cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Шведскі патоп
Баявыя дзеянні ў Вялікім Княстве Літоўскім
На пачатку ліпеня маскоўскія войскі сканцэнтраваліся ў Менску і рушылі да сталіцы княства Вільні. Вялікі гетман літоўскі Януш Радзівіл і віленскі біскуп Юрый Тышкевіч накіравалі сваіх ганцоў да шведаў. 26 ліпеня да Магнуса Дэлагардзі прыбылі пасланцы ад гетмана, біскупа і паноў-рады, якія прасілі хутчэй накіраваць войскі ў Біржы і Вільню.
29-30 ліпеня праз Заходнюю Дзвіну пачалі перапраўляцца шведскія войскі фельдмаршала Густава Левенгаўпта. 1 жніўня Левенгаўпт атрымаў загад заняць усе землі княства, якія яшчэ не былі захопленыя маскоўскімі войскамі. Галоўная стаўка шведаў павінна была размясціцца ў крэпасці Радзівілаў на мяжы з Курляндыяй, адкуль шведскія войскі павінны былі выступіць на Біржы і Коўна. Біржы здаліся шведскай арміі без бою, аднак маскоўскія войскі 6 жніўня захапілі Коўна, а ўжо 8 жніўня штурмам авалодалі Вільняй. Суперінтэндант лютэранскай царквы Вялікага Княства Літоўскага Ян Казімір Маліна пакінуў Вільню і пераехаў у Кёнігсберг, дзе выдаў кнігу "Разгром Літвы" (Excidium Lithuaniae).
Шведы пачалі ўмацоўвацца на захопленых тэрыторыях. Атрад капітана Уленброка заняў Браслаў, Іказнь і Друю.
Заваяванне Карлам X Густавам усёй Польшчы
Пакінуўшы Стакгольм, Карл Х Густаў разам з войскамі 19 ліпеня высадзіўся ў памеранскім порце Вольгаст, 10 жніўня рушыў да польскай граніцы на чале другой арміі (12 400 чалавек) і 14 жніўня пад Тучнам перайшоў польскую мяжу. У Рагозне шведскага караля ўрачыста прынялі пазнаньскі і калішскі ваяводы, па просьбе якіх ён павінен быў зацвердзіць польска-шведскую дамову пад Уйсцем.
У Польшчы Карл X Густаў падзяліў сваю армію: кароль з часткай арміі рушыў на Конін і Кола, а генерал Густаў Ота Стэнбак з іншай часткай наступаў на Уйсце і Гнезна. У Коле войскі павінны былі злучыцца.
17 жніўня пад уладу шведскага караля перайшло Серадзскае ваяводства нача з ваяводам Янам Канецпольскім.
Аперацыя «Саюзная сіла»
Просьба Югаславіі аб прыняцці ў саюз Расіі і Беларусі
Расійскі парламент на экстраным паседжанні цалкам падтрымаў сваіх сербскіх калегаў, парэкамендаваўшы прэзідэнту Барысу Ельцыну і ўраду неадкладна пачаць падрыхтоўку да гэтага працэсу. Барыс Ельцын гэты працэс заблакаваў. У Беларусі просьба абышлася толькі размовамі.
Шведскі патоп
Заваяванне Карлам X Густавам усёй Польшчы
18 жніўня 1655 года кароль Ян II Казімір з гвардыяй выправіўся з Варшавы ў Лэнчыцу, дзе стаяла польскае войска пад камандаваннем польнага кароннага гетмана Станіслава Лянцкаронскага. У Ловічы пачало збірацца шляхецкае апалчэнне з Куявіі і лэнчыцкай зямлі. Пад Лэнчыцай і Ловічам было згуртавана 10-тысячнае польскае войска.
24 жніўня пад Конінам Карл X Густаў злучыўся з арміяй А. Вітэнберга. 25 жніўня аб'яднаная шведская армія рушыла з Коніна на Кола, дзе да Карла Х Густава далучыўся корпус Г. Стэнбока. 27 жніўня 25-тысячная шведская армія пераправілася пад Колам праз раку Варту і 31 жніўня рушыла на Варшаву. 1 верасня Карл X Густаў заняў Кутна, дзе даведаўся пра збор Янам II Казімірам значных сіл пад Пёнткам, і рушыў супраць польскай арміі.
2 верасня ў бітве пад Саботай шведская армія караля Карла Х Густава, Г. Стэнбака і Магнуса Дэлагардзі нанесла паражэнне аб'яднаным сілам польскага войска і шляхты. У бітве найбольш вылучылася польская кавалерыя вялікага кароннага харунжага Аляксандра Канецпольскага, якая дзейнічала на баку шведаў. Польскі кароль Ян II Казімір з невялікімі сіламі вымушаны быў адступіць углыб краіны. 4 верасня шведы занялі Ловіч. Карл X Густаў з галоўнымі сіламі рушыў на Варшаву, выслаўшы ў пагоню за адступаючым польскім войскам 8-тысячны шведскі корпус фельдмаршала А. Вітэнберга. Ян II Казімір з 12-тысячным войскам пакінуў Варшаву і рушыў на Вольбуж.
9 верасня кашталян кіеўскі Стэфан Чарнецкі разграміў у баі пад шведскі атрад (500 рэйтараў, 200 чалавек загінула) з авангарда А. Вітэнберга. У адказ А. Вітэнберг захапіў і разрабаваў польскія гарады Іноўлудзь, Джэвіцу, Аджывул, а 12 верасня пасля кароткай аблогі ўзяў Апочну. Шведскі кароль, атрымаўшы данясенне пра канцэнтрацыю значных польскіх сіл пад Вольбужам, рушыў з галоўнымі сіламі услед за А. Вітэнбергам.
15 верасня Ян II Казімір з 11-тысячным войскам (6900 рэгулярнага войска і 3-4 тысячы паспалітага рушання) прыбыў у Жарнаў. 16 верасня ў бітве пад Жарнавам шведская армія (10-11 тысяч чалавек) Г. Стэнбака і Магнуса Дэлагардзі ўшчэнт разграміла войска караля Яна II Казіміра, які стаў хутка адступаць у Кракаў. У бітве палякі страцілі забітымі каля 1 тысячы чалавек, большая частка паспалітага рушання разбеглася. Пад Рушаніцамі шведы разбілі рэшткі польскага апалчэння. З рэштамі войска Ян II Казімір адступіў праз Улашчову, Жарновец на Кракаў. Адступленне караля прыкрываў польны каронны гетман Станіслаў Лянцкаронскі.
19 верасня 1655 года Ян II Казімір прыбыў у Кракаў. 25 верасня ён разам з жонкай і невялікай світай саноўнікаў выехаў з Кракава ў бок граніцы з Аўстрыяй. Сярод іх былі прымас Польшчы Анджэй Ляшчынскі, біскуп кракаўскі Пётр Гебіцкі, біскуп пазнаньскі князь Фларыян Чартарыйскі, біскуп вармійскі Вацлаў Ляшчынскі, ваявода пазнаньскі Ян Ляшчынскі, вялікі каронны канцлер Стэфан Карыцінскі і каронны падканцлер Анджэй Тшабіцкі. Ян II Казімір з'ехаў праз Войніч, Новы Вісніч і Новы Сонч у Сілезію, якая з'яўлялася уладаннямі Габсбургаў. Перад ад'ездам кароль Ян II Казімір прызначыў кашталяна кіеўскага Стэфана Чарнецкага камандзірам польскага гарнізона (2200 салдат і 2300 мясцовых жыхароў) у Кракаве.
У той жа дзень, 25 верасня, Кракаў аблажыла шведская армія (13-14 тысяч чалавек) на чале з каралём Карлам Х Густавам. Шведы шчыльна акружылі горад і пачалі яго абстрэл цяжкай артылерыяй. Нягледзячы на значную колькасную перавагу шведаў, гарнізон Кракава абараняўся каля месяца.
