cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Эдвард Адамавіч Вайніловіч
Паміж Мінскам і Варшавай (1918—1921)
Аднак у канцы мая 1920 г. Чырвоная армія пачала паспяховае наступленне пад Барысавам, адцясняючы польскія войскі на захад, і ў ліпені 1920 г. заняла ўсю тэрыторыю Беларусі. 7 ліпеня 1920 г. Эдвард Вайніловіч, яго жонка Алімпія і сястра Міхаліна Горват выехалі са свайго маёнтка Савічы, схадзіўшы перад тым на фамільны курган.
Вакол падпісання Рыжскага мірнага дагавора (1921)
У той час прыхільнікамі анексіі ў склад Польшчы былі землеўласнікі на Віленшчыне і ў прымежных з Польшчай паветах былой Гродзенскай губерні, а ўніі Беларусі з Польшчай — землеўласнікі з астатніх беларускіх зямель. 22 кастрычніка 1920 г. атрымаў у Бзоўцы телеграму ад Рамана Скірмунта — неадкладна прыехаць у Варшаву на сход «Саюз палякаў беларускіх ускраін». 24 кастрычніка 1920 г. на сходзе, дзе прысутнічала 500—600 асоб, Эдвард Вайніловіч выступіў з асуджэннем нядаўняй ухвалы польскага сейма адносна дагавора з бальшавікамі ў Рызе, паводле якога Беларусь падзялася на дзве часткі, і выказаўся, што ўзровень польскага сейма і ўрада не адпавядае паўсталым задачам. У цэлым ахарактарызаваў дагавор як чацвёрты падзел «Польшчы» (г.зн. Рэчы Паспалітай) і адмову ад «ягелонскай ідэі» — аднаўлення шматнацыянальнай і талерантнай для народаў і рэлігій федэрацыйнай дзяржавы, за якую змагаліся ў паўстаннях і цярпелі столькі нягод у XIX ст. Міраслаў Абязерскі, які быў адпраўлены ў Рыгу ад імя арганізацый землеўласнікаў беларускіх зямель і з’яўляўся адначасова старшынём «Польска-беларускага таварыства для палітычнага і культурнага супрацоўніцтва на Беларусі», расказаў, што пазіцыя «эндэка» Станіслава Грабскага (1871—1949) вызначыла адмову польскага бока ад тэрыторый былых Віцебскай, Магілёўскай і паловы Мінскай губерняў, хоць савецкі прадстаўнік Адольф Іофе ахвотна саступаў Польшчы беларускія землі да Дняпра і Заходняй Дзвіны.
У Слуцку ў доме, які належаў Эдварду Вайніловічу, 14—15 лістапада 1920 г. праходзіў Беларускі з’езд Случчыны (чым парушалася права Эдварда Вайніловіча на недатыкальнасць жылля), які ўзняў Слуцкае паўстанне у нейтральнай паміж польскім і савецкімі бакамі зоне. Савічы (у адрозненне ад Пузава — маёнтка Міхаліны Горват) па мірнаму дагавору адыходзілі на савецкі бок, але пакуль яшчэ былі заняты польскімі войскамі. 18 лістапада 1920 г. Эдвард Вайніловіч «у сувязі з пацвярджэннем сумных звестак аб стратах у Савічах і Пузаве і паведамленнямі газет аб адходзе польскіх войск да лініі перамір’я, вырашыў паехаць на месца, каб паспрабаваць выратаваць што-небудзь у доме, каб прадаць і атрымаць сродкі для жыцця»; а ўжо 27 лістапада 1920 г. на тры гадзіны заехаў у Савічы, адкуль ужо сыходзілі польскія войскі, і знайшоў палац цалкам спустошаным.
У студзені 1921 г. Эдвард Вайніловіч рабіў усё магчымае, каб паўплываць на канчатковыя рашэнні мірнага дагавора і працэс размежавання тэрыторый падзела. Ён «налягаў» на князя Караля Радзівіла (1886—1968), каб той ратаваў нясвіжскі маярат, бо з-за легкадумнасці князя значная частка маярату магла застацца на савецкім баку. Ва ўмовах апатыі многіх членаў «Саюза палякаў беларускіх ускраін» Эдвард Вайніловіч ўсё ж імкнуўся паўплываць на тое, каб прадухіліць падзел Беларусі: ''«Мяне ж больш за ўсё абурала тое, што Ліга Нацый прызнае невядома каго — грузін, калмыкаў, зулусаў — да нацыянальнага самавызначэння і дзяржаўнасці, а Беларусь абыходзяць бокам і самавольна раздзяляюць у Рызе. <…> Энергіі мне надала сустрэча ў Варшаве з Раманам Скірмунтам, якога я лічыў найбольш прыдатным для гэтай місіі і які, нягледзячы на тое, што прыехаў у Варшаву па вельмі важных справах, са звычайнай сваёй гатоўнасцю ахвяраваць, пад маім уплывам згадзіўся на паездку»''. Віцэ-старшыня «Саюза палякаў беларускіх ускраін» Геранім Кеневіч (1867—1925) пераканаў Вайніловіча, што пасылаць Рамана Скірмунта ў Рыгу, дзе ў польскай дэлегацыі ўплыў маюць «эндэкі», немэтазгодна, бо Скірмунт мала ўдзельнічаў у сходах арганізацый землеўласнікаў («польскіх радах», «Саюзе палякаў беларускіх ускраін» і «Саюзе саюзаў») і гэта можа пашкодзіць запланаванай місіі. Вайніловіч вызваліў Рамана Скірмунта ад выканання сваёй просьбы. У канечным выніку і сам Скірмунт адмовіўся ад паездкі, а выехаў толькі Ігнат Парэмбскі, «прычым з малай надзеяй на вынік з-за прадузятага стаўлення польскай дэлегацыі да „беларускага пытання“».
Паводле слоў Вайніловіча, у Рызе бальшавікі згаджаліся саступіць як мага больш зямель за золата; польская дэлегацыя лічыла, што няпольскіх тэрыторый трымае і так зашмат, а золата мае мала. Рыжскі мірны дагавор быў падпісаны 18 сакавіка 1921 г., а заходнебеларускія землі ўключаны ў склад Польшчы у статусе звычайных польскіх ваяводстваў. Акрамя таго, не толькі Савічы, але і Пузава аказаліся на савецкім баку. На польскім боку апынулася толькі частка маёнтка Пузава (у былым Слуцкім павеце) — фальварак Пераходы. Аднак Эдвард Вайніловіч (з жонкай і сёстрамі) не паехаў туды на сталае жыхарства, у першую чаргу па псіхалагічных прычынах: Рыжскі дагавор не проста адабраў большую частку яго родавай зямлі, а балюча перакрэсліў усю яго працу па адраджэнню былой Рэчы Паспалітай.
Закрыццё Мінскага таварыства сельскай гаспадаркі (1921)
28 красавіка 1921 г. Эдвард Вайніловіч прыехаў у Варшаву, каб атрымаць пашпарт грамадзяніна Польшчы для сябе і блізкіх. Вайніловічам удалося вывезці частку сямейных рэчаў і дакументаў, якія з чэрвеня 1920 г. часова захоўваліся ў радзівілаўскім Нясвіжы, у Бзовец (Люблінская губерня) да пляменніцы Эдварда Лізы Магільніцкай (1877—1937). У красавіку імі было вырашана, каб адчуваць сябе самастойнымі, паступова пераязджаць ад сваякоў на сталае жыхарства ў Быдгашч (на Памор’і), дзе было тады найтанней жыхарстваваць у Польшчы. 29 красавіка 1921 г. у Варшаве адбылося пасяджэнне Рады Мінскага таварыства сельскай гаспадаркі, на якім быў напісаны праект пратакола, які дэклараваў самаскасаванне таварыства і па зместу быў своеасаблівым «тастаментам». Па сутнасці гэта быў абвінаваўчы акт супраць падпісантаў Рыжскага дагавора. Радай было вырашана прадставіць пратакол аб самаскасаванні арганізацыі на разгляд усіх членаў таварыства і прапанаваць стварыць падобнае ж таварыства сельскай гаспадаркі з сядзібай у Баранавічах ці Навагрудку, куды перадаць уцалелыя грашовыя фонды Мінскага таварыства сельскай гаспадаркі. 1 мая 1921 г. на агульным сходзе членаў МТСГ у Варшаве ў зале Цэнтральнага таварыства сельскай гаспадаркі (у доме № 30 на вуліцы Каперніка) зачытаны Вайніловічам пратакол быў ухвалены. Палітычная частка пратакола была апублікавана ў газетах.
