cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Эртхольмен
Турызм
Галоўная галіна эканомікі — абслугоўванне турыстаў. Сюды ўязджае некалькі дзясяткаў тысяч наведвальнікаў у год. Найчасцей яны прыбываюць на пароме праз суседні востраў Борнхальм або на асабістых яхтах. Турыстаў вабяць добра захаваныя крэпасць, касцёл, а таксама ізаляваны лад жыцця астравіцян.
Пеле (багіня)
Пе́ле (гавай. Pele) - гавайская багіня агню, вулканаў, святла і ветру.
Увасабленне
У казках і міфах гавайцаў Пеле прадстаўлена пераважна як маладая жанчына з доўгімі распушчанымі валасамі. У руках яна трымае паоа, чарадзейную палачку, з дапамогай якой выклікае землятрусы. Але можа з'яўляцца ў вобразе непрыгожай старой. Пеле суправаджае белы сабака.
Часам яе параўноўваюць (але не ўвасабляюць) з вулканам Кілаўэа. Доўгія струмені лавы падобныя на яе валасы, вулканічнае шкло - на яе слёзы, фумаролы - на яе дыханне, выбухі вулкана - на яе голас.
Пеле мае некалькі сталых эпітэтаў: "жанчына, якая паядае зямлю", "тая, што творыць новыя землі", "добрая жанчына". Эпітэт Ka'ula o Keahi ("святло вогнішча") адлюстроўвае сакральны сэнс дзейнасці багіні.
Паданні
Існуе некалькі міфаў аб паходжанні Пеле. Найбольш распаўсюджаны кажа, што яна нарадзілася на Таіці у сям'і бога Зямлі, шмат цярпела ад сваёй сястры Намакі, марской багіні, і, нарэшце, перабралася на Гавайскія астравы, дзе распачала актыўную дзейнасць. Паміж Пеле і Намакай зноў адбылася бітва, але Намака вымушана была адступіць.
Згодна другой версіі, Пеле нарадзілася з зямлі "бліз неба". Яна вандравала ў пошуках мужа Вахіелоа, ад якога нарадзіла дачку Менехуне.
Часам Пеле ўяўлялася гавайцам як багіня-творца і багіня-разбуральніца. Існуе некалькі легенд аб стварэнні пэўных частак зямлі або разбурэннях, якія яна прыносіць.
Пеле даволі помслівая - ператварае людзей у дрэвы на схілах вулканаў, але таксама аб'ядноўвае закаханых. Калі яна звяртаецца з запытам да людзей, то лепей выканаць яе патрабаванні. Тыя, хто гэта робіць, атрымоўваюць шчодрыя падзякі. У іншым разе, нясуць пакаранне. Пеле помсціць тым, хто разбурае яе творы. Адміністрацыя нацыянальнага парка вакол вулкана Кілаўэа выкарыстоўвае гэтую легенду, каб напужаць турыстаў, якія штогод вывозяць тысячы кавалкаў лавы.
Беларускае нацыянальнае адраджэнне
Белару́скае нацыяна́льнае адраджэ́нне — сацыяльны, культурны і палітычны рух, які выступае за адраджэнне беларускай культуры, мовы, звычаяў і стварэнне беларускай дзяржаўнасці на нацыянальным падмурку. Прадстаўленае некалькімі хвалямі, пачынаючы з XIX стагоддзя. У шырокім кантэксце — заканамернасць у гістарычным развіцці беларускай нацыі, якая выяўляецца ў паскораным руху да больш высокага ўзроўню грамадскага быцця, культуры і нацыянальнай свядомасці пасля заняпаду. Пачалося ў XIX стагоддзі і падзяляецца на некалькі этапаў, якія адрозніваліся сваімі мэтамі, вынікамі, грамадскімі і духоўнымі імпульсамі, што спараджалі гэты рух. Першы этап нацыянальнага адраджэння пачаўся ў рэгіёне ўплыву Віленскага ўніверсітэту (Віленская вучэбная акруга) і меў асветніцкі ліберальна-рамантычны кірунак: яго дзеячы, пісьменнікі і публіцысты на сумежжы дзвюх культур — польскай і беларускай (Ян Чачот, Ян Баршчэўскі, Рамуальд Падбярэскі, Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч і іншыя) — марылі пра аднаўленне Рэчы Паспалітай на канфедэратыўных пачатках.
Перадумовы
Гістарычна фарміраванне беларускай нацыі пачалося ў часы Вялікага Княства Літоўскага. Славянскі асяродак быў дзяржаваўтваральным у ВКЛ, эліта княства мела славянскае паходжанне. Дзяржаўнай мовай у Вялікім Княстве была славянская мова, якую жыхары княства называлі рускай або славянскай. Пазней яна падзеліцца на дзве мовы — беларускую і ўкраінскую, лексіка якіх так і застанецца збольшага агульнай. Жыхары-славяне называліся ліцвінамі альбо русінамі ў залежнасці ад рэгіёну княства. Падчас княжання Вітаўта ВКЛ стала найбуйнейшай дзяржавай Еўропы. Ліцвіны першымі ва Ўсходняй Еўропе займелі друкаваную кнігу (Францішак Скарына, 1517), заклалі асновы дэмакратыі і прававога грамадства (Статуты Вялікага Княства Літоўскага, Леў Сапега, 1529, 1566, 1588), падтрымалі Рэфармацыю царквы (рэфарматар Сымон Будны распачаў кнігавыдавецкую дзейнасць у Нясвіжы ў 1562 годзе), заснавалі Віленскі ўніверсітэт, (1579), Полацкі езуіцкі калегіум (1581). Упершыню ў гісторыі чалавецтва ў Статутах Вялікага Княства Літоўскага дэкларавалася аб раўнапраўі ўсіх грамадзянаў і аднолькавай адказнасці перад законам незалежна ад саслоўя, а таксама падзел улады на заканадаўчую, выканаўчую і судовую. Вялікаму Княству Літоўскаму быў уласцівы найвышэйшы ў Еўропе ўзровень развіцця тэорыі права і дасканаласць судовай практыкі, вынікам чаго была істотна абмежаваная манархія, адсутнасць дэспатыі, урадавая абарона грамадзянскіх правоў і свабодаў, высокі ўзровень адукацыі. Ліцвінская нацыянальная ідэнтычнасць дынамічна развівалася на тэрыторыі сучаснай Беларусі.
Усходнім суседам ВКЛ была маладая Маскоўская дзяржава. Масква была заснаваная на ўскрайку Паўночна-ўсходняй Русі, якая пакутавала ад. Масква хутка здолела стаць цэнтрам самастойнага княства пад ардынскім ярмом. Маскоўскае княства было надзейным хаўруснікам мангола-татарскай арды, дапамагала ардынцам душыць паўстаньні супраць ардынскага панавання ў (1327),  (1340). Маскоўскія князі назапашвалі багацце пад заступніцтвам ардынскіх ханаў і адначасова душылі ўсіх, хто чыніў ігу супраціў. У выніку Масковія здолела хутка набраць моц. Фіна-вугры, мангола-татары,, якія насялялі Масковію, змешваліся са славянскім насельніцтвам і ўтваралі новую маскавіцкую ідэнтычнасьць. Фармаваньне маскавітаў ішло пад мангола-татарскай дэспатыяй.
Пад канец XV стагоддзя ў выніку распаду Арды Масковія з сябе мангола-татарскае ярмо, аднак грамадскі лад гэтай дзяржавы застаўся ранейшым: бязмежная ўлада кіраўніка дзяржавы (цара) і таталітарны парадак, заснаваны на ўжыванні сілы. Маскоўскае княства адрознівалася беззаконнем, поўнай грамадзянскай неабароненасцю асобы, адсутнасцю элементарных палітычных свабод. Маскоўская дэспатыя дасягнула свайго апагею ў часы кіравання Івана Жахлівага, калі быў распачаты тэрор супраць уласнага насельніцтва (апрычніна).
