cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ірландска-англасаксонскае пісьмо
Гісторыя
Разам з хрысціянскай рэлігіяй вандроўныя манахі-місіянеры распаўсюджвалі і хрысціянскае пісьмо. Такім шляхам паўунцыяльнае пісьмо перайшло ў VI стагоддзі ў Ірландыю, а адтуль і далей да бліжэйшых суседзяў — англасаксаў. Рымскі курсіў быў зусім невядомы на Брытанскіх астравах. Таму паўунцыяльнае пісьмо ў гэтых краінах мела своеасаблівую форму, іншую, чым на мацерыку. Пазней розныя мадыфікацыі англасаксонскага пісьма сталі распаўсюджвацца і на мацерыку імігрантамі, вядомымі пад назвай «Шатландскіх манахаў». Яны засноўвалі ў Францыі, Германіі, Швейцарыі і Італіі манастыры са скрыпторыямі (пісьмовымі палатамі, ад scriptorscriptor — пісец, перапісчык). Школы якія паўсталі ў гэтых скрыпторыях згулялі прыкметную ролю ў далейшым развіцці пісьма.
Ірландска-англасаксонскае пісьмо запазычыла шмат ад рун (пісьма, распаўсюджанага сярод старажытных германцаў) і ад грэчаскага капітальнага пісьма, таму круглявыя літары часта ператвараліся ў цвёрдыя і надламаныя. У лігатурах (злітых літарах, ад ligareligare — звязваць), утвораных з літар капітальнага пісьма і унцыяла, заўважаецца незвычайная смеласць выканання. У пісьме прыкметныя акуратныя прамежкі паміж словамі і малая колькасць скарачэнняў. Іх стала прыкметна больш у IX стагоддзі.
IC 4396
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Ірландска-англасаксонскае пісьмо
Гісторыя
VII—VIII стагоддзі часта называюць «Залатым векам» ірландскай культуры. Гэта назва абумоўлена несумненна і дасягненнямі ў мастацтве пісьма. Ірландска-англасаксонскае пісьмо выйшла з ужытку толькі пасля заканчэння XIII стагоддзя (у эпоху ранняй готыкі), не гледзячы на тое, што на Брытанскіх астравах каралінгскае пісьмо было вядома ўжо ў IX стагоддзі.
Энгарука
Энгару́ка (Engaruka) — гістарычны помнік жалезнага веку на поўначы Танзаніі. Уяўляе сабою рэшткі каменных ірыгацыйных збудаванняў.
Даследаванне
Руіны каменных збудаванняў Энгарукі былі адкрыты 5 ліпеня 1883 г. нямецкім вандроўнікам Г. А. Фішэрам. Ён прыняў іх за рэшткі старажытнай крэпасці. У 1913 г. падрабязнае апісанне помніка зрабіў нямецкі геолаг Ганс Рэк. У 1935 г. Энгаруку наведалі Луіс і Мэры Лікі. Яны не праводзілі раскопак, паколькі не выявілі месцаў пахаванняў, аднак вызначылі руіны як рэшткі вельмі старажытнага горада, які знаходзіўся на верагодным гандлёвым шляху паміж цывілізацыямі даліны Ніла і залатымі радовішчамі Зімбабвэ.
Першыя спробы перагледзець сутнасць помніку былі зроблены брытанскімі вучонымі ў 1960-х гг. Яны звярнулі ўвагу на тое, што большасць каменных збудаванняў з’яўляліся ірыгацыйнымі і атаесамілі іх узвядзенне з продкамі сучасных іраку. Гэтая версія была падцверджана падчас даследаванняў, што пачаліся ў 2001 г. Разам з імі была ўсталявана новая перыядызацыя, узнікла гіпотэза, што Энгарука была ўзведзена продкамі сонджа.
Апісанне
Гістарычны помнік уяўляе сабою рэшткі каменных збудаванняў на заходнім адхоне Вялікага рыфта на плошчы прыкладна 20 км². Большасць збудаванняў з'яўляюцца тэрасамі былых палеткаў, аднак сустракаюцца круглявыя збудаванні, што маглі быць фундаментам для жытлаў. Археолагі выявілі сетку ірыгацыйных каналаў, што жывіліся вадою ад суседняга старажытнага кратэра, які фактычна быў натуральным назапашвальнікам вільгаці падчас сезонаў дажджу.
Большасць збудаванняў адносіцца да XV — XVIII стст. Тым не меней, даследавані пачатку XXI ст. паказалі, што ірыгацыйная сістэма фарміравалася з пачатку 2 тысячагоддзя н. э.
Асноўныя гіпотэзы
Першыя даследчыкі Энгарукі палічылі каменныя збудаванні рэшткамі муроў крэпасці або вялікага горада, які мог выконваць функцыю прамежкавага гандлёвага цэнтру паміж Паўночнай і Паўднёвай Афрыкай, суадносна будаўніцтва прыпісвалася выхадцам са Старажытнага Егіпту, Куша або Эфіопіі. Аднак у другой палове XX ст. узяў верх пункт гледжання, што Энгарука — помнік земляробчай культуры болей позняга жалезнага веку, а каменныя муры — умацаванні тэрас для палеткаў.
Сучасныя даследчыкі адносяць пачатак фарміравання ірыгацыі на заходнім адхоне Вялікага рыфта да пачатку 2 тысячагоддзя н. э. Узвядзенне тэрас у XV — першай палове XVIII стст. — найбольш яскравы этап развіцця культуры Энгарукі. Мясцовыя палеткі дазвалялі карміць аселую абшчыну з некалькі дзесяткаў тысяч чалавек. Акрамя земляробства мясцовыя насельнікі займаліся жывёлагадоўляй. Палеткі ўгнойваліся гноем свойскай жывёлы. Але ў першай палове XVIII ст. земляробы пакінулі Энгаруку.
Найбольш распаўсюджаны меркаванні, што будаўнікамі Энгарукі з'яўляюцца продкі сучасных народаў іраку або сонджа, паколькі яны захавалі найбольш развітыя сістэмы земляробства ў навакольным рэгіёне. Сонджа шырока карыстаюцца традыцыйнай ірыгацыяй і ў нашы дні, хаця яна значна саступае сістэме, што была вядома жыхарам Энгарукі. Пакіданне абжытага раёна звычайна тлумачаць вонкавай ваеннай пагрозай, радзей — эпідэмічнымі захворваннямі. Сапраўды, іраку апавядаюць пра адносна нядаўняе перасяленне ў сённяшнее месца жыхарства з-за сутычак з датога. Сонджа таксама лічаць, што з'яўляюцца нашчадкамі перасяленцаў.
Дэталёвае вывучэнне сеткі каналаў Энгарукі дазволіла даследчыкам высунуць версію, што доўгатэрміновая ірыгацыя магла прывесці да паступовага засальвання глебаў і скарачэння ўраджаяў, што стала яшчэ адной важнай прычынай для перасялення.
Барсукі (Лядскі сельсавет)
Барсукі́ (, Барсуки) — вёска ў Чэрвеньскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Лядскага сельсавета.
Да 30 кастрычніка 2009 года вёска ўваходзіла ў склад Хутарскага сельсавета, да 2013 года — у склад Калодзежскага сельсавета.
Анатоль Іванавіч Бабылёў
Анатоль Іванавіч Бабылёў (, г. Кувандык, Арэнбургская вобласць, Расія — ) — юрыст. Доктар юрыдычных навук (1989), прафесар (1989).
Узнагароды
Званне «Заслужаны юрыст Расійскай Федэрацыі» (1999).
Ford Sierra
Ford Sierra — заднепрывадны аўтамабіль сярэдняга класа кампаніі Ford, які ў верасні 1982 года прыйшоў на змену мадэлі Ford Taunus.
