cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Сямён Сямёнавіч Абамелік-Лазараў
Біяграфія
Абамелек-Лазараў — аўтар кніг як па адмысловых пытаннях горнай справы і падаткаабкладання ў данай сферы, так і па геапалітычных і ваенных пытаннях (магчымасць усеагульнага міру, вынікі і ацэнка дзейнасці рускага войска ў руска-японскую вайну). У сферы горнай справы Абамелек-Лазараў выступаў супраць ідэі так званай «горнай свабоды» (свабоднага доступу да радовішчаў карысных выкапняў), за захаванне гістарычных прывілеяў горназаводчыкаў. Палітычныя пагляды Абамелек-Лазарава былі кансерватыўна-манархічнымі і антысеміцкімі (у прыватнасці, ён не наймаў на працу яўрэяў), ён браў удзел у дзейнасці манархічнага палітычнага салона Б. В. Шцюрмера.
Абамелек-Лазаравым быў заснаваны «Раманаўскі кубак» — прыз за авіяцыйны пералёт з Санкт-Пецярбурга ў Маскву і назад за 24 гадзіны (1912—1913 гады) і «Кубак імя С. С. Абамелек-Лазарава» за пералёт з Адэсы ў Санкт-Пецярбург.
Лахіш
Лахіш (לכיש, Λαχις, Lachis) — старажытны біблейскі горад, які размяшчаўся ў паўднёвай Палесціне, цяпер Тэль-эд-Дувейр у дзяржаве Ізраіль. Упершыню згадваецца ў амарнскіх таблічках як Лакіша (EA 287, 288, 328, 329, 335).
Наступнае разбурэнне горада адбылося ў 701 годзе да н.э. падчас паходу асірыйскага цара Сінахерыба на Іўдзейскага царства. Барэльеф, які захаваў узяцце Лахіша, быў адкрыты англійскімі археолагамі ў Ніневіі, сталіцы Асірыі і перавезены ў Брытанскі музей, дзе знаходзіцца дагэтуль. Насып, які быў створаны асірыйскімі салдатамі для падвозу тарана і іншых аблогавых прылад пад сцены горада Лахіша, раскапана археолагамі.
Лахіш быў ізноў адноўлены і канчаткова разбураны ў 586 годзе да н.э. падчас паходу Навухаданосара на Іўдзейскае царства.
Падчас раскопак у Лахішы выяўлена вялікая колькасць астраканаў з яўрэйскімі надпісамі палеаяўрэйскім шрыфтам, так званыя «лахішскія пісьмы». Гэтыя астраканы з'яўляюцца каштоўным сведчаннем, якое пралівае святло на паўсядзённае жыццё горада. Пасля вяртання іўдзеяў з Вавілонскага палону, Лахіш быў адбудаваны, але заставаўся невялікім гарадком, які канчаткова страціў сваё значэнне ў эліністычны перыяд і пакінутым жыхарамі.
Размешчаны за 30 км на паўднёвы ўсход ад Ашкелона і 23 км на захад ад Хеўрона. У 1994 годзе абвешчаны Ізраілем археалагічным паркам нацыянальнага значэння.
Яўндэ
Я́ўндэ (Yaoundé) — сталіца і адзін з самых вялікіх гарадоў Камеруна. Колькасць жыхароў складае 1,4 млн чалавек. Адначасова з’яўляецца сталіцай правінцыі Цэнтральная-Паўднёвая. Горад размешчаны на ўзвышшах, у паўднёва-заходняй частцы краіны, на вышыні 730 м над узроўнем мора.
Горад быў заснаваны ў 1888 годзе нямецкімі гандлярамі слановай косткай. Пад час Першай сусветнай вайны горад быў акупаваны бельгійскімі войскамі. У 1922 годзе Яўндэ стаў сталіцай тэрыторыі падмандатнай Лізе Нацый, з французскай адміністрацыяй.
Пасля атрымання незалежнасці Камерунам Яўндэ стаў сталіцай краіны.
У наш час Яўндэ — гэта гандлёвы, прамысловы і культурны цэнтр, транспартны вузел Камеруну. Мае міжнародны аэрапорт, чыгунку, якая злучае горад з Нгаўндэрэ і Дуалай.
У горадзе знаходзяцца ўсе дзяржаўныя ўстановы Камеруну, замежныя пасольствы.
Геаграфічнае становішча і клімат
Яўндэ знаходзіцца ў паўднёва-ўсходняй частцы краіны, на Камерунскім пласкагор’і, на вышыні 750 метраў над узроўнем мора. Клімат субэкватарыяльны, сярэдняя тэмпература паветра ў студзені складае +23 °C, у ліпені +21 °C. Сярэнегадавая колькасць ападкаў — 1600 мм. Дажджы ідуць у асноўным у перыяды з верасня па лістапад і з красавіка па ліпень.
Астравы Прыбылова
Астравы Прыбыло́ва — група вулканічных астравоў у Берынгавым моры ў складзе штата Аляска (ЗША). Названы Р. І. Шэліхавым ў гонар рускага мараплаўцы Г. Прыбылова, які адкрыў астравы ў 1788 годзе.
Агульная плошча астравоў каля 200 км². Вышыні да 300 м. Найбольш буйныя астравы — востраў Святога Георгія і востраў Святога Паўла. Скалістыя і пакрытыя лугава-тундравай расліннасцю астравы. Лежбішча марскіх коцікаў.
Забалацце (Нясвіжскі раён)
За́балацце (, Заболотье) — вёска ў Нясвіжскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Гарадзейскага сельсавета.
Медаль Кэтрын Брус
Залаты медаль Кэтрын Вольф Брус (Bruce Medal) — адна з самых прэстыжных узнагарод для астраномаў і астрафізікаў, заснаваная Ціхаакіянскім астранамічным таварыствам.
Медаль заснаваны ў 1898 годзе ў гонар вядомага амерыканскага філантропа і апякункі астраноміі Кэтрын Вольф Брус.
Да Кэтрын Брус звярнуліся заснавальнікі Ціхаакіянскага астранамічнага таварыства і папрасілі яе вылучыць грошы на заснаванне залатога медаля, які будзе прысуджацца Таварыствам за астранамічныя працы найвышэйшага класа. Міс Брус пагадзілася выдаткаваць 2750 долараў у якасці грашовага дадатку Залатога медаля, які прысуджаецца штогод.
Пры гэтым былі распрацаваны правілы ўзнагароджання медалём, згодна з якімі штогод дырэктары трох амерыканскіх і трох замежных абсерваторый павінны па запыце Таварыства прадстаўляць ад аднаго да трох кандыдатаў, «годных атрымаць медаль у будучым годзе». Акрамя таго, адзначалася, што ўзнагарода павінна быць «інтэрнацыянальнай па характары і можа быць прысуджана грамадзяніну любой краіны незалежна ад полу».
Штогод медалём ўзнагароджваецца адзін з навукоўцаў за фундаментальныя дасягненні ў галіне астраноміі і астрафізікі.
Залаты медаль Кэтрын Брус Ціхаакіянскага астранамічнага таварыства стаў адной з самых паважаных узнагарод сярод астраномаў. Медалём Брус былі адзначаны найбольш выбітныя постаці зорнай навукі многіх краін.
Нягледзячы на адно з правілаў прысуджэння прэміі, першая жанчына-астраном атрымала Залаты медаль Кэтрын Брус толькі ў 1982 годзе; гэтай узнагародай была адзначана Элінор Маргерыт Бербідж.
Спіс лаўрэатаў
(няпоўны спіс)
Спіс зорак сузор’я Тэлескопа
У прыведзеным спісе пералічаны ўсе зоркі сузор’я Тэлескопа да бачнай зорнай велічыні +6,5m і іншыя зоркі, якія ўяўляюць пэўную цікавасць: пераменныя, з планетнымі сістэмамі, звышновыя і г. д.
