cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Мікалай Мікалаевіч Пракаповіч
Творчасць
Першы свой верш (па-руску) ён апублікаваў у 1966 годзе ў брэсцкай абласной газеце «Заря» яшчэ будучы шкаляром. Заахвоціў пісаць вершы яго сусед Дзмітрый Васільеў, родам з Масквы, былы танкіст. Ён ваяваў, меў ордэн Славы, працаваў правадніком на чыгунцы і пісаў вершы і песні на іх. Яго прыклад і захапіў юнага Міколу Пракаповіча. Сусед падправіў яго верш і аддаў абласную газету «Заря», дзе ён быў надрукаваны. Юнак стаў героем школы. Пачаў пісаць вершы — і па-руску, і па-беларуску. Аднойчы, ужо ў старэйшых класах, настаўніца беларускай літаратуры сказала «пачынаючаму паэту»: «Мікола, выбірай, на якой мове ты пішаш». Ён выбраў — беларускую.
Пазней Дзмітрый Васільеў прывёў Міколу Пракаповіча на пасяджэнне літаратурнага аб’яднання пры газеце «Заря», пазнаёміў з Міхасём Рудкоўскім, які гэта літаб’яднанне ў Брэсце тады ўзначальваў.
Калі паступіў вучыцца на філалагічны факультэт Брэсцкага педагагічнага інстытута яму, як і многім, хто цягнуўся да прыгожага пісьменства, да літаратуры, вельмі пашанцавала — у той час там працаваў пісьменнік і літартурны крытык Уладзімір Калеснік. Ён і стаў сапраўдным літаратурным настаўнікам для Міколы Пракаповіча.
Першая кніга паэта «Белая вежа» была надрукавана ў калектыўным зборніку «Нашчадкі» (1979). Далей былі ўласныя зборнікі «Неад’емнае» (1982) і «На кругі свае» (1986) і іншыя.
Вершы Міколы Пракаповіча перакладаліся на расійскую і ўкраінскую мовы. Плённа супрацоўнічае паэт з мясцовымі кампазітарамі, супрацоўнічае з мастакамі, з калектывам абласнога тэатра лялек.
Узнагароды
За зборнік вершаў «Мяжа надзеі» выдавецтва «Мастацкая літаратура» адзначыла Міколу Пракаповіча прэміяй імя М. Багдановіча (1993). паэт і тэлежурналіст Мікола Пракаповіч з’яўляецца лаўрэатам Літаратурнай прэміі Брэсцкага аблвыканкама імя Уладзіміра Калесніка (2008). Узнагароджаны Ганаровай граматай Брэсцкага аблвыканкама (2008). Таксама атрымаў званне «Берасцейская зорка» (1999) у намінацыі «Журналістыка».
Неаднойчы Мікола Пракаповіч станавіўся пераможцам абласнога спаборніцтва сярод рэдакцый абласных, раённых і гарадскіх газет, тэлебачання і радыё, прафесійных журналістаў у намінацыі «Захаванне гісторыка-культурнай спадчыны».
Іван Мінаеў
Іван Мінаеў:
Сілы Абу аль-Фадля аль-Абаса
Сілы Абу аль-Фадля аль-Абаса (قوات أبو الفضل العباس Quwwat ‘Ābū al-Faḍl al-‘Abbās) — іракскае шыіцкае апалчэнне, сфармаванае ў 2014 годзе для барацьбы з ІДІЛ.
Кіраўніцтва
Арганізацыю ўзначаліў шэйх Аус аль-Хафаджы, былы паплечнік Муктады ас-Садра. Паміж двума мужчынамі адбыўся канфлікт, паколькі першы выступаў супраць іранскага ўплыву ў Іраку. Аднак Хафаджы па-ранейшаму прытрымліваўся ідэалогіі Садра.
Адносіны
Групоўка мае цесныя кантакты з Ліва Абу аль-Фадль аль-Абас, якая змагаецца ў сірыйскай грамадзянскай вайне на баку ўрада Башара Асада , і Катаіб аль-Імам Алі.
У лютым 2019 года Сілы народнай мабілізацыі (СНБ) здзейснілі налёт на базу, якая належыла сілам Абу аль-Фадля аль-Абаса. Падчас рэйду лідар групоўкі Аус аль-Хафаджы быў арыштаваны. Як заявілі прадстаўнікі СНБ, аперацыя была здзейснена з-за таго, што групоўка заяўляла пра членства ў народнай мабілізацыі, хоць яна ніколі афіцыйна не рэгістравалася як частка кааліцыі.
Па сцвярджэнні саміх байцоў апалчэння, напад СНБ на лагер быў абумоўлены антыіранскімі настроямі ў іх арганiзацыі.
Ідэалогія
Сілы Абу аль-Фадля аль-Абаса выступаюць супраць турэцкага і іранскага ўплыву ў Іраку.
Самарка (Адэская вобласць)
Самарка (Сама́рка) — вёска ў Акнянскім раёне Адэскай вобласці Украіны.
Косціна (Холм-Жыркоўскі раён)
Косціна (Костино) — вёска ў Холм-Жыркоўскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Лехмінскага сельскага паселішча.
Гісторыя
Да 1917 года тэрыторыя ў складзе Бельскага павета Смаленскай губерні Расійскай імперыі. У 1918 годзе Смаленшчына абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі, а ў студзені 1919 года — Беларускай ССР, аднак у хуткім часе ўвайшла ў склад РСФСР.
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупаваная гітлераўскімі войскамі ў кастрычніку 1941 года, вызвалена ў сакавіку 1943 года.
У 2004—2019 гадах у складзе Нахімаўскага сельскага паселішча.
Стаўравэ
Стаўравэ (Ста́врове) — вёска ў Акнянскім раёне Адэскай вобласці Украіны.
Унебаўзяцце Найсвяцейшай Дзевы Марыі
Унебаўзяцце Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Assumptio Beatæ Mariæ Virginis) — каталіцкі дагмат пра ўзяцце Дзевы Марыі душой і целам на нябёсы пасля яе Заснення.
Апісанне
Дагмат быў афіцыйна абвешчаны Папам Піем XII 1 лістапада 1950 года ў апостальскай канстытуцыі «Munificentissimus Deus» і падтрыманы Другім Ватыканскім саборам у канстытуцыі Lumen Gentium. Дагмат грунтуецца на паданні, паводле якога Марыя, якая памерла і была пахавана ў Гефсіманіі, цудоўным чынам узнеслася на неба: пасля выкрыцця яе труны апосталамі, якімі кіраваў няверуючы Фама, рэштак выяўлена не было.
Ні Успенне, ні Унебаўзяцце Багародзіцы не з’яўляюцца дагматамі для Праваслаўных Цэркваў, хоць візантыйская Царква адзначала гэты дзень, а дата была ўсталявана, відаць, імператарам Маўрыкіем, у якога Папа Сергій I пераняў свята.
Меркаванне Айцоў Царквы
Накот пісьмовых святаайцоўскіх сведчанняў пра смерць Маці Божай існуе перакананне, што да IV ст. іх не існавала. Св. Епіфаній Кіпрскі піша: «Калі нехта лічыць, што мы памыляемся, няхай ідзе следам за Святым Пісаннем, у якім не ўзгадваецца пра смерць Марыі. Няма там ніякай інфармацыі пра тое, ці памерла Яна, ці была пахаваная». Сведчанні пра смерць Маці Божай пачынаюць з’яўляцца ў асобных царкоўных пісьменнікаў толькі пасля IV ст. Пра смерць і пахаванне Маці Божай вядома з некалькіх апокрыфаў: «Паданні пра Успенне Маці Божай» Псеўда-Іаана Багаслова (узнікла ў сярэдзіне V стагоддзя або пазней), «Пра выхад Марыі Дзевы» Псеўда-Мелітона Сардыйскага (не раней IV стагоддзя), сачыненні Псеўда-Дзіянісія Арэапагіта, «Паданні» Псеўда-Іосіфа, «Слове Іаана, архібіскупа Салунскага». Усе гэтыя апокрыфы даволі познія (V—VI стагоддзе) і адрозніваюцца адзін ад аднаго зместам.
