cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Сыр
У культуры
У Францыі ёсць асаблівы закон, ён называецца «Закон аб назвах кантраляваных па паходжанні». Па гэтым законе сыр, чыё найменне адбываецца ад геаграфічнай вобласці Францыі, можа праводзіцца толькі ў гэтай самай вобласці Францыі. Сёння такіх сыроў налічваецца 36.
Вядомыя так званыя лічбы ў сыры — лічбы з чорнага або сіняга харчовага пластыка (поліэтылен), якія часам сустракаліся ў кавалачку сыру. Пры вырабе сырнай галавы ўціснутымі ў яе пластыкавымі лічбамі адзначалі дату вырабу, нумар варэння і іншую інфармацыю. Пасля замененыя чарнільнымі штампамі, меркавалася, што скарыначка сыру разам са штампам павінна зразацца. У цяперашні час патрэбная інфармацыя часцей за ўсё выпальваецца лазерам на скарыначцы сыру ці наносіцца на ўпакоўку. Некаторыя сырзаводы — у прыватнасці, Важгальскі ў Кіраўскай вобласці — дагэтуль змяшчаюць лічбы ў сыр (інфармацыя сапраўдная на канец жніўня 2014 года).
У цэлым калекцыяніраванне сырных этыкетак называецца тырасеміяфіліяй (tyrosemiophilia).
У англійскай мове слова сыр (cheese) пры вымаўленні расцягвае вусны, утвараючы падабенства ўсмешкі. Аналагічны эфект таксама назіраецца ў беларускай мове пры працяжным вымаўленні слова «крызіс». Эфект выкарыстоўваецца пры партрэтнай здымцы ў фатаграфіі.
Папулярнае перакананне аб тым, што мышы любяць сыр, з'яўляецца памылкай, навязаным грамадству такімі мультфільмамі як «Том і Джэры», «Чып і Дэйл спяшаюцца на дапамогу». На самай справе, больш за ўсё грызуны аддаюць перавагу прадукты без моцнага паху, напрыклад збожжы і садавіна. Прычына з'яўлення памылкі крыецца ў тым, што сыр пакідалі на стале і ён быў больш даступным.
Лазнік
Лазнік (Лазеннік) — дух у павер'ях беларусаў і усходніх славян, які жыве ў лазні і палохае людзей. Часта лазніка ўяўляюць у выглядзе маленькага, але вельмі моцнага старога з касматым целам.
Сярэбранка
Сярэ́бранка (, Серебрянка) — былая вёска ў Маладзечанскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіла ў склад Радашковіцкага сельсавета. У 2004 годзе ўключана ў межы гарадскога пасёлка Радашковічы.
Лазнік
Лазнік любіць парыцца і мыцца; яму пакідаюць дзеля гэтага венік і ваду. Сваё мыццё ён робіць пасля апоўначы, а таму не любіць, каб хто-небудзь заставаўся да гэтага часу ў лазні. Калі ж хто застанецца так доўга, то Лазнік пачынае кідаць з печы камяні, намагаючыся забіць дзёрзкага.
Прапаганда ў Беларусі
Прапаганда ў Беларусі — адзін са сродкаў рэпрэсіўнага ажыццяўлення ўлады рэжымам Лукашэнкі. У прыватнасці, для прапаганды выкарыстоўваюцца дзяржаўныя СМІ, такія як «Беларусь 1», якія належаць Белтэлерадыёкампаніі, але таксама выкарыстоўваюцца і навучальныя ўстановы.
Сітнік Жэрара
Сітнік Жэрара (Juncus gerardii) — від кветкавых раслін роду  сямейства.
Лазнік
Лазнік больш злосны за іншых сядзібных нячысцікаў і цярпець не можа гультаёў, а тым больш - несвоечасовых наведвальнікаў, якіх палохае ненатуральным храпам, шыпеннем, паімённымі заклікамі, віскам, стукам у сцяну, варочаннем камянёў у лазні на каменцы, рогатам і інш. Зларадны рогат пужае запозненых у лазні жанчын, вымушаных уцякаць голымі. Ад пужання Лазніка не ўратавацца і тым, хто задумаў бы мыцца ў лазні пасля апоўначы: у іх ён кідае смеццем, нават камянямі, а пры вострым выпадку можа нават загубіць парушальніка спакою.
Сітнік Жэрара
Апісанне
Шматгадовая травяністая 2—9 дм даўжынёй. Карэнішчы доўгія, паўзучыя. Лісце прыземнае, ліставыя пласціны плоскія або злёгку жалабковыя, 10—40 см х 0,4—0,7 мм, цэлыя палі. Суквецці 10—30(—80)-кветкавыя, 2—16 см. Лісточкі калякветніка звычайна цёмна-карычневага колеру. Капсулы каштанавыя або карычневыя, шырока эліпсоідныя, (2,2—) 2,5—,2(—3.5) х 1,3—1,9 мм. Насенне цёмна-карычневае, ад эліпсоіднага да паўмесяцавага, 0,485—0,6(0,67) мм, без хвастоў.
Лазнік
Нямала злобнага непакою прыносіць Лазніку першапачатковая апрацоўка пянькі і лёну, калі іх мнуць і трэплюць, а таксама папярэдняя сушка іх у самой лазні. Тады Лазніку даводзіцца пераносіць смурод і пыл ад падгнілай кастрыцы. Калі гэта застаецца ў лазні надоўга, Лазнік яшчэ больш злуецца на наведвальнікаў, якім ён помсціць пажарам у лазні.
Сітнік Жэрара
Распаўсюджанне
Від расце ў Паўночнай Афрыцы (Алжыр, Марока), Еўразіі, Паўночнай Амерыцы (Грэнландыя, Канада, ЗША). Натуралізаваны: Новая Зеландыя, Аўстралія — Вікторыя. Засяляе саланчакі, як прыбярэжныя, так і ўнутраныя.
Ва Украіне расце на сухіх лугах, у стэпавых паніжэннях і подах. Расце па саланчаках, саланчаковых лугах — у лесастэпе, стэпе і Крыму.
Прапаганда ў Беларусі
Сітуацыя са сродкамі масавай інфармацыі ў Беларусі, мэты дзяржаўнай прапаганды
Нягледзячы на ​​ўстанаўленне свабоды слова ў артыкуле 33 Канстытуцыі Беларусі 1996 года, рэжым Лукашэнкі абмяжоўвае яе іншымі законамі і. Урад падтрымлівае дзяржаўныя СМІ, такія як тэлеканал «Беларусь 1» (раней пад назвай «БТ»), якія здаўна выкарыстоўваюцца для прапаганды, і, дзякуючы іх шырокай прысутнасці ў інфармацыйнай прасторы, ажыццяўляе непасрэдны кантроль над медыя-ландшафтам і распаўсюджваннем інфармацыі адпаведна. Гэта робіць людзей у Беларусі ўразлівымі для дзяржаўнай прапаганды, бо ў іх мала доступу да альтэрнатыўных і незалежных СМІ. Асноўная мэта прапаганды — захаванне ўлады, распаўсюджванне ідэалогіі і папулярызацыя Аляксандра Лукашэнкі. У прыватнасці, прапаганда намагаецца стварыць адчуванне, што дзяржава, урад і Лукашэнка — гэта адно цэлае. Фокус на персоне Лукашэнкі мацнейшы, чым быў на кіраўніках дзяржавы пры СССР.
З 2020 года значна пагоршыўся доступ да незалежных СМІ ў Беларусі: масава блакуецца доступ да сайтаў (Reform.by, TUT.BY, Zerkalo.io, Еўрапейскае радыё для Беларусі, Хартыя'97, Media-Polesye ды шмат інш.), нешматлікія незалежныя газеты былі вымушаны спыніць друк («Народная Воля», «Новы Час», «Брестская газета», «Intex-Press», «Рэгіянальная газета» ды інш.), у 2021 годзе тэлеканалы «Euronews» і «» былі выключаны з тэлевізійнай сеткі.
