cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Паўстанне Канстанціна і Фружына
Палітычная сітуацыя
Напачатку 15 стагоддзя пераможныя войны і шматлікія заваяванні Асманскай імперыі былі часова прыпынены. 20 ліпеня 1402 года султан Баязід I пацярпеў паражэнне ад войскаў сярэднеазіяцкага эміра Цімура Храмога, быў узяты ў палон разам са сваім гарэмам, і пасля некалькіх месяцаў зневажэнняў памёр ад сардэчнага прыступу ў сакавіку 1403 г.. Адбываюцца шматлікія міжусобныя супрацьстаянні паміж яго сынамі ў барацьбе за спадчыну, якія працягнуліся ўсё наступнае дзесяцігоддзе і яшчэ больш саслабіла Асманскую імперыю па прычыне праблем з кіраваннем велізарнай тэрыторыяй.
Кіраўнікі Сербіі, Валахіі і Венгрыі, якія знаходзіліся пад пагрозай знікнення, не прамінулі скарыстацца перавагай у гэтай сітуацыі і заключыць ваенны саюз. Пазней да гэтага саюза далучыўся царэвіч Канстанцін II Асень, сын цара Івана Сраціміра і кіраўнік вельмі саслабленага Відзінскага царства, тэрыторыя якога значна скарацілася. Таксама да саюза далучыўся яго стрыечны брат царэвіч Фружын Асень, сын цара Івана Шышмана. Скарыстаўшыся сітуацыяй унутранага крызісу ў Асманскай імперыі ў 1404 годзе, яны вярнуліся ў Відзін і ўзначалілі першае балгарскае паўстанне супраць асманскага валадарства. Паводле некаторых паведамленняў Канстанцін Асень II кіраваў сваім царствам аж да сваёй смерці ў 1422 годзе, і, верагодна, уваходзіў у створаную каралём Жыгімонтам Люксембургскім хрысціянскую антытурэцкую кааліцыю. Канстанцін дапамагаў свайму стрыечнаму брату Фружыну ў спробах вярнуць царскія тэрытарыяльныя ўладанні свайго бацькі.
Развіццё падзей
Паўстанне хутка распаўсюдзілася ахапіўшы ўсю паўночна-заходнюю Балгарыю, у тым ліку Тэмску — тэрыторыю, якой да 1396 года валодаў цар Іван Срацімір. Канстанцін і Фружын атрымалі падтрымку сербскага князя Стэфана Лазаравіча і валашскага ваяводы Мірчы Старога.
Пасля цяжкіх баёў паўстанне было падушана шматлікімі турэцкімі войскамі пад камандаваннем другога сына султана Баязіда I — Сулеймана Чэлебі. Канстанцін і Фружын паспяваюць бегчы: Канстанцін знаходзіць прытулак у Сербіі, а Фружын у Венгрыі. Фружын Асень пакінуў Балгарыю назаўжды, але знаходзячыся ў выгнанні заставаўся да канца свайго жыцця непрымірымым праціўнікам Асманскай імперыі. Яго імя ўплецена практычна ва ўсе кірункі антытурэцкай дзейнасці ў першай палове XV стагоддзя. Фружын памёр у знакамітай бітве пры Варне паміж аб'яднанай арміяй крыжакоў і Асманскай імперыяй у 1444 годзе.
Гістарычнае значэнне
Паўстанне было першым актам масавага супраціўлення балгарскіх хрысціян з Паўночна-Заходняй Балгарыі і Тэмскі супраць асманскага валадарства.
У тым жа годзе, адлюстраваннем гэтага паўстання сталі шматлікія беспарадкі і паўстанні, якія ўспыхнулі ў іншых частках Балгарыі — у Правадзіі, Айтасе і іншых.
Радычы (Ямільчынскі раён)
Радычы (Ра́дичі) — вёска ў Ямільчынскім раёне Жытомірскай вобласці Украіны.
Галіна Паўлаўна Вішнеўская
Галіна Паўлаўна Вішнеўская ( — ) — (лірыка-драматычнае сапрана),.
Народная артыстка СССР (1966). Камандор французскага ордэна Ганаровага легіёна (1983), ганаровы доктар шэрагу ўніверсітэтаў.
Божым шляхам
«Божым шляхам» — рэлігійны часопіс, які выдаваўся грэка-каталіцкімі святарамі ў эміграцыі ў 1947—1958 гг. (у Парыжы) і 1964—1980 гг. (у Лондане). Паводле якасці матэрыялаў, тэматычнай шырыні і свайго ўплыву на рэлігійны і грамадскі дыскурс эмігранцкай супольнасці, часопіс стаў найбольш уплывовым рэлігійным выданнем беларускай паваеннай дыяспары.
Парыжскі перыяд
Першы нумар часопіса пабачыў свет у кастрычніку 1947 г. пад рэдактарствам а. Льва Гарошкі, які годам раней у Рыме выдаў першы беларускі грэка-каталіцкі малітоўнік пад той жа назвай — «Божым шляхам». У Парыжы айцец Гарошка быў рэктарам Беларускай каталіцкай місіі, заснаванай для апекі шматлікіх на той момант суродзічаў, што апынуліся ў Францыі пасля Другой сусветнай вайны. Выданне было акрэслена рэдактарам як «часапіс беларускае рэлігійнае думкі», а мэта — гуртаваць суродзічаў і ўмацоўваць іх у духу еднасці.
Ад самага пачатку часопіс заявіў пра сябе як не толькі рэлігійнае монаканфесійнае выданне: «Галіна нашай працы, наш шлях — гэта шлях Божы, духовы, рэлігійны; аднак хочам яго разумець ня толькі ў сэнсе дэвацыйна-канфэсыйным, аднаабрадным. але і ў сэнсе шырэйшым — хрысьціянска-нацыянальнай культурнай ды сацыяльнай брацкасьці і салідарнасьці.» Ужо ў першым нумары публікаваліся творы аўтараў рознай канфесійнай прыналежнасці і даваўся агляд іншых беларускіх рэлігійных выданняў дыяспары — каталіцкіх, праваслаўных і пратэстанцкіх. Разам з тэмай рэлігійнай салідарнасці і еднасці, на старонках часопіса рэгулярна абмяркоўвалася пытанне савецкай антырэлігійнасці.
Практычна ўсе матэрыялы першых нумароў напісаны — пад рознымі псеўданімамі і без подпіса — а. Гарошкам. Ад трэцяга нумару рэгулярным аўтарам стаў а. Часлаў Сіповіч (Лондан). Публікаваліся таксама мастацкія творы, пераважна эміграцыйных аўтараў.
У 1947—1950 гг. часопіс выходзіў штомесяц, часам — падвоенымі нумарамі. Са студзеня 1951 ён стаў двумесячнікам, з 1955 — квартальнікам, у 1956 г. выйшла два нумары, у 1957 г. — адзін выпуск, пасля чаго выданне прыпынілася.
Лонданскі перыяд
Тэматыка часопіса стала шырэй у параўнанні з парыжскім перыядам за кошт арыгінальных даследчых артыкулаў, найперш — а. Аляксандра Надсана (царкоўная гісторыя, гісторыя беларускага кнігавыдання, Скарыназнаўства), а таксама Гая Пікарды, які фактычна запачаткаваў новую галіну ведаў — гісторыю беларускай царкоўнай музыкі. Часопіс падрабязна асвятляў падзеі Другога Ватыканскага сабора, у якім браў удзел біскуп Часлаў Сіповіч. Таксама Язэп Германовіч, пад псеўданімам Вінцук Адважны, публікаваў свае байкі і фельетоны.
