cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Законы Кеплера
Трэці закон Кеплера
Квадраты сідэрычных перыядаў абарачэння дзвюх планет суадносяцца як кубы вялікіх паўвосей іх арбіт.
,
Ньютан удакладніў закон, звязаўшы яго з масай.
дзе \Mu — маса Сонца, m_1і m_2 — масы планет.
Заўважым, што
Гісторыя
Першыя два законы апублікаваны ў 1609, трэці — у 1619 годзе.
На аснове адкрытых законаў пасля шматгадовых вылічэнняў у 1627 годзе Кеплер склаў табліцы, па якіх можна было знайсці на небе становішча кожнай планеты ў любы момант часу.
У наступнай табліцы прыведзены дадзеныя, выкарыстаныя Кеплерам для эмпірычнага вывядзення яго закона:
Для параўнання, вось сучасныя ацэнкі:
Клейтанскі дзяржаўны ўніверсітэт
Клейтанскі дзяржаўны ўніверсітэт (Clayton State University) — вышэйшая навучальная ўстанова ў ЗША са статусам універсітэта, якая знаходзіцца ў горадзе Мораў, акруга Клейтан, штат Джорджыя.
Кампус
Галоўны кампус уключае ў сябе 192 акры (0,78 км²) лясістай мясцовасці, з пяццю азёрамі і паркавай атмасферай. Размешчана ВНУ ў паўночна-цэнтральнай частцы акругі Клейтан у паўднёвым прыгарадзе Атланты, галоўны кампус знаходзіцца ў пятнаццаці хвілінах язды ад міжнароднага аэрапорта Атланты і прыкладна ў дваццаці хвілінах ад цэнтра Атланты.
Структура
Універсітэт складаецца з чатырох каледжаў і адной школы:
Сіцзян
Сіцзян, Чжуцзян, Жамчужная — рака ў Кітаі.
Даўжыня 2197 км. Вадазбор 437 тыс. км², плошча басейна 437 тыс. км².
Вытокі на Юньнаньскім нагор'і. Назва Сіцзян пасля сутокаў рэк Юцзян і Цзацзян вышэй г. Наньнін. Цячэ ў вузкай, глыбокай даліне ўздоўж паўднёвай ускраіны гор Наньлін, упадае ў Паўднёва-Кітайскае мора, утварае дэльту (плошча 16,9 тыс. км²), дзе зліваюцца воды рэк Сіцзян, Бэйцзян і Дунцзян. Сярэдні расход вады каля 8 тыс. м³/с, макс. — 58 тыс. м²/с) (у час летніх мусонных дажджавых паводак). Ваганні ўзроўню вады да 15—20 м. Частыя паводкі (у басейне Сіцзяна пабудавана каля 2 тыс. км ахоўных дамбаў).
Выкарыстоўваецца для арашэння. Суднаходная ад г. Учжоў. У дэльце — марскі порт Гуанчжоў.
Мораў
Мораў (Morrow) — горад у акрузе Клейтан, штат Джорджыя, ЗША.
Горад размешчаны на поўнач ад цэнтра акругі Клейтан. Цэнтр Атланты знаходзіцца за 13 міль (21 км) на поўнач ад горада.
У горадзе знаходзіцца галоўны кампус Клейтанскага дзяржаўнага ўніверсітэта.
Па даных Бюро перапісу насельніцтва ЗША, горад мае агульную плошчу 3,4 квадратных мілі (8,8 км²), з якіх 0,012 квадратных міль (0,03 км²), або 0,31 %, займае вада. Паводле перапісу насельніцтва 2020 года ў горадзе пражывала 6569 чалавек, налічвалася 2046 хатніх гаспадарак і 1482 сем’яў.
Брыяэрытрафілум
Брыяэрытрафілум (Bryoerythrophyllum) — род імхоў сямейства парадку.
Віды
Па інфармацыі базы дадзеных The Plant List (на ліпень 2016) род уключае 38 відаў.
NGC 7305
NGC 7305 (іншыя абазначэнні — PGC 69091, MCG 2-57-3, ZWG 429.7, NPM1G +11.0539) — галактыка ў сузор’і Пегас.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Малоткавічы
Мало́ткавічы (, Молотковичи) — аграгарадок у Беларусі, у Пінскім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Малоткавіцкага сельсавета.
Геаграфія
Знаходзіцца за 12 км у напрамку на захад ад Пінска, за 163 км ад Брэста. Чыгуначная станцыя Малатковічы на лініі Пінск—Брэст.
Сядзібна-паркавы ансамбль дэ Вірыёнаў (Лішкі)
Сядзібна-паркавы ансамбль дэ Вірыёнаў — помнік сядзібна-паркавай архітэктуры класіцызму. Пабудаваны ў 1893 (паводле іншых звестак, у 1875 ці ў 1883 ) годзе ў в. Лішкі Бераставіцкага раёна.
Гісторыя
Маёнтак Лішкі быў куплены вядомым медыкам французскага паходжання Карлам Вірыёнам (1749—1815) у Т. Нарбута ці, паводле іншых звестак, у Т. Юндзіла (магчыма, ).
Нашчадкі Карла перарабілі прозвішча на французскі манер — «дэ Вірыён». Пасля Карла ў 1817 годзе маёнтак атрымаў у спадчыну яго сын Ян Тадэвуш Вірыён (1795—1873). Наступным спадчыннікам стаў старэйшы сын Яна Станіслаў дэ Вірыён (1832—1909). Станіслаў меў прыродазнаўчую адукацыю і сабраў у Лішках вялікую калекцыю мясцовых і замежных насякомых, якая была страчана ў час Першай сусветнай вайны, падчас навуковай працы Станіслаў ліставаўся з нямецкімі вучонымі.
Пасля смерці Станіслава ў 1909 годзе маёнтак перайшоў сыну яго малодшага брата Уладзіміра  — Адаму дэ Вірыёну (1870—1945). Адам меў інжынерную адукацыю, працаваў на розных будаўнічых аб'ектах, але стала жыў у Лішках да 1915 года, пасля чаго пераехаў у маёнтак Глінка ў Пінскім павеце, атрыманым у спадчыну ад маці. З 1919 года пераехаў у Варшаву. У 1923 годзе Адам адпісаў Лішкі свайму наймалодшаму сыну Юрыю дэ Вірыёну (1901—1941), ад якога яны перайшлі да яго старэйшага сына (1924-2013) — апошняга ўласніка сядзібы.
Архітэктура
Акрамя сядзібнага дома захаваліся гаспадарчыя пабудовы канца XIX стагодддзя.
Парк
Пры сядзібе меўся невялікі парк плошчай усяго 1 га, заложаны ў 1883 годзе, маляўнічасці якому дадавалі два рыбныя ставы.
Паводле інвентарызацыі 1980 года, у парку расло 40 відаў і форм драўнінных раслін. Сярод іх многа рэдкіх і ўнікальных:, , , , , , , , ,. Экзоты былі высаджаны па кругу, які з’яўляўся асноўным элементам кампазіцыі парка.
Цітушкі
Цітушкі (Тітушки) — зборная назва наймітаў, часта люмпенізаваных крымінальных элементаў, гопнікаў, маладзёнаў, у тым ліку спартсменаў, якія выкарыстоўваліся ўкраінскай уладай падчас Еўрамайдана для прымянення фізічнай сілы і ўдзелу ў масавых сутыкненнях; у прыватнасці, для прадухілення дзейнасці апазіцыйных актывістаў і для дзеянняў супраць вулічных пратэстаў: правакацый, падпалаў машын, запалохванняў, збіцця і разгону дэманстрацый, уплыву на працэс галасавання на выбарах і г.д. Новыя украінскія ўлады лічаць даказаным выкарыстанне дзяржаўнымі служачымі праваахоўных органаў і спецслужбаў крымінальных бандыцкіх фарміраванняў «цітушак» супраць «Еўрамайдана».
