cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Сусветная прэмія саўндтрэкаў 2008
Пераможцы і намінанты
Ніжэй прыведзены спісы пераможцаў і намінантаў. У межах адной катэгорыі намінанты ўпарадкаваны паводле беларускага алфавіта. Пераможца адзначаны жоўтым колерам фона    і прыводзіцца першым.
Сонечны (Краснаярскі край)
Сонечны (Солнечный) — пасёлак у Краснаярскім краі Расіі.
У рамках адміністрацыйна-тэрытарыяльнага ладу мае статус закрытага адміністрацыйна-тэрытарыяльнага ўтварэння.
Алфавіт эсперанта
Алфавіт мовы эсперанта створаны на аснове лацінскага. У ім 28 літар, пяць з якіх маюць надрадкоўны знак "^" і адна з надстрочным знакам "˘". Кожнай літары адпавядае адзін гук, кожнаму гуку адпавядае адна літара. Націск заўсёды падае на перадапошні склад. Вымаўленне ў эсперанта можа даволі моцна адрознівацца: звычайна людзі вымаўляюць гукі ў эсперанта аднолькава з вымаўленнем гукаў сваёй роднай мовы. Напрыклад, рускія вымаўляюць ĉ мякка ("чь"), а беларусы цвёрда ("ч") і г. д.
Самуіл Львовіч Гольдберг
Самуі́л Льво́віч Го́льдберг ( — ) — беларускі савецкі дзяржаўны дзеяч, старшыня Дзяржплана БССР (1930—1931).
Быў старшынёй Камітэта хімізацыі народнай гаспадаркі БССР, членам эканамічнага савета пры СНК БССР. Выключаны з УКП(б) 8 ліпеня 1937 года, за два месяцы перад арыштам працаваў упраўляючым Маскоўскай абласной канторай Дзяржбанка СССР.
Пахаваны на.
322
322 — невысакосны год, пачаўся ў панядзелак. 322 год нашай эры, 322 год 1 тысячагоддзя, 22 год IV стагоддзя, 2 год 3-га дзесяцігоддзя IV стагоддзя, 3 год 320-х гадоў.
Алемпінова
Алемпіно́ва (, Олемпиново) — вёска ў Лідскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Мажэйкаўскага сельсавета.
Разынкі
Разынкі (rodzynki) — сушаныя на сонцы або ў ценю ягады вінаграду. Працягласць сушкі ад 4 да 9 дзён. Бываюць безнасенныя і з насеннем. Выкарыстоўваюць пераважна ў кандытарскіх і хлебабулачных вырабах.
Белгіпс
ААТ «Белгіпс» — беларуская кампанія па вытворчасці, заснаваная ў красавіку 1948 года ў якасці «Мінскага гіпсавага завода».
Разынкі
Этымалогія
Напэўна, разынкі паходзяць ад лацінскага racēmus — гронка вінаграду. З лаціны ж гэтае слова трапіла ў старафранцузскую мову як raisins — вінаград, а адтуль у англійскую. У грэчаскай мове ёсць слова rhax — ягада, вінаград.
Белгіпс
З мая 2019 года размяшчалася ў пасёлку Гатава на поўдні Мінскага раёна. Было адзіным у Беларусі вытворцам будаўнічых матэрыялаў з гіпсу. На 2021 год мела 115 кропак продажу праз 19 дылераў у Беларусі, у тым ліку 33 у Мінску, 11 у Брэсце, 10 у Гродне, па 9 у Гомелі і Магілёве, 5 у Віцебску, а таксама 12 у Мінскім раёне, 4 у Бабруйску, 3 у Баранавічах, па 2 у Оршы, Лідзе і Полацку. Па 1-й краме працавала ў яшчэ 23 гарадах — Асіповічах, Барысаве, Бярозе, Ганцавічах, Дружным (Пухавіцкі раён), Жлобіне, Жодзіне, Іванаве, Івацэвічах, Мазыры, Маладзечне, Маларыце, Мар’інай Горцы, Наваполацку, Пінску, Пружанах, Рагачове, Светлагорску, Слоніме, Століне, Слуцку, Фаніпалі (Дзяржынскі раён), Чэрвені.
Вырабы
На 2021 год «Белгіпс» выпускаў:
Гісторыя
4 верасня 1944 года Савет народных камісараў Беларускай ССР ухваліў Пастанову № 44 аб будаўніцтве «Мінскага гіпсавага завода». 14 красавіка 1948 года «Мінскі гіпсавы завод» запусцілі за 2 км ад горада, дзе цяпер вуліца Казлова, д. 24. Гадавая магутнасць цэха гіпсу склала 48 000 тон. 1 студзеня 1949 года стварылі вытворчасць перагародкавых пазаграбневых плітаў магутнасцю 150 000 кв.м за год. 13 мая 1952 года ўвялі ў дзеянне цэх гіпсакардону. У 1973 годзе магутнасць цэха гіпсу павялічылі з 53 000 тон да 176 500 тон за год. У 1997 годзе прадпрыемства перайменавалі ў «Мінскі завод гіпсу і гіпсавых буддэталяў». У 2001 годзе ўнітарнае прадпрыемства пераўтварылі ў адкрытае акцыянернае таварыства «Белгіпс».
25 кастрычніка 2013 года Дзяржаўны камітэт па маёмасці Беларусі абвясціў конкурс на адбор укладальніка для прыватызавання 99,5 % паёў «Белгіпсу». Інвестар меў цягам 5 гадоў павялічыць статутны фонд на 43 млн еўра. З іх да 1 ліпеня 2016 года 24,7 млн еўра мелі накіраваць на павелічэнне вытворчасці гіпсакардонных лістоў да 10 млн кв.м за год. У пасёлку Гатава на поўдні Мінскага раёна прадугледжвалася ўзвядзенне завода будаўнічых матэрыялаў з гіпсу. Яго гадавая магутнасць мела скласці 30 млн кв.м гіпсакардонных лістоў і 500 000 кв.м плітаў, а таксама 100 000 тон сухіх будаўнічых сумесяў. 16 студзеня 2014 года А. Лукашэнка падпісаў Указ № 34 "Аб некаторых пытаннях ААТ «Белгіпс», паводле якога пастанавіў прадаць каля 2 млн паёў расійскаму ТАА «Волма» (Валгаград) за 5,27 млн долараў ЗША. Паводле інвестыцыйнага дагавора, да ліпеня 2018 года «Белгіпс» вызвалілі ад мытаў і падатку на дададзеную вартасць пры ўвозе абсталявання і сыравіны . Таксама ў 2017—2021 гадах прадпрыемства вызвалілі ад падатку на прыбытак . 28 студзеня 2014 года Дзяржаўны камітэт па маёмасці Беларусі паведаміў пра заключэнне дагаворы продажу паёў расійскаму прадпрыемству «Волма» . 19 лютага 2014 года старшыня Дзяржкаммаёмасці Беларусі Георгій Кузняцоў паведаміў: «У (матчынай) кампаніі ёсць кар’еры ва Украіне, таму гіпс для вытворчасці прывозяць адтуль».
7 кастрычніка 2015 года пачалі будоўлю новага завода ў пасёлку Гатава на поўдні Мінскага раёна. У 2016 годзе асучаснілі вытворчасць у Мінску. 22 лістапада 2017 года нямецкае прадпрыемства «Кнаўф» (Іпгофен, зямля Баварыя) набыло 50 % паёў «Белгіпсу». Да 15 чэрвеня 2018 года ў будоўлю завода ў Гатаве ўклалі 60 млн еўра з разлікам акупнасці цягам 15 гадоў. 30 мая 2019 года ў пасёлку Гатава на поўдні Мінскага раёна адчынілі новы завод будаўнічых матэрыялаў. Па выніках 2019 года сярэднемесячны заробак работнікаў «Белгіпсу» склаў 1682 рублі (805 $).
23 сакавіка 2020 года пайшчыкам стала ТАА «Нямецкае таварыства ўкладанняў і развіцця» (Кёльн, зямля Паўночны Рэйн — Вестфалія). На сакавік 2020 года «Белгіпс» быў адзіным у Беларусі вытворцам будаўнічых матэрыялаў з гіпсу. На заводзе ў Гатаве выраблялі гіпсакардонныя лісты, сухія будаўнічыя сумесі, пазаграбнявыя пліты і хімічныя дадаткі-прэміксы. Сярод іншага, «Белгіпс» арандаваў кардонную фабрыку ў Пухавічах для перапрацоўкі тэтрапака. У Пухавіцкі завод уклалі каля 900 000 еўра з запланаваных 2 млн. Магутнасці прадпрыемства мела хапіць на палову адкідаў з тэтрапаку ў Беларусі, якія складала ад 9000 да 13 000 тон за год. Таксама прадугледжвалася перапрацоўка талерак, шпалераў і этыкетак. На заводзе «Белгіпсу» ў Гатаве працавала 200 чалавек. У 2020 годзе завод у Гатаве забяспечыў унутраны рынак Беларусі гіпсакардоннымі лістамі і паставіў звыш 60 % вырабаў за мяжу. Пры гэтым увоз гіпсакардону ў Беларусь скараціўся на 18 % амаль на 1 млн кв.метраў. На чэрвень 2021 года вытворчая магутнасць заводу ў Гатаве складала 30 млн кв.м гіпсакардонных лістоў, 500 000 кв.м пазаграбеневых плітаў, 100 000 тон сухіх будаўнічых сумесяў, 8000 тон прэміксаў і 15 000 кубаметраў успучанага перліту за год.
Сацыяльны праект
У лютым 2015 года даччынае ААТ «Белгіпс-Эка» ўсталявала ў Мінску зялёныя кантэйнеры «Макулатура» для збору і перадачы кніг у бібліятэкі і школы. У сартаванні кніг супрацоўнікам прадпрыемства дапамагалі слухачы Мінскага ўніверсітэта трэцяга ўзросту. Да жніўня 2015 года сабралі каля 5000 кніг для перадачы ва ўстановы аховы здароўя, прытулкі і турмы. 1 лютага 2016 года Савет Міністраў Беларусі ўхваліў Пастанову № 82, паводле якой вызначыў «Белгіпс» у якасць аднаго з заказчыкаў пастаўкі адкідаў з кардону і паперы для дзяржаўных патрэбаў. 8 красавіка 2016 года кіраўнік дабрачыннага кнігаабмену «Кнізе — другое жыццё» Фёдар Грышкавец паведаміў, што ў грамадскія ўстановы перадалі звыш 15 000 кніг. На 14 верасня 2016 года пры сартаванні макулатуры з зялёных кантэйнераў «Белгіпс-Эка» знайшлі 4 рэдкія кнігі, якія перадалі ў Нацыянальную бібліятэку Беларусі. Імі апынуліся: 1) лацінамоўны «Падручнік маральнага багаслоўя» бернардзінскага манаха Францішка Прылуцкага, выдадзены ў 1765 годзе ў Віленскай друкарні каталіцкага ордэна піяраў; 2) кіеўскі «Псалтыр» 1888 года, 3) 1-ы том «Твораў Памялоўскага» 1909 года, 4) «Творы Мікалая Гогаля» 1921 года. Да студзеня 2017 года за 2 гады дабрачыннага кнігаабмену перадалі 25 000 кніг. Атрыманыя выданні на сядзібе «Белгіпс-Эка» сартавалі студэнты Ксенія Плышэўская і Павел Хлюст. На сакавік 2020 года з 700 кантэйнераў сабралі каля 80 000 кніг, з якіх 60 000 раздалі грамадскім установам.
Труд (Пухавіцкі раён)
Труд (, Труд) — вёска ў Пухавіцкім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Голацкага сельсавета.
Сяргей Уладзіміравіч Шапавал
Сяргей Шапавал (нар., Ворзэль, УССР) — украінскі футбаліст, паўабаронца ісландскага клуба «Дальвік/Рэйнір».
Клубная кар’ера
Нарадзіўся ў Ворзелі (Кіеўская вобласць), дзе і пачаў займацца футболам у трэнера Валянціна Пятровіча Лысова. У ДЮФЛ гуляў у камандах кіеўскіх школ «Лакаматыў», «Атрадны» і «Змена-Абалонь». З 2007 года гуляў у Другой лізе за «Нафком» (Бравары), а затым у Першай за «Ніву» (Цярнопаль), «Фенікс-Ільічовец» (Калініна), «Львоў».
«Ціраспаль»
У 2011 годзе перайшоў у клуб трэцяга дывізіёна чэмпіянату Польшчы «Палонія» (Лешна). У перыяд з 2012 па 2015 год гуляў у Малдове за клуб «Ціраспаль». У Нацыянальнай Дывізіі дэбютаваў 10 сакавіка 2012 года ў матчы 19 тура «Ціраспаль» — «Кастулень» (3:1), замяніўшы ў канцы матча Віктара Булата. У складзе прыднястроўскіх «гараджан» за 3,5 года адыграў 86 матчаў у чэмпіянатах Малдовы і 4 у еўракубках. Станавіўся ўладальнікам Кубка Малдовы (2012/13) і срэбраным прызёрам чэмпіянату Малдовы (2013/14). Улетку 2015 года, знаходзячыся ў адпачынку, ад капітана каманды даведаўся пра расфарміраванне ціраспальскага клуба.
«Чарнаморац»
11 ліпеня 2015 года Шапавал падпісаў двухгадовы кантракт з адэскім «Чарнаморцам». Ва ўкраінскай Прэм’ер-лізе дэбютаваў у матчы першага тура чэмпіянату 2015/16 супраць данецкага «Алімпіка». 7 снежня 2015 года было афіцыйна паведамлена аб скасаванні кантракта паміж Сяргеем і «Чарнаморцам» па ўзаемнай згодзе. Усяго за «маракоў» правёў 7 сустрэч у чэмпіянаце, 2 гульні ў Кубку Украіны і 1 паядынак у моладзевым першынстве.
«Тарпеда-БелАЗ»
У лютым 2016 года прыбыў на прагляд у беларускі клуб «Тарпеда-БелАЗ», з якім у сакавіку падпісаў кантракт. У складзе жодзінцаў стаў асноўным апорным паўабаронцам, заставаўся ім і ў сезоне 2017. У ліпені 2018 года па пагадненні бакоў пакінуў «Тарпеда-БелАЗ».
«Гомель»
Неўзабаве пасля зыходу з жодзінскага клуба стаў іграком «Гомеля». У першым жа матчы за новую каманду 21 ліпеня адзначыўся дублем у браму магілёўскага «Дняпра» (выніковы лік 2:0). У далейшым замацаваўся ў стартавым складзе каманды. У студзені 2019 года стала вядома, што паўабаронца пакінуў гомельскую каманду па заканчэнні кантракта.
«Лі Ман»
У студзені 2019 года перайшоў у ганконгскі клуб «Лі Ман».
«Дынама» Брэст
У ліпені 2021 года вярнуўся ў Беларусь, стаўшы іграком брэсцкага «Дынама».
Апошнія гады
У студзені 2022 года ў якасці свабоднага агента папоўніў склад клуба «Пэрэмога» з Другой лігі Украіны, аднак у сакавіку, так і не згуляўшы за каманду, перабраўся ў польскі «Нараў». У маі 2022 годзе апынуўся ў клубе «Дальвік/Рэйнір» з чацвёртага дывізіёна Ісландыі.