Разам з тым, Масковія абвясціла сябе адзінай пераемніцай Кіеўскай Русі, прыняла праваслаўе, навязала свайму насельніцтву царкоўнаславянскую (старабалгарскую) мову, назваўшы яе «рускай», і пастанавіла захапіць усе землі, якія ўваходзілі ў склад Кіеўскай Русі. Гэтая ідэалогія маскоўскіх цароў і папоў ў расійскай гістарыяграфіі вядомая як «збіральніцтва спрадвечна рускіх земляў» («собирательство исконно русских земель»). Разам з тым, маскоўскія валадары прысвойвалі сабе тытул «Государь всея Руси». Таксама маскоўскія князі, пачынаючы з Івана ІІІ, абвясцілі Маскву сталіцай сусветнага праваслаўя замест Канстанцінопалю, які паў пад націскам туркаў. Аднак большасьць земляў былой Кіеўскай Русі знаходзіліся ў складзе Вялікага Княства Літоўскага, дзе актыўна развівалася ліцвінская нацыянальная ідэнтычнасць. На поўдні Княства жылі русіны.
У часы расійскага цара Пятра І Масковія пераўтварылася ў імперыю і была перайменаваная ў «Расію». Дзякуючы запазычанню еўрапейскіх вынаходстваў у навуцы, прамысловасці і вайсковай справе і спалучэнню гэтага з дэспатычным палітычным ладам, Расіі ўдалося стварыць вялікую баяздольную армію, якая выкарыстоўвалася ўжо ня толькі дзеля «збіраньня спрадвечна рускіх земляў», але і дзеля захопу Фінляндыі, Прыбалтыкі, Польшчы, Каўказа, Сярэдняй Азіі, Сібіры, Далёкага Ўсходу. У 1755 годзе быў заснаваны Маскоўскі дзяржаўны ўніверсітэт, куды дзеля навучання маскавітаў былі запрошаныя таленавітыя навукоўцы з Заходняй Еўропы.
Рэч Паспалітая з'яўлялася фактычна парламэнцкай манархіяй з выбарнай пасадай караля. Гэтым скарысталася Расія, шляхам подкупу і ваеннага ўмяшальніцтва сеючы анархію ў польска-ліцвінскай дзяржаве. Пасьля канчатковага захопу Расіяй польска-ліцвінскай дзяржавы (Падзелы Рэчы Паспалітай, 1795) пачынаецца інтэнсіўная русіфікацыя Літвы. На захопленых землях расійскай уладай была ўведзеная забарона мовы мясцовага насельніцтва. Знішчэньне ўніяцтва падзяліла ліцвінаў на праваслаўных і рыма-каталікоў, што стала адной з галоўных прычын слабой нацыянальнай згуртаванасці. Праз друкаваныя выданьні і ўплыў на мясцовую інтэлегенцыю пачынаецца навязванне новай назвы краю — Беларусь (Белоруссия). Але ў выніку Літва не атрымлівае нават аўтаноміі і пазначаецца на картах як «Паўночна-Заходні край».
Канец XVIII — XIX стагоддзе
Пасля захопу Літвы Расіяй ў краі адразу былі ўведзеныя расійскія таталітарныя парадкі. Значна пагоршылася праўнае становішча насельніцтва, гарады пазбаўляліся еўрапейскага самакіравання (Магдэбургскага права), уводзіўся рэкруцкі набор у расійскую армію. Жыхары гарадоў былі прыраўняныя да сялянаў у ваеннай павіннасці. Паўмільёна ліцвінаў сталі прыгоннымі расійскіх памешчыкаў. Расійскія захопнікі пераводзілі ліцвінаў з грашовага аброку (чыншу) на паншчыну. Пачалася ўсеагульная русіфікацыя краю.
Першыя паросткі нацыянальнага адраджэння ўзьніклі ў 10-х гадах XIX стагоддзя. Паход Напалеона ўглыб Расіі абудзіў народ былога Вялікага Княства Літоўскага. Быў утвораны Часовы ўрад ВКЛ, былая сталіца княства Вільня вітала напалеонаўскія войскі як вызваліцеляў, віленчукі закідвалі жаўнераў кветкамі. Шляхта й месцічы масава запісваліся ў Вялікую армію. Разам з тым для барацьбы з Напалеонам расійскія ўдлады ажыццяўлялі рэкруцкі набор сялянаў з тэрыторыі ВКЛ. Таксама Літва абавязавалася ў вялікай колькасці пастаўляць правіянт Вялікай арміі Напалеона і выплочваць Францыі былыя даўгі расійскаму цару. Бясконцыя рэквізіцыі падрывалі эканоміку краю. У вайне 1812 году ліцвіны ваявалі з абодвух бакоў.
У 1817 годзе ў Віленскім ўніверсітэце з ініцыятывы студэнтаў Тамаша Зана, Адама Міцкевіча, Язэпа Яжоўскага, Анупрэя Петрашкевіча і Францішка Малеўскага узнікла таемнае таварыства філаматаў. Прэзідэнтам таварыства быў абраны Тамаш Зан, адным з сяброў быў Ян Чачот. Першапачаткова філаматы ставілі культурніцкія і асветніцкія мэты. Сябры збіралі фальклёрныя творы, складалі вершы, чыталі навуковыя рэфераты. Вядомасць атрымаў беларускамоўны верш Яна Чачота «На прыезд Адама Міцкевіча». Аднак хутка сябрамі аб’яднання завалодалі палітычныя ідэі. Філаматы патрабавалі незалежнасці народаў і знішчэньня прыгону сялянаў. Пасля выкрыцця таварыства расійскай паліцыяй, прэзідэнт Тамаш Зан усклаў усю віну на сябе й быў зняволены ў цытадэлі. Астатніх сяброў таварыства выслалі ўглыб Расіі.
Важнай падзеяй нацыянальнага адраджэння быў выпуск першага нумару нелегальнай газеты «Мужыцкая праўда». Выдавец газеты, Кастусь Каліноўскі, імкнуўся развеяць ілюзіі сялянаў наконт царскага маніфесту аб скасаванні прыгоннага права. Усталяваны кошт выкупу зямлі ў расійскіх памешчыкаў быў значна вышэйшы за рынкавы, большасць сялянаў была абрабаваная. Кастусь Каліноўскі рашуча выступаў супраць русіфікацыі краю і выдаваў сваю газету на беларускай мове. У ноч з 22 на 23 студзеня ў Варшаве пачалося нацыянальна-вызвольнае паўстанне, якое хутка перакінулася і на Літву. На тэрыторыі Беларусі паўстаннем кіраваў Літоўскі правінцыйны камітэт. Рэвалюцыйны ўрад неўзабаве ўзначаліў Кастусь Каліноўскі. Актыўнымі ўдзельнікамі паўстання былі беларускамоўныя пісьменнікі Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч, Францішак Багушэвіч. Пад канец 1863 году паўстанне было задушанае расійскімі войскамі. Агульная колькасць загінулых паўстанцаў невядомая. Пакараных налічвалася 18 з паловаю тысячаў. 128 паўстанцаў былі павешаныя або расстраляныя, 853 пайшлі на катаргу, 11 502 — у высылку. Перад смяротным пакараннем лідар літоўскіх паўстанцаў Кастусь Каліноўскі здолеў перадаць на волю знакамітыя «Лісты з-пад шыбеніцы», напісаныя на беларускай мове.
