cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Конга (рака)
Гідраэнергетычныя рэсурсы
Брытанская энцыклапедыя паведамляе, што гідраэнергетычны патэнцыял Конга складае прыкладна 1/6 ад агульнасусветнага (хоць выкарыстоўваецца толькі невялікая яго частка). Адзін толькі комплекс вадаспадаў Інга вышэй горада Матады можа забяспечваць выпрацоўку 30 ГВт электраэнергіі, а сукупнасць гідраэнергетычных рэсурсаў ракі ацэньваецца ў 390 ГВт. Апошняе тлумачыцца вялікай колькасцю вады, якая пераносіцца ракой, і значным падзеннем рэчышча на ўсім яе працягу аж да вусця (іншыя буйныя рэкі ў іх ніжнім цячэнні з’яўляюцца раўніннымі і працякаюць у нізінах). На Конга пабудавана некалькі буйных ГЭС — Нзіла, Нсіке (на Луалабе), Інга (на вадаспадах Лівінгстана). Усяго ў басейне Конга пабудавана каля 40 ГЭС.
Найбуйнейшай гідраэлектрастанцыяй ракі з’яўляецца Інга, якая знаходзіцца прыкладна ў 200 км на паўднёвы захад ад Кіншасы. Праект Інга быў запушчаны ў пачатку 1970-х будаўніцтвам першай плаціны. На сённяшні дзень пабудаваны толькі дзве плаціны «Інга I» (Barrage Inga I) і «Інга II» (Barrage Inga II), на якіх працуюць чатырнаццаць турбін. Праекты «Інга III» (Barrage Inga III) і «Гранд Інга» (Barrage Grand Inga, Grand Inga Dam) знаходзяцца на стадыі праектавання. У выпадку рэалізацыі праекта «Гранд Інга» яе магутнасць больш чым удвая перавысіць магутнасць ГЭС Тры цясніны ў Кітаі. Існуюць асцярогі, што будаўніцтва гэтых новых плацін можа прывесці да вымірання многіх відаў рыб, якія з’яўляюцца эндэмічных ў рацэ.
Суднаходства
Агульная даўжыня суднаходных шляхоў па рэках і азёрах басейна Конга — каля 20 тыс. км (з іх толькі на тэрыторыі ДРК — 14 тыс. км). Большасць даступных для суднаходства ўчасткаў рэк засяроджана ва ўпадзіне Конга, дзе яны ўтвараюць адзіную разгалінаваную сістэму водных шляхоў, якая, аднак, аддзелена ад акіяна вадаспадамі Лівінгстана ў ніжнім цячэнні Конга. Сама рака мае 4 галоўныя суднаходныя ўчасткі: Букама — Кангола (645 км), Кінду — Убунду (300 км), Кісангані — Кіншаса (1742 км), Матады — вусце (138 км); апошні ўчастак, так званы марскі б’еф, даступны для акіянскіх судоў. Суднаходныя ўчасткі звязаны паміж сабой чыгункамі.
Аб’ёмы водных грузаперавозак па Конга невялікія ў параўнанні з еўрапейскімі рэкамі — у прыватнасці, грузазварот порта Кіншаса Кіншасы не перавышае мільёна тон. Пры гэтым рака, спрыяючы транспарціроўцы грузаў водным шляхам, адначасова перашкаджае сухапутным перавозкам — праз раку і яе прытокі перакінута толькі невялікая колькасць мастоў, а сувязь паміж Кіншасай і Бразавілем ажыццяўляецца з дапамогай паромнай пераправы. Галоўныя рачныя і азёрныя парты ў басейне: на Конга, апроч Кіншасы — Бразавіль, Мбандака, Кісангані,, , Кангола, Кабала, Букама; на рацэ Убангі — Бангі; на рацэ Касаі — ; на возеры Танганьіка — Каліма, Кігома, Бужумбура; на возеры Ківу — Букаву. У нізоўях Конга — марскія парты Матады, Бома, Банана (Дэмакратычная Рэспубліка Конга).
Галоўныя рачныя парты — Бразавіль (Рэспубліка Конга), Кіншаса, Кісангані, марскія — Матады, Бома, Банана (Дэмакратычная Рэспубліка Конга).
Рыбалоўства
Рыбалоўства (тылапія, нільскі акунь, барбель, тыгравая рыба, прэснаводны селядзец).
Гісторыя адкрыцця і даследавання
Чалавек насяляе басейн Конга каля 50 тысяч гадоў, але еўрапейцы ўпершыню пазналі аб гэтай рацэ толькі ў XV стагоддзі.
Верхняе цячэнне Конга (Луалаба) адкрыта Давідам Лівінгстанам у 1871 годзе. Большую частку Конга ад Ніангве ўніз па цячэнні даследаваў у 1876—1877 Генры Мортан Стэнлі. Прыток Касаі даследаваў у 1885 годзе.
Сурган
Сурган (Сұрған) — сяло ў Ясільскім раёне Акмолінскай вобласці Казахстана. Адміністрацыйны цэнтр і адзіны населены пункт Сурганскай сельскай акругі. Знаходзіцца прыкладна за 12 км на паўночны захад ад цэнтра горада Ясіль.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 731 чалавек (370 мужчын і 361 жанчына). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 477 чалавек (237 мужчын і 240 жанчын).
NGC 3413
NGC 3413 (іншыя абазначэнні — UGC 5960, MCG 6-24-24, ZWG 184.27, KUG 1048+330, IRAS10485+3301, PGC 32543) — лінзападобная галактыка (S0) ў сузор’і Малы Леў.
Шрыўпарт
Шрыўпарт (Shreveport) — горад у амерыканскім штаце Луізіяна. 133-ы па колькасці насельніцтва ў ЗША. Горад размешчаны на правым беразе Рэд-Рывер. Разам з прыгарадамі насельніцтва Шрыўпарта перавышае 375 тысяч чалавек. Шрыўпарт з’яўляецца фінансавым цэнтрам так званага раёна «Арк-Ла-Тэх» — прымежнай вобласці штатаў Арканзас, Луізіяна і Тэхас. Прамысловы горад, важную ролю граюць шматлікія казіно (Eldorado, Sam’s Town, Horseshoe і іншыя).
Жалезінка (Слаўгарадскі раён)
Жале́зінка (, Железинка) — вёска ў Слаўгарадскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Лапаціцкага сельсавета.
Гісторыя
Узнікла ў 1894 годзе.
Серж Ліфар
Серж Ліфaр (Serge Lifar; сапраўднае імя Сяргей Міхайлавіч Ліфар; афіцыйна 2 красавіка 1904, (насамрэч 1905), Кіеў - 15 снежня 1986, Лазана) — украінскі балетны танцоўшчык, харэограф і балетмайстар, вялікую частку жыцця працаваў у Францыі. Яго лічаць адным з найвялікшых танцоўшчыкаў XX стагоддзя.
Заснавальнік Парыжскага ўніверсітэта харэаграфіі і Універсітэта танца.
Творчасць
Лёсавызначальнай стала сустрэча з Браніславай Ніжынскай, сястрой вядомага ў той час танцоўшчыка Вацлава Ніжынскага. Менавіта яе балетная секцыя і стала для 17-гадовага Сяргея першым крокам да вяршыняў майстэрства.
У 1922 годзе Ніжынская эмігравала ў Парыж, дзе супрацоўнічала са знакамітым «Рускім балетам» Сяргея Дзягілева. Праз год яна запрасіла ў трупу сваіх лепшых вучняў, сярод якіх быў і Ліфар. У Парыжы яго настаўнікамі сталі віртуозны італьянец Энрыка Чэкеці і былы настаўнік Вацлава Ніжынскага Мікалай Легат.
