cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Польская літаратура
Найноўшы час
Канец XIX — пач. XX ст. адзначыўся прынцыповымі зменамі ў развіцці польскай літаратуры. Гэты перыяд вядомы пад назвай «». Актывізаваліся рэалістычныя тэндэнцыі і прыёмы псіхалагізацыі, побач з імі ў складаным узаемадзеянні развіваліся мадэрнісцкія плыні. Галоўнае месца заняла паэзія (Казімеж Тэтмаер,, Баляслаў Лесьмян). Аднавіў класіцыстычныя традыцыі Леапольд Стаф. Сацыяльнай завостранасцю і глыбокім пранікненнем у псіхалогію чалавека вылучыліся творы Стэфана Жаромскага. Пра разбуральныя ўплывы цывілізацыі, праблемы мастацтва і творцы пісаў. Тэма сялянства і сацыяльнага расслаення вёскі — галоўныя ў творчасці Уладзіслава Рэйманта, тэма рэвалюцыі — у творах, Зоф’і Налкоўскай. Драмы Станіслава Выспяньскага, адметныя метафарычнасцю і глыбінёй філасофскага абагульненняў, перапляценнем сімволікі, фантастыкі і рэальнасці.
Пасля атрымання Польшчай незалежнасці ў 1918 годзе ў яе літаратуры ішла вострая ідэалагічная барацьба. Частка пісьменнікаў выступала ў абарону новага ладу і імкнулася да актывізацыі сувязей з культурамі краін Заходняй Еўропы. Уплывала на літаратуру і каталіцтва. Аднак развіццё літаратуры вызначалі дэмакратычныя і рэалістычныя тэндэнцыі. У паэзіі 1920-х гг. адбывалася ідэйна-эстэтычная дыферэнцыяцыя. У абарону «класічных» традыцый пад лозунгам «паэзіі будзённасці» выступіла група «Скамандр» (Юльян Тувім,, ).
Авангардныя групоўкі прадстаўлены творчасцю, ,. Вакол часопіса «» («Рабочая культура») групаваліся прыхільнікі «пралетарскай культуры» (Уладзіслаў Бранеўскі, Бруна Ясенскі). У сацыяльна-палітычнай прозе з выкрывальнай накіраванасцю адлюстраваны складаныя праблемы пасляваеннага жыцця (раманы Стэфана Жаромскага, Зоф’і Налкоўскай, Анджэя Струга, ). У драмах Станіслава Ігнацыя Віткевіча назіраліся гратэскава-сатырычныя тэндэнцыі.
Адметная рыса літаратуры 1930-х гг. — росквіт рамана: сацыяльнага-псіхалагічнага (Марыя Дамброўская, Зоф’я Налкоўская), псіхалагічнага (М. Кунцэвіч, ), гістарычнага (, Ярослаў Івашкевіч, ), рэвалюцыйна-пралетарскага (, Леан Кручкоўскі). Развівалася проза «малога рэалізму» і дакументалізму. Блізкай да літаратуры натуралізму была група «» (1933—1937), прадстаўнікі якой паводле прынцыпаў «літаратуры факту» паказвалі жыццё пралетарыяту, сялянства, дэкласаванай часткі грамадства. Ідэі катастрафізму выявіліся ў творчасці Станіслава Ігнацыя Віткевіча, Юльяна Тувіма, Юльяна Пшыбася, Уладзіслава Бранеўскага, а таксама ў гратэскава-сатырычнай прозе прадстаўнікоў маладога пакалення (Вітальд Гамбровіч, Бруна Шульц). У драматургіі назіраліся тэндэнцыі сімвалізму і псіхалагізму (Ежы Шаняўскі, Зоф’я Налкоўская).
Другая сусветная вайна і пасляваенныя гады
У драматургіі пераважала «лагерная» і антыфашысцкая тэматыка (Леан Кручкоўскі, Тадэвуш Голуй, ), авангардная плынь прадстаўлена творамі Вітальда Гамбровіча, Ежы Шаняўскага. Пасля 1956 года пачаўся новы этап у развіцці польскай літаратуры: адчувалася яе большая адкрытасць, цікавасць да пытанняў этыкі, палітыкі, гістарычнай і сацыяльнай абумоўленасці асобы. Барацьба са стэрэатыпамі мыслення і ўвага да ўнутранага свету чалавека спрыялі росквіту жанру эсэ. Узмацнілася інтэлектуалізацыя прозы, яе мастацкае і жанравае абнаўленне (, Ярослаў Івашкевіч, Марыя Дамброўская). Багаццем фальклорна-алегарычных сродкаў адметныя творы, Веслава Мысліўскага, Э. Радлінскага. Да падзей Другой сусветнай вайны і яе трагічных вынікаў звярталіся, ,. Побач з творамі пра сучаснасць (Тадэвуш Канвіцкі) развіваецца гістарычны і гісторыка-біяграфічны раман, папулярная філасофская фантастыка Станіслава Лема. Пашырылася развіццё эксперыментальнай (авангарднай) прозы: навелы, раманы , , Ежы Анджаеўскага. Паэзія прадстаўлена новай тэматыкай і мастацкімі пошукамі (Чэслаў Мілаш, Ярослаў Івашкевіч, Тадэвуш Ружэвіч, Віслава Шымборская, Станіслаў Граховяк, Збігнеў Герберт). У драматургіі развіваецца рэалістычны (, Леан Кручкоўскі, Ярослаў Івашкевіч) і алегарычна-метафарычны (Славамір Мрожак, Вітальд Гамбровіч, Тадэвуш Ружэвіч, І. Ірадынскі) кірункі.
У галіне крытыкі выступаюць літаратуразнаўцы, , , , , Ю. Бахуж, М. Главінскі і інш.
Узаемасувязі з беларускай літаратурай
Польска-беларускія літаратурныя сувязі на працягу стагоддзяў вызначаліся агульнасцю лёсаў, блізкасцю моў і культуры беларускага і польскага народаў. Старажытнай беларускай мовай напісаны граматы польскага караля Уладзіслава II (Ягайлы), у т.л. князю Скіргайлу 1387 года. На старабеларускую мову перакладзены з лацінскага арыгінала Вісліцкі статут 1347 года. Ягелонскі ўніверсітэт у Кракаве — alma mater для многіх пакаленняў беларускай інтэлігенцыі (Францыск Скарына, Сымон Будны і інш.). У канцы XV стагоддзя ў Кракаве заснавана друкарня Швайпольта Фіёля, дзе выдаваліся кнігі кірыліцай, пераважна рэлігійнага зместу для праваслаўнага насельніцтва Беларусі і Украіны. 3 пачаткам кнігадрукавання ў XVI ст. на тэрыторыі Беларусі распаўсюдзіліся пераклады папулярнай літаратуры з латыні, чэшскай і нямецкай моў.
Пасля Люблінскай уніі 1569 года Польшча і Вялікае Княства Літоўскага, у складзе якога была Беларусь, аб’ядналіся ў федэратыўную дзяржаву — Рэч Паспалітую; пашырылася польская культура, а з сярэдзіны XVII ст. польская мова стала пануючай. У XVI—XVII стст. на беларускую мову перакладзены са шматлікімі паланізмамі польскія спісы «Александрыя», «Троя», «Гісторыя пра Атылу», польскія хронікі М. Бельскага, М. Стрыйкоўскага, «Аповесць пра Скандэрбега», «Вялікае зярцала», «Жыціі святых» Пятра Скаргі. У сваю чаргу з беларускай на польскую мову перакладзены статуты Вялікага Княства Літоўскага, беларуска-літоўскія хронікі і інш. творы. Беларускі паэт Андрэй Рымша — аўтар паэмы на польскай мове «Дзесяцігадовая аповесць ваенных спраў… Крыштофа Радзівіла» (1585), перакладаў з лацінскай на польскую мову. Ананімны гісторыка-мемуарны твор «Дзённік падзей, якія адносяцца да смутнага часу» напісаны беларускай мовай. 3 Беларуссю звязаны творы пісьменнікаў, якія жылі на Беларусі (Мацей Казімір Сарбеўскі, Ян Анджэй Морштын).
