cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Беларускі арабскі алфавіт
Беларускім арабскім алфавітам карысталіся беларускія татары. У свой час яны былі запрошаны для пасялення на беларускіх землях і паступова, на працягу XIV—XVI стст., перасталі карыстацца ўласнай мовай і пачалі карыстацца старабеларускай, але запісанай арабскімі літарамі. Вядомая спадчына гэтай традыцыі пісьменнасці — гэта беларускія кнігі-кітабы. Існавалі і польскія тэксты, запісаныя арабскім пісьмом. Мяркуецца, яны з’явіліся не раней за XVII ст.
Галосныя
Галосныя, як і ў класічнай арабіцы, перадаюць агаласоўкамі над і пад зычнымі. На пачатку слова перад знакамі для абазначэння галосных гукаў пісаўся аліф або айн. Такім жа чынам абазначаліся і галосныя ў сярэдзіне слова пасля галоснага гука. У рукапісах XVII—XVIII стст. гукі [о] і [у] абазначаліся аднолькавымі сімваламі: вавам з даммай або даммай. У тэкстах XIX—XX стст. гук [о] абазначаўся толькі вавам з фатхай.
Зычныя
Гук [з] аднолькава абазначаецца літарамі дад і за  у рукапісах XVII—XIX стст., толькі літарай дад у рукапісах XVIII—XIX стст. і толькі літарай за ў рукапісах XIX—XX стст.
Для абазначэння гука [з’] выкарыстоўваюцца літары зайн і заль. У большасці рукапісаў літара заль або зусім не ўжываецца, або ўжываецца вельмі рэдка.
Літарай абазначаецца гук [й]. Гукаспалучэнні [йа], [йо], [йэ], [йу], [йі] абазначаюцца спалучэннем літары з адпаведнымі знакамі для абазначэння галосных [а], [о], [э], [у], [і].
Літарамі, , абазначаецца гук [с’]. Літары і  ужываюцца ва ўсіх вядомых тэкстах XVII—XX стст. з рознай частатой. Літара сустракаецца ў некалькіх рукапісах побач з літарамі  і.
Гук [х] абазначаўся літарай. Літара сустракаецца ў рукапісах усяго некалькі разоў.
Літара можа абазначаць як цвёрды гук [ц], так і мяккі гук [ц’] (у рукапісах XVIII—XX стст.). Літара абазначае гук [ц’] у рукапісах XVII ст. У такім самым значэнні літара  часам выступае ў рукапісах XVIII ст. побач з  і ў адзінкавых выпадках у рукапісах XIX ст. У некаторых рукапісах XVII—XVIII стст. і ў адзінкавых выпадках у рукапісах XIX—XX стст. літарай  абазначаецца і гук [т].
Літары аліф, айн і хамза  не маюць уласнага гукавога значэння. Аліф ужываецца для абазначэння гука [а], а таксама для абазначэння галосных у пачатку слова. У некаторых рукапісах аліф сустракаецца на канцы слоў, звычайна пасля вава. Айн з'яўляецца падстаўкай для галосных у пачатку слоў, а таксама можа сустракацца ў пазіцыі пасля галоснага (звычайна абазначанага з дапамогай вава) перад зычным або ў канцы слова. Хамза часам сустракаецца ў сярэдзіне і на канцы слоў, а таксама як падстаўка для кясры.
Сцяг эрзян
Апісанне сцяга
Памер сцяга — у прапорцыі 1:2. Складаецца з трох гарызантальных палас аднолькавай шырыні, верхняя — белага, сярэдняя — чырвонага і ніжняя — чорнага колеру. Ён быў распрацаваны Валянцінам Дзявяткіным і ўхвалены аб’яднаннем «Масторава» у 1990 годзе. Асноўныя колеры «паўтараюць колеры ўзораў мужчынскіх і жаночых эрзянскіх нацыянальных касцюмаў».
Праз гады сцяг быў зацверджаны Кангрэсам эрзянскага народа:
«Эрзянскай Кангрэс зацвярджае ў якасці сцяга эрзянскага народа бел-чырвона-чорнае (зверху ўніз) палотнішча, якое сімвалізуе ў сваіх колерах Свабоду, Жыццё і Зямлю эрзянскага народа».
Тлумачэнне колераў сцяга
Чорны колер — гэта не толькі колер зямлі, але і колер пулая — насцегнавай часткі эрзянскага жаночага нацыянальнага касцюму. Адсюль напрошваецца выснова, што для продкаў эрзян чорны колер — гэта не колер жалобы, а колер, які сімвалізуе ўрадлівасць і жаночы пачатак. У больш шырокім значэнні — гэта Мастарава (даслоўна Маці-зямля ад мастор — зямля, ава — маці). Калі лічыць пры гэтым чырвоны колер крывёю — сімвалам народа эрзян, а белы — сімвалам Інешкіпаза (Вярхоўны Бог), то атрымліваецца наступны сэнсавы шэраг: «Інешкіпаз-Эрзя-Масторава».
Акрамя асноўнай трактоўкі значэнняў колераў абгрунтаваным будзе лічыць таксама наступную трактоўку: Мастарава (чорны колер), дае апору і жыццё эрзе (чырвоны колер), які жыве і працуе на ёй, над імі Інешкіпаз (белы колер), які абараняе іх і апякуецца ім.
IC 3214
IC 3214 — галактыка тыпу * (зорка) ў сузор’і Валасы Веранікі.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Магілёўскі металургічны завод
Магілёўскі металургічны завод — прадпрыемства чорнай металургіі ў горадзе Магілёве, Беларусь. Асноўнай прадукцыяй завода з’яўляюцца сталёвыя трубы, чыгуначныя восі і тэхнічны шрот. Таксама вырабляюцца сталёвыя профілі, чыгунныя запаўняльнікі, мастацкае ліццё.
Гісторыя
Магілёўскі металургічны завод з’яўляецца адным з найстарэйшых прамысловых прадпрыемстваў абласнога цэнтра. У канцы 1920-х на паўночна-ўсходняй ўскраіне горада Магілёва пачалося будаўніцтва. 6 лістапада 1932 года Магілёўскі, тады трубаліцейны завод святкаваў свой Дзень нараджэння: быў зроблены пробны пуск трубаліцейнага цэха — адлітая першая чыгунная вадаправодная труба дыяметрам 150 мм. У вайну абсталяванне завода было эвакуявана ў глыбокі тыл на Урал. У 1944-48 гг.. завод быў адбудаваны. У сакавіку 1953 года завод асвоіў вытворчасць чыгуннага дахавага ліста. У 1959 упершыню ў СССР тут былі атрыманы трубы, адлітыя напаўнеперарыўным спосабам. Асваенне гэтай тэхналогіі ў пачатку 1960-х ператварыла БССР у экспарцёра трубапракатнай прадукцыі ў рэспублікі Прыбалтыкі і на новабудоўлі Расіі і Украіны. У 1980-х завод перайшоў да вытворчасці электразварных труб, для чаго было адкрыта тры трубапракатных станы. Гэты тэхналагічны паварот вызначыў далейшую спецыялізацыю прадпрыемства. У 2003 уведзены ў эксплуатацыю ўчастак па вытворчасці чыгунных люкаў і дажджапрыёмнікаў. У 2006 годзе ААТ «ММЗ» ўвайшло ў склад вытворчага аб’яднання «Беларускі металургічны завод».
Габрыела Мэрджынян
Габрыела Мэрджынян (Gabriela Mărginean; нар., г. Клуж-Напока, Румынія) — румынская баскетбалістка.
Кар’ера
У 19 гадоў пераехала ў ЗША, дзе вучылася і выступала за ўніверсітэт Дрэкселя.