ФК Міт’юлан
«Міт’юлан» (FC Midtjylland) — дацкі футбольны клуб, які прадстаўляе гарады Хернінг і Ікаст. Каманда была заснавана ў 1999 годзе ў выніку аб’яднання футбольных клубаў «Ікаст» і «Хернінг Фрэмад».
Названы па імі Цэнтральнай Ютландыі — дацкай адміністрацыйнай вобласці.
Сан-Сальваторэ-Тэлезіна
Сан-Сальваторэ-Тэлезіна (San Salvatore Telesino) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Кампанія, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Беневента.
Насельніцтва складае 4080 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва — 224,18 чал./км². Займае плошчу 18,3 км². Паштовы індэкс — 82030. Тэлефонны код — 0824.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы San Leucio.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
Мікенская цывілізацыя
Міке́нская цывілізацыя, Міке́нская культура — ахейская цывілізацыя бронзавага веку (XVII — XII стст. да н. э.). Разглядаецца як частка эгейскай цывілізацыі. Назва дадзена па найменню старажытнага горада Мікены на паўвостраве Пелапанес.
Даследаванне
Старажытнагрэчаская міфалогія і эпічныя творы доўгі час з'яўляліся адзінай крыніцай гісторыі Мікенскай цывілізацыі. Міфы апавядалі пра заснаванне гарадоў, культурных першапродкаў і подзвігі герояў, у тым ліку Даная, Кадма, Пелопа, Эдыпа, Персея, Тэсея, арганаўтаў і інш. Эпічны Траянскі цыкл, найбольш вядомымі творамі якога з'яўляюцца Іліяда і Адысея Гамера, апавядаў пра вайну ахейцаў супраць малаазіяцкіх тэўкраў і спусташэнне ахейцамі Троі. У міфах і эпічных творах узгадваліся такія буйныя ахейскія цэнтры балканскай Элады, як Мікены, Тырынф, Афіны, Фівы, Аргас, Спарта і інш. Акрамя таго, у іх казалася пра ахейскія калоніі на Кіпры і ў Заходнім Міжземнамор'і.
Спробы даследчай перапрацоўкі міфаў прадпрымаліся ўжо ў перыяд элінізму. Складальнікі Параскага мармуру (III ст. да н. э.) паспрабавалі ўсталяваць адзіную храналогію міфічных падзей. Прыбыццё ў Грэцыю Даная, згодна Гамеру — першапродка ахейцаў, яны датавалі XVI ст. да н. э. Аднак сапраўдны прарыў быў зроблены вучонымі ў XVIII ст., калі І. Вінкельман увёў навуковую класіфікацыю на аснове параўнання рэштак антычнай культуры з міфалагічнымі падзеямі. У XIX ст. пачаліся археалагічныя даследаванні. Прычым, іх прыхільнікі арыентаваліся на міфалагічныя сюжэты. У 1870-ых гг. нямецкі археолаг-аматар Генрых Шліман адкрыў рэшткі Троі, у 1876 г. — старажытных Мікенаў, у 1884 г. — Тырынфа. Ужо ў XX ст. былі зроблены знаходкі ў іншых раёнах Грэцыі, а таксама на Кіпры, Сіцыліі і Ліпарскіх астравах.
Вылучэнне асобнага перыяда развіцця Мікенскай цывілізацыі мела працяглую гісторыю. Ужо даследчыкі старажытнагрэчаскіх міфаў заўважылі існаванне пэўнага перапынку ў развіцці Старажытнай Грэцыі ў канцы 2 — пачатку 1 тысячагоддзя да н. э. Карл Отфрыд Мюлер у 1825—1830 гг. распрацаваў тэорыю дарыйскага заваявання, якое нібы паклала канец ахейскай культуры. Раскопкі Г. Шлімана ў Мікенах садзейнічалі ўкараненню паняцця Мікенскай цывілізацыі. Яго праца, а таксама адкрыццё А. Дж. Эвансам Мінойскай цывілізацыі вымусіла даследчыкаў перанесці пачатак старажытнагрэчаскай гісторыі ў 3 тысячагоддзе да н. э., але ў той жа час увесці ва ўжытак іншае паняцце «крыта-мікенская культура», якое пазней трансфармавалася ў «эгейскую культуру». Толькі ў другой палове XX ст. больш пільнае вывучэнне знаходак на Крыце і Кікладах дазволілі вылучыць асобныя Кікладскую, Мінойскую і Мікенскую культуры. Расшыфроўка лінейнага пісьма Б, знойдзенага А. Дж. Эвансам, а таксама даследаванне пісьмовых помнікаў Старажытнага Егіпта і хетаў далі магчымасць абапірацца на пісьмовыя крыніцы непасрэдна 2 тысячагоддзя да н. э.
Гісторыя
Узнікненню мікенскай археалагічнай культуры ў балканскай Грэцыі непасрэдна папярэднічала сярэдняя эладская культура (MH), якая развівалася ў шчыльнай сувязі з культурай астравіцян-мінойцаў і, відавочна, належыла мінійцам. Іх этнічная прыналежнасць да канца не высветлена. Існуюць думкі, што мінійцы належылі да насельніцтва, якое папярэднічала індаеўрапейцам, або маглі быць індаеўрапейцамі, нават блізкімі да ахейцаў. Менавіта, з прыходам індаеўрапейскіх плямён ахейцаў на поўдзень балканскай Грэцыі, які прыкладна супадае з пачаткам эпохі новых палацаў на Крыце і датуецца прыблізна 1700 г. да н. э., даследчыкі звязваюць узнікненне Мікенскай цывілізацыі.
Шведскі археолаг Арнэ Фурумарк на аснове раскопак на поўдні Грэцыі дае наступную перыядызацыю :
Першыя два перыяды звязаны са станаўленнем Мікенскай цывілізацыі на Пелапанесе, у Атыцы і Беотыі. Ужо ў другі перыяд будаваліся раскошныя шахтавыя магільні арыстакратыі, таксама знойдзены рэшткі цыклапічных каменных умацаванняў і багатага дома. У сваёй аснове гэтыя пабудовы арыгінальныя, маюць толькі некаторыя рысы, па якіх можна меркаваць аб уплыве Мінойскай цывілізацыі. У шахтавых пахаваннях былі выяўлены металічныя вырабы, зброя, а таксама рэшткі цел. Яны дасягалі 180 см і адрозніваліся ад больш грацыяльных карэнных насельнікаў Міжземнамор'я. Леў Клейн лічыць, што знешняе аблічча мікенскіх воінаў адлюстравана ў вобразе героя Іліяды, Аякса. Гамер маляваў яго вельмі высокім, узброеным вялізарным шырокім шчытом.
Каля 1460 г. на Сантарыне адбылося найбольш значнае вывяржэнне вулкана, што загубіла мінойскую культуру. Некаторы час рэшткі мінойскай цывілізацыі ўсё яшчэ захоўваліся на Крыце, але на працягу трэцяга — чацвёртага перыядаў існавання Мікенскай цывілізацыі Крыт быў заваяваны ахейцамі. Яны часткова перабудавалі знакаміты палац у Кносе. Рэшткі ахейскіх магільняў і пабудоў на Крыце сведчаць пра тое, што яны адрозніваліся ад мінойскіх архітэктурных помнікаў. У пачатку XIV ст. да н. э. канчаткова адрадзілася крыцкая сельская гаспадарка. У гэты ж час назіраецца экспансія мікенскай культуры ў іншыя рэгіёны Міжземнамор'я ў выніку ўсталявання як гандлёвых сувязяў, так і перасялення. Аналіз знаходак мікенскай керамікі сведчыць, што большасць яе распаўсюджвалася ва Усходнім Міжземнамор'і — на Кіпры, у Леванце і ў Егіпце, але таксама маюцца знаходкі на тэрыторыі сучаснай Італіі, ў Анатоліі і г. д.. Каля 1400 г. да н. э. прадстаўнікі мікенскай культуры з'явіліся на Кіпры і на паўднёвым захадзе Малой Азіі. Вядомы рэшткі мікенскага паселішча ў Сіцыліі і на Ліпарскіх астравах.
