cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Айва (акруга)
Айва (Aiwo) — і  Науру. Размешчана ў заходняй частцы вострава. Плошча 1,0 км², насельніцтва (2005). Айва часам называюць неафіцыйнай сталіцай Науру, хаця афіцыйна сталіцы там няма, а ў якасці неафіцыйнай часцей называюць Ярэн.
У акрузе Айва размешчана большая частка науруанскай прамысловасці. Тут размешчаны: Ад акругі Айва ў парламент Науру выбіраюцца два дэпутаты.
NGC 2672
NGC 2672 (іншыя абазначэнні — UGC 4619, MCG 3-23-10, ZWG 90.19, ARP 167, KCPG 175A, PGC 24790) — эліптычная галактыка (E1) ў сузор’і Рак.
Цыкады
Цыка́ды (Cicadidae) — сямейства цыкадавых клаповых насякомых.
Галава
Галава кароткая, вочы моцна вылупленыя, на цемені 3 простых вочка, якія ўтвараюць трохкутнік; кароткія щацінападобныя вусікі складаюцца з 7 суставаў; ротавыя часткі складаюцца з трохсустаўнага хабатка.
Ногі і крылы
Пярэднія крылы даўжэшыя за заднія, крылы збольшага празрыстыя, часам ярка афарбаваныя або чорныя; сцёгны сярэдняй пары ног кароткія і шырокія, пярэднія сцёгны патоўшчаныя, знізу з шыпамі; галёнкі цыліндрычныя.
Брушка
Брушка звычайна даволі тоўстае і заканчваецца ў самак яйцакладам, у самцоў капуляцыйным апаратам. Надзвычай характэрным з’яўляецца прысутнасць у самцоў цыкад асаблівага галасавога апарату. Ён змяшчаецца на ніжням баку заднягрудзей, ззаду задніх ног, пад двума вялікімі паўкруглымі лускавінкамі; гэты апарат складаецца з сярэдняй і двух бакавых паражнін. На дне сярэдняй паражніны знаходзяцца дзве пары перапонак, з якіх дзве пярэднія перапонкі называюцца складкавымі (з-за складак), а дзве заднія — люстэркавымі, бо яны бліскучыя і гладкія. Бакавыя паражніны маюць збоку адтуліну, якая вядзе на паверхню цела. Ва ўнутранай сценцы гэтых паражнін устаўленая барабанная перапонка, да якой прымацоўваецца цягліца, якая прыводзіць перапонку ў ваганне. Сярэднія паражніны служаць у якасці рэзанатараў. У самак галасавы апарат рудыментарны, так што яны спяваць не могуць.
Тэн-код
Патрэба ў падобным кодзе, які б скараціў час, патрэбны для хуткай перадачы істотнай інфармацыі, узнікла ў 1930-я гг., пры ўвядзенні ва ўжытак паліцыі кароткахвалевых радыёстанцый, якія тады мелі мала каналаў для радыёабмену. Стварэнне коду адносіцца да 1937 і прыпісваецца Чарльзу Хоперу, начальніку сувязі ў 10-м паліцыйным раёне штата Ілінойс (горад Урбана). Код быў пашыраны ў 1974 Асацыяцыяй чыноўнікаў сувязі для грамадскай бяспекі (APCO, Association of Public Safety Communication Officials). З цягам часу зборы кадаваных паведамленняў, якія азначаліся тым самым кодам, сталі адрознівацца, у залежнасці ад грамадскай службы і рэгіёну. Гэта выявілася шкодным і нават небяспечным у час выратавальных работ пасля атакі на Сусветны гандлёвы цэнтр у Нью-Ёрку (11.9.2001), калі сабраныя разам прадстаўнікі розных службаў не разумелі варыянтаў тэн-коду іншых службаў. Па гэтым досведзе ўлады розных узроўняў у ЗША з сяр. 2000-х гг. спрабуюць перавесці радыёперамовы грамадскіх службаў на некадаваны радыёабмен («простую мову»), што, аднак, выклікае супраціўленне супрацоўнікаў з прычын бяспекі, прывычкі і прэстыжу.
Hurt (гурт)
«Hurt» — амерыканскі рок-гурт, створаны ў Вірджыніі ў 2000 годзе. Гурт выпусціў чатыры альбомы. Першы альбом Hurt гурт выпусціў у 2000 годзе, а другі альбом The Consumation выйшаў у 2003 годзе. Гурт атрымаў сусветнае прызнанне сваім дэбютным альбомам Vol. 1, выпушчаны 21 сакавіка 2006 года. Іх сінглы «Rapture» і «Falls Apart» атрымалі значныя пазіцыі ў радыёэфіры. Альбом Vol. II, які быў выпушчаны 25 верасня 2007 года, быў прызнаны крытыкаміі, у ім яны выпусцілі свой самы вялікі радыёхіт сінгл «Ten Ton Brick».
Гурт выпусціў яшчэ два альбомы Goodbye to the Machine і The Crux. Затым яны распаліся ў 2014 незадоўга да выхаду Self-Entitled, перавыдання іх першага альбома, які меў аднайменную назву. З 2012 года не было выпушчана ніводнага новага матэрыялу. Загадкавыя відэа былі апублікаваныя на афіцыйнай старонцы гурта ў Facebook 24 і 27 снежня 2019 года, што сведчыць аб тым, што гурт будзе выпускаць новы матэрыял.
Станаўленне і незалежныя рэлізы (2000—2005)
Гурт першапачаткова складаўся з Дж. Лорэна Вінса ў якасці асноўнага спевака, аўтара песень і гітарыста і Уіла Квейнтанса ў якасці бубнача. Два гады шукалі іншых удзельнікаў гурта, пакуль не ўзялі Стывена Флетчэра граць на бас-гітары. Гурт быў названы праз два гады, пасля задумы іх першага альбома.
Аднайменны першы студыйны альбом гэтага гурта быў напісаны і выкананы Уінсам і Уілам Квейнтансам на барабанах, а на ўсім альбоме электронная частка, акрамя песні «Confession» Джонатана Мініса, была аддадзена Браяну Уіншэлу. Альбом быў выпушчаны ў 2000 годзе і было створана каля 1200 асобнікаў. Другі самастойна выдадзены альбом гурта, The Consumation, таксама быў напісаны і выкананы Уінсам, з Квейнтансам на барабанах, Шонам Соерам на басу і аўтарамі песні «Unclean», з Браянам Уіншэлам за пультам для «House of Cards» і «Velvet Ролс Ройс». Гэты альбом быў выпушчаны ў 2003 годзе ў Вірджыніі, родным штаце Уінса, было прададзена каля 2000 асобнікаў, а каля 3000 прома і поўных альбомаў распаўсюджваліся бясплатна.
Гурт (з арыгінальным складам) быў заснаваны Томам Льюісам, былым супрацоўнікам Universal Records A&R, дзесьці прыкладна ў 2005 годзе. Падчас шоу, якое было ў The Continental у Нью-Ёрку, сябар Льюіса, Джэй Сільверман, перадаў яму дыск гурта. Пасля першапачатковага кантакту з Уінсам прайшло яшчэ 8 месяцаў, пакуль яны зноў не пачулі Льюіса. Гурт сустрэўся з Льюісам і яго кампаніяй (Metropolitan Hybrid). Гурт пайшоў запісваць дэма, каб знайсці гуказапісвальны лэйбл. Пасля нераскрытых праблем з цяперашнім барабаншчыкам гурта сесійнага бубнача Эвана Джонса спыталі, ці зможа ён прыняць удзел у запісе, на што Уінс пагадзіўся.