У VII—IX павеках на Захадзе суіснавалі так званыя марталісты, якія настойвалі на факце фізічнай смерці Марыі, і імарталісты. У ычным пасланні Псеўда-Ераніма, якое з’явілася ў IX стагоддзі, казалася пра ўзнясенне душы (але не цела) Марыі на неба і пасмяротную нятленнасць яе целе. У пасланні Псеўда-Аўгусціна таксама казала пра цялеснае ўнебаўзяцці (і душы і цела). Да ўмераных марталістаў належалі Фама Аквінскі, Банавентура і Іаан Дунс Скот, якія адстойвалі прынцып гармоніі прыроды і ласкі, спасланай Дзеве Марыі.
Біблейскія тэксты
У кананічных тэкстах Бібліі, якія прызнаюцца ўсімі асноўнымі плынямі хрысціянства, Унебаўзяцце Марыі не згадваецца.
Звеставанне
Аднойчы, калі Марыя ўжо чарговы раз малілася на Алейнай гары, з’явіўся Арханёл Габрыэль з весткай аб набліжэнні Яе перасялення на неба, дзе Хрыстос ужо падрыхтаваў Ёй месца каля сябе (Другое Звеставанне). І як доказ арханёл пакінуў сарваную ў раі галінку фінікавай пальмы, каб яе неслі перад труной падчас пахавання. Марыя згасла ціха, без мук. Старажытныя хрысціянскія аўтары ўжываюць для апісання Яе адыходу словы «сон», «спачынак» (Pausatio), «пераход» (Transitus), «засненне» (Dormitio), «унебаўзяцце» (Assumptio, ad sumeu — браць да сябе, да Бога). Калі Багародзіца аддавала апошнія наказы апосталам Яну і Якубу, раптам пачуўся шум і над домам з’явіліся светлыя воблакі з апосталамі, які былі прынесены з розных краін, каб прысутнічаць пры Яе засненні. Тут жа знаходзіўся апостал Павел са сваімі вучнямі Дзіянісіем Арэапагітам, Ерафеем, Цімафеем і іншымі.
Пахаванне
На трэці дзень пасля Звеставання ў доме ў святле нябеснай славы з’явіўся Хрыстос, каб перанесці на сваіх руках душу Марыі на нябёсы. Цела ж Яе апосталы на плячах панеслі праз Іерусалім у Гефсіманскі сад да, дзе былі пахаваны Яе бацькі Яўхім і Ганна, а таксама Яе муж Юзаф. У час гэтай працэсіі адзін з іўдзейскіх першасвятароў, Аўфоній, са злосці і зайздрасці кінуўся да ложа, каб скінуць цела Марыі на зямлю, але, як толькі даткнуўся да ложа, анёл адсек яму рукі мячом гневу Божага. Калі ж напалоханы Аўфоній увераваў і голасна пацвердзіў, што Ісус ёсць Месія, адсечаныя рукі зрасліся.
Унебаўзяцце
Паводле позніх апакрыфічных тэкстаў, складзеных невядомымі аўтарамі ў канцы V — пачатку VI стагоддзя, у пахаванні Дзевы Марыі не ўдзельнічаў апостал Тамаш, які прапаведаваў у Індыі. Ён прыбыў у Іерусалім толькі на трэці дзень і вельмі шкадаваў, што спазніўся. Каб ён мог развітацца з Маці Божай, апосталы адвалілі камень пячоры, але знайшлі там толькі пахавальныя палотны. У той жа вечар яны ўбачылі Найсвяцейшую Дзеву ўверсе над сабой і зразумелі, што Яна ўзятая на неба.
Свята
Унебаўзяцце з’яўляецца адной з галоўных урачыстасцяў на працягу літургічнага года і адзначаецца ў большасці краін — 15 жніўня. У гэты дзень у касцёлах асвячаюць плёны новага ўраджаю — дажынкавыя снапы, садавіну, гародніну, а таксама зёлкі і кветкі. Букеты асвечаных раслін заносяць дамоў і высушваюць. Іх прызначэнне — ахоўваць ад хваробаў і прыносіць бласлаўленне хатняй гаспадарцы.
Свята, якое ўзнікла ў IV ст. на ўшанаванне Маці Божай, называлася «Памяццю Святой Марыі», змест яго быў звязаны з Яе «нараджэннем для неба». У хуткім часе яно было перайменавана ва «Успенне Марыі» (V ст.), «Пераход» (VI ст.), а потым «Унебаўзяцце» (VIII ст.). З VI ст. на Усходзе 15 жніўня пачало адзначацца свята «шлях Марыі дадому».
У галіканскай літургіі Унебаўзяцце адзначаецца 18 студзеня. Копты святкуюць яго 22 жніўня і называюць «Узяцце Багародзіцы ў Нябесную славу». У сярэдневяковай Баварыі Унебаўзяцце адзначалася 13 верасня, хоць некаторыя дыяцэзіі ў Брандэнбургу, Майнцы, Франкфурце і інш. адзначалі яго 23-га, спасылаючыся на адкрыцці Святой Лізаветы з Шонау і Святога Бертрана, паводле якіх Унебаўзяцце Марыі адбылося на саракавы дзень пасля смерці.
Дзяржавы, дзе Унебаўзяцце Маці Божай — непрацоўны дзень:
У мастацтве
Святкаванне Унебаўзяцце Марыі Каталіцкай царквой пачынаецца ад VІІ ст. У тыя ж раннехрысціянскія часы павінны былі з’явіцца адлюстраванні Унебаўзяцця ў сакральным мастацтве — у фрэсках, мазаіках, абразах, кніжных мініяцюрах. Цялеснае Унебаўзяцце Марыі паказана ў рымскім мастацтве ХІ ст.: унізе апосталы стаяць вакол труны і глядзяць на неба, дзе анёлы падтрымліваюць Марыю. Гэты сюжэт шырока выкарыстаны ў гатычнай скульптуры на парталах касцёлаў. У большасці краін да нашага часу захаваліся абразы з XII стагоддзя. У рэнесансавым і барокавым мастацтве кампазіцыя Унебаўзяцця складаецца з двух ці трох сфер. Марыя знаходзіцца ў верхняй прасторы з анёламі, сярод апосталаў (унізе) можа быць Тамаш, які атрымлівае ад Яе пояс. Труна часам усыпана лілеямі або ружамі. Сярод найбольш вядомых ілюстрацый Унебаўзяцця Багародзіцы можна назваць алтарныя карціны Тыцыяна і Эль Грэка. Сюжэта Унебаўзяцця таксама з’яўляецца ў творах такіх мастакоў, як Андрэа дэль Кастанья, Карэджа, ван Дэйк, Беноца Гацолі, Барталомэ Эстэбан Мурылья, П’етра Перуджына, Пусэн і Рубенс.
На Захадзе вядомы досыць рэдкі варыянт — працэсійнае «Пахаванне Марыі», заснаваны на «Залатой легендзе».
Цікавыя факты
Унебаўзяцце Дзевы Марыі адлюстравана на гербе Мінска.
