cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Імперыя Мін
Вялікая Мінская імперыя — дзяржава пад уладай дынастыі Мін, якая панавала ў Кітаі пасля аддзялення Кітая ад мангольскай дынастыі Юань з 1368 па 1644 гадах. Нягледзячы на тое, што сталіца імперыі Пекін была захоплена ў 1644 годзе ў выніку паўстання Лі Цзычэня, частка краіны заставалася пад кіраўніцтвам лаяльнага да мінскай сям’і рэжыму (Паўднёвы Мін) да 1662 года.
У імперыі Мін быў пабудаваны флот і створана рэгулярнае войска, агульнай колькасцю ў 1 мільён чалавек. Прыватны сектар зямельных уладанняў у выніку працяглых войнаў скараціўся да адной трэці ўсёй апрацоўчай плошчы, у процівагу да чаго ўзрос дзяржаўны сектар. У імперыі ўкаранілася надзельная сістэма, аднак фармальна аб яе ўсталяванні нічога аб’яўлена не было. Была праведзена жорсткая цэнтралізація кіравання, прадпрымаліся спробы рэгламентаваць ўсе сферы жыцця грамадзян. Нягледзячы на паспяховае кіраванне першых двух імператараў — Чжу Юаньчжана і яго сына Чжу Дзі — з цягам часу ў дзяржаўным апараце імперыі з’явіліся прыкметы раскладання, і напачатку XVII стагоддзя ён ужо быў наскрозь прапітаны карупцыяй. Імператары амаль не цікавіліся палітыкай, і ўся вышэйшая ўлада была сканцэнтравана ў руках шматлікіх сваякоў, еўнухаў і прыдворных. Крызіс закрануў таксама аграрныя адносіны: пасля татальнай прыватызацыі зямлі набліжанымі імператара дзяржаўны сектар практычна знік. Мінскі Кітай пачаў праводзіць палітыку самаізаляцыі. У гэты час ля паўночна-усходняга ўскрайка Кітаю ўзнікла маладая, але моцная дзяржава маньчжураў пад уладай клана Нурхацы. Скарыстаўшыся сялянскім паўстаннем Лі Цзычэня, яны захапілі Пекін і далучылі Кітай да маньчжурскай імперыі Цынь.
Пасля страты сталіцы і смерці імператара Чжу Юцзяня, якія скончыў жыццё самагубствам, уладары астатніх правінцый Мінскай імперыі Нанкіна, Фуцзяня, Гуандуна, Шаньсі і Юньнаня так і не змаглі скаардынаваць свае дзеянні і да 1662 года адзін за адным трапілі пад маньчжурскі прыгнёт. Адзін з галоўнакамандуючых Паўднёвага Міна, Чжэн Чэнгун, усведамляючы бесперспектыўнасць барацьбы на мацерыке, вырашыў пакінуць мацерыковую частку (пакінуўшы за сабой толькі дзве базы — Сямэнь і Цзіньмэнь), выгнаў галандцаў з Тайваня і пераўтварыў востраў у асноўную базу супраць заваёўнікаў. Фармальна Тайвань стаў лічыцца часткай імперыі Мін, але пасля катавання апошняга законага мінскага імператара Чжу Юлана Чжэн не жадаў болей нікога зацвярджаць на пасаду імператара. Гэтак урэдзь узнік кур’ёз — «панства без пана»; уся рэальная ўлада на востраве належала галоўнакамандуючаму Чжэн Чэнгуну, які фактычна заставаў новую дынастыю. Чжэны кіравалі Тайванем і ваявалі з маньчжурамі пад сцягам Мін яшчэ дваццаць гадоў.
Паўстанне і наступная барацьба за ўладу
Кітай быў неад’емнай часткай мангольскай імперыі Юань (1271—1368) да прыходу да ўлады будучых імператараў Мін. Незадаволенасць мангольскім уладараннем тлумачылася, пасярод іншага, дыскрымінацыйнай палітыкай дзяржавы, накіраванай супраць кітайцаў (хань). Акрамя таго, падзенне дынастыі абумовілі жорсткі падатковы гнёт і катастрафічны разліў ракі Хуанхэ, выкліканы тым, што колішнія ірыгацыйныя збудаванні прыйшлі ў непрыдатнасць. У выніку ўсяго вышэйпералічанага прамысловасць і сельская гаспадарка ў роўнай ступені прыйшлі ў занядбанне, і сотні тысяч сялянаў, гвалтоўна сагнаных для рамонта рачных дамбаў, паўсталі.
Гэтае паўстанне атрымала ў гістарыяграфіі назву паўстання Чырвоных павязак. Войскі паўсталых фармавалі члены Белага лотасу — тайнага будыйсцкага братэрства. З асяроддзя паўстанцаў неўзабаве вылучыўся Чжу Юаньчжан, да пачатку паўстання — жабрак-селянін, затым будыйскі манах, які прымкнуў да чырвонапавязчыкаў у 1352 годзе. Напачатку ён не вылучаўся сярод астатніх, затым значна вырас у статусе, пабраўшыся шлюбам з прыёмнай дачкой аднаго з кіраўнікоў паўстання. У 1356 годзе атрад пад яго камандваннем (так званы «Зялёны лес») захапіў Нанкін, які пазней стаў сталіцай Мінскай дынастыі.
Чжу Юаньчжан замацаваў сваю ўладу на Поўдні, разбіўшы свайго асноўнага суперніка, таксама кіраўніка аднаго з атрадаў Чэнь Юляна ў бітве пры возеры Паянху ў 1363 годзе. Пазней, калі пры нявызначаных акалічнасцях сканаў правадыр Чырвоных павязак, які незадоўга да таго наведаў дом Чжу, апошні канчаткова перастаў хаваць свае імперскія амбіцыі і ў 1368 годзе накіраваў армію паўсталых на штурм юаньскай сталіцы. Апошні юаньскі імператар уцякаў на поўнач, у Шанду, а Чжу, дашчэнту разбурыўшы палацы папярэдняй дынастыі ў іх сталіцы Ханбалык (Пекін), уголас абвясціў пра прыход да ўлады новай дынастыі Мін. Так была адноўленая незалежная Кітайская дзяржава.
Адкінуўшы традыцыйны прынцып, паводле якога кіруючая дынастыя атрымлівала назву ад імя вобласці, з якой паходзіў яе першы імператар, Чжу, кіруючыся мангольскім прыкладам жыццярадасных назваў, абраў для яе імя Мін — «Ззяючая». Дэвізам яго кіравання быў абраны «Разліў ваяўнічасці» (洪武). Таксама ён упадабаў забыць пра тое, што быў абавязаны сваім ўзвышэннем Беламу Лотасу і, ледзь толькі прыйшоўшы да ўлады, пачаў адмаўляць сваё членства ў гэтай арганізацыі, а стаўшы імператарам, жорстка падаўляў рэлігійную апазіцыю свайму кіраванню.
Унутраная палітыка
Імператар Чжу Юаньчжан неўзабаве заняўся аднаўленнем эканомікі краіны. Ён замацаваў ўсе землі, захопленыя сялянамі і буйнымі землеўладальнікамі падчас вайны, за тымі, хто іх апрацоўваў. Ворнай зямлі бракавала, таму землеўладальнікі, які паднімалі цаліну, на тры гады вызваляліся ад падаткаў, што дазволіла ўжо на трэці год кіравання Хун’у засяліць цалінныя землі вакол гарадоў у паўночных абласцях. У далейшым кіраўніцтва таксама заахвочвала бежанцаў і насельніцтва з густанаселеных абласцей да перасялення на цалінныя землі, прадстаўляючы ім разнастайныя ільготы. Для павелічэння колькасці працоўнай сілы было адменена рабства (валодаць рабамі дазвалялася толькі членам імператарскай сям’і), скарачалася колькасць манахаў, забаранялася купля-продаж свабодных людзей, у тым ліку прыём у заклад жонак, дзяцей, наложніц; не дапушчаўся таксама купля-продаж рабоў.