Як ў парыжскі перыяд, перыядычнасць часопіса з часам зніжалася. У 1973 ён стаў квартальнікам, у 1975 г. выйшла толькі два выпускі, у 1976 — адзін і ніводнага — у 1977. Адзіны выпуск за 1978 г. быў прысвечаны памяці памерлага а. Льва Гарошкі, выпуск за 1979 г. — памяці памерлага а. Язэпа Германовіча, і апошні нумар, 151-ы, — у 1980 г. Апошнія нумары рыхтавалі а. Аляксандр Надсан і біскуп Часлаў Сіповіч.
Тэракт у Аэрапорце імя Атацюрка
Тэракт у Аэрапорце імя Атацюрка (Стамбул, Турцыя) адбыўся ўвечары 28 чэрвеня 2016 года.
Два выбухі адбыліся ў тэрмінале прылёту. Ісламісцкія тэрарысты-смяротнікі падарвалі сябе перад рэнтгенаўскім сканерам ля паста кантролю бяспекі пасля таго, як паліцыя адкрыла агонь у спробе іх нейтралізаваць. Меркавана, што ў атацы бралі ўдзел тры смяротнікі. У некаторых паведамленнях гаворыцца пра выбухі ў розных частках аэрапорта. Пасля выбухаў чацвёра ўзброеных мужчын уцяклі з месца здарэння. Таксама ў раёне аўтастаянкі аэрапорта было чуваць гукі страляніны. Нападнікі выкарыстоўвалі аўтаматы Калашнікава.
Паведамляецца пра 50 загінулых і пра больш за 100 параненых.
Усе вылеты з аэрапорта былі прыпынены, паліцыя пачала эвакуацыю людзей.
Паліцыя мяркуе, што тэрарысты могуць быць звязаны з ІДІЛ.
Мікіта Іванавіч Лабастаў
Мікі́та Лабастаў (нар., пас. Ува, Удмурція) — беларускі біятланіст, удзельнік кубку свету па біятлоне, член нацыянальнай зборнай Беларусі.
Біяграфія
У біятлоне з 2007 года. У складзе зборнай Расіі ў лютым 2017 года заваяваў залаты медаль у эстафеце і бронзавы медаль у індывідуальнай гонцы на юніёрскім чэмпіянаце свету ў Осарблі.
З 2018 года выступае за Беларусь. Заваяваў срэбны медаль у індывідуальнай гонцы на юніёрскім чэмпіянаце свету ў Брэзна-Осрблі.
Свята-Успенская царква (Шніпкі)
Свята-Успенская царква — праваслаўны храм у в. Шніпкі Шчучынскага раёна Гродзенскай вобласці. У дадзены момант вёскі Ятвеск не існуе, а царква стаіць у полі, пры дарозе на Шніпкі.
Гісторыя
Пабудавана ў 1873—1876 гадах у в. Ятвеск.
Храм быў закрыты ў хрушчоўскія часы, а з будынка зрабілі склад збожжа. У 1990-я гады будынак перадалі вернікам. Царква была адрэстаўравана.
Хакейная Ліга чэмпіёнаў 2022/23
Хакейная Ліга чэмпіёнаў 2022/23 — 8-ы розыгрыш Хакейнай Лігі чэмпіёнаў сярод еўрапейскіх хакейных каманд. У розыгрышы ўдзельнічаюць 32 каманды, прычым кваліфікацыя праводзіцца толькі па спартыўных вартасцях. 6 ліг-заснавальнікаў турніру будуць прадстаўлены ад 3 да 5 каманд (на аснове чатырохгадовага рэйтынгу ліг), а 7 «ліг-выклікаў» будуць прадстаўлены па 1 камандзе кожная.
Каманды-ўдзельнікі
У лютым 2022 года Савет хакейнай Лігі чэмпіёнаў вырашыў не запрашаць каманду з Беларусі ва ўдзеле ў розыгрышы. Савет лічыць, што «ў сувязі з непрадказальнай сітуацыяй у краіне ўдзел каманды з Беларусі ў Лізе чэмпіёнаў на гэты момант будзе вельмі рызыкоўным для ўсіх уцягнутых бакоў».
Лімузен
Лімузен (франц. Limousin) — рэгіён на паўднёвым захадзе цэнтральнай часткі Францыі. Галоўны горад Лімож. Насельніцтва 712 тыс. чалавек (22-е месца сярод рэгіёнаў).
Геаграфія
У склад рэгіёна ўваходзяць тры дэпартаменты: Карэз, Кроз и Верхняя В'ена. Рэгіён амаль цалкам знаходзіцца у межах Цэнтральнага масіва. Вышэйшая кропка — гара Бессу (976 м). Асноўнымі рэкамі з'яўляюцца Шаранта і Дардонь, таксама праз рэгіён працякаюць рэкі В'ена, Крэз.
Лімузенская мова — дыялект аксітанскай мовы, ад якой адбываецца каталанскі паддыялект.
Барташ
Барташ — прозвішча.
Радчыцкі сельсавет
Радчыцкі сельсавет — сельсавет у складзе Столінскага раёна Брэсцкай вобласці, Беларусь. Адміністрацыйны цэнтр — вёска Радчыцк.
БКМ-802
БКМ-802 — паўнізкападлогавы трамвай вытворчасці Белкамунмаш з 2014 года.
Радчыцкі сельсавет
Насельніцтва
Паводле перапісу 2009 года насельніцтва сельсавета складае 1441 чалавек, з іх 98,1 % — беларусы.
IC 4982
IC 4982 — галактыка тыпу P (особлива галактыка) ў сузор’і Паўлін.
Тульгавіцкі сельсавет
Ту́льгавіцкі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Хойніцкага раёна Гомельскай вобласці. Цэнтр — вёска Тульгавічы.
Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Юравіцкага раёна Рэчыцкай акругі БССР. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Мазырскай акругі. 10 лістапада 1927 года сельсавет узбуйнены, у яго склад увайшла тэрыторыя скасаванага Ломышскага сельсавета. Пасля скасавання акруговага падзелу 26 ліпеня 1930 года ў складзе Юравіцкага раёна БССР. З 8 ліпеня 1931 года ў складзе Хойніцкага раёна. З 20 лютага 1938 года ў складзе Палескай вобласці, з 8 студзеня 1954 года — у складзе Гомельскай вобласці. 8 студзеня 1987 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Кажушкаўскага сельсавета (4 населеныя пункты: вёскі Кажушкі, Навакухнаўшчына, Новапакроўск, Слабада). 28 лістапада 1991 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Дварышчанскага сельсавета.
IC 4982
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Рыхальскэ
Рыхальскэ (Риха́льське) — вёска ў Ямільчынскім раёне Жытомірскай вобласці Украіны.
Сістэма Глізэ 581
СІСТЭМА ГЛІЗЭ 581, зорная сістэма зоркі Глізэ 581 (: каталог Глізэ). Складаецца з цэнтральнай зоркі, дзвюх планет, і трэцяй планеты, існаванне якой лічыцца моцна імаверным. У сістэме была знойдзена першая экзапланета (Глізэ 581 c або нефарм. скароч. 581 c), на якой тэарэтычна магчымае існаванне землепадобных ўмоваў, і, значыць, існаванне пазазямнога жыцця.
Цэнтральная зорка
Зорка Глізэ 581 з'яўляецца адной з 100 найбліжэйшых да Сонца зорак (20,5 светлавых гадоў), і месціцца ў сузор'і Шаляў. Паводле спектру і свяцільнасці адносіцца да чырвоных карлаў. Маса: ~0,3 сонечнай.
Планеты
У сістэме існуюць планеты. Усе даныя па іх вымераны метадам радыяльных хуткасцяў на спектрографе HARPS Еўрапейскай Паўднёвай абсерваторыі (ESO).
581 b
Планета масаю 15 зямных, з арбітальным перыядам 5,366 зямных дзён. Сярэдняя арбітальная адлегласць 6 млн. км. Ацэнкі тэмпературы паверхні каля 150 °C.
