cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Нарангасет
Да пачатку XVII ст. нарангасет насялялі частку ўзбярэжжа Новай Англіі. Першы кантакт з еўрапейцамі быў усталяваны ў 1524 г., калі іх землі наведала экспедыцыя Джавані да Верацана. У 1636 г. правадыры нарангасет продалі частку сваіх зямель англійскім каланістам. У наступным годзе прынялі ўдзел у вайне з пеквот на баку англічан. У 1640-ыя гг. вялі вайну супраць моэган, саюзнікаў англічан, аднак пацярпелі паражэнне.
Падчас вайны Караля Філіпа спярша захоўвалі нейтралітэт, але былі абвінавачаны каланістамі ва ўкрывальніцтве вампаноаг. 19 снежня 1675 г. англійскае апалчэнне першым зрабіла напад на ваенны лагер нарангасет у Род-Айлендзе, аднак большасць дарослых воінаў збегла, аставіўшы толькі старых і дзяцей. У лютым 1676 г. нарангасет прымалі ўдзел у вынішчэнні англійскіх паселішчаў, рабілі напады на прыгарады Бостана, але з-за хвароб і нястачы пораху былі вымушаны перайсці да абароны. У сакавіку загінуў іх правадыр Кананчэт, пасля чаго воіны нарангасет змяшаліся з іншымі індзейскімі плямёнамі. Большасць палонных была ператворана ў рабоў.
Адраджэнню нарангасет спрыяла місіянерская дзейнасць. У 1740-ых гг. пры дапамозе каланістаў быў пабудаваны пратэстанцкі касцёл нарангасет. 3 акры зямлі, вылучаныя для яго пабудовы, сталі галоўнай родавай маёмасцю племені. Нягледзячы на значную асіміляцыю, вольныя нарангасет і рабы захоўвалі сваю племянную тоеснасць. Канчаткова рабства было адменена толькі падчас Грамадзянскай вайны.
У 1983 г. нарангасет былі прызнаны як аўтаномная нацыя з боку ўрада ЗША. Іх рэзервацыя ўключае 7,3 км² тэрыторый. Акрамя таго, нацыя нарангасет валодае іншымі землямі і маёмасцю ў ЗША.
Маньяні
Маньяні — прозвішча.
Вуліца Тэльмана (Гродна)
Вуліца Тэльмана — вуліца ў цэнтральнай часцы Гродна. Даўжыня — 200 м ад вуліцы Гараднічанскай да вуліцы Савецкай.
Названая ў гонар лідара нямецкага камуністычнага руху Эрнста Тэльмана. Назва з 1940.
Гісторыя
Старыя назвы — Гувера (у гонар прэзідэнта ЗША Герберта Гувер. Гувер у 1920-х гадах аказаў дабрачынную дапамогу жыхарам Гродна).
Цікавыя факты
На вуліцы здымалася сцэна фільма «Белыя Росы» (галоўны герой перахапляе калыску з бутэлькамі).
Навасэліўка (Нэмірыўскі раён)
Навасэліўка (Новосе́лівка) — вёска ў Нэмірыўскім раёне Вінніцкай вобласці Украіны.
Хрынгур Ёхансан
Хрынгур Ёхансан (Hringur Jóhannesson;  — ) — ісландскі мастак.
Нарадзіўся ў мястэчку Хага. Скончыў школу рамёстваў і мастацтваў Ісландыі ў 1952 годзе, правёў сваю першую выставу ў 1962 годзе. Прымаў удзел у групавых выставах у Ісландыі, а таксама за мяжой. Працаваў настаўнікам у школе рамёстваў і мастацтваў Ісландыі ў 1959-1962 гадах. Праілюстрыраваў дзясяткі газет, часопісаў, а таксама шматлікіх будынкаў. Памёр у шпіталі ў Рэйк’явіку.
NGC 719
NGC 719 (іншыя абазначэнні — IC 1744, UGC 1360, MCG 3-5-26, ZWG 460.40, NPM1G +19.0077, PGC 7019) — лінзападобная галактыка (S0) у сузор’і Авен.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі новага агульнага каталога.
Вечнае ззянне чыстага розуму
«Вечнае ззянне чыстага розуму» (Eternal Sunshine of the Spotless Mind) — мастацкі фільм 2004 года рэжысёра. Галоўныя ролі ў фільме выканалі Джым Керы, Кейт Уінслет, Элайджа Вуд і іншыя.
Крытыка
Вядомы амерыканскі кінакрытык Роджэр Эберт адзначыў фільм чатырма зоркамі з чатырох магчымых і занёс у свой спіс «Выдатных фільмаў».
Узнагароды
Паводле інфармацыі сайта «Internet Movie Database» фільм быў адзначаны 73 кінаўзнагародамі і яшчэ 111 намінацыямі.
Сінонімы
Сінонімы, адменнікі (у лінгвістыцы) — словы адной часціны мовы, розныя па гучанні і напісанні, але якія маюць аднолькавае або вельмі блізкае лексічнае значэнне.
Прыклады сінонімаў ў беларускай мове: журба — туга, цень — засень.
Служаць для павышэння выразнасці мовы, дазваляюць пазбягаць яе аднастайнасці.
Варта адрозніваць сінонімы і намінальныя вызначэнні — апошнія ўяўляюць поўную тоеснасць.
Арганоіды
thumb|right|300px|[[цытаплазма разам з яе кампанентамі (арганеламі), у тыповай жывёльнай клетцы:
(1) Ядзерка
(2) Ядро
(3) Рыбасома (маленькія пункты)
(4) Везікула
(5) Шурпаты эндаплазматычны рэтыкулум (ER)
(6) Апарат Гольджы
(7) Цыташкілет
(8) Гладкі эндаплазматычны рэтыкулум
(9) Мітахондрыя
(10) Вакуоль
(11) Цытаплазма
(13) Цэнтрыёль і Цэнтрасома ]] Арганоіды (ад орган і εἶδος — від), ці арганелы  — у цыталогіі пастаянныя спецыялізаваныя структуры ў клетках жывых арганізмаў. Кожны арганоід выконвае пэўныя функцыі, жыццёва неабходныя для клеткі. Тэрмін «Арганоіды» тлумачыцца супастаўленнем гэтых кампанентаў клеткі з органамі шматклетачнага арганізма. Арганоіды супрацьпастаўляюць часавым уключэнням клеткі, якія з'яўляюцца і знікаюць падчас абмену рэчываў.
Часам арганоідамі лічаць толькі пастаянныя структуры клеткі, размешчаныя ў яе цытаплазме. Часцяком ядро і ўнутрыядзерныя структуры (напрыклад, ядзерка) не завуць арганоідамі. Клетачную мембрану, вейчыкі і жгуцікі таксама звычайна не прылічваюць да арганоідаў.
Не завуць арганоідамі таксама рэцэптары і іншыя дробныя, малекулярнага ўзроўню, структуры. Мяжа паміж малекуламі і арганоідамі не вельмі выразная. Так, рыбасомы, якія звычайна адназначна адносяць да арганоідаў, можна лічыць і складаным малекулярным комплексам. Усё часцей да арганоідаў прылічваюць і іншыя падобныя комплексы параўнальных памераў і ўзроўню складанасці — пратэасомы, сплайсасомы і інш. У той жа час параўнальныя па памерах элементы цыташкілета (мікратрубачкі, тоўстыя філаменты папярочнапаласатых мышцаў і г.д.) звычайна да арганоідаў не адносяць. Ступень сталасці клетачнай структуры — таксама ненадзейны крытэрый яе аднясення да арганоідаў. Так, верацяно дзялення, якое хоць і не ўвесь час, але заканамерна прысутнічае ва ўсіх эўкарыятычных клетках, звычайна да арганоідаў не адносяць, а везікулы, якія ўвесь час з'яўляюцца і знікаюць падчас абмену рэчываў — адносяць. Шмат у чым набор арганоідаў, які пералічваецца ў навучальных кіраўніцтвах, вызначаецца традыцыяй.