У працэсе пошуку галоўнага лэйбла тагачасны басіст вырашыў, што было б лепш, калі б ён пакінуў гурт, і тады яны знайшлі яму замену, былога басіста Streetlight Manifesto Джоша Энслі.
Пола Спатола цытуюць, што на пытанне аб тым, як ён стаў часткай гурта, ён казаў, што яму патэлефанаваў Джош Энслі і сказаў, што яму трэба прыляцець у Нью-Ёрк і паспрабаваць сябе ў гурце, бо яны шукаюць гітарыстаў. Спатола заяўляе: "Праз месяц я нічога не пачуў і сказаў: «Я проста павінен ляцець». Яго першае выступленне з гуртом адбылося ў начным клубе пад назвай «The Mint», і тады Спатола збіраўся пабыць з гуртом некалькі дзён, але ў выніку застаўся на два тыдні. У першы дзень ён паспрабаваў удзел у гурце, і з невялікай дапамогай Тома Льюіса Вінс быў перакананы прывесці Спатолу ў гурт у якасці гітарыста.
На наступны дзень гурт адыграў шоўкейс у Нью-Ёрку, у гэты час яны размаўлялі з некалькімі гуказапісвальнымі кампаніямі, уключаючы Columbia, Interscope, Island, Universal, Virgin і Atlantic, але з гэтых размоў нічога не атрымалася.
Першапачаткова Capitol Records набыла альбом Vol. 1 у гурта коштам прыблізна 100 тыс. долараў. Ніякіх іншых відавочных змен, акрамя падпісання правоў на іх запіс, не адбылося.
Vol. 1 і Vol. II (2006—2008)
12 мая 2009 года Hurt атрымаў узнагароду за песню «Ten Ton Brick» падчас 13-й штогадовай цырымоніі ўручэння прэміі SESAC New York Music Awards.
Goodbye to the Machine (2009—2010)
Vol. 1 і Vol. II не апынуліся камерцыйным поспехам, і ў выніку гурт быў выведзены з Capitol Records. Іх наступны альбом Goodbye to the Machine стаў бы намёкам на негатыў гурта да буйных гуказапісвальнікаў. Альбом быў выпушчаны 7 красавіка 2009 года на значна меншым лэйбле Amusement Records. Да выхаду альбома сінгл «Wars» выйшаў на радыё 3 лютага 2009 года. Альбом заняў 100-е месца ў Billboard 200.
The Crux (2010—2014)
Гурт пачаў працаваць над новым матэрыялам у пачатку 2010 года. 5 лютага новая песня «Numbers» дэбютавала на радыё на 94.1 WJJO у Мэдысане, штат Вісконсін. Яна была выпушчана на ITunes 9 сакавіка 2010 года з ілюстрацыяй Спатолы. У жніўні гурт абвясціў, што падпісаў кантракт з Carved Records і мае на мэце выпусціць новы альбом у пачатку 2012 года. Таксама было абвешчана, што Спатола пакінуў гурт з-за асабістых праблем. 27 верасня 2011 года на старонцы Hurt у Facebook гурт паведамілі, што новы альбом стане вяртаннем да абодвух альбомаў Vol. па гучанні і стылі. Першы сінгл «How We End Up Alone» быў выпушчаны на iTunes 3 студзеня 2012 года і заняў 10-е месца ў Billboard 20. The Crux быў выпушчаны 1 мая 2012 года і заняў 75-е месца ў Billboard 200. Гэта было самае высокае месца на білбордзе ў гісторыі гурта, і апошні раз свет убачыў новы матэрыял ад гурта.
8 красавіка 2014 года Amusement Management абвясціла аб сваіх намерах выпусціць пераробленую версію аднайменнага альбома гурта. Аб гэтым паведамлялася на афіцыйнай старонцы гурта ў Facebook. Альбом быў выпушчаны абмежаванай колькасцю ўсяго 2000 экзэмпляраў, кожны асобнік пранумараваны і падпісаны Дж. Лорэнам Уінсам. Альбом уключаў два бонус-трэкі; адзін раней невыдадзены, «Cellophane», і іншы, арыгінальная версія «Talking to God».
Склад
Бягучы
Былыя
Крыжовая вуліца (Полацк)
Крыжовая вуліца (Крестовая улица) — вуліца ў цэнтральнай частцы Полацка. Злучае ўсходні бок плошчы Свабоды з Ніжне-Пакроўскай вуліцай ля Богаяўленскага сабора.
Гісторыя
Раней праходзіла ад Богаяўленскага сабора на поўдні да Палаты на поўначы. У паўночнай частцы вуліцы размяшчаліся пабудовы драўлянага касцёла св. Крыжа. Вуліца перакрывалася забудовай на месцы сучаснага праспекта Францыска Скарыны. Зараз ад вуліцы застаўся толькі стометровы адрэзак паміж плошчай Свабоды і Ніжне-Пакроўскай вуліцай.
У 2005 годзе праводзіліся выратавальныя раскопкі на месцы ўзвядзення офіснага будынка па вул. Камуністычнай, 4А, які размяшчаецца ўздоўж былой Крыжовай вуліцы. Культурны пласт меў магутнасць каля 4—5 м. Былі знойдзены сляды існавання ювелірнай майстэрні XVII ст. Ніжні культурны пласт утрымліваў рэчы ХІ—ХІІ стст.
Пасля Другой сусветнай вайны была завулкам без назвы.
У 1993 годзе гарадскі савет сваім рашэннем № 16-18 ад 11.02.1993 г. вярнуў вуліцы Крыжовай старую назву.
Франсуа Жасеф Поль дэ Грас
Франсуа Жасеф Поль дэ Грас — (François Joseph Paul, marquis de Grasse Tilly, comte de Grasse), ( — ) — французскі адмірал, удзельнік войны за незалежнасць ЗША.
Артылерыя
Гістарычна артылерыяй (artillerie) называлі любыя механізмы, што выкарыстоўваліся для кідання разнастайных снарадаў на вялікія адлегласці падчас вайны. Звычайна абслугоўвалася камандай ваяроў. Тэрмін гэтаксама мае дачыненне да сухапутных войскаў, першаснай функцыяй якіх ёсць абслуга такіх механізмаў. Артылерыю таксама называюць «Бог Вайны». Артылерыя падзяляецца таксама на берагавую артылерыю, што традыцыйна выкарыстоўваецца для абароны ўзбярэжжаў і кантралявання праходу караблёў, і сухапутную або палявую артылерыю. Напачатку 20 стагоддзя з развіццём авіяцыі да артылерыі пачалі адносіць і сухапутныя супрацьпаветраныя батарэі.
Гісторыя развіцця
Само слова артылерыя у сучасным кантэксце пачало выкарыстоўвацца ў Сярэднявеччы. Паходзіць яно з старафранцуcкага «atellier», што значыць «прыводзіць у парадак» і «attillement», што перакладаецца як «абсталяванне». У 13 стагоддзі артылерыстам называлі любога майстра, што меў дачыненне да будоўлі ваеннага абсталявання, і наступныя 250 гадоў артылерыяй называлі ўсю зброю. Старыя механізмы кшталту трэбушэ, анагра, катапульты і балісты таксама называюцца артылерыяй, але ўпершыню сапраўдная артылерыя (парахавая) узгадваецца 28 студзеня 1132, калі генерал Хан Шыжонг з дынастыі Сонг выкарыстаў зброю, падобную да гармат падчас захопу горада ў Фуджані. Зброя такога кшалту дайшла да Еўропы ў 13 стагоддзі, але ў вельмі абмежаванай колькасці і не атрымалі шырокага распаўсюджання. Гэта былі гладкаствольныя жалезныя ці медныя трубкі, што стралялі жалезнымі і каменнымі ядрамі, або вялікімі стрэламі, або нават прыгаршчамі аскепкаў, што трапляліся пад руку. Падчас Стагадовай вайны гэткая зброя стала звыклай і пачала выкарыстоўвацца, як пазней бамбарда і гармата.
