cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Бялёўскі сельсавет
Створаны 20 жніўня 1924 года ў складзе Жыткавіцкага раёна Мазырскай акругі БССР. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Жыткавіцкім раёне БССР. З 21 чэрвеня 1935 года ў Жыткавіцкім раёне Мазырскай акругі, з 20 лютага 1938 года — Палескай вобласці, з 8 студзеня 1954 года — Гомельскай вобласці.
Скасаваны 16 ліпеня 1954 года. Тэрыторыя сельсавета ўвайшла ў новаствораны Марохараўскі сельсавет.
Мамска-Чуйскі раён
Мамска-Чуйскі раён (Мамско-Чуйский район) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у Іркуцкай вобласці Расіі.
Адміністрацыйны цэнтр — рабочы пасёлак Мама.
Дашгын Гюльмамедаў
Дашгын Гюльмамед-аглы Гюльмамедaў (груз.: გულმამედოვი დაშგინ გულმამედ-ოკლი; 12 верасня 1977, Качэгані, Марнэульскі раён, Грузінская ССР) — лідар турак Грузіі, грамадска-палітычны дзеяч Грузіі і Азербайджана.
Прэзідэнт Канфедэрацыі Турак Грузіі.
У 2002—2011 гадах Прэзідэнт Нацыянальнай Асамблеі Азербайджанцаў Грузіі.
У 2008—2009 гадах Выканаўчы Дырэктар Транснацыянальнага Агенцтва Інфармацыйнай Бяспекі (ТАІБ).
Біяграфія
Дашгын Гульмамедаў нарадзіўся ў сям’і інтэлігента.
Адукацыя
У 1998 годзе скончыў факультэт Сацыяльнага кіравання і сацыялогіі Акадэміі дзяржаўнага кіравання пры Прэзідэнце Азербайджанскай Рэспублікі.
У 2006 годзе скончыў Вышэйшую Палітычную Школу імя А. Тапчубашэва па спецыяльнасці «Кіраванне інфармацыяй».
у 2008 годзе скончыў Усходне-еўрапейскі інстытут эканомікі і адміністрацыйнага кіравання (Будапешт, Венгрыя).
Стары Двор (Смаленская вобласць)
Стары Двор (Ста́рый Двор) — вёска ў Дзямідаўскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Адміністрацыйны цэнтр Слабадскога сельскага паселішча.
Дашгын Гюльмамедаў
Грамадска-палітычная дзейнасць
З 1992 па 1994 год быў актывістам Народна-Дэмакратычнага Руху Азербайджанцаў Грузіі «Гейрат».
Стары Двор (Смаленская вобласць)
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з кастрычніка 1941 года, вызвалена ў 1943 годзе.
Дашгын Гюльмамедаў
Грамадска-палітычная дзейнасць
З 1994 года прымаў удзел у моладзевым руху Азербайджана. У верасні ў Баку разам з Р.Ганагавым і А.Асрэтам стварыў «Арганізацыю дэмакратычных студэнтаў і моладзі Азербайджана», у якой з 16 лістапада 1994 па 5 студзеня 1995 года займаў пост выканаўчага сакратара арганізацыйнага камітэта, а з 5 студзеня 1995 па 20 красавіка 1996 год быў намеснікам старшыні па ідэалагічных пытаннях. 20 красавіка 1996 год Дашгын Гульмамедаў стварыў «Лігу міру моладзі Азербайджана», прэзідэнтам якой быў з 7 чэрвеня 1996 па 2 мая 1998 год. З 2 мая 1998 года па 20 лістапада 2000 года быў старшынёй «Лігі дэмакратыі і волі моладзі Азербайджана».
У 2001 годзе з-за канфлікту з уладамі Гульмамедаў пакінуў «Саюз грамадзян Грузіі», пасля чаго заняўся стварэннем грамадска-палітычнай арганізацыі азербайджанцаў Грузіі. 9 снежня 2001 года па яго ініцыятыве была падпісаная Нацыянальная хартыя азербайджанцаў (цюрак) Грузіі. 10 снежня 2001 годзе была створана ўстаноўчая рада Нацыянальнай асамблеі азербайджанцаў Грузіі (НААГ). 29 мая 2002 года Гульмамедаў быў абраны старшынёй Часавага Вышэйшага Камітэта НААГ, а 24 лістапада 2002 года на першым (устаноўчым) з’ездзе НААГ у Тбілісі быў абраны першым прэзідэнтам НААГ. У 2003 годзе Гульмамедоў актыўна ўключаецца ў дзейнасць па абароне праў азербайджанцаў, якія пражываюць у Грузіі, і іх інтэграцыю ў грамадска-палітычнае жыццё краіны. 8 сакавіка 2003 года Гульмамедаў дамогся таго, што Кангрэс азербайджанцаў свету прызнаў НААГ адзіным прадстаўніком азербайджанцаў Грузіі. У лістападзе 2003 года Гульмамедаў як кіраўнік НААГ не падтрымаў «Рэвалюцыю руж» Міхаіла Саакашвілі, гэта ў 2004 годзе стала чыннікам для пераследу Гульмамедава і кіраўніцтва НААГ новымі ўладамі Грузіі. З лютага 2005 года Гульмамедоў пачынае цвёрда крытыкаваць прэзідэнта Грузіі Міхаіла Саакашвілі і ўлады Грузіі, вінавацячы іх у шавінізме і аўтарытарызме. 21 жніўня 2005 года супрацоўнікі міністэрства дзяржаўнай бяспекі і генеральнай пракуратуры Грузіі арганізавалі ўзброены напад на хату Гульмамедава ў сяле Качегані з мэтай арыштаваць яго.
22 жніўня Гульмамедаў пакідае Грузію і арганізуе ў Баку, Трабзоне і Кіеве часовыя офісы НААГ у эміграцыі. Дэпартамент контрвыведкі МУС Грузіі абвясціў Гульмамедава ў рэспубліканскі вышук. У сакавіку 2006 гады Гульмамедаў пачынае выдаваць газету «Hümmət» («Гумет»), у якой цвёрда крытыкаваўся Саакашвілі. Гэтую газету патаемна вывозілі ў Грузію і распаўсюджвалі ў населеных азербайджанцамі рэгіёнах. А з 28 верасня 2006 годзе пачынае выдаваць газеты «Azərbaycan Yolu» («Шлях Азербайджана») і «Yeni Düşüncə — Azərbaycan» («Новая Думка — Азербайджан»). Галоўным рэдактарам газеты «Azərbaycan Yolu» становіцца сам Гульмамедаў.
20 чэрвеня па ініцыятыве Гульмамедава ў турэцкім горадзе Эрзурум быў скліканы Форум прадстаўнікоў мусульман Грузіі, на якім было прынята рашэнне стварыць Мусульманскую Дэмакратычную Партыю Грузіі (МДПГ).
У верасні 2007 года Гульмамедаў разам з Ф. Аліевым і Хагані Эмінам стварыў канфедэратыўную арганізацыю Міжнародная рада азербайджанцаў Грузіі (МСАГ), у якой быў абраны старшынёй прэзідыўма.
16 сакавіка 2007 года ў горадзе Трабзон (Турцыя) на VI З’ездзе НААГ Гульмамедаў быў абраны прэзідэнтам НААГ на чацвёрты тэрмін.
18 верасня 2007 года па інціцыятыве Гульмамедава Вярхоўны Меджліс НААГ на сваім пашыраным паседжанні ў азербайджанскім горадзе Гянджа прыняў спецыяльную рэзалюцыю з патрабаваннем падаць дзяржаўны статут азербайджанскай мове і абвясціць яго адным з афіцыйных моў Грузіі.
