cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Касцёл Святога Мікалая (Мір)
Інтэр’ер касцёла
У XIХ ст. кампазіцыя алтароў змянілася (ужо ў 1783 г. 4 алтары былі апісаны як «разваленыя і годныя больш да спалення, чым для апісання») — іх стала 5, і ўсе яны цяпер былі двух’яруснымі. У галоўны алтар была перанесена фігура Езуса Антокальскага (у 1856 г. яе акружалі 39 вотумаў), у другім ярусе быў абраз св. Казіміра. У правым бакавым (у канцы навы) алтары змясцілі абраз Маці Божай з Езусам на руках, у сярэбранай шаце з каронамі (таксама ўпрыгожаны вотумамі), у другім ярусе быў абраз св. Аўгусціна. Левы бакавы алтар быў прысвечаны св. Юзафу, у другім ярусе знаходзіўся тытульны абраз св. Мікалая. Пры правым сярэднім «філяры» стаяў алтар св. Антонія з абразом св. Барбары наверсе. Пры левым — св. Яна Хрысціцеля з абразом Марыі Магдалены наверсе.
Да нашых дзён захаваўся толькі галоўны алтар, створаны пад канец XVIII ст., сёння ён рэстаўрыруецца. Над уваходам знаходзіліся арганныя хоры (не захаваліся) на двух слупах, на агароджы якіх былі намаляваны 12 Апосталаў і Пан Езус у цэнтры.
Плябанія
Пры плябаніі была таксама мураваная ўваходная брама. Сцяна агароджы далей ішла да касцельнай брамы. З боку вул. Замкавай на браме зверху быў умураваны мармуровы камень з подпісам фундатара. З другога боку плябаніі ўздоўж вул. Замкавай плябанскі двор быў абгароджаны драўляным парканам. Касцельны цвінтар з боку рынку ад уваходнай брамы да плябанскага дома быў абгаро джаны мураванай сцяной, з астатніх бакоў ад вул. Жухавіцкай і ад плябанскага двара — драўляным плотам.
Брама
Уваход на тэрыторыю касцёла ад рынкавай плошчы ў 1719 годзе быў пазначаны вялікай мураванай брамай, крытай глінянай дахоўкай і ўвянчаная трыма купаламі і жалезнымі крыжамі. На браме меліся 5 званоў: самы вялікі — «Радзівіл» (ці «Караль»), меншы — «Казімір», яшчэ меншы — «Ружанцовы», чацвёрты без назвы і «Сігнатурны». Верагодна, вежа касцёла не цалкам выконвала функцыю званіцы. Пры гэтым звон «Радзівіл» быў такі вялізны, што для яго справа ад касцёла асобна паставілі брусавую званіцу.
Энцы
Э́нцы (саманазва эннэчэ, літаральна «чалавек») — народ, карэнныя насельнікі Паўночнай Сібіры. Жывуць пераважна ў Краснаярскім крае Расіі каля ракі Енісей. Агульная колькасць у Расіі — 201 чалавек (2021).
Паходжанне
Энцы — самадыйцы, блізкія па паходжанню да ненцаў і нганасанаў. Лічыцца, што іх продкі трапілі з поўдню Сібіры на поўнач па рацэ Енісей, дзе асімілявалі мясцовае карэннае насельніцтва, што жыло тут з часоў неаліту. Часткова гэта падцвярджаецца тым, што назвы некаторых энецкіх родаў паўтараюць назвы родаў селькупаў і тафалараў. Сучасная адзіная назва ўзнікла толькі ў 1930-ыя гг. Раней звалі сябе па назвах родаў, а таксама самату (тундравыя роды), пэ-бай (лясныя роды). Рускім яны былі вядомы з канца XV ст. як самоеды, молгонзеи, монгозеи.
У XVII ст. пад ціскам суседзяў, ненцаў і селькупаў, адступілі на ўсходні бераг ракі Енісей. Нягледзячы на тое, што сутычкі з ненцамі працягваліся да сярэдзіны XIX ст., фарміраванню агульнай энецкай супольнасці садзейнічала тое, што некаторы час лясныя і тундравыя роды качавалі разам.
Культура
Традыцыйнае жытло — канічны чум. Акрамя наземных чумаў, выкарыстоўваліся зімовыя чумы з ўваходам з левага боку на нартах. Сучасныя энцы жывуць у сучасных паселішчах у зборных хацінах. Народная вопратка тундравых энцаў нагадвае нганасанскую, а лясных — ненецкую.
Да XIX ст. энецкія роды фактычна з’яўляліся пашыранымі экзагамнымі сем’ямі, у якіх адлік сваяцтва вёўся па мужчынскай лініі. У 1822 г. расійскія ўлады ператварылі роды ў адміністрацыйныя адзінкі, з якіх збіраўся ясак. Гэта садзейнічала пераўтварэнню родаў у суседскія абшчыны.
Энцы маюць багаты фальклор — міфалагічныя і гістарычныя паданні, казкі, песні. Развіты мастацкая аплікацыя, разьба па косці (у тым ліку мамантавай).
Мова
Энецкая мова належыць да самадыйскай групы. Падзяляецца на лясны і тундравы гаварковыя дыялекты.
Рэлігія
Традыцыйная рэлігія заснавана на веры ў адушаўлёнасць усіх прадметаў навакольнага свету, духаў-гаспадароў прыроды. У чумах захоўваліся антрапаморфныя выявы продкаў, якія быццам бы ахоўвалі род. Найвышэйшым бажаством лічылася Дзя-меню, маці Зямлі. Высока шанаваўся яе сын Дзюба-нга, які падараваў чалавеку аленяў. Былі распаўсюджаны розныя віды ахвярапрынашэнняў.
Афіцыйна праваслаўе прынялі толькі лясныя энцы. У наш час колькасць вернікаў, якія наведваюць царкву, нязначная.
NGC 5160
NGC 5160 — падвойная зорка ў сузор’і Дзева.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Галімцы
Галі́мцы (, Галимцы) — вёска ў Валожынскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Івянецкага сельсавета.
Да 28 мая 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Пральніцкага сельсавета.
Турхан-султан
Турхан Хатыджэ-султан (Turhan Hatice Sultan; каля 1627/1628 —, Эдырнэ, Асманская імперыя) — жонка асманскага султана Ібрагіма I з тытулам хасекі, маці султана Мехмеда IV, валідэ-султан і рэгент Асманскай імперыі ў першыя гады кіравання сына; апошняя прадстаўніца перыяду Жаночага султаната.
Біяграфія
Нарадзілася прыблізна ў 1627 ці 1628 годзе і, па адной з версій, была русінскага паходжання. Па словах украінскага гісторыка Тараса Чухліба яна «нарадзілася ва Украіне». Па версіі французскага купца Жан-Батыста Тавернье, які наведаў Стамбул у 1668 годзе, Мехмед IV быў «сынам Ібрагіма і каўказскай (чаркескай) жанчыны». Турэцкі гісторык і пісьменнік Рэшат Экрэм Кочу ў рамане «Кёсем Султан» выклаў версію паходжання Турхан, паводле якой яна была дзяўчынай з украінскай вёскі, выкрадзенай татарамі. Турэцкі гісторык Ахмет Рэфік Алтынай апісваў яе як «рускую дзяўчыну».
