cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Канвой PQ-17
Ленд-ліз і арктычныя канвоі
Паводле дагавора ў месяц павінны былі перавозіцца каля 500 тыс. тон грузаў. З іх Савецкі Саюз мог перавезці толькі. Да таго ж Паўночны флот СССР, які складаўся на пачатак вайны з 51 карабля, уключаючы восем эсмінцаў і пятнаццаць падлодак, меў абмежаваныя магчымасці па ахове гэтых суднаў. Адказнасць за арганізацыю канвояў і іх непасрэднае ахоўванне на ўсім працягу маршруту з Ісландыі ў СССР і назад ускладалася на. Паміж брытанскім і савецкім Паўночным флотам былі падзелены зоны адказнасці, мяжа якіх праходзіла ў Баранцавым моры па мерыдыяне 20° усходняй даўгаты. У сваёй зоне адказнасці флот СССР павінен быў весці разведку базы арктычнага лёду, ажыццяўляць блакіраванне сваімі падводнымі лодкамі выхаду надводных караблёў, разведку аэрадромаў, пошук і знішчэнне падводных лодак праціўніка і забяспечваць сустрэчу канвою.
Лінія фронту праходзіла ў 40 км ад незамярзаючага порта ў Мурманску, а сам горад падвяргаўся і абсталяванне порта было эвакуявана. Таму першыя пастаўкі ішлі ў порт Архангельск. 31 жніўня ў яго прыбыў першы канвой «Дэрвіш» (пазней ён атрымаў індэкс PQ-0) з шасці транспартаў. Магчымасці Архангельскага порта былі абмежаваныя, і з кастрычніка 1941 года былі праведзены маштабныя работы і будаўніцтва новых прычалаў, чыгуначных шляхоў і ўстаноўка кранаў. 11 кастрычніка ў Архангельск прыбыў першы караван PQ-1. Да зімы 1941 года стала зразумела, што замярзаючы Архангельск не зможа прымаць канвоі і з лістапада 1941 года пачалося аднаўленне порта ў Мурманску і працы па падаўжэнні прычалаў і пірсаў. 11 студзеня 1942 года ў Мурманск прыбыў першы саюзны канвой PQ-7.
Па паўночным маршруце з ліпеня па снежань 1941 года ў СССР былі дастаўлены 154 000 тон грузаў з агульнай колькасці 360 778 тон, што склала больш за 40 %. Першы час маршрут быў параўнальна бяспечным. З верасня па снежань 1941 года ў складзе 7 канвояў серыі PQ без страт былі праведзены 53 судны, якія даставілі 750 танкаў, 800 самалётаў, 2300 аўтамабіляў і больш за 100 000 тон іншых грузаў. Першым канвоем, якія падвергліся нападам падводных лодак, стаў PQ-7A. 2 студзеня 1942 года падводнай лодкай быў патоплены брытанскі транспарт «Вазірыстан». Усе наступныя арктычныя канвоі падвяргаліся нападам нямецкіх падводных лодак і авіяцыі. Да лютага 1942 года ў складзе 12 канвояў былі праведзены 93 судны і адно страчана. Першыя страты ў Арктыцы панеслі і ВМС Вялікабрытаніі. 17 студзеня 1942 года пры праводцы канвою PQ-8 у выніку атакі падводнай лодкі U-454 быў патоплены эсмінец.
Узрослая актыўнасць брытанскага флота на поўначы не засталася незаўважанай у Германіі. Алею ў агонь падлілі і дыверсійныя рэйды брытанскіх караблёў да ўзбярэжжа Нарвегіі 26 і 27 снежня. Баючыся магчымай высадкі саюзнікаў у Нарвегіі, Гітлер заявіў:
Нямецкі флот павінен выкарыстаць усе свае сілы для абароны Нарвегіі.
Для гэтай мэты ў Нарвегію перакідваліся і цяжкія нямецкія караблі, якія да таго ж можна было выкарыстоўваць для атакі паўночных канвояў. 16 студзеня 1942 года ў Тронхейме кінуў якар лінкар «Тырпіц», аднатыпны са знакамітым. 21—23 лютага ў Тронхейм прыйшлі «кішэнны лінкар» і цяжкі крэйсер , пераведзеныя з Балтыкі. Прысутнасць гэтых караблёў у Нарвегіі запатрабавала ад Адміралцейства прыкрыцця канвояў цяжкімі караблямі — лінкарамі і авіяносцамі. З-за пагрозы з боку нямецкай авіяцыі цяжкія караблі маглі знаходзіцца толькі ў далёкім ахоўванні на лініі Ісландыя — востраў Ян-Маен. Паводле прапановы англійскага адмірала Джона Тові было вырашана сумясціць па часе праводку канвою ў СССР са зваротным канвоем парожніх суднаў, каб забяспечыць прыкрыццё іх цяжкімі караблямі і ўзмацніць непасрэднае суправаджэнне. Першымі канвоямі, праведзенымі па такой схеме, сталі PQ-12 і QP-8.
Канвой PQ-12 выйшаў у мора 1 сакавіка 1942 года. У складзе сіл далёкага прыкрыцця знаходзіліся лінейныя караблі, , лінейны крэйсер і авіяносец. 6 сакавіка на перахоп канвою выйшаў «Тырпіц». Бачнасць была дрэннай, таму нямецкія караблі не змаглі знайсці канвой. А 9 сакавіка 12 тарпеданосцаў з «Выкторыеса» выйшлі ў атаку на выяўлены «Тырпіц». Атака была безвыніковай, але не на жарт напужала немцаў. З палявання на «Бісмарк» ўрокі вынялі ўсе. Гэтак жа як англічане асцерагаліся моцы «Тырпіца», таксама і немцы асцерагаліся нападаў англійскай палубнай авіяцыі.
Палярны дзень падаваў больш магчымасцей немцам для нападаў авіяцыяй. Канвоі, вымушаныя абыходзіць льды, праходзілі ў небяспечнай блізкасці ад баз нямецкай авіяцыі ў Нарвегіі. Страты ўзрасталі, і Адміралцейства неаднаразова прапаноўвала спыніць праводку канвояў, але гэтыя прапановы адхіляліся паводле палітычных прычын. Пры праводцы канвояў PQ-13 і QP-9 быў пашкоджаны лёгкі крэйсер. У пачатку мая пры праводцы канвояў PQ-15 і QP-11 быў страчаны лёгкі крэйсер з грузам савецкага золата, адпраўленага ў рахунак аплаты паставак па ленд-лізу. Малыя рамонтныя магчымасці савецкіх паўночных верфяў вымусілі адправіць «Трынідад» на рамонт у Вялікабрытанію. На зваротным шляху крэйсер быў патоплены германскай авіяцыяй у Баранцавым моры.
Аперацыя «Rösselsprung»
У канцы вясны 1942 года германскія ВМС пачалі планаванне аперацыі «Rösselsprung» (Ход канём), мэтай якой было знішчэнне аднаго з канвояў PQ. Планавалася нанесці засяроджаны ўдар па канвою сіламі надводных караблёў, падводных лодак і авіяцыі. 15 чэрвеня Рэдэр далажыў Гітлеру план аперацыі. Умовай правядзення аперацыі называлася адсутнасць рызыкі сустрэчы з праўзыходнымі сіламі англійскага флоту і забеспячэнне люфтвафэ паветранага прыкрыцця «Тырпіца». Нямецкі адмірал Шнівінд, камандуючы нямецкімі надводнымі сіламі на Поўначы, планаваў атакаваць канвой на ўсход ад вострава Мядзведжы, паміж 20 і 30 градусамі ўсходняй даўгаты.
