cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Пярун
Казачны фальклор
Барацьба са змеем наогул уласціва багам-грамабоям індаеўрапейскіх народаў, так скандынаўскі Тор двойчы змагаецца са змеем Ёрмунгандам, грэчаскі Зеўс — з Тыфонам і г.д. Магчымасць атоесніць гэтага змея з Вялесам неаднаразова прапаноўвалі і адмаўлялі, прыхільнікамі былі В. У. Іваноў, У. М. Тапароў, праціўнікамі — Б. А. Рыбакоў, А. Л. Баркова. А. Л. Баркова заўважае, што змеі — ворагі грамабояў з іншых міфалогій не мелі сваіх культаў, яны былі не багамі, а проста пачварамі, а Вялес шырока шанаваўся, меў капішчы і г.д. Нават тое, што ў многіх паданнях яго замяшчае цмок не дае падставы атаясняць Вялеса са змеем. Цмок з-пад Лукомля, пра якога ідзе гаворка, у паданні выглядаў «быццам чалавек». Цмок у беларускай міфалогіі наогул часцей за ўсё пазначае проста невядомую істоту, не абавязкова са змяінымі рысамі. Магчыма ў міфе, які адлюстроўваюць казкі «Удовін сын», «Іван-Дараган» размова ідзе пра хтанічную пачвару. Міфічны адпаведнік гэтага персанажа сёння проста невядомы, і наўрад ці ім мог быць Вялес, хаця апошні і мог выступаць праціўнікам Перуна ў некаторых міфах.
Ілля-прарок
Адной з хрысціянскіх падмен Перуна стаў Ілля-прарок, які, паводле народных уяўленняў, раз'язджаў на калясніцы (прымаўка, калі гром грыміць: «Ілля-прарок на калясніцы едзе») і знішчаў маланкамі нячыстую сілу, якая імкліва хавалася ў лясы, балоты, пад дрэвы. З Іллёй-прарокам у народзе былі звязаны ў асноўным прыказкі адмоўнага характару, хаця святы вельмі шанаваўся: «Прыйшоў Ілля — нарабіў гнілля», «Прыйшоў Пятрок — упаў лісток, прыйшоў Ілля — упала два». Дзень Іллі-прарока адзначалі 2 жніўня і лічылі пачаткам згасання лета, зыходу цяпла («Прыйшоў Ілля, то й лета няма»). Некаторыя прыказкі наадварот, падкрэслівалі станоўчыя моманты звязаныя з гэтым сезонам, прынамсі з'яўленне ўраджаю. У валачобных песнях святы Ілля — «добрая жняя», маючы на ўвазе пачатак жніва, збору хлябоў.
Дзень святога Пятра (12 ліпеня) лічылі апагеем лета і спякоты, што парадзіла ў народнай свядомасці ўяўленне пра процістаянне святога Пятра і святога Іллі. Думалі, што ў канцы лета, калі пачыналіся навальніцы, дажджы (Арабінавыя ночы), Ілля перамагаў Пятра. Гэта добра адлюстравана ў паданні «Ілля і Пятро». Першы з іх насылае дажджы і навальніцы, каб біць чарцей, а другі прыносіць сонца і святло, каб людзі працавалі ў полі. Абодва хутка пачынаюць спрачацца паміж сабою, хто болей патрэбны людзям. І, ідучы па зямлі, пытаюць у простага селяніна, каго той болей шануе. Той доўга выкручваецца і дае ўніклівыя адказы, але ўрэшце прызнаецца, што болей любіць дзень святога Пятра. Ілля абураецца і абвяшчае, што той хто з'есць першы блін з грэчкі, якую расціць гэты селянін, падавіцца. Але атрымліваецца так, што восенню Ілля з Пятром гасцююць у таго ж мужыка, Ілля з'ядае першы блін з грэчкі і заходзіцца ў кашлі. Пасля гэтага яны мірацца з Пятром, і з таго часу Ілля як і раней б'е маланкамі чарцей. Пятро ж стаў ад старасці глухі, і калі Бог загадвае яму несці дождж «туды, дзе просяць», ён нясе «туды, дзе косяць». Верагодна, у гэтым паданні адлюстроўваецца спаборніцтва паміж Перуном і іншым богам, які ўвасабляе сонца і чыстае неба — не выключана, што Ярылам. Верагодна, што маладога Ярылу ўвасабляў святы Юр'я, а Пятро — сталага, летняга, які ў канцы лета саступаў месца Перуну.
Лічылася, што ў дзень Іллі-прарока нельга купацца ў рэках. На Гомельшчыне нават казалі, што ў гэты дзень рака Сож адбірае ажно 25 чалавек на ахвяру Богу, у чым можна ўгледзець успаміны пра старажытныя ахвяры Перуну.
Імя Перуна ў сучаснай беларускай тапалогіі
Да нашага часу валун паблізу в. Расходна Сенненскага раёна мае назву «Пярун — камень». У ваколіцах Нясвіжа адно з гарадзішчаў мясцовыя жыхары называюць «Перунова гара», паблізу в. Верхаўляны ў Бераставіцкім раёне каля язычніцкага свяцілішча ёсць «Перунова поле», з якім звязана павер'е, што тут у час навальніцы ў чалавека абавязкова б'е маланка.
Віфінія
Віфінія (Βιθυνία, ) — старажытная гістарычная вобласць на паўночным захадзе Малой Азіі. Назва паходзіць ад фракійсіх народаў віфінаў і фінаў, якія перасяліліся на гэтую тэрыторыю ў першай палове 1 тысячагоддзя да н. э.
Згодна антычным аўтарам Віфінія прылягала да Басфора, межавала з Пафлагоніяй на ўсходзе, Фракіяй і Мізіяй на захадзе, Фрыгіяй на поўдні. У старажытнасці ўваходзіла ў склад Лідыі, потым дзяржавы Ахеменідаў. У 298 - 74 гг. да н. э. вылучылася дзяржава Віфінія з цэнтрам у Нікамедыі. Апошні манарх, стомлены барацьбою з Мітрыдатам Еўпатарам, перадаў яе ў валоданне рымлянам, якія стварылі асобную правінцыю Віфінію.
Жаскайрат (Кзылкагінскі раён)
Жаскайрат — сяло ў Кзылкагінскім раёне Атыраўскай вобласці Казахстана. Адміністрацыйны цэнтр Уільскай аульнай акругі. Код КАТА — 234849100.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 1937 чалавек (979 мужчын і 958 жанчын). Паводле дадзеных перепісу 2009 года, у сяле пражывалі 2026 чалавек (1057 мужчын і 969 жанчын).
IC 876
IC 876 — галактыка тыпу SB? (кампактная выцягнутая галактыка) у сузор'і Дзева.
Гэты аб'ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Жарцы (Полацкі раён)
Жарцы́ (, Жарцы) — вёска ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Зялёнкаўскага сельсавета.
Да 20 мая 1960 года вёска ўваходзіла ў склад Захарніцкага сельсавета.
Казятын (Казятынскі раён)
Казятын (Козя́тин) — вёска ў Казятынскім раёне Вінніцкай вобласці Украіны.
Пэрэброды (Дубровыцкі раён)
Пэрэброды (Перебро́ди) — вёска ў Дубровыцкім раёне Ровенскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Мыляцкай вясковай абшчыны.
Міністэрства ўнутраных спраў БССР
Міністэ́рства ўну́траных спраў Белару́скай ССР было ўтворана ў 1946 годзе на базе Народнага камісарыята ўнутраных спраў БССР. У 1962 годзе атрымала найменаванне Міністэрства аховы грамадскага парадку БССР. З 1968 года — саюзна-рэспубліканскае Міністэрства ўнутраных спраў БССР.
