cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Гуань Чжун
Гуань Чжун адмяніў атрыманую ў спадчыну з часоў Чжоу сістэму «калодзежных палёў», уся зямля ў межах дзяржавы абкладалася падаткам у адпаведнасці з яе прадукцыйнасцю. Соль падданым пачалі прадаваць па цвёрдай цане. Але кошт гэты была наўмысна завышаны і розніца ішла ў даходы дзяржавы. Па тым жа кошце прадавалі і танную соль, якую Ці купляла ў суседніх дзяржаў.
Ecma International
Ecma International (да 1994 года — ECMA) — некамерцыйная міжнародная арганізацыя, якая займаецца стандартызацыяй у галіне інфармацыйных тэхналогій, спажывецкай электронікі і тэлекамунікацый. Была заснавана ў 1961 годзе для стандартызацыі камп’ютарных сістэм у Еўропе пад назвай ECMA (скарочана ад European Computer Manufacturers Association — Еўрапейская асацыяцыя вытворцаў камп’ютараў). Перайменаванне ECMA ў Ecma International адбылося ў 1994 годзе для адлюстравання глабальнай дзейнасці ў свеце.
Ecma International актыўна спрыяла сусветнай стандартызацыі ў галіне інфармацыйных тэхналогій і тэлекамунікацый. Было апублікавана больш за 400 стандартаў Ecma і 100 тэхнічных справаздач, больш за 2⁄3 з якіх таксама былі прыняты ў якасці міжнародных стандартаў.
Арганізацыя ўдзельнічае на ўзроўні прадстаўніка ў працы тэхнічнага камітэту ISO ТК97 ад пачатку яго дзейнасці, а пасля ўваходжання ТК97 у аб’яднаны тэхнічны камітэт ISO і МЭК АТК1 (1987) — у працы АТК1, на ўзроўні прадстаўніка класу А.
Стандарты
Ecma International адказвае за некалькі стандартаў, у тым ліку:
Крукаўка (Усходне-Казахстанская вобласць)
Крукаўка — сяло ў Шэманаіхінскім раёне Усходне-Казахстанскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад Ваўчанскай сельскай акругі. Код КАТА — 636837600.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 247 чалавек (117 мужчын і 130 жанчын). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 146 чалавек (77 мужчын і 69 жанчын).
Мікалай II (імператар расійскі)
Мікала́й II Алякса́ндравіч (, Царскае Сяло —, Екацярынбург ) — апошні імператар Расійскай імперыі (з 20 кастрычніка (1 лістапада) 1894 па 2 (15) сакавіка 1917), сын імператара Аляксандра III і Марыі Фёдараўны.
Царстваванне Мікалая II было адзначана эканамічным развіццём Расіі і адначасова ўзростам у ёй сацыяльна-палітычных супярэчнасцей, рэвалюцыйнага руху, што выліўся ў рэвалюцыю 1905—1907 гадоў і Лютаўскую рэвалюцыю 1917 года; у знешняй палітыцы — экспансіяй на Далёкім Усходзе, вайной з Японіяй, а таксама ўдзелам Расіі ў ваенных блоках еўрапейскіх дзяржаў і Першай сусветнай вайне.
Мікалай II адрокся ад прастола падчас Лютаўскай рэвалюцыі 1917 года і знаходзіўся разам з сям’ёй пад хатнім арыштам у царскасельскім палацы. Улетку 1917 года паводле рашэння Часовага ўрада быў разам з сям’ёй адпраўлены ў высылку ў Табольск, а ўвесну 1918 года перавезены бальшавікамі ў Екацярынбург, дзе ў ліпені 1918 года быў расстраляны разам з сям’ёй і набліжанымі да яе асобамі.
(разам з жонкай і дзецьмі) Рускай Праваслаўнай Царквой як пакутнік 20 жніўня 2000 года, раней, у 1981 годзе, услаўлены Рускай Праваслаўнай Царквой за мяжой як мучанік.
Імёны, тытулаванні, мянушкі
Хлопчык атрымаў  — «Мікалай». Апроч таго, гэту сітуацыю можна аднесці да «наймення па дзядзьку» (звычай, які ). Ён быў названы ў памяць памерлага маладым старэйшага брата бацькі і жаніха маці — цэсарэвіча. «Супадалі імёны, імёны па бацьку, тэзаіменныя святыя саміх цэсарэвічаў (Мікалай Мірлікійскі) і іх бацькаў (Аляксандр Неўскі)». Тэзаімяніны — 6 снежня па юліянскім календары (свята Мікалая Цудатворца).
З нараджэння тытулаваўся Яго імператарская высокасць (гасудар ) вялікі князь Мікалай Аляксандравіч. Пасля гібелі з прычыны тэракту, здзейсненага народнікамі, 1 сакавіка 1881 года дзеда, імператара Аляксандра II, атрымаў тытул спадчынніка.
Поўны тытул Мікалая II як імператара: «Божиею поспе́шествующею милостию Николай Вторы́й, император и самодержец Всероссийский, Московский, Киевский, Владимирский, Новгородский; царь Казанский, царь Астраханский, царь Польский, царь Сибирский, царь Херсонеса Таврического, царь Грузинский; государь Псковский и великий князь Смоленский, Литовский, Волынский, Подольский и Финляндский; князь Эстляндский, Лифляндский, Курляндский и Семигальский, Самогитский, Белостокский, Корельский, Тверский, Югорский, Пермский, Вятский, Болгарский и иных; государь и великий князь Новагорода низовския земли́, Черниговский, Рязанский, Полотский, Ростовский, Ярославский, Белозерский, Удорский, Обдорский, Кондийский, Витебский, Мстиславский и всея Северныя страны́ повелитель; и государь Иверския, Карталинския и Кабардинския земли́ и области Арменския; Черкасских и Горских князей и иных наследный государь и обладатель, государь Туркестанский; наследник Норвежский, герцог Шлезвиг-Голштейнский, Стормарнский, Дитмарсенский и Ольденбургский и прочая, и прочая, и прочая».
У сувязі з і 9 студзеня 1905 года празваны радыкальнай апазіцыяй «Мікалаем Крывавым» ; з такой мянушкай фігураваў у савецкай папулярнай гістарыяграфіі. Жонка прыватна называла яго «Нікі».
Каўказскія горцы, якія праходзілі службу ў Каўказскай тубыльнай коннай дывізіі імператарскай арміі, звалі гасудара Мікалая II «Белым Падзішахам», тым самым паказваючы сваю павагу і адданасць расійскаму імператару.
Дзяцінства, адукацыя і выхаванне
Мікалай II — старэйшы сын імператара Аляксандра III і імператрыцы Марыі Фёдараўны. Адразу пасля нараджэння, 6 мая 1868 года, быў нарачоны Мікалаем. Хрышчэнне немаўляці было здзейснена імператарскай сям’і протапрэсвітарам  ва Уваскрасенскай царкве Вялікага Царскасельскага палаца 20 мая таго ж года;  былі: Аляксандр II, каралева Дацкая Луіза, спадчынны прынц Дацкі Фрыдрых, вялікая княгіня.
