cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Франц Бекенбаўэр
Двойчы абраны футбалістам года ў Еўропе, 103 разы прызываўся ў шэрагі гульцоў зборнай ФРГ, адыграўшы на палях трох чэмпіянатаў свету. У якасці капітана каманды падняў над сваёй галавой Кубак свету па футболе ў 1974 годзе. З мюнхенскай «Баварыяй» тройчы запар заваёўваў Кубак еўрапейскіх чэмпіёнаў у 1974—1976 гадах; Кубак уладальнікаў кубкаў УЕФА ў 1967 годзе. Адзіны футбаліст, які ў якасці капітана гуляў у трох розных камандах.
У клубным футболе выступаў за мюнхенскую «Баварыю». У якасці галоўнага трэнера выйграў са зборнай ФРГ чэмпіянат свету 1990 года. З 1994 года — прэзідэнт «Баварыі», з лютага 2002-га — старшыня праўлення АТ «ФК Баварыя».
Джэстуры
Джэстуры (Gesturi) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Сардзінія, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Медыя-Кампідана.
Насельніцтва складае 1390 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 31 чал./км². Займае плошчу 47 км². Паштовы індэкс — 9020. Тэлефонны код — 070.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы Santa Teresa.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
Балх (правінцыя)
Балх (Балх; ; بلخ) — адна з 34 правінцый Афганістана. Размешчана на поўначы краіны, на захадзе мяжуе з правінцыяй Джаўзджан, а на ўсходзе з Кундуз. У старажытнасці тут размяшчалася дзяржава Бактрыя.
Сваю назву бярэ ад старажытнага горада Балх. Сталіца правінцыі — горад Мазары-Шарыф.
Этнічны склад (па змяншэнні): таджыкі, пуштуны і узбекі.
Архікафедральны сабор Беззаганнага Зачацця Найсвяцейшай Дзевы Марыі
Архікафедральны сабор Беззаганнага Зачацця Найсвяцейшай Дзевы Марыі — неагатычны сабор у Маскве, найбуйнейшы каталіцкі сабор у Расіі, кафедральны сабор архідыяцэзіі Маці Божай, якую ўзначальвае арцыбіскуп мітрапаліт Паала Пецы. Трэці па ліку маскоўскі каталіцкі храм, пабудаваны да рэвалюцыі 1917 года, адзін з трох дзеючых цяпер каталіцкіх храмаў Масквы разам з касцёлам Святога Людовіка і касцёлам Святой Вольгі.
IC 3620
IC 3620 — галактыка тыпу S (спіральная галактыка) ў сузор’і Валасы Веранікі.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Архікафедральны сабор Беззаганнага Зачацця Найсвяцейшай Дзевы Марыі
У саборы служаць імшы на рускай, польскай, нямецкай, англійскай, французскай, іспанскай мовах, латыні, а таксама трыдэнцкія імшы і імшы па армянскаму абраду. Акрамя таго, праводзяцца сустрэчы моладзі, курсы катэхізацыі, дабрачынныя канцэрты арганнай, царкоўнай, класічнай і рок-музыкі. Пры саборы працуюць бібліятэка і царкоўная лаўка, офіс рэгіянальнага аддзялення «Карытас» і дабрачынны фонд «Мастацтва дабра».
Каромысла сіняе
Каромысла сіняе (Aeshna cyanea) — від буйных стракоз.
Самкі адкладваюць яйцы на сухую зямлю або мох ля вады.
Лонданскі камень
Лонданскі камень (London Stone) — адна са славутасцяў Лондана.
Камень уяўляе сабой кавалак вапняку памерамі 53 × 43 × 30 см, які захоўваецца за металічнай рашоткай у доме 111 на. Паводле дегенды, гэта алтар Дыяны, узведзены Брутам Траянскім. Існуе легенда, што Лондан пагрузіцца пад ваду, калі камень будзе знішчаны.
У рэчаіснасці камень, верагодна, пазначаў цэнтр Лондана ў рымскія часы, служачы для адліку адлегласцей. Першы пісьмовы ўспамін пра валун адносіцца да часоў Этэльстана, а на карце камень упершыню быў пазначаны ў 1198 г. У Сярэднявеччы каля яго чыталі ўказы і прыносілі прысягу. Джэк Кэд, узяўшы Лондан у 1450 г., пастукаў па рэліквіі сваім мячом (ці жазлом), падкрэсліўшы сваю ўладу над горадам.
У XVIII стагоддзі камень двойчы пераносілі (у 1742 і 1798 гг.) ў царкву Св. Свіціна, разбураную нямецкімі бамбардзіроўкамі ў 1940 г. (славутасць тады ўдалося захаваць). Цяпер сімвал горада знаходзіцца ў сцяне офіснага будынка.
Каромысла трысняговае
Каромысла трысняговае (Aeshna juncea) — від буйных стракоз.
Калпнянскі раён
Геаграфія
Калпнянскі раён мяжуе з Пакроўскім, Лівенскім, Даўжанскім і Малаархангельскім раёнамі, а таксама з Курскай вобласцю. Плошча раёна складае 1176,7 км².
Каромысла трысняговае
Даўжыня цела да 74 мм. Адзін з самых буйных відаў у родзе. Пашыраны ў Еўразіі і Паўночнай Амерыцы.
Калпнянскі раён
Гісторыя
Калпнянскі раён быў утвораны 30 ліпеня 1928 года ў адпаведнасці з пастановай УЦВК і СНК РСФСР.
M96 (аб’ект Месье)
M96 (каталог Месье) — спіральная галактыка ў сузор’і Ільва.
Гістарычны жывапіс
Гістарычны жывапіс — жанр жывапісу, які бярэ свой пачатак у эпоху Рэнесансу і ўключае ў сябе творы не толькі на сюжэты рэальных падзей, але таксама міфалагічныя, біблейскія і евангельскія карціны. Адлюстроўвае важныя для асобнага народа ці ўсяго чалавецтва падзеі мінулага. Сюжэтам часцяком з'яўляецца не рэалістычнай перадачай мінулых падзей, а наўмысным іх услаўленнем з мэтай стварэння гістарычнага міфа.
Артур Бэлфар
Артур Бэлфар (Бальфур; Arthur James Balfour, 1st Earl of Balfour;  — ) — 50-ы прэм’ер-міністр Вялікабрытаніі. Адзін з лідараў Кансерватыўнай партыі. У 1887—1891 гадах міністр па справах Ірландыі, праводзіў палітыку жорсткіх рэпрэсій супраць ірландскага нацыянальна-вызвольнага руху. У 1891—1892 і ў 1895—1902 гадах міністр фінансаў. У 1902—1905 гадах прэм’ер-міністр. Урад Бальфура падтрымліваў Японію ў руска-японскай вайне 1904—1905 гадоў. Заключыў пагадненне з Францыяй (1904), якое стала асновай Антанты. У 1915—1916 гадах марскі міністр, у 1916—1919 гадах міністр замежных спраў. Аўтар Дэкларацыі Бальфура 1926 года.
Эўфем
Эўфем (Ст. гр.: Εὔφημος [eʊ̯́pʰɛːmos]: скароч. транслітарацыя -Эўфем) — персанаж старажытнагрэчаскай міфалогіі. З Тэнара ў Лаконіцы. Сын Пасейдона і Мекіёнікі, ці Пасейдона і Еўропы, дочкі Тытыя, па Апалонію і Піндару , нарадзіўся ў Гірыі (Беотыя). Або флегіец з Панопея. Удзельнік Калідонскага палявання. Арганаўт. Удзельнік пахавальных гульняў па Пелію, пераможца ў скачцы на парнай калясніцы. Падчас знаходжання арганаўтаў у Лівіі атрымаў у падарунак ад Трытона кім лівійскай зямлі, які кінуў у ваду, і ён стаў востравам Фера. Яго нашчадкі засялілі востраў Феру, затым Кірэну. Яго жонка Лаанома. Лемніянка Ламаха нарадзіла яму дачка Леўкафану, яе нашчадкамі былі кірэнскія Батыяды.
