cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Сібірскае ханства
Цюменскае ханства
У 1464 г. у Цюменскім ханстве ўладу захапіў шыбанід Ібак. З дапамогай шлюбу ён здолеў пашырыць свае валоданні ў Заходняй Сібіры і пачаць актыўную знешнюю палітыку, у тым ліку паходы на ўсход Еўропы, выступаў у якасці пасрэдніка паміж нагайцамі і Вялікім Княствам Маскоўскім. Аднак у 1495 г. ён быў забіты Магметам, валадаром паселішча Кашлык.
Міроўскія залы
Міроўскія залы (Hale Mirowskie) — першы гандлёвы комплекс, пабудаваны напрыканцы XIX стагоддзя ў Варшаве, Польшча. Міроўскія залы — гэта два будынкі, з якіх адзін, то бок Заходняя зала, месціцца на Міроўскай плошчы, а другі — Усходняя зала — на плошчы Жалезнай брамы. Гэта першы гандлёвы комплекс, пабудаваны ў Варшаве напрыканцы XIX — пачатку XX стагоддзяў. Залы дазвалялі лепш арганізаваць гандаль і павысіць яго гігіенічныя ўмовы, дзякуючы таму, што гандаль быў перанесены з адкрытай у закрытую прастору.
Сібірскае ханства
Фарміраванне Сібірскага ханства
Відавочна, сібіры, што насялялі сярэдні Іртыш і Табол не ўваходзілі ў склад Цюменскага ханства. Яны падпарадкоўваліся валадарам «тайбугіна роду». Тайбугін магло значыць асабістае імя мясцовага мурзы, але большасць даследчыкаў лічыць, што гэта быў тытул прадстаўніка Тахтамыша або Едыгея. Ібак ажаніўся з дачкой тайбугінскага правадыра Мара, забіў яго і далучыў яго землі да Цюменскага ханства. Унук Мара, Магмет, заснаваў на хантыйскіх землях умацаванне Кашлык (Сібір, Ібір). У 1495 г. ён атрымаў перамогу над Ібакам.
Глябовіч
Глябо́віч — беларускае прозвішча.
Міроўскія залы
Гісторыя
Міроўскія залы былі пабудаваныя ў 1899—1902 гадах на месцы часткова разабраных Міроўскіх казарм, назва паходзіць ад прозвішча Уільяма Міера.
Сібірскае ханства
Фарміраванне Сібірскага ханства
Наступны цюменскі князь Мамук імкнуўся пры падтрымцы нагайцаў заняць прастол Казанскага ханства. Супраць гэтага выступіла Вялікае Княства Маскоўскае. У 1499 г. быў арганізаваны паход маскоўскіх войск у Заходнюю Сібір. Яго ўдзельнікі спустошылі некалькі княстваў ханты і мансі, акрамя таго
Міроўскія залы
Гісторыя
Уладальнікам залаў былі гарадскія ўлады, якія гандлёвыя шапікі і стэнды здавалі ў арэнду індывідуальным прадпрымальнікам. У залах былі выдзеленыя 515 гандлёвых стэндаў, размешчаных паводле віду прадаваных тавараў. Тут можна было купіць прадукты харчавання і прадметы, звязаныя з хатняй гаспадаркай.
Сібірскае ханства
Фарміраванне Сібірскага ханства
ваяводы пайшлі па рацэ Таўдзе міма Цюмені ў Сібір, і шмат заваявалі, і палону прывезлі многія тысячы
Міроўскія залы
Гісторыя
Да пачатку Другой сусветнай вайны ў 1939 годзе ў Міроўскіх залах працавалі каля 900 рознічных гандлёвых крамаў. Да іх разбурэння ў 1944 годзе яны былі самым буйным гандлёвым аб’ектам у Варшаве. Побач з заламі знаходзіліся яшчэ два аб’екты рознічнага гандлю: Гасцявая сядзіба і Базар Янаша.
Сібірскае ханства
Фарміраванне Сібірскага ханства
У 1505 г. апошні вядомы цюменскі хан Кулук-Салтан пацярпеў паражэнне ад рускіх на рацэ Сылва. Меркавана пасля гэтага Цюменскае ханства паступова ўвайшло ў склад Сібірскага.
Міроўскія залы
Гісторыя
У першыя гады вайны залы захаваліся без істотных пашкоджанняў. Яны пацярпелі толькі падчас Варшаўскага паўстання. 1 жніўня 1944 года адбыліся баі за Усходнюю залу, у якой гітлераўцы размясцілі аўтамабільныя майстэрні. 5 і 6 жніўня, падчас наступлення нямецкай арміі, якое суправаджалі авіяўдары, абедзве залы згарэлі. Канчаткова будынкі былі захопленыя немцамі пасля цяжкіх баёў на 6 жніўня.
Стрэчанне Гасподняе
Стрэ́чанне Гаспо́дняе, у каталіцкай традыцыі мае назву Дзень Грамнічнай Божай Маці, або Ахвяраванне Гасподняе (Ἡ Ὑπαπαντὴ τοῦ Κυρίου; Praesentatio Domini) — хрысціянскае свята, якое адзначаецца ў Гістарычных цэрквах і некаторых пратэстанцкіх канфесіях.
Сібірскае ханства
Фарміраванне Сібірскага ханства
Тытул валадароў «тайбугіна роду» не вядомы. Яны здолелі падпарадкаваць сабе частку суседніх зямель ханты і мансі, башкіраў, аднак самі знаходзіліся ў стане вайны з айратамі і нашчадкамі Ібака, якія арганізоўвалі паходы з поўдня. У 1555 г. тайбугінскі валадар Едыгер прызнаў сваю залежнасць ад Івана Грознага, але ў 1563 г. ён і яго суправіцель Бекбулат, былі забіты Кучумам, унукам або пляменнікам Ібака.
Сібірскае ханства Кучума
Апошні валадар Сібірскай дзяржавы з цэнтрам у Кашлыку, Кучум (1563—1582 гг.) меў тытул хана. У рускіх граматах зваўся царом. Ён прыйшоў да ўлады з дапамогай свайго сваяка Абдулы-хана, валадара Бухары і фармальна залежаў ад яго. Кучум падтрымліваў шчыльныя зносіны з нагайцамі і качэўнікамі Цэнтральнай Азіі. Пры падтрымцы Абдулы-хана праводзіў ісламізацыю.
Стрэчанне Гасподняе
У хрысціянстве з'явіліся ў VI ст. на тэрыторыі Рымскай імперыі і трактуюцца як своеасаблівая повязь Старога Запавету з Новым. Усталявана ў памяць аб сустрэчы (царкоўна-слав. — «стрэчанне») немаўляці Ісуса Хрыста (носьбіта Новага запавету) з прадстаўнікамі Старога Запавету старцам Сімяонам і Ганнай-прарочыцай у Іерусалімскім храме, якая адбылася на 40-ы дзень пасля Нараджэння і на 32-і дзень пасля Абразання.
Спіс вуліц Нясвіжа
У гэтым спісе прыведзены бульвары, вуліцы, завулкі, паркі, плошчы, праезды, праспекты, спускі, тупікі, шасэ г. Нясвіжа
Надзея Мікітаўна Макавец
Надзея Мікітаўна Макавец (нар. 1917) — беларуская ўрач-інфекцыяніст. Заслужаны ўрач Беларускай ССР (1966).
Біяграфія
У 1945 годзе скончыла Мінскі медыцынскі інстытут. Працавала загадчыцай Руднянскага ўрачэбнага ўчастка Жыткавіцкага раёна, з 1946 года ў г. Слоніме — урач інфекцыйнай бальніцы, тэрапеўт, 38 гадоў узначальвала тэрапеўтычнае аддзяленне раённай бальніцы, працавала галоўным урачом Дома санітарнай асветы. З 1989 года на пенсіі.