Бамбарды былі масіўнай гладкаствольнай зброяй і мелі шмат недахопаў, як то: немабільнасць, неўніфікаванасць (кожная бамбарда была індывідуяльнай) і ненадзейнасць. Бамбарды выкарыстоўваліся пераважна падчас аблог (напрыклад пры аблозе Канстанцінопаля ў 1453 выкарыстоўвалася бамбарда вагай 19 тон з камандай у 200 чалавек і 16 быкоў. Яна магла рабіць толькі 7 выстралаў за дзень).
Слова «гармата» упершыню выкарыстоўваецца ў 15 стагоддзі. Так называлі аднаствольную палявую зброю, што была пастаўленая на колы і перасоўвалася пры дапамозе цяглавых жывёл. Гэта надало артылерыі мабільнасць і дало ёй мажлівасць падтрымліваць войска ў паходзе, а не толькі падчас аблог. Памяншэнню памераў гарматы абавязаны новым тэхналогіям у апрацоўцы жалеза і вырабе пораху. Першая мабільная гармата ўзгадваецца дзякуючы Яну Жыжку, што ўпершыню выкарыстаў падчас Гусіцкіх войнаў у Багеміі (1418—1424) валоў для перасоўвання гарматы.
У 17 стагоддзі былі распрацаваны ладункі і снарады, а таксама пачалося развіццё говітцараў, марцір і карабельнай артылерыі. Кніга вядомага вынаходцы Казіміра Семяновіча «Artis Magnae Artilleriae pars prima» (з лаціны «Вялікае мастацтва артылерыі, частка першая») была адной з найбольш важкіх публікацый па артылерыі. Больш за два стагоддзі яна выкарыстоўвалася ў Еўропе як базавая інструкцыя па артылерыі.
Сучасная артылерыя
Сучасную артылерыю можна вызначыць па наступных прыкметах: вялікі калібр, у якасці снарада выкарыстоўваецца ўзрыўны снарад ці ракета, яе памеры патрабуюць спецыяльнай базы для перасоўвання і вядзення агню. Важкай характарыстыкай таксама ёсць выкарыстоўванне непрамога агню, калі абсталяванне наводзіцца на нябачную вокам цэль. Непрамы агонь атрымаў распаўсюджанне напачатку 20 стагоддзя і пачаў буйна развівацца пасля Першай сусветнай вайны.
Тыпы артылерыі
Паводле вобласці выкарыстання:
Супраць чаго выкарыстоўваецца:
Алесь Усюкевіч
Алесь Усюкевіч (люты 1925 — 10 студзеня 2004) — дзеяч беларускага нацыянальнага супраціву, удзельнік падпольнага Саюза вызвалення Беларусі ў Навагрудку. Мянушка «Аршын». Брат Яўгена Усюкевіча
Біяграфія
Нарадзіўся ў 1925 годзе ў в. Хадасы Любчанскай гміны Навагрудскага ваяводства, Польшча. У сям'і было тры браты, акрамя самога Алеся вядома таксама пра ягонага старэйшага брата Яўгена Усюкевіча. Пры польскай уладзе Алесь вучыўся ў школе ў Любчы. У 1939 г. паступіў у Лідскую тэхнічную школу, але пачалася Другая сусветная вайна, таму паехаць на вучобу не атрымалася. Пасля савецкай акупацыі Алесь працягваў вучобу ў любчанскай школе, а калі прыйшлі ўжо нямецкія акупанты — скончыў настаўніцкія курсы ў Наваградку. Падчас нямецкай акупацыі Беларусі разам з братам Яўгенам далучыўся да беларускага нацыянальнага руху. Працаваў настаўнікам пачатковых класаў у в. Ляхавічы ў былым Любчанскім раёне.
Летам 1944 г. хацеў разам з немцамі эвакуявацца на Захад, але яму забараніў брат Яўген. У выніку Алесь быў мабілізаваны ў Чырвоную армію і ў яе складзе ваяваў супраць Германіі. Быў нагароджаны медалямі «За адвагу», «За баявыя заслугі», «За ўзяцце Кёнігсбергу» ды інш. Падчас вайны быў лёгка кантужаны. Дэмабілізаваўся ў ранзе сяржанта. Вярнуўся ў Навагрудак у 1945 г., у гэты час ягоны брат Яўген ужо знаходзіўся ў савецкім канцлагеры як лейтэнант 1-й беларускай дывізіі СС: яго разам з іншымі беларусамі амерыканцы выдалі саветам. Пасля вяртання Алесь вучыўся ў вячэрняй школе рабочай моладзі.
У канцы 1946 г. Алесь Усюкевіч далучыўся да антысавецкай беларускай падпольнай арганізацыі «Саюз вызвалення Беларусі» (СВБ), быў сакратаром арганізацыі (мянушка «Аршын»). Галоўнай цэллю арганізацыі было аддзяліць Беларусь ад СССР і ўтварыць незалежную дзяржаву. Арганізацыя базавалася на сістэме «троек», але належнай сістэмы канспірацыі не было. Пад канец мая 1947 года савецкія спецслужбы арыштавалі ў Баранавіцкім раёне 18 сяброў арганізацыі, якіх выдаў правакатар Алесь Бажко. У хуткім часе таксама было арыштаванае і кіраўніцтва арганізацыі, сам Алесь быў арыштаваны 30 траўня. Падчас допытаў яго прывялі асабіста да міністра дзяржбяспекі Цанавы, дзе Алесь схапіўшы табурэтку хацеў напасці на Цанаву, але быў схоплены ахоўнікамі і моцна збіты. 30 жніўня 1947 г. ваенны суд прысудзіў дзеячаў арганізацыі на тэрмін ад 8 да 25 гадоў лагераў. Алесь Усюкевіч атрымаў 10 гадоў савецкіх лагераў.
Зняволенне Алесь Усюкевіч адбываў у Казахскай ССР, дзе застаўся жыць па вызваленні і ажаніўся. Памёр 10 студзеня 2004 г. у Паўладары ў Казахстане. Не рэабілітаваны.
Хроніка літоўская і жамойцкая
«Хро́ніка літо́ўская і жамо́йцкая» — помнік беларуска-літоўскага летапісання, створаны ў XVII стагоддзі, з'яўляецца часткай «Вялікае хронікі», што апавядае пра сусветную гісторыю да канца XVI стагоддзя.
Рукапіс быў выяўлены Віктарам Буганавым у Аддзеле рукапісных кніг Дзяржаўнага архіву Цюменскай вобласці, у сувязі з чым атрымаў назву Табольскага. Аналагічным Табольскаму з'яўляецца Ленінградскі спіс, знойдзены Мікалаем Улашчыкам у Аддзеле рукапісаў Дзяржаўнай Публічнай бібліятэкі імя Салтыкова-Шчадрына ў Ленінградзе. Вядомыя яшчэ два спісы летапісу: Краснаярскі, які захоўваецца ў Аддзеле рукапісаў Расійскай нацыянальнай бібліятэкі ў Санкт-Пецярбургу і ўяўляе сабой копію Табольскага, і Кракаўскі, выяўлены ў 1970 Яраславам Шчапавым у Аддзеле рукапісаў Бібліятэкі Польскай Акадэміі навук у Кракаве.
