cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Сакаліны (заказнік)
Гісторыя стварэння
У пачатку 2000-х гадоў школьнікамі Мачулішчанскай сярэдняй школы на хвоях былі выяўлены 6 гнёздаў пустальгі. У той час невялікі астраўны лес, дзе пасяліліся сокалы, планавалася высекчы з мэтай пашырэння жылой зоны населенага пункта. Супольная праца школьнікаў, настаўнікаў, а таксама прадстаўнікоў грамадскай арганізацыі «Ахова птушак Бацькаўшчыны» пры фінансавай падтрымцы карпарацыі Isar, Inc (ЗША) дазволіла стварыць адмысловы заказнік «Сакаліны».
Хальвард Веб’ёрсан
Хальвард Веб'ёрсан, Святы Хальвард (Hallvard Vebjørnsson;, Ліер, Нарвегія — , Нарвегія) — святы Рымска-Каталіцкай Царквы, мучанік, з'яўляецца заступнікам Осла, шануецца ў Каталіцкай царкве як заступнік нявінных людзей.
Біяграфія
Святы Хальвард быў сынам нарвежскага арыстакрата Веб'ёрна з Хусабі (Huseby (Lier)). Яго маці была знаёмая са Святым Олафам, заступнікам Нарвегіі. Пра яго жыццё мала вядома, усе біяграфічныя звесткі звязаны з яго смерцю. Хальвард абараніў жыццё жанчыны, хутчэй за ўсё рабыні, якая атрымала прытулак на яго караблі. Гэта жанчына была абвінавачана экіпажам карабля ў крадзяжы. Абараняючы жыццё нявіннага чалавека, Хальвард, атрымаўшы смяротнае раненне, быў забіты разам з абвінавачанай жанчынай. Прывязаўшы забітага Хальварда да млынавага жорана, забойцы спрабавалі затапіць цела ў моры каля фіёрда Драмен, але яно не танула. У выніку забойства Хальварда было раскрыта.
Шанаванне
Шанаванне Хальварда ўзнікла ў Каталіцкай царкве ў Сярэднявеччы. Ён лічыцца заступнікам нявінных людзей. У 1130 годзе ў Осла быў пабудаваны кафедральны сабор, які носіць яго імя, дзе захоўваліся яго мошчы. Да 17 стагоддзя гэты сабор прыйшоў у заняпад і ад яго ў наш час засталіся толькі адны руіны.
Дзень памяці ў Каталіцкай царкве — 15 мая.
Аварыя Bombardier CRJ-100 у Ерэване 14 лютага 2008 года
Аварыя Bombardier CRJ-100 у Ерэване 14 лютага 2008 года — авіяцыйнае здарэнне без чалавечых ахвяр з самалётам CRJ-100LR (CL-600-2B19), нацыянальны і рэгістрацыйны знакі EW-101PJ, адбылося ў ерэванскім аэрапорце «Звартноц». Паветранае судна эксплуатавалася авіякампаніяй «Белавія» і выконвала рэгулярны пасажырскі міжнародны рэйс BRU-1834 па маршруце Ерэван - Мінск.
Самалёт
Паветранае судна Canadair Regional Jet CRJ-100LR (CL-600-2B19), завадскі нумар 7316, было выпушчана 15 красавіка 1999 г. і на момант аварыі мела 15563 лётных гадзін і 14352 цыклы ўзлёт-пасадка.
Экіпаж і пасажыры
На борце самалёта знаходзіліся 3 члены экіпажа і 18 пасажыраў з пяці краін:
Гісторыя палёту
Экіпаж самалёта ў складзе камандзіра паветранага судна (КПС), другога пілота і бортправадніка выканаў 13 лютага 2008 года міжнародны рэйс BRU-1833 Мінск-Ерэван. У час выканання рэйса адхіленняў і няспраўнасцяў у працы самалёта выяўлена не было. Пасля высадкі пасажыраў была праведзена планавая пасляпалётная праверка, самалёт быў запраўлены 2200 літрамі (1802 кг) паліва маркі Jet A-1. З-за прагназуемага пагаршэння умоў надвор'я на асноўным запасным аэрадроме Гомель камандзірам паветранага судна было прынята рашэнне аб павелічэнні запраўкі самалёта на 400 літраў (328 кг). Агульная колькасць паліва на борце, з улікам рэшткаў у баках паліўнай сістэмы пасля пасадкі (2700 кг), склала 4830 кг. Запраўка самалёта рабілася праз заправачную гарлавіну, размешчаную на правым крыле.
У далейшым КПС і другім пілотам быў праведзены візуальны і тактыльны (далонню) кантроль стану ПС, у выніку якога было ўстаноўлена, што ўсе плоскасці былі чыстыя і сухія. На падставе гэтага было вырашана не рабіць апрацоўку антыаледзяняльнай вадкасцю.
Пасажыры занялі месцы ў пасажырскім салоне, багаж быў загружаны ў багажнае аддзяленне, груз і пошта адсутнічалі.
Абставіны катастрофы
Пасля атрымання дыспетчарскага дазволу, экіпаж зрабіў запуск рухавікоў. Праз 43 секунды пасля запуску рухавікоў было уключана абаграванне паветразаборнікаў рухавікоў, супрацьаледзяняльная сістэма крыла не ўключалася. Пры выкананні ўзлёту у самалёта ўзнік прагрэсавальны левы нахіл. У працэсе развіцця нахілу левае крыло закранула паверхню ўзлётна-пасадачнай паласы (УПП), пасля чаго паветранае судна выкацілася за межы паласы на грунт, перавярнулася праз правае крыло, і ў працэсе некіравальнага руху перасекла УПП, спыніўшыся справа ад яе. Пры перавароце праз правае крыло адбылося разбурэнне самалёта і выцяканне паліва з бакаў. У выніку гэтага ўзнік наземны пажар, які быў патушаны пажарнымі камандамі аэрапорта.
Члены экіпажа раненняў не атрымалі. Пасля спынення экіпаж пакінуў самалёт праз разлом у насавой частцы фюзеляжа і правёў эвакуацыю пасажыраў. У выніку аварыі 7 пасажыраў атрымалі траўмы рознай ступені цяжкасці і былі шпіталізаваны ў Рэспубліканскую клінічную бальніцу горада Ерэвана.
Прычыны катастрофы
Па заключэнні МАК непасрэднай прычынай здарэння паслужыла ўтварэнне шаці на паверхні левага крыла (у першую чаргу на пярэдняй абзе крыла), у выніку чаго пагоршыліся апорныя ўласцівасці гэтага крыла на этапе ўзлёту. Гэта прывяло да завалу самалёта налева пасля адрыву ад УПП і дотыку левага крыла аб паверхню УПП і наступнага разбурэння судна і пажару. Найбольш верагоднай прычынай утварэння шаці з'яўляецца «паліўнае абледзяненне», калі з-за мінусавай тэмпературы паліва, якая засталася пасля папярэдняга палёту ў баках, на паверхні фюзеляжа кандэнсуецца вільгаць і можа ўтварыцца лёд.
Мінская вуліца (Масква)
Мінская вуліца — вуліца ў Заходняй адміністрацыйнай акрузе Масквы на тэрыторыі раёнаў Драгамілава, Раменкі, Філёўскі парк і Філі-Давыдкава. Праходзіць ад Вялікай Філёўскай вуліцы да Ламаносаўскага праспекта.
Вязынка (Мінскі раён)
Да 20 студзеня 1960 года вёска знаходзілася ў адміністрацыйным падпарадкаванні Заслаўскага пассавета, да 9 жніўня 1979 года ўваходзіла ў склад Заслаўскага сельсавета.
Сяргей Львовіч Собалеў
Сяргей Львовіч Со́балеў (Сергей Львович Соболев;,  — , ) — савецкі вучоны, матэматык і механік. Акадэмік АН СССР (1939), Герой Сацыялістычнай Працы (1968). Доктар фізіка-матэматычных навук (1934), прафесар (1937).
