cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ADNaK!
Гісторыя
15 сакавіка 2011 г. «Adnak!» стаў фестывалем беларускай рэкламы і камунікацыі і пачаў прыём заявак на ўдзел у конкурсе. Прыём прац працягваўся 87 дзён да 10 чэрвеня ўключна. Больш як 100 удзельнікаў падалі 298 заявак на ўдзел. 23 чэрвеня ў мінскім Міжнародным адукацыйным цэнтры імя Ёханеса Рау (пр. газеты «Праўда», д. 11) правялі ўзнагароджанне пераможцаў фестывалю. Галоўную ўзнагароду атрымала агенцтва «АРС Кам’юнікейшнз» за прадстаўленне «Манета ад Вітаўта» ў Нацыянальным гістарычным музеі Рэспублікі Беларусь ад імя Белзнешэканамбанка.
27 красавіка 2012 г. пачаўся прыём прац на 3-і фестываль AD.NAK!, які доўжыўся да 17 чэрвеня. 110 удзельнікаў падалі на конкурс 330 прац. 5 ліпеня ў Міжнародным адукацыйным цэнтры (МАЦ) імя Ёханеса Рау ўзнагародзілі пераможцаў. Галоўную ўзнагароду атрымаў Артур Вакараў са студыі «Адліга» за аздабленне плакатаў, рэкламных шчытоў і саколак пад альбом «Грай» гурта «Ляпіс Трубяцкі».
25 красавіка 2013 г. 4-ы фестываль AD.NAK! пачаў прымаць заяўкі на ўдзел у конкурсе. Да 10 чэрвеня 105 удзельнікаў падалі 314 прац. 27 чэрвеня ў МАЦ імя Ё. Рау прайшло ўзнагароджанне пераможцаў. Вышэйшая ўзнагарода дасталася Галіне Яшчанка (вёска Карнюткі, Валожынскі раён, Мінская вобласць) за рэкламу фарфору «Каралі».
30 красавіка 2014 года пачалі прымаць заяўкі на 5-ы фестываль AD.NAK!. Да 12 чэрвеня звыш 200 удзельнікаў падалі больш за 400 прац. Галоўную ўзнагароду атрымала Таццяна Шварцкопф з кампаніі «Аіда Піянер» за постары «Велікодныя біткі» для Упраўлення дзяржаўнай аўтаінспекцыі (УДАІ) МУС Беларусі.
20 красавіка 2015 г. 6-ы фестываль AD.NAK! пачаў прыём прац, які доўжыўся да 8 чэрвеня. Звыш 150 удзельнікаў падалі больш за 370 заявак на ўдзел у конкурсе. 2 ліпеня галоўную ўзнагароду атрымаў кіраўнік грамадскай арганізацыі «Арт Сядзіба» Павел Белавус за стварэнне вышымайкі (вышыванка + майка).
Гагулі
Гагулі (Гогули, гогулы) — народ, які ў першай палове XVII ст. насяляў рэчышча Амура, горы Малы Хінган. Меркаваная колькасць — 4 000 чал.
Узгадваліся Ерафеям Хабаравым як суседзі дзючэраў. У ранейшым допісе Васіля Паяркава ўзгадваліся толькі дзючэры. Згодна запісам рускіх казакаў, гагулі займаліся земляробствам і паляваннем. Жылі ў дробных сталых паселішчах. Гагульскі "князец" Тоенча выплочваў ім ясак са 100 чалавек.
Некаторыя даследчыкі лічаць, што гагулі з'яўляліся часткай дзючэраў, што насялялі ніжнюю ў адносінах да асноўнай часткі народа плыню ракі Амур. Існуе таксама меркаванне, што гагулі былі продкамі нанайцаў. Археолагі звязваюць гагуляў з дзючэрскай археалагічнай культурай (XIII - сярэдзіна XVII стст.). Уварванне казакаў у Прыамур’е і збор імі ясака выклікалі ваенныя сутычкі з мясцовым насельніцтвам, якое панесла значныя чалавечыя страты. У 1654 г. чарговы атрад казакаў знайшоў іх паселішчы пакінутымі.
NGC 4705
NGC 4705 (іншыя абазначэнні — MCG -1-33-16, IRAS12468-0455, PGC 43350) — галактыка ў сузор’і Дзева.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Геаграфія Мінскай вобласці
Мінская вобласць — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка Беларусі. Адміністрацыйны цэнтр — горад Мінск (не ўваходзіць у склад вобласці). Утворана 15 студзеня 1938 г. Колькасць насельніцтва — 1 462 021 чалавек (на 1 студзеня 2023 года).
Мяжуе з усімі другімі пяццю абласцямі краіны ; на поўначы — з Віцебскай вобласцю, на ўсходзе — з Магілёўскай, на захадзе — з Гродзенскай, на поўдні — з Гомельскай, на паўднёвым захадзе — з Брэсцкай. Мінская вобласць — адзіная з абласцей у Беларусі, якая не мае выхаду да дзяржаўнай мяжы.
У Мінскай вобласці дваццаць два раёны: Барысаўскі, Бярэзінскі, Валожынскі, Вілейскі, Дзяржынскі, Капыльскі, Клецкі, Крупскі, Лагойскі, Любанскі, Маладзечанскі, Мінскі, Мядзельскі, Нясвіжскі, Пухавіцкі, Салігорскі, Слуцкі, Смалявіцкі, Старадарожскі, Стаўбцоўскі, Уздзенскі, Чэрвеньскі.
Плошча — км². Найбольшая працягласць з поўначы на поўдзень — 315 км, з усходу на захад — 240 км. Памер тэрыторыі (уключаючы горад Мінск) складае км² (19,4 % плошчы Беларусі).
Рэльеф
Тэрыторыя вобласці ў асноўным размяшчаецца на Беларускай градзе ў басейне рэк Бярэзіны, Нёмана і Віліі. Паверхня характарызуецца чаргаваннем узгорыстых участкаў з раўніннымі і нізіннымі. На паўночным захадзе — Мінскае ўзвышша, дзе знаходзіцца найвышэйшы пункт Беларусі — Дзяржынская гара (345 м) і Ашмянская града, на паўночным усходзе — адгор’і Аршанскага ўзвышша. На паўночным захадзе вобласці знаходзіцца частка Нарачана-Вілейскай нізіны, на паўночным усходзе — Верхнебярэзінская раўніна, на ўсходзе — Цэнтральнабярэзінская, на поўдні — Стаўбцоўская. Таксама на поўдні Капыльская града і ўскраіна Палескай нізіны. Поўдзень вобласці кранае этна-геаграфічны рэгіён Беларускага Палесся.
Водная сістэма
Па Міншчыне праходзіць водападзел паміж рэкамі Балтыйскага і Чорнага мораў — Нёманам і Дняпром, большая частка тэрыторыі адносіцца да басейна Дняпра. Большасць азёраў краю —ледавіковага паходжання. Самыя вялікія  — Нарач і Свір. Найбольш буйныя рэкі — Бярэзіна, Свіслач, Нёман і Вілія. Ёсць каля шасці дзясяткаў вялікіх азёраў з плошчай больш за 0,1 км². Найбольшае возера — Нарач, плошча якога 80 км², найбольшая глыбіня — 24,8 м.
Вобласць займае другое месца ў рэспубліцы па колькасці вадаёмаў і водных пратокаў і налічвае больш за 450 рэк агульнай працягласцю звыш 10 тыс. км, каля 500 вадаёмаў (сярод якіх 28 штучных вадасховішчаў), плошча воднай гладзі якіх складае 246,2 км².
Клімат
Клімат у Мінскай вобласці ўмерана-кантынентальны. Зіма мяккая, лета цёплае. Сярэдняя тэмпература ў студзені −6,8 °C, у ліпені +17,5 °C.
