cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Алег Канстанцінавіч Антонаў
Біяграфія
У 1941 годзе атрымаў заданне па арганізацыі вытворчасці планёраў ў Каўнасе на базе былога трамвайнага завода, аднак неўзабаве вайна разбурыла пачынанні; Антонаў быў прызначаны галоўным інжынерам Планернага кіравання Наркамата авіяцыйнай прамысловасці. З 1943 года — першы намеснік генеральнага канструктара Якаўлева, 1946 кіраваў філіялам ОКБ ў Навасібірску, пазней — сваім ОКБ-153 (c 1952 — кіеўскае ГСОКБ-473, з 1966 — Кіеўскі механічны завод, з 1984 — ОКБ імя А. К. Антонава, з 1989 — Авіяцыйны навукова-тэхнічны комплекс «Антонаў»).
Польскі біяграфічны слоўнік
Праект
Станам на май 2015 года выйшла 46 тамоў і ідзе праца над 47 томам. Трэба яшчэ выдаць тамы пра асоб з прозвішчамі на Sz — Zz.
Хаця ў слоўнік не ўключаны абсалютна ўсе вядомыя палякі, у ім дадзены біяграфіі не толькі палякаў, але і вядомых іншаземцаў, звязаных з Польшчай, а таксама прадстаўнікоў нацыянальных меншасцяў.
Рэдактары
Ініцыятарам і першым галоўным рэдактарам быў Уладзіслаў Канапчынскі. У 1949 года з-за ціску з боку ўладаў быў вымушаны пакінуць пасаду рэдактара. У 1958 годзе рэдактарам стаў Казімеж Лепшы, а ў 1964 — Эмануэль Матэвуш Раствароўскі. У 1989—2002 гадах рэдактарам быў Генрых Маркевіч. З 2003 года пасаду рэдактара займае літаратуразнавец Анджэй Раманоўскі.
Дэмер
Дэмер быў упершыню згаданы ў 870 годзе. Згодна з Мерсенскім дагаворам па Дэмеры праходзіў профіль уладанняў памерлага бяздзетным Латарынгскага караля Лотара II, які памёр у 869 годзе. У той час, аднак, Дэмерам называлася Дэйле, сёння ж Дэмерам завецца адзін з прытокаў Дэйле.
Міжземнамор’е
Міжземнамо́р’е — міжкантынентальны рэгіён, у склад якога ўваходзяць Міжземнае мора, яго астравы і ўзбярэжныя рэгіёны Паўднёвай Еўропы, Пярэдняй Азіі і Паўночнай Афрыкі. Геаграфічнай своеасаблівасцю Міжземнамор’я з’яўляецца тое, што яго тэрыторыя ў параўнанні з іншымі рэгіёнамі ляжыць на трох кантынентах. Краіны, тэрыторыя якіх з’яўляецца часткай рэгіёна, называюць краінамі Міжземнамор’я. Тэрыторыі большай часткі краін Міжземнамор’я, такіх як Францыя, Турцыя або краін Паўночнай Афрыкі, толькі часткова ўваходзяць у склад рэгіёна. Паводле культурных і кліматычных асаблівасцей да Міжземнамор’я таксама далучаюць і Партугалію, нягледзячы на тое што краіна не мае выхаду да Міжземнага мора.
Дэмер
Разлівы Дэмера ў перыяд моцных дажджоў наносяць істотную шкоду эканоміцы рэгіёна : так у 1998 годзе шкода склала больш 16 мільёнаў еўра.
Міжземнамор’е
Абмежаванне Міжземнамор’я ажыццяўляецца пераважна паводле кліматалагічных і культурных крытэрыяў, але таксама на фізіка-геаграфічнай і палітычнай выснове, што часткова ўзаемаабумоўлена. Агульнапрынятым крытэрыем у вызначэннні межаў міжземнаморскага рэгіёна з’яўляюцца натуральная і патэнцыяльныя тэрыторыі пашырэння аліўкавага дрэва, так званая мяжа аліўкавага дрэва. Паводле апошняй характэрыстыкі, межы Міжземнамор’я вызначаюцца межамі пашырэння міжземнаморскага клімата. Аднак з той нагоды, што, па-першае, аліўкавае дрэва не заўсёды распаўсюджана на тэрыторыях з тыповым міжземнаморскім кліматам (напр., у гарыстых мясцінах), па-другое, таму, што некаторыя ўзбярэжныя рэгіёны Міжземнамор’я знаходзяцца ў іншых кліматычных зонах, паняццем Міжземнамор’е звычайна акрэсліваюць некалькі больш значны геаграфічны рэгіён. Акрамя гэтага, згодна агульнапрынятаму меркаванню, некаторыя рэгіёны з яскрава вызначаным міжземнаморскім кліматам, але значнай геаграфічнай адлегласцю да Міжземнага мора, да Міжземнамор’я не адносяць. У лік апошніх уваходзяць, напрыклад, узбярэжныя рэгіёны Чорнага мора і высакагорныя раёны горнага масіва Заграс у Іране.
Агульная плошча Міжземнамор’я складае каля 3.85 млн км², з якіх каля 1.35 млн км² прыходзяцца на сушу, астатнюю плошчу ў 2.5 млн км² пакрывае Міжземнае мора. Самы паўночны пункт ляжыць ля падножжа Альпаў у Венецыі, самы крайні пункт на захадзе — Каба да Рока непадалёку ад Лісабона. На ўсходзе і поўдні межы раёна праходзяць па ўскрайку (пераходных зонах) Сірыйскай пустыні ці Сахары, пры гэтым межы на поўдні дастаткова адвольныя, таму што зоны пустыннага клімату ў некаторых мясцінах падступаюць да самага ўзбярэжжа (напр., каля Порт-Саіда на поўначы Сінайскага паўвострава).
Тэрыторыя Міжземнамор’я ляжыць на трох кантынентах: у Еўропе, Афрыцы і Азіі. У склад еўрапейскай часткі ўваходзяць (цалкам або часткова) Партугалія, Іспанія, Францыя, Італія, Славенія, Харватыя, Боснія і Герцагавіна, Чарнагорыя, Албанія, Грэцыя і еўрапейская чатка Турцыі, а таксама карлікавыя краіны Андора, Манака, Сан-Марына, Ватыкан і Мальта. Азіяцкая частка ляжыць на тэрыторыі азіяцкай часткі Турцыі, Сірыі, Лівіі, Ізраіля, Палестынскага аўтаномнага раёна і Іарданіі, а таксама вострава Кіпр.
Алег Канстанцінавіч Антонаў
Біяграфія
У 1962 годзе прысвоена званне Генеральнага канструктара ОКБ.
Член КПСС з 1945 года. Дэпутат Савета Саюза Вярхоўнага Савета СССР 5-11 скліканняў ад Кіеўскай вобласці.
Жыў у Кіеве. Памёр 4 красавіка 1984 года. Пахаваны ў Кіеве на Байкавых могілках.
Лістоўніца
Лістоўніца (Larix) — род лістападных дрэў сямейства хваёвых.
Батанічнае апісанне
Дрэвы аднадомныя вышынёй да 50 м. Крона конусападобная. Ігліца мяккая, вузкалінейная, у пучках, на зіму ападае. Мужчынскія каласкі шарападобныя, ярка-жоўтыя; жаночыя шышкі яйкападобныя, пурпуровыя ці зеленаватыя, выспяваюць у год цвіцення. Лістоўніца адрозніваецца ад іншых хваёвых дрэў тым, што кожную восень поўнасцю скідвае ігліцу.
Жыве да 500 гадоў.
Арэал
Радзіма — Еўропа, Азія, Паўночная Амерыка.