Напісаная «Кроніка» старабеларускай мовай, паводле зместу набліжаная да «Хронікі Быхаўца» і асабліва да «Хронікі польскай, літоўскай, жамойцкай і ўсёй Русі» Мацея Стрыйкоўскага — асноўнай крыніцы для стварэння «Кронікі». Апісвае падзеі ў Вялікам Княстве Літоўскім пачынаючы ад легендарных часінаў (уцёкаў Палемона з Рыму) і сканчаючы абраннем на прастол Жыгімонта III. У «Кроніку» таксама ўстаўленая аповесць пра Кулікоўскую бітву, прычым гэтая ўстаўка чыста механічная.
Створаны летапіс, імаверна, на поўдні сучаснае Беларусі (магчыма, у Слуцку) асобай, набліжанай да роду Радзівілаў («Кроніка» надае ім шмат увагі і ўслаўляе іх род).
Дыну Сані
Ды́ну Са́ні або Дына Сані (Dino Sani;, ) — бразільскі футбаліст, паўабаронца. Чэмпіён свету 1958 у складзе нацыянальнай зборнай Бразіліі.
Футбольную кар’еру пачаў у мясцовым клубе «Сан-Паўлу», прымаў удзел у чэмпіянаце Аргенціны за «Бока Хуніярс» у 1961 годзе.
Пуп
Пуп, або пупок (umbilicus) — рубец на пярэдняй брушной сценцы, які застаецца пасля выдалення пупавіны ў нованароджанага дзіцяці. Пупком валодаюць усё плацэнтарныя сысуны, у большасці з якіх ён выглядае як невялікая лінія без валасянога покрыва.
У часткі людзей пупок выглядае як паглыбленне ў скурным покрыве, у іншых, насупраць, як выпукласць. Апроч гэтага, пупкі адрозніваюцца па памерах, форме, глыбіні і г.д. У сувязі з тым, што пупкі па сваёй прыродзе з'яўляюцца набытымі рубцамі, не абумоўленымі генетычна, яны дапамагаюць адрозніваць моназіготных блізнят.
Гродэнапль
Гродэнапль (gros de Naples — «шоўк з Неапалю») — шчыльная гладкафарбаваная шаўковая тканіна.
«Гро» (gros) у складовых назвах тканін азначаў наяўнасць у іх шоўку. У XIX стагоддзі існавала шмат сартоў шоўку, назвы якіх пачыналіся з «гро»: гродафрык («афрыканскі»), гродэтур, грагрон. Для трываласці гродэнаплю бралі аснову і ўток у некалькі нітак. Першапачаткова такі шоўк рабіўся на поўдні Італіі.
У Расійскай імперыі гродэнапль набыў асаблівую папулярнасць у першай трэці XIX стагоддзя, з яго рабілі аздабленне на жаночыя сукенкі і зімовыя капаты для прагулак у экіпажах і нават лёгкі далікатны жаночы абутак. У п’есе А. М. Астроўскага «» купецкая дачка Алімпіяда Самсонаўна выхваляецца сваімі шматлікімі і дарагімі ўборамі, сярод якіх разам з грагронавымі і гродафрыкавымі ёсць і гродэнаплевыя. Са шчыльнага гродэнаплю, акрамя адзення, выраблялі таксама жаночыя капялюшыкі і мужчынскія. У Дастаеўскага ў «» і «Злачынстве і пакаранні» згадваюцца труны, абабітыя белым гродэнаплем.
Карызна
Кары́зна — прозвішча:
Алесь Суша (культуролаг)
Алесь Су́ша, поўнае імя Алякса́ндр Алякса́ндравіч Суша (нар., Мінск) — беларускі культуролаг, кнігазнавец. Старшыня Міжнароднай асацыяцыі беларусістаў. Ініцыятар шматлікіх праектаў па факсімільным узнаўленні кніжных помнікаў Беларусі, даследчык і папулярызатар спадчыны Францыска Скарыны. Кандыдат культуралогіі (2009).
Біяграфія
Нарадзіўся ў Мінску. Скончыў Беларускі гуманітарны ліцэй імя Якуба Коласа. Скончыў у 2005 годзе Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт культуры і мастацтваў па спецыяльнасці «культуралогія», у 2007 годзе скончыў аспірантуру Рэспубліканскага інстытута вышэйшай школы БДУ па спецыяльнасці «культуралогія», Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь па спецыяльнасці «дзяржаўнае будаўніцтва». У 2009 г. абараніў дысертацыю на ступень кандыдата культуралогіі.
Дзейнасць
Займаецца навуковым даследаваннем гісторыі культуры Беларусі, найперш кніжнай культуры Беларусі, а таксама гісторыі хрысціянства ў Беларусі, фарміравання і выкарыстання культурнай спадчыны ўніяцкай царквы. Прымаў непасрэдны ўдзел у распрацоўцы прынцыпаў алічбоўкі каштоўных дакументаў. Стваральнік рэестра помнікаў кніжнай культуры Беларусі, якія знаходзяцца за межамі нашай краіны і могуць быць вернуты шляхам куплі ці факсімільнага ўзнаўлення. Аўтар ідэі і каардынатар распрацоўкі Дзяржаўнага рэестра кніжных помнікаў Рэспублікі Беларусь, адказны за правядзенне работ па мадэрнізацыі Банка звестак аб гісторыка-культурнай спадчыне Беларусі.
У 2015—2021 гадах узначаліў створаную Адамам Мальдзісам Міжнародную асацыяцыю беларусістаў. Член Камісіі пры Савеце Міністраў Рэспублікі Беларусь па выяўленні, вяртанні, сумесным выкарыстанні і ўвядзенні ў навуковы і культурны зварот нацыянальных культурных каштоўнасцей, якія апынуліся за межамі Беларусі. Член Рады Беларускага фонду культуры. Член Савета Міністэрства культуры па правядзенні экспертызы навукова-даследчых, вопытна-канструктарскіх і вопытна-тэхналагічных работ. Стыпендыят двух Спецыяльных фондаў Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь (2003, 2005), атрымальнік гранта Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь у культуры (2015), чалавек года у сферы культуры (2018). Лаўрэат Медаля Францыска Скарыны (2020).
Член журы: рэспубліканскага конкурсу «Бібліятэка — асяродак нацыянальнай культуры» (з 2012 г.), конкурсу па стварэнні твораў для драматычнага тэатра «Францыск Скарына і сучаснасць» (2016), "Прэміі HR-брэнд Беларусь у намінацыі «Культура» (2016); конкурсу творчых работ вучняў — Скарына і праваслаўная царква (2016—2017), конкурсу даследчых работ вучняў — Скарына і праваслаўная царква (2016—2017) і інш.
Адзін з арганізатараў і каардынатар штогадовых Міжнароднага кангрэса «Бібліятэка як феномен культуры», Міжнародных кнігазнаўчых чытанняў, рэспубліканскай навукова-практычнай канферэнцыі «Электронная культура».
Скарыназнаўства і святкаванне 500-годдзя беларускага кнігадрукавання
Алесь Суша з’яўляецца адным з асноўных ініцыятараў шырокага святкавання 500-годдзя беларускага кнігадрукавання, актывізацыі даследавання і папулярызацыі спадчыны Францыска Скарыны.
У 2012 г. курыраваў першую ў айчыннай гісторыі выставу выданняў Ф.Скарыны з замежных збораў у Мінску (11 выданняў з Германіі).
У 2012—2017 гг. курыраваў работу па атрыманні лічбавых копій выданняў Ф.Скарыны з Вялікабрытаніі, Германіі, Расіі, Украіны, Чэхіі і іншых краін. У выніку сфарміравана электронная калекцыя з больш чым 200 паўнатэкставых копій.