У конкурсе Еўрапейскі аўтамабіль года 1983 мадэльнага года Sierra заняла 2-е месца, саступіўшы Audi 100 C3.
Аўтамабіль выпускаўся з варыянтамі кузава — 3/5-дзверныя хэтчбекі і ўніверсал. Версію з кузавам седан першапачаткова нават не планавалі — ён з’явіўся толькі ў 1987 годзе, у рэстайлінгавым варыянце. У 1987 годзе з’явіўся пікап.
Аўтамабіль пратрымаўся на канвееры 11 год — да 1993 года, а ўсяго было выпушчана каля 2 млн 700 тысяч аўтамабіляў. У мадэльным шэрагу Ford заменены мадэллю Mondeo.
Гісторыя
Аўтамабіль з імем Sierra з’явіўся ў верасні 1982 года. Распрацоўка пачалася яшчэ ў 1979 годзе, а на ажыццяўленне праекту было выдаткавана 1,2 мільярда долараў. Навінка была пабудавана на базе канцэпт-кара Probe III і атрымала ад яго ў спадчыну рэвалюцыйную форму кузава з нізкім для таго часу каэфіцыентам аэрадынамічнага супору Cx = 0,34.
У 1991 годзе былі ўнесены апошнія змены ў дызайн Sierra. Бамперы пачалі фарбаваць у колер кузава, на ўсе мадыфікацыі пачалі ўсталёўваць гідраўзмацняльнік руля і электрападымальнікі шкла пярэдніх бакавых вокнаў.
У 1993 годзе вытворчасць Sierra была завершана, і ёй на змену прыйшоў Ford Mondeo.
Sierra XR4i (1983—1985)
У 1983 годзе з’явілася «зараджаная» версія — Sierra XR4i.
Кузаў XR4i меў арыгінальную заднюю частку — вялікае задняе шкло было падзелена дадатковай стойкай. Акрамя таго, гэтая мадэль адрознівалася развітым заднім антыкрылом, пластыкавымі молдынгі і супрацьтуманками ў пярэднім бамперы.
Мадыфікацыя прапаноўвалася таксама ў паўнапрывадным варыянце Sierra XR 4x4.
У 1985 вытворчасць XR4i была спынена, пасля выпуску ўсяго 25.662 аўтамабіляў.
Sierra XR4i (1990—1993)
У 1990 годзе з’явілася новая версія XR4i.
Двухлітровы 4-цыліндравы DOHC/8V рухавік развіваў 88 кВт/120 к.с., паскарэнне — 10,9 секунды ад 0-100 км / г, а максімальная хуткасць складае 187 км / г.
Вытворчасць апошніх XR4i скончылася, як і іншых варыянтаў Сьеры ў 1993 годзе.
Sierra RS Cosworth
У ліпені 1986 была выпушчана магутная мадыфікацыя — Sierra RS Cosworth. Імя Cosworth паказвала, што рухавік быў распрацаваны брытанскай кампаніяй Cosworth Engineering. На гэты аўтамабіль ўсталёўваліся розныя рухавікі аб’ёмам 2.0 л магутнасцю ад 204 да 220 к.с.
Максімальная хуткасць складала 243 км / г, а да «сотні» аўтамабіль разганяўся за 6,1 с.
Знешне Sierra RS Cosworth адрознівалася вялікімі коламі, шырокімі бамперамі і характэрным паветразаборнікам на капоце.
Ford P100 (1987—1992)
Ford P100 — паўрамны пікап грузападымальнасці 1 тона. Пад капотам усталёўваўся турбадызельны рухавік або карбюратарны бензінавы 2-літровы з сямейства Pinto, якія спалучаліся з каробкай перадач з кароткімі перадаткавымі лікамі Т9, пазней — MT75.
Вырабляўся з кастрычніка 1987 года па снежань 1992 г. на заводзе ў Партугаліі.
Аўтаспорт
Сьера набыла асаблівую папулярнасць праз шматлікія ралі і гонкі турыстычных аўтамабіляў (DTM, EM, WM, BTCC), асабліва мадэлі Sierra XR4Ti, Sierra XR4x4 і Sierra RS Cosworth. Найвышэйшыміі з спартыўных поспехаў былі ў 1987 годзе перамога ў 24-гадзіннай гонцы на Нюрбургрінг і ў 1988 годзе перамога ў DTM Клаўса Людвіга на RS500.
Марыя Рэса
Марыя Ангеліта Рэса (нар., ) — філіпінска-амерыканская журналістка і пісьменніца, сузаснавальнік і генеральны дырэктар навіновага сайта «». Лаўрэатка Нобелеўскай прэміі міру разам з расійскім журналістам Дзмітрыем Муратавым за 2021 год. Першы філіпінскі лаўрэат Нобелеўскай прэміі.
Біяграфія
Бацька Марыі Ангеліты памёр, калі ёй быў усяго год. Яе маці выйшла замуж за амерыканца, і Марыя Ангеліта з 1973 года па 1986 год жыла ў ЗША, дзе скончыла Прынстанскі ўніверсітэт.
Марыя Ангеліта вярнулася на радзіму ў 1986 годзе, пасля Жоўтай рэвалюцыі, і пачала працаваць на тэлебачанні. З 1987 па 1995 год яна ўзначальвала бюро CNN у Маніле, а з 1995 па 2005 год узначальвала бюро CNN у Джакарце. З 2005 года яна ўзначальвала службу навінаў філіпінскай тэлекампаніі ABS-CBN, а ў 2011 годзе стварыла і ўзначаліла навіновы сайт «».
У 2020 годзе яна была асуджана за паклёп у інтэрнэце на падставе спрэчнага філіпінскага закона аб барацьбе з кіберзлачыннасцю. Пераслед Марыі Рэсы быў асуджаны праваабарончымі групамі і журналістамі як замах на свабоду прэсы.
Была ўключана ў спіс Person of the Year 2018 часопіса Time як адзін з журналістаў, якія змагаюцца з фэйкавымі навінамі. 13 лютага 2019 года была арыштаваная па абвінавачванні ў тым, што Rappler апублікаваў нібыта ілжывую навіну пра бізнесмена Вільфрэда Кенга (Wilfredo Keng). 15 чэрвеня 2020 года суд Манілы прызнаў яе вінаватай у паклёпе. Рэса з’яўляецца пастаянным крытыкам прэзідэнта Філіпін Радрыга Дутэртэ, яе арышт і асуджэнне былі расцэненыя многімі ў апазіцыі і міжнароднай супольнасці як палітычна матываваны акт.
Рэса — адна з 25 вядучых фігур у Камісіі па інфармацыі і дэмакратыі, заснаванай арганізацыяй «Рэпарцёры без межаў».
Бібліятэкар
Бібліятэ́кар, бібліятэ́карка  — прафесіянал па апрацоўцы інфармацыі ў бібліятэчнай і інфармацыйнай навуках, які выконвае арганізацыю і кіраванне інфармацыйнымі паслугамі і матэрыяламі для ўсіх, каму патрабуецца гэта інфармацыя. Як правіла, бібліятэкары працуюць у дзяржаўных бібліятэках ці бібліятэках вышэйшых або сярэдніх навучальных устаноў, пачатковых або сярэдніх школ, медыя-цэнтрах, бібліятэках у рамках прадпрыемстваў ці кампаній. На Захадзе некаторыя бібліятэкары могуць быць незалежнымі прадпрымальнікамі, якія працуюць ў якасці інфармацыйных спецыялістаў, каталагізатараў, і па іншых спецыялізаваных кірунках.
NGC 1741A
NGC 1741A (іншыя абазначэнні — MCG -1-13-45, IRAS04591-0419, MK 1089, ARP 259, VV 524, HCG 31A, VV 565, PGC 16574) — галактыка ў сузор’і Эрыдан.
