cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Познань-Галоўны (вакзал)
Стары будынак вакзала
Падчас нямецкай акупацыі ў 1939—1945 гадах са стратэгічных меркаванняў быў пабудаваны паўднёвы аб’езд вакзала Познань-Галоўны (Гурчын — Дэнбец — Старалэнка — Франова — Сважэндз). Адначасова ў рамах супрацьпаветранай абароны быў пабудаваны шэраг супрацьпаветраных бункераў па вул. Вакзальнай. 9 красавіка 1944 года станцыю разбамбілі саюзнікі, у выніку чаго загінулі 47 палякаў і 35 цывільных немцаў (страты сярод вайскоўцаў не выяўлены). Яшчэ адна бамбёжка адбылася 29 мая 1944 года падчас бітвы за Познань у 1945 годзе.
Пасля заканчэння вайны станцыя была адноўлена з 13 сакавіка 1945 года па 20 красавіка 1949 года. Фасад будынка найбольш трансфармаваўся і набыў класіцыстычныя рысы. Дах цэнтральнай частцы будынка быў падняты на 14 метраў. У адноўленым будынку было ўсталявана 10 найнавейшых касавых месцаў.
Чарговая рэканструкцыя адбылася ў 1961—1976 гадах, у выніку якой будынак набыў мадэрнісцкія рысы. Мадэрнізацыя разбівалася на 5 этапаў, пачынаючы з касавай залі і канчаючы ліквідацыяй трамвайных пуцей XIX стагоддзя.
25 лістапада 2006 года ў холе чыгуначнага вакзала Рышард Капусцінскі адкрыў памятную дошку, прысвечаную падарожніку Казіміру Новаку, які пераадолеў 40 тысяч кіламетраў пешшу і на ровары па Афрыцы.
Стары будынак вакзала быў закрыты для продажу білетаў 25 кастрычніка 2013 года, у дзень адкрыцця гандлёвага цэнтра Poznań City Center на новым вакзале. Станам на кастрычнік 2022 года будынак застаецца закрытым, а актыўнай працы па аднаўленні будынка не заўважана.
З’яўленне трамвая ля вакзала
Першая лінія познанскага коннага трамвая (№ 1) з 1880 г. даходзіла да станцыі па вул. Вакзальнай. Першапачаткова трамвайныя рэйкі праходзілі непасрэдна па аркадах станцыі, дазваляючы прама сесці ў вагоны. Так было да 1900 года, калі кіраўніцтва чыгункі запатрабавала перанесці пуці. Пасля іх перамяшчэння ад аркад бліжэй да цэнтра прывакзальнай плошчы (прыкладна на 60 метраў) у 1900 годзе была пабудавана драўляная зала чакання трамвая, якая працавала да закрыцця лініі на вул. Вакзальнай.
Заўвагі
<references group="увага" />
Воранаўскае благачынне
Воранаўскае благачынне, Воранаўская благачынная акруга — акруга ў Гродзенскай і Ваўкавыскай епархіі Беларускай праваслаўнай царквы. Аб’ядноўвае прыходы Воранаўскага раёна Гродзенскай вобласці.
Благачынныя настаяцелі
Іерэй Ігар Валошын.
Кобрынскія павятовыя маршалкі
Спіс маршалкаў дваранства Кобрынскага павета.
NGC 2205
NGC 2205 (іншыя абазначэнні — ESO 86-63, AM 0610-623, PGC 18551) — галактыка ў сузор’і Жывапісец.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Вярба трохтычынкавая
Вярба трохтычынкавая, Лаза (Salix triandra) — від кветкавых раслін з роду  сямейства.
Распаўсюджанне і экалогія
Расце ў лясной, стэпавай і паўпустыннай зонах па берагах рэк, азёр, галоўным чынам у пойменнай частцы. Не падымаецца ў горы і адсутнічае ў Арктыцы і на Камчатцы.
Батанічнае апісанне
Куст вышынёй да 5-б м і дыяметрам ствала 7-8 см, радзей дрэва вышынёй да 8-10 м. Галіны тонкія, прамыя, гнуткія, аліўкава- або буравата- і жаўтлява-зялёныя, матавыя, маладыя слаба пакрыты валаскамі. Кара ствалоў і больш старых галін аддзяляецца тонкімі пласцінамі.
Пупышкі яйкападобныя, вострыя, рабрыстыя, прыціснутыя, голыя, светла-бурыя. Прылісткі ад пупышкападобна-яйкападобных да ланцэтных, зубчастыя, часта добра выяўленыя, доўга якія застаюцца. Лісце даўгавата-ланцэтнае, ланцэтнае, яйкападобна-эліптычнае, вузка эліптычнае, эліптычнае або вузкаланцэтнае, даўжынёй 4-15 см, шырынёй 0,5-3,5 см, завостранае, ля аснавання круглявае або клінаватае, па краі залозава-пільчатае або расстаўлена-зубчастае, зверху цёмна-зялёнае, знізу зялёнае ці шызае і бялёса-шызае, пры распусканні злёгку апушанае і не клейкія, пазней зусім голае. Хвосцікі звычайна з двума залозкамі блізу аснавання ліставай пласцінкі, спачатку валасістыя, пазней голыя, нярэдка рудаватыя або бурыя, даўжынёй 1-1,5 см.
Шышачкі на канцы кароткіх падгадаваных парасткавых, прамыя або выгнутыя, Тычынкавыя даўжынёй 3-10 см, жаночыя — 1,5-4 см, тонкія, рэдкакветныя, часта мутоўкавыя, духмяныя. Прыкветныя лускавінкі даўгаватыя, увагнутыя, даўжынёй 1,5-3 мм, аднакаляровыя, бледна-жоўтыя, па краі расніцавыя, па спінцы голыя. Тычынкі ў ліку трох, у выглядзе выключэння ў ліку двух, чатырох ці пяці, даўжынёй да 5 мм, свабодныя, пры аснаванні густа-кучарава-воласістыя, з жоўтымі пылавікамі.
Плод — голая каробачка даўжынёй да 5-6 мм і шырынёй 2-2,5 мм.
Цвіценне пасля распускання лісця, у красавіку — маі, часам другасна цёплай яснай восенню. Плоданашэнне ў маі — чэрвені.
Значэнне і прымяненне
Кара багатая саліцынам (4—5 %), танінамі (10—12 %).
Адварам кары маладых галін афарбоўваюць тканіны і сеткі ў жоўты колер.
Аднагадовыя дубцы выкарыстоўваецца для пляцення.
Драўніна шчыльная, белая, з бліскучым прыгожым адлівам, глейкая, але нетрывалая і не вельмі гнуткая.
Адна з лепшых парод для ўмацавання паўзучых і размываемых грунтоў, плацін. Дэкаратыўная.
Для кара, лісце, пупышкі і маладыя галінкі гэтай і іншых прыбярэжных верб складаюць асноўны упадабаны корм.
Блашкі
Блашкі (Błaszki) — горад у Польшчы, размешчаны за 80 км на захад ад Лодзі і за 200 км на захад ад Варшавы. Уваходзіць у склад Сярадзкага павета Лодзьскага ваяводства, сядзіба вяскова-гарадской гміны Блашкі. Плошча 1,62 км². Насельніцтва 2,1 тыс. чалавек.
Балярка (Алэўскі раён)
Балярка (Боля́рка) — вёска ў Алэўскім раёне Жытомірскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Алэўскай гарадской абшчыны.
Ганна Аляксандраўна Люблінская
Ганна Аляксандраўна Люблінская (Люблинская Анна Александровна;,  — , ) — савецкі псіхолаг. Доктар педагагічных навук, прафесар. Заслужаны дзеяч навукі РСФСР. Спецыялізавалася ў галіне ўзроставай і педагагічнай псіхалогіі.
