cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Касцёл Дабравешчання Найсвяцейшай Дзевы Марыі і кляштар бернардзінак (Мінск)
Цудатворны абраз Маці Божай
У доме Слушкаў абраз адразу праславіўся цудамі аздараўлення і дапамогі ў розных хваробах, ласкі дазнала тройчы і сама гаспадыня, пані Мар'яна Абрамавічоўна (1640), а таксама іншыя. Да таго ж менскі канцылярый Сымон Плявіза ў сне бачыў абраз, акружаны святлом, і нібы Маці Божая сказала: «ведай сам і іншым скажы, што хто будзе звяртацца, будзе ўсцешаны». Тады Слушкі аддалі абраз у кляштар, дзе ён дапамагаў многім у хваробах і няшчасных выпадках.
Калі Мінск быў заняты маскоўскім войскам, бернардзінкі з абразом выехалі на Жмудзь, дзе Юдзіцкі меў староства ў Ясвойнях. За 12 гадоў, якія паненкі правялі па-за сваім кляштарам, ніхто іх не крануў, не пашкодзіла ім і эпідэмія 1657 года, што яшчэ больш упэўніла сясцёр у цудатворнасці абраза. У хуткім часе пасля вяртання ў Мінск, сёстры апісалі цуды ў кнізе, і Юдзіцкая запрасіла біскупа Слупскага прыслаць кананічную камісію. У 1672 г. віленскі біскуп-суфраган Мікалай Слупскі і правінцыял бернардзінцаў Гіяцынт Буркевіч, вывучыўшы адпаведныя дакументы, прызналі абраз цудатворным. Тады ж у езуіцкай друкарні ў Вільні была надрукавана кніга аб гісторыі і цудах абраза: ''Historia o cudownym obrazie Najśw. Marii Panny w klasztorze mińskim Panien Zakonnych Św. Franciszka, b.m. 1672''. У кнізе мелася прысвячэнне менскаму кашталяну Аляксандру Юдзіцкаму, які ў нейкіх абставінах, усё пакінуўшы, ад шведаў уратаваў абраз, вывез яго з небяспекі як Эней калісьці сваіх багоў (пісала ў прадмове сястра дабрадзея бернардзінак Францішка, прыарыса кляштару).
Неўзабаве пасля прызнання абраза цудатворным гравёр Лявонцій Тарасевіч наштыхаваў з яго гравюру на медзі, якая дазваляе ўявіць іканаграфію святыні. Марыя стаіць за сталом, на якім ляжыць разгорнутая кніга і раскіданы галінкі ружаў. Дзіцятка Ісус стаіць на гэтым стале, прыхінуўшыся да Маці, якая прытрымлівае Яго праваю рукой, а левай (са скіпетрам) паказвае Дзіцяці на літары, як бы навучаючы. На галовах высокія кароны, вакол — шырокія німбы з шасціканцовымі зорачкамі ўздоўж края. Сюжэт не мае аналагаў у беларускім іканапісу, ён выглядае як трансфармацыя больш вядомага сюжэта «Святая Ганна, якая навучае Марыю».
Пароды катоў
Парода катоў — разрад класіфікацыі катоў. Гэта адносна новае паняцце. Дзвесце гадоў таму яго яшчэ не існавала.
Пародзістымі лічацца кошкі, якія валодаюць пэўнымі рысамі або ўласцівасцямі, уласцівымі адной з зарэгістраваных парод, а таксама іх незвычайнымі ўласцівасцямі. Таксама ў пародзістай кошкі абавязкова павінен быць дакумент, які пацвярджае яе пародзістасць (радавод або сертыфікат адпаведнасці пародзе).
Рэгістрацыя парод катоў
Асноўнымі феліналагічнымі арганізацыямі Расіі, што складаюць спісы парод кошак, якія праводзяць міжнародныя выстаўкі і якія займаюцца вывядзеннем новых парод, з'яўляюцца:
Радавод
Радавод, выдадзены феліналагічным клубам, пацвярджае прыналежнасць дадзенай жывёлы да пэўнай пароды і яе адпаведнасць стандарту названай у радаводзе пародзе. У рэгістрацыйным пасведчанні павінна быць паказана, па меншай меры, чатыры пакаленні.
У свеце зарэгістравана толькі каля 3 % хатніх кошак. І яшчэ менш тых, якія з'яўляюцца пародзістымі і могуць удзельнічаць у выстаўках кошак — паказах-спаборніцтвах, па выставачных класах, прадугледжаных для пародзістых кошак. Беспародныя кошкі таксама могуць удзельнічаць у выставах, але па класу хатніх улюбёнцаў.
Узнікненне парод катоў
Разнастайнасць парод хатняй кошкі — вынік шматгадовай селекцыі і, у меншай ступені, выпадковых генетычных мутацый. Некаторыя пароды катоў, такія як сібірская, тайская або ангорская кошкі лічацца натуральнымі або абарыгеннымі пародамі хатняй кошкі, бо былі выведзеныя на аснове кошак ізаляваных папуляцый з раёнаў іх паходжання.
Некаторыя гібрыдныя пароды (напрыклад, бенгальскі кот або хаўсі, якія з'яўляюцца гібрыдамі хатняй кошкі і дробных дзікіх відаў.
Рускія абарыгенныя пароды катоў
Распаўсюджванне кошкі па Усходнееўрапейскай раўніне ішло адначасова c распаўсюджваннем усходнеславянскіх плямёнаў. У VI—IX стагоддзях з з'яўленнем ва ўсходніх славян першых гарадскіх паселішчаў у іх пачынаюць з'яўляцца кошкі. Верагодна, старажытнай першабытнікаў пародай Расіі з'яўляецца руская блакітная. Іншай спрадвечна рускай абарыгеннай пародай з'яўляецца сібірскі кот. У канцы ХХ стагоддзя з развіццём феліналогіі ў Расіі расійскімі аматарамі катоў былі выведзены новыя пароды, якія заваявалі любоў аматараў кошак не толькі ў самой Расіі, але і ў замежных краінах па ўсім свеце.
Пароды кошак, абарыгенныя для Расіі :
Харужанцы (Ваўкавыскі раён)
Харужа́нцы (, Хоружанцы) — вёска ў Ваўкавыскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Ізабелінскага сельсавета.
Гісторыя
Вядома з XVII ст. У 1796 г. належала Юрыю Грабоўскаму, генералу войскаў ВКЛ. У 1836 г. прыватная вёска, 10 двароў, 125 жыхароў. У 1914 г. 22 двары, 151 жыхар.
Аблога Канстанцінопаля (813)
Аблога Канстанцінопаля (813) пасля разгрому візантыйскага войска балгарамі ў бітве пры Версінікіі (22.6.813) войска хана Крума выйшла да Канстанцінопаля і аблажыла горад. Разумеючы, што з-за адсутнасці цяжкіх абложных машын і флоту, авалодаць моцнай крэпасцю не магчыма, Крум, у якасці ўмовы заключэння мірнага дагавора запатрабаваў вялізны выкуп. Падчас мірных перамоваў візантыйцы ледзь не забілі хана. Крум разрабаваў наваколлі горада і сышоў з войскам у Балгарыю.
Выгода
Назву Выго́да маюць:
Земляны папугай
Земляны папугай (Pezoporus wallicus) — птушка сямейства папугаевых. Адзіны від роду.
Знешні выгляд
Даўжыня да 30 см. Афарбоўка апярэнне някідкая, сціплая, у асноўным зялёна-жоўтага колеру з папярочнымі чорнымі палосамі. Чэрава, шыя і ніжняя частка цела жаўтавата-зялёныя, верхні бок зялёны, лоб чырвоны. Афарбоўка рулявых пёраў зялёная з жоўтымі палоскамі. Кіпцюры, у адрозненне ад іншых папугаяў, у яго прамыя і даволі доўгія.