Пасля нацыянальна-вызвольнага паўстання 1863—1864-ых гадоў расійскія ўлады вырашылі падтрымаць жамойцкі нацыянальны рух, каб зменшыць уплыў палякаў і апалячаных ліцвінаў, які дэстабілізаваў становішча ў рэгіёне і з-за чаго часта ўспыхвалі бунты і паўстанні.
Садзейнічанне развіццю жамойцкай культуры і мовы расійскімі ўладамі прывяло да таго, што жамойцкае адраджэнне пачалося значна раней за беларускае. Дзеячы жамойцкага нацыянальнага руху пачалі выкарыстоўваць не сваю спрадвечную назву «Жамойць», а найменне старадаўняй, пераважна славянскай дзяржавы з эпіцэнтрам у Беларусі — Вялікага Княства Літоўскага. Гэтыя адраджэнцы прысвоілі ня толькі найменне «Літва» (у форме «Летува»), але і заявілі пра свае выключныя правы на гістарычную і культурную спадчыну ВКЛ, а таксама на сімволіку. Замест свайго гістарычнага гербу «Мядзведзь» жамойцкія дзеячы пачалі выкарыстоўваць «Пагоню» славянскага паходжання. А паколькі ў жамойцкай мове не было слова для яе пазначэння, жамойцкая эліта (Сіманас Даўкантас) прыдумала яе, назваўшы «Пагоню» новым словам «Віціс». У выніку, беларускае адраджэнне пачалося пазней за жамойцкае, і беларускія дзеячы культуры, пачынаючы з Францішка Багушэвіча, прынялі найменне, якое тады было распаўсюджана на Смаленшчыне, Віцебшчыне і Магілёўшчыне, а таксама навязвалася расійскім друкам ― беларусы.
За канцэпцыю ўтварэння ВКЛ жамойцкімі адраджэнцамі была ўзятая канцэпцыя балцка-славянскай канфрантацыі, якая ўзнікла падчас навуковай дыскусіі паміж польскімі і расійскімі даследчыкамі ў канцы XIX ― пачатку XX стагоддзя. Паводле яе, падмуркам утварэння Вялікага Княства Літоўскага была перамога раннефеадальнага балцкага ўтварэння над славянамі, ў выніку чаго гэтая новая краіна трансфармавалася ў Вялікае Княства Літоўскае. У канцы XX стагоддзя гэтую канцэпцыю абверг Алесь Краўцэвіч, які даказаў, што ВКЛ з самага пачатку была біэтнічнай балта-славянскай дзяржавай з дамінаваннем славян, а балта-славянскія адносіны ў часы утварэння Вялікага Княства Літоўскага насілі толькі мірны характар.
Увесну 1881 году беларускі шляхціч Ігнат Грынявіцкі забіў цара Аляксандра ІІ, кінуўшы ў карэту цара бомбу. Грынявіцкі быў студэнтам Пецярбургскага тэхналагічнага інстытута і сябром «». Праз тры гады пасля забойства пачаў выходзіць часопіс «Гоман» — орган беларускай фракцыі «Народнай волі». У першым нумары часопіса дэкларавалася:
У 1891 годзе ў кракаўскай друкарні Ўладзіслава Анчыца была надрукаваная беларускамоўная кніга Францішка Багушэвіча «Дудка беларуская». Кніга выйшла пад псеўданімам Мацей Бурачок. У гэтым жа годзе нарадзіўся Максім Багдановіч, аўтар шэдэўра беларускай паэзіі — верша «Пагоня».
XX стагоддзе
У 1903 годзе была ўтвораная першая беларуская палітычная партыя — Грамада. Яна была створаная на з'езьдзе прадстаўнікоў студэнцкіх і вучнёўскіх гурткоў Вільні, Менска і Пецярбурга. Ідэйным базісам партыі быў сацыялізм. Першая праграма партыі прадугледжвала ўтварэнне Беларускай дэмакратычнай рэспублікі, другая — аўтаномію ў складзе Расіі. Сярод стваральнікаў партыі былі Вацлаў Іваноўскі, Алаіза Пашкевіч (Цётка), Іван Луцкевіч. У 1917 годзе Петраградскі аддзел партыі налічваў каля тысячы сяброў, а агулам іх было каля пяці тысяч. Грамада стала адным з арганізатараў Першага Ўсебеларускага з'езду ў снежні 1917 года. З'езд быў разагнаны, але заклаў падмурак абвяшчэння беларускай нацыянальнай дзяржавы — Беларускай Народнай Рэспублікі.
У маі 1906 года ў выніку паслаблення ціску на нацыянальныя рухі з боку расійскіх уладаў, заснаванае першае беларускае легальнае выдавецтва «Загляне сонца і ў наша ваконца». Першай выдадзенай кнігай стаў «Беларускі лемантар» Каруся Каганца. Усяго было выдадзена больш за сто тысяч асобнікаў кніг беларускіх творцаў (Адама Міцкевіча, Вінцэнта Дуніна-Марцінкевіча, Францішка Багушэвіча, Янкі Купалы, Змітрака Бядулі, Цішкі Гартнага) і перакладаў. Пачатак Першай сусветнай вайны спыніў дзейнасць выдавецтва.
1 жніўня 1906 года выйшаў першы нумар легальнай беларускай газеты «Наша доля». Чатыры з шасці нумароў былі канфіскаваныя царскай паліцыяй. Рэдактар газеты Іван Тукеркес быў зняволены.
Велізарная роля ў згуртаванні нацыянальных сіл належыла тыднёвіку «Наша ніва», які ўпершыню пабачыў свет 10 лістапада 1906 года. За гады існавання «Наша ніва» стала агульнабеларускай газетай.
19 ліпеня 1914 года пачалася Першая сусветная вайна. Расія ўвязалася ў вайну і ўвяла свае войскі ў Прусію. Але хутка нямецкія войскі занялі палову тэрыторыі Беларусі. Толькі ў выніку нарачанскага наступу немцаў страты Расіі склалі блізу 100 тысяч чалавек. Цяжкае сацыяльна-эканамічнае становішча, спароджанае вайной, прывяло да кастрычніцкага перавароту ў Петраградзе, у выніку чаго да ўлады прыйшлі бальшавікі.
Паслабленне Расеі прывяло да нацыянальнага ўздыму прыгнечаных народаў. Па ўсёй Расіі паняволеныя нацыі сталі дэклараваць намеры аб незалежнасці. 18 снежня 1917 года ў Мінску распачаўся Першы Усебеларускі з’езд, які сабраў 1872 дэлегаты з этнічнага беларускага абшара. На з'ездзе быў закладзены падмурак беларускай дзяржаўнасці. У ноч з 30 на 31 снежня бальшавікі разагналі з'езд з выкарыстаннем узброеных аддзелаў. Дэкрэт аб разгоне падпісаў Карл Ландар. Аднак 18 лютага 1918 года пачаўся наступ нямецкіх войскаў і бальшавікі ўцяклі з Мінску. Выканаўчы Камітэт З'езду абвясціў сябе ўладай у Беларусі. 3 сакавіка 1918 году паміж Савецкай Расіяй і Германіяй ў Брэсце была падпісаная мірная дамова без удзелу беларусаў, поводле якой частка Беларусі была пакінутая немцам. Ва ўмовах ігнаравання беларускага нацыянальнага руху з боку Расіі й Нямеччыны, сярод беларускіх эліт сталі дамінаваць незалежніцкія настроі. 25 сакавіка 1918 году ў Мінску была абвешчаная незалежнасць Беларускай Народнай Рэспублікі.
11 кастрычніка 1918 года пры кіраванні Народнага Сакратарыяту на чале з Антонам Луцкевічам была прынятая часовая канстытуцыя БНР.