У раннім дзяцінстве выхавальнікам Мікалая і яго братоў быў англічанін Карл Восіпавіч Хіс, які жыў у Расіі (Charles Heath, 1826—1900); яго афіцыйным выхавальнікам як спадчынніка ў 1877 годзе быў прызначаны генерал. Мікалай атрымаў хатнюю адукацыю ў рамках вялікага гімназічнага курса; у 1885—1890 гадах — па адмыслова напісанай праграме, што злучала курс дзяржаўнага і эканамічнага аддзяленняў юрыдычнага факультэта ўніверсітэта з курсам. Навучальныя заняткі вяліся 13 гадоў: першыя восем гадоў былі прысвечаныя прадметам пашыранага гімназічнага курса, дзе асаблівая ўвага надавалася вывучэнню палітычнай гісторыі, рускай літаратуры, англійскай, нямецкай і французскай моў (англійскай Мікалай Аляксандравіч валодаў як роднай); наступныя пяць гадоў прысвячаліся вывучэнню ваеннай справы, юрыдычных і эканамічных навук, патрэбных для дзяржаўнага дзеяча. Лекцыі чыталіся навукоўцамі з сусветным імем: Мікалаем Мікалаевічам Бекетавым,, Цэзарам Антонавічам Кюі, Міхаілам Іванавічам Драгаміравым, , і іншымі. Усе яны, зрэшты, толькі чыталі лекцыі. Пытаць, каб праверыць, як засвоены матэрыял, не мелі права. Протапрэсвітар вучыў цэсарэвіча кананічнаму праву ў сувязі з, галоўным раздзелам багаслоўя і гісторыі рэлігіі.
6 мая 1884 года, па дасягненні паўналецця (для спадчынніка), прынёс прысягу ў Зімовага палаца, пра што паведамлялася найвышэйшым маніфестам. Першым апублікаваным ад яго імя актам быў рэскрыпт на імя : 15 тысяч рублёў для размеркавання, паводле рашэння генерал-губернатара, «паміж жыхарамі Масквы, якія найбольш маюць патрэбу ў дапамозе».
Першыя два гады Мікалай служыў малодшым афіцэрам у шэрагах Праабражэнскага палка. Два летнія сезоны ён праходзіў службу ў шэрагах эскадронным камандзірам, а потым лагерны збор у шэрагах артылерыі. 6 жніўня 1892 года быў узведзены ў палкоўнікі. У той жа час бацька ўводзіць яго ў курс спраў па кіраванні краінай, запрашаючы браць удзел у пасяджэннях Дзяржаўнага Савета і Кабінета міністраў. Па прапанове міністра шляхоў зносін Сяргея Юльевіча Вітэ, Мікалай у 1892 годзе для набыцця досведу ў дзяржаўных справах быў прызначаны старшынёй камітэта па пабудове Транссібірскай чыгункі. К 23-му гаду свайго жыцця спадчыннік трона быў чалавекам, які атрымаў шырокія звесткі ў розных абласцях ведаў.
У праграму адукацыі ўваходзілі вандраванні па розных губернях Расіі, якія ён здзяйсняў разам з бацькам. У давяршэнне адукацыі бацька вылучыў у яго дырэктыву крэйсер ў складзе эскадры для  на Далёкі Усход. За дзевяць месяцаў са світай наведаў Аўстра-Венгрыю, Грэцыю, Егіпет, Індыю, Кітай, Японію, а пазней сухапутным шляхам з Уладзівастока праз усю Сібір вярнуўся ў сталіцу Расіі. Падчас вандравання Мікалай вёў асабісты дзённік. У Японіі на Мікалая быў здзейснены замах (гл. ); а кашуля з плямамі крыві захоўваецца ў Эрмітажы.
Апазіцыйны палітык, член Дзяржаўнай думы першага склікання ў сваім антыманархічным складанні «Апошні самадзержац» сцвярджаў, што Мікалай «адзін час зацята адмаўляўся ад прастола», але быў змушаны саступіць патрабаванню Аляксандра III і «падпісаць пры жыцці бацькі маніфест пра сваё ўступленне на прастол».
Першыя крокі і каранаванне
Праз некалькі дзён па сконе Аляксандра III (20 кастрычніка 1894 года) і свайго ўступлення на прастол (найвышэйшы маніфест абнародаваны 21 кастрычніка ; у той жа дзень прыносілася прысяга саноўнікамі, урадоўцамі, прыдворнымі і ў арміі ), 14 лістапада 1894 года ў Вялікай царкве Зімовага палаца пабраўся з Аляксандрай Фёдараўнай;  праходзіў у атмасферы паніхід і жалобных візітаў.
Аднымі з першых кадравых рашэнняў імператара Мікалая II было звальненне ў снежні 1894 года канфліктнага Іосіфа Уладзіміравіча Гуркі з паста генерал-губернатара Царства Польскага і прызначэнне ў лютым 1895 года на пост міністра замежных спраў Аляксея Барысавіча Лабанава-Растоўскага — па смерці Мікалая Карлавіча Гірса.
У выніку абмену нотамі ад 27 лютага (11 сакавіка) 1895 года было ўсталявана «размежаванне сфер уплыву Расіі і Вялікабрытаніі ў вобласці Паміраў, на ўсход ад возера Заркуль (Вікторыя)», па рацэ Пяндж; Памірская воласць увайшла ў склад Ошскага павета Ферганскай вобласці; на расійскіх картах атрымаў пазначэнне хрыбта імператара Мікалая II. Першым буйным міжнародным актам імператара з’явілася  — адначасовае (11 (23) красавіка 1895 года), па ініцыятыве расійскага МЗС, выстаўленне (разам з Германіяй і Францыяй) патрабаванняў да Японіі перагледзець умовы Сіманасекскага мірнага дагавора з Кітаем, адмовіўшыся ад прэтэнзій на Ляадунскі паўвостраў.
Першым публічным выступленнем імператара ў Санкт-Пецярбургу стала яго прамова 17 студзеня 1895 года ў Мікалаеўскай зале Зімовага палаца перад дэпутацыямі дваранства, земстваў і гарадоў, што прыбылі «для выказвання іх вялікасцям вернападданніцкіх пачуццяў і прынясення віншавання са шлюбам»; прамоўлены тэкст (ён быў загадзя напісаны, але імператар прамаўляў яго толькі часам зазіраючы ў паперку) абвяшчаў: «''Мне вядома, што ў апошні час чуліся ў некаторых земскіх сходах галасы людзей, якія захапляліся бессэнсоўнымі летуценнямі пра ўдзел прадстаўнікоў земства ў справах унутранага кіравання. Хай усе ведаюць, што я, прысвячаючы ўсе свае сілы выгодзе народнай, буду ахоўваць пачатак самадзяржаўя гэтак жа цвёрда і няўхільна, як ахоўваў яго мой незабыўны, памерлы бацька''».