Распаўсюджанне
Насяляе ў паўднёвай частцы Аўстраліі і на Тасманіі.
Спосаб жыцця
Жывуць у багністых месцах і пясчаных неўрадлівых участках. Жывуць па адзіночцы і парамі. Вельмі спрытна бегаюць у траве, а лятаюць даволі дрэнна, толькі ў выпадку небяспекі, калі не можа ўцячы, але праляцець можа не больш за 200 м, апускаючыся ўніз, ён не парыць, а быццам бы падае на зямлю, дакранаючыся яе чэравам. Яго палёт падобны да палёту курыных птушак.
Размнажэнне
Гнездавы перыяд прыпадае на верасень-снежань. Гэта адзіны папугай, які не будуе гнёздаў, а яйкі адкладае прама на зямлю або ў розныя паглыбленні і рытвінкі. У поўнай кладцы 4 яйкі, маладыя вылятаюць праз 25 дзён пасля вылуплення.
Вызваленне
Назву Вызвале́нне маюць:
Айгыржал (Акмолінская вобласць)
Айгыржал — сяло ў Зерэндзінскім раёне Акмолінскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад Казатынскай сельскай акругі. Код КАТА — 115647605.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 16 чалавек (10 мужчын і 6 жанчын). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 6 чалавек (4 мужчыны і 2 жанчыны).
Высокая
Назву Высо́кая маюць:
Шымакі (Сакульскі павет)
Шымакі (Szymaki) — вёска ў Польшчы, уваходзіць у склад Сакульскага павета Падляскага ваяводства, частка вясковай гміны Кузніца.
У 1939—1945 гадах знаходзілася ў Гродзенскім раёне БССР.
NGC 3511
NGC 3511 (іншыя абазначэнні — ESO 502-13, MCG -4-26-20, UGCA 223, IRAS11009-2248, PGC 33385) — спіральная галактыка з перамычкай (SBc) ў сузор’і Чаша.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Уіландра
Азёрны раён Уіландра — аб’ект Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА № 167. Раён займае плошчу 2400 квадратных кіламетраў, у паўднёва-заходняй частцы Новага Паўднёвага Уэльса ў Аўстраліі. Частка вобласці (каля 10 %) займае Нацыянальны парк Мунга.
Геаграфія
Усе азёры (5 вялікіх і 14 малых) перасохлыя, якія сфармаваліся больш за 2 млн гадоў таму, пакрытыя саланчаковай расліннасцю. Таксама ў вобласці прадстаўлены ўнікальныя месяцавыя паўпустынныя ландшафты. Сустракаюцца эўкаліптавыя рэдкалессі.
Археалогія і палеанталогія
Вобласць унікальная палеанталагічнымі знаходкамі часу плейстацэну, а таксама знаходкамі сведчанняў чалавечай цывілізацыі ўзростам 45000-60000 да н. э. У 1968 годзе ў выдмах возера Мунга былі знойдзеныя парэшткі крэміраванай жанчыны. У 1974 годзе недалёка ад знаходкі было знойдзена мужчынскае пахаванне. Лічацца найстаражытнымі рэшткамі чалавечай дзейнасці на планеце.
Малекулярная біялогія
Малекулярная біялогія — навука пра малекулярныя асновы жыццёвых з'яў. Вывучае структурна-функцыянальную арганізацыю генетычнага апарата клетак і механізмы рэалізацыі спадчыннай інфармацыі (малекулярная генетыка), малекулярныя механізмы ўзаемадзеяння вірусаў з клеткамі (малекулярная вірусалогія), заканамернасці імунных рэакцый арганізма (малекулярная імуналогія), зменлівасць і спецыялізацыю клетак у антагенезе (малекулярная біялогія развіцця), а таксама структурную арганізацыю біямалекул, механізмы іх функцыявання і рэгуляцыі актыўнасці, сувязь паміж структурай і функцыяй, узаемадзеянне з іншымі малекуламі і інш.
Гісторыя
Малекулярная біялогія ўзнікла ў сярэдзіне 20 стагоддзя на стыку генетыкі, біяфізікі, біяхіміі (вылучылася з апошняй), асновай яе стала раскрыццё Ф. Крыкам і Дж. Уотсанам прасторавай будовы ДНК (1953).
На Беларусі
Уклад у развіццё малекулярнай біялогіі зрабілі Ю. М. Астроўскі, А. А. Ахрэм, І. Дз. Валатоўскі, А. С. Вечар, С. В. Конеў, У. М. Рашэтнікаў, А. А. Шлык і іншыя.
Вялікія Шчытнікі
Вялі́кія Шчы́тнікі (, Великие Щитники) — вёска ў Брэсцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Лышчыцкага сельсавета. Размешчаны за 27 кіламетраў на паўночны захад ад Брэста, за 2,5 кіламетры ад чыгуначнай станцыі Лышчыцы. У складзе сельскагаспадарчага кааператыўнага прадпрыемства «Астрамечава» (цэнтр — в. Лышчыцы).
Гісторыя
У XIX стагоддзі — цэнтр маёнтка пана Паніквіцкага ў Брэсцкім павеце Гродзенскай губерні. У 1821 годзе пазначана ў ліку сяленняў Шчытніцкага царкоўнага прыхода. Паводле рэвізскіх матэрыялаў 1858 года 207 сялянскіх душ.
У 1905 годзе ў маёнтку Шчытнікі Лышчыцкай воласці Брэсцкага павета. Згодна з умовамі Рыжскага мірнага дагавора 1921 года ў складзе Польскай Рэспублікі, у Лышчыцкай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства. Непадалёку ад вёскі размяшчаўся аднайменны фальварак (9 двароў, 40 жыхароў); працаваў ветраны млын.
З 1939 года ў складзе БССР. У Вялікую Айчынную вайну загінулі 8 вяскоўцаў.
Катаіб Хезбала
Катаіб Хезбала (з كتائب حزب الله — Брыгада партыі Алаха) — шыіцкая ваенізаваная групоўка, якая дзейнічае на тэрыторыі Ірака і Сірыі. З’яўляецца часткай так званых спецыяльных груп — праіранскіх шыіцкіх фарміраванняў у Іраку. Актыўна ўдзельнічала ў баях супраць міжнароднай кааліцыі на чале з ЗША падчас Іракскай вайны (2003—2011). Групоўка адной з першых стала выкладваць свае атакі і іх відэазапіс у Інтэрнэт. Яна таксама актыўна ўдзельнічае ў грамадзянскай вайне ў Сірыі, дзе ваюе з суніцкімі паўстанцамі на баку ўрада Башара Асада. Па даных амерыканскіх назіральнікаў, групоўка атрымлівае фінансаванне ад Ірана, і канкрэтна, ад спецпадраздзялення КВІР Кодс, якое таксама і трэніруе яе байцоў.
31 снежня 2019 года, пасля авіяўдараў ВПС ЗША па пазіцыях групоўкі, яе прыхільнікі напалі на амерыканскае пасольства ў Багдадзе.
Чупрынова
Чупрынова (Czuprynowo) — вёска ў Польшчы, уваходзіць у склад Сакульскага павета Падляскага ваяводства, частка вясковай гміны Кузніца.
Гакаўніца
Гакаўні́ца (hakovnice, Hakenbuechse) — цяжкая ручная агнястрэльная зброя, якая ўжывалася ў 14—18 ст. Мела пад ствалом ці пад ложам крук (гак, адсюль назва), які служыў для гашэння аддачы пры стрэле (гэтым крукам зброя чаплялася за трывалую перашкоду, напрыклад, за верх муру). Калібр 14—24 і да 30 мм.