Капачыўка (Ражышчанскі раён)
Капачыўка (Копачі́вка) — вёска ў Ражышчанскім раёне Валынскай вобласці Украіны. Адміністрацыйны цэнтр Капачыўскай вясковай грамады.
Махро
Махро́ (, Мохро) — вёска ў Беларусі, у Іванаўскім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Махроўскага сельсавета.
Геаграфія
Знаходзіцца за 19 км у напрамку на поўдзень ад горада Іванава, за 159 км ад Брэста, за 19 км ад чыгуначнай станцыі Янаў-Палесскі.
Пуна (Індыя)
Пуна पुणे) — горад у Індыі, размешчаны за 150 км на паўднёвы ўсход ад Мумбаі. Насельніцтва — каля 3,1 млн чалавек (2011). Пуна — дзявяты па колькасці насельніцтва горад Індыі і другі ў штаце Махараштра. Пуна размешчана на пласкагор’е Дэкан на правым беразе ракі Мутха. Сярэдняя вышыня над узроўнем мора — 560 м. Пуна — адміністрацыйны цэнтр акругі Пуна.
Першыя дакладныя звесткі пра горад адносяцца да 847 года. Пуна — першая сталіца дзяржавы маратхаў. У XVIII стагоддзі Пуна была палітычным цэнтрам Індыйскага субкантынента, з’яўляючыся месцам знаходжання пешвы — прэм’ер-міністра дзяржавы маратхаў.
Пуна — адзін з культурных цэнтраў штата Махараштра.
Бруклінска-Будапешцкі вазапісец
На раннім этапе творчай спадчыны называўся вазапісец Лонданскай пелікі. Раней лічыўся апулейскім вазапісцам, аднак зараз большасць даследчыкаў схіляюцца да таго, што Бруклінска-Будапешцкі вазапісец тварыў у Луканіі.
Стэпаніўка (Акнянскі раён)
Стэпаніўка (Степа́нівка) — вёска ў Акнянскім раёне Адэскай вобласці Украіны.
Раберту Карлус
Рабе́рту Ка́рлус да Сі́лва або Раберта Карлас (Roberto Carlos da Silva Rocha; нар. ) — бразільскі футбаліст, абаронца. Чэмпіён свету 2002 у складзе нацыянальнай зборнай Бразіліі.
Арганічныя ўгнаенні
Да арганічных угнаенняў адносяцца гной, гнойная жыжка і, таксама кампосты (сумесі на аснове гною з торфам, фасфатнай мукой), торф, глей (сапрапель), , сцёкавыя воды і інш. адходы прамысловасці і камунальнай гаспадаркі.
Забяспечваюць расліны азотам, фосфарам, каліем, неабходнымі мікраэлементамі, паляпшаюць фізічныя і фізіка-хімічныя ўласцівасці глебы, яе і паветраны рэжым, змяншаюць шкоднае ўздзеянне кіслотнасці на расліны, актывуюць жыццядзейнасць  бактэрый.
Перапрэлы гной (пры вільготнасці 75 %) мае (у %): азоту (N) 0,5, фосфару (P2O5) 0,25, калію (K2O) 0,6, кальцыю (CaO) 0,7; курыны памёт (пры вільготнасці 56 %) 2,2; 1,8; 1,1; 2,4 адпаведна. Калій і натрый у арганічных угнаеннях больш засваяльныя, чым у мінеральных угнаеннях. Праз арганічныя ўгнаенні ажыццяўляецца кругаварот пажыўных рэчываў: глеба — расліны — жывёла — расліны — глеба.
Сядзіца
Сядзі́ца (, Седица) — вёска ў Вілейскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Вязынскага сельсавета.
Таміслаў Кіш
Таміслаў Кіш (Tomislav Kiš; нар., ) — харвацкі футбаліст, нападнік баснійскага клуба «Зрыньскі» з Мостара.
Клубная кар’ера
Не атрымаўшы дастатковай ігравой практыкі ў «Хайдуку», у студзені 2014 года адправіўся ў арэнду ў клуб другога дывізіёна «Дугаполе». У першых трох матчах за гэты клуб адзначыўся чатыры разы, але ў чацвёртым матчы атрымаў траўму і выбыў да канца сезона. У сезоне 2014/15 выступаў на правах арэнды за «Горыцу» і славенскі «Заўрч».
У ліпені 2017 года прыбыў на прагляд у беларускі клуб «Шахцёр» з Салігорска і ў выніку падпісаў кантракт. У складзе салігарчан стаў чаргаваць выхады ў стартавым складзе і на замену, за паўгады ў 12 матчах забіў 5 галоў. Сезон 2018 пачынаў у аснове, пазней стаў радзей з’яўляцца на полі, з ліпеня не гуляў з-за траўмы. У верасні 2018 года па пагадненні бакоў пакінуў салігорскі клуб.
У кастрычніку 2018 года вярнуўся ў Харватыю, папоўніўшы склад клуба «Дугаполе» з другога дывізіёна. У снежні 2018 года перайшоў у вільнюскі «Жальгірыс». Замацаваўся ў якасці асноўнага нападніка літоўскай каманды, з 27 галамі стаў найлепшым бамбардзірам A Лігі 2019. У студзені 2020 года далучыўся да паўднёвакарэйскага клуба «Сонам». У пачатку 2021 года вярнуўся з арэнды ў «Жальгірыс», дапамог клубу ў сезоне 2021 стаць чэмпіёнам і уладальнікам Кубка Літвы.
Эцтальскія Альпы
Па масіве праходзіць мяжа паміж Аўстрыяй і Італіяй: паўночная і цэнтральная часткі знаходзяцца на тэрыторыі Аўстрыі, паўднёвая жа належыць Італіі. На захадзе града абмежаваная далінамі рэк Ін і Адыджэ і перавалам Рэзія, які злучае гэтыя даліны. На ўсходзе Эцтальскія Альпы аддзеленыя ад Штубайскіх Альпаў далінамі рэк Эцталер-Ахэ (правы прыток ракі Адыджэ), якія злучаныя перавалам Тымельс'ёх (Ромба).
Таміслаў Кіш
Клубная кар’ера
У лютым 2022 года перайшоў у венгерскі «Мезёкёвешд», а ў студзені 2023 года перабраўся ў баснійскі «Зрыньскі».
Міжнародная кар’ера
Выступаў за юнацкія і моладзевую зборную Харватыі. Увосень 2012 года ў складзе юніёрскай зборнай Харватыі ўдзельнічаў у адборачным раўндзе чэмпіянату Еўропы, дзе ў матчы з Азербайджанам забіў 5 галоў (выніковы лік 7:1).
Сушчава
Су́шчава, Сы́шчава — возера ў Мастоўскім раёне Гродзенскай вобласці Беларусі, за 30 км на паўднёвы ўсход ад горада Масты, каля аграгарадка Вялікія Азёркі, у басейне ракі Сіпа.
Плошча паверхні 0,09 км². Даўжыня 0,5 км, найбольшая шырыня 0,28 км. Найбольшая глыбіня 1,5 м, сярэдняя — 1,0 м. Даўжыня берагавой лініі 1,25 км. Аб'ём вады ў возеры 0,09 млн м³.
Катлавіна возера рэшткавага тыпу. Схілы катлавіны вышынёй 3—5 м, разараныя. Берагі забалочаныя. Пойма шырынёй 20—50 м, пад забалочаным лугам. Дно выслана сапрапелем.
Крэкшына (Холм-Жыркоўскі раён)
Крэкшына (Кре́кшино) — вёска ў Холм-Жыркоўскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Лехмінскага сельскага паселішча.