Характар ​​прапагандысцкай сістэмы бярэ пачатак з савецкіх часоў. Лукашэнка паказваецца як незаменны бацька нацыі і гарант стабільнасці. Спорт гуляе важную ролю ў асвятленні падзеяў як крыніца патрыятызму.
У школах, каледжах і ўніверсітэтах працягвае адбывацца значная : навучэнцы атрымліваюць аднабаковыя паведамленні пра гісторыю і бягучую палітычную сітуацыю. З-за боязі Лукашэнкі, што прафесары распаўсюджваюць крамольныя ідэі пра плюралізм, дэмакратыю і лібералізм, у 2003 годзе ў ВНУ быў уведзены прарасійскі і прасавецкі абавязковы курс «Асновы ідэалогіі беларускай дзяржавы». У прапагандзе, у прыватнасці, заходнія дзяржавы і іх аб’яднанні, такія як ЗША, НАТА, але таксама Польшча і ўвесь Еўрапейскі Саюз, разглядаюцца як варожы бок. Каб мець магчымасць працаваць у дзяржаўным апараце, трэба прайсці ідэалагічныя выпрабаванні.
Прыклады прапаганды і мэтанакіраванага скажэння інфармацыі
Неўзабаве пасля затрымання 15 верасня 2020 года Сцяпана Латыпава па «Беларусь 1» паказалі сюжэт, у якім са спасылкай на МУС сцвярджалася, што жыхар «Плошчы Перамен» збіраўся выкарыстаць супраць сілавікоў атруту, аднак у канчатковым паведамленні Следчага камітэта аб завяршэнні расследавання гэтая версія адсутнічала. У канцы верасня 2020 года ў эфіры канала «Беларусь 1» былі паказаны прызнальныя паказанні ад групы людзей, якім нібыта заплацілі каардынатары за ўдзел у пратэстах. Паводле сведчанняў аднаго з пацярпелых, 29 верасня 2020 года ў Мікалай Карпянкоў здымаў відэаролікі, пасля і паказаныя па «Беларусь 1», асабіста і камандаваў групай сілавікоў, якая выбівала ілжывыя паказанні ад групы людзей, схопленых ГУБАЗіКам, якіх збіццём і пагрозамі прымушалі сказаць на камеру, што ім заплацілі каардынатары. 3 чэрвеня 2021 года на «АНТ» выйшла перадача з удзелам Рамана Пратасевіча і Марата Маркава, кіраўніка тэлеканала, абазначаная як інтэрв’ю Пратасевіча. Перадача выклікала шматлікую крытыку і была расцэненая многімі як элемент катавання палітвязня.
Падтрымка беларускай прапаганды з боку Расіі
Падчас мірных масавых акцый пратэстаў у 2020 годзе супраць, як мяркуецца, сфальсіфікаваных прэзідэнцкіх выбараў журналістаў беларускіх дзяржаўных СМІ, якія адмовіліся падтрымаць афіцыйныя паведамленні пра перамогу Лукашэнкі і аперацыі супраць дэманстрантаў, замянілі супрацоўнікі з Расіі, у тым ліку з «RT». Дзяржаўныя СМІ паведамлялі, што апазіцыя пагражала, што школьныя ўрокі ў хуткім часе будуць праводзіцца толькі на беларускай мове, хаця жыхары Беларусі, паколькі большасць з іх двухмоўныя, не бачылі ў гэтым пагрозы, сведчыла Ксенія Луцкіна, былая карэспандэнтка Белтэлерадыёкампаніі. Паводле нямецкай журналісткі, маніпуляцыі, прадэманстраваныя ў СМІ, маюць почырк расійскіх экспертаў. Дзяржаўны вяшчальнік «Беларусь 1» прадэманстраваў здымкі выступу лідара апазіцыі Марыі Калеснікавай, які быў акампанаваны хорам галасоў, які крычаў Уходи! (Сыходзь!). Аднак гэтыя заклікі пратэснага руху былі накіраваны супраць Лукашэнкі. Таксама на «Беларусь 1» з’явіўся рэпартаж пра сям’ю, якая знаходзілася ў машыне падчас акцый пратэсту супраць Лукашэнкі ў Гродне і падверглася нападу АМАПу, падчас якога дзіця было сур’ёзна паранена. Аднак у паведамленні гаварылася, што сям’я выпадкова трапіла ў аварыю.
Беларускую дзяржаўную прапаганду падтрымаў расійскі прапагандысткі канал «RT». «RT» паказаў відэазаяву супрацоўніка АМАП, які сцвярджаў, што малады чалавек, збіты сіламі АМАП да непрытомнасці, нібыта быў п’яны і ў стане наркатычнага ап’янення; гэтаму супярэчыў незалежны партал «TUT.BY», які апублікаваў заключэнне лекара з супрацьлеглай інфармацыяй. Лукашэнка падзякаваў «RT» за дапамогу ў асвятленні пратэстаў пасля прэзідэнцкіх выбараў.
З моманту першай хвалі пратэстаў у 2020 годзе беларускія дзяржаўныя тэлеканалы пры дапамозе спецыялістаў у сферы СМІ з Расіі не толькі ўзгаднілі свае дэзынфармацыйныя наратывы з пракрамлёўскімі СМІ, але таксама прынялі тую ж тактыку, напрыклад, пераследуючы замежных дыпламатаў.
Наступствы
Пачынаючы з 2006 года кіраўнікі і вядучыя прапагандысты дзяржаўных СМІ (Белтэлерадыёкампанія, Агульнанацыянальнае тэлебачанне («АНТ»), «СТБ», «СБ. Беларусь сегодня», БелТА) неаднаразова ўносіліся ў Чорны спіс Еўрасаюза, траплялі ў спіс спецыяльна прызначаных грамадзян і заблакіраваных асоб ЗША , санкцыйныя спісы Вялікабрытаніі , Швейцарыі.
22 снежня 2020 года Instagram выдаліў акаўнт Агульнанацыянальнага тэлебачання з-за шматлікіх скаргаў карыстальнікаў на агрэсіўную прапаганду, недакладную інфармацыю і, якое распальвае варожасць. 10 чэрвеня 2021 года Украіна забараніла рэтрансляцыю тэлеканала «Беларусь 24», які і распаўсюджваў дэзінфармацыю.
30 чэрвеня 2021 года Белтэлерадыёкампанію выключылі з Еўрапейскага вяшчальнага саюзу.
Манарх
Манарх (μόναρχος, ад μόνος, «адзін» і αρχός, «кіраўнік» — адзінаўладальны кіраўнік, уладар) — спадчынны або (радзей) выбарны глава манархічнай дзяржавы (цар, імператар, кароль, цэзар, кайзер, фараон, князь, прынц, герцаг, экзарх, негус, шах, султан, эмір, халіф, хан, малік, бей, візір, пуштун, махараджа і т. п.).
У руках манарха можа быць засяроджаная вярхоўная дзяржаўная, ваенная і судовая ўлада (абсалютная манархія, цяпер толькі ў краінах Азіі; Ватыкан з'яўляецца манархіяй тэакратычнай), у наш час яна звычайна абмежаваная вышэйшым заканадаўчым органам краіны (тады кажуць аб парламенцкай, або канстытуцыйнай манархіі).
Палімпсест
Палімпсе́ст (παλίμψηστον, ад  — зноў +  — саскрабаю) — рукапіс на пісчым матэрыяле, з якога сцёрты або змыты першапачатковы тэкст. У антычнасці палімпсесты існавалі на папірусах, пазней пашыраны на пергаміне. Змест змытых тэкстаў сведчыць, што палімпсесты пераважна мелі літургічны характар. Гэты факт абвяргае думку пра наўмыснае знішчэнне царквой ератычных ці непажаданых сачыненняў.
