cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Юлія Аляксандраўна Канопка
Біяграфія
Што шмат чаго гаворка не даказала. Суправаджаючы мужа ва ўсіх яго дыпламатычных прызначэннях, пыхлівая Юлія Аляксандраўна не прапускала выпадку бліснуць у грамадстве. Яна любіла гуляць заўсёды і ва ўсім першую ролю, калі ў 1825 годзе паехала за мяжу былая царская фаварытка М. А. Нарышкіна, К. Я. Булгакаў быў таго меркавання, што «зараз у Вене будзе небяспечная суперніца ў Юліі Аляксандраўны для фігуры і фарсістасці». А. Рыбап’ер называў Тацішчаву «прыхітрай і прытонкай штукай». Жонка англійскага пасланца лэдзі Дысбара ў 1825 годзе пісала сваім родным з Пецярбурга:"Тацішчава не рушыла ўслед за мужам … у яе маюцца некаторыя асцярогі, што ў Вене яна прынята не будзе, паколькі тамака яе персона занадта добра вядомая. Калісьці яна была прыгажуняй, і цяпер усё яшчэ прыгожая… яна самая развясёлая з вясёлых, у раскошных сукенках і каштоўнасцях, і да таго ж лічыцца з прыстойнага грамадства. Да гэтага часу я ўхіляюся ад знаёмства з ёй і зараз усёй душой спадзяюся, што яна з’едзе ў Вену, інакш жа мне гэтага будзе больш не пазбегнуць, паколькі мы наведваем графіню Апраксіну, якая даводзіцца ёй дачкой."Юлія Аляксандраўна памерла 22 красавіка 1834 г. па дарозе з Вены ў Пецярбург, пахаваная ў кафедральным саборы св. апосталаў Пятра і Паўла ў Коўна. Яе сучасніца Долі Фікельмон пісала:"Мадам Тацішчава памерла ў Коўна пасля сумнага здарэння… Уначы яна вырашыла пераправіцца на пароме праз раку ў наваколлях Коўна. Дабрашчасна дасягнула берага з першым паромам. Другім рэйсам перавозілі экіпаж з дзяўчынамі Апраксінай і Безабразавай… Нечакана паром стукнуўся ў нейкую лодку, і адзін з вазоў перакуліўся ў раку. Тацішчава, якой і да гэтага нездаровілася, чакала на другім беразе; яна пачула гучныя крыкі, і ўслед за тым хтосьці паведаміў ёй, што абедзве паненкі патанулі. У сапраўднасці ж… дзяўчыны не пацярпелі. Для Тацішчавай гэты спалох аказаўся смяротным. Ледзь жывую яе перавезлі ў Коўна, нервовая гарачка ўскладнілася многімі іншымі хваробамі, і пасля доўгіх пакут яна раптоўна памерла, удалечыні ад мужа, дачкі і ўсяго звыклага для яе існавання. Яна была асабліва добрай, разумнай ад прыроды. І за гэтыя сапраўды выдатныя якасці ёй можна прабачыць вельмі фрывольнае жыццё, але, несумнеўна, яна была неацэнным сябрам Тацішчаву, і я ўпэўнена, што ён будзе вельмі смуткаваць аб ім."
Дзеці
Ад першага шлюбу мела дачку:
Леў (значэнні)
Леў, значэнні
Малыя Смальянцы
Малы́я Смалья́нцы (, Малые Смольянцы) — вёска ў Чашніцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Альшанскага сельсавета.
Вельвер
Вельвер (Welver) — камуна ў Германіі, у зямлі Паўночны Рэйн-Вестфалія. Падпарадкоўваецца адміністрацыйнай акрузе Арнсберг. Уваходзіць у склад раёна Зост. Насельніцтва — чалавек (на 31 снежня 2010 года). Плошча — 85,6 км². Афіцыйны код — 05 9 74048.
Энзэ
Энзэ (Ense) — камуна ў Германіі, у зямлі Паўночны Рэйн-Вестфалія. Падпарадкоўваецца адміністрацыйнай акрузе Арнсберг. Уваходзіць у склад раёна Зост. Насельніцтва — чалавек (на 31 снежня 2010 года). Плошча — 51,08 км². Афіцыйны код — 05 9 74012.
Камуна падзяляецца на 14 сельскіх акруг.
У Энзэ размяшчаецца штаб-кватэра кампаніі-вытворцы спортінвентару KETTLER.
IC 2139
IC 2139 — галактыка тыпу *3 (патройная зорка) ў сузор’і Заяц.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Сянаў (гміна)
Ся́наў (Sianów) — вяскова-гарадская гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Кашалінскага павета Заходнепаморскага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Сянаве. Плошча гміны складае 226,77 км². Станам на 2009 год у гміне Сянаў пражывалі 13 440 чалавек, шчыльнасць — 59,3 чал./км². Адміністрацыйна падзелена на 24 салецтвы.
Населеныя пункты
На тэрыторыі гміны размешчаны 39 населеных пунктаў.
Іван Міхайлавіч Касачоў
Іван Міхайлавіч Касачоў (нар. 1948) — беларускі спецыяліст у галіне аўтаматычнага кіравання, узбраення і ваеннай тэхнікі. Доктар тэхнічных навук (1993), прафесар (1998). Акадэмік Акадэміі ваенных навук Расійскай Федэрацыі (2004).
Біяграфія
Выпускнік Мінскага вышэйшага інжынернага зенітнага ракетнага вучылішча СПА (1973). Палкоўнік, галоўны навуковы супрацоўнік навукова-даследчай часці Ваеннай акадэміі Рэспублікі Беларусь.
Работы па тэорыі аўтаматычнага кіравання, дынамічных сістэм і сістэм аўтаматызаванага праектавання, тэорыі выпрабаванняў і ацэнкі эфектыўнасці ўзбраення войскаў СПА, зенітных ракетных комплексаў і сістэм.
Рычард Брынслі Шэрыдан
Рычард Брынслі Шэрыдан (Richard Brinsley Sheridan,  — ) — англа-ірландскі пісьменнік і палітык-ліберал.
Біяграфічныя звесткі
Вучыўся ў прывілеяванай школе Хараў, вывучаў права ў Лондане. У 1780—1812 гадах член парламента, адзін з лідараў радыкальнага крыла партыі вігаў, вядомы сваімі дэмакратычнымі поглядамі. 3 1774 годзе займаўся драматургіяй. У 1776—1809 гадах узначальваў тэатр «Друры-Лейн».
Творчасць
Стварыў «вясёлую камедыю», якая наблізіла англійскую драматургію да рэалістычнай. У ранніх творах завастраў увагу на маральньк праблемах свайго часу, высмейваў норавы вышэйшага свету (камедыя «Сапернікі», фарс «Дзень святога Патрыка, альбо Прадпрымальны лейтэнант», камічная баладная опера «Дуэнья», усе паст. 1775); у позніх — дэманстраваў канфлікт грошай і маралі, ствараў сацыяльныя камедыі («Паездка ў Скарбара», «Школа зласлоўя», абедзве паст. 1777; «Крытык», паст. 1779). Камедыі Р. Шэрыдана вызначаюцца дасціпнасцю, выразнасцю, парадаксальнымі сітуацыямі, кантрастам у дзеянні і характарах, двухпланавасцю кампазіцый.
Хвоя веймутава
Хвоя веймутава (Pinus strobus) — дрэва роду  сямейства.