Біяграфія
З 1924 года, пасля заканчэння Ленінградскага педагагічнага інстытута дашкольнай адукацыі, працавала ў Ленінградскам дзяржаўным педанагічным інстытуце (ЛДПІ), у 1964—1975 гадах — загадчык кафедры педагогікі і методыкі пачатковай школы.
Аўтар каля 150 навуковых прац, прысвечаных праблемам разумовай дзейнасці дзіцяці, ролі прамовы ў пачуццёвым пазнанні і практыцы
Аблога Полацка (1563)
Аблога Полацка (31 студзеня — 15 лютага 1563) ажыццёўленая войскамі Маскоўскай дзяржавы падчас Лівонскі войны 1558—1582 гг. з Вялікім Княствам Літоўскім, завяршылася капітуляцыяй горада.
Перадумовы
Спроба сватаўства Івана IV да Кацярыны Ягелонкі, сястры вял.кн. Жыгімонта Аўгуста, скончылася няўдала — у 1562 г. Кацярына Ягелонка выйшла замуж за Юхана, герцага фінляндскага, брата Эрыка XIV. Няўдача была непрыемнай для Івана IV, бо ён лічыў паходжанне шведскіх каралёў нізкародным. Усё гэта толькі паглыбіла ўзаемныя супярэчнасці паміж ВКЛ, Швецыяй і Маскоўскай дзяржавай.
Перамовы Маскоўскай дзяржавы з ВКЛ у пач. 1562 г. не прывялі да заключэння перамір'я. Пагатоў, Жыгімонт Аўгуст вёў перамовы з крымскім ханам Даўлет Гірэем, каб той восенню-зімою 1562 г. уварваўся ў землі Маскоўскай дзяржавы. Усім гэтым рэалізацыя прэтэнзій Маскоўскай дзяржавы на Лівонію была пастаўлена пад сумнеў. Развязаць усе супярэчнасці і нявызначанасць у пытанні прыналежнасці Лівоніі мог вырашальны ваенны поспех.
Выбар Полацка, як аб'екта вырашальнага ўдару, відавочны. Полацк у XVI ст. быў адным з найбуйнейшых і найбагацейшым горадоў ВКЛ, тут маскоўскае войска магло разлічваць на велізную здабычу. Апроч гэтага, узяцце Полацка давала шэраг тактычных пераваг. Полацк навісаў над паўднёвым флангам групоўкі маскоўскіх войскаў у Лівоніі і ствараў пагрозу адсячэння іх ад унутраных раёнаў Маскоўскай дзяржавы. Захопам Полацка і басейна р. Заходняй Дзвіны Маскоўская дзяржава атрымала б магчымасць простай сувязі з Лівоніяй са Смаленска па зручным рачным шляху. Страта Полацка ВКЛ стварала непасрэдную небяспеку для Вільні.
Полацкі паход быў афіцыйна матываваны «многими неправды и неисправления» Жыгімонта Аўгуста і клопатам Івана IV «о святых иконах и о святых храмех свяшеных, иже безбожная Литва поклонение святых икон отвергше, святые иконы пощепали и многая ругания святым иконам учинили, и церкви разорили и пожгли, и крестьянскую веру и закон оставльше и поправше, и Люторство восприашя». Іван IV любіў надаваць сваім палітычным і ваенным акцыям форму святой вайны супраць ворагаў веры і царквы. У паход Іван IV узяў са сваёй казны полацкую святыню, крыж Св. Ефрасінні Полацкай, вярнуўшы яго на месца першапачаткова ўнёску, у Спаскі манастыр.
Падрыхтоўка і пачатак кампаніі
Захоп Полацка быў запланаваны ў верасні 1562 г., тады ж пачалася падрыхтоўка. 30 лістапада асноўная групоўка маскоўскіх войскаў на чале з Іванам IV выйшла з Масквы і 4 снежня прыбыла ў Мажайск, адкуль былі аддадзены апошнія распараджэнне войскам, якія рухаліся з розных гарадоў. Агульны збор быў прызначаны на 5 студзеня 1563 г. у Вялікіх Луках. У Вялікіх Луках было сканцэнтравана амаль 32 тысячы салдат: 18 105 дваранскай конніцы, 7219 стральцоў і казакоў, а таксама 6 тысяч татар. Там жа было завершана фарміраванне палкоў, усяго сфарміравана сем: выведнікі («ертаул»), пярэдні, правай рукі, вялікі, гасударскі, левай рукі і стражнікі. 9 студзеня пачаўся марш да Полацка, палкі выходзілі з інтэрвалам у адзін дзень, каб не было «воинским людем истомы и затору». У летапісах згадваецца колькасць 280 000 ратнікаў, 80 900 абозных людзей і 200 гармат, але звесткі гэтыя перабольшаны. Рэальная колькасць — каля 50 000—60 000 ратнікаў і 20 000—30 000 абозных людзей. Войскам камандаваў асабіста Іван IV, было загадана не высылаць фуражыраў, усе запасы везліся з сабой, каб захаваць раптоўнасць. Аднак у Полацку неўзабаве пазналі аб набліжэнні праціўніка, пра што было паведамлена вялікаму гетману літоўскаму М. Радзівілу, вялікі князь Жыгімонт Аўгуст у той час знаходзіўся ў Польшчы на сойме ў Пётракаве. Пазнаўшы, што раптоўнага нападу не атрымаецца, Іван IV прапанаваў полацкаму ваяводзе С. С. Давойне здаць горад, аднак не атрымаў адказу, пагатоў, палонны адпушчаны ў Полацк з гэтым пасланнем, быў пакараны. 30 студзеня, з апошняга паходнага лагера ў 5 мілях ад горада, Іван IV прыязджаў глядзець на Полацк.
Ход аблогі
З першага дня аблогі вялася двухбаковая артылерыйская перастрэлка, якая насіла лакальны характар. Аднак, 3 лютага на Заходняй Дзвіне змянілася лёдавая абстаноўка і план аблогі давялося змяніць, гасудараў полк перадыслакаваўся ў міжрэчча р. Палаты і Зап. Дзвіны для прыступу ўжо праз умацаванні Вялікага Астрога.
На дапамогу Полацку ад Менска выступіла войска ВКЛ пад камандаваннем вялікага гетмана М. Я. Радзівіла, З колькасцю войска 2 500—3 500 чал. і 20—25 палявых гармат, бітвы Радзівіл не планаваў, знаходзячыся на адлегласці не менш 8 міль ад Полацка, ён распускаў чуткі пра шматлікасць свайго войска, каб адцягнуць на сябе частку сіл праціўніка. Гэта збольшага атрымалася, супраць былі пасланы царэвіч Ібак з ваяводамі кн. Ю. П. Рэпніным і кн. А. І. Яраслававым, пры набліжэнні якіх Радзівіл, разбіўшы некалькі іх раз'ездаў, адступіў, яны ж, не пераследваючы яго, вярнуліся да Полацка.
8 лютага пачаўся абстрэл горада цяжкай артылерыяй, настаўленя практычна ўшчыльную да сцен Вялікага Астрога гарматы проста разломлівалі іх, прабіваючы наскрозь. Тымчасова быў забіты ротмістр Галубіцкі. 9 лютага С. С. Давойна прыняў рашэнне, якое лічаць асноўнай прычынай хуткага падзення Полацка, — пакінуць і спаліць Вялікі Астрог. Ротмістры Варшэўскі, Верхлінскі, Хелмскі і малады магнат Я. Я. Глябовіч настойвалі на працягу абароны Вялікага Астрогу. Я. Я. Глябовіч прапанаваў выдаць зброю «чорным людзям» — простым жыхарам наваколляў Полацка, і самому ўзначаліць іх у буйнай вылазцы супраць маскоўскіх войскаў, каб знішчыць абложныя ўмацаванні. Прапанова ротмістраў і Я. Я. Глябовіча не была прынятая, Вялікі Астрог падпалены і пакінуты — гарнізон, полацкім мяшчане і баяры Полацкага ваяводства адступілі ў Полацкі замак, а 10 000—25 000 «чорных людзей» трапіла ў палон. Пачаўся вялікі пажар, згарэла 3 000 двароў, маскоўскія войскі на плячах абложаных спрабавалі ўварвацца ў замак і сярод пажару завязаўся зацяты бой, які ішоў са зменным поспехам, пакуль рускім не падышло падмацаванне на чале з Д. Ф. Аўчыніным і Д. І. Хварасцініным, якія здолелі адціснуць абложаных у замак, але не здолелі з ходу ўзяць яго. Палонныя «чорныя людзі» паказалі рускім вялікія запасы харчоў у лясных схованках каля горада, што было вялікай карысцю маскоўскаму войску.