Біяграфія
С. Л. Собалеў нарадзіўся 6 кастрычніка 1908 г. у Санкт-Пецярбургу. З 1918 г. сям’я жыла ў Харкаве, дзе ён вучыўся ў тэхнікуме. У 1923 г. сям’я вярнулася ў Петраград. У 1924 годзе С. Собалеў скончыў сярэднюю школу, у 1924—1925 гг. вучыўся ў 1-й Дзяржаўнай мастацкай студыі. У 1929 годзе скончыў фізіка-матэматычны факультэт Леніградскага ўніверсітэта. У 1929—1936 гг. працаваў у сейсмалагічным інстытуце АН СССР, у 1932—1943 гг. у Матэматычным інстытуце АН СССР. У 1935—1957 гг. С. Л. Собалеў прафесар МДУ.
Падчас Вялікай Айчыннай вайны С. Л. Собалеў знаходзіўся ў эвакуацыі ў Казані і займаўся пытаннямі абароны.
З 1943 г. С. Л. Собалеў у Інстытуце атамнай энергіі АН СССР (намеснік дырэктара ў 1945—1958 гг.), з 1957 года дырэктар Інстытута матэматыкі Сібірскага аддзялення АН СССР і прафесар Новасібірскага ўніверсітэта.
У 1984—1989 гг. С. Л. Собалеў працаваў у Маскве галоўным навуковым саветнікам у Матэматычным інстытуце АН СССР.
Памёр С. Л. Собалеў 3 студзеня 1989 г. Пахаваны на Новадзявочых могілках у Маскве.
Навуковая дзейнасць
С. Л. Собалеву належаць працы па аналітычнай тэорыі дыферэнцыяльных ураўненняў, тэорыі пругкасці, варыяцыйным злічэнні, функцыянальнай матэматыцы, матэматычнай фізіцы і інш. Падчас Вялікай Айчыннай вайны, між іншым, зрабіў разлікі дакладнасці артылерыйскай стральбы і балістычных уласцівасцяў снарадаў. Таксама прымаў удзел у атамным праекце СССР, да якога быў адным з першых прыцягнуты ў 1943 годзе.
Замежны член Французскай і Берлінскай акадэмій навук, ганаровы член Эдынбургскага каралеўскага таварыства, член Амерыканскага матэматычнага таварыства, ганаровы доктар навук некалькіх універсітэтаў свету.
Узнагароды і прэміі
Лаўрэат Сталінскіх прэмій (1941, 1951, 1953), Дзяржаўнай прэміі СССР (1986).
Кайкаўскі біялагічны заказнік
Заказнік быў ліквідаваны 27 снежня 2007 года згодна з Пастановай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь.
Флора і фаўна
Пераважаюць яловыя лясы. У флоры налічваецца 350 відаў вышэйшых сасудзістых раслін, 70 мохападобных, звыш 50 відаў лішайнікаў. У Чырвоную кнігу Беларусі занесены, ,.
Сярод дамінантаў дрэвастою прысутнічаюць, ,. Узрост асобных дрэваў дасягае 100—150 гадоў, узрост дуба — 50-70 гадоў, вышыня дрэў — 25-27 метраў, у падросце таксама прысутнічалі елка і. Травяніста-хмызняковае покрыва ўяўляюць,. Сярод дамінантаў дрэвастою прысутнічаюць елка,, вольха, адзінкава прадстаўлены дуб і. Елка — узрост 120—130 гадоў, вышыня — да 30 м. Травяніста-хмызняковае покрыва складаюць, кісліца, ,. Дамінантам дрэвастою з'яўляецца. Яе сярэдні ўзрост — 30 гадоў, вышыня — да 15 м. Сярод дамінантаў дрэвастою прысутнічаюць елка, клён, вольха, адзінкава прадстаўлены дуб і асіна.
Цікавыя факты
Заказнік згадваецца ў песні «Месяц» гурту «Ляпіс Трубяцкі».
Спіс зорак сузор’я Паўднёвай Кароны
У прыведзеным спісе пералічаны ўсе зоркі сузор’я Паўднёвай Кароны да бачнай зорнай велічыні +6,5m і іншыя зоркі, якія ўяўляюць пэўную цікавасць: пераменныя, з планетнымі сістэмамі, звышновыя і г. д.
Хартыя 77
Хартыя-77 (Charta 77) — праграмны дакумент, што стаў асноваю для фарміравання групоўкі палітычных дысідэнтаў у Чэхаславакіі, якая праіснавала з 1976 да 1992 г. Яе заснавальнікі (Вацлаў Гавел, Іржы Дынстбір, Здэнек Млынарж, Іржы Гаек, Павел Когаўт) сталі значнымі грамадскімі і палітычнымі дзеячамі ў краіне пасля Аксамітнай рэвалюцыі 1989 г. Філосаф Ян Патачка, які адзін з першых падпісаў хартыю, быў арыштаваны ў 1977 г. і памёр падчас допыту.
Прынцып Хартыі 77 быў закладзены на тым, каб дабівацца ад камуністычнага рэжыму ўсяго таго, што ён дэклараваў на словах. Так, у першым дакуменце яго аўтары патрабавалі, каб тагачасная ўлада выконвала Канстытуцыю ЧССР, паважала правы чалавека, як да таго абавязалася паводле падпісанага Хельсінкскага пакту.
Гісторыя
Узнікненне Хартыі прыспешыў судовы працэс супраць рок-гурта «Plastic People of the Universe» з-за выкарыстання англійскіх тэкстаў і назвы гурту, а таксама паказ рэпертуару не ўхваленага адмысловай камісіяй. Гэта выклікала розгалас у значнай меры паралізаваным грамадстве. Пачалі адбывацца акцыі салідарнасці, сустракаліся раней незнаёмыя людзі.
У 1976 годзе музыкі былі абвінавачаны ў злачынным дармаедстве і пасаджаныя ў турму. Крытыкі рэжыму рознай ідэйнай скіраванасці і прыхільнікі асуджаных музыкантаў сабраліся разам у калідоры пражскага суда на Малай Стране, каб досыць гучна заявіць свой пратэст супраць абсурднага судовага пакарання. Суровыя прысуды сталі апошнім штуршком да ўзнікнення грамадскай ініцыятывы, названай Хартыя-77, якая была дэкларавана 1 студзеня 1977 года. .
Хартыя стала адным з першых усходнееўрапейскіх рухаў, яе апярэдзілі хіба польскі КОР і хельсынскія аб'яднанні, што дзейнічалі ў Савецкім Саюзе. Тыя рухі былі вядомыя заснавальнікам Хартыі і часткова сталі для іх прыкладам.
Разам з імёнамі 242 падпісантаў Хартыя была надрукавана 6 студзеня 1977. Пачаліся арышты і канфіскацыя арыгіналаў Хартыі, але яе копіі працягвалі хадзіць па руках. 7 студзеня тэкст хартыі надрукавалі некалькі буйных СМІ Еўропы і ЗША. Да канца 1977 года Хартыю падпісалі 800 чалавек, шмат хто з іх пасля эміграваў. Яе падпісанта адразу звальнялі з працы.
Амаль адначасова чэхаславацкія камуністычныя ўлады выдалі Антыхартыю, якую прымусілі падпісаць многіх знакамітых людзей.
Пазней, з-за рэпрэсій пад устаноўчай дэкларацыяй Хартыі свае подпіркіай подпісы ставілі ўсяго пару дзясяткаў чалавек за год, такім чынам, яе дзейнасць была значна падарваная, нават практычна паралізаваная, і ў паасобных падпісантаў нават з'яўляліся думкі пра поўнае спыненне яе чыннасці.