Схема кіравання была дастаткова складанай. Тактычнае кіраўніцтва злучэннем надводных караблёў даручалася Ота Шнівінду, які трымаў сцяг на «Тырпіцы». Падводнымі сіламі камандаваў адмірал Хуберт Шмундт, які знаходзіўся ў Нарвіку на борце камандна-штабнога карабля «Танга». Аператыўнае кіраўніцтва было ўскладзена на генерал-адмірала Карльса, які павінен быў ажыццяўляць кіраванне надводнымі і падводнымі сіламі са штаба ВМС групы «Поўнач», якая размяшчалася ў Кілі. Нямецкім ВПС было загадана весці разведку ў інтарэсах ВМС. ВПС ставілася задача па выяўленні канвою і цяжкіх караблёў прыкрыцця. Пасля выяўлення авіяцыя павінна была сачыць за іх перасоўваннямі, паведамляючы пра іх ВМС. ВПС таксама павінны былі ажыццяўляць знішчальнае прыкрыццё лінейных сіл нямецкага флоту і вывад іх на караблі ахоўвання канвою. Цяжкім надводным караблям адводзілася задача знішчэння ахоўвання канвою. Асноўнай задачай эсмінцаў было прыкрыццё сваіх лінейных сіл ад тарпедных нападаў эсмінцаў праціўніка. Пасля нейтралізацыі ахоўвання канвою авіяцыя і падводныя лодкі павінны былі заняцца знішчэннем транспартаў.
Нямецкія ВМС мелі ў Нарвегіі дзве групы цяжкіх караблёў. На якары ў Тронхейме стаялі лінкар «Тырпіц» і цяжкі крэйсер. Іх ахоўванне павінны былі скласці пяць эсмінцаў і два мінаносцы. Менш хуткаходныя «кішэнныя лінкары» і «Адмірал Шэер» павінны былі выйсці з Нарвіка ў суправаджэнні пяці эсмінцаў. Пасля атрымання загаду аб пачатку аперацыі першая група павінна была выйсці з ў Вестфіёрд. Другая група з Нарвіка павінна была выйсці ў. Пасля запраўкі з танкераў эсмінцы і астатнія караблі павінны былі чакаць загаду з Кіля. Атрымаўшы дадзеныя пра месцазнаходжанне канвою, караблям трэба было сустрэцца ў ста мілях на паўночны захад ад мыса Нордкап і рухацца на перахоп канвою на ўсход ад вострава Мядзведжы.
Да сярэдзіны чэрвеня ў мора выйшлі U-657,, ,. 18 чэрвеня з Тронхейма выйшла U-457, а 23 чэрвеня з Нарвіка і  з Бергена. Да сярэдзіны чэрвеня колькасць лодак арктычнай была даведзена да дзесяці.
Абстаноўка напярэдадні і план праводкі канвою PQ-17
Да вясны 1942 года тэмп адпраўкі арктычных канвояў знізіўся. Надыходзячы палярны дзень дазваляў сілам люфтвафэ кругласутачна наносіць удары па караблям. Аналізуючы цяжкасці з праводкай канвояў у сакавіку і красавіку, адмірал Тові перадаў у адміралцейства: «Калі канвоі павінны ісці па палітычных меркаваннях, трэба чакаць вельмі цяжкіх страт». Яго меркаванне падтрымаў і першы марскі лорд Дадлі Паўнд. Да канца красавіка ў партах ЗША і Вялікабрытаніі знаходзіліся 107 суднаў з грузамі, якія чакалі адпраўкі. Аднак пратакол аб пастаўках выразна агаворваў, што і калі павінна быць пастаўлена. Сталін патрабаваў ад Чэрчыля «прыняць усе неабходныя меры, каб забяспечыць прыбыццё названых грузаў у СССР на працягу мая, бо гэта выключна важна для нашага фронту». З ім быў згодны і прэзідэнт ЗША Рузвельт, які ў сваім пасланні 27 красавіка 1942 года пісаў Чэрчылю: «Злучаныя Штаты зрабілі настолькі вялікія высілкі з мэтай забеспячэння Расіі пастаўкамі матэрыялаў, што, на яго думку, блакіраваць гэтыя матэрыялы было б сур’ёзнай памылкай, калі гэта не апраўдваецца непераадольнымі перашкодамі». У гэтай абстаноўцы брытанскім прэм’ер-міністрам было прынята рашэнне аб працягу праводкі арктычных канвояў. У сваім звароце да Адміралцейства ён пісаў:
21 сакавіка ў склад ВПС Паўночнага флота быў уключаны 95-ты знішчальны авіяцыйны полк (ЗАП), які меў на ўзбраенні 2 эскадрыллі далёкіх знішчальнікаў. Яго асноўнай задачай было прыкрыццё канвояў на дыстанцыі да 200 км ад уваходу ў Кольскі заліў.
Канвой PQ-16 выйшаў з Рэйк’явіка 21 мая ў складзе 35 суднаў, стаўшы самым вялікім з адпраўленых у СССР да гэтага часу. Зваротны канвой QP-12 складаўся з 15 суднаў. Для ўзмацнення блізкага прыкрыцця былі выдзелены чатыры крэйсеры. Улічваючы сумны досвед «Эдзінбурга» і «Трынідада», крэйсеры, якія да гэтага ажыццяўляўлі СПА канвою, згодна інструкцый Адміралцейства пакінулі яго ў 250 мілях на паўднёвы захад ад (WSW) вострава Мядзведжы. Нягледзячы на ​​няспынныя масіраваныя паветраныя атакі з адначасовым ужываннем тарпеданосцаў і пікіруючых бамбардзіроўшчыкаў, канвой дайшоў да Мурманска і Архангельска, страціўшы толькі 7 суднаў, што было прызнана поспехам. Зваротны канвой прайшоў без страт.
У адпаведнасці з абяцаннямі Чэрчыля Рузвельту аб інтэрвале паміж канвоямі ў 3 тыдні наступны павінен быў выйсці ў мора 11 чэрвеня. Але Адміралцейства сутыкнулася з недахопам эскортных караблёў. З-за неабходнасці праводкі канвою на Мальту, выхад PQ-17 быў спачатку перанесены на 17 чэрвеня, а затым на 27. Гэта прывяло да таго, што PQ-17 стаў мэтай нямецкай аперацыі «Ход канём». У цэлым план праводкі гэтага канвою быў такім жа, як і для PQ-16. Вылучыць эскортны авіяносец не ўдалося. Блізкае прыкрыццё павінна было ажыццяўляцца эскортнымі сіламі пад камандаваннем камандара Брума. Крэйсерскае злучэнне, якое складалася з чатырох крэйсераў, павінна было ажыццяўляць прыкрыццё канвою ад надводных сіл праціўніка на захад ад вострава Мядзведжы, да 25° у. д. Яму ў любым выпадку забаранялася ўступаць у бой з злучэннем, у складзе якога будзе «Тырпіц». Задачу нейтралізацыі «Тырпіца» павінна была вырашыць група далёкага прыкрыцця ў складзе авіяносца і двух лінкараў. На ўсход ад вострава Мядзведжы абарону ад надводных караблёў маглі забяспечыць толькі падводныя лодкі. Дзве з іх павінны былі ісці з канвоем, а астатнія адзінаццаць былі папярэдне разгорнутыя на шляху магчымага руху нямецкіх караблёў.
З мэтай дэзарыентацыі праціўніка быў запланаваны выхад у мора фальшывага канвою — злучэння «X» (Force X, Operation ES ). У яго склад павінны былі ўвайсці некалькі транспартаў пад аховай эсмінцаў і крэйсераў. Канвой павінен быў імітаваць дыверсійнае злучэнне, прызначанае для высадкі ў паўднёвай Нарвегіі. Курс сіл далёкага прыкрыцця канвою PQ-17 быў падабраны так, каб у немцаў склалася ўражанне, што лінкары і авіяносец затуляюць дыверсійнае падраздзяленне. Меркавалася, што інфармацыя аб ілжывым канвоі прымусіць немцаў выкарыстоўваць цяжкія караблі для абароны Нарвегіі і адцягне іх ад канвою PQ-17.