Аднак разам з пашырэннем дзяржаўнага фонду зямлі і стымуляваннем росту працоўнай сілы Чжу Юаньчжан імкнуўся весці строгі падлік зямлі і падначаленых. Ужо на наступны год пасля заснавання новай імперыі быў выдадзены імператарскі ўказ, які загадваў усім падданым зарэгістравацца пры складанні новых падушных рэестраў. У 1370 годзе быў праведзены першы перапіс насельніцтва, які ставіў за мэту не толькі падлік усіх падданых, але і вызначэнне памераў маёмасці кожнага двара. У 1381 годзе ў гэту сістэму былі ўнесеныя змяненні, якія дазволілі ўпарадкаваць працэдуру збору падаткаў і адбывання павіннасцяў.
Акрамя засваення цалінных земляў, напачатку кіравання Мінскай дынастыі былі прынятыя меры па аднаўленні ірыгацыйнай сістэмы. Чжу Юаньчжан загадаў усім мясцовым уладам даводзіць да ведама двара ўсе просьбы і прэтэнзіі насельніцтва адносна рамонта ці будаўніцтва арашальных збудаванняў. У 27-ы год Хун’у (1394) імператар спецыяльным указам абавязаў міністэрства грамадскіх работ прывесці да ладу сажалкі і вадасховішчы на выпадак засух і праліўных дажджоў, а таксама разаслаў па ўсёй краіне навучэнцаў дзяржаўнага вучылішч і тэхнічных спецыялістаў для назірання за ірыгацыйнымі работамі. Узімку 1395 года ў краіне было адкрыта 40 987 запрудаў і вадаадводаў.
У першыя гады пасля абвяшчэння імперыі Мін яе адміністрацыйны апарат капіраваў танска-сунскія ўзоры VII—XII стст., а таксама некаторыя юаньскія парадкі. Аднак гэтая структура, якая па пэўны паказчыках адхілялася ад ўлады самога імператара, не задавальняла Чжу Юаньчжана, таму ён у хуткім часе прыступіў да радыкальных пераўтварэнняў кіраўнічага апарата, асноўная мэта якіх зводзілася да ўсямернага ўзмацнення цэнтралізацыі і асабістай ўлады вышэйшага правіцеля. Першай была рэфармаванай мясцовая адміністрацыя, затым — цэнтральнае кіраванне, а таксама вышэйшае ваеннае камандванне.
Будучы канфуцыянцам, імператар Чжу Юаньчжан тым не менш не даваў веры класу чыноўнікаў і ахвотна падвяргаў іх цялесным пакаранням за здзейсненыя правіннасці. У 1377 годзе ён адмяніў канфуцыянскія іспыты на суісканне чыноўніцкага звання пасля таго, як 120 чыноўнікаў, якія раней атрымалі ступені цьзіньшы (вышэйшая навуковая ступень, якая атрымліваецца пры здачы сталічных іспытаў), апынуліся бездарнымі міністрамі. Пасля аднаўлення іспытаў у 1384 годзе ён казніў галоўнага экзаменатара пасля таго, як было даказана, што той дазваляў атрымаць ступень цьзіньшы толькі суіскальнікам з паўднёвага Кітаю.
Паводле «Міншы» («Гісторыя Мін»), першапачатковая рэдакцыя новага канфуцыянскага зводу законаў, вядомая як «Да Мін люй», які ў значнай ступені паўтараў стары Танскі звод 653 году ), была зацверджаная ў 1367 годзе, а канчатковая рэдакцыя была прынятая ў 1397 годзе і заставалася нязменнай да падзення імперыі, хоць і дапаўнялася адмысловымі пастановамі.
Хун’у пераўпарадкаваў армію па ўзору вэйсо, узяўшы за прыклад вайсковую сістэму фубін дынастыі Тан. Асноўны ухіл рабіўся на тое, каб жаўнеры, атрымаўшы зямельныя надзелы, былі здольныя самі сябе забяспечыць емінай у той час, калі імператару не патрабавалася іх служба. гэтая сістэма, зрэшты, пацярпела поўны крах, харчовае забеспячэнне так і не ўдалося наладзіць, а ўзнагароды, якія час ад часу атрымліваліся, былі яўна не дастатковымі для таго, каб зацікавіць жаўнераў у працягванні службы; у тылавых частках, дзе, у адрозненні ад пагранічных, не было знешняга забеспячэння, працягвала квітнець дэзертырства.
Жорсткая дэмаграфічная і стандартызавальная палітыка
Паводле меркавання гісторыка Тыматы Брука, імператар Чжу Юаньчжан, дасягнуўшы стабільнасці ў кітайскім грамадстве, імкнуўся замацаваць яе акрамя іншага і за кошт імабілізацыі грамадзян, як фізічнай (дазваляліся падарожыы не далей за 12 км ад месцы пражывання), так і сацыяльнай (сын ваеннага павінны стаць ваенным, сын рамесніка станавіўся рамеснікам). Імператар імкнуўся паступова ўвесці жорсткую рэгламентацыю ўсяго жыцця падданых, уключаючы нашэнне адзіных для ўсёй імперыі чыноўніцкіх і ваенных халатаў з вызначанымі буфанамі, адпаведным рангу ўладальніка, стандарты для вуснага маўлення і пісьма, якія не дазвалялі бы адукаванаму класу праяўляць сваю перавагу над неадукаванымі. Яго недавер да чыноўніцкай эліты дапаўняўся таксама пагардлівым стаўленнем да вышэйшых прадстаўнікоў гандлёвага класа; яго ўплыў ён усяляк імкнуўся паслабіць, абкладваючы надзвычай высокімі падаткамі горад Сучжоў і яго ваколіцы (паўднёва-ўсходні Цьзянсу) — радзіму багацейшых купецкіх сем’яў Кітаю. Таксама некалькі тысячаў заможных сямействаў былі ў прымусовым парадку перамешчаныя з паўднёвага ўсходу краіны ў ваколіцы Нанкіна на паўднёвым беразе Янцзы з забаронай у далейшым выбіраць сабе месца жыхарства па ўласным жаданні. Для таго, каб не дапусціць магчымасць несанкцыянаванага гандлю, імператар загадаў ім штомесяц прадстаўляць поўны вопіс сваёй маёмасці. Адну са сваіх важнейшых задачаў Чжу Юаньчжан бачыў у тым, каб зламіць магутнасць купецкага і землеўладальніцкага класаў у той час, як з пункту гледжання аб’ектыўнай рэальнасці, некаторыя з дэкрэтаў яго кіраўніцтва дазвалялі ім знайсці лазейкі для далпейшага ўзбагачэння.
Вынікам масавых перасяленняў і спробаў насельніцтва пазбегнуць падаткавага цяжару стаў рост колькасці валацужных гандляроў, разносчыкаў, батракоў, якія вандравалі з месца на месца ў спробах знайсці землеўладальнікаў, якія былі б здольныя здаць ім ў арэнду ферму і даць пастаянную работу. У сярэдзіны Мінскай эры імператарам прыйшлося адмовіцца ад сістэмы прымусовых перасяленняў, і замест яе ўвесці ў абавязак мясцовых уладаў рэгістрацыю валацужнага насельніцтва і яго абкладання падаткам. Насамрэч, Хун’у атрымаў яшчэ больш моцны клас багатых землеўладальнікаў і купцоў, дамінуючы над арэндатарамі зямлі, батракамі, хатнімі слугамі, якія атрымдіваюць узганароджанне за сваю працу, што наўрад ці ўваходзіла ў яго намеры.
Знешняя палітыка
Разам з тым асноўнай задачай імперыі Мін у той час было прадухіленне новага мангольскага заваявання. Дастаткова паспяховыя баі з манголамі амаль бесперапынна вяліся да 1374 года, затым у 1378—1381 гг. і 1387—1388 гг.
Сфера знешняга гандлю была выключнай прэрагатывай дзяржавы. Аднак, паколькі ў канфуцыянскім грамадстве гандаль не падтымлівалася адабрэннем у цэлым як недастойны занятак, кіраўніцтва Чжу Юаньчжана імкнулася звесці знеші гандаль да абмену дарамі з пасламі дзяржаў.
Прыход да ўлады
Пасля смерці Хун’у яго ўнук Чжу Юньвэнь прыняў уладу пад імем імператара Цьзяньвэнь (1398—1402). Бліжэйшыя дарадцы новага імператара пачалі праводзіць контррэформы. Найбольш істотнай сярод іх была спроба скасаваць раздадзеныя заснавальнікам удзелы. Супраціў удзельных кіраўнікоў выліўся ва ўзброенае выступленне аднаго з іх — Чжу Дзі, прынца Янь — супраць ураду. Пужаючыся ўладалюбства сваіх дзядзькаў, Чжу Юньвэнь паклапаціўся аб тым, каб абмежаваць іх рэальныя магчымасці. Самым небяспечным з іх у вачах імператара быў палкаводзец Чжу Дзі, пастаўлены галавой вобласці, якая ўключала Пекін, для таго, каб стрымліваць граніцу супраць манголаў. Пасля таго, як імператар загадаў арыштаваць шматлікіх паплечнікаў дзядзькі, Чжу Дзі склаў змову супраць пляменніка. З прычыны агароджвання маладога імператара ад небяспекі, якая пагражала яму з боку карумпаванага чынавецтва, ён прыняў камандванне войскамі і ўзбунтаваў іх. У канчатковым выніку Чжу Дзі захапіў сталіцу; палац у Нанкіне быў спалены дашчэнту, і разам з ім згарэлі Цзяньвэнь, яго жонка, маці і прыдворныя. Чжу Дзі ўзыйшоў на трон пад імем імператара Юнлэ (1402—1424); яго царстваванне разглядаецца некаторымі даследчыкамі як «другое заснаванне» Мінскай дынастыі, бо ён рэзка змяніў палітычны курс, якога прытрымліваўся яго бацька.
Новая сталіца і адноўлены канал
Юнлэ нізвёў Нанкін да палажэння другой сталіцы і ў 1403 годзе абвясціў пра свой пераезд у Пекін, які рабіўся адгэтуль цэнтрам улады. Будаўніцтва новага горада, на якім было занята адначасова сотні тысячаў чалавек, працягвалася з 1407 па 1420 гг. У цэнтры новай сталіцы знаходзіўся яе ўладны цэнтр — Імператарскі горад, цэнтр якога ў сваю чаргу складаў Забаронены горад, жылы палац імператара і яго сям’і.
Цягам некалькіх стагоддзяў да прыходу да ўлады Юнлэ Вялікі канал быў занядбаны і напалову разбураны. Новы імператар распарадзіўся аднавіць яго, што было выканана, прычым работы занялі тры гады, з 1411 па 1415 гг. Неабходнасць аднаўлення канала складалася ў тым, што гэта быў асноўны шлях для дастаўкі зерня ў Пекін з поўдня. Штогод сталіца спажывала каля 4000000 шы (адзін шы роўны 107 літрам) хлеба, і яго дастаўка была спалучаная са складанасцямі ў навігацыі праз Усходне-Кітайскае мора ці мноства штучных каналаў: маракам увесь час прыходзілася перагружаць груз на караблі з большай ці меншай асадкай, у залежнасці ад глыбні чарговага канала. Юнлэ снарадзіў парадку 165 000 працаўнікоў для расчысткі канала ў заходнім Шаньдуне і пабудаваў сістэму з пятнаццаці шлюзаў. Другое адкрыццё вялікага канала было выгодна і для Нанкіна, бо ў таго з’явілася магчымасць вярнуць сябе значэнне важнейшага гандлёвага цэнтру, якое перайшло раней да Сучжоў, які валодаў больш выгодным геаграфічным палажэннем.
Нягледзячы на гэта, што ўслед за айцом Юнлэ не грэбаваў пры неабходнасці крывавымі расправамі, уключаючы, напрыклад, пакаранне Фан Сяожу за адмову напісаць пракламацыю аб ушэсці новага імператара на сталец, Юнлэ цалкам па-іншаму глядзеў на чыноўніцкі клас. Ён загадаў упарадкаваць тэксты, сабраныя школай нэаканфуцыянцаў, і выкарыстоўваць іх у якасці вучэбнага дапаможніка да іспытаў для паступлення на дзяржаўную службу. Юнлэ даручыў дзвюм тысячам навукоўцаў скласці т. зв. «Энцыулапедыю Юнлэ» з 50 млн слоў (22938 главаў) ці 7 тыс. кніг, што далёка пераўзыходзіла ўсе энцыклапедыі, складзеныя раней, па аб’ёму ведаў, уключаючы «Чатыры вялікія кнігі Сун» XI стагоддзя. Аднак Юнлэ быў вымушаны аказваць заступніцтва і міласць не толькі чыноўніцкага класа. Гісторык Майкл Чжан указваў у сваёй працы, што Юнлэ быў «конным імператарам», які часта падарожнічаў паміж дзвюма сталіцамі, як гэта было прынята падчас валадарання Юань, і пастаянна ўзначальваў вайсковыя экпедыцыі ў Манголію. Гэта супярэчыла канфуцыянскім законам, але адказвала інтарэсам еўнухаў і вайскоўцаў, чый дабрабыт залежыў ад распалажэння да іх імператара.
IC 5152
IC 5152 — галактыка тыпу Im ў сузор’і Індзеец.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Дэніз Херман
Дэніз Херман (Denise Herrmann; нар., Бад-Шлема, акруга Карл-Маркс-Штат, ГДР) — нямецкая лыжніца і біятланістка, алімпійская чэмпіёнка 2022 года ў біятлоннай індывідуальнай гонцы, бронзавы прызёр Алімпійскіх гульняў 2014 года ў лыжнай эстафетнай гонцы, чэмпіёнка свету па біятлоне 2019 года ў гонцы пераследу, алімпійская чэмпіёнка па біятлоне 2022 года ў індывідуальнай гонцы, прызёр этапаў Кубкаў свету па лыжных гонках і біятлоне.
Гімн Амана
Нацыяна́льны гімн Султана́та Ама́н (نشيد وطني عماني) прыняты ў 1970 годзе, выпраўлены 6 лістапада 1996 года.
Кашгар (рака)
Кашга́р — рака на захадзе Кітая (вярхоўі ў Кыргызстане і Таджыкістане).
Даўжыня 765 км (685 км на тэрыторыі Кітая), плошча басейна (з ракой Гёздар’я) 90,8 тыс.км². Пачынаецца на схілах Алайскага і Заалайскага хрыбтоў, цячэ па Кашгарскай раўніне. Летняя паводка. Сярэдні расход вады ў нізоўях каля 80 м³/с. Раней упадала ў раку Яркенд, цяпер губляецца ў пясках. Вада разбіраецца для арашэння зямель Кашгарскага аазіса.
Зіку
Артур Антуньеш Каімбры (Arthur Antunes Coimbra; нар., ), больш вядомы як Зіку або Зіка (Zico) — былы бразільскі футбаліст, былы чыноўнік, цяпер трэнер. Зіка лічыцца адным з найвялікшых футбалістаў у гісторыі, вядомы сваім дрыблінгам і выкананнем стандартных становішчаў. Выступаў за «Фламенгу», «Удзінезэ» і японскі клуб «Касіма Антлерс». З сакавіка 1990 года па красавік 1991 займаў пасаду міністра спорту Бразіліі. Гуляў у пляжны футбол. Быў трэнерам зборнай Японіі, «Фенербахчэ» і маскоўскага ЦСКА.
27 снежня 2009 на стадыёне «Маракай» у Рыа-дэ-Жанэйра адкрыты помнік Зіку, які стаў легендай мясцовага футбольнага клуба «Фламенгу», а таксама найлепшым бамбардзірам з 333 галамі.
Джуліян Олдэн Уір
Джуліян Олдэн Уір (Julian Alden Weir,, Уэст-Пойнт — , Нью-Ёрк) — амерыканскі мастак-імпрэсіяніст.
Увосень 1877 года мастак вяртаецца ў Нью-Ёрк. У тым жа годзе ён становіцца адным з заснавальнікаў Таварыства амерыканскіх мастакоў (Society of American Artists), прэзідэнтам якога становіцца ў 1882 годзе. У 1878 Уір пачынае выкладчыцкую дзейнасць, спачатку ў Купер Юніён, а затым — у нью-ёркскай Студэнцкай мастацкай лізе. Сам жа ён займаецца пераважна партрэтным і жанравым жывапісам, піша таксама нацюрморты, якія паказваюць кветкі.
У 1886 году, пад уплывам прац Эдуарда Манэ і ўбачанага на арганізаванай у Нью-Ёрку выставе французскіх імперыяністаў, ён піша свае першыя імпрэсіянісцкія палотны. Гэта былі пейзажы, створаныя Уірам у ваколіцах яго фермы ў Бранчвіле, Канэктыкут. У 1887 годзе да яго далучаецца яго сябар, мастак Джон Генры Тватчмэн. У тым жа годзе Уір пачынае цікавіцца графічным мастацтвам. У 1888 годзе яго карціна Час бяздзейнасці была набыта нью-ёркскім музеем Метрапалітэн. У 1889 годзе Уір заваёўвае на Сусветнай выставе ў Парыжы сярэбраны медаль. У наступныя гады мастак развівае свой уласны мастацкі стыль, у тым ліку ў яго розныя элементы, у тым ліку і з японскай каляровай графікі. У 1893 ён атрымлівае замову на манументальны жывапіс для Сусветнай Калумбавай выставы ў Чыкага.
Шыфрын
Шыфрын — прозвішча.
Мінаеў
Мінаеў — прозвішча.
Пячатка Амерыканскіх Віргінскіх астравоў
Новая Пячатка Амерыканскіх Віргінскіх астравоў уяўляе сабой эмблему з трыма галоўнымі астравамі: востраў Санта-Круса, Сент-Джона і Сент-Томаса. Па баках надпіс «Урад Злучаных Штатаў Віргінскіх астравоў». Замяніў больш раннюю пячатку, падобную на сцяг Злучаных Штатаў Віргінскіх астравоў, які быў створаны на аснове Вялікай Пячаткі Злучаных Штатаў.
IC 5153
IC 5153 — галактыка тыпу *2? ў сузор’і Пегас.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Крысціна Кальдэрон
Крысці́на Кальдэро́н (Cristina Calderón, 24 мая 1928 — 16 лютага 2022) — спявачка і этнограф, апошні прадстаўнік індзейскага народа яганаў, яна ж — апошні носьбіт яганскай мовы.
Біяграфія
У 1946 годзе на яганскай мове размаўляла не менш за 60 чалавек. Але да пачатку ХХІ стагоддзя ў Чылі, а магчыма і ва ўсім свеце засталося толькі два носьбіты яганскай мовы — Крысціна Кальдэрон і яе свякруха Эмелінла Акунья (1921—2005), якія не размаўлялі адна з адной. Пасля смерці Акуньі 12 кастрычніка 2005 года, «Абуэла» Кальдэрон лічылася адзіным носьбітам гэтай мовы. Разам са сваёй унучкай Крысцінай Зарага і сястрой Урсулай, Крысціна Кальдэрон выдала ў 2005 годзе кнігу Hai Kur Mamashi shis («Хачу распавесці вам гісторыю»), у якой сабрала яганскія казкі, якія распавялі ёй прадстаўнікі старэйшых пакаленняў племені.
Кальдэрон жыла ў паселішчы Укіка, на ўскраіне Пуэрта-Уільямса, і зарабляла на жыццё продажам турыстам сувеніраў ручнога вырабу.
NGC 2539
NGC 2539 (іншае абазначэнне — OCL 611) — рассеянае скопішча ў сузор’і Карма.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Гісторыя Старажытнага Егіпта
Першая храналогія гісторыі Старажытнага Егіпта была прапанавана першым вядомым егіпецкім гісторыкам Манефонам у кан. IV — 1-ай пал. III стст. да н.э., яна ўключала ў сябе дзяленне старажытнаегіпецкай гісторыі паводле перыядаў і дынастый. Гэтая храналогія і перыядызацыя з сучаснымі ўдакладненнямі існуе і выкарыстоўваецца дасюль.
Дадынастычны перыяд
Галоўная характэрная рыса гэтага перыяду — адсутнасць адзінай дзяржавы і агульнай дынастыі ўладароў. На апошнім этапе гэтага перыяду існавалі дзве вялікіх дзяржавы — Ніжні Егіпет з цэнтрам у горадзе Бехдэд, дзе пакланяліся богу Гору, і Верхні Егіпет, з цэнтрам у горадзе Амбас, дзе пакланяліся богу Сету, якія дасягнулі высокага ўзроўню развіцця. Цар Верхняга Егіпта зрабіў знакам сваёй улады высокую белую карону, у той час як цар Ніжняга Егіпта — чырвоную карону, якая сваёй формай нагадвала коўш.
Паміж гэтымі дзяржавамі здараліся войны. Сталіцы абедзвюх дзяржаў былі перанесеныя на новае месца, Верхняга Егіпту ў Нехебт, дзе пакланяліся багіні-каршуну Нехбет, а сталіца Ніжняга Егіпта — у Бута, дзе пакланяліся багіні-кобры Уаджэт. Дакументальных сведчанняў аб перамозе таго або іншага боку няма, але захавалася паданне, якое апавядае аб поспеху, дасягнутым у адной з такіх войнаў царом Верхняга Егіпта Менесам. Лічыцца, што ён адолеў Ніжні Егіпет, аб'яднаў абедзве краіны і стаў першым царом Верхняга і Ніжняга Егіпта — фараонам. Кананічнае змяшчэнне ў тытуле Верхняга Егіпта перад Ніжнім таксама сведчыць, што Верхні заваяваў Ніжні. Менес зрабіў сімвалам сваёй улады падвоеную бела-чырвоную карону, якая без змен захоўвалася ў фараонаў Егіпта на працягу больш 3500 гадоў. З таго часу каранаванне кожнага новага егіпецкага фараона стала сімвалічным аднаўленнем адразу двух краін. Аб'яднаны Егіпет лічыўся падвойным царствам — у яго былі дзве кароны, два збожжасховішчы, дзве скарбніцы, часам нават дзве магільні для памерлага фараона — адна ў Верхнім Егіпце і пустая магільня — кенатаф у Ніжнім Егіпце, або наадварот. Пазней на помніках падвойнае імя фараона сталі ўключаць у два авалы.
Пасля перамогі Менес палічыў мэтазгодным заснаваць новую сталіцу ў Мемфісе, на мяжы двух царстваў, што дазваляла яму паспяховей кіраваць аб'яднанай дзяржавай. Тут для яго быў збудаваны палац, а ў заходняй пустыні было закладзена месца пахавання фараонаў. Паводле Манефона, Менес быў заснавальнікам I дынастыі, адпаведна адсюль пачаўся новы вялікі перыяд у гісторыі Старажытнага Егіпта — дынастычны. Дынастычны перыяд у сваю чаргу яшчэ Манефонам быў падзелены на больш дробныя перыяды, адпаведныя глабальным унутрыпалітычным падзеям краіны і зменам у стане Старажытнага Егіпта.
