cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Мутацыя
Большасць мутацый шкодныя — мутантны ген можа выклікаць спадчыннае захворванне, выродлівасць або гібель арганізма, што развіваецца. Генныя мутацыі, якія паляпшаюць уласцівасці, узнікаюць рэдка. Яны даюць матэрыял для натуральнага і штучнага адбору і з'яўляюцца неабходнай умовай эвалюцыі ў прыродзе і селекцыі карысных форм раслін, жывёл і мікраарганізмаў.
Класіфікацыя мутацый
Бываюць мутацыі
Таксама вылучаюць мутацыі
У залежнасці ад характару змен у генетычным матэрыяле адрозніваюць мутацыі
У залежнасці ад фенатыпічных праяўленняў адрозніваюць марфалагічныя, біяхімічныя, лятальныя, дамінантныя, рэцэсіўныя і іншыя мутацыі.
Індуцыраваныя мутацыі ўзнікаюць ад выкліканага ўздзеяннем мутагенаў парушэння нармальных працэсаў рэдуплікацыі, рэкамбінацыі, рэпарацыі або разыходжання носьбітаў генетычнай інфармацыі.
Спантанныя мутацыі ўзнікаюць як памылкі пры ўзнаўленні генетычнага матэрыялу (рэдуплікацыя не адбываецца з абсалютнай дакладнасцю, а працэсы рэпарацыі не бываюць абсалютна эфектыўнымі). Іх частата генетычна абумоўлена ў кожнага віду і падтрымліваецца на аптымальным узроўні.
Оўпэн-эйр
Оўпэн-эйр (open — адкрыты, air — паветра) — музычная падзея, канцэрт, фестываль, які праходзіць на адкрытым паветры.
Для музыкантаў звычайна пабудавана сцэна і нацягнуты тэнт, які неабходны для аховы артыстаў і гукавога абсталявання ад дрэннага надвор'я. На тэрыторыі правядзення оўпэн-эйраў могуць размяшчацца бары, прыбіральні, медпункт, кухня і іншыя збудаванні, асабліва калі гэта вялікі фестываль і ён праводзіцца далёка ад населеных пунктаў.
Wacken Open Air — адзін з найбуйнейшых у свеце летніх фестываляў метал-музыкі, які праводзіцца штогод у невялікім горадзе Вакен на поўначы Германіі.
Мікалай Дзмітрыевіч Леантовіч
Мікалай Дзмітрыевіч Леантовіч (, сяло Манастырышча, Падольская губерня Расійская імперыя цяпер Няміраўскі раён, Вінніцкая вобласць, Украіна —, сяло Маркаўка, Падольская губерня Вінніцкая вобласць) — украінскі , , харавы , грамадскі дзеяч, педагог. Аўтар шырока вядомых апрацовак украінскіх народных песень для хору «Щедрик», «Дударик», «Казака нясуць». Яго апрацоўка «Щедрика» вядомая ў свеце як калядка «Carol of the Bells».
Аснову музычнай спадчыны Леантовіча складаюць харавыя мініяцюры — апрацоўкі ўкраінскіх народных песень, якія выконваюцца шматлікімі ўкраінскімі хорамі ва Украіне і ў дыяспары.
Юліян Шыбер
Юліян Шыбер (Julian Schieber; нар., Бакнанг, Германія) — нямецкі футбаліст (нападнік) і трэнер. У цяперашні час працуе трэнерам у клубе «Зоненгаф» з Гросапсаха.
«Герта»
3 ліпеня 2014 года ігрок падпісаў 4-гадовы кантракт з клубам «Герта».
«Аўгсбург»
У маі 2018 года падпісаў кантракт з «Аўгсбургам», да якога далучыўся ў ліпені пасля заканчэння пагаднення з «Гертай». За клуб гуляў мала, шмат прапускаючы з-за траўм. У сезоне 2020/21 увогуле не выхадзіў не поле, пасля чаго завяршыў прафесійную кар’еру.
Трэнерская кар’ера
Летам 2021 года ўвайшоў у трэнерскі штаб клуба «Бакнанг», дзе сам гуляў на юнацкім узроўні. Летам 2022 года стаў трэнерам «Зоненгафа» з Гросапсаха, адначасова ўзначаліўшы юнацкую каманду клуба.
Уладзімір Ігаравіч Арнольд
Уладзімір Ігаравіч Арнольд (,  —, ) — савецкі і расійскі матэматык, аўтар работ у галіне тапалогіі, тэорыі дыферэнцыяльных ураўненняў, тэорыі асаблівасцей гладкіх адлюстраванняў і тэарэтычнай механікі. Адзін з найбуйнейшых матэматыкаў XX стагоддзя. Акадэмік АН СССР (РАН, з 1990, член-карэспандэнт з 1984), замежны член Нацыянальнай АН ЗША (1983), Французскай АН (1984), Лонданскага каралеўскага таварыства (1988), Нацыянальнай акадэміі дэі Лінчэі (1988), Амерыканскага філасофскага таварыства (1990), Еўрапейскай акадэміі (1991), доктар фізіка-матэматычных навук (1963), галоўны навуковы супрацоўнік Матэматычнага інстытута імя У. А. Сцяклова РАН, прафесар МДУ і Універсітэта Парыж-Дафін. Лаўрэат шматлікіх узнагарод, Ленінскай прэміі (1965), прэміі Крафарда (1982), прэміі Вольфа (2001), Дзяржаўнай прэміі РФ (2007), прэміі Шаа (2008).
Мі-8
Мі-8 (У-8, выраб «80», па кадыфікацыі НАТА: Hip — «Сцягно») — савецкі/расійскі шматмэтавы верталёт, распрацаваны АКБ М. Л. Міля ў пачатку 1960-х. Самы масавы двухрухальны верталёт ў свеце (у агульнай складанасці пабудавана больш за 12 тыс. асобнікаў усіх мадыфікацый); уваходзіць у спіс самых масавых верталётаў у гісторыі авіяцыі. Шырока выкарыстоўваецца больш чым у 50 краінах свету для выканання мноства грамадзянскіх і ваенных задач. Верталёты Мі-8, як правіла, маюць падвойнае прызначэнне, пра што паказваецца ў сертыфікаце тыпу; у Расіі верталёты, якія маюць ваеннае прызначэнне, могуць быць прададзеныя толькі дзяржкампаніяй «Расабаронэкспарт», якая ўваходзіць у карпарацыю «Растэх» Усе астатнія верталёты, якія знаходзяцца ў вольным продажы, маюць толькі грамадзянскае прызначэнне.
Капліца Найсвяцейшага Сэрца Ісуса (Рудня-Шлягіна)
Капліца Найсвяцейшага Сэрца Ісуса — колішняя каталіцкая капліца ў в. Рудня-Шлягіна Веткаўскага раёна.
Гісторыя
У 1819 г. шляхціцамі Вярэйскімі ў Рудні-Шлягіне была пабудаваная капліца Унебаўзяцця Найсвяцейшай Панны Марыі. З дазволу мітрапаліта Богуша-Сестранцэвіча капліцу перанеслі з двара Вярэйскіх на могілкі, якія знаходзіліся за чвэрць вярсты ад гаспадарчых пабудоў.
Белкі (Рослаўльскі раён)
Белкі (Белки) — вёска ў Рослаўльскім раёне Смаленскай вобласці Расіі.