Пераломным у жыцці Ліфара стаў 1929. Да таго часу расійскі балет за мяжой перанёс тры буйныя ўзрушэнні: памерлі Ганна Паўлава і Сяргей Дзягілеў, пакінуў сцэну Ніжынскі. Менавіта тады ярка ўспыхнула зорка Сержа Ліфар.
Тэкелі
Тэкелі (Текелі) — горад абласнога значэння ў Жэтысускай вобласці Рэспублікі Казахстан, знаходзіцца за 310 км ад Алматы і за 40 км ад Талдыкаргана.
Суперкубак Польшчы па валейболе сярод жанчын
Суперкубак Польшчы па валейболе сярод жанчын — штогадовы турнір па валейболе, складаецца з аднаго матча паміж пераможцам чэмпіянату Польшчы і ўладальнікам Кубка Польшчы адпаведнага сезона. Праводзіцца з 2005 года.
Войткавічы
Во́йткавічы (, Войтковичи) — аграгарадок у Ваўкавыскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Ваўкавыскага сельсавета.
Карл Іосіф Вірыён
Карл Іосіф Вірыён, Караль Юзаф Вірыён, Іосіф Іванавіч Вірыён (Karol Józef de Virion;, г. Нансі, Францыя — ), французскі і беларускі ўрач, арганізатар аховы здароўя. Доктар медыцыны і хірургіі (1785).
Войткавічы
Насельніцтва
На 01.01.2004 г. 119 двароў, 276 жыхароў.
Карл Іосіф Вірыён
Сям’я
Нарадзіўся ў сям’і Жана-Клода дэ Вір’ёна — прыдворнага медыка імператара Франца I і прыдворнага фармацэўта, у другім яго шлюбе з Мары Манік Арманд дэ ля Тур. Быў у бацькі восьмым дзіцем і шостым сынам.
Войткавічы
Інфраструктура
Цэнтр гаспадаркі УА «Ваўкавыскі дзяржаўны аграрны каледж». Ёсць крама, аддзяленне сувязі, ФАП, Дом культуры, бібліятэка, дзіцячы сад. Рашэннем Ваўкавыскага раённага Савета дэпутатаў ад 27.12.2010 г. № 22 ператворана ў аграгарадок.
Карл Іосіф Вірыён
Адукацыя
Вышэйшую медыцынскую адукацыю атрымаў у Страсбургскім універсітэце, які скончыў са ступенню доктара медыцыны. Пазней яшчэ некалькі гадоў вучыўся ў Венскім універсітэце, пасля чаго вярнуўся на радзіму і стаў працаваць ваенным урачом у Латарынгскай правінцыі. Службу сумяшчаў з выкладаннем анатоміі на медыцынскім факультэце Страсбургскага ўніверсітэта.
Запрашэнне ад Радзівілаў
У 1775 годзе атрымаў запрашэнне ад Радзівілаў працаваць урачом у Нясвіжы. Працуючы там, К. Вірыён зарэкамендаваў сябе як добры спецыяліст і чалавек, але задавальнення ад працы не адчуваў. Сітуацыю змяніла знаёмства з яго земляком Жанам Эмануэлем Жыліберам, якое адбылося каля 1776 года. Калі ў 1778 годзе памёр урач Гродзенскай каралеўскай эканоміі Хейнцэльман, Жылібер запрасіў Вірыёна на свабодную пасаду. Адначасова яму было даручана выкладанне ў Гродзенскай медыцынскай акадэміі анатомію чалавека і жывёл і хірургію, спачатку на пасадзе ад’юнкта, потым — віцэ-прафесара. Там ён працаваў да закрыцця акадэміі ў 1781 годзе.
У тым жа годзе захавальнік пячаткі Нясвіжскай масонскай ложы.
Праца ў Вільні і пры двары караля
У далейшым К. І. Вірыён быў штаб-лекарам літоўскага войска, прыдворным лекарам караля С. А. Панятоўскага. У 1790 годзе яго, як члена дваранскага роду ў некалькіх пакаленнях, прынялі ў кавалеры Мальтыйскага ордэна. У гэтым жа годзе ён ажаніўся з Кацярынай з роду Дэконскіх, вяселле адбылося ў Гродне пры двары караля, які за ўзорную службу вырабіў яго ў чын надворнага саветніка і прызначыў генеральным штаб-лекарам войскаў літоўскіх.
Пасля гэтага на працягу некалькіх гадоў К. Вірыён знаходзіўся ў Варшаве пры двары караля як адзін з яго асабістых лекараў. Кароль вельмі цаніў яго як высокакваліфікаванага спецыяліста, часта запрашаў на абеды, за поспехі ў навуцы ўзнагародзіў залатым медалём «». У 1793 годзе польскім сеймам ён быў выраблены ў нашчадкавае дваранства. Адначасова атрымаў ад караля ў падарунак двухпавярховы каменны дом у Гродне.
Пасля другога і трэцяга падзелаў Рэчы Паспалітай К. Вірыён застаўся ў Расійскай імперыі і выконваў абавязкі асабістага лекара расійскага пасла Я. Сіверса. Пасля здачы экзамену і настрыфікацыі замежнага медыцынскага дыплома у 1797 г. расійскія ўлады дазволілі яму заняць пасаду Гродзенскага павятовага лекара, якую ён добрасумленна выконваў да 1799, а затым выйшаў у адстаўку па хваробе. Да гэтага часу ён ужо змог набыць невялікі маёнтак Скамарошкі паблізу Гродна з 18 душамі мужчынскага полу.
У 1807 выбраны член Віленскага медыцынскага таварыства.
Навуковыя працы па хірургіі і анатоміі.
Нашчадкі
Карл Вірыён стаў родапачынальнікам польскай галіны дэ Вірыёнаў, сярод прадстаўнікоў якой можна згадаць родных братоў: інжынера і дыпламата.
NGC 3414
NGC 3414 (іншыя абазначэнні — UGC 5959, MCG 5-26-21, ZWG 155.29, ARP 162, PRC C-35, PGC 32533) — лінзападобная галактыка (SB0) ў сузор’і Малы Леў.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Панславянскія колеры
Панславянскія колеры (slovanské barvy «славянскія колеры») — сіні, белы, чырвоны колеры, якія прысутнічаюць на нацыянальных і дзяржаўных сцягах шматлікіх славянскіх краін, славянскіх рэгіёнаў і арганізацый. Большасць даследчыкаў лічаць, што колеры паходзяць з гандлёвага сцяга Расіі.
Гісторыя
Спалучэнне белага, чырвонага і сіняга колераў, названых пасля славянскімі, вядома на сцягах славянскіх краін з пачатку XV стагоддзя: сіні з чырвона-белым арлом сцяг Маравіі зафіксаваны 1407 года, бела-сіне-чырвоныя сцягі прыведзены і на Стакгольмскім скрутку, які ілюстраваў урачыстую працэсію ў Кракаве ў 1605 годзе.
На Славянскім кангрэсе ў Празе ў 1848 г. удзельнікі прынялі рашэнне, што яны возьмуць за аснову для сцягоў сваіх вызваленчых рухаў рускі бела-сіне-чырвоны сцяг. На самым кангрэсе чэшскамоўныя маравы выступалі пад бела-чырвона-сінім сцягам. У тым жа годзе лужыцкія сербы абвясцілі сваім сімвалам сіне-чырвона-белы трыкалор. Таксама гэтыя колеры, але ў трохі іншай паслядоўнасці (сіне-бела-чырвоны) выкарыстоўваў бан аўстрыйскай Харватыі Ё. Елачыч у 1848 годзе, які пазней быў пакладзены ў аснову сучаснага сцяга Харватыі. Славенскія патрыёты паўтарылі ў размяшчэнні колеры расійскі трыкалор, а славацкія рэвалюцыянеры ў 1848 годзе для свайго сцяга прынялі адваротны парадак колераў — чырвона-сіне-белы. З 1918 года сіне-бела-чырвоныя колеры сталі сімвалам адзінай паўднёва-славянскай дзяржавы.