У лістападзе 2007 года Гульмамедаў падтрымаў на выбарах прэзідэнта Грузіі кандыдатуру Фазіля Аліева.
26 лістапада 2007 года разам з ім вярнуўся ў Грузію пасля двухгадовай палітычнай эміграцыі і ў той жа дзень быў абраны спікерам яго цэнтральнага выбарчага штаба. Упершыню ў гісторыі Грузіі на пост прэзідэнта краіны балатаваўся этнічны азербайджанец, кандыдатуру якога высунулі НААГ і МСАГ.
27 лістапада 2007 года пры пераходзе грузіна-азербайджанскай мяжы на мытным пасту «Чырвоны Мост» Гульмамедаў быў арыштаваны дэпартаментам контрвыведкі МУС Грузіі па абвінавачванні ў падрыхтоўцы дзяржаўнага перавароту.
Па стане на пачатак 2009 годзе, Дашгын Гульмамедаў з’яўляецца кіраўніком НААГ, знаходзіцца ў апазіцыі да прэзідэнта Грузіі Міхаіла Саакашвілі.
Нягова (гміна)
Няго́ва (Niegowa) — вясковая гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Мышкоўскага павета Сілезскага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Нягове. Плошча гміны складае 87,57 км². Станам на 2004 год у гміне Нягова пражывалі 5749 чалавек, шчыльнасць — 65,65 чал./км². Адміністрацыйна падзелена на 20 салецтваў.
Гёбеклі-Тэпэ
Гёбеклі-Тэпэ (Göbekli Tepe — «Пузаты пагорак», вядомы таксама як «Пупочны пагорак» , Xirabreşk) — храмавы комплекс, размешчаны за 8 кіламетраў на паўночны ўсход ад горада Шанлыўрфа, за 2,5 кіламетра ад вёскі Арэнджык у рэгіёне Паўднёва-Усходняя Анатолія (Турцыя). З'яўляецца самым старажытным з буйных мегалітычных збудаванняў. Яго ўзрост ацэньваецца да 12 000 гадоў,арыентыровачна датуецца прынамсі IX тысячагоддзем да нашай эры, згодна з геамагнітнымі даследаваннямі, праведзенымі ў 2003 годзе. З'яўляецца збудаваннямі круглай формы (канцэнтрычныя акружнасці), колькасць якіх даходзіць да 20. Паверхня асобных калонаў пакрытая рэльефамі. Доўгі час (9,5 тысячы гадоў) быў схаваны пад узгоркам Гёбеклі-Тэпэ вышынёй каля 15 метраў і дыяметрам каля 300 метраў. Археалагічныя аб'екты Гёбеклі-Тэпэ і Невалы-Чоры рэвалюцыйным чынам змянілі ўяўленні аб раннім неаліце Блізкага Усходу і Еўразіі ў цэлым.
Адкрыццё
Гёбеклі-Тэпэ быў ужо ў пачатку 1960-х гадоў вядомы археолагам, але яго сапраўдная значнасць доўга заставалась няпэўнай. Амерыканскі археолаг Пітэр Бенэдыкт меркаваў, што пад ім знаходзяцца могілкі візантыйскай эпохі. З 1994 года раскопкі праводзяцца стамбульскім аддзяленнем Нямецкага археалагічнага інстытута ў супрацоўніцтве з музеем Шанлыўрфа пад кіраўніцтвам Клаўса Шмідта. Шмідт ужо па выгляду камянёў, знойдзеных на паверхні, палічыў, што гэта стаянка каменнага веку. Задоўга да пачатку раскопкаў узгорак выкарыстоўваўся мясцовымі земляробамі, якія выцягвалі каменныя блокі, якія заміналі ім, і складалі іх у кучы ці засыпалі слаямі зямлі. Археолагі ўстанавілі, што вядомы ўзгорак не мог з'явіцца натуральным чынам, і неўзабаве выявілі сярод камянёў Т-падобныя калоны з слядамі сцясаных малюнкаў.
Храмавы комплекс
На бягучы момант храм Гёбеклі-Тэпэ з'яўляюцца найбольш старажытнымі збудаваннямі. Іх будаўніцтва пачалось яшчэ ў мезаліце і працягвалась некалькі тысячаў гадоў.
Археалагічны комплекс складаецца з трох асноўных слаёў, якія адносяцца да эпохі неаліту. Найбольш старажытным з'яўляецца слой III, які адносіцца да культуры дакерамічны неаліт A (PPNA). У найбольш старажытным слаі (слой III) знойдзены маналітныя калоны да 3 метраў даўжынёй, злучаныя мурамі з неапрацаваных камянёў у акруглае ці авальнае у плане збудаванне. Аналагічныя калоны ставілі ў цэнтры збудавання. Падлогі былі з абпаленага вапняку з нізкімі каменнымі лавамі ўздоўж сценаў. Акрамя гэтага, у храме ўстанаўлівалі скульптуры дзікоў і лісаў. Усяго былі адкрытыя чатыры такія збудаванні дыяметрам ад 10 да 30 м. Паводле дадзеных геафізічных даследаванняў, у нетрах узгорка знаходзяцца яшчэ 16 такіх збудаванняў. Каменне здабывалі паблізу, выломваючы яго з дапамогай каменных кліноў. У каменяломнях знойдзена некалькі незавершаных калонаў, даўжыня якіх дасягала 9 м.
Слой II адпавядае перыяду дакерамічны неаліт B (PPNB) (7500-6000 гадоў да н. э.) У гэтую эпоху над засыпанымі найбольш старажытнымі збудаваннямі былі пабудаваны чатырохвугольныя залы з падлогаю з паліраванага вапняку. Верхнія слаі пашкоджаны выветрываннем і наступным земляробствам.
Калоны храмаў упрыгожаны разьбой па камяню ў выглядзе жывёл і абстрактных піктаграмаў. Яны не могуць быць сістэмай пісьменства, але далюстроўваюць агульнаўжывальныя сакральныя сімвалы сваёй культуры, вядомыя для іншых неалітычных культураў. Сярод пазнаваемых выяваў — ільвы, быкі, дзікі, лісы, газелі, змеі і іншыя рэптыліі, насякомыя, павукападобныя, птушкі, часцей за ўсё грыфы і вадаплаўныя. Выявы грыфаў звязваюць асаблівасцю мясцовага культу; мяркуецца, што памерлых не хавалі, а пакідалі на з'ядзеннегрыфам (пазней гэта было прынята ў вогнепаклоннікаў), а іхнія галовы аддзялялі ад тулава і захоўвалі як прадмет култу памерлых (як у папярэдняй натуфійскай культуры). Выяваў чалавека няшмат, сярод ніх — выявы абезгалоўленага цела, акружанага грыфамі. На Т-падобных калонах маюцца таксама выявы рук, якія верагодна абазначаюць людзей.
У храмах знойдзена мноства артэфактаў зроблных з крэмяню (пераважна наканечнікі стрэлаў і скрэблы). Мяркуюць, што храмавы комплекс быў аб'ектам паломніцтва для людзей, якія жылі ў сотнях кіламетраў яд яго. Тут адбываліся рытуальныя дзействы і, верагодна, ахвярапрынашэнні. Тым не менш, каля храма пастаянна жыла пэўная колькаць служыцеляў культу.
Паводле меркавання псіхолага архітэктуры Коліна Эларда, будаўніцтва комплексу пераследавала не утылітарныя а магічныя мэты. Элард лічыць, што на калонах былі выразаны выявы татэмаў, мэтай якіх было пераадоленне страху смерці. Паводле іншай версіі, Гёбеклі-Тэпэ быў задуманы як месца ацалення ад хваробаў.
