cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Вялікабрытанія ў Другой сусветнай вайне
Заканчэнне вайны ў Германіі
У ноч на 7 мая ў стаўку Д. Эйзенхаўэра ў Рэймсе генерал А. Ёдль ад імя германскага камандавання падпісаў акт аб безумоўнай капітуляцыі Германіі. Савецкі бок выказаў катэгарычны пратэст супраць такіх аднабаковых дзеянняў, і 8 мая ў прадмесці Берліна Карлгорсце ў прысутнасці прадстаўнікоў СССР, ЗША, Вялікабрытаніі і Францыі быў падпісаны акт аб безумоўнай капітуляцыі ўзброеных сіл Германіі.
Аднак у зоне брытанскай акупацыі нямецкімі войскамі працягвалі камандаваць нямецкія генералы: Г. Ліндэман у Даніі, Г. Блюментрыт у паўночна-заходняй Германіі і Я. Бласкавіц у Галандыі і на захад ад ракі Везер. У Нарвегіі нямецкія войскі здалі зброю, пры гэтым не былі прызнаны ваеннапалоннымі і захавалі сваю структуру. Як пісаў Чэрчыль у сваіх мемуарах, «У маіх вачах савецкая пагроза ўжо замяніла нацысцкага ворага».
Толькі 23 мая па патрабаванні СССР і ЗША брытанскія ўлады арыштавалі германскі ўрад на чале з грос-адміралам К. Дзёніцам.
Перамога ў Бірме
У жніўні 1943 года было створана Аб'яднанае камандаванне саюзных войскаў у Паўднёва-Усходняй Азіі на чале з брытанскім адміралам лордам Маўнтбетэнам. У снежні 1943 года 14-ю брытанска-індыйскую армію ўзначаліў генерал У. Слім.
У сакавіку-ліпені 1944 года брытанцам удаўся адбіць японскі наступ у раёне Імпхала, затым у выніку контрнаступлення 14-я брытанска-індыйская армія заняла Паўночную Бірму, у лютым 1945 года фарсіравала шыракаводную раку Іравадзі і ў сакавіку пад Мейкцілай нанесла новае паражэнне японцам, пасля чаго 2 мая заняла сталіцу Бірмы Рангун.
На Далёкім Усходзе
Вялікабрытанія жадала ўдзельнічаць ва ўсё большай колькасці кампаній завяршальнага перыяду вайны. У лістападзе 1944 года быў сфарміраваны брытанскі Ціхаакіянскі флот. У сакавіку 1945 года ён разгарнуў аперацыі на Ціхім акіяне пад галоўным камандаваннем амерыканскага адмірала. Аднак Японія капітулявала значна раней, чым брытанскія войскі прыбылі на Далёкі Усход. Такім чынам, у завяршальнай стадыі вайны бралі ўдзел толькі брытанскі флот і аб'яднаныя сілы Аўстраліі і Новай Зеландыі.
Вынікі вайны
Асноўным вынікам вайны з пункту гледжання Вялікабрытаніі стала захаванне незалежнасці краіны. У той жа час, Вялікабрытанія выдаткавала на вайну больш за палову сваіх замежных капіталаўкладанняў, знешні доўг да канца вайны дасягнуў 3 млрд фунтаў стэрлінгаў. Яна мела вялікую патрэбу ў знешняй дапамозе для свайго аднаўлення. Многія міжнародныя рынкі былі ёю страчаны. Такім чынам, Вялікабрытанія страціла ролю сусветнага лідара, а ў першы шэраг звышдзяржаў выйшлі ЗША і СССР.
Да вынікаў Другой сусветнай вайны можна аднесці распад Брытанскай імперыі. Падзенне прэстыжу Брытанскай імперыі ў перыяд няўдач дорага ёй абыйшлося. У паваенны перыяд большая частка брытанскіх калоній здабыла незалежнасць, хоць пэўныя сувязі з былой метраполіяй захоўваюцца ў рамках Садружнасці.
Страты і расходы падчас вайны прывялі да велізарнага дэфіцыту плацёжнага балансу. Замежныя капіталаўкладанні скараціліся на чвэрць. Гандлёвы флот скараціўся больш чым на чвэрць, а даход ад яго ў паваенныя гады ў рэальным выразе так і не дасягнуў даваеннага ўзроўню. Дэфіцыт плацёжнага балансу на доўгія гады стаў хранічным.
Даводзілася эканоміць, і ўжо напачатку 1948 года быў забаронены рост заработнай платы, нягледзячы на рост коштаў і падаткаў. У 1949 годзе былі адменены школьныя бясплатныя сняданкі і бясплатны праезд школьнікаў у аўтобусах.
Пасля вайны вытворчасць у Вялікабрытаніі стала расці, галоўным чынам за кошт навукаёмістых галін прамысловасці: электронікі і, у прыватнасці, вытворчасці ЭВМ, самалётабудавання, вытворчасці рэактыўных рухавікоў, хіміі. У першыя паваенныя гады Вялікабрытанія вырабляла да 2/3 усіх аўтамабіляў Заходняй Еўропы. Усё гэта мела на сусветным рынку вялікі попыт. У 1948 годзе агульны індэкс прамысловай прадукцыі дасягнуў даваеннага ўзроўню. Вялікабрытанія аднавіла сваю долю ў сусветным экспарце.
Паваеннае лейбарысцкі ўрад адмяніў антыпрафсаюзны закон 1927 года, увёў новую сістэму аховы здароўя, сацыяльнага страхавання і абмежавала правы палаты лордаў, якая цяпер магла затрымаць прыняцце закона не больш чым на год.
Страты
Паводле даных У. Чэрчыля, узброеныя сілы Вялікабрытаніі за гады Другой сусветнай вайны страцілі забітымі і зніклымі без весткі 303 240 чалавек, а разам з дамініёнамі, Індыяй і калоніямі — 412 240 чалавек. Страты грамадзянскага насельніцтва склалі 67 100 чалавек, страты рыбалоўчага і гандлёвага флоту — 30 000 чалавек. Паводле дванаццацітомнай «Гісторыі Другой сусветнай вайны», страты Вялікабрытаніі ў Другой сусветнай вайне склалі 450 000 чалавек.
Віцебскі цэнтральны архіў старажытных актаў
Віцебскі цэнтральны архіў старажытных актаў, Цэнтральны архіў старажытных актавых кніг Віцебскай і Магілёўскай губерняў. Існаваў у 1862—1903 у Віцебску. Створаны ў верасні 1862 паводле ўказа Сената Расійскай Імперыі «Аб заснаванні ў Кіеве, Віцебску і Вільні цэнтральных архіваў для актавых кніг Заходніх губерняў» з мэтай захавання важных у археалагічных адносінах дакументаў, якія складаюць «адзіныя і сваім родзе матэрыялы для айчыннай гісторыі і старажытных дваранскіх родаў», які быў падпісаны 2 красавіка 1852 Мікалаем I.
Знаходзіўся ў распараджэнні, і для яго спачатку нават не знайшлося належнага памяшкання, пакуль пад яго сховішча быў прыстасаваны былы каталіцкі («фарны») касцёл, дзе размяшчаліся архівы губернскага праўлення і канцылярыі генерал-губернатара. З 1896 быў падпарадкаваны з падпарадкаваннем апекуну Віленскай навучальнай акругі. «Архіў размяшчаецца ў казённым будынку, ад жылых памяшканняў знаходзіцца на адлегласці 5 сажаняў, ад пажара і паводкі будынак у бяспецы. Сырасць маецца, і яна залежыць ад спосабу пабудовы будынку, які меў першапачаткова зусім іншае прызначэнне... Памяшканне са зводамі, падлогі ў двух аддзяленнях драўляныя, пячэй тры, дастаткова светла; у вокнах жалезныя краты, а ў некаторых - нутранаыя жалезныя аканіцы», — пісаў першы архіварыус А. М. Сазонаў. Апошні архіварыус Дз. І. Даўгяла, у цэлым пацвярджаючы інфармацыю Сазонава, некалькі канкрэтызаваў парадак размяшчэння архіва: «Архіў займае каменны будынак, былы рымска-каталіцкі прыходскі касцёл, і складаецца з 4-х пакояў: 3 уласна пад архівам у 2-м паверсе і 1 у ніжнім — для канцылярыі... Памяшканне светлае і сухое, ад пажара бяспечнае. Формы рукапісаў — in folio, кнігі, пераплеценыя часткай у скуру, а ў большасці — у малескін».