Узнагароды
У 1966 годзе прысвоена званне «Заслужаны ўрач БССР». Узнагароджана 2 медалямі, Ганаровай граматай Вярхоўнага Савета БССР.
Стрэчанне Гасподняе
У праваслаўі належыць да ліку дванадзесятых непераходзячых свят. Іерусалімская, Руская, Грузінская, Сербская праваслаўныя цэрквы, а таксама Украінская грэкакаталіцкая царква (у межах Украіны), стараверы і некаторыя іншыя святкуюць Стрэчанне па юліянскім календары (у XX—XXI стагоддзях 2 лютага па юліянскім календары адпавядае 15 лютага па новаюліянскім і грыгарыянскім).
У каталіцтве святкуецца 2 лютага па грыгарыянскім календары; Эладская  і шэраг іншых памесных праваслаўных цэркваў — таксама  2 лютага, але па новаюліянскім календары; Армянская апостальская царква — 14 лютага.
Евангельскае паданне
Паводле закона Майсеева ўсе яўрэйскія бацькі павінны былі сваіх першынцаў (першых сыноў) на саракавы дзень пасля нараджэння прынесці ў храм для пасвячэння Богу. Пры гэтым належала ў якасці выкупу Богу прынесці ахвяру. Закон гэты быў усталяваны ў памяць зыходу яўрэяў з Егіпта — вызвалення ад рабства, выратавання тады першынцаў яўрэйскіх ад смерці. Паводле евангельскага апавядання, у выкананне гэтага закону Маці Божая з Іосіфам прынеслі Немаўля Ісуса ў Іерусалімскі храм, а для ахвяры прынеслі двух птушанят галубоў.
У той час у Іерусаліме жыў старац Сімяон, які быў набожным чалавекам і чакаў прышэсця Збавіцеля. Яму было прадказана, што ён не памрэ, пакуль не ўбачыць Хрыста Госпада. Сімяон доўга чакаў выканання абяцання, ён жыў, паводле падання, каля 300 гадоў. І калі Марыя з Іосіфам прынеслі Немаўля Ісуса, Сімяон сустрэў Дзіця, узяў яго на рукі і, славячы Бога, сказаў :
Тут жа, у храме, была набожная Ганна-прарочыца, 84 гадоў, якая служыла Богу пастом і малітвай. І яна пазнала Збавіцеля і, падышоўшы, праславіла Госпада і казала пра Яго ўсім у Іерусаліме.
Народная традыцыя
У беларускім народным календары свята носіць назву Грамніцы, якая меркавана паходзіць ад язычніцкага бога Грамаўніка (Перуна) — бога веснавых навальніц і дажджоў, якія спрыялі расліннасці. Грамніцы лічацца днём першай сустрэчы зімы з летам. У гэты дзень асвячаюць васковыя свечкі і ваду. Грамнічнымі свечкамі карыстаюцца як засцярогай пры прыняцці нованароджанага, у вясельных і пахавальных абрадах, для варажбы. Лічыцца, што спальванне свечак адпужвае ад чалавека нечысць, ахоўвае ад ведзьмаў і чарадзеяў, ад навальніцы і маланак, дапамагае пры хваробе, абараняе жывёлу. Беларусы запальваюць свечкі на Дзяды, Каляды, Вадохрышча, Купалле, Вялікдзень. Грамнічныя свечкі шануюць, іх нельга перадаваць у іншую сям'ю, нават родным і сваякам.
Міроўскія залы
Гісторыя
Першапачаткова пасля заканчэння Другой сусветнай вайны сталічныя ўлады не планавалі адбудовы. Паводле планаў, астатнія будынкі мелі быць знесеныя, а на іх месцы планаваўся гарадскі парк. Аднак гэтыя планы пазней памяняліся і залы былі адбудаваныя.
Пасля рэканструкцыі паводле праекта Збігнева Паўляка ў 1962 годзе Заходняя Міроўская зала выконвала гандлёвую функцыю.
Усходняя Міроўская зала была рэканструяваная ў 1948 годзе і нейкі час выконвала ролю аўтобуснага парку. У 1953 годзе будынак быў перададзены спартыўнаму клубу «Gwardia». Пазней будынак выконваў гандлёвую ролю.
Пасля рэстаўрацыі ў 2017 годзе ў будынку размяшчаецца кірмаш мясцовых і экалагічных прадуктаў харчавання, рэстараны і крамы, а таксама Музей боксу імя Фэлікса Штама.
Архітэктура
Архітэктурны праект будынкаў распрацавалі Балеслаў Мількоўскі, Людвіг Панчакевіч, Апалоній Нянеўскі і Уладзіслаў Казлоўскі.
У 1960 гадах XX стагоддзя да фасаду залы быў дабудаваны вялікі мадэрнісцкі гандлёвы павільён з бетону і шкла.
Сібірскае ханства
Сібірскае ханства Кучума
Некалькі разоў у саюзе з мансі Кучум рабіў паходы за Урал, дзе рабаваў землі. У адказ, у 1581 г. Ярмак разам з казакамі ўварваўся ў Сібірскае ханства і захапіў Кашлык. У 1582 г. Сібірскае княства фармальна было прынята ў склад Расіі. Аднак Кучум працягваў барацьбу. У 1585 г. падчас нападу Кучума загінуў Ярмак. Хан канчаткова адмовіўся ад далейшай барацьбы пасля паражэння ў 1598 г.
Эканоміка
Землі, што ўвайшлі ў склад Сібірскага ханства, знаходзіліся на рознай ступені развіцця. Сібіры, што насялялі Барабінскую нізіну, берагі рэк Іртыш і Табол, былі качэўнікамі-жывёлагадоўцамі, трымалі коней і авечак, займаліся паляваннем і рыбалоўствам. Частка насельніцтва вяла аселы лад жыцця. Пры раскопках гарадзішч на месцы былых крэпасцяў археолагамі знойдзена сталае жытло ў форме паўзямлянак з каркасам, абмазаным глінай, і глінянымі печкамі. Тут меліся шматлікія керамічныя вырабы, рамесныя прылады для апрацоўкі воўны, ткацтва, гарбарства. У Кашлыку знойдзены пабудовы з цэглы з вокнамі з празрыстага лушчаку, каля яго — рэшткі прылад працы для земляробства. Разам з адносна развітай качавой і гарадской гаспадаркай меліся дробныя групы паляўнічых і рыбаловаў, накшталт чулымцаў, ханты і мансі.
Фармальна зямля знаходзілася ва ўласнасці абшчын або кіраўнікоў улусаў. Хан, ханскія слугі і кіраўнікі ўлусаў валодалі рабамі, мелі залежных ад іх абшчыннікаў. Большасць насельніцтва складалі асабіста свабодныя абшчыннікі, так званыя «чорныя людзі», што знаходзіліся ў васальнай залежнасці ад хана і кіраўнікоў улусаў. Яны былі абавязаны выплочваць ясак футрам, прадуктамі качавой гаспадаркі, а таксама служыць у войску.
Дзяржаўны лад
Сібірскае ханства складалася з дробных улусаў на чале бекаў і мурзаў, якія знаходзіліся ў той ці іншай ступені залежнасці ад манарха. Акрамя таго, у залежнасці або ў саюзных адносінах у дачыненні да ханства знаходзіліся суседнія дзяржаўныя ўтварэнні ханты, мансі і селькупаў — Пелымскае, Кодскае, Ляпінскае, Абдорскае, Бардакаўскае, Кандынскае, Белагорскае княствы, Рабая Арда і г. д. Падначаленыя былі абавязаны выплочваць ясак, а таксама аказваць ваенную дапамогу. Валадары «тайбугіна роду» атрымоўвалі ясак ад заваяваных імі ўлусаў і залежных дзяржаўных утварэнняў. Тарханы, кіраўнікі ўлусаў, што лічыліся саюзнікамі і блізкімі памагатымі, былі пазбаўлены ад выплат. Пры хане Кучуме ясак выплочвалі ўсе ўлусы. Цэнтральныя ўлады амаль не ўмешваліся ва ўнутранае жыццё ўлусаў.
