cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Іракская вайна
Міжканфесійны гвалт
У працэсе распрацоўкі новай канстытуцыі выявіліся сур’ёзныя супярэчнасці паміж палітычнымі партыямі шыітаў і курдаў з аднаго боку і сунітаў з другога. Асноўныя пярэчанні сунітаў выклікалі пункты праекта, якія датычыліся пытанняў федэралізацыі дзяржавы, ліквідацыі партыі Баас, а таксама прыналежнасці Ірака арабскаму свету. Прыняты праект адлюстроўваў у асноўным погляды шыітаў і курдаў, якія валодалі большасцю ў парламенце. Раскол у іракскім грамадстве быў добра прыкметны на рэферэндуме па прыняцці Канстытуцыі 15 кастрычніка, калі ў шыіцкіх раёнах панавала святочная атмасфера, а ў суніцкіх гарадах Эль-Юсіфія і Эль-Латыфія ўчасткі для галасавання наогул не адкрываліся. Тым не менш, Канстытуцыя была прынята. 15 снежня адбыліся новыя парламенцкія выбары, па выніках якіх павінна было быць створана цяпер ужо пастаянны ўрад краіны. Перамогу зноў атрымаў Аб’яднаны Іракскі Альянс, які атрымаў 128 месцаў у Нацыянальным Сходзе. Усе суніцкія партыі атрымалі толькі 58 месцаў, а курды — 53 месцы.
Прыход да ўлады ў Іраку шыіцкіх палітычных сілаў прыкметна абвастрыў адносіны паміж іракцамі, якія належалі да двух розных галін ісламу. Хоць суніты былі рэлігійнай меншасцю, яны традыцыйна складалі асноўную частку палітычнай эліты краіны (Садам Хусейн таксама быў сунітам). Па меры змены сітуацыі ў суніцкіх колах раслі асцярогі таго, што шыіты і курды, перахапіўшы палітычную ініцыятыву, паспрабуюць абвясціць уласныя суверэнныя дзяржавы на тэрыторыях Ірака, дзе яны пераважаюць. У гэтым выпадку краіна пазбавіцца амаль усіх асноўных радовішчаў нафты. Аднак і суніцкія, і шыіцкія ўзброеныя групоўкі выступалі супраць прысутнасці замежных войскаў у Іраку.
22 лютага 2006 года невядомыя, меркавана суніты, арганізавалі выбух у мячэці Аль-Аскарыя ў Самары. Ахвяр не было, але купал мячэці, адной з галоўных шыіцкіх святынь, апынуўся разбураны. У наступныя дні і тыдні краіну захліснула хваля гвалту на глебе міжрэлігійнага канфлікту. Апалчэнцы абодвух бакоў падрывалі шыіцкія і суніцкія мячэці, выкрадалі і забівалі мірных іракцаў, якія вызнавалі «варожы» плынь ісламу. Такія расправы сталі штодзённай з’явай; штодня на вуліцах іракскіх гарадоў паліцыя выяўляла дзясяткі трупаў, многія з якіх мелі сляды катаванняў. Многія назіральнікі загаварылі аб тым, што ў Іраку пачалася грамадзянская вайна. Адміністрацыя Джорджа Буша імкнулася пазбягаць такой фармулёўкі, што прывяло да дэбатаў пра тое, ці можна лічыць тое, што адбываецца грамадзянскай вайной. Да кастрычніка ў выніку ўнутранага канфлікту каля 365 тыс. іракцаў сталі бежанцамі. Штомесяц у выніку гвалту гінула больш за 1000 грамадзян краіны.
У канфлікце ўдзельнічалі пераважна сілы паўстанцаў, якія выступалі супраць міжнароднай кааліцыі, адклаўшы барацьбу з замежнай кааліцыяй на другі план.
Летам успыхнулі баі нават паміж сунітамі. Умерана-ісламісцкая групоўка «Ісламская армія ў Іраку», што не праводзіла тэрарыстычныя акцыі, займаючыся выключна ўзброенымі нападамі на камбатантаў, выступіда з крытыкай «Аль-Каіды», якая паўсюдна вырабляла падрывы, расстрэлы і захопы закладнікаў. Адначасова «Ісламская армія Ірака» разглядала сябе як лідара барацьбы супраць амерыканскай акупацыі Іраку, адпрэчваючы прэтэнзіі АК на гэтую ролю.
На здзіўленне, гэты эпізод канфлікту скончыўся падпісаннем перамір’я паміж групоўкамі 6 чэрвеня 2007 года.
У жніўні 2007 года адбыліся буйныя сутыкненні ў горадзе Кербела паміж байцамі «Бадры», суніцкімі паўстанцамі, прыхільнікі старога рэжыму і Арміяй Махдзі.
Разам з гэтым раскол наспеў і ў шыіцкім руху, калі 25 сакавіка 2008 года акупацыйныя сілы пачалі ваенную аперацыю ў Басры для барацьбы з шыіцкімі баевікамі «Арміі Махдзі». На баку кааліцыі выступіла таксама шыіцкая арганізацыя «Бадра», якая да гэтага не вяла партызанскай вайны супраць замежнікаў і нават падтрымлівала іх і новы ўрад краіны ў барацьбе з суніцкім супрацівам.
Баявыя дзеянні і тэракты (пераважна ў цэнтральных рэгіёнах і сталічным Багдадзе, дзе канфесіі датыкаліся) паміж баевікамі з рознай інтэнсіўнасцю падоўжыліся да 2009 года, пасля чаго значных сутыкненняў зафіксавана не было.
Вывад кантынгенту
13 верасня 2007 года прэзідэнт Буш абвясціў, што 168 000 амерыканскіх вайскоўцаў, якія знаходзіліся ў той час у Іраку, будуць скарочаны на 5700 чалавек да Каляд і што дадатковыя войскі будуць выведзены, у выніку чаго агульная колькасць амерыканскіх войск скароціцца з 20 да 15 баявых брыгад да ліпеня 2008 года. Але да канца года колькасць амерыканскіх вайскоўцаў у Іраку скарацілася толькі да 146 000 чалавек.
Да кастрычніка пад кантролем міжнародных сіл у Іраку заставаліся 5 з 18 правінцый (мухафаз), у астатніх жа забеспячэннем бяспекі займаліся іракскія армія і паліцыя.
19 жніўня 2010 года 4-я брыгада «Страйкер» 2-й пяхотнай дывізіі стала апошняй амерыканскай баявой брыгадай, выведзенай з Ірака. У той жа час у сваёй прамове 31 жніўня новы прэзідэнт ЗША Барак Абама заявіў, што ''«амерыканская ваенная місія ў Іраку скончылася. Аперацыя „Іракская свабода“ таксама скончылася, і цяпер іракскі народ нясе галоўную адказнасць за бяспеку сваёй краіны»''.
У той момант каля 50 000 амерыканскіх вайскоўцаў заставаліся ў краіне ў якасці кансультантаў у рамках аперацыі «Новы світанак», якая працягвалася да канца 2011 года. Замежнікі працягвалі навучаць і кансультаваць іракскія войскі. Хутка, з крахам дыскусій аб падаўжэнні знаходжання амерыканскіх сіл, Абама абвясціў аб поўным вывадзе войск з Ірака, як і планавалася раней. 15 снежня 2011 года ў Багдадзе адбылася ўрачыстая цырымонія, якая паклала фармальны канец амерыканскай місіі. Апошнія 500 салдат пакінулі Ірак раніцай 18 снежня. На той момант на тэрыторыі Ірака заставаліся супрацоўнікі прыватных ваенных і ахоўных кампаній, а таксама невядомы лік амерыканскіх і іншых замежных інструктараў. Станам на сакавік 2013 года, агульная колькасць прыватнікаў, без уліку спецыялістаў ўзброеных сіл краін кааліцыі, складала 5500 чалавек.