Ва ўзросце каля 12—14 гадоў Турхан была дастаўлена ў палац Топкапы ў якасці падарунка крымскага хана маці султана Ібрагіма I, Кёсем-султан. Энтані Алдэрсан адзначае, што ў Турхан быў брат Юсуф-ага, які жыў у Стамбуле і памёр у студзені 1689 года, аднак невядома калі і пры якіх абставінах ён трапіў у Асманскую імперыю.
Кёсем, якая лічыла, што дзяўчынку чакае нядрэнная будучыня ў гарэме, аддала яе на выхаванне ў палац сваёй малодшай дачкі Атыке-султан. У палацы Атыке дзяўчынка атрымала адпаведную адукацыю і неўзабаве вярнулася ў Топкапы, дзе стала наложніцай султана. Вызначаная прыгажосцю і розумам светлавалосая блакітнавокая Турхан хутка заваявала сэрца Ібрагіма I і атрымала статус хасекі. 2 студзеня 1642 года Турхан Хатыджэ нарадзіла свайго старэйшага сына, будучага султана Мехмеда IV. Таксама ў Турхан і Ібрагіма былі дзве дачкі — Геўхерхан-султан і Атыке-султан. Неўзабаве пасля нараджэння другога сына, Ахмеда, які памёр у маленстве, Турхан страціла свой уплыў на султана.
Псіхічны стан Ібрагіма імкліва пагаршаўся, вынікам яго кіравання стала крытычнае становішча асманскай дзяржавы. Усе прыдворныя групоўкі, уключаючы маці султана, прыйшлі да пераканання аб неабходнасці яго найхутчэйшага звяржэння. 8 жніўня 1648 года султан быў скінуты і праз некалькі дзён забіты. На чале вялізнай краіны апынуўся Мехмед, шасцігадовы сын Турхан. З узыходжаннем на пасад Мехмеда Турхан павінна была атрымаць тытул валідэ і ўсе належныя прывілеі, аднак у сілу ўзроста — Турхан на той момант была крыху старэйшай за дваццаць гадоў — і нявопытнасці яна была адхілена ад улады бабуляй маленькага султана Кёсем-султан, якая да таго моманту паспела пабываць валідэ-рэгентам двойчы.
Пасля забойства 2 верасня 1651 года Кёсем-султан, Турхан-султан атрымала тытул валідэ і стала рэгентам, а на першыя ролі пры двары высунуліся яе прыхільнікі.
У цэлым паспяховае кіраванне Турхан было азмрочана трыма праблемамі: жудасны стан флота, вайна з венецыянцамі на Крыце і фінансавы крызіс, выкліканы вялікімі выдаткамі на вядзенне гэтай вайны. Каб пераадолець крызіс, Турхан прызначыла на пасаду вялікага візіра Тархунджу Ахмеда-пашу, які правёў у краіне шэраг рэформ, звязаных перш за ўсё з жорсткай эканоміяй. Рэформы аказаліся непапулярныя ў народзе, вялікія візіры, якія змяняліся адзін за адным, былі няздольныя кіраваць вялізнай імперыяй і Турхан стала губляць уладу. 1 сакавіка 1656 года пачаўся новы мяцеж янычар, праз два дні правадыры мяцежнікаў былі прыняты султанам Мехмедам і запатрабавалі ад яго пакарання 31 прыдворнага саноўніка, уключаючы Турхан-султан і галоўнага чорнага еўнуха. Перапалоханы султан, рыдаючы, папрасіў толькі пашкадаваць яго маці. Янычары пагадзіліся на гэта і неўзабаве целы галоўнага чорнага і галоўнага белага еўнухоў былі скінуты з палацавай сцяны прама ў натоўп, які сабраўся каля палаца. Падчас мецяжу была забітая і няня султана Мелекі-хатун, абвінавачаная ў здрадзе Кёсем-султан. Тэрор у дачыненні да прыхільнікаў Турхан-султан працягваўся некалькі наступных тыдняў. На пасаду вялікага візіра янычары вярнулі Сіявуш-пашу, які праз месяц памёр. Анархія працягвалася амаль два месяцы, пасля чаго дарадцам султана ўдалося пасеяць разлад паміж янычарамі і асманскай кавалерыяй. Неўзабаве камандуючы янычар быў пакараны смерцю, а самі яны супакоіліся. 15 верасня 1656 года на пасаду вялікага візіра быў прызначаны Кепрулю Мехмед-паша, які атрымаў больш шырокія паўнамоцтвы, чым у яго папярэднікаў. Гэта прызначэнне паклала канец кіраванню жанчын і адзначыла пачатак эпохі дынастыі Кепрулю. Па сцвярджэнні гісторыка Мустафы Наімы, менавіта валідэ-султан Турхан і яе прыхільнікі прапанавалі кандыдатуру Кёпрулю Мехмеда-пашы на пасаду вялікага візіра.
Паколькі справамі дзяржавы стаў займацца вялікі візір Кёпрулю Мехмед-паша, Турхан актыўна занялася будаўніцтвам. Першы свой праект валідэ пачала ў 1658 годзе: у адказ на венецыянскую блакаду Дарданэл у 1655 годзе, якая зрабіла немагчымай пастаўку некаторых тавараў (у тым ліку і прадуктаў) у Стамбул, Турхан замовіла будаўніцтва дзвюх крэпасцяў каля ўваходу ў праліў — праект, задуманы яшчэ Кёсем-султан. Крэпасці, адна на еўрапейскім баку, другая — на азіяцкім, былі дабудаваны ў 1661 годзе і захаваліся да нашых дзён. Гэты праект паставіў Турхан Хатыджэ на тую ж прыступку, што і Мехмеда Заваёўніка і іншых султанаў, якія пабудавалі крэпасці ў тым жа самым раёне.
Найбольшага прызнання Турхан дабілася, дабудаваўшы ў Стамбуле Новую Мячэць Валідэ. Комплекс атрымаў славу першай імперскай мячэці, пабудаванай жанчынай.
Турхан стала апошняй прадстаўніцай Жаночага султаната — валідэ-рэгентам пры малалетнім сыне. Яна актыўна займалася дабрачыннасцю і ў народзе была вядома як апякунка бедных. Турхан Хатыджэ-султан памерла 5 ліпеня 1682 або 1683 года ў Эдырнэ і была пахавана ва ўласнай турбе ў Новай Мячэці Валідэ, дзе пазней быў пахаваны яе сын і іншыя нашчадкі.
У культуры
Турхан з’яўляецца адным з персанажаў турэцкага фільма «Махпейкер» (2010), у якім ролю Турхан выканала Басак Парлак. Яна таксама з’яўляецца ў канцы другога сезона турэцкага серыяла «Цудоўнае стагоддзе. Імперыя Кёсем», якую сыграла Хандэ Дагандэмір.
Турхан Хатыджэ-султан — галоўная гераіня рамана ўкраінскай журналісткі Аляксандры Шутко «Хатыджэ Турхан».
Вацлаў Фаміч Ніжынскі
Вацлаў Фаміч Ніжынскі (, Кіеў — 8 ці 11 красавіка 1950, Лондан, Вялікабрытанія) — рускі танцоўшчык і харэограф польскага паходжання, які нарадзіўся ў Кіеве, адзін з вядучых удзельнікаў Рускага балета Дзягілева. Брат танцоўшчыцы Браніславы Ніжынскай. Харэограф балетаў «Вясна свяшчэнная», «Пасляпаўднёвы адпачынак фаўна», «Гульні» і «Ціль Уленшпігель».
