cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Вуліца Аўшрос Варту
Вострая брама
З боку горада над брамай у 1671 годзе манахі-кармеліты збудавалі драўляную капліцу, адмыслова для абраза Маці Божай Вастрабрамскай. 18 мая 1706 года здарыўся пажар, але капліца ўцалела. Пажар у маі 1715 года знішчыў амаль усё горада і капліцу. У 1722 годзе над брамай збудавалі мураваную капліцу. Пры перабудове ў 1829—1830 гадах капліца набыла рысы класіцызму.
Расійскае ўварванне ў Крым
Уварванне Расійскай Федэрацыі ў Крым было здзейсненае расійскімі войскамі без знакаў адрознення на тэрыторыі Крыму з 20 лютага 2014 году з мэтай анэксіі Крымскага паўвострава ад Украіны і акупацыі яго Расійскай Федэрацыяй.
Гэтым падзеям непасрэдна папярэднічалі шматмесячныя антыпрэзідэнцкія і антыўрадавыя акцыі («Еўрамайдан»), якія завяршыліся ў лютым 2014 года зменай улады ва Украіне. Першыя ж дзеянні новай улады выклікалі ў Крыме пратэсты мясцовага, у асноўнай масе рускамоўнага, насельніцтва, чаму спрыяла актывізацыя дзеянняў рускіх грамадскіх арганізацый («Руская абшчына Крыма» і партыя «Рускае адзінства»), якія прыступілі да мабілізацыі сваіх прыхільнікаў яшчэ ў сярэдзіне студзеня 2014 года, у сувязі з абвастрэннем супрацьстаяння ў Кіеве і кампаніяй захопаў адміністрацыйных будынкаў у шэрагу рэгіёнаў Украіны.
23—27 лютага была ажыццёўлена змена кіраўніцтва выканаўчай улады Севастопаля і Аўтаномнай Рэспублікі Крым. Новыя крымскія ўлады заявілі аб нелегітымнасці новага кіраўніцтва Украіны і звярнуліся па садзейнічанне і дапамогай да кіраўніцтва Расіі, якая аказала крымскім уладам усялякую падтрымку. Украінскія ўлады, у сваю чаргу, заявілі пра нелегітымнасць крымскіх.
16 сакавіка ў Крыме адбыўся рэферэндум аб магчымасці далучэння да Расіі. 17 сакавіка паводле вынікаў рэферэндуму і Дэкларацыі аб незалежнасці, прынятай 11 сакавіка, была ў аднабаковым парадку абвешчаная суверэнная, у склад якой увайшоў Севастопаль. 18 сакавіка РФ і Рэспубліка Крым падпісалі дамову аб далучэнні Крыма да Расіі, у адпаведнасці з якім у складзе Расіі былі ўтвораны новыя суб’екты — Рэспубліка Крым і горад федэральнага значэння Севастопаль.
На момант пачатку крымскіх падзей ва ўкраінскім заканадаўстве адсутнічалі нарматыўныя прававыя акты, якія тычацца правядзення рэферэндумаў аб статусе частцы тэрыторыі Украіны. Згодна з Канстытуцыяй Украіны, пытанні змены тэрыторыі краіны вырашаюцца выключна на ўсеўкраінскім рэферэндуме (артыкул 73), а ўлічваючы ўнітарны дзяржаўны лад, усе пытанні па арганізацыі і працэдуры выбараў і рэферэндумаў вызначаюцца толькі законамі Украіны.
15 сакавіка сабраўся Савет Бяспекі ААН для галасавання па праекце рэзалюцыі супраць рэферэндуму ў Крыме, які прадугледжваў абвясціць будучы рэферэндум у Крыме такім, «што не мае сілы» і заклікаў усе краіны не прызнаваць яго вынікі. У праекце рэзалюцыі падкрэслівалася прыхільнасць СБ ААН прынцыпам адзінства, суверэнітэту і тэрытарыяльнай цэласнасці Украіны. 13 з 15 краін-членаў Савета Бяспекі падтрымалі праект рэзалюцыі. Аднак ён не быў прыняты, бо Расія, як пастаянны член Савета Бяспекі ААН, скарысталася правам вета і заблакіравала зацвярджэнне рэзалюцыі. Кітай устрымаўся пры галасаванні.
Большасць краін-членаў ААН не прызнае крымскі рэферэндум. Украіна, ЗША, дзяржавы Еўрасаюза  і шэраг іншых краін  , а таксама шэраг міжнародных арганізацый і аб’яднанняў, уключаючы НАТА,  , ПА АБСЕ  , ахарактарызавалі дзеянні Расіі як агрэсію, акупацыю і анексію часткі ўкраінскай тэрыторыі, падрыў тэрытарыяльнай цэласнасці Украіны. Расія, са свайго боку, спасылаецца на замацаванае ў статутных дакументах ААН права народаў на самавызначэнне, якое, згодна з пазіцыяй РФ, і было рэалізавана насельніцтвам Крыма, «паўсталым» супраць змены ўлады ў краіне.
Стаўленне рэгіянальных улад Крыма і мясцовых грамадскіх арганізацый да Еўрамайдана
З канца лістапада 2013 года ва Украіне праходзілі акцыі пратэсту, справакаваныя адмовай урада падпісваць Пагадненне аб асацыяцыі з ЕС. Некалькі разоў яны перарасталі ў масавыя беспарадкі. У Крыме, аднак, антыўрадавыя акцыі не знайшлі шырокай падтрымкі сярод насельніцтва, а Вярхоўны Савет АР Крым неаднаразова выказваў сваё рэзкае непрыманне дзеянняў апазіцыі і патрабаваў ад прэзідэнта Януковіча прыняцця рашучых мер па падтрыманні парадку.
22 лістапада прэзідыум падтрымаў рашэнне прэм’ер-міністра Украіны прыпыніць працэс еўраінтэграцыі, выказаўшы пры гэтым сур’ёзную занепакоенасць у сувязі з «дэструктыўнымі дзеяннямі апазіцыйных палітычных сіл». 27 лістапада прыпыненне працэсу еўраінтэграцыі падтрымаў і парламент Крыма, які заклікаў крымчан «умацоўваць сяброўскія сувязі з рэгіёнамі Расійскай Федэрацыі».
1 снежня прэзідыум Вярхоўнага Савета АРК заявіў, што апазіцыйныя выступленні ў Кіеве «ставяць пад пагрозу палітычную і эканамічную стабільнасць ва Украіне» і «кучка палітыканаў спрабуе пад выглядам барацьбы за еўрапейскі вектар развіцця захапіць уладу ў краіне».
2 снежня крымскі парламент звярнуўся да прэзідэнта Віктара Януковіча з просьбай прыняць меры для аднаўлення грамадскага парадку ў краіне, а таксама ўвесці надзвычайнае становішча, калі гэтага запатрабуе сітуацыя. Зварот падтрымалі 76 дэпутатаў з 78, якія прынялі ўдзел у галасаванні. Як сказана ў заяве, «''пазіцыя кожнага павінна быць пачутая. Інакш можа паўстаць ілюзія, што сваё меркаванне маюць толькі людзі, якія апанавалі плошчы і вуліцы Кіева…''». Улада, гаворыцца ў звароце, «''абавязаная не дапусціць антыканстытуцыйнага шляху рэваншу збанкрутавалых палітычных сіл, якія вызнаюць крайні нацыяналізм. Гэта яны здзекуюцца са святых пачуццяў ветэранаў Вялікай Айчыннай вайны…''».