Верагодна, збудаванні з'яўляюцца не храмавым комплексам, а абсерваторыяй.
Храналагічны кантэкст
Усе меркаванні адносна храмавага комплексу Гёбеклі-Тэпэ пакуль носяць папярэдні характар, паколькі раскопкі вядуцца толькі на 5% яго тэрыторыі. Археолагі лічаць, што даследаванні будуць працягвацца яшчэ каля 50 гадоў. Шмідт прапаноўваў пакінуць большую частку комплексу некранутым, захаваўшы яго вучоным будучых пакаленняў (калі археалагічныя медаты, верагодна, павінны стаць больш дасканалымі).
Датыроўка даследаваннай часткі адносіць канец слою III да IX тысячагоддзя да н. э, а яго пачатак — да X тысячагоддзя да н. э. ці раней. Слой II адносіцца да VIII—IX тысячагоддзяў да н. э.
Паколькі комплекс з'явіўся яшчэ да неалітычнай рэвалюцыі, паходжанне ў дадзеным рэгіёне земляробства і жывёлагадоўлі трэба, відаць, аднесці да эпохі пасля IX тыс. гадоў да н. э. У той жа час, пабудова ў такой ступені грандыёзнага збудавання патрабавала намаганняў вялікай колькасці людзей і пэўнай сацыяльнай арганізацыі. Для мезаліту гэта нехарактэрна. Па прыблізным ацэнкам, для вырабу і дастаўкі калонаў масай 10—20 т ад каменаломні да будоўлі, якія падзяляюць да 500 м, пры адсутнасці цяглавых жывёл патрабавалісь намаганні да 500 чалавек. На самой справе асобныя калоны важаць да 50 т, таму людзей патрэбна было яшчэ больш. Мяркуюць таксама, што падчас такіх работаў выкарыстоўвалі рабоў, што таксама нехарактэрна для грамадстваў паляўнічых і збіральнікаў. Такія работы патрабавалі планамерных намаганняў і наяўнасці сацыяльнай іерархіі, у якой вялікая колькасць людзей была падначалена аднаму ваеннаму ці рэлігійнаму лідару, і рэлігійны лідар павінен быў потым кантраляваць правядзенне рытуалаў. У такім выпадку, само існаванне храмавага комплексу ў настолькі далёкую гістарычную эпоху сведчыць аб сацыяльным расслаенні на вельмі раннім этапе развіцця неалітычнай культуры.
У пачатку VIII тысячагоддзя да н. э. храмавы комплекс Гёбеклі-Тэпэ страціў мінулае значэнне. Але ён не быў проста пакінуты і забыты, каб паступова разбурыцца ў выніку натуральнага выветрывання. Ён быў наўмысна засыпаны 300-500 м³ зямлі. Хто і чаму гэта зрабіў, невядома. Можна толькі выказаць меркаванне, што пасля своеасаблівай «камуністычнай» рэвалюцыі ў суседнім неалітычным паселішчы Чайаню навакольнае насельніцтва такім чынам «пахавала» свае ранейшыя вераванні і ідэалогію.
З кропкі гледжання Гамкрэлідзэ і Іванова, гэтая мясцовасць была радзімай ўсіх індаеўрапейскіх народаў, але гэта аспрэчвалі шэраг вучоных, у прыватнасці Мэлары. Да гэтай кропкі гледжання блізкая Анаталійская гіпотэза — якая цэнтр ірадыяцыі індаеўрапейскіх моў адсоўвае на захад Анатоліі.
Маскоўскі рэзервовы фронт
Маско́ўскі рэзерво́вы фронт — адзін з франтоў Чырвонай Арміі падчас Вялікай Айчыннай вайны. Утвораны 9 кастрычніка 1941 года на падставе дырэктывы Стаўкі ВГК ад 9 кастрычніка 1941 года на базе Мажайскай абарончай лініі ў складзе Валакаламскага, Мажайскага, Малаяраславецкага і Калужскага умацаваных раёнаў.
12 кастрычніка 1941 года для лепшага аб'яднання дзеянняў на заходнім кірунку Маскоўскі рэзервовы фронт на падставе дырэктывы Стаўкі ВГК ад 12 кастрычніка 1941 года ўвайшоў у склад Заходняга фронту.
Склад фронту
У складзе фронту была сфарміравана 5-я армія.
Схема БЧБ
Схема БЧБ — чаргаванне белага, чырвонага і белага колераў у расфарбоўцы прадметаў. З’яўляецца адсылкай да беларускага бела-чырвона-белага сцяга.
Выраз «схема БЧБ» стаў папулярным падчас пратэстаў у Беларусі супраць Аляксандра Лукашэнкі. Выраз ужываецца таксама ў рускай мове без перакладу, як беларусізм.
Супрацоўнікі МУС Беларусі, спрабуючы спыніць любыя праявы колераў бела-чырвона-белага сцяга, затрымлівалі за выкарыстоўванне схемы БЧБ у самых розных жыццёвых сітуацыях (бялізна, якая вісіць на вяроўцы ; адзенне, якое носяць людзі; расфарбоўка парасона ; колер каляднай гірлянды ; чырвоныя сардэчкі на акне ; шыльда з адрасам на доме ). Сярод неверагодных прысудаў — за размяшчэнне малюнкаў аблокаў, цюльпанаў і рамонкаў у сваім акне. Асуджалі, нават, за вывешванне сцягаў Англіі і Канады на сваіх вокнах.
На хвалі папулярнасці схемы БЧБ беларускія сем’і даволі часта сталі ўпрыгожваць свае кватэры да новага года ў бела-чырвона-белых колерах.
Тур Обрэстад
Тур Обрэстад (Tor Obrestad; нар.) — нарвежскі пісьменнік, паэт і дакументаліст.
Біяграфія
Обрэстад нарадзіўся ў камуне Хо. Літаратурны дэбют адбыўся ў 1966 годзе зборнікам паэзіі Kollisjon і зборнікам апавяданняў Vind. Прадстаўнік пакалення Profil з 1968 года, гуртка пры літаратурным часопісе Profil. Ён напісаў біяграфіі Арнэ Гарбарга, Хульду Гарбарг і Аляксандра Х’елана.
Пецяргофская шаша
Пецяргофская шаша — шаша ў Санкт-Пецярбургу, нароўні з праспектам Народнага Апалчэння і праспектам Ветэранаў, важная магістраль Краснасельскага раёна горада. З’яўляецца часткай гістарычнай Пецяргофскай дарогі. Пачынаецца ад перасячэння праспекта Стачак з праспектам Маршала Жукава. Каля Стрэльны пераходзіць у Санкт-Пецярбургскую шашу.
Баравец
Бараве́ц (, Боровец) — вёска ў Крупскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Бобрскага сельсавета.
Гісторыя
Вядома з пачатку 20 ст. З 1924 г. ў складзе Крупскага раёна. У 1930-я гады вяскоўцы аб'ядналіся ў калгас «Перамога». На франтах Вялікай Айчыннай вайны загінулі 8 чалавек. З 1967 г. ў складзе саўгаса, потым — калгаса Бобр. На 01.01.1998 г. 10 гаспадарак, 18 жыхароў.
Ключ 6
Ключ 6 (кіт. 亅, піньінь jué) са значэннем «крук» з традыцыйнага спісу ключоў Кансі, якія выкарыстоўваюцца пры напісанні іерогліфаў. У старажытных тэкстах ключ азначаў шып, калючку альбо крук.
У слоўніку Кансі налічваецца 42 знака з 19 030 з гэтым ключом.
У спрошчанай кітайскай гэты ключ аб'яднаны з ключом 2 丨.
