cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Селішча (археалогія)
Селішчы як тып помніка археалогіі па сваім выглядзе звычайна не адрозніваюцца ад навакольнай мясцовасці — напрыклад, поля ці луга, могуць быць зарослыя лесам, альбо знаходзіцца ў сучасных населеных пунктах. Выяўляюцца па наяўнасці культурнага слоя зямлі. Могуць мець мясцовыя назвы (як урочышчы). З’яўляюцца аб’ектамі археалагічных даследаванняў, могуць выкарыстоўвацца ў мэтах турызму і экскурсій. Падлягаюць ахове ў якасці помнікаў гісторыі і культуры (падрабязней аб захаванні помнікаў археалогіі гл. у артыкуле «Гарадзішча»).
Іван Ільіч Акаловіч
Іван Ільіч Акаловіч (15 чэрвеня 1922 — 13 кастрычніка 1989) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, камандзір аддзялення аўтаматчыкаў 77-га гвардзейскага цяжкага танкавага палка (28-я армія, 3-і Беларускі фронт), гвардыі малодшы сяржант. Адзін з 29 поўных кавалераў, узнагароджаных чатырма ордэнамі Славы (двума ордэнамі Славы 3-й ступені).
Біяграфія
У Чырвоную Армію прызваны 23 сакавіка 1943 года Алах-Юньскім райваенкаматам Якуцкай АССР. У баях Вялікай Айчыннай вайны з сакавіка 1943 года.
Камандзір аддзялення аўтаматчыкаў 77-га гвардзейскага цяжкага танкавага палка (28-я армія, 3-й Беларускі фронт) гвардыі малодшы сяржант Іван Акаловіч пры прарыве абароны праціўніка ў раёне горада Шталупенен, 13-19 студзеня 1945 года ў ліку першых урываўся ў варожыя траншэі.
14 студзеня 1945 г. у крытычны момант бою каля населенага пункта Альт-Будупенен, гвардыі малодшы сяржант Акаловіч ўзначаліў стралковае падраздзяленне, замяніўшы параненага камандзіра, і падняў байцоў у атаку. За мужнасць і адвагу, праяўленыя ў баях, 31 студзеня 1945 года гвардыі малодшы сяржант Акаловіч Іван Ільіч узнагароджаны ордэнам Славы 2-й ступені.
Пры ліквідацыі акружанай групоўкі праціўніка ў населенага пункта Ланк, размешчанага ў 13 кіламетрах паўднёва-ўсход ад Хайлігенбайля, Бладзіаў , 13-18 сакавіка 1945 года гвардыі малодшы сяржант Іван Акаловіч разбіў некалькіх гітлераўцаў, выратаваў параненага афіцэра. Быў паранены, але поля бою не пакінуў.
Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 29 чэрвеня 1945 года за ўзорнае выкананне заданняў камандавання ў баях з нямецка-фашысцкімі захопнікамі гвардыі малодшы сяржант Акаловіч Іван Ільіч узнагароджаны ордэнам Славы 1-й ступені, стаўшы поўным кавалерам ордэна Славы.
26 лістапада 1946 годзе гвардыі старшына І. І. Акаловіч дэмабілізаваны. Член КПСС з 1968 года. Жыў у горадзе Тулун Іркуцкай вобласці. Да выхаду на пенсію працаваў сталяром. Памёр 13 кастрычніка 1989 года. Пахаваны ў Тулуне.
Клара Гітлер
Клара Гітлер (Klara Hitler, у дзявоцтве — Пёльцль (Pölzl);, Вайтра, Аўстрыйская імперыя — , , Аўстра-Венгрыя) — жонка і стрыечная пляменніца Алаіса Гітлера, маці Адольфа Гітлера.
Біяграфія
Нарадзілася ў сялянскай сям’і. Бацька — Іаган Баптыст Пёльцль (Johann Baptist Pölzl), маці — Іагана Гютлер (Johanna Hüttler; 19 студзеня 1830 — 8 лютага 1906), дачка.
У Клары Пёльцль было пяць братоў і пяць сясцёр. Амаль усе браты і сёстры памерлі ў маленстве або вельмі маладымі, у жывых засталося толькі дзве сястры:
Пасля школы Клара ў трынаццаць гадоў уладкавалася да Алаіса Гітлера хатняй прыслужніцай. Яна даводзілася Алаісу стрыечнай пляменніцай, дачкой яго адзінакроўнай сястры. У 1880 годзе па патрабаванні другой жонкі Алаіса Францыскі была вымушана вярнуцца дадому да маці.
У 1885 годзе, пасля смерці другой жонкі Алаіса Гітлера, Клара і Алаіс пажаніліся. Дазвол на жаніцьбу быў атрыманы з Ватыкана, бо каталіцкае біскупства ў Лінцы не дало дазволу з-за блізкага сваяцтва. Алаіс быў на 23 гады старэйшы за Клару, а Клара да моманту жаніцьбы ўжо была цяжарная (яшчэ да смерці Францыскі яна зноў з’явілася ў доме Алоіса ў якасці хатняй прыслужніцы).
Адольф Гітлер нарадзіўся 20 красавіка 1889 года і быў вельмі падобны на маці. Вочы, форма броваў, рота і вушэй былі дакладна як у яе. Маці, якая нарадзіла яго ў 29 гадоў, дужа яго любіла. Перад гэтым яна страціла траіх дзяцей.
Пасля смерці 2 лютага 1900 года малодшага сына Эдмунда, Адольф застаўся адзіным сынам Клары Гітлер.
У 1903 годзе памёр галава сям'і, яго дачка Ангела выйшла замуж, у доме з маці засталіся толькі Адольф і яго сястра Паўла, а таксама Ёгана Пёльцль, сястра Клары.
18 студзеня 1907 года ёй зрабілі складаную аперацыю (рак малочнай залозы). У лістападзе 1907 года Адольф Гітлер вярнуўся ў Лінц да безнадзейна хворай маці. 21 снежня 1907 года Клара Гітлер памерла, 23 снежня Адольф пахаваў яе каля бацькі.
Ацэнкі
Эрых Фром лічыў яе жанчынай станоўчай, разважлівай, працавітай і адказнай.
Адлюстраванне ў мастацтве
У фільме «» (2003) яе сыграла Стокард Чэнінг.
Адам Пучкар-Хмялеўскі
Адам Янавіч (Іванавіч) Пучкар-Хмялеўскі (, м. Івянец Мінскага павета (цяпер Валожынскі раён Мінскай вобласці) —, ) — рымска-каталіцкі святар, грамадскі і культурны дзеяч.
Біяграфія
У жніўні 1903 года па 4 чэрвеня 1911 года вучыўся ў Мінскім рэальным вучылішчы. У 1911—1916 гадах вучыўся ў Магілёўскай духоўнай каталіцкай семінарыі ў Пецярбургу, дзе далучыўся да беларускага нацыянальнага руху. Пасвечаны ў святары ў 1916 годзе. Быў прызначаны вікарыем у Бабруйскі касцёл. Пазней служыў у рымска-каталіцкай парафіі ў Іркуцку.