Капліца Найсвяцейшага Сэрца Ісуса (Рудня-Шлягіна)
Гісторыя
У 1860 г. жыхарамі Рудні-Шлягіна была пабудавана новая драўляная капліца, вядомая пад тытулам Сэрца Пана Езуса. Абслугоўвалася шлягінская капліца спачатку радужскімі святарамі, потым гомельскімі, а ў 1915—1922 гг. уласнымі капеланамі.
У 1910 г. у Рудні-Шлягіне пачалося будаўніцтва мураванага будынка, які меркавалася выкарыстоўваць як касцёл. Будаўніцтва вялося пры падтрымцы графа Мяльжынскага. Паколькі царскія ўлады непрыхільна ставіліся да будаўніцтва новых касцёлаў і капліц, то пачалі быццам бы плябанію, якую мусілі выкарыстоўвацца для набажэнстваў. Аднак гэта недапамагло. Як толькі быў зроблены фундамент, у вёску прыехаў станавы прыстаў і спыніў будаўніцтва. Так гэты фундамент і прастаяў да Першай сусветнай вайны, а вернікі былі вымушаныя пабудаваць на могілках невялікую капліцу. Да пачатку 1915 г. будаўніцтва ўсё ж завяршылі, але не былі выкананыя ўнутраныя работы. У 1915 г., калі ў вёску сталі прыбываць польскія бежанцы, у будынку размясціліся польскі бежанскі камітэт і дзіцячы інтэрнат. Бежанскі камітэт выдзеліў сродкі на завяршэнне ўнутраных работ.
Белкі (Рослаўльскі раён)
Гісторыя
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай Белкі абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР.
Капліца Найсвяцейшага Сэрца Ісуса (Рудня-Шлягіна)
Гісторыя
У 1923 г. старшыня сельсавета Марк Цімафеевіч Кацуба хацеў забраць гэтую камяніцу ў вернікаў, каб адкрыць у ёй хату-чытальню і змясціць камсамольскую ячэйку, але натыкнуўся на супраціў вернікаў. На адным са сходаў было прапанавана выкарыстоўваць будынак як капліцу. Вернікі падтрымалі гэту ініцыятыву. У чэрвені 1923 г. касцёльнае начынне з драўлянай капліцы было перанесена ў каменны будынак, у якім, каб мець магчымасць праводзіць набажэнствы, давялося зламаць грубку і перагародкі. З чэрвеня 1923 г. будынак выкарыстоўваўся як капліца. Да рудня-шлягінскай парафіі (філіі) у гэты час належалі вёскі Бесядзь, Гарысты, Іванькава, Утонька, Рудня-Гулева, а таксама вёска Рудня-Стаўбунская і аколіца Ухова, у якіх былі капліцы.
Белкі (Рослаўльскі раён)
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з жніўня 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
Капліца Найсвяцейшага Сэрца Ісуса (Рудня-Шлягіна)
Гісторыя
Існавала некалькі касцёльных гурткоў. Так, у Рудні-Шлягіне ў гуртку Ружанца ўдзельнічала 50 чалавек, у суседняй вёсцы Рудня-Гулева — 15 чалавек. Таксама існаваў гурток «тэрцыяраў», два гурткі Жывога Ружанца, у якія ўваходзілі выключна мужчыны (адзін называўся гуртком св. Ізідора, другі — св. Юзафа), прыкладна па 15 чалавек у кожным. Было і пяць жаночых гурткоў Жывога Ружанца, у кожны з якіх уваходзіла таксама прыкладна па 15 чалавек. Усяго ў гуртках удзельнічала 185 чалавек.
У 1928 г. улады Веткаўскага раёна з падказкі Рудня-Шлягінскага сельсавета вырашылі забраць у вернікаў будынак капліцы для патрэб сельсавета. 8 ліпеня ў вёску прыбылі намеснік пракурора Веткаўскага раёна Гукаў і начальнік раённай міліцыі Белавусаў з міліцыянерам. Яны ў катэгарычнай форме прапанавалі парафіянам вызваліць памяшканне. Вернікам не заставалася нічога іншага, як вынесці касцёльнае начынне з капліцы. Немалаважную ролю ў гэтым самаўладстве адыграў сакратар Гомельскага Польбюро Андрэй Адольфавіч Мінейка (бацька мастака Уладзіміра Мінейкі).
Касцёльны камітэт рудня-шлягінскай парафіі і яго актывісты пачалі барацьбу за капліцу. 17 ліпеня яны накіравалі скаргу гомельскому акружному пракурору. Пракурор скаргу прыняў і абяцаў хутка разабрацца, але прайшоў месяц, а ніякіх вынікаў не было. 19 жніўня гомельскому акружному пракурору была накіраваная яшчэ адна заява. Пракурор перадаў яе на разгляд у акрвыканкам, і справа зноў завязла. Тады 29 жніўня ўпаўнаважаныя ад парафіі напісалі скаргу ў акрвыканкам і прасілі паскорыць справу. Праз некаторы час у вёску выехала камісія акрвыканкама ў складзе сакратара Польбюро Мінейкі і прадстаўніка акружкама ЛКСМ Ігнатовіча (яны правялі ў вёсцы ўсяго 15 хвілін). Пасля гэтага справа зноў заціхла, а 2 лістапада ў Рудню-Шлягіна прыехаў Мінейка, які сабраў агульны сход. Мінейка абвясціў, што справа аб капліцы разглядалася ў Менску і Маскве, і што Пракуратура і савецкая ўлада вырашылі ''«…заняць капліцу пад культурную установу, г.зн. размясціць у ёй школу, хату-чытальню, сельсавет»''. На сходзе было прынята рашэнне: «…дом, дзе пражываў ксёндз, пры наяўнасці побач капліцы, заняты вернікамі няправільна, а таму з пастановай акрвыканкама па замацаванні мураванага дома для культурна-асветніцкай мэты для нашай вёскі — пагадзіцца».
21 лістапада старшыня сельсавета і адзін з жыхароў суседняй вёскі залезлі на дах капліцы і ссеклі крыж з купала. На наступны дзень касцёльныя актывісты напісалі скаргу сакратару ЦК КП(б)Б. 5 снежня адбылося пасяджэнне Польбюро ЦК КПБ(б), на якім разглядалася справа аб рудня-шлягінскай капліцы. На пасяджэнні было вырашана, што капліца адабраная ў вернікаў правільна. 23 снежня 1928 г. актывісты Андрэй Цімафеевіч і Пётр Паўлавіч Кацубы былі арыштаваныя супрацоўнікамі Акружнога аддзела ДПУ. Супраць іх была ўзбуджана следчая справа з абвінавачваннем паводле арт. 72-б КК БССР (за антысавецкую агітацыю і прапаганду). Канкрэтна Андрэю Цімафеевічу і Пятру Паўлавічу Кацубам ставілі ў віну тое, што яны займаліся антысавецкай дзейнасцю сярод польскага насельніцтва, сарвалі кампанію «Абарона краіны», восеньскую пасяўную кампанію, стварылі групоўку, якая мела контррэвалюцыйныя мэты, займаліся самагонаварэннем і распіццем самагону ў капліцы з ксяндзом Андрэкусам. Да таго ж, Андрэя Цімафеевіча, які ў свой час служыў у войску фельчарам, абвінавацілі ў тым, што ён недазволена займаецца лячэннем (арт. 111 КК БССР).