Ідыш
І́дыш (ייִדיש, ідыш; Yiddish, Jiddisch, Jidisch) — мова з сям’і германскіх моў, на якой у пачатку XX стагоддзя гаварыла каля 11 млн. яўрэяў па ўсім свеце. Назва ідыш азначае «яўрэйскі» (гістарычна таксама — тайч, ідыш-тайч, ад тайч (з ідыша ייִדיש־דײַטש) ідыш-тайч — яўрэйскі нямецкі, ці, паводле іншай версіі — «тлумачэнне» ў сувязі з традыцыяй вуснага тлумачэння яўрэйскіх тэкстаў пры іх вывучэнні).
Гісторыя
Ідыш узнік у Цэнтральнай і Усходняй Еўропе паміж IX і XII стагоддзямі на аснове сярэдненямецкіх дыялектаў (70—75 %) з шырокімі запазычаннямі з іўрыта і арамейскай мовы (каля 15 %), а таксама з раманскіх і славянскіх моў (у дыялектах дасягае 20 %). Сплаў моў спарадзіў арыгінальную граматыку, якая дазваляе камбінацыю слоў нямецкага кораня з сінтаксічнымі элементамі семіцкіх і славянскіх моў. Дагэтуль ідышам карыстаюцца збольшага ашкеназскія яўрэі.
У ідышы ў савецкі час існавала падзяленне на два правапісы. Каменем сутыкнення былі словы са старажытнаяўрэйскімі каранямі. Першы, традыцыйны правапіс, загадвае пісаць такія словы згодна з біблейскімі крыніцамі, а другі, савецкі, варыянт, не прызнаваў традыцыйных і рэлігійных уплываў і патрабаваў пісаць старажытнаяўрэйскія словы згодна з вымаўленнем, як пішуцца ў ідышы іншыя словы, што маюць нямецкае або славянскае паходжанне. Гэты другі правапіс, магчыма, больш практычны, але ж разам з тым адарваны ад яўрэйскай традыцыі. Цяпер ён амаль не ўжываецца.
Дэкларацыя аб абвяшчэнні незалежнасці Савецкай Сацыялістычнай Рэспублікі Беларусь 31 ліпеня 1920 г. прадугледжвала роўны статус чатырох моў, і ў 1920-я — 1930-я гады ідыш быў адной з афіцыйных моў Беларускай Савецкай Сацыялістычнай Рэспублікі. Некаторы час лозунг «Пралетарыі ўсіх краін, злучайцеся!» быў напісаны на гербе БССР на ідышы, нароўні з беларускай, польскай і рускай мовамі. Да 1938 года ў БССР працавалі школы на ідышы, аднак у той год ён быў выдалены з ліку афіцыйных моў. Тым не менш кнігі і перыядычныя выданні на ідышы — напрыклад, літаратурна-мастацкі і навукова-палітычны часопіс «Штэрн», які выдаваўся ў Мінску з 1925 года, — выходзілі да 1941 года.
Пасля Другой сусветнай вайны група яўрэйскіх пісьменнікаў спрабавала адрадзіць у Беларусі вывучэнне ідыша і выпуск альманаха на гэтай мове, аднак не была падтрымана ўладамі (выпуск альманаха «Міт фэстн трот» — «Цвёрдым поступам» — спыніўся на другім нумары ў сувязі з пераследам «буржуазных нацыяналістаў»). У 1949 годзе ўрад зачыніў ідышамоўны Беларускі дзяржаўны яўрэйскі тэатр у Мінску, які працаваў з 1926 года. У 1930-я — 1940-я гады многія дзеячы яўрэйскай культуры былі арыштаваныя, некаторыя загінулі ў зняволенні.
У 1990-х — 2010-х гадах у Беларусі дзейнічаў шэраг курсаў ідыша. Пачынаючы з 2004 года выйшла некалькі кніг на ідышы або з тэкстамі на ідышы і беларускай: мемуары Гірша Рэлеса (2004), ідыш-беларускі слоўнік, укладзены Аляксандрам Астравухам (2008), зборнікі вершаў Ізі Харыка (2008), Майсея Кульбака (2016) і інш.
Літаратура на ідышы
Найвядомейшыя пісьменнікі на ідышы: Мендэле Мойхер-Сфорым, Шолам-Алейхем, Іцхак Лейбуш Перац, Шалом Аш, Майсей Кульбак, Іцык Мангер, Іцхак Башэвіс Зінгер, Мардэхай Гебіртыг, Аўрагам Суцкевер. Мендэле Мойхер-Сфорым, Майсей Кульбак і Аўрагам Суцкевер нарадзіліся на беларускай зямлі.
Ямполле
Ямполле (Ямполье) — вёска ў Пачынкаўскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Мурыгінскага сельскага паселішча.
Гісторыя
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай Ямполле абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР.
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з ліпеня 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
Сальта (правінцыя)
Са́льта (Salta) — правінцыя ў паўночна-заходняй частцы Аргенціны, на мяжы з Чылі, Балівіяй і Парагваем. Адміністрацыйны цэнтр — горад Сальта.
Гісторыя
У дакалумбаву эпоху тэрыторыя правінцыі была заселеная карэнным насельніцтвам — індзейцамі. Першыя іспанскія канкістадоры з'явіліся тут ў 1535 годзе на чале з Дыега дэ Альмагра.
Эканоміка
Здабыча карысных выкапняў (нафта, прыродны газ, сера). Сельская гаспадарка прадстаўлена вырошчваннем трапічных і субтрапічных культур (у асноўным цукровы трыснёг).
Чарамха
Чарамха́ — рака ў Буда-Кашалеўскім раёне Гомельскай вобласці Беларусі, левы прыток ракі Дняпро.
Даўжыня ракі 18 км. Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,9 м/км. Плошча вадазбору 83 км². Пачынаецца каля вёскі Медзвядзёва, упадае ў Дняпро прыкладна за 1 км у напрамку на паўночны захад ад пасёлка Губіцкі Кардон. Вадазбор на тэрыторыі Прыдняпроўскай нізіны. Рэчышча ад вытоку да аграгарадка Губічы каналізаванае. Рака прымае сцёк з каналаў меліярацыйнай сеткі.
Кордышыўка (Казятынскі раён)
Кордышыўка (Ко́рдишівка) — вёска ў Казятынскім раёне Вінніцкай вобласці Украіны.
Кацукава Сюнсё
Кацукава Сюнсё ( — ) — японскі мастак XVIII стагоддзя, майстар укіё-э. Мастацкія псеўданімы: Кёкурасэй, Юдзі, Рырын, Ракуракуан, Дзюгасэй.
Сюнсё быў нашчадкам самураяў. Жыў і працаваў у Эда (сучасны Токіа). Заснавальнік рэалістычнай школы Кацукава. Пісаў партрэты акцёраў тэатра кабукі, куртызанак, барцоў сумо, воінаў і інш. Адным з яго вучняў быў Кацусіка Хокусай.
Ксёндз
Ксёндз (Ksiądz) — рымска-каталіцкі святар у Польшчы, на Беларусі і Украіне.
Вобраз ксёндза неаднаразова сустракаецца ў беларускай літаратуры («Хрыстос прызямліўся ў Гародні» Ул. Караткевіча і інш.)
Смародск
Смародск (Сморо́дськ) — вёска ў Дубровыцкім раёне Ровенскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Мыляцкай вясковай абшчыны.
IC 877
IC 877 — галактыка тыпу NF (у працэсе пацверджання) у сузор'і Дзева.
Эскадраны мінаносец Hache
Эскадраны мінаносец Hache — адзін з 13 эсмінцаў тыпу Claymore, пабудаваных для французскага флоту ў першым дзесяцігоддзі XX стагоддзя.