Зброя масавага знішчэння
Адразу пасля заканчэння вайны ў краіне пачала работу група даследавання Ірака, якая займалася пошукам зброі масавага паражэння, што было адной з прычын уварвання. Ваеннаслужачыя Польшчы і ЗША ў 2004 годзе знайшлі ў Іраку боепрыпасы з хімічнай зброяй масавага знішчэння. Аднак, як высветлілася пазней, знойдзеныя снарады ўтрымлівалі толькі рэшткі рэчываў, што знішчаліся пад наглядам прадстаўнікоў ААН яшчэ ў 1990-я гады. 6 кастрычніка 2004 года арганізацыя Iraq Survey Group (яна з’яўлялася пануючай у справе пошукаў ЗМЗ) афіцыйна заявіла, што на момант ўварвання замежных сіл у 2003 годзе Ірак не меў ніякіх забароненых сродкаў.
Страты
Міжнародная кааліцыя на чале з ЗША, паводле даных міністэрстваў абароны краін альянсу, а таксама аўтарытэтнага незалежнага інтэрнэт-сайта iCasualties.org, баявыя і небаявыя страты кааліцыі склалі 4804 вайскоўцаў загінулымі, сярод якіх 4 423 з’яўляюцца байцамі амерыканскай арміі. З гэтых лічб падчас непасрэднага ўварвання і баёў з урадавай арміяй рэжыма Садама Хусейна былі забіты 172 салдаты іншаземных сіл (139 амерыканцаў і 33 брытанцы).
Як заявіў 26 сакавіка 2003 года ўрад Садама Хусейна, толькі за першы тыдзень канфлікту ў баях загінулі каля 700 брытанскіх і амерыканскіх ваенных. Згодна з інфармацыяй іракскага паўстанцкага руху, у баях у Фалуджы за 4—30 красавіка і 8—18 лістапада 2004 года загінула 640 «амерыканскіх акупантаў», у той час як іх апаненты прызналі гібель толькі 119 чалавек, а падчас дзеянняў снайпероў у Багдадзе за перыяд 2005—2008 гадоў, як сцвярджалі баевікі, налічана 634 забітых ваенных ЗША, дзе кааліцыя пацвердзіла 37. Паводле даных КВІР Ірана, рэальныя амерыканскія ваенныя страты нібыта ў 2,5 разы больш заяўленых, гэта значыць крыху больш за 11 тыс. чалавек. Некаторыя няўрадавыя назіральнікі казалі пра 10 тысяч чалавек забітымі.
У той жа час новая іракская армія і іншыя сілавыя структуры страцілі 17 690 чалавек забітымі і яшчэ 1002 байцоў лаяльнага новаму ўраду апалчэння «Сыны Ірака». Разам з тым, як мінімум 46 байцоў курдскай Пешмергі, саюзнай да кааліцыі і новага ўрада, былі забіты падчас вайны. Армія прэзідэнта Садама Хусейна страціла 5 388 —10 800 чалавек забітымі.
Інфармацыя аб стратах баевікоў ад іх саміх амаль адсутнічае, але, па даных кааліцыі, атрады паўстанцкага руху панеслі страты ў 26 320—27 000 забітых 597 killed in 2003,, 23,984 killed from 2004 through 2009 (with the exceptions of May 2004 and March 2009),  652 killed in May 2004,  45 killed in March 2009,  676 killed in 2010,  366 killed in 2011 (with the exception of February),      thus giving a total of 26,320 dead , з якіх на 2007 год ад 8,6 да 14,1 тысяч загінулі непасрэдна ў баях замежнымі сіламі. Адсюль таксама пэўная колькасць байцоў загінула ў сутычках паміж сабой, паколькі супраціў з’яўляўся разнамасным і яго члены мелі шэраг ідэалагічных і рэлігійных спрэчак. Асабліва гэта тычылася барацьбы шыітаў з сунітамі, суфітаў з салафітамі і праіранскіх сіл (прыхільнікаў ісламскай рэспублікі) з баасістамі (прыхільнікаў зрынутага рэжыму Садама Хусейна).
Агульная колькасць страт сярод супрацоўнікаў прыватных ваенных кампаній ацэньваецца ў 1 554 —3 491 забітых. Галоўным чынам гэта грамадзяне ЗША (933—1471 чалавек), Вялікабрытаніі (53—743 чалавек) і Турцыі (звыш за 131 забітых). Аднак ёсць і з краін, якія не прымалі непасрэднага ўдзелу ў канфлікце, да прыкладу, Расія, Кітай, Малдова, Аўстрыя, Германія, Бразілія і іншыя.
Па ацэнцы брытанскага медыцынскага часопіса The Lancet, да восені 2004 года ахвярамі вайны сталі 98 тыс. іракцаў, а да лета 2006 года — 655 тысяч. Абедзве лічбы ўключаюць непрамыя страты — гэта значыць тых, хто не нарадзіўся ў выніку пагаршэння сістэмы аховы здароўя, інфраструктуры, росту злачыннасці і г. д. Гэтыя лічбы ўключаюць таксама скарачэнне колькасці насельніцтва ў выніку змяншэння нараджальнасці ў перыяд ваенных дзеянняў і ў наступны перыяд. Гэта скарачэнне разглядаецца як прамы вынік вайны, які выклікаў змены ў сацыяльнай структуры іракскага грамадства, а таксама істотна паменшыў колькасць новых шлюбаў. Пасля заканчэння вайны, у 2013 годзе, The Lancet апублікаваў новае даследаванне, у якім прыведзена нашмат меншая адзнака ахвяр — 116 903. Па даных амерыкана-брытанскай няўрадавай праваабарончай арганізацыі «Iraq Body Count», з пачатку акупацыі Ірака да снежня 2007 года, у краіне загінулі каля 80 тыс. мірных жыхароў, больш за 160 тыс. атрымалі раненні і калецтвы. Толькі ў Багдадзе ахвярамі сталі 40,5 тыс. чалавек. Чвэрць загінулых — жанчыны і дзеці. Гэтыя даныя не з’яўляюцца поўнымі, паколькі «Iraq Body Count» падлічваў толькі тыя смерці, пра якія паведамлялі сродкі масавай інфармацыі. Па ацэнцы інфармацыйнага агенцтва «Асашыэйтэд Прэс», якое з 2006 года займалася падлікам ахвяр вайны па навінавых паведамленнях, у 2006 годзе ў Іраку ў выніку гвалту загінулі 13 813 мірных жыхароў, у 2007 годзе — 18 610. Па ацэнцы новага іракскага ўрада і Сусветнай арганізацыі аховы здароўя, з сакавіка 2003 і да сярэдзіны 2006 года памерлі гвалтоўнай смерцю 151 тыс. чалавек. Праведзенае СААЗ даследаванне эксперты назвалі самым буйным і найбольш адпаведным крытэрам навуковасці пасля пачатку вайны.
Ляхі (Нясвіжскі раён)
Да 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Лявонавіцкага сельсавета.
Уліковы запіс Microsoft
Уліковы запіс Microsoft (Windows Live ID) — спалучэнне электроннай пошты і  для падлучэння да службаў паштовых (Hotmail, Outlook.com) і  (Messenger),  (SkyDrive) і сеціўных гульняў (Xbox Live), як і мабільнай (Windows Phone) і настольнай аперацыйных сістэм (Windows 8) Майкрасофт.
Мысліва
Да 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Лявонавіцкага сельсавета.