Апісанне
Ствол прамы, высокі, на радзіме, у Паўночнай Амерыцы, дасягае вышыні 60 м і дыяметрам да 150 см. Маладыя галіны голыя, з мяккімі шыза-зялёнымі хваінкамі (даўжыня 5—10 см), якія сядзяць пучкамі па 5 штук і захоўваюцца на галінах 2—3 гады. Шышкі вузкацыліндрычныя (даўжыня 8—16 см), сядзяць па 1—3 на доўгіх ножках, спеюць летам на 2-і год пасля цвіцення і ўвосень расчыняюцца.
Гаспадарчае значэнне
Драўніна мяккая, лёгкая, выкарыстоўваецца ў будаўніцтве для ўнутранага аздаблення будынкаў, у мэблевым, алоўкавым і запалкавай вытворчасцях, на фанеру, цэлюлозу.
Федэральныя стандарты апрацоўкі інфармацыі
FIPS (Federal Information Processing Standards, Федэральныя Стандарты Апрацоўкі Інфармацыі) — адкрыта публікуемыя стандарты, распрацаваныя ўрадам ЗША, якія выкарыстоўваюцца ўсімі грамадзянскімі ўрадавымі ўстановамі і контрагентамі ў ЗША. Многія са стандартаў FIPS уяўляюць сабой змененыя версіі іншых шырока распаўсюджаных стандартаў (ANSI, IEEE, ISO і г.д.).
Некаторыя са стандартаў FIPS былі распрацаваны ўрадам ЗША. Напрыклад, коды краін, а таксама такія крыптаграфічныя стандарты, як DES (FIPS 46) і AES (FIPS 197).
Марынцы
Мары́нцы (, Маринцы) — вёска ў Чашніцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Альшанскага сельсавета.
Марыу Суарыш
Ма́рыу Албе́рту Но́бры Ло́піш Суа́рыш (Mário Alberto Nobre Lopes Soares;,  — , ) — партугальскі палітык-сацыяліст, двойчы прэм’ер-міністр Партугаліі, прэзідэнт Партугаліі ў 1986—1996.
Біяграфія
Сын педагога, Суарыш яшчэ студэнтам уступіў у Камуністычную партыю (выйшаў у 1951) і актаўна ўдзельнічаў у барацьбе супраць рэжыму Антоніу Салазара. Суарыш неаднаразова арыштоўваўся, што пазбавіла яго магчымасці працаваць па спецыяльнасці выкладчыкам гісторыі і геаграфіі і вымусіла яго стаць юрыстам. Суарыш актыўна ўдзельнічаў у выбарчых кампаніях апазіцыі, у тым ліку ў прэзідэнцкай кампаніі Умберту Дэлгаду ў 1958. Паступова яго погляды станавіліся меней камуністычнымі, і ў красавіку 1964 ён удзельнічаў у стварэнні ў Жэневе партыі Сацыялістычнае дзеянне Партугаліі. У сакавіку 1968 Суарыш з сям’ёй быў высланы ў Сан-Тамэ і Прынсіпі, але ўжо праз 8 месяцаў пасля прыходу да ўлады Марселу Каэтану змог вярнуцца на Радзіму. У 1970 Суарыш вымушаны быў з’ехаць за мяжу, дзе ў 1973 удзельнічаў у стварэнні Сацыялістычнай партыі Партугаліі і быў выбраны яе генеральным сакратаром.
Ліпеталь
Ліпеталь (Lippetal) — камуна ў Германіі, у зямлі Паўночны Рэйн-Вестфалія. Падпарадкоўваецца адміністрацыйнай акрузе Арнсберг. Уваходзіць у склад раёна Зост. Насельніцтва — чалавек (на 31 снежня 2010 года). Плошча — 126,58 км². Афіцыйны код — 05 9 74 024.
Дом мяшчанкі Эцінген
Дом мяшчанкі Эцінген — будынак у Мінску, размешчаны ў Верхнім Горадзе, па адрасе вул. Герцэна, 4.
Гісторыя
Пабудаваны ў другой палове XVIII стагоддзя на гістарычнай Малой Бернардзінскай вуліцы. Пазначаны на шматлікіх планах Мінска з пачатку ХІХ стагоддзя.
Пачынаючы з сярэдзіны ХІХ ст. ўладальнікам гэтага будынка была мяшчанка Хана Эцінген, якой належалі «мураваны 2-павярховы дом з хлявамі і зямлёй». Збудаванні належалі ёй да канца ХІХ стагоддзя.
У 1904 годзе мураваны будынак разам з гаспадарчымі пабудовамі і зямельным пляцам набыў аўстрыйскі падданы Ківа Рапапорт. У гэты час асноўныя памяшканні будынкаў працягвалі выкарыстоўвацца пад жыллё. На першым паверсе мураванага дома, які выходзіў на Малую Манастырскую вуліцу, знаходзілася кравецкая майстэрня.
Архітэктура
У двары знаходзіліся гаспадарчыя пабудовы, у тым ліку аднапавярховая мураваная афіцына.
Мікалай Уладзіміравіч Кірэеў
Мікалай Уладзіміравіч Кірэеў (, вёска Сушчаўская Слабодка, ) — беларускі мастак і педагог.
Біяграфія і творчасць
У 1962 г. закончыў мастацка-графічны факультэт Віцебскага педінстытута.
У мастацкіх выставах удзельнічаў з 1965 г. Член БСМ з 1970 г. Працуе ў галіне тэматычнай карціны, партрэта, пейзажаў. Галоўнае ў творчасці — паэтычнае спасціжэнне народнага жыцця. Рэальнай паэтыкай народных вобразаў вылучаецца работа «Кветкі маёй Радзімы». Рамантыкай дыхае палатно «У купальскую ноч». Мастак фарбамі здолеў перадаць цеплыню чалавечых адносін.
З 1988 г. выкладае ў Беларускай акадэміі мастацтваў. Загадчык кафедры «Рысунак, жывапіс і скульптура» Беларускага нацыянальнага тэхнічнага ўніверсітэта.
Лепельскі веснік
Лепельскі веснік — штотыднёвая грамадска-эканамічная газета. Выдавалася з 21 кастрычніка 1911 г. да 24 красавіка 1912 г. у Лепелі на беларускай мове. Выйшлі 26 нумароў. Выходзіла па пятніцах.
На старонках газеты вяліся рубрыкі са звесткамі пра цэны на «рабочыя рукі» і сельскагаспадарчыя вырабы, на куплю-продаж зямлі, лесу, прадуктаў, друкаваліся адказы рэдакцыі на пытанні чытачоў.
Сапак (Кызылардзінская вобласць)
Сапак — станцыя ў Аральскім раёне Кызылардзінскай вобласці Казахстана. Адміністрацыйны цэнтр Сапакскай сельскай акругі. Код КАТА — 433259100.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва станцыі складала 357 чалавек (195 мужчын і 162 жанчыны). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у населеным пункце пражывалі 494 чалавекі (252 мужчыны і 242 жанчыны).
Вікедэ (Рур)
Вікедэ (Wickede) — камуна ў Германіі, у зямлі Паўночны Рэйн-Вестфалія. Падпарадкоўваецца адміністрацыйнай акрузе Арнсберг. Уваходзіць у склад раёна Зост. Насельніцтва — чалавек (на 31 снежня 2010 года). Плошча — 25,2 км². Афіцыйны код — 05 9 74056.
Камуна падзяляецца на 5 сельскіх акруг.