Пасля сыходу немцаў і бальшавіцкай акупацыі Мінска на пачатку снежня 1918 года, Рада БНР стала эмігранцкім урадам Беларусі. У адрозненне ад суседніх палякаў і летувісаў, беларусам не ўдалося стварыць незалежную нацыянальную дзяржаву.
Савецкія прышэльцы, якія ўзначалілі бальшавіцкі рух на тэрыторыі Беларусі, Аляксандр Мяснікоў (Мяснікян) і Вільгельм Кнорын (Кнорыньш), не прызнавалі права беларускага народа на існаванне. Але яны не маглі ігнараваць ідэю беларускай дзяржаўнасці, падмурак якой быў закладзены абвяшчэннем БНР. Таму бальшавікі, нягледзячы на непрызнанне беларускай нацыі, абвясцілі Савецкую Сацыялістычную Рэспубліку Беларусь 1 студзеня 1919 года. Гэта было зроблена з мэтай супрацьпастаўлення Беларускай Народнай Рэспубліцы і перацягнення на савецкі бок беларускіх адраджэнцаў. План расійскіх камуністаў аказаўся ўдалым, у выніку чаго быў утвораны беларускі савецкі ўрад на чале з выбітным беларускім пісьменнікам Змітром Жылуновічам (Цішка Гартны). Аднак з пачаткам актыўнай фазы савецка-польскай вайны, бальшавікі разагналі гэты ўрад і ліквідавалі ССРБ. Усходняя частка Беларусі была далучаная да РСФСР, а Заходнюю ўключылі ў склад Летувы і назвалі «Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Літвы і Беларусі» (ЛітБел). У кіраўніцтве ЛітБел не было ніводнага беларуса і створаная яна была ў якасьці буфернай зоны між Польшчай і РСФСР. У ССРБ і ЛітБел беларуская мова не дапускалася да друку і дзяржаўнага ўжытку, не выдавалася ніводнай газеты на беларускай мове. 31 ліпеня 1920 года ССРБ была адроджаная бальшавікамі. Была запушчаная прапаганда, нібы бальшавікі прызнаюць права нацый на самавызначэнне і гарантуюць ім вольнае развіццё пад Савецкай Расіяй. Была абвешчаная палітыка беларусізацыі, якая дала магчымасьць друкавацца на беларускай мове, займацца навуковай дзейнасцю, плённа працаваць на ніве нацыянальнага адраджэння. Згаданая прапаганда аказалася эфектыўнай, і ў 1920-х гадах у Савецкую Беларусь з-за мяжы пераехалі выбітныя дзеячы беларускага адраджэння: Максім Гарэцкі, Францішак Аляхновіч, Вацлаў Ластоўскі, Аркадзь Смоліч, Аляксандр Цвікевіч, Палута Бадунова і іншыя. У паследку яны ўсе будуць фізічна знішчаныя савецкімі карнікамі. Разам з імі будуць знішчаныя і заснавальнікі Савецкай Беларусі Зміцер Жылуновіч, Аляксандр Чарвякоў, Усевалад Ігнатоўскі і іншыя. Бальшавікі-іншаземцы, якія ўсталёўвалі савецкую ўладу ў Беларусі (Карл Ландар, Вільгельм Кнорыньш, Мікалай Гікала, Канстанцін Гей), таксама будуць расстраляныя сваімі таварышамі.
Увосень 1920-га году на Случчыне ўтварылася нейтральная зона ў выніку расійска-польскага замірэння. Выкарыстоўваючы магчымасць, дзеячы беларускага нацыянальнага адраджэння на Случчыне змаглі ўсталяваць у краі ўладу Беларускай Народнай Рэспублікі і арганізаваць дзесяцітысячнае войска дзеля адпору наступу бальшавікоў з Расіі. Войска складалася з двух палкоў: 1-га Слуцкага на чале з Ахрэмам Гаўрыловічам і 2-га Грозаўскага на чале з Лукашам Семянюком. Была створаная Рада Случчыны на чале з Уладзімірам Пракулевічам. 27 лістапада пачаліся баі. Пасля месяца супраціву слуцкія ваяры былі вымушаныя адыйсці за раку Лань, дзе былі раззброеныя палякамі і змешчаныя ў лагеры для інтэрнаваных асоб. Частка ваяроў вярнулася ў Савецкую Беларусь, дзе ў паследку была фізічна знішчаная падчас савецкіх рэпрэсій.
Разам з тым заставалася актыўнай Беларуская сялянская партыя Зялёны Дуб, якая мела баявое крыло і ажыццяўляла партызанскую барацьбу супраць бальшавікоў.
18 сакавіка 1921 года паміх Савецкай Расіяй і Польшчай была падпісаная дамова, паводле якой Заходняя Беларусь адыходзіла Польшчы. Прадстаўнік Беларусі Аляксандр Чарвякоў не быў дапушчаны да перамоўнага стала. Усходняя Беларусь пад назвай «БССР» (Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка) фактычна стала калоніяй Расіі, афіцыйная назва якой з 1922 году гучала як «Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік». Далейшае знаходжаньне Беларусі ў складзе СССР характарызавалася згортваньнем палітыкі беларусізацыі і аднаўленьнем інтэнсыўнай русіфікацыі.
Заходняя Беларусь трапіла пад уладу Польшчы, дзе беларусы зазнавалі палітычны ўціск. У бюджэце на 1924 год першыя два месяцы ў структуры польскага экспарту займалі беларускі лес і украінская нафта. Каб не дапусціць аддзялення Заходняй Беларусі, польскія ўлады стваралі перашкоды дзеячам беларускага нацыянальнага руху. Нярэдкімі сталі палітычныя судовыя працэсы, турэмныя ўвязненні. Адным з лідараў беларускага нацыянальнага руху ў Заходняй Беларусі быў Браніслаў Тарашкевіч.
Канец XX і пачатак XXI стагоддзяў
Падчас перабудовы узнялася новая хваля беларускага нацыянальнага адраджэння. Новыя культурныя нацыянальныя арганізацыі, такія як Талака, былі сфармаваныя да канца 1980-х гадоў. Рух «БНФ Адраджэньне» на чале з Зянонам Пазняком быў заснаваны ў 1988 годзе. Пасля выбараў, якія адбыліся ў 1990, БНФ утварыў фракцыю з 35 дэпутатаў у Вярхоўным Савеце Беларусі і спрыяў здабыццю незалежнасці Беларусі пасля распаду СССР.
Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь Аляксандр Лукашэнка, абраны ў 1994 годзе, ініцыяваў наданне рускай мове статуса дзяржаўнай, адмову ад бела-чырвона-белага сцяга і Пагоні як дзяржаўных сімвалаў, аднаўленне русіфікацыйнай палітыкі расійскай імперскай і савецкай эпох   , што замаруджвае працэс нацыянальнага адраджэння беларусаў.
<!-- Трэба адсюль выбраць самае галоўнае і толькі нейтральнае, штосьці можна вынесці ў іншыя артыкулы
Восенню 1988 года ў Беларусі пачаўся новы рух, рух за нацыянальнае Адраджэнне, за вяртанне нацыі да каранёў, да самабытнасці. Змучаны 70-гадовым таталітарным рэжымам камуністычна-расійскай улады беларускі народ, як і шмат якія іншыя жадаў ведаць праўду і гэтае жаданне вылівалася за рамкі душы.
