйнай жаночай ролі.
Паходжанне роду і сям’я
Належала да каталіцкага шляхецкага роду графаў Плятэраў герба «Плятэр», прадстаўнікі якога мелі значныя маёнткі галоўным чынам у Інфлянцкім ваяводстве, дзе і займалі высокія земскія пасады (у тым ліку і сенатарскія), адносячыся да рэгіянальнай эліты, а ў XVIII ст. і да магнатэрыі ВКЛ. Род Плятэраў паходзіць з нямецкага дваранства Вестфаліі, некаторыя прадстаўнікі якога ў XV ст. пераехалі ў Лівонію, а затым у Вялікае Княства Літоўскае, дзе натуралізаваліся і асіміляваліся ў мясцовым асяроддзі шляхты ВКЛ. Праз шлюбы і наданні ад манарха Плятэры атрымлівалі маёнткі і ў іншых частках ВКЛ, напрыклад, у Жамойцкім старостве.
У часы Расійскай імперыі Плятэры адносіліся да рэгіянальнай эліты Віленскай, Ковенскай і Віцебскай губерняў і мелі значныя маёнткі ў першую чаргу ў Дынабургскім, Рэжыцкім, Дзісненскім, Свянцянскім, Расіенскім і Цельшаўскім паветах.
Эмілія Плятэр нарадзілася 13 лістапада 1806 г. у Вільні ў сям’і графа Францішка Ксаверыя Плятэра і яго першай жонкі графіні Ганны Моль. Бацька Францішак Ксаверый Плятэр быў сынам графа Юзафа Антонія Плятэра ад яго жонкі Тэрэзы Абрамовіч. Графы Молі таксама адносіліся да нямецкага дваранства Лівоніі, якія пасля далучэння да Рэчы Паспалітай Інфлянтаў натуралізаваліся і асіміляваліся і валодалі маёнткамі ў Інфлянцкім ваяводстве. Маці Ганна была дачкой графа Аляксандра Моля ад яго жонкі Сафіі Дабржанскай. Бацька Францішак Ксаверый Плятэр пазней ажаніўся з Марыянай Міхалоўскай, ад якой меў дачку Кунегунду, якая выйшла за Аляксандра Галынскага (прадстаўніка рэгіянальнай шляхецкай эліты Магілёўскай губерні).
Наконт этнічнай прыналежнасці Эміліі вядуцца спрэчкі: яе называюць і літвінкай, і полькай.
Выхаванне і адукацыя
Ранняе дзяцінства і першыя гады вучобы Эмілія Плятэр правяла ў бацькоўскім доме ў Вільне. Аднак яе бацька граф Францішак Ксаверый Плятэр вёў разгульны лад жыцця, і ў 1815 годзе, калі Эміліі было дзевяць гадоў, яе маці, графіня Ганна Моль, якая на той час была адукаванай жанчынай, пайшла ад мужа, забраўшы з сабою дачку. Яны пераехалі да блізкіх сваякоў — графа Міхала Плятэра-Зіберга (1775—1862/1863), інжынера і будучага літоўска-віленскага віцэ-губернатара, і яго жонкі графіні Ізабелы Гелены Зіберг-цу-Вішлінг — у іх маёнтак Ліксна Дынабургскага павета Беларуска-Віцебскай губерні (цяпер Латвія). Гэта была культурная і адукаваная сям’я, якая валодала дзясяткамі вёсак на абодвух берагах Заходняй Дзвіны і мела больш за 15 000 прыгонных сялян.
Пачынаючы з дзесяці гадоў, Эмілія вучылася разам з хлопцамі. Яе равеснікамі і найбліжэйшымі таварышамі былі два стрыечныя браты. Настаўніцу Эміліі Плятэр у сярэдняй школе звалі пані Вольф, а пазней яе настаўнікам быў прызначаны барон Вільгельм фон Далвіг, які паходзіў з саксонскага дваранства і быў рэстаўратарам Дынабургскай крэпасці, ваенным інжынерам і капітанам. Больш за ўсё Эмілія цікавілася матэматыкай і гісторыяй, атрымала добрую ўсебаковую хатнюю адукацыю, выдатна ведала нямецкую і французскую мовы.
Эмілія Плятэр была здольна ацаніць барацьбу Тадэвуша Касцюшкі і князя Юзафа Панятоўскага. Яна была зачараваная Іаганам Вольфгангам фон Гётэ і Фрыдрыхам Шылерам, творы якіх яна чытала ў арыгінале на нямецкай мове. Яна расла ў асяроддзі з пераважнай колькасцю прыхільнікаў каталіцкай і польскамоўнай культуры, а яе літаратурнымі гераінямі былі княжна Ванда і Гражына Адама Міцкевіча. Яна таксама захаплялася Бубулінай, жанчынай, якая стала адным з лідараў грэчаскага паўстання супраць Асманскай Імперыі, польскай барацьбіткай Ганнай Даротай Хшаноўскай і Жаннай д’Арк. Гэтыя цікавасці суправаджаліся заняткамі конным спортам і стральбой, даволі незвычайнымі для дзяўчынак з арыстакратычных сямей у першай палове XIX стагоддзя. Яна таксама мела знаёмых і сяброў у таварыстве філарэтаў.