У лістападзе 1864 г. А. М. Сазонаў склаў вопіс архіва, згодна з якім налічвалася 1520 кніг (956 па Віцебскай і 564 — па Магілёўскай губерні). Паводле вопіса 1865 г., архіў налічваў ужо 1745 кніг за 1560—1803 гг., што паступілі з павятовых судоў (688 кн.), палаты грамадзянскага суда (152 кн.), магістратаў Віцебскай губерні (108 кн.); адпаведна па Магілёўскай губерні — з павятовых судоў (551 кн.), магістратаў (246 кн.). Усяго, у «Общей перечневой описе актовыхъ книгъ судебныхъ мҍстъ Витебской и Могилевской губерній, хранящихся въ центральномъ архивҍ въ Витебскҍ», увайшлі 1823 кнігі, якія ўключалі каля 300 тыс. дакументаў.
Разабраўшы, сістэмазаваўшы і адрэстаўраваўшы кнігі, што паступілі на захаванне (многія з якіх, у прыватнасці аршанскія, у сувязі з перавозам у 1812 у Вялікія Лукі, прадстаўлялі дастаткова сумнае відовішча), супрацоўнікі архіва пачалі працаваць з дакументамі, папярэдне М. І. Гарбачэўскім і выдадзены ў 1872 у Вільні) і вышэй узгаданага пераліковага вопісу, які меў выключна інвентарны характар. Яны не змяшчалі звестак ні аб складзе, ні аб змесце ўключаных у кнігі актаў . У 1896—1899 у архіве былі складзены імянныя паказальнікі па матэрыялах актавых кніш Гарадоцкага, Дынабургскага і Невельскага судоў, аднак агульнага імяннога паказальніка так і не было складзена.
З 1871 да 1906 архіў, нягледзячы на ўсе складанасці арганізацыйнага і фінансавага характару, выдаў 32 выпускі «Историко-юридические материалы».
У пачатку 1890-х гадоў у сувязі з працай спецыяльнай камісіі, устаноўленай пры Міністэрстве народнай асветы для абмеркавання пытання аб мерапрыемствах па больш эфектыўнай дзейнасці цэнтральных архіваў у «заходніх губернях», былі зроблены спробы рэарганізацыі архіва. 19 лістапада 1893 на адрас віцебскага губернатара В. М. Далгарукава быў накіраваны ліст Дэпартамента агульных спраў МУС, у якім адзначалася выключнае становішча архіва, што мае агульнае прызначэнне і арганізацыю з Віленскім і Кіеўскім. «Апрача таго, — пісалася ў лісце, — архіў гэты змяшчаецца ў такім горадзе, дзе немагчыма спадзявацца дастатковай колькасці асоб, якія цікавяцца гістарычнымі пошукамі, і выклікае пры існаванні Цэнтральнага ж архіва ў Вільні марнае раздрабленне матэрыялаў, якія тычацца гісторыі Паўночна-Заходняга краю».
Далей аўтар ліста інфармаваў губернатра аб рашэнні аб'яднаць віцебскі і віленскі архівы з перадачай першага ў распараджэнне Міністэрства народнай асветы. Супраць такога рашэння катэгарычна выказваўся архіварыус М. Л. Вяроўкін. Ён меркаваў, што зз аб'яднаннемдвух архіваў «віцебскія акты апынуцца на заднім плане, чарга да іх дойдзе хіба што ў аддаленай будучыні». «Апрача таго, — пісаў ён у лісце ў Дэпартамент, — з перамяшчэннем архіва ў аддаленую Вільню ўзнікае немалая цяжкасць і з адміністрацыйнага пункту гледжання, таму як з'явіцца цяжкасць у своечасовым навядзенні рознага роду даведак, якія часта маюць надзённы інтарэс...». Відавочна, разважанні архіварыуса былі прыняты пад увагу пры вырашэнні пытання аб лёсе архіва. Зацверджанае 22 студзеня 1896 рашэнне Дзяржаўнага Савета мела паліялітыўны характар: архіў захоўваў самастойнасць, але перадаваўся пад нагляд МУС з ранейшым фінансаваннем.
24 лютага 1896 па загаду віцебскага губернатара У. А. Левашоў для перадачы архіва ў распараджэнне Міністэрства народнай асветы была створана спецыяльная камісія пад старшынствам памочніка інспектара Віцебскай духоўнай семінарыі, кандыдата багаслоўя Дз. І. Даўгяла. У яе ўвайшлі таксама сакратар губернскага статыстычнага камітэта С. Г. Гарскі і рэдактар «губернских ведомостей» І. І. Пілін. Часова выконваючы абавязкі архіварыуса быў прызначаны выкладчык Віцебскай мужчынскай гімназіі, стацкі саветнік А. П. Сапуноў. Нягледзячы на непрацягласць знаходжання на пасадзе архіварыуса, з яго імем звязаны правядзенне рэстаўрацыі актавых кніг, прадухіленне выяўленых камісіяй недахопаў у арганізацыі іх захаванасці і выкарыстання.
Найбольш эфектыўны перыяд у дзейнасці архіва звязаны з архіварыусам Дз. І. Даўгялы. З яго прыходам істотным чынам змяніўся характар серыйнага дакументальнага выдання. Цяпер арганізацыя працы па падрыхтоўцы выдання рабілася па аналогіі з Віленскай археаграфічнай камісіяй, дзе пералік прапанаваных да апублікавання дакументаў праглядаўся і зацвярджаўся папячыцелем навучальнай акругі.
Пасля скасавання дакументы архіва перададзены ў Віленскі цэнтральны архіў старажытных актаў, у 1915 у сувязі з Першай сусветнай вайной большая частка дакументаў эвакуіравана. Частка ацалелых матэрыялаў зберагаецца ў Нацыянальным гістарычным архіве Беларусі
Гала-рымляне
Гала-рымляне (Les Gallo-Romains, Welske) — умоўная назва асноўнага насельніцтва рымскай правінцыі Галія, якое сфармавалася ў выніку прагрэсіўнай асіміляцыі і антычнай раманізацыі дарымскага насельніцтва — кельтаў — рымлянамі з некаторай прымешкай грэчаскага і маўрытанскага элементаў, асабліва ў паўднёвай палове правінцыі, у Аквітаніі і Правансе.
Змяшанае раманамоўнае насельніцтва стала пераважаць у Галіі ўжо да III стагоддзя н.э., а да пачатку V стагоддзя кельцкае насельніцтва цалкам асімілявалася (за выключэннем брэтонаў на паўвостраве Брэтань, выцесненых германскімі плямёнамі з Брытаніі ў V—VII стст.).
Гала-рымляне позняй антычнасці склалі этнагенетычную аснову сучаснай французскай нацыі, а таксама бельгійскіх валонаў, франка-швейцарцаў, на поўнач ад лініі Спецыя-Рыміні, у Правансе і Каталоніі.