Газні (правінцыя)
Газні  — правінцыя ў цэнтральнай частцы Афганістана. Плошча —. Насельніцтва — чалавек (2002). Адміністрацыйны цэнтр правінцыі — горад Газні (насельніцтва чалавек).
Людавіт Штур
Лю́давіт Штур (Ľudovít Štúr), у ранейшым славацкім напісанні вядомы як Лу́давіт Вэ́ліслаў Штур (Ludevít Velislav Štúr), псеўданімы: B. Dunajský, Bedlivý Ludorob, Boleslav Záhorský, Brat Sloven, Ein Slave, Ein ungarischer Slave, Karl Wildburn, pravolub Rokošan, Slovák, Starí, Velislav, Zpěvomil (28 кастрычніка 1815, вёска Угравац, Аўстрыйская імперыя  — , горад Модра, Аўстрыйская імперыя ) — славацкі паэт, філолаг, грамадскі дзеяч ; палітык, філосаф, гісторык, педагог, пісьменнік, публіцыст і рэдактар.
Людавіт Штур быў найбольш яскравым прадстаўніком славацкага нацыянальнага жыцця і вядучай асобай славацкага нацыянальнага адраджэння ў сярэдзіне XIX ст., сістэматызаваў славацкую мову на падставе сярэднеславацкіх дыялектаў (каля 1843 г.), з’яўляўся адным з вядучых удзельнікаў Славацкага паўстання у 1848—1849 гг. і дэпутатам у горадзе Зволен 1848—1849 гг.
У яго гонар названы астэроід галоўнага пояса.
Месца нараджэння, сям’я і ўмовы жыцця
Людавіт Штур нарадзіўся 28 кастрычніка 1815 г. у вёсцы Угравац (тады Заі-Угравац), якая знаходзіцца ў паўднёвай частцы Стражаўскіх гор. Ён быў другім з пяці дзяцей нацыянальна свядомага настаўніка мясцовай евангелісцкай школы Самуала Штура і Аны Штуравай (у дзявоцтве Міхалцавай). Людавіт Штур быў ахрышчаны 29 кастрычніка 1815 г. у евангелісцкім храме ў роднай вёсцы. Яго братамі і сёстрамі былі: старэйшы брат Карал (1811—1851 гг.), малодшыя Самуал (1818—1861 гг.), сястра Караліна (1826—1859 гг.) і брат Янка (1827—1907 гг.). Іх бацька Самуал Штур, паводле сведчанняў Ёзафа Міласлава Гурбана, быў «чалавек вучоны, які выяўляў павагу і паважнасць да кожнага, хто размаўляў з ім» (muž učený, charakteru vážnosť a úctu vymáhajúceho na každom, kto zblížil sa jemu). Ён пераехаў з Трэнчына, каб заняць у Заі-Уграўцу прапанаваную пасаду настаўніка. Самуал Штур нарадзіўся ў Лубіне, куды дзед Людавіта Павал пераехаў з Трэнчына; Павал меў мянушку «Трэнчан», якая была запісана ў метрыцы падчас хрышчэння Самуала, а таксама падчас рэгістравання смерці Павала.
Вучоба
Навучанне ў браціслаўскім ліцэі складалася з двухгадовага курса гуманітарных навук і яшчэ двух гадоў, якія неабходна было прайсці дзеля атрымання далейшай ступені адукацыі — універсітэцкай. У ліцэі з 1803 г. існавала кафедра чэшска-славацкіх мовы і літаратуры, загадчыкам якой з’яўляўся прафесар Юрай Палкавіч. Евангелісцкі ліцэй у Браціславе быў адзінай у Венгрыі евангелісцкай установай адукацыі свайго ўзроўню з такой кафедрай. Заняткі адбываліся на біблійнай чэшскай мове, якая была мовай славацкіх евангелісцкіх вучоных ужо тры стагоддзі.
Некаторыя абставіны, у прыватнасці пажылы век прафесара Палкавіча, які не дазваляў яму ўжо чытаць лекцыі ў межах вучэбнай праграмы, падштурхнулі студэнтаў да заснавання ў 1829 г. суполкі — Чэшска-славацкага таварыства (увогуле заснаванне падобных суполак было распаўсюджанай з’явай у евангелісцкіх ліцэях: у 1823 г. Чэшска-славацкае таварыства заснавалі ў Вене, у 1824 г. — у Кежмараку, у 1832 г. — у Левачы і Прэшаве, у 1838 г. — у Банска-Шцьяўніцы і г. д.). Сярод заснавальнікаў браціслаўскага таварыства былі Карал Штур, Сама Халупка, Данел Ліхард і Самуал Годра. Першым старшынёй стаў прафесар Юрай Палкавіч, функцыі яго намеснікаў выконвалі Сама Халупка, Карал Штур, Міхал Міласлаў Годжа, Самуал Самаслаў Ванка і Людавіт Штур. Галоўнымі задачамі таварыства былі ўдасканаленне роднай мовы, практыка ў граматыцы, напісанне літаратурных твораў і вывучэнне гісторыі славянскіх народаў.
Людавіт Штур стаў членам таварыства амаль адразу па прыбыцці ў Браціславу. З архіваў таварыства вынікае, што ён быў актыўным і добрасумленным вучнем. Яго ўпартасць прынесла свой плён: Людавіт Штур не меў праблем з ніводнай вучэбнай дысцыплінай, аднак болей за ўсё ён захапляўся гісторыяй, антычнай літаратурай, эстэтыкай і гісторыяй мастацтва. Сярод славянскіх пісьменнікаў вялікі ўплыў на Штура пакінулі Ян Голі, Ян Колар, Павал Ёзаф Шафарык, Францішак Палацкі і іншыя.
Восенню 1835 г. Людавіт Штур стаў намеснікам старшыні таварыства (насамрэч у той час займанне пасады старшыні некаторымі прафесарамі мела фармальны характар). У кантэксце мерапрыемстваў, скіраваных на павелічэнне нацыянальнай свядомасці славакаў, члены таварыства арганізоўвалі святы, паездкі і іншыя мерапрыемствы. Адным з найбольш вядомых мерапрыемстваў членаў таварыства была. Улічваючы сацыяльную сітуацыю, мерапрыемства было падрыхтавана і ажыццёўлена ў таямніцы. На Дзевіне ў сваёй прамове Штур згадаў гісторыю Вялікай Маравіі, чытаў вершы і спяваў народныя песні, а пад канец сустрэчы члены таварыства выбралі сабе другое — славянскае — імя, якое паабяцалі заўсёды ўжываць разам з народжаным. Так, Гурбан дадаў да свайго хроснага імя Ёзаф славянскае імя Міласлаў, стаў Горыславам і г. д. Штур жа дадаў сабе імя Вэліслаў (зрэшты, ён ужо даўно перад тым падпісваўся так на пасяджэннях Чэшска-славацкага таварыства).
У 1836/1837 навучальным годзе на падставе кафедральнага пасяджэння Людавіт Штур стаў неафіцыйным намеснікам прафесара Палкавіча ў ліцэі. Да гэтага Штура прывялі добрая рэпутацыя ў ліцэі, эрудзіраванасць і добрыя веды лацінскай мовы (яна з’яўлялася афіцыйнай мовай навучання ў ліцэі). Акрамя лацінскай, падчас свайго жыцця Людавіт Штур выдатна авалодаў венгерскай, нямецкай, французскай, грэчаскай і некаторымі славянскімі мовамі — польскай, сербскахарвацкай і рускай. Ён таксама пачаў вывучаць яўрэйскую і англійскую мовы. Штур выкладаў у ліцэі чэшскую і польскую граматыку і гісторыю. Гэта адкрыла яму магчымасці да ліставання з многімі вядомымі славяністамі: Янам Коларам, Павалам Шафарыкам, Францішкам Палацкім і іншымі.