Аднавяскоўцы, як маглі, змагаліся за вызваленне Андрэя Цімафеевіча і Пятра Паўлавіча. Так, 21 студзеня 1929 года былі сабраныя подпісы (усяго 101 подпіс) сярод жыхароў Рудні-Шлягіна пад «Прыгаворам», у якім гаварылася : ''«Мы, якія ніжэй падпісаліся, грамадзяне вёскі Рудня-Шлягіна Гомельскай акругі Веткаўскага раёна… выдалі гэты прыгавор грамадзяніну Кацубу Андрэю Ц. у тым, што ён ні ў якіх контррэвалюцыйных выступах не быў заўважаны… пад судом і следствам не быў, а хадайнічаў перад уладамі аб тым, каб пакінуць малітоўны дом у нашай вёсцы, па нашым даручэнні.
Просім правесці следства аб ім сярод шырокіх масаў нашай вёскі і вызваліць як мага хутчэй.
Грамадзяне вёскі Рудня-Шлягіна».
Але хадайніцтва аднавяскоўцаў не дапамагло, і 21 чэрвеня 1929 г. на пасяджэнні Калегіі АДПУ Пятра Паўлавіча Кацубу згодна з арт. 58/10 КК РСФСР (антысавецкая агітацыя і прапаганда) асудзілі на шэсць месяцаў пазбаўлення свабоды. Андрэя Цімафеевіча Кацубу згодна з арт. 58/4 КК РСФСР (аказанне дапамогі міжнароднай буржуазіі) асудзілі на дзесяць гадоў пазбаўлення волі ў канцлагеры. Ахвярамі сталінскіх рэпрэсій сталі некалькі дзесяткаў жыхароў Рудні-Шлягіна.
Пасля закрыцця капліцы, паводле ўспамінаў нараджэнца вёскі Рудня-Шлягіна Пятра Мохарава (нар. 1930), начынне капліцы, а менавіта — вялікі драўляны крыж, які выкарыстоўваўся падчас працэсій і пахаванняў, кнігі і абразы — мясцовыя жыхары разабралі па хатах. Крыж у лістападзе 1989 г. перадалі ў гомельскі касцёл ксяндзу Славаміру Ляскоўскаму.
Паводле звестак, атрыманых ад жыхароў Рудні-Шлягіна, драўляная капліца разбураная не была. У канцы 1943 г. (ці ў пачатку 1944 г.) яе разабралі салдаты Чырвонай Арміі для пабудовы моста.
У выніку катастрофы на Чарнобыльскай АЭС вёска падверглася радыяцыйнаму забруджванню. У 1992 годзе ўсе жыхары былі пераселены ў чыстыя месцы. Рэлігійнае жыццё ў вёсцы Рудня-Шлягіна працягвалася і пасля закрыцця капліцы, да самага адсялення вёскі. Вернікі зрабілі малельню ў хаце адной з жыхарак вёскі. Нават у 1970-я гады ў Рудні-Шлягіне людзі хрысцілі дзяцей паводле каталіцкага абраду (самі, бо святароў не было).
Мураваная капліца захавалася да нашых дзён. Гэты напаўразвалены будынак і могілкі — адзінае, што напамінае пра існаванне адселенай вёскі.
Прастата
Прастата — экзакрынная трубчаста-альвеалярная залоза мужчынскага арганізма млекакормячых. Прастата значна адрозніваецца ў розных відаў у анатамічных, фізіялагічных і хімічных адносінах.
Павялічаная прастата
Павелічэнне падкарэнніцы завецца прастатамегаліяй, пры гэтым добраякасная гіперплазія падкарэннай залозы (ДГПЗ) з’яўляецца найбольш распаўсюджанай прычынай. ДГПЗ адносіцца да павелічэння падкарэннай залозы з-за павелічэння колькасці клетак, якія складаюць падкарэнную залозу (гіперплазія) па прычыне, якая не з’яўляецца злаякаснай. Гэта вельмі часта сустракаецца ў сталых мужчын. Яе часта дыягнастуюць, калі прастата павялічваецца да такой ступені, што мачавыпусканне становіцца ўскладненым. Сімптомы ўключаюць запатрабаванасць ў частым мачавыпусканні (частае мачавыпусканне) або складанасць у тым, каб пачаць мачавыпусканне. Калі падкарэнная залоза становіцца занадта вялікай, яна можа звужаць урэтру і перашкаджаць адтоку мачы, робячы мачавыпусканне балючым і ўскладненым, або, у крайніх выпадках, цалкам немагчымым, выклікаючы затрымку мачы. З часам хранічная затрымка мачы можа прывесці да павелічэння сікавай бурбалкі і адваротнага закіду мачы ў ныркі (гідранефроз).
Парахавая вежа (Львоў)
Парахавая вежа — элемент гарадской фартыфікацыі Львова, помнік архітэктуры, які знаходзіцца ў зоне Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА. Сёння будынак знаходзіцца ў карыстанні Саюза архітэктараў.
Гісторыя
Вежа стаіць на абаронных земляных валах, якія засталіся з даўніх часоў, а ў XIX стагоддзі на іх уладкавалі парк, які назвалі Губернатарскімі валамі, таму што непадалёк размясцілася рэзідэнцыя аўстрыйскага намесніка Каралеўства Галіцы і Ладамерыі.
Парахавая вежа ўваходзіла ў знешнюю сістэму абароны сярэднявечнага Львова, якая складалася з валаў і размешчаных на іх вежаў. У мірны час вежа служыла для захоўвання збожжа. Вежа была ўзведзена з грубага каменя, яна трох'ярусная, падковападобная ў плане. Накрытая востраверхім дахам з чарапіцы.
Шлях беларускага студэнта
«Шлях беларускага студэнта» (май 1938 — чэрвень 1939) — дадатак да маладзёжнага грамадска-палітычнага і літаратурна-мастацкага часопіса нацыянал-дэмакратычнага кірунку «Шлях Моладзі». Выдаваўся ў Вільні на беларускай мове (лацінкай і кірыліцай). Рэдакцыйная калегія: Я. Ярошка, В. Ермалковіч, Чэслаў Найдзюк, У. Панко.
Альбрэхт III Набожны
Альбрэхт III Набожны (Albrecht III, der Fromme,, Мюнхен — , Мюнхен) — герцаг Баварыі (Баварыя-Мюнхен) з роду Вітэльсбахаў.
Маладым чалавекам Альбрэхт ўдзельнічае ў Баварскай вайне і ў вырашальнай бітве пры Алінге, ў якой яго бацька герцаг Эрнст выратаваў Альбрэхту жыццё. У 1433—1435 гадах Альбрэхт займае пасаду кіраўніка справамі герцага і знаходзіцца пераважна ў Штраўбінзе. Даведаўшыся, што Альбрэхт закаханы і адкрыта жыве з дзяўчынай Агнес Бернаўэр, дачкой лазеншчыка з Аўгсбурга, і ўбачыўшы ў гэтай сувязі небяспеку для дынастыі, герцаг Эрнст загадаў арыштаваць дзяўчыну і 12 кастрычніка 1435 года утапіць яе ў Дунаі паблізу Штраўбінга (у той час, пакуль Альбрэхт быў на паляванні са сваім сваяком, Генрыхам XVI, герцагам Баварыя-Ландсхут). Даведаўшыся пра тое, што здарылася, Альбрэхт заключае з Людвігам VIII, герцагам Баварыя-Інгальштат, ваенны саюз супраць свайго бацькі.
Пасля прымірэння з герцагам Эрнстам, Альбрэхт ў 1436 годзе жэніцца з герцагіняй Ганнай фон Браўншвайг-Грубенхаген-Эйнбек; у гэтым шлюбе нарадзілася 10 дзяцей. У 1438 годзе, пасля смерці бацькі, Альбрэхт III становіцца герцагам Баварыі-Мюнхена. У 1440 годзе ён адхіляе прапанову стаць каралём Чэхіі. У 1444—1445 гадах вёў жорсткую барацьбу з атрадамі рыцараў-грабежнікаў па ўсяму свайму герцагству. Пасля спынення роду Вітэльсбахаў ў герцагстве Баварыя-Інгальштат Альбрэхт III пагадзіўся з перадачай гэтага герцагства Генрыху XVI, герцагу Баварыя-Ландсхут.
Альбрэхт III быў апекуном мастацтваў і вельмі рэлігійным чалавекам. Пахаваны ў заснаваным ім ў 1455 годзе бенедыктынскім манастыры ў Андэксу.
Спасылкі
Гісторыя Агнес Бернаўэр
NGC 2871
NGC 2871 — зорка ў сузор’і Леў.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Амерыканскае філасофскае таварыства
Амерыканскае філасофскае таварыства (American Philosophical Society) — найстарэйшая арганізацыя, якая аб’ядноўвае амерыканскіх інтэлектуалаў. У адрозненне ад Амерыканскай філасофскай асацыяцыі, аб’ядноўвае не толькі прафесійных філосафаў, але інтэлектуалаў увогуле. Абранне ў члены таварыства з’яўляецца прызнаннем выдатных дасягненняў, зробленых у любых галінах навукі або практычнай дзейнасці.
З моманту заснавання Таварыства размяшчаецца ў Філадэльфіі. У цяперашні час Філасофскі Хол пераўтвораны ў музей. Ён знаходзіцца ў Нацыянальным гістарычным парку Незалежнасці.
Таварыства заснаваў Бенджамін Франклін у 1743 годзе, да 1746 года таварыства спыніла сваё існаванне. Аднак у 1767 годзе было адроджана, а 2 студзеня 1769 года яно аб’ядналася з Амерыканскім таварыствам садзейнічання карысным ведам.
Кірылы-3
Кірылы-3 (Кириллы-3) — вёска ў Рослаўльскім раёне Смаленскай вобласці Расіі.
Гісторыя
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай Кірылы-3 абвяшчаліся часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР.
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з жніўня 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
1-я Вінаградная вуліца (Наваполацк)
1-я Вінаградная вуліца (, 1-я Виноградная улица) — вуліца ў Наваполацку.
Апісанне
Размешчана ў паўночна-заходняй частцы горада ў раёне прамзоны БВК на тэрыторыі садовага таварыства "Будаўнік 2003" недалёка ад берага Заходняй Дзвіны. Працягласць вуліцы складае 350 метраў. Рух грамадскага транспарту па вуліцы не ажыццяўляецца.
Вайханскі сельсавет
Вайха́нскі сельсаве́т — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Гарадоцкага раёна Віцебскай вобласці Беларусі. Адміністрацыйны цэнтр — вёска Пруднікі.
8 красавіка 2004 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Прудніцкага сельсавета (13 вёсак: Азёркі, Белахвостава, Вялікае Лосвіда, Вялікія Стайкі, Залучча, Малое Лосвіда, Малыя Стайкі, Марыямпаль, Мялюзіна, Пруднікі, Сілкі, Слабада, Цыганы). 25 сакавіка 2008 года цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Пруднікі.
Лявон Чаховіч
Лявон Рамуальдавіч Чаховіч, псеўд. Астоя (, Рачкаўшчына, Свянцянскі павет —, ) — удзельнік паўстання 1863—1864 гадоў, былы інжынер-падпаручнік рускай імператарскай арміі. Старэйшы брат Густава Чаховіча.
Біяграфія
Нарадзіўся ў 1837 годзе ў Рачкаўшчыне пад Свянцянамі ў небагатым шматдзетным дваранскім родзе герба Астоя.
Скончыў, пасля чаго вучыўся ў Ваенна-інжынернай акадэміі ў Санкт-Пецярбургу. Уваходзіў у ваенна-рэвалюцыйную арганізацыю Серакоўскага-Дамброўскага ў Пецярбургу. У час вобыску ў адной з фотамайстэрань, дзе размножваліся антыўрадавыя заклікі, быў выяўлены здымак групы пецярбургскіх афіцэраў у паўстанцкіх скрутках-чамарках, сярод якіх быў і Лявон. З пачаткам паўстання пакінуў службу і далучыўся да паўстанцаў. У лесе ля Гервят (Астравеччына) стварыў атрад колькасцю 100 чалавек. Быў вядомы пад псеўданімам Астоя (як і брат Густаў). У атрадзе, аб'яднаным пад начальствам свайго брата Густава, заняў пасаду начальніка штаба. Таксама радавымі байцамі ў атрадзе былі і два іх брата — Цітус і малады гімназіст Андрэй.
Спачатку ставілася мэта злучыцца з атрадам Яна Козела-Паклеўскага, але яго паражэнне парушыла гэтыя планы. Тым не менш, атрад Чаховічаў накіраваўся на поўдзень у Любанскія лясы і 5 чэрвеня 1863 досвіткам быў сустрэты карнікамі ва ўрочышчы Біты Лог каля вёскі Любкі.
У час адступлення Лявон Чаховіч, увайшоўшыў балоцісты лес разам з 300 байцамі, застаўся адсечаным ад галоўнай партыі атрада Густава Чаховіча. Не бачачы магчымасці злучыцца, пераходзіць на другі бераг ракі Нарач. Праследаваны атрадам капітана Юзэфовіча з Ашмян і атрадам з Вілейкі, вымушаны быў некалькі дзён укрывацца ў лясах Агінскага. Аднак выціснуты і адтуль, прабіраецца цераз раку Нарач і адступае ў вішнеўскія лясы.
Зняволены ў Дынабургскай крэпасці. У пакаянным лісце да царскіх улад пісаў :
Быў асуджаны да катаргі. Пасля вызвалення, займаўся будаўнічымі падрадамі ў Іркуцку.
Напярэдадні Першай сусветнай вайны ў 1913 годзе вярнуўся ў Вільню, дзе неўзабаве памёр.
Напад на Хасканіту (2007)
Напад на Хасканіту — інцыдэнт, які адбыўся 30 верасня 2007 года ў раёне горада Хасканіта (Паўднёвы Дарфур). У ходзе здарэння міратворцы Афрыканскага саюза падвергліся нападу з боку мясцовых паўстанцкіх атрадаў. За ўчыненыя налёты тры камандзіры дарфурскіх сепаратыстаў былі арыштаваны і выдадзены Міжнароднаму крымінальнаму суду.
Абстаноўка
У 2003 годзе на глебе міжэтнічных супярэчнасцяў у суданскім рэгіёне Дарфур успыхнуў мяцеж, апорай якога сталі дзве ваенізаваныя групоўкі: «Фронт вызвалення Дарфура», пазней пераназваны ў «Суданскі вызваленчы рух» (СВР), і «Рух за справядлівасць і роўнасць». Канфлікт прыцягнуў увагу сусветнай грамадскасці, што стала прычынай уводу міратворчых сіл Афрыканскага саюза ў рэгіён і фарміраванне Аб’яднанай афрыканскай місіі ў Судане (AMIS). Па рашэнні Савета Бяспекі ААН 1564, AMIS павінен быў «блізка і бесперапынна, каапераваць і каардынаваць... на ўсіх узроўнях» сваю дзейнасць з місіяй Арганізацыі Аб’яднаных Нацый у Судане (UNMIS).