Кніга Выхад
Кніга «Выхад», кніга «Зыход» (שְׁמוֹת, Шмот — «Вось імёны»; Exodus ад грэч. Ἔξοδος — выхад, зыход) — другая кніга Старога Запавету. Паводле зместу з'яўляецца працягам кнігі «Быццё». Яе асноўная тэма — выхад ізраільскага народа з егіпецкай няволі і яго вандраванне ў пустыні на чале з Майсеем.
У кнізе «Выхад» апісваецца лёс 12 кален яўрэйскага народа. Паказваюцца надзвычай жорсткія ўмовы іх паднявольнага жыцця ў Егіпце пасля смерці Іосіфа і прыходу да ўлады новага фараона, які, незадаволены хуткім ростам яўрэйскага насельніцтва, выдаў загад для павівальных бабак, каб яны, прымаючы роды ў цяжарных ізраільцянак, бязлітасна знішчалі яўрэйскіх немаўлят мужчынскага полу. Галоўны герой гэтай кнігі — Майсей. У «Выхадзе» падаецца надзвычай складаная, поўная прыгод і драматызму гісторыя яго жыцця ад нараджэння і да таго часу, калі ён стаў правадыром свайго народа і вывеў яўрэяў з егіпецкай няволі. Толькі на другі год іх блуканняў па пустыні, апавядаецца ў Бібліі, Бог на адной з гор Сінайскага паўвострава даў ім праз Майсея свой закон, паводле якога яны павінны былі жыць і ўсталёўваць свае ўзаемаадносіны з богам. Захаванне гэтага дагавору-запавету стала ўмовай заступніцтва ўсявышняга за яўрэяў, іх будучага лёсу і выратавання. Майсей з гэтага часу стаў фактычным заканадаўцам свайго народа, складальнікам маральнага кодэкса, асноўная сутнасць якога сфармулявана ў славутых 10 запаведзях. Далей у творы падаецца падрабязны пералік самых разнастайных і дэталёвых настаўленняў і правіл, якія датычаць быту яўрэяў, іх звычаяў і рэлігійных абрадаў. Кніга «Выхад» завяршаецца апісаннем будаўніцтва свяцілішча і асвячэннем яго па даручэнню бога заканадаўцам Майсеем.
Біблія Францыска Скарыны
Кніга «Выхад» скарынаўскага друку пачынаецца тытульным аркушам, на якім змешчана ілюстрацыйная тэматычная гравюра з надпісам: «Дщера фараонова знашла отроча Моисея у воде». На яго адвароце пачынаецца прадмова Скарыны. Пасля яе ідзе тлумачальны тэкст наступнага зместу: «Кто бы пак межи простыми людми братии моей захотел яснее разумети, яковым обычаем был храм уделан, кивот, стол, требник и ризы жреческии, тое все вымалеваное нижей знайдеть». Перад самім тэкстам кнігі «Выхад» Скарына падае застаўку, якая ўжо была ім выкарыстана ў кнізе «Песня песняў». Апрача гэтых гравюр у кнізе пададзена яшчэ пяць ілюстрацый: у раздзеле 25 на л. 45 адв. з подпісам — «Взор кивота или скрини завета господьня», на л. 46 адв. — «Взор стола, на нем же бѣ хлеб посвященый», на л. 47 адв. — «Взор светилника златого с ветием его», у раздзеле 27 на л. 50 адв. — «Взор требинка, на нем же приношаху жертвы» і на л. 52 адв. — партрэтная гравюра Аарона з надпісам «Взор риз жреческих, еже быша на Ароне». Апошнія дзве гравюрныя ілюстрацыі Францыск Скарына паўтарыў у наступнай кнізе «Левіт» з некаторымі адрозненнямі тэксту да гэтых ілюстрацый і асобных дэталей фону ў малюнку Аарона. Кніга «Выхад» скарынаўскага выдання захавалася ў 17 асобніках.
Вяляціцкі сельсавет (Пінскі раён)
Вяля́ціцкі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Пінскага раёна Брэсцкай вобласці. Цэнтр — вёска Вяляцічы.
Трытон (бог)
Трытон (Τρίτων) — у старажытнагрэчаскай міфалогіі марскі бог.
У іншых міфах Трытонамі называюць таксама марскіх істот, якія суправаджаюць Пасейдона і Амфітрыту, дзьмуць у ракавіны і гарэзяць.
Жак-Рэнэ Эбер
Жак-Рэнэ Эбер (фр. Jacques-Réné Hébert, — ) — дзеяч Вялікай французскай рэвалюцыі, вельмі левы сярод якабінцаў, «правадыр» эбертыстаў і абаронца санкюлотаў. Заснавальнік з'явы эбертызма.
Карпападобныя
Карпападобныя (Cypriniformes) — атрад рыб класа прамянёвапёрых.
Выдзяляюцца 3 падатрады: харацынападобныя з 16 сямействамі, гімнотападобныя з 4 сямействамі, карпавідныя з 7 сямействамі. Каля 3 тыс. відаў.
Харацынападобныя (напр., піраньі, прахіподы) — жыхары прэсных субтрапічных і трапічных вод Амерыкі і Афрыкі. Іх характэрная адзнака — тлушчавы плаўнік (як у ласасёвых). Многія віды падатрада разводзяць у акварыумах (капеіны, неоны). Гімнотападобныя жывуць у прэсных водах Цэнтральнай і Паўднёвай Амерыкі. У большасці прадстаўнікоў падатрада цела моцна выцягнутае, сціснутае з бакоў, звычайна адсутнічаюць спінны і хваставы (можа быць маленькі) плаўнікі. У многіх відаў ёсць электрычныя органы (электрычны вугор). Карпавідныя жывуць у прэсных вадаёмах Еўразіі, Афрыкі і Паўночнай Амерыкі. Некаторыя віды выходзяць у мора. Характэрная іх рыса — зубы размешчаны на ніжніх глоткавых касцях шчэлепнага апарата. Плавальны пузыр з двума ці больш аддзеламі, злучаны з кішэчнікам. На Беларусі 19 родаў, 25 відаў; некаторыя віды інтрадукаваныя (амуры, таўсталобікі).
Даўжыня ад 2 см да 1,7 м. Цела ўкрыта цыклоіднай луской або голае. Маюць вебераў апарат. Брушныя плаўнікі за груднымі.
Жывуць у рэках, азёрах, сажалках. Кормяцца беспазваночнымі, воднай расліннасцю, дэтрытам, ёсць драпежнікі (жэрах).
Нераст адбываецца вясной і ў пачатку лета.
Сярод Карпападобных многа прамысловых рыб, з іх на Беларусі пашыраны гусцяра, лешч, лінь, плотка, сазан, карп, карась залаты, карась сярэбраны і інш. Аб'екты промыслу, спартыўнай лоўлі, сажалкавага і акварыумнага развядзення, акліматызацыі.
А-100
А-100 можа азначаць:
Тэлебачанне павышанай выразнасці
Тэлебачанне павышанай выразнасці ці тэлебачанне пашыранай выразнасці - гандлёвая марка Амерыканскай Асацыяцыі Спажыўцоў Электронікі (ААСЭ) для некаторых стандартаў ТБ-вяшчання (DTV) i прылад. У прыватнасці, гэты тэрмін вызначае фарматы, якія забяспечваюць якасць малюнку пры звычайных памерах дысплэю (SDTV), але не дасягаць
дэталізавансць тэлебачання высокай вырахнасці (HDTV).