Увесну і ўлетку 1942 года аднавілася проціборства люфтвафэ і савецкай авіяцыі над Кольскім паўвостравам. Германія нарошчвала сваю авіяцыйную групоўку. На працягу вясны 1942 года колькасць баявых самалётаў узрасла амаль у два разы. У маі — чэрвені 1942 года люфтвафэ фактычна захапілі панаванне ў паветры і падвяргалі пастаянным налётам Мурманск, у выніку якіх горад, у якім было шмат драўляных пабудоў, згарэў, а порт быў разбураны і фактычна не мог прымаць караблі.
Саюзнікі
Склад канвою
Канвой складаўся з 35 транспартаў, уключаючы 22 амерыканскія, 8 брытанскіх, 2 панамскія, 1 галандскі і 2 савецкія (танкеры «Данбас» і «Азербайджан»). З канвоем ішлі тры брытанскія выратавальныя судны (пераабсталяваныя пасажырскія судны) «Зафаран», «Замалек», «Рэтлін» і эскадраны танкер для запраўкі эскортных караблёў (першапачаткова гэта быў RFA «Grey Ranger», але з-за яго пашкоджання ён быў заменены на RFA «Aldersdale» з злучэння «Q»). У некаторых крыніцах згадваецца, што з канвоем быў запланаваны выхад 36-га транспарту «Вэст Готамска», але з Рэйк’явіка ён не выходзіў, па ўсёй бачнасці, з-за праблем з рухавіком.
З Ісландыі разам з PQ-17 выйшла злучэнне «Q», якое павінна было ў раёне вострава Ян-Маен адлучыцца і чакаць зваротны канвой QP-13. У яго склад уваходзілі эсмінец HMS «Douglas» (D 90) і эскадраны танкер RFA «Aldersdale».
Груз канвою ўключаў 297 самалётаў, 594 танкі, 4246 грузавікоў, а таксама авіяцыйны бензін і іншыя матэрыялы масай 156492 тоны. Кошт грузу складала каля 700 млн долараў у цэнах 1942 года. Гэтых грузаў магло хапіць для забеспячэння арміі колькасцю 55 000 чалавек.
Адно з суднаў («Эмпайр Тайд») было абсталявана катапультай з знішчальнікам (CAM ship — Catapult Aircraft Merchantman). Катапульта дазваляла запусціць знішчальнік на перахоп праціўніка, аднак пасля выканання задання лётчык не мог здзейсніць пасадку на транспарт з прычыны адсутнасці на апошнім палётнай палубы. Самалёт фактычна быў аднаразовым, а пілот мог разлічваць на выратаванне толькі пры ўдалай пасадцы на ваду паблізу аднаго з сваіх суднаў.
Усе судны канвою былі абсталяваны. На палубах суднаў для абароны ўсталёўваліся зенітныя гарматы, абслугоўваннем якіх займаліся спецыяльныя ваенныя каманды. У агульнай складанасці на судах былі ўсталяваныя 33 гарматы калібрам ад 40 да 102-мм, 33 20-мм аўтаматы і больш 207 розных кулямётаў.
Склад эскорту
Далёкае прыкрыццё ажыццяўлялася крэйсерскім злучэннем (First Cruiser Squadron — CS1) пад камандаваннем брытанскага адмірала Луіса Гамільтана. Яно складалася з двух брытанскіх крэйсераў «Лондан» (флагманскі карабель) і «Норфалк», двух амерыканскіх крэйсераў «Тускалуза» і «Уічыта» і трох эсмінцаў (з іх два амерыканскія).
Цяжкае прыкрыццё ажыццяўлялася эскадрай пад камандаваннем адмірала Джона Тові. У яе склад уваходзілі лінкары «Дзюк оф Ёрк» і, авіяносец «Вікторыес», крэйсеры «Камберлэнд» і «Нігерыя», а таксама дванаццаць эсмінцаў.
Для блакіравання выхаду ў мора германскіх надводных караблёў уздоўж узбярэжжа Паўночнай Нарвегіі былі разгорнутыя дзве заслоны з падводных лодак. Бліжэй да берага ля выхадаў з фіёрдаў размяшчаліся пазіцыі чатырох савецкіх падводных лодак, далей размяшчаліся яшчэ дзевяць падводных лодак — восем брытанскіх і адна французская. 5 ліпеня да іх далучыліся брытанскія падлодкі P-614 і P-615 са складу канвою PQ-17, а 6 ліпеня савецкая.
Нямецкія сілы
У зоне праходжання канвою PQ-17 дзейнічала «ваўчыная зграя» падводных лодак пад кодавай назвай «Eisteufel» («Ледзяны чорт»). З 7 па 29 чэрвеня ў Арктыцы дзейнічалі 11 субмарын.
Падзеі 27 чэрвеня — 3 ліпеня
27 чэрвеня з Мурманска выйшаў зваротны канвой QP-13 у складзе 25 суднаў. Судны канвою PQ-17 пачалі выхад з Хвальфіёрда ў 16:00 GMT 27 чэрвеня 1942 года. Канвой на гэты момант складаўся з 35 гандлёвых, 3 выратавальных суднаў і 1 эскадранага танкера, у суправаджэнні часовых сіл ахоўвання — 3 тральшчыкаў і 4 узброеных траўлераў. Адно з суднаў («Эмпайр Тайд») было абсталявана катапультай з самалётам «Харыкейн», які мог выкарыстоўвацца толькі аднаразова. Танкерам быў «Грэй Рэйнджар», які павінен быў суправаджаць канвой да канцовага пункта, і з якога павінны былі ажыццяўляць запраўку ў моры караблі ахоўвання. З канвоем выйшла і злучэнне «Q» у складзе яшчэ аднаго танкера «Олдэрсдэйл» і састарэлага эсмінца «Дуглас» (HMS Douglas (D 90)), якое 2 ліпеня павінна было аддзяліцца ад канвою і чакаць у раёне вострава Ян-Маен зваротны канвой QP-13.
Судны сталі ў дзве кільватарныя калоны і, ва ўмовах дрэннай бачнасці, накіраваліся вакол Ісландыі на поўнач. Неўзабаве пасля выхаду адзін з транспартаў, «Рычард Бленд», у густым тумане наскочыў на падводную скалу, атрымаўшы вялікую прабоіну. У 21:00 з Рэйк’явіка быў высланы буксір, з дапамогай якога транспарт вярнуўся ў Рэйк’явік. Мінуўшы мыс Стромнес, судны былі пабудаваныя ў паходны ордэр — дзевяць калон па чатыры судны ў кожнай. Канвой накіраваўся ў бок вострава Ян-Майен, на сустрэчу з асноўнымі сіламі ахоўвання, якім камандаваў камандар Брум. Сустрэча была запланаваная на 30 чэрвеня.
У 05:00 29 чэрвеня канвой, знаходзячыся ў густым тумане (бачнасць да 50 метраў), увайшоў у зону цяжкіх плаваючых льдоў. Чатыры судны атрымалі пашкоджанні. Амерыканскі транспарт «Эксфард», паведаміўшы аб пашкоджанні, атрымаў дазвол вярнуцца. Танкер «Грэй Рэйнджар» атрымаў вялікую прабоіну ў насавой частцы і не мог развіць ход больш 8 вузлоў. Было прынята рашэнне замяніць «Грэй Рэйнджар» танкерам «Олдэрсдэйл» так, каб «Грэй Рэйнджар» заняў месца «Олдэрсдэйла» у складзе злучэння «Q», які чакаў ля вострава Ян-Маен канвой QP-13. У 08:00 таго ж дня дзве англійскія падводныя лодкі Р-614 і Р-615 выйшлі з Ісландыі ў суправаджэнні карвета HMS Dianella (K07), а ў 13:30, заправіўшыся з танкера ў , у мора выйшлі караблі блізкага ахоўвання Брума.