У чэрвені 1921 г. у Баранавічах было створана Навагрудскае таварыства сельскай гаспадаркі, якое атрымала грашовыя фонды былога Мінскага таварыства сельскай гаспадаркі і аб’яднала сярэдніх і буйных маянткоўцаў Заходняй Беларусі (паўночна-усходніх ваяводстваў Польшчы). На ўстаноўчы сход быў запрошаны і Эдвард Вайніловіч, але ён не паехаў па прычыне перавозу ў Быдгашч маёмасці і абмежаванасці ў сродках. 28-29 мая 1927 г. на сходзе ў Баранавічах Эдварда Вайніловіча завочна выбралі ганаровым членам Навагрудскага таварыства сельскай гаспадаркі. Вайніловіч згадзіўся і выслаў з Быдгашча ліст з падзякай да старшыні таварыства Канстанціна Рдултоўскага (1880—1953), былога члена МТСГ.
Асяданне і жыццё ў Быдгашчы
12 снежня 1921 г. Эдвард Вайніловіч разам з жонкай Алімпіяй і сястрой Ядвігай Кастравіцкай з Бзоўца поўнасцю пераехалі ў польскі Быдгашч (на Памор’і), дзе асела шмат выхадцаў з літоўска-беларускіх губерняў (Тышкевічы, Пуслоўскія, Святаполк-Чацвярцінскія, Красіцкія, Валадковічы, Яблонскія, Гельмерсены, Наркевічы-Ёдкі, Нітаслаўскія і інш.), і пасяліліся ў каменным доме на вуліцы Замойскага 4/7 (зараз — № 23).
У 1919 г. у Варшаве было створана «Таварыства апекі над дзецьмі і моладдзю з крэсаў» (1919—1937), якое заснавала ў 1920 г. у Быдгашчы і ўтрымлівала за свой кошт т.зв. «Крэсавы інтэрнат» (Internat Kresowy), дзе атрымалі прытулак і магчымасць выхавання дзеці былых землеўласнікаў Мінскай, Магілёўскай і Віцебскай губерняў, чые маёнткі пасля Рыжскага мірнага дагавора (1921) апынуліся на тэрыторыі СССР і былі нацыяналізаваны. Эдвард Вайніловіч і яго жонка Алімпія з прыездам у Быдгашч у 1921 г. пачалі прымаць самы актыўны ўдзел у фінансаванні інтэрната, а таксама клапаціліся аб падтрымцы рэстарана «Ускраінная кухня» (Kuchnia Kresowa), які дзейнічаў у Быдгашчы на вуліцы Цяшкоўскага (дом № 9) і быў сталоўкай, дзе давалі бясплатныя абеды для бедных дарослых эмігрантаў. 13 красавіка 1922 г. Эдвард Вайніловіч вырашыў для сябе, што больш у Савічы і навакольныя беларускія мясціны ніколі не паедзе, бо гэта б яшчэ раз балюча ўскалыхнула душу. Тым не менш, туга па радзімых месцах у яго захавалася да самай смерці, бо заўсёды цікавіўся навінамі адтуль і шмат чытаў газет.
У апошнія гады жыцця Вайніловіч найбольш перапісваўся з прафесарам літаратуры і рэктарам віленскага ўніверсітэта Марыянам Здзяхоўскім, якому 6 студзеня 1924 г. наконт сваіх літаратурных пераваг і ўражанняў ад кнігі Здзяхоўскага «Паэзія Людвіка Кандратовіча (Уладзіслава Сыракомлі)» (1924) напісаў: ''«…Гэта ж сын нашага слуцкага Палесся, якога ў маладых гадах мы разумелі і адчувалі нават несвядома, бо бачна, што ён любіў усё тое, на што мы з дзяцінства глядзелі, не разумеючы нават, што тое ўсё столькі мае вартасці. Памятаю, як у гады дзіцячай навукі казалі мне захапляцца такім шэдэўрам як „Пан Тадэвуш“, але паэзію Сыракомлі чытаў і разумеў без загаду — і цяпер яшчэ, калі з багатай бібліятэкі, якую меў, уцалеў у мяне выпадкова трэці том яго твораў, чытаю не ведаю які раз „Уласа“, „Янку-Магільшчыка“, „Старыя вароты“ і інш. і любуюся яго краявідамі, якія тлумачаць шэры настрой душы беларуса. З асаблівай прыемнасцю падкрэсліў на старонцы 22 той уступ, у якім шаноўны пан адзначае, што разуменне паэзіі Сыракомлі складае амаль мяжу паміж Каронай і былым Вялікім Княствам Літоўскім, што толькі такім, а не іншым „літоўцам“ быў сам Сыракомля. Слушна шаноўны пан падкрэслівае, што нацыяналізм — гэта, можа, бяссэнсавая спадчына пасля кіравання дзяржаў-захопнікаў…»''.
25 кастрычніка 1926 г. у Нясвіжы ў палацы Радзівілаў адбылася сустрэча лідараў «віленскіх кансерватараў» з маршалам Юзафам Пілсудскім, які хацеў атрымаць падтрымку з боку буйных маянткоўцаў пасля «майскага перавароту». І Вайніловіч быў запрошаны сваімі добрымі сябрамі нясвіжскімі Радзівіламі на сустрэчу з Пілсудскім, але не паехаў, бо адышоў ад палітычнай дзейнасці, не ўступаў у палітычныя партыі, быў абмежаваны ў грошах, а таксама крытычна глядзеў на рэжым «санацыі» і не ўтрымаўся б ад малапрыемнай прамовы.
13 кастрычніка 1927 г. атрымаў 6 афіцыйных дэпеш і каля 50 віншавальных лістоў (ад Радзівілаў, Скірмунтаў, Петразолінаў, Горватаў і інш.) у дзень свайго 80-гадовага юбілею і толькі 30 кастрычніка скончыў напісанне адказаў на іх. У апошнія два гады свайго жыцця хварэў на атэрасклероз ног, як і яго бацька, дзед і прадзед у свае часы.