Паланцана
Паланцана (Palanzano) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Эмілія-Раманья, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Парма.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы.
Бабачнік
Ба́бачнік, пасачнік, стаўчык, форма — гліняная пасудзіна ў выглядзе ўсечанага конуса з вертыкальнымі глыбокімі ўцісканнямі па баках для выпякання велікоднага пірага. Паўднёвым захадзе Беларусі выраблялі з вушкамі.
Моўчадзь (археалагічны помнік)
Моўчадзь  — археалагічны помнік: курганны могільнік за 0,5 км на поўдзень, злева ад дарогі ў в. Моўчадзь (Баранавіцкі раён, Брэсцкая вобласць).
Удрыцк
Удрыцк (У́дрицьк) — вёска ў Дубровыцкім раёне Ровенскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Мыляцкай вясковай абшчыны.
Карытувата
Карытувата (Коритува́та) — вёска ў Казятынскім раёне Вінніцкай вобласці Украіны.
Поўня (аб’яднанне)
По́ўня — грамадскае гісторыка-культурнае аб'яднанне, якое дзейнічала ў 1988—1989 гг. у г. Светлагорску Гомельскай вобласці, Беларусь. У 1989 прапанавала правесці пошук дакументаў, у выніку чаго былі выяўлены найбольш раннія звесткі аб в. Шацілкі (за 1560 г., цяпер — Светлагорск).
Свята-Аляксандра-Неўская царква (Слабада)
Свята-Аляксандра-Неўская царква — праваслаўны храм у в. Слабада Мядзельскага раёна Мінскай вобласці.
Гісторыя
У цэнтры вёскі. Пабудавана каля 1880 г. з цэглы і бутавага каменю на месцы драўлянага храма, узведзенага ў 1814 г. ўладальнікам маёнтка панам Гутаровічам. У 1861 г. адкрыта царкоўнапрыходская школа. Да 1980-х гг. не дзейнічала, адрэстаўрыравана ў 1990-я г. Па восі царквы пастаўлена цагляная арачная брама, акаймаваная металічнай агароджай.
Архітэктура
Помнік архітэктуры рэтраспектыўна-рускага стылю. Складаецца з трох'яруснай чацверыковай званіцы, прамавугольнай трапезнай, кубападобнага асноўнага аб'ёму і паўкруглай апсіды. Асноўны аб'ём накрыты чатырохсхільным, трапезная двухсхільным, апсіда — кананічным дахамі. Дах над асноўным аб'ёмам завершаны галоўкай на васьміграннай шыйцы. Макаўкай завершаны шацёр трэцяга васьміграннага яруса званіцы (надбудаваны ў 1990-я гг). Уваходная частка вылучана перспектыўным арачным парталам пад двухсхільным шчытом, які абапіраецца на пілястры. Архаічны выгляд храму надае бутавая муроўка сцен, на паліхромным фоне якой кантрастна вылучаюцца атынкаваныя ліштвы арачных аконных праёмаў, уваходны партал, вуглавыя лапаткі, аркатурныя фрызы.
Івацэвічы (станцыя)
Івацэ́вічы (, Ивацевичи)  — станцыя Брэсцкага аддзялення Беларускай чыгункі ў Івацэвіцкім раёне Брэсцкай вобласці. Размешчана ў горадзе Івацэвічы.
Магілёў (гасцініца)
«Магілёў» — гасцініца ў Магілёве, размешчаная па праспекце Міру, 6. Пабудавана ў 1972 годзе, архітэктары В. Астаповіч, Г. Бенядзіктаў, А. Лукомская.
Архітэктура
Будынак 14-павярховы, пастаўлены перпендыкулярна да праспекта. Разлічаны на 654 месцы. Вырашаны ў простых манументальных формах, адпаведных яго вышыннаму аб'ёму. Першыя 2 паверхі маюць суцэльнае зашкленне, астатнія вырашаны адзіным аб'ёмам з рэгулярным рытмам балконаў-лоджый. У архітэктурны дэкор галоўнага фасада ўведзены канструкцыйныя металічныя дэталі, якія ўзбагачаюць яго пластыку; фасад, што выходзіць на праспект, члянёны вертыкальнай стужкай аконных праёмаў. На першым паверсе прасторны вестыбюль, хол, службовыя памяшканні. У інтэр'еры вестыбюля дэкаратыўнае пано (медзь, чаканка; мастак Ю. Любімаў). На другім паверсе знаходзяцца рэстаран, кафэ і камбінат бытавога абслугоўвання.
Да 14-павярховага корпуса па лініі забудовы прылягае 2-павярховы спартыўны блок (Дом спорту) з плавальным басейнам і фізкультурнай залай. Перад гасцініцай — невялікая плошча з стаянкамі для аўтамашын.
Акора (Атыраўская вобласць)
Акора — сяло ў Кзылкагінскім раёне Атыраўскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад Уільскай аульнай акругі. Код КАТА — 234849200.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 275 чалавек (139 мужчын і 136 жанчын). Паводле дадзеных перепісу 2009 года, у сяле пражывалі 119 чалавек (64 мужчыны і 55 жанчын).
Ілья Самуілавіч Гельберг
Ілья Самуілавіч Гельберг (нар., г. Кіеў, Украіна) — урач-фтызіятр. Доктар медыцынскіх навук (1988), прафесар (1990).
Біяграфія
Скончыў Кіргізскі дзяржаўны медыцынскі інстытут (1951). Працаваў у Джалал-Абадскім туберкулёзным дыспансеры, туберкулёзным санаторыі «Ісык-Куль» (1952—1954), Кіргізскім дзяржаўным медыцынскім інстытуце (1954—1957), Ошскім абласным процітуберкулёзным дыспансеры (1957), Кіргізскім НДІ туберкулёзу (1958), Гродзенскім абласным процітуберкулёзным дыспансеры (1959—1960), Гродзенскім дзяржаўным медыцынскім універсітэце (з 1960, дацэнт кафедры факультэцкай тэрапіі, прафесар кафедры інфекцыйных хвароб, у 1990—2002 — загадчык кафедры фтызіятрыі, з 2002 — прафесар кафедры фтызіяпульманалогіі).
Навуковыя інтарэсы: туберкулёз (этыяпатагенез, дыферэнцыяльная дыягностыка, прафілактыка, лячэнне).
Узнагароды
Медаль «За доблесную працу», «Ветэран працы» (1987), імя І. Мечнікава (2001), «За працоўныя заслугі» (2020) і інш.
Карл Рабль
Карл Рабль (Karl Rabl;, Вельс, Верхняя Аўстрыя - , Лейпцыг) — аўстрыйскі эмбрыёлаг, цытолаг і анатам.
Біяграфія
Адукацыю атрымаў ва ўніверсітэтах Вены, Лейпцыга і Іены. Прафесар Венскага (з 1885), Пражскага (з 1886) і Лейпцыгскага (з 1904) універсітэтаў. Асноўныя працы па паходжанні і развіцці мезадэрмы, а таксама канечнасцяў і метамерыі галавы пазваночных. Даследаваў развіццё крышталіка і шклопадобнага цела вока, будову сэрца земнаводных, мочапалавой сістэмы акул і інш. Устанавіў палярнасць клеткавых ядраў. Вылучыў сумесна з Т. Баверы тэорыю індывідуальнасці храмасом, выкарыстаную пазней, для абгрунтавання храмасомнай тэорыі спадчыннасці.
Хочын (Дубровыцкі раён)
Хочын (Хо́чин) — вёска ў Дубровыцкім раёне Ровенскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Мыляцкай вясковай абшчыны.
Зямцы (Шклоўскі раён)
Зямцы́ (, Земцы) — вёска ў Шклоўскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Старашклоўскага сельсавета.