9—10 лютага цяжкая артылерыя была настаўлена супраць Полацкага замка на пажарышчы Вялікага Астрога, у Задзвінні і Запалоцці. 10—14 лютага гарматы білі суткі без перапынку. Ядры разбівалі замкавую сцяну, дасягаючы процілеглай. У ноч з 12 на 13 лютага абаронцы замка ўсімі сіламі зрабілі вылазку з мэтай знішчэння маскоўскай артылерыі, аднак вылазка была адбіта. Пасля бесперапыннага абстрэлу на працягу 13—14 лютага ў полацкім замку пачаўся моцны пажар. Тымчасова ядрамі было разбіта ўжо 1/5 частка сцен замка, а ў ноч з 14 на 15 лютага маскоўскія стральцы, падабраўшыся да сцен падпалілі іх у некалькіх месцах.
За некалькі гадзін да світанку 15 лютага маскоўскія войскі пачалі падрыхтоўку да генеральнага штурму, становішча абаронцаў замка было безнадзейным. З горада выйшаў полацкі епіскап Арсеній, праз яго С. С. Довойна прасіў пра перамовы, Іван IV запатрабаваў прыбыцця для гэтага самога Довойны. Перамовы ішлі да вечара 15 лютага і скончыліся капітуляцыяй горада на ўмовах захавання жыцця і маёмасці абложаных.
Пасля атрымання весткі пра капітуляцыю Полацка М. Я. Радзівіл са сваім корпусам адступіў для прыкрыцця Вільні, бо чакаў далейшага прасоўвання маскоўскіх войскаў у гэтым кірунку.
Пасля капітуляцыі
Іван IV не стрымаў усіх умоў капітуляцыі. Некаторыя рускія летапісы, а таксама Мацей Стрыйкоўскі і яго кампілятары, паведамляюць, што полацкім яўрэям пад страхам смерці было загадана хрысціцца ў праваслаўе, тыя хто не згадзіўся былі патоплены ў Заходняй Дзвіне, аднак гэтыя звесткі выклікаюць у некаторых даследчыкаў сумневы. У некаторых крыніцах таксама паведамляецца пра смерць полацкіх бернардзінцаў і дамініканцаў ад татараў з маскоўскага войска, такой магчымасці выключыць нельга (гл. Святыя Адам, Дамінік і Пётр Полацкія). Да 500—700 палякаў з гарнізона і нямецкіх наймітаў Іван IV паставіўся міласціва, некаторыя найміты перайшлі на маскоўскую службу. Ротмістры палякаў атрымалі падарункам сабаліныя футры, пакрытыя парчой. Ротмістр Верхлінскі пазней быў абвінавачаны ў атрыманні падарункаў ад непрыяцеля, але быў апраўданы судом. Такое стаўленне Івана IV да палякаў тлумачыцца нежаданнем вайны і з Польшчаю, ён планаваў весці ваенныя дзеянні толькі супраць ВКЛ. Полацкія баяры, купецтва, большасць мяшчан, а таксама жыхары полацкага наваколля былі пазбаўлены маёмасці і сагнаныя ў палон, па розных ацэнах лік палонных склаў ад 15 000 да 60 000. Шмат хто з палонных пазней быў прададзены ў рабства, напрыклад, у Персію (гл. Хаджы Хасроў). С. С. Давойна з жонкай, Я. Я. Глябовіч і біскуп Арсеній таксама былі палонены.
Практычна адразу пасля ўзяцця горада 15 000 татараў былі накіраваны для дзеянняў па дарозе на Вільню. 21 лютага ў лагер цара прыбыў пасол ВКЛ для перамоў пра перамір'е, якое ў тыя ж дні і было заключана. 27 лютага, пакінуўшы ў Полацку гарнізон і аддаўшы распараджэнні пра ўмацаванне горада, Іван IV з асноўнымі сіламі выйшаў да Масквы.
Частка палонных полацкіх баяраў была абмяняная на маскоўскіх палонных або выкуплена ВКЛ у 1566 г. С. С. Давойна быў абмяняны на маскоўскага палоннага ў 1567 г., пазней ён беспаспяхова спрабаваў перавезці на радзіму прах сваёй жонкі, якая памерла ў палоне. Я. Я. Глябовіч быў вызвалены ў абмен на абяцанне схіліць на бок Маскоўскай дзяржавы магнатаў ВКЛ, за гэта быў абвінавачаны ў здрадзе, але апраўданы вялікім князем. Біскуп Арсеній адпраўлены ў Спаса-Каменны манастыр паблізу Кубены, разам з ім у зняволенні былі і некаторыя полацкія баяры.
Наступствы
Узяцце і спусташэнне горада і наваколляў было канцом яго велічы і ці не буйнейшай падзеяй Лівонскай вайны. Падзеі аблогі выклікалі міжнародны розгалас: у Аўгсбургу, Любеку, Нюрнбергу, Празе і інш. гарадах Еўропы выйшла больш за дзясятак інфармацыйных улётак, прысвечаных падзеям у Полацку. У Свяшчэннай Рымскай імперыі з трывогай назіралі за поспехамі Маскоўскай дзяржавы. Супернікі імперыі спадзяваліся на пашырэнне супрацоўніцтва з Маскоўскай дзяржавай — кароль Даніі Фрэдэрык II павіншаваў Івана IV з узяццем Полацка.
У ВКЛ і Польшчы былі ўзрушаны полацкай катастрофай. Сойм у Пётракаве быў спынены весткай пра ўзяцце горада, вял.кн. Жыгімонт Аўгуст паведаміў М. Я. Радзівілу пра неадкладнае сваё вяртанне ў Княства для арганізацыі абароны і загадаў не ўступаць у прамы бой з маскоўскімі войскамі (што, зрэшты, і не было магчымым пры наяўных сілах і без збору паспалітага рушэння), а прыкласці ўсе сілы для абароны Вільні. Падзенне Полацка можна ацэньваць адну прычын Люблінскай уніі (1569). Верагодна, наступствам гэтых падзей быў і прывілей Жыгімонта Аўгуста ад 7 чэрвеня 1563 г., у якім ён пацвярджаў роўнасць правоў баяраў праваслаўнага і каталіцкага веравызнання, хоць такая роўнасць была пацверджана яшчэ ў 1430-х г.
Узяцце Полацка было вяршыняй поспехаў Маскоўскай дзяржавы ў Лівонскай вайне, хоць і пасля маскоўскія войска атрымалі некалькі перамог у Лівоніі. Страта Полацка, крызіснае становішча, у якім з-за гэтага апынулася ВКЛ, прымусіла яго мабілізаваць рэсурсы для жыццёва неабходнага рэваншу. Імкненне Маскоўскай дзяржавы спачатку пашырыць, выкарыстоўваючы атрыманыя тактычныя перавагі, свае поспехі, а неўзабаве хоць бы захаваць іх, стала прычынаю знясільвання яго матэрыяльных і людскіх рэсурсаў, выклікала востры сацыяльна-эканамічны крызіс, узмоцнены паразамі 1571 і 1579—1580 г. Усё гэта, у выніку, прывяло да паражэння Маскоўскай дзяржавы ў Лівонскай вайне.