Сярод вядомых 23 славянскіх палімпсестаў толькі З усходне-славянскія: 2 лісты 1092 года, 2 ахоўныя лісты з пераплёту Кірыла-Белазерскага манастыра (Расійская нацыянальная бібліятэка), першыя 24 лісты Савінай кнігі (Расійскі дзяржаўны архіў старажытных актаў).
Паліспаст
Паліспа́ст (πολύσπαστον ад  — які нацягваецца многімі вяроўкамі) — грузападымальнае прыстасаванне з некалькіх рухомых і нерухомых блокаў, што агінаюцца канатам (тросам, вяроўкай). Дае значны выйгрыш у сіле. Выкарыстоўваецца як рабочы орган у, а таксама самастойна на і мантажных пляцоўках. Пры неабходнасці паліспаст аб’ядноўваюць з лябёдкай.
Кайзер
Кайзер (Kaiser) — старое запазычанне ў германскіх мовах з латыні, з caesar, цэзар; на старажытнае запазычанне паказвае захаванне пачатковага k.
Велестынліс Рыгас
Велестынліс Ры́гас (Βελεστινλής), або Рыгас Ферэас (Ρήγας Φεραίος; сапраўднае імя Антоніяс Кірыязіс, Αντώνιος Κυριαζής; каля 1757, г., Грэцыя — ) — адзін з заснавальнікаў грэчаскага нацыянальна-вызваленчага руху супраць турэцкага панавання, паэт. Ідэі Рыгаса былі ўспрыняты дзеячамі «Філікі этэрыі» (1814—1821). Грэчаскі народ шануе Рыгаса як нацыянальнага героя.
Кайзер
Радзей слова «кайзер» ужываецца (не толькі па-нямецку) у дачыненні да імператараў Свяшчэннай Рымскай і Аўстрыйскай імперый, дзе дамінуючай мовай таксама быў нямецкі. У дарэвалюцыйнай Расіі да імператараў Свяшчэннай Рымскай Імперыі звычайна ўжывалася слова "кесар".
Пасля падзення Канстанцінопаля, турэцкія сулатаны насілі тытул Кайзер-і-Рум (Рымскі Кайзер).
Велестынліс Рыгас
Біяграфія
Скончыў вучылішча ў Фесаліі, быў народным настаўнікам. З 1774 года жыў у Стамбуле, каля 1782—1796 гг. — у Валахіі. У 1796—1797 гадах заснаваў у Вене тайнае грэчаскае рэвэвалюцыйнае таварыства «Этэрыя». Выступаў за аб'яднанне ўсіх балканскіх народаў для барацьбы супраць турэцкага панавання, прапаноўваў план стварэння дэмакратычнай «Грэчаскай рэспублікі» на тэрыторыі Балканскага паўвострава і Малой Азіі.
У снежні 1797 года пры вяртанні ў Грэцыю арыштаваны аўстрыйскай паліцыяй і выдадзены турэцкім уладам. Пакараны смерцю ў Бялградзе.
Творчасць
Мужнай лірыцы Рыгаса (вершы «Усход і Захад», «Палымяны гімн») уласцівы патрыятызм, антытурэцкая скіраванасць.
Прынц
Прынц (Prinz, англ. і франц. prince, principe, ад лац. princeps — першы) — адзін з вышэйшых тытулаў прадстаўнікоў арыстакратыі.
Гісторыя
У Старажытным Рыме яшчэ ў эпоху Рэспублікі — першы ў спісе сенатараў (princeps senatus), «першпрысутнічаючых», сенатар, першым які выказваў сваё меркаванне па запыце консула, што сабраў паседжанне сената. Актавіян Аўгуст узяў сабе гэты тытул, прыйшоўшы да ўлады, — пры ім форма кіравання ў Рыме стала звацца прынцыпат.
Вікторыя Талстой
Луіза Вікторыя Талстой (Louise Viktoria Tolstoy; 29 ліпеня 1974, Сігтуна, Швецыя) — шведская джазавая спявачка, вядомая пад псеўданімам "Лэдзі-джаз" таксама далёка за межамі сваёй краіны. Неаднаразова ўваходзіла ў лік самых папулярных джазавых выканаўцаў Скандынавіі.
Паходжанне
Вікторыя правяла дзяцінства ў Сігтуне і Упсале. З'яўляецца дачкой музыканта і выкладчыка музыкі ў Упсальскім універсітэце Эрыка Чэльберга і прапраўнучкай рускага пісьменніка Льва Талстога па матчынай лініі. Па яе ўласным прызнанні, рускай мовы не ведае і творы свайго прапрадзеда не чытала.
Кар'ера
Спявачка дэбютавала ў 1994 годзе разам з альбомам "Smile, Love and Spice" у суаўтарстве са сваім бацькам. Пасля гэтага Талстой хутка стала папулярнай у Швецыі і атрымала запрашэнне супрацоўнічаць з амерыканскай джазавай студыяй Blue Note, дзе і запісала свой вядомы альбом "White Russian". Далей Вікторыя супрацоўнічала ўжо з нямецкім лэйблам і выпусціла пяты па ліку альбом "Shining On You".
У 2011 годзе выступіла ў Санкт-Пецярбургу.
Капітан 1-га рангу
Капітан 1-га рангу — воінскае званне старшых афіцэраў у ВМФ (ВМС) некаторых дзяржаў свету, па рангу вышэй за капітана 2-га рангу, але ніжэй чым контр-адмірал. Адпавядае званню палкоўнік у іншых відах узброеных сіл.
Перад воінскім званнем ваеннаслужачага, які праходзіць ваенную службу ў гвардзейскай вайсковай частцы, на гвардзейскім караблі, дадаецца слова "гвардыі". Да воінскага звання вайскоўца або грамадзяніна, які знаходзіцца ў запасе ці адстаўцы, дадаюцца адпаведна словы «запасу» або «ў адстаўцы».
Сітнік скрыўлены
Сітнік скрыўлены (Juncus inflexus) — від кветкавых раслін роду  сямейства.
Апісанне
Шматгадовая травяністая расліна, 30—90 см вышынёй. Расліна ўтварае дзёран. Сцеблы лёгка сціскаюцца (з перарывістай губчатай тканкай), бароздавыя, ля аснавання акружаныя цёмна-пурпурнымі похвамі. Лісце прыкаранёвае. Лісточкі калякветніка доўга завостраныя, зялёныя, па краях карычневыя, няроўныя. Каробачка з кароткім носікам, бурая, амаль адной даўжыні з калякветнікам. Насенне карычневае, ад коса-яйкападобнага да даўгаватай формы,каля 0,6 мм, сеткаватае. 2n = 38, 40, 42.
Распаўсюджанне
Распаўсюджаны ў Афрыцы, Еўропе, Азіі; натуралізаваны ў Аўстраліі, Новай Зеландыі, ЗША, Канадзе, Уругваі, Фінляндыі, Шры-Ланцы, В’етнаме, Інданезіі.
Ва Украіне від расце на вільготных месцах, лугах, берагах рэк — на большай частцы тэрыторыі (акрамя паўднёвай часткі стэпу і Крыму).
Шалухі (Маладзечанскі раён)
Шалу́хі (, Шелухи) — вёска ў Маладзечанскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Радашковіцкага сельсавета.
Гісторыя
Уваходзіла ў склад Вілейскага павета Расійскай імперыі. З 1921 года вёска ў складзе Польскай Рэспублікі, Віленскага ваяводства, Вілейскага павета, гміны Краснае. З 1939 года ў БССР.
Храм Весты
Храм разам з Домам вясталак складаў адзіны комплекс, функцыянальна злучаны з Рэгіяй, рэзідэнцыяй Вялікага пантыфіка.
У храме ўвесь час падтрымліваўся Зніч. Першапачаткова яго ахоўвалі дочкі цара, затым іх замянілі жрыцы-вясталкі. Ушасцярых яны абавязаны былі ўвесь час падтрымліваць агонь і праводзіць рытуалы, прысвечаныя Весце.