Дзяржаўны апарат уключаў самога хана, візіра карачы, блізкіх вяльмож, ясаўлаў (ахоўнікаў парадку), зборшчыкаў ясака — даругаў.
Армія складалася з войск, што накіроўвалі прадстаўнікі ўлусаў і невялікага асабістага войска хана. Пры Кучуме мелася асабістая гвардыя хана з прафесійных воінаў і асабістае ханскае войска з паўднёвых качэўнікаў. Кашлык, сталіца Сібірскага ханства, з’яўляўся добра ўмацаваным горадам. Умацаваныя цэнтры знаходзіліся таксама ў Тон-Туры на беразе ракі Ом, дзе кіраваў намеснік Буян-Бій, умацаванае паселішча на возеры Чаны, крэпасці на рацэ Іртыш, што ахоўвалі Сібірскае ханства ад айратаў.
TrueBSD
TrueBSD — гэта аперацыйная сістэма беларускай распрацоўкі, якая базуецца на зыходных кодах АС FreeBSD, і здольная стартаваць з DVD-дыска, без папярэдняга ўсталявання на цвёрды дыск. Аперацыйная сістэма ўладкаваная вялікай колькасцю карысных праграм (улучна з KDE, GNOME, OpenOffice.org і г.д.), што дазволяць вам глядзець фільмы, слухаць музыку, працаваць з дакумантамі, ствараць праграмы, працаваць у сетцы Інтэрнэт, і шмат чаго іншага. TrueBSD распаўсюджваецца пад ліцэнзіяй BSD, а дастасаваныя да яе праграмы — па іх уласных ліцэнзіях.
Бягучая версія 2.0-RC2 заснавана на 7-галіне (7.1-PRERELEASE) FreeBSD.
Турна Малая
Ту́рна Мала́я (, Турна Малая) — вёска ў Камянецкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Відамлянскага сельсавета.
Фолк-панк
Фолк-панк - спалучэнне панк-року і народнай музыкі.
Crunchyroll
Crunchyroll — амерыканскі стрымінгавы сэрвіс, які займаецца распаўсюджаннем, выданнем, ліцэнзаваннем і стварэннем анімэ, мангі і дарам. У цяперашні момант ён прадстаўляе доступ да больш чым 1000 анімацыйных фільмаў і серыялаў, 200 тэлесерыялаў і 80 выпускаў мангі (з-за асаблівасцей асобных ліцэнзій не ўвесь кантэнт даступны ўва ўсіх краінах, дзе дзейнічае сэрвіс). Кампанія мае 15 офісаў, які знаходзяцца ў ЗША, Аўстраліі, Канадзе, Францыі, Германіі, Японіі, Малдове, Швейцарыі і Брытаніі. З 9 жніўня 2021 Crunchyroll належыць кампаніі Sony, якая да гэтага валодала анімэ-дыстрыбутарам Funimation. Зараз кампаніі знаходзяцца ў працэсе аб’яднання пад агульным брэндам Crunchyroll, LLC.
Кампанія зарадзілася ў 2006, калі група выпускнікоў Каліфарнійскага ўніверсітэта ў Берклі запусціла відэасайт, прысвечаны ўсходнеазіяцкай тэлепрадукцыі з аматарскім перакладам субтытраў. Сайт дазваляў карыстальнікам загружаць свае відэа, у тым ліку і пірацкую прадукцыю. З 2008 года сэрвіс узяў курс на заключэнне ліцэнзійных дагавораў з вытворцамі і абавязаўся выдаляць неліцэнзійныя відэа. 30 кастрычніка 2015 кампанія пачала публікацыю мангі; першымі сталі 12 серый выдавецтва Kodansha, у тым ліку «Атака тытанаў» і Fairy Tail. З 25 лютага 2020 Crunchyroll афіцыйна займаецца стварэннем анімэ-серыялаў пад брэндам Crunchyroll Originals — у спіс увайшлі шоу па франшызам «Бягун па лязе», Shenmue, адаптацыі ранобэ і вэб-коміксаў, а таксама арыгінальны кантэнт.
П’евэ-дзі-Карыяна
П'евэ-дзі-Карыяна (Pieve di Coriano) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Ламбардыя, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Мантуя.
Насельніцтва складае 990 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 70 чал./км². Займае плошчу 12 км². Паштовы індэкс — 46020. Тэлефонны код — 0386.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы San Rocco.
Логавішча
Ло́гавішча (, Логовище) — вёска ў Дзяржынскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Негарэльскага сельсавета.
Громкі
Гро́мкі (, Громкий) — пасёлак у Брагінскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Малажынскага сельсавета.
Размяшчэнне
У 26 км на ўсход ад Брагіна, 52 км ад чыгуначнай станцыі Хойнікі (на галінцы Васілевічы — Хойнікі ад лініі Калінкавічы — Гомель), 143 км ад Гомеля.
Транспартная сістэма
Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым аўтадарозе Камарын — Брагін.
Планоўка складаецца з прасталінейнай вуліцы, блізкай да мерыдыянальнай арыентацыі, забудаванай драўлянымі хатамі сядзібнага тыпу.
Гісторыя
Заснаваны напачатку 1920-х гадоў перасяленцамі з суседніх вёсак на былых памешчыцкіх землях. У 1932 годзе арганізаваны калгас. Падчас Вялікай Айчыннай вайны ў верасні 1943 года фашысты цалкам спалілі пасёлак і забілі 2 жыхароў. У баях за вызваленне мястэчка і суседніх вёсак у кастрычніку 1943 года загінулі 140 салдат 356-й стралковай дывізіі 89-га стралковага корпуса 61-й арміі (пахаваны ў брацкай магіле ў цэнтры пасёлка). У 1959 годзе ў складзе калгаса «Першамайскі» (цэнтр — вёска Малажын).
Шалічы 1
Ша́лічы 1 (, Шаличи 1) — вёска ў Камянецкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Відамлянскага сельсавета.
Залацісты сявец
Залацісты сявец ці Залацістая сеўка (Pluvialis apricaria) — від птушак з сямейства сяўцовых (Charadriidae).
Апісанне
Невялікі кулік. Даўжыня цела 25—28 см, маса 155—205 г. Самец зверху залаціста-стракаты, знізу чорны з белай аблямоўкай. Крылы вострыя. Спод крылаў белы. Самка больш бледная (ніз чорна-буры з асобнымі белымі пёрамі). Дзюба і ногі чорныя. У пазагнездавы перыяд самец і самка афарбаваны аднолькава: чорны колер на брушным баку змяняецца дымчатым.
Пашырэнне
Гняздуе на балоцістай мясцовасці, на вільготных пустках і лугах. Яе арэал пражывання распасціраецца ад Ісландыі і Вялікабрытаніі да цэнтральнай Сібіры, мяжуе на поўначы з арктычнай тундрай. Па тэрыторыі Беларусі праходзіць паўднёвая мяжа гнездавога арэала. У Цэнтральнай Еўропе гэтая птушка ўжо амаль знікла.
Асаблівасці біялогіі
Гняздуецца невялікімі калоніямі. Манагам. Кладка з 4 яек.
NGC 6232
NGC 6232 (іншыя абазначэнні — UGC 10537, MCG 12-16-7, ZWG 339.16, KAZ 87, PGC 58841) — спіральная галактыка з перамычкай (SBa) ў сузор’і Дракон.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Слова пра паход Ігараў
Слова пра паход Ігараў, Слово о плъку Игоревѣ, Слова пра паход Ігараў, Ігара, сына Святаславава, унука Алегава — найвыдатнейшы помнік старажытнарускай літаратуры кан. XII ст. Сюжэт СПІ заснаваны на няўдалым паходзе 1185 года некаторых паўднёварускіх князёў на чале з Ігарам Святаславічам супраць полаўцаў.
