cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Джэрэмая Салівен Блэк
Біяграфія
Калі ў сакавіку 1861 адбылося ўрачыстае ўступленне на пасаду прэзідэнта Лінкальна, Блэк пакінуў пасаду дзяржсакратара ЗША. У 1861 годзе ён быў прызначаны дакладчыкам Вярхоўнага суда ЗША — паважанай, хаця і ніжэйшай пасады, чым ён займаў раней. Пасля доўгай і выдатнай кар’еры на дзяржаўнай службе Блэк вярнуўся да сваёй прыватнай юрыдычнай практыкі ў родным штаце Пенсільванія.
Джэрэмая Салівен Блэк памёр 19 жніўня 1883 года і быў пахаваны на могілках у Ёрку, штат Пенсільванія.
Царква ў гонар Раства Іаана Прадцечы (Малыя Жухавічы)
Царква ў гонар Раства Іаана Прадцечы — праваслаўны храм у в. Малыя Жухавічы Карэліцкага раёна Гродзенскай вобласці.
Гісторыя
У цэнтры вёскі. Пабудавана ў 1782 годзе з дрэва, перабудавана ў пачатку 20 ст. У 1882 годзе пабудавана драўляная царкоўнапрыходская школа.
Архітэктура
Помнік архітэктуры стылю мадэрн. Вырашана працяглым прамавугольным зрубам, які пераходзіць у трохгранную апсіду. З франтальнага боку далучаны вузкі квадратны ў плане прытвор, за якім над галоўным фасадам узвышаецца чатырохгранная шатровая званіца, завершаная макаўкай на гранёным барабане. Такое ж завяршэнне мае апсіда. Гарызантальна ашаляваныя сцены прарэзаны вузкімі прамавугольнымі аконнымі праёмамі ў фігурных разных ліштвах. У дэкоры фасадаў выкарыстаны вуглавыя лапаткі, трохвугольныя сандрыкі, фрызы геаметрычнага арнаментальнага малюнку.
Інтэр'ер
У малітоўную залу выступаюць хоры на 2 слупах, пад якімі перагародкамі вылучаны бакавыя памяшканні лесвіцы і прасвірні. Апсіда вылучана драўляным іканастасам.
Альшанка (прыток Нёмана)
Альша́нка — рака ў Беларусі, у Іўеўскім раёне Гродзенскай вобласці, правы прыток ракі Нёман.
Даўжыня ракі 14 км. Плошча вадазбору 49 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,6 м/км. Пачынаецца каля вёскі Лелюкі, упадае ў Нёман за 2 км на паўднёвы захад ад вёскі Барава. На ўсім працягу каналізаваная.
Эльфійскія мовы (Міжзем’е)
Эльфійскія мовы — група штучных моў, створаных англійскім пісьменнікам і лінгвістам Дж. Р. Р. Толкінам.
Абуджэнне эльфаў
У Эпоху Дрэў, калі Валар жылі ў агароджаным ад астатняга света Амане, а Мелькор умацоўваў сваю ўладу ў Міжзем’е, каля аднаго з заліваў унутранага мора Хелкар абудзіліся эльфы — першыя з Дзяцей Ілутавара. Напрацягу доўгага часа эльфы жылі і падарожнічалі каля берагоў Куйвіэнен — Вод Абуджэння — і менавіта тады пачала складацца іх першая мова.
У легендзе кажацца, што эльфы абуджаліся паступова, невялікімі групамі, і дзякуючы гэтаму іх мова пачала развівацца і ўзбагацілася новымі словамі. Тады ж пачалі складацца першыя эльфійскія народы — ваньяр, нолдар і тэлеры.
Першы падзел
Падчас аднаго з сваіх падарожжаў па ўсходняму Міжзем’ю Оромэ знайшоў абудзіўшыхся эльфаў. Вярнуўшыся ў Валінор, ён паведаміў аб гэтым іншым Валар, і яны вырашылі абараніць малады народ ад Мелькора і яго стварэнняў. Так пачалася доўгая вайна з арміямі поўначы, у якой Мелькор атрымаў паразу.
Неўзабаве Валар прапанавалі эльфам перасяліцца ў Валінор, але тыя не пажадалі паслухацца закліку. Толькі пасля таго, як тры эльфа — Інгвэ, Фінвэ і Эльвэ — наведалі гэтую краіну і ўбачылі святло Двух Дрэў, эльфы згадзіліся ажыццявіць гэтае падарожжа. Тады ж адбыўся першы падзел эльфійскіх народаў: чатска нолдар і тэлеры адмовіліся ійсці на Захад і засталіся каля Куйвіэнэн. яны сталі вядомымі як Авары, «непажадаўшыя» .Дзякуючы гэтаму падзелу на ўсходзе Міжзем’я развіліся шматлікія дыялекты аварына — мовы авары.
Другі Падзел
Ідучы на Захад эльфы сутыкнуліся з перашкодай у выглядзе Імглістых гор, якія былі некалі ўзведзены Мелькорам, каб перашкодзіць падарожжам Оромэ. Тэлеры, напужаныя іх жахлівым выглядам, пабаяліся перасекчы горы і на доўгі час спыніліся на ўсходнім беразе Андуіна. Тады адбыўся другі падзел эльфаў: асобныя тэлеры абмовіліся працягваць шлях на Захад і, пад кіраўніцтвам Ленвэ, пайшлі ўздоўж ракі на поўдзень. Яны сталі вядомымі як нандар, «павярнуўшыя назад». Іх мова — нандарын — атрымала распаўсюджанне ва ўсходняй частцы Міжзем’я.
Трэці падзел
У адрозненні ад тэлеры ваньяр і нолдар не сталі затрымлівацца ў даліне Андуіна і перасеклі Імглістыя, а потым і Сінія горы і ўвайшлі ў Белерыанд. яны дасягнулі Вялікага мора і часова спынілі сваё падарожжа, напужаныя яго выглядам і не ведаючы, як яго перасекчы. Тады Ульма згодна з рашэннем Валар прыбыў у Міжзем’е і выдзер востраў, які стаяў пасярод мора, а потым з дапамогай сваіх слуг прыцягнуў яго ў заліў Балар.Ваньяр і нолдар узышлі на востраў і Ульма перавёз іх у Аман, дзе яны дасягнулі Валінора.
Перад адплыццём іншых эльфаў на Захад тэлеры ўсё ж такі перайшлі горы і прыйшлі ў Белерыанд, але пасяліліся не каля мора, а на ўсходзе, за ракой Геліён. Пагэтаму яны не пачулі закліка Ульма і не сышлі за мора разам з іншымі эльфамі. Так адбыўся трэці падзел эльфійскіх народаў, які паклаў пачатак развіццю тэлерына — мовы тэлеры.
Чацвёрты падзел
Даведаўшыся аб тым, што іншыя эльфы уплылі ў Валінор, многія з тэлеры перасяліліся на ўзбярэжжа і пасяліліся каля вусця ракі Сірыён. Там яны пасябравалі з Майар Осэ і Уінэн і навучыліся караблебудаванню і мараходству. Праз шмат гадоў згодна з патрабаваннем нолдар Ульма згадзіўся перавезці застаўшыхся ў Міжзем’і тэлеры на Захад, але Осэ быў засмучаны гэтым і ўгаварыў частку тэлеры застацца. Таксама ў міжзем’і засталіся родзічы і сябры Эльвэ, які знік у лясах Нан Эльмота.
Ульма перавёз тэлеры на захад тым жа чынам, якім ён перавёз ваньяр і нолдар. Але згодна з просьбай тэлеры ён пакінуў востраў непадалёк ад Амана. Так з’явіўся знакаміты Тол Эрэсэа, «Адзінокі востраў». Гэта быў трэці падзел эльфаў на тэлеры Амана і тэлеры Белерыанда, які палажыў пачатак развіццю сінарына — мовы шэрых эльфаў Міжзем’я — і тэлерына Тол Эрэсэа.
Пяты падзел
Прыбыўшы ў Валінор, эльфы заснавалі некалькі гарадоў, у кожным з якіх развіліся ўласныя малаадметныя адзін ад аднаго дыялекты, якія ўсе разам называліся квэнья. Нолдар адрозніваліся асаблівым імкненнем да ведаў і дзякуючы ім квэнья хутка ўзбагаціўся новымі словамі і цікавымі знаходкамі ў гутарцы, што прывяло да аддзялення квэнья ваньяр ад квэнья нолдар.
Пасля свайго вызвалення з плена заключыў дагавор з Унгаліант, знішчыў Два Дрэвы Валінора, скраў створаныя Феанорам сільмарылы і збег у Міжзем’е, дзе пачаў адраджаць сваю моц. Феанор прызваў нолдар і павёў тых, хто адгукнуўся на яго заклік, у Міжзем’е, каб вярнуць скрадзенае і адпомсціць за смерць свайго бацькі, забітага Мелькорам. Так адбыўся пяты падел эльфаў, названы Сыходам нолдар, які садзейнічаў умацаванню ў Амане ваньярына — квенья ваньяр — і сумнаму лёсу квэнья нолдар у Міжзем’і, калі мова была забаронена да выкарыстання ў землях сіндар.
Протаэльфійская
Протаэльфі́йская, ці кве́ндэрын (Quenderin) з’яўляецца першай мовай эльфаў, ад якой узніклі ўсе эльфійскія мовы. Яна сфармравалася і развілася ў першыягады пасля Абуджэння. У выніку падзела эльфаў, частка з якіх сышла на Захад, у Валінор, протаэльфійская мова падзялілася на две веткі — эльдарынскую, якая уключыла больш познія мовы эльдар, і аварынскую, якая уключыла больш познія дыялекты авары.
Аварын
А́варын (Avarin) зборная назва шматлікіх дыялектаў авары — тых з эльфаў, якія адмовіліся ісці на Захад. Першапачаткова ў канцэпцыі Толкіна меў назву ле́мберын (Lemberin), потым змененую. Мовы авары часта вельмі моцна адрозніваліся паміж сабой. У рукапісах Толкіна згадваецца ўсяго шэсць слоў, якія належалі да розных дыялектаў.
Эльдарын
Э́льдарын (Eldarin) ці агульная эльфійская (Common Eldarin) уяўляе з сябе старажытную мову тых эльфаў, якія накіраваліся на Захад. Потым яна распалася на ількарын тэлеры Белерыанда і кор-эльдарын Амана.
Кор-эльдарын
Кор-э́льдарын (Kor-eldarin) — агульная назва некалькіх моў, якія пазней развіліся на дыялекты квенья — ваньярын, налдарын і тэлерын.
Ількарын і лемберын
І́лькарын у першапачатковай канцэпцыі ўяўляў з сябе мову тэлеры, якія засталіся ў Белерыяндзе, і падзяліўшыся на два дыялекта — дарыятрын і фалатрын. Быў выціснуты з ужывання сіндарынам. У больш позняй канцэпцыі мова тэлеры Белерыянда называлася ле́мберын, а назва ількарын стала не зусім зразумелым тэрмінам.
Старажытны квэнья і агульны таларын
Старажы́тны квэ́нья з’яўляецца пераходнай ступенню ад агульнагй эльфійскай да развітога квэнья Амана.
Агу́льны тэ́лерын з’яўляўся мовай, з якой развіліся сіндарын і тэлерын Амана. Таксама ад яе аддзялілася мова нандар — нандарын
Нандарын
На́ндарын — мова нандар, тых з тэлеры, хто аддзяліўся ад асноўнай групы падчас перасялення на Захад. існавана як мінімум дзве разнавіднасці гэтай мовы — дыялект эльфаў Асірыянда і дыялект эльфаў Усходняга Міжзем’я (ларыена і Ліхалесся).
Дыялект лясных эльфаў
Сільва́нскі дыяле́кт — мова эльфаў Усходняга Міжзем’я, жывучых у Ларыене і Ліхалессі.
Дыялект Асірыянда
Дыяле́кт Асі́рыянда — мова тых з нандар, якія перасяліліся ў Асірыянд. У першапачатковай канцэпцыі стаў вядомым на Тол Эрэсэа дзякуючы Эльвінг і яе сыну.
Галдагрын
Голдо́грын ці но́мская — у першапачатковай канцэпцыі мова номаў (нолдар). Потым была распрацавана да сіндарына. Адна з двух першых эльфійскіх моў, створаных Толкінам.
Лорэнс Лесіг
Лорэнс Лесіг (Lawrence Lessig; нар. ) — амерыканскі грамадскі актывіст, прафесар права ў Стэнфардскім універсітэце. Вядомы перш за ўсё ў сувязі са сваёй барацьбой за змяненне заканадаўства ў галіне аўтарскага права, асабліва ва ўжыванні да інтэрнэту.
Лесіг — заснавальнік Creative Commons і ідэалагічны натхніцель руху за свабодную інфармацыю, яго кніга «» з’яўляецца важнай крыніцай ідэалогіі дадзенага руху.
Эльфійскія мовы (Міжзем’е)
Налдарын
На́лдарын — у канцэпцыі знешняга развіцця моў уяўляе з сябе развіты варыянт номскай. Толкін згадвае аб пяці розных дыялектах, якія падзяліліся ад мовы ў Першую Эпоху. У наступнай канцэпцыі гэта мова замяніла сабой ількарын і стала сіндарын
Сіндарын
Асноўны артыкул: Сіндарын
Сі́ндарын — асноўная мова эльфаў Белерыанда. Паходзіць ад агульнага тэлерына. Згодна са знешнім развіццём уяўляе з сабе зменены налдарын. Толкін працаваў над гэтай мовай напрацягу ўсяго свайго жыцця, нязначна змяняючы і дапрацоўваючы яё. У позніх працах указваюцц тры дыялекты сіндарына — фалатрын, дарыятрын і мітрымін
Тэлерын
Тэ́лерын, інакш называемы лі́ндарын, — мова тэлеры, якія дасягнулі Амана. Па Сутнасці з’яўляецца адным з дыялектам квэнья, але разглядаецца як асобная мова
Квэнья
Асноўная старонка: Квэнья
Квэ́нья у першапачатковай канцэпцыі з’яўлялася мовай ваньяр. Потым стаў асноўнай мовай нолдар, а ваньяр размаўлялі на яго дыялекце — ваньярыне. Паходзіла ад агульнай эльфійскай. Гэта першая з эльфійскіх моў, якія былі распрацаваны Толкінам.
Ваньярын
Ва́ньярын з’яўляўся дыялектам квэнья. Адчуў пэўны ўплыў валарына.
Фалатрын
Фала́трын — першапачаткова дыялект ількарына, потым — сіндарына. Пасля Сыхода быў прыняты нолдар; асабліва быў распаўсюджаны ў Гаванях Сірыёна.
Дарыатрын
Дарыа́трын — адзін з дыялектаў ількарына. Быў распаўсюджаны ў Дарыяце.
Альжбета Яўхімія Вішнявецкая
Альжбета Яўхімія Радзівіл, народжаная Вішнявецкая ( — ) — прадстаўніца магнацкага і княжацкага роду, вядомая мецэнатка. Жонка вялікалітоўскага дзяржаўнага дзеяча Мікалая Крыштафа Радзівіла Сіроткі. Заснавальніца першага на тэрыторыі Вялікага княства Літоўскага жаночага каталіцкага кляштара ў Нясвіжы.
Паходжанне
Паходзіла з уплывовага роду князёў Вішнявецкіх. Была дачкой ваяводы брацлаўскага і валынскага (каля 1528 — 1584) і яго жонкі Яўхіміі з Вярбіцкіх (1539—1589). Мела сясцёр Ганну, Соф’ю і Аляксандру.
Апісанне жыцця
Атрымала добрую хатнюю адукацыю.
Па рашэнні маці 24 лістапада 1584 стала жонкай князя Мікалая Хрыстафора «Сіроткі» Радзівіла. У адзін час са шлюбам у Вишняўцы Лізавета перайшла ў каталіцтва. Пасля гэтага пераехала ў Нясвіж — маёнтак мужа. Шлюб быў даволі ўдалым — Альжбета стала не толькі каханай, але і дарадчыцай М. Радзівіла.
Дзякуючы бацькоўскай спадчыне яна разгарнула значную мецэнацкую дзейнасць, падтрымліваючы будаўніцтва касцёлаў, цэркваў, дзейнасць школ, выданне кніг. Сфармавала ў Нясвіжы культурны гурток. Яе дзейнасць была накіравана на падтрымку каталіцкай царквы. За розум і чароўнасць Альжбету Радзівіл празвалі «Нясвіжскай царыцай Саўскай».
У завяшчанні прызначыла бернардынцам 1200 коп літоўскіх грошай для будаўніцтва касцёла і кляштара ў Нясвіжы. Спрыяла будаўніцтву касцёла ў Дзераўным.
Памерла Альжбета Яўхімія ў Бела-Падлясцы або Нясвіжы 9 лістапада 1596 года. Была пахаваная ў магільным склепе касцёла езуітаў Нясвіжа 10 снежня 1596.
Сям’я
У 1584 годзе пабраліся шлюбам з Мікалаем Крыштафам Радзівілам Сіроткам.
У шлюбе нарадзіліся 6 сыноў і 3 дочкі:
Ташкенцкі праезд (Мінск)
Ташкенцкі праезд (Ташкентский проезд) — праезд у Заводскім раёне Мінска, у жылым раёне Чыжоўка. Названы ў гонар сталіцы Узбекістана горада Ташкент пасля землетрасення 1966 года.
Размяшчэнне
Арыентаваны з поўначы на поўдзень. Праходзіць ад вуліцы Галадзеда да вуліцы Убарэвіча паралельна Ташкенцкай вуліцы. Працягласць складае каля 610 м.
Георгій Ігнатавіч Герасімовіч
Георгій Ігнатавіч Герасімовіч (нар., в. Новы Двор, Мінскі раён, Мінская вобласць) — беларускі акушэр-гінеколаг, хірург. Доктар медыцынскіх навук (1975), прафесар (1978). Акадэмік Беларускай акадэміі медыцынскіх навук (1996).
Біяграфія
Скончыў Мінскі дзяржаўны медыцынскі інстытут (1956; аспірантура, 1963). Працаваў у Нова-Быхаўскай сельскай участковай бальніцы, Быхаўскі раён Магілёўскай вобласці (1956—1959, галоўны ўрач); Беларускім дзяржаўным медыцынскім універсітэце (з 1963; прафесар кафедры акушэрства і гінекалогіі, у 1976—1997 — загадчык кафедры). Навуковыя інтарэсы: хірургічныя метады лячэння і кансерватыўнае лячэнне гінекалагічных хворых; ускладненні цяжарнасці і родаў; прафілактыка тромбаэмбалічных ускладненняў у акушэрстве і гінекалогіі; генітальны эндаметрыёз; перарыванне цяжарнасці; развіццё дзіцячай і падлеткавай гінекалогіі; прафілактыка гнойна-септычных захворванняў у пасляродавым перыядзе. 6 аўтарскіх пасведчанняў, 24 рацыяналізатарскія прапановы.
Узнагароды
Званне «Заслужаны дзеяч навукі БССР» (1990), ганаровыя граматы Міністэрства аховы здароўя СССР (1981), Міністэрства аховы здароўя Рэспублікі Беларусь (2000) і інш.
Банда (фільм)
«Банда» (Банда) — беларускі дакументальны фільм рэжысёра Раісы Міхайлоўскай, зняты на тэлеканале «Белсат» пры падтрымцы ў 2014 годзе.
Сюжэт
Фільм-расследаванне крывавай дзейнасці «эскадронаў смерці». Аўтары стужкі выкарыстоўваюць шматлікія дакументы, архіўныя фота- і відэаматэрыялы, сустракаюцца са сведкамі падзеяў тых часоў. Фільм спрабуе адказаць на пытанне: чаму праўда пра акалічнасці знікнення журналіста і пра лёсы зніклых лідараў апазіцыі дагэтуль не высветленая?
Глікаген
Глікаген — поліцукрыд, утвораны рэшткамі глюкозы; асноўны запасны вуглявод чалавека і жывёл.
Глікаген (таксама часам завуць жывёльным крухмалам, нягледзячы на недакладнасць гэтага тэрміна) з’яўляецца асноўнай формай захоўвання глюкозы ў жывёльных клетках. Адкладаецца ў выглядзе гранул у цытаплазме ў многіх тыпах клетак (галоўным чынам печані і цягліцах). Глікаген утварае энергетычны запас, які можа быць хутка мабілізаваны пры неабходнасці папоўніць раптоўны недахоп глюкозы.
Барбарова (Пухавіцкі раён)
Барбаро́ва (, Барбарово) — вёска ў Пухавіцкім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Навапольскага сельсавета. Месціцца за 32 км на захад ад Мар’інай Горкі, 84 км ад Мінска, 35 км ад чыгуначнай станцыі Рудзенск на лініі Мінск — Асіповічы, на аўтадарозе Смалявічы — Шацк.
Starstreak (ПЗРК)
Апісанне
Для ўсіх комплексаў выкарыстоўваецца адзін тып ракеты, якая здольна ляцець з хуткасцю, што ў чатыры разы перавышае хуткасць гуку. Большасць сучасных ракет наводзяцца на цэль чуйнікамі, якія рэагуюць на цяпло рухавікоў.
Для навядзення на цэль ракеты «Starstreak» выкарыстоўваецца лазерны прамень нізкай інтэнсіўнасці, не выкрывальны для сістэм абароны лятальных апаратаў.
Сам боепрыпас выглядае таксама нетыпова. Замест звыклай для ўсіх зенітна-ракетных комплексаў ракеты, у «Starstreak» для паражэння цэлі выкарыстоўваюцца тры дроцікі з вальфраму даўжынёй каля метра і вагой трохі меншай за кілаграм. Баявая частка гэтых суб-боепрыпасаў мае дэтанатар запаволенага дзеяння, то-бок спачатку дроцік прабівае корпус цэлі, а пасля ўнутры адбываецца выбух. Вальфрамавы корпус ператвараецца ў тысячы аскепкаў.
Барбарова (Пухавіцкі раён)
Вялікае Княства Літоўскае і Расійская імперыя
Фальварак Барбараў пры гасцінцы з Сяргеевічаў да Шацка заклаў у XVIII ст. Юзаф Прозар, ваявода віцебскі. Уваходзіў у склад Менскага павета Вялікага Княства Літоўскага, належаў да дамена Сяргеевічы. Юзаф Прозар з жонкай Аляксандрай з Заранкаў мелі дзвюх дачок: Барбару і Ружу. Фальварак Барбараў і іншыя дамены Сяргеевічаў у спадчыну атрымала Барбара (гл. Сяргеевічы).
Па Другім падзеле Рэчы Паспалітай 1793 года ў Расійскай імперыі. У XIX ст. у Цітвянскай воласці Ігуменскага павета Мінскай губерні. У 1863 годзе фальварак падзелены паміж дворскай службай. У 1888 годзе адкрытая школа граматы, у 1890 годзе вучылася 14 хлопчыкаў.
Найноўшы час
У Першую сусветную вайну ў лютым — снежні 1918 года была пад акупацыяй войскаў Германскай імперыі.
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай вёска абвешчана часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. З 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі ўвайшла ў склад Беларускай ССР. У жніўні 1919 — ліпені 1920 года вёска была пад акупацыяй Польшчы.
У Другую сусветную вайну з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года акупаваная нацысцкай Германіяй. Была спаленая частка вёскі і забітыя 10 яе жыхароў. Пасля вайны вёска адноўленая.
Да 29 чэрвеня 2006 года вёска ўваходзіла ў склад Сяргеевіцкага сельсавета. З 2006 года па 28 мая 2013 года ў складзе Праўдзінскага пассавета. 28 траўня 2013 года вёска перададзеная з ліквідаванага Праўдзінскага пассавета ў склад Навапольскага сельсавета.
Родры ап Хівел
Родры ап Хівел (памёр у ) — кароль Дэхейбарта ў 950—953 гадах.
Біяграфія
Пасля смерці Хівела ап Кадэла ў 950 годзе Дэхейбарт быў падзелены паміж Родры ап Хівелам і двума яго братамі, Эдвінам ап Хівелам і Оўайнам ап Хівелам.
У 952 годзе каралі Гвінеда Іяга ап Ідвал і Хівел ап Іеяў уварваліся ў Дэхейбарт. Сыны Хівела, Эдвін і Оўайн, адказалі ўварваннем у 954 годзе, але ім прыйшлося адступіць.
Родры ап Хівел памёр яшчэ да гэтага паходу, у 953 годзе.
Расціслаў Афанасьевіч Жмойдзяк
Расціслаў Афанасьевіч Жмо́йдзяк (, в. Яжона,  — ) — беларускі географ, картограф, заслужаны работнік народнай адукацыі Беларусі. Прафесар, дэкан геаграфічнага факультэта БДУ (1983—1998).
Франк Варжак
Франк Варжа́к (Franck Varjac), сапраўднае імя Франк Шаверо (Franck Chauvereau; нар. 1960, Алжыр) — французскі пісьменнік.
Расціслаў Афанасьевіч Жмойдзяк
Біяграфія
Нарадзіўся ў 1936 годзе ў вёсцы Яжона Баранавіцкага раёна Брэсцкай вобласці.
У 1954 годзе на выдатна скончыў Ганцавіцкае педагагічнае вучылішча. Паступіў на геаграфічны факультэт БДУ. Пасля яго сканчэння працаваў навуковым супрацоўнікам НДІ Эканомікі і арганізацыі сельгасвытворчасці Акадэміі сельскагаспадарчых навук БССР.
Франк Варжак
Творчасць
Аўтар дэбютаваў у 2000 годзе. Ягоны першы раман L’Agneau chaste (Нявіннае ягня) меў незвычайны лёс. Першапачаткова сустрэты маўчаннем прэсы, паралізаванай тэмай — за прыкметным выключэннем Le Monde — ён заваяваў прыхільнасць шырокай публікі падчас перавыдання ў 2002 годзе ў кішэннай калекцыі «Minos».
Расціслаў Афанасьевіч Жмойдзяк
Біяграфія
З сакавіка 1961 г. педагагічная і навуковая дзейнасць Жмойдзяка Р. А. звязана з Белдзяржуніверсітэтам, дзе ён прайшоў шлях ад асістэнта да прафесара. З 1971 па 1983 г. быў намеснікам дэкана, а з 1983 па 1998 г. — дэкан геаграфічнага факультэта. Адначасова, з 1980 па 2003 г. — загадчык кафедры геадэзіі і картаграфіі.
У 1968 абараніў кандыдацкую дысертацыю на тэму «Спецыялізацыя і размяшчэнне сельскай гаспадаркі Мінскай вобласці». У 1989 яму было прысвоена званне прафесара.
Франк Варжак
Творчасць
La Différence таксама выдала зборнік апавяданняў L’Œuf et le roc (Яйка і скала) у 2003 годзе.
Расціслаў Афанасьевіч Жмойдзяк
Біяграфія
Р. А. Жмойдзяк прымаў актыўны ўдзел у грамадскім жыцці ўніверсітэта — член Прэзідыума і секцыі картаграфіі навучальна-метадычнага аб’яднання па геаграфічнай адукацыі ўніверсітэтаў СССР, член рэдкалегіі часопісаў «Вестник БГУ» і «Падарожнік».
Франк Варжак
Творчасць
Пэўны час аўтар знік з літаратурнай сцэны. У 2016 годзе вярнуся з раманам Quentin Lussan (Квентэн Люсан).
Расціслаў Афанасьевіч Жмойдзяк
Біяграфія
У 1996 годзе Р. А. Жмойдзяк абраны членам-карэспандэнтам Міжнароднай Акадэміі навук экалогіі і бяспекі жыццядзейнасці (МАНЭБ).
Франк Варжак
Пераклады
Улетку 2023 года першы раман пісьменніка з’явіцца ў Лондане ў перакладзе Уладзіслава Гарбацкага на беларускую мову.
Расціслаў Афанасьевіч Жмойдзяк
Вучоны
Навуковыя інтарэсы Расціслава Афанасьевіча звязаныя з праблемамі картаграфавання сельскагаспадарчай вытворчасці, дынамікі сельскага рассялення, сацыяльна-эканамічнага развіцця Беларусі, экалагічнага картаграфавання і інш. У рамках дзяржаўнай праграмы фундаментальных работ кіраваў даследаваннямі па дынаміцы рэльефу асушаных тэрыторый і яе ўплыву на водны рэжым і глебавы покрыў.
Шмат увагі надаваў выданню картаграфічнай прадукцыі. Пад яго кіраўніцтвам былі створаны карты люднасці населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь, карты па адукацыі, культуры, ахове здароўя, бытавому абслугоўванню і гандлю. Былі выпушчаныя вучэбна-геаграфічныя атласы, а таксама шэраг насценных навучальных карт для агульнаадукацыйных устаноў, у тым ліку Фізіка-геаграфічная карта Беларусі і карта Насельніцтва Беларусі маштабаў 1:5 000 000. Удзельнічаў у падрыхтоўцы і выданні Нацыянальнага атласа Беларусі.
Педагог
Распрацаваў шэраг агульных і спецыяльных курсаў па тапаграфіі і картаграфіі, фізіка-геаграфічнаму картаграфаванню, сацыяльна-эканамічнаму картаграфаванню, атласнаму картаграфаванню, тапаграфічнаму і картаграфічнаму чарчэнню, уводзінам ў геаграфічную спецыяльнасць, уводзінам ў касмааэракартаграфію.
Праводзіў лекцыйныя заняткі па картаграфіі ў Ягелонскім універсітэце Польскай Рэспублікі (горад Кракаў).
Пры яго ўдзеле на геаграфічным факультэце БДУ адкрыты новыя спецыялізацыі, кафедры, навукова-даследчыя лабараторыі, вучэбна-навуковая геаграфічная станцыя «Заходняя Бярэзіна» ў Валожынскім раёне.
Рэнэ Мартэль
Рэнэ Мартэль (1893—1976) — французскі гісторык, публіцыст, журналіст, сарбонавец і авіятар. Піянер франкамоўнай беларусікі, пачынальнік беларусазнаўчых даследванняў у Францыі ў 1920-я гады. У сваіх працах ён у асноўным канцэнтраваўся на Цэнтральнай і Усходняй Еўропе. Выказваў пранямецкія погляды і пранацысцкія сентыменты, падчас нямецкай акупацыі Францыі супрацоўнічаў з акупацыйнай уладай. У 1945 г. быў асуджаны да прымусовых прац, пазбаўлены грамадзянскіх правоў, і яго імя замоўчвалася доўга пасля яго смерці.
Жыццё
Падчас Першай сусветнай вайны Р. Мартэль быў пілотам. Падчас падрыхтоўкі доктарскай дысертацыі жыў некаторы час у Савецкім Саюзе. У выніку ў 1933 г. апублікаваў манаграфію  «Le Mouvement antireligieux en U.R.S.S. (1917—1932)» [Антырэлігійны рух у СССР (1917—1932)]. Р. Мартэль быў суаўтарам біяграфіі Івана Мазепы і ў сваіх іншых працах даследаваў Польшчу, Славенію, Венгрыю і Украіну. Выкладаў у парыжскім Lycée Montaigne і Сарбоне.
У 1930 г. апублікаваў «Les frontières orientales de l’Allemagne» (Усходнія межы Германіі), у якой заняў пазіцыю Германіі ў яе памежным канфлікце з Польшчай.
Рэнэ Мартэль супрацоўнічаў з рэдакцыяй часопіса Le Monde Nouveau і з Панеўрапейскім саюзам, і стаў адным з найбольш адметных распаўсюднікаў ідэі панеўрапейства.
Падчас нямецкай акупацыі Францыі выказваў пранямецкія сімпатыі, публікаваўся ў Paris-Soir, дзе граміў  амерыканцаў — «янкаў-скатоў» і «янкаў-варвараў» — якіх абвінавачваў у заняпадзе Еўропы. Працаваў у секцыі культуры ў La France — газеце, якая сімпатызавала рэжыму Вішы. У 1941 г. апублікаваў кнігу Les principes du national socialisme (Прынцыпы нацыянал-сацыялізму), у якой падтрымаў акупантаў і якая стала асноўным фактам абвінавачання падчас суду ў 1945 г.
За калабарацыянізм Р. Мартэль быў асуджаны да дзесяці гадоў прымусовай працы і пазбаўлены грамадзянскіх правоў, пасля чаго яго працы ўжо не публікаваліся.
Беларусіка
Рэнэ Мартэля часта блытаюць з Антуанам Мартэлем — абодва займаліся Усходняй Еўропай прыкладна ў той самы час. Рэнэ Мартэль у сваіх эсэ міжваеннага часу апісваў і аналізаваў г.зв. «беларутэнскае» (пазней стаў ужываць «беларускае») пытанне. У працах «''Les Blancs-Russes. Etude historique, géographique, politique et économique''» [Беларусы. Гістарычны, геаграфічны, палітычны і эканамічны дослед] (1929), La Polgne et nous: la légende et l’histoire chimères et réalités [Польшча і мы: легенда і гісторыя, гімеры і рэальнасць] (1928), «La France et la Pologne; réalités de l’Est européen» [Францыя і Польшча: рэальнасці Усходу Еўропы] (1931) ён знаёміў чытача з малавядомай на Захадзе культурай беларусаў і крытыкаваў палітыку Польшчы ў дачыненні да памежных народаў — беларусаў, украінцаў і літоўцаў, а французскі ўрад — за паланафільства і слепату ў дачыненні да ўсходнееўрапейскіх народаў.
Георгій Мікалаевіч Пятроў
Біяграфія
Нарадзіўся ў Маскве.
У 1910 годзе скончыў Маскоўскую кансерваторыю (клас педагога К. М. Ігумнава). Выкладаў у музычных навучальных установах Адэсы, Екацярынаслава, Таганрога. У 1920 годзе ўзначаліў агітцягік імя Луначарскага.
З 1923 года — канцэртмайстар хору пры Цэнтральным рабочым клубе ў Гомелі, з 1927 года — выкладчык Мінскага музычнага тэхнікума.
У 1930—1933 гадах быў адным з арганізатараў і выкладчыкаў Беларускай студыі оперы і балета ў Мінску.
З 1932 года Г. М. Пятроў выкладаў у Беларускай кансерваторыі (з 1948 года — дацэнт).
У 1937—1945 гадах — галоўны хормайстар Казахскага тэатра оперы і балета імя Абая.
У 1933—1937, 1945—1950, 1959—1960 гадах — галоўны хормайстар і дырыжор Дзяржаўнага тэатра оперы і балета Беларусі.
З 1950 па 1958 гады ўзначальваў кафедру фартэпіяна ў Беларускай дзяржаўнай акадэміі музыкі. Пад яго кіраўніцтвам актывізываліся навучальная, канцэртна-выканальніцкая і метадычная работа, распрацоўваліся праграмы для студэнтаў па навучанні ігры на фартэпіяна, у якія былі ўключаныя творы беларускіх кампазітараў.
Творчасць
Кіраваў пастаноўкай балетаў «Чырвоны мак» Р. Гліера (1933), «Капелія» Леа Дэліба (1935), «Дон Кіхот» Л. Мінкуса (1946), «Раймонда» А. К. Глазунова і інш.
Арганічны статут Албаніі
Арганічны статут распрацоўвала Міжнародная кантрольная камісія (МКК) і складаўся з 17 глаў і 216 артыкулаў
Змест
Паводле статута, Албанія абвяшчалася канстытуцыйным, суверэнным і спадчынным княствам пад гарантыяй 6 вялікіх дзяржаў. Князь надзяляўся шырокімі паўнамоцтвамі: ён з'яўляўся главой грамадзянскай і ваеннай адміністрацыі, прызначаў савет міністраў. Але на справе яго ўлада не распаўсюджвалася за межы Дурэса, а наяўнасць МКК стварала становішча двоеўладдзя. Князь быў пазбаўлены магчымасці самастойных дзеянняў нават у рамках, вызначаных статутам. Заканадаўчым органам стала Нацыянальная асамблея, якая складалася з абраных ўскосным галасаваннем прадстаўнікоў адміністрацыйных акруг — санджакаў і тых членаў, якіх прызначаў сам князь. Узброеныя сілы княства складаліся з жандармерыі пад кіраўніцтвам галандскіх афіцэраў і міліцыі з мясцовых жыхароў. Афіцыйнай мовай княства, абавязковай для навучання ў школах, аб'яўлялася албанская. Статут змяшчаў шэраг спецыяльных артыкулаў аб уласнасці. Прыватная ўласнасць, у тым ліку ўласнасць феадальных землеўладальнікаў, узаконьвалася. Розныя катэгорыі ўласнасці, якія прызнаваліся асманскім заканадаўствам, уніфікаваліся. Спрашчалася таксама працэдура перадачы ўласнасці ў спадчыну. Захоўваліся турэцкія назвы адміністрацыйных адзінак.
Вайшунд
Вайшунд — сын Сырпуця і князёўны Яраслаўскай, намеснік Вільні (1385), ахрышчаны ў Вільні (1387), адзін з тых, хто падпісаў дакумент польска-літоўскай Уніі (1401), родапачынальнік Радзівілаў, бацька Осціка і Радзівіла.
Арганічны статут Албаніі
Змест
Некаторыя палажэнні статута сур'ёзна ўшчамлялі суверэнітэт краіны. Захоўвала свае функцыі Міжнародная кантрольная камісія. Аўтары статута навязалі княству абавязанне прызнаваць усе дагаворы і пагадненні, заключаныя Портай з замежнымі дзяржавамі. На тэрыторыі Албаніі працягваў дзейнічаць, як і да здабыцця ёю незалежнасці, рэжым капітуляцый, які ставіў албанскіх грамадзян у нераўнапраўнае становішча ў адносінах да замежнікаў. Такім чынам, албанскае княства аказвалася ў паўкаланіяльнай залежнасці ад вялікіх дзяржаў, якія прысвоілі права вызначаць яго дзяржаўны лад і міжнародны статус.