11-13 ліпеня 2016 года па Мінскай вобласці прайшоў магутны шторм. На гарады абрынуўся моцны лівень, які суправаджаўся шквальным ветрам (да 25 м/с). Ад уздзеяння стыхіі пацярпелі 578 населеных пунктаў і каля 10 га лесу. Некалькі дзясяткаў чалавек атрымалі траўмы. Праз год Беларусь зноў падвергнулася разбуральнаму ўздзеянню шторму. У канцы чэрвеня 2017 года над Мінскай, Брэсцкай і Гродзенскай абласцямі прайшоў магутны навальнічны фронт. Навальніца прынесла ліўні і моцны парывісты вецер (да 22 м/с).
Расліннасць
Па стане на 1 студзеня 2018 года 38,4 % тэрыторыі вобласці пакрыта лясамі. Лясы растуць больш чым на палове плошчы чатырох раёнаў — Бярэзінскага (50,8 %), Барысаўскага (51,5 %), Крупскага (50,7 %), Старадарожскага (50,5 %). У Мінскай вобласці размешчаны найменш лясісты раён у краіне — Нясвіжскі (11,1 %). Небагата лясоў таксама ў Капыльскім (18,1 %) і Слуцкім (22,1 %) раёнах.
Прыродаахоўныя зоны
У межах Мінскай вобласці знаходзіцца частка Бярэзінскага біясфернага запаведніка, якому прысвоены статус міжнароднага, прыродны нацыянальны парк «Нарачанскі» і рад асаблівых прыродных тэрыторый.
На тэрыторыі Мінскай вобласці і Мінска размешчаны дваццаць чатыры заказнікі рэспубліканскага значэння: пятнаццаць біялагічных (Валмянскі, Глебкаўка, Дзянісавіцкі, Копыш, Лебядзіны, Мацеевіцкі, Амговіцкі, Амельнянскі, Пекалінскі, Падсады, Прылуцкі, Сціклева, Фаліцкі Мох, балотны (Вараніцкі востраў), гідралагічны (Гайна-Бродня), сем ландшафтных (Белая Русь, Барысаўскі, Купалаўскі, Прылепскі, Сялява, Траскоўшчына, Чарнявіцкі).
Заказнік рэспубліканскага значэння — Налібоцкая пушча — размешчаны часткова ў Мінскай, часткова ў Гродзенскай вобласці.
На тэрыторыі вобласці знаходзіцца таксама 51 заказнік мясцовага значэння (14 біялагічных, 20 водна-балотных, 11 гідралагічных і 6 ландшафтных).
Амфара (род водарасцей)
Амфара (Amphora) — вялікі род марскіх і прэснаводных дыятомавых водарасцей. З больш чым 1000 уключаных відаў, гэта адзін з найбуйнейшых родаў у аддзеле. Гэтыя дыятомавыя адрозніваюцца іх моцна панцырамі, што азначае, што іх грабяні ляжаць блізка да вентральнага краю клапана, а іх пояс нашмат шырэй на спінным баку.
Віды
Вядомыя наступныя віды :
Альбрэхт Радзівіл
Імя Альбрэхт мела некалькі прадстаўнікоў роду Радзівілаў.
* Альбрэхт Радзівіл (1558—1592) — вялікі маршалак літоўскі, ардынат клецкі
Палаўкая
Палаўкая́ (Palaukoja), традыцыйная беларуская назва — Палаўка  — вёска ў Ігналінскім раёне Уцянскага павета Літвы. Уваходзіць у склад Ігналінскай сянюніі. Размешчана за 1 км ад Палушэ. Насельніцтва 6 чал. (2001 г.).
Рэгіна Львоўна Каплан
Рэгіна Львоўна Каплан, сапраўднае імя Зося Львоўна Цытрын (Regina Kaplan, Zofia Cytryn; псеўд. Кобрынская, Валя; 1 (14) лютага 1908, Лодзь — 28 кастрычніка 1978) — удзельніца рэвалюцыйнага руху ў Заходняй Беларусі, польская камуністычная дзяячка.
Біяграфія
У Першую сусветную вайну пасялілася ў Маскве як бежанка. З 1932 года на савецкай падпольнай рабоце ў Заходняй Беларусі (у складзе Польшчы), сакратарка Брэсцкага акруговага камітэта Камуністычнай партыі Заходняй Беларусі (КПЗБ). Пасля падаўлення Кобрынскага ўзброенага выступлення сялян 1933 года была арыштавана і прыгаворана да 15 гадоў турмы, хоць прамога дачынення да тых падзей не мела.
Вызваленая па заняцці Заходняй Беларусі Чырвонай арміяй у 1939 годзе. Працавала ў ЦК МАДР у Мінску.
Пасля нападу Германіі на СССР у часе Другой сусветнай вайны, з 1941 года загадчыца польскага літаратурнага аддзела, дырэктарка радыёстанцыі імя Касцюшкі ў Маскве. З чэрвеня 1943 года — у Чырвонай Арміі, з чэрвеня 1944 года — у партызанскім атрадзе. Перакладчыца палітычнага ўпраўлення Паўднёва-Заходняга фронту, начальніца палітычнага аддзела польскага партызанскага штаба пры 1-м Беларускім фронце. Удзельнічала ў стварэнні Саюза польскіх патрыётаў у СССР.
Пасля вайны скончыла Акадэмію грамадскіх навук пры ЦК КПСС у Маскве (1950), працавала ў апараце ЦК ПАРП, дырэктарка партыйных школ у Лодзі і Беластоку.
Рабро
Рабро (costa,ae f.) — адна з парных дугападобных плоскіх костак, якія ідуць ад пазваночніка да грудзіны і складаюць грудную клетку ў пазваночных жывёл. У чалавека 12 пар рэбраў, якія прымыкаюць суставамі да пазванкоў. 10 з іх злучаюцца храсткамі з грудной косткай. Першыя 7 рэбраў называюцца сапраўднымі, а астатнія 5 — несапраўднымі, прычым адзінаццатая і дванаццатая пара — вагальныя, гэта значыць далучаныя толькі да пазваночніку і не далучаныя да грудзіны. У выніку парушэнняў развіцця шкілетнай сістэмы ў эмбрыягенезе ў некаторых людзей можа адсутнічаць 11-я ці 12-я пара, а ў іншых, наадварот, ёсць 13. Ніжнія рэбры часам выдаляюць хірургічным шляхам у тэрапеўтычных або касметычных мэтах (напрыклад, каб зрабіць талію больш стройную — у жанчын вагальныя рэбры звычайна меншыя, чым у мужчын).
Хрысціянства
У хрысціянскай традыцыі доўгі час лічылася, што першая жанчына — Ева — была створана Богам з рабра першачалавека (Адама). На сённяшні дзень гэта ўспрымаецца большай часткаю вернікаў як метафара.
Паўлаўская
Паўлаўская (Па́вловская) — станіца ў Краснадарскім краі Расіі. Адміністрацыйны цэнтр і найбуйнейшы населены пункт Паўлаўскага раёна. Цэнтр Паўлаўскага сельскага паселішча. Насельніцтва — 31 327 чал. (2010). Адзін з найбуйнейшых сельскіх населеных пунктаў у Расіі. Чыгуначная станцыя.
Мармора
Мармора (Marmora) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне П’емонт, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Кунеа.
Насельніцтва складае 89 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 2 чал./км². Займае плошчу 41 км². Паштовы індэкс — 12020. Тэлефонны код — 0171.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы San Massimo di Torino.
Спас-Вуглы
Спас-Вуглы (Спас-Углы) — вёска ў Духаўшчынскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Траццякоўскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з кастрычніка 1941 года, вызвалена ў 1943 годзе.