Аснову барока ў беларускай літаратуры закладваў Сімяон Полацкі, які развіваў традыцыі Каханоўскага, пісаў таксама вершы на польскай мове. 3 канца XVII ст. беларуская мова пачала выцясняцца з афіцыйнага ўжытку польскай і лацінскай, было забаронена беларускае кнігадрукаванне. Выкладанне ў Віленскай акадэміі і калегіумах Менска, Берасця, Полацка, Новагародка, Нясвіжа, Горадні і інш. беларускіх гарадоў вялося на лацінскай мове. Нешматлікія творы на беларускай мове ствараліся ананімна і распаўсюджваліся пераважна ў рукапісах («Прамова Мялешкі»).
У другой палове XVIII — пачатку XIX ст. асветніцкія ідэі праніклі і на Беларусь, дзе, як і ў Польшчы, асветнікі найперш выступілі супраць «сармацкага» абскурантызму, проціпаставіўшы яму ідэі ўсемагутнасці розуму. У шматмоўнай літаратуры Беларусі XVIII ст. польская мова займала адно з галоўных месцаў. Пад уплывам польскай рэлігійнай песні «Прыбеглі ў Віфлеем пастухі» напісаны парадыйны беларускі верш «Стары Восіп барадаты». XVIII стагоддзе — перыяд росту цікавасці да Беларусі, з ёю звязана жыццё і творчасць Францішка Князьніна, Францішка Карпінскага, Юльяна Нямцэвіча. У XIX ст. ў прагрэсіўнай літаратуры Беларусі і Польшчы паявіліся тыранаборчыя тэндэнцыі, узмацніўся пратэст супраць нацыянальнага прыгнёту.
На беларускую і польскую літаратуры паўплывала творчасць Адама Міцкевіча, Юльюша Славацкага, Юзафа Ігнацыя Крашэўскага. На аснове сабраных беларускіх песень Ян Чачот пісаў асветна-дыдактычныя вершы на беларускай мове. На скрыжаванні польскай і беларускай літаратур складвалася творчасць Яна Баршчэўскага, Аляксандра Рыпінскага, Уладзіслава Сыракомлі, Вінцэся Каратынскага і інш. Пад уплывам польскіх народна-вызваленчых ідэалаў узнікла першая падпольная беларуская газета «Мужыцкая праўда». Упершыню ў Польшчы надрукаваны зборнікі вершаў «Дудка беларуская» (1891) і «Смык беларускі» (1894) Францішка Багушэвіча. Беларуская тэматыка адлюстравана ў творах Элізы Ажэшкі, Марыі Канапніцкай. Сяброўскія адносіны звязвалі Вінцэнта Дуніна-Марцінкевіча і Юзафа Крашэўскага, Францішка Багушэвіча і Элізу Ажэшку, Янку Лучыну і Марыю Канапніцкую.
Рэвалюцыю 1905—1907 гадоў прагрэсіўныя дзеячы культуры тлумачылі як агульную справу народаў, якія ўзняліся на барацьбу. У развіцці беларускай літаратуры значную ролю адыграла пашырэнне ў Польшчы дзейнасці беларускіх кніжных выдавецтваў. На беларускай мове ў Кракаве апублікаваны творы Генрыка Сянкевіча, у Вільні — творы Элізы Ажэшкі. У беларускай газеце «Наша ніва» друкаваліся вершы Адама Міцкевіча, Марыі Канапніцкай і інш. Да перакладаў Адама Міцкевіча, Юльюша Славацкага, Марыі Канапніцкай, Уладзіслава Бранеўскага звяртаўся Янка Купала.
3 1929 года ў Менску пачаў працаваць Польскі дзяржаўны вандроўны тэатр БССР, з 1939 года ў Гродне — Дзяржаўны польскі тэатр БССР, Дзяржаўны польскі тэатр лялек БССР. У гэты перыяд значную ролю ва ўзмацненні польска-беларускіх літаратурных сувязей адыгралі часопіс «Sygnały» («Сігналы»), «» («Камэна»), «Ruch Słowiański» («Славянскі рух»), у якіх надрукаваны вершы Паўлюка Труса, Міхася Чарота, Язэпа Пушчы, Міхася Машары, Міхася Васілька і інш., артыкулы пра беларускую паэзію. У сваю чаргу польская рэвалюцыйная літаратура была шырока вядома на Беларусі, яе папулярызавалі і перакладалі Янка Купала, Юрка Гаўрук, Уладзімір Дубоўка, Максім Танк і інш. У 1929 годзе выдадзена анталогія польскай паэзіі «Мы ідзём» і зборнікі прозы «3 нашых прац». На Беларусі выходзілі перыядычныя выданні на польскай мове «Młot» («Молат»), «Orka» («Ворыва»), «Prawda» («Праўда») і «Prawda Polska» («Польская праўда»), «Sztandar Wolności» («Сцяг свабоды»). Польскія пісьменнікі выступілі супраць фашызму і палітыкі польскіх улад (Зоф’я Налкоўская). У аб’яднанні прагрэсіўных сіл вялікую ролю — адыграў Антыфашысцкі кангрэс дзеячаў культуры 1936 года. Якасна новы характар літаратурныя ўзаемасувязі беларускай і польскай літаратур набылі пасля 1945 года. Тэма Другой сусветнай вайны — адна з найбольш важных тэм братніх літаратур. На польскую мову перакладзены творы на ваенную тэматыку Міхася Лынькова, Васіля Быкава, Івана Шамякіна, Алеся Адамовіча, У. Калесніка, Янкі Брыля і інш. Класічная беларуская літаратура прадстаўлена асобнымі выданнямі выбранных твораў Янкі Купалы, Максіма Багдановіча, Міхася Лынькова, Васіля Быкава, Якуба Коласа, Кандрата Крапівы. На польскай мове выдадзены творы Янкі Брыля, Максіма Танка ў перакладах Яна Гушчы, Мацея Канановіча, Сакрата Яновіча, Эўгеніюша Кабаца, і інш. Польскай зямлі прысвяцілі свае творы Янка Купала, Цішка Гартны, Піліп Пестрак, Вера Вярба і інш.
Беларуская літаратура на польскай мове прадстаўлена і творамі Івана Мележа, Уладзіміра Караткевіча, Івана Пташнікава, Дануты Бічэль-Загнетавай і інш., анталогіямі беларускай паэзіі, апавяданняў, казак, кнігай «Беларускі фальклор» (1983). Сярод польскіх перакладчыкаў беларускай літаратуры Л. Рысінскі, Т. Хрусцялеўскі, А. Яворскі і інш. 3 даследаваннямі беларускай літаратуры выступаюць A. Баршчэўскі, Б. Белаказовіч, У. Монах, Ф. Няўважны, З. Скібінская-Харыла і інш. 3 1956 года працуюць кафедра беларускай філалогіі ў Варшаўскім універсітэце і беларусазнаўчы аддзел у Інстытуце славяназнаўства Польскай АН. Беларускі фальклор вывучаюць Ф. Сяліцкі, М. Чурак і інш.
Польская літаратура на беларускай мове прадстаўлена найбольш значнымі творамі Адама Міцкевіча, Цыпрыяна Норвіда, Юзафа Крашэўскага, Элізы Ажэшкі, Балеслава Пруса, Генрыка Сянкевіча, Яна Каспровіча, Леапольда Стафа, Стэфана Жаромскага, Баляслава Лесьмяна, Юльяна Тувіма, Ярослава Івашкевіча, Станіслава Лема, Славаміра Мрожака, Віславы Шымборскай і інш., анталогіямі — апавяданняў («Гэля будзе трактарысткай», 1955; «Ад Буга да Одры», 1969; «Сад», 1982), паэзіі («Сучасная польская паэзія», 1955; «Горад мільённы і мы», 1972), гумарыстычных і сатырычных твораў («Вясёлы калейдаскоп», 1979), народнай творчасці («Цудоўныя зярняты: Польскія народньм казкі», 1959; «Польскія народньм песні», 1962), зборніках «Далягляды», перыядычнага друку.