Штаб-кватэра
Штаб-кватэра — месца знаходжання цэнтральнага апарата кампаніі або прадпрыемства. Офіс, дзе размяшчаецца топ-менэджмент кампаніі або прадпрыемства, дырэкцыя, сакратарыят і іншыя важныя адміністрацыйныя падпадзяленні.
У штаб-кватэры кампаніі ідзе каардынацыя ўсіх прадстаўніцтваў, распрацоўка глабальнай стратэгіі вядзення бізнесу і г.д.
Тэрмін таксама мае стаўленне да ваеннай сферы.
Рагозінка
Раго́зінка (, Рогозинка) — вёска ў Чавускім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Каменскага сельсавета.
Да 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Сласцёнаўскага сельсавета.
Свінцава (Угранскі раён)
Свінцава (Свинцово) — вёска ва Угранскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Знаменскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупаваная гітлераўскімі войскамі ў кастрычніку 1941 года, вызвалена ў сакавіку 1943 года.
У 2004—2017 гадах у складзе Жаланнінскага сельскага паселішча.
Isuzu
Isuzu Motors Ltd (いすゞ自動車株式会社, — першая японская аўтамабілебудаўнічая кампанія. Штаб-кватэра — у Токіа.
Заснаваная ў 1916 г.
Уласнікі і кіраўніцтва
Найбуйныя ўладальнікі звычайных акцый кампаніі — Japan Trustee Services Bank (13,89 %), The Master Trust Bank of Japan (8,9 %), GM (7,9 %), Toyota (5.9 %).
Дзейнасць
Isuzu Motors — адзін з найбуйных у міры вытворцаў грузавікоў, пазадарожнікаў і аўтобусаў, якія выпускаюцца пад маркай «Ісудзу». Таксама кампанія вядомая сваімі дызельнымі рухавікамі (у тым ліку для вялікага шэрагу аўтамабіляў GM). Асноўная вытворчасць размешчана ў Японіі.
Выручка за 2005 фінансавы год — $13,88 млрд, чысты прыбытак — $558 млн.
Спонка
Спо́нка — рака ў Беларусі, у Веткаўскім і Добрушскім раёнах Гомельскай вобласці, левы прыток ракі Сож (басейн Дняпра).
Даўжыня ракі 23 км, з іх 9 км на тэрыторыі Добрушскага раёна. Плошча вадазбору 218 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 1,1 м/км. Пачынаецца на паўднёвай ускраіне вёскі Барба, вусце за 1 км на захад ад вёскі Рудня Споніцкая. Рэчышча на працягу 4,7 км ад вытоку і 14,4 км ад пункта за 1,5 км на паўночны ўсход ад вёскі Млынок да пункта за 2 км на паўднёвы захад ад вёскі Тарасаўка каналізаванае.
Савасцьянава
Савасцьянава:
Астраўкі
Астраўкі:
323
323 — невысакосны год, пачаўся ў аўторак. 323 год нашай эры, 323 год 1 тысячагоддзя, 23 год IV стагоддзя, 3 год 3-га дзесяцігоддзя IV стагоддзя, 4 год 320-х гадоў.
Афіны (значэнні)
Афі́ны:
324
324 — высакосны год, пачаўся ў сераду. 324 год нашай эры, 324 год 1 тысячагоддзя, 24 год IV стагоддзя, 4 год 3-га дзесяцігоддзя IV стагоддзя, 5 год 320-х гадоў.
Вікторыя Андрэеўна Шыманская
Вікторыя Андрэеўна Шыманская (нар. ) — беларуская лёгкаатлетка. Спецыялізуецца ў эстафеце 4×400 метраў, бар'ерным бегу на 60 метраў, скачках з шастом. Майстар спорту Беларусі.
Дасягненні
Срэбраная прызёрка чэмпіянату Беларусі 2016 года ў бегу на 400 метраў з бар'ерамі з вынікам 59.61 сек.
Бешанкі
Бе́шанкі (, Бешенки) — вёска ў Лідскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Мажэйкаўскага сельсавета.
Сінінкі
Сі́нінкі (, Сининки) — вёска ў Пухавіцкім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Голацкага сельсавета.
Найноўшы час
У Першую сусветную вайну ў лютым — снежні 1918 года была пад акупацыяй войскаў кайзераўскай Германіі.
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай вёска абвешчана часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. З 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі вёска ўвайшла ў склад БССР.
У жніўні 1919 — ліпені 1920 вёска знаходзілася пад польскай уладай.
З канца чэрвеня 1941 г. да пачатку ліпеня 1944 г. вёска акупіравана нямецкімі войскамі.
Калачы (Мёрскі раён)
Калачы́ (, Калачи) — вёска ў Мёрскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Язненскага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1945 гадах вёска ў складзе гміны Язна Дзісенскага павета Віленскага ваяводства Польскай Рэспублікі.
Феліцыянава
Феліцыя́нава (, Фелицианово) — вёска ў Пухавіцкім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Голацкага сельсавета.
Нагорнае (Клецкі раён)
Наго́рнае (, Нагорное) — аграгарадок у Клецкім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Красназвёздаўскага сельсавета.
Да 28 мая 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Нагорнаўскага сельсавета.
Браніслаў Адамавіч Тарашкевіч
Бранісла́ў Ада́мавіч Тарашке́віч (, Мацюлішкі, цяпер Віленскі раён, Літва —, Менск, НКУС) — беларускі грамадска-палітычны дзеяч, мовазнавец, пісьменнік-перакладчык. Кандыдат філалогіі (1916). Акадэмік АН Беларусі (1928).
Аўтар першай агульнапрынятай граматыкі беларускай мовы (Беларуская граматыка для школ, 1918).
Дзяцінства, Віленская гімназія
Нарадзіўся ў засценку Мацюлішкі Віленскага павета, за 30 км на ўсход ад Вільні, (цяпер Літва) у сям’і каталіцкага селяніна-серадняка Адама Тарашкевіча і яго жонкі Алены Чарняўскай. З сямі гадоў Браніслаў дапамагае бацьку з гаспадаркай, працуе пастухом. У народным вучылішчы Браніслаў паказвае выдатныя вынікі. Вестка пра гэта дайшла да маладой памешчыцы Гелены Стамброўскай. У 1906 годзе яна забрала Браніслава да сябе, апекавала яго і дапамагла паступіць у трэці клас 2-й Віленскай гімназіі.
У гімназіі Тарашкевіч трапляе ў студэнцкія згуртаванні, адным з такіх згуртаванняў была патрыятычна-незалежніцкая арганізацыя з клерыкальным адценнем Вызваленне (Wyzwalenie). Дзейнічала яна пад лозунгам: «Навука, Цнота, Айчына», мела на мэце працяг традыцый філаматаў і філарэтаў. Да гэтай арганізацыі належалі самыя перадавыя вучні гімназіі, але з рознымі жыццёвымі крэда, з рознымі, але талерантнымі поглядамі на нацыянальнае пытанне. Тарашкевіч трапляе ў левае адгалінаванне гуртка, там цікавяцца палітычнай філасофіяй і эканомікай.
У гэты ж самы час Тарашкевіч канчаткова самавызначаецца як беларус, перастае хадзіць у касцёл, становіцца атэістам. У часе навучання ў Вільні знаёміцца з беларускай інтэлігенцыяй, наведвае выдавецтва Нашай Нівы, органа Беларускай сацыялістычнай грамады.
У 1911 годзе скончыў 2-ю Віленскую гімназію з срэбным медалём.