Пасля выхаду ў мора сіл ахоўвання адбылася тэлефонная размова паміж адміралам Тові і першым марскім лордам Паўндам. Паводле ўспамінаў Тові, менавіта ў гэтай размове Паўнд упершыню згадаў пра магчымасць разгрупавання канвою ў выпадку атакі «Тырпіца». Падобная тактыка ўжывалася брытанскім флотам раней, напрыклад, 5 лістапада 1940 года падчас нападу нямецкім рэйдэрам «Адмірал Шэер» атлантычны канвой. Тады коштам уласнай гібелі  дазволіў выратавацца 32 з 37 суднаў канвою, якія рассяродзіліся.
У 17:00, пасля тэлефоннай размовы з Паўндам, злучэнне Тові выйшла са на Аркнейскіх астравах. У склад злучэння ўваходзілі лінейныя караблі «Дзюк оф Ёрк» і «Вашынгтон», авіяносец «Вікторыес», два крэйсеры і восем эскадраных мінаносцаў. Маршрут караблёў быў падабраны такім чынам, каб яны маглі ажыццяўляць як ахоўванне PQ-17, так і імітаваць сілы прыкрыцця фальшывага канвою. 29 чэрвеня са Скапа-Флоу выйшаў і сам канвой-прыманка — злучэнне «X» — у складзе 5 мінных загараджальнікаў і 4 вугальшчыкаў у суправаджэнні крэйсераў «Сірыус» і «Кюрасо», 5 эсмінцаў і 4 узброеных траўлераў.
У другой палове дня 30 чэрвеня сілы ахоўвання пад камандай Брума дагналі PQ-17 і да 15:45 занялі свае месцы ў ордэры. Канвой, не заўважаны праціўнікам, працягваў рух на ўсход. У той жа дзень была атрымана радыёграма кіраўніка англійскай ваенна-марской місіі ў Мурманску. Ён паведамляў, што канвой QP-13 выяўлены нямецкім самалётам-разведчыкам на наступны дзень пасля выхаду. Такім чынам, немцы павінны былі меркаваць і наяўнасць канвою PQ-17.
1 ліпеня ў 02:00 з Сейдзіс-фіёрда ў мора выйшла крэйсерскае злучэнне (First Cruiser Squadron — CS1) пад камандаваннем Гамільтана. У яго склад уваходзілі брытанскія крэйсеры «Лондан» і «Нарфолк», амерыканскія крэйсеры «Тускалуза» і «Уічыта», а таксама эсмінцы «Уэйнрайт», «Самалі» і «Роўэн». Канвой-прыманка дасягнуў 1° усходняй даўгаты. Ва ўмовах дрэннай бачнасці ён так і не быў знойдзены праціўнікам. Аперацыя была перапыненая, і злучэнне «X» вярнулася ў Скапа-Флоу.
1 ліпеня было атрымана і паведамленне з Мурманска. З-за бесперапынных авіяцыйных бамбардзіровак кіраўнік англійскай ваенна-марской місіі лічыў, што караблі і судны канвою не павінны ісці ў Мурманск. Адміралцейства вырашыла, што ўсе судны PQ-17, якім дазваляе асадка, павінны ісці ў Архангельск.
У другой палове 1 ліпеня нямецкі самалёт-разведчык Fw-200 выявіў лінейныя сілы Тові. Гэтая інфармацыя дазволіла 2 ліпеня нямецкаму камандаванню зрабіць выснову пра тое, што англічане прытрымліваюцца стандартнай тактыкі — праводка прамога і зваротнага канвою адначасова з далёкім прыкрыццём з цяжкіх караблёў. Паколькі ўсё ішло згодна з планам, было прынята рашэнне аб пачатку першага этапу аперацыі «Ход канём».
2 ліпеня надвор’е не спрыяла паветраным нападам. Туман вымусіў немцаў паберагчы асноўныя сілы 5-га паветранага флоту і прымяніць паплаўковыя гідрасамалёты-тарпеданосцы. Сем самалётаў эскадрыллі 1./406 атакавалі канвой увечары 2 ліпеня. Аднак моцны зенітны агонь рассеяў самалёты эскадрыллі. Самалёт камандзіра эскадрыллі капітана Ватэра быў збіты, але экіпаж быў выратаваны самалётам фельдфебеля Арабіна, які пад абстрэлам караблёў эскорту змог сесці на ваду і ўзляцець са сваім камандзірам.
Увечары 2 ліпеня немцы пачалі вылучэнне надводных сіл на перадавыя базы ў Вэст-фіёрде і Альта-фіёрдзе. Першая баявая група, якая складалася з лінкара «Тырпіц» і цяжкага крэйсера «Адмірал Хіпер» у суправаджэнні эсмінцаў «Ганс Лодзі», «Karl Galster», «Тэадор Рыдэл» і мінаносцаў T7 і T15, выйшла ў Альта-фіёрд. Пазней да іх далучыўся эсмінец «Рыхард Байтцэн». Аднак у моцным тумане «Ганс Лодзі», «Карл Гарстэр» і «Тэадор Рыдэл» наскочылі на мель і вымушаныя былі вярнуцца назад. Другая баявая група выйшла з Нарвіка ў складзе цяжкіх крэйсераў «Лютцаў» і «Адмірал Шэер» у суправаджэнні эсмінцаў Z24, Z27, Z28, Z29, Z30 і судна забеспячэння «Dithmarschen». Неўзабаве пасля выхаду, ноччу 3 ліпеня, «Лютцаў» наскочыў на падводную скалу і, атрымаўшы прабоіну, перапыніў свой удзел у аперацыі.
3 ліпеня прайшло ў адносным спакоі. Крэйсерская група Гамільтана ішла ў 20 -30 мілях на поўнач ад канвою. Амаль увесь дзень канвой і крэйсерская група ішлі ў густым тумане. Нягледзячы на тое, што над канвоем пастаянна віселі разведчыкі, нападаў авіяцыі не было. Падводныя лодкі перыядычна спрабавалі выйсці ў атаку, але іх паспяхова адганялі караблі ахоўвання. Паколькі лядовая абстаноўка дазваляла, канвой прайшоў прыблізна ў 50 мілях на поўнач ад вострава Мядзведжы, стаўшы першым канвоем PQ, які прайшоў на поўнач ад яго.
У гэты дзень прыйшла і трывожная навіна. Пасля некалькіх дзён беспаспяховых спроб разведкі нямецкіх баз брытанскі самалёт-разведчык паведаміў аб тым, што гавань Тронхейма пустая. Але, ведаючы паводле разведдадзеных, што выхад нямецкіх караблёў з гавані планаваўся прыблізна за 36 гадзін да атакі, Адміралцейства лічыла, што пакуль непасрэднай пагрозы атакі канвою нямецкімі надводнымі караблямі няма.
Падзеі 4 ліпеня
4 ліпеня амерыканцы адзначалі Дзень незалежнасці і з пачаткам новага дня сталі атрымліваць віншаванні з іншых караблёў і суднаў канвою. Да раніцы туман пачаў рассейвацца. У 04:52 GMT+2 (02:52 паводле Грынвіча) скрозь разрыў у аблоках праскочыў адзіночны He-115 і тарпедаваў амерыканскі транспарт «Крыстафер Ньюпарт». Судна страціла ход і 47 чалавек яго каманды былі зняты «Замалекам», а Брум загадаў падводнай лодцы Р-614 дабіць судна. Тарпеда Р-614 не прычыніла вялікай шкоды транспарту, спробы «Дыянэлы» затапіць яго таксама не ўвянчаліся поспехам. Судна было кінута ў дрэйф і, пазней, у 08:23, патопленае нямецкай падлодкай U-457.