На беларускую мову творы польскіх пісьменнікаў перакладалі і перакладаюць Янка Брыль, Пятро Бітэль, Ядвіга Бяганская, Максім Валошка, Міхась Дубянецкі, Уладзімір Жылка, Анатоль Клышка, Ніна Мацяш, Міхась Машара, Алег Мінкін, Серж Мінскевіч, Барыс Сачанка, Язэп Семяжон, Васіль Сёмуха, Максім Танк і інш. Даследавалі польскую літаратуру і яе сувязі з беларускай Алег Лойка («Адам Міцкевіч і беларуская літаратура», 1959), Міхась Ларчанка («Славянская супольнасць», 1963), Адам Мальдзіс («Творчае пабрацімства», 1966; «На скрыжаванні славянскіх традыцый», 1980), Навум Перкін («У сям’і братніх літаратур», 1967), Валянціна Гапава («Эліза Ажэшка», 1969; «Зменлівае і спрадвечнае», 1975), І. Саламевіч («Міхал Федароўскі», 1972), Уладзімір Казбярук («Ступені росту», 1974), Кастусь Цвірка («Слова пра Сыракомлю», 1975), С. Мусіенка («Творчасць Зоф’і Налкоўскай», 1989), Уладзімір Мархель («Лірнік вясковы», 1983; «Крыніцы памяці», 1990; «Прадвесце», 1991; «Ты як здароўе…»: Адам Міцкевіч і тэндэнцыі адраджэння беларускай літаратуры", 1998) і інш.
У 1989 у Гродзенскім універсітэце адкрыта кафедра польскай філалогіі. Выдадзены зборнікі навуковых прац «Узаемадзеянне літаратур і моў», «Польская мова і літаратура ў кантэксце славянскіх культур» (абодва 1995).
NGC 5820
NGC 5820 (іншыя абазначэнні — UGC 9642, MCG 9-25-1, ZWG 273.38, ZWG 274.4, ARP 136, PGC 53511) — лінзападобная галактыка (S0) ў сузор’і Валапас.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Роса Радам
«Роса» (Rosa) — польскі прафесійны баскетбольны клуб з горада Радам. Клуб быў створаны ў 2003 годзе. У вышэйшай лізе дэбютаваў у 2012 годзе.
Цзы (тытул)
Цзы (子, піньінь: zǐ) — спадчынны ў старажытным Кітаі. Сімвалам улады быў яшмавы пярсцёнак.
Роса Радам
Дасягненні
Чэмпіянат Польшчы:
Цзы (тытул)
Прыблізна адпавядае еўрапейскаму тытулу «віконт».
Роса Радам
Дасягненні
Кубак Польшчы:
Цзы (тытул)
У часы дынастыі Чжоу быў чацвёртым з пяці рангаў знатнасці (чжухоу): гун, хоу, бо, цзы, нань. Гэтыя пяць тытулаў насілі валадарныя князі.
Роса Радам
Дасягненні
Суперкубак Польшчы:
Цзы (тытул)
У адпаведнасці з тытулам, асобе вылучаўся зямельны надзел. Надзел для цзы быў квадрат з бокам у 50 лі (28,8 км).
Васіліса Гальшанская
Васіліса Гальшанская (пам. да 25 жніўня 1484) — вялікалітоўская князёўна з роду Гальшанскіх.
Біяграфія
Васіліса была старэйшай дачкой Андрэя і Аляксандры Гальшанскай (Друцкай), сястрой Соф’і і Марыі. Выйшла замуж за князя Івана Бельскага ў лютым 1422 г. Потым паўторна пабралася шлюбам з князем Міхаілам Сямёнавічам. Князь з жонкай фундавалі царкву ў Бельску-Падляшскім, як пра гэта было запісана ў 1637 г. у рэвізіі царквы Бельскіх, дзе потым княгіня была пахавана.
Яна нарадзіла першаму мужу чатырох сыноў: Івана, Януша, Фёдара i Сямёна i некалькі дачок.
Пачайна (станцыя метро)
«Пачайна» (Поча́йна, ) — 20-я станцыя Кіеўскага метрапалітэна. Размешчана на Абалонска-Тэрэмкоўскай лініі паміж станцыямі Абалонь і Тараса Шаўчэнкі. Адчынена 19 снежня 1980 года.
Рэжым працы
Адпраўленне першага цягніка ў напрамку:
ст. «Герояў Дняпра» — 05:57
ст. «Тэрэмкы» — 05:39
Адпраўленне апошняга цягніка ў напрамку:
ст. «Герояў Дняпра» — 0:27
ст. «Тэрэмкы» — 0:11
Гранавэ (Вэрхнёдніпроўскі раён)
Гранавэ (Гранове) — вёска ў Вэрхнёдніпроўскім раёне Днепрапятроўскай вобласці Украіны.
Альберт Швейцэр
Альберт Швейцэр (ням. Albert Schweitzer;, Кайзерсберг, Верхні Эльзас — , ) — нямецкі тэолаг, філосаф, музыкант і ўрач, лаўрэат Нобелеўскай прэміі міру (1952).
Біяграфія
Вучыўся ў Страсбургскім (1893-98, 1905-08) і Парыжскім (1898-99) універсітэтах. У 1903-05 кіраўнік семінарыі Св. Фамы ў Страсбургу. У 1913 заснаваў першую ў Экватарыяльнай Афрыцы бальніцу для мясцовага насельніцтва (г. Ламбарэне, Габон), дзе працаваў (з перапынкамі) да канца жыцця.
Выступаў з арганнымі канцэртамі ў Германіі, Швецыі, Вялікабрытаніі і іншых еўрапейскіх краінах, вылучаўся віртуознай тэхнікай і глыбокім разуменнем прыроды арганнай музыкі, найперш твораў І. С. Баха. У працы «І. С. Бах» (1908) імкнуўся ацаніць яго творчасць з новых эстэтычных пазіцый. Даследаваў гісторыю аргана.
У цэнтры яго філасофскіх поглядаў — праблема ўзаемадзеяння чалавека з божым і зямным светам. Прааналізаваўшы гісторыю рэлігій свету, прыйшоў да высновы, што хрысціянства — адзінае вучэнне, якое спалучае ў сабе разуменне недасканаласці зямнога і імкненне да пераўтварэння свету ў адпаведнасці з божай задумай. Асноўную перавагу хрысціянскага вучэння бачыў у яго этычнай накіраванасці, якую лічыў асновай найвышэйшага тыпу духоўнасці («Хрысціянства і сусветныя рэлігіі», 1924). На яго думку, у аснове сапраўднай этыкі ляжыць прынцып «глыбокай пашаны да жыцця». Лічыў, што ў аснове жыццесцвярджальнага светапогляду ляжьшь «перажыванне» свету, а не яго пазнанне, што рацыяналізм і веды прыводзяць да песімізму. Паводле Альберта Швейцэра, еўрапейская культура знаходзіцца ў глыбокім заняпадзе, што выяўляецца ў панаванні матэрыяльнага над духоўным, грамадства над індывідуумам і абумоўліваецца крызісам еўрапейскага светапогляду. Сцвярджаў, што выратаваць культуру можа толькі стварэнне па-філасофску абгрунтаванага светапогляду, які б спалучаў у сабе аптымізм і этыку «пашаны да жыцця» і быў накіраваны на духоўна-маральнае ўдасканаленне чалавека і грамадства («Культура і этыка», 1923). Аўтар прац «Тайна месіянізму і пакуты: Нарыс жыцця Хрыста» (1901), «Містыка апостала Паўла» (1930), «Праблема свету ў сучасным свеце» (1954), «Гуманнасць» (апубл. 1966) і інш.
Доктар філасофіі (1899), тэалогіі (1900), медыцыны (1913). Ганаровы доктар шэрагу еўрапейскіх і амерыканскіх універсітэтаў.
