cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Аляксандр Македонскі
Аблічча
Аляксандр быў першым вядомым прадстаўніком эліністычнага свету, які не насіў барады. Такім чынам ён стварыў моду не насіць барады, якой, з выняткам філосафаў, трымаліся публічныя асобы ў Грэцыі і Італіі да часоў Адрыяна. .
Сям’я. Прыватнае жыццё
Тры жонкі Аляксандра і яго адзіны сын, народжаны ў шлюбе:
Акрамя Аляксандра IV, прэтэндэнтам на спадчыну цара лічыўся Геракл, сын каханкі Аляксандры Барсіны (ці Берсіны). Акрамя таго, у антычныя часы існавалі чуткі пра магчымую бісексуальнасць Аляксандра, а каханкамі цара лічылі яго паплечніка Гефестыёна і еўнуха Багоя.
Аляксандр у гісторыі. Ацэнкі
Захавалася і шмат гістарычных крыніц, якія распавядаюць пра жыццё цара. Творы сучаснікаў Аляксандра (Харэт з Мілета, Мядэй і Палікліт з Ларысы, Эфіп з Алінфы, Анесікрыт з Астыпалеі, Пталамей) не захаваліся, як і афіцыйная гісторыя паходу, якую ствараў гістарыёграф Калісфен (абвінавачаны ў здрадзе і забіты царом у 327 годзе да н.э.). Галоўныя гістарычныя крыніцы па жыцці Аляксандра адносяцца да перыяду з I стагоддзя да н.э. да II стагоддзя н.э. Гэта біяграфія Плутарха, а таксама агульныя гістарычныя творы Дыядора Сіцылійскага, Арыяна, Квінта Курцыя Руфа, Пампея Трога (апошні твор быў захаваны ў скарочынам выглядзе Юстынам). Яны спасылаюцца ў асноўным на сучаснікаў цара, але таксама на Клітарха, які стварыў гераізаваную біяграфію цара, вельмі папулярную ў старажытнасці.
З ідэалізаваным вобразам Аляксандра Македонскага спрачаюцца ўжо біяграфічныя звесткі пра яго. Аляксандр жорстка расправіўся са старым сябрам Парменіёнам і сынам таго, Філотам, уласнаручна забіў ў час застольнай бяседы Кліта, аднаго са сваіх паплечнікаў у войнах.
Вобраз Аляксандра і розныя сюжэты з яго жыцця неаднаразова выкарыстоўваліся еўрапейскімі мастакамі, скульптарамі, пісьменнікамі, паэтамі. Акрамя таго, Аляксандра добра ведалі на Ўсходзе як Іскандэра ці Іскандара. Значную ролю македонскі цар адыгрывае ў творах Фірдаўсі, Нізамі Гянджэві (паэма «Іскандэр-намэ»), Алішэра Наваі. Існуе меркаванне, што згаданы ў Каране Іскандэр Двухрогі (Іскандэр Зулькарнайн) — гэта Аляксандр Македонскі. У Старым Запавеце Аляксандр згадваецца ў першай кнізе Макавеяў і ў кнізе прарока Данііла.
Свята-Міхайлаўская царква (Новы Двор)
Свята-Міхайлаўская царква — мураваны праваслаўны храм у аграгарадку Новы Двор Свіслацкага раёна Гродзенскай вобласці. Знаходзіцца на вул. Масушынская, 16.
Гісторыя
У 1868 годзе была пабудавана драўляная царква. У 1964 годзе яна была разабрана. Сёння на яе месцы знаходзіцца помнік савецкаму салдату.
Новы прыход быў зарэгістраваны 21 чэрвеня 1993 года. Храм асвечаны ў 1994 годзе. Знаходзіца ў 30 метрах па левым баку ад старой царквы.
Свята-Пакроўская царква (Ятвеск)
Свята-Пакроўская царква — праваслаўны храм на хутары Ятвеску Свіслацкага раёна Гродзенскай вобласці. Знаходзіцца ў цэнтры хутара.
Свята-Міхайлаўская царква (Новы Двор)
Гісторыя
Пры храме дзейнічае нядзельная школа.
Архітэктура
Пабудаваны з белай цэглы ў форме прастакутніка. Унутры абтынкаваны і пафарбаваны. Храм складаецца з асноўнай часткі і бабінца, лесвіца якога вядзе на званіцу. Царква мае два купалы з бляхі (не афарбаваны), крыжы на купалах звычайныя, металічныя, дах бляшаны.
Свята-Пакроўская царква (Ятвеск)
Гісторыя
Аднак, з-за недахопу сродкаў, 2 сакавіка 1873 года грамадзянскі інжынер А. Лазінскі выканаў новы праект будынка. У тым жа годзе гродзенскі губернскі архітэктар Іван Калянкевіч прадставіў яшчэ адзін праект царквы, у якім была спрошчана званіца і адсутнічалі чатыры купалы па вуглах.
У 1877 годзе над праектам царквы працавалі архітэктары А. Ленскі і Леанард Кржыжаноўскі, якія выканалі праекты галоўнага і бакавога фасадаў, а таксама званіцы.
Нарэшце, у 1879 годзе з чырвонай цэглы быў узведзены будынак храма. Першым настаяцелем прыхода быў айцец Леанід Коласаў, які ў 1880 годзе дамовіўся аб адкрыцці царкоўна-прыходскай школы.
У пачатку XX стагоддзя да царквы былі прыпісаны дзве царкоўна-прыходскія школы са 140 навучэнцамі, 10 вёсак, 52 дзесяцін зямлі. Налічвалася 2374 прыхаджан. Святаром быў Аляксей Савіцкі, які скончыў духоўную семінарыю, псаломшчыкам — студэнт семінарыі Аляксандр Богуш.
Архітэктура
Помнік архітэктуры рэтраспектыўна-рускага стылю. Храм складаецца з прытвору са званіцай і паўкруглай апсідай. Званіца аднаярусная, васьмерыковая, завершана шатром. Царква накрыта чатырохсхільным дахам. Аконныя праёмы арачныя, здвоеныя, з паўкалонамі па баках і пластычна распрацаваным цыбулепадобным заканчэннем. Дэкор фасадаў уключае арнаментальныя паясы, вугольныя лапаткі, нішы.
У інтэр’еры перакрыцце трапезнай плоскае, у асноўным аб’ёме крыжападобнае скляпенне. Паміж імі арачны праём. У алтарнай частцы размешчаны драўляны іканастас.
Пётр Аляксандравіч Русаў
Пётр Алякса́ндравіч Ру́саў (, вёска Прыбар, Гомельская вобласць) — беларускі археолаг.