СПІ ўваходзіла ў склад зборніка з некалькіх літаратурных тэкстаў і выяўлена ў Яраслаўскім Спаса-Праабражэнскім манастыры А. І. Мусіным-Пушкіным. Арыгінал СПІ загінуў у 1812 падчас маскоўскага пажару, што дало падставу сумнявацца ў сапраўднасці рукапісу.
Усе сённешнія тэксты СПІ грунтуюцца на выданні 1800 падрыхтаваным Мусіным-Пушкіным, копіі знятай для Кацярыны II у 1795, выпісках зробленых А. Ф. Маліноўскім і М. М. Карамзіным. Значэнне таксама мае зроблены для Кацярыны II пераклад СПІ, які рабіўся не з копіі а з арыгіналу рукапісу.
Аўтар СПІ
Гіпотэзы рознай ступені слушнасці пра тое, хто мог бы быць аўтарам СПІ высоўваюцца практычна на працягу ўсіх двух стагоддзяў з часу публікацыі твора. Практычна ўсё вядомыя з летапісаў дзеячы канца XII ст. залічваліся ў магчымыя аўтары. Са сваімі версіямі выступалі не толькі філолагі і гісторыкі, але і шматлікія аматары, пісьменнікі, публіцысты. СПІ, як усё вялікае, прыцягвае ўвагу разнастайных маргіналаў, былі спробы чытаць яго нават па-хазарску.
СПІ занадта кароткі, незвычайны і складаны тэкст, каб па ім можна было ўпэўнена судзіць аб тых або іншых уласцівасцях яго аўтара або параўноўваць яго з іншымі тэкстамі той эпохі. Адны даследчыкі лічылі, што тон зваротаў аўтара да князёў паказваюць на тое, што ён сам быў князем, у прыватнасці, называліся імёны самога Ігара, Яраслаўны, Уладзіміра Ігаравіча і шэрагу іншых князёў, уключаючы вельмі малавядомых. Іншыя, наадварот, сцвярджалі, што князь не мог зваць князя «гаспадзінам». Па-рознаму ацэньваліся і палітычныя сімпатыі аўтара — адны лічаць, што ён апявае Ігара і таму належыць да лагеру Ольгавічаў, іншыя — што ён асуджае яго авантуру і сімпатызуе Манамахавічам. Высоўвалася нават малаверагодная версія, што частка тэксту напісаная адным аўтарам, іншая частка — іншым. Высоўваліся версіі, што аўтар быў пскавічом — на падставе пскоўскіх элементаў у мове СПІ, ці палачанінам — шмат месца ў СПІ прысвечана полацкай гісторыі і Усяславу Брачыславічу. Асобную галіну складаюць спробы пошуку прама названага або зашыфраванага імя аўтара ў тэксце, вылучэнне акравершаў, але з-за згубы першапачатковага рукапісу падобныя рэканструкцыі вельмі сумнеўныя.
Б. А. Рыбакоў, атрыбутаваўшы як аўтара большай часткі Кіеўскага летапісу XII ст. фігуруючага ў ім кіеўскага баярына Пятра Барыславіча, і, улічваючы даўно вядомыя лінгвістам нетрывіяльныя падабенствы паміж Кіеўскім летапісам і СПІ, дапусціў, што СПІ напісаў таксама Пётр Барыславіч. Гэтую гіпотэзу ён падмацаваў аналізам палітычнай канцэпцыі абодвух тэкстаў. Аднак атрыбуцыя летапісання паказанага перыяду баярыну Пятру сама па сабе гіпатэтычная, а падабенствы паміж творамі свецка-княжацкай культуры аднаго часу не абавязкова гавораць аб адзіным аўтарстве.
Пры сучасным стане пытання і цяперашнім корпусе вядомых нам крыніц магчыма меркаваць, што імя аўтара СПІ не будзе вядома ніколі.
Скептычны пункт погляду на СПІ
Аднак у кан. XIX ст. французскім славістам Луі Лежэ, а ў 1920—1950-я гг. Андрэ Мазонам былі высунуты новыя скептычныя гіпотэзы адносна паходжання СПІ. Па меркаванні Мазона і шэрага іншых французскіх даследчыкаў, СПІ было створана ў канцы XVIII стагоддзі па ўзоры «Задоншчыны», прычым у якасці сюжэту было скарыстана пераказванне падзей XII ст., зробленае В. М. Тацішчавым па незахаваўшымся летапісам. Аўтарства тэксту Мазон прыпісваў А. І. Мусіну-Пушкіну, Бантышу-Каменскаму або архімандрыту Іаілю Быкоўскаму. Іаіля Быкоўскага таксама лічыў аўтарам СПІ савецкі гісторык А. А. Зімін у 1960-х, прычым ва ўмовах савецкага часу, калі адкрытая дыскусія вакол дадзенай праблемы была немагчымая, пярэчанні афіцыйнай навукі Зіміну часта зводзіліся да ідэалагічных нападкаў — поўнасцю асноўная праца Зіміна выдадзена толькі ў 2006. Найноўшую версію высунуў амерыканскі славіст Эдвард Кінан у 2003, згодна з яго меркаваннем, СПІ складзенае чэшскім філолагам і асветнікам Ёзэфам Даброўскім.
Скептыкам неаднаразова пярэчылі як гісторыкі, так і літаратуразнаўцы, аднак найбольш пераканаўчыя аргументы ў карысць сапраўднасці СПІ прапануюць лінгвісты. Р. В. Якабсон у 1948 падрабязна аспрэчыў усе асноўныя аргументы прац Мазона, даказаўшы поўную адпаведнасць моўных рыс СПІ да сапраўднага помніка XII ст., загінуўшы рукапіс якога быў копіяй XV—XVI стст.
У 2004 А. А. Залізняк, усебакова даследаваўшы праблему, паказаў, што фальсіфікатар XVIII ст. ніяк не мог валодаць лінгвістычнымі ведамі, неабходнымі для стварэння тэкста СПІ. Кандыдатура Даброўскага таксама на гэту ролю не падыходзіць, бо звесткі аб старажытнай славянскай граматыцы, выкладзеныя ў яго працах, адрозніваюцца ад фактаў граматыкі СПІ. У прыватнасці, Залізняк паказаў, што характар ужывання так званых клітык у тэксце СПІ адпавядае параметрам апавядальных тэкстаў XII ст., а ведаў аб гэтых параметрах у меркаваных фальсіфікатараў XVIII ст. не магло быць. Аналагічныя назіранні былі зроблены і над іншымі кампанентамі граматыкі. Акрамя таго, шэраг параметраў дэманструе несумненную залежнасць тэксту «Задоншчыны» ад тэксту СПІ, а не наадварот.
Нягледзячы на ўсе гэтыя сведчанні безгрунтоўнасці версіі аб СПІ як падробцы XVIII ст., дадзеная версія стала выключна карысным стымулам у справе даследавання помніка.
Беларускія пераклады
Першы пераклад СПІ, урывак пад назвай «Песня пра князя Ізяслава Полацкага», зрабіў М. Багдановіч у 1910 годзе. Першы поўны празаічны пераклад СПІ зрабіў Я. Купала ў 1911 годзе, ён жа ў 1921 годзе зрабіў і паэтычны пераклад. У 1922 годзе выйшаў празаічны пераклад М. І. Гарэцкага («Хрестоматия белорусской литературы», Вільня). Паэтычныя пераклады СПІ таксама рабілі А. Вялюгін («Плач Яраслаўны», 1969), Р. Барадулін (1985), В. І. Дарашкевіч (1985, апубл. 1989) і І. Г. Чыгрынаў (1991 ).