Сірша Ронан
Сірша У́на Ро́нан (Saoirse Ronan 'Saoirse Una Ronan; нар. 12 красавіка 1994, Нью-Ёрк, штат Нью-Ёрк, ЗША) — ірландская і амерыканская актрыса. Лаўрэат прэміі «Залаты глобус» (2018) і Critics’ Choice Award (2010), пяціразовы намінант на прэмію BAFTA, чатырохразовы намінант на прэмію Амерыканскай Гільдыі кінаакцёраў.
Джаакіна Альберціні
Джаакіна Альберціні (Albertini,, Пезара — , Варшава) — кампазітар, аўтар опер. У 1781-84 быў першым дырэктарам капэлы Радзівілаў у Нясвіжы і Варшаве.
Біяграфія
У 1786 годзе ён прыехаў у Рым, дзе выкладаў спевы, і ў той жа час ён быў на службе ў князя Станіслава Панятоўскага. Альберціні аўтар шэрагу вядомых п’ес, асабліва ў Рыме і Польшчы. Яго опера «Дон Жуан», лібрэта для якой было адначасова напісана па польскай і італьянскай мовах, стала адной з першых опер, праспяваных на польскай.
Музыкант дзейнічаў у розных еўрапейскіх гарадах. Некаторы час працаваў у Нясвіжы, кіраваў аркестрам падчас прэм’еры «Агаткі» Я. Голанда ў 1784 годзе. У 1804 годзе вярнуўся ў Варшаву.
Памёр у 1812 годзе.
Творчасць
Са шматлікіх музычна-сцэнічных твораў Альберціні захавалася толькі опера «Дон-Жуан» (яе партытура знаходзіцца ў Фларэнцыі, польскамоўнае лібрэта В. Багуслаўскага — у Кракаве). Прэм’ера оперы адбылася ў Варшаўскім нацыянальным тэатры ў 1783 г. і мела вялікі поспех у публікі. У 1786 г. «Дон-Жуан» быў пастаўлены ў Вільні, а ў 1789 г. ён ішоў тут побач з аднайменнай операй В. А. Моцарта. У 1815—1817 гг. «Дон-Жуана» ўбачылі жыхары Каліша і Познані, дзе атрымаў шмат хвалебных водгукаў. Поспех оперы забяспечыла, як лічаць даследчыкі, перш за ўсё музыка, шчодрасць і прыгажосць меладыйнага матэрыялу, у якім знайшоў увасабленне стыль bel canto. Аўтар выкарыстаў таксама перадрамантычныя сродкі выразнасці, асабліва ў інтрадукцыі, якая малюе карціну буры, і ў фінальным эпізодзе.
З сімфанічных твораў Джаакіна Альберціні ўдалося выявіць Сімфонію Dis (Es)-dur, партыі якой захаваліся ў Бібліятэцы дамініканцаў у Кракаве. Гэты твор напісаны ў традыцыях раннекласічных камерных сімфоній для невялікага аркестра, у склад якога ўваходзілі струнныя, габоі і валторны. Ён мае тры часткі: энергічнае, упэўненае, з дакладна-графічным малюнкам Allegro, лірычнае, з мякка-акруглымі контурамі Andante і імкліва-бурлівае, нястрымна-рухомае Presto. У сваім чаргаванні яны ўтвараюць тыповы для класіцысцкіх камерных сімфоній вобраз паўнаты і бязвоблачнасці існавання, непарушнай гарманічнасці свету.
Бо (тытул)
Бо (伯, піньінь: bó) — спадчынны ў старажытным Кітаі. Сімвалам улады было нефрытавае жазло.
Прыблізна адпавядае еўрапейскаму тытулу «граф».
Падчас дынастыі Чжоу быў трэцім з пяці рангаў знатнасці: гун, хоу, бо, цзы, нань.
Сістэма Кронквіста
Сістэма Кронквіста (Cronquist system) — кветкавых раслін, распрацаваная амерыканскім батанікам  (1919—1992) у яго двух навуковых працах «Адзіная сістэма класіфікацыі кветкавых раслін» («An Integrated System of Classification of Flowering Plants»), 1981 і «Эвалюцыя і класіфікацыя кветкавых раслін» («The Evolution and Classification of Flowering Plants»), першае выданне — 1968, другое — 1988.
Сістэма Кронквіста змясціла ўсе кветкавыя расліны ў два асноўных класы: Аднадольныя і Двухдольныя. Парадкі былі разбітыя на падкласы.
Гэтая сістэма да гэтага часу шырока выкарыстоўваецца ў свеце, як у першапачатковым выглядзе, так і больш адаптаваным. Аднак многія батанікі з нядаўняга часу сталі спасылацца на больш познюю сістэму класіфікацыі і яе наступную версію.
У кнізе «Адзіная сістэма класіфікацыі кветкавых раслін» 1981 пералічана 321 сямейства раслін, разбітых на 64 парадкі.
Дзідэнкавэ
Дзідэнкавэ (Діденкове) — вёска ў Вэрхнёдніпроўскім раёне Днепрапятроўскай вобласці Украіны.
Калерэ
Калерэ (Colere) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Ламбардыя, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Бергама.
Насельніцтва складае 1143 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 64 чал./км². Займае плошчу 18 км². Паштовы індэкс — 24020. Тэлефонны код — 0346.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы San Bartolomeo Apostolo.
Лявонавічы (Вілейскі раён)
Ляво́навічы (, Леоновичи) — вёска ў Вілейскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Крывасельскага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1945 гадах вёска ў складзе Польскай Рэспублікі, Віленскага ваяводства, Вілейскага павета, гміны Касцяневічы.
Да 18 мая 1959 года вёска ўваходзіла ў склад Рэчкаўскага сельсавета, да 28 мая 2013 года — у склад Касцяневіцкага сельсавета.
Вышэйшая школа прадпрымальніцтва і адміністрацыі ў Любліне
Вышэйшая школа прадпрымальніцтва і адміністрацыі ў Любліне (Wyższa Szkoła Przedsiębiorczości i Administracji w Lublinie) — польская прыватная вышэйшая навучальная ўстанова, якая знаходзіцца ў Любліне.
Агульная характарыстыка
Вышэйшая школа прадпрымальніцтва і адміністрацыі была створана ў Любліне 18 жніўня 1998 года рашэннем міністра народнай адукацыі Польшчы. Яна занесеная ў рэестр недзяржаўных ВНУ Польшчы пад нумарам 144. У цяперашні час школа навучае студэнтаў на студыях першай і другой ступені і па праграмам паслядыпломнай адукацыі. З верасня 2010 года ў структуры школы дзейнічаюць два факультэты: факультэт тэхнічных навук і факультэт сацыяльных і гуманітарных навук, якія ажыццяўляюць навучанне па 12 спецыяльнасцям першага і другога ўзроўняў вышэйшай адукацыі.
Альберта Буры
Альберта Буры (Alberto Burri;, Чыта-дзі-Кастэла, Італія — , Ніца) — італьянскі мастак.
Біяграфія
Альберта Буры нарадзіўся ў 1915 годзе ў Чыта-дзі-Кастэла. Яго бацька, П’етра Буры, быў вінагандляром, а яго маці, Караліна Тарэгіяні, настаўніцай пачатковай школы. Атрымаў медыцынскую адукацыю ва Універсітэце Перуджы, быў ваенным урачом падчас Другой сусветнай вайны. Пасля ўзяцця ў палон падчас службы ў італьянскім войску ў Паўночнай Афрыцы, знаходзіўся ў Херэфардзе, Тэхас. Будучы ваеннапалонным, у 1944, пачаў займацца жывапісам. Трагічная смерць яго малодшага брата Віторыа ў 1943 годзе аказала на яго моцны ўплыў. Пасля вызвалення ў 1945 годзе Буры пераехаў у Рым, яго першая персанальная выстава прайшла ў Galleria La Margherita у 1947 годзе. Апроч жывапісу, Буры займаўся сцэнічным афармленнем Ла Скала і іншых тэатраў. Мастак быў узнагароджаны італьянскім ордэнам за заслугі ў 1994 годзе.