29 верасня вялікі каронны гетман Станіслаў «Рэвера» Патоцкі пацярпеў паражэнне ў бітве пад Гарадком ад сілаў аб'яднанай руска-казацкай арміі баярына Васіля Шарамецева і гетмана Войска Запарожскага Багдана Хмяльніцкага.
Польны каронны гетман Станіслаў Лянцкаронскі, прыкрываючы ўцёкі Яна Казіміра, з невялікім войскам рушыў з Кракава пад Тарнаў, дзе аб'яднаўся з харугвамі Станіслава Патоцкага. Карл Густаў даручыў працягваць аблогу Кракава А. Вітэнбергу і, пакінуўшы яму 8 тысяч чалавек, з галоўнымі сіламі выправіўся супраць С. Лянцкаронскага.
У канцы верасня 1655 года шведскі флот пад камандаваннем адмірала і фельдмаршала Карла Густава Урангеля ўвайшоў у Гданьскі заліў. Шведскі дэсант высадзіўся на беразе, захапіў польскі горад Хэль і рушыў на Пуцк. Але атрады ваяводы мальбаркскага Якуба Вейхера і шляхецкае апалчэнне паморскіх паветаў адбілі напад шведаў. Адначасова другая шведская армія генерала Генрыка Горна ўварвалася з Памераніі ў Каралеўскую Прусію і захапіла гарады Быдгашч, Члухаў і Тухоля, пасля чаго рушыла на Пуцк, аднак атака шведскага дэсанта да таго часу была ўжо адбіта. Генрых Горн з арміяй рушыў на поўдзень, каб аб'яднацца з галоўнымі сіламі на чале з каралём Карлам Х Густавам.
20-30 верасня пакінуты Карлам X Густавам у раёне Варшавы шведскі корпус Г. Стэнбака (8,5 тысяч чалавек) разбіў у баях пад Новым Двурам мазавецкае шляхецкае апалчэнне пад камандаваннем ваяводы плоцкага (8 тысяч чалавек). У выніку Мазовія падпарадкавалася ўладзе караля Швецыі.
21 кастрычніка ваяводствы Кракаўскае, Сандамірскае, Кіеўскае, Рускае, Валынскае, Люблінскае і Белзскае прызналі вярхоўную ўладу шведскага караля. 28 кастрычніка вялікі каронны гетман і ваявода кіеўскі Станіслаў «Рэвера» Патоцкі з рэшткамі польскай войска пад Гарадком прынёс прысягу на вернасць каралю Швецыі.
У выніку шведская армія захапіла ўсю тэрыторыю карэннай Польшчы (Вялікую Польшчу, Мазовію і Малапольшчу). Шведскія гарнізоны былі размешчаны ва ўсіх буйных і важных польскіх гарадах і замках (Познань, Каліш, Гнезна, Варшава, Кракаў, Брэст-Куяўскі, Лэнчыца, Серадз, Інаўроцлаў, Рава, Плоцк, Люблін, Сандамір і інш.). Большасць польскіх магнатаў і шляхты прызнала ўладу шведскага караля Карла Х Густава. Поспехі шведскай арміі на тэрыторыі Польшчы вызначаліся ў капітулянцкай пазіцыі польскіх магнатаў і часткі шляхты, якая прызнала ўладу шведскага караля Карла Х Густава.
30 кастрычніка 1655 года кароль Карл Х Густаў з галоўнымі сіламі шведскай арміі пакінуў Кракаў і распачаў паход супраць польскай Прусіі, якая адмовілася падпарадкавацца шведскай уладзе. Разам са шведскім каралём выправілася 5-тысячная польская армія Аляксандра Канецпольскага. У Кракаве Карл Х Густаў пакінуў шведскі гарнізон на чале з генералам Паўлем Вірцам. Фельдмаршал Арвід Вітэнберг быў прызначаны губернатарам Малой Польшчы.
Ваявода паморскі Якуб Вейхер захаваў вернасць польскаму каралю Яну II Казіміру Вазу. Па загадзе Карла Х Густава 9-тысячная шведская армія пад камандаваннем Магнуса Дэлагардзі рушыла з Літвы ў Прусію.
29 верасня Магнус Дэлагардзі пераправіўся праз Нёман пад і ўступіў ва Усходнюю Прусію. Брандэнбургскі курфюрст і герцаг Прусіі Фрыдрых Вільгельм I Гогенцолерн, васал Рэчы Паспалітай, 12 лістапада 1655 года ў склаў абарончы саюз з Польшчай і абавязаўся выправіць на дапамогу польскім ваяводам у Прусію 14-тысячную армію.
15 лістапада кароль Карл Х Густаў са шведскай арміяй і саюзнымі польскімі атрадамі прыбыў у Варшаву. Генерал Роберт Дуглас з 9-тысячным шведскім войскам быў адпраўлены каралём у Сандамір, каб прыняць прысягу на вернасць ад каронных войскаў гетмана Станіслава Патоцкага.
18 лістапада 3-тысячны шведскі корпус генерал-лейтэнанта Бурхарда Мілера (Берхарда Мюлера) аблажыў Яснагурскі кляштар у Чэнстахове. Пад камандаваннем Мілера была 1 тысяча шведаў і 2 тысячы палякаў, але апошнія адмовіліся ўдзельнічаць у аблозе. Яснагурскі кляштар упарта абаранялі 170 жаўнераў, 20 шляхцічаў і 70 манахаў, якія адбілі ўсе штурмы шведаў.
19 лістапада шведскі корпус Густава Стэнбака, які рухаўся наперадзе асноўных сіл караля Карла Х Густава, узяў Чэрвіньск, затым Брадніцу. 26 лістапада Г. Стэнбак аблажыў буйны польскі горад Торунь, які капітуляваў 2 снежня. Каля Торуні з войскамі Г. Стэнбака аб'яднаўся Карл Х Густаў. Адначасова брандэнбургскія войскі сканцэнтраваліся пад Квідзынам, Ілавай і Паслэнкам, абараняючы граніцы Усходняй Прусіі. Г. Стэнбак з корпусам рушыў у Вармію і аблажыў крэпасці Грудзёндз і Эльблёнг.
22 снежня Эльблёнг здаўся шведам.
Узмацненне польскага супраціўлення
16 снежня вялікі каронны гетман Станіслаў «Рэвера» Патоцкі з Сакаля заклікаў насельніцтва падняцца на ўсенародную барацьбу супраць шведскіх захопнікаў.
27 снежня Бурхард Мілер вымушаны быў зняць аблогу з Чэнстаховай. Гераічная абарона палякамі Яснагурскага кляштара вымусіла шведаў адступіць. Паражэнні шведаў спрыялі ўздыму маральнага духу насельніцтва Польшчы. У снежні ў Кракаўскім Падгор’і выбухнула сялянскае паўстанне супраць шведскіх акупантаў, якое неўзабаве пашырылася на ўсю Малую Польшчу. Яшчэ пад канец верасня партызанскія атрады польскіх сялян змагаліся са шведамі пад Мысляніцамі. 7 снежня 1655 года ў Падгор’і паўстанцкія атрады пад кіраўніцтвам Габрыэля Вайніловіча разбілі ў баі пад Кроснам шведскі атрад. 13 снежня польскія паўстанцы захапілі горад Новы Сонч. Іншыя шведскія атрады былі разбіты пад Жывецам. Партызаны адбілі ў шведаў замкі Лянцкароны і Піліцы.
Першым арганізатарам паўстання ў Кракаўскім ваяводстве стаў староста новакарчынскі Францішак Дэмбіцкі. Пасля ўзяцця Вялічкі і Вісніча паўстанцкі атрад Францішка Дэмбіцкага рушыў на Кракаў, аднак быў ушчэнт разбіты шведскім гарнізонам Паўля Вірца. Шведскія атрады былі выгнаны з Белай і Асвенціма.