У 1836/1837 навучальным годзе распаліўся канфлікт паміж студэнтамі і сенатам ліцэя і яго выкладчыкамі. Прычынай студэнцкай незадаволенасці стала забарона ўсіх студэнцкіх суполак і таварыстваў у Венгрыі. Штур, з’яўляючыся намеснікам прафесара Палкавіча, паспрабаваў перанесці частку дзейнасці ўжо забароненага таварыства ў фармат сваіх заняткаў.
Кровазварот
Кровазварот — важны фактар у жыццядзейнасці арганізма чалавека і шэрагу жывёл. Кроў можа выконваць свае разнастайныя функцыі толькі знаходзячыся ў няспынным руху.
Людавіт Штур
Першыя гады пасля вучобы
Вяртанне ў Венгрыю стала для Штура перыядам пачатку новай барацьбы — барацьбы за захаванне нацыянальных правоў. Радыкальная частка венгерскіх чыноўнікаў і паліцэйскіх распачала актыўную кампанію супраць павышэння адукацыйнага і культурнага ўзроўняў немадзьярскіх народаў. Сітуацыю пагаршала займанне графам Каралам Заем пасады генеральнага інспектара Евангельскай Царквы Аўгсбургскага Вызнання: граф стаяў на ідэях падтрымкі ў Венгрыі толькі аднаго народа — мадзьярскага. Зай асабіста ведаў Штура і спачатку нават адчуваў да яго сімпатыю праз таленавітасць і адукаванасць апошняга. Граф нават вусна і пісьмова заклікаў Штура да партнёрства дзеля інтарэсаў венграў, бо толькі ў іх Карал Зай бачыў будучыню краіны, аднак гэтыя спробы не далі ніякага плёну.
Па вяртанні з Германіі Штур спачатку імкнуўся зноў заняць месца намесніка прафесара Палкавіча на Кафедры чэшска-славацкіх мовы і літаратуры. Ён не меў магчымасці мець ніякай нармальнай зарплаты — урокі на кафедры фінансаваліся з ахвяраванняў вучняў, а выкладчыкам даставаўся толькі невялікі працэнт, палову якога Штур вымушаны быў дзяліць з прафесарам Палкавічам. Праца кафедры і ўладкаванне туды Штура былі ўскладнены перашкодамі, якія чынілі Зай і яго аднадумцы з намерам, каб пасля смерці Палкавіча кафедра ўвогуле была бы зачынена. Пасля доўгіх перамоў з адміністрацыяй ліцэя Людавіт атрымаў пасаду ў якасці выкладчыка ў прафесара Палкавіча.
Кровазварот
Крывяносная сістэма
Крывяносная сістэма чалавека і шматлікіх жывёл складаецца з сэрца і сасудаў, па якіх кроў рухаецца да тканак і органаў, а затым вяртаецца ў сэрца. Буйныя судзіны, па якіх кроў рухаецца да органаў і тканак, завуцца артэрыямі. Артэрыі разгаліноўваюцца на драбнейшыя артэрыі, артэрыёлы, і, нарэшце, на капіляры. Па сасудах, што называюцца венамі, кроў вяртаецца ў сэрца. Сэрца чалавека чатырохкамернае і мае два колы кровазвароту.
Людавіт Штур
Першыя гады пасля вучобы
Няспынны ціск на славакаў з боку венгерскіх чыноўнікаў прымусіў Штура і іншых славацкіх нацыяналістаў шукаць падтрымкі і абароны ў найвышэйшага кіраўніцтва імперыі. У 1842 г. у Вену былі пасланыя чатыры дэпутаты са Славацкай прастольнай чалабітнай (Slovenský prestolný prosbopis). У Чалабітнай славакі прасілі імператара аб абароне ад пераследаў, магчымасці публікавання прац аб колькасці і рассяленні славацкага народа, захаванні Кафедры чэшска-славацкіх мовы і літаратуры ў ліцэі Браціславы, а таксама аб адкрыцці падобных устаноў у іншых ліцэях Венгрыі і г. д. У Вене, аднак, справа гэтак і не дайшла да разбору Чалабітнай: двор накіраваў Чалабітную ў Будапешт да венгерскага палаціна, які адхіліў усе патрабаванні і просьбы славакаў.
Кровазварот
Гістарычная даведка
Яшчэ даследчыкі далёкай старажытнасці меркавалі, што ў жывых арганізмах усе органы функцыянальна злучаныя і ўплываюць адзін на аднаго. Выказваліся самыя розныя здагадкі. Яшчэ Гіпакрат — айцец медыцыны, і Арыстоцель — найбуйны грэчаскі мысляр, якія жылі амаль 2500 гадоў таму, цікавіліся пытаннямі кровазвароту і вывучалі яго. Аднак іх уяўленні былі не дасканалыя і ў шмат якіх выпадках хібныя. Вянозныя і артэрыяльныя крывяносныя судзіны яны ўяўлялі як дзве самастойныя сістэмы, не злучаныя паміж сабой. Лічылася, што кроў рухаецца толькі па венах, у артэрыях жа знаходзіцца паветра. Гэта абгрунтоўвалі тым, што пры анатаміраванні трупаў людзей і жывёл у венах кроў была, а артэрыі былі пустыя, без крыві.
Гэта перакананне было аспрэчана ў працах рымскага даследчыка і лекара Клаўдзія Галена (130—200). Ён эксперыментальна даказаў, што кроў рухаецца сэрцам і па артэрыях, і па венах.
Людавіт Штур
Літаратурная славацкая мова
Ідэя распрацоўкі пісьмовай славацкая мова фарміравалася ў Штура ўжо доўгі час. Некалькімі гадамі раней (у 1836 г.) ён у лісце да Францішка Палацкага скардзіўся на тое, што біблійная чэшская мова, якой пісалі евангелісты, стала незразумелай для славакаў, і выказваў пажаданне, каб чэхі і славакі знайшлі кампраміс ў выніку стварэння адзінай чэхаславацкай мовы. Прапанова мела пад сабой ідэю ўступак як са славацкага, гэтак і з чэшскага бакоў, аднак чэшскія лінгвісты адхілілі такі падыход, прапаноўваючы славакам наўпрост карыстацца чэшскай мовай. Менавіта гэта падштурхнула Штура перайсці ад разважанняў да дзей і пачаць з сябрамі ствараць літаратурную мову, якая аб’яднала бы каталікоў і евангелістаў.
11 ліпеня 1843 г. Людавіт Штур, Ёзаф Міласлаў Гурбан і Міхал Міласлаў Годжа сустрэліся ў парафіяльным доме Гурбана (ён быў евангелісцкім святаром) у, дзе яны дамовіліся аб ажыццяўленні ідэі аб славацкай літаратурнай мове на практыцы. 17 ліпеня яны наведалі ў Добра-Водзе Яна Голіга, які вызнаваўся за эксперта ў, таму штураўцы вырашылі азнаёміць яго першага са сваімі намерамі.
Кровазварот
Гістарычная даведка
Пасля Галена аж да XVII стагоддзя лічылі, што кроў з правага перадсэрдзя трапляе ў левае нейкім чынам, праз перагародку. Такое сапраўды можа быць, але з'яўляецца для дарослага чалавека паталагічным станам.
