cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Касцёл Найсвяцейшай Тройцы і Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Мінск)
Гісторыя
У 1832—1840 гады тытул Свята-Траецкага меў касцёл закрытага дамініканскага кляштара, тым часам зроблены парафіяльным. Пасля закрыцця расійскімі ўладамі і гэтай святыні, набажэнствы перанеслі ў могілкавую капліцу на Залатой Горцы, якую ў 1842 годзе ўзвялі ў ранг парафіяльнага касцёла Найсвяцейшай Тройцы. У 1864 годзе новазбудаваны на месцы драўлянай капліцы мураваны неагатычны касцёл асвяцілі пад старажытным тытулам.
Архітэктура
Паводле візітацыі і інвентароў 1632 і 1636 гадоў касцёл быў драўляны на мураваным падмурку, крыжападобны ў плане. Галоўны фасад святыні выходзіў на Траецкі рынак. Інтэр’ер упрыгожвалі 3 драўляныя разныя алтары. На хорах быў арган.
Асобна стаяла званіца з 4 званамі. Побач размяшчаўся даволі вялікі будынак плябаніі, у якім размяшчаліся шпіталь, школа і касцёльнае брацтва. Каля касцёла знаходзіліся парафіяльныя могілкі. Тэрыторыю святыні акружала драўляная агароджа з брамамі.
Храм, пабудаваны на пачатку XVIII ст., стаяў на мураваным падмурку і ў плане меў выгляд «кавалерскага крыжа» («krzyża kawalerskiego») з вялікім купалам у цэнтры, вакол якога размяшчаліся 4 невялікія капліцы. Галоўны фасад упрыгожвалі дзве невялікія вежы з залачонымі жалезнымі крыжамі, аздобленымі металічнымі шарамі.
У цэнтры галоўнага алтара знаходзіўся абраз Святой Тройцы, абапал якога стаялі залачоныя скульптуры святых Пятра і Паўла. Апрача таго, інтэр’ер упрыгожвалі яшчэ чатыры драўляныя разныя алтары, два з якіх стаялі ў капліцах. На хорах знаходзіўся арган, выраблены ў 1745 годзе.
Побач з касцёлам размяшчалася званіца з 3 званамі. На адлегласці 50 крокаў ад касцёла знаходзіўся комплекс гаспадарчых пабудоў — плябанія, парафіяльная школа, багадзельня і іншыя. Тэрыторыя плябанскага пляцу, разам з садам і парафіяльнымі могілкамі агароджваў драўляны плот з брамай.
Palova Arena
Palova Arena («Палова-Арэна») — спартыўны комплекс у Мінску, размешчаны каля Палаца спорту, па адрасе праспект Пераможцаў, 4.
Мабільная арэна ў сваім цяперашнім выглядзе з’явілася ў 2008 годзе. Улетку доўгі час на пляцоўцы размяшчаўся картынг. Узімку — коўзанка для коўзання на каньках.
Баскетбольная пляцоўка для баскетбола 3х3 уведзена ў эксплуатацыю ў 2015 годзе, тады ж яна атрымала сваю назву. У жніўні 2015 года на пляцоўцы праходзіў першы.
На арэне пад купалам пастаўлены шэсць спецыяльных італьянскіх стоек, трыбуны для гледачоў, поліпрапіленавае пакрыццё, на якім гуляюць на ўсіх буйных міжнародных турнірах па баскетболе 3х3.
У 2019 годзе рамках II Еўрапейскіх гульняў на пляцоўцы прайшлі спаборніцтвы па баскетболе 3х3.
Гарэлікі
Назву Гарэ́лікі маюць:
Стэфан дэ Врэй
Стэфан дэ Врэй (Stefan de Vrij; нар. 5 лютага 1992, Аўдэркерк-ан-дэн-Эйсел, Нідэрланды) — нідэрландскі футбаліст, абаронца італьянскага клуба «Інтэрнацыянале» з Мілана і нацыянальнай зборнай Нідэрландаў.
Клубная кар’ера
У 2002 годзе, калі дэ Врэю было 10 гадоў, ён перайшоў у футбольную школу «Феенорда».
17 ліпеня 2009 года футбаліст падпісаў свой першы прафесійны кантракт з «Феенордам», які быў разлічаны на тры гады. 6 снежня ў матчы супраць «Гронінгена» Стэфан дэбютаваў у складзе сваёй каманды ў Эрэдывізі. Ён з’явіўся на полі на 89-й хвіліне сустрэчы, замяніўшы Дэні Ландзата, а ягоная каманда атрымала перамогу з лікам 3:1. Свой першы гол у складзе ратэрдамскай каманды забіў 2 мая 2010 года ў браму клуба «Херэнвен».
У маі 2018 года стала вядома, што дэ Врэй пакідае «Лацыа» ў якасці свабоднага агента і з 1 ліпеня становіцца іграком «Інтэра». 11 ліпеня 2018 года быў афіцыйна прадстаўлены ў якасці іграка міланскага клуба, кантракт быў падпісаны да чэрвеня 2023 года.
Міжнародная кар’ера
Галоўны трэнер зборнай Нідэрландаў Луі ван Гал уключыў дэ Врэя ў заяўку зборнай Нідэрландаў на чэмпіянат свету 2014 года. 13 чэрвеня Стэфан забіў свой першы гол за зборную ў першым матчы групавога этапу супраць зборнай Іспаніі. Дэ Врэй згуляў ва ўсіх матчах зборнай на турніры ў Бразіліі, дзе Нідэрланды фінішавалі на трэцім месцы. Ён і Ар’ен Робен былі абраны ў сімвалічную зборную чэмпіянату свету ад зборнай Нідэрландаў.
Дасягненні
«Лацыа»:
«Інтэрнацыянале»:
Гіпюр
Гіпюр — тып карункапляцення. Ён звязвае матывы з палосамі і косамі, а не з сетками.
Гіпюр — французскае слова, якое азначае стужку. Яно прымянялася для апісання карункаў, якія мелі каркас або больш тоўстую нітку, каб вызначыць ўзор, але цяпер у такім значэнні больш не выкарыстоўваецца
Генуэзскія карункі таксама з'яўляюцца гіпюравымі. Генуэзскія каруначніцы адпраўляліся на Мальту, каб знайсці стыль Мальтыйскіх карункаў. Пазней гэты стыль паспрыяў стварэнню англійскіх карункаў, вядомых як Бедфардшырскія карункі.
Сіметрычны мнагачлен
Сіметры́чны мнагачле́н — мнагачлен ад
n
зменных, які не мяняе выгляду пры любых перастаноўках сваіх зменных. Інакш кажучы, калі адвольным чынам перанумараваць зменныя, сіметрычны мнагачлен застанецца тым жа.
Элементарныя сіметрычныя мнагачлены
Элементарныя сіметрычныя мнагачлены — мнагачлены віду
Асноўная тэарэма тэорыі сіметрычных мнагачленаў
Асноўная тэарэма тэорыі сіметрычных мнагачленаў сцвярджае:
Сіманаў
Сіманаў — прозвішча.
Вядомыя носьбіты:
Бабка (страва)
Бабка — традыцыйная беларуская народная страва. Драную бульбу заскварваюць салам, мясам з цыбуляю і іншымі спецыямі і запякаюць. Гатовую бабку падаюць з малаком або смятанай. Вядома ўсюды ў наш час. Папулярная таксама ў літоўскай кухні пад назвай кугеліс.
Гісторыя
З’явілася на Блізкім Усходзе як святочная страва кугель на яўрэйскі Пейсах. Гатавалася ў выглядзе запяканкі з драбнёнай гародніны з дадаткамі мукі і яек. Складнікамі зазвычай былі гарбузы, кабачкі, морква. У розных мясцінах маглі дадавацца кроп, цыбуля, часнок, шпінат, цукіні або цыбуля-парэй.