Арыштаваны ЧК у 1920 годзе. Знаходзіўся ў групе закладнікаў, якая па дамоўленасці паміж польскім і савецкім урадамі рыхтавалася да выезду ў Польшчу. З 1922 года ў Мінску, святар у касцёле Святога Сымона і Святой Алены. Потым служыў у парафіях м. Койданава, Заслаўя, Воўчкавіч. У 1926 годзе на з’ездзе каталіцкіх святароў колішняй Мінскай губерні выступіў з прапановай утварэння каталіцкай дыяцэзіі на чале з беларускім біскупам, падпарадкаваным непасрэдна Ватыкану, а не польскай іерархіі. З 1929 года пробашч Мінскага кафедральнага касцёла. Арыштаваны ДПУ БССР 3 жніўня 1933 года (паводле іншых крыніц 26 чэрвеня 1933 года) у Мінску па адрасе: вул. Даўгабродская, д. 28, кв. 2. Асуджаны 24 лютага 1934 года (разам з рымска-каталіцкімі святарамі Адольфам Кржавіцкім, Мечыславам Сабачынскім і інш.) асобай нарадай АДПУ як «член ПАВ» і «за шпіянаж на карысць Польшчы» да 10 гадоў ППК. З сакавіка 1934 года знаходзіўся ў Дзмітраўскім лагеры АДПУ Маскоўскай вобласці, потым этапаваны ў Беламорска-Балтыйскі лагер АДПУ Карэльскай АССР. Рэабілітаваны 30 кастрычніка 1956 года трыбуналам БВА. Справа П. і іншых № 9939-с захоў­ваецца ў архіве КДБ Беларусі.
Белагруда
Белагру́да — вёска ў Тарноўскім сельсавеце Лідскага раёна. Знаходзіцца на рацэ Дзітва, за 17 км на паўднёвы захад ад Ліды, 2 км ад чыгуначнага прыпынку Белагруда. Побач з вёскай размяшчаецца зона адпачынку.
Гістарычны нарыс
Праўдападобна, што людзі жылі ў гэтай мясцовасці з глыбокай старажытнасці: на поўнач ад вёскі, за сучаснымі могілкамі знойдзены рэшткі стаянкі каменнага веку. Гістарычныя крыніцы падаюць інфармацыю пра радовішча вапняку каля вёскі Белагруда, ад якога і сама старажытная назва вёскі Белы Груд.
Пад сучаснай назвай паселішча вядома з XVI ст., як прыватнае ўладанне ў складзе Лідскага павета ВКЛ. У 1-й палове XV ст. гэтыя землі належалі Кезгайлам Завішам гербу «Лебедзь». Першым вядомым прадстаўніком роду быў Андрэй Гульгіновіч, князскі кухмістр, якому каля 1442 Казімір Ягайлавіч пацвердзіў спадчыну ў Лідскай воласці, а таксама падараваў 5 душ у Ольжаве над Дзітвою. Пад канец XV в. маёмасць належала каралеўскаму двараніну Міклашу Завішу. Каля 1500 яна была падзелена паміж яго братамі: частку зямель на левым беразе Дзітвы атрымаў віленскі цівун Андрэй Завіша, а на правым беразе — Ежы Завіша. Такі ўклад існаваў прыкладна да 1560, калі частку Белагруды, а таксама недалёкія Вашкевічы купіў у Завішаў Андрэй Вішнявецкі, каб праз 20 год прадаць Яраславу Мікалаевічу Ваўчку. Пад канец XVI ст. маёнтак ізноў аб'яднаў унук Андрэя — падкаморны лідскі, а пазей кашталян і ваявода віцебскі Ян Янавіч Завіша. Яго нашчадкам быў сын Мікалай, кашталян віцебскі.
Белагрудская парафія была створана ў 1609, калі яна была выдзелена з часткі парафій лідскай i ваверскай. Вядома, што Ян Завіша 15.1.1609 зрабіў дарункі касцёлу св. Яна Хрысціцеля, каторы быў збудаваны незадоўга да гэтых падзей.
У канцы XVII ст. маёнтак перайшоў ва ўласнасць братавай Яна Завішы — Ганны, якая ў 1690 выйшла за Пятра Станіслава Тарноўскага, а напярэдадні 1702 за кашталяна смаленскага Крыштафа Неміровіча Шчыта. У гэты перыяд на Лідчыне з'явіліся вёскі Тарноўшчына i Шчытнікі.
Другі касцёл, які таксама насіў імя св. Яна Хрысціцеля, быў збудаваны ў 1703 коштам старасты лідскага Уладзіслава Шэмета. Пачынаючы з 1783 гэты касцёл узгадваецца ў крыніцах з іменем св. Міхаіла Арханёла.
У сяр. XVIII ст. Тарноўшчыну з Белагрудай атрымалі Радзівілы — у выніку шлюбу Барбары Кезгайлаўны Завішы з Мікалаем Фаўстынам Радзівілам, мечнікам літоўскім і ваяводам навагрудскім. Наступнымі спадчыннікамі былі падкаморны літоўскі Станіслаў Радзівіл (1722—1787) і яго сын Мікалай (1751—1811). У сяр. XVIII ст. Караліна Радзівіл з Пацеяў (жонка Станіслава Радзівіла) заснавала ў Белагрудзе шпіталь-прытулак.
Пад канец XVIII ст. на землях Радзівілаў на поўдзень ад Белагруды існавалі капальні вапны, адкуль выкапні вазілі для абпальвання ў печах ва ўрочышча Арлянка над Дзітвою. Праз раку быў перакінуты мост з парэнчамі. Гасцінец вёў з поўдня, ад Арлянкі, на Мыто. У Белагрудзе дзейнічалі касцёл, шпіталь, карчма. У парафіяльнай школе, што існавала тут доўгі час, у 1777 быў 21 вучань, а ў 1782 — 4.
Мікалай Станіслававіч Радзівіл у 1808 пакінуў Тарноўшчыну з Белагрудай Тадэвушу Анджэйковічу, які ў 1824 выкупіў маёнтак. Яго сын Юлій прадаў Тарноўшчыну Канстанціну Кашыцу (1828—1881), апошні за ўдзел у лютаўскім паўстанні 1861 быў сасланы ў Сібір, а ў 1866 вымушаны прадаць маёнтак. У 1864 ліквідавана парафіяльная школа.
З таго часу Тарноўшчына з фальваркам Белагруда належала палкоўніку Дзмітрыю Маўрасу (пам. 1896), а пасля яго сыну Мікалаю (пам. 1919). У 1921 маёмасць перайшла ва ўласнасць Польскай дзяржавы.
У 1921-39 гг. фальварак у складзе Тарноўскай гміны Лідскага павета Навагрудскага ваяводства Польшчы. Паводле перапісу насельніцтва 1921 налічвала 10 жылых пабудоў, 69 жыхароў. Побач з фальваркам знаходзілася асада Белагруда, 4 жылыя пабудовы, 31 жыхар. Да 1926 года шмат асаднікаў мела тут зямельныя надзелы, і ў гэтай сувязі побач пачаў дзейнічаць чыгуначны прыпынак.
З 1954 па 1974 Белагруда — цэнтр Белагрудскага сельсавета. У 1970 у вёсцы было 18 двароў, 77 жыхароў.
У 1996 г. у Белагрудзе налічвалася 36 падвор'яў, 80 жыхароў.
Слонім
Сло́нім  — горад у Гродзенскай вобласці Беларусі, адміністрацыйны цэнтр Слонімскага раёна, на рацэ Шчары пры ўпадзенні ў яе Ісы. За 148 км на паўднёвы ўсход ад Гродна; чыгуначная станцыя на лініі Баранавічы — Ваўкавыск. Аўтамабільнымі дарогамі звязаны з Баранавічамі, Івацэвічамі, Ружанамі, Зэльвай, Дзятлавам. Насельніцтва 49 441 чалавек (2018).
Гісторыя
Летапісныя назвы Услонім, Васлонім, магчыма, паходзілі ад слова «услон» — заслон, у значэнні перадавога ўмацавання на важным кірунку.
Паводле археалагічных даследаванняў, на месцы сучаснага горада ёсць два гарадзішчы XI ст. на абодвух берагах Шчары, магчыма, яны і былі тымі ўмацаваннямі ад якіх узнікла назва паселішча.