Філіпсбург (Сінт-Мартэн)
Філіпсбург (Philipsburg, МФА : ) — адзіны горад Сінт-Мартэна, (нідэрландскай часткі вострава Святога Марціна, які з'яўляецца яго сталіцай, месца размяшчэння яго органаў улады. Насельніцтва 1.338 чалавек (2004).
Гісторыя
Горад займае вузкую палоску зямлі - доўгую пясчаную касу, якая аддзяляе лагуну Салтаў-Понд ад заліва Грэйт-Бі. Джон Філіпс, марак галандскага флоту шатландскага паходжання, даў імпульс развіццю вострава, заснаваўшы на ім некалькі цукровых заводаў. Праз некаторы час Філіпс быў прызначаны гарадскім кіраўніком, а з 1738 горад стаў насіць яго імя. Філіпсбург ператварыўся ў цэнтр міжнароднага гандлю.
Інфраструктура
Горад складаецца, па-сутнасці, усяго з двух вуліц: Ворстрат (Пярэдняя вуліца) і Ахтэрстрат (Тыльная вуліца), - злучаных паміж сабой сеткай кароткіх і вузкіх завулкаў. Большасць мясцовых будынкаў адносяцца да класічных узораў ранняй каланіяльнай архітэктуры - стромкія чарапічныя дахі, чырвона-белыя фасады і невялікія вокны з частымі фарбаванымі рамамі, якія практычна рыхт-у-рыхт капіруюць старыя галандскія вясковыя хаты.
У горадзе маецца 6 цэркваў, манумент каралевы Вільгельміны, Музей Сінт-Мартэна з шырокай гістарычнай калекцыяй і зборам прадметаў з патанулага ў 1801 годзе ля сцен форта Амстэрдам фрэгата «Празеліта». На Пярэдняй вуліцы знаходзіцца белы драўляны будынак суда пабудаваны ў 1793 г.
Недалёка ад горада знаходзіцца аэрапорт Mid-State. Да захаду ад Філіпсбурга - Аэрапорт Прынцэсы Юліяны, адзін з найбуйнейшых аэрапортаў рэгіёну.
NGC 1423
NGC 1423 (іншыя абазначэнні — MCG -1-10-25, PGC 13628) — галактыка ў сузор’і Эрыдан.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі новага агульнага каталога.
Ян Абрамовіч
Ян Абрамовіч (? — ) — дзяржаўны і ваенны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. Ваявода менскі (1593—1596), ваявода смаленскі (з 1596).
Біяграфія
З роду Абрамовічаў герба «Ястрабец». Выхоўваўся пры двары князя Мікалая Радзівіла Рудога і ўсё жыццё быў звязаны з біржанскай галіной роду Радзівілаў. Побач з Радзівіламі быў адным з лідараў кальвінізму ў Вялікага Княства Літоўскага. Упершыню згадваецца ў 1587 як староста лідскі, войскі і намеснік віленскі, атрымаўшы гэтыя пасады з радзівілаўскай пратэкцыі, дзякуючы ёй прасоўваўся па кар’ернай лесвіцы, атрымаў прэзідэнцтва дорпацкае (1591—1598, склаў паўнамоцтвы з утварэннем Дорпацкага ваяводства); у 1593 прызначаны ваяводам менскім, у 1596 — ваяводам смаленскім. Захоўваў адданасць Радзівілам і, як сведчаць лісты, займаўся іх прыватнымі справамі. Браў актыўны ўдзел у палітычным і царкоўным жыцці ВКЛ, будучы разам з біржанскімі Радзівіламі ў антыпольскім крыле. Гэта выразна выявілася пры абароне правоў ВКЛ, калі ішла справа аб наданні віленскай кафедры Мацяёўскаму (ад 1595 і пазней), а таксама калі Я. Абрамовіч на соймах выступаў за перадачу Інфлянтаў ВКЛ (1585). Удзельнічаў у торуньскім сіноду калівіністаў (1595), у перамовах з тымі, хто не прыняў Берасцейскую унію ў Вільні (1599), у дыспуце кальвіністаў з езуітамі (1599). Трымаў сувязь з К. І. Астрожскім, бо праз жонку Ганну Дароту з Валовічаў, быў цесна звязаны з праваслаўнымі коламі ў ВКЛ. Ганна Дарота была апякункай Віленскага брацтва, і сам Абрамовіч неаднаразова выступаў у абарону праваслаўных мяшчан, напр. у спрэчцы пра пабудову брацкай царквы, якая была забароненая віленскім магістратам у 1596, з-за чаго меў канфлікт з канцлерам Л. І. Сапегам, які падтрымліваў уніяцкага мітрапаліта. Таксама Ян Абрамовіч быў апекуном кальвінскага палеміста Андрэя Волана. У сваім маёнтку ў Варнянах заклаў збор, шпіталь, школу, якія праіснавалі да сяр. 17 ст. На смерць Я. Абрамовіча кальвіністы адазваліся друкаванай «Прамовай на жалобную смерць і пахаванне вялікага патрона Божага Збору і мудрага Сенатара».
Напісаў «Думкі літвіна, пра танную куплю і дарагі продаж збожжа» (1595), на яго заказ Ян Радван напісаў паэму «Радзівіліяда» (1592). Сваім коштам выдаў шэраг кніг, м.інш. «Катэхізіс» Станіслава Судроўскага, віленскага міністра, з 300 рэлігійнымі песнямі (1598).
Меў сына Мікалая, генерала артылерыі і ваяводу троцкага.
Аляксандр Слізень
Аляксандр Слізень ( — ) — вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч.
Біяграфія
Паходзіў са шляхецкага роду Слізняў, сын Рыгора, падсудка ашмянскага. Стольнік ашмянскі, староста мядзельскі, выбіраўся паслом на соймы, дэпутатам Трыбунала Вялікага Княства Літоўскага. Як каралеўскі сакратар двойчы ездзіў паслом у Маскву (1610 і 1620 гады).
Сям’я
У шлюбе з Кацярынай Стахоўскай меў сына Аляксандра Казіміра, падстолія ашмянскага.
Рыжскі Домскі сабор
Рыжскі Домскі сабор (латыш. Rīgas Doms, ням. Dom zu Riga) — кафедральны сабор горада Рыгі, яго сімвал і адна з галоўных славутасцяў.
З’яўляецца найбуйнейшым з сярэдневечных храмаў краін Балтыі. Назва сабора паходзіць ад лацінскіх выразаў — «Domus Dei» («Дом Бога») і «D.О.М.» (скарачэнне ад Deo Optimo Maximo, «Уседобраму найвялікшаму Богу»). У цяперашні час — галоўны царкоўны будынак Евангелічна-Лютэранскай Царквы Латвіі.
IC 4397
IC 4397 — галактыка тыпу Sbc (кампактная выцягнутая спіральная галактыка) ў сузор’і Валапас.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Рамігіюс Шымашус
Рамі́гіюс Шыма́шус (Remigijus Šimašius; нар. 12 студзеня 1974, Таўраге, Літоўская ССР, СССР) — літоўскі палітычны дзеяч, юрыст, член Сейма з 2012 па 2016 год, міністр юстыцыі з 2008 па 2012 год, правазнаўца, эканаміст. З 2015 года з’яўляецца мэрам Вільнюса.
Біяграфія
Рамігіюс скончыў юрыдычны факультэт Вільнюскага ўніверсітэта. Затым ён праходзіў навучанне як дактарант універсітэта Міколаса Ромерыса. 17 верасня 2002 года абараніў дысертацыю на тэму «Прававы плюралізм», такім чынам стаўшы доктарам юрыдычных навук. З 2002 да 2005 гады Шымашус працаваў у якасці лектара па прававой тэорыі кафедры прававой тэорыі юрыдычнага факультэта ўніверсітэта Міколаса Ромерыса.