NGC 5821
NGC 5821 (іншыя абазначэнні — UGC 9648, MCG 9-25-2, ZWG 273.39, ZWG 274.5, PGC 53532) — галактыка ў сузор’і Валапас.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Гофбург
Го́фбург — рэзідэнцыі дынастыі Габсбургаў, якія ёсць у Вене ды Інсбруку.
Ленакс Льюіс
Ленакс Клаўдыус Льюіс (анг. Lennox Claudius Lewis; 2 верасня 1965 г., Вест Хэм, Вялікабрытанія) — канадскі і брытанскі баксёр-прафесіянал, які выступаў у цяжкай вагавой катэгорыі. Алімпійскі чэмпіён 1988 г. у суперцяжкай вазе (у складзе зборнай Канады). Чэмпіён свету ў цяжкай (версія WBC, 1993—1994, 1997—2001 і 2001—2003; версія IBF, 1999—2001 і 2001—2002; версія WBA, 1999) вагавой катэгорыі.
Яранск
Яранск (Яранск) — горад (з 1780 года) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Яранскага раёна Кіраўскай вобласці.
Геаграфія
Горад размешчаны на рацэ Ярань (басейн Вяткі), за 180 км на паўднёвы захад ад Кірава.
Гісторыя
Заснаваны ў 1584 годзе.
Эканоміка
Рамонтна-механічны завод. Прадпрыемствы мукамольнай (камбінаты хлеба- і малакапрадуктаў), харчасмакавай (лікёрагарэлачны і спіртавы заводы і інш.), дрэваапрацоўчай і лёгкай (філіял швейнай фабрыкі «Світанак») прамысловасці.
Рыначная плошча Хельсінкі
Рыначная плошча ці Гандлёвая плошча (фін. Kauppatori, швед. Salutorget) — самае шматлюднае месца ў Хельсінкі. Знаходзіцца акурат на беразе мора. З яе адплываюць паромы на Суаменліну. На плошчу выходзіць фасад прэзідэнцкага палаца і парк Эспланады. Славіцца сваім рыбным кірмашом.
Сярод славутасцяў плошчы — бронзавы фантан і абеліск Імператрыцы з двухгаловым арлом. Ён быў усталяваны ў гонар візіту ў Гельсінгфорс імператрыцы Аляксандры Фёдараўны ў 1835 годзе. Пасля набыцця Фінляндыяй незалежнасці знесены, але адноўлены ў 1971 годзе па просьбе гараджан.
Аляксей Аляксандравіч Пецярбуржцаў
Біяграфія
Член Саюза архітэктараў СССР з 1975 года. Член КПСС з 1982 года.
Творчасць
Асноўныя працы (у аўтарскім калектыве): будынак фізіка-тэхнічнага інстытута АН БССР (1974), ПДП навукова-вытворчай зоны Акадэмгарадка АН БССР, гасзона Вышэйшай школы міліцыі ў раёне Дражні, рэканструкцыя жылых дамоў № 4 і 6 па вул. Варвашэні (1979), навучальны корпус Вышэйшай школы МУС СССР (1981) у Мінску, кафэ-сталовая ў пасёлку Сосны (1980).
Таццяна Аляксандраўна Піпкіна
Таццяна Аляксандраўна Пі́пкіна (, Менск) — беларускі архітэктар.
Біяграфія
Скончыла ў 1960 годзе БПІ. З 1960 г. — архітэктар, старэйшы архітэктар, кіраўнік групы архітэктараў у Віцебскграмадзянпраекце.
Член Саюза архітэктараў СССР з 1963 года. Пражывала ў Віцебску.
Творчасць
Асноўныя работы: праект планіроўкі і забудовы пасёлка Акцябрскі саўгаса «Сялюты» Віцебскага раёна (1970, у сааўтарстве; прэмія Савета міністраў БССР 1976), забудова вёсак Пальмінка Гарадоцкага раёна, Копці і Ноўка Віцебскага раёна, Мікіціха Шумілінскага раёна, Дом культуры ў пасёлку Копці, школы ў пасёлку Акцябрская (1976, у аўтарскім калектыве), Копці (1977), Браславе (1986).
Узнагароды
Прэмія Савета Міністраў СССР (1976, у аўтарскім калектыве).
Макс Бурхарц
У 1906—1908 гадах вучыўся ў Дзюсельдорфе, Берліне і Мюнхене. Пасля 1918 года працаваў разам з Кандзінскім, Швітэрсам і Клее. З 1926 года выкладаў у Школе Фолькванг у Эсэне. Творчасць Бурхарца знаходзіцца паміж абстракцыянізмам і канструктывізмам.
Спіс аб’ектаў PGC (893001—894000)
Гэта спіс аб'ектаў Спіс аб'ектаў PGC (893001—894000)
Дзідавэ
Дзідавэ (Дідове) — вёска ў Вэрхнёдніпроўскім раёне Днепрапятроўскай вобласці Украіны.
Крыжовыя паходы
Крыжо́выя пахо́ды — агульная назва ваенна-палітычных кампаній, якія праводзіліся заходнееўрапейскімі феадаламі ў XI—XV стагоддзях пад рэлігійнымі лозунгамі з санкцыі папскага прастолу. У вузкім сэнсе — серыя такіх паходаў на Блізкі Усход (1096—1270; прынята разлічаць 8 крыжовых паходаў) пачаткова з мэтай вызвалення тэрыторый, на якіх узнікла хрысціянства, з-пад улады «няверных», а фактычна і ў інтарэсах феадалаў Заходняй Еўропы, якія імкнуліся да набыцця новых земляў і прыгонных, новых прадметаў раскошы, і ў інтарэсах эканамічна развітых гарадоў Паўночнай Італіі, якія ўступілі ў фазу перадкапіталістычнага развіцця і былі зацікаўлены ў развіцці гандлёвых сувязяў з краінамі Усходу. Перад пачаткам першага крыжовага паходу, на саборы ў горадзе Клермон (Францыя), у 1095 годзе, яго ўдзельнікі пакляліся вызваліць гроб гасподні ў Іерусаліме, у знак чаго нашылі на сваіх строях чырвоны крыж, адкуль паходзіць назва ўдзельнікаў усіх крыжовых паходаў — крыжакі. Папы дакляравалі ім адпушчэнне ўсіх грахоў, здзейсненых пад час крыжовых паходаў. Найбольш важныя з паходаў на Блізкі Усход: першы (1096—1099), самы паспяховы, у ходзе якога былі адваяваны ў мусульман Палесціна з Іерусалімам (ізноў страчаны хрысціянамі ў 1187 годзе), Сірыя і частка Малой Азіі і створаныя першыя дзяржавы крыжакоў; і чацверты (1202—1204), які скончыўся разгромам і разрабаваннем Канстанцінопаля і стварэннем крыжацкіх дзяржаў на тэрыторыі Візантыйскай імперыі. З падзеннем крэпасці Ака (1291) крыжакі страцілі ўсе іх тэрытарыяльныя набыткі на Блізкім Усходзе, апроч астравоў Усходняга Міжземнамор’я, захопленых асманамі ў XVI стагоддзі. Нягледзячы на заваёўнічы і рабаўніцкі характар гэтых крыжовых паходаў і іх канчатковую няўдачу, яны паспрыялі паскарэнню эканамічнага і сацыяльнага развіцця краін Заходняй Еўропы, ідэйнай і культурнай кансалідацыі еўрапейскіх народаў, мадэрнізацыі іх побыту і светапогляду, азнаёмілі еўрапейцаў з навуковымі і тэхнічнымі дасягненнямі мусульманскіх краін, а таксама старажытнагрэчаскай спадчынай.