Мяркуюць, што мітахондрыі і пластыды — гэта былыя сімбіёнты клетак, што ўтрымліваюць іх, якія некалі былі самастойнымі пракарыётамі (гл. Протасімбіятычная тэорыя).
Валерый Раулевіч Рондаль
Біяграфія
Скончыў у 1973 годзе Беларускі політэхнічны інстытут. З 1973 года архітэктар, старшы архітэктар, кіраўнік групы архітэктараў у «Мінскграмадзянпраекце»: з 1990 — галоўны архітэктар праектаў і кіраўнік персанальнай творчай майстэрні. З 1995 года выкладае на архітэктурным факультэце БНТУ.
Член Саюза архітэктараў СССР з 1977 года. Пражывае ў Мінску.
Творчасць
Асноўныя працы: сквер па вул. Прытыцкага (1977), навучальна-тэхнічны блок завода грамадзянскай авіяцыі (1978), 9-павярховы жылы дом з памяшканнямі цэнтральных чыгуначных кас, кветкавай крамай па вул. Чкалава (1979) у Мінску, рэканструкцыя школы ў в. Сосны Любанскага раёна (1979), забудова праспекта Леніна 5-, 7-, 9-, 10-павярховымі дамамі з дзіцячай бібліятэкай, кнігарняй, відэасалонам па продажы твораў мастацтваў (1979), дзіцячая паліклініка ў комплексе 7-, 9-павярховых жылых дамоў па вул. Савецкай (1987), 9-павярховыя жылыя дамы з камбінатам бытавога абслугоўвання, прадуктовым магазінам па вул. Леніна (1988) у Маладзечне, комплекс прафтэхвучылішчаў у Жодзіне (1980), гасцініца ў Слуцку (1987), дзіцячы цэнтр-прафілакторый «Ракета» ў Ждановічах Мінскага раёна, Лядовы палац з рэканструкцыяй парку і бульвара ў Салігорску; водна-трэніровачны комплекс па вул. Герояў 120-й дывізіі, 15-павярховы жылы дом на скрыжаванні вул. Жукоўскага і Магілёўскай, 17-павярховы жылы дом па вул. Л. Бяды, 12-павярховы жылы дом па вул. Гвардзейскай, вышынны шматфункцыянальны комплекс «Славянскі квартал», комплексны жылы дом «Катамаран» па вул. Чарвякова ў Мінску.
Удзельнік міжнародных конкурсаў: курортна-турыстычны комплекс «Малінаўка» на Калінінградскім узмор’і (1992); дзіцячы сад на 280 месцаў у Лагойску са стварэннем схілу сажалкі тэрасаванымі аб’ёмамі з дзіцячымі пляцоўкамі (1991); дзіцячы цэнтр на 200 месцаў у пас. Гарадзішча Мінскага раёна (1993); «Археалагічная канверсія» — рэканструкцыя дота пад школу-студыю для працы з глінай па старажытнай тэхналогіі «Раку» (1995) і інш.
Аўтар ландшафтна-раслінна-экалагічнай канцэпцыі ў архітэктуры і распрацаваных творчых тэм зялёнай архітэктуры. Аўтар шэрагу артыкулаў па развіцці ідэі экалагічнай канцэпцыі ў архітэктуры.
Вуліца Каханоўскага (Гродна)
Названая ў гонар стваральнiка Гродзенскага заапарка Яна Каханоўскага.
Гісторыя
У савецкі час вуліца насіла назву Вучгасаўская (Учхозовская).
Наіры (народ)
Гэта назва сустракаецца ў XIII—XI стагоддзях да н.э., прытым некаторыя геаграфічныя аб'екты, захоўвалі корань «Наіры» і пасля. Прыкладам возера Ван назвалася «морам краіны Наіры» (tamtu sa mat Nairi) і ў пазнейшых асірыйскіх тэкстах.
Некаторыя даследнікі лічаць асірыйскае слова «Наіры» назвай народа хурытаў, што дае ясную версію паходжання народаў Урарту. Гэты пункт погляду падмацоўваецца даследаваннямі пра сувязь мовы Урарту з хурыцкай мовай.
Нястача крыніц не дазваляе зрабіць канчатковую выснову пра этнічны склад плямён Наіры і пра ступень шырання гэтых плямён на тэрыторыі Урарту.
Часам Наіры атаясамляецца сні хрыяй месапатамскіх і анаталійскіх крыніц (вядома пра хецка-асірыйскую бітву пры Ніхрыі за кантроль над рэшткамі Мітаніі), але з'яўленне адразу дзвюх назваў у адным спісе сведчыць супраць іх тоеснасці.
Сучаснае значэнне
Існуюць таксама паняцці краіна Наіры ці наірскі народ, якія пазначаюць Арменію і армянскі народ. Выкарыстоўваючы яго як старажытную назву Арменіі, Валерый Брусаў у вершы «Да армян» пісаў.
Раман класіка армянскай літаратуры Егішэ Чарэнца, які расказвае пра гістарычна складанае жыццё Арменіі, таксама атрымаў назву «Краіна Наіры».
Рубань
Ру́бань (Ру́бань) — вёска ў Нэмірыўскім раёне Вінніцкай вобласці Украіны.
Сімонэ Баронэ
Сімонэ Баронэ (Simone Barone; нар. ) — італьянскі футбаліст, паўабаронца. Чэмпіён свету 2006 у складзе нацыянальнай зборнай Італіі.
Вэлыкабэрэзнянскі раён
Вэлыкабэрэзнянскі раён (Великоберезнянський район) — адміністрацыйная адзінка ў складзе Закарпацкай вобласці Украіны. Адміністрацыйны цэнтр — Вэлыкы Бэрэзны (Великий Березний).
Насельніцтва раёна на года складае 26784 чалавекі, плошча — 809 км².
Адміністрацыйны падзел
Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складаецца з 1 пасялковага і 19 сельскіх саветаў.
Населеныя пункты
На тэрыторыі раёна размешчаны 1 пасёлак гарадскога тыпу і 31 сяло.
Аўтапартрэт Леанарда
Апісанне
Партрэт напісаны сангінай на паперы і адлюстроўвае галаву пажылога мужчыны ў трохчацвяртным павароце ў правы бок. Выкананы тонкімі лініямі, штрыхоўка ідзе злева направа, па звычцы Леанарда. Папера мае трохі карычняватае адценне ад соляў жалеза, назапашаных з часам з-за вільготнасці. Цяпер не экспануецца па прычыне далікатнасці.
Атрыбуцыя
Нягледзячы на вядомасць, вакол працы ўсё яшчэ ходзяць спрэчкі. Ідэнтыфікацыя партрэта была зроблена ў XIX стагоддзі на аснове падабенства малюнка з выявай Леанарда ў выяве Платона на фрэсцы Рафаэля «Афінская школа» і высокай стылявой якасці працы. Аднак мастацтвазнавец Франк Цёльнер лічыць аўтапартрэт падробкай ці ў лепшым выпадку копіяй, паколькі, па некаторых даных, пры рэнтгенаўскай здымцы пад выявай старца знайшлі жывапіс XVIII стагоддзя.
Вялікая чырвоная пляма
Вялікая чырвоная пляма (ВЧП) — атмасфернае ўтварэнне на Юпітэры, самая прыкметная дэталь на дыску планеты, якая назіраецца ўжо амаль 350 гадоў.
ВЧП была адкрыта Джавані Касіні ў 1665 годзе. Дэталь, адзначаная ў запісах Роберта Гука 1664, таксама можа быць ідэнтыфікаваная як ВЧП. Да палёту «Вояджэр» шматлікія астраномы лічылі, што пляма мае цвёрдую прыроду.
ВЧП уяўляе сабой гіганцкі ураган-антыцыклон, памерамі 24-40 тыс. км у даўжыню і 12-14 тыс. км у шырыню (істотна больш Зямлі). Памеры плямы пастаянна мяняюцца, агульная тэндэнцыя — да памяншэння; 100 гадоў таму ВЧП была прыкладна ў 2 разы больш і значна ярчэй (вынікі назіранняў А. А. Белапольскага ў 1880-я гг.).
Пляма размешчана прыкладна на 22 ° ад паўднёвай шыраты і перамяшчаецца паралельна экватара планеты. Акрамя таго, газ у ВЧП круціцца супраць гадзіннікавай стрэлкі з перыядам абароту каля 6 зямных сутак. Хуткасць ветру ўнутры плямы перавышае 500 км/гадз.
Верхні пласт аблокаў ВЧП знаходзіцца прыкладна на 8 км вышэй верхняй абзы навакольных аблокаў. Тэмпература плямы крыху ніжэй прылеглых участкаў. Пры гэтым цэнтральная частка плямы на некалькі градусаў цяплей яе перыферыйных частак.
Акрамя ВЧП на Юпітэры маюцца і іншыя «плямы-ураганы», меншыя па памерах. Яны могуць мець белы, карычневы і чырвоны колер і існаваць дзясяткі гадоў (магчыма і даўжэй). Плямы ў атмасферы Юпітэра зафіксаваныя як у Паўднёвым, так і ў Паўночным паўшар'і, але ўстойлівыя, якія існуюць доўгі час, маюцца толькі ў Паўднёвым.
Умёт
Умёт (Умёт) — пасёлак ва Умёцкім раёне Тамбоўскай вобласці Расіі. Адміністрацыйны цэнтр раёна. Насельніцтва — 4368 чал. (2017). Размешчаны ва ўсходняй частцы вобласці за 120 км на ўсход ад Тамбова, на поўнач ад аўтадарогі Р208 Тамбоў — Пенза, у вярхоўях ракі Вяжля (басейн Дона). Чыгуначная станцыя Умёт на лініі Тамбоў — Саратаў.
Рубіжнэ (Гайсынскі раён)
Рубіжнэ (Рубі́жне) — вёска ў Гайсынскім раёне Вінніцкай вобласці Украіны.
Атмасфера Юпітэра
Атмасфера Юпітэра — найбуйнейшая атмасфера ў Сонечнай сістэме. Пераважна складаецца з малекул вадароду і гелія ў прапорцыях, блізкіх да тых, што маюць месца на Сонцы; іншыя элементы прысутнічаюць у невялікіх колькасцях, у іх ліку ёсць наступныя хімічныя злучэнні: метан, аміяк, серавадарод і вада. Вада, як лічыцца, знаходзіцца ў ніжніх пластах атмасферы, яе непасрэдна вымераная канцэнтрацыя вельмі нізкая. Распаўсюджанасць вугляроду, азоту, серы і інертных газаў перавышаюць паказчыкі Сонца прыкладна ў тры разы.
NGC 722
NGC 722 (іншыя абазначэнні — UGC 1379, MCG 3-5-32, ZWG 460.46, PGC 7098) — галактыка ў сузор’і Авен.
IC 3033
IC 3033 — галактыка тыпу SBd ў сузор’і Валасы Веранікі.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Сасноўка (Тамбоўская вобласць)
Сасноўка (Сосно́вка) — пасёлак гарадскога тыпу ў Сасноўскім раёне Тамбоўскай вобласці Расіі. Насельніцтва — 8590 чал. (2017). Размешчаны ў паўночнай частцы вобласці за 51 км на поўнач ад Тамбова, за 16 км на захад ад аўтадарогі А143 Тамбоў — Шацк. Канцавая станцыя Чаўнавая чыгуначнай лініі Паўднёва-Усходняй чыгункі ад лініі Разань — Мічурынск.
Торвальдур Скуласан
Торвальдур Скуласан (Þorvaldur Skúlason;, вёска Бардэйры — ) — ісландскі мастак. Адзін з піянераў абстрактнага мастацтва ў Ісландыі. Самая вялікая калекцыя яго работ знаходзіцца ва ўласнасці ўніверсітэта мастацтва Ісландыі.
Восенню 1921 года ён пераехаў у Рэйк’явік і навучаўся ў Асгрымура Ёнсана. 16 лютага 1928 года ён правёў сваю першую выставу. У тым жа годзе ён адправіўся вучыцца ў Акадэмію мастацтваў у Осла. У 1931 годзе ён адправіцца ў Парыж і Капенгаген. З 1940 года вярнуўся ў Ісландыю.
Беларуская вуліца (Мінск)
Вуліца Беларуская — вуліца ў Ленінскім раёне Мінска.
Размяшчэнне
На большай частцы сваёй даўжыні арыентавана з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход. Пачынаецца ад скрыжавання з вуліцай Ульянаўская, з паўднёвага захаду прымыкае Круглы завулак, каля чыгуначных пуцей вуліца паварочвае і цягнецца на ўсход да стадыёна БДТУ. Даўжыня вуліцы складае каля 800 м.
Паркі
Вуліца цягнецца ўздоўж водна-зялёнага дыяметра Мінска, каля скрыжавання з вуліцай Ульянаўская размешчаны Ляхаўскі сквер.
Валянцін Мікалаевіч Шчарбіна
Валянцін Мікалаевіч Шчарбі́на (, — ) — вучоны, геолаг і геахімік, доктар геолага-мінералагічных навук (1953), прафесар (1953), член-карэспандэнт Акадэміі навук БССР (1956).
Біяграфія
Нарадзіўся ў Харкаве. У 1933 годзе скончыў Харкаўскі ўніверсітэт. З 1934 года працаваў у геалагічных установах Украіны, Казахстана, Літвы, Кіргізіі. У 1955—1964 гг. займаў пасаду загадчыка сектарам карысных выкапняў, сектарам геалогіі і геахіміі мінеральных солей Інстытута геалагічных навук Акадэміі навук Беларускай ССР.
Навуковая дзейнасць
Займаўся вывучэннем гіпсавых адкладаў на Цянь-Шані, адкрыў глаўберытавы тып мінералізацыя саляносных адкладаў. Даследаваў Прыпяцкі саляносны басейн, Старобінскае радовішча калійнай і каменнай солі, асаблівасці складу і будовы саляносных адкладаў і ўмовы іх утварэння, мінералогію і петраграфію галагенных парод і саляных глін.
Каноле
Каноле (Cannole) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Апулія, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Лечэ.
Насельніцтва складае 1762 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 88 чал./км². Займае плошчу 20 км². Паштовы індэкс — 73020. Тэлефонны код — 0836.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы Вінцэнт Ферэр.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
Унутраныя спадарожнікі Юпітэра
Унутраныя спадарожнікі Юпітэра або Група Амальтэі — спадарожнікі Юпітэра, арбіты якіх размешчаны вельмі блізка да Юпітэра: Метыда, Адрастэя, Амальтэя і Фіва. Унутраныя два звяртаюцца менш чым за адзін юпітэрыянскі дзень, у той час як два апошнія з'яўляюцца адпаведна пятым і сёмым па велічыні месяцам ў сістэме Юпітэра. Назіранні паказваюць, што, па меншай меры, найбуйнейшы спадарожнік групы, Амальтэя, не быў сфармаваны на яго арбіце. Гэтыя месяцы, а таксама шэраг пакуль яшчэ нябачных ўнутраных невялікіх месяцаў, папаўняюць і падтрымліваюць слабую сістэму кольцаў Юпітэра. Метыда і Адрастэя дапамагаюць падтрымліваць асноўнае кольца Юпітэра, а Амальтэя і Фіва падтрымліваюць свае ўласныя слабыя знешнія кольцы.
Скрыцкэ
Скрыцкэ (Скри́цьке) — вёска ў Нэмірыўскім раёне Вінніцкай вобласці Украіны.
Факультэт хімічнай тэхналогіі і тэхнікі БДТУ
Факультэт хімічнай тэхналогіі і тэхнікі — адзін з факультэтаў Беларускага дзяржаўнага тэхналагічнага ўніверсітэта.
Гісторыя
У 1961 годзе ў сувязі з імклівым развіццём хімічнай прамысловасці ў БССР Беларускаму лесатэхнічнаму інстытуту была даручана падрыхтоўка высокакваліфікаваных спецыялістаў для хімічнага комплексу рэспублікі, а сам Беларускі лесатэхнічны інстытут быў перайменаваны ў Беларускі тэхналагічны інстытут імя С. М. Кірава.
У 1965 годзе створана кафедра працэсаў і апаратаў хімічных вытворчасцей на хіміка-тэхналагічным факультэце БТІ імя С. М. Кірава.
У 1966 годзе утворана кафедра машын і апаратаў хімічных вытворчасцей.
У 1968 годзе на хіміка-тэхналагічным факультэце навучалася ўжо каля 2000 студэнтаў, таму ў 1968 годзе структурнае падраздзяленне было падзелена на два факультэты — Хімічнай тэхналогіі і тэхнікі (ХТіТ) і Тэхналогіі арганічных рэчываў (ТАР).
У 1981 годзе была адкрыта спецыяльнасць «Тэхналогія электрахімічных вытворчасцей».
У 1988 годзе на факультэце ХТіТ былі адкрыты спецыяльнасці «Аўтаматызацыя тэхналагічных працэсаў і вытворчасцей» і «Ахова навакольнага асяроддзя і рацыянальнае выкарыстанне прыродных рэсурсаў».
У 1989 годзе была адкрыта спецыяльнасць «Канструяванне і вытворчасць вырабаў з кампазіцыйных матэрыялаў».
З 1993 па 1996 гадах былі адкрыты спецыяльнасці паліграфічнага профілю. Факультэт павялічыўся колькасна, ў 2000 годзе з яго быў вылучаны факультэт выдавецкай справы і паліграфіі.
Склад факультэта
Кафедры:
Навукова-даследчыя лабараторыі:
Філіялы кафедраў:
Паўночны полюс
Паўночны полюс, або Геаграфічны Паўночны полюс — кропка перасячэння восі кручэння Зямлі з яе паверхняй у Паўночным паўшар'і. Знаходзіцца ў цэнтральнай частцы Паўночнага Ледавітага акіяна. Паўночны полюс не варта блытаць з Паўночным магнітным полюсам.
Паўночны полюс дыяметральна процілеглы Паўднёваму полюсу, размешчанаму на сушы. Любая іншая кропка паверхні Зямлі знаходзіцца заўсёды ў паўднёвым кірунку па адносінах да Паўночнага полюса. Геаграфічныя каардынаты Паўночнага полюса 90°00'00" паўночнай шыраты. Даўгаты полюс не мае, так як з'яўляецца кропкай перасячэння ўсіх мерыдыянаў. Паўночны полюс таксама не адносіцца да якога-небудзь часавога пояса. Палярны дзень, як і палярная ноч, тут працягваецца прыблізна па паўгода.
Глыбіня акіяна на Паўночным полюсе складае 4261 метр (паводле вымярэнняў глыбакаводнага апарата «Мір» у 2007 годзе) або 4087 метраў (паводле вымярэнняў амерыканскай падводнай лодкі «Наўтылус» у 1958 годзе).
Бліжэйшым участкам сушы да Паўночнага канцавосся лічыцца альбо востраў Кафеклуббен, альбо востраў ATOW1996; а бліжэйшым населеным пунктам — паселішча Алерт на востраве Элсмір (тэрыторыя Нунавут, Канада) у 817 кіламетрах ад Паўночнага полюса.
Сярэдняя тэмпература на Паўночным полюсе зімой — каля -40 °C, летам пераважна каля 0 °C.
Гісторыя пакарэння
Тэрмін Паўночны полюс для абазначэння пункту, у якой вось кручэння Зямлі перасякае яе паверхню ў Паўночным паўшар'і, упершыню сустракаецца ў сярэдзіне XV стагоддзя. Да гэтага, у канцы XIV стагоддзя, пісьмовыя крыніцы згадвалі яе як Арктычны полюс (Polus Arcticus).
Ужо ў XV стагоддзі Марцін Бехайм і іншыя географы правільна лічылі, што Паўночны полюс размешчаны ў моры. Некаторыя географы, напрыклад Герард Меркатар, у XVI стагоддзі нават складалі карты арктычнага рэгіёну на падставе наяўных у іх уяўленняў, з указаннем Паўночнага полюса ў цэнтры.
Да 1900 года
Праблема дасягнення Паўночнага полюса ўпершыню ўзнікла ў XVII стагоддзі, у сувязі з неабходнасцю знайсці самы кароткі шлях з Еўропы ў Кітай. Тады ж паўстала легенда пра тое, што ў час палярнага дня ў раёне Паўночнага полюса існуе свабоднае ад лёду мора. Першую спробу дасягнуць гэтага мора здзейсніў у 1607 годзе англійскі мараплавец Генры Гудзон, экспедыцыю якога фінансавала «Маскоўская кампанія». Дабраўшыся да ўсходняга берага Грэнландыі, Гудзон быў спынены льдамі. Прабіраючыся уздоўж абзы пака на ўсход, каманда дасягнула Шпіцбергена, але не змагла прасунуцца на поўнач ад 80° 23' паўн. ш..
Праспект Леніна (Ніжні Тагіл)
Праспект імя Леніна — магістраль у Ленінскім раёне Ніжняга Тагіла, у цэнтры горада. Галоўная вуліца горада. Вядзе ад вуліцы Астроўскага (Краязнаўчага музея ) до Садовай вуліцы (дом побыту «Эра»). На вуліцы знаходзяцца Музей-запаведнік «Горназаводскі Урал», Драматычны тэатр, Ніжнетагільскі тэатр лялек, КДК «Сучаснік» і адміністрацыйныя ўстановы горада, а таксама мноства крам і банкаў. Утвораны ў 1928 годзе шляхам зліцця дзвюх вуліц — Аляксандраўская (вул. Леніна з 1928 г.; ад Краязнаўчага музея да Тэатральнай плошчы) і Салдзінская (ад Тэатральнай плошчы да дома побыту «Эра»).
Паўночны полюс
Да 1900 года
Міхаіл Ламаносаў тэарэтычна абгрунтаваў магчымасць дасягнення Паўночнага полюса марскім шляхам. З паморскіх легенд ён зрабіў выснову, што моцныя вятры адганяюць лядовыя палі ад паўночнага ўзбярэжжа Шпіцбергена, і адкрываюць свабоднае мора. Па ўказу Кацярыны II у 1765 і 1766 гадах адмірал Васіль Чычагаў двойчы спрабаваў прасунуцца на поўнач ад Шпіцбергена, але дасягнуў толькі 80° 30' паўн. ш..
Праспект Леніна (Ніжні Тагіл)
Праспект забудоўваўся ў 1948—1958 гадах па праектах ленінградскіх архітэктараў Я. Свірскага, Г. Ціме і Н. Когана. Гэты комплекс жылых дамоў па праспекце Леніна прызнаны помнікам архітэктуры. Апроч таго, на праспекце захаваўся шэраг гістарычных аб’ектаў (Правіянцкая крама, дом таварыства спажыўцоў, купецкія дамы — усяго 15 аб’ектаў), якія таксама прызнаны помнікамі гісторыі і архітэктуры.