Сухое малако
Сухое малако — растваральны парашок, які атрымліваецца высушваннем нармалізаванага пастэрызаванага каровінага малака. Звычайна разводзіцца ў цёплай вадзе і ўжываецца ў якасці напою, пры гэтым захоўвае шматлікія карысныя ўласцівасці свежага пастэрызаванага малака. Мае шырокае прымяненне ў кулінарыі. Уваходзіць у склад шматлікіх відаў дзіцячых малочных сумесяў.
Класіфікацыя
Сухое малако бывае суцэльным ці абястлушчаным. Гэтыя дзве разнавіднасці сухога малака адрозніваюцца працэнтным утрыманнем рэчываў. Тэрмін захоўвання сухога суцэльнага малака менш чым абястлушчанага, так як тлушчы схільныя да псавання - з'ялчэння. Яно павінна захоўвацца пры тэмпературы ад 0 да 10 °C і адноснай вільготнасці паветра не вышэй 85% да 8 месяцаў з дня выпрацоўкі.
Спіс аб’ектаў PGC (927001—928000)
Гэта спіс аб'ектаў Спіс аб'ектаў PGC (927001—928000)
Дэвід Олівер Сэлзнік
Дэвід Олівер Сэлзнік (David O. Selznick) (, ЗША —, ЗША) — амерыканскі кінарэжысёр і  прадзюсар.
Сярод яго фільмаў: Кінг-Конг і лаўрэаты прэмій «Оскар» 1939 і 1940 гадоў («Знесеныя ветрам» і « Рэбека»).
Мікалай Рыгоравіч Грынько
Мікалай Рыгоравіч Грынько (, Херсон —, Кіеў) — савецкі актор тэатра і кіно. Народны артыст УССР (1973).
Біяграфія
Нарадзіўся ў Херсоне ў сям’і акцёраў Рабоча-сялянскага пэрасоўнага тэатра.
У гады Вялікай Айчыннай вайны служыў стралком-радыстам на бамбардзіроўшчыках далёкага дзеяння, быў камсаргам палка.
З 1946 года — акцёр Запарожскага драматычнага тэатра імя М. Шчорса, акцёр Ужгарадскага музычна-драматычнага тэатра. У 1949 годзе скончыў тэатральную студыю пры Запарожскім тэатры.
Аляксандр Ільіч Селязнёў
Біяграфія
Нарадзіўся ў 1956 годзе ў д. Тукалава Жаркоўскага раёна Калінінскай вобласці (Расія).
Працоўную дзейнасць пачаў у 1973 годзе ў будаўнічай вобласці (сталяр мэблевай фабрыкі, майстар, прараб, галоўны інжынер).
У 1986—1989 гадах — інструктар аддзела будаўніцтва, загадчык сектара сельскай і дарожнага будаўніцтва, інспектар пры сакратарыяце Магілёўскага абкама КПБ.
У 1989—1994 гадах — намеснік старшыні па вытворчасці, намеснік старшыні праўлення магілёўскага «Аблсельбуду».
У 2001 годзе быў прызначаны кіраўніком Апарату Савета міністраў Рэспублікі Беларусь.
З 5 мая 2006 — міністр архітэктуры і будаўніцтва.
27 снежня 2010 года Савет Міністраў Рэспублікі Беларусь склаў паўнамоцтвы перад новаабраным прэзідэнтам і Аляксандр Селязнёў зышоў у адстаўку.
Расціслаў Мінаевіч Шмыроў
Расціслаў Мінаевіч Шмыро́ў (, сяло Заполле, Гарадоцкі раён — ) — савецкі і беларускі акцёр тэатра і кіно, сцэнарыст.
Біяграфія
Расціслаў Шмыроў нарадзіўся 13 сакавіка 1937 года ў беларускай вёсцы Заполле Гарадоцкага раёна Віцебскай вобласці. Яго маці Ірына Бураўкіна ў 1942 годзе выйшла замуж за партызанскага камандзіра Міная Шмырова, які быў вядомы як бацька Мінай. Шмыроў ўсынавіў Расціслава і даў яму свае прозвішча і імя па бацьку. Пазней ў 1971 годзе ён зняў фільм пра свайго айчыма «Бацька».
У 1960 годзе скончыў УДІК. У 1981—1995 гадах працаваў акцёрам і сцэнарыстам на кінастудыі «Беларусьфільм» і ў беларускім Тэатры кінаакцёра.
Памёр 1 красавіка 1995 года.
Спіс аб’ектаў PGC (2046001—2047000)
Гэта спіс аб'ектаў Спіс аб'ектаў PGC (2046001—2047000)
Пляшэвічы
Пляшэ́вічы (, Плешевичи) — вёска ў Нясвіжскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Ланскага сельсавета.
Да 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Лявонавіцкага сельсавета.
Rosa 'American Pillar'
Rosa 'American Pillar' — сорт руж, адносіцца да класу Гібрыды ружы Вішурана.
Выкарыстоўваецца ў якасці дэкаратыўнай садовай расліны.
Сорт інтрадукаваны ў ЗША кампаніяй Conard & Jones у 1908 годзе. У Вялікабрытаніі кампаніяй H. Cannell & Sons ў 1909 годзе.
Біялагічнае апісанне
Трыплоід, рамблер.
Вышыня куста 350-700 см, шырыня да 300 см. У спрыяльных умовах асобныя парасткі за адно лета даюць прырост да 400 см.
Лісце буйное, бліскучае, цёмна-зялёнае, 14-16 см, аблісцвенасць высокая.
Кветкі адзінкавыя і ў групах, каля 5,7 см у дыяметры, кармінава-ружовыя з белым цэнтрам, выгараюць. Сабраны ў буйныя суквецці (па 3-20 шт.) дыяметрам да 30 см. Водар слабы або адсутнічае.
Пялёсткаў 5.
Пылавікі залацістыя.
Паходжанне
Па дадзеных кнігі Stirling Macoboy, The Ultimate Rose Book :
У культуры
Зоны марозаўстойлівасці (USDA-зоны): ад 4b—9b.
Сорт адметны ценетрываласцю.
Вілкавішкіская дыяцэзія
Вілкавішкіская дыяцэзія (Vilkaviškio vyskupija) — адна з сямі дыяцэзій рымска-каталіцкай царквы ў Літве з кафедрай у горадзе Вілкавішкіс (Марыямпальскі павет). Уваходзіць у склад Каўнаскай мітраполіі. З’яўляецца суфраганнай дыяцэзіяй Каўнаскай архідыяцэзіі. Лацінская назва дыяцэзіі — «Dioecesis Vilkaviskensis». Кафедральным саборам Вілкавішкіскай дыяцэзіі з’яўляецца сабор Найсвяцейшай Дзевы Марыі.
Гісторыя
4 красавіка 1926 года Рымскі Папа Пій XI выпусціў булу «Lituanorum gente», якой заснаваў Вілкавішкіскую дыяцэзію, вылучыўшы яе з Ломжынскай дыяцэзіі і Каўнаскай архідыяцэзіі.
У наш час біскупскую кафедру Вілкавішкіса займае Рымантас Нарвіла.
Дэканаты
Вілкавішкіская дыяцэзія падзелена на 7 дэканатаў:
Вялікі Татулька (BioShock)
Вялікі Татулька (Big Daddy) — выдуманы персанаж з серыі гульняў BioShock. Вялікія Татулькі — змененыя чалавечыя істоты, створаныя са скуры і органаў людзей, якія носяць цяжка браняваныя вадалазныя скафандры. Яны ўзброеныя цвікамётамі, цяжкім дрылём, гранатамётам або іонным лазерам. Вялікія Татулькі Альфа-серыі абсталяваны любым з некалькіх іншых відаў зброі. Хоць яны выдаюць нізкія стогнучыя гукі, як кіты, Вялікія Татулькі не маюць акцёра агучвання.