3 снежня прэзідыум ВС АРК прапанаваў прэзідэнту і Кабінету міністраў разгледзець пытанне аб магчымасці ўступлення Украіны ў Мытны саюз ЕўрАзЭС, а 11 снежня заклікаў насельніцтва Крыма «быць гатовымі ўстаць на абарону аўтаноміі».
У пачатку студзеня 2014 года актывісты рускіх арганізацый Крыма накіравалі зварот да прэзідэнта Украіны Віктара Януковіча з патрабаваннем даць самую сур’ёзную ацэнку бяздзейнасці кіеўскіх улад і праваахоўных органаў, якія дапусцілі 1 студзеня правядзенне ў Кіеве факельнага шэсця актывістаў партыі «Свабода» і футбольных фанатаў. У звароце ад прэзідэнта запатрабавалі забараніць «прапаганду неанацызму і фашызму, нацысцкай атрыбутыкі і сімвалаў, гераізацыю злачынных фарміраванняў АУН-УПА», прыняць закон, які забараняе «палітычныя партыі і арганізацыі з неанацысцкай і экстрэмісцкай ідэалогіяй» і ўстанаўлівае крымінальную адказнасць за «адмаўленне ці абразу Вялікай перамогі савецкага народа ў Вялікай Айчыннай вайне».
У сярэдзіне студзеня 2014 года, у сувязі з абвастрэннем супрацьстаяння ў Кіеве і кампаніяй захопаў адміністрацыйных будынкаў у шэрагу рэгіёнаў Украіны, «Руская абшчына Крыма» і партыя «Рускае адзінства», сумесна з прадстаўнікамі казацтва і арганізацый ветэранаў-афганцаў, узялі на сябе ініцыятыву ў фарміраванні «народных дружын самаабароны», сіл народнага супраціву на выпадак спробаў пранікнення ў Крым экстрэмістаў і неанацыстаў.
22 студзеня Вярхоўны Савет АРК прыняў заяву, у якой гаварылася, што калі «злачынны сцэнарый» «каляровай рэвалюцыі» будзе рэалізаваны, то Крым апынецца перад пагрозай страты «усіх заваяванняў аўтаноміі і яе статусу». Парламент заявіў, што не аддасць Крым «экстрэмістам і неанацыстам», якія імкнуцца «захапіць уладу» ў краіне і «крымчане ніколі не будуць удзельнічаць у нелегітымных выбарах <…> і не будуць жыць у „бандэраўскай“ Украіне».
24 студзеня 2014 года партыя «Рускі блок» абвясціла аб наборы ў атрады самаабароны. Гарадскі кіраўнік заклікаў мясцовых жыхароў быць гатовымі абараніць горад. Адначасова звыш дзесяці грамадскіх арганізацый падрыхтавалі зварот да гараджан, у якім гаварылася, што ў выпадку дзяржаўнага перавароту «Севастопаль, выкарыстоўваючы сваё права на самавызначэнне, выйдзе з прававога поля Украіны». Ініцыятарам звароту стаў Севастопальскі каардынацыйны савет, актывісты якога таксама выступалі за стварэнне на паўднёвым усходзе і ў цэнтры Украіны Федэратыўнай дзяржавы Маларосія з арыентацыяй на Расію. Першы прэзідэнт Рэспублікі Крым заклікаў да абвяшчэння самастойнасці Крыма, назваўшы палітычны крызіс ва Украіне «чужой для крымчан вайной» і заявіў, што паўвостраў «знаходзіцца ў стане акупацыі».
24 студзеня прэзідыум ВС АРК заклікаў Януковіча ўвесці надзвычайнае становішча і спыніць фінансаванне з дзяржаўнага бюджэту «рэгіёнаў, якія абвясцілі сябе па-за законам, дзе ўлада зрушаная гвалтоўным шляхам, да аднаўлення ў іх канстытуцыйнага парадку», а праз тры дні забараніў на тэрыторыі рэгіёну дзейнасць нацыяналістычнай партыі «Свабода» , якая прымае актыўны ўдзел у пратэстных акцыях, аднак пазней па патрабаванні пракуратуры зняў дадзеную забарону.
27 студзеня на пасяджэнні Асацыяцыі органаў мясцовага самакіравання АРК і Севастопаля пад старшынствам спікера крымскага парламента Уладзіміра Канстанцінава было прынята рашэнне аб стварэнні Крымскіх добраахвотных дружын з мэтай аказання садзейнічання праваахоўным органам у ахове грамадскага парадку. З рэзкімі пратэстамі супраць стварэння добраахвотных дружын выступіў крымскататарскі Меджліс, расцаніўшы гэта рашэнне як праяву сепаратызму ў АРК.
4 лютага на пасяджэнні прэзідыума АРК прапаноўвалася «ва ўмовах імкнення да ўлады груп нацыянал-фашысцкага толку» ініцыяваць правядзенне агульнакрымскага апытання аб статусе паўвострава, а таксама абмяркоўвалася магчымасць звароту да прэзідэнта і Дзярждумы Расіі з заклікам выступіць гарантам непахіснасці статусу аўтаноміі Крыма. СБУ ў сувязі з падзеямі ў крымскім парламенце адкрыла крымінальную вытворчасць па факце крымінальнага правапарушэння, прадугледжанага ч. 1 арт. 14, ч. 1 арт. 110 Крымінальнага кодэкса Украіны (падрыхтоўку да замаху на тэрытарыяльную цэласнасць і недатыкальнасць Украіны). У сваю чаргу, некаторыя прадстаўнікі ўкраінскай парламенцкай апазіцыі выступілі з рэзкай крытыкай гэтых заяў і заклікалі пакараць парламент Крыма. З пагрозай распусціць гэты заканадаўчы орган выступіў дэпутат Вярхоўнай Рады ад апазыцыйнай «Бацькаўшчыны», а дэпутат ад нацыяналістычнай партыі «Свабода» Аляксандр Шаўчэнка запатрабаваў прыцягнуць крымскіх парламентарыяў да крымінальнай адказнасці.
12 лютага старшыня Вярхоўнага савета АРК Уладзімір Канстанцінаў, выступаючы на ​​Усеўкраінскім форуме абласных саветаў і ВС Крыма, які праходзіў у Лівадыйскім палацы, заявіў, што мадэль крымскай аўтаноміі, закладзеная ў Канстытуцыі Украіны і Канстытуцыі АРК 1998 года, «цалкам сябе вычарпала» і «''мы хочам зусім іншай аўтаноміі. Нам варта вярнуцца да шэрагу параметраў першай паловы 90-х гадоў''». У форуме прынялі ўдзел прадстаўнікі 18 абласцей Украіны (за выключэннем заходніх — Валынскай, Закарпацкай, Івана-Франкоўскай, Львоўскай, Ровенскай, Цярнопальскай, Чарнавіцкай, Вінніцкай і Кіева). Паводле слоў Канстанцінава, у ходзе падзей на Майдане «''высветлілася, наколькі слабымі апынуліся пазіцыі цэнтральнай улады… Вядома, не будзь памылак улады, раздзьмуць пажар пратэстаў ніхто б не змог. Але не будзь замежнага ўмяшання — крызіс не зайшоў бы так глыбока''». На яго думку, дапамагчы ў сітуацыі, якая склалася, можа дэцэнтралізацыя ўлады.