Унутры храма знаходзіўся тайнік (penus Vestae), дзе захоўваліся сімвалы імперыі, якія, па легендзе, Эней прывёз з сабой з Троі, у тым ліку Паладыум, антычная скульптура Мінервы. Існуе меркаванне, што penus Vestae знаходзіўся ў паглыбленні 2,40 х 2,40 м у подыуме, патрапіць у які можна было толькі са свяцілішча.
У 394 годзе па загадзе імператара Феадосія храм быў зачынены і прыйшоў у заняпад.
Сімвалізм
Храм Весты, размешчаны каля Рэгіі, сімвалізаваў сабой галоўны хатні ачаг — ачаг у доме цара, «ачаг дзяржавы».
Гётэбарг
Гётэбарг (Göteborg) — горад на поўдні Швецыі, другі па велічыні горад краіны і яе буйнейшы порт. 508 тыс. жыхароў (2010). Заснаваны ў 1621 годзе.
Гісторыя
Швецыя атрымала тэрыторыю паміж нарвежскім Бохусленам і дацкім Халандам толькі ў сярэдзіне XIII ст. Палоска зямлі, якая выходзіла да Катэгата, была даволі вузкай і патрабавала пастаяннай абароны ад замахаў дацкай кароны. У пачатку XVII ст. кароль Карл IX заклаў на востраве Хісінген, што ў вусце ракі Гёта Эльв, горад, які атрымаў назву Гётэбарг.
Горад хутка рос, галоўным чынам за кошт прыезду замежнікаў, вялікая частка з якіх была галандцамі. 14 сакавіка 1613 года горад атрымаў значныя прывілеі. У 1607 годзе ў Гётэбаргу пачалі ўзводзіць умацаванні, аднак працы прасоўваліся павольна і да пачатку Кальмарскай вайны яны дабудаваныя так і не былі. У чэрвені 1611 года высадзіўшы тут дацкія войскі дашчэнту разбурылі горад.
У 1619 годзе Густаў II Адольф перанёс Гётэбарг на то месца, дзе ён і знаходзіцца ў цяперашні час. 4 чэрвеня 1621 года горад атрымаў каралеўскі прывілей, згодна з якім на 16 гадоў вызваляліся ад падаткаў і атрымліваў права бяспошліннага гандлю [3]. У 1643 годзе было завершана ўзвядзенне гарадскіх умацаванняў, дзякуючы якім Гётэбаргу ўдалося адбіць усе атакі датчанаў у ходзе дацка-шведскай вайны 1643-1645 гг. У наступныя гады фартыфікацыйныя работы працягнуліся.
У 1658 і ў 1660 гадах у Гётэбаргу праводзіліся рыксдагі. Падчас Паўночнай вайны дацкая адмірал Педэр Тордэншэльд двойчы (у 1717 і 1719) спрабаваў захапіць горад, аднак яго спробы поспехам не ўвянчаліся. У 1743—1756 гадах у Гётэбаргу зноў вяліся фартыфікацыйныя работы.
Перыяд «эры свабоды» прынёс гораду росквіт. Тут знаходзілася рэзідэнцыя Шведскай Ост-Індскай кампаніі, якая гандлявала з краінамі Усходу. Сюды з Кітая дастаўляліся гарбата, фарфор, шоўк і прадаваліся еўрапейскім гандлярам на адкрытых аўкцыёнах. Станоўчы ўплыў на развіццё гандлю таксама аказала вайна амерыканскіх штатаў за незалежнасць. У сярэдзіне XVIII ст. насельніцтва горада дасягнула 10 тыс. чалавек, і ён стаў аспрэчваць у Карлскруны права называцца другім па велічыні горадам Швецыі.
У пачатку XIX ст. гарадскія ўмацаванні Гётебарга былі зрыты, і ў далейшым горад паступова страціў ваеннае значэнне. З увядзеннем Напалеонам кантынентальнай блакады Гётэбарг стаў для Англіі важным перавалачным пунктам для яе еўрапейскай гандлю, з прычыны чаго тут абгрунтавалася значная колькасць англійскіх гандляроў.
У 40-я гады XIX ст. горад з'яўляўся найбуйнейшым портам, праз які ў Швецыю ішоў імпарт, а да канца стагоддзя стаў таксама і вядучым портам, праз які Швецыя экспартавала свае тавары за мяжу. Адначасова ў горадзе развівалася фабрычная вытворчасць, і да сярэдзіны XIX ст. ён стаў найбуйнейшым прамысловым цэнтрам краіны. У аснове прамысловасці Гётэбарга ляжалі тэкстыльная вытворчасць і вытворчасць прадуктаў харчавання.
У другой палове стагоддзя працягнулася прамысловае развіццё горада, і вядучымі галінамі сталі металургія і машынабудаванне. У XX ст. у эканоміцы горада стала пераважаць цяжкае машынабудаванне.
Назва
Горад названы ад імя племя гётаў (Götar, змененае: Geatas, Gautar, Goths — готы, Gotar, Gøtar, Götar), жыхароў Гёталанда (Götaland — «зямля гётаў»), у цяперашняй паўднёвай Швецыі, дзе горад і размешчаны. Літаральна — «крэпасць гётаў». Размешчаны пры ўпадзенні ракі Гёта-Эльв (Götaälv — «гёцкая рака») у праліў Катэгат. Göta borg — форт на Götaälv (пабудаваны, каб абараніць порт, шведскае «гандлёвае акно» на захад).
Клімат
У Гётэбаргу марскі клімат. У перыяд з 1973 па 2010 год максімальная тэмпература склала 33,8 °C (26 ліпеня 1994 года), а мінімальная - 23,5 °C (10 студзеня 1987 года). .
Насельніцтва
Насельніцтва Гётэбарга на стан 31 снежня 2010 года складала 520 502 чалавека. На дадзены момант з'яўляецца другім па велічыні пасля Стакгольма горадам Швецыі.
Прамысловасць
Гётебарг з'яўляецца адным з асноўных прамысловых гарадоў Швецыі. У ім размешчаны штаб-кватэры і вытворчыя магутнасці такіх кампаній, як Volvo, SKF, Victor Hasselblad AB.
Спорт
У 1992 годзе ў Гётэбаргу адбыўся фінальны матч чэмпіянату Еўропы па футболу.
У 1995 годзе ў горадзе праходзіў Чэмпіянат свету па лёгкай атлетыцы.
У 2008 годзе ў Гётэбаргу прайшоў чэмпіянат свету па фігурным катанні на каньках.
Футбольны клуб «Гётэбарг» - двухразовы ўладальнік Кубка УЕФА.
У горадзе размешчана траса Göteborg City Race, на якой з 2008 года праходзіць этап Чэмпіянату Швецыі па турынгу (STCC).
Культура
Гётэбаргскі кінафестываль, які праводзіцца з 1979 года, з'яўляецца на сённяшні дзень найбуйнейшым у Скандынавіі.
Парк «Лісеберг» — адзін з самых буйных паркаў атракцыонаў у Еўропе.
У горадзе знаходзіцца Гётэбаргскі ўніверсітэт, Тэхнічны ўніверсітэт Чалмерса, Школа вытанчаных мастацтваў Valand.
Храм Сатурна
Храм Сатурна (Templum Saturni, Aedes Saturnus, Tempio di Saturno)) — храм на Рымскім форуме, адзін з найстаражытных храмаў Рыма.
Храм у гонар бога Сатурна быў узведзены каля 489 года да н.э. неўзабаве пасля перамогі над этрускімі царамі з роду Тарквініяў. Храм некалькі разоў згараў, так у 42 годзе да н.э. ён нанова быў адбудаваны пасля пажару эдылам Мунацыем Планкам. Яму прыпісваецца ўзвядзенне подыума, цалкам пакрытага траверцінам (40 м у даўжыню, 22,50 — у шырыню і 9—у вышыню). Храм быў адрэстаўраваны пасля пажару падчас кіравання Карына (283 год н.э.). Надпіс на фрызе пацвярджае гэта: Senatus populusque romanus incendio consumptum restituit — «Сенат і народ Рыма знішчанае пажарам аднавілі».