Цызальпінская і Транспальпінская Галія
Пад словам «Галія» ў старажытнарымскай дзяржаве мелі на ўвазе дзве тэрыторыі, населеныя кельтамі: Цызальпінскую Галію і Транспальпінскую Галію.
Транспальпінская Галія прыблізна супадала з цяперашняй Францыяй. Нават праз стагоддзі пасля заваявання рымлянамі галы складалі ў ёй пераважную большасць насельніцтва; толькі ў буйных гарадах і на паўднёвым узбярэжжы жыло шмат патомных рымлян. Тым не менш, з часам нашчадкі галаў не толькі сталі называць сябе рымлянамі, але страцілі сваю мову і цалкам перайшлі на lingua romana. Менавіта насельніцтва Транспальпінскай Галіі і называюць гала-рымлянамі.
Падгрупы гала-рымлян
Самі па сабе гала-рымляне не былі «монаэтнічны». Гісторыкі вылучаюць дзве падгрупы раманскага насельніцтва Галіі — адна пражывала ў Аксітаніі, а іншая ў Нейстрыі. Аксітанцы — былое насельніцтва рымскіх правінцый Аквітаніі і Праванса — былі найбольш раманізаваны і ў меншай меры падвергліся германскаму ўплыву, у іх вылучылася свая правансальская мова і свае культурныя асаблівасці. Насельніцтва Нейстрыі — былыя жыхары рымскіх правінцый Белгіка і Лугдунская Галія, якія падвергліся мацнейшаму ўплыву франкаў і мелі больш шчыльныя франкскія паселішчы, але ўсе ж захавалі сваю раманскую культуру. Падобны падзел можна прасачыць дагэтуль, хоць гэта адрозненне і сціраецца ўсё больш.
Германскія элементы
Ужо з канца IV у. на тэрыторыі Галіі, асабліва на паўночным усходзе, селяцца і германскія плямёны (франкі, алеманы, вестготы). З-за даволі выразных праяў расізму (у тым ліку істытуцыянальнага) а таксама культурна-моўных адрозненняў, гала-раманскае насельніцтва, якое пераважала на гэтай тэрыторыі (парадку 5-8 мільёнаў чалавек), на працягу ранняга Сярэднявечча пражывае ва ўмовах непадзельнага панавання германцаў, які склалі аснову кіруючага класа. Так, жыццё простага германца было ўдвая даражэйшае за жыццё гала-рымляніна, якія атрымалі пагардлівую мянушку «уэльскі» (Welske, гэта значыць валахі) — германскі паводле паходжання экзаэтнонім для ўсіх народаў, якія размаўлялі на народнай латыні. Паступова, аднак, у сілу лікавай перавагі гала-рымлян (германцаў было не больш за паўмільён чалавек, хоць у некаторых рэгіёнах іх прысутнасць была значнай або нават колькасна пераважалі — напрыклад, у г. Дзюнкерк), германцы раствараюцца ў гала-рымскім асяроддзі. Гала-рымляне разам з асіміляванымі германскімі і іншымі плямёнамі даюць пачатак сучасным французам і Францыі.
Гала-рымская дзяржаўнасць
Супраціўленне гала-рымскага народа германскім заваяванням знайшло сваё адлюстраванне ў фарміраванні апошняй раманскай дзяржавы пад правадырствам рымскага намесніка Сіягрыя, які сфарміраваў каралеўства Суасон і адстойваў правы раманскага насельніцтва ў 464—486 гг. аж да яго падзення ў выніку нападу войскаў франкскага правадыра Хлодвіга I.
Аналогіі
Падчас аналагічнага працэсу антычнай раманізацыі ў іншых правінцыях імперыі ў часы позняй антычнасці сфарміраваліся субэтнічныя раманамоўныя групы: ібера-рымляне ў Іберыі, дака-рымляне ў Рымскай Дакіі і на Балканах, розныя групы італа-рымлян ў рэгіёнах Італіі і на Сіцыліі. Усе яны затым паклалі пачатак сучасным народам і народнасцям Еўропы (іспанцы, партугальцы, румыны, малдаване і інш.)
Ліпнякі (Лоеўскі раён)
Ліпнякі́ (, Липняки) — вёска ў Лоеўскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Уборкаўскага сельсавета.
У 1926—1954 гадах цэнтр Ліпнякоўскага сельсавета.
Уладзімір Сцяпанавіч Глушакоў
Уладзі́мір Сцяпа́навіч Глушако́ў (нар., , Брэсцкая вобласць) — беларускі пісьменнік.
Біяграфія
Нарадзіўся ў 1952 годзе ў старажытным палескім мястэчку Давыд-Гарадок, там жа скончыў сярэднюю школу. Затым вучыўся ў Мар’інагорскім саўгасе-тэхнікуме, у Белдзяржуніверсітэце. Пасля службы ў арміі працаваў на Мінскім трактарным і маторным заводах.
Творчасць
У 1981 годзе скончыў Літаратурны інстытут імя Горкага ў Маскве. Працаваў у часопісе «Нёман», у «Беларускай думцы». Выдаў кнігі прозы «Насенне», «Тёплые листья тополей», «Цветение калины», «На круги своя», «Расплата» (1993), «Развітанне на пачатку вясны» (2001).
Салёнае
Салёнае — возера ў Беларусі, у Шумілінскім раёне Віцебскай вобласці, за 5 км на паўночны ўсход ад гарадскога пасёлка Шуміліна, за 2,7 км на паўднёвы захад ад вёскі Мазурына, у басейне ракі Чарніца.
Плошча паверхні 0,07 км², даўжыня 0,44 км, найбольшая шырыня 0,27 км. Даўжыня берагавой лініі 1,15 км. Плошча вадазбору 21,4 км².
Катлавіна возера выцягнутая ў напрамку з захаду на ўсход. Схілы катлавіны вышынёй да 2 м, разараныя, у ніжняй частцы забалочаныя. Вакол возера забалочаная пойма шырынёй да 100 м. Упадаюць 2 ручаі. Возера бяссцёкавае.
Пётр Сцяпанавіч Лісіцын
Пётр Сцяпанавіч Лісіцын (нар., Полацк) — беларускі пісьменнік.
Біяграфія
Нарадзіўся ў сям'і служачага. З канца мая 1942 па ліпень 1944 года — у партызанскім атрадзе «Няўлоўны» Полацкага злучэння. Быў паранены. У 1950 годзе здаў экстэрнам экзамен за сярэднюю школу і паступіў у Рыжскі філіял Усесаюзнага юрыдычнага інстытута, а праз два гады перавёўся ў Латвійскі дзяржаўны ўніверсітэт (скончыў у 1955). Працаваў у сістэме народнай гаспадаркі Латвіі — старшым інжынерам на Рыжскім электралямпавым заводзе, вядучым інжынерам праектна-канструктарскага бюро Упраўлення мясцовай прамысловасці, лабарантам Упраўлення эксіндыцыйнай лоўлі рыбы, інжынерам Рыжскай нарматыўна-даследчай станцыі транспартнага будаўніцтва СССР. Працаваў у органах МУС Латвіі, затым БССР, юрыскансультантам Гродзенскага абласнога вытворчага аб'яднання бытавога абслугоўвання. У 1978—1985 гг. — упаўнаважаны Усесаюзнага агенцтва па аўтарскіх правах па Гродзенскай вобласці. З 1968 года жыве ў Гродна. Сябра СП з 1981 года.
Творчасць
Піша на рускай мове. У 1962 годзе ў газеце Прыбалтыйскай ваеннай акругі «За Родину» апублікаваў першыя апавяданні, у 1969 годзе — у часопісе «Нёман». Аўтар кніг прозы «Февральский наст». (1978), «Росные травы», Хабараўск, (1981), «Трое разных» (1985).