30 кастрычніка, беларуская нацыянальная эліта пад кіраўніцтвам Зянона Пазняка праводзіць культурна-асветніцкую акцыю «Дзяды», а пасля яе прадстаўнікі ідуць шэсцем. Пасля гэтага, было вырашана стварыць цэнтр яднання нацыі, цэнтр дэмакратычна-нацыянальнага руху Беларусі, такім цэнтрам кансалідацыі сіл стаў Беларускі Народны Фронт «Адраджэнне», першая партыя Беларусі пасля камуністычнага панавання. Кіраўніком БНФ, стаў яе галоўны ідэолаг і заснавальнік, гісторык, пісьменнік, актыўны грамадска-палітычны дзеяч, кандыдат на пасаду прэзідэнта РБ (1994,2001,2006) — Зянон Станіслававіч Пазняк. Галоўнымі ідэямі БНФ сталі пабудова нацыянальна-дэмакратычнай дзяржавы, змаганне за народныя патрэбы, вяртанне нацыі да каранёў, правядзенне Адраджэння нацыі ў духоўна-нацыянальнам кірунку, наданне беларускай мове статуса дзяржаўнай і абвяшчэнне асобы беларуса ключавой у пабудове беларускай дзяржаўнасці. БНФ імкліва набываў папулярнасць і народную падтрымку.
У чэрвені 1989 года на з'ездзе у Вільнюсе БНФ афіцыйна аформіўся як вялікая і ўсенародная плынь. Да гэтага часу ў Беларусі (тады яшчэ БССР) не існавала партый, якія б з пачатку дзейнасці мелі 10 тысяч сяброў і такі аўтарытэт. Адразу пасля гэтага з'езду БНФ стварае апазіцыю ў Вярхоўным Савеце БССР. Дэпутаты БНФ у Вярхоўным Савеце, ў тым ліку і Зянон Пазняк, адкрыта асвятлялі усе падзеі краіны і даводзілі апошнія звесткі да грамадства. Пачаліся трансляцыі паседжанняў Вярхоўнага Савета. Лідар БНФ, Зянон Пазняк адкрыта выступіў за поўную незалежнасць Беларусі і падтрымаў палітыку Гарбачова што датычылася перабудовы. Апазіцыйныя сілы Вярхоўнага Савета пачалі прапагандаваць беларускую мову, размаўляючы ў Савеце па — беларуску. Гэта падымала аўтарытэт мовы, бо іменна і толькі так, калі загаворуць вышэйшыя асобы, то адразу пачнецца падхоп гэтага прыклада простым народам, так і было. Усе перадачы, уся музыка на беларускай мове. У студзені 1990 году, лідар БНФ Зянон Пазняк абраны народным дэпутатам у Вярхоўны Савет. З гэтага часу са 100 % месцаў у Вярхоўным Савеце 75 % застаюцца за дэпутатамі ад апазіцыі (БНФ), а астатнія за іншымі. Прыняты шэраг мер: па-першае, перавод школ на беларускую мову (дзіцячыя сады, вучылішчы, універсітэты і інш. таксама пераводзіліся), адбываецца поўная рэабілітацыя лідараў Беларусі, якія ў пачатку ХХ стагоддзя выступілі супраць камуністаў, абвяшчаецца свабода веравызнання, свабода цэнзуры, свабода гандлю і нацыяналізацыя прадпрыемстваў. Гэта ўсё дзякуючы працы БНФ, бо гэта ўваходзіла ва ўсенацыянальную праграму БНФ (ідэалогію) Адраджэння. У чэрвені 1990 года створана Нацыянальна-дэмакратычная партыя Беларусі (НДПБ), якая ставіла наступныя мэты: стварэнне незалежнай, дэмакратычнай беларускай дзяржавы, аднаўленне гістарычных скарбаў, мовы і культуры, нацыянальнай самасвядомасці беларусаў. Згодна уставу гэтай партыі, яе сябрам можа быць кожны, хто ведае мову і гісторыю Беларусі і ўсведамляе сябе беларусам. Гэтыя прынцыпы і мэты поўнасцю такія ж, як і ў БНФ, але БНФ утвораны ў 1988, а НДПБ у 1990 годзе. НДПБ яскрава выражала паняцце нацыяналізму, але ў Беларускім Нацыянальным Фронце такога паняцця няма, ёсць паняцце Адраджэнне, а гэта зусім рознае. НДПБ стала на вельмі радыкальны напрамак нацыяналізму, але на народную падтрымку гэта не паўплывала. Безумоўна, статус і аўтарытэт БНФ не пахіснуўся, але толькі да 1995 году. НДПБ заняла даволі значнае месца ў кіраўніцтве дзяржавы.
Акрамя гэтых партый, якія з'яўляюцца больш значнымі, з'явілася яшчэ каля сотні таварыстваў і гурткоў, якія прапаноўваюць нацыянальна-духоўнае Адраджэнне па прыкладу ідэі БНФ, але яны не маюць права называцца партыяй, бо склад іх меншы за норму (1000 сяброў), таму ў народзе такія партыі пачалі называць канапнымі, бо яе сябры могуць сесці на адну канапу. У краіне пачынаецца выданне нацыянальна накіраваных газет, чыста на беларускай мове: «Навіны БНФ» (друкаваны орган Беларускага Народнага Фронту), «Наша слова» (друкаваны орган Таварыства Беларускай Мовы імя Францыска Скарыны пад кіраўніцтвам Ніла Гілевіча), «Народная Воля», «Наша газета», «Пагоня».
27 ліпеня 1990 года Вярхоўны Савет БССР ухваляе дэкларацыю аб незалежнасці Беларусі. Нацыянальныя групоўкі натхняюць на поўны суверэнітэт і каб Вярхоўны Савет дэнансаваў усе пагадненні якія маюць сувязь з СССР. На той час СССР заставалася існаваць адзін год, і гэты год прывядзе ў заняпад усе галіны палітыкі, эканомікі і сацыяльнага жыцця ва ўсіх рэспубліках СССР, а СССР ад гэтага проста знікне. 18 па 21 жніўня 1991 года ў Маскве адбываецца путч «ГКЧэпістаў», які поўнасцю пагоршыў становішча ў СССР і той ужо быў абрэчаны на знішчэнне. У БССР, кіраўнік Кабінета Міністраў Вячыслаў Кебіч заяўляе ў гэты час, што Камуністычная Партыя Беларусі (КПБ пад яго лідарствам) спыняе дзеянасць у ЦК КПСС разам з усім Кабінетам Міністраў. Нацыянальныя гурткі, а асабліва БНФ, убачыўшы, што галоўны вораг разбіты, прымае апошні план і аб'яўляе, што БССР фактычна няма і змяняе назву БССР на Беларусь. Усталёўваюць сваёю заяваю новы бел-чырвона-белы сцяг і герб «Пагоня», а беларускай мове надаюць статус дзяржаўнай. 25 снежня 1991 года першы і апошні прэзідэнт СССР М.Гарбачоў заяўляе аб спыненні існаваня СССР. Беларусь пасля гэтага адтрымала поўную незалежнасць.
З 1992 па 1995 год кіраўніцтва БНФ праводзіць палітыку беларусізацыі і Адраджэння. За гэты час гэтая палітыка са 100 % была выканана на 45 %. Беларусы у большасці загаварылі па-беларуску, тэлебачанне і радыё былі толькі на беларускай мове, таксама беларусы вярнуліся да каранёў, да сваіх скарбаў, але хутка ўсё рухне.