Прыклады іерогліфаў
У табліцы прыведзены прыкладны спіс іерогліфаў з ключом.
Лебедзеўскае моладзевае падполле (1948)
Лебедзеўскае моладзевае падполле — беларуская канспірацыйная антыкамуністычная суполка моладзі, што існавала ў мястэчку Лебедзева Маладзечанскага раёна ў 1948—1951 гадах, заснаваная Вячаславам Гамолкай.
Гісторыя
Ініцыятарам стварэння асяродку быў Вячаслаў Гамолка, які ў 1948 г. згуртаваў вакол сябе вучняў старшых класаў мясцовай школы — Івана Яблонскага, Аркадзя Слуцкага, двух цёзкаў Іванаў Міцько.
Непасрэднай прычынай паўстання падполля было стварэнне ў Лебедзеве камсамолу. Сябры падполля вырашылі прадукаваць напісаныя ад рукі часопісы («У хвалях маладосці» і «Бяздонны мяшок») у якіх моцна крытыкавалі савецкую рэчаіснасць. Часопісы распаўсюджваліся сярод жыхароў мястэчка Лебядзева. Афармленнем і рэдакцыяй часопісаў займаўся Вячаслаў Гамолка. У часопісах таксама публікаваліся паэмы, вершы і карыкатуры.
У 1951 г. сярод сяброў лебедзеўскага падполля з’явіўся правакатар Міхась Акушка, які паабяцаў наладзіць публікацыю нелегальных часопісаў друкарскім спосабам. Падполле даверылася таемнаму агенту МДБ, таму летам 1951 г. усе ўдзельнікі падполля, якія да таго часу ўжо вучыліся ў інстытутах, былі арыштаваныя. Кожны з удзельнікаў быў асуджаны на 25 гадоў канцэнтрацыйных лагераў. Тэрмін зняволення сябры падполля адбывалі ў лагерах і капальнях Варкуты, Інты, Джэзказгану. Датэрмінова выпушчаныя на волю у 1957 г. дзякуючы хрушчоўскай «адлізе».
Іаакім Раманавіч Пятроў
Іаакім Раманавіч Пятроў (Иоаким Романович Петров; 22 верасня 1893, Іванаўскае, Санкт-Пецярбургская губерня, Расійская імперыя —, Ленінград, СССР) — савецкі патафізіёлаг, акадэмік Акадэміі медыцынскіх навук СССР (1960—1970).
Біяграфія
Нарадзіўся 22 верасня 1893 года ў вёсцы Іванаўскае. Неўзабаве разам з сям’ёй пераязджае ў Пецярбург, дзе атрымаў сярэднюю адукацыю. У 1922 годзе скончыў Ваенна-медыцынскую акадэмію ў Петраградзе. З 1926 па 1936 год займаў пасаду загадчыка лабараторыі эксперыментальнай біялогіі Ленінградскага інстытута гігіены працы і тэхнікі бяспекі. З 1932 па 1938 год займаў пасаду загадчыка лабараторыі эксперыментальнай паталогіі Ленінградскага інстытута пералівання крыві.
Віктар Іванавіч Баркоўскі
Віктар Іванавіч Баркоўскі (6 (19) студзеня 1900, Мінск — 26 студзеня 1982, Масква, СССР) — мовазнавец, прафесар (1930), член КПСС (з 1947), доктар філалагічных навук (1950), чл.-кар. АН СССР (1958), чл.-кар. Германскай АН у Берліне (ГДР, 1967), ганаровы доктар філасофіі (ГДР, 1967), чл.-кар. Акадэміі навук і літаратуры ў Майнцы (ФРГ, 1969), акадэмік АН СССР (1972).
Іаакім Раманавіч Пятроў
Біяграфія
З 1938 і з 1939 па 1970 год быў загадчыкам кафедраў патафізіялогіі Ленінградскага медыцынскага інстытута і Ленінградскай ваенна-марской акадэміі. Генерал-маёр медыцынскай службы. Заснавальнік ленінградскай школы патафізіялогіі. Старшыня Усесаюзнага таварыства патафізіялогіі (1960—1967). Памёр 10 кастрычніка 1970 года ў Ленінградзе.
Віктар Іванавіч Баркоўскі
Біяграфія
Яго бацька, Іван Адамавіч Баркоўскі (1855—1905), выкладчык старажытных моў, незадоўга да скону прыняў сан праваслаўнага святара. У 1918 годзе Віктар Баркоўскі заканчвае з залатым медалём Другую кішынёўскую гімназію (1918).
Іаакім Раманавіч Пятроў
Біяграфія
Пахаваны на Багаслоўскіх могілках Санкт-Пецярбурга.
Селішча (Маісееўшчынскі сельсавет)
Се́лішча (, Селище) — вёска ў Барысаўскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Маісееўшчынскага сельсавета.
Віктар Іванавіч Баркоўскі
Біяграфія
У 1919 г. паступіў на гісторыка-філалагічны факультэт Маскоўскага ўніверсітэта і быў прызваны на ваенна-марскую службу ды накіраваны на эканамічны факультэт Гаспадарчай акадэміі РСЧА і Флота, але вучобы ва ўніверсітэце не пакінуў, нават зрабіў паведамленне «Дуэль і смерць М. Ю. Лермантава». У 1921 г. займае пасаду памочніка начальніка аддзела ўпраўлення вышэйшымі марскімі вучэбнымі ўстановамі. У 1921—1922 гадах памочнік начальніка аддзела Штаба камандуючага марскімі сіламі РСФСР. Тады ж ён бярэцца шлюбам са старэйшай за сябе Наталляй, дачкой славутага беларускага мовазнаўцы Яўхіма Карскага і заканчвае этнолага-лінгвістычны факультэт Петраградскага ўніверсітэта (1923), дзе спецыялізаваўся (пад кіраўніцтвам Карскага) па мове старажытнарускіх помнікаў.
Селішча (Маісееўшчынскі сельсавет)
Да 17 жніўня 1963 года вёска ўваходзіла ў склад Маісееўшчынскага сельсавета, да 28 мая 2013 года — у склад Траянаўскага сельсавета.
Віктар Іванавіч Баркоўскі
Біяграфія
У 1930—1950 гг. працаваў у Магілёўскім (выступаў па пытаннях рэформы беларускага правапісу), Наўгародскім, Яраслаўскім, Сімферопальскім педагагічных інстытутах, Львоўскім універсітэце. З 1950 г. у Інстытуце мовазнаўства АН СССР (у 1954—1960 дырэктар). З 1960 г. у інстытуце рускай мовы АН СССР.
Даследчык гістарычнай граматыкі і дыялекталогіі ўсходне-славянскіх моў. Аўтар прац аб мове Суздальскага летапісу і наўгародскіх грамат на бяросце, па гісторыі вывучэння беларускай мовы, навукова-біяграфічных артыкулаў пра акадэміка Я. Карскага, рэдактар яго твораў «Белоруссы» і «Труды по белорусскому и другим славянским языкам» (1962).
Галоўны рэдактар часопісаў «Русский язык в школе» і «Русская речь», першы намеснік старшыні савецкага камітэта славістаў. Узнагароджаны ордэнам Леніна.
Старушкі (раз’езд)
Стару́шкі (, Старушки)  — раз’езд Гомельскага аддзялення Беларускай чыгункі ў Жыткавіцкім раёне Гомельскай вобласці. Размешчаны ў пасёлку Старушкі; на лініі Калінкавічы — Лунінец, паміж раз’ездамі Сялюцічы і Брынёва.
Амата
Амата — прозвішча, тапонім.