На Беларусі 13 інтрадукаваных відаў. Найбольш пашыраныя:, ,. Вырошчваюць у лясных культурах і як дэкаратыўнае дрэва ў садах і парках. Цвіце лістоўніца ў маі, адначасова з распусканнем пупыршак.
Значэнне і выкарыстанне
Драўніна моцная, трывалая да гніення.
Бародкі
Баро́дкі (, Бородки) — вёска ў Чавускім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Радамльскага сельсавета.
Віленкін
Віленкін — прозвішча.
Алопа
Ало́па (Ἀλόπη):
Сандра Калніетэ
Сандра Калніетэ (лат.: Sandra Kalniete; 22 снежня 1952 года, пгт Тогур, Томская вобласць, РСФСР, СССР) — латвійскі палітык.
Была актывістам Народнага фронту Латвіі, затым дыпламатам, у 2002—2004 гг. міністрам замежных спраў у кабінеце Эйнара Рэпшэ, у 2004 г. часовым еўракамісарам ад Латвіі, у 2006 годзе абраная дэпутатам Сейма ад «Новага часу», у 2008 г. стала адной з лідараў новай партыі Грамадзянскі саюз, у 2009 г. абраная дэпутатам Еўрапарламента, дзе далучылася да групы Еўрапейскай народнай партыі (хрысціянскіх дэмакратаў).
Рагульцы
Рагу́льцы (, Рагульцы) — вёска ў Мёрскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Туркоўскага сельсавета.
Налібакі (Навагрудскі раён)
Налі́бакі (, Налибоки) — вёска ў Навагрудскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Пятрэвіцкага сельсавета.
У 1940—1987 гадах цэнтр Налібацкага сельсавета.
Шарлык (Арэнбургская вобласць)
Шарлык (Шарлы́к) — сяло, адміністрацыйны цэнтр Шарлыцкага раёна Арэнбургскай вобласці Расіі. Вёска размешчана паміж рэкамі Кармалка і Шарлык. Раённы цэнтр звязаны трасай федэральнага значэння Казань — Арэнбург з абласным цэнтрам. Адлегласць да абласнога цэнтра 148 км.
Сярэднедунайская нізіна
Сярэднедунайская нізіна (Сярэднедунайская раўніна, Ціса-Дунайская нізіна, Панонская раўніна; Panonska nizina, Panonská pánev, Kárpát-medence, Panónska panva, Pannonische Tiefebene, Câmpia Panonică, Тисо-Дунайська низовина, Панонска низија, Panonska nižina, Panonska nizija) — раўніна ў басейне сярэдняга цячэння ракі Дунай, у межах Венгрыі (вялікая частка), Славакіі, Румыніі, Харватыі і Аўстрыі; на паўночным усходзе заходзіць на тэрыторыю Закарпацкай вобласці Украіны. Плошча — каля 200 тыс. км².
Уяўляе сабой міжгорную тэктанічную нізіну, якую атачаюць Альпы, Карпаты, Дынарскае нагор’е і горы Усходняй Сербіі. Сярэднедунайская нізіна з’яўляецца ўзнятым дном Панонскага мора, што існавала у перыяд пліяцэну. Шэраг гор (напрыклад, града Фрушка-Гара ў Сербіі) з’яўляюцца ў колішнімі астравамі ў Панонскім моры.
Вышыня — 100—200 м. Паверхня плоская — у Альфёльдзе (на ўсход ад Дуная) ці слабаўзгорыстая — Дунантуль (на захад ад Дуная) з асобнымі ізаляванымі горамі сярэдняй вышыні (гэтак званае Задунайскае сярэднегор’е, вышынёй да 757 м). На паўночным захадзе — Кішальфёльд, большая частка якога ўяўляе сабой конус вынасу Прадуная. У склад Сярэднедунайскай нізіны ўваходзяць таксама Заграбскі басейн (на паўднёвым захадзе) і даліны рэк Драва і Сава на поўдні. На Сярэднедунайскай нізіне знаходзіцца возера Балатон. Радовішчы баксітаў (Гант, Іскасентдзьердзь у Венгрыі), нафты, газу, бурага вуглю.
Клімат умераны, кантынентальны, на ўсходзе засушлівы. Сярэдняя тэмпература студзеня — −1 °C −2 °C, у ліпені 20-22 °C. Ападкі — 500—600 мм, у гарах — да 900 мм у год. Пераважна чарназёмы і алювіяльныя грунты, на ўсходзе месцамі засоленыя. 70-80 % тэрыторыі Сярэднедунайскай нізіны разараны (пасевы пшаніцы, кукурузы, сады, вінаграднікі). Малаважныя ўчасткі лесастэпаў (галоўным чынам у горах і перадгор’ях).
Сярэднедунайская нізіна густа населена; найбольш буйныя гарады — Будапешт (Венгрыя), Заграб (Харватыя), Браціслава (Славакія), Тымішаара (Румынія).
Дзітва (аграгарадок)
Дзітва́ (, Дитва) — аграгарадок у Лідскім раёне Гродзенскай вобласці. Цэнтр Дзітвянскага сельсавета.
Да 1978 года ўваходзіў у склад Крупаўскага сельсавета.
Торфапрадпрыемства.
29 кастрычніка
29 кастрычніка — трыста другі (трыста трэці ў высакосны год) дзень года па Грыгарыянскім календары.
Мікалай Мінскі
Мікалай Мінскі (сапр.: Мікалай Максімавіч Віленкін;, Глыбокае, Дзісенскі павет, Віленская губерня  — , Парыж, Францыя) — пісьменнік і публіцыст, адзін з пачынальнікаў сімвалізму.
Біяграфія
У дваццацігадовым узросце скончыў з залатым медалём Мінскую гімназію, затым у 1879 годзе Пецярбургскі ўніверсітэт і атрымаў ступень прысяжнага паверанага пецярбургскай судзебнай палаты. Працаваў у Італіі і Парыжы ў якасці настаўніка дзяцей барона Г. О. Гінцбурга. У 1882 годзе прыняў праваслаўе і ўступіў у царкоўны шлюб з Ю. І. Якаўлевай (аўтарам аповесцей і апавяданняў, якая пісала пад псеўданімам Юлія Бязродная).
Творчасць
Да пачатку 1880-х гадоў творчасць мела сувязь з народніцкай дзейнасцю. Лірычным зместам яго твораў былі настроі перадавой моладзі 1870-х — пач. 80-х гадоў. Але затым наступіў рэзкі пералом. У 1884 годзе у кіеўскай газеце «Заря» з’явіўся артыкул Мінскага і Ясінскага, які абвясціў мадэрнізм у мастацтве. З таго часу Мінскі — актыўны тэарэтык і практык дэкадэнскага мастацтва. У 1905 годзе выдаваў у Пецярбургу газету «Новая жизнь», якой фактычна кіраваў У. І. Ленін. М. Мінскі надрукаваў у ёй «Гімн рабочых» («Пралетарыі ўсіх краін, яднайцеся…»), зрабіў скарочаны пераклад «Інтэрнацыянала». Пасля выхаду публікацыі М. Мінскі як рэдактар быў абвінавачаны ўладай у закліку да звяржэння існуючага ладу і арыштаваны.
Пасля выхаду з турмы выехаў за мяжу. У Парыжы напісаў драматычную трылогію «Жалезны прывід» (1909), «Малая спакуса» (1910) і «Хаос» (1912). У верасні 1913 годзе атрымаў дазвол вярнуцца на радзіму. У час вайны 1914 года ён служыў ваенным карэспандэнтам у Францыі. Пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі 1917 года працаваў у савецкім палпрэдстве, жыў у Берліне, Лондане, Парыжы.
Пераклаў «Іліяду» Гамера, творы П. Верлена, П. Б. Шэлі, Дж. Байрана, Г. Флабера і інш.