Крукі, якія далі назву тыпу, з'явіліся каля 1400 года, а ў дакументах зафіксаваныя ў 1418 годзе (акты брунсвікскага арсеналу). Гакаўніцы падзяляліся на цяжкія або падвойныя (абслугоўваліся 2 людзьмі; з цяжкіх гакаўніц стралялі абавязкова з апоры) і лёгкія або паўгакаўніцы (абслугоўваліся 1 — 2 людзьмі і называліся таксама ручніцамі).
Ствалы жалезна-каваныя, чыгунна-літыя і інш., нярэдка васьмікантовыя; у тыповай чэшскай гакаўніцы 15 ст. — даўжэйшыя за ствалы заходнееўрапейскіх (30 калібраў). Ствол мацаваўся на драўлянай ложы, пачаткова — прымітыўнай канструкцыі (брус — працяг ствала, або просты брус; з лёгкай гакаўніцы раней стралялі з-пад пахі або кладучы ложа на плячо). Агульная даўжыня лёгкай гакаўніцы 2-й пал. 15 ст. у Польшчы — каля 1 м, калібр 20-25 мм, запальная адтуліна — збоку.
Куля гакаўніцы — свінцовая. Стрэл рабіўся распаленым жалезным прутом або кнотам, пазней з'явіліся прасцейшыя кнотавыя замкі. У 17 — 18 ст. гакаўніцы мелі кнотавыя замкі са спружынамі; існавалі гакаўніцы з колавымі і крамянёвымі замкамі.
Уга Лакатэлі
Уга Лакатэлі (Ugo Locatelli;  — ) — італьянскі футбаліст, паўабаронца. Чэмпіён свету 1938 у складзе нацыянальнай зборнай Італіі.
Вяжы
Назву Вя́жы маюць:
Вязавец
Назву Вязаве́ц маюць:
Уладар пярсцёнкаў: Вяртанне караля (саўндтрэк)
«Уладар пярсцёнкаў: Вяртанне караля» (The Lord of the Rings: The Return of the King) — саўндтрэк Говарда Шора да аднайменнага фільма. Саўндтрэк быў выпушчаны 25 лістапада 2003 года. За музыку да фільма Шор удастоіўся прэміі «Оскар».
Церакты
Церакты — аул у Зерэндзінскім раёне Акмолінскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад Казатынскай сельскай акругі. Знаходзіцца прыкладна за 90 км на поўнач ад цэнтра сяла Зерэнда. Код КАТА — 115647700.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва аула складала 342 чалавекі (174 мужчыны і 168 жанчын). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 69 чалавек (36 мужчын і 33 жанчыны).
NGC 3512
NGC 3512 (іншыя абазначэнні — UGC 6128, MCG 5-26-41, ZWG 155.51, IRAS11013+2818, PGC 33432) — спіральная галактыка з перамычкай (SBc) ў сузор’і Малы Леў.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
BMW 5
BWM 5-серыі — серыя аўтамабіляў бізнес-класа ад нямецкага аўтамабільнага канцэрна BMW. Першы аўтамабіль гэтай серыі быў выпушчаны ў 1972 годзе пад завадскім індэксам Е12.
E12 (1972—1981)
"Пяцёрка" першага пакалення (E12) у Германіі выпускалася з 1972 да 1982 года, а ў Паўднёвай Афрыцы мадэль збіралі да 1984 года. Рухавікі — аб'ёмам 1,8-3,5 л магутнасцю 90-218 к.с. Выпушчана 699 тысяч машын.
E28 (1981—1987)
BMW пятай серыі другога пакалення (E28) выпускалася ў 1981-1987 гг. Рухавікі — аб'ёмам 1,8-3,5 л магутнасцю 86-286 к.с. У 1983 годзе першай з усіх мадэляў BMW атрымала дызельны рухавік: шасціцыліндраы, аб'ёмам 2,4 л з турбакампрэсарам Garrett T3 і двума электроннымі блокамі кіравання, магутнасць — 115 к.с.
У лютым 1984 года на аўтасалоне ў Амстэрдаме дэбютавала BMW M5 першага пакалення. Аўтамабіль меў шасціцыліндравы рухавік M88 ад BMW M1 — з двума размеркавальнымі валамі, чатырма клапанамі на цыліндр, упырскам Bosch Motronic і індывідуальнымі дросельнымі засланкамі для кожнага цыліндра. З іншых удасканаленняў — больш кароткія спружыны і амартызатары, узмоцненыя тармазы, у базавую камплектацыю ўваходзіла АБС.
Адначасова з версіяй M5 кліентам была прапанавана мадыфікацыя BMW M535i (185-218 к.с.), якую можна было замовіць як з механічнай каробкай перадач, так і з чатырохступеньчатым «аўтаматам» ZF.
Выпушчана 722 тысячы машын.
E34 (1987—1995)
Аўтамабілі трэцяга пакалення (E34) выпускаліся ў 1987—1996 гг. Рухавікі — аб'ёмам 1,8-3,8 л магутнасцю 113-340 к.с. У 1991 годзе мадэльны шэраг дапоўнілі ўніверсал і паўнапрывадная версія.
Усяго выпушчана 1 млн 333 тысячы аўтамабіляў, уключаючы 12254 аўтамабіляў мадыфікацыі M5.
E39 (1995—2003)
Аўтамабілі трэцяга пакалення (E39) выпускаліся ў 1995—2004 гг. Рухавікі — аб'ёмам 2,0-4,9 л магутнасцю 136-400 к.с.
Выпушчана 1 млн 488 тысяч аўтамабіляў, уключаючы 20711 версіі M5.
Уладзімір Аляксеевіч Пераверзеў
Уладзімір Аляксеевіч Пераверзеў (нар. 1962) — беларускі фізіёлаг. Доктар медыцынскіх навук (1997), прафесар (1999).
Біяграфія
Скончыў з адзнакай МДМІ ў 1985 г. Аспірант (1985-1988), асістэнт (1988-1992), старшы выкладчык (1992-1993), дацэнт (1993-1999), прафесар (з 1999) кафедры нармальнай фізіялогіі.
Навуковая дзейнасць
Навуковыя інтарэсы: біялагічная актыўнасць трутавых грыбоў; стан здароўя здаровых людзей і спосабы яго ўмацавання.
Аўтар больш за 480 навуковых і навучальных выданняў, у тым ліку 7 вынаходстваў, 72 артыкулаў, 4 манаграфій, 9 падручнікаў, 1 кіраўніцтва, 28 навучальных дапаможнікаў.
Узнагароды
У 2015 годзе загадчык кафедры прафесар У. А. Пераверзеў за шматгадовую добрасумленную працу ўзнагароджаны знакам «Выдатнік аховы здароўя».
Rise Like a Phoenix
«Rise Like a Phoenix» (Нібы фенікс, паўстану з попелу) — песня ў выкананні аўстрыйскага поп-спевака Канчыты Вурст, з якой ён прадставіў Аўстрыю і перамог на конкурсе песні «Еўрабачанне 2014» упершыню для Аўстрыі пасля конкурсу «Еўрабачанне 1966».
Песня была выбрана 18 сакавіка 2014 года шляхам унутранага адбору, што дазволіла аўстрыйскаму спеваку прадставіць сваю краіну на міжнародным конкурсе песні «Еўрабачанне 2014», які прайшоў у Капенгагене, Данія.
Песня заняла 4-ае месца ў прэміі OGAE (фр. Organisation Générale des Amateurs de l’Eurovision; англ. General Organisation of Eurovision Fans) міжнародных фан-клубных сетак конкурсу Еўрабачанне і атрымала «прыз сімпатый гледачоў» прэміі Марселя Безансона (англ. Marcel Bezencon Awards).
Вяззе
Назву Вя́ззе маюць:
Хацькоўцы
Хацько́ўцы (, Хотьковцы) — вёска ў Ваўкавыскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Ваўкавыскага сельсавета.