«Апошні беларускі баярын»
Пасля разгрому ў студзені 1927 г. Беларускай сялянска-работніцкай грамады і чарговых нападак віленскіх «эндэкаў» на саюз мясцовых маянткоўцаў на чале з графам Ежы Чапскім, якія асуджалі Рыжскі мірны дагавор, Эдвард Вайніловіч спецыяльна напісаў артыкул «Граніцы Польшчы ў 1771-м і 1920-м годзе» («Słowo» № 96 і № 97, 1927 г.). Ён нагадаў, што ў адрозненне ад украінскіх зямель Польскага каралеўства, куды шляхта перасялілася з карэннай Польшчы, у Беларусі мясцовая шляхта Вялікага Княства Літоўскага была пераважна мясцовага паходжання і з той прычыны блізкая па крыві мясцоваму сялянству і дробнай шляхце, якая ў паўсядзённым жыцці карысталася беларускай мовай. Вайніловіч адзначыў, што паланізацыя шляхты мела павярхоўны характар — беларуская мова не забывалася, а існавала побач з польскай, якая дапамагала засвойваць набыткі заходнееўрапейскай культуры. Указаў, што піянерамі беларускамоўнай літаратуры ў XIX ст. былі менавіта мясцовыя шляхціцы, а не сяляне, і выказаўся катэгарычна супраць паланізацыі беларускамоўнага насельніцтва Заходняй Беларусі. Выказаўся за змяншэнне падаткаў у Заходняй Беларусі, што давала б, на яго думку, магчымасць гаспадаркам мясцовых сялян і бедных дваран (засцянкоўцаў) праз куплю пустуючых абшараў зямлі павялічваць свае зямельныя ўладанні, а не выстаўляць на вымушаны продаж з-за разарэння. Прапанаваў таксама, што ваенныя асаднікі-перасяленцы павінны набываць зямлю толькі за грошы, а не бясплатна. На думку Вайніловіча, менавіта адмова польскіх «эндэкаў» стварыць унію і ўключэнне толькі часткі Беларусі ў склад Польшчы прывялі да таго, што беларускае сялянства ўступае ў пракамуністычныя арганізацыі. Ён адзначыў, што саюз дзвюх дзяржаў (Польшчы і Беларусі) быў бы аптымальным і ўзаемакарысным, даваў бы Беларусі выхад да мора. І дадаў, што тая павярхоўная паланізаванасць не азначала, што нельга вярнуць ранейшую сітуацыю (status quo ante), калі шляхта Беларусі вярнулася б да пастаяннага выкарыстання беларускай мовы. Вайніловіч прывёў у прыклад Чэхію, дзе дэнацыяналізацыя арыстакратычных радоў («wynarodawianie się rodów możnowładczych») не была непаваротнай стратай і дзе са стварэннем самастойнай чэшскай дзяржавы адбываецца працэс дэгерманізацыі панямечанага дваранства, і лічыў, што тое самае магло б адбыцца ў беларускай дзяржаве — дэпаланізацыя і беларусізацыя мясцовага дваранства і інтэлігенцыі (т.зв. «палякаў»).
За такую пазіцыю рэдактар газеты «віленскіх кансерватараў» «Słowo» Станіслаў Мацкевіч здзекліва назваў Вайніловіча «апошнім беларускім баярынам».
Напісанне ўласных мемуараў
Эдвард вырас у Савічах, дзе меўся вялікі архіў з мноствам старажытных дакументаў, і з дзяцінства вучыўся шанаваць спадчыну і традыцыі. Гэтая паўплывала на тое, што сам Эдвард вырашыў пакінуць сляды сваёй працы і эпохі. Ён пачаў у свой час весці дзённік, збіраць дакументы, выразаць артыкулы з газет, захоўваць лісты ў сваім архіве. На іх падставе Вайніловіч пачаў пісаць па-польску з 1917 г. свае мемуары, якія былі спалены падчас пагрому палаца ў Савічах у 1918 г. З 13 кастрычніка 1920 г. у маёнтку Бзовец (Люблінская губерня) пачаў аднаўляць рукапіс мемуараў, не маючы назапашанага дакументальнага матэрыялу, таму ў мемуарах сустракаюцца недакладнасці і супярэчнасці.
Ва ўспамінах адносна мала расказвае аб сямейных справах (нават аб зносінах з жонкай Алімпіяй), а больш аб гаспадарчых і палітычных, аб маральных перакананнях і набожнасці; зусім не падзяліўся інфармацыяй, каму дапамагаў і якімі грашовымі сумамі, хоць фінансавую дапамогу дваранам Вайніловіч аказваў значную. Вельмі сціпла і прыхавана апісаў самыя цікавыя і драматычныя падзеі ў 1917—1918 гг., калі рабіў спробы стварэння беларускай дзяржавы.
У сваім тастаменце Эдвард Вайніловіч педантычна прапісаў не толькі аб маёмасці, парадку свайго пахавання, але і сваю волю наконт мемуараў. Успаміны на 700 старонках павінны былі трапіць у рукі Генрыха Скірмунта (1868—1939), Цітуса Паніквіцкага, Мечыслава Пароўскага (1878—1965) і Казіміра Здзяхоўскага (1875—1942). Менавіта гэтыя людзі (да якіх далучыўся і Раман Скірмунт) паклапаціліся аб выданні ў 1931 г. у Вільні першай часткі ўспамінаў «пана Эдварда» (аб падзеях да 21 мая 1921 г.), якую парэдагавалі віленскія карэктары, рэдактары і гісторык-спецыяліст. Другая частка мемуараў (пра падзеі жыцця з мая 1921 г.) заставалася і захоўвалася ў рукапісным варыянце (як і першая частка) у Нацыянальнай бібліятэцы ў Варшаве: не была выдадзена тады па рашэнні сяброў, бо закранала часы Пілсудскага. Упершыню другая частка мемуараў была надрукавана на польскай мове ў 2016 г. у Польшчы.
У другой частцы мемуараў, калі Вайніловіч не быў актыўным дзеячам грамадскага жыцця, напісана не толькі аб Юзафе Пілсудскім і Майскім перавароце (1926), але шмат укладзена артыкулаў з газет, цытат з лістоў, некалькі анекдотаў і нават звестак аб сваёй хваробе на іспанскі грып.
Тастамент
Першы свой тастамент Эдвард Вайніловіч склаў перад 1897 г., калі яшчэ жыла яго маці і сын Сямён. Не было ў гэтым нічога дзіўнага, што мужчына ў росквіце сіл вырашыў падрыхтаваць дакумент, які тычыўся яго апошняй волі. Рабіў так кожны шляхціц, што было традыцыяй і адначасова часткай упарадкавання спраў гаспадара. У першым тастаменце галоўным спадчыннікам Эдвард называў свайго сына Сямёна, а пасля ішлі запісы, якія датычыліся дачкі Гелены, маці, сясцёр і верных слуг свайго маёнтка.
Жыццё хутка прымушала перарабляць гэты дакумент пасля смерці сына Сямёна, а пасля і дачкі Гелены. У тастаменце 3 студзеня 1902 г., яшчэ перад смерцю Гелены, Эдвард Вайніловіч запісаў, што пасля сваёй смерці хоча ляжаць на сямейных могілках, што знаходзіліся на курганне ў Савічах: ''«Жадаю быць пахаваным на кургане, у адной з трох катакомб. Калі будзе час прачытаць гэтыя словы перад пахаваннем, то хацеў бы ляжаць у звычайнай драўлянай труне. У Савічах я загадаў такую зрабіць і паставіць у свірне, з простага матэрыялу, у якой сялян звычайна хаваюць. Не хачу, каб мяне неслі, хай вязуць канём на простым возе, як і ў жыцці найчасцей ездзіў адным канём. Прашу ніякіх вянкоў, ніякай помпы, а толькі болей малітваў, просты помнік, як і ў майго бацькі. Развітваюся і бласлаўляю ўсіх маіх: жонку, дачку, сясцёр, развітваюся з суседзямі, сябрамі і дамоўнікамі. Хай выбачаць мне правіны, бо былі, бадай, міжвольныя, зло ўчыніць нікому не хацеў. Душу маю збалелую даручаю міласэрнасці Божай і літасці Маткі Найсвяцейшай, даручаю малітвам тых усіх, хто пажадае пра мяне памятаць»''.
Пасля смерці дачкі сям’я пераканала Эдварда, што род Вайніловічаў будзе працягвацца праз сясцёр, і ён вырашыў запісаць у тастаменце, каб пасля яго смерці спадчынніка маёнткаў Савічы і Пузаў у Слуцкім павеце выбралі сёстры Ядвіга Кастравіцкая і Міхаліна Горват тайным галасаваннем: ''«Ведаю, што, пастанаўляючы спадчынніка ў Савічах і Пузаве, ускладаю на яго вялікія цяжары і абавязкі — хай дарастае да становішча, каб калісь мог спачыць з чыстым сумленнем на кургане, побач даўных спадчыннікаў той зямлі, бо валоданне зямлёй — гэта не карыстанне, а святарская місія. Ён знойдзе дарогу, пратаптаную мной»''. Але і гэты тастамент стаў неактуальным пасля бурлівых палітычных змен у краіне.