У нашых краёх рэцэпт перажыў значныя змены, найперш праз бульбу, што стала асноўным складнікам кугелю. Мяркуецца, што на сталах беларусаў, літоўцаў і ўкраінцаў гэтая страва з’явілася ў канцы XIX стагоддзя. Літоўцы завуць яе паводле старое яўрэйскай назвы — кугеліс.
Этымалогія
Бабкай традыцыйна называлі салодкі пірог. У палякаў  — традыцыйная святочная выпечка з цукатамі, разынкамі, арэхамі, прапітаная ромам і пасыпаная цукровай пудрай.
Магчыма, беларускай найменне стравы з бульбы іранічнае — ліцвінская «бабка».
Атлантычная Канада
Атлантычная Канада (ці Атлантычныя правінцыі) — вобласць Канады, якая складаецца з чатырох правінцый на атлантычным узбярэжжы: Прыморскіх правінцый (Нью-Брансуік, Новая Шатландыя, Востраў Прынца Эдуарда) і правінцыі Ньюфаўндленд і Лабрадор. Размешчаная на ўзбярэжжы Атлантычнага акіяна правінцыя Квебек не ўваходзіць у склад Атлантычнай Канады.
Па стане на 2009 год агульная колькасць жыхароў Атлантычных правінцый складала 2 337 561 чалавек.
Гістарычная даведка
Выкарыстоўваемы ў наш час тэрмін Атлантычная Канада ўвёў у 1949 годзе прэм'ер-міністр Ньюфаўндленда Джоі Смолвуд адразу пасля ўваходжання правінцыі Ньюфаўндленд і Лабрадор у склад Канады. Смолвуд лічыў залішне саманадзейным назваць новую правінцыю часткай «Прыморскай тэрыторыі», паколькі ў іх склад уваходзяць тры правінцыі — Нью-Брансуік, Новая Шатландыя і Востраў Прынца Эдуарда, якія маюць сваю ўласную гісторыю і ўнікальныя культурныя асаблівасці. Нью-Брансуік і Новая Шатландыя ўвайшлі ў склад Канфедэрацыі Канада ў 1867 годзе, Востраў Прынца Эдуарда — у 1873 годзе.
Гарады
Ніжэй прыведзены спіс супольнасцяў (гарадоў і абласцей) Атлантычнай Канады, колькасць насельніцтва якіх па даных перапісу 2006 года складала больш 15 тысяч чалавек :
Казімір Яблонскі
Казімір Яблонскі (? — ?) — ураднік Вялікага Княства Літоўскага.
Біяграфія
Паходзіў са шляхецкага роду Яблонскіх герба «Ясенчык». Нарадзіўся ў сям’і Яна, гараднічага новагародскага.
Войскі новагародскі, падстолі мазырскі. Прадаў спадчыну Пацею ў 1786 годзе.
Пражываў у Слуцкім павеце.
Сям’я
Меў сына Антонія.
Плацін
Плацін (, Лікопаль, Егіпет, Рымская імперыя—, двор каля Мінтурнаў): старажытнагрэчаскі філосаф-платонік.
Выкладаў філасофію ў Рыме (з 244). Найбольшую вядомасць атрымаў як заснавальнік школы неаплатанізму і аўтар шматлікіх тэкстаў. Яго галоўны твор, «Энеады» («дзявяткі»), быў выдадзены вучнем Парфірыем пасля смерці Плаціна. Адзначаецца, што Плацін быў чалавекам сціплым і часта казаў: «Новага нічога няма, усё ўжо сказана Платонам».
Выхоўваўся ў Александрыі. Удзельнічаў у паходзе Гардзіяна III у Месапатамію. Меў шмат прыхільнікаў у колах арыстакратыі, а яго патронамі былі імператар Галіен і яго жонка Саланіна.
Плацін ніколі не пазіраваў мастакам. Верагоднай выявай ёсць партрэт не-рымляніна аскетычнага віду, вядомы са шматлікіх копій. Гэты партрэт, як і іншы партрэт (аўтарства Картэрыя), мог быць зроблены пасля смерці Плаціна, з вусных апісанняў. Выява на рэльефе саркафагу, відаць, атаясамлецца з ім памылкова.
Аблога Старадуба (1535)
Аблога Старадуба (30 ліпеня — 29 жніўня 1535) — эпізод г.зв. Старадубскай вайны (1534—1537).
Старыя Юрковічы
Стары́я Юрко́вічы (, Старые Юрковичи) — вёска ў Любанскім раёне Мінскай вобласці Беларусі. Уваходзіць у склад Сароцкага сельсавета.
Аблога Старадуба (1535)
Аблогай кіраваў Ян Тарноўскі. Старадубскі гарнізон пад камандаваннем кн. Фёдара Аўчыны-Абаленскага адбіў некалькі атак, перад тым як польска-літоўскія войскі з дапамогай падведзенай міны ўзарвалі частку сцяны. Гарнізон адбіў яшчэ 2 атакі, але горад быў узяты, жыхары забітыя або выведзеныя ў палон. У палон трапіў і Ф. Аўчына-Абаленскі. Паводле меркавання М. М. Крома, жорсткасць Я. Тарноўскага вылучалася з тагачаснай практыкі, пазней на яе наракаў у сваім лісце Іван IV.
Старыя Юрковічы
Да 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Ляхаўскага сельсавета.
Геаграфія
Знаходзіцца за 12 км на поўдзень ад горада Любані, за 162 км ад Мінска, за 45 км ад чыгуначнай станцыі Урэчча.
Цэнтральны вакзал Умеа
Цэнтральны вакзал Умеа (Umeå centralstation або Umeå C) — чыгуначная станцыя ва Умеа, Швецыя.
Рэканструкцыя плошчы пачалася ў ліпені 2010 года. Станцыя была зачынена з 7 жніўня 2010 г. па 1 чэрвеня 2011 года і за гэты час пасажырапаток перамяшчаўся на новы Усходні вакзал Умеа. Гэта было завершана восенню 2012 года.
Будынак
Станцыя была спраектавана архітэктарам Фолькэ Зэтэрваля і пабудавана паміж 1895-96. У 2001 годзе яна быў абвешчана byggnadsminne.
Вайна Маскоўскай дзяржавы з Вялікім Княствам Літоўскім (1507—1508)
Вайна Маскоўскай дзяржавы з Вялікім Княствам Літоўскім 1507—1508 гадоў — трэцяя вайна паміж Маскоўскай дзяржавай і ВКЛ за ўсходнеславянскія землі. Віленскі сойм у лютым 1507 прыняў рашэнне аб вяртанні зямель, страчаных у час папярэдніх (1492—94, 1500—03) войнаў Маскоўскай дзяржавы з ВКЛ.
Першы этап
У сакавіку — красавіку 1507, пасольства Жыгімонта I Старога ў Маскве ва ўльтыматыўнай форме запатрабавала вярнуць гарады і землі, захопленыя Іванам III. Маскоўскі ўрад не прыняў патрабаванняў і заявіў аб гатоўнасці пачаць вайну супраць ВКЛ. Ужо ў красавіку 1507 маскоўскі князь Васіль III накіраваў конныя палкі на Полацк і Смаленск. Абмінуўшы фартэцыі, ваяводы зайшлі глыбока на тэрыторыю Беларусі, толькі тады з Кракава ў ВКЛ выехаў Жыгімонт, які загадаў гетману найвышэйшаму Станіславу Кішку сабраць земскую службу (да 14 тыс. чал.) каля Менска. У чэрвені, калі паспалітае рушэнне сабралася, маскоўскія ваяводы пакінулі межы ВКЛ. Кішка накіраваў войска да Друцка, адкуль пасылаў невялікія атрады ваяваць на парубежныя маскоўскія землі. У хуткім часе паспалітае рушэнне было распушчана. Крымскія татары, якія абяцалі дапамогу Жыгімонту, не зрабілі намечаныя напады на Пуціўль і Чарнігаў. У кастр. — ліст. 1507 Васіль III зноў накіраваў войскі ваявод В. Холмскага і Я. Захар'іна ў Беларускае Падняпроўе. Яны асадзілі Крычаў і Мсціслаў. Калі на дапамогу асаджаным стала падыходзіць паспалітае рушэнне, ваяводы вярнуліся ў свае землі.
Другі этап
Другі этап вайны звязаны з бунтам, узнятым у студз. 1508 на Беларусі М. Л. Глінскім. Сабраўшы каля 2 тыс. чал., Глінскі авалодаў Туравам, Мазыром, спрабаваў захапіць Слуцк і інш. гарады, але не меў падтрымкі насельніцтва. Вясной да бунтаўшчыкоў з'явіўся маскоўскі ўпаўнаважаны Губа Маклакоў, які дамовіўся пра сумесныя ваенныя дзеянні і перадачу занятых на Беларусі гарадоў непасрэдна Глінскаму. Васіль III накіраваў войска на чале з В. I. Шамячычам на Слуцк да Глінскага, палкі Д. Шчэні з Вялікіх Лук і Я. Захар'іна з Масквы — на Смаленск, а трэцяе войска — на Полацк. У маі 1508 аб'яднаныя сілы Глінскага і Шамячыча трымалі ў аблозе Менск і спусташалі яго наваколле, рабілі рэйды ажно да Слоніма. У гэты час каля Ліды збіралася паспалітае рушэнне ВКЛ, а з Польшчы падыходзіла пяцітысячнае войска. Аб'яднаўшы сілы (агульная колькасць войска 15—16 тыс. чал.), Жыгімонт I даручыў камандаванне імі гетману найвышэйшаму К. І. Астрожскаму. У пачатку чэрвеня пры набліжэнні аб'яднанага войска ВКЛ ваявода Шамячыч і Глінскі пакінулі Менск і адступілі на ўсход, а ў сярэдзіне ліпеня, таксама не прыняўшы бою, адступіла буйная групоўка маскоўскага войска, якая трымала ў аблозе Оршу. У жн. 1508 Астрожскі і Мікалай Фірлей з атрадамі конніцы напалі на Северскую зямлю, а Кішка з невялікім атрадам рушыў у напрамку Масквы і захапіў Дарагабуж і Таропец, аднак ваяводы Васіля III ударам у адказ вярнулі гэтыя гарады. Астрожскі з Фірлеем таксама мусілі вярнуцца ў свае землі.
«Вечны мір»
Вайна скончылася безвынікова. 19 верасня 1508 падпісана пагадненне аб «вечным міры», якое замацоўвала межы, што склаліся паміж Маскоўскай дзяржавай і ВКЛ у выніку папярэдніх войнаў (1492—94 і 1500—03). Абодва манархі абавязаліся разам выступаць супраць «всех недругов», у т. л. і крымскіх татар. Князі Глінскія атрымалі права свабодна выехаць у Маскоўскую дзяржаву.
Гатаўшчына
Назву Га́таўшчына маюць:
Саноцкі павет
Саноцкі павет (Powiat sanocki) — павет у Польшчы, уваходзіць як адміністрацыйная адзінка ў Падкарпацкае ваяводства. Цэнтр павета — горад Санак. Займае плошчу 1225,12 км². Насельніцтва — 95 652 чалавек (на 2015 год).
Дзмітрый Міхайлавіч Баброк-Валынскі
Дзмітрый Міхайлавіч Баброк-Валынскі (да 1356 — каля 1389) — князь, адзін з бліжэйшых баяр вялікага князя Дзмітрыя Іванавіча Данскога, быў жанаты з яго сястрой Ганнай. Сын літоўскага князя Карыята Міхала Гедзімінавіча. Выехаў з Валыні ў Маскву (верагодна, паміж 1366—1368). Удзельнічаў у паходах на Разань (1371), супраць волжскіх булгар (1376) і Вялікага Княства Літоўскага (1379). У Кулікоўскай бітве ў 1380 годзе разам з князем Уладзімірам Андрэевічам Храбрым камандаваў засадным падком, які дзякуючы вытрымцы і ваеннаму майстэрству Баброк-Валынскі своечасовым ударам змяніў ход бітвы на карысць рускага войска.
Lolita Anime
Lolita Anime (ロリータアニメ) ці Wonder Magazine Series — першае анімэ ў жанры «хентай», прысвечанае тэматыцы лалікона. Знята на студыі Wonder Kids і складаецца з шасці серый. Адрозніваецца рэалістычным малюнкам і адносна даросла выглядаючымі жаночымі персанажамі (у параўнанні з сучасным лаліконам).
У 1984 годзе, амаль адначасова з Wonder Kids, кампаніяй Nikkatsu, пад кіраўніцтвам рэжысёра Уціямы Акі і па матывах яго мангі, было знята аднайменнае анімэ з такой жа назвай (Lolita Anime).
NGC 3533
NGC 3533 (іншыя абазначэнні — NGC 3557A, IRAS11047-3654, ESO 377-11, MCG -6-25-2, AM 1104-365, PGC 33647) — галактыка ў сузор’і Цэнтаўр.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Псеўда-дамены
Псеўда-дамен верхняга ўзроўню ( pseudo-top-level domain) - тэрмін, які выкарыстоўваецца для абазначэння імёнаў камп'ютарных сетак, якія не ўдзельнічаюць у сусветнай афіцыйнай сістэме даменных імёнаў, але могуць выкарыстоўваць падобную іерархію даменных імёнаў. Да ліку такіх даменаў ставяцца .bit, .bitnet, .csnet, .exit, .i2p, .local, .onion, .oz, Freenet і .uucp.
Зеленкаўшчына
Зеленкаўшчы́на (, Зеленковщина) — вёска ў Жабінкаўскім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Жабінкаўскага сельсавета.
Атол
Ато́л — слова індаарыйскага паходжання, з мальдыўскай мовы. Пазначае каралавы востраў, які мае выгляд суцэльнага або разрыўнага кальца, якое атачае лагуну. Дакладней, атол уяўляе сабой узвышэнне на дне акіяна, увянчанае каралавай надбудовай, утваральнай рыф з групай астраўкоў (моту), раз'яднаных пралівамі. Гэтыя пралівы злучаюць акіян з лагунай. Калі праліваў няма, то суша ўтворыць суцэльнае кольца, у гэтым выпадку вада ў лагуне можа быць меней салёнай, чым у акіяне. Узвышэнне на дне акіяна звычайна мае форму конуса, утворанага патухлым Вулканам.
Тыповы атол складаецца з трох частак: вонкавага схілу рыфа, рыфавай платформы і лагуны. Вышыня атола звычайна не перавышае 3-4 мэтраў над сярэднім узроўнем акіяна. Атолы могуць мець разнастайныя канфігурацыі і памеры. Адзін з найбуйнейшых атолаў на Зямлі — Кваджалейн (атол Меншыкава) у архіпелагу Маршалавы астравы — дасягае 2336 км², з якіх 92 % прыходзіцца на лагуну, выцягнутую на 300 км. Сумарная плошча 92 астраўкоў гэтага атола — 14,5 км². Іншы буйны атол — Рангіроа (Рангірой) у архіпелагу Туамоту — займае 1639 км², а яго 241 астравок займае 43 км². Каралавыя рыфы такіх буйных атолаў апраўляюць узняцце на дну акіяна, якое з'яўляецца вулканічным плато, а не конусам асобнага вулкана. За выключэннем невялікіх атолаў, плошча рыфаў звычайна складае некалькі працэнтаў ад плошчы саміх атолаў, а на дзель сушы часта прыходзіцца толькі дзелі працэнтаў. У выпадку невялікага атола Пангелаі, на рыфы і сушу прыходзіцца 3 з 4 км² плошчы атола.
Атолы звычайна ўтвораюцца шляхам абрастання вулканічнага вострава каралавым рыфам, які фармуе кольцавы пояс. Часта гэта суправаджаецца апусканнем вулканічнай асновы пад ваду, калі такога апускання не адбываецца, то фармуецца ядзерны атол з вулканічным востравам усярэдзіне лагун. Невялікае паніжэнне ўзроўня вады (або ўзняцце тэктанічнай асновы атола) прыводзіць да ператварэння каралавага рыфа ў атол. Наступнае ўзняцце сушы можа прывесці да фармавання паднятага атола. Калі ж атол апускаецца пад ваду, то фармуецца падводная банка (гэта значыць водмель), якая можа быць названая пагружаны атол.
Самым старым у свеце і найбуйнейшым па плошчы сушы атолам з'яўляецца востраў Кірыцімаці ў групе астравоў Лайн.
Юзаф Яблонскі
Юзаф Яблонскі (? — ?) — ураднік Вялікага Княства Літоўскага.
Біяграфія
Паходзіў са шляхецкага роду Яблонскіх герба «Ясенчык». Нарадзіўся ў сям’і Яна, гараднічага новагародскага.
Сям’я
Меў сыноў Міхаіла, Станіслава і Віктарына.
Тутчонэ
Тутчонэ (саманазва: Dän’) — плямёны юканскіх атабаскаў. Падзяляюцца на паўночную і паўднёвую групы. Агульная колькасць у Канадзе (2019 г.) — 3100 чалавек.
Асновай традыцыйнага грамадства была невялікая сямейная група да́гхалан. Улетку сем'і паасобку займаліся здабычай, большасць рэчаў выраблялі на месцы. Жытло ўяўляла сабою часовыя навесы, хаця групы, што стала кантактавалі з тлінкітамі, таксама будавалі хаціны з дрэва. Увесну або ўвосень сем'і аб'ядноўваліся для супольных святаў, падрыхтоўкі для зімоўкі або летняга палявання. Арганізацыяй рытуалаў і лекаваннем займаліся шаманы. Сваяцтва адлічвалася па жаночай лініі. Сем'і аб'ядноўваліся ў экзагамныя фратрыі крумкача і воўка.
З канца XIX ст. удзельнічалі ў здабычы і гандлі футрам. Пашырэнне кантактаў з еўрапейскімі пасяленцамі, здабытчыкамі золата і паляўнічымі садзейнічала хуткім зменам ладу жыцця, пашырэнню наёмнай працы, распаўсюджванню хрысціянства. У 1993 г. падпісалі дагаворы аб урэгуляванні тэрытарыяльных спрэчак з канадскімі ўладамі. Склалася некалькі арганізацый «першасных нацый», што кантралююць землі на правах аўтаномных рэзервацый. Паўночныя і паўднёвыя тутчонэ маюць супольныя рады. Яны абмяркоўваюць агульныя праблемы, вядуць перагаворы з дзяржаўнымі структурамі.
Значная частка тутчонэ карыстаюцца ў паўсядзённым жыцці роднай мовай, якая падзяляецца на паўночны і паўднёвы дыялекты з выразнымі адрозненнямі.
Філімонаў
Філімонаў — рускае прозвішча.
Якаў Савельевіч Шур
Якаў Савельевіч Шур (,  —, Екацярынбург) — вучоны.
Біяграфія
Адзін са стваральнікаў Уральскай навуковай школы магнітолагаў. У 1932 годзе скончыў Ленінградскі ўніверсітэт. З 1932 года працуе ва ўніверсітэце фізікі металаў Уральскага навуковага цэнтра АН СССР (з 1945 года — загадчык лабараторыі). Адначасова з 1938 года — ва Уральскім універсітэце (у 1944—1972 гадах — прафесар).
З 1970 года — член-карэспандэнт АН СССР.
Паўлаўка (Акмолінская вобласць)
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 413 чалавекі (208 мужчын і 205 жанчын). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 287 чалавек (148 мужчын і 139 жанчын).
Якаў Савельевіч Шур
Навуковая дзейнасць
Напісаў навуковыя працы па фізіцы магнітных з’яў. Адкрыў з’яву тэмпературнага магнітнага гістэрэзісу (1948), выявіў і вывучыў анізатрапію магнітнага пругкага гістэрэзісу, высветліў прыроду працэсаў намагнічвання і гістэрэзісу ў высокаэрцытыўных магнітных матэрыялах.
Гаўрыліна
Назву Гаўры́ліна маюць:
Аляксандр Коўш
Аляксандр Коўш (, в. Рыдзялі, цяпер  — ) — беларускі грамадска-палітычны і царкоўны дзеяч.
Біяграфія
Скончыўшы Свіслацкую настаўніцкую семінарыю, настаўнічаў на Століншчыне. Пасля сканчэння бухгалтарскіх курсаў працаваў у Люблінскім аддзеле Расійскага дзяржаўнага банка, з якім напачатку 1-й сусветнай вайны эвакуіраваны ў Разань, потым у Майкоп.
У 1921 годзе вярнуўся ў Заходнюю Беларусь і ў Гродне пасвячоны ў святары. З 1925 года ў Вільні, настаяцель прыхода ў Шніпішках (цяпер у межах горада), галоўны бухгалтар Беларускага кааператыўнага банка, выкладчык Закона Божага ў Віленскай беларускай гімназіі. Выступаў у друку з артыкуламі па пытаннях беларусізацыі праваслаўнай царквы, аднаўлення беларускай дзяржаўнасці. У 1927 годзе ў сувязі з забаронай дзейнасці Беларускай сялянска-работніцкай грамады арыштаваны польскімі ўладамі, аднак у 1928 годзе апраўданы. У 1928—1929 гадах рэдактар-выдавец царкоўна-грамадскага часопіса «Беларуская зарніца», кіраўнік секцыі Чырвонага Крыжа пры Беларускім цэнтры. За ўдзел у нацыянальна-вызвольным руху пазбаўлены польскімі ўладамі месца настаяцеля Пятніцкай царквы ў Вільні і высланы святаром у в. Кастылі Вілейскага павета.
У 1939 годзе вярнуўся ў Вільню, быў настаяцелем царквы св. Мікалая. У 1941 годзе прызначаны ў выдавецкую камісію пры мінскім архірэі. У 1943 годзе за садзеянне выратаванню яўрэйскага насельніцтва арыштаваны гестапа ў Плешчаніцах і расстраляны.
Меў сына, таксама праваслаўнага святара, Святаслава і дачку Зою, якая ўдзельнічала ў беларускім руху — Беларускі студэнцкі саюз.
Шур
Шур — прозвішча.
Лена
Ле́на (Өлүөнэ (Öлÿöнä) ) — рака ва Усходняй Сібіры Расіі, упадае ў мора Лапцевых Паўночнага Ледавітага акіяну. Даўжыня — 4400 км. Вадазбор — 2490 тыс. км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці — 17 тыс. м³/сек. Выток Лены знаходзіцца на вышыні 1470 м каля 10 км на захад ад Байкала. Увесь басейн Лены — вечная мерзлата.
Прытокі: Ліндэ (левы), Кірэнга, Чая, Чуя, Вялікі Патам.
Бабруйкаўскае вадасховішча
Бабру́йкаўскае вадасховішча — вадасховішча ў Беларусі, на р. Мытва, у басейне Прыпяці, у Ельскім раёне Гомельскай вобласці. За 7 км на усход ад Ельска, каля в. Бабруйкі. Створана ў 1972 годзе як зона адпачынку і для гадоўлі рыбы. Плошча 1,22 км², даўжыня 3,3 км, найбольшая шырыня 0.8 км, глыбіня 3 м, плошча вадазбору 162 км². Моцнапраточнае, сярэднегадавы сцёк 19,3 млн. м. Правы бераг (вышыня 5—6 м) зарос хваёвым лесам, на левым (да 10 м) — мяшаны лес, ворная зямля і сенажаць.
NGC 3534A
NGC 3534A (іншыя абазначэнні — UGC 6190, MCG 5-26-62, ZWG 155.72, IRAS11062+2652, PGC 33786) — спіральная галактыка (Sb) ў сузор’і Леў.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
.uucp
.uucp — суфікс псеўда-дамена, які выкарыстоўваўся ў канцы 80-х гадоў для ідэнтыфікацыі хостаў, не падлучаных непасрэдна да Internet, але, магчыма, даступных праз міжсеткавыя шлюзы. У такіх выпадках суфікс паказваў, што гэтае імя даступна праз UUCP сетку. Гэты «дамен» быў адным з даменаў верхняга ўзроўню, якія на самай справе не знаходзіліся ў каранёвым дамене Internet, але выкарыстоўваліся пры адрасавання ў тыя часы, калі шырока былі распаўсюджаны сеткі, не звязаныя з Internet. Афіцыйна, усе імёны сайтаў, перш за якія выкарыстоўваюцца як UUCP-імёны без даменаў, былі перамешчаныя ў гэты дамен.
Госты UUCP часта мелі неуникальные імёны. Таксама не існавала глабальнага спісу гэтых імёнаў. Як следства, прамы доступ да такіх хастоў патрабаваў выкарыстання поўнага шляху, фармат якога не адпавядаў сінтаксісу даменных імёнаў.
Сянява
Сянява (Sieniawa) — горад у Польшчы, уваходзіць у склад Пшэворскага павета Падкарпацкага ваяводства. Сядзіба вяскова-гарадской гміны Сянява. Займае плошчу 6,76 км². Насельніцтва — 2087 чалавек (на 2004 год).
Пік Леніна
Пік Леніна — найвышэйшы пункт Заалайскага хрыбта на Паміры, на мяжы Кыргызстана і Таджыкістана. Вышыня 7134 м. Грэбень хрыбта, дзе падымаецца пік Леніна, мае суцэльнае покрыва з фірну і лёду. На поўдні спускаюцца ледавікі Вялікага і Малога Саўкдара (даўжыня 20,6 км і 14,3 км), на поўначы — ледавік Леніна (даўжыня 13,5 км).
Гваздова
Назву Гваздо́ва маюць:
Філіпаў
Філіпаў — прозвішча, тапонім.
Філіпенка
Філіпенка — прозвішча.
Курпічы
Ку́рпічы (, Курпичи) — былая вёска ў Жабінкаўскім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіла ў склад Жабінкаўскага сельсавета.
У 2017 годзе скасавана, увайшла ў склад Жабінкі.
Гвазды
Назву Гвазды́ маюць:
NGC 3534B
NGC 3534B (іншыя абазначэнні — UGC 6193, MCG 5-26-63, ZWG 155.74, PGC 33782) — спіральная галактыка (Sb) ў сузор’і Леў.
Гэты аб’ект не ўваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога» і быў дададзены пазней.
Курыца па-венску
Курыца па-венску (бакхэндль; Backhendl, poulet frit à la viennoise) - традыцыйная страва венскай кухні, вядомая з XVIII стагоддзя. У часы бідэрмайера бакхэндль лічыўся арыстакратычным стравай. Для прыгатавання бакхэндля кураня націраюць соллю, чорным перцам і невялікай колькасцю лімоннага соку, а затым разразаюць на чатыры часткі, адрэзаўшы крылышкі. Атрыманыя кавалачкі акунаюць у муку, затым у ўзбітае яйка і далей у паніровачныя сухары, а затым смажаць ў вялікай колькасці топленага сметанковага масла ў фрыцюры або на патэльні пад накрыўкай. Курыныя трыбухі таксама падаюцца абсмажанымі ў паніроўцы. Бакхэндль звычайна сервіруюць з пятрушкай, долькай лімона, зялёнай салатай або бульбяным салатам.
Дзірк Кёйт
Пачаў кар’еру ва «Утрэхце». З’яўляўся лідарам каманды, гуляў на пазіцыі нападніка. Пазней перайшоў у «Феенорд» за 1 млн еўра. Быў капітанам «Феенорда» у сваім апошнім сезоне ў камандзе 2005/06. 18 жніўня 2006 года перайшоў у англійскі клуб «Ліверпул». У клубе рэгулярна з’яўляўся іграком стартавага складу. Летам 2012 года нападнік падпісаў кантракт з «Фенербахчэ». Праз тры гады вярнуўся ў «Феенорд».
.bitnet
.bitnet — псеўда-дамен верхняга ўзроўню, які выкарыстоўваўся ў канцы 1980-х, які паказвае, што хост не падключаны напрамую да Інтэрнэту, але магчыма даступны праз міжсеткавыя шлюзы. У дадзеным выпадку, ён паказваў, што хост даступны праз BITNET. Гэта быў адзін з некалькіх "даменаў верхняга ўзроўню", якія не прысутнічалі ў каранёвым дамене DNS, але выкарыстоўваліся для адрасавання ў тыя часы, калі шырока былі распаўсюджаны сеткі, не звязаныя з Інтэрнэтам.
Віктарын Яблонскі
Віктарын Яблонскі (? — ?) — дзяржаўны службовец.
Біяграфія
Паходзіў са шляхецкага роду Яблонскіх герба «Ясенчык». Нарадзіўся ў сям’і Юзафа, стражніка новагародскага.
Сталевавольскі павет
Сталевавольскі павет (Powiat stalowowolski) — павет у Польшчы, уваходзіць як адміністрацыйная адзінка ў Падкарпацкае ваяводства. Цэнтр павета — горад Сталёва Воля. Займае плошчу 832,92 км². Насельніцтва — 108 081 чалавек (на 2015 год).
Віктарын Яблонскі
Біяграфія
Ганаровы сябра ложы Шчаслівага Вызвалення ў Нясвіжы, масон 4-й ст., непрысутны ў 1820. Сябра ніжэйшага капітула «Святыні Спакою» ў Нясвіжы, масон 4-й ст. у 1820. Сябра ложы Святога Уладзіслава Ягайлы ў Слуцку, масон 4-й ст., 1-ы дазорца ў 1818.
Беларусь на летніх Алімпійскіх гульнях 2008
Беларусь на летніх Алімпійскіх гульнях 2008 года прадстаўлялі 181 спартсмен у 28 дысцыплінах.
Самір Ханданавіч
Клубная кар’ера
4 ліпеня 2012 года Ханданавіч перайшоў у міланскі «Інтэр». Сума трансферу склала 11 мільёнаў еўра. На працягу дзесяці гадоў рэгулярна быў асноўным брамнікам клуба, у сезоне 2022/23 стаў саступаць месца на полі Андрэ Анана. У ліпені 2023 года пакінуў міланскі клуб.
Міжнародная кар’ера
Ханданавіч дэбютаваў у складзе нацыянальнай зборнай Славеніі 17 лістапада 2004 года ў матчы супраць зборнай Славакіі. У 2010 годзе ў складзе зборнай гуляў на чэмпіянаце свету ў ПАР.
Дасягненні
«Інтэрнацыянале»:
Голдап
Голдап (Gołdap) — горад у Польшчы, адміністрацыйны цэнтр Галдапскага павета Вармінска-Мазурскага ваяводства. Сядзіба вяскова-гарадской гміны Голдап. Займае плошчу 17,2 км². Насельніцтва — 15 600 чалавек (на 2007 год).