Людавіт Штур
Літаратурная славацкая мова
У 1843 г. ускладнілася сітуацыя ў ліцэі. Ціскі на зніманне Штура з пасады намесніка прафесара Палкавіча ўзмацняліся. Іх эскалацыя прывяла ў выніку да таго, што ў снежні 1843 г. Людавіт яе пазбавіўся: не дапамаглі ні студэнцкія петыцыі, ні спробы абараніць славака некаторымі прафесарамі. У знак пратэсту супраць звальнення Людавіта Штура 22 студэнты пакінулі ліцэй у сакавіку 1844 г. 13 з іх давучыліся ў Левачы.
Славацкая нацыянальная газета
У жніўні 1844 г. адбылося першае пасяджэнне супольнасці Татрын у Ліптаўскім Святым Мікулашы, у якім прыняў удзел і Штур, якога абралі членам прэзідыума аб’яднання. Праз год, пасля некалькіх гадоў намаганняў, Штуру ўдалося атрымаць ад найвышэйшай улады дазвол на выдаванне з літаратурным дадаткам. Газета пачала выдавацца 1 жніўня 1845 г. Газета выдавалася на славацкай мове распрацоўкі Людавіта Штура, таму яна вельмі хутка знайшла праз гэта як заўзятых прыхільнікаў, гэтак і зацятых ворагаў. Сярод крытыкаў былі не толькі некаторыя чэшскія патрыёты, якія ўспрынялі гэта як здраду нацыянальным інтарэсам, але і Павал Ёзаф Шафарык ды Ян Колар.
Кровазварот
Гістарычная даведка
У 1628 годзе англійскі фізіёлаг, анатам і лекар Уільям Гарвей (1578—1657) апублікаваў сваю працу «Анатамічнае даследаванне пра рух сэрца і крыві ў жывёл», у якой упершыню ў гісторыі медыцыны эксперыментальна паказаў, што кроў рухаецца ад жалудачкаў сэрца па артэрыях і вяртаецца да перадсэрдзяў па венах. Несумнеўна, акалічнасцю, якая больш іншых прывяла Уільяма Гарвея да ўсведамлення таго, што кроў цыркулюе, з'явілася наяўнасць у венах клапанаў, функцыянаванне якіх ёсць пасіўны гідрадынамічны працэс. Ён зразумеў, што гэта магло б мець сэнс толькі ў тым выпадку, калі кроў у венах цячэ да сэрца, а не ад яго, як выказаў здагадку Гален і як лічыла еўрапейская медыцына да часоў Гарвея. Гарвей быў таксама першым, хто колькасна ацаніў сардэчны выкід у чалавека, і пераважна дзякуючы гэтаму, нягледзячы на велізарную недаацэнку (1020,6 г, гэта значыць каля 1 л/хв замест 5 л/хв), скептыкі пераканаліся, што артэрыяльная кроў не можа бесперапынна стварацца ў печані, і таму яна павінна цыркуляваць. Такім чынам, ім была пабудавана сучасная схема кровазвароту чалавека і іншых млекакормячых, якая ўключае два кола (гл. ніжэй). Нявысветленым заставалася пытанне пра тое, як кроў трапляе з артэрый у вены.
Людавіт Штур
Славацкая нацыянальная газета
У 1846 г. Штур выдаў «Гаворку славацкую або неабходнасць пісаць у гэтай гаворцы», у каторай абгрунтаваў неабходнасць новай літаратурнай мовы. У тым жа годзе выйшла яго філалагічная праца «Тэорыя славацкай мовы», якая змяшчала асновы новай граматыкі. На чацвёртым з’ездзе Татрына ў жніўні 1847 г. у Чахцічах прадстаўнікі каталікоў і пратэстантаў нарэшце пагадзіліся на выкарыстанні новай літаратурнай мовы. Далейшае развіццё славацкай граматыкі (пераход з фанетычнага прынцыпу на этымалагічны) ажыццявілася з дапамогай рэформы евангеліста Міхала Міласлава Годжы і каталіка Марціна Гаталы на працягу 1851—1852 гг. Удзел у абмеркаванні граматычных змен прымалі таксама Людавіт Штур, Ёзаф Міласлаў Гурбан, Ян Паларык, і. Менавіта кадыфікаваная такім чынам славацкая мова стала пазней адзінай для славакаў.
«Славацкая нацыянальная газета» па сваім змесце была скіравана на павышэнне ўзроўню інфармаванасці насельніцтва аб сацыяльных правах, знаёміла чытачоў з культурай славян, павышала адукацыйны ўзровень і друкавала актуальныя артыкулы аб палітычнай сітуацыі ў Славакіі і свеце. Дзейнасць Штура і далейшых рэдактараў кантраляваў цэнзар, які меў права ўмяшацца, каб скараціць або выдаліць тыя ці іншыя артыкулы.
Кровазварот
Гістарычная даведка
Самыя першыя колькасныя вымярэнні механічных з'яў у кровазвароце былі зроблены Стывенам Хейлзам (1677—1761 г.), які вымераў артэрыяльны і вянозны крывяны ціск, аб'ём асобных камер сэрца і хуткасць выцякання крыві з некалькіх вен і артэрый, прадэманстраваўшы такім чынам, што вялікая частка супраціву плыні крыві прыпадае на вобласць мікрацыркуляцыі. Ён лічыў, што з прычыны пругкасці артэрый плынь крыві ў венах больш-менш сталае, а не пульсавалае, як у артэрыях.
Пазней, у XVIII і XIX стст. шэраг вядомых гідрамеханікаў зацікавіліся пытаннямі цыркуляцыі крыві і зрабілі істотны ўнёсак у разуменне гэтага працэсу. Сярод іх былі Эйлер, Данііл Бернулі (хто быў насамрэч прафесарам анатоміі) і Пуазейль (таксама лекар; яго прыклад асабліва паказвае, як спроба вырашыць асобную прыкладную задачу можа выклікаць развіццё фундаментальнай навукі). Адным з найбуйнейшых вучоных-універсалаў быў Томас Юнг (1773—1829 г.), таксама лекар, чые даследаванні ў оптыцы пацягнулі прыняцце хвалевай тэорыі святла і разуменне ўспрымання колеру. Іншая важная галіна даследаванняў датычыць прыроды пругкасці, у прыватнасці ўласцівасцей і функцыі пругкіх артэрый; яго тэорыя распаўсюджвання хваль у пругкіх трубках дагэтуль лічыцца фундаментальным карэктным апісаннем пульсавага ціску ў артэрыях. Менавіта ў яго лекцыі па гэтым пытанні ў Каралеўскай суполцы ў Лондане ёсць відавочная заява, што «пытанне пра тое, якім чынам і ў якой ступені цыркуляцыя крыві залежыць ад мышачных і пругкіх сіл сэрца і артэрый у здагадцы, што прырода гэтых сіл вядомая, павінна стаць проста пытаннем найбольш удасканаленых падзелаў тэарэтычнай гідраўлікі». У канцы XIX ст Аўгуст Крог адкрыў механізм рэгулявання прасвету капіляраў, газаабмену ў лёгкіх, выявіў анатама-фізіялагічныя асаблівасці капілярнай сценкі, увёў у практыку метады мікратонаметрыі, дыферэнцыяльнай манаметрыі, вызначэння мінутнага аб’ёму крыві.
У XX ст. было паказана, што для вянознага звароту (гл. ніжэй) істотную ролю маюць таксама скарачэнні шкілетных мышц і прысмоктвальнае дзеянне грудной клеткі.
Колы кровазвароту чалавека
Кровазварот адбываецца па двух асноўных шляхах, званых коламі: малому і вялікаму колу кровазвароту.