У ліпені 2022 года падпісала кантракт з быдгашчскім баскетбольным клубам «Баскет-25».
120-я зенітна-ракетная брыгада
120-я Яро́слаўская о́рдэнаў Куту́зава III ступе́ні і Чырво́най Зо́ркі зені́тная раке́тная брыга́да — падраздзяленне ўзброеных сіл Беларусі. Месца дыслакацыі штаба — Баранавічы.
Гісторыя
У 1942 годзе ў сяле Паўшына ў Падмаскоўі быў сфармаваны 994-ы асобны зенітны артылерыйскі полк.
У жніўні 1944 года за адрозненне ў баях пры авалоданні польскімі гарадамі Пшэмысль і Ярослаў і праяўленыя пры гэтым мужнасць і гераізм палку было прысвоена ганаровае найменне «Ярослаўскі». А ў лютым 1945-га пасля прарыву варожай абароны на Сандамірскім плацдарме воінская часць была ўзнагароджана ордэнам Кутузава III ступені. За ўзорныя баявыя дзеянні пры авалоданні гарадамі Грунберг, Зомер, Фельде, Зораў у красавіку 1945 года полк быў узнагароджан ордэнам Чырвонай Зоркі.
На баявым рахунку 994-га асобнага зенітнага артылерыйскага палка — 114 самалётаў, 5 танкаў, 9 бронетранспарцёраў, 2 059 знішчаных салдат і афіцэраў праціўніка, было падаўлена 5 артылерыйскіх і мінамётных батарэй, узята ў палон 1 648 чалавек.
За гады вайны былі ўзнагароджаны ордэнамі і медалямі 665 воінаў палка. Увесь асабісты склад быў узнагароджаны медалямі «За перамогу над Германіяй» і «За вызваленне Прагі».
У 1970 годзе часць была ператворана ў брыгаду, яна атрымала на ўзбраенне зенітны ракетны комплекс «Круг», пасля яго змяніў ЗРК «». У 2011 годзе на ўзбраенне брыгады паступілі зенітныя ракетныя комплексы «».
У студзені 2014 года з прыняццем у баявы склад трэцяй зенітнай ракетнай батарэі завяршылася фарміраванне паўнацэннага зенітнага ракетнага дывізіёна «Тор-М2». Праз месяц у ходзе тактычнага вучэння з падраздзяленнямі брыгады разлікі 3-й зенітнай ракетнай батарэі «Тор-М2» правялі баявыя стрэльбы на «выдатна».
Лі Гон Хі
Біяграфія
Лі Гон Хі нарадзіўся 9 студзеня 1942 года ў Тэгу, падчас. Ён быў трэцім сынам Лі Бён Чхоля, заснавальніка кампаніі Samsung, якая была ў гэты час экспарцёрам садавіны і сушанай рыбы. Ён атрымаў ступень эканаміста ва Універсітэце Васэда ў Японіі. Далей вучыўся ў магістратуры па бізнесе ва Універсітэце Джорджа Вашынгтона ў Вашынгтоне, але не атрымаў вучонай ступені.
Лі Гон Хі далучыўся да Samsung Group у 1968 годзе. Пасля смерці бацькі ў 1987 годзе ён узначаліў канцэрн. У 1993 годзе Лі Гон Хі вырашыў, што настаў час для рэформаў. На той момант Samsung вырабляў вялікую колькасць няякасных тавараў. Лі Гон Хі асабіста адклікаў партыю са 150 тысяч няякасных гаджэтаў на суму каля $50 млн і спаліў іх. З гэтага часу кампанія ўзяла курс на якасць прадукцыі, а не на яе колькасць. Пад кіраўніцтвам Лі Гон Хі кампанія па невялікай вытворчасці вырасла ў буйную міжнародную карпарацыю — самую паспяховую з усіх паўднёвакарэйскіх (сямейных бізнес-імперый, якія дамінавалі ў эканоміцы Карэі пасля Другой сусветнай вайны). Дзякуючы карпаратыўнай палітыцы ў Samsung узніклі дзясяткі даччыных кампаній, у тым ліку адзін з вядучых вытворцаў смартфонаў у свеце. Акрамя таго, Samsung вырабляе мікрасхемы, якія ў сваіх распрацоўках выкарыстоўваюць іншыя тэхналагічныя кампаніі.
У 2008 годзе Лі Гон Хі прыйшлося сысці ў адстаўку — суд прысудзіў яго да ўмоўнага зняволення за ўхіленне ад выплаты падаткаў. У 2010 годзе прысуд адмянілі, і Лі вярнуўся ў кіраванне кампаніяй.
Лі лячыўся ад рака лёгкіх у канцы 1990-х гадоў. У маі 2014 года Лі Гон Хі быў шпіталізаваны з-за сардэчнага прыступу і запаў у кому, у якой ён знаходзіўся да сваёй смерці. Памёр 25 кастрычніка 2020 года ў Сеуле на 79-м годзе жыцця. У Лі засталіся жонка і трое дзяцей. Сын Лі Джэ Ён фактычна кіраваў кампаніяй апошнія пяць гадоў.
Алексін
Але́ксін (Алексин) — горад у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Алексінскага раёна Тульскай вобласці. Заснаваны ў 1236 годзе (статус горада з 1777).
Насельніцтва (2007) — 65,7 тыс. жыхароў.
Горад размешчаны на поўначы Сярэднерускага ўзвышша, на рацэ Ака, за 71 км ад Тулы, прыстань. У горадзе знаходзіцца хімічны камбінат, які пры савецкай уладзе быў адным з лепшых у краіне.
На беразе Акі ёсць таксама буйная курортная зона. У Алексіне любіў адпачываць Антон Паўлавіч Чэхаў.
Псалом 115
Псалом 115 (116 паводле масарэцкай нумарацыі) ўваходзіць у 16-ю кафізму. Галоўная тэма гэтага псалма — падзяка Богу за збавенне.
Інстытут агародніцтва НАН Беларусі
Інстытут агародніцтва Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі быў утвораны ў 1990 годзе. Уваходзіць у склад Навукова-практычнага цэнтра Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі па бульбаводстве і плодаагародніцтве. Знаходзіцца на вуліцы Кавалёва 2, аг. Самахвалавічы Мінскага раёна Мінскай вобласці.
Верацейка
Назву Вераце́йка маюць:
Бітва за Акінаву
Бітва за Акінаву (вядомая як Аперацыя Айсберг) — бітва па захопу японскага вострава Акінава войскамі ЗША пры падтрымцы амерыканскага і брытанскага флоту. Распачалася 3 красавіка 1945 года і завяршылася 16 чэрвеня таго ж года перамогай амерыканскіх войскаў. Сярод загінулых — 12 тысяч амерыканскіх салдат і 130 тысяч японскіх.
З 1972 года на Акінаве размяшчаюцца амерыканскія войскі на 32 вайсковых базах, якія сумарна займаюць амаль 20 % тэрыторыі вострава.
Беларускі звон (газета, 1921)
«Беларускі звон» — штотыднёвая грамадска-палітычная і літаратурная газета нацыянальна-дэмакратычнага кірунку. Выходзіла ў Вільні (22.3.1921 — 16.5.1921, 18.8.1921 — 24.2.1923) на беларускай мове. Рэдактар-выдавец Ф. Аляхновіч. У газеце супрацоўнічалі Б. Тарашкевіч, М. Гарэцкі, Л. Родзевіч (псеўд. Лявон Жыцень), М. Краўцоў (крыпт. «М. К.»), А. Луцкевіч (псеўд. А. Навіна), Н. Арсеннева, У. Жылка.