Персанаж быў створаны кампаніяй Irrational Games (раней вядомай як 2K Boston/2K Аўстралія) і ўпершыню з'явіўся ў BioShock. Шасціцалевая фігурка Вялікага Татулькі была ўключана ў спецыяльнае выданне гульні. У працягу, BioShock 2, гулец кіруе прататыпам Вялікага Татулькі Дэльта.
Вялікія Татулькі блукаюць па падводным антыўтапічным горадзе Захапленне і абараняюць Маленькіх сястрычак, якія здабываюць з трупаў рэчыва пад назвай «АДАМ». Узаемадзеянне гульца з Вялікім Татулькам і маленькай сястрычкай было апісана распрацоўшчыкам Кенам Левін (Ken Levine) як важны «корань» гульні, у сувязі з неабходнасцю «АДАМ» гульцу для таго, каб набрацца сіл у гульні.
Суперкубак Беларусі па валейболе
Суперкубак Беларусі па валейболе — штогадовы турнір па валейболе, складаецца з аднаго матча паміж пераможцам чэмпіянату Беларусі і ўладальнікам Кубка Беларусі папярэдняга сезона. Упершыню праведзена ў 2017 годзе.
Вялікадолецкі сельсавет
Вялікадо́лецкі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Ушацкага раёна Віцебскай вобласці Беларусі. Адміністрацыйны цэнтр — аграгарадок (да 2009 года вёска) Вялікія Дольцы.
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1459 чалавек, з іх 97,5 % — беларусы, 1,9 % — рускія, 0,3 % — украінцы.
2013 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва
2013 год быў адзначаны шэрагам падзей, якія пакінулі прыкметны след у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва.
Іван Сямёнавіч Федчанка
Іван Сямёнавіч Федчанка (, в. Сытнэ, Украіна —, Чаркасы, Украіна) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1944).
Біяграфія
Скончыў 10 класаў школы № 600 у Маскве. У Чырвонай Арміі з ліпеня 1941 года. Змагаўся на Сталінградскім, Паўднёва-Заходнім, Паўночна-Заходняй, Варонежскім, 1-м Украінскім і 1-м Беларускім франтах. Удзельнічаў у бітве пад Масквой, Сталінградскай і Курскай бітвах, фарсіраваў Днепр, Віслу, вызваляў Варшаву, штурмаваў Берлін.
У баі за вёску Вэлыкы Букрын (Мыроніўскі раён Кіеўскай вобласці) з 28 па 29 верасня знішчыў з экіпажам 3 процітанкавых гарматы, 2 мінамёты праціўніка, што дазволіла іх роце паспяхова дзейнічаць пры вызваленні вёскі.
Усходняя Карэлія
Усходняя Карэлія (Восточная Карелия) — частка Карэліі, якая пасля заключэння Сталбоўскага міру ў 1617 годзе засталася за Расіяй і праваслаўнай царквой. Іншая, заходняя частка Карэліі, засталася за Швецыяй і лютэранскай царквой Швецыі і называлася Шведскай Карэліяй, а пасля 1808 года — Фінскай Карэліяй. У наш час Усходняя Карэлія складае цэнтральную частку Рэспублікі Карэлія.
Тэрыторыя рэгіёна абмежавана на поўдні ракой Свір, а на ўсходзе Анежскім возерам (выключаючы Заанежскі паўвостраў), Выгазерам і Белым морам.
Усходняя Карэлія гістарычна падзелена на: Лівікаў больш за палову ад колькасці ўсходніх карэлаў, беламорцаў — каля траціны, людзікаў — трохі больш за адну дзясятую.
Сцягі штатаў ЗША
У большасці штатаў сцяг з’явіўся паміж 1890-х гадамі і Першай сусветнай вайной. Тым не менш, некаторыя да апошняга дзесяцігоддзя XIX стагоддзя ўжо мелі свой сцяг. У некаторых паўднёвых штатаў у 1861 годзе пасля ўтварэння канфедэратыўных штатаў Амерыкі з’явіліся сцягі, што падкрэслівала пашырэнне іх аўтаноміі ў параўнанні з тым, што было да аддзялення ад ЗША.
Паўночнаамерыканская вексілалагічная асацыяцыя (North American Vexillological Association) у 2001 годзе правяла даследаванне, згодна з якім сярод сцягоў усіх штатаў ЗША і правінцый Канады лепшым быў прызнаны сцяг Нью-Мексіка, горшым — сцяг Джорджыі (гл. варыянт 2001 — 2003 гадоў).
Смалічы (Нясвіжскі раён)
Да 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Лявонавіцкага сельсавета.
Руднянскі сельсавет (Полацкі раён)
Рудня́нскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Полацкага раёна Віцебскай вобласці Беларусі. Адміністрацыйны цэнтр — вёска Рудня.
Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Ветрынскага раёна Полацкай акругі БССР. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Ветрынскім раёне БССР. З 8 ліпеня 1931 года ў складзе Полацкага раёна БССР, з 12 лютага 1935 года — у складзе адноўленага Ветрынскага раёна БССР, з 21 чэрвеня 1935 года — Полацкай акругі, з 20 лютага 1938 года — Віцебскай вобласці, з 20 верасня 1944 года — Полацкай вобласці, з 8 студзеня 1954 года — Віцебскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Ліцвінаўскага сельсавета.
7 чэрвеня 1968 года цэнтр Фарынаўскага сельсавета Полацкага раёна Віцебскай вобласці БССР перанесены ў вёску Рудня, сельсавет перайменаваны ў Руднянскі. 3 ліпеня 1970 года ў склад Вароніцкага сельсавета перададзены 9 населеных пунктаў (Белы Двор, Грыцкаўшчына, Заполле, Заскаркі, Касарова, Кунцэвічы, Лагані, Мар’янполле і Усомля), а ў склад сельсавета з Астроўшчынскага сельсавета перададзены 5 населеных пунктаў (вёскі Бяздзедавічы, Забалоцце, Паметнікі, Ражаншчына і Сенькава). 19 студзеня 1973 года ў склад сельсавета з адміністрацыйнага падпарадкавання Ветрынскага пассавета перададзены 9 населеных пунктаў (Бадзінава, Вераб’і, Воранаўшчына, Двор Воранаўшчына, Дубраўка, Жарнасекі, Залессе, Качанава і Малашова), наўзамен у адміністрацыйнае падпарадкаванне Ветрынскага пассавета перададзена вёска Гарчакі. На 1 студзеня 1974 года ў складзе Руднянскага сельсавета 41 населены пункт. 16 кастрычніка 1989 года цэнтр Руднянскага сельсавета перанесены ў вёску Фарынава, сельсавет перайменаваны ў Фарынаўскі.
Свята-Мікалаеўская царква (Кобрын)
Свята-Мікалаеўская царква — праваслаўны храм у г. Кобрын. Помнік драўлянага дойлідства.
Гісторыя
Пабудавана ў 1750-я гады за межамі Кобрына, на беразе ракі Мухавец, у 1841 годзе перавезена ў горад (вул. Камуністычная, 2), перабудавана з элементамі позняга класіцызму.
Архітэктура
Складаецца з асноўнага зруба, пяціграннай алтарнай апсіды і 4 чацверыковых аб'ёмаў, размешчаных па вуглах асноўнага зруба. Усе аб'ёмы накрыты агульным шматсхільным дахам, у сярэдзіне якога на чацверыковым пастаменце ўзвышаецца вялікі васьмігранны светлавы барабан з купалам. Галоўны фасад раскрапаваны па баках выступамі і аздоблены 2 калонамі. Сцены вертыкальна ашаляваны дошкамі з нашчыльнікамі. Вокны прамавугольныя.