Па малым коле кроў цыркулюе праз лёгкія. Рух крыві па гэтым коле пачынаецца са скарачэння правага перадсэрдзя, пасля чаго кроў трапляе ў правы жалудачак сэрца, скарачэнне якога штурхае кроў у лёгачны ствол. Цыркуляцыя крыві ў гэтым кірунку рэгулюецца перадсэрцава-жалудачкавай перагародкай і двума клапанамі: трохстворкавым (паміж правым перадсэрдзем і правым жалудачкам), які прадухіляе вяртанне крыві ў перадсэрдзе, і клапанам лёгачнай артэрыі, што прадухіляе вяртанне крыві з лёгачнага ствала ў правы жалудачак. Лёгачны ствол разгаліноўваецца да сеткі лёгачных капіляраў, дзе кроў насычаецца кіслародам за конт вентыляцыі лёгкіх. Затым кроў праз лёгачныя вены вяртаецца з лёгкіх у левае перадсэрдзе.
Вялікае кола кровазвароту забяспечвае насычанай кіслародам крывёй органы і тканкі. Левае перадсэрдзе скарачаецца адначасова з правым і штурхае кроў у левы жалудачак. З левага жалудачка кроў трапляе ў аорту. Аорта разгаліноўваецца на артэрыі і артэрыёлы, што ідуць у розныя часткі арганізма і сканчаюцца капілярнай сеткай у органах і тканках. Цыркуляцыя крыві ў гэтым кірунку рэгулюецца перадсэрцава-жалудачкавай перагародкай, двухстворкавым (мітральным) клапанам і клапанам аорты.
Такім чынам, кроў рухаецца па вялікім коле кровазвароту ад левага жалудачка да правага перадсэрдзя, а затым па малым коле кровазвароту ад правага жалудачка да левага перадсэрдзя.
Механізм кровазвароту
Рух крыві па сасудах ажыццяўляецца, галоўным чынам, дзякуючы рознасці ціскаў паміж артэрыяльнай сістэмай і вянознай. Гэта сцвярджэнне цалкам справядліва для артэрый і артэрыёл, у капілярах і венах з'яўляюцца дапаможныя механізмы, пра якія ніжэй. Рознасць ціскаў ствараецца рытмічнай працай сэрца, што перапампоўвае кроў з вен у артэрыі. Паколькі ціск у венах вельмі блізкі да нуля, гэту рознасць можна прыняць практычна роўнай артэрыяльнаму ціску.
Сардэчны цыкл
Правая палова сэрца і левая працуюць сінхронна. Для зручнасці пераказу тут будзе разгледжана праца левай паловы сэрца.
Падчас сісталы перадсэрдзяў цыркулярныя мышцы перадсэрдзяў пераціскаюць уваход з вен у перадсэрдзі, што перашкаджае зваротнаму руху крыві, ціск у перадсэрдзях падвышаецца да 8-10 мм.рт.сл., і кроў перацякае ў жалудачкі.
Падчас наступнай сісталы жалудачкаў ціск у іх становіцца вышэй ціску ў перадсэрдзях (якія пачынаюць паслабляцца), што выклікае зачыненне перадсэрцава-жалудачкавых клапанаў. Вонкавай праявай гэтай падзеі з'яўляецца I тон сэрца. Затым ціск у жалудачку перавышае аартальны, у выніку чаго адчыняецца клапан аорты і пачынаецца выгнанне крыві з жалудачка ў артэрыяльную сістэму. Паслабленае перадсэрдзе тым часам запаўняецца крывёй. Фізіялагічнае значэнне перадсэрдзяў галоўным чынам - гэта роля прамежкавага рэзервуара для крыві, якая паступае з вянознай сістэмы падчас сісталы жалудачкаў.
Напачатку агульнай дыясталы, ціск у жалудачку падае ніжэй аартальнага (зачыненне аартальнага клапана, II тон), потым ніжэй ціску ў перадсэрдзях і венах (адчыненне перадсэрцава-жалудачкавых клапанаў), жалудачкі зноў пачынаюць запаўняцца крывёй.
IC 3621
IC 3621 — галактыка тыпу C (кампактная галактыка) у сузор’і Валасы Веранікі.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Людавіт Штур
Венгерскі парламент
Амбіцыі Штура сягалі далей за пасаду рэдактара газеты. У 1847 г. ён далучаецца да, які сабраўся ў Браціславе (у будынку сённяшняй універсітэцкай бібліятэкі) у якасці дэпутата ад вольнага каралеўскага горада Зволен, каб паслядоўна і канкрэтна абараняць свае нацыянальныя і сацыяльныя інтарэсы. Яго вядомым палітычным праціўнікам быў ліберал Лаяш Кошут, з якім Штур меў пэўны кансэнсус у сацыяльных пытаннях, але значна разыходзіўся ў разуменні прынцыпу нацыянальнай незалежнасці. Дзейнасць парламента была спынена рэвалюцыяй у 1848 г.
Кровазварот
Сардэчны цыкл
Аб'ём крыві, які выкідаецца жалудачкам сэрца за кожную сісталу складае 50-70 мл. Гэта велічыня мае назву ударны аб'ём. Працягласць сардэчнага цыклу - 0.8 - 1 сек, што дае частату сардэчных скарачэнняў (ЧСС) 60-70 у хвіліну. Адсюль хвілінны аб'ём крывацёку, як няцяжка падлічыць, 3-4 л у хвіліну (хвілінны аб'ём сэрца, ХАС).
Людавіт Штур
1848 год
Бурныя падзеі 1848 г. у Францыі знайшлі сваё адлюстраванне і ў Габсбургскай манархіі. Рэвалюцыя давала людзям надзею на атрыманне большых сацыяльных правоў і павелічэнне свабод. Штур цёпла вітаў новыя рухі ў рэдакцыйным артыкуле сваёй газеты. У той жа час уступкі венскай улады Будзе, якія выяўляліся ў павелічэнні ступені незалежнасці Венгрыі, пагражалі славакам: мадзьярызацыя ўзмацнілася. Таму былі сфарміраваныя Патрабаванні славацкай нацыі, якія прапаноўвалі вырашэнне славацка-венгерскіх пытанняў на прынцыпах роўнасці. У той жа час Штур арганізаваў скліканне Славянскага кангрэса ў Празе. Венгерская ўлада ўсімі спосабамі аказвала ціск на Штура, Гурбана і Годжу. Нягледзячы на пераследы, Штур здолеў трапіць на Славянскі кангрэс, дзе сабраліся лідары ўсіх славянскіх народаў, якія жылі ў манархіі, і спрабавалі знайсці выйсце са складанай сітуацыі. Пасля таго, як усе юрыдычныя спробы дамагчыся ад венгерскай улады выканання заканадаўства ў галіне правоў славянскіх народаў пацярпелі паразу, Штур з Гурбанам прынялі рашэнне пайсці на прамое змаганне з урадам.
Анатоль Сяргеевіч Леанцюк
Анатоль Сяргеевіч Леанцю́к ( — ) — вучоны ў галіне гісталогіі, доктар медыцынскіх навук (1973), прафесар (1975), заслужаны работнік адукацыі Рэспублікі Беларусь (1997).
Біяграфія
Нарадзіўся ў сяле Марынаўка (зараз у Украіны). Скончыў сярэднюю школу, у 1955 годзе — Мінскі дзяржаўны медыцынскі інстытут. Быў залічаны ў аспірантуру пры кафедры нармальнай анатоміі пад кіраўніцтвам Д. М. Голуба, якую скончыў у 1958 годзе, абараніўшы кандыдацкую дысертацыю на тэму «Развитие, строение и связи межреберных нервов у человека». З 1958 года асістэнт, дацэнт, у 1971—1997 гг. загадчык кафедры гісталогіі. У 1973 годзе абараніў доктарскую дысертацыю на тэму «Закономерности морфогенеза грудной клетки и ее иннервация у человека и животных».