IC 3215
IC 3215 — галактыка тыпу Sd ў сузор’і Валасы Веранікі.
Знам’янскі раён
Знам'янскі раён (Знам'янський район) — адміністрацыйная адзінка ў складзе Кіраваградскай вобласці Украіны. Адміністрацыйны цэнтр — Знам’янка (Знам'янка).
Утвораны ў 1923 годзе. Насельніцтва раёна на года складае 23424 чалавекі, плошча — 1334 км².
Адміністрацыйны падзел
Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складаецца з 13 сельскіх саветаў.
Населеныя пункты
На тэрыторыі раёна размешчаны пасёлкаў сельскага тыпу і 45 сёлаў.
Зоя Іванаўна Траццяк
Зоя Іванаўна Траццяк (нар. года ў Полацку) — беларускі філолаг, літаратуразнавец, доктар філалагічных навук, дацэнт.
Біяграфічныя звесткі
Скончыла ў 2007 годзе гісторыка-філалагічны факультэт Полацкага дзяржаўнага ўніверсітэта па спецыяльнасці «Англійская мова. Беларуская мова і літаратура», атрымаўшы дыплом з адзнакай. У 2008 годзе там жа абараніла магістарскую дысертацыю на тэму «Асноўныя прынцыпы выявы вайны ў творчасці Э. Хемінгуэя і В. Быкава» па спецыяльнасці «Літаратура народаў краін замежжа». Пасля навучаўся ў аспірантуры Полацкага дзяржаўнага ўніверсітэта па спецыяльнасці «Літаратура народаў краін замежжа», а з 2016 года - у дактарантуры Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта.
Дысертацыю на саісканне вучонай ступені кандыдата філалагічных навук па спецыяльнасцям «Літаратура народаў краін замежжа» і «Беларуская літаратура» абараніла ў 2014 годзе ў Беларускім дзяржаўным універсітэце. Тэма кандыдацкай дысертацыі: «Ідэйна-мастацкае асэнсаванне Першай сусветнай вайны ў творчасці Э. Хемінгуэя і М. Гарэцкага: агульнае і адметнае». Навуковы кіраўнік - Дзяніс Аляксандравіч Кандакоў. У 2016 годзе ВАК Рэспублікі Беларусь прысвоіў ёй вучонае званне дацэнта па спецыяльнасці «Літаратуразнаўства».
З 2007 года працуе ў Полацкім дзяржаўным універсітэце. З'яўляўся выкладчыкам, старэйшым выкладчыкам і дацэнтам кафедры сусветнай літаратуры і культуралогіі гісторыка-філалагічнага факультэта. У цяперашні час працуе на пасадзе дацэнта кафедры сусветнай літаратуры і замежных моў гуманітарнага факультэта Полацкага дзяржаўнага ўніверсітэта.
22 студзеня 2022 года ў БДУ абараніла дысертацыю на саісканне навуковай ступені доктара філалагічных навук па спецыяльнасцях «Літаратура народаў краін замежжа» і «Беларуская літаратура» на тэму «Беларуская і амерыканская проза пра Першую сусветную вайну: структурныя ўзроўні і дамінантныя матывы». Навуковы кансультант — прафесар Людміла Дзмітрыеўна Сінькова. 14 верасня 2022 года Вышэйшая атэстацыйная камісія Рэспублікі Беларусь зацвердзіла рашэнне савета па абароне дысертацый аб наданні ёй навуковай ступені доктара філалагічных навук.
Навуковая дзейнасць
Асноўныя навуковыя даследаванні прысвечаны пытанням гістарычнага і параўнальнага літаратуразнаўства, беларускай літаратуры ХХ стагоддзя, амерыканскай літаратуры ХХ стагоддзя, айчыннай і замежнай мастацкай літаратуры аб Першай сусветнай вайне.
Parmotrema perlatum
Parmotrema perlatum — від лішайнікаў сямейства.
Распаўсюджанне
Від распаўсюджаны на ўсіх мацерыках акрамя Антарктыды.
Апісанне
Слаявіна буйналіставатая, звычайна нявызначанай формы, 5-10 см у шырыню, параўнальна слаба прымацаваная да субстрату, глыбока падзеленая на лопасці. Лопасці шырокія, 10-15 мм, звычайна загорнутыя і налягаюць адна на адну, з няроўнымі, хвалістымі і прыпаднятымі бакамі, засаджаныя рэдкімі чорнымі вейчыкамі, 1-2 мм даўжынёй. Верхняя паверхня слаявіны шэрая, шаравата-зеленаватая, радзей бялёса шэрая, слаба-бліскучая або матавая, гладкая або злёгку маршчыністая. Ніжняя паверхня цёмна-карычневая, чорная, злёгку бліскучая. Асяродак белы. Сараль галоўкавая або паўгалоўкавая, часам зліваецца разам, развіваецца на канцах лопасцяў. Апатэцый развіваецца рэдка.
Экалогія
Расце на кары у шматгадовых лясах.
Ахова
Від занесены ў Чырвоную кнігу Украіны са статусам «рэдкі». Ахоўваецца на тэрыторыі Карпацкага біясфернага запаведніка і Карпацкага нацыянальнага прыроднага парку.
Земнаводныя
Земнаводныя, або амфібіі (Amphibia) — адзін з класаў хрыбетных жывёл. Налічвае прыкладна 5 тысяч відаў.
Гэта фактычна першыя наземныя пазваночныя, якія, праўда, яшчэ не зусім парвалі з вадзяным асяроддзем, падчас індывідуальнага развіцця яны праходзяць вадзяную стадыю, на якой маюць жабры і жывуць у вадзе, а сталыя асобіны, як дадатковы орган дыхання выкарыстоўваюць пакрытую сліззю скуру і жывуць на сушы.
Працэс ператварэння лічынкі ў сталую жывёлу завецца метамарфозам. Размнажаюцца ў вадзе. Гэтак жа як рыбы і рэптыліі, яны працягваюць расці на працягу ўсяго жыцця, і не могуць падтрымліваць нязменную тэмпературу цела.
Земнаводныя з'явіліся не менш за 300 млн гадоў назад і за час існавання шырако распаўсюдзіліся — месцы іх пражывання надзвычай разнастайныя, дыяпазон прыстасавання да ўмоў вельмі шырокі.
Скурныя покрывы
Усе земнаводныя маюць гладкую тонкую скуру, параўнальна лёгка пранікальную для вадкасцей і газаў. Будова скуры характэрна для хрыбетных жывёл: вылучаецца шматслаёвы эпідэрміс і ўласна скура (корыум). Скура багатая скурнымі залозамі, якія вылучаюць слізь. У некаторых слізь можа быць атрутнай або той, якая палягчаць газаабмен. Скура з'яўляецца дадатковым органам газаабмену, таму яна забяспечаная густой сеткай капіляраў.
Рагавыя ўтварэнні вельмі рэдкія, таксама рэдкія і акасцяненні скуры: у Ephippiger aurantiacus і рагатай рапухі віду Ceratophrys dorsata маецца касцявая пластынка ў скуры спіны, у бязногіх земнаводных — лускавінкі; ў рапухі часам пад старасць адкладваецца вапна ў скуры.
Шкілет
Цела падзелена на галаву, тулава, хвост (у хвастатых) і пяціпальцыя канечнасці. Галава рухомая, злучаная з тулавам.
Шкілет падзелены на аддзелы:
Пазваночнік мае 4 аддзелы: шыйны, тулаўны, крыжавы і хваставы. Шыйны і крыжавы аддзелы маюць па аднаму пазванку, тулаўны аддзел у бясхвостых земнаводных уключае 7, а ў хвастатых 16-32 пазванкі. Хваставыя пазванкі ў бясхвостых (да 12) зрастаюцца ў адну костачку - урастыль, у хвастатых іх бывае 22-36. У бязногіх амфібій агульная колькасць пазванкоў дасягае 300.