Беларускія даследаванні
Бадай, меркаванне У. Сыракомлі, выказанае ў «Гісторыі польскай літаратуры ад пачатку яе да цяперашняга часу» (Масква, 1860), што СПІ напісана «беларускай мовай», трэба лічыць пачаткам вывучэння СПІ беларускімі даследчыкамі. У 1911 годзе, у «Краткой истории белорусской письменности до XV ст.», свае разважанні пра СПІ змясціў М. Багдановіч, між іншым ён лічыў, што старажытны твор складзены з калісьці асобных песень.
Значны ўклад у вывучэнне СПІ зрабілі беларускія археолагі Э. М. Загарульскі і Г. В. Штыхаў. В. А. Чамярыцкі выказваў свае разважанні па «цёмныя месцы» СПІ, Л. Д. Побаль выказваў меркаванне пра лакалізацыю Дудутак згаданых СПІ. М. Г. Булахаў апублікаваў агляд славянскіх перакладаў і даследаванняў СПІ, разглядаў фальклорныя матывы ў СПІ і мову помніка. Буйнейшым укладам беларускіх навукоўцаў з’яўляецца энцыклапедыя «„Слово о полку Игореве“ в литературе, искусстве, науке», укладзеная М. Г. Булахавым, і бібліяграфія работ пра СПІ на беларускай мове, укладзеная Л. І. Зарэмба.
Раіса Максімаўна Гарбачова
Раіса Максімаўна Гарбачова (народжаная Цітарэнка; 5 студзеня 1932, Рубцоўск, Заходне-Сібірскі, СССР — 20 верасня 1999, Мюнстэр, Паўночны Рэйн-Вестфалія, Германія) — савецкі і расійскі грамадскі дзеяч, жонка М. С. Гарбачова.
Мелатанін
Мелатанін — гармон эпіфіза.
Фізіялагічная роля
Асноўны фізіялагічны эфект мелатаніна складаецца ў тармажэнні сакрэцыі ганадатрапінаў. Акрамя таго, зніжаецца, але ў меншай ступені, сакрэцыя іншых тропных гармонаў пярэдняй долі гіпофізу — картыкатрапіну, тыратрапіну, самататрапіну.
Сакрэцыя мелатаніна падпарадкаваная цыркаднаму рытму, вызначальнаму, у сваю чаргу, рытмічнасць ганадатропных эфектаў і палавой функцыі. Сінтэз і сакрэцыя мелатаніна залежаць ад асветленасці — лішак святла тармозіць яго выраб, а паніжэнне асветленасці падвышае сінтэз і сакрэцыю гармона. У чалавека на начныя гадзіны прыходзіцца 70 % сутачнай прадукцыі мелатаніна.
Дадзеныя эксперыментаў сведчаць аб тым, што пад уплывам мелатаніна падвышаецца колькасць ГАМК і зніжаецца колькасць сератаніну ў сярэднім мозгу і гіпаталамусе. Вядома, што ГАМК з'яўляецца тармазным медыятарам у ЦНС, а паніжэнне актыўнасці сератанінергічных механізмаў можа мець значэнне ў патагенезе дэпрэсіўных станаў.
Сейлем (Арэгон)
Сейлем, Салем (Salem, ) — горад на паўночным захадзе ЗША, адміністрацыйны цэнтр штата Арэгон. Насельніцтва 154,6 тыс. чалавек (дадзеныя 2010 года). Сейлем знаходзіцца ў паўночна-цэнтральнай частцы даліны Віламет, у акругах Мэрыян і Полк. Праз горад праходзіць 45-я паралель паўночнай шыраты. Згодна з бюро перапісу насельніцтва ЗША, агульная плошча горада — 120 км², з якіх: 118,4 км² — зямля і 1,6 км² (1,35 %) — вада.
Нашвіл
Нашвіл (Nashville) — горад на паўднёвым усходзе ЗША. Сталіца штата Тэнесі. Заснаваны ў 1779 годзе. Насельніцтва 626 681 (2010). Вузел чыгунак і аўтадарог. Порт на рацэ Камберленд (басейн ракі Місісіпі). Аэрапорт. Гандлёва-фінансавы цэнтр.
Гісторыя
Да белай каланізацыі тэрыторыю Тэнэсі засялялі паляўнічыя плямёны чэрокі, чыкаса і шаўні, спадчыннікі Місісіпскай культуры, якая прыйшла ў заняпад і дэградавала. Першым еўрапейцам, які наведаў гэтыя землі, быў іспанскі даследчык Эрнанда дэ Сота ў 1540 годзе. Іспанцы абвясцілі раён часткай сваіх каланіяльных уладанняў, але не сталі засноўваць паселішчаў з прычыны агрэсіўнасці тубыльцаў. У XVII—XVIII стст. тэрыторыю наведвалі гандляры пушнінай з Новай Францыі, якія заснавалі некалькі гандлёвых пастоў. Пасля разгрому Новай Францыі падчас Сямігадовай вайны раён перайшоў пад кантроль англічан.
Горад быў заснаваны ў 1779 годзе выхадцамі з Вірджыніі і названы ў гонар Фрэнсіса Нэша, амерыканскага генерала, які ўдзельнічаў у Вайне за незалежнасць. Нашвіл хутка рос дзякуючы выгоднаму геаграфічнаму становішчу і наяўнасці зручнага рачнога порта. У 1806 годзе быў прыняты Статут горада, і ў тым жа годзе Нашвіл стаў адміністрацыйным цэнтрам акругі Дэвідсан. У 1843 годзе горад стаў пастаяннай сталіцай штата Тэнесі.
Да моманту пачатку Грамадзянскай вайны ў ЗША Нашвіл быў квітнеючым горадам, буйным рачным портам і важным чыгуначным вузлом Канфедэрацыі. Стратэгічнае значэнне Нашвіла зрабіла яго адной з першачарговых мэт для наступу паўночнікаў, і ў лютым 1862 года Нашвіл стаў першай сталіцай паўднёвых штатаў, захопленай праціўнікам. 15-16 снежня 1864 г. пад Нашвілам адбылася апошняя буйная бітва на Заходнім тэатры баявых дзеянняў. Армія паўночнікаў пад камандаваннем генерала Джорджа Томаса разграміла армію паўднёўцаў генерала Джона Худа.
Горад хутка аднавіўся ад наступстваў грамадзянскай вайны, не ў апошнюю чаргу дзякуючы таму, што ў Тэнесі, адзіным з паўднёвых штатаў, не была прызначана ваенная акупацыйная адміністрацыя. Дабрабыт апошняй траціны XIX стагоддзя даў Нашвілу мноства прыгожых будынкаў класічнага стылю, многія з якіх дагэтуль можна ўбачыць паблізу ад дзелавога цэнтра горада.
Сутыкнуўшыся са звычайнымі для Амерыкі таго часу праблемамі ў 1960-1980-х гг. (дэіндустрыялізацыя, уцёкі белых, заняпад цэнтральных раёнаў і ўтварэнне негрыцянскіх гета), Нашвіл перажыў трэці ў сваёй гісторыі эканамічны бум у 1990-х, тады ж была паспяхова рэалізавана амбіцыйная праграма па ажыўленні цэнтра горада.
Клімат
Нашвіл знаходзіцца ў зоне субтрапічнага акіянічнага клімату, з тыповымі для даных раёнаў гарачым і дажджлівым летам, халаднаватай і вільготнай зімой, мяккімі ўвесну і ўвосень.
Горад перыядычна падвяргаецца ўздзеянню тарнада, але сур'ёзную шкоду яны наносяць вельмі рэдка.
Эканоміка
Прамысловасць: харчовая, гарбарна-абутковая, хімічная, аўтамабільная, шынная, шкляная, электра-тэхнічная, радыёэлектронная. Буйны цэнтр гуказапісваючай вытворчасці.
Равячка (археалагічныя помнікі)
Равячка — археалагічныя помнікі: гарадзішча I – IV стст. н.э. культуры штрыхаванай керамікі і 2 селішчы VI – VII стст. н.э. банцараўскай культуры каля в. Равячка Мядзельскага раёна.
