cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Клімент IX
Клімент IX (Clemens PP. IX) (у свеце Джуліа Распільёзі, італ. Guilio Rospigliosi; 28 студзеня 1600 — 9 снежня 1669) — Папа Рымскі з 20 чэрвеня 1667 да 9 снежня 1669.
Біяграфія
Джуліа Распільёзі нарадзіўся 28 студзеня 1600 у Пістоі. Вывучаў філасофію і тэалогію ў Пізанскім універсітэце. У 1644 быў нунцыем у Іспаніі. У 1657 прызначаны кардыналам. Кіраваў створанай у часы Урбана VIII Кангрэгацыяй па справах дзяржавы. Гэта была пасада, якая адпавядае цяперашняму статс-сакратару. Пад націскам Францыі канклаў абраў Распільёзі папам. Яго непатызм быў умераным. Сваякі Папы не ўдзельнічалі ў справах кіравання царквой і папскай дзяржавай. Аднак у далейшым не столькі папа, колькі рымская курыя кіравала царквой і яе палітыкай. Вызначалі гэтую палітыку галоўным чынам прадстаўнікі італьянскіх арыстакратычных родаў, якія сваёй кар’ерай былі абавязаныя непатызму папярэднікаў папы. Клімент IX быў гарачым аматарам опернай музыкі, складаў лібрэта (у прыватнасці, для оперы Стэфана Ландзі «Святы Аляксій», 1634), спрыяў пабудове музычнага тэатра на месцы старой гарадской турмы. Перад самой смерцю Папа даведаўся пра страты ім Кандзі (цяпер Іракліён) — апошняга хрысціянскага бастыёна на занятымі туркамі Крыце. Папскі флот, пасланы туды пад камандаваннем непота Вінчэнца Распільёзі, пацярпеў паразу (6 верасня 1669).
IC 3041
IC 3041 — галактыка тыпу S (спіральная галактыка) ў сузор’і Дзева.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Лявон Вішаваты
Лявон Вішаваты (Leo Wiszowaty, Leon Wiszowaty; 11 красавіка 1717, Беларусь — 31 студзеня 1799, Магілёў) — езуіцкі святар і педагог.
Біяграфія
Уступіў у Таварыства Ісуса 12 жніўня 1733 г. Місіянер у Фашчаўцы (1749—1751, 1757—1568) і Шупенях (1751—1752), прапаведнік, прэфект будаўніцтва і прэфект музычнай бурсы ў Бабруйску (1753—1754), а потым місіянер у Гарбачове і на Украіне (1754—1755). Прапаведнік, прэфект будаўніцтва і музычнай бурсы (1768—1769) і духоўная асоба ў Магілёве (1780—1799).
Палац Тышкевічаў (Лагойск)
Лаго́йскі пала́ц Тышке́вічаў — палацава-паркавы комплекс графаў Тышкевічаў у Лагойску, збудаваны ў 1819 годзе. Утвараў развітую архітэктурную кампазіцыю, якая размяшчалася на ўзвышшы і скіроўвалася да ракі Гайна. Асноўная алея пейзажнага парку пачыналася ад палаца і вяла да галоўнай вуліцы паселішча.
Лагойскі палац Тышкевічаў — помнік архітэктуры позняга класіцызму (ампіру) з выкарыстаннем элементаў дарычнага ордара. На сядзібным двары знаходзіліся «кухарня», лядоўня, стайня, вазоўня і іншыя гаспадарчыя пабудовы. Большую частку палаца, а таксама гаспадарчыя збудаванні і капліцу знішчылі ў канцы Вялікай Айчыннай вайны. Захаваліся руіны сцяны бакавога крыла палаца і парк.
Узнікненне палаца
Яшчэ ў старажытнасці ў Лагойску, над ракой Гайнай, пры тракце, які вёў з Мінску ў Дынабург, знаходзілася гарадзішча. Пазней на ім узнік феадальны замак, сценам якога неаднойчы даводзілася трымаць аблогу.
У канцы XV ст. Лагойск атрымаў статус мястэчка, у цэнтры паселішча збудавалі ратушу з гадзіннікам на фасадзе.
У пачатку XVI ст. Тышкевічы мелі 2 палацы ў прадмесцях Лагойску — Луцаўшчыне і Заазер'і (на беразе заазерскага возера за 1,5 км на паўднёвы ўсход).
На месцы старажытнага замчышча і драўлянага замка Чартарыйскіх (які быў знішчаны крымскімі татарамі ў 1505), потым мураванага замка Тышкевічаў (разбуранага шведамі ў 1708 годзе) граф Пій Тышкевіч (1756—1858) У 1814—1819 гадах пабудаваў новы палац у стылі ампір.
Мастацкае афармленне
Лагойскі палац — твор архітэктуры класіцызму (ампіру) з выкарыстаннем элементаў дарычнага ордара. Манументальны будынак паставілі на высокі цокаль прамавугольнай формы (70 х 20 м). Аб'ёмна-прасторавую франтальна раскрытую кампазіцыю фарміравалі 3 злучаныя паміж сабой 1-павярховымі крыламі часткі: сярэдні 2-павярховы пяцівосевы корпус і 2 1-павярховыя аднавосевыя высунутыя рызалітамі бакавыя павільёны.
Сярэдні корпус палаца на галоўным фасадзе вылучаў глыбокі 6-калонны порцік; яго патройныя калоны фланкіравалі шырокі праезд па цэнтры і бакавыя пандусныя пад'езды. Калоны неслі гладкі антаблемент з карнізам на дантыкулах і 2-ярусны прамавугольны атык з 3-кутным франтонам у завяршэнні — тыпова ампірная форма. Прасценкі прамавугольных у сціплых ліштвах акон рытмічна крапаваліся пілястрамі. Толькі ўваходныя дзверы былі аформлены чвэрцьлісцевымі начолкамі. Бакавыя крылы крапаваліся падвойнымі пілястрамі і завяршаліся трыгліфнымі фрызамі і трохвугольнымі франтонамі.
Інтэр'ер
Парадныя апартаменты палаца больш нагадвалі музейную анфіладу. Тут, у 2 найбольшых працяглых залах, экспанаваліся рэчы багатых музейных збораў. Мастацкае афармленне інтэр'ераў было вырашана ў стылі ампір. Паводле адзінкавых успамінаў некаторых наведвальнікаў «музея» можна меркаваць, што працяглыя экспазіцыйныя залы знаходзіліся на 1 паверсе бакавых крылаў палаца. Пад музейную экспазіцыю адводзіліся і залы-ратонды абодвух паверхаў цэнтральнага акруглага эркера.
Парк
«Англійскі» парк пейзажнага тыпу планавання быў высаджаны адначасна з будовай палаца Піем Тышкевічам ўздоўж правага берага ракі Гайна на плошчы 6,2—10 га. Фарміраванню парку ў духу рамантызму спрыялі гістарычныя асаблівасці яго тэрыторыі, што звязвалася з існаваннем тут умацаванага мураванага замка.
Праз парк працякаў ручай з перакінутым праз яго мураваным аркавым мостам. Перад ім, пры ўездзе ў парк, па правы бок ад палаца стаяла невялікая вартоўня.
Перад парадным фасадам палаца ўтвараўся роўны акруглай формы траўнік, абкружаны «жывой сценкай» нізка стрыжанага кустоўя вечназялёнага самшыта; унутры купамі раслі кусты, былі разбіты кветкавыя клумбы і рабаткі. Да партэру далучалася вялікая паляна (цяпер стадыён; па яе восі праходзіла адна з перспектываў на раку Гайна), фланкаваная масівамі дрэваў узлескі, аформленыя з аднаго боку магутнай групай таполі белай, з іншага — елкі. Каля берага Гайны сіметрычна размешчаныя 2 паўкруглыя шчыльныя групы ліпы, якія падкрэслівалі вось перспектывы і адначасова ўмацоўвалі бераг. Адна з іх служыла відавой «зялёнай» альтанкай.