Пецярбургскі перыяд
У жніўні 1911 года Браніслаў Тарашкевіч апынуўся ў сталіцы Расійскай імперыі і быў без перашкод прыняты на гісторыка-філалагічны факультэт Пецярбургскага ўніверсітэта. Тут на працягу чатырох гадоў вучыўся пад кіраўніцтвам славутых мовазнаўцаў: Яна Бадуэна дэ Куртэнэ, Яўхіма Карскага. Навуковым кіраўніком Браніслава быў акадэмік Аляксей Шахматаў. У Пецярбургу Тарашкевіч жыў па адрасе Англійскі праспект 30, кв. 21.
У Пецярбургу пачынае стварэнне навукова-літаратурнага гуртка студэнтаў Санкт-Пецярбургскага ўніверсітэта. Піша статут да яго. Пазней становіцца старастам гуртка.
У Пецярбургу Тарашкевіч даволі блізка сышоўся з Янкам Купалам, які ў той час пашыраў сваю адукацыю. Купала хоць і быў старэйшы на 10 гадоў, вельмі цаніў Тарашкевіча. Вось такі ліст атрымлівае пазней Тарашкевіч ад Янкі Купалы:
У Пецярбургу Тарашкевіч трапляе ў розныя колы нацыянальных рухаў, прыхільна ставіцца да польскага нацыянальнага руху. Працуючы хатнім настаўнікам, Тарашкевіч пазнаёміўся з сям’ёй Зябіцкіх. Вось што піша Юзаф Зябіцкі ў сваім дзённіку:
"«Гэты сын селяніна з-пад Вільні садзейнічае далейшаму ўмацаванню польскасці ў нашым доме… Неўзабаве пачаў дастаўляць жонцы польскую літаратуру, падабраную так, каб даць ёй магчымасць пазнаць жыццё і імкненні польскага народа, у духу якога павінна выхоўваць сыноў.»"
У траўні 1916 года скончыў гісторыка-філалагічны факультэт Петраградскага ўніверсітэта і быў пакінуты там пры кафедры рускай мовы і літаратуры. Працаваў і як прыват-дацэнт старажытнагрэчаскай і лацінскай моў.
Вяртанне ў Беларусь. Пачатак палітычнай дзейнасці.
У 1917 годзе становіцца актыўным удзельнікам і адным з лідараў Беларускай сацыялістычнай грамады. Знаходзіцца ў Менску ў часе абвяшчэння Беларускай Народнай Рэспублікі. У аўтабіяграфіі пазней піша, што ніколі не ўваходзіў ва ўрад, але і чужым у гэтых колах не быў. Палітычную пазіцыю Тарашкевіча на той час можна акрэсліць, як хістанне паміж прызнаннем рэвалюцыі, лаяльным супрацоўніцтвам з бальшавікамі і платформай беларускіх незалежнікаў. З некаторых крыніц вынікае, што ён уваходзіў у склад «Вярхоўнай рады» беларускага эміграцыйнага ўрада, а з іншых крыніц — што быў актыўным дзеячам у Беларускім нацыянальнага камісарыяце ў Петраградзе ў лютым 1918 года, выконваў функцыю загадчыка аддзела культуры і асветы. У 1919 годзе — выкладчык беларускай і старажытнагрэчаскай моў у Менскім педагагічным інстытуце. З наступленнем бальшавікоў на Менск, з’язджае ў Вільню.
Дзейнасць у Заходняй Беларусі
У 1920 годзе — загадчык беларускага сектара дэпартамента асветы марыянеткавай Сярэдняй Літвы. Непрацяглы перыяд уваходзіць у віленскую масонскую ложу «Праўда».
У 1921 годзе становіцца дырэктарам Віленскай беларускай гімназіі. З 1922 па 1927 год — пасол сойма Польскай Рэспублікі, у 1922—1924 гадах быў старшынёй Беларускага пасольскага клуба. У першы перыяд сваёй парламенцкай працы трымаўся ў цэлым паланафільскай арыентацыі, хоць востра крытыкаваў з соймавай трыбуны нацыянальную і сацыяльную палітыку польскіх урадаў. Спрабаваў знайсці аб’ядноўваючы вектар для польскага і беларускага народаў.
''«…Добра разумеем, што польскія войскі прыбылі на нашую бацькаўшчыну з мэтай ператварэння земляў былога Вялікага Княства Літоўскага ў крэпасць для абароны Рэчы Паспалітай Польскай… З гэтага вынікае, што… інтарэсы Польшчы з’яўляюцца і нашымі інтарэсамі. Таму гэтая супольнасць інтарэсаў дае нам магчымасць будучую работу па адбудове незалежнай Беларусі весці на грунце згод з польскім народам. Узаемаразуменне на аснове прызнання польскім народам незалежнасці і цэласнасці Беларусі, звязанай з Рэччу Паспалітай сумеснай абаронай свайго незалежнага існавання, лічым за пажаданае і карыснае для абодвух народаў. Польская акупацыя пакінула пасля сябе справядлівы горыч і расчараванне ў шчырасці палітыкі Польшчы, якая аднеслася да Беларусі толькі як да сваіх крэсаў усходніх. Аднак свядомая беларуская народная думка не перастала шукаць падтрымкі Польшчы, верачы, што прынцыпы сапраўднай дэмакратыі павінны ўрэшце перамагчы»''.
У 1923 годзе Беларускім пасольскім клубам, а менавіта, Тарашкевічам распрацоўваецца праект аўтаноміі Беларусі. Юрыдычны бок кансультуе і ўхваляе вядомы адвакат Тадэвуш Урублеўскі. Але праект так і не быў заслуханы ў сейме. У лютым 1924 года разам з Радаславам Астроўскім і Аляксандрам Уласавым прыняў удзел у стварэнні Беларуска-польскага таварыства ў Вільні, за што быў адхілены ад старшынства ў Беларускім пасольскім клубе і заменены на Васіля Рагулю. Паступова мяняе свае погляды і на магчымасць дэмакратычных змен у Польшчы. У прамове ў сейме 25 сакавіка 1925 года Тарашкевіч гаварыў:
"«Абвінавачваеце нас у камунізме, у распальванні дыверсійнага руху, бандыцкага, як вы кажыце, а па сутнасці руху паўстанцкага, абвінавачваеце нас у тым, што не хочам быць лаяльнымі ў адносінах да польскай дзяржавы, але прыгадайце, што прыйшлі мы ў гэты сойм менавіта дзеля таго, каб знайсці тут прававую аснову; былі мы, праўда, на кароткі час, наіўнымі, мы паддаліся канстытуцыйным ілюзіям, мы спадзяваліся, што законы і канстытуцыя надзейна гарантуюць палітычныя і нацыянальныя правы. Мы прыйшлі ў гэты сойм, каб змагацца за аўтаномію. Мы выбралі прэзідэнта, мы галасавалі за ўрад Сікорскага, каб падкрэсліць сваю лаяльнасць. А што сталася? За тое, што мы набраліся смеласці выбраць прэзідэнта, вы яго забілі»."