У амфібій вядомы 3 тыпы пазванкоў. Больш прымітыўныя маюць амфіцэльныя (дваякаўвагнутыя) пазванкі рыбнага тыпу, частка бясхвостых і саламандры - апістацэльныя (пукатыя ўперадзе і ўвагнутыя ззаду). Сапраўдныя, але вельмі кароткія рэбры ёсць у бязногіх амфібій.
Плечавы пояс складаецца з лапаткі, надлапаткавага храстка, каракоіда і пракаракоіда, перадгрудзіны і грудзіны. Тазавы пояс утвораны парнымі падуздышнымі і сядалішчнымі касцямі, а таксама храстковымі лабковымі элементамі. Свабодныя канечнасці ў амфібій тыповага пяціпальцевага тыпу, складаюцца: пярэдняя з пляча, перадплечча, кісці; задняя з сцягна, галёнкі і ступні.
Дыхальная сістэма
Дыхальная сістэма амфібій уключае лёгкія, праводзячыя шляхі (гартанна-трахейную камеру), скуру і слізістую абалонку ротаваглотачнай поласці. У лічынак замест лёгкіх развіваюцца і функцыянуюць вонкавыя і ўнутраныя жабры. У некаторых відаў хвастатых земнаводных (напрыклад, саламандраў) жабры могуць захоўвацца і ў дарослых форм. Лёгкія ў амфібій утвараюцца як выпукленне брушной сценкі глоткі. Гэта простыя парныя танкасценныя ячэістыя мяшкі, пранізаныя сеткай капіляраў. Паветра ў іх нагнятаецца дзякуючы ваганням дна ротавай поласці. Пры яго апусканні паветра засмоктваецца праз ноздры, потым вонкавыя адтуліны ноздраў закрываюцца, адкрываецца гартанная шчыліна, і паветра праз гартанна-трахейную камеру нагнятаецца ў лёгкія. У жабы дно ротаваглотачнай поласці робіць да 180 ваганняў у хвіліну. На сценках гартанна-трахейнай камеры знаходзяцца галасавыя звязкі, дзякуючы якім амфібіі здольныя выдаваць пэўныя гукі. Інтэнсіўнасць газаабмену ў скуры, слізістай абалонцы ратаглоткі і лёгкіх прыблізна аднолькавая. Праз скуру ў амфібій паступае ад 15 да 55%, праз лёгкія - 15-75% і праз слізістую ротаваглотачнай поласці - 10-15% кіслароду, што яны спажываюць. Вядома, што ў жаб у выдзяленні вуглякіслага газу скура іграе большую ролю, чым лёгкія: у летні час праз яе выводзіцца ў 2,2 раза больш вуглякіслаты, чым праз лёгкія. У цэлым узровень газаабмену ў земнаводных невялікі, што ў сваю чаргу з'яўляецца адной з прычын іх халаднакроўя.
Нервовая сістэма
Нервовая сістэма амфібій складаецца з цэнтральнай нервовай сістэмы (галаўнога і спіннога мозга), перыферычных нерваў і сімпатычнай нервовай сістэмы. Галаўны мозг мае 5 аддзелаў: пярэдні мозг, прамежкавы, сярэдні, мазжачок і прадаўгаваты мозг. Самы буйны аддзел - пярэдні мозг, які складаецца з 2 паўшар'яў з поласцямі (жалудачкамі) усярэдзіне. Вялікая колькасць нервовых клетак утварае ў дне жалудачкаў паласатыя целы, а ў даху паўшар'яў - тонкі слой: першасны мазгавы купал (архіпаліум). Архіпаліум узмацняе сувязь з прамежкавым і сярэднім мозгам, у выніку чаго ў кіраванні паводзінамі ўдзельнічаюць і паўшар'і пярэдняга мозга. Прамежкавы мозг толькі злёгку прыкрыты суседнімі аддзеламі. Зверху на ім размешчаны эпіфіз, а знізу гіпофіз, якія выконваюць функцыі залоз унутранай сакрэцыі. Сярэдні мозг невялікі і развіты слабей, чым у рыб. Мазжачок вельмі малы і мае выгляд невялікага валіка. Недаразвіццё мазжачка звязана з прастатой рухаў цела амфібіі. У прадаўгаватым мозгу размешчаны цэнтры важнейшых фізіялагічных функцый - дыхання, сэрцабіцця і інш. Ад галаўнога мозга адыходзіць 10 пар чэрапна-мазгавых нерваў. Спінны мозг злёгку сплюшчаны і мае плечавое і паяснічнае патаўшчэнні, ад якіх адыходзяць магутныя нервовыя спляценні, якія інервуюць і заднія канечнасці. Па баках пазваночнага слупа знаходзяцца 2 нервовыя ствалы сімпатычнай нервовай сістэмы, утвораныя ланцугом нервовых вузлоў, злучаных са спіннамазгавымі нервамі. У бясхвостых амфібій яго маса складае 0,5-0,73% ад масы цела, а ў хвастатых - 0,29-0,36%.
Мочапалавая сістэма
Мочапалавая сістэма прадстаўлена ныркамі, палавымі залозамі (ганадамі), вываднымі пратокамі і вонкавымі органамі.
У амфібій тулаўныя ныркі лентападобнай формы размешчаны ўздоўж пазваночніка. Кожная нырка складаецца з нефронаў, утвораных клубочкамі і канальцамі. Клубочак змешчаны ў капсулу са злучальнай тканкі і злучаны з канальцам кароткай пратокай, утвараючы з імі так званую баўменаву капсулу. У ёй адбываецца дыфузія з плазмы крыві вадкіх прадуктаў абмену (у асноўным мачавіны), якія па мачаточніку (вольфавым канале) трапляюць у клааку, потым у мачавы пузыр, а адтуль зноў праз клааку - вонкі. У канальцах адбываецца зваротнае ўсмоктванне ў арганізм часткі вады і некаторых рэчываў, напрыклад цукроў. Такі ж працэс адбываецца ў некаторых амфібій у мачавым пузыры. Гэта асабліва важна для жывёл, якія водзяцца ў засушлівых рэгіёнах. У апалонікаў ныркі не тулаўныя, а галаўныя (пранефрас). Яны выдзяляюць раствор мачавіны і часткова аміяку.
У самцоў амфібій побач з ныркамі размешчана пара семяннікоў бобападобнай формы. Канальцы семяннікоў, якія выносяць семя, праходзяць праз нырку і ўпадаюць у мачаточнік, які выконвае функцыю правядзення як мачы, так і семя. Канцавыя расшыраныя аддзелы вольфавых каналаў (семянныя пузыркі) служаць для часовага рэзервавання семя. Капуляцыйных органаў у амфібій няма. Палавыя органы самак прадстаўлены парнымі яечнікамі, дзе фармуюцца яйкі, спелыя яйкаклеткі ў тонкай абалонцы выпадаюць з яечніка ў поласць цела і пападаюць у размешчаную побач лейку дастаткова доўгага яйкавода, які адкрываецца ў клааку. Яйкаводы (мюлеравы каналы) уяўляюць сабой вельмі звілістыя трубкі, праходзячы па іх, яйкі пакрываюцца слізістымі абалонкамі, якія потым моцна разбухаюць у вадзе. Апладненне яек у бясхвостых амфібій адбываецца ў вадзе, куды самец выдзяляе семянную вадкасць. У хвастатых апладненне ўнутранае: самка схоплівае клаакай сперматафоры, адкладзеныя ў ваду самцамі.