У Вялікай Польшчы таксама пачалася партызанская барацьба супраць шведскіх акупантаў. 4 кастрычніка 1655 года староста бабімосцкі Крыштаф Жагоцкі разам з атрадам гарадскіх жыхароў разбіў невялікі шведскі гарнізон і адбіў горад Косцян каля Познані. Неўзабаве ў Вялікапольшчу ўступіў ваявода падляшскі Ян Пётр Апалінскі, які ўзначаліў узброеную барацьбу супраць шведскіх захопнікаў.
29 снежня ў Тышоўцах вялікі каронны гетман Станіслаў Патоцкі і палявы каронны гетман Станіслаў Лянцкаронскі арганізавалі шляхецкую канфедэрацыю супраць шведскага караля.
Уступленне Брандэнбурга ў вайну на баку Швецыі
У студзені 1656 года шведскі кароль Карл Х Густаў, даведаўшыся пра вяртанне з Сілезіі Яна Казіміра Вазы і паўстанне ў Малапольшчы, на чале 7-тысячнай шведскай арміі пакінуў Прусію, распачаўшы новы паход супраць Польшчы. 3 студзеня здаліся польскія гарады Тчэў, Гнеў і Старогард. Амаль усе польскія замкі ў Каралеўскай Прусіі добраахвотна прызналі вярхоўную ўладу шведскага караля. Працягвалі абарону толькі Гданьск, Пуцк і Мальбарк. Курфюрст брандэнбургскі Фрыдрых Вільгельм, сабраўшы сваю армію і аб'яднаўшыся з атрадамі польскіх ваяводстваў Прусіі, на чале 15-тысячнага войска сустрэў шведска-польскія войскі на мяжы Рэчы Паспалітай і Прусіі. У шведскім нападзе на Прусію бралі ўдзел польскія харугвы Аляксандра Канецпольскага, Дзмітрыя Ежы Вішнявецкага і Яна Сабескага. Фрыдрых Вільгельм пацярпеў паражэнне і быў вымушаны пачаць мірныя перамовы са шведскім каралём. Тры шведскія арміі ўварваліся ў Прусію і падышлі да наваколляў Кёнігсберга.
17 студзеня ў Кёнігсбергу шведскі кароль Карл Х Густаў і брандэнбургскі маркграф Фрыдрых Вільгельм заключылі ваенна-палітычны саюз, паводле ўмоў якога Прусія прызнавала вярхоўную ўладу Швецыі і павінна была ўдзельнічаць у вайне супраць Рэчы Паспалітай. Прускі герцаг і брандэнбургскі курфюрст Фрыдрых Вільгельм абавязваўся выслаць каралю Швецыі Карлу Х Густаву дапаможны брандэнбургскі корпус (1500 чалавек). Пасля падпісання трактата ў Кёнігсбергу Карл Х Густаў спыніў аблогу Гданьска і рушыў на поўдзень, каб здушыць народнае паўстанне ў Малапольшчы. У польскай Прусіі быў пакінуты корпус генерала Г. Стэнбака, які працягваў аблогу Марыенбурга (Мальбарка). Шведская армія сканцэнтравалася ў Ловічы, адкуль рушыла ў глыб Польшчы.
Дзеянні новай польскай арміі
Тым часам польскі кароль Ян II Казімір узімку 1656 года вярнуўся з аўстрыйскай Сілезіі ў Польшчу. 1 студзеня ён прыбыў у Любомль, 15-16 студзеня знаходзіўся ў Ланьцуце, а 10 лютага прыбыў у Львоў. Каля Львова пачало фарміравацца шляхецкае войска. На бок Яна Казіміра вярнуўся са сваімі атрадамі вялікі каронны гетман Станіслаў Патоцкі, польны каронны гетман Станіслаў Лянцкаронскі, вялікі каронны маршал Ежы Себасцьян Любамірскі і іншыя польскія магнаты і ваяводы. Пад Львовам пачалі збірацца шляхецкія апалчэнні Люблінскага, Белзскага і Валынскага ваяводстваў. Ян Казімір Ваза прызначыў Стэфана Чарнецкага галоўнакамандуючым сваёй арміі. З-пад Львова ў Кракаўскае і Сандамірскае ваяводствы былі высланыя харугвы на чале са Стэфанам Чарнецкім і Габрыэлем Вайніловічам для уздыма шляхты і простага насельніцтва на паўстанне супраць іншаземных захопнікаў. У Малой Польшчы паўстанцы пачалі разбіваць і знішчаць невялікія атрады шведскіх драгунаў. На ваенным савеце ў Кросне і Ланьцуце польскі кароль Ян Казімір пастанавіў збіраць польскія войскі пад Львовам.
17 студзеня Ян Казімір Ваза загадаў віцебскаму ваяводзе Паўлу Яну Сапегу, які стаяў з войскамі Вялікага княства Літоўскага у Берасці, падысці да Сандаміра, каб злучыцца з польскай арміяй. У Кракаўскае ваяводства быў выпраўлены палкоўнік Габрыэль Вайніловіч з двума палкамі, які разбіў некалькі дробных атрадаў шведаў і вызваліў горад Вісніч, а пад канец студзеня падышоў да Кракава.
1 лютага С. Чарнецкі з атрадам конніцы і драгунаў (2500 чалавек) пераправіўся праз Віслу і выправіўся ў Сандамірскае ваяводства, каб узняць мясцовую шляхту і насельніцтва на барацьбу супраць шведаў. Пры набліжэнні дывізіі С. Чарнецкага сандамірская шляхта ўтварыла канфедэрацыю і абвясціла пра збор паспалітага рушання.
19 лютага 1656 года ў бітве пад Голамбам шведская армія (7,5—8 тысяч шведскай кавалерыі і 3 тысячы польскіх войскаў) пад камандаваннем Карла Х Густава разбіла польскую дывізію (2640 чалавек) С. Чарнецкага. Палякі страцілі забітымі каля 180 чалавек, шведы — 100-200 чалавек. Пасля паражэння С. Чарнецкі адступіў на Каньскаволю і Кураў.
Густаў Стэнбак заняў 24 лютага горад Марыенбург (Мальбарк), але польскі гарнізон працягваў абараняць гарадскі замак.
21 лютага 1656 года Карл Х Густаў захапіў Люблін і пакінуў у ім шведскі гарнізон. З Любліна Карл Х Густаў на чале шведскай арміі выступіў на Замосце, патрабуючы яго капітуляцыі. Вялікі каронны падчашы і староста калушскі Ян Замойскі, уладальнік Замосця, катэгарычна адмовіўся здавацца шведскай арміі. 25 лютага шведская кавалерыя пад камандаваннем генерала Роберта Дугласа падышла пад Замосце, а 27 лютага туды падышоў кароль з галоўнымі сіламі. Карл Х Густаў не жадаў марнаваць час на аблогу добра ўмацаванай крэпасці і выправіўся на Львоў. 1 сакавіка шведскі кароль зняў аблогу з Замосця і рушыў супраць польскага караля. Ідучы ад Замосця на Тамашаў, шведы спусташалі ўладанні Яна Замойскага.