Біяграфія
У 1974 годзе скончыў Мінскі педінстытут. Працаваў настаўнікам гісторыі ў сярэдніх навучальных установах у Крупскім раёне і Мінску, з 1981 года ў Інстытуце гісторыі АН Беларусі лабарант, малодшы навуковы супрацоўнік, потым у Беларускім рэстаўрацыйна-праектным інстытуце — вядучы археолаг. Удзельнічаў у археалагічных экспедыцыях: даследаваў помнікі, праводзіў раскопкі. У Мінску вывучаў драўляную забудову Сярэднявечча.
Надрукаваў шэраг артыкулаў пра вынікі археалагічных раскопак у Мінску: «Раскопкі ў Менску», «Драўляныя пабудовы Менскага замчышча», «Бытавыя пабудовы старажытнага Менска» і іншыя, а таксама выдаў кнігу «Драўляныя пабудовы Менска XIII—XVII стст.» (1992).
Жакі
Назву Жакі́ маюць:
Дэрынджэ
Дэрынджэ (Derince), горад у Турцыі, адміністрацыйны цэнтр раёна Дэрынджэ ў правінцыі Каджаэлі. 125 тыс. жыхароў (2007).
Марцін Бенка
Ма́рцін Бе́нка (, в. Кірыпалец, цяпер Косталіштэ, раён Малацкі,, Славакія — , Малацкі, , Славакія) — славацкі жывапісец і графік. Народны мастак ЧССР (1953). Адзін са стваральнікаў славацкай школы жывапісу XX ст.
Вучыўся ў школе А. Кальводы ў Празе. Аўтар манументальных паэтычных сцэн сялянскага жыцця, выкананых у свабоднай постімпрэсіяністычнай манеры, мяккіх і стрыманых па каларыце: «Ля люлькі» (1929), «Лесарубы пад Саланінам» (1931), «Па дарозе на горную пашу» (1933), «Дзве жанчыны», «Бацька з сынам» (абедзве 1934), «Жанчыны-гаранкі з Ліптова» (1936) і інш.
IC 4721
IC 4721 — галактыка тыпу SBc ў сузор’і Паўлін.
Алена Аляксандраўна Церашкова
Алена Аляксандраўна Церашкова (нар. ) — сківіцава-тваравы хірург, беларуская пісьменніца, перакладчыца, двухразовая чэмпіёнка Беларусі па тэквандо.
Урач аддзялення сківіцава-тваравай хірургіі 11-й гарадской клінічнай бальніцы.
Член партыі БНФ. Была кандытаткай у дэпутаты па Каменнагорскай выбарчай акрузе № 101 на парламенцкіх выбарах 2019 года.
Падлясейскі сельсавет
Падлясе́йскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Баранавіцкага раёна Брэсцкай вобласці. Цэнтр — вёска Падлясейкі.
Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Гарадзішчанскага раёна Баранавіцкай вобласці БССР. З 8 студзеня 1954 года ў складзе Брэсцкай вобласці. З 25 снежня 1962 года сельсавет у складзе Баранавіцкага раёна. На 1 студзеня 1974 года ў складзе Падлясейскага сельсавета было 5 населеных пунктаў. 19 студзеня 1987 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Крошынскага сельсавета
Кубінцы
Кубінцы (саманазва кубанас) — нацыя, асноўнае насельніцтва Кубы (больш за 10,6 млн.чалавек). Жывуць таксама ў ЗША (1 млн.чалавек), Венесуэле, Іспаніі. Агульная колькасць 11,7 млн.чалавек (1992). Гавораць на кубінскім варыянце іспанскай мовы. Вернікі пераважна каталікі.
Лабэзскі павет
Лабэзскі павет (Powiat łobeski) — павет у Заходнепаморскім ваяводстве Польшчы. Адміністрацыйны цэнтр — Лобаз.
Плошча — 1 065,13 км² (2013 год), насельніцтва — 37 931 жыхароў (2014 год).
Койры
Назву Ко́йры маюць:
Modern Warfare 2: Ghost
«Modern Warfare 2: Ghost» (бел.  Сучасная вайна 2: Прывід ) — серыя з шасці коміксаў па матывах камп’ютарнай гульні Call of Duty: Modern Warfare 2
Галоўны герой коміксу — брутальны агент спецпадраздзялення ОТГ-141 Гоуст (Прывід), які носіць маску ў выглядзе чалавечага чэрапа.
Гісторыя публікацыі
Комікс быў анансаваны 17 жніўня 2009 года супрацоўнікам кампаніі Infinity Ward Робертам Боўлінгам. Над японскія коміксы працуе кампанія DC Comics, выдаўцом з'яўляецца WildStorm. Аўтар — Дэвід Лафам. Мастак — Кэвін Уэст; Фрэдэрыка Далочіо афармляе вокладкі выпускаў. Коміксы выйшлі 10 лістапада 2009 года.
Сюжэт
Сюжэт коміксу пабудаваны ў прамой сувязі з гульнёй Call of Duty: Modern Warfare 2 і разгортваецца да пачатку яе падзей. Галоўным героем з'яўляецца лейтэнант Сайман Райлі па мянушцы Гоуст (Прывід). Ён носіць маску ў выглядзе чалавечага чэрапа. У коміксе ён выступае агентам спецпадраздзялення ОТГ-141; ранняе ён быў байцом Special Air Service. Ён наведвае розныя гарачыя кропкі планеты, у тым ліку Афганістан і Мексіку. Там яму даводзіцца змагацца з міжнароднай наркамафіяй.
«Гоуст» загінуў у гарах на мяжы РФ і Грузіі на выкананні задачы забіць Макарава ў яго доме. Так як у хаце не аказалася Макарава, то спецагенты вырашылі скапіяваць даныя з камп’ютара Макарава. У гэты час на групу спецагентаў нападае вялікая колькасць людзей Макарава. У ходзе перастрэлкі забіваюць двух спецагентаў. Калі даныя былі загружаныя, Роучу і Гоусту давялося прарывацца з боем праз людзей Макарава да кропкі эвакуацыі. Па дарозе Роўч кантузілі і паранілі. Тым часам падаспелі верталёты дружалюбных сіл. Шэпард аказаўся здраднікам і забіў спачатку Роўч, затым Гоуста. Цела Роўч і Гоуста спалілі для таго, каб не пакідаць доказы. На працягу місіі атраду спецагентаў дапамагалі два снайпера. Снайперы ў выніку былі знойдзеныя і таксама жорстка забітыя.
NGC 2141
NGC 2141 (іншае абазначэнне — OCL 487) — рассеянае скопішча ў сузор’і Арыён.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Спіс аб’ектаў PGC (1804001—1805000)
Гэта спіс аб'ектаў Спіс аб'ектаў PGC (1804001—1805000)
Чэмпіянат свету па снукеры 1980
Удзельнікі
Ніжэй прадстаўлена табліца, якая дэманструе статыстыку выступленняў удзельнікаў спаборніцтва на папярэдніх чэмпіянатах свету (з 1977 года).
