cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Абарона Вестэрплятэ
Польскія страты
4 лістапада 2022 года дзевяць гераічных абаронцаў Вестэрплятэ былі пахаваны разам з іх камандзірам маёрам Генрыкам Сухарскім на новых Могілках жаўнераў Войска Польскага на Вестэрплятэ. Пахаваны: маёр. Генрык Сухарскі, камандзір узвода Адольф Петцэльт, капрал Браніслаў Перуцкі, капрал Ян Гембура, старшы стралок Уладзіслаў Окраса (Окрашэўскі), легіянер Юзэф Кіта, старэйшы легіянер Ігнацы Заторскі, старэйшы легіянер Зыгмунт Земба і двое неапазнаных абаронцаў Вестэрплятэ.
Нямецкія страты
Абаронцы ацанілі страты немцаў прыкладна ў 400 чалавек забітымі. Насамрэч іх, вядома, было значна менш. Згодна з пазіцыяй нямецкага боку, мяркуецца, што падчас баёў загінулі каля 50 салдат і афіцэраў. Ніжэй прыведзены верагодныя страты асобных частак, якія ўдзельнічалі ў баі.
Сонечныя плямы
Працягласць цыклу
Форма цыклу нясталая. Швейцарскі астраном Макс Вальдмаер сцвярджаў, што пераход ад мінімуму да максімуму сонечнай актыўнасці паходзіць тым хутчэй, чым больш максімальная колькасць сонечных плям, зарэгістраванае ў гэтым цыкле (т. зв. «правіла Вальдмайера»).
Пачатак і канец цыклу
У мінулым пачаткам цыклу лічыўся момант, калі сонечная актыўнасць знаходзілася ў пункце свайго мінімуму. Дзякуючы сучасным метадам вымярэнняў стала магчыма вызначаць змену палярнасці сонечнага магнітнага поля, таму цяпер за пачатак цыклу прымаюць момант змены палярнасці плям.
Цыклы ідэнтыфікуюцца па парадкавым нумары, пачынаючы з першага, адзначанага ў 1749 Johann Rudolf Wolfам. Бягучы цыкл (красавік 2009) мае нумар 24.
Існуе перыядычнасць змены максімальнай колькасці сонечных плям з характэрным перыядам каля 100 гадоў («векавы цыкл»). Гэты цыкл (з апошнімі найменшымі максімумамі плям у 1800—1840 і 1890—1920 гадах) у наш час злучаюць з працэсамі канвекцыі. Ёсць здагадка пра існаванне цыклаў яшчэ большай працягласці.
Спасылкі
Анімацыі-схемы працэсу зараджэння сонечных плям:
Антоній Арцяхоўскі
Антоній Арцяхоўскі (Antoni Arciechowski; 18 мая 1675, Мазовія — 28 ліпеня 1709, Вільня ) — езуіцкі святар і педагог.
Уступіў у Таварыства Ісуса 8 верасня 1690 г. у Вільні. Пасля выпрабаванняў у навіцыяце авалодваў педагагічным майстэрствам пад кіраўніцтвам прафесара Міхала Карвоўскага ў настаўніцкай семінарыі пры Пінскім езуіцкім калегіуме (1692—1693). Выкладаў у езуіцкіх школах, у тым ліку ў Варшаве (1694—1695). Вывучаў філасофію ў Пінску (1695—1698), а ў Вільні — тэалогію (1699—1703).
Леў Абрамавіч Додзін
Леў Абрамавіч Додзін (Лев Абра́мович До́дин; нар., Сталінск, СССР) — савецкі і расійскі тэатральны рэжысёр; народны артыст Расіі (1993), лаўрэат Дзяржаўнай прэміі СССР (1986), трох Дзяржаўных прэмій Расіі (1992, 2003, 2016) і прэміі Прэзідэнта Расійскай Федэрацыі (2001).
Леў Додзін нарадзіўся ў Сталінску (цяпер Новакузнецк), дзе яго бацькі знаходзіліся ў эвакуацыі. У 1945 годзе сям’я вярнулася ў Ленінград. З дзяцінства захоплены тэатрам, Леў Додзіна разам з аднакласнікам Сяргея Салаўёвым займаўся ў Тэатры юнацкай творчасці (ТЮТ) пры Ленінградскім палацы піянераў пад кіраўніцтвам Мацвея Дубровіна. Адразу пасля школы, у 1961 годзе, паступіў у Ленінградскі інстытут тэатра, музыкі і кінематаграфіі на курс Б. В. Зона. Разам з ім тут у акцёрскай групе вучыліся Вольга Антонава, Віктар Касцецкі, Леанід Мазгавой, Сяргей Надпорожский, Наталля Ценякова, Уладзімір Тыке. Але завяршыў навучанне Л. А. Додзін на год пазней сваіх аднакурснікаў на рэжысёрскім аддзяленні ў майстэрні Зона.
Скончыўшы ў 1966 годзе інстытут, Додзіна дэбютаваў як рэжысёр тэлеспектакль «Першае каханне» паводле аповесці І. С. Тургенева. Працаваў у Ленінградскім ТЮЗе, дзе паставіў, у прыватнасці, «Свае людзі — згода будзе» А. Астроўскага (1973) і некалькі спектакляў разам з Зіновіем Карагодскім.
Ставіў спектаклі на Малой сцэне БДТ — монаспектакль Алега Барысава «Рахманая» паводле аповесці Ф. М. Дастаеўскага (1981) і ў Мхате — «Спадары Галаўлёвы» па рамане М. Салтыкова-Шчадрына з Інакенціем Смактуноўскім (1984), «Рахманая» з Алегам Барысавым (1985).
У 1975 году пастаноўкай спектакля «Разбойнік» паводле п’есы К. Чапека пачалося супрацоўніцтва Льва Додзіна з Малым драматычным тэатрам. З 1983 года ён з’яўляецца мастацкім кіраўніком тэатра, а з 2002 года і дырэктарам.
Аблога Смаленска (1609—1611)
Аблога Смаленска 1609 — 1611 — аблога войскамі Рэчы Паспалітай рускага гарнізона Смаленска падчас Руска-польскай вайны 1605—1618 гадоў. Працягвалася амаль два гады.
Улетку 1609 Рэч Паспалітая пачала ваенныя дзеянні супраць Расіі. Яе армія ўступіла на Смаленшчыну, і першым горадам на шляху паспалітага рушання апынуўся Смаленск. Першыя атрады, узначаленыя канцлерам Літоўскага княства Львом Сапегам падышлі да горада 9 верасня 1609 года і пачалі яго аблогу. Смаленск абаранялі гарнізон з 5,4 тысячы чалавек пры 200 гарматах і ўзброеныя гараджане. Кіраваў абаронай рускі ваявода М. Б. Шэін. З боку Рэчы Паспалітай было ўзначалена Жыгімонтам III 12,5-тысячнае войска пры 30 гарматах і 10 тысяч запарожскіх казакоў.
Першы штурм працягваўся 25—27 верасня, але быў адбіты. Няўдачай скончыліся таксама спробы палякаў і ліцвінаў пракапаць падземныя хады ўзімку 1609/1610 гадоў у крэпасць. Хады былі выяўлены, і ў выніку шэрагу сутыкненняў, палякі і ліцвіны былі з іх выцесненыя, а самі тунэлі падарваныя. Па меркаванні савецкага ваеннага гісторыка Е. А. Разіна, гэта быў першы ў гісторыі ваеннага мастацтва падземны бой. Пасля гэтага Жыгімонт III прыступіў да працяглай аблогі. Абаронцы крэпасці здзяйснялі шматлікія вылазкі, стала трывожачы польскія войскі. Падчас адной з такіх вылазак шэсць смалянаў захапілі ў польскім лагеры каралеўскі сцяг і шчасна вярнуліся ў Смаленск. Акрамя таго, у тылу польскі войскаў дзейнічалі сялянскія партызанскія атрады.