23 лістапада 1918 г. у сваім маёнтку Савічы (Слуцкі павет) Эдвард Вайніловіч дадаў да тастамента новыя запісы: сястры Ядвізе адводзілася роля паклапаціцца пра выкананне апошняй яго волі і распараджэнне маёнткам яшчэ пры жыцці Эдварда. Добра ведаў, што жонка Алімпія пагодзіцца з яго меркаваннем, а сястра выканае як найлепей. У тых дадатках упершыню з’явілася боязь, што Савічы і Пузаў перастануць быць уласнасцю яго сваякоў з-за падзей у краіне: ''«Хацеў бы быць пахаваным на кургане, калі Савічы застануцца нашай уласнасцю, і ў такім разе малюнак надгробка і надпіс указваю. У адваротным выпадку труну маю можна паставіць часова ў склепе пад касцёлам у Мінску, а пасля таемна там пахаваць. А калі і тое будзе немажлівым, то дзе-небудзь на могілках, у зямлі, і яшчэ раз аб найсціплейшым пахаванні прашу. Застаўшымся пры жыцці — да пабачэння, маліцеся за грэшніка»''. І сапраўды, паводле Рыжскага дагавора Савічы і Пузава перайшлі на савецкі бок, дзе маёнткі адбіралі ў гаспадароў і рабілі іх дзяржаўнай ці калектыўнай уласнасцю, што не дало мажлівасці Эдварду Вайніловічу быць пахаваным побач з дзецьмі на кургане ў Савічах альбо ў крыпце касцёла Святога Сымона і Святой Алены ў Мінску.
Вельмі доўга Вайніловіч цешыў сябе надзеяй, што атрымаецца быць пахаваным у родным краі. Бачачы, што, верагодна, памрэ ў Быдгашчы, 1 лютага 1928 г. Эдвард Вайніловіч дадаў да запісаў свайго тастаменту аб пахаванні, складзеных 25 лістапада 1903 г., наступнае пажаданне: ''«Калі памру і буду пахаваны ў Быдгашчы, на простай пліце прашу зрабіць надпіс „Edward Woyniłłowicz. Prezes Towarzystwa Rolniczego Mińskiego. Prezes koła Polskiego w Radzie Państwa. Traktatem ryskim z swej ziemi wygnany, deptać musiałem obce łany“»''. Менавіта такая эпітафія на польскай мове «Эдвард Вайніловіч / Старшыня Мінскага таварыства сельскай гаспадаркі / Старшыня „Польскага кола“ ў Дзяржаўным Савеце / Выгнаны Рыжскай дамовай са сваёй зямлі, я мусіў таптаць чужыя палі» і была зроблена ў 1929 г. на магільнай пліце Вайніловіча. Эдвард Вайніловіч запісаў Ядвізе Кастравіцкай свой маёнтак Пераходы ў Нясвіжскім павеце (Польшча); капіталы і акцыі, долі (паі) у акцыянерных таварыствах і грошы, якія трымаў у розных банках; хатнія прадметы, дакументы і каштоўнасці: старажытную шкатулку італьянскай работы; падкаморскую пячатку свайго прадзеда Адама Вайніловіча (1739—1803); кнігу «Vade mecum», напісаную палкоўнікам Вялікага Княства Літоўскага часоў «Патопу» Габрыэлем Вайніловічам; келіх з гербам Вайніловічаў «Сыракомля», разнастайныя дакументы на права ўласнасці маёнткамі Савічы і Пузаў, дамоў у Мінску і г.д. Ядвіга павінна была выплочваць штогадова сумы для Алімпіі Вайніловіч і Міхаліны Горват (да смерці апошніх). Зноў тут успомніў аб неабходнасці сямейнай рады, якая павінна была вырашыць пытанне спадчыны, а таксама распісаў каму з пляменнікаў і пляменніц адыходзяць мэбля, срэбны посуд і інш.
Смерць і пахаванне
Эдвард Вайніловіч памёр у суботу 16 чэрвеня 1926 г. у Быдгашчы (Польшча) а пятай гадзіне раніцы, найбольш верагодна — ад прагрэсіруючага атэрасклерозу. Пахаванне Вайніловіча адбылося ў панядзелак 18 чэрвеня 1926 г., у пахмурны і халодны дзень. Сціплую труну з яго целам пад аркестр везлі на імшу ў касцёл Святой Тройцы не на пышным катафалку, а на простым возе, які цягнуў адзін конь. З-за вялікай колькасці народу складвалася ўражанне, што гэта не пахаванне, а маніфестацыя. У апошні шлях цела Вайніловіча суправаджалі сваякі, шматлікія сябры, калегі па МТСГ, выхаванцы «Крэсавага інтэрната», а таксама суседзі. У прыватнасці, у Быдгашч з Парэчча (з Палескага ваяводства Польшчы) прыехаў сябра і паплечнік Вайніловіча Раман Скірмунт (1868—1939).
Пасля імшы працэсія пайшла да Старафарных могілак горада. Над магілай першым мовіў слова пралат Пацэвіч, пасля Людвік Наркевіч-Ёдка, ксёндз канонік Люцыян Жаландкоўскі (прадстаўнік пінскага біскупа і былы пробашч (1911—1918) касцёла Святога Сымона і Святой Алены ў Мінску, сябра і спавядальнік Эдварда Вайніловіча) і інш. Магіла была абсыпана кветкамі, на якія паклалі вянок з надпісам па-польску «Ад слуцкай зямлі». Сярод тых вязанак кветак не было вянкоў ад сваякоў, бо Эдвард яшчэ перад смерцю папрасіў, каб грошы, якія б пайшлі ад сваякоў на кветкі, перадалі на сталоўку для малазаможнай інтэлігенцыі. Падобную просьбу Вайніловіч у свой час накіраваў да членаў «Саюза палякаў усходніх ускраін». Гэта не было чымсьці выключным у Быдгашчы, бо ў многіх сем’ях, у выпадку пахавання блізкіх, сваякі замест куплі кветак перадавалі грошы на якія-небудзь высакародныя мэты.
Раман Скірмунт на пахаванні сказаў аб Эдвардзе: «…ахоўваў перададзеную нам спадчыну — веру, культуру, маёмасць». Ён дазволіў сабе разважанні наконт сутнасці дзейнасці Эдварда Вайніловіча. Вылучыўшы дылему (ці валенрадызм або «склізкае згодніцтва» былі сутнасцю грамадска-палітычнай працы нябожчыка ў Расійскай імперыі), Скірмунт сказаў, што мэтай Эдварда Вайніловіча было ўмацаванне гаспадарчых пазіцый эліты мясцовага грамадства — карэннага дваранства літоўска-беларускіх губерняў, і ён (Вайніловіч) адважна ішоў да гэтай мэты, з’яўляючыся прыхільнікам кансерватыўнага кірунку краёвасці: «Лозунг краёвасці, лозунг рэгіяналізму <…>, знайшоў у асобе Эдварда Вайніловіча прыроджанага выразніка і перакананага абаронцу».
Пасля жалобных урачыстасцей на старонках перыядычнага друку яшчэ доўга з’яўляліся некралогі і ўспаміны, прысвечаныя Эдварду Вайніловічу. 18 верасня 1928 г. «старажытная італьянская шафка», як Эдвард Вайніловіч называў каштоўны кабінет XVIII ст., за якім працаваў яшчэ яго дзед Антон Адамавіч Вайніловіч (1773—1855) у Савічах, патрапіў у музей Быдгашча, бо быў перададзены Ядвігай Кастравіцкай і Міхалінай Горват з умовай, што Ядвіга Кастравіцкая мае права распараджацца ім. Каштоўны экспанат перажыў Другую сусветную вайну. Нават пасля смерці Эдварда Вайніловіча яго жонка Алімпія Вайніловіч працягвала падтрымліваць «Крэсавы інтэрнат» і «Саюз палякаў усходніх ускраін» (Związek Polaków z Kresów Wschodnich).