У лістападзе 2006 года тэрыторыя вакол Хасканіты была перададзена групоўцы NRF, якая адкалолася ад «Руху за справядлівасць і роўнасць». Агенцтвы па аказанні дапамогі прыпынілі сваю дзейнасць у суседніх раёнах Эд-Дэін і Адыла.
Ход падзей
30 верасня 2007 г. каля 1000 паўстанцаў напалі на базу AMIS, у выніку чаго загінулі 10 салдат, з якіх сямёра з Нігерыі і па адным з Малі, Сенегала і Батсваны. Яшчэ 50 чалавек прапалі без вестак, але пазней знойдзены. Атака адбылася адразу пасля заходу сонца і праходзіла на фоне ўзмацнення напружанасці паміж сепаратыстамі і міратворцамі, якіх паўстанцы абвінавачвалі ў прадузятасці да цэнтральнага ўраду. Відавочцы сцвярджалі, што мяцежнікі выкарысталі цяжкае ўзбраенне, у тым ліку гранатамёты і браняваныя машыны. Паўстанцкія рухі ў Дарфуры абвінавацілі ў нападзе ўрадавую армію.
У пачатку кастрычніка горад Хасканіта падвергнуўся нападу. Вялікая яго частка была спалена. З ацалелых пабудоў засталіся толькі гарадская мячэць і школа. Розныя крыніцы ў Хартуме сцвярджаюць, што падпал быў здзейснены апалчэннем «Джанджавід» у адказ на налёт у канцы верасня. Па іншых даных, знішчэнне горада з’яўляецца справай рук урадавых войскаў і міратворцаў.
Расследаванне МКС
Дарфурскі канфлікт быў перададзены Саветам Бяспекі ААН у 2005 годзе ў Міжнародны крымінальны суд, галоўны пракурор якога пачаў расследаванне злачынстваў, звязаных з канфліктам.
У ліпені 2008 года ён заявіў, што ведае, хто быў адказным за рэйд на Хасканіту. У лістападзе таго ж года пракурор запатрабаваў ордэра на арышт трох камандзіраў паўстанцаў з «Руху за справядлівасць і роўнасць», якія маюць дачыненне да здарэння. Адзін з іх — Бахр Ідрыс Абу Гарда — добраахвотна здаўся правасуддзю ў маі 2009-га. Аднак абвінавачванні былі зняты ў лютым 2010 года з-за недастатковай колькасці доказаў. Двое іншых камандзіра — Абдала Банда Абакаер Нурэйн і Салех Махамед Джэрба Джамус — здаліся ў чэрвені таго ж года і былі абвінавачаны па трох пунктах ваенных злачынстваў :
Расійска-ўкраінская кібервайна
Расійска-ўкраінская кібервайна — складнік супрацьстаяння паміж Расіяй і Украінай, якое ў 2014 годзе перарасло ў адкрытае ўзброенае ўварванне Расіі ва Украіну.
Першыя атакі на інфармацыйныя сістэмы прыватных прадпрыемстваў і дзяржаўныя ўстановы Украіны фіксавалі падчас масавых пратэстаў у 2013 годзе.
Расійска-ўкраінская кібервайна стала першым канфліктам у кіберпрасторы, калі была здзейснена паспяховая атака на энергасістэму з вывядзеннем яе з ладу. На думку Адміністрацыі Прэзідэнта ЗША хакерская атака на Украіну з боку Расіі ў чэрвені 2017 года з выкарыстаннем віруса NotPetya стала самай вядомай хакерскай атакай.
У лютым 2014 пачалася расійская ўзброеная агрэсія супраць Украіны, якая вялася таксама і ў кіберпрасторы. Будучы дырэктар амерыканскага Агенцтва нацыянальнай бяспекі Майкл Роджэрс з гэтай нагоды адзначаў, што разам з ваеннай аперацыяй па захопе Крыма Расія пачала супраць Украіны кібервайну. Кібервайной называюць расійскія атакі і ўкраінскія эксперты.
Пачатак канфлікту
Кіберпагрозы Украінскай дзяржаве і грамадству ўмоўна можна падзяліць на два ключавыя ўзроўні. Першы — «класічныя» кіберзлачынствы — як цалкам арыгінальныя, так і ўжо звычайныя, для сваёй рэалізацыі яны маюць патрэбу толькі ў сучасных інфармацыйных тэхналогіях.
Другі — злачынствы, ўдельные для геапалітычнай барацьбы (ці такія злачынствы на мясцовым узроўні, якія маюць патэнцыял паўплываць на палітычнае становішча дзяржавы): хактывізм, кібершпіянаж і кібердыверсіі. Адначасова тэхнікі ажыццяўлення нападаў у абодвух выпадках дэманструюць нямала агульнага. Напрыклад, фішынгавыя тэхнікі могуць быць выкарыстаны як для завалодання сродкамі грамадзян, так і з мэтай кібершпіянажу.
Першым масіраваным выпадкам хактывізму, з якім сутыкнулася Украіна, былі падзеі вакол закрыцця файлаабменнага сэрвісу ex.ua. Пасля спроб праваахоўных органаў умяшацца ў працу файлаабменнага сэрвісу былі ажыццёўлены DDoS-атакі на больш за 10 інтэрнэт-сайтаў органаў дзяржаўнай улады, у тым ліку на сайце Прэзідэнта Украіны і на сайце Міністэрства ўнутраных спраў Украіны. Падзеі вакол ex.ua упершыню наглядна прадэманстравалі, наколькі ўкраінскае дзяржава не гатова ні ідэалагічна, ні тэхнічна да падобных нападаў. Менавіта адсутнасць прамой эканамічнай шкоды стала прычынай таго, што рэальных высноў тых падзей так і не было зроблена, а краіна аказалася непадрыхтаванай да эфектыўнага супрацьстаяння агрэсіі Расійскай Федэрацыі ў кібернетычнай сферы.
Наступная хваля хактывізму адбылася на фоне палітычнага супрацьстаяння ў кастрычніку 2013 – лютым 2014 (падзеі Рэвалюцыі годнасці). Гэтае супрацьстаянне актыўна адбывалася ў сацыяльных сетках, дзе назіраўся значны ўсплёск цікавасці да праблемы. З першага дня Еўрамайдана невядомыя пачалі масава выкарыстоўваць нетботы для засмечвання інфармацыйнага поля, увядзення людзей у зман і распаўсюджванне чутак. Напрыклад, у Twitter, дзе можна адсочваць усе падзеі па хэштэгу #євромайдан, дзясяткі нетботаў укідвалі разнастайнае інфасмецце.
Таксама былі скарыстаны механізмы ўскладнення традыцыйных камунікацый, у прыватнасці мабільнай сувязі (праз аўтаматычныя званкі на тэлефоны асобных актывістаў ці палітыкаў, што зрабіла немагчымым выкарыстанне іх мабільных тэлефонаў у працы).