4-я армія ВПС і СПА Расіі
4-я армія ваенна-паветраных сіл і супрацьпаветранай абароны (скарочана 4 А ВПС і СПА) — аператыўнае аб’яднанне ваенна-паветраных сіл Расійскай Федэрацыі. Сфармавана 1 чэрвеня 1998 года шляхам зліцця 4-й паветранай арміі і 12-га асобнага корпуса СПА. Камандуючы арміяй — генерал-лейтэнант І. У. Мірашнічэнка (з 18 студзеня 2007). Штаб арміі знаходзіцца ў горадзе Растоў-на-Доне.
Фітапланктон
Фітапланктон (ад φυτóν — расліна і — блукаючы) — частка планктону, якая можа ажыццяўляць працэс фотасінтэзу.
Да фітапланктону адносяцца пратакокавыя водарасці, дыятомавыя водарасці, дынафлагеляты, кокалітафарыды, і іншыя аднаклетачныя водарасці (часта каланіяльныя), а таксама цыянабактэрыі.
Жыве ў фатычнай зоне вадаёмаў, насяляючы тоўшчу вады. Фітапланктон з'яўляецца першасным прадуцэнтам арганічнага рэчыва ў вадаёме і служыць ежай для зоапланктону і зоабентосу.
Бурнае размнажэнне фітапланктону выклікае «цвіценне вады».
Прамысловае культываванне і біятэхналагічная канверсія марскога фітапланктону разглядаецца як адзін з найбольш перспектыўных кірункаў у вобласці атрымання біяпаліва. Першасная вытворчасць біямасы ажыццяўляецца шляхам культывавання фітапланктону ў штучных вадаёмах, створаных на марскім узбярэжжы. Другасныя працэсы ўяўляюць сабой метанавае браджэнне біямасы і наступнае гідраксіляванне метану з атрыманнем метанолу.
Акцюбінская вобласць
Акцюбінская вобласць (Ақтөбэ облысы) — вобласць у заходняй часткі Казахстана.
Тэрыторыя — 300 629 км², што складае 11 % плошчы Казахстана. Па гэтым паказніку вобласць займае 2-е месца ў краіне.
Колькасць насельніцтва — 854,520 чалавек (1 кастрычніка 2017).
Утворана ў выніку адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформы 10 сакавіка 1932 года ў складзе Казахскай АССР. Гістарычна ёй папярэднічала Акцюбінская акруга, што існавала ў 1921—1928 гадах. У 1936 годзе вобласць увайшла ў склад вылучанай з РСФСР Казахскай ССР, а з 1991 года, пасля распаду СССР, у складзе незалежнай Рэспублікі Казахстан.
Мяжуе:
Рай
Рай — у рэлігійным уяўленні: прыстанішча праведных душ пасля цялеснай смерці альбо канца свету; паслясмяротнае месца праведнікаў і прарадзіма чалавецтва. У пераносным сэнсе — дасканалы стан шчасця. Традыцыйнае размяшчэнне рая — Нябёсы, хаця існуе ўяўленне пра Зямны Рай (Эдэм). Часта супрацьпастаўляецца пеклу.
Кызылжар (Бухар-Жыраўскі раён)
Кызылжар — сяло ў Бухар-Жыраўскім раёне Карагандзінскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад Ростовского сельскай акругі. Код КАТА — 354075300.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 821 чалавек (424 мужчыны і 397 жанчын). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 773 чалавекі (393 мужчыны і 380 жанчын).
Панамскі канал
Панамскі канал — суднаходны канал, які злучае Панамскі заліў Ціхага акіяна з Карыбскім морам і Атлантычным акіянам, размешчаны на Панамскім перашыйку на тэрыторыі дзяржавы Панама. Даўжыня — 81,6 км, у тым ліку 65,2 км па сушы і 16,4 км па дне Панамскай і Лімонскай бухт (для праходу суднаў па глыбокай вадзе).
Будаўніцтва Панамскага канала зрабілася адным з найбуйных і найскладаных будаўнічых праектаў, ажыццёўленых чалавецтвам. Панамскі канал аказаў неацэнны ўплыў на развіццё суднаходства і эканомікі ў цэлым у Заходнім паўшар’і і на ўсёй Зямлі, што абумовіла яго надзвычай высокае геапалітычнае значэнне. Дзякуючы Панамскаму каналу марскі шлях з Нью-Ёрка ў Сан-Францыска скараціўся з 22,5 тыс. км да 9,5 тыс. км.
Канал прапускае праз сябе судны самых розных тыпаў — ад яхт да велізарных танкераў і кантэйнеравозаў. Максімальны памер судна, якое можа прайсці па Панамскім канале, стаў фактычна стандартам у суднабудаванні, атрымаўшы назву Panamax.
Праводка суднаў праз Панамскі канал ажыццяўляецца лоцманскай службай Панамскага канала. Сярэдні час праходу судна па канале — 9 гадзін, мінімальны — 4 гадзіны 10 хвілін. Максімальная прапускная здольнасць 48 суднаў у суткі. Штогод праз канал праходзяць каля 17,5 тыс. суднаў, якія перавозяць больш 203 млн тон грузаў. Да 2002 года паслугамі канала скарысталася ўжо больш 800 тыс. суднаў.
У снежні 2010 года канал упершыню за 95 гадоў быў закрыты для праводкі суднаў з-за непагадзі і падвышэння ўзроўню вады ў выніку бесперапынных дажджоў.
У ліпені 2014 года быў абвешчаны даканцовы маршрут Нікарагуанскага канала, адпаведнага па шырыні і глыбіні параметрам сучасных суднаў і закліканага стаць альтэрнатывай Панамскаму.
Гісторыя
Выточная задума будавання канала, што злучае два акіяны, ставіцца да XVI стагоддзя, але кароль Іспаніі Філіп II наклаў забарона на разгляд падобных праектаў, бо «што Бог злучыў, чалавек раз’яднаць не можа». У 1790-е гг. праект канала быў распрацаваны Алесандра Малаяспінай, яго каманда нават абследавала трасу будавання канала.
У звязку з узростам міжнароднага гандлю цікавасць да канала ажыла да пачатку XIX стагоддзя; у 1814 годзе Іспанія прыняла закон пра будаўніцтва паміж акіянскага канала; у 1825 годзе аналагічны рашэнне прымае кангрэс цэнтральна-амерыканскіх дзяржаў. Адкрыццё золата ў Каліфорніі выклікала ў ЗША падвышаную цікавасць да праблемы канала, і ў 1848 годзе ЗША па дамове Хэйса атрымалі ў Нікарагуа манапольнае права на пабудову ўсіх відаў паміж акіянскіх шляхоў зносін. Вялікабрытанія, чые ўладанні датыкаліся з Нікарагуа, паспяшалася ўтаймаваць экспансію ЗША, склаўшы з імі 18 красавіка 1850 года Дагавор Клейтана — Булвера пра супольную гарантыю нейтралітэту і бяспекі будучыні паміж акіянскага канала. Цягам усяго XIX стагоддзя фігуруюць два асноўныя варыянты кірунку канала: праз Нікарагуа і праз Панаму.