Знешнасць
У сваіх мемуарах Ігнат Дамейка, які быў паплечнікам Плятэр падчас антырасійскага паўстання, так апісваў яе знешнасць :
Збіранне беларускага фальклору
Жывучы ў Беларуска-Віцебскай губерні, Эмілія Плятэр была глыбока зацікаўлена культурай (у першую чаргу, фальклорам) мясцовых беларускамоўных сялян. Уладальнікі сядзібы належалі да круга памешчыкаў, якія клапаціліся пра сваіх сялян і не перашкаджалі зносінам сваіх дзяцей з сялянскімі. У 1823 годзе Эмілія доўгі час жыла ў маёнтку Дусяты Літоўска-Віленскай губерні ў сваёй цёткі графіні Апалінарыі Плятэр, разам з сынамі якой, Цэзарам і Уладзіславам Плятэрамі, вельмі цікавілася жыццём літоўскамоўных сялян. Яна збірала і апрацоўвала беларускія народныя песні, віртуозна валодала жанрам галашэнняў, выконвала на фартэпіяна народныя мелодыі, захаплялася беларускай харэаграфіяй, сама танцавала народныя танцы. Спрабавала пісаць беларускія вершы, у тым ліку стылізаваныя пад народныя галашэнні. Як сведчылі сучаснікі, Эмілія ўсёй душой імкнулася да беларускага ладу, ведала бядоты і нястачы народа, спачувала яму.
Удзельнік Паўстання Кастуся Каліноўскага Максіміліян Маркс так пісаў пра Эмілію Плятэр :
Напярэдадні паўстання
У 1823 годзе адзін са стрыечных братоў Эміліі Плятэр быў гвалтоўна прызваны ў армію Расійскай імперыі, пасля таго, як у адным з класаў гімназіі напісаў на дошцы «Слава Канстытуцыі» ў дзень угодкаў прыняцця Канстытуцыі 3 мая 1791 г.; гэтая падзея лічыцца адной з паваротных у яе жыцці і адной з тых, якія сфарміравалі ў яе нянавісць да расійскіх акупантаў. Камендант Дынабургскай крэпасці генерал Міхаіл Каблукоў, які часта наведваў сядзібу, намагаўся ажаніцца на ёй, але атрымаў адмову. Гэтае рашэнне было вынікам глыбокіх патрыятычных пачуццяў Эміліі Плятэр. Апроч таго, яна нібыта была закахана ў іншага мужчыну — маладога капітана Даля-Івінга. Пра гэта адзінае каханне Эміліі не захавалася амаль ніякіх звестак, але вядома, што шлюбу паміж імі не адбылося.
З 1824 года Плятэр шмат вандравала па Інфлянтах, Літве і Беларусі.
У 1829 годзе Эмілія адпраўляецца ў вялікае падарожжа па ўсіх гістарычных землях Рэчы Паспалітай, наведвае Варшаву, Кракаў і поле бітвы пры Рашыне. Тады яна ўпершыню даведалася пра тое, што ў Польшчы наспявае паўстанне ад свайго сваяка — графа Людвіка Плятэра (1775—1846). У 1830 годзе маці Эміліі памерла, што стала для яе вялікім выпрабаваннем, а бацька ажаніўся ў другі раз і адмовіўся нават сустракацца са сваёй дачкой.
Лістападаўскае паўстанне на тэрыторыі Польшчы стала даволі нечаканым для іншых зямель былой Рэчы Паспалітай, якія яшчэ не былі гатовы да ўзброенай барацьбы. 1 снежня 1830 года расійскія ўлады, баючыся, што паўстанне пяройдзе з Польшчы далей на ўсход, увялі ваеннае становішча на тэрыторыях Літвы і Беларусі. Тым не менш, у Вільне сфарміраваўся галоўны камітэт паўстанцаў. Эмілія Плятэр пачала вывучаць ваенную тактыку і наладжваць сувязі з надзейнымі людзьмі. Яшчэ да таго, як паўстанне пачалося на тэрыторыях Літвы і Беларусі яна адправілася ў Вільню для кансультацыі з галоўным камітэтам, але ўдзельнікі камітэта паўстанцаў не захацелі весці размову з дзяўчынай. Пасля ўспышкі паўстання на землях былога Вялікага Княства Літоўскага супраць расійскага панавання яна стала актыўнай прыхільніцай антыцарскіх настрояў. Эмілія Плятэр стала адной з дзясяткаў жанчын, якія далучыліся да паўстання, і самай вядомай з усіх.