З пачаткам расійска-ўкраінскай вайны сталі з'яўляцца атрады антыўкраінскіх хактывістаў, якія называюць сябе «Кіберберкутам», і праўкраінскі «Кіберсотня Майдана», «Анонімусы» з расійскай або ўкраінскай «прапіскай» і г.д. Нягледзячы на складанасці ў вызначэнні ступені супрацоўніцтва хакерскіх груповак з дзяржаўнымі органамі, абапіраючыся на сабраныя доказы, можна сцвярджаць, што прарасійскія хакерскія групоўкі знаходзяцца на тэрыторыі Расіі, і што іх дзейнасць адбываецца на карысць крамлёўскага рэжыму.
Можна сцвярджаць, што з пачатку расійска-ўкраінскай вайны ў асяроддзі даследнікаў кібербяспекі палепшыліся магчымасці выяўлення, адсочванні і абароны ад груповак расійскіх хакераў. Сярод магчымых тлумачэнняў можна прывесці тое, што з абвастрэннем супрацьстаяння, расійскім хакерам не хапае часу на своечасовае абнаўленне і ўдасканаленне тактыкі, тэхналогій і метадаў дзейнасці.
Даследнікі кампаніі FireEye вылучылі дзве групоўкі расійскіх хакераў, якія актыўна праявілі сябе ў расійска-ўкраінскай кібервайне: так званая APT29 (таксама вядомая як Cozy Bear, Cozy Duke) і APT28 (таксама вядомая як Sofacy Group, Tsar Team, Pawn Storm, Fancy Bear).
У перыяд паміж 2013 і 2014 гадамі некаторыя інфармацыйныя сістэмы ўрадавых устаноў Украіны былі здзіўленыя кампутарным вірусам, вядомым як Snake/Uroborus/Turla. Гэта разнавіднасць шкоднаснага праграмнага забеспячэння надзвычай складаная, устойлівая да контрмер, і, як мяркуецца, створана ў 2005 годзе.
Пачынаючы з 2013 года, пачалася «аперацыя Армагедон» — расійская кампанія сістэматычнага кібершпіянажу па інфармацыйных сістэмах урадавых устаноў, праваахоўных і абаронных структур. Атрыманая такім чынам інфармацыя, верагодна, магла садзейнічаць Расіі і на полі бою. Істотным адхіленнем ад гэтага правіла стала кібердыверсія — атака на «Прыкарпаццеаблэнерга».
Рэформы сектара кібербяспекі Украіны
У траўні 2014 года зменамі закона «Аб Дзяржаўнай службе спецыяльнай сувязі і абароны інфармацыі Украіны» быў замацаваны афіцыйны статус каманды рэагавання на кіберпагрозы ва Украіне CERT-UA. Раней каманда працавала пры дзяржслужбе на грамадскіх пачатках. Штат CERT-UA да таго часу складаў 10 чалавек, кіраўніком быў Іван Сакалоў, існавалі намеры пашырыць каманду.
Санкцыі супраць расійскіх распрацоўшчыкаў «антывірусаў»
У верасні 2015 года пасля зацвярджэння Прэзідэнтам Украіны ўступіла ў сілу рашэнне СНБА ад 2 верасня 2015 года «Аб прымяненні персанальных спецыяльных эканамічных і іншых абмежавальных мер (санкцый)». Згодна з рашэннем, санкцыі ўводзяцца тэрмінам на адзін год і тычацца асоб і кампаній, якія маюць дачыненне да анэксіі Крыма і агрэсіі на Данбасе. У спіс санкцыйных кампаній патрапілі і расійскія распрацоўшчыкі антывіруснага праграмнага забеспячэння «Доктар Вэб» і «Лабараторыя Касперскага». Гэтым рашэннем дзяржаўным органам улады было забаронена закупляць ПА гэтых распрацоўшчыкаў. Галоўная прычына — стварэнне рэальных або патэнцыйных пагроз нацыянальным інтарэсам, бяспекі, суверэнітэту і тэрытарыяльнай цэласнасці, садзейнічанне тэрарыстычнай дзейнасці і/або дзейнасць, якая прывяла да акупацыі тэрыторыі Украіны. А ўжо 25 верасня 2015 года Кабінет міністраў Украіны даручыў Дзяржаўнай службе спецыяльнай сувязі і абароны інфармацыі забараніць набыццё, абнаўленне і выкарыстанне ў органах дзяржаўнай улады праграмнага забеспячэння «Лабараторыі Касперскага».
Стратэгія кібербяспекі Украіны
16 сакавіка 2016 года тагачасны Прэзідэнт Украіны Пётр Парашэнка падпісаў указ, якім увёў рашэнне Савета нацыянальнай бяспекі і абароны Украіны ад 27 студзеня «Аб Стратэгіі кібербяспекі Украіны». У канцэпцыі адзначаецца: «Эканамічная, навукова-тэхнічная, інфармацыйная сфера, сфера дзяржаўнага кіравання, абаронна-прамысловы і транспартны комплексы, інфраструктура электронных камунікацый, сектар бяспекі і абароны Украіны становяцца ўсё больш уразлівымі для разведвальна-выбухной дзейнасці замежных спецслужбаў у кіберпрасторы. Гэтаму спрыяе шырокая, часам дамінуючая, прысутнасць у інфармацыйнай інфраструктуры Украіны арганізацый, груп, асоб, прама або ўскосна звязаных з Расійскай Федэрацыяй».
Нацыянальны каардынацыйны цэнтр кібербяспекі
Указам № 242 ад 7 чэрвеня 2016 года тагачасны Прэзідэнт Украіны Пётр Парашэнка стварыў Нацыянальны каардынацыйны цэнтр кібербяспекі і прызначыў яго кіраўніком сакратара Савета нацыянальнай бяспекі і абароны Аляксандра Турчынава. На цэнтр ускладзена адказнасць за аналіз стану кібербяспекі, гатоўнасці да процідзеяння кіберпагрозам, фінансаваму і арганізацыйнаму забеспячэнню праграм і мер па забеспячэнню кібербяспекі, прагназаванню і выяўленню патэнцыяльных і рэальных пагроз у сферы кібербяспекі, удзел у арганізацыі і правядзенні міжнацыянальных і міжведамасных кіберучэнняў і трэнінгаў.
Траставы фонд НАТА
Траставы фонд НАТА па садзейнічанні Украіне ў развіцці нацыянальнай здольнасці па кібернетычнай абароне (далей — ТФ НАТА) быў пачаты рашэннем Саміту НАТА ў верасні 2014 года. Альянс вызначыў Румынію краінай-лідэрам Фонду з боку НАТА. Інтарэсы ўкраінскага боку прадстаўляе СБ Украіны.
Па стане на 1 ліпеня 2017 года тэхнічнае абсталяванне і праграмнае забеспячэнне, прадугледжаныя для пастаўкі ва Украіну ў рамках першага этапу праграмы Траставага Фонду, знаходзяцца ва Украіне (на базе СБ Украіны, МЗС Украіны і Дзяржспецсувязі) і праходзяць інтэграцыю ў агульную інфраструктуру Нацыянальнай сістэмы кібербяспекі адпаведна да праекту. Вынікам сумеснай працы ўкраінскіх і румынскіх экспертаў стала стварэнне ў СБУ і Дзяржспецсувязі Сітуацыйных цэнтраў рэагавання на кампутарныя пагрозы. Яны дазволяць забяспечыць аналіз інцыдэнтаў бяспекі на аб'ектах крытычнай інфраструктуры і прымяняць першачарговыя меры процідзеяння. Яны дазволяць забяспечыць аналіз інцыдэнтаў бяспекі на аб'ектах крытычнай інфраструктуры і прымяняць першачарговыя меры процідзеяння.