Грамадзянская вайна ў Руандзе
Грамадзя́нская вайна́ ў Руа́ндзе — ваенны канфлікт, які насіў характар грамадзянскай вайны і меў месца ў Руандзе з 1 кастрычніка 1990 года па 18 ліпеня 1994 года паміж дзяржаўнымі Узброенымі Сіламі Руанды і паўстанцамі Руандыйскага Патрыятычнага Фронту (РПФ). Адной з галоўных прычын вайны з’яўляліся старыя рознагалоссі, якія цягнуліся шмат гадоў паміж этнічнымі групамі хуту і тутсі, якія складалі большасць насельніцтва Руанды. Руандыйская Рэвалюцыя 1959–1962 гадоў прывяла да таго, што манархія на чале з тутсі была зрынута і заменена рэспублікай на чале з хуту. У выніку гэтага, больш за 336 000 тутсі былі вымушаныя шукаць прытулак у суседніх краінах. Менавіта такая група бежанцаў-тутсі ва Угандзе і стварыла Руандыйскі Патрыятычны Фронт (РПФ) на чале з Фрэдам Руіг’емам і Полем Кагамэ. Пад канец 1980-х гадоў гэта арганізацыя стала цалкам баяздольнай арміяй.
Вайна пачалася 1 кастрычніка 1990 года, калі РПФ уварваўся ў паўночна-ўсходнюю частку Руанды, прайшоўшы 60 км па тэрыторыі краіны. Зрэшты, паспяховае наступленне хутка было спынена ўжо на другі дзень, калі быў забіты Фрэд Руіг’ема — адзін з лідараў РПФ. Узброеныя Сілы Руанды, якім актыўна дапамагалі войскі з Францыі, атрымалі перавагу і амаль цалкам разбілі РПФ ужо пад канец кастрычніка. Поль Кагамэ на той момант знаходзіўся ў Злучаных Штатах Амерыкі, адкуль вымушаны быў вярнуцца, каб узяць камандаванне войскамі пад уласны кантроль. Ён адвёў армію РПФ у горы Вірунга на некалькі месяцаў, дзе яна рыхтавалася да контрнаступлення. РПФ пачала партызанскую вайну, якая працягвалася аж да сярэдзіны 1992 года, прычым ніводны з бакоў канфлікту не мог атрымаць перавагу. Серыя пратэстаў прымусіла Прэзідэнта Руанды Жувеналя Хаб’ярыману пачаць мірныя перагаворы з РПФ, а таксама з апазіцыйнымі партыямі самой Руанды. Нягледзячы на перашкоды, у тым ліку, і шматлікія забойствы людзей, што чынілі прадстаўнікі руху «Моц хуту» — экстрэмісцкай арганізацыі, якая была супраць любых дамоваў, — і нягледзячы на новае наступленне РПФ у пачатку 1993 года, перагаворы паспяхова скончыліся падпісаннем Арушскіх пагадненняў.
Пасля гэтага ўсталяваўся нестабільны мірны перыяд, на працягу якога Арушскія пагадненні паступова выконваліся. Войскі РПФ размясцілі лагер у Кігалі, а міратворчая Місія Арганізацыі Аб’яднаных Нацый па Руандзе (МААНпР) была ўведзена на тэрыторыю краіны. Тым часам, рух «Моц хуту» паступова набіраў уплыў і планаваў «канчатковае вырашэнне пытання» з тутсі метадам фізічнага вынішчэння апошніх. План пачалі ажыццяўляць адразу жа пасля забойства Прэзідэнта Хаб’ярыманы 6 красавіка 1994 года. На працягу перыяду каля 100 дзён адбываўся генацыд у Руандзе, ахвярамі якога сталі, па розных падліках, ад 500 000 да 1 000 000 тутсі і ўмераных хуту. На фоне гэтых падзей РПФ неадкладна працягнуў грамадзянскую вайну. Асновай іх дзеянняў стаў паступовы захоп тэрыторыі праз акружэнне гарадоў і перакрыццё шляхоў забеспячэння. Пад сярэдзіну чэрвеня войскі РПФ акружылі сталіцу краіны, Кігалі, а 4 ліпеня занялі яе. У ліпені жа вайна і скончылася, калі РПФ заняў апошнія тэрыторыі, што кантраляваў часовы ўрад, які быў вымушаны збегчы ў Заір разам з, так званымі, генацыднікамі.
Такім чынам, РПФ на чале з Полем Кагамэ перамог у барацьбе за кантроль над краінай. Кагамэ фармальна займаў пасаду віцэ-прэзідэнта з 1994 па 2000 гады, але ў рэальнасці наўпрост кіраваў краінай. Была распрацавана праграма аднаўлення інфраструктуры і эканомікі краіны, адначасова ішлі судовыя справы над выканаўцамі генацыду і спробы дасягнення згоды паміж хуту і тутсі. У 1996 годзе ўрад Руанды, якім фактычна кіраваў РПФ на чале з Кагамэ, пачаў наступленне на лагер бежанцаў у Заіры, дзе жылі беглыя лідары папярэдняга рэжыму і мільёны этнічных хуту, што схаваліся, баючыся помсты за генацыд. Так пачалася Першая кангалезская вайна, у выніку якой быў зрынуты дыктатарскі рэжым Прэзідэнта Заіра Мабуту Сесе Секо. Зрэшты, сам Поль Кагамэ пайшоў падобным шляхам, устанавіўшы ў Руандзе асабістую дыктатуру. Па стане на красавік 2020 года, РПФ са сваім нязменным лідарам усё яшчэ маюць манаполію на рэальную ўладу ў Руандзе.
Руанда ў перыяд да дасягнення незалежнасці і паходжанне хуту, тутсі і тва
Найстаражытнейшым народам, які калісьці пражываў на тэрыторыі Руанды, быў народ тва — група карэнных пігмеяў паляўнічых-збіральнікаў, якія засялілі тэрыторыю Руанды ў перыяд прыкладна паміж 8000 і 3000 гг. да н. э., прычым пражываюць у Руандзе і дагэтуль. Паміж 700 г. да н. э. і 1500 г. н. э. некалькі груп банту мігравалі ў Руанду і пачалі вырубаць лес, каб займацца сельскай гаспадаркай. Гісторыкі маюць некалькі тэорый наконт прыроды міграцый банту: больш старая тэорыя сцвярджае, што першымі насельнікамі былі хуту, калі тутсі мігравалі пазней і сфарміравалі выразную расавую групу, магчыма, кушыцкага паходжання. Больш новае даследаванне сцвярджае, што міграцыя з суседніх раёнаў была павольная, але стабільная, таму этнічныя групы сталі генетычна блізкія адна да адной і, хутчэй, інтэграваліся адна ў адну, а не ажыццяўлялі асіміляцыю карэнных народаў. У адпаведнасці з гэтай тэорыяй, адрозненні паміж хуту і тутсі праявіліся пазней і мелі не расавы, а класавы або каставы характар: тутсі займаліся жывёлагадоўляй, калі хуту апрацоўвалі зямлю. Хуту, тутсі і тва ў Руандзе пераважна размаўляюць на адзінай мове, вядомай пад назвай.