Барышаўка (Чавускі раён)
Бары́шаўка (, Барышевка) — вёска ў Чавускім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Радамльскага сельсавета.
Барысаглебская царква (Навагрудак)
Навагрудская Барысаглебская царква — помнік архітэктуры XII—XVII стст. у горадзе Навагрудку.
Гісторыя
Пабудавана на месцы храма першай паловы XII ст., сцены якога былі складзены з вапняковых туфавых блокаў і нязначных уставак плінфы як крыжовакупальны храм. Пазней вакол храма ўзведзена галерэя, зробленая з плінфы ў тэхніцы муроўкі «са схаваным радам», што характэрна для полацкай школы дойлідства XII ст. Храм быў размаляваны фрэскамі, меў прыгожую маёлікавую падлогу з разнастайных паліваных керамічных плітак (квадратных, прамавугольных і трохвугольных). Дах быў накрыты свінцовымі лістамі. Падчас яго будаўніцтва выкарыстаны галаснікі. З XIV ст. пры храме існаваў мужчынскі праваслаўны манастыр (з 1624 г. — жаночы, з 1628 г. — мужчынскі манастыр базыльян (гл. Навагрудскі Барысаглебскі манастыр), з 1839 г. праваслаўная царква).
Перабудовы XVI—XVII стагоддзяў
У пачатку XVI ст. і асабліва ў першай чвэрці XVII ст. храм цалкам перабудаваны: знікла галерэя, значна павялічыліся яго памеры. Узведзены 3-нефавы зальны будынак з 5-граннай апсідай, зорчатымі скляпеннямі ў стылі позняй готыкі. Фасады падзелены шматлікімі радамі тонкіх вертыкальных калон-лапатак, якія ў верхняй частцы пераходзяць у пояс са спічастых арак. Вуглы будынка ўмацаваны 6-граннымі контрфорсамі. Падлога з квадратных і фігурных паліваных і непаліваных плітак (таўшчыня 4—5 см.). У XVII ст. храм быў накрыты паліванай зялёнай і светла-карычневай дахоўкай.
Перабудова XIX стагоддзя
У XIX ст. фасады храма цалкам перабудаваны. Архітэктурнае рашэнне было заснавана на традыцыйным для рэтраспектыўна-рускага стылю выкарыстанні формаў маскоўска-яраслаўскага дойлідства XVII ст. Праектам рэканструкцыі прадугледжвалася змяненне сілуэту атыка (трохчастковае завяршэнне з трохдольных какошнікаў), ліштвы на праёмах вежаў, а таксама ў цэнтральным акне заходняга фасада, раскрыццё праёму званіцы, пластычная раскрапоўка заходняй сцяны, стварэнне над асноўным аб’ёмам вялікага «глухога» драўлянага барабана, «васьмярык на чацвярыку» з шатровым завяршэннем з какошнікамі на развітых карнізах і цыбульнай глаўкай. Падобнае завяршэнне мелі і вежы, якія фланкіравалі заходні фасад. Адначасова быў створаны драўляны чатырохярусны іканастас у 30 абразоў. У верасні 1876 г. ў прысутнасці 10 тыс. вернікаў уладыка Аляксандр (Дабрынін) асвяціў перабудаваны храм.
Найноўшы час
У 1923—24 гг. храм зноў рэканструяваны: замест драўлянага барабана з галоўкай адноўлена першапачатковае скляпенне, умацаваны падмурак. Пасля Другой сусветнай вайны будынак царквы выкарыстоўваўся як архівасховішча. Адноўлена і адкрыта для набажэнстваў у 1990-х гг.
Рэстаўрацыйныя працы
У чэрвені 2010 года Беларускі экзархат Маскоўскага патрыярхата пачаў рэстаўрацыю царквы (навуковы кіраўнік Г. Лаўрэцкі), у выніку якой у лістападзе таго ж года на вежы царквы паставілі какошнікі з шатрамі, завершанымі пазалочанымі купаламі-цыбулінамі. У сувязі з гэтым старшыня Таварыства аховы помнікаў Антон Астаповіч звярнуўся з лістом у Міністэрства культуры з просьбай спыніць працы і прыцягнуць да адказнасці тых, хто ініцыяваў і дазволіў парушэнне закона (рэканструкцыя праводзілася без дазволу Міністэрства культуры і пратакола паседжання навукова-метадычнага савета ад 3 лістапада, які павінен быў гэтаму дазволу папярэднічаць). Ён просіць распачаць у адносінах да прыходу царквы і адказных супрацоўнікаў Навагрудскага райвыканкама адміністрацыйную справу (за парушэннем пунктаў 2 і 4 артыкулу 10 «Закона аб ахове гістарычна-культурнай спадчыны»). Апроч таго, А. Астаповіч звярнуўся ў наваградскую пракуратуру. Г. Лаўрэцкі ў адказ заявіў, што «тыя, хто падняў шум», асабліва не разабраліся ў сітуацыі і зрабілі паспешныя высновы і спаслаўся на Венецыянскую хартыю, якая гаворыць, што мэтай рэстаўрацыі з’яўляецца не вяртанне першапачатковага аблічча аб’екту, і ўжо тым больш не прамежкавага, а аднаўленне помніка ва ўсёй яго гісторыі — захаванне ўсіх яго стылістычных напластаванняў.
Рэстаўрацыя прадугледжвае таксама расчыстку фасада для адкрыцця аўтэнтычнага муру XVI стагоддзя і адкрыццё галерэі і сцен у стылі готыкі XII стагоддзя.
Архітэктура
Храм уяўляе сабой прамавугольны пад вальмавым дахам карабель, які пераходзіць у больш нізкую 5-гранную апсіду пад асобным вальмавым дахам. Першапачаткова высокі двухсхільны дах над асноўным аб’ёмам з усходу і захаду завяршаўся мураванымі шчытамі. У плане няправільны (крыху звужаны з заходняга боку) прамавугольнік шырынёю 16 м. Галоўны фасад фланкіраваны дзвюма шатровымі вежамі (васьмярык на чацверыку), паміж якімі выступае нізкі прытвор. Рысы рэтраспектыўна-рускага стылю прыўнеслі ў архітэктуру храма завяршэнні вежаў у выглядзе невысокіх граненых шатроў з макаўкамі і каронай какошнікаў у аснаванні. Бакавыя фасады члянёны гранёнымі контрфорсамі, плоскімі пілонамі, высока ўзнятымі стральчатымі аконнымі праёмамі, дэкарыраваны спляценнем аркатур. Струмень вертыкалей нервюр, граняў контрфорсаў, вялікіх стральчатых вокнаў стварае непаўторнае аблічча гэтай святыні.
Інтэр’ер
Чатыры слупы пасярэдзіне падзяляюць інтэр'ер храма на дзевяць частак (травей). 3 іх тры сярэднія блізкія да квадрата, а астатнія прамавугольныя. Травеі паміж сабою падзелены падпружнымі аркамі і перакрыты крыжовымі нервюрнымі скляпеннямі. Пры гэтым рэбры нервюр не аддзяляюцца ад апор гарызантальнымі цягамі, што надае інтер’еру гатычную ўзнёсласць. Асабліва прыгожым зоркавым малюнкам нервюр вылучаецца перадалтарнае скляпенне.
Цэнтральны неф завершаны мураваным іканастасам XVIII ст., першы ярус якога складаецца з масіўных слупоў; па цэнтры другога яруса — паўцыркульны праём для алтарнага абраза; трэці ярус аддзелены ад папярэдняга магутным антаблементам.