Гісторыя
Да 1917 года тэрыторыя ў складзе Бельскага павета Смаленскай губерні Расійскай імперыі. У 1918 годзе Смаленшчына абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі, а ў студзені 1919 года — Беларускай ССР, аднак у хуткім часе ўвайшла ў склад РСФСР.
У 2004—2019 гадах у складзе Нахімаўскага сельскага паселішча.
Міжнародны дзяржаўны экалагічны інстытут імя А. Дз. Сахарава
Міжнародны дзяржаўны экалагічны інстытут імя А. Дз. Сахарава БДУ (Международный государственный экологический институт имени А. Д. Сахарова БГУ) — структурнае падраздзяленне БДУ.
Гісторыя
Створаны ў студзені 1992 года ў сувязі з неабходнасцю падрыхтоўкі спецыялістаў-радыеэкалагаў для барацьбы з наступствамі аварыі на Чарнобыльскай АЭС. Першыя два навучальныя гады ўніверсітэт ажыццяўляў падрыхтоўку студэнтаў, якія скончылі два курсы іншых вышэйшых навучальных устаноў, з 1994/1995 навучальнага года перайшоў да паўнавартаснай падрыхтоўкі спецыялістаў. За перыяд існавання неаднаразова змянялася назва:
25 лістапада 2005 года кіраўнікамі ўрадаў краін СНД падпісана рашэнне аб наданні ўстанове адукацыі «Міжнародны дзяржаўны экалагічны ўніверсітэт імя А. Дз. Сахарава» статусу базавай арганізацыі дзяржаў-удзельніц Садружнасці Незалежных Дзяржаў па экалагічнай адукацыі.
27 мая 2015 года апублікавана Пастанова Савета Міністраў № 450, згодна з якой Міжнародны дзяржаўны экалагічны універсітэт імя А. Дз. Сахарава выключаны з пераліку дзяржаўных арганізацый, падпарадкаваных Міністэрству адукацыі Беларусі, і далучаны да комплексу БДУ як Міжнародны дзяржаўны экалагічны інстытут імя А. Дз. Сахарава БДУ. З гэтага часу дырэктарам Інстытута з’яўляецца С. А. Маскевіч.
Бубен Верхняга свету
«Бубен Верхняга свету» («Бубен Верхнего мира») — апавяданне сучаснага рускага пісьменніка Віктара Пялевіна, напісанае ў 1993 годзе. За гэтае апавяданне Віктар Пялевін атрымаў літаратурную прэмію «Вялікае Кальцо-93». Апавяданне «Бубен Верхняга свету» дало назву аднайменнаму зборніку апавяданняў, які выйшаў у 1996 годзе.
Змест
Характэрнае для ранняга Пялевіна апавяданне асвятляе жыццё постперабудоўнай Расіі, у якую аўтар прыўносіць элемент містыкі. Апавяданне пачынаецца са знаёмства з трыма гераінямі, якія едуць на электрычцы ў бок Падмаскоўя: маладымі дзяўчынамі Таняй і Машай, а таксама пажылой жанчынай-шаманам Тыймын.
Выйшаўшы на платформу, жанчыны адпраўляюцца ў лес па асфальтаванай дарозе, якая, зрэшты, неўзабаве ператвараецца ў вузкую брудную сцежку. Маша бачыць у гэтым шляху падабенства са сваім уласным жыццём: «спачатку прамым і роўным, абсаджаным радамі простых ісцін, а потым такім, якое стала непатрэбным і якое ператварылася ў незразумела куды вядучую сцежку». Неўзабаве яны падыходзяць да месца крушэння штурмавіка «Хейнкель» і пачынаюць абрад. Аднак знайсці лётчыка ў ніжнім свеце ў гэты раз не ўдаецца, і Таня прапануе пашукаць у верхнім, нягледзячы на ​​тое, што поспехам гэтыя пошукі ніколі да гэтага не заканчваліся. Бубен верхняга свету гучыць інакш — цішэй і мякчэй. Абрад праходзіць паспяхова, і з’яўляецца фігура чалавека, які, да расчаравання Тані, аказваецца рускім маёрам Звягінцавым, які пераганяў трафейны самалёт і быў збіты памылкова сваімі.
Маёр прызнаецца, што адгукнуўся на кліч толькі таму, што яму спадабалася Маша, напомніўшы яму яго старую сяброўку. Седзячы ля вогнішча, ён распавядае Машы аб верхнім свеце, дзе ён жыве «ў спакоі і радасці». Там «ніякіх назваў няма», а раз усё безназоўнае, то няма і супрацьстаяння. Звягінцаў не застаецца на «дзікай» зямлі. Развітваючыся, ён дорыць Машы трысняговую дудачку, з дапамогай якой яна зможа патрапіць да яго ў госці.
Апавяданне сканчаецца вяртаннем у Маскву. Таня прапануе сяброўцы паспрабаваць шчасця пад Архангельскам, дзе ў балоце ляжыць амерыканскі Б-29, аднак Маша не гарыць жаданнем ехаць. Яна толькі глядзіць у акно, сціскаючы ў кішэні дудачку, і напружана думае.
Асаблівасці
У самым пачатку апавяданне не ўтрымлівае якіх-небудзь элементаў фантастыкі. Толькі да яго сярэдзіны аказваецца, што прадстаўленая «ганаровым аленяводам» Тыймын аказваецца шаманкай, здольнай уваскрашаць мёртвых.
Фантасмагорыя апавядання пераклікаецца з фантасмагорыяй жыцця ў постперабудоўнай Расіі. Тут мары аб лепшым жыцці звязваюцца з салдатамі-захопнікамі. Для Тані яны толькі выхадцы з больш шчаснага і стабільнага свету. Прычым яна не робіць адрозненняў паміж былымі ворагамі і саюзнікамі.
Заканчваецца апавяданне, тым не менш, у традыцыях рускай прозы.
Публікацыі
Апавяданне «Бубен Верхняга свету» было ўпершыню апублікавана ў 1993 годзе ў другім нумары часопіса «Кастрычнік». Пазней увайшло ў зборнік апавяданняў Віктара Пялевіна «Бубен Верхняга свету», выпушчаны выдавецтвам «Тэра» ў 1996 годзе.
Бернарда Берталучы
Берна́рда Берталу́чы (Bernardo Bertolucci; нар., , Італія — ) — італьянскі кінарэжысёр, сцэнарыст, вядомы і як паэт.
Біяграфічныя звесткі. Творчасць
Сын паэта Атыла Берталучы. Вывучаў італьянскую філалогію ў Рымскім універсітэце, здымаў аматарскія фільмы.
3 1961 працаваў у П. Пазаліні, уплыў якога адчувальны ў фільмах Б. Берталучы «Перад рэвалюцыяй», «Партнёр» (паводле аловесці Ф. Дастаеўскага «Двайнік»), дзе прагучала тэма маладзёжнага бунту, якая з горыччу і пачуццём страчаных ілюзій адгукнулася ў стужках «Стратэгія павука» (1970), «Апошняе танга ў Парыжы» (1972). Разнастайнасць праблематыкі і формы сведчыць пра пастаянныя творчыя пошукі рэжысёра. У фільмах «Канфарміст» (1970) і «Месяц» (1979) — ідэя ўлады цёмных, скрытых псіхалагічных комплексаў над асобай; «Дваццатае стагоддзе» (1976) і «Апошні імператар» (1987, прэмія «Оскар») — матыў супраціўлення чалавека ролі марыянеткі, якую яму навяэваюць.