Насельніцтва аб’ядналася спачатку ў кланы (ubwoko), а потым, прыкладна да пачатку XVIII ст., у восем каралеўстваў. Адно з каралеўстваў, Каралеўства Руанда, знаходзілася пад панаваннем клана тутсі Ньігінья і пачало імкліва дамінаваць на мясцовай палітычнай арэне прыкладна з сярэдзіны XVIII ст. і пашырацца праз заваяванні і асіміляцыю, дасягнуўшы найбольшага росквіту за часам панавання Караля (1853—1895 гг.). Кігелі пашырыў межы каралеўства на захад і поўнач і ініцыяваў адміністрацыйныя рэформы; яны ўключалі ў сябе «», калі тутсі абвяшчаліся ўласнікамі буйнога рагатага быдла, атрымліваючы такім чынам прывеліяваны статус, а хуту і іншыя кліенты тутсі выкарыстоўваліся для эканамічных або асабістых патрэб, і «убурэтва» — класавую сістэму, калі хуту прымушалі працаваць на босаў-тутсі. Рэформы Кігелі IV паглыбілі сацыяльна-эканамічную і сілавую бездань паміж папуляцыямі хуту і тутсі.
Па выніках Берлінскай канферэнцыі 1884 года Руанда і суседняя Бурундзі перайшлі пад кантроль Германіі, якая ўмацавалася там у 1897 годзе, заключыўшы саюз з мясцовым Каралём. Германскі разлік быў у тым, каб кіраваць тэрыторыяй праз марыянетачную Руандыйскую манархію, што дазволіла бы дасягнуць паспяховых вынікаў каланізацыі з выкарыстаннем меншай колькасці нямецкіх войскаў. Каланісты абралі для падтрымання сваёй улады прадстаўнікоў тутсі, прызначыўшы іх на адміністрацыйныя пасады, бо верылі, што тутсі з’яўляюцца мігрантамі з Эфіопіі і маюць расавыя перавагі над хуту. Руандыйскі Кароль цёпла прыняў прыход немцаў і выкарыстаў армію Германскай імперыі для ўмацавання свайго панавання і пашырэння меж свайго каралеўства.
Рэвалюцыя, выгнанне тутсі і рэспубліка на чале з хуту
Пасля 1945 года сфарміраваліся контр-эліты, якія з’яўляліся этнічнымі хуту. Яны пачалі патрабаваць трансферу ўлады ад тутсі да хуту. Эліты тутсі адрэагавалі на гэта спробай як мага хутчэй абвясціць незалежнасць Руанды як дзяржавы, але праблема была ў тым, што Бельгія больш не падтрымлівала іх. Адначасова назіраліся зрухі ўнутры мясцовых структур Каталіцкай Царквы, калі відныя кансерватыўныя лакальныя іерархі пачалі натуральным чынам замяняцца больш маладым клірам — пераважна выхадцамі з рабочага класу. Сярод бельгійскіх каталіцкіх місіянераў колькасна пераважалі фламандцы, а не валоны. Прынята лічыць, што фламандцы сімпатызавалі прыгнечаным хуту, бо самі, у пэўнай ступені, дыскрымінаваліся ў Бельгіі. У лістападзе 1959 года хуту пачалі серыю бунтаў і падпалаў дамоў тутсі. Фармальнай прычынай сталі плёткі (як высветлілася пазней, хлуслівыя) аб забойстве паважанага актывіста мясцовых хуту (замах на яго жыццё сапраўды быў, але смерць прычынена не была). Выступленні хутка распаўсюдзіліся па ўсёй краіне, што і дало пачатак Руандыйскай рэвалюцыі. Кароль і набліжаныя да яго тутсі адрэагавалі на гэта адпаведнай агрэсіяй, каб спыніць хуту і тых бельгійцаў, якія падтрымлівалі апошніх. Зрэшты, па запрашэнні каланіяльнага губернатара ў Руанду прыбыў бельгійскі палкоўнік Гіём Лажы, які адразу жа ўсталяваў закон і парадак і спыніў Караля Руанды. Адначасова з гэтым Лажы пачаў праграму адкрытай падтрымкі і пратэкцыі эліт хуту. У тым ліку, па ініцыятыве Гіёма Лажы многія тутсі былі знятыя з пасад і замененыя на хуту, а Кароль Кігелі V адправіўся ў выгнанне.
Палкоўнік Гіём Лажы і лідар мясцовых хуту Грэгуар Кайібанда абвясцілі аўтаномную рэспубліку ў складзе Бельгіі ў 1961 годзе, а ўжо ў 1962 годзе рэспубліка атрымала незалежнасць. Больш за 336 000 тутсі пакінулі Руанду да надыходу 1964 года, каб пазбегнуць прыгнёту з боку хуту, прычым кірункамі міграцыі тутсі былі пераважна суседнія краіны: Бурундзі, Уганда, Танзанія і Заір. Тактыка тутсі ў эміграцыі была самая розная: хтосьці атрымліваў статус бежанца і заставаўся жыць у новай краіне, хтосьці натуралізаваўся і атрымліваў мясцовае грамадзянства, а некаторыя прагнулі вярнуцца на радзіму, прычым звычайна тутсі, якія вярталіся ў Руанду, дэманстравалі поўную лаяльнасць да новага рэжыму. Зрэшты, былі і такія, хто аб’ядноўваліся за мяжой ва ўзброеныя групы і спрабавалі ладзіць атакі на Руанду, найбольш паспяховая з якіх дайшла амаль да Кігалі ў 1963 годзе. На мясцовай мове гэтыя ўзброеныя групоўкі былі вядомыя пад назвай «inyenzi» (прусакі). Гісторыкі дакладна не ведаюць прычын абрання такога тэрміна самімі паўстанцамі, але большасць з іх сыходзіцца на меркаванні, што яны так сябе назвалі таму, што атакавалі пераважна ноччу. Што адметна, да мянушкі «inyenzi» вярнуліся ў 1990-я гады, але тады гэты тэрмін ужо выкарысталі хуту з пагардай да тутсі: іх называлі прусакамі, каб максімальна дэгуманізаваць. Атакі «inyenzi» на практыцы не прывялі да поспехаў, бо яны былі вельмі блага экіпіраваныя і арганізаваныя, таму руандыйскі ўрад кожны раз перамагаў іх. Апошняя значная атака адбылася з Бурундзі ў снежні 1963 года, прычым мела вельмі адчайны характар: ва ўмовах благога планавання і моцнага недахопу амуніцыі яна не магла мець ніякіх шанцаў на перамогу. Зрэшты, пэўны эфект набегі «inyenzi» мелі: руандыйскія ўлады адказвалі на іх рэпрэсіямі ў бок мясцовых тутсі. Так, пасля апісанай вышэй атакі 1963 года ў Руандзе былі забітыя каля 10 000 тутсі.