На службе ў шведскага караля знаходзіліся польскія войскі (3 тысячы чалавек) пад камандаваннем Аляксандра Канецпольскага, Дзмітрыя Ежы Вішнявецкага і Яна Сабескага, якія знаходзіліся ў Мазовіі. Аднак у ноч з 23 на 24 лютага ўсе польскія харугвы перайшлі на бок польскага караля. 3-тысячнае польска-шляхецкае войска вялікага кароннага харунжага Аляксандра Канецпольскага, разбіваючы шведскія атрады, рушыла з Мазовіі на Львоў, дзе далучылася да Яна Казіміра. 6 сакавіка да Львова падышоў кашталян кіеўскі Стэфан Чарнецкі з 6-тысячнай дывізіяй. У Львове таксама збіралася шляхецкае апалчэнне. Вялікі каронны маршал Ежы Себасцьян Любамірскі сабраў пад Ланьцутам вялікія сілы, якія складаліся, галоўным чынам, з польскіх сялян, якім была абяцана ўзнагарода і вызваленне ад прыгону.
У пачатку сакавіка ў Львове з'явіўся перадавы літоўскі корпус (2—2,5 тысячы чалавек) польнага пісара літоўскага князя Аляксандра Палубінскага, высланы Паўлам Сапегам. Сам вялікі гетман літоўскі і ваявода віленскі Павел Сапега з літоўскім войскам (6-8 тысяч чалавек) рухаўся праз Падляшша на дапамогу польскім войскам. У першай палове сакавіка 1656 года пад Львовам ужо было сабрана 22—24-тысячнае польскае войска, якое складалася са шляхецкага апалчэння і добраахвотнікаў. Па загадзе караля Яна II Казіміра С. Чарнецкі з 6-тысячнай дывізіяй выступіў насустрач шведскай арміі і пачаў здзяйсняць раптоўныя і дзёрзкія напады на асобныя шведскія атрады.
Але яшчэ 3 сакавіка пад Бэлжцам шведскі кароль Карл Х Густаў змяніў свой план і замест Львова рушыў на Ярослаў. Неўзабаве ён атрымаў весткі пра тое, што польскі кароль змог сабраць пад сваім камандаваннем 22—24 тысячы чалавек, а вялікі гетман літоўскі і ваявода віленскі Павел Сапега на чале літоўскага войска рухаўся на Львоў на дапамогу польска-шляхецкай арміі. Тады Карл Х Густаў адвёў шведскую армію за раку Сан і 11 сакавіка заняў Ярослаў, разбіўшы польскія харугвы Ежы Себасцьяна Любамірскага, якія абаранялі пераправу цераз Сан.
Шведскі кароль двойчы спрабаваў захапіць суседні Перамышль, але быў разбіты. 15 сакавіка ў польскія палкі С. Чарнецкага нанеслі сур'ёзныя страты шведскай арміі.
У той жа дзень, 15 сакавіка шляхта ў Пазнаньскім і Калішскім ваяводствах стварыла сваю канфедэрацыю для барацьбы супраць шведаў.
19 сакавіка пад Ланьцутам Стэфан Чарнецкі і вялікі каронны маршал Ежы Себасцьян Любамірскі аб'ядналі свае дывізіі і вырашылі блакіраваць шведскую армію пад Ярославам. 22 сакавіка Карл Х Густаў са сваёй арміяй уздоўж рэк Сана і Віслы выступіў маршам на Варшаву. Ян II Казімір выслаў у пагоню за шведскай арміяй польскія войскі С. Чарнецкага і А. Канецпольскага. Ежы Себасцьян Любамірскі са сваёй дывізіяй рушыў да занятага шведамі Сандамір. 28 сакавіка ў баі пад Ніскам С. Чарнецкі нанёс цяжкія страты шведскай арміі, а 29 сакавіка вялікі літоўскі гетман Павел Сапега з літоўскім войскам размясціўся на рацэ Сан.
30 сакавіка шведскі кароль з арміяй дайшоў да Віслы і паспрабаваў пераправіцца на левы бераг пад Сандамірам, але горад быў ужо ўзяты палкамі пад камандаваннем Ежы-Себасцьяна Любамірскага, хоць шведскі гарнізон працягваў утрымліваць гарадскі замак. Тады шведы пабудавалі ўмацаваны лагер пад горадам. Неўзабаве 5-тысячная шведская армія была акружана аб'яднанымі польска-літоўскімі войскамі на чале з каралём Рэчы Паспалітай (каля 23 тысяч чалавек). У той жа дзень апошнія рэшткі польскіх войскаў на чале з польным каронным пісарам Янам Сапегам, якія знаходзіліся на шведскай службе, перайшлі на бок Яна Казіміра і далучыліся да дывізіі С. Чарнецкага. Шведскі кароль, акружаны польска-літоўскай арміяй, выслаў загад сваім военачальнікам, загадаўшы ім са свежымі сіламі ісці яму на дапамогу.
27 сакавіка з Варшавы на дапамогу Карлу Х Густаву пад Сандамір выступіў 3-тысячны шведскі корпус генерал-лейтэнанта маркграфа. Ян Казімір выслаў супраць Фрыдрыха Бадэнскага 6-тысячную дывізію пад камандаваннем С. Чарнецкага і Е. С. Любамірскага. 5 красавіка 1656 года Карл Х Густаў, атрымаўшы вестку пра адступленне польскіх дывізій С. Чарнецкага і Е. С. Любамірскага, пераправіўся цераз раку Сан, разграміў літоўскія харугвы і, вырваўшыся з акружэння пад Сандамірам, 13 красавіка заняў Варшаву. Вялікі гетман літоўскі Павел Сапега адступіў з войскам да Любліна, які заняўвызваліў ад шведаў 20 красавіка.
Адначасова 6 красавіка пад Казяніцамі польская дывізія С. Чарнецкага нечакана напала і разграміла ар'ергард корпуса Фрыдрыха Бадэнскага (300 чалавек). У баі шведы страцілі 240 забітымі і 32 параненымі. 7 красавіка 1656 года ў баі пад Варкай 6-тысячная польская армія пад камандаваннем С. Чарнецкага і Е. С. Любамірскага ўшчэнт разбіла галоўныя сілы Фрыдрыха Бадэнскага. Сам бадэнскі маркграф ратаваўся ўцёкамі ў Чэрск, а рэшткі шведскага корпуса адступілі да Варшавы. У бітве пад Варкай шведы страцілі каля 1500 чалавек забітымі і параненымі, а палякі — каля 100 забітымі і 100 параненымі. 9 красавіка 12-тысячнае польскае войска С. Чарнецкага і Е. С. Любамірскага рушыла ў паход на Велікапольшчу. 12 красавіка пад Ловічам палякі разбілі полк шведаў, які ахоўваў абозы для варшаўскага гарнізона. Шведы адступілі ў Ловіч. 17 красавіка палякі аблажылі Торунь, але не здолелі захапіць яго штурмам. Праз некалькі дзён былі ўзятыя польскія крэпасці Быдгашч і Накла.
У Велікапольшчы і Куявіі пачалося паўстанне супраць шведаў. У Вялікую Польшчу ўступіў ваявода падляшскі Пётр Апалінскі, які, узначаліўшы велікапольскае апалчэнне, пачаў разбіваць невялікія шведскія гарнізоны. 22 красавіка велікапольскае апалчэнне Пятра Апалінскага ўзяло Лешна і аблажыла Косцян.
17 красавіка Карл Х Густаў з 10-тысячнай арміяй рушыў з Варшавы ў Каралеўскую Прусію. Частка арміі на чале з малодшым братам шведскі кароль накіраваў супраць польскага войска ў Вялікай Польшчы, а сам на чале 2-тысячнага корпуса рушыў на Каралеўскую Прусію. 28 красавіка войскі аб'ядналіся ў Торуні з корпусам Густава Стэнбака для аблогі і захопу Гданьска.