Сітуацыя змянілася ў сярэдзіне васьмідзясятых, калі большасць удзельнікаў супраціву выйшла з вязніцы і далучылася да падпольнай дзейнасці, а рэжым у сувязі са зменамі ў Савецкім Саюзе паслабіў свае рэпрэсіі.
У 1987 годзе сябры Хартыі падалі ў дзяржаўныя органы заяву аб правядзенні 10 снежня маніфестацыі да дня правоў чалавека. Хартыя праз дзесяць гадоў сваёй дзейнасці афіцыйна склікала першую дэманстрацыю, на якой, хоць тая і была забаронена тагачасным Раённым нацыянальным камітэтам, упершыню з 1969 г. сабраліся больш як тысяча чалавек.
Вынікі
Паводле пазнейшай ацэнкі Вацлава Гавела, аднаго з ініцыятараў Хартыі, яна стала мадэллю як супрацьстаяць таталітарнаму рэжыму, які мае ў руках усе сілавыя механізмы.
Кіраўнікі Хартыі
У адпаведнасці з усталяваным звычаем, кожны паўнамоцны прадстаўнік Хартыі прапаноўваў свайго пераемніка на наступны год.
Сток
Сток (Stock) — вёска і абшчына ў Паўднёвым Эсексе, Англія. Размешчаны за 10 кіламетраў на поўдзень ад Чэлмсфарда.
Паліна Уладзіміраўна Качаткова
Паліна Уладзіміраўна Качаткова (Сцепаненка) (нар., Орша) — беларускі празаік, літаратуразнавец, даследчык творчасці М. Багдановіча.
Біяграфія
Скончыла філалагічны факультэт БДУ. Падчас вучобы (1985—1990) удзельнічала у дзейнасці нелегальных нацыянальна арыентаваных маладзёжных аб’яднанняў. У 1990—1998 гадах працавала ў Літаратурным музеі Максіма Багдановіча ў Мінску. У жніўні 1998 года звольнілася з музея і пачала працаваць ў праваабарончым цэнтры «Вясна», да дзейнасці якога далучылася яшчэ раней. Сябра Саюза беларускіх пісьменнікаў і Беларускага ПЭН-Цэнтра.
Творчасць
Падчас працы ў музеі ўдзельнічала ў распрацоўцы канцэпцыі экспазіцыі Літаратурнага музея М. Багдановіча, філіяла музея ў в. Ракуцёўшчына, падрыхтоўцы да друку мемуараў бацькі паэта, А. Багдановіча — «Мои воспоминания», арганізацыі навуковай канферэнцыі «Лёс нацыянальнай культуру на паваротах гісторыі» (1993), укладанні выданняў музея. Адна з аўтараў артыкула па музеязнаўстве, дзе абагулены досвед стварэння экспазіцыі Літаратурнага музея М. Багдановіча, даведніка па музею.
Сааўтар дакументальнай кнігі «Трагедия на Немиге» (2000) і «Смяротнае пакаранне ў Беларусі» (2015).. Аўтар дакументальнай кнігі «Міхась Кукабака» (2016) — герой кнігі Міхась Кукабака, беларускі дысідэнт. Аўтар сцэнарыяў дакументальных фільмаў «Гастарбайтэр» (2008), «Сыс пра Сыса» (2010), «Пустазелле» (2011), «Людвіка» (2013), а таксама фільмаў пра праблему смяротнага пакарання ў Беларусі — «Прычына смерці — прочырк» (2011) і «Убыл по приговору» (2012), «Шэсць аргументаў супраць смяротнага пакарання» (2014), «Гісторыя смяротнага пакарання ў Беларусі» (2017).
Друкавалася ў калектыўных зборніках «Перад маімі вачыма» (1990), «Жанчыны выходзяць з-пад кантролю» (2007) і «Пакахай мяне, калі ласка» (2009). Аўтар аповесці «Паэт. Аповесць пра Максіма Багдановіча» пра юнацкія гады М. Багдановіча, а таксама зборнікаў апавяданняў «Матылі» (2012), «Гняздо-2» (2016).
Дзічкі
Да 20 студзеня 1960 года вёска знаходзілася ў адміністрацыйным падпарадкаванні Заслаўскага пассавета, да 9 жніўня 1979 года ўваходзіла ў склад Заслаўскага сельсавета.
Беларуская ваенная акруга
Гісторыя
Беларуская ваенная акруга вядзе сваю гісторыю ад Мінскай ваеннай акругі. Мінская ваенная акруга утворана загадам Рэвалюцыйнага ваеннага савета (РВС) № 297 ад 28 лістапада 1918 года на тэрыторыі Смаленскай, Віцебскай, Магілёўскай, Мінскай і Віленскай губерняў. Кіраванне акругі знаходзілася ў Мінску. Загадам РВСР № 377 ад 14 снежня 1918 года акруга перайменавана ў Заходнюю ваенную акругу (ЗахВА).
Загадам РВС СССР № 603 ад 2 кастрычніка 1926 года акруга перайменавана ў Беларускую ваенную акругу, таму што большасць раёнаў дыслакацыі кадравых частак і раёнаў камплектавання тэрытарыяльных часцей Заходняй ваеннай акругі знаходзілася ў Беларусі. У 1931 годзе штаб-кватэра перанесена ў Смаленск.
11 ліпеня 1940 года загадам НКА СССР за № 0141 Беларуская асобая ваенная акруга пераназываецца ў Заходнюю асобую ваенную акругу (ЗахАВА).
У адпаведнасці з загадам ДКА ад 15 кастрычніка 1943 года была зноў утворана Беларуская ваенная акруга. У ліпені 1944 года ў склад акругі была часова ўключана тэрыторыя Літоўскай ССР загадам Наркама абароны СССР ад 18 снежня 1944 года Беларуская ваенная акруга з 1 студзеня 1945 года перайменавана ў Беларуска-Літоўскую ваенную акругу.
Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 22 лютага 1968 года Беларуская ваенная акруга узнагароджана Ордэнам Чырвонага Сцяга.
З распадам СССР і утварэннем незалежнай Рэспублікі Беларусь, войскі Чырванасцяжнай Беларускай ваеннай акругі сталі асновай нацыянальных узброеных сіл, якія падвергліся скарачэнню і рэарганізацыі.
Рольф Цынкернагель
Рольф Марцін Цынкерна́гель (Rolf Martin Zinkernagel, нар., г. Рыэн, кантон Базель-Штат, Швейцарыя) — швейцарскі вучоны ў галіне імуналогіі, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне ў 1996 годзе разам з П. Догерці «за адкрыцці ў галіне імуннай сістэмы чалавека, у прыватнасці яе здольнасці выяўляць клеткі, заражаныя вірусам».
Біяграфія
Аўтар навуковых прац па механізмах імуналагічнай талерантнасці, памяці, распазнавання клеткамі імуннай сістэмы мікробаў і малекул уласнага арганізма. Вызначыў ролю лімфацытаў (кілераў) у абароне ад вірусаў, антыцел у клетачным імунным адказе пры аўтаімунных рэакцыях у запаленчых працэсах.
Член Германскай акадэміі прыродазнаўцаў «Леапальдзіна» (1994).
Дрэтунь (возера)
Дрэ́тунь — возера ў Беларусі, у Полацкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Палата, за 34 км у напрамку на паўночны ўсход ад горада Полацк, каля вёскі Дрэтунь і чыгуначнай станцыі Дрэтунь.
Плошча паверхні 0,28 км². даўжыня 0,84 км, найбольшая шырыня 0,44 км. Даўжыня берагавой лініі 2,33 км найбольшая глыбіня возера 3,4 м, сярэдняя 1,9 м. Аб’ём вады ў возеры 0,54 млн м³. Плошча вадазбору 14,8 км².