IC 1928
IC 1928 — галактыка тыпу Sab (кампактная выцягнутая галактыка) у сузор’і Эрыдан.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Пясочны (Санкт-Пецярбург)
Пясочны — пасёлак у Расіі, унутрыгарадское муніцыпальнае ўтварэнне ў складзе Курортнага раёна горада федэральнага значэння Санкт-Пецярбурга, заснаваны ў 1902 годзе.
Кірыл Аляксандравіч Зіновіч
Кірыл Зіновіч (нар., ) — беларускі футбаліст, паўабаронца партугальскага клуба «Віторыя» з Гімарайнша і моладзевай зборнай Беларусі.
Старэйшы брат Кірыла Дзмітрый таксама з’яўляецца футбалістам.
Клубная кар’ера
З 2019 года пачаў гуляў за дубль «Мінска». У 2020 годзе стаў таксама прыцягвацца да асноўнай каманды. Дэбютаваў у Вышэйшай лізе 2 мая 2020 года ў матчы супраць жодзінскага «Тарпеда-БелАЗ» (2:5), выйшаўшы на замену ў другім тайме. У далейшым працягваў часам з’яўляцца ў асноўнай камандзе, а ў 2021 годзе замацаваўся ў стартавым складзе.
У ліпені 2021 года перайшоў у маскоўскі «Лакаматыў». Гуляў пераважна за другую каманду «Лакаматыў-Казанка» ў ФНЛ-2 (трэцім дывізіёне), часам выхадзіў на поле і ў асноўнай камандзе, правёў 3 матчы ў Прэм’ер-лізе.
У верасні 2022 года стаў іграком партугальскай «Віторыі» з Гімарайнша, дзе стаў выступаць за другую каманду.
Міжнародная кар’ера
У кастрычніку 2019 года гуляў за юнацкую зборную Беларусі (да 17 гадоў) у кваліфікацыі чэмпіянату Еўропы.
У кастрычніку 2021 года гуляў за юніёрскую зборную Беларусі (да 19 гадоў) у кваліфікацыйным раўндзе чэмпіянату Еўропы.
2 верасня 2021 года дэбютаваў у моладзевай зборнай Беларусі, адгуляўшы першы тайм адборачнага матча чэмпіянату Еўропы супраць Ісландыі (1:2).
Яблынка
Я́блынка (, Яблынка) — вёска ў Талачынскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Слаўнаўскага сельсавета.
Уладзімір Ільіч Содаль
Уладзімір Ільіч Содаль (, в. Мормаль, Жлобінскі раён, Гомельская вобласць — , Мінск; Псеўданім: Уладзімір Мормальскі ) — беларускі літаратуразнавец, журналіст, даследчык, краязнавец.
Біяграфія
Нарадзіўся 13 верасня 1937 года ў вёсцы Мормаль Жлобінскага раёна Гомельскай вобласці. Інвалід па зроку з дзяцінства. У 1961 годзе ажаніўся з Кларай Барысаўнай Караткевіч, меў сына і дачку.
Скончыў Мінскі педагагічны інстытут (1963). Працаваў загадчыкам Мормальскага сельскага клуба, электрыкам Мурманскага сударамонтнага завода, скончыў брыгадныя курсы токараў, настаўнікам беларускай мовы і гісторыі Астрашыцкага дзіцячага сухотнага санаторыя, намеснікам галоўнага рэдактара часопіса «Мастацтва Беларусі», рэдактарам навукова-папулярных і навучальных праграм. У 1967—2000 гадах працаваў на Беларускім тэлебачанні, у тым ліку быў рэдактарам асветніцкіх перадач «Роднае слова» (1979—2000), «У кожнага была свая вайна».
Член Саюза беларускіх пісьменнікаў (1996), Саюза журналістаў Беларусі. Сябар Рэспубліканскай Рады «Таварыства беларускай мовы імя Францыска Скарыны» (ТБМ), рэдкалегіі газеты «Наша слова». Удзельнік Устаноўчага з'езду БНФ, ТБМ, адзін з падпісантаў творчай інтэлігенцыі ліста ў ЦК КПСС аб стане беларускай мовы ў рэспубліцы.
Неаднойчы быў затрыманы або збіты за свае палітычныя погляды. Выступаў супраць інтэграцыі Беларусі з Расіяй і расійскай агрэсіі ва Украіне.
Памёр 15 красавіка 2015 года ў Мінску у Першым клінічным шпіталі ад інфаркта. Пахаваны на могілках у Астрашыцкім гарадку каля маці.
Творчасць, даследчыцкая дзейнасць
Першыя свае апавяданні апублікаваў у 1955 годзе ў газеце «Піянер Беларусі». Даследуе беларускую літаратуру і культуру ХІХ—ХХ ст., жыццёвы і творчы шлях В. Дуніна-Марцінкевіча, Ф. Багушэвіча, Я. Купалы, М. Багдановіча, Ядвігіна Ш., Зоські Верас і інш. Аўтар кніг «Людзьмі звацца» (1977), «Пуцявінамі сейбіта» (1982), «Кушлянскі кут», «Сцежкамі Мацея Бурачка» (абедзве 1990), «Жупранская старонка» (1992), «Тут бачу свой край» (1994), «Свіранскія крэскі» (1995), «Карпілаўка» (2001), «Умей слухаць» (2003), «Святы той куточак фальварак Свіраны» (2005), «Анекдоцік у роцік» (2008), «Блаславёныя Кушляны» (2009), «Народныя апавяданні» (2009). Складальнік альбомаў «Францішак Бенядзікт Багушэвіч» (1986), «Вінцэнт Якуб Дунін-Марцінкевіч» (1997). Укладальнік зборнікаў твораў Ф. Багушэвіча «Мая дудка» (1987), «Каму дудка паслушна» (1990). Кніга «Волат з Мiгаўкі» (2007) прысвечана жыццю i дзейнасці Аляксандра Уласава.
У 2019 годзе выйшла з друку кніга «Буйніцы і драбніцы: моўныя абразкі, артыкулы, лісты, успаміны».
Аўтар сцэнарыяў навучальных дыяфільмаў пра Ф. Багушэвіча, В. Дуніна-Марцінкевіча, К. Каліноўскага і інш.
За літаратурна-даследчую працу і змаганне за родную мову Камітэтам Ушанавання ганараваны ордэнам «Гонар Айчыны» і імянным срэбным пярсцёнкам з выявай герба (27.11.1997) і адпаведнымі дыпломамі. Занесены ў кнігу гонару «Рупліўцы твае, Беларусь».
Васіль Пятровіч Вадаевіч
Васіль Пятровіч Вадаевіч (нар. , в. Кавалі, Бабруйскі раён, Магілёўская вобласць) — беларускі ўрач-тэрапеўт. Доктар медыцынскіх навук (1999), прафесар.
Біяграфія
Скончыў Мінскі дзяржаўны медыцынскі інстытут (1962). Працаваў у Жыровіцкай участковай бальніцы (Слонімскі раён, Гродзенская вобласць; 1962—1965, загадчык бальніцы), Гродзенскім дзяржаўным медыцынскім універсітэце (з 1965, медыка-псіхалагічны факультэт, 2-я кафедра ўнутраных хвароб, прафесар, у 2007—2008 — загадчык кафедры).
Навуковыя інтарэсы: дыферэнцыраваны падыход да назначэння вітамінаў пры захворваннях унутраных органаў у спалучэнні з ігла- і псіхатэрапіяй.