Інтэр'ер
У інтэр'еры барабан купала з дапамогай ветразяў апіраецца на 4 калонкі ў цэнтры залы. Над уваходам хоры. У 1970-я гады супрацоўнікамі Інстытута мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору АН БССР былі знойдзены драўляныя скульптуры, у тым ліку Святы Мікалай (перададзены ў музей старажытна-беларускай культуры Інстытута мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору АН Беларусі). У 1960-я гады царква закрыта, выкарыстоўвалася музеем імя Суворава як складское памяшканне, у 1989 вернута вернікам, адрамантавана.
Культура курганных пахаванняў
Культура курганных пахаванняў — археалагічная культура, пашыраная ў Цэнтральнай Еўропе ў сярэдні перыяд бронзавага веку (1450 — 1250 гг. да н.э.). Назву атрымала ад рытуалу насыпаня курганоў спачатку над трупапалажэннямі, потым над трупаспаленнямі.
Распаўсюджана на тэрыторыі ад р. Рэйн да Прыкарпацця. У скдазе культуры вылучаюць больш дробныя культуры:
Іх аб'ядноўваюць падобныя формы посуду (амфары, міскі, чашы, кубкі, глячкі) са штампаваным і наразным арнаментам. Насельніцтва шырока выкарыстоўвала бронзавыя вырабы — зліткі, брускі, шыйныя абручы, разнастайныя шпількі з галоўкамі, падвескі, круглаватыя брытвы, шылы, сякеры, наканечнікі стрэл і коп'яў, сярпы, нажы, кінжалы, мячы, часам з літымі дзяржаннямі.
Невялікія паселішчы і курганныя могільнікі, наяўнасць касцей свойскіх жывёл сведчаць пра асноўны занятак плямён — жывёлагадоўлю, а таксама пра адносна рухомы спосаб жыцця. У адрозненне культуры курганных пахаванняў ў стэпавай зоне Еўропы ўтварыліся іншыя культурна-гістарычныя агульнасці: катакомбавая, якая распаўсюдзілася на тэрыторыі ад р. Днестр да р. Волга, пазней — зрубная, што дасягнула Урала. Для культу стрэпавай зоны таксама характэрна насыпанне курганоў. Аднак пахаванні над курганамі рабілі па іншаму абраду, адрозніваўся і пахавальны інвентар.
Салтанаўшчына
Салта́наўшчына (, Солтановщина) — аграгарадок у Нясвіжскім раёне Мінскай вобласці на рацэ Выні. Уваходзіць у склад Ланскага сельсавета.
Гісторыя
Вядома з канца XV ст. як двор Нясвіж пана Солтана Аляксандравіча, напэўна, цэнтр маёнтка нададзенага яму або яго бацьку пану Аляксандру Юр’евічу вял. кн. Казімірам або Аляксандрам са складу Нясвіжскай воласці. Дзе быў аднайменны цэнтр усёй воласці пэўна не вядома, на думку А. Мяцельскага, ён знаходзіўся на цяперашнім гарадзішчы Замкавішча за 3 км на захад ад солтанава «двара» Нясвіж (за 2 км на захад ад цэнтра аг. Салтанаўшчына). Солтанаў «двор» знаходзіўся на ўсходнім беразе Выні.
Пан Солтан памёр да канца студзеня 1495 года, «двор» Нясвіж перайшоў спадчынай яго непаўналетняму сыну Аляксандру Солтанавічу, апекуном быў пан Літавор Храптовіч. У скразе пана Солтанавіча ад 1516 года на апякуна «двор» Нясвіж згаданы упершыню, самі падзеі адбываліся ў 1495—1504 гадах. Са зместу скаргі ўжо ў канцы XV ст. «двор» быў цэнтрам буйной гаспадаркі, таксама згадваецца імя нясвіжскага намесніка.
Пазней «двор» называўся Нясвіжам Солтанаўскім, Солтанавай Гаццю (напэўна, ад гаці праз пойму Выні ад «двара» на заходні бераг) і ўрэшце Солтанаўшчынай. У 1580-я гады куплены Радзівіламі ва унукаў пана Аляксандра Солтанавіча, разам з усім маёнткам, які складаўся з яшчэ аднаго «двара» і чатырох сёлаў.
Паводле Рыжскага мірнага дагавора (1921) ў складзе Нясвіжскага павета Навагрудскага ваяводства Польскай Рэспублікі. Побач вёскі з усходу праходзіла савецка-польская мяжа. Паміж вёскай і мяжой былі створаны аднайменныя вайсковая асада і. З 1939 года ў складзе БССР.
Да 2013 года Салтанаўшчына ўваходзіла ў склад Лявонавіцкага сельсавета.
Васіль Сцяпанавіч Барташэвіч
Васіль Сцяпанавіч Барташэвіч (, в., Пухавіцкі раён, Мінская вобласць — ) — жывапісец. Чалец Саюза мастакоў СССР.
Біяграфія
3 дзяцінства любіў маляваць. Перад вайной скончыў мастацкі тэхнікум у горадзе Растоў-на-Доне (Расія). Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. Быў камандзірам 32-га гвардзейскага стралковага батальёна ў складзе 3-га Беларускага фронту. Гвардыі капітан. Узнагароджаны двума ордэнамі Айчыннай вайны II ступені, ордэнам Чырвонай Зоркі, медалямі «За абарону Каўказа», «За ўзяцце Кёнігсберга», «За Перамогу над Германіяй». Пасля вайны кіраваў мастацкім фондам Саюза мастакоў БССР. У 1946 годзе пакінуў Беларусь, жыў і працаваў у Стаўрапольскім краі на радзіме жонкі. Працаваў у станковым жывапісе. Для яго карцін адметна рэалістычнаіць, умелае адчуванне прыгажосці, якое перадаецца на палатно фарбамі. Многа твораў мастак прысвяціў падзеям Вялікай Айчыннай вайны.
У 8о-я гады мінулага стагоддзя, мастак прыязджае ў родныя Узляны. Там ён напісаў вялікую па памерах карціну «Вузлянскі бой». Спрабуе стварыць мастацкую галерэю сваіх твораў на радзіме. Перадаў для гэтага звыш 30 твораў. Зараз гэтыя работы знаходзяцца ў Пухавіцкім раённым краязнаўчым музеі і радуюць сваёй прыгажосцю наведвальнікаў.
Базавая велічыня
Базавая велічыня — устаноўлены ў 2002 годзе замест паказчык вылічэння ўрадам Беларусі памераў пенсій, стыпендый, дапамогаў, падаткаў, збораў і спагнанняў. Найдаўжэй заставалася пастаяннай 4 гады і 4 месяцы (з 1 снежня 2007 г. да 1 красавіка 2012 г.) на ўзроўні 35 тыс. беларускіх рублёў, найкарацей — 2 месяцы (з 1 сакавіка да 1 мая 2003 г.) на ўзроўні 13 300 рублёў.
Віктар Іванавіч Шабайлаў
Віктар Іванавіч Шабайлаў (, в. Мікалаеўка, Шклоўскі раён, Магілёўская вобласць — ) — беларускі вучоны ў галіне дзяржаўнага права. Член-карэспандэнт Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (1986), доктар юрыдычных навук (1980), прафесар (1992). Заслужаны дзеяч навукі Рэспублікі Беларусь (1994).
Біяграфія
Скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт (1959). З 1964 года — малодшы, старшы навуковы супрацоўнік, з 1974 года — загадчык сектара Інстытута філасофіі і права АН Беларусі. У 1995—1996 гадах — дырэктар Навукова-даследчага цэнтра праблем дзяржаўнай кадравай палітыкі і ўдасканалення дзяржаўнага кіравання Акадэміі кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь.