Сакас
Са́кас — верхняе богаслужэбнае аблачэнне праваслаўнага ці ўніяцкага архіерэя, доўгае да пят, шырокае, з шырокімі рукавамі, пашытае з дарагой тканіны. Пярэдняя і задняя палавіны сакаса злучаюцца петлямі і званцамі. На сакас ускладаецца амафор і панагія з крыжам. Спачатку сакас быў прадметам царскага адзення. У богаслужэбную практыку ўвайшоў у XI—XII стст. З-за вялікай павагі да гэтага аблачэння патрыярхі спачатку апраналіся ў яго толькі тры разы на год (на Пасху, у Дзень Пяцідзясятніцы, на Божае Нараджэнне). Затым сакас перайшоў да іншых усходніх патрыярхаў і да Мітрапаліта Маскоўскага. З XVIII ст. у Расіі стаў аблачэннем усіх архіерэяў, замяніўшы фелонь.
Скуф’я
Ску́ф'я — пазабогаслужэбны галаўны ўбор праваслаўных і ўніяцкіх манахаў, святароў, архіерэяў. Уяўляе сабой мяккую шапачку чорнага або фіялетавага колеру, якая пакрывае галаву да броваў і пашытую так, што складкі апранутай скуф'і ўтвараюць над галавой знак крыжа. У цяперашні час манахі і архіерэі носяць скуф'ю ў пазаслужэбны час, святарам з белага духавенства богаслужэбная фіялетавая скуф'я даецца ў знак узнагароды.
Правы чалавека ў Казахстане
Правы чалавека ў Казахстане замацаваны Канстытуцыяй, галоўным чынам — у раздзеле II «чалавек і грамадзянін». Рэспубліка Казахстан з’яўляецца членам ААН, АБСЕ і СНД.
У 1995—2022 годзе дзейнічаў Канстытуцыйны савет, які змяніў Канстытуцыйны суд пасля прыняцця канстытуцыі 1995 года. У 2022 годзе ў канстытуцыі Казахстана Канстытуцыйны савет быў заменены на Канстытуцыйны суд з правам звароту кожнага, хто палічыць, што нарматыўныя прававыя акты непасрэдна закранаюць іх канстытуцыйныя правы. Раней права прыватных асоб звяртацца ў Канстытуцыйны савет не было прадугледжана, у адрозненне ад Канстытуцыйнага суда, які існаваў да 1995 года. З 2002 года існуе пасада Упаўнаважанага па правах чалавека. З 1997 года пры прэзідэнце існуе камісія па правах чалавека.
Тым не менш сітуацыя з правамі чалавека ў Рэспубліцы Казахстан была праблемнай вобласцю для многіх урадавых і няўрадавых назіральнікаў. Паводле справаздач арганізацыі «Freedom House» краіна мае рэйтынг 6 па палітычных правах і 5 па грамадзянскіх свабодах (па шкале 1-7, дзе 1 з’яўляецца самым высокім паказчыкам), такім чынам грамадства Казахстана прызнана «несвабодным». На сайце пасольства ЗША пра Казахстан адзначана, што ў 2004—2005 гадах «урад працягваў здзяйсняць шматлікія і грубыя парушэнні» па правах чалавека.
Палітычная структура Казахстана мае асаблівасць засяроджвання ўлады ў руках прэзідэнта. Паводле справаздач назіральнікаў, выбары, якія праходзілі, былі далёкія ад міжнародных стандартаў. Заканадаўчая і судовая ўлада, а таксама рэгіянальныя і мясцовыя ўлады не з’яўляюцца незалежнымі ад выканаўчай улады, а таксама змены або папраўкі да Канстытуцыі праходзяць толькі са згоды прэзідэнта.
Крытыка становішча з правамі чалавека
Спецдакладчык ААН Майна Кіаі рэкамендаваў ураду перагледзець закон аб правядзенні мірных сходаў і шэсцяў. З ягоных слоў, «у Казахстане ўсё так перавярнулася, што трэба выпрошваць гэтае права ва ўладаў». Таксама ён параўнаў Казахстан з Руандай, дзе кіраўнік Рэспублікі атрымлівае 95 % галасоў.
На думку казахстанскай апазіцыі, забойствы апазіцыйных палітыкаў Алтынбека Сарсенбаева і Заманбека Нуркадзілава былі выкананыя «эскадронам смерці» з былых супрацоўнікаў спецслужбаў. У ліку асуджаных па справе аб забойстве Сарсенбайлы апынуліся афіцэры спецпадраздзялення «Арыстан» КНБ РК.
Аляксандр Бажэнка, грамадзянскі актывіст, сведка на працэсе па справе аб беспарадках у Жанаазене, які адмовіўся на судзе ад сваіх паказанняў, заявіўшы пра катаванні падчас следства, быў забіты 11 кастрычніка 2012 года. Афіцыйная колькасць загінуўшых у Жанаазене склала 15 чалавек.
На думку Даніяра Наўрыза ў інфармацыйных адносінах фактычна накладзеная забарона на тэму атэізму. Таксама за распальванне міжрэлігійнай варожасці быў арыштаваны Аляксандр Харламаў. Яго абвінавачваюць у тым, што ён у сваіх публікацыях аб хрысціянстве і аб розных рэлігійных плынях займаўся прапагандай атэізму, чым абразіў пачуцці вернікаў.
Гастон Торн
Гастон Эгмон Торн (люксемб. Gaston Egmond Thorn, 3 верасня 1928, горад Люксембург — 26 жніўня 2007, Люксембург) — люксембургскі і еўрапейскі палітычны дзеяч.
Біяграфія
Гастон Торн падчас Другой сусветнай вайны быў арыштаваны акупацыйнымі сіламі і правёў некалькі месяцаў у папраўчай лагеры.
Пасля вайны вучыўся ў вышэйшых навучальных установах у Манпелье і Парыжы (Францыя), а таксама ў Лазане (Швейцарыя). Атрымаў ступень доктара права і быў прыняты ў Калегію адвакатаў Люксембурга. У перыяд вучобы з’яўляўся старшынёй Нацыянальнага саюза студэнтаў Люксембурга і старшынёй Міжнароднай канферэнцыі студэнтаў. Дарадца Люксембурга, пазней намеснік мэра горада з 1951 па 1963.
Палітычная кар’ера ў Люксембургу
У 1959 годзе Торн быў выбраны ў Заканадаўчы сход Люксембурга. Узначальваў ліберальную Дэмакратычную партыю Люксембурга з 1961. Стаў членам урада ў 1968 годзе. Доўгі час займаў міністэрскія пасты ў розных саставах урада, у прыватнасці, міністр замежных спраў і знешняга гандлю ў 1969—1980, міністр эканомікі ў 1977—1980. У 1975 годзе быў выбраны Старшынёй Генеральнай Асамблеі ААН. Прэм’ер-міністр Люксембурга ў 1974—1979.
Палітычная кар’ера ў Еўрапейскім саюзе
Старшыня Еўрапейскай камісіі ў 1981—1985.
Альфёльд
А́льфёльд (Alföld (Nagyalföld) — нізіна, Panonska nizina, Câmpia Tisei, Veľká dunajská kotlina, Панонски басен) — самая вялікая частка Сярэднедунайскай раўніны, на ўсход ад Дуная, галоўным чынам у Венгрыі (з каля 100 000 км² агульнай плошчы Венгрыі Альфёльд займае 52 000 км²), а таксама ва ўсходняй Славакіі (Усходнеславацкая нізіна ў Кошыцкім краі), паўднёва-заходняй Украіне (Закарпацкая нізіна), заходняй Румыніі, паўночнай Сербіі і ўсходняй Харватыі. Плоская раўніна, большая частка пакрыта лёсамі, з урадлівымі глебамі, разаранымі пад збожжавыя культуры. Па цэнтральнай частцы працякаюць рэкі Ціса і яе прыток Кёрэш, тут знаходзяцца буйныя гарады: у Венгрыі Сегед, Кечкемет і Дэбрэцэн, а ў Харватыі Осіек, Славанскі-Брод і Вукавар.