Гісторыя
Згадваецца ў 1643 як вёска ў складзе Шклоўскай воласці ў Аршанскім павеце ВКЛ.
Юнас Хельгесан
Юнас Хельгесан (Jonas Mikael Helgesson; нар., Гётэбарг) — шведскі пісьменнік, гумарыст і публічны дзеяч.
Нарадзіўся з цэрэбральным паралюшам. Дзякуючы сям’і навучыўся гаварыць, хадзіць, рухацца самастойна, вадзіць машыну, пачаць свой бізнес — цяпер працуе ў якасці лектара. 15 мая 2013 года выступаў у Мінску ў Акадэміі паслядыпломнай адукацыі.
IC 878
IC 878 — галактыка тыпу NF (у працэсе пацверджання) у сузор'і Дзева.
Гэты аб'ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Вялікае Сяло (Васілішкаўскі сельсавет)
Вялі́кае Сяло́ (, Великое Село) — вёска ў Шчучынскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Васілішкаўскага сельсавета.
Да 25 лютага 1961 года вёска ўваходзіла ў склад Герніцкага сельсавета, да 28 жніўня 2013 года — у склад Галавічпольскага сельсавета (у 1961—1973 гадах — Касцянеўскі сельсавет).
Караліўка (Казятынскі раён)
Караліўка (Королі́вка) — вёска ў Казятынскім раёне Вінніцкай вобласці Украіны.
Іван Мікітавіч Серада
Іва́н Мікі́тавіч Серада́, (Ян, Янка Серада) (13 траўня 1879, в. Задзвея, Навагрудскі павет, цяпер Баранавіцкі раён — пасля 19 лістапада 1943) — беларускі грамадскі і палітычны дзеяч, педагог, публіцыст. Першы старшыня Рады Беларускай Народнай Рэспублікі, трэці старшыня Народнага Сакратарыята Беларусі.
Біяграфія
Нарадзіўся 13 траўня 1879 года ў вёсцы Задзвея Навагрудскага павета ў сям’і святара.
У 1903 годзе скончыў Варшаўскі ветэрынарны інстытут. У 1905—1906 гадах у расійскім войску на Маньчжурскім фронце. У 1907—1911 гадах працаваў ветэрынарам у Мінскай губерні, тады ж выкладаў у Мар’іна-Горскім сельскагаспадарчым вучылішчы.
Сябра Беларускай сацыялістычнай грамады, з 1914 года публікаваў допісы і артыкулы на сельскагаспадарчую тэматыку ў часопісе «Саха».
У Першую сусветную вайну на фронце, вайсковы ветэрынар. З 1917 года ўдзельнічае ў беларускім нацыянальна-вызваленчым руху. У снежні 1917 года абраны старшынёй Усебеларускага з’езда. Пасля разгону З’езда бальшавікамі, быў арыштаваны разам з яшчэ 27 актыўнымі ўдзельнікамі, але ўсіх хутка адпусцілі. Увайшоў у Выканкам Савета З’езда. У лютым 1918 года ў складзе беларускай дэлегацыі разам з Сымонам Рак-Міхайлоўскім і Аляксандрам Цвікевічам на мірных перамовах у Брэст-Літоўску. 20 лютага 1918 года Выканаўчы камітэт Рады Усебеларускага З’езда сфарміраваў першы беларускі ўрад — Народны Сакратарыят. Янка Серада быў прызначаны сакратаром (міністрам) народнай гаспадаркі. Першы старшыня Рады Беларускай Народнай Рэспублікі (18 сакавіка—14 траўня 1918). Увайшоў у створаную ў траўні 1918 года Раду старэйшын (Сеньёрэн-канвент). Пад кіраўніцтвам Янкі Серады Рада БНР на пасяджэнні ў ноч з 24 на 25 сакавіка 1918 года бальшынёй галасоў прыняла Трэцюю Устаўную грамату, у якой абвяшчалася незалежнасць Беларускай Народнай Рэспублікі. 22 ліпеня 1918 года Рада БНР даручыла Яну Серадзе сфармаваць трэці ўрад. У ім Серада заняў пасаду Старшыні Народнага Сакратарыята і быў народным сакратаром замежных спраў да 11 лістапада 1918 года. Быў адхілены з пасады па абвінавачванні ў супольных з Менскім губернскім земствам дзеяннях, некарысных для Рады Рэспублікі.
Па расколе БСГ сябра ЦК Беларускай партыі сацыялістаў-федэралістаў. У 1919—1920 гадах уваходзіў у Часовы беларускі нацыянальны камітэт, прэзідыум Найвышэйшай рады БНР.
У 1921—1925 гадах навуковы супрацоўнік і загадчык бібліятэкі Інбелкульта, выкладчык Менскага беларускага педагагічнага тэхнікума, у Наркамаце земляробства БССР. Арганізатар і дырэктар Менскага ветэрынарнага-заатэхнічнага тэхнікума ў 1923—1924 гадах. У ліпені 1925—снежні 1929 гадоў дацэнт Беларускай сельскагаспадарчай акадэміі ў Горы-Горках, адначасова ў 1927 годзе навуковы супрацоўнік Беларускага навукова-даследчага інстытута сельскай і лясной гаспадаркі. Выступаў з артыкуламі па пытаннях ветэрынарыі і сельскай гаспадаркі.
Янава (Пачынкаўскі раён)
Янава (Яново) — вёска ў Пачынкаўскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Мурыгінскага сельскага паселішча.
Гісторыя
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай Янава абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР.
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з ліпеня 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
Геаграфія
Праз вёску праходзіць аўтадарога. На паўночнай ускрайне чыгуначны прыпыначны пункт.
Юрась Дубовік
Юрась Дубовік ( — ) — беларускі грамадскі дзеяч, былы вязень ГУЛАГу, пісьменнік.
Юнацтва
Нарадзіўся 24 ліпеня 1924 года ў в. Канчаны Вілейскага павета Віленскай зямлі ў Польскай Рэспубліцы ў сям’і падафіцэра 86-га палка мінскіх стральцоў арміі генерала Станіслава Булак-Балаховіча. Бацька, які пасля баёў з бальшавікамі адступіў у Польшчу, займаўся сельскай гаспадаркай. Хрышчоны ў праваслаўнай царкве пад імём Георгій. У 1931 годзе пайшоў у польскую школу ў Красным, дзе быў запісаны пад імем Ежы. Далучыўся да гарцарскай арганізацыі імя Завішы Чорнага. Пасля шостага класа паступіў у прыватную агульнаадукацыйную гімназію імя Пятра Скаргі, дзе дадаткова наведваў гурток «Чырвонага Крыжа», заняткі па замежных мовах і граў на мандаліне ў струнным аркестры. У Вільні разам з бацькам наведваў Беларускі камітэт.
Другая сусветная вайна
Падчас савецкай акупацыі увосень 1939 года паступіў у Маладзечанскае педвучылішча, дзе быў запісаны пад імем Юрый, і якое скончыў у 1941 годзе. Падчас нямецкай акупацыі ў тым жа годзе ўдзельнічаў у арганізацыі і адкрыцці беларускай школы ў Маладзечне, заняткі ў якой пачаліся з першых дзён кастрычніка. Выкладаў батаніку, заалогію, фізіку, анатомію і фізіялогію. Увесну 1942 года знаходзіўся на лячэнні ў Вільні, у чэрвені вярнуўся ў Маладзечна і запісаўся ў Маладзечанскую настаўніцкую семінарыю. У ноч на 1 верасня 1942 года бацька быў забіты савецкімі партызанамі, пасля чаго Юрась Дубовік вярнуўся ў Краснае і настаўнічаў.