Паўднёва-ўсходнюю частку парку прадстаўляюць рэшткі замка. Добра захаваўся крапасны вал з крутымі схіламі, парослымі векавымі дрэвамі. Абкружны канал паўкругам ахопліваў замак на высокай тэрасе Гайны. Былы замкавы двор служыў садам, а з валоў адкрываліся краявіды на марэнныя маляўнічыя ўзгоркі Лагойшчыны. Пярэдні план перспектывы складала паўнаводная Гайна. У кампазіцыйнае вырашэнне парку ляжыць прынцып раскрыцця дальніх перспектываў на раку Гайна і выкарыстання рэшткаў замкавых умацаванняў з равамі, у планавальнае — трохпрамянёвая перспектыва ў бок ракі.
Парк не мае кампазіцыйна вызначанай планавальнай восі. Уязная алея праходзіла паміж садам, закладзеным на месцы былых сялянскіх сядзіб, і паркам, паўтараючы яго канфігурацыю па паўднёва-заходнім перыметры. Па падоўжнай восі палаца, праз паркавы гушчар быў пакінуты шырокі прасвет, праз які адкрываўся краявід на далёкую частку парку. Яшчэ прыгажэйшы краявід адкрываўся з тэрасы і акон тыльнага боку палаца, дзе тэрыторыя паніжалася пакатым схілам да маляўнічай сажалкі з цяністай «зялёнай» таполевай альтанкай каля яе (пасаджаныя кругам ліпы). Агляд працягваўся па рацэ, далей да цямнеючага за ёй лесу.
Дэндралагічную аснову парку складалі дрэвы мясцовых ліставых парод: акрамя ліпы звычайнай раслі ліпа грубаліставая, клён серабрысты і татарскі, ясень пенсільванскі, явар. Курціны фарміравалі таполя белая і дуб, з хваёвых мелася елка. На ўскрайку парку быў высаджаны пладовы сад.
Са зруйнаваннем палаца паступова гінуў і парк, ад якога ўцалелі толькі адзінкавыя фрагменты. Зараз гарадскі парк культуры і адпачынку. Распрацаваны праект аднаўлення парку.
Касцёл-пахавальня
Сярод парку стаяў фамільны касцёл-пахавальня. Храм узвялі ў 1787—1793 гадах практычна адначасна з палацам, пра што сведчыць агульная з ім ампірная мастацка-стылявая трактоўка. Прамавугольны 1-нефны корпус пад двухсхільным гонтавым дахам завяршаўся над алтаром гранёным шатровым ліхтарыкам. Корпус перакрыжоўваў аб'ём трансепта, аднавосевыя кароткія крылы якога выступалі на бакавых фасадах і завяршаліся 3-кутнымі тарцовымі франтонамі.
У адрозненне ад плоскасных, рытмічна падзеленых высокімі аркавымі вокнамі бакавых фасадаў, галоўны — атрымаў насычаную архітэктурна-пластычную распрацоўку. яго плоскасць завяршалася прамавугольным атыкам, над якім узвышаўся прамавугольны вертыкальна выцягнуты шчыт з гадзіннікам паміж 2 прысценных калон. Але асноўным пластычна-дэкаратыўным акцэнтам франтальнага фасада з'яўляўся ўзняты на высокія руставаныя ўстоі 4-калонны порцік з 3-кутным франтонам. Яго палярна пастаўленыя калоны фланкавалі прамавугольны ўваходны партал, над якім размяшчалася аркавае акно хораў. Акрамя гэтага, фасадная плоскасць па кутох фланкавалася адзіночнымі калонамі.
Пад будынкам мелася вялізная крыпта-пахавальня, асветленая паўкруглымі люкарнамі цокаля.
Музей
У 1842 у Лагойскім палацы браты Яўстах і Канстанцін Тышкевічы заснавалі першы на Беларусі музей старажытнасцей, у якім яны сабралі архіў старажытных рукапісаў, калекцыю мастацкіх твораў, унікальную бібліятэку (3 тыс. кніг), археалагічную калекцыю.
У нумізматычнай калекцыі Тышкевічаў налічвалася 1140 медалёў і манет. Сярод трох тысяч кніг, сабраных у бібліятэцы музея, было каля 500 старажытных помнікаў айчыннага кнігадрукавання. У бібліятэцы захоўваліся таксама рукапісы, старадаўнія геаграфічныя карты і граматы.
Лагойскі музей быў і своеасаблівым арсеналам з вялікім камплектам рознай зброі. Захоўваліся тут зброя, кальчугі, мундзіры часоў французска-расійскай вайны 1812 года.
Музей меў багатую калекцыю ручнікоў, сурвэтак, абрусаў, што ткалі на фабрыцы льняных і баваўняных вырабаў, заснаванай Канстанцінам Тышкевічам.
Значнае месца ў музеі займалі партрэты прадстаўнікоў 500-гадовага (12 пакаленняў) лагойскага роду Тышкевічаў. Амаль усе партрэты — у натуральную велічыню, па пояс альбо на ўвесь рост (партрэт Пія — бацькі Тышкевічаў — работы Дамеля, партрэт рэферэндара вялікага літоўскага Вінцэнта Тышкевіча, біскупа Антонія Тышкевіча).
«Вялікая» і «малая» залы палаца займалі творы майстроў Рыма, Фларэнцыі, Неапаля — 200 экспанатаў. Было тут 48 копій з замалёвак грэчаскага Парфенона, былі прадметы раскопак Пампеяў, рэчы, здабытыя ардынатарам Біржаў Міхалам Тышкевічам, таксама археолагам (1828—1897), у час яго раскопак у Егіпце.
У 1845 годзе Яўстах Тышкевіч перавёз частку лагойскай калекцыі ў Вільню пад выглядам выстаўкі, якую пасля ператварыў у прыватны музей, а потым, з дазволу ўладаў, — у музей, што размясціўся ў старажытнай залы Віленскага ўніверсітэта.
Заняпад
У 1920-я гады Лагойск атрымаў статус адміністрацыйнага цэнтра аднаго з памежных раёнаў Мінскай акругі БССР. Савецкія ўлады нацыяналізавалі маёнтак, а палац і іншыя пабудовы прыстасавалі для розных адміністрацыйна-гаспадарчых патрэб, таксама выкарыстоўвалі іх як жылыя памяшканні. Скляпенні палаца, паводле словаў мясцовых жыхароў, у 1920—1940-я гады выкарыстоўваліся ў якасці вязніцы — спачатку НКУС, а пазней немцамі. У канцы Другой сусветнай вайны палац падарвалі, захаваўся толькі невялікі фрагмент сцяны паўднёвага крыла будынка.
Парк пачынаючы з 1920-х гадоў паступова прыходзіў у заняпад. Пазней, у 1950—1980-я гады, неаднаразова падпадаў пад перапланаванне (у тым ліку стыхійнае).
Альжбета Астрожская
Альжбета (Галшка) Астрожская (1539—1582), празваная «Чорнай княгіняй», дачка Ільі і Беаты з роду Касцялецкіх, унучка Канстанціна Іванавіча Астрожскага. З дзяцінства была адзіным нашчадкам велізарнай маёмасці, што і вызначыла яе трагічны лёс.