Канец бронзавага века быў росквітам Мікенскай цывілізацыі. Горад Мікены, які даў ёй сваё імя, перажыў уздым у 1350 — 1200 гг. да н. э. Ён знаходзіўся на ўзвышшы ў стратэгічна важным месцы Аргалідскай даліны, што дазваляла кантраляваць шляхі ад мясцовага заліва да поўначы. Горад быў акружаны масіўнымі фартыфікацыйнымі збудаваннямі, узведзенымі ў тры этапы (1350 г. да н. э., 1250 г. да н. э. і 1225 г. да н.э.). Галоўным матэрыялам пабудовы былі вялізарныя (да 100 тон) добра апрацаваныя да формы куба валуны, за што пазней мур атрымаў назву цыклапічнага. На самай вяршыні ўзвышша месціўся палац, названы першаадкрывальнікам Г. Шліманам палацам Агамемнана. Ніжэй на схіле захаваліся рэшткі каменных дамоў. У шасці шахтавых магільнях былі знойдзены кераміка і металічныя вырабы, у тым ліку прадметы ювелірнага мастацтва, зброя, пасудзіны і залатыя пахавальныя маскі. Акрамя таго вядомы штучныя купальныя магільні для высакародных асоб.
Другім значным горадам Аргаліды быў Тырынф, які дасягнуў узвышэння ў XIV — XIII стст. да н. э. Яго ўмацаваны акропаль добра захаваўся да нашага часу і з'яўляецца выдатным абразчыкам архітэктуры Мікенскай цывілізацыі:
Тырынфскі акропаль будаваўся ў тры этапы, меў тры паверхі, галерэі і танэлі да 20 м. Знаходка археолагамі ганчарнай пячы сведчыць пра тое, што ўмацаванне выкарыстоўвалася не толькі як ваенны аб'ект, але і цэнтр рамеснай вытворчасці. У 2 км ад акропаля былі знойдзены дзве купальныя магільні. У супрацьлеглай частцы Пелапанеса на ўрадлівай Месенскай раўніне прыкладна ў той жа час квітнеў Пілас, дзе падчас раскопак 1939 г. i 1952 г. быў адкрыты вялікі палацавы комплекс. Характэрна, што найбольш значныя ахейскія гарады Пелапанеса будаваліся бліз мора.
Прадстаўнікі Мікенскай цывілізацыі дасягнулі значных поспехаў у развіцці рамяства і сельскай гаспадаркі. Нягледзячы на вялікую ролю ў эканамічным жыцці палацавых комплексаў, сучасныя даследчыкі мяркуюць, што ў ахейскіх гарадах-дзяржавах меліся значныя элементы рынкавай эканомікі. Гандаль вёўся не толькі паміж жыхарамі адной дзяржавы, але падтрымліваліся шчыльныя сувязі з іншымі рэгіёнамі, у тым ліку з заморскімі краінамі. Падчас раскопак у Грэцыі былі знойдзены слановая косць, волава, розныя прадметы раскошы, якія прывозіліся з Егіпта, Кіпра і краін Блізкага Усхода. Гэта стала магчыма дзякуючы наяўнасцю марскога флота. Захаваліся выявы ахейскіх караблёў, у тым ліку дастаткова вялікіх з дзвюмя палубамі і прамымі ветразямі. На верхняй палубе намалёваны ўзброеныя воіны, а на ніжняй — грабцы. Такія караблі адрозніваліся ад мінойскіх. Для вядзення гаспадарчых запісаў палацаў карысталіся лінейным пісьмом Б. Пісалі на гліняных таблетках на архаічнай старажытнагрэчаскай мове.
Старажытнагрэчаская міфалогія і эпас апавядаюць пра грамадства Мікенскага перыяда як надзвычай ваенізаванае, дзе стала ўспыхвалі канфлікты паміж высакароднымі асобамі, ухваляліся мужнасць і ваенная кемлівасць. У наш час сусветную вядомасць набылі эпічныя звесткі пра Траянскую вайну. Яе вялі ахейскія дзяржавы балканскай Грэцыі на чале мікенскага валадара Агамемнана супраць магутнага горада Троя ў Малой Азіі. Вайна цягнулася 10 гадоў і скончылася разбурэннем Троі. Ваенныя дзеянні ў Малой Азіі часткова падцвярджаюць хецкія дакументы. Мяркуецца, што ў іх нават узгадваецца імя Агамемнана. Археолагі падчас раскопак старажытнага горада, які з часоў Г. Шлімана вызначаецца як Троя, высветлілі, што ён быў разбураны прыкладна ў 1180 г. да н. э. Аднак менавіта гэтая датыроўка нараджае сумненні ў тым, што Трою захапілі ахейцы, паколькі балканскія гарады Грэцыі самі былі разбураны яшчэ ў канцы XIII ст. да н. э.
Савецкі антыкавед Ю. В. Андрэеў апісвае вынікі заняпаду Мікенскай цывілізацыі ў балканскай Грэцыі наступным чынам :
Найважнейшым жыццёвым цэнтрам мікенскіх дзяржаў быў нанесены непапраўны ўрон. Загінуў у агні пажару піласкі палац Нестара, загінула вялікая пасяленне ў Тэрапнах непадалёк ад пазнейшай Спарты, была разбурана велізарная цытадэль Гла (Арнэ) у Беотыі, сур'ёзна пацярпелі галоўныя мікенскія цэнтры Аргаліды: Мікены і Тырынф. Зона разбурэнняў ахоплівае таксама мноства дробных неўмацаваных паселішчаў сельскага тыпу на тэрыторыі Беотыі, Факіды, Атыкі, раёнаў бліз Істма, Арголіды, Лаконіі і Месеніі. Аб маштабах і наступствах катастрофы можна меркаваць па наступных лічбах. З 44 мікенскіх паселішчаў на тэрыторыі Аргаліды ацалела толькі 19, для Месеніі аналагічныя суадносіны складаюць 41 да 8, для Лаконіі 30 да 7, для Беотыі 28 да 53. Кантраст, як бачым, ашаламляльны! Некаторыя вобласці сярэдняй і паўднёвай Грэцыі, як вынікае з гэтых дадзеных, пазбавіліся большай часткі свайго насельніцтва і амаль цалкам спусцелі.
Як мяркуюць, разбурэнне Мікенскай цывілізацыі адбылося ў адзін час і знянацку. У старажытнагрэчаскай міфалогіі спусташэнне гарадоў Пелапанеса тлумачыцца вяртаннем туды нашчадкаў Геракла, якія прывялі з сабой дарыйцаў. У XIX ст. на гэтай падставе была высунута гіпотэза аб дарыйскім нашэсці на поўдзень Грэцыі. У наш час яна аспрэчваецца большасцю вучоных, бо геаметрычная культура, з якой атаесамляюць дарыйцаў з'явілася на Пелапанесе значна пазней, у пачатку 1 тысячагоддзя да н. э. Такім чынам, калі дарыйскае заваяванне і мела месца, то яны заваёўвалі ўжо тое, што засталося пасля страшэннага спусташэння канца XIII ст. да н. э. Гліняная таблетка, якая захавалася пасля пажару Піласкага палаца, паведамляе, што пагроза ішла з боку мора. Вучонымі высоўваюцца гіпотэзы, згодна якім разбурэнне мікенскіх паселішчаў балканскай Грэцыі было выклікана ўнутранымі войнамі, магутным землятрусам, нашэсцем паўночных народаў, што пазней сталі вядомы ў Старажытным Егіпце пад назвай "народы мора" і г. д. Пасля катастрофы некаторыя цэнтры, у тым ліку акропаль у Тырынфе, захаваліся і працягвалі дзейнічаць, але паступова прыйшлі ў заняпад з-за немагчымасці адрадзіць гаспадарку, лінейнае пісьмо Б было забыта. У першай палове 1 тысячагоддзя да н. э. ахейскі дыялект старажытнагрэчаскай мовы захоўваўся толькі ў Аркадыі і на Кіпры.