Паўночны полюс
Да 1900 года
У 1773 годзе брытанская экспедыцыя барона Канстанціна Фіпса ля Шпіцбергена дасягнула 80° 48' паўн. ш. У 1818 годзе атрад брытанскіх караблёў, адным з якіх камандаваў Джон Франклін, не здолеў пераадолець адзнакі 80° 34' паўн. ш. Пасля гэтага на доўгі час ідэя дасягнення Паўночнага полюса на караблі была пакінутая.
Праспект Леніна (Ніжні Тагіл)
Праспект з’яўляецца галоўнай вуліцай горада. На праспекце знаходзіцца Тэатральная плошча — галоўная плошча горада, асноўнае месца правядзення гарадскіх імпрэз і свят.
Паўночны полюс
Да 1900 года
Адной з першых экспедыцый, якая паспрабавала дасягнуць Паўночнага полюса, выкарыстоўваючы іншыя метады, стала брытанская экспедыцыя Уільяма Пары ў 1827 годзе. Атрымаўшы неабходныя сродкі ад Брытанскага Адміралцейства, экспедыцыя Пары ў сакавіку 1827 года адплыла з Англіі на судне «Хекла» (Hecla), які даставіў яе на Шпіцберген. Адсюль атрад Пары на дзвюх лодках, забяспечаных палазамі для руху па лёдзе, адправіўся на поўнач і 23 ліпеня дасягнуў 82° 45' паўн. ш., усталяваўшы рэкорд, які пратрымаўся наступнае паўстагоддзе. Адным з членаў атрада Пары быў Джэймс Рос, будучы першаадкрывальнік Паўночнага магнітнага полюса.
Праспект Леніна (Ніжні Тагіл)
На скрыжаванні праспекта Леніна і вуліцы Астроўскага ўсталяваны помнік Леніну ў Ніжнім Тагіле, адзін з першых помнікаў правадыру на Урале і СССР.
Паўночны полюс
Да 1900 года
Іншы спробай дасягнення Паўночнага полюса стала Брытанская арктычная экспедыцыя 1875-1876 гадоў пад кіраўніцтвам Джорджа Нэрса, якая рухалася да полюса з боку праліва Сміта на караблях «Алерт» (Alert) і «Дыскаверы» (Discovery). Частка экспедыцыі на санках, у якія былі запрэжаны людзі, пад кіраўніцтвам Альберта Маркема (Albert Markham) 12 мая 1876 года дасягнула рэкордных 83° 20' 26" паўн. ш., перш чым павярнуць назад.
Амерыканская экспедыцыя Джорджа Дэ-Лонга 8 ліпеня 1879 года адплыла на барцы «Жанэта» (Jeannette) з Сан-Францыска з намерам дасягнуць Паўночнага полюса праз Берынгаў праліў. Аднак, недалёка ад вострава Врангеля ў Паўночным Ледавітым акіяне, іх карабель быў акружаны льдамі. Наступны 21 месяц карабель дрэйфаваў на паўночны захад, паступова набліжаючыся да Паўночнага полюса. 12 чэрвеня 1881 года «Жанэта» не вытрымала ціск лёду, дала цечу і затанула на 77.25°N, 154.98333°W. Каманда здолела выратавацца і, цягнучы на санях па лёдзе шлюпкі з харчаваннем, дасягнула Новасібірскіх астравоў. Адтуль 12 верасня 1881 года каманда паспрабавала на трох шлюпках даплысці да мацерыка. У выніку шторму адна шлюпка з экіпажам затанула. Дзве іншыя дабраліся да берага, але былі падзеленыя штормам. Экіпаж шлюпкі пад камандай суднавага механіка Джорджа Мельвіля быў падабраны мясцовымі Якуціі ў вусце ракі Лены. Група Дэ-Лонга, якая высадзілася на другім беразе вусця, паспрабавала знайсці паселішча, адправіўшыся ў доўгі шлях па тундры ўглыб мацерыка, але толькі двое з 14 чалавек змаглі дабрацца да людзей. Астатнія, уключаючы Дэ-Лонга, памерлі, адзін за адным, ад голаду і змардаваныя.
У 1884 годзе рэшткі рыштунку з «Жанэты» былі знойдзеныя ўмерзлымі ў лёд у ваколіцах Какарток на поўдні Грэнландыі, у тысячах кіламетрах ад месца крушэння. Метэаролаг Хенрык Мон на падставе гэтай знаходкі выказаў здагадку аб існаванні плыні ў Паўночным Ледавітым акіяне, якое пераносіць лёд з усходу на захад, ад сібірскага ўзбярэжжа да амерыканскага. Нарвежскі даследчык Фрыцёф Нансен зацікавіўся ідэяй дасягнуць Паўночнага полюса з дапамогай гэтай плыні на ўмёрзлым у лёд караблі. Для гэтага Нансен арганізаваў Нарвежскую палярную экспедыцыю на караблі «Фрам». «Фрам» быў пабудаваны, па замове Нансена, спецыяльна для дрэйфу ў льдах — яго корпус быў умацаваны і ў папярочным сячэнні быў акруглым, як яйка. Такім чынам, лёд, здушваючы «Фрам» па баках, не збіваў судна, а паступова выціскаў яго наверх, на паверхню. 24 чэрвеня 1893 года «Фрам» пакінуў Крысціянію. Прайшоўшы па Паўночным марскім шляху, 28 верасня карабель дасягнуў лядовага поля ў Новасібірскіх астравоў і лёг у дрэйф. 14 сакавіка 1895 года, калі «Фрам» дасягнуў 84° 4' паўн. ш., Нансен і Ялмар Ёхансан пакінулі карабель, вырашыўшы працягнуць шлях да Паўночнага полюсу на лыжах. Нансен разлічваў пераадолець 660 км да полюса за 50 дзён, а адтуль накіравацца да Зямлі Франца-Іосіфа. Правізію на 120 дзён шляху яны загрузілі на тры сабачыя запрэжкі. Першапачаткова лёд быў даволі роўны, і даследчыкі маглі хутка перасоўвацца наперад. Але паступова ландшафт станавіўся ўсё больш няроўным, значна запавольваючы хуткасць іх прасоўвання. 7 красавіка пара дасягнула 86° 14' паўн. ш. Далейшы шлях, наколькі яны маглі яго бачыць, складаўся з нагрувашчванняў лёду. Усведамляючы, што ім не хопіць харчавання, каб дасягнуць Паўночнага полюса і вярнуцца назад, пара адмовілася ад далейшай спробы і павярнула на поўдзень, у канчатковым рахунку дасягнуўшы Зямлі Франца-Іосіфа.
Італьянская арктычная экспедыцыя прынца Савойскага Луіджы Амедэа ў 1899 годзе адплыла на пераабсталяваным кітабойным судне «Палярная Зорка» з Нарвегіі. Яны планавалі дасягнуць Зямлі Франца-Іосіфа, разбіць там лагер, правесці ў ім палярную зіму, а ў канцы яе — адправіцца па лёдзе на сабачых запрэжках да Паўночнага полюсу. Падчас зімоўкі ў лагеры, у выніку абмаражэння, прынц страціў два пальцы і таму ўжо не мог асабіста ўдзельнічаць у паходзе на полюс. 11 сакавіка 1900 года група пад кіраўніцтвам капітана Умберта Каньі выйшла да Паўночнага полюсу. З-за вялікіх цяжкасцей (уключаючы гібель трох чалавек з дапаможнай партыі) чацвёра палярнікаў атрада Каньі пачалі ўсведамляць, што не змогуць дасягнуць полюса. Усё, што яны маглі зрабіць, — толькі прайсці як мага далей на поўнач, усталяваць сцяг і павярнуць назад, калі колькасць ежы ў іх распараджэнні будзе ледзь хапаць на зваротны шлях. 25 красавіка група Каньі дасягнула рэкордных 86° 34' паўн. ш., што было на 35 км на поўнач ад рэкорду Нансена і Ёхансана, і з цяжкасцю змагла вярнуцца назад да карабля праз два месяцы, 23 чэрвеня, праз дванаццаць дзён пасля таго, як у іх павінны былі скончыцца ўсе прадукты.