За мяжой часцей бачылі расійскі чырвона-сіне-белы сцяг, які выкарыстоўваўся на гандлёвых суднах. У адпаведнасці з міжнароднай традыцыяй, як правіла, нацыянальны ці дзяржаўны сцяг адначасова з’яўляецца і сцягам грамадзянскага флоту. Не дзіўна, што парой менавіта яго лічылі «рускімі нацыянальным сцягам». І ў самай Расійскай імперыі пятроўскі бела-сіне-чырвоны сцяг часта лічыўся абывацельскім, г.зн. грамадзянскім, а пасля зацвярджэння ў 1858 годзе дзяржаўным чорна-жоўта-белага сцяга, апошні ўспрымаўся грамадствам як сцяг у першую чаргу ўрадавы.
На II Слаўянскам кангрэсе, які адбыўся ў 1867 годзе ў Расіі, галоўным сімвалам з’яўлялася бела-залатая харугва, на якой былі намаляваны славянскія першанастаўнікі Кірыл і Мяфодзій, а над імі — Збавіцель, якія бласлаўляе іх на апостальскі подзвіг. Паводле газетных публікацый таго часу, гэты сцяг славянскага адзінства выклікаў павагу ва ўсіх прысутных.
Існуе таксама версія пра паходжанне панславянскіх колераў ад колераў Французскай рэвалюцыі 1789 года, якія сімвалізуюць рэвалюцыйныя ідэалы.
Сучасныя сцягі
Сучасныя сцягі, колеры якіх супадаюць з панславянскімі або блізкія да іх:
Варта адзначыць, што выбар колераў сцяга Чэхаславакіі (сучасны сцяг Чэшскай Рэспублікі) не звязаны з панславянскім рухам. Сіні трохвугольнік як сімвал Славакіі быў дададзены на гістарычнае бела-чырвонае палотнішча толькі для таго, каб тое адрознівалася ад сцяга Польшчы.
Палац Ферстэля
Палац Ферстэля (Palais Ferstel) — будынак у Вене, ва ўнутраным горадзе, які атрымаў сваю назву ў гонар яго архітэктара Генрыха фон Ферстэля. Адным фасадам выходзіць на плошчу Фрайунг, іншым — на вуліцу Херэнгасэ. Былы будынак Нацыянальнага банка Аўстрыі. На верхнім паверсе палаца да 1860 года размяшчалася біржа. У цяперашні час памяшканні выкарыстоўваюцца для правядзення канцэртаў. У будынку таксама працуе знакамітая венская кавярня «Цэнтраль». У 1975 годзе гандлёвыя галерэі былі перакрыты шкляной дахам і сталі называцца «Фрайунг-Пасаж».
Амаліенбург
Амаліенбург (Amalienburg — замак Амаліі) — палац удавы імператара Іосіфа I Амаліі Вільгельміны насупраць уваходу ў Швейцарскі двор у венскім Гофбургу. Фасад палаца упрыгожаны унікальнымі гадзіннікамі: звычайнымі зверху, і сонечнымі знізу. Будаўніцтва замка было распачата ў 1575 годзе, але ў XVII стагоддзі палац быў істотна перароблены. Менавіта ў гэтым палацы размяшчаліся асабістыя пакоі імператрыцы Лізаветы Баварскай, а падчас правядзення Венскага кангрэса ў гэтым палацы спыняўся рускі цар Аляксандр I.
Гуслі
Гуслі — рускі народны музычны шматструнны шчыпковы інструмент. На Беларусі, паводле слоўнікаў XVI—XVII ст. (Л. Зізаній, П. Бярында), «гуслямі» называлі розныя струнныя інструменты (скрыпку, ліру, арфу, цытру).
Рускі струнна-шчыпковы інструмент мае драўляны рэзанатарны корпус розных памераў і форм (крыла- і шлемападобныя, прамавугольныя), над верхняй дэкай якога нацягнуты жыльныя або металічныя струны (ад 5—12 у крылападобных да 66 у прамавугольных). Поўны, яркі і звонкі гук узнікае пры зашчыпванні струн пальцамі, плектрам або брынканні па іх. Гуслі запазычаны рускімі ў балтаў і угра-фінаў, у якіх бытавалі ўжо ў глыбокай старажытнасці (звесткі ў эпасе «Калевала») пад рознымі назвамі (кантэле, кокае, юосле і інш.). На Русі, паводле сведчання археалагічных, пісьмовых і іканаграфічных помнікаў, гуслі выкарыстоўваліся для сольнай і ансамблевай ігры простымі людзьмі і прафесійнымі народнымі музыкантамі-скамарохамі (гуслярамі). Іх рэпертуар гістарычна мяняўся (ад народных былін, песень і танцаў да твораў кампазітараў).
Бываюць трох відаў:
Апошнія сканструяваны ў 16-17 ст. на аснове гусляў звончатых і гусляў-псалтыры. На іх аснове ў 1905 г. Н. П. Фаміным створаныя г. зв. клавішныя гуслі. Асноўныя прыёмы ігры на любых гуслях — бразганне, зашчыкванне, глісанда. Выкарыстоўваюцца для суправаджэння спеваў і танцаў.
Яраслаўка (Ясільскі раён)
Яраслаўка — сяло ў Ясільскім раёне Акмолінскай вобласці Казахстана. Адміністрацыйны цэнтр і адзіны населены пункт Яраслаўскай сельскай акругі. Код КАТА — 114877100.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 682 чалавекі (340 мужчын і 342 жанчыны). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 362 чалавекі (166 мужчын і 196 жанчын).
Спіс загінулых падчас пратэстаў у Беларусі (2020—2021)
Спіс загінулых падчас пратэстаў у Беларусі — пералік загінулых і памерлых пры нявысветленых абставінах падчас акцый пратэсту ў Беларусі (2020) напярэдадні, падчас і пасля прэзідэнцкіх выбараў 2020 года. Пры гэтым рэжым Лукашэнкі ні разу не прызнаў, што людзі загінулі ад дзеянняў яго сілавых структур.
Рэакцыя
17 верасня 2020 года Еўрапейскі парламент у сваёй рэзалюцыі, ухваленай абсалютнай большасцю дэпутатаў, заклікаў да правядзення «незалежнага і эфектыўнага расследавання» звязаных з пратэстамі смерцяў Аляксандра Тарайкоўскага, Аляксандра Віхора, Арцёма Парукава, Генадзя Шутава і Канстанціна Шышмакова.
Гур’евы
Гур'евы — буйны рускі купецкі род, які ідзе ад пасадскіх людзей Яраслаўля.
Родапачынальнік сям'і Гур'евых — Гурый Назар'еў. Яго брат Дружына актыўна садзейнічаў разгрому польскіх інтэрвентаў. Пасля ўзыходжання Міхаіла Фёдаравіча (1613) браты атрымалі званне госцяў і хутка занялі бачнае месца сярод маскоўскага купецтва. Багацце Гур'евых вырасла на гандлі з гарадамі Сібіры, Казанню, Астраханню, з замежжам. У 1640 г. Гур'евы завялі каля вусця р. Яік (цяпер р. Урал) буйныя рыбныя промыслы, на якіх эксплуатавалі працу сотняў работных людзей. Для іх аховы ад «калмыцкіх і казацкіх пагромаў» у 1640 г. госць Міхаіл Гур'евіч Гур'еў з братамі пабудаваў умацаваны драўляны астрог (пасля — горад Гур'еў, цяпер — Атыраў). Зацвярджэнне Гур'евых на Яіку парушала інтарэсы вольных казакоў, якія спрабавалі разбурыць гарадок і забіць Гур'евых. У 1645 г. урад, зацікаўлены ў асадніцтвы Прыкаспійскага раёна, выдаў Гур'евым указ, якім дазволіў пабудову каменнага горада і вызваліў на 7 гадоў ад падаткаў іх промыслы (18 тыс. руб). Пабудова горада пачалася ў 1647 г. і каштавала каля 290 тыс. руб. На пабудове каменнага горада Гур'евы збяднелі.
NGC 3415
NGC 3415 (іншыя абазначэнні — UGC 5969, MCG 7-22-72, ZWG 212.62, ZWG 213.1, IRAS10488+4358, PGC 32579) — галактыка ў сузор’і Вялікая Мядзведзіца.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Сеговія
Сеговія (Segovia) — горад у Іспаніі з насельніцтвам каля 55 тысяч жыхароў. З’яўляецца адміністрацыйным цэнтрам аднайменнай правінцыі Сеговія ў Кастыліі і Леоне. Сеговія знаходзіцца за 90 км на паўночны захад ад Мадрыда на скалістым узвышша паміж рэкамі Эрэсма і Кламорэс. Нараўне з Таледа і Авілай гэта адзін з трох гарадоў-музеяў, размешчаных паблізу іспанскай сталіцы. З 1985 года Сеговія ўключана ў спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.
Гісторыя
Сеговія ляжала на гандлёвых шляхах, што зрабіла яе важным цэнтрам гандлю тэкстылем. У канцы Сярэднявечча горад перажываў свой залаты век, у горадзе павялічылася колькасць яўрэйскага насельніцтва. Характэрна, што Ізабела I была абвешчана каралевай Кастыліі ў царкве Сан-Мігель-дэ-Сеговія 13 снежня 1474 года.
Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2004
Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2004 (14-ы чэмпіянат Рэспублікі Беларусь па футболе ў Першай лізе) — другі па парадку дывізіён (пасля Вышэйшай лігі) па футболе сярод беларускіх каманд 2004-га года.
У турніры прымала ўдзел 16 каманд, якія разыгрывалі 2 пуцёўкі ў Вышэйшую лігу. Першае месца і вяртанне ў вышэйшы свет упэўнена забяспечыў клуб «Лакаматыў» з Мінска. Клуб «Ведрыч-97» з Рэчыцы, які заняў другое месца і таксама павысіўся да Вышэйшай лігі, адмовіўся ад удзелу ў элітным дывізіёне і застаўся на наступны год у Першай лізе.
Прадстаўніцтва па рэгіёнах
У турніры прымалі ўдзел клубы з усіх абласцей краіны, акрамя Віцебскай.
Турнірная табліца
Заўвагі. 1. Пры роўнай колькасці ачкоў «Верас» змешчаны ў турнірнай табліцы вышэй за «Баранавічы», а «Ліда» вышэй за «Хімік» дзякуючы большай колькасці перамог. 2. Пры роўнай колькасці ачкоў і перамог «Граніт» змешчаны ў турнірнай табліцы вышэй за ЗЛіН дзякуючы перавазе ў вочных паядынках.
Бамбардзіры
Крыніца: football.by
Фігерас
Фігерас (Фігерэс; Figueres, Figueras) — горад у Каталоніі, Іспанія; сталіца акругі Альт-Эмпорда правінцыі Жырона.
Гісторыя
У 600-х гадах да нашай эры ў месцах, дзе знаходзіцца цяперашні горад пражывалі плямёны індыгетаў. У той час вялікая частка мясцовасці была затопленая і меліся вялікія зараснікі чароту. Жыхары пражывалі на схілах пагоркаў свабодных ад вады. Аб жыхарах той эпохі, яшчэ да рымскага прысутнасці, можна меркаваць па знойдзеных керамічных вырабах, знойдзеных у канцы дзевятнаццатага стагоддзя.
Рымляне з’явіліся тут у 195—194 гадах да нашай эры (яны высадзіліся ў горадзе Эмпарыён у 218 годзе да н.э.). Рымляне пабудавалі невялікую вёску. Вёска пачала набіраць значэнне, бо была прыпынкам на Даміцыевай дарозе.
Палац Палавічыні
Палац Палавічыні (Palais Pallavicini, таксама палац Фрыс-Палавічыні (Palais Fries-Pallavicini)) — палац у Вене ва ўнутраным горадзе насупраць бібліятэчнага корпуса Гофбурга. Палац пабудаваны ў 1784 годзе па праекце архітэктара Іагана Фердынанда Хетцэндорфа фон Хоэнберга і першапачаткова быў часткай імператарскага манастыра. Здаўна знаходзіцца ў прыватнай уласнасці знатнай італа-аўстрыйскай сям’і Палавічыні. Шырокай публіцы вядомы як месца пражывання героя Орсана Уэлса ў фільме-нуар «Трэці чалавек» (1949). У палацы працуе выстаўка работ Сальвадора Далі.
Біргіт Кульберг
Біргіт Кульберг (Birgit Cullberg, 3 жніўня 1908, Нючэпінг — 8 верасня 1999, Стакгольм) — выбітная шведская танцоўшчыца і харэограф.
Біяграфія
Дачка дырэктара банка. Вывучала, а затым выкладала літаратуру ў Стакгольмскім універсітэце. Вучылася балетнаму мастацтву ў Курта Ёса і Ліліян Карыны. У 1942—1949 была замужам за выбітным акцёрам Андэрсам Экам. Танцавала ў трупе Каралеўскага Лонданскага балета (1952—1957). У 1960 стала галоўным харэографам Стакгольмскага гарадскога тэатра. Ставіла балеты ў Вялікабрытаніі, ЗША, ФРГ, Італіі, Даніі, СССР, Польшчы, Чылі, Іране.
У 1967 стварыла ўласную трупу Кульберг-балет, які набыў міжнародную вядомасць, і кіравала ёю да 1985 (пасля яе кіраўніцтва прыняў на сябе Матс Эк). Яе апошняя пастаноўка ў трупе адбылася ў 1987.
Дзеці — Малін Эк, актрыса; Ніклас Эк, танцоўшчык; Матс Эк — харэограф.
Пахавана на стакгольмскіх могілках Скугсчюркагордэн.
Прызнанне
Ганаровы прафесар Стакгольмскага ўніверсітэта. Кавалер Ордэна мастацтваў і літаратуры. Яе звалі «маці шведскага балета».
Вялікае Сяло (Ваўкавыскі раён)
Гісторыя
У 1796 г. належала Міхалу Грабоўскаму, генерал-лейтэнанту войскаў Рэчы Паспалітай. У 1836 г. прыватная вёска, 28 двароў, 196 жыхароў. У 1914 г. 70 двароў, 283 жыхары.
Насельніцтва
На 01.01.2004 г. 70 жыхароў.
Сірэны (біялогія)
Сірэ́ны (Sirenia) — атрад млекакормячых, якія жывуць у вадзе.
Апісанне
Даўжыня цела 2,5—5,8 м (у вымерлай марской каровы дасягала 10 м). Маса да 650 кг, марской каровы да 4 т. Цела масіўнае, верацёнападобнае. Шыя кароткая і тоўстая, рухомая. Хваставы плаўнік гарызантальны. Пярэднія канечнасці ў выглядзе ластаў, рухомых у плечавым і локцевым суставах.
Разам з кітападобнымі і ластаногімі сірэны — трэці вялікі таксон сысуноў, якія жывуць у вадзе. У адрозненне ад цюленяў яны, аднак, не могуць перасоўвацца па сушы з-за сваіх слабых канечнасцяў. З кітамі іх таксама нельга параўнаць, бо яны звычайна жывуць у прыбярэжным мелкаводдзі ці нават у прэснай вадзе.
Пашырэнне
Вядомы з эацэну. Прарадзімаю сірэн мяркуема з’яўляецца Афрыка, а іх бліжэйшымі сваякамі — хобатныя і даманы. Пашыраны ў прыбярэжных водах мораў і ў буйных рэках трапічнай часткі Сусветнага акіяна.
Асаблівасці біялогіі
Актыўныя пераважна ўначы. Раслінаедныя.
Трымаюцца не­вялікімі група­мі. Аддаюць перавагу мел­каводным прыбярэжным раёнам, лагу­нам і вусцям рэк з прэснай і саланаватай вадой.
Нараджаюць 1 (радзей 2) дзіцяня.
Іванішчавічы (Слаўгарадскі раён)
Івані́шчавічы (, Иванищевичи) — вёска ў Слаўгарадскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Лапаціцкага сельсавета.
Геаграфія
Побач з вёскай цячэ рака Хоцінка, прыток Расты.
Гісторыя
Згадваецца ў 1674 годзе як вёска ў Рэчыцкім павеце Вялікага Княства Літоўскага. Былы маёнтак. У 1910 годзе належаў двараніну П. І. Трускоўскаму; 1 двор. У 1924—1954 гадах цэнтр Іванішчавіцкага сельсавета.
Інфраструктура
У вёсцы дзейнічае дом сацыяльных паслуг.
Славутасці
Ля Іванішчавішчаў знаходзіцца брацкая магіла 1941-44 гадоў, якая з’яўляецца гісторыка-культурнай каштоўнасцю Рэспублікі Беларусь.
Матлава
Матлава (Motława, Mottlau) — рака ў Паморскім ваяводстве Польшчы, прыток Мёртвай Віслы.
Цячэ тэрыторыяй Старагардскага паазер’я і Жулаваў праз Старагардскі, Тчэўскі і Гданьскі паветы і горад Гданьск.
Вадазбор ракі размешчаны таксама ў Кашубскім паазер’і. Рака выцякае з Ракіцкага возера, размешчанага ў Старагардскім паазер’і, на паўднёвы захад ад Тчэва.
Рака працякае праз Гданьск, дзе з сярэднявечча на рацэ знаходзіўся марскі порт.
Гурый (Тушын)
Гурый (Рыгор Тушын) (1452 або 1455—1526) — рускі манах, летапісец. Паходзіў са старажытнага баярскага роду Квашніных, пастрыгся ў Кірыла-Белазёрскім манастыры ва ўзросце 23-26 гадоў (1478—1479).
Біяграфія
У 1484—1485 на працягу дзевяці месяцаў быў ігуменам. Імкнучыся сапраўды прытрымлівацца прыкладу і загадам заснавальніка манастыра Кірылы Белазёрскага, Гурый вярнуў вялікаму князю атрыманыя ад яго пры папярэднім ігумене Серапіёне зямлі і прасіў толькі «в тех деревень место оброку житнаго». Стаўшы зноў простым манахам, застаўся ў Кірыла-Белазёрскім манастыры. Гурый вёў перапіску з Нілам Сорскім, памёр акружаны агульным шанаваннем (па словах «іасіфляніна» Савы Круціцкага, старац «сумленны»), меў вучняў.
Гурый склаў «Летапісец рускі» — збор падзей ад смерці Феадосія Пячэрскага да паходу Васіля III на Казань у 1523. Першая частка «Летапісца» узыходзіла да кароткага летапісца Кірыла-Белазёрскага манастыра, шэраг паведамленняў якога, пераважна аб Растоўскай епархіі, выключаўся, а другая частка (з 1461) была напісаная Гурыем. «Летапісец рускі» прытрымваўся агульнарускага пункта погляду на гісторыю, адрозніваўся цікавасцю да татара-мангольскай тэмы, да прыродных з’яў, утрымоўваў звесткі аб уцёках Сафіі Палеолаг у Кірылаў манастыр падчас набегу мангола-татараў на Маскву ў 1481.
Займаўся таксама перапісваннем кніг. У гэтай дзейнасці выказалася яго асабістая і светапоглядная блізкасць з «несцяжацелямі». Ён перапісваў жыційныя зборнікі Ніла Сорскага, пераклад «Тлумачальнай Псалтыры» Максіма Грэка, «Кормчую» Васіяна Патрыкеева, а таксама злучыў у адзін рукапіс паслання Ніла Сорскага, стварыў арыгінальныя рэдакцыі палемічных сачыненняў князя-манаха Васіяна «Збор нейкага старца» і «Слова аб ерэтыках».
Коста-Брава
Коста-Брава (ісп. Costa Brava, «дзікі, скалісты, суровы бераг») — паласа міжземнаморскага ўзбярэжжа на паўночным усходзе Каталоніі, у правінцыі Жырона, у складзе Іспанскага каралеўства. Тэрыторыя Коста-Бравы ўключае ў сябе тэрыторыі раёнаў Альт-Эмпорда і Баш-Эмпорда. Распасціраецца на 162 км ад горада Бланес да мяжы з Францыяй. На поўначы ад Коста-Брава знаходзіцца Коста-Бермеха, на поўдзень — Коста-дэль-Марэсмэ.
Гуляй-горад
Гуляй-горад — рухомае (на колах або палазах) зборнае баявое ўмацаванне з брусчатых або дашчаных шчытоў.
Упершыню гуляй-горад ужываўся пры аблозе Казані ў 1530 годзе. Гуляй-горад выкарыстоўваўся ў аблогавай і палявой вайне. Усярэдзіне яго размяшчаліся воіны, якія вялі бой.
Вывяржэнне Кракатаў 1883 года
Вывяржэнне Кракатаў 1883 года — працяглае вывяржэнне і катастрафічны выбух вулкана Кракатаў у Зондскім архіпелагу. Адна з найбольш магутных і вядомых вулканічных катастроф у гісторыі чалавецтва.
Перад падзеямі
Вулкан Кракатаў знаходзіўся на невялікім (9x5 км) аднайменным востраве Зондскага архіпелагу, складаўся з трох зрошчаных кратараў — Пербуатан, Данан, Раката. Побач былі малыя астраўкі Ланг і Ферлейтэн.
Пачатак падзей
Дакладны час пачатку вывяржэння невядомы, бо астравы Кракатаў не былі ў той час заселеныя, і наведваліся надзвычай рэдка. Упершыню вывяржэнне заўважылі з караблёў, якія праходзілі Зондскі праліў. 20 мая 1883 года з германскага ваеннага карабля «Лізавета» назіралі грыбападобнае воблака, якое выходзіла з кратара і дасягала 11 км вышыні. Гэтыя з’явы працягваліся і ў наступныя дні, іх назіралі, напрыклад, з заходняга берагу Явы. Да Батавіі адчуваліся падземныя штуршкі, чуліся выбухі, выпадаў попел.
27 мая 1883 года ў кратары Пербуатан пачалі кожныя 5 — 10 мін. адбывацца выбухі, слупы пары і попелу дасягалі 2 — 3 тыс. м вышыні. На навакольных астравах дрэвы былі засыпаныя пемзай як снегам. Але ў наступныя дні сіла вывяржэння паменшала, і да канца жніўня вулканічная дзейнасць была ўмеранай і толькі часам перарывалася моцнымі выбухамі.
У сярэдзіне чэрвеня вулканічная дзейнасць актывізавалася. 24 чэрвеня 1883 года каля паўночнай часткі Данана з’явіўся новы кратар, які пачаў актыўна пашырацца, і ў хуткім часе паглынуў скалы Пербуатана. 11.8.1883 года з аднаго з караблёў бачылі ўжо тры вялікія кратары і мноства дробных, якія актыўна вывяргалі пару і попел. У далейшым попельны дождж яшчэ болей памацнеў.
Перад выбухам
26 жніўня 1883 года каля 13 гадзін пачуўся моцны гуд, які разыходзіўся да самай Батавіі (а ўночы ён быў такім моцным, што не даваў спаць). Каля 14 гадзін з карабля «Медэя», які праходзіў Зондскі праліў, заўважылі слупы попелу вышынёй да 27 — 33 км. Каля 17 гадзін адбылося першае цунамі, верагодна, выкліканае абвалам кратара. Увечары пачаўся слабы попельны дождж, потым ён памацнеў; у блізкіх да месца падзеяў паселішчах адразу пасля заходу сонца настала непраглядная цемра. Чуўся гуд, мора хвалявалася, дробныя караблі залівала або выкідала на бераг; некалькі разоў моцныя хвалі затаплялі прыбярэжныя вёскі.
Караблі, якія праходзілі недалёка, былі густа засыпаныя попелам, напр., палубу карабля «Бербіс» попел засыпаў на глыбіню да 1 м. Атмасфера была поўная электрычнасці, на снасцях караблёў было відаць агні Святога Эльма, гара Кракатаў штомінуты асвятлялася яркімі маланкамі. Стырнавы на «Бербісе» ледзьве мог выстаяць каля стырна, бо атрымліваў удары току кожным разам, як дакранаўся да яго металічных частак.
27 жніўня 1883 года каля 6 гадзін раніцы мора яшчэ больш усхвалявалася, вялізарныя масы попелу, пемзы, шлакаў і цестападобнага бруду пайшлі ў Зондскі праліў.
Раніцаю 27 жніўня 1883 трохі развіднелася, але потым неба ізноў зацягнулася густымі попельнымі хмарамі, настаў змрок, які працягваўся да наступнага дня.
Выбух
Каля 10:00 27 жніўня 1883 года адбыўся каласальны выбух. Газы, пара, попел, абломкі горных парод узняліся на вышыню 70—80 км. Цунамі, выкліканыя выбухам, дасягалі 30 м вышыні, і змылі ў мора літаральна ўсё на ўзбярэжжах бліжэйшых астравоў — гарады, вёскі, лясы, чыгуначны насып уздоўж берагу Явы, разбурылі гарады Анжэр, Бентам, Мярак і інш. Толькі нямногім людзям удалося ўратавацца.
У 10:54 адбыўся другі каласальны выбух, але гэтым разам без цунамі.
Яшчэ адзін выбух з слабым цунамі адбыўся ў 16:35.
Пасля выбуху
Грукат выбуху быў чутны на велізарнай адлегласці. У Байдэнзоргу на Яве, у 150 км ад выбуху, пазляталі з завесаў дзверы і вокны, са сцен абсыпаўся тынк. Выбух добра чулі ў Маніле (2000 км ад эпіцэнтру), Цэнтральнай Аўстраліі (3600 км), на в. Мадагаскары (4775 км).
Марская хваля, выкліканая выбухам Кракатаў, абыйшла ўсю планету. Яе адзначылі на ўсім узбярэжжы Індыйскага акеану, каля берагоў Францыі, на атлантычным баку Панамскага каналу, на заходнім узбярэжжы Амерыкі.
Каля месца выбуху бушавалі ўраганы. Рух паветраных мас быў адзначаны ў Еўропе і Паўночнай Амерыцы. Паветраная хваля ад выбуху тры разы абыйшла зямны шар, паводле бараметрычных назіранняў. Яе пачатковая хуткасць была ~1000 км/гадз.
Плошча выпадання попелу ацэньвалася як ~1000 тыс. км².
Пасля падзей
На месцы старога конусу ўтварылася кальдэра абвальнага тыпу, агульным папярочнікам каля 7 км (большы басейн — каля 4,5x5 км і глыбінёю да 279 м), абмежаваная рэшткамі трох галоўных астравоў колішняй групы Кракатаў — Раката, Ланг і Ферлейтэн. На 12 км вакол вулкана прадукты вывяржэння ўтварылі слаі да 20 — 40 м таўшчынёй, агульным аб’ёмам да 12 км³. Мора навокал, напрыклад, на поўнач да в. Себезі, пакрылася мелямі, і стала няторным для вялікіх караблёў.
Дробны попел, які пасля выбуху трапіў у верхнія слаі атмасферы, стаў прычынай своеасаблівай зялёнай афарбоўкі сонца, якая назіралася спачатку толькі блізу Кракатаў, а ў далейшым з’ява распаўсюджвалася, і яе назіралі, напр., на в. Цэйлон, на в. Маўрыкій, на заходнім узбярэжжы Афрыкі, у Бразіліі, Цэнтральнай Амерыцы і ў многіх іншых месцах. Іншыя незвычайныя атмасферныя з’явы назіраліся, пачаўшы з канца лістападу 1883 у Еўропе, і ў іншых месцах, — доўгі час пасля заходу сонца яго прамяні давалі пурпуравы водбліск на небе, а потым адразу наставаў поўны змрок.
Колькасць ахвяр вывяржэння — каля 40 тыс., паводле тагачасных афіцыйных звестак.
Жырона
Гісторыя
Горад заснаваны каля 77 да н.э. рымлянамі пад назвай Герунда (oppidum Gerunda) на месцы паселішча ібераў; выконваў ролю ваеннага ўмацавання на рымскай дарозе, вядомай пасля як дарога Аўгуста (Via Augusta)
З пачатку 5 ст. н.э. буйны рэлігійны цэнтр Каталоніі. Каля 714 года Жырона захоплена арабамі; у 785 годзе заваявана Карлам I Вялікім, тады ж горад і навакольныя землі былі вылучаны ў адно з 14 графстваў Каталоніі. З 793 ізноў пад уладай арабаў, у 797 адваявана каралём Аквітаніі Людовікам Набожным. У 878 граф Віфрэд Касматы ўключыў графства Жырона ў склад Барселонскага графства, якое з 1137 стала часткай Арагона. У 12-13 стст. Жырона — цэнтр вывучэння кабалістыкі; мясцовая іўдзейская абшчына была самай шматлікай у Каталоніі. З 1351 герцагства, Педра IV Цырымонны дараваў тытул герцага Жыроны свайму першынцу, інфанту Хуану, з 1414 прынцыпат, Фернанда I Арагонскі дараваў тытул прынца Жыроны старэйшаму сыну Альфонса. У 1446 Альфонса V Вялікадушны заснаваў у горадзе вышэйшую навучальную ўстанову «Эстудзі жэнераль», якая дзейнічала да 1717 года
У 17-18 стст. Жырона больш за 20 разоў падвяргалася аблозе і пераходзіла з рук у рукі падчас франка-іспанскіх войнаў; праславілася гераічнай абаронай 1809 года, калі яе гарнізон пры падтрымцы насельніцтва на працягу 7 месяцаў, з 12 мая па 11 снежня, супрацьстаяў спробам французаў авалодаць горадам. 21 красавіка 1990 спадчыннік іспанскага прастола, Філіп Бурбон, першым з дынастыі Бурбонаў прыняў тытул прынца Жыроны
Славутасці
Стары горад з новымі кварталамі левабярэжжа (забудова 19-20 стст.) злучаюць шматлікія масты: пешаходны металічны (1876-77, інж. А. Г. Эйфель) і інш
Культура
У горадзе знаходзіцца ўніверсітэт (1991). Дзейнічаюць Музей гісторыі горада (1981), Археалагічны музей (1857), Музей мастацтваў (1976), Музей кіно (1998), Музей гісторыі іўдзеяў (2000). Муніцыпальны тэатр (1769)
Эканоміка
Прадпрыемствы тэкстыльнай, хімічнай, харчовай прамысловасці, вытворчасць электроннага абсталявання, апрацоўка корку. Вінаробства. Турызм
Адкрыты ўніверсітэт
Адкрыты ўніверсітэт — такую назву маюць вышэйшыя навучальныя ўстановы ў некалькі краінах.