С. Чарнецкі і Е. С. Любамірскі, злучыўшы свае дывізіі пад Пілай (10—12 тысяч конніцы і 4—5 тысяч шляхты), 4 мая рушылі на Велікапольшчу. Аднак 7 мая ў бітве пад Клэцкам, каля Гнезна, шведская армія (5 тысяч кавалерыі і 1000 пяхоты) пад камандаваннем прынца Адольфа Ёгана разбіла польскае войска. У бітве палякі страцілі забітымі тысячу чалавек, а шведы — каля пяцісот чалавек. Тым часам серадзская шляхта заняла гарады Баляславец і Серадз. Пасля свайго паражэння пад Клэцкам С. Чарнецкі і Е. С. Любамірскі сталі лагерам у Унееве, пад Лэнчыцай.
20 мая Стэфан Чарнецкі са сваёй дывізіяй рушыў з лагера ва Унееве на Быдгашч, а Ежы Себасцьян Любамірскі разам са шляхецкім апалчэннем неўзабаве выправіўся на Ловіч. Не маючы гармат, Е. С. Любамірскі адмовіўся ад аблогі Лэнчыцы. Каля Накла С. Чарнецкі злучыўся са шляхецкімі атрадамі мальбаркскага ваяводы Якуба Вейхера. Польскае войска заняла пазіцыі пад Кцыняй. Тым часам прынц Адольф Ёган адбіў у палякаў горад Быдгашч.
Карл Х Густаў, даведаўшыся пра набліжэнне С. Чарнецкага, зняў аблогу Гданьска і рушыў насустрач польскаму войску. 31 мая шведскі кароль з войскам прыбыў у Быдгашч, дзе злучыўся са сваім малодшым братам Адольфам Ёганам. 1 чэрвеня 1656 года ў бітве пад Кцыняй шведская армія пад камандаваннем караля Карла Х Густава разграміла дывізію С. Чарнецкага. Пасля перамогі пад Кцыняй Карл Х Густаў рушыў на Варшаву, дзе збіраліся галоўныя сілы польскага караля Яна II Казіміра. 7 чэрвеня па загадзе караля Карла Х Густава яго брат Адольф Ёган і фельдмаршал Карл Густаў Урангель з часткай войска рушылі з Торуні на Новы Двур, каб авалодаць пераправамі праз рэкі Нараў і Віслу. Тады ж Карл Х Густаў адправіў генерала Роберта Дугласа ў Пултуск, каб узмацніць шведскі гарнізон горада.
Аблога Варшавы палякамі
Яшчэ пад канец красавіка 1656 года войскі вялікага гетмана літоўскага Паўла Сапегі аблажылі Варшаву, у якой знаходзіўся невялікі шведскі гарнізон пад камандаваннем фельдмаршала Арвіда Вітэнберга (1275 пяхоты і 1209 кавалерыі). У сярэдзіне мая пад Варшаву з Львова падышла каронная пяхота і артылерыя. 30 мая пад Варшавай з'явіўся кароль Ян II Казімір з дывізіяй каронных гетманаў Станіслава Патоцкага і Станіслава Лянцкаронскага. Польска-літоўскія войскі шчыльна акружылі Варшаву. У аблозе ўдзельнічала каля 28 тысяч кароннай арміі і 18 тысяч паспалітага рушання.
У ноч з 6 на 7 чэрвеня аб'яднаныя войскі падышлі да сцен сталіцы і раніцай пачалі моцны артылерыйскі абстрэл, які працягваўся ўвесь дзень да 8 чэрвеня. 8 чэрвеня польскія войскі (10 тысяч чалавек) распачалі першы генеральны штурм, які шведскі гарнізон з цяжкасцю адбіў. 9 чэрвеня да Варшавы падышоў С. Чарнецкі са сваёй дывізіяй.
27 чэрвеня ў польскі лагер пад Варшавай была прывезена цяжкая артылерыя з Замосця і Львова. 28 чэрвеня адбыўся другі генеральны штурм польскай сталіцы. Польскія войскі здолелі ўварвацца ў Варшаву, але зноў адкінутыя шведамі.
Ужо 29 чэрвеня А. Вітэнберг, бачачы безвыходнасць свайго становішча, вырашыў зацягнуць час і пачаў перамовы з польскім каралём Янам-Казімірам Вазам, просячы дазволу звязацца са шведскім каралём, але атрымаў катэгарычную адмову. Ян II Казімір патрабаваў безумоўнай капітуляцыі шведскага гарнізона. Палякі працягвалі артылерыйскі абстрэл. У ноч з 29 на 30 чэрвеня адбыўся трэці генеральны штурм сталіцы. Раніцай 30 чэрвеня А. Вітэнберг выправіў ганца з лістом да польскага караля Яна II Казіміра, просячы спыніць наступ і даць дзве гадзіны для пачатку мірных перамоваў.
Аднак перамовы завяршыліся безвынікова. А. Вітэнберг адмовіўся капітуляваць і спрабаваў цягнуць час, чакаючы дапамогі ад Карла Х Густава. У адказ палякі ўзнавілі абстрэл. 1 ліпеня Ян II Казімір арганізаваў чацвёрты генеральны штурм. Палякі ўварваліся ў горад 1 ліпеня 1656 года, шведскі гарнізон у Варшаве вымушаны быў капітуляваць.
Нягледзячы на капітуляцыю, па распараджэнні польскага караля Арвід Вітэнберг і іншыя шведскія камандзіры былі ўзятыя пад варту і выпраўлены ў крэпасць Замосце. Сярод палонных былі генерал-маёр Бенедыкт (Бенгт) Оксеншэрна, генерал-маёр Ёган Морыц Урангель, варшаўскі камендант Адам Вейхер, палкоўнікі Джордж Форгель і. 2 ліпеня серадзскае шляхецкае апалчэнне вымусіла здацца шведскі гарнізон у Пётркаве.
Бітва пад Варшавай
Шведскі кароль Карл Х Густаў уступіў у перамовы з брандэнбургскім курфюрстам Фрыдрыхам Вільгельмам, князем Трансільваніі Дзьёрдзем II Ракацы і запарожскім гетманам Багданам Хмяльніцкім супраць Рэчы Паспалітай. 25 чэрвеня 1656 года ў Мальбарку паміж шведскім каралём Карлам Х Густавам і Фрыдрыхам Вільгельмам, герцагам прускім і курфюрстам брандэнбургскім быў заключаны ваенны альянс супраць Рэчы Паспалітай. Карл Х Густаў перадаў у спадчыннае валоданне курфюрсту брандэнбургскаму Фрыдрыху Вільгельму Пазнаньскае, Калішскае, Серадзскае і Лэнчыцкае ваяводствы, Вармію і Вялюнскую зямлю. Шведскія гарнізоны пакінулі гэтыя ваяводствы, саступіўшы іх брандэнбургскім войскам.
Шведскі кароль Карл Х Густаў з 4-тысячным шведскім войскам падышоў да Паслэнка, дзе сустрэўся з курфюрстам брандэнбургскім Фрыдрыхам Вільгельмам, абмяркоўваючы планы ваеннай кампаніі супраць Рэчы Паспалітай. З Паслэнка кароль Карл Х Густаў заняў Брадніцу, адкуль 4 ліпеня рушыў у, дзе даведаўся пра капітуляцыю Варшавы. 8 ліпеня шведскі кароль злучыўся Новым Двуры з корпусам малодшага брата Адольфа Ёгана. Аб'яднаныя сілы складалі 10 тысяч чалавек.
10 ліпеня курфюрст брандэнбургскі Фрыдрых Вільгельм са сваёй арміяй рушыў з Кёнігсберга на злучэнне са шведскім каралём Карлам Х Густавам. 19 ліпеня Фрыдрых Вільгельм падышоў да шведскага лагера пад Новым Двурам. 27 ліпеня 1656 года ў Модліне шведскі кароль Карл Х Густаў і брандэнбургскі курфюрст Фрыдрых Вільгельм аб'ядналі свае ваенныя сілы для супольнага паходу супраць Польшчы.