Паўстанне
У дакуменце ад 25 сакавіка 1831 года Эмілія Плятэр пісала, што далучэнне да паўстання з’яўлялася яе адзінай ідэяй, і што яна ўсё жыццё чакала гэтага моманту. Яна падстрыгла свае валасы, падрыхтавала форму для сябе, а таксама з дапамогай сваёй паплечніцы і ад’ютанткі Марыі Прашынскай (яны сябравалі ўжо на працягу доўгага часу) узброіла групу добраахвотнікаў, якіх яна сабрала ў свой атрад, дзякуючы сваёй гарачай прамове ў Дусятах 29 сакавіка. Яе атрад складаўся прыкладна з 280 пехацінцаў, 60 конных воінаў і некалькіх соцень сялян, узброеных косамі.
З Дусятаў атрад Эміліі Плятэр, разам з якой ваяваў і яе стрыечны брат Цэзар, рушыў у бок Дынабурга. 30 сакавіка паўстанцкае войска разбіла невялікі расійскі атрад каля паштовай станцыі ў Даўгелях, а таксама пазней вымусіла бегчы расійскае войска ў выніку бітвы пад Уцянай. 4 красавіка 1831 года, паводле чутак, паўстанцы захапілі горад Езяросы, аднак гісторыкі не ўпэўнены, што гэта сапраўды адбылося. Натхнёныя першымі поспехамі паўстанцы планавалі ўзяць пад кантроль Дынабург, каб захапіць зброю, якая належала імперскай арміі, але пасля раздведвальнай місіі было выяўлена, што на абароне горада стаіць моцны гарнізон, з якім нельга змагацца такому невялікаму войску, якое было ў Плятэр, і гэты план быў адкінуты. Затым яна накіравалася да Панявежа, дзе 30 красавіка аб’яднала свае сілы з атрадам, якім камандаваў Караль Залускі. 4 мая яна змагалася ў няўдалай бітве пры Прэставянах і, неўзабаве пасля гэтага, прынімала ўдзел у бітве пры Майшаголе разам з Канстанцінам Парчэўскім.
5 чэрвеня яна разам з сваім атрадам далучылася да генерала Дэзідэрыя Хлапоўскага, які прыбыў з вялікім войскам рэвалюцыянераў з Польшчы і прыняў камандаванне над усімі паўстанцкімі сіламі на тэрыторыі былога Вялікага Княтсва Літоўскага. Хлапоўскі параіў Эміліі адмовіцца ад далейшага ўдзелу ў паўстанні і вярнуцца дадому, аднак яна адказала, што не мае намеру здымаць форму, пакуль яе бацькаўшчына не будзе цалкам вызвалена. Яе адказ быў прыняты, пасля чаго яна была прызначана камандзірам першай роты 25-га пяхотнага палка арміі паўстанцаў. Апроч таго, яна была павышана да звання капітана, найвышэйшага ранга, які магла атрымаць жанчына ў той час.
Войскі Хлапоўскага прыбылі ў Коўна, дзе адбывалася адна з самых значных бітваў у паўстанні ў літоўскіх губернях. Тым не менш, змагацца з ворагам, які наступаў з боку Вільні аказалася немагчыма, эфектыўную абарону Коўна арганізаваць не атрымалася, у выніку чаго многія паўстанцы былі забіты ці ўзяты ў палон. У канцы чэрвеня паўстанцы вымушаны былі адступіць ад горада, а 8 ліпеня іх войскі былі разбіты расійскімі ў Шаўлях. Пасля гэтага сітуацыя для паўстанцаў стала крытычнай, і генерал Хлапоўскі вырашыў перасекчы мяжу з Прусіяй і застацца там. Эмілія Плятэр раскрытыкавала гэтае рашэнне і адмовілася выконваць яго загады. Замест гэтага яна вырашыла адправіцца ў Варшаву, каб аб'яднацца з асноўнымі сіламі паўстанцаў, і паспрабаваць працягнуць барацьбу.
Неўзабаве пасля аддзялення ад асноўных сіл паўстанцаў, у суправаджэнні двух чалавек, у тым ліку яе стрыечнага брата Цэзара Плятэра, Эмілія, якая на працягу доўгага часу мучылася ад стомленасці, голаду і бяссонніцы, сур’ёзна захварэла. Так і не акрыяўшы, яна памерла ў сядзібе сям’і Абламовічаў у Юсціянаве 23 снежня 1831 года. Эмілія Плятэр была пахавана ў маленькай вёсцы Капцёва паблізу Лаздзеі. Пасля задушэння паўстання яе маёмасць была канфіскавана расійскімі ўладамі.