Грэгуар Кайібанда кіраваў маладой рэспублікай на працягу наступных дзесяці гадоў. Ён стварыў моцны аўтакратычны рэжым з элітамі хуту, які вельмі нагадваў дарэвалюцыйную феадальную манархію. У 1973 годзе армейскі афіцэр Жувеналь Хаб'ярымана зрынуў Кайібанду ў выніку дзяржаўнага перавароту. У 1975 годзе Хаб’ярымана заснаваў палітычную партыю пад назвай «Нацыянальны Рэспубліканскі Рух за Дэмакратыю і Развіццё» (НРРзДіР), пасля чаго прапанаваў новую канстытуцыю, якая была прынята на рэферэндуме ў 1978 годзе. Такім чынам, Руанда стала аднапартыйнай дзяржавай, у якой кожны грамадзянін быў абавязаны быць членам НРРзДіР. Дыскрымінацыя тутсі працягнулася і падчас панавання Хаб’ярыманы, але яе маштабы значна знізіліся, а выпадкі праявы жорсткасці сталі эпізадычнымі. У дадатак да ўсяго, краіна перажывала перыяд буйнога эканамічнага росту, які быў спынены крызісам, выкліканым калапсам сусветных цэн на каву ў канцы 1980-х гадоў. Гэта моцна ўдарыла па даходах руандыйскіх фінансавых эліт, што прывяло да палітычнай барацьбы за ўладу, а таксама за доступ да замежнай гуманітарнай дапамогі. Сям’я першай лэдзі Агаты Хаб’ярыманы, якая была вядомая як «аказу» або «клан Мадам», перамагла ў гэтай палітычнай барацьбе. Гэты клан меў больш знатную радаслоўную за самога Прэзідэнта і ў XIX стагоддзі нават кіраваў адной з незалежных дзяржаў каля горада Гісеньі. Менавіта таму Жувеналь Хаб’ярымана абапіраўся на аказу для кантролю насельніцтва паўночнага захаду краіны. Аказу ўдала скарысталіся сітуацыяй і стварылі з Прэзідэнтам сістэму адносін, заснаваную на ўзаемазалежнасці. Эканамічная сітуацыя прымусіла Хаб’ярыману значна скараціць нацыянальны бюджэт, што прывяло да масавых пратэстаў. Па парадзе Прэзідэнта Францыі Франсуа Мітэрана, Хаб’ярымана абвясціў пра прыхільнасць стварэнню шматпартыйнай палітычнай сістэмы, але не зрабіў ніякіх рэальных крокаў да гэтага. Пратэсты, пераважна студэнцкія, працягваліся, што толькі ўзмацніла крызіснае становішча ўнутры Руанды пад канец 1990 года.
Фарміраванне РПФ і падрыхтоўка да вайны
Арганізацыя, якая з цягам часу атрымала назву Руандыйскі Патрыятычны Фронт (РПФ), была заснавана ва Угандзе ў 1979 годзе. Спачатку яна была вядома як Асацыяцыя Дабрабыту Руандыйскіх Бежанцаў, а з 1980 года займела назву Руандыйскі Альянс дзеля Нацыянальнага Адзінства (РАдНА). Фарміраванне гэтай арганізацыі стала адказам на пераслед і дыскрымінацыю бежанцаў-тутсі з боку рэжыму Прэзідэнта Уганды Мілтана Аботэ. У сваёй рыторыцы Аботэ абвінавачваў руандыйскіх бежанцаў у падтрымцы рэжыму свайго папярэдніка Ідзі Аміна: у прыватнасці, заяўлялася, што руандыйскія бежанцы займалі дамы тых угандыйцаў, якія пакідалі іх, каб схавацца ад пераследу ўрада Аміна, а таксама — выкрадалі быдла ўгандыйцаў. Тым часам, бежанцы-тутсі Фрэд Руіг'ема і Поль Кагамэ далучыліся да створанага Ёверы Мусевені паўстанцкага Фронту дзеля Нацыянальнага Выратавання (ФдНВ). У 1979 годзе Мусевені разам з Аботэ змагаўся супраць рэжыму Аміна (які быў у выніку зрынуты), але пакінуў новы ўрад пасля спрэчнай перамогі Аботэ на ўгандыйскіх агульных выбарах 1980 года. Сумесна з Руіг’ема, Кагамэ і Мусевені заснавалі новую паўстанцкую ўзброеную арганізацыю, якая атрымала назву Армія Нацыянальнага Супраціўлення (АНС) і мэтай якой было зрынуць урад Аботэ (так пачалася грамадзянская вайна ва Угандзе, таксама вядомая ў гістарыяграфіі як «вайна ў кустах»). Прэзідэнт Аботэ захоўваў варожае стаўленне да руандыйскіх бежанцаў на працягу ўсяго свайго перыяду знаходжання ва ўладзе, у выніку чаго ў 1981 годзе РАдНА быў прымушаны пакінуць краіну і перадыслацыраваўся ў горад Найробі — сталіцу Кеніі. У 1982 годзе (з дазволу і пад уплывам Прэзідэнта Аботэ) мясцовыя органы ўлады ў рэгіёне колішняй дзяржавы Анколэ выдалі пастанову з патрабаваннем да бежанцаў пакінуць дамы і перасяліцца ў лагеры. З мэтай ажыццяўлення дадзенай пастановы, мясцовыя маладзёжныя міліцэйскія фарміравання ўжылі да бежанцаў грубую фізічную сілу. Многія перамешчаныя асобы паспрабавалі перасекчы мяжу з Руандай, каб вярнуцца на радзіму, але рэжым Хаб’ярыманы змясціў іх у ізаляваных лагерах і закрыў граніцу дзеля прадухілення далейшай міграцыі. Такім чынам, перад рэальнай пагрозай стаць апатрыдамі значная доля бежанцаў-тутсі ва Угандзе вырашыла далучыцца да АНС на чале з Мусевені.