Рашэннем Каардынацыйнай рады Траставага фонду (ліпень 2017 года) украінскім бокам ухвалена рашэнне аб далейшым кірунку развіцця нацыянальнай сістэмы кібербяспекі з улікам магчымасцяў Траставага фонду, а менавіта :
Пагрозы кібербяспекі і меры па іх нейтралізацыі
31 жніўня 2017 года тагачасны Прэзідэнт Пётр Парашэнка падпісаў Указ № 254/2017, якім увёў у дзеянне рашэнне Савета нацыянальнай бяспекі і абароны Украіны ад 10 ліпеня 2017 года «Аб стане выканання рашэння Савета нацыянальнай бяспекі і абароны Украіны ад 29 снежня 2016 года „Аб пагрозах кібербяспекі дзяржавы і неадкладныя меры па іх нейтралізацыі“, уведзенага ў дзеянне Указам Прэзідэнта Украіны ад 13 лютага 2017 года № 32».
Згодна з указам, урад у трохмесячны тэрмін павінен урэгуляваць пытанне аб забароне дзяржаўным органам і прадпрыемствам дзяржаўнай формы ўласнасці закупляць паслугі па доступе ў інтэрнэт у аператараў тэлекамунікацый, у якіх адсутнічаюць дакументы аб пацвярджэнні адпаведнасці сістэмы абароны інфармацыі, устаноўленым патрабаванням у сферы абароны інфармацыі.
Таксама Кабінет міністраў Украіны павінен увесці ў рамках развіцця дзяржаўна-прыватнага партнёрства механізм прыцягнення фізічных і юрыдычных асоб на ўмовах аўтсорсінгу для выканання задач кіберабароны дзяржаўных электронных інфармацыйных рэсурсаў.
СБУ павінна падрыхтаваць і падаць на разгляд парламента законапраект аб размежаванні крымінальнай адказнасці за злачынствы ў сферы выкарыстання кампутараў і кампутарных сетак, учыненыя ў адносінах да дзяржаўных і іншых інфармацыйных рэсурсаў, аб'ектаў крытычнай інфармацыйнай інфраструктуры і іншых аб'ектаў, а таксама адпаведнага размежавання падследнасці.
Дзяржспецсувязі разам з Нацпаліцыяй Украіны павінны неадкладна актывізаваць супрацоўніцтва з замежнымі партнёрамі па супрацьдзеянні кібератакам на крытычную інфармацыйную інфраструктуру, правядзенню расследаванняў такіх кібератак, устанаўленню прычын і ўмоў, якія спрыялі іх здзяйснення, а таксама прыцягненню міжнароднай тэхнічнай дапамогі для забеспячэння кіберабароны дзяржаўных электронных інфармацыйных рэсурсаў, аб'ектаў крытычнай інфармацыйнай інфраструктуры.
На працягу 2017 года ўрад павінен забяспечыць фінансаванне расходаў на праектаванне абароненага цэнтра апрацоўкі даных для размяшчэння дзяржаўных электронных інфармацыйных рэсурсаў; прыняць меры па стварэнню Нацыянальнага цэнтра аператыўна-тэхнічнага кіравання сеткамі тэлекамунікацый Украіны і яго функцыянавання; забяспечыць безумоўнае выкананне дзяржаўнымі органамі заканадаўства ў сферы тэхнічнай абароны інфармацыі, а таксама аператыўна рэагаваць ва ўстаноўленым парадку на выяўленыя парушэнні.
Таксама рэкамендавана Нацыянальнаму банку Украіны з удзелам Дзяржспецсувязі і СБУ неадкладна прыняць меры, накіраваныя на ўдасканаленне кіберабароны сістэмна важных банкаў Украіны.
Урад таксама павінен прапрацаваць пытанні вызначэння Дзяржспецсувязі органам, адказным за захаванне рэзервовых копій інфармацыі і звестак дзяржаўных электронных інфармрэсурсаў, а таксама па ўстанаўленні парадку перадачы, захоўвання і доступу да гэтых копій.
7 кастрычніка 2021 года, у рамках авалодання кібердаменам узброенага супрацьборства пачаты праект стварэння кібервойскаў у сістэме МА Украіны. Пра гэта падчас брыфінгу аб стане і перспектывах лічбавай трансфармацыі абсталявання Узброеных Сіл высокатэхналагічным узбраеннем і ваеннай тэхнікай паведаміў намеснік Генеральнага дырэктара — кіраўнік экспертнай групы планавання і ўкаранення палітык Дырэктарата палітыкі лічбавай трансфармацыі і інфармацыйнай бяспекі ў сферы абароны Міністэрства абароны Украіны палкоўнік Сяргей Галушка.
Сітуацыйны цэнтр забеспячэння кібербяспекі
26 студзеня 2018 года Служба бяспекі Украіны адкрыла Сітуацыйны цэнтр забеспячэння кібербяспекі, створаны на базе Дэпартамента контрвыведніцкай абароны інтарэсаў дзяржавы ў галіне інфармацыйнай бяспекі СБУ. У 2017 годзе СБУ атрымала тэхнічнае абсталяванне і праграмнае забеспячэнне для працы Цэнтра ў рамках выканання першага этапа Пагаднення аб рэалізацыі траставага фонду Украіна-НАТА па кібербяспецы.
Ключавымі аддзеламі Цэнтра стануць сістэма выяўлення і рэагавання на кіберінцыдэнты і лабараторыя камп'ютарнай крыміналістыкі. Яны дазволяць папярэджваць кібератакі, усталёўваць іх паходжанне і аналізаваць для ўдасканалення процідзеяння. Пры падтрымцы міжнароднай супольнасці ў Украіне будзе створана сетка сітуацыйных цэнтраў кібербяспекі, базавым з якіх стане кіеўскі.
Важнай асаблівасцю работы сітуацыйнага цэнтра стане яго адкрытасць для супрацоўніцтва з усімі суб'ектамі гарантавання кібербяспекі: установамі, арганізацыямі, прадпрыемствамі і профільнымі спецыялістамі. Па словах СБУ, цэнтр гатовы прадастаўляць неабходную абарону не толькі аб'ектам крытычнай інфраструктуры, дзяржаўным установам і прадпрыемствам - любы прадстаўнік буйнога, сярэдняга і нават малога бізнесу можа звярнуцца ў цэнтр па кансультацыі і дапамогу.
Аперацыя «Змяя»
Даследчыкі брытанскай фірмы BAE Systems Applied Intelligence зафіксавалі ў 2013-2014 гадах ўсплёск выяўленых выпадкаў заражэння інфармацыйных сістэм прыватных прадпрыемстваў і дзяржаўных устаноў Украіны сеткавым чарвяком (з руткітам), які яны назвалі «Змяя» (Snake, Змія). Даследнікі з нямецкай фірмы GData назвалі гэтага чарвяка «Уроборос», uroborus (таксама ouroborus — гадзюка ў грэцкай міфалогіі, або sengoku і snark). Па меркаванні даследнікаў абедзвюх фірмаў, гэты чарвяк магчыма злучаны і быў створаны на аснове чарвяка Agent.BTZ, які ў 2008 году ўразіў інфармацыйныя сістэмы Цэнтральнага камандавання ЎС ЗША.