Альфёльд — адзін з трох буйных вінаробных зон Венгрыі, які падзяляецца на драбнейшыя рэгіёны (у тым ліку Куншаг, Чонград).
Любін (Пухавіцкі раён)
Лю́бін (, Любин) — вёска ў Пухавіцкім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Блонскага сельсавета. Месціцца за 8 км на поўнач ад Мар’інай Горкі, 45,5 км ад Мінска, 11 км ад чыгуначнай станцыі Пухавічы.
Гісторыя
У першай палове XIX ст. маёнтак у Ігуменскім павеце Мінскай губерні, уласнасць Ф. Пялікшы, пасля паводле вена ўласнасць перайшла да Грэгаровічаў. У 1897 годзе маёнтак у Кліноцкай воласці.
З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі Германскай імперыі. 25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. У снежні 1918 года занята Чырвонай Арміяй, з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Савецкай Беларусі, з 27 лютага 1919 года — у ЛітБел ССР. У час польска-савецкай вайны ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй Польшчы.
З 31 ліпеня 1920 года ў Беларускай ССР. Маёмасць нацыяналізаваная, на базе маёнтка быў створаны саўгас «Любін», у 1924 годзе меў 372 дзесяціны зямлі. Паводле перапісу 1926 года пасёлак. У 1933 годзе працавалі шорная, сталярная майстэрня, цыркулярка і кузня.
У Другую сусветную вайну з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года вёска пад акупацыяй Германіі.
Феадамант
Феадамант (Тэадамас, таксама Тэядамант ці Феадамант, Θειοδάμας) — у старажытнагрэчаскай міфалогіі цар дрыёпаў. Яго жонка — Менадыка, сын — Гілас.
Ён не жадаў аказаць гасціннасць Гераклу, які праходзіў яго ўладанні разам з Дэянірай. Геракл сустрэў яго, калі ён ехаў на калясніцы, выпраг быка і закалоў сабе на абед. Феадамант быў забіты Гераклам. Геракл забіў таксама дрыёпаў, якія дапамагалі цару. Геракл захапіў у палон яго сына Гіласа. У гэтай бітве мужна ваявала і была паранена Дэяніра.
Ёсць версія, што Геракл праходзіў там са сваім сынам Гілам і прасіў у Феадаманта паесці, той адмовіў, і Геракл закалоў ворнага быка.
Вадзяны арэх
Вадзяны́ арэ́х, або Рагу́льнік, Чылім (Trāpa) — манатыпны род кветкавых раслін сямейства. Раней уваходзіў у склад сямейства вадзянаарэхавых, якому цяпер нададзены статус падсямейства. Больш за 10 відаў.
Арэал
Пашыраны пераважна ў прэсных вадаёмах Еўропы, Азіі і Афрыкі. На Беларусі рэдка (у далінах Дняпра, Прыпяці, іх прытокаў і ў некаторых азёрах Паазер'я) трапляецца.
Расце ў стаячых водах азёр, старыц, рачных заток, утварае зараснікі. Занесены ў Чырвоную кнігу Рэспублікі Беларусь. Асобныя месцазнаходжанні ахоўваюцца як помнікі прыроды.
Выкарыстанне
Лекавыя і дэкаратыўныя (прыдатныя для аквакультуры), у некаторых краінах (Кітаі, Японіі, Індыі і інш.) культывуюцца як каштоўныя харчовыя (плады ядомыя, багатыя крухмалам, бялком, цукрам, алеем) і кармавыя (у лісці шмат бялку і інш.) расліны.
Віды
Паводле звестак The Plant List на 2013 год, у склад роду ўключаны :
Статус некаторых відаў, нядаўна апісаных на Далёкім Усходзе Расіі, застаецца нявысветленым:
Арвідс’яур (камуна)
Камуна Арвідс’яур (Arvidsjaurs kommun) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка мясцовага самакіравання, якая знаходзіцца ў лене Нарботэн у паўночнай Швецыі.
Арвідс’яур 17-ая па памеры тэрыторыі камуна Швецыі. Адміністрацыйны цэнтр камуны — горад Арвідс’яур.
Насельніцтва
Насельніцтва складае 6 478 чалавек (па стане на верасень 2012 года).
Населеныя пункты
Камуне падпарадкаваныя 3 гарадскія пасяленні (tätort) і некалькі сельскіх, найбольшыя з якіх:
Ы
Ы, ы — дваццаць восьмая літара беларускага алфавіта, 29-я літара рускага алфавіта. Паходзіць са стараславянскага алфавіта. З’яўляецца двазнакам. У іншых нацыянальных славянскіх кірылічных алфавітах адсутнічае (у сучасных паўднёваславянскіх мовах старажытныя гукі [ы] і [і] супалі даўно, але літара Ы з сербскага і балгарскага алфавіта была выключаная толькі ў XIX стагоддзі; а ва ўкраінскім алфавіце замест літары Ы выкарыстоўваецца И). Выкарыстоўваецца таксама ў кірылічных пісьмовасцях неславянскіх моў.
Лічбавае значэнне
У стараславянскай і царкоўнаславянскай мовах Ы не мае лічбавага значэння.
Юльян Фалат
Юльян Фалат (Julian Fałat;, в. Тулігаловае, Аўстра-Венгрыя, цяпер Гарадоцкі раён Львоўскай вобласці Украіны — ) — польскі мастак-акварэліст, прадстаўнік рэалізму і пейзажнага імпрэсіянізму.
Біяграфія
Нарадзіўся ў каталіцкай сям'і. У 16-гадовым ўзросце скончыў Перамышльскую гімназію і ў 1870 годзе паступіў у Кракаўскую школу прыгожых мастацтваў, не меў сродкаў на алейныя фарбы і практыкаваўся ў асноўным у акварэльным жывапісе, але правучыўся ў школе толькі год. Пераехаў у Адэсу, працаваў мастаком на раскопках, а затым памочнікам архітэктара. Пераехаў у Швейцарыю, а затым у Мюнхен (Каралеўства Баварыя), дзе ў 1873—1878 гадах вучыўся новастворанай Вышэйшай політэхнічнай школе. Кароткі час па заканчэнні школы працаваў у Расіі (на тэрыторыі сучаснай Украіны) інжынерам на будаўніцтве чыгункі. З 1878 года вучыўся ў Мюнхенскай акадэміі мастацтваў у прафесараў Леапольда Лефлёра, Ёзафа Бранта, Аляксандра Штаўбера і Карла Тэадора фон Пілоці. Акадэмію Фалат кінуў на 3-м курсе, мабыць таму, што там панавалі жанры гістарычнага і рэлігійнага жывапісу, а Фалата ўжо тады быў пейзажыстам, партрэтыстам і бытавым жанрыстам.
У 1895 годзе, па смерці першага дырэктара Яна Матэйкі, прызначаны кіраўніком Кракаўскай школы выяўленчых мастацтваў. Рэфармаваў гэтую установу, у т.л. запрашаючы новых таленавітых педагогаў (між іншых Станіслава Выспянскага, Леана Вычулкоўскага, Яна Станіслаўскага, Тэадора Аксянтовіча, Войцеха Вейса, Канстанта Лашчка, Юзафа Панкевіча, Яна Шчалкоўскага, Яцэка Мальчэўскага, Юзафа Міхафера), дамогся ўвядзення ў сферу акадэмічнага навучання факультэтаў графікі і архітэктуры. У 1900 годзе намаганнямі Фалата школа стала Кракаўскай Акадэміяй мастацтваў. У 1910 годзе, пакідаў пасаду рэктара Акадэміі, Фалат рэкамендаваў на гэту пасаду таленавітага мастака-партрэтыста і педагога, паляка армянскага паходжання Тэадора Аксянтовіча, з якім вучыўся яшчэ ў Мюнхенскай акадэміі мастацтваў.