Гэты тэрмін адносіцца да прылад, здольных адлюстроўваць 480 ці 576-лінейныя сігналы з прагрэсіўнай разгорткай (як правіла, называюць "480p (NTSC)" і "576p (PAL)", адпаведна) у адрозненне ад празрадкоўнай разгорткі, звычайна называецца "480i (NTSC) "або" 576i (PAL) ". Высокая колькасць кадраў у секунду не з'яўляецца абавязковай для EDTV.
Сувязь
EDTV сігналы патрабуюць большай прапускной здольнасці, чым ў стандарце SDTV, альбо як кампазітнае відэа ці S-Video. Вышэйшую прапускную здольнасць для сродкаў масавай інфармацыі павінна забяспечваць дадатковая перадача даных. Для дасягнення EDTV, спажывецкім электронных прыладам, такім як DVD плэер з прагрэсіўнай разгорткай альбо сучасныя гульнявыя кансолі, патрэбна сувязь прынамсі праз кампанентны відэакабель (як правіла, з выкарыстаннем 3 RCA відэакабеля), VGA раздым, альбо DVI альбо HDMI раздым. Для трансляцыі эфірнага тэлебачання, EDTV падтрымлівае выкарыстанне тых жа раздымаў, што і HDTV.
А-50
А-50 — савецкі і расійскі самалёт далёкага радыёлакацыйнага выяўлення і кіравання.
Прыняты на ўзбраенне ў 1989 годзе. Серыйная вытворчасць ажыццяўлялася ў Ташкенце на заводзе імя В. П. Чкалава. Упершыню быў паказаны на Міжнародным авіяцыйна-касмічным салоне-95. Удзельнічаў у ваенных парадах 9 мая 2009, 2010, 2013, 2014, 2015, 2016 і 2020 гадоў у Маскве.
IC 2140
IC 2140 — галактыка тыпу GCL (шаравое скопішча) ў сузор’і Сталовая Гара.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Міхайлова (Чашніцкі раён)
Міхайло́ва (, Михайлово) — вёска ў Чашніцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Альшанскага сельсавета.
Аль-Мусаўварат ас-Суфра
Мусаўварат ас-Суфра (المصورات الصفراء) — археалагічны помнік на поўначы Судана. Уяўляе храмавы комплекс, пабудаваны паміж 300 г. да н. э. і 350 г. н. э. У 2011 г. разам з археалагічнымі помнікамі Мероэ і Нака ўнесены ў спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.
Даследаванне
Першая ўзгадка пра старажытны храмавы комплекс была зроблена ў 1822 г. Прафесійныя археалагічныя даследаванні пачаліся ў 1960 г. У 2017 г. пры фінансавай падтрымцы Катара быў распрацаваны праект кансервацыі старажытных пабудоў.
Прызначэнне
Падобна помніку Нака, Мусаўварат ас-Суфра месціцца адносна далёка ад Ніла прыкладна за 25 км ад берага у даліне каля аднайменнага пясчанікавага хрыбта. У перыяд Напаты тут было пабудавана вялікае сховішча для вады дыяметрам каля 250 м. Аднак большая частка пабудоў пачала ўзводзіцца пазней пры кушыцкім валадары Арнехамані (235 — 218 гг. да н. э.). Археолагамі не выяўлена сталых жылых пабудоў, таму мяркуецца, што Мусаўварат ас-Суфра з’яўляўся рытуальным цэнтрам мераіцкага бога Апедэмака. У надпісах на храмавых сценах ён узгадваецца як валадар даліны.
Бад-Засендорф
Бад-Засендорф (Bad Sassendorf) — камуна ў Германіі, у зямлі Паўночны Рэйн-Вестфалія. Падпарадкоўваецца адміністрацыйнай акрузе Арнсберг. Уваходзіць у склад раёна Зост. Насельніцтва — чалавек (на 31 снежня 2010 года). Плошча — 63,44 км². Афіцыйны код — 05 9 74008.
Камуна падзяляецца на 12 сельскіх акруг.
Сіценка (гміна)
Сіце́нка (Sicienko) — вясковая гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Быдгашчскага павета Куяўска-Паморскага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Сіценцы. Плошча гміны складае 179,46 км². Станам на 2008 год у гміне Сіценка пражывалі 9613 чалавек, шчыльнасць — 51,2 чал./км². Адміністрацыйна падзелена на 20 салецтваў.
Населеныя пункты
На тэрыторыі гміны размешчаны 38 населеных пунктаў.
Васіль Рыгоравіч Фясенкаў
Васіль Рыгоравіч Фясенкаў (Василий Григорьевич Фесенков) (, Новачаркаск, Вобласць Войска Данскога, Расійская імперыя —, Масква, СССР) — расійскі астраном, адзін з заснавальнікаў астрафізікі ў СССР. Акадэмік АН СССР (1935; член-карэспандэнт 1927), АН Казахскай ССР (1946).
Біяграфія
Скончыў Харкаўскі ўніверсітэт (1911). Выкладаў у ВНУ. Адзін з арганізатараў (у 1923—1930 і 1936—1939 дырэктар). Стваральнік (1942; да 1964 дырэктар). З 1945 г. старшыня Камітэта па метэарытах АН СССР.
Навуковыя працы па фізіцы Сонца, зорак, планет і метэораў, праблемах касмагоніі і атмасфернай оптыцы. Прапанаваў дынамічную тэорыю задыякальнага святла. Даследаваў яркасць дзённага і свячэнне начнога неба. Сфармуляваў крытэрый прыліўнай устойлівасці нябесных цел.
Букавіна
Букавіна — гістарычная назва (з XV ст.) тэрыторыі, якая ўключае сучасную Чарнавіцкую вобласць Украіны (Паўночная Букавіна) і вобласць Сучава ў Румыніі (Паўднёвая Букавіна).
У Х-ХІ ст. у складзе Кіеўскай Русі, у ХІІ-ХІІІ ст. — у Галіцка-Валынскім княстве, з сярэдзіны XIV ст. — у Малдаўскім княстве, з XVI ст. ў Турцыі, з 1774 года — у Аўстра-Венгрыі. У лістападзе 1918 года Букавіна адышла да Румыніі. У жніўні 1940 года Паўночная Букавіна уключана ў склад Украінскай ССР.
Джон Фрэнсіс Келі
Джон Фрэнсіс Келі (John Francis Kelly; нар., ) — амерыканскі генерал у адстаўцы, былы кіраўнік Паўднёвага камандавання ЗША (2012—2016). З 20 студзеня па 31 ліпеня 2017 года - міністр унутранай бяспекі ЗША. З 31 ліпеня 2017 па 2 студзеня 2019 года - Кіраўнік апарата Белага дома.
Краташынскі павет
Краташынскі павет (Powiat krotoszyński) — павет у Польшчы, уваходзіць у склад Велікапольскага ваяводства. Цэнтр павета — горад Кратошын. Павет утвораны ў выніку адміністрацыйнай рэформы ў 1999 годзе. Займае плошчу 714,23 км². Насельніцтва павета складае 77,3 тыс. чалавек.
Грудное выкормліванне
Акрамя ўласна высмоктвання дзіцем малака непасрэдна з малочных залоз жанчыны-маці грудное выкормліванне ўключае ў сябе ланцуг складаных псіха-фізіялагічных узаемадзеянняў паміж дзіцем і маці, якія фарміраваліся на працягу мільёнаў гадоў эвалюцыі.
Важным элементам паспяховага наладжвання натуральнага кармлення з’яўляецца сумеснае знаходжанне маці і нованароджанага дзіцяці адразу пасля родаў.