Час узнікнення Слоніма пэўна невядомы. Быццам паводле польскага гісторыка XV ст. Яна Длугаша, у 1040 годзе кіеўскі князь Яраслаў Уладзіміравіч «сустрэўся на палях слонімскіх з літоўцамі, перамог іх так, што затым, калі ён праехаў Літву да самага Нёмана, прымусіў яе на пэўны час падпарадкавацца», таму, на думку некаторых аўтараў, калі былі «палі слонімскія», мусіў быць і сам Слонім. Такім чынам, у некаторых гістарычных даведках пра Слонім з’явіўся 1040 год, як час заснавання горада па першай згадцы ў крыніцах. Такую дату дае ў «Апісанні горада Слоніма» (1891) М. Мілакоўскага, «Нарыс гісторыі горада Гродна» (1934) Годэля Гольдберга , таксама і слонімскі гісторык-краязнавец Сяргей Чыгрын. Аднак яшчэ Васіль Супрун не знайшоў у перавыданнях Яна Длугаша згадак пра «слонімскія палі». Шэраг даследчыкаў, у тым ліку Васіль Герасімчык, Сяргей Ёрш, лічаць спасылку на Длугаша гістарыяграфічнай памылкай, узніклай у ХІХ ст. Паводле Сяргея Ярша, паход «''1040 года Яраслава Мудрага ў наш рэгіён быў. Але няма ніякіх вартых даверу пісьмовых сведчанняў, што ў той час ужо існаваў Слонім. 1040 год, як і 1044-ы, і 1036-ы, на жаль, нельга лічыць за першую згадку нашага горада''».
Умацаваным цэнтрам Слоніма быў Верхні замак на левым беразе Шчары. У 1340 годзе Слонім ва ўладанні Манівіда (старэйшага сына Гедзіміна), у 1345 годзе горад адыйшоў да троцкага князя Кейстута Гедзімінавіча. У 1382 годзе — уласнасць Вітаўта. «''У 1388 г. вялікі князь літоўскі Вітаўт, які хацеў развіць заняпалыя гаспадарча літоўскія гарады і павялічыць іх насельніцтва, даў яўрэям прывілей жыць у літоўскіх гарадах і займацца там гандлем і рамёствамі. Яўрэі пачынаюць тады сяліцца ў літоўскіх гарадах, у тым ліку і ў Слоніме. Напачатку XV стагоддзя ў Слоніме паяўляецца невялікае яўрэйскае паселішча, якое з цягам стагоддзяў павялічваецца і шмат у чым прычыняецца развіццю горада''».
Слонімская харугва ўдзельнічала ў Грунвальдскай бітве 1410 года. Пазней вялікі князь Вітаўт пасяліў каля Слоніма татараў, з таго часу у горадзе з’явілася асобнае татарскае паселішча, пазней вядомае як Татарская вуліца (цяпер вуліца Кірава).
З 1413 года Слонімскае княства было ператворана ў Слонімскі павет і ўвайшло ў Троцкае ваяводства ВКЛ. У 1483 годзе вялікакняжацкім намеснікам быў літоўскі падскарбі Солтан Аляксандравіч, у 1492 годзе намеснікам назначаны літоўскі падскарбі Ян Літавор Храптовіч.
У 1490 годзе Казімір Ягелончык будуе ў горадзе першы касцёл (потым на яго месцы збудаваны мураваны касцёл Св. Андрэя (1775).
З 1500 года Слонім — цэнтр Слонімскага павета Навагрудскага ваяводства. У 1506 годзе быў горад разбураны крымскімі татарамі на чале з Менглі-Гірэем, стары замак больш не аднаўляўся. З 1508 года — цэнтр Слонімскага староства. Слонімскім намеснікам быў назначаны Васіль Глінскі па мянушцы Сляпы. У 1520 годзе, пры намесніку Яну Мікалаевічу Радзівілу, на левым беразе Шчары пабудаваны новы «Верхні замак'', які хоць і нагадваў традыцыйнае абарончае ўмацаванне, больш прыстасоўваўся пад адміністрацыйны цэнтр. З пераносам замка на левабярэжжа канчаткова перамясціўся і цэнтр горада. Ранейшы ж цэнтр паступова траціў сваё значэнне, і правабярэжжа горада атрымала назву Замосця (з XVI стагоддзя)»''. У 1529 годзе была пабудавана драўляная Пятніцкая царква.
У 1531 годзе вялікі князь Жыгімонт Стары даў Слоніму гарадское самакіраванне па магдэбургскім праве, пацверджанае ў 1591 годзе Жыгімонтам Вазам (скасавана ў 1776 годзе). Горад меў свой герб з 1591 года: у сінім полі барочнага шчыта залаты леў трымае ў лапе сярэбраны герб «Ліс» (родавы герб Сапегаў). З мая 1558 года паводле граматы вялікага князя Жыгімонта ІІ Аўгуста праводзіліся два кірмашы штогод, развіваецца рамяство. У першай палове XVI стагоддзя ў Слоніме было 22 рамесныя спецыяльнасці: бляхары, ігольнікі, гваздзільшчыкі, замочнікі, залатых і сярэбраных спраў майстры і інш. Узніклі цэхавыя рамёствы. З 1556 года пачалі дзейнічаць гарадскі і земскі суды, збіраліся павятовыя сеймікі.
Абарончыя збудаванні — слонімскія замкі — размяшчаліся на левым беразе ракі Шчара. Верхні замак быў умацаваным цэнтрам сярэднявяковага горада, знаходзіўся на ўзвышшы. Побач з Верхнім размяшчаўся Ніжні замак, які быў абкружаны земляным валам і вадзяным ровам. Слонім не меў уласна гарадскіх умацаванняў. З паўднёвага захаду горад акружалі высокія ўзвышшы, што панавалі над ваколіцай. На сутыку гандлёвых шляхоў была размешчана сістэма ўмацаванняў з цэркваў і кляштараў, якая запірала ўезды і выезды з горада. На тэрыторыі замка размяшчаліся каралеўская адміністрацыя, сядзібы феадалаў, заезны дом, канюшні, праваслаўныя і каталіцкія храмы.
З 1560 года Слонім становіцца ўласнасцю маршалка Рыгора Валовіча, з 1586 года — канцлера літоўскага Льва Сапегі. «''Новы староста спрыяў уздыму культуры і прамысловасці горада, яго палітычнай значнасці. Побач з замкам, на беразе Шчары, Сапега ўзвёў мураваны палац, названы пазней яго імём. Там па хадайніцтву старосты са студзеня 1597 года праходзілі генеральныя сеймікі ВКЛ… Праводзіліся тыя сеймікі ў Слоніме аж да 1685 года. Тут адбываліся і сеймікі павятовыя, дзе выбірался паслы на сеймікі генеральныя.''
''У гэты час пры замку існавалі неблагая бібліятэка і архіў. Парупіўся Сапега і аб дабраўпарадкаванні прымакаўшых да замка вуліц, аб прывядзенні ў належны стан мастоў і дарог. Пры яго гаспадаранні былі насыпаны новыя грэблі і дамбы. У 1595 годзе ён аднавіў знішчаны крымскімі татарамі ў 1506 годзе адзіны каталіцкі касцёл на Замосці. Пісьмовыя крыніцы згадваюць аб вялікай колькасці існаваўшых тады ў Слоніме праваслаўных цэркваў. Па волі старосты і частковы за яго кошт былі ўзведзены і шыкоўныя заезныя дамы… Не без захадаў і клопату Сапегі з 1605 года Слонім атрымаў права „склада“, што абавязвала купцоў, якія везлі праз горад тавары, спыняцца і гандляваць імі. У тым жа 1605 годзе Леў Сапега заснаваў тут першы ткацкі цэх''».