Тым не менш, першая спроба будавання суднаходнага шляху на Панамскім перашыйку датуецца толькі 1879 годам. Ініцыятыва ў распрацоўцы Панамскага варыянту была захоплена французамі. У той час увагу ЗША прыцягваў, галоўным чынам, нікарагуанскі варыянт. У 1879 годзе ў Парыжы пад старшынствам кіраўніка пабудовы Суэцкага канала Фердынанда Лесэпса была створана «Усеагульная кампанія міжакіянскага канала», акцыі якой набыло больш 800 тысяч чалавек, кампанія выкупіла ў інжынера Уайза за 10 млн франкаў канцэсію на пабудову Панамскага канала, атрыманую ім ва ўрада Калумбіі у 1878 годзе. Міжнародны кангрэс, скліканы перад сфармаваннем кампаніі Панамскага канала, выказаўся за канал на роўні мора; кошт прац планавалася ў 658 млн франкаў і аб’ём земляных прац агадваўся ў 157 млн куб. ярдаў. У 1887 годзе давялося адмовіцца ад ідэі бясшлюзавага канала, каб скараціць аб’ём прац, бо сродкі кампаніі (1,5 млрд франкаў) былі размантачаны, галоўным чынам, на подкуп газет і членаў парламента; толькі траціна была выдаткавана на вытворчасць прац. У выніку 14 снежня 1888 года кампанія спыніла платы, і неўзабаве працы былі спынены.
Да 1888 года на будаванне канала было страчана 300 млн долараў (амаль у 2 разы больш, чым меркавалася), а выканана была толькі траціна прац. Прычынай стаў і няправільны праект (канал на ўзроўні мора), і нізкая якасць кіраўніцтва арганізацыяй прац, і недаацэнка яго кошту, а таксама немагчымасць даць рады з хваробамі — малярыяй і жоўтай ліхаманкай, якія касілі працаўнікоў. Ёсць звесткі, што ў выніку адсутнасці супрацьэпідэмічных імпрэз загінулі сама меней 20 тыс. чалавек. Будоўля набыла благую славу, у газетах таго часу пісалі, што некаторыя групы працоўных прывозілі з сабой з Францыі ўласныя труны.
У 1889 годзе кампанію вырашана было распусціць, і вакол яе дзейнасці паўстаў знакаміты скандал у Францыі ў 1892—1893 гг. Справа была перададзена суду. Падчас расследавання, пачатага ў выніку фінансавага краху кампаніі, выявілася грандыёзная сістэма подкупу парламентароў, членаў урада і прэсы. Скампраметаванымі аказаліся многія члены парламента і шэраг кіроўных дзеячаў з асяроддзя стаялых ва ўлады ўмераных рэспубліканцаў, як Фрэйсінэ, Рувье, а таксама радыкалаў (Флаке і інш.). Матэрыялы расследавання паказалі, што ўплывовыя палітычныя дзеячы за буйныя хабары давалі дазвол на незаконныя дзеянні кампаніі, якая выяўна ішла да краху, што прывяло да спусташэння сотняў тысяч дробных укладнікаў — уладальнікаў акцый. Шэраг замяшаных у Панамскім скандале палітычных дзеячаў былі здраджаны суду, але адкараскаліся надзвычай лёгкімі карамі ці былі зусім вызвалены ад іх. Аднак панавалае ў краіне абурэнне адбілася на выніках парламенцкіх выбараў 1893 года, калі левая апазіцыя выйграла каля 80 галасоў. Лесэпс быў адным з выбітных інжынераў свайго часу, у выніку банкруцтва праекта ён, а таксама знакаміты стваральнік Эйфелевай вежы Аляксандр Гюстаў Эйфель, былі звінавачаны ў буйнамаштабным махлярстве, бясталентным кіраванні кампаніяй і няправільным выдаткаванні сродкаў і прысуджаны да розных тэрмінаў турэмнага зняволення і штрафаў. Фердынанд Лесэпс не перажыў стрэсу і сканаў.
Панамскі скандал з’явіўся яркім сведчаннем раскладання палітычных і бізнес-эліт Трэцяй французскай рэспублікі і выкрыў маштаб карупцыі сярод прэсы. «Панама» з тых часоў стала намінальным імем буйнага махлярства з подкупам службовых асоб. Кампанія збанкрутавалася, гэта пацягнула за сабой спусташэнне тысяч дробных уладальнікаў акцый. Дадзеная авантура атрымала назву Панамскай, а слова «панама» стала сінонімам афёры, махлярства ў грандыёзных маштабах. Прызначаны ад суда ліквідатар кампаніі Панамскага канала стварыў у 1894 годзе новую кампанію Панамскага канала, адпачатку, з-за фінансавых цяжкасцяў і благой рэпутацыі праекта, вырачаную на гібенне.
Іспана-амерыканская вайна 1898 года ўзмацніла намер ЗША пабудаваць канал на Панамскім перашыйку з мэтай узмацнення ўплыву ў Заходнім паўшар’і. У 1899 годзе ў ЗША была створана камісія па пабудове канала праз перашыек, і сенат асігнаваў 115 млн долараў на ажыццяўленне нікарагуанскага варыянту. Адначасна ЗША сталі дамагацца ад Брытаніі адмовы ад прэтэнзій на супольнае кіраванне каналам і пачалі для гэтага перамовы пра перагляд Клейтан-Бульверскага дагавора, скарыстаўшыся цяжкім становішчам Вялікабрытаніі ў час Англа-бурскай вайны (1899—1902). У 1901 годзе Злучаныя Штаты склалі з Вялікабрытаніяй дагавор Хея — Паўнсфата, паводле якога Штаты атрымалі вылучнае права на збудаванне дадзенага канала без удзелу Вялікабрытаніі. Аб’ява канала нейтральным і гарантыя свабоднага праходу праз канал ваенных і гандлёвых суднаў усіх нацый як у мірны час, так і ў ваенны час знішчалася амерыканскай абмоўкай, што гэтыя пастановы не будуць шырыцца на тыя меры, якія ЗША злічаць патрэбным прыняць для абароны Панамы і падтрымання парадку ў канале. Фактычна пры вайне, у якой бралі ўдзел бы ЗША, іх ваенныя ўмацаванні няўхільна пазбывалі іншы ваенны бок магчымасці скарыстаць канал на роўных пачатках. Ратыфікацыя Хей-Паўнсефоцкага дагвора ўхіліла перашкоду з боку Англіі. На чаргу стала пытанне пра перакупку ў французскай кампаніі канцэсіі на збудаванне Панамскага канала. З мэтай запалохаць французскую кампанію, што валодала канцэсіяй, перспектывай пабудовы канкуруючага канала і збіць цану, камісія кангрэса ЗША выказалася спачатку за нікарагуанскі кірунак, і ў кангрэсе 9 студзеня 1902 года быў прыняты адпаведны біль Хепберна. Пад уражаннем гэтага французы пагадзіліся ў чэрвені 1902 года прадаць канцэсію, выкананыя працы і значнае абсталяванне за 40 млн долараў; пасля гэтага амерыканцы скасавалі біль Хепберна і вырашылі пытанне ў карысць Панамскага канала.
28 чэрвеня 1902 года Кангрэс ЗША прыняў закон, што абавязвае прэзідэнта ЗША набыць маёмасць кампаніі па будаванні канала, акцыі чыгункі Панамскай кампаніі і палоску зямлі ў Калумбіі шырынёй 10 міль для збудавання, падтрымання і кіравання каналам з правам юрысдыкцыі на памянёнай тэрыторыі. 22 студзеня 1903 года пасол Калумбіі Томас Херан і дзяржсакратар ЗША Джон Хэй падпісалі дагавор, па якім Калумбія аддавала ў арэнду Злучаным Штатам тэрмінам на 100 гадоў палоску зямлі для збудавання Панамскага канала. За санкцыю ўрада Калумбіі, якой прыналежала тэрыторыя Панамы, на перадачу канцэсіі ЗША згаджалася выплаціць адначасна 10 млн долараў і потым па заканчэнні 9 гадоў — штогод па 250 тысяч долараў пры захаванні суверэнітэту Калумбіі над зонай Панамскага канала. Умовы гэтыя і былі аформлены ў дамове Хея-Эрана, але калумбійскі сенат 12 жніўня 1903 года адмовіўся яго ратыфікаваць, бо канцэсійны дагавор з французскай кампаніяй мінаў толькі ў 1904 годзе, а па ўмовах яго, калі канал да таго часу не пачне функцыянаваць, гэта было несумнеўна, — то ўсе збудаваныя кампаніяй збудавання пераходзілі бязвыплатна да Калумбіі. Адзіны выхад зацікаўленыя твары ў Францыі і ЗША бачылі зараз у тым, каб штат Панама аддзяліўся ад Калумбіі і ў якасці самастойнай дзяржавы аформіў юрыдычна перадачу канцэсіі ЗША. Француз Бюно-Варыя ўзначаліў сепаратысцкі рух і, пры спрыянні ваеннага флота ЗША, ажыццявіў аддзяленне Панамы 4 лістапада 1903 года; 18 лістапада ад імя «Незалежнай Панамскай рэспублікі» ён падпісаў са ЗША дагавор па ўзоры дамовы Хея-Эрана. Канфлікт ЗША з Калумбіяй быў ліквідаваны толькі ў 1921 годзе.