Неўзабаве туман канчаткова разышоўся. Крэйсерскае злучэнне наблізілася да канвою і шло ў некалькіх мілях наперадзе. За кармой канвою вісела пара Bv-138. Паступова да іх сталі далучацца бамбардзіроўшчыкі, якія круціліся над канвоем у чаканні зручнага моманту для нападу. Да поўдня канвой падабраўся да 25-га мерыдыяна ўсходняй даўгаты — месца, дзе яго павінна было пакінуць крэйсерскае злучэнне. У 00:30 Гамільтан атрымаў ад Адміралцейства дазвол ісці з канвоем далей на ўсход і сыходзіць, калі той палічыць патрэбным. Гамільтан, нягледзячы на ​​пярэчанні адмірала Тові, радыраваў, што будзе з канвоем да высвятлення сітуацыі, але не пазней чым да 14:00 5 ліпеня.
Пасля поўдня канвой падвергнуўся метадычнай бамбардзіроўцы з Ju-88. Атакі былі нешматлікімі, але трымалі зенітчыкаў у пастаянным напружанні. Незадоўга да 17:00 у атаку на канвой паспрабавалі выйсці гідрасамалёты He-115 406-й эскадрыллі. Але іх спробы наблізіцца да канвою на дыстанцыю скіду тарпед паспяхова перарываліся зенітным агнём караблёў ахоўвання. У 20:22 GMT+2 пачалася атака 25 тарпеданосцаў He-111 26-й эскадрыллі. Яны заходзілі ў атаку з двух кірункаў — правых і насавога вуглоў,  адзін аднаму. Атака з насавых вуглоў была сустрэтая моцным зенітным агнём амерыканскага эсмінца «Уэйнрайт», які запраўляўся ў гэты момант з «Олдэрсдэйла». Эсмінец павярнуўся і на поўным хаду накіраваўся ў бок самалётаў, ведучы агонь з усіх гармат. Паводле ўспамінаў відавочцаў, «Уэйнрайт» ператварыўся ў агнядышны вулкан, а яго эфектыўны агонь прымусіў тарпеданосцаў заўчасна скінуць тарпеды і рассеяцца. Эсмінцам быў збіты самалёт лідара гэтай атакі, лейтэнанта Георга Каумеера.
Атака з кармавых вуглоў апынулася для «хейнкеляў» больш паспяховай. Нягледзячы на ​​шчыльны зенітны агонь, лідар атакі лейтэнант Хенеман не звярнуў з курсу і быў збіты, паспеўшы скінуць свае тарпеды, якія трапілі ў «Нэйварына». Іншымі самалётамі яго групы былі пашкоджаныя «Азербайджан» і «Уільям Хупер». Выратавальныя судны знялі экіпажы з «Нэйварына» і «Уільяма Хупера». Танкер «Азербайджан» змог аднавіць ход і праз гадзіну пасля пачатку атакі дагнаў канвой. Нягледзячы на ​​страту яшчэ двух караблёў, канвой адбіў масіраваную атаку тарпеданосцаў і захаваў лад. Аптымізм маракоў канвою добра ілюструе фраза, запісаная ў сваім дзённіку камандзірам эскорту Брумам: Маё ўражанне ад рашучасці, выражанай канвоем і эскортам, такое, што калі не скончацца боепрыпасы, PQ-17 можа прайсці куды заўгодна.
У 21:00 крэйсерская група знаходзілася ў 5 мілях наперадзе канвою. А на працягу наступнай паўгадзіны з Адміралцейства прыйшлі тры радыёграмы, якія вырашылі лёс канвою.
Адпраўцы гэтых радыёграм папярэднічала пасяджэнне ў Адміралітэце пад старшынствам першага марскога лорда Дадлі Паўнда. Раннім вечарам былі атрыманы разведдадзеныя аб тым, што цяжкія нямецкія караблі сканцэнтраваны ў Альта-фіёрдзе. Адміралцейства вырашыла, што напад «Тырпіца» на канвой запланаваны прыблізна на 02:00 5 ліпеня. Было відавочна, што крэйсерскае злучэнне павінна быць адклікана з прычыны няздольнасці аказаць супраціўленне нямецкаму лінкару. На нарадзе былі разгледжаны тры варыянты дзеянняў: 1) водгук крэйсерскай групы і працяг руху канвою, 2) разварот канвою насустрач эскадры Тові і спроба перахапіць немцаў, 3) разгрупаванне канвою. Першыя два былі прызнаныя неэфектыўнымі . Нягледзячы на ​​адсутнасць інфармацыі аб выхадзе нямецкіх караблёў з Альта-фіёрда, лордам Паўндам было прынята практычна аднаасобнае рашэнне (яго падтрымаў толькі намеснік начальніка марскога штаба адмірал Мур) аб рассейванні канвою.
Былі адпраўленыя радыёграмы аб адклiканнi крэйсерскай групы і рассейванні суднаў канвою. Аднак у другой адпраўленай радыёграме была ўжытая фармулёўка «рассяродзіцца», а гэта, паводле інструкцый, мела на ўвазе, што судны пакідаюць строй канвою і самастойна на поўнай хуткасці дабіраюцца да партоў прызначэння. Гэта магло прывесці да таго, што судны б ішлі шчыльным ладам. Таму была адпраўлена ўдакладняючая радыёграма з фармулёўкай «рассеяцца». І таму судны канвою павінны былі разысціся ў розныя бакі веерападобна і паасобку рухацца ў парты.
Перадача радыёграм у такой паслядоўнасці і з такімі фармулёўкамі прывяла да таго, што Гамільтан і Брум прыйшлі да высновы, што нямецкія караблі на падыходзе да канвою. Таму, калі Брум прапанаваў Гамільтану далучыць эсмінцы эскорту да крэйсерскага злучэння, той пагадзіўся. Брум асабіста перадаў загад Адміралцейства аб разгрупаванні канвою здзіўленаму камодару канвою Даўдзінгу, які знаходзіўся на «Рывер Афтане». А затым выдаў загад караблям і судам, якія засталіся:
Канвою рассеяцца і ісці ў рускія парты. Эскортным караблям, акрамя эсмінцаў, самастойна ісці ў Архангельск.
Падводныя лодкі атрымалі загад дзейнічаць самастойна. Пасля сыходу Брума старэйшым афіцэрам сіл ахоўвання станавіўся камандзір «Пазарыкі» капітан 1 рангу Джэк Джонсі. Крэйсеры і эсмінцы развярнуліся і на поўным хаду прайшлі ўздоўж суднаў канвою на захад. Гэта дзеянне зрабіла дэмаралізуючае ўздзеянне на экіпажы суднаў. Маракі транспартаў адчулі сябе кінутымі на волю лёсу. Да таго ж «Нарфолку» прыйшлося кінуць толькі што ўзляцелы для разведкі «», таму што яго не ўдалося адклікаць назад. Пазней гэты самалёт вярнуўся з разведкі, сеў на ваду і быў узяты на буксір «Паламарэсам».
У сваіх успамінах Брум згадвае, што ў тыя дні загад «дзейнічаць самастойна» азначаў «дзейнічаць асобна ад „Кепела“». Аднак тыя караблі ахоўвання, што засталіся, літаральна выканалі загад і на максімальна магчымай хуткасці пакінулі ахоўныя судны. У 23:00 Джонсі, які застаўся старэйшым афіцэрам, прасігналіў караблям ахоўвання: «рассяродзіцца і ісці самастойна». Далучыўшы да сябе ў мэтах супрацьлодкавага ахоўвання тральшчыкі «Брытамарт» і «Хэлсіён», «Пазарыка» адправілася на ўсход. Яшчэ адзін карабель СПА «Паламарэс» запытаў дазвол сфарміраваць малы канвой з сямі суднаў і пяці караблёў ахоўвання, якія ішлі на поўнач. Але, атрымаўшы адмову ад старэйшага афіцэра, далучыў да сябе корветы «Лотус» і «Ла Малуін» і сышоў на паўночны ўсход да абзы пакавых ільдоў. Бліжэй да раніцы 5 ліпеня да іх далучылася выратавальнае судна «Рэтлін».