З 2005 да 2008 года ён з’яўляўся выкладчыкам у галіне тэорыі права кафедры прававой тэорыі і прававой гісторыі юрыдычнага факультэта ў Віленскім універсітэце. З 1995 года па снежань 2008 года Рамігіюс з’яўляўся экспертам права, эканамістам Літоўскага інстытута свабоднага рынку, а з 9 мая 2006 года працаваў прэзідэнтам інстытуту. З 9 снежня 2008 года да снежня 2012 года быў міністрам юстыцыі ва ўрадзе Андруса Кубілюса. Ён быў вылучаны партыяй «Рух лібералаў Літоўскай Рэспублікі».
У 2015 годзе быў абраны мэрам Вільнюса. Гэта былі першыя прамыя выбары мэраў у Літве. У першым туры Шымашус набраў 33,96 % галасоў, у былога мэра Артураса Зуокаса было 18,05 %, у старшыні «Выбарчай акцыі палякаў Літвы» Вальдэмара Тамашэўскага — 16,96 %. У другім туры Рамігіюс атрымаў перамогу, набраўшы 60,89 % галасоў, у той час як за Зуокаса прагаласавалі 37,93 % выбаршчыкаў.
У чэрвені 2016 года сябры партыі «Рух лібералаў» абралі Рамігіюса старшынёй партыі на пазачарговым з’ездзе. У другім туры Шымашус перамог Гентвіласа, набраўшы 53,69 % галасоў.
На парламенцкіх выбарах у Літве ў 2016 годзе партыя «Рух лібералаў» пад кіраўніцтвам Шымашуса заняла чацвёртае месца, атрымаўшы 9,45 %, гэта значыць атрымала ў сваё распараджэнне 14 мандатаў.
17 сакавіка 2019 года быў пераабраны мэрам Вільнюса, набраўшы ў другім туры 59 % галасоў.
Мікола Купрэеў
Міко́ла Сымо́навіч (Сямёнавіч) Купрэ́еў (, вёска Ямнае,, Гомельская вобласць — , вёска Лясная, Баранавіцкі раён Брэсцкай вобласці) — беларускі паэт, пісьменнік.
Біяграфія
Нарадзіўся ў вёсцы Ямнае (цяпер Рагачоўскі раён Гомельскай вобласці) ў сям'і настаўніка. У 1943 годзе нацысты арыштавалі яго бацьку і забілі маці. У 1947 годзе Мікола з бацькам пераехалі на Брэстчыну, у вёску Пескі Бярозаўскага раёна, а ў 1953 — у вёску Міхнавічы Івацэвіцкага раёна. Выхоўваўся мачыхай.
Мікола Купрэеў скончыў Івацэвіцкую сярэднюю школу (1957), факультэт беларускай і рускай мовы і літаратуры Брэсцкага педагагічнага інстытута (1962).
Працаваў у Чудзінскай і Малькавіцкай сярэдніх школах Ганцавіцкага раёна, у школах Івацэвіцкага і Ляхавіцкага раёнаў, у рэдакцыі ляхавіцкай раённай газеты «Будаўнік камунізму». Адным з вучняў Купрэева ў Чудзінскай школе падчас яго працы на пасадзе завуча і настаўніка літаратуры быў Алесь Каско, а ў Сташанах — Мікола Антаноўскі і Анатоль Шушко.
У 1988 Мікола Купрэеў не без дапамогі Міколы Антаноўскага, рэдактара пружанскай «раёнкі», пераехаў у вёску Папялёва Пружанскага раёна, выкладаў у базавай школе гісторыю. Тут выйшаў на пэнсію з прычыны хваробы.
Член Саюза беларускіх пісьменнікаў (1994). У 1996 годзе зборнік вершаў «Правінцыйныя фантазіі» быў вылучаны на атрыманне Дзяржаўнай прэміі імя Янкі Купалы і адзінагалосна падтрыманы на галасаванні. Аднак у самы апошні момант перамога Міколы Купрэева была скасавана за іранічную згадку Лукашэнкі ў вершы «Сустрэча з К. Крапівой у 1993 годзе». Прэмія тады не дасталася нікому, а паэт замест гэтага атрымаў прэмію Саюзу пісьменнікаў імя Аркадзя Куляшова і аднапакаёвую кватэру ў Пружанах.
Пасля выдання аповесцяў «Дзіцячыя гульні пасля вайны» (1995) і «На вуліцы Карла Маркса з паэтам» (1997), якія вызначаліся надзвычайнай шчырасцю ў адносінах да сябе і сваіх родных, бацька адмаўляўся пускаць Міколу ў родную хату падчас яго візітаў на радзіму. Мікола Купрэеў вымушаны быў начаваць у кацельнях, дзе працаваў яго школьны сябра.
Апошнія гады жыцця правёў у Пружанах, перыядычна лекуючыся ў тубдыспансеры ў Вярховічах (Камянецкі раён). Памёр у доме састарэлых у вёсцы Лясная Баранавіцкага раёна. Пахаваны ў Міхнавічах (прадмесце Івацэвічаў). На яго надмагіллі выбітыя словы ўласнага вершу «О, я многа хацеў вам сказаць…».
Творчасць
Пісаць пачаў яшчэ ў школе, найперш вершы на беларускай мове. Аднак друкавацца пачаў падчас вучобы ў інстытуце (1957—1962). Яго першыя абразкі былі апублікаваныя ў 1958 годзе ў «Советской Отчизне» (цяпер часопіс «Нёман»). Прозу Мікола, у адрозненне ад вершаў, пісаў па-руску, за што, як прызнаваўся пазней, было вельмі сорамна. Рукапіс аповесці «Бродят на рассвете юные», напісанае ў студэнцкія часы, аўтар пасля знішчыў, нягледзячы на тое, што яна атрымала ў цэлым станоўчыя водгукі Янкі Брыля і Барыса Бур'яна. Машынапісны тэкст аповесці захоўваецца ў Ганцавіцкім краязнаўчым музеі.
Актыўна ўключыўся ў літаратурны працэс пад канец 80-х. Перакладзеныя на рускую мову яго вершы былі апублікаваныя ў часопісе «Нёман», пасля чаго яго творы сталі часцей траплаць у перыядычны друк. У 1995 годзе выйшаў яго другі зборнік паэзіі «Правінцыйныя фантазіі». У ім перададзеная цесная сувязь чалавека з радзімай, з яе гісторыяй. Паэт пастаянна звяртаецца да вобраза дарогі, героі яго вершаў — вечныя вандроўнікі.
Літаратуразнаўцы заўважалі, што яго паэзіі ўласцівыя «арыгінальнасць раскаванай свабоднай формы, шчырае трапяткое пачуццё, нестандартныя вобразы, глыбіня падтэксту і ў той самы час — прастата выказвання». Творчасць аўтара адзначаная асаблівай любоўю да верлібру, баладаў, элегіяў, прытчаў.
Пісаў таксама і прозу. Падчас жыцця ў Пружанах напісаў аповесці «Дзіцячыя гульні пасля вайны» (1995), «Імгненне светлае» (1996), «На вуліцы Карла Маркса з Паэтам» (1997), «Палеская элегія» (1998), «Рэчкаю плывём, плывём…» (1999), «Пастух у космасе» (2002), «Лісты з млына» (2004).
Два розныя як па стылі, так і па манеры аналізу даследчыкі літаратуры Уладзімір Саламаха і Сяргей Грышкевіч, аналізуючы розныя творы пісьменніка (першы — «На вуліцы Карла Маркса з Паэтам», другі — «Лісты з млына»), сыходзяцца ў агульнай выснове: лірычная проза Купрэева шчырая і праўдзівая, гуманістычная і чалавечная ў сваёй аснове.
