cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Катастрофа Bombardier E-11 у Газні
Самалёт
Bombardier E-11A — ваенная мадыфікацыя самалёта Bombardier Global Express; рэгістрацыйны нумар 11-9358, серыйны 9358. Першы палёт здзейсніў у 2009 годзе. Самалёт знаходзіўся ў эксплуатацыі 430-й экспедыцыйнай электроннай баявой эскадрыльі ў якасці баявога вузла паветранай сувязі (BACN). Усяго ў ВПС ЗША выкарыстоўваліся 4 такіх самалёта, усе ў Афганістане. Апаратура сувязі на такіх самалётах займаецца перадачай паведамленняў і даных паміж рознымі наземнымі групамі і сістэмамі сувязі.
Катастрофа
Борт 11-9358 знаходзіўся на вышыні каля 12 500 метраў, такая вышыня недасяжна для сродкаў СПА руху «Талібан».
Самалёт разбіўся каля 13:10 па мясцовым часе (08:40 UTC) на тэрыторыі правінцыі Газні, прыкладна ў 130 кіламетрах на паўднёвы ўсход ад Кабула, побач з паселішчам "Sado Khelo".
Прадстаўнік ВПС ЗША ў Афганістане паведаміў аб адсутнасці прыкмет таго, што самалёт быў збіты.
Загінулі абодва пілота борта 11-9358 — 46-гадовы камандзір экіпажа, падпалкоўнік Пол К. Вос (Paul K. Voss) і 30-гадовы памочнік камандзіра, капітан Раян С. Фанеуф (Ryan S. Phaneuf). Па некаторых даных, ахвярай таксама стаў агент ЦРУ Майкл Д’Андрэа. Першапачаткова паведамлялася аб 5-6 ахвярах.
Расследаванне
Амерыканскія ваенныя ўлады пачалі расследаванне прычын катастрофы.
28 студзеня ваенныя ЗША наведалі месца катастрофы, забралі бартавы самапісец і знішчылі абломкі самалёта.
NGC 2979
NGC 2979 (іншыя абазначэнні — NGC 3050, MCG -2-25-12, IRAS09407-1009, PGC 27795) — спіральная галактыка (Sa) ў сузор’і Секстант.
Гэты аб’ект занесены ў новы агульны каталог некалькі разоў, з абазначэннямі NGC 2979, NGC 3050.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Сукачы
Сукачы — тапонім:
Дуда Ігната Буйніцкага
Дуда Ігната Буйніцкага — дуда, падораная Ігнатам Буйніцкім кампазітару Людаміру Міхалу Рагоўскаму. У публікацыі «Нашай Нівы» з 1910 года (3 снежня, № 49) чытаем, што пасля заканчэння сімфанічнага канцэрта кампазітара і дырыжора Людаміра Міхала Рагоўскага ў Вільні (12 лістапада) у знак падзякі за ўклад у развіццё беларускай музыкі «яму былі дадзены на ўспамін… ад арганізатараў беларускага тэатру — беларуская дуда». Дуду дарыў Ігнат Буйніцкі. Па словах даследчыцы Ірыны Шумскай, калі ў 1911 годзе Міхал Рагоўскі пераяжджаў з Вільні ў Парыж, то ахвяраваў падораныя інструменты (апрача дуды рэдакцыяй Нашай Нівы дырыжору была падораная таксама колавая ліра) ў калекцыю Івана Луцкевіча, якая стала пазней асновай Беларускага музея ў Вільні. Пасля ліквідацыі беларускага музея ў 1944 годзе дуда засталася ў фондзе аднаго з літоўскіх музеяў, пад нумарам LNM EM95.
Праз некалькі дзён пасля арышту апошняга дырэктара Янкі Шутовіча, быў прызначаны новы дырэктар — Юозас Пятруліс, а таксама ліквідацыйная камісія, у склад якой увайшлі намеснік народнага камісара асветы М. Мешкаўскене (старшыня), прадстаўнік ЦК дацэнт гісторык Альбінас Даўкша-Пашкявічус і дырэктар музея Акадэміі навук Літоўскай ССР кандыдат навук К. Мякас. Камісія падзялілі ўвесь збор на чатыры часткі. Гэтая рабочая група па ліквідацыі музея вызначыла, што прадметы, якія адносяцца да літоўскага (летувіскага) і адначасова беларускага народаў, пакідаюць у Літве. Беларусі перадалі, адпаведна, тое, што тычылася выключна беларусаў, і частку таго, што наогул не адносілася да двух народаў. Большасць экспанатаў засталася ў Літве або трапіла ў Маскву. З усіх інструментаў, якія былі ў калецыі Беларускага музея ў Літве засталася толькі дуда. Колавая ліра 1809 года, падораная Рагоўскаму падчас таго самага канцэрту, трапіла ў Беларусь і захоўвалася ў зборах Беларускага дзяржаўнага музея гісторыі Вялікай Айчыннай вайны, адкуль была перададзена Нацыянальнаму музею гісторыі і культуры Беларусі (зараз Нацыянальны гістарычны музей Рэспублікі Беларусь) у 1957 годзе. У Беларусь таксама вярнуліся цымбалы, пастушыныя ражкі і іншыя традыцыйныя інструменты. У савецка прэсе перадача была прадстаўленая як «Дар белорусскому народу».
Прыналежнасць да фонду Беларускага музея імя Івана Луцкевіча выдае надпіс зроблены на мяху: «Беларускі Музэй. Le Musée Blancruthenien à Vilna». У выдадзеным літоўцамі каталазе з фотаздымкам дуды Ігната Буйніцкага віднее надпіс «Vetove nenurodyta», што азначае «Месца не пазначана». Як і большасць беларускіх дуд, якія захоўваюцца ў літоўскіх музеях, дуда Ігната Буйніцкага прадстаўляецца як «літоўская дуда». Той самы падыход абраны ў адносінах да «Глыбоцкай дуды» з вёскі Верацеі і да «Мядзельскай дуды» з вёскі Брусы, якія падпісаныя «Дуда канец XIX — пач. XX ст, Усходняя Літва».
Імаверна што дуду Ігната Буйніцкага рабіў той сам майстар, які зрабіў дуду Адама Шульгі з трупы Ігната Буйніцкага. Абодва інструменты маюць падобную даўжыную ігравых і бурдонных трубак, формы ражкоў, інкрустацыю волавам дакладна ў тых самых месцах.
Выявы дуды публікаваліся ў часопісах Sygnały nr. 75 за 1939, а таксама ў публікацыях этнографа і музыколага Іны Назінай.
Дуда Ігната Буйніцкага і іншыя народныя інструменты былі ў фондзе калецыі Івана Луцкевіча яшчэ ў 1912 годзе, калі экспанаты знаходзіліся ў рэдакцыі Нашай Нівы — пра гэта піша пісьменнік Змітрок Бядуля, апісваючы свой візіт у рэдакцыі: «На сьценах вісяць абразы беларускіх даўнейшых князёў, старасьвецкія беларускія вопраткі, шаблі, шэломы і панцыры XVI сталецьця. Рожныя тканіны народнай беларускай творчасьці, паясы слуцкія, дываны, разьба рожная. Музыкальныя інструменты — дуда, цымбалы, труба пастырская, жалейка».