Па Дагаворы 1903 года Злучаныя Штаты атрымвалі ў вечнае валоданне «зону зямлі і зямлі пад вадой для збудавання, падтрымання, эксплуатацыі, усталявання санітарнага парадку і абароны памянёнага канала», што агадвалася артыкулам 2 Дамовы. Артыкул 3 даваў ЗША ўсе правы, як калі б яны былі суверэнам тэрыторыі. Апроч таго ЗША рабіліся гарантам незалежнасці Рэспублікі Панама і атрымвалі правы падтрымваць парадак у гарадах Панама і Калон у выпадку, калі Рэспубліка Панама, на думку ЗША, апынулася б няздольнай падтрымаць парадак. Эканамічны бок Дагавора паўтараў Дагавор Хея-Эрана, не ратыфікаваны Калумбіяй. Ад імя Панамы дагавор падпісаў французскі грамадзянін Філіп Бюно-Варыя за 2 гадзіны да прыбыцця ў Вашынгтон афіцыйнай дэлегацыі Панамы.
Будаванне пачалося пад эгідай Міністэрства абароны ЗША, а Панама фактычна стала пратэктаратам ЗША.
У 1900 годзе ў Гаване Уолтэрам Рыдамам і Джэймсам Кэралам было ўсталявана, што жоўтая ліхаманка перадаецца камарамі, і быў паспяхова ўжыты метад зніжэння небяспекі жоўтай ліхаманкі шляхам знішчэння камарыных лічынак у месцах іх пасялення. Помнячы пра няшчасце першай спробы пракапаць канал, амерыканцы скіравалі ў паход на камароў і малярыйных камароў — пераносчыкаў жоўтай ліхаманкі і малярыі, адпаведна, — вялікую экспедыцыю, што ўзначальваецца Уільямам КроўфардАм Горгасам — 1500 чалавек. Пра маштабы іх дзейнасці красамоўна кажуць апублікаваныя дадзеныя: патрабавалася высечы і спаліць 30 квадратных кіламетраў хмызнякоў і дробных дрэў, выкасіць і спаліць траву на такім жа плошчы, асушыць мільён квадратных ярдаў (80 га) балот, вырыць 250 тысяч футаў (76 км) водаадводных равоў і аднавіць 2 мільёны футаў (600 км) старых равоў, распырскаць 150 тысяч галонаў (570 тыс. літраў) маслаў, знішчальных камарыныя лічынкі ў агменях размнажэння. Як і незадоўга да гэтага ў Гаване, гэта прынесла свае плады: пашыранасць жоўтай ліхаманкі і малярыі скарацілася гэтак, што хваробы перасталі быць перашкаджаючым фактарам.
Да збудавання канала вайсковае міністэрства ЗША прыступіла ў 1904 годзе. Галоўным інжынерам канала стаў Джон Фрэнк Стывенс. Гэтым разам быў абраны слушны праект: шлюзы і азёры. На будаванне запатрабавалася 10 гадоў, $400 млн і 70 тысяч працоўных, з якіх, па амерыканскіх дадзеных, каля 5600 чалавек загінулі. Раніцай 13 кастрычніка 1913 года прэзідэнт ЗША Томас Вудра Вільсан пры шматлікіх высокапастаўленых гасцях, якія памкнуліся ў Белага дома, скіраваўся да адмысловага століка і велічным жэстам націснуў на пазалочаную кнопку. І ў тое ж імгненне магутны выбух скалынуў вільготнае трапічнае паветра ў чатырох тысячах кіламетрах ад Вашынгтона, на Панамскім перашыйку. Дваццаць тысяч кілаграмаў дынаміта разбурылі ў горада Гамбоа апошнюю перашкоду, што падзяляла воды Атлантычнага і Ціхага акіянаў. Кабель даўжынёй у чатыры тысячы кіламетраў, адмыслова пракладзены ад перамычкі ў Гамбоа да Белай хаце, паслухмяна выканаў волю прэзідэнта
У жніўні 1945 года Японія планавала ўжыццявіць бамбардзіроўку канала.
7 верасня 1977 года ў Вашынгтоне лідар Панамы А. Тарыхас і прэзідэнт ЗША Д. Картэр падпісалі дамову пра перадачу панамскаму ўраду кантролю над каналам з 2000 года. 23 кастрычніка 1977 года пагадненне было ратыфікавана парламентам Панамы, а 18 красавіка 1978 года — сенатам ЗША.
Панамскі канал кантраляваўся ЗША аж да 31 снежня 1999 года, пасля чаго быў перададзены ўраду Панамы.
Канфігурацыя канала
Дзякуючы S-вобразнай форме Панамскага перашыйка, Панамскі канал скіраваны з паўднёвага ўсходу (бок Ціхага акіяна) на паўночны захад (Атлантычны акіян). Канал складаецца з двух штучных азёр, злучаных каналамі і паглыбленымі рэчышчамі рэк, а таксама з дзвюх груп шлюзаў. З боку Атлантычнага акіяна трохкамерны шлюз «Gatun» злучае Ліманскую бухту з возерам Гатун. З боку Ціхага акіяна двухкамерны шлюз «Miraflores» і аднакамерны шлюз «Pedro Miguel» злучаюць Панамскую бухту з рэчышчам канала. Розніца паміж роўнем Сусветнага Акіяна і роўнем Панамскага канала складае 25,9 метра. Дадатковае водазабеспячэнне забяспечваецца яшчэ адным вадасховішчам — возерам Алахуэла
Усе шлюзы канала — дзвюх ніцяныя, што забяспечвае магчымасць адначаснага сустрэчнага руху суднаў па канале. На практыцы, тым не менш, звычайна абедзве ніткі шлюзаў працуюць на пропуск суднаў у адным кірунку. Памеры шлюзавых камер: шырыня 33,53 м, даўжыня 304,8 м, мінімальная глыбіня 12,55 м. Кожная камера месціць 101 тыс. м³ вады. Праводка буйных суднаў праз шлюзы забяспечваецца адмысловымі невялікімі чыгуначнымі лакаматывамі на электрычнай цязе, што завуцца муламі (у гонар мулаў, якія раней служылі асноўнай цяглавай сілай для перасоўвання барак па рэках).
Адміністрацыяй канала ўсталяваны наступныя прахадныя памеры для суднаў: даўжыня — 294,1 м (965 футаў), шырыня — 32,3 м (106 футаў), асадка — 12 м (39,5 футаў) у прэснай трапічнай вадзе, вышыня — 57,91 м (190 футаў), памер ад ватэрлініі да самай высокай кропкі судна. У вылучных выпадках суднам можа быць пададзена дазвол для праходжання пры вышыні 62,5 м (205 футаў), пры ўмове, што праход будзе ажыццёўлены пры нізкай вадзе.