Першы крыжовы паход
Першы крыжовы паход быў аб’яўлены Папам Рымскім Урбанам II (1095) з мэтай адваявання свяшчэннага горада Іерусаліма і Свяшчэнай Зямлі ў масульман. Пачынаўся як заклік аб дапамозе, і хутка ператварыўся план заваёўвання тэрыторый Блізкага ўсходу. Рыцары і сяляне, ад розных краін Заходняй Еўропы, адправіліся ў паход да Іерусаліма. У 1099 г. горад быў узяты, на яго падставе крыжаносцы ўтварылі дзяржаву Іерусалімскае каралеўства. Паход паказаў моц аб’яднанай Еўропы і стаў адзіным паходам, у адрозненні ад астатніх, які выканаў усе пастаўленыя мэты. Папства разглядала паход, як сродак навязвання каталіцызма, ператвараючы вайну ў хрысціянскую місію.
Першы крыжовы паход паспрыяў утварэнню дзяржаў-крыжакоў у Палесціне і Сірыі: Эдэскае графства, Антыёхскае княства, Іерусалімскае каралеўства і Графства Трыпалі. У Заходняй Еўропе ўдзельнікі паходу лічыліся за героеў. З цягам часу даўленне на масульман з боку крыжаносцаў і Візантыі аслабла. Первапачатковая палітычная няўстойлівасць вымушала ісламскія дзяржавы абараняцца ад агрэсіўных лацінскіх дзяржаў. Адносіны паміж імі заставаліся цяжкімі яшчэ на працягу некалькіх дзесяцігоддзяў, але Сірыя і Егіпет не збіраліся мірыцца з паражэннем ад крыжакоў, яны аб’ядналіся і пад кіраўніцтвам Саладзіна вярнулі сабе Іерусалім, што стала прычынай да наступных крыжовых паходаў.
Другі крыжовы паход
Пачаты (1147—1149) ў адказ на захоп мусульманамі Эдэскага Графства, быў абвешчаны рымскім папай Яўгенам III, і быў першы з крыжовых паходаў, які ўзначальвалі кіраўнікі дзяржаў, а менавіта Людовік VII ад Францыі і Конрад III ад Германіі. Яшчэ ў Еўропе, войска падзялілася на дзве часткі, мінуўшы Візантыю і аказаўшыся ў Малой Азіі, яно было разбіта паасобку сельджукамі. Людовік і Конрад і астаткі іх войскаў дасягнулі Іерусаліма і ў 1148 г., удзельнічалі ў безвыніковым нападзе на Дамаск. Крыжовы паход на ўсходзе быў няўдалы для ўдзельнікаў еўрапейскай кампаніі і вялікай перамогай для мусульман. Гэта ў канчатковым выніку прывяло да падзення Іерусаліма і пачатку трэцяга крыжовага паходу ў канцы 12-ага ст. Тым часам, ва Усходняй Еўропе, пачаўся першы з Паўночных крыжовых паходаў з мэтай гвалтоўнага хрышчэня язычніцкіх плямён.
Страта Іерусаліма
Саладзін (уласна Салах-ад-дзін Юсуф ібн-Аюб) па смерці халіфа правіў краінай неабмежавана, прызнаючы толькі намінальна вярхоўную ўладу атабека Нур ад-Дзіна. Па смерці апошняга (1174) Саладзін падпарадкаваў сабе Дамаск, усю мусульманскую Сірыю, большую частку Месапатаміі і прыняў тытул султана.
У гэты час ва Іерусаліме правілаў малады кароль Балдуін IV. Нягледзячы на цяжкую хваробу — праказу — ён паспеў паказаць сябе мудрым і дальнабачным палкаводцам і дыпламатам. Пры ім усталявалася некаторая раўнавага паміж Іерусалімам і Дамаскам. І Балдуін, і Саладзін стараліся пазбягаць рашучых бітваў. Аднак, прадбачачы хуткую смерць караля, пры двары Балдуіна нарасталі інтрыгі магутных баронаў, самымі ўплывовымі з якіх былі Гі дэ Лузіньян і Рэно дэ Шатыльён. Яны прадстаўлялі радыкальную партыю, якая патрабавала абавязкова скончыць з Саладзінам. Шатыльён, акрамя таго, бясчынстваваў на караванных шляхах ў ваколіцах свайго апірышча Керака Мааўскага.
У 1185 годзе Балдуін памёр. Гі дэ Лузіньян ажаніўся з ягой сястрой Сібілай і стаў каралём Іерусаліма. Цяпер пры садзейнічанні Рэно дэ Шатыльёна ён пачаў адкрыта правацыраваць Саладзіна на генеральную бітву. Апошняй кропляй, якая перапоўніла чашу цярпення Саладзіна, стаў напад Рэно на караван, у якім ехала сястра Саладзіна. Гэта прывяло да абвастрэння адносін і пераходу мусульман у наступ.
У ліпені 1187 года Саладзін ўзяў Тыверыяду і нанёс хрысціянам, якія занялі вышыні Хатына (каля Тыверыяды), страшную паразу.
Кароль Іерусалімскі Гі дэ Лузіньян, яго брат Амарыі, Рэно дэ Шатыльён і мноства рыцараў патрапілі ў палон. Саладзін авалодаў затым Акрай, Бейрутам, Сідонам, Кесарыяй, Аскалонам і іншымі гарадамі. 2 кастрычніка 1187 года яго войскі ўступілі ў Іерусалім. Толькі пад Цірам, які абараняў Конрад Манферацкі, Саладзін пацярпеў няўдачу. Ва ўладзе крыжакоў засталіся толькі Цір, Трыпалі і Антыёхія. Між тым кароль Гі, вызваліўшыся з палону, рушыў на заваёву Акры. Поспехі Саладзіна выклікалі новы рух на Захадзе, які прывёў да 3-га вялікага крыжовага пахода. Перш іншых рушылі флаты ламбардцаў, тасканцаў і генуэзцаў. Імператар Фрыдрых I Барбароса павёў вялікую армію. Паміж крыжакамі і грэкамі не абышлося і цяпер без варожых дзеянняў: грэкі нават заключылі саюз з Саладзінам.
Трэці крыжовы паход
Паход закончыўся падпісаннем мірнага пагаднення з Саладзінам, паводле якого Іерусалім застаўся пад кантролем арабаў, з правам наведвання яго еўрапейскімі паломнікамі. Адзіным з поспехаў было заваяванне Кіпру, які быў проданы тампліерам.
Чацвёрты крыжовы паход
Арганізаваны супраць Егіпту (1201—1204), каб пазбавіць Святую зямлю ад мусульманскай пагрозы.
Венецыя, якая мусіла вылучыць свае караблі дзеля транспартавання войскаў, баялася за свае наладжаныя трывалыя гандлёвыя сувязі з Егіптам, і яго спусташэнне прынесла б ёй вялікія страты, прытым, што на той час Канстанцінопаль з’яўляўся яе галоўным гандлёвым канкурэнтам. Таму венецыянцы, калі перавозілі рыцараў на сваіх караблях, прапанавалі ім адправіцца ў Канстанцінопаль.
У 1204 г. крыжаносцы ўзялі Канстанцінопаль. Падчас штурму і рабавання былі беззваротна страчаныя найвялікшыя каштоўнасці сусветнай культуры, таму што пачынаючы з падзення Рымскай імперыі менавіта Канстанцінопаль з’яўляўся адзіным злучальным звяном паміж культурай антычнасці і сучаснасцю, а пасля галоўным культурным цэнтрам хрысціянства. Тэрыторыі Візантыйскай імперыі былі падзелены паміж еўрапейскімі феадаламі на некалькі дзяржаў, у т.л. Лацінская імперыя, якая праіснавала да 1261 г., калі грэкі вярнулі сабе Канстанцінопаль.
Такім чынам, замест збавення Святой зямлі ад пагрозы з боку мусульман, гэты крыжовы паход з’явіўся каталізатарам пашырэння мусульманскага ўплыву ў Міжземнамор’і, таму што Візантыя з’яўлялася наймацнейшым фактарам, які стрымліваў іх.