18 лютага, у сувязі з абвастрэннем сітуацыі ў Кіеве, Прэзідыум Вярхоўнага савета АРК накіраваў зварот да прэзідэнта Украіны Віктара Януковіча, апублікаваўшы яго на сваім афіцыйным сайце: «''Сёння мы патрабуем ад Вас як кіраўніка дзяржавы рашучых дзеянняў і прыняцця надзвычайных мер. Гэтага чакаюць і сотні тысяч крымчан, якія галасавалі за Вас на прэзідэнцкіх выбарах у надзеі на стабільнасць у краіне''». Прэзідыум заявіў, што ў выпадку «далейшай эскалацыі грамадзянскага супрацьстаяння» Вярхоўны савет АРК «пакідае за сабой права заклікаць жыхароў аўтаноміі ўстаць на абарону грамадзянскага міру і спакою на паўвостраве».
19 лютага Вярхоўны Савет АРК «палічыў мэтазгодным актыўны ўдзел рэгіёнаў Украіны ў рабоце па падрыхтоўцы змяненняў у Канстытуцыю Украіны» і падтрымаў ініцыятыву аб правядзенні ўсеўкраінскага рэферэндуму па «ключавых пытаннях» дзяржаўнага ладу. Шэраг дэпутатаў парламента падтрымаў ініцыятыву дэпутата Мікалая Каліснічэнкі (Партыя рэгіёнаў), які прапанаваў, у выпадку калі ва Украіне ў бліжэйшы час не будзе ўрэгуляваны крызіс, падняць пытанне аб далучэнні Крыма да Расіі. Спікер крымскага парламента Уладзімір Канстанцінаў, аднак, перапыніў выступ Каліснічэнкі, заявіўшы, што галоўная задача, якая стаіць перад дэпутатамі на дадзены момант, — «дапамагчы Кіеву адстаяць уладу». Тым не менш ужо на наступны дзень, знаходзячыся ў Маскве, дзе ён правёў сустрэчы з лідарамі парламенцкіх фракцый Дзярждумы, Уладзімір Канстанцінаў заявіў у інтэрв’ю «Інтэрфаксу», што не выключае аддзялення Крыма ад Украіны ў выпадку абвастрэння сітуацыі ў краіне. Адказваючы на ​​пытанне, ці трэба пры неспрыяльным развіцці сітуацыі ва Украіне праводзіць рэферэндум з нагоды аддзялення Крыма, ён сказаў, што аддае перавагу «не жаваць» гэтую тэму, паколькі Крым — гэта адна з апор цэнтральнай улады і «калі мы пачнем гэтым займацца, мы проста загубім гэтую цэнтральную ўладу». Пры гэтым Уладзімір Канстанцінаў дадаў, што барацьба ідзе не за Крым, а за Кіеў. Аднак, калі ўсё-такі пад ціскам гэтая цэнтральная ўлада будзе зламана, Вярхоўны савет Крыма будзе прызнаваць легітымнымі для аўтаноміі толькі свае рашэнні. «І тады ў нас будзе адзіны шлях — гэта дэнансацыя рашэння Прэзідыума ЦК КПСС ад 1954 года… З гэтай хвіліны мы будзем прызнаваць тыя рашэнні, якія лічым патрэбнымі». Прэм’ер-міністр крымскага ўрада Анатоль Магілёў, каментуючы зробленую заяву, заклікаў палітыкаў «узважваць кожнае слова, асабліва тыя, якія могуць трактавацца як пагроза тэрытарыяльнай цэласнасці Украіны».
Змена ўлады ва Украіне
21 лютага пад ціскам масавых пратэстаў у краіне, а таксама дзякуючы дыпламатычнай дапамозе апазіцыі з боку Захаду прэзідэнт Януковіч пайшоў на саступкі і падпісаў з апазіцыяй пагадненне аб урэгуляванні крызісу ва Украіне, якое прадугледжвала, у прыватнасці, неадкладнае (на працягу 2 сутак) вяртанне да Канстытуцыі ў рэдакцыі 2004 года, канстытуцыйную рэформу і правядзенне датэрміновых прэзідэнцкіх выбараў не пазней снежня 2014 года. У той жа дзень Януковіч пакінуў Кіеў.
На наступны дзень выйшаў у тэлеэфір відэазапіс інтэрв’ю з Януковічам, дзе ён заявіў, што не мае намеру ні падаваць у адстаўку, ні падпісваць рашэнні Вярхоўнай Рады, якія ён лічыць супрацьзаконнымі, а тое, што адбываецца ў краіне, ён кваліфікаваў як «вандалізм, бандытызм і дзяржаўны пераварот». Праз некалькі гадзін Вярхоўная Рада прыняла пастанову, у якой сцвярджалася, што Януковіч «неканстытуцыйным чынам самаўхіліўся ад ажыццяўлення канстытуцыйных паўнамоцтваў» і не выконвае свае абавязкі, а таксама прызначыла датэрміновыя прэзідэнцкія выбары на 25 мая 2014 года.
23 лютага Вярхоўная Рада ўсклала абавязкі прэзідэнта Украіны на старшыню Вярхоўнай Рады Аляксандра Турчынава.
Рускія Крыма
23 лютага ў ходзе акцыі перад будынкам Вярхоўнага Савета АР Крым у Сімферопалі, прысвечанай Дню абаронцы Айчыны, партыя «Рускае адзінства» і «Руская абшчына Крыма» абвясцілі аб мабілізацыі крымчан у народныя дружыны для аховы міру і спакою ў Крыме. Паводле звестак прэс-службы партыі «Рускае адзінства», у народныя дружыны запісаліся больш за дзве тысячы мужчын. З ліку жанчын, якія прыйшлі на мерапрыемства, быў сфарміраваны атрад медыцынскай дапамогі.
У той жа дзень на мітынгу ў Севастопалі, на якім фактычным кіраўніком горада быў абвешчаны Аляксей Чалы, дэпутат гарадскога савета Севастопаля і лідар партыі «» Генадзь Басаў абвясціў аб стварэнні атрадаў самаабароны з ліку добраахвотнікаў.
25 лютага лідар «Рускай абшчыны Крыма» на пасяджэнні прэзідыума Вярхоўнага Савета АР Крым выступіў адным з ініцыятараў адстаўкі ўрада Крыма на чале з Анатолем Магілёвым, які заявіў пра гатоўнасць выконваць указанні новай улады Украіны. На пасаду прэм’ер-міністра ён прапанаваў кандыдатуру Сяргея Аксёнава, лідара партыі «Рускае адзінства».
27 лютага Сяргей Аксёнаў рашэннем дэпутатаў Вярхоўнага Савета АРК быў прызначаны на пасаду. Рашэнне не было прызнана новымі ўкраінскімі ўладамі. Як Сяргей Аксёнаў, так і старшыня Вярхоўнага савета Крыма Уладзімір Канстанцінаў, заявілі, што па-ранейшаму лічаць Віктара Януковіча юрыдычна абраным прэзідэнтам Украіны, праз якога крымскім уладам удалося дамовіцца аб дапамозе з боку Расіі.
12 сакавіка ў Крым вярнуўся першы і адзіны прэзідэнт Рэспублікі Крым Юрый Мяшкоў. Ён знаходзіўся на пасадзе прэзідэнта Рэспублікі Крым з лютага 1994 года па сакавік 1995 года, калі паводле рашэння Вярхоўнай Рады Украіны гэты пост быў скасаваны. Мяшкоў з’ехаў у Расію, але ў 2011 годзе вярнуўся і быў высланы з Украіны рашэннем суда па прадстаўленні СБУ. У аэрапорце Сімферопаля Мяшкоў сказаў: «Народ Крыма вярнуў мне Радзіму».