У 2013—2017 гг. курыраваў падрыхтоўку і выкананне навуковага і выдавецкага праекта па факсімільным узнаўленні кніжнай спадчыны Францыска Скарыны (выдадзена 20 тамоў): выступаў ў ролі адказнага за выданне, прымаў удзел у падрыхтоўцы канцэпцыі, падрыхтаваў навуковыя артыкулы да кожнага тома (у суаўтарстве). У 2015 г. стаў персанальным атрымальнікам гранта Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь у культуры на рэалізацыю праекта па падрыхтоўцы першага факсімільнага ўзнаўлення кніжнай спадчыны Францыска Скарыны і іншых значных помнікаў кніжнай культуры Беларусі.
У 2015—2017 гг. актыўна ўдзельнічаў у працэсе вяртання «Малой падарожнай кніжкі» Ф.Скарыны ў Беларусь.
З’яўляецца членам ініцыятыўнай групы па пошуку і выяўленні новых сведчанняў жыцця і дзейнасці беларускага першадрукара Францыска Скарыны ў Чэхіі (створана 16 чэрвеня 2016 г.)
Складанне электронных выданняў
Алесь Суша з’яўляецца стваральнікам першых электронных выданняў Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі (з 2004 г.), прысвечаных нацыянальнай культурнай спадчыне, у т.л.:
Удзел у факсімільным узнаўленні і перавыданні беларускіх кніжных помнікаў
Алесь Суша з’яўляецца непасрэдным удзельнікам прац па факсімільным узнаўленні найбольш каштоўных помнікаў кніжнай культуры Беларусі.
IC 5270
IC 5270 — галактыка тыпу SBc ў сузор’і Паўднёвая Рыба.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Мост цераз Сож (Слаўгарадскі раён)
Мост цераз Сож — аўтамабільны мост цераз раку Сож у Слаўгарадскім раёне Магілёўскай вобласці. Афіцыйнае адкрыццё адбылося 13 ліпеня 2020 года.
Геаграфія
Мост пабудаваны на пятым кіламетры дарогі, якая злучае Слаўгарад і Краснаполле.
Будаўніцтва
Металічныя пралётныя збудаванні, даўжынёй 85 м, вышынёй больш за 15 м і масай 240 т кожная, прыбылі на баржах з Крычава па Сожы. Раней гэтыя збудаванні былі часткай старога моста праз Сож у Крычаве, але пасля таго, як там збудавалі новы мост, за непатрэбнасцю іх пераразмеркавалі для новага будаўніцтва. Пралёты ставілі на пастаянныя апоры з дапамогай плывучых апор — гэта тэхналогія ўпершыню была выкарыстана ў Беларусі.
Планаваны кошт будаўніцтва — больш за 20 млн долараў.
Значэнне
Да будаўніцтва моста шлях паміж рознымі яго канцамі ў аб’езд складаў каля 100 км. У летні сезон два берага ракі кожны год злучалі пантонным мостам, які даводзілася дэмантаваць з першым ільдом. Новы мост будзе злучаць Слаўгарадскі і Краснапольскі раён круглы год. Мяркуецца, што пабудова моста палепшыць лагістыку транспартных сувязяў з выхадам на памежныя раёны Расіі, а таксама дазволіць больш эфектыўна выкарыстоўваць сельскагаспадарчыя ўгоддзі, пацягне за сабой больш актыўнае развіццё сацыяльнай інфраструктуры, прадпрымальніцтва, фермерства і турызму на тэрыторыі, раней адрэзанай Сожам.
Адкрыццё
Аўтамабільны рух па мосце быў адкрыты 2 снежня 2019 года, у наступныя месяцы выконваліся працы па дабудове пад’ездаў да моста, умацаванні левабярэжнай часткі ў падтапляльных абласцях зборным жалезабетонам, нанясенні разметкі і ўсталяванні дарожных знакаў. Урачыстае адкрыццё моста адбылося з удзелам прэзідэнта краіны Аляксандра Лукашэнкі.
Юта Джаз
Юта Джаз (Utah Jazz) — прафесійны баскетбольны клуб, які выступае ў Нацыянальнай баскетбольнай асацыяцыі. Каманда была заснавана ў 1974 годзе. Клуб базіруецца ў горадзе Солт-Лэйк-Сіці, штат Юта.
NGC 2673
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Аніва (востраў)
Аніва (Aniwa) — востраў у складзе архіпелага Новыя Гебрыды. З’яўляецца часткай дзяржавы Вануату. Плошча — 9 км². Насельніцтва — 341 чалавек (2009 г.).
Геаграфія
Востраў Аніва месціцца за 213 км на паўднёвы ўсход ад Порт-Віла, набуйнейшага горада і сталіцы Вануату. Уяўляе сабою старажытны атол, сфарміраваны на паверхні падводнага вулкана. У выніку тэктанічных зрухаў вулкан паступова падвышаўся, разам з гэтым выштурхоўваў атол. У выніку паўднёвы бераг Анівы скалісты, узвышаны над вадою да 42 м. Паўночны бераг пераважна нізкі, тут захавалася невялікая лагуна, замкнёная каралавым рыфам. Паверхня вострава складаецца з вапнякоў. Глебы даволі друзлыя. Сталых вадацёкаў няма. Востраў знаходзіцца ў зоне дзеяння сезонных ураганаў.
Прырода
На востраве Аніва сустракаюцца гаі з каштоўнымі пародамі дрэў, аднак большая частка паверхні занята сельскагаспадарчымі землямі або зараснікамі ксерафітаў. У лагуне вылучаюцца 9 відаў манграў. Навакольныя воды багаты рыбай, у тым ліку тунцамі. Мясцовыя жыхары ашчадна ставяцца да мясцовых каралавых рыфаў.
Гісторыя і культура
Карэнныя насельнікі Анівы — знешнія палінезійцы, блізкія па мове і культуры да жыхароў суседняга вострава Футуна. На мясцовым дыялекце назва Аніва значыць месца, дзе растуць какосавыя пальмы. Відавочна, палінезійцы з'явіліся тут не раней за позняе сярэднявечча і здаўна падтрымлівалі шчыльныя сувязі з меланезійцамі вострава Тана. Іх грамадства падзялялася на буйныя фратрыі, прычым карэннымі палінезійцамі лічылася толькі фратрыя Таруа. Акрамя таго, паўночную частку Анівы займала ваенна-палітычнае аб'яднанне Сура, а паўднёвую частку — аб'яднанне Эфатэ.
У 1865 г. шатландзец Джон Гібсан Патан заснаваў на востраве прэсвітарыянскую місію. Згодна паданню, ён залучыў тубыльцаў да хрысціянства пасля таго, як знайшоў крыніцу падземнай пітной вады. У 1890 г. на вышэйшым пагорку быў пабудаваны прэсвітарыянскі касцёл. Гэта адбылося ўжо пасля ад'езду Дж. Г. Патана ў Вялікабрытанію. Тым не меней, мясцовыя легенды звязваюць выбар месца для пабудовы з яго імям. Рэшткі касцёла ўяўляюць сабою адну з нешматлікіх гістарычных славутасцей Анівы. Вывучэнне пахавальных традыцый астравіцян паказала, што хрысціянства аказала вялікае ўздзеянне на іх культуру. Яно садзейнічала заканчэнню міжусобіц і стварэнню адзінай рады правадыроў, якая кіруе на Аніве і ў нашы дні.