Ёхан Лайданер
Ё́хан Ла́йданер (Johan Laidoner; у Расійскай імперыі зваўся Іван Якаўлевіч Лайданер; 31 студзеня (12 лютага) 1884, Вірацкая воласць, Фелінскі павет, Ліфляндская губерня, Расійская імперыя — 13 сакавіка 1953, Уладзімір, РСФСР, СССР) — афіцэр рускай арміі, ваенны і дзяржаўны дзеяч Эстоніі, галоўнакамандуючы эстонскай арміяй.
Біяграфія
Нарадзіўся на хутары Раба (Raba) у Вірацкай воласці (Wieratz) Фелінскага павета Ліфляндскай губерні. Родны хутар Лайданера знаходзіўся ў раёне сучаснай эстонскай вёскі Вардзья, на тэрыторыі ўтворанай у 1991-м годзе воласці Війратсі павета Вільяндзімаа, у раёне 4-га кіламетра сучаснай шашы Вільяндзі—Мустла. Быў старэйшым дзіцем у сям'і Яака Лайданера (1854—1911) і Мары Саарсен (1851—1938) — дачкі гаспадара хутара Раба.
Готарпскае пытанне
Готарпскае пытанне — пытанне аб прыналежнасці Даніі часткі Шлезвіг-Гольштэйна.
Картуш (Егіпет)
У егіпецкіх іерогліфах картуш — гэта прадаўгаваты контур з гарызантальнай лініяй унізе ці збоку, які паказвае, што напісаны ў ім тэкст з'яўляецца царскім іменем. Картуш уваходзіць ва ўжытак у пачатку Чацвёртай дынастыі пры фараоне Снофру; папярэднікам картуша быў серэх. На старажытнаегіпецкай мове картуш называўся шэну і, па сутнасці, з'яўляўся павялічаным кальцом шэн. У дэматычнай пісьменнасці картуш вырадзіўся ў пару дужак і вертыкальную лінію.
Ёхан Лайданер
Біяграфія
Удзельнік Першай сусветнай вайны. Узнагароджаны Георгіеўскай зброяй (ВП 04.07.1915). Ад'ютант штаба 21-й пяхотнай дывізіі. Намеснік начальніка аддзела разведкі ў штабе Заходняга фронту, падпалкоўнік (15 жніўня 1916). Пасля Лютаўскай рэвалюцыі Часовы ўрад пачаў фарміраваць нацыянальныя часці. Лайданер узначаліў Эстонскую дывізію, якая фарміравалася з эстонцаў. Пасля сыходу немцаў з Паўночнай Прыбалтыкі — Галоўнакамандуючы эстонскай арміі (у вайне за незалежнасць Эстоніі ), палкоўнік (4 красавіка 1918).
Картуш (Егіпет)
З пяці тытульных імён фараонаў у картуш абрамлялася троннае імя (прэномен) і ўласнае імя (номен), якое давалася пры нараджэнні.
Готарпскае пытанне
Пытанне бярэ пачатак у 1544 годзе, калі Шлезвіг-Гольштэйн быў падзелены на 3 часткі:
Ёхан Лайданер
Біяграфія
У 1919 годзе Эстонскія войскі, у склад якіх уваходзілі белагвардзейскія войскі (яны падпарадкоўваліся галоўнакамандуючаму Лайданеру паводле дагавора заключанага з урадам Эстоніі 6 снежня 1918 г.) вялі наступальныя баявыя дзеянні на тэрыторыі Савецкай Расіі. Узяцце Петраграда эстонскімі войскамі планавалася толькі ў выпадку юрыдычнага прызнання самастойнасці Эстоніі Расійскай дзяржавай. Генерал-маёр (20 студзеня 1919), генерал-лейтэнант (26 сакавіка 1920). У 1920 годзе выйшаў у адстаўку. Дэпутат дзяржаўнага савета Эстоніі. Узначальваў камісію Лігі Нацый па вырашэнні турэцка-іракскай тэрытарыяльнай спрэчкі.
Готарпскае пытанне
Канфлікт паміж Даніяй і Готарпамі з-за так званай «готарпскай спадчыны» пачаўся пасля падзелу паміж імі ў 1581 годзе Хадэрслеўскай часткі. Барацьба асабліва абвастралася ва 2-й палове XVII стагоддзя і падчас Паўночнай вайны 1700—21 гадоў. У барацьбе з Даніяй готарпскія герцагі абапіраліся на падтрымку Свяшчэннай Рымскай імперыі, падданымі якой з'яўляліся.
Картуш (Егіпет)
Часам у форме картуш выконваліся амулеты, якія адлюстроўвалі імёны фараонаў і клаліся ў грабніцы. Гэтыя артэфакты маюць вялікае значэнне для археолагаў, бо дазваляюць вызначыць час пахавання і яго прыналежнасць. У некаторыя перыяды гісторыі Егіпта на такіх амулетах імёны не пісаліся ў сувязі з асцярогай, што чалавек, які завалодаў картушам з іменем, можа атрымаць уладу над носьбітам імені.
Готарпскае пытанне
Пасля таго, як гольштэйн-готарпскі герцаг Карл Петэр Ульрых стаў у 1761 годзе расійскім імператарам Пятром III, сітуацыя для Даніі стала пагрозлівай. Аднак імператрыца Кацярына II у 1767 годзе заключыла з Даніяй дагавор аб саюзе, пацверджаны трактатам 1773 года (так званы Царскасельскі трактат), які цалкам урэгуляваў «готарпскае пытанне».
Ёхан Лайданер
Біяграфія
У снежні 1924 года кіраваў прыгнечаннем паўстання, падрыхтаванага камуністамі. З 1925 года ў адстаўцы.
Дзяржаўны пераварот 1934 года
12 сакавіка 1934 года Лайданер разам з Канстанцінам Пятсам, які быў у той перыяд прэм'ер-міністрам Эстоніі ў паўнамоцтвах Дзяржаўнага старэйшыны, здзейсніў дзяржаўны пераварот 1934 года ў Эстоніі. У выніку ваеннага перавароту было ўсталявана аўтарытарнае кіраванне і абвешчана надзвычайнае становішча. Пятс быў абвешчаны Дзяржаўным Пратэктарам Эстоніі (Riigihoidja), а Лайданер ізноў прызначаны Галоўнакамандуючым эстонскай арміяй. Усе палітычныя партыі былі забаронены, уведзена цэнзура прэсы. Сваімі дзеяннямі Пятс і Лайданер не дапусцілі перамогі на выбарах вапсаў (ветэранаў вайны за незалежнасць Эстоніі) — вельмі правага руху, які арыентаваўся на таталітарныя рэжымы тагачасных Італіі і Германіі. 24 лютага 1939 года прысвоена званне генерала.
Готарпскае пытанне
Паводле заключанага трактата, спадчыннік расійскага прастола Павел (I), які быў адначасова гольштэйн-готарпскім герцагам, адмаўляўся на карысць Даніі ад готарпскай спадчыны ў абмен на графствы Ольдэнбург і Дэльменгорст у Паўночнай Германіі, кіраўніком якіх стаў Фрыдрых Аўгуст I Ольдэнбургскі. У выніку такога рашэння ўвесь Шлезвіг-Гольштэйн увайшоў у склад Даніі.
Ёхан Лайданер
Падзеі 1940 года, ссылка і арышт
Пры распачатым 17 чэрвеня 1940 года дадатковым уводзе ў Эстонію войскаў Чырвонай Арміі, які рушыў пасля прад'яўлення Савецкім Саюзам ультыматуму, не толькі не аддаваў загадаў адкрыць агонь, але па даручэнні прэзідэнта Эстоніі Пятса вёў перамовы з савецкімі ваеннымі ўладамі (з генералам арміі К. А. Мерацковым) пра дыслакацыю савецкіх войскаў.