18 сакавіка 2014 года ў сваім звароце да Федэральнага сходу прэзідэнт РФ Уладзімір Пуцін заявіў: «''Мы ішлі насустрач Украіне не толькі па Крыме… З чаго мы тады зыходзілі? Зыходзілі з таго, што добрыя адносіны з Украінай для нас галоўнае і яны не павінны быць закладнікам тупіковых тэрытарыяльных спрэчак. Але пры гэтым, вядома, разлічвалі, што Украіна будзе нашым добрым суседам, што рускія і рускамоўныя грамадзяне ва Украіне, асабліва на яе паўднёвым усходзе і ў Крыме, будуць жыць ва ўмовах дружалюбнай, дэмакратычнай, цывілізаванай дзяржавы, што іх законныя інтарэсы будуць забяспечаны у адпаведнасці з нормамі міжнароднага права. Аднак сітуацыя стала развівацца па-іншаму. Раз за разам прадпрымаліся спробы пазбавіць рускіх гістарычнай памяці, а часам і роднай мовы, зрабіць аб’ектам прымусовай асіміляцыі. І вядома, рускія, як і іншыя грамадзяне Украіны, пакутавалі ад пастаяннага палітычнага і дзяржаўнага перманентнага крызісу, які скалынае Украіну ўжо больш за 20 гадоў''».
Украінцы Крыма
27 лютага прадстаўнікі ўкраінскай абшчыны Крыму раскрытыкавалі «безадказных палітыкаў АРК», «якія паставілі Крым на грань міжнацыянальнага канфлікту» і «правакуюць узброенае сутыкненне» паміж Украінай і Расіяй, а таксама «замежных палітыкаў», якія займаюцца «''адкрытым правакацыйным умяшаннем у палітычнае жыццё неад’емных складнікаў Украіны — АРК і г. Севастопаля''». Аўтары звароту заклікалі ўкраінскія ўлады «неадкладна прыняць меры для забеспячэння міру, спакою і бяспекі крымчан», а «''ядзерныя дзяржавы-гаранты тэрытарыяльнай цэласнасці і бяспекі Украіны — Вялікабрытанію, ЗША, Францыю і Кітай, згодна з Будапешцкім мемарандумам, прыняць меры для прадухілення замежнага ўмяшання ва ўнутраныя справы нашай дзяржавы; ААН, АБСЕ, ЕС і Савет Еўропы — паўплываць на пазіцыю Расіі з пункту гледжання недапушчальнасці правакавання сепаратызму ў рэгіёнах Украіны, у прыватнасці, у АРК і г. Севастопаль''».
Пад заявай падпісаліся лідар грамадскай арганізацыі «Крымскі цэнтр дзелавога і культурнага супрацоўніцтва „Украінскі дом“» Андрэй Шчакун і арцыбіскуп Сімферопальскі і Крымскі Украінскай праваслаўнай царквы Кіеўскага патрыярхату Клімент.
2 сакавіка для «абароны ўкраінскай этнічнай меншасці ва ўмовах расійскай акупацыі і сепаратысцкага рэжыму», збору інфармацыі аб парушэнні правоў украінскіх грамадзян розных нацыянальнасцей на тэрыторыі Крыма і прадастаўлення яе міжнародным грамадскім арганізацыям і міждзяржаўных структурам, каардынацыі дзейнасці ўкраінскіх і праўкраінскіх арганізацый паўвострава шэрагам грамадскіх арганізацый была створана «Усекрымская Украінская Рада», яе каардынатарам стаў Андрэй Шчакун.
Паведамляецца, што актывісты руху «''Еўрамайдан. Крым''» прымалі ўдзел у акцыях пратэсту супраць блакавання ўкраінскіх вайсковых частак.
9 сакавіка Андрэй Шчакун і старшыня апякунскай рады Украінскай школы-гімназіі ў Сімферопалі Анатоль Кавальскі былі затрыманы і выкрадзены людзьмі, якія назваліся дружыннікамі і членамі партыі «Рускае адзінства».
10 сакавіка ўдзельніка Еўрамайдана, кіраўніка Крымскага аддзялення Ігара Кірушчанку і яго жонку выслалі з Крыма
15 сакавіка ў Севастопалі невядомымі ўзброенымі людзьмі быў выкрадзены і вывезены ў невядомым кірунку настаяцель парафіі Унебаўзяцця Найсвяцейшай Багародзіцы і галоўны ваенны капелан Украінскай Грэка-Каталіцкай Царквы ў Крыме айцец Любамір Яворскі.
20 сакавіка восем затрыманых украінскіх актывістаў, уключаючы Андрэя Шчакуна, Анатоля Кавальскага і актывістаў кіеўскага Аўтамайдана, былі вызвалены крымскімі ўладамі і высланы з Крыма.
Крымскія татары
Вялікае значэнне ў сітуацыі, якая складвалася, мела пазіцыя крымскататарскай абшчыны, трэцяй па колькасці ў Крыме, якую ў значнай меры вызначала стаўленне Меджліса крымскататарскага народа — грамадскай арганізацыі (прадстаўнічага органа) крымскіх татараў. У перыяд Еўрамайдана Меджліс выступіў у падтрымку еўраінтэграцыі і супраць «ўстанаўлення аўтарытарнага рэжыму» ва Украіне, гэта значыць з пазіцый, прама процілеглых Вярхоўнаму Савету АР Крым.
Пасля сілавога разгону Еўрамайдана ў ноч на 30 лістапада 2013 года прэзідыум Меджліса афіцыйна асудзіў дзеянні ўлад, заявіў аб сваёй салідарнасці з патрабаваннямі неадкладнай адстаўкі ўрада Азарава і правядзення пазачарговых выбараў Вярхоўнай Рады Украіны: «''Сёння сітуацыя ва Украіне стала набываць характар, які пагражае тэрытарыяльнай цэласнасці Украіны і яе суверэнітэту. Такому развіццю падзей спрыяюць мясцовыя саветы часткі рэгіёнаў Украіны, у тым ліку і Вярхоўнай Рады Крыма, якія прымаюць па ўказцы кіруючай партыі рашэнні, якія змяшчаюць у сабе патрабаванні аб увядзенні надзвычайнага становішча і падаўленні сілай мірных акцый грамадзян Украіны''».
Меджліс рэгулярна накіроўваў у Кіеў для ўдзелу ў Еўрамайдане арганізаваныя групы крымскіх татараў.
У той жа час, у крымскататарскай абшчыне не ўсе падтрымлівалі Меджліс. У апазіцыі да Меджліса знаходзілася партыя «». Паводле ацэнкі намесніка старшыні Кенеша (Рады) партыі «Мілі Фірка» Васві Абдураімава, сярод крымскіх татараў за Еўрамайдан выступаў выключна Меджліс, які падчас выбараў 2012 года падтрымалі 18 % крымскататарскага насельніцтва, а астатнія, на яго думку, альбо апалітычныя, занятыя праблемамі выжывання (да 60—70 %), альбо актыўна выступалі супраць Еўрамайдана (да 10—15 %).
23 лютага на плошчы Леніна ў Сімферопалі прайшоў арганізаваны Меджлісам мітынг, прысвечаны дню памяці вядомага крымскататарскага грамадскага і палітычнага дзеяча Нома Чэлебіджыхана, падчас якога старшыня Меджліса Рэфат Чубараў запатрабаваў ад крымскіх членаў Партыі рэгіёнаў выйсці з партыі, а таксама запатрабаваў ад гарадскіх улад у дзесяцідзённы тэрмін знесці помнік Леніну.