Крыжовы паход дзяцей
У 1212 годзе адбыўся так званы Крыжовы паход дзяцей, экспедыцыя пад правадырствам юнага празорцы па імені Стэфан, які ўдыхнуў ў французскіх і нямецкіх дзяцей веру ў тое, што з яго дапамогай, як бедныя і адданыя слугі Госпада, яны змогуць вярнуць хрысціянству Іерусалім. Дзеці адправіліся на поўдзень Еўропы, але многія з іх не дасягнулі нават берагоў Міжземнага мора, а загінулі ў дарозе. Некаторыя гісторыкі лічаць, што Крыжовы паход дзяцей быў правакацыяй, наладжанай рабагандлярамі з мэтай прадаць удзельнікаў паходу ў рабства.
У маі 1212 года, калі нямецкае народнае войска прайшло праз Кёльн, у яго шэрагах налічвалася каля дваццаці пяці тысяч дзяцей і падлеткаў, якія накіроўваюцца ў Італію, каб адтуль морам дасягнуць Палесціны. У хроніках XIII стагоддзя больш за пяцьдзясят разоў згадваецца гэты паход, які атрымаў назву «крыжовага паходу дзяцей».
Крыжакі селі ў Марселі на караблі і часткай загінулі ад буры, часткай ж, як кажуць, дзяцей прадалі ў Егіпет у рабства. Падобны рух ахапіў і Германію, дзе хлопчык Мікалай сабраў натоўп дзяцей прыкладна ў 20 тысяч чалавек. Большая частка іх загінула або рассеялася па дарозе (асабліва шмат загінула іх у Альпах), але некаторыя дайшлі да Брындызі, адкуль павінны былі вярнуцца; большая частка іх таксама загінула. Між тым, на новы заклік Інакенція III адгукнуліся англійскі кароль Ян, венгерскі кароль Андраш і, нарэшце, Фрыдрых II Гогенштаўфен, які прыняў крыж у ліпені 1215 года. Пачатак крыжовага паходу прызначанае было на 1 чэрвеня 1217 года.
Пяты крыжовы паход
Справа Інакенція III (пам. у ліпені 1216 года) працягваў Ганорый III. Хоць Фрыдрых II адклаў паход, а Ян Англійскі памёр, усё ж такі ў 1217 годзе ў Святую зямлю адправіліся значныя атрады крыжакоў, з Андрэем Венгерскім, герцагам Леапольдам VI Аўстрыйскім і Атонам Меранскім на чале; гэта быў 5-ы крыжовы паход. Ваенныя дзеянні ішлі млява, і ў 1218 годзе кароль Андрэй вярнуўся дадому. Неўзабаве ў Святую зямлю прыбылі новыя атрады крыжакоў, пад правадырствам Георга Відскага і Вільгельма Галандскага (на шляху частка іх дапамагала хрысціянам ў барацьбе з маўрамі ў Партугаліі). Крыжакі вырашылі напасці на Егіпет, які быў у той час галоўным цэнтрам мусульманскай магутнасці ў Пярэдняй Азіі. Сын аль-Адыля, аль-Каміль (аль-Адыль памёр у 1218 годзе), прапанаваў надзвычай выгадны мір: ён згаджаўся нават на вяртанне Іерусаліма хрысціянам. Гэта прапанова была адпрэчана крыжакамі. У лістападзе 1219 года, пасля больш чым гадавой аблогі, крыжакі ўзялі Даміету. Выдаленне з лагера крыжакоў Леапольда і караля Іаана Брыенскага збольшага было кампенсавана прыбыццём у Егіпет Людвіга Баварскага з немцамі. Частка крыжакоў, перакананая папскім легатам Пелагіем, рушыла да Мансура, але паход скончыўся поўнай няўдачай, і крыжакі заключылі ў 1221 годзе з аль-Камілей мір, паводле якога атрымалі свабоднае адступленне, але абавязаліся ачысціць Даміету і наогул Егіпет. Між тым з Іалантай, дачкой Марыі Ерусалімскай і Яна Брыенскага, ажаніўся Фрыдрых II Гогенштаўфен. Ён абавязаўся перад Папам пачаць крыжовы паход.
Шосты крыжовы паход
Фрыдрых ў жніўні 1227 года сапраўды адправіў у Сірію флот з герцагам Генрыхам Лімбургскім на чале; у верасні ён адплыў і сам, але павінен быў неўзабаве вярнуцца на бераг, з прычыны сур’ёзнай хваробы. Ландграф Людвіг Цюрынгенскі, які прыняў удзел у гэтым крыжовым паходзе, памёр амаль адразу пасля высадкі ў Атранта. Папа Рыгор IX не прыняў да ўвагі тлумачэнняў Фрыдрыха і учыніў над ім адлучэнне за тое, што ён не выканаў у прызначаны тэрмін свайго зароку. Пачалася вельмі шкодная для інтарэсаў Святой зямлі барацьба паміж імператарам і папай. У чэрвені 1228 года Фрыдрых нарэшце адплыў у Сірыю (6-ы крыжовы паход), але гэта не пагадніла з ім папу: Рыгор казаў, што Фрыдрых (усе яшчэ адлучаны) едзе ў Святую зямлю не як крыжак, а як пірат. У Святой зямлі Фрыдрых аднавіў ўмацавання Ёпіі і ў лютым 1229 года заключыў дамову з Алькамілам: султан саступіў яму Іерусалім, Віфлеем, Назарэт і некаторыя іншыя месцы, за што імператар абавязаўся дапамагаць Алькамілу супраць яго ворагаў. У сакавіку 1229 года Фрыдрых ўступіў у Іерусалім, а ў маі адплыў са Святой зямлі. Пасля выдалення Фрыдрыха яго ворагі сталі імкнуцца да паслаблення ўлады Гогенштаўфенаў як на Кіпры, былым з часоў імператара Генрыха VI ленам імперыі, так і ў Сірыі. Гэтыя разлады вельмі нявыгадна адбіваліся на ходзе барацьбы хрысціян з мусульманамі. Палёгку крыжакам прынеслі толькі разлад спадчыннікаў Алькаміла, памерлага ў 1238 годзе.
Увосень 1239 года ў Акру прыбытку Цібо Наварскі, герцаг Гуга Бургундскі, герцаг П’ер Брэтонскі, Амальрых Манфорцкі і іншыя. І цяпер крыжакі дзейнічалі незгодна і неабдумана і пацярпелі паразу; Амальрых быў узяты ў палон. Іерусалім зноў трапіў на некаторы час у рукі аднаго эюбідскага гаспадара. Саюз крыжакоў з эмірам Ізмаілам Дамаскім прывёў да вайны іх з егіпцянамі, якія разбілі іх пры Аскалоне. Пасля гэтага шматлікія крыжакі пакінулі Святую зямлю. Графу Рычарду Корнвалійскаму (брат англійскага караля Генрыха III), які прыбыў у Святую зямлю ў 1240 годзе, атрымалася заключыць выгадны мір з Эюбам (Мелік-Саліка-Эйюб) егіпецкім. Між тым разлад сярод хрысціян працягваўся; бароны, варожыя Гогенштаўфенам, перадалі ўладу над іерусалімскім каралеўствам Алісе Кіпрскай, тады як законным каралём быў сын Фрыдрыха II, Конрад. Пасля смерці Алісы ўлада перайшла да яе сына, Генрыха Кіпрскага. Новы саюз хрысціян з мусульманскімі ворагамі Эюбаў прывёў да таго, што Эюб заклікаў да сабе на дапамогу турак-харэзмійцаў, якія ўзялі ў верасні 1244 года незадоўга перад тым вернуты хрысціянам Іерусалім і страшна спустошылі яго. З тых часоў святы горад быў назаўсёды страчаны для крыжакоў. Пасля новай паразы хрысціян і іх саюзнікаў Эюб ўзяў Дамаск і Аскалон. Антыяхійцы і армяне павінны былі ў той жа час абавязаны плаціць даніну манголам. На Захадзе запал рыцараў астываў з прычыны няўдалага зыходу апошніх паходаў і з прычыны ладу дзеянні папаў, якія трацілі на барацьбу з Гогенштаўфенамі грошы, сабраныя на крыжовыя паходы, і заяўлялі, што дапамогай Святому Прэстолу супраць імператара можна вызваліцца ад дадзенага раней зароку ісці ў Святую зямлю. Зрэшты, пропаведзь крыжовага паходу ў Палесціну працягвалася па-ранейшаму і прывяла да 7-га крыжовага паходу. Раней за іншых крыж прыняў Людовік IX Французскі: падчас небяспечнай хваробы ён даў зарок ісці ў Святую зямлю. З ім пайшлі яго браты Роберт, Альфонс і Карл, герцаг Гуга Бургундскі, граф Вільгельм Фландрскі, герцаг П’ер Брэтанскі, сенешаль шампанскі Ян Жуанвіль (вядомы гісторык гэтага паходу) і многія іншыя.