Грамадства
Многія важныя элементы сваёй культуры ахейцы запазычылі ў мінойцаў, у тым ліку некаторыя рэлігійныя абрады, каналізацыю, фасоны мужчынскай і жаночай вопраткі, аднак у сваёй аснове Мікенская цывілізацыя была досіць адрознай. Дзяржаўныя ўтварэнні гэтага часу былі тэрытарыяльна дробнымі. Іх цэнтрамі з'яўляліся добра ўмацаваныя рэзідэнцыі манархаў-ванака. Эпічныя помнікі дазваляюць казаць аб дамінаванні ў грамадстве ваеннай арыстакратыі. Гэта падцвярджаецца археалагічнымі знаходкамі багатых шахтавых пахаванняў, у якіх захаваліся ваенная зброя і даспехі, прадметы з золата і іншых дарагіх металаў. Помнікі лінейнага пісьма Б захавалі выключна гаспадарчыя запісы, але і яны сведчаць пра багацці манархічных рэзідэнцый.
Арыстакратыя фарміравала вышэйшае кола грамадскай іерархіі. Ванака з'яўляліся свецкімі і рэлігійнымі кіраўнікамі. Ніжэй іх стаялі ваеначальнікі лавагета і шматлікія распарадчыкі. Большасць грамадства складалі простыя свабодныя абшчыннікі. Яны працавалі ў гаспадарцы ванака або самі на сябе. Аднак нават тыя абшчыннікі, што абслугоўвалі палац, маглі займацца сваімі справамі. У помніках лінейнага пісьма таксама ўзгадваюцца палацавыя рабы. Імі звычайна былі жанчыны і дзеці.
Свабодныя абшчыннікі сялілісь ў простых хацінах з гліны і каменю каля цытадэлі ў месцах, дзе меліся вада і ўрадлівыя глебы. Сельская гаспадарка забяспечвала збожжам, гароднінай, маслінамі, воўнай і малаком. Аліўкавы алей з'яўляўся важным у гандлі. Лішкі сельскагаспадарчай прадукцыі збіраліся ў якасці натуральнага падатку палацамі, а потым размяркоўваліся паміж воінамі і рамеснікамі. Умацаваныя цытадэлі з'яўляліся не толькі ваеннымі, але і рамеснымі цэнтрамі. У палацавых гаспадарках працавалі рамеснікі-ткачы, металургі, збройнікі, парфумеры, рэзчыкі і г. д. У Кноскім палацы мікенскага перыяду адначасова знаходзілася 900 ткачоў, 400 металургаў і збройнікаў. Рамесныя вырабы ахейцаў знаходзяць у розных раёнах Міжземнамор'я.
У помніках лінейнага пісьма ўзгадваюцца імёны такіх ахейскіх багоў, як Зеўс, Гера, Пасейдон, Артэміда, Гермес, Дыяніс, што дазваляе меркаваць пра распаўсюджванне політэістычнай рэлігіі.
ФК Крузэйдэрс
Крузэйдэрс (Crusaders F.C.) — паўночнаірландскі футбольны клуб з горада Белфаст.
Гісторыя
Клуб заснаваны ў 1898 годзе.
Апладненне
Апладненне — зліццё мужчынскай і жаночай палавых клетак (гамет), што служыць сродкам палавога размнажэння чалавека, жывёл і раслін. Утварае зіготу, што дае пачатак новаму арганізму. Пры гэтым аднаўляецца дыплоідны набор храмасом, уласцівы саматычным клеткам арганізму, і перадаюцца спадчынныя прыкметы бацькоў. У чалавека і жывёл адбываецца ў выніку асемянення. У голанасенных і кветкавых раслін — у выніку апылення. У кветкавых раслін ажыццяўляецца двайное апладненне.
Завітая
Завіта́я (, Завитая) — вёска ў Нясвіжскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Гарадзейскага сельсавета.
Да 9 жніўня 1960 года вёска ўваходзіла ў склад Навасёлкаўскага сельсавета.
Катабан
Катабан(مملكة قتبان) — дзяржава ў Паўднёвай Аравіі, якая існавала ў I тыс. да н.э. — II ст. н.э. Сталіцай Катабана была Тымна. Размяшчалася на захад ад Хадрамаўта і на ўсход ад Сабейскага царства.
У V—II стст. да н.э. Катабан становіцца наймацнейшай дзяржавай поўдня Аравіі, а яго кіраўнік бярэ тытул мукарыб — паказчык паўднёвааравійскай гегемоніі. Незадоўга да канца IV ці ў пачатку III стагоддзі да н.э. Катабану ў часы кіравання караля, верагодна, у саюзе з суседнімі дзяржавамі Маін і Хадрамаўт удалося пазбавіцца ад сабейскай гегемоніі.
У I ст. да н.э. у Катабане была прадпрынятая адна з першых у свеце спроб стварэння прадстаўнічай дэмакратыі ў форме своеасаблівай «канстытуцыйнай манархіі». У I ст. н.э. Катабан быў захоплены Хім'ярам.
Ва II ст. н.э., пасля распаду 1-й Хім'ярыцкай імперыі, Катабану на некалькі дзясяткаў гадоў удалося аднавіць сваю незалежнасць, аднак у канцы II ст. ён быў заваяваны Хадрамаўтам, а затым перайшоў пад кантроль Сабы. У канцы таго ж стагоддзя тэрыторыя Катабана перайшла пад кантроль Хім'яра.
Індзеец (сузор’е)
Індзе́ец (Indus) — сузор’е ў частцы зорнага неба, адно з 88 сузор’яў дзейнай наменклатуры IAU (1930).
Зоркі
Асабліва вядомая зорка ε Індзейца, па сваіх характарыстыках вельмі падобная да Сонца. Гэта ставіць яе ў адзін шэраг з дзвюма іншымі зоркамі, падобнымі па спектральным класе і іншых характарыстыках да Сонца і размешчанымі параўнальна недалёка - у радыусе 15 светлавых гадоў - ад Зямлі: ε Эрыдана і τ Кіта.
Гісторыя
Прапанавана Петэрам Планцыусам ў 1598 годзе, але часта прыпісваецца Іагану Баеру, апублікаваў яго ў сваім атласе «Уранаметрыя» (1603).
ФК Пюнік
«Пюнік» (Ֆուտբոլային Ակումբ „Փյունիկ“ Երևան) — армянскі футбольны клуб з Ерэвана. Заснаваны ў 1992 годзе.
Томас Кранмер
Томас Кранмер (Thomas Cranmer;, ,  — 21 сакавіка, 1556, Оксфард, Англія) — лідар англійскай Рэфармацыі і архібіскуп Кентэрберыйскі падчас панавання Генрыха VIII, Эдуарда VI, і на працягу кароткага часу, Марыі I. Ён дапамог здзейсніць роспуст Генрыха і Кацярыны Арагонскай, у выніку чаго адбылося аддзяленне англійскай царквы ад Святога Прастола. Разам з Томасам Кромвелем, ён падтрымаў прынцып Акту аб супрэматыі, у якой кароль лічыўся суверэнам над царквой у яго каралеўстве.
Падчас знаходжання Кранмера ў якасці архібіскупа Кентэрберыйскага, ён быў адказным за стварэнне першых дактрынальных і літургічных структур рэфармаванай англіканскай царквы. У адпаведнасці з правіламі Генрыха, Кранмер не вырабіў шмат радыкальных пераменаў у царкве, у сувязі з барацьбой за ўладу паміж рэлігійнымі кансерватарамі і рэфарматарамі. Тым не менш, ён паспеў выдаць зборнік службаў «Exhortation and Litany».