З 1913 года — у эміграцыі: вядучы танцоўшчык і балетмайстар трупы «Рускі балет Дзягілева».
Ушанаванне памяці
У рамках святкавання 100-годдзя «Рускіх балетаў» 11 чэрвеня 2011 года ў фае варшаўскага Вялікага тэатра была ўсталявана бронзавая скульптура Вацлава і Браніславы Ніжынскіх у вобразе Фаўна і Німфы з балета «Пасляпаўдзённы адпачынак фаўна» (скульптар Генадзь Яршоў).
Алесандра Неста
Алесандра Неста (Alessandro Nesta; нар. ) — італьянскі футбаліст (абаронца) і трэнер. Чэмпіён свету 2006 у складзе зборнай Італіі.
Нямельчык
Няме́льчык — возера ў Гарадоцкім раёне Віцебскай вобласці, за 36 км на паўночны захад ад горада Гарадок, за 0,8 км на поўнач ад вёскі Ключагорская, у басейне ракі Обаль.
Плошча паверхні 0,04 км². Даўжыня 0,28 км, найбольшая шырыня 0,2 км. Даўжыня берагавой лініі 0,8 км.
Вільнюскі каледж
Вільнюскі каледж (Vilniaus kolegija) — літоўская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова, якая ажыццяўляе рэалізацыю прафесійных навучальных праграм неўніверсітэцкага ўзроўню. Сядзіба ўстановы знаходзіцца ў Вільнюсе.
Requiem for my friend
Прэм’ера «Рэквіема» адбылася 1 кастрычніка 1998 года ў Вялікім тэатры Варшавы. 19 сакавіка 1999 года ў Лондане прайшла вялікая брытанская прэм’ера твора, якую наведалі каля трох тысяч слухачоў.
Альбом быў выпушчаны лэйблам «Erato Disques» адначасова з канцэртнай прэм’ерай у кастрычніку 1998 года. Адразу пасля рэлізу альбом атрымаў у Польшчы высокую папулярнасць і ўжо 14 кастрычніка атрымаў статус залатога, а 4 лістапада — плацінавага дыска. Пазней, у 2011 годзе твор быў перавыдадзены на CD і вініле лэйблам «Sony Poland». Агульная колькасць прададзеных копій твору перавысіла 180 тысяч.
Музычныя кампазіцыі з «Рэквіема па маім сябру» неаднаразова выкарыстоўваліся ў якасці саўндтрэка ў кіно. Сярод найбольш вядомых выкарыстанняў: «Дрэва жыцця» Тэрэнса Маліка, «Вялікая прыгажосць» Паала Сарэнціна, тэлесерыял «Карона».
Спіс кампазіцый
«Рэквіем па маім сябру» складаецца з 18 музычных кампазіцый, выстраеных у своеасаблівую структуру. На першым структурным узроўні твор разбіты на дзве часткі — «Рэквіем» і «Жыццё» — па 9 кампазіцый у кожнай частцы. Другая частка ў сваю чаргу разбіта яшчэ на чатыры падчасткі — «Пачатак», «Лёс», «Апакаліпсіс» і «Пастскрыптум». Адна з музычных кампазіцый — «Lacrimosa» — паўтараецца ў творы двойчы ў розных варыяцыях. Яна з’яўляецца перадапошняй музычнай тэмай у кожнай з двух частак «Рэквіема па маім сябру» і служыць аб’яднаўчым і кульмінацыйным элементам твора.
Перадгісторыя і стварэнне твора
У пачатку 1980-х гадоў Прайснер пазнаёміўся з кінарэжысёрам Кшыштафам Кеслёўскім. Гэтае знаёмства значна паўплывала на далейшы лёс кампазітара, які з тых пор пісаў музыку да кожнага фільма рэжысёра. Шчыльнае супрацоўніцтва Кеслёўскага і Прайснера, а таксама сцэнарыста Кшыштафа Пясевіча аказалася надзвычай плённым: у перыяд з 1985 па 1994 год на экраны выйшла 17 фільмаў, над кожным з якіх яны працавалі сумесна. У маі 1994 года, пасля прэм’еры карціны «Тры колеры: Чырвоны», Кеслёўскі заявіў, што заканчвае сваю кар’еру ў кіно.
Аднак планы творцаў не здзейсніліся. 13 сакавіка 1996 года пасля сардэчнага прыступу, падчас аперацыі на сэрцы памёр Кшыштаф Кеслёўскі. Акрамя прафесійных адносін, Прайснера і Кеслёўскага звязвала блізкае сяброўства, і смерць апошняга стала для кампазітара моцным ударам. Адразу пасля смерці сябра Прайснер за тры ночы напісаў рэквіем у яго памяць. Гэты рэквіем стаў першай часткай будучага твору. Пазней кампазітар напісаў другую частку — «Жыццё» — трымаючы ў розуме тую ідэю, якую яны задумвалі ўтрох з Пясевічам і Кеслёўскім.
Выбар тэкстаў
Пры напісанні твору Прайснер выкарыстоўваў тэксты на лацінскай, грэчаскай і польскай мовах.
Першая частка пабудавана на тэкстах (Missa pro defunctis). Тэксты кампазіцый №2, №5 і №6 адпавядаюць аднайменным часткам звычайнай каталіцкай імшы — «'», «'», «»; адзінае адрозненне — у тэксце «Agnus Dei» прысутнічаюць змены, характэрныя для памінальнай імшы. Астатнія кампазіцыі з’яўляюцца ўласцівымі менавіта для рэквіемаў. Тэкст кампазіцыі №1 «Officium» узыходзіць да апакрыфічнай 4-й кнігі Ездры і кнігі Псалтыр (4 Езд 2:34—35; Пс 65:1—2). Кампазіцыя №4 адпавядае аферторыю класічнага рэквіема, які звычайна складаецца з дзвюх частак: «Domine Jesu Christe» («Пане Езу Хрыстэ») і «Hostias» («Ахвяра»); у сваім творы Прайснер выкарыстаў тэкст толькі другой часткі. Кампазіцыя №7 тэкстуальна адпавядае «» класічнага рэквіема; у творы Прайснера яна выконваецца на польскай мове. Тэксты кампазіцый №3 і №8 узяты з каталіцкай секвенцыі «» (каля XIII ст.), якая складаецца з 19 стансаў. Для кампазіцыі «Dies Irae» Прайснер выбраў 8-ю, 12-ю і 1-ю стансы секвенцыі, у кампазіцыі «Lacrimosa» на музыку пакладзены 18-я і 19-я стансы. Завяршальная кампазіцыя «Epitaphium» чыста інструментальная.
У другой частцы на музыку пакладзены тэксты з розных кніг Бібліі. У кампазіцыі «Kai Kairos» гэта ўрывак з кнігі Эклезіяст (Экл 3:1—8); яшчэ ў дзвюх — урыўкі з кнігі Апакаліпсіс: «Ascende Huc» — Ап 4:1, «Veni Et Vidi» — Ап 6:7—8.
Універсітэт Святога Матфея
Універсітэт Святога Матфея (St. Matthew's University) — брытанская прыватная медыцынская вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта з сядзібай на Кайманавых астравах (Брытанскія заморскія тэрыторыі).