Разам з калегамі-аднадумцамі Станіславам Выспянскім, Леанам Вычулкоўскім, Янам Станіслаўскім і Тэадорам Аксянтовічам, у 1897 годзе заснаваў Таварыства польскіх мастакоў «Sztuka» — у пэўным сэнсе, творчы саюз польскіх мастакоў. Імкнуўся ўдзельнічаць ва ўсіх выстаўках Таварыства.
У 1900 годзе Фалат ажаніўся з італьянкай Марыяй Луізай, у іх было чацвёра дзяцей — Хелен, Казімеж, Лукіян і Люсьен. Калі памёр малодшы сын Фалата — Люсьен, мастак у яго памяць падарыў свой дом у Памераніі Таварыству па абароне дзяцей. Праўда, яшчэ на пачатку ХХ ст. Фалат пабудаваў сабе вілу з шыкоўнай майстэрняй у гарадку Быстра Бельскага павета Сілезскага ваяводства, куды ў 1910 годзе перабраўся на сталае жыхарства і дзе памёр у 1929 годзе.
У 1921 годзе абраны дырэктарам Дэпартамента культуры і мастацтва пры польскім Міністэрстве рэлігіі і народнай асветы.
Выстаўляў свае работы з 1878 года ў Варшаве (з 1890 года — член Камітэта варшаўскіх выставак, з 1926 — яго ганаровы член), а таксама на міжнародных выставах, у т.л. у Парыжы (1879), Берліне (1891), Мюнхене (1892), Дрэздэне і Вене (1894), Сэнт-Луісе (1904). Узнагароджаны медалямі на выстаўках у Берліне, Мюнхене і Вене.
Казягловы
Казягловы (Koziegłowy) — горад на поўдні Польшчы, за 240 км на паўднёвы захад ад Варшавы і за 40 км на поўнач ад Катавіцаў. Уваходзіць у склад Мышкоўскага павета Сілезскага ваяводства, сядзіба вяскова-гарадской гміны Казягловы. Займае плошчу 26,71 км². Насельніцтва 2,5 тыс. чалавек.
Берсерк (значэнні)
Назву Берсерк маюць:
Ракуны
Ракуны́ (, Ракуны) — вёска ў Мёрскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Туркоўскага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1945 гадах вёска ў складзе гміны Мікалаёва Дзісенскага павета Віленскага ваяводства Польскай Рэспублікі.
Міхаіл Майсеевіч Антонаў
Міхаі́л Майсе́евіч Анто́наў (,, Магілёўская вобласць — , Арол) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, камандзір танкавага ўзвода 231-га асобнага танкавага палка 63-й арміі Бранскага фронту, Герой Савецкага Саюза (27.8.1943), старшы лейтэнант.
Біяграфія
Нарадзіўся 11 сакавіка 1923 года ў пасёлку Касцюковічы, цяпер горад Магілёўскай вобласці Беларусі, у сям'і служачага. Беларус. Скончыў сярэднюю школу ў Краснаполлі.
У Чырвоную армію закліканы ў 1940 годзе Магілёўскім райваенкаматам Беларускай ССР. У 1941 годзе скончыў Ульянаўскае танкавае вучылішча. На фронце ў Вялікую Айчынную вайну з чэрвеня 1941 года.
Камандзір танкавага ўзвода 231-га асобнага танкавага палка (63-я армія, Бранскі фронт) камсамолец старшы лейтэнант Міхаіл Антонаў у перыяд з 14 ліпеня па 4 жніўня 1943 года ў баях на подступах да горада Арла (з 27 красавіка 2007 года — Горад воінскай славы), праявіў выключную мужнасць і гераізм.
Адважны афіцэр-танкіст, з даручаным яму ўзводам танкаў Т-34, сем разоў атакаваў непрыяцеля, пракладваючы шлях савецкай пяхоце.
Раніцай 4 жніўня 1943 года танкавы ўзвод Міхаіла Антонава, нягледзячы на ​​пагібельны агонь гітлераўцаў, вырваўся на пярэдні край іх абароны на ўсходняй ускраіне Арла. Экіпаж яго танка першы ўступіў у бой, знішчыўшы некалькі дзясяткаў варожых салдат і раздавіўшы гусеніцамі процітанкавае арудзіе. Гэта, практычна, прадвызначыла зыход бою.
Але, раптам, па левым борце «трыццацьчацвёркі» ўзводнага Антонава адна з замаскіраваных нямецкіх гармат адкрыла агонь. Баявая машына атрымала некалькі прамых трапленняў і загарэлася.
Старшы лейтэнант Антонаў паспеў пакінуць падпалены танк, і тут жа яго і іншых воінаў прымусіў прыціснуцца да зямлі варожы кулямётчык. У гэты крытычны момант бою, танкіст Міхаіл Антонаў кінуўся на рулю кулямёта і коштам свайго жыцця прымусіў яго змоўкнуць.
А на наступны дзень, 5 жніўня 1943 года, горад Арол быў цалкам вызвалены ад акупантаў.
Памяць
5 жніўня 1943 мужны танкіст М. М. Антонаў быў пахаваны ў брацкай магіле, размешчанай у чыгуначным парку ў Арле. Пасля вайны рэшткі Героя былі перапахаваны на воінскім участку Траецкіх могілак.
Будзіна (вёска)
Бу́дзіна (, Будино) — вёска ў Чавускім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Радамльскага сельсавета.
29 красавіка
29 красавіка — сто дзевятнаццаты (сто дваццаты ў высакосны год) дзень года па Грыгарыянскім календары.
Інжынерная сістэма
У лік магчымых вынікаў працы інжынернай сістэмы ўваходзяць таксама існыя на ўзроўні сістэмы здольнасці, уласцівасці, параметры, функцыі, паводзіны і прадукцыйнасць.
Неўласцівы інтэграл
У матэматычным аналізе, неўласці́вы інтэгра́л, ці няўла́сны інтэгра́л — інтэграл ад неабмежаванай функцыі ці па неабмежаванаму мноству. З'яўляецца пашырэннем паняцця Рыманава інтэграла і абазначаецца як звычайны вызначаны інтэграл.
Неўласцівы інтэграл вызначаецца як граніца паслядоўнасці інтэгралаў Рымана пры імкненні іх меж інтэгравання (адной ці абедзвюх) да бесканечнасці ці асаблівых пунктаў падынтэгральнай функцыі. Такім чынам, напрыклад, калі правая мяжа інтэгравання — дадатная бесканечнасць: ці ў выпадку, калі функцыя неабмежаваная ў наваколлі левай мяжы інтэгравання:
Неўласцівыя інтэгралы па неабмежаваных абласцях называюцца неўласцівымі інтэграламі першага роду. Напрыклад, такія інтэгралы:
Неўласцівыя інтэгралы ад неабмежаваных функцый называюцца неўласцівымі інтэграламі другога роду. Напрыклад,
Валянцін Мікалаевіч Шкурко
Валянцін Мікалаевіч Шкурко (, в. Буркі, Брагінскі раён, Гомельская вобласць) — беларускі філосаф, педагог. Кандыдат філасофскіх навук (1966), прафесар (1990).
Біяграфія
Скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт імя У. І. Леніна (філасофскае аддзяленне, 1955; аспірантура, 1966).