У 1997—2001 гадах — суддзя Канстытуцыйнага Суда Рэспублікі Беларусь. У 2001—2007 гадах — загадчык аддзела канстытуцыйнага, адміністрацыйнага і міжнароднага права Інстытута дзяржавы і права Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі.
Навуковая дзейнасць
Галоўнымі напрамкамі навуковай дзейнасці з’яўляюцца: даследаванні арганізацыйна-прававых пытанняў сацыяльна-культурнага будаўніцтва, праблем дзяржаўнага будаўніцтва Рэспублікі Беларусь, у тым ліку яе суверэнітэту, станаўлення, развіцця і функцыянавання як прававой сацыяльнай дзяржавы, фарміравання грамадзянскай супольнасці Беларусі, мясцовага кіравання і самакіравання, павышэння эфектыўнасці дзейнасці дзяржаўнага апарату кіравання. Удзельнічаў у распрацоўцы шэрагу законапраектаў, у тым ліку законаў аб культуры, ахове здароўя, сродках масавай інфармацыі, Канстытуцыі Рэспублікі Беларусь 1994 г., а таксама Канстытуцыі Рэспублікі Беларусь (са зменамі і дапаўненнямі), прынятай на рэспубліканскім рэферэндуме ў 1996 г.
Аўтар 180 навуковых прац, у тым ліку 12 манаграфій.
Гепатыт
Гепатыт (ἡπατ + ῖτις — печань + запаленне; народная назва — жаўтуха) — агульная назва запаленчых захворванняў печані, якія ўзнікаюць ад розных прычын і маюць рознае лячэнне. Найчасцей інфіцыруюцца людзі маладога працаздольнага веку. З'яўляецца прычынай цырозу і раку печані. Пасля перанесенай хваробы развіваецца пажыццёвы імунітэт. Звыш 2 млрд жыхароў Зямлі (1/3 насельніцтва планеты) з'яўляецца носьбітамі віруса. Штогод ад хваробы ў свеце паміраюць каля мільёна чалавек.
Папярэджанне
Хвароба прадухіляецца праз вакцынаванне, ужыванне ачышчанай ежы і вады, мыццё рук пасля прыбіральні і перад прыгатаваннем і прыёмам ежы, купанне толькі ў прызначаных вадаёмах.
Прычыны
Заражэнню спрыяе прыём, прыгатаванне і падаванне ежы бруднымі рукамі, бязладныя палавыя зносіны.
Праявы
Першымі праявамі хваробы з’яўляюцца стомленасць, страта апетыту, пажаўценне скуры і склераў вачэй.
Віды
Вылучаюць 5 відаў хваробы. Гепатыты А і Е перадаюцца фекальна-аральным шляхам праз забруджаную ваду і ежу. Гепатыты В, C і D — праз заражанай крыві, забруджаныя шпрыцы, выдзяленні вірусаносьбіта і любошчы з заражаным чалавекам. Пераважная большасць заражэнняў (2 млрд чалавек у свеце, амаль 350 млн хранічных) і смерцяў (амаль 600 тыс. чалавек штогод) прыпадае на. Заражаных гепатытам С — 130 мільёнаў, гепатытам А — 1,4 мільёны. Вакцыны існуюць супраць гепатытаў А і В (з 1982 года).
Беларусь
У Беларусі штогод выяўляюць 7—10 тысяч хворых, з іх больш за 70 % на гепатыт С праз адсутнасць вакцыны. Найчасцей хварэюць жыхары вялікіх гарадоў ва ўзросце ад 15 да 60 гадоў. Супраць гепатыту В штогод вакцынуецца каля 230 тыс. чалавек, у тым ліку каля 94 тыс. нованароджаных, 110 тыс. падлеткаў і 17 тыс. дарослых з групы рызыкі. Жыхарам краіны робяцца тры прышчэпкі ў першыя 12 гадзінаў жыцця, у 1 месяц і ў 5 месяцаў або трохразовая ў 13 гадоў раней не прышчэпленым. За 2011 год прышчэпкай ад гепатыту В удалося ахапіць 97% нованароджаных.
Леанід Аляксандравіч Шамяткоў
Леанід Аляксандравіч Шамяткоў (, Гомель —, Гомель) — беларускі матэматык. Член-карэспандэнт Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (1980), доктар фізіка-матэматычных навук (1970), прафесар (1973). Заслужаны дзеяч навукі Рэспублікі Беларусь (1995).
Біяграфія
Скончыў Гомельскі педінстытут (1959). З 1962 года навуковы супрацоўнік лабараторыі Інстытута матэматыкі АН БССР (Гомель). З 1977 года прарэктар па вучэбнай рабоце, у 1989—2000 гадах рэктар, з 2000 года прафесар, загадчык кафедры Гомельскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Ф. Скарыны.
Навуковая дзейнасць
Навуковыя працы па алгебры. Стварыў новае навуковае напрамак — тэорыю фармацый алгебраічных сістэм. Вырашыў праблему пералічэння канчатковых вырашальных груп, пастаўленую Д. К. Фадзеевым ў 1947 годзе, праблему дапаўняльнасці нармальных падгруп, пастаўленую нямецкім матэматыкам Г. Віландтам на Эдынбургскім матэматычным кангрэсе ў 1958 годзе. У тэорыі фармацый ім дадзена рашэнне такіх буйных праблем, як фармацыйная стабільнасць, знешняя характэрызацыя зверхразрашымасці і інш. Развіў функцыянальныя і рашотачные метады даследавання фармацый алгебраічных сістэм.
Аўтар каля 100 навуковых прац, у тым ліку 3 манаграфій.
Узнагароды
Узнагароджаны ордэнамі Працоўнага Чырвонага Сцяга (1986), святога Роўнаапостальнага Вялікага Князя Уладзіміра (1999), Францыска Скарыны (2002), медалямі. Ганаровы грамадзянін горада Гомеля (2002).
Цяльшэйская дыяцэзія
Цяльшэйская дыяцэзія (Telšių vyskupija) — адна з сямі дыяцэзій рымска-каталіцкай царквы ў Літве з кафедрай у горадзе Цяльшэй (Цяльшэйскі павет). Уваходзіць у склад Каўнаскай мітраполіі. З’яўляецца суфраганнай дыяцэзіяй Каўнаскія архідыяцэзіі. Лацінская назва дыяцэзіі — «Dioecesis Telsensis». Кафедральным саборам Цяльшэйскай дыяцэзіі з’яўляецца касцёл Святога Антонія Падуанскага.
Дыяцэзія заснавана ў 1926 годзе.
У наш час біскупскую цяльшэйскую кафедру займае (з 5 студзеня 2002 года) Ёнас Барута. Дапаможны біскуп Генадзь Лінас Вадап'янавас (з 11 лютага 2012 года) — самы малады біскуп у свеце.
Дэканаты
Цяльшэйская дыяцэзія падраздзяляецца на 11 дэканатаў:
Будаўнік Мінск (валейбольны клуб)
Будаўнік — беларускі валейбольны клуб з горада Мінск.
Гісторыя
Клуб быў створаны ў 2005 годзе пад назвай «МАПІД» на базе супрацоўнікаў будаўнічай арганізацыі. Пасля перамогі ў Першай Лізе ў першы год сваіх выступаў каманда перашла ў Вышэйшую лігу ўжо пад імем «Будаўнік», а яе дубль, пакінуўшы за сабой назву «МАПІД» і застаўся рэзервовай камандай для выхавання новага пакалення валейбалістаў.