Горад размешчаны побач з Рамінцкай пушчай.
Германоўшчына
Назву Германо́ўшчына маюць:
Клімент Яфрэмавіч Варашылаў
Клімент Яфрэмавіч Варашылаў (23 студзеня 1881, сяло Верхняе, Бухмуцкі павет, Кацярынаслаўская губернія, Расійская імперыя — 2 снежня 1969, Масква, РСФСР, СССР) — савецкі военачальнік, дзяржаўны і партыйны дзеяч, удзельнік Грамадзянскай вайны, адзін з першых Маршалаў Савецкага Саюза. У 1925—1940 — наркам па ваенных і марскіх справах і наркам абароны СССР. У 1953—1960 — Старшыня Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР. Двойчы Герой Савецкага Саюза, Герой Сацыялістычнай Працы.
Рукакрылыя
Рукакрылыя (Chiroptera) — атрад плацэнтарных млекакормячых, адзіны, прадстаўнікі якога здольныя да актыўнага палёту. Гэта другі па велічыні (пасля грызуноў) атрад млекакормячых, уключае каля 1200 відаў. Іх даследаванню прысвечана навука хіраптэралогія. Сістэматычна рукакрылыя блізкія да насякомаедных. Падзяляюцца на 2 падатрады: крыланы і кажаны, або лятучыя мышы.
Апісанне
Даўжыня крыланаў да 42 см, размах крылаў да 1,65 м; даўжыня кажаноў да 14 см. Пярэднія канечнасці ператвораны ў скурыстыя крылы, якія, як і ўсё цела, укрыты кароткім аксаміцістым валасяным покрывам. У палёце і пры паляванні арыентуюцца галоўным чынам з дапамогай ультрагуку. 3 органаў пачуццяў найбольш развітыя слых і дотык.
Распаўсюджанне
Крыланы пашыраны ў тропіках і субтропіках Усходняга паўшар'я (каля 500 відаў). Лятучыя мышы пашыраны паўсюдна, акрамя Арктыкі і Антарктыды (больш за 800 відаў). На Беларусі 17 відаў з родаў вячэрніцы, начніцы, вушаны, кажаны, нетапыры і шыракавушкі.
Насяляюць розныя ландшафты, жывуць у пячорах, расколінах скал, дуплах, пабудовах і інш. Большасць відаў утвараюць калоніі (часам да некалькіх мільёнаў асобін).
Асаблівасці біялогіі
Актыўныя ў прыцемку і ўначы. Крыланы кормяцца пераважна пладамі, лятучыя мышы — насякомаедныя, некаторыя — рыбаедныя, ёсць крывасмокі (вампіры).
Нараджаюць 1 — 2 дзіцянят адзін раз у год.
Гісторыя
Па сучасных дадзеных рукакрылыя з'явіліся не пазней ранняга эацэна (Jepsen, 1966; Russel, Louis et al., 1973) і ўжо тады занялі экалагічную нішу начных паляўнічых у паветраным прасторы. Магутную відавую радыяцыю група зведала ў міяцэнавых адкладах. Але ў цэлым, рукакрылыя — адна з саміх рэдкіх сярод млекакормячых у палеанталагічным летапісе.
Пытанне аб тым, як менавіта рукакрылыя пайшлі ад наземных продкаў, хвалюе біёлагаў ужо не адно дзесяцігоддзе. Хаця многія з рукакрылых на зямлі адчуваюць сябе няўпэўнена, ёсць віды, якія хутка бегаюць, абапіраючыся на згібы крылаў. Сустракаюцца і некаторыя, якія ўмеюць плаваць і ўзлятаць з вады.
У лютым 2007 года ў Ваёмінгу біёлаг Марге і яго калегі адкрылі два выкапнёвыя асобнікі невядомага раней віду, названага Onychonycteris finneyi. Гэта самы прымітыўны кажан з вядомых. Гэты від запаўняе прагал паміж сучаснымі рукакрылымі і наземнымі млекакормячымі. Моцна падоўжаныя пальцы і форма грудной клеткі кажа пра тое, што ён быў здольны да актыўнага палёту. У той жа час захаваліся адносна доўгія заднія канечнасці і кіпцюры на ўсіх пяці пальцах — спадчына наземных продкаў. Onychonycteris пазбаўлены характэрных прыкмет рэхалакацыі, і гэта сведчыць аб тым, што палёт развіўся ў кажаноў раней рэхалакацыі.
Юзаф Паўлікоўскі
Юзаф Паўлікоўскі (Józef Pawlikowski;, в. Розпжа, Мазовія, Польшча — ) — польскі , палітычны дзеяч.
Біяграфія
Вывучаў права ў Ягелонскім універсітэце (Кракаў), дзе належаў да Саюза філантропаў. Працаваў адвакатам. Выступаў супраць Таргавіцкай канфедэрацыі. Адзін з галоўных арганізатараў паўстання 1794. Пасля разгрому паўстання эмігрыраваў у Бельгію, потым у Францыю, дзе 22.8.1795 падпісаў акт пра стварэнне радыкальнай эмігранцкай арганізацыі Польская дэпутацыя. У 1799—1800 сакратар і дарадчык Т. Касцюшкі. Пазней жыў у Варшаве, з 1821 член тайнага Нацыянальнага патрыятычнага таварыства. У 1826 арыштаваны, памёр у зняволенні.
Творчасць
У першай публіцыстычнай працы «Пра польскіх прыгонных», выдадзенай ананімна ў 1788, выказваў фізіякратычныя погляды радыкалаў, якія патрабавалі адмены прыгону, асабістай незалежнасці і правоў для сялян. У трактаце «Палітычныя думкі для Польшчы» (1789) сфармуляваў філасофскую праграму народнай манархіі. Пад кіраўнідгвам Т. Касцюшкі напісаў працу «Ці могуць палякі дамагчыся незалежнасці?» (1800), у якой патрабаваў спалучэння нацыянальна-вызвольнай барацьбы з барацьбой за грамадскі прагрэс. Аўтар «Успамінаў пра падрыхтоўку касцюшкоўскага паўстання».
Аул Маліка Габдуліна
Аул Маліка Габдуліна — сяло ў Зерэндзінскім раёне Акмолінскай вобласці Казахстана. Адміністрацыйны цэнтр аульнай акругі Маліка Габдуліна. Код КАТА — 115655100.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 773 чалавекі (370 мужчын і 403 жанчыны). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 555 чалавек (269 мужчын і 286 жанчын).
.exit
.exit — псеўда-дамен верхняга ўзроўню, які выкарыстоўваецца для ўказанні «на лёце» упадабанага выхаднога вузла ў сетцы Tor, без неабходнасці рэдагавання файла канфігурацыі Tor (torrc).
Спасылкі
.onion
NGC 3535
NGC 3535 (іншыя абазначэнні — UGC 6189, MCG 1-29-4, ZWG 39.10, NPM1G +05.0287, IRAS11059+0505, PGC 33760) — спіральная галактыка (Sa) ў сузор’і Леў.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Ёзаф Ціса
Ё́заф Ці́са (Jozef Tiso;, вёска Вэлька-Бітча, Аўстра-Венгрыя — , горад Браціслава, Чэхаславакія) — прэзідэнт Першай Славацкай рэспублікі; рымска-каталіцкі святар, член чэхаславацкага парламента. Пасля Другой сусветнай вайны быў абвінавачаны ў ваенных злачынствах і пакараны смерцю.
Лідар 1-й Славацкай рэспублікі
3 лістапада 1941 Ціса наведаў акупаваны немцамі Кіеў. У выніку няўдалага замаху на Ціса быў знішчаны Успенскі сабор Кіева-Пячэрскай лаўры (Ціса пакінуў сабор на 1 гадзіну раней, чым разлічвалі дыверсанты). Знішчэнне сабора савецкая прапаганда доўгі час прыпісвала немцам.