Пасля ўступлення на сталец каталіцкай каралевы Марыі I, Кранмер быў арыштаваны па абвінавачванні ў здрадзе і ерасі. З'яўляючыся зняволеным на працягу двух гадоў і пад ціскам царкоўных уладаў, ён зрабіў некалькі пакаянняў, аднак у дзень свайго пакарання смерцю, ён зняў свае пакаянні, не адвярнуўшыся ад прынцыпаў англійскай Рэфармацыі.
Бружмель Альберта
Бружмель Альберта (Lonicera spinosa) — кветкавая расліна сямейства.
Батанічнае апісанне
Вяночак пурпурна-чырвоны, пазней белы, трубчаста-варонкавай формы; трубка каля 10 мм; долі распаўсюджаныя, яйкападобна-даўгаватыя, каля 4 мм. Тычынкі ўстаўленыя ў вусце вяночка. Плады бледна-фіялетавыя да белых, эліпсападобныя, каля 5 мм. Цвіценне ў чэрвені-ліпені, плады ў верасні.
Арэал і экалогія
Расце ў зарасніках кустоў, на асыпках, часта ў супольнасцях з відамі роду, на вышынях 1700-4600 метраў н. у. м. Сустракаецца ў Кітаі (Сіньцзян, Тыбецкі аўтаномны раён''), [[Афганістане, Індыі, Кашміры, Казахстане, Кыргызстане, Таджыкістане.
Значэнне і выкарыстанне
Дэкаратыўнае значэнне віду ў яго прыемным водары.
Авен (сузор’е)
Авен (Aries) — сузор’е ў частцы зорнага неба, адно з 88 сузор’яў дзейнай наменклатуры IAU (1930).
Паходжанне назвы IAU:.
Bowtie (аналіз паслядоўнасцей)
Bowtie — праграма для выроўнівання паслядоўнасцей, якая шырока выкарыстоўваецца ў біяінфарматыцы. Праграма напісана калектывам аўтараў на чале з Бэнам Лангмэдам (Ben Langmead) у 2009 годзе і апублікавана на SourceForge ад імя Універсітэта Мэрылэнда. Bowtie, у асноўным, выкарыстоўваецца для выроўнівання кароткіх прачытанняў на вялікіх рэферэнсных геномах. Аўтар характарызуе сваю праграму як «надзвычайна хуткую, з эфектыўным выкарыстоўваннем памяці, праграму для выроўвання кароткіх паслядоўнасцей ДНК». 16 кастрычніка 2011 года распрацоўшчыкі выпусцілі даччын праект Bowtie 2, які, на 30 траўня 2014 года, маў версію 2.2.3.
Спіс аб’ектаў PGC (2044001—2045000)
Гэта спіс аб'ектаў Спіс аб'ектаў PGC (2044001—2045000)
Паццуолі
Паццуолі (Pozzuoli) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Кампанія, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Неапаль.
Насельніцтва складае 108148 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 1933 чал./км². Займае плошчу 43 км². Паштовы індэкс — 80078. Тэлефонны код — 081.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы San Procolo.
Гісторыя
Горад абавязаны сваім заснаваннем (каля 529 да н.э.) старажытным грэкам, якія назвалі яго Дыкеархіяй («горадам справядлівасці»). У выніку Самніцкіх войнаў гэтая частка Вялікай Грэцыі дасталася рымлянам, якія пераназвалі горад у Путэолы. Спроба Ганібала авалодаць горадам у 214 г. да н.э. скончылася няўдала.
Пасля набыцця статусу калоніі ў 194 г. да н.э. Путэолы квітнелі ў якасці буйнога гандлёвага порта. Пасля падзення Рымскай імперыі землетрасенні і пагроза вулканічных вывяржэнняў вымусіла жыхароў перабрацца ў суседні Неапаль, з якім ужо ў старажытнасці Паццуолі быў злучаны тунэлем, пракапаным пад прыбярэжнай скалой. Частка старажытнага горада з-за сейсмічнай актыўнасці цяпер ляжыць пад вадой і даследуецца марскімі археолагамі.
Славутасці
Рэшткі антычнага горада — тэрмы, рынак, некропаль з распісанымі пахавальнымі камерамі — параўнальна добра захаваліся. Сярод іх першае месца належыць амфітэатру Флавіяў, аднаму з найбуйнейшых у старажытным свеце. Разваліны рынку ў турыстычных буклетах праходзяць як храм Серапіса. Споліі з храма Аўгуста былі выкарыстаны пры ўзвядзенні ў Сярэднявеччы сабора Св. Прокла.
У наваколлях горада можна паглядзець на вулкан Монтэ-Нуова, які з’явіўся ў XVI стагоддзі, і вулканічны кратар, які час ад часу выкідвае серныя пары.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
Ф’ёргюн
Ф'ёргюн — у скандынаўскай міфалогіі бажаство, якое згадваецца або як маці Тора, або як бацька Фрыг. З прычыны таго, што Тор у шэрагу выпадкаў завецца сынам Ёрд (зямлі), то Ф'ёргюн часам атаясамляюць з зямлёй. Аднак больш пераканаўча этымалагічнае супадзенне з імем балта-славянскага бога-грамавержца Пяркунаса-Пяруна.
Аднарог (сузор’е)
Аднарог (Monoceros) — сузор’е ў частцы зорнага неба, адно з 88 сузор’яў дзейнай наменклатуры IAU (1930).
Паходжанне назвы IAU:.
Зарэчча (Нясвіжскі раён)
Зарэ́чча (, Заречье) — вёска ў Нясвіжскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Гарадзейскага сельсавета.
Лебядзінае (возера, Мёрскі раён)
Лебядзінае — возера ў Мёрскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Волта, за 14 км у напрамку на паўднёвы ўсход ад горада Мёры ў межах ландшафтнага заказніка «Ельня» на балоце Мох.
Плошча паверхні возера 0,04 км². Даўжыня 0,31 км, найбольшая шырыня 0,2 км. Даўжыня берагавой лініі 0,72 км. Катлавіна выцягнутая з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход. Берагі тарфяністыя, забалочаныя. На поўдні ў возера ўпадае канал з возера Белае, на поўначы злучана каналам з возерам Вялікае.
Бружмель жоўты
Бружмель жоўты (Lonicera flava) — від роду сямейства, што насяляе на ўсходзе ЗША.
Актант (сузор’е)
Актант (Octans) — сузор’е ў частцы зорнага неба, адно з 88 сузор’яў дзейнай наменклатуры IAU (1930).
Паходжанне назвы IAU:.
Прэсвітарыянства
Прэсвітарыянства (πρεσβύτερoς — старэйшы) — адна з галін пратэстанцкага хрысціянства, якая звычайна прытрымліваецца кальвінісцкай багаслоўскай традыцыі і чые кангрэгацыі арганізаваны ў адпаведнасці з прэсвітарыянскай палітыкай. Прэсвітарыянская тэалогія звычайна падкрэслівае суверэнітэт Бога, аўтарытэт Святога Пісання, і неабходнасць мілаты праз веру ў Хрыста. Прэсвітарыянства зарадзілася ў Шатландыі, дзе было зацверджана ў 1707 годзе, дзякуючы падпісанню Акту аб уніі, паводле якога было створана каралеўства Вялікабрытанія. На самой справе, большасць прэсвітарыянцаў у Англіі маюць шатландскае паходжанне, гэта значыць гэтак жа як і ў Паўночнай Амерыцы, дзе ў асноўным прэсвітарыянства пашырана сярод людзей шатландскага і ірландска-шатландскага паходжання. Прэсвітарыянскія дэнамінацыі ў Шатландыі прытрымліваюцца багаслоўя Кальвіна і яго бліжэйшых пераемнікаў, не зважаючы на тое, што ёсць шэраг багасловаў у сучасным прэсвітарыянстве.