У канцы ліпеня аб'яднаная шведска-брандэнбургская армія (18 тысяч чалавек) Карла Х Густава і Фрыдрыха Вільгельма рушыла з Прусіі пад Варшаву. Шведаў было 9500 чалавек, а прусакоў — 8500 чалавек. Польскі кароль Ян II Казімір здолеў сабраць пад сталіцай вялікае польска-літоўскае войска (каля 37-40 тысяч чалавек). 28-30 ліпеня 1656 года ў трохдзённай бітве пад Варшавай 18-тысячная шведска-брандэнбургская армія разграміла польска-літоўскія войскі. У бітве шведы і брандэнбургцы мелі каля 7500 шведскай кавалерыі і драгунаў, 3000 шведскай пяхоты, 5000 нямецкай кавалерыі і драгунаў, 3500 нямецкай пяхоты і 47 гармат. Польска-літоўская армія налічвала каля 20 тысяч кавалерыі і драгунаў, 4 тысячы пяхоты, 2 тысячы татараў і 10 тысяч паспалітага рушэння. У трохдзённай бітве за Варшаву войска Рэчы Паспалітай страціла забітымі 2 тысячы чалавек, шведы і брандэнбургцы — 1 тысячу чалавек. 29 ліпеня падчас атакі літоўскай конніцы шведскіх пазіцый кароль Карл Х Густаў быў паранены літоўскім гусарам Якубам Кавалеўскім.30 ліпеня на ваеннай нарадзе ў Варшаве было прынята рашэнне пакінуць сталіцу. Ян Казімір з пяхотай, невялікай часткай конніцы і паспалітым рушаннем пераправіўся на левы бераг ракі Віслы і пачаў адступаць да Любліна, дзе пачаў збіраць войскі. 3 жніўня шведскі кароль Карл Х Густаў і брандэнбургскі курфюрст Фрыдрых Вільгельм на чале аб'яднанай арміі занялі Варшаву. Але Фрыдрых Вільгельм адмовіўся працягваць кампанію шведскага караля супраць Рэчы Паспалітай. Не маючы магчымасці працягваць паход уласнымі сіламі, Карл Х Густаў прапанаваў Яну II Казіміру заключыць мірны дагавор, але беспаспяхова. 26 жніўня Карл Х Густаў і Фрыдрых Вільгельм пакінулі разрабаваную саюзнымі войскамі Варшаву і выправіліся ў Прусію. У сталіцы быў пакінуты шведскі гарнізон.
Польскі кароль Ян Казімір арганізаваў у Любліне ваенную нараду, на якой было прынята рашэнне выслаць дывізію С. Чарнецкага для пераследу адступаючай шведска-брандэнбургскай арміі. Вялікі каронны гетман Ежы Себасцьян Любамірскі са сваёй дывізіяй быў выпраўлены з Любліна ў Кракаў, дзе знаходзіўся значны шведскі гарнізон (3500 чалавек). Войскі ВКЛ з часткай каронных сіл і 2-тысячным татарскім атрадам палявога гетмана ВКЛ Вінцэнта Гасеўскага рушылі ва Усходнюю Прусію, каб прымусіць Фрыдрыха Вільгельма адмовіцца ад саюза са шведскім каралём. Сам польскі кароль з галоўнымі сіламі польскай арміі павінен быў наступаць на польскую Прусію.
20 жніўня С. Чарнецкі са сваёй дывізіяй перайшоў раку Віслу пад Казімежам і рушыў на поўнач, пераследваючы шведска-брандэнбургскую армію. 24-25 жніўня пад Равай Мазавецкай і Ловічам ён разбіў шведскія атрады. 25 жніўня галоўныя сілы шведска-брандэнбургскай арміі, што стаялі пад Ловічам, пачалі адступаць у Каралеўскую Прусію. Шведскі кароль Карл Х Густаў са сваёй арміяй рушыў пад Гданьск, а брандэнбургскі курфюрст Фрыдрых Вільгельм з войскам выступіў у Кёнігсберг. 1 верасня шведскі гарнізон пакінуў Варшаву.
Пасля адступлення шведска-брандэнбургскай арміі з-пад Варшавы велікапольскае апалчэнне на чале з ваяводам падляшскім Пётрам Апалінскім разбіла пад Сьрэмам шведскія атрады графа Вржэсавіча і вызваліла горад Каліш. , Каб вымусіць брандэнбургскага курфюрста адмовіцца ад саюзу са Швецыяй, у Прусію на пачатку кастрычніка 1656 года было выпраўлена 10-тысячнае войска ВКЛ пры падтрымцы 2 тысяч татараў В. Гасеўскага.
8 кастрычніка ў баі пад Просткамі 12-тысячнае войска В. Гасеўскага ўшчэнт разграміла пруска-шведскае войска (3500 рэйтараў і драгунаў, 800 кавалерыі Радзівіла, 3 тысячы пяхоты) генерала Георга Фрыдрыха Вальдэка і князя Багуслава Радзівіла. У баі брандэнбургцы і шведы страцілі забітымі 5,5 тысяч чалавек, а войска ВКЛ — 2-2,5 тысячы чалавек. Татары захапілі ў палон Багуслава Радзівіла. Пасля перамогі літоўскія і татарскія атрады пачалі спусташаць Прусію. Шведскі кароль выправіў на дапамогу Фрыдрыху Вільгельму шведскі корпус генерала Г. Стэнбака.
22 кастрычніка ў 9-тысячная саюзная армія пад камандаваннем Г. Стэнбака і князя Георга Фрыдрыха Вальдэка разбілі войска В. Гасеўскага (8500 чалавек). Пасля паражэння В. Гасеўскі рушыў з Прусіі ў Падляшша, разграміўшы падчас адступлення шведскі полк. Курфюрст брандэнбургскі і герцаг Прусіі Фрыдрых Вільгельм прапанаваў В. Гасеўскаму спыніць ваенныя дзеянні і заключыць перамір'е. 8 лістапада 1656 года Фрыдрых Вільгельм і Вінцэнт Гасеўскі сустрэліся ў Вержбалове, дзе заключылі перамір'е. Паражэнне Рэчы Паспалітай у гэтай бітве істотна паўплывала на перамовы з Маскоўскім царствам, у выніку чаго было заключана Віленскае перамір'е.
У лістападзе 1656 года велікапольскае паспалітае рушанне ваяводы падляшскага Пятра Апалінскага ўварвалася ў Брандэнбург і спусташыла Новую Марку. Брандэнбургскі курфюрст Фрыдрых Вільгельм вымушаны быў пагадзіцца на заключэнне міру.
12 снежня з дазволу польскага караля Яна Казіміра ваявода падляшскі П. Апалінскі ў Суленціне заключыў перамір'е з прадстаўнікамі брандэнбургскага курфюрста. Фрыдрых Вільгельм Брандэнбургскі абяцаў разарваць ваенны саюз са шведскім каралём і згадзіўся вывесці свае гарнізоны з большасці польскіх гарадоў, пакінуўшы іх толькі ў Познані, Косцяне і Курніку.
У канцы верасня 1656 года Ян II Казімір з 20-тысячным шляхецкім войскам спыніўся пад Іноўлуддзю. 4 кастрычніка польская армія захапіла Лэнчыцу, якую абараняў тысячны шведска-брандэнбургскі гарнізон. З Лэнчыцы Ян Казімір з арміяй рушыў на Памор'е, вызваліўшы гарады Быдгашч і Хайніцы. 12 кастрычніка каронныя войскі польскага караля падышлі да Гданьска. Ян II Казімір планаваў паход на Тчэў і Грудзёндз, але польскае войска адмовілася працягваць барацьбу. Польскія жаўнеры узнялі бунт з-за нявыплаты грошай за службу і пачалі рабаваць ваколіцы Гданьска. Шляхецкае апалчэнне спынілася на зімняй кватэры ў Велікапольшчы. Пад Гданьскам з польскім каралём засталася толькі пяхота.