Кровазварот
Артэрыяльная сістэма
Артэрыі, якія амаль не маюць гладкіх мышц, але маюць магутную эластычную абалонку, выконваюць галоўным чынам "буферную" ролю, згладжваючы перапады ціскаў паміж сісталай і дыясталай. Сценкі артэрый пругка расцяжныя, што дазваляе ім увабраць дадатковы аб'ём крыві, "які ўкідаецца" сэрцам падчас сісталы, і толькі ўмерана, на 50-60 мм.рт.сл. падняць ціск. Падчас дыясталы, калі сэрца нічога не перапампоўвае, менавіта пругкае расцяжэнне артэрыяльных сценак падтрымлівае ціск, не даючы яму ўпасці да нуля, і тым самым забяспечвае бесперапыннасць крывацёку. Менавіта расцяжэнне сценкі судзіны ўспрымаецца як удар пульсу. Артэрыёлы валодаюць развітай гладкай мускулатурай, дзякуючы якой здольныя актыўна змяняць свой прасвет і, такім чынам, рэгуляваць супраціўленне крывацёку. Менавіта на артэрыёлы даводзіцца найвялікшае падзенне ціску, і менавіта яны вызначаюць суадносіны аб'ёму крывацёку і артэрыяльнага ціску. Адпаведна, артэрыёлы называюць рэзістыўнымі сасудамі.
Ратбуры
Ратбуры (тайск. ราชบุรี) — горад на захадзе Тайланда, адміністрацыйны цэнтр аднайменнай правінцыі.
Людавіт Штур
1848 год
15—16 верасня ў Вене была ўтворана, якая абвясціла сябе адзінай крыніцай улады ў Славакіі і адмовілася падпарадкоўвацца венгерскай уладзе. Яе палітычнымі лідарамі сталі Людавіт Штур, Ёзаф Міласлаў Гурбан і Міхал Міласлаў Годжа. Таксама ў склад рады ўваходзілі военачальнікі Бэдрых Блоўдак, Францішак Алэксандар Зах і Бэрнард Яначак. Сакратарамі былі Богуш Носак Нэзабудаў і Даніал Яраслаў Борык. У верасні 1848 г. Славацкая нацыянальная рада паклікала славакаў да ўзброенага паўстання з мэтай атрымання сваіх нацыянальных і сацыяльных правоў.
Кровазварот
Капіляры
Капіляры характарызуюцца тым, што іх судзінкавая сценка - гэта адзін пласт клетак, так што яны лёгка пранікальныя для ўсіх раствораных у плазме крыві нізкамалекулярных рэчываў. Тут адбываецца абмен рэчываў паміж тканкавай вадкасцю і плазмай крыві.
Вянозная сістэма
Ад органаў кроў вяртаецца праз посткапіляры ў вянулы і вены ў правае перадсэрдзе па верхняй і ніжняй полым венам, а таксама каранарным венам (венам, якія вяртаюць кроў ад сардэчнай мышцы).
Людавіт Штур
Апошнія гады жыцця
У выніку правалу паўстання ў 1849 г. і пасля неаднаразовых расчараванняў у імператарскім двары, які абяцаў славакам падтрымку ў барацьбе супраць венгерскіх радыкалаў, Людавіт аказаўся ў нявыгаднай сітуацыі. Запыт дазволу на выданне славацкай палітычнай газеты («Славацкая нацыянальная газета» знікла падчас рэвалюцыі) і афіцыйную рэгістрацыю «Татрына» не быў задаволены. Штур у гэты час асэнсоўваў сваю дзейнасць былых гадоў і прысвяціў сябе вывучэнню славянскага народнага мастацтва і працы над кнігай «Славянства і свет будучыні» (Slovanstvo a svet budúcnosti).
Кровазварот
Вянозная сістэма
Вянозны зварот ажыццяўляецца па некалькіх механізмах. Па-першае, дзякуючы перападу ціскаў на канцы капіляра (прыкладна 25 мм.рт.сл.) і перадсэрдзяў (каля 0). Па-другое, для вен шкілетных мышц важна, што пры скарачэнні мышцы ціск "звонку" перавышае ціск у вене, так што кроў "выціскаецца" з вен мышцы, якая скарацілася. Прысутнасць жа вянозных клапанаў вызначае кірунак руху крыві пры гэтым - ад артэрыяльнага канца да вянознага. Гэты механізм асабліва важны для вен ніжніх канечнасцей, паколькі тут кроў па венах паднімаецца, пераадольваючы гравітацыю. Па-трэцяе, прысмоктвальная роля грудной клеткі. Падчас удыху ціск у грудной клетцы змяншаецца ніжэй атмасфернага (якое мы прымаем за нуль), што забяспечвае дадатковы механізм звароту крыві. Велічыня прасвету вен, а адпаведна і іх аб'ём, значна перавышаюць такія артэрый. Акрамя таго, гладкія мышцы вен забяспечваюць змену іх аб'ёму ў вельмі шырокіх межах, прыстасоўваючы іх ёмістасць да зменлівага аб'ёму цыркулявалай крыві. Таму фізіялагічная роля вен вызначаецца як "ёмістныя судзіны".
Людавіт Штур
Апошнія гады жыцця
1851 г. пачаў серыю асабістых трагедый для Людавіта: у студзені памёр яго брат Карал (святар і настаўнік у Модры), а праз шэсць месяцаў — яго бацька. Пасля смерці свайго старэйшага брата Штур пераехаў у Модру, дзе, знаходзячыся пад пастаянным паліцэйскім наглядам, выхоўваў сем дзяцей нябожчыка. Нягледзячы на няспынны паліцэйскі нагляд, Людавіт Штур працягваў творчую актыўнасць. У 1853 г. у Вене памерла Адала Остралуцкая — духоўная сяброўка Штура — а ў Трэнчыне — яго мама. Неўзабаве скончыўся і жыццёвы шлях самога Людавіта Штура. 22 снежня 1855 г. падчас палявання недалёка ад Модры ружжо выпадкова стрэліла яму ў сцягно, калі ён пераскокваў праз ручай. Пасведчанне аб смерці змяшчала наступную інфармацыю: Выказваліся здагадкі аб тым, што такая смерць была спланавана іншымі людзьмі або гэта было самагубства; ніякіх доказаў гэтым здагадкам знойдзена не было, зрэшты, такія плёткі заўсёды ствараюцца вакол смерці знакамітых людзей. Людавіт Штур памёр 12 студзеня 1856 г. «у дзевяць гадзін вечара» ў Модры ва ўзросце 40 гадоў. Пахаванне адбылося 15 студзеня з удзелам мясцовага святара Даніала Мініха і Ёзафа Міласлава Гурбана.
Погляды Людавіта Штура
Многія пазіцыі, якія Людавіт Штур акрэсліў у сваёй працы «Славянства і свет будучыні» (Das Slawenthum und die Welt der Zukunft), можна лічыць за яго палітычны запавет.
Кровазварот
Колькасныя паказчыкі і іх узаемасувязь
Ударны аб'ём сэрца (Vcontr)- Аб'ём, які левы жалудачак выкідвае ў аорту (а правы - у лёгачны ствол) за адно скарачэнне. У чалавека роўны 50-70 мл.
Людавіт Штур
Погляды Людавіта Штура
У кнізе Штур прапаноўваў палітычную інтэграцыю з царскай Расіяй, выказваўся супраць свабоднай рынкавай гаспадаркі, бачачы яе альтэрнатывай абшчынны гаспадарскі лад. Таксама ён адмятаў парламенцкую дэмакратыю на карысць самадзяржаўя.