Харчаванне
Пераважная большасць дарослых амфібій з'яўляецца драпежнікамі і корміцца чарвямі, малюскамі, казуркамі, млекакормячымі дробных і сярэдніх памераў і некаторымі іншымі жывёламі. Спосабы здабычы ежы разнастайныя, але сярод іх можна вылучыць два асноўныя - «атаку з засады» (пасіўнае чаканне ахвяры ў месцах, дзе яе вялікая колькасць) і актыўны пошук. Большасць амфібій у харчаванні аддаюць перавагу той ці іншай групе корму. Спецыялізацыя харчавання звычайна падкрэслівае характар месцапражыванняў і спосаб жыцця жывёл. Так, харчаванне квакшы, якая жыве на дрэвах і кустах, больш чым на 1/5 прадстаўлена лятаючымі формамі беспазваночных. Разнастайныя і спосабы заглытвання ежы. Дарослыя амфібіі захопліваюць яе ротам, часам дапамагаючы пярэднімі лапамі. Прапіхванню ежы садзейнічаюць вочныя яблыкі, якія ўцягваюцца ў ротавую поласць. Лічынкі земнаводных саскрабаюць дробных ракападобных, калаўротак, інфузорый, зялёныя і дыятомавыя водарасці пры дапамозе спецыяльных «тарак» - рагавых сківіц.
Раніца (газета, 1929)
«Раніца» — газета для дзяцей школьнага ўзросту і падлеткаў.
Земнаводныя
Харчаванне
Характар кармлення ў земнаводных блізкі да рыб, аднак цеплаўстойлівасць ферментаў вышэйшая. Павышэнне тэмпературы асяроддзя павялічвае інтэнсіўнасць харчавання. Пры тэмпературы паветра 18-20 °C поўнае ператраўліванне здабычы адбываецца за 8-12 гадзін. Некаторыя амфібіі ва ўмовах эксперыменту жылі без ежы 1-2 гады.
Метамарфоз
Працэс глыбокага марфалагічнага і фізіялагічнага пераўтварэння арганізма, у выніку якога лічынкі ператвараюцца ў дарослую жывёліну, уласцівы для большасці беспазваночных, сярод пазваночных ярка праяўляецца толькі ў амфібій, у меншай ступені ў кругларотых і некаторых рыб. Мае прыстасавальнае значэнне звычайна пры рэзкай змене спосабу жыцця (напрыклад, пры пераходзе ад воднага да наземнага). У жыццёвым цыкле жывёл, якія развіваюцца з метамарфозам, бывае хоць адна лічынкавая стадыя, на якой арганізм істотна адрозніваецца ад дарослай жывёлы. У найбольшай ступені такое адрозненне характэрна для апалонікаў.
Некаторыя аўтары разглядаюць метамарфоз амфібій як увесь працэс развіцця ад моманту апладнення ікрынкі да трансфармацыі ікрынкі ў жабу. Аднак, як правіла, метамарфозам называюць менавіта пераўтварэнне лічынкі ў дарослую асобіну з пераходам да наземнага спосабу жыцця. У апалонікаў гэта суправаджаецца некрабіёзам - хуткім разбурэннем лічынкавых органаў са значным відазмяненнем знешняга аблічча жывёліны. Прыкладна на 20-25-ы дзень у лічынак з'яўляюцца зачаткі канечнасцей. Заднія ў выглядзе бугаркоў можна бачыць, а пярэднія скрыты пад жабравымі крышкамі. Да гэтага часу знікаюць вонкавыя жабры, і лічынкі пераходзяць на дыханне ўнутранымі жабрамі. Хутка пачынаюць развівацца лёгкія. Пераўтвараецца крывяносная сістэма. Фармуюцца мезанефрычныя ныркі, змяняецца ўвесь шкілет лічынкі. На апошніх стадыях лічынкавага развіцця пачынаюць працаваць лёгкія, прарываюцца наверх пярэднія канечнасці, знікае лічынкавы ротавы аппарат. У самы апошні момант лічынкавага развіцця рассысаецца хвост і апалонік ператвараецца ў маленькае жабяня.
Раніца (газета, 1929)
Гісторыя
Выдаецца з кастрычніка 1929 года ў Мінску штотыднёва на беларускай мове. Першапачаткова называлася «Піянер Беларусі», з 1993 года — сучасная назва. Асвятляе пытанні гісторыі Беларусі, адраджэння нацыянальнай культуры; патрыятычнага, працоўнага, фізічнага, эстэтычнага выхавання дзяцей і падлеткаў, расказвае пра дзейнасць дзіцячых згуртаванняў і арганізацый у школах і дзіцячых установах рэспублікі.
Земнаводныя
Метамарфоз
Метамарфоз хвастатых земнаводных знешне мала прыкметны. Ён называецца эвалюцыйным. Лічынка хвастатых пачынае карміцца самастойна ўжо на другі дзень пасля вылуплівання з ікрынкі. Праз 2-3 тыдні ў яе з'яўляюцца спачатку пярэднія, а потым заднія канечнасці. На працягу ўсяго лічынкавага развіцця захоўваюцца жабры. Паступова развіваюцца лёгкія, змяншаюцца і знікаюць жабры, перабудоўваецца крывяносная сістэма. У некаторых відаў хвастатых земнаводных лічынка ніколі не пераўтвараецца ў дарослую жывёліну. У яе з'яўляюцца палавыя органы, і яна пачынае размнажацца. Гэта з'ява называецца неатэніяй. Ёсць такія групы земнаводных (сірэнавыя, пратэі, амфіумы), у якіх у ходзе эвалюцыі зусім знікла дарослая фаза развіцця.
Раніца (газета, 1929)
Гісторыя
У 2010 годзе шэраг СМІ паведамляў пра закрыццё газеты «Раніца», аднак з кастрычніка 2010 года газета працягвала выходзіць штомесяц як дадатак да газеты. Са студзеня 2021 года выхад газеты «Раніца» быў спынены па ініцыятыве кіраўніцтва выдавецкага дома «Педагагічная прэса» (разам з газетай «Переходный возраст»).
Земнаводныя
Класіфікацыя
Сучасная сістэматыка амфібій выглядае наступным чынам:
Паводле некаторых класіфікацый усе тры сучасныя атрады (хвастатыя, бясхвостыя і бязногія) аб'ядноўваюць у падклас голых амфібій (Lissamphibia).
Значэнне
Усе земнаводныя карысныя, бо сілкуюцца беспазваночнымі жывёламі, сярод якіх шмат шкоднікаў сельскай гаспадаркі. Шматлікія з іх з'яўляюцца аб'ектам здабычы. Жабы шырока выкарыстоўваюцца ва ўсіх лабараторыях свету. Удзячныя даследчыкі паставілі ім помнікі ў Парыжы і Токіа. Першымі касманаўтамі сярод пазваночных таксама былі жабы.
Львоўская медыцынская акадэмія імя Андрэя Крупінскага
Львоўская медыцынская акадэмія імя Андрэя Крупінскага (Львівська медична академія імені Андрея Крупинського) — украінская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова ІІІ узроўня акрэдытацыі з сядзібай у Львове. Знаходзіцца ў камунальнай уласнасці Львоўскага абласнога савета.
Джалін Цай
Джалін Цай (Jolin Tsai; нар., Новы Тайбэй, Тайвань) — тайванская спявачка, танцоўшчыца і актрыса.
Акуафармоза
Акуафармоза (Acquaformosa) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Калабрыя, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Казенца.