(936) Кунігунда
(936) Кунігунда (Kunigunde) — астэроід Галоўнага астэроіднага пояса. Адкрыты 8 верасня 1920 года нямецкім астраномам Карлам Рэйнмутам у абсерваторыі Гайдэльберг-Кёнігштуль, Германія. Астэроід быў названы жаночым імем, узятым з нямецкага штогадовага календара Lahrer hinkender Bote, і ніяк не звязаным з сучаснікамі Рэйнмута. Кунігунда не перасякае арбіту Зямлі, і робіць поўны абарот вакол Сонца за 5,54 гадоў.
IC 4763
IC 4763 — галактыка тыпу C (кампактная галактыка) у сузор’і Дракон.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Вопыт Штэрна
Вопыт Штэрна — вопыт, у якім упершыню былі вымераны хуткасці цеплавога руху малекул.
Вопыт быў пастаўлены ў 1920 годзе нямецкім фізікам Ота Штэрнам (1880—1970) і падцвердзіў правільнасць асноў кінетычнай тэорыі газаў і асноўныя палажэнні размеркавання Максвела.
Аксана Іванаўна Манкевіч
Аксана Іванаўна Манкевіч (нар. ) — экскурсаводка, палітычная зняволеная, абвінавачаная падчас пратэстаў у Беларусі ў 2020 годзе.
Біяграфія
Нарадзілася ў Любчы. Пасля школы скончыла педагагічны каледж у Нясвіжы, пасля завочна атрымала вышэйшую адукацыю ў БДЭУ. Працавала па спецыяльнасці экскурсаводам, стварыла і праводзіла шэраг экскурсій па Мінску і іншым месцам Беларусі.
Палітычны пераслед
Аксану Манкевіч затрымалі 31 студзеня 2021 года, калі яна праводзіла сваю экскурсію па цэнтры Мінска, таксама былі затрыманы іншыя прысутныя на экскурсіі, а таксама выпадковыя мінакі. Некалькі чалавек пазней атрымалі штрафы, яшчэ некалькім удзельнікам экскурсіі, у тым ліку Манкевіч, суд прызначыў суткі адміністрацыйнага арышту (Манкевіч атрымала 15 сутак).
Наступны раз Манкевіч была затрымана 2 лістапада 2021 года. Яе экскурсію замовіў, як пасля высветлілася, супрацоўнік міліцыі, які на прызначаным месцы пачатку экскурсіі затрымаў Манкевіч. Яе дапыталі ў памяшканні ГУБАЗіКа, пасля правялі вобшук дома, пасля чаго ў РАУСе быў зроблены пратакол пра «непадпарадкаванне супрацоўніку міліцыі». На судзе супрацоўнік міліцыі засведчыў, што ён затрымліваў Манкевіч, але памылкова назваў абставіны затрымання, а сама Манкевіч сцвярджала, што яе затрымліваў іншы супрацоўнік. У выніку, суддзя Шабуня прысудзіла Манкевіч 15 сутак арышту.
У межах ужо крымінальнай справы Аксана Манкевіч была затрымана 14 верасня 2022 года, з яе ўдзелам з’явілася відэа на адным з праўладных тэлеграм-каналаў, дзе сцвярджалася, што «Манкевіч падчас сваіх экскурсій распавядала выключна сваю версію гістарычных падзей». Пазней ёй было выстаўлена абвінавачванне па арт. 342 Крымінальнага кодэксу (Арганізацыя і падрыхтоўка дзеянняў, што груба парушаюць грамадскі парадак), яна была змешчана ў СІЗА на Валадарскага.
5 кастрычніка 2022 года пяццю беларускімі праваабарончымі арганізацыямі, сярод якіх Праваабарончы цэнтр «Вясна» і Беларускі Хельсінкскі камітэт, Манкевіч была прызнана палітычнай зняволенай.
У снежні 2022 года Аксану Манкевіч асудзілі да трох гадоў хатняй хіміі.
Валянціна Аляксееўна Клачкова
Валянціна Аляксееўна Клачкова (нар., в. Сарочына, Ушацкі раён, Віцебская вобласць) — беларускі дзяржаўны дзеяч.
Біяграфія
У 1978 годзе перавялі на пасаду першага намесніка старшыні Белкаапсаюза. На грамадскіх пачатках з’яўлялася намеснікам старшыні Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР, выбіралася дэпутатам Вярхоўнага Савета СССР і БССР, членам ЦК КПБ, дэлегатам ХХV з’езда КПСС.
Узнагароды
Была узнагароджяна ордэнамі Леніна, Кастрычніцкай Рэвалюцыі, Працоўнага Чырвонага Сцяга, «Знак Пашаны» і іншымі ўзнагародамі.
Расонска-Асвейская партызанская зона
Расонска-Асвейская партызанская зона — тэрыторыя на поўначы Віцебскай вобласці, якую ў Вялікую Айчынную вайну кантралявалі партызаны.
Гісторыя
У маі 1942 года партызанскія фарміраванні разграмілі паліцэйскія ўчасткі і валасныя ўправы на тэрыторыі 10 сельсаветаў Расонскага раёна, да кастрычніка вызвалілі тэрыторыю Расонскага, Асвейскага, частку Дрысенскага і Полацкага раёнаў, у тым ліку райцэнтры Расоны, Асвею і мястэчка Клясціцы. У канцы 1942 года партызаны ўтрымлівалі каля 1,8 тысячы км², вясной 1943 — 5 тысяч км². Вызваленная тэрыторыя стала часткай партызанскага краю, створанага беларускімі, латышскімі і рускімі партызанамі на стыку БССР, Латвіі і РСФСР (10 тысяч км², больш за 100 тысяч чалавек). Да снежня 1943 года зону абаранялі партызанскія фарміраванні Расонскага, Асвейскага, Дрысенскага раёнаў, у тым ліку брыгады Расонская імя Сталіна, Асвейская імя Фрунзэ, 1-я Дрысенская, імя Ракасоўскага, партызанскія брыгады Калінінскай вобласці РСФСР, Латвіі; некаторы час на тэрыторыі зоны знаходзіліся брыгады «За Савецкую Беларусь», 3-я і 4-я Беларускія, імя С. М. Кароткіна, 1-я і 3-я Калінінскія, латышскі атрад (потым брыгада) В. П. Самсона. Дзейнасць партызан накіроўвалі ЦК КП(б)Б, Паўночна-Заходняя аператыўная група ЦК КП(б)Б, БШПР, мясцовыя партыйныя органы. На тэрыторыі зоны базіраваліся Дрысенскі, Асвейскі, Расонскі падпольныя райкамы КП(б)Б і ЛКСМБ, была адноўлена савецкая ўлада, працавалі хлебапякарні, млыны, прамысловыя майстэрні. Выдаваліся раённыя газеты. Падтрымлівалася двухбаковая радыёсувязь з савецкім тылам, дзейнічалі партызанскія аэрадромы і пасадачныя пляцоўкі, на якія партызанам самалёты з Вялікай зямлі дастаўлялі зброю, медыцынскія сродкі, соль і іншае, адвозілі з зоны параненых, жанчын і дзяцей. Партызаны пастаянна праводзілі дыверсіі на шашэйных, грунтавых і чыгуначных дарогах, аперацыі па па разгроме варожых гарнізонаў. У час рэйкавай вайны знішчылі больш за 4 тысячы рэек, уносілі дэзарганізацыю ў перамяшчэнні ваенных сіл гітлераўцаў. Карнікі неаднаразова спрабавалі ліквідаваць партызанскую зону, часта праводзілі карныя аперацыі, у тым ліку № 12, 13, 14, «Пантэра», «Заяц-бяляк», «Зімовае чараўніцтва», «Генрых». За час баявых дзеянняў былі спалены поўнасцю разам з усім насельніцтвам ці з большасцю жыхароў каля 100 вёсак (не аднавіліся пасля вайны). У снежні 1943 года карнікі пачалі буйную аперацыю «Ота», у выніку якой стварыўся так званы расонскі «кацёл». У канцы снежня партызанам удалося прарваць кальцо блакады і выйсці ў размяшчэнне часцей Чырвонай Арміі. У выніку наступлення савецкіх войск значная частка зоны апынулася ў прыфрантавой паласе і са студзеня 1944 года дзеянні партызан на яе тэррыторыі насілі ў асноўным разведвальна-дыверсійны характар.