У 1943 годзе за прапановай акруговага правадніка Саюза беларускай моладзі далучыўся да СБМ. Быў прызначаны кіраўніком і арганізатарам СБМ у Красным, атрымаў пасведчанне грамадовага СБМ. Арганізаваў суполку СБМ з амаль 20 хлопцаў і больш за 10 дзяўчынак. Праводзіліся зборкі, на якіх сябры СБМ вывучалі найважнейшыя падзеі з гісторыі Беларусі, беларускай літаратуры, спявалі песні, вучыліся выконваць беларускія танцы, адзначалі ўгодкі 25 сакавіка. У першай палове сакавіка 1944 года далучыўся да Беларускай краёвай абароны за прапановай камандзіра 10-га батальёна БКА Цыбіна. Заняў пасаду асвятовага афіцэра батальёна, але паставіў умову, што да канца навучальнага года будзе займацца толькі з Красненскай ротай БКА, дзе ўжо было 30-50 добраахвотнікаў, узброеных у польскія ручныя кулямёты і італьянскія карабіны. Рота займалася толькі вучэннем па вызначаным раскладзе, Юрась Дубовік праводзіў заняткі па тэматыцы і інструкцыях, якія даставаў з батальёна. Пра гэта ён пісаў так: "«Усе яны былі ў сваёй хатняй вопратцы. У форме афіцэра я бачыў толькі камандзіра батальёна Цыбіна. На ім была зялёная форма, на чырвоных пятліцах залацісты шасціканцовы Ярылаў крыж, на рукаве нейкая эмблема, пагоны такія ж, як у немцаў, а што было на пагонах, не памятаю. Ня ведаю і ягонага воінскага звання. Тры звязовыя камандзіры былі ў чорнай форме БСА, але пятліцы таксама чырвоныя з залацістым Ярылавым крыжам. Я, афіцэр асвятовы, быў у форме СБМ. Камандзір роты Раман Цвірка — у сваёй цывільнай вопратцы. А яшчэ прысутнічалі два нямецкія падафіцэры»."
У пачатку чэрвеня 1944 года ўдзельнічаў у семінары асвятовых афіцэраў БКА, потым зноў займаўся сваёй грамадай СБМ у Красным, адкуль некалькі юнакоў завербаваліся ў Люфтвафэ. 22 чэрвеня ўдзельнічаў у святкаванні ўгодкаў стварэння СБМ у Мінску. У гэты момант пачалося адступленне немцаў, але ў штабе СБМ нічога не маглі параіць, таму давялося ехаць у Радашкевічы, дзе даведаўся, што камандзір батальёна БКА напярэдадні распусціў усіх дадому і выехаў з групай вайскоўцаў да Маладзечна. У выніку Юрась Дубовік 1 ліпеня вярнуўся ў Краснае.
Арышт і канцлагеры
Быў этапаваны ў Яраслаўль, па дарозе ад вельмі кепскіх варункаў верагодна памерлі 2 вязня. Падчас медыцынскага агляду на адной з перасадак Юрась Дубовік даведаўся, што важыў толькі 36 кілаграмаў, пасля чаго на пячорскай перасылцы трапіў у санітарны гарадок, дзе таксама даведаўся, што хворы на цынгу і пелагру. У маі-чэрвені 1945 года быў пераведзены ў калонію № 16, працаваў на розных цяжкіх работах. У 1947 годзе быў пераведзены ў Верхнюю Інту ў Пячорлаг, працаваў рабочым у мулярнай брыгадзе, цесляром, тынкавальнікам і лепнікам. У 1951 годзе пераведзены ў Ілезу, у Архангельскую вобласць, дзе працаваў на лесапавале, а ўвосень 1952 годзе быў прызначаны майстрам на шпаларэзку.
Пасля вызвалення
Вызваліўся 13 студзеня 1954 года, адмовіўся застацца на вольным пасяленні. У Краснае і Маладзечна вяртацца не рэкамендавалі, у буйных гарадах прапісацца было нельга, таму выбраў Слуцк. Найперш паехаў у Вільнюс, куды пераехала ягоная маці, адтуль у Краснае і Канчаны, а потым у Слуцк. Працаваў тынкавальнікам, неўзабаве стаў кіраўніком брыгады. Ажаніўся, атрымаў школьны атэстат і прабаваў паступіць у мінскі Беларускі політэхнічны інстытут, але не атрымалася. Працаваў у Чысці пад Мінскам брыгадзірам тынкавальнікаў. 29 сакавіка 1956 года жонка Надзея нарадзіла дачку Веру. 19 студзеня 1957 года было знятае абмежаванне ў правах. Улетку прабаваў паступіць у Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт, але зноў не атрымалася, таму выслаў дакументы ў Маскву ва Усесаюзны завочны інжынерна-будаўнічы інстытут, толькі пра жыццёвы шлях гэтым разам напісаў, што працаваў у НКУС (лагеры былі ў распараджэнні гэтай установы), не ўдакладніўшы дзе і кім дакладна. Нарэшце ўдалося паступіць у вышэйшую навучальную ўстанову. 14 чэрвеня 1958 года нарадзілася дачка Ганна. У 1959 годзе быў прызначаны часовым кіраўніком вытворча-тэхнічнага аддзела будачнічага ўпраўлення 123. Потым зноў працаваў майстрам у Новастаробінску, які потым атрымаў назву Салігорск.
14 студзеня 1962 года атрымаў дыплом інжынера-будаўніка, неўзабаве стаў выканаўцам абавязкаў кіраўніка ўчастка. 8 мая 1966 года перавёўся ў трэст № 3 галоўным тэхнолагам. Чытаў лекцыі ў тэхнікуме на вячэрнім аддзяленні па тэхналогіі і арганізацыі будаўніцтва. Здаў пры Беларускім політэхнічным інстытуце экзамен па нямецкай мове і рэферат на тэму «Кібэрнэтыка і кіраванне будаўніцтвам». У часопісах «Промышленное строительство в СССР», «Архитектура и строительство в СССР», «Жилищное строительство», «Бюллетень строительной техники» пісаў артыкулы па актуальнай тэматыцы. 4 чэрвеня 1967 года нарадзіўся сын Славік. Пад канец 1971 года на яго паступіла ананімная скарга і ён знаходзіўся пад наглядам КДБ, а ў выніку мусіў перайсці на працу ў ПМК-16. Там за добрую працу атрымаў ва ўзнагароду «Жыгулі», а з часам перавёўся ў БУ-95 старшым інжынерам вытворча-тэхнічнага аддзела. З восені 1976 года да сакавіка 1978 года працаваў кіраўніком будаўнічага сектара ў Салігорскводбудзе, потым працаваў старшым інжынерам праектна-каштарыснай і дагаворнай групы Салігорскім домабудаўнічым камбінаце, а з лютага 1979 года да 1984 года працаваў часовым кіраўніком вытворча-тэхнічнага аддзела ДБК, пасля чаго выйшаў на пенсію.
Пенсія
У 1989 годзе арганізаваў праектна-каштарысны кааператыў. З лета 1991 года пачаў распрацоўваць праекты на беларускай мове. У 1993 годзе зліквідаваў кааператыў з прычыны абмежавання выдаткоўвання грошай на будаўніцтва калгасамі.
У 1990-х гадах прыняў актыўны ўдзел у беларускім Адраджэнні. Разам з былым настаўнікам Міхасём Ждановічам складаў ідэалагічнае ядро Салігорскай суполкі БНФ. У 2006 годзе пабачыла свет ягоная кніга «Дзеля Рэчы Паспалітай Беларусі». Апошнім часам Юрась Дубовік шмат хварэў.
Памёр 5 сакавіка 2014 года ў Салігорску.