Пасля гэтага зблізіўся з левым крылом БПК. 24 чэрвеня 1925 года разам з Сымонам Ракам-Міхайлоўскім, Паўлам Валошыным і Пятром Мятлой выйшаў са складу Беларускага пасольскага клуба і заснаваў пасольскі клуб Беларускай сялянска-работніцкай грамады (БСРГ). Стаў старшынёй клубу, а пасля старшынёй ЦК створанай на яго аснове масавай палітычнай партыі. Напісаў праграму БСРГ, якая была прынята 12 мая 1926. Шчыльна зблізіўся з лідарамі Камуністычнай партыі Заходняй Беларусі, і ў снежні 1925 года быў прыняты ў партыю. Таемна ўдзельнічаў у III канферэнцыі Камуністычнай партыі Заходняй Беларусі (студзень 1926 года). У студзені 1927 года быў арыштаваны польскімі ўладамі, а ў траўні 1928 года асуджаны на 12 гадоў зняволення. У часе турэмнага тэрміна на Лукішках у 1929 годзе Тарашкевіч чытае «Капітал» Карла Маркса, «Развіццё капіталізму ў Расіі» Леніна, «Фінансавы капітал» Гільфрэндынга. У 1929 годзе тэрмін зняволення быў зменшаны да 8 гадоў, а ў траўні 1930 года Тарашкевіч быў датэрмінова выпушчаны з астрога. Актыўна далучыўся да камуністычнай выбарчай кампаніі ў польскі парламент, з восені 1930 года ўзначаліў пракамуністычны Цэнтральны сялянска-работніцкі выбарчы камітэт «Змаганне», даў згоду балатавацца ў дэпутаты. Пад ціскам польскіх улад перебраўся ў вольны горад Данцыг, адкуль пры дапамозе сувязных кіраваў выбарчай кампаніяй; жыў ва ўмовах канспірацыі. 5 лютага 1931 года арыштаваны на польскай тэрыторыі пры спробе праехаць з Данцыга ў Берлін па пашпарце на чужое імя і з дакументамі па выбарчай кампаніі ў Заходняй Беларусі. У лістападзе 1932 годзе асуджаны на 8 гадоў катаржнай турмы.
Абмен у СССР і смерць
З верасня 1933 быў абмяняны ля прыгранічнай станцыі Коласава на вязня беларускага драматурга і публіцыста Францішака Аляхновіча. У СССР быў вымушаны працаваць загадчыкам аддзела Польшчы і Прыбалтыкі ў Міжнародным аграрным інстытуце (Масква), хаця з’яўляўся правадзейным членам АН Беларусі. 6 траўня 1937 года арыштаваны. 5 студзеня 1938 «двойкай» НКУС і Пракуратуры СССР прыгавораны да расстрэлу. Як сцвярджае афіцыйная версія, ён быў расстраляны 29 кастрычніка 1938 у Менску. Даследчык Леанід Маракоў выказвае меркаванне, што Браніслаў Тарашкевіч загінуў у часе катаванняў, якія доўжыліся дзевяць месяцаў.
Рэабілітаваны Ваеннай калегіяй Вярхоўнага суда СССР 26 студзеня 1957 года.
Сям’я
У 1923 годзе ажаніўся з Верай Сніткай (1901—1998), праваслаўнай беларускай з-пад Радашковічаў, у 1925 годзе у іх нарадзіўся сын. Сына назвалі Радаслаў, у сям’і яго называлі Славікам. Радаслаў Тарашкевіч загінуў 15 чэрвеня 1944 года ў баі каля вёскі Гарэлы Луг (Бягомльскі раён), быў савецкім партызанам, пазней перапахаваны ў брацкай магіле ў Бягомлі.
У 1933 годзе Браніслаў Тарашкевіч назаўсёды развітваецца з першай сям’ёй праз палітычны абмен у СССР, жонка і сын мелі права паехаць за бацькам і мелі намер гэта зрабіць, але па невядомых прычынах засталіся ў Польшчы.
У 1934 годзе ў Маскве бярэцца шлюбам з другой жонкай, выпускніцай вышэйшых літаратурных курсаў, Нінай Палянскай. У далейшым Ніна Палянская старанна змагалася за рэабілітацыю мужа.
Навуковая і літаратурная дзейнасць
У 1913 годзе пачынае працаваць над граматамі XII ст. Паводле загаду Шахматава едзе ў Рыжскі архіў старажытных грамат. Працуе над гістарычнай граматыкай беларускай мовы.
Дакладна не вызначана навуковая ступень Браніслава Тарашкевіча. Не знойдзены дакументы аб атрыманні ім звання прафесара, але аб гэтым ёсць ускосныя сведчанні.
Выступаў у беларускім друку з 1914 года. У 1918 годзе, працуючы загадчыкам культурна-асветнага аддзела Белнацкама, падрыхтаваў і выдаў у Вільні першую «Беларускую граматыку для школ». У ёй аўтар абагульніў і замацаваў пісьмовыя традыцыі, што складаліся ў той час у выданні мастацкай, навукова-папулярнай і публіцыстычнай літаратуры, у пісьмовым друку; улічыў здабыткі тагачаснай лінгвістычнай навукі (даследаванні Аляксея Шахматава, Яўхіма Карскага) і вопыт папярэднікаў. Граматыка пасля вытрымала 6 перавыданняў. Граматыка доўгі час была галоўным падручнікам па беларускай мове, асабліва ў часы беларусізацыі 1920-х гадоў у БССР.
Пераклаў на беларускую мову «Іліяду» Гамера і «Пана Тадэвуша» Адама Міцкевіча.
Ушанаванне памяці
Імем Браніслава Тарашкевіча названы вуліцы ў горадзе Маладзечне і ў гарадскім пасёлку Радашковічы. У 1969 годзе імя Тарашкевіча стаў насіць ліцэй з беларускай мовай навучання ў польскім горадзе Бельску Падляскім. У 2003 годзе імем Тарашкевіча была названа вуліца ў жылым раёне Сцяпянка горада Мінска.
У Вільнюсе на будынку колішняй штаб-кватэры заходнебеларускіх арганізацый усталяваная памятная дошка Браніславу Тарашкевічу.
Сунічная паляна
«Сунічная паляна» (Smultronstället) — зняты ў 1957 фільм шведскага рэжысёра Інгмара Бергмана, які заваяваў прыз «Залаты мядзведзь» Берлінскага кінафестывалю (1958), прэмію ФІПРЭСІ (1958), «Залаты глобус» (1960) і мноства іншых узнагарод.
Сюжэт
Дзейнасць 78-гадовага прафесара Ісака Борга са Стакгольма была адзначана навуковай грамадой у Лундзе (Honoris causa). Туды ён адпраўляецца на аўтамабілі разам з нявесткай — Мар'янай, хоць былі ўжо набытыя білеты на самалёт. Па дарозе яны заязджаюць у тое месца, дзе прафесар жыў даўным-даўно, ім сустракаюцца некалькі маладых спадарожнікаў; прафесар сніць сны і проста мроіць карціны мінулага, у якіх ён сустракаецца са сваёй сям'ёй (братамі, стрыечнай сястрой), калі яны былі маладыя. Нявестка адкрыта расказвае Боргу аб праблемах з яго сынам, які вельмі падобны да бацькі. Прафесар задумваецца, у чым не меў рацыі, і пастанаўляе мяняць сваю замкнёную і месцамі эгаістычную натуру.
Кіч
Кіч, кітч (Kitsch — таннасць, безгустоўнасць) — стэрэатыпнае псеўдамастацтва, у якім асноўная ўвага надаецца экстравагантнасці вонкавага аблічча, крыклівасці яго элементаў. Як элемент масавай культуры — кропка максімальнага адыходу ад элементарных эстэтычных каштоўнасцяў і адначасова — адна з найбольш агрэсіўных праяў тэндэнцый прымітывізацыі і бульварызацыі ў папулярным мастацтве.
З 1960-х гадоў элементы кіча выкарыстоўваюць поп-арт і некаторыя кірункі постмадэрнізму.
325
325 — невысакосны год, пачаўся ў пятніцу. 325 год нашай эры, 325 год 1 тысячагоддзя, 25 год IV стагоддзя, 5 год 3-га дзесяцігоддзя IV стагоддзя, 6 год 320-х гадоў.
Шо
Шо — возера ў Глыбоцкім раёне Віцебскай вобласьі ў басейне ракі Шоша (выцякае з возера), за 32 км на ўсход ад г. Глыбокае, каля в. Надазер'е.
Плошча 7,65 км². Найбольшая глыбіня 3,1 м. Даўжыня 4,2 км. Найбольшая шырыня 2,1 км. Даўжыня берагавой лініі 12,4 км. Аб'ём вады 14,8 млн. м³. Плошча вадазбору 110 км².