24 чэрвеня 1610 года пад Клушына быў разгромлены руска-шведскі атрад Шуйскага—Дэлагардзі, які ішоў на дапамогу гораду, у польскі лагер была дастаўлена аблогавая артылерыя. Гэта дало магчымасць Жыгімонту III актывізаваў баявыя дзеянні: штурмы прадпрымаліся 19 ліпеня, 20 ліпеня, 11 жніўня, 21 лістапада. Усе яны былі адбіты абаронцамі горада. Нясучы значныя страты, палякі ізноў перайшлі да аблогі. Няўдачай скончыліся і перамовы аб капітуляцыі з абаронцамі ў верасні 1610 і сакавіку 1611 года.
Агульныя страты, панесеныя польскімі войскамі склалі каля 30 тысяч чалавек. Вялікія страты і стомленасць войскаў не дазволілі Жыгімонту зрушыцца на дапамогу суайчыннікам у Маскве (якія былі разбіты), і ён вярнуўся ў Польшчу. У выніку ўзяцця горада, ён на 43 года патрапіў пад уладу Рэчы Паспалітай.
Абарона Смаленска 1609—1611 гадоў з'яўляецца адной з самых працяглых абарон горада ва ўмовах суцэльнай блакады ва ўсёй расійскай гісторыі.
Карл Сэндберг
Карл Сэ́ндберг (анг.: Carl Sandburg;, Гейлсберг, штат Ілінойс — , штат Паўночная Караліна) — амерыканскі паэт, гісторык, празаік і фалькларыст шведскага паходжання. З’яўляецца аўтарам вядомай і адной з самых грунтоўных біяграфій Абрахама Лінкальна і Мэры Тод Лінкальн і двух аўтабіяграфій. Двойчы быў узнагароджаны Пуліцэраўскай прэміяй.
Карл Сэндберг нарадзіўся ў сям’і шведскіх эмігрантаў у Гейлсбергу, штат Ілінойс. У шасцігадовым узросце ён кінуў школу і пайшоў працаваць у цырульні, потым развозіў малако, працаваў на будоўлі, займаўся сельскагаспадарчай працай у Канзасе. Пад час Іспана-Амерыканскай вайны пайшоў у войска і ваяваў у 6 ілінойскай пяхотнай дывізіі, прыймаў удзел у высадцы ў Гуаніка (Пуэрта-Рыка) 25 ліпеня 1898 года. Пасля вайны Сэндберг спрабаваў паступіць у Вэст-Пойнт, але праваліў экзамен па матэматыцы. Ён вярнуўся дагавораў і паступіў у каледж. Каледж ён кінуў у 1903 годзе не атрымаўшы дыплом, пайшоў працаваць служкай у гатэль у Дэнверы. Потым быў грузчыкам вуглю ў Амасе.
У 1910—1912 г.г. стаў актывістам Сацыял-дэмакратычнай партыі, быў сакратаром мэра горада Мілуокі Эміля Сэйдэла. У офісе Сацыял-дэмакратычнай партыі, у 1907 годзе ён пазнаёміўся з Ліліян Стэйхен, з якой ажаніўся ў наступным годзе. Хутка ў іх нарадзіліся тры дачкі. З 1913 года жыў у Чыкага. Тут ён пачаў сваю кар’еру ў якасці журналіста газеты «Chicago Daily News». Потым Сэндберг пачаў пісаць вершы, гісторыі, біяграфіі, навелы, творы дзіцячай літаратуры і агляды фільмаў. Адначасова ён сабраў і выдаў зборнік балад і фальклорных гісторый.
Большую частку жыцця Карл Сэндберг правёў у прадмесці Чыкага — Мідвэсце, перад тым як пераехаць у Паўночную Караліну ў 1945 годзе. Тут ён памёр у 1967 годзе.
Ноўкінскі сельсавет
Но́ўкінскі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Віцебскага раёна Віцебскай вобласці Беларусі. Адміністрацыйны цэнтр — аграгарадок Ноўка.
Гісторыя
Утвораны 22 снежня 1960 года ў складзе Віцебскага раёна Віцебскай вобласці БССР шляхам аб’яднання скасаваных Рудакоўскага і Русакоўскага сельсаветаў. На 1 студзеня 1974 года ў складзе сельсавета 45 населеных пунктаў. У 2011 годзе скасавана вёска Баронікі (увайшла ў склад Віцебска).
Насельніцтва
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 5265 чалавек, з іх 88,4 % — беларусы, 9,5 % — рускія, 1,1 % — украінцы.
Траццякова
Траццякова — прозвішча, тапонім.
Спіс захворванняў лёну
Гэты артыкул — спіс хвароб і іншых відаў лёну
Захворванні рознага генезу
Высокія або нізкія тэмпературы з’яўляюцца прычынай язваў на ўзроўні глебы.
IC 3169
IC 3169 — галактыка тыпу E (эліптычная галактыка) ў сузор’і Валасы Веранікі.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Аляксей Іванавіч Філіпенка
Аляксей Філіпенка (нар., Гомель) — беларускі футбаліст, паўабаронца.
Клубная кар’ера
Пачынаў кар’еру ў дублі «Гомеля». Другую палову сезона 2018 правёў у гомельскім «Лакаматыве», аднак мала выхадзіў на поле. У першай палове 2019 года выступаў за светлагорскі «Хімік», дзе трывала з’яўляўся ў аснове, правёў 14 матчаў і забіў 2 галы. Пасля перайшоў у «Андэрдог» з пасёлка Чысць.
У 2020 годзе далучыўся да «Асіповічаў», а ў жніўні перайшоў у мар’інагорскую «Вікторыю». У 2021 годзе стаў іграком гомельскага «Паперпрама». Пакінуў клуб у лютым 2023 года.
Кубак IBU
Ку́бак IBU, Кубак МСБ (таксама — Адкрыты Кубак Еўропы, да сезона 2007/2008 уключна называўся Кубак Еўропы па біятлоне) — серыя кантынентальных біятлонных спаборніцтваў у мужчын і жанчын. Спаборніцтвы ўключаюць у сябе выступленні ў індывідуальнай гонцы, спрынце, гонцы пераследу, змешанай эстафеце, адзіночнай змешанай эстафеце. Па выніках выступленняў вядзецца рэйтынг спартсменаў у асобных дысцыплінах і па суме ачкоў ва ўсіх дысцыплінах (агульны залік). Да сезона 2007/2008 ачкі, набраныя спартсменамі на Чэмпіянатах Еўропы ўлічваліся ў агульным заліку Кубка Еўропы. З сезона 2008/2009 гэтыя ачкі не ўлічваюцца. Сярод мужчын Кубак Еўропы ўпершыню стаў праводзіцца з сезона 1988/1989, сярод жанчын — з сезона 1982/1983.
Як правіла, спаборніцтвы Кубка Еўропы пачынаюцца ў канцы лістапада — пачатку снежня, а заканчваюцца ў сярэдзіне сакавіка. Кубак Еўропы, як і Кубак свету, дзеліцца на пэўныя этапы, якія праходзяць на розных трасах і складаюцца, як правіла, з двух-трох дысцыплін у мужчын, жанчын, юніёраў і юніёрак. Сярэдняя працягласць аднаго этапу — тыдзень. Пачынаючы з сезона 2006/2007 ў рамках Кубка Еўропы штогод налічваецца па восем этапаў.
Этапы Кубка Еўропы
Месцы размяшчэння біятлонных трас:
Cyatheaceae
Cyatheaceae — сямейства папарацей парадку Cyatheales.