Памяць
У памяць баявых дзеянняў партызанскіх фарміраванняў і абароны зоны насыпаны курганы каля вёсак Прошкі і Маторына Верхнядзвінскага, Марачкова Расонскага раёнаў, пастаўлены помнікі ў Расонах, вёсках Дзёрнавічы, Новы Лад Верхнядзвінскага, Канюхова, Межна, Роўнае Поле, Сялоўшчына Расонскага раёнаў.
Юрый Дзмітрыевіч Сіроткін
Юрый Дзмітрыевіч Сіро́ткін ( — ) — вучоны ў галіне лесаводства, кандыдат сельскагаспадарчых навук (1958), прафесар (1982). Заслужаны лесавод БССР (1980).
Біяграфія
Нарадзіўся ў горадзе Каган (Бухарская вобласць Узбекістана). У 1950 годзе скончыў Беларускі лесатэхнічны інстытут. З 1957 года працаваў у ім на кафедры лясных культур і глебазнаўства (у 1970—1982 гадах — загадчык кафедры). У 1960—1965 гадах — дэкан лесагаспадарчага, 1965—1972 — завочнага факультэтаў інстытута.
Навуковая дзейнасць
Аўтар навуковых прац па штучным аднаўленні лясоў і пытаннях павышэння і прадукцыйнасці на аснове лесазнаўства і лясной інтрадукцыі. Аўтар шэрагу патэнтаў.
Сярод апублікаванага:
Сярадзкі павет
Сярадзкі павет (Powiat sieradzki) — павет у Польшчы, уваходзіць у склад Лодзьскага ваяводства. Утвораны ў 1999 годзе. Цэнтр павета — горад Серадз. Займае плошчу 1491,04 км². Насельніцтва павета складае 119 тыс. чалавек.
Варварыўка (Алэўскі раён)
Варварыўка (Варва́рівка) — вёска ў Алэўскім раёне Жытомірскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Алэўскай гарадской абшчыны.
Кот-д’Ор
Кот-д’Ор (Côte-d’Or, літаральна «Залаты бераг») — дэпартамент на ўсходзе Францыі.
Гісторыя
Кот-д’Ор — адзін з 83 дэпартаментаў, створаных падчас Французскай рэвалюцыі. Ён быў створаны 4 сакавіка 1790 года на частцы тэрыторыі правінцыі Бургундыі.
Геаграфія
Дэпартамент з'яўляецца часткай рэгіёна Бургундыя.
Плошча тэрыторыі 8763 дам². На поўнач ад Дыжона цягнецца горная града плато Лангр. На паўднёвым усходзе працякае рака Сона.
Дэпартамент уключае 3 акругі, 43 кантона і 707 камун.
Цімур Кутлуг
Ціму́р Кутлу́г (Kutlug Timur, Котлыг Тимер — «святы Цімур», Цімур Самаркандскі) — хан Залатой Арды у 1395—1399, пляменнік Урус-хана. Пасля паражэння Тахтамыша, быў пасаджаны на Золатаардынскі прастол магутным цемнікам Едыгеем, які быў фактычным кіраўніком Арды. Тахтамыш спадзяваўся аднавіць сваю ўладу ў Залатой Ардзе і для гэтага заключыў саюз з князем Вітаўтам. У 1399 годзе адбылася грандыёзная бітва на рацэ Ворскле. Войскі Цімур Кутлуга пад камандаваннем Едыгея разграмілі аб'яднаныя войскі Вітаўта і Тахтамыша, але ён нічога не атрымаў ад сваёй перамогі. Тахтамыш бег у Сібір, дзе ў яго было яшчэ нямала прыхільнікаў. Там ён захапіў уладу ў Цюменскім юрце (1399). Пераможца — хан Цімур-Кутлуг нядоўга спачываў на лаўрах славы пасля гэтай грандыёзнай бітвы. Яшчэ вельмі малады хан, мабыць, стаў праяўляць імкненне не толькі звацца ханам, але і кіраваць сваім ханствам. Таму цемнік Едыгей арганізаваў дзяржаўны пераварот, забіўшы Цімур-Кутлуга, і ўзвёў на прастол яго малодшага брата Шадыбека.
Блазія маленькая
Блазія маленькая (Blasia pusilla) — від пячоначных імхоў, адзіны вядомы прадстаўнік рода.
Апісанне
Двухдомная расліна. Утварае зялёныя або жаўтавата-зялёныя разеткі дыяметрам 3—4 см. Слаявіна шматслаёвая з рызоідамі, вілаватаразгалінаваная з лістападобнымі лопасцямі, па краях якіх размешчаны ліставатыя вушкі з калоніямі сіне-зялёных водарасцей. Каробачка авальная, чырвона-бурая, на ножцы 2—3 см даўжынёй. Зверху па слаявіне вывадковыя колбачкі і гаметангіі (полавыя органы).
Пашырэнне
Пашырана пераважна ва ўмераных шыротах Паўночнага паўшар’я, сустракаецца ад Арктыкі да лясной паласы. На Беларусі трапляецца ўсюды на вільготнай глебе, каля дарог, у канавах, кар’ерах. Піянер глебавых агаленняў і грунту.
Пружанскія павятовыя маршалкі
Спіс маршалкаў дваранства Пружанскага павета.
NGC 2206
NGC 2206 (іншыя абазначэнні — ESO 489-26, MCG -4-15-19, UGCA 123, AM 0614-264, IRAS06140-2644, PGC 18736) — спіральная галактыка з перамычкай (SBbc) ў сузор’і Вялікі Пёс.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Дзятлава (Аршанскі раён)
Гісторыя
Згадваецца ў 1643 як вёска Дзятлаў у складзе Шклоўскай воласці ў Аршанскім павеце ВКЛ. З 1772 г. у складзе Баранскай воласці Аршанскага павета Магілёўскай губерні. Затым у складзе Беларускай і Віцебскай губерняў.
Да 1972 года вёска ўваходзіла ў склад Задроўеўскага сельсавета, да 8 красавіка 2004 года — у склад Першамайскага сельсавета.
Дэржаніўка (Алэўскі раён)
Дэржаніўка (Держані́вка) — вёска ў Алэўскім раёне Жытомірскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Алэўскай гарадской абшчыны.
Універсітэт эканомікі і права «EBS»
Універсітэт эканомікі і права «EBS» (EBS Universität für Wirtschaft und Recht) — нямецкая прыватная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта з сядзібай у горадзе Вісбадэн.