Гісторыя
Вядома з XVII стагоддзя, належала Юндзілам і Белазорам. У 1796 годзе фальварак і вёска, уласнасць Адама Ельскага. У 1836 г. прыватная вёска, 27 двароў, 213 жыхароў.
Насельніцтва
На 01.01.2004 г. 166 двароў, 407 жыхароў.
Памятныя мясціны
Захаваліся рэшткі палаца і парку XIX ст. На паўднёвай ускраіне вёскі каменны могільнік эпохі Сярэднявечча (XV—XVII ст.). Выявіла ў 1958 г. Ф. Д. Гурэвіч, абследаваў у 1973 г. Я. Г. Звяруга. Знойдзена ганчарная кераміка.
Марская карова
Марская карова, таксама Стэ́лерава каро́ва (Hydrodamalis gigas) — знішчаная чалавекам у XVIII стагоддзі жывёла атрада.
Апісанне
Марское млекакормячае атрада сірэн. Даўжыня да 10 метраў, важыла да 4 тон. Месца пражывання — Камандорскія астравы (аднак ёсць звесткі пасялення і ля берагоў Камчаткі і Паўночных Курыл). Маларухомая бяззубая цёмна-бурая жывёла з раздвоеным хвастом жыла ў дробных бухтах, практычна не ўмела ныраць, сілкавалася водарасцямі.
Дуброўна
Дубро́ўна  — горад у Віцебскай вобласці Беларусі, адміністрацыйны цэнтр Дубровенскага раёна, цэнтр Малабахаўскага сельсавета, на рацэ Дняпро пры ўпадзенні ў яго рэк Задубровенка і Свінка. За 107 км на паўднёвы ўсход ад Віцебска, 8 км ад чыгуначнай станцыі Асінаўка на лініі Орша—Смаленск (Расія), аўтадарогамі злучаны з Оршай, Горкамі, Асінторфам. Насельніцтва 7 122 чал. (2017).
Назва
У аснове тапоніму «Дуброўна» паняцце, якое пазначае тып лесу — дубовы лес, дуброва.
Вялікае Княства Літоўскае
Датаванне першага ўспаміну пра Дуброўна няпэўнае. Пад 1392 або 1393 гг. у Метрыцы Вялікага Княства Літоўскага ўпамінаецца «зямля пустая Дубровенская», якую князь Дзмітрый Сямёнавіч запісаў княгіні Соф’і і яе дзецям. Аднак сучасныя даследчыкі мяркуюць, што ў дакуменце ідзе гаворка пра іншае «Дуброўна» або адбылося няслушнае датаванне падзеі. У канцы XV ст. неаднаразова ўпамінаецца воласць «Дубровенскі шлях». Расійскі гісторык М. Любаўскі лічыў, што цэнтрам гэтай воласці была вёска Дубровенка (цяпер не існуе) на захадзе Смаленшчыны, аднак цалкам магчыма, што воласць спярша мела сваім цэнтрам Дуброўна, ад якога і атрымала назву. Пагатоў, дагэтуль тут ужо збудавалі замак.
Першы дакладны пісьмовы ўпамін пра Дуброўна як «горад» у значэнні ўмацаванага паселішча датуецца 1514 г. З пачатку XVІ ст. яно стала цэнтрам воласці на мяжы Віцебскага і Смаленскага ваяводстваў. Пазней тут утварылася Дубровенскае графства. У розныя часы мясцовасць знаходзілася ў валоданні вялікіх князёў, Глябовічаў, Сапегаў, Любамірскіх і іншых.
У часы Вялікай Паўночнай вайны (1700—1721) у 1708 загоны казакаў і калмыкаў на чале з расійскім капітанам Салаўёвым спалілі Дуброўна. У 1732 Юрый Станіслаў Сапега атрымаў дазвол на правядзенне ў мястэчку кірмаша на дзень Святога Ільі. У 1750 тут заснавалі суконную мануфактуру.
Расійская імперыя
У выніку першага падзелу Рэчы Паспалітай (1772) Дуброўна апынулася ў складзе Расійскай імперыі, у Аршанскай правінцыі; з 1777 у Аршанскім павеце Магілёўскага намесніцтва, пазней губерні. На 1780 год у мястэчку дзейнічалі чатыры царквы і адзін касцёл, працавала паштовая станцыя, штогод праводзілася 3 кірмашы. У 1781 у Дуброўне пачала працаваць гадзіннікавая фабрыка, першая ў Расійскай імперыі. У 1785 пры кляштары піяраў (адкрыўся замест бернардзінскага ў 1774) пачаў дзейнічаць калегіум. У 1788 Іван Староў на заказ Рыгора Пацёмкіна распрацаваў праекты: сядзібнага будынка, гасцінага двара, перабудовы царквы Улетку 1789 выбітны садовы майстар-практык і мастак-праектоўнік апошняй чвэрці XVIII стагоддзя, В. Гульд аб’ехаў маёнткі Пацёмкіна ў Магілёўскай губерні і склаў праект парку ў Дуброўне. У 1809 Ф. К. Любамірскі збудаваў тут новы касцёл.
Найноўшы час
25 сакавіка 1918 згодна з Трэцяй Устаўной граматай Дуброўна абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі яно ўвайшло ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня мястэчка разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі было перададзена ў склад РСФСР. У 1924 Дуброўна вярнулі БССР, дзе яно стала цэнтрам раёна (у 1962—1965 уваходзіла ў склад Аршанскага раёна). У 1925 Дуброўна атрымала статус горада. У Другую сусветную вайну з 16 ліпеня 1941 да 26 чэрвеня 1944 горада знаходзілася пад нямецкай акупацыяй.
28 лютага 2011 года адбылося афіцыйнае зацверджанне сцяга горада.
Эканоміка
Прадпрыемствы харчовай, лёгкай, будаўнічых матэрыялаў прамысловасці. Гасцініца. Цэнтр ганчарнага рамяства, так званай дубровенскай керамікі.
Транспарт
Праз Дуброўна праходзіць аўтамабільная дарога (Орша — Буда (да )). За 8 км на поўнач ад горада — аўтамагістраль.
Культура
Дзейнічаюць дом культуры, дом рамёстваў, 2 бібліятэкі.
Адукацыя
У Дуброўне працуюць 2 сярэднія, дзіцяча-юнацкая спартыўная і музычная школы, дапаможная школа-інтэрнат, дашкольныя ўстановы, сярэдняя прафесійна-тэхнічнае вучылішча механізацыі сельскай гаспадаркі.
Рэлігія
У Дуброўне дзейнічаюць цэрквы Святой Тройцы і Святога Мікалая, а таксама каталіцкая капліца. Дзейнічае касцёл Маці Божай Фацімскай.
Мас-медыя
Выдаецца раённая газета «Дняпроўская праўда».
Інфраструктура
Дуброўна — цэнтр традыцыйнага ганчарнага рамяства, г. зв. «дубровенскай керамікі». Ад 1993 года ў месце праводзіцца рэгіянальны фестываль музыкі Падняпроўя «Дняпроўскія галасы ў Дуброўне». Спыніцца можна ў гарадскай гасцініцы.
Славутасці
У цэнтры Дуброўна і за 100 м на ўсход ад утоку ракі Дубровенка ў Дняпро захаваліся 2 гарадзішчы, якія з’яўляюцца помнікамі археалогіі.
Чапеле
Чапе́ле (Czepiele) — вёска ў Польшчы, уваходзіць у склад Сакульскага павета Падляскага ваяводства, частка вясковай гміны Кузніца.
Вялікая Слабада
Назву Вялі́кая Слабада́ маюць:
Хоружава
Хо́ружава (, Хоружево) — вёска ў Ваўкавыскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Ізабелінскага сельсавета.
Карл Эспен Турб’ёрнсен
Карл Эспен Турб'ёрнсен (Carl Espen Thorbjørnsen; нар., Валестрансфосен, Нарвегія) - нарвежскі спявак, які прадстаўляў Нарвегію на конкурсе песні «Еўрабачанне 2014», з песняй «Silent Storm».