На сваім працягу канал перасякаецца двума мастамі. Уздоўж трасы канала паміж гарадамі Панама і Калон пракладзена аўтамабільная дарога і чыгунка.
Платы за праход па канале
Зборы за праход па канале афіцыйна спаганяюцца Адміністрацыяй Панамскага канала — дзяржаўнай установай Панамы. Стаўкі збору ўсталяваны ў залежнасці ад тыпу судна.
Сума платы з іншых суднаў вызначаецца ў залежнасці ад іх водазмяшчэнні. На 2006 год стаўка збору складала $2,96 за адну тону да 10 тыс. тон, $2,90 за кожную з наступных 10 тыс. тон і $2,85 за кожную наступную тону.
Сума збору з малых суднаў вылічваецца выходзячы з іх даўжыні:
Будучыня канала
23 кастрычніка 2006 года ў Панаме былі падведзены вынікі рэферэндума пра пашырэнне Панамскага канала, якое падтрымалі 79 % насельніцтва. Прыняццю гэтага плана спрыялі кітайскія бізнес-структуры, кіраўнікі каналам. Да 2016 года ён мадэрнізаваны і можа прапускаць нафтавыя танкеры водазмяшчэннем больш 130 тыс. тон, што істотна скараціла час даставы венесуэльскай нафты ў Кітай. Якраз да гэтага Венесуэла абяцае павялічыць пастаўкі нафты ў Кітай да 1 млн барэляў у суткі.
Падчас рэканструкцыі планавалася правесці днопаглыбныя працы і пабудаваць новыя, шырэйшыя шлюзы. У выніку да 2016 года праз Панамскі канал змогуць праходзіць супертанкеры водазмяшчэннем да 170 тыс. тон. Максімальная прапускная здольнасць канала ўзрасце да 18,8 тыс. суднаў у год, грузазварот — да 600 млн PCUMS. Рэканструкцыя абыйдзецца ў $5,25 млрд. Чакаецца, што дзякуючы ёй да 2017 года бюджэт Панамы будзе штогод атрымваць $2,5 млрд прыбыткаў ад канала, а да 2025 года прыбыткі ўзрастуць да $4,3 млрд.
Пачатак прац па будаванні трэцяй групы шлюзаў запланаваны на 25 жніўня 2009 года. Адміністрацыя Панамскага канала даручыла гэту працу кансорцыуму GUPC (Grupo Unidos por el Canal), які 15 ліпеня 2008 года выйграў тэндар на будаванне, прапанаваўшы ўжыццявіць патрэбныя працы за 3 мільярда 118 мільёнаў долараў і скончыць будаванне да сярэдзіны 2014 года. Асноўным членам гэтага кансорцыума з’яўляецца іспанская фірма Sacyr Vallehermoso.
Па стане на верасень 2014 года, сканчэнне прац было перасунута на 1-ю палову 2016 года. У красавіку 2015 г. у рамках рэканструкцыі і пашырэння Панамскага канала былі ўсталяваны апошнія шлюзавыя вароты. У адміністрацыі канала гэту падзею назвалі гістарычнай, адзначыўшы, што новыя шлюзы пачнуць прымаць судны ў другім квартале 2016 года. 26 чэрвеня 2016 года па абноўленым і пашыраным канале прайшло першае судна, якім стаў кітайскі кантэйнеравоз.
Альтэрнатыва
У якасці альтэрнатыўнай трасы для меж акіянскага канала разглядалася тэрыторыя Нікарагуа. Першыя папярэднія планы Нікарагуанскага канала паўсталі яшчэ ў XVII стагоддзі. У чэрвені 2013 года нацыянальны сход Нікарагуа ўхваліў праект будавання новага канала, які стане канкурэнтам Панамскаму каналу; кошт праекта 40 млрд долараў. У 2014 годзе гэты праект быў зацверджаны.
Мастаўскі
Мастаўскі (Мостовско́й) — пасёлак гарадскога тыпу на паўднёвым усходзе Краснадарскага края Расіі. Адміністрацыйны цэнтр і найбуйнейшы населены пункт Мастаўскога раёна, а таксама цэнтр Мастаўскога гарадскога паселішча. Размешчаны на левым беразе Лабы, за 32 км на поўдзень ад горада Лабінск. Чыгуначная станцыя Мастаўская на лініі «Курганінск-Псебай». На супрацьлеглым боку ракі размешчана станіца Засаўская.
Парытэт пакупніцкай здольнасці
thumb | 350px | [[ВУП на душу насельніцтва, пералічаны па парытэце пакупной здольнасці ў доларах ЗША (па стане на 2005)
Паняцце парытэт пакупной здольнасці (ППЗ; purchasing power parity, ) можа быць выкарыстана ў розных кантэкстах:
Тэорыя
Тэорыя парытэту пакупной здольнасці была сфармуляваная Густавам Каселем (Gustav Cassel), а таксама прадстаўнікамі  Саламанкскай школы: Дамінга дэ Сотам, Пэдра дэ ла Гаскам, Марцінам дэ Аспількуэта Наварам,  Томасам дэ Меркадо і  Дамінга дэ Баньесам. У адпаведнасці з дадзенай тэорыяй натуральным значэннем курсаў валют з'яўляецца значэнне, якое адпавядае парытэту пакупной здольнасці.
Калі курс валюты А да валюце Б перавышае парытэтнае значэнне, становіцца выгадным купляць тавары ў краіне Б і экспартаваць іх у А. Гэта павялічвае прапанову тавараў у краіне А, попыт на тавары ў краіне Б, попыт на валюту краіны Б і прапанову валюты краіны А, што вядзе да вяртання курсаў да парытэтных суадносін.
Паколькі функцыянаванне мадэлі парытэту пакупной здольнасці магчыма толькі ва ўмовах вольнага руху тавараў і грошай, на практыцы валютныя курсы могуць істотна адхіляцца ад парытэту (чым больш мытныя пошліны, экспартныя і імпартныя абмежаванні, транспартныя выдаткі, тым большае разыходжанне паміж намінальным курсам валют і парытэтным значэннем неабходна для таго, каб змяненне аб'ёмаў і структуры экспарту і імпарту было эканамічна апраўданым). Плюс да гэтага, трэба ўлічваць, што попыт на тую ці іншую валюту на біржы залежыць ад вельмі многіх іншых фактараў.
Прыклады
Розныя міжнародныя арганізацыі (Сусветны банк, Еўрастат) публікуюць эканамічныя паказчыкі для розных краін у адзінай валюце (часцей за ўсё ў доларах ЗША), выкарыстоўваючы абменныя курсы, разлічаныя на аснове парытэту пакупной здольнасці.
Папулярным прыкладам выкарыстання парытэту пакупной здольнасці з'яўляецца «індэкс Біг-Мака», які рэгулярна вылічае і публікуе англійскі штотыднёвік The Economist. Індэкс вылічаецца на падставе коштаў "Біг Мака" у рэстаранах McDonalds у розных краінах і ўяўляе сабой альтэрнатыўны абменны курс.
Яшчэ адзін меней вядомы індэкс - "індэкс iPod" - разлічваецца аўстралійскім інвестыцыйным банкам Commonwealth Securities на аснове цэн папулярнага MP3-прайгравальніка фірмы Apple у розных краінах.
Супастаўны ўзровень коштаў
Супастаўны ўзровень коштаў па краінах свету ў 2003 годзе. Узровень цэн у эканоміцы ЗША прыняты за базавы, таму для краіны 100. Як відаць з малюнка, існуе нейкая залежнасць паміж ВУП па ППС і супастаўным узроўнем цэн (чым большы ВУП па ППС, тым вышэй супастаўны ўзровень коштаў). Бярмуды маюць самы высокі ўзровень коштаў, 154, таму, тавары, якія прадаюцца на Бярмудах, на 54% даражэй, чым у ЗША.