Нягледзячы на тое, што вялікія дзяржавы гарантавалі тэрытарыяльную цэласнасць і нейтралітэт княства, гэтыя гарантыі не выконваліся: раён Шкодры быў па-ранейшаму адарваны ад княства, паўднёвыя раёны былі акупаваны грэцкімі войскамі.
Вайшунд
Партрэт Вайшунда
Выкананы невядомым мастаком у прамежку з другой паловы XVII стагоддзя да першай паловы XVIII стагоддзя. Узорам да стварэння серыі партрэтаў у лаўровым вянку стаў помнік мемарыяльнай пластыкі 1608 года Крыштафу Мікалаю Радзівілу, 16-гадоваму сыну Мікалая Радзівіла Сіроткі, у Нясвіжскім касцёле Божага цела, аўтар якога — італьянскі разьбяр Чэзарэ Франка. Да 1941 партрэт захоўваўся ў Дзяржаўнай карціннай галерэі БССР. З 1948 увайшоў у калекцыю Музея гісторыі Вялікай Айчыннай вайны, з 1957 па 1968 — у Дзяржаўным музеі БССР. Кансервацыя зроблена ў Нацыянальным мастацкім музеі Беларусі С. В. Сцепаненкам ў 1991 годзе. Зараз захоўваецца ў Нацыянальным музеі гісторыі і культуры Беларусі.
Польскія даследчыкі Taureginski B. C. і Petrus J. адносяць нумар 12 у правым ніжнім куце жывапіснага партрэта да інвентара нясвіжскіх сбораў з 1857 (Opisanie armat, portretow i malowidel, k. 5 № 12). Н. Ф. Высоцкая лічыць гэта праўдападобным, бо копія названага таксама ў згаданым інвентары (к.16 № 142) паўнапостацевага партрэта Вайшунда, ідэнтычнага з адлюстраваннем, якое было ўзята пал увагу ў інвентары збораў Людвікі Караліны Радзівіл, падрыхтаваным у Круляўцы (Кёнігсберг) ў 1671 годзе (Sulerzyska T. 1961. C. 267. Паз. 2). Адзін з названых твораў паслужыў прататыпам копіі эстампа (у абмежаваным да бюста выглядзе), выкананым Гіршам Ляйбовічам і ксілаграфіі М. Старкмана (Kotlubaj. 1857. C.11). У канцы XIХ стагоддзя для палаца Радзівілаў у Паланэчцы была выканана мастацкая копія мінскага партрэта, якая зараз захоўваецца ў зборах Навуковага таварыства ў Плоцку.
BGN/PCGN раманізацыя беларускай мовы
BGN/PCGN раманізацыя беларускай мовы — сістэма раманізацыі (запісу лацінскім пісьмом) беларускага кірылічнага тэксту, распрацаваная супольна ў Радзе па геаграфічных назвах ЗША (BGN, United States Board on Geographic Names) і ў Пастаянным камітэце па геаграфічных назвах для брытанскага афіцыйнага выкарыстання (PCGN, Permanent Committee on Geographical Names for British Official Use).
Гэтая раманізацыя для беларускай мовы — частка шырэйшага збору сістэм раманізацыі BGN/PCGN, які ўлучае метады для 29 розных моваў. Частка, якая тычыцца беларускай мовы, была супольна ўхвалена гэтымі арганізацыямі ў сваім сённяшнім выглядзе ў 1979. Мяркуецца, што сістэма BGN/PCGN адносна прасцейшая ў вымаўленні і інтуіцыйна лепей зразумелая для англамоўнага чытача, чым іншыя сістэмы раманізацыі. Сістэма выкарыстоўваецца ў англамоўнай картаграфічнай і падобнай прадукцыі (напр., геаграфічныя базы дадзеных).
У гэтай сістэме ўжываюцца толькі базавы лацінскі алфавіт (няпоўны) і знакі пунктуацыі. Ніякія дыякрытычныя знакі ці незвычайныя літары не патрабуюцца, хоць існуе неабавязковае правіла ўжывання знаку інтэрпункцыі «·» дзеля пазбягання неадназначнасцяў.
Лолан
Лолан (Lolland) — чацвёрты па велічыні востраў Даніі, размешчаны ў Балтыйскім моры, уваходзіць у склад вобласці Зеландыя. Адміністрацыйна востраў падзелены на дзве камуны — Лолан на захадзе і Гульборгсун на ўсходзе. Галоўны горад і порт — Накскоў (13,560 жыхараў на 1 студзеня 2011).
Аляхнішкі
Аляхні́шкі (, Олехнишки) — вёска ў Пастаўскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Камайскага сельсавета.
Да 17 мая 1985 года вёска ўваходзіла ў склад Дварчанскага сельсавета.
NGC 243
NGC 243 (іншыя абазначэнні — MCG 5-2-43, ZWG 500.82, ZWG 501.1, PGC 2687) — галактыка ў сузор’і Андрамеда.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Першаадкрывальнікам галактыкі быў Эдуард Жан-Мары Стэфан, які выявіў яе 18 кастрычніка 1881.
У цэнтры галактыкі метадамі ІЧ астраноміі выяўлена скупнасць звышзорак і актыўнае галактычнае ядро.
Гомельскі абласны грамадска-культурны цэнтр
Гомельскі абласны грамадска-культурны цэнтр, раней Дом палітычнай асветы — будынак у цэнтральнай частцы Гомеля, размешчаны па адрасе вул. Ланге, 17. Пабудаваны ў 1975 г. з цэглы (арх. Л. М. Тамкоў, І. Ф. Бурлака, В. І. Ціхава).
Архітэктура
Складаецца з асноўнага двухпавярховага прамавугольнага ў плане аб'ёму з актавай залай на 800 месцаў і прыбудаванага да яго чатырохпавярховага прамавугольнага ў плане навучальнага корпуса. У кампазіцыі будынка вылучаны паўкруглы ў плане аб'ём з малой лекцыйнай залай, размешчаны над вуглавым уваходам. Галоўны фасад аформлены вялікім вітражом фае, на 2-м паверсе падзелены жалезабетоннымі рэбрамі. Цокальная частка будынка аздоблена шэрым паліраваным гранітам, жалезабетонныя рэбры — дэкаратыўнай тынкоўкай пад граніт. Трохпавярховым аб'ёмам сталовай злучаны з Галоўным корпусам Гомельскага дзяржаўнага медыцынскага ўніверсітэта (былы будынак абкама КПБ).
Інтэр'ер
У інтэр'еры вылучаецца насычанае паліхромнае вырашэнне актавай залы. Белая складкаватая столь у спалучэнні з цёплымі карычнявата-жоўтымі танамі драўлянай рашотчатай абліцоўкі, чырвоная заслона надаюць зале ўрачысты выгляд. У інтэр'еры вестыбюля, фае, кулуараў і буфета выкарыстаны наборныя сценкі, столь выкладзена гіпсавымі фігурнымі плітамі, плафоны і рашоткі зроблены з анадзіраванага пад бронзу алюмінію. У аздобе шырока ўжыты мармур, туф, ракушачнік, алюміній, дрэва, дэкаратыўны тынк.
Allium goekyigitii
Распаўсюджанне
Эндэмік Турцыі.
Браніслава Адольфаўна Манак
Браніслава Адольфаўна Манак (Азаркевіч;, в. Сурціны, Дзяржынскі раён, Мінская вобласць, БССР) — географ, кандыдат геаграфічных навук (1971), дацэнт (1976).