У 1613 годзе ў горадзе адбылося некалькі вялікіх пажараў, якія нанеслі яму значныя страты. У 1630 годзе быў заснаваны кляштар бернардзінцаў. У 1633 годзе старостай стаў падканцлер літоўскі Казімір Леў Сапега (сын Льва Сапегі). У 1639 годзе на левым беразе ракі Шчара каралеўскі сакратар А. Радван заклаў фундамент мураванага касцёла бернардзінцаў Святой Тройцы. У 1635 годзе Я. С. Сапега заснаваў кляштар канонікаў латэранскіх. Кляштарны комплекс знаходзіўся на краі Рыначнай плошчы. У 1640-я гады ў Слоніме існаваў кляштар бернардзінак, заснаваны К. Юдзіцкай-Салятыцкай. У 1642 годзе ў стылі барока была пабудавана сінагога. З 1645 года існаваў драўляны касцёл Беззаганнага Зачацця Дзевы Марыі, які згарэў у 1656 годзе. У 1670—1696 гадах быў пабудаваны мураваны касцёл пад ранейшай назвай.
У выніку вайны Расіі з Рэччу Паспалітай (1654—1667) горад быў спустошаны. Паводле тагачаснай габрэйскай хронікі «Tit Hajawen» казацкае войска выразала ў Слоніме некалькі соцень яўрэйскіх сем’яў. Заняпад горадаў дайшоў да такой ступені, што ў 1678 годзе Гарадзенскі сейм вырашыў вызваліць горад ад усіх падаткаў на карысць каралеўскай казны.
У 1709—1725 гадах тут дзейнічала місія Навагрудскага езуіцкага калегіума, у 1725—1773 гадах — Езуіцкая рэзідэнцыя (Слонім). Пры рэзідэнцыі быў канвікт (інтэрнат) для дзяцей збяднелай шляхты. У 1745 годзе з цэглы была пабудавана капліца святога Дамініка. У сярэдзіне XVIII стагоддзі ў цэнтры Слоніма была ўзведзена ратуша.
Новы ўздым Слоніма звязаны з дзейнасцю Слонімскага старасты Міхала Казіміра Агінскага. У 2-ой палове XVIII стагоддзя ён заснаваў тут рэзідэнцыю, адкрыў друкарню, стварыў капэлу, тэатральную трупу, пры якой працавалі балетная і музычная школы. Слонімская музычная школа існавала ў 1770—1780-я гады пры тэатры Агінскага. У школе навучаліся хлопчыкі і дзяўчынкі, у т.л. прыгонныя, з мэтай падрыхтоўкі спевакоў і музыкантаў для тэатра і капэлы Агінскага. З 1777 года існаваў невялікі балетны ансамбль (8 чалавек), падрыхтаваны балетмайстрам Ноакам. У 1781 годзе пад яго кіраўніцтвам укамплектавана Слонімская балетная школа (у 1785 годзе — 18 вучняў, пасля 1790 яшчэ больш). Спачатку сярод вучняў пераважалі дзеці прыдворных музыкантаў, пазней — прыгонных сялян.
Сучаснікі звалі Слонім «Палескімі Афінамі». Былі пабудаваныя прадпрыемствы па вытворчасці шаўковых тканін, дываноў і шэраг іншых, прыстань для рачных судоў. У канцы XVIII стагоддзя кампаноўку гораду вызначала Замкавая плошча (пляц Льва Сапегі) з радыяльна адыходнымі трактамі на Мінск, Вільню (Моўчадскі тракт) і Гродна. З XV стагоддзя Замкавы тракт, потым Дзярэчынскі тракт, злучаў з гарадскім цэнтрам праз масты на Шчары левабярэжную частку гораду і прыгарадную вёску Панасоўку. Пад 1796 годам у горадзе ўжо існавалі і былі занесеныя ў гарадскі план будынкі палацавага комплексу М. Агінскага.
З 1795 года Слонім знаходзіцца ў складзе Расійскай імперыі і з’яўляецца цэнтрам губерні. У 1801 годзе як цэнтр павета ўвайшоў у Гродзенскую губерню.
У 1799 годзе ўрад Расійскай імперыі аднавіў пабудову Агінскага канала, на якім у 1804 годзе было адкрыта суднаходства. Узрасла прамысловая і гандлёвая роля горада. У 1806 годзе Войцех Пуслоўскі заснаваў папяровую фабрыку «Альбярцін».
У чэрвені 1812 года Слонім быў акупіраваны французскімі войскамі. Пры адступленіні французскіх войскаў адбыўся Слонімскі бой, калі рускі атрад на чале з генералам Е. І. Чапліцам разбіў французскі полк гвардзейскіх уланаў Яна Канопкі і заняў горад.
У 1843—1855 гадах у Слоніме дзейнічала медзеапрацоўчая фабрыка.
У 1886 годзе праз горад прайшла чыгунка Баранавічы — Беласток. Пры будаўніцтве чыгункі былі цалкам зрэзаныя замкавае ўзвышша на правым беразе Шчары і суседні яўрэйскі могільнік — найстарэйшы ў горадзе. У 1896—1946 гадах дзейнічаў Слонімскі лесапільны завод. У 1890—1914 гадах дзейнічала фабрыка хустак (з 1913 — фабрыка коўдраў).
Падчас Першай сусветнай вайны акупаваны нямецкімі войскамі (1915), разбураны. У 1919—1920 гадах заняты польскімі войскамі. З 1921 года Слонім у складзе Польскай Рэспублікі, цэнтр павета. З 1939 года ў складзе БССР. У гэтым жа годзе пачала працаваць арцель «Чырвоная зара», на базе якой у 1960 годзе заснавана Слонімская фабрыка мастацкіх вырабаў. З 1940 года Слонім — цэнтр раёна Баранавіцкай вобласці.
У гады Вялікай Айчыннай вайны акупанты знішчылі ў горадзе і раёне 42 тыс. чалавек. У лістападзе 1942 — ліпені 1944 гадоў у Слоніме дзейнічала Слонімская раённая антыфашысцкая арганізацыя.
У 1954 годзе Слонім як цэнтр раёна ўключаны ў склад Гродзенскай вобласці.
Эканоміка
У горадзе больш 20 прадпрыемстваў машынабудавання і металаапрацоўкі, мэблевай, цэлюлозна-папяровай, харчовы, лёгкай і інш. галін прамысловасці. Цэнтр турызму. Гасцініца «Шчара». Санаторый-прафілакторый «Сонечны». Горад уключаны ў турыстычна-экскурсійныя маршруты «Каменны летапіс Панёмання», «На радзіму Тадэвуша Касцюшка», «Архіпелаг Сапегаў», «Сядзібы, палацы, замкі», «Архітэктурныя помнікі Слоніма».
У 1813—1905 гадах у горадзе працавала Альбярцінская суконная памешчыцкая фабрыка.
Культура
Горад — старажытны цэнтр мастацкага ткацтва.
Адукацыя
У горадзе працуюць 10 сярэдніх школ, гімназія, ліцэй. Слонімскі дзяржаўны прафесійна-тэхнічны каледж сельскагаспадарчай вытворчасці, Слонімскі дзяржаўны медыцынскі каледж, Слонімскі дзяржаўны політэхнічны прафесійны ліцэй.
Галынка (Пачапаўскі сельсавет)
Галы́нка (, Голынка) — вёска ў Баранавіцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Пачапаўскага сельсавета. Размешчаны за 28 км на паўднёвы захад ад Баранавіч, за 239 км ад г. Брэста, за 6 км ад чыгуначнай станцыі Міцкевічы на лініі Баранавічы—Ліда.
Гісторыя
Вёска Галынка (Holynia) ёсць у спіску вёсак прыходу ўніяцкай царквы Пачапава за 1680 год.
У сярэдзіне 19 стагоддзя вёска ўваходзіла ў склад маёнтка Бурдыкоўшчына, праваслаўны прыход Пачапава.
Паводле перапісу 1959 года існавалі 2 вёскі — Вялікая Галынка і Малая Галынка, якія разам налічвалі 259 жыхароў. Пазней яны зліліся ў адну вёску Галынка.