4-ы Украінскі фронт
4-ы Укра́інскі фронт — аператыўна-стратэгічнае фарміраванне (аб'яднанне, фронт) РСЧА, савецкіх войскаў у Вялікай Айчыннай вайне.
Зводны полк 4-га Украінскага фронту ўдзельнічаў у Парадзе Перамогі на Чырвонай плошчы, у горадзе Масква, 24 чэрвеня 1945 года.
1-е фарміраванне
Утвораны на паўднёва-заходнім напрамку 20 кастрычніка 1943 года на падставе загаду Стаўкі ВГК ад 16 кастрычніка 1943 года шляхам перайменавання Паўднёвага фронту. Уключаў 2-ю і 3-ю гвардзейскія, 5-ю ўдарную, 28-ю, 44-ю, 51-ю і 8-ю паветраную арміі. У далейшым у яго ўваходзілі Прыморская і 4-я паветраная арміі.
У канцы кастрычніка — пачатку лістапада 1943 года войскі 4-га Украінскага фронту завяршылі Мелітопальскую аперацыю, у ходзе якой прасунуліся да 300 км, выйшаўшы да нізавіны Дняпра і Перакопскага перашыйка.
У ходзе стратэгічнага наступлення на Правабярэжнай Украіне зімой 1943—1944 гадоў яны сваім правым крылом у студзені — лютым 1944 года ўдзельнічалі ў Нікапольска-Крыварожскай аперацыі. Ва ўзаемадзеянні з 3-м Украінскім фронтам ліквідавалі нікапальскі плацдарм суперніка на Дняпры.
У красавіку — маі 1944 года войскі 4-га Украінскага фронту і Асобнай Прыморскай арміі ва ўзаемадзеянні з Чарнаморскім флотам і Азоўскай ваеннай флатыліяй ажыццявілі Крымскую стратэгічную аперацыю, разграміўшы амаль 200-тысячную групоўку праціўніка і вызваліўшы Крым.
31 мая 1944 года на падставе дырэктывы Стаўкі ВГК ад 16 мая 1944 года 4-ы Украінскі фронт быў скасаваны, а яго палявое ўпраўленне з часцямі абслугоўвання і тылавымі ўстановамі выведзена ў рэзерв Стаўкі ВГК.
2-е фарміраванне
6 жніўня 1944 года быў адноўлены на падставе загаду Стаўкі ВГК ад 30 ліпеня 1944 года ў складзе 1-й гвардзейскай, 18-й і 8-й паветранай армій. У далейшым у склад фронту ў розны час уваходзілі 38-я і 60-я арміі.
У верасні — кастрычніку 1944 года войскі 4-га Украінскага фронту ва ўзаемадзеянні з 1-м Украінскім фронтам удзельнічалі ў Усходне-Карпацкай стратэгічнай аперацыі, у ходзе якой была вызвалена Закарпацкая Украіна і частка тэрыторыі Чэхаславакіі, аказана дапамога Славацкаму нацыянальнаму паўстанню.
У студзені — лютым 1945 года войскі 4-га Украінскага фронту ва ўзаемадзеянні з войскамі 2-га Украінскага фронту ажыццявілі Заходне-Карпацкую стратэгічную аперацыю, вызвалілі паўднёвыя раёны Польшчы і значную частку Чэхаславакіі. Ударам на поўдзень ад Кракава фронт забяспечыў з поўдня наступ савецкіх войскаў на варшаўска-берлінскім напрамку.
У сакавіку — пачатку мая войскі фронту ў выніку Мараўска-Астраўскай наступальнай аперацыі ачысцілі ад нямецкіх захопнікаў Мараўска-Астраўскі прамысловы раён і стварылі ўмовы для прасоўвання ў цэнтральную частку Чэхаславакіі. Затым яны ўдзельнічалі ў Пражскай стратэгічнай аперацыі, у выніку якой была цалкам вызваленая тэрыторыя Чэхаславакіі.
25 жніўня 1945 года на падставе загаду НКА СССР ад 9 ліпеня 1945 года фронт расфармаваны, яго палявое ўпраўленне звернута на фарміраванне Прыкарпацкай ваеннай акругі.
Камандаванне
Камандуючыя: Члены Ваеннага савета: Начальнікі штаба:
Зарэчча (Сігневіцкі сельсавет)
Зарэ́чча (, Заречье) — вёска ў Бярозаўскім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Сігневіцкага сельсавета. Размешчана за 20 км ад Бярозы, за 17 км ад чыгуначнай станцыі Бяроза-Картузская.
Планіроўка
Планіровачна складаецца з крыху выгнутай двухбакова забудаванай вуліцы, арыентаванай з поўначы на поўдзень, ад якой у цэнтры з заходняга боку прымыкае завулак.
Мікалай Паўлавіч Анцыфераў
Мікалай Паўлавіч Анцыфераў (—) — культуролаг, гісторык, краязнаўца.
Пасля заканчэння ў 1915 г. гісторыка-філалагічнага факультэта Санкт-Пецярбургскага ўніверсітэта пачаў актыўную выкладчыцкую і даследчыцкую дзейнасць. У 20-я гг. быў адным з супрацоўнікаў Петраградскага экскурсійнага інстытута, затым Цэнтра бюро краязнаўства. У гэты час Анцыфераў стварыў свае асноўныя працы па Пецярбургу, гарадах свету і распрацаваў методыку экскурсій. Увесну 1925 года арыштаваны, прыгавораны да 3 гадоў ссылкі і адпраўлены ў Омск, але праз тры месяцы быў вызвалены і вярнуўся ў Ленінград.
У ноч на 23 красавіка 1929 года арыштаваны як удзельнік «контррэвалюцыйнай манархічнай арганізацыі „Нядзеля“»; 22 ліпеня 1929 года прыгавораны да 3 гадоў ІТЛ і ў жніўні адпраўлены ў Салавецкі лагер асаблівага прызначэння. 3 мая 1930 года быў арыштаваны ў лагеры як «удзельнік контррэвалюцыйнай арганізацыі», адпраўлены ў ізалятар на Сякірнай Гары на Салаўках, затым — для далейшага следства ў Ленінград; 20 чэрвеня яму быў павялічаны лагерны тэрмін на адзін год, і яго вярнулі на Салаўкі.
Стайчанка
Ста́йчанка (, Стайченка) — вёска ў Бярэзінскім раёне Мінскай вобласці Беларусі. Уваходзіць у склад Пагосцкага сельсавета.
Мікалай Паўлавіч Анцыфераў
Летам 1930 г. ён быў адпраўлены ў Ленінград і прыцягнуты да следства па справе Акадэміі навук; 23 жніўня 1931 года прыгавораны да 5 гадоў ІТЛ і адпраўлены ў Белбалтлаг (на станцыю Мядзведжая Гара). Увосень 1933 года вызвалены з лагера і вярнуўся ў Ленінград.
Стайчанка
Геаграфія
Вёска знаходзіцца ў напрамку на ўсход ад горада Беразіно, каля ракі Клявіца, за 3 км на поўнач ад аўтамабільнай дарогі.
Мікалай Паўлавіч Анцыфераў
У верасні 1937 года зноў арыштаваны і 20 снежня прыгавораны да 8 гадоў ІТЛ і адпраўлены ў Бамлаг (на станцыі Усуры); праз два гады, 2 снежня 1939 года, ён быў вызвалены, а справа ад 29 кастрычніка 1929 года спынена па пераглядзе.