Працаваўу Партызанскай СШ Хойніцкага раёна Гомельскай вобласці (1955—1957, дырэктар), Хойніцкім райкаме камсамола (з 1957, першы сакратар), Чачэрскім райкаме Камуністычнай партыі Беларусі, Гомельскім абласным камітэце КПБ (1959—1968), Мазырскім дзяржаўным педагагічным інстытуце імя Н. К. Крупскай (1968—1974, рэктар), Міністэрстве асветы БССР (з 1974, начальнік упраўлення педагагічных навучальных устаноў), Мінскім дзяржаўным педагагічным інстытуце імя А. М. Горкага (з 1988, прарэктар па вучэбнай рабоце).
Навуковыя інтарэсы: стан і перспектывы развіцця бесперапыннай вышэйшай педагагічнай адукацыі; усебаковае развіццё асобы.
Узнагароды
Званне «Заслуженный работник высшей школы БССР», значок «Отличник просвещения СССР», знак «За отличные успехи в работе в области высшего образования СССР», ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга, ганаровыя граматы Вярхоўнага Савета СССР, Нацыянальнага Сходу Рэспублікі Беларусь, Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь і інш.
Тоні Скот
Энтані Дэвід Скот (Anthony David Scott; 21 чэрвеня 1944, Норт-Шылдс — 19 жніўня 2012, Лос-Анджэлес), больш вядомы як Тоні Скот (Tony Scott) — англа-амерыканскі рэжысёр і прадзюсар. Малодшы брат рэжысёра і прадзюсара Рыдлі Скота.
Эно (правінцыя)
Эно — адна з дзесяці правінцый Бельгіі і адна з пяці валонскіх правінцый. Мяжуе з Заходняй Фландрыяй, Усходняй Фландрыяй, Фламандскім Брабантам, Валонскім Брабантам, правінцыяй Намюр і Францыяй. Сталіца - горад Монс. Складаецца з 69 муніцыпалітэтаў.
Є
Є, є (назва: э) — восьмая літара сучаснага ўкраінскага алфавіта, ўжываецца таксама ў хантыйскім і царкоўнаславянскім алфавітах; да сярэдзіны XIX стагоддзя ўваходзіла ў сербскі алфавіт.
Ранейшае напісанне Є паходзіць з кірыліцы і ужывалася на пачатку слоў і пасля галосных; адпавядае двазанку (Ѥ, ѥ), дзе была ў найстаражытнейшых помніках славянскага пісьменства. Такое адрозненне напісанняў Е і Є было асабліва характэрным для ўкраінскага кніжнага пісьма. Адасабленне напісання асобнай літары для Є першым з’явілася ў сербскім (у сярэдзіне XVIII стагоддзя) алфавіце, дзе выкарыстоўвалася да правапісу Вука Караджыча сярэдзіны XIX стагоддзя; заменена спалучэннем је.
Лічбавае значэнне
У стараславянскай і царкоўнаславянскай мовах Є мае значэнне лічбы — 5.
Славенскае Прымор’е
Славенскае Прымор'е (Primorska; Litorale; Kustenland) — частка тэрыторыі Славеніі, якая прылягае да Адрыятычнага мора і складаецца з дзвюх гістарычных абласцей — Градзішка і Істрыя. Да ўтварэння Югаславіі гэтыя землі ўваходзілі ў склад габсбургскага кароннага края Аўстрыйскае Прымор’е.
У выніку Першай сусветнай вайны (бітвы пры Ізонца) вобласць Прыморска пад назвай Венецыя-Джулія была акупавана італьянцамі. Так як галоўныя гарады вобласці — Гарыцыя і Трыест — засталіся за Італіяй і пасля Другой сусветнай вайны, на тэрыторыі Славенскага Прымор'я на працягу XX стагоддзя выраслі новыя эканамічныя цэнтры — Копер і Нова-Горыца.
Фелонь
Фело́нь — верхняе богаслужэбнае аблачэнне праваслаўнага ці ўніяцкага святара і ў некаторых выпадках епіскапа. У старажытнасці ўяўляў сабой плашч-накідку з доўгага прамавугольнага кавалка шарсцяной тканіны, які служыў для засцярогі ад дрэннага надвор’я. Яго апраналі на абодва плячы, прычым пярэднія канцы сцягваліся на грудзях. Часам у сярэдзіне гэтага плашча рабіўся выраз для галавы, і такім чынам пакрывалася ўсё цела чалавека спераду і ззаду. Старажытны від царкоўнай фелоні — гэта звонападобны мяшок без рукавоў з выразам для галавы, без цвёрдых падкладак у верхняй частцы. Фелоні ў старажытнай Царкве былі белага колеру і служылі богаслужэбным аблачэннем святароў, епіскапаў і патрыярхаў. З цягам часу, з увядзеннем сакасаў ва ўжытак епіскапаў, фелонь стала іерэйскім аблачэннем. Паступова форма фелоні змянялася. Для зручнасці нашэння спераду на падоле сталі рабіць паўкруглы выраз. Плечы фелоні сталі рабіць цвёрдымі і высокімі ў выглядзе ўсечанага трохвугольніка або трапецыі, так што ён стаў узвышацца над плячамі свяшчэннаслужыцеля. Фелоні робяцца з залатой, сярэбранай парчы, а таксама з тканіны іншых асноўных колераў, прынятых у богаслужэнні.
Шумілінская раўніна
Геаграфія
Раўніна мяжуе з Гарадоцкім узвышшам на поўначы, Суражскай нізінай і Віцебскім узвышшам на ўсходзе, Лучоскай нізінай на паўднёвым усходзе, Ушацка-Лепельскім узвышшам і Полацкай нізінай на захадзе і паўночным захадзе, Чашніцкай раўнінай на паўднёвым захадзе.
Рэльеф
Абсалютныя адзнакі паверхні ў асноўным 150—180 м. Сучасны рэльеф створаны паазерскім ледавіком. Асноўную тэрыторыю займае плоская і слабахвалістая марэнная раўніна з ваганнямі адносных вышынь 5-7 м, ускладненая лагчынамі, тэрмакарставымі западзінамі, азёрнымі катлавінамі, да якіх прымыкаюць камы і озавыя грады вышынёй 5-12 м, даўжынёй да 12 км.
Гідраграфія
Тэрыторыя дрэніруецца Заходняй Дзвіной. Найбуйнейшыя азёры Лосвіда, Саро, Ушацкая група азёр.
Глебы і расліннасць
Лясістасць 20—30 %. Дамінуюць невялікія масівы хваёвых, яловых, шэраальховых, бярозавых лясоў, на нізінных балотах — чарнаальховых. Лугі нізінныя дробнаасаковыя, сухадольныя разнатраўна-злакавыя. Балоты вярховыя і нізінныя.
29 лютага
29 лютага — шасцідзесяты, факультатыўны дзень года па Грыгарыянскім календары. Бывае толькі ў высакосныя гады.
Сіротка
Сіро́тка (, Сиротка) — вёска ў Пухавіцкім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Блонскага сельсавета.
Гісторыя
У 1917 годзе ўпамінаецца як фальварак у Пухавіцкай воласці Ігуменскага павета Мінскай губерні.
Оркавічы
О́ркавічы (, Орковичи) — вёска ў Навагрудскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Пятрэвіцкага сельсавета.
Сіротка
Гісторыя
З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі Германскай імперыі. 25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. У снежні 1918 года занята Чырвонай Арміяй, з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Савецкай Беларусі, з 27 лютага 1919 года — у ЛітБел ССР. У час польска-савецкай вайны ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй Польшчы.
З 31 ліпеня 1920 года ў Беларускай ССР. Паводле перапісу 1926 года пасёлак.
У Другую сусветную вайну з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года вёска пад акупацыяй Германіі.
Ціса
Ці́са (Тиса, Tisza, Tisa, Theiß) — рака ў цэнтральнай Еўропе, левы і самы доўгі прыток Дуная.