Пасля трыўмфальнага поспеху фільмаў «Канфарміст» (1970) і «Апошняе танга ў Парыжы» (1972) працаваў па-за межамі Італіі, у тым ліку на будыйскім Усходзе, называў сябе «скептычным будыстам-аматарам».
Свой апошні фільм Бернарда Берталучы выпусціў у 2012 годзе, карціна называлася «Ты і я». Памёр у Рыме пасля доўгай хваробы. Газета La Repubblica назвала смерць Бернарда Берталучы сыходам «апошняга вялікага маэстра XX стагоддзя».
Прэміі і ўзнагароды
У 1987 годзе атрымаў прэмію «Оскар». Акрамя таго, Бернарда Берталучы таксама ўладальнік «Залатога глобуса» (1988), BAFTA (1989) і іншых прэмій, а ў 2013 годзе італьянец атрымаў зорку на галівудскай Алеі славы.
Расоны
Расо́ны (афіц. транс.: Rasony) — гарадскі пасёлак у Віцебскай вобласці Беларусі, цэнтр Расонскага раёна, на беразе Расонскага возера. За 170 км ад Віцебска, 45 км ад чыгуначнай станцыі Дрэтунь на лініі Полацк—Невель (Расія), аўтамабільнымі дарогамі злучаныя з Полацкам, Верхнядзвінскам, Невелем. Насельніцтва 4 888 чал. (2017).
Гісторыя
Паводле археалагічных раскопак, першыя паселішчы на месцы сучаснага пасёлка існавалі ўжо ў X—ХІІ стст. Першы пісьмовы ўспамін пра Расоны як вёску ў складзе Полацкага ваяводства змяшчаецца ў «Полацкай рэвізіі» і датуецца 1552 годам. У той час мясціна знаходзілася ў валоданні Ф. Корсака і налічвала 7 дымоў. У Інфлянцкую вайну вёску акупавалі войскі маскоўскага цара Івана Жахлівага, але праз некаторы час Стэфан Баторы вызваліў паселішча.
У выніку першага падзелу Рэчы Паспалітай (1772) Расоны апынуліся ў складзе Расійскай імперыі, у Полацкай (з 1796 — у Беларускай, а з 1802 — у Віцебскай губерні). Паводле звестак Віцебскага губернскага статыстычнага камітэту, станам на 1877 год тут было 12 дымоў; тут існавала карчма, працавалі прыватныя агульнаадукацыйныя жаночае (1866) і мужчынскае (1869) вучылішчы, дзейнічалі 2 царквы. У 1905 годзе вёска ўвайшла ў склад Вазнясенскай воласці Полацкага павета.
1 студзеня 1919 года згодна з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі Расоны ўвайшлі ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР. У 1924 годзе Расоны вярнулі БССР, дзе яны зрабіліся цэнтрам раёна (цягам 1962—1965 у Полацкім раёне.).
У Другую сусветную вайну з 15 ліпеня 1941 да 12 ліпеня 1944 вёска знаходзілася пад нямецкай акупацыяй. 14 сакавіка 1958 года пасёлак атрымаў афіцыйны статус гарадскога пасёлка.
13 лістапада 2005 года ў Расонах асвяцілі кутны камень касцёла святога Іасафата Кунцэвіча. 20 студзеня 2006 года адбылося зацверджанне гербу пасёлка. 19 красавіка 2010 года Расоны ўзнагародзілі вымпелам «За мужнасьць і стойкасць у гады Вялікай Айчыннай вайны».
Эканоміка
Прадпрыемствы харчовай, дрэваапрацоўчай прамысловасці. Гасцініца «Расоны». Дом паляўнічага.
Сезон 2021/2022 ЖФК Быдгашч
У сезоне 2021/2022 жаночы футбольны клуб «Быдгашч» прымаў удзел у двух афіцыйных турнірах на рэспубліканскім узроўні:
Башава
Башава (Башова́) — вёска ў Ражышчанскім раёне Валынскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Капачыўскай вясковай грамады.
NGC 5638
NGC 5638 (іншыя абазначэнні — UGC 9308, MCG 1-37-18, ZWG 47.63, PGC 51787) — эліптычная галактыка (E1) ў сузор’і Дзева.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Паш
Паш — прозвішча.
Кома (горад)
Кома (Como) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Ламбардыя, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Кома.
Насельніцтва складае 84083 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 2 243 чал./км². Займае плошчу 37 км². Паштовы індэкс — 22100. Тэлефонны код — 031.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы Sant'Abbondio vescovo.
Ткачэнка (Адэская вобласць)
Ткачэнка (Ткаче́нка) — вёска ў Акнянскім раёне Адэскай вобласці Украіны.
Хамічава
Хамі́чава (, Хомичево) — вёска ў Іванаўскім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Махроўскага сельсавета.
Прэзідэнцкі палац (Варшава)
Прэзідэнцкі палац — адна з рэзідэнцый прэзідэнта Польшчы, размешчаная на вуліцы Кракаўскае прадмесце 46/48. Іншыя назвы палаца — Палац Канецпольскіх, Радзівілаў, Любамірскіх, палац Намесніка. Падчас нацысцкай акупацыі — «Deutsches Haus».
Прэзідэнцкі палац — самы прыкметны будынак вуліцы і адначасова самы вялікі з усіх варшаўскіх палацаў. Размяшчаецца паміж і.
Падчас прэзідэнцтва Браніслава Камароўскага функцыі асноўнай рэзідэнцыі выконвае Бельведэрскі палац, а ў Прэзідэнцкім палацы знаходзяцца канцылярыі і офісы апарата прэзідэнта.
Гісторыя палаца
Першы палац на гэтым месцы быў пабудаваны для вялікага кароннага гетмана Станіслава Канецпольскага. Палац быў спраектаваны прыдворным архітэктарам Уладзіслава IV Канстанціна Тэнкалам. Гэта быў узор генуэзскай рэзідэнцыі, з першым у Рэчы Паспалітай садам італьянскага тыпу, які спускаўся да самой Віслы, якая тады цякла ля самага падножжа берагавога абрыву. Будаўніцтва пачалося ў 1643 годзе. Станіслаў Канецпольскі прызначаў палац для сваёй варшаўскай рэзідэнцыі (галоўнай яго рэзідэнцыяй былі Броды), аднак у 1646 годзе гетман памёр і працы завяршаліся ўжо яго сынам Аляксандрам.
Палац быў двухпавярховым, з вежкамі па баках, з тэрасамі саду, які спускаліся да прыстані на Вісле. Усё было зроблена ў адпаведнасці з прынцыпам entre cour et jardin (паміж дваром і садам).
У 1659 годзе палац набыў гетман польны і маршалак вялікі каронны Ежы Себасцьян Любамірскі, аднак ужо ў 1674 годзе палац перайшоў ва ўласнасць нясвіжскай лініі Радзівілаў, стаўшы месцам частых прыёмаў, баляў і святаў. У 1694 годзе палац быў перабудаваны па праекце Карла Цэроні і Аўгусціна Лосі, а ў 1738-1740 гг. ізноў перабудаваны па праекце Антоніа Салары. Наступная перабудова, па праекце, адбылася ў 1755-1759 гадах. У 1762 годзе ўладальнікам палаца стаў Караль Станіслаў Радзівіл «Пане Каханку», вядомы сваім разгульным ладам жыцця і паказнымі, вельмі дарагімі, святкаваннямі. Калі ён пасварыўся з Чартарыйскімі і каралём Станіславам Аўгустам Панятоўскім, то перастаў бываць у Варшаве, з-за чаго ў 1768 годзе палац быў здадзены ў арэнду Францыску Рыксу і адаптаваны для тэатра (у тым ліку для Нацыянальнага тэатра), прычым была створана асобнае каралеўскае ложа. Менавіта ў гэтым палацы была пастаўлена першая польская опера — «Ашчасценая галеча» («Nędza uszczęśliwiona») Мацея Каменскага з лібрэта Войцеха Багуслаўскага. Тэатр функцыянаваў да 1778 года, і за час свайго існавання зрабіў у палацы капітальны рамонт.