Пра выкрыццё паведамлена 30.11.2005.
581 c
Планета, якая лічыцца магчыма землепадобнай. Ацэнкі сярэдняй тэмепратуры на паверхні вагаюцца ад 0 да 40 °C, што дапускае існаванне вадкай вады. Паверхня, відавочна, складаецца з горных парод, або цалкам пакрытая акіянамі.
Радыюс: 1,5 зямных. Маса: 5 зямных. Адлегласць ад зоркі: 1/14 а.а. Арбітальны перыяд: 13 зямных дзён.
Пра выкрыццё паведамлена 25.4.2007.
581 d
Моцна імавернае існаванне планеты масаю 8 зямных, з арбітальным перыядам 84 зямных дні (паведамлена 25.4.2007 ).
Рогіўка (Ямільчынскі раён)
Рогіўка (Ро́гівка) — вёска ў Ямільчынскім раёне Жытомірскай вобласці Украіны.
NGC 2399
NGC 2399 — патройная зорка ў сузор’і Малы Пёс.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Хатуча
Хату́ча (, Хатуча) — былая вёска ў Брагінскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіла ў склад Буркоўскага сельсавета.
Пасля катастрофы на Чарнобыльскай АЭС і радыяцыйнага забруджвання жыхары (120 сем'яў) пераселены ў 1986 годзе ў чыстыя месцы. Ліквідавана 20 жніўня 2008 года.
Размяшчэнне
У 15 км на паўднёвы захад ад Брагіна, 26 км ад чыгуначнай станцыі Хойнікі (на галінцы Васілевічы — Хойнікі ад лініі Калінкавічы — Гомель), 134 км ад Гомеля, на тэрыторыі Палескага радыяцыйна-экалагічнага запаведніка.
Транспартная сетка
Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым аўтамабільнай дарозе Камарын — Брагін.
Планоўка складаецца з прасталінейнай шыротнай вуліцы, да якой з поўдня пад вострым кутом далучаецца кароткая прасталінейная вуліца. Забудова драўлянымі хатамі сядзібнага тыпу.
Гісторыя
Па пісьмовых крыніцах вядомая з XVI стагоддзя, як вёска ў валоданні князя Вішнявецкага, а ва 2-й палове XVII стагоддзя — Каняцпольскіх. Пасля 2-га раздзела Рэчы Паспалітай (1793 год) у складзе Расійскай імперыі. З 1811 года валоданне Ракіцкіх. У 1850 годзе. З 1873 года большасць земляў у валоданні купца 1-й гільдыі Канапліна. Паводле перапісу 1897 года знаходзіліся: капліца, вятрак, гамарня; у Брагінскай воласці Рэчыцкага павета Мінскай губерні.
З 8 снежня 1926 года па 30 снежня 1927 года цэнтр Хатуцкага сельсавета Брагінскага раёна Рэчыцкай, з 9 чэрвеня 1927 года Гомельскай акруг.
Аліна Сяргееўна Пільчук
Алі́на Пільчу́к (нар., ) — беларуская біятланістка, член нацыянальнай зборнай Беларусі.
Біяграфія
У біятлоне з 2013 года.
З 2018 года выступае за зборную Беларусі.
Сяргей Іванавіч Барташ
Сяргей Іванавіч Барташ (нар., в. Рапяхі, Пружанскі раён, Брэсцкая вобласць) — беларускі дзяржаўны дзеяч, Міністр сельскай гаспадаркі і харчавання Рэспублікі Беларусь (з 2023).
Біяграфія
Нарадзіўся ў 1974 годзе ў вёсцы Рапяхі Пружанскага раёна Брэсцкай вобласці.
У 1995 годзе скончыў Гродзенскі дзяржаўны сельскагаспадарчы інстытут па спецыяльнасці «аграномія». У 2006 годзе скончыў Інстытут павышэння кваліфікацыі і перападрыхтоўкі кадраў Брэсцкага дзяржаўнага тэхнічнага ўніверсітэта па спецыяльнасці «менеджмент у аграпрамысловым комплексе». У 2012 годзе скончыў Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь па спецыяльнасці «кіраванне прадпрыемствамі аграпрамысловага комплексу».
У 2016 годзе назначаны намеснікам старшыні, затым — першым намеснікам старшыні — начальнікам упраўлення па сельскай гаспадарцы і харчаванні Кобрынскага райвыканкама. У 2019—2020 гадах узначальваў камітэт па сельскай гаспадарцы і харчаванні Брэсцкага аблвыканкама, з 20 кастрычніка 2020 года — старшыня Бярозаўскага райвыканкама. З 3 кастрычніка 2022 года  па 8 жніўня 2023 года  — памочнік Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь — інспектарам па Гомельскай вобласці.
8 жніўня 2023 года прызначаны Міністрам сельскай гаспадаркі і харчавання Беларусі.
Уладзімір Іванавіч Чаркасаў
Уладзімір Іванавіч Чаркасаў (23 чэрвеня 1918, Уфа — 22 кастрычніка 1943) — камандзір кулямётнага разліку 188-га Аргунскага стралковага палка (106-я Забайкальская стралковая дывізія, 65-я армія, Цэнтральны фронт), Герой Савецкага Саюза.
Біяграфія
Уладзімір Іванавіч працаваў токарам, брыгадзірам на машынабудаўнічым заводзе ў горадзе Рыбінску і Уфімскім маторабудаўнічым заводзе.
У шэрагі Чырвонай Арміі прызваны Уфімскім гарваенкаматам ў 1938 годзе. Удзельнік баёў на рацэ Халхін-Гол у 1939 годзе.
На фронце Вялікай Айчыннай вайны з 15 лютага 1943 года. Ваяваў на Цэнтральным фронце.
Служыў камандзірам кулямётнага разліку 188-га Аргунскага стралковага палка (106-я Забайкальская стралковая дывізія, 65-я армія, Цэнтральны фронт).
Загінуў 22 кастрычніка 1943 года, пахаваны ў вёсцы Чаплін Лоеўскага раёна Гомельскай вобласці Беларусі.
Подзвіг
«Сяржант У. І. Чаркасаў са сваім разлікам станковага кулямёта 15 кастрычніка 1943 г. у ліку першых фарсіраваў р. Дняпро у раёне п. Лоеў (Гомельская вобласць) і замацаваўся на правым беразе ракі. Кулямётным агнём прыкрываў пераправу групы захопу і іншых падраздзяленняў. Пры гэтым адбіў 3 контратакі праціўніка, знішчыў 50 нямецкіх салдат і афіцэраў; 16 кастрычніка замяніў выбыўшага са строю камандзіра роты і кіраваў яе боем на плацдарме».
Званне Героя Савецкага Саюза прысвоена 30 кастрычніка 1943 года.
Памяць
У пасёлку Лоеў усталяваная мемарыяльная дошка ў гонар Героя.
Рудэнька (Ямільчынскі раён)
Рудэнька (Руде́нька) — вёска ў Ямільчынскім раёне Жытомірскай вобласці Украіны.
Мікола Янчанка
Мікола Янчанка (Мікалай Ігнатавіч Янчанка;, вёска Забалацце, , Магілёўская вобласць - ) — беларускі паэт, празаік, перакладчык.
Біяграфія
Нарадзіўся ў сям'і каваля. Скончыў гістарычны факультэт Магілёўскага педагагічнага інстытута (1956). Настаўнічаў у Брожскай сярэдняй школе на Бабруйшчыне (1956—1961), у Дварэцкай сярэдняй школе (1965—1966), быў выхавацелем у Гарадзецкай школе-інтэрнаце (1961) Рагачоўскага раёна. Працаваў у раённых газетах у Рагачове, Жлобіне, Калінкавічах, Карме. З 1972 г. — адказны сакратар рагачоўскай раённай газеты «Камунар».