Готарпскае пытанне
Размен паміж Готарпскім домам і Даніяй па Царскасельскім трактаце 1773 года стаў адным з буйных абменаў тэрыторыямі ў Еўропе ў XVIII стагоддзі.
Ёхан Лайданер
Падзеі 1940 года, ссылка і арышт
У перыяд правядзення мерапрыемстваў па далучэнні Эстоніі да СССР быў арыштаваны савецкімі ўладамі і дэпартаваны ў ссылку ў Пензу ў канцы ліпеня 1940 года — яшчэ да афіцыйнага далучэння дзяржавы да Савецкага Саюза, які адбыўся 6-га жніўня таго ж года.
Пахаваны разам з прадстаўніком кіраўніцтва польскага Супраціўлення Янам Станіславам Янкоўскім, які сканаў у той жа турме, у безназоўнай магіле на Князь-Уладзімірскіх могілках, каля турэмнай агароджы. Дакладнае месца пахавання Ё. Лайданера невядома; мемарыяльная дошка ўсталявана на браме Князь-Уладзімірскіх могілак ва Уладзіміры па дамоўленасці паміж Эстоніяй і Расіяй 12 лютага 1999 года; увесну 2007 года яна была апаганена «невядомымі».
Ацэнкі дзейнасці Лайданера
У сваёй кнізе «Генерал Лайданер і Эстонская Рэспубліка ў 1939—1940» фінскі гісторык Марці Туртала прыходзіць да высновы, што размяшчэнне першых савецкіх ваенных баз у Эстоніі ў верасні 1939 года было свядомым крокам эстонскага кіраўніцтва на чале з Пятсам і Лайданерам. У пацверджанне сваіх тэзісаў гісторык прыводзіць факт, што ў Эстоніі, у адрозненне ад Фінляндыі, у свой час не абвясцілі мабілізацыю для барацьбы са СССР.
''«Пасіўнасць і неабвяшчэнне мабілізацыі не былі выкліканы адсутнасцю адвагі ці баязлівасцю. Пытанне было ў выбары Пятса і Лайданера»'', — сцвярджае Туртала,   дадаючы, што апазіцыя не крытыкавала рашэнні ўрада, таму што ў той момант у Эстоніі панавала дыктатура.
Сям'я
У 1911 Ё. Лайданер ажаніўся з Марыяй, народжанай Крушэўскай (нар. 1888). У 1940 яна была разам з мужам вывезена ў СССР і пасаджана ў лагеры; вызвалілася пасля смерці Сталіна і памерла ў доме для састарэлых у Хаапсалу ў 1978.
Касцёл Святога Яна Хрысціцеля (Мсцібава)
Гісторыя
Маюцца звесткі, што парафіяльны касцёл Ваўкавыскага дэканата быў заснаваны тут у 1485 годзе, паводле іншых крыніц, касцёл у Мсцібаве заснаваны па фундацыі каралевы Боны Сфорцы, асвечаны пад тытулам св. Яна Хрысціцеля.
У 1529 годзе Станіслаў Алендскі фундаваў алтарыю пры касцёле.
Старажытны драў­ляны касцёл быў спалены шведскімі войскамі ў 1700 годзе падчас Паўночнай вайны. Святыню адбудавалі з дрэва ў 1715 на сродкі тагачаснага мсцібаўскага старасты Казіміра Агінскага. У 1770 касцёл быў рэканструяваны. У другой палове XVIII ст. пры мсцібаўскім замку адзначаецца дзейсны кляштар мар’явітак.
У 1849 святыню пашкодзіла моцная бура, у 1877 касцёл быў адноўлены намаганнямі коштам паноў Ельскіх і Талочкаў, а таксама іншых парафіян. Драўляны касцёл уяўляў сабой велічную святыню 48,5 локцяў даўжынёй і 19 локцяў шырынёй.
Мураваны касцёл
Новы касцёл з чырвонай вонкавай цэглы ў эклектычным стылі з рысамі мадэрну і неаготыкі пачалі будаваць 26 ліпеня 1910 года, а скончылі ў 1922 годзе. Будаўніцтва вялося на сродкі парафіян. Новазбудаваная святыня была кансэкравана пад гістарычным тытулам св. Яна Хрысціцеля віленскім біскупам Рамуальдам Ялбжыкоўскім 22 мая 1932 года.
Колькасць вернікаў мсцібаўскай парафіі перад II Сусветнай вайной дасягала 3700, да парафіі да пачатку XX ст. належалі капліцы ў Вільчуках і на мясцовых могілках, з 1907 — у Вердамічах. Пры касцёле дзейнічала парафіяльная школа.
Экстэр’ер
Уяўляе сабой дзвюхвежавы храм базілікальнага тыпу з трансептам, трохграннай апсідай і дзвюма сакрысціямі. Галоўны заходні фасад трохчасткавы: цэнтррльная частка, завершаная трохвугольным шчытом, і бакавыя двух’ярусныя вежы, завершаныя фігурнымі шатрамі-ківорыямі. У кожнай частцы ўваходны стральчаты праём, над цэнтральным — акно-трыфорыум. Бакавыя фасады расчлянёныя лучковымі праёмамі ў два ярусы, на першым ярусе паміж вокнамі — ступеньчатыя контрфорсы. Вуглы вежаў, трансепту і апсіды фланкіраваныя ступеньчатымі контрфорсамі.
Інтэр’ер
Інтэр’ер святыні падзе­лены на тры нефы трыма парамі квадратных у сячэнні апор, перакрыты спі­частымі цыліндрычнымі скляпеннямі з нервюрамі зорчатага малюнку, з распалубкамі над вокнамі.
У паўночным крыле трансепта захаваўся драўляны двух’ярусны разны галоўны алтар, створаны ў неагатычным стылі, з цудадзейным абразом Маці Божай у цэнтры, ярусы дэкарыраваныя карынфскімі калонкамі і ажурнай разьбой. Абраз змешчаны ў вялікай спічастай нішы, дзе яго нясуць тры херувімы, якія лунаюць на чырвонай шматскладчатай драпіроўцы (усё гэта зроблена з гіпсу), а завяршае кампазіцыю абраз Сыходжання Святога Духа і Бога Айца. Нішу з абразом акружаюць фігуры святых апосталаў Пятра і Паўла, наверсе размешчана тытульная фігурная паліхромная кампазіцыя «Хрост Пана».
Астатнія тры алтары перанесены з былога драўлянага касцёла. Яны разьбяныя, барокавыя, двух’ярусныя. Былы галоўны алтар цяпер змешчаны ў заходнем левым крыле трансепта касцёла. У яго цэнтры знаходзіцца абраз Езуса Валадара Сусвету з надпісам на лацінскай мове «Quodcunque petieritis Patrem in Nominie mea hoc faciam» — «Калі што папросіце ў імя Мае, Я тое зраблю» (Ян 14, 14), наверсе — абраз св. Яна Хрысціцеля, прадстаўленага ў выглядзе малога дзіцяці, у акружэнні чатырох паліхромных фігурак анёлаў; кампазіцыю завяршае разьбянае Усёвідушчае Вока ў промнях. У левым бакавым алтары знаходзіцца абраз Святой Сям’і пад абразом св. Тэрэзы, наверсе — манаграма Імя Марыі ў промнях. У правым бакавым алтары змешчаны абраз св. Антонія пад абразом св. Юрыя, наверсе — манаграма Імя Езуса ў промнях. Абраз XVIII ст. «Айчына» (прывезены з касцёла в. Шылавічы Ваўкавыскага раёна)
Мендзырэч
Мендзы́рэч (Międzyrzecz), Мезерыц (Meseritz) — горад у Польшчы. Адміністрацыйны цэнтр Мендзыжэцкага павета Любушскага ваяводства, сядзіба вяскова-гарадской гміны Мендзырэч. Займае плошчу 10,26 км². Насельніцтва 18 310 чалавек (на 2017).