Ранняе царства
3000—2778 да н.э. Час I—II дынастый. Звесткі аб Раннім царстве грунтуюцца на нешматлікіх помніках, якія змяшчаюць імёны фараонаў гэтага перыяду. Пасля Менеса ўладарыла 7 ці 8 фараонаў заснаванай ім I дынастыі, якую змяніла II дынастыя, але падрабязных звестак аб іх не захавалася, хутчэй усяго з-за таго, што пісьменнасць у той час мела вельмі прымітыўны характар. Магільні фараонаў гэта перыяду — мастабы ў Ціне і іншыя магільні ў Накадзе, Абідасе, Сакары і Хелуане ўзводзіліся пераважна з гліняных блокаў і дрэва з абмежаваным ужываннем каменя для будоўлі сцен і падлогі і для вырабу культавых таблічак. Камень выкарыстоўваўся для вырабу ўпрыгожванняў, прадметаў ужытку, посуду разнастайных тыпаў і нешматлікіх статуй.
Важнай рысай было ўмацаванне ў розумах адзінства ўсёй краіны, адмова ад разгляду Ніжняга Егіпта як заваяванай тэрыторыі. Актыўна вялася знешняя палітыка, асноўнымі партнёрамі Егіпта былі багатыя дрэвам Фінікія і Сірыя, краіны Сінайскага паўвострава, гандляваўшыя меднай рудой, таксама асвойваюцца шляхі Аравійскай і Лівійскай пустынь. У гэты перыяд склаліся прымітыўныя эканамічныя адносіны, якія звычайна класіфікуюцца як рабаўладальніцкія, хоць у дадзеную эпоху ўласна рабы практычна адсутнічаюць.
Фараоны I дынастыі вядуць войны з азіяцкімі суседзямі і здзяйсняюць першыя паходы ў Паўночную Нубію. Вялася барацьба з бедуінамі, якія кантралявалі медныя капальні паўвострава Сінай, што прывяла да часовай частковай ізаляцыі дзяржавы. Егіпцяне дасягаюць высокага ўзроўня ў геаметрыі (прыблізнае знаходжанне ліку Пі, плошчы фігур) і астраноміі (планеты, сузор'і). Пачатак знешняга марскога гандлю Старажытнага Егіпта — спачатку з Біблам у Ліване, затым з Пунтам, магчыма, на тэрыторыі сучаснага Самалі.
Каля сярэдзіны XXVIII ст. да н.э. нейкі Семхію, які лічыцца фараонам II дынастыі, але верагодней быў адным з намархаў, аддзяліў Ніжні Егіпет, змяніў свае імя на Перыбсен, атоесніўшы сябе з міфалагічным ворагам бога Гора і зрабіў сваёй сталіцай Абідас. Верхні Егіпет застаўся пад уладай II дынастыі, якая па-ранейшаму пакланялася Гору. Адзінства Егіпта было адноўлена апошнім фараонам з II дынастыі — Хасехемуі, які зноў заваяваў Ніжні Егіпет забіўшы там каля 50000 чалавек і столькі ж забраўшы ў рабства, такім чынам аб'яднаная дзяржава ўвайшла ў новы перыяд свайго развіцця — Старое царства.
Ханес Тоўр Хальдаўрсан
Ханес Тоўр Хальдаўрсан (Hannes Þór Halldórsson; нар., Рэйк’явік, Ісландыя) — ісландскі футбаліст, брамнік клуба «Валюр» і нацыянальнай зборнай Ісландыі. Таксама з’яўляецца рэжысёрам некалькіх кароткаметражак кліпа на песню Greta Salome & Jonsi — Never forget, якая прадстаўляла Ісландыю на Еўрабачанні-2012.
Гісторыя Старажытнага Егіпта
Старое царства
2778—2263 да н.э. Час III—VI дынастый. Пачаткам эпохі Старога царства лічаць узыходжанне на прастол каля 2780 да н.э. першага фараона III дынастыі Джосера. Гэтая эпоха адзначаецца незвычайна хуткім развіццём архітэктуры. У гэту пару працаваў вядомы дойлід Імхатэп, з імем якога звязана будаўніцтва ў Сакары першай гіганцкай ступеньчатай піраміды — найстаражытнейшай збудаванай чалавекам каменнай пабудовы з тых, якія захаваліся да нашых дзён.
Паўтара стагоддзі падзяляюць піраміды Джосера і Хеопса. У гісторыі Старажытнага Егіпта гэта быў перыяд стабільнасці, дастатку і магутнасці. Наватарствы ў архітэктуры працягваліся, і іх кульмінацыяй стала Вялікая піраміда, пабудаваная ў Гізе каля 2560 да н.э. для пахавання Хеопса. Гэтая піраміда — найбуйнейшы будынак Старажытнага свету (вышыня 147 м, а ўвесь комплекс займае прастору ў 5,3 га; каласальныя вапняковыя і гранітныя блокі, з якіх пабудавана піраміда, часам дасягаюць у даўжыню 6 м, шчыльна падагнаныя адзін да аднаго). Саступаюць ёй піраміды пераемнікаў Хеопса: Хефрэна — 143 м і Мікерына — 66 м.
Члены царскай сям'і і вяльможы мелі ўласныя магільныя скляпы, размешчаныя радамі каля пірамід валадароў Старога царства. Ва ўпрыгожванні гэтых грабніц дасягнула росквіту рэльефная скульптура, якая ўпершыню з'явілася яшчэ ў дадынастычны перыяд.
У пачатку валадарання VI дынастыі пры будаўніцтве піраміды фараона Уніса на яе ўнутраных сценах былі выразаныя шматлікія іерагліфічныя надпісы, вядомыя пад назвай Тэкстаў пірамід. Надпісы ўтрымліваюць рытуальныя тэксты, звязаныя з пахаваннем фараона, а таксама з працягам яго валадарання і магутнасці на тым свеце. Такія надпісы маюцца ў пірамідах наступных кіраўнікоў VI дынастыі, а таксама — з даданнямі, растлумачэннямі, зменамі і скажэннямі — у магільнях прыватных асоб на працягу ўсяго дынастычнага перыяду. Гэтыя тэксты неацэнная крыніца звестак аб рэлігіі Старажытнага Егіпта.
З-за недахопу крыніц пэўныя звесткі аб сацыяльнай структуры эпохі Старога царства нешматлікія. Магчыма, аж да IV дынастыі фараон быў галоўным, калі не адзіным землеўласнікам. Вышэйшыя прыдворныя пасады звычайна займалі члены сям'і фараона. Для кіравання патрабавалася мноства саноўнікаў і пісараў, што прывяло да фарміравання шматлікага і складана ўладкованага дзяржаўнага апарата. Найбольш важныя пасады сталі практычна спадчыннымі, але на працягу доўгага часу заставаліся пад цвёрдым кантролем фараона. Некаторыя службовыя асобы, якія не належылі да сваякоў фараона, насілі тытул «сын цара» выключна дзякуючы сваім дзяржаўным функцыям.
Рэйхштацкае пагадненне
Рэйхштацкае пагадненне — сакрэтнае пагадненне паміж Расіяй і Аўстра-Венгрыяй па балканскім пытанні, заключанае года пры сустрэчы імператара Аляксандра II і міністра замежных спраў князя А. М. Гарчакова з аўстрыйскім імператарам Францам Іосіфам і міністрам замежных спраў Д. Андрашы ў Рэйхштацкім замку.