Гарадзішча
Знаходзіцца за 0,5 км на паўднёвы ўсход ад вёскі, на ўзвышшы сярод поплаву р. Сэрвач. Памер 55х38 м. Выявіў у 1967 г. і абследаваў у 1974 А. Р. Мітрафанаў. Пляцоўка ўмацавана сістэмай валоў і равоў. Першы вал. вышынёй 0,7 м, шырынёй 4 м знаходзіцца з паўночна-ўсходняга боку пляцоўкі, за ім роў глыбінёй 2 м і шырынёй каля 6 м, другі і трэці валы з 2 равамі – з паўднёва-заходняга боку пляцоўкі. Вышыня валоў 1 м, шырыня 5 – 7 м, глыбінёй равоў 0,5 – 0,6 м, шырынёй 6—7 м. Культурны пласт 0,3 – 1 м. Знойдзены фрагменты рабрыстых і слоікавых штрыхаваных пасудзін, косці жывёл і шлакі.
Селішча–1
Знаходзіцца за за 0,4 км на поўдзень ад заходняй ускраіны вёскі. Займае частку поля і поплаву р. Сэрвач. Плошча 0,4 – 0,5 га. Выявіў і абследаваў у 1973 г. А. Р. Мітрафанаў. Культурны пласт 0,1 – 0,2 м. Знойдзены абломкі ляпнога гладкасценнага посуду.
Шалічы 2
Ша́лічы 2 (, Шаличи 2) — вёска ў Камянецкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Відамлянскага сельсавета.
Равячка (археалагічныя помнікі)
Селішча–2
Знаходзіцца за 1 км на паўднёвы захад ад вёскі, на ўзвышшы правага берага р. Сэрвач. Памеры 165х30 – 35 м. Вышыня 4 – 5 м. Выяўлены у 1967 г., даследаваў у 1973 – 1975 гг. А. Р. Мітрафанаў (1292 м2). Культурны пласт 0,4 – 0,5 м. Выяўлены рэшткі 4 прамавугольных у плане жытлаў зрубнай канструкцыі з 2-схільнымі дахамі. 2 наземныя жытлы плошчай 11,5 і 16,8 м2 урэзаны ў схіл узвышша, унутры печы-каменкі ў выглядзе развалаў абпаленых камянёў. Адна паўзямлянка плошчай 15,2 м2 заглыблена ў зямлю на 0,5 м, мела агнішча ў выглядзе выбрукоўкі з дробных камянёў на пясчанай падсыпцы. Другая паўзямлянка заглыблена ў зямлю на 0,6 м (раскапана часткова), мела ўнутры печ-каменку. Знойдзены ляпная гладкасценная і штрыхаваная кераміка, слабапрафіляваныя і слоікавыя пасудзіны, жалезныя нажы з выгнутай і прамой спінкай, навершы дзяржанняў якіх мелі S-падобныя і спіралепадобныя завіткі, бронзавыя трубачкі, жалезныя шылы, гліняныя біканічныя прасліцы з вялікімі адтулінамі.
Куйнджэнтоле
Куйнджэнтоле (Quingentole) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Ламбардыя, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Мантуя.
Насельніцтва складае 1228 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 88 чал./км². Займае плошчу 14 км². Паштовы індэкс — 46020. Тэлефонны код — 0386.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы.
Мушкецёры гвардыі
Мушкецёры гвардыі (Mousquetaires de la Garde Mousquetaires de la Garde ), поўная назва мушкецёры ваеннага дома караля Францыі (Mousquetaires de la maison militaire du roi de France) — адборная воінская часць, асабістая ахова французскіх каралёў у 1622—1775 гадах.
Гісторыя
Заснаваны ў 1622 годзе, калі Людовік XIII абсталяваў роту лёгкай кавалерыі (карабіны, створаныя бацькам Людовіка Генрыхам IV ) з мушкетамі. Мушкецёры змагаліся ў баях як пешшу (пяхота), так і конна (кавалерыя). Яны стварылі каралеўскую гвардыю для караля, пакуль ён знаходзіўся па-за межамі каралеўскіх рэзідэнцый (у межах каралеўскіх рэзідэнцый каралеўскай аховай былі Garde du corps і Gardes suisses ). Мушкецёры гвардыі насілі вайсковую форму ранняга тыпу з накідкай (вядомую як soubreveste), што сведчыць аб тым, што яны «належалі» каралю, і вышытым белым крыжам, які абазначаў тое, што яны былі сфарміраваны падчас паўстанняў гугенотаў у падтрымку каталіцкай справы.
Неўзабаве пасля стварэння мушкецёраў была заснавана другая рота, якая падпарадкоўвалася кардыналу Рышэлье. Пасля смерці кардынала ў 1642 годзе кампанія перайшла да яго пераемніка кардынала Мазарыні, які распусціў сваіх мушкецёраў у 1646 годзе. Ён адрадзіў мушкецёраў у 1657 годзе з ротай з 150 чалавек. Пасля смерці Мазарыні ў 1661 годзе мушкецёры кардынала перайшлі да Людовіка XIV.
У 1664 годзе абедзве роты былі рэарганізаваны: адна рота атрымала назву «Шэрыя мушкецёры» (mousquetaires gris) па колеры іх падабраных коней, а другая атрымала назву «Чорныя мушкецёры» (mousquetaires noirs), верхам на чорных конях. Прыкладна ў той жа час памер мушкецёрскіх рот павялічыўся ўдвая.
У 1776 годзе Мушкецёры былі распушчаны Людовікам XVI па бюджэтных прычынах. Рэфармаваны ў 1789 годзе, яны былі зноў распушчаны неўзабаве пасля Французскай рэвалюцыі. Яны былі рэфармаваны 6 ліпеня 1814 года і канчаткова распушчаны 1 студзеня 1816 года.
Выдатныя мушкецёры гвардыі
Ніжэй прыведзены некаторыя з вядомых мушкецёраў:
Экслібрыс
Экслі́брыс (ад ex libris — з кніг) — кніжны знак, ярлык, які наклейваецца на ўнутраны бок вокладкі або пераплёту (форзац) кнігі і паказвае яе ўладальніка. Мастацкія экслібрысы выконваюць пераважна ў тэхніках лінагравюры, афорта, цынкаграфіі, літаграфіі і ксілаграфіі. Вылучаюць некалькі тыпаў мастацкіх экслібрысаў: Экслібрысы з’явіліся з узнікненнем кнігадрукавання. Да XIX ст. былі пашыраны суперэкслібрысы — адбіткі на пераплёце або на карашку кнігі. Сярод майстроў экслібрыса  — О. Бёрдслі, Ф. Бушэ, А. Дзюрэр, М. Клінгер, Л. Кранах, Ф. Мазерэль, А. Матыс, У. Хогарт, Г. Гольбейн Малодшы. У Расіі экслібрысы з’явіліся ў пачатку XVIII ст. Сярод рускіх майстроў экслібрыса — А. Бенуа, Я. Лансерэ, У. Фаворскі.
Беларусь
На Беларусі прататыпам экслібрыса быў друкарскі знак з выявай сонца і месяца ў кнігах Ф. Скарыны. Шырока вядомы экслібрысы ў XVII—XVIII стст. у бібліятэках беларускіх магнатаў — Сапегаў, Радзівілаў і інш.
Экслібрыс пашырыўся ў 1920-я гг.: творы З. Гарбаўца, А. Грубэ, П. Гуткоўскага, Г. Змудзінскага, Я. Мініна, А. Тычыны, С. Юдовіна. Уклад у мастацтва сучаснага экслібрыса зрабілі У. і М. Басалыгі, А. Кашкурэвіч, Я. Красоўскі, Я. Кулік, М. Купава, Г. Паплаўскі, У. Савіч, М. Селяшчук, В. Славук, Г. Ціхановіч і інш.