Тэрмін з’явіўся ў маі 2013 года і паходзіць ад прозвішча спартсмена Вадзіма Цітушкі. Атрымаў шырокае распаўсюджванне з лістапада 2013 года, у перыяд Еўрамайдана. З канца студзеня 2014 года пры праўленні Партыі Рэгіёнаў выкарыстоўваліся пад выглядам народных дружын і добраахвотных памочнікоў міліцыі ў абарону абласных дзяржаўных адміністрацый у розных галінах. Таксама Міністэрства ўнутраных спраў Украіны, паводле актывістаў Еўрамайдана, з’яўляецца арганізатарам інтрыг і правакатарам экстрэмізму і бандытызму падчас падзей Еўрамайдана шляхам пераапранання дзяржаўных служачых у цітушак з каардынацыяй іх супрацьпраўных дзеянняў, а таксама маюць дачыненне да фарміравання сітуацыі кровапраліцця з абодвух бакоў барыкад, што не даказана.
Еўрарэгіён Дняпро
Еўрарэгіён «Дняпро» — прыгранічная супольнасць, створаная ў 2003 годзе на тэрыторыі абласцей трох дзяржаў: Бранскай вобласці Расійскай Федэрацыі, Гомельскай вобласці Беларусі і Чарнігаўскай вобласці Украіны. «Дняпро» стаў першым еўрарэгіёнам на постсавецкай прасторы, створаным без удзелу краін-членаў і кандыдатаў на ўступленне ў Еўрапейскі Саюз.
Асноўныя звесткі
У Статуце еўрарэгіёну «Дняпро» галоўнай яго мэтай называецца садзейнічанне сацыяльна-эканамічнаму развіццю, навуковаму і культурнаму супрацоўніцтву прыгранічных тэрыторый.
Структура еўрарэгіёну ўключае ў сябе:
Асноўнымі кірункамі дзейнасці еўрарэгіёну можна назваць:
У галіне экалогіі прыярытэтнымі з'яўляюцца пытанні, звязаныя з наступствамі Чарнобыльскай аварыі, а таксама праблемы басейнаў рэк Дзясны і Дняпра.
Усць-Данецкі
Усць-Данецкі (Усть-Доне́цкий) — рабочы пасёлак у Растоўскай вобласці Расіі. Адміністрацыйны цэнтр Усць-Данецкага раёна і Усць-Данецкага гарадскога паселішча.
Насельніцтва — чал. (2021). Пасёлак Усць-Данецкі размешчаны на правым беразе ракі Северскі Данец, за 4 км ад месца яго ўпадзення ў раку Дон. Тып клімату — вільготны кантынентальны з гарачым летам.
Садовы (Пінскі раён)
Садо́вы (, Садовый) — пасёлак у Пінскім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Малоткавіцкага сельсавета.
Меер дэ Хан
Меер Ісак дэ Хан (,  —, ) — нідэрландскі жывапісец.
Нарадзіўся ў багатай яўрэйскай сям’і прадпрымальніка. У Амстэрдаме маляваў партрэты, сярод яго вучняў былі Іосіф Якаб Ісааксан, Луіс Харц і Барух Лопес Леа дэ Лагуна. У 1887 годзе адпраўляецца ў Парыж для вывучэння жывапісу, тут ён сустракае і жыве непрацяглы час з Тэа ван Гогам, праз яго знаёміцца ​​з Камілем Пісаро і з Полем Гагенам. Тэа ван Гог прадставіў Меера свайму брату Вінцэнту, з якім ён пазней абмяняўся некалькімі лістамі. У Брэтані дэ Хан падтрымліваў сувязь з Мары Генры, уладальніцай прыморскага гасцінічнага кафэ «Buvette de la plage», дзе дэ Хан і Гаген пасяліліся ў 1890—1891 гадах. Яны пакрывалі сцены сталовай імпрэсіянісцкімі фрэскамі, якія былі надрукаваны толькі ў 1920-х гадах. Мары Генры нарадзіла дачку, якую назвалі Ідай, але Дэ Хан неўзабаве вярнуўся ў Амстэрдам. Працаваў сумесна з мастакамі школы Понт-Авена.
Сёння бар Buvette de la plage быў адноўлены да свайго ранейшага аблічча, з сучаснымі рэпрадукцыямі, усталяванымі для замены арыгінальных насценных роспісаў.
У 2010 годзе ў музеі Арсэ была арганізавана выстава работ дэ Хана.
Сістэматыка раслін
Гісторыя
У гісторыі сістэматыкі раслін выдзяляюць наступныя асноўныя перыяды:
Перыяд штучных сістэм
Штучныя сістэмы грунтаваліся на нямногіх адзнаках, адвольна выбраных аўтарамі. Напр., К. Ліней падзяліў усе расліны на 24 класы (23 класы кветкавых і 1 клас бяскветкавых), узяўшы за аснову колькасць, даўжыню і спосаб прымацавання тычынак.
''Гл. таксама:'' А. Чэзальпіна, Дж. Рэй, Ж. Турнефор, К. Ліней.
Перыяд натуральных сістэм
Натуральныя сістэмы аб’ядноўвалі расліны ў групы паводле падабенства многіх асноўных адзнак, выяўляліся сваяцтвы паміж групамі, выкарыстоўваўся не толькі марфалагічны, але і анатамічны метад.
''Гл. таксама:'' А. Жусьё, А. Дэкандоль.
Філагенетычная сістэматыка раслін
Філагенетычная сістэматыка раслін развілася на аснове тэорыі эвалюцыі Ч. Дарвіна, і з’яўляе паслядоўнае развіццё расліннага свету і ўзаемнае сваяцтва асобных груп раслін.
Табол
Табо́л — рака ў Казахстане і Расіі, левы прыток Іртыша.
Сістэматыка раслін
Філагенетычная сістэматыка раслін
''Гл. таксама:'' А. Браун, А. Энглер, Г. Галір, Ч. Бэсі, Р. Ветштэйн, М. І. Кузняцоў, М. А. Буш, А. А. Грасгейм, Б. М. Коза-Палянскі, А. Л. Тахтаджан.
Усе расліны ўмоўна падзяляюцца на групы ніжэйшых і вышэйшых расліны, якія, у сваю чаргу, падзяляюцца на аддзелы (тыпы):
Табол
Даўжыня 1591 км. Плошча вадазбору 426 тыс. км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці 0,805 тыс. м³. Выток ракі на мяжы Паўдёвага Урала і Тургайскага плато. Сярэдняе і ніжняе цячэнне па Заходне-Сібірскай раўніне.
Асноўныя прытокі: Ісець, Тура, Таўда, Убаган.
Максім Восіпавіч Рапейка
Біяграфія
Нарадзіўся ў горадзе Полацку у сям'і служачага. Яўрэй. Адукацыя сярэдняя.
У РСЧА з 1926 года. Скончыў ваеннае пяхотнае вучылішча. Член УКП(б) з 1932 года. Удзельнік савецка-фінляндскай вайны 1939—1940 гадоў.
У канцы студзеня 1940 года батальён пад камандаваннем капітана Максіма Рапейкі заняў важную вышыню ў раёне чыгуначнай станцыі «Юханэс» (цяпер пасёлак Савецкі) і нанёс праціўніку значныя страты ў жывой сіле і баявой тэхніцы. Група байцоў на чале з камбатам М. В. Рапейка выбіла ворага са станцыі.
У баі за востраў Ласісаары (цяпер востраў Сцекляны, размешчаны побач з востравам Туркін-саар, цяпер — Аўчыны) 25 лютага 1940 года адважны афіцэр-разведчык загінуў смерцю храбрых. Пахаваны на месцы баёў.