У 1818 годзе палац быў выкуплены адміністрацыяй Царства Польскага для рэзідэнцыі намесніка. Для гэтых мэтаў палац быў цалкам перабудаваны ў 1818-1819 гадах, па праекце Крысціяна Пятра Айгнера. Палац быў перабудаваны ў стылі класіцызму, у адпаведнасці з паладыянскай схемай. Бакавыя крылы былі даведзены да лініі вуліцы, не перабудаванай засталася толькі каланада партэра будынка. Фасад таксама здабыў калоны карынфскага ордара і быў упрыгожаны дзесяццю скульптурамі працы Паўла Малінскага. Садовы бок будынка быў перабудаваны ў стылі неарэнесансу. У 1821 годзе перад палацам былі ўсталяваны каменныя львы, працы Каміла Лаўдзіні. Першым (і адзіным) намеснікам, які жыў у палацы, быў генерал Юзаф Заёнчак і яго жонка Аляксандра. Яны займалі палац да 1826 года. З тых часоў палац атрымаў назву «Намесніцкі». 24 лютага 1818 года ў палацы свой першы публічны канцэрт даў Фрыдэрык Шапен, пра што нагадвае памятная дошка, усталяваная на будынку. У 20-ых гадах XIX стагоддзя перад палацам планавалася ўстанавіць помнік Юзафу Панятоўскаму, але гэта рэалізавана не было, з-за Лістападаўскага паўстання. Падчас паўстання ў палацы размяшчалася рэзідэнцыя дыктатара Юзафа Хлапіцкага і Нацыянальнага Урада. Пасля прыгнечання паўстання палац выкарыстоўваўся ў розных мэтах, а 6 сакавіка 1852 года згарэў. Пашкоджаны палац быў адноўлены ў ранейшым выглядзе да 1856 годзе па праекце Альфонса Крапіўніцкага. У свежаадрамантаваным будынку адбыўся вялікі баль у гонар Аляксандра II.
5 жніўня 1915, пасля адыходу расійскай арміі з Варшавы, салдаты Варшаўскага батальёна, у першы раз усталявалі ля палаца вахту. Пра гэту падзею нагадвае памятная дошка на будынку. Помнік Паскевічу быў знесены ў 1917 годзе, а ў 1918 палац перайшоў у валоданне польскіх улад. У 1919-1921 палац быў адрамантаваны па праекце Марыяна Лалевіча для рэзідэнцыі прэм'ер-міністра і Савета Міністраў Польскай Рэспублікі. У бакавых крылах былі размешчаны офісы Канцылярыі Савета Міністраў.
Палац мала пацярпеў падчас Другой сусветнай вайны, з-за таго што нацысты размясцілі ў ім гатэль-люкс з казіно, пад назвай «Deutsches Haus». З гэтай мэтай таксама быў перабудаваны інтэр'ер будынка і павялічаны цокалі львоў з боку Кракаўскага прадмесця. 4 лютага 1944 года ў Палацы Намеснікаў прайшла паніхіда па Францу Кутчэры, за тры дня да таго. Тады ж была згуляная «юнкерскае вяселле» Кутчэры з яго нарвежскай каханай, якая чакала ад яго дзіцяці. Гэта была адзіная магчымасць забяспечыць дзіцяці прывілеі ад урада Трэцяга Рэйха.
Пасля вайны палац адрамантаваны і перапланіраваны для размяшчэння ў ім Савета Міністраў, які да таго функцыянаваў на Уяздоўскіх алеях. Перапланіроўка праводзілася пад кіраўніцтвам Тэадора Бушэ і Антонія Яварніцкага. Палац нёс прадстаўніцкія функцыі, у ім праходзілі цырымоніі ўручэння прафесарскіх званняў, навагоднія балі і сустрэчы з артыстамі. У 1955 года ў палацы прайшла цырымонія падпісання «Дагавора аб дружбе, супрацоўніцтве і ўзаемнай дапамозе» (Варшаўскага дагавора). У 1970 падпісаны, а ў 1989 годзе прайшлі пасяджэнні.
18 красавіка 1952 года ў палацы прайшла прэзентацыя праекта Палаца культуры і кавукі, у прысутнасці Льва Руднева.
У 1965 годзе перад палацам быў усталяваны помнік Юзафу Панятоўскаму. Да вайны помнік стаяў перад Саксонскім палацам і быў знішчаны гітлераўцамі ў 1944 годзе. У музеі Бертэля Торвальдсена ў Капенгагене датчане знайшлі мадэль арыгінала помніка і зрабілі на свае сродкі яго копію, якая першапачаткова была ўсталявана каля.
У 1990 годзе пачаўся капітальны рамонт палаца, з мэтай размяшчэння ў ім рэзідэнцыі прэзідэнта Польшчы і яго канцылярыі. Тады ж палац атрымаў сваю сучасную назву. Другі паверх цалкам прызначаны для асабістых апартаментаў прэзідэнта і яго сям'і. Першым з прэзідэнтаў у палацы жыў Лех Валенса, які ў 1994 годзе перанёс рэзідэнцыю ў палац з Бельведэра. Затым палац з'яўляўся рэзідэнцыяй Аляксандра Кваснеўскага і Леха Качынскага. У 2010 годзе на будынку была ўсталявана мемарыяльная дошка загінуламу пад Смаленскам прэзідэнту Качынскаму. Пасля катастрофы плошча перад палацам стала месцам памінання загінулых і тут быў усталяваны драўляны крыж. З-за нязгоды мясцовых і царкоўных улад, крыж быў перанесены. Браніслаў Камароўскі перанёс сваю рэзідэнцыю ў Бельведэр.
Экскурсіі па Прэзідэнцкім палацы
Наведванне Прэзідэнцкага Палаца магчыма для арганізаваных груп з панядзелку па пятніцу, з 9:00 да 15:00, па папярэднім узгадненні часу. Наведванне бясплатнае, праводзіцца гідам і доўжыцца 60 хвілін. Зацікаўленыя ў наведванні павінны паслаць запоўнены бланк просьбы на e-mail wycieczki@prezydent.pl ці на факс нумар 22 695 11 09. Фірмы, якія займаюцца камерцыйнай турыстычнай дзейнасцю, не могуць заказваць наведванне. Для наведвання спатрэбіцца пасведчанне асобы.
Даўншыфтынг
Даўншыфтынг (downshifting, літаральна «перамяшчэнне ўніз») — адмова ад кар’еры, якая прыносіць шмат грошаў з аднаго боку і шмат стрэсу з другога, на карысць працы з меншым заробкам і меншым узроўнем стрэсу. Адмова ад спроб зрабіць кар’еру на карысць спакою, вольнага часу і т.п. існуе з часоў старажытнасці, але асабліва відавочнай гэта з’ява стала ў апошнія дзесяцігоддзі ў прамыслова развітых краінах.