Схілы катлавіны вышынёй 2—4 м, пясчаныя, параслі лесам, часткова разараныя, на поўначы i поўдні забалочаныя. Берагі нізкія, пясчана-тарфяністыя, забалочаныя, пад лесам і хмызняком. Дно сапрапелістае, уздоўж берагоў да глыбіні 0,5—1 м пясчанае. Зарастае па ўсёй плошчы. Упадаюць ручаі з азёр Доўгае i Івесь.
Рымскі кароль
Ры́мскі каро́ль (Rex Romanorum, Römischer König, радзей — кароль рымлян) — тытул абранага, але яшчэ не каранаванага Папам Рымскім главы Свяшчэннай Рымскай імперыі.
Пасля стварэння на базе Германскага каралеўства Свяшчэннай Рымскай імперыі, для кожнага новага манарха стала традыцыйнай прынамсі падвойная працэдура: абранне ў Германіі і каранацыя ў Рыме (часам паміж імі адбывалася каранацыя ў Мілане ў якасці караля Італіі). Паездка караля з Германіі ў Рым у Сярэднявеччы, як правіла, ператваралася ў ваенны паход. Акрамя таго, патрабавалася заручыцца падтрымкай Рымскага Папы, або дачакацца смерці ці арганізаваць звяржэнне варожа настроенага Папы. Ад абрання да каранацыі ў Рыме прэтэндэнт на імператарскі трон зваўся рымскім каралём.
326
326 — невысакосны год, пачаўся ў суботу. 326 год нашай эры, 326 год 1 тысячагоддзя, 26 год IV стагоддзя, 6 год 3-га дзесяцігоддзя IV стагоддзя, 7 год 320-х гадоў.
Рымскі кароль
У гэтага тытула была яшчэ адна функцыя. Каб забяспечыць пераход улады ад бацькі да сына, амаль кожны імператар спрабаваў арганізаваць выбары рымскага караля пры сваім жыцці. Такім чынам, тытул рымскага караля часта азначаў спадчыннага прынца.
У 1508 годзе Максіміліян I так і не змог прыбыць у Рым для каранацыі. Рымскі Папа Юлій II дазволіў яму карыстацца тытулам «абранага імператара». У далейшым пераемнікі Максіміліяна I (акрамя Карла V) ужо не імкнуліся да каранацыі. Тытул «рымскі кароль» цяпер азначаў толькі спадчынніка прастола, абранага курфюрстамі пры жыцці бацькі.
У сучаснай літаратуры для ўстаранення блытаніны са старажытнарымскімі царамі і італьянскімі каралямі, рымскіх каралёў нярэдка завуць кароль Германіі (Römisch-deutscher König). Начиная с Максимилиана I титул «король в Германии» (Rex Germaniae, König in Germanien) сапраўды існаваў, уваходзячы ў тытулатуру імператараў.
У 1811 годзе французскі імператар Напалеон I абвясціў свайго нованароджанага сына Напалеона II сваім спадчыннікам і даў яму тытул «рымскі кароль».
Спіс Рымскіх каралёў і антыкаралёў
Курсівам вылучаны імёны антыкаралёў (de:Gegenkönig).
Селішча (Чавускі раён)
Се́лішча (, Селище) — вёска ў Чавускім раёне Магілёўскай вобласці. З 2013 г. увайшла ў склад Каменскага сельсавета. Да 2013 г. уваходзіла ў склад Сласцёнаўскага (раней — Цемравіцкага) сельсавета.
Каля вёскі працякае рака Бася.
Караліна Джынінг
Караліна Джынінг Нілсан (Carolina Gynning Nilsson;, Мальмё, Сконэ, Швецыя) — шведская актрыса, спявачка, журналістка, тэлевядучая, пісьменніца і мастачка.
Кар'ера
Караліна пачала сваю кар'еру ў якасці мадэлі ў 1991 годзе. Цяпер яна таксама з'яўляецца актрысай, журналісткай, тэлевядучай, пісьменніцай і мастачкай.
Велікаполле (Угранскі раён)
Велікаполле (Великополье) — вёска ва Угранскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Знаменскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупаваная гітлераўскімі войскамі ў кастрычніку 1941 года, вызвалена ў сакавіку 1943 года.
У 2004—2017 гадах адміністрацыйны цэнтр Велікаполлеўскага сельскага паселішча.
Дамарацкія
Дамара́цкія (, Доморацкие) — вёска ў Клецкім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Красназвёздаўскага сельсавета.
Да 28 мая 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Нагорнаўскага сельсавета.
Нарачанская раўніна
Нарачанская раўніна — фізіка-геаграфічны раён Паазерскай правінцыі ў паўночнай частцы Мінскай і Гродзенскай абласцей. Пераважаюць узгорыста-марэнна-азёрныя і водна-ледавіковыя ландшафты.
Геаграфія
Нарачанская раўніна мяжуе са Свянцянскімі градамі на поўначы і паўночным усходзе, Ашмянскім узвышшам і Вілейскай раўнінай на поўдні і паўднёвым усходзе.
Геалогія
У тэктанічным дачыненні раўніна прымеркавана да Прыбалтыйскай монакліналі і Вілейскага пахаванага выступу Беларускай антэклізы. Антрапагенавая тоўшча магутнасцю 40-120 м прадстаўлена ўтварэннямі бярэзінскага, дняпроўскага, сожскага, паазерскага зледзяненняў.
Рэльеф
Паверхня плоскахвалістая і хвалістая, месцамі ўзгорыста-хвалістая з абсалютнымі адзнакамі 160-200 м. Выраўнаваны марэнны і флювіягляцыяльны рэльеф ускладняецца тэрмакарставымі западзінамі, камамі, часам эолавымі ўзгоркамі і градамі. Вылучаны канцовамарэнныя грады паазерскага зледзянення — Свірская, Канстанцінаўская, Паўночна-Нарачанская і Паўднёва-Нарачанская, якія ўтвараюць сістэму ўзгоркаў і ўвалаў даўжынёй 0,5—З км, з адноснымі вышынямі 10—20 м. Грады складзены з супясчана-сугліністай марэны і пясчана-галечнага матэрыялу. Да ўскраін Свірскай і Паўночна-Нарачанскай град прымеркаваны озы і камы.
Максімальная адзнака рэльефу (234,9 м) на поўнач ад возера Нарач, мінімальная (125 м) у даліне ракі Вілія.
Гідраграфія
Шмат маляўнічых азёр. Выдзяляецца Нарачанская група азёр (Нарач, Мястра, Баторына, Бледнае), а таксама азёры Свір, Вішнеўскае.
Клімат
Сярэдняя тэмпература студзеня −6,7 °C, ліпеня 17,3 °C. Ападкаў выпадае 708 мм у год. Вегетацыйны перыяд 191 суткі.
Глебы і расліннасць
Шырока распаўсюджаны дзярнова-падзолістыя, дзярнова-падзолістыя забалочанныя і тарфяна-балотныя глебы.
Лясы пераважна хваёвыя, сустракаюцца яловыя і бярозавыя. Лугі ў асноўным нізінныя. Балоты нізінныя, невялікімі ўкрапленнямі прысутнічаюць вярховыя.
Уладзіслаў Люцыян Францавіч Гінтаўт-Дзевалтоўскі
Уладзіслаў Люцыян Францавіч Гінтаўт-Дзевалтоўскі (, Дзісенскі павет, Віцебская губерня — ) — дзеяч народніцкага руху.
Біяграфія
У час вучобы ў Віцебскай гімназіі прымаў удзел у рабоце вучнёўскага нелегальнага гуртка, за што ў 1877 г. выключаны з гімназіі. У канцы 1878 — пачатку 1879 гг. у Маскве, член аднаго з гурткоў «Зямлі і Волі». 7 сакавіка 1879 г. арыштаваны па падазрэнні ў забойстве правакатара Н. Рэнштэйна. Эмігрыраваў за мяжу. У 1880 г. у Парыжы, прымаў удзел у дзейнасці руска-беларуска-польскай рэвалюцыйнай эміграцыі, быў загадчыкам эміграцыйнай бібліятэкі, падтрымліваў цесныя сувязі з радзімай. Пры пасрэдніцтве І. С. Тургенева рабіў першыя крокі ў літаратуры, з яго дапамогаю ў газеце «Порядок» змясціў апавяданне «Пяцьдзесят дзве гадзіны на абломку ў адкрытым моры». 25 снежня 1881 г. арыштаваны ў Харкаве. 4 снежня 1882 г. Маскоўскім акруговым судом апраўданы. 20 чэрвеня 1883 г. па абвінавачанні ў палітычнай нядобранадзейнасці высланы на 3 гады ў Заходнюю Сібір, дзе і памёр.
Паўднёвая Асеція
Рэспубліка Паўднёвая Асеція, РПА (асец. Республикæ Хуссар Ирыстон, Республика Южная Осетия) — часткова прызнаная дзяржава, утвораная на тэрыторыі Грузіі, мяжуе на поўначы з Расіяй, выхаду да мора не мае.
Незалежнасць абвешчана 20 верасня 1990 года Саветам народных дэпутатаў Паўднёваасецінскай аўтаномнай вобласці Грузіі. Сталіца — Цхінвал (грузінская назва — Цхінвалі).
Гісторыя
З часу аднаўлення незалежнасці Грузіі ў 1991 годзе яе ўрад патрабаваў вываду расійскіх войскаў з краіны, аднак з 14 жніўня 1992 года расійскія войскі знаходзіцца ў Паўднёвай Асеціі паводле міратворчага мандату ад СНД.
Фактычную незалежнасць здабыла пасля грузіна-паўднёваасецінскага канфлікту 1992 года, аднак да жніўня 2008 года Грузія кантралявала значную частку Паўднёвай Асеціі — Ленінгорскі раён, сёлы з пераважна грузінскім насельніцтвам у іншых раёнах. У выніку канфлікту ў жніўні 2008 года ўстаноўлены поўны кантроль РПА над тэрыторыяй у адміністрацыйных межах Паўднёваасецінскай аўтаномнай вобласці Грузіі.
З краін-членаў ААН прызнана Расіяй, Нікарагуа, Венесуэлай, Науру і Тувалу пасля вайны ў жніўні 2008 года.
Фізіка-геаграфічны агляд
Вылучаюць 3 вышынныя паясы — перадгорны (да 1000 м) сярэднягорны (1000—2000 м) і высакагорны (вышэй 2000 м). Вялікую частку тэрыторыі займаюць горы — адгор’і Галоўнага Каўказскага хрыбта. Вышэйшая кропка — гара Халаца (3941 м). 89,3 % тэрыторыі размешчаныя на вышыні больш за 1000 м над у.м. Па тэрыторыі працягваюцца Рачынскі, Ліхскі (Сурамскі), Кударойскі, Гудзіскі, Харульскі, Ламіскі хрыбты; на паўночным усходзе размешчанае Кельскае нагор’е. Асноўныя перавалы праз Галоўны хрыбет: Роцкі, Зякарскі, Дзедаіскі. Поўдзень займае перадгорная частка Карталінскай раўніны.
Маюцца радовішчы і праявы свінцу, цынку, медзі, ртуці, нікелю, мыш’яку, тальку, барыту, мармуру, габру, туфу (больш 2 млн м³), іншых будматэрыялаў.
Клімат умераны, сярэдняя тэмпература студзеня ад −20 да −70C, жніўня ад +21 да 240C. Цёплая зіма тлумачыцца тым, што Галоўны Каўказскі хрыбет абараняе тэрыторыю краіны ад пранікнення халодных паўночных паветраных мас. Сярэднегадавая колькасць ападкаў 598 мм, яна прыкметна змяняецца ў адпаведнасці з вышыннай пояснасцю.
У залежнасці ад вертыкальнай занальнасці змяняецца тып глебавага покрыва, ад чарназёмных і перагнойна-карбанатных глеб прадгорнай зоны да горана-лугавых глеб высакагор’я. Амаль 1/2 тэрыторыі Паўднёвай Асеціі займаюць лясы: шыракалістыя (дуб, бук, граб) у ніжнім поясе і іглічныя (елка, месцамі піхта, хвоя) — у верхнім. Вышэй іглічных лясоў размяшчаюцца субальпійскія і альпійскія лугі. У лясах водзяцца воўк, мядзведзь, рысь, лісіца, сустракаюцца кабан, барсук, казуля.
Канстытуцыйны лад
Паводле Канстытуцыі, Рэспубліка Паўднёвая Асеція — унітарная дзяржава. Дзеючая Канстытуцыя прынятая 8 красавіка 2000 года на ўсеагульным рэферэндуме. Яна змяніла Канстытуцыю 1993 года, у выніку чаго Паўднёвая Асеція стала прэзідэнцкай рэспублікай. Глава дзяржавы — прэзідэнт, які абіраецца на 5 гадоў усеагульным прамым тайным галасаваннем. У цяперашні час прэзідэнтам з’яўляецца Эдуард Какойты, які ў 2001 годзе перамог на выбарах дзейнічаўшага прэзідэнта і перавыбраны ў 2006 годзе; прэм’ер-міністр з кастрычніка 2008 — Асланбек Булацаў. Заканадаўчая ўлада — Парламент Паўднёвай Асеціі — складаецца з 33 дэпутатаў, абіраных на 5 гадоў па шматмандатна-тэрытарыяльнай выбарчай сістэме.
Буйнейшая палітычная партыя — «Адзінства», якая карыстаецца падтрымкай улад. Іншыя партыі, напрыклад, «Фыдыбаста» («Айчына»), Нацыянал-дэмакратычная партыя і інш. малалікія і істотнай ролі не адыгрываюць. У сярэдзіне-канцы 1990-х гадоў сур’ёзную палітычную сілу ўяўляла Камуністычная партыя Паўднёвай Асеціі, якая падтрымлівала першага прэзідэнта Паўднёвай Асеціі — Людвіга Чыбірова.
Адміністрацыйны падзел
Адміністрацыйны падзел Паўднёвай Асеціі ўключае чатыры раёны і адзін горад рэспубліканскага падпарадкавання:
Насельніцтва
Большасць насельніцтва — праваслаўныя, статус Аланскай епархіі, якая ахоплівае тэрыторыю рэспублікі, застаецца неўрэгуляваным, бо яна адмаўляецца ад падначалення Грузінскай праваслаўнай царквы. Маскоўскі патрыярхат з кананічна-прававых прычын адмаўляецца ад уключэння Аланскай епархіі ў свой склад.
Прамысловасць
Асноўнымі галінамі прамысловасці Паўднёвай Асеціі з’яўляюцца машынабудаванне, дрэваапрацоўка, горназдабыўная, вытворчасць будаўнічых матэрыялаў, лёгкая і харчовая прамысловасць. Да нападу Грузіі прамысловасць Паўднёвай Асеціі налічвала 22 невялікіх прадпрыемства, якія ў 2006 годзе вырабілі прадукцыі (без ПДВ) на 61,6 млн расійскіх рублёў, што на 2,4 % перавысіла ўзровень 2005 года. Найбуйныя прадпрыемствы — заводы «Электравібрамашына», «Эмальпровад», механічны завод, лесакамбінат, Багіацкі налівачны завод, Цхінвальскі завод піва і фруктовых вод, прадпрыемства «Югастальк». Дзейнічаюць прыватные сталярныя цэха. Але маштабы гаспадарчай дзейнасці ў рэспубліцы ў цэлым мізэрныя, і асноўнай крыніцай паступлення фінансавых сродкаў з’яўляецца расійская дапамога і гандаль (як законны, так і кантрабандны) з Расіяй і Грузіяй.