Насельніцтва складае 1234 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 59 чал./км². Займае плошчу 22 км². Паштовы індэкс — 87010. Тэлефонны код — 0981.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы Іаан Прадцеча.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
Мядзвежына
Назву Мядзве́жына маюць:
Раніца (газета, 1921)
«Раніца» (1921) – грамадска-палітычная і літаратурная газета. Выдавалася з 22 снежня 1921 да 16 лютага 1922 гг. у Вільні на беларускай мове штодзённа. Рэдактар-выдавец В. Адамовіч. Надрукавала стэнаграму Беларускага з’езда, скліканага ў снежні 1921 г. у Вільні прыхільнікамі Польшчы. Насуперак рашэнню Беларускага нацыянальнага камітэта аб байкоце беларусамі выбараў у Віленскі сейм агітавала насельніцтва за ўдзел у выбарах і выставіла спіс сваіх кандыдатаў у дэпутаты. Пасля выбараў інфармавала аб дыскусіях у сейме пра будучы лёс Віленшчыны. Шмат увагі аддавала пытанням рээвакуацыі бежанцаў з Савецкай Расіі, якія пакінулі Заходнюю Беларусь у час 1-й сусветнай вайны. Публікавала дыскусійныя матэрыялы («Аб рэлігійнай уніі на Беларусі» М. Каляды, «Беларуская інтэлігенцыя і будаўніцтва Беларусі» пад крыптанінам «С-с» і нш.), агляды міжнароднага становішча, выказванні і інтэрв’ю членаў польскага ўрада, весткі з Савецкай Беларусі. Змясціла творы Я. Піліпава, В. Адамовіча (пад псеўданімам Дзяргач), А. Шуляка і інш. Закрыта ў сувязі з завяршэннем акцыі афіцыйнага далучэння Віленшчыны да Польшчы. Выйшлі 32 нумары.
Чхатысгарх
Чхатысгарх (Chhattisgarh), штат у цэнтральнай Індыі. Утвораны ў 2000 выдзяленнем 16 дыстрыктаў са штата Мадх’я-Прадэш. Гранічыць са штатамі Мадх'я-Прадэш на паўночным захадзе, Махараштра на захадзе, Андхра-Прадэш на поўдні, Арыса на ўсходзе, Джаркханд на паўночным усходзе, Утар-Прадэш на поўначы. Займае 10-е месца сярод штатаў па плошчы (135 тыс. км2) і 17-е па насельніцтву (20,8 млн. чалавек, 2001). Адміністрацыйны цэнтр — Райпур.
Чхатысгарх адносіцца да тых штатаў, дзе традыцыйна моцная Бхаратыя джаната парты, у цяперашні час менавіта ёю сфарміраваны ўрад штата.
На тэрыторыі штата дзейнічаюць мааісцкія паўстанцы, аб'ект іх атак — пераважна паліцыя і ваенныя.
Геаграфія
Тэрыторыя штата падзяляецца на тры геаграфічныя рэгіёны. Паўночная частка штата знаходзіцца на ўскраіне Інда-Гангскай раўніны. У цэнтральнай частцы штата размяшчаецца ўрадлівая даліна ракі Маханады (асноўны раён вырошчвання рысу ў штаце). Паўднёвая частка штата ляжыць на пласкагор'і Дэкан, у басейне ракі Гадавары.
Насельніцтва
Асноўнае насельніцтва штата — чхатысгархцы, што размаўляюць на чхатысгархі, індаеўрапейскай мове, блізкай да хіндзі. У паўднёвых раёнах распаўсюджаны дравідыйскія і аўстраазіяцкія мовы. Частку Чхатысгарха насяляюць племянныя супольнасці — канвар, байга, мунда, гонды.
Эканоміка
ВУП штата 12 млрд. долл. ЗША.
Добра развітыя энергетыка, чорная і каляровая металургія (у Бхілаі размешчаны адзін з буйнейшых у Індыі металургічных камбінатаў, пабудаваны з дапамогай СССР), цэментная і хімічная прамысловасць (вытворчасць мінеральных угнаенняў).
У сельскай гаспадарцы ўпор зроблены на вырошчванні рысу, пшаніцы, кукурузы.
Дастаткова развіты чыгуначны, аўтамабільны і паветраны транспарт.
Псалом 134
Псалом 134 (135 паводле масарэцкай нумарацыі) распачынае 19-ю кафізму. Галоўная тэма гэтага псалма — хвала Госпаду.
Рымскі ўніверсітэт «Ла Сапіенца»
Рымскі ўніверсітэт Ла Сапіенца (Universita degli studi di Roma La Sapienza) — універсітэт, заснаваны ў Рыме Папай Баніфацыем VIII у 1303 годзе. Гэта была другая навучальная ўстанова ў «вечным горадзе» і, у адрозненне ад тэалагічнай школы пры папскім двары (заснаванай у 1244 годзе), яно прызначалася для людзей свецкіх.
Пасля разграблення Рыма імперцамі Леў X аб’яднаў абодва ўніверсітэта пад адным дахам у будынку пад назвай «мудрасць» (La Sapienza). Гэта слова выкарыстоўваецца для абазначэння Рымскага ўніверсітэта дагэтуль. Жамчужынай універсітэцкага гарадка з’яўляецца барочная царква Сант-Іва ала Сапіенца з мудрагелістым спіралепадобным завяршэннем у выглядзе штопара ці барановага рога — агульнапрызнаны шэдэўр Франчэска Бараміні.
У наш час лік студэнтаў Рымскага ўніверсітэта перавышае 147 тысяч. У розны час у Сапіенцы выкладалі і працавалі:
Сярод выпускнікоў Універсітэта — урач і педагог Марыя Мантэсоры, пісьменнік Габрыэле д’Анунцыа, кінарэжысёр Бернарда Берталучы, астраном Вінчэнца Чэрулі, семіёлаг і пісьменнік Рэната Прада Арапеса
Беларуская Экстраліга 2015/2016
Эксталіга 2015/2016 — 24-і сезон мацнейшага дывізіёна чэмпіянату Беларусі па хакеі з шайбай. У турніры прынялі ўдзел 12 клубаў з Беларусі.
Дзейсны член акадэміі
Дзейсны член акадэміі — члены вышэйшай ступені пэўнай акадэміі. Дзейснымі членамі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі з'яўляюцца асобы, якія ва ўстаноўленым парадку атрымалі статус акадэміка НАН Беларусі. Не з'яўляюцца дзейчнымі членамі акадэміі члены-карэспандэнты, замежныя і ганаровыя члены акадэміі (акадэмікі).
Гісторыя
Гісторыя ўзнікнення тэрміна «дзейсны член акадэміі» узыходзіць сваімі каранямі ў часы СССР. Ужо тады ён ужываўся ў асноўным як сінонім тэрміна «акадэмік», што прасочваецца і ў афіцыйных дакументах, напрыклад у Статуце Акадэміі навук СССР, прынятым у 1927 годзе.
Беларуская акадэмія навук была адкрыта на базе Інстытута беларускай культуры 1 студзеня 1929 года, а першыя выбары ў дзейныя члены акадэміі адбыліся напярэдадні — 26 снежня 1928 года. Быў абраны 31 дзейсны член акадэміі. У Музеі гісторыі НАН Беларусі захоўваецца гістарычны дакумент — ліст, накіраваны Гаўрыле Іванавічу Гарэцкаму, які апавяшчае яго, што 26 снежня 1928 года Саветам Народных Камісараў БССР шляхам тайнага галасавання ён абраны дзейсным членам (акадэмікам) Беларускай акадэміі навук. Ліст заверана пячаткай і подпісамі першага прэзідэнта Беларускай акадэміі навук У.М. Ігнатоўскага і сакратара В.Ю. Ластоўскага.