Неапалітанскі метрапалітэн
Неапалітанскі метрапалітэн (Metropolitana di Napoli) — сістэма ліній хуткаснага транспарту Неапаля. У склад сістэмы прынята ўключаць як лініі уласна метрапалітэна, так і ўчасткі прыгарадных чыгуначных ліній, а таксама чатыры фунікулёры.
Гісторыя
У другой палове XIX - першай палове XX стагоддзя ў Неапалі быў збудаваны шэраг гарадскіх і прыгарадных чыгунак, якія былі слаба звязаныя паміж сабой. Планы будавання адзінай сеткі былі ўпершыню прапанаваныя ў 1950-я гг., Будаўніцтва пачалося ў 1976 годзе, аднак першы ўчастак падземнай лініі (Vanvitelli - Colli Aminei, 4 км, 6 станцый) уступіў у строй толькі ў 1993 годзе. Пазней былі пабудаваны новыя лініі метрапалітэна, участкі ранейшых чыгуначных ліній і фунікулёра былі рэарганізаваны ў адзіную сетку.
Канскі кінафестываль 1996
49-ы Канскі кінафестываль праходзіў з 9 па 20 мая 1996 года ў горадзе Каны, Францыя. Галоўную ўзнагароду кінафестывалю — Залатую пальмавую галіну — атрымаў фільм «» рэжысёра Майка Лі.
Краснэ (Казятынскі раён)
Краснэ (Кра́сне) — вёска ў Казятынскім раёне Вінніцкай вобласці Украіны.
Лешава
Ле́шава — возера ва Ушацкім раёне Віцебскай вобласці, за 17 км на ўсход ад гарадскога пасёлка Ушачы, за 0,6 км на паўночны захад ад вёскі Загор’е, у басейне ракі Тураўлянка.
Плошча паверхні 0,044 км². Даўжыня 0,28 км, найбольшая шырыня 0,21 км. Найбольшая глыбіня 5,3 м, сярэдняя — 2,7 м. Даўжыня берагавой лініі 0,83 км. Аб’ём вады ў возеры 0,12 млн м³.
Размешчана на забалочанай пойме Чарсцвяцкага возера, з якім на поўначы, усходзе і поўдні мае агульны схіл вышынёй да 15 м. У разводдзе азёры праз пойму злучаюцца.
Бор (Сербія)
Бор (Бор) — горад ва ўсходняй Сербіі. Насельніцтва складае 39387 чалавек, разам з агламерацыяй 55 817 чалавек.
Горад быў заснаваны ў 1945 годзе, аднак селішча на яго месцы існавала з пачатку XIX стагоддзя. Статут горада атрыманы ў 1947 годзе.
Зялёнка (Полацкі раён)
Зялёнка (, Зелёнка) — аграгарадок у Полацкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Зялёнкаўскага сельсавета.
Лейкавыя павукі
Лейкавыя павукі (Agelenidae) — сямейства павукоў.
Апісанне
Цела ўкрыта перыстымі валаскамі, цёмна-карычневае, чырванавата-карычневае, зрэдку жаўтаватае. Самцы амаль не адрозніваюцца ад самак.
Асаблівасці біялогіі
Лоўчыя сеткі падобныя да лейкі (адсюль назва), трубка якой служыць сховішчам і гняздом на перыяд размнажэння (у павука-серабранкі лейка трансфармавана ў падводны каўпак).
Яйцавы кокан сачавіцападобны, змяшчае 50—60 яец, часта абкладзены звонку кавалачкамі драўніны; ахоўваецца самкай. Перыяд размнажэння ад мая да верасня—кастрычніка, аднак палаваспелыя асобіны, напрыклад,, адзначаюцца толькі ўвосень.
Войтаўска-лаўніцкі суд
Войтаўска-лаўніцкі суд - адзін з мясцовых судоў для гарадскога насельніцтва Вялікага княства Літоўскага. Дзейнічаў у гарадах, якія мелі грамату на магдэбургскае права. Яго юрысдыкцыі падлягалі мяшчане.
Справа таксама разглядалася, калі ў судовай спрэчцы ў якасці істца выступаў жыхар горада, які не меў прывілея на магдэбургскае права, або феадал ці залежны ад яго чалавек.
Лонданскі ўніверсітэт
Лонданскі ўніверсітэт (University of London) — другі па колькасці студэнтаў універсітэт у Вялікабрытаніі.
Заснаваны ў 1836 годзе і мае складаную структуру, якая ўключае 19 каледжаў і 12 інстытутаў: Лонданская школа бізнесу, Лонданская школа эканомікі і палітычных навук, Універсітэцкі каледж Лондана і інш. Аспрэчвае званне трэцяга (па старшынстве) універсітэта Англіі з універсітэтам у Дарэме.
Найбольш прэстыжны тэхналагічны каледж - Імперскі каледж Лондана - вылучыўся ў самастойны ўніверсітэт у 2007 годзе.
Заняткі вядуцца ў 160 будынках, вялікая частка якіх засяроджаная ў лонданскім раёне Блумсберы. Ёсць аддзяленне ў Парыжы.
Чарабамірка
Чарабамі́рка — рака ў Кіраўскім раёне Магілёўскай вобласці Беларусі, левы прыток ракі Белая (басейн Дняпра).
Даўжыня ракі 17 (20 ) км. Сярэдні нахіл воднай паверхні 1,9 м/км. Плошча вадазбору 60 км². Пачынаецца ў напрамку на паўночны ўсход ад пасёлка Скачок. Упадае ў Белую прыкладна за 1,7 км (за 2 км) на ўсход ад вёскі Чарабамір. Вадазбор у межах Цэтральнабярэзінскай раўніны. Рэчышча Чарабаміркі ў ніжнім цячэнні каналізаванае.
Каля ракі вёскі Вяленка, Зялёная Рошча, Чарабамір.
Войтаўскі суд
Войтаўскі суд мог дзейнічаць і ў гарадах якія не валодалі магдэбургскім правам. Каралева Бона ў 1551 запатрабавала каб у вялікакняжацкіх гарадах судовыя спрэчкі паміж мяшчанамі староста разглядаў не адзін, а сумесна з гарадскім войтам і 2-3 прысяжнымі.
У 16 ст. былі прызначыны войты з правам уласнага суда ў Сураж, Веліж, Магілёў і інш. гарады ВКЛ. Поруч з войтам дзейнічалі бурмістраўска-радзецкія суды.
Свята-Мікалаеўская царква (Слабодка)
Свята-Мікалаеўская царква — праваслаўны храм у в. Слабодка Бешанковіцкага раёна Віцебскай вобласці. Знаходзіцца на паўднёвай ускраіне вёскі.
Гісторыя
Пабудаваная ў канцы 19 — пачатку 20 ст. з цэглы.
Архітэктура
Помнік архітэктуры неарускага стылю. Крыжова-купальны храм. У аб'ёмна-прасторавай кампазіцыі дамінуе шмат'ярусная шатровая званіца з галоўкай. Над сяродкрыжжам гранёны барабан з шатром, завершаны цыбулепадобнай галоўкай. Фасады дэкарыраваны рустам, згрупаванымі і адзіночнымі паўкалонамі, шматпрафіляванымі карнізамі і паяскамі, какошнікамі, кілепадобнымі ліштвамі арачных аконных праёмаў.
Неапалітанскі ўніверсітэт імя Федэрыка II
Неапалітанскі ўніверсітэт — адзін з найстарэйшых універсітэтаў у Еўропе. Быў заснаваны 5 чэрвеня 1224 у Неапалі, як дзяржаўная ўстанова адукацыі Каралеўства Сіцылія. Універсітэт носіць імя імператара Свяшчэннай Рымскай імперыі Федэрыка II, у час уладарання якога Неапалітанскі ўніверсітэт прыняў першых студэнтаў. Партрэт Фрыдрыха змешчаны на ўніверсітэцкай пячатцы. Кароль, жадаючы дэцэнтралізаванага навучання ў Італіі, пайшоў супраць волі Папы рымскага і Неапалітанскі ўніверсітэт стаў першым універсітэтам у Еўропе, які дзейнічаў без папскай булы.