Роды
Паводле публікацый Корал (2006 и 2007 гг..) и Лехтанена (2011г.) сямейства ўключае 5 родаў і больш 400 відаў  :
Анатоль Фёдаравіч Комар
Анатоль Фёдаравіч Комар (у эміграцыі Ромар;,  — ?) — беларускі палітык, навуковец, дзеяч беларускай эміграцыі. Беларускі калабарант з нацыстамі ў часы Другой сусветнай вайны.
Біяграфія
Да вайны працаваў дацэнтам Мінскага політэхнічнага інстытута. Пасля захопу Мінска немцамі, з ліпеня 1941 года працаваў у гарадской адміністрацыі. Пасля забойства Вацлава Іваноўскага, са снежня 1943 года — бурмістр Мінска. Яго сакратарка выратавала Комару жыццё — знайшла падкладзеную партызанамі міну.
Удзельнік Другога Усебеларускага кангрэса (1944).
Незадоўга да прыходу Чырвонай Арміі эміграваў у Заходнюю Германію. Супрацоўнічаў з рознымі антыкамуністычнымі рухамі — напрыклад, член Камітэта вызвалення народаў Расіі.
На эміграцыі змяніў прозвішча на Ромар.
Памёр і пахаваны ў французскай частцы Канады.
Трафімава
Трафімава — жаночая форма прозвішча Трафімаў, тапонім.
Драчоў
Драчо́ў — прозвішча.
Кагарлыцкі раён
Кагарлыцкі раён (Кагарлицький район) — былая адміністрацыйная адзінка ў складзе Кіеўскай вобласці Украіны. Адміністрацыйны цэнтр — Кагарлык (Кагарлик), плошча — 926 км².
Гісторыя
Створаны 25 верасня 1986 года. Насельніцтва раёна на года складала 32814 чалавек.
Скасаваны 17 ліпеня 2020 года пасля завяршэння адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформы.
Адміністрацыйны падзел
Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складаецца з 1 гарадскога і 30 сельскіх саветаў.
Населеныя пункты
На тэрыторыі раёна размешчаны 1 горад раённага значэння і 49 сёлаў.
Мікалай Бенедыкці
Мікалай Бенедыкці (Mikołaj Benedicti; каля 1587, Вільня — 18 жніўня 1625, Полацк ) — езуіцкі святар і педагог.
Сялецкае
Сялецкае — тапонім.
Мікалай Бенедыкці
Уступіў у Таварыства Ісуса 10 верасня 1605 г. у Вільні. Пасля выпрабаванняў у навіцыяце вывучаў філасофію ў Браневе (1607—1610), а потым выкладаў паэтыку і рыторыку ў Нясвіжы (1610—1612). У 1612—1613 гг. — прафесар рыторыкі для семінарыстаў-езуітаў у настаўніцкай семінарыі пры Полацкім езуіцкім калегіуме. З 1613 па 1616 гг. праходзіў курс тэалогіі ў Віленскай акадэміі. У Вільні быў высвечаны на ксяндза; у 1622 г. склаў апошнія зарокі. Прафесар маральнай і палемічнай тэалогіі ў Нясвіжы (1619—1622) і Полацку (1623—1625). Памёр пад час эпідэміі.
Апостал (скульптура з Шарашова)
Апостал — драўляная скульптура канца XVI стагоддзя. Захоўваецца ў зборы Нацыянальнага мастацкага музея Беларусі ў Мінску. Памер скульптуры — 99×37×12 см.
Выяўлена 18-й экспедыцыяй Дзяржаўнага мастацкага музея БССР у 1970 г. у Троіцкім касцёле (1848) гарадскога пасёлка Шарашова Брэсцкай вобласці.
Як паведаміў старажыл Шарашова Аляксандр Аляксандравіч Белабродскі, у 1932—1939 гг. у Шарашоўскі касцёл прывезлі скульптуры з касцёла Святой Троіцы ў Бяроза-Картузскім манастыры. З Шарашова ў 1930-я гг. П. А. Сергеевічам і 6-й, 18-й экспедыцыямі музея ў 1963 і 1970 гг. было вывезена ўсяго 47 твораў XV—XIX стст.
Рэстаўрыравана ў Спецыяльных навуковых рэстаўрацыйных вытворчых майстэрнях Міністэрства культуры БССР П. Р. Журбеем у 1973—1980 гадах.
Стылістычна да апостала прымыкаюць дзве адначасовыя скульптуры «Анна» і «Іаакім», якія выяўлены ў Мікіцкай царкве сяла Здзітава Брэсцкай вобласці.
Ежы Кабылінскі
Ежы Себасцьянавіч Кабылінскі (Jerzy Kobyliński; ? — не раней за 1853) — дзяржаўны службовец.
Біяграфія
Меў братоў Юзафа і Францішка, прызнаных у дваранстве 31.12.1798 (11.01.1799).
Сябра масонскай ложы «Паўночная паходня» ў Мінску, 1-ы сцюарт у 1817, масон 4-й ст. у 1820; ганаровы сябра ложы Шчаслівага Вызвалення у Нясвіжы, масон 4-й ст. у 1820; сябра ніжэйшага капітула «Святыні Спакою» у Нясвіжы ў 1818, масон 4-й ст. у 1820.
IC 3170
IC 3170 — галактыка тыпу Sbc (кампактная выцягнутая спіральная галактыка) ў сузор’і Дзева.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Тыджана
Тыджана (Tiggiano) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Апулія, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Лечэ.
Насельніцтва складае 2859 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 408 чал./км². Займае плошчу 8 км². Паштовы індэкс — 73030. Тэлефонны код — 0833.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы Sant'Ippazio.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
Садо
Садо (佐渡島) — востраў ва ўсходняй частцы Японскага мора. Належыць да прэфектуры Ніігата, Японія. З'яўляецца восьмым па велічыні японскім востравам.
Адміністрацыйным цэнтрам вострава з'яўляецца аднайменны горад Сада, які займае ўсю плошчу гэтага вострава.
Геаграфія
На 1 студзеня 2008 года плошча вострава складала 855,26 км², насельніцтва — 65 037 чалавек.
Абрысы вострава з паветра нагадваюць нахіленую направа літару «Н». Яго рэльеф падраздзяляецца на тры асобныя зоны: горны раён Вялікага Сада на паўночным захадзе, пагорысты раён Малога Сада на паўднёвым усходзе і раўнінны раён Кунінака, размешчаны паміж імі.
Узгоркі Малога Сада адносна нізкія. Самы высокі пункт — гара Дайты (大地山) вышынёй 645 м. Паўднёвая частка гэтага раёна таксама ўваходзіць у склад вышэйзгаданага парку.
Даволі шырокая раўніна Кунінака займае цэнтральную частку вострава. Яе глеба ўзбагачаецца водамі рэк, якія сцякаюць з суседніх гор. На ўсходзе і захадзе раўніну абмываюць воды заліваў, падобных па форме — Роцу і Мано. У апошні ўпадае найбуйнейшая рака вострава — Какуфу. На ўсходнім краі раўніны размешчана невялікае возера Камо.
Гісторыя
Востраў Сада спрадвеку служыў месцам ссылкі палітычных праціўнікаў. У VIII стагоддзі тут была сфармавана асобная правінцыя Сада. З 1185 правінцыя была падаравана Хонма Ёсіхісэ, чый дом працягваў кіраваць востравам да XVI стагоддзя. Аднак наступны падзел на дзве новыя галіны Хамоці-Хонма і Кавахарада-Хонма прывялі да міжусобнай вайны. Канфлікт паміж імі справакаваў Уэсугі Кэнсін, даймё Этыго. Падтрымліваючы то адных, то іншых прадстаўнікоў Хонма ён дамогся паслаблення іх ваеннай сілы. Канец кіраванню Хонма паклала адкрытае ўварванне самураяў Уэсугі, пад правадырствам Уэсугі Кагекацу, у 1589 г.