Агульная характарыстыка
Установа заснавана ў 1971 годзе Клаусам Эвардам як бізнес-школа ў Афенбаху пад назвай «Еўрапейская школа бізнесу». Першапачатковая канцэпцыя прадугледжвала праграму навучання менеджменту ў еўрапейскім стылі з трыма кампусамі ў Францыі, Англіі і Германіі. Праграма навучання характарызуецца некалькімі практычнымі перыядамі навучання ў Германіі і за мяжой, інтэграванымі семестрамі за мяжой і школьнай структурай курса. У 1980 годзе ўстанова пераехала ў замак Райхартсгаўзен. У 1985 годзе ў Эстрых-Вінкелі быў дабудаваны другі будынак універсітэта. У 1989 годзе ўстанова была прызнана зямлёй Гесэн як даследчы ўніверсітэт. У 1992 годзе ён быў канчаткова прызнаны навуковым універсітэтам міністрам навукі Гесэна. Гэтым крокам установа аддзялілася ад Міжнароднай асацыяцыі еўрапейскіх бізнес-школ. З тых часоў установа супрацоўнічае з незалежнымі ўніверсітэтамі па ўсім свеце. У 1993 годзе яна атрымала права на наданне доктарскіх ступеней, а ў 1998 годзе — на хабілітацыю. Юрыдычная школа ўніверсітэта была заснавана 16 чэрвеня 2010 года. Гэта другі факультэт пасля Школы бізнеса. 1 верасня 2011 года Міністэрства навукі Гесэна прысвоіла ўніверсітэту сучасны статус і назву. 28 ліпеня 2016 года кампанія «SRH Higher Education GmbH», даччыная кампанія буйной нямецкай групы ў сферы адукацыі і аховы здароўя, пераняла большасць акцый ад прыватнага фонду. Трэці факультэт, Выканаўчая школа, быў заснаваны ў снежні 2018 года. З верасня 2021 года ўніверсітэт узначальваюць Гюнтэр Этынгер, Марцін Бём і Даратэй Хофер.
(935) Клівія
(935) Клівія (Clivia) — астэроід галоўнага астэроіднага пояса. Адкрыты 7 верасня 1920 года нямецкім астраномам Карлам Рэйнмутам у абсерваторыі Гайдэльберг-Кёнігштуль, Германія. Астэроід быў названы ў гонар пакаёвай расліны сямействы Амарылісавых. Клівія не перасякае арбіту Зямлі, і робіць поўны абарот вакол Сонца за 3,30 Юліянскіх гадоў.
K1
К1  — украінскі тэлеканал. Пачаў вяшчанне ў 2005 годзе.
Гісторыя
Ва ўкраінскім эфіры — з чэрвеня 2005 года. З снежня 2006 г. — у складзе медыягрупы «Інтэр».
Пакрыццё
Эфірнае — больш за 95 % тэрыторыі Украіны, кабельнае, спадарожнікавае, лічбавае DVB- T2.
Канал прадстаўлены ва ўсіх абласных і ў большасці раённых цэнтраў Украіны. Тэхнічнае пакрыццё па панэлі GFK-93,2 %. Трансляцыя тэлеканала — кругласутачна.
Рэйтынг
Частка аўдыторыі ў 2007 годзе склала 0,7 %, у 2008 годзе — 1,72 % (дзесятае месца сярод усіх каналаў, Якія паказваюць на Украіне).
Аўдыторыя
Канал разлічаны пераважна на даночаю і моладзевую аўдыторыю
Паходжанне і мова кантэнту
Па выніках маніторынгаў актывістаў кампаніі «Байкот расійскага кіно», за перыяд з 8 па 14 верасня 2014 на тэлеканале К1 дэманстравалі 3 г 50 хв расійскага кантэнту ў суткі
Розенборг
Фламандзец Ганс Стэнвінкель Малодшы спраектаваў будынак у рэнесансным стылі сваёй радзімы. Найбольш пышна быў аформлены бальная зала, дзе праходзілі ўрачыстыя банкеты і каралеўскія аўдыенцыі. Вакол замка быў разбіты Каралеўскі сад, які штогод наведвае 2,5 млн турыстаў. Гэта самы папулярны парк дацкай сталіцы.
У 1710 г. дацкі кароль Фрэдэрык IV, які развярнуў будаўніцтва некалькіх палацаў у больш лёгкім стылі барока, пакінуў са сваім сямействам замак Розенборг. З тых часоў дацкія каралі вярталіся ў замак толькі двойчы — на час перабудовы Крысціянсборга, які пагарэў, і на час Капенгагенскай бітвы ў 1801 годзе.
Graellsia isabellae
Graellsia isabellae (Graellsia isabellae) — від матылькоў сямейства.
Назва
Від названы ў гонар іспанскай каралевы Ізабелы II. Род Graellsia ушаноўвае першаадкрывальніка віду, іспанскага натураліста (1809—1898).
Апісанне
Размах крылаў самцоў 65—90 мм, самак — 70—100 мм. Выгадаваныя ў інсектарыях асобіны звычайна адрозніваюцца меншымі памерамі. Пярэднія крылы трохвугольнай формы, з серпападобнай вяршыняй. Заднія крылы з лірападобнымі выцягнутымі анальнымі вугламі ў выглядзе хвастоў, якія падтрымліваюцца падоўжанымі і выгнутымі жылкамі M3, Cu1, Cu2 і A2. «Хвосцікі» на задніх крылах самкі карацей, чым у самца. Асноўны фон крылаў аднатонны светлы зялёны. Жылкі крылаў ружавата-карычневыя. Вочкі на крылах празрыстыя ў сярэдзіне, звонку з кругам чорнага, жоўтага, чырвонага і сіняватага колеру. Вусікі двухбакова-пёрыстыя.
Спосаб жыцця
Вусені харчуюцца ігліцай некаторых відаў соснаў, галоўным чынам, і.
Матылі лётаюць у канцы красавіка — у пачатку мая. Пасля спарвання самка адкладае ад 100 да 150 яек на ігліцу хвоі. Лічынкі вылупляюцца праз 1-2 тыдні і пачынаюць есці самую жорсткую ігліцу. Прыкладна праз паўтара месяца вусені спускаюцца з дрэва і акукляюцца ў зямлі. Кукалкі ў кокане зімуюць да наступнай вясны.
IC 4764
IC 4764 — галактыка тыпу S0-a (спіральная галактыка) ў сузор’і Паўлін.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Лудзкі Усходні павет
Лудзкі Усходні павет (Powiat łódzki wschodni) — павет у Польшчы, уваходзіць у склад Лодзьскага ваяводства. Утвораны ў 1999 годзе. Цэнтр павета — горад Лодзь. Займае плошчу 499,76 км². Насельніцтва павета складае 70,6 тыс. чалавек.
Зольня
Зольня (Зо́льня) — вёска ў Алэўскім раёне Жытомірскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Алэўскай гарадской абшчыны.
Тоні Хоўк
Тоні Хоўк (Anthony Frank "Tony" Hawk; нар., Карлсбад, акруга Сан-Дыега, Каліфорнія, ЗША) — амерыканскі прафесійны скейтбардыст. Першы зарэгістраваны скейтбардыст, які выканаў трук Indy 900 (скачок на рампе, які суправаджаецца абаротам вакол сябе на 900 градусаў — 2,5 абароты). Уладальнік прэміі «Малады Галівуд» 2002 года ў намінацыі «ікона сучаснай культуры».
Біяграфія
Нарадзіўся ў сям’і Нэнсі і Фрэнка Пітэра Руперта Хоўкаў, таксама ў сям’і дзве старэйшыя за Тоні сястры — Пэт і Ленор, і старэйшы брат Стыў. Вырас у Сан-Дыега.
Вучыўся ў трох сярэдніх школах і скончыў сярэднюю школу Торы Пайнс у 1986 годзе. Хоўк назваў Стыва Кабальера і Крысціяна Хасоі як тых, хто аказаў на яго ўплыў тым часам.
Аляксандр Мікітавіч Уласаў
Біяграфічны нарыс
Бацька Аляксандра Уласава быў паштовым работнікам, які валодаў ладным кавалкам зямлі пад Радашковічамі.