Ва ўніверсітэце Неапаля выкладаюць 3000 педагогаў, сярод іх больш за дзвесце прафесараў.
Краснае (Шклоўскі раён)
Кра́снае (, Красное) — вёска ў Шклоўскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Старашклоўскага сельсавета.
IC 879
Гэты аб'ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Спіс аб’ектаў PGC (1696001—1697000)
Гэта спіс аб'ектаў Спіс аб'ектаў PGC (1696001—1697000)
Куманіўка
Куманіўка (Ку́манівка) — вёска ў Казятынскім раёне Вінніцкай вобласці Украіны.
Вялікія Казлы
Вялі́кія Казлы́ (, Великие Козлы) — вёска ў Шчучынскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Васілішкаўскага сельсавета.
Да 25 лютага 1961 года вёска ўваходзіла ў склад Шайбакпольскага сельсавета, да 28 жніўня 2013 года — у склад Галавічпольскага сельсавета (у 1961—1973 гадах — Касцянеўскі сельсавет).
Ніш
Ніш (серб. Ниш) — горад у Сербіі, сталіца адміністрацыйнага рэгіёна Нішава.
Насельніцтва 183 164 чалавек (2011), разам з прыгарадамі — 260 273 жыхары. Ніш размешчаны на паўднёвы ўсход ад Бялграда, на рацэ Нішава. Тут сходзяцца асноўныя транспартныя шляхі з Цэнтральнай Еўропы ў Грэцыю і Турцыю. На працягу стагоддзяў Ніш быў адміністрацыйным, гандлёвым і ваенным цэнтрам. У раёне сучаснага Нішу, у старажытным горадзе Наісе нарадзіліся Канстанцін Вялікі і Канстанцы III. У свой час Нішам валодалі розныя народы: дарданцы, фракійцы, ілірыйцы, кельты, рымляне, гуны, авары, а пасля і візантыйцы, сербы, балгары і туркі.
Сучасны Ніш — буйны гандлёвы, прамысловы і культурны цэнтр на паўднёвым усходзе Сербіі.
Ранняя гісторыя
На тэрыторыі Нішу людзі жылі з эпохі сярэдняга палеаліту (100 000—30 000 да н.э.). Назву гораду, хутчэй за ўсё, надалі кельты.
Рымляне захапілі горад у I стагоддзі да н.э., і Наіс (сучасны Ніш) стаў цэнтрам правінцыі Верхняя Мёзія. У верасні 268 года н.э. рымская армія сутыкнулася з готамі ў крывавай бітве пад Наісам. Перамога ў ёй забяспечыла існаванне Заходняй Рымскай імперыі на наступныя два стагоддзі. А ў 271 (або ў 273) годзе ў Наісе нарадзіўся будучы імператар Канстанцін Вялікі.
У V стагоддзі горад неаднаразова цярпеў ад нападу гунаў, якія, ў рэшце рэшт, разбурылі яго.
Сярэднявечча
У VI—VII стагоддзях на горад восем разоў нападалі славяне, і ў 615 годзе захапілі яго. У 803 годзе горад захапіў балгарскі хан Крум. У 1018 годзе Візантыя вярнула сабе горад. Балгарыя зноў стала валодаць горадам з 1190 года. У 1386 і 1427 гадах горад быў разрабаваны і разбураны туркамі. У 1443 годзе горадам завалодаў сербскі дэспат Георгій Бранкавіч: хрысціянскае войска на чале з ім і венгерскім ваяводам Янашам Хуньядзі адкінула турак да Сафіі.
Асманская імперыя
Але ўжо ў 1448 годзе Ніш быў захоплены асманамі. Падчас Вялікай турэцкай вайны ў верасні 1689 года горад здолелі захапіць аўстрыйцы, але ўжо праз года яны былі вымушаны капітуляваць і зноў здаць яго туркам.
У 1737 годзе туркі пабудавалі Нішскую крэпасць.
У складзе Сербіі і Югаславіі
Паводле сцверджанняў балгарскіх гісторыкаў, да 1878 года большую частку насельніцтва складалі балгары. Але ў выніку Сан-Стэфанскага міру Ніш быў далучаны да Сербіі. у наступныя дзесяцігоддзі большасць балгараў пакінула горад, а ў сувязі з урбанізацыяй XX стагоддзя ў горад перасяліліся тысячы сербскіх сялян.
14 кастрычніка 1944 года горад быў вызвалены ад нацысцкіх акупантаў.
У 1996 годзе жыхары Ніша першымі паўсталі супраць рэжыму Слабадана Мілошавіча. Падчас вайны ў Югаславіі, 7 мая 1999 года, горад бамбардзіраваўся авіяцыяй NATO.
Барыс Сцяпанавіч Гракаў
Барыс Сцяпанавіч Гракаў (, г. Уладзівасток, Расія — ) — савецкі і расйіскі ўрач-хірург. Доктар медыцынскіх навук (1970), прафесар (1973).
Біяграфія
Скончыў Краснаярскі дзяржаўны медыцынскі інстытут (1955). Працаваў у Гродзенскім дзяржаўным медыцынскім інстытуце (1973—1978, загадчык кафедры шпітальнай хірургіі), Краснаярскім дзяржаўным медыцынскім інстытуце (1957—1973 і 1979—1994, асістэнт кафедры агульнай і шпітальнай хірургіі, загадчык кафедры хірургічных хвароб педыятрычнага факультэта, з 1979 — рэктар).
Навуковыя інтарэсы: рэгіянарная ўнутрысасудзістая тэрапія хірургічных захворванняў.
Небылова
Небылова — возера ва Ушацкім раёне Віцебскай вобласці, за 14 км на ўсход ад гарадскога пасёлка Ушачы, за 0,7 км на захад ад вёскі Слабада, у басейне ракі Тураўлянка.
Плошча паверхні 0,02 км². Даўжыня 0,21 км, найбольшая шырыня 0,14 км. Найбольшая глыбіня 2,5 м, сярэдняя — 1,07 м. Даўжыня берагавой лініі 0,56 км. Аб’ём вады ў возеры 0,02 млн м³.
Размешчана сярод поля ў забалочаным паніжэнні. Злучана канавай з ракой Выдрыца.
Аптычны пінцэт
Апты́чны пінцэ́т (Optical tweezers), часам ла́зерны пінцэ́т або апты́чная па́стка — аптычны інструмент, які дазваляе маніпуляваць мікраскапічнымі аб'ектамі з дапамогай лазернага святла (якое звычайна атрымліваецца ад лазернага дыёда). Ён дазваляе прыкладаць к дыэлектрычным аб'ектам сілы ад фемтаньютанаў да нананьютанаў і вымяраць адлегласці ад некалькіх нанаметраў да мікронаў. У апошнія гады аптычныя пінцэты пачалі выкарыстоўваць у біяфізіцы для вывучэння структуры і прынцыпу работы бялкоў.
Гісторыя
Яшчэ ў XVII стагоддзі нямецкі астраном Іаган Кеплер, зыходзячы з назіранняў за хвастамі камет пры набліжэнні да Сонца, выказаў здагадку, што святло можа аказваць ціск на рэчыва. Хоць пазней аказалася, што гэта не адзіны механізм гэтага адхілення, ідэя Кеплера аказалася плённай для развіцця астраноміі. Напрыклад, было паказана, што светлавы (радыяцыйны ціск) — адзін з самых галоўных механізмаў, адказных за дынаміку часціц у міжзорнай прасторы.
