cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ephedra strobilacea
Выкарыстанне
Сцеблы большасці членаў гэтага роду ўтрымліваюць алкалоід эфедрын і адыгрываюць важную ролю ў лячэнні астмы і многіх іншых праблем дыхальнай сістэмы.
Пётр Абросімаў
Пётр Абросімаў — разьбяр па дрэве і цясляр канца XVII ст. (: беларуская рэзь).
Францыск (Папа Рымскі)
Францыск, Каталіцкая Царква ў Беларусі афіцыйна ўжывае імя Францішак, свецкае імя Хорхэ Марыа Берголья (Jorge Mario Bergoglio; нар. , Буэнас-Айрэс, Аргенціна) — 266-ы Папа Рымскі (з 13 сакавіка 2013), перад гэтым аргенцінскі кардынал.
Біяграфія
Хорхэ Марыа Берголья нарадзіўся ў Аргенціне ў сям’і італьянскага эмігранта, чыгуначнага рабочага. Малодшы з пяці дзяцей. Атрымаў дыплом тэхніка ў хіміі. Вучыўся ў семінарыі Вілья-Дэвота ў Буэнас-Айрэсе. Уступіў у ордэн езуітаў 11 сакавіка 1958. Навіцыят праходзіў у Чылі (гуманітарныя навукі), затым працягнуў сваю адукацыю ў каледжы Святога Іосіфа, у Буэнас-Айрэсе, дзе атрымаў ліцэнцыят па філасофіі. Выкладаў літаратуру, філасофію і тэалогію ў трох каталіцкіх каледжах Буэнас-Айрэса. 13 снежня 1969 Берголья быў пасвечаны ў святары Рамонам Хасэ Кастэльянам, тытулярным архібіскупам Джомніа. Прызначаны прафесарам тэалагічнага факультэта ў каледжы Сан-Мігель у аргенцінскай сталіцы. У 1970-я гады займаў розныя пасады ў езуіцкім ордэне Аргенціны. Уражанае яго навыкамі лідара кіраўніцтва езуіцкага ордэна ў рэшце рэшт павысіла Берголья, і ён у 1973—1979 з’яўляўся правінцыялам Аргенціны. У 1980 быў прызначаны рэктарам сваёй альма-матэр — семінарыі святога Іосіфа. Займаў гэту пасаду да 1986. Затым у Германіі скончыў сваю доктарскую дысертацыю і вярнуўся на радзіму як спавядальнік і духоўны дырэктар Кардоўскі архібіскуп, дзе яго непасрэдным начальнікам быў кардынал Раўль Прыматэста.
Дапаможны біскуп Буэнас-Айрэса, з тытулам тытулярнага біскупа Аука (20 мая 1992 — 3 чэрвеня 1997). Каад’ютар (біскуп з правам спадчыны епархіі) архібіскуп Буэнас-Айрэса (3 чэрвеня 1997 — 28 лютага 1998). Архібіскуп Буэнас-Айрэса (з 28 лютага 1998). Вялікі канцлер Каталіцкага ўніверсітэта Аргенціны. Кардынал-святар (с 21 лютага 2001) з тытулам царквы Святога Роберта Беларміна.
На працягу 15 гадоў быў архібіскупам Буэнас-Айрэса і прымасам (найвышэйшай духоўнай асобай) Аргенціны. Берголья заклікаў духавенства і паству выступіць супраць абортаў і эўтаназіі. Ён пацвердзіў царкоўнае вучэнне па асуджэнні гомасексуалізму, хоць і заклікае не зневажаць гомасексуалістаў. Ён рашуча выступае супраць заканадаўства, уведзенага ў 2010 годзе ўрадам Аргенціны, якое дазваляе аднаполыя шлюбы.
У 2005 годзе супраць кардынала Берголья спрабавалі завесці крымінальную справу. Яго абвінавачвалі ў дамоўленасці з хунтай у 1976 годзе падчас «бруднай вайны», каб скрасці двух святароў-езуітаў. Гэтым святарам Берголья прапанаваў пакінуць службу, каб не нерваваць улады. У той час як ксяндзы заклікалі да звяржэння ўлады. Але ніякіх доказаў віны Хорхэ Берголья не было.
13 сакавіка 2013 года Хорхэ Марыа Берголья стаў новым Папам Рымскім з імем Францыск (Францішак). Гэта першы Папа-лацінаамерыканец, першы — Папа-езуіт.
Пасля расійскага ўварвання ва Украіну ў лютым 2022 года, Папа Францішак выступіў з рознымі ініцыятывамі, каб садзейнічаць міру. Здзейсніўшы вельмі незвычайны крок, Францішак адправіў на дапамогу Украіне двух высокапастаўленых кардыналаў (Конрада Краеўскага і Міхаіла Чэрні). 25 сакавіка Францыск асвяціў і Расію, і Украіну.
Акрамя іспанскай, свабодна гаворыць на італьянскай і нямецкай мовах.
Тэрэмкы (станцыя метро)
«Тэрэмкы́» («Теремки́», ) — 52-я станцыя Кіеўскага метрапалітэна, канцавая на Курэнёўска-Чырвонаармейскай лініі, наступная пасля станцыі «Іпадром». Адкрыта 6 лістапада 2013 года. Пасажырапаток — 24,4 тыс. чал./суткі (2015 год). Названая па аднайменнаму жылому масіву.
Францыск (Папа Рымскі)
Цікавыя факты
Любімымі пісьменнікамі Папа называе Хорхэ Луіса Борхеса, Леапольда Марэчаля, а таксама Фёдара Дастаеўскага і Гілберта Чэстэртана. Аматар футболу.
Тэрэмкы (станцыя метро)
Гісторыя
Будаўніцтва станцыі пачата ў лістападзе 2011 года. У ліпені 2012 пачата збудаванне сцены ў грунце. Па стане на канец кастрычніка 2012 года робiцца раскрыццё катлавана станцыі, паралельна праходзіць заліванне падмуркавай пліты станцыі. З пачатку лістапада ўстаноўлена апалубка і адбываецца залітыя секцый зводу станцыі.
Францыск (Папа Рымскі)
Цікавыя факты
Францыск стаў першым Папам Рымскім, ад імя якога 11 кастрычніка 2013 года ў Беларусь быў перададзены дакумент на беларускай мове, які ўяўляе сабой падзяку Ядвізе Пастарнак, жыхарцы в. Муляры (Вілейскі раён), за служэнне Касцёлу. Дакумент быў урачыста перададзены Апостальскім нунцыем у Беларусі архібіскупам Клаўдзіа Гуджэроці.
Тэрэмкы (станцыя метро)
Гісторыя
Па стане на чэрвень 2013 года збудаваныя станцыйны і касавыя залы, выкладзеныя лесвічныя пліты пераходу касаваЙ залы. Будуюцца абаротныя тупікі і СТЦ.
Францыск (Папа Рымскі)
Цікавыя факты
Францыск асабіста хадайнічаў аб вызваленні беларускіх палітвязняў Мікалая Дзядка, Ігара Аліневіча, Мікалая Статкевіча, Яўгена Васьковіча, Арцёма Пракапенкі і Юрыя Рубцова.
Тэрэмкы (станцыя метро)
Гісторыя
3 лістапада 2013 года на станцыю быў пушчаны пробны цягнік.
6 лістапада 2013 года станцыя была адкрыта для пасажыраў.
Абсталяванне
Аздабленне зводу платформы выканана мазаічным абліцоўваннем ў выглядзе геаметрычных узораў, элементы якіх пераходзяць таксама на шляхавыя сцены. Сцены абліцаваныя бэжавым мармурам, які падкрэслівае іх канструктыўныя асаблівасці. Тарцы платформы таксама ўпрыгожаны мазаічным абліцоўваннем. Асвятленне станцыі ажыццяўляецца з дапамогай 13 таршэраў. Вакол таршэраў размешчаны лаўкі для пасажыраў, вырабленыя з нержавеючай сталі. Дадатковая светлавая лінія на шляхавай сцяне падсвятляе ўзор на зборы.