NGC 6233
NGC 6233 (іншыя абазначэнні — UGC 10573, MCG 4-40-2, ZWG 139.7, NPM1G +23.0434, PGC 59086) — лінзападобная галактыка (S0) ў сузор’і Геркулес.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Міхаіл Сцяпанавіч Грыцук
Міхаіл Сцяпанавіч Грыцук (нар., в. Брады, Пружанскі раён, Брэсцкая вобласць) — беларускі інжынер-будаўнік, спецыяліст у галіне асноў і фундаментаў, падземных збудаванняў. Доктар тэхнічных навук (1999), прафесар (2004). Член-карэспандэнт Беларускай горнай акадэміі (2000).
Біяграфія
Скончыў Карагандзінскі політэхнічны інстытут (спецыяльнасць «Прамысловае і грамадзянскае будаўніцтва», 1963), Беларускі політэхнічны інстытут (аспірантура, 1976). Працаваў у Карагандзінскім політэхнічным інстытуце (Балхашскі філіял, 1963—1968), Брэсцкім дзяржаўным тэхнічным універсітэце (з 1968, прафесар кафедры геатэхнікі і транспартных камунікацый), адначасова ў Чэнстахоўскім політэхнічным універсітэце (Польшча, 2001—2012).
Навуковыя інтарэсы: механіка грунтоў; фундаменты, асновы і іх устройства; рухавікі ўнутранага згарання.
Узнагароды
Знак «Изобретатель СССР» (1980), бронзавы медаль ВДНГ СССР (1983) і інш.
Катры Вала
Катры Вала (Katri Vala; сапраўднае імя Карын Аліса Вадэнстром — у дзявоцтве, Хейкель — пасля замужжа;, Муоніа, Вялікае Княства Фінляндскае, Расійская імперыя — , Екшэ, Швецыя) — адна з самых вядомых паэтэс Фінляндыі.
Біяграфія
Нарадзілася ў Муоніа ў сям’і Роберта Вальдэмара Вадэнстрома, які працаваў у Службе аховы лясоў, і Аляксандры Фрэдэрыкі Вадэнстром. У 1911 годзе бацька Катры, які пакутаваў на маніякальна-дэпрэсіўны сіндром, памёр у шпіталі, адмовіўшыся прымаць ежу. Сям’я апынулася на мяжы галечы; маці паэтэсы ўладкоўвалася на розныя працы, каб пракарміць сям’ю, нават спрабавала адкрыць краму, якая, аднак доўга не праіснавала.
Пісаць вершы пачала ў 11 гадоў. У 1922 годзе яна скончыла настаўніцкае вучылішча; падчас навучання яна шмат чытала (сярод пісьменнікаў, якімі яна цікавілася, былі Кнут Гамсун і Рабіндранат Тагор). Некалькі гадоў яна выкладала ў школе, перш чым змагла цалкам аддаць сябе творчасці. Раннія творы Катры Вала друкаваліся ў 1920-х гадах у перыядычным выданні Nuori Voima. У гэты час яна выдала першы зборнік вершаў, які называўся «Далёкі сад» (Kaukainen puutarha, 1924). Кніга пачынаецца радаснымі вершамі, прысвечанымі сонцу, зямлі, месяцу, а заканчваюцца творамі пра боль і самоту. За гэтую кнігу паэтэса атрымала дзяржаўную літаратурную прэмію; восем вершаў Вала былі надрукаваныя ў анталогіі Nuoret runoilijat.
У 1928 годзе Катры Вала захварэла на туберкулёз, ад якога так ніколі канчаткова не паправілася. Крыху падлячыўшыся, паэтэса выправілася ў падарожжа на Рыўеру і ў Парыж, а пасля пасялілася ў Хельсінкі, дзе ў 1930 годзе выйшла замуж за Армаса Хейкеля.
У гады Вялікай дэпрэсіі становішча сям’і Хейкеляў было досыць складаным. Катры Вала падпрацоўвала, пішучы для часопісаў і перакладаючы пераважна шведскіх (але не толькі) паэтаў на фінскую мову. У гэты час яна пераклала творы Генрыха Гайнэ, Бертальда Брэхта, некаторых кітайскіх паэтаў. Са шведскіх паэтаў больш за ўсё Катры Вала цікавілася творчасцю Агнэс фон Крузенштэрн і Карын Бое (якую Вала нават наведала ў Стакгольме).
Другая кніга Катры Вала «Сінія дзверы» (Sininen ovi, 1926) уяўляла сабой панегірык каханню і жыццю. У пачатку 1930-х гадоў паэтэса працавала крытыкам у часопісе «Туленкантаят» (Tulenkantajat, т.б. «Носьбіты агню»), дзе друкавала агляды і рэцэнзіі пад псеўданімам Пека (Pecka). Большая частка супрацоўнікаў часопіса мела левыя погляды. Катры Вала часта крытыкавала нацызм і расізм Трэцяга Рэйху, а таксама мілітарызм, і насміхалася з такой значнай асобы ў літаратуры, як Міка Валтары.
Пазнейшая творчасць Катры Вала афарбаваная ў больш змрочныя колеры. Паэтка ўвайшла ў літаратурную групу «Кійла» (Kiila, т.б. «Клін»), аднак не падзяляла цалкам марксісцка-ленінісцкіх поглядаў большасці сяброў групы. У паэзіі Вала гэтага часу атмасфера эпохі адчуваецца праз уласную трагедыю: першае дзіця паэткі (1931) памерла праз дзве гадзіны пасля нараджэння. Вала надоўга заглыбілася ў дэпрэсію і нават паспрабавала скончыць жыццё самагубствам. Многія вершы, у якіх Вала асэнсоўвала сваю страту, трапілі ў зборнік «Вяртанне» (Paluu, 1934).
Памерла 28 красавіка 1944 года ў Швецыі. У 1945 годзе яе прах быў перавезены ў Фінляндыю і ўрачыста пахаваны.
Ацэнкі
Як мадэрнізатарку фінскай паэзіі Катры Вала часта параўноўваюць са шведскай паэтэсай Эдыт Сёдэргран.
Цукровая прамысловасць Беларусі
Цукровая прамысловасць Беларусі — галіна харчовай прамысловасці Рэспублікі Беларусь па вырабе цукру, частка сусветнай цукровай прамысловасці.
Гісторыя
У Беларусі цукровая прамысловасць з’явілася ў XIX стагоддзі, але неўзабаве распалася, у асноўным па прычыне неканкурэнтаздольнасці. Пасля Другой сусветнай вайны ў Беларусі створаная новая цукровая прамысловасць.
Вытворчыя прадпрыемствы
У сучаснай Беларусі дзейнічаюць 4 цукровыя заводы, у дужках паказана вытворчая магутнасць па перапрацоўцы буракоў на 1 студзеня 2017, тыс. тон/суткі :
Дзямееўка
Дзяме́еўка — былы пасёлак у Малажынскім сельсавеце Брагінскага раёна Гомельскай вобласці Беларусі.
Цукровая прамысловасць Беларусі
Вытворчыя прадпрыемствы
Існуюць планы па будаўніцтве на ўсходзе Беларусі (верагодна, у Магілёўскай вобласці) пятага завода.
Дзямееўка
У 2005 годзе пасёлак быў выключаны са звестак па ўліку населеных пунктаў.
Размяшчэнне
У 12 км на ўсход ад Брагіна, 40 км ад чыгуначнай станцыі Хойнікі (на галінцы Васілевічы — Хойнікі ад лініі Калінкавічы — Гомель), 125 км ад Гомеля.
Цукровая прамысловасць Беларусі
Вытворчасць цукру
Дыяграма паказвае змены ў вытворчасці цукру ў Беларусі у тыс. тон.
Дзямееўка
Водная сістэма
На поўначы і поўдні меліярацыйныя каналы.