Дасягненні
Чэмпіянат Беларусі па валейболе
Кубак Беларусі па валейболе
Суперкубак Беларусі па валейболе
Праспект Уладзіміра Івасюка (Кіеў)
Праспект Уладзіміра Івасюка (Проспект Володимира Івасюка) — праспект у жылым масіве Абалонь у Абалонскі раёне горада Кіева. Пралягае ад шляхаправода на праспекце Сцяпана Бандэры (як працяг Набярэжнай-Рыбальскай вуліцы) да Паўночнай вуліцы.
Гісторыя
Праспект запраектаваны ў канцы 1960-х гадоў пад назвай Набярэжная (№ 2), з 1970 года — Набярэжная Славуціча, бо пачатак трасы вуліцы праходзіць берагам Дняпра. З 1982 года называўся праспектам Герояў Сталінграда — у памяць Сталінградскай бітвы 1942—1943 гадоў. У лютым-красавіку 2016 года Кіеўская гарадская дзяржаўная адміністрацыя правяла грамадскае абмеркаванне перайменавання праспекта Герояў Сталінграда на Славутыцкі праспект. У 2022 годзе перайменавана на праспект Уладзіміра Івасюка.
Цякалаўшчына
Цяка́лаўшчына (, Текаловщина) — вёска ў Нясвіжскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Ланскага сельсавета.
Да 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Лявонавіцкага сельсавета.
Амлынцы
Да 28 мая 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Навасёлкаўскага сельсавета.
Ян Загорскі
Ян Загорскі (Jan Zagórski; у 1821 г. меў 61 год) — ваенны і дзяржаўны дзеяч.
Біяграфія
Прадстаўнік шляхецкага роду Загорскіх. Сын Антонія.
На вайсковай службе з 1771 года. Ротмістр браслаўскі, дэпутат Галоўнага трыбунала ВКЛ. Служыў у войску Княства Варшаўскага пад час напалеонаўскіх войнаў 1805—1815 гадоў. У 1819 г. — адстаўны палкоўнік Войска Польскага.
У 1818 г. ўступіў у масонскую ложу «Сябры чалавецтва» ў Гродне.
Сям’я
У шлюбе з Ф. з Крышалоўскіх (Крышлоўскіх), якая мела фальварак Русацін у Навагрудскім павеце. Меў сына Юстына, прызнанага ў дваранстве 19.(30).01.1799.
Заанежжа
Заане́жжа (Заоне́жье) — гістарычная назва тэрыторыі Заанежскага паўвострава і прылеглых да яго астравоў Кіжскіх шхераў у паўночна-ўсходняй частцы Анежскага возера. Адміністрацыйна тэрыторыя Заанежжа ўваходзіць у склад Мядзвежагорскага раёна Рэспублікі Карэлія.
Геаграфія і геалогія
Заанежскі паўвостраў абмываецца з паўночнага ўсходу водамі Павянецкага заліва, з поўдня — залівамі Малога і Цэнтральнага Анега, з захаду — залівам Вялікае Анега. На тэрыторыі Заанежжа знаходзіцца звыш 500 астравоў Кіжскіх шхераў, найбуйнейшыя з іх — Вялікі Клімянецкі, Вялікі Лелікоўскі, Аленевыя астравы.
Глебы паўвострава сфарміраваны карбанатнымі і шунгітазмяшчальнымі пародамі, якія з'яўляюцца натуральным адсарбентам для азёрнай вады і асноўным кампанентам «заанежскага чарназёму». Павышаная ўрадлівасць глеб Заанежжа, з пачатку асваення тэрыторыі Карэліі, прыцягвала сюды земляробаў.
Гісторыя
Перыяд першапачатковага асваення Карэліі, у тым ліку і Заанежжа, адбываўся ў эпоху мезаліту (магільнік на востраве Паўднёвы Аленевы).
У X—XIII стст. першабытныя сямейна-радавыя групы саамаў змянілі прыбалтыйска-фінскія плямёны — сённяшнія вепсы, карэлы і фіны. З XV стагоддзя тэрыторыя Заанежжа ў складзе Абанежскай пяціны Наўгародскіх зямель Маскоўскага княства, асвойваецца рускімі перасяленцамі.
Да пачатку XX стагоддзя тэрыторыя Заанежжа з'яўлялася самай густанаселенай тэрыторыяй Алонецкай губерні.
Славутасці
Помнікі архітэктуры, гісторыі, гістарычныя паселішчы на тэрыторыі Заанежжа:
Прастатыт
Прастатыт (prostata + itis — прастата + запаленне) — запаленне прадсталёвай залозы. Ускладненні хваробы выклікаюць зніжэнне палавой цягі, бясплоддзе, адэному і рак прастаты.
Папярэджанне
Хваробу прадухіляюць своечасовае і поўнае вылечванне запаленняў мочаспускальнага канала і Мачавога пузыра, нагляд за рэгулярным ачышчэннем кішэчніка, пешыя прагулкі, бег і плаванне, рэгулярны секс.
Прычыны
Развіццю хваробы спрыяюць пераахаладжэнне, маларухомы лад жыцця, праца ў сядзячым становішчы, працяглае, рэгулярныя запоры, аслабленне імунітэту праз стрэсы і сапсаванае харчаванне.
Праявы
Захворванне выяўляецца праз павышэнне тэмпературы, ліхаманку, боль у, яечках і паясніцы, частае і ўскладненае мочаспусканне, затрымку мачы.
Суфраган
Суфраган (Suffraganeus [episcopus]) — у Кодэксе кананічнага права 1983 года назва біскупаў дыяцэзій, якія ўваходзяць у царкоўную правінцыю, узначаленую мітрапалітам у сане архібіскупа.
Гісторыя
Тэрмін суфраган паходзіць ад лацінскага suffragium — голас пры галасаванні, у сярэднявечнай латыні — дапамога, падтрымка. Паходжанне назвы, верагодна, звязана з яе падзелам на правінцыі на чале з мітрапалітамі, якія ўзніклі ўжо ў ранняй Царкве. Пры гэтым усе біскупы ў межах правінцыі валодалі правам голасу на правінцыйным саборы, гэта значыць былі суфраганамі ў сваёй правінцыі.
У Сярэднявеччы тэрмін суфраган мог пазначаць любога святара, які з'яўляецца памочнікам іншага: вікарнага біскупа, памочніка абата, прыхадскога вікарыя. Пасля ў Рымска-каталіцкай царквы назва суфраган захавалася толькі за самастойнымі біскупамі правінцыі, выражаючы пры гэтым іх пэўную залежнасць ад мітрапаліта (або архібіскупа).
Цяперашні час
У наш час асобыя паўнамоцтвы мітрапаліта ў адносінах да біскупаў-суфраганам уключаюць права склікання правінцыйнага сабора (канон 442 ККП) і абавязак назіраць за выкананнем біскупамі яго правінцыі сваіх абавязкаў у межах, усталяваных агульным ці партыкулярным правам (канон 395 § 4, 415, 421, 425 § 3, 436 ККП). У адносінах да дыяцэзіі самога мітрапаліта гэтымі ж абавязкамі валодае старэйшы па пасвячэнні біскуп-суфраган.
У Англіканскай царкве
У Англіканскай царквы тэрмінам суфраган пазначаецца вікарны біскуп.
Аляксандр Міхайлавіч Шырокаў
Аляксандр Міхайлавіч Шырокаў (, в. Зааўраг, цяпер Кіраўская вобласць, Расія — ) — беларускі вучоны ў галіне тэхнічнай кібернетыкі і тэорыі інфармацыі. Член-карэспандэнт Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (1977), доктар тэхнічных навук (1972), прафесар (1973). Заслужаны дзеяч навукі і тэхнікі БССР (1975). Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны.