У 1993 годзе, лідар БНФ Зянон Пазняк рэгістрыруе БНФ, як партыю, але пры гэтым пакідае БНФ, як шырокі нацыянальна-народны рух. Вярхоўным Саветам на той час кіраваў Станіслаў Шушкевіч (1991—1994), а Кабінетам Міністраў Беларусі Вячыслаў Кебіч (1991—1994). Кіраўніцтва Вярхоўнага Савета было не здольнае прыняць ніводнай пастановы без згоды лідара БНФ і яе дэпутатаў у Вярхоўным Савеце, бо БНФ склала большасць. Кіраўніцтва БНФ уносяць прапанову аб стварэнні Канстытуцыі Беларусі. Адказным за яе назначаны С. Шушкевіч, але асноўную ролю адыграў Зянон Пазняк, які зрабіў у ёй націск на ідэі Адраджэння. Студзень 1994 года, дэпутаты, ініцыятыўную частку якіх складалі прадстаўнікі БНФ пад кіраўніцтвам Пазняка адклікалі С. Шушкевіча з пасады кіраўніка Вярхоўнага Савета Беларусі і назначылі на яго месца генерала міліцыі М. Грыба. 15 сакавіка 1994 года была прынята Канстытуцыя Рэспублікі Беларусь. Таксама вырашына, што на Беларусі патрэбна прэзідэнская ўлада, таму на 23 чэрвеня 1994 года былі назначаны прэзідэнскія выбары, першыя выбары прэзідэнта Рэспублікі Беларусь. Пачалася моцная падрыхтоўка. Гонка накалялася.
Таксама ў 1994 годзе створана Нацыянальная Партыя Беларусі (НБП), якая выступіць за поўную ідэалогію нацыяналізму. Яе падтрымае народ, і яе ідэі будуць прыняты грамадствам Беларусі.
23 чэрвеня 1994 года адбываюцца І тур выбараў. У выбарах узялі удзел шэсць асоб рознага колу: А. Дубко (ля 6 %), В. Кебіч (ля 21 %), А. Лукашэнка (ля 40 %), В. Новікаў (ля 3 %), З. Пазняк (ля 20 %), С. Шушкевіч (ля 11 %). 3 ліпеня 1994 года адбыўся ІІ тур, у якім бралі ўдзел В. Кебіч і А. Лукашэнка. Перамог А.Лукашэнка (ля 76 %). За В. Кебіча прагаласавалі ля 23 %, і 1 % прагаласавалі супраць усіх.
Адразу пасля выбараў усе нацыянальныя дзеячы перайшлі ў Вярхоўны Савет і здолелі стварыць моцную апазіцыю А. Лукашэнку. Гэтым яны забеспечалі адраджэнскай палітыцы яшчэ два гады існавання. Вярхоўны Савет поўнасцю знішчаў дзейнасць Лукашэнка, два гады Лукашэнка не здольны быў правадзіць сваю палітыку, два гады ішла барацьба.
У 1995 годзе партыя НДПБеларусі, змяняе назву, цяпер яна Нацыянальна-Дэмакратычная Партыя Беларусаў (НДПБ), але гэта мала што дае.
Тры дні ў Мінску праходзілі пратэсты. Лукашэнка распусціў Вярхоўны Савет, змяніў Канстытуцыю.
У 1998 годзе пачынаецца раскол апазіцыі і наогул Адраджэнскага руху. У верасні 1999 года ён канчаецца. Цэнтр яднання нацыі, цэнтр Адраджэння — Беларускі Народны Фронт — церпіць раскол. Частка яго сяброў стварае Беларускі Народны Фронт пад кіраўніцтвам Вінцука Вячоркі, частка — Кансерватыўна Хрэсціянскую Партыю -Беларускі Народны Фронт (Адраджэнне) пад лідарствам Зянона Пазняка (скарочана КХП-БНФ). Зянон Пазняк больш не з'яўляецца лідарам усёй апазіцыі.
Зянон Пазняк стварыў шырокую грамадска-нацыянальную плынь «Беларуская Салідарнасць» і «Беларускае Адраджэнне». Прапагандуе ідэі народнага патрабавання. Сёння, патрэбна рэальна адзначыць, нацыянальная плынь (КХП-БНФ і НБП і шмат іншых груповак менш значнага статусу) стаяць на лепшым узроўні ў грамадстве чым сацыял-дэмакраты і хрысціянскія дэмакраты (хадэкі). -->
Мастацкі фонд БССР
Мастацкі фонд БССР — грамадская арганізацыя пры Саюзе мастакоў БССР, якая садзейнічае мастакам і крытыкам-мастацтвазнаўцам у творчай дзейнасці, паляпшэнні іх матэрыяльнага становішча. Створаны ў 1944 годзе, з’яўляўся рэспубліканскай арганізацыяй і дзейнічаў на аснове яго статута і палажэння. Мастацкі фонд БССР узначальвала праўленне.
Меў Мінскі мастацка-вытворчы камбінат, мастацка-вытворчыя майстэрні ў Брэсце, Віцебску, Гомелі, Гродне, Магілёве, Барысаўскі камбінат прыкладнога мастацтва, салоны-магазіны. Прапагандаваў творы мастацтва, наладжваў выстаўкі, конкурсы, арганізоўваў творчыя камандзіроўкі, набыццё мастацкіх работ, заказы на стварэнне твораў выяўленчага мастацтва, вёў работу з народнымі майстрамі, не аб’яднанымі ў мастацкія арцелі і промыслы, займаўся пытаннямі будаўніцтва і арэнды майстэрняў, вытворчых прадпрыемстваў.
Махава
Ма́хава (, Махово) — аграгарадок у Магілёўскім раёне Магілёўскай вобласці Беларусі. Уваходзіць у склад Махаўскага сельсавета.
Знаходзіцца за 28 км у напрамку на поўдзень ад горада Магілёў.
Гісторыя
У 1924—1960 гадах цэнтр Махаўскага сельсавета, у 1960—1965 гадах — у складзе Нядашаўскага сельсавета, з 4 чэрвеня 1965 года — цэнтр адноўленага Махаўскага сельсавета.
Праспект Касманаўтаў (Гродна)
Праспект Касманаўтаў — адна з магістралей г. Гродна. Злучае цэнтр горада з ВА «Азот». Названы ў гонар савецкіх касманаўтаў. Старая назва — Скідзельская вуліца. Працягласць — 2300 метраў, ад моста праз чыгунку на заканчэнні вуліцы К. Маркса і на ўсход да ВА «Азот». З 15 ст. частка Смаленскага тракта. У пачатку 1960 гг. забудоўваўся 2-3 павярховымі дамамі. У 1970-80 гг. забудоўваўся 5-12 павярховымі дамамі. На ўчастку ад скрыжавання з вуліцамі Пралетарская і Лідская да скрыжавання з праспектам Кляцкова — 1-2 павярховая сядзібная забудова. У 1969 годзе на паўднёвым боку праспекту насыпаны Курган Славы. На праспекце размешчаны аўтавакзал, кінатэатр «Усход», гіпермаркет «Алмі», ГА «Гроднаэнерга», ГІАП (Гродзенскі інстытут азотнай прамыславасці), тралейбуснае ўпраўленне,, гарадскія могілкі.
На ўсім працягу праспекта на ім ходзіць грамадскі транспарт: аўтобус, тралейбус, маршрутнае таксі.
Замак Конапішце
Конапішце (Konopištĕ) — замак у Чэхіі, прыкладна ў 50 кіламетрах на паўднёвы ўсход ад Прагі, каля горада Бенешаў.
Гісторыя замка
Замак быў пабудаваны ў XIII стагоддзі епіскапам Тобіяшам з Бенешава і з'яўляўся будынкам у гатычным стылі, потым некалькі разоў рэканструяваўся. Першапачаткова замак Конапішце быў пабудаваны па ўзору французскага замка як моцная гатычная крэпасць прамавугольнай формы з круглымі вежамі па вуглам, што давала магчымасць максімальна эфектыўна абараняцца падчас асад. Усяго ў замке было 7 веж: чатыры па вуглам, адна ў цэнтры паўночнай сцяны і дзве ў цэнтрах кароткіх заходняй і ўсходняй сцен. Умацаванні замка дапаўнялі роў і земляныя валы.