Дуда Ігната Буйніцкага згадваецца таксама ў цыкле «Падарожжа» («Родны край», 25.03.1933) паэта Міхася Машары, напісанага з нагоды наведвання Беларускага музея. Міхаць Машара пісаў:
Ігнат Буйніцкі быў родам з аднаго з найбольш дударскіх рэгіёнаў Паазер’я. Па ўспамінах аднавяскоўцаў, мясцовыя музыкі (з цымбаламі, скрыпкай і дудой) заўжды віншавалі Буйніцкага на Вялікдзень. Дуда была знакавым інструментам Глыбоцкага краю, а адным з моцных цэнтраў яе бытавання былі Палівачы. Ігнат Буйніцкі упершыню ў гісторыі вывеў беларускую дуду на тэатральную сцэну і зрабіў яе візітоўкай свайго тэатру. Пра скокі пад дуду пісалі на плакатах-анонсах трупы. Дудар Адам Шульга прымаў актыўны ўдзел у гастролях тэатра ў Вільні, Варшаве і Пецярбургу. Для Буйніцкага дуда не была проста адным з трох інструментаў у традыцыйнай капэлі, але сімвалам беларускай культуры ў цэлым, сінонімам беларускай даўніны і народнасці. Ігнат Буйніцкі зрабіў важкі ўнёсак у захаванне і развіццё традыцыі беларускай дуды. Гэты ўнёсак заўважалі і ягоныя сучаснікі. Янка Купала ў прысвечаным Ігнату Буйніцкаму вершы напісаў: «Важна рэй Ігнат Буйніцкі/Ў танцах нашых водзіць… Пад дуду і пад цымбалы/Топне, прысьпявае…/Сьцеражыцеся, ўсе людзі:/Беларус гуляе!». Майстрам і дударом Сяргеем Чубрыкам была выкананая дакладная копія дуды. Гэта ўжо трэцяя ў шэрагу копія (або рэпліка), зробленая майстрам на аснове дуд з Глыбоцкага краю. Першай працай (2018 год) была дуда з паштоўкі з дударом з Дзісенскага павета. Другой была дакладная копія Глыбоцкай дуды (2019 год) (з вёскі Верацеі на Глыбоччыне) з мехам з барсука. У 2023 годзе з’явілася дакладная копія дуды Ігната Буйніцкага. Праца выкананая на падставе даследвання і прамой працы з музейным арыгіналам. Першая публічная прэзентацыя дуды адбылася на міжнародным з’ездзе дудароў у Італіі.
Сезон 2016 ФК Нёман Гродна
У 2016-м годзе футбольны клуб «Нёман» з Гродна прымаў удзел у двух афіцыйных турнірах:
Ігракі
! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" |
Заўвагі
Прыйшлі ў клуб
* З арэнды
Пакінулі клуб
* З арэнды ** У арэнду
Прыйшлі ў клуб
* У арэнду ** З арэнды
Пакінулі клуб
* У арэнду
Мядзеневіцкі сельсавет
Мядзе́невіцкі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Баранавіцкага раёна Брэсцкай вобласці. Цэнтр сельсавета — вёска Стайкі.
Гісторыя
Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Гарадзішчанскага раёна Баранавіцкай вобласці БССР з цэнтрам у вёсцы Мядзеневічы. З 8 студзеня 1954 года ў складзе Брэсцкай вобласці. 14 красавіка 1960 года ў склад сельсавета з Вольнаўскага сельсавета перададзена вёска Стайкі. З 25 снежня 1962 года сельсавет у складзе Баранавіцкага раёна. 21 чэрвеня 1966 года ў склад сельсавета са Сталовіцкага сельсавета перададзена вёска Арабаўшчына. На 1 студзеня 1974 года ў складзе Мядзеневіцкага сельсавета было 10 населеных пунктаў. 27 жніўня 1974 года цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Арабаўшчына. 19 мая 1986 года сельсавет скасаваны, яго тэрыторыя далучана да Гарадзішчанскага пассавета і Крошынскага сельсавета.
19 студзеня 1987 года Мядзеневіцкі сельсавет адноўлены з цэнтрам у вёсцы Стайкі. 26 чэрвеня 2013 года сельсавет быў скасаваны і ўсе населеныя пункты — Завоссе, Круглікі, Мелехавічы, Міхнаўшчына, Мядзеневічы, Новыя Войкавічы, Стайкі, Старыя Войкавічы былі далучаны да Сталовіцкага сельсавета.
Насельніцтва
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года складала 671 чалавек, з іх 92,1 % — беларусы, 5,2 % — рускія.
Зарэцкі сельсавет (Быценскі раён)
Зарэ́цкі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Быценскага раёна Брэсцкай вобласці. Цэнтр — вёска Зарэчча.
Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Быценскага раёна Брэсцкай вобласці БССР. 16 ліпеня 1954 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Быценскага сельсавета.
Гарыхвостка звычайная
Гарыхвостка звычайная, звычайная рудахвостка (Phoenicurus phoenicurus) — невялікая пеўчая птушка з сямейства мухалоўкавых.
Пашырэнне
Арэал: Еўропа, Азія да возера Байкал, Каўказ, Блізкі Усход, Іран, Ірак, Паўночна-Заходняя Афрыка. На Беларусі нешматлікі на гнездаванні пералётны і транзітн мігрыруючы від.
Жыве ў лясах, лесапарках і радзей у лесастэпах. Біятоп: рознага тыпу лясы з сярэдняй вільготнасцю і добра развітым падростам, старыя дуплістыя дрэвы; акрамя таго, групы дрэў сярод палёў, паркі са скаламі, мурамі, ярамі, дрэвастоі каля рэк і ручаёў, пасадкі ўздоўж дарог, сады з лісцевымі дрэвамі. У Фенаскандыі дасягае 700 м, у Судэтах — 1300 м, Татрах — 1400 м, Альпах — 2000 над у.м.
Пералётыы від. Месцы зімовак: трапічная Афрыка, Аравійскі паўвостраў.
Асаблівасці біялогіі
Сілкуецца пераважна насякомымі, часам (у халодны час) ягадамі, таму прылёт і адлёт рудахвосткі залежыць ад наяўнасці корму. Бліжэй да красавіка, калі становіцца цёпла, птушкі паступова засяляюць свае ўчасткі. У гэты час яны спяваюць ўвесь светлавы дзень і нават ноччу.
Гняздо ладзіць у дупле (як у штучным, так і ў натуральным), а таксама ў шчылінах будынкаў, пераважна драўляных, радзей (на поўначы арэала) — у ярах, на зямлі паміж каранямі дрэў або пад скаламі. Знешняя частка яго з няшчыльна ўкладзеных завялых лістоў; унутраная — з моху і карэньчыкаў раслін. Высцілка з няшчыльна ўкладзеных невялічкіх пёраў, воўны і шэрсці.
Лешна (Смаленская вобласць)
Лешна (Лешно) — вёска ў Руднянскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Чысцікоўскага сельскага паселішча. Насельніцтва — 310 жыхароў (2007). Размешчана ў заходняй частцы вобласці за 10 км на ўсход ад Рудні, за 5 км на поўнач ад аўтадарогі Арол — Віцебск. За 6 км на поўдзень ад вёскі размешчана чыгуначная станцыя Плоская на лініі Смаленск — Віцебск.
Гісторыя
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай вёска абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР.
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупавана нямецкімі войскамі ў ліпені 1941 года, вызвалена ў кастрычніку 1943 года.