Сучаснасць
На пачатак 2014 года ў колькасны склад Акадэміі навук ўваходзілі 77 дзейсных членаў і 114 членаў-карэспандэнтаў, 2 ганаровых члена і 10 замежных членаў. На выбарах 2014 года, якія праходзілі ў час сесіі Агульнага сходу НАН Беларусі 13-14 лістапада, на 24 вакансіі акадэмікаў і 39 вакансій членаў-карэспандэнтаў прэтэндавалі 40 і 118 кандыдатаў адпаведна. Самы вялікі конкурс – чатыры чалавекі на месца – адзначаны сярод кандыдатаў на званне акадэміка па спецыяльнасці «Біятэхналогія раслін». На званне члена-карэспандэнта больш за ўсё прэтэндэнтаў – сем чалавек на месца - было па спецыяльнасці «Тэхналогіі машынабудавання». Па выніках тайнага галасавання абрана 16 дзейсных членаў (акадэмікаў) і 28 членаў-карэспандэнтаў.
Выбары новых дзейсных членаў НАН Беларусі
Падрабязна працэдура прапісана ў асобным Палажэнні Статута Акадэміі навук. Згодна з гэтым дакументам, кожны кандыдат павінен пісьмова пацвердзіць сваю згоду ўдзельнічаць у выбарах, аднак ён таксама можа адклікаць сваю кандыдатуру, напісаўшы заяву. Галасаванне праходзіць у два этапы, спачатку вылучаюцца кандыдатуры на агульным сходзе аддзялення, а потым выбар ажыццяўляецца тайным галасаваннем на Агульным сходзе НАН. Звычайна адкрываецца вакансія на канкрэтную спецыяльнасць, і часцей за ўсё пад канкрэтнага навукоўца. Як вызначана ў Статуце, умовай для выбрання дзейснага члена акадэміі навук з'яўляецца вялікі ўклад у развіццё навукі і ўзбагачэнне яе працамі першараднага навуковага значэння. Ёсць у дакуменце і патрабаванне аб тым, каб як спісы прэтэндэнтаў, так і абраных былі апублікаваныя ў прэсе. Калі праглядзець гэтыя спісы, то становіцца відавочным: колькасць кандыдатаў звычайна ў 3-4 разы перавышае колькасць абраных. Акадэмікі абіраюцца на агульным сходзе акадэміі, як правіла, з ліку яе членаў-карэспандэнтаў (за выключэннем ганаровых і замежных акадэмікаў), пры гэтым права голасу маюць толькі акадэмікі.
Зрэшты, навуковец можа адмовіцца ад звання, напісаўшы заяву, і гэта таксама прапісана ў Статуце. У гісторыі НАН Беларусі адмоў ад навуковага звання не зафіксавана. Аднак маюцца выпадкі выключэння навукоўцаў з яе складу у гады сталінскіх рэпрэсій, калі прымаліся меры, якія відавочна выходзяць за межы законнасці.
465-я ракетная брыгада
465-я раке́тная брыга́да — падраздзяленне ўзброеных сіл Беларусі. Месца дыслакацыі штаба — в. Цэль.
Гісторыя
Сфарміравана 1 верасня 1988 года ў Баранавічах.
На ўзбраенні мае ракетны комплекс «Точка», прызначаны для паражэння цэляў у тактычнай (аператыўна-тактычнай) глыбіні.
У кастрычніку 2003 года злучэнне ўзнагароджана вымпелам Міністра абароны «За доблесць і мужнасць», праяўленыя асабовым складам брыгады пры правядзенні комплекснага аператыўнага вучэння «Чыстае неба-2003», у 2004 годзе па выніках удзелу ў вучэннях «Шчыт Айчыны-2004» — другім.
Станам на 2012 год планавалася пераўзбраенне брыгады на сучасныя расійскія ракеты «Іскандэр-Э».
У 2018 годзе брыгада перадыслакавана ў ваенны гарадок у Асіповічах.
У 2019 годзе 383-гі асобны ракетны дывізіён брыгады здзейсніў баявыя пускі на сумесных беларуска-казахстанскіх камандна-штабных вучэннях на палігоне Сары-Шаган (Казахстан).
1 лютага 2023 года Міністэрства абароны Рэспублікі Беларусь паведаміла, што брыгада атрымала для самастойнай эксплуатацыі аператыўна-тактычны ракетны комплекс «Іскандэр».
IC 3216
IC 3216 — галактыка тыпу E (эліптычная галактыка) ў сузор’і Валасы Веранікі.
Беларускі звон (газета, 1931)
«Беларускі звон» — штотыднёвая газета, орган Цэнтрасаюза (Цэнтральнага саюза культурных і гаспадарчых арганізацый). Замяніла газеты «Наперад», «Народны звон». Выходзіла ў Вільні (6.1.1931 — 2.12.1932), разам 58 нумароў. Рэд.-выдавец М. Сіняўскі. Газета публікавала матэрыялы пра культ. і нац. жыццё беларусаў у Польшчы, выступала супраць рэпрэсій у БССР.
IC 3216
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Тэзэ
Супольнасць Тэзэ — хрысціянская супольнасць. Знаходзіцца ў вёсцы Тэзэ на поўдні Бургундыі і стала сімвалам экуменічнага руху.
Гісторыя
Створаная ў 1940-х гадах, як месца, куды прыязджае моладзь розных хрысціянскіх веравызнанняў з усяго свету. Ёй апякуюцца больш за 100 братоў з 25-і краін.
Некаторыя браты жывуць у невялікіх супольнасцях — брацтвах — у Азіі, Афрыцы і Паўднёвай Амерыцы, дзеляць жыццё з бяздомнымі дзецьмі, зняволенымі, паміраючымі і самотнымі. Браты Тэзэ як манахі даюць абяцанні жыць у беднасці, бясшлюбнасці і паслухмянасці. Акрамя экуменізму, галоўным пунктам іх працы сёння з’яўляецца салідарнасць з людзьмі беднымі і пазбаўленымі правоў.
Штогод, асабліва ў летні перыяд, Тэзэ наведваюць тысячы пілігрымаў. У навагодні час супольнасць арганізуе еўрапейскія сустрэчы моладзі ў адным з буйных гарадоў кантынента.
Галерэя Віктара Эмануіла II
Галерэя Віктара Эмануіла II (Galleria Vittorio Emanuele II) — пасаж у Мілане, названы ў гонар караля Віктара Эмануіла II. Галерэя злучае плошчу перад Міланскім саборам з плошчай перад тэатрам Ла Скала. Яна была пабудавана па праекце архітэктара Джузэпэ Менгоні ў 1865—1877 гг. Падчас будаўнічых прац Менгоні зваліўся з лясоў і загінуў.
Галерэя ў плане мае форму лацінскага крыжа з васьмівугольным цэнтрам, упрыгожаным мазаікамі, якія адлюстроўваюць чатыры кантынента (акрамя Аўстраліі), а таксама алегарычныя выявы мастацтва, земляробствы, навукі і прамысловасці. Зверху галерэя пакрыта купалам са шкла і жалеза.
У наш час галерэя Віктара Эмануіла II з'яўляецца адной з турыстычных славутасцяў Мілана. Тут размешчаны шматлікія знакамітыя магазіны (Gucci, Prada, Louis Vuitton), вядомыя кафэ і рэстараны. У галерэі праводзяцца канцэрты і выстаўкі.