NGC 3513
NGC 3513 (іншыя абазначэнні — ESO 502-14, MCG -4-26-21, UGCA 224, IRAS11013-2258, PGC 33410) — спіральная галактыка з перамычкай (SBb) ў сузор’і Чаша.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Пятрышкі
Пятры́шкі (, Петришки) — аграгарадок (з 2008) у Беларусі, у Мінскім раёне Мінскай вобласці. Адміністрацыйны цэнтр Пятрышкаўскага сельсавета.
Геаграфія
Размяшчаецца на беразе Галоўнага канала Вілейска-Мінскай воднай сістэмы, на аўтамабільнай дарозе, за 37 км на паўночны захад ад Мінска. Чыгуначная станцыя Радашковічы.
Гісторыя
Упершыню згадваецца ў 1800 годзе як уладанне памешчыка Пшаздзецкага. У 1858 годзе дзяржаўная ўласнасць. У канцы XIX стагоддзя ў складзе Заслаўскай воласці, некалькі дзясяткаў двароў.
За 3 км на поўнач ад Пятрышак — Вязынка, радзіма Янкі Купалы.
Дарвін (горад)
Дарвін (Darwin) — горад у Аўстраліі, сталіца Паўночнай тэрыторыі.
Насельніцтва — 99 тыс. чалавек (2009), гэта робіць горад найбольш населеным у маланаселенай Паўночнай тэрыторыі, але найменш населеным з усіх аўстралійскіх сталіц.
Двойчы практычна цалкам перабудоўваўся. Адзін раз пасля паветраных налётаў японскай авіяцыі падчас Другой Сусветнай вайны і другі раз пасля разбуральнага цыклону Трэйсі ў 1974 годзе. Пасля аднаўлення лічыцца адным з найбольш сучасных у архітэктурным дачыненні гарадоў Аўстраліі.
З 2003 горад звязаны чыгункай з Адэлаідай. Міжнародны аэрапорт Дарвіна размешчаны за 13 км ад горада, займае дзясятае месца ў спісе самых загружаных аэрапортаў краіны. Узлётна-пасадачная паласа аэрапорта выкарыстоўваецца сумесна грамадзянскай авіяцыяй і ваенна-паветранымі сіламі.
1-я Смаленская партызанская брыгада
1-я Смаленская партызанская брыгада — партызанская брыгада, створаная ў сакавіку 1942 года ў Смаленскай вобласці. Дзейнічала на акупіраванай тэрыторыі Духаўшчынскага і Руднянскага раёнаў Смаленскай вобласці, Сенненскага, Талачынскага, Чашніцкага, Лепельскага, Халопеніцкага і Крупскага раёнаў БССР. 26 чэрвеня брыгада (390 партызан, 6 атрадаў) злучылася з Чырвонай Арміяй.
Склад
Брыгада была створана ў Смаленскай воласці пад назвай 1-ы батальён. У маі 1942 года батальён быў перайменаваны ў 1-ю партызанскую брыгаду. У чэрвені частка атрадаў была вылучана для арганізацыі 3-й партызанскай брыгады. У кастрычніку — лістападзе 1942 у час карнай нямецкай экспедыцыі частка атрадаў брыгады была рассеяна, астатнія ў канцы лістапада выйшлі ў савецкі тыл, дзе брыгада была створана нанава. У лютым 1943 года брыгада (134 партызаны) прыбыла ў нямецкі тыл, са жніўня таго ж года дзейнічала на тэрыторыі Віцебскай вобласці, падначальвалася БШПР. На момант злучэння з Чырвонай Арміяй у склад брыгады ўваходзілі:
Гісторыя
Партызаны праводзілі дыверсіі на чыгунках Смаленск — Віцебск, Віцебск — Орша, Смаленск — Орша і на шашэйных дарогах. У жніўні — лістападзе 1942 года вялі баі з карнікамі ў Духаўшчынскім раёне, нападалі на гарнізоны ў вёсцы Карабанава і пасёлку Галынкі Руднянскага раёна Смаленскай вобласці (люты 1943), у вёсцы Вадапоева Бешанковіцкага (кастрычнік 1943), Старая Пярэсіка (лістапад 1943) і Чараёўка (сакавік 1944) Халопеніцкага, Забор’е Лепельскага (люты 1944) раёнаў. У красавіку — чэрвені 1944 года вялі баі супраць карнікаў у раёне шашы Лепель — Барысаў. У час наступлення Чырвонай Арміі аднавілі 6 мастоў на дарозе Лукомль — Вялікія Хальнявічы.
Цімане
Ціма́не (Cimanie) — вёска ў Польшчы, уваходзіць у склад Сакульскага павета Падляскага ваяводства, частка вясковай гміны Кузніца.
Калач
Горад размешчаны пры зліцці рэк Талучэеўка і Падгорная (басейн Дона), за 294 км ад Варонежа.
Заводы: цукровы, механічны, лакафарбавы, мясакамбінат, сыраробны, харчакомбинат, элеватар, камбінат па вытворчасці будматэрыялаў.
Канысбай (Акмолінская вобласць)
Канысбай — сяло ў Зерэндзінскім раёне Акмолінскай вобласці Казахстана. Адміністрацыйны цэнтр Канысбайскай сельскай акругі. Код КАТА — 115649100.
Партызанская брыгада імя П. К. Панамарэнкі (Я. П. Урбановіч, М. У. Сенькін)
'''Партызанская брыгада імя П. К. Панамарэнкі''' — партызанская брыгада, створаная ў чэрвені 1943 года. Дзейнічала на акупіраванай тэрыторыі Бярозаўскага, Косаўскага, Пружанскага, Ружанскага, Слонімскага раёнаў.
Склад
Брыгада была створана на базе атрадаў імя Дзімітрава (арганізаваны ў красавіку 1942), імя Суворава, імя Кірава (арганізаваны ў лютым 1943), імя Чкалава, «Савецкая Беларусь» (арганізаваны ў верасні 1942) і дыверсійнай групы М. Ф. Новіка. У чэрвені — жніўні былі створаны атрады імя Дзмітрыя Пажарскага (пазней імя А. І. Калупаева) і імя Гастэла.
Гісторыя
Баявыя дзеянні партызаны праводзілі на чыгунках і шашэйных дарогах, зрывалі перавозкі, знішчалі баявую тэхніку і жывую сілу, маёнткі, апорныя пункты праціўніка. У красавіку 1943 года разбілі гарнізон у вёсцы Харошча Косаўскага раёна, у лістападзе вялі баі з карнікамі каля вёскі Бялавічы Косаўскага раёна, у лютым 1944 разбілі гарнізон у вёсцы Баравікі Слонімскага раёна.
Вясной 1943 года ў атрад імя В. П. Чкалава перайшоў радавы нямецкай арміі Феранц Малдавані, венгр па паходжанні.
11 ліпеня 1944 года партызанская брыгада (1537 партызан, атрады «Савецкая Беларусь», імя Дзімітрава, імя Кірава, імя Гастэлы) злучылася з Чырвонай Арміяй.
Памяць
У 1975 годзе каля вёскі Смаляніца Пружанскага раёна ў гонар брыгады быў пастаўлены помнік.
Амар Лароса
Амар Рубен Лароса (Omar Ruben Larrosa; нар. ) — аргенцінскі футбаліст, паўабаронца. Чэмпіён свету 1978 у складзе нацыянальнай зборнай Аргенціны.
Хобарт
Хобарт (Hobart) — сталіца аўстралійскага штата Тасманія. Заснаваны ў 1803 г. — другі па старшынстве горад Аўстраліі. Насельніцтва алгамерацыі на 2005 год склала 245 тыс. чалавек. Горад — фінансавы і адміністрацыйны цэнтр Тасманіі, таксама служыць пунктам адпраўкі для аўстралійскіх і французскіх антарктычных экспедыцый.