Сярод груднога выкормлівання варта адрозніваць:
Сусветная арганізацыя аховы здароўя (СААЗ) і Дзіцячы фонд ААН (ЮНІСЕФ) нагадваюць, што грудное гадаванне з’яўляецца найлепшым спосабам харчавання немаўлят, што грудное малако з’яўляецца аптымальнай ежай для нованароджаных, бо змяшчае пажыўныя элементы, неабходныя для здаровага развіцця дзяцей, і антыцелы, якія дапамагаюць абараніць дзяцей ад распаўсюджаных дзіцячых хвароб.
Гісторыя груднога выкормлівання
У Егіпце, Грэцыі і Рымскай імперыі, жанчыны звычайна кармілі толькі сваіх уласных дзяцей. Тым не менш, з цягам часу грудное выкормліванне пачалі разглядаць як нешта надта звычайнае, такое, што не павінны рабіць асобы каралеўскай крыві, таму з’явіўся інстытут карміцелек, якія кармілі грудзьмі дзяцей каралеўскіх сямей. Гэта практыка пашырылася з часам, асабліва ў Заходняй Еўропе, дзе высакародныя жанчыны часта выкарыстоўвалі карміцелек. Але жанчыны з больш простых сямей карысталіся паслугамі карміцелек толькі калі яны былі не ў стане пракарміць сваё ўласнае немаўля. Былі зроблены спробы ў XV ст. у Еўропе выкарыстоўваць каровіна або казінае малако, але гэтыя спробы не ўвянчаліся поспехам. У XVIII ст., муку ці крупы змешвалі з булёнам і спрабавалі ўвесці іх у якасці заменнікаў груднога выкормлівання, але таксама без поспехаў.
У XVIII ст. у Заходняй Еўропе намаганні ўлад вызваліць жанчын, якія кормяць чужых дзяцей, для працы на прамысловых прадпрыемствах супалі з навуковымі прадстаўленнямі мужчын, якія сталі шырока займацца сферамі, у якіх панавалі жанчыны: акушэрствам і доглядам за дзяцьмі. Разгарнулася шырокая кампанія па самастойнаму выкормліванню сваіх дзяцей. У якасці аргументаў, якія прыводзіліся на карысць самастойнага кармлення грудзьмі, можна згадаць меркаванне Лінея з брашуры, выдадзенай ім у 1752 г. Ён лічыў, што выкарыстанне карміцелькі супярэчыць законам прыроды. Дзіця, якое не карміла маці, было пазбаўлена малодзіва. Ліней меркаваў, што карміцелькі нізкага класу елі шмат тлустай ежы, злоўжывалі спіртнымі напоямі і часта мелі розныя захворванні, у тым ліку венерычныя, таму іх малако было смяротным.
У пачатку 1900-х гг. грудное выкормліванне пачалі разглядаць негатыўна ў заходніх грамадствах, асабліва ў Канадзе і ЗША. Яно разглядалася як нешта нізкакласнае і некультурнае. Гэта супала са з’яўленнем больш дасканалых сумесей для дзіцячага харчавання ў сярэдзіне XIX ст., пашырэнне іх выкарыстання паскорылася пасля Другой сусветнай вайны. З 1960-х гг., грудное гадаванне перажыло адраджэнне, якое працягваецца з 2000-х гг., хоць негатыўнае стаўленне да практыкі ўсё яшчэ трымалася да 1990-х гг.
Механізм утварэння малака
У нелактуючай малочнай залозе дарослай жанчыны маюцца пратокі, але сакраторнай тканкі мала. Падчас цяжарнасці сакраторная тканка разрастаецца: пад уздзеяннем эстрагену і прагестэрону пратокі галінуюцца, і на іх канцах утвараюцца альвеолы. Сценкі альвеол складаюцца з сакраторных эпітэліяльных клетак — лактацытаў і слоя міяэпітэліяльных клетак вакол іх.
З сярэдзіны цяжарнасці лактацыты вырабляюць малодзіва. З гэтага ж часу грудзі гатовыя выпрацоўваць малако, але гэтаму перашкаджае высокі ўзровень плацэнтарных гармонаў, у прыватнасці прагестэрону. Пасля нараджэння плацэнты запускаюцца працэсы, дзякуючы якім праз некалькі дзясяткаў гадзін пасля родаў на змену малодзіва прыходзіць малако.
Грудное малако выпрацоўваецца лактацытамі пад уздзеяннем гармону пралактыну. Узровень пралактыну павышаецца пасля кармлення грудзьмі, такім чынам стымулюючы выпрацоўку малака для наступнага кармлення.
Малако вылучаецца з альвеол пад уздзеяннем гармону аксітацыну. Смактанне дзіцяці прыводзіць да рэфлекторнага вылучэння аксітацыну гіпофізам і павышэнню ўзроўню гэтага гармону ў крыві маці. Аксітацын выклікае скарачэнне міяэпітэліяльных клетак, якія і выціскаюць малако ў пратокі. У гэты ж час, дзякуючы скарачэнню міяэпітэліяльных клетак, навакольных пратокаў, дыяметр пратокаў павялічваецца прыблізна ўдвая. Малако пачынае выцякаць у напрамку саска, у гэты час смактанне дзіцяці становіцца павольным (прыблізна адзін смактальны рух у секунду) і глыбокім, можа быць чуваць, як дзіця глытае малако.
Аксітацынавы рэфлекс можа спрацаваць некалькі разоў за кармленне. Маці можа адчуваць спрацоўванне аксітацынавага рэфлексу як паколванне, распіранне ў грудзях (т. зв. «прыліў»), можа адзначаць узмацненне смагі, заўважаць, як малако пачынае капаць з грудзей. Не ўсе жанчыны адчуваюць спрацоўванне аксітацынавага рэфлексу, частка можа заўважыць толькі змену характару смактання дзіцяці.
Выпрацоўка малака, акрамя ўзроўню пралактыну, кантралюецца ў саміх грудзях па прынцыпе зваротнай сувязі праз рэчыва, т.зв. «фактар, які інгібіруе лактацыю» (FIL), або «інгібітар». Гэта поліпептыд, які змяшчаецца ў самім грудным малацэ і прыгнятае выпрацоўку малака. Чым даўжэй малако не выдаляецца з грудзей, тым мацней эфект інгібітару, тым павольней выпрацоўваецца новае малако. У працэсе кармлення або сцэджвання інгібітар разам з малаком выдаляецца з грудзей, таму хуткасць выпрацоўкі малака ўзрастае. Гэты механізм абараняе грудзі ад перапаўнення і дазваляе дзіцяці рэгуляваць колькасць малака ў маці (калі дзіцяці патрабуецца больш малака, яно смокча часцей і даўжэй, малако з інгібітарам пастаянна выдаляецца, і хуткасць выпрацоўкі малака застаецца высокай, такім чынам, за суткі дзіця атрымлівае больш малака).
Механізм рэгуляцыі выпрацоўкі малака праз інгібітар выходзіць на першы план праз некалькі тыдняў пасля нараджэння дзіцяці. У гэты час пралактын, хоць і неабходны для выпрацоўкі малака, не ўплывае на яго колькасць. З-за таго, што хуткасць сінтэзу рэгулюецца ў кожнай з грудзей лакальна і незалежна ад другой, магчыма спыніць выпрацоўку малака толькі ў адной з грудзей і працягваць карміць другой.
Дзеці маюць, які дапамагае ім эфектыўна здабываць малако з грудзей маці.