Узнагароды
Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 21 сакавіка 1940 года «за ўзорнае выкананне баявых заданняў камандавання на фронце барацьбы з фінскай белагвардзейшчынай і праяўленыя пры гэтым адвагу і геройства» капітану Рапейке Максіму Восіпавічу пасмяротна прысвоена званне Героя Савецкага Саюза.
Узнагароджаны ордэнам Леніна.
Рэспубліка Конахт
Ірландская Рэспубліка, часцей Рэспубліка Конахт — ірландская дзяржава, створаная рухам «Аб'яднаныя ірландцы» у 1798 годзе на тэрыторыі правінцыі Конахт пры французскай ваеннай дапамозе падчас ірландскага паўстання 1798 года.
У чэрвені 1798 года ў Ірландыі ўспыхнула антыанглійскае паўстанне. Пасля весткі пра гэта Дырэкторыя накіравала ваенную экспедыцыю ў колькасці 1000 салдат на чале з Тэабальдам Вольфам Тонам. 22 жніўня французская экспедыцыя прыбыла ў Конахт, дзе злучылася з атрадамі паўстанцаў, пасля чаго колькасць яго войскаў склала паводле адных звестак 2000 чалавек, а паводле іншых 6000 чалавек. 27 жніўня аб'яднаныя французска-ірландскія сілы разграмілі брытанцаў пад Кастлбарам. У выніку была захоплена паўночная частка правінцыі Конахт і абвешчана Рэспубліка Конахт. Яе прэзідэнтам стаў Джон Мур. 8 верасня адбылася бітва пад Балінамакам, у якой французска-ірландскія войскі былі разгромлены. Гэта стала прычынай падзення рэспублікі.
Свята-Троіцкая царква (Кіявец)
Свята-Троіцкая царква — праваслаўны храм у в. Кіявец Валожынскага раёна Мінскай вобласці.
Архітэктура
Крыжова-купальны храм сіметрычна-восевай аб'ёмна-прасторавай кампазіцыі складаецца з прамавугольных зрубаў бабінца, малітоўнай залы, апсіды і нізкіх бакавых прыдзелаў. Над бабінцам надбудавана двух'ярусная шатровая званіца (чацвярык на чацверыку). Над сяродкрыжжам васьмігранны барабан з купалам. Гарызантальна ашаляваныя сцены прарэзаны прамавугольнымі аконнымі праёмамі. Галоўны ўваход вырашаны ганкам на слупах.
' НГАБ, ф. 242, воп. 1, спр. 2256, арк. 3 адв.
Дар’я Татарын
Дар’я Татарын (нар., в. Пісараўка, Казахстан) — беларуская футбалістка, абаронца.
Клубная кар’ера
З’яўляецца выхаванкай Ваўкавыскай ДЮСШ. Першым трэнерам быў Яўген Генадзевіч Савасцьянаў. У сезоне-2019 выступала ў складзе каманды «Іслач-РДУАР», пасля чаго два гады правяла ў ЖФК «Нёман». У 2021 сезоне футбалістка прыняла ўдзел у 29-ці матчах гродзенскай каманды, у якіх адзначылася двума забітымі галамі.
У лютым 2022 года падпісала кантракт з мінскім «Дынама».
The Dark Side of the Moon
«The Dark Side of the Moon» (Цёмны бок Месяца) ― восьмы студыйны альбом брытанскага рок-гурта «Pink Floyd», выпушчаны 24 сакавіка 1973 года. Самы паспяховы альбом гурта, які ператварыў «Pink Floyd» у з’яву сусветнага маштабу. Адзін з самых прадаваных альбомаў у гісторыі гуказапісу ― агульная колькасць прададзеных экзэмпляраў перавышае 45 мільёнаў. Будучы прададзеным у Вялікабрытаніі ў колькасці копій, уваходзіць у брытанскую дзясятку самых прадаваных альбомаў у краіне, займаючы восьмае месца. Заставаўся ў «Top 200» ЗША 742 тыдні, у тым ліку 591 тыдзень запар з 1973 па 1988 год, некалькі разоў трапляючы на ​​першае месца. З’яўляецца адным з найболей вядомых канцэптуальных альбомаў прагрэсіўнага року.
«The Dark Side of the Moon» быў запісаны ў перыяд з чэрвеня 1972 па студзень 1973 у Лондане ў студыі кампаніі EMI «Abbey Road». У складанні музычнага матэрыялу і прадзюсіраванні прымалі ўдзел усе музыкі гурта, тэксты да песень напісаў. Усе песні аб’яднаны тэмай уплыву на чалавека вар’яцтва, трывогі і адчужэння, якая сыходзіць каранямі ў гісторыю гурта і звязана найперш з трагічным лёсам былога лідэра гурта. Альбом ствараўся з выкарыстаннем апошніх дасягненняў гуказапісвальнай тэхнікі пачатку 1970-х гадоў, уключаючы, , а таксама розныя эфекты з магнітнымі запісамі. Гукаінжынер, які працаваў над альбомам, быў намінаваны на прэмію «Грэмі» «».
Альбом займае 6 месца ў спісе «Топ-25 найлепшых альбомаў прагрэсіўнага року» па версіі, 4 месца ў спісе «25 найлепшых класічных альбомаў прагрэсіўнага року» па версіі «» і 2 месца ў рэйтынгу «100 найлепшых рок-альбомаў усіх часоў» па версіі часопіса «». Па версіі часопіса «Rolling Stone», з’яўляецца лепшым прог-альбомам усіх часоў.
Павел Пятровіч Боцу
Па́вел Пятро́віч Бо́цу (14 чэрвеня 1933, сяло Чэмашыр, Бесарабія — 17 лютага 1987, Малдаўская ССР) — малдаўскі савецкі паэт і пісьменнік.
Біяграфія
Павел Боцу нарадзіўся ў сяле Чэмашыр (Ceamaşir) Бесарабіі (цяпер сяло Прыазэрнэ Кілійскага раёна Адэскай вобласці). У 1956 годзе скончыў Кішынёўскі дзяржаўны педагагічны інстытут імя Іона Крангэ.
Павел Боцу ўступіў у КПСС у 1961 годзе. З 1965 года — старшыня кіравання Саюза Пісьменнікаў Малдаўскай ССР, з 1967 года — сакратар кіравання Саюза Пісьменнікаў СССР, дэпутат Савета Нацыянальнасцей Вярхоўнага Савета СССР 7 і 11 скліканняў ад Малдаўскай ССР.
17 лютага 1987 года застрэліўся на аўтатрасе з паляўнічай стрэльбы.
Творчасць
Аўтар зборнікаў вершаў «Зямля бацькоў» (1959), «Мацерыкі» (1967), «Дом у Буджаку» (1973; Дзяржаўная прэмія Малдавіі 1974), «Клятва» (1981), у якіх — этыка-маральныя праблемы, унутраны свет сучасніка. Выступаў як крытык, публіцыст. Вершы паэта, прысвечаныя Беларусі, у кнізе «Веравызнанне» (1963).
Пераклады
На беларускую мову творы Боцу перакладалі М. Аўрамчык, Г. Бураўкін, Х. Жычка, У. Паўлаў, Ю. Свірка (у кнізе «Табе, Беларусь», 1968; «Далягляды», 1976, і інш.).
Спаржа лекавая
Спаржа лекавая, шпараг (Asparágus officinális) — шматгадовая травяністая расліна; тыпавы від роду  сямейства.
Распаўсюджанне і экалогія
У дзікім выглядзе расце ў раёнах з умераным кліматам па ўсім свеце — у Паўночнай Афрыцы, практычна на ўсёй тэрыторыі Еўропы (акрамя паўночных раёнаў), у Малой і Цэнтральнай Азіі, Паўночнай Амерыцы, Аўстраліі і Новай Зеландыі. У Беларусі сустракаецца рэдка, на паўднёвым усходзе. Культывуецца паўсюдна.