Інфраструктура
На востраве Аніва існуе 3 вёскі. Найбуйнейшая з іх — Ісаваі (182 жыхары). Яны злучаны адзінай дарогай без пакрыцця. Галоўныя заняткі астравіцян: рыбалоўства і земляробства. У мінулым асноўнай камерцыйнай культурай была какосавая пальма. У нашы дні Аніва вядома зборам цытрусавых. У апошнія дзесяцігоддзі развіваецца турызм. Аніву стала наведваюць круізныя судны. Дзейнічаюць аэрапорт, прычал для пасажырскіх і рыбалоўных суднаў, медыцынскі дыспансер, пачатковая школа.
1880 год у гісторыі літаратуры
1880 год быў адзначаны шэрагам літаратурных падзей.
Вадаправод
Вадаправод — сістэма бесперапыннага водазабеспячэння спажыўцоў, прызначаная для правядзення вады для пітва і тэхнічных мэт з аднаго месца (звычайна водазаборных збудаванняў) у іншае — да водакарыстальніка (гарадскія і завадскія памяшканні) пераважна па падземных трубах ці каналах; у канчатковым пункце, часта вычышчаная ад механічных прымешак у сістэме фільтраў, вада збіраецца на некаторай вышыні ў так званых водапад'ёмных вежах, адкуль ужо размяркоўваецца па гарадскіх вадаправодных трубах. Аб'ём водазабору вызначаецца вадамернымі прыборамі (т.з. вадамерамі, водалічыльнікамі). Воданапорнай сілай вадаправода карыстаюцца і для гідраўлічных мэт.
Гісторыя
Вядомыя з I тыс. да н.э., згаданы ў Бібліі (4 Кніга Царстваў, Зых. VII, 3, II Пар. XXXII, 30). У Старажытным Рыме вадаправоды называлі акведукамі.
У XI ці пачатку XII стагоддзя першы вадаправод з драўляных труб з'явіўся на Яраслававым дворышчы ў Ноўгарадзе.
У якасці матэрыялу для вадаправода выкарыстоўвалі гліну, драўніну, медзь, свінец, жалеза, сталь, а з развіццём арганічнай хіміі сталі ўжываць і палімеры. Трубаправоды вялікіх дыяметраў таксама выраблялі з цэменту, жалезабетону, азбестацэменту, а ў апошнія гады і з розных відаў пластыку.
Сіракузы
Сіраку́зы (Siracusa, Sarausa, Συράκοσαι, Συράκουσαι, Συρήκουσαι, Syracusae) — адна з першых рымскіх калоній на ўсходнім беразе вострава Сіцылія, заснаваная, паводле падання, карынфянамі пад правадырствам Архія ў 734 г. да н.э.; пасля самы вялікі і багаты горад вострава. Руіны антычнага горада — помнік Сусветнай спадчыны. Цяпер на месцы старажытных Сіракуз стаіць італьянскі горад Сіракуза.
Вадаправод
Гісторыя
З-за павышанай механічнай трываласці і ўстойлівасці да павышаных тэмператур у гаспадарчым водазабеспячэнні найбольшае распаўсюджанне атрымалі металічныя вадаправоды — са сталі, нержавеючай сталі, чыгуну, чыгуну высокатрывалага з шарападобным графітам (ВЧШГ) і медзі. Таксама выкарыстоўваюцца трубы з сінтэтычных матэрыялаў, напрыклад, з поліэтылену рознай шчыльнасці.
У XX стагоддзі ў развітых краінах у водазабеспячэнні будынкаў вялікае распаўсюджанне атрымалі трубаправоды з медзі з-за камбінацыі фактараў, якія забяспечваюць павышаныя тэрміны безаварыйнай эксплуатацыі.
У наш час усё большае распаўсюджанне атрымліваюць палімерныя трубаправоды з-за прастаты іх мантажу і таннасці прадукцыі, якая паступае з краін у стадыі развіцця. З-за разнастайнасці відаў саміх палімерных трубаправодаў, спосабаў злучэння, іх эксплуатацыйныя характарыстыкі працягваюць заставацца прадметам спрэчак, а кошты вельмі адрозніваюцца. У выкарыстанні палімерных вадаправодаў ужо накоплены вялікі вопыт. Так, пасля серыі масавых аварый у Паўночнай Амерыцы цалкам спынена выкарыстанне трубаправодаў з полібутэну
Эшлі Барці
Эшлі Барці (Ashleigh Barty; нар., Іпсуіч, Квінсленд) — аўстралійская тэнісістка, першая ракетка свету ў адзіночным разрадзе; пераможца трох турніраў Вялікага шлема ў адзіночным разрадзе (Адкрыты чэмпіянат Францыі-2019, Уімблдан-2021, Адкрыты чэмпіянат Аўстраліі-2022); пераможца аднаго турніру Вялікага шлема ў парным разрадзе (Адкрыты чэмпіянат ЗША-2018); фіналістка ўсіх чатырох турніраў Вялікага шлема ў парным разрадзе (Адкрыты чэмпіянат Аўстраліі, Уімблдан, Адкрыты чэмпіянат ЗША-2013, -2019 і Адкрыты чэмпіянат Францыі-2017); пераможца аднаго Выніковага турніру ў адзіночным разрадзе (Фінал тура WTA-2019); пераможца 27 турніраў WTA (з іх 15 у адзіночным разрадзе); бронзавы прызёр Алімпійскіх гульняў 2020 года ў міксце.
У юніёрах: пераможца аднаго юніёрскага турніру Вялікага шлема ў адзіночным разрадзе (Уімблдан-2011); былая другая ракетка свету ў юніёрскім рэйтынгу.
У 2015—2016 гг. прафесійна гуляла ў крыкет (Twenty20).
Тынгвадлаватн
Тынгвадлаватн (Þingvallavatn) — возера на паўднёвым захадзе Ісландыі, самае буйное, натуральнае возера на востраве, плошча люстра 84 км². Найбольшая глыбіня — 114 м. На паўночным беразе возера быў заснаваны Ісландскі парламент Альтынг у 930 годзе.
Возера з'яўляецца часткай Нацыянальнага парка Тынгвелір. Астравы на возеры маюць вулканічнае паходжанне. Расколіны вакол возера паказваюць, што ў гэтым месцы тэктанічныя пліты Еўропы і Амерыкі супрацьстаяць адна адной. Адзіная рэчка, што выцякае з возера Тынгвадлаватн — Сог.
Шэмбелева
Шэмбелева (Шембелево) — вёска ў Рослаўльскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Перанскага сельскага паселішча.
Гісторыя
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай Шэмбелева абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР.
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з жніўня 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
Сог
Сог — рака ў паўднёвай частцы Ісландыі. Бярэ пачатак з возера Тынгвадлаватн. Працякае праз два возера Úlfljótsvatn i Álftavatn. Працягласць — 19 км. На Согу пабудаваныя тры гідраэлектрастанцыі Ljósafossstöð (15 MW), Írafossstöð (48 MW) i Steingrímsstöð (27 MW).
Школа У
Школа У (吴门画派, У-пай) — адна з вядучых кітайскіх жывапісных школ часоў дынастыі Мін.
Вядомыя прадстаўнікі
Яе вядучымі прадстаўнікамі традыцыйна лічацца: Вэнь Чжэнмін — непасрэдны вучань і пераемнік Шэнь Чжоу, Чэнь Чунь, Цянь Гу і Вэнь Бажэнь — вучні Вэнь Чжэнміна адпаведна, а таксама Лу Чжы і Чжан Лін, Лю Цзюэ, Ду Цюн, Чжаа Тунлу, Ван Чун, Се Цзінь, Ся Чан і Яа Шоу.