Катлавіна возера рэшткавага тыпу, выцягнутая з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход. Схілы катлавіны вышынёй 2—4 м, спадзістыя, складзеныя з пяскоў. Берагавая лінія слабазвілістая. Берагі вышынёй 0,2—0,4 м, на поўдні і захадзе тарфяністыя. Дно плоскае, пясчанае ўздоўж берагоў. На большых глыбінях дно выслана сапрапелем.
Возера эўтрофнае, слабапраточнае. У Дрэтунь упадае ручай з возера Чармісца (Чэрмісца) і выцякае ручай у раку Палата. Зарастае падводнай расліннасцю.
У возеры водзяцца шчупак, лешч, плотка, акунь, лінь, мянтуз і іншыя віды рыб.
На беразе возера паляўніча-рыбалоўная база.
Фіцкаральда
«Фіцкаральда» (Fitzcarraldo) — мастацкі фільм 1982 года рэжысёра Вернера Херцага. Галоўныя ролі выканалі Клаус Кінскі, Клаўдзія Кардынале, Жазэ Леўгай.
Сюжэт
Меламан Браян Фіцджэральд, якога індзейцы называюць Фіцкаральда, апантаны ідэяй пабудаваць у родным мястэчку Ікітасе сапраўдны оперны тэатр. Для гэтага ён распачынае вар’яцкую авантуру, прычым на апошнія грошы, — адпраўляецца на пошукі каўчукавай плантацыі ў джунглях Амазонкі.
Крытыка
Вядомы амерыканскі кінакрытык Роджэр Эберт адзначыў фільм чатырма зоркамі з чатырох магчымых і занёс у свой спіс «Выдатных фільмаў».
Узнагароды
Паводле інфармацыі сайта «Internet Movie Database» фільм быў адзначаны 4 кінаўзнагародамі і яшчэ 4 намінацыямі.
Генрык Скірмунт
Генрык Скі́рмунт (, в. Моладава Кобрынскага павета, цяпер Іванаўскі раён — ) — польскі паэт, кампазітар.
З роду Скірмунтаў, сын Генрыка, брат Канстанціна.
Вучыўся ў Пецярбургскай кансерваторыі, Парыжы, Варшаве. У 1898 выдаў зборнік «3 вершаў і песень Генрыка Скірмунта». Аўтар оперы «Пан Валадыёўскі» паводле рамана Г. Сянкевіча (прэм'ера адбылася ў Львове ў 1902). Паэтычныя творы выдаў у зборніку «Паэзія» (т. 1—2, 1903—12). Сябраваў і перапісваўся з Э. Ажэшкай. 3 1920 гаспадарыў у Моладаве.
Расстраляны савецкімі ўладамі.
Канстанцін Скірмунт
Канстанцін Скі́рмунт (Konstanty Skirmunt;, вёска Моладава, Кобрынскі павет, Гродзенская губерня, Расійская імперыя — , , Польшча) — гаспадарчы і палітычны дзеяч Беларусі, Расійскай імперыі і Польшчы.
Паходжанне і сям'я
Належаў да дваранскага каталіцкага роду Скірмунтаў гербу «Дуб». Быў братам Генрыка Скірмунта і стрыечным братам Рамана Скірмунта.
Адукацыя
Скончыў гімназію ў Лібаве (Курляндская губерня). У 1883—1887 вучыўся ў Санкт-Пецярбургскім універсітэце на юрыдычным факультэце і атрымаў ступень кандыдата права, а пасля служыў у 1887—1889 у IV дэпартаменце (па міністэрству юстыцыі) Дзяржаўнага Савета Расійскай імперыі.
Гаспадарчая дзейнасць
Пасля службы ў дэпартаменце Дзяржаўнага Савета вярнуўся ў свой маёнтак Моладава ў Кобрынскім павеце Гродзенскай губерні, прысвяціўшы сябе заняткам сельскай гаспадаркай. Уступіў у Мінскае таварыства сельскай гаспадаркі, бо ў Гродзенскай губерні не было аналагічнага таварыства. Пазней стаў адным з заснавальнікаў Гродзенскага таварыства сельскай гаспадаркі і быў яго віцэ-старшынёй у 1902—1905, а таксама прыняў удзел у заснаванні Мінскага таварыства ўзаемнага страхавання. У 1904 атрымаў прыдворнае званне камер-юнкера, а ў 1905 прылічаны да міністэрства земляробства і прызначаны на пасаду кобрынскага ганаровага міравога суддзі.
Палітычная дзейнасць
Адзін з заснавальнікаў Краёвай партыі Літвы і Беларусі (1907). Да 1911 быў прыхільнікам ідэй краёвасці, а пасля ідэй Польскай нацыянальна-дэмакратычнай партыі. У 1909—1917 па выбару дваран быў членам Дзяржаўнага Савета ад Гродзенскай губерні. У Дзяржаўным Савеце ўваходзіў у склад фінансавай камісіі (пастаяннай) і часовых: указа 9 лістапада (аб выхаду з сялянскай абшчыны); па законапраекту аб землеўладкаванні; і па законапраекту аб папячыцельствах аб народнай цвярозасці.
Адзін з заснавальнікаў ў Парыжы (жнівень 1917): быў яго членам у 1917—1918 і прадстаўніком у Рыме. У 1919—1921 пасол Польшчы ў Італіі, у 1921—1922 міністр замежных спраў Польшчы, у 1922—1934 пасол Польшчы ў Вялікабрытаніі.
Аўтар мемуараў.
Дзідзье Драгба
Дзідзье Іў Драгба Тэбілі (Didier Yves Drogba Tébily; нар., , Кот-д’Івуар) — былы івуарыйскі футбаліст, нападнік. Ігрок нацыянальнай зборнай Кот-д’Івуара (2002—2014). На клубным узроўні вядомы ў першую чаргу па выступах за лонданскі «Чэлсі». Найлепшы бамбардзір англійскай Прэм’ер-лігі ў сезоне 2006/07 з 20 галамі і ў сезоне 2009/10 з 29 галамі. Пераможца Лігі чэмпіёнаў УЕФА ў сезоне 2012 года ў складзе «Чэлсі».
Кар’ера
Пасля гульні ў моладзевых клубах, Дзідзье дэбютаваў ва ўзросце 18 гадоў за клуб французскай Лігі 2 «Ле Ман». Ва ўзросце 21 года ён падпісаў свой першы прафесійны кантракт; у сезоне 2002/03 ён рэалізаваў свой патэнцыял, забіўшы 17 галоў у 34 матчах за клуб французскай Лігі 1 «Генгам». Падчас гэтага сезону Драгба дэбютаваў за зборную Кот-д’Iвуара і забіў свой першы гол за зборную ў лютым 2003 года. Ён перайшоў у марсельскі «Алімпік» у 2003 годзе за 3,3 мільёна фунтаў. Яго галявы поспех працягваўся і ў «Алімпіку», ён закончыў сезон з 19 галамі і дапамог «Марселю» выйсці ў фінал Кубка УЕФА 2004 года.
Улетку 2004 года Драгба перайшоў у «Чэлсі» за рэкордныя 24 мільены фунтаў, і ён стаў найдаражэйшым івуарыйскім іграком у гісторыі. У дэбютным сезоне ён дапамог клубу выйграць першы за 50 гадоў Чэмпіянат Англіі. Праз год ён яшчэ раз выйграў чэмпіянат. У сезоне 2006/07 ён забіў 33 галы, стаў найлепшым бамбардзірам чэмпіянату Англіі і забіў пераможныя галы ў фіналах Кубка Англіі і Кубка футбольнай лігі. Ён выіграў Кубак Англіі ў другі раз у 2009 годзе, забіўшы пераможны гол. У сезоне 2009—2010 ён выйграў першы залаты дубль і ў другі раз стаў найлепшым бамбардзірам чэмпіянату Англіі з 29 галамі. У сакавіку 2012 года, Дзідзье забіў свой 100 гол у чэмпіянаце Англіі і стаў першым афрыканскім іграком, які змог забіць 100 галоў. Ён стаў адзіным іграком у гісторыі, які забіваў у 4 фіналах Кубка Англіі запар. Вяршыняй яго кар’еры ў «Чэлсі» стаў фінал Лігі чэмпіенаў УЕФА 2012, у якім ён забіў гол на 88 хвіліне і пераможны пэнальці ў серыі супраць «Баварыі».