Біяграфія
Пачаткавую адукацыю атрымала ў вёсцы Ляоны, школа якой была пабудована ў першы год пасьля вайны. З пятага класу вучылася ў Валмянскай школе, якую скончыла ў 1955 годзе. У тый жа год паступіла ў БДУ на геаграфічны факультэт, які з адзнакай скончыла ў 1960 годзе.
Была прынята ў аспірантуру, дасягнула вучонай стэпені кандыдата геаграфічных навук у 1971 г. і ў 1976 г. звання дацэнта. Даследчык у галіне геаграфіі насельніцтва Беларусі. Апублікавала звыш за 100 навуковых прац, сярод якіх манаграфіі. Распрацавала і на працягу многіх гадоў выкладае курс «Геаграфія насельніцтва Беларусі». Унесла асабісты ўклад у распрацоўку методыкі навуковых даследаванняў у галіне сацыяльна-эканамічнай геаграфіі, напісала шэраг вучэбна-метадычных распрацовак і вучэбны дапаможнік для ВНУ.
Уладзіслаў Максімілянавіч Страмінскі
Уладзіслаў Максімілянавіч Страмі́нскі (Стшамінскі, Стрэмінскі) (Władysław Strzemiński; Владислав Максимилианович Стржеминский;,  — , ) — беларускі і польскі мастак, прадстаўнік авангарднага мастацтва, заснавальнік унізму.
Біяграфія
Нарадзіўся ў шляхецкай сям’і, старэйшым сынам Максіміляна Бенедыкта Страмінскага (1847—1919) і Эвы Разаліі з Аляхновічаў, якія ўзялі шлюб у 1886 годзе. Бацька быў дваранінам Гродзенскай губерні, падпалкоўнікам 120-га Серпухаўскага пяхотнага палка. Маці паходзіла з беларускага шляхецкага роду Аляхновічаў, якія жылі ў Мінску і Мінскім павеце, мелі некалькі дамоў у Мінску на рагу Губернатарскай і Ніжне-Ляхаўскай вуліц. Уладзіслаў ахрышчаны 25 снежня 1893 года ў Мінскім кафедральным Марыінскім касцёле. Таксама ў сям’і была дачка Яніна і сын Валяр’ян. Дзяцінства Уладзіслава прайшло ў Мінску ў «доме сярод саду» па вуліцы Гарбарнай, 21.
У 1904 годзе адзінаццацігадовым хлопчыкам Уладзіслаў паступіў у Маскоўскі трэці кадэцкі корпус, які скончыў у 1911 годзе. Добрая ваенная адукацыя была першым этапам у ваеннай кар’еры Страмінскага, пра якую марылі бацькі. У 1911 годзе паступіў у Ваеннае інжынернае вучылішча ў Санкт-Пецярбургу, якое скончыў у 1914 годзе з воінскім званнем інжынернага падпаручніка. У сярэдзіне ліпеня 1914 года, неўзабаве пасля атрымання дыплома, ён быў накіраваны сапёрным афіцэрам у Асавецкую крэпасць паблізу Беластока. Неўзабаве пачалася Першая сусветная вайна.
З пачаткам ваенных дзеянняў у раёне крэпасці Асавец працягвалася будаўніцтва новых і ўмацаванне старых пазіцый. Падпаручнік Страмінскі прызначаны ў 2-ю роту. Апынуўшыся на выступе фронту, з верасня 1914 года гарнізон крэпасці жыў пад бамбёжкамі і атакамі праціўніка, у тым ліку адбіў два генеральныя штурмы ў верасні 1914 і лютым-сакавіку 1915 года. 19 ліпеня 1915 года Страмінскі ўзнагароджаны ордэнам Св. Станіслава 3-й ступені з мячамі і бантам.
24 ліпеня (6 жніўня) 1915 года немцы пачалі трэці генеральны штурм крэпасці, якому папярэднічала масіраваная газабалонная атака хлорам. У самаадданай контратацы абаронцаў крэпасці вызначылася 13-я рота пад камандаванне падпаручніка Катлінскага. За падзеямі таго дня ў публіцыстыцы пазней замацавалася назва «Атака мерцвякоў». Ротны журнал баявых дзеянняў за той дзень у тым ліку пазначае: «Пад канец гэтай зухаватай атакі падпаручнік Катлінскі быў смяротна паранены і перадаў камандаванне 13-й ротай падпаручніку 2-й Асавецкай сапёрнай роты Стрэжамінскаму, які завяршыў і скончыў, гэтак слаўна пачатую падпаручнікам Катлінскім, справу». 8 лістапада 1915 года ўзнагароджаны ордэнам святога Георгія 4-га класа.
У сувязі з перамяшчэннем лініі фронта гарнізон крэпасці Асавец 17 жніўня 1915 года быў эвакуіраваны. Падпаручнік Стрэмінскі разам з 2-й Асавецкай сапёрскай ротай праз Гародню адступіў у ваколіцы Налібоцкай пушчы, дзе да сакавіка 1916 года браў удзел у зацяжных пазіцыйных баях. У чэрвені 1916 года эвакуіраваны ў маскоўскі вайсковы шпіталь.
Ёсць пашыраная версія траўматычнага раннення Страмінскага, пасля якога яму ампутавалі праваю нагу і левае перадплечча, што яно здарылася ў баі паблізу мястэчка Пяршаі, на тэрыторыі цяперашняга Валожынскага раёна, у акопах выбухам гранаты. Адзіная крыніца такой версіі — успаміны дачкі мастака Нікі Страмінскай, але ў іх паблытаны нават год, бо ў ноч з 6 на 7 мая 1915 года Страмінскі быў у яшчэ Асавецкай крэпасці. Польскія даследчыцы Івона Люба і Эва Паўліна Вавер знайшлі дакументы, якія пацвярджаюць, што летам 1917 года Страмінскі быў кваліфікаваны для вяртання на фронт, адпаведна, ампутацыя мусіла адбыцца пазней. Паводле дакументальных пацверджанняў і кансультацый з медычнымі экспертамі, праўдападобней, што ампутацыі ў маскоўскім шпіталі прычыніўся постэфект атручэння хлорам у Асаўцы, узмоцнены цяжкімі ўмовамі акопнай вайны ў ваколіцах Налібоцкай пушчы.
Шлях да мастацтва
У 1916—1917 гадах Страмінскі, верагодна, правёў шмат часу ў бальніцы, адзначае даследчыца яго творчасці Зянобія Карніцка. Ён не мог карыстацца пратэзамі з-за жахлівага болю. Хадзіць змог толькі на мыліцах, якія не кінуў да канца жыцця. У Маскве яго зачаравала прыватная калекцыя мастацтва фабрыканта Шчукіна, у якую ўвайшлі самыя разнастайныя прыклады французскага жывапісу ад імпрэсіянізму да кубізму. Магчыма ад таго часу Страмінскі пачаў вывучаць гісторыю і тэорыю мастацтва. Яго мастацкая адукацыя дапаўнялася самым сапраўдным вывяржэннем мастацкіх мерапрыемстваў, якія праходзілі ў рэвалюцыйнай Маскве.
У 1917 годзе Страмінскі паехаў у Мінск да бацькоў, дзе таксама прайшоў курс рэабілітацыі.
Пасля шпіталя Страмінскі захапіўся сучасным выяўленчым мастацтвам і ў 1918—1919 гадах пачаў вучыцца ў Дзяржаўных вольных мастацкіх майстэрнях, якія былі створаны ў былым Строганаўскім мастацка-прамысловым вучылішчы ў Маскве. Пасябраваў з Казімірам Малевічам і Уладзімірам Татліным. Прымаў удзел у стварэнні выставачнага і музейнага бюро Наркампрасветы, у фарміраванні калекцыі Музея жывапіснай культуры ў Маскве. Паказвае свае працы на VII дзяржаўнай выстаўцы ў Маскве.