Гісторыя Старажытнага Егіпта
Старое царства
Фараоны VI дынастыі будавалі шматлікія храмы як у Верхнім, так і Ніжнім Егіпце. Акрамя таго, Пепі I (каля 2400—2375 да н.э.) распачаў ваенныя паходы на Сінайскі паўвостраў, у Палесціну і Нубію. Яго сын Пепі II (2287—2193 да н.э.) таксама арганізаваў паход у глыб Нубіі і накіраваў гандлёвыя місіі ў краіну Пунт (у раёне сучасн. Самалі). Празмерная цэнтралізацыя ўлады і падатковы прыгнёт земляробаў выклікалі мяцежныя настроі сярод знаці і ўсеагульную незадаволенасць насельніцтва. Кіраўнікі правінцый, спачатку быўшыя падданымі фараона, сталі праяўляць значную самастойнасць. Яны перасталі будаваць свае грабніцы па суседстве з пірамідамі фараонаў і аддавалі перавагу знаходзіць спачынак у магільнях, высечаных у скалах каля ўласных рэзідэнцый.
Гігантазаўр
Гігантазаўр (Gigantosaurus; літар. «гіганцкая яшчарка») — сумніўны род заўраподных дыназаўраў. Вядомы з юрскіх адкладаў Англіі. У наш час від Gigantosaurus megalonyx пазначаны як nomen dubium і лічыцца магчымым суб'ектыўным сінонімам пеларазаўра (Pelorosaurus).
Рэйхштацкае пагадненне
Пагадненне не зафіксавана афіцыйным дакументам. Паводле даручэння Гарчакова і Андрашы былі зроблены толькі запісы перамоў, прычым рускі і аўстрыйскі тэкст некалькі адрозніваюцца адзін ад аднаго. Паводле дасягнутых дамоўленасцей бакі абяцалі не ўмешвацца ў вайну Сербіі і Чарнагорыі супраць Турцыі і закрыць аўстрыйскія порты Клек і Катара, праз якія бакі (галоўным чынам Турцыя) атрымлівалі зброю і боепрыпасы.
Гісторыя Старажытнага Егіпта
Першы пераходны перыяд
2263—2070 да н.э. Час VII—X дынастый. Пасля 500-гадовага перыяду велічы Старое царства распалася на 42 асобныя номы. Гэта час смут і анархіі — паўстанні, напады лівійцаў, крах грамадскага правапарадку, разрабаванні грабніц былых фараонаў.
Рэйхштацкае пагадненне
У выпадку перамогі Асманскай імперыі ў вайне бакі збіраліся дамагацца аднаўлення даваеннага статус-кво і правядзення адміністрацыйнай рэформы ў Босніі і Герцагавіне. У выпадку ж паражэння туркаў паводле рускага тэксту Сербія павінна была атрымаць Герцагавіну і порт Спіца на Адрыятычным моры, Чарнагорыя — частку старой Сербіі і Босніі, а Аўстра-Венгрыя — турэцкую Харватыю і памежныя раёны Босніі. Паводле аўстрыйскага запісу ў выпадку паражэння туркаў Сербія і Чарнагорыя атрымалі б толькі памежныя раёны Босніі і Герцагавіны, а большая іх частка перайшла б пад кантроль Аўстра-Венгрыі. Пры гэтым Расія атрымала б назад Паўднёва-Заходнюю Бесарабію, адрынутую ў яе паводле Парыжскага мірнага дагавора 1856 года і Батум.
Гісторыя Старажытнага Егіпта
Першы пераходны перыяд
Пры ўсім гэтым першы пераходны перыяд быў плённым для творчасці — найвышэйшага росквіту дасягнула класічная старажытнаегіпецкая літаратура. «Павучанне для фараона Мерыкары» — пасланне фараона Хеці III свайму сыну, якое змяшчае практычныя рэкамендацыі правіцелю па набліжэнні вяльможаў і адданых выхадцаў з народа — было створана ў гэты перыяд. Апісанні бедстваў таго часу можна знайсці ў «Прароцтве Неферці», у якім гаворыцца аб рэзкай змене клімату і паніжэнні ўраджаяў, а таксама аб разгубленасці людзей, якія не разумеюць, як створаная багамі дзяржава можа прыйсці да такога заняпаду. Таксама вядомыя «Скаргі красамоўнага селяніна», «Гутарка стомленага ад жыцця з душой».
Рэйхштацкае пагадненне
У выпадку «поўнага разгрому» Турцыі меркавалася, паводле рускага запісу, утварэнне незалежных княстваў Балгарыі і Румеліі, а паводле аўстрыйскай — прадастаўленне ім і Албаніі аўтаноміі ў складзе Асманскай імперыі. Абодва бакі згаджаліся на пашырэнне Грэцыі. Паводле рускай версіі яна павінна была атрымаць Фесалію і Эпір, а паводле аўстрыйскай — Крыт. Абедзве дзяржавы прызнавалі магчымым ператварэнне Канстанцінопаля ў «вольны горад».
Гігантазаўр
Гісторыя
Упершыню быў апісаны знакамітым англійскім палеантолагам Гары Сілеем у 1869 годзе як Gigantosaurus megalonyx. У 1908 годзе палеантолаг Эберхард Фраас (Eberhard Fraas) ідэнтыфікаваў рэшткі дзвюх разнавіднасцяў заўрапод з Танзаніі, якія ён назваў Gigantosaurus robusta і Gigantosaurus africanus. Трэцюю разнавіднасць, Gigantosaurus dixeyi, назваў Haughton у 1928 годзе, якая ў наш час носіць назву Malawisaurus. Апісваючы два новых віды Фраас меркаваў, што назва Gigantosaurus даступна, бо на той час думалі, што Gigantosaurus megalonyx з'яўляецца малодшым сінонімам Ornithopsis. Пазней Gigantosaurus robusta быў пераназваны ў Janenschia, а Gigantosaurus africanus у Tornieria, якога некаторыя вучоныя разглядаюць як сінонім Barosaurus.
Гісторыя Старажытнага Егіпта
Першы пераходны перыяд
Паводле Манефона, VII дынастыя складалася з 70 фараонаў, якія ўладарылі на працягу ўсяго 70 дзён — гэта вядома перабольшванне, але адлюстроўвае нестабільны стан старажытнаегіпецкай дзяржавы ў той час.
Рэйхштацкае пагадненне
Падчас Канстанцінопальскай канферэнцыі і ў сувязі з далейшым абвастрэннем становішча на Балканах пагадненне было дапоўнена Будапешцкай канвенцыяй.
Гісторыя Старажытнага Егіпта
Першы пераходны перыяд
Частковае аднаўленне парадку ў Старажытным Егіпце адбылося падчас кіравання фараонаў IX дынастыі з Гераклеопаля. Першаму фараону гэтай дынастыі — Хеці I удалося часова аб'яднаць краіну, аднак неўзабаве пачынаецца падзенне егіпецкай культуры. Каля 2100 да н.э. ўзвысіліся Фівы, дзе кіраваў прадстаўнік Х дынастыі — Ініатэф II. Гераклеопальскія фараоны з падтрымкай намархаў з Гермопаля і Сіута былі заняты войнамі з іншымі правіцелямі Сярэдняга і Верхняга Егіпта. Фараон IX дынастыя Хеці IV — выгнаў азіяцкіх заваёўнікаў, якія захапілі значную частку дэльты Ніла, і аднавіў гандлёвыя адносіны з Сірыяй. Аднак яго ўлада на поўдні распаўсюджвалася толькі да Сярэдняга Егіпта. Хеці IV у сваіх спробах адолець фіванскіх уладароў заручыўся падтрымкай намарха з Сіута. Барацьба паміж Фівамі і Гераклеопалем за новае аб'яднанне краіны і гегемонію ў ёй абвастрылася пасля разрабавання гераклеопальскімі фараонамі святога горада Верхняга Егіпта Абідаса. Аднак фіванскім уладарам удалося ўзвысіцца, і яны заснавалі XI дынастыю, кіраванне якой было пачаткам эпохі Сярэдняга царства.