Капітан траўлера «Айршыр» палічыў шлях да Архангельска занадта небяспечным, таму далучыўшы да сябе транспарты «Айранклэд» і «Трубэдуэ», рушыў на паўночны захад, да вострава Надзеі. Раніцай 5 ліпеня да гэтай групы далучылася амерыканскае судна «Сільвер Сод». Караблі і судны разыходзіліся ў розныя напрамкі — на поўнач, усход і поўдзень, ідучы як паасобку, так і групамі па некалькі суднаў
Падзеі 5 ліпеня
5 ліпеня нямецкія падлодкі і авіяцыя заняліся пошукам і знішчэннем суднаў канвою PQ-17, якія засталіся без аховы. Першай ахвярай стаў «Эмпайр Байран». Яго ў падводным становішчы дагнала U-703 капітан-лейтэнанта Байлфельда. У 07:15 GMT+1 Байлфельд абраў пазіцыю для атакі і выпусціў па англійскаму транспарту дзве тарпеды, якія не патрапілі ў цэль. Выпушчаныя крыху пазней яшчэ дзве тарпеды таксама не дасягнулі мэты. У «Эмпайр Байран» трапіла толькі пятая тарпеда, выпушчаная ў 08:27. На двух шлюпках змаглі выратавацца 42 чалавекі, 18 загінулі. U-88 капітан-лейтэнанта Бомана дагнала «Карлтан». У 10:15 GMT+2 дзве тарпеды патрапілі ў судна. Маракі змаглі выратавацца на адзінай ацалелай шлюпцы і выратавальных плытах.
У 09:00 для нямецкіх караблёў у Альта-фіёрдзе была абвешчаная чатырохгадзінная гатоўнасць да выхаду. 1-я і 2-я баявыя групы зняліся з якара каля 11:00. Нямецкі штаб бярог свае караблі, таму Шнівінд атрымаў ад Карльса загад дзейнічаць з максімальнай асцярожнасцю: Кароткачасовыя хуткаплынныя дзеянні з частковым поспехам важней, чым татальная перамога, дасягнутая на працягу доўгага часу. Неадкладна данясіце, калі караблі будуць выяўленыя авіяцыяй праціўніка. Калі абстаноўка сумніўная — без ваганняў спыняйце аперацыю. Ні ў якім разе не дапускайце поспеху праціўніка ў дзеяннях супраць нашых караблёў.
Да 15:00 нямецкія караблі выйшлі з шхер у адкрытае мора. Да гэтага часу да нападаў супраць раззасяроджаных суднаў PQ-17 падключыліся бамбардзіроўшчыкі 30-й бамбардзіровачнай эскадры. Першую палову дня на аэрадромах стаяў туман. Да абеду ён разышоўся, і ўсю другую палову дня бамбардзіроўшчыкі займаліся паляваннем на судны канвою. Падводныя лодкі часам адначасова спрабавалі выйсці ў атаку на адну і тую ж цэль. Каля 14:30 GMT+2 U-456 выпусціла дзве тарпеды і паталіла «Хонаму». Усплываючы для допыту маракоў на плытах, лодка выявіла, што побач з ёй усплылі U-334 і U-88, якія таксама палявалі за амерыканскім суднам.
«Фэйрфілд Сіці» і «Дэніэл Морган», якія рухаліся разам, каля 14:00 паспрабавалі схавацца ў паласе туману, але за некалькі хвілін да ўваходу ў яе былі выяўленыя Bv-138. Калі каля 15:00 судны выйшлі з туману, яны былі атакаваныя Ju-88. Тры самалёты хутка расправіліся з «Фэйрфілд Сіці», дабіўшыся некалькіх трапленняў. «Дэніэл Морган», узброены 76-мм зеніткай, некалькі гадзін паспяхова адбіваў атакі. Аднак бліжэй да вечара Ju-88 здолелі пашкодзіць судна. Падводная лодка U-88, якая назірала за амерыканскім суднам, скарыстаўшыся гэтым, дабіла яго, выпусціўшы ў 22:52 GMT+2 дзве тарпеды. На шчасце для маракоў, яны неўзабаве былі падабраныя савецкім танкерам «Данбас».
«Пітэр Кер», які ішоў у адзіночку, каля 15:00 падвергнуўся нападу гідрасамалётаў-тарпеданосцаў He-115 1-й эскадрыллі 906-й эскадры, але змог ухіліцца ад усіх тарпед. Праз дзве гадзіны транспарт, які ішоў на поўдзень, падвергнуўся нападу трох Ju-88. «Пітэр Кер» атрымаў некалькі трапленняў і быў пакінуты экіпажам. Пасля 17:00 авіяцыяй былі патоплены або пашкоджаны яшчэ некалькі суднаў. Атацы бамбардзіроўшчыкаў падвергнулася група, якая ішла на ўсход і складалася з тральшчыка «Саламандэр», танкера «Олдэрсдэйл», транспарту «Оўшэн Фрыдам» і выратавальнага «Зафаран». Караблі ішлі ў межах бачнасці адзін аднаго, а на паўднёвы ўсход ад іх ішоў «Замалек». Каля 17:30 бомбамі быў пашкоджаны «Олдэрсдэйл». З ім застаўся «Саламандэр», каб зняць экіпаж. Прыблізна ў гэты ж час бомбамі быў пашкоджаны «Зафаран». Недалёка ад гэтага месца знаходзілася група «Паламарэса». Ад яе аддзіліўся «Брытамарт». Таксама на дапамогу прыйшоў «Замалек», якія знялі з «Зафарана» людзей. Маленькі канвой у складзе «Замалека» і «Оўшэн Фрыдама» пад аховай «Паламарэса», «Брытамарта» і «Хэлсіёна» працягнуў шлях на ўсход. А пазней да іх далучыўся «Саламандэр», які зняў з «Олдэрсдэйла» экіпаж.
Група з двух транспартаў «Болтан Касл», «Вашынгтон» і «Паўлюс Потэр» пасля рассейвання канвою ішла на поўнач. Дасягнуўшы абзы пакавых ільдоў, яны павярнулі на ўсход і ішлі ўздоўж яе да Новай Зямлі. Да вечара 5 ліпеня іх знайшлі бамбардзіроўшчыкі. Першай ахвярай стаў «Вашынгтон». Судна не атрымала прамых трапленняў, але ў выніку шматлікіх блізкіх разрываў пазбавілася кіравання і пачало прымаць ваду. Экіпаж пакінуў судна на шлюпках. Наступным стаў «Болтан Касл». Адна з бомбаў трапіла ў трум з. Карабель ператварыўся ў палаючую свечку. На шчасце для экіпажа, порах не здэтанаваў, а выгарэў. У труме праплавілася дзірка, і карабель стаў хутка набіраць ваду. Экіпаж пакінуў карабель на шлюпках. «Паўлюс Потэр» у выніку некалькіх трапленняў таксама страціў кіраванне і быў пакінуты экіпажам. Усё гэта адбылося на працягу некалькіх хвілін, пры гэтым ніхто з маракоў не пацярпеў. «Вашынгтон» гарэў, «Болтан Касл» хутка пайшоў на дно, а «Паўлюс Потэр» выглядаў цэлым. Не жадаючы апынуцца яшчэ раз на борце атакаванага судна, некаторыя маракі адмаўляліся падымацца на борт іншых суднаў, якія спрабавалі аказаць ім дапамогу. «Алапана», якая таксама ішла на поўнач, але з-за меншай хуткасці ходу адстала, падышла да караблёў, якія танулі. Але маракі ўсіх суднаў адмовіліся падымацца на яе борт. Яны аддалі перавагу застацца на шлюпках і працягваць плаванне на іх, лічачы, што гэта будзе бяспечней. Забяспечыўшы іх харчаваннем, «Алапана» сышла. Шлюпкі з «Болтан Касла» пайшлі да савецкага берага, які знаходзіўся ў 400 мілях на паўднёвы ўсход. Шлюпкі з «Вашынгтона» і «Паўлюс Потэра» не пабаяліся нізкіх тэмператур вады і пайшлі на ўсход да больш блізкай Новай Зямлі.