26 лютага Меджліс арганізаваў мітынг ля будынка Вярхоўнага Савета Крыма з мэтай заблакаваць яго і не дапусціць прыняцця рашэння аб уваходжанні ў склад Расіі. У ходзе мітынгу Рэфат Чубараў заявіў, што крымскія татары не дадуць адарваць Крым ад Украіны. Адначасова тут жа праходзіў мітынг «Рускай абшчыны Крыма». Паміж удзельнікамі двух мітынгаў успыхнуў канфлікт, у выніку якога 30 чалавек атрымалі траўмы і раненні і двое чалавек загінулі: мужчына, які памёр ад сардэчнага прыступу, і жанчына, якую затапталі ў цісканіне.
Гэта была апошняя масавая акцыя пратэсту з удзелам крымскіх татараў. Крымскія і расійскія ўлады распачалі актыўныя дзеянні для таго, каб калі не схіліць іх на свой бок, то хаця б дамагчыся іх нейтралітэту ў сітуацыі, якая склалася. Тым не менш Меджліс адмовіўся прызнаць ўрад Сяргея Аксёнава, які змяніў Анатоля Магілёва, якога Вярхоўны Савет Крыму адправіў у адстаўку 27 лютага.
1 сакавіка тэлеканал «ATR» паведаміў, што ў месцах кампактнага пражывання крымскіх татараў пачалося фарміраванне атрадаў самаабароны — як мяркуецца, для патрулявання месцаў кампактнага пражывання крымскіх татараў і недапушчэння правакацый. Паведамлялася, што фарміраванні будуць дзейнічаць да заканчэння палітычных ускладненняў у Крыме. Было заяўлена, у прыватнасці, аб намеры ажыццяўляць сталую ахову будынка тэлеканала «ATR» ў Сімферопалі, каб не дапусціць яго сілавога захопу.
Яшчэ 26 лютага прэзідэнт Татарстана Рустам Мініханаў, Дзяржсавет Татарстана і Сусветны кангрэс татараў звярнуліся да крымскім татараў з заклікам да міру і згоды з рускім насельніцтвам Крыма. У пачатку сакавіка Крым наведалі дэпутаты Дзяржсавета Татарстана і муфтый рэспублікі Каміль Самігулін, 5 сакавіка тут пабываў Рустам Мініханаў, які правёў сустрэчы са старшынёй савета Меджліса Рэфатам Чубаравым і старшынёй савета старэйшын крымскіх татар Гільшатам Ільясавым і з дэпутатамі парламента Крыма. Было падпісана пагадненне аб супрацоўніцтве паміж Рэспублікай Татарстан і Аўтаномнай Рэспублікай Крым у сферы медыцыны, турызму, інвестыцый і інавацый.
6 сакавіка намеснік старшыні Савета Міністраў Крыма Рустам Тэміргаліеў заявіў на прэс-канферэнцыі, што пасля далучэння Крыма да Расіі татары атрымаюць роўныя правы з рускімі і ўкраінцамі на паўвостраве. Паводле слоў Тэміргаліева, «новыя крымскія ўлады гатовыя ўзяць на сябе абавязацельствы перад крымскімі татарамі пра ўключэнне адпаведных пунктаў у раздзелы новай канстытуцыі Крыма як часткі Расіі». У гэты ж дзень Рэфат Чубараў у эфіры «Громадського ТБ» заявіў, што крымскія татары не прызнаюць вынікі рэферэндуму, які рыхтаваўся, і асудзіў рашэнне крымскага парламента аб уваходжанні ў склад Расіі. 8 сакавіка ён звярнуўся да прэзідэнта ЗША Барака Абамы з просьбай абараніць Крым ад этнічных чыстак.
10 сакавіка Сяргей Аксёнаў прапанаваў прадстаўнікам крымскіх татараў заняць месцы ў органах улады Крыма. Крымскім татарам прапаноўвалася вылучыць пасады аднаго віцэ-прэм’ера, двух міністраў, а таксама пасады намесніка міністра ў кожным міністэрстве. Сяргей Аксёнаў заявіў таксама, што крымскататарская будзе адной з афіцыйных моў у Крыме.
11 сакавіка Вярхоўны савет Крыма аднагалосна прыняў пастанову «Аб гарантыях аднаўлення правоў крымскататарскага народа і яго інтэграцыі ў крымскую супольнасць». Пастанова гарантуе, што пры зацвярджэнні новай Канстытуцыі Рэспублікі Крым крымскататарскай мове будзе прысвоены статус афіцыйнай мовы нароўні з рускай і ўкраінскай мовамі. Акрамя таго, Вярхоўны Савет і органы выканаўчай улады рэспублікі будуць выбірацца і фарміравацца з гарантаваным прадстаўніцтвам крымскіх татараў у 20 % ад колькасці. Пастанова прадугледжвае прызнанне курултая крымскататарскага народа і органаў, што фарміруюцца ім. Сярод гарантый таксама зацвярджэнне пяцігадовых і штогадовых планаў уладкавання крымскіх татар, якія вярнуліся ў Крым, з адпаведным фінансавым забеспячэннем, рашэнне ўсіх пытанняў пры вяртанні крымскіх татараў у Крым з месцаў дэпартацыі, захаванне і аднаўленне помнікаў гісторыі і культуры крымскіх татараў, садзейнічанне развіццю сістэмы дашкольнай, школьнай і вышэйшай адукацыі на крымскататарскай мове, садзейнічанне развіццю СМІ на крымскататарскай мове і раўнапраўнае функцыянаванне ў Крыме рэлігійных канфесій. «''Нічога падобнага крымскататарскі народ ніколі не атрымліваў ні ад кіраўніцтва Савецкага Саюза, ні ад улад незалежнай Украіны. Гэта тое, за што народ змагаўся многія дзесяцігоддзі. І гэта тое, што дазволіць крымчанам усіх нацыянальнасцей паспяхова развівацца і адчуваць сябе бяспечна і камфортна на нашай крымскай зямлі''», — падкрэсліў старшыня Вярхоўнага савета Крыма Уладзімір Канстанцінаў. Ён выказаў удзячнасць за пасрэдніцкія намаганні і ўсебаковую дапамогу ў дасягненні «дамоўленасці, якая ляжа ў аснову міжэтнічнага міру і спакою ў Крыме», прэзідэнту Рэспублікі Татарстан Рустаму Мініханаву, які прысутнічаў на пасяджэнні крымскага парламента.
Старшыня Дзярждумы Расіі Сяргей Нарышкін заявіў, што, калі насельніцтва Крыму на маючым адбыцца рэферэндуме прыме рашэнне аб уступленні рэспублікі ў склад Расіі, расійскі парламент падтрымае і пацвердзіць гарантыі крымскататарскага народа.
Старшыня дзяржадміністрацыі Бахчысарайскага раёна Ільмі Умераў звярнуўся да кіраўнікоў органаў выканаўчай улады і органаў мясцовага самакіравання Крыму з заклікам не выконваць «злачынныя ўказанні» ўрада Сяргея Аксёнава.
Былы савецкі дысідэнт і праваабаронца, былы кіраўнік Меджліса крымскататарскага народа, народны дэпутат Украіны Мустафа Джамілеў заявіў, што Расія рызыкуе атрымаць паўтор крывавых чачэнскіх канфліктаў у выпадку «анексіі Крыма».
12 сакавіка Мустафа Джамілеў сустрэўся ў Маскве з былым прэзідэнтам Татарстана Мінцімерам Шайміевым. Джамілеў меў таксама тэлефонную размову з прэзідэнтам Расіі Уладзімірам Пуціным, пасля якога распавёў, што Уладзімір Пуцін не абвяргаў прысутнасць расійскіх войскаў у Крыме і заявіў, што самаабвяшчэнне незалежнай Украіны не адпавядала нормам, якія прадугледжваюць працэдуру выхаду са складу СССР. Паводле слоў Джамілева, Пуцін паведаміў таксама, што даў распараджэнне пазбегнуць якіх бы там ні было не было эксцэсаў з крымскімі татарамі.