У сувязі з прамовай цара обер-пракурор Канстанцін Пятровіч Пабеданосцаў 2 лютага таго ж года пісаў вялікаму князю : «''Пасля прамовы гасудара працягваецца хваляванне з балбатнёй любога роду. Я не чую яе, але мне расказваюць, што паўсюль у моладзі і інтэлігенцыі ідзе пляткарства з нейкім раздражненнем супраць маладога гасудара. Учора заязджала да мяне Марыя Ал. Мяшчэрская (ур. Паніна), якая прыехала сюды на кароткі час з вёскі. Яна ў абурэнні ад усіх гаворак, якія чуе з гэтай нагоды ў гасціных. Затое на простых людзей і на вёску слова гасудара пакінула станоўчае ўражанне. Многія дэпутаты, едучы сюды, чакалі бог ведае чаго, і, пачуўшы, уздыхнулі свабодна. Але як сумна, што ў верхніх колах адбываецца недарэчнае раздражненне. <…> Я ўпэўнены, на жаль, што большасць членаў дзяржаўнага Савета ставіцца крытычна да ўчынку гасудара і, на жаль, некаторыя міністры таксама! Бог ведае, што было ў галовах у людзей да гэтага дня і якія выраслі чаканні… Праўда, што давалі да таго нагоду… Многія простыя рускія людзі былі збіты з толку ўзнагародамі, абвешчанымі 1 студзеня. Выйшла так, што новы гасудар з першага кроку адрозніў тых самых, каго нябожчык лічыў небяспечнымі <…> Усё гэта выклікае боязь за будучыню''».
У пачатку 1910-х прадстаўнік левага крыла кадэтаў Віктар Пятровіч Абнінскі пісаў пра прамову цара ў сваім антыманархічным творы:
Запэўнівалі, што ў тэксце стаяла слова «» [Замест «»]. Але як бы там ні было, яно паслужыла пачаткам не толькі ўсеагульнага ахаладжэння да Мікалая, але і заклала падмурак будучага вызвольнага руху, згуртаваўшы земскіх дзеячаў і даўшы ім матывацыю да больш рашучага чыну дзеянняў. <…> Выступ 17 студзеня 95 года можна лічыць першым крокам Мікалая па нахільнай плоскасці, па якой ён працягвае каціцца і дагэтуль, усё ніжэй спускаючыся ў думцы і сваіх падданых, і ўсяго цывілізаванага свету.
Гісторык пісаў пра прамову 17 студзеня: «''Рускае адукаванае грамадства, у сваёй большасці, прыняло гэту прамову як выклік сабе <…> Прамова 17 студзеня рассеяла надзеі інтэлігенцыі на магчымасць канстытуцыйных ператварэнняў зверху. У гэтым дачыненні яна паслужыла выточнай кропкай для новага ўзросту рэвалюцыйнай агітацыі, на якую зноў сталі знаходзіць сродкі''».
Каранаванне імператара і яго жонкі адбылося 26 мая года. Благая арганізацыя свята прывяла да таго, што на Хадынскім полі адбылася, у якой загінулі 1379 людзей, а яшчэ некалькі соцень атрымалі цяжкія траўмы. Гэта падзея яшчэ больш пахіснула імідж імператара. У тым жа годзе праходзіла у Ніжнім Ноўгарадзе, якую ён наведаў.
У красавіку 1896 года адбылося фармальнае прызнанне расійскім урадам балгарскага ўрада князя Фердынанда. У 1896 годзе Мікалай II таксама здзейсніў вялікае падарожжа ў Еўропу, сустрэўшыся з Францам-Іосіфам, Вільгельмам II, каралевай Вікторыяй (бабкай Аляксандры Фёдараўны); завяршэннем падарожжа стала яго прыбыццё ў сталіцу саюзнай Францыі Парыж.
Пад яго прыезд у верасні 1896 года ў Вялікабрытанію, адбылося рэзкае абвастрэнне адносін паміж Вялікабрытаніяй і Асманскай імперыяй, звязанае з разанінай армянаў у Асманскай імперыі, і адначасовае збліжэнне Санкт-Пецярбурга з Канстанцінопалем; будучы госцем у каралевы Вікторыі ў, Мікалай, пагадзіўшыся на супольную распрацоўку праекта рэформаў у Асманскай імперыі, адрынуў зробленыя яму англійскім урадам прапановы зрынуць султана Абдул-Хаміда, захаваць Егіпет за Англіяй, а наўзамен атрымаць нейкія саступкі па пытанні аб Пралівах. Прыбыўшы ў пачатку кастрычніка таго ж года ў Парыж, Мікалай зацвердзіў супольныя інструкцыі паслам Расіі і Францыі ў Канстанцінопалі (ад чаго рускі ўрад да таго часу катэгарычна адмаўляўся), ухваліў французскія прапановы па егіпецкім пытанні (што ўключала «гарантыі нейтралізацыі Суэцкага канала» — мэту, якую раней азначыў для рускай дыпламатыі міністр замежных спраў Лабанаў-Растоўскі, які сканаў 30 жніўня 1896 года). Парыжскія пагадненні цара, якога ў падарожжы суправаджаў Мікалай Паўлавіч Шышкін, выклікалі рэзкія пярэчанні з боку Сяргея Вітэ, Ламсдорфа, пасла і іншых; і ўсё ж, да канца таго ж года руская дыпламатыя вярнулася ў сваё ранейшае рэчышча: умацаванне саюза з Францыяй, прагматычнае супрацоўніцтва з Германіяй па асобных пытаннях, замарожванне  (гэта значыць, падтрымку султана і апазіцыю планам Англіі ў Егіпце). Ад ухваленага на нарадзе міністраў 5 снежня 1896 года пад старшынствам цара плана высадкі расійскага дэсанта на Басфоры (пры вызначаным варыянце развіцця падзей) у канчатковым выніку было вырашана адмовіцца. У сакавіку 1897 года расійскія войскі ўзялі ўдзел у міжнароднай міратворчай аперацыі на Крыце пасля.
На працягу 1897 года ў Санкт-Пецярбург прыбылі 3 кіраўнікі дзяржаў, каб нанесці візіт расійскаму імператару: Франц-Іосіф, Вільгельм II, прэзідэнт Францыі Фелікс Фор; падчас візіту Франца-Іосіфа паміж Расіяй і Аўстрыяй было складзена пагадненне на 10 гадоў.
Маніфест ад 3 (15) лютага 1899 года пра парадак заканадаўства ў Вялікім Княстве Фінляндскім быў успрыняты насельніцтвам Вялікага Княства як замах на яго правы аўтаноміі і выклікаў масавую незадаволенасць і пратэсты.
Маніфест ад 28 чэрвеня 1899 года (апублікаваны 30 чэрвеня) паведамляў пра скон у той жа дзень, 28 чэрвеня, «спадчынніка-цэсарэвіча і вялікага князя Георгія Аляксандравіча» (прысяга апошняму, як спадчынніку прастола, прыносілася раней разам з прысягай Мікалаю) і абвяшчаў далей: «З гэтага часу, дакуль Богу не будзе пажадана яшчэ блаславіць нас нараджэннем сына, найбліжэйшае права наследавання Усерасійскага прастола, на дакладнай падставе асноўнага Дзяржаўнага Закона пра атрыманне пасада ў спадчыну, належыць найшаноўнейшаму брату нашаму вялікаму князю Міхаілу Аляксандравічу». Адсутнасць у маніфесце слоў «спадчыннік-цэсарэвіч» у тытуле Міхаіла Аляксандравіча ўзбудзіла ў прыдворных колах неўразуменне, што заахвоціла імператара выдаць 7 ліпеня таго ж года іменны найвышэйшы ўказ, які загадваў называць апошняга «гасударом спадчыннікам і вялікім князем».
Эканамічная палітыка
Паводле дадзеных упершыню праведзенага ў студзені 1897 года, колькасць насельніцтва Расійскай імперыі склала 125 мільёнаў людзей; з іх для 84 мільёнаў роднай была руская мова; пісьменных сярод насельніцтва Расіі быў 21 %, сярод асоб ва ўзросце 10-19 гадоў — 34 %.
У студзені таго ж года была здзейснена, якая ўсталявала залаты стандарт рубля. Пераход на залаты рубель, сярод іншага, з’явіўся дэвальвацыяй нацыянальнай валюты: на ранейшых вагі і пробы значылася зараз «15 рублёў» (замест «10 рублёў»); але ўсё жа стабілізацыя рубля па курсе «дзвюх трацін», насуперак прагнозам, прайшла паспяхова і без узрушэнняў.
Вялікая ўвага надавалася працоўнаму пытанню. 2 чэрвеня 1897 года быў выдадзены закон пра абмежаванне працоўнага часу, якім усталёўвалася максімальная працягласць працоўнага дня не больш за 11,5 гадзін у звычайныя дні, і 10 гадзін у суботу і перадсвяточныя дні, або калі хоць частка працоўнага дня даводзілася бы на начны час. На фабрыках, якія мелі больш за 100 працоўных, уводзілася бясплатная медыцынская дапамога, якая ахапіла 70 працэнтаў агульнага ліку фабрычных працоўных (1898 год). У чэрвені 1903 года найвышэйша зацверджаныя Правілы пра ўзнагароду пацярпелых ад няшчасных выпадкаў на вытворчасці, якія абавязвалі прадпрымальнікаў выплачваць дапамогу і пенсію пацярпеламу ці яго сям’і ў памеры 50-66 % утрымання пацярпелага. У 1906 годзе ў краіне былі створаныя працоўныя прафсаюзы. Законам ад 23 чэрвеня 1912 года ў Расіі ўводзілася абавязковае страхаванне працоўных ад хвароб і ад няшчасных выпадкаў.
Быў скасаваны асаблівы падатак на землеўласнікаў нярускага (пераважна, польскага) паходжання ў Заходнім краі, уведзены ў кару за паўстанне 1863 года. Указам ад 12 чэрвеня 1900 года была скасавана высылка ў Сібір як мера кары.
Валадаранне Мікалая II было перыядам эканамічнага ўзросту: у 1885—1913 гадах тэмпы ўзросту сельскагаспадарчай вытворчасці складалі ў сярэднім 2 %, а тэмпы ўзросту прамысловай вытворчасці 4,5-5 % за год. Здабыча вугалю на Данбасе павялічылася з 4,8 млн тон у 1894 годзе да 24 млн тон у 1913 годзе. Пачалася здабыча вугалю ў Кузнецкім вугальным басейне. Развівалася здабыча нафты ў наваколлі Баку, Грознага і на Эмбе.
Працягвалася, сумарная працягласць якіх складала 44 тыс. км у 1898 годзе і да 1913 года перавысіла 70 тыс. кіламетраў. Па сумарнай працягласці чыгунак Расія пераўзыходзіла любую іншую еўрапейскую краіну і саступала толькі Злучаным Штатам Амерыкі, аднак па забяспечанасці чыгункамі на душу насельніцтва саступала як Злучаным Штатам Амерыкі, так і найбуйнейшым еўрапейскім краінам.
Рух на ўсход і руска-японская вайна
Гісторык Сяргей Сяргеевіч Ольдэнбург адзначаў, што яшчэ ў 1895 годзе імператар прадбачыў магчымасць сутыкнення з Японіяй за перавагу на Далёкім Усходзе, і таму рыхтаваўся да гэтага змагання — як у дыпламатычным, так і ў ваенным дачыненні. З рэзалюцыі цара 2 красавіка 1895 года на дакладзе міністра замежных спраў вынікала яго жаданне далейшай экспансіі Расіі на Паўднёвым усходзе (гэта значыць, у Карэю).
3 чэрвеня 1896 года ў Маскве быў складзены руска-кітайскі дагавор пра ваенны саюз супраць Японіі; Кітай пагадзіўся на збудаванне чыгункі праз Паўночную Маньчжурыю на Уладзівасток, будаванне і эксплуатацыя якой даручаліся Руска-Кітайскаму банку. 8 верасня 1896 года паміж кітайскім урадам і Руска-Кітайскім банкам быў падпісаны дагавор пра будаванне Кітайска-Усходняй чыгункі. 15 (27) сакавіка 1898 года Расіяй і Кітаем у Пекіне была падпісана, згодна з якой Расіі перадаваліся ў арэнднае карыстанне на 25 гадоў порты Порт-Артура і Далёкага (Даляня) з прылеглымі тэрыторыямі і воднай прасторай; апроч таго, кітайскі ўрад даваў згоду пашырыць канцэсію, падараваную ім Таварыству Кітайска-Усходняй Чыгункі, на пабудову галінкі чыгункі ад аднаго з пунктаў Кітайска-Усходняй Чыгункі да Далёкага і Порт-Артура.
12 жніўня 1898 года, згодна з наказам Мікалая II, міністр замежных спраў граф уручыў усім прадстаўнікам замежных дзяржаў, якія былі ў Санкт-Пецябрургу, урадавае паведамленне (цыркулярную ноту), якая абвяшчала сярод іншага: «''Пакласці канец бесперапынным узбраенням і адшукаць сродкі папярэдзіць пагражаючыя ўсяму свету няшчасці — такі цяпер найвышэйшы абавязак для ўсіх Дзяржаў. Перапоўнены гэтым пачуццём, гасудар імператар загадаць мне зрабіў ласку звярнуцца да Урадаў дзяржаў, Прадстаўнікі якіх акрэдытаваныя пры Найвышэйшым Двары, з прапановай пра скліканне канферэнцыі для абмеркавання гэтага важнага задання''». У 1899 і 1907 гадах адбыліся Гаагскія канферэнцыі, асобныя рашэнні якіх дзейнічаюць і зараз (у прыватнасці, быў створаны Сталы арбітражны суд у Гаазе). За ініцыятыву па скліканні Гаагскай мірнай канферэнцыі і ўнёсак у яе правядзенне Мікалай II (і вядомы рускі дыпламат ) былі намінаваныя ў 1901 годзе на Нобелеўскую прэмію міру. У Сакратарыяце ААН дагэтуль стаіць бюст Мікалая II і змешчаны яго Зварот да дзяржаў свету пра скліканне першай Гаагскай канферэнцыі.
Арэнда Расіяй Ляадунскага паўвострава, пабудова Кітайска-Усходняй чыгункі і заснаванне марской базы ў Порт-Артуры, уплыў Расіі ў Маньчжурыі саштурхваліся з памкненнямі Японіі, якая таксама прэтэндавала на Маньчжурыю.
24 студзеня 1904 года японскі пасол уручыў расійскаму міністру замежных спраў Уладзімір Мікалаевіч Ламсдорфу ноту, якая паведамляла пра спыненне перамоў, якія Японія лічыла «бескарыснымі», пра разрыў дыпламатычных зносін з Расіяй; Японія адклікала сваю дыпламатычную місію з Санкт-Пецярбурга і пакідала за сабой права звярнуцца для абароны сваіх інтарэсаў да «незалежных дзеянняў», якія яна палічыць патрэбнымі. Увечар 26 студзеня японскі флот без аб’яўлення вайны атакаваў порт-артурскую эскадру. Найвышэйшы маніфест, дадзены Мікалаем II 27 студзеня 1904 года, абвяшчаў Японіі вайну.
За пагранічнай адбыліся,  і. Пасля буйнай бітвы ў лютым — сакавіку 1905 года, расійская армія пакінула.
20 снежня 1904 года быў здадзены Порт-Артур. Канстанцін Мікалаевіч Рыдзеўскі, паводле дзённіка Аляксандры Багдановіч, так апісаў рэакцыю Мікалая II на гэту падзею :
Навіна, якая засмуціла ўсіх, хто любіць сваю бацькаўшчыну, царом была прынята абыякава, не бачна на ім ні цені смутку. Тут жа пачаліся аповеды Сахарава, яго анекдоты, і рогат не пераставаў. Сахараў умеў бавіць цара. Ці гэта не сумна і не абуральна!
Сам жа Мікалай II у дзённіку пісаў пра гэту падзею так:
21-га снежня. Аўторак. Атрымаў ноччу ўзрушальную вестку ад пра здачу Порт-Артура японцам з прычыны велічэзных страт і хваравітасці сярод гарнізона і поўнага выдаткоўвання снарадаў! Цяжка і балюча, хоць яна і прадбачылася, але хацелася верыць, што армія вызваліць крэпасць. Абаронцы ўсе героі і зрабілі больш за тое, пра што можна было меркаваць. На тое, значыць, Воля Божая!
Пасля падзення крэпасці Порт-Артура мала хто ўжо верыў у спрыяльны вынік ваеннай кампаніі. Патрыятычны ўздым змяніўся раздражненнем і маркотай. Гэта сітуацыя спрыяла ўзмацненню антыўрадавай агітацыі і крытычных настрояў сярод насельніцтва. Імператар доўга не згаджаўся прызнаць правал кампаніі, лічачы, што гэта толькі часовыя няшчасці. Ён, без сумневу, хацеў міру, толькі ганаровага міру, які магла бы забяспечыць моцная ваенная пазіцыя. Да канца вясны 1905 года стала яўным, што магчымасць змены ваеннай сітуацыі існуе толькі ў аддаленай перспектыве.
Вынік вайны вырашыла марская бітва пры Цусіме 14-15 мая 1905 года, якая завяршылася амаль поўным знішчэннем расійскага флоту. 23 мая 1905 года расійскі імператар атрымаў, праз пасла Злучаных Штатаў Амерыкі ў Санкт-Пецярбургу Меера, прапанову прэзідэнта Тэадора Рузвельта пра пасярэдніцтва для заключэння міру. Адказ не прымусіў сябе доўга чакаць. 30 мая міністр замежных спраў Уладзімір Мікалаевіч Ламсдорф афіцыйнай тэлеграмай інфармаваў Вашынгтон пра прыняцце пасярэдніцтва Тэадора Рузвельта. Рускую дэлегацыю ўзначаліў упаўнаважаны цара Сяргей Юльевіч Вітэ, у Амерыцы да яго далучыўся расійскі пасол у Злучаных Штатах барон Раман Раманавіч Розен. Цяжкае становішча расійскага ўрада пасля руска-японскай войны заахвоцілі германскую дыпламатыю зрабіць у ліпені 1905 года яшчэ адну спробу адарваць Расію ад Францыі і скласці руска-германскі саюз: Вільгельм II прапанаваў Мікалаю II сустрэцца ў ліпені 1905 года ў фінляндскіх шхерах, каля вострава Б’ёрке. Мікалай пагадзіўся, і на сустрэчы была падпісаная дамова; вярнуўшыся ў Санкт-Пецярбург, адмовіўся ад яе, бо 5 верасня года ў рускімі прадстаўнікамі Сяргеем Юльевічам Вітэ і  быў падпісаны. Паводле ўмоў апошняга, Расія прызнала Карэю сферай уплыву Японіі, саступала Японіі Паўднёвы Сахалін і правы на Ляадунскі паўвостраў з гарадамі Порт-Артур і Далёкі.
Амерыканскі даследчык эпохі Тайлер Дэнет у 1925 годзе сцвярджаў: «''Мала хто зараз лічыць, што Японія была пазбаўлена пладоў будучых перамог. Пераважае адваротная думка. Многія мяркуюць, што Японія была знясілена ўжо да канца мая і што толькі заключэнне міру выратавала яе ад крушэння ці поўнай паразы ў сутыкненні з Расіяй''». Японія выдаткавала на вайну каля 2 млрд іен, а яе дзяржаўны доўг узрос з 600 млн іен да 2,4 млрд іен. Толькі па працэнтах японскаму ўраду трэба было штогод выплачваць 110 млн іен. Атрыманыя на правядзенне вайны чатыры замежныя пазыкі цяжкім грузам ляглі на японскі бюджэт. У сярэдзіне года Японія была змушана ўзяць новую пазыку. Разумеючы, што працяг вайны па прычыне адсутнасці фінансавання робіцца немагчымым, японскі ўрад пад выглядам «асабістай думкі» ваеннага міністра Тэрауці праз амерыканскага пасла яшчэ ў сакавіку 1905 года давёў да ведама Тэадора Рузвельта жаданне скончыць вайну. Разлік рабіўся на пасярэдніцтва ЗША, што ў выніку і адбылося.
Параза ў руска-японскай вайне (першая за паўстагоддзя) і наступнае падаўленне смуты 1905—1907 гг., якая пагоршылася з’яўленнем чутак пра ўплыў Распуціна, прывялі да падзення аўтарытэта імператара ў кіравальных і інтэлігенцкіх колах.
Рэвалюцыя 1905—1907 гадоў
З пачаткам руска-японскай вайны Мікалай II пайшоў на некаторыя саступкі ліберальным колам: пасля забойства эсэраўскім баевіком міністра ўнутраных спраў Вячаслава Канстанцінавіча Плевэ ён прызначыў на яго пост Пятра Дзмітрыевіча Святаполк-Мірскага, які лічыўся лібералам; 12 снежня 1904 года быў дадзены найвышэйшы ўказ Сенату «Пра ўказанні да ўдасканалення дзяржаўнага парадку», які абяцаў пашырэнне праў, страхаванне працоўных, чужынцаў і іншаверцаў, знішчэнне цэнзуры. Пры абмеркаванні тэксту Указа ад 12 снежня 1904 года, ён, аднак, прыватна сказаў графу Вітэ (паводле ўспамінаў апошняга): «Я ніколі, ні ў якім выпадку не пагаджуся на прадстаўнічы лад кіравання, бо я яго лічу шкодным для даручанага мне Богам народа».
6 студзеня (стары стыль) 1905 года (свята Хрышчэння), у час на лёдзе Нявы, перад Зімовым палацам, пры імператары і членах яго сям’і, у самым пачатку спеву  прагучаў стрэл з гарматы, у якой выпадкова (згодна з афіцыйнай версіяй) застаўся зарад  пасля вучэнняў 4 студзеня. Большая частка куль трапіла ў лёд каля царскага павільёна і ў фасад палаца, у 4-х вокнах якога былі пабіты шклы. . У сувязі з інцыдэнтам рэдактар сінадальнага выдання пісаў, што «нельга не бачыць чагосьці асаблівага» ў тым, што смяротна быў паранены адзін толькі паліцэйскі па прозвішчы «Раманаў» і было прастрэлена дрэўка сцяга марскога корпуса.
Падзеі 9 студзеня 1905 года ў Санкт-Пецярбургу
22 студзеня года ў Пецярбургу па ініцыятыве святара Георгія Гапона адбылося працоўных да Зімовага палаца. 6—8 студзеня святаром Гапонам і групай працоўных была складзена на імя імператара Петыцыя пра працоўныя патрэбы, у якой нароўні з эканамічнымі ўтрымліваўся шэраг палітычных патрабаванняў. Галоўным патрабаваннем петыцыі было знішчэнне ўлады ўрадоўцаў і ўвядзенне народнага прадстаўніцтва ў форме Устаноўчага сходу. Калі ўраду стала вядома пра палітычны змест петыцыі, было прынята рашэнне не дапушчаць працоўных да Зімовага палаца, а пры патрэбе затрымліваць іх сілай. Вечарам 8 студзеня міністр унутраных спраў Пётр Дзмітрыевіч Святаполк-Мірскі апавясціў імператара пра прынятыя меры. Насуперак распаўсюджанай думцы (асабліва ў савецкай гістарыяграфіі), невядома ці аддаваў Мікалай II загад пра стральбу, ці толькі ўхваліў меры, прапанаваныя кіраўніком урада (асабістыя даклады міністраў не запісваліся ў пратаколах). 9 студзеня калоны працоўных на чале са святаром Гапонам рушылі з розных канцоў горада да Зімовага палаца. Працоўныя імкнуліся ў цэнтр горада, нягледзячы на папярэджанні і нават атакі кавалерыі. Каб прадухіліць збор 150-тысячнага натоўпу ў цэнтры горада, войскі адкрылі па калонах атаку з агнястрэльнай зброі. Паводле афіцыйных урадавых дадзеных, за дзень 9 студзеня былі забітыя 130 і параненыя 299 людзей. Па падліках савецкага гісторыка, забітых было да 200, а параненых да 800 асоб. Увечары 9 студзеня Мікалай II запісаў у сваім дзённіку: «''Цяжкі дзень! У Пецярбургу адбыліся сур’ёзныя хваляванні з прычыны жадання працоўных дайсці да Зімовага палаца. Войскі павінны былі страляць у розных месцах горада, было шмат забітых і параненых. Госпадзі, як балюча і цяжка!''».
Падзеі 9 студзеня сталі паваротным момантам у расійскай гісторыі і паклалі пачатак Першай рускай рэвалюцыі. Ліберальная і рэвалюцыйная апазіцыя ўсклала ўсю віну за падзеі на імператара Мікалая. Святар Гапон, які схаваўся ад пераследу паліцыі, напісаў вечарам 9 студзеня заклік, у якім заахвочваў працоўных да ўзброенага паўстання і зрынання дынастыі: «''Звер-цар, яго ўрадоўцы-казнакрады і рабаўнікі рускага народа свядома хацелі быць і зрабіліся забойцамі бяззбройных нашых братоў, жонак і дзяцей. Кулі царскіх салдат, якія забілі за Нарвскай заставай працоўных, што неслі царскія партрэты, прастрэльвалі гэтыя партрэты і забілі нашу веру ў цара. Так адпомсцім жа, браты, праклятаму народам цару, усяму яго змяінаму царскаму вырадку, яго міністрам і ўсім рабаўнікам няшчаснай рускай зямлі! Смерць ім усім!''». Рэдактар ліберальнага часопіса «Освобождение» Пётр Бернгардавіч Струвэ у артыкуле «» пісаў: «''Народ ішоў да яго, народ чакаў яго. Цар сустрэў свой народ. Бізунамі, шаблямі і кулямі ён адказваў на словы смутку і даверу. На вуліцах Пецярбурга разлілася кроў і разарвалася назаўжды сувязь паміж народам і гэтым царом. Усё адно, хто ён, напышлівы дэспат, не жадаючы зважаць на народ, ці пагарджаны баязлівец, які баіцца стаць тварам да твару з той стыхіяй, з якой ён чэрпаў сілу, — пасля падзей 22 студзеня года цар Мікалай стаў адкрыта ворагам і катам народа''». У рэвалюцыйным друку дзень 9 студзеня атрымаў назву «Крывавай нядзелі». Пасля гэта назва была замацавана і ўвайшла ў савецкую і расійскую гістарыяграфію.
Нарастанне рэвалюцыі. Маніфест 17 кастрычніка
4 лютага ў Маскоўскім Крамлі бомбай тэрарыста быў забіты вялікі князь Сяргей Аляксандравіч, які прытрымліваўся вельмі правых палітычных поглядаў і меў пэўны ўплыў на свайго пляменніка.
17 красавіка 1905 года быў дадзены ўказ «Пра ўмацаванне пачаткаў верацярпімасці», які скасаваў шэраг веравызнальных абмежаванняў, у прыватнасці ў дачыненні да «раскольнікаў» (старавераў).
6 жніўня 1905 года былі падпісаныя маніфест пра ўвядзенне («як законадарадчай установы, якой падаецца папярэдняя распрацоўка і абмеркаванне заканадаўчых прапаноў і разгляд роспісу дзяржаўных прыбыткаў і выдаткаў» — булыгінскай Думы), закон пра Дзяржаўную думу і палажэнне пра выбары ў Думу. Але рэвалюцыя набірала сілу і пераступіла праз акты 6 жніўня: у кастрычніку пачалася ўсерасійская палітычная стачка, страйкавалі звыш 2 млн чалавек. 17 кастрычніка Мікалай, пасля псіхалагічна цяжкіх ваганняў, вырашыўся падпісаць маніфест, які загадваў, сярод іншага: «''1. Дараваць насельніцтву непарушныя асновы грамадзянскай свабоды на пачатках сапраўднай недатыкальнасці асобы, свабоды сумлення, слова, сходаў і саюзаў. <…> 3. Усталяваць як непарушнае правіла, каб ніякі закон не мог набыць сілу без ухвалы Дзяржаўнай Думы і каб абраным ад народа забяспечана была магчымасць сапраўднага ўдзелу ў наглядзе за заканамернасцю дзеянняў пастаўленых ад нас улад''». 23 красавіка 1906 года былі зацверджаныя, якія згадвалі новую ролю Думы ў заканадаўстве. З пункту гледжання ліберальнай грамадскасці, маніфест азначаў канец рускага самадзяржаўя як неабмежаванай улады манарха.
Праз тры тыдні пасля маніфеста былі амніставаныя палітычныя зняволеныя, апроч асуджаных за тэрарызм; указ 24 лістапада 1905 скасаваў папярэднюю як агульную, так і духоўную цэнзуру для пачасовых (перыядычных) выданняў, што выходзілі ў гарадах імперыі (26 красавіка 1906 года скасавана любая цэнзура).
Пасля апублікавання маніфеста страйкі зменшыліся; узброеныя сілы (апроч флоту, дзе мелі месца хваляванні) захавалі вернасць прысязе; паўстала і негалосна падтрымвалася Мікалаем вельмі правая манархічная грамадская арганізацыя — Саюз рускага народа.