Жыў у Рагачове. Памёр 16 ліпеня 2000 года. Пахаваны ў в. Забалацце Рагачоўскага раёна.
Творчасць
Дэбютаваў у друку вершам у 1958 г. (бабруйская раённая газета «Камуніст»). Пісаў на беларускай і рускай мовах. Аўтар зборнікаў паэзіі «Разнотравье» (1971), «Кросны» (1980), «Жыцейка-жыта» (1990), кніжак апавяданняў для дзяцей «З людзьмі добра» (1973) і «Зраблю сонейка» (1978), «Жменька жалудоў» (1989), кніжкі-маляванкі «Лета ў серванце» (1981) і зборніка вершаў «Залаты вулей» (1986). На беларускую мову пераклаў кнігу вершаў Д. Кавалёва «Вечназялёная Ветка» (1990).
Памяць
Імем Міколы Янчанкі названа вуліца ў новым мікрараёне Рагачова.
IC 4983
IC 4983 — галактыка тыпу SBc ў сузор’і Тэлескоп.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Віктар Фёдаравіч Бяльковіч
Віктар Фёдаравіч Бяльковіч (нар., г. Бабруйск) — беларускі дзяржаўны дзеяч.
Біяграфія
Скончыў Віцебскі дзяржаўны ветэрынарны інстытут, Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт.
Працаваў інжынерам, галоўным заатэхнікам племсаўгаса імя Казлова, сакратаром парткама калгаса імя Калініна Жлобінскага раёна, старшынём калгаса «Чырвоная зоркая». З 1988 года дырэктар саўгаса «Пірэвічскі» Жлобінскага раёна.
Завочнае навучанне
Завочнае навучанне - форма навучання, якая спалучае ў сабе рысы саманавучання і вочнага навучання. Характарызуецца некалькімі фазамі. У першую фазу адбываецца атрыманне базы ведаў, навучальнай літаратуры і яе вывучэнне (усталявальная сесія), у другую - вырабляецца праверка засвоенага матэрыялу (залікова-экзаменацыйная сесія). Пры гэтым гэтыя фазы прыкметна адстаюць адзін ад аднаго па часе (звычайна ад некалькіх месяцаў да года).
Першапачаткова завочнае навучанне ўводзілася толькі для тых студэнтаў, якія па якой-небудзь уважлівай прычыне не мелі магчымасці рэгулярна наведваць заняткі. Завочнае навучанне выкарыстоўвае струменевы прынцып: адзіны для ўсіх навучэнцаў адукацыйны план, агульныя тэрміны здачы кантрольных і курсавых работ. Два разы на год (як правіла, зімой і летам) адбываецца на здача сесій.
Дзякуючы развіццю інфармацыйных тэхналогій завочнае навучанне ўвесь час мадэрнізуецца, становячыся ўсё больш падобным на дыстанцыйнае навучанне.
На завочнай форме часцей за ўсё навучаюцца людзі, якія сумяшчаюць вучобу з працай, спортам ці творчай дзейнасцю, а таксама па прычыне больш нізкай кошту навучання ў параўнанні з вочнай формай.
Верхняя Нармандыя
Верхняя Нармандыя (Haute-Normandie) — рэгіён на поўначы Францыі. Галоўны горад — Руан. Насельніцтва — 1,805 млн чалавек (13-е месца сярод рэгіёнаў).
Геаграфія
Плошча тэрыторыі 12 318км². Рэгіён уключае дэпартаменты Эр і Сена Прыморская. Праз яго працякаюць рэкі Сена, Эр, Вель.
Нагойскі ўніверсітэт
Нагойскі ўніверсітэт — адзін з нацыянальных універсітэтаў Японіі. Размешчаны ва ўсходняй частцы горада Нагоя, з’яўляецца адным з найбольш прэстыжных у краіне.
Універсітэт узыходзіць сваімі каранямі ў 1871 год, калі ён быў часовай медыцынскай школай. У 1939 годзе становіцца Нагойскім Імператарскім універсітэтам. У 1947 годзе быў перайменаваны ў Нагойскі ўніверсітэт. З 2004 года стаў часткай сістэмы нацыянальных універсітэтаў.
Спаса-Праабражэнская царква (Жолкіна)
Спаса-Праабражэнская царква — праваслаўны храм у в. Жолкіна Пінскага раёна Брэсцкай вобласці.
Архітэктура
Вырашана прамавугольным зрубам пад вальмавым дахам, завершаным па ўскрайках цыбулепадобнымі купаламі. Галоўкай завершаны пакаты шатровы дах далучанай да фасада двух'яруснай чатырохграннай званіцы. Ход аформлены двухслуповым ганкам пад двухсхільным дахам. Вертыкальна ашаляваныя фасады расчлянёны прамавугольнымі аконнымі праёмамі. Алтарная частка вырашана пяцігранным апсідным прырубам.
Прыметнік
Прыметнік — самастойная часціна мовы, якая абазначае якасць, уласцівасць або прыналежнасць прадмета і адказвае на пытанне «які», «якая», «якія», «чый». У беларускай мове прыметнікі змяняюцца па родах, склонах і ліках.
У сказе прыметнік можа быць азначэннем і іменным выказнікам.
Разрады прыметнікаў
Паводле значэння і граматычных уласцівасцей існуе тры разрады прыметнікаў: якасныя, адносныя і прыналежныя.
Якасныя прыметнікі
Абазначаюць прымету, якую можна мець у большай ці меншай ступені. Адказваюць на пытанне «які».
Каратэ
Каратэ́ ( каратэ́-до: «шлях пустой рукі») — японскае мастацтва самаабароны ад узброенага праціўніка без зброі, якое сфармавалася ў 1920-я гады, пачаткова пад назвай тодэ, Фунакосi Гіцінам (Тамінакосі) з вострава Акіна́ва. З 2020 года — алімпійскі від спорту.
Прыметнік
Якасныя прыметнікі
Як правіла, якасныя прыметнікі маюць наступныя ўласцівасці: Некаторыя якасныя прыметнікі не задавальняюць усім вышэйпрыведзеным прыметам. Напрыклад, прыметнікі босы, барадаты, вусаты не маюць ступеней параўнання, а прыметнікі крохкі, ліпкі не маюць ацэначных форм.
Каратэ
На пачатковым этапе каратэ прадстаўляла сабой сістэму рукапашнага бою, якая прызначалася толькі для самаабароны. Сёння каратэ набыло вялікую вядомасць дзякуючы паказальным выступам, якія дэманструюць тамэсівары. Так, вельмі дасведчаныя майстры могуць раскалоць кулаком груду лёду, ударам нагі разнесці ў трэскі брус з хваёвай драўніны таўшчынёй 15 см, разбіць локцем або галавой стосы дахавай чарапіцы (аднак, разбіванне прадметаў дэманструе толькі фізічную сілу і не з’яўляецца паказчыкам майстэрства). У адрозненне ад іншых адзінаборстваў Японіі (джыу-джыцу, дзюдо), якія выкарыстоўваюць барацьбу, правядзенне рознага роду кідкоў, затрымальных захопаў і задушлівых прыёмаў, у каратэ ступень непасрэднага кантакту паміж удзельнікамі сутычкі мінімальная, а для знішчэння суперніка выкарыстоўваюцца дакладна нацэленыя магутныя ўдары рукамі і нагамі, якія наносяцца ў жыццёва важныя кропкі яго цела.
Прыметнік
Якасныя прыметнікі
У якасных прыметнікаў можа быць дзве формы: поўная (дужы, вясёлы, ра́ды, лю́бы) і кароткая (дуж, весел, рад, люб). Поўная форма змяняецца па ліках, родах і склонах. У сказе кароткая форма якасных прыметнікаў ужываецца як выказнік. Поўная ж бывае як азначэннем, так і выказнікам. Некаторыя якасныя прыметнікі ў сучаснай мове ўжываюцца толькі ў поўнай форме (напрыклад, моцны, хоць у старабеларускіх тэкстах сустракаецца форма моцан). Іншыя, наадварот, часцей ужываюцца ў кароткай форме (рад, здацен, павінен, патрэбен, удзячан).