Рабінзоны Манцінсаары
Сюжэт
Востраў у цэнтры вялікага возера, дзе сярод кінутых вайскоўцамі ўмацаванняў, забытых могілак, пустых школ і хат жывуць два апошніх жыхара некалі люднага паселішча — Клюня і Маці. Яны ўжо не маладыя, але замест таго каб трымацца разам, жывуць ва ўзаемнай варожасці, хоць яны грамадзяне краін былога Савецкага Саюза, адзін з іх беларус, а другі — фін. Да Другой сусветнай вайны востраў на Ладажскім возеры належаў Фінляндыі. Фіны жылі тут заўсёды, любілі сваю прыроду, лясы. Гэтая любоў збліжае двух людзей. Адзін з іх, былы ляснік, трапіў у пастку, нібыта пастаўленую суседам. З гэтага і пайшла няпрыязь. Маці не лічыць сябе браканьерам. У яго тыпова фінскі характар: ён ціхі і спакойны, людзей да сабе не дапускае. Беларус Клюня зусім іншы: вясёлы, артыстычны, з адкрытай душой. На востраве ён стварыў свой уласны свет, уласную краіну. Ён і распавядае гісторыю двух народаў і гэтага вострава…
Кацярына Паўлаўна Мандэр
Кацярына Паўлаўна Ма́ндэр (  — ) — беларускі геолаг, кандыдат геолага-мінералагічных навук (1972).
Біяграфія
Нарадзілася у гарадскім пасёлку Касцянтыніўка (Краснакуцкі раён, Харкаўская вобласць Украіны). У 1955 годзе скончыла Кіеўскі ўніверсітэт. З 1955 года на пасадах геолага, начальніка геалагічнай партыі ў Белгалоўгеалогіі. З 1960 года інжынер, старэйшы навуковы супрацоўнік ў Інстытуце геахіміі і геафізікі Акадэміі навук БССР.
Навуковая дзейнасць
Займалася пытаннямі геалогіі чацвярцічнага перыяду, палеагеаграфіі, палеагеамарфалогіі тэрыторыі БССР. Прымала ўдзел у стварэнні стратыграфічнай схемы антрапагеннага перыяду, палеагеаграфічных карт па Беларусі.
Сярод апублікаванага:
Грыгорый XIII
Грыгорый XIII (Gregorius PP. XIII; свецкае імя: Уга Банкампаньі, Ugo Boncompagni; 7 студзеня 1502 — 10 красавіка 1585) — Папа Рымскі з 13 мая 1572 па 10 красавіка 1585 года.
Біяграфія
Натхніцель контррэфармацыі ў еўрапейскіх дзяржавах. Падтрымліваў французскіх католікаў у іх барацьбе з гугенотамі, садзейнічаў узмацненню езуітаў. Імкнуўся пашырыць каталіцызм у Расіі, Японіі, Кітаі. Грыгорый XIII правёў рэформу календара (1582), ад яго імя назва стылю — грыгарыянскі.
Gazeta Grodzieńska
Gazeta Grodzieńska (Гродзенская газета) — перыядычнае выданне ў Рэчы Паспалітай, першае на тэрыторыі сучаснай Беларусі.
Гісторыя
У другой палове XVIII стагоддзя ў Рэчы Паспалітай з’явіліся першыя перыядычныя выданні. Гродна стала трэцім горадам Рэчы Паспалітай (пасля Варшавы і Вільні) і першым правінцыяльным цэнтрам, у якім быў свой друкаваны орган. Гэта была «Gazeta Grodzienska» на польскай мове. Яе з’яўленне сведчыць аб імкненні прадстаўнікоў мясцовага Асветніцтва (А. Тызенгаўз) узняць разумовы узровень шляхты, уздзейнічаць на яе у радыкальным напрамку.
Апошні захаваны нумар газеты датуецца 28 снежня 1780 года, але перастала яна выходзіць у 1783 годзе. «Газета Гродзенская» па тыпу выдання была адной з першых афіцыйных мясцовых газет, намнога апярэдзіўшы «Губернские ведомости».
Апісанне
Выдавалася з мая 1776 да 1783 (?) ў Гродне на польскай мове на двух старонках фарматам 15 на 20 см (у некаторых выпадках, напрыклад, у час падарожжа Кацярыны II па Беларусі ў 1780 годзе, аб'ём павялічваўся ўдвая). Друкавалася ў Гродзенскай друкарні. «Газета Гродзенская», як і ўсе выданні таго часу, была невялікай, падобнай на лістоўку, друкавалася малым тыражом (да 300 экз.) і выходзіла адзін раз на тыдзень па чацвяргах.
У перадавых артыкулах абмяркоўваліся надзённыя грамадска-палітычныя праблемы, што на той час было рэдкай з’явай. Яе рэдактар і выдавец А. Сабалеўскі надаваў вялікае значэнне важнасці распаўсюджання інфармацыі, меў вопыт гэтай працы і таму імкнуўся ператварыць сваю газету ў грамадска-палітычнае выданне. «Газета Гродзенская» друкавала як мясцовую інфармацыю — беларускую, польскую, расійскую — так і замежную.
Выданне пісала, у прыватнасці, аб прыгнёце на захопленых Прусіяй польскіх землях, рабоце сойму, выбарах дэпутатаў. Выходзілі матэрыялы аб міжнародных падзеях, напрыклад, аб вайне за незалежнасць у Паўночнай Амерыцы, канфліктах паміж Аўстрыяй і Прусіяй, аб наведванні расійскай імператрыцай Кацярынай ІІ Полацка. Газета публікавала інфармацыю пра падзеі ў Гродне (канцэрт і ілюмінацыя ў студзені 1779, публічныя экзамены ў школе ў 1780). Змяшчаліся аб’явы (аб выданых кнігах, збеглых прыгонных, продажы і арэндзе маёмасці і інш.).
Цікава, што ідэйна-палітычны змест выдання вельмі хутка наблізіўся да крытычных ацэнак палітыкі Польшчы і Расіі ў адносінах да Беларусі. Сваёй смеласцю і весткамі, незгоднымі з палітыкай двара, газета неаднаразова выклікала незадавальненне польскага караля, які разлічваў, што «Газета Гродзенская» будзе прапагандыстам польскай палітыкі. У перадавых артыкулах крытычна абмяркоўваліся надзейныя грамадска-палітычныя праблемы (напрыклад, аб прыгнёце на захопленых Прусіяй польскіх землях), што для таго часу было з’явай унікальнай. Па патрабаванні караля польскага і вялікага князя літоўскага Станіслава Аўгуста Панятоўскага ў Гродне была ўведзена пасада газетнага цэнзара, пад ціскам якога рэдакцыйныя артыкулы часам замяняліся паведамленнямі з іншых выданняў. Цэнзарам газеты быў Францішак Сухадолец. Але, як відаць з тлумачэння Тызенгаўза, цэнзар не заўсёды меў час чытаць выданне. Напрыклад, у сакавіку 1777 года польскі кароль папракаў Тызенгаўза за артыкул аб езуітах.
Апошні выяўлены нумар газеты ад 28 сакавіка 1780.
Першы Усебеларускі з’езд
Пе́ршы Усебелару́скі з’езд, або Пе́ршы Усебелару́скі кангрэ́с — прадстаўнічы сход беларускага народа.
Быў скліканы Вялікай Беларускай Радай. Пачаўся з 18 снежня (5 снежня ст.ст.) 1917 года ў Мінску. З'езд сабраў шмат беларускіх палітычных дзеячаў (пераважна — сацыялістычнай арыентацыі) ад усіх населеных беларусамі губерняў.