Драгба гуляе ў зборнай з 2002 года і з’яўляецца яе капітанам з 2006 года. Ён вывеў Кот д’Iвуар на чэмпіянат свету 2006 і ў першым матчы на ім забіў гол. Яго назвалі іграком 2006 года ў Афрыцы. Драгба з’яўляўся часткай зборнай у фіналах Кубкаў афрыканскіх нацый у 2006 і 2012 гадах, але ён прайграваў у серыі пенальці. У 2012 годзе ён стаў найлепшым бамбардзірам зборнай за ўсю гісторыю.
27 ліпеня 2015 года падпісаў аднагадовы кантракт з канадскім клубам «Манрэаль Імпэкт». У лістападзе 2016 года абвясціў, што па заканчэнні сезону пакіне «Манрэаль Імпэкт». У красавіку 2017 года падпісаў кантракт з клубам «Фінікс Райзінг» з амерыканскай лігі USL, дзе Драгба з’яўляецца таксама адным з саўладальнікаў. 8 лістапада 2018 года, згуляўшы ў сваім апошнім матчы ў фінале Кубка USL супраць «Луісвіл Сіці» (0:1), ва ўзросце 40 гадоў завяршыў кар’еру.
Адраджэнне
Адраджэнне, або Рэнесанс (Renaissance, Rinascimento; ад «re/ri» — «зноў» або «зноўку» і «nasci» — «народжаны» ) — эпоха ў гісторыі культуры Еўропы, якая прыйшла на змену культуры сярэднявечча і папярэднічала культуры Новага часу. Прыкладныя храналагічныя рамкі эпохі: пачатак XIV — апошняя чвэрць XVI стагоддзя і ў некаторых выпадках — першыя дзесяцігоддзі XVII стагоддзя (напрыклад, у Англіі і, асабліва, у Іспаніі).
Адметныя рысы культуры эпохі Адраджэння — яе свецкі характар, антыфеадальная і антыклерыкальная накіраванасць, адмаўленне дагматызму і схаластыкі, а таксама антрапацэнтрызм, узрастанне асобаснага пачатку, індывідуалізму, пашырэнне вальнадумства, свабодалюбівых і патрыятычных настрояў. З’яўляецца цікавасць да здабыткаў і каштоўнасцей антычнай культуры, адбываецца як бы яе «адраджэнне» — так і з’явіўся тэрмін.
Тэрмін Адраджэнне сустракаецца ўжо ў італьянскіх гуманістаў, напрыклад, у Джорджа Вазары. У сучасным значэнні тэрмін быў уведзены ва ўжытак французскім гісторыкам XIX стагоддзя Жулем Мішле. У цяперашні час тэрмін Адраджэнне ператварыўся ў метафару культурнага росквіту: напрыклад, Каралінгскае Адраджэнне або Адраджэнне XII стагоддзя.
Агульная характарыстыка
Асаблівае значэнне ў станаўленні Адраджэння мела падзенне Візантыйскай дзяржавы і візантыйцы-ўцекачы ў Еўропу, якія ўзялі з сабой свае бібліятэкі і творы мастацтва, якія змяшчалі мноства антычных крыніц, невядомых сярэднявечнай Еўропе, а таксама якія з’яўляліся носьбітамі антычнай культуры, на якую ў Візантыі ніколі не забывалася. Так, пад уражаннем ад выступу візантыйскага лектара Казіма Медычы заснаваў Акадэмію Платона ў Фларэнцыі.
Рост гарадоў-рэспублік прывёў да росту ўплыву саслоўяў, якія не ўдзельнічалі ў феадальных адносінах: майстравых і рамеснікаў, гандляроў, банкіраў. Усім ім была чужая іерархічная сістэма каштоўнасцей, створаная сярэднявечнай, шмат у чым царкоўнай культурай, і яе аскетычны, сціплы дух. Гэта прывяло да з’яўлення гуманізму — грамадска-філасофскага руху, які разглядаў чалавека, яго асобу, яго свабоду, яго актыўную, стваральную дзейнасць як вышэйшую каштоўнасць і крытэр ацэнкі грамадскіх інстытутаў.
У гарадах сталі ўзнікаць свецкія цэнтры навукі і мастацтва, дзейнасць якіх знаходзілася па-за кантролем царквы. Апорай свецкай культуры станавіліся двары і маёнткі багатых мяшчан, а яе галоўнымі выразнікамі — прадстаўнікі новай інтэлігенцыі, пеарадавыя грамадскія і палітычныя дзеячы. Новы светапогляд звярнуўся да антычнасці, бачачы ў ёй прыклад гуманістычных, неаскетычных адносін. Вынаходніцтва ў сярэдзіне XV стагоддзя кнігадрукавання адыграла велізарную ролю ў распаўсюдзе антычнага спадчыны і новых поглядаў па ўсёй Еўропе.
Адраджэнне паўстала ў Італіі, дзе першыя яго прыкметы былі прыкметныя яшчэ ў XIII і XIV стагоддзях (у дзейнасці сямейства Піза, Джота, Арканья і інш.), але яно цвёрда ўсталявалася толькі з 1520-х гадоў. У Францыі, Германіі і іншых краінах гэта рух пачаўся значна пазней. Да канца XV стагоддзя яно дасягнула свайго найвышэйшага росквіту. У XVI стагоддзі наспявае крызіс ідэй Адраджэння, следствам чаго з’яўляецца ўзнікненне маньерызму і барока.
Перыяды эпохі Адраджэння
Адраджэнне дзеляць на 4 этапы:
Протарэнесанс
Протарэнесанс цесна звязаны з сярэднявеччам, з раманскай, гатычнымі традыцыямі, гэты перыяд з’явіўся падрыхтоўкай Адраджэння. Ён дзеліцца на два падперыяды: да смерці Джота дзі Бандонэ і пасля (1337 год). Найважнейшыя адкрыцці, найярчэйшыя майстры жывуць і працуюць у першы перыяд. Другі адрэзак звязаны з эпідэміяй чумы, якая абрынулася на Італію. У канцы XIII стагоддзя ў Фларэнцыі ўзводзіцца галоўнае храмавае збудаванне — сабор Санта-Марыя-дэль-Ф’ёрэ, аўтарам быў Арнольфа дзі Камбія, затым працу працягнуў Джота, які спраектаваў кампанілу Фларэнційскага сабора.
Раней за ўсё мастацтва протарэнесанса праявілася ў скульптуры (Нікола і Джавані Піза, Арнольфа дзі Камбія, Андрэа Пізана). Жывапіс прадстаўлены двума мастацкімі школамі: Фларэнцыі (Чымабуэ, Джота) і Сіены (Дуча дзі Буанінсенья, Сімонэ Марціні). Цэнтральнай фігурай жывапісу стаў Джота. Мастакі Адраджэння лічылі яго рэфарматарам жывапісу. Джота азначыў шлях, па якім пайшло яго развіццё: напаўненне рэлігійных формаў свецкім зместам, паступовы пераход ад плоскасных малюнкаў да аб’ёмных і рэльефных, нарастанне рэалістычнасці, увёў у жывапісу пластычны аб’ём фігур, адлюстраваў у жывапісу інтэр’ер.