Праз год пасля пахавання на магіле Эдварда Вайніловіча была пакладзена простая гранітная плітай з тым самым надпісам на польскай мове, занатаваным у тастаменце, як хацеў Эдвард Вайніловіч.
Беларуская мова ў жыцці Эдварда Вайніловіча
Эдвард Вайніловіч з вялікай зацікаўленасцю аднёсся да невялікай групы дваран Мінскай губерні, якія папулярызавалі мову мясцовых сялян, атрымаўшай у часы расійскага панавання назву «беларускай мовы», і публікавалі беларускамоўныя літаратурныя творы. Яшчэ ў сваім лісце ад 12 мая 1896 г. Эдвард Вайніловіч дзякаваў Аляксандру Ельскаму за прысылку беларускамоўных кніг і паабяцаў распаўсюдзіць іх на пасяджэнні МТСГ, прызнаючыся ў любові да той мовы: «Кожнаму гэтая мова мілая, кожны з нас засынаў у калысцы пад народныя песні нашых нянек, кожны на гэтай мове размаўляе з мясцовым сялянствам, а ўсе старажытныя родавыя дакументы звычайна напісаныя па-беларуску».
Калі рэвалюцыя 1905—1907 гадоў у Расійскай імперыі ўвяла свабоду друкаваць кнігі на любой роднай мове, ён напачатку фінансаваў друкаванне беларускамоўнай літаратуры: ''«Валодаючы беларускай мовай гэтак жа добра, як польскай, і ўжываючы яе стала ў зносінах з сельскімі работнікамі ў сваёй гаспадарцы, на працягу дзясяткаў гадоў быў у сталым кантакце з усімі праявамі беларускага руху спачатку ў Мінску, дзе сустракаўся з Луцкевічам і Кастравіцкім (знявечаным), а пасля ў Вільні і Петраградзе з Іваноўскім і Шыпілам і г.д. Ад беларускіх таварыстваў заўсёды, бяручы ў іх сякі-такі матэрыяльны ўдзел, у канцы ўсуваўся, бо пачатая ў іх праца пачаткова ў кірунку самаспазнання і нацыянальнага адраджэння („Лучынка“, „Саха“, „Загляне сонца і ў наша ваконца“ і г.д.) звычайна ў канцы набывала сацыялістычныя лозунгі і кірунак, які, з-за сваіх перакананняў, падтрымліваць не мог»''. У той жа час лічыў, што ў касцёле павінна захавацца традыцыйная польская мова набажэнстваў. Ёсць звесткі, што для сябе асабіста Вайніловіч выпісваў адразу 10 асобнікаў газеты «Наша Ніва».
Этнічная прыналежнасць і самавызначэнне
Адна частка гісторыкаў (Раман Юркоўскі, Дарыуш Тарасюк і інш.) сцвярджае, што каталіцкае дваранства Беларусі было этнічна польскім (на падставе мовы, рэлігіі і культуры) і толькі з «патэрналізмам» і «апекай» адносілася да мясцовага маласвядомага («беларускага») сялянства, а словы Вайніловіча пра «супольнасць крыві» інтэрпрэтуе толькі як «старадаўнюю і сільную талерантнасць» «польскага дваранства» адносна «беларускага сялянства». Аднак сам Эдвард Вайніловіч падкрэсліваў менавіта генетычнае адзінства паходжання дваран і сялян Беларусі.
Іншая частка гісторыкаў лічыць, што самавызначэнне «палякі» было палітонімам, які значыў належнасць да «грамадзян Рэчы Паспалітай». Яны звяртаюць увагу на рух «краёўцаў» з іх ідэямі рэстытуцыі Вялікага Княства Літоўскага, увядзення аўтаноміі беларуска-літоўскага краю ў Расійскай імперыі ці ўвогуле дзяржаўнай самастойнасці беларуска-літоўскіх зямель. Беларускі гісторык Андрэй Раюк разглядзеў і паказаў, што Эдвард Вайніловіч быў беларусам па нацыянальнасці. Самавызначэнне «беларусы» было непапулярным сярод многіх карэнных дваран (у тым ліку ў Вайніловіча), што азначала б факт абрусення, бо ў Расійскай імперыі «беларусы» (галоўным чынам, сялянскае праваслаўнае насельніцтва края) паводле афіцыйнай расійскай ідэалогіі і навукі лічыліся за складовую частку «рускага народа», адзінага ў трох галінах («вялікарусах», «беларусах» і «маларусах»). Сам Эдвард Вайніловіч лічыў, што толькі пасля «адарвання» Беларусі ад Расіі і стварэння беларускай дзяржавы магчыма адмова ад тагачаснай павярхоўнай паланізаванасці дваранства і інтэлігенцыі.
Ацэнкі ад апанентаў і супернікаў
Патрабаванні краёўцамі аўтаноміі кіравання свайго краю ў рускіх манархістаў выклікалі, хутчэй, не крытыку, а раўнадушша («Нам ваша культура непатрэбна»). Польскія «эндэкі» папракалі «краёўцаў», што не ставяць польскія інтарэсы вышэй за інтарэсы іншых народаў, а Вайніловічу заяўлялі, што ён з’яўляецца не палякам, а беларусам, імкнецца да аўтаноміі Беларусі і абуджэння пачуцця асобнасці беларусаў.
Эдвард Вайніловіч, як і ўсе краёўцы-кансерватары, быў прыхільнікам класічнага лібералізму XIX ст. і лічыў, што трэба абмяжоўваць выбарчыя правы тых грамадзян, хто не плаціць падаткі: толькі той, хто плаціць падаткі, мае права ўдзельнічаць у іх мэтавым размеркаванні (праз бюджэтныя рашэнні парламента). Лічыў, што ўвядзенне ўсеагульнага і роўнага выбарчага права прывядзе (ва ўмовах распаўсюджання сацыялістычных ідэй) толькі да скасавання права прыватнай уласнасці, якое з’яўляецца падмуркам парадку і цывілізаванага побыту грамадства. Аднак выступаў за ўзважаную аграрную рэформу і развіццё сістэмы адукацыі, якая б дазваляла сялянам станавіцца заможнымі. За гэта краёўцы-дэмакраты папракалі ў адсутнасці дэмакратызму, а таксама ў «каставасці» Рады МТСГ, як і іншых сельскагаспадарчых таварыстваў, бо яе члены (з абмежаванага кола знаёмых) працягла займалі пасады.
У 1920-я гг. для маладога пакалення «віленскіх кансерватараў» тагачасныя погляды Вайніловіча («літоўскага краёўца», «нестара краёўцаў беларускай арыентацыі») на аграрнае і «беларускае» пытанне здаваліся састарэлымі, абмежаванымі і неэфектыўнымі, бо, на іх погляд, не маглі стрымаць распаўсюджанне камуністычных ідэй сярод сялян Заходняй Беларусі і прадухіліць захопніцкія планы з боку СССР.