Бжастоўскія
Бжастоўскія — старажытны шляхецкі род герба «Стрэмя», які паходзіў з Малой Польшчы. На тэрыторыі Вялікага Княства Літоўскага ўпершыню з’явіліся ў першай палове XVII стагоддзя. У 1798 годзе адна з галін роду атрымала графскі тытул у Прусіі, які быў пацверджаны ў 1846 годзе ў Расійскай імперыі. Прадстаўнікі роду адыгрывалі ў XVI—XIX стагоддзях значную ролю ў дзяржаўным і грамадскім жыцці беларускіх, літоўскіх і польскіх зямель.
Сцяпурына (Смаленская вобласць)
Сцяпурына (Степурино) — вёска ў Дзямідаўскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Слабадскога сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з кастрычніка 1941 года, вызвалена ў 1943 годзе.
Дзянісавіцкі сельсавет
Дзяні́савіцкі сельсаве́т — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Крупскага раёна Мінскай вобласці Беларусі. Цэнтр — вёска Новыя Дзянісавічы.
Утвораны 20 жніўня 1924 года як Стараслабодскі сельсавет у складзе Крупскага раёна Барысаўскай акругі БССР. Цэнтр — вёска Старая Слабада. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Менскай акругі, з 18 чэрвеня 1927 года — у складзе Аршанскай акругі. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Крупскім раёне БССР, з 20 лютага 1938 года — Мінскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Шынкоўскага сельсавета. 4 студзеня 1964 года ў склад Ухвальскага сельсавета пералічаны 15 населеных пунктаў (Бярозка, Красны Пахар, Мажаны, Матошка, Машчаніца, Новая Ніва, Новая Слабада, Новы Шлях, Новыя Пышачы, Свірыдаўка, Селішча, Сомры, Старая Слабада, Старыя Пышачы і Трудавік), наўзамен у склад сельсавета з Ухвальскага сельсавета пералічаны 6 населеных пунктаў (Вялікі Вязок, Дзянісавічы, Захараўка, Малы Вязок, Новы Сакол і Стары Сакол), цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Дзянісавічы, сельсавет перайменаваны ў Дзянісавіцкі. 31 ліпеня 1972 года ў склад Ухвальскага сельсавета перададзена вёска Захараўка. 30 кастрычніка 2009 года сельсавет скасаваны, яго тэрыторыя далучана да Ухвальскага сельсавета.
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года складала 484 чалавекі, з іх 94,2 % — беларусы, 3,1 % — рускія, 1,0 % — украінцы.
На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 11 населеных пунктаў: вёскі Вялікі Вязок, Дубавое, Забалоцце, Малы Вязок, Новы Сакол, Новыя Дзянісавічы, Папарнае, Стары Сакол, Старыя Дзянісавічы, Шынкі і Яджар.
SMS
SMS (Short Message Service — Паслуга кароткага паведамлення), таксама СМС — паслуга перасылкі тэкставага паведамлення да 70 знакаў кірыліцай або да 160 знакаў лацінкай між мабільнымі тэлефонамі.
Дар’я Андрэеўна Кустава
Да́р’я Андрэ́еўна Ку́става (нарадзілася 29 мая 1986 года, Мінск) — беларуская тэнісістка. Пераможца аднаго турніру WTA у пары. Пераможца парнага турніру Orange Bowl-2002.
Пясочная набярэжная
Пясочная набярэжная — набярэжная Малой Неўкі ў Санкт-Пецярбургу. Пралягае ад Каменнаастроўскага маста цераз Маладзёжны мост да Вялікага Крастоўскага моста. Размешчана на Аптэкарскім і Петраградскім астравах. Працягам набярэжнай служыць набярэжная Адмірала Лазарава.
Віктоліна
Вікто́ліна (, Виктолино) — вёска ў Крупскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Бобрскага сельсавета.
Гісторыя
У 1924—1962 гадах вёска ў складзе Шэйкаўскага сельсавета.
Неліш (гміна)
Не́ліш (Nielisz) — вясковая гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Замойскага павета Люблінскага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Нелішы. Плошча гміны складае 113,16 км². Станам на 2004 год у гміне Неліш пражывалі 6086 чалавек, шчыльнасць — 53,8 чал./км². Адміністрацыйна падзелена на 25 салецтваў.
Сасета
Сасета (Sassetta) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Таскана, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Ліворна.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
IC 1929
IC 1929 — галактыка тыпу Sab (кампактная выцягнутая галактыка) у сузор’і Гадзіннік.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Чыжакі
Чыжакі (Чижаки) — вёска ў Дзямідаўскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Слабадскога сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з кастрычніка 1941 года, вызвалена ў 1943 годзе.
Запясоцкі сельсавет
Запясо́цкі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Тураўскага раёна Гомельскай вобласці. Цэнтр — вёска Запясочча.
Утвораны ў 1931 годзе ў складзе Тураўскага раёна БССР. З 21 чэрвеня 1935 года ў Тураўскім раёне Мазырскай акругі, з 20 лютага 1938 года — Палескай вобласці, з 8 студзеня 1954 года — Гомельскай вобласці. Скасаваны 16 ліпеня 1954 года, тэрыторыя далучана да Верасніцкага сельсавета.
Дзмітрый Іванавіч Мендзялееў
Дзмітрый Іванавіч Мендзялееў (Дмитрий Иванович Менделеев;, Табольск — , Санкт-Пецярбург) — рускі навуковы энцыклапедыст: хімік, фізік і эканаміст Расійскай імперыі XIX і XX стагоддзяў, фізіка-хімік, метралог, тэхнолаг, геолаг, метэаролаг, нафтавік, педагог, паветраплавальнік, прыборабудаўнік. Прафесар Санкт-Пецярбургскага ўніверсітэта; член-карэспандэнт па разрадзе «фізічны» Імператарскай Санкт-Пецярбургскай Акадэміі навук. Сярод найболей вядомых адкрыццяў — перыядычны закон хімічных элементаў, адзін з фундаментальных законаў светабудовы, неадымны для ўсяго прыродазнаўства. Аўтар класічнай працы «Асновы хіміі».
Паходжанне
Дзмітрый Іванавіч Мендзялееў нарадзіўся 8 лютага года ў Табольску ў сям'і Івана Паўлавіча Мендзялеева (1783—1847), які ў той час быў дырэктарам Табольскай гімназіі і вучылішчаў Табольскай акругі. Дзмітрый быў у сям'і апошні, сямнаццатым (паводле іншых дадзеных, чатырнаццатым ) дзіцём. З сямнаццаці дзяцей васьмёра памерлі яшчэ ў маленстве (траім з іх бацькі нават не паспелі даць імёнаў), а адна з дачок, Маша, памерла ва ўзросце 14 гадоў у сярэдзіне 1820-х гадоў у Саратаве ад сухотаў. Гісторыя захавала дакумент пра нараджэнне Дзмітрыя Мендзялеева — метрычную кнігу духоўнай кансісторыі за 1834 год, дзе на пажоўклай старонцы ў графе пра народжаных у табольскай Богаяўленскай царкве запісана: «27 студзеня Табольскай гімназіі дырэктара — надворнага саветніка Івана Паўлавіча Мендзялеева ад законнай яго жонкі Марыі Дзмітрыеўны нарадзіўся сын Дзмітрый».
У адным з варыянтаў прысвячэння маці першай сваёй буйнай працы «Даследаванні водных раствораў па ўдзельнай вазе» Дзмітрый Іванавіч скажа : "…Вашага паследка сямнаццатага з народжаных Вамі Вы паднялі на ногі, выгадавалі сваёй працай пасля смерці бацечкі, ведучы завадскую справу, Вы навучылі любіць прыроду з яе праўдаю, навуку з яе праўдай…, радзіму з усімі яе непадзельнымі багаццямі, дарункамі…, больш за ўсё праца з усімі яго нягодамі і радасцямі…, Вы прымусілі навучыцца працы і бачыць у ім адным усяму апору, Вы вывезлі з гэтымі намовамі і даверліва аддалі ў навуку, свядома адчуваючы, што гэта будзе апошняя Ваша справа. Вы, паміраючы, выклікалі каханне, праца і настойлівасць. Прыняўшы ад Вас… так шмат, хоць малым, быць можа апошнім, Вашу памяць шаную."