Шатландыя
Прэсвітарыянства зарадзілася ў перыяд пратэстанцкай рэвалюцыі ў Шатландыі ў 1559—1560 гады. Яго ўзнікненне звязана з дзейнасцю Джона Нокса, радыкальнага пратэстанта і вучня Жана Кальвіна. Перамога пратэстантаў у 1560 годзе дазволіла ім прыступіць да стварэння новай царкоўнай арганізацыі, заснаванай на адмове ад неабходнасці пасрэдніцтва духавенства ў адносінах чалавека з Богам. Дактрына прэсвітарыянства («прэсвітарыянскі сімвал веры») была зацверджана ў 1560 годзе шатландскім парламентам.
У цяперашні час найбуйнейшая шатландская прэсвітарыянская арганізацыя носіць назву Царква Шатландыі і налічвае больш за 1 мільёна членаў. Таксама існуе шэраг іншых, напрыклад Свабодная прэсвітарыянская царква Шатландыі.
Ірландыя
У валадарства караля Якава I значная частка шатландцаў перасялілася ў Ірландыю, найперш у Ольстэр, дзе 1642 годзе заснавала Прэсвітарыянскую царкву ў Ірландыі, якая ў XXI ст. другая паводле колькасці рэлігійная арганізацыя Паўночнай Ірландыі, налічвае больш за 130 тысяч членаў.
Беларусь
Станам на 2022 год у Беларусі ёсць адна суполка — у Магілёве (гл. Рэлігія ў Беларусі).
Каміль Лотак
Камі́ль Ло́так (Kamil Lhoták; 25 ліпеня 1912, Прага, Чэхаславакія — 22 кастрычніка 1990, Прага, Чэхаславакія) — чэшскі мастак, кніжны ілюстратар і графік.
Біяграфія
У 1923 годзе Каміль Лотак паступае гімназію імя Алаіса Ірасека ў Празе, пасля заканчэння якой, нягледзячы на жаданне працягнуць навучанне ў Акадэміі мастацтваў, па патрабаванні дзеда па бацьку ідзе на юрыдычны факультэт. Тым не менш, малады студэнт працягвае займацца маляваннем; вялікае значэнне на фармаванне Лотака як мастака аказала творчасць такіх майстроў, як Ханс Арп, Альберта Джакамеці, Макс Эрнст, Паўль Клее, Іозеф Шыма і іншых прадстаўнікоў авангарднага мастацтва.
У 1938 годзе Каміль спалучаецца шлюбам з дзяўчынай-яўрэйкай Герце Гутавай, і на наступны год арганізуецца першая персанальная выстава Каміля Лотака ў галерэі «Бофор». У 1940 годзе Лотак становіцца членам таварыства «Гутарка мастакоў». У гады вайны мастак стварае сотні работ, ён — адзін з заснавальнікаў «Групы 42», першая выстава якой адбылася ў 1943 годзе.
У 1954 годзе мастак пачынае працаваць разам з пісьменнікам Адольфам Бранальдам. Сумесна яны ствараюць кнігу-альбом «Dědeček automobil» (Дзядуля-аўтамабіль). Ілюстрацыі ў ёй былі Каміля Лотака. На наступны год яны працуюць над выпускам фільма па гэтай кнізе. У 1960-я гады Лотак ажаніўся з мадэллю Ганнай Эндрштовай. 1960—1970-я гады былі часам актыўнай мастацкай творчасці Лотака. Ён стварае карціны і ілюструе кнігі, удзельнічае ў розных выставах. У гэты перыяд у працах яго адчуваецца ўплыў мадэрнізму і оп-арта, у асаблівасці Роя Ліхтэнштэйна.
Арол (сузор’е)
Арол (Aquila) — сузор’е ў частцы зорнага неба, адно з 88 сузор'яў дзейнай наменклатуры IAU (1930).
Андрамеда (сузор’е)
Андраме́да (Andromeda) — сузор’е ў частцы зорнага неба, адно з 88 сузор’яў дзейнай наменклатуры IAU (1930).
Паходжанне назвы IAU:.
Копцеўшчына (Нясвіжскі раён)
Ко́пцеўшчына (, Коптевщина) — вёска ў Нясвіжскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Гарадзейскага сельсавета.
ФК Б36 Торсхаўн
Б36 (Bóltfelagið 1936 Tórshavn) — фарэрскі футбольны клуб з горада Торсхаўн. Заснаваны ў 1904 годзе.
Бружмель залацісты
Бружмель залацісты (Lonicera chrysantha) — куст, від роду сямейства. У дзікім выглядзе расце на Далёкім Усходзе, у лясах, далінах рэк і на горных схілах.
Батанічнае апісанне
Лістападны куст вышынёй да 2 м. Парасткі тонкія, полыя ўнутры, з карой шэрага колеру, маладыя парасткі апушаны.
Лісце простае, яйкападобнае або рамбічна-ланцэтнае, завостранае, з шырокаклінападобным або закругленым аснаваннем, даўжынёй да 12 см, шырынёй 3-5 см. Знізу маюць жосткаваласістае, а па краі раснічастае апушэнне.
Кветкі жаўтлява-белыя, са слабым водарам, даўжынёй да 2,5 см, размешчаны парамі ў пазухах лісця. Час цвіцення — май-чэрвень.
Плады — парныя шарападобныя чырвоныя ягады дыяметрам да 8 мм. Спеюць у канцы жніўня — верасні, доўга не ападаюць.
Значэнне і выкарыстанне
Дэкаратыўная расліна, асабліва прыгожа выглядае ў перыяд паспявання пладоў.
Шан (дынастыя)
Дзяржава Шан (кіт.: 商朝), альтэрнатыўныя назвы дзяржава Інь (кіт.: 殷代) або дзяржава Шан-Інь — дзяржаўнае ўтварэнне, якое існавала з 1600 па 1027 год да нашай эры ў землях на поўнач ад выхаду р. Хуанхэ на Вялікую кітайскую раўніну. Дзяржава Шан была папярэдніцай дзяржавы Чжоу.
Шан з’яўляецца першым кітайскім дзяржаўным утварэннем, рэальнасць існавання якога пацверджана не толькі археалагічнымі знаходкамі, але таксама наратыўнымі і эпіграфічнымі пісьмовымі крыніцамі. Найбольш падрабязнае апісанне гісторыі Шан змешчана ў сачыненні Сыма Цяня «Гістарычныя запіскі». У выніку раскопак былі выяўлены цзягувэнь — іерагліфічныя надпісы на панцырах чарапах і варажбітных касцях жывёл, а таксама бронзавых, нефрытавых, керамічных, каменных вырабах. Вялікая колькасць знаходак была зроблена на тэрыторыі сталіцы Іньсюй, якая была размешчана ў раёне сучаснага горада Аньян у правінцыі Хэнань. Тэрыторыя старажытнага горада ўключана ў спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.
Гісторыя
Кітайскія археолагі звязваюць раннюю дынастыю Шан з археалагічнымі культурамі Эрлітоу і Эрліганг. Паводле легенды, род кіраўнікоў Шан адбываўся ад Сюань-сяа, сына імператара Хуан-дзі. Вядома, што ў звяржэнні папярэдняй дынастыі дапамагаў міністр І-інь.
Паводле «Гістарычных запісак» Сыма Цяня правадыры Шан перамяшчалі сваю сталіцу шэсць разоў. Прыкладна з 1300 года да н.э. яны перасяліліся ў раён суч. г. Аньяна.
Ваенныя канфлікты дзяржавы былі галоўным чынам звязаны з адбіццём нападаў качавых плямёнаў (галоўным чынам гэта былі плямёны жун і дзі) на поўначы тэрыторыі Шан.