Перанясенне праху ў Мінск (2006)
Пробашч парафіі Святога Сымона і Святой Алены, ксёндз Уладзіслаў Завальнюк, выступіў з ініцыятывай перанесці прах Эдварда Вайніловіча з Быдгашча (Польшча) у Мінск і размясціць яго ў касцёле Святога Сымона і Святой Алены, фундатарам якога быў Эдвард Вайніловіч. Пасля ўзгаднення пытанняў, дазволу касцельных улад, міністэрстваў замежных спраў Рэспублікі Беларусь і Рэспублікі Польшчы прах Эдварда Вайніловіча быў перавезены ў 2006 г. з Быдгашчы ў Мінск і 11 чэрвеня 2006 г. адбылося яго ўрачыстае перапахаванне пад кіраўніцтвам ксяндза Уладзіслава Завальнюка каля касцёла Святога Сымона і Святой Алены. У цырымоніі перазахавання ўдзельнічала група прадстаўнікоў польскага горада Быдгашча і патомкі Вайніловічаў.
Ушанаванне памяці аб Эдвардзе Вайніловічу
Адным з першых месцаў ушанавання памяці памерлага Эдварда Вайніловіча стаў Нясвіж, які да 1939 г., у адрозненне ад маёнтка Савічы, знаходзіўся ў складзе міжваеннай Польшчы і дзе ўласнікі палаца князі Радзівілы ўстанавілі 14 кастрычніка 1929 г. мемарыяльную пліту ў гонар Эдварда Вайніловіча ў фарным касцёле Божага Цела горада з надпісам: ''«Эдвард Вайніловіч, старшыня Мінскага таварыства сельскай гаспадаркі, старшыня „Польскага кола“ Дзяржаўнага Савета ў Санкт-Пецярбургу, камандор ордэна „Polonia Restituta“, фундатар касцёла Св. Сымона і Св. Алены ў Мінску, уладальнік маёнткаў Савічы і Пузаў Слуцкага павета Мінскай зямлі, нарадзіўся ў Савічах 13. X. 1847 г., памёр у Быдгашчы 16. VI. 1928 г. Чалавеку вялікага сэрца і заслуг, узорнаму грамадзяніну, патрыёту, прыяцелю і апекуну людзей, вернаму сыну Святога Касцёла як выраз пашаны і ўдзячнасці і дзеля памяці нашчадкаў надпіс гэты зроблены. Вечнае спачыванне дай яму, Госпадзе, і святло вечнае няхай яму свеціць. Амэн»''.
14 лютага 2009 г. у Мінску ў тэатральнай зале ў дольнай частцы Касцёла Святога Сымона і Святой Алены (Чырвонага касцёла) адбылася беларуска-польская навуковая канферэнцыя «Эдвард Вайніловіч — шляхціц, грамадзянін, каталік», арганізаваная мінскай каталіцкай парафіяй Святога Сымона і Святой Алены, Польскім інстытутам у Мінску, гісторыка-культурнай установай «Палоніка-Літуаніка». На канферэнцыі з дакладамі выступілі ксёндз Уладзіслаў Завальнюк, пасол Польшчы ў Беларусі Генрык Літвін, Аляксандр Стральцоў-Карвацкі (Беларусь), Зміцер Яцкевіч (Беларусь), Аляксандр Смалянчук (Беларусь), Раман Юркоўскі (Польшча), Дарыуш Шпопер (Польшча), Алег Латышонак (Польшча) і Уладзімір Дзянісаў (Беларусь). Даслалі свае артыкулы Аляксандр Ільін (Беларусь) і Анатоль Грыцкевіч (Беларусь). Прысутнічаў і Адам Мальдзіс.
У 2009 г. па беларускім тэлеканале «ОНТ» у рамках дакументальна-пазнавальнага цыкла «Обратный отсчет» была паказана перадача «Адваротны адлік. Гісторыя замахаў на Чырвоны касцёл» (рэжысёр Уладзімір Арлоў). У 2011 г. на беларускім тэлеканале «ЛАД» у рамках цыкла пазнавальных перадач «Новыя падарожжы дылетанта» (вядучы перадачы Юрый Уладзіміравіч Жыгамонт), што распавядае пра гісторыю населеных пунктаў Беларусі і насельнікаў, была паказана серыя пра вёску Савічы (Капыльскі раён), род Вайніловічаў і Эдварда Вайніловіча. У 2011 г. на беларускім тэлеканале «ЛАД» у рамках цыкла пазнавальных перадач «Лабірынты» (вядучы перадачы Аляксандр Матафонаў) быў паказаны пазнавальна-дакументальны фільм «Лабірынты: Эдвард Вайніловіч». У фільме прымалі ўдзел беларускія гісторыкі Мікола Нікалаеў і Уладзімір Дзянісаў.
2 лістапада 2010 г. рашэннем Капыльскага раённага савета дэпутатаў адна з новых вуліц у горадзе Капылі была названа вуліцай Вайніловіча ў гонар Эдварда Вайніловіча.
Гізэля Хмялеўская, жыхарка Быдгашча і журналістка выдання «Gazeta Pomorska», зрабіла вялікую працу па вывучэнні біяграфіі Эдварда Вайніловіча. Вынікам яе даследаванняў сталі публікацыі артыкулаў у польскай прэсе, а пасля напісанне кнігі аб Вайніловічу. 18 чэрвеня 2008 г. у Быдгашчы ў 80-ю гадавіну смерці Эдварда Вайніловіча Гізэля Хмялеўская і яе муж Багдан Хмялеўскі арганізавалі выстаўку «Cierń Kresowy» («Ускраінны цярноўнік») у «Аўтарскай галерэі» Яна Каі і Яцэка Салінскага. Было выкарыстана шмат прадметаў з «кабінета Вайніловічаў» («старажытная італьянская шафка»), які быў вывезены Вайніловічамі з Савічаў у Быдгашч і які зараз захоўваецца ў акруговым музеі ў Быдгашчы. 22 студзеня 2011 г. у Быдгашчы ў акруговым музеі адбылася прэзентацыя кнігі пра Эдварда Вайніловіча «Ускраінны цярноўнік. Аповесць пра Эдварда Вайніловіча і яго сям’ю» («Cierń Kresowy. Opowieść o Edwardzie Woyniłłowiczu i jego rodzinie», 2011), першага грунтоўнага і ўсеахопнага апісання біяграфіі Эдварда Вайніловіча і яго сям’і, якую напісала па-польску Гізэля Хмялеўская.
18—19 мая 2011 г. у Мінску Гізэля Хмялеўская прэзентавала сваю кнігу «Ускраінны цярноўнік. Аповесць пра Эдварда Вайніловіча і яго сям’ю» (2011). У арганізацыі прэзентацыі прымалі ўдзел Касцёл Святога Сымона і Святой Алены, філіял Нацыянальнага мастацкага музея «Дом Ваньковічаў. Культура і мастацтва першай паловы XIX стагоддзя», Польскі інстытут у Мінску.
16 чэрвеня 2012 г. у Быдгашчы пры ўдзеле Гізелі Хмялеўскай быў урачыста адкрыты сквер імя Эдварда Вайніловіча, які знаходзіцца на збегу вуліц Хадкевіча і Сулкоўскага каля дома былога т.зв. «Ускраіннага інтэрната». Аб постаці і драматычным лёсе Эдварда Вайніловіча распавяла Гізэля Хмялеўская.
9 снежня 2015 г. у Мінску ў Доме Ваньковічаў Гізэля Хмялеўская прэзентавала пераклад на беларускую мову сваёй кнігі «Церні крэсаў. Аповесць пра Эдварда Вайніловіча і яго сям’ю» (2015). У арганізацыі прэзентацыі прымалі ўдзел Касцёл Святога Сымона і Святой Алены, філіял Нацыянальнага мастацкага музея «Дом Ваньковічаў. Культура і мастацтва першай паловы XIX стагоддзя», Польскі інстытут у Мінску.
У чэрвені 2017 г. Мінгарвыканкам падтрымаў ініцыятыву аб прысваенні скверу за Чырвоным касцёлам імя Эдварда Вайніловіча.
Стракатка спірэйная
Знешнасць
Даўжыня пярэдняга крыла імага — 18-29 мм. Верх крылаў ад цёмна-карычневага да чорнага, з мноствам буйных і больш дробных белых плям. Ніз карычневы, з белымі плямамі. Самкі буйней самцоў і нясуць на крылах больш шырокія белыя перавязі.