У XVI стагоддзі ў Сада былі адкрыты паклады золата. Да XVII стагоддзя яны заставаліся пад кантролем роду Уэсугі. У далейшым капальні Сада перайшлі да дому сёгунаў Такугава.
На працягу перыяду Эда (1603—1867) Сада знаходзіўся пад непасрэдным кантролем сёгуната.
1 сакавіка 2004 года ўсе населеныя пункты вострава аб'ядналіся ў горад Сада.
Павел Ян Сапега
Па́вел Ян Сапе́га (1609 або 1610 —, ) — вялікалітоўскі ваенны і дзяржаўны дзеяч. Абозны вялікі літоўскі (1638—1645), падстолі вялікі літоўскі (1645—1646), ваявода віцебскі (1646—1656), гетман вялікі літоўскі і ваявода віленскі (з 1656).
Быў старостам рослаўскім (з 1640) і здзітаўскім (з 1645), у 1656 годзе прыняў спадчыну памёрлага брата Казіміра Льва — Ружаны, Косава, Ляхавічы, Быхаў, Чарэю і Мялешкавічы.
Біяграфія
Прадстаўнік чарэйска-ружанскай лініі магнацкага роду Сапегаў герба «Ліс», сын Яна Пятра, старосты ўсвяцкага, і Соф’і з Вейгераў. Па смерці бацькоў знаходзіўся пад апекай брата Андрэя Станіслава, а з 1625 года — кузіна бацькі Льва.
Навучаўся ў Брунсбергу, аднак з прычыны нястачы грошай мусіў спыніць атрыманне адукацыі. Да смерці рабіў памылкі пры пісьме, як на лаціне, так і па-польску.
У 1635 годзе стаў каралеўскім дваранінам. Дзякуючы жонцы караля і вялікага князя Уладзіслава Вазы — Цэцыліі Рэнаце — 14 лютага 1638 года здабыў урад абознага вялікага літоўскага. У 1640 годзе атрымаў Рослаўскае староства. Абіраўся паслом на соймы 1640 і 1641 гадоў.
З 20 красавіка 1645 года — падстолі вялікі літоўскі. Па смерці Крыштафа Кішкі з 18 кастрычніка 1646 года — ваявода віцебскі. Пасол на сойм 1647 года, дзе яго абралі да Скарбавага Трыбунала на 1648 год.
У 1648 годзе заклікаў як мага найхутчэй распачаць баявыя дзеянні супраць Хмяльніцкага, таксама падтрымліваў адданне ўсёй ваеннай улады Іераміі Вішнявецкаму, без прызначэння яго гетманам.
У 1649 годзе пасол на сойме ў Кракаве, дзе ізноў абраны да Скарбавага Трыбунала. У тым самым годзе стаў маршалкам Літоўскага Трыбунала. У 1649—1650 гадах браў удзел у рэарганізацыі граніцы паміж Люблінскім і Падляшскім ваяводствамі. На сойме 1650 года трэці раз абраны да Скарбовага Трыбунала.
З 1651 года браў удзел у вайне з казакамі. У бітве пад Берасцечкам камандаваў харугваю Казіміра Льва Сапегі. Не ўдзельнічаў у бітве пад Батогам, відавочна знаходзіўся ў абозе гетмана польнага кароннага Станіслава Лянцкаронскага. У канцы года ізноў абраны да Скарбавага Трыбунала.
У жніўні 1653 года намінаваны на ваяводу смаленскага, але не прыняў таго ўрада, бо не хацеў браць адказнасць за смаленскую крэпасць перад маскоўскай пагрозай.
Да паловы 1655 года быў прыхільнікам супрацоўніцтва з шведамі, дзеля перамогі над Маскоўскай дзяржавай, але не прыняў шведскай пратэкцыі. У вайну Рэчы Паспалітай са Швецыяй (1655) застаўся прыхільнікам Уніі Літвы з Польшчай і ўзначаліў шляхту верную Яну Казіміру. Увосень 1655 года збіраў войска Вялікага Кнства Літоўскага, для дапамогі польскаму войску. Прыпыніў гэтым наступ маскоўскага войска на чале з Урусавым, які здолеў некалькі разоў разбіць войска Паўла Сапегі. Гэта прымусіла яго ў канцы лістапада прыняць пратэкцыю шведскага караля Карла Густава. Таемна аднак працягваў стасункі з Польшчай. Яго паслы спаткаліся ў студзені 1656 года з Янам Казімірам у Ланьцуце, дзе прызналіся ў вернасці каралю.
Па сваім прыбыцці Ян Казімір Ваза пачаў палітыку падзелу літоўскага войска між двума гетманамі, выразна падтрымліваючы гетмана польнага Вінцэнта Гасеўскага. Гэта справакавала ахалоджанне стасункаў з каралём і пасварыла з Вінцэнтам Гасеўскім. Аднак Павел Сапега ўзяў удзел у некаторых каляваршаўскіх бітвах. Пасля бітвы адыйшоў да Брэста, высылаючы адтуль пасольства да караля для абароны сваіх перавагаў перад гетманам польным. У канцы года даслаў частку свайго войска на дапамогу Гасеўскаму, які рушыў на Прусы. Падтрымаў фінансава дэлегацыі для перамір’я з Масквою.
У пачатку 1657 года абвастрыўся канфлік з Гасеўскім. Па здабыцці 27 студзеня Тыкоціна сапегаўскім войскам, тое заснавала канфедэрацыю супраць караля, дамагаючыся аплаты, а таксама вяртання ўсіх паўнамаоцтваў вялікаму гетману. Ян Казімір залагодзіў сітуацыю перадаўшы Паўлу Сапегу Шавельскую эканомію. Калі ж кароль паспрабаваў аддзяліць часткі Вінцэнта Гасеўскага з літоўскага войска ў другой палове сакавіка дайшло да таго, што Сапега на адмову нават пакінуў войсковыя дзеянні і з’ехаў. Кіраваць войскам застаўся яго кузін палкоўнік Крыштаф Сапега.
У лістападзе склікаў у Брэсце літоўскую канвакацыю, на якой усе прысутныя літоўскія сенатары і шляхта выразна выступілі супраць каралеўскай палітыкі адносна Літвы.
У сакавіку 1658 года прыбыў па загаду караля ў Варшаву, на так званы «варшаўскі з’езд», дзе за кошт згоды з Вінцэнтам Гасеўскім атрымаў урэгуляванне фінансавых спраў з літоўскім войскам да 9 лістапада 1658 года. Горача дамагаўся падпісання перамір’я з Масквою, што супярэчыла палітыцы Кароны.
На сойме 1658 года не атрымаў поўнай кампенсацыі за выдаткі на войска з асабістых зберажэнняў у 1655 годзе — з належных больш за 1 млн злотых яму вярнулі толькі 593 809 зл.
На загад караля браў удзел у выправе на маскоўскае войска. На просьбу Сапегі ўстрымацца, гетман польны Вінцэнт Гасеўскі сам заатакаваў маскоўскае войска ў бітве пад Веркамі, быў разбіты і трапіў да няволі.
Намагаўся адбіць Гасеўскага, падзяліўшы сваё войска на дзве часткі, адну пад уласнай камандай, другую пад кіраўніцтвам Самуэля Кміціча. Але гэта не дапамагло, а самога яго кароль звінаваціў у спрыянні паражэнні Гасеўскага, што прывяло да далейшага ахалоджання з дваром.