Біяграфія
Нарадзілася пасля смерці бацькі. Яе дзядзька Канстанцін Васіль Астрожскі жадаў яе шлюбу са сваім сябрам, Дзмітрыем Сангушкам, але маці, Беата з роду Касцялецкіх, была супраць. У 1553 Сангушка гвалтоўна захапіў 14-гадовую Альжбету і павянчаўся з ёю. Аднак Беата дамаглася каралеўскага дэкрэту аб скасаванні шлюбу і абвяшчэнні Сангушкі па-за законам, пасля чаго ён быў забіты родзічамі Беаты — Касцялецкімі і Збаражскімі. У 1554 зноў насуперак волі Альжбеты і яе маці Жыгімонт II Аўгуст выдаў яе за польскага магната графа Лукаша з Горкі. Маці вывезла Альжбету з Польшчы і схавала яе ў дамініканскім кляштары ў Львове. У 1559 туды быў выкліканы Сямён Слуцкі, які павянчаўся з Альжбетай у кляштары, ужо абкладзеным дружынай графа Лукаша. Калі скончыліся запасы вады, манахі здаліся і Альжбету адвезлі да Лукаша, дзе яна правяла каля 14 гадоў у добраахвотным зняволенні. Пасля смерці ў 1560 годзе Cямёна Слуцкага Беата, каб не дапусціць да маёнткаў графа Лукаша, выйшла замуж за польскага магната Альбрэхта Ляскага, які фактычна захапіў маёнткі, абыходзіўся з жонкаю вельмі жорстка, трымаў яе пад замком. Пасля яго смерці частка маёнткаў Астрожскіх адышла да польскага караля. Астатнія маёнткі Альжбета, якая пасля смерці Лукаша ў 1573 выйшла на волю, завяшчала свайму дзядзьку Канстанціну Васілю.
Востраў Палонскага
Востраў Палонскага (Полонского, 多楽島) — востраў у Малой градзе Курыльскіх астравоў. Адміністрацыйна ўваходзіць у склад Сахалінскай вобласці Расіі. На востраў таксама прэтэндуе Японія. Плошча — 11,57 км².
Мае вулканічнае паходжанне. Вышыня паверхні да 18 м, значная частка забалочана. На поўдні вылучаюцца 2 возеры. Пакрыты травяной і хмызняковай расліннасцю. На ўзбярэжжы ёсць пясчаныя пляжы.
Айны называлі востраў Палонскага Тарара вука («скураны рамень»). У 1875—1945 гг. належыў Японіі. У гэты перыяд на востраве існавала некалькі рыбацкіх паселішчаў, жыло 1457 чал. У 1945 г. заняты савецкімі войскамі і пазней уключаны ў склад РСФСР. На востраве захаваліся рэшткі двух японскіх і аднаго савецкага паселішчаў.
У нашы дні ненаселены. З’яўляецца часткай прыроднага заказніка «Малыя Курылы».
Альянс васьмі дзяржаў
Альянс васьмі дзяржаў (кіт. традыцый.  八國聯軍) — ваенны альянс, у які ўвайшлі Расійская імперыя, ЗША, Германская імперыя, Вялікабрытанія, Францыя, Японская імперыя, Аўстра-Венгрыя і Італія, чые войскі ўварваліся ў Цынскі Кітай у адказ на масавыя забойствы хрысціян, замежнікаў і аблогу дыпламатычных місій у Пасольскім квартале Пекіна. Аб'яднаны кантынгент, часам названы Міжнароднай Вызваленчай Экспедыцыяй (МВЭ), складаўся з 45 000 салдат краін Альянсу. Агульнае камандаванне МОЭ ажыццяўляў генерал-лейтэнант М. П. Ліневіч, затым генерал-фельдмаршал Альфрэд фон Вальдерзее.
Ход падзей
У сярэдзіне чэрвеня 1900 г. кітайцы-іхэтуані ўступілі ў Пекін, дзе пачалі аблогу пасольскага квартала, якая доўжылася 56 дзён. Падчас аблогі быў забіты германскі пасланнік Кяцелер. Войскі Альянсу пад камандаваннем Ліневіча ўварваліся ў Пекін. Уварванне суправаджалася рабаваннем і марадзёрствам, у тым ліку ў Забароненым горадзе. Гэта быў жорсткі адказ на нечалавечую жорсткасць іхэтуаней. Як член альянсу, Аўстра-Венгрыя адправіла ў Кітай (Порт-Артур) аўстра-венгерскі флот у складзе двух вучэбных караблёў і крэйсераў «Кайзерын унд кёнігін Марыя-Тэрэзія», «Кайзерын Елізабет», «Асперн», «Зента», а таксама групу марскіх пехацінцаў у красавіку 1900. У чэрвені яны дапамаглі ўтрымаць Цяньцзіньскую чыгунку ад сіл Баксерскага паўстання, а таксама разграмілі флот узброеных джонак на рэках Хайхэ і Тайчжу. У захопе крэпасцяў Дагу ўдзельнічалі таксама Імператарскі флот Японіі, расійскі Ціхаакіянскі флот, Каралеўскі ваенна-марскі флот Вялікабрытаніі, ВМС ЗША і ВМФ Францыі. Пасля захопу крэйсеры яшчэ доўга стаялі ў порце і экіпаж флоту пакінуў іх толькі пасля ўрэгулявання канфлікту. У падаўленні Іхэтуаньскага паўстання ўдзельнічаў Георг Людвіг фон Трап — самы выніковы аўстрыйскі падводнік Першай сусветнай вайны.
14 жніўня 1900 г. Імператар Гуансюй, ўдава імператрыца Цысі і вышэйшыя чыноўнікі пакінулі імператарскі палац і паслалі на мірныя перамовы вядомага саноўніка Лі Хунчжана. Імперскім уладам прыйшлося падпісаць няроўны Заключны пратакол. Тэкст пратакола быў зацверджаны як дзяржавамі Альянсу, так і далучыўшымся да іх Іспаніяй, Бельгіяй і Галандыяй.
Ацэнка альянсу
Альянс васьмі дзяржаў ацэньваецца кітайскімі гісторыкамі як уварванне ў слабы Кітай моцных імперый, якія хочуць разрабаваць краіну. А Баксёрскае паўстанне разглядаецца як паўстанне супраць захопнікаў. Гэтыя падзеі прывялі да яшчэ большай дэстабілізацыі становішча краіны.
Таццяна Мікалаеўна Ісачанка
Таццяна Мікалаеўна Ісачанка (нар., Магілёў) — беларускі палітык.
Біяграфія
Скончыла Магілёўскі машынабудаўнічы інстытут (інжынер-механік), Маскоўскі сучасны гуманітарны інстытут (юрыспрудэнцыя).
Працоўную дзейнасць пачала чарцёжнікам у інстытуце «Магілёўграмадзянпраект». Працавала старшым тэхнікам, інжынерам Магілёўскага праектна-канструктарскага тэхналагічнага інстытута спецыяльнай тэхналагічнай аснасткі аўтаматызацыі і механізацыі, інжынерам Магілёўскага ліфтабудаўнічага завода. Была інструктарам, загадчыкам аддзела сацыяльна-эканамічнай і прававой работы Магілёўскага абласнога аб’яднання прафсаюзаў, намеснікам начальніка планава-эканамічнага аддзела вытворчага рэспубліканскага ўнітарнага прадпрыемства «Магілёўаблгаз». Займала пасаду намесніка старшыні Магілёўскага абласнога аб’яднання прафсаюзаў.
Выбіралася дэпутатам Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў дваццаць пятага склікання — намеснікам старшыні Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў, дэпутатам Палаты Прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 4-га склікання.
Узнагароды
Узнагароджана Ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь, Ганаровай граматай Федэрацыі прафсаюзаў Беларусі.