Грудное малако
Не ўсе ўласцівасці жаночага малака добра вывучаны, але склад яго пажыўных рэчываў з’яўляецца адносна стабільным. Грудное малако вырабляецца з пажыўных рэчываў у сістэме кровазвароту маці і запасаў яе цела. Грудное малако мае самую правільную колькасць тлушчу, цукру, вадкасці і бялку, якая неабходна для росту і развіцця дзіцяці.
Склад жаночага малака ў перыяд лактацыі змяняецца ў залежнасці ад перыяду лактацыі, часу сутак і нават ад пачатку да канца кожнага кармлення. Утрыманне некаторых кампанентаў, напрыклад, водарастваральных вітамінаў (аскарбінавай, нікацінавай кіслот, тыяміну, рыбафлавіну, пірыдаксіну) да пэўнай ступені залежыць ад рэжыму харчавання маці. Утрыманне іншых кампанентаў, напрыклад, жалеза, не залежыць ад дыеты маці. Паколькі грудное выкормліванне выкарыстоўвае ў сярэднім 500 дадатковых калорый у дзень, гэта дапамагае маці пахудзець пасля родаў. Якасць груднога малака можа быць моцна пагоршана тытунекурэннем, алкагольнымі напоямі,, , , гераінам і метадонам. Тым не менш, Амерыканская акадэмія педыятрыі абвяшчае, што «тытунекурэнне маці не з’яўляецца супрацьпаказаннем да груднога выкормлівання».
Кармленне па патрабаванні
Паколькі менавіта апетыт дзіцяці вызначае сутачную выпрацоўку малака ў маці, Сусветнай арганізацыяй аховы здароўя (СААЗ) рэкамендуецца прапаноўваць грудзі ў адказ на сігналы, якія падае само дзіця. Гэта называецца кармленнем па патрабаванні. Кармленне па патрабаванні заснавана на тым, што дзіця прыкладваюць да грудзей кожны раз, калі яно неяк праявіць сваё жаданне пасмактаць. Кармленне не абмяжоўваюць ні па працягласці, ні па колькасці кармленняў у суткі.
Спецыялісты СААЗ рэкамендуюць працягваць натуральнае выкормліванне да двух гадоў або больш. Пры гэтым да 6 месяцаў рэкамендавана выключна грудное кармленне, пасля 6 месяцаў — разам з прыкормам, пасля года малако маці рэкамендуецца як дадатковае харчаванне. Лекары тлумачаць гэта выключнай важнасцю груднога малака для фарміравання імунітэту, правільнай работы ўнутраных органаў, развіцця шкілета і кальцыфікавання карэнных зубоў. Акрамя гэтага, працяглае грудное выкормліванне станоўча ўплывае на здароўе маці.
У адпаведнасці з прынцыпамі т. зв. натуральнага бацькоўства, у першыя тыдні пасля нараджэння дзіцяці паводзіны як маці, так і яе дзіцяці павінны быць заснаваны на інстынктах. Згодна з гэтай канцэпцыяй, паводзіны павінны быць наступнымі: маці дае малому грудзі пры першых прыкметах турботы. Малы бярэ грудзі для таго, каб задаволіць смагу, голад, заснуць, расслабіцца, супакоіцца, адчуць блізкасць маці. Маці не адмаўляе малому ў грудзях, калі яны патрэбны дзіцяці, такім чынам, немаўля атрымлівае магчымасць стымуляваць паўнацэнную лактацыю. На працягу першых дзён жыцця нованароджанае дзіця можа нават «вісець» на грудзях, павольна пасмоктваючы іх у дрымоце. Пачуццё яднання з маці, адчуванне яе цяпла і паху дапамагаюць яму адаптавацца ў новым, незнаёмым свеце. Асабліва важныя начныя прыкладанні, з 3 да 8 гадзін. Пры падазрэнні на недахоп малака маці можа часцей карміць малога, звяртаючы ўвагу на тое, каб у гэты прамежак у дзіцяці было 2-3 прыкладанні.
СААЗ у 2003 г. апублікавала артыкул: «Глабальная стратэгія па кармленні дзяцей груднога і ранняга ўзросту», дзе апісваюцца рэкамендацыі па арганізацыі груднога выкормлівання на розных адміністрацыйных узроўнях.
Міжнародныя стандарты
У «Дэкларацыі СААЗ — ЮНІСЕФ аб ахове, садзейнічанні і падтрымцы груднога выкормлівання» сфармуляваны 10 прынцыпаў паспяховага груднога выкормлівання:
«Бальніца добразычлівая да дзіцяці» — такое званне прысвойваецца родадапаможным установам, у якіх дзеці з першых хвілін пасля нараджэння трапляюць у абдымкі мамы і больш не растаюцца. Пачынаюць смактаць грудзі ў першую гадзіну пасля родаў і атрымліваюць толькі грудное малако.
Метады і меркаванні
Ёсць шмат кніг і відэа, якія кансультуюць маці аб кармленні грудзьмі. ў лячэбных установах ці тыя, што практыкуюць прыватна ці ў валанцёрскіх арганізацыях кормячых маці, такіх як таксама аказваць кансультатыўную дапамогу і падтрымку.
Арганізацыя першых дзён выкормлівання
На працягу паўгадзіны пасля нараджэння, дзіцячы мацней, і дзіця больш пільнае, так што гэта ідэальны час, каб пачаць грудное кармленне. Грудное кармленне таксама вызваляе гармоны, якія выклікаюць скарачэнне маткі, каб паменшыць пасляродавы крывацёк.
Час і месца для кармлення грудзьмі
Кармленне дзіцяці «па патрабаванні» (часам называюць «па першаму піску»), азначае, кармленне, калі дзіця праяўляе прыкметы голаду ці неспакою. Нованароджаныя немаўляты звычайна выказваюць сігнал на кармленне кожныя 1-3 гадзіны (у выніку атрымліваецца 8-12 разоў у суткі) на працягу першых двух-чатырох тыдняў.
Дзіцячыя патрэбы пры смактанні розныя. Нягледзячы на тое, што смактальныя патрэбы дзеці задавальняюць у асноўным падчас кармленняў, іншым могуць спатрэбіцца дадатковыя пасмоктванні грудзей неўзабаве пасля кармлення, хоць яны не з’яўляюцца сапраўды галоднымі. Немаўляты могуць таксама імкнуцца пасмактаць, калі яны сумуюць, напалоханыя або адчуваюць боль. Суцяшэнне і задавальненне смактальных патрэб на грудзях — гэта прыродная, натуральная рэч. Пустышкі (соскі) могуць быць заменай у час адсутнасці маці. Сярод іншых прычын часцей прыкладваць дзіця да грудзей — гэта прафілактыка праблем шчэлепа-тваравага развіцця, падаўжэнне лактацыйнай аменарэі, стымуляцыя выпрацоўкі дастатковага запасу малака для груднога гадавання.
Па ўсім свеце пашыраецца практыка сумеснага знаходжання немаўлят разам з маці ў лекавых установах, што паляпшае зручнасць арганізацыі груднога гадавання. Таксама ў розных краінах прымаюць законы па забеспячэнню маці магчымасцю карміць грудзьмі нават пры выхадзе на працу.
У 2014 г. новаабраны Папа Рымскі Францыск вызваў каментарыі са ўсяго свету, калі ён заклікаў маці карміць грудзьмі ў царкве, калі іх дзеці гэтага патрабуюць. У ходзе спецыяльнага папскага хрышчэння Францыск сказаў, што маці «не павінна стаяць на цырымоніі», калі яе дзіця галоднае. «Калі яны галодныя, маці павінны карміць іх, нядоўга думаючы», сказаў ён, усміхаючыся, — «таму што яны самыя важныя людзі тут».