Адносіны да даўншыфтынгу ў грамадстве
Адносіны да даўншыфтынгу ў грамадстве бываюць рознымі. Але найчасцей непаразуменне даўншыфтары выклікаюць у культурах з моцнымі традыцыямі працавітасці, напрыклад у Беларусі і Японіі, а таксама ў краінах, дзе ідэя зрабіць кар’еру, дасягнуць пэўнага палажэння ў грамадстве і зарабіць як мага больш грошаў стала практычна нацыянальнай, напрыклад у ЗША. Сам тэрмін «даўншыфтынг» перадае некаторы негатыўны сэнс: чалавек ідзе не да лепшага (угару), а да горшага (уніз).
У той жа час усё больш кампаній ва ўсім свеце, асабліва ў краінах з развітай эканомікай, прадстаўляюць магчымасць спецыялістам працаваць няпоўны рабочы дзень ці мець гібкі графік, ці працаваць дома, што дапамагае ўтрымліваць даўншыфтараў на рабоце ў гэтых кампаніях, і прывабліваць новыя кадры з ліку «некар’ерыстаў». Так рэклама сеткі рэстаранаў Макдональдс у Мінску прапануе работу з няпоўным днём і гібкім графікам для студэнтаў разам з магчымасцю працаваць поўны рабочы дзень.
Праблемы імкнення грамадства ўвогуле да празмернага спажывання тавараў і паслуг, работы звышурочна і тое, што сям'я перастае быць прыярытэтам для ўсё большай колькасці людзей турбуюць не толькі даўншыфтараў, але і становяцца прадметам некаторых палітычных дэбатаў і заклікаў. Такім чынам, можна лічыць што ўспрыманне даўншыфтынгу ў грамадстве не заўжды адназначна негатыўнае.
Пазіцыя даўншыфтараў і прычыны, якія пабуджаюць людзей адмовіцца ад кар’еры
У сваю чаргу даўншыфтары прытрымліваюцца думкі, што можна зарабіць дастаткова на жыццё без залішняга стрэсу, які выклікае напружаная работа дзеля атрымання дадатковых грошаў на жыццё ў сталіцы, будаўніцтва дому ў горадзе, набыцця прэстыжнага аўтамабіля. Пры гэтым у чалавека застаецца вольны час на тое, што яму падабаецца. Адзін мужчына ў Тайландзе распавядаў аб сваім пошуку бліскучай кар’еры ў сталіцы краіны: ён прыехаў у Бангкок каб жыць лепш, але быў вымушаны працаваць больш і есці менш якасную ежу і не меў уласнага дому, а калі вярнуся ў родную вёску, без праблем пабудаваў дом, працуе ўсяго 15 хвілін штодзень каб забяспечыць свае патрэбы і мае досыць часу на чытанне кніг. Яшчэ адзін служачы ў Нігерыі ў пачатку 1990-х гг. выбіраў паміж кар’ерай і магчымасцю пераехаць у іншую частку сваёй краіны каб удзельнічаць у добраахвотным рэлігійным служэнні і, падлічыўшы што за 40 гадоў працы ён нават не заробіць на аўтамабіль, вырашыў звольніцца і стаць рэлігійным валанцёрам.
У некаторых выпадках даўншыфтынг можа быць праявай унутранай эміграцыі: адмовы рабіць кар’еру ў пэўнай краіне пры нязгодзе з існуючым палітычным рэжымам альбо нейкімі тэндэнцыямі ў грамадстве. Так, у СССР у 1960-70-х гг. некаторыя дворнікі і качагары мелі вышэйшую адукацыю ці нават навуковыя званні, а ў канцы 1960-х гг. шэраг маладых амерыканцаў з матэрыяльна забяспечаных сем’яў, пераважна хіпі, адмаўляліся ісці на працу ў дзяржаўныя ўстановы і камерцыйныя прадпрыемствы, пераязджалі ў сельскую мясцовасць і працавалі на зямлі ці паасобку, ці невялікімі абшчынамі.
Некаторыя даўншыфтары сёння пераязджаюць у сельскую мясцовасць па прычыне высокай экалагічнай свядомасці і жадання штосьці зрабіць каб захаваць чыстым навакольнае асяроддзе. Некаторыя іншыя адмаўляюцца ад бліскучай ці не вельмі кар’еры ў багатых краінах і пераязджаюць у бедныя дзеля выканання адукацыйных, рэлігійных ці гуманітарных місій.
Ад даўншыфтынгу трэба адрозніваць адмову працаваць увогуле па прычыне ляноты ці жадання працаваць на пэўных умовах (толькі ў пэўнай галіне вытворчасці ці абслугоўвання, толькі на пэўнай пасадзе, толькі за пэўную заробную плату) пры адсутнасці магчымасцяў знайсці работу, адпаведную гэтым умовам. Таксама праблематычна адносіць да даўншыфтараў тых, хто згаджаецца працаваць за меншы заробак, у горшых умовах, з паніжэннем у званні ці пасадзе па прычынам практычна незалежным ад яго/яе (высокая канкурэнцыя за рабочыя месцы, пакаранне з боку кіраўніцтва альбо нават, як апісана ў Салжаніцына, боязь масавых рэпрэсій, якія закранаюць пэўныя прафесіі больш чым іншыя.
Квазулу-Натал (правінцыя)
Квазулу-Натал (KwaZulu-Natal) — правінцыя ПАР. Утвораная ў 1994 годзе шляхам аб’яднання правінцыі Натал (старая партугальская назва — «Калядная») і былога бантустана Квазулу.
Найбуйнейшы горад — Дурбан.
Правілы шахматаў
Правілы шахматаў — правілы, якія рэгулююць ход гульні ў шахматы. Нягледзячы на тое, што дакланае паходжанне шахматаў невядомае, сучасныя правілы ўпершыню з’явіліся ў сярэднявеччы, пасля чаго яны працягвалі змяняцца да пачатку 19-га стагоддзя, калі канчаткова прынялі сучасную форму. Правілы таксама некалькі адрозніваліся ў залежнасці ад мясцовасці. Сучасны міжнародны кіруючы орган шахматаў ФІДЭ (Fédération Internationale des Échecs) усталёўвае стандартныя правілы, але некаторыя нацыянальныя арганізацыі ўносяць невялікія змены дзеля сваіх уласных мэтаў. Існуюць розныя варыяцыі правілаў для хуткіх шахматаў, завочных шахматаў, інтэрнэт-шахматаў і іншых варыянтаў гульні.
Шахматы — гэта гульня на шахматнай дошцы для двух чалавек з шаснаццацю фігурамі шасці тыпаў для кожнага гульца. Фігуры кожнага тыпу рухаюцца па-рознаму. Мэта гульні складаецца ў тым, каб паставіць мат каралю апанента, гэта значыць стварыць яму непазбежную пагрозу захопу. Гульня не абавязкова заканчваецца матам — часта гульцы здаюцца, калі лічаць, што непазбежна прайграюць. Апроч таго, існуе некалькі варыянтаў таго, як гульня можа скончыцца ўнічыю.
Акрамя асноўных магчымасцяў фігур, правілы таксама рэгулююць абсталяванне, якое выкарыстоўваецца, кантроль часу, паводзінаў і этыкі гульцоў, спецыфіку гульні для шахматыстаў з абмежаванымі фізічнымі магчымасцямі, запіс хадоў з выкарыстаннем шахматнай натацыі, а таксама забяспечваюць працэдуры для выяўлення парушэнняў, якія могуць адбывацца падчас гульні.
Першаснае размяшчэнне
У шахматы гуляюць на шахматнай дошцы, квадратнай дошцы, падзеленай на 64 квадраты (восем на восем) папераменных колераў, падобнай на тую, якая выкарыстоўваецца ў шашках. Незалежна ад фактыных колераў дошкі больш светлыя колеры называюцца «светлымі» альбо «белымі», а больш цёмныя — «цёмнымі» альбо «чорнымі». У пачатку гульні на дошцы размяшчаюцца 16 белых і 16 чорных фігур. Дошка размяшчаецца такім чынам, каб белы квадрат знаходзіўся ў бліжнім правым куце ад кожнага гульца.
Кожны з гульцоў кантралюе па 16 фігур:
У пачатку гульні фігуры размяшчаюцца, як паказана на схеме: на кожным баку па аднаму каралю, аднаму фярзю, дзве ладдзі, два сланы, два кані і восем пешак. Адна фігура займае адзін асобны квадрат наступным чынам:
Ход гульні
Белыя фігуры робяць ход першымі, пасля чаго хады гульцоў чаргуюцца. Кожны гулец абавязан зрабіць ход у сваю чаргу і не мае права прапускаць яго, нават калі прыходзіцца рабіць шкодны ход. Гульня працягваецца да таго часу, пакуль аднаму з каралёў не паставілі мат, адзін з гульцоў здаецца або ў матчы абвяшчаецца нічыя. Акрамя таго, калі ў гульне прысутнічае кантроль часу, гулец, які перавышае свой ліміт часу, аўтаматычна прайграе.
Афіцыйныя правілы шахматаў не ўключаюць у сябе працэдуру вызначэння таго, хто гуляе белымі фігурамі. Гэтае рашэнне застаецца адкрытым для рэгламентаў розных турніраў (напрыклад турніраў са швейцарскай сістэмай ці з кругавой сістэмай) або, у выпадку неканкурэнтнай гульні, для ўзаемнай згоды, і ў гэтым выпадку часта выкарыстоўваецца нейкі выпадковы спосаб выбару. Агульным з’яўляецца метад, калі адзін з гульцоў хавае фігуры (часцей за ўсё пешкі) розных колераў у кожнай руцэ, а другі гулец абірае руку і атрымлівае такі колер фігур, які мае фігура, якую ён абраў.
Асноўны рух
Кожны тып шахматных фігураў мае свой уласны метад перасоўвання па дошцы. Фігура можа займаць свабодныя клеткі на дошцы, за выключэннем выпадкаў, калі фігура захоплівае фігуру апанента.
Ракіроўка
Ракіроўка заключаецца ў перасоўванні караля на дзве клеткі ў бок ладдзі, а затым перасоўванні ладдзі на другі бок ад караля ўшчыльную да яго. Здзяйсненне ракіроўкі дапушчальна толькі пры наступных умовах:
Узяцце на праходзе
Калі пешка перасоўваецца на дзве клеткі наперад ад сваёй першапачатковай клеткі і заканчвае рух побач з пешкай праціўніка на той жа грызантальнай лініі, яна можа быць захоплена пешкай праціўніка такім чынам, як калі б яна зрабілі ход толькі на адну клетку наперад. Гэты захоп з’яўляецца магчымым толькі на наступны ход праціўніка адразу пасля хода пешкі на дзве клеткі наперад.
Пераўтварэнне пешкі
Калі гулец прасоўвае сваю пешку на восьмую гарызантальную (апошнюю) лінію ад сябе, пешка пераўтвараецца ў фярзя, ладдзю, слана або каня па выбары гульца (звычайна абіраюць фярзя як самую моцую фігуру). Выбар не залежыць ад раней захопленых фігур. Такім чынам, тэатрэтычна гулец можа мець да дзевяці фярзёў і да дзесяці ладдзяў, сланоў або канёў, калі ўсе ягоныя пешкі будуць прасунутыя да апошняй лініі. Калі патрэбная фігура недаступная, то гулец павінен выклікаць арбітра, каб забяспечыць яго неабходнай фігурай.
Шах
Кароль знаходзіцца пад шахам, калі ён знаходзіцца пад пагрозай захопу, па меншай меры, адной фігуры. Гулец можа не мець магчымасці перасунуць сваю фігуру, калі гэта непазбежна падставіць караля пад шах (фігура знаходзіцца ў звязцы са сваім уласным каралём).
Нельга рабіць ход, які паставіць уласнага караля пад шах або пакідае яго пад шахам. Магчымыя спосабы выйсці з-пад шаха: Калі выйсці з-пад шаха немагчыма, каралю пастаўлены мат і гульня скончана.
У неафіцыйных гульнях прынята абвяшчаць «шах», робячы ход, які ставіць караля праціўніка пад пагрозу захопу. Тым не менш, у афіцыйных спаборніцтвах шах абвяшчаецца вельмі рэдка.
Правілы спаборніцтваў
Гэтыя правілы прымяняюцца да гульняў «на шахматнай дошцы». Для хуткіх шахматаў, завочных шахматаў, інтэрнэт-шахматаў і для шахматыстаў з абмежаванымі фізічнымі магчымасцямі існуюць асаблівыя правілы.
Правілы перасоўвання фігураў
Перасоўванне фігураў можа здяйсняцца толькі адной рукой. Пасля таго, як рука гульца адпусціла фігуру пасля здзяйснення хода, ход не можа быць адменены, за выключэннем выпадку, калі ход быў зроблены не па правілах. Пры ракіроўцы гулец павінен перасунуць караля адной рукой, пасля чаго той жа рукой перасунуць ладдзю.
У выпадку пераўтварэння пешкі гулец павінен перасунуць пешку на восьмую гарызантальную лінію ад сябе. Пасля таго, як пешка перасунута на апошнюю лінію, гулец можа датаркнуцца да любой фігуры, якая знаходзіцца не на дошцы, а аперацыя пераўтварэння лічыцца завершанай тады, калі новая фігура не будзе выстаўлена на клетку, куды была перасунута пешка.
Правіла дакранання да фігураў
На сур’ёзных спаборніцтвах, калі шахматыст дакранаецца да фігуры такім чынам, нібыта збіраецца зрабіць ёй ход, то павінен рабіць ход менавіта гэтай фігурай, калі гэта магчыма зрабіць па правілах. Да таго часу, пакуль рука не адпусціла перасунутую фігуру, гэтай фігурай можа быць зроблены любы ход, дапушчальны правіламі. Калі гулец датаркаецца да любой з фігураў праціўніка, гэтая фігура павінна быць захоплена, калі гэта магчыма зрабіць па правілах. Калі ні адна з закранутых фігур не можа быць перасунута ці захоплена, ніякага штрафу гулец не атрымлівае.
Пры здзяйсненні ракіроўкі ў першую чаргу гулец павінен датаркнуцца караля. Калі гулец датаркаецца да ладдзі адначасна з дакрананнем да караля, ён павінен зрабіць ракіроўку менавіта з гэтай ладдзёй, калі гэта магчыма па правілах. Калі гулец перасоўвае караля на дзве клеткі ў бок ладдзі, не датаркаючыся да ладдзі, то пасля гэтага ён павінен перасунуць адпаведную ладдзю для ракіроўкі, калі яна з’яўляецца магчымай па правілах. Калі гулец пачынае рабіць ракіроўку, якая не з’яўляецца дапушчальнай, то ён павінен зрабіць любы ход каралём, уключаючы ракіроўку з іншай ладдзёй, калі гэта магчыма зрабіць, не парушаючы правілаў.
Калі гулец перасунуў пешку на восьмую гарызантальную лінію ад сябе для пераўтварэння, то гэты ход не можа быць заменены на іншы ход гэтай пешкай, калі гулец адпусціў яе. Тым не менш, гэты ход не з’яўляецца завершаным, пакуль новая фігура не з’явіцца на клетцы, куды была перасунута пешка.