Сан-Себасціяна-Куронэ
Сан-Себасціяна-Куронэ (San Sebastiano Curone) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне П’емонт, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Алесандрыя.
Універсітэт Святога Матфея
Гісторыя
Вучэльня была заснавана ў Белізе ў 1997 годзе доктарам Майклам Харысам і іншымі лекарамі. У 2001 годзе савет дырэктараў змяніў адміністрацыю ўніверсітэта. У 2002 годзе вучэльня пераехала на Кайманавы астравы пад кіраўніцтвам часовага прэзідэнта доктара Б. Д. Оўэнса. Доктар Майкл Харыс быў прызначаны прэзідэнтам у 2003 годзе, калі ўніверсітэт атрымаў поўную акрэдытацыю. У 2005 годзе была створана школа ветэрынарнай медыцыны пад кіраўніцтвам доктара Скота Харыса, доктара медыцынскіх навук.
Сан-Себасціяна-Куронэ
Насельніцтва складае 596 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 151 чал./км². Займае плошчу 4 км². Паштовы індэкс — 15056. Тэлефонны код — 0131.
Requiem for my friend
Запіс альбома
Запіс альбома адбываўся ў канцы 1997 — пачатку 1998 года. Частка «Рэквіем» запісвалася ў Варшаўскай катэдры і ў ў снежні 1997 года. Запіс часткі «Жыццё» адбываўся ў снежні 1997 года і ў лютым 1998 года ў Касцёле Эмаўс у Кракаве. Акрамя таго, «Жыццё» часткова запісвалася на студыі «Studio S2/S4» у Варшаве.
Сан-Себасціяна-Куронэ
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы Себасцьян.
Requiem for my friend
Канцэрты
Сусветная прэм’ера «Рэквіема па маім сябру» адбылася 1 кастрычніка 1998 года ў Вялікім тэатры Варшавы. Твор выконвалі музыканты, задзейнічаныя пры запісе альбома. Іграў аркестр «», дырыжыраваў, спяваў Варшаўскі камерны хор, сярод салістаў былі Эльжбета Таварніцка, , Пётр Лыкоўскі і іншыя. Для салісткі канцэрт стаў дэбютам на вялікай сцэне. Над пастаноўкай канцэрта працавалі прафесіяналы з розных краін Еўропы: рэжысёрам выступіў італьянец (сын Сафі Ларэн), сцэнаграфіяй займаўся паляк, за гук адказвалі адмыслоўцы з Англіі, за святло — спецыялісты з Нідэрландаў. Эдаарда Понці, які працаваў над стварэннем канцэпцыі сцэнічнай версіі «Рэквіема…», апісаў сваю задуму наступным чынам: Прэм’ерны канцэрт адбыўся пры падтрымцы польскай кампаніі сотавай сувязі «».
Першым жывым выкананнем «Рэквіема…» за мяжой Польшчы стала брытанская прэм’ера твору, якая адбылася 19 сакавіка 1999 года ў у Лондане. У выкананні твору прымалі ўдзел Фестывальны хор Солсберы з 40 удзельнікаў, з 60 выканаўцаў, а таксама салісты, якія ўдзельнічалі ў запісе арыгінальнага альбома — сапрана Эльжбета Таварніцка, мужчынскае сапрана, контртэнар Пётр Лыкоўскі, тэнар , бас Гжэгаж Зыховіч, а таксама вакалістка. Аркестр быў узбагачаны венгерскімі цымбаламі, трыма гонгамі і вялікім царкоўным арганам. Сярод інструменталістаў саліравалі саксафаніст Ежы Глуўчэўскі і флейтыст Яцак Асташэўскі. Канцэрт сабраў каля трох тысяч слухачоў. Аглядальнікі з інтэрнэт-рэсурса «Movie Music UK» наступным чынам апісалі свае ўражанні ад канцэрту:
27 сакавіка 2002 года першая частка асобна была выканана салістамі з Інстытута духоўнай музыкі Ліёна ў у Ліёне.
Восенню 2004 года тры выканнанні адбыліся ў Скандынавіі. Аркестр і хор Мальмеўскага ўніверсітэта пад кіраўніцтвам дырыжора пры ўдзеле салісткі Эліяны Прэторыян прадставілі прэм’еры ў Швецыі і Даніі. 5 лістапада 2004 года «Рэквіем…» быў выкананы ў Царкве святога Паўла ў Мальмведэне; 6 лістапада 2004 года — у ў Хельсінгбаргу; 7 лістапада 2004 года — у Царкве Фрэдэрыка у Капенгагене.
23 кастрычніка 2005 года «Рэквіем…» быў прадстаўлены на. Твор выконваўся Хайфскім сімфанічным аркестрам пад кіраўніцтвам дырыжора. Нідэрландская прэм’ера адбылася 31 кастрычніка 2005 года ў царкве у Амстэрдаме. Дадатковы канцэрт у Амстэрдаме адбыўся на наступны дзень, 1 лістапада 2005 года, у канцэртнай зале Кансертгебау. Абодва амстэрдамскія канцэрты былі выкананы польскім філарманічным аркестрам «'» са Слупску і камерным ансамблем «'» з Катавіц пад кіраўніцтвам дырыжора Багдана Ярмаловіча. У канцэртах узялі ўдзел польскія салісты з арыгінальнага альбома.
28 лістапада 2021 года «Рэквіем…» быў прадстаўлены на закрыцці 24-га Міжнароднага фестывалю сучаснага мастацтва ў Леон-дэ-лос-Альдама, Мексіка. Сярод выканаўцаў, якія ўзялі ўдзел у канцэрце, былі сапрана і скрыпач.
Выпуск альбома
У выглядзе альбома «Рэквіем па маім сябру» быў выпушчаны ў кастрычніку 1998 года лэйблам «» («Warner Classics»). Адметна, што творам польскага кампазітара, перш за ўсё вядомага музыкай для кіно, зацікавіўся лэйбл, які спецыялізуецца на класіцы. Крысціян Холвіг, прадстаўнік «Erato Disques», адзначыў: «Мы ўзяліся супрацоўнічаць з ім, бо лічым, што праца Прайснера закранае класічную сферу больш, чым праца любога іншага кінакампазітара».
Крытыка
На сайце часопіса «» Нікалас Уільямс дае станоўчую ацэнку твору, сцвярджаючы яго перавагу над іншымі сучаснымі рэквіемамі. У аглядзе для сайта «Gramophone» «Рэквіем па маім сябру» названы «бескампраміснай і ў той жа час даступнай працай». Аглядальнік з «» адзначае, што «першы некінематаграфічны твор Прайснера атрымаўся змрочным і глыбока меланхалічным, але ў другой яго частцы пад назвай „Жыццё“ нясмела ўсплывае прымірэнне з жорсткім светам». Інтэрнэт-рэсурс «Сlassic FM» акцэнтуе ўвагу на нетыповым наборы інструментаў, якія выкарыстоўвае ў сваім творы Прайснер. Тым не менш, гэта ставіцца твору ў заслугу: «''Выбар інструментаў Прайснерам, безумоўна, дзіўны. Побач з аркестрам з шасцідзесяці музыкантаў ёсць саксафон, арган і пару контртэнараў, але эфект такі, што прабірае да мурашак''». Хвалебных водгукаў удастоілася салістка Эльжбета Таварніцка.
Ацэньваючы твор у цэлым, многія крытыкі засяроджваюць увагу на перавагах адной часткі над іншай. Так, рэцэнзент сайта «Gramophone» сярод двух частак твору аддае перавагу першай, сцвярджаючы, што ў ёй «адносна абмежаваныя рэсурсы выкарыстоўваюцца вельмі эфектна». Другую частку аглядальнік ацэньвае ніжэй, бо ў ёй менш цэльнасці і самабытнага музычнага матэрыялу. Паводле яго меркавання, падобная да сімфанічнай кінамузыкі, гэтая частка магла б добра працаваць у кантэксце, але не ўспрымаецца як канцэртная. У рэцэнзіі на сайце «» перавага наадварот аддаецца другой частцы. Аглядальнік сцвярджае, што эмацыйнае ўздзеянне часткі «Рэквіем» не так ярка выражана, як у частцы «Жыццё». Ён адзначае, што «ад вельмі доўгіх паслядоўнасцяў амаль поўнай цішыні і ўрачыстага сольнага аргана можа быць складана атрымоўваць задавальненне, калі гэта не жывое выкананне».
У аглядзе для газеты «The Times» выказвалася сумненне наконт вялікай колькасці, якія яднаюць дзве часткі твора. Тэс Джэймс, аглядальніца з, адзначыла шэраг больш спецыфічных асаблівасцяў, сярод якіх сола на альт-саксафоне на мяжы двух частак.
Шырокае прызнанне атрымаў вакал Эльжбеты Таварніцкай. Па меркаванні крытыкаў, яе выкананне кампазіцыі «Lacrimosa» у абедзвюх частках твора сведчыць пра вакальны дыяпазон у сем або нават васем актаў.
Альбом атрымаў станоўчыя рэйтынгі на шэрагу музычных інтэрнэт-рэсурсаў: «Best Ever Albums» — 78/100, «'» — 3/5 , «'» — 3,79/5 , «» — 8,4/10.
Музычныя асаблівасці
Першая частка («Рэквіем») напісана для малога мужчынскага хора, аргана, струннага квінтэта і ўдарных. Яна вызначаецца характэрнымі для Прайснера асаблівасцямі: доўгімі рэверберацыямі і экспрэсіўным вібрата. Як у першай, так і ў другой частцы дамініруючую ролю адыгрывае сольная партыя сапрана, выкананая польскай вакалісткай Эльжбетай Таварніцкай. У другой частцы («Жыццё») твор узбагачаецца поўным хорам і аркестрам з 60 выканаўцаў, у які таксама ўваходзяць саксафон і блок-флейта.
Уключэнні ў альбомы Прайснера
Асобныя кампазіцыі «Рэквіема…» сталі неад’емнай часткай канцэртных праграм Прайснера, а таксама ўваходзілі ў канцэртныя і кампіляцыйныя альбомы кампазітара.
Уключэнні ў іншыя альбомы
Пачынаючы з самаго году выпуску альбома, асобныя яго трэкі перыядычна траплялі ў разнастайныя альбомы-кампіляцыі. Акрамя таго, бывалі выпадкі, калі кампазіцыі «Рэквіема…» выконваліся і запісваліся нанава адмыслова для пэўнага альбома. Так, у 2000 годзе карэйская оперная спявачка выканала кампазіцыю «Lacrimosa» для свайго сольнага альбома «Prayers».
Выкарыстанне ў кіно
Музычныя кампазіцыі з «Рэквіема па маім сябру» неаднаразова выкарыстоўваліся ў якасці саўндтрэка ў кіно. У 2011 годзе адна з найбольш вядомых мелодый «Рэквіема…» — «Lacrimosa» — была выкарыстана ў фільме Тэрэнса Маліка «Дрэва жыцця». Фільм удастоіўся Залатой пальмавай галіны Канскага кінафестывалю і набыў шырокую вядомасць. Двума гадамі пазней, у 2013 годзе Паала Сарэнціна выкарыстаў кампазіцыю «Dies Irae» у сваім фільме «Вялікая прыгажосць». Наконт гэтых двух кінастужак Прайснер адзначыў: «''Я бачыў гэтыя фільмы і задаволены тым, як рэжысёры выкарысталі маю музыку. Найбольш захапляе тое, што зрабіў Тэрэнс Малік у „Дрэве жыцця“ — „Lacrimosa“ гучыць так, быццам была адмыслова напісана для гэтага фільма''».
У верасні 2011 года ў онлайн-часопісе «» быў апублікаваны артыкул, дзе аглядалася музычнае суправаджэнне фільма «Дрэва жыцця». Аўтар артыкула адзначыў, што пры ўсёй шырыні ахопу заходнееўрапейскай музыкі ў карціне, вядучым музычным творам фільма з’яўляецца «Lacrimosa» Прайснера.
Новачэбаксарск
Новачэбакса́рск (Новочебоксарск, Çĕнĕ Шупашкар) — горад (з 1960) у Расіі, у складзе Чувашыі. Насельніцтва 125,5 тыс. чал. (2005). Заснаваны ў 1965 годзе. Горад размешчаны за 5 км ад Чэбаксар. У 2008 годзе на рэферэндуме была адхілена прапанова аб аб'яднанні з Чэбаксарамі.
Асноўныя прадпрыемствы горада: хімічны камбінат, Чэбаксарская ГЭС, трубны завод, бровар, бавоўнапрадзільная фабрыка, макаронная фабрыка, хлебазавод, асфальтабетонны завод і інш.
Вадатока
Гісторыя
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай Вадатока абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР. У 1924 годзе, нягледзячы на перавагу беларускага насельніцтва, Вадатоку не вярнулі БССР.
Наталля Кірылаўна Нарышкіна
Наталля Кірылаўна Нарышкіна (Наталья Кирилловна Нарышкина) (,, Маскоўская дзяржава — ) — руская царыца, другая жонка цара Аляксея Міхайлавіча, дачка баярына , маці Пятра I. Наталля Кірылаўна выхоўвалася ў маскоўскім доме баярына, дзе, як лічыцца, яе і ўбачыў Аляксей Міхайлавіч. Наталля Кірылаўна была закліканая на сабраны з усёй краіны агляд нявест і павянчана з царом 22 студзеня 1671 г., калі ёй было 19 гадоў. Ад гэтага шлюбу нарадзіліся дзве дачкі і сын, у жывых засталіся двое — сын Пётр — будучы цар Пётр I і дачка.
Кім
Кім — карэйскае прозвішча, тапонім.
Паэтычны эпас Вінцэнта Дуніна-Марцінкевіча
Эпас Вінцэнта Дуніна-Марцінкевіча складаецца з шэрагу вершаваных аповесцей сярэдзіны 50-х гг. Асноўныя сярод іх «Гапон», «Вечарніцы» (1855), «Купала» (1856), «Травіца брат-сястрыца», «Шчароўскія дажынкі», «Быліцы. Расказы Навума» (1857). Частка эпічных твораў напісана на польскай мове. Сярод іх больш значныя «Славяне ў хіх стагоддзі», «Люцынка, або Шведы на Літве». Пераклаў Дунін-Марцінкевіч на беларускую мову і два раздзелы паэмы А. Міцкевіча «Пан Тадэвуш» (1859).