Тэхніка і позы кармлення
Правільныя поза для кармлення і тэхніка прыкладвання дзіця неабходна для прадухілення траўмавання саска, таксама гэта дапамагае немаўляці атрымліваць дастатковую колькасць малака. — народжаны рэфлекс, які прымушае дзіця паварочвацца тварам да грудзей маці з шырока раскрытым ротам пры лёгкім раздражненні дотыкам або пагладжваннем шчакі і вуснаў дзіцяці. Маці з дапамогай гэтага рэфлексу заахвочвае дзіця павярнуцца ў становішча, больш зручнае для кармлення.
Для прадухілення траўм саскоў і арэол трэба старацца, каб дзіця захоплівала ротам амаль усю паверхню арэолы. Невыконванне гэтага правіла можа прывесці да недастатковай выпрацоўкі малака і праблем са здароўем дзіцяці.
Даследаванне 2006 года паказала, што недастатковая асвета бацькоў, няправільныя методыкі груднога выкормлівання або абодва гэтыя фактары адразу былі звязаны з больш высокім узроўнем папераджальных бальнічных паўторных шпіталізацый нованароджаных.
Працягласць груднога выкормлівання
Сусветная арганізацыя аховы здароўя рэкамендуе выключна грудное гадаванне для дзіцяці першых 6 месяцаў жыцця, далейшы працяг груднога гадавання дапаўняецца адпаведнымі прадуктамі да двух гадоў і далей  (ЦКП) рэкамендуюць выключна грудное гадаванне да шасці месяцаў.
Тым не менш, па дадзеных даследавання, праведзенага ЦКП, вынікі якога былі апублікаваныя ў часопісе «», па стане на 2013 г. у ЗША залежнасць ад састарэлых рэкамендацый і меркаванняў зручнасці і кошту часам прыводзіла да непрымальна ранніх спроб пераводу немаўлят на цвёрдую ежу. Такім чынам, іх апошнія дадзеныя (2008) паказваюць, што 76,9 % амерыканскіх жанчын пачыналі карміць грудзьмі, але толькі 47,2 % кармілі дзяцей да 6-месячнага ўзросту і толькі 25,5 % — да года. Кормячых выключна грудзьмі да трох месяцаў было 36 %, а да шасці месяцаў — толькі 16,3 %.
Практыка ранняга адлучэння ад грудзей у Заходнім свеце — дастаткова новы павеў. Грудное гадаванне ва ўзросце старэй 1 года не так даўно было вельмі распаўсюджанай практыкай ва ўсім свеце.
Доктар Марцін Штайн пісаў з нагоды працяглага груднога гадавання, што «дыскусія пра доўгакармленне падобна на пытанне сумеснага сну. Яны абодва характарызуюць выхаванне дзяцей, якое цесна звязана з часам і месцам. У большасці культур да XX ст., абедзве практыкі былі нормай. Змены ў сацыяльных, эканамічных і сексуальных чаканнях змянілі нашы погляды значэння груднога гадавання і сумеснага сну». Працяглае грудное гадаванне было нормай у старажытнагрэчаскай, старажытнаяўрэйскай і мусульманскай культурах. Каран, Талмуд, і працы Арыстоцеля разам рэкамендуюць грудное гадаванне на працягу ад 2-х да 3-х гадоў.
У адказ на заходнія тэндэнцыі ранняга адабрання ад грудзей, там утварылася некалькі арганізацый, якія займаюцца падтрымкай маці, якія практыкуюць падоўжанае грудное гадаванне. Сярод іх Міжнародная асацыяцыя родавай адукацыі і.
Дыета падчас груднога гадавання
Жанчыны, якія кормяць грудзьмі, павінны быць асцярожным з тым, што яны ядуць і п’юць, бо некаторыя рэчывы могуць перадавацца дзіцяці праз грудное малако. Гэтак жа, як падчас цяжарнасці, кормячыя жанчыны павінны пазбягаць рыбы з высокім утрыманнем ртуці, а таксама абмяжоўваць колькасць рыбы з меншым утрыманнем ртуці. Калі жанчына ўжывае алкаголь, невялікая колькасць яго можа перадацца дзіцяці праз грудное малако. Спіртазмяшчальнае грудное малако, як было паказана, мае згубны ўплыў на развіццё маторыкі дзіцяці. Ужыванне кафеіну павінна быць зведзена да не больш чым 300 міліграм (ад аднаго да трох кубкаў звычайнай кавы) у дзень для жанчын, якія кормяць грудзьмі, а лішак кафеіну ў грудным малацэ можа выклікаць раздражняльнасць і занепакоенасць у немаўлят. Пры ўжыванні ў звычайных паўсядзённых колькасцях, кафеін лічыцца сумяшчальным з грудным кармленнем паводле.
Маці, якія кормяць грудзьмі і занепакоеныя хімічным уздзеяннем, павінны ведаць, што ён можа перадацца праз грудное малако іх дзіцяці. Каб пазбегнуць шкоднага ўплыву рэчыва ці паменшыць яго, ім трэба абмяжоўваць у сваім рацыёне некаторыя прадукты і карэктаваць свае пакупніцкія звычкі.
Змена вагі дзяцей на грудным выкормліванні
У сярэднім дзеці на грудным гадаванні падвойваюць сваю вагу пры нараджэнні ў 5-6 месяцаў. Ва ўзросце аднаго года, тыповае грудное дзіця будзе важыць прыкладна ў 2,5 разы болей чым пры нараджэнні. К году дзеці на грудным гадаванні звычайна худзейшыя, чым дзеці, якіх кармілі сумесямі, што лічыцца больш карысным для іх здароўя, асабліва ў доўгатэрміновай перспектыве. Агульнае кіраўніцтва па росце дзяцей на грудным гадаванні заключаецца ў наступным:
Адлучэнне
— гэта працэс далучэння немаўляці да цвёрдай ежы і скарачэнне выпітага груднога малака. Немаўля лічыцца цалкам адлучаным, калі яно больш зусім не атрымлівае груднога малака. Большасць млекакормячых спыняюць вытворчасць ферменту ў канцы адлучэння, і набываюць. Лічбы адрозніваюцца, але ва ўсім свеце, людзі губляюць каля 75-95 % узроўню лактазы ад нараджэння да ранняга дзяцінства, і назіраецца бесперапыннае зніжэнне ўзроўню лактазы ў ходзе жыцця. Тым не менш, распаўсюджанасць вагаецца ў шырокіх межах сярод этнічных груп. Ацэнкі вар’іруюцца ад 2 да 5 % у людзей з Паўночнай Еўропы да амаль 100 % у дарослых азіятаў і амерыканскіх індзейцаў. Чарнаскурыя і яўрэі-ашкеназы маюць распаўсюджанасць 60-80 %, а лацінаамерыканцы маюць распаўсюджанасць 50-80 %.
У мінулым шырока прызначалі ў некаторых краінах для зніжэння, з якім сутыкаюцца многія жанчыны падчас адлучэння. Зараз гэта робіцца толькі ў выключных выпадках, бо выклікае частыя пабочныя эфекты, а меркаваная медыцынская карысць не дае вялікай перавагі над магчымасцю сур’ёзных праблем, якая не можа быць выключана. Іншыя прэпараты, такія як, або супрацьзачаткавыя таблеткі, могуць часам выкарыстоўвацца для падаўлення лактацыі.