NGC 1741B
NGC 1741B (іншыя абазначэнні — MCG -1-13-45, ARP 259, VV 524, VV 565, HCG 31B, PGC 16570) — галактыка ў сузор’і Эрыдан.
Гэты аб’ект не ўваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога» і быў дададзены пазней.
Нацыянальны музей Шатландыі
Нацыянальны музеі Шатландыі, Эдынбург, Шатландыя, быў створаны ў 2006 годзе ў выніку зліцця новага музея Шатландыі, з калекцыямі звязанымі з шатландскай даўніной, культурай і гісторыяй, і таксама Каралеўскага музей (так названага ў 1995 годзе), з калекцыямі па пытаннях навукі і тэхнікі, натуральнай гісторыі, і сусветнай культуры. Два будынкі стаяць побач адзін з адным на Чамберс-стрыт, на скрыжаванні з мостам Георга IV, у цэнтры Эдынбурга. Уваход вольны.
Руслан Алегавіч Есін
Руслан Алегавіч Есін (нар., Петрапаўлаўск-Камчацкі, РСФСР) — беларускі дыпламат. Надзвычайны і Паўнамоцны Пасол Рэспублікі Беларусь у Японіі. Доктар палітычных навук.
Біяграфія
Скончыў у 1990 годзе Мінскае вышэйшае ваенна-палітычнае агульнавайсковае вучылішча; у 1993 годзе — Беларускі дзяржаўны эканамічны ўніверсітэт; у 1993 годзе — Акадэмію кіравання пры Савеце Міністраў Рэспублікі Беларусь; у 1996 годзе — Дыпламатычную акадэмію МЗС Расіі.
У 1990—1991 гадах працаваў інструктарам ідэалагічнага аддзелу Ленінскага райкама ЛКСМБ г. Мінска. У сакавіку-лістападзе 1991 года — другі сакратар Ленінскага райкама ЛКСМБ г. Мінска. У 1991—1993 гадах — вядучы спецыяліст аддзела міжнародных культурных сувязяў Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь. У 1993—1994 гадах — галоўны спецыяліст аддзела міжнародных культурных сувязяў Міністэрства культуры і друку Рэспублікі Беларусь. У 1996—1997 гадах — другі сакратар упраўлення міжнародных эканамічных адносін Міністэрства замежных спраў Рэспублікі Беларусь. З чэрвеня па жнівень 1997 года — другі сакратар аддзела эканамічнага супрацоўніцтва кіравання навукова-тэхнічнага і эканамічнага супрацоўніцтва Міністэрства замежных спраў Рэспублікі Беларусь. У 1997—1999 гадах — першы сакратар аддзела эканамічнага супрацоўніцтва Міністэрства замежных спраў Рэспублікі Беларусь. У 1999—2000 гадах — саветнік аддзела Усходняй Еўропы і Паўночнай Еўропы ўпраўлення Еўропы Міністэрства замежных спраў Рэспублікі Беларусь. У 2000—2003 гадах — саветнік Пасольства Рэспублікі Беларусь у Венгерскай Рэспубліцы. У 2004—2006 гадах — намеснік начальніка ўпраўлення інфармацыі Міністэрства замежных спраў Рэспублікі Беларусь. У 2006—2011 гадах — Генеральны консул Рэспублікі Беларусь у Гданьску (Рэспубліка Польшча). У 2011—2013 гадах — намеснік начальніка ўпраўлення СНД і Еўразійскай эканамічнай супольнасці Міністэрства замежных спраў Рэспублікі Беларусь. У 2013—2014 гадах — намеснік начальніка ўпраўлення — начальнік аддзела Садружнасці Незалежных Дзяржаў кіравання еўразійскай інтэграцыі Міністэрства замежных спраў Рэспублікі Беларусь. У 2014—2016 гадах — намеснік дырэктара Дэпартамента — начальнік упраўлення забеспячэння знешнеэканамічнай дзейнасці Дэпартамента знешнеэканамічнай дзейнасці Міністэрства замежных спраў Рэспублікі Беларусь. З чэрвеня 2016 па красавік 2017 года — намеснік дырэктара Дэпартамента — начальнік упраўлення каардынацыі знешнеэканамічнай дзейнасці Дэпартамента знешнеэканамічнай дзейнасці Міністэрства замежных спраў Рэспублікі Беларусь.
IC 4398
IC 4398 — галактыка тыпу SBb (кампактная выцягнутая галактыка) ў сузор’і Валапас.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
NGC 1424
NGC 1424 (іншыя абазначэнні — MCG -1-10-26, IRAS03407-0453, PGC 13664) — спіральная галактыка з перамычкай (SBb) у сузор’і Эрыдан.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі новага агульнага каталога.
Эверэт Альварэс
Эверэт Альварэс-малодшы (Everett Alvarez Jr., 23 снежня 1937, Салінас, штат Каліфорнія, ЗША) — пілот авіяцыі ВМС ЗША, дзеяч адміністрацыі ЗША. Падчас В’етнамскай вайны быў першым амерыканскім ваеннапалонным у Паўночным В’етнаме і другім, пасля Флойда Томпсана, за ўсю вайну.
Біяграфія
Скончыў універсітэт Санта-Клары (Каліфорнія). Уступіў на ваенную службу ў 1960 годзе. У ВМС ЗША быў пілотам палубнага штурмавіка A-4 «Скайхок». У ходзе першага налёту амерыканскай авіяцыі на паўночны В'етнам 5 жніўня 1964 года самалёт Альварэса быў збіты агнём з зямлі. Пры катапультаванні пілот атрымаў цяжкую траўму. У той жа дзень ён трапіў у палон, дзе правёў восем з паловай гадоў (прычым першыя паўгода быў адзіным афіцвйным палонным амерыканцам у Паўночным В’етнаме). Утрымліваўся ў вядомай турме Хаало («Ханой Хілтан»), падвяргаўся збіццю і катаванням. Вызвалены 12 лютага 1973 года ў працэсе абмену ваеннапалоннымі пасля падпісання Парыжскага пагаднення аб спыненні агню.
Пасля вызвалення працягнуў службу ў ВМС. Сышоў у адстаўку ў 1980 годзе ў званні камандэра. Атрымаў ступень доктара юрыспрудэнцыі. У далейшым займаў пасады памочніка дырэктара Корпуса міру і памочніка дырэктара Дэпартамента па справах ветэранаў у адміністрацыі ЗША.
Аўтар дзвюх кніг — «Скаваны арол» (Chained Eagle) і «Кодэкс паводзінаў» (Code Of Conduct). У гонар яго названы парк у Каліфорніі і паштовы офіс у Мэрылэндзе. Жанаты, мае двух дзяцей.
Акраец хлеба (паэма)
«Акра́ец хле́ба» (Kęs chleba) — паэма-гутарка Уладзіслава Сыракомлі. У ёй паэт апісаў выпадак з жыцця з свайго бацькі.
Твор напісаны ў лістападзе 1854 г. у Барэйкаўшчыне, пасля трох месяцаў са сканчэння паэмы «Маргер». У 1855 г. «Акраец хлеба» выйшаў асобным выданнем.
Змест
Лагода шмат гадоў арандоўваў невялікую вёску і прывязаўся да яе, быццма да сваёй уласнай, палюбіў мясцовы люд, і гэты люд палюбіў яго. Але ўладар вёскі, намоўлены Заборам, пастанавіў скасаваць арэнду Лагоды і аддаць вёску ў арэнду Забору. Лагода са слязамі пакідае ўбогую хатку, да якой прывязаўся, з ім развітаюцца сяляне, чакаючы са страхам новага пана. Больш пра Лагоду ня чулі, а Забору не шанцавала са збожжам, яго зямля родзіла горкім, ніхто не жадаў такога купляць.