Гісторыя
Першае паселішча на месцы сучаснага горада ўзнікла ў 1803 годзе, у бухце Рысдан на ўсходніх берагах ракі Дэруэнт. У 1804 годзе пасёлак быў перанесены ў лепшае месца — у бухту Салівана. Названы ў гонар лорда Хобарта, каланіяльнага сакратара. Першапачаткова горад уяўляў сабою турму, куды звозіліся зняволеныя з усёй Брытанскай імперыі. Горад таксама адыгрываў важную ролю ў замацаванні Брытаніі на Аўстралійскім кантыненце.
Па перапісу 1835 года, насельніцтва Хобарта склала 13 826 чалавек, усёй Тасманіі 36 505 чалавек.
Геаграфія
Хобарт знаходзіцца ў вусце рэкі Дэрвент (Derwent), на паўднёвым усходзе вострава Тасманія.
Эканоміка
Хобарт — важны марскі порт. Адсюль стартуюць аўстралійскія і французскія судны да Антарктыды. Ён жа папулярны пункт назначэння шматлікіх круізных лайнераў. У горадзе развіта суднабудаванне і дапаможныя галіны. Важны сектар эканомікі — харчовая прамысловасць (бровары, кандытарскія фабрыкі, вытворчасць вінаў). Хобарт паспяхова развіваецца як турыстычны цэнтр.
Уручча (палац спорту)
Палац спорту «Уручча» — фізкультурна-аздараўленчы спартыўны комплекс дзяржаўнай установы «Спартыўны камітэт Узброеных Сіл Рэспублікі Беларусь». Размешчаны ў жылым раёне Вялікі Лес, па адрасе праспект Незалежнасці, 196.
Гісторыя
Пабудаваны ў 1976 годзе як палац лёгкай атлетыкі Беларускай ваеннай акругі (архітэктары М. Каўко, У. Ісачанка, У. Крышчановіч). У той час на пляцоўцы праводзілі спаборніцтвы па лёгкай атлетыцы і прымалі турніры па валейболе, гандболе, міні-футболе і футзале.
Палац спорту «Уручча» прымаў матчы гандбольнага кубка ЕГФ, турнір асноўнага раўнда Кубка УЕФА па міні-футболе (кастрычнік 2017), VII Міжнародныя гульні баявых мастацтваў (снежань 2017) і іншыя спаборніцтвы.
Апісанне
Комплекс складаецца з трох асноўных пляцовак: галоўнай гульнявой арэны ўмяшчальнасцю на 3000 месцаў, спартыўнай трэніровачнай пляцоўкі з трыбунамі на 300 месцаў і залы для бадмінтона.
Гульнявая арэна і спартыўная пляцоўка манежа выкарыстоўваюцца як для правядзення спаборніцтваў, так і для трэніровак нацыянальных зборных каманд, спартыўных клубаў, навучальна-трэніровачных працэсаў па гандболе, баскетболе, валейболу, міні-футболе і бадмінтоне. Акрамя гэтага, пляцоўкі комплексу прадугледжваюць магчымасць падрыхтоўкі тэнісістаў.
У інфраструктуру спартыўнага комплексу ўваходзяць яшчэ медыка-аднаўленчы цэнтр, прэс-цэнтр, трэнажорная зала, боўлінг-цэнтр і рэстаран.
Аднаўленчы цэнтр складаецца з дзвюх саўнаў, басейна, пакоя адпачынку і масажнага кабінета — ён прызначаны для лячэння і аднаўлення членаў нацыянальных зборных і спартыўных каманд па розных відах спорту. Зала сілавой падрыхтоўкі абсталяваны сучаснымі прафесійнымі кардыё — і сілавымі трэнажорамі.
Палац спорту «Уручча» — гэта хатняя пляцоўка гандбольнага клуба «СКА-Мінск». Трэніруючыся тут, каманда шэсць разоў станавілася, тройчы выйгравала Кубак еўрапейскіх чэмпіёнаў, двойчы — Кубак уладальнікаў кубкаў. Сёння ў холе другога паверху спартыўнага комплексу размяшчаецца музейная экспазіцыя алімпійскай славы армейскіх спартсменаў. Менавіта ў гэтым будынку былі выхаваныя 8 алімпійскіх чэмпіёнаў — пераможцаў Алімпіяд у Сеуле-1988 і Барселоне-1992.
Архітэктура
Крытае мнагамэтавае спартыўнае збудаванне, прызначанае для трэніровак, правядзення рэспубліканскіх і міжнародных спаборніцтваў па лёгкай атлетыцы, гульнявых відах спорту, барацьбе, боксу, гімнастыцы, фехтаванні. Пабудаваны ў 1976 годзе. З’яўлялася найбольшым спартыўным збудаваннем падобнага тыпу на Беларусі.
Палац (аб’ём каля 119 тыс. м³) — прамавугольнае ў плане збудаванне (125x48 м), мае дэманстрацыйную арэну эліпсападобнай формы з 200-метровай 4-радовай і 6-радовай прамой бегавымі дарожкамі са спецыяльным сінтэтычным пакрыццём, стацыянарныя падковападобныя ў плане трыбуны на 3 тыс. месцаў; залы для трэніровак і размінкі, памяшканні для спартсменаў, адміністрацыі, абслуговага персаналу і тэхнічнай службы.
Выразнасць архітэктуры дасягаецца пластычным вырашэннем канструкцыі перакрыцця залы манежа (блокі металічных ферм, размешчаных па крывой лініі), нерасчлянёнасцю і цэльнасцю паверхняў сцен фасадаў, ураўнаважанасцю агульнай кампазіцыі. Зала з вялікім вітражом з аднаго боку і трыбунамі з другога ўражвае памерамі, напоўненасцю святла і лёгкасцю. Мерыдыяльная арыентацыя будынка па падоўжнай восі прывяла да зацененасці галоўнага фасада.
Вярхоўе
Назву Вярхо́ўе маюць:
Капыльшчынскі сельсавет
Капы́льшчынскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Глыбоцкага раёна Маладзечанскай вобласці. Цэнтр — вёска Капыльшчына.
Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Глыбоцкага раёна Вілейскай вобласці БССР. З 20 верасня 1944 года ў складзе Полацкай вобласці. З 8 студзеня 1954 года ў складзе Маладзечанскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Залескага сельсавета.
Кашылава
Кашы́лава (, Кошилово) — вёска ў Брэсцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Лышчыцкага сельсавета. Размешчана за 18 кіламетраў на поўнач ад Брэста, за 8 кіламетраў ад чыгуначнай станцыі Лышчыцы. У складзе сельскагаспадарчага кааператыўнага прадпрыемства «Астрамечава» (цэнтр — в. Лышчыцы).
Гісторыя
Выяўлены археолагамі за 1,5 кіламетраў на захад ад вёскі курганны могільнік сведчыць пра засяленне тутэйшых мясцін з глыбокай старажытнасці.
У XIX стагоддзі — цэнтр аднайменнага маёнтка, прыватная ўласнасць у Брэсцкім павеце Гродзенскай губерні. У 1870 годзе маёнтак належаў пану Карчэўскаму.
У 1905 годзе вёска ў Лышчыцкай воласці Брэсцкага павета Гродзенскай губерні. Паводле Рыжскага мірнага дагавора 1921 года ў складзе Польскай Рэспублікі, у Лышчыцкай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства. Непадалёку ад вёскі знаходзіўся фальварак (2 двары, 64 жыхары), працаваў млын.
З 1939 года ў складзе БССР. У Вялікую Айчынную вайну загінулі 12 жыхароў. У [949 годзе арганізаваны калгас «Чырвоная зорка», у які ўвайшла 41 гаспадарка.