Распаўсюджанне
Еўразія, Паўднёвая Францыя, Швейцарыя, Паўночная Італія, Аўстрыя, поўнач Балканскага паўвострава, Паўднёва — Усходняя Польшча, Чэхія, Славакія, Усходняя Еўропа, Паўднёвая Сібір, Манголія, Паўночны Кітай, Карэя і Японія.
Час лёту
У залежнасці ад сезону і шыраты развіваецца ў адным або ў двух пакаленнях. Першае пакаленне з'яўляецца ў канцы мая і лётае да пачатку ліпеня. Другое пакаленне лётае ў канцы ліпеня і ў жніўні. Самцы праяўляюць тэрытарыяльныя паводзіны, ахоўваючы абраны ўчастак ад іншых самцоў. Матылі рэдка наведваюць кветкі, у асноўным сустракаюцца на вільготнай зямлі ля ручаёў або экскрыментах. Маладыя вусені, нашчадкі другога пакалення, для зімоўкі майструюць з лісця кокан і акукляюцца ў пачатку мая.
Заўвагі па ахове
Уключаны ў Чырвоную кнігу Польшчы ў 2001 годзе, ахоўваецца ў Славакіі.
Янтарны (Калінінградская вобласць)
Янтарны (Янта́рный, Palmnicken, Пальмнікен, Palvininkai, Palmniki) — пасёлак гарадскога тыпу на ўзбярэжжы Балтыйскага мора, адміністрацыйны цэнтр Янтарнай гарадской акругі Калінінградскай вобласці Расійскай Федэрацыі. Насельніцтва — 5529 чал. (2017). У пасёлку размешчаны камбінат па здабычы і перапрацоўцы бурштыну.
Пэрэвальскі раён
Пэрэвальскі раён (Перевальський район) — адміністрацыйная адзінка ў складзе Луганскай вобласці Украіны. Адміністрацыйны цэнтр — Пэрэвальск (Перевальськ).
Радзівонаўка
Радзіво́наўка (, Радионовка) — вёска ў Горацкім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Саўскага сельсавета.
Пэрэвальскі раён
Утвораны 4 студзеня 1965 года. Насельніцтва раёна на года складае 64 411 чалавек, плошча — 722,55 км².
Адміністрацыйны падзел
Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складаецца з 3 гарадскіх, 8 пасялковых і 4 сельскіх саветаў.
Брацкая магіла (Астроўна)
Брацкая магіла — вайсковае пахаванне ў аграгарадку Астроўна, Бешанковіцкі раён, Віцебская вобласць. Знаходзіцца на паўночнай ускраіне аграгарадка, каля шашы на Віцебск.
Гісторыя
Пахаваны 177 воінаў 54-га гвардзейскага стралковага палка 19-й гвардзейскай стралковай дывізіі 39-й арміі Беларускага фронту, якія загінулі пры вызваленні аграгарадку ад нямецкіх войск у 1944 годзе.
Помнік
Помнік — скульптура воіна з аўтаматам у руках. Вышыня — 2,5 м. Пастамент жалезабетонны, вышынёй 2,2 м. Аснова 2,5×1,0 м. На пастаменце размешчаны пліты з прозвішчамі загінуўшых воінаў. Пахавана 511 чалавек, якія загінулі пры вызваленні Бешанковіцкага раёна, у тым ліку в. Астроўна.
Помнік устаноўлены ў 1969 годзе.
Analyst.by
Analyst.by — рускамоўны беларускі вэб-сайт пра аналітыкаў у галiне IT. Маюць найбольш буйны тэлеграм-чат у СНД. Працуе з 7 студзеня 2010 года.
Сутнасць
Супольнасць беларускіх бізнес і сістэмных аналітыкаў – гэта прафесійнае вольны некамерцыйнае супольнасць людзей, якія займаюцца, хочуць займацца ці цікавяцца бізнес або сістэмным аналізам. Члены супольнасці-не толькі аналітыкі, але і прадстаўнікі іншых прафесій (праграмісты, тэсціроўшчыкі, тэхнічныя пісьменнікі, кіраўнікі і інш.), а таксама тыя, хто яшчэ не пачаў у IT.
Гомель — Горкі
«Гомель — Горкі» — праект будаўніцтва магістральнага нафтаправода ў Беларусі да 2023 года.
Навагрудскае ваяводства
Навагрудскае ваяводства — назва былых адміністрацыйных адзінак:
Гомель — Горкі
29 красавіка 2020 года А. Лукашэнка падпісаў Распараджэнне аб будаўніцтве магістральнага нафтаправода «Гомель — Горкі» ў 2020—2023 гадах дзеля дыверсіфікацыі паставак нафты ў Беларусь. Заказчыкам праектавання і будаўніцтва вызначылі «Гомельтранснафту Дружба». Галоўным праектна-падрадным прадпрыемствам прызначылі «Беларуснафту». Гэты нафтаправод узводзілі дзеля злучэння завода «Нафтан» у Наваполацку з магістральным нафтаправодам «Дружба», які разгаліноўваўся на паўднёвую частку, якая вяла да Чорнага мора ў Адэсу (Украіна), і на паўночную частку, якая вяла ў Польшчу да Балтыйскага мора. Пабудова перамычкі «Гомель — Горкі» дазваляла пастаўляць нафту на «Нафтан» праз нафтаправод «Дружба» з Чорнага і Балтыйскага мора па рэверсе.
Analyst.by
Мэты супольнасці
1. Папулярызацыя бізнес і сістэмнага аналізу ў Беларусі
Гомель — Горкі
Уласцівасці
Трубаправод «Гомель — Горкі» быў 1-м унутраным у Беларусі. Нагодай для будаўніцтва паслужыла нястача паставак расійскай нафты маркі «Урал» з Заходняй Сібіры па нафтаправодах «Унеча — Полацк» і «Унеча — Мазыр». Са студзеня 2020 года пастаўку расійскай нафты на нафтаперапрацоўчыя заводы Беларусі прыпынілі праз адмову плаціць павышаную цану. 11 мая 2020 года намеснік кіраўніка «Гомельтранснафты Дружба» Андрэй Карабань адзначыў: «Новы трубаправод стане свайго роду перамычкай, якая злучае паўднёвую і паўночную ніткі сістэмы транспартавання нафты. Гэта дасць магчымасць, ні ад каго не залежачы, ажыццяўляць перапампоўку сыравіны паміж Наваполацкім і Мазырскім нафтаперапрацоўчымі заводамі. Да таго ж, мінулай восенню ў выніку рэарганізацыі ААТ «Полацктранснафта Дружба» на правах філіяла ўвайшло ў склад ААТ «Гомельтранснафта Дружба», што робіць аб’яднанне дзвюх трубаправодных сістэм яшчэ больш заканамерным». Труба дыяметрам 53 см дазваляла перапампоўваць да 6 млн тонаў нафты за год, якія мелі скласці па 30 % пастаўкі з Балтыкі праз Польшчу і з Чорнага мора праз Украіну. Таксама трубаправод «Гомель — Горкі» даваў магчымасць дастаўляць беларускую нафту з Рэчыцкага раёна (Гомельская вобласць).