Храм уяўляў сабой тып псеўдаперыптара з каланадай іанічнага ордара на подыуме. Ад траверцінавага падмурка адыходзіў выступ будынка з двума подыумамі, падзеленымі лесвіцай, якая вяла да храма; унутры аднаго з іх у часы Рэспублікі знаходзілася рымская казна і дакументы аб дзяржаўных даходах і абавязках (эрарый), таму храм таксама звалі «эрарый» (aerarium). Ад казначэйства захавалася ўзвышэнне, якое ідзе ўздоўж усяго боку, звернутага да Форума. У цэле захоўвалася статуя бога Сатурна, якую насілі падчас працэсій па выпадку трыўмфальных урачыстасцей.
Каля храма 17 снежня пачыналася штогадовае свята Сатурналій. Да нашых дзён захавалася толькі некалькі калон іанічнага ордара, захаваныя пасля рэстаўрацыі ў 283 годзе.
Шэметаўшчына
Шэ́метаўшчына (, Шеметовщина) — вёска ў Маладзечанскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Радашковіцкага сельсавета.
Вядомыя асобы
У вёсцы пры капліцы пахаваны мінскі губернатар Казімір Сулістроўскі (1778—1818) і яго маці Антаніна з Аскеркаў (пам. каля 1830).
Нацыянальны тэатр Грэцыі
Нацыянальны тэатр Грэцыі — быў заснаваны ў 1880 годзе, у сталіцы краіны Афінах як некамерцыйная ўстанова з мэтай падтрымкі інтэлектуальнай культуры і захавання нацыянальнай самабытнасці.
Мэты
На сучасным этапе нацыянальны тэатр Грэцыі мае на мэце:
Гісторыя
Фінансавую падтрымку для развіцця тэатра далі Яўстрацій Раліс і кароль Грэцыі Георг I, адсюль паходзіць яго першая назва — Каралеўскі тэатр. Уластна будаўніцтва пачалось у 1881 годзе на ўчастке зямлі, які належаў камерсанту Мікалаю Тону, па вуліцы Святога Канстанціна. Аўтарам праекта быў Эрнст Зілер, вядомы таксама па праекту стадыёна Панацінаікас, Нацыянальнай бібліятэкі Грэцыі, Прэзідэнтскага палаца і іншых вядомых збудаванняў Афін.
Будаўніцтва працягвалась з перапынкамі каля 20 гадоў. У 1990 г. кіраўніком тэатра быў прызначаны Ангелас Влахас, мастацкім кіраўніком — Фама Іканому. 7 лістапада 1901 г. на базе тэатра пачала дзейнічаць Тэатральная школа, у якой разам з Іканому выкладаў Арыстоцель Куртыдзіс, а 24 лістапада адбылось афіцыйнае адкрыццё тэатра з дзьвух п'ес грэчаскіх драматургаў: «Смерць Перыкла» Дзімітрыса Верардакіса і «Патрэбны слугі» Харлама Анінаса.
З цягам часу тэатр набыў папулярнасць не толькі сярод забяспечаных афінян, але і сярод прадстаўнікоў сярэдніх слаёў. Яго рэпертуар налічваў некалькі дзясяткаў твораў. 30 снежня 1903 года Йоргас Сацірыядзіс павінен быў ставіць «Арэстэю» Эсхіла ў празаічным перакладзе. У працэсе пастаноўкі ўзнік лінгвістычны канфлікт. Група студэнтаў Інстытута філасофіі, якіх падстракаў прафесар Йоргас Містрыёціс, выйшлі з маршам на вуліцу Св. Канстанціна, каб спыніць дзею. Гэты дзень вядомы ў навёйшай гісторыі Грэцыі як Арэстэіка, у выніку сутыкнення адзін чалавек загінуў і больш за дзесяць былі паранены.
У 1908 г. Каралеўскі тэатр абвясціў, што спыняе сваю дзейнасць на нявызначаны тэрмін, хаця і працягваў гастраляваць па краінам Еўропы. 30 мая 1930 г. спецыяльнай Пастановай Грэчаскага парламента і пры садзейнічанні міністра адукацыі і рэлігіі Георгіаса Папандрэу быў створаны Нацыянальны тэатр Грэцыі. Дырэктарам Грэцыі быў прызначаны Іааніс Грыпарыс, мастацкім кіраўніком — Фотас Паліціс.
19 сакавіка 1932 г. адбылось адкрыццё Нацыянальнага тэатра Грэцыі. Першай пастноўкай быў «Агамемнан» Эсхіла 3 кастрычніка 1938 г. тэатра паказаў першую пастаноўку на адкрытым паветры ў Эпідаўры — «Электру» Сафокла. З 1938 года танцорам у тэатры працаваў Яніс Рыцас, больш вядомы як выдатны навагрэчаскі паэт 20 стагоддзя і рэвалюцыянер. 5 сакавіка 1939 г. была заснавана Нацыянальная опера, як частка Нацыянальнага тэатра Грэцыі, у тым жа годзе тэатр упершыню ставіць шэкспіраўскія творы — «Атэла» і «Гамлет».
У 1956 годзе створаны так званы Другі Нацыянальны тэатр Грэцыі для пастановак твораў новых грэчаскіх драматургаў. У 1971 годзе створана мабільная трупа тэатра, якая магла б гастраляваць па правінцыям краіны. У 1980 г. з пастаноўкай «Сіняй птушкі» Метэрлінка адбылось адкрыццё Дзіцячага тэатра. У 1984г. на сцэне нацыянальнага тэатра Грэцыі паставіў «Месяц у вёсцы» Івана Туренева лаўрэат Канскага кінафестывалю за найлепшую рэжысуру (1955) Жуль Дасэн.
У канцы 90-ых гадоў тэатр значна пашырыў кола сваёй дзейнасці. У 2000 годзе была адкрыта Летняя акадэмія тэатра ў Эпіры, а ў 2002 г. тэатр далучыўся да Еўрапейскай канвенцыі тэатраў, якая цяпер аб'ядноўвае тэатры 23 еўрапейскіх краін.
Негус
Негус — тытул імператара Эфіопіі аж да звяржэння манархіі у 1975. Негус быў главою дзяржавы і главою урада, засяроджваў у сваіх руках поўную выканаўчую і заканадаўчую ўладу. Часопіс National Geographic заве імперскую Эфіопію «намінальнай канстытуцыйнай манархіяй» і «добразычлівай аўтакратыяй».
Партрэт Януша Радзівіла (Стробель)
Партрэт Януша Радзівіла, гетмана вялікага літоўскага, намаляваны прыдворным мастаком польскага караля Барталамеем Стробелем. Захоўваецца ў калекцыі Нацыянальнага мастацкага музея Рэспублікі Беларусь.
Партрэт напісаны пасля атрымання Радзівілам пасады падкаморага Вялікага Княства Літоўскага, аб чым сведчыць вялікі залаты ключ з ланцужком на стале.
Гісторыя
Паходзіць з калекцыі Радзівілаў у Нясвіжы (№ няма; да 1941). Захоўваўся ў Дзяржаўнай карціннай галерэі БССР да 1941 года, фондах Музея гісторыі Вялікай Айчыннай вайны (з 1948), у Дзяржаўным музеі БССР (з 1957 да 1968).
Рэстаўрыраваны ва Усесаюзнай цэнтральнай навукова-даследчай лабараторыі па кансервацыі і рэстаўрацыі музейных мастацкіх каштоўнасцей І. П. Суравовым у 1968—1972 гадах у Маскве.
Захоўваецца ў Нацыянальным мастацкім музеі Беларусі (Мінск).