Касцёл Святога Яна Хрысціцеля (Мсцібава)
Інтэр’ер
У прэсбітэрыі змешчаны фундатарскія лаўкі. У правым крыле трансепта на сцяне вісіць велічнае разьбянае Укрыжаванне са старога касцёла.
Над нартэксам размешчаны адносна невялікі балкон хораў з карункавай неагатычнай агароджай, захаваўся арган. Пасабаровы мармуровы алтар вынесены па-за балюстраду, на лінію пачатку трансепта.
Званіца
Перад храмам стаіць званіца з жоўтай цэглы, пабудаваная ў чэрвені 1900 года. Выкананая ў выглядзе трыумфальнай аркі з падвешаным над ёй звонам. Змешчаны там звон «св. Ян Хрысціцель» быў адліты па фундацыі кс. Бурака.
Латарынгія (герцагства)
Латары́нгія (Lorraine, Lothringen) — герцагства, якое размяшчалася на паўночным усходзе сучаснай Францыі. Да 1766 года герцагства ўваходзіла ў склад Свяшчэннай Рымскай імперыі. У наш час тэрыторыя Латарынгіі разам з некаторымі іншымі землямі ўваходзіць у склад рэгіёна Латарынгія (Францыя), Германіі, Люксембурга, Бельгіі і Нідэрландаў.
Герб
Герб герцагства ўяўляе сабой шчыт, у залатым поле якога чырвоная перавязь, на якой тры сярэбраныя алерыёны. Паводле легенды, пры аблозе Іерусаліма падчас Першага крыжовага паходу (1099) Готфрыд Бульёнскі, герцаг Ніжняй Латарынгіі, убачыў на вежы Давіда трох арлоў і забіў іх адным кідком дзіды. У памяць пра гэту падзею ён нібыта і ўзяў сабе герб, які дагэтуль захоўваецца ў якасці герба Латарынгіі ў складзе Францыі.
Зямлі Латарынгіі пры Меравінгах
У рымскі час тэрыторыя будучай Латарынгіі ўваходзіла ў склад правінцыі Белгіка. Падчас франкскай каланізацыі Латарынгія ўваходзіла ў рыпуарскую і алеманскую сферы ўплыву. Пры Хлодвігу I першапачатковая мяжа яго каралеўства праходзіла па Маасу з поўначы на поўдзень. Пасля смерці Хлодвіга Латарынгія ўвайшла ў склад каралеўства са сталіцай у Мецы (будучая Аўстразія), якое дасталася Тэадорыху I.
Раздзел Франкскай імперыі
Пасля заваяванняў Карла Вялікага Латарынгія апынулася ў сярэдзіне яго імперыі, у складзе якой заставалася да смерці імператара Людовіка Набожнага. У 843 годзе паводле Вердэнскага дагавора Латарынгія ўвайшла ў так званае «Сярэдзіннае каралеўства», якое дасталася імператару Лотару I. Пасля яго смерці ў 855 годзе адбыўся падзел яго ўладанняў паміж трыма сынамі, паводле якога тэрыторыя была аддадзена сярэдняму сыну, Лотару II, ад якога і атрымала сваю назву (Lotharii regnum, Lotharingia) ; пры гэтым падзеле яна прыблізна супадала з ранейшай Аўстразіяй, займаючы землі паміж Рэйнам, Шэльдай, Маасам і Сонай.
Каралеўства Латарынгія
У склад Латарынгскага каралеўства ўвайшлі самыя вядомыя часткі каралінгскай імперыі. Тут знаходзіўся імперскі горад Ахен, царкоўныя рэзідэнцыі Кёльн і Трыр, а таксама вядомыя сваімі вінаграднікамі раёны па Рэйне і Мозелі. Таксама ў каралеўства ўваходзілі Саар, Люксембург, Валонія, Ніжні Рэйн і поўдзень Нідэрландаў (вобласці Маастрыхт, Эйндхавен, Брэда). У 863 годзе, пасля смерці свайго малодшага брата Карла Правансальскага, Лотар атрымаў у спадчыну частку яго земляў (Ліён, В'ен, Грэнобль, Оз).
Пасля смерці Лотара II 8 жніўня 869 года, які не пакінуў законных спадчыннікаў, Латарынгія стала яблыкам разладу паміж Заходне-Франкскім каралеўствам (Францыяй) і Усходне-Франкскім каралеўствам (Германіяй).
Кароль Францыі Карл II Лысы, даведаўшыся пра смерці Лотара, спешна каранаваўся 9 верасня ў Мецы, ненадоўга далучыўшы каралеўства да Францыі. Але супраць гэтага выступіў кароль Германіі Людовік II Нямецкі, вымусіўшы Карла пайсці на саступкі. 8 жніўня 870 года Карл Лысы і Людовік II Нямецкі дамовіліся ў Мерсене пра падзел дзяржавы Лотара II. У выніку падзелу Сярэдзіннае каралеўства было знішчана, а мяжа паміж Францыяй і Германіяй прайшла па басейне Мозеля.
Латарынгская знаць не захацела прызнаваць Мерсенскі дагавор і наступнае далучэнне Латарынгіі да Германіі. Большасць аб'ядналася вакол Гуга, сына караля Лотара II ад прызнанага незаконным другога шлюбу з Вальдрадай. Для дасягнення сваёй мэты Гуга дамогся саюза з нарманамі, выдаўшы сваю сястру Гізелу за вікінга Готфрыда. Але Гуга патрапіў у палон да Карла III Тоўстага, быў аслеплены і сасланы ў абацтва Прум, дзе і скончыў свае дні.
Пасля звяржэння ў 887 годзе Карла III Тоўстага, які ненадоўга аб'яднаў у сваіх руках розныя часткі імперыі Карла Вялікага, Латарынгія засталася ў складзе Германіі пад кіраваннем Арнульфа Карынтыйскага.
У 895 годзе Арнульф аднавіў Латарынгскае каралеўства, аддаўшы яго свайму незаконнаму сыну Цвентыбольду. Але супраць яго выступіла знаць, якую ўзначаліў Рэнье Даўгашыі. Рэнье ўступіў у саюз з каралём Францыі Карлам Дурнаватым. У выніку Цвентыбольд быў забіты ў адной з бітваў 13 жніўня 900 года.
Латарынгія ў першай палове X стагоддзя
Кароль Германіі Людовік IV Дзіцё, да якога перайшла Латарынгія з-за адсутнасці ў Цвентыбольда спадчыннікаў, паспрабаваў супрацьпаставіць Рэнье біскупаў і франконскага графа Гебхарда (пам. 910), якому ён у 903 годзе даў тытул герцага Латарынгіі, але беспаспяхова. Пасля смерці Людовіка IV Рэнье адмовіўся прызнаць новага караля, Конрада Франконскага, і прысягнуўся ў 911 годзе каралю Францыі Карлу III Дурнаватаму. Карл III прыняў на сябе валоданне Латарынгіяй, але пакінуў ёй незалежнасць.