Род Беняшовічай быў уладальнікам замка да 1327 года, калі замак перайшоў да знатнай фаміліі Штэрнберкаў, якая таксама валодала замкам Чэскі-Штэрнберк паблізу ад горада Бенешаў. У XVII стагоддзі гаспадары замка з роду Штэрнберкаў перабудавалі замак у стылі позняй готыкі і пазней у стылі позняга Адраджэння. Падчас гусіцкіх войн замак падвергнуўся працяглай асадзе каралеўскіх войск, якая працягвалася 17 месяцаў, і ў 1468 годзе быў заваяваны войскамі караля Іржы з Подзебрадаў.
У 1648 годзе ў перыяд Трыдцацігадовай вайны замак быў захоплены і разрабаваны шведскай арміяй, пасля чаго прыйшоў у заняпад. Састарэлы замак набыў на аўкцыёне чэшскі дваранін Ян Ёзаф Вртба. У пачатку XVIII стагоддзя замак яшчэ раз быў перабудаваны сям'ёй Вртба ў стылі барока. Замест разваднога замкавага моста быў узведзены каменны мост ва ўсходняй вежы прарубілі новы ўваход у замак вышыня веж была паменьшана да ўзроўня замкавых пабудоў акрамя таго пабудаваны вялікі паўднёвы флігель.
У 1887 годзе замак быў праданы за 2 млн золатам эрцгерцагу Францу фердынанду д' Эстэ, спадычынніку Аўстра-вянгерскага прастола, па ініцыятыве якога ў 1889—1894 гадах замак быў яшчэ раз карэнным чынам перабудаваны. Рэканструкцыяя замка ажыццяўлялася пад кіраўніцтвам архітэктараў з Вены Ёсефа Моцкара і Франца Шморанца. Эрцгерцаг, які з'яўляўся вялікім аматарам паляўніцтва, абсталяваў у замке механічны цір, пашырыў ужо існаваўшую там калекцыю зброі і даспехаў, а таксама стварыў некалькі «паляўнічых калідораў», упрыгожаных здабытымі трафеямі — тысячамі аленевых рагоў, вепручыных іклаў, чучаламі лісіц, экзатычных жывёл і птушак. Акрамя гэтага, пры эрцгераге замак быў абсталяваны вадаправодам, каналізацыяй, была праведзена электрычнасць, у цэнтральным флігелі замка быў усталяваны ліфт (які працаваў за кошт плаціны, пабудаванай на бліжэйшым ставе) і ўнесены шэраг іншых тэхнічных інавацый для таго часу.
Тады ж вакол замка быў разбіты парк у англійскім стылі з тэрасамі, разарыям і мармуровымі статуямі. Замак у Конапішце быў любімым месцам адпачынка і палявання Фраца Фердынанда. За час валодання замкам, акрамя паляўнічых трафеяў, Франц Фердынанд сабраў у ім вялікую калекцыю гістарычнай зброі і розных рэчаў з выявай Святога Георгія. Калі Франц фердынант быў забіты ў 1914 годзе, яго дзеці атрымалі ў спадчыну замак і калекцыі, якія там знаходзілісь.
У 1943 годзе замак стаў месцазнаходжаннем генеральнага штаба войскаў SS у Багеміі і служыў да 1945 года таксама як сховішча трафейных твораў мастацтва. У канцы Другой сусветнай вайны значная частка твораў мастацтва і калекцыйных рэчаў была вывязена з Конапішце, але да 1946 дзе большасць з іх была вернута ў замак. Частка твораў мастацтва Конапіштскай калекцыі заховаецца цяпер у Празе.
Пасля Другой сусветнай вайны, замак, які знаходзіўся ў дзяржаўнай уластнасці быў адкрыты для турыстаў. Цяпер (у пачатку XXI стагоддзя) Міністэрства культуры Чэхіі выдаткоўвае каля 80бр0 000 долараў на падтрымку замка, часткова кампенсуючы гэтую суму за кошт турызма.
Калекцыі замка
У замке Конапішце захоўваецца значная калекцыя твораў мастацтва і мастацкіх промыслаў эпохі готыкі, рэнесанса, барока, паляўнічых трафеяў, гістарычнай, баявой і паляўнічай зброі, даспехаў. Калекцыя паляўнічай зброі XVI—XVIII стагоддзяў з'яўляецца трэцяй па памеру ў Еўропе, таксама вялікая калекцыя паляўнічых трафеяў — каля 4400 экзэмпляраў (усе былі «здабыты» эрцгерцагам Францам Фердынанадам, але гэта не канчатковая колькасць яго трафеяў — за ўсё жыццё на паляванні ім было забіта каля 256 000 жывёл).
Чырвоны Прамень
Назву Чырвоны Прамень маюць:
.lv
.lv — нацыянальны дамен верхняга ўзроўню для Латвіі.
Toppdomän
Іван Якаўлевіч Алібегаў
Іван Якаўлевіч Алібегаў (Иван Яковлевич Алибегов;, Кутаісі  — , Смаленская вобласць, РСФСР) — удзельнік барацьбы за Савецкую ўладу ў Беларусі.
Біяграфія
Нарадзіўся ў 1887 годзе ў Кутаісі.
З 1915 года ў Мінску, ствараў бальшавіцкія арганізацыі ў войсках Заходняга фронту. Пасля Лютаўскай рэвалюцыі — член выканкама Мінскага Савета і бюро яго бальшавіцкай фракцыі, з верасня 1917 года — сакратар Прэзідыума Выканкама Савета народных камісараў Заходняй вобласці і фронту, камісар працы Заходняй вобласці (да студзеня 1918 года).
У 1918 годзе — намеснік старшыні Паўночна-Заходняй абласной арганізацыі РСДРП(б), адзін з кіраўнікоў падпольных партыйных арганізацый на акупаванай тэрыторыі Беларусі. На І з’ездзе КП(б)Б (30-31.12.1918) абраны членам цэнтральнага бюро КП(б)Б. Член Цэнтральнага выканаўчага камітэта БССР у 1919 годзе. З 1919 года працаваў у Наркамаце шляхоў зносін. У 1935-41 гадах — загадчык кафедры і дэкан. У гады Вялікай Айчыннай вайны ўступіў у Маскоўскае народнае апалчэнне. Загінуў у 1941 годзе ў баі пад Вязьмай. Яго імем названа вуліца ў Мінску.
Самуіл (імя)
Самуіл, у англамоўных краінах Сэмюэл ці Сэмюэль (Samuel ад שמואל, (Шмуэль)) — старажытнаяўрэйскае мужчынскае імя, распаўсюджана ў англамоўнай культуры.
Клімент Смаляціч
Клімент Смаляціч, Клім Смаляціч (?, Смаленск — пасля 1164) — усходнеславянскі мысліцель, царкоўны дзеяч, пісьменнік.
Біяграфічныя звесткі
Нарадзіўся ў Смаленску, быў манахам Зарубскага манастыра (напэўна, у Смаленскай зямлі) і ўжо ў маладосці вылучаўся глыбокай эрудыцыяй. Можна меркаваць, што Клімент атрымаў вышэйшую тэалагічную адукацыю ў Канстанцінопалі. Добра ведаў сучасную візантыйскую літаратуру, меў здольнасці прамоўцы, палеміста, экзегета, настаўніка і пісьменніка-багаслова. Быў знаёмы з творчасцю Гамера, Платона, Арыстоцеля, быў кніжнікам і філосафам.