Падрыхтоўка склікання
Думка пра скліканне агульнакраёвага сходу цыркулявала ў мясцовых арганізацыях самай рознай палітычнай накіраванасці яшчэ з вясны 1917 года. На дэмакратычнай нарадзе, якая адбылася ў Маскве ў верасні 1917 года, беларускія прадстаўнікі афіцыйна заявілі аб намеры склікаць свой Беларускі ўстаноўчы сход. Аб гэтым гаварылася таксама на другой сесіі Цэнтральнай рады беларускіх арганізацый (ЦРБА) 17 кастрычніка, што ўскосна пацвярджаецца пісьмом І. Варонкі да членаў Вялікай беларускай рады (ВБР) Я. Дылы, С. Рак-Міхайлоўскага, А. Прушынскага, І. Дварчаніна, Я. Мамонькі і іншых ад 26 лістапада 1917 года.
У першай палове лістапада (дакладная дата невядома) была выдадзена адозва «Да ўсяго народа беларускага» выканкомаў Вялікай беларускай рады, Цэнтральнай беларускай вайсковай рады, а таксама Беларускага выканкома Заходняга фронту. Адозва завяршалася заклікам прысылаць 5 снежня 1917 года дэлегатаў у Мінск на Усебеларускі з'езд.
Ход з’езда
Да 27 (14) снежня было зарэгістравана каля 1800 дэлегатаў (пераважна настаўнікі, ваенныя, чыноўнікі). Колькасць удзельнікаў не была пастаяннай. На І Усебеларускім з'ездзе прысутнічала 1872 дэлегаты, з якіх 1167 з правам рашаючага голаса. На з'ездзе не былі прадстаўлены ўсе слаі беларускага насельніцтва — цалкам адсутнічалі прадстаўнікі ад буржуазіі (сярэдніх і буйных маянткоўцаў, сярэдніх і буйных акцыянераў, прадпрымальнікаў-прамыслоўцаў і фінансістаў (банкіраў)). З грамадскіх і палітычных груповак на з'езде выявіліся наступныя: зямляцтвы (беспартыйныя) — магілёўскае, мінскае, віцебскае, смаленскае, віленскае, гродзенскае (г.зн. ад усіх беларускіх губерняў); фракцыі сацыялістычных партый: эсэраў правых і левых, сацыял-дэмакратаў (бальшавікоў, меншавікоў і інтэрнацыялістаў), Беларускай Сацыялістычнай Грамады і анархістаў; прадстаўнікі дзяржаўных і грамадскіх арганізацый, такіх як земства, гарадскія самакіраванні, зямельныя камітэты, прафсаюзы, настаўніцкія аб'яднанні, ваенныя беларускія рады, бежанскія камітэты. Запрашаліся таксама і прадстаўнікі розных Саветаў. Па саслоўнай прыкмеце з'езд быў пераважна сялянскім, а па эканамічным поглядам — сацыялістычным.
З'езд быў дастаткова палярызаваны. Пад час яго разгарнулася вострая барацьба паміж «радаўцамі» (прыхільнікамі Вялікай Беларускай рады і Цэнтральнай Беларускай вайсковай рады ў Мінску). Радаўцы былі гатовы да адносна рашучых крокаў па стварэнні беларускай дзяржаўнасці, пад той час як «абласнікі» (прыхільнікі Беларускага абласнога камітэта ў Петраградзе), арыентаванай толькі на цесную палітычную сувязь Беларусі з Расіяй. Гэтыя погляды выявіліся ў поглядах удзельнікаў з'езда на беларускую мову. Адзін з яго дэлегатаў пазней узгадваў такі момант: «''Прыпамінаю сабе адзін факт з Усебеларускага з'езду. Калі нейкі дэлегат пачаў гаварыць прамову чыста па-беларуску, то выступіў з задніх радоў адзін маскальскага духу чалавек і, дражнячы беларускую гаворку, пачаў пытацца ў таго дэлегата, што значаць такія словы, як працаваць, жыта і г.д. Дык ці паверыце, усе дэлегаты, колькі іх было, асабліва ваенныя, так азверыліся на таго маскаля, што зала аж загудзела ад гоману.''
— Скуль ты прыехаў, — крычалі адны, — што не знаеш нашай мовы?
— Вон яго, — крычалі трэція.»
З'езд абвясціў права беларускага народа на самавызначэнне і прыняцце дэмакратычнай формы ўраду. Падчас паседжання назіралася розніца ў палітычных поглядах паміж дэлегатамі ад БСГ і т.зв. «абласнікамі», якія прадстаўлялі галоўным чынам рэгіёны Усходняй Беларусі. Была абрана Рада Кангрэсу, у склад якой увайшоў 71 прадстаўнік розных палітычных партый, а таксама Выканаўчы камітэт Рады Кангрэсу.
Пасля доўгіх дыскусій у ноч з 30 (17) па 31 (18) снежня 1917 года быў прыняты першы пункт агульнай рэзалюцыі: «Першы Усебеларускі З'езд пастанаўляе: неадкладна ўтварыць з свайго складу орган краёвай улады ў асобе Усебеларускага Савета сялянскіх, салдацкіх, рабочых дэпутатаў, які часова становіцца на чале кіравання краем». Усебеларускi з’езд нiколi патрабаванняў незалежнасцi Беларусі не агучваў. Дэлегаты з'езда прынялі рэзалюцыю, у якой прызнаюць савецкую ўладу ў Беларусі, а таксама рашэнне аб усталяванні ў Беларусі рэспубліканскага ладу, прызнавалі цэнтральны ўрад бальшавікоў у Маскве і не прызнавалі Аблвыкамзах як структуру франтавога паходжання.
Мясцовыя бальшавікі ў Мінску пільна сачылі за ўсім, што адбываецца на з'ездзе, да часу не перашкаджалі яму. Аднак як толькі дэлегаты пераадолелі разыходжанні і здолелі прыняць першы пункт рэзалюцыі і гэтым паставілі па-за законам мясцовую бальшавіцкую ўладу (але не цэнтральную бальшавіцкую ўладу), 17 снежня 1917 г. у Мінску будынак, у якім праходзіў кангрэс быў акружаны бальшавіцкімі атрадамі, а дэлегаты былі разагнаныя. З'езд разагналі мясцовыя бальшавікі Заходняга фронту, бо не жадалі дзяліцца ўладай з прадстаўнікамі беларускага народу. Такім чынам, з'езд зрабіў спробу ўсталяваць беларускую савецкую ўладу, абмінаючы бальшавіцкі Выканаўчы камітэт Заходняй вобласці і фронту (Аблвыкамзах).
Пасля разгону
Рэшткі абранай Усебеларускім з’ездам Рады сышлі ў глыбокае падполле. Прытулак ім далі чыгуначнікі, першае пасля разгону паседжанне Рады адбылося ўжо наступнай раніцай у чыгуначным дэпо Лібава-Роменскай чыгункі. Пасля вызвалення з-пад арышту сяброў Рады з’езду (бальшавікі пратрымалі іх у сябе толькі адну ноч) яны пачалі з’яўляцца на патаемных пасяджэньнях Рады, якая засядала часта ў розных месцах гораду. На адным з гэткіх пасяджэнняў быў выбраны Выканаўчы камітэт Рады з’езду з 17 чалавек на чале з журналістам Язэпам Варонкам. Пазней гэтыя структуры адыгралі важную ролю ў абвяшчэнні БНР.
Разгон Усебеларускага з’езду абмяркоўваўся на нямецка-бальшавіцкіх мірных перамовах у Брэсце ў студзені 1918. За беларусаў заступіўся і згадаў пра разгон нямецкі генэрал Макс Гофман. На што яго апанент Леў Троцкі заявіў, што Усебеларускі з’езд складаўся з буйных земляўласнікаў і спрабаваў скасаваць права працоўнага народу на зямлю, а таму быў разагнаны «беларускімі, украінскімі і велікарускімі войскамі».