Транспартная сістэма
Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым аўтадарозе Брагін — Лоеў.
Цукровая прамысловасць Беларусі
Вытворчасць з цукровых буракоў
Дыяграма паказвае змены ў вытворчасці цукру з цукровых буракоў у Беларусі у тыс. тон.
Вытворчасць з цукру-сырцу
Дыяграма паказвае змены ў вытворчасці цукру з цукру-сырцу ў Беларусі у тыс. тон.
Дзямееўка
Транспартная сістэма
Забудова драўлянымі хатамі сядзібнага тыпу.
Цукровая прамысловасць Беларусі
Складскія магутнасці па захоўванні прадукцыі цукровай прамысловасці
Складскія магутнасці па захоўванні прадукцыі цукровай прамысловасці ў 2016, тыс. тон.
Дзямееўка
Гісторыя
Заснаваны ў 1-й палове 1920-х гадоў перасяленцамі з вёсак Стары Макрэц і Новы Макрэц, на былых памешчыцкіх землях. У 1932 годзе арганізаваны калгас. У 1940 годзе 24 двары. Падчас Вялікай Айчыннай вайны ў верасні 1943 года фашысты цалкам спалілі пасёлак. У 1959 годзе ў складзе калгаса «XVIII партз'езд» (цэнтр — вёска Крыўча).
Цукровая прамысловасць Беларусі
Экспарт цукру белага
Табліца паказвае дынаміку экспарту цукру белага з Беларусі.
Закон выпрамянення Планка
Зако́н выпрамяне́ння Пла́нка, ці фо́рмула Пла́нка — закон размеркавання энергіі ў спектры раўнаважнага выпрамянення пры пэўнай тэмпературы; адзін з асноўных законаў цеплавога выпрамянення.
Тэарэтычна выведзены М. Планкам (1900) на аснове гіпотэзы квантавання энергіі выпрамянення. Паводле закону выпрамянення Планка выпрамяняльная здольнасць
абсалютна чорнага цела ў залежнасці ад частаты
ν
і абсалютнай тэмпературы
T
вызначаецца формулай дзе
h
— пастаянная Планка,
k
— пастаянная Больцмана,
— скорасць святла ў вакууме.
Пры высокіх частотах (h\nu \gg kT) з закону выпрамянення Планка вынікае закон выпрамянення Віна, пры нізкіх частотах (h\nu \ll kT) — закон выпрамянення Рэлея—Джынса, пасля інтэгравання па частотах ад
0
да
∞
атрымліваецца закон выпрамянення Стэфана—Больцмана.
На аснове закону выпрамянення Планка вызначаны фізічныя пастаянныя [[пастаянная Планка|Планка
]] і [[пастаянная Больцмана|Больцмана
]], распрацаваны метады вызначэння тэмпературы нагрэтых цел (напрыклад, паверхняў Сонца і зорак), ім карыстаюцца пры разліках энергетычных характарыстык крыніц святла.
Закон выпрамянення Планка — асобны выпадак размеркавання Бозе—Эйнштэйна часціц з нулявой масай спакою (фатонаў), ён стаў адной з перадумоў стварэння квантавай механікі.
USS Constitution
USS Constitution («Канстыт'юшан»), Old Ironsides («Жалезабетонная даўніна») — найстарэйшы парусны карабель у свеце з тых, што маюцца на плаву. Усё яшчэ лічыцца ў баявым складзе амерыканскага флоту.
Вядомы як «Old Ironsides» (Жалезабетонная даўніна»). Гэтая мянушка была дадзена караблю пасля таго, як падчас Англа-амерыканскай вайны 1812—1814 гг. было адзначана, што ядры брытанскага карабля HMS Guerriere адскоквалі ад яго бартоў, якія былі зроблены з віргінскага дуба.
Гісторыя
Спушчаны на ваду 21 кастрычніка 1797 года. 23 ліпеня 1798 года здзейсніў першае вандраванне, у 1798—1800 гадах удзельнічаў у «Квазі-вайне» ЗША і Францыі, трыпалійскай вайне, англа-амерыканскай вайне 1812—1814 гадоў. У 1830 годзе карабель, 31-гадовы ўзрост якога выклікаў пашану для таго часу, ледзь было не адправілі на злом. Аднак апублікаваная ў гэты ж час прысвечаная караблю паэма «Old Ironsides» мела вялікі поспех у грамадзян, якія настаялі на захаванні фрэгата. Замест злому карабель прайшоў першы са сваіх шматлікіх аднаўленчых рамонтаў. Падчас амерыканскай грамадзянскай вайны «Канстыт'юшан» служыў у якасці навучальнага карабля, яго ўзбраенне было паменшана да 16 гармат і ён быў перакласіфіцыраваны ў карабель 2-га рангу. У 1878 годзе «Канстыт'юшан» прыняў удзел у Сусветнай выставе у Парыжы.
У 1900 годзе Кангрэс зацвердзіў праект захавання «Канстыт'юшан» у якасці музейнага карабля, аднак фінансаванне з дзяржбюджэту прадугледжана не было. У 1905 годзе было прапанавана вывесці карабель у мора і выкарыстоўваць у якасці мішэні для артылерыйскіх стрэльб, аднак магутная хваля пратэсту прывяла да таго, што ў 1906 годзе з бюджэту было вылучана $100 000 на ўтрыманне і бягучы рамонт карабля, а ў 1907 годзе ён быў адкрыты для наведвання.
У перыяд з 1927 па 1930 год судна было на рамонце, пасля чаго яго адправілі на буксіры ў турнэ па ЗША, якое доўжылася 3 гады. За гэты час карабель наведаў каля 90 гарадоў, на борт фрэгата паднялося больш за 4,5 млн. чалавек.
Паводле Класіфікацыі караблёў ВМС ЗША 1 верасня 1975 года, каб падкрэсліць яго ўнікальны гістарычны статус, USS Constitution (былы IX 21) быў перакласіфіцыраваны ў клас «none» (нулявы).
Апошні раз «Канстыт'юшан» праходзіў рамонт у 1995 годзе. У 1997 годзе ў гонар імпрэзы да 200-х угодак сваёй пабудовы фрэгат здзейсніў выхад у мора пад парусамі. Да гэтага карабель самастойна не выходзіў у мора на працягу 116 гадоў.
З 5 мая 2016 года судна было пастаўлена ў сухі док ваенна-марской верфі Бостана для рэстаўрацыі і рамонту. Агульная сума ўсіх прац склала каля 15 мільёнаў долараў ЗША. Абноўленае судна было спушчана назад на ваду 23 ліпеня 2017 года.
Сёння знаходзіцца ў гавані горада Бостан, штат Масачусец, па ім праводзяцца экскурсіі, з'яўляецца апошняй з шаснаццаці кропак на гістарычнай Сцежцы Волі. Карабель уключаны ў спіс найважнейшых выбітнасцей ЗША.
Сярэбраная Гара (крэпасць)
Сярэбраная Гара (Twierdza Srebrnogórska) — крэпасць у вёсцы Сярэбраная Гара ў Ніжняй Сілезіі.
Гісторыя
У 1740 годзе прусы занялі Сілезію і 1765 годзе пачалі будаўніцтва ваеннага комплексу. Яго галоўным архітэктарам быў прускі інжынер Уільям Людвік Рэглер.
Аб’ект быў пабудаваны з мэтай абараняць Сілезію ад магчымых атакаў з боку іншых армій. Паводле планаў, у крэпасці мелі дыслакавацца каля 3 700 жаўнераў, а ў выпадку неабходнасці, іх колькасць магла быць павялічаная да 5 000. Склады аб’екту маглі захоўваць прадукты харчаваньня і паліва на час трохмесячнай аблогі.
Росквіт аб’екту супаў з гадамі праўленьня Фрыдрыха ІІ Вялікага і працягваўся да яго смерці ў 1800 годзе.