Крытыка
Тадэвуш Піні адзначаў: "Гэты абразок такі прыгожы, такі мілы, якіх мала ва ўсёй нашай літаратуры."
Пераклады
На рускую мову паэму пераклаў Інакенці Фёдараў (1878).
На беларускую мову гэты твор пераклаў Кастусь Цвірка.
Буйное
Буйно́е (, Буйное) — вёска ў Чэрвеньскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Лядскага сельсавета.
Да 30 кастрычніка 2009 года вёска ўваходзіла ў склад Хутарскага сельсавета, да 2013 года — у склад Калодзежскага сельсавета.
Караблекрушэнне ля Патэгі (2023)
12 чэрвеня 2023 года на рацэ Нігер паблізу горада (штат, Нігерыя) перавярнулася драўлянае судна, што прывяло да гібелі звыш за 100 чалавек.
Напярэдадні
Лодачныя аварыі на рэках Нігерыі здараюцца часта. Невыкананне правілаў бяспекі, адсутнасць выратавальных камізэлек, перагрузка і дрэннае тэхнічнае абслугоўванне суднаў часта прыводзяць да няшчасных выпадкаў са смяротным зыходам. Нягледзячы на факт, што начное плаванне ў краіне дэ-юрэ забаронена, закон рэдка выконваецца.
У 2021 годзе ў Нігерыі адбыліся дзве буйныя аварыі: адна ў маі (98 загінулых), а іншая ў лістападзе (76 загінулых). У апошнія гады ў краіне пачасціліся здарэнні на лодках.
Плошча Бацьяні
Плошча Бацьяні або Бацяні (Batthyány tér) — плошча ў Будапешце, на правым беразе Дуная. Размешчана паміж дунайскай набярэжнай і вуліцай Фё, адной з галоўных вуліц Буды, якая ідзе з поўначы на поўдзень паралельна Дунаю. На іншым беразе ракі насупраць плошчы Бацьяні размешчаны будынак венгерскага парламента, на які з плошчы адкрываецца маляўнічы краявід.
Караблекрушэнне ля Патэгі (2023)
Ход падзей
На лодку селі 270 пасажыраў, што значна перавышала яе ўмяшчальнасць у 100 чалавек. Акрамя таго, на судна таксама загружаны матацыклы. 12 чэрвеня, паміж 3 і 4 гадзінамі раніцы, высокія хвалі падхапілі лодку. Судна сутыкнулася з галінай дрэва, схаванай у рацэ Нігер, у выніку лодка разламалася на дзве часткі. Вялікі аб’ём вады змыў пасажыраў. Пра інцыдэнт многія мясцовыя жыхары даведаліся праз некалькі гадзін, але сяляне навакольных вёсак паспелі выцягнуць з вады сто чалавек.
На 15 чэрвеня прынамсі 106 чалавекі загінулі : 61 з Эбу, 38 з Гакпана, чацвёра з Кпады, двое з Кучалу і адзін з Сампі. Яшчэ 144 выратаваны.
Рэакцыя
Мясцовыя жыхары апісалі здарэнне як самую смяротную лодачную аварыю, якую яны бачылі за апошнія гады. Урад штата Квара выказаў свае спачуванні сем’ям загінулых.
Плошча Бацьяні
Пад плошчай размешчаны перасадкавы вузел са станцыі метро Бацяні тэр (лінія M2) на канцавы прыпынак паўночнай лініі BHÉV (мясцовых чыгуначных ліній) Бацьяні тэр — Сентэндрэ.
У архітэктурным комплексе плошчы дамінуе барочная царква Святога Ганны (сярэдзіна XVIII стагоддзя).
NGC 1742
NGC 1742 — зорка ў сузор’і Арыён.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Фуад Абдурахманаў
Фуад Гасан аглы Абдурахманаў (Fuad Həsən oğlu Əbdürəhmanov;, Шэкі— , Баку) — азербайджанскі скульптар і мастак.
Біяграфічныя дадзеныя
У 1935—1940 гадах вучыўся ў Акадэміі мастацтваў у Ленінградзе ў Мацвея Манізэра. Член КПСС з 1962 года.
Творы
Працаваў пераважна як манументаліст.
Іосіф Ісакавіч Гарэлік
Іосіф Ісакавіч Гарэлік (, Бабруйск, Бабруйскі павет, БССР — ) — беларускі юрыст. Доктар юрыдычных навук (1966), прафесар. Інвалід Вялікай Айчыннай вайны.
Біяграфія
У 1944 годзе скончыў Ленінградскі юрыдычны інстытут, у 1947 годзе — аспірантуру гэтага інстытута.
У 1947 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю на тэму «Крымінальна-прававая ахова асабістай уласнасці грамадзян. Крадзеж». Абарона доктарскай дысертацыі на тэму «Злачынствы небяспечныя для жыцця і здароўя (пастаўленне ў небяспеку і пакіданне ў небяспецы)» адбылася ў 1965 годзе ў Ленінградскім універсітэце. Працаваў у судовых органах Беларускай ССР, Мінскім юрыдычным інстытуце (з 1947), на юрыдычным факультэце ў Беларускім дзяржаўным універсітэце (1955—1992, прафесар кафедры крымінальнага права).
Навуковыя інтарэсы: крымінальнае права; гісторыя права; прававыя аспекты трансплантацыі органаў і тканак.
Аўтар звыш 80 навуковых прац, сярод якіх манаграфіі, падручнікі, навучальныя дапаможнікі, навукова-практычныя каментарыі крымінальнага заканадаўства, артыкулы. Аўтар і рэдактар двухтомнага падручніка «Крымінальнае права БССР» (1978), вядучы аўтар сямі выданняў навукова-практычных каментарыяў да Крымінальнага кодэкса БССР. Падрыхтаваў трох кандыдатаў навук.
Многія гады з’яўляўся членам Навукова-кансультатыўнага савета Вярхоўнага Суда БССР, удзельнічаў у падрыхтоўцы праекта Крымінальнага кодэкса БССР 1960 года, унёс уклад у распрацоўку Крымінальнага кодэкса Рэспублікі Беларусь 1999 года.
Узнагароды
Ордэн Айчыннай вайны 2-й ступені і інш.
Мсціслаў Усеваладавіч Келдыш
Мсціслаў Усеваладавіч Келдыш (,  —, ) — савецкі вучоны ў галіне матэматыкі і механікі.
Акадэмік АН СССР (1946; член-карэспандэнт 1943), з 1953 года — член Прэзідыума, у 1960—1961 гадах — віцэ-прэзідэнт, у 1961—1974 гадах — прэзідэнт, у 1974—1978 гадах — член Прэзідыума АН СССР. Тройчы Герой Сацыялістычнай Працы (1956, 1961, 1971). Член КПСС з 1949 года.
Памёр 24 чэрвеня 1978 года ў Маскве. Пахаваны ў Маскве ў некропалі каля Крамлёўскай сцяны.
IC 4399
IC 4399 — галактыка тыпу Sb (кампактная выцягнутая галактыка) ў сузор’і Валапас.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Уладзімір Канстанцінавіч Букоўскі
Уладзімір Канстанцінавіч Буко́ўскі (, Белябей, Башкірская АССР, СССР —, Кембрыдж, Вялікабрытанія) — савецкі і расійскі праваабаронца, пісьменнік, грамадскі дзеяч, нейрафізіёлаг. Адзін з заснавальнікаў дысідэнцкага руху ў СССР.