Сёмы крыжовы паход
Улетку 1249 года кароль Людовік IX высадзіўся ў Егіпце. Хрысціяне занялі Даміету, а ў снежні дасягнулі Мансуры. У лютым наступнага года Роберт I д’Артуа, брат караля, неабдумана уварваўшыся ў гэты горад, загінуў; некалькі дзён праз мусульмане ледзь не ўзялі хрысціянскі лагер. Калі ў Мансуру прыбыў новы султан (Эюб памёр у канцы 1249 года), егіпцяне адрэзалі крыжакам адступленне; у хрысціянскім лагеры пачаліся голад і згубная пошасць. У красавіку мусульмане нанеслі крыжакам поўную паразу; сам кароль быў узяты ў палон, выкупіўшы сваю свабоду вяртаннем Даміеты і выплатай велічэзнай сумы. Большая частка крыжакоў вярнулася на радзіму; Людовік прабыў у Святой зямлі яшчэ чатыры гады, але не мог дамагчыся ніякіх сур’ёзных вынікаў.
Восьмы крыжовы паход
У асяроддзі хрысціян, нягледзячы на вельмі небяспечнае становішча, працягваліся бясконцыя звады: тампліеры варагавалі з янітамі, генуэзцы — з венецыянцамі і пізанцамі (з-за гандлёвага саперніцтва). Некаторую выгаду крыжакі вынялі толькі з барацьбы паміж манголамі і мусульманамі, якія з’явіліся ў Пярэдняй Азіі; але ў 1260 годзе султан Кутуз нанёс манголам паразу ў бітве пры Айн-Джалуце і авалодаў Дамаскам і Халебам. Калі пасля забойства Кутуза султанам стаў Бейбарс, становішча хрысціян стала безнадзейным. Перш за ўсё Бейбарс звярнуўся супраць Баэмунд Антыяхійскага; у 1265 годзе ён узяў Цэзарэю, Арзуф, Сафед, разбіў армян. У 1268 годзе ў яго рукі трапіла Антыёхія, якой хрысціяне валодалі 170 гадоў. Між тым Людовік IX зноў прыняў крыж. Яго прыкладу рушылі ўслед яго сыны (Філіп, Жан Трыстан і П’ер), брат граф Альфонс дэ Пуацье, пляменнік граф Роберт д’Артуа (сын загінулага ў Мансуры Роберта Артуа), кароль Тыбальд Наварскі і іншыя. Акрамя таго, абяцалі ісці ў крыжовыя паходы Карл Анжуйскі і сыны англійскага караля Генрыха III — Эдуард і Эдмунд. У ліпені 1270 года Людовік адплыў з Эг-Морта. У Кальяры вырашана было пачаць крыжовыя паходы, звязаныя з заваяваннем Туніса, які знаходзіўся пад уладай дынастыі Хафсідаў, што было б выгадна для Карла Анжуйскага (брата Людовіка Святога), але не для хрысціянскай справы ў Святой зямлі. Пад Тунісам сярод крыжакоў пачаўся мор: памёр Жан Трыстан, потым папскі легат і, нарэшце, 25 жніўня 1270 года, сам Людовік IX. Пасля прыбыцця Карла Анжуйскага быў з мусульманамі складзены мір, выгадны для Карла. Крыжакі пакінулі Афрыку і частка іх адплыла ў Сірыю, куды ў 1271 годзе прыбылі таксама англічане. Бейбарс працягваў атрымліваць верх над хрысціянамі, узяў некалькі гарадоў, але спроба яго заваяваць Кіпр не ўдалася. Ён заключыў з хрысціянамі перамір’е на 10 гадоў і 10 дзён і заняўся барацьбой з манголамі і армянамі. Пераемнік Баэмунда VI, Баэмунд Трыпалійскі, плаціў яму даніну.
Георгіяс Бусіяніс
Георгіяс Бусіяніс ( — ) — грэчаскі і нямецкі мастак.
Нарадзіўся ў Афінах. Быў першым (з трох) дзіцем у сям’і гандляра віном Панаётыса Бусіяніса і яго жонкі, афінянкі Хрысанці Пракопію. Уласна прозвішча Бусіяніс толькі паказвае на паходжанне бацькі з прыгарада Бузянеіка аркадыйскай Трыпалі. Вырас у афінскім квартале Неапаля, дзе і скончыў пачатковую школу. Вучыўся ў Афінскай школе прыгожых мастацтваў у Георгія Роіласа, Нікіфара Літраса, Канстанціна Валанакіса.
Ульрыке Мейфарт
1972, Алімпійскія гульні ў Мюнхене
У Мюнхене ніхто не чакаў перамогі ад юнай спартсменкі, якая мела асабісты рэкорд 1,85 м. Супраць яе выступалі дасведчаныя і знакамітыя саперніцы на чале з сусветнай рэкардсменкай (1,92 м) аўстрыйкай Ілонай Гузенбаўэр.
3 верасня 1972 года Ульрыке мінула кваліфікацыйныя спаборніцтвы (1,76), а ў фінале, які адбыўся на наступны дзень, прадэманстравала зайздросныя для яе юных гадоў стрыманасць і тактычную пісьменнасць. З першых спроб яна паслядоўна брала вышыні 1,71, 1,76, 1,79, 1,82 і 1,85, а таксама вышыню 1,88, якая на 3 см перавышала яе асабісты рэкорд. Гэтую вышыню акрамя яе пераадолелі толькі дзве ўдзельніцы - сусветная рэкардсменка Ілона Гузенбаўэр і Іарданка Благоева. Благоева, як і Мейфарт, брала ўсе папярэднія вышыні з першай спробы і дзяліла з ёй першую пазіцыю, Гузенбаўэр была трэцяй, маючы пяць няўдалых спроб, у тым ліку адну на вышыні 1,88. Вырашальнай стала вышыня 1,90. Мэйфарт узяла яе з другой спробы, абедзьве яе суперніцы пацярпелі няўдачу. Ужо ў рангу алімпійскай чэмпіёнкі Мейфарт з першай спробы пераадолела вышыню 1,92 м, паўтарыўшы сусветны рэкорд, і тройчы няўдала спрабавала скокнуць на 1,94 м.
Перамогшы на алімпійскім турніры ва ўзросце 16 гадоў, Мейфарт стала самай юнай алімпійскай чэмпіёнкай у гісторыі жаночых скачкоў у вышыню.
Хоу (тытул)
Хоу (侯, піньінь: hóu) — спадчынны ў старажытным Кітаі. З дынастыі Хань права атрымання ў спадчыну тытула было адменена.
Прыблізна адпавядае еўрапейскаму тытулу «маркіз».
Да тытула хоу звычайна дадавалася назва вобласці або горада, якія ён атрымліваў у кіраванне (напрыклад, Сілянскі хоу). Калі ж прысваенне тытула хоу не вабіла за сабой перадачу ў кіраванне якой-небудзь вобласці або горада, такі хоу называўся ле-хоу (радавым хоу).
Падчас дынастыі Чжоу быў другім з пяці рангаў знатнасці: гун, хоу, бо, цзы, нань.