Ранняе Адраджэнне
Перыяд так званага «Ранняга Адраджэння» ахоплівае сабой у Італіі час з 1420 па 1500 год. На працягу гэтых васьмідзесяці гадоў мастацтва яшчэ не цалкам адмаўляецца ад паданняў нядаўняга мінулага, але спрабуе дамешваць да іх элементы, запазычаныя з класічнай старажытнасці. Толькі пазней пад уплывам ўсё больш зменлівых умоў жыцця і культуры, мастакі зусім кідаюць сярэднявечныя асновы і смела карыстаюцца ўзорамі антычнага мастацтва, як у агульнай канцэпцыі сваіх твораў, так і ў іх дэталях.
Высокае Адраджэнне
Трэці перыяд Адраджэння — час самага пышнага развіцця яго стылю — прынята называць «Высокім Адраджэннем». Ён распаўсюджваецца ў Італіі прыблізна з 1500 па 1527 год. У гэты час цэнтр ўплыву італьянскага мастацтва з Фларэнцыі перамяшчаецца ў Рым, дзякуючы ўступленню на папскі пасад Юлія II — чалавека славалюбівага, смелага, прадпрымальнага, які прыцягнуў да свайго двара лепшых мастакоў Італіі, займаў іх шматлікімі і важнымі працамі і даваў сабой іншым прыклад любові да мастацтваў. Пры гэтым Папе і пры яго бліжэйшых пераемніках Рым становіцца як бы новымі Афінамі часоў Перыкла: у ім будуецца мноства манументальных будынкаў, ствараюцца цудоўныя скульптурныя творы, пішуцца фрэскі і карціны, да гэтага часу лічацца жамчужынамі жывапісу; пры гэтым усе тры галіны мастацтва стройна ідуць рука аб руку, дапамагаючы адно другому і ўзаемна дзейнічаючы адзін на аднаго. Антычнасць вывучаецца зараз больш грунтоўна, прайграваецца з большай строгасцю і паслядоўнасцю; спакой і годнасць замяняюць сабой гуллівую прыгажосць, якая складала імкненне папярэднічаў перыяду; прыгадвання сярэднявечнага зусім знікаюць, і цалкам класічны адбітак кладзецца на ўсе стварэнні мастацтва. Але перайманне старажытным не заглушае ў мастаках іх самастойнасці, і яны, з вялікай знаходлівасцю і жвавасцю фантазіі, свабодна перапрацоўваюць і ўжываюць да справы тое, што лічаць дарэчным пазычаць для сябе з антычнага грэка-рымскага мастацтва.
Творчасць трох вялікіх італьянскіх майстроў азначае сабой вяршыню Рэнесансу, гэта — Леанарда да Вінчы (1452—1519), Мікеланджэла Буанароці (1475—1564) і Рафаэль Санці (1483—1520).
Позняе Адраджэнне
Позняе Адраджэнне ў Італіі ахоплівае перыяд з 1530-х па 1590-1620-я гады. Некаторыя даследчыкі адносяць да Позняга Адраджэння і 1630-я, але гэтая пазіцыя выклікае спрэчкі сярод мастацтвазнаўцаў і гісторыкаў. Мастацтва і культура гэтага часу настолькі разнастайныя па сваіх праявах, што зводзіць іх да аднаго назоўніка можна толькі з вялікай доляй умоўнасці. Напрыклад, Брытанская энцыклапедыя піша, што «Адраджэнне як цэласны гістарычны перыяд скончылася з падзеннем Рыма ў 1527 годзе». У Паўднёвай Еўропе перамагла Контррэфармацыя, якая з асцярогай глядзела на ўсякае вальнадумства, уключаючы апяванне чалавечага цела і ўваскрашэнне ідэалаў антычнасці як краевугольныя камяні рэнесанснай ідэалогіі. Светапоглядныя супярэчнасці і агульнае адчуванне крызісу выліліся ў Фларэнцыі ў «нервовае» мастацтва надуманых колераў і паламаных ліній — маньерызм. У Парму, дзе працаваў Карэджа, маньерызм дабраўся толькі пасля смерці мастака ў 1534 годзе. У мастацкіх традыцый Венецыі была ўласная логіка развіцця; да канца 1570-х гг. там працавалі Тыцыян і Паладзіа, чыя творчасць мела мала агульнага з крызіснымі з’явамі ў мастацтве Фларэнцыі і Рыма.
Паўночнае Адраджэнне
Італьянскі Рэнесанс практычна не меў ўплыву на іншыя краіны да 1450 года. Пасля 1500 года стыль распаўсюдзіўся па кантыненце, але многія познегатычныя ўплывы захоўваліся нават да наступлення эпохі барока. Перыяд Рэнесансу на тэрыторыі Нідэрландаў, Германіі і Францыі прынята вылучаць у асобнае стылявы кірунак, якое мае некаторыя адрозненні з Адраджэннем ў Італіі, і называць «Паўночнае Адраджэнне». Яго асаблівасцю стаў кампраміс з сярэдневяковымі традыцыямі, моцная сувязь з рэлігійнымі і нацыянальна-культурнымі рухамі (напрыклад, з Рэфармацыяй).
Найбольш прыкметныя стылявыя адрозненні ў жывапісу: у адрозненне ад Італіі, у жывапісу доўга захоўваліся традыцыі і навыкі гатычнага мастацтва, меншая ўвага надавалася даследаванням антычнага спадчыны і спазнання анатоміі чалавека.
Выдатныя прадстаўнікі — Альбрэхт Дзюрэр, Ганс Гольбейн Малодшы, Лукас Кранах Старэйшы, Пітэр Брэйгель Старэйшы. Перадрэнесансным духам прасякнутыя і некаторыя творы майстроў позняй готыкі, такіх, як Ян ван Эйк і Ганс Мемлінг.
Адраджэнне ў Беларусі
Перадумовамі станаўлення і развіцця культуры Адраджэння сталі ўзаемасувязі ВКЛ з краінамі Заходняй Еўропы, адносна дэмакратычны лад жыцця, рост гарадоў, завяршэнне працэсу фарміравання беларускага этнасу і старабеларускай мовы.
Тыповыя рысы рэнесанснай культуры (гуманізм, свабодалюбства, патрыятызм, антыдагматычнасць) выразна праявіліся ў культурна-асветніцкай творчай дзейнасці Францыска Скарыны, Сымона Буднага, Васіля Цяпінскага, Міколы Гусоўскага, Сімяона Полацкага і інш. Расквітнела летапісанне, заняпала жыційная літаратура, былі створаны хронікі, гістарыяграфічныя творы, на старабеларускую мову перакладаліся ўзоры свецкай прозы. Пашырэнню рэнесансных ідэй паспрыяла ўзнікненне і хуткае развіццё мясцовага кнігадрукавання. Літаратура перастала быць ананімнай, цэлая пляяда літаратараў, публіцыстаў (Мялецій Сматрыцкі, Андрэй Волан, Афанасій Філіповіч, Андрэй Рымша, Лаўрэнцій і Стафан Зізаніі, Іпацій Пацей і інш.) гучна заявіла пра сябе творамі высокага мастацкага і эстэтычнага ўзроўню, напісанымі на старабеларускай, лацінскай і польскай мовах. З’явіліся прафесійныя паэты, атрымала развіццё мемуарная літаратура.
Паспяхова развівалася архітэктура, што знайшло адлюстраванне ў будаўніцтве шматлікіх ратуш, храмаў, палацаў, шпіталяў, дамоў цэхавых брацтваў і інш. Спачатку рэнесансныя рысы спалучаліся з элементамі готыкі (Мірскі замак, Мураванкаўская царква-крэпасць).