14 сакавіка Мустафа Джамілеў, якi сустрэўся ў штаб-кватэры НАТА з прадстаўнікамі Еўрапейскай службы знешніх дзеянняў і лідарамі НАТА, заклікаў увесці міратворчыя войскі ААН у Крым і заклікаў еўрапейскіх дыпламатаў і прадстаўнікоў НАТА не прымаць пад увагу вынікі маючага адбыцца рэферэндуму.
15 сакавіка Меджліс выступіў са зваротам да Вярхоўнай Рады Украіны і да ўсяго народа Украіны, у якім ён пацвердзіў сваё прызнанне Украіны як суверэннай і незалежнай дзяржавы ў існуючых межах і заявіў аб непрызнанні рэферэндуму, «які праводзіцца з мэтай змяніць тэрытарыяльную прыналежнасць Крыма», легітымным і адпаведным міжнароднаму праву і Канстытуцыі Украіны. Меджліс заявіў, што «катэгарычна адхіляе любыя спробы вызначыць будучыню Крыму без свабоднага волевыяўлення крымскататарскага народа — карэннага народа Крыма» і што толькі крымскім татарам належыць права вырашаць, у якой дзяржаве жыць крымскататарскаму народу. Паводле пераканання Меджліса, «аднаўленне правоў крымскататарскага народа і рэалізацыя ім права на самавызначэнне на сваёй гістарычнай Радзіме павінны ажыццяўляцца ў складзе суверэннай і незалежнай Украінскай дзяржавы».
Меджліс заклікаў Вярхоўную Раду «далучыцца да Дэкларацыі ААН аб правах карэнных народаў, а таксама прызнаць і замацаваць законамі і іншымі прававымі актамі Украіны статус крымскататарскага народа як карэннага народа Крыма».
17 сакавіка Мустафа Джамілеў сустрэўся ў Ізміры з прэм’ер-міністрам Турцыі Рэджэпам Эрдаганам. Эрдаган, выказаўшы занепакоенасць у сувязі з апошнімі падзеямі і напружанасцю, падкрэсліў, што намаганні Турцыі накіраваны на стабілізацыю абстаноўкі, прадухіленне канфлікту і страт крымскіх татараў у Крыме.
18 сакавіка прэзідэнт Расіі Уладзімір Пуцін заявіў у сваім звароце да Федэральнага сходу Расійскай Федэрацыі, што «крымскія татары вярнуліся на сваю зямлю» і павінны быць прыняты «ўсе неабходныя рашэнні», якія «завершаць працэс рэабілітацыі крымскататарскага народа, <…> адновяць іх правы, добрае імя ў поўным аб’ёме».
У той жа дзень Меджліс заявіў аб непрызнанні дамовы аб далучэнні Крыму да Расіі.
20 сакавіка Вярхоўная Рада Украіны прыняла заяву «Аб гарантыях правоў крымскататарскага народа ў складзе ўкраінскай дзяржавы». Дакумент гарантуе «захаванне і развіццё этнічнай, культурнай, моўнай і рэлігійнай самабытнасці крымскататарскага народа як карэннага народа і ўсіх нацыянальных меншасцей Украіны». Паводле заявы, Украіна таксама прызнае Меджліс як выканаўчы орган курултая крымскататарскага народа і Курултай як вышэйшы прадстаўнічы орган гэтага народа. Вярхоўная Рада даручыла ўраду пачаць працэс далучэння Украіны да Дэкларацыі ААН аб правах карэнных народаў. Акрамя таго, парламент даручыў ураду неадкладна падрыхтаваць праекты законаў і іншых нарматыўна-прававых актаў, якія вызначаюць і замацоўваюць статус крымскататарскага народа як карэннага народа Украіны. Мустафа Джамілеў заявіў, што гэтую пастанова трэба было прымаць да эскалацыі канфлікту з Расіяй. «Гэта дае вялікія магчымасці, бо без згоды карэннага народа на яго тэрыторыі не могуць размяшчацца ваенныя базы і не могуць весціся ваенныя дзеянні… Рашэнне прынята позна, але мы спадзяемся выкарыстоўваць гэты механізм, бо гэта рашэнне мае значэнне для міжнародных структур».
28 сакавіка намеснік старшыні Дзяржаўнага Савета Крыма і кіраўнік Канстытуцыйнай камісіі Рыгор Іофе заявіў, што новая канстытуцыя Крыма не прадугледжвае раней абяцаных квот для ўдзелу ва ўладных органах прадстаўнікоў крымскіх татар: «''Гэта было рашэнне Вярхоўнага Савета Аўтаномнай Рэспублікі Крым да абвяшчэння незалежнасці і ўз’яднання з Расіяй. У Расійскай Федэрацыі няма прававых падстаў для ўвядзення якіх-небудзь квот. У РФ выбары ў органы ўлады праходзяць на роўнай аснове, якіх-небудзь пераваг па нацыянальных прыкметах не прадугледжваецца… Мы будзем дабіраць гэтыя працэнты, пра якія казалі, відавочна, з дапамогай прызначэнняў, там, дзе не праходзяць выбары. Але галоўным крытэрыем будуць не нацыянальная прыналежнасць, а прафесійныя якасці''».
29 сакавіка Курултай крымскататарскага народа на пазачарговай сесіі пастанавіў пачаць стварэнне ў Крыме нацыянальна-тэрытарыяльнай аўтаноміі і даручыў Меджлісу ўвайсці ў адносіны з міжнароднымі арганізацыямі — ААН, Саветам Еўропы, ЕС, АБСЕ, Арганізацыяй ісламскага супрацоўніцтва, парламентамі і ўрадамі дзяржаў па ўсіх пытаннях забеспячэння права крымскататарскага народа на самавызначэнне. Кіраўнік Меджліса Рэфат Чубараў заявіў, што дадзеным дакументам Курултай не прызнаў анексію Крыма і страту Украінай тэрыторыі паўвострава, а таксама выказаў дапушчэнне, што крымскія татары могуць правесці нацыянальны рэферэндум, каб пацвердзіць сваё імкненне мець аўтаномію. Пастанова курултая аб нацыянальным самавызначэнні не канкрэтызуе, у якой краіне будзе створана крымскататарская аўтаномія.
31 сакавіка, выступаючы на ​​нефармальнай сустрэчы Савета Бяспекі ААН, скліканай па ініцыятыве Літвы і Украіны, Мустафа Джамілеў заявіў, што толькі карэннае насельніцтва мае права вырашаць пытанне самавызначэння той ці іншай тэрыторыі, і назваў крымскі рэферэндум цынічным і абсурдным. Спасылаючыся на неназваныя крыніцы, ён заявіў, што рэальная яўка на рэферэндум у Крыме склала не 82 %, як сцвярджалася ўладамі, а ўсяго 32,4 %.
1 красавіка Меджліс прыняў рашэнне супрацоўнічаць з крымскімі ўладамі. «Цяпер мы прынялі рашэнне дэлегаваць паўнамоцтвы для супрацоўніцтва з уладамі Крыма Лянуру Іслямаву і Зауру Смірнову», — заявіў Рэфат Чубараў. У той жа час ён падкрэсліў, што рашэнне Меджліса не азначае прызнання палітычных, прававых, эканамічных і іншых змяненняў, якія ажыццяўляюцца ў Крыме без згоды і акрамя волі крымскататарскага народа — карэннага народа Крыма. Кандыдатура Іслямава была прапанавана на пасаду першага намесніка старшыні Савета міністраў Крыма. Смірноў прэтэндаваў на пасаду старшыні Рэспубліканскага камітэта па справах нацыянальнасцей і дэпартаваных грамадзян.