Дэлавэрскі дзяржаўны ўніверсітэт
Дэлавэрскі дзяржаўны ўніверсітэт (Delaware State University) — дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова ў ЗША са статусам універсітэта, якая знаходзіцца ў горадзе Довер, штат Дэлавэр.
Гэта гістарычна «чорны» ўніверсітэт, дзе навучаюцца пераважна афраамерыканцы.
Баірыкі
Баірыкі — горад на атоле Тарава, муніцыпалітэт у складзе сталічнай агламерацыі Паўднёвая Тарава (Рэспубліка Кірыбаці).
IC 5271
IC 5271 — галактыка тыпу Sb (кампактная выцягнутая галактыка) ў сузор’і Паўднёвая Рыба.
Касцянёўскі сельсавет
Касцянё́ўскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Слонімскага раёна Гродзенскай вобласці. Цэнтр — вёска Касцяні.
Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Слонімскага раёна Баранавіцкай вобласці БССР. З 8 студзеня 1954 года ў складзе Гродзенскай вобласці. 17 чэрвеня 1960 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Петралевіцкага (3 населеныя пункты: Вераб’евічы, Разанаўшчына і Чамяры) і Азгінавіцкага (5 населеных пунктаў: Асабнякі, Грынкі, Касцяні, Сакалова і Шулякі) сельсаветаў.
На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 8 населеных пунктаў.
Сенат Рэчы Паспалітай
Сенат Рэчы Паспалітай — верхняя палата сойма Каралеўства Польскага, а пасля — Рэчы Паспалітай. Сенатары, дэпутаты Пасольскай ізбы і манарх удзельнічалі ў працы Сойма Рэчы Паспалітай, лічыліся асобнымі «соймавымі саслоўямі».
Перадгісторыя
Напачатку XVI стагоддзя ва ўмовах сутыкнення сіл магнатаў, шляхты і царкоўных феадалаў у Польшчы завяршаецца працэс афармлення саслоўнай манархіі. У 1501 годзе магнатам атрымалася дамагчыся выдання Мельніцкага прывілея, па якім улада пераходзіла ў рукі сената, а каралю практычна адводзілася роля яго старшыні. Але ўжо ў 1505 годзе шляхта дамаглася выдання Радамскай канстытуцыі. Паводле гэтай канстытуцыі новыя законы маглі выдавацца толькі са згоды абедзвюх палат вальнага (агульнага) сойма, які стаў вышэйшым заканадаўчым органам і абмяжоўваў каралеўскую ўладу на карысць феадалаў. З часам у сойме ўсё большую ролю стала адыгрываць пасольская ізба.
Сенат пасля ўтварэння Рэчы Паспалітай
У 1569 годзе Каралеўства Польскае і Вялікае Княства Літоўскае былі аб’яднаны ў канфедэратыўную дзяржаву — Рэч Паспалітую. Паколькі ў Рэчы Паспалітай кароль фактычна не кіраваў, на гэту ролю прэтэндаваў сенат, главой якога, зрэшты, быў манарх. У склад сената ўваходзілі прыдворныя саноўнікі, каталіцкія біскупы, вышэйшыя земскія службовыя асобы — ваяводы і кашталяны. Члены сената прызначаліся пажыццёва і фактычна неслі адказнасць толькі перад Рэччу Паспалітай. Сенату адводзіліся ў першую чаргу дарадчыя функцыі. Для таго, каб кароль не атачаў сябе ўласнымі, тым больш іншаземнымі дараднікамі, на сенатараў была ўскладзена задача кантраляваць манарха. Сенатары-рэзідэнты, якія уяўлялі ўвесь час дзеючы орган сойма, выконвалі функцыю пастаянных каралеўскіх дараднікаў і адчытваліся непасрэдна перад соймам. Але сенат так і не стаў інстытутам дзяржаўнага кіравання: роля манарха памяншалася, а магнаты, што набіралі сілу, знайшлі спосабы ўплыву на пасольскую ізбу.
Пасля прыняцця Канстытуцыі 3 мая 1791 года паўнамоцтвы сената былі значна скарочаны. Палата сенатараў складалася з біскупаў, ваявод, кашталянаў і міністраў (усяго 132 чалавека), і знаходзілася пад старшынствам караля. Сенат страціў права заканадаўчай ініцыятывы і прыняцця законаў у сойме і меў толькі права адкладнога вета. Калі сенат накладаў вета на закон, прыняты дэпутатамі, то пасля паўторнага прыняцця закона пасольскай ізбой наступнай кадэнцыі (тэрміна), сенат аўтаматычна яго зацвярджаў. Пры гэтым пастановы сойма (аб часавых унёсках, ацэнцы манеты, набілітацыі, вайне, міру і інш.) прымаліся большасцю галасоў на сумесным паседжанні абедзвюх палат. На канстытуцыйным сойме, які павінен быў праводзіцца кожныя 25 гадоў для перагляду канстытуцыі, сенат выступаў у якасці «савета старэйшын», чыё меркаванне не з’яўлялася абавязковым для палаты дэпутатаў.
Токай (Венгрыя)
То́кай (Tokaj) — горад у Венгрыі, каля зліцця рэк Ціса і Бодраг. Уваходзіць у склад медзье Боршад-Абаўй-Земплен (Паўночная Венгрыя). Размешчаны за 54 км ад адміністрацыйнага цэнтра медзье г. Мішкальц. Колькасць насельніцтва на 1 студзеня 2014 года складае 4514 чалавек.
Хлоя Кім
Зімовыя Алімпійскія гульні 2018 у Пхёнчхане былі дэбютам Хлоі Кім на дарослым узроўні, яна стала самым маладым прызёрам за ўсю гісторыю Гульняў у спаборніцтвах па снаўбордзе. Здымаецца ў серыялах і фільмах.
Токай (Венгрыя)
Горад Токай — цэнтр вінаробнага рэгіёна Токай-Хедзьялья, у якім вырабляецца аднайменнае віно. Рэгіён уключаны ў спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.
Сінхратроннае выпрамяненне
Сінхратро́ннае выпрамяне́нне — выпрамяненне электрамагнітных хваль зараджанымі часціцамі, якія рухаюцца ў аднародным магнітным полі з рэлятывісцкімі скарасцямі.
Абумоўлена паскарэннем, звязаным са скрыўленнем траекторыі часціц (гл. сіла Лорэнца). Назіраецца ў сінхратроне (адсюль назва). Характарызуецца шырокім дыяпазонам частот; мае эліптычную палярызацыю (гл. палярызацыя святла) і шырокі неперарыўны спектр (гл. аптычныя спектры) з максімумам у яго доўгахвалевай частцы.
Найбольш істотна для лёгкіх часціц. Страты энергіі электронаў на сінхратроннае выпрамяненне ўлічваюцца пры канструяванні сінхратронаў.
Выпрамяненне звышновых зорак, квазараў, пульсараў і радыёгалактык мае сінхратронную прыроду. Вывучэнне інтэнсіўнасці і палярызацыі касмічнага сінхратроннага выпраменьвання дазваляе атрымаць інфармацыю аб канцэнтрацыі і энергетычным спектры рэлятывісцкіх электронаў, велічыні і напрамку магнітнага поля ў аддаленых абласцях Сусвету.
Сінхратроннае выпрамяненне выкарыстоўваюць таксама пры вывучэнні структуры цвёрдага цела.