Аляксандр Уласаў вучыўся ў духоўнай семінарыі і рэальным вучылішчы ў Пінску, рэальных вучылішчах у Мінску, Лібаве. У 1896—1906 гадах навучаўся на механічным аддзяленні Рыжскага політэхнічнага інстытута, курс не скончыў, ў студзені 1906 выключаны «за невзнос платы». З верасня 1902 па жнівень 1903 праходзіў тэрміновую вайсковую службу ў якасці кандуктара Упраўлення інжынераў Варшаўскай крэпасці.
Падчас рэвалюцыі 1905—1907 гг. уключыўся ў грамадска-палітычную барацьбу, арганізоўваў забастоўкі батракоў у Радашковіцкім павеце, шаўцоў, музыкантаў, цырульнікаў у Мінску, прымаў удзел у нелегальным настаўніцкім з’ездзе. Адзін з арганізатараў і актывістаў Беларускай сацыялістычнай грамады (БСГ), член яе ЦК. Распрацоўваў аграрную частку праграмы партыі на II з’езд (1906), удзельнічаў у партыйнай канферэнцыі ў Докшыцах (1907). Рыхтаваў да друку газету «Наша доля», з 8 снежня 1906 да 16 мая 1914 гг. быў рэдактарам-выдаўцом газеты «Наша ніва». Заахвоціў да працы ў рэдакцыі Я. Коласа, Я. Купалу, З. Бядулю, Ядвігіна Ш., вёў перапіску з М. Багдановічам, Я. Карскім, падтрымліваў сувязі з М. Горкім, І. Свянціцкім, М. Федароўскім і інш. За публікацыі супраць самадзяржаўя нераз прыцягваўся да судовай адказнасці, у 1909 асуджаны на 4 месяцы зняволення. Адзін з заснавальнікаў беларускага выдавецкага таварыства «Наша хата» ў Вільні. Удзельнічаў у друкаванні беларускіх календароў, зборнікаў «Нашай нівы», кніг Я. Коласа, М. Багдановіча, Ядвігіна Ш., Э. Ажэшкі і інш. У 1912 у Вільні наладзіў выданне сельскагаспадарчага часопіса «Саха», у 1914 у Мінску — краязнаўчага часопіса для беларускай моладзі «Лучынка». Займаўся правядзеннем у Вільні 1-й Краёвай выстаўкі дробнага промыслу і народнага мастацтва (1913), выстаўкі старажытнага і дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва «Вільня—Менск» (1918). У 1914—1917 служыў у царскай арміі. Дэлегат з’езда воінаў-беларусаў Заходняга фронту ў кастрычніку 1917, Усебеларускага з’езда 1917. Як прадстаўнік правага крыла БСГ у лютым 1918 увайшоў у выканаўчы камітэт палітычнага аб’яднання «Менскае беларускае прадстаўніцтва».
12 красавіка 1918 г. кааптаваны ў склад Рады Беларускай Народнай Рэспублікі, з ліпеня 1918 быў у яе сакратарыяце. Пасля расколу Рады БНР 13 снежня 1919 увайшоў у прэзідыум Найвышэйшай Рады Беларускай Народнай Рэспублікі.
У канцы 1920 вярнуўся ў Заходнюю Беларусь. За спробу адкрыцця ў Радашковічах беларускай гімназіі быў арыштаваны польскімі ўладамі і зняволены ў канцлагер у Стшалкове. На выбарах у лістападзе 1922 абраны ў польскі сейм як беспартыйны. Цесна супрацоўнічаў з Беларускім пасольскім клубам. На парламенцкім узроўні абараняў нацыянальна-культурныя і сацыяльныя інтарэсы заходне-беларускага насельніцтва. Адзін з актывістаў Беларускага нацыянальнага камітэта ў Вільні. У лютым 1924 уступіў у Польска-беларускае таварыства ў Вільні. Прымаў удзел у рабоце Беларускай сялянска-работніцкай грамады, выступаў у абарону яе кіраўнікоў на судовым працэсе 56-і. Дом Уласава ў в. Мігаўка (цяпер Маладзечанскі раён) выкарыстоўваўся падпольшчыкамі для пераходу польска-савецкай мяжы. Арганізатар і адзін з кіраўнікоў Таварыства беларускай школы. Пад яго апякунствам дзейнічала ў 1922-1929 Радашковіцкая беларуская гімназія імя Ф. Скарыны. У 1930-я г. знаходзіўся пад пільным наглядам польскіх уладаў.
У верасні 1939 А. Уласаў вітаў паход Чырвонай Арміі ў Заходнюю Беларусь. Выказваўся за адкрыццё беларускай сярэдняй школы ў Радашковічах. 16 кастрычніка 1939 г. арыштаваны органамі НКУС па абвінавачанні ў «шпіёнска-правакатарскай дзейнасці».
Утрымліваўся ў зняволенні ў вілейскай турме. 29 лістапада 1940 г. Асобай нарадай пры НКУС СССР асуджаны як «сацыяльна-небяспечны элемент» на 5 гадоў зняволення ў папраўча-працоўных лагерах. Высланы ў Сіблаг (Новасібірская вобласць, Расія). Памёр ад «параліча сэрца» (паводле даведкі) на ст. Марыінск (цяпер Кемераўская вобласць; паводле іншых звестак — на этапе ў г. Арол ці Рэспубліцы Марый Эл, Расія). Рэабілітаваны ў 1961.
Асветніцкая дзейнасць, публіцыстыка
Актыўна выступаць у друку Аляксандр Уласаў пачаў у 1908 на старонках газеты «Наша ніва». Садзейнічаў распрацоўцы беларускай літаратурнай мовы. У публікацыях закранаў значныя падзеі грамадска-палітычнага жыцця, выступаў супраць шавіністычнай палітыкі царызму, палемізаваў з праціўнікамі беларускага нацыянальнага адраджэння (арт. «Пакуль беларус спаў векавечным сном…», 1908; «Хаўрусныя балячкі», 1910; «Валасное земства і жыды», «Аб артыкуле пана С. ў „Новом времени“ і аб беларускіх „Саланевічах“, 1911; „Што думае народ аб школах“, „Міністэрская папраўка“, 1912, і інш.). Асвятляў розныя аспекты сацыяльна-эканамічнага жыцця беларускіх зямель (арт. „Аб гарадах“, „Аб ткацтве на Беларусі“, „Караблі для лятання ў паветры“ (аэрастаты)», 1909; «Аб эканамічным палажэнні нашага краю», «Абарот капіталаў у Беларусі», 1910; «Эміграцыя ў Амерыку», «Якая палітыка патрэбна для Беларусі?», 1911; «Дарагоўля харчовых прадуктаў і вываз іх за граніцу», 1912; «Аб дарогах у Беларусі», 1913, і інш.). Выказваў аптымізм наконт перспектыў развіцця гаспадаркі Беларусі. У 1909 г. у Вільні выдадзена яго праца «Аб гаспадарцы на хутары і шнурах». Свае погляды аб прагрэсіўных формах гаспадарання Аляксандр Уласаў адстойваў і на старонках часопіса «Саха», да супрацоўніцтва з рэдакцыяй якога прыцягнуў шырокае кола аграномаў, студэнтаў, гаспадароў-земляробаў. У 1917—1918 у газеце «Вольная Беларусь» пісаў пра развіццё харчовай прамысловасці, апублікаваў эканамічны нарыс «Беларусь. Літва». Надрукаваў у 1918 у газеце «Беларускі шлях» шэраг артыкулаў пра сацыяльн-эканамічнае і культурнае адраджэнне Беларусі, яе дзяржаўную самастойнасць («Я буду чыноўнікам», «Пасля вайны», «Валасная і местачковая палітыка», «Прасвета Беларусі» і інш.), успаміны пра К. Каганца і Г. Татура, у часопісе «Лучынка» — арт. «Вялікі бацька ўкраінцаў» (1914) пра Т. Шаўчэнку. Прымаў удзел у Мінску ў рэдагаванні часопіса «Экономическая жизнь», дзе публікаваў даследаванне з гісторыі аграрнага пытання, аб саматужнай вытворчасці ў Беларусі. Асноўныя яго палажэнні былі выкладзены таксама ў арт. «Хатнія промыслы ў Беларусі». ("Зборнік «Наша ніва», 1920).