Пік выяўлення нападаў з выкарыстаннем чарвяка «Уроборос» супаў з развіццём масавых пратэстаў. На працягу студзеня 2014 года было зафіксавана 22 выпадкі інфікавання інфармацыйных сістэм, пры гэтым на працягу 2013 года «Уроборос» быў знойдзены не больш за 8 разоў. Ва Украіне зламыснікі з ужываннем уробороса атрымлівалі поўны доступ да здзіўленых сістэм. На думку брытанскіх экспертаў, ёсць усе падставы меркаваць, што за «Уроборос» стаяць спецслужбы Расійскай Федэрацыі.
Атака на «Выбары»
Падчас датэрміновых Прэзідэнцкіх выбараў ва Украіне 2014 года спецыялістамі CERT-UA былі абясшкоджаны атакі на аўтаматызаваную сістэму «Выбары» (Вибори).
21 траўня 2014 года зламыснікі з групоўкі КіберБеркут ажыццявілі паспяховую кібератаку на інфармацыйную сістэму «Выбары» Цэнтральнай выбарчай камісіі Украіны. Ім удалося вывесці са строю ключавыя вузлы карпаратыўнай сеткі і іншыя кампаненты інфармацыйнай сістэмы ЦВК. Амаль 20 гадзін праграмнае забеспячэнне, якое павінна было паказваць бягучыя вынікі падліку галасоў, не працавала як мае быць. У дзень выбараў, 25 траўня, за 12 хвілін да закрыцця выбарчых участкаў (19:48 EET), зламыснікі размясцілі «карцінку Яраша» на серверах ЦВК.
Увечары 25 траўня спецыялістамі CERT-UA была атрымана інфармацыя аб тым, што на расійскіх тэлеканалах анансавалі навіну аб нібы выйгрышы на «прэзідэнцкай гонцы» Дзмітрыя Яраша, заснавальніка праварадыкальнай партыі «Правы сектар». У мэтах пацверджання гэтай інфармацыі на расійскім ТБ была прадэманстравана карцінка, якую ў сетцы ўжо назвалі як «Карцінка Яраша». 25 траўня, у 20:16:56 быў зафіксаваны першы зварот да вэбсайта ЦВК выключна па IP-адрасе ўнутранага вэбсервера з указаннем у GET-запыце поўнага шляху да карцінкі «result.jpg» з IP-адрасу 195.230.85.129. Гэты адрас уваходзіць у дыяпазон IP-адрасоў тэлеканала ОРТ.
У выніку атакі «Першы канал» расійскага тэлебачання паведаміў сваім гледачам аб тым, што найбольшую колькасць галасоў выбаршчыкаў у першым туры на выбарах прэзідэнта Украіны набраў лідэр «Правага сектара» Дзмітрый Яраш. Пра гэта гаварылася ў выпуску вячэрніх навін, прысвечаным пазачарговым выбарам прэзідэнта Украіны. Вядучая паведаміла, што, нягледзячы на дадзеныя экзіт-полаў, якія сведчаць аб перамозе Пятра Парашэнкі ў першым туры, на сайце ЦВК з'явілася «дзіўная карцінка» (так званая «Карцінка Яраша»). Па іх інфармацыі, Дзмітрый Яраш набраў 37,13% галасоў выбаршчыкаў, за фаварыта Пятра Парашэнкі прагаласавала толькі 29,63%.
Раніцай наступнага дня, 26 траўня, серверы сістэмы «Выбары», якія прымалі і апрацоўвалі дадзеныя аб падліку галасоў, атрымалі размеркаваную DoS-атаку, і былі недаступнымі ў прамежку паміж 1-3 гадзінамі раніцы.
Акрамя інфармацыйнай сістэмы ЦВК, кібератакам падвергліся і іншыя арганізацыі, якія мелі вельмі аддаленае дачыненне да выбараў, ахвярай мог стаць сайт, які змяшчае старонку са словам «выбары». Аднак большасць нападаў супраць такіх сайтаў адрозніваліся нізкім узроўнем тэхнічнай рэалізацыі. А атака супраць ЦВК адрознівалася высокай складанасцю і тэхналагічнасцю. Па словах Мікалая Коваля, тагачаснага кіраўніка CERT-UA, атака на інфармацыйную сістэму ЦВК стала адной з самых складаных кібератак, якія яму тады прыйшлося расследаваць.
І хоць адказнасць за атакі ўзяла на сябе групоўка быццам бы хактывістаў КіберБеркут, Мікалай Коваль мяркуе, што вялікая складанасць атакі можа сведчыць аб тым, што за ёй стаялі падраздзяленні іншай дзяржавы. Таксама ў сетцы ЦВК было выяўлена шкоднаснае праграмнае забеспячэнне, якое злучаецца з групоўкай APT28/Sofacy Group.
Атакі на энэргетычныя кампаніі Украіны
23 снежня 2015 года адбылася першая ў свеце пацверджаная атака, накіраваная на вывядзенне са строю энергасістэмы: расійскім зламыснікам удалося паспяхова атакаваць камп'ютарныя сістэмы кіравання ў дыспетчарскай «Прыкарпаццеаблэнерга», было выключана каля 30 падстанцый, каля 230 тысяч жыхароў заставаліся без электрычнасці ад адной да шасці гадзін. Атака праводзілася з выкарыстаннем траянскай праграмы BlackEnergy.
У той жа час адначасовым атакам падвергліся «Чарнаўцыаблэнерга» і «Кіеваблэнерга», але з меншымі наступствамі. Паводле інфармацыі аднаго з аблэнерга, падключэнне зламыснікаў да яго інфармацыйных сетак адбывалася з падсетак глабальнай сеткі Internet, якія належаць правайдэрам у Расійскай Федэрацыі.
У цэлым кібератака насіла комплексны характар і складалася, сама меней, з наступных складнікаў :
Перапынак у электразабеспячэнні склаў ад 1 да 3,5 гадзін. Агульны недаадпуск — 73 МВт·г (0.015% ад сутачнага аб'ёму спажывання Украіны).
Наступная кібератака адбылася ноччу з суботы на нядзелю, 17 на 18 снежня 2016 года: на падстанцыі «Паўночная» (Північна) адбыўся збой у аўтаматыцы кіравання, з-за чаго спажыўцы паўночнай часткі правага берага Кіева і бліжэйшых раёнаў вобласці засталіся без току. Няспраўнасці былі ўхіленыя на працягу 1 гадзіны 15 хвілін. Асноўнай версіяй стала кібератака — знешняе ўмяшанне праз сеткі перадачы даных. Аператар падстанцыі кампанія «Укрэнерга» спачатку не стала пацвярджаць кібератаку, аднак прыцягнутыя да расследавання спецыялісты па кампутарнай бяспецы пацвердзілі, што збой адбыўся ў выніку кібератакі. Прамежкавыя вынікі расследавання былі прадстаўлены спецыялістамі Аляксеем Ясінскім ад кампаніі Information Systems Security Partners (Украіна) і Марынай Кратафіл ад Honeywell Industrial Cyber Security Lab 10 студзеня 2017 года на канферэнцыі S4 ў Фларыдзе, ЗША. Аднак нападнікі не сталі наносіць істотнай шкоды, затое гэтая атака павінна была паслужыць «дэманстрацыяй сілы». Як і ў папярэдніх выпадках, гэтая атака была часткай больш маштабнай фішынгавай аперацыі супраць дзяржаўных устаноў Украіны.