Дзед яго па бацькаўскай лініі, Павел Максімавіч Сакалоў (1751—1808), быў святаром сяла Ціхамандрыцы Вышневалоцкага павета Цвярской губерні, які знаходзіўся ў двух кіламетрах ад паўночнага ўскрайку возера Удомля. Толькі адзін з чатырох яго сыноў, Цімафей, захаваў прозвішча бацькі. Як было прынята ў той час у асяроддзі духавенствы, па сканчэнню семінарыі тром сынам П. М. Сакалова былі дадзены розныя прозвішчы: Аляксандру — Ціхамандрыцкі (па назве сяла), Васілю — Пакроўскі (па прыходу, у якім служыў Павел Максімавіч), а Іван, бацька Дзмітрыя Іванавіча, у выглядзе мянушкі атрымаў прозвішча суседніх абшарнікаў Мендзялеевых (сам Дзмітрый Іванавіч так тлумачыў яго паходжанне: «…дано бацьку, калі ён штосьці вымяняў, як суседні памешчык Мендзялееў змяняў коней»).
Скончыўшы ў 1804 годзе духоўная вучылішча, бацька Дзмітрыя Іванавіча Іван Паўлавіч Мендзялееў паступіў на філалагічнае аддзяленне Галоўнага педагагічнага інстытута. Скончыўшы яго ў ліку лепшых студэнтаў у 1807 годзе, Іван Паўлавіч быў вызначаны «настаўнікам філасофіі, вытанчаных мастацтваў і палітычнай эканоміі» ў Табольск, дзе ў 1809 годзе жаніўся з Марыяй Дзмітрыеўнай Карнільевай. У снежні 1818 годзе ён быў прызначаны дырэктарам вучылішчаў Тамбоўскай губерні. З лета 1823-га па лістапад 1827 года сям'я Мендзялеевых жыла ў Саратаве, а надалей — вярнулася ў Табольск, дзе Іван Паўлавіч атрымаў месца дырэктара Табольскай класічнай гімназіі. Яго выдатныя ўласцівасці розуму, высокая культура і творчы пачатак вызначалі педагагічныя прынцыпы, якімі ён паводзіўся ў выкладанні сваіх прадметаў. У год нараджэння Дзмітрыя Іван Паўлавіч аслеп, што вымусіла яго выйсці на пенсію. Для выдалення катаракты ён у суправаджэнні дачкі Кацярыны адправіўся ў Маскву, дзе ў выніку ўдалай аперацыі доктара Бросе яму быў вернуты зрок. Але вярнуцца да ранейшай працы ён ужо не мог, і сям'я жыла на яго невялікую пенсію.
Марыя Дзмітрыеўна, маці Дзмітрыя Іванавіча Мендзялеева, паходзіла са старажытнага роду сібірскіх купцоў і прамыслоўцаў. Гэта разумная і энергічная жанчына згуляла асаблівую ролю ў жыцці сям'і. Не маючы ніякай адукацыі, яна прайшла самастойна курс гімназіі са сваімі братамі. З прычыны якое склалася з-за хваробы Івана Паўлавіча сціснутага матэрыяльнага становішча Мендзялееў пераехалі ў сяло Арэмзянскае, дзе знаходзілася невялікая шкляная фабрыка брата Марыі Дзмітрыеўны Васіля Дзмітрыевіча Карнільева, які жыў у Маскве. Маці Дзмітрыя Мендзялеева атрымала права на кіраванне фабрыкай і пасля скону І. П. Мендзялеева ў 1847 годзе вялікая сям'я жыла на сродкі, што атрымлівалі ад яе. Дзмітрый Іванавіч успамінаў: «Там, на гуце, што кіруецца маёй маці, атрымаліся першыя мае ўражанні ад прыроды, ад людзей, ад прамысловых спраў». 27 чэрвеня 1848 года фабрыка згарэла.
Заўважыўшы асаблівыя здольнасці малодшага сына, яна здолела знайсці ў сабе сілы назаўжды пакінуць родную Сібір, выехаўшы з Табольска, каб даць Змітру магчымасць атрымаць найвысокую адукацыю. У год сканчэння сынам гімназіі Марыя Дзмітрыеўна ліквідавала ўсе справы ў Сібіры і са Дзмітрыем і малодшай дачкой Лізаветай выехала ў Маскву, каб вызначыць юнака ва ўніверсітэт. Праз два гады, праз некалькі тыдняў пасля залічэння сына студэнтам Галоўнага педагагічнага інстытута ў Пецярбургу, Марыя Дзмітрыеўна сканала.
Дзяцінства
Дзяцінства Д. І. Мендзялеева супала з часам знаходжання ў Сібіры ссыльных дзекабрыстаў. А. М. Мураўёў, П. М. Свістуноў, М. А. Фанвізін жылі ў Табольскай губерні. Сястра Дзмітрыя Іванавіча, Вольга, стала жонкай былога члена Паўднёвага таварыства М. В. Басаргіна, і яны доўгі час жылі ў Ялутараўску побач з І. І. Пушчыным, разам з якім яны аказвалі сям'і Мендзялеевых дапамогу, што стала надзённай пасля смерці Івана Паўлавіча.
Таксама вялікі ўплыў на светапогляд будучага навукоўца зрабіў яго дзядзечка В. Д. Карнільеў, у яго неаднаразова і падоўгу падчас свайго знаходжання ў Маскве жылі Мендзялеевы.
Захаваліся звесткі, размаўлялыя пра тое, што Д. І. Мендзялееў аднойчы бачыў у доме Карнільевых Н. В. Гогаля.
Пры ўсім тым, Дзмітрый Іванавіч заставаўся такім жа хлапчуком, як і большасць яго аднагодкаў. Сын Дзмітрыя Іванавіча Іван Мендзялееў успамінае, што аднойчы, калі бацька быў нездаровы, ён сказаў яму: «Ломіць усё цела так, як пасля нашай школьнай бойкі на Табольскам мосту».
Варта адзначыць, што сярод настаўнікаў гімназіі вылучаўся сібірак, пазней вядомы пасля рускі паэт Пётр Паўлавіч Яршоў, з 1844 года — інспектар Табольскай гімназіі, як калісьці і яго настаўнік Іван Паўлавіч Мендзялееў. Пазней аўтару «Канька-гарбунка» і Дзмітрыю Іванавічу наканавана было стаць у некаторай ступені сваякамі.
Сям'я і дзеці
Дзмітрый Іванавіч быў жанаты двойчы. У 1862 годзе жаніўся з Феозвай Мікіцічнай Лешчэвай, нараджэнкай Табольска (пасербкай знакамітага аўтара «Канька-Гарбунка» Пятра Паўлавіча Яршова). Мужа (Фіза, нарачонае імя) была старэй яго на 6 гадоў. У гэтым шлюбе нарадзіліся тры дзіцяці: дачка Марыя (1863) — яна памерла ў маленстве, сын Валодзя (1865—1898) і дачка Вольга (1868—1950). У канцы 1876 г. 42-гадовы Дзмітрый Мендзялееў знаёміцца і жарсна ўлюбляецца ў 16-летнюю Ганну Іванаўну Папову (1860—1942), дачку данскога казака з Урупінска. У другім шлюбе ў Д. І. Мендзялеева нарадзіліся чацвёра дзяцей: Любоў (1881—1939), Іван (1883—1936) і двайняты Марыя і Васіль. У пачатку XXI стагоддзя з нашчадкаў Мендзялеева быў жывы толькі Аляксандр Каменскі, унук яго дачкі Марыі ; ён памёр ад наступстваў алкагалізму, не пакінуўшы нашчадкаў.