Ціса спрабаваў быць умераным прэзідэнтам і часта канфліктаваў з адкрыта пранямецкім урадам Войцеха Тукі. Тым не менш, Ціса не хаваў свае антысеміцкія погляды і 15 мая 1942 года падпісаў закон аб дэпартацыі яўрэяў. Гэты закон дзейнічаў паўгады, і да 1944 года дэпартацыі не аднаўляліся. За 1942 з Славакіі было дэпартавана 57 628 яўрэяў; з іх, згодна з даступных дадзеных, выжылі толькі 280—800 чалавек.
Уцёкі і пакаранне смерцю
У красавіку 1945 Ціса збег у Баварыю, дзе быў 6 чэрвеня 1945 года затрыманы амерыканскай арміяй і выдадзены Чэхаславакіі. Быў прысуджаны да павешання за дзяржаўную здраду. 18 красавіка 1947 г. прысуд быў прыведзены ў выкананне.
Абдзі Іпекчы Арэна
Абдзі Іпекчы Арэна (Abdi İpekçi Arena) — крытая мультыфункцыянальная спартыўная арэна ў Стамбуле.
Адкрыццё арэны адбылося ў 1986 годзе пасля доўгіх гадоў будаўніцтва ў раёне Зейтынбурну паблізу ад Канстанцінопальскай сцяны. Назва дадзена ў гонар рэдактара газеты «Міліет» Абдзі Іпекчы.
Важнейшыя спартыўныя падзеі на «Абдзі Іпекчы Арэна»:
Акрамя спартыўных падзей тут праходзяць і іншыя мерапрыемствы. У 2004 годзе на арэне прайшоў фінал Еўрабачання.
Антоній Яблонскі
Антоній Яблонскі (? — ?) — ураднік Вялікага Княства Літоўскага.
Біяграфія
Паходзіў са шляхецкага роду Яблонскіх герба «Ясенчык». Нарадзіўся ў сям’і Казіміра, падстолія новагародскага.
У 1820 г. — межавы суддзя Слуцкага павета.
Ганаровы сябра ложы Шчаслівага Вызвалення ў Нясвіжы, масон 4-й ст. у 1820. Сябра ніжэйшага капітула «Святыні Спакою» ў Нясвіжы, масон 4-й ст. у 1820.
Авіяўдар па міжнародным аэрапорце Багдада 3 студзеня 2020 года
Авіяўдар па міжнародным аэрапорце Багдада 3 студзеня 2020 года — авіяўдар па канвою паблізу міжнароднага аэрапорта Багдада, нанесены ўзброенымі сіламі ЗША 3 студзеня 2020 года. Мэтай ўдару былі Касем Сулеймані, камандуючы атрадам «Кодс» іранскага Корпуса Вартавых Ісламскай рэвалюцыі, і Абу Махдзі Аль-Мухандзіс, камандзір іракскай групоўкі шыіцкіх апалчэнцаў «Сілы народнай мабілізацыі» і кіраўнік «Катаіб Хезбала». У выніку ракетнай атакі беспілотнікаў канвой быў знішчаны. Сулеймані і Абу Махдзіса загінулі.
Перадгісторыя
Вясной 2019 года ЗША прызналі іранскі КВІР тэрарыстычнай арганізацыяй. Тады ж Дзяржаўны сакратар ЗША Майк Пампеа назваў генерала Сулеймані тэрарыстам.
27 снежня была абстраляна ваенная база К1, размешчаная непадалёк ад іракскага горада Кіркук, падчас чаго загінуў адзін грамадзянскі падрадчык, які меў амерыканскае грамадзянства. Урад ЗША абвінаваціў ва ўсім шыіцкую праіранскую групоўку «Катаіб Хезбала». Неўзабаве амерыканская авіяцыя нанесла авіяўдары па пяці аб’ектах апалчэнняў ў Іраку і Сірыі, забіўшы некалькіх чалавек. Пахаванне загінулых ад бамбардзіровак паступова перарасло ў антыамерыканскі пратэстны мітынг. 31 снежня некалькі сотняў пратэстоўцаў атакавалі пасольства ЗША ў Багдадзе. Прэзідэнт ЗША Дональд Трамп абвінаваціў Іран у нападах, заявіўшы ў Twitter, што яго ўлады заплацяць «вельмі вялікую цану».
Як пазней заявілі амерыканскія ўлады, у нападзе на пасольства ўдзельнічалі прыхільнікі апалчэння «Сілы народнай мабілізацыі», чыю акцыю меркавана арганізаваў генерал Касем Сулеймані. На думку расійскага палітолага Армена Гаспарана, сапраўднай прычынай бамбардзіровак стала працэдура імпічменту Трампа, якому, каб пазбегнуць страты ўлады, неабходна было падняць свой аўтарытэт і рэйтынг за кошт канфлікту з Іранам. Гаспаран правёў паралель з Білам Клінтанам, які, па некаторых здагадках, таксама, каб пазбегнуць імпічменту, пачаў ваенную аперацыю супраць Югаславіі.
Атака
Інцыдэнт адбыўся ў ноч з 2 на 3 студзеня.
Па заяве Пентагона, бамбардзіроўка з’яўлялася спецаперацыяй па знішчэнню Касема Сулеймані, якая была праведзена па асабістым распараджэнні прэзідэнта ЗША Дональда Трампа, пры гэтым Кангрэс ЗША не быў апавешчаны загадзя пра нанясенне ўдару. Газета The New York Times паведаміла, што аўтамабіль Сулеймані і Махдзіса быў знішчаны ракетамі, запушчанымі з беспілотніка. Акрамя Сулеймані і Махдзіса, былі забіты яшчэ чатыры чалавекі, якія прыбылі ў сталіцу Ірака на самалёце з Сірыі; ракеты пабілі мэты падчас ад’езду машын з тэрыторыі аэрапорта Багдада. Пры гэтым — па даных газеты — ракетны ўдар быў другім па ліку, а першы нанеслі некалькі гадзін раней: было выпушчана тры ракеты, але яны не прывялі да ранення або гібелі людзей. Паводле паведамлення тэлеканала Fox News, Сулеймані апазналі па кольцы на руцэ ; афіцыйны прадстаўнік Пентагона паведаміў, што Міністэрства абароны ЗША чакае правядзення аналізу ДНК, каб канчаткова пацвердзіць факт смерці Сулейманi.
Пазней высветлілася, што бамбардзіроўка было здзейснена, калі іранскі генерал вяртаўся з сустрэчы з лідарамі мясцовага шыіцкага апалчэння. Агульная колькасць загінуўшых узрасла да васьмі. Як дадалі прадстаўнікі апалчэнняў, Сулеймані і Мухандзіс ехалі ў адным транспартным сродку і накіроўваліся з залы прыбыцця на дарогу, якая вядзе з аэрапорта Багдада, калі былі ўражаны двума паслядоўнымі кіраванымі ракетамі, выпушчанымі не з беспілотніка, а з баявога верталёта. Другая машына, у якой ехалі целаахоўнікі, таксама была падарвана.
Прэзідэнт ЗША Дональд Трамп пасля правядзення спецаперацыі апублікаваў у сваім Twitter амерыканскі сцяг.
Як высветлілася 28 студзеня ў сувязі з крушэннем амерыканскага транспартнага самалёта ў Афганістане, дзе загінуў супрацоўнік ЦРУ Майкл дэ Андрэа, ён жа і кіраваў атакай на аэрапорт. Андрэа таксама прыпісваюць арганізацыю забойства 300 дэманстрантаў падчас хваляванняў у Іраку.