На станцыі устаноўлена 4 ліфта для людзей з асаблівымі патрэбамі. 2 ліфта — для перавозкі пасажыраў са двара ў вестыбюль станцыі, яшчэ 2 — з узроўню вестыбюля да ўзроўню пасажырскай платформы. Уздоўж краю платформы ўладкованая Шутц-лінія з пліткі тыпу «грес» з выпуклым рэльефам «Увага», што дазваляе лепш арыентавацца людзям з праблемамі зроку.
Расклад адпраўлення цягнікоў
Адпраўка першага цягніка ў напрамку:
ст. «Герояў Дняпра» — 05:57
Адпраўка апошняга цягніка ў напрамку:
ст. «Герояў Дняпра» — 00:05 Расклад адпраўлення цягнікоў у вячэрні час (пасля 22:00) ў накірунку:
ст. «Герояў Дняпра» — 22:25, 22:35, 22:45, 22:55, 23:05, 23:15, 23:25, 23:35, 23:45, 23:55, 0:05
Альбарэда-Арнабольдзі
Альбарэда-Арнабольдзі (Albaredo Arnaboldi) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Ламбардыя, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Павія.
Насельніцтва складае 201 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 22 чал./км². Займае плошчу 9 км². Паштовы індэкс — 27040. Тэлефонны код — 0385.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы Андрэй Першазваны.
Касцёл Святога Антонія (Суцін)
'''Касцёл св. Антонія''' — колішні касцёл у вёсцы Суцін Пухавіцкага раёна Мінскай вобласці, парафія Маці Божай Шкаплернай. З 2007 года пачала адраджацца парафія.
Гісторыя
Да 1939 года ў вёсцы дзейнічаў драўляны касцёл св. Антонія, ля касцёла знаходзяцца могілкі і капліца. У канцы 30-х гадоў ХХ стагоддзя храм быў закрыты, як і польская школа. Касцёл па загаду ўладаў разбурылі, а бярвенні перавезлі ў Суцін. Меркавалі зрабіць з іх грамадскую лазню, але пачалась вайна.
13 чэрвеня 2015 года на «Серафінавай Гары», дзе раней стаяў касцёл, быў пастаўлены крыж.
Архітэктура
Унутры знаходзіўся арган.
Крыштаф Антоні Абрынскі
Крыштаф Антоній Абрынскі (? — да 13 лютага 1665) — вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч.
З шляхецкага роду герба «Харытон», сын Андрэя, новагародскага земскага суддзі.
Вучыўся ў Нясвіжскім езуіцкім калегіуме (каля 1637 г.), разам з Жыгімонтам Каралем Радзівілам выехаў у Італію, дзе запісаўся на юрыдычны факультэт Падуанскага ўніверсітэта (1641). Вярнуўся, відаць, у 1642.
Каралеўскі сакратар, пісар дэкрэтавы літоўскі (1650—1660), падстолі ваўкавыскі (1653), ротмістр казацкай харугвы ў вялікалітоўскім войску (1653—1654), падкаморы новагародскі прыкладна з 1655 г.; пасол на соймы 1648, 1652, 1655, 1659, 1661, 1662 гадоў.
У 1651 сакратар пасольства Піліпа Абуховіча ў Маскву. Удзельнічаў у падрыхтоўцы Аліўскага міру (1660) са Швецыяй. Валодаў маёнткамі Бярдова (Бярдоўка) і Ятра (Ятра Обрынская) у Новагародскім павеце.
Ніл Мікалаевіч Дарожкін
Ніл Мікалаевіч Дарожкін (нар., Бранск — ) — вучоны ў галіне тэхналогіі парашковых матэрыялаў, паэт. Член-карэспандэнт Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (1986), доктар тэхнічных навук (1977), прафесар (1979).
Біяграфія
Скончыў Ленінградскі ваенна-механічны інстытут (1952). З 1955 года асістэнт Беларускага політэхнічнага інстытута, з 1959 года аспірант, малодшы навуковы супрацоўнік Фізіка-тэхнічнага інстытута АН БССР.
У 1963—1971 гадах старшы навуковы супрацоўнік Цэнтральнага НДІ механізацыі і электрыфікацыі сельскай гаспадаркі Нечорназёмнай зоны СССР (Мінск), у 1971—1991 гадах загадчык лабараторыі Інстытута праблем надзейнасці і даўгавечнасці машын АН БССР. З 1991 года галоўны навуковы супрацоўнік Інстытута цепла- і масаабмену імя А. В. Лыкава Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі.
Навуковая дзейнасць
Даследаванні ў галіне фізіка-тэхнічных асноў стварэння ахоўных пакрыццяў, распрацоўкі абсталявання і матэрыялаў для працэсу прыпякання іх на паверхнях дэталяў машын.
Прэміі
Прэмія Савета Міністраў СССР 1984 года за ўдзел у распрацоўцы і ва ўкараненні ў вытворчасць новых спосабаў і абсталявання для аднаўлення і ўмацавання дэталяў машын электракантактнай прываркай прысадачных матэрыялаў. Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Рэспублікі Беларусь у галіне навукі і тэхнікі (2000, у аўтарскім калектыве) — за працу «Парашковыя ахоўныя пакрыцці: тэорыя, тэхналогія, практыка».
Яўген Віктаравіч Тарле
Яўген Віктаравіч Тарле (27.10(8.11).1875,  —, ) — савецкі гісторык, акадэмік Акадэміі навук СССР (1927).
Біяграфія
У 1896 годзе скончыў гісторыка-філалагічны факультэт Кіеўскага ўніверсітэта. Вучань І. В. Лучыцкага. У 1903—1917 гадах прыват-дацэнт Пецярбургскага ўніверсітэта. У 1913—1918 гадах прафесар Юр’еўскага ўніверсітэта. З 1917 года прафесар Петраградскага ўніверсітэта, затым ЛДУ і МДУ.
Навуковая і літаратурная дзейнасць
У гады перад Рэвалюцыяй 1905—1907 гадоў стварыў галерэю гістарычных партрэтаў: Руае-Калара, Дж. Канінга, Ч. Парнела, Л. Гамбеты, А. Розберы і інш. Магістарскую дысертацыю (абаронена ў 1901 годзе ў Кіеве) прысвяціў аналізу «Утопіі» Т. Мора.
Вялікае навуковае значэнне мелі працы аб рэвалюцыйнай барацьбе французскага працоўнага класа («Працоўны клас у Францыі ў першыя часы машыннай вытворчасці. Ад канца Імперыі да паўстання рабочых у Ліёне», 1928; «Жэрміналь і прэрыяль», 1937). З 1930-х гадоў Тарле вярнуўся да жанру гістарычных партрэтаў («Напалеон», 1936, «Талейран», 1939). Удзельнічаў таксама ў падрыхтоўцы калектыўных прац: «Французская буржуазная рэвалюцыя 1789—1794», «Гісторыя дыпламатыі», падручнікаў для ВНУ і інш. Напярэдадні і ў гады Вялікай Айчыннай вайны 1941-45 Тарле напісаны працы вялікага патрыятычнага значэння пра нашэсце Напалеона, пра Нахімава, Ушакова, Кутузава; скончана даследаванне «Крымская вайна» (т. 1-2, 1941-43). Вялікую даследчую працу Тарле спалучаў з вялікай публіцыстычнай і прапагандысцкай працай (артыкулы ў прэсе, лекцыі). Сталінская прэмія (1942, 1943, 1946).
Узнагароды
Узнагароджаны 3 ордэнамі Леніна і 2 іншымі ордэнамі.