Як паказаў гісторык В. Гігін, разгон з’езду быў самавольствам мясцовых бальшавікоў — А. Мяснікова, В. Кнорына і К. Ландэра — іх пазіцыю, рэзка раскрытыкавалі ў Петраградзе, запатрабавалі правесці новы з’езд. Натуральна, што крытыка гэтая зыходзіла з падачы тых беларускіх дзеячаў, якія самі былі ўдзельнікамі Усебеларускага з’езда. 31 студзеня 1918 г. паводле дэкрэта Уладзіміра Леніна ў Народным камісарыяце па нацыянальных справах, якім кіраваў Іосіф Сталін, стварылі ў Петраградзе Беларускі нацыянальны камісарыят, які адыграў выключную ролю ў стварэнні беларускай савецкай дзяржаўнасці.
Ацэнкі
Гісторык і палітык Ігар Марзалюк лічыць: «Легiтымным пераемнiкам i прадаўжальнiкам iдэй Усебеларускага з’езда быў Белнацкам. Ад пачатку 1918 года ў беларускiм руху iснавалi i сапернiчалi дзве плынi — „белнацкамаўцы“ i „бэнээраўцы“». Ігар Марзалюк таксама дадае: «Кожная з гэтых плыняў адмаўляла іншую, абвінавачваючы ў здрадзе беларускай справе і беларускаму народу. Аб’ектыўна ж — і тыя, і другія працавалі на карысць Беларусі, імкнуліся да стварэння беларускай дзяржаўнасці. Дарэчы, і тыя, і другія былі прадстаўнікамі розных партый сацыялістычнага кірунку».
Гісторык Сяргей Траццяк сцвярджае, што 1-ы Усебеларускі з’езд не прымаў рашэнне аб стварэнні незалежнай беларускай дзяржавы і што з’езд бежанцаў з Беларусі, які быў скліканы летам 1918 г. у Маскве па рашэнні Беларускага нацыянальнага камісарыята і беларускімі камуністычнымі секцыямі, быў па сутнасці быў працягам 1-га Усебеларускага з’езда: ён прыняў тыя рэзалюцыі, якія на 1-м з’ездзе прыняць не паспелі (аб вывадзе ўсіх замежных войскаў з тэрыторыі Беларусі, аб стварэнні беларускіх узброеных сіл, аб самавызначэнні Беларусі шляхам рэферэндуму, які меркавалася правесці пасля вываду іншаземных войскаў і інш.). Сяргей Траццяк дадае, што 30 снежня 1918 г. у Смаленску збіраецца 6-я паўночна-заходняя канферэнцыя расійскай кампартыі бальшавікоў, якая абвяшчае сябе 1-м з’ездам Камуністычнай партыі Беларусі і прымае рашэнне аб стварэнні Сацыялістычнай Савецкай Рэспублікі Беларусь (ССРБ), карані якой таксама там, у 1-м Усебеларускім з’ездзе.
У снежні 2017 года Прэзідэнт Беларусі Аляксандр Лукашэнка станоўча ацаніў ролю Усебеларускага з’езда ў гісторыі беларускай дзяржаўнасці:
Парламент Японіі
Парла́мент Япо́ніі (国会, こっかい, кака́й, «Дзяржаўная Рада»; The National Diet of Japan) — адзіны двухпалатны заканадаўчы орган Японіі. Вышэйшы орган дзяржаўнай улады ў краіне. Арганізацыя, структура, правы і абавязкі парламента вызначаюцца дзеючай Канстытуцыяй Японіі і Законам пра парламент 1947 года. Складаецца з Палаты прадстаўнікоў і Палаты саветнікаў. Заснаваны 3 мая 1947 года ў сувязі з уступленнем у сілу новай Канстытуцыі Японіі. Замяніў папярэдні найстарэйшы заканадаўчы орган у Азіі — Імператарскі парламент Японіі, заснаваны ў 1889 годзе. Пасяджэнні парламента праходзяць у Такійскім Будынку парламента Японіі.
Статус
Парламент Японіі — гэта орган дзяржаўнай улады, які прадстаўляе японскую нацыю і выконвае яе волю. Дзеючая Канстытуцыя Японіі прызнае яго «вышэйшым органам дзяржаўнай улады і адзіным заканадаўчым органам дзяржавы». Вышэйшы орган дзяржаўнай улады азначае, што парламент — гэта галоўны палітычны інстытут японскай дзяржавы, які дзейнічае непасрэдна ад імя ўсёй японскай нацыі, носьбіт дзяржаўнага суверэнітэту і мае статус, неабходны для рэалізацыі волі гэтай нацыі. Адзіны заканадаўчы орган дзяржавы азначае, што толькі парламент мае манаполію на прыняцце японскіх законаў, а іншыя дзяржаўныя органы не могуць узяць на сябе яго паўнамоцтвы. Выключэннем з гэтага правіла з’яўляецца права абедзвюх Палат парламента і Вярхоўнага суда Японіі самастойна ўсталёўваць правілы паводзін у сваіх установах.
Структура
Парламент Японіі — двухпалатны заканадаўчы орган. Складаецца з ніжняй Палаты прадстаўнікоў і верхняй Палаты саветнікаў. Двухпалатная сістэма была запазычана японцамі ў еўрапейскіх канстытуцыйных манархій XIX стагоддзя і ўвасаблялася ў Імператарскім парламенце Японіі з 1890 па 1947 год. Ён складаўся з ніжняй Палаты прадстаўнікоў і верхняй Палаты пэраў. Пасля паражэння Японіі ў Другой сусветнай вайне, амерыканская акупацыйная ўлада планавала ўвесці ў краіне аднапалатную сістэму, аднак японскі ўрад настаяў на захаванні традыцыйнай сістэмы.
Арганізацыйнымі адрозненнямі паміж дзвюма палатамі японскага парламента з’яўляюцца розніца ў колькасці дэпутатаў і тэрмінах іх паўнамоцтваў, розніца ва ўзроставым абмежаванні для кандыдатаў, а таксама адрозненні ў сістэме акруг. Галоўнае адрозненне палат — розніца ў паўнамоцтвах.
Палата прадстаўнікоў дзейнічае непасрэдна ад імя японскай нацыі і мае больш шырокія правы, чым Палата саветнікаў. У прыватнасці, яна першай абмяркоўвае і зацвярджае дзяржаўны бюджэт, прымае законы, ратыфікуе міжнародныя пагадненні, прызначае прэм’ер-міністра і можа выказваць недавер ураду.
Палата саветнікаў мае меншыя паўнамоцтвы, чым Палата прадстаўнікоў. Яе задача — правяраць і ўдакладняць рашэнні ніжняй палаты, зыходзячы з нацыянальных інтарэсаў.
Ульянаўка
Назву Улья́наўка маюць:
Парламент Японіі
Колькасць дэпутатаў
Колькасць дэпутатаў Палаты прадстаўнікоў складае 480 чалавек, тэрмін паўнамоцтваў якіх доўжыцца 4 гады. З 1947 па 1994 год яны абіраліся па мажарытарнай сістэме сярэдніх выбарчых акруг. З 1994 года была ўведзена змяшаная сістэма, пры якой 300 дэпутатаў абіраюцца па мажарытарнай сістэме малых выбарчых акруг, а 180 дэпутатаў — па партыйных спісах у адпаведнасці з прапарцыйнай выбарчай сістэмай.
Колькасць дэпутатаў Палаты саветнікаў складае 252 чалавекі, тэрмін паўнамоцтваў якіх доўжыцца 6 гадоў. На працягу 1947—1982 гадоў 100 дэпутатаў абіраліся ў адзінай агульнанацыянальнай выбарчай акрузе, а 152 дэпутаты — у прэфектурных акругах. У 1982 годзе выбары па агульнанацыянальнай акрузе былі замененыя выбарамі на прапарцыйнай аснове, у выніку чаго 96 дэпутатаў пачалі выбірацца па партыйных спісах у адпаведнасці з прапарцыйнай сістэмай, а 146 дэпутатаў — па выбарчых акругах мажарытарнай сістэмы. З-за падабенства метадаў выбараў абедзвюх палат пасля 1990-х гадоў Палата саветнікаў часам называлася «калькай» Палаты прадстаўнікоў.