Расце на пойменных лугах, берагавых абрывах, травяністых месцах, у стэпах, сярод хмызнякаў, часам на палях.
Батанічнае апісанне
Шматгадовая травяністая расліна з патоўшчаным кароткім карэнішчам.
Сцеблы вышынёй 30-150 см, голыя, гладкія, прамыя, з многімі коса і ўверх накіраванымі галінамі. Кладодзіі тонкія, прамыя, ніткападобныя, 1-3 см даўжынёй, сядзяць па тры-шэсць, ідуць коса ўверх або больш-менш прыціснутыя да сцябла.
Лісце дробнае, лускаватае, са шпорцам пры аснаванні, у іх пазухах сядзяць пучкі мяккіх іголкападобных зялёных галінак.
Кветкі зеленавата-белыя, бялёса-жаўтлявыя, па 1-2 на больш-менш доўгіх, сучлененых ля сярэдзіны або некалькі ніжэй або вышэй ножках і размешчаныя як па галоўнай восі, так і на галінах ; калякветнікі званочкава-варонкападобныя, з даўгаватымі долямі. Мужчынскія кветкі каля 5 мм даўжынёй, з пылавікамі амаль роўнымі ніткам тычынак. Песцічныя кветкі ўдвая драбней. Квітнее ў маі — чэрвені.
Плод — шарападобная чырвона-цагляная ягада. Цвіце ў чэрвені. Плады спеюць у жніўні — пачатку верасня.
Размнажаецца насеннем, аднаўляецца з карэнішча.
Хімічны склад
Карэнішчы і карані спаржы ўтрымліваюць аспарагін, сапаніны, кумарыны, вугляводы, сляды эфірнага алею, караціноіды, амінакіслоты, вітамін C; у маладых парастках выяўленыя бялкі, аспарагін, лізін, аргінін і іншыя амінакіслоты, каратын, вялікая колькасць мінеральных соляў (асабліва калія), сапаніны; ў насенні маецца да 15 % тлустага алею, у спелых пладах — вугляводы, арганічныя кіслоты (яблычная і лімонная), сляды алкалоідаў.
Значэнне і ўжыванне
Нарыхтоўкі магчымы толькі ў выпадку культывацыі.
Ужыванне ў кулінарыі
Парасткі даўжынёй 18-20 см, якія яшчэ не выйшлі з зямлі і галоўка якіх яшчэ не распусцілася, ужываюць у ежу. Знаходзячыся ў пласце глебы, яны маюць белую афарбоўку, на паверхні глебы парасткі набываюць зялёна-фіялетавы колер і губляюць частку пажыўных рэчываў. Парасткі спаржы маюць выдатныя смакавыя якасці, з’яўляюцца хоць і невысока пажыўным прадуктам, але адрозніваюцца значным утрыманнем вітамінаў. Парасткі культурных формаў выкарыстоўваюць у вараным і кансерваваным выглядзе як дэлікатэс. Адвараныя парасткі па смаку нагадваюць зялёны гарошак.
Спаржу выкарыстоўваюць у дыетычным харчаванні. З яе гатуюць стравы ў выглядзе салатаў, супоў, якія рэкамендуюць пры захворваннях печані, нырак, пры падагры, цукровым дыябеце, ацёках і як сродак, які падвышае апетыт. Дзякуючы высокаму ўтрыманню аспарагіну парасткі спаржы аказваюць станоўчы ўплыў на працу сэрца і спрыяюць паляпшэнню дзейнасці нырак.
Ужыванне ў медыцыне
Эксперыментальна ўстаноўлена, што ўвядзенне ў вену аспарагіну або экстракту спаржы зніжае артэрыяльны ціск, запавольвае рытм сардэчных скарачэнняў, пашырае перыферычныя сасуды, павялічвае дыурэз, здымае стомленасць. Экстракт спаржы выклікае больш значнае і працяглае зніжэнне ціску, чым аспарагін. Спаржа спрыяе выдаленню з арганізма хларыдаў, фасфатаў і мачавіны. Таму яе прэпараты могуць быць рэкамендаваныя пры хваробах нырак, сэрца , рэўматызме, падагры, вострым і хранічным нефрыце з дастатковай функцыяй нырак, пры захворваннях нырачных лаханак і мачавога пузыра, пры запаленні мочавыдзяляльных шляхоў.
Дыўрэтычнае дзеянне звязана са змяншэннем рэабсорбцыі ў канальцах, прычым фільтрацыя не парушаецца.
Эсэнцыю з свежых парасткаў выкарыстоўваюць у гамеапатыі.
У народнай медыцыне карані і надземную частку ўжывалі пры некаторых захворваннях сэрца, печані, пры цыстытах, мачакаменнай хваробы , ацёках, эпілепсіі, рэўматызме, як слабільнае, пры алергіі, вуграх; плады — пры імпатэнцыі, дызентэрыі.
Спаржа ў мастацтве
Было створана некалькі скульптурных прац, якія паказваюць гандляроў спаржай, а на іншых галоўным аб’ектам твору з’яўляецца сама спаржа.
Спаржа ў геральдыцы
Спаржа намалявана на некаторых гербах.
Меры аховы
Від занесены ў Чырвоную кнігу Свярдлоўскай вобласці, ахоўваецца ў нацыянальным парку «Прыпышмінскія бары».
Ота Меер-Амдэн
Ота Фрыдрых Мэер-Амдэн (Otto Friedrich Meyer-Amden;,  — , ) — швейцарскі мастак і графік.
Жыццё і творчасць
Ота Меер нарадзіўся ў небагатай сям’і, у якой быў адным з шасці дзяцей. Пасля смерці маці ў 1888 годзе выхоўваўся ў чужой сям’і, у 1892—1900 гады жыў у дзіцячым доме для сірот. У 1901—1903 гадах (у Берне) і ў 1903—1906 гадах (у Цюрыху) вывучае літаграфію. Паралельна вучыцца ў цюрыхскай Школе прыкладнога мастацтва, у якой знаёміцца ​​з мастаком Германам Хуберам. З Хуберам Меера затым доўгія гады звязваюць сяброўскія адносіны і перапіска. У гэты перыяд сваёй творчасці Ота Меер захапляецца сімвалізмам і акварэльным жывапісам. У 1906—1907 гадах мастак займаецца ў Акадэміі прыгожых мастацтваў у Мюнхене і жыве ў гэтым горадзе ў свайго брата Эрнста. У 1907—1908 гады ён працягвае вучобу ў Акадэміі мастацтваў у Штутгарце і з 1909 года тамака ён — у класе Адольфа Хёльцэля. У Штутгарце Меер знаёміцца ​​з іншымі маладымі жывапісцамі — з Вілі Баўмайстэрам, Оскарам Шлемерам, Альфрэдам Пелегрыні. У 1907 годзе здзяйсняе вучэбную паездку ў Францыю, у Страсбург і ў Парыж. Знаходзіцца пад уплывам творчасці Поля Сезана.