Якасныя прыметнікі ўтвараюць дзве ступені параўнання: вышэйшую і найвышэйшую. Формы ступеней параўнання бываюць простыя і складаныя.
Каратэ
Спартыўныя спаборніцтвы праводзяцца па двух праграмах каратэ: кумітэ (вольны спарынг) і ката (фармалізаваная паслядоўнасць рухаў, звязаных прынцыпамі вядзення паядынку з уяўным праціўнікам).
Прыметнік
Якасныя прыметнікі
У выпадку, калі ступень параўнання выражаецца не адным словам, а некалькімі (больш разумны, самы прыгожы), кажуць аб складанай ці аналітычнай форме. Калі ступень параўнання выражаецца адным словам, форма называецца простаю, ці сінтэтычнаю.
Прыметнікі, якія не адносяцца да якасных, не маюць ні вышэйшае, ні найвышэйшае ступені.
Адносныя прыметнікі
Адносныя прыметнікі выражаюць адносіны прадмета да іншага прадмета (дзвярны), матерыялу (жалезны), дзеяння (пральны, драбільны), прызначэння прадмета (пісьмовы, службовы), часу (студзеньскі), месца (мінскі), адзінкі вымярэння (пяцігадовы, двухпавярховы, кілаграмовы) і г. д.
Адносныя прыметнікі маюць толькі поўную форму, не маюць ступеней параўнання і форм ацэнкі, не спалучаюцца з прыслоўямі меры («вельмі», «занадта» і пад.), не маюць антонімаў.
Прыналежныя прыметнікі
Прыналежныя прыметнікі абазначаюць прыналежнасць прадмета жывой істоце ці асобе (бацькаў, Міколкаў, сястрын, Любін). Адказваюць на пытанне «чый».
Прыналежныя прыметнікі ўтвараюцца:
Ужываюцца пераважна ў кароткай форме, не маюць ступеней параўнання і не спалучаюцца з прыслоўямі меры («вельмі», «зусім», «занадта» і пад.), не маюць антонімаў.
Агульныя звесткі
Межы лексіка-граматычных разрадаў прыметнікаў рухомыя. Так, прыналежныя і адносныя прыметнікі могуць набываць значэнне якасных: сабачы хвост (прыналежны), сабачая стая (адносны), сабачае жыццё (якасны).
(5145) Фол
(5145) Фол — астэроід групы Кентаўраў, выяўлены 9 студзеня 1992 года Дэвідам Рабіновічам. Названы ў гонар кентаўра Фола з грэчаскай міфалогіі. Фол здзяйсняе абарот вакол Сонца за 92 года, рухаючыся па моцна эксцэнтрычнай арбіце. Меркавана першапачаткова быў аб’ектам пояса Койпера. Дыяметр Фола ацэньваецца ў 185±16 км. Даследаванні яго бачнага выпраменьвання паказалі, што паверхня мае цёмна-чырвоную афарбоўку, якая паказвае на прысутнасць вуглевадародаў. У адрозненне ад Хірона Фол не мае ніякіх прыкмет каметнай актыўнасці.
Максім Гарэцкі
Максі́м Іва́навіч Гарэ́цкі (6 (18) лютага 1893, в. Малая Багацькаўка, цяпер Магілёўская вобласць, Беларусь — 10 лютага 1938, Вязьма, НКУС, Смаленская вобласць) — беларускі пісьменнік, дзеяч беларускага нацыянальна-дэмакратычнага адраджэння, літаратуразнаўца, лексікограф, фалькларыст. Адзін з пачынальнікаў нацыянальнай мастацкай прозы. Зрабіў вялікі ўклад у развіццё беларускай культуры і фарміраванне беларускай нацыянальнай самасвядомасці.
Аўтар аповесці «Дзве душы», дакументальна-мастацкіх запісак «На імперыялістычнай вайне», раманаў «Віленскія камунары» і «Камароўская хроніка». Напісаў першую «Гісторыю беларускае літаратуры», аўтар літаратурна-крытычнай працы «„Маладняк“ за пяць гадоў. 1923—1928», «Хрэстаматыі беларускае літаратуры. XI век — 1905 г.», «Руска-беларускага слоўніка» (з Гаўрылам Гарэцкім), «Беларуска-расійскага слоўнічка», «Практычнага маскоўска-беларускага слоўніка» (з Міколам Байковым).
Карыстаўся літаратурнымі псеўданімамі Максім Беларус, ''М. Б. Беларус, М. Г., А. Мсціслаўскі, Дзед Кузьма, Мацей Мышка, Мізэрыус Монус і іншымі; у сваіх творах таксама выступаў як Кузьма Батура і Лявон Задума''.
Паходжанне
Максім Гарэцкі нарадзіўся ў сялянскай малазямельнай сям’і. Бацька — Іван Кузьміч Гарэцкі (1856—1945), многія гады служыў кухарам у пана Цэкерта ў Лонніцы на Смаленшчыне. Маці — Ахрасіння Іванаўна, у дзявоцтве Папова (1864—1935), дачка панскага ткача з сяла Слаўнае, сям’я лічылася заможнай. Калі адбыўся шлюб, Івану Кузьмічу было 28 гадоў, а Ахрасінні Іванаўне 20. Абое былі непісьменнымі. Іван, які ўвесь час працаваў у паноў, стараўся і навучыўся размаўляць па-руску, Ахрасіння гаварыць па-руску саромелася, і так і не навучылася. Праз кароткі час пасля шлюбу Іван зноў паехаў служыць да пана Цэкерта. Ахрасіння ездзіла да мужа толькі ў госці, але зрэдку, бо было далёка.
У Івана і Ахрасінні нарадзіўся першы сын, якому далі імя Васіль, але крыху больш чым праз год ён памёр. Праз два гады нарадзіўся Іван (1880—1939). Наступнай была Марына, але хутка памерла з водры. У 1893 годзе нарадзіўся Максім. Пасля нарадзіліся блізняты Панас (памёр праз 4 тыдні) і Парфір (1896—1980), Гаўрыла (1900—1988), Ганна (1902—1922).
Раннія гады
Першую навуку Максім Гарэцкі атрымаў у школе граматы ў вёсцы Вялікая Багацькаўка. Потым некалькі гадоў вучыўся ў сяле Вольша Аршанскага павета ў царкоўна-прыходскай школе. Ужо ў той час Гарэцкі пачынае цікавіцца беларускай літаратурай і пачынае свядома карыстацца беларускай мовай. У 1908 годзе Гарэцкі скончыў вучобу ў двухкласнай настаўніцкай школе ў Вольшы і атрымаў магчымасць быць настаўнікам, вучыць грамаце сялянскіх дзяцей. Аднак праз малы ўзрост Максім пакуль працуе на бацькоўскай гаспадарцы. У кастрычніку 1908 года прыехаў у Горкі, каб рыхтавацца да паступлення ў вучэльню. Жыў на вуліцы Зялёнай (цяпер вуліца Максіма Гарэцкага), дом Якаўлева. У Горках займаўся з рэпетытарам Крэерам. А. Крэер быў адным з арганізатараў у горадзе групы РСДРП, адзін з актыўных удзельнікаў рэвалюцыйнага руху ў Горках у 1903—1907 гадах, аднак пасля Рэвалюцыі 1905—1907 гадоў адышоў ад руху і заняўся рэпетытарствам. Крэер меў вялікую бібліятэку, якой карысталіся не толькі вучні, але і навучэнцы сельскагаспадарчых вучэльняў, часам у яго праводзіліся літаратурныя вечары. У 1909 годзе Максім Гарэцкі паступіў у каморніцка-агранамічную вучэльню ў Горы-Горках, якую скончыў у 1913 годзе. У вучэльні пад кіраўніцтвам Максіма было створана невялікае таварыства аматараў беларускай літаратуры. Сябры гуртка пісалі невялікія допісы ў «Нашу Ніву». Гарэцкі адзін з першых пачаў пісаць па-беларуску карэспандэнцыі і малыя апавяданні з жыцця магілёўскіх сялян. Атрымаў у атэстаце наступныя адзнакі: агульнаадукацыйныя прадметы — выдатна, сельская гаспадарка — выдатна, землеўпарадкаванне — выдатна, прыродазнаўчыя прадметы — добра. У атэстаце таксама адзначаецца, што Максім Гарэцкі праявіў асаблівую цікавасць і аказаўся дасведчаным у геадэзіі і карэнным паляпшэнні ўгоддзяў. Па размеркаванні накіраваны ў Вільню, куды ён едзе ўвосень 1913 года.