Біяграфія
Скончыў Ваенную інжынерную радыётэхнічную акадэмію (1953). З 1963 года займаўся навукова-педагагічнай дзейнасцю ў Мінскім вышэйшым інжынерным зенітным ракетным вучылішчы СПА, з 1980 года ў Белдзяржуніверсітэце, з 1982 года загадчык кафедры, дэкан Белдзяржуніверсітэта.
З 1990 года стваральнік і рэктар недзяржаўнага Інстытута сучасных ведаў.
Навуковая дзейнасць
Навуковыя працы ў галіне тэхнічнай кібернетыкі: тэорыя надзейнасці і эксплуатацыі складаных радыёэлектронных сістэм, сістэмны аналіз, ацэнка і забеспячэнне якасці складаных сістэм. Атрымаў вынікі ў галіне вызначэння заканамернасцяў эвалюцыі складаных тэхнічных сістэм і распрацоўкі метадаў ацэнкі характарыстык якасці складаных тэхнічных сістэм на ранніх этапах.
Аўтар больш за 200 навуковых прац, у т. л. 5 манаграфій, 12 вынаходстваў.
Узнагароды
Узнагароджаны ордэнамі Чырвонай Зоркі (1945, 1965), Айчыннай вайны II ступені (1985), «За службу Радзіме ва Узброеных Сілах СССР» II ступені (1977), медалямі.
Курганна-жальнічныя могільнікі
Курганна-жальнічныя могільнікі (у народзе вядомы пад назвамі Галодныя могільнікі, Галоднік, Каменныя кругі, Французскія могілкі, Шведскія магілы, Паганскія магілы)  — катэгорыя пахавальных помнікаў. Распаўсюджаны на паўночным усходзе Еўропы, на тэрыторыі Беларусі ў Віцебскай і Мінскай абласцях. У адным могільніку могуць быць земляныя курганы, каменныя курганы (пакрытыя камянямі зверху ці абкладзеныя па перыметры, поўнасцю складзеныя з камянёў), каменныя магілы (авальнай, круглай ці прамакутнай формы ў плане) і магілы з вялікімі камянямі ў галавах і нагах. У адных могільніках земляныя насыпы змяняюцца каменнымі курганамі, потым каменнымі магіламі і затым пазнейшымі пахаваннямі (каля в. Перавоз Глыбоцкага, Ваўча Докшыцкага раёнаў), у другіх жальнікі і каменныя магілы знаходзяцца паміж землянымі курганнымі насыпамі (каля в. Домжарыцы Лепельскага, Дакучына Крупскага раёнаў).
Усе пахаванні па абраду трупапалажэння ў яме (глыбіня 0,3 — 1,2 м). У мужчынскіх пахаваннях выяўлены ў асноўным элементы паяснога набору (спражкі, паясныя кольцы); у жаночых — рэшткі галаўных убораў з пазалочанымі бляшкамі розных форм і з ціснёным арнаментам (вёскі Смаляры, Камена, Перавоз, Ваўча, Дакучына, Жукавец), ромбашчытковыя скроневыя кольцы (вёскі Селішча, Прудзішча, Сухая Гара), шматпацеркавыя скроневыя кольцы (вёскі Камена, Малявічы), разнастайныя металічныя пярсцёнкі, бранзалеты, падвескі (ключыкі, «канькі», коўшыкі), шкляныя і інш. пацеркі. Адносяцца да XI — XVII стст. Большасць даследчыкаў падкрэслівае сувязь такіх помнікаў з каменнымі магіламі Панямоння.
Людзікі
Лю́дзікі, карэ́лы-лю́дзікі (lyydilaažed) — адзін з трох буйных субэтнасаў (апроч уласна карэлаў) у складзе карэльскага этнаса. Гэтак жа, як і субэтнас лівікаў (livgiläizet / livgiläižet), істотна адрозніваецца па культуры і мове (аж да адрозненняў у алфавітах) ад уласна карэлаў. Людзікі ў пражываюць пераважна ў Прыанежскай Карэліі, на паўночным і ўсходнім узбярэжжы Анежскага возера.
Гісторыя і паходжанне
Тэрыторыя людзікаў уваходзіла ў склад Абанежскай пяціны Наўгародскай зямлі. Разам з Наўгародскай зямлёй людзікі ўвайшлі пры Іване III у склад Маскоўскай дзяржавы.
Антрапалагічны тып
Карэлы-людзікі адносяцца да еўрапеоіднай вялікай расы, яе беламора-балтыйскага тыпу, які характарызуецца мінімальнай мангалоіднай прымешкай.
Мова
Паходжанне мовы дагэтуль дакладна не вызначана, пануючай застаецца гіпотэза, што яна сфарміравалася на базе сярэдневяковай уласна карэльскай мовы пад значным уплывам вепскай мовы. Яна адносіцца да фіна-ўгорскай групы моў і класіфікуецца як аглютынатыўная мова. У мове прысутнічае значная колькасць запазычанняў з архаічнай вепскай мовы. Даклданых звестак пра ўзнікненне пісьменнасці ў людзікаў не маецца, у XIX стагоддзі яна ўжо існавала на аснове кірыліцы, у 1930-х гадах было ўведзена пісьмо на аснове лацініцы.
У складзе людзікоўскай мовы вылучаюцца наступныя дыялекты:
У расійскай лінгвістцы мову прынята лічыць дыялектам карэльскай мовы, у той час як частка фінскіх лінгвістаў і большасць заходніх лічаць яе самастойнай мовай.
Леанід Пятровіч Цітоў
Леанід Пятровіч Цітоў (нар. ў в. Міхайлавічы, Горацкі раён, Магілёўская вобласць) — беларускі навуковец ў галіне медыцынскай мікрабіялогіі і імуналогіі, доктар медыцынскіх навук (1991), прафесар (1993), акадэмік Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (2021 ; член-карэспандэнт з 2000). Заслужаны дзеяч навукі Рэспублікі Беларусь (2000).
Біяграфія
Нарадзіўся ў сям’і ветэрынарнага ўрача. З залатым медалём скончыў Маслакоўскую сярэднею школу Горацкага раёна. У 1975 г. з адзнакай скончыў Мінскі дзяржаўны медыцынскі інстытут і паступіў у аспірантуру пры кафедры мікрабіялогіі МДМІ.
У 1978 г. абараніў дысертацыю на суісканне вучонай ступені кандыдата медыцынск іх навук на тэму «Вывучэнне гумаральных фактараў натуральнага імунітэту ў хворых першасна хранічным іінфекцыям і дыхальных шляхоў».
У 1986 г. абраны дацэнтам па спецыяльнасці імуналогія, а ў 1988 г. — загадчыкам кафедры мікрабіялогіі, вірусалогіі, імуналогіі МДМІ.
У 1991 г. абараніў доктарскую дысертацыю на суісканне вучонай ступені доктара медыцынскіх навук на тэму «Фізіялагічныя і паталагічныя заканамернасці функцыянавання сістэмы камлементу» па спецыяльнасці «Клінічная імуналогія і алергалогія». У 1993 годзе прысвоена званне прафесара.
З 1995 года па 2009 год Л. П. Цітоў працаваў дырэктарам НДІ эпідэміялогіі і мікрабіялогіі. Пад яго кіраўніцтвам была абгрунтавана стратэгія развіцця новага навуковага напрамкa — медыцынскай біятэхналогіі на аснове дасягненняў малекулярнай біялогіі, геномікі і пратэёмікі. З мэтай яе рэалізацы і была распрацавана канцэпцыя дзяржаўнай навукова — тэхнічнай праграмы «Інфекцыйныя хваробы і медыцынскія біятэхналогіі» (1996—2005 гг.).