У 1912 годзе Ота Меер атрымаў запрашэнне ад мастакоў Вілі Баўмейстэра і Германа Хубера прыехаць у мястэчка Амдэн у швейцарскім кантоне Санкт-Гален. Абодва жывапісцы жылі там у двух пустых дамах. Меер пасяліўся ў доме ў Хубера, які ў наступным, 1913 годзе пакінуў яго Мееру і з’ехаў. Неўзабаве, пасля сваркі з Меерам, з Амдэна з’яжджае і Баўмейстэр, і Меер застаецца ў Амдэне адзін, і жыве там да 1928 года. Меер вядзе замкнёны лад жыцця, запісвае падзеі ў дзённік (асабліва падрабязны ў 1913—1915 гады) і шмат займаецца з Бібліяй. У 1915—1918 гады мастак малюе серыю графічных работ грыфелем у цёмных танах, блізкіх па сваёй тэхніцы з творамі Жоржа Сера. У 1922 годзе Меер знаёміцца ​​ў Цюрыху з Эрнстам Людвігам Кірхнерам. У 1923 годзе Меер стварае круглявае пано са шкла для «дома Цвінглі» ў Цюрыху. У 1925 годзе на «Вялікай швейцарскай мастацкай выстаўцы» ў Карлсруэ прадстаўлены восем яго прац. У 1929 годзе Меер з 12 працамі выстаўляецца на экспазіцыі «Абстрактны і сюррэалістычны жывапіс і пластыка» ў цюрыхскім Доме мастацтваў. У 1928—1933 гадах выкладае малюнак у Школе прыкладнога мастацтва ў Цюрыху.
NGC 7306
NGC 7306 (іншыя абазначэнні — PGC 69132, ESO 468-11, MCG -5-53-14, VV 832, IRAS22304-2730) — спіральная галактыка (Sb) ў сузор’і Паўднёвая Рыба.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Чарнеевічы (Пінскі раён)
Чарне́евічы (, Чернеевичи) — вёска ў Пінскім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Малоткавіцкага сельсавета.
NGC 7307
NGC 7307 (іншыя абазначэнні — PGC 69161, ESO 345-26, MCG -7-46-3, IRAS22309-4111) — галактыка ў сузор’і Журавель.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Дэвалюцыя
Дэвалюцыя (ад devolutio «згортванне») — у канстытуцыйна-прававой практыцы шэрагу краін — перадача (дэлегаванне) цэнтральнымі ўрадавымі органамі часткі сваіх паўнамоцтваў мясцовым органам улады. У адрозненне ад сітуацыі з федэралізмам, перадача паўнамоцтваў пры дэвалюцыі можа насіць часовы характар. Найбольш распаўсюджана гэта практыка ў сучаснай Еўропе (Вялікабрытанія, Іспанія, Францыя).
Гасразліковая доследная вытворчасць Інстытута біяарганічнай хіміі НАН Беларусі
Гасразліковая доследная вытворчасць Інстытута біяарганічнай хіміі НАН Беларусі — прадпрыемства ў структуры Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі.
Дзейнасць
Заснавана ў 1986 годзе як спецыялізаванае прадпрыемства па вытворчасці радыёімунных набораў для дыягностыкі розных захворванняў чалавека. Сёння гэта біятэхналагічнае прадпрыемства з высокакваліфікаваным персаналам і сучаснай вытворча-тэхнічнай базай, якая дае магчымасць выконваць складаныя тэхналагічныя працэсы і выпускаць розную медыцынскую и фармацэщтычную прадукцыю. Прадпрыемства сумесна з Інстытутам біяарганічнай хіміі НАН Беларусі ажыццяўляе распрацоўку і вытворчасць імунаферментных набораў гарманальнага (для вызначэння тырэяідных, стэроідных і гіпафізарных гармонаў) і анкалагічнага профіляў; набораў на аснове лантаніднага імунафлуарыметрычнага аналізу для прэнатальнай і неанатальнай дыягностыкі. Выпускаемыя прадпрыемствам на аснове вытворчай кааперацыі імунаферментныя наборы інфекцыйнага профілю прызначаны для дыягностыкі сіфілісу, вірусных гепатытаў В і С, ToRCH-інфекцый, СНІДу і каранавіруса.
Снігурыўка
Снігурыўка, або Снігіроўка (Снігурівка) — горад раённага значэння ў Мікалаеўскай вобласці Украіны, адміністрацыйны цэнтр Снігурыўскага раёна. Горад размешчаны на правым беразе ракі Інгулец, за 67 км на паўночны ўсход ад Мікалаева.
Сымон Будны
Сымон Будны (Szymon Budny, Симеон Будный; каля 1530, Беласточчына — ) — вялікалітоўскі гуманіст, філосаф і гісторык. Актыўны ўдзельнік рэфармацыйнага руху, адзін з заснавальнікаў навуковай крытыкі Бібліі.
Прыхільнік кальвінізму, затым антытрынітарызму. Адзін з заснавальнікаў кальвінісцкай друкарні ў Нясвіжы, выдавец Катэхізісу, Бібліі Новага Запавету ў перакладзе на беларускую кніжную і польскую мовы. У прадмовах і каментарах па рэфармацыйных пазіцый адзначаў неабходнасць крытычнага стаўлення да тэкстаў Святога Пісання і тлумачэння яго гутарковымі мовамі. Аўтар публіцыстычных твораў, накіраваных супраць догматаў і некаторых асноў абрадаў каталіцкай і праваслаўнай цэркваў, вёў рэлігійную палеміку з маскоўскім багасловам, езуітамі, адмаўляў догмат бессмяротнасці душы, Троіцу, прапаведаваў ідэю самаўладства, якую развівалі ўкраінскія багасловы канца XVI — пачатку XVII стагоддзяў, верацярпімасць, магчымасць маральнага ўдасканалення чалавека па-за Царквой. Заклікаў развіваць уласную культуру і ўласныя традыцыі. У сваіх палітычных поглядах прытрымліваўся ідэі справядлівага для ўсіх слаёў грамадства.
Біяграфія
Дакладна невядома, дзе С. Будны правёў дзяцінства і атрымаў пачатковую адукацыю. Ёсць падставы гаварыць пра яго знаходжанне на Падляшшы, магчыма ў маёнтку Хадкевічаў, у Заблудаве або ў Супраслі. Першая дакументальная згадка пра С. Буднага — кароткі запіс у метрыцы Кракаўскага ўніверсітэта ад 19 кастрычніка 1544 года. З гэтага можна меркаваць, што ён нарадзіўся прыкладна ў 1530 годзе або пад канец 1520-х гадоў.
Сымон Будны скончыў Кракаўскі ўніверсітэт, а магчыма і Базельскі пратэстанцкі ўніверсітэт. У 1558 ён распачынае дзейнасць у Вільні. Сакратар Віленскага кальвінскага гуртка 11 студзеня 1558 года адзначыў, што Сымона Буднага прызначылі катэхізістам — гэта самая ранняя дакументаваная звестка пра знаходжанне С. Буднага ў сталіцы Вялікага Княства Літоўскага. Тут ён выкладаў на старабеларускай мове асновы тэалогіі ў Віленскім пратэстанцкім зборы.
Каля 1560 года Сымон Будны пераехаў у Клецк, дзе ў кальвінскім зборы прадоўжыў справу, распачатую ў Вільні, адначасова рыхтуючы да друку першую кнігу. Заснавальнік (з Л. Крышкоўскім і М. Кавячынскім) Нясвіжскай друкарні выдаў тут на старабеларускай мове свае першыя творы. У 1562 годзе выйшаў з друку «Катэхізіс» Сымона Буднага, напісаны ў форме пытанняў і адказаў. Апрача «Прысвячэння князям Радзівілам» (у сааўтарстве з М. Кавячынскім і Л. Крышкоўскім), «Прадмовы да Чытача» і «Пасляслоўя», выданне мела чатыры асноўныя раздзелы: «Аб дзесяці запаведзях Божых», «Аб веры», «Пра малітву Госпада», «Аб Святых Тайнах». Такі парадак раздзелаў паўтараў «Вялікі Катэхізіс» М. Лютэра (1529), але гэта быў бясспрэчна арыгінальны твор. Прыкладна праз тры месяцы выйшаў наступны твор — «Апраўданне грэшнага чалавека перад Богам». У «Пасляслоўі» пісалася: «Доконана ест сия книга о Оправдании… 1562, октября 11 дня на городе Несвижском, вытеснена накладом благочестивых мужей Матвея Кавечинского, Лаврентия Крышковского и Симона Будного». Кніга прысвячалася земскаму падскарбію літоўскаму Астафію Валовічу, які выдаткаваў значную суму на пабудову Нясвіжскай друкарні.