Чэмпіянат свету па снукеры сярод ветэранаў 2015
Чэмпіянат свету сярод ветэранаў 2015 (World Seniors Championship 2015, таксама вядомы як Betway World Seniors Championship 2015 — ад назвы спонсара) — нярэйтынгавы турнір па снукеры, які праходзіў з 2 па 3 сакавіка 2015 года на цыркавой арэне ў Блэкпульскай вежы, у Блэкпуле, Англія. Турнір стаў шостым розыгрышам чэмпіянату свету сярод ветэранаў, які быў заснаваны ў 1991 годзе, а з 2010 стаў праходзіць кожны год. Кампанія Betway упершыню стала спонсарам чэмпіянату свету сярод ветэранаў.
Нацыянальная інавацыйная сістэма
Нацыянальная інавацыйная сістэма — сукупнасць суб'ектаў і інстытутаў, дзейнасць якіх накіравана на ажыццяўленне і падтрымку ў ажыццяўленні інвацыйнай дзейнасці.
Тэрмін прапанаваны Б.А.Лундвалам у 1980-х гг. Значны ўнёсак у тэорыю нацыянальнай інавацыйнай сістэмы зрабілі Р.Нельсан, К.Фрыман.
Трохвугольнік
Тро́хвуго́льнік — геаметрычная фігура, утвораная трыма адрэзкамі, якія злучаюць тры пункты, што не ляжаць на адной прамой. Гэтыя адрэзкі называюцца старанамі (бакамі) трохвугольніка, а пункты, злучаныя старанамі, — яго вяршынямі.
Трохвугольнік — найпрасцейшы з многавугольнікаў.
Вяршыні трохвугольніка звычайна абазначаюцца вялікімі лацінскімі літарамі (A, B, C), велічыні вуглоў пры адпаведных вяршынях — грэчаскімі літарамі (α, β, γ), а даўжыні процілеглых старон — маленькімі лацінскімі літарамі (a, b, c).
Паводле велічыні вуглоў
Раз сума вуглоў трохвугольніка роўная 180°, то не менш чым два вуглы ў трохвугольніку павінны быць вострымі (меншымі за 90°). Вылучаюць наступныя віды трохвугольнікаў:
Няроўнасць трохвугольніка
Стораны трохвугольніка нельга задаваць адвольна, яны звязаныя наступнымі няроўнасцямі Калі хаця б у адной з гэтых суадносін мае месца роўнасць, трохвугольнік называецца выраджаным. Далей усюды маецца на ўвазе нявыраджаны выпадак.
Прыкметы роўнасці трохвугольнікаў
Трохвугольнік адназначна можна вызначыць па наступных тройках асноўных элементаў:
Адрэзкі і акружнасці, звязаныя з трохвугольнікам
Акружнасць, датычная ўсіх трох старон трохвугольніка, завецца яго упісанай акружнасцю. Яна вызначана адназначна. Акружнасць, якая праходзіць праз усе тры вяршыні трохвугольніка, завецца яго апісанай акружнасцю. Апісаная акружнасць таксама вызначана адназначна.
Медыянай трохвугольніка, праведзенай з дадзенай вяршыні, завецца адрэзак, які злучае гэту вяршыню з сярэдзінай процілеглай стараны. Усе тры медыяны трохвугольніка перасякаюцца ў адным пункце. Гэты пункт перасячэння называецца цэнтроідам або цэнтрам цяжару трохвугольніка. Апошняя назва звязана з тым, што ў трохвугольніка, зробленага з аднароднага матэрыялу, цэнтр цяжару знаходзіцца ў пункце перасячэння медыян. Цэнтроід дзеліць кожную медыяну ў адносіне 1:2, калі лічыць ад асновы медыяны.
Перпендыкуляр, апушчаны з вяршыні трохвугольніка на процілеглую старану або яе працяг, завецца вышынёй трохвугольніка. Тры вышыні трохвугольніка перасякаюцца ў адным пункце, які называецца ортацэнтрам трохвугольніка.
Бісектрысай трохвугольніка, праведзенай з дадзенай вяршыні, завуць адрэзак, які злучае гэту вяршыню з пунктам на процілеглай старане і дзеліць вугал пры дадзенай вяршыні папалам. Бісектрысы трохвугольніка перасякаюцца ў адным пункце, і гэты пункт супадае з цэнтрам упісанай акружнасці.
У раўнабедраным трохвугольніку бісектрыса, медыяна і вышыня, праведзеныя да асновы, супадаюць. Справядліва і адваротнае: калі бісектрыса, медыяна і вышыня, праведзеныя з адной вяршыні, супадаюць, то трохвугольнік раўнабедраны. Калі трохвугольнік рознастаронні, то для любой яго вяршыні бісектрыса, праведзеная з яе, ляжыць паміж медыянай і вышынёй, праведзенымі з той жа вяршыні.
Сярэдзінныя перпендыкуляры да старон трохвугольніка таксама перасякаюцца ў адным пункце, які супадае з цэнтрам апісанай акружнасці.
Пазаўпісанай акружнасцю завецца акружнасць, датычная аднае стараны трохвугольніка і працягу дзвюх іншых старон.
Сярэдзіны трох старон трохвугольніка, асновы трох яго вышынь і сярэдзіны трох адрэзкаў, якія злучаюць яго вяршыні з артацэнтрам, ляжаць на адной акружнасці, якая называецца акружнасцю дзевяці пунктаў.
У любым трохвугольніку цэнтр цяжару, артацэнтр, цэнтр апісанай акружнасці і цэнтр акружнасці дзевяці пунктаў ляжаць на адной прамой, якая называецца прамою Эйлера.
Суадносіны ў трохвугольніку
Калі вядомыя тры велічыні з шасці (тры стараны і тры вуглы), то астатнія можна знайсці па наступных формулах:
Тэарэма сінусаў
Справядлівыя наступныя суадносіны паміж даўжынямі старон і сінусамі адпаведных процілеглых вуглоў: дзе
R
— радыус апісанай акружнасці.
Гэтыя суадносіны называюцца тэарэмаю сінусаў. Сярод іншага, з тэарэмы вынікае, што калі a < b < c, то α < β < γ.
Тэарэма косінусаў
Ведаючы дзве стараны трохвугольніка і вугал паміж імі, можна вылічыць трэцюю старану па формуле: Гэта формула называецца тэарэмаю косінусаў і з'яўляецца абагульненнем тэарэмы Піфагора.
Тэарэма пра суму вуглоў трохвугольніка
Сума вуглоў любога трохвугольніка раўняецца 180° (π радыян): Гэта сцвярджэнне раўназначнае аксіёме паралельнасці Еўкліда.
Іншыя суадносіны
Метрычныя суадносіны ў трохвугольніку, прыведзеныя для трохвугольніка
Дзе:
Плошча трохвугольніка
Гэтай формулай зручна карыстацца, калі можна лёгка знайсці вышыню.
Трыганаметрычны спосаб
Вышыню трохвугольніка можна вылічыць з выкарыстаннем трыганаметрычных формул. У адпаведнасці з абазначэннямі на выяве злева, вышыня роўная. Калі падставіць вышыню ў формулу, атрымаем: Акрамя таго,, што справядліва і для іншых двух вуглоў:
З выкарыстаннем вектараў
Плошчу паралелаграма можна вылічыць з дапамогай вектараў. Няхай вектары AB і AC накіраваны адпаведна ад A да B і ад A да C. Тады плошча паралелаграма ABDC роўная |AB × AC|, г.зн. лікаваму значэнню вектарнага здабытка AB і AC. |AB × AC| роўны h · AC, дзе h — вышыня паралелаграма.
Плошча трохвугольніка ABC роўная палове плошчы паралелаграма S = ½|AB × AC|.
Плошчу трохвугольніка ABC таксама можна вылічыць як скалярны здабытак вектараў.