з «Панкрафта» быў прыняты на караблях групы «Пазарыкі». Незадоўга да гэтага было атрымана паведамленне Адміралцейства аб тым, што нямецкія караблі выяўленыя і ідуць на перахоп канвою. Капітан «Пазарыкі» палічыў затрымку караблёў для правядзення выратавальнай аперацыі занадта рызыкоўнай. Капітан «Лотуса» палічыў, што задачай яго карабля з’яўляецца ахова суднаў канвою, а не добра ўзброенага карабля СПА, таму развярнуўся і адправіўся на дапамогу. Карвет знайшоў шлюпкі з «Панкрафта» каля 20:00 і, зняўшы з іх усіх людзей, накіраваўся на злучэнне з групай «Пазарыкі» ў раён праліва Матачкін Шар на Новай Зямлі.
Судна камодара канвою Даўдзінга «Рывер Афтан» ішло на паўночны ўсход, пакуль не дасягнула абзы льдоў. Потым яно рушыла на ўсход, у бок Новай Зямлі. Дайсці да яе яму не ўдалося. З 21:02 па 22:22 GMT+1 U-703 выпусціла па «Рывер Афтану» тры тарпеды, пусціўшы яго на дно
Каля 16:00 GMT+2 на гарызонце групу нямецкіх караблёў выявіла капітана 3-га рангу. Нямецкая эскадра ішла прама на К-21. Але ў 16:30 караблі змянілі курс, і К-21 давялося выкарыстоўваць кармавыя апараты. У 17:01 GMT+2 лодка выйшла на пазіцыю для атакі і выпусціла па «Тырпіцу» 4 тарпеды, пасля чаго пачала адрыў ад эскадры на глыбіні 30 метраў. У 17:04 GMT+2 падводнікі пачулі два выбухі. Пасля ўсплывання караблі выяўленыя не былі. Лунін перадаў паведамленне аб выяўленні нямецкай эскадры і двух трапленнях у «Тырпіц». У 19:16 нямецкая эскадра была выяўленая савецкім разведвальным самалётам. І, нарэшце, каля 20:30 іх выявіла англійская падводная лодка. Паведамленні пра выяўленне выхаду нямецкай эскадры былі перахопленыя нямецкай службай радыёперахопу. Паводле вынікаў паведамленняў падлодак і авіяцыі стала зразумела, што рассейванне канвою ўжо адбылося. З-за ранняга выяўлення выхаду «Тырпіца» далейшы пераслед суднаў канвою нямецкае камандаванне палічыла занадта рызыкоўным, так як стаў магчымым пачатак палявання на эскадру «Тырпіца» з ужываннем англійскай палубнай авіяцыі і наступным прыцягненнем лінейных сіл. У 21:30, пасля атрымання загаду аб спыненні аперацыі, германскія караблі разгарнуліся на зваротны курс і накіраваліся на свае ў Нарвегіі.
5 ліпеня 1942 года з Кольскага заліва для ўзмацнення абароны суднаў канвою выйшлі эсмінцы «Грымотны», «Грозны» і «Зруйнавальны». Савецкае камандаванне на той момант не мела звестак аб роспуску канвою, таму 7 ліпеня эсмінцы выдаткавалі паліва і, так і не выявіўшы суднаў канвою, вярнуліся на базу.
Падзеі пасля 5 ліпеня
Група суднаў у складзе «Сільвер Сода», «Трубэдуэ» і «Айранклэда» пад суправаджэннем «Айршыра» дайшла да пакавых ільдоў і да вечара 5 ліпеня выявіла, што дайсці да вострава Надзеі немагчыма. Капітан траўлера паведаміў, што мае намер застацца ў ільдах. Караблі на працягу ночы і ўсяго наступнага дня павольна прасоўваліся ў ільдах, пакуль не аказаліся сярод шчыльнага лёду, прыблізна ў 20 мілях ад свабоднай вады. Караблі спыніліся, а іх палубы і, звернутыя на поўдзень, былі выфарбаваныя ў белы колер. была настолькі паспяховай, што судны так і не былі выяўленыя пралятаючымі самалётамі.
З поўначы да Новай Зямлі, расцягнуўшыся, паасобку ішлі сем суднаў — «Джон Уайтэрспун», «Алькоа Рэйнджар», «Эмпайр Тайд», «Белінгем», «Хартлберы», «Алапана» і «Уінстан Сэйлем». Адстаўшы ад групы «Паламарэса» «Джон Уайтэрспун» каля 00:30 вырашыў змяніць курс на поўдзень і ісці не да Новай Зямлі, а паспрабаваць прарвацца да. Але ў 16:40 ён быў нагнаны U-255. Падводная лодка выпусціла па ім тры тарпеды. Судна страціла ход і стала тануць. Экіпаж перайшоў на шлюпкі. Пасля таго, як U-255 выпусціла па ім чацвёртую тарпеду, транспарт хутка разламаўся напалам і затануў. Каля 18:20 адзіночны Ju-88 спікіраваў на «Пан Атлантык», які ішоў на поўдзень. Судна атрымала два трапленні, адно з іх у трум з кардытам. Пачуўся выбух, і ў судна адарвала нос. Транспарт пайшоў на дно на працягу некалькіх хвілін, а з ім 26 чалавек з яго экіпажа. Усё гэта здарылася да вялізнага незадавальнення капітанаў U-88 і U-703, якія ўвесь дзень пераследвалі судна, спрабуючы выйсці ў атаку.
U-255 ішла на поўнач уздоўж Новай Зямлі, калі выявіла «Белінгем». Падлодка выпусціла дзве тарпеды па «Белінгему», але, на прыкрасць Рэйнхарта Рэхе, адна з тарпед прайшла міма, а другая трапіла ў борт, але не ўзарвалася. Судна схавалася за гарызонтам. Крыху пазней, каля 09:30 U-255 знайшла «Алькоа Рэйнджар». Адной тарпеды хапіла, каб спыніць судна. У Рэхе засталося толькі тры тарпеды, таму ён вырашыў паберагчы іх і дабіў транспарт артылерыйскім агнём. Далёка на поўначы «Эмпайр Тайд», які выйшаў з туману, убачыў гібель «Алькоа Рэйнджар» і таму развярнуўся і пайшоў у заліў Молер, дзе стаў на якар і вырашыў пачакаць прыходу канвойных суднаў.
ВПС Паўночнага флота спрабавалі ажыццявіць прыкрыццё суднаў канвою сіламі далёкіх знішчальнікаў Пе-3 95-га знішчальнага палка (ЗАП). У пачатку ліпеня полк перабазаваўся на палявую пляцоўку. 6 ліпеня з першага вылету па разведцы надвор’я не вярнулася машына капітана Н. Ф. Кірыкава. Наступныя тры дні вылетам Пе-3 замінала дрэннае надвор’е і яны змаглі аказаць дапамогу судам канвою толькі раніцай 10 ліпеня.
У 19:00 7 ліпеня з Матачкіна Шара выйшаў канвой з 17 караблёў — пяць транспартаў і выратавальнае судна пад аховай двух караблёў СПА, трох карветаў, трох тральшчыкаў і трох траўлераў. Яны накіраваліся на поўдзень у напрамку, плануючы затым па дасягненні яго павярнуць да ўваходу ў Белае мора. Да вечара падняўся густы туман, у якім «Бенджамін Харысан» згубіўся і вярнуўся назад у праліў Матачкін Шар.
Яшчэ ў другой палове 7 ліпеня пасля страты «Эмпайр Тайд» U-255 выявіла яшчэ адзін транспарт, які ішоў на поўдзень, і пачала пераслед. Да ночы 8 ліпені яна дагнала судна, якім аказалася «Алапана». Адзіная выпушчаная тарпеда патрапіла ў яе каля 1:05. Затым падлодка ўсплыла і дабіла транспарт артылерыйскім агнём. Ва ўмовах дрэннай бачнасці «Уінстан Сэйлем» сеў на мель паўднёва-ўсход ад мыса Паўночны Гусіны Нос.