С. Будны пачаў наладжваць кантакты з дзеячамі заходнееўрапейскай Рэфармацыі. Публічная дыскусія пачатку 1560-х гадоў паміж клецкімі, нясвіжскімі, віленскімі і малапалянскімі пратэстантамі, прысвечаная тэалагічнаму пытанню пра зыходжанне Святога Духа, падштурхнула яго да напісання твора «Аб зыходжанні Святога Духа».
Прыкладна ў сярэдзіне 1563 года погляды Сымона Буднага радыкальна змяніліся. Незадаволены памяркоўнасцю кальвінізму, ён перайшоў на пазіцыі антытрынітарызму і пачаў вызнаваць адзінага Бога, адмовіўшыся ад догмата Тройцы. Светапоглядныя зрухі знайшлі адлюстраванне ўжо ў польскамоўным выданні «Катэхізіса» (Нясвіж, 1563—1564), дзе асветнік змясціў крытыку ідэі траістасці Бога.
Пасля выхаду «Катэхізіса» на польскай мове і публічных антытрынітарных выступленняў праваслаўныя і каталіцкія дзеячы абвінавацілі С. Буднага ў сувязях са «старазаконнікамі», вучэнне якіх з’яўлялася мадыфікацыяй іўдаізму. Каб развеяць сумненні С. Будны ўзяўся за пераклад на польскую мову твора раннехрысціянскага апалагета «», у якім крытыкавалася іўдзейскае вучэнне. 16 кастрычніка 1564 года «Размовы…» былі надрукаваны ў Нясвіжскай друкарні. У сваёй «Прадмове» перакладчык выклаў уласнае разуменне сутнасці хрысціянскай навукі.
У Клецку С. Будны працягваў самаадукацыю, набываў кнігі заходнееўрапейскіх аўтараў, аналізаваў творы грэчаскіх і лацінскіх апалагетаў хрысціянства, асабліва шануючы Ф. Аквінскага. Пасля выдання польскамоўнай Брэсцкай Бібліі (1563) асветнікам авалодала ідэя зрабіць новы, больш дасканалы пераклад Пісання. Аднак у 1565 памёр Мікалай Радзівіл Чорны, рэфармацыйны рух Беларусі пазбавіўся апоры. Абставіны прымусілі Сымона Буднага шукаць новы прытулак. У канцы 1565 ці напачатку 1566 яго запрасіла ў Хоўхлава Ганна Кішчына, віцебская ваяводзіна, што была кіраўніком (міністрам) мясцовага арыянскага збору. Прапаведнік узяўся за працу над перакладам Бібліі і апокрыфаў, навукова асэнсоўваючы гэтыя творы. Ужо на сінодзе 1568 года ў Іўі С. Будны паведамляў пра поспехі. Вынікам удзелу ў дыскусіях на пратэстанцкіх сінодах 1566—1569 гадоў быў твор «Аб зачацці Сына Божага» (не захаваўся).
Каля 1571 года Сымон Будны пераехаў у Заслаўе да менскага кашталяна Яна Глябовіча. Тут асветнік пражыў каля двух год. У чэрвені 1572 года ён скончыў працу над перакладам кніг Старога Запавету, якія разам з перапрацаваным Новым Запаветам і «Прадмоваю да Чытача» былі надрукаваны Д. Лэнчыцкім, верагодна, ва Уздзе, куды браты Кавячынскія перавезлі колішнюю Нясвіжскую друкарню.
Плённай парою ў творчасці С. Буднага стаў перыяд з 1573 года да 1583 года, калі ён жыў у Лоску ў магната, прыхільніка арыянаў Яна Кішкі. Той прыдбаў у Кавячынскіх друкарню, запрасіўшы да сябе і яе кіраўніка Д. Лэнчыцкага. У Лоску С. Будны неадкладна прыступіў да выпраўлення сапсаванага Кавячынскімі перакладу Новага Запавету. Прыкладна праз год надрукаваў яго ў Лоскай друкарні, напісаўшы «Эпіграму на герб Яна Кішкі» і грунтоўную «Прадмову да Чытача». Гэта стала першай у літаратуры спробай радыкальнай рацыяналістычнай крытыкі Евангелля.
Сымон Будны прымаў удзел у палітычных дзеях. Па смерці ў 1572 годзе вялікага князя Жыгімонта Аўгуста ён, відаць, выступаў супраць абрання на велікакняскі пасад француза Генрыха Валуа, пра што сведчыць пераклад ім на польскую мову твора Эрнеста Варамунда Фрыза «Аб фурыях альбо Французскім шаленстве» (Лоск, 1576).
У жніўні 1576 года Сымон Будны надрукаваў у Лоску на польскай мове тэалагічны трактат «Аб асноўных артыкулах хрысціянскай веры». Трактат складаўся з дзвюх частак — «Вызнання веры» і «Абароны Вызнання веры», да кожнай напісаны прадмовы, дзе раскрывалася гісторыя іх узнікнення. Так, ідэя стварэння «Вызнання веры» зарадзілася ў час арыянскага сінода, што адбываўся, напэўна, у Вільні ў 1573 годзе. Задума напісаць «Абарону» да «Вызнання веры» ўзнікла недзе ў канцы 1575 года, пасля палемічных выпадаў апанентаў. На працягу некалькіх наступных дзесяцігоддзяў трактат С. Буднага «Аб асноўных артыкулах хрысціянскай веры» заставаўся ў цэнтры рэфармацыйнай палемікі.
У Берасці, Лоску, Вільні Сымон Будны выдаваў творы, дзе выказваў свае меркаванні пра праблемы веры, аб свецкім прызначэнні чалавека, пра дзяржаўную ўладу. У 1570-я гады погляд на дзяржаўна-палітычную і этычную дактрыну пратэстанцтва ён выказаў у творы «Абвяржэнне Чаховіца, які лічыць, што хрысціяніну нельга займаць дзяржаўную пасаду», у 1577 годзе бярэ ўдзел у перавыданні кнігі Анджэя Фрыча Маджэўскага «», у якой прыводзіліся аргументы ў абарону ўрада і пацвярджалася права хрысціяніна займаць свецкія пасады. З боку апанентаў (так званых анархістаў) пасыпаліся рэзкія абвінавачанні. На Луцлавіцкім сінодзе (1582) Сымона Буднага адлучылі ад збору.
Пацярпеўшы няўдачу, С. Будны не пакінуў змагання: пры матэрыяльнай дапамозе шляхціца Аляксандра Хамутоўскага асветнік напісаў публіцыстычныя трактаты на польскай мове «Вызнанне аб урадзе і ўрадоўцах» і «Абарону ўрада», якія склалі аснову кнігі «Аб свецкай уладзе». Яна выйшла ў студзені 1583 года з Лоскай друкарні з дазволу яе фундатара Я. Кішкі, які выканаў апошнюю просьбу свайго былога духоўнага настаўніка. Кніга была надрукавана коштам арыянскага дзеяча Крыштафа Ласоты, на яго герб С. Будны і паплечнік асветніка Ф. Даманоўскі напісалі два панегірычныя вершы на лаціне.
Каля 1583 года Сымон Будны пакідае Лоск і, напэўна, накіроўваецца ў Іўе. Ускосным доказам гэтага з’яўляецца супрацоўніцтва з рэктарам Іўеўскай арыянскай школы Янам Ліцыніем Намыслоўскім, на зборнік якога ён у 1589 годзе напісаў панегірычны верш. У канцы 1580-х г. С. Будны разам з Ф. Даманоўскім удзельнічаў у дыспуце з полацкімі езуітамі, пра што паведамляецца ў кнізе «Апісанне Наваградскага дыспута 1594 г.».