Часам эпічныя творы Дуніна-Марцінкевіча адносяць да жанру паэмы. Але такая іх трактоўка некалькі ўмоўная, хоць развітасць сюжэтаў і характарыстык герояў у некаторых творах, прыўзнятасць тону апісанняў, звязаная з ідэалізацыяй, узвышэннем асобных герояў, даюць пэўныя падставы адносіць іх і да жанру паэмы. Асабліва гэта датычыць вершаванай аповесці «Гапон» і часткова «Вечарніц», а таксама «Быліц» як цікавых нізак асобных эпічных песень.
Народная аснова — жыццё народных мас, сюжэты і тэмы, узятыя з яго, выяўленне народнай маралі, светаразумення простага чалавека, паказ бытавых абставін з іх этнаграфічнымі асаблівасцямі, шырокае выкарыстанне фальклорнага матэрыялу — галоўнае ў эпасе Дуніна-Марцінкевіча. У гэтых сваіх рысах эпас яго — сапраўдны арыгінальны мастацкі феномен.
Так ці інакш, вершаваныя аповесці Дуніна-Марцінкевіча 50-х гг. занялі значнае месца ў яго творчасці. Яны адлюстравалі жыццё беларускага народа і каштоўныя перш за ўсё праўдзівым выяўленнем нацыянальнага каларыту. Ад іх крытычнага пафасу ўжо ў новых гістарычных умовах, пасля рэформы 1851 г. і паўстання 1863 г., Дунін-Марцінкевіч прыйшоў да стварэння арыгінальных п’ес «Пінская шляхта» і «Залёты».
Кароткі змест
Песня 1. У карчме весяліцца вясковы люд, п’юць гарэлку, танцуюць, спяваюць. З’яўляюцца войт з аканомам, вяселле спынілася, усіх апанаваў страх. Не спалохаўся толькі Гапон. Ён закрычаў, каб маладыя ўцякалі з хаты, бо ходзяць чуткі, «што некрутаў будуць браць». Хоць Гапон адчайна супраціўляўся, «яго, беднага, звязалі дый у калодкі скавалі».
Песня 2. У вялікім сяле стаялі хаціны дзвюх удоў, Усцінні і Грыпіны. У першай з іх быў сын Гапон, «горды, смелы, зух дзяціна», прыгожы і нават пісьменны. У другой — дачка Кацярына. і маткі, і дзеці думалі пра вяселле, ды ўмяшаўся аканом. Ён пачаў заляцацца да дзяўчыны, тая ж прыгразіла, што паскардзіцца Гапону. Аканому далажыў карчмар, што Гапон збіраецца ажаніцца з Кацярынай. Ён страшэнна раззлаваўся. Калі войт прывёў хлопца, то кінуўся да яго з кулакамі, каб не вольнічаў, «без двара ў сваты слаць». Гапон абразы не стрымаў і пан аканом вымушаны быў ратавацца ўцёкамі. Помсцячы, ён абылгаў Гапона перад пані і хлопца аддалі ў салдаты. Кацярыну «зазваў у двор», паставіўшы за мэту дабіцца ўзаемнасці. Дзяўчына не бачыць выйсця, плача і просіць Бога, «штоб акончыў цяжкі мукі». Выпадкова пачула галашэнні сіраты пані. Пачала пытацца, хто яе так пакрыўдзіў, і даведаўшыся праўду, прагнала аканома, а Кацярыну ўзяла «пакаёвай дзяўчынай». «Пані яе палюбіла, чытаць, пісаць навучыла».
Песня 3. Пайшоў пяты год, «Гапон на вайне як служыць, Кацярына па ім тужыць». У горадзе Магілёве ідзе набор у войска. Поруч з «ясным маршалкам», строгім панам з крыжамі (узнагародамі) на грудзях, «пузатым, быццам, мядзведзь, такім касматым», доктарам і тоненькім, хітрым пракурорам сядзіць малады прыгожы афіцэр. Першым перад камісіяй апынуўся былы аканом, які к гэтаму часу стаў аднадворным (набыў уласную гаспадарку). Доктар, агледзеўшы аканома, знайшоў ганьбу («Відна, з сабой яны зналісь, пярвей, відна, пастаралісь», — адзначаецца ў творы). Аканом усяляк жаліцца на свае здароўе. Малады афіцэр кінуўся да аканома. Загадаў здаць яго ў салдаты, адправіўшы спачатку ў лазарэт і праверыўшы яго хваробу. Перапалоханы аканом у афіцэры пазнаў Гапона. Песня 4. Кацярына ў пакоях пані знешне вельмі змянілася — «панску гаворку сумела і сукеначку надзела». Але яна не здрадзіла вясковаму жыццю, тужыць па ім, як і па каханаму. Аднойчы вечараму двор з’явіўся афіцэр. Ён кінуўся пані ў ногі з просьбай злучыць яго з каханай дзяўчынай. Кацярына, пазнаўшы Гапона, таксама прыпала да ног сваёй заступніцы. Гапон, хоць «чыноў дажыўся», вырашыў «простым звычаем, мужыцкім абычаем» гуляць вяселле. Ён пасылае сватоў да Агрыпіны. Пасля сватання (запоін), жаніх едзе да хаты нявесты, потым, разам з Кацярынкай — да пані, запрасіць на вяселле. Пані Прыгожы пасаг дала, Радасну слёзку ўраніла, Маладых благаславіла, Сама к вянцу павяла.
Ідэйны змест і сацыяльны напрамак
У 50-х гадах пісьменнік стварае паэму «Гапон» — самы спелы тыповы для яго стылю і мастацкай манеры перадрэформеннага перыяду твор. Паэма цалкам напісана добрай, каларытнай беларускай мовай, густа перасыпанай афарызмамі, прыказкамі і прымаўкамі, запазычанымі з жывой крыніцы сялянскага побыту. Пісьменнік не адкрывае новых даляглядаў на грамадскія адносіны паміж прыгоннымі і прыгоннікамі глядзіць тымі ж вачыма, што і аўтар «Сялянкі». Ён «меў на ўвазе правесці тую думку, — слушна падкрэслівае акадэмік Я. Карскі, — што паны добразычлівыя, а калі часам бываюць несправядлівыя ў адносінах да сваіх сялян, дык гэта таму, што яны ўводзяцца ў зман аканомамі… Паны таму павінны звяртаць сур’ёзную ўвагу на іх характар і маральнасць, бо аканомы злоўжываюць сваёй уладай і псуюць добрыя адносіны, існуючыя паміж рабочым людам і абшарнікамі». Дунін-Марцінкевіч быў у палоне сваіх утапічных поглядаў на гістарычны працэс развіцця грамадства, і лёс прыгонных не здаваўся яму такім трагічным. Пісьменнік імкнуўся давесці, што разумны, маральна вытрыманы, працавіты і здольны селянін заўсёды можа разлічваць на шчодрую ўзнагароду «ўладароў свету белага». «Дабрадзейства ўзнагароджваецца, зло караецца», — такі лейтматыў «Гапона», запазычаны з псеўдакласічнай літаратуры. Паэма мае яскрава выражаны дыдактычны характар, нягледзячы на многія рэалістычныя замалёўкі сялянскага побыту, звычаяў, на трапна схопленыя рысы характараў некаторых тыповых прадстаўнікоў прыгоннай вёскі.