Губная акруга
Губная акруга, губа, адміністрацыйная адзінка губнога кіравання. Першапачаткова вядомая ў Ноўгарадзе і Пскове. Першыя звесткі аб губе ў Маскоўскай дзяржаве адносяцца да 1539, а з 20 верасня 1555 яна распаўсюджваецца па ўсёй Расіі.
NGC 3416
NGC 3416 (іншыя абазначэнні — MCG 7-22-73, KUG 1048+440, ZWG 213.2, ARAK 260, ZWG 212.63, NPM1G +44.0174, PGC 32588) — галактыка ў сузор’і Вялікая Мядзведзіца.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Авіла
А́віла (Ávila) — горад у Іспаніі, адміністрацыйны цэнтр аднайменнай правінцыі. Знаходзіцца на правым беразе ракі Адаха, прытоку ракі Дуэра. Горад размешчаны за 110 км на паўночны захад ад Мадрыда і на вышыні 1128 м над узроўнем мора і тым самым з'яўляецца самай высока размешчанай сярод сталіц іспанскіх правінцый. Разам з Таледа і Сеговіяй з'яўляецца вядомым гістарычным цэнтрам у наваколлях іспанскай сталіцы.
NGC 3417
NGC 3417 (іншыя абазначэнні — ZWG 66.39, PGC 32520) — галактыка ў сузор’і Льва.
Адкрыты ўніверсітэт (Вялікабрытанія)
Адкрыты ўніверсітэт (Open University) — брытанская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта з сядзібай у горадзе Мілтан-Кінс і шматлікімі філіяламі.
Агульная характарыстыка
Заснаваны ўказам каралевы Лізаветы II у 1969 годзе. Мэта яго стварэння — даць магчымасць навучацца занятым людзям, якія жадаюць вучыцца ў зручным для іх месцы і ў зручны час. Універсітэт з'яўляецца буйнейшым універсітэтам у Вялікабрытаніі і мае каля 200 000 студэнтаў (2003). З моманту заснавання больш за тры мільёны студэнтаў прайшлі навучанне па праграмах універсітэта. Адміністрацыйная частка ўніверсітэта размешчана ў Мілтан-Кінс у графстве Бакінгемшыр. Акрамя таго, універсітэт мае рэгіянальныя аддзяленні ў 13 мясцінах па ўсёй краіне. За межамі Еўропы ўніверсітэт працуе праз сетку адукацыйных партнёраў, якія забяспечваюць навучальныя працэсы па ўніверсітэцкіх праграмах больш чым у 50 краінах свету.
Вялікія Азяранкі
Вялі́кія Азяра́нкі (, Великие Озеранки) — вёска ў Ваўкавыскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Субацкага сельсавета.
Гісторыя
Вядома з XVIII ст. У 1796 г. належала Адаму Ельскаму. У 1914 г. 25 двароў, 166 жыхароў.
Насельніцтва
На 01.01.2004 г. 19 двароў, 32 жыхары.
Барысаўскі замак
Барысаўскі замак — абарончае збудаванне XIII—XVIII ст. Размяшчалася па цяперашняй вуліцы Гогаля ў Барысаве.
Драўляна-земляны замак плошчай 2 га, пабудаваны ў канцы XII — пачатку XIII стагоддзяў на левым беразе Бярэзіны, у межах сучаснага Барысава, на востраве ўтвораным старымі рэчышчамі і такім чынам акружаны глыбокім вадзяным ровам. З часам плошча ўмацаванняў павялічана.
Архітэктура і стыль
Узводзіўся Барысаўскі замак у перыяд з канца XII да пачатку XIV стагоддзяў.
Замак размяшчаўся на востраве паміж старымі рэчышчамі Бярэзіны, якія ўтваралі натуральныя вадзяныя рвы, займаў плошчу 2 га і быў акружаны высокім земляным валам з драўлянымі сценамі і вежамі. У плане меў (2-я палова XVII ст.) авальную форму, паўднёвую сцяну з рэданам і перадзамкавае ўмацаванне на ўсходзе, аддзеленае ад замка ровам з вадой. У перадзамкавым ўмацаванні знаходзілася праваслаўная царква. Заходней крэпасці праходзіў мост праз Бярэзіну, пазначаны на плане сярэдзіны XVII стагоддзя.
Замак пакідаў у відавочцаў розныя ўражанні. Напрыклад, маскоўскі дзяк Трыфан Карабейнікаў у студзені 1593 года пісаў, што ён «драўляны, невялікі, побач сажалка, а цераз раку ў напрамку Мінска пабудаваны драўляны мост даўжынёй 200 сажняў». Пасол аўстрыйскага імператара Мікалай Воркач у жніўні 1593 года адзначыў, што каля Барысава стаіць «даволі вялікі замак, увесь пабудаваны з дрэва».
Паводле крыніц польскага гісторыка А. Гваньіні, у XVI ст. замак быў умацаваны вежамі і сценамі. Замак меў стратэгічнае значэнне, бо кантраляваў суднаходны шлях з Балтыйскага ў Чорнае мора і сухапутны шлях у цэнтр Вялікага Княства Літоўскага.
У Барысаўскім краязнаўчым музеі дэманструецца макет замка—востраў, на земляным вале драўляная сцяна з вежамі, уязная брама. Сцяна ўтварае авал, рэданаў няма.
У 1810 годзе расійскія інжынеры распрацавалі план перабудовы замка ў бастыённую крэпасць адпаведна патрабаванняў свайго часу, але ён не быў ажыццяўлёны, хоць некалькі разоў крэпасць з’яўлялася на генеральных планах Барысава, напрыклад, у 1810 годзе і апошнім разам у 1830-я гады. Пасля паўстання 1831 года валы замка зрытыя.
На карце Барысава 1817 года пазначаны ўмацаванні крэпасці. Паўночная сцяна мае пашкоджанні, паўднёвая сцяна з рэданам.
На карце сярэдзіны 1860-х гадоў замкавыя сцены не пазначаны.
У сярэдзіне XIX стагоддзя на месцы заняпалых замкавых пабудоў пабудавалі тыповы турэмны замак з чырвонай цэглы, абкружаны каменнай сцяной.
Гісторыя
Замак пабудаваны ў канцы XII — пачатку XIII стагоддзяў пасля пераноса горада Барысава з першапачатковага месца (цяпер в. Стары Барысаў) на 4 км ніжэй па цячэнні Бярэзіны. Размяшчаўся фактычна на востраве ўтвораным рэчышчамі Бярэзіны.
У 1514 годзе Барысаў абложвалі войскі маскоўскіх ваяводаў, аднак узяць замак не здолелі. Спробы маскоўскіх ваяводаў захапіць замак паўтараліся неаднаразова. У час Лівонскай вайны 1558—1583 гадоў у замку пастаянна знаходзіўся гарнізон салдат. У сярэдзіне XVII стагоддзя ў замку пабудавалі 5 бастыёнаў, захавалася замалёўка аўтарства князя Багуслава Радзівіла. Моцна пацярпеў у вайну Расіі з Рэччу Паспалітай 1654—1667 гадоў. У 1654 годзе да замка накіравалі маскоўскага ваяводу Ю. Барацінскага з 700 салдатамі і драгунамі, яго задачай было заняць горад з замкам і разбіць атрад К. Паклонскага, які ўцёк з Магілёва пасля здрады цару. У выніку атрад Паклонскага пацярпеў паражэнне і вымушаны быў адступіць да Менска. Узяць замак маскоўскі ваявода не здолеў, гарнізон адбіў неаднаразовыя штурмы і нанёс маскоўцам значны ўрон. Тады на Барысаў была накіравана група войскаў акольнічага ваяводы Б. М. Хітраво. Пасля працяглага бою 19 чэрвеня 1655 года замак быў узяты і спалены. Рэшта гарнізона адступіла на правы бераг Бярэзіны і спаліла за сабой мост.