Ультрас «Таўрыі»
Яшчэ да пачатку крызісу ў Крыме сімферопальскага футбольнага клуба «Таўрыя» выступілі ў абарону крымскага Еўрамайдана, таксама падтрымаўшы акцыі пратэсту ў Кіеве. У адказ на гэта яны падвергліся пераследу з боку мясцовых улад і прарасійскіх актывістаў, аднак працягнулі свой удзел у праўкраінскіх акцыях і пасля пачатку супрацьстаяння ў Крыме.
«Правы сектар»
25 лютага ў эфіры тэлеканала «112 Украіна» актывіст «Правага сектара» Ігар Масійчук, асуджаны за тэрарызм у студзені 2014 года, але амніставаны новымі ўкраінскімі ўладамі як палітвязень, выступіў з пагрозамі ў адрас крымскіх «сепаратыстаў»: «''Спробы разарваць тэрытарыяльную цэласнасць Украіны будуць жорстка пакараныя. Калі ўлада на гэта не здольная, то „Правы сектар“ сфармуе „цягнік дружбы“. Мы, як у 90-м „УНСО“, паедзем у Крым. Тады публіка, падобная гэтай, як пацукі ўцякалі, калі калона ўнсоўцаў уваходзіла ў Севастопаль…''„. Журналісты паказваюць, што, па ўсёй бачнасці, Масійчук меў на ўвазе падзеі вясны 1992 года, калі каля 700 актывістаў УНА-УНСО сумесна са святарамі УАПЦ выехалі на так званым «цягніку дружбы» на поўдзень Украіны (у тым ліку ў Крым) для падаўлення там сепаратысцкіх настрояў і, нягледзячы на ​​супрацьдзеянне мясцовых улад, прайшлі маршам па вуліцах Севастопаля. 26 лютага лідар фракцыі «Свабода» Алег Цягнібок запэўніў жыхароў Крыма, што «ўсе гэтыя паведамленні, што нейкія эшалоны „бандэраўцаў“ едуць цяпер у Крым, будуць нешта там разбураць, біць, забіваць — гэта поўныя глупства, гэта поўнае трызненне, каб нас пасварыць паміж сабой».
2 сакавіка, калі гаворка зайшла аб магчымым аб’яўленні мабілізацыі ва Украіне, лідар «Правага сектара» заявіў, што «Правы сектар» таксама праводзіць мабілізацыю, але ў Крым адправіцца толькі ў выпадку, калі будзе прынята афіцыйнае рашэнне прыступіць да «вызвалення Крыму» сумесна з іншымі сіламі. Яраш выступіў са зваротам, у якім заявіў, што «Правы сектар» расцэньвае дзеянні Расіі ў дачыненні да Украіны як ваеннае ўварванне. Ён паведаміў, што «Правым сектарам» створаны ваенны штаб, у задачу якога ўваходзіць «распрацоўка, дбайнае планаванне і далейшае камандаванне сваімі атрадамі ў барацьбе з расійскім агрэсарам» ва ўзаемадзеянні з СНБА Украіны.
4 сакавіка камандуючы народнымі дружынамі Крыма Міхаіл Шарамет заявіў на прэс-канферэнцыі, што сябры руху «Правы сектар» стаялі за правакацыямі, якія мелі месца падчас мітынгу крымскіх татараў 26 лютага ля будынка Вярхоўнага Савета Крыма, і што менавіта іх дзеянні прывялі да супрацьстаяння крымскіх татараў і рускіх.
11 сакавіка Вярхоўны Савет АРК забараніў на тэрыторыі рэспублікі дзейнасць ВА «Свабода», «Правага сектара» і нацыяналістычных груповак, якія ўваходзяць у яго склад, члены якіх «актыўна ўдзельнічалі ў масавых беспарадках у Кіеве», і даручыў службе бяспекі АРК «праводзіць неабходную працу па выяўленні і прыцягненні да крымінальнай адказнасці вінаватых у распальванні міжнацыянальнай варожасці і закліках да гвалту».
14 сакавіка сябра палітрады «Правага сектара» Алег Аднарожанка заявіў, што прадстаўнікі «Правага сектара» знаходзяцца ва ўсіх блакіраваных украінскіх вайсковых частках у Крыме.
Крымскі «Беркут»
Крымскі «Беркут» у складзе 150 байцоў прымаў актыўны ўдзел у сілавым супрацьстаянні ў Кіеве падчас Еўрамайдана. У ходзе беспарадкаў 32 байцы атрымалі раненні і адзін загінуў. Пасля таго як спецпадраздзяленні міліцыі і ўнутраныя войскі 22 лютага выйшлі з Кіева, 110 байцоў «Беркута» у поўным рыштунку прыбылі ў Севастопаль і Сімферопаль, дзе іх сустракалі як герояў і дзякавалі за забітых «майданаўцаў». Пасля стварэння ў Вярхоўнай Радзе новай кааліцыі парламенцкай большасці пад в. а. кіраўніка МУС Украіны Арсен Авакаў у ноч на 26 лютага прыняў рашэнне аб расфармаванні спецпадраздзялення міліцыі «Беркут». Аднак, як паведаміў дэпутат Вярхоўнай Рады Украіны, у мінулым начальнік крымскага МУС, супрацоўнікі крымскага «Беркута» адмовіліся падпарадкавацца гэтаму загаду. 26 лютага ў Севастопалі, а 28 лютага і ў АР Крым было абвешчана аб стварэнні спецпадраздзяленняў аховы грамадскага парадку «Беркут», якія падпарадкоўваліся выключна ўладам адпаведна Севастопаля і АР Крым. Да 27 лютага невядомыя ўзброеныя людзі без знакаў адрознення, пры ўдзеле «беркутаўцаў», усталявалі ўзброеныя блакпосты на мяжы з Херсонскай вобласцю, перакрыўшы дарогі, якія вядуць у Крым з кантынентальнай Украіны — на Перакопскім перашыйку і Чангарскім паўвостраве. Паводле інфармацыі дэпутата, байцы «Беркута» былі датычныя і да захопу будынкаў парламента і ўрада Крыма ў Сімферопалі 27 лютага. Аляксей Чалы, кіраўнік севастопальскага гарадскога кіравання — створанага 24 лютага новага органа выканаўчай улады Севастопаля, — запрасіў байцоў расфарміраванага спецпадраздзялення ў Севастопаль. Паводле яго заявы, байцы «Беркута» могуць стаць асновай створаных атрадаў самаабароны, а ў будучыні і муніцыпальнай міліцыі. 1 сакавіка Генконсульства РФ у Сімферопалі распачала выдачу расійскіх пашпартоў былым супрацоўнікам спецназа «Беркут». У першы дзень іх выдачы, пашпарты Расіі з рук генеральнага консула Вячаслава Святлічнага атрымалі дзевяць байцоў падраздзяленняў «Беркут», а падача зваротаў аб іх выдачы працягвалася. 20 сакавіка, пасля анексіі Крыму Расіяй, крымскі «Беркут» вярнуўся ў пастаянныя месцы сваёй дыслакацыі.