Андрэй Ігнатавіч Івіцкі
Андрэй Ігнатавіч Івіцкі (вёска Святазер’е, Чавускі раён — ) — беларускі вучоны ў галіне меліярацыі. Член-карэспандэнт Акадэміі сельскагаспадарчых навук БССР (1959—1961), Акадэміі навук БССР (1961), доктар тэхнічных навук (1958), прафесар (1960). Заслужаны дзеяч навукі БССР (1974). Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны.
Біяграфія
Скончыў Горацкі сельскагаспадарчы інстытут у 1925 годзе. З 1925 па 1928 працаваў у Барысаўскім, потым Мазырскім акружных зямельных аддзелах. З 1928 па 1931 навучаўся ў аспірантуры Усесаюзнага НДІ балотнай гаспадаркі. З 1931 года працаваў ва Усесаюзным НДІ балотнай гаспадаркі ў Мінску.
З першых дзён Вялікай Айчыннай вайны знаходзіўся ў дзеючай арміі на Заходнім, а затым Трэцім і Другім Беларускіх франтах. Удзельнічаў у баях за абарону Масквы, вызваленні шэрагу гарадоў Беларусі і Літвы, у штурме і ўзяцці Кёнігсберга і многіх гарадоў Усходняй Прусіі.
Пасля дэмабілізацыі, з красавіка 1946 па 1948 гг. кіраваў водагаспадарчым сектарам АН БССР, з 1948 па 1976 год — аддзелам асушэння, а затым да 1992 года лабараторыяй меліярацыі тарфяных глеб Беларускага НДІ меліярацыі і воднай гаспадаркі.
Навуковы і практычны ўклад
Устанавіў залежнасць выпарэння тарфяной глебы ад кліматычных і іншых фактараў, распрацаваў метад вызначэння часу наступлення перадпасяўнога перыяду і метад разліку перадпасяўнога сцёку, прынцыпы асушальнай меліярацыі, прапанаваў новы падыход да ўстанаўлення норм (інтэнсіўнасці) асушэння балот.
Аўтар больш за 120 навуковых прац, у тым ліку 6 манаграфій. Сярод апублікаваных:
Падрыхтаваў 2 дактароў і 45 кандыдатаў навук.
Відзаўская мячэць
Відзаўская мячэць — мячэць ў г. п. Відзы (Віцебская вобласць).
Гісторыя
Мусульманскі прыход у Відзах быў арганізаваны ў 1816 г., аднак пэўны час свайго храму вернікі не мелі. У рапарце Браслаўскага земскага суда да губернскіх уладаў за 1829 г. адзначалася, што «в здешнем уезде татарских мечетей не находится». Настаўнік М. Посах у кніжцы «Видзы» (1895) пісаў, што мячэць узведзена ў 1857 г. і што «па знешнему выгляду мячэць нічым не адрозніваецца ад хрысціянскага храма, толькі на мінарэце ў выглядзе званіцы замест крыжа ўстаноўлены паўмесяц».
У Каўнаскім акружным архіве зхнаходзіцца справа (F. 473, воп. 1, спр. 2789), з яе вынікае, што ініцыятарам узвядзення святыні быў Якуб сын Мустафы Якубоўскі, які належаў да дваранскага саслоўя. Ён арганізаваў зварот прыхажан да Таўрычаскага (у Крыме) духоўнага праўлення з просьбай аб садзейнічанні ў будаўніцтве мячэці. Узнікла ініцыятыва прыкладна ўвосені 1860 г. Для Відз быў распрацаваны праект, які арыентаваўся на праект мячэці перад тым узведзенай у г. Акермане (сучасны г. Белгарад-Днястроўскі Адэскай вобл.). Узводзілася мячэць пасля 1861 г. Яна служыла для патрэб мусульман-татар Відзаў (у канцы ХІХ ст. іх налічавалася каля 150 чалавек), а таксам іншых паселішчаў Нова-Аляксандраўскага, Дзісенскага і Свянцянскага паветаў.
У гады Першай сусветнай вайны мусульманская святыня была знішчана. Пасля віхурных падзей вайны і рэвалюцыі колькасць вернікаў-мусульман зменшылася (1923 г. — 94 чалавекі). Жыццё абшчыны прыходзілася арганізоўваць нанава: храм не ацалеў, кнігі і пячаткі былі адвезены ў Сімферопаль (да 1-й сусветнай вайны Відзскі прыход падпарадкоўваўся Крымскаму муфцію).
1 ліпеня 1923 г. у Відзах адбыўся першы арганізацыйны сход відзскіх татар. Сход абраў мулой Аляксандра Радкевіча, які займаў гэту пасаду і да вайны. Было вырашана аднавіць мячэць. Гарадскі камітэт па аднаўленню святыні ўзначаліў мула. Кожны з прысутных абяцаў дапамагаць справе і фінансава і сваім удзелам у працах. Улічваючы, што самі вернікі значна пацярпелі ад вайны, сход звярнуўся да ўлад з просьбай аказаць дапамогу. У 1927 г. быў пабудаваны парафіяльны дом, які дзейнічаў і як малітоўны. У тым жа годзе быў зроблены праект новай мячэці (аўтар невядомы).
Рэалізаваць задуманае ўдалося толькі праз 11 гадоў. Мячэць была ўрачыста адчынена 15 чэрвеня 1934 г. Прысутнічалі вернікі Відзаў і наваколля, прадстаўнікі ўладаў. Першую службу правёў муфцій Рэчы Паспалітай Якуб Шынкевіч (пасля аднаўлення дзяржаўнасці Польшчы, татары краіны абралі асобнага муфція, які меў рэзідэнцыю ў Вільні. У 1925 г. у Польшчы налічвалася 19 татарскіх парафій, у т.л. у Віленскім ваяводстве — 7, Наваградскім — 9).
Архітэктура
Гэта быў драўляны будынак, блізкі ў плане да квадрата (14,3x14,5 м), з адной вежай мінарэта. Дах чатырохсхільны, пакрыты бляхай, з дзвюма люкарнамі на папярочнай восі. На заходнім (галоўным) фасадзе па ўсёй шырыні сцяны мелася прыбудова, пакрытая дахам, з ганкам з шасцю слупамі, размешчанымі ў пару. Над ганкам быў узведзены мінарэт у выглядзе чатырох-яруснай вежы. У кожным з першых трох ярусаў меліся вокны рознай формы. Мінарэт быў пакрыты маленькім чатырохсхільным дахам з паўмесяцам уверсе. Агульная вышыня 14,9 м. Мячэць мела два асобны ўваходы: у левы бок для жанчын, у правы — для мужчын. Міраб пяцівугольны, адносна шырокі і высокі (5 м), пакрыты пяцісхільных дахам з карнізам. Вокны прамавугольныя. У малітоўнай залі галерэя трымалась на двух слупах.
Як сведчаць старажылы, аздабленне інтэр’ера мячэці было вельмі сціплым. Адметнай дэталью любой мячэці была абсалютная чысціня. Побач з Відзаўскай мячэццю знаходзіўся калодзеж, вада якога вылучалася асаблівай празрыстасцю і якасцю. Святыня служыла людзям зусім мала, па вайне мячэць зачынілі і выкарыстоўвалі пад розныя гаспадарчыя патрэбы, а потым увогуле разабралі.
З красавіка 1994 г. у Відзах зноў пачала дзейнасць мусульманская абшчына. Набажэнствы дагэтуль праводзяцца ў прыстасаваным памяшканні.
NGC 4706
NGC 4706 (іншыя абазначэнні — ESO 323-1, MCG -7-26-55, DRCG 56-44, DCL 278, PGC 43411) — лінзападобная галактыка (SB0) ў сузор’і Цэнтаўр.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Акцыя
Акцыя: