cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Тэктоніка
Тэктоніка (from лацінка «tectonicus»; грэчаская τεκτονικός) — гэта працэсы, якія ў выніку вызначаюць структуру і ўласцівасці зямной кары і яе эвалюцыю ў часе.
Несіна (курганны могільнік)
Курганны могільнік-2
Знаходзіцца на 0,5 км на паўднёвы ўсход ад вёскі, на паўднёва-заходнім беразе возера Несіна, ва ўрочышчы Яўхімаў хутар. 7 круглых і авальных у плане курганоў. Круглыя дыяметрам 10-13 м, авальныя памерам ад 9×10 м да 14×17 м, вышынёй 0,8-3 м. Выявіў і часткова даследаваў у 1873 годзе М. Ф. Кусцінскі, абследавалі А. Р. Мітрафанаў (1972) і Ю. А. Заяц (1981). Пахавальны абрад — трупапалажэнне. Знойдзены пярсцёнак і пазалочаная шкляная пацерка. Датуецца XI ст.
Новыя Валосавічы (курганны могільнік)
Новыя Валосавічы — курганны могільнік каля вёскі Новыя Валосавічы Лепельскага раёна Віцебскай вобласці.
Тэктоніка
Гэтыя працэсы ўключаюць працэсы гораўтварэння, рост і паводзіны моцных, старых ядраў кантынентаў, вядомых як кратоны, і спосабы ўзаемадзеяння паміж сабой адносна цвёрдых пліт, якія складаюць знешнюю абалонку Зямлі. Прынцыпы тэктонікі таксама забяспечваюць аснову для разумення землятрусаў і вулканічных паясоў, якія непасрэдна ўплываюць на большую частку насельніцтва свету.
Тэктанічныя даследаванні важныя як кіраўніцтва для эканамічных геолагаў, якія шукаюць выкапнёвае паліва і рудныя радовішчы металічных і неметалічных рэсурсаў. Разуменне тэктанічных прынцыпаў можа дапамагчы геамарфолагам растлумачыць схемы эрозіі і іншыя асаблівасці зямной паверхні.
Тэктоніка расцягвання
Тэктоніка расцягвання звязана з расцягваннем і патанчэннем зямной кары або літасферы. Гэты тып тэктонікі сустракаецца на мяжы пліт, якія разыходзяцца, у кантынентальных рыфтах, падчас і пасля перыяду сутыкнення кантынентаў, выкліканага латэральным распаўсюджваннем патоўшчанай кары, якая ўтварылася, на выгібах скідаў, у задугавых басейнах і на кантынентальным канцы пасіўных маргінальных паслядоўнасцей, дзе прысутнічае пласт аддзялення.
Новыя Валосавічы (курганны могільнік)
Курганны могільнік-2
Знаходзіцца ў вёсцы на беразе сажалкі. Каля 30 насыпаў вышынёй 1-2,5 м, дыяметрам 5-15 м. Многія курганы абкладзены камянямі. Вядомы з 1924 года. Абследавалі ў 1972 годзе А. Р. Мітрафанаў, у 1981 годзе Ю. А. Заяц.
Тэктоніка
Ссугавая тэктоніка
Ссугавая тэктоніка звязана з адносным бакавым перамяшчэннем частак зямной кары або літасферы. Гэты тып тэктонікі сустракаецца ўздоўж акіянічных і кантынентальных трансфармацыйных разломаў, якія злучаюць зрушаныя сегменты сярэдзінна-акіянічных хрыбтоў. Тэктоніка ссоўвання таксама мае месца на бакавых зрушэннях у сістэмах разломаў расцяжэння і насуву. У раёнах, звязаных з сутыкненнямі пліт, дэфармацыя слізгацення адбываецца ў верхняй пліце ў зонах касога сутыкнення і змяшчае дэфармацыю ў перадавой частцы да пояса сутыкнення.
Тэктоніка пліт
У тэктоніцы пліт самая вонкавая частка Зямлі, вядомая як літасфера (кара і верхняя частка мантыі), дзейнічае як адзіны механічны пласт. Літасфера падзелена на асобныя «пліты», якія рухаюцца адна адносна адной на ніжняй, адносна слабой астэнасферы ў працэсе, які ў канчатковым выніку абумоўлены бесперапыннай стратай цяпла з нетраў Зямлі. Існуюць тры асноўныя тыпы межаў пліт: дывергентныя, калі пліты аддаляюцца адна ад адной і новая літасфера ўтвараецца ў працэсе распаўсюджвання марскога дна; трансфармацыя, дзе пліты слізгаюць адна міма адной, і канвергентная, дзе пліты збліжаюцца і літасфера «паглынаецца» працэсам субдукцыі. Канвергентныя і трансфармаваныя межы адказныя за большасць буйных (M <sub id="mwWg">w > 7) землятрусаў у свеце. Канвергентныя і разбежныя межы таксама з’яўляюцца месцам большасці вулканаў свету, напрыклад, вакол Ціхаакіянскага вогненнага кольца. Большая частка дэфармацый у літасферы звязана з узаемадзеяннем паміж плітамі на межах або побач з імі.
Неатэктоніка
Неатэктоніка — гэта навука аб рухах і дэфармацыях зямной кары (геалагічных і геамарфалагічных працэсах), якія адбываюцца ў геалагічным часе ці нядаўна. Тэрмін таксама можа адносіцца да саміх рухаў і дэфармацый. Адпаведны перыяд часу называецца неатэктанічным перыядам. Адпаведна, папярэдні час называюць палеатэктанічным перыядам.
Тэктанафізіка
Тэктанафізіка — гэта вывучэнне фізічных працэсаў, звязаных з дэфармацыяй кары і мантыі ад маштабу асобных мінеральных зерняў да маштабу тэктанічных пліт.
Сейсматэктоніка
Сейсматэктоніка — гэта навука, якая вывучае сувязь паміж землятрусамі, актыўнай тэктонікай і асобнымі разломамі ў рэгіёне. Ён імкнецца зразумець, якія разломы адказныя за сейсмічную актыўнасць у рэгіёне, аналізуючы камбінацыю рэгіянальнай тэктонікі, нядаўнія інструментальна зарэгістраваныя падзеі, справаздачы аб гістарычных землятрусах і геамарфалагічныя дадзеныя. Затым гэтую інфармацыю можна выкарыстоўваць для колькаснай ацэнкі сейсмічнай небяспекі тэрыторыі.
Імпактная тэктоніка
Імпактная тэктоніка — гэта вывучэнне мадыфікацыі літасферы праз ударныя кратэры з высокай хуткасцю.
Тэктоніка планет
Метады, якія выкарыстоўваюцца ў аналізе тэктонікі на Зямлі, таксама прымяняюцца для вывучэння планет і іх спадарожнікаў.
Марцін Генрых Ратке
Марцін Генрых Ратке (Martin Heinrich Rathke; 25 жніўня 1793, Данцыг - 3 верасня 1860, Кёнігсберг) — нямецкі анатам і эмбрыёлаг.
Біяграфія
Ратке нарадзіўся ў горадзе Данцыгу​​. У 1814 годзе для вывучэння медыцыны пераехаў спачатку ў Гётынген, а ў 1817 годзе ў сталіцу Германіі горад Берлін, дзе і атрымаў ступень доктара медыцыны за дысертацыю «De salamandiarum corporibus adiposis ovariis et oviductibus eorumque evolutione» (Берлін, 1818).
Кароткая бібліяграфія
Шматлікія (больш 125) працы Ратке прысвечаны амаль выключна эмбрыялогіі і параўнальнай анатоміі; найбольш важныя:
1-я Беларуская партызанская брыгада
1-я Беларуская партызанская брыгада — савецкае партызанскае падраздзяленне, якое дзейнічала на акупіраванай тэрыторыі Суражскага, Віцебскага і Гарадоцкага раёнаў Віцебскай вобласці Беларускай ССР.
Дзейнасць
Створана 8 красавіка 1942 года паводле ўказання ЦК КП(б)Б на нарадзе камандавання атрадаў разам з прадстаўнікамі Паўночна-Заходняй аператыўнай групы ЦК КП(б)Б і СНК Беларускай ССР, Віцебскага абкама КП(б)Б і аблвыканкама, 4-й ударнай арміі Калінінскага фронту на базе асобна дзейных атрадаў М. П. Шмырова, А. П. Дзіка (пазней — А. Дз. Гурко), Д. Ф. Райцава і М. Ф. Біруліна. У красавіку ў брыгадзе створаны атрад С. Ц. Шпакава (камандзір С. Ц. Шпакаў, камісар П. А. Буруноў), у верасні 1942 года рассеяны, частка партызан уключана ў іншыя атрады. У чэрвені ў складзе брыгады створаны партызанскі атрад Буеўскі. У маі 1942 года з брыгады вылучана каля 150 партызан для развіцця партызанскага руху ў Полацкім раёне, у ліпені — 200 партызан для фарміравання Беларускай партызанскай дыверсійнай брыгады імя У. І. Леніна, у верасні — 50 партызан для папаўнення рэйдавага атрада «Баявы» пад камандаваннем А. К. Флегантава. У верасні 1942 года паводле рашэння ЦК КП(б)Б з брыгады вылучаны атрад Д. Ф. Райцава, на базе якога разгорнута партызанская брыгада імя Чырванасцяжнага Ленінскага камсамола, у лютым 1943 года — атрад М. Ф. Біруліна, на базе якога створана 1-я Віцебская партызанская брыгада. У кастрычніку 1942 года ў брыгадзе сфарміраваны атрад Дз. Я. Воранава (пазней — А. П. Дзіка), у сакавіку 1943 года — атрады І. І. Жаваранкава і М. П. Машкова. У ліпені з брыгады вылучаны атрад А. Дз. Гурко (былы А. П. Дзіка), пазней разгорнуты ў 1-ю Беларускую партызанскую брыгаду (2-га складу).
У першай палове 1942 года партызаны разам з часцямі РСЧА вызвалілі тэрыторыю на мяжы Сураж — Віцебск — Усвяты, якая ўвайшла ў Суражскую партызанскую зону. Па заданні Паўночна-Заходняй аператыўнай групы ЦК КП(б)Б ахоўвалі і абаранялі паўднёвыя рубяжы зоны, разрыў лініі нямецкага фронту паміж Веліжам і Усвятамі («Віцебскія вароты»), забяспечвалі шляхі зносін праз «вароты» ў нямецкі тыл, фарміравалі групы і атрады, пасылалі іх у глыбокую разведку і для наладжвання сувязі з партызанскімі атрадамі іншых раёнаў і абласцей. У сакавіку, чэрвені і снежні 1942 годзе перашкодзілі нямецкім войскам уварвацца ў партызанскую зону, адбілі карныя аперацыі.
NGC 3204
NGC 3204 (іншыя абазначэнні — UGC 5580, MCG 5-25-1, ZWG 154.3, PGC 30214) — спіральная галактыка з перамычкай (SBb) ў сузор’і Леў.
Сонечнае зацьменне 3 красавіка 1829 года
Сонечнае зацьменне 3 красавіка 1829 года — поўнае сонечнае зацьменне 136 сараса.
Генадзь Чэслававіч Шушкевіч
Біяграфія
Скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт (спецыяльнасць «Прыкладная матэматыка», 1976). Працаваў у Гродзенскім дзяржаўным універсітэце імя Я. Купалы (з 1984, факультэт матэматыкі і інфарматыкі, кафедра сучасных тэхналогій праграмавання, прафесар).
Навуковыя інтарэсы: матэматычнае і камп’ютарнае мадэляванне; сістэмы камп’ютарнай матэматыкі ў навуковых даследаваннях і адукацыі.
Сонечнае зацьменне 3 красавіка 1829 года
Зацьменне 3 красавіка 1829 года стала 1-ым сонечным зацьменнем у 1829 годзе і 72-ім у XIX стагоддзі. Папярэдняе сонечнае зацьменне адбылося 9 кастрычніка 1828 года, наступнае — 28 верасня 1829 года.
Арэнсэ (правінцыя)
Арэнсэ (Orense, Ourense) — правінцыя на паўночным захадзе Іспаніі ў складзе аўтаномнай супольнасці Галісія. Адміністрацыйны цэнтр — Арэнсэ.
Геаграфія
Тэрыторыя 7273 км² (36-е месца сярод правінцый краіны).
Rivulidae
Rivulidae — сямейства касцістых рыб атраду. Прадстаўнікі сямейства распаўсюджаныя ў прэсных вадаёмах Паўночнай і Паўднёвай Амерыкі. Многія віды з'яўляюцца аб'ектам акварыумістыкі.
Класіфікацыя
Сямейства змяшчае 338 відаў і 36 родаў  :
Уільям Бафін
Уільям БАФІН (William Baffin;, Лондан? — ) — англійскі даследчык Арктыкі.
У 1612—1616 гг. у якасці штурмана плаваў у пошуках Паўночна-Заходняга праходу: у 1615 годзе даследаваў Гудзонаў заліў, у 1616 — мора на захад ад Грэнландыі (гл. мора Бафіна). У час гэтага падарожжа адкрыў і даў назвы пралівам Сміта, Джонса і Ланкастэра; адкрыў паўвостраў Хейс (Грэнландыя), вялікія ўчасткі астравоў Элсмір і Дэвон у Канадскім Арктычным архіпелагу.
Яго пазнейшыя падарожжы (1616—1621) былі на ўсход. Загінуў пры аблозе востравава Армуз.
Імем У. Бафіна названы востраў Бафінава Зямля ў Канадскім Арктычным архіпелагу.
Сезон 2016 ФК Дынама-Брэст
У 2016-м годзе футбольны клуб «Дынама-Брэст» прымаў удзел у двух афіцыйных турнірах:
Ігракі
! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" |
Заўвагі
Прыйшлі ў клуб
* З арэнды ** У арэнду
Пакінулі клуб
* У арэнду
* З арэнды ** У арэнду
Берагавая тундра Бафінавай Зямлі
Берагавая тундра Бафінавай Зямлі (Baffin coastal tundra) — паўночнаамерыканскі экалагічны рэгіён тундры, які вылучаецца Сусветным фондам дзікай прыроды.
Размяшчэнне
Берагавая тундра Бафінавай Зямлі — невялікі экалагічны рэгіён, размешчаны ўздоўж паўночных берагоў Цэнтральнай Бафінавай Зямлі.
Мурсія (горад)
Мурсія (Murcia) — горад на паўднёвым усходзе Іспаніі, сталіца і самы буйны горад аўтаномнай супольнасці Мурсія, сёмы паводле колькасці насельніцтва горад у краіне. Мурсія размешчана на рацэ Рыа-Сегура, на паўднёвым усходзе Пірэнейскага паўвострава, мае мяккі клімат з гарачым летам, мяккай зімой, адносна малой колькасцю ападкаў. Мурсія была заснавана эмірам Кордавы Абд ар-Рахманам II у 825 годзе і сёння шырока вядома як курортны і ўніверсітэцкі горад.
Клімат
Мурсію называюць «гарачай патэльняй Іспаніі», яна акружаная гарамі і цыркуляцыя паветра вельмі слабая. Таму клімат Мурсіі характарызуецца прымаўкай: «seis meses de invierno y seis meses de infierno» («шэсць месяцаў зімы і шэсць месяцаў пекла»)
Гісторыя
Горад на месцы, дзе цяпер размешчана Мурсія, быў заснаваны кордаўскім эмірам Абд ар-Рахманам II у 825 годзе. Паводле планіроўнікі горад меў шырокую сетку арашальных каналаў з Сегуры, наяўнасць якой прывяла да пашырэння аграрнага сектару. У XII стагоддзі географ аль-Ідрысі апісаў Мурсію як густанаселены і добра ўмацаваны горад. Пасля распаду халіфату ў 1031 годзе Мурсія трапіла ў рукі кіраўнікоў, якія панавалі ў Альмерыі, Таледа і Севільі. Пасля распаду Альмаравідскай дзяржавы Мухамад ібн Марданіш зрабіў горад сталіцай незалежнага каралеўства. У гэты перыяд Мурсія стала квітнеючым горадам, знакамітым керамічнымі вырабамі, якія экспартаваліся ў Італію. Таксама ў Мурсіі развіваліся шоўкавая і папяровая вытворчасці, першая ў Еўропе. Багаслоў Ібн Арабі і паэт Ібн аль-Джынан былі народжаныя ў Мурсіі ў гэты перыяд.
У 1172 годзе Мурсія трапіла ва ўладу Альмахадаў і з 1223 па 1243 гады была сталіцай незалежнага каралеўства. Паводле Алькараскага дагавора 1243 года Альфонса X прызначыў Мурсію пратэктаратам, атрымаўшы выхад у Міжземнае мора. Мурсія ў сваю чаргу атрымала абарону ад Гранады і Арагона. Аднак горад быў хутка захоплены хрысціянамі, якія жадалі ўладкавацца ў месцы, дзе новая хрысціянская культура здолела бы выцесніць мусульман. Гэтак паўстала каралеўства Мурсія. З гэтай прычыны ў 1264—1266 гадах у горадзе ўспыхнула паўстанне. У 1296 годзе кароль Арагона Хаймэ II захапіў горад і ў 1304 годзе Мурсія канчаткова ўвайшла ў склад Кастыльскай кароны.
Славутасці
Галоўнай славутасцю горада з'яўляецца Мурсійскі сабор, які спалучае ў сабе мноства архітэктурных стыляў. Асноўная пабудова ставіцца да 1394—1465 гадоў і выканана ў стылі іспанскай готыкі. Званіца была пабудавана ў тры этапы. Ніжнія два ўзроўні былі пабудаваны ў сярэдзіне XVI стагоддзя ў стылі Рэнесанс, трэці ўяўляе сабой змяшанне барока, ракако і неакласіцызму. Галоўны фасад, выкананы ў XVIII стагоддзі, з'яўляецца шэдэўрам іспанскага барока.
Валерый Паўлавіч Старжынскі
Валерый Паўлавіч Старжы́нскі (, в. Замошша, Слуцкі раён, Мінская вобласць) — беларускі філосаф. Доктар філасофскіх навук (1993), прафесар (1997).
Біяграфія
Скончыў Мінскі педагагічны інстытут у 1971 годзе па спецыяльнасці «Фізіка». 3 1972 года ў Беларускім політэхнічным інстытуце (сучасны Беларускі нацыянальны тэхнічны ўніверсітэт). У 1975 годзе скончыў аспірантуру пры ім па спецыяльнасці «Філасофія».
Член савета па абароне дысертацый Інстытуце філасофіі НАН Беларусі.
Навуковая дзейнасць
Навуковыя працы па філасофскіх аспектах фізіка-матэматычных навук, праблемах метадалогіі тэхніказнаўства, гуманізацыі адукацыі, філасофіі прыродазнаўства. Распрацаваў тэорыю праектавання вышэйшай інжынерна-тэхнічнай адукацыі.
Мурсія (аўтаномная супольнасць)
Мурсія, Мурсійскі Рэгіён (Región de Murcia ) — аўтаномная супольнасць Іспаніі, размешчаная на паўднёвым усходзе Пірэнейскага паўвострава, паміж Андалусіяй і Валенсіяй, і паміж Міжземным морам і Кастылія-​​Ла-Манчай. Сталіцай рэгіёна з’яўляецца горад Мурсія, дзе размяшчаюцца ўсе рэгіянальныя органы ўлады, акрамя рэгіянальнай асамблеі, якая знаходзіцца ў Картахене.
Трэць усяго насельніцтва рэгіёна жыве ў сталіцы. Рэгіён Мурсія з’яўляецца найбуйнейшым вытворцам садавіны, гародніны і кветак у Еўропе.
МіГ-31
МіГ-31 прызначаны для перахопу і знішчэння паветраных цэляў на гранічна малых, сярэдніх і вялікіх вышынях, днём і ноччу, у простых і складаных метэаўмовах, пры ўжыванні праціўнікам актыўных і пасіўных радыёлакацыйных перашкод, а таксама ілжывых цеплавых цэляў. Група з чатырох самалётаў МіГ-31 здольная кантраляваць паветраную прастору працягласцю па фронце да 1100 км.
Першапачаткова знішчальнік распрацоўвалі для перахопу авіяцыйных крылатых ракет.
Палкі МіГ-31 некалькі гадоў мелі статус спецназа (СпН) у складзе СПА.
Гісторыя стварэння
Работы па стварэнні знішчальніка-перахопніка МіГ-31 (выраб 83, самалёт Е-155МП) пачаліся ў АКБ-155 ў 1968 годзе. На пачатковай фазе працамі кіраваў галоўны канструктар А. А. Чумачэнка. Затым, на этапе глыбокай інжынернай распрацоўкі і выпрабаванняў, — Г. Я. Лазіна-Лазінскі. У 1975 годзе, пасля таго як Глеб Яўгенавіч пачаў займацца распрацоўкай «Буран», працы па стварэнні самалёта ўзначаліў Канстанцін Канстанцінавіч Васільчанка.
Баявыя магчымасці знішчальніка меркавалася істотна пашырыць дзякуючы прымяненню найноўшага электроннага абсталявання, у прыватнасці, ужывальнай упершыню РЛС з пасіўнай фазіраванай антэннай рашоткай.
МіГ-31 будаваўся па схеме самалёта МіГ-25, але з экіпажам з двух чалавек — лётчыка і штурмана-аператара, якія размяшчаліся адзін за адным.
Прататып МіГ-31 здзейсніў свой першы палёт 16 верасня 1975 года, за штурвалам яго знаходзіўся лётчык-выпрабавальнік А.&nbsp;В.&nbsp;Фядотаў.
22 красавіка 1976 года пачаліся дзяржаўныя сумесныя выпрабаванні (ДСІ) МіГ-31. Першы этап ДСІ завяршыўся ў снежні 1978 года. Другі этап пачаўся ў верасні 1979 года і завяршыўся ў верасні 1980 года.
Пастановай Савета Міністраў СССР ад 6 мая 1981 года знішчальнік-перахопнік МіГ-31 з РЛС РП-31 і ракетамі Р-33 быў прыняты на ўзбраенне. Серыйная вытворчасць пачата ў 1979 годзе.
МіГ-31 замяніў перахопнік Ту-128.
Канструкцыя планёра
Планёр самалёта МіГ-31 распрацаваны на аснове планёра МіГ-25. Міг-31 выкананы па нармалёвай аэрадынамічнай схеме з высока размешчаным трапецападобным крылом, двухкілявым вертыкальным і суцэльнапаваротным гарызантальным апярэннем.
Фюзеляж — зварная паўманакокавая канструкцыя з 57 шпангоўтамі, 15 з якіх сілавыя. Тэхналагічна фюзеляж дзеліцца на тры часткі: насавая, сярэдняя і хваставая.
Насавая частка фюзеляжа выраблена з алюмініевых сплаваў і ўключае адсек радыёэлектроннага абсталявання, кабіну экіпажа і закабінны адсек абсталявання; спераду да насавой часткі прыстыкоўваецца радыёпразрысты абцякальнік антэны радыёлакацыйнага прыцэла.
Члены экіпажа размяшчаюцца тандэмам, у пярэдняй кабіне — лётчык, у задняй — штурман-аператар. Абедзве кабіны герметычныя, аддзеленыя адзін ад аднаго празрыстай перагародкай з плексігласа таўшчынёй 10 мм; у іх устаноўлены крэслы ДА-36ДМ, якія катапультуюцца. Шкленне бакавых паверхняў ліхтара выканана з тэрмаўстойлівага аргшкла таўшчынёй 10 мм, матэрыялам брыля ліхтара кабіны з’яўляецца трыплекс таўшчынёй 36 мм з электраправодным супрацьабледзяняльным пластом. Пад кабінай знаходзяцца адсекі для размяшчэння блокаў прыцэльна-навігацыйнага комплексу, радыёсувязі апаратуры і агрэгатаў электрычнай сістэмы. У насавой частцы таксама размешчана ніша уборкі насавой апоры шасі.
Зварная сярэдняя частка фюзеляжа, як і на МіГ-25, з’яўляецца асноўным сілавым элементам планёра, аднак на МіГ-31 паменшаная доля дэталяў з нержавеючай сталі з-за памяншэння максімальнай хуткасці самалёта і меншага нагрэву сілавой часткі канструкцыі. У сярэдняй частцы фюзеляжа знаходзяцца сем паліўных бакаў. Зверху сярэдняй часткі фюзеляжа размешчаны гаргрот, які закрывае праводку механічнай часткі кіравання (тросы і жорсткія цягі).
Па баках фюзеляжа размешчаны паветразаборныя прылады прамавугольнага папярочнага сячэння. Колькасць паветра, якое паступае да рухавікоў, рэгулююцца ніжнімі створкамі і верхнім гарызантальным клінам аўтаматычна ў залежнасці ад вышыні і хуткасці палёту.
На ніжняй паверхні каркаса паветразаборных прылад размешчаны два тармазных шчытка, якія адначасова з’яўляюцца створкамі, якія зачыняюць нішы асноўных апор шасі.
Да хваставой часткі фюзеляжа мацуецца хваставое апярэнне, кантэйнер для двух тармазных парашутаў і фарсажныя камеры згарання. Таксама тут знаходзяцца тры цеплаізаляваных адсека для агрэгатаў паліўнай і гідраўлічнай сістэм, і сістэм кіравання.
Корпус МіГ-31 з’яўляецца апорным і можа ствараць дадатковую пад’ёмную сілу да 25 %, ракеты паўпатоплены ў корпус. Доля сталі 50 %, тытана — 16 %, алюмініевых сплаваў — 33 %.
Крыло — трохланжэроннае трапецападобнае ў плане з вуглом стрэлападобнасцю па пярэдняму канту 41° мае каранёвай наплыў з вуглом стрэлападобнасцю 70°. Сілавы набор крыла складаецца з трох ланжэронаў, нервюр і стрынгераў. На верхняй паверхні кожнай кансолі крыла ўсталяваны аэрадынамічны грэбень. Кансолі крыла мацуюцца да фюзеляжа ў шасці кропках кожная. На ніжняй паверхні кансоляў крыла, пад кожнай плоскасцю, маюцца кропкі падвескі двух пілонаў для пускавых прылад ўзбраення. На знешніх падкрылавых пілонах прадугледжана падвеска двух знешніх бакаў ёмістасцю па 2500 літраў.
Механізацыя крыла — шчылінныя закрылкі, элероны і па ўсёй даўжыні кансолі чатырохсекцыйныя адхільныя наскі з вуглом адхілення 13°. Вугал адхілення элеронаў +/-20 градусаў. Кут адхілення закрылкаў 30 градусаў. Элероны маюць восевую аэрадынамічную кампенсацыю і забяспечаныя супрацьфлатарнымі грузамі ў насках.
Хваставое апярэнне — двух кілевае з суцэльнапаваротным стабілізатарам і двума падфюзеляжнымі грабянямі.
Кансолі суцэльнапаваротнага гарызантальнага апярэння могуць адхіляцца як сінхронна (для кіравання па тангажу), так і дыферэнцыяльна (для кіравання па нахіле).
Двухкілевае вертыкальнае апярэнне, усталявана з вуглом развалу 8°, абсталяванае стырном напрамку. Для павышэння шляхавай устойлівасці пад хваставой часткай фюзеляжа з развалам у 12° размешчаны аэрадынамічныя грабяні. Кілі з рулямі напрамку па канструкцыі ідэнтычныя адзін аднаму, але адрозніваюцца размяшчэннем радыёпразрыстых абцякальнікаў антэн. Да хваставой часткі фюзеляжа кожны кіль мацуецца ў трох кропках.
Сістэма APG III
Сістэма APG III — таксанамічная сістэма класіфікацыі кветкавых раслін, распрацаваная «Групай філагеніі пакрытанасенных» ( Angiosperm Phylogeny Group, APG ) і апублікаваная ў кастрычніку 2009 года ў Батанічным часопісе Лонданскага Лінееўскага таварыства ў артыкуле «An update of the Angiosperm Phylogeny. families of flowering plants: APG III».
МіГ-31
Канструкцыя планёра
Шасі — трохапорнае, прыбіраюцца з дапамогай гідраўлікі. Пярэдняя апора двухколавая (памер кола 660х200 мм) прыбіраецца назад у палёце, за яе коламі усталяваны брудаадбойны шчыток, які памяншае верагоднасць траплення ў паветразаборную прыладу старонніх прадметаў пры руху па аэрадроме. Асноўныя апоры шасі самалёта абсталяваны каляскай з двума коламі памерамі 950×300 мм. Задняе кола асноўнай апоры размешчана са зрухам у вонкавы бок адносна пярэдняга. Такая канфігурацыя паляпшае праходнасць на грунтавых і лядовых аэрадромах, паколькі кожнае кола мае сваю лінію шляху. Асноўныя апоры прыбіраюцца ў адсекі фюзеляжа супраць палёту. Усе колы абсталяваны тармазамі.
Сістэма кіравання самалётам — трохканальная, забяспечвае пілатавання як у ручным рэжыме, так і ў аўтаматычным па камандах ад сістэмы аўтаматычнага кіравання САУ-155. Для адхілення стабілізатара і рулёў напрамку служаць незваротныя гідраўзмацняльнікі. Праводка кіравання ад камандных органаў да гідраўзмацняльнікам з дапамогай жорсткіх цяг. Імітацыя высілкаў на ручцы кіравання ў канале тангажу ажыццяўляецца з дапамогай загрузнага механізму. Ва ўсіх каналах ўстаноўлены механізмы трымернага эфекту. Кіраванне падвойнае, у кабіне штурмана ўстаноўлены асноўныя органы кіравання і тэлескапічна высоўвальная ручка кіравання.
Сістэма APG III
Агульная інфармацыя
Сістэма класіфікацыі APG III з'яўляецца пераемніцай сістэмы класіфікацыі APG II (2003), якая, у сваю чаргу, з'яўлялася пераемніцай сістэмы класіфікацыі APG (1998). Кожная з гэтых сістэм адлюстроўвае (на пэўны момант часу) кансенсус меркаванняў шырокага кола навукоўцаў-батанікаў, аб'яднаных у «Групу філагеніі пакрытанасенных» (APG) і якія працуюць у шэрагу інстытутаў розных краін.
МіГ-31
Канструкцыя планёра
Сістэма аварыйнага выратавання — складаецца з катапультных крэслаў ДА-36ДМ і піратэхнічнай сістэмы кіравання скідам ліхтароў кабіны лётчыка і штурмана. Крэсла абсталявана двухступенчатым камбінаваным страляючым механізмам, механізмам уводу парашута, падвеснай выратавальнай сістэмай з 28-стропным парашутам і сістэмай стабілізацыі з двума парашутамі. На крэсле змантаваныя кіслародная сістэма, пераносны аварыйны запас, выратавальны надзіманы плыт і аўтаматычны радыёмаяк.
Рухавікі
Рухавікі Д-30Ф6 (1979) былі распрацаваны на аснове грамадзянскага Д-30 ад Ту-134 (1967), з фарсажнай камерай і соплам, рухавік модульны; ступень двухконтурнасці 0,57.
Рухавік мае пяціступеністы кампрэсар нізкага ціску, дзесяціступеністы кампрэсар высокага ціску, трубчаста-кальцавую камеру згарання, двухступеністыя турбіны высокага і нізкага ціску. Максімальная тэмпература газаў на ўваходзе ў турбіну складае 1660 К.
Паветразаборнік рухавікоў — бакавыя, павялічанага, у параўнанні з МіГ-25, перасеку; колькасць паветра, якое паступае да рухавікоў, рэгулюецца ніжнімі створкамі і верхнім гарызантальным клінам аўтаматычна ў залежнасці ад вышыні і хуткасці палёту.
Узбраенне
У абцякальніку з правага борта фюзеляжа ўстаноўлена шасціствольная аўтаматычная гармата калібра 23 мм, з боекамплектам 260 снарадаў, на ніжняй паверхні сярэдняй часткі фюзеляжа ўстаноўлены чатыры кіраваныя ракеты вялікай далёкасці. Далёкасць стральбы 120 км, дыяпазон прымянення па вышыні ад 25 м да 28 000 м. Ракеты размяшчаюцца на пускавых прыладах ў паўпатопленым становішчы. На чатырох падкрылявых пілонах прадугледжана падвеска ракет з інфрачырвонымі галоўкамі саманавядзення.
Сістэма кіравання узбраеннем
Аснову сістэмы кіравання ўзбраеннем самалёта МіГ-31 складае імпульсна-доплераўская радыёлакацыйная станцыя (БРЛС) з пасіўнай фазаванай антэннай рашоткай (ПФАР) РП-31 Н007 «Заслон» распрацоўка НДІ Прыборабудавання (Жукоўскі). МіГ-31 стаў першым у свеце знішчальнікам, абсталяваным БРЛС з фазаванай антэннай рашоткай (ФАР) і заставаўся адзіным такім серыйным знішчальнікам з 1981 па 2000 год (да паступлення на ўзбраенне французскага знішчальніка Dassault Rafale і F-15C з актыўнай ФАР AN/APG-163(V)2 ). РЛС атрымала тры каналы работы, выяўленне, падсвет цэлі, вызначэнне дзяржпрыналежнасці. Уласцівасць, якой валодала толькі сістэма кіравання стральбой палубнага знішчальніка F-14.
Самалёты ДРЛСіК А-50 і МіГ-31 могуць аўтаматычна абменьвацца паміж сабой цэлеўказаннем. МіГ-31 можа наводзіць на цэль наземныя комплексы СПА.
РЛС «Заслон»
РП-31 Н007 «Заслон» распрацаваны НДІ Прыборабудавання (Жукоўскі). Прынята на ўзбраенне ў 1981 годзе. РЛС выконвае задачы: аўтаматычнага выяўлення і суправаджэння цэляў і навядзенне на іх ракет.
па гарызанталі 140°, па вертыкалі ад −60° да +70°.
У прыватнасці (выяўленне): F-16 — 120 кіламетраў, В-1В — 200 кіламетраў.
Вуглавая зона адначасовага абстрэлу ракетамі некалькіх цэляў для МіГ-31 складае 18200 квадратных градусаў (для F-14 толькі 420 кв°).
Ракеты вялікай далёкасці могуць наводзіцца на цэль у дыяпазоне крыху менш чым +/- 120 градусаў (F-14 толькі +/- 20).
РЛС «Заслон-М»
Праект скончаны ў 1998 годзе, паступленне ў войскі — з 2008 года. На мадэрнізаваным самалёце МіГ-31БМ максімальная далёкасць выяўлення паветраных цэляў павялічана да 320 км, паражэння — да 280 км, гэта недаступна ніякаму іншаму знішчальніку , у параўнанні, максімальная далёкасць паражэння ў бліжэйшага канкурэнта па далёкасці F/A-18 Super Hornet менш на 100 кіламетраў. На аўтаматычнае суправаджэнне прымаюцца да дзесяці цэляў, а найноўшыя комплексы «Заслон» адсочваюць да дваццаці чатырох цэляў і адначасова могуць атакаваць да васьмі цэляў. Бартавы кампутар «Аргон-К» (НДІ «Аргон») выбірае з іх чатыры найбольш важныя, на якія адначасова могуць наводзіцца чатыры ракеты «паветра-паветра» вялікай далёкасці Р-33 (Р-33С).
Найбольшая далёкасць выяўлення для цэлі з ЭПР 20 м² — 400 км, для ЭПР 5 м² — 282 км. Дадатковым сродкам выяўлення паветраных цэляў з’яўляецца цеплапеленгатар 8ТП, які размешчаны пад насавой часткай фюзеляжа (далёкасць выяўлення, у залежнасці ад стану атмасферы і ступені «нагрэтасці» цэлі, да 56 км). У палётным становішчы цеплапеленгатар прыбраны ў фюзеляж, а ў працоўным — выпускаецца ў струмень. Ён спалучаны з РЛС і прызначаны для пасіўнага агляду паветранай прасторы, а таксама для выдачы цэлеўказання ракетам Р-40ТД і Р-60 з ТГС.
Пілатажна-навігацыйнае абсталяванне самалёта МіГ-31 ўключае сістэму аўтаматычнага кіравання САУ-155мп і прыцэльна-навігацыйны комплекс КН-25 з двума інерцыяльнымі сістэмамі ІС-1-72А з лічбавым вылічальнікам «Манёвр», радыётэхнічнай сістэмай блізкай навігацыі «Радикал-НП» (А-312) або А-331, радыётэхнічнай сістэмай далёкай навігацыі А-723 «Квиток-2». Далёкая радыёнавігацыя ажыццяўляецца з дапамогай дзвюх сістэм «Тропік» (аналагічная сістэме «Ларан») і «Маршрут» (аналаг — сістэма «Омега»). У склад бартавога комплексу абароны ўваходзяць станцыя папярэджання аб абпраменьванні СПО-15СЛ, апаратура пастаноўкі электрамагнітных і інфрачырвоных перашкод.
Самалёт абсталяваны сродкамі радыёэлектроннай барацьбы радыёлакацыйнага і ІЧ дыяпазонаў. Перахопнік МіГ-31 здольны выконваць баявыя задачы, узаемадзейнічаючы з наземнай аўтаматызаванай лічбавай сістэмай кіравання (АСК «Рубеж»), якая працуе ў рэжымах дыстанцыйнага навядзення, паўаўтаномных дзеянняў (каардынатная падтрымка), адзінкава, а таксама ў складзе групы з чатырох самалётаў з аўтаматычным унутрыгрупавым абменам інфармацыі. Лічбавая памехаабароненая сістэма сувязі забяспечвае аўтаматычны абмен тактычнай інфармацыяй у групе з чатырох перахопнікаў, аддаленых адзін ад другога на адлегласць да 200 км (для наземных пунктаў далёкасць да 2000 км) і навядзенне на цэль групы знішчальнікаў, якія маюць менш магутнае БРЭА (у гэтым выпадку самалёт выконвае ролю пункта навядзення, або рэтранслятара). МіГ-31 здольны наводзіць на цэлі да чатырох самалётаў МіГ-23/29, Су-19/27 без уключэння радыёлакатараў гэтых самалётаў. Гэта адзіны баявы самалёт, здольны эфектыўна перахопліваць малапамерныя нізкалятучыя крылатыя ракеты. Лічбавы памехаабароненых радыёканал АК-РЛДН забяспечвае двухбаковы абмен тактычнай інфармацыяй з наземным КП. Лічбавая памехаабароненая апаратура АПД-518 дазваляе абменьвацца на выдаленні да 200 км дадзенымі аб паветранай абстаноўцы з самалётамі, якія маюць прылады спалучэння з апаратурай АПД-518 (МіГ-31, Су-27, МіГ-29, А-50). Магчыма аднаўленне поўнай карціны паветранай абстаноўкі, якую атрымліваюць па выніках працы чатырох РЛС і аднаўленне інфармацыі трыянгуляцыйным або кінематычным метадамі. Усё гэта робіць МіГ-31 не проста перахопнікам, але і лятаючым штабам для ВПС і СПА, і адначасова выконвае ролю ДРЛА.
Прынцыповыя адрозненні версіі МіГ-31БМ
Бартавы радыёлакацыйны комплекс МіГ-31БМ здольны адначасова выяўляць да дваццаці чатырох паветраных цэляў, восем з якіх могуць быць адначасова абстраляныя ракетамі Р-33С. Палепшаныя іншыя характарыстыкі комплексу.
Мадэрнізаваныя варыянты самалёта могуць абсталёўвацца супрацьрадыёлакацыйнымі ракетамі Х-31П, Х-25МП або X-25МПУ (да шасці адзінак), супрацькарабельнымі УР X-31А (да шасці), ракетамі класа паветра-зямля Х-29Т і Х-59 (да трох) або X-59М (да двух адзінак), да шасці карэктоўных авіябомбаў КАБ-1500 або да васьмі КАБ-500 з тэлевізійным або лазерным навядзеннем. З 2018 года абсталяваны гіпергукавымі ракетамі тыпу «Кинжал» (Міг-31К). Максімальная маса баявой нагрузкі складае 9000 кг.
АТ «Русская авионика» распрацавала для яго прынцыпова новую кампаноўку абодвух кабін. Асноўным недахопам ранейшай кампаноўкі з’яўлялася адсутнасць у лётчыка інфармацыі аб тактычнай абстаноўцы: камандзір не ведаў, што робіць штурман. Цяпер у пярэдняй кабіне з правага боку прыборнай дошкі усталяваны шматфункцыянальны ВК-індыкатар памерам 6×8 цаляў (аналагічны выкарыстанаму на МіГ-29СМТ). Больш істотным зменам падвергнулася кабіна штурмана-аператара, у якой размешчана тры такіх індыкатара, на якія можа выводзіцца самая разнастайная інфармацыя (тактычная, навігацыйная, радар, малюнкі з тэлекамер кіраваных сродкаў паражэння і падобнае). Самалёт атрымаў таксама індыкатар на лабавым шкле, які замяніў ранейшы ППІ.
Навігацыйны комплекс, якім абсталёўваецца мадэрнізаваны МіГ-31БМ, у значнай ступені уніфікаваны з МіГ-29СМТ (у яго склад уваходзіць прыёмнік спадарожнікавай навігацыі). У выніку дапрацоўкі парку знішчальнікаў МіГ-31 айчынныя ВПС атрымалі практычна новы самалёт, які мае шырокі спектр баявога прымянення. Хуткасць цэлі адпавядае M=6.
Тэрмін службы самалёта пасля капітальнага рамонту і мадэрнізацыі да ўзроўню БМ не менш за 15 гадоў.
Далёкасць палёту
Для МіГ-31 з чатырма ракетамі і двума падвеснымі бакамі, пускам ракет на сярэдзіне шляху, скідам падвесных бакаў пасля іх выпрацоўкі і выпушчанай ПМК дагукавая практычная далёкасць і працягласць палёту складаюць адпаведна 3000 км і 3 гадзіны 38 хвілін.
Дагукавая практычная далёкасць і працягласць без падвесных бакаў і прыбранай ПМК складае:
Мадыфікацыі
З моманту выпуску МіГ-31 таксама распрацаваны шматлікія мадыфікацыі самалёта:
Узбраенне
Прымяняюцца ударныя комплексы:
чатыры кропкі на корпусе і чатыры на пілонах на крылах дапускаюць, у залежнасці ад канкрэтнага ўжывальнага боепрыпасу, да чатырох ракет вялікай далёкасці + яшчэ да чатырох ракет сярэдняй або малой далёкасці (у тым ліку чатыры ракеты вялікай далёкасці і чатыры сярэдняй Р-77) ;
Магчымы агонь сродкамі паветра-паверхня. Бомбы з лазерным навядзеннем масай 500 кг, супрацьрадыёлакацыйныя/супрацькарабельныя ракеты Х-31П (да 160 км) і Х-58. Максімальная маса баявой нагрузкі — 9 т.
На ўзбраенні
Перахопнікі базуюцца:
Сілы паветранай абароны Рэспублікі Казахстан — 31 МіГ-31Б/МіГ-31БМ на 2022 год
Эксплуатацыя
Першыя перахопнікі пачалі паступаць у Войскі СПА з 1980 года. У 1981 годзе пачалася вытворчасць МіГ-31 у Горкім. Першая серыя складалася ўсяго з двух самалётаў, другая — з трох, трэцяя — з шасці. Усе гэтыя самалёты прызначаліся для правядзення лётных выпрабаванняў. Новыя перахопнікі сталі паступаць на ўзбраенне СПА ў 1983 годзе.
Першымі МіГ-31 атрымалі 786-ы ЗАП, які дыслакуецца ў Праўдзінску, і Цэнтр баявога прымянення СПА ў Саваслейке. У частках СПА МіГ-31 прыйшлі на змену Су-15 і Ту-128. У верасні 1984 года новыя перахопнікі заступілі на баявое дзяжурства на Далёкім Усходзе — на аэрадроме Сокал, востраў Сахалін.
Вытворчасць МіГ-31 была згорнута ў 1994 годзе. Да канца 1994 года пабудавана больш за 500 самалётаў МіГ-31 і МіГ-31Б.
Падчас другой чачэнскай вайны МіГ-31 і самалёты ДРЛА А-50 кантралявалі паветраную прастору Чачэнскай Рэспублікі.
У красавіку 2013 года на парламенцкіх слуханнях у Дзярждуме РФ камандуючы ВПС РФ генерал Віктар Бондараў заяўляў пра тое, што МіГ-31, які раней выдаваў хуткасць да 2,83М, не разганяецца і да 1,5 М з-за праблем з надзейнасцю шкла ліхтара кабіны, паколькі такое шкло сёння ў Расіі ўжо не вырабляецца. Гэтак жа ён заявіў, што элементная база бартавой электронікі МіГ-31 грунтуецца на тэхналогіях 1970-х гадоў і не паддаецца мадэрнізацыі, «цалкам састарэла, праграмы памяняць немагчыма». Самалёты захоўваюцца на адкрытым паветры, ідзе «напуханне машын, і гэтак далей і да таго падобнае».
На дадзены момант адбываецца мадэрнізацыя самалётаў, якія стаяць на ўзбраенні да версіі МіГ-31БМ, першыя два паступілі ў войскі ў 2008 годзе.
У 2008 годзе завершаны першы этап ДСІ МіГ-31БМ, працягваецца другі.
Па словах Зеліна, 30-40 МіГ-31 у мадыфікацыях ДЗ і БС у складзе таксама застануцца. Астатнія МіГ-31 (каля 150 штук) плануюць спісаць.
Генеральны дырэктар «МіГ» Сяргей Караткоў заявіў, што да 2011 года Мінабароны не толькі не замаўляла новыя самалёты, але нават не купляла запчасткі да машын, якія знаходзяцца ў эксплуатацыі.
8 жніўня 2014 года, падчас наведвання Ніжагародскага авіябудаўнічымі завода «Сокал», віцэ-прэм’ер Дзмітрый Рагозін прапанаваў аднавіць вытворчасць знішчальніка.
У лістападзе 2014 года Міністэрства абароны Расіі заключыла з ААТ «Аб’яднаная авіябудаўнічымі карпарацыя» другі кантракт на мадэрнізацыю больш за 50 МіГ-31 у МіГ-31БМ, сума кантракту больш за 30 млрд рублёў. Планавалася выканаць кантракт да 2018 года. Мадэрнізацыяй перахопнікаў зоймуцца РСК «МіГ», ніжагародскі завод «Сокал» і Пецярбургскі навукова-тэхнічны цэнтр «Заслон».
У пачатку 2019 года стала вядома, што Мінабароны РФ падпісала трэці кантракт на мадэрнізацыю партыі знішчальнікаў-перахопнікаў да МіГ-31БМ. Па запэўненнях прэзідэнта ААК Юрыя Слюсара, увесь парк МіГ-31 мадэрнізуюць да 2023 года.
Баявое прымяненне
У лістападзе 2016 года Авіяцыйная група ПКС Расіі ў Сірыі была ўзмоцнена знішчальнікамі МіГ-31. Паводле афіцыйнай заявы прадстаўніка Мінабароны, яны будуць выкарыстоўвацца для прыкрыцця базы Хмеймім, а таксама для кіравання дзеяннямі авіяцыі, часткова замяняючы сабой Самалёты далёкага радыёлакацыйнага выяўлення і кіравання А-50.
Выявы
МіГ-31БМ на МАКС-2009:
NGC 3205
NGC 3205 (іншыя абазначэнні — UGC 5585, MCG 7-21-42, ZWG 211.46, PGC 30254) — галактыка ў сузор’і Вялікая Мядзведзіца.
Праспект Машэрава (Мінск)
Праспект Машэрава — магістральная вуліца ў Савецкім, Цэнтральным і Фрунзенскім раёнах горада Мінска, частка першага гарадскога кольца. Створаны ў 2005 шляхам перайменавання вуліц Варвашэні, Іерусалімскай, Дразда. Названы ў гонар Пятра Міронавіча Машэрава (1918—1980), дзяржаўнага, палітычнага і ваеннага дзеяча Беларусі і СССР. Да 2005 імем П.М.Машэрава называўся цяперашні праспект Пераможцаў.
Іван Людвігавіч Акуліч
Іван Людвігавіч Акуліч (нар., г.п. Глуск, Магілёўская вобласць) — беларускі эканаміст. Доктар эканамічных навук (1990), прафесар (1989).
Біяграфія
Скончыў Латвійскі дзяржаўны ўніверсітэт (спецыяльнасць «Прыкладная матэматыка», 1968), Інстытут эканомікі АН Латвійскай ССР (аспірантура, 1974), Маскоўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя М. В. Ламаносава (дактарантура, 1990).
Выкладаў у Беларускім дзяржаўным эканамічным універсітэце (з 1992, факультэт маркетынгу і лагістыкі, кафедра маркетынгу, прафесар, з 1994 — загадчык кафедры).
Навуковыя інтарэсы: маркетынг; прымяненне эканоміка-матэматычных метадаў у рашэнні эканамічных задач.
Узнагароды
Прэмія Савета Міністраў Латвійскай ССР (1987), ганаровыя граматы Міністэрства адукацыі Латвіі (1978, 1983, 1985, 1990), Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь (2006), Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь (2008).
Турнетрэск
Турнетрэск (Torneträsk, с.-саамск. Duortnosjávri, Torniojärvi) — возера ў паўночнай шведскай правінцыі Лапланд. Плошча 332 км², Турнетрэск з’яўляецца 7-м паводле велічыні і 2-м паводле глыбіні возера Швецыі, а таксама найбуйнейшым горным возерам Скандынавіі.
Створанае рэшткамі ледавіка, возера звычайна пакрытае лёдам са снежня да сярэдзіны чэрвеня. Берагі возера месцамі забалочаныя. Летам сонца не заходзіць тут роўна месяц — з 13 чэрвеня да 13 ліпеня. Найбуйнейшым прытокам з’яўляецца Abiskojåhka, найбуйнейшай выцякаючай ракой — Турнеэльвен.
Кудзінскі сельсавет
Назву Ку́дзінскі сельсавет маюць:
Эдуард Бернардавіч Ліпень
Эдуард Бярнардавіч Ліпень (нар. 1936) — беларускі ўрач анестэзіёлаг-рэаніматолаг, педагог, альпініст, майстар спорту міжнароднага класа. Удастоены вышэйшага альпінісцкага звання «Снежны барс» (1982).
Біяграфія
Скончыў лячэбны факультэт Мінскага дзяржаўнага медыцынскага інстытута ў 1960 годзе. У 1963 годзе паступіў і ў 1965 годзе скончыў клінічную ардынатуру па анестэзіялогіі БДІУУ. Урач анестэзіёлаг-рэаніматолаг вышэйшай катэгорыі, агульны стаж урачэбнай работы складае 55 гадоў, стаж работы па спецыяльнасці анестэзіёлага-рэаніматолага — 52 гады, стаж навукова-педагагічнай работы — 39 гадоў.
Узнагароды
Мае ўрадавую ўзнагароду — медаль за воінскую доблесць, а таксама званне «Заслужаны трэнер Рэспублікі Беларусь». У 1982 годзе другім з беларусаў атрымаў званне «Снежны барс» за заваяванне ўсіх «сямітысячнікаў» СССР.
Сезон 2017 ФК Тарпеда-БелАЗ
У 2017 годзе футбольны клуб «Тарпеда-БелАЗ» з Жодзіна прымаў удзел у чатырох афіцыйных турнірах:
Ігракі
! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" |
1 Футбаліст пакінуў «Тарпеда-БелАЗ» (яго нумар можа быць перададзены іншаму іграку)
Прыйшлі ў клуб
* З арэнды
Пакінулі клуб
* У арэнду
Прыйшлі ў клуб
* У арэнду
Андаўтонія
Андаўтонія - рымскае паселішча, якое размяшчалася на паўднёвым беразе ракі Сава, недалёка ад сучаснай вёскі Шчытаржава на паўднёвы ўсход ад горада Заграб, Харватыя.
Андаўтонія знаходзілася на тэрыторыі рымскай правінцыі Паноніі, на рымскай дарозе, якая злучала гарады Петовіян (сучасны Птуй) і Сісцыя (Сісак). Назва «Андаўтонія» згадваецца ў працах антычнага географа Пталамея, а «Даўтонія» згадваецца ў Ітынерарыі Антаніна. Дарога пралягала паміж Андаўтоніяй і Петовіянам праз Піры і Аквавіву на поўнач і праз Сісцыю на поўдзень. Паселішча існавала паміж I і IV стагоддзямі, пасля чаго яно, як мяркуюць, было знішчана падчас Вялікага перасялення народаў.
Назва паселішча ўпершыню была выяўлена на каменнай скрыжалі ў раёне Стэнжавец у 1758 годзе. У 1768 годзе была знойдзена яшчэ адна скрыжаль з гэтай жа назвай у Шчытаржаве. На працягу XIX стагоддзя каменныя і цагляныя матэрыялы антычных часоў, якія ўсё яшчэ маглі быць знойдзены ў гэтых абласцях, былі па большай частцы паўторна выкарыстаны ў будаўніцтве новых будынкаў, тым самым знішчаючы сляды існавання паселішча. Месцазнаходжанне Андаўтоніі было прадметам спрэчак розных картографаў і гісторыкаў: свае версіі высоўвалі ў тым ліку Райхард, Анвіль, Крчэліч, Катанчыч і Кукулевіч-Сакцінскі. У канцы-канцоў яно было дакладна ўсталявана Тэадорам Момзенам і апублікавана ў зборы Corpus Inscriptionum Latinarum у 1873 годзе.Пасля гэтага Археалагічны музей Заграба пачаў першыя раскопкі ў Шчытаржаве, у выніку якіх былі знойдзены шматлікія артэфакты рымскай эпохі, якія былі пахаваныя на глыбіні каля 1 метра.
Супрацоўнікі музея вярталіся на месца раскопак для далейшага даследавання мясцовасці ў перыяд паміж 1969 і 1980 гг. З 1981 года яны таксама правялі аналіз саду каля царквы ў цэнтры паселішча. Былі знойдзены сляды вуліцы, каналізацыйная сістэма, розныя будынкі, гарадскія сцены і некропаль.<span class="mw-ref" id="cite_ref-FOOTNOTEKu.C5.A1anNemeth-Ehrlich199630_3-1" rel="dc:references" contenteditable="false"> У 1994 годзе ў цэнтры паселішча быў адкрыты археалагічны парк.<span class="mw-ref" id="cite_ref-FOOTNOTEKu.C5.A1anNemeth-Ehrlich199630_3-2" rel="dc:references" contenteditable="false">
Ажыка
Батанічнае апісанне
Травы з кароткімі ўзыходнымі або гарызантальнымі карэнішчамі, утвараюць невялікія дзярнінкі. Сцяблы баразнаватыя. Лісце з замкнёнымі похвамі і пляскатымі або жалабатымі раснічаста-валасістымі пласцінкамі. Кветкі двухполыя, сядзяць па адной ці пучкамі на галінках парасонападобнага або шчыльнага галоўчатага суквецця. Лісцікі калякветніка плеўкавыя. Плод аднагнездавая трохнасенная каробачка. Насенне звычайна з белым храсткаватым прыдаткам.
Арэал
Вядома больш за 100 відаў, пашыраных у нетрапічных абласцях зямнога шара і гарах тропікаў, тэрыторыі Беларусі 5 відаў.
2002 год у гісторыі кіно
2002 год быў адзначаны шэрагам кінематаграфічных падзей.
Свядзіца (гарадзішча)
Свядзіца — археалагічны помнік каля вёскі Свядзіца Лепельскага раёна Віцебскай вобласці. Знаходзіцца за 0,2 км на паўночны ўсход ад безыменнага возера, у лесе, ва ўрочышчы Гогаль.
Апісанне
Вядома пад назвай Батарэя. Размешчана на высокім прадаўгаватым узгорку, на карэнным беразе ракі Прудок, якая амывае гарадзішча з поўначы. 3 захаду, паўночнага захаду і паўднёвага захаду гарадзішча ўмацавана валамі шырынёй у аснове 6-8 м, вышынёй 1 м і равамі глыбінёй 1 м. Гарадзішча грушападобнай формы, мае стромкія схілы вышынёй 7-15 м. Пляцоўка даўжынёй 60 м, шырынёй у заходняй частцы 12 м, ва ўсходняй 6-7 м. Абследаваў у 1972 годзе А. Р. Мітрафанаў. Гарадзішча адносіцца да сярэднявечча. Аб гэтым сведчыць яго своеасаблівая форма і сістэма земляных умацаванняў: тры абарончыя лініі — валы і равы.
Вуліца 3 Верасня (Мінск)
Вуліца 3 Верасня — вуліца ў Фрунзенскім раёне Мінска. Названа ў гонар перамогі СССР у вайне з Японіяй.
Віленскі летапіс
Ві́ленскі ле́тапіс — найстарэйшы спіс «Летапісца вялікіх князёў літоўскіх», які таксама з'яўляецца невялічкай часткай старажытнарускага летапісу — летапісу Аўрамкі, які захаваўся ў складзе летапіснага зборніка канца XV — пачатку XVI стст., вядомага як Віленскі зборнік.
Апісанне
Спіс мае дэфекты: канец тэксту не захаваўся, апавяданне абрываецца на смерці князя Скіргайлы в Кіеве. Рукапіс напісаны паўсядзённай старабеларускай мовай, месцамі з устаўкамі кніжнай лексікі і царкоўнаславяншчыны.
Упершыню Віленскі летапіс быў апублікаваны Афанасіем Бычковым у 1893 годзе. Перавыданы ў 17 і 35 тамах Поўнага збору рускіх летапісаў. Нейкі час рукапіс лічыўся за згублены.
Rivulinae
Rivulinae — падсямейства лускакрылых сямейства совак.
Апісанне
Простыя вочкі адсутнічаюць. На задніх крылах M2 і M3 не збліжаныя ў аснаванні, у пачатку падзеленыя, жылкі раўналежныя. Дробных памераў матылькі, размах крылаў якіх усяго да 21 мм. Пярэднія крылы звычайна жоўтыя або светла-карычневыя, з выразнай цёмным пупышкападобнай плямай або без яе.
Сістэматыка
Роды падсямейства:
Аляксей Мікалаевіч Сычоў
Биаграфія
У 1989 годзе з чырвоным дыпломам скончыў віцебскі медыцынскі (дзіцячы хірург). У 1993 годзе стварыў кампанію «ВітВар», якая занялася даставамі ў Беларусь лекаў, з 2003 года стала рэгулярна перамагаць у дзяржтэндарах па жыццёва важных і сацыяльна значных леках.
З 2011 года ўзначальваў Федэрацыю пляжнага футбола.
Узнагароды
Чалавек года Віцебшчыны −2016
Вуліца Карбышава
Назву Вуліца Карбышава маюць:
Антарыа (возера)
Антарыа (Ontario) — возера ў ЗША і Канадзе, самае ніжняе ў сістэме Вялікіх азёр.
Бако і фано
Бако і фано (ад арабскага: бако — багацце, стабільнасць і фано — страта, тленнасць) — паняцце, якое было распаўсюджана ў сярэднявечнай усходняй філасофіі. Выкарыстоўвалася для абазначэння бясконцасці і яе антоніма. У ісламе бако адна з якасцяў Алаха. У гэтым паняцці бако ўяўляў і аб'ядноўваў усе станоўчыя якасці, якія маглі існаваць у свеце. Фано азначаў і атаясамліваў барацьбу з усімі адмоўнымі якасцямі і тым самым збліжэнне з Алахам. У філасофіі суфізм, чалавек спазнаў усе грані праўдзівасці і велічнасці Алаха называўся Фано філох. Па гэтаму паняццю, той чалавек назаўжды забываў усю тленнасць гэтага свету. Вядомы сярэднеазіяцкі тюркскі паэт, філосаф суфійскага напрамку, дзяржаўны дзеяч цімурыдскага Харасана — Алішэр Наваі выкарыстаў слова фано як адзін з сваіх псеўданімаў — Фаній або Фані.
Прыпалярная тундра
Прыпалярная тундра (Low Arctic tundra) — паўночнаамерыканскі кантынентальны экалагічны рэгіён, які вылучаецца Сусветным фондам дзікай прыроды.
Размяшчэнне
Прыпалярная тундра знаходзіцца ў Паўночна-заходніх тэрыторыях, Нунавуце і паўночным Квебеку.
Сонечнае зацьменне 9 кастрычніка 1828 года
Сонечнае зацьменне 9 кастрычніка 1828 года — кольцападобнае сонечнае зацьменне 131 сараса.
Зацьменне мела велічыню 0,9623 і дасягнула свайго максімуму ў 00:07:47 UTC у пункце з каардынатамі 13° пд. ш. 173° у. д. Працягласць максімальнай фазы зацьмення склала 4 хв. 26 с., а месяцавы цень на зямной паверхні дасягнуў шырыні 137 км.
Зацьменне 9 кастрычніка 1828 года стала 2-ім сонечным зацьменнем у 1828 годзе і 71-ым у XIX стагоддзі. Папярэдняе сонечнае зацьменне адбылося 14 красавіка 1828 года, наступнае — 3 красавіка 1829 года.
Юрый Генадзевіч Вірасаў
Юрый Генадзевіч Вірасаў (нар., г. Мінск) — беларускі архітэктар.
Біяграфія
Скончыў у 1995 годзе архітэктурны факультэт Беларускага політэхнічнага інстытута (выкладчык архітэктурных дысцыплін В. Б. Ангелаў).
У 1995—1996 гадах дызайнер, архітэктар СТАА «КМК»; у 1997—2001 гадах архітэктар, галоўны архітэктар праектаў СП «КМК-2» ТАА; у 2001—2007 гадах галоўны архітэктар праектаў ТДА «Інжбудцэнтр»; у 2007—2008 гадах галоўны архітэктар праектаў ТАА «Кампанія „Сліка“»; з 2008 года галоўны архітэктар праектаў ТАА «Тытунь Інвест».
Член Беларускага саюза архітэктараў з 2004 года.