УС Украіны
Паводле дадзеных прызначанага Вярхоўнай Радай на пасаду в. а. міністра абароны Украіны Ігара Ценюха, у Крыме і Севастопалі знаходзіліся 18,8 тыс. украінскіх вайскоўцаў, з іх прадстаўнікоў ваенна-марскіх сіл — 11,9 тыс., паветраных сіл — 2,9 тыс. , астатніх вайсковых частак — 4 тыс. .
Украінскія воінскія часткі і штабы на тэрыторыі Крыму з пачатку сакавіка былі заблакаваныя невядомымі ўзброенымі людзьмі без знакаў адрознення (т.зв. «ветлівыя людзі»), устрымліваліся ад якіх-небудзь дзеянняў і захоўвалі нейтралітэт да таго часу, пакуль Крым не быў цалкам анексаваны Расіяй і вайскоўцы былі пастаўленыя перад выбарам — эвакуявацца і працягваць службу ва Украіне ці прыняць расійскую прысягу.
2 сакавіка Сяргей Аксёнаў паведаміў аб падпісанні загаду аб прызначэнні камандуючым ВМС АРК контр-адмірала Дзяніса Бяразоўскага, які напярэдадні (1 сакавіка) быў прызначаны новымі ўкраінскімі ўладамі камандуючым ВМС Украіны, а ўжо 2 сакавіка быў зняты з пасады новым міністрам абароны Ігарам Ценюхам «за няздольнасць арганізаваць кіраванне войскамі ў экстрэмальных умовах»  — за аддадзены загад украінскім ваенным часткам у Крыме не аказваць супраціўлення расійскім войскам і скласці зброю ў выпадку блакавання воінскіх частак і ваенных гарадкоў. У гэты ж дзень Бяразоўскі прысягнуў на вернасць народу Крыма. Заява Аксёнава і прысяга Бяразоўскага былі зробленыя ў Севастопалі паводле вынікаў праведзенай трохбаковай сустрэчы з удзелам камандуючага Чарнаморскім флотам Расіі віцэ-адмірала Аляксандра Вітко, Бяразоўскага і Аксёнава. Пасля сустрэчы Сяргей Аксёнаў выдаў указ аб падпарадкаванні сабе як Вярхоўнаму галоўнакамандуючаму Крыма ўсіх воінскіх фарміраванняў Узброеных сіл Украіны, дыслакаваных на тэрыторыі АРК і горада Севастопаля.
Ні новы камандуючы ВМС Украіны контр-адмірал, прызначаны замест Бяразоўскага, ні афіцэры штаба ВМС Украіны не прынялі прапанову Бяразоўскага перайсці на бок новага крымскага ўрада. З 2 сакавіка перад будынкам штаба ВМС быў арганізаваны пастаянна дзеючы пікет «атрадаў крымскай самаабароны». 6 сакавіка Сяргей Гайдук заявіў, што ўкраінскія вайскоўцы з усіх сіл імкнуцца не дапусціць кровапраліцця і ахвяр сярод мірнага насельніцтва. 16 сакавіка, у дзень агульнакрымскага рэферэндума, Сяргей Гайдук у адкрытым звароце да севастопальцаў і крымчан заявіў, што камандаванне ВМСУ, кіраўнікі ВС РФ і крымскіх органаў улады шляхам дыялогу знайшлі фармат, які дазволіў пазбегнуць узброеных сутыкненняў і чалавечых ахвяр. У сувязі з гэтым ён заклікаў да разважлівасці кіраўнікоў органаў улады і атрадаў самаабароны. Камандуючы ВМСУ звярнуў увагу ваеннаслужачых Украіны і Расіі на неабходнасць вытрымкі, разумення таго, што палітычныя рознагалоссі вырашаюцца толькі за сталом перамоваў.
Групе караблёў Дзяржпагранслужбы Украіны атрымалася сысці з Балаклавы ў Адэсу, а карабельны склад ВМСУ быў з пачаткам аперацыі заблякаваны расійскімі плаўсродкамі ў трох бухтах Крыму: Стралецкай (тут базіраваліся ўкраінскія караблі «Славуціч» і «Цярнопаль», а таксама падраздзяленне спецыяльных марскіх аперацый ) і Паўночнай бухтах Севастопаля і на базе возера Данузлаў.
Контр-адмірал Сяргей Гайдук заставаўся ў Сімферопалі да 19 сакавіка, калі яго «ўзялі ў палон» «байцы самаабароны Крыма», якія захапілі штурмам штаб ВМСУ. На наступны дзень ён быў вызвалены пасля адпаведнага звароту расійскага міністра абароны Сяргея Шайгу і перададзены ўкраінскім ваенным на мяжы Крыма і Херсонскай вобласці Украіны.
24 сакавіка Савет нацыянальнай бяспекі і абароны Украіны даручыў кабінету міністраў правесці «перадыслакацыю ўкраінскіх вайскоўцаў у Крыме». Міністр абароны Расіі Сяргей Шайгу распарадзіўся даць усім украінскім ваенным магчымасць пакінуць Крым. Больш за 15 тыс. вайскоўцаў украінскіх частак, падраздзяленняў і ўстаноў, раней дыслакаваліся на тэрыторыі Крыма, выказалі жаданне працягнуць ваенную службу ў сілавых структурах Расіі.
26 сакавіка начальнік Генштаба Узброеных сіл Расіі Валерый Герасімаў паведаміў журналістам, што расійскія сцягі паднятыя ва ўсіх 193 воінскіх падраздзяленнях і ўстановах УС Украіны, дыслакаваных на тэрыторыі Крыма, а «ўсе вайскоўцы, якія выказалі жаданне працягнуць службу ва ўкраінскіх Узброеных сілах, здаўшы зброю пад ахову, знаходзяцца па-за воінскімі часткамі і рыхтуюцца да арганізаванага выезду з асабістымі рэчамі ва Украіну». Паводле слоў Герасімава, у адпаведнасці з дамоўленасцю міністэрстваў абароны Расіі і Украіны, украінскія вайскоўцы і члены іх сем’яў «будуць вывозіцца чыгуначным транспартам». Расійскія і андрэеўскія сцягі былі ўзняты на ўсіх караблях ВМС Украіны да вечара 22 сакавіка. Апошнім караблём, які перайшоў пад кантроль расійскіх вайскоўцаў, стаў ваенны карабель кіравання «Славуціч». Як паведаміла прэс-служба Міністэрства абароны Украіны, па стане на 10 красавіка на мацерыковую частку Украіны з Крыма прыбылі 923 афіцэры, 103 курсанты, 1374 сяржанты і салдаты-кантрактнікі і 307 членаў іх сем’яў
8 красавіка стала вядома аб дасягненні прынцыповай дамоўленасці паміж Расіяй і Украінай аб вывадзе ўсіх украінскіх караблёў і самалётаў з Крыма. Усяго ВМС Украіны планавалася вярнуць каля 70 баявых караблёў і судоў. 5 ліпеня 2014 года Расія прыпыніла перадачу ваеннай тэхнікі з Крыма Украіне, спасылаючыся на дзеянні ўкраінскіх сілавікоў на ўсходзе Украіны. Па стане на чэрвень 2015 года, у Крыму ўсё яшчэ заставаліся 35 украінскіх караблёў, катэраў і судоў забеспячэння, у тым ліку карветы «Цярнопаль», «Луцк», «Хмяльніцкі», ракетны карвет «Прыдняпроўе», карабель кіравання «Славуціч», марскія тральшчыкі «Чарнігаў» і «Чаркасы», вялікі дэсантны карабель «Канстанцін Альшанскі», падводная лодка «Запарожжа». Таксама на тэрыторыі Крыму засталіся самалёт БЕ-12 і верталёт Мі-9.