Лыстападзіўка
Лыстападзіўка (Листопа́дівка) — вёска ў Казятынскім раёне Вінніцкай вобласці Украіны.
Аптычны пінцэт
Гісторыя
Праз два стагоддзі пасля даследаванняў Кеплера Джэймс Максвел разлічыў значэнне светлавога ціску з дапамогай сваёй тэорыі электрамагнітных з'яў. Гэты эфект быў эксперыментальна вымераны ў 1910 годзе расійскім фізікам Пятром Лебедзевым, які паказаў, што святло аказвае ціск на целы. У 1970 годзе, дзеянне сіл, звязаных з рассейваннем і градыентамі інтэнсіўнасці святла, на часціцы мікронных памераў было апублікавана ў навуковай літаратуры Артурам Ашкінам (Arthur Ashkin), супрацоўнікам Bell Labs.
Шмат пазней, Ашкін і калегі паведамілі аб першым назіранні таго, што цяпер называецца аптычнай пасткай, г. зн. сфакусіраванага пучка святла, здольнага ўтрымліваць мікраскапічныя часціцы (10 нм - 10 мкм) нерухома ў трох вымярэннях.
Падобны прынцып выкарыстоўваецца і для лазернага ахалоджвання — метаду, які дазволіў давесці тэмпературу атамаў у аптычнай пастцы да найменшых значэнняў, недасягальных іншымі сродкамі. Метад быў прапанаваны савецкім фізікам Лятохавым ў 1968 годзе і рэалізаваны той жа групай Ашкіна ў 1978 годзе. Даследчую працу працягнуў Стывен Чу (Steven Chu) (у мінулым супрацоўнік Ашкіна), які за гэту працу атрымаў Нобелеўскую прэмію ў 1997 годзе.
У 1980-х гадах Стывен Блок (Steven Block) і Говард Берг (Howard Berg) упершыню ўжылі тэхналогію аптычнага пінцэта ў біялогіі, выкарыстоўваючы яе, каб утрымаць бактэрыю з мэтай вывучэння бактэрыяльных жгуцікаў. Ужо ў 1990-х гадах даследчыкі, такія як Карлас Бустаманте (Carlos Bustamante), Джэймс Спудыч (James Spudich) і Стывен Блок, ужылі прынцып аптычнай сілавой спектраскапіі, каб характарызаваць біялагічныя рухавікі малекулярнага маштабу. Гэтыя малекулярныя маторы сустракаюцца паўсюдна ў біялогіі, і адказваюць за перамяшчэнне клетак, змену іх формы і за транспарт у межах клеткі. Аптычныя пасткі дазволілі біяфізікам назіраць сілы і дынаміку малекулярных матораў на прыкладзе адной малекулы. Аптычная сілавая спектраскапія дазволіла лепш зразумець стахастычную (выпадковую) прыроду малекул, якія выпрацоўваюць энергію.
Аптычны пінцэт аказаўся карысным таксама і ў іншых галінах біялогіі. Напрыклад, у 2003 годзе метад аптычнага ўтрымання быў ​​выкарыстаны для сартавання клетак. Ствараючы вялікую аптычную інтэнсіўнасць над узорам, клеткі можна сартаваць па іх уласных аптычных характарыстыках. Аптычны пінцэт таксама выкарыстоўваецца для даследавання цыташкілетаў, вымярэння вязкасці і пругкасці біяпалімераў і вывучэння руху клетак.
Фізічныя прынцыпы
Аб'екты, калі ўявіць іх у выглядзе маленькіх дыэлектрычных сфер, ўзаемадзейнічаюць з электрычным полем, створаным светлавой хваляй, за кошт індуцыраванага на сферы дыпольнага моманту. У выніку ўзаемадзеяння гэтага дыполя з электрычным полем электрамагнітнай хвалі, аб'ект перамяшчаецца ўздоўж градыента электрычнага поля. Акрамя градыентнай сілы, на аб'ект таксама дзейнічае сіла, выкліканая ціскам (адбіццём) святла ад яго паверхні. Гэта сіла штурхае сферу па кірунку пучка святла. Аднак, калі прамень святла моцна сфакусіраваны, велічыня градыента інтэнсіўнасці можа пераўзыходзіць велічыню ціску святла.
Больш падрабязны аналіз заснаваны на двух механізмах, прапанаваных Ашкінам, у залежнасці ад памеру часціцы. У тэорыі рассейвання святла вядома, што механізм рассейвання святла часціцай залежыць ад суадносін памераў часціцы і даўжыні светлавой хвалі. Калі памер рассейваючых часціц значна меншы за даўжыню хвалі святла, то мае месца рэлееўскае рассейванне. Калі святло рассейваецца на часціцах (пыл, дым, водныя кропелькі), якія маюць памер большы за даўжыню хвалі, гэта рассейванне Мі (па імені нямецкага фізіка Густава Мі). Рассейванне Мі адказвае за белы і шэры колер аблокаў.
Прытрымліваючыся той жа ідэі, Ашкін прапанаваў выкарыстоўваць для матэматычнага аналізу аптычнага мікраманіпуліравання два розныя метады, а іменна:
Хвалевая оптыка
Пры аналізе з выкарыстаннем хвалевай оптыкі, дастаткова разгледзець працэсы праламлення і адбіцця святла ад мікрасферы дастаткова, каб прааналізаваць уцягванне ў аптычную пастку (гл. малюнак справа).
Самы просты разлік дзеючых сіл у межах падыходу хвалевай оптыкі грунтуецца на геаметрычнай оптыцы. Пры адлюстраванні і праламленні імпульс святла мяняецца. У сваю чаргу, гэта змяненне імпульсу (фатона як часціцы), згодна з другім законам Ньютана, прыводзіць да ўзнікнення сілы.
З дапамогай простай дыяграмы прамянёў і вектара сілы можна паказаць, што на мікрасферы дзейнічаюць дзве розныя аптычныя сілы, абумоўленыя інерцыяй падаючага і пераломленага святла. Як відаць з дыяграмы, выніковая сіла штурхае сферу ў напрамку да вобласці найвышэйшай інтэнсіўнасці прамяня. Такая сіла называецца градыентнай сілай.
Ашкін у сваім першым эксперыменце выкарыстаў міліватны гаусаўскі пучок аднамодавага (TEM00) аргонавага лазера з даўжынёй хвалі 514,5 нм сфакусіраванага ў пляму дыяметрам w0=6,2 мікрона. Ён рухаў з дапамогай гэтага пучка латэксныя сферы дыяметрам 0,51; 1,31 і 2,68 мікрона ў вадзе і паветры. Для сфер радыуса r=1,31 мікрона, змешчаных у ваду, і магутнасці лазера P=19 мВт хуткасць сфер дасягала 26 мкм/с. А з ацэнкі па формуле
— доля святла эфектыўна адлюстраванага ад сферы (0,062),
c
— хуткасць святла,
— дынамічная вязкасць вадкасці (1 МПа·с для вады), атрымалася значэнне 29 μм/с. А адпаведная сіла, дзеючая на часціцу атрымліваецца з закона Стокса
і складае 730 фН.
У паветры максімальная хуткасць для кропель вады дыяметрам 5 мікрон пры магутнасці лазера 50 мВт склала 0,25 см/c.
Каб даследуемы аб'ект быў нерухомы, неабходна ўраўнаважыць сілу, выкліканую ціскам святла. Гэта можна зрабіць за кошт двух сустрэчных пучкоў святла, якія штурхаюць сферу ў процілеглых кірунках, або з дапамогай моцна сфакусаванага гаусавага пучка (з высокай лікавай апертурай, NA>1,0), каб ураўнаважыць ціск святла высокай градыентнай сілай.