Рыга Мастэрс 2017 (снукер)
Рыга Мастэрс 2017 (Riga Masters 2017, таксама вядомы як Kaspersky Riga Masters 2017 ад назвы спонсара) — прафесійны рэйтынгавы турнір па снукеры, які праходзіў з 23 па 25 чэрвеня 2017 года на арэне Рыга ў Рызе, Латвія. Турнір стаў чацвёртым розыгрышам турніру, які быў заснаваны ў 2014 годзе і да 2015 года праходзіў у рамках нізкарэйтынгавай серыі Players Tour Championship. Кампанія Kaspersky lab у чацвёрты раз запар спансавала Рыга Мастэрс. Прызавы фонд турніру склаў £227,000, з якіх £50,000 атрымаў пераможца.
Пераможцам турніру стаў Раян Дэй, які перайграў на сваім шляху да тытула Дэвіда Джона ў кваліфікацыі (4:1), Бары Хокінса (4:3), Роберта Мілкінса (4:1), Кайрэна Уілсана (4:3), Джо Пэры ў чвэрцьфінале (4:0), Марка Уільямса ў паўфінальным матчы (5:4) і Стывена Магуайра ў фінальным паядынку з лікам 5:2. Такім чынам, 37-гадовы валіец выйграў першы рэйтынгавы турнір у сваёй кар'еры пасля чатырох паразаў у фінальных паядынках. Апроч таго, гэтая перамога паспрыяла ўздыму Дэя ў сусветным рэйтынгу на тры пазіцыі (з 18-й на 15-ю).
Прызавыя грошы
Прызавы фонд турніру павысіўся прыблізна на £77,000 у параўнанні з леташнім спаборніцтвам, склаўшы £227,000. Колькасць прызавых грошай пераможцы турніру павысілася ў параўнанні з леташнім розыгрышам прыкладна на £12,500, склаўшы £50,000.
Згодна з грашовай рэйтынгавай сістэмай, якая прыняла статус афіцыйнай з сезона 2014/2015, прызавыя грошы сталі эквівалентнымі рэйтынгавым ачкам. Такім чынам, рэйтынг снукерыста стаў адлюстроўваць суму прызавых грошай, якія ён зарабіў на рэйтынгавых турнірах за апошнія два гады.
Фармат турніру
На Рыга Мастэрс 2017 прынялі ўдзел 128 гульцоў, з якіх 116 — удзельнікі мэйн-тура і 12 — аматары (2 — уладальнікі ўайлдкард). 120 гульцоў — усе, акрамя удзельнікаў адкладзеных матчаў стартавага раўнда, — пачалі турнір з адзінага кваліфікацыйнага раўнда ў фармаце матча на выбыванне, які праходзіў на працягу трох дзён з 31 мая па 2 чэрвеня 2017 года (за 3 тыдні да асноўнай стадыі) на арэне Гільд Хол у Прэстане, Англія. Адкладзеныя матчы кваліфікацыі гуляліся ўжо ў першы дзень турніру на асноўнай арэне, у выніку чаго лічыліся матчамі асноўнай стадыі. У 1/64 фіналу пары былі размеркаваныя паводле выпадковага лёсавання. Такім чынам, у асноўную стадыю праз кваліфікацыю прайшлі 60 снукерыстаў, да якіх далучылася 8 удзельнікаў адкладзеных матчаў 1/64 фіналу.
60 пераможцаў кваліфікацыйнага этапа і 4 пераможцы адкладзеных матчаў кваліфікацыі гулялі ў асноўнай стадыі на выбыванне, пачынаючы з 1/32 фіналу. Улічваючы, што пары 1/32 фіналу вызначаліся паводле лёсаваня кваліфікацыі, то ўся сетка турніру была сфарміравана паводле выпадковага лёсавання. Шэсць раўндаў асноўнай стадыі (а таксама адкладзеныя кваліфікацыйныя паядынкі) праходзілі на працягу трох дзён (другі і трэці раўнды праходзілі ў адзін дзень, таксама як і тры апошнія стадыі) на Арэне Рыга.
Соценныя брэйкі
У 54 матчах кваліфікацыйнай стадыі Рыга Мастэрс 2017 было выканана 14 соценных серый. Сяа Гадун і Джымі Робертсан аформілі па два сэнчуры-брэйкі ў сваіх матчах. Тыя ж самыя Сяа Гадун у матчы супраць Роры Мак-Лаўда і Джымі Робертсан у матчы супраць Мартына О'Донэла выканалі брэйкі ў 132 ачкі, якія сталі найвышэйшымі ў кваліфікацыі спаборніцтва.
Ніжэй прадстаўлены ўдзельнікі, упарадкаваныя па іх найвышэйшай серыі на турніры. Насупраць пералічаны ўсе соценныя брэйкі кожнага гульца.
Брэйкі, вышэйшыя за 50 ачкоў
У 62 матчах асноўнай стадыі Рыга Мастэрс гульцы аформілі 24 соценныя брэйкі. Колькасць брэйкаў, вышэйшых за 50 ачкоў, дасягнула 190 серый, што ў сярэднім азначае каля 3.1 паўсоценных серый у матчы.
Лідарам па колькасці соценных серый стаў фіналіст спаборніцтва Стывен Магуайр з трыма сэнчуры-брэйкамі. Па колькасці серый «50+» лідарам стаў пераможца турніру Раян Дэй, які зрабіў 18 паўсоценных серый, дзве з якіх перавысілі 100 ачкоў. Стывен Магуайр аформіў 14 паўсоценных серый, а паўфіналіст Марк Уільямс — 10. Эндру Хігінсан выканаў найвышэйшы брэйк на спаборніцтве ў 140 балаў ў матчы другога раўнда супраць Джона Эстлі.
Ніжэй прадстаўлены ўдзельнікі, упарадкаваныя па іх найвышэйшай серыі на турніры. Насупраць пералічаны ўсе соценныя і паўсоценныя брэйкі кожнага гульца.
Аляксандр Бельскі
Аляксандр Бельскі:
Яўген Іванавіч Краўцоў
Яўге́н Іва́навіч Краўцо́ў (16 сакавіка 1964 — 12 снежня 2012) — беларускі банкір, эканаміст, прадзюсар і рэжысёр. Адзін са стваральнікаў, а затем кіраўнік аднаго з першых камерцыйных банкаў у Рэспубліцы Беларусь АКБ «МінскКомплексБанк». Прадзюсар і рэжысёр гумарыстычных перадач «Адбой», «Банка Коміксаў» і поўнаметражных фільмаў «Армія Выратавання» (2000) і «Залаты Аўтамабіль» (2009). Прадзюсар першага альбома гурта «Ляпіс Трубяцкі» «Ранетое сердце» (1996).
Банкаўская дзейнасць
«МінскКомплексбанк» быў утвораны ў лютым 1996 года ў выніку выдзялення са складу Комплексбанка яго мінскай філіі і аб’яднання з Маналітбанкам.
У 1997 годзе, інвеставаўшы ў статутны фонд 3 млн долараў, уладальнікам 49 % акцый «Мінсккомлексбанка» стаў АНЭКСІМбанк, які ўваходзіць у групу расійскага прадпрымальніка Уладзіміра Патаніна.
Да красавіка 2002 года Яўген Краўцоў — старшыня праўлення ЗАТ «АКБ МінскКомплексБанк».
У 2004 годзе рашэннем раённага суда Мінска Яўген Краўцоў быў прысуджаны да дзевяці гадоў пазбаўлення волі з канфіскацыяй маёмасці і пяцігадовым пазбаўленнем правоў.
Кіно
Яўген Краўцоў — суаўтар сцэнарыя, рэжысёр і прадзюсар поўнаметражнага фільма «Армія Выратавання», які выйшаў у пракат у 2000 годзе. Таксама рэжысёр і прадзюсар поўнаметражнай камедыі «Залаты Аўтамабіль» па матывах рамана Енё Рэйтэ.