Няволя Вінцэнта Гасеўскага была зручнай для Сапегі, каб атрымаць кіраўніцтва над усім літоўскім войскам. Аднак Ян Казімір прызначыў камандуючым левага крыла літоўскай арміі Самуэля Камароўскага. Запатрабаваў 730 тыс. злотых як дадатковую кампенсацыю за грошы на войска з уласнага кошта пагражаючы не падпісаць Гадзяцкі дагавор. Сварка скончылася перамогай Сапегі — яму вярнулі грошы, а Ян Казімір першы раз заўважыў моц сапегаўскай апазіцыі на Літве. Акрамя таго даслаў паслоў у Вену, прапануючы падаць кандыдата на польскі сталец з дынастыі Габсбургаў.
Выказваўся за вядзенне вайны на адзін фронт — перамір’я з Масквой, заканчэння вайны са Шведамі і толькі потым накіравання ўсіх сіл супраць Масквы. У маі 1659 года адмовіўся ад камандвання, спасылаючыся на слабы стан здароўя, а ў сапраўднасці праз нязгоду з каралём.
У канцы 1659 — пачатку 1660 гадоў спрабаваў спыніць наступ князя Івана Хаванскага. У гэтай кампаніі выявіліся ўсе хібы Паўла Сапегі — не здолеў не толькі арганізаваць абарону, але і не выявіў ініцыятывы, апрача спробаў адцягнуць ваенныя сілы занятых вайной са шведамі з Жамойці і Польшчы.
Кароль звінаваціў Сапегу ў няздатнасці і перадаў усю ваенную ўладу Аляксандру Палубінскаму. У красавіку 1660 года пры згодзе Паўла Сапегі ўтварылася Літоўская канфедэрацыя, якая спрабавала прыцягнуць увагу ўлады Кароны да Вялікага Княства. Канфедэрацыя была распушчана ў маі таго ж года пасля вяртання Сапегу ўсіх правоў.
У чэрвені 1660 года рушыў разам з кароннай дывізіяй Стэфана Чарнецкага на маскоўскае войска. Аб’яднаныя сілы разграмілі войска Хаванскага ў Бітве пад Палонкай, а потым вызвалілі значную частку Беларусі. Па злучэнні з дывізіяй левага крыла Паца правялі бітву на Басі з арміяй князя Далгарукага. Пазней стомпленае, нешматлікае літоўскае войска, якому неплацілі шмат год прымусіла Паўла Сапегу да перапынку ў ваенных дзеянняў. Гэта прывяло да яго канфлікту з С. Чарнецкім, які хацеў паскорыць марш, падганяемы Янам Казімірам. У студзені 1661 года, адазваны каралём, мусіў вызваліць Вільню, але гэта ў яго не атрымалася.
Хваляванні ў літоўскім войску прывялі да забойства ў лістападзе 1662 года маршалка саюза літоўскага Крыштафа Жэромскага і гетмана польнага Вінцэнта Гасеўскага, віну за гэта ўсклалі на Паўла Сапегу. Гэта не дазволіла яму перадаць булаву польнага гетмана свайму прыхільніку.
Праводзіў перамовы з узбунтавалым літоўскім войскам, што прывяло да роспуску канфедэрацыі ў жніўні 1663 года. Браў удзел у зімовай кампаніі 1663/1664 супраць Масквы. Але праз яе маруднасць перадаў камандванне свайму гетману польнаму Міхаілу Казіміру Пацу. Улетку 1664 года склікаў літоўскае паспалітае рушэнне, каб прымусіць Яна Казіміра падпісаць перамір’е з Маскоўскай дзяржавай.
Браў удзел у сойме 1665 года, не вынес выраку Ежы Любамірскаму, не пагадзіўся таксама на выкарыстанне супраць яго літоўскага войска. Увесь 1665 год праводзіў прыдворныя інтрыгі, то адмаўляючы складзены супраць караля Vivente rege, то пераходзячы ў апазіцыю да яго. Увесь час намагаўся атрымаць бенефікацыю для свае сям’і. Ян Казімір спрабаваў зменшыць уплыў Сапегаў на Літве, падтрымліваючы Пацаў. Смерць Паўла Яна Сапегі стала вялікай палёгкакй для двара.
Сям’я
У другім шлюбе, які адбыўся паміж 15 мая 1640 года і 22 сакавіка 1641 года, з Ганнай Барбарай з Копцяў (1627 — 17.04.1707), меў дзецей :
У культуры
Ідэалізаваная постаць Паўла Сапегі выступае ў рамане Генрыка Сянкевіча «Патоп».
Аляксандр Міхайлавіч Бельскі
Аляксандр Міхайлавіч Бельскі (, в. Ячонка, Стаўбцоўскі раён, Мінская вобласць — ) — беларускі фізік-оптык. Доктар фізіка-матэматычных навук (1997), прафесар.
Біяграфія
Скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт (спецыяльнасць «Фізіка», 1966; аспірантура, 1972). Працаваў у Беларускім дзяржаўным універсітэце (з 1966, фізічны факультэт, кафедра фізічнай оптыкі, прафесар, у 1979—1981 — загадчык кафедры).
Навуковыя інтарэсы: оптыка кагерэнтных светлавых пучкоў; гісторыя развіцця прыродазнаўства ў Вялікім Княстве Літоўскім.
Нарвская трыумфальная брама
На́рвскія трыумфа́льныя варо́ты — помнік архітэктуры стылю ампір ў Санкт-Пецярбургу. Размешчаны на плошчы Стачак паблізу станцыі метро «Нарвская».
Трыумфальныя вароты пабудаваныя ў 1827—1834 (архітэктар Васіль Пятровіч Стасаў, скульптары С. С. Піменаў, В. І. Дэмут-Маліноўскі (калясніца ў групе Славы, постаці воінаў і двух коней), П. К. Клот (першая сур'ёзная праца) у памяць пра герояў Айчыннай вайны 1812 года. Вышыня больш за 30 м, шырыня 28 м, шырыня пралёта больш за 8 м, вышыня пралёта 15 м.
Драўляныя трыўмфальныя вароты
Першапачаткова трыўмфальныя вароты былі пабудаваныя для сустрэчы рускіх войскаў, якія вярталіся з Еўропы ў 1814 на, непасрэдна ля мяжы горада паблізу па праекту Джакама Кварэнгі з дрэва і алебастру. Тэрмін узвядзення склаў адзін месяц
Кварэнгі прадставіў два праекты брамы: з архітраўным перакрыццем і з аркай. З абедзьвух бакоў ад аркі змяшчаліся трыбуны для гледачоў і аркестраў. Расійскія войскі ў 1814 годзе прайшлі пад аркай 4 разы: 30 ліпеня, 8 верасня, 18 кастрычніка, 25 кастрычніка.
Аднак збудаваныя ў 1814 годзе па праекце Джакама Кварэнгі з дрэва і алебастру вароты хутка прыйшлі ў непрыдатнасць. Генерал-губернатар Санкт-Пецярбурга удзельнік вайны М. А. Міларадавіч устаў на іх абарону, і на самым высокім узроўні Мікалаем I было прынята рашэнне аб пабудове новых каменных варот на беразе ракі Тараканаўкі, некалькі на поўдзень ад ранейшага месца.
Аднаўленне ў метале
Архітэктар Стасаў захаваў у цэлым задуму Кварэнгі і 26 жніўня 1827 у гадавіну Барадзінскай бітвы быў закладзены першы камень. Асаблівасць праекту новых варот складалася ў тым, што канструкцыю стваралі з цаглянага мура, абшытага меднымі лістамі. З медных лістоў створана і скульптурная група: шасцёрка коней (П. К. Клот) і фігура Славы (С. С. Піменаў).
Скульптуры рымскіх воінаў замянілі меднымі старажытнарускімі віцязямі. (Піменаў і Дэмут-Маліноўскі). Крылатыя жаночыя фігуры, барэльефы з геніямі Славы — скульптар І. Лепэ.