Слуцкае паўстанне
Слуцкае паўстанне, Слуцкі збройны чын — узброенае выступленне супраць савецкай улады, якое адбылося ў Слуцкім павеце ў 1920 г.
Нацыянальны рух у Мінскай губерні
Восенню 1920 года нацыянальны рух ахапіў значную частку насельніцтва Мінскай губерні. Так, на беспартыйнай канферэнцыі ў Халапенічах (цэнтр воласці Барысаўскага павета) была прынятая рэзалюцыя, у якой выказвалася жаданне «мірным шляхам вызваліць Беларусь ад польскіх і савецкіх войскаў і даць ёй магчымасць вызначыцца без чыёй бы тое ні было дыктатуры». Падобная карціна назіралася і ў Мінскім павеце, так даклад Ваенрэвкама БССР ад 15 лістапада 1920 г. змяшчае наступную інфармацыю: «Насельніцтва некаторых валасцей, даведаўшыся аб самавызначэнні Беларусі, не хоча прызнаваць ніякай улады, акрамя неіснуючага ўрада „незалежнай Беларусі“ і ставіцца вельмі варожа да арганізаваных валасным рэвкомам, заяўляючы, што ўладу трэба выбіраць, а не прызначаць з Масквы». У лістападзе гэтага ж года пад бел-чырвона-белымі сцягамі паўсталі Пагарэльская і Якшыцкая воласці.
Рэгіянальным цэнтрам нацыянальнага руху стаў горад Слуцк. У 1918 годзе ў ім быў утвораны Беларускі нацыянальны камітэт, які ўзначаліў Павел Жаўрыд. Большасць прыхільнікаў барацьбы за незалежнасць аб’яднаў Слуцкі камітэт Беларускай партыі сацыялістаў-рэвалюцыянераў. Ва ўлётках эсэраў паведамлялася аб незаконнасці падзелу спрадвечна беларускіх зямель паміж Польшчай і Савецкай Расіяй, аб фіктыўнасці незалежнасці БССР, якая «затуляе сабой акупацыю беларускага народа расейскім цэнтралізму».
Асноўнай рухаючай сілай Слуцкага збройнага чыну было сялянства, якое супрацівілася савецкай палітыцы ваеннага камунізму і падтрымлівала ідэю незалежнасці Беларусі, абвешчанай 25 сакавіка 1918 г. Радай Беларускай Народнай Рэспублікі. Паўстанне ўзначалілі прадстаўнікі мясцовай інтэлігенцыі і шляхты.
Напярэдадні паўстання
Пад час мірных перагавораў у сталіцы Латвіі Рызе паміж савецкай расійска-ўкраінскай дэлегацыяй, з аднаго боку, і польскай, з другога, вызначаўся лёс Беларусі і савецка-польскай граніцы. Прапанова кіраўніка савецкай дэлегацыі А. А. Ёфэ ўступіць Польшчы ўсю тэрыторыю тагачаснай БССР (да р. Бярэзіны) за тэрытарыяльныя ўступкі на Украіне не была прынята польскім бокам, бо ўлады баяліся аб’яднання ўсіх беларусаў у складзе Польскай дзяржавы. У выніку перагавораў 12 кастрычніка 1920 г. у Рызе было падпісана не толькі перамір’е, але і дагавор аб прэлімінарных (папярэдніх) умовах міру паміж РСФСР і УССР, з аднаго боку, і Польшчай — з другога. Польшча прызнавала абедзве савецкія рэспублікі Украінскую і Беларускую (тэрыторыя якой тады заканчвалася за Барысавым і Бабруйскам). Заходняя Украіна і Заходняя Беларусь прызнаваліся польскай тэрыторыяй. Да падпісання канчатковага міру ўстанаўлівалася нейтральная зона. Чырвоная Армія адыходзіла на адлегласць «не бліжэй 15 км ад зафіксаванага да моманту спынення ваенных дзеянняў польскага фронту». Польскія войскі на поўнач ад Нясвіжа спыняліся на лініі граніцы, а на поўдзень — на лініі свайго найбольшага прасоўвання. Толькі пасля ратыфікацыі гэтага дагавора войскі абодвух бакоў павінны былі паступова адводзіцца за межы сваёй тэрыторыі і размяшчацца на бліжэй 15 км па абодвух баках граніцы. Ад гэтага часу ўстанаўлівалася нейтральная зона шырынёй 30 км.
Слуцк і Слуцкі павет у перыяд так званай другой польскай акупацыі ў кастрычніку — лістападзе 1920 г. з’яўляліся месцам канцэнтрацыі 11-й і 16-й польскіх пяхотных дывізій. Тут жа ў кастрычніку 1920 г. фарміраваліся гусарскі, уланскі і Тульскі драгунскі палкі Саюзнай народнай добраахвотніцкай арміі беларускага генерала Станіслава Булак-Балаховіча. Армія фарміравалася з беларускіх і рускіх палкоў.
У Слуцку і Слуцкім павеце моцныя пазіцыі займала партыя эсэраў, якая абапіралася на беларускае сялянства і пад час савецка-польскай вайны разам з партыяй бальшавікоў вяла партызанскую барацьбу супраць польскай акупацыі. Пасля абвяшчэння БССР у другі раз, 31 ліпеня 1920 г., партыя беларускіх эсэраў (як саюзнік Кампартыі Беларусі) заставалася легальнай, хаця бальшавікі ўладай з ёй не падзяліліся. Эсэры па-ранейшаму стаялі за незалежнасць Беларускай Народнай Рэспублікі, займалі антыпольскія пазіцыі, былі таксама праціўнікамі вайскова-палітычнага саюзу з Савецкай Расіяй або далучэння да РСФСР. Рыхтуючыся да адыходу, польскія вайсковыя ўлады ў пачатку лістапада 1920 г. перадалі ўсю цывільную ўладу беларускім дзеячам.
Пачатак паўстання
14—15 лістапада 1920 г. у Слуцку адбыўся Першы беларускі з’езд Случчыны (з’езд сялянства Случчыны) з дэлегатамі ад горада і 15 валасцей, у тым ліку і Капыльскай. З’езд праходзіў пад уплывам беларускіх эсэраў, прыняў рэзалюцыю аб барацьбе за незалежную Беларускую Народную Рэспубліку і выбраў Беларускую Раду Случчыны з 17 сяброў у якасці выканаўчага і распарадчага органа ўлады Беларускай Народнай Рэспублікі. Паколькі з’езд прыняў пастанову аб падрыхтоўцы збройнага змагання, пасля яго закрыцця некалькі дэлегатаў выехалі ў вёскі Капыльскай, Цімкавіцкай, Грозаўскай, Быстрыцкай і іншых валасцей, каб рыхтаваць узброеныя атрады і заклікаць жыхароў да змагання.
Пры падтрымцы сялянства і гаражан Слуцкая рада за тры дні сфармавала з добраахвотнікаў 1-ю Слуцкую брыгаду стральцоў войск Беларускай Народнай Рэспублікі ў складзе палкоў: 1-га Слуцкага і 2-га Грозаўскага прызначыла камандаванне брыгадай, палкамі, займалася забеспячэннем войска зброяй і харчаваннем.
Ход паўстання
26—27 лістапада адбыліся першыя сутычкі перадавых чырвоных войскаў з паасобнымі атрадамі Слуцкай брыгады.