Пад канец 1656 года на тэрыторыі Рэчы Паспалітай шведы кантралявалі частку Каралеўскай Прусіі і Паўночнай Мазовіі, Тыкоцін і Райгруд у Падляшшы, Познань, Косцян і Курнік у Велікапольшчы, Ловіч і Кракаў.
20 лістапада 1656 года шведскі кароль Карл Х Густаў заключыў новую саюзную дамову з брандэнбургскім курфюрстам Фрыдрыхам Вільгельмам, прызнаўшы яго сюзерэнныя правы на Усходнюю Прусію.
Пад канец 1656 года польскі кароль, які застаўся з пяхотай у Гданьску, аказаўся ізаляваным ад астатняй Польшчы. Карл Х Густаў са сваёй арміяй знаходзіўся ў Мальбарку. Польская каралева і вялікая княгіня літоўская Людвіка-Марыя Ганзага, жонка Яна Казіміра Вазы, вырашыла ўз'яднацца са сваім мужам у Гданьску. Карл Х Густаў вырашыў захапіць у палон каралеву падчас паездкі ў Гданьск. Каралева папрасіла дапамогі ў Стэфана Чарнецкага, які са сваёй дывізіяй выправіўся з Пётркава. У Вольбужы С. Чарнецкі сустрэўся з каралевай Людвікай-Марыяй і паехаў разам з ёю ў Гданьск. У Хайніцах С. Чарнецкі аб'яднаўся з дывізіяй вялікага кароннага гетмана Станіслава «Рэверы» Патоцкага і Станіслава Лянцкаронскага.
1 лютага пад Пшаснышам шведы дагналі палякаў, але С. Чарнецкі ўхіліўся ад бою і адступіў у Пултуск. Адтуль ён з 2-тысячным атрадам рушыў маршам наўпрост да Гданьска. 7 лютага С. Чарнецкі з атрадам увайшоў у Гданьск і 9 лютага вывез караля ў Каліш, адкуль Ян Казімір неўзабаве прыехаў у Чэнстахову.
1657 год
У 1657 годзе ў вайну паміж Швецыяй і Рэччу Паспалітай умяшаўся князь Трансільваніі Дзёрдзь II Ракацы, саюзнік шведскага караля Карла Х Густава. Трансільванскі князь з 1648 года прэтэндаваў на польскі каралеўскі трон і вёў перамовы з запарожскім гетманам Багданам Хмяльніцкім аб стварэнні саюза супраць Рэчы Паспалітай. Багдан Хмяльніцкі, незадаволены заключэннем перамір'я паміж Маскоўскім царствам і Рэччу Паспалітай і спыненнем баявых дзеянняў, пачаў патаемныя перамовы са шведскім каралём Карлам Х Густавам і трансільванскім князем Дзьёрдзем Ракацы.
У снежні 1656 года ў трансільванскім горадзе Раднат паслы Хмяльніцкага заключылі сакрэтную дамову са Швецыяй, Брандэнбургам і Трансільваніяй.
У студзені 1657 года ў трансільванскім горадзе Шомашвары трансільванскі князь Дзьёрдзь Ракацы, паслы Карла Х Густава і Багдана Хмяльніцкага дамовіліся аб падзеле Рэчы Паспалітай. Дзьёрдзь II Ракацы павінен быў стаць каралём Рэчы Паспалітай, а таксама атрымаць значную частку яе тэрыторый: Малую Польшчу, Вялікае Княства Літоўскае, Мазовію, Падляшша і Берасцейшчыну. Шведскі кароль Карл Х Густаў атрымліваў Вялікую Польшчу, Каралеўскую Прусію, Лівонію, Курляндыю, Віленскае і Троцкае ваяводствы. Сакрэтная дамова прадугледжвала стварэнне незалежнай гетманскай дзяржавы на абодвух берагах Дняпра, у якую б уваходзілі паўднёвыя і ўсходнія тэрыторыі Вялікага княства Літоўскага. Саюзнікі дамовіліся аб супольных дзеяннях супраць Польшчы. Швецыя згадзілася прызнаць трансільванскага князя Дзёрдзя Ракацы каралём Рэчы Паспалітай, калі ён выступіць супраць польскай арміі. Шведскія і трансільванскія войскі павінны былі аб'яднацца паміж Кракавам і Варшавай.
Багдан Хмяльніцкі абяцаў Ракацы 12-тысячны дапаможны казацкі корпус, і на пачатку студзеня 1657 года мабілізаваў тры казацкія палкі, загадаўшы ім збірацца каля Белай Царквы. Наказным гетманам казацкага корпуса быў прызначаны кіеўскі палкоўнік Антон Ждановіч.
У лютым на поўдзень ад Львова Дзёрдзь Ракацы злучыўся з казацкім дапаможным корпусам Антона Ждановіча, але абложаны Львоў адмовіўся здавацца. Пасля ўступлення ў Рэч Паспалітую войскі Ракацы і Ждановіча актыўна спусташалі тэрыторыі краіны. У сакавіку войскі саюзнікаў рушылі на Кракаў, разрабаваўшы падчас паходу Малую Польшчу.
21 сакавіка Дзьёрдзь II Ракацы заняў горад Тарнаў. У Кракаве знаходзіўся пакінуты шведскім каралём гарнізон (2500 чалавек) генерал-маёра Паўля Вірца. Адначасова Кракаў трымала ў аблозе войска вялікага кароннага гетмана Любамірскага. Даведаўшыся пра набліжэнне да горада войска Дзьёрдзя Ракацы, Любамірскі зняў аблогу і адступіў. 29 сакавіка князь Дзьёрдзь II Ракацы з 5-тысячным авангардам уступіў у Кракаў, які цяпер пераходзіў пад яго вярхоўную ўладу.
Дзьёрдзь II Ракацы пакінуў у горадзе 2,5-тысячны гарнізон на чале з. Далучыўшыся да трансільванскага князя, шведскі камендант Паўль Вірц з гарнізонам перайшоў у кракаўскі замак, а трансільванскі гарнізон размясціўся ў горадзе.
У студзені 1657 года кашталян кіеўскі Стэфан Чарнецкі з 6-тысячнай дывізіяй рушыў у Гданьск, блакаваны шведскай арміяй, каб вызваліць з акружэння польскага караля Яна Казіміра. Вялікі каронны гетман Станіслаў «Рэвера» Патоцкі са сваёй дывізіяй (3500 чалавек) выступіў у паўднёвыя раёны Польшчы, каб не прапусціць трансільванскага князя. 20 лютага Станіславаў «Рэвера» Патоцкі размясціўся са сваёй дывізіяй у Ярославе.
Станіслаў Патоцкі не здолеў супрацьстаяць значна большым сілам Дзьёрдзя Ракацы і пачаў адыходзіць на Янаў Любэльскі, дзе сутыкнуўся з атрадамі трансільванскага князя. У сутычцы пад вялікім каронным гетманам быў забіты конь, але Патоцкі ўнікнуў бітвы з галоўнымі сіламі Ракацы і рушыў праз Краснік, Ужэндаў, Бэлжыцы і Люблін на Лукаў. 29 красавіка пад Ласіцамі войска Патоцкага злучылася з войскам Паўла Яна Сапегі.
Даведаўшыся пра ўварванне свайго трансільванскага саюзніка Дзьёрдзя Ракацы ў польскія ўладанні, шведскі кароль Карл Х Густаў на чале сваёй арміі выступіў з Прусіі на Польшчу. 23 сакавіка Карл з арміяй выступіў з Торуні, каб злучыцца з Ракацы. 2 красавіка Карл заняў Пётркаў і рушыў маршам на Пшэдбуж, Янджэеў, Піньчаў і Цмелеў. З'явіўшыся 11 красавіка ў Цмелеве, 12 красавіка шведскі кароль Карл Х Густаў злучыў свае войскі з сіламі трансільванскага князя Ракацы.