У заходне-беларускі перыяд жыцця і дзейнасці (1921-39) у друку, выступленнях у польскім сейме, на сходах Аляксандр Уласаў выказваў занепакоенасць нацыянальным і сацыяльна-эканамічным прыгнечаннем мясцовага насельніцтва. Меў багатую бібліятэку, шмат архіўных матэрыялаў пра «нашаніўскі» перыяд, нацыянальную асвету ў Заходняй Беларусі і інш. У 1930-я г. пісаў успаміны «З майго жыцця» (захаваліся не поўнасцю).
Рукапісная спадчына А. Уласава зберагаецца ў Літаратурным музеі Я. Купалы (Мінск), некаторыя матэрыялы асабістага архіва — у Цэнтральнай навуковай бібліятэцы Нацыянальнай АН Беларусі (Мінск), Цэнтральнай бібліятэцы АН Літвы (Вільнюс).
Краёўскі мірны дагавор
Краёўскі мірны дагавор, Краёўскае пагадненне (Крайовска спогодба, Tratatul de la Craiova) — мірнае ўрэгуляванне тэрытарыяльных пытанняў паміж па-прафашысцку настроенымі ўрадамі Балгарыі і Румыніі, падпісанае ў румынскім горадзе Краёва, паводле якога 7 верасня 1940 года Румынія саступіла Балгарыі рэгіён Паўднёвая Дабруджа і абедзве ўдзельніцы дагавора пагадзіліся правесці абмен насельніцтвам (меншасцямі) на прылеглых да новай мяжы тэрыторыях.
Перадумовы і наступствы
У Румыніі з верасня 1940 года ўлада ўжо перайшла ў рукі ўрада маршала Іона Антанеску, які фактычна стаў дыктатарам. Пры гэтым фармальна краіна заставалася манархіяй. Сам румынскі кароль Караль II 6 верасня 1940 года быў вымушаны адрачыся ад прастола на карысць свайго сына Міхая пад ціскам грамадскай думкі, абуранай тэрытарыяльнымі стратамі, якія Каралю II не ўдалося прадухіліць. Так, у 1940 годзе Румынія была вымушана пагадзіцца на вяртанне Савецкаму Саюзу (пад ціскам Масквы і Берліна — для выканання палажэнняў пакта Молатава-Рыбентропа) Бесарабію (з якой была створана Малдаўская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка) і перадачу Украінскай Савецкай Сацыялістычнай Рэспубліцы Паўночнай Букавіны. Больш таго, другі Венскі арбітраж 30 жніўня 1940 года перадаў Венгрыі Паўночную Трансільванію. Караль II быў вымушаны пакінуць краіну. Новым каралём стаў яго сын Міхай I. Імкнучыся кампенсаваць тэрытарыяльныя страты, Румынія становіцца саюзніцай Германіі, разлічваючы на сумесныя баявыя дзеянні супраць СССР з мэтай вяртання страчаных тэрыторый.
Абмен насельніцтвам
Падчас абмену насельніцтвам румынскамоўныя пасяленцы (румыны, маканы, арамуны, мегленарумыны), усяго каля 80 000 чалавек, большасць з якіх асела тут па патрабаванні ўрада пасля Другой балканскай вайны 1913 года (тады быў заключаны Бухарэсцкі мірны дагавор 1913 года), пакінулі балгарскую тэрыторыю. Замест іх прыбылі балгарскія жыхары з румынскай тэрыторыі, усяго каля 65 000 чалавек. З часам, з улікам колькасці позніх перасяленцаў, колькасць румынаў, якія з'ехалі з балгарскай тэрыторыі, была ацэнена ў 110 тысяч, а балгараў, якія прыехалі на яе — 77 тысяч. Абмен насельніцтвам прывёў да значнай гамагенізацыі насельніцтва Дабруджы, а таксама Румыніі, стварыўшы ўмовы для пачатку палітыкі румынізацыі меншасцей у краіне.
Ласла Паал
Ласла Паал (László Paál,, с. Зам (цяпер румынскі жудзец Хунедаара ў рэгіёне ) — , Шарантон-ле-Пон, Францыя) — венгерскі мастак-пейзажыст і імпрэсіяніст. Прадстаўнік барбізонскай школы.
Біяграфія
У 1864—1866 навучаўся жывапісу ў Венскай акадэміі выяўленчых мастацтваў, вучань нямецкага мастака.
У 1869 упершыню прадставіў некаторыя з сваіх работ на буйной выстаўцы ў Мюнхене. У 1870 здзейсніў паездку ў Нідэрланды, у тым жа годзе па рэкамендацыі блізкага сябра і паплечніка вянгерскага жывапісца Міхая Мункачы паступіў для працягу вучобы ў Дзюсельдорфскую Акадэмію мастацтваў.
З 1873 Паал жыў у калоніі мастакоў-барбізонцаў. Быў сталым удзельнікам Парыжскага салона, на якім у 1873 атрымаў узнагароду за карціну «Заход».
1874 — член асацыяцыі мастакоў Дзюсельдорфа.
Памёр у 1879 годзе. За гады творчасці напісаў каля 65 карцін. Пасля смерці мастака яго палотны былі прададзеныя на аўкцыёне ў Парыжы ў 1880 годзе.
Творчасць
На думку спецыялістаў і крытыкаў, успрыманне і перадача прыроды Паалам поўныя напружанай страсці і тэмпераменту. Жывапісная манера мастака гэтак жа эмацыйная і актыўная, як у Мункачы. Каляровыя суадносіны драматычныя і кантрасныя. Прырода ў яго пейзажах прасякнута вечнай дынамікай і пераменнасцю. Гэта адчуванне бесперапыннага руху прыроды мастаку ўдаецца ўвасобіць з дапамогай тэмпераментнай манеры пісьма. Разам з тым у пейзажах Паала няма нічога ад мімалётнай няпэўнасці імпрэсіяністычнага ўспрымання. Пры ўсім адчуванні зменлівасці яго прырода матэрыяльная ў сваёй прадметнай пэўнасці, пластычнай цэльнасці.
Кот-д’Армор
Геаграфія
Плошча тэрыторыі 6878 км². Размешчаны на поўначы паўвострава Брэтань дэпартамент абмываецца водамі праліва Ла-Манш.
Дэпартамент уключае 4 акруга, 52 кантона і 373 камуны.
Гісторыя
Кот-д’Армор — адзін з першых 83 дэпартаментаў, утвораных падчас Вялікай французскай рэвалюцыі ў сакавіку 1790 г. Узнік на тэрыторыі былой правінцыі Брэтань.
Калыніўка (Алэўскі раён)
Калыніўка (Кали́нівка) — вёска ў Алэўскім раёне Жытомірскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Алэўскай гарадской абшчыны.
NGC 2208
NGC 2208 (іншыя абазначэнні — UGC 3452, MCG 9-11-10, ZWG 260.7, NPM1G +51.0053, PGC 18911) — лінзападобная галактыка (S0) ў сузор’і Вознік.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Патавомек
Патавомек (сучасная саманазва: Patawomeck) — народ індзейскага паходжання ў Вірджыніі (ЗША). Ад назвы народа паходзіць найменне ракі Патомак.
Бынгкан (правінцыя)
Бынгкан (บึงกาฬ) — правінцыя ў паўночна-ўсходняй частцы Тайланда, у рэгіёне Ісан. Правінцыя знаходзіцца за 615 км на паўночны ўсход ад Бангкока. Агульная плошча правінцыі — 4305 км² і займае 52-е месца па плошчы сярод усіх рэгіёнаў краіны.