Анатоль Сяргеевіч Леанцюк
Навуковая дзейнасць
А. С. Леанцюку належаць навуковыя працы эмбрыянальным марфагенезе органаў, нервовай і эндакрыннай сістэм, эмбрыянальным развіцці кітападобных, эксперыментальнай марфалогіі і транспланталогіі. З’яўляецца аўтарам больш за 850 навуковых прац, у тым ліку 12 манаграфій. Аўтар больш за 40 вучэбных і вучэбна-метадычных дапаможнікаў. Аўтар і сааўтар вучэбных дапаможнікаў «Основы возрастной гистологии», «Информационный анализ в морфологических исследованиях», «Гистология в вопросах и ответах». Пад кіраўніцтвам А. С. Леанцюка распрацавана тыповая праграма па гісталогіі для вышэйшых навучальных устаноў Рэспублікі Беларусь. Прымаў удзел у міжнародных і нацыянальных кангрэсах марфолагаў Расіі, Літвы, Чэхіі, Украіны, Эстоніі.
Людавіт Штур
Погляды Людавіта Штура
Штур не хаваў сваёй насцярожанасці ў дачыненні да жыдоў і менавіта таму ўхваляў антысеміцкую палітыку Расійскай імперыі.
Каромысла белавалосае
Каромысла белавалосае, брахітрон белавалосы (Brachytron pratense) — страказа сямейства каромыслаў, адзіны від у родзе.
Анатоль Сяргеевіч Леанцюк
Навуковая дзейнасць
Сярод апублікаваных прац:
Каромысла белавалосае
Даўжыня 54—63 мм, задняе крыло 34—37 мм.
Пашыраны ў Еўропе, на Каўказе.
Людавіт Штур
Ушанаванне памяці
16 жніўня 1994 г. у адпаведнасці з загадам славацкай улады наступныя шэсць аб’ектаў былі абвешчаны нацыянальным помнікам культуры пад агульнай назвай «Збор помнікаў культуры з прамым дачыненнем да асобы Людавіта Штура ў Модры» (Súbor kultúrnych pamiatok s priamym vzťahom k osobnosti Ľudovíta Štúra v Modre): Сярод іншых рэчаў, праз якія была ўшанавана памяць Людавіта Штура, можна вылучыць:
Гуамаджорэ
Насельніцтва складае 1082 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 64 чал./км². Займае плошчу 17 км². Паштовы індэкс — 9040. Тэлефонны код — 070.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
Кровазварот
Колькасныя паказчыкі і іх узаемасувязь
Хвілінны аб'ём крывацёку (Vminute) - аб'ём крыві, які праходзіць праз папярочнае сячэнне аорты (і лёгачнага ствала) за хвіліну. У дарослага чалавека хвілінны аб'ём прыблізна роўны 5-7 літраў.
Частата сардэчных скарачэнняў (Freq) - лік скарачэнняў сэрца ў хвіліну.
Лёгка бачыць, што
(1) (1)
Артэрыяльны ціск — ціск крыві ў буйных артэрыях.
Сісталічны ціск — найвысокі ціск падчас сардэчнага цыклу, што дасягаецца пад канец сісталы.
Сярэдні артэрыяльны ціск (Pmean) прасцей за ўсё вызначыць у выглядзе формулы. Такім чынам, калі артэрыяльны ціск падчас сардэчнага цыклу з'яўляецца функцыяй ад часу, то
(2)
Фізіялагічны сэнс гэтай велічыні: гэты такі эквівалентны ціск, што, калі б ён быў сталым, хвілінны аб'ём крывацёку не адрозніваўся б ад назіранага ў рэчаіснасці.
Агульнае перыферычнае супраціўленне — супраціўленне, якое судзінкавая сістэма стварае крывацёку. Прама ён не можа быць вымераны, але можа быць вылічаны, зыходзячы з хвіліннага аб'ёму і сярэдняга артэрыяльнага ціску.
(3)
Хвілінны аб'ём крывацёку роўны суадносінам сярэдняга артэрыяльнага ціску да перыферычнага супраціву.
Гэта сцвярджэнне з'яўляецца адным з цэнтральных законаў гемадынамікі.
Супраціўленне адной судзіны з цвёрдымі сценкамі вызначаецца законам Пуазейля:
(4)
дзе \eta - глейкасць вадкасці, R - радыус і L - даўжыня судзіны.
Для паслядоўна злучаных судзін, супрацівы складаюцца:
(5)
Для раўналежных, складаюцца праводнасці:
(6)
Такім чынам, агульнае перыферычнае супраціўленне залежыць ад даўжыні судзін, ліку раўналежна злучаных судзін і радыусу судзін. Зразумела, што не існуе практычнага спосабу пазнаць усе гэтыя велічыні, акрамя таго, сценкі судзін не з'яўляюцца цвёрдымі, а кроў не паводзіць сябе як класічная Ньютонаўская вадкасць са сталай глейкасцю. З-за гэтага, як адзначаў В. А. Лішчук у "Матэматычнай тэорыі кровазвароту", "закон Пуазейля мае для кровазвароту хутчэй ілюстрацыйную, чым канструктыўную ролю". Тым не менш, зразумела, што з усіх фактараў, якія вызначаюць перыферычнае супраціўленне, найвялікае значэнне мае радыус судзін (даўжыня ў формуле стаіць у 1-й ступені, радыус жа - у 4-й), і што гэты ж фактар - адзіны, здольны да фізіялагічнай рэгуляцыі. Колькасць і даўжыня судзін сталыя, радыус жа можа змяняцца ў залежнасці ад тонусу судзін, галоўным чынам, артэрыёл.
Міхаіл Васільевіч Астраградскі
Міхаіл Васільевіч Астраградскі (12 (24) верасня 1801 — 20 снежня 1861 г. (1 студзеня 1862)) — украінскі матэматык, прызнаны лідар матэматыкаў Расійскай імперыі сярэдзіны XIX стагоддзя.
Шэўчэнкаўскі раён (Харкаўская вобласць)
Шэўчэнкаўскі раён (Шевченківський район) — былая адміністрацыйная адзінка ў складзе Харкаўскай вобласці Украіны. Адміністрацыйны цэнтр — Шэўчэнкавэ (Шевченкове).
Міхаіл Васільевіч Астраградскі
Літаратура
''А. А. Гусак, Г. М. Гусак, А. А. Брычыкава'' Даведнік па вышэйшай матэматыцы — Мн.: «ТетраСистемс», 2007. — С. 541.
Шэўчэнкаўскі раён (Харкаўская вобласць)
Утвораны ў 1935 годзе. Насельніцтва раёна на года складае 20710 чалавек, плошча — 977 км².
Кровазварот
Колькасныя паказчыкі і іх узаемасувязь
З улікам формул (1), (3) і прыроды перыферычнага супраціву, становіцца зразумела, што сярэдні артэрыяльны ціск залежыць ад аб'ёмнага крывацёку, які вызначаецца галоўным чынам сэрцам (гл. (1)) і тонусу судзін, пераважна артэрыёл.
Шэўчэнкаўскі раён (Харкаўская вобласць)
Ліквідаваны 17 ліпеня 2020 года.
Адміністрацыйны падзел
Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складаецца з 1 пасялковага і 15 сельскіх саветаў.
Населеныя пункты
На тэрыторыі раёна размешчаны 1 пасёлак гарадскога тыпу, 1 пасёлак сельскага тыпу і 58 сёлаў.
Жаночая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2016
Жаночая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2016 (25-ы жаночы чэмпіянат Рэспублікі Беларусь па футболе) — чэмпіянат Беларусі па футболе сярод беларускіх жаночых каманд 2016 года.
Свята-Міхайлаўская царква (Бародзічы)
Свята-Міхайлаўская царква — мураваны праваслаўны храм у в. Бародзічы Кобрынскага раёна Брэсцкай вобласці.
Гісторыя
У 1766 годзе ў Бародзічах упершыню ўзгадваецца царква. У 1791 годзе тут быў збудаваны новы храм. Службы праводзіліся ў храме да 1960 года. У 1966 годзе царкоўны будынак разабралі для будаўніцтва школьнай спортзалы ў суседнім сяле Грушава.