Служба ў войску
Чарцёжнік, каморнік землеўпарадкавальных камісій Віленскай губерні (Вільня, 1913—1914). На пасадзе каморніка Гарэцкі правёў толькі адзін год. Ён меў намер авалодаць замежнымі мовамі, атрымаць атэстат сталасці і паступіць на гісторыка-філалагічны факультэт, аднак яму не ўдалося здзейсніць гэтыя планы. На той час адтэрмінаванне ад вайсковай службы каморнікам ужо скасавалі. Каб не ісці на службу звычайным салдатам на 3 гады, Гарэцкі пачынае адбыванне вайсковай павіннасці ў якасці «вальнапісанага» царскай арміі. 1 ліпеня 1914 года яго накіравалі ў артылерыйскую брыгаду ў Вільню (2-я батарэя 27-й артылерыйскай брыгады), што супала з пачаткам Першай сусветнай вайны. Максім трапіў на фронт ужо 24 ліпеня і ўдзельнічаў у жорсткіх баях. Найбольш страшны бой быў 27 жніўня пад (Прусія), за гэты бой Гарэцкі быў узнагароджаны Георгіеўскім крыжам 4-й ступені. 25 кастрычніка пад Герытэнам быў паранены, ляжаў у шпіталі яўрэйскай абшчыны «Мішмэрэс хойлем» у Вільні, дзе яго наведалі бацька і брат Іван. У той час там працавала міласэрнай сястрой Алаіза Пашкевіч (Цётка). Праляжаў у шпіталі больш за два месяцы. Пасля Новага года паехаў у Багацькаўку. Пасля месяца дома паехаў у Мсціслаў, пазней у Маскву, дзе працаваў чарцёжнікам. Рана на назе зажывала дрэнна, гнаілася. Быў накіраваны ў шпіталь у . Атрымаў накіраванне ў шпіталь Магілёва. Перад тым як легчы ў шпіталь, вырашыў пабыць у Багацькаўцы, дзе пражыў з 3 красавіка да 20 траўня 1915 года. Тры месяцы праляжаў у шпіталі, дзе яму была зробленая аперацыя — хірург без наркозу шчыпцамі выцягнуў асколак з раны. Прыйшоў загад эвакуяваць усіх раненых у Маскву. Максіма Гарэцкага накіравалі ў шпіталь Маскоўскага біржавога і купецкага таварыства, дзе камісія прызнала яго здаровым і накіравала на фронт.
У студзені 1916 года пасланы вучыцца ў ў Петраградзе, дзе атрымаў чын прапаршчыка. Па заканчэнні вучылішча (пачатак чэрвеня) накіраваны ў Іркуцк. Па дарозе на некалькі дзён заехаў у Малую Багацькаўку, пасля ў Смаленск да брата Парфіра, якога тут рыхтавалі на фронт. Адпраўлены ў Гжацк, дзе тры месяцы чакаў адпраўкі на пазіцыю.
У канцы 1916 года адпраўлены на фронт, трапіў у раён пінскіх балот, дзе сустрэў Лютаўскую рэвалюцыю. Там быў прызначаны ў камісію па рэквізіцыі сена ў сялян, але не любіў гэтай працы і адпрасіўся ў акопы. Вясной 1917 года захварэў на востры гастрыт, месяц быў у палявым шпіталі, потым эвакуяваны ў Арол, адтуль у Маскву, дзе праляжаў усё лета, а ўвосень адпраўлены на лячэнне ў Жалезнаводск.
У лістападзе 1917 года прыехаў у Смаленск, дзе камісіяй вызначаны нестраявым. Тут сустрэў Кастрычніцкую рэвалюцыю. Па сумяшчальніцтве пачаў працаваць у газеце «Известия Смоленского Совета депутатов», потым перайшоў туды на сталую працу. Лета і пачатак восені прабыў у Багацькаўцы. У кастрычніку вярнуўся ў Смаленск. У Смаленску тады жыў Янка Купала, які часта запрашаў Максіма ў госці. Разам з Янкам Купалам у кастрычніку 1918 года запісаўся слухачом факультэта гісторыі мастацтваў Смаленскага аддзялення Маскоўскага археалагічнага інстытута. Вучобу хутка кінуў, бо не было часу хадзіць на лекцыі. Адзначаецца яго добрае знаёмства з Вільгельмам Кнорыным у Смаленскім савеце. Працуе ў Смаленску камендантам жыллёвага аддзела, дзе кіраваў рэквізіцыяй «лішкаў жытла ў буржуазіі» (1918), паралельна, потым і стала супрацоўнічаў у мясцовых газетах «Западная коммуна», «Звязда» (са жніўня 1918, запрошаны на сталую працу ў «Звязду» Кнорыным пасля абвяшчэння ССРБ). Супрацоўнічаў з газетай «Дзянніца».
Віленскі перыяд
Разам з рэдакцыяй «Звязды» пераехаў у Менск, потым у Вільню (пачатак студзеня 1919). Пры раптоўным захопе Вільні польскім войскам (21 красавіка 1919) апынуўся на акупаванай тэрыторыі. Настаўнік беларускай мовы і літаратуры Віленскай беларускай гімназіі, таксама выкладчык Беларускіх настаўніцкіх курсаў і Вышэйшых літоўскіх педагагічных курсаў. У гімназіі пазнаёміўся з будучай жонкай, Леанілай Чарняўскай, настаўніцай пачатковых класаў. 16 ліпеня 1919 года яны павянчаліся ў Прачысценскім саборы. Максім спачатку жыў на кватэры ў Леанілы на, дзе яна жыла з маці, а потым яны атрымалі кватэру на Вастрабрамскай вуліцы каля будынка Беларускай гімназіі.
Супрацоўнічаў з газетай «Беларускія ведамасці», «Беларускі звон». Рэдактар і выдавец газеты «Наша думка» (снежань 1920 — ліпень 1921), «Беларускія ведамасці» (з верасня 1921). Максім Гарэцкі быў сябрам Таварыства беларускай школы, Беларускага навуковага таварыства, Беларускага выдавецкага таварыства. Разам з Сымонам Рак-Міхайлоўскім, Антонам Луцкевічам, Аркадзем Смолічам, Францішкам Аляхновічам і іншымі беларускімі дзеячамі стаў ініцыятарам скаўцкага руху ў Віленскай беларускай гімназіі. У 1919 годзе пачала дзейнічаць Народная рада БНР, старшынёй якой стаў Пятро Крачэўскі, а Максім Гарэцкі ўвайшоў у склад прэзідыума.