Біяграфія
У агульнай складанасці ў турмах і на прымусовым лячэнні правёў 12 гадоў. У 1976 годзе савецкія ўлады абмянялі Букоўскага на лідара чылійскіх камуністаў Луіса Карвалана.
Жыў у Вялікабрытаніі. Адзін з арганізатараў арганізацыі «Інтэрнацыянал супраціўлення» (1983). У 2007 годзе вылучаўся кандыдатам у прэзідэнты Расіі на выбарах 2008 года, але яго кандыдатура не была зарэгістраваная ЦВК. У 2008 годзе прымаў удзел у арганізацыі Аб’яднанага дэмакратычнага руху «Салідарнасць», у 2009 годзе ўвайшоў у склад кіруючага органа руху — Бюро федэральнага палітсавета «Салідарнасці».
Карла Бручыч
Карла Бручыч (Karlo Bručić; нар. 17 красавіка 1992, Заграб, Харватыя) — харвацкі футбаліст, абаронца румынскага клуба ЧФР з Клуж-Напокі.
Кар’ера
З’яўляецца выхаванцам футбольнай акадэміі заграбскага «Дынама», хоць за асноўны склад бела-сініх Карла Бручыч не згуляў ніводнага матча, фармальна стаў чэмпіёнам Харватыі ў складзе гэтага клуба ў 2011 годзе. У 2012 годзе на правах арэнды перайшоў у сталічную «Лакаматыву», дзе выступаў да лета 2016 года. У складзе гэтага клуба Карла прыняў удзел у 131 матчы і зарабіў 24 выніковыя балы (7+17). Улетку 2016 га года футбаліст перабраўся ў ізраільскі «Ашдод», у складзе якога згуляў у 80 матчах і зарабіў 5 выніковых балаў (1+4). Узімку 2019 года перабраўся ў Японію, у «Саган Тосу», аднак ужо летам пакінуў каманду. За японцаў Бручыч згуляў у 9 гульнях. У верасні абаронца падпісаў кантракт з літоўскай «Судувай», дзе таксама згуляў у 9 матчах і зарабіў 7 балаў (2+5).
У студзені 2020 Карла Бручыч падпісаў кантракт з мінскім «Дынама». У верасні 2020 года разарваў кантракт з беларускім клубам.
Беларуская вуліца
Беларуская вуліца — назва вуліц у населеных пунктах розных краін.
NGC 1426
NGC 1426 (іншыя абазначэнні — ESO 549-1, MCG -4-9-54, AM 0340-221, PGC 13638) — эліптычная галактыка (E4) у сузор’і Эрыдан.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі новага агульнага каталога.
Аляксандр Казімір Слізень
Біяграфія
Паходзіў са шляхецкага роду Слізняў, сын Аляксандра, стольніка ашмянскага і старосты мядзельскага. Падстолі ашмянскі (1645—1651), каралеўскі сакратар, стольнік ашмянскі (з 1651), віцэ-адміністратар Берасцейскай эканоміі, староста мядзельскі. Пасол на Соймах, дэпутат Трыбунала ВКЛ 1654 і 1680.
Сям’я
У першым шлюбе быў з Тэадорай Мялешка (пам. 5 лютага 1668), у другім шлюбе з Геленай Філіповіч (пам. 1682).
Кіпрыян Антонавіч Кандратовіч
Кіпрыян (Цыпрыян) Антонавіч Кандрато́віч (, в. Зіновічы каля Ваверкі ў Лідскім павеце —, маёнтак Гародна Лідскі павет), расійскі ваенны дзеяч, генерал ад інфантэрыі, член Народнага сакратарыяту БНР, Галоўнакамандуючы беларускай народнай арміі ў часы Першай сусветнай вайны.
Незаконнанароджаны сын графа Юрыя Трубяцкога, павятовага суддзі. Маці — Зінаіда Залеская — дачка памешчыка, меўшага маёнтак Місевічы каля Зіневіч (зараз Воранаўскі раён), выйшла замуж на шляхціца Кандратовіча, чыё прозвішча і імя па бацьку Кіпрыян і атрымаў. Трубяцкія дапамагалі выхоўваць малога Кіпрыяна, далі магчымасць атрымаць адукацыю і пачаць ваенную кар'еру. Вучыўся ў Лідскай павятовай дваранскай школе. Ваенную службу пачаў 7.5.1875 годзе ў Вільні.
Пачатак кар'еры
Удзельнічаў у руска-турэцкай вайне 1877-78 гг. у шэрагах грэнадзёрскага корпуса, верагодна — добраахвотнікам. Праз некалькі год пасля вайны, падчас навучання ў акадэміі, Кандратовіч, напісаў кнігу «Плеўна і грэнадзёры 28 лістапада 1877 г.». Кніга атрымала шырокі розгалас і добра вядома гісторыкам руска-турэцкай вайны 1877-78 гг.
У 1884 г. Кандратовіч К. А. скончыў Мікалаеўскую акадэмію генеральнага Штаба па 1-му разраду (г.з. — быў сярод лепшых). Выпуск 1884 г. — 20 афіцэраў. Пасля акадэміі К. А. Кандратовіч у 1884—1900 гг., працягваючы службу ў войску, супрацоўнічаў у газеце «Московские ведомости» у якасці ваеннага аглядальніка.
3 25.03.1884 г. штабс-капітан гвардыі, затым пераведзены ў капітаны Генеральнага Штаба. Служыў пры штабе Маскоўскай Ваеннай акругі. З 24.04.1888 г. — падпалкоўнік, а з 28.03.1893 г. — палкоўнік.
15.11.1897-02.02.1901 гг. начальнік штаба 2-й грэнадзёрскай дывізіі ў Маскве. Камандзір 2-й брыгады 36-й пяхотнай дывізіі (07.02.1901-11.07.1902).
Удзельнічаў у кітайскай кампаніі 1900 г., ў падаўленні паўстання «баксёраў». У 1900 г. з фармулёўкай «за баявыя адзнакі», раней тэрміну, Кандратовічу прысвоена званне генерал-маёр. Удзельнік тых падзей, журналіст Зміцер Янчавецкі пісаў:
"«23 верасня выйшаў з Мукдэна лятучы атрад пад начальствам Генеральнага Штаба генерала Кандратовіча начальніка ваенных шляхоў, у складзе пяхоты і артылерыі … і сапёраў. Мэтай гэтага атрада было ўсталяваць зносіны па рацэ Ляохэ і яе прытоку Хунхэ, які праходзіць побач Мукдэна, для таго, каб дастаўляць транспарты вадою …"
Руска-японская вайна (1905)
3 11.07.1902 г. па 24.12.1903 г. генерал Кандратовіч знаходзіўся ў распараджэнні камандуючага войскамі Квантунскай вобласці. У прадчуванні вайны з Японіяй яму даручана сфарміраваць у Паўднёвай Манчжурыі 9-ю Усходне-Сібірскую брыгаду з 4-х палкоў 3-х батальённага складу. 18 лютага 1904 г. Кандратовіч завяршыў фарміраванне сваіх войскаў. Да лета 1904 г. 9-я брыгада папаўняецца новымі батальёнамі і становіцца 9-й Усходне-Сібірскай дывізіяй. Камандзірам 9-й Усходне-Сібірскай дывізіі прызначаецца генерал К. А. Кандратовіч.
Руска — японская вайна пачалася 27 студзеня 1904 г. У кнігах па гісторыі руска-японскай вайны, імя Кандратовіча ўспамінаецца шматкроць. 20.08.1904 г. „за баявыя адзнакі“ (зноў датэрмінова) прысвоена званне генерал-лейтэнанта.