Апошнія гады Будны жыў пры дварах выпадковых мецэнатаў. Да 1956 года дакладная дата сьмерці Буднага не была вядома. Яе ўстанавіў Станіслаў Кот. У каралеўскай бібліятэцы Капенгагена ён знайшоў выдадзены ў 1603 годзе ў Вільні Міхаілам Алясніцкім твор, накіраваны супраць антытрынітарыяў. Аўтар піша: «Смерць Сымона Буднага, правадыра і кіраўніка перахрышчэнцаў Літвы, якая наступіла 13 студзеня 1593 года ў Вішневе, была жудаснай і агіднай. Ужо за два гады да смерці ён зусім звар’яцеў, не хацеў нічога чуць і ведаць пра Бога і Хрыста. Нават за тры дні да смерці раздаваўся яго страшэнны крык, які напаўняў двор пана Льва Маклока і яго суседзяў. А калі цівун пан Віткоўскі пераконваў яго, каб у апошнія свае дні ён звярнуўся да Бога, ён злавіў яго руку і сказаў: „Клянуся, я не ведаю ніякага Бога і ніякага Хрыста“». Прыблізна тое ж самае пра смерць Буднага паведамляе Марцін Лашч (Жаброўскі). Паведамленні гэтыя, аднак, выключна тэндэнцыйныя, паколькі належаць яго ідэйным праціўнікам.
Асветніцкая дзейнасць
Творы С. Буднага паводле іх зместу пераважна палемічныя і філасофска-публіцыстычныя, з выразнай дыдактычнай скіраванасцю. Зварот да друкаванага слова асветнік растлумачыў жаданнем спыніць распаўсюджанне «хлуслівых вучэнняў», «злых рэчаў, якія перамаглі ў Хрыстовай Царкве». Яго Катэхізіс («Катэхізіс, або Навука старадаўняя хрысціянская для простых людзей», Нясвіж, 1562) прывабліваў чытачоў зместам і манерай выкладання матэрыялу, логікай разважанняў і пераканаўчасцю доказаў. Пад канец 1560-х гадоў асветнікам валодала ідэя зрабіць новы, больш дасканалы пераклад Бібліі і выправіць хібы, што трапілі ў Пісанне на працягу стагоддзяў.
Для філасофска-публіцыстычных і дыдактычных твораў С. Буднага, асабліва пачатковага перыяду, уласцівы непрыхаваны дыдактызм і маралізаванне. У творах моцны дыдактычна-павучальны струмень. Яго «Катэхізіс» можна лічыць узорным дапаможнікам, у якім спалучаўся навучальны матэрыял з літаратурна-публіцыстычным выкладам. Зварот да формы кароткіх пытанняў і поўных адказаў сведчыць пра асветніцкія памкненні. С. Будны, як правіла, звяртаецца да чытача з прамымі сентэнцыямі, проста і даступна адказвае на складаныя пытанні, што хвалявалі сучаснікаў. Даступнасць выкладання, моўная-стылёвая адшліфаванасць выразаў, лагічнасць і паслядоўнасць думак, дакладнасць фармулёвак — характэрныя рысы яго стылю. Кожная семантычная частка, што ўключала пытанні, аргументы, доказы, абвяржэнні і аспрэчанні, як правіла, завяршалася дыдактычнай высновай, рэкамендацыяй або пажаданнем. Так, разважанні пра ўрад пісьменнік падсумоўвае павучальнай сентэнцыяй: «Прото, годиться хрістьянину урад держати, судити, добрих бороинти, злых карати, не только на маетности, але и на горле, только бы справедливее». Творы С. Буднага знаходзілі зацікаўлены водгук чытачоў, атрымлівалі шырокі розгалас.
Літаратурная творчасць
Сымон Будны быў таленавітым белетрыстам і празаікам. Аб яго пісьменніцкіх здольнасцях сведчаць празаічны твор «Апісанне Сінода ў Іўі 1568 г.», «Ліст да Сеньёра» (1581), «Ліст да Крыштафа Ласоты» (1583), а таксама панарамныя эпічныя ўстаўкі і поўнасюжэтныя аповеды ў складзе філасофска-публіцыстычных трактатаў і дыдактычна-павучальных твораў.
Літаратурнаму стылю ўласцівыя канцэптуальная строгасць, карэктнасць, багацце разнастайных паведамленняў і гістарычных звестак. Асаблівасць паэтыкі белетрызаваных твораў С. Буднага — энцыклапедычная паўната і дакладнасць апавяданняў, выверанасць характарыстык і ўвага да дэталяў. Напрыклад, ён падрабязна піша пра месца, матывы і акалічнасці правядзення сінода 1568 года, фіксуе дакладныя даты і часавую працягласць дыспутаў, паслядоўна пералічвае пытанні і праблемы, што абмяркоўваліся. Панарамнае апісанне трагічных падзей у Германіі, якое суправаджаецца эмацыйнымі ацэнкамі, утрымлівала дакладныя звесткі пра колькасць забітых.
Сярод персанажаў белетрыстычных твораў прадстаўлены сучаснікі — аднадумцы і апаненты, якіх ён добра ведаў: Якуб з Калінаўкі, Павел з Візны, Пётр Гоняд, Марцін Чаховіц. Часта пісьменнік распавядае пра знакамітых папярэднікаў — філосафаў, пісьменнікаў, духоўных асоб, дзяржаўных дзеячаў — Арыстоцеля, Платона, Цыцэрона, Аляксандра Македонскага.
Ствараючы яркія мастацкія вобразы, С. Будны, як правіла, паведамляе пра сацыяльны статус герояў, падае біяграфічныя звесткі, раскрывае іх сацыяльныя і рэлігійныя погляды, характарызуе ўчынкі, выказвае ўласнае стаўленне. Так, С. Будны каларытна апісвае пакутлівую смерць Яна Гуса, які быў спалены на кастры за погляды. Аўтар не хавае ўласных эмоцый, абураецца жорсткасцю і несправядлівасцю прысуду.
Важным кампанентам белетрызаваных твораў С. Буднага з’яўляюцца дыялогі, часта аб’ёмныя паводле памераў. Адметная рыса дыялогаў — інтэлектуальная насычанасць. Героі абмяркоўваюць ключавыя грамадска-палітычныя і філасофскія праблемы, імкнуцца прадставіць вычарпальныя доказы ў абарону сваіх поглядаў, пераканаўча аспрэчыць пазіцыі апанентаў. На ўсіх стылёвых узроўнях белетрызаваных твораў, дзе пераважала дыялагічная форма, вельмі адчувальны ўплыў філасофскіх «Дыялогаў» Платона. Рацыянальная дамінанта дыялогаў С. Буднага спалучалася з эмацыйнасцю, духоўнай напружанасцю і ўзрушанасцю, што дасягалася праз выкарыстанне рытарычных пытанняў, яркіх параўнанняў, выслоўяў, метафар і сімвалаў. Аўтарская пазіцыя выяўлялася пераважна ў форме дыдактычных сентэнцыяў.
У творах С. Буднага шырокі дыяпазон моўных і літаратурна-выяўленчых сродкаў. Мова яго твораў дасканалая і апрацаваная. Для яе характэрна багацце сінанімічных радоў, трапныя азначэнні, вобразнасць. Пісьменнік часта ўжываў экспрэсіўна афарбаваную лексіку. С. Будны знаходзіў адметныя метафары, параўнанні. Так, няпросты шлях навучання, набыцця ведаў ён параўноўваў з працай пчалы. Актыўна звяртаўся да народна-паэтычных вобразаў і сімвалаў — «вужа», «голуба», «кубка», «мутнай вады», «каменя», творча выкарыстоўваў сюжэты, грэчаскай і рымскай міфалогій.