Грашовая адзінка — расійскі рубель. У перспектыве — па меры нармалізацыі палітычнага і эканамічнага становішча варта чакаць развіцця турызму.
Сельская гаспадарка
У сельскай гаспадарцы дамінуе жывёлагадоўля, развіта збожжавая гаспадарка, садоўніцтва і вінаградарства. У 2008 годзе плошча пасеваў пшаніцы вырасла ў параўнанні з 1990-мі гадамі больш за 10 разоў — з 130 да 1,5 тыс. га, чаканы ўраджай — больш за 2,5 тыс.т. (ураджайнасць — больш за 16,7 цэнтнераў з гектара).
Транспарт
Транспарт Паўднёвай Асеціі прадстаўлены пераважна аўтамабільным. Менавіта ім здзяйсняюцца зносіны з іншымі краінамі і рэгіёнамі. Асноўнай транспартнай артэрыяй з’яўляецца Транскаўказская аўтамагістраль, якая праходзіць праз Роцкі тунэль, пабудаваны ў 1985 годзе працягласцю 3660 метраў — адзіная дарога, якая проста злучае з Паўночнай Асеціяй (Расія).
Чыгуначныя зносіны на адзінай у Паўднёвай Асеціі чыгуначнай галінцы Цхінвалі-Горы спыніліся ў 1991 годзе. Трубаправодны транспарт прадстаўлены газаправодам з Грузіі Агара-Цхінвалі. Агульная працягласць газавых сетак — 80 км, з іх газаправодаў сярэдняга ціску — 16 км, нізкага ціску — 54 км. Існуюць праекты будаўніцтва чыгуначнай лініі Уладзікаўказ-Цхінвалі і газаправоду з Расіі.
Адукацыя і навука
У Паўднёвай Асеціі маецца каля 55 сярэдніх школ, 1 ВНУ — Паўднёва-Асецінскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Аляксандра Цібілова і 1 даследчая ўстанова — Паўднёва-Асецінскі навукова-даследчы інстытут.
Юрый Барысавіч Багушэвіч
Юрый Барысавіч Багушэвіч (, Глыбокае, Глыбоцкі раён, Віцебская вобласць — ) — беларускі мастак. Член Беларускага саюза мастакоў з 1978 года.
Біяграфія
Скончыў Мінскае мастацкае вучылішча (1966), Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут (1973). Вучыўся ў Г. Вашчанкі. Удзельнік мастацкіх выставак. З 1967 года працаваў у манументальна-дэкаратыўным, а таксама ў станковым жывапісе.
Жыў у Мінску.
Творчасць
Асноўныя творы: роспіс «Песня аб Беларусі» ў Палацы культуры тарфянікаў г. п. Праўдзінскі Мінскай вобласці; мастацкае афармленне станцыі метро «Плошча Я. Коласа» ў Мінску; мазаікі «Зямля, абпаленая вайной», «Зямля адроджаная», «Асветнікі» на Брэсцкім электрамеханічным заводзе, «Салют» на фасадзе кінатэатра «Салют» у Мінску, размалёўка «Мінск — горад-герой» у былым будынку Мінскага гаркама КПБ (усё ў сааўт.); карціны «Жніво», «Цёплая ноч», «Юнацтва нашых бацькоў».
Георгій Пятровіч Саснін
Георгій Пятровіч Сасні́н (Георгий Петрович Соснин;  — ) — урач, вучоны ў галіне стаматалогіі, доктар медыцынскіх навук (1971), прафесар (1972).
Біяграфія
Нарадзіўся ў сяле Зюльзя (Нерчынскі раён, Чыцінская вобласць Расіі). У 1933 годзе скончыў школу і да 1935 года працаваў тэхнікам-нарміроўшчыкам на камбінаце «Дарсун-золата». У 1935—1938 гадах вучыўся на рабфаку Маскоўскага энергетычнага інстытута. У 1938 годзе паступіў у Маскоўскі медыцынскі стаматалагічны інстытут, які скончыў у 1941 годзе. У 1941—1942 гадах клінічны ардынатар Цэнтральнай клінічнай бальніцы Народнага камісарыята шляхоў зносін СССР у Маскве. У жніўні 1942 года добраахвотнікам пайшоў на фронт. Займаў пасаду начальніка хірургічнага аддзялення эвакашпіталя на Сталінградскім фронце. У 1943—1944 гадах — ардынатар сківічна-тваравага аддзялення нейрахірургічнага шпіталя на 4-м Украінскім фронце, у 1944—1946 гадах — начальнік сківічна-тваравага аддзялення Галоўнага ваеннага шпіталя Войска Польскага. Звольнены ў запас 30 красавіка 1946 года ў званні маёра медыцынскай службы.
З 1946 года Г. П. Саснін у Маскоўскім медыцынскім стаматалагічным інстытуце. Да 1949 года клінічны ардынатар кафедры артапедычнай стаматалогіі, у 1949—1951 гадах — загадчык лабараторыі матэрыялазнаўства, у 1951—1953 — асістэнт кафедры артапедычнай стаматалогіі. У 1953 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю. У 1953—1955 гадах Г. П. Саснін працаваў саветнікам галоўнага ўрача ўрадавай бальніцы ў Пхеньяне (Паўночная Карэя). У 1955—1957 гадах дацэнт кафедры артапедычнай стаматалогіі Кіеўскага медыцынскага інстытута, у 1957—1961 гадах загадчык кафедры артапедычным аддзяленнем Украінскага навукова-даследчага інстытута стаматалогіі ў горадзе Адэса, у 1961—1971 гадах — загадчык кафедры артапедычнай стаматалогіі Варонежскага медыцынскага інстытута.
З 1981 года Г. П. Саснін у Мінскім медыцынскім інстытуце. У 1971—1988 гадах загадваў кафедрай артапедычнай стаматалогіі, з 1988 года яе прафесар.
Навуковая і грамадская дзейнасць
Г. П. Сасніну належаць навуковыя працы па праблемах тэрапеўтычнай і артапедычнай стаматалогіі. Займаўся пытаннямі комплекснага лячэнні парадантыту. Распрацаваў метад лячэння вірусных, грыбковых і нейрагенных захворванняў у стаматалогіі.
Аўтар і сааўтар больш за 170 навуковых прац, у тым ліку манаграфій, 10 вынаходстваў. Кіраваў падрыхтоўкай доктарскай і 20 кандыдацкіх дысертацый.
Старшыня праўлення Рэспубліканскага навуковага таварыства стаматолагаў у 1972—1990 гадах, Быў членам прэзідыума Усесаюзнага таварыства стаматолагаў, савета па стаматалогіі Акадэміі медыцынскіх навук СССР, Вучонага медыцынскага савета Міністэрства аховы здароўя БССР, рэдакцыйнай калегіі часопіса «Здравоохранение Белоруссии».
Узнагароды
Узнагароджаны пяццю ордэнамі, медалямі, у тым ліку ўзнагародамі замежных дзяржаў.
Клавікорд
Клавікорд (ад Clavis — «ключ» і стар.-грэч. Χορδή — «струна») — невялікі клавішны струнны ударна-заціскны музычны інструмент, адзін з папярэднікаў фартэпіяна. Гук на клавікордах здабываецца пры дапамозе металічных штыфтоў з плоскай галоўкай — тангентаў. Дыяпазон клавікордах мяняўся з часам. Так, першапачаткова, ён складаў дзве з паловай актавы, з сярэдзіны XVI стагоддзя — павялічыўся да чатырох, а ў далейшым быў роўны ўжо пяці актавам.