У XVI — сяр. XVII ст. рысы Адраджэння праявіліся і ў выяўленчым мастацтве, якое спалучала заходнееўрапейскія традыцыі, асаблівасці візантыйскай мастацкай спадчыны і адметныя рысы творчасці мясцовых мастакоў. Пашырыўся жанр партрэта, у якім праявілася рэнесанснае разуменне асобы чалавека. Фарміраваўся жанравы і батальны жывапіс. У беларускім іканапісе ўзнікла наватарская плынь, што выявілася ва ўвядзенні ў сюжэтную канву бытавых і этнаграфічных дэталяў. У беларускім мастацтве першай паловы XVII ст. формы Адраджэння суіснавалі з рысамі маньерызму, але паступова пачалі саступаць вядучае месца стылістыцы барока.
Чалавек эпохі Адраджэння
Філосафы Адраджэння ад Эразма Ратэрдамскага да Мішэля дэ Мантэня схіляліся перад розумам і яго творчай моцай. Розум — гэта бясцэнны дар прыроды, які адрознівае чалавека ад усяго існага, робіць яго богападобным. Для гуманіста мудрасць з’яўлялася вышэйшай дабром, даступным людзям, і таму сваёй найважнейшай задачай яны лічылі прапаганду класічнай антычнай літаратуры. У мудрасці і пазнанні, верылі яны, чалавек набывае сапраўднае шчасце — і ў гэтым складалася яго сапраўднае высакароднасць. Паляпшэнне чалавечай прыроды праз вывучэнне антычнай літаратуры — краевугольны камень рэнесанснага гуманізму.
Носьбітамі новага светапогляду былі людзі рознага сацыяльнага становішча, перш за ўсё гараджане, якія вывучалі філасофію, а таксама паэты, мастакі. Аб’ектам іх вывучэння стаў чалавек, ўсё чалавечае. Адсюль і назва гэтых дзеячаў — гуманісты.
Антычнасць адбілася на фармаванні вядучай ідэйнага плыні эпохі Адраджэння — рэнесанснага гуманізму. Яго сумам можна вызначыць як праяўленне гарачай цікавасці да зямнога жыцця.
Паміж гуманізмам і неаплатонаўскім Рэнесансам існавала не толькі адзінства, але і тоеснасць. Пачынальнікам гуманістычнага руху лічыцца італьянскі грамадскі дзеяч і дэмакрат Калуча Салютаці (1331—1404).
Адну з асноўных ідэй новага гуманістычнага светапогляду развіў італьянскі філосаф Джавані Піка дэла Мірандола (1463—1494), адзначаючы ў творы «Гаворка на годнасць чалавека», што чалавек сам творыць свой лёс, ён здольны да бязмежнага ўдасканалення сваёй прыроды.
Вялікую ролю ў зацвярджэнні гуманістычных ідэй у Еўропе згуляла платонаўскай Акадэмія ў Фларэнцыі (1459—1521), якую ўзначальвалі неаплатонікі і свецкі філосаф Марсіліа Фічына (1433—1499).
Значнымі дасягненнямі характарызуецца мастацкая культура эпохі Адраджэння. Менавіта ў гэты перыяд у скарбніцу сусветнай літаратуры з’явіліся творы такіх мастакоў слова, як Дантэ Аліг’еры, Франчэска Петраркі, Джавані Бакача, Франсуа Рабле, Мігеля дэ Сервантэса, Лопэ дэ Вэгі, Джэфры Чосера і інш.
Навука
Развіццё ведаў у XIV—XVI стагоддзях істотна паўплывала на ўяўленні людзей аб свеце і месцы чалавека ў ім. Вялікія геаграфічныя адкрыцці, геліяцэнтрычная сістэма свету Мікалая Каперніка змянілі ўяўленні аб памерах Зямлі і яе месцы ў Сусвеце, а працы Парацэльса і Везалія, у якіх упершыню пасля антычнасці былі зроблены спробы вывучыць будову чалавека і працэсы, якія адбываюцца ў ім, паклалі пачатак навуковай медыцыне і анатоміі.
Буйныя змены адбыліся і ў грамадскіх навуках. У працах Жана Бадэна і Нікало Макіявелі гістарычныя і палітычныя працэсы ўпершыню сталі разглядацца як вынік узаемадзеяння розных груп людзей і іх інтарэсаў. Тады ж былі зроблены спробы распрацоўкі «ідэальнага» грамадскага прылады: «Утопія» Томаса Мора, «Горад Сонца» Тамаза Кампанелы. Дзякуючы цікавасці да антычнасці былі адноўлены, вывераныя і надрукаваныя шматлікія антычныя тэксты. Амаль усе гуманісты так ці інакш займаліся вывучэннем класічнай латыні і старажытнагрэцкай мовы.
У цэлым, пераважная у дадзеную эпоху пантэістычная містыка Адраджэння стварала неспрыяльны ідэйны фон для развіцця навуковых ведаў. Канчатковае станаўленне навуковага метаду і якая рушыла за ёй Навуковая рэвалюцыя XVII ст. звязаны з апазіцыйным Адраджэнню рухам Рэфармацыі.
Літаратура
Сапраўдным родапачынальнікам эпохі Адраджэння ў літаратуры прынята лічыць італьянскага паэта Дантэ Аліг’еры (1265—1321), які праўдзіва раскрыў сутнасць людзей таго часу ў сваім творы пад назвай «Камедыя», якое пасля будзе названа «Боскай камедыяй». Гэтай назвай нашчадкі явілі сваё захапленне грандыёзным стварэннем Дантэ. У літаратуры Адраджэння найбольш поўна выказаліся гуманістычныя ідэалы эпохі, услаўленне гарманічнай, свабоднай, творчай, усебакова развітай асобы. Любоўныя санеты Франчэска Петраркі (1304—1374) адкрылі глыбіню ўнутранага свету чалавека, багацце яго эмацыянальнай жыцця. У XIV—XVI стагоддзі італьянская літаратура перажыла росквіт — лірыка Петраркі, навелы Джавані Бакача (1313—1375), палітычныя трактаты Нікало Макіявелі (1469—1527), паэмы Лудовіка Арыёста (1474—1533) і Тарквата Таса (1544—1595) вылучылі яе у лік «класічных» (разам з старажытнагрэчаскай і старажытнарымскай) літаратур для іншых краін.
Літаратура Адраджэння абапіралася на дзве традыцыі: народную паэзію і «кніжную» антычную літаратуру, таму часта рацыянальны пачатак спалучаўся ў ёй з паэтычнай фантастыкай, а камічныя жанры атрымалі вялікую папулярнасць. Гэта выявілася ў найбольш значных літаратурных помніках эпохі: «Дэкамероне» Бакача, «Дон Кіхоце» Сервантэса, і «Гарганцюа і Пантагруэль» Франсуа Рабле. З эпохай Адраджэння звязана з’яўленне нацыянальных літаратур — у адрозненне ад літаратуры сярэдніх стагоддзяў, якая ствараецца пераважна на латыні. Шырокае распаўсюджванне атрымалі тэатр і драма. Самымі вядомымі драматургамі гэтага часу сталі Уільям Шэкспір (1564—1616, Англія) і Лопэ дэ Вэга (1562—1635, Іспанія)
Выяўленчае мастацтва
Для жывапісу эпохі Адраджэння характэрна зварот прафесійнага погляду мастака да прыроды, да законаў анатоміі, жыццёвай перспектыве, дзеяння святла і іншым ідэнтычным натуральным з’яў.
Мастакі Адраджэння, малюючы карціны традыцыйнай рэлігійнай тэматыкі, пачалі выкарыстоўваць новыя мастацкія прыёмы: пабудова аб’ёмнай кампазіцыі, выкарыстанне пейзажу як элемент сюжэту на заднім плане. Гэта дазволіла ім зрабіць малюнкі больш рэалістычнымі, ажыўленымі, у чым выявілася рэзкае адрозненне іх творчасці ад папярэдняй іканаграфічнай традыцыі, збытнай ўмоўнасцямі ў малюнку.