Сымон Будны выявіў сябе як паэт. Ён напісаў некалькі панегірычных вершаў. У паэтычных «эпікграмах» на гербы беларускіх магнатаў вытрымаў каноны эмблематычнай паэзіі, існуючыя ў заходнееўрапейскіх літаратурах. Так, у «эпікграме» на герб Дарагастайскіх, ва ўступнай частцы, паэт стварыў карціну непаўторнага ззяння месяца, з святлом якога ён параўноўваў учынкі сваіх апекуноў. Дзякуючы менавіта С. Буднаму, «эпікграмы» на гербы сталі неад’емнай рысай літаратуры Беларусі. Яго паэтычныя традыцыі, але ўжо на беларускай мове, пазней прадоўжылі паэты А. Рымша, Л. Мамоніч і М. Сматрыцкі.
Інтэлектуал эпохі Рэфармацыі стварыў некалькі публіцыстычных трактатаў, сярод якіх вылучаецца кніга «Аб свецкай уладзе» (1583). Публіцыстычная творчасць С. Буднага мела гуманістычную і сацыяльную скіраванасць. Галоўнае месца займала этычная праблематыка, сістэма каштоўнасцяў і духоўных арыенціраў чалавека.
Літаратуразнаўчая і перакладчыцкая праца
Сымон Будны грунтоўна і паслядоўна прааналізаваў творчую спадчыну антычных, а таксама знакамітых еўрапейскіх пісьменнікаў і філосафаў. На старонках яго твораў разглядаюцца многія працы папярэднікаў і сучаснікаў, раскрываюцца іх сацыяльныя канцэпцыі і рэлігійныя дактрыны, робяцца аналітычныя і ацэначныя падсумаванні. С. Будны дэталёва прааналізаваў працы М. Лютэра, Э. Ратэрдамскага, Ж. Кальвіна, Г. Булінгера, раскрыў іх погляды, выявіў падыходы да розных праблем, рэканструяваў сістэму іх аргументаў і разважанняў.
Са старажытных аўтараў С. Будны карыстаўся творамі, , , Ераніма. Меў пад рукой Біблію Францыска Скарыны, пераклад Пятра Мсціслаўца і Івана Фёдарава, Брэсцкую Біблію 1563 г., пераклад, Чэшскую і Харвацкую бібліі і іншыя тэксты. У параўнанні да тагачасных еўрапейскіх перакладчыкаў гэта была грандыёзная тэксталагічная праца. Асветнік аднак не шукаў лаўраў лепшага перакладчыка. «Якая ласка мне будзе, — пісаў С. Будны, — не ведаю. Але пра тое зусім не дбаю. Мне досыць ужо таго, што не закапаў майго малога таленту, а прынёс карысць… Усю маю працу няхай ацэняць наступныя пакаленні».
Светапогляд
У публіцыстычных творах Сымон Будны звяртаўся да палітыка-прававых праблем: аптымальнай арганізацыі жыцця грамадства, функцыянавання дзяржавы і ўрадавых структур, узаемадачыненняў розных станаў, адносін да прыватнай уласнасці. Падтрымліваў канцэпцыю абмежаванай, асветнай манархіі, якая дазваляла б развівацца простым людзям. Адзін з першых ідэолагаў развіцця культуры на роднай мове, зрабіў значны ўплыў на развіццё нацыянальнай свядомасці.
С. Будны выступаў супраць несправядлівых, захопніцкіх войнаў. Ён пісаў:
Імкнучыся дасягнуць сацыяльнай справядлівасці і грамадскай гармоніі, С. Будны выказаў шэраг ідэй і прапаноў, дзеля ўрэгулявання ўзаемадачыненняў паміж беднымі і багатымі. Ён адкінуў вучэнне камуністаў XVI стагоддзя — Якуба з Калінаўкі, Пётры Гоняда, Марціна Чаховіца і інш., якія заклікалі да зліквідавання і патрабавалі. Прапанаваў уласную мадэль развіцця грамадства, а таксама механізм рэгулявання, які прадугледжваў мірнае суіснаванне розных станаў. С. Будны паказваў непазбежнасць ў грамадстве, сцвярджаючы, што ні Хрыстос, ні апосталы не патрабавалі знішчэння багатых і прыватнай уласнасці. Кожны чалавек, падкрэсліваў ён, можа мець маёмасць любых памераў, абы яна набывалася сумленным шляхам.
На старонках сваіх твораў С. Будны ўздымаў голас супроць грамадска-палітычнай дактрыны анархістаў — Паўла з Візны, Яна Немаеўскага, Пётры Гоняда і іншых, што патрабавалі знішчэння дзяржавы і ўрадавых структур. Ён сфармуляваў 15 аргументаў у абарону ўрада і дзяржавы, пацвердзіўшы думку, што кожны хрысціянін можа займаць свецкую пасаду і, сумленна выконваючы свае абавязкі, прыносіць карысць грамадству.
Галоўнае месца ў грамадстве, паводле меркавання С. Буднага, павінны займаць настаўнікі і пастыры. Адстойваючы ідэю прыватнай пропаведзі, гуманіст падкрэсліваў, што кожны член збору можа быць настаўнікам, калі ён адчувае сваю здатнасць выконваць гэтую місію. С. Будны выступаў за ўжыванне роднай мовы ў набажэнстве і казаннях. Спасылаючыся на Божыя запаветы, асветнік канстатаваў, што Біблія:
Палымяна С. Будны выступаў у абарону свабоды думкі і слова. Ён абураўся жорсткасцю і бесцырымоннасцю цэнзуры. Усялякае прыцясненне духа, прыніжэнне і падаўленне асобы гуманіст прыраўноўваў да найвялікшага зла. Цэнзура, паводле яго вызначэння, — «ёсць не што іншае, як падаўленне духа і панаванне чужой веры». Праціўнік усялякіх крайнасцяў, залішняй ідэйнай і радыкалізму, С. Будны раіў кіравацца ў жыцці найчасцей прынцыпам «залатой сярэдзіны», шукаць грамадскай згоды, яднацца дзеля пераадолення цяжкасцей, заўжды адчуваючы пры гэтым прыгажосць быцця і гармонію Сусвету.
У сваіх творах пісьменнік-палеміст абараняў ідэі антрапацэнтрызму — уяўленні аб чалавеку як галоўнай каштоўнасці на зямлі, якому нібыта, згодна з Божай воляй, павінна падпарадкоўвацца ўсё жывое і нежывое. С. Будны шырока прапагандаваў ідэі  — аднаактнага стварэння Госпадам Сусвету і першых людзей — Адама і Евы. Прыроду чалавека лічыў дваістай, сцвярджаючы, што чалавек складаецца з грэшнага, часова існуючага цела і вечнай, непадуладнай часу душы. Мысліцель, аднак, адмаўляў актыўнае замагільнае жыццё душаў, іх здольнасць умешвацца ў зямныя справы, уздзейнічаць на жывых людзей. С. Будны палымяна заклікаў, каб кожны чалавек, жывучы з у душы, заўжды памятаў пра надыход суднага дня, усе свае ўчынкі ўзгадняў з, ні пры якіх акалічнасцях не апускаў рукі, не губляў надзеі на выратаванне, не бавіў час у адчаі і роспачы, а вызнаваў сапраўдную веру, чыніў добрыя справы, што і з’яўляецца галоўнай умовай набыцця  і. Думка пра непазбежнае пакаранне чалавека за зямныя грахі дамінавала. С. Будны крытыкаваў, , заклікаў да пашаны бацькоў і старэйшых.