2-гі Грозаўскі полк фарміраваўся ў Слуцку, мястэчках Грозаве і Семежаве з беларускай міліцыі і сялян-добраахвотнікаў. У Грозаве добраахвотнікі, сялянскія хлопцы, збіраліся ў памешчыцкім доме, адтуль і пашлі на фронт. Грозаўскі полк складаўся з 2 батальёнаў, а яны падзяляліся на роты. Камандзір палка — капітан Лукаш Сяменік (былы камандзір 1-га беларускага партызанскага атрада), намеснік камандзіра палка — капітан Гнароўскі, камандзіры батальёнаў — капітан Антон Самусевіч і штабс-капітан Мацэля. Пасля фарміравання (апроч рэзерву) у 2-м Грозаўскім палку было каля 2 тыс. чалавек. Узбраеннем (вінтоўкі і некалькі кулямётаў) была забяспечана толькі чвэрць асабовага саставу; за кошт трафеяў і дапамогі Беларускай вайсковай камісіі пазней была ўзброена палова жаўнераў палка. У пачатку паўстання полк займаў фронт у 60 км у нейтральнай зоне савецка-польскай граніцы на поўнач ад лініі фронту 1-га Слуцкага палка (лінія Грозаў — Капыль — Цімкавічы — Семежава) і рабіў напады на палявыя каравулы Чырвонай Арміі. Маючы дрэнныя разведвальныя звесткі, камандаванне Чырвонай Арміі спачатку прыняло жаўнераў Слуцкай брыгады за атрады генерала Булак-Балаховіча. Так, у аператыўнай зводцы палявога штаба Чырвонай Арміі ад 2 снежня 1920 г. гаварылася: «У Слуцкім раёне ў 20 вярстах на паўночны захад (раён паміж Капылём і Грозавам. — А. Г.) і ў 25 вярстах на паўднёвы захад ад Слуцка (раён Вызны. — А. Г.) адбываюцца сутычкі з дробнымі вандроўнымі атрадамі балахоўцаў». Баі вяліся ў раёне в. Быстрыца, ля мяст. Капыль і ў іншых населеных пунктах. У гэтых баях паўстанцы наносілі страты, бралі палонных, адбівалі населеныя пункты. Некаторыя чырвонаармейцы, у асноўным з расійскіх сялян, сілай мабілізаваных у Чырвоную Армію, добраахвотна здаваліся ў палон або пераходзілі са зброяй.
У баі ля мяст. Капыль жаўнеры Грозаўскага палка захапілі ў палон роту чырвонаармейцаў з канцылярыяй і ўсёй амуніцыяй. Былі захоплены ў палон і сябры рэўкама, створанага савецкім камандаваннем. Пасля гэтага бою аддзелы 2-га Грозаўскага палка выцяснілі чырвоныя падраздзяленні з Цімкавічаў на ўсход.
Камандаванне 16-й арміі савецкіх войск вырашыла ачысціць нейтральную зону ад паўстанцаў. Польскія ўлады далі дазвол на ўваход 4 снежня савецкіх войск (8-й і 17-й стралковых дывізій) у нейтральную зону на тры дні, выказаўшы сваё адмоўнае стаўленне да паўстанцаў. Аднак камандаване Слуцкай брыгады, карыстаючыся падтрымкай насельніцтва, вывела асноўныя сілы з-пад удару савецкіх войск. Баі вяліся зноў у раёнах Капыля, Семежава і Вызны. Толькі ў раёне Семежава частка атрадаў паўстанцаў была разбіта і 7 снежня перайшла польскую мяжу. Польскія ваенныя ўлады раззброілі 30 афіцэраў і 400 жаўнераў. 9 снежня штаб Слуцкай брыгады прызнаў, што пасля баёў у раёнах Капыля, Семежава і Вызны аддзелы паўстанцаў адступілі да мяжы і дзве роты адышлі на польскую тэрыторыю, дзе былі раззброены польскімі ўладамі.
Штаб Слуцкай брыгады пасля адступлення знаходзіўся ў в. Грыцэвічы, за 2 км ад р. Лань, у нейтральнай зоне, але на тэрыторыі, якая паводле папярэдняга мірнага дагавора адышла да Польшчы. Перагрупіраваўшыся, паўстанцы зноў перайшлі ў наступ. У ноч на 10 снежня яны занялі вёскі Крывасёлкі і Навасёлкі, а потым в. Старынь. Жаўнеры брыгады зрабілі спробу адціснуць перадавыя адзінкі Чырвонай Арміі з занятых пазіцый. Быў распачаты наступ на мястэчкі Семежава і Вызна. У ноч на 13 снежня паўстанцы адбілі Семежава, дзе захапілі многа боепрыпасаў. Асаблівую адвагу выказалі жаўнеры 2-й роты 1-га Слуцкага палка на чале з паручнікам А. Курыловічам. Аднак савецкія падраздзяленні зноў адбілі ў паўстанцаў Семежава.
Эдвард Вайніловіч (фундатар Чырвонага касцёла ў Мінску і ўладальнік маёнткаў Пузава і Савічы) у сваіх успамінах згадвае, што пасля баёў ля Вызны і Семежава чырвоныя войскі зайшлі далёка за дзяржаўную мяжу, вызначаную дамовай 12 кастрычніка 1920 г., ажно за Пузаў, пад Ёдчыцы, што было ўжо на тагачаснай польскай тэрыторыі. Ён сведчыць, што польскія войскі нават адсунуліся за сваю дэмаркацыйную лінію. Гэта было зроблена, каб даць магчымасць савецкім войскам разгарміць паўстанцаў. У наступных баях атрады паўстанцаў занялі Семежава, Вызну і прасунуліся на ўсход ад яе.
Вынікі паўстання
25 сакавіка 1921 г. было падпісана пагадненне польска-расійскай вайсковай камісіяй, якое ліквідавала нейтральную зону. Войскі 16-й арміі прасунуліся да лініі мяжы.
Такім чынам, ваенныя дзеянні на тэрыторыі Капыльскай і суседніх валасцей былі скончаны. На тэрыторыі ўсяго Слуцкага павета ўсталявалася савецкая ўлада.
Памяць
У 1948 годзе ў нямецкім горадзе Мітэнвальд каля Альпаў беларускімі эмігрантамі быў пастаўлены помнік у гонар Слуцкіх паўстанцаў.
У 1966 годзе чальцы «Згуртаванння беларусаў Канады» купілі ферму, ў правінцыі Антарыо, пазней гэтыя мясціны сталі базай адпачынку, якая атрымала назву Слуцк — у гонар Слуцкага паўстання.
У пачатку 1990-х гадоў па ініцыятыве БНФ у весках Грозава, Семежава (Капыльскі раён) і Чырвоная Слабада (Салігорскі раён) былі ўсталяваны памятныя крыжы ў гонар паўстанцаў. Гэтая месцы выбралі таму, што менавіта з гэтымі месцамі звязаны асноўныя падзеі 1920 года. Крыж, які быў усталяваны ў Чырвонай Слабадзе быў знішчаны вандаламі.
У 2007 годзе памятны знак Слуцкім паўстанцам усталявалі ў беларускім горадзе Старыя Дарогі. Ён знаходзіцца ў прыватным музеі даследчыка гісторыі Беларусі Анатоля Белага
У 2017 годзе Слуцкі раённы выканаўчы камітэт даў адмоўны адказ на зварот па пытанні ўстаноўкі помніка слуцкім паўстанцам у самім Слуцку, спаслаўшыся на неабходнасць абгрунтаванага навуковага даследавання падзей 1920 года на Случчыне і на існаванне супрацьлеглых трактовак Слуцкага паўстання, у сувязі з чым помнік неадназначна ўспрымецца грамадствам.
Алег Іванавіч Ладзісаў
Біяграфія
Скончыў Мінскі педагагічны інстытут замежных моў(1976), Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут (факультэт гісторыі і тэорыі мастацтва; 1986).