Пасля смерці ў 915 годзе Рэнье яго пераемнікам стаў граф Бідгау Вігерых (пам. каля 921/922), названы пфальцграфам Латарынгіі, але вялікі ўплыў меў таксама сын Рэнье — Гізельберт (пам.939), які неўзабаве пасварыўся з Карлам Дурнаватым. Для барацьбы з ім ён звярнуўся па дапамогу да караля Германіі Генрыха I Птушкалова. Пазней Гізельберт прыняў удзел у паўстанні Роберта Парыжскага супраць Карла Дурнаватага, у выніку якога Роберт стаў каралём. Аднак пасля смерці Роберта Гізельберт адмовіўся прызнаць яго пераемніка, Рауля Бургундскага. У 925 годзе Гізельберт паспрабаваў зблізіцца з Раулем, але Генрых Птушкалоў уварваўся ў Латарынгію з вялікай арміяй, паклаўшы канец незалежнасці Латарынгіі і прымусіўшы арыстакратыю прысягнуцца яму.
Перамога дазволіла Атону замяніць дынастыю, заснаваную Рэнье I. Новым герцагам ён прызначыў свайго брата Генрыха, які ўдзельнічаў у паўстанні, але дараванага каралём. Выхаванне адзінага сына Гізельберта, Генрыха (пам.943/944), кароль даручыў графу Вердэна Атону (пам. 944). Але ўжо ў 940 годзе пасля чарговага няўдалага паўстання свайго брата Генрыха кароль Атон быў вымушаны прызначыць герцагам Атона Вердэнскага, а пасля яго смерці ў 944 годзе — Конрада Рудога (пам. 955), зрабіўшы яго таксама мужам сваёй дачкі.
Конрад даволі хутка прывёў да падпарадкавання латарынгскую знаць. Ён здушыў мяцеж пляменнікаў Гізельберта, якія, абапіраючыся на свой замак у Монсе змагаліся за спадчыну свайго роду. Аднак неўзабаве Конрад пасварыўся з каралём і ў 953 годзе прыняў удзел у змове Лудальфа, старэйшага сына Атона I. Але супраць Конрада выступіла незадаволеная ім латарынгская знаць, якую ўзначаліў адзін з пляменнікаў Гізельберта, граф Генегау (Эно) Рэнье III (920 — 973). У выніку Конрад быў разбіты на берагах Мааса і вымушаны быў бегчы. У наступным годзе Конрад навёў на Латарынгію венграў, якія апустошылі Газбенгау, Намюр і Генегау.
Кароль Атон I не стаў чакаць канца паўстання, прызначыўшы ў 953 годзе новага герцага. Выбар яго паў не на Рэнье III, а на свайго брата Бруна, які адначасова атрымаў Кёльнскае архібіскупства, аб'яднаўшы такім чынам, духоўную і свецкую ўладу.
Бруна Кёльнскі і падзел Латарынгіі
Бруна I Вялікі (каля 925—965) кіраваў Латарынгіяй да самай смерці. Сталіцай герцагства ён зрабіў Кёльн, які стаў пры ім культурным цэнтрам. Пры гэтым Бруна меў велізарны ўплыў на ўсе ўрадавыя справы (ён быў канцлерам Германіі з 940 года), так што яго лічылі амаль суправіцелем Атона. Бруна ўдалося, пасля працяглай барацьбы, перамагчы Конрада Рудога і надоўга вярнуць спакой краін, якая знемагала ад унутраных разладаў партый. Але на Латарынгію прад'яўляў прэтэнзіі Рэнье III. Пры гэтым Бруна пасля смерці герцага Гуга Вялікага ў 956 годзе з'яўляўся фактычным рэгентам Францыі да самай сваёй смерці, а кароль Францыі Лотар, разглядаў Латарынгію як сваю спадчыну.
У 956 годзе Рэнье III захапіў частку асабістых уладанняў Гербергі ў Латарынгіі (яе так званую «ўдовіну долю»), што выклікала паход Лотара на Монс, сталіцу Генегау. У выніку паходу Лотар захапіў жонку Рэнье і двух яго сыноў, што дазволіла Бруна ў абмен на закладнікаў прымусіць Рэнье вярнуць захопленыя землі. Але неўзабаве Рэнье зноў паўстаў, але Бруна разам з Лотарам здушылі бунт. Рэнье быў захоплены ў палон і выдадзены Атону I, які ў 958 годзе выслаў яго на мяжу Багеміі, дзе ён і памёр, а яго ўладанні былі канфіскаваны. Кіраванне Генегау імператар Атон даручыў у чэрвені 958 года Готфрыду (пам. 964), сыну пфальцграфа Латарынгіі Готфрыда. Сыны Рэнье III, Рэнье і Ламберт беглі ў Францыю, дзе знайшлі прытулак пры каралеўскім двары.
У 959 годзе кароль Лотар адмовіўся ад сваіх правоў на Латарынгію. Але неўзабаве ўспыхнуў новы буйны мяцеж латарынгскай знаці, незадаволенай палітыкай Бруна, які загадаў руйнаваць замкі сеньёраў, якія зараблялі разбоем, а таксама абклаў знаць буйным падаткам. Мяцеж узначаліў былы саветнік Бруна Іман, сеньёр Шэўрэмона. Для прыгнечання мецяжу і для стрымлівання латарынгцаў на будучыню, Бруна падзяліў герцагства на дзве часткі: Верхнюю Латарынгію (L. Mosellana) і Ніжнюю Латарынгію (L. Mosana). Вобласці Трыра, Меца, Туля і Вердэна знаходзіліся ў непасрэднай залежнасці ад імператара. На чале кожнага герцагства Бруна паставіў намесніка з тытулам «віцэ-герцаг». Віцэ-герцагам Верхняй Латарынгіі стаў граф Бара і Меца Фрыдрых (Феры) I (каля 942 — 984), жанаты на дачцы Гуга Вялікага, пляменніцы Бруна. Герцагам Ніжняй Латарынгіі стаў граф Генегау Готфрыд. Сам Бруна працягваў захоўваць тытул герцага Латарынгія да самай смерці.
Верхняя Латарынгія пад кіраваннем Ардэнскай дынастыі
Феры I, жанаты на пляменніцы Бруна і імператара Атона I, быў іх верным прыхільнікам. Ён быў сынам пфальцграфа Вігерыка. Акрамя Латарынгіі Феры валодаў некалькімі графствамі (Бар, Шамантуа, Шарпенье, Сулазуа), што павялічвала яго сілы. Ён пабудаваў некалькі замкаў на мяжы паміж Францыяй і Германіяй.
У 977 годзе ён атрымаў герцагскі тытул, але неўзабаве памёр, пакінуўшы герцагства малалетняму сыну Цьеры (Дытрыху) I (965—1026)). Да 987 года герцагствам кіравала яго маці Беатрыс. Цьеры працягнуў палітыку бацькі, з'яўляючыся прыхільнікам імператараў. У 1011 годзе ён удзельнічаў на баку імператара Генрыха II у барацьбе супраць графаў Люксембурга, у 1018 годзе — у Бургундыі ў перамозе над Эдом II дэ Блуа. У 1019 годзе ён прыцягнуў да кіравання герцагствам свайго сына Феры II (995—1026)).
Пасля смерці імператара Генрыха II Цьеры і Феры далучыліся да паўстання герцага Швабіі Эрнста II супраць новага імператара Конрада II, але неўзабаве перайшлі на бок імператара, прызнаўшы яго ўладу. Феры II памёр раней за бацьку, а пасля смерці ў 1026/1027 годзе Цьеры герцагства атрымаў у спадчыну сын Феры II, Феры III (1020—1033), пра кіраванне якога практычна нічога невядома.
Феры III дзяцей не пакінуў. Графства Бар атрымала ў спадчыну яго сястра Сафія, а Латарынгію імператар Конрад аддаў сваяку Феры, герцагу Ніжняй Латарынгіі Газела I (967—1044), які ненадоўга аб'яднаў Латарынгію. Газела ўдзельнічаў у вайне за Бургундскую спадчыну на баку імператара Конрада супраць Эда II дэ Блуа. У лістападзе 1037 года ён удзельнічаў у бітве пры Ганоле (паміж Бар-ле-Дзюкам і Вердэнам), у выніку якой армія Эда была разбіта, а сам ён загінуў.