Мастацтвазнаўцы адзначаюць, што скульптура Нарвскіх варот адрозніваецца строгасцю і прастатой, яна пазбаўленая алегарычнага ўскладнення вобразаў, гэтак характэрнага для манументальна-дэкаратыўных твораў таго часу.
Паглядзець на новыя вароты прыбыла імператарская сям'я. Таксама быў выпушчаны бронзавы медаль.
Этапы рэстаўрацыі
Эфектная спачатку медзь, ужо праз некалькі гадоў пасля адкрыцця ва ўмовах пецярбургскага клімату стала карадзіраваць. Да канца XIX стагоддзя вароты рэстаўрыравалі, замяніўшы медныя лісты на жалезныя, што толькі ўзмацніла карозію. У 1925 была пачатая новая рэстаўрацыя, аднак яе перапыніла Вялікая Айчынная вайна, падчас якой вароты моцна пацярпелі ад артабстрэлаў і бамбёжак. Пасля вайны вароты рэстаўрыраваліся яшчэ тройчы: 1949-51, 1979-80, 2002—2003. З 1987 года ў верхняй частцы варот адкрыты музей, у якім прадстаўлена атрыбутыка Айчыннай вайны 1812 года, праводзяцца тэматычныя выстаўкі.
Музей-помнік «Нарвскія трыўмфальныя вароты»
З'яўляецца філіялам. У памяшканнях варот, куды вядуць дзве вітыя лесвіцы, працуе Музей вайсковай славы. Музей створаны ў 1978 годзе рашэннем Галоўнага ўпраўлення культуры г. Ленінграда. У 1987 годзе ў Дзяржаўным музеі гарадской скульптуры з'явіўся новы аддзел — «Нарвскія трыўмфальныя вароты».
Ілья Самуілавіч Гурвіч
Ілья Самуілавіч Гурвіч (,, ЛітБелССР — 14 сакавіка 1992, Масква) — этнограф, доктар гістарычных навук (1966), лаўрэат Дзяржаўнай прэміі СССР (1981).
Біяграфія
Нарадзіўся ў яўрэйскай сям’і. Бацька, Самуіл Канстанцінавіч, які скончыў у 1903 годзе механічнае аддзяленне Харкаўскага тэхналагічнага інстытута, быў інжынерам-пуцейцам, будаўніком мастоў; маці, Яўгенія Ільінічна, якая атрымала адукацыю ў Сарбоне, працавала доктаркай.
Тады ж у 1919 г., уцякаючы ад вайны, сям’я Гурвічаў пераехала з Мінску на сталае месца жыхарства ў Маскву і пасялілася на Срэценцы, у. Адна яго сястра — Ганна Бастэльман — стала прафесійным музыкантам, другая — Паліна Каплан — перакладчыцай заходнееўрапейскай паэзіі. У 1928 г. яго бацька Самуіл быў арыштаваны органамі НКУС і ў ноч на 4 мая 1928 г. ён загінуў. Далейшае выхаванне Ільі і яго малодшага брата Канстанціна леглі на плечы маці і цётак.
У 1937 г. Ілья скончыў з адзнакай сярэднюю школу і паступіў на гістарычны факультэт Маскоўскага ўніверсітэта, дзе з першага курсу пачаў займацца ў этнаграфічным гуртку ўраджэнца Брэст-Літоўска.
У 1938 г. Ілья знаёміцца з Сяргеем Токаравым, які ў тыя гады працаваў навуковым супрацоўнікам Цэнтральнага антырэлігійнага музея, а ўжо летам 1939 г. прымае ўдзел у заарганізаванай Токаравым экспедыцыі на Каўказ да чаркесаў-шапсугаў. У 1940 г. Ілья ў складзе новай экспедыцыі С. Токарава здзейсніў паездку на Алтай, дзе займаўся зборам матэрыялаў па рэлігіі, побыту і матэрыяльнай культуры мясцовых цюркаў.
Гурвіч выкладае гісторыю, геаграфію і рускую мову, выступае з лекцыямі, загадвае метадычным кабінетам і збірае этнаграфічны матэрыял. У 1944 г. яго выбіраюць старшынёй раённага Камітэта саюза настаўнікаў. Ён наладжвае сувязь з Навукова-даследчым інстытутам мовы, літаратуры і гісторыі (НДІМЛГ) ў Якуцку і робіцца яго навуковым карэспандэнтам, збіраючы матэрыялы па рэлігіі, фальклору, звычаях, традыцыйнай гаспадарцы і побыце мясцовага насельніцтва.
У 1942—1943 гг. Гурвіч даследуе Алянёцкі наслег, у 1944 г. — Кірбейскі наслег, а ў 1945 г. Джэліндзінскі наслег Алянёцкага раёна і Саскылахскі наслег Анабарскага раёна ЯАССР. У 1946 г. ён быў узнагароджаны медалём «За доблесную працу ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.».
Пасля ВАВ, у 1946 г. І. Гурвіч вярнуўся ў Маскву і паступіў у аспірантуру Інстытута этнаграфіі АН СССР. Спецыялізаваўся па этнаграфіі народаў Сібіры. Абараніў у 1949 г. кандыдацкую дысертацыю (навуковы кіраўнік С. Токараў) па тэме «Алянёцкія і анабарскія якуты (Гісторыка-этнаграфічны нарыс)».
У 1950 г. Гурвіч вярнуўся ў ЯААСР і пачаў працаваў у НДІМЛГ Якуцкай філіяла Сібірскага аддзялення АН СССР малодшым навуковым супрацоўнікам. У 1951 г. ён здзяйсняе шасцімесячную паездку ў Ніжнекалымскі і Сярэднекалымскі раёны ЯАССР, дзеля вывучэння этнічнага складу, культуры і быту карэннага насельніцтва. У 1952 г. ён быў зацверджаны ў навуковым званні старшага навуковага супрацоўніка па спецыяльнасці «Этнаграфія».
У 1956 г. І. С. Гурвіч перавёўся ў Маскву, у Інстытут этнаграфіі АН СССР. У гэтым Інстытуце, у Сектары па вывучэнні сацыялістычнага будаўніцтва ў малых народаў Поўначы (затым перайменаваны ў Сектар Крайняй Поўначы і Сібіры) Ілья Гурвіч прарабіў старшым навуковым супрацоўнікам,. з 1965 г. загадчыкам аддзела, з 1989 па 1992 г. — вядучым навуковым супрацоўнікам-кансультантам гэтага аддзела.
У 1956—1957 гг. ён арганізоўвае экспедыцыю ў Карацкую нацыянальную акругу, у 1959 г. прымае ўдзел у Комплекснай юкагірскай экспедыцыі, ў 1962 г. праводзіць палевыя доследы на Чукотцы і Камчатцы.
Кушляны
Кушля́ны (, Кушляны) — аграгарадок у Смаргонскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Сольскага сельсавета.
Геаграфія
Знаходзяцца за 20 км на захад ад горада Смаргонь, 232 км ад Гродна, 7 км ад чыгуначнай станцыі Солы.
Назва
Назва Кушляны антрапанімічнага (адыменнага) паходжання: ад антрапоніма Kušlys, які ад літоўскага kušlys «сляпец» (хто падслепаваты).
Ад асновы Kušl- таксама прозвішча пісара Івана Кушлейкі (< Kušleika) у канцылярыі Вялікага Княства Літоўскага. Аснова таксама сустракаецца ў літоўскай антрапа- і тапаніміі.
Імаверна гэта было імя першага пасяленца на месцы Кушлянаў. Імя са значэннем "Сляпец" магло быць мянушкавага тыпу, але не выключана, што гэта было імя, нададзенае хлопчыку яшчэ ў маленстве.