12 ліпеня 1920 года ў Маскве быў падпісаны Маскоўскі дагавор РСФСР з Літвой, згодна з якім Літве перадаваліся этнаграфічныя беларускія землі: Віленскі край з Вільняй, а таксама Горадня, Ліда, Смаргонь, Ашмяны, Нарач, Браслаўскія азёры. Максім Гарэцкі напісаў «Пісьмо беларускага дзеяча т. Міцкевічу-Капсукасу», спадзеючыся, што ён будзе адстойваць беларуская інтарэсы, ведучы змаганне з «ковенскімі імперыялістамі». У стрыманай форме Гарэцкі крытыкуе маскоўскіх бальшавікоў, якія «крамсаюць Беларусь», пры ўсякай нагодзе квапяцца на беларускія землі. Вельмі вострую крытыку аўтар скіроўвае на «ковенскіх імперыялістаў», «літоўскіх акупантаў» і «іх пісак-публіцыстаў, якія цынічна гавораць аб беларускіх адраджэнцах». Гарэцкі даказваў, што ні «ковенскія імперыялісты», ні «польскія паны» не маюць права на беларускія землі.
У 1921 годзе найбольш уплывовай беларускай арганізацыяй Сярэдняй Літвы быў Віленскі беларускі нацыянальны камітэт, які імкнуўся да стварэння Вялікага Княства Беларуска-Літоўскага. Сярод найбольш вядомых сяброў лічыўся Максім Гарэцкі. Таксама ў 1921 годзе быў створаны Беларускі дзяржаўны камітэт, старшынёй якога стаў Антон Луцкевіч, сакратаром — Браніслаў Тарашкевіч, сябрамі — Адам Станкевіч, Фабіян Ярэміч, Максім Гарэцкі, Сымон Рак-Міхайлоўскі, Аркадзь Смоліч, Эдвард Будзька. Расчараваўшыся, Гарэцкі разам з Сымонам-Рак-Міхайлоўскім выйшаў з Беларускага дзяржаўнага камітэта пасля некалькіх сходаў.
У студзені 1922 года перад выбарамі ў быў арыштаваны польскімі ўладамі як цяжкі палітычны злачынца. Быў абвінавачаны ў прыналежнасці да партыі камуністаў, арганізацыі замаху на дзяржаўную ўладу, друкаванай і вуснай агітацыі, атрыманні грошай ад камуністаў. Такія дзеянні паводле польскага крымінальнага кодэкса маглі карацца смерцю або катаргай. Зняволены ў Лукішскай турме ў Вільні. У выніку пратэстаў за мяжой супраць масавых арыштаў беларускіх і літоўскіх дзеячоў прымусова з іншымі арыштаванымі дзеячамі высланы ў Літву. Сябры Беларускага нацыянальнага камітэта Гарэцкі, Карабач, Краскоўскі, Пракулевіч і іншыя накіраваліся ў Коўна. Ковенскі ўрад і ўрад БНР Вацлава Ластоўскага прынялі іх добразычліва. Літоўцы прапанавалі Краскоўскаму заняць пасаду міністра беларускіх спраў пры ковенскім урадзе, але супраць гэтага быў Ластоўскі. На пасадзе беларускага міністра Ластоўскі хацеў бачыць Гарэцкага, але Гарэцкі, так і Краскоўскі не прынялі прапанаванай пасады і выехалі ў Латвію.
Максім жыў 4 месяцы ў Дзвінску, дзе выкладаў на Беларускіх настаўніцкіх курсах. У Дзвінску Максіма паўторна арыштавалі, даставілі ў Вільню, дзе трымалі пад вартай каля трох тыдняў, пасля чаго адпусцілі пад заклад у 10 тыс. польскіх марак. У пачатку 1923 года Гарэцкі ў якасці сябра Арганізацыйнага камітэта актыўна ўдзельнічаў у падрыхтоўцы правядзення з’езда беларускіх настаўнікаў сярэдніх школ, які рыхтавала Беларуская цэнтральная школьная рада. 11—14 красавіка ў памяшканні Віленскай беларускай гімназіі адбыўся з’езд, на якім былі Максім і Леаніла Гарэцкія. На II пленарным пасяджэнні Максім Гарэцкі выступіў з дакладам як выкладчык беларускай мовы і літаратуры Віленскай праваслаўнай духоўнай семінарыі, а на IV пленарным пасяджэнні — як выкладчык Віленскай беларускай гімназіі.
Менскі перыяд
У канцы кастрычніка 1923 года Гарэцкі з сям’ёй пераехаў з Вільні ў Менск. Сям’я Гарэцкіх пасялілася на Савецкай вуліцы, насупраць гарадскога сквера. Жылі ў невялікай камунальнай кватэры на трэцім паверсе, дзе мелі два пакоі. Па прыездзе ў Менск адразу паехаў у Малую Багацькаўку, вярнуўся ў Менск разам з маці і павёз яе ў Маскву, каб наведаць магілу Ганны (сястры Максіма).
Рэктар БДУ Уладзімір Пічэта запрасіў Максіма Гарэцкага выкладаць беларускую мову і літаратуру на рабочым факультэце, Гарэцкі пачаў працаваць там ў лістападзе 1923 года. Пазней Гарэцкі разам з Якубам Коласам, выкладчыкам беларускай мовы і літаратуры педагагічнага факультэта, па жаданні студэнтаў стварае гурток беларускай культуры на рабфаку БДУ. Гарэцкі выкладае беларускую мову і літаратуру ў Камуністычным універсітэце БССР, спачатку па сумяшчальніцтве, а з верасня 1925 года як на асноўнай рабоце. Чытае лекцыі па літаратуры ў ветэрынарным тэхнікуме. Ездзіў у Віцебск і Хоцімск з лекцыямі па фальклоры, беларускай літаратуры і мове. Друкаваў артыкулы ў Савецкай Беларусі і Звяздзе.
У 1925 годзе пастановай Наркамасветы БССР зацверджаны новы склад Інбелкульта, у які ўвайшоў Максім Гарэцкі. Ён узначальвае Слоўнікавую камісію, затым мовазнаўчую і літаратуразнаўчую секцыі, удзельнічаў у працы правапісна-тэрміналагічнай і літаратурнай камісій, чытаў лекцыі на першых Калінінскіх акруговых настаўніцкіх курсах, разам з Якубам Коласам — цыкл лекцый у Мсціслаўскім педагагічным тэхнікуме, на курсах павышэння кваліфікацыі настаўнікаў. Гарэцкі неаднаразова прывозіў у Менску сваю маці, а кампазітары Мікалай Аладаў і Аляксандр Ягораў запісалі ад Ахрасінні Міхайлаўны і пераклалі на ноты многія беларускія песні.
Горацкі перыяд
У лютым 1926 года пераязджае ў Горкі. Загадчык кафедры беларускай мовы, літаратуры і гісторыі Горацкай сельгасакадэміі. Удзельнік Беларускай акадэмічнай канферэнцыі па рэформе беларускага правапісу і азбукі ў Менску, дакладчык па пытаннях мастацкай літаратуры. Улетку 1926 года для збору матэрыялаў ездзіў у Сібір і на Далёкі Усход. Рэктарам акадэміі яму 24 чэрвеня 1926 года выдадзенае пасведчанне з маршрутам навуковай экспедыцыі: Горкі-Масква-Томск-Благавешчанск і назад. 10 лістапада 1926 года піша ліст-хадатайніцтва ў падтрымку Францішка Аляхновіча. 15 снежня 1927 года падпісаў разам з вялікай групай прафесараў, дацэнтаў і іншых навуковых супрацоўнікаў Беларускай дзяржаўнай акадэміі сельскай гаспадарскі «Пратэст», які быў пасланы польскаму консулу пра Урадзе БССР, у якім было адзначана, што яны, спачуваючы змаганню працоўных Заходняй Беларусі за свае спецыяльныя і нацыянальныя правы, гнеўна пратэстуюць супраць суда над Беларускай сялянска-работніцкай грамадой і пасламі Сейма. У ліпені 1928 года ездзіў на лячэнне ў Крым. Па дарозе спыняўся ў Смаленску, Маскве, Харкаве. Па запрашэнні Беларускага студэнцкага зямляцтва ў Смаленску наведаў выпускную вечарыну студэнтаў педагагічнага факультэта Смаленскага ўніверсітэта.