Лацінка
Лацінка:
Каралінскі папугай
Каралінскі папугай (Conuropsis carolinensis) — вымерлая птушка сямейства папугаевых. Адзіны від роду.
Знешні выгляд
Даўжыня цела 32 см, крыла — 19 см, размах крыла — 55 см, даўжыня хваста 15 см. Афарбоўка апярэнне цёмна-травяшстых-зялёная. Пярэдняя частка галавы і бакі аранжава-чырвоныя. Патыліца, бакі галавы і горла жоўтыя. Вялікія рокрыўныя крылы аліўкава-зялёнага колеру з жаўтаватым кончыкам. Махавыя пёры цёмнага травяніста-зялёнага колеру, на ўнутраным апахале інтэнсіўнага пурпурна-чорнага колеру. Хваставыя пёры цёмна-зялёныя, на ўнутраным баку з чарнаватай шэра-жоўтай аблямоўкай, з ніжняга боку цёмнага шэра-жоўтага колеру, звонку чарнаватыя. Радужка шэра-бурая. Дзюба бляклая белавата-раговага колеру. Ногі жаўтавата-мяснога. Самкі больш бледнай афарбоўкі.
Распаўсюджанне
Жыў у Паўночнай Амерыцы ад Паўночнай Дакоты да Місісіпі і Фларыды, даходзячы да 42-га градусы п.ш. Быў адзіным прадстаўніком папугаевых на паўночнаамерыканскім кантыненце.
Прычыны знікнення
Вымер з прычыны бязлітаснага знішчэння паляўнічымі. Бесперапынныя пераследы папугая тлумачыліся шкодай, што наносілі яны палям і пладовым дрэвам. У заапарку Цынцынаці засталіся дзве апошнія асобіны. Іх звалі Ледзі Джэйн і Інкас. Але, на жаль, Ледзі Джэйн памерла летам 1917 года, а следам за ёй памёр Інкас ў лютым 1918 года. Дзікіх птушак апошні раз бачылі ў 1926 годзе ва Фларыдзе, у ваколіцах возера Акічобі, а чуткі аб сустрэчах Каралінскіх папугаяў распаўсюджваліся ў штатах Фларыда, Алабама, Джорджыя да 1938 года. Наколькі гэтыя звесткі дакладныя — невядома.
Гатава
Га́тава (, Гатово) — аграгарадок у Мінскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Навадворскага сельсавета. Месціцца за 5 км на поўдзень ад Мінска, на шашы.
Назва
Назва паходзіць ад слова «гаць» — насціл з бярвёнаў, дарога цераз забалочаную мясцовасць.
Геаграфія
Аграгарадок месціцца на невялікім узвышшы з перападамі вышыняў; дакладна вылучаны прыватны сектар і шматпавярховая забудова. З усходняга боку ён абмежаваны прамысловай зонай, з паўднёвага — лесапаласой і чыгункай, з захаду і ўсходу — ворыўнымі землямі.
Вялікае Княства Літоўскае
У 1590 годзе сяляне адбывалі паншчыну 3 дні ў тыдзень з валокі, у гэты час у сяле 14 гаспадарак, у маёнтку 3 дамы, агарод, уласнасць М. Служкі. У 1598 годзе вёска, уласнасць А. Крашынскага, у 1599 годзе сяло, уласнасць князя Д. Скуміна. У 1600 годзе сяло — цэнтр маёнтка, бабровыя гоны на рацэ Свіслач, уласнасць Служкаў; двор — уласнасць Корсакаў; потым асабістая ўласнасць Д. Скуміна, Тышкевіча. У 1652 годзе царкоўная ўласнасць ордэна бернардзінцаў, у 1667 годзе — францысканцаў. З 1742 года ўласнасць Менскага жаночага бернардзінскага кляштара.
Пад уладай Расійскай імперыі
У выніку другога падзелу Рэчы Паспалітай 1793 года Гатава апынулася ў складзе Расійскай імперыі. У 1858 годзе дзяржаўная ўласнасць. У 1864 годзе адкрытае народнае вучылішча. У 1870 годзе дзяржаўны маёнтак у Самахвалавіцкай воласці. У 1887 годзе пабудаваная драўляная Свята-Духаўская царква. У 1897 годзе ў сяле былі народнае вучылішча, царкоўна-прыходская школа, хлебазапасны магазін, царква, карчма, кузня; таксама быў фальварак.
Найноўшы час
У Першую сусветную вайну ў лютым — снежні 1918 года Гатава было пад акупацыяй войскаў Германскай імперыі.
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай абвешчана часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. З 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі ўвайшло ў склад Беларускай ССР. У ліпені 1919 — ліпені 1920 года і ў сярэдзіне кастрычніка 1920 года было пад акупацыяй Польшчы.
У 1922 годзе створана сельскагаспадарчае таварыства «Выгада». У 1924—1927 і 1954—1959 гадах цэнтр Гатаўскага сельсавета. З 1927 года ў Дзяргайскім сельсавеце Менскай акругі. У 1924 годзе адкрытая 3-гадовая школа, 85 вучняў. З 26 траўня 1935 года ў Менскім раёне, з 20 лютага 1938 года ў Менскай вобласці.
У 1991 годзе ў саўгасе «Рассвет» (цэнтр — Новы Двор).
Габіён
Габіён (франц. gabion, ад італ. Gabbione - вялікая клетка) — канструкцыя ў выглядзе запоўненай каменем або галькай скрыні з металічнай ацынкаванай сеткі на каркасе, прызначаная для абароны рэчышча ракі ад размываў, для ўзвядзення рэгуляцыйныхі берагаўмацавальных збудаванняў. Габіён мае звычайна форму паралелепіпеда з памерамі (м): даўжыня 3-5; шырыня 1-1,5; вышыня 1. Ужываецца габіён пры хуткасцях патоку 1,5-3 м / сек.
Гатава
Прадпрыемствы
Найбуйнейшыя прадпрыемствы Гатава:
Габіён
У наш час габіёны знаходзяць шырокае ўжыванне ў ландшафтным дызайне як па сваім прамым прызначэнні, так і ў якасці дэкаратыўных элементаў — малых архітэктурных формаў — напрыклад пры будаўніцтве тэрас на ўчастку.
Віртуальная рэальнасць
Віртуальная рэальнасць (virtualis — магчымы, патэнцыяльны) — уяўны свет, які ствараецца з дапамогай сродкаў камп'ютарнай тэхнікі і адлюстроўваецца на экране дысплея (манітора) камп’ютара.
У сферы віртуальнай рэальнасці магчыма свабодна маніпуляваць прасторава-часавымі характарыстыкамі на аснове разнастайных жаданняў і фантазій чалавека, уступаць у кантакты з іншымі людзьмі і штучнымі персанажамі, атрымліваць эмоцыі і пачуцці, набліжаныя да рэальных. Глядач пераўтвараецца ў сааўтара, здольнага самастойна трансфармаваць камп'ютарныя мастацкія аб'екты, уяўна пераходзіць у любы час і любую прастору. Новую рэальнасць ствараюць віртуальныя артэфакты (фантомныя аб'екты) — камп'ютарныя двайнікі рэчаіснасці. Стварэнне віртуальнай рэальнасці актывізавалася з канца XX ст. і шырока прымяняецца ў кінематографе, выяўленчым мастацтве, у індустрыі інтэрактыўных забаў, адукацыйных тэхналогій (гульні, трэнажоры, рэкламныя ролікі, кліпы, электронныя падручнікі, даведнікі і інш.). Віртуальная рэальнасць часам называецца «кіберпрасторай».
Некаторыя спецыялісты распрацоўваюць канцэпцыі культуры XXI ст., у якіх традыцыйныя элементы культуры (пісьменнасць, кнігі, карціны і г.д.) будуць усё больш актыўна выцясняцца феноменамі віртуальнай рэальнасці.