Вехі ўнутранай і знешняй палітыкі
18 (31) жніўня 1907 года быў падпісаны ў Кітаі, Афганістане і Персіі, які ў цэлым завяршыў працэс фармавання саюзу 3-х дзяржаў — Траістай згоды, вядомай як Антанта (Triple-Entente) ; аднак узаемныя ваенныя абавязацельствы на той момант існавалі толькі паміж Расіяй і Францыяй  — паводле пагаднення 1891 года і ваеннай канвенцыі 1892 года. 27 — 28 мая 1908 года (стары стыль) адбылася сустрэча брытанскага караля Эдуарда VII з расійскім царом — на рэйдзе ў гавані Рэвеля; цар прыняў ад караля мундзір адмірала брытанскага флота. Рэвельскае спатканне манархаў было вытлумачана ў Берліне як крок да ўтварэння антыгерманскай кааліцыі  — нягледзячы на тое, што Мікалай быў перакананым праціўнікам збліжэння з Англіяй супраць Германіі. Складзенае паміж Расіяй і Германіяй 6 (19) жніўня 1911 года Патсдамскае пагадненне не змяніла агульны вектар уцягвання Расіі і Германіі ў супрацьстаялыя адзін аднаму ваенна-палітычныя саюзы.
17 чэрвеня 1910 года быў найвышэйша зацверджаны ўхвалены Дзяржаўным Саветам і Дзяржаўнай Думай закон пра парадак выдання законаў, што тычыліся Вялікага Княства Фінляндскага, — вядомы як закон пра парадак агульнаімперскага заканадаўства. Накіраваны ў Персію расійскі кантынгент, які знаходзіўся там з 1909 года ў сувязі з нестабільным палітычным становішчам, у 1911 годзе быў узмоцнены.
У 1912 годзе фактычным пратэктаратам Расіі стала Манголія, якая атрымала незалежнасць ад Кітая ў выніку. Пасля гэтай рэвалюцыі ў 1912—1913 гадах тувінскія наёны (амбын-наён Хомбу-Доржу, Чамзы Хабы-лама, наён Даа-хашуна Буян-Бадыргы і іншыя) некалькі разоў звярталіся да царскага ўрада з просьбай прыняць Туву пад пратэктарат Расійскай імперыі. 4 (17) красавіка 1914 года рэзалюцыяй на дакладзе міністра замежных спраў быў усталяваны расійскі пратэктарат над : край быў уключаны ў склад з перадачай ведання ў Туве палітычных і дыпламатычных спраў Іркуцкаму генерал-губернатару.
Пачатак ваенных дзеянняў Балканскага саюзу супраць Турцыі восенню 1912 года адзначыла крах дыпламатычных высілкаў, распачатых пасля Баснійскага крызісу Сяргеем Дзмітрыевічам Сазонавым у кірунку саюзу з  і адначаснага ўтрымання пад сваім кантролем Балканскіх дзяржаў: насуперак чаканням расійскага ўрада, войскі апошніх паспяхова цяснілі туркаў і ў лістападзе 1912 года балгарская армія была ў 45 км ад Канстанцінопаля, асманскай сталіцы.
У сувязі з балканскай вайной усё больш агрэсіўны характар у дачыненні да Расіі набывалі паводзіны Аўстра-Венгрыі. З гэтай прычыны ў лістападзе 1912 года на нарадзе ў імператара разглядалася пытанне пра мабілізацыю войскаў трох расійскіх ваенных акруг. За гэту меру выступаў ваенны міністр, але прэм’ер-міністру Уладзіміру Мікалаевічу Какоўцаву ўдалося пераканаць імператара не прымаць такога рашэння, якое бы пагражала ўцягваннем Расіі ў вайну.
Пасля фактычнага пераходу турэцкай арміі пад германскае камандаванне (нямецкі генерал у канцы 1913 года заняў пост галоўнага інспектара турэцкай арміі) пытанне пра непазбежнасць вайны з Германіяй было паднята ў запісцы Сазонава імператару ад 23 снежня 1913 года; запіска Сазонава таксама абмяркоўвалася на пасяджэнні Савета міністраў.
Мікалай II і Дума
Дзве першыя Дзяржаўныя думы апынуліся няздольнымі ажыццяўляць рэгулярную заканадаўчую працу: супярэчнасці паміж дэпутатамі, з аднаго боку, і імператарам, з іншага, былі непераадольныя. Так, адразу пасля адкрыцця, у зваротным адрасе на тронную прамову Мікалая II левыя сілы запатрабавалі ліквідацыі Дзяржаўнага Савета (верхняй палаты парламента), перадачы сялянам манастырскіх і казённых зямель. 19 мая 1906 года 104 дэпутаты Працоўнай групы высунулі праект зямельнай рэформы (праект 104-х), змест якога зводзіўся да канфіскацыі зямель памешчыкаў і нацыяналізацыі ўсёй зямлі.
Дума першага склікання была распушчана імператарам Іменным указам Сенату ад 8 (21) ліпеня 1906 года (апублікаваны ў нядзелю 9 ліпеня ), які прызначаў час склікання зноў абранай Думы на 20 лютага 1907 года; найвышэйшы маніфест ад 9 ліпеня тлумачыў прычыны, сярод якіх значылася: «Выбарныя ад насельніцтва, замест працы будавання заканадаўчага, ухіліліся ў непрыналежную ім вобласць і звярнуліся да расследавання дзеянняў пастаўленых ад нас мясцовых улад, да ўказанняў Нам на недасканаласці Законаў Асноўных, змены якіх могуць быць распачаты толькі нашаю манархавай воляй, і да дзеянняў выяўна незаконных, як зварот ад асобы Думы да насельніцтва». Указам ад 10 ліпеня таго ж года прыпыняліся заняткі Дзяржаўнага Савета.
Адначасна з роспускам Думы, замест І. Л. Гарамыкіна на пост старшыні Савета міністраў быў прызначаны П. А. Сталыпін. Аграрная палітыка Сталыпіна, паспяховае падаўленне бунту, яркія прамовы ў II Думе зрабілі яго кумірам некаторых правых.
Другая дума апынулася яшчэ больш левай, чым першая, бо ў выбарах бралі ўдзел сацыял-дэмакраты і эсэры, якія байкатавалі першую думу. Ва ўрадзе спела ідэя пра роспуск Думы і змену выбарчага закона; Сталыпін не збіраўся знішчыць Думу, але змяніць склад Думы. Нагодай для роспуску сталі дзеянні сацыял-дэмакратаў: 5 мая на кватэры чальца думы ад РСДРП Азоля паліцыяй была выяўлена сходка 35 сацыял-дэмакратаў і каля 30 салдатаў пецярбургскага гарнізона; апроч таго, паліцыяй былі выяўлены розныя прапагандысцкія матэрыялы, што прызывалі да гвалтоўнага скідання дзяржаўнага ладу, розныя наказы ад салдатаў ваярскіх частак і фальшывыя пашпарты. 1 чэрвеня Сталыпін і старшыня Санкт-Пецярбургскай судовай палаты запатрабавалі ад Думы адхіленні ўсяго складу сацыял-дэмакратычнай фракцыі ад пасяджэнняў думы і здымання недатыкальнасці з 16 членаў РСДРП. Дума адказала на вымогі ўрада адмовай; вынікам супрацьстаяння з’явіўся маніфест Мікалая II пра роспуск II Думы, апублікаваны 3 чэрвеня 1907 года, — разам з Палажэннем пра выбары ў Думу, то бок новым выбарчым законам. У маніфесце паказваўся таксама і тэрмін адкрыцця новай Думы — 1 лістапада таго ж года. Акт 3 чэрвеня 1907 года ў савецкай гістарыяграфіі называўся «трэццячэрвеньскім пераваротам», бо ён уступаў у супярэчнасць з маніфестам 17 кастрычніка 1905 года, па якім ніводны новы закон не мог быць прыняты без ухвалы Дзяржаўнай думы.