Апісанне
Януш Радзівіл апрануты ў касцюм з сярэбрана-чырвонай парчы, вытканай у геаметрычны ўзор, які пашыты па прыдворнай модзе 1630-х гадоў французскага караля Людовіка XIII. Ён складаецца з кароткай куртачкі- з завышанай, незафіксаванай таліяй, перахопленай пасярэдзіне грудзей поясам-паскам, а якога ўніз да таліі ідуць кароткія, злёгку расклёшаныя полы. Ад шыі да пояса-паска пурпуэн зашпілены на шчыльны рад дробных залатых гузікаў з каштоўнымі камянямі і аздоблены вялікім адкладным з тонкага светла-блакітнага палатна каўняром, упрыгожаным па краях шырокім шлякам каштоўных карункаў. Такія ж карункі ўпрыгожваюць манжэты-раструбы. Каўнер і манжэты моцна накрухмалены і падтрымліваюцца спецыяльным каркасам. Пышныя шырокія рукавы пурпуэна маюць проразь па пярэднім шве ад проймы да запясця, праз якую відаць шоўк белай кашулі. За манжэт правага рукава закладзена чырвоная шаўковая хустачка-насоўка, а праз левую руку перакінуты аксамітны плашч-мантыя пурпуровага колеру.
Прычоска і бародка ў Януша таксама па модзе таго часу пры двары Людовіка XIII: валасы завітыя, вусы закручаныя ўверх, а барада — у выглядзе кусціка валасоў толькі пасярэдзіне падбародка.
Брохаўшчына
Бро́хаўшчына (, Броховщина) — вёска ў Маладзечанскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Хажоўскага сельсавета.
Контр-адмірал
Контр-адміра́л — воінскае званне вышэйшага афіцэрскага саставу ў ВМФ (ВМС) некаторых дзяржаў свету, па рангу вышэй за капітана 1-га рангу, але ніжэй чым віцэ-адмірал. Адпавядае званню генерал-маёр ў іншых відах узброеных сіл.
У Еўропе з'явілася ў XII ст. ў Венецыі і Генуі, а затым распаўсюдзілася на флаты іншых краін (у Польшчы ўведзена ў XVII ст., у Расіі — на пачатку XVIII ст.. У СССР устаноўлена ў 1940 годзе).
У ВМФ ЗША існуе дзве ступені — малодшая (адпавядаючая існуючаму ў некаторых краінах званню ў сухапутных войсках брыгадны генерал) і старшая (адпавядае званню генерал-маёр).
Перад воінскім званнем ваеннаслужачага, які праходзіць ваенную службу ў гвардзейскай воінскай часці, на гвардзейскім караблі, дадаецца слова "гвардыі". Да воінскага звання ваеннаслужачага або грамадзяніна, які знаходзіцца ў запасе ці адстаўцы, дадаюцца адпаведна словы «запасу» або «у адстаўцы».
Контр-адміралы ў Беларусі
Контр-адміралы, якія нарадзіліся ў Беларусі:
Рулёва (вёска)
Рулёва — колішняя вёска Слабада-Кучынскага сельсавета Капыльскага раёна.
Гісторыя
Перад Другой сусветнай вайной 11 двароў, 26 жыхароў. У лютым 1943 года падчас карнай аперацыі «Erntefest» нямецка-фашысцкія захопнікі спалілі вёску і загубілі 22 жыхары. Да 8 чэрвеня 1963 года вёска ўваходзіла ў склад Пясочанскага сельсавета. Існавала да 1976 года.
Памяць пра загінулых жыхароў Рулёва ўвекавечана ў мемарыяльным комплексе «Хатынь». Успаміны жыхаркі вёскі Л. І. Кубрак выкарыстаны складальнікамі кнігі «Я з вогненнай вёскі…».
Сэрпнэвэ
Сэрпнэвэ (Серпневе) — пасёлак гарадскога тыпу ў Тарутынскім раёне Адэскай вобласці Украіны. У пасёлку знаходзіцца міжнародны пункт пропуску на мяжы Украіны з Малдовай. Заснаваны ў 1800 г. нямецкімі каланістамі.
Крысціна Шолін
Крысціна Альма Элізабэт Шолін (Christina Alma Elisabet Schollin; нар. 26 снежня 1937 года) ― шведская актрыса тэатра і кіно.
У першую чаргу вядомая міжнароднай аўдыторыі сваімі ролямі ў фільмах "Дарагі Джон", "Песнь Нарвегіі", а таксама ў кінакарціне "Фані і Аляксандр" рэжысёра Інгмара Бергмана.
Біяграфія
Тэма "анёла" стала неад'емнай часткай вобраза Шолін. Да 2011 года яна мела свой уласны магазін падарункаў з адпаведнай тэматыкай, а таксама залу выканальніцкіх мастацтваў у Старым горадзе Стакгольма.
У Швецыі атрымала вялікую вядомасць за выкананне ролі Маргарыты Охман ў серыяле "Varuhuset" і ролі Біргіты Вастберг ў мыльнай оперы "Tre Kronor", серыі якой выходзілі ў 1994-1996 гг.
Прыватнае жыццё
З 1962 года Крысціна ў шлюбе з акцёрам Хансам Вальгрэнам; у мужа і жонкі чацвёра дзяцей: Пітэр, Ніклас (мастак і акцёр), Перніла (спявачка і актрыса) і Лінус (таксама з’яўляецца акцёрам).
Узнагароды
У 1966 годзе была ўдастоеная прэміі «Залаты жук» у намінацыі «Лепшая актрыса» за ролю ў фільме «Орман» рэжысёра Ханса Абрамса.
Брускаўшчына
Бру́скаўшчына (, Брусковщина) — вёска ў Маладзечанскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Хажоўскага сельсавета.
Віцэ-адмірал
Ві́цэ-адміра́л — воінскае званне вышэйшага афіцэрскага саставу ў ВМФ (ВМС) некаторых дзяржаў свету, па рангу вышэй за контр-адмірала, але ніжэй чым адмірал. Адпавядае званню генерал-лейтэнант у іншых відах узброеных сіл.
У Еўропе паявілася ў XII ст. у Венецыі і Генуі, а затым распаўсюдзілася на флаты іншых краін (у Польшчы ўведзена ў XVII ст., у Расіі — на пачатку XVIII ст.. У СССР устаноўлена ў 1940 годзе).
Да воінскага звання ваеннаслужачага або грамадзяніна, які знаходзіцца ў запасе ці адстаўцы, дадаюцца адпаведна словы «запасу» або «ў адстаўцы».
Кумяльган
Кумяльган — прапанаваны фалькларыстам П. Шпілеўскім злы дух у абліччы чалавека і каня.
Этымалогія імя
Слова паходзіць ад літоўскага kumelė "кабыла", латышскага kumeļš "жарабя", што добра стасуецца з "конскім" выглядам Кумяльгана. П.Драўлянскі, які згадаў Кумяльгана, не ведаючы балцкіх моў, тлумачыў, што слова паходзіць ад "кумель" ці "камель" — ніжняя частка тулава жывёл, заднія ногі, лапы ці ад "кумяльганіць" — станавіцца на заднія лапы. Такія балтызмы ў беларусаў ужываліся і ў звычайнай гаворцы - пад Івацэвічамі казалі "кумялём" у значэнні "вельмі хутка" (гэта значыць, як конь).
Апісанне
Беларусы быццам уяўлялі яго з чалавечым тулавам, пакрытым конскай шэрсцю, і такімі ж рукамі і нагамі; з конскай галавой і такімі ж капытамі на руках і нагах, і верылі, што ён ходзіць часам, як конь, на карачках, а часам, нібы чалавек, на задніх нагах. Прызначэнне яго — мучыць, псаваць, раніць коней; падмешваць у іх корм атрутную расліну і г.д.
Не менш шкодным лічаць беларусы Кумяльгана і ў час начлегаў. Кумяльган адводзіць з табуна па адным кані ў бок лесу і там мучыць іх гэтак жа, як і ў хляве. Кумяльган адводзіць таксама жарабят ад кабыл, але не мучыць іх, а пакідае на здабычу драпежным звярам. Прычына, па якой Кумяльгану ўдаецца прабірацца ў табун незаўважаным, у тым, што ён вельмі падобны да каня: прыняўшы масць каня якога-небудзь гаспадара, ён спакойна ўваходзіць у хлеў, не сустракаючы з боку гаспадара ніякай перашкоды, часам нават гаспадар сам адмыкае яму хлеў, прымаючы яго за свайго каня.