У 1992 годзе было вырашына адбудаваць царкву на месцы папярэдняга драўлянага храма. Царква была асвячона ў ліпені 2000 года.
Архітэктура
Трайныя прамавугольныя аконныя праёмы на бакавых фасадах дэкарыраваны трохвугольны-мі сандрыкамі і адзначаны такімі ж зломамі даху.
Сістэмнае праграмнае забеспячэнне
Сістэмнае праграмнае забеспячэнне — гэта прызначанае для ўзаемадзеяння з абсталяваннем камп’ютара праграмнае забеспячэнне, якое складае падмурак для выканання прыкладных (дастасоўных) праграм.
Найбольш агульныя тыпы сістэмнага ПЗ:
Зборная Сан-Марына па футболе
Зборная Сан-Марына па футболе — каманда, што прадстаўляе Сан-Марына на міжнародных спаборніцтвах па футболе. Кіроўная арганізацыя — Федэрацыя футбола Сан-Марына.
Сістэмнае праграмнае забеспячэнне
У некаторых публікацыях тэрмін сістэмнае праграмнае забеспячэнне таксама выкарыстоўваюць для абазначэння інструментаў праграмавання (напр., кампілятара, лінкера і адладчыка).
Зборная Сан-Марына па футболе
Адна з самых слабых зборных у сусветным футболе. Магчыма, што слабасць каманды злучана з вельмі невялікім насельніцтвам краіны (меншае насельніцтва з усіх членаў УЕФА мае толькі Гібралтар). Зборная Сан-Марына ніколі не гуляла ў фінальных турнірах чэмпіянатаў свету і Еўропы, а за ўсю сваю гісторыю пакуль здабыла толькі адну перамогу.
Сістэмнае праграмнае забеспячэнне
У адрозненне ад сістэмнага ПЗ, праграмнае забеспячэнне, якое дазваляе карыстальнікам ствараць тэкставыя дакументы, гуляць у гульні, слухаць музыку, або праглядаць сеціва, называецца прыкладное праграмнае забеспячэнне.
Зборная Сан-Марына па футболе
Станам на 7 красавіка 2016 года зборная займае двухсотае месца ў рэйтынгу ФІФА, а ў рэйтынгу УЕФА станам на 13 лістапада 2015 года — 53-е.
Сістэмнае праграмнае забеспячэнне
Тыпы сістэмнага праграмнага забеспячэння
Сістэмнае ПЗ дапамагае выкарыстоўваць аперацыйную сістэму і камп'ютарныя сістэмы. Яно ўключае ў сябе дыягнастычныя інструменты, кампілятары, серверы, аконныя сістэмы, утыліты, сродкі перакладу моў, праграмы перадачы інфармацыі, базы звестак і інш.
Канкрэтныя віды сістэмнага праграмнага забеспячэння ўключаюць:
Сістэмнае ПЗ, якое захоўваецца ў энерганезалежнай памяці, такой як інтэгральная схема, звычайна называюць прашыўкай.
Абрамовічы герба «Ляліва»
Абрамовічы (Абрагамовічы) — шляхецкі род герба «Ляліва» ў Вялікім Княстве Літоўскім. Паходзілі ад Абрагама Ёзафавіча (п. у 1519), які нарадзіўся ў сям’і гандляра-яўрэя, пазней прыняў хрысціянства. За паслугі вялікім князям Аляксандру і Жыгімонту I атрымаў шляхецтва. Займаў пасады гараднічага (1495) і старосты ковенскага (1514), старосты салецкага, войта менскага і берасцейскага, падскарбія земскага (1510—19). Валодаў маёнткамі Вайдуны (Віленскі павет) і Грынкава (Гарадзенскі павет). Меў сыноў Васіля (у каталіцтве Ян, п. у 1546, быў войтам берасцейскім) і Канстанціна (войт менскі).
Капнодый
Капнодый (Capnodium) — род грыбоў сямейства. Упершыню назва была апублікавана ў 1849 годзе.
Класіфікацыя
Род Capnodium налічвае 132 віды:
Вардак (правінцыя)
Тэрыторыя 10348,3 км ² (2008) з насельніцтвам 540.100 чал. (2009).
M105 (аб’ект Месье)
M105 (каталог Месье; іншыя абазначэнні - UGC 5902, MCG 2-28-11, ZWG 66.18, PGC 32256) — эліптычная галактыка ў сузор'і Ільва.
Дзмітрый Уладзіміравіч Кубараў
Дзмітрый Уладзіміравіч Кубараў (нар. ) — беларускі UX/UI дызайнер, палітычны зняволены, абвінавачаны і асуджаны падчас пратэстаў у Беларусі ў 2020 годзе.
Біяграфія
Жыў разам з маці Ірынай у Крычаве, адкуль паехаў вучыцца на дызайнэра сайтаў ў Мінск. Спрабаваў атрымаць спецыяльнасць у некалькіх ВНУ, з якіх сыходзіў праз незадаволенасць якасцю адукацыі, у выніку адвучыўся на прыватных IT-курсах.
Палітычны пераслед
Кубараў быў затрыманы 11 жніўня 2020 на акцыі пратэсту і дастаўлены ў СІЗА КДБ, у ноч з 11 на 12 жніўня там жа падпісаў яўку з павіннай. Пазней на судзе ён засведчыў, што затрыманне адбавалася жорстка і гвалтоўна, а яўку ён падпісаў пад прымусам і катаваннямі. Вядома, што скаргі па фактах збіцця і катаванняў Кубарава за яго ў СІЗА КДБ пісаў Віктар Бабарыка, бо «гэтак былі зьбітыя пальцы, што не трымаў асадку, і сядзець нармальна ня мог». Спачатку Дзмітрыю выставілі абвінавачванне па ч.2 артыкула 293 Крымінальнага кодэкса (Удзел у масавых беспарадках), але пазней перакваліфікавалі на першую частку гэтага ж артыкула (Арганізацыя масавых беспарадкаў). Праз месяц у СІЗА КДБ быў пераведзены ў СІЗА на Валадарскага, дзе ў карцары сустрэў сваё 25-годзе.
4 верасня 2020 года восем беларускіх праваабарончых арганізацый, сярод якіх Праваабарончы цэнтр «Вясна», Беларускі Хельсінкскі камітэт, Беларускі ПЭН-цэнтр, апублікавалі супольную заяву, у якой прызналі Дзмітрыя Кубарава палітычным зняволеным, таксама было адзначана, што «''дэманстрантамі не здзяйсняліся дзеянні, якія ахопліваюцца дыспазіцыяй артыкула 293 КК і адпаведна не могуць кваліфікавацца як масавыя беспарадкі. Удзельнікі пратэстаў не здзяйснялі падпалаў, пагромаў, не знішчалі маёмасць і не аказвалі ўзброенага супраціву праваахоўным органам''».
12 сакавіка 2021 ў судзе Фрунзенскага раёна Мінска суддзя Дзмітрый Лукашэвіч пачаў разгляд крымінальнай справы ў адносінах да Дзмітрыя Кубарава, абвінавачванне прадстаўляла памочніца пракурора Аліна Касьянчык, якая раней была дзяржабвінаваўцай на некалькіх палітычна матываваных крымінальных працэсах, у прыватнасці, па справе журналістак Дар’і Чульцовай і Кацярыны Андрэевай. Згодна з пазіцыяй Касьянчык, Кубараў заклікаў людзей у інтэрнэце і афлайн да актыўнага ўдзелу ў масавых беспарадках, сам арганізоўваў масавыя беспарадкі і ўдзельнічаў у іх: блакаваў транспартныя камунікацыі, «кідаў дошкі, палкі, піратэхнічныя вырабы, распыляў слёзатачывы газ, будаваў барыкады з дапамогай калясак», таксама Дзмітрыю ставіліся ў віну намеры вырабіць кактэйль Молатава.