Сярэдняе царства
Перыяд гісторыі Старажытнага Егіпета ў 2040—1783 да н.э. Час XI—XII дынастый. Канчатковая цэнтралізацыя стражытнаегіпецкай дзяржавы. Пачатак Сярэдняга царства — 2040 да н.э., калі Ментухатеп I фараон з Фіваў перамог Мерыкару — фараона з Гераклеопаля. Фараонаў XI дынастыі, якія насілі імёны Інтэф і Ментухатэп, размясцілі сваю рэзідэнцыю паблізу Фіваў, а ля падножжа заходніх гор, насупраць Карнака, — царскія грабніцы.
Фівы ператварыліся ў прызнаную рэлігійную сталіцу Сярэдняга царства, а рэзідэнцыяй фараонаў XII дынастыі была крэпасць Іт-Таўі, размешчаная прыкладна ў 30 км на поўдзень ад Мемфіса. Адтуль было зручна кіраваць будаўнічымі і іншымі грамадскімі работамі, аднаўленнем гандлёвых сувязей Егіпта і яго ўплыву ў Палесціне і Сірыі, а таксама супакаеннем лівійцаў, якія жылі ў заходняй пустыні, — сталай крыніцы турбот. Адбывалася пашырэнне Егіпецкай дзяржавы і ў паўднёвым напрамку — зноў была заваявана Нубія аж да другога нільскага парога, а таксама заснавана і ўмацавана сталая гандлёвая факторыя ў Керме, на поўдзень ад трэцяга парога.
У цэлым XII дынастыі Аменемхетаў-Сенусертаў, асабліва Сенусерту III, удалося стабілізаваць становішча краіны і ператварыць Егіпет у моцную дзяржаву, якая валодала вялікім ваенным і эканамічным патэнцыялам. Абапіраючыся на яго, XII дынастыя праводзіла паспяховую заваявальную палітыку. Працягвалася засваенне Фаюма. Вялікія поспехі былі зробленыя ў засваенні Нубіі, дзе былі адкрыты багатыя радовішчы золата. Імкнучыся захаваць сваё панаванне ў золатародных раёнах Паўночнай Нубіі, егіпцяне пракладалі дарогі, будавалі сістэмы ўмацаванняў. Нубія ператварылася фактычна ў правінцыю Егіпта. Пашыраўся егіпецкі ўплыў ва Усходнім Міжземнамор'і, адкуль егіпцяне атрымоўвалі серабро, золата, будаўнічы лес. У цэлым пры XII дынастыі Егіпет ператварыўся ў даволі вялікую дзяржаву на Блізкім Усходзе, а прысваенне шырокіх тэрыторый суправаджалася захопам вялікіх партый рабоў, быдла, матэрыяльных каштоўнасцей.
Верагодна, найвышэйшым дасягненнем фараонаў гэтай дынастыі стала аднаўленне Аменемхетам III разгалінаванай арашальнай сістэмы. У Файюмскай упадзіне, каля фараонавай рэзідэнцыі Іт-Тауі, была створана складаная сетка каналаў, злучаная з Нілам праз канал Бахр-Юсуф. Мерыдава возера ў Файюме было пераўтворана ў вадасховішча, якое штогод падчас паводак запаўняўлася па сістэме каналаў водамі Ніла, а паблізу была заснавана новая сталіца Хатэпсенусерт. Каб кантраляваць арашэнне палёў у працяглыя перыяды спаду ўзроўня Ніла, на каналах былі збудаваныя шлюзы. Удасканаленая і больш разгалінаваная арашальная сістэма часу кіравання Аменемхета III функцыянуе дагэтуль.
У перыяд Сярэдняга царства ў Егіпце ідзе развіццё тэхналогій: удасканальваецца апрацоўка зямлі, адбываецца засваенне бронзы. Увесь народ Егіпта дзяліўся на дзве часткі: працоўнае насельніцтва — «царскія людзі», і служачыя дзяржаўнага аппарата, якія складалі эліту. Такія грамадскія адносіны, зведаўшы толькі некаторыя змены, праіснавалі аж да пачатку I тыс. да н.э. Іменна ў перыяд Сярэдняга царства ўзнік сярэдні клас егіпецкага грамадства, аднак моцная эксплуатацыя «царскіх людзей» прывяла да ўскладнення сацыяльнай сітуацыі.
Каля 1783 да н.э. сацыяльныя супярэчнасці прывялі, відавочна, да выбуху народнай незадаволенасці. На кароткі час улада перайшла ў рукі народа. Узніклым цяжкім унутраным становішчам у краіне скарысталася змяшаная этнічная группа — гіксосы. Гіксосы акупавалі ўсю Дэльту — Ніжні Егіпет, а затым распаўсюджвалі сваю ўладу і ў Верхнім Егіпце. Эпоха Сярэдняга царства ў Егіпце скончылася, пачаўся перыяд панавання гіксосаў, так званы Другі пераходны перыяд.
Другі пераходны перыяд
1783—1580 да н.э. Час XIII—XVII дынастый. Як і ў эпоху VI дынастыі, Старажытны Егіпет часу Сярэдняга царства прыйшоў у заняпад з-за шэрага слабых фараонаў. Імя апошняга фараона XII дынастыі невядома, а наступная XIII дынастыя налічвае звыш 50 фараонаў. Іх рэзідэнцыя па-ранейшаму знаходзілася ў Іт-Таўі, і яны працягвалі пакланяцца файюмскаму богу-кракадзілу Себеку. На той жа час прыходзіцца рад з 72 фараонаў, якія хутка змянялі адзін аднаго, самастойнай XIV дынастыі з цэнтрам якой быў Ксоіс, размешчаны ў дэльце. Іменна ў гэты смутны перыяд у Ніжні Егіпет сталі пранікаць шматлікія азіяцкія плямёны. Семіцкія імёны некалькіх фараонаў XIII дынастыі сведчаць, што прадстаўнікі гэтых чужакоў часам нават займалі прастол.
Каля 1725 да н.э. гэтыя прышэльцы, якіх егіпцяне звалі чужацкімі валадарамі, а Манефон — гіксосамі (літаральна «цары-пастухі»), спустошылі дэльту. Праз 50 гадоў адзін з іх правадыроў узышоў на егіпецкі прастол, стаўшы заснавальнікам новай дынастыі. Гіксосы назаўжды захаваліся ў памяці егіпцян як бязлітасныя тыраны і разбуральнікі. У іх атрымалася захапіць значную частку Егіпта, за выключэннем раёна Фіваў, і дабіцца саюза з нубійскімі правадырамі, якія скінулі егіпецкую ўладу.
Фараоны XV і XVI дынастый паходзілі з гіксосаў і зрабілі новую сталіцу ў горадзе Аварыс (егіп. Хат-Урат, сучасн. Тэль эль-Даба). Аб іх роднасных адносінах захавалася мала звестак, але ёсць сведчанні, што паміж імі ішла барацьба за трон. Абедзве дынастыі існавалі адначасова і былі сучаснікамі XVII дынастыі фіванскіх фараонаў, якіх яны так і не здолелі падпарадкаваць. Помнікі таго перыяду нешматлікія, аднак гэтай эпохай датуецца вялікая колькасць знаходак скарабеяў — выразаных з каменя жукоў з высечанымі на іх імёнамі. Скарабеі служаць асноўнай крыніцай звестак аб фараонах XV і XVI дынастый.