NGC 2674
NGC 2674 (іншыя абазначэнні — NPM1G -14.0280, PGC 24785) — спіральная галактыка (Sa) ў сузор’і Гідра.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Ян Чачот
Сабраў каля тысячы аўтэнтычных беларускіх народных песень і выдаў іх у шасці зборніках «Сялянскіх песень…» у перакладзе на польскую мову, восьмую частку з якіх апублікаваў у беларускім арыгінале. У сваёй прадмове да «Сялянскіх песень з-над Нёмана і Дзвіны» 1846 годзе ён зрабіў нарыс граматычных асаблівасцей беларускай мовы і ўпершыню паставіў пытанне аб прынцыпах будучага «крывіцкага» правапісу. У баладнай творчасці Янам Чачотам было адлюстравана дванаццаць паданняў і народных казак, а таксама дзесяць матываў з народных вераванняў і звычаяў. Пазнейшыя збіральнікі народнай творчасці (А. Кіркор, І. Насовіч, П. Шэйн) у сваіх зборніках актыўна публікавалі запісаны Янам Чачотам фальклорны матэрыял, пры гэтым не заўсёды пазначаючы крыніцу прыведзеных тэкстаў.
Яго руплівая дзейнасць па збіранні беларускага фальклору і спробы ўнармавання беларускай граматыкі, паводле польскіх і беларускіх даследчыкаў, з’яўляюцца досвіткам беларускага нацыянальна-культурнага адраджэння. У пераважнай большасці выпадкаў паэт называе беларускую мову «славянакрывіцкай мовай» альбо «крывіцкім дыялектам». Ужыванне Янам Чачотам у мастацкіх творах выразаў «Белая Русь» і «па-руску пяём» заўважыў яшчэ беларускі мовазнавец Леў Цвяткоў.
Дзяцінства
Нарадзіўся 7 ліпеня (24 чэрвеня) 1796 года ў вёсцы Малюшычы ў сям’і беззямельнага шляхціча Тадэвуша Чачота і Клары з Гасіцкіх. Быў ахрышчаны ў парафіяльным касцёле ў Варончы, прычым, двойчы — спачатку, 6 ліпеня, уніяцкім, а потым, 19 ліпеня, каталіцкім святаром, які даў яму другое імя Антоні. З Малюшычаў Чачоты, якія арандавалі там фальварак, праз нейкі час перабраліся пад Баранавічы ў фальварак Рэпіхава Навамыскай парафіі (цяпер — Ляхавіцкі раён), дзе яго бацька ўладкаваўся аканомам да памешчыка Тызенгаўза.
Адсюль, недзе ў 1809 годзе, Ян Чачот перабраўся ў павятовы горад Навагрудак, дзе ў 1809—1815 гг. гадах вучыўся ў дамініканскай школе. Тут ён моцна пасябраваў з сваім аднакласнікам Адамам Міцкевічам. Пра гэты пэрыяд іх сяброўства ўспамінаў Ігнат Дамейка ў працы «O młodości Mickiewicza»:
Вінцэнт Каратынскі, азнаёміўшыся з школьнымі кнігамі, якія захоўваліся ў Навагрудскай гімназіі, пісаў:
Віленскі перыяд
Восенню 1815 года выехаў у Вільню, дзе ў 1816 годзе паступіў на факультэт маральных і палітычных навук Віленскага ўніверсітэта і з-за фінансавых цяжкасцей правучыўся толькі адзін год. Каб зарабіць на хлеб, спачатку меў невялікі заробак за паслугі віленскім адвакатам, а потым уладкаваўся пісарам у Радзівілаўскую камісію, створаную па ўказе імператара Аляксандра I у лютым 1814 г. для распараджэння спадчынай апошняга прадстаўніка нясвіжскай галіны роду Радзівілаў — Дамініка Радзівіла (1786—1813), палкоўніка войск Варшаўскага герцагства.
У кола Чачотавых абавязкаў па службе ўваходзіла ўпарадкаванне і капіраванне спадчынных дакументаў. У сувязі з гэтым даводзілася выязджаць у Навагрудак, Мінск, Варшаву і іншыя гарады. Нягледзячы на вялікую занятасць працягваў наведваць вольным слухачом асобныя лекцыі Іаахіма Лялевеля і Ігната Даніловіча: вывучаў літаратуру, гісторыю, мовы і асабліва права, імкнучыся стаць адвакатам.
Серанілья (банка)
Банка Серанілья (Banco Serranilla, Serranilla Bank) — затоплены каралавы атол у Карыбскім моры. Вылучаюцца 4 дробныя выспы. Агульная плошча падводнай часткі — каля 1200 км².
Ян Чачот
Віленскі перыяд
Прававому ўдасканаленню садзейнічала вывучэнне Статута Вялікага Княства Літоўскага, які для паэта стаў «лёсу вытокам». У лісце да Ануфрыя Петрашкевіча ён адзначаў:
16 красавіка 1818 года паводле выдатнай рэкамендацыі Адама Міцкевіча залічаецца ў нядаўна створанае Таварыства філаматаў, дзе прымае чынны ўдзел на філамацкіх пасяджэннях з сваімі творамі, з разглядам творчасці сяброў, з навуковымі паведамленнямі і аглядамі варшаўскага друку.
Серанілья (банка)
Банка была адкрыта іспанцамі ў 1510 г. У нашы дні з'яўляецца часткай тэрытарыяльных вод Калумбіі, што аспрэчваецца з боку ЗША, Нікарагуа і Гандураса. З 1982 г. на адной з высп дзейнічае маяк.
Ян Чачот
Віленскі перыяд
Карыстаўся вялікаю павагаю сяброў за вясёлыя песні і вершы, якія ён пісаў «на народнай гаворцы» да ўсіх сходак і вечарынак Таварыства. Паводле «Польскага слоўніка біяграфічнага», спецыяльнасцю Яна Чачота былі «беларускія песні, якія ён складаў на падзеі дня па ўзору народных песень». Рытуальнаю, напрыклад, стала песня на беларускія словы Яна Чачота «Што мы вашэці скажам…», якую філаматы спявалі на кожнай урачыстасці.
Як адзначае польскі літаратуразнавец Станіслаў Швірко ў кнізе «Z kręgu filomackiego preromantyzmu»:
У 1819 годзе паводле хронікі Марціна Бельскага і Яна Длугаша напісаў лібрэта аперэты «Малгажата з Зембаціна». У яго межах Ян Чачот расказаў эпізод вяртання з вайны рыцара Мікалая якраз у той момант, калі яго адданая жонка Малгажата можа стаць ахвяраю інтрыг спакусніка Шчэпана і яе служанкі Эвы. Адам Міцкевіч лічыў гэтае лібрэта творчай удачай сябра, даваў высокую ацэнку музычнасці верша ў пачатковых арыях.
У 1820 годзе пачаў актыўна вывучаць нямецкую мову, што, аднак, не паўплывала на яго паэзію і скончылася перакладам некалькіх нямецкіх вершаў на польску мову. Выступаў у якасці рэдактара і карэктара першага паэтычнага зборніка Адама Міцкевіча, калі той знаходзіўся ў Коўне. Клапаціўся аб яго выданні ў Вільні.
У 1823 годзе арганізаваў паэтычны клуб «Касталія». У клуб ўваходзілі будучы збіральнік і перакладчык літоўскіх песень Эмерык Станевіч, паэт і перакладчык Дантэ Юліян Корсак, паэт і арыенталіст Людвік Шпіцнагель і іншыя.
Арышт і ссылка
Арыштаваны 10 (22) кастрычніка 1823 года ў час выкрыцця тайных студэнцкіх згуртаванняў пры Віленскім універсітэце. Утрымліваўся ў былым касцёле місіянераў, затым быў пераведзены ў былы францысканскі манастыр.