Музыка
З 1995 па 2009 год у будынку к/т «Кастрычнік», па пр. Незалежнасці, 93 у г. Мінск дзейнічала студыя гуказапісу Яўгена Краўцова «Меца-фортэ». У розны час на студыі запісваліся: «Жуки», «Ляпіс Трубяцкі», «Леприконсы».
Сям’я і асабістае жыццё
Маці — Галіна Іванаўна Краўцова, прафесар, кандыдат эканамічных навук; аўтар больш за 20 падручнікаў.
Бацька — Іван Якаўлевіч Краўцоў, падпалкоўнік міліцыі, служыў у АБКСУ.
Жонка — Людміла Сяргееўна Краўцова, беларуская спявачка, актрыса кіно і тэатра;
Сын, Іван Краўцоў — удзельнік каманды Віктара Бабарыка на прэзідэнцкіх выбарах 2020 года ў Беларусі, выканаўчы сакратар Каардынацыйнай рады беларускай апазіцыі.
Да жніўня 2007 года жыў у Мінску. З 2008 года да сваёй смерці пражываў у Серпухаве, Маскоўская вобласць.
Пахаваны на могілках у вёсцы Барань (, Мінская вобласць) каля жаночага манастыра ў гонар святой блажэннай Ксеніі Пецярбургскай.
Нукулаэлаэ
Нукулаэлаэ (на мове тувалу Nukulaelae) — атол у складзе астравоў Тувалу на поўдні Ціхага акіяна. Належыць да дзяржавы Тувалу. Агульная плошча — 1,82 км². Насельніцтва — 300 чал. (2017 г.).
Геаграфія
Нукулаэлаэ знаходзіцца прыкладна ў 110 км на паўднёвы ўсход ад Фунафуці. На мове тувалу яго назва значыць «зямля пяскоў». Сапраўды, атол уяўляе сабою каралі з 19 невялікіх астраўкоў, большасць з якіх — гэта нізкія выспы. Найвышэйшы пункт не перавышае 1,5 м. Пад час моцных штормаў і трапічных цыклонаў амаль уся паверхня аказваецца пад вадой. Шырокая лагуна (41,12 км²) цалкам аддзеленая ад акіяна каралавым рыфам.
Насельніцтва (393 чал.) жыве у 2 вёсках на востраве Фагау́а ва ўсходняй частцы Нукулаэлаэ.
Атолу пагражае глабальнае пацяпленне. Падняцце ўзроўню акіяна пагражае поўным затапленнем сушы.
Геранім Сангушка
Геранім Сангушка ( — ) — князь, прадстаўнік кавельскай галіны роду Сангушкаў.
Нукулаэлаэ
Гісторыя
У 1821 г. атол быў адкрыты амерыканскімі мараплаўцамі. У 1861 г. сюды прыехалі місіянеры-палінезійцы з астравоў Кука. Жыхары Нукулаэлаэ сталі першымі тувалу, якія прынялі хрысціянства. У 1863 г. дзве трэці тубыльцаў былі падманам захоплены ў рабства перуанскімі гандлярамі жывым таварам.
Енё Рэйтэ
Е́нё Рэ́йтэ (Jenő Rejtő; 29 сакавіка 1905, Будапешт, Аўстра-Венгрыя — 1 студзеня 1943, Еўдакава, СССР) — венгерскі журналіст і драматург, які памёр у працоўным лагеры падчас Другой сусветнай вайны. Нягледзячы на гумарыстычны характар яго твораў, яны не толькі добры чытаныя ў Венгрыі, але таксама высока цэняцца літаратуразнаўцамі.
Біяграфія
Нарадзіўся 29 сакавіка 1905 года ў Будапешце, які на той момант уваходзіў у склад Аўстра-Венгрыі. Скончыў навучанне ў тэатральнай школе ў 1924 годзе, пасля чаго ён шмат падарожнічаў па ўсёй Еўропе. Вярнуўшыся ў Венгрыю, ён зарабляў сабе на жыццё, як драматург, часта з вялікім поспехам.
Пазней ён пачаў пісаць прыгодніцкія раманы на аснове сваіх паездак і вопыту за мяжой. Яго раманы хутка запрыкмецілі крытыкі дзякуючы непараўнальнаму і мудрагелістаму пачуццю гумару. Яго раманы, якія перакрыўлялі Французскі Замежны легіён, былі напісаны пад псеўданімам П. Ховард, мелі найбольшы поспех. Ён таксама напісаў вялікую колькасць кабарэ-камедый і рэдагаваў мясцовую газету «Надзькёрут», якая, аднак, была апублікавана толькі адзін раз. Найбольш цэняцца яго творы, якія аб’ядноўвалі ў сябе элементы дэтэктыўных раманаў і раманаў, заўсёды з унікальным пачуццём гумару. Ён таксама пісаў раманы ў традыцыях амерыканскіх вестэрнаў.
Пачынаючы з 1939 года, ён не мог публікаваць свае раманы пад сапраўдным імем з-за свайго яўрэйскага паходжання. У 1942 годзе, з’яўляючыся сур’ёзна хворым, Енё Рэйтэ быў абвінавачаны салашыстамі ў арганізацыі «падрыўной» дзейнасці і проста з бальнічнага ложку адпраўлены ў штрафную роту. Ён памёр праз тыф 1 студзеня 1943 года ў працоўным лагеры Еўдакава у Варонежскай вобласці, на акупаванай тэрыторыі Савецкага Саюза.
Геранім Сангушка
Быў каралеўскім дваранінам, старостам суражскім.
Енё Рэйтэ
Біяграфія
Памяць пра Рэйтэ ўсё яшчэ шануецца ў будапешцкім кафэ «Japán», дзе ён быў рэгулярным наведнікам.
Геранім Сангушка
Яго жонкай (шлюб заключаны ў 1675) была Канстанцыя Сапега (1651—1691), дачка вялікага літоўскага гетмана Паўла Яна Сапегі. Меў з ёй дзяцей:
Нукулаэлаэ
Славутыя мясціны
На адзіным населеным востраве Фагауа (раней меў назву Фангауа) знаходзіцца касцёл — сэрца мясцовага грамадскага жыцця.
На пакінутым востраве ў паўднёвай частцы атола — разбураная вёска Ніука.
На востраве Тумілота — мемарыял Элекана у гонар прыняцця хрысціянства, пабудаваны ў форме ступеністай піраміды. Існуе таксама вялікі камень Тэ Фалеатуа, каля якога астравіцяне праводзяць хрысціянскія службы.
Мясцовыя вятры
Мясцовыя вятры — вятры, адрозныя якімі-небудзь асаблівасцямі ад асноўнага характару агульнай цыркуляцыі атмасферы, але якія заканамерна паўтараюцца і аказваюць прыкметны ўплыў на рэжым надвор’я ў абмежаванай частцы ландшафту або акваторыі. Узнікненне мясцовых вятроў звязана галоўным чынам з вялікімі вадаёмамі (брызы) або з гарамі іх прасціраннем адносна агульных цыркуляцыйных патокаў і размяшчэннем горных далін (фён, бара, горна-далінныя), а таксама са зменаю агульнай цыркуляцыі атмасферы мясцовымі ўмовамі (самум, сірока, хамсін). Напрыклад, толькі на Байкале з прычыны розніцы прагравання вады і сушы і складанага размяшчэння хрыбтоў са стромымі схіламі і з глыбокімі далінамі адрозніваюць не менш за 5 мясцовых вятроў: баргузін — цёплы паўночна-ўсходні, горны — паўночна-заходні вецер, які выклікае магутныя штормы, сарма — раптоўны заходні вецер, які дасягае ўраганнай сілы да 80 м / с, далінныя — паўднёва-заходні култук і паўднёва-ўсходні шалонік
Горна-далінныя вятры
Горна-даліныя вятры фарміруюцца ў горных раёнах і мяняюць свой кірунак двойчы ў суткі. Павтера па-рознаму награецца над грабянямі горных хрыбтоў, схіламі і дном даліны. Днём вецер дзьме ўверх па даліне і схілах, а ноччу, наадварот, — з гор у даліну і ўніз ў бок раўніны. Хуткасць горна-далінных вятроў невысокая — каля 10 м / с.