13 студзеня 1905 г., падчас наступу расійскага 1-га Сібірскага корпуса генерала Штакельберга, Кандратовіч быў паранены на камандным пункце. Гэты момант адлюстраваны ў мемуарах А. А. Ігнаццева:
"„Бой разгараўся з кожнай хвілінай. Загрукатала артылерыя. Хэгаўтай (кітайская вёска) пакрыўся разрывамі снарадаў. Спачатку яны ляцелі толькі з усходу, потым аднекуль з поўдня, дзе разгортвалася наша 9-я дывізія Кандратовіча …"
"- Аляксей Аляксеевіч (Ігнаццеў А. А.), я паранены, — нечакана сказаў мне генерал Кандратовіч, які стаяў побач са мной, павіснуўшы на маёй руцэ. Кандратовіч меў рацыю, бо, паглядзеўшы на яго плечы, я заўважыў у яго шынялі выхадую адтуліну кулі. Падбеглі санітары, і Штакельберг … сказаў:"
"- Здайце камандаванне, генерал, жадаю вам хуткага выздараўлення.“"
Аб раненні камандзіра дывізіі паведамляла газета „Рускі інвалід“
17 ліпеня 1906 г. узнагароджаны ордэнам Св. Георгія 4-й ст. „За вызначэнне ў справах супраць японцаў“. У загадзе аб узнагароджанні было напісана:
"„Затое, што, будучы 16-га і 18-га жніўня 1904 г. начальнікам баявога ўчастка на перадавых Ляалянскіх пазіцыях ля вёскі Фанцзятунь, ён, дзякуючы добраму кіраванню, асабістай мужнасці і ўмеламу выдаткоўванню сіл свайго малога атрада, адбіў шматлікія шалёныя атакі праціўніка, які пераўзыходзіў у шмат раз у ліку наш слабы атрад; 18-га жніўня, калі з прычыны велічэзнага змяншэння людзей у дывізіі, становішча атрада стала крытычным і прарыў пазіцыі супраціўнікам зрабіўся непазбежным, генерал-лейтэнант Кандратовіч, па асабістай сваёй ініцыятыве і насуперак загаду камандзіра корпуса, зрушыў бліжэйшыя да пазіцыі часткі карпуснога рэзерву (2 батальёны 18-га Усходне — Сібірскага стралковага палка), асабіста накіраваў іх на больш пагражальныя ўчасткі пазіцыі, чым абараніў пазіцыю і выратаваў ад непазбежнай згубы рэшткі сваёй дывізіі.“"
Ордэн Св. Георгія з'яўляўся вышэйшай афіцэрскай узнагародай за асабістую мужнасць.
Міжваенны час (1905—1914)
З 02.01.1907 г. па 25.01.1907 г. — камандзір 2-га ваеннага корпуса. Штаб корпуса знаходзіўся ў Гародні. 3 25.01.1907 г. па 01.01.1910 г. памочнік Туркестанскага генерал-губернатара і камандуючага войскамі Туркестанскай акругі, генерала Самсонава. Адначасова начальнік штаба Сямірэчанскага казачага войска ў г. Ташкент Камандуючым войскамі акругі быў аднагодак Кандратовіча і аднакашнік па Акадэміі генеральнага штаба (таксама выпуск 1884 г.) — генерал Самсонаў А. В. Пасада Кандратовіча ў Сярэдняй Азіі — пасада адміністратара. Напрыклад, у адміністрацыйнай кнізе Туркестанскага губернатара подпісы генерала з візай „Зацвярджаю“, намеснік генерал-губернатара генерал-лейтэнант Кандратовіч», стаяць на паперах аб атрыманні крэдыту на насенне 294 кіргізам …, якія пакутавалі ад неўраджаю. (15 мая 1909 г.) ці «аб выдачы крэдыту ў памеры 2465 р. на насенне для 58 арандатараў, з якіх 57 туземцаў і 1 рускі» (23 мая 1909 г.). Ці аб абкладанні падаткамі жыхароў Бухары.
Генерал ад інфантэрыі — гэта прыблізна генерал-палкоўнік у сучасным войску. Вышэйшае званне ў расійскай арміі — фельдмаршал, але на той час, амаль што 50 гадоў, гэтае званне не прысвойвалася і, фактычна, годнасць генерала ад інфантэріі (ад артылерыі, ад кавалерыі — «поўныя генералы») была найвышэйшай у войску. Поўныя генералы насілі генеральскія пагоны без зорак з кантам колеру, залежным ад роду войскаў, у генералаў ад інфантэрыі — з чырвоным кантам. У 1913 г. у расійскай арміі было 177 поўных генералаў, пры гэтым толькі трохі больш за палову з іх мела вышэйшаю адукацыю, пры сярэднім узросце — 66,5 гадоў. Самым маладым з іх, нават праз 3 гады пасля атрымання звання, быў генерал ад інфантэрыі Кандратовіч. Вось такая, рэдкая і бліскучая кар'ера чалавека з нізоў, для якой патрэбны праца, розум, талент сапраўднага вайскоўца i проста жыццёвы поспех.
І нездарма 18 лютага 1910 г. у газеце «Новое время» адзін з найбольш уплывовых ваенных аглядальнікаў таго часу «патрыятычнага» напрамку Меншыкаў М. А. у артыкуле «Ці можа Расія ваяваць», ацэньваючы перспектывы будучай Сусветнай вайны, пісаў:
"«У нашых заходніх суседзяў толькі нешматлікія камандзіры карпусоў нюхалі порах, у нас жа 10 000 начальнікаў розных ступеняў ваявалі. Генералы: … Самсонаў, …, Кандратовіч …, складаюць цэлую плеяду. Усё яны дасведчаныя ільвы ў мундзірах.»"
З 01.01.1910 г. па 15.08.1913 г. — камандзір 1-га Каўказскага армейскага корпуса. Адначасова — памочнік генерал-губернатара ў Тыфлісе.
Каля 1910 г. Кіпрыян Антонавіч пабраўся шлюбам з Адай фон Рыхтар (1879(?) — 1954). Ада фон Рыхтар (Ada von RICHTER) — дачка расійскага генерала фон Рыхтара, нарадзілася ў Рызе, выпускніца Смольнага інстытута ў Санкт-Пецярбургу. У 1912 г., калі Кіпрыяну Антонавічу было 53 гады, у Тыфлісе нарадзілася Вера, адзіная дачка.
1-ая Сусветная вайна
1 жніўня 1914 г. у 17.00 Германія аб'явіла вайну Расіі. 23-ці корпус Кандратовіча, пасля заканчэння мабілізаціі, быў адразу разабраны на часткі. 3-я гвардзейская дывізія (генерал-лейтэнанта Сірэліўса) была адпраўлена ў Саколку, у рэзерв Паўночна-заходняга фронту, штаб якога ў гэты час знаходзіўся ў Лідзе. 2-я пяхотная дывізія (генерал-лейтэнанта Мінгіна) засталася ў крэпасці Новагеоргіеўск (зараз Модлін) і была падпарадкавана каменданту крэпасці. Кавалерыя корпуса (гвардзейская кавалерыйская брыгада) адпраўлена на Паўднёва — заходні фронт супраць аўстрыйцаў, мартырны дывізіён передадзены ў 2-гі армейскі корпус, сапёрны батальён — у крэпасць Гродна. Потым дывізію Мінгіна зноў перадалі Кандратовічу, і яна даганяла карпусы, якія наступалі. У камандзіра застаўся толькі штаб корпуса. Аднак у загадах і дырэктывах корпус лічыўся так, як быцам бы ён дзейнічаў у поўным складзе.
14 жніўня ў Беластоку Кандратовіч выдае загад па войсках корпуса № 7: «Вярнуўшыся з камандзіроўкі 13 жніўня, прыступіў да камандавання корпусам … 18 жніўня да 6 гадзін вечара корпусу сканцэнтравацца каля Новагеоргіеўска …».