З 1983 па 2003 год жыў у Полацку, працаваў загадчыкам сектара выяўленчага і дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва Полацкага гісторыка-культурнага музея-запаведніка, выкладчыкам жывапісу, кампазіцыі, гісторыі мастацтва ў Полацкай дзіцячай мастацкай школе. З 2003 года — у Мінску, вучоны сакратар Нацыянальнага гістарычнага музея Рэспублікі Беларусь.
Творчасць
Удзельнік мастацкіх выставак з 1986 года. Асноўныя творы: палотны «Белыя лілеі», «Тая, што збірае каласы», «Чырвонае на зялёным», «Танец», «Інфанта», «П’еро і Арлекін», «Малітва»; графічныя лісты: «Праз вякі», «Лава Бекета», «Пасадзі кветку ў Эдэме!», «Белы крыж», «Абгарні кнігу!»; перфармансы «Short Мап», «Белы Зікурат», «Winners Blues».
Творы знаходзяцца ў фондах Полацкага гісторыка-культурнага музея-запаведніка, у галерэі «Маскоўская палітра» (г. Масква), галерэі «Падляска» (г. Бела Падляска ў Польшчы), у прыватных калекцыях у Беларусі, Расіі, Польшчы, Германіі, Ізраілі.
Пастаўскі павет (Расійская імперыя)
Пастаўскі павет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Мінскага намесніцтва, існавала ў 1793—1795 гг. Цэнтр — Паставы.
Пасля скасавання павета, тэрыторыя ўвайшла ў склад Дзісненскага павета і Вілейскага паветаў Мінскай губерні.
NGC 786
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі новага агульнага каталога.
Венецыянскі кінафестываль 2013
70-ы Венецыянскі кінафестываль праходзіў з 28 жніўня па 7 верасня 2013 года. Галоўную ўзнагароду кінафестывалю — Залатога льва — атрымаў фільм «» рэжысёра.
Нядружна
Нядружна — тапонім:
Жазеф Капюрон
Жазеф Капюрон (Joseph Capuron; 1767—1850) — французскі лекар-акушэр.
Навуковая дзейнасць
У 1823 Капюрон абраны членам Акадэміі медыцыны. З яго прац найбольш вядомы складзены разам з П’ерам Ністэнам медыцынскі слоўнік («Nouveau dictionnaire de médecine, de chirurgie, de pharmacie, des sciences accessoires et de l'art vétérinaire», 1806, да 1865 года вытрымаў 12 выданняў). Напісаў таксама працы «Новая medicinae elementa, ad nosographiae philosophicae normam exarata tyronumque usui accomodata» (1804, 1812), «Aphrodisiographie etc.» (1807), «Cours théorique et pratique d’en accouhements» (1811 і сл.), «Traité des maladies des femmes» (1812 і 1817), «Traité des maladies des enfants» (1813 і 1820), «Médecine legale relative a l’home art des accouchements» (II. 1821) і інш.).
Ніжнетагільскі музей выяўленчых мастацтваў
Ніжнетагільскі музей выяўленчых мастацтваў — музей малярства, адзін з двух самых вялікіх музеяў горада Ніжняга Тагіла і другі па велічыні і значнасці музей выяўленчых мастацтваў у Свярдлоўскай вобласці (пасля Екацярынбургскага музея малярства). Знаходзіцца ў Ніжнім Тагіле, у Ленінскім раёне горада, у гістарычным цэнтры гарады, на вуліцы Уральскай, 7, 4 і 5, у цэнтры горада.
Апісанне
Музей выяўленчых мастацтваў Ніжняга Тагіла размясціўся ў трох старых будынках гістарычнага цэнтра горада. Галоўны корпус музея — гэты будынак 1865 года ў Рускім Гарадскім Купецкім стылі, што некалі належаў тагільскаму купцу П. Т. Аксёнаву. Там знаходзіцца большасць выстаўных залаў. У гэтым жа будынку знаходзіцца і адміністрацыя музея. Каля будынка за плотам ёсць невялікі садок з некалькімі паркавымі скульптурамі. Будынак мае тры паверхі. На даху над галоўнай выстаўнай залай для дадатковага асвятлення абсталяваны шкляны прызмавісты купал з вокнамі.
Пасля вайны будынак быў перабудаваны. Плошча будынка была павялічана ў паўтара разы за кошт вялікай двухпавярховай прыбудовы. На даху прыбудовы музея гэтак жа, як і на асноўнай частцы будынка, знаходзіцца шкляны прызмавісты купал з вокнамі, але няшмат меншага памеру.
Перад уваходам у галоўны корпус музей каштуе скульптура «Гарадскі анёл» працы ніжнетагільскага скульптара Аляксандра Іванова. Скульптура ўяўляе сабою кампазіцыю, што складаецца з дзвюх фігур. Галоўная фігура — гэта сам анёл. Гэта мужчына прыкладна гадоў сарака пяці, апрануты ў паліто, касцюм з гальштукам і ў капялюш моды 30-50-х гадоў XX стагоддзя з крыламі на спіне. На яго вачах ачкі, у адной руцэ ён трымае партфель. Напамінае літаратурнага Доктара Жывага. У іншай яго руцэ мужчына трымае дзіду і глядзіць з нудой на вялікі швелер, які стаіць перад ім (праца маскоўскага мастака Уладзіміра Мікітавіча Наседкіна). Ля ног анёла сядзіць маленькі пёс.
Праз вуліцу Уральскую, насупраць асноўнага будынка знаходзіцца другі корпус Музея выяўленчых мастацтваў. Тут галоўным чынам месцяцца творчыя студыі тагільскіх мастакоў і скульптараў. Дадзены будынак таксама выкананы ў Рускім стылі, але ў адрозненне ад асноўнага будынка, яно больш напамінае будынак Рускага музея ў Маскве, чым Купецкі Гарадскі стыль. У будынку два паверхі, яно цалкам цаглянае. На даху ёсць дзве дэкаратыўныя вежкі. Будынак з'яўляецца помнікам гісторыі і культуры рэгіянальнага значэння.
Поруч з корпусам мастацкіх студый знаходзіцца невялікі стары двухпавярховы будынак з каменным першым і бярвеністым другім паверхамі. Гэта арганізацыя «Саюза мастакоў Ніжняга Тагіла» пры Музеі выяўленчых мастацтваў.
Каля асноўнага будынка музея знаходзіцца бібліятэка, размешчаная ў пераробленым былым прыватным аднапавярховым жылым доме.
Джон Уільямс (гісторык мастацтва)
Джон Уільямс (John Williams; 25 лютага 1928 — 6 чэрвеня 2015 года) — амерыканскі мастацтвазнавец, эксперт у іспанскім сярэднявечным мастацтве. Меланаўскі прафесар гісторыі мастацтва і архітэктуры, потым -прафесар сярэднявечнага мастацтва і архітэктуры ва Універсітэце Пітсбурга.
Навуковая дзейнасць
Самая вядомыя праца Уільямса — пяцітомнік «Ілюстраваны Беатус» (The Illustrated Beatus), паводле якога зняты дакументальны фільм «Беатус: Іспанскі Апакаліпсіс» (Beatus: The Spanish Apocalypse).
Метэоры
Метэо́ры (μετέωρος — «нябесны», народная назва — зні́чкі ) — з’явы, што ўзнікаюць у зямной атмасферы пры пранікненні ў яе часціц касмічнага рэчыва — метэорных цел (напрыклад, аскепкаў камет ці астэроідаў). Гэтыя з’явы вывучаюцца метэарытыкай.