Тарнада
У некаторым сэнсе, да мясцовых вятроў можна аднесці і тарнада (ісп Tornado) — моцны атмасферны віхор над сушай у Паўночнай Амерыцы, які адрозніваецца выключна вялікі паўтаральнасцю, утвараецца ў выніку сутыкнення халодных мас з Арктыкі і цёплых мас з Карыбскага басейна. Штогод ва ўсходняй частцы ЗША назіраецца некалькі сотняў тарнада.
Шалонік
Класічны шалонік — вецер на возеры Ільмень (Наўгародская вобласць) — паўднёва-заходні вецер, што дзьме з вусця ракі Шалоні. Упадаючы ў возера, рака ўтварае працяглы ліман. У суме з акваторыяй возера адлегласць да ўсходняга берага складае прыкладна 50 км, што спрыяе ўтварэнню вялікай хвалі ў шыротным напрамку. Назву "шалонік" маюць і многія іншыя мясовыя вятры па ўсёй Расіі — ад Ільменя да Байкала.
Бара
Бара (італ. Bora ад грэч boreas — паўночнага ветру.) - моцны парывісты халодны вецер, што дзьме на ўзбярэжжы параўнальна цёплых мораў ці буйных азёр, што аддзелены горнымі хрыбтамі ад моцна астуджаных кантынентальных раўнін. Класічная бара назіраецца на наварасійскім чарнаморскім узбярэжжы і на балканскім узбярэжжы Адрыятыкі. Да ветру тыпу бары ў розных раёнах Зямлі адносяцца:
Пампера
Пампера (ісп Pampero.) — халодны, штармавы (часам з дажджом) паўднёвы ці паўднёва-заходні вецер у Аргенціне і Уругваі, звязаны з ўварваннем антарктычных паветраных масаў.
Фён
Фён (ням. Föhn, ад лац. Favonius - цёплы паўднёвы вецер) — сухі, цёплы моцны вецер, што парывамі дзьме з высокіх гор у даліны. Ён назіраецца ва ўсіх горных краінах. Паветра перацякае праз грэбень хрыбта, накіроўваецца па зацішных схілах у даліну, і пры апусканні яго тэмпература павышаецца, а вільготнасць памяншаецца ў выніку адыябатычнага награвання — на адзін градус на кожныя 100 м спуску. Чым больш вышыні, з якой спускаецца фён, тым вышэй падымаецца тэмпература прынесеныя ім паветра. Хуткасць фёна можа дасягаць 20-25 м/с. Фёны вядомыя як "пажыральнікі снягоў". Да ветру тыпу фёну ў розных раёнах Зямлі адносяцца:
Афганец
Афга́нец — сухі пякучы вецер, што нясе хмары пылу. Дзьме ў Цэнтральнай Азіі ў вярхоўях Амудар’і
Зефір
Зефір — вецер, што пануе ва ўсходняй частцы Міжземнага мора, пачынаючы з вясны, які дасягае найбольшай інтэнсіўнасці да летняга сонцастаяння. Тут ён, хоць і цёплы, але часта прыносіць з сабой дажджы і нават буры, тады як у заходняй частцы Міжземнага мора зефір — гэта амаль заўсёды лёгкі, прыемны вецер.
Сухавей
Сухавей — вецер з высокай тэмпературай і нізкай адноснай вільготнасцю паветра ў стэпах, паўпустынях і пустынях, утвараецца па краях антыцыклонаў і працягваецца некалькі сутак, узмацняючы выпарэнне, высушваючы глебу і расліны. Хуткасць сухавей звычайна ўмераная, адносная вільготнасць невялікая (менш за 30 %). Сухавеі характэрныя для стэпавых раёнаў Расіі і Украіны, Казахстана і Прыкаспія
Самум
Самум — гарачы сухі вецер у пустынях Паўночнай Афрыкі і Аравійскага паўвострава. Узнікае самум пры моцным прагрэве зямлі і паветра ў цыклонах і пераважна пры заходніх і паўднёва-заходніх вятрах. Вецер нясе распалены пясок і пыл і часам суправаджаецца навальніцай. Тэмпература паветра пры гэтым можа падняцца да +50 °С
Хамсін
Хамсін (араб. літаральна "пяцьдзесят".) — сухі, нясцерпна гарачы паўднёвы вецер на паўночным усходзе Афрыкі і ў краінах Блізкага Ўсходу. Тэмпература паветра нярэдка вышэй 40 ° С. Нясе вялікую колькасць пылу. Вельмі часта перасякае Міжземнае мора і "наведвае" Еўропу, дзе вядомы пад назваю сірока (scirocco, ад шарк — усход).
Асова
Асо́ва, Асо́ва града́, Асо́вы брод, Асо́ўскае — балоты ў наваколлях вёсак Ельна, Азяраны, Рычаў, Пагост Жыткавіцкага раёна.
У аснове найменняў ляжыць старабеларускае слова «аса», «ось» (вось) — «асіна» (грыб-асавік — «падасінавік»). Такім чынам, Асова, Асоўскае і г.д. — «балоты, парослыя асінай».
Майсеня
Майсеня — беларускае прозвішча.
Маі-Ндомбэ
Ма́і-Ндо́мбэ (Lac Mai-Ndombe; ранейшая назва — Возера Леапольда) — прэснаводнае возера ў заходняй частцы басейна ракі Конга, на паўночным захадзе Дэмакратычнай Рэспублікі Конга.
Плошча паверхні 2300 (2300—8200 ) км². Даўжыня складае каля 130 кіламетраў. Глыбіня 2,5—7 м. Размешчана на балоцістай нізіне. На поўначы ў возера ўпадае рака Латоі. Як і іншыя азёры басейна Конга, Маі-Ндамбэ з'яўляецца астаткам гіганцкага бяссцёкавага возера. З возера Маі-Ндомбэ выцякаюць рэкі Лукені і Касаі, якія ўпадаюць затым у Конга (сцёк у раку Фімі ).
Аляксандр Аляксеевіч Бельскі
Аляксандр Аляксеевіч Бе́льскі (нар., г. Барысаў) — беларускі архітэктар.
Біяграфія
Скончыў у 1958 годзе Беларускі політэхнічны інстытут. 3 1958 года працуе ў інстытуце «Віцебскграмадзянпраект» (архітэктар, кіраўнік групы, дырэктар, кіраўнік майстэрні, галоўны архітэктар інстытута, намеснік дырэктара па архітэктуры), у 1961—1962 гадах галоўны архітэктар Віцебска, у 1967—1974 гадах начальнік абласнога ўпраўлення па будаўніцтве і архітэктуры, з 1974 года — намеснік дырэктара па архітэктуры Віцебскграмадзянпраекта.
Творы
Асноўныя работы: у Наваполацку — забудова Цэнтральнай плошчы; у Віцебску — 90-кватэрны жылы дом з рэстаранам «Аўрора» (1970, у сааўтарстве), праекты забудовы і добраўпарадкавання Маскоўскага праспекта і плошчы Перамогі (1974, у сааўтарстве),  (1976), навучальна-лабараторны корпус медыцынскага інстытута (1981, у сааўтарстве); помнік падпольшчыкам каля Смаленскага рынку (1967, скульптар А. Паўлючык), помнік ахвярам фашызму (1965), праекты дэталёвай планіроўкі цэнтраў і жылых раёнаў Віцебска (1973), Оршы (1967), Полацка (1965); праекты забудовы і добраўпарадкавання вул. Леніна ў Оршы, Маладзёжнай у Наваполацку; забудова в. Акцябрская саўгаса «Сялюты» (у сааўтарстве, прэмія Савета Міністраў СССР 1976), Дом культуры (1979).
Узнагароды
Прэмія Савета Міністраў СССР (1976, у аўтарскім калектыве), узнагароджаны залатым і бронзавым медалямі ВДНГ СССР (1974, 1973).
Ахмет Куанавіч Жубанаў
Ахмет Куа́навіч Жубанаў (Жұбанов Ахмет Қуанұлы;, Тэмірскі павет, Уральская вобласць — , Алма-Ата) — савецкі і казахскі музыказнаўца, кампазітар, дырыжор, народны артыст Казахскай ССР (1946), акадэмік АН Казахскай ССР (1946), прафесар (1948). Малодшы брат савецкага казахстанскага філолага, цюрколага і прафесара Кудайбергена Жубанава.
Біяграфія
Нарадзіўся 29 красавіка 1906 года ва ўрочышчы Касуактам (цяпер — Мугалжарскі раён Акцюбінскай вобласці). Паходзіць з роду шэкці племя алімулы.
Вучыўся ў Ленінградскай кансерваторыі.
З 1934 года жыў у Алма-Аце, дзе стварыў.
У 1945—1951 гадах быў рэктарам Казахскай нацыянальнай кансерваторыі ў Алматы.
Яго дачка Газіза Ахметаўна Жубанава таксама стала вядомым кампазітарам.
Творчассць
Аўтар дзвюх опер, сімфанічнай паэмы, сюіты і ўверцюры, скрыпічных, фартэпіянных і вакальных твораў, п’ес для казахскіх народных інструментаў і партытуры да фільма.
Тэндар (вагон)
Тэндар — спецыяльны вагон, які прычаплаць да паравоза, прызначаны для перавозкі запасу паліва для лакаматыва (дроў, вуглю ці нафты) і вады. Для магутных паравозаў, якія спажываюць вялікую колькасць вуглю, у тэндэры размяшчаюць таксама механічны вуглепадавальнік (стокер).
Існуюць адмысловыя танк-паравозы, якім асобны тэндэр не патрэбны.
NGC 2980
NGC 2980 (іншыя абазначэнні — MCG -1-25-28, IRAS09407-0923, PGC 27799) — спіральная галактыка з перамычкай (SBc) ў сузор’і Секстант.
Перавалочча
Перавалочча (Переволочье) — вёска ў Смаленскай вобласці Расіі, у Руднянскім раёне. Размешчана ў заходняй частцы вобласці за 6 км на поўнач ад раённага цэнтра, і ў 1,5 км ад аўтадарогі Дзямідаў — Рудня). Насельніцтва — 284 жыхара (2012). Адміністрацыйны цэнтр Перавалоцкага сельскага паселішча.
Гісторыя
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай вёска абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР.
У гады Вялікай Айчыннай вайны у вёсцы знаходзіўся фашысцкі канцлагер для савецкіх ваеннапалонных.
Асклепіяд Самаскі
Асклепіяд Самаскі (Ἀσκληπιάδης ο Σάμιος, нар. каля 285 да н.э.) — старажытнагрэчаскі букалічны паэт. Паходзіў з в. Самас. Захавалася 39 эпіграм, напісаных элегічным дыстыхам, у «Анталогіі», выдадзенай у Александрыі III ст. да н.э.. Творчасць Асклепіяда (як і шматлікіх іншых паэтаў эпохі элінізму) характарызуецца адарванасцю ад грамадскага жыцця і цікавасцю да асобнага чалавека. У эпіграмах Асклепіяда пераважаюць тэмы кахання і жыццёвай асалоды; эпіграмы адрозніваюцца шчырасцю і высокім мастацкім майстэрствам. Асклепіяд аказаў вялікі ўплыў на наступнае развіццё эпіграмы і антычную паэзію наогул; яго імем названы Вялікі і Малы Асклепіядавы вершы, Першая, Другая, Трэцяя, Чацвёртая і Пятая Асклепіядавы строфы, якія выкарыстоўваў у сваіх одах Гарацый.
Оскар Шлемер
Оскар Шлемер (Oskar Schlemmer;,  — , ) — нямецкі мастак, скульптар, харэограф і тэатральны афарміцель, дзейнасць якога звязаная са школай Баўгауз.
Біяграфія
Мастацкія працы Шлемера ахопліваюць велізарны дыяпазон розных мастацкіх стыляў і кірункаў XX стагоддзя, ад формаў геаметрычнай абстракцыі і кубізму да класіцызму ў партрэце ці пейзажы. Прыблізна ў 1913 годзе фармуецца асноўная тэма яго палотнаў — выява чалавечых фігур, якія выкананыя ў геаметрычна абстрактнай манеры, выглядаюць на паверхні карціны як мудрагелісты арнамент. У створаных мастаком у 1914 годзе для Прамысловай выстаўкі ў Кёльне творах насценнага жывапісу адчуваецца ўплыў экспрэсіянізму. У 1920 годзе Оскар Шлемер атрымаў запрашэнне ў Веймар, у Баўгауз, дзе спачатку кіраваў майстэрняй металічных вырабаў, а затым, з 1922 года — майстэрняй скульптуры. З 1923 года яго мастацкі стыль падвяргаецца моцнаму ўздзеянню метафізічнага жывапісу (Pittura Metafisica). Колькасць чалавечых фігур на яго карцінах памяншаецца, яны размешчаны на выразна падзеленай паверхні палатна ў харэаграфічнай пабудове, што ёсць адлюстраваннем універсальнай гармоніі. Пасля набыцця ў гэты перыяд шэрагу работ мастака берлінскай Нацыянальнай галерэяй і музеем Фолькванг у Эсэне да Шлемера прыходзяць прызнанне і вядомасць. У Баўгаузе ён таксама вядомы як афарміцель сцэны і пастаноўшчык балетаў. З 1929 па 1932 год Шлемер працуе прафесарам у Брэслаускай Акадэміі. Пасля прыходу да ўлады нацыянал-сацыялістаў у 1933 годзе кантракт з Берлінскай Аб’яднанай школай мастацтваў быў скасаваны. У гэты перыяд змяняецца і мастацкі стыль майстра — фармат твораў паменшаны, фігуры на іх размешчаны бліжэй адна да адной, формы становяцца мякчэйшымі і больш круглявымі, намаляваныя цёплымі, часта цёмнымі фарбамі. У 1937 годзе Шлемеру было забаронена ўдзельнічаць у мастацкіх выстаўках, а 5 яго карцін былі выстаўлены на выставе «Дэгенератыўнае мастацтва». Церпячы фінансавыя цяжкасці, мастак працуе рамеснікам у Штутгарце. Апошняя яго праца, серыя «Аконныя карцінкі» — 18 маленькіх акварэляў. Памёр ад сардэчнага прыступу ў шпіталі Бадэн-Бадэна 13 красавіка 1943 года.