Агульнае
Ціса бярэ свой пачатак на ўсходзе Закарпацкай вобласці Украіны. Яе ўтвараюць, зліваючыся каля горада Рахава, рэкі Чорная Ціса і Белая Ціса. Выток Чорнай Цісы знаходзіцца на паўночна-ўсходніх схілах хрыбта Свідавец на вышыні 1400 м над узроўнем моры. Белая Ціса бярэ пачатак на паўднёва-заходніх схілах масіва Чарнагоры, на вышыні 1650 м над узроўнем мора.
У межах Украіны даўжыня Цісы складае 201 км. На асобных участках Ціса ўтварае мяжу Украіны з Румыніяй, а затым Украіны з Венгрыяй. Упадае ў Дунай на тэрыторыі Сербіі.
На Цісе размешчаны гарады: Рахаў, Цячаў, Хуст, Чоп (Украіна); Сігету-Мармацыей (Румынія); Домбрад, Токай, Сольнак, Сегед (Венгрыя).
Свіршчане
Свіршча́не (, Свирщане) — былая вёска ў Мёрскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіла ў склад Туркоўскага сельсавета.
Ліквідавана ў 2017 годзе.
Альшанскае (возера, Шумілінскі раён)
Альша́нскае — возера ў Беларусі, у Шумілінскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Заходняя Дзвіна, за 20 км у напрамку на паўднёвы захад ад гарадскога пасёлка Шуміліна, каля вёскі Альшанікі.
Плошча паверхні возера 0,21 км². Даўжыня 0,6 км, найбольшая шырыня 0,43 км, даўжыня берагавой лініі 1,79 км. Найбольшая глыбіня 1,8 м. Аб’ём вады ў возеры 0,25 млн м³. Плошча вадазбору 11,4 км².
Катлавіна возера круглаватай формы. Берагавая лінія слабазвілістая. Берагі пераважна пясчаныя, месцамі сплавінныя. Уздоўж заходняга і паўднёва-заходняга берагоў забалочаная пойма. Выцякае ручай у Заходнюю Дзвіну.
Дом Шыка
Дом Шыка — будынак у Шклоўскім пасадзе Магілёва, размешчаны на Першамайскай вуліцы, 25.
Людміла Максімаўна Ляшчанка
Людміла Максімаўна Ляшчанка (нар., Галоўчын Бялыніцкага раёна Магілёўскай вобласці) — беларускі палітык.
Біяграфія
Скончыла Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт, выкладчык гісторыі і грамадазнаўства. Працавала настаўнікам пачатковых класаў, выхавацелем групы падоўжанага дня, настаўнікам гісторыі Каменнаборскай сярэдняй школы Бярэзінскага раёна Мінскай вобласці. Была сакратаром, выканаўцам абавязкаў старшыні выканкама Багушэвіцкага сельскага Савета дэпутатаў, настаўнікам гісторыі, дырэктарам Дзмітравіцкай сярэдняй школы Бярэзінскага раёна, дырэктарам Кандацкай сярэдняй школы Цюхтэцкага раёна Краснаярскага края, настаўнікам пачатковых класаў Такучэцкай сярэдняй школы пасёлка Сплаўны Краснаярскага края. Займала пасады дырэктара Любушанскай сярэдняй школы-садка Бярэзінскага раёна Мінскай вобласці, начальніка аддзела адукацыі Бярэзінскага райвыканкама.
Выбіралася дэпутатам Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь трэцяга склікання.
Узнагароды
Узнагароджана Ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь, медалём Святой прападобнай Ефрасінні, ігуменні Полацкай.
Заполле (Лідскі раён)
Запо́лле (, Заполье) — вёска ў Лідскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Дзітвянскага сельсавета.
Гісторыя
Каля 1540 года Заполле належыла Яленскаму герба «Корчак», а з 1550 года — Юршу Пятровічу. У 1690 годзе ў Заполлі жылі Адам Данейка (1 дым), Юзаф Залескі (1 дым), Петранэла Заблоцкая-Залеская (1 дым), Юры Круповіч (1 дым), удава Давіда Круповіча (1 дым) і Іона Парэмбская — Даўгяла (5 дымоў).
у 1775 годзе, у ваколіцы Заполле па адным дыме мелі Антоні Круповіч, Казімір Рапушка, Марцін Залескі і Феліцыян Данейка гербу «Сас», якому таксама належала вёска Заполле (13 дымоў), фальварак Пяцюлеўцы (1 дым) і вёска Пяцюлеўцы (4 дымы).
У 1784 годзе Феліцыян Данейка (каля 1730—1799), лоўчы інфлянцкі, дэпутат Галоўнага Літоўскага Трыбунала (1755), лоўчы лідскі (1756), суддзя земскі наваградскі (1765), прэзідэнт Наваградскага земства ў Заполлі меў ужо двор і карчму пры гасцінцы, вёска таксама пакідалася за ім, а ваколіца — за Круповічам, Рапушкам і Залескім.
У 1817 годзе маёнтак Заполле купіў Ігнацый Казіміравіч Дамейка гербу Дангель. у фальварку Заполле на працягу трох гадоў (з 1828) пражываў пад наглядам паліцыі яго пляменнік Ігнат Іпалітавіч Дамейка. У 1834 годзе ў Ігната Казіміравіча Дамейкі ў Заполлі налічвалася 49 прыгонных сялян.
У 1837 годзе маёнтак Заполле быў куплены ротмістрам Андрэем Квяткоўскім (каля 1780 — каля 1850). Пасля яго смерці маёнтак перайшоў у спадчыну ўдаве Юзэфе Антонаўне Квяткоўскай з роду Шалевіч (1780 г.н.). За маёнткам лічылася 836 дзесяцін зямлі і 105 рэвізскіх душ, а асноўным заняткам з’яўлялася земляробства. У сакавіку 1846 года Юзэфа Квяткоўская перадала Заполле на адзін год у арэнднае карыстанне памешчыкам Гарадзенскага павета Восіпу і Сафіі Браўнам за 800 рублёў срэбрам. У 1857 годзе па дарчым дакуменце ад маці маёнтак перайшоў ва ўласнасць адстаўнога штабс-ротміста Антона Андрэевіча Квяткоўскага (1821-1885). У 1863 годзе ў маёнтку жылі гаспадар, яго маці, а таксама жонка і дачка. Маёнтку належалі 882 дзесяціны зямлі і 16 сялянскіх двароў. Пасля смерці гаспадара Заполле перайшло да яго дачкі Гелены, яна паставіла двухпавярховы дом, мела бібліятэку, на Лідчыне жыла да 1939 года.
Пасля вайны панскі палац адышоў пад школу. У канцы 1960-х гадоў Запольскую сярэднюю школу закрылі. Праз пэўны час ад школы застаўся толькі падмурак. З перывезеных бярвёнаў дабудавалі класы, сталоўку і інтэрнат Панямонскай базавай школы.
Пасля закрыцця сярэдняй школы ў Заполлі адкрылі пачатковую. А размяшчалася яна ў доме, дзе жылі настаўнікі, якія таксама пакінулі гэтыя мясціны. Пачатковая школа існавала з 1968 па 1983 год.
У 1940—1954 гадах цэнтр Запольскага сельсавета. Да 1972 года вёска ўваходзіла ў склад Мыцкага сельсавета, у 1972—1978 гадах — у складзе Крупаўскага сельсавета.
Геракліды
Гераклі́ды (Ἡρακλεῖδαι) — нашчадкі легендарнага Геракла, ад якога выводзілі сваё паходжанне некалькі гістарычных царскіх родаў архаічнай і класічнай Грэцыі.
Пераважна гэтым імем пазначаецца ў гісторыі род Гіла, які прыйшоў на Пелапанес разам з дарыйцамі, каб вярнуць сабе зямлі, якія некалі належалі яго міфічнаму продку Гераклу.