Кастрышча
Кастры́шча (, Кострище) — вёска ў Буда-Кашалёўскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Кашалёўскага сельсавета.
На захадзе мяжуе з лесам.
Размяшчэнне
У 4 км на поўнач ад раённага цэнтра і чыгуначнай станцыі Буда-Кашалёўская (на лініі Жлобін — Гомель), 52 км ад Гомеля.
Транспартная сетка
Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым аўтадарогах, якія адыходзяць ад Буда-Кашалёва.
Планоўка складаецца з дзвюх прамалінейных вуліц, арыентаваных з паўднёвага ўсходу на паўночны захад і забудаваных двухбакова, няшчыльна драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу.
Гісторыя
Заснавана ў канцы XVIII стагоддзя. Напачатку XIX стагоддзя невялікае паселішча з карчмой. У 1850 годзе ў складзе Кашалёўскага казённага маёнтка. З 1883 года дзейнічаў хлебазапасны магазін. Па перапісу 1897 года знаходзіліся: школа граматы, вятрак. У 1909 годзе — 281 дзесяцін зямлі, у Кашалёўскай воласці Рагачоўскага павета Магілёўскай губерні.
У 1929 годзе арганізаваны калгас. На фронце загінулі 32 жыхара мястэчка. У 1959 годзе ў складзе саўгаса «Шарыбаўскі» (цэнтр — вёска Шарыбаўка).
Рабер Сюркуф
Рабе́р Шарль Сюрку́ф (Robert Charles Surcouf; 12 снежня 1773 — 8 ліпеня 1827 гг.) — французскі карсар брэтонскага паходжання, «кароль карсараў» часоў Напалеонаўскіх войнаў, кавалер Ордэна Ганаровага легіёна.
Нарадзіўся ў Сен-Мало ў сям'і гандляра. У 1789 г. у якасці матроса трапіў на судне гандляроў рабамі ў Індыйскі акіян. Згодна апавяданням самога Р. Ш. Сюркуфа, пасля караблекрушэння адыграў галоўную ролю ва ўзнаўленні судна і выратаванні часткі або самога капітана, або яго сваячкі, за што атрымаў ў наступным плаванні пасаду намесніка капітана. У 1794 г. прымаў удзел у вайне з брытанскім флотам каля Маўрыкія.
У 1795 г. быў арыштаваны французскімі каланіяльнымі ўладамі за нелегальны гандаль рабамі і кантрабанду. Замест жорсткага пакарання, атрымаў прапанову заняцца капёрскай справай. Р. Ш. Сюркуфу быў прадстаўлены невялікі карабель «Эмілія» з 30 чалавекамі каманды. Арганізацыя капёрскай справы ажыццяўлялася на прыватныя ўкладанні і патрабавала атрымання прыбытку. 29 студзеня 1796 г. каманда «Эміліі», якая не мела нават гармат, захапіла тры брытанскія караблі, у тым ліку добра ўзброены брыг «Трытон». Гэты выпадак праславіў імя Р. Ш. Сюркуфа.
У 1803—1807 гг. перарваў кар'еру пірата, але вярнуўся да яе па запыту Напалеона. У 1807 — 1809 гг. узначальваў пірацкія рэйды на караблі Брытанскай Ост-Індскай кампаніі, атрымаў некалькі бліскучых перамог у баях з брытанскімі ваеннымі караблямі. Пасля вяртання ў Сен-Мало быў узнагароджаны тытулам барона.
У 1812 г. узначаліў капёрскі рэйд на прыватным караблі «Рэнар», але ў першым жа баі яго карабель загінуў разам з караблём праціўніка. У 1813 г. пакінуў кар'еру марака і пірата. Да канца жыцця займаўся зямельнымі і фінансавымі спекуляцыямі.
NGC 6003
NGC 6003 (іншыя абазначэнні — UGC 10048, MCG 3-40-48, ZWG 107.43, ARAK 487, NPM1G +19.0442, PGC 56130) — лінзападобная галактыка (S0) ў сузор’і Змяя.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Gymnadenia rubra
Gymnadenia rubra  — від кветкавых раслін сямейства. Апісаны.
Віктар Міхайлавіч Чалноў
Віктар Міхайлавіч Чалноў (? — 2017) — беларускі санітарны ўрач.
Біяграфія
Працаваў галоўным дзяржаўным санітарным урачом г. Мінска і адначасова начальнікам Мінскай гарадской санітарна-эпідэміялагічнай станцыі з 1987 па 2001 год, пасля — намеснікам галоўнага ўрача Мінскага гарадскога цэнтра гігіены і эпідэміялогіі з 2001 па 2012 год.
У перыяд яго кіраўніцтва ў складаных умовах працэсаў перабудовы і фарміравання беларускай дзяржаўнасці гарадская санітарна-эпідэміялагічная служба паспяхова вырашала шырокае кола пытанняў, звязаных з папярэджаннем захворванняў, скарачэннем працастрат, абумоўленых уплывам умоў працы і побыту насельніцтва. У выкананне загада Міністэрства аховы здароўя Рэспублікі Беларусь ад 31.07.1992 г. і рашэння Мінскага гарадскога савета народных дэпутатаў ад 04.11.1993 г. № 629 Мінская гарадская санітарна-эпідэміялагічная станцыя перайменавана ў Мінскі гарадскі цэнтр гігіены і эпідэміялогіі.
Анемарумбограф
Анемо́граф ці анемарумбо́граф (ад  — «вецер» + румб +  — «пісаць») — прыбор для непарыўнага аўтаматычнага запісу скорасці і накірунку ветру.
Вынік паказанняў прыбора на паперы называецца анемаграмай. Валодае функцыямі рэгістрацыі і апрацоўкі дадзеных вымярэння на персанальным камп'ютары, а таксама раздрукоўкі гэтых дадзеных на прынтары. Можа мець дадатковыя модулі для вываду вымераных параметраў на самапісец.
Піянер (кінатэатр, Мінск)
«Піянер» — кінатэатр у цэнтры Мінска, размешчаны па адрасе вуліца Энгельса, 20. Дзеліць будынак з тэатрам лялек. Будынак кінатэатра і тэатра лялек — прыклад арганічнага сінтэзу архітэктуры і манументальна-дэкаратыўнага мастацтва.
Гісторыя
Кінатэатр адкрыўся ў лютым 1966 года фільмам рэжысёра Льва Голуба «Пушчык едзе ў Прагу», які быў зняты на «Беларусьфільме» і пражскай студыі «Барандаў».
У 1980-я кінатэатр арганізаваў кінаклуб «Профіль», дзе праводзіліся рэтраспектывы знакамітых аўтараў. У 2000-я ў кінатэатры паказвалі знакамітыя індыйскія фільмы пры падтрымцы пасольства Індыі.
Станам на 2016 год у калектыве кінатэатра быў прафесійны мастак, які працягваў маляваць гуашай афішы. Такім чынам «Піянер» заставаўся адзіным кінатэатрам у Мінску, дзе захоўвалася гэтая практыка.
Архітэктура
Пастаўлены па рэльефе са значным перападам вышынь, што абумовіла ўзвядзенне падпорнай сценкі, умацаванай бутавым каменем, і шырокай лесвіцы.
Асноўная частка будынка ўяўляе сабой значны па памерах лаканічны прамавугольны аб’ём, да якога з тыльнага фасада прылягаюць больш нізкія дапаможныя прыбудовы. Архітэктурны акцэнт зроблены на галоўным фасадзе, які вырашаны паглыбленым перспектыўным парталам з двума сіметрычнымі ўваходамі па баках. Цэнтральная частка фасада мае суцэльнае зашкленне, рытмічна расчлянёна металічным каркасам. Верхні схіл партала аформлены мазаікай на казачныя і навукова-фантастычныя тэмы.
Строга сіметрычнае вырашэнне фасада адпавядае арганізацыі ўнутранай прасторы. Будынак уключае дзве залы на 400 месцаў кожная (для кінапаказаў і тэатра лялек), вялізнае фае з зімовым садам, дэкаратыўным басейнам і дробнай скульптурнай пластыкай. Аздобу інтэр’ера дапаўняюць пано «Шчаслівае дзяцінства» (мастакі Яўген Зайцаў і Іван Ціханаў), дзе дзеці розных народаў у акружэнні птушак і звяроў цешацца мірным жыццём, і каваныя металічныя рашоткі з выявамі жыхароў падводнага і ляснога царстваў, якія аддзяляюць антрэсольныя паверхі па баках фае.
Брно
Брно (чэш. Brno) — горад у Чэхіі, сталіца Паўднёвамараўскага края, знаходзіцца каля зліцця рэк Світавы і Свраткі. Вялікі эканамічны, прамысловы і культурны цэнтр. Брно з'яўляецца гістарычным цэнтрам Маравіі і найбуйнейшым мараўскім горадам. Паводле даных перапісу 2009 г. у горадзе пражывае 405 405 чал. Клімат умерана кантынентальны. Вузел чыгунак і аўтадарог. У межах горада знахозіцца аэрапорт Брно-Туржаны.
Брно з'яўляецца цэнтрам судовай улады Чэхіі, тут размешчаны канстытуцыйны і вярхоўны суды, а таксама вышэйшы адміністрацыйны суд і ўпраўленне вярхоўнай пракуратуры. Горад таксама з'яўляецца важным адміністрацыйным цэнтрам. Акрамя таго, гэта важны цэнтр вышэйшай адукацыі ў краіне, тут знаходзяцца 33 факультэты 13 вышэйшых навучальных устаноў, у якіх навучаюцца каля 89 тысяч студэнтаў.
У горадзе захавалася вялікая колькасць помнікаў архітэктуры. Выставачны цэнтр Брно з'яўляецца адным з найбуйнейшых выставачных цэнтраў у Еўропе, і займае 23 месца ў свеце. Комплекс адкрыўся ў 1928 годзе, з гэтага часу ў ім праводзяцца буйныя выстаўкі і кірмашы.
Гісторыя
Упершыню згадваецца як замак у 1091 годзе. З канца XI стагоддзя цэнтр удзельных княстваў Пржамысловічаў. У гэты час горад меў назву Бржэціслаўскі град. У 1243 годзе горад атрымаў права вольнага каралеўскага горада, а ў канцы XIII стагоддзя Брно ператварылася ў рэзідэнцыю маркграфаў мараўскіх. З XIV стагоддзя пытанні мясцовага самакіравання сталі вырашацца мараўскімі земскімі соймамі, якія праводзіліся ў Брно раз на два гады.
Падчас паўстання гусітаў горад застаўся верным каралю. У 1454 годзе каралём Ладзіславам Постумам з горада былі выгнаны ўсе яўрэі. З 1526 па 1918 гады Брно належыў да дынастыі Габсбургаў, у гэтыя часы Брно стаў эканамічным і культурным цэнтрам Маравіі. Горад, як сталіца Маравіі, падтрымала саслоўнае паўстанне 1619 года. Падчас Трыццацігадовай вайны Брно двойчы, у 1643 і 1645 гадах, быў абложаны шведскім войскам. У 1742 годзе, як і шведы, прусы таксама не мелі поспеху ў аблозе горада. У 1777 годзе Брно стаў цэнтрам біскупства. Горад меў важнае абарончае значэнне аж да сярэдзіны XIX стагоддзя. У Брно існавала адна з самых вядомых турмаў Аўстра-Венгрыі, якая праіснавала да 1858 года.
У 1805 годзе Брно падвергнулася аблозе напалеонаўскіх войскаў. Пасля перамогі ў бітве пад Аўстэрліцам, Напалеон загадаў знішчыць фартыфікацыйныя ўмацаванні гораду. У выніку гэтага да сённяшніх дзён засталася толькі адна гарадская брама з сямі, якія былі калісьці.
З 1918 г. у складзе Чэхаславацкай рэспублікі, з 1969 г. у Чэшскай рэспубліцы.
Архітэктура
Гістарычнае ядро горада размешчана на рачных тэрасах паміж скалістых пагоркаў Шпільберк і Петраў. Горад 13—16 стагоддзяў (з ірэгулярнай планіроўкай, вузкімі вуліцамі, авальнымі ў плане ўмацаваннямі) перабудаваны ў 17—18 стагоддзях і асабліва ў 19—20 стагоддзях. За межамі гістарычнага цэнтра радыяльныя праспекты з пабудовамі ў духу эклектызму, стылю мадэрн і функцыяналізму. Сярод помнікаў архітэктуры замак на пагорку Шпільберк (13—18 ст.), сабор Святых Пятра і Паўла (14—19 ст.), Старая (14—16 ст.) і Новая ратушы (16—18 ст.), рэнесансавыя дамы, Дытрыхштэйнскі палац (1616—1619, барока, цяпер Мараўскі музей). Комплекс Міжнароднага прамысловага кірмашу (з 1920-х г.), Мараўскі банк (1930-31, архітэктар Б. Фукс), віла «Тугендхат» (1930—1931, архітэктар Л. Міс ван дэр Роэ) пабудаваны ў стылі функцыяналізму.
Эканоміка
Зараз Брно з'яўляецца адным з галоўных эканамічных цэнтраў Чэхіі. Найважнейшая галіна — цяжкае машынабудаванне. Развіты таксама хімічная і паліграфічная прамысловасці, вытворчасць станкоў, турбін, сельскагаспадарчых машын і электратэхнічных вырабаў, выпускаюцца дакладныя прыборы.
Партызанская брыгада «За Радзіму»
Партызанская брыгада «За Радзіму» — партызанская брыгада, створаная ў верасні 1943 года на базе асобных атрадаў П. М. Шырокава (дзейнічаў з лістапада 1942 года), А. Ф. Ячмянёва (арганізаваны ў маі 1943 года), У. Ц. Антонава і І. Ф. Бандарэнкі (арганізаваныя ў верасні 1943 года). Дзейнічала на акупіраванай тэрыторыі Шаркоўшчынскага, Маладзечанскага, Відзскага, Браслаўскага раёнаў. 2 ліпеня 1944 года брыгада (495 партызан, 5 атрадаў) злучылася з Чырвонай Арміяй.
Богадараўка (Паўладарская вобласць)
Богадараўка — сяло ў Шчарбакцінскім раёне Паўладарскай вобласці Казахстана. Адміністрацыйны цэнтр Ільічоўскай сельскай акругі. Код КАТА — 556843100.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 420 чалавек (208 мужчын і 212 жанчын). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 212 чалавек (116 мужчын і 96 жанчын).
Змена клімату
Змена клімату — ваганні клімату Зямлі ў цэлым або асобных яе рэгіёнаў з цягам часу, якія выяўляюцца ў статыстычна пэўных адхіленнях параметраў надвор'я ад шматгадовых значэнняў за перыяд часу ад дзесяцігоддзяў да мільёнаў гадоў. Улічваюцца змены як сярэдніх значэнняў параметраў надвор'я, так і змены частаты экстрэмальных з'яў надвор'я. Вывучэннем змяненняў клімату займаецца навука палеакліматалогія. Прычынай змены клімату з'яўляюцца дынамічныя працэсы на Зямлі, вонкавыя ўздзеянні, такія як ваганні інтэнсіўнасці сонечнага выпраменьвання, і, з нядаўніх часоў, дзейнасць чалавека. Змены ў сучасным клімаце (у бок пацяплення) называюць глабальным пацяпленнем.
Іван Іванавіч Вайтовіч
Іван Іванавіч Вайтовіч — беларускі санітарны ўрач і арганізатар аховы здароўя.
Біяграфія
Працаваў галоўным дзяржаўным санітарным урачом г. Мінска і адначасова начальнікам Мінскага гарадскога цэнтра гігіены і эпідэміялогіі з красавіка 2011 па люты 2013 года.
З 2013 па 2011 год узначальваў Мінскі занальны цэнтр гігіены і эпідэміялогіі.
Нацыянальная бібліятэка Албаніі
Нацыянальная бібліятэка Албаніі (Biblioteka Kombëtare e Shqipërisë) размешчана ў сталіцы краіны Тыране. Бібліятэка была заснавана ў 1920 годзе і афіцыйна адкрыта 10 снежня 1922 года.
Нацыянальная бібліятэка Албаніі (НБА) — найважнейшы нацыянальны культурны інстытут і найстарэйшы ў Албанскай дзяржаве. Бібліятэка займае 2 будынкі і працуе пад кіраўніцтвам Міністэрства турызму, культуры, моладзі і спорту Албаніі. У задачы бібліятэкі ўваходзіць збор, апрацоўка, аднаўленне, захоўванне і давядзенне да чытачоў пісьмовых і іншых матэрыялаў, якія распавядаюць пра гістарычную і культурную спадчыну албанскага народа. На нацыянальным узроўні яна арганізуе бібліятэчную адукацыю і павышэнне прафесійнай адукацыі, таксама выконвае ролю навукова-даследчага цэнтра ў вобласці бібліятэчнай справы.
У склад збораў бібліятэкі ўваходзяць кнігі, перыядычныя выданні, карты, атласы, мікрастужкі і іншыя бібліятэчныя адзінкі захоўвання. Асобныя зборы цікавыя як у кантэксце албанскай, так і еўрапейскай культуры. Бібліятэка як правіла адкрыта 72 гадзіны ў тыдзень для асоб старэйшых за 16 гадоў.
Асобая нарада пры НКУС СССР
«Асобая нарада пры Калегіі ГПУ», пазней — «Асобая нарада пры Калегіі АГПУ», «Спецыяльная Нарада пры НКУС СССР», «Спецыяльная Нарада пры МГБ СССР»; ОСО) у СССР у 1922—1953 гадах — пазасудовы орган, які меў паўнамоцтвы разглядаць крымінальныя справы па абвінавачваннях у дзеях, якія пагражаюць савецкаму ладу (контррэвалюцыйная прапаганда і агітацыя, здрада Радзіме, дэзертырства у ваенны час, шкодніцтва і т. д.), і выносіць прысуды па выніках расследавання, а таксама пераглядаць рашэнні Ваеннай калегіі Вярхоўнага суда СССР. Асобая нарада мела права выносіць прысуды пра турэмнае зняволенне, спасылцы ці высыланню абвінавачваных, а таксама пра ўжыванне іншых мер пакарання. У 1941-1945 гадах магло прыгаворваць да смяротнага пакарання. Асобую нараду не варта блытаць з «Асобымі тройкамі НКУС».
Вільгельм V Набожны
Вільгельм V Набожны (Wilhelm V der Fromme; ; Ландсгут — ; Шлайсгайм) — герцаг Баварыі з 1579 па 1597 з роду Вітэльсбахаў.
Раннія гады
Вільгельм — сын герцага Альбрэхта V і яго жонкі Ганны Аўстрыйскай. Ён атрымаў езуіцкую адукацыю і праявіў сваю прыхільнасць да прынцыпащ Контррэфармацыі. Атрымаў мянушку «Набожны», таму што ўвесь вольны час прысвячаў малітвам і рэлігійнай літаратуры. Удзельнічаў у грамадскім жыцці, быў паломнікам. Ён, як спадчынны прынц жыў у сваёй рэзідэнцыі крэпасць Траўсніц у Ландсгуце. Паміж 1568 і 1578 гадамі ён перабудаваў свой гатычны замак у стылі рэнесанс.
Кіраванне
Як яго бацька і дзядуля Вільгельм прытрымліваўся ідэй Контррэфармацыі. Ён зрабіў свайго брата Эрнеста архібіскупам кёльнскім падчас ваеннай кампаніі 1583 года. Іншы яго брат Фердынанд камандаваў баварскай арміяй першыя 18 гадоў Кёльнскай вайны, каб забяспечыць баварскаму герцагу тытул курфюрста. Саюзная іспанская армія пад камандаваннем Алесандра Фарнезэ выслала з Кёльна суперніка Вітэльсбахаў за курфюрства Гебхарда фон Вальдбурга. Гэта замацавала за баварскімі герцагамі валоданне архібіскупствам і курфюрствам на 200 гадоў, што было асаблівым гонарам Вітэльсбахаў.
У часы кіравання Вільгельма ўсё некаталіцкае насельніцтва вымушана было пакінуць Баварыю. Герцаг сфарміраваў Духоўны савет, які сачыў за становішчам рэлігійных спраў у краіне. Духоўны савет будаваў новыя кляштары, храмы і школы. У той час адбылася вялікая колькасць выпадкаў рэлігійнага спалення ведзьмаў.
Паміж 1583 і 1597 гадамі ў Мюнхене былі пабудаваны асноўныя цэнтры Контррэфармацыі — езуіцкі каледж і езуіцкая царква Св. Міхаіла. Расходы на адпраўку езуіцкіх місіянераў у Амерыку і Азію прывялі да спусташэння казны. 15 кастрычніка 1597 года Вільгельм вырашыў адрачыся ад прастола на карысць свайго сына Максіміліяна, а сам сышоў у манастыр, дзе правёў рэштку жыцця. Памёр Вільгельм у 1626 годзе ў закладзеным ім палацы Шлайсгайм. Пахаваны ў храме Св. Міхаіла, які ён жа і пабудаваў, калі быў герцагам.
Сям’я і дзеці
Ажаніўся з Рэнатай Латарынгскай (1544—1602) 22 лютага 1568 у Мюнхене. У іх нарадзілася 10 дзяцей, трое з якіх памерлі ў маленстве ці дзяцінстве.
Альбанезэ
Альбанезэ (Albonese) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Ламбардыя, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Павія.
Насельніцтва складае 512 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 128 чал./км². Займае плошчу 4 км². Паштовы індэкс — 27020. Тэлефонны код — 0384.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы.
Тудаўляне
Тудаўляне — этнаграфічная група беларусаў у заходняй частцы былога Ржэўскага павета Цвярской губерні.
У вузкім сэнсе — жыхары старажытных воласцей: Стары Туд, Малады Туд і Туд-Скаваратынь абапал ракі Туд, правага прытока Волгі. У шырокім сэнсе назва «тудаўляне» ўжывалася этнографамі ХІХ ст. для абазначэння ўсяго беларускамоўнага насельніцтва правабярэжжа Верхняй Волгі.
Гісторыя
У VII—IX ст. гэты рэгіён, вядомы па «Аповесці мінулых гадоў» як Акоўскі лес, быў заселены смаленскімі крывічамі. У XII—XIV ст. уваходзіў у склад Таропецкага і Ржэўскага княстваў. З першай трэці XIV ст. тут праходзіла мяжа Вялікага Княства Літоўскага (ВКЛ) з Маскоўскім і Цвярскім вялікімі княствамі, былі пабудаваны «гради литовстии: Селук, Осечен, Горышин, Рясна, Сижка, Туд», якія часта пераходзілі з рук у рукі. Тудаўляне канчаткова засталіся па-за межамі ВКЛ пасля ўдакладнення меж паводле Палянаўскага міру (1634), але з прычыны адноснай ізаляванасці краю (лясістасць складала каля 3/4 тэрыторыі) доўгі час захоўвалі адметна беларускія рысы: мову, абрады («бабіна каша» і інш.), гульні («каралі», «проса»). Адрозніваліся ад суседняга рускага насельніцтва і насовамі — верхнім расхінным адзеннем з белага даматканага палатна, адкуль паходзіла іх мянушка «белакафтаншчына». Ужываліся і іншыя мянушкі — «польшча», «шаплякі» (паколькі беларускія гукі «дз», «ц», мяккі «с» падаваліся рускаму насельніцтву шапялявымі). У тудаўлян не існавала якой-небудзь саманазвы, хаця яны і ўсведамлялі сваё адрозненне ад уласна рускіх.
Яшчэ ў пачатку XX ст. тудаўляне захоўвалі шэраг бытавых і лінгвістычных асаблівасцей, якія збліжалі іх з беларусамі. У 1903 годзе тудаўлян даследаваў Я. Карскі, які вызначыў іх колькасць у 45 тыс., у 1925—1926 гадах яны падрабязна вывучаліся Н. Грынковай. У ХХ ст. адрозненні тудаўлян ад суседняга рускага насельніцтва практычна сцерліся, хаця асобныя моўныя і іншыя рысы, уласцівыя беларусам адзначаны ржэўскім краязнаўцам І. Вішняковым яшчэ ў сярэдзіне 1960-х г.
У снежні 2016 году актывіст за адраджэнне тудаўлян Аляксандар Цеханоўскі (Масква) апублікаваў на сайце change.org петыцыю за прызнанне тудаўлянскай этнаграфічнай групы беларусамі па нацыянальнасці.
NGC 6004
NGC 6004 (іншыя абазначэнні — UGC 10056, MCG 3-40-51, ZWG 107.46, IRAS15481+1905, PGC 56166) — спіральная галактыка з перамычкай (SBc) ў сузор’і Змяя.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Паўлаўшчына (Дзяржынскі раён)
Па́ўлаўшчына (, Павловщина) — вёска ў Дзяржынскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Негарэльскага сельсавета.
Гаруны
Гаруны — невялікі субэтнас рускага народа, які пражывае ў цэнтральнай частцы Сумскай вобласці (Украіна) (у асноўным, у Бурынскім і Пуціўльскім раёнах). Рускі говар гаруноў мае рысы, блізкія беларускай і украінскай мовам.
Гаруны ўяўляюць сабою аўтахтоннае насельніцтва Сумскага Палесся, іх продкі пражывалі на гэтай тэрыторыі яшчэ ў часы Кіеўскай Русі. Па меркаванні паўночнаамерыканскага даследніка Джэймса Ольсана гаруны з’яўляюцца ўкраінізаванай групай палехаў або «рускімі перасяленцамі, змяшаўшыміся з мясцовымі беларусамі і літоўцамі». Даследнік Фёдар Клімчук лічыць, што гаруны з’яўляюцца нашчадкамі мясцовых севяран і, магчыма, таксама радзімічаў.
У гаруноў захоўваецца субэтнічная ідэнтыфікацыя, і на бытавым узроўні яны адрозніваюць сябе ад іншых рускіх, а таксама ад украінцаў.
У гаруноў захоўваюцца ўнікальныя рысы паліфанічнага спеву.
Людміла Забалоцкая
Людміла Забалоцкая, сапр. Людміла Васілеўна Саламаха (, г. Крычаў Магілёўскай вобл. — ) — беларуская паэтэса і перакладчыца.
Біяграфічныя звесткі
Скончыла БДУ (1974). Працавала ў выдавецтве «БелСЭ» (1974—84), на Беларускім тэлебачанні, намеснік галоўнага рэдактара часопіса «Пралеска» (1991—95), у выдавецтве «Полымя», з 1996 у часопісе «Адукацыя і выхаванне».
Творчасць
Друкуецца з 1967 года. Аўтар зборнікаў вершаў «Сакавік» (1974), «Вадаводны васілёк» (1981), «Святло палыну» (1989), «Струны памяці» (1991). Асноўная тэма творчасці — жаночая доля, каханне і пошукі жыццёвай гармоніі. Паэтэса чулая да мастацкага слова, настойлівая ў пошуку сродкаў узбагачэння паэтычнай тэматыкі. Пераклала на беларускую мову раман Вальтэра Скота «Айвенга» (1997).
Герб Тыраны
Герб Тыраны — афіцыйны геральдычны сімвал горада Тыраны, сталіцы Албаніі.
Апісанне і сімвалізм
Герб Тыраны ўяўляе сабой геральдычны шчыт нетрадыцыйнай французскай формы, вертыкальна падзелены на дзве роўныя часткі, правая з якіх афарбавана ў чырвоны, левая — блакітны колеры. На чырвоным полі змешчана выява срэбнай (белай)  — вядомай славутасці горада, пабудаванай у XIX стагоддзі. На блакітным полі намалявана стылізаваная фігура сярэбранага ваўка, які стаіць на задніх лапах і трымае ў пярэдняй лапе залатую лілею. Выяву ваўка перасякае чырвоная перавязь з двума сярэбранымі васьміканцовымі зоркамі.
Воўк у народных балканскіх легендах паўстае, як сімвал строгай, але мудрай і справядлівай улады, якая клапоціцца пра свой народ. Французская лілея служыць напамінам аб падпарадкаванні часткі албанскіх зямель да сярэдзіны XIV стагоддзя сіцылійскім каралям. Герб увянчаны трохпрамянёвай каронай з вежамі сярэбранага колеру, што сімвалізуе сталічны статус горада.
Труханавіцкі сельсавет
Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Грэскага раёна Слуцкай акругі БССР. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Мінскай акругі. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Грэскім раёне БССР. З 8 ліпеня 1931 года сельсавет у Капыльскім раёне. З 12 лютага 1935 года ў складзе адноўленага Грэскага раёна, з 21 чэрвеня 1935 года — Слуцкай акругі. Пасля ўвядзення абласнога падзелу 20 лютага 1938 года ў Грэскім раёне Мінскай вобласці. З 20 верасня 1944 года па 8 студзеня 1954 года ў складзе Бабруйскай вобласці. З 17 снежня 1956 года ў складзе Слуцкага раёна. 5 мая 1962 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Мусіцкага (2 населеныя пункты: Праснакі і Стараселле) і Грэскага (6 населеных пунктаў: Асавец, Калюга, Камень, Карачоўшчына, Падлужжа і Труханавічы) сельсаветаў.
Анікіна (Паўладарская вобласць)
Анікіна — сяло ў Шчарбакцінскім раёне Паўладарскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад Ільічоўскай сельскай акругі. Код КАТА — 556843200.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 109 чалавек (58 мужчын і 51 жанчына). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 33 чалавекі (17 мужчын і 16 жанчын).
Зоя Пятроўна Мельнікава
Зоя Пятроўна Мельнікава (нар., в. Навасёлкі, Докшыцкі раён, Віцебская вобласць) — беларускі літаратуразнавец. Доктар філалагічных навук, прафесар.
Біяграфія
Скончыла Полацкае педвучылішча (1973), БДУ (1981). Працавала настаўніцай ў Астроўшчынскай (Полацкі раён) і Лошніцкай (Барысаўскі раён) сярэдніх школах. З 1984 года ў Брэсцкім педінстытуце. У 1986 годзе стала кандыдатам філалагічных навук. Працавала асістэнтам (1985—1986), старшым выкладчыкам (1986—1987), дацэнтам (1987—1994) кафедры беларускай літаратуры, кафедры беларускага літаратуразнаўства (1994—2003); загадчыкам (2003—2004; 2007—2013) кафедры беларускага літаратуразнаўства. Дэкан (2004—2007) філалагічнага факультэта.
Навуковая дзейнасць
Даследуе гісторыю літаратуры, сучасную беларускую прозу і паэзію, літаратуру Берасцейшчыны. Аўтар манаграфіі «На горне душы…» (2001), вучэбных дапаможнікаў для студэнтаў гуманітарных факультэтаў ВНУ, адзін з аўтараў праграмы і падручнікаў для агульнаадукацыйных школ «Родная літаратура» (для 5 і 6 класаў), «Беларуская літаратура» (для 10 і 11 класаў).
Нэлі Тадэвушаўна Гіндзюк
Нэлі Тадэвушаўна Гіндзюк — беларускі санітарны ўрач і арганізатар аховы здароўя.
Біяграфія
Скончыла Мінскі дзяржаўны медыцынскі інстытут (1986).
Працавала санітарным урачом, загадчыкам аддзялення гігіены працы, загадчыкам гігіенічнага аддзела Брэсцкага гарадскога цэнтра гігіены і эпідэміялогіі, намеснікам галоўнага ўрача Рэспубліканскага цэнтра гігіены, эпідэміялогіі і грамадскага здароўя, галоўным дзяржаўным санітарным урачом Брэсцкай вобласці.
З 1 верасня 2016 па 29 верасня 2020 года галоўны дзяржаўны санітарны ўрач Мінска — кіраўнік Мінскага гарадскога цэнтра гігіены і эпідэміялогіі.
Хуан Карлас I
Хуа́н Ка́рлас I Альфо́нса-Ві́ктар-Мары́я дэ Бурбо́н і дэ Бурбо́н (Juan Carlos I Alfonso Víctor María de Borbón y de Borbón; нар. ) — кароль Іспаніі з 22 лістапада 1975 па 18 чэрвеня 2014
Унук караля Альфонса XIII і сын Хуана дэ Бурбона, графа Барселонскага, нарадзіўся ў Рыме, дзе каралеўская сям’я атрымала прытулак па абвяшчэнні ў Іспаніі Другой Рэспублікі.
Адпаведна дамоўленасці паміж Франсіска Франка і графам Барселонскім ад 25 жніўня 1948 года, будучы кароль пераехаў у Іспанію.
Вучыўся ў каледжы святога Ісідара ў Мадрыдзе, потым у Агульнай Ваеннай акадэміі ў Сарагосе (1955—1957), Ваенна-Марской Вучэльні ў Пантэведры (1957—1958) і ў Агульнай Лётнай акадэміі «Сан-Хаўер» у Мурсіі (1958—1959), скончыў універсітэт Камплутэнсэ ў Мадрыдзе (1961).
У 1969 годзе абвешчаны пераемнікам кіраўніка іспанскай дзяржавы. Каранаваны 22 лістапада 1975 года. На рэферэндуме 1978 года Іспанія абвешчана парламенцкай манархіяй. 2 чэрвеня 2014 года было абвешчана, што неўзабаве кароль зрачэцца стальца на карысць свайго сына Феліпэ.
У шлюбе з прынцэсай Сафіяй Грэчаскай (нарадзілася 2 лістапада 1938) маюць дзяцей:
Кур’ёзы
10 сакавіка 2007 г. падчас прамовы прэм’ер-міністра Іспаніі Хасэ Луіса Сапатэра на Ібера-Амерыканскай сустрэчы на вышэйшым узроўні ў Сант’яга, Чылі, адбыўся інцыдэнт: Хуан Карлас I прапанаваў Прэзідэнту Венесуэлы Уга Чавесу «заткнуцца». Вельмі хутка фраза ¿Por qué no te callas? стала інтэрнэт-мемам.
Францішак Кушаль
Франці́шак Вінцэ́нтавіч Ку́шаль (16 лютага 1895, в. Пяршаі, Мінскі павет — 25 мая 1968, Рочэстэр, Нью-Ёрк) — беларускі вайсковы і палітычны дзеяч, афіцэр войскаў Расійскай імперыі і Польшчы, кіраўнік штаба Беларускай самааховы, камендант Беларускай краёвай абароны (вафен-штурмбанфюрэр СС) у час Другой сусветнай вайны. Муж паэткі Наталлі Арсенневай.
Раннія гады. У беларускім руху
Нарадзіўся ў сялянскай каталіцкай сям’і. Бацькі працавалі на графа Тышкевіча, узімку нарыхтоўвалі дровы, улетку касілі графскія сенажаці. У маленстве Францішак Кушаль працаваў пастухом, у 10 гадоў пайшоў у школу. Скончыў Пяршайскую народную школу, а ў 1910 годзе паступіў у гарадское вучылішча ў Івянцы. Напярэдадні 1-й сусветнай вайны сям’я пераехала з Пяршаяў у Забор’е. У 1915 годзе быў мабілізаваны ў армію Расійскай імперыі. Па сканчэнні школы малодшых камандзіраў у тым самым годзе накіраваны ў Віленскае пяхотнае вучылішча, якое скончыў у 1916 годзе. Атрымаў ранг прапаршчыка, прайшоў кароткі стаж у палку недзе ў Астрахані, а потым у рангу падпаручніка быў адразу адасланы на фронт, знаходзіўся пад Крэвам. Служыў на Заходнім фронце ў шэрагах 115-га Астраханскага запаснога, а ў 1916 годзе быў пераведзены да 276-га Купянскага палка стральцоў камандзірам роты, даслужыўся да чыну штабс-капітана.
Па распадзе царскага войска вярнуўся на Беларусь. Даведаўшыся, што ў Менску адкрылася беларуская кнігарня, Францішак Кушаль пехатой прайшоў 70 кіламетраў, каб туды трапіць — там пазнаёміўся з Алесем Гаруном і далучыўся да беларускай справы. Прыняў удзел у дзеянні беларускіх нацыянальных арганізацый. У 1918 годзе ўзначаліў беларускую моладзевую арганізацыю ў Івянцы, а ў сярэдзіне 1919 года ўвайшоў у склад Цэнтральнай беларускай рады Віленшчыны і Гарадзеншчыны, за што пазней быў арыштаваны польскімі акупацыйнымі ўладамі.
З пачаткам польска-савецкай вайны ў 1919 годзе стаўленне Польшчы да беларускага руху змянілася, Юзаф Пілсудскі пагадзіўся на стварэнне беларускага войска. Вызвалены Кушаль з жніўня 1919 года працаваў намеснікам старшыні Беларускай вайсковай камісіі, у ваенных дзеяннях на фронце ўдзелу не браў. Па акупацыі бальшавікамі Менска Вайсковая камісія была эвакуявана ў Лодзь і там неўзабаве распушчана, а Францішак прыехаў у Вільню шукаць працы. У 1920 годзе ад тыфусу памерла маці і наймалодшая сястра. Атрымаўшы доўгатэрміновую пазыку і прадаўшы маёмасць, Кушалі пераехалі ў Доры.
У Войску Польскім
Па заканчэнні вайны застаўся ў Польшчы. У 1922 годзе далучыўся да Войска Польскага. Адвучыўшыся ў польскім ваенным вучылішчы ў Рэмбертове, ён быў прызначаны ў 80-ты Слонімскі пяхотны полк, ажаніўся з Наталляй Арсенневай і пераехаў у 1922 годзе ў Слонім, адкуль праз год быў пераведзены на Польскае Памор’е. Працяглы час быў афіцэрам 66-га Кашубскага палка пяхоты ў Хэлмне, у якім апроч іншага выконваў абавязкі каменданта унтэр-афіцэрскай школы. Тут Кушаль скончыў курс цяжкіх кулямётаў у Торуні, быў камандзірам кулямётнай роты ў палку, камандзірам афіцэрскага курса для падхарунжых, камандзірам падафіцэрскай школы, а пазней — выхаваўцам і камандзірам роты у 2-м Кадэцкім корпусе. У 1932—1936 гадах быў выкладчыкам у Корпусе кадэтаў № 3 у Равічы, адкуль быў пераведзены з Кадэцкага корпуса ізноў у 13-ты пяхотны полк у Пултуску пад Варшавай. Пазней выкладаў у школе падхаружых пяхоты ў Камарове каля места Остраў Мазавецка. Атрымаў чыны паручніка і капітана, быў узнагароджаны срэбным Крыжам заслугі.
Камандаваў батальёнам у часе Польскай абарончай вайны 1939 года, у баях у раёне Львова трапіў у савецкі палон. 22 верасня 1939 года інтэрнаваны ў СССР. Разам з іншымі польскімі афіцэрамі трапіў у Старабельскі лагер (цяпер Луганская вобласць), дзе ўтрымлівалася 4 тысячы чалавек. Амаль усе зняволеныя былі расстраляныя, аднак Францішак Кушаль быў перавезены ў Бутырскую турму, дзе быў у зняволенні разам з высокапастаўленымі польскімі ваеннапалоннымі, у тым ліку з генералам Уладзіславам Андэрсам. Адтуль перад Другой сусветнай вайной яго перавезлі ў Валожын — «па месцы жыхарства», быццам на «перагляд справы». У пачатку 1941 года вызваліўся, паводле Наталлі Арсенневай, ён уцёк разам з іншымі вязнямі падчас адступлення бальшавікоў. Валожын ад Дор усяго 16 кіламетраў, так што хутка Кушаль, апынуўся ў роднай хаце. Адначасова жонцы Наталлі Арсенневай было дазволена вярнуцца з ссылкі. Гэтыя акалічнасці далі магчымасць меркаваць, што ў лагеры Кушаль быў завербаваны НКУС.
Другая сусветная вайна
Да пачатку нямецка-савецкай вайны ў 1941 годзе пражываў у Беластоку. У часе нямецкай акупацыі Францішак Кушаль супрацоўнічаў з немцамі. З снежня 1941 года быў камендантам падафіцэрскай школы Беларускай дапаможнай паліцыі ў Мінску. З кастрычніка 1941 года быў шэфам аддзела самааховы Цэнтральнай рады Беларускай народнай самапомачы. У чэрвені — ліпені 1942 года на загад Івана Ермачэнкі, шэфа Беларускай самааховы, распрацаваў праект стварэння Вольнага корпуса Беларускай самааховы. Са жніўня да канца лістапада быў камендантам афіцэрскіх курсаў у Мінску, пад канец лістапада стаў галоўным вайсковым рэферэнтам Беларускай самааховы, на гэтай пасадзе кіраваў працай акруговых і павятовых рэферэнтаў. У красавіку 1943 года спыніў гэтую дзейнасць у сувязі з расфармаваннем немцамі Беларускай самааховы. З жніўня 1943 года быў галоўным упаўнаважаным па пытаннях беларускіх аддзелаў дапаможнай паліцыі. У студзені 1944 года стаў начальнікам аддзела вайсковых спраў Беларускай цэнтральнай рады. З сакавіка 1944 года шэф галоўнага камандавання Беларускай краёвай абароны. Удзельнічаў у выданні часопіса «Беларус на варце».
У часе наступу Чырвонай Арміі эвакуяваўся ў Германію. Увесну 1945 года стаў камандзірам аднаго з палкоў 30-й грэнадзёрскай дывізіі СС (1-й беларускай), якая ў апошнія дні красавіка 1945 года без бою капітулявала амерыканцам. Перабываў у лагеры для інтэрнаваных у Рэгенсбургу.
Пасля вайны. Эміграцыя ў ЗША
Пазбег рэпатрыяцыі ў СССР. У 1947 годзе ў Германіі заснаваў Аб’яднанне беларускіх ветэранаў. У 1950 годзе выехаў у ЗША. У 1952—1954 узначальваў Беларуска-амерыканскае задзіночанне; удзельнічаў у выданні яго газеты «Беларус». Адзін з заснавальнікаў газеты «Бацькаўшчына». Выступаў у друку з публіцыстычнымі матэрыяламі (таксама па пытаннях вайсковай гісторыі Беларусі ), аўтар успамінаў пра дзеячаў беларускай культуры. Выконваў функцыі вайсковага міністра Беларускай цэнтральнай рады на выгнанні, пазней сябра Рады БНР у выгнанні.
Пахаваны на могілках ў Рочэстэры, штат Нью-Ёрк. Побач пахаваная ягоная жонка Наталля Арсеннева.
Сям’я
У 1922 годзе ажаніўся з паэткай Наталляй Арсенневай, у шлюбе мелі двух сыноў — Яраслава (1923—1943) і Уладзіміра (1924—?). Яраслаў загінуў ад выбуху закладзенай савецкімі партызанамі бомбы, у мінскім тэатры ў часе прадстаўлення. Уладзімір ажаніўся з Наталляй Куліковіч (1928—1967), дачкой Мікалая Шчаглова-Куліковіча, ад якой меў двух дзяцей — Пятра і Наталлю, якіх пасля смерці жонкі дапамагалі даглядаць ягоныя бацькі.
Прозвішча
Прозвішча Кушаль балцкага паходжання, звязана з літоўскім kušlys «сляпец» (хто падслепаваты). Ад яго літоўскі антрапонім Kušlys, тапонімы Кушляны, Кушлі, Кушлікі. Аснова Kušl- сустракаецца ў літоўскай антрапа- і тапаніміі.
Ветраапыленне
Ветраапыленне, ці анемафілія (ад грэчаскага ανεμος — вецер, φιλια — любоў, сяброўства) — перанос пылку з адной расліны на іншую з дапамогай ветру, выгляд перакрыжаванага апылення.
Да ветроопыляемых належыць каля 15-20 % відаў покрытанасенных раслін (амаль усе збожжавыя, асака, бяроза, бук, крапіва, трыпутнік). Яны часта растуць на адкрытых месцах, утвараючы зараснікі аднаго віду (чарот, кавыль). Ляшчына, вольха, бяроза квітнеюць вясной, да распускання лісця. У ветраапыляльных раслін кветкі дробныя, малапрыкметныя, з спрошчаным несамастойным калякветнікам. Вялікія пыльнікі на доўгіх тычынкавых нітках далёка высунуты з калякветніка, песцікі адкрытыя, з вялікімі лычыкамі. Пылку ўтвараецца шмат, ён дробны, лёгкі, з гладкай паверхняй. Такі пылок цягам паветра часам падымаецца на кіламетр і больш уверх і на адлегласць у 50-60 км.
Самаапыленне папярэджвае: дыхагамія, раздзельнаполасц.
Прыстасаванне кветак да ветраапылення: пылок сухі, ліпкі, лычыкі песцікаў вылучаны з кветкі, пылавікі звісаюць разгойдваючыся.
Бадзія-Павезэ
Бадзія-Павезэ (Badia Pavese) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Ламбардыя, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Павія.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы.
Сцяг Тыраны
Сцяг Тыраны — афіцыйны сімвал Тыраны, сталіцы Албаніі.
Апісанне
Сцяг Тыраны ўяўляе сабой прамавугольнае палотнішча блакітнага колеру. У цэнтры палотнішча размешчана выява поўнага афіцыйнага гарадскога герба з каронай.
NGC 6005
NGC 6005 (іншыя абазначэнні — OCL 945, ESO 178-SC3) — рассеянае скопішча ў сузор’і Навугольнік.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Рапухі-павітухі
Павітухі, рапухі-павітухі (Alytes) — род бясхвостых земнаводных з сямейства круглаязычных.
Апісанне
Даўжыня да 5 см. Скура бародаўчатая, папяліста-шэрая.
Распаўсюджанне
Прадстаўнікі роду пашыраны ў Сярэдняй Еўропе, на Пірэнейскім паўвостраве і ў паўночна-заходняй частцы Афрыкі. Жывуць на ўзгорыстых і гарыстых мясцовасцях.