Сюжэт
Сюжэт паэмы нескладаны і ясны. Узаемнаму каханню маладых людзей прыгоннай вёскі — Гапона і Кацярыны — перашкаджае маральна разбэшчаны, хцівы і нікчэмны панскі паслугач — аканом. Бруднымі інтрыгамі перад «дабрачыннай» паняй ён дабіваецца здачы Гапона ў салдаты. Тым часам аб бессаромных заляцанках аканома да Кацярыны даведалася пані. Яна злітавалася над беднай дзяўчынкай, забрала яе «ў пакоі» і нават пачала вучыць «панскай гаворцы». Злы аканом быў выгнаны са службы. Нечакана з’яўляецца Гапон, але ён ужо не салдат: у войску ён «дайшоў» да афіцэра. «Добрасардэчная» пані бласлаўляе яго шлюб з Кацярынай, і маладыя людзі, «аблашчаныя і ашчасліўленыя», не нарадуюцца сваім шчасцем. Тут жа высветлілася, што ў Магілёве афіцэр Гапон выкрыў сімуляцыю аканома і здаў яго ў салдаты. Так зло было пакарана, а дабрадзейнасць спраўляла сваю ўрачыстасць. Ясна, што ўся гэтая ціхая і бесклапотная ідылія, упарадкаваная пад эгідай «добразычлівай» пані, магла мець месца толькі ў фантазіі ліберальнага Дуніна-Марцінкевіча. Хоць пісьменнік і запэўніваў сучаснікаў, што ў аснову сюжэта «Гапона» пакладзены «сапраўдны выпадак», ён не мог, тым не менш, узвысіцца да прызнання таго, што выпадак яшчэ не ёсць тыповасць. Выпадак сапраўды мог мець месца, і адзін сялянскі сын Гапон мог стаць афіцэрам. Аднак выпадак не ёсць яшчэ тыповасць. І як бы ўпарта і настойліва прыгонны селянін ні імкнуўся «выбіцца ў людзі», не парушаючы ўстояў прыгоннага ладу, далей панскага ярма ён пасунуцца не мог.
Вобраз Гапона
Высокія маральныя якасці характару Гапона, яго шчырасць і вернасць сваёй «сялянскай натуры» сцвярджаюцца паслядоўным развіццём сюжэта паэмы. Вобраз Гапона паказаны на рэалістычным фоне традыцыйных сялянскіх гулянак і ігрышчаў той эпохі, праз народны лад песні, танцы і разгульныя — у межах прыстойнасці — паводзіны, зухаватасць і весялосць. Гапон кідаецца ў шалёны вір танца пад «шум, крык і гоман сельскай дружыны». Ён не зважае на тое, што «гаспадары за сталом гучна гутарку вядуць, а ляндарка з лендаром мёд, гарэлку раздаюць». Яго не бянтэжаць таксама і «хлопцы, дзеўкі, маладзіцы», што «ля парога гаманяць», і «старыя чараўніцы», якія «цішком ля печы сядзяць».
— Ананія, рэж вясёлы! -
Крычыць громка наш Гапон,
Дый, сабраўшы ў світцы полы,
Мэрам хохлік, мэрам ён.
І нішто яго зараз не спыніць. Гарачая кроў пеніцца, і ён «то ўпрысядкі выкідаець, ажно стогнець пад ім пол, то галубца падбіваець, ажно трасецца хахол».
— Ах, ух! Давай жару,
Давай болі, давай пару! -
нястрымана «крычыць Гапон дый гуляець, пад скрыпачку падпяваець».
— Эх, чух, Кацярынка!
Чабоцікі красны;
Каму блішчаць, каго любяць
Твае вочкі ясны?..
Твае кудры ўюцца,
Аж шчокі трасуцца.
Дунін-Марцінкевіч не хавае сваёй сімпатыі да закаханых. Ён імкнецца паказаць іх такімі, якімі яны ёсць у жыцці, у сваёй роднай стыхіі. Аўтару сапраўды нельга адмовіць у шчырасці і вернасці ідэалу станоўчага ў сялянскім побыце, — калі ён, дарэчы, бачыў яго не праз ружовыя акуляры шляхецкай псіхалогіі… Тады праўда жыцця перамагала, і пісьменнік не мог не надаць сваім героям з народа рэалістычныя рысы:
Хоць Гапон чыноў дажыўся,
Ды ведаў, з каго радзіўся,
Не хацеў прынараўляць
Панам, — а простым звычаем,
Ён мужыцкім абычаем
Задумаў вяселле сыграць.
Крыху раней, яшчэ перад адыходам у войска, ён таксама не хацеў прынараўляць панскаму паслугачу аканому, бясстрашна ўзняўшыся на яго з калом у руках у знак пратэсту супраць прымусу і няволі.
— Чаго ты тут прыскяпаўся?
Гнеўна ўскрыкнуў Гапон на аканома, не зважаючы на яго сілу. -
Ах ты, маўляў, ваўкалака,
Здзекуешся тут над намі;
Сцеражыся ж ты, сабака!
Помні, што і мы з зубамі.
Паказам высокіх разумовых і маральных якасцей сваіх сялянскіх вобразаў, выяўленнем іх душэўнай чысціні і прыгажосці пісьменнік будзіў сімпатыі і павагу да простых людзей прыгоннай вёскі, сеяў добрае зерне спачування да іх чалавечай годнасці. Яму мроіліся бездакорныя, працавітыя і пакорлівыя тыпы сялян, свабодныя ад свавольства падпанкаў. І іх ідэал ён увасобіў у многіх сваіх дарэформенных творах, у тым ліку і ў вобразах Гапона і Кацярыны. Гапон, у адрозненні ад сваёй каханай, надзелены больш яркімі рэалістычнымі рысамі. Ён выйшаў менш рытарычным, з меншай доляй сентыментальнай расчуленасці. Гэтага нельга сказаць пра Кацярыну.
Вобраз Кацярыны
Як мастацкі вобраз, Кацярына атрымалася слабейшай за Гапона, з большымі адзнакамі чыста знешніх рыс, чым высокіх яе маральных якасцей і псіхалагічных асаблівасцей. Хаця для Дуніна-Марцінкевіча яна спалучэнне самых светлых душэўных якасцей вясковай прыгажуні. Усімі даступнымі яму сродкамі мастацкага ўздзеяння аўтар імкнецца выклікаць да яе любоў і спачуванне. Дунін-Марцінкевіч жадае, каб і чытач бачыў яго гераіню ва ўсёй прыгажосці маральнай чысціні і дзявочай красы. Пісьменнік не дапускае, каб Кацярына не магла не выклікаць да сябе павагі і сімпатыі. У рытмічным танцы-песні яна «пяець, пляшаць, падбіваець, усяк вокам за ёй брыдзець, як ластаўка падплываець, ажно хочацца глядзець»… Раптам яна «на міленькага зірнула, хваць, спаднічку распусціла, тройчы запяткам падбіла».
Дробны ножкі выкідаець,
Чаравічкі скрыпяць,
А із вочак аж сіяець,
Быццам іскры ляцяць
Не дзіва, што Кацярына зачаравала і «добрую» пані. І калі пані даведалася пра здзекі аканома, хваляванне ахапіла яе, і яна «ўспляснула рукамі і залілася слязамі дый такі дала прыказ»;
— Каб пана аканома
Ні нагі тут каля дома
За гадзіну не было.
Бо аканом аднолькава шкодзіць і пану, і селяніну, сцвярджае аўтар.