Утварэнне метэораў
Метэорныя целы ўваходзяць у атмасферу Зямлі з адноснымі скорасцямі ад 11 да 73 км/с. Пры ўзаемадзеянні з паветрам кінетычная энергія метэорных цел ідзе на награванне і выпарэнне цел, узбуджэнне і іанізацыю малекул паветра і пары метэорнага рэчыва. Некалькі працэнтаў энергіі пераходзіць у светлавую. Даўжыня шляху метэораў у атмасферы — каля 100 км, большасць метэорных цел згарае ў атмасферы на вышыні больш за 80 км. Вельмі яркія метэоры называюць балідамі, часам яны заканчваюцца выпадзеннем на паверхню Зямлі метэарытаў. Маса метэораў найчасцей — ад міліграма да некалькіх грам. На ясным начным небе простым вокам можна бачыць звычайна каля 10 метэораў за гадзіну. За суткі ў атмасферу Зямлі пранікае некалькі мільярдаў метэорных цел, агульнай масай каля 100 т. Большасць метэорных цел — камяністыя прадукты распаду каметных ядраў, зрэдку — астэроідаў. У міжпланетнай прасторы метэорныя целы каметнага паходжання рухаюцца раямі, расцягнутымі ўздоўж арбіты каметы. Трапляючы ў зямную атмасферу, яны ўтвараюць метэорыя патокі.
Метэорам завецца не аб’ект (гэта значыць метэароід), а з’ява, гэта значыць след метэароіда, які свеціцца. І гэта з’ява завецца метэорам незалежна ад таго, ці паляціць метэароід з атмасферы назад у касмічную прастора, ці згарыць у ёй за кошт трэння або зваліцца на Зямлю метэарытам.
Адметнымі характарыстыкамі метэора, апроч масы і памеру, з’яўляюцца яго хуткасць, вышыня ўзгарання, даўжыня трэка (бачны шлях), яркасць свячэння і хімічны склад (уплывае на колер гарэння). Так, пры ўмове, што метэор дасягае 1 зорнай велічыні пры хуткасці ўваходжання ў атмасферу Зямлі 40 км/с, загараецца на вышыні 100 км, а патухае на вышыні 80 км, пры даўжыні шляху ў 60 км і адлегласці да назіральніка ў 150 км, то працягласць палёту складзе 1.5 сек, а сярэдні памер складзе 0.6 мм пры масе 6 мг.
Метэорныя патокі
Часта метэоры групуюцца ў метэорныя патокі — сталыя масы метэораў, якія з’яўляюцца ў вызначаную пару года, у вызначаным краю неба. Шырока вядомыя такія метэорныя патокі як Леаніды, Квадрантыды і Персеіды. Усе метэорныя патокі параджаюцца каметамі ў выніку разбурэння падчас раставання пры мінанні ўнутранай часткі Сонечнай сістэмы.
Падчас візуальных назіранняў метэорных патокаў здаецца, што метэоры вылятаюць з аднаго пункта на небе — радыянта метэорнага патока. Гэта тлумачыцца падобным паходжаннем і адносна блізкім размяшчэннем касмічнага пылу ў касмічнай прасторы, якая з’яўляецца крыніцай метэорных патокаў.
У міфалогіі
Традыцыя загадваць жаданне на зоркі, якія падаюць, звязана з верай у тое, што знічка — гэта анёл, які спускаецца на зямлю па душу чалавека, які адыходзіць у іншы свет. І нібыта, пакуль ён ляціць па небе, ён не можа нікому адмовіць. Таму, атрымліваецца, чалавек са сваімі жаданнямі звяртаецца непасрэдна да анёла.
Таксама дзе-нідзе верылі, што калі зорка ўпадзе на зямлю, то на тым месцы разальецца смала і нельга будзе будаваць дом. Такое меркаванне часцей сустракаецца ва ўкраінскіх вераваннях. Там лічылі, што чорт гуляе па небе і спрабуе падмяніць зоркі на свае свечкі, а анёл скідвае іх. Знічка — гэта падае сам чорт або яго свечка, таму і разліваецца смалой, далятаючы да зямлі. Акрамя таго, сцягваць зоркі з неба маглі ведзьмы, выкарыстоўваючы пры гэтым звычайную нітку. Ім гэтыя нябесныя целы былі патрэбны для павялічэння магічнай сілы.
Аэрапорт Ціват
Аэрапорт Ціват (Аеродром Тиват) — міжнародны аэрапорт, размешчаны ў чатырох кіламетрах ад горада Цівата. Адзін з двух грамадскіх аэрапортаў Чарнагорыі (другі — аэрапорт Падгорыцы).
Апісанне
Аэрапорт Цівата размешчаны ў паўночнай частцы адрыятычнага ўзбярэжжа Чарнагорыі. З аэрапорта круглы год ажыццяўляюцца штодзённыя рэйсы ў Белград і ў Маскву (аэрапорты Дамадзедава і Шарамеццева), астатнія рэйсы сканцэнтраваны галоўным чынам у летні перыяд. Аэрапорт абслугоўвае галоўным чынам чартарныя рэйсы, пасажыры якіх у большасці сваёй накіроўваюцца на курорты адрыятычнага ўзбярэжжа. Перадусім ён зручны для турыстаў, што едуць у Котар (размешчаны за 7 км ад аэрапорта) і ў Будву (у 20 км ад аэрапорта).
Аэрапорт Цівата быў пабудаваны ў 1971 годзе з узлётна-пасадачнай паласой даўжынёй 2500 метраў, якая знаходзіцца паблізу Котарскага заліва. У гадзіну аэрапорт здольны абслугоўваць да 6 рэйсаў.
Наземны транспарт
У 100 метрах ад выхаду з аэравакзала праходзіць Ядранская аўтамагістраль (Jadranska magistrala), дзе па патрабаванні спыняюцца аўтобусы, якія накіроўваюцца ў горад Ціват, у Котар, Будву, Петровац і г.д. Абсталяваных прыпынкаў паблізу аэрапорта няма. Найбліжэйшая аўтастанцыя — у горадзе Ціват — размешчана ў 1,5 км ад аэравакзала, ад яе адпраўляюцца маршруты практычна па ўсёй краіне.
Кастры-дзі-Лечэ
Кастры-дзі-Лечэ (Castri di Lecce) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Апулія, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Лечэ.
Насельніцтва складае 3112 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 259 чал./км². Займае плошчу 12 км². Паштовы індэкс — 73020. Тэлефонны код — 0832.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы Віт.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
Рыгор Фядосавіч Таболіч
Рыгор Фядосавіч Таболіч (, вёска Палосцевічы,, Гомельская вобласць) — беларускі мастак, педагог. Муж Марыі Таболіч, бацька Алеся Таболіча.
Біяграфія
У 1975 г. скончыў Мінскае мастацкае вычулішча, а ў 1981 г. — Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут. У 1990—1998 гг. выкладчык мастацкага аддзялення Магілёўскага рэспубліканскага культурна-асветніцкага вучылішча імя Н. К. Крупскай, у 2000 г. адкрыў першую прыватную мастацкую галерэю ў Магілёве.
Творчасць
Працуе ў галіне станковага жывапісу, у жанрах сюжэтна-тэматычнай карціны, партрэта, пейзажа, нацюрморта.
Прысвяціў тэме Вялікай Айчыннай вайны дыптых «Вогненная вёска» (1984 г.). У карцінах «Маці паэта» (1981 г.), «Вянок Максіма» (1982 г.) і трыпціху «Тры санеты» (1991 г.) адлюстраваны жыццёвы і творчы шлях М. Багдановіча.