Эпіграма
Эпігра́ма (ἐπίγραμμα «надпіс») — невялікі сатырычны верш, які высмейвае якую-небудзь асобу ці грамадскую з'яву.
У антычнай паэзіі
У антычную эпоху эпіграмай зваўся пасвячальны надпіс на статуях, алтарах і іншых прадметах, якія прысвячаюцца багам, і на надмагіллях (гл. эпітафія). Паступова фармаваліся тэматычныя разнавіднасці эпіграм сентэнцыйна-дыдактычных, апісальных, любоўных, застольных, сатырычных, урачыстых. Ад эпічных формаў паэзіі эпіграму адрознівала сцісласць і ярка выяўленае суб'ектыўнае стаўленне да падзеі ці факту. Пісалася эпіграма элегічным дыстыхам, пазней ямбам і іншымі памерамі. У форме эпіграм выражаліся разважанні Платона, Сафо пісала эпіграмы пра горыч ранняй страты, Анакрэонт — пра весялосць на балі. Да майстроў эпіграм адносяць Сіманіда Кеаскага, Асклепіяда, Мелеагра. Росквітам эпіграмы ў грэчаскай літаратуры была творчасць эліністычных паэтаў III стагоддзя да н.э. — I стагоддзя н.э. (якая склала ядро так званай «Палацінскай анталогіі» у 15 кнігах), у рымскай — сатырычная творчасць Марцыяла (I стагоддзе н.э.). Традыцыі антычнай эпіграмы працягваліся ў візантыйскай літаратуры і ў лацінскай літаратуры Сярэднявечча і Рэнесансу, пазней зрэдку адраджаліся («Венецыянскія эпіграмы» І. В. Гётэ).
У новай еўрапейскай паэзіі
Эпіграмы Марцыяла былі тэматычна блізкія да сатыр Ювенала. Да спадчыны Марцыяла ўзыходзіць сучаснае разуменне эпіграмы як кароткага кплівага верша, звычайна пабудаванага на кантрасце паступовай экспазіцыі і нечаканага завяршэння, заключнай «вастрыні» (пуант). Такога роду эпіграма склалася ў французскай паэзіі XVI — XVII стагоддзяў. Часам росквіту эпіграмы ў еўрапейскай літаратуры лічыцца XVIII стагоддзе (Вальтэр, Ж. Б. Русо, Г. Э. Лесінг, у Расіі — А. П. Сумарокаў). Паралельна развівалася эпіграма, якая прадстаўляе сабой непасрэдны водгук на надзённыя падзеі, часта палітычныя. Апроч названых, да майстроў вострых сатырычных эпіграм адносяць Ж. дэ Лафантэна і П. Д. Э. Лебрэна ў Францыі, Р. Бёрнса ў Англіі, Г. Гейнэ ў Германіі.
Вайсковыя могілкі (Вялікае Сяло)
Вайсковыя могілкі — вайсковае пахаванне ў в. Вялікае Сяло, Віцебская вобласць. Знаходзіцца на паўднёва-заходняй ускраіне вёскі, каля шашы Віцебск — Смаленск.
Апісанне
У 1962 годзе на могілках быў пастаўлены помнік — скульптура воіна.
Кудайберген Куанавіч Жубанаў
Кудайберге́н Куа́навіч Жуба́наў (Құдайберген Қуанұлы Жұбанов,, пас. Акжар, Тэмірскі павет, Уральская вобласць — , пас. Жаналык, Талгарскі раён, Алмацінская вобласць) — савецкі філолаг, цюрколаг, прафесар (1932). Адзін з заснавальнікаў навуковага казахскага мовазнаўства, член прэзідыума Казахскага філіяла Акадэміі навук СССР (1935). Старэйшы брат казахскага савецкага кампазітара, музыказнаўцы Ахмета Жубанава.
Асклепіяд
Асклепіяд (Ἀσκληπιάδης):
Асклепіяды — антычныя ўрачы, якія вялі свой род ад бога медыцыны Асклепія. Самым вядомым асклепіядам з'яўляецца Гіпакрат.
Свабодненскі раён
Геаграфія
Свабодненскі раён размешчаны на паўднёвым захадзе Амурска-Зейскай раўніны. Мяжуе на паўночным захадзе — з Шыманоўскім, на паўночным усходзе з — Мазанаўскім, на поўдні — з Благавешчанскім раёнамі вобласці, на захадзе — дзяржаўная мяжа з КНР.
Плошча тэрыторыі раёна складае 7318,18 км² (па іншых дадзеных — 7234,39 км²).
Дзмітрый Браніслававіч Смольскі
Дзмі́трый Бранісла́вавіч Смо́льскі (,  —, ) — савецкі і беларускі кампазітар, заслужаны дзеяч мастацтваў Беларускай ССР (1975), Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Беларускай ССР (1980), народны артыст Беларусі (1987), уладальнік Ордэна Францыска Скарыны (2013 года), член СК Беларусі (1961), прафесар (1986). Яго сын — вядомы музыка-мультыінструменталіст Віктар Смольскі.
Біяграфія
Нарадзіўся 25 ліпеня 1937 года ў Мінску ў сям’і беларускага музыказнаўца Браніслава Сільвестравіча Смольскага. Музычнае асяроддзе спрыяла раннім праявам музычнага таленту (першая нотная публікацыя юнага кампазітара адносіцца да 12-гадовага ўзросту). З сямі гадоў пачаліся рэгулярныя заняткі музыкай (па класе скрыпкі) спачатку ў Маскоўскай цэнтральнай музычнай школе, а затым у музычнай школе-дзесяцігодцы пры Беларускай дзяржаўнай кансерваторыі. Тады ж пачаліся заняткі па кампазіцыі, якія праходзілі пад кіраўніцтвам вядомага беларускага кампазітара Я. К. Цікоцкага. У 1955 г. Дз. Смольскі паступае ў Маскоўскую кансерваторыю ў клас прафесара Ю. Шапорына, аднак праз год па стане здароўя ён вымушаны быў вярнуцца ў Мінск. Дз. Смольскі скончыў Беларускую дзяржаўную кансерваторыю па класе кампазіцыі прафесара А. В. Багатырова (1960), а затым аспірантуру пад кіраўніцтвам прафесара Маскоўскай кансерваторыі Н. І. Пейко (1967).
З 1962 па 2014 гг. Дз. Смольскі вёў клас кампазіцыі ў Беларускай акадэміі музыкі.
Асноўным фактам біяграфіі Дзмітрыя Смольскага прысвечаны фільм Беларускага тэлебачання «10 адкрыццяў Дзмітрыя Смольскага» (аўтар Т. Дубкова).
Творчасць
Творчы шлях Дзмітрыя Смольскага, які пачаўся ў канцы 50-х гг ХХ стагоддзя — найярчэйшая старонка ў гісторыі сучаснай музыкі. Ён адзін з тых, хто праклаў новыя шляхі ў беларускім музычным мастацтве канца 60-пачатку 70-х гг і здолеў прадэманстраваць прынцыпова новыя адносіны да кампазітарскай творчасці і да пастаўленых перад ім задач. Бліскучы талент і майстэрскае валоданне сучаснай кампазітарскай тэхнікай (Д. Смольскі жыва цікавіўся эўрапейскім авангардам 60-х гг і неаднаразова наведваў фестываль новай музыкі «Варшаўская восень») сталі асновай рэдкай дасканаласці формы ва ўсіх яго творах, а самабытнасць і яркасць аўтарскай мовы дазволілі слухачам і экспертам казаць пра «інтанацыі Смольскага».