Праблема верыфікацыі
Фалькларыст П. Шпілеўскі неаднаразова абвінавачваўся ў недастатковым прафесіяналізме і вольнасці пры рэканструкцыі беларускай міфалогіі і фальклору. Мяркуецца, што значная, калі не пераважная, частка з 52 зафіксаваных ім духаў і бостваў — плён яго ўласнай фантазіі. Хутчэй аматар, чым сапраўдны даследчык, ён наіўна вылучаў імёны ніколі не існаваўшых багоў з народных прыказак, песен, фразеалагізмаў.
Пры гэтым тое, што Шпілеўскі запісаў пра Кумяльгана, не ведаючы пра балцкае паходжанне гэтага слова, пацвярджае, што часам ён грунтаваўся на рэальных звестках з захаванага ў беларусаў фальклору.
Руская імператарская армія
Ру́ская імпера́тарская а́рмія — сухапутныя войскі Расійскай імперыі.
Створаны першым расійскім імператарам Пятром I на аснове г. зв. палкоў іншаземнага строю, якія з'явіліся ў Расіі яшчэ ў валадарства цара Аляксея Міхайлавіча. Замяніла ірэгулярныя памесныя войскі і стралецкія часткі. З 1699 года армія фармавалася праз рэкруцкую павіннасць (таксама да 1762 года захоўвалася абавязковая служба дваран), з 1874 года — праз усеагульны вайсковы абавязак.
Пасля Лютаўскай рэвалюцыі (1917) Руская імператарская армія была перайменаваная ў «Рэвалюцыйнае войска свабоднай Расіі».
Бяртошкі
Бярто́шкі (, Бертошки) — вёска ў Маладзечанскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Хажоўскага сельсавета.
Паніхіда
Паніхі́да ( — усяночная) — хрысціянская па нябожчыку, а таксама ў. Існуюць таксама ў памяць пра ўсіх памерлых. Грамадзянская паніхіда — агульны сход тых, хто прыйшоў на пахаванне, прысвечаны памяці памерлага; жалобны мітынг каля труны ( з прахам) з развітальнымі прамовамі перад пахаваннем.
Дакар
Дакар — горад у Сенегале, сталіца краіны. Адзін з важнейшых прамысловых, транспартных і гандлёва-фінансавых цэнтраў заходняй Афрыкі. Размешчаны на паўвостраве Зялёны Мыс, на перакрыжаванні важных марскіх шляхоў з Еўропы ў Паўднёвую Афрыку і Паўднёвую Амерыку. Заснаваны ў 1857 як французскі порт. Насельніцтва 1 млн чал. (агламерацыя 2,5 млн чал.).
Клімат субэкватарыяльны, сярэдняя тэмпература студзеня 22 °C, ліпеня 28 °C; ападкі (572 мм/год) выпадаюць з ліпеня па кастрычнік.
Гісторыя
Пасля захопу французамі Сенегала, тут, у 1857 годзе быў заснаваны горад. Да 1940 года Дакар заставаўся адміністрацыйным цэнтрам Французскай Заходняй Афрыкі (з 1902 года быў яе сталіцай). Падчас Другой сусветнай вайны да 1942 года ў горадзе кіравала адміністрацыя падпарадкаваная Вішысцкай Францыі (у 1940 годзе адбылася няўдалая спроба захопу гораду саюзнікамі). У 1942 годзе Дакар быў захоплены амерыканскімі войскамі. Пасля вайны Дакар некаторы час быў сталіцай федэрацыі Малі, а з 1960 года сталіцай незалежнага Сенегала.
Цікавыя факты
Дакар з’яўляецца фінішным пунктам папулярнага штогадовага ралі Парыж — Дакар.
Mu (ракета-носьбіт)
Mu (Мю), ці M — серыя японскіх цвердапаліўных ракет-носьбітаў, якія запускаліся з касмадрома Уцінаура з 1966 па 2006 год. Першапачаткова распрацаваныя Японскім інстытутам касмічнай і астранаўтычнай навукі (ISAS), ракеты сямейства Мю пазней запускаліся Японскім агенцтвам аэракасмічных даследаванняў пасля таго як ISAS стала яго часткай.
Першыя японскія ракеты-носьбіты
Першая ракета з серыі, Mu-1, здзейсніла адзіны субарбітальны выпрабавальны палёт 31 кастрычніка 1966 года. Пасля былі зроблены серыі ракет Mu-3 і Mu-4. У 1969 годзе быў праведзены субарбітальны выпрабавальны запуск Mu-3D. Першы арбітальны запуск сямейства з выкарыстаннем Mu-4S быў праведзены 25 верасня 1970 года, аднак чацвёртая ступень не спрацавала, і ракета не змагла трапіць на арбіту. 16 лютага 1971 года іншай ракетай Mu-4S быў запушчаны спадарожнік Tansei 1. Яшчэ два запускі Mu-4S адбыліся ў 1971 і 1972 гадах. Mu-4S быў заменены Mu-3C, якая была запушчана чатыры разы ў перыяд з 1974 па 1979 год, з трыма поспехамі і адной няўдачай, і Mu-3H, якая была запушчана тры разы ў 1977 і 1978 гадах. Mu-3S выкарыстоўвалася ў перыяд з 1980 па 1984 год, зрабіўшы чатыры пускі. Апошнім варыянтам мадэлі Мu-3 была Мu-3SII, якая была запушчана восем разоў з 1985 па 1995 год. Мu-3 была заменена на M-V.
M-V
Трохступеньчатая M-V мела агульную стартавую масу 137,5 тон, а чатырохступеньчатая M-V KM — 139 тон.
Спіс запускаў
Усе запускі адбываліся са стартавай пляцоўцы Мю касмічнага цэнтра Уцінаура. Два субарбітальныя запускі ракет сямейства Мю былі выкананы перад першым арбітальным палётам: Mu-1 здзейсніла палёт 31 кастрычніка 1966 г. у 05:04 (UTC) і Mu-3D здзейсніў палёт 17 жніўня 1969 г. у 06:00 (UTC).
Зноскі
<references group="" responsive="1">
Марага
Марага (Մարագա), Шыхарх (Şıxarx) — сяло ў Мартакерцкім раёне Нагорна-Карабахскай Рэспублікі.
Шах
Шах (перс.) — тытул манарха  у некаторых краінах Блізкага і Сярэдняга Усходу і Дэлійскім султанаце.
Упершыню стаў ужывацца ў дзяржаве Сасанідаў.
Апошнія шахі ў XX стагоддзі былі зрынутыя ў Афганістане ў 1973 і ў Іране ў 1979.
У 1994—1995 у Туркменіі разглядалася пытанне аб пераўтварэнні займанай Сапармуратам Ніязавым «Туркменбашы» вышэйшай пасады прэзідэнта ў шаха і аб'яве Туркменістана Шахствам. З назвы дзяржавы «Рэспубліка Туркменістан» было выключана слова Рэспубліка, і афіцыйнай назвай краіны стала «Туркменістан». Аднак на нарадзе старэйшын, які прайшоў у 1994 у Балканскім велаяце, гэтая ідэя не была аднадушна падтрыманая старэйшынамі, прадстаўляўшымі некалькі кланаў Туркменіі.( і інш.) У сувязі з гэтым, а таксама ў большай меры ўлічваючы выказанае падчас сакрэтных кансультацый адмоўнае стаўленне да гэтай ідэі кіраўніцтваў суседніх Ірана, Узбекістана, Расіі і ўлічваючы нацягнутыя адносіны Ніязава з магчымым спадчыннікам сынам Мурадам, Ніязаў шахам абвешчаны не быў. (Пазней, у снежні 1999, Сапармурат Ніязаў быў абвешчаны пажыццёвым прэзідэнтам).