Экспедыцыі да Паўночнага канцавосся набылі такую вялікую вядомасць, што ў англійскай мове нават з'явіўся тэрмін Farthest North, які азначаў самую паўночную шырыню, дасягнутую экспедыцыямі ў іх шляху да Паўночнага полюсу. Аднак, акрамя экспедыцый да Паўночнага полюсу, у Арктыку таксама адпраўляліся і экспедыцыі, якія ставілі перад сабой іншыя мэты — напрыклад, прайсці па Паўночна-Заходняму праходу або па Паўночным марскім шляху. Вопыт, набыты ў выніку гэтых экспедыцый, апынуўся вельмі карысны і для экспедыцый да Паўночнага полюса.
1900—1940 гады
Амерыканскі даследчык Фрэдэрык Кук заявіў аб тым, што першым дасягнуў Паўночнага полюса 21 красавіка 1908 года, разам з двума эскімосамі Авелай (Ahwellah) і Этукішукам (Etukishook), рухаючыся на сабачых запрэжках. Аднак ён не змог прадставіць пераканаўчых доказаў, і яго заявы не былі шырока прыняты грамадскасцю.
Заваяванне Паўночнага полюса доўгі час прыпісвалася амерыканскаму інжынеру Роберту Піры, які заяўляў, што дасягнуў Паўночнага полюса 6 красавіка 1909 года, у суправаджэнні афраамерыканца Мэцью Хенсана (Matthew Henson) і чатырох эскімосаў Ута (Ootah), Эгінгва (Egingwah), Сіглу (Seegloo) і Укеа (Ooqueah). Аднак пазней заяву Піры таксама было падвергнута сумневу. Так, некаторыя даследчыкі адзначылі, што ў атрадзе, адабраным Піры для апошняга адрэзку шляху да Паўночнага полюса (246 км), не было нікога, апроч яго, які валодаў навігацыйнымі навыкамі і здольнага незалежна пацвердзіць (або абвергнуць) сцвярджэнні Піры. Таксама выклікаў сумнеў хранаметраж паходу. Сярэдняя хуткасць экспедыцыі Піры ад кантынента да лагера Бартлет складала 17 км у дзень, а, паводле сцвярджэнняў Піры, пасля выхаду з лагера Бартлет яго атрад змог пераадолець 246 км да Паўночнага полюса за пяць дзён, пераадольваючы штодня ў сярэднім па 50 км, што ў тры разы перавышала сярэднюю хуткасць, з якой экспедыцыя рухалася да гэтага часу. На зваротны шлях у іх пайшло яшчэ менш — тры дні, г. зн. атрад Піры павінен быў рухацца з полюса з хуткасцю больш за 80 км у дзень, што многія даследчыкі палічылі неверагодным.
Першай рускай экспедыцыяй да Паўночнага полюса лічыцца экспедыцыя Георгія Сядова ў 1912—1914 гадах. Дрэнна падрыхтаваная экспедыцыя была вымушаная правесці дзве зімоўкі ў Арктыцы на борце шхуны «Міхаіл Суворын» («Святы вялікапакутнік Фака»). 2 лютага 1914 года хворы на цынгу Сядоў, разам з матросамі Рыгорам Ліннікам і Аляксандрам Пустошным, на трох сабачых запрэжках выйшлі па лёдзе з бухты Ціхай да полюса. Ужо праз тыдзень Сядоў не мог ісці далей, але загадаў прывязаць сябе да нартаў, каб працягнуць паход. 20 лютага, прайшоўшы крыху больш за сто з больш чым двух тысяч кіламетраў да полюса, Сядоў памёр сярод ільдоў паблізу вострава Рудольфа. Яго спадарожнікі пахавалі цела на востраве і адправіліся ў зваротны шлях. Адна з сабак Сядова, па мянушцы Фрам, засталася на магіле гаспадара.
21 мая 1937 года пры дапамозе самалёта ў раёне Паўночнага полюса (у момант высадкі прыкладна ў 30 кіламетрах) была арганізавана першая навукова-даследчая дрэйф станцыя «Паўночны полюс-1» (СССР) пад кіраўніцтвам Івана Папаніна. Удзельнікі экспедыцыі акіянограф Пётр Шыршоў, метэаролаг Яўген Фёдараў, радыст Эрнст Кренкель і кіраўнік Іван Папаніна на працягу дзевяці месяцаў вялі навуковыя назірання на станцыі. За гэты час яна прайшла ў выніку дрэйфу 2850 км да ўсходняга ўзбярэжжа Грэнландыі, адкуль 19 лютага 1938 года палярнікаў знялі ледаколы «Таймыр» і «Мурман».
1940-2000 гады
Першымі людзьмі, якія ступілі на Паўночны полюс (чыё дасягненне не было падвергнута сумневу), сталі ўдзельнікі савецкай высокашыротных паветранай экспедыцыі «Поўнач-2» пад кіраўніцтвам начальніка Галоўпаўночмаршляху Аляксандра Кузняцова і ў складзе Паўла Гардзіенка, Паўла Сянько, Міхаіла Сомава, Міхаіла Астрэкіна і іншых. 23 красавіка 1948 года, вылецеўшы на трох самалётах з а. Кацельны, яны прызямліліся (прылядніліся) ў 16:44 (маск. ч.) практычна на пункт 90°00'00" паўночнай шыраты. Яны ўсталявалі часовы лагер на Паўночным полюсе і на працягу наступных двух дзён вялі навуковыя назіранні. 26 красавіка даследчыкі вылецелі назад на кантынент.
Праз год, 9 мая 1949 года, два савецкіх навукоўцаў, Віталь Валовіч і Андрэй Мядзведзеў, здзейснілі першы скачок з парашутам на Паўночны полюс.
3 жніўня 1958 года атамная падводная лодка «Nautilus» (ЗША) стала першым караблём, які дасягнуў Паўночнага полюса (пад вадой). Іншая амерыканская атамная падводная лодка, «Skate», усплыла на полюсе 17 сакавіка 1959 года, стаўшы першым караблём на паверхні вады на Паўночным полюсе. 17 ліпеня 1962 года савецкая атамная падводная лодка «Ленінскі камсамол» стала першай савецкай падлодкай, якая дасягнула Паўночнага полюса.
Першымі людзьмі, якія зрабілі даказанае падарожжа па сушы ад кантынента да Паўночнага полюса, сталі ўдзельнікі амерыканскай экспедыцыі Ральфа Плейстэда (Ralph Plaisted), у якую ўваходзілі Уолтар Педэрсан (Walter Pederson), Джэральд Піцзл (Gerald Pitzl) і Жан-Лук Бамбардзье (Jean-Luc Bombardier). Яны дасягнулі Паўночнага полюса на ўдасканаленых Плейстэдам снегаходах фірмы Bombardier 19 красавіка 1968 года. Іх экспедыцыя, ад старту на адным з астравоў паблізу в. Элсмір (Канада) да фінішу на Паўночным полюсе, заняла 42 дні. Па шляху паліва і харчы ім скідваліся з самалёта.