Пасля змяці Газела ў 1044 годзе імператар Генрых III ізноў падзяліў герцагства паміж яго двума сынамі. Верхняя Латарынгія дасталася Готфрыду II Барадатаму (пам. 1069), Ніжняя Латарынгія — Газела II (каля 1008—1046).
Гэты падзел выклікаў вялікае паўстанне латарынгскай знаці. Да паўстання далучыўся і Готфрыд Барадаты, які імкнуўся аб'яднаць Латарынгію пад сваёй уладай. На тое, каб здушыць паўстанне, імператару Генрыху спатрэбілася 2 гады. Ён асабіста з'явіўся з велізарнай арміяй у суправаджэнні Папы Льва IX. Неўзабаве ўдалося заключыць мір. Але Готфрыд быў зрынуты. На яго месца быў прызначаны граф Меца Адальберт Эльзаскі (каля 1000 — 1048).
Кіраванне Эльзаскай і Анжуйскай дынастый
У 1048 годзе імператар аддаў Верхнюю Латарынгію Герхарду Эльзаскаму, родапачынальніку Латарынгскага дому, прамыя прадстаўнікі якога валодалі Латарынгіяй да 1431 года. У гэты год памёр Карл Латарынгскі, у званні канетабля Францыі, пакінуўшы толькі дачку Ізабелу, якая выйшла за Рэнэ Анжуйскага. Хоць пляменнік Карла II, Антуан, граф дэ Вадэмон, аспрэчваў правы Ізабелы, аднак імператар Жыгімонт аддаў герцагства ёй і яе мужу, з чым і прымірыўся Антуан, ажаніўшы свайго сына Фрыдрыха з Іалантай, дачкой Ізабелы і Рэнэ.
У асобе ўнука Рэнэ, Нікаля, Анжуйскі дом спыніўся, і герцагства зноў дасталася прадстаўніку мужчынскай лініі латарынгскага дому ў асобе Рэнэ II, сына Фрыдрыха і Іаланты. У часы яго кіравання Латарынгія была страшна спустошана Карлам Смелым. Спадчыннік Рэнэ II, Антуан, перамог паўсталых сялян і варожа адносіўся да Рэфармацыі.
У часы маленства яго ўнука, Карла III, кароль Францыі Генрых II далучыў да Францыі Мец, Туль і Вердэн.
Пры Карле IV Латарынгія была занята французамі (1634 год). Толькі ў 1697 годзе ўнук Карла IV, Леапольд-Іосіф-Карл, ізноў атрымаў краіну, на цяжкіх умовах. Яго спадчыннікам стаў у 1729 годзе сын, Франц-Стэфан, маці якога, Шарлота Арлеанская, у часы маленства жорстка прыгнятала насельніцтва.
Далучэнне герцагства да Францыі
Праз некалькі гадоў Францыя пазбавіла Франца-Стэфана прастола і аддала яго польскаму экс-каралю Станіславу Ляшчынскаму. Франц-Стэфан, які ажаніўся з Марыяй-Тэрэзіяй, дачкой імператара Карла VI, атрымаў у відзе ўзнагароды Вялікае Герцагства Тасканскае і пазней стаў германскім імператарам пад імем Франца I. У асобе яго сыноў, Іосіфа II і Леапольда II, Латарынгскі дом заняў аўстрыйскі прастол, які належаў яму да падзення аўстрыйскай манархіі. Пасля смерці Станіслава ў 1766 г. Верхняя Латарынгія была ўключана ў склад Францыі, назаўжды страціўшы палітычную самастойнасць. Пра далейшы лёс гэтай вобласці гл. Эльзас-Латарынгія, Франка-пруская вайна.
Готарп
Готарп (Gottorp), або Готарф (Gottorf) — палац-замак, размешчаны ў нямецкім горадзе Шлезвігу на востраве ў заліве Шлей. Да 1702 года — рэзідэнцыя дому Гольштэйн-Готарпаў, прадстаўнікі якога кіравалі Расіяй з 1761 па 1917 гады. У наш час у Готарпе змяшчаюцца рэгіянальныя музеі археалогіі, мастацтва і гісторыі культуры.
Гісторыя
Першыя звесткі пра Готарпскую сядзібу з'яўляюцца ў 1161 годзе, калі ў гэтых месцах пасяліўся шлезвігскі біскуп Ока. У 1268 годзе Готарп быў набыты дацкім герцагам Шлезвіга, а ў 1340 годзе перайшоў у валоданне графа Гольштэйнскага. Першы дацкі манарх Ольдэнбургскай дынастыі, Крысціян I, атрымаў яго па спадчыне ад маці ў 1459 годзе.
З гадамі Готарпская рэзідэнцыя ўвесь час пашыралася і перабудоўвалася, асабліва пры дацкім манарху Фрыдэрыху I, які выбраў яе асноўным месцам свайго знаходжання і тут жа памёр. Пры падзеле Шлезвіг-Гольштэйна ў 1544 годзе замак Готарп адышоў да малодшага сына Фрэдэрыка — герцага Адольфа. Адсюль яго нашчадкі кіравалі адной трацінай Шлезвіга — герцагствам Шлезвіг-Гольштэйн-Готарп.
Уладальнікі Готарпа імкнуліся падтрымліваць дружалюбныя адносіны з Расіяй. Герцаг Фрэдэрык III накіраваў да маскоўскага двара свайго прыдворнага Алеарыя. Ён жа замовіў выраб знакамітага Готарпскага глобуса, для размяшчэння якога ў садзе быў пабудаваны павільён ва ўсходнім стылі. Пазней глобус патрапіў у збор рускага цара і цяпер экспануецца ў Кунсткамеры.
Сучасны палац
Не паспела будаўніцтва скончыцца, як дацкія войскі акупавалі Готарп. На позву дня становіцца т.зв. Готарпскае пытанне. За кароткі час прадметы дэкору былі разрабаваны, інтэр'еры прыйшлі ў заняпад. Зяць Пятра I — Карл Фрыдрых Гольштэйн-Готарпскі — ніколі не жыў у сядзібе сваіх продкаў, аддаючы перавагу нябеднаму існаванню ў Эйтынскім замку ў сваякоў або пры царскім двары. У XIX стагоддзі ў Готарпе размяшчаліся казармы, спачатку дацкія, а потым прускія.
Пасля Другой сусветнай вайны, калі Готарп быў прыстасаваны для размяшчэння перамешчаных асоб, улады зямлі Шлезвіг-Гольштэйн прыняліся за планамерную рэстаўрацыю Готарпскага замка. Адноўлены быў і даўно знішчаны рэгулярны парк на версальскі манер разам з Глобусным павільёнам, у якім у 2008 годзе была ўсталявана сучасная копія Готарпскага глобуса.
У 2003 годзе Готарпскі замак як сімвал адзінства расійскай і германскай гісторыі быў выбраны для правядзення сустрэчы паміж прэзідэнтам Расіі У. Пуціным і канцлерам Германіі Г. Шродэрам.
Конскі
Конскі — ручай у Шумілінскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі, левы прыток ракі Обаль.
Даўжыня ручая 5,2 км. Пачынаецца ва ўрочышчы Калышкі на паўднёвы ўсход ад вёскі Гарэлая Града, вусце за 2 км на паўднёвы захад ад вёскі Сіманяты. Верхняе і сярэдняе цячэнне ў лясістай забалочанай мясцовасці.
Міхалёўка (Лоеўскі раён)
Міхалёўка (, Михалёвка) — вёска ў Лоеўскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Уборкаўскага сельсавета.