Выступіўшы з сімфоніяй «Актафонія» (1967) і камернай араторыяй «Песні Хірасімы» на вершы японскіх паэтаў (1965), напісанымі ў серыйнай тэхніцы, Дзмітрый Смольскі не пабаяўся ўступіць у супрацьстаянне з агульнапрынятым афіцыёзным стылем, што панаваў у той час у мастацтве Беларусі. У гэтыя ж гады з’яўляюцца п’есы авангарднага плана і ў яго камернай музыцы. У серыйнай тэхніцы напісаны «Асціната» для флейты і фартэпіяна, саната для флейты і фартэпіяна (1967), сюіта для фартэпіяна «Гульня святла». Нельга не сказаць і пра творы з элементамі гумару, якія выйшлі з-пад яго пяра ў той жа час (Канцэрціна для скрыпкі, Варыяцыі для духавых і ўдарных). Гэты мяккі гумар у больш позняй творчасці кампазітара ператворыцца ў сарказм з элементамі трагіфарсу («Варыяцыі з беларускім менталітэтам», 15-я сімфонія, асобныя часткі іншых сімфоній і інш.).
Акрамя сімфоній безумоўнымі падзеямі музычнай гісторыі Беларусі сталі оперы Дз. Смольскага «Сівая легенда» (паводле аповесці У. Караткевіча) і «Францыск Скарына»; манументальныя араторыі «Мая Радзіма» на вершы беларускіх паэтаў і «Паэт» пра творчасць і жыццё Янкі Купалы; інструментальныя канцэрты (для фартэпіяна, скрыпкі, віяланчэлі, цымбалаў); камерна-інструментальныя і вакальныя сачыненні. Музыка Д. Смольскага з поспехам гучала ў многіх краінах свету (Германія, Францыя, Італія, Расія, Паўднёвая Карэя, ЗША і інш.), а CD з запісамі яго сімфоній, выдадзены брытанскай фірмай «Алімпія», быў прызнаны лепшым на конкурсе кампакт-дыскаў у ЗША ў 1992 г.
Дзмітрый Смольскі — выдатны педагог. На працягу больш за паўстагоддзя працы ў Беларускай дзяржаўнай кансерваторыі (цяпер Беларуская дзяржаўная акадэмія музыкі) ён выхаваў не адно пакаленне кампазітараў, сярод якіх ёсць заслужаныя дзеячы мастацтва Беларусі, лаўрэаты нацыянальных прэмій, дацэнты, прафесары — творчасць якіх уяўляе твар сённяшняй беларускай музыкі.
Оперы
«Сівая легенда» (лібр. У. Караткевіча, паст. ДАВТам РБ, 1978);
«Францыск Скарына» (лібр. С. Клімковіч, паст. на Беларускім тэлебачанні, 1988);
канцэртная опера «Апалон-заканадаўца» (па матывах аднайменнай оперы Р. Вардоцкага(?), паст. Беларускай дзяржаўнай філармоніяй, 1991).
Харэаграфічныя кампазіцыі
паэма «Патрыятычны эцюд» (1967),
малюнак «Беларусы» (1967),
Дзве балетныя сцэны (1969).
Араторыі
«Песни Хиросимы» для салістаў, двух фартэпіяна і чытальніка («Голос Хиросимы», сл. Т. Сімідзу, «Песок шестого августа», сл. Э. Янэдзі, «Снег», сл. С. Фукуду, «Стронций-90», сл. Т. Она, «Моя Японня», сл. X. Номі, 1966);
«Мая Радзіма» (сл. Р. Барадуліна, Н. Гілевіча, А. Александровіча, А. Ставера, С. Грахоўскага, А. Вярцінскага, П. Панчанкі, М. Танка і народныя, 1970);
«Паэт» («Шчаслівасць», «Гуслі-самаграі», «З гора ды з бяды», «На сенажаці», «Царскія дары», «Час», «О, так! Я — пралятар!», «Я — калгасніца», «Для тых, каго люблю», «Паэт і цэнзар», «З’езду Саветаў», «Сімфанічная карціна», «Шчаслівасць», сл. Я. Купалы, 1979).
Вакальна-сімфанічныя паэмы
«Голоса рассвета» (сл. А. Дасталя, 1963), «Два лика Земли» (сл. М. Алтухова, 1969), «Поэма о Немане» (сл. П. Макаля, П. Харкова, 1975),
«Поэма о Днепре» (сл. П. Макаля, П. Харкова, 1975);
Цыкл «Бабін век» (сл. Е. Лось, 1971).
Для народнага аркестра і хору
Паэма «Мы сейбіты шчасця» (сл. П. Макаля, 1968);
Апрацоўка песні «Зорка Венера» для голасу і аркестра (1981).
Для сімфанічнага аркестра
Сімфоніі: № 1 (1962), № 2 (1982), № 3 для аркестра і саліруючага фартэпіяна (1985); № 4 для аркестра і саліруючай скрыпкі (1986); № 6 (1989), № 7 (1990), № 8 з вершамі I. Бродскага (1992); № 9 для саліручай электрагітары и сімфанічнага аркестра (1994); № 10, № 11, № 12, № 13, № 14, № 15;
«Актафонія» для сімфанічнага аркестра (1967);
Святочная уверцюра (1963); Урачыстая уверцюра «Да 90-годдзя Я. Купалы» (1972); Уверцюра «Памяці Я. Коласа» (1972);
Сімфанічная паэма «Беларусь» (1968);
Сімфанічная карціна (1974);
Канцэрты для фартэпіяна з аркестрам № 1 (1960), № 2 (1975);
Музыка для струнных, дзвюх труб і баяна з аркестрам (1965);
«Прысвячэнне» для электрагітары и сімфанічнага аркестра;
Для камернага аркестра
Канцэрціны: для скрыпкі (1972), для віяланчэлі (1973); Арыя (1978), «Сымон-музыка» для скрыпкі, ан-самбля скрыпачоў і аркестра (1982), Пятая сімфонія (1987).
Канцэрты для цымбалаў і аркестра: № 2 «Памяці I. Жыновіча» (1974), № 3 (1983).
Для народнага аркестра
Канцэрт № 1 для цымбалаў і аркестра (1961).
Уверцюры: № 1 (1962), № 2 «Святочны дзень» (1971), № 3 (1974);
«Рапсодыя» для двух цымбалаў (1980);
Паэма «Партызанская мадона» (1985).
Камерна-інструментальная музыка
Струнны квартэт (1983).
Для фартэпіяна: Санаты: № 1 (1956), № 2 (1959); Вальс (1964), сюіта «Гульня святла» («Игра света», 1964), Тры прэлюдыі і фугі (1982).
Для скрыпкі і фартэпіяна: «Элегія і Таката памяці Д. Шастаковіча» (1975), «Распеў», «Танец» (1977).
Для флейты і фартэпіяна: Трыпціх «Basso ostinato» («Мелодыя», «Гармонія», «Рытм», 1963), Саната (1965).
Для альта і фартэпіяна: Элегія і Ронда (1973).
Для віяланчэлі і фартэпіяна: Ронда (1979).
Для валторны і фартэпіяна: Скерца, Экспромт (1980).
Для цымбалаў і фартэпіяна: Тры п’есы (1973).
Варыяцыі для духавых і ўдарных інструментаў (1971).
Для цымбалаў сола: Дзве п’есы (1981).