Архітэктура
Галоўнае, чым характарызуецца гэтая эпоха — вяртанне ў архітэктуры да прынцыпаў і формаў антычнага, пераважна рымскага мастацтва. Асаблівае значэнне ў гэтым напрамку надаецца сіметрыі, прапорцыі, геаметрыі і парадку складовых частак, пра што наглядна сведчаць ацалелыя ўзоры рымскай архітэктуры. Складаная прапорцыя сярэднявечных будынкаў змяняецца спарадкаваны размяшчэннем калон, пілястраў і шулам, на змену несіметрычным абрысах прыходзіць паўкола аркі, паўсфера купалы, нішы, эдыкулы. Найбольшы ўклад у развіццё рэнесансай архітэктуры ўнеслі пяць майстроў:
За межамі Італіі італьянскі ўплыў напластоўваецца на мясцовыя сярэднявечныя традыцыі, спараджаючы нацыянальныя рэнесансныя стылі. Для іберыйскага рэнесансу характэрна захаванне гатычнага і маўрытанскага спадчыны накшталт дробнай ажурнай разьбы. У Францыі эпоха Адраджэння пакінула помнікі ў выглядзе мудрагеліста дэкараваныя луарских шато з гатычнымі нахільнымі стрэхамі; эталонам французскага рэнесансу лічыцца Шамборскі замак Францыска I. У Лізавецінскай Англіі архітэктар Роберт Смітсан праектаваў рацыянальна-прамалінейныя асабнякі з вялізнымі вокнамі, якія залівалі інтэр’еры святлом (Лонглит, Хардвік-хол).
Музыка
З’яўляюцца розныя жанры свецкага музычнага мастацтва — фратола і віланела ў Італіі, вільянсіка ў Іспаніі, балада ў Англіі, мадрыгал, які ўзнік у Італіі (Лука Марэнцыа, Якаб Аркадэльт, Карла Джэзуальда ды Веноза), але атрымаў паўсюднае распаўсюджванне, французская шматгалосныя песня (Клеман Жанекен, Клод Лежон). Свецкія гуманістычныя памкненні пранікаюць і ў культавую музыку — у франка-фламандскіх майстроў (Жаскен Дэпрэ, Арланда дзі Ласо), у мастацтве кампазітараў венецыянскай школы (Андрэа і Джавані Габрыэлі).
У перыяд Контррэфармацыі ставілася пытанне аб выгнанні шматгалосся з рэлігійнага культу, і толькі рэформа кіраўніка рымскай школы Джавані П’ерлуіджы да Палестрына захоўвае паліфанію для каталіцкай царквы — у «вычышчаным», «праясненым» выглядзе. Разам з тым у мастацтве Палестрына знайшлі адлюстраванне і некаторыя каштоўныя заваяванні свецкай музыкі эпохі Адраджэння. Складваюцца новыя жанры інструментальнай музыкі, вылучаюцца нацыянальныя школы выканання на лютні, аргане, вёрджынелі.
У Італіі расквітае мастацтва вырабу смычковых інструментаў, якія валодаюць багатымі выразнымі магчымасцямі. Сутыкненне розных эстэтычных установак праяўляецца ў «барацьбе» двух тыпаў смычковых інструментаў — віёлы, якая існавала ў арыстакратычнай асяроддзі, і скрыпкі — інструмента народнага паходжання. Эпоха Адраджэння завяршаецца з’яўленнем новых музычных жанраў — сольнай песні, кантаты, араторыі і оперы, якія садзейнічалі паступовага сцвярджэнні гамафоннаму стылю.
Цзянсу Класік 2008 (снукер)
Цзянсу Класік 2008 (2008 Jiangsu Classic, таксама вядомы як Guolian Securities Jiangsu Classic ад назвы спонсара) — прафесійны нярэйтынгавы турнір па снукеры, які праходзіў з 4 па 8 чэрвеня 2008 года ў двух гарадах кітайскай прафінцыі Цзянсу: на арэне ў Nanjing Olympic Sports Center Gymnasium у горадзе Нанкін і на арэне ў Wuxi City Sports Park Stadium у горадзе Усі. Турнір стаў першым розыгрышам першынства, якое пазней стала рэйтынгавым турнірам. Прызавы фонд турніру склаў £64,000, з якіх £20,000 атрымаў пераможца.
Пераможцам турніру стаў Дзін Дзюньхуэй.
Захарычы
Заха́рычы (, Захаричи) — вёска ў Мінскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Пятрышкаўскага сельсавета.
Да 20 студзеня 1960 года вёска знаходзілася ў адміністрацыйным падпарадкаванні Заслаўскага пассавета, да 9 жніўня 1979 года ўваходзіла ў склад Заслаўскага сельсавета.
Прэм’ер-ліга 2008 (снукер)
Прэм'ер-ліга 2008 (Premier League Snooker) — прафесійны нярэйтынгавы турнір па снукеры, які праходзіў з 11 верасня па 7 снежня 2008 года ў Вялікабрытаніі. Турнір стаў 24-м розыгрышам прэм'ер-лігі, якая была заснавана ў 1987 годзе пад назвай Матчрум-ліга. Прызавы фонд турніру склаў £269,000.
Кіршы
Кіршы́ (, Кирши) — вёска ў Мінскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Пятрышкаўскага сельсавета.
Да 20 студзеня 1960 года вёска знаходзілася ў адміністрацыйным падпарадкаванні Заслаўскага пассавета, да 9 жніўня 1979 года ўваходзіла ў склад Заслаўскага сельсавета.
Крывое Сяло (Мінскі раён)
Крыво́е Сяло́ (, Кривое Село) — вёска ў Мінскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Пятрышкаўскага сельсавета.
Падводныя лодкі праекта 955 «Барэй»
Падводныя лодкі праекта 955 «Барэй» — серыя расійскіх атамных падводных лодак класа «ракетны падводны крэйсер стратэгічнага прызначэння» чацвёртага пакалення. Па стане на ліпень 2009 года галоўны карабель («Юрый Далгарукі» праходзіць серыю хадавых выпрабаванняў, яшчэ два караблі серыі («Аляксандр Неўскі», «Уладзімір Манамах») знаходзяцца ў стадыі пабудовы, чацвёрты карабель («Свяціцель Мікалай») рыхтуецца да закладкі. Усяго, паводле Дзяржаўнай праграмы развіцця ўзбраенняў на 2007—2015 гады, плануецца да 2017 года пабудаваць 8 караблёў.
Ірвінг
Ірвінг (Irving) — англійскае імя і прозвішча, таксама тапонім.
Паўстанне Хмяльніцкага
Казацка-сялянская вайна (1648—1651) — баявыя дзеянні, распачатыя казацкім паўстаннем на Украіне на чале з гетманам Багданам Хмяльніцкім у 1648 г., якія вяліся на значнай частцы тэрыторыі Рэчы Паспалітай. Пад час вайны ў гетмана і казацкай старшыны з’явіўся план стварэння ўласнай дзяржавы, у межы якой яны хацелі ўключыць і паўднёва-ўсходнія землі ВКЛ, прынамсі Падняпроўе і Палессе.
Перадумовы
Далучэнне сучасных украінскіх зямель да польскай кароны адбылося ў 1569 годзе пад час Люблінскага сойму, на якім кароль польскі і вялікі князь літоўскі Жыгімонт II Аўгуст асобным актам далучыў большую яе частку да зямель кароны. З моманту далучэння на гэтых землях адбываўся працэс акаталічвання мясцовай шляхты. Паступова ў руках магнатаў кансалідваліся аграменныя абшары зямлі, з якіх яны спрабавалі атрымаць як мага больш прыбыткаў, узмацняя прыгнёт прыгонных. З 1596 г. пачалося гвалтоўнае распаўсюджванне ўніяцтва сярод мясцовых жыхароў. Праваслаўная шляхта паступова выдалялася з усіх кіраўнічых пасадаў, нават сярэдняга і дробнага рангу.