Таго ж утварэння і тапонім Кушлі на поўначы ад Пружанаў. Там, у дастаткова паўднёвым рэгіёне, фіксуецца цэлы шэраг тапонімаў балцкага антрапанімічнага паходжання: Бакуны (двойчы), Барэйшава, Нарутавічы, Роўбіцк, Рэвейкі, Шакуны, Шалтунава (ад антрапонімаў тыпу Bakūnas, Bareiša, Naruta, Rauba, Reveika, Šakūnas, Šaltūnas ).
Гісторыя
У 1940—1954 і 1978—2008 гадах цэнтр Кушлянскага сельсавета. У 1954—1978 гадах вёска ўваходзіла ў склад Сольскага сельсавета.
У 1998 г. налічвалася 354 жыхароў, 134 двары. Базавая школа, Дом культуры, бібліятэка, аддзяленне сувязі.
Помнікі архітэктуры — сядзіба Ф. Багушэвіча, свіран (XIX ст.). Літаратурна-мемарыяльны музей Ф. Багушэвіча.
Сайтама (горад)
Адміністрацыйныя раёны
Сайтама падзяляецца на дзесяць адміністрацыйных раёнаў:
Транспарт
Сайтама злучана жалезнай і аўтамабільнымі дарогамі з Токіа (Какудо 16). Аэрапорт Хонда ў горадзе Акегава прызначаны для агульнай авіяцыі. Ён не здзяйсняе транспартных паслуг. Паездка ад міжнародных аэрапортаў Ханеда і Нарыта займае каля дзвюх гадзін.
У сувязі з правядзеннем у 2002 годзе Чэмпіянату свету па футболу была падоўжана лінія Такійскага метрапалітэна Намбоку ад станцыі Акабане-Івабуты да Урава-Місона. Але за межамі Токіа лінія завецца Сайтама-Рэйлвэй (Saitama Railway).
Спорт
У Сайтаме ёсць дзве футбольныя каманды японскай Джэй-лігі: «Урава Рэдс» і «Омія Ардыя». На новым стадыёне «Сайтама-2002» былі праведзены некалькі матчаў чэмпіянату свету па футболе, у тым ліку адзін паўфінал.
IC 3171
IC 3171 — галактыка тыпу E? (эліптычная галактыка) ў сузор’і Валасы Веранікі.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Пляшкова
Пляшкова — тапонім.
Валерый Кірылавіч Іваноў
Валерый Кірылавіч Іваноў (, Глуск — ) — беларускі кампазітар, педагог. Заслужаны дзеяч мастацтваў Беларускай ССР (1988), Народны артыст Рэспублікі Беларусь (1998).
Біяграфічныя звесткі
Нарадзіўся ў Глуску. Закончыў глускую сярэднюю і музычную школы, музычнае вучылішча, Беларускую кансерваторыю (1975) класа кампазіцыі дацэнта П. Падкавырава. З 1977 выкладае ў Беларускай акадэміі музыкі. З 2009 прафесар у Інстытуце сучасных ведаў імя А. М. Шырокава ў Мінску.
Член Саюза кампазітараў Беларусі з 1977. Жыў у Мінску. Памёр на 73-м годзе жыцця.
Творчасць
Кампазітарскую дзейнасць пачаў з лірычных песень. Найбольш вядомыя: цыкл песен-балад «Будзьце абавязку верныя»; песні «Пахне чабор», «Тапаліны звон», «Гуляць дык гуляць», «Раз ды разок…», «Ты ды я ды мы с табой», «Каханая» і інш. на вершы беларускіх паэтаў. Сярод іншых твораў вакальна-сімфанічная паэма «Элегія аб чацвёртай бярозе» на вершы М. Танка (1976), 2 сімфоніі (1974, 1980), сімфанічная паэма «Прысвячэнне старому гораду» (1979), 2 канцэрты ў т.л. для трубы з аркестрам (1992); цыкл музычных карцін «Зямля бацькоў» (1977—1981); драматычная паэма «Сымон-музыка» для аркестра народных інструментаў (1983); п’есы для цымбальнага, у т.л. «Спеў дуброў» (1978), эстраднага аркестраў, музыка для тэатр. і радыёпастановак, кіна- і тэлефільмаў.
Станіслаў Бабінскі
Біяграфія
Уступіў у Таварыства Ісуса 27 ліпеня 1627 г. у Вільні. Пасля выпрабаванняў у навіцыяце авалодваў педагагічным майстэрствам пад кіраўніцтвам прафесара Валенція Кёльнскага ў настаўніцкай семінарыі пры Полацкім езуіцкім калегіуме (1629—1631). У 1631—1634 гг. вывучаў філасофію ў Віленскай акадэміі. Выкладаў у шэрагу навучальных устаноў езуітаў, у тым ліку рыторыку ў Аршанскім калегіуме (1636—1637). Скончыў курс тэалогіі ў Віленскай акадэміі (1637—1641) і быў высвечаны ў сталіцы на ксяндза.
Прафесар рыторыкі для семінарыстаў-езуітаў у настаўніцкай семінарыі пры Віленскай акадэміі (1641—1643). Прэфект школ і прэфект музычнай бурсы (1643—1644), прафесар філасофіі (1644—1647), рэктар (1647—1650) у Нясвіжскім езуіцкім калегіуме. У 1652 г. атрымаў у Віленскай акадэміі ступень магістра філасофіі і вольных навук, роўны доктарскай ступені, і чытаў у сваёй альма-матэр лекцыі па маральнай тэалогіі.
Пад час шведскага патопу выконваў абавязкі вайсковага капелана віцебскага (1653—1654) і смаленскага (1655—1656) ваяводаў. У 1658—1661 гг. — рэктар навіцыяту ў Вільні.
Смольны манастыр
Смольны манастыр (Васкрасенскі дзявочы Смольны манастыр) — жаночы манастыр, функцыянаваў ў Санкт-Пецярбургу ў 1744—1764 гадах. У гэтыя гады манастыр адбудоўваўся пад асабістым наглядам імператрыцы Лізаветы Пятроўны, якая жадала ў канцы жыцця аддаліцца сюды на спакой. Яна загадала забудаваць мясціны на месцы «Смольнага дома» — палаца, у якім яна пражыла свае юныя гады. У манастырскі комплекс павінны былі ўвайсці храм з дамовымі цэрквамі і званіцай і інстытут для дзяўчат з дваранскіх сем'яў.
Архітэктарам манастырскага сабора стаў Ф. Б. Растрэлі. Сабор быў закладзены ў кастрычніку 1748 года, узвядзенне пачата ў маі 1751 г., але неўзабаве пачалася вайна з Прусіяй, пасля якой фінансавання для будаўніцтва было недастаткова і будаўніцтва пайшло марудна. Высокая званіца так і не была пабудавана.
У 1764 годзе Кацярына Другая пры манастыры заснавала інстытут высакародных дзяўчат (адкрыццё інстытута адбылося 28 чэрвеня 1764 г.); планавалася, што выхаваннем маладых дзяўчат будуць займацца манашкі, якія прывозіліся сюды з іншых манастыроў. Аднак, манашкі аказаліся няздольныя займацца педагагічнай дзейнасцю, з прычыны чаго «Кацярына II, у рэшце рэшт, павінна была прызнаць, што манастыр не мог мець будучыню».
Сабор былога манастыра быў дабудаваны архітэктарам В. П. Стасавым толькі ў 1835 годзе.
У 1848 годзе ўказам Мікалая Першага заснаваны новы жаночы манастыр з такой жа назвай Васкрасенскі Новадзявочы манастыр.
У цяперашні час у будынках былога манастыра размяшчаюцца розныя ўстановы, уключаючы Факультэт сацыялогіі СПбДУ, Факультэт міжнародных адносін СПбДУ, таксама з 2009 г. факультэт паліталогіі Санкт-Пецярбургскага дзяржаўнага ўніверсітэта.