Першымі, хто дасягнулі Паўночнага полюса без выкарыстання маторнага транспарту, сталі ўдзельнікі Брытанскай трансарктычнай экспедыцыі пад кіраўніцтвам Уолтара Герберта. Ён, разам з Роем Кёрнерам (Roy Koerner), Аланам Джылам (Allan Gill) і Кенетам Хеджэсам (Kenneth Hedges) дасягнуў Паўночнага полюса 6 красавіка 1969 года, выкарыстоўваючы сабачыя запрэжкі, а таксама харчы, якія скідалі з самалётаў. Усяго іх экспедыцыя пераадолела больш 5600 км ад мыса Бароу да в. Заходні Шпіцберген праз Паўночны полюс. Экспедыцыя пачалася 21 лютага 1968 года. У ліпені, прайшоўшы 1900 км па неабсяжным льдах, удзельнікі экспедыцыі разбілі лагер, у якім вымушаны былі спыніцца з-за распачатага раставання льдоў. 4 верасня яны аднавілі шлях, але неўзабаве вымушаныя былі ізноў спыніцца з-за траўмы пазваночніка, атрыманай Джылам. Толькі ў лютым наступнага года, у канцы палярнай зімы, яны здолелі працягнуць свой шлях, дасягнуўшы нарэшце Паўночнага полюса праз Полюс недаступнасці, і працягнулі свой шлях да Шпіцбергена. Экспедыцыя завяршылася 29 мая 1969 года і працягвалася 476 дзён.
17 жніўня 1977 года савецкі атамны ледакол «Арктыка» упершыню ў гісторыі мараплаўства дасягнуў Паўночнага полюса ў надводным плаванні.
Першым чалавекам, які дасягнуў Паўночнага полюса ў адзіночку, у 1978 годзе стаў японскі падарожнік Наомі Уэмура, які пераадолеў за 57 дзён 725 км на сабачых запрэжках, выкарыстоўваючы харчы, якія скідалі з верталёта. Яго падарожжа працягвалася з 7 сакавіка па 1 мая 1978 года, а пачалося з в. Элсмір (Канада).
Першымі, хто дабраўся да Паўночнага полюса на лыжах, сталі ўдзельнікі савецкай экспедыцыі Дзмітрыя Шпаро, у якую таксама ўваходзілі Юрый Хмялеўскі, Уладзімір Карчанеўшы, Вадзім Давыдаў, Анатоль Мельнікаў, Уладзімір Рахманаў і Васіль Шышкароў. Іх паход працягваўся 77 дзён, з 16 сакавіка па 31 мая 1979 года. За гэты час яны пераадолелі 1500 км.
Першай экспедыцыяй, якая здолела дабрацца да полюса без знешняй падтрымкі (гэта значыць без харчоў, якія скідалі з самалёта ці верталёта), стала Міжнародная палярная экспедыцыя Уіла Стегера (Will Steger) у 1986 годзе. Экспедыцыя, у якую таксама ўваходзілі Пол Шэрк (Paul Schurke), Брэнт Бодзі (Brent Boddy), Рычард Вебер (Richard Weber), Джэф Кэрал (Geoff Carroll) і Эн Бэнкрафт (Ann Bancroft), дасягнула Паўночнага полюса на сабачых запрэжках 1 мая 1986 года. Эн Бэнкрафт стала першай жанчынай, якая здзейсніла паход да Паўночнага полюса.
Першым, хто дабраўся да Паўночнага полюса на лыжах і ў адзіночку, стаў француз Жан-Луі Эцьен (Jean-Louis Étienne) 11 мая 1986 года. Яму спатрэбілася 63 дня на гэта падарожжа. Харчы яму скідалі з самалёта.
Першым чалавекам, якія дасягнулі Паўночнага полюса на лыжах у адзіночку і без знешняй падтрымкі, стаў нарвежац Борг Оусланд (Børge Ousland) ў 1994 годзе. 2 сакавіка ён выйшаў з мыса Арктычнае ў архіпелагу Паўночная Зямля і 22 красавіка 1994 года, праз 52 дні, дасягнуў Паўночнага полюса.
Першым вадалазам на дрэйфуючым лёдзе Арктыкі быў Юрый Георгіевіч Пыркін, супрацоўнік Фізічнага факультэта МДУ, якія ўчыніў апусканне 31 снежня 1958 года на дрэйфуючай станцыі «СП-6». Апусканні праводзіліся для ўстаноўкі спецыяльнага комплексу вымяральнай і рэгіструе апаратуры для даследавання дрэйфу льдоў і цеплаабмену ў Цэнтральным палярным басейне. Гэта быў першы выпадак правядзення вадалазных работ у Цэнтральнай Арктыцы. У гэтай экспедыцыі пад лёд спускаліся не прафесіяналы-вадалазы, а спецыялісты-геафізікі. У час экспедыцыі апускання праводзіліся рэгулярна, некалькімі супрацоўнікамі, на глыбіні 10-15 метраў, пры тэмпературы паветра мінус 40 градусаў і вады мінус 1,8 градуса.
Шырокія, планамерныя падводныя пагружэнні ў Цэнтральнай Арктыцы ўпершыню выканала група Уладзіміра Дзмітрыевіча Грышчанка, на «СП-18». 20 красавіка 1967 года група навукоўцаў з Арктычнага і Антарктычнага навукова-даследчага інстытута здзейсніла апусканне ў геаграфічным пункце «Паўночны полюс». Пагружэння ў ходзе экспедыцыі праводзіліся ў асноўным на малыя глыбіні, але так жа быў праведзены адзін спуск на глыбіню 60 метраў, апусканне праводзілася для рамонту акустычнай антэны.
У 1977 годзе на станцыі «Паўночны полюс-23» на працягу пяці месяцаў праводзіліся падлёднай працы групай падводных даследаванняў Арктычнага і Антарктычнага навукова даследчага інстытута ў складзе: Уладзіміра Грышчанка, Генадзя Кадачигова, Мікалая Шастакова і Ігара Мельнікава з Інстытута акеаналогія АН СССР. Праводзіліся назірання за формамі падводнага рэльефу лёду, працэсамі яго адукацыі і разбурэння. Акрамя таго, падлёднай працы на «СП-23» былі пашыраны за кошт падводных кіназдымак. Таксама 8 верасня 1977 года пад лёдам у якасці эксперыменту быў усталяваны падводны дом пнеўматычнай канструкцыі «Спрут».
22 красавіка 1998 года расійскі выратавальнік і дайвер Андрэй Ражкоў распачаў спробу апускання на Паўночным полюсе з аквалангам. Ён спрабаваў дасягнуць глыбіні 50 метраў, аднак загінуў падчас апускання. На наступны год, 24 красавіка 1999 года, міжнародная каманда дайвераў ў складзе Майкла Вольфа (Michael Wolff) (Аўстрыя), Брэт Корміка (Brett Cormick) (Вялікабрытанія) і Боба Васа (Bob Wass) (ЗША) здзейсніла ўдалае апусканне на Паўночным полюсе з аквалангам.
XXI стагоддзе
У апошнія гады падарожжа на Паўночны полюс на ледакол і самалётах стала даволі штодзённым, хоць і дарагім для турыстаў, і прапануецца жадаючым некалькімі турыстычнымі кампаніямі. Самым маладым турыстам, якія пабылі на Паўночным полюсе, на сённяшні дзень лічыцца 8-гадовая Алісія Хемплеман-Адамс (Alicia Hempleman-Adams) (Вялікабрытанія), а самым пажылым — 89-гадовая Дораці Давенхіл Хірш (Dorothy Davenhill Hirsch) (ЗША). З 2002 года на Паўночным полюсе штогод праводзіцца міжнародны марафон.
Антоній Бышкоўскі
Антоній Бышкоўскі (Antoni Byszkowski, Antonius Byszkowski; 16 чэрвеня 1743 – 6 лютага 1809, Орша ) – езуіцкі святар і педагог.
Уступіў у Таварыства Ісуса 25 жніўня 1760 г. Выкладаў у Магілёўскім езуіцкім калегіуме (1774–1775), прафесар філасофіі ў Полацкім езуіцкім калегіуме (1776–1777). У 1782–1803 гг. быў звязаны з Аршанскім езуіцкім калегіумам, у тым ліку працаваў на падпарадкаванай калегіуму місіянерскай пляцоўцы ў маёнтку Пагост (Дзісенскі павет). 15 жніўня 1783 г. даў манаскія абяцанні. У 1803–1807 гг. – у Мсціслаўскім езуіцкім калегіуме. У 1807 г. вярнуўся ў Оршу. Яго апошняя пасада – інструктар ІІІ прабацыі (1808–1809).