Аўтар карцін «Калодзеж» (1981 г.), «3 глыбінь вякоў», «Стыхія» (абедзве 1985 г.), «Шлях», «Акно» (абедзве 1987 г.), «Плынь» (1992 г.), трыпціха «Адлюстраванне» (1996 г.). Метафарычнасць, сувязь са спрадвечным у творах «Аблічча», «Таямніцы», «Матчына скарбонка» (усе 1992 г.), «Бляск старажытнасці» (1993 г.), трыпціху «Белая Русь», «Чырвоная Русь», «Чорная Русь» (1995 г.), палотнах «Рух» і «Нараджэнне» (абодва 1999 г.) і інш. Выканаў манументальную работу для інтэр’ера Магілёўскай абласной бібліятэкі «Асветнікі» (1990 г.).
Бранявы завулак (Мінск)
Завулак Бранявы — завулак у Партызанскім раёне Мінска.
Размяшчэнне
Арыентаваны з паўднёвага захаду на паўночны ўсход. Пачынаецца ад скрыжавання з вуліцай Фрунзэ, перасякае вуліцу Захарава, завяршаецца скрыжаваннем з вуліцай Змітрака Бядулі. Даўжыня завулка складае каля 550 м.
Паркі
Завулак пачынаецца ад Цэнтральнага дзіцячага парку імя Максіма Горкага. Перасякае бульвар па няцотным боку вуліцы Захарава.
Парк Манькавічы
Парк «Манькавічы» — твор садова-паркавага мастацтва, абвешчаны батанічным помнікам прыроды дзяржаўнага значэння. Знаходзіцца на паўночна-ўсходняй ускраіне Століна.
Асновай для парка паслужыў размешчаны побач з Манькавіцкім фальваркам лес са старымі дубамі плошчай каля 50 га.
Апісанне
Манькавіцкі парк мае пэўную стылявую агульнасць з нясвіжскім. У яго ландшафце знайшлі ўвасабленне матывы рамантызму, ідэі натуралізму, рысы рэгулярнасці (выяўленыя алеямі і экзотамі) і кампазіцыйная адточанасць шэрагу паркавых элементаў.
Раскрыццё перспектыў па меры руху да палаца дасягалася становішчам галоўнай алеі, дарожнае пакрыццё якой, як і цэнтральнай вуліцы ўсяго Століна, выканана знакамітай «пінскай косткай», або трылінкай. Асаблівасцю манькавіцкай трылінкі з’яўляецца яе каляровае афармленне, у сваёй большасці шасцікантовікі спаяны з каменя чырвона-жоўтых парод.
Галоўная алея
Галоўная алея праходзіць праз увесь парк, паўтараючы абрыс грэбня тэрасы. Грэбень тэрасы мае мысавідныя выступы, яго схіл зрэзаны шматлікімі ярамі. Галоўная алея мае шырыню 10 метраў, плаўна выгінаецца сярод насаджэнняў парку, чым дасягаецца падаўжэнне шляху і паляпшэнне агляду. Працягласць алеі складае каля кіламетра. Алея рэдкастойная, клёны ў шэрагу растуць праз дзесяць метраў. Асноўным акцэнтам па шляху руху з’яўляўся палац з вежай, што раней праглядаўся праз паляны паміж насаджэнняў. Адным з самых заўважных салітэраў з’яўляецца невысокі, з нізка пасаджанай шырокай кронай дуб. Цяпер ён служыць арыенцірам для вызначэння месцазнаходжання палаца, ад якога нічога не засталося.
Найбольш маляўнічай з’яўляецца паляна з памятным закладным камнем на ўзлеску. Яе ўпрыгожваюць вельмі рэдкія ў культуры ліпа крупналістовая «Vitelina» і каралінская ліпа родам са змешаных і субтрапічных лясоў Паўночнай Амерыкі.
Перад партэрам галоўная алея праходзіць паміж двума выцягнутымі масівамі дрэў. Яны складаныя па структуры. Дамінуе граб, з ім спалучаюцца ліпа, клён, бяроза. Першапачаткова было шмат елак, але большасць дрэў загінулі ад сухаверш’я.
Другая алея
Гэтая алея ідзе праз парк па яго паўночнай ускраіне, яна мае больш ціхі, адасоблены характар. Яна пракладзеная сярод перыферыйных насаджэнняў парку з улікам раскрыцця некалькіх перспектыў на асноўную дамінанту парку — палац, а таксама на групы дрэў, паляны і масівы. Асноўныя масівы дрэў засяроджаныя ў вуглавой частцы парку. Яны маюць разнастайны склад — бяроза, радзей клён, граб, хвоя (было шмат елі). У адным з масіваў дамінантай з’яўляецца шчыльная мёртвапакроўная група елі (захавалася 24 дрэва). Яе атачае дрэвастой з ліпы, бярозы, граба і адзінкавымі елкамі.
Вуглавы ўваход у парк у выглядзе простай брамкі аформлены разрэджанай пасадкай хвоі веймутавай (захавалася 8 дрэў). Далей уздоўж дарожкі растуць таполі Сімані, ці кітайскія. Галіны крон дрэў з цёмна-зялёным бліскучым лісцем спадаюць каскадам, утвараючы экзатычны тунэль. Таполі утваралі вялікую групу, але яна апынулася недаўгавечнай, з улічаных у 1970-я гады 136 дрэваў, у цяперашні час захавалася ўсяго 10.
Наступны этап алеі быў аформлены з выкарыстаннем хвоі веймутавай. Дрэвы алеі пасаджаныя тут з міжраддзем у 13 метраў. Гэтыя насаджэнні таксама прыкметна парадзелі. Шлях, на якім адбывалася чаргаванне адкрытых і закрытых прастораў, што забяспечвалі змену уражанняў, заканчваўся выхадам на паляну перад палацам.
Паркавыя экзоты
Парк меў найбагацейшы склад экзатычных раслін. Акрамя ўжо адзначаных, у парку раслі бук лясны, конскі каштан «Virginica», елка Энгельман, клён палявы, псеўдацуга Мензіса, чаромха позняя і іншыя віды. Яны выкарыстоўваліся ў групах, алеях, але часцей за ўсё адзінкава або па некалькі асобнікаў на палянах.
Сучасны стан насаджэнняў
Парк моцна пацярпеў у гады Вялікай Айчыннай вайны. У 1943 годзе партызанамі быў спалены палац, снарадамі і асколкамі было пашкоджана каля 20 адсоткаў дрэвастою, загінула загарадзь з елі па перыметры парка. Немцы вывезлі вароты ўязной брамы, перакулілі закладны камень.
За апошнія трыццаць гадоў склад парку змяніўся мала, але зменшылася колькасць дрэў многіх відаў. Амаль не стала хвоі чорнай (раней было 21 дрэва), піхты аднаколернай (мелася 8 дрэў), напалову паменшылася колькасць хвоі веймутавай (у 1970-я гады было ўлічана 66 асобнікаў). Зараз у парку расце толькі каля 30 найменняў іншаземных раслін. Да парку прымыкае лінейная пасадка шаўкоўніцы белай працягласцю 400 метраў. Захаваліся адзінкавыя дрэвы вельмі рэдкіх у культуры піхты белай, піхты каўказскай, ліпы Каралінскай, кусты Crataegus calpodendron. Шмат увагі ў парку надавалася штучнаму фарміраванню экзатычных крон з дапамогай металічных панцыраў. Сляды фармоўкі ў некаторых дрэў выяўляюцца па цяперашні час.
Сучаснае выкарыстанне
Пасля вайны была праведзена вялікая работа па выратаванні пашкоджаных дрэў, добраўпарадкаванні тэрыторыі. Пабудавана агароджа, адноўлена брама.