У 1986 годзе АНС захапіла Кампалу (сталіцу Уганды) сіламі 14 000 салдат, з якіх 500 чалавек складалі руандыйцы, і сфарміравала новы ўрад. Пасля інаўгурацыі Мусевені на пасаду Прэзідэнта Уганды, Кагамэ і Руіг’ема былі прызначаны ім на вышэйшыя афіцэрскія пасады ў новай дзяржаўнай арміі. Досвед «вайны ў кустах» натхніў тутсі на планаванне атакі на Руанду, каб дамагчыся, у тым ліку, і вяртання бежанцаў на радзіму. Адначасова з выкананнем сваіх абавязкаў ва ўгандыйскай арміі, Кагамэ і Руіг’ема пачалі рыхтаваць многіх тутсі да вайны, прызначаючы іх на розныя армейскія пасады. Скарыстаўшыся дапамогай спрыяльна настроенага да бежанцаў Мусевені, РАдНА вярнулася ў Кампалу з кенійскага выгнання. У 1987 годзе на з’ездзе арганізацыі адбыліся дзве значныя падзеі: яна была перайменавана ў Руандыйскі Патрыятычны Фронт, а таксама было публічна абвешчана, што РПФ будзе дамагацца вяртання бежанцаў у Руанду любымі магчымымі метадамі. У шэрагах РПФ у 1988 годзе ўтварылася сітуацыі крызісу лідарства, якая была вырашана прамым умяшаннем Фрэда Руіг’емы: ён зняў Петэра Байінгану з пасады прэзідэнта РПФ і заняў яго месца. Кагамэ і іншыя ўплывовыя руандыйцы з шэрагаў АНС занялі ў РПФ высокія пасады. У прыватнасці, Поль Кагамэ стаў віцэ-прэзідэнтам. Байінгана фармальна стаў другім віцэ-прэзідэнтам, але ў рэальнасці страціў рэшткі аўтарытэту. Тым не менш, ён і яго прыхільнікі паспрабавалі пачаць вайну ў 1989 годзе без падтрымкі Руіг’емы, але спроба ўварвання была хутка спынена Арміяй Руанды.
Прэзідэнт Руанды Хаб’ярымана пачаў насцярожана ставіцца да павелічэння колькасці ўцекачоў-хуту ў шэрагах Арміі Уганды і звярнуўся з гэтай прычыны да Прэзідэнта Мусевені. У той жа час, многія карэнныя ўгандыйцы і афіцэры з этнасу ганда ў шэрагах АНС пачалі крытыкаваць Мусевені за тое, што апошні прызначаў руандыйскіх бежанцаў на высокія пасады. Лідар Уганды адрэагаваў на гэта паніжэннем Кагамэ і Руіг’емы ў 1989 годзе. Нягледзячы на тое, што яны засталіся старшымі афіцэрамі, змяненне іх статусу прывяло да таго, што яны маглі страціць доступ да ўгандыйскіх ваенных рэсурсаў. Дадзеныя абставіны прымусілі іх паскорыць ажыццяўленне плану ўварвання ў Руанду. У 1990 годзе спрэчка на паўднёвым захадзе Уганды паміж угандыйскімі фермерамі і асобамі, што самавольна занялі іх зямлю (сярод якіх многія былі руандыйцамі), прывяла да шырокіх дэбатаў аб юрыдычным статусе руандыйскіх бежанцаў, канчатковым вынікам якіх стала прызнанне руандыйцаў апатрыдамі, а не грамадзянамі Уганды. У сярэдзіне 1990 года, зразумеўшы, што трапляюць у безвыходную сітуацыю з прычыны ўзмацнення ціску на ўцекачоў ва Угандзе і нестабільнай палітычнай сітуацыі ў Руандзе, Руіг’ема і Кагамэ вырашылі ажыццявіць план інтэрвенцыі зараз жа. Вельмі імаверна, што Прэзідэнт Мусевені ведаў пра іх планы, але не аказаў ім відавочнай падтрымкі. У сярэдзіне 1990 года Мусевені загадаў Руіг'ему накіравацца ў форт Лівенворт на вучэбныя курсы Камандна-Штабнога Каледжа Злучанных Штатаў Амерыкі, а таксама планаваў замежную падрыхтоўку і для іншых этнічных руандыйцаў, што займалі вышэйшыя афіцэрскія пасады. Існуе меркаванне, што дадзеныя дзеянні былі зроблены для таго, каб адкласці ў часе інтэрвенцыю руандыйцаў на радзіму і каб разрадзіць напружанне паміж угандыйцамі і руандыйцамі. Зрэшты, пасля двух дзён дыскусій Руіг'ема заявіў Мусевені, што ён стаміўся і хоча часова адпачыць ад ваеннай справы. У выніку па загадзе Прэзідэнта Уганды ў ЗША паляцеў Поль Кагамэ. Лідары РПФ вырашылі, што, нягледзячы на тое, што гэта будзе значыць адсутнасць Кагамэ на фронце ў пачатку вайны, варта не перашкаджаць гэтаму, каб не выклікаць ва ўгандыйскай улады падазрэнні ў нелаяльнасці.
Гасціны двор (Тураў)
Гасціны двор — колішні гандлёва-складскі комплекс у Тураве. Існаваў у XVIII—XIX стагоддзях, стаяў на гандлёвай плошчы паблізу Тураўскага замка.
Гасціны двор у Тураве ўяўляў сабой прамавугольнае двухпавярховае збудаванне замкнёнай кампазіцыі з унутраным дваром і двухсхільным дахам. Яго памер — 43х21 м. На кожным паверсе знаходзілася па 36 крам і 12 складскіх памяшканняў.
(51828) Іланрамон
(51828) Іланрамон — астэроід галоўнага пояса, які быў адкрыты 20 ліпеня 2001 года ў рамках праграмы NEAT па пошуку калязямных астэроідаў у Паламарскай абсерваторыі, ЗША і названы ў гонар ізраільскага астранаўта Ілана Рамона, які загінуў 1 лютага 2003 года ў выніку катастрофы шатла «Калумбія».
Астэроід Іланрамон — адзін з сямі астэроідаў, адкрытых у Паламарскай абсерваторыі ў сярэдзіне ліпеня 2003 года, названых у памяць пра загінулых астранаўтаў "Калумбіі".
Павел Віктаравіч Цеслюкевіч
Павел Цеслюкевіч (нар. ) — беларускі футбаліст, паўабаронца магілёўскага «Дняпра».
Клубная кар’ера
У сакавіку 2016 года быў аддадзены ў арэнду ў «Баранавічы», дзе неўзабаве замацаваўся ў аснове, а сезон 2017 правёў у мікашэвіцкім «Граніце», адгуляўшы ў якасці іграка стартавага складу ва ўсіх 30 матчах Першай лігі.