Залежнае становішча Кіеўскай мітраполіі ад Канстанцінопальскай патрыярхіі, засілле грэкаў на галоўных царкоўных пасадах у незалежных княствах выклікала ў тую пару незадаволенасць шырокіх колаў старажытнарускага духавенства. Каля 1146 ўзнік канфлікт, і чарнігаўскі епіскап Ануфрый прапанаваў новаму кіеўскаму князю Ізяславу Мсціславічу паставіць Клімента мітрапалітам, не ўзгадняючы гэтае рашэнне з патрыярхіяй. У ліпені 1147 Клімент атрымаў кафедру, але становішча яго было вельмі хісткім: «грэчаская партыя» на чале з Ніфантам Наўгародскім распачала супраць мітрапаліта сапраўдную вайну, якая ўсхвалявала духавенства і многіх міран.
З 1148 Мітрапаліт Кіеўскі і Усяе Русі. Прыхільнік развіцця ўсходнеславянскай культуры, адзін з першых абаронцаў незалежнасці рускай праваслаўнай царквы ад Візантыі. Вёў шырокую перапіску з праціўнікамі і сябрамі.
У 1154 Ізяслаў Мсціславіч памёр, і Клімент вымушаны быў пакінуць Кіеў. Абапіраючыся на розных князёў, ён неаднаразова рабіў захады, каб вярнуць сабе мітрапалітаву кафедру, хоць у 1156 новы мітрапаліт з грэкаў Канстанцін канчаткова «испроверг Климову службу», абвясціў анафему памерламу Ізяславу і нават забараніў рукапакладзеным пры Смаляцічу святарам выконваць абавязкі.
Літаратурная спадчына
Захаваўся адзіны літаратурны твор Клімента Смаляціча — «Пасланне прэсвітэру Фаме» (ў пераробцы XIV ст., здзейсненай нейкім манахам Афанасіем). Падставы для напісання гэтага паслання былі наступныя. Клімент з нейкай нагоды даслаў ліст смаленскаму князю Расціславу Мсціславічу (адносіны з ім былі ў Смаляціча складанымі) і нечым зачапіў Фаму, з якім у юнацтве навучаўся ў смаленскага старца Грыгорыя. Фама напісаў былому аднакашніку адказ і абвінаваціў яго ва ўладалюбстве, ганарлівасці, скнарнасці і, галоўнае, у недапушчальным, на думку смаленскіх кніжнікаў, алегарычным тлумачэнні Святога Пісання з апорай на філасофскія дактрыны язычніцкіх мысліцеляў Гамера, Платона і Арыстоцеля. Клімент вымушаны быў уступіць у палеміку, якая адразу ж выйшла за межы тэалагічнай праблематыкі. Ведучы спрэчку ўмела, палка і пераканаўча, Смаляціч змог паказаць прымітыўнасць меркаванняў Фамы і выкрыць яго як асобу не вельмі адукаваную.
Клімент сапраўды імкнецца да алегарычна-метафарычнага вытлумачэння Бібліі, як рабілі гэта Феадарыт Кірскі і Мікіта Іраклійскі, да разважанняў якіх мітрапаліт часта звяртаўся. Святое Пісанне становіцца ў яго па сутнасці прадметам разумовага аналізу. Гэта значыць, што, хоць Біблія і ўтрымлівае вышэйшую праўду, праўда гэтая павінна быць вытлумачана, раскрыта шляхам паслядоўнага разгляду асобных фрагментаў тэксту. Такім чынам, Клімент у адрозненне ад большасці экзегетаў той пары не тлумачыць законы рэчаіснасці з дапамогай свяшчэннага слова, а інтэрпрэтуе сам святы тэкст, зыходзячы з магчымасцяў уласнага розуму. Адстойваючы права на ўласнае спасціжэнне сэнсу Пісання, Клімент звяртае асноўную ўвагу на асобасна значны сэнс яго алегорый («Что мне дщерию Аира князя?.. Что ми дщерию Ханаоныня? — но ховщу уведати духовне. Что ми кровоточивою… что ми пятью хлебъ…» і г.д.). Сцверджанне права на ўласнае тлумачэнне біблейных эпізодаў з дапамогай кароткіх алегарычных прыпавесцяў адкрывае перад Кліментам новыя магчымасці для пабудовы ўласнай філасофскай канцэпцыі свету (у межах якой зварот да антычных мысліцеляў становіцца лагічным), служыць асновай для стварэння арыгінальных апавяданняў са спецыфічнай паэтыкай, калі персанажы прадстаюць не як аб’екты мастацкага выяўлення, а як суб’екты этычнага выбару, нарэшце, дае магчымасць звязаць Свяшчэнную гісторыю са злабадзённымі праблемамі сучаснасці. Ідучы па гэтым шляху, Смаляціч даказвае Фаме законнасць свайго абрання мітрапалітам, хоць гэтая думка і знаходзіцца ў падтэксце, а не абвяшчаецца прама. Такім чынам, Клімента прыцягвалі не самі па сабе біблейныя факты, а магчымасць скарыстаць іх для ўласнага твора. Таму Клімент — хутчэй не багаслоў у дакладным сэнсе слова, а царкоўны пісьменнік, які стаіць ля вытокаў старабеларускай палемічнай публіцыстыкі XVI—XVII ст.
Асноўныя палажэнні філасофіі Клімента Смаляціча не былі арыгінальнымі і знаходзілі аналогіі ў візантыйскім багаслоўі і філасофіі, але ва Усходняй Еўропе гэтыя ідэі абгрунтоўваліся, напэўна, упершыню і развіваліся ў цэлым незалежна ад іншых тэолагаў. Нягледзячы на тое, што яго пасланне вызначаецца царкоўна-дыдактычным зместам і мае алегарычны характар, аўтарская асоба выяўляецца ў ім надзвычай выразна. Разважанні і самахарактарыстыкі Клімента паказваюць яго як чалавека валявога, рашучага, ганарлівага, як нястомнага палеміста, да канца перакананага ў сваёй праваце.
Клімент Смаляціч разважаў пра межы інтэрпрэтацыі Свяшчэннага Пісання, падкрэсліваў духоўна-маральную прыроду чалавека. Важнае месца ў яго светапоглядзе займалі ідэя няхцівасці, акцэнт на духоўным, вечным, непрыняцці ўсяго часовага, матэрыяльнага. Твор стаў узорам палемічнага паслання і павучальнай пропаведзі.
Мараканская Месета
Мараканская Месета складаецца асадкавымі адкладамі, якія перакрываюць старажытны падмурак. Па плато працякаюць самыя паўнаводныя рэкі Магрыба — Ум-эр-Рбія і Тэнсіфт.
Клімат субтрапічны, міжземнаморскі. На поўначы растуць дубовыя лясы, на поўдні знаходзіцца паўпустыня.
Фама
Фама, таксама Тамаш альбо Томас (Thomas ад арамейскага «блізнюк») — мужчынскае імя. У хрысціянскім імёнаслове імя Фама (Тамаш) суадносіцца перш за ўсё з апосталам Фамой. Акрамя яго, з раннехрысціянскіх святых у святцах згадваецца свяціцель Фама (Тамаш), патрыярх Канстантынопальскі, і некалькі святых, біяграфічных звестак аб якіх не захавалася, акрамя даты памінання.
Масальск
Маса́льск (Мосальск) — горад у Расіі, раённы цэнтр Масальскага раёна Калужскай вобласці.
Размешчаны на захадзе Калужскай вобласці, за 18 км ад аўтатрасы Масква—Рослаўль (А101), за 42 км ад чыгуначнай станцыі Барацінская, за 105 км на паўднёвы захад ад Калугі.