У канцы існавання Шан абвастрыліся адносіны з кіраўнікамі ўладання Чжоу, размешчанага ў заходняй частцы даліны р. Вэйхэ. У 1027 г. да н.э. Дзі Сінь, апошні шанскі кіраўнік, здзейсніў самагубства пасля таго, як яго армія была разгромлена Чжоу. Ёсць версія, што яго армія здрадзіла Дзі Сіню і перайшла на бок войскаў чжоўскага кіраўніка У-вана ў вырашальнай бітве пры Му-е. Уладу над шанцамі ён перадаў сыну Дзі Сіня — У Гэну. Неўзабаве шанцы паднялі мяцеж, у які апынуўся ўцягнуты і У Гэн. Рэгент Чжоу-гун, які кіраваў у той час у Чжоу, здушыў мяцеж. Ён перасяліў частку шанскай знаці і сялян у паўднёва-ўсходнюю частку Вялікай раўніны, дзе ўзнікла ўладанне Сун. Спадчыннікі кіраўнікоў Шан працягвалі кіраваць там на працягу некалькіх стагоддзяў да падзення Сун.
Дзяржаўны лад
Палітычны статус розных слаёў насельніцтва быў разнастайным. Ван валодаў уладай-уласнасцю, быў сакральнай фігурай (ён быў першасвятаром). Ён выконваў урачыстыя рытуалы ў гонар памерлых продкаў дзі. Лічылася, што ён з’яўляўся пасроднікам паміж светам жывых і памерлымі продкамі. Улада спачатку, з часоў У Дзіна да У І, перадавалася або ад брата да брата, або ад дзядзькі да пляменніка. Пачынаючы з вана У І нормай стала перадача ўлады ад бацькі да сына. Малодшыя сваякі ванаў, якія не маглі прэтэндаваць на вышэйшую ўладу, з’яўляліся родапачынальнікамі кланаў.
Асяроддзе вана (апарат адміністрацыі, воіны) мела прывілеяваны статус у параўнанні з сялянамі. Чыноўнікі падзяляліся на вышэйшых адміністратараў, ніжэйшых чыноўнікаў-распарадчыкаў і асоб, адказных за ваенную падрыхтоўку і паляванне.
Насельніцтва
Насельніцтва дзяржавы Шан галоўным чынам было мангалоідным і складала прыкладна 150—200 тысяч чалавек.
Фрыг
Фрыг — у германа-скандынаўскай міфалогіі жонка Одзіна, вярхоўная багіня. Заступніца кахання, шлюбу, хатняга ачага, дзіцянараджэння, блізкая да славянскай Лады. Яна з'яўляецца прадракальніцай, якой вядомы лёс любога чалавека, але якая не дзеліцца гэтымі ведамі ні з кім.
Шан (дынастыя)
Земляробства, жывёлагадоўля, збіральніцтва, паляванне
Шанцы займаліся земляробствам, культывавалі пшаніцу, ячмень, бабы, фасоль, каноплі, розную гародніну і садавіну, чумізу. Менавіта ў шанскі перыяд кітайцы пачалі займацца шаўкаводствам. З свойскіх жывёл пераважалі свінні і сабакі, сустракаліся таксама каровы і коні, авечкі і козы, куры, качкі і гусі. Магчыма, выкарыстоўваліся прыручаныя сланы. Шанцы таксама палявалі на дзікоў, аленяў і тыграў, займаліся лоўляй рыбы і дзічыны. У ежу ўжывалі грыбы, ягады, карэнні і травы. У земляробстве панавала ручная праца з выкарыстаннем драўляных прылад (матыкі, сярпы) з каменнымі ўкладышамі ці разборнымі часткамі. Гаспадаркі падзяляліся на малыя гаспадаркі і вялікія палі. Існавалі працоўная павіннасць, натуральная рэнта.
Фрыг
Маці Фрыг лічыцца Ф’ёргюн (меркавана багіня зямлі), а бацькам — Нат з роду веліканаў.
Шан (дынастыя)
Рамяство
Вырабляліся прылады працы і зброя. Захаваліся рэшткі керамічных, каменярэзных і бронзаліцейных майстэрняў. Пра высокую кваліфікацыю майстроў сведчаць арнаменты на вырабах з бронзы і каменя, тонкія вырабы, упрыгожванні і сімвалічныя выявы. Аднак калясніцы і шаўковыя вырабы пастаўляліся толькі ў палац, тады як побыт простых земляробаў мала чым адрозніваўся ад іх продкаў эпохі неаліту
Фрыг
Сыны Фрыг і Одзіна: Бальдр, Хёд, Хермод.
Шан (дынастыя)
Культура
Дынастыя Шан мела паўнавартасную сістэму пісьменнасці. Астраномы дынастыі ведалі пра існаванне Марса і розных камет.
Кіш (Шумер)
Кіш  — горад і дзяржава ў Старажытнай Месапатаміі (Ірак), за 18 км на паўночны ўсход ад Вавілона.
Фрыг
Фрыг жыве ў Фенсаліры (балотны палац, часам перакладаецца як водны ці акіянічны). Яе памочнікі — сястра і служанка Фула, пасланка Гна і Глін — абаронца людзей. Дакладна не вядома, з'яўляюцца яны самастойнымі асобамі або ўвасабленнямі Фрыг.
Шан (дынастыя)
Духоўная культура
Вярхоўнае бажаство атрымала назву Шан-дзі. Вялікую ролю адыгрывалі культы памерлых продкаў кіраўнікоў. У надпісах фіксуецца пакланенне сілам прыроды: (дождж, вецер, гара, рака).
Кіш (Шумер)
Гісторыя
Горад Кіш (суч. Тэль-Ухаймір) быў заснаваны ў канцы IV тыс. да н.э. на месцы больш старажытных паселішчаў. Абшчынным богам Кіша быў Забаба.
Фрыг
Сімваламі Фрыг з'яўляюцца калаўрот і пояс з ключамі. У некаторых крыніцах Фрыг называюць Аленай, што значыць «агонь».
Шан (дынастыя)
Архітэктура
Большасць насельніцтва дзяржавы Шан жыло ў халупах-паўзямлянках. Шанскія палацы і гарадскія сцены рабілі ў тэхніцы хан-ту: пласты зямлі або гліны, якія ўшчыльняліся каменнымі таўкачамі і былі абмежаваны ў шырыню дашчанымі пераборкамі, рад за радам па высыханні клалі адзін на адзін. Стваралася тоўстая гліняна-земляная сцяна, якая звонку нагадвалая цагляны мур. Сцяну чымсьці мацавалі.
Якуб Обраўскі
Якуб Обраўскі (Jakub Obrovský; 24 снежня 1882, Брно, Аўстра-Венгрыя — 31 сакавіка 1949, Прага, Чэхаславакія) — чэхаславацкі мастак, скульптар і графік.
Кіш (Шумер)
Гісторыя
У XXVIII ст. да н.э. быў цэнтрам першага аб'яднання шумерскіх плямёнаў. У пачатку Раннедынастычнага перыяду ў Кішы кіравала паўлегендарная I дынастыя Кіша, вядомая толькі па «Царскім спісе». Першапачаткова спіс кіраўнікоў I дынастыі Кіша адкрываўся Этанам. Затым да пачатку кішскага спісу (перад Этанам) быў дададзены пералік мясцовых семіцкіх родапачынальнікаў і татэмаў, які паводле свайго паходжання, мабыць, не меў дачынення да пераліку «цароў». Для ўсяго кішскага спісу — як да, так і пасля Этаны — характэрны фантастычныя лічбы працягласці кіравання цароў.
Якуб Обраўскі
Біяграфія
Скончыў у 1901 годзе Вышэйшую школу прыкладнога мастацтва ў Празе. Вучань Станіслава Сухарды. У 1904−1905 гадах вучыўся ў Пражскай акадэміі выяўленчых мастацтваў. У 1905—1906 гг. — на службе ў арміі Аўстра-Венгрыі.
У 1907  годзе атрымаў стыпендыю на наведванне Італіі. Жыў у Рыме. У 1908  годзе вярнуўся ў Прагу. Адкрыў мастацкую майстэрню.
Кіш (Шумер)
Гісторыя
Каля 3500 г. да н.э. тут з'яўляецца найстаражытнае клінапіснае пісьмо (таблічка з Кіша).