Арганізацыя кармлення
Каб кармленне было прыемным і лёгкім, трэба займаць зручнае становішча, поза павінна быць расслабленай, пажадана добра бачыць твар дзіцяці. Дзіця таксама павінна бачыць твар маці, асабліва вочы. Лепш карміць аголенае дзіця, бо кантакт «скура да скуры» стымулюе ўтварэнне малака. Мыццё грудзей перад кожным кармленнем не патрэбна, таму што гэта можа прывесці да перасушвання саскоў і ўтварэння расколін. Цалкам дастаткова штодня прымаць душ.
Доўгае кармленне матчыным малаком адна з галоўных умоў, якая забяспечвае развіццё і здароўе малога не толькі на працягу перыяду груднога гадавання, але і ў наступныя перыяды жыцця.
Каб забяспечыць доўгае і паспяховае грудное выкормліванне, трэба выконваць наступныя правілы:
Да ўзросту 6 месяцаў дзіцяці не трэба нічога, акрамя груднога малака (ніякай іншай ежы, вады, гарбаты, сокаў і г. д.). Грудное малако цалкам забяспечвае патрэбы дзіцяці першага паўгоддзя жыцця ў вадкасці і пажыўных рэчывах. З другога паўгоддзя жыцця дзіця пачынаюць знаёміць з тым, што ядуць дарослыя: уводзяць прыкорм, але грудное кармленне не перарываецца і дзіця прыкладваюць да грудзей так часта, як яно папросіць. Сусветная арганізацыя аховы здароўя рэкамендуе працягваць грудное гадаванне да 2 гадоў і больш.
Калі дзіця атрымлівае дакорм заменнікамі груднога малака, такое выкормліванне называецца змяшаным. Аднак нават невялікая колькасць мацярынскага малака — гэта нашмат лепш, чым яго поўная адсутнасць.
Выключна грудное кармленне
Выключна грудное гадаванне вызначаецца як «спажыванне немаўлём жаночага малака без дадаткаў любога тыпу (ні вады, ні соку, ні малака жывёл, ні любых прадуктаў) за выключэннем вітамінаў, мінералаў і лекавых прэпаратаў». Нацыянальныя і міжнародныя кіруючыя прынцыпы рэкамендуюць, што ўсе немаўляты знаходзяцца на грудным гадаванні выключна на працягу першых 6 месяцаў жыцця. Грудное гадаванне можа працягвацца з даданнем адпаведных прадуктаў, на працягу двух або больш гадоў. Выключна грудное гадаванне рэзка зніжае дзіцячую смяротнасць ў краінах, якія развіваюцца, за кошт скарачэння дыярэй і інфекцыйных захворванняў. Акрамя таго, было паказана, што зніжаецца ўзровень перадачы ВІЧ ад маці да дзіцяці, у параўнанні з мяшаным гадаваннем. Хоць можа быць цяжка вымераць, колькі ежы на грудным гадаванні дзіця спажывае, немаўляты звычайна сілкуюцца да задавальнення сваіх уласных патрэб. Немаўляты, якія не ядуць досыць могуць праяўляць сімптомы.
Актывісты кажуць, што самае частае пытанне да іх — гэта: «Як я магу даведацца, што маё дзіця атрымлівае дастатковую колькасць малака?» Яны раяць, што на працягу першых некалькіх дзён, пакуль дзіця ў асноўным атрымлівае малодзіва, атрымліваць толькі адзін ці два мокрыя падгузнікі ў дзень нармальна. Пасля таго, як да маці прыйшло малако, як правіла, на трэці ці чацвёрты дзень, дзіця павінна мець 6-8 мокрых тканевых падгузнікаў (5-6 вільготных аднаразовых падгузнікаў) у дзень. Акрамя таго, большасць маленькіх дзяцей будуць мець прынамсі ад 2 да 5 спаражненняў кішэчніка кожныя 24 гадзіны на працягу першых некалькіх месяцаў.
Ла Лечэ Ліга дае наступныя дадатковыя прыкметы, якія паказваюць, што дзіця атрымлівае дастатковую колькасць малака :
Сцэджанае грудное малако
Калі непасрэднае грудное выкормліванне па нейкіх прычынах немагчыма, маці можа сцадзіць малако. З ручным масажам ці з выкарыстаннем жанчына збірае сваё малако і захоўвае яго. Для захавання выкарыстоўваюцца спецыяльныя мяшкі ці кантэйнеры, якія трэба трымаць у халадзільніку. Для кармлення прымяняюць адмыслова спраектаваныя ці дзіцячыя. Грудное малако захоўвае прыдатнасць пры на працягу 6 гадзін, у ахалоджаным стане да 8 дзён і замарожанае ад 6 да 12 месяцаў. Даследаванні паказваюць, што антыаксідантная актыўнасць сцэжанага груднога малака памяншаецца з цягам часу, але яна па-ранейшаму застаецца на больш высокім узроўні, чым у штучнай сумесі.
Сцэджванне груднога малака можа падтрымліваць лактацыю маці, калі яна і яе дзіця знаходзяцца далёка адзін ад аднаго. Калі хворае дзіця не ў стане смактаць, сцэджанае малако можна падавацца праз.
Сцэджанае малако таксама можа быць выкарыстана, калі маці мае праблемы з грудным гадаваннем. Сцэджванне разам з ручным масажам павялічваюць агульную колькасць малака, якое вырабляецца ў грудзях.
«Кармленне выключна сцэджаным малаком» "Exclusively expressing", "exclusively pumping", і "EPing" — тэрмін, які выкарыстоўваюць маці, якія кормяць дзіця толькі сваім сцэджаным малаком, але без прыкладвання да грудзей. Гэта можа патрабавацца, калі дзіця мае праблемы з захопам грудзей з-за праблем са здароўем, ці пры траўмах саскоў маці.
З добрымі помпавымі прыладамі, асабліва ў першыя 12 тыдняў, калі малако ўтвараецца і выдзяляецца лягчэй, можна вырабляць досыць малака, каб карміць дзіця так доўга, колькі маці жадае.
Як правіла, рэкамендуецца не выкарыстоўваць бутэльку для кармлення дзіцяці як мінімум да 4-6 тыдняў, найлепшым шляхам атрымання матчынага малака з’яўляецца непасрэднае смактанне з грудзей. Паколькі смактанне з бутэлькі патрабуе менш намаганняў, немаўляты могуць страціць сваё жаданне смактаць з грудзей. Гэта называецца блытаніна саскоў. Каб пазбегнуць гэтага пры кармленні сцэджаным грудным малаком, першыя 4-6 тыдняў рэкамендуецца даваць грудное малако іншымі спосабамі, напрыклад, з лыжкі, або кубачка. Акрамя таго, пажадана, каб сцэджаным малаком кармілі іншыя карміцелькі, акрамя маці, каб яна асацыявалася выключна з прамым грудным выкормліваннем, а бутэлькі і іншыя сродкі кармлення — з яе памочнікамі.
З паляпшэннем якасці малакаатсосаў, многія жанчыны здольныя вярнуцца да працы ў той час, калі яшчэ кормяць сваіх дзяцей выключна грудным малаком, таму што могуць сцэджваць малако ў працоўны час. Жанчыны таксама могуць пакінуць сваіх дзяцей пад апеку іншых для адпачынку ці ў час працяглых паездак, пры гэтым пакідаючы для немаўляці запас груднога малака. Гэта можа быць вельмі зручным для маці.