Рэпрэсіі
10 снежня 1928 года разам з Якубам Коласам, Змітраком Бядулем, Вацлавам Ластоўскім, Сцяпанам Некрашэвічам, Язэпам Дылам, Уладзіславам Галубком, Фларыянам Ждановічам, Міхайлам Грамыкам напісалі хадатайніцтва ў абарону Францішка Аляхновіча, які быў абвінавачаны савецкімі ўладамі ў шпіянажы на карысць Польшчы.
Максім Гарэцкі разам з іншымі беларускімі дзеячамі стаў аб’ектам кампаніі «крытыкі» ў друку (1929).
Арыштаваны 19 ліпеня 1930 года ў Менску па адрасе: вуліца Заслаўская, д. 5, кв. 1. Абвінавачаны па сфабрыкаванай справе Саюза вызвалення Беларусі, у красавіку — траўні 1931 года асуджаны да высылкі на пяць гадоў у горад Вятку. У Вятцы спачатку працаваў землякопам, потым чарцёжнікам (17 жніўня 1931 — 1 сакавіка 1932), тэхнікам-каштарыснікам мясцовай фабрыкі вучэбных дапаможнікаў і землеўладкавальнікам. Год жыў адзін. У пачатку лета 1932 года жонка Леаніла Усцінаўна разам з дзецьмі пераехала ў Вятку, і ўжо 3 чэрвеня 1932 года Гарэцкі жыў разам з сям’ёй. Спачатку жылі ў малым (9м²) прахадным пакойчыку, пазней атрымалі яшчэ адзін. Жонка пачала працаваць сакратаркай, а ў хуткім часе перайшла ў дзіцячы сад выхавацелькай. З харчаваннем было цяжка, аднойчы сям’я варыла суп з грака. У Вятцы сустракаліся з іншымі сасланымі беларускімі «нацдэмамі», сасланымі ў Вятку і суседнія месцы: Адамам Бабарэкам, Уладзімірам Пічэтам, Нічыпарам Чарнушэвічам. 21 ліпеня 1935 года Максіму Гарэцкаму выдадзеная даведка аб яго вызваленні, на наступны дзень ён атрымаў пашпарт. Можна было ехаць бліжэй да граніцы БССР. Ехаць у Менск ён не адважыўся, бо ведаў стаўленне ўладаў да сябе.
У жніўні 1935 года Гарэцкі паехаў у Смаленск. Там атрымаў накіраванне і з 1 верасня 1935 года стаў настаўнікам рускай мовы і літаратуры ў сярэдняй школе № 1 гарадскога пасёлка Пясочня (з 1936 года горад Кіраў) Заходняй, потым Калужскай вобласці. Чытаў лекцыі ў заводскім клубе і ваенкамаце, вёў заняткі па лікбезе. Увесь гэты час займаўся літаратурнай працай.
Улетку 1936 года разам з дачкой наведаў Багацькаўку. З Багацькаўкі Гарэцкі на адзін дзень завітаў у Менск, каб даведацца пра лёс рукапісу «Віленскіх камунараў». Але была нядзеля, ён нікога не пабачыў апрача Алеся Вечара, якога выпадкова сустрэў на вуліцы. Вярнуўся ў Кіраў у прыгнечаным настроі. У канцы жніўня 1936 года з сынам Лёнем ізноў наведаў Багацькаўку, верагодна, у той візіт запісаў «Камароўскі парад» — пералік усіх трыццаці пяці двароў у вёсцы і кароткія звесткі аб гаспадарах і іх сем’ях. Узімку 1937 года да Гарэцкіх прыехаў пагасцяваць Максімаў бацька. Пісьменнік удакладняў свае запісы «Камароўскай хронікі», распытваючы бацьку пра старадаўняе жыццё. Улетку Гарэцкі накіраваўся ў Смаленск. Падаў заяву ў педінстытут, каб яму дазволілі здаць экстэрнам экзамены на атрыманне дыплома аб сканчэнні інстытута. Ён меў навуковыя працы, але гэта не лічылі за вышэйшую адукацыю. Са Смаленску паехаў у Маскву, зайшоў да Уладзіміра Пічэты, але быў сустрэты сцюдзёна і насцярожана. Улетку ізноў быў у Багацькаўцы.
Арыштаваны ў ноч з 3 на 4 лістапада 1937 года. 21 снежня этапаваны ў Вязьму. Абвінавачаны ў варожасці да савецкай улады і контррэвалюцыйнай рабоце, выказванні тэрарэстычных намераў. 5 студзеня 1938 года адбылося пасяджэнне «тройкі», на якім Максім Гарэцкі прысуджаны да расстрэлу і канфіскацыі маёмасці. Расстраляны 10 лютага 1938 года а 15-й гадзіне. Жонцы паведамілі, што памёр ад кровазліцця ў мозг 20 сакавіка 1939 года.
Рэабілітаваны 15 лістапада 1957 года. Першая публікацыя паводле сапраўдных фактаў расстрэлу 10 лютага 1938 года ў Вязьме з’явілася ў кастрычніку 1992 года ў газеце «Літаратура і мастацтва».
Сям’я
У 1919 годзе ў Вільні Максім Гарэцкі пабраўся шлюбам. Жонка, Леаніла Усцінаўна Чарняўская-Гарэцкая (1893—1976) — празаік, перакладчык, педагог, працавала настаўніцай у I Віленскай беларускай гімназіі.
Сын Леанід Гарэцкі (1922—1944), загінуў у баях пад Ленінградам. Вядомыя яго «Пісьмы з фронту» да сям’і. Дачка Галіна Гарэцкая (1921—2006) — захавальніца літаратурнага архіва сям’і Гарэцкіх, аўтарка шэрагу прац, прысвечаных жыццю і творчасці бацькі і маці, успамінаў пра іх і пра свайго дзядзьку — акадэміка Гаўрылу Гарэцкага.
Ацэнкі
Пасля рэпрэсій 1930-х гадоў і далейшага замоўчвання, публікацыі і даследаванні творчасці пісьменніка былі ўзноўленыя ў 1960-х гадах. У іх ліку — манаграфіі Дзмітрыя Бугаёва «Максім Гарэцкі» (Мінск, 1968), Алеся Адамовіча «Браму скарбаў сваіх адчыняю…» (Мінск, 1980), Івана Чыгрына «Паміж былым і будучым» (Мінск, 1994), артыкулы і прадмовы да выданняў Дзмітрыя Бугаёва, Максіма Лужаніна, Міхася Мушынскага, Юльяна Пшыркова, Івана Чыгрына і інш.
У наш час Максім Гарэцкі прызнаецца класікам беларускай літаратуры. Фактычна, пачынальнік твораў маральна-этычнай праблематыкі ў беларускай літаратуры. Адзін з пачынальнікаў эпічнага жанру, інтэлектуальна-філасофскай, лірычнай, дакументальнай прозы ў беларускай літаратуры. Пачынальнік даследаванняў гісторыі беларускай літаратуры. Адзначаецца шматграннасць здольнасцей пісьменніка — літаратурных, матэматычных, музычных.
Ваенныя творы Гарэцкага былі заўважаны крытыкай за мяжой, напрыклад, Т. Н. Браран (Н. Рандаў) у ГДР. У вышыні антываеннага духу апавяданні «Генерал» і «Рускі» параўноўваюцца крытыкамі з творамі Васіля Быкава «Мёртвым не баліць» і «Адна ноч», аповесць «На імперыялістычнай вайне» — з ваеннымі творамі Рэмарка, Барбюса,.