Якуб Обраўскі
Біяграфія
Выкладаў у Акадэміі жывапісу. У 1919 годзе стаў прафесарам, а ў другой палове 1930-х гадоў — рэктарам пражскай Акадэміі выяўленчых мастацтваў.
Кіш (Шумер)
Гісторыя
У XXIV ст. да н.э. Кіш быў разбураны шумерскім царом Лугальзагісі, неўзабаве быў адноўлены акадскім царом Сарганам. У далейшым Кіш самастойнай ролі не адыгрываў, застаючыся буйным правінцыйным цэнтрам Вавілоніі, дзяржавы Ахеменідаў, Парфянскага царства і дзяржавы Сасанідаў. Пры раскопках (1912 і 1923—32) выяўлены рэшткі палаца (XXVIII—XXV стст. да н.э.), які складаўся з 2 будынкаў: больш старажытнага, прамавугольнага ў плане, абнесенага крапасной сцяной з вежамі, і пазнейшага, які меў у заходняй частцы вузкую залу з 4 калонамі па цэнтральнай восі, а ва ўсходняй — галерэю з калонамі на парапеце. Даследаваны некропаль раннедынастычнага перыяду (2-я чвэрць III тысячагоддзя да н.э.) са мноствам керамікі, бронзаў, зброі і ўпрыгожванняў, цыліндрычных пячатак. Выяўлены будынкі акадскай эпохі і наступных перыядаў (у тым ліку 3 палацавыя будынкі, 224—651), а таксама вялікі архіў клінапісных дакументаў (пачатак III—I тысячагоддзе да н.э.).
Раскопкі
Французская група археолагаў пад кіраўніцтвам Анры дэ Жэнуяка праводзіла ў Кішы першыя раскопкі паміж 1912 і 1914. У перыяд з 1923 па 1933 там таксама працавала англа-амерыканская група (Oxford-Field Museum Expedition — экспедыцыя музея Оксфарда) на чале са Стывенам Лэнгданам.
Якуб Обраўскі
Творчасць
Адзін з першых мастакоў — стваральнікаў паштовых марак Чэхаславакіі.
Іўдзейскія горы
Іўдзейскія горы (הרי יהודה, Harei Yehuda; جبال الخليل, Jibal al-Khalil) — горы на ўсходзе Ізраіля, размешчаны вакол Іерусаліма да Іўдзейскай пустыні, якая спускаецца да Мёртвага мора. Вышыня гор складае 800-900 м над узроўнем мора
Назва Іўдзейскія горы паходзіць ад калена Іуды, аднаго з дванаццаці каленаў Ізраілевых, якое атрымала гэтыя землі пры заваяванні Ханаанскай зямлі яўрэямі пасля выхаду з Егіпта.
Праз Іўдзейскія горы праходзіць лінія ізраільскай чыгункі, якая з Бейт-Шэмеша праз раку Сарэк і даліну Рэфаім ідзе да Іерусалімскай паўднёвай чыгуначнай станцыі Малха. У наш час распрацоўваецца план развіцця рэгіёна Іўдзейскіх гор.
З палітычнага пункта гледжання, у наш час тэрыторыя, на якой размешчаны Іўдзейскія горы, кіруецца часткова дзяржавай Ізраіль і адміністрацыяй Заходняга берага ракі Іардан.
Дзіевас
Дзіевас (Дзіеўс, Дэйвс, літ. dievas, латыш. dievs, латг. dīvs, прус. deiws) — у балцкай міфалогіі вярхоўны бог, увасабленне светлага дзённага неба. Адно з найбольш архаічных балцкіх бостваў, у міфалогіі яго вобраз даволі аморфны, ён выступае як бог наогул, бог як такі (пазней балты назвалі гэтым імем і хрысціянскага Бога, «Дзіевас» пачало азначаць проста «бог»). Ад Неба-Каровы нарадзіў блізнят - сына і дачку, якія ўвасабляюць ўрадлівасць і земляробства, пазней паданне пра інцэст было заменена на міф пра двух братоў-блізнят і іх сястру.
Этымалогія
Латышскі варыянт «Debestevs» (альбо «Debess tevs») робіць празрыстай этымалогію імя: яно паходзіць ад балцкага «Бацька-Неба», што сведчыць аб агульнаеўрапейскім атоесамліванні неба з мужскім пачаткам сусвету.
Беларусь
Ад балтаў гэтае імя трапіла і ў некаторыя рэгіёны Беларусі. Так, у Дзятлаўскім раёне Гродзенскай вобласці быў вядомы камень з назвай Дзево блюдас («блюда Бога»). Існуе гіпотэза аб тым, што і прыгоркі з назвай Дзявочая гара, якія сустракаюцца ў некаторых мясцінах Беларусі, маглі раней быць месцамі ўшанавання Дзіеваса, а пазней у выніку дээтымалагізацыі іх імёны былі ператлумачаны як Дзявочыя або Паненскія.
Гаўрыіл Лявонцьевіч Сугробаў
Гаўрыіл Лявонцьевіч Сугробаў (1906, Пензенская губерня, Расійская імперыя — 25 студзеня 1989) — дырэктар БДІНГ у 1938—1939 і 1949—1962.
Біяграфія
Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. Скончыў педтэхнікум, а ў 1931 гісторыка-эканамічнае аддзяленне Маскоўскага педагагічнага інстытута. Пасля сканчэння аспірантуры пры кафедры эканамічнай геаграфіі Маскоўскага планавага інстытута (1936) быў накіраваны ў БДІНГ загадчыкам кафедры эканамічнай геаграфіі. Працаваў намеснікам дырэктара па вучэбнай рабоце, а з 1938 — дырэктарам. У верасні 1939 у сувязі з пастановай ЦК КП(б)Б і Саўнаркама БССР быў прызначаны намеснікам старшыні Дзяржплану пры СНК БССР. Падчас Вялікай Айчыннай вайны і ў 1949 працаваў у планавых органах Дзяржплана. У 1949 зноў стаў дырэктарам інстытута, адначасова загадваў кафедрай эканамічнай геаграфіі. За перыяд працы дырэктарам інстытута шмат увагі надаваў укамплектаванню яго высокакваліфікаванымі кадрамі, пытанням арганізацыі працы кафедр і паляпшэння навукова-даследчай працы. Сышоў на пенсію ў 1962.
Шанхай
Шанха́й (上海市) — найбуйнейшы горад Кітая і адзін з самых буйных гарадоў свету, размешчаны ў дэльце ракі Янцзы. Адзін з чатырох гарадоў цэнтральнага падпарадкавання КНР, важны фінансавы і культурны цэнтр краіны, а таксама адзін з самых буйных у свеце марскіх портаў.
Гісторыя
Падчас панавання дынастыі Сун Шанхай быў павышаны ў статусе з вёскі ў гандлёвы горад у 1074 годзе, а ў 1172 годзе ля горада дзеля стабілізацыі берагавой лініі акіяна была пабудавана другая марская сцяна, якая дапаўняла сістэму з раней узведзеных дамбаў. Падчас панавання дынастыі Юань з 1292 да 1927, калі паселішча афіцыйна стала горадам, тэрыторыя Шанхая была пазначана як цэнтральнае месца прэфэктуры Сангджанг.
Дзве важных падзеі садзейнічалі развіццю Шанхая падчас панавання дынастыі Мін. Гарадская сцяна была пабудавана ў першы раз у 1554 годзе для абароны горада ад набегаў японскіх піратаў. Яе вышыня была 10 метраў, а акружнасць - 5 км. У часы панавання Ванлі у 1602 Шанхаі быў узведзеныдаоскі храм Чэнхуанмяо. Гэтая ўзнагарода, як правіла, рабілася толькі для месцаў са статусам горада, як то сталіцаў прэфектур, а не проста павятовым гарадам, якім быў Шанхай. Гэтая падзея, верагодна, адлюстроўвае важнае эканамічнае значэнне горада, у адрозненні ад ягонага нізкага палітычнага статусу.