У сакавіку 1657 года польскі ўрад выправіў новае пасольства ў Вену, каб схіліць нямецкага імператара і аўстрыйскага эрцгерцага Леапольда І Габсбурга да заключэння ваеннага саюза супраць Швецыі. У чэрвені 1657 года быў заключаны ваенная дамова паміж Аўстрыяй і Рэччу Паспалітай, накіраваная супраць шведскага караля Карла Х Густава. Нямецкі імператар Леапольд выслаў на дапамогу польскаму каралю Яну-Казіміру 17-тысячную аўстрыйскую армію фельдмаршалаў Мельхіёра фон Гацфельта і Раймунда Монтэкуколі.
Тым часам шведы, трансільванцы і запарожскія казакі спусташалі Малую Польшчу. З Малапольшчы шведскі кароль Карл Х Густаў і трансільванскі князь Дзьёрдзь II Ракацы рушылі на Замасць, дзе сядзелі ў турме Арвід Вітэнберг і іншыя шведскія камандуючыя, захопленыя ў палон пасля капітуляцыі Варшавы ў 1656 годзе. Але ўладальнік крэпасці староста калушскі Ян Замойскі адмовіўся здацца і выдаць знатных шведскіх палонных. Саюзнікі адмовіліся ад аблогі добра ўмацаванай крэпасці і выправіліся пад Люблін. Карл Х Густаў і Дзьёрдзь II Ракацы захапілі горад і пакінулі ў ім свае гарнізоны.
З Любліна саюзнікі выступілі на Берасце. У Берасці знаходзіліся войска Рэчы Паспалітай вялікага кароннага гетмана Станіслава Патоцкага і вялікага гетмана літоўскага Паўла Яна Сапегі, якія чакалі падыходу дывізіі польнага гетмана літоўскага Вінцэнта Гасеўскага. Даведаўшыся пра з'яўленне аб'яднанага войска шведаў і трансільванцаў, Станіслаў Патоцкі і Павел Сапега адступілі ад Берасця, пакінуўшы ў горадзе невялікі гарнізон. Войска Сапегі адышло да Камянца у Падляшшы, а дывізія Патоцкага адступіла да Сандаміра. 7 мая 1657 года польска-літоўскі гарнізон Берасця (700 чалавек) старосты берасцейскага Мельхіёра Савіцкага капітуляваў. Трансільванскі князь Дзёрдзь II Ракацы пакінуў у горадзе 600 чалавек. З Берасця шведскі кароль Карл Х Густаў і трансільванскі князь Дзёрдзь Ракацы выступілі на Мазовію і аблажылі Варшаву.
Варшаву абараняў гарнізон (1500—1800 чалавек) палкоўніка Эліяша Лонцкага. Польскі гарнізон адбіў тры штурмы, але 9 чэрвеня 1657 года сталіца капітулявала. Дзьёрдзь II Ракацы і Карл Х Густаў на чале саюзнай арміі ўвайшлі ў Варшаву. Горад быў разрабаваны і спалены, а шляхта, духавенства і гараджане перабіты. Падчас паходу шведска-трансільванскай арміі па польскай тэрыторыі 6-тысячнае войска Чарнецкага працягвала яго непакоіць раптоўнымі і дзёрзкімі нападамі. У сярэдзіне чэрвеня вялікі каронны маршалак Ежы-Себасцьян Любамірскі з 4-тысячнай дывізіяй уварваўся ў Трансільванію і спустошыў спадчынныя ўладанні князя Ракацы.
12 чэрвеня Карл Х Густаў разам са шведскай арміяй пад Варшавай аддзяліўся ад Дзёрдзя Ракацы і адступіў да Торуні. Падчас адступлення шведскія войскі разрабавалі некалькі польскіх гарадоў.
Карэнны пералом у вайне
У чэрвені 1657 года ў вайну супраць Швецыі на баку Польшчы ўступіла Данія. Шведскі кароль Карл Х Густаў, даведаўшыся 20 чэрвеня пра абвяшчэнне вайны, не паведамляючы сваім саюзнікам пра свае планы, пачаў хутка выводзіць свае войскі з Польшчы, каб выступіць супраць Даніі. Першапачаткова Карл Х Густаў пакінуў на дапамогу трансільванскаму князю Дзьёрдзю Ракацы корпус фельдмаршала Г. Стэнбака. Аднак ужо 22 чэрвеня па каралеўскім загадзе корпус Стэнбака пакінуў Ракацы і рушыў з Польшчы ў Памеранію, каб у Шчэціне злучыцца са сваім каралём. Адначасова Карл Густаў вывеў войскі з Варшавы і іншых велікапольскіх гарадоў, накіраваўшы іх праз Куявію ў Памеранію, спусташаючы польскія землі. Ужо 1 ліпеня Карл быў каля Штэтына, а 18 ліпеня падыходзіў да гальштынскай мяжы. Пад канец ліпеня кароль заняў Ютландыю і накіраваўся ў Вісмар.
Адступленне трансільванцаў і казакоў
Дзёрдзь II Ракацы і Антон Ждановіч, застаўшыся без падтрымкі шведскага караля, прынялі рашэнне хутка адыходзіць з Варшавы на Валынь і Падолле, каб сабраць там вялікае войска. У Ракацы заставалася 16 тысяч трансільванцаў і 6 тысяч казакаў.
Польскі кароль Ян-Казімір Ваза загадаў Стэфану Чарнецкаму, які са сваёй дывізіяй пераследваў корпус Г. Стэнбака, рушыць на Чэнстахову, дзе да яго далучыліся аўстрыйскія атрады і літоўскія харугвы на чале з польным пісарам літоўскім князем Аляксандрам Палубінскім. Пад камандаваннем Стэфана Чарнецкага было сабрана 10-тысячнае войска. На ваенным савеце ў Ланьцуце 7-8 ліпеня было вырашана, што С. Чарнецкі са сваёй дывізіяй будзе пераследваць князя Дзьёрдзя Ракацы, а войскі Ежы-Себасцьяна Любамірскага і Станіслава Патоцкага не дазволяць трансільванскаму князю адступіць ў Трансільванію.
Тым часам трансільванцы і запарожскія казакі пераправіліся цераз раку Віслу пад Завіхастам.
Не чакаючы канца аблогі Львова, С. Чарнецкі разам са сваёй дывізіяй пагнаўся за адступаючымі сіламі Ракацы. 11 ліпеня пад Магеравам, на поўдзень ад Львова, Чарнецкі дагнаў Ракацы і напаў на яго. Спачатку авангард палякаў захапіў варожы абоз, які рухаўся без аховы за войскам. Ракацы выправіў свой ар'ергард супраць палякаў, якія былі разбіты і адступілі. Затым да Магерава падышоў С. Чарнецкі з галоўнымі сіламі і адразу ж напаў на трансільванцах і казакаў, вымусіўшы Ракацы адступіць да Жоўквы. Палякі атрымалі перамогу і разграмілі ар'ергард Ракацы, захапіўшы 2 тысячы вазоў.
12 ліпеня польская дывізія зноў дагнала Ракацы падчас пераправы цераз раку Полтву, загнаўшы значную частку яго сіл ў балота, шмат трансільванцаў патанула.
16 ліпеня пад Падгайцамі С. Чарнецкі злучыўся з дывізіяй вялікага кароннага гетмана і войскамі вялікага кароннага маршалка Ежы-Себасцьяна Любамірскага, які вярнуўся з Трансільваніі, спустошыўшы ўсе радавыя землі Дзёрдзя Ракацы.