Канвой, які выйшаў з Матачкіна Шара, рухаўся на поўдзень уздоўж Новай Зямлі. Па шляху руху ім сустракаліся шлюпкі з патопленых раней суднаў. Былі падабраныя маракі з «Джона Уайтэрспуна» і «Пан Атлантыка». Вечарам 8 ліпеня канвой з 16 караблёў трапіў ля паўднёвага ўскрайку Новай Зямлі ў цяжкія льды. У тумане караблі страцілі адзін аднаго. Ім прыйшлося разгортвацца і ісці на захад уздоўж абзы льдоў. Да раніцы 9 ліпеня караблі апынуліся разбітыя на дзве групы. У першую ўвайшлі «Хузіер», «Эль Капітан» і «Замалек» пад аховай караблёў СПА «Пазарыка» і «Паламарэс», вартавік «Ла Малуін», «Попі», «Лотус» і траўлера «Лорд Осцін». Група, якая адстала ад іх прыблізна на 40 міль, складалася з «Оўшэн Фрыдама» і «Сэмюэля Чэйза» пад аховай трох тральшчыкаў і траўлераў «Лорд Мідлтан» і «Ноферн Гем».
У напад на гэтыя дзве групы караблёў спрабавалі выйсці падводныя лодкі U-376, U-408 і U-703, але іх своечасова выяўлялі і адганялі глыбіннымі бомбамі судны ахоўвання. Вечарам 9 ліпеня першая група выйшла з туману. У 20:15 яна была выяўленая Bv-138, які навёў на яе бамбардзіроўшчыкі 30-й эскадры. У 22:00 канвой знаходзіўся ў 60 мілях ад мацерыка. Атакі Ju-88 другой і трэцяй груп 30-й эскадры пачаліся незадоўга да поўначы. Атакі ішлі хваля за хваляй з розных напрамкаў. Першай ахвярай стаў «Хузіер». Карабель пазбавіўся ходу, і Даўдзінг загадаў «Попі» і «Ла Малуіну» зняць экіпаж і затапіць судна. «Ла Малуін» падпаліў транспарт 102-мм снарадамі, але не змог яго патапіць. Пазней яго дабіла U-376. У 03:00 10 ліпеня ў выніку пашкоджанняў ходу пазбавіўся «Замалек», але, на яго шчасце, атакі самалётаў спыніліся. Канвой сышоў наперад, але неўзабаве механікам судна ўдалося ліквідаваць усе паломкі і працягнуць шлях. У 05:45 прыйшла чарга «Эль Капітана». Бомбы, скінутыя адзінкавым «юнкерсам», разарваліся ў некалькіх метрах ад левага борта, і гэтага аказалася дастаткова, каб судна страціла ход. Экіпаж быў падабраны «Лордам Осцінам», а кінутае судна праз некалькі гадзін дабіла U-251. Атакі самалётаў спыніліся. Крыху пазней канвой дагнаў «Замалек». Падчас нападаў камодар канвою Даўдзінг спрабаваў выклікаць для прыкрыцця савецкія знішчальнікі, але беспаспяхова. Караблі расстралялі практычна ўвесь боезапас і засталіся без абароны.
У 11:00 пачаліся атакі шаснаццаці «юнкерсаў» 1-й групы і вучэбна-баявой эскадрыллі 30-й эскадры на другую групу канвою. Першым быў пашкоджаны «Сэмюэль Чэйз». Аднак бераг быў блізка, таму было прадпрынята ўсё для яго выратавання. Група падзялілася. Адзін з тральшчыкаў узяў судна на буксір і пацягнуў да. «Оўшэн Фрыдам» у суправаджэнні «Брытамарта» і «Ноферн Гема» сышоў наперад. У другой палове дня нарэшце з’явіліся знішчальнікі прыкрыцця — Пе-3 і «Харыкейны». Яны адагналі падыходах групу нямецкіх бамбардзіроўшчыкаў. У Ёканьзе дзве групы канвою злучыліся. Да іх далучыліся некалькі савецкіх эсмінцаў і тральшчыкаў, і пад прыкрыццём знішчальнікаў рэшткі канвою каля 16:00 11 ліпеня прыбылі ў Архангельск. Тут іх ужо чакалі «Данбас», «Белінгем» і выратавальнік «Рэтлін», якія прыйшлі раней.
8 ліпеня на дапамогу канвою PQ-17 камандаваннем Паўночнага флоту з Ваенгі былі пасланыя эскадраныя мінаносцы «Грымотны», «Грозны», «Куйбышаў» і «Зруйнавальны». У ноч на 10 ліпеня група савецкіх караблёў, якая ажыццяўляла пошукі адзіночных транспартаў, трапіла ў зону плавучага 4-бальнага лёду і была вымушана знізіць хуткасць да малой (6 вузлоў). У гэты час яна была атакаваная чатырма нямецкімі бамбардзіроўшчыкамі Ju-88, якія скінулі на эсмінцы шаснаццаць бомбаў, але ўсё бомбы прайшлі міма цэлі; толькі эсмінцы «Грымотны» і «Зруйнавальны» атрымалі лёгкія пашкоджанні і дэфармацыю корпуса. Транспартаў са складу PQ-17 караблям выявіць не ўдалося і ўвечары 10 ліпеня яны вярнуліся ў Ваенгу. Папоўніўшы паліва, эсмінцы «Грозны», «Куйбышаў» і «Урыцкі» выйшлі да Новай Зямлі для пошуку суднаў канвою.
11 ліпеня нямецкія падводныя лодкі пачалі вяртацца на свае базы. 13 ліпеня пры вяртанні на базу U-255 выявіла дрэйфуючы «Паўлюс Потэр». Абследаваўшы яго, Рэхе выпусціў па ім апошнюю тарпеду, і праз дзве хвіліны судна затанула. Гэта быў апошні патанулы транспарт з складу PQ-17. 15 ліпеня на базу вярнуліся U-251, U-255, U-376 і U-703. Апошняй 16 ліпеня на базу вярнулася U-457. Яшчэ 12 ліпеня самалёты-разведчыкі абследавалі зону пошуку канвою PQ-17, не знайшоўшы ніводнага самалёта. Нямецкім камандаваннем было заяўлена аб поўным знішчэнні канвою.
Але аперацыя саюзнікаў па выратаванні PQ-17 працягвалася. 9 ліпеня ў праліў Матачкін Шар на Новай Зямлі ўвайшлі траўлер «Айршыр» і транспарты «Айранклэд», «Трубэдуэ» і «Сільвер Сод». Тут яны далучыліся да «Бенджаміна Харысана» і сталі чакаць прыходу караблёў эскорту, каб рухацца ў Архангельск. Сувязь паміж Матачкіным Шарам, «Эмпайр Тайд» і «Уінстанам Сэйлемам», які знаходзіўся ў заліве Молер і сядзеў на мялі, падтрымлівалася з дапамогай «Каталіны» капітана І. П. Мазурука. Да берагоў Новай Зямлі прыставалі шлюпкі з патопленых суднаў. «Айршыр» падабраў недалёка ад уваходу ў Матачкін Шар тры шлюпкі з «Фэйрфілд Сіці». Да «Уінстана Сэйлема» выйшлі шлюпкі з «Алапаны» і «Хартлберы». Савецкае гідраграфічнае судна «Мурманец» даставіла на «Эмпайр Тайд» падабраных на беразе Новай Зямлі маракоў з «Вашынгтона» і «Паўлюс Потэра». Апошнім у Матачкін Шар у суправаджэнні мінзага «Мурман» прыйшоў танкер «Азербайджан», які хаваўся з 7 ліпеня ў бухце Савецкая Гавань.