Вобраз аканома
Дуніна-Марцінкевіч не меў патрэбы прыхарошваць «панскіх паганцаў», бо ўжо вельмі балюча яны «даваліся ў знакі» беднаму люду. Ён адкрытымі вачыма глянуў на іх самавольства, здолеўшы знайсці ў лакейскай натуры падпанкаў тыповае і надаць яму жывыя, адухоўленыя рысы. У выніку і атрымаўся даволі яркі мастацкі тып панскага паслугача — тупога, абмежаванага мардабоя, настолькі ж зацятага, як і палахлівага. Яго партрэтная характарыстыка не пазбаўленая яркіх рэалістычных рысаў. І, што не менш важна, чыста знешнія асаблівасці аканома пераканаўча падкрэсліваюць яго душэўны стан, выяўляюць мізэрную псіхалогію і духоўнае ўбоства механічнай асобы, аслепленай сваёй ўладай.
Рыжы вусы аканомы
Шчэццю уверх паднялісь;
Зіркнуў скоса на Гапона,
Вочы кроўю налілісь,
Губы страшна пакрывіў,
Кнут у жмені аж трашчыць…
Нізкая, нікчэмная натура аканома нічога не ведае, акрамя аховы прыгонніцкіх парадкаў і антычалавечных звычаяў сваіх хлебадаўцаў. Ён гатовы «сцерці ў парашок» Гапона толькі за тое, што той не спытаўся ў пані дазволу ажаніцца з Кацярынай.
— Як ты смееш, воўча юха!
Без двара ў сваты слаць?..
Ось — я табе, уражы сыну,
То забудзеш Кацярыну,
Да забудзеш і сам дзе.
Гапон, як вядома, знайшоў у сабе сілу волі пастаяць за сябе, за свой гонар, і гэта было да густу пісьменніка, які не мог і на гэты раз адступіць ад жыццёвай праўды. Паядынкам Гапона з аканомам Дунін-Марцінкевіч перасцерагаў паноў, каб яны не пакідалі сялян на волю лёсу сваіх нядобрасумленных паслугачоў і не надта ім давяралі. Бо той жа аканом сваім парадкам, груба і зняважліва, працягваў заганяць на паншчыну, не спыняючыся нават перад пабоямі і цынічнымі пагрозамі.
Каб выявіць да канца гэтую абразлівую для народа праўду, пісьменнік свядома падкрэслівае: «А ўжо нечага маніць: доўга будзе памятаць. Калі возьмець драць і біць, то і з зямлі не ўстаць». Дунін-Марцінкевіч умеў «глянуць праўдзе ў вочы»: тады рэалістычны спосаб мыслення падказаў яму і такую, тыповую для прыгонніцкай рэчаіснасці, карціну, на фоне якой адбываліся ўсе гэтыя жахі, прымус і здзекі паноў і іх служак:
Вот ночка яшчэ цямненька,
Дожджык, як з сіта, прышчыць,
А войт даўным-даўнюсенька
Загад пад акном крычыць:
Хто пойдзе дровы рубаць,
Хто крупы таўчы і драць,
А хто цэпам малаціць,
Каму брагу калаціць.
Мастацкае майстэрства пісьменніка
Узняцца да рэвалюцыйнага пратэсту супраць прыгонніцкіх парадкаў пісьменнік, як вядома, не мог. Але што яго ідэйна-творчае развіццё ўсё больш прыкметна схілялася да рэалізму, — відавочна. У «Гапоне» мы бачым рысы не толькі рэалізму (паказ сучаснасці, праўдзівыя карціны, узятыя з рэчаіснасці, матывацыя ўчынкаў герояў, увага да мастацкіх дэталяў), але і рамантызму (урыўкавасць кампазіцыі, навелістычны сюжэт, зварот да фальклору, пафас свабодалюбства), класіцызму (дыдактызм, адназначная характарыстыка персанажаў), сентыменталізму (узвышэнне простага чалавека, шчаслівы фінал, культ пачуццёвасці).
Кароткі змест
Песня 1. У хаце дзеда Ананія бываюць самыя цікавыя вечарніцы (вячоркі). Да яго любяць прыходзіць маладыя і сталыя людзі, паслухаць «казкі» старога. Дзед успамінае Мінск ранейшых часоў. Ні адной не сустрэнеш мізэрнай хаты. Людзі «шчодрыя, добрыя, натуры не панскай». Усяго хапала і ўсё было таннае.
Песня 2. Дваццаць гадоў назад у Лошыцкім сяле каля Мінска жыў мужычок па імені Зміцер, «хоць дурань вялікі, ды мужык хіцёр», гультай, ласы на гарэлку, сквапны чалавек. На радаўніцу павёў на кірмаш прадаваць цялушку. Паклаў грашовую паперку ў кішэню, туды ж запхнуў і купленага селядца. У карчме, выпіўшы чарку, пачаў закусваць селядцом. і калі ад яго засталіся толькі «галоўка, хвасток», заўважыў, што разам з рыбінай з’еў выручку за цялушку.
Песня 3. Жыло калісьці ў Мінску некалькі паноў, якія любілі строіць жарты над іншымі, былі адметнымі ілгунамі. Зміцер панёс прадаваць пеўня. Хваліць свой тавар, зазывае пакупнікоў. Падышоў да яго адзін пан і спытаў, колькі ён хоча за зайца. Зміцер здзівіўся, што яго пеўня называюць зайцам. Падышоў другі пан і таксама пачаў гаварыць пра зайца. Зміцер перапалохаўся і зусім разгубіўся. Пасля трэцяга пана, які назваў яго пеўня зайцам, ён падыйшоў да ксяндза з пытаннем, хто ў яго ў руках. Ксёндз (адзін з мінскіх адмысловых ілгуноў) пацвердзіў, што трымае ён сапраўды зайца. Тады селянін перастаў верыць сваім вачам, вырашыўшы, што на яго напусціла туману жонка. і пачаў прадаваць зайца. Да Зміцера падышлі два паны і абурыліся, што ён падманвае народ. Сталі клікаць дзесятнікаў. Ад страху з крыкам «Згінь-прападзі, нячыстая сіла!» Зміцер кінуў пеўня.
Песня 1. Зноў у дзеда сабралася грамада. Ананій распавядае пра даўнія часы, калі «было людзей многа, што не ў хрысціянскай веры пражывалі, нячыстай сіле паклон аддавалі». У Лагойску, у моцным крывіцкім замку княжыў Грамабой, добры, адважны, шчыры пан. Недалёка ад Лагойска жыў з сям’ёй мужык Даніла. Меў ён другую жонку, родную і прыёмную дачку. Цяжка жылося Кацярыне з мачыхай. Данілава сям’я памінае стаўроўскіх дзядоў. Кінуўшы пад стол усякай стравы, клічуць Стаўра і Гаўра, сабак, якія калісьці верна служылі крывіцкаму князю Вою, за што князь загадаў пасля іх смерці ўшаноўваць памяць. У сенях быццам нешта зашумела. Мархва, мачыхіна дачка, ухапіла рыдлёўку, каб выгнаць сабак, Кацярына паставіла перад імі міску з ежай. Сабакі аблізалі дзяўчыне ногі і пайшлі з хаты, ` пакінуўшы залаты абраз Лады і жалезны хрысціянскі крыж. Мархва забрала сабе залаты абраз, а крыж надзела на Кацярынку.