Дом вясталак
Дом вясталак (casa delle Vestali, atrium Vestae) знаходзіцца побач з храмам Весты на Рымскім Форуме. Ад дома захаваўся прамавугольны атрыум, які раней апраўлялі двухпавярховыя порцікі. У порціках стаялі статуі вярхоўных жрыц Весты, некаторыя з іх дашлі да нашых дзён.
Пры найноўшых раскопках знойдзены рэшткі храма Весты, разам з жыллём вясталак. Гэты дом знаходзіцца ля падножжа Палаціна, каля Форума. Нішто не адрознівае яго ад звычайнага рымскага дома. Першапачаткова дом прызначаўся для вялікага пантыфіка — грамадскі дом (domus publica); Аўгуст, пасля таго як сам стаў вялікім пантыфікам у 12 годзе да н.э., падарыў гэты дом вясталкам.
Дом, пабудаваны цалкам з цэглы, складаецца з прамавугольнага атрыума ў 68 метраў даўжыні і 28 метраў шырыні, акружанага порцікам у 44 калоны. У атрыум выходзілі розныя памяшканні, размешчаныя ў два паверхі. Галоўным з іх быў tablinum — вялікая і раскошная прыёмная зала. Абапал яго ішлі шэсць пакояў, прызначаных, мабыць, для шасці вясталак. Пасярод атрыума бачны сляды нейкага маленькага васьмівугольнага будынка, старанна знішчанага і зраўнаванага з зямлёй; магчыма, што яго разбурылі самі вясталкі перад тым, як іх абшчына была знішчана пры імператары Феадосіі, і што менавіта гэта і было патаемное свяцілішча, у якім захоўваліся свяшчэнныя прадметы.
У порціку стаялі статуі вялікіх вясталак, пастаўленыя рознымі тварамі, ашчасліўленымі імі; такіх статуй было знойдзена 12, з іх толькі ў трох ацалела галава. Найбольш добра захаваныя статуі знаходзяцца ў музеі тэрм, астатнія знаходзяцца на месцы. Раскопкі таксама паказалі, што дом вясталак неаднаразова перабудоўваўся ў часы Рымскай імперыі.
Касмічны цэнтр Уцінаура
Касмічны цэнтр Уцінаура (内之浦宇宙空間観測所) — касмадром ў японскім горадзе Кімацукі прэфектуры Кагасіма. Да заснавання касмічнага агенцтва JAXA ў 2003 годзе ён называўся проста Касмічны цэнтр Кагашыма (鹿児島宇宙空間観測所) (KSC). Усе навуковыя спадарожнікі Японіі запускаліся з Уцінаура пакуль лёталі ракеты-носьбіты Мю, якія былі выведзеныя з эксплуатацыі ў 2006 годзе. Касмадром працягвае выкарыстоўвацца для субарбітальных запускаў, а таксама для арбітальнай ракеты-носьбіта Эпсілон. Акрамя таго, у цэнтры ёсць цэнтр кіравання і антэны для сувязі з міжпланетнымі касмічнымі апаратамі.
Гісторыя
Касмічны цэнтр Кагасіма (KSC), заснаваны ў лютым 1962 года, быў пабудаваны на ціхаакіянскім узбярэжжы прэфектуры Кагасіма ў Учыноура (цяпер частка Кімоцукі) з мэтай запуску вялікіх ракет з карыснай нагрузкай. Да заснавання KSC выпрабавальныя запускі праводзіліся на наватарскай ракетнай установе Акіта (прэфектура Мічыкава) з сярэдзіны 1950-х да 1960-х гадоў. Аднак прагрэс у распрацоўцы ракет і патрэба ў больш буйных ракетах-носьбітах патрабаваў больш шырокай акваторыі для падзення адпрацаваных ступеняў, чым вузкае Японскае мора. Пасля разгляду розных месцаў-кандыдатаў быў абраны Уцінаура ў прэфектуры Кагасіма, мяжуючы з Ціхім акіянам.
Першым пускам ракеты з новай пляцоўкі ў жніўні 1962 года стаў запуск ракеты К150, якая з’яўлялася паменшанай копіяй ракеты Каппа. Выпрабаванні ракет Каппа, Ламбда і Ламбда-4 у KSC былі карысным досведам для падрыхтоўкі да арбітальных запускаў малых спадарожнікаў. Пасля чатырох няўдалых запускаў, на борце ракеты Ламбда-4S-5 быў паспяхова выведзены на арбіту спадарожнік для інжынерных выпрабаванняў. Спадарожнік быў названы Асумі (ў гонар паўвострава ў прэфектуры Кагасіма) і стаў першым паспяховым запускам спадарожніка ў Японіі. У той жа час працягвалася праграма распрацоўкі большых ракет сямейства Мю, прагрэс у стварэнні якіх дазволіў запускаць навуковыя спадарожнікі з хуткасцю адзін раз на год.
14 верасня 2013 года ў 14:00 па JST з касмадрома адбыўся першы запуск ракеты-носьбіта Эпсілон з малым навуковым спадарожнікам SPRINT-A.
За час існавання касмічнага цэнтру, у ім было праведзена каля 400 запускаў.
Акацукі (касмічны апарат)
Акацукі (あかつき, 暁), таксама вядомы як Venus Climate Orbiter (VCO) і Planet-C — аўтаматычная міжпланетная станцыя JAXA маючая мэтай вывучэнне  атмасферы Венеры. Станцыя была запушчана на ракеце H-IIA 202 20 мая 2010 года, але не здолела выйсці на арбіту Венеры 6 снежня 2010 года. Пасля таго як апарат правёў на сонечнай арбіце 5 гадоў, у інжынераў атрымалася вывесці яго на альтэрнатыўную венерыянскую эліптычную арбіту 7 снежня 2015. Акацукі стаў першым японскім спадарожнікам на арбіце Венеры.
Выкарыстоўваючы пяць розных камер на некалькіх даўжынях хваль, Акацукі вывучае структуру атмасферы, атмасферную дынаміку і фізіку аблокаў. Астраномы місіі ў снежні 2015 года паведамілі аб выяўленні магчымай гідрадынамічнай гравітацыйнай хвалі ў атмасферы Венеры.
Місія
Акацукі — гэта першая японская місія па даследаванні планет пасля няўдалага марсіянскага зонда Назомі 1998 года. Акацукі першапачаткова прызначаўся для правядзення навуковых даследаванняў на працягу больш чым двух гадоў з эліптычнай арбіты вакол Венеры ў дыяпазоне ад 300 да 80 000 км над паверхняй, але яго альтэрнатыўная арбіта атрымалася моцна эліптычнай у дыяпазоне ад 1 000 да 10 000 км у бліжэйшай кропцы і каля 360 000 км у найдалейшай. На абарот па гэтай арбіце трэба 10 дзён замест першапачаткова запланаваных 30 гадзін. Бюджэт місіі склаў 14,6 млрд іен (ці $174 млн) на спадарожнік і 9,8 млрд іен ($116 млн) на запуск.
Назіранні ўключаюць здымкі аблокаў і паверхні планеты з дапамогай камер інфрачырвонага, бачнага і ўльтрафіялетавага дыяпазонаў, каб даследаваць складаную метэаралогію Венеры і высветліць працэсы, якія ляжаць у аснове таямнічага супервярчэння атмасферы планеты. Хаця Венера круціцца з хуткасцю 6 км/г на экватары, яе атмасфера круціцца вакол планеты з хуткасцю ў 300 км/г. Іншыя эксперыменты прызначаны для пацвярджэння наяўнасці маланак і вызначэння таго, ці адбываецца вулканізм на Венеры ў цяперашні час.
Экзарх
Экза́рх, часам выкарыстоўваецца напісанне «екзарх» (έξαρχος, «глава», «кіраўнік», «намеснік») — свецкі і царкоўны тытул.