Каля 1600 да н.э. Камас, апошні фараон XVII фіванскай дынастыі, коштам вялікіх намаганняў здолеў выгнаць гіксосаў з краіны. Насуперак парадам дарадцаў ён рушыў у паход уніз па цячэнню Ніла і атрымаў рад бліскучых перамог, якія вымусілі гіксосаў адступіць да Аварыса, які быў на самай мяжы з Палесцінай. Камас памёр да заканчэння гэтай кампаніі, яго пераемнікам стаў яго брат Яхмас (каля 1580—1559 да н.э.), якога лічаць заснавальнікам XVIII дынастыі. Пасля трохгадовай аблогі ён захапіў і разбурыў Аварыс, назаўсёды выгнаўшы гіксосаў, якія адступілі ў Азію. Разарваўшы саюз з Нубіяй, Яхмас тут жа распачаў паход на поўдзень і пашырыў межы сваёй дзяржавы да ранейшай яе мяжы вышэй другога нільскага парога.
Новае царства
1580—1085 да н.э. Час XVIII—XX дынастый. Выгнанне гіксосаў дазволіла Старажытнаму Егіпту пашырыць сувязі з Азіяй. Магчыма, з меркаванняў бяспекі, асцерагаючыся яшчэ адной пагрозы з боку гіксосаў, а можа быць, у імкненні ўсталяваць неабходныя ім гандлёвыя сувязі з азіяцкімі краінамі, егіпцяне з тых часоў не абмяжоўваліся традыцыйным аддзеленым існаваннем у даліне Ніла. Старажытны Егіпет стаў часткай міжземнаморскага свету. Унук Яхмаса Тутмас I пашырыў межы краіны як на поўдзень, так і на поўнач. Ён прывёў сваё войска да вярхоўяў Еўфрата і на беразе гэтай ракі ўзвёў трыумфальную стэлу з надпісам. Яго ўнук Тутмас III быў найвялікшым з усіх егіпецкіх фараонаў. У пачатку яго кіравання на самай справе ўладарыла царыца Хатшэпсут, але пазней ён узяў уладу ў свае рукі, правёў рад паходаў у Азію і за 17 гадоў падпарадкаваў большасць усходніх суседзяў.
Сейм Літвы
Сейм Літоўскай Рэспублікі (Сеймас, Lietuvos Respublikos Seimas) — вышэйшы заканадаўчы орган Літвы.
Гісторыя Старажытнага Егіпта
Час Эхнатона
Асновай магутнасці царскай улады была падтрымка войска і жрацоў бога Амона-Ра. Аднак пасля спынення войнаў у Азіі дзяржаве былі патрэбны новыя апоры. Пасля смерці Аменхатэпа III прастол заняў яго сын Аменхатэп IV, які ўвайшоў у гісторыю як рэлігійны рэфарматар. Сваё імя ён змяніў на Эхнатон у знак адмаўлення сваёй сувязі з богам Амонам, на якую паказвала імя Аменхатэп. Эхнатон скасаваў шанаванне бога Амона, перасяліўся ў заснаваную ім каля новую сталіцу Ахетатон (яе разваліны ў цяперашні час носяць назву Эль-Амарна) і абвясціў культ адзінага праўдзівага бога Атона, знакам якога з'яўляўся сонечны дыск. Магутнае жрэцтва, звязанае з культам Амона, было падушана, храмы гэтага бога зачыненыя, і нават яго выявы былі счэсаныя або знішчаныя.
Сейм Літвы
Агульнае апісанне
Складаецца з адной палаты, у якую ўваходзяць 141 дэпутат сейму, абіраемага тэрмінам на чатыры гады на аснове ўсеагульнага, роўнага, прамога выбарчага права пры тайным галасаванні. 71 дэпутат абіраецца па мажарытарнай сістэме ў аднамандатных акругах, 70 — па прапарцыянальна-спісачнай сістэме з 5-працэнтным агульнанацыянальным загараджальным бар'ерам. Згодна главе V Канстытуцыі Літоўскай Рэспублікі, дэпутатам Сейма можа абірацца грамадзянін Літоўскай Рэспублікі, які пастаянна пражывае ў Літве, якія не звязаны прысягай ці абавязацельствам з замежнай дзяржавай і дасягнуў на дзень выбараў не менш за 25 гадоў. Дэпутатам Сейма не можа быць абрана асоба, якая не адбыла пакаранне па прысудзе, прызначанага судом, а таксама асоба, прызнаная судом недзеяздольнай. Абраны дэпутат Сейма набывае ўсё правы прадстаўніка народа пасля прынясення ім у Сейме прысягі на вернасць Літоўскай Рэспублікі. Сейм штогод збіраецца на дзве чарговыя (вясновую і восеньскую) сесіі. Вясновая сесія пачынаецца 10 сакавіка і заканчваецца 30 чэрвеня. Восеньская сесія пачынаецца 10 верасня і заканчваецца 23 снежня. Пазачарговая сесія можа быць склікана Старшынёй Сейма па прапанове не менш за трэць ад агульнай колькасці членаў парламента ці Прэзідэнтам у прадугледжаных Канстытуцыяй выпадках.
Гісторыя Старажытнага Егіпта
Час Эхнатона
Барацьба з традыцыйнай рэлігіяй працягвалася каля 20 гадоў, але завяршылася са смерцю Эхнатона. Катастрофай для Егіпта абярнулася яго занядбанне прамых абавязкаў фараона. Мяцежныя правадыры азіяцкіх народаў, уключаных у дзяржаву на Ніле, неадкладна скарысталіся тым, што Эхнатон аслабіў ціск дзяржаўнага кіравання. Такая сітуацыя давала ім доўгачаканую магчымасць скінуць егіпецкае панаванне. Некалькі адданых фараону намархаў звярнулася да яго з просьбай падтрымаць іх барацьбу з агрэсіўнымі суседзямі, але калі іх пісьмы (якія захаваліся на таблічках з Эль-Амарны) засталіся без адказу, яны спынілі свае беспаспяховыя спробы. Ад вялізнай дзяржавы, з цяжкасцямі створанай папярэднікамі Эхнатона, практычна нічога не засталося. Пасля смерці Эхнатона Сменхкара (1348-47 гг. да н.э.) праз некаторы час аднавіў культ Амона, і старым багам было вернута іх ранейшае становішча.
Аб багацці Егіпта ў эпоху кіравання XVIII дынастыі можна скласці ўяўленне па знаходках скарбаў у знойдзенай у 1922 годзе грабніцы Тутанхамона — зяця Эхнатона. Рэальнымі кіраўнікамі падчас яго валадарання (каля 1400—1392 да н.э.) былі ранейшы вярхоўны жрэц Атона Эйе і галоўны военачальнік Эхнатона Харэмхеб. Пасля смерці фараона-юнака яго ўдаве Анхесенамон прапанаваў ажаніцца сын хецкага цара Супілуліумы I, аднак ён быў забіты егіпецкай знаццю. Пасля з Анхесенамон уступіў у шлюб Эйе, які лічыцца апошнім царом XVIII дынастыі, а Супілуліума I цалкам выгнаў егіпцян з Азіі.
Час XIX і XX дынастый
Пасля Херэмхеба, які ўзвысіўся пры Эхнатоне ў час хецкіх паходаў, заснавальніка новай XIX дынастыі, на трон узышоў немалады Рамзес I. У кіраванне яго сына Сеці I (каля 1337—1317 да н.э.) пад уладу Егіпта вярнуліся Палесціна, Фінікія і паўднёва-цэнтральная Сірыя. Рамзес II Вялікі (каля 1317—1251 да н.э.) таксама ваяваў на гэтых тэрыторыях, то вяртаючы іх пад сваю ўладу, то ізноў губляючы, а асноўным сапернікам Егіпта заставалася Хецкае царства. Аднак адроджаная дзяржава была нетрывалай, таму Рамзес II палічыў мэтазгодным падпісаць дагавор аб міры з Хатусілі III, царом хетаў, якія занялі месца ўладароў Заходняй Азіі, якое да тае пары належыла егіпцянам.