У студзені 2018 года пасля вяртання з арэнды стаў трэніравацца з асноўнай камандай «Нёмана» і ў выніку пачаў у яе складзе сезон 2018. Дэбютаваў у Вышэйшай лізе 30 сакавіка 2018 года ў матчы першага тура супраць «Віцебска» (1:1), адгуляўшы першы тайм на пазіцыі левага паўабаронцы. Пазней здолеў стаць іграком асноўнага складу каманды. У снежні 2018 года падоўжыў кантракт з гродзенцамі да канца 2020 года. У сезоне 2019 чаргаваў выхады ў асноўным складзе і дублі, а ў 2020 годзе выступаў выключна за дубль.
У ліпені 2020 года па ўзаемнай згодзе разарваў кантракт з «Нёманам» і неўзабаве стаў іграком «Гомеля». Замацаваўся ў стартавым складзе гомельскага клуба і дапамог яму вярнуцца ў Вышэйшую лігу. У студзені 2021 года падоўжыў кантракт з «Гомелем». У Вышэйшай лізе стаў радзей з’яўляцца на полі, і ў ліпені 2021 года пагадненне з клубам было разарвана.
У ліпені 2021 года падпісаў кантракт з магілёўскім «Дняпром». У сезоне 2021 часцей выхадзіў на замену, у сезоне 2022 у Вышэйшай лізе стаў гуляць пераважна ў стартавым складзе. У снежні 2022 года падоўжыў кантракт з магілёўскім клубам.
Кацусіка Хокусай
Кацусі́ка Хо́кусай (葛飾 北斎;, Эда, цяпер Токіа — ) — японскі гравёр і малявальшчык. Адзін з самых вядомых мастакоў дамадэрнага японскага мастацтва.
Працаваў падмайстрам ў майстра дрэварыту Накаяма Тэцусон. Пасля вучыўся ў Кацукава Сюнсё, мастака ў жанры укіё-э. Пераймаў розныя стылі. У 1800 годзе ўзяў імя пад якім цяпер вядомы. Выпрацаваў індывідуальны стыль, ажывіў заняпаўшую традыцыю ўкіё-э, узбагаціўшы яе малюнкамі пейзажаў. Стыль Хокусая вылучаецца прастатой і манументальнасцю. Аўтар каля 30 тысяч гравюр і малюнкаў і больш за 500 ілюстрацый. Сярод лепшых твораў — серыі ксілагравюр: «36 краявідаў гары Фудзі» (1833—1829), «Знакамітыя масты» (1827—1830), «Вандроўка па вадаспадах краіны» (1827—1833), «Паэты Кітая і Японіі» (1830). Уменне перадаць рух, тонкасць пейзажаў, а таксама гумар жанравых твораў зрабілі майстра адным з найвядомейшых японскіх мастакоў у Еўропе. Творчасць Хокусая значна паўплывала на еўрапейскае мастацтва канца 19 — пачатку 20 ст.
Хокусай скарыстаў не менш за трыццаць псеўданімаў на працягу жыцця. Нягледзячы на тое, што выкарыстанне псеўданімаў было звычайнай практыкай японскіх мастакоў таго часу, па ліку псеўданімаў ён значна перасягае іншых выдатных аўтараў. Псеўданімы Хокусая нярэдка выкарыстоўваюцца для перыядызацыі этапаў яго творчасці.
Дзяцінства
Нарадзіўся ў сям’і рамесніка, які жыў у раёне Кацусіка — бедным прадмесці Эда. Сапраўднае імя — Такітаро, але на працягу жыцця ўзяў некалькі дзесяткаў псеўданімаў. Лічыцца, што яго бацькам быў Нікадзіма Ісэ, які вырабляў люстры для сёгуна. Хокусай не стаў спадчыннікам свайго бацькі, таму яго маці мусіць была канкубінай. Паводле версіі аўтарытэтнага даследніка Нарадзакі Мунесігэ, Нікадзіма Ісэ быў толькі прыёмным бацькам хлопчыка, якога яму далі ў навучанне. Сапраўдным жа бацькам Мунесігэ лічыць селяніна Кавамуру, які і аддаў сына Ісэ ва ўзросце чатырох-пяці гадоў. Гэта дазваляе зрабіць выснову, што сям’я Хокусая была з бяднейшых і ў бацькоў не было магчымасці самастойна выхоўваць усіх дзяцей. Таксама можна выказаць здагадку, што Хокусай быў не старэйшым сынам у сям’і, бо на выхаванне ў чужыя сем’і аддавалі толькі малодшых.
Пачаў маляваць ва ўзросце каля шасці гадоў, магчыма навучаўся мастацтву ў бацькі, чыя праца над люстрамі ўключала і іх размалёўку. У 1770 годзе ўладкоўваецца разносчыкам у кніжную краму ў раёне Ёкамацё. Прычыны з-за якіх ён сышоў з майстэрні прыёмнага бацькі, застаюцца невядомымі. У гэты перыяд яго завуць Тэцудзо. Напэўна, менавіта ў кніжнай краме Хокусай навучыўся грамаце, у т.л. кітайскай мове. Наступны этап у жыцці мастака, прыблізна з 1773 года — праца ў майстэрні гравёра, што, мусіць, не было выпадковасцю. На гэты час прыпадае росквіт гравюры ў Японіі, яна мае вялікую папулярнасць і попыт. У цэлым, той час у Японіі характарызуецца значным развіццём культурнай сферы — тэатр, выяўленчае мастацтва, літаратура асвойваюць новыя метады, распрацоўваюцца новыя стылі, адбываецца ўсплёск у кнігадрукаванні. У развіцці ярка выяўляецца ўласцівы японскай культуры сінтэтызм, калі асобныя віды мастацтва і рамёстваў узаемазвязаныя і ўзаемаўплываюць — тэатр у Японіі трывала звязаны не толькі з літаратурай, але і з музыкай, асобным важным жанрам у гравюры з’яўляецца стварэнне партрэтаў акцёраў, гравюра непасрэдна звязана з кнігадрукаваннем, стварэннем малюнкаў на тканінах, масава выкарыстоўваецца ў побыце пры стварэнні віншавальных паштовак і г.д.
Пачатак творчасці
На дзяцінства і юнацтва Хокусая прыпадае творчасць многіх японскіх майстроў гравюры — Судзукі Харунобу, Кацукава Сюнсё,, наогул ксілаграфія выходзіць на новы ўзровень развіцця ў мастацкім і тэхнічным плане. У майстэрні гравёра Хокусай навучыўся асновам майстэрства разьбы па дрэве, але праца разьбяра-гравёра была абмежавана задумай мастака. Як тэхнічны выканавец, разьбяр не мог адступіць ад задумы мастака, ад яго патрабавалася дакладнасць і асцярожнае стаўленне да працы. Хокусаю былі цесныя гэтыя рамкі і ён пачаў ствараць гравюры па ўласных малюнках.