Правамернасць
Белтэлерадыёкампанія адзначала, што ЗША толькі пасля атакі на аэрапорт запыталі ў Савеце Бяспекі ААН ацэнку нападу на амерыканскае пасольства ў Іраку, а сам удар быў праведзены без узгаднення з іракскімі ўладамі.
Спецыяльны дакладчык па пазасудовых расправах і пакараннях смерцю Упраўлення Вярхоўнага камісара ААН па правах чалавека Агнес Каламар заявіла, што «мэтанакіраванае забойства Касема Сулеймані, хутчэй за ўсё, незаконна і парушае міжнароднае гуманітарнае права».
Наступствы
4 студзеня ля будынка пасольства ЗША адбыўся выбух. Інфармацыі аб забітых і параненых няма. Разам з тым, бліжэйшыя тэрыторыі штаба сіл бяспекі Ірака падвергнуліся мінамётнаму абстрэлу. Інцыдэнт адбыўся на поўначы краіны ў правінцыі Найнава. Удакладнялася, што невядомыя абстралялі ўрадавыя будынкі каля штаба, якія выкарыстоўваўся вайскоўцамі ЗША. Акрамя таго, ракетным ударам падвергліся квартал аль-Джадрыя і таксама размешчаная на поўначы ваенная база «Балада», якую выкарыстоўвалі амерыканскія сілы.
5 студзеня ўрад Ірана аб’явіў, што адмаўляецца ад апошніх абмежаванняў па «ядзернай дамове», заключанай у 2015 годзе Іранам і шасцёркай міжнародных пасярэднікаў. Тэгеран заявіў, што гатовы вярнуцца да выканання абавязацельстваў у выпадку зняцця санкцый, а таксама напрамую звязаў сваё рашэнне з забойствам Сулеймані. Іранскія ўлады дадалі, што працягнуць супрацоўніцтва з МАГАТЭ і вернуцца да выканання сваіх абавязацельстваў па «ядзернай здзелкі», калі санкцыі ў дачыненні да краіны будуць зняты, а інтарэсы краіны будуць улічаны.
Багдад расцаніў забойства Сулеймані як парушэнне ўмоў размяшчэння амерыканскіх вайскоўцаў у Іраку. 5 студзеня 2020 года іракскі парламент прагаласаваў за вывад замежных войск з краіны. Аднак амерыканскі прэзідэнт Д. Трамп адмовіўся выводзіць вайсковыя кантынгенты, пакуль Ірак не заплаціць за пабудаваныя амерыканцамі базы, у адваротным выпадкі на краіну будуць накладзены магутныя санкцыі.
Ірак і Іран
Былы прэм’ер-міністра Ірака Адзіль Абдул-Махдзі раскрытыкаваў аперацыю ЗША. Палітык заявіў, што аперацыя ЗША з’яўляецца «небяспечнай эскалацыяй, якая запаліць кнот разбуральнай вайны ў Іраку, у рэгіёне і свеце». Міністр замежных спраў Ірана Джавад Зарыф назваў аперацыю «актам міжнароднага тэрарызму» і прыгразіў наступствамі.
Духоўны лідар іракскіх шыітаў аятала Алі Сістані заклікаў іракцаў да адэкватных паводзінаў і стрыманасці ў сувязі з забойствам кіраўніка спецпадраздзялення «Кудс». У сваю чаргу Вярхоўны лідар Ірана Алі Хаменеі паабяцаў адпомсціць за смерць генерала.
Пазней у сталіцы Ірана Тэгеран некалькі дзясяткаў тысяч чалавек выйшлі на антыамэрыканскі мітынг. Пратэстоўцы скандавалі «смерць Амерыцы» і трымалі ў руках постэры з фотам Касема Сулеймані. Такія ж мітынгі прайшлі ў гарадах Эрак, Байнурд, Хамадан, Хармазган, Санандай, Семнан, Шыраза і Езд. Пратэстная акцыя таксама прайшла ля офіса ААН у Тэгеране. Удзельнікі акцый спальвалі амерыканскія і брытанскія сцягі. Нават у некаторых мячэцях падчас пятнічнай малітвы прыхаджане выкрыквалі антыамерыканскія лозунгі.
ЗША
У камюніке Міністэрства абароны ЗША групоўка «Сілы Аль Кудс» і асабіста Касем Сулеймані названы тэрарыстамі, адказнымі за гібель сотняў амерыканскіх вайскоўцаў. І далей: «Злучаныя Штаты будуць і надалей прымаць усе неабходныя меры па абароне сваіх грамадзян і інтарэсаў ЗША, дзе б яны ні знаходзіліся». Дзяржсакратар ЗША Майк Пампеа ў інтэрв’ю CNN заявіў, што «удар быў непазбежным», аперацыя «дазволіла выратаваць жыцці амерыканцаў», а ЗША «гатовы да любога магчымага адказу Ірана». Ён жа напісаў у Twitter, што жыхары Ірака радуюцца забойству генерала : «Іракцы — іракцы! — Танчаць на вуліцах у падтрымку свабоды. Яны ўдзячны, што генерала Сулеймані больш няма».
Былы віцэ-прэзыдэнт ЗША Джо Байдэн распаўсюдзіў заяву, у якой назваў забойства Сулеймані «эскалацыяй ў небяспечным рэгіёне» і заявіў, што замест спробы прадухіліць «далейшыя напады Ірана», бо «гэтыя дзеянні амаль напэўна будуць мець супрацьлеглы эфект і прэзідэнт Трамп толькі што кінуў дынаміт у парахавую бочку».
Сенатар-рэспубліканец Ліндсі Грэм ухваліў забойства Сулеймані, назваўшы яго «рашучымі дзеяннямі прэзідэнта Дональда Трампа супраць іранскай агрэсіі», якія ён ўхваляе. Сенатар-рэспубліканец Марка Рубіа назваў аперацыю ЗША «абарончымі дзеяннямі», але пры гэтым асудзіў дзеянні Трампа, назваўшы іх «безразважнымі» і «імпульсіўным». Сенатар-дэмакрат і кандыдат у прэзідэнты ЗША Берні Сандэрс асудзіў атаку, назваўшы яе «небяспечнай эскалацыяй», якая «набліжае да яшчэ адной катастрафічнай вайны на Блізкім Усходзе».
Спікер Палаты прадстаўнікоў Кангрэсу ЗША Нэнсі Пэлосі заявіла, што забойства Сулеймані выклікала рызыку небяспечнай эскалацыі гвалту і запатрабавала ад Белага дома неадкладна праінфармаваць Кангрэс аб бягучай сітуацыі.
4 студзеня на фоне атакі на Багдадскі аэрапорт каля Белага дома адбылася акцыя пратэсту супраць палітыкі Вашынгтона на Блізкім Усходзе і магчымай вайны Злучаных Штатаў з Іранам. У сталічнай рэзідэнцыі прэзідэнта ЗША Дональда Трампа сабраліся некалькі сотняў дэманстрантаў, многія трымалі ў руках самаробныя плакаты з надпісамі «Спыніце бамбіць Ірак!» І «Выводзьце войскі ЗША з Ірака!». Падобнае мерапрыемства адбылося на плошчы Таймс-сквер у Нью-Ёрку. У шэсці ўдзельнічалі прадстаўнікі грамадскіх, рэлігійных, ветэранскіх і іншых арганізацыяў. Пратэстоўцы прынеслі з сабой сцягі Ірана і партрэты загінулага Сулеймані.
Палесціна
Палесцінскі рух ХАМАС выступіў з асуджэннем забойства. У заяве групоўкі гаварылася : «ХАМАС выказвае глыбокія спачуванні іранскаму камандаванню і народу ў сувязі з гібеллю Касема Сулеймані, аднаго з самых выбітных іранскіх камандуючых, які адыграў вялікую ролю ў падтрымцы палесцінскага супраціву ў розных напрамках».