Д. І. Мендзялееў быў цесцем рускага паэта Аляксандра Блока, жанатага з яго дачкой Любоўю.
Д. І. Мендзялееў даводзіўся дзядзькам рускім навукоўцам Міхаілу Якаўлевічу (прафесар-гігіеніст) і Фёдару Якаўлевічу (прафесар-фізік) Капусціным, якія былі сынамі яго старэйшай сястры Кацярыны Іванаўны Мендзялеевай (Капусцінай).
Гайдэльбергскі перыяд (1859—1861)
Атрымаўшы ў студзені 1859 года дазвол на камандзіроўку ў Еўропу «для ўдасканалення ў навуках», Д. І. Мендзялееў толькі ў красавіку, па завяршэнні курса лекцый ва ўніверсітэце і заняткаў у 2-м кадэцкім корпусе і Міхайлоўскай артылерыйскай акадэміі, змог выехаць з Санкт-Пецярбурга.
Ён меў ясны план даследаванняў — тэарэтычны разгляд цеснай узаемасувязі хімічных і фізічных уласцівасцей рэчываў на грунце вывучэння сіл счаплення часціц, чаму павінны былі служыць дадзеныя, атрыманыя эксперыментальна падчас вымярэнняў пры розных тэмпературах паверхневага нацягнення вадкасцей — капілярнасці.
Вялікае значэнне працы гэтага перыяду маюць для разумення методыкі маштабнага тэарэтычнага абагульнення, чаму падначалены добра падрыхтаваныя і пабудаваныя найтонкія прыватныя даследаванні, і што з'явіцца характэрнай рысай яго ўніверсума. Гэта тэарэтычны досвед «малекульнай механікі», выточнымі велічынямі якой меркаваліся маса, аб'ём і сіла ўзаемадзеяння часціц (малекул). Працоўныя сшыткі навукоўца паказваюць, што ён паслядоўна шукаў аналітычны выраз, што дэманструе сувязь складу рэчыва з трыма гэтымі параметрамі. Здагадка Д. І. Мендзялеева пра функцыю паверхневага нацягнення, злучанай са структурай і складам рэчыва дазваляе казаць пра прадбачанне ім «парахора», але дадзеныя сярэдзіны XIX стагоддзя не здольныя былі стаць грунтам для лагічнага завяршэння гэтага даследавання — Д. І. Мендзялееву давялося адмовіцца ад тэарэтычнага абагульнення.
У наш час «малекулярная механіка», асноўныя становішчы якой спрабаваў сфармуляваць Д. І. Мендзялееў, мае толькі гістарычнае значэнне, тым часам, гэтыя даследаванні навукоўца дазваляюць назіраць актуальнасць яго паглядаў, што адпавядалі перадавым уяўленням эпохі, і якія здабылі агульнае шыранне толькі пасля Міжнароднага хімічнага кангрэса ў Карлсруэ (1860).
У Гайдэльбергу ў Мендзялеева быў раман з актрысай Агнесай Фойхтман, якой ён пазней пасылаў грошы на дзіцё, хоць у сваім бацькоўстве ўпэўнены не быў.
Мендзялееў — эканаміст і футуролаг
Д. І. Мендзялееў быў таксама выбітным эканамістам, якія абгрунтавалі галоўныя кірункі гаспадарчага развіцця Расіі. Уся яго дзейнасць, няхай гэта будзе самыя адцягненыя тэарэтычныя пошукі, будзь — строгія тэхналагічныя даследаванні, неадменна, тымі ці іншымі шляхамі, вынікам мела практычную рэалізацыю, якая заўсёды мела на ўвазе навуку і добрае разуменне эканамічнага сэнсу.
З 1867 года Мендзялееў складаўся членам Камітэта Таварыства для спрыяння рускай прамысловасці і гандлю — першага ўсерасійскага з'яднання прадпрымальнікаў.
Будучыню рускай прамысловасці Д. І. Мендзялееў бачыў у развіцці супольнага духу. Ён прапанаваў рэфармаваць рускую злучыну так, каб яна ўлетку вяла земляробскую працу, а ўзімку — фабрычна-завадскую на сваёй супольнай фабрыцы. Усярэдзіне асобных заводаў і фабрык прапанавалася развіваць арцельную арганізацыю працы. Фабрыка ці завод пры кожнай Абшчыне — «вось што адно можа зрабіць рускі народ багатым, працавітым і ўтвораным».
Багацце і капітал Д. І. Мендзялееў лічыў функцыяй працы. «Багацце і капітал, — запісваў ён для сябе, — роўна працы, досведу, ашчаднасці, роўна пачатку маральнаму, а не чыста эканамічнаму». Стан без працы можа быць маральна, калі толькі атрымана па спадчыне. Капіталам, на думку Мендзялеева, з'яўляецца толькі тая частка багацця, якая накіравана на прамысловасць і вытворчасць, але не на спекуляцыю і перапродаж. Выступаючы супраць паразітычнага спекуляцыйнага капіталу, Д. І. Мендзялееў лічыў, што яго можна ўнікнуць ва ўмовах абшчыны, талакі і кааперацыі.
Разам з С. Ю. Вітэ браў удзел у распрацоўцы Мытнага тарыфу 1891 года ў Расіі.
Д. І. Мендзялееў выступаў гарачым прыхільнікам пратэкцыянізму і гаспадарчай самастойнасці Расіі. У сваіх працах «Ліста пра заводы», «Слушны тарыф…» Д. І. Мендзялееў стаяў на пазіцыях абароны рускай прамысловасці ад канкурэнцыі з боку заходніх краін, злучаючы развіццё прамысловасці Расіі з агульнай мытнай палітыкай. Навуковец адзначаў несправядлівасць эканамічнага парадку, што дазваляе краінам, што ажыццяўляюць перапрацоўку сыравіны, пажынаць плён працы працаўнікоў краін-дастаўнікоў сыравіны. Гэты парадак, па яго думцы, «заможнай аддае ўся перавага над немаёмным».
У сваім звароце да грамадскасці — «Апраўданне пратэкцыянізму» (1897) і ў трох лістах Мікалаю II (1897, 1898, 1901 — «пісаны і пасланы па жаданні С. Ю. Вітэ, які казаў, што ён адзін не ў сілах пераканаць») Д. І. Мендзялееў выкладае некаторыя свае эканамічныя пагляды.
Ён паказвае на дамэтнасць бесперашкоднага ўлучэння замежных інвестыцый у нацыянальную прамысловасць. Навуковец расцэньвае капітал як «часовую форму», у якую «выліліся ў наша стагоддзе некаторыя бакі прамысловасці»; да нейкай ступені, падобна многім сучаснікам, ідэалізуе яго, маючы на ўвазе за ім функцыю носьбіта прагрэсу: «Адкуль бы ні прыйшоў, усюды народзіць новыя капіталы, так абыйдзе ўвесь абмежаваны шар Землі, зблізіць народы і тады, напэўна, страціць сваё сучаснае значэнне». Па думцы Д. І. Мендзялеева замежныя капіталаўкладанні варта скарыстаць, па меры назапашанні ўласных расійскіх, як часовае сродак для дасягнення нацыянальных мэт.