Полацкае_княства
Вяртанне полацкіх князёў і канчатковая дэцэнтралізацыя дзяржавы (1132 г. — 2-я палова XIII ст.)
Пасля смерці Мсціслава Уладзіміравіча ў 1132 годзе Рагвалодавічы пачалі вяртацца ў Полацкую зямлю. У 1132 годзе полацкае веча выгнала пастаўленага з Кіева Святаполка Мсціславіча і выбрала князем Васільку Святаславіча. Такім чынам Полацкае княства аднавіла незалежнасць. Але працягваўся працэс драблення дзяржавы. Князь полацкі Уладзімір у 1186 годзе дазволіў немцу Мейнарду — каталіцкаму манаху, прапаведаваць хрысціянства сярод полацкіх даннікаў ліваў у вусці Дзвіны. У 1201 годзе ў вусце Дзвіны немцамі быў заснаваны горад Рыга. У 1203 годзе пачаўся адкрыты канфлікт з немцамі ў Лівоніі, верагодна, з-за адмовы біскупа Альберта плаціць даніну, якую, напэўна, плацілі яго папярэднікі. Відаць, войска Уладзіміра складалася з уласнай дружыны і дружын Усевалада Герцыкскага і Вячкі Кукенойскага. Спачатку ім спрыяла, пасля аблогі замка. Але пад Гольмам нямецкія рыцары з самастрэлаў паранілі ў палачан шмат коней, і Уладзімір не рызыкнуў пад абстрэлам перапраўляцца цераз Дзвіну. Палачане адступілі ад Гольма, але Усевалад Герцыкскі з літоўцамі наехаў на Рыгу і парабаваў рыжскія ваколіцы. Відаць, Уладзімір хацеў толькі напалохаць немцаў, і гэта ў яго атрымалася, але часткова — біскуп Альберт прызнае Уладзіміра ўладаром ліваў і выплачвае за іх даніну. Аднак, біскуп не згадзіўся плаціць даніну за сябе, т. б. адмовіўся прызнаць сябе падданым Полацка. У 1207 годзе ўся краіна ліваў — Лівонія, аказалася ва ўладзе крыжакоў, яны падступілі да меж Кукейноскага княства. Вячка Кукенойскі перадае палову свайго княства біскупу. Але хутка Вячка, даведаўшыся, што крыжацкае войска адплыла на караблях у Германію, распраўляецца з немцамі, якія былі ў той палове замка, што ён перадаў біскупу. ён адпраўляе Уладзіміру, паведамляючы, што крыжакі сышлі з Лівоніі і прапануючы аднавіць наступ. Але сустрэчны вецер затрымаў крыжакоў у вусці Дзвіны. Крыжакі даведаўшыся пра ўчынак Вячкі вярнуліся каб адпомсціць. Вячка, не чакаючы падыходу крыжакоў, спаліў свой горад і сышоў на Русь, а крыжакі апанавалі Кукенойскім княствам. Пасля гэтага пад націскам крыжакоў апынуўся Усевалад Герцыкскі. Восенню 1209 года разбіўшы каля Герцыке Усеваладаву дружыну крыжакі захапілі горад, герцыкскі князь выратаваўся на супрацьлеглым беразе Дзвіны і адтуль назіраў як гарыць замак і пасад, усеваладава жонка і дачка трапілі ў палон. Біскуп Альберт прапанаваў Усеваладу мір, а таксама вярнуць палонных і нарабаванае дабро, але той павінен быў перадаць яму частку княства, пазбягаць зносін з паганцамі — літоўцамі, паведамляць пра планы русінаў. Усеваладу не было іншага выйсця, як згадзіцца з гэтымі ўмовамі. У 1216 годзе да Уладзіміра Полацкага звярнуліся эсты, каб ён з войскам прыйшоў ваяваць Рыгу. Самі эсты абяцалі адначасова пачаць вайну супраць ліваў і летаў, а таксама закрыць гавань у. Напэўна такога прыдатнага моманту і чакаў Уладзімір, ён пачаў збіраць войска з Полацка, Менска, Літвы, Смаленска, Віцебска і Друцка. Сабралася вялікае войска, але Уладзімір, ужо ўзышоўшы на карабель, раптоўна памёр. Такім чынам Полацкае княства канчаткова страціла свае землі Лівоніі. Вусце Дзвіны аказалася пад кантролем крыжакоў, што балюча адбілася на эканоміцы Полацкай дзяржавы.