Пірагова
Пірагова — прозвішча, тапонім.
Кабаты (станцыя метро)
Кабаты (Kabaty) — станцыя лініі М1 Варшаўскага метрапалітэна.
Апісанне
Назва станцыі прысвоена пастановай рады Варшавы 16 снежня 1983 г.
Аднапавярховая арачная станцыя без слупоў, афарбаваная ў белы, шэры і блакітны колеры. Шырыня платформы 10 м, даўжыня 120 м.
На поўдзень ад станцыі знаходзіцца Тэхнічна-стаянная станцыя Кабаты.
Юрый Мікалаевіч Каралевіч
Біяграфія
З 1999 года да 2001 года дэкан мастацкага факультэта Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў, потым дацэнт кафедры манументальна-дэкаратыўнага мастацтва.
У 1993 годзе стаў сябрам Беларускага саюза мастакоў.
Творчасць
Працуе ў манументальна-дэкаратыўным мастацтве і станковым жывапісе. Творы вызначаюцца геаметрызаванасцю кампазіцый, строгай лінеарнасцю формаў, яркай дэкаратыўнай колеравай гамай.
Сярод манументальных работ: вітражы для Веткаўскага музея стараабрадніцтва і беларускіх традыцый (Гомельская вобласць, 1982—1983 год), вітражы ў Навукова-даследчым інстытуце меліярацыі і воднай гаспадаркі (Мінск, 1984); будынку Глыбоцкага райвыканкама Віцебскай вобласці (вітражы, 1985). У 1990 годзе выканаў сграфіта для аблвыканкама ў Віцебску; мазаіку вітраж і сграфіта для Рэспубліканскай спартыўнай школы алімпійскага рэзерву, афармленне станцыі метро «Першамайская» ў Мінску.
З 1990 года займаецца актыўнай творчай дзейнасцю. Аўтар станковых карцін «Раніца» (1985), «Полымя Т. Касцюшкі» (1996), «Зімовая казка» (1997) і інш. З пачатку 2000 гадоў стварыў шэраг партрэтаў гістарычных асоб Беларусі — Рагвалода, Міндоўга, Гедзіміна, Альгерда, Тадэвуша Касцюшкі і іншых.
Удзельнічаў у рэспубліканскіх і міжнародных мастацкіх выстаўках. Праводзіў персанальныя выстаўкі ў Мінску і іншых гарадах Беларусі.
Cyathea brownii
Cyathea brownii — від дрэвападобных папарацей з роду сямейства.
Сустракаецца на востраве Норфалк, а таксама ў Аўстраліі. Расце ў субтрапічных вільготных лясах, часта побач з ручаямі.
Культывуецца як садовая расліна.
Назва
Від названы ў гонар знакамітага брытанскага натураліста Роберта Броўна (Броўн — традыцыйнае напісанне, больш правільнае напісанне — Браўн ) (1773-1858), удзельніка адной з экспедыцый у Аўстралію, даследчыка флоры Аўстраліі і Паўднёва-Усходняй Азіі, прэзідэнта Лонданскага Лінееўскага таварыства (1849-1853).
Сінонімы:
Біялагічнае апісанне
Адна з самых буйных папарацей.
Норфалкская папараць — дрэвападобная папараць, звычайна вышынёй каля 5-10 м, некаторыя асобнікі дасягаюць вышыні 24 м. Ствол падобны на драўняны. Ваі доўгія, моцна рассечаныя, цёмна-зялёныя, у спрыяльных умовах дасягаюць 5 м даўжыні.
Расліны размнажаюцца, як і ўсе папараці, спорамі. Расце маладая расліна даволі хутка — да 30 см у год.
Вялікая цёмная пляма
Вялікая цёмная пляма (таксама вядомая як GDS-89 ) — цёмная пляма на Нептуне, падобнае да Вялікай чырвонай плямы Юпітэра. Пляма была выяўлена ў 1989 годзе з дапамогай касмічнага апарата «Вояджэр-2». І Вялікая цёмная пляма Нептуна, і Вялікая чырвоная пляма Юпітэра з'яўляюцца антыцыклонамі. Аднак, у параўнанні з плямай Юпітэра, якая назіраецца ўжо на працягу некалькіх стагоддзяў, тэрмін жыцця плямы Нептуна значна меншы. Зыходзячы з назіранняў «Вояджэр-2» і касмічнага тэлескопа «Хабл», пляма знікла да 1994 года.
Характарыстыка
Цёмная, эліпсападобная пляма (13000 × 6600 км) па памерах нагадвае Зямлю. Вакол плямы хуткасць ветра дасягае 2400 км/г, што з'яўляецца найбольшым паказчыкам ва ўсёй Сонечнай сістэме. Мяркуюць, што пляма ўяўляла сабою дзірку ў метанавых воблаках Нептуна. Вялікая цёмная пляма ўвесь час змяняла сваю форму і памер.
Знікненне
Пры спробе сфатаграфаваць пляму ў лістападзе 1994 года з дапамогай тэлескопа «Хабл» было выяўлена, што яна цалкам знікла. У наш час ужо на працягу некалькіх гадоў назіраецца новая пляма, якая атрымала назву «Паўночная вялікая цёмная пляма».
Арцём Аляксандравіч Галяк
Арцём Галяк (нар., ) — беларускі футбаліст, нападнік і галоўны трэнер калінкавіцкай «Вертыкалі».
Клубная кар’ера
Выхаванец калінкавіцкага футбола, у 2011—2012 гадах навучаўся таксама ў пастаўскай акадэміі ПМЦ. З 2012 года пачаў выступаць за дубль мазырскай «Славіі». Пасля вылету «Славіі» ў Першую лігу ў сезоне 2014 трэніраваўся з асноўнай камандзе, 26 ліпеня 2014 года дэбютаваў у яе складзе ў матчы Кубка Беларусі супраць «Гомельчыгунтранса» (1:2). Другую палову сезона 2014 правёў у арэндзе ў Другой лізе ў калінкавіцкай «Вертыкалі».
У першай палове 2015 года зноў выступаў за дубль мазыран, а ў жніўні 2015 года быў аддадзены ў арэнду ў клуб Першай лігі «Гомельчыгунтранс». У сезоне 2016 з 9 галамі стаў найлепшым бамбардзірам дубля «Славіі». У сакавіку 2017 года падоўжыў кантракт з мазыранамі і стаў прыцягвацца да асноўнай каманды, але так і не згуляў за яе і ў ліпені таго ж года пакінуў Мазыр. У верасні 2017 года далучыўся да наваполацкага «Нафтана», у складзе якога 17 верасня дэбютаваў у Вышэйшай лізе, выйшаўшы на замену ў канцы матча з «Нёманам» (3:2).
Па выніках сезона 2017 «Нафтан» страціў месца ў Вышэйшай лізе, і ў пачатку 2018 года Галяк праходзіў прагляд у «Славіі», аднак не падышоў і пачаў сезон у складзе мікашэвіцкага «Граніта».
У студзені 2019 года быў на праглядзе ў гомельскім «Лакаматыве», аднак сезон пачаў у складзе светлагорскага «Хіміка». Гуляў за гэты клуб да лета 2020 года.
У пачатку 2021 года далучыўся да калінкавіцкай «Вертыкалі» ў Другой лізе, дзе стаў галоўным трэнерам.
Аляксей Міхайлавіч
Аляксей Міхайлавіч Цішайшы (19 (29) сакавіка 1629, Масква,-29 студзеня (8 лютага) 1676, Масква) — другі цар Маскоўскай дзяржавы з дынастыі Раманавых (з 1645 г.), сын Міхаіла Фёдаравіча.