У 1919 годзе Страмінскі вярнуўся ў Мінск, працаваў у Народным камісарыяце асветы ССРБ, падрыхтаваў афармленне горада да свята 1 мая 1919 года, удзельнічаў у Першай дзяржаўнай выставе рамеснікаў і мастакоў у Бабруйску.
У 1919 годзе Страмінскі ўдзельнічае ў першай выставе карцін мясцовых і маскоўскіх мастакоў-авангардыстаў у Віцебску. Праца Страмінскага экспанаваліся на Трэцяй выставе карцін у Разані ў 1919 годзе («Рэльеф») і Першай дзяржаўнай мастацкай выставе ў Смаленску ў 1920 годзе.
З 1920 года працаваў у мастацка-агітацыйнай майстэрні РОСТА палітупраўлення Заходняй арміі і Захфронта. Акрамя таго, у Смаленску з 4 красавіка 1920 года ўзяў на сябе кіраўніцтва секцыяй выяўленчых мастацтваў аддзела народнай адукацыі Смаленскага губернскага выканаўчага камітэта. З чэрвеня 1921 года ў Палацы Працы на Пушкінскай (Вялікай Савецкай) вуліцы, пад крылом Страмінскага арганізуюцца маладзёжныя мастацкія студыі Пралеткульта.
З успамінаў А. Корабавай:"«Сам апалагет новага мастацтва быў інвалідам Першай імперыялістычнай вайны, на якой ён страціў руку і нагу: ён хадзіў на мыліцах. Асунуты, тонкі, парослы шчаціннем твар. Пярэчанняў ён цярпець не мог, вельмі ўзбуджаўся і горача даводзіў асуджанасць рэалістычнага мастацтва, прадказваў незвычайныя гарызонты, перспектывы канструктывізма. Тонкі блакітнаваты дымок махоркі вісеў, кратаючы ў паветры. Таямніча паблісквалі канструкцыі мудрагелістых форм, які стаялі на скрынях. Так выглядала выяўленчая студыя, кіраваная Стжэмінскім»."Сярод яго вучаніц у Смаленску — мастачка Надзея Хадасевіч-Лежэ.
Разам з жонкай Кацярынай Кобра узначаліў у Смаленску творчую майстэрню — філіял віцебскага УНОВИС. 17 кастрычніка 1920 года на абласную канферэнцыю УНОВИСа з Віцебска прыехаў камітэт у складзе Казіміра Малевіча, Эля Лісіцкага, Іллі Чашніка, Ніны Коган, Лазара Хідэкеля. Праз чатыры дні Малевіч выступае з лекцыяй «Пра новае мастацтва».
У 1921 годзе выехаў у Польскую Рэспубліку, спачатку жыў і працаваў у Вільні. Выкладаў на Сярэдніх вайсковых курсах імя маёра Лукасевіча.
У 1923 годзе першым крокам да прапаганды авангарднага мастацтва ў Вільні стала выстава «Новае мастацтва». Разам з Кобра і Страмінскім на ёй выстаўляліся польскія мастакі Генрык Стажэўскі, Мячыслаў Шчука і іншыя.
У 1923—1924 гадах Страмінскі жыў і працаваў у Вілейцы, дзе выкладаў малюнак у мясцовай гімназіі імя Генрыка Сянкевіча. Менавіта тут Страмінскі пачаў маляваць свае сінтэтызаваныя вобразы.
У 1924 годзе Страмінскія бяруць ужо касцёльны шлюб і пасяляюцца ў Шчэкацінах, пасля часта пераязджаюць з месца на месца. Разам яны ствараюць міжнародную суполку кубістаў, канструктывістаў і супрэматыстаў «Блок» (1924). У часопісе гэтай суполкі Страмінскі зрабіў першыя тэарэтычныя выкладкі ўнізму. У 1926 годзе Страмінскія засноўваюць новую суполку «Прэзенс» (Praesens). Гэта час плённай, няспыннай працы. Творы мастака выстаўляюцца ў Варшаве, Нью-Йорку, Бельгіі, Галандыі, на парыжскім восеньскім салоне 1929 года. У 1927 годзе арганізуе сустрэчу з Казімірам Малевічам у Варшаве. А ў 1928 г. была надрукавана навуковая праца «Унізм у жывапісе», дзе былі акрэслены прынцыпы мастацкага адлюстравання на плоскасці:"«Плоскасць карціны гэта праява еднасці лініі і колеру. Колер ужо незалежны ад лініі. Лінія ёсць мяжа колеру. Колер не пераплывае праз лінію, яны ўзаемазалежныя, яны адзінае цэлае»."У 1929 годзе была створана яшчэ адна суполка, якая дэкларавала прынцыпы авангарду «a.r» (авангард рэальнага). Мэтай суполкі было стварэнне Міжнароднай калекцыі сучаснага мастацтва ў Польшчы. Не атрымалася стварыць яе ў Варшаве, але гарадская рада Лодзі дала дазвол на такую дзейнасць.
Значным дасягненнем Страмінскага і яго аб’яднання «a.r» было стварэнне ў Лодзі музея сучаснага мастацтва (1931), дзе галоўная роля належала работам вядомых мадэрністаў, яркім прадстаўнікам беспрадметнай творчасці.
Шукаючы паратунку ад вайны, 10 верасня 1939 года Страмінскія вяртаюцца ў Вілейку, дзе, спыніўшыся ў малодшага брата Валер’яна, пражывуць амаль да лета 1940 года. Тут з’яўляецца першы з ваенных цыклаў малюнкаў мастака пад назвай «Заходняя Беларусь».
Дачка Страмінскага Ніка так згадвае ва ўспамінах умовы, у якіх у Вілейцы нараджаўся цыкл «Заходняя Беларусь»:"Мы жылі ў прымітыўных умовах. Каб справіць фізіялагічныя патрэбы ці прынесці вады, трэба было хадзіць на двор. У пакоі бліжэй да кухоннай пліты, адным бокам амаль дакранаючыся да ўваходу, стаяў мой дзіцячы ложачак. Далей пасцель маёй мамы, а пры сцяне, насупраць дзвярэй, што вядуць у сені, ложак бацькі. Прыткнуты да яго кульгавы стол даўжэйшым бокам кранаўся акна. Менавіта тут, адвярнуўшыся ад пакою, сядзеў бацька, пакрываючы аркушы паперы нейкімі незразумелымі мне рысункамі. Такім чынам і паўстаў цыкл «Заходняя Беларусь». Напэўна за гэтым самым сталом бацька таксама займаўся праектаваннем дэкарацый, пра якія пазней напісаў Юльян Пшыбась: «… ён адзін у тым найгоршым для мастацтва часе мог даць прыклад жывапісу, які патрэбны быў прапагандзе. Путрамант згадвае ў сваім „Паўстагоддзі“ як Страмінскі перамяніў на свята 1 мая 1940 года беднае шэрае мястэчка Вілейку ў каляровую феерыю, у тэатр прасторавых жывапісных кампазіцый. Бо тады ўлады развязалі яму рукі ў аздабленні горада…» ."
Падчас Другой сусветнай вайны з’явяцца і іншыя ваенныя экспрэсіўныя цыклы, такія як «Дэпартацыі», «Грамадзянская вайна», «Твары», «Пейзажы і мёртвыя натуры», «Таннае, як бруд», «Рукі, якія не з намі», «Маім сябрам яўрэям».