Авангард (Адэская вобласць)
Авангард — пасёлак гарадскога тыпу Авідзіяпольскага раёна Адэскай вобласці Украіны. Размешчаны ў паўночна-ўсходняй частцы раёна. За 30 км ад раённага цэнтра, за 10 км ад Адэсы.
Сакілэць (Нэмірыўскі раён)
Сакілэць (Сокіле́ць) — вёска ў Нэмірыўскім раёне Вінніцкай вобласці Украіны.
IC 3034
IC 3034 — галактыка тыпу S (спіральная галактыка) ў сузор’і Валасы Веранікі.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Торарын Б. Торлаксан
'''Торарын Б. Торлаксан''' (Þórarinn B. Þorláksson;  — ) — адзін з першых ісландскіх сучасных мастакоў, першы ісландзец, які зрабіў выстаўку сваіх прац у Ісландыі, першы атрымальнік гранту ад дзяржавы. У 1913 годзе ўваходзіў у склад групы з пяці чалавек, якая распрацоўвала сцяг Ісландыі.
Распаўсюджванне COVID-19 у Эстоніі
Раніцай 13 сакавіка 2020 года ў Эстоніі было абвешчана надзвычайнае становішча да 1 мая: забароненыя ўсе публічныя сходы, канцэрты і спартыўныя спаборніцтвы, закрыты музеі і кінатэатры, школы перайшлі на аддаленае і дамашняе навучанне, у бальніцах і турмах дзейнічала забарона на наведванне; на мяжы, у аэрапортах і партах уведзены санітарны кантроль.
Больш за ўсё захварэлых зафіксавана ў Таліне і сталічным рэгіёне, які яшчэ называюць «Вялікім Талінам» (гэта найбуйнейшы павет краіны — Хар’юмаа — дзе пражывае каля траціны ўсяго насельніцтва Эстоніі), аднак самая складаная абстаноўка была на востраве Саарэмаа (самая вялікая колькасць захварэлых на лік насельніцтва)
25 сакавіка памёр першы чалавек з дыягназам COVID-19 у Эстоніі.
На 2023 год па ўсёй краіне зафіксавана 601 588 выпадкаў захворвання, з якіх 2 898 скончыліся смерцю.
Алена Міхайлаўна Дзікавіцкая
Алена Міхайлаўна Дзікавіцкая (нар., Орша Віцебскай вобласці) — беларускі палітык.
Біяграфія
Скончыла Беларускі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт імя М.Танка па спецыяльнасці «Дашкольнае выхаванне».
Працоўную дзейнасць пачала статыстыкам Барысаўскага гарадскога камітэта ЛКСМБ. Працавала выхавацелем дзіцячых садоў № 26 і 30 горада Барысава, псіхолагам дзіцячага сада № 9 горада Тэрмеза Рэспублікі Узбекістан. Займала пасаду дырэктара дзяржаўнай установы «Тэрытарыяльны цэнтр сацыяльнага абслугоўвання насельніцтва» Пухавіцкага раёна Мінскай вобласці.
З’яўлялася дэпутатам Пухавіцкага раённага Савета дэпутатаў, старшынёй камісіі па сацыяльных пытаннях. Выбіралася дэпутатам Палаты Прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 4-га склікання.
Узнагароды
Мае Падзячнае пісьмо Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь. Узнагароджана Ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь, ганаровымі граматамі Міністэрства працы і сацыяльнай абароны Рэспублікі Беларусь.
NGC 765
NGC 765 (іншыя абазначэнні — UGC 1455, MCG 4-5-25, ZWG 482.33, IRAS01559+2439, PGC 7475) — галактыка ў сузор’і Авен.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі новага агульнага каталога.
Маўрытанскі стыль
Маўрыта́нскі стыль, Маўрыта́нская архітэктура — архітэктурны стыль, які сфарміраваўся пад уплывам і  у Паўночнай Афрыцы і Аль-Андалусе.
Апісанне
У маўрытанскай архітэктуры варта адрозніваць тры перыяды: прадстаўніцай першага можа служыць Вялікая мячэць у Кордаве (цяпер каталіцкі сабор); узорамі другога, або пераходнага перыяду з'яўляюцца вежа Хіральда і у Севільі. Пра трэці перыяд — перыяд найвышэйшай дасканаласці маўрытанскага стылю — даюць выдатнае паняцце гранадскія палацы Альгамбра і. Маўрытанскі стыль яскрава выявіўся пазней ў архітэктуры сінагог Еўропы і некаторых іншых яўрэйскіх грамадскіх будынкаў, і быў адным з праяўленнем эклектыкі.
Авангард (значэнні)
Назву Авангард маюць:
Амафон
Амафоны — фанетычная двухсэнсоўнасць, фанетычныя амонімы (грэч. ὁμός - аднолькавы + φωνή - гук) — словы, якія гучаць аднолькава, але пішуцца па-рознаму і маюць рознае значэнне.
Прыклады: род-рот, грыб-грып, код-кот
Кубак Харватыі па футболе
Кубак Харватыі па футболе (Hrvatski nogometni kup) — штогадовы кубак Харватыі, які праходзіць у фармаце алімпійскай сістэмы. У спаборніцтве прымаюць удзел 48 каманд. Першы розыгрыш быў праведзены ў 1992 годзе. Найбольш паспяховы клуб — «Дынама» з Заграба, які выйграваў спаборніцтва 16 разоў.
Барсавэ
Выключана з уліковых дадзеных рашэннем Вярхоўнай Рады Аўтаномнай Рэспублікі Крым ад 28 лістапада 2012 года.
Саракодубы (Нэмірыўскі раён)
Саракодубы (Сороко́дуби) — вёска ў Нэмірыўскім раёне Вінніцкай вобласці Украіны.
Раман Сямёнавіч Чабатароў
Раман Сямёнавіч Чабатаро́ў (—) — вучоны ў галіне паразіталогіі, доктар ветэрынарных навук (1944), акадэмік Акадэміі навук БССР (1961), Акадэміі сельскагаспадарчых навук БССР (1959), прафесар (1944).
Навуковая і грамадская дзейнасць
Р. С. Чабатарову належаць навуковы працы па біялогіі ўзбуджальнікаў і пераносчыкаў паразітозаў, гісторыі медыцынскай і ветэрынарнай паразіталогіі і інш. Прапанаваў сістэму мерапрыемстваў па барацьбе с паразітозамі сельскагаспадарчых жывёл і чалавека. Распрацаваў методыку вывучэння паразіталагічных сітуацый. З’яўляецца аўтарам больш за 160 друкаваных прац. Мае 2 аўтарскія пасведчанні на вынаходніцтвы.
Неаднаразова выбіраўся дэпутатам раённых Саветаў, быў членам Пленума секцыі жывёлагадоўлі і ветэрынарыі Заходняга аддзялення УАСГНІЛ, членам праўлення Усесаюзнага таварыства паразітолагаў пры Акадэміі навук СССР, старшынёй Беларускага аддзялення Усесаюзнага таварыства ветэрынарных работнікаў (УТВР).
Сярод апублікаваных прац вучонага:
Саракацяжынці
Саракацяжынці (Сорокотяжи́нці) — вёска ў Нэмірыўскім раёне Вінніцкай вобласці Украіны.
Галілеевы спадарожнікі
Галілеевы спадарожнікі — 4 найбуйнейшыя спадарожнікі Юпітэра: Іо, Еўропа, Ганімед і Каліста (у парадку аддалення ад Юпітэра). Яны ўваходзяць у лік найбуйнейшых спадарожнікаў Сонечнай сістэмы і могуць назірацца ў невялікі тэлескоп.