Гаёк
Назву Гаёк маюць:
Нуклеінавыя кіслоты
Нуклеінавыя кіслоты (ад лац. Nucleus — ядро​​) — высокамалекулярныя арганічныя злучэнні, біяпалімеры (полінуклеатыды), утвораныя рэшткамі нуклеатыдаў. Нуклеінавыя кіслоты ДНК і РНК прысутнічаюць у клетках усіх жывых арганізмаў і выконваюць найважнейшыя функцыі па захоўванні, перадачы і рэалізацыі спадчыннай інфармацыі.
Тыпы нуклеінавых кіслот
Існуюць два розных тыпу нуклеінавых кіслот — дэзаксірыбануклеінавыя кіслоты (ДНК) і рыбануклеінавыя кіслоты (РНК). ДНК уяўляе сабой генетычны матэрыял большасці арганізмаў. У пракарыятычных клетках, акрамя асноўнай храмасомнай ДНК, часта сустракаюцца нехрамасомныя ДНК — плазміды. У эўкарыятычных клетках асноўная маса ДНК размешчана ў клетачным ядры, дзе яна злучана з бялкамі ў храмасомах. Эўкарыятычныя клеткі ўтрымоўваюць ДНК таксама ў розных арганэлах (мітахондрыях, хларапластах). Што ж датычыцца РНК, то ў клетках маюцца матрычныя РНК (мРНК), рыбасомныя РНК (рРНК), транспартныя РНК (тРНК) і шэраг іншых; акрамя таго, РНК уваходзяць у склад шматлікіх вірусаў.
Гісторыя вывучэння
Да сярэдзіны XIX стагоддзя было ўсталявана, што здольнасць да ўспадкоўвання прыкмет вызначаецца матэрыялам клетачнага ядра. У 1869 г. Ф. Мішэр, даследуючы хімічны склад ядраў гнойных клетак, вылучыў з іх рэчыва кіслага характару, названае ім нуклеінам. Гэта падзея расцэньваецца цяпер як адкрыццё нуклеінавых кіслот. Сам тэрмін «нуклеінавыя кіслоты» быў уведзены ў 1889 г., а ў 1891 г. нямецкі біяхімік А. Кёсэль апісаў гідроліз нуклеінавай кіслаты, і вызначыў, што яна складаецца з астаткаў цукру, фосфарнай кіслаты і чатырох гетэрацыклічных асноў, якія належаць да пурынаў і пірымідынаў. Ён жа ўпершыню паказаў на існаванне двух тыпаў нуклеінавых кіслот. Э. Чаргаф сфармуляваў правілы папарнай эквівалентнасці ўтрымання адэніну і тыміну, гуаніну і цытазіну ў ДНК.
Назапашаныя дадзеныя дазволілі сфармуляваць канцэпцыю: генетычная інфармацыя ў палімерным ланцугу ДНК заключана ў парадку чаргавання чатырох манамерных звёнаў. Вяршыняй даследаванняў будовы нуклеінавых кіслот з'явілася мадэль падвойнай спіралі ДНК, прапанаваная ў 1953 г. Дж. Уотсанам і Ф. Крыкам і якая адзначыла нараджэнне малекулярнай біялогіі.
Да пачатку 40-х гадоў былі атрыманы прамыя доказы ўдзелу нуклеінавых кіслот у перадачы генетычнай інфармацыі. У 1940 г. Дж. Бідл і Э. Тэйтам, на падставе шматлікіх эксперыментальных дадзеных па вывучэнні мутантавых штамаў хлебнай цвілі Neurospora crassa, сфармулявалі важны прынцып «адзін ген — адзін фермент». Некалькі пазней О. Эйверы, К. Маклеад і М. Макарці адназначна ўсталявалі, што перадача спадчыннай інфармацыі ад клеткі да клеткі ажыццяўляецца ДНК.
Адным з самых важных этапаў у вывучэнні функцыі нуклеінавых кіслот з'явілася расшыфроўка спосабу запісу інфармацыі ў ДНК і прынцып перадачы яе на бялковую структуру, гэта значыць фармуляванне генетычнага кода. У 1961 г. Ф. Крык і С. Бренер паказалі, што кожнай амінакіслаце ў бялку адпавядае трыплет нуклеатыдаў. Сам жа генетычны код, які складаецца з 64 кадонаў (трыплетаў нуклеатыдаў), быў расшыфраваны ў 1966 г. дзякуючы працам М. Нірэнберга, Г. Караны і С. Ачоа.
Да 1970 г. даследаванні так званай сістэмы рэстрыкцыі і мадыфікацыі, якая існуе ў пракарыятычных клетках і засцерагае ад траплення ўнутр клеткі чужароднай генетычнай інфармацыі, прывялі да вылучэння першага з ферментаў, якія здзяйсняюць рэстрыкцыю (расшчапленне). Ім апынулася эндануклеаза, якая расшчапляе ДНК па вызначанай паслядоўнасці асноў. Пасля было знойдзена каля 400 падобных ферментаў, здольных пазнаваць звыш 90 розных паслядоўнасцей у ДНК.
Такім чынам, з'явіўся метад спецыфічных расшчапленняў малекул ДНК, які склаў аснову сучаснай метадалогіі ўсталявання структуры нуклеінавых кіслот і геннай інжынерыі. Даследаванні рэстрыкцыйных эндануклеаз былі адзначаны Нобелеўскай прэміяй, прысуджанай X. Сміту, В. Арберу і Д. Натансу.
У 1972 г. П. Берг паведаміў пра злучэнне in vitro (лат. «у шкле» — у прабірцы, па-за жывым арганізмам), з дапамогай адмыслова распрацаваных прыёмаў, ДНК двух розных вірусаў: бактэрыяфага λ і SV-40. Такім чынам, быў закладзены пачатак генетычнай інжынерыі, якая неўзабаве стала выкарыстоўваць для атрымання фрагментаў ДНК рэстрыкцыйныя эндануклеазы, а для іх злучэння адкрытыя і добра ахарактарызаваныя да таго часу ферменты — ДНК-лігазы. Былі распрацаваны (Г. Боер, С. Коэн, Д. Хелінскі) сістэмы ўвядзення чужародных ДНК у розныя клеткі. Убудаванне чужой ДНК у носьбіты (вектары) ажыццяўлялася шляхам разразання іх рэстрыкцыйнымі эндануклеазамі і наступнага сшывання лігазамі.
З'явіліся магчымасці да стварэння жывых арганізмаў з зададзенымі ўласцівасцямі. Неўзабаве гэтая магчымасць рэалізавалася ў біятэхналогіі. Былі атрыманы мікробы, здольныя прадукаваць самыя разнастайныя бялкі, звычайна сінтэзаваныя эўкарыятычнымі, у тым ліку чалавечым, арганізмамі. Далейшае развіццё генетычнай інжынерыі зрабіла магчымым атрыманне раслін і жывёл з палепшанымі ўласцівасцямі.
Хрэптоўцы
Хрэптоўцы (Chreptowce) — вёска ў Польшчы, уваходзіць у склад Сакульскага павета Падляскага ваяводства, частка вясковай гміны Кузніца.
Сожская скань
Сожская (гомельская) скань — традыцыйнае беларускае рамяство, від разбярства, заснаваны на своеасаблівай апрацоўцы драўляных паверхняў з мэтаю стварэння карункавых узораў. Рамяство вядомае на беларускіх землях з XV стагоддзя. Выкарыстоўвалася для аздаблення абразоў, куфэркаў, скарбонак, драўлянага посуду.
Адметнасць скані заключаецца ў стварэнні з філіграннаю дакладнасцю ўзораў з надзвычай тонкіх стружак розных гатункаў драўніны з іх наступным умацаваннем на спецыяльна падрыхтаванай паверхні.