Неўзабаве маскоўскі цар Аляксей Міхайлавіч загадаў адбудаваць замак, для хуткага аднаўлення замка сагналі сялян з бліжэйшых вёсак. Вайна зацягнулася, і замак сталі ўмацоўваць грунтоўна. У 1657 годзе В. Шарамецеў дакладваў цару, што «замак зроблены чатырма сценамі, а паміж сценамі засыпаны пяском». Для падачы вады зрабілі таемны ход да Бярэзіны, выкапалі калодзеж, узвялі жылыя і гаспадарчыя пабудовы, галоўным чынам збожжавыя свірны.
Барысаўскі замак выконваў і іншую функцыю, быў складам і перавалачнай базай зброі і харчавання: запасаў сухароў, соладу, круп, гароху, мукі, жыта, аўса, пшаніцы, бабоў і іншага, захоўваўся запас пораху, ядраў і куль. Толькі ў канцы 1660 года з замка адправілі ў Смаленск і Маскву 73 гарматы, 252 пуды пораху, 290 пудоў свінцу і мушкетных куль. Адсюль жа вывозілі партыі кваліфікаваных рамеснікаў з вялікалітоўскіх гарадоў, фуры з даспехамі, латамі, халоднай зброяй. У час аблогі гарнізон замка мог карыстацца ўсімі звезенымі туды прыпасамі і правіянтам, што і было зроблена ў 1661 годзе.
У чэрвені 1661 года Барысаўскі замак пастаянна знаходзіўся ў аблозе. Нешматлікі маскоўскі гарнізон не мог трымаць абарону па ўсім перыметры замка, таму ў неўзабаве ўмацаванні на дзве трэці былі спалены. Дзякуючы запасам зброі і хлеба замак цэлы год трымаў аблогу вялікалітоўскіх войскаў С. Чарнецкага, В. Валовіча, А. Русецкага і пяхотнага палка П. Сапегі. 9 ліпеня 1662 года знясілены гарнізон пакінуў замак і адступіў на ўсход.
У канцы XVII стагоддзя Барысаўскі замак прывялі ў парадак, і яго ўмацаванні знаходзіліся ў добрым стане да канца XVIII стагоддзя.
Сучасны стан
У 1920 годзе ў час Польска-савецкай вайны лінія фронту доўгі час праходзіла па Бярэзіне, і будынак турмы моцна пацярпеў ад абстрэлаў. Турма дзейнічала да 1950-х гадоў, потым закрытая, а будынкі разбіралі на цэглу і на цяперашні час засталіся толькі іх рэшткі. Паўночны роў амаль цалкам засыпаны пры будаўніцтве пешаходнага моста і жылога дома. Да цяперашняга часу захавалася толькі частка турмы, частка агароджы з цэглы і рвы, запоўненыя вадой.
У адпаведнасці з дзяржаўнай праграмай «Замкі Беларусі» ў 2013—2017 гадах будуць праведзены добраўпарадкаванне тэрыторыі, распрацоўка праекта зон адпачынку.
Апроч рэштак Барысаўскага замка ў Барысаве ёсць рэшткі Барысаўскіх умацаванняў расійскага часу (тэт-дэ-пон і батарэі), пабудаваных у 1812—1813 гады.
Давыд-Гарадок
Давы́д-Гарадо́к  — горад раённага падпарадкавання ў Столінскім раёне Брэсцкай вобласці Беларусі. Насельніцтва.
Гісторыя
Паводле археалагічных звестак, узнік у пачатку XII ст. Мяркуюць, што заснаваў яго валынскі князь Давыд Ігаравіч, які ў 1100 г. атрымаў Пагарынне. Закладзены на былым гарадзішчы ў сутоках рэк Гарынь і Няпраўда (перасохла). Звонку горад быў умацаваны ровам, валамі і драўлянымі абарончымі сценамі. Раскопкамі праведзенымі ў 1937—1938 гг. польскім археолагам Р. Якімовічам і ў 1967 г. беларускім археолагам П. Ф. Лысенкам, выяўлены рэшткі шматлікіх жылых і гаспадарчых пабудоў, дваровых памостаў і вулічных маставых XII ст. Галоўная вуліца ўяўляла сабой насціл з колатых плашак, пакладзеных на каркасную аснову з падоўжных і папярочных лаг. Астатнія вуліцы мелі больш простую канструкцыю. Усе пабудовы размяшчаліся ўздоўж вуліц і падзяляліся парканамі на асобныя сядзібы. Выяўлены рэшткі двухкамернай царквы з пахаваннямі ў дубовых трунах-калодах.
Вялікае Княства Літоўскае
Першае ўпамінанне Давыд-Гарадка ў дакументах адносіцца да XIV ст. З XV ст. часта ўпамінаецца ў хроніках ВКЛ. Вядомы імёны князёў Івана, Юрыя, Дзмітрыя, Міткі Давыдавіча, пасля смерці якога горадам валодаў князь Свідрыгайла. Пасля смерці апошняга ў 1452 г. частка ўдзела трапіла да ўдавы Свідрыгайлы Ганны (валодала да 1486 г.), частка адышла да Турава. З канца XV ст. Давыд-Гарадок быў уладаннем вялікага князя, з 1523 г. належаў каралеве Боне Сфорцы, з 1551 г. — Радзівілам. Паводле ўскосных звестак, меў магдэбургскае права. З 1569 г. у складзе Кіеўскага ваяводства. З 1579 г. цэнтр ардынацыі, з 1586 г. уваходзіў у Клецкую ардынацыю. У 1631 г. у Давыд-Гарадку 365 двароў, гандлёвая плошча, 12 вуліц, Давыд-Гарадоцкі замак. Пад час Казацка-сялянскай вайны (1648—1651) адбылося Давыд-Гарадоцкае паўстанне. У 1653 г. — 348 двароў. Падчас вайны Расіі з Рэчы Паспалітай 1654—1667 гг. расійскі атрад князя Валконскі разбіў тут войскі Рэчы Паспалітай і спаліў горад. У 2-й палове XVII—XVIII стст. Давыд-Гарадок прыйшоў у заняпад. У 1675 г. тут 235 двароў.
У складзе Расійскай імперыі
З 1793 года Давыд-Гарадок у складзе Расійскай імперыі, з 1795 года павятовы горад Мінскай губерні, меў герб на чорным полі выява ракі з сярэбранай прыстанню і 2 брамамі, да якіх набліжаецца залаты карабель з таварам. З 1796 года Давыд-Гарадок — мястэчка Мазырскага павета. У 1836 годзе местачкоўцы былі вызвалены з прыгоннай залежнасці і пераведзены ў мяшчанскае званне. З пераводам яго жыхароў эканамічнае жыццё ажывілася, пачала дзейнічаць суднаверф, пашырыліся гандлёвыя сувязі з Вільняй, Варшавай, гарадамі Валыні і Бесарабіі. З 1875 года Давыд-Гарадок уваходзіў у Нясвіжскую ардынацыю.
У складзе Польскай Рэспублікі
У час Польска-савецкай вайны ў жніўні 1919 — ліпені 1920 года пад акупацыяй Польшчы.
Другая сусветная вайна
З 1939 года — у БССР. З 1940 — горад, цэнтр Давыд-Гарадоцкага раёна.
Вялікая Айчынная вайна
З 7 ліпеня 1941 года да 9 ліпеня 1944 года Давыд-Гарадок акупаваны нямецкімі войскамі. Акупанты зрабілі у горадзе лагер для грамадзянскага насельніцтва. У ліпені 1943 — 1944 гадах у горадзе дзейнічаў акупацыйны гарнізон (каля 200—300 чал.).
Летам—восенню 1943 года савецкія партызаны неаднаразова паспяхова нападалі на нямецкі гарнізон.
Савецкі перыяд
З 1961 у Столінскім раёне.