Analyst.by
Мэты супольнасці
2. Стварэнне правільнага і станоўчага ладу аналітыка
Гомель — Горкі
Уласцівасці
Даўжыня маршруту складала 207 км. Нафтаправод пракладалі ў міжрэччы Дняпра і Сожа бяз водных перашкодаў, каб абысці водаахоўныя зоны. Адлегласць трубаправода ад паселішчаў складала прынамсі 150 метраў. Пракладвалі трубаправод з поўдня на поўнач у 12 чэргаў. Маршрут браў пачатак у Гомельскім раёне і праходзіў праз Буда-Кашалёўскі, Чачэрскі і Кармянскі раёны Гомельскай вобласці і далей Чэрыкаўскі, Прапойскі і Крычаўскі раёны Магілёўскай вобласці. У Горацкім раёне яго мелі злучыць з дзейным магістральным нафтаправодам «Унеча — Полацк». Перапады вышыняў на мясцовасці цягам маршруту даходзілі да 100 метраў. Спадарожна прадугледзелі ўзвядзенне нафтаперапамповачнай станцыі і перабудову 2-х дзейных станцыяў «Гомель» і «Горкі». Кошт пабудовы разам з запаўненнем трубы тэхналагічнай нафтай складаў каля 300 млн рублёў (122 млн долараў) з уласных сродкаў «Гомельтранснафты Дружба» без прыцягнення пазыкі і бюджэтных грошай.
Узвядзенне
10 чэрвеня 2020 года намеснік кіраўніка па капітальным будаўніцтве і рамонце «Гомельтранснафты Дружба» Андрэй Карабань паведаміў: «праектныя працы пачаліся ўжо, вядуцца геалагічныя пошукі і геадэзічныя працы, уключаючы падрыхтоўку тэхнічных умоў на перасячэнне з камунікацыямі». 22 кастрычніка 2020 года «Нафтаспецбуд» выканаў 1-е зварачнае шво на трубе магістралі ДН500 каля Бабовічаў на паўднёвы захад ад Гомеля. На будоўлі выкарыстоўвалі абсталяванне арбітальнай зваркі. На адкрыцці будоўлі намеснік старшыні ўрада Беларусі Юрый Назараў адзначыў: «Гэты інвестпраект не такі вялікі паводле кошту, але значны тым, што звяжа 2 рэзервуарныя паркі захоўвання нафты ў Мазыры і Полацку. Гэта дасць магчымасць гарантаваць бяспеку і манеўранасць 2-х буйных нафтасховішчаў. Мы таксама вядзём іх мадэрнізацыю, павялічваючы карысны аб’ём захоўвання нафты. Неабходна забяспечыць пастаянны запас сыравіны і бесперабойнай працы 2-х беларускіх НПЗ, незалежна ад розных фактараў». Большасць праектнай і будаўніча-мантажнай працы выконвалі прадпрыемствы канцэрну «Белнафтахім». Праект прадугледжваў уладкаванне 75 пераходаў праз аўтадарогі і чыгунку, меліярацыйныя каналы і рэкі. Па лесе мелі правесці 85 км нафтаправода. Пры зварцы стыку трубаў нафтаправода выкарыстоўвалі робата.
Analyst.by
Мэты супольнасці
3. Прафесійны рост аналітыкаў
Гомель — Горкі
Узвядзенне
23 лістапада 2020 года «Беларуснафта» набыла 2 форвардары «Амкадар 2662» для пагрузачна-разгрузачнай працы на будоўлі нафтаправода. форвардары дааснасцілі платформамі з дызель-генератарамі, пераменнымі касетамі для газавых балонаў і грузавымі крукамі для падымання і апускання робата арбітальнай зваркі. 19 лістапада 2021 года «Гомельтранснафта» паведаміла, што ў выніку паскарэння будаўніцтва трубаправод «Гомель — Горкі» мелі здаць у эксплуатацыю яшчэ на 6 месяцаў раней у красавіку 2022 года.
Analyst.by
Мэты супольнасці
4. Развіццё аналізу як прафесіі і навукі
Задачы
1. Правядзенне навучальных і азнаямленчых лекцый для не-аналітыкаў
2. Стварэнне пляцоўкі для зносін, абмену інфармацыяй і вопытам
3. Прадастаўленне і распаўсюджванне навучальных матэрыялаў, розных аглядаў, артыкулаў і т. д.
4. Правядзенне онлайн канферэнцый, вебинаров і т. д.
6. Каардынацыя, правядзенне і заахвочванне даследаванняў у галіне аналізу
Жэрар Дэзарг
Жэрар Дэзарг (Girard Desargue; —) — французскі геаметр.
Паходзіў з арыстакратычнай сям’і, пачаў службу ў шэрагах арміі. Пры аблозе Ла-Рашэль пазнаёміўся і пасябраваў з Дэкартам. Пакінуўшы службу, пасяліўся ў Парыжы, дзе ўвайшоў у гурток Шатэро-Лефеўра, у якім сустракаў Гасендзі, Буё, Раберваля, Паскаля і іншых матэматыкаў таго часу. Заснавальнік праектыўнай геаметрыі.
Дзікі
Дзікі (Sus) — род сысуноў атраду парнакапытных.
Вілем Барэнц
Вілем Барэнц (Willem Barentsz,, , Фрызскія астравы  — , у раёне Новай Зямлі) — галандскі мараплавец і. Кіраўнік трох арктычных экспедыцый, мэтай якіх быў пошук паўночнага марскога шляху ў Ост-Індыю. Трагічна загінуў у час апошняй з іх у раёне Новай Зямлі. Яго імем названы Баранцава мора, і пас.Барэнцбург, на адкрытым ім архіпелагу Шпіцберген, а таксама астравы ля заходняга ўзбярэжжа Новай Зямлі.
Хаця яго першапачатковая мэта дасягнення Усходу не была дасягнута, гэтая паездка з’яўляецца адным з найбольш важных даследаванняў Паўночнага Ледавітага акіяна ў шаснаццатым стагоддзі і першым, у якім група даследчыкаў паспяхова пераносіць палярную зіму. Іх вопыт будзе служыць нідэрландскім маракам у далейшым стварэнні і выкарыстанні кітабойных маршрутаў.
Барэнц як гандлёвы картограф наведваў Іспанію і Міжземнамор’е, каб скласці Міжземнаморскага рэгіёна, які быў надрукаваны сумесна з нідэрландскім картографам.
Першая экспедыцыя
У 1594 годзе экспедыцыя з яго удзелам пакінула Амстэрдам. Мэтай быў пошук Паўночна-Усходняга праходу ў Азію. 10 ліпеня Барэнц дасягнуў узбярэжжа Новай Зямлі, пасля чаго павярнуў на поўнач, але па дасягненні крайняй паўночнай кропкі архіпелага, быў вымушаны павярнуць назад.
Другая экспедыцыя
Экспедыцыя з сямі караблёў, якая пачалася ў наступным годзе зноў пад камандаваннем Барэнца, зрабіла спробу прайсці паміж узбярэжжам Сібіры і востравам Вайгач (праз праліў Югорскі Шар). Экспедыцыя дабралася да праліву занадта позна — праліў амаль цалкам быў перакрыты лёдам.
Трэцяя экспедыцыя
16 мая 1596 стартавала трэцяя экспедыцыя Барэнца па пошуку паўночнага шляху ў Азію. Пры гэтым яму ўдалося адкрыць Мядзведжы востраў (архіпелаг Шпіцберген). Экспедыцыя Барэнца, абмінуўшы Новую Зямлю, дасягнула Карскага мора. Асцерагаючыся гібелі сярод льдоў, экспедыцыя высадзілася на бераг і зладзіла зімоўку (нідэрл. Het Behouden Huys). Узімку 1597 года падчас зімоўкі Барэнц захварэў цынгой.
Хоць да пачатку чэрвеня 1597 года Карскае мора вызвалілася ад лёду, бухта, дзе стаяў карабель, па-ранейшаму была ў ільдах. Зімоўшчыкі не сталі чакаць вызвалення карабля — паўночнае лета занадта кароткае — і 14 чэрвеня 1597 года распачалі адчайную спробу дабрацца да Кольскага паўвострава на 2-х шлюпках. Хоць экспедыцыя дасягнула паўвострава, 20 чэрвеня Барэнц сканаў падчас гэтага падарожжа.