На думку генерала, Мікалай II глядзеў на членаў Думы не як на прадстаўнікоў народа, а як на «проста інтэлігентаў» і дадаваў, што зусім іншым было яго дачыненне да сялянскім дэлегацыям: «Цар сустракаўся з імі ахвотна і падоўгу гаварыў, без стомы, радасна і ветліва».
Зямельная рэформа
З 1902 па 1905 год распрацоўкай новага аграрнага заканадаўства на дзяржаўным роўні займаліся і дзяржаўныя дзеячы, і навукоўцы Расіі: Ул. І. Гурка, С. Ю. Вітэ, І. Л. Гарамыкін, А. В. Крывашэін, П. А. Сталыпін, П. П. Мігулін, і А. А. Каўфман. Пытанне скасавання абшчыны ставілася самым жыццём. У разгар рэвалюцыі М. М. Кутлер прапанаваў нават праект адчужэння часткі памешчыцкіх земляў.
У 1913 годзе Расія (без уліку прывіслінскіх губерняў) знаходзілася на першым у свеце месцы па вытворчасці жыта, ячменю і аўса, на трэцім (пасля Канады і ЗША) па вытворчасці пшаніцы, на чацвёртым (пасля Францыі, Германіі і Аўстра-Венгрыі) па вытворчасці бульбы. Расія стала галоўным экспарцёрам сельскагаспадарчай прадукцыі, на яе долю даводзілася усяго сусветнага экспарту сельгаспрадукцыі. Ураджайнасць збожжа была ў 3 разы ніжэй англійскай ці германскай, ураджайнасць бульбы — ніжэй у 2 разы.
Ператварэнні ў ваеннай сферы
Ваенныя ператварэнні 1905—1912 гадоў праводзіліся пасля паразы Расіі ў руска-японскай вайне 1904—1905 гадоў, якая выявіла сур’ёзныя недахопы ў цэнтральным кіраванні, арганізацыі, сістэме камплектавання, баявой падрыхтоўцы і тэхнічным абсталяванні арміі.
У першы перыяд ваенных ператварэнняў (1905—1908) было дэцэнтралізавана найвышэйшае ваеннае кіраванне (заснавана незалежнае ад Ваеннага міністэрства Галоўнае кіраванне Генеральнага штаба, створаны Савет дзяржаўнай абароны, генералы-інспектары былі падпарадкаваны непасрэдна імператару), скарочаны тэрміны службы (у пяхоце і палявой артылерыі з 5 да 3 гадоў, у іншых радах войскаў з 5 да 4 гадоў, на флоце з 7 да 5 гадоў), амалоджаны афіцэрскі склад; палепшаны побыт салдатаў і матросаў (харчаванне і рэчавае забеспячэнне) і матэрыяльнае становішча афіцэраў і звыштэрміновікаў.
У другі перыяд (1909—1912), была праведзена цэнтралізацыя найвышэйшага кіравання (Галоўнае кіраванне Генштаба ўлучана ў склад Ваеннага міністэрства, скасаваны Савет дзяржаўнай абароны, генералы-інспектары падпарадкаваны ваеннаму міністру); за кошт слабых у баявым дачыненні рэзервовых і прыгонных армій узмоцнены палявыя арміі (лік ваенных карпусоў павялічыўся з 31 да 37), створаны пры палявых частках запас, які пры мабілізацыі вылучаўся для разгортвання другачарговых (улучаючы палявую артылерыю, інжынерныя і чыгуначныя войскі, часткі сувязі), створаны кулямётныя каманды ў палках і корпусныя авіяатрады, юнкерскія вучылішчы ператвораны ў ваенныя вучылішчы, якія атрымалі новыя праграмы, уведзены новыя статуты і навучанні. У 1910 годзе быў створаны Імператарскі ваенна-паветраны флот.
Першая сусветная вайна
19 ліпеня (1 жніўня) 1914 года Германія абвясціла вайну Расіі: Расія ўступіла ў сусветную вайну, якая для яе скончылася крахам імперыі і дынастыі.
Апазіцыйныя партыі і ў краінах Антанты, і ў Расіі (у тым ліку сацыял-дэмакраты) у пачатку ПСВ лічылі агрэсарам менавіта Германію. У. І. Ленін увосень 1914 года пісаў, што менавіта Германія развязала вайну, у зручны для яе час.
20 ліпеня 1914 года імператарам быў дадзены і да вечара таго ж дня апублікаваны маніфест пра вайну, а таксама іменны найвышэйшы ўказ, у якім ён, «не прызнаючы магчымым, па прычынах агульнадзяржаўнага характару, стаць зараз на чале нашых сухапутных і марскіх сіл, прызначаных для ваенных дзеянняў», загадваў вялікаму князю Мікалаю Мікалаевічу быць Вярхоўным галоўнакамандуючым. Указамі ад 24 ліпеня 1914 года перапыняліся з 26 ліпеня заняткі Дзяржаўнага Савета і Думы. 26 ліпеня выйшаў маніфест пра вайну з Аўстрыяй. У той жа дзень адбыўся найвышэйшы прыём членаў Дзяржаўнага Савета і Думы: імператар прыбыў да Зімовага палаца на яхце разам з Мікалаем Мікалаевічам і, увойдучы ў Мікалаеўскую залу, звярнуўся: «Германія, а потым Аўстрыя абвясцілі вайну Расіі. Той велізарны ўздым патрыятычных пачуццяў любові да Радзімы і адданасці прастолу, які як ураган пранёсся па ўсёй зямлі нашай, служыць у маіх вачах і, думаю, у вашых зарукай у тым, што наша вялікая матушка-Расія давядзе пасланую Панам Богам вайну да жаданага канца. <…> Упэўнены, што вы ўсё і кожны на сваім месцы дапаможаце мне перанесці пасланае мне выпрабаванне і што ўсе, пачынаючы з мяне, выканаюць свой абавязак да канца. Вялік Бог Зямлі Рускай!». Пад канец сваёй зваротнай прамовы Старшыня Думы камергер, сказаў: «Без адрознення думак, паглядаў і перакананняў Дзяржаўная Дума ад асобы Рускай Зямлі спакойна і цвёрда кажа свайму цару: „Адважвайцеся, гасудар, рускі народ з вамі і, цвёрда спадзеючыся на літасць Божую, не спыніцца ні перад якімі ахвярамі, пакуль вораг не будзе зламаны і годнасць Радзімы не будзе загароджана“».