Колькасць мажарытарных акруг і іх месцазнаходжанне залежаць ад колькасці і шчыльнасці насельніцтва. Яны вызначаюцца на падставе дадзеных нацыянальнага перапісу. У сувязі з дэмаграфічнымі зменамі рэфармаванне акруг праводзілася 5 разоў. Тым не менш колькасць дэпутатаў, якія могуць быць абраныя па акрузе, вар’іруецца ў залежнасці ад акругі, што дае падставы казаць аб нераўнамерным прадстаўленні ўсіх рэгіёнаў у парламенце.
Кіраўніцтва
Кожная палата мае ўласных кіруючых асоб — старшыню, намесніка старшыні , часовага старшыню , старшынь пастаянных камітэтаў і генеральнага сакратара.
Старшыня і яго намеснік абіраюцца з ліку дэпутатаў палат. Тэрмін іх паўнамоцтваў адпавядае дэпутацкаму тэрміну той ці іншай палаты. Старшыня падтрымлівае парадак у палаце, кіруе яе пасяджэннямі, кантралюе адміністрацыйную працу палаты і прадстаўляе палату ўнутры краіны і за яе межамі. У выпадку хваробы, смерці або адсутнасці старшыні яго абавязкі выконвае намеснік старшыні. Калі і старшыня, і яго намеснік адсутнічаюць, абіраецца часовы старшыня палаты, які выконвае абавязкі старшыні.
Старшыні пастаянных камісій абіраюцца з ліку членаў пастаянных камісій і кіруюць іх працай.
Генеральныя сакратары палат абіраюцца з ліку службовых асоб, якія не з’яўляюцца членамі парламента. Яны адказваюць за адміністрацыйную працу пад наглядам старшынь палат і падпісваюць афіцыйныя дакументы.
Камітэты
Абедзве палаты маюць два тыпы камітэтаў: пастаянныя і спецыяльныя. Колькасць пастаянных у кожнай з іх складае 17. Дэпутат павінен быць членам прынамсі адной пастаяннай камісіі. Колькасць спецыяльных камітэтаў не вызначана — яны ствараюцца часова па меры неабходнасці для разгляду пытанняў, якія не вырашаюцца пастаяннымі камісіямі. Месцы ў камітэтах размяркоўваюцца раўнамерна і прапарцыйна паміж членамі ўсіх парламенцкіх партый і груп.
Камітэты — гэта месца для абмеркавання законапраектаў, якія затым выносяцца на разгляд пленарнага пасяджэння палат. Такая сістэма абмеркавання дазваляе бесстаронне прааналізаваць і палепшыць законапраект. Камітэты адыгрываюць важную ролю ў прыняцці парламенцкіх рашэнняў, таму іх часам называюць «малымі заканадаўчымі органамі».
Кароткія звесткі
Парламенту належыць Нацыянальная парламенцкая бібліятэка Японіі, якая з’яўляецца дапаможным органам, незалежным ад любой з палат.
Акрамя таго, у парламенце існуюць Камітэт для разгляду спраў суддзяў і Суд для працэдуры імпічменту суддзяў. Яны фарміруюцца ў адпаведнасці з Канстытуцыяй з мэтай разгляду спраў у парадку імпічменту для тых суддзяў, супраць якіх была распачата справа аб вызваленні іх ад пасады.
Кожная з палат мае рэгулярныя, часовыя і спецыяльныя сустрэчы. Рашэнні прымаюцца большасцю галасоў дэпутатаў.
Адэльгейда Бургундская
Адэльгейда Бургундская (Adelaide, Adelheid; каля  —, кляштар Сельц, Эльзас) — каралева Італіі і імператрыца Свяшчэннай Рымскай імперыі, дачка Рудольфа II Бургундскага і Берты Швабскай, другая жонка Атона I Вялікага.
Біяграфія
Адэльгейда нарадзілася ў 931 годзе ў Бургундыі ў каралеўскай сям'і. Бургундскі кароль Рудольф II і яго жонка Берта Швабская выхоўвалі дачку ў строгім хрысціянскім духу. У 6-гадовым узросце, неўзабаве пасля смерці бацькі, яна была заручана з Лотарам II, сынам караля лангабардаў Гуга, жонкай якога стала маці Адэльгейды. З гэтага часу маці з дачкой жывуць у рэзідэнцыі караля лангабардаў у Павіі. Пасля раптоўнай смерці Лотара ад невядомай хваробы, для Адэльгейды, як пісаў стваральнік яе жыццяпісу Адзілон Клюнійскі, «наступілі дні цяжкіх выпрабаванняў».
У парушэнне ўсіх законаў, яна была захоплена ворагам Лотара, маркграфам Берангарам і кінута ў турму. Праз некаторы час яе разам з духаўніком і прыслужніцай змясцілі ў замак каля возера Гарда. Там, знаходзячыся ў поўнай ізаляцыі ад навакольнага свету, яна заставалася ў палоне амаль 4 месяцы. Быўшы глыбока рэлігійнай, Адэльгейда не губляла мужнасці і надзеі. У яе атрымалася разам са сваімі спадарожнікамі пракапаць тунэль, праз які яна уцякла з замка. Некалькі дзён у вінаградніках і лясах уцекачы хаваліся ад пагоні.
Адэльгейда знайшла прытулак у замку епіскапа Адэльгарда, прыхільніка свайго памерлага мужа. Але у Італіі панаваў Берангар, абвешчаны каралём. Адэльгейда звярнулася за дапамогай да нямецкага караля Атона I. Апошні з велізарным войскам уварваўся ў Італію, хутка заняў Павію і аднавіў каралеўскія правы Адэльгейды. Пасля гэтага Атон накіраваў паслоў да Адэльгейды, загадаўшы перадаць ёй «вестку міру і салодкага кахання». Яна прыняла такую прапанову і разам са шматлікай світай прыехала ў Павію, дзе было зроблена вяселле.
У Адэльгейды і Атона нарадзіліся 3 сыны: Генрых, Бруна, Атон, а таксама дачка Мацільда. Жонка Атона актыўна цікавілася дзяржаўнымі справамі, прыняла ўдзел у так званым клюнійскім руху, заснавала некалькі манастыроў. Паўсюль Адэльгейда аказвала вялікадушную падтрымку царкве, імкнулася па магчымасці аблегцычь цяжкую долю беднякоў і рабіць дабро. З 973 па 983 год, пасля смерці Атона I, Адэльгейда паспяхова кіравала імперыяй, пакуль яе сын Атон II не дасягнуў паўналецця. Аднак неўзабаве Атон пасварыўся з маці і загадаў ёй пакінуць двор. Адэльгейда цяжка ўспрымала разрыў адносінаў з сынам, яна з'ехала спачатку ў Італію, а потым знайшла прыстанак у свайго брата ў Бургундыі. Занадта позна імператар усвядоміў несправядлівасць у адносінах да маці: неўзабаве пасля іх замірэнні ў Павіі Атон II памёр. І зноў з прычыны малалетства свайго ўнука Атона III на чале імперыі на 4 гады апынулася Адэльгейда. Неўзабаве яна адчула стомленасць ад дзяржаўных спраў і пайшла ў заснаваны ёю кляштар у Сельцы. У снежні 999 года пасля набажэнства Адэльгейда цяжка захварэла і 16 снежня памерла. Пахавана ў саборы святога Стэфана у Сельцы.
Памяць
Магіла Адэльгейды ў Сельцы хутка стала месцам паломніцтва. У 1097 годзе было вырашана кананізаваць Адэльгейду, а таксама была пабудавана капэла святой Адэльгейды. Нават цяпер яна застаецца хрысціянскім ідэалам маці і свецкай правіцельніцы. Дзень ушанавання яе імя каталіцкай царквой — 16 снежня.