Ацэнкі ў гістарыяграфіі
Польскі гісторык Стэфан Кеневіч у Польскім біяграфічным слоўніку крытычна заўважае, што многія подзвігі Эміліі Плятэр дрэнна дакументаваны, і незаўсёды магчыма аддзяліць легенды ад фактаў. Ён таксама не ўпэўнены, што яна калі-небудзь камандавала якім-небудзь атрадам, і што яе пасада камандзіра 25-га палка была больш ганаровай, чым рэальнай. Апроч таго, Кеневіч адзначае выпадак, калі яна страціла прытомнасць на полі бою, адцягваючы сваіх паплечнікаў, а таксама, што яна па меншай меры адзін раз (у бітве пры Шаўлях) мэтанакіравана не ўдзельнічала ў баявых дзеяннях, бо яе паплечнікі не хацелі ставіць пад пагрозу яе жыццё.
Ушанаванне памяці
Смерць Эміліі Плятэр атрымала шырокую агалоску ў польскамоўнай прэсе, што спрыяла росту яе славы. Плятэр стала адным з сімвалаў паўстання. Гэты сімвал, дзяўчынка, якая змагаецца за сваю Радзіму, набыў вялікую папулярнасць на тэрыторыях сучасных Польшчы, Беларусі, Літвы, а таксама і за мяжой. Адам Міцкевіч увекавечыў Эмілію ў сваім вершы «Смерць палкоўніка» (Śmierć pułkownika), хаця апісанне яе смерці ў гэтым творы з’яўляецца выдуманым, а апісанне самой Плятэр таксама толькі аддалена адпавядае рэальнасці. Міцкевіч ідэалізаваў яе індывідуальнасць і навыкі, апісаўшы Эмілію як ідэальнага камандзіра, якога шануюць салдаты. Гэты верш увайшоў у пачатковую вучэбную праграму ў незалежнай Польшчы.
Іншыя літаратурныя творы, заснаваныя на жыцці Эміліі Плятэр, былі ў асноўным апублікаваныя за мяжой эмігрантамі і іншаземцамі. Сярод іх былі Георг Бюхнэр, Канстанцін Гашынскі, Вацлаў Гансіяроўскі, Тадэвуш Карчыньскі, Антон Адынец і Уладзіслаў Бюхнэр. Юзаф Стражэвіч апублікаваў тры паслядоўныя версіі яе біяграфіі на французскай мове.
Плятэр стала тэмай карцін некаторых мастакоў той эпохі, сярод якіх Іпаліт Беланжэ, Ашыль Дэверыя, Філіп Фейт, Франсуа дэ Вілэйн і Войцех Косак. Літаграфія дэ Вілэйна, заснаваная на работах Дэверыі, стала адным з самых вядомых партрэтаў Эміліі, папулярызаваўшы яе вобраз высакароднай ваяўніцы.
Эмілія Плятэр была адлюстравана на банкноце ў 20 злотых Другой Польскай Рэспублікі, якія выкарыстоўваліся з 1930 па 1939 гады, а таксама на банкноце ў 50 злотых, якая была выпушчана ў 1940 годзе. У час Другой сусветнай вайны польскае жаночае падраздзяленне, першы незалежны жаночы батальён імя Эміліі Плятэр (1 Samodzielny Battalion Kobiecy im. Emilii Plater), было названа ў яе гонар ; яго былыя члены засанавалі вёску Плятэраўка (Platerówka) у Ніжняй Сілезіі. У Польшчы ў яе гонар названа некалькі вуліц, у тым ліку адна ў Варшаве. Апроч таго, у 1959 годзе ў яе гонар быў названы балкер Польскага гандлёвага флоту.
Спасылкі
Захапляльная гісторыя Эміліі Плятэр
[https://www.youtube.com/watch?v=YsIq9nLeNSA Гісторыя пад знакам Пагоні. Эмілія Плятэр]
«Śmierć pułkownika» Adam Mickiewicz
Георгій Сяргеевіч Берэндгоф
Георгій Сяргеевіч Берэндгоф (,  —, ) — расійскі мастак і графік.
Творчасць
Спецыялізаваўся на пейзажах. Працаваў таксама ў кніжнай графіцы. Між іншага стварыў вокладку дэбютнага зборніка Юркі Лявоннага «Камсамольскія вершы» (Мінск, 1930).
Выстаўкі
Прымаў удзел у Першай выстаўцы мастацкага афармлення кнігі ў БССР у 1934 годзе ў Мінску.
Партулак агародны
Партулак агародны, Партулак звычайны (Portulaca oleracea) — кветкавая расліна роду сямейства.