У 1778 годзе Хокусай паступіў вучнем у студыю Кацукава Сюнсё (1726—1792), вядомага мастака ўкіё-э, які праславіўся партрэтамі акцёраў кабукі. Майстэрня Кацукава была сярод буйнейшых у Эда. Гэты перыяд творчасці Хокусая звычайна завецца «Перыяд Сюнро», ад імя якім ён тады падпісваўся. У 1779 годзе малады мастак зрабіў серыю даволі ўпэўнена скампанаваных тэатральных партрэтаў.
Праца і навучанне Хокусая ў майстэрні былі адзначаны яе гаспадаром. Сюнсё зычлівы да працавітага і акуратнаму вучня, які хвацка выконвае складаныя заказы. Пры агульнай атмасферы беспярэчнай пакоры і пакланення настаўніку ў майстэрні, Хокусай прыцягвае да сябе выключную ўвагу Сюнсё, яму дазволена падпісвацца імем Сюнро, складзеным з частак імёнаў настаўніка (Сюн- — ад Сюнсё, -ро — ад імя Кекуро, якім Сюнсё падпісваўся раней).
Хокусаю дазволена выступіць з самастойнымі працамі, першым яго досведам у 1784—1785 гадах былі гравюры ў жанры якуся-э (адным з відаў тэатральнай гравюры). Гравюры галоўным чынам тыпу хасо-э (вузкія падоўжныя гравюры, з якіх складаліся дыпціхі і трыпціхі, выяўляюць аднаго акцёра). Вядомыя працы Хокусая гэтага перыяду, якія паказваюць тагачасных папулярных акцёраў, Сэгаву Кікудзіро. У працах прасочваецца несумнеўны уплыў Сюнсё, аднак да гэтага часу папулярнасць Хокусая ў жанры якуся-э ўжо параўнальная з папулярнасцю настаўніка. Тонкі густ, уменне перадаць самае важнае, пільная прапрацоўка твораў — усё прычынілася да з’яўлення ўласнага стылю, якому цесна ў рамках школы Кацугавы.
У перыяд Сюнро Хокусай шмат працуе над ілюстраваннем кніг. Збольшага над папулярнай недарагой прадукцыяй, гэтак званай «кібёсі» («кніжкі ў жоўтых вокладках»). Багацце сюжэтаў гэтых выданняў патрабавала ад мастака маляваць як побытавыя сцэны з жыцця гараджан, так і малюнкі з гісторыі Японіі і Кітая. У 1791 годзе Хокусай быў запрошаны зрабіць некалькі гравюр для выдаўца Цутая Дзюдзабуро.
Пасля смерці Сюнсё (1792) школу Кацукава ўзначаліў яго вучань Кацукава Сюн'эй (1762—1819). Каля 1795—1796 гадоў Хокусай пакідае дом Кацугава. Прычыны не да канца ясныя. Зразумела, цалкам сфарміраванаму і вядомаму ўжо мастаку роля вучня была цяжкай, толькі неверагодная самакрытычнасць не дазваляла Хокусаю прызнаць сябе майстрам. Магчыма, ўплыла на сыход і стаўленне новых кіраўнікоў школы, болей зацікаўленых нажывай, чым творчасцю. Паводле некаторых крыніцы, са школы Кацугава Хокусай быў выгнаны за «здраду» — ён шукае новых шляхоў самавыяўлення, вывучае мастацтва школы Кано, спрабуючы выкарыстоўваць прыёмы жывапісу ў кітайскім стылі.
Уласны стыль. Сурымано
Пераломнымі ў кар’еры Хокусая былі 1793—1794 гады, пачаўшы самастойную дзейнасць, ён сутыкнуўся з цяжкасцямі, даводзілася жыць надгаладзь, займацца дробным гандлем. Але ў гэты часам працягваецца фарміраванне Хокусая як майстра, ён вывучае розныя школы жывапісу, апроч школы Кано, яго цікавіць школа з жывапісу ямато-э, асабліва два яе прадстаўнікі — Таварая Сотацу і Агата Карын.
Хокусай адмовіўся ад патурання густам публікі, твораў у жанры укіё-э, і стаў выпрацоўваць уласны стыль, пазычыўшы некаторыя прыёмы японскіх школ жывапісу Рымпа і Тоса, а таксама еўрапейскую перспектыву.
У 1795 годзе выходзяць ілюстрацыі Хокусая да паэтычнай анталогіі «Кэка Эдо мурасакі». У 1796—1799 гады мастак стварае шмат адзінкавых гравюр, а таксама альбомных лістоў —, адбіткаў зробленых на заказ. Сурымано мелі каласальны поспех, неўзабаве іншыя мастакі пачалі імітаваць стыль Хокусая.
Менавіта з 1796 года мастак пачаў карыстацца цяпер шырока вядомым псеўданімам Хокусай. Гэтым імем з 1798 года ён падпісваў гравюрныя лісты і жывапісныя творы, але некаторыя заробленыя на заказ ілюстрацыі ён падпісваў псеўданімам Тацумаса, ілюстрацыі для камерцыйных раманаў выходзілі пад імем Такітаро, іншыя шматтыражныя гравюры і ілюстрацыі да кніг падпісваліся імем Како або Саробэку. У 1800 годзе мастак пачаў называць сябе Гакэдзін Хокусай — «Звар’яцелы на жывапісе Хокусай».
Публічныя выступленні
Прыкладна гэтым часам, хоць і жыў у пэўным адасабленні ад грамадства, заваяваўшы аўтарытэт Хокусай часта дэманстраваў майстэрства публіцы. У 1804 годзе на тэрыторыі храма Эда мастак стварыў малюнак Бадхідхармы памерам 240. Паміж 1804 і 1813 гадамі праілюстраваў камічныя аповесці, г. зв. «ёміхон», вядомых аўтараў Кёкутэя Бакіна і Рутэя Танэхіко.
Альбомы і серыі. Адасобленае жыццё на Міўра
У 1812 годзе завязваецца блізкае сяброўства Хокусая з мастаком Бокусэнам, у выніку ў 1814—1834 гадах у Нагоі выходзіла серыя ілюстраваных альбомаў. Знакамітая серыя пейзажных гравюр «Фугаку сандзюрокэй» («36 краявідаў Фудзі») пачала выходзіць у 1831 годзе, на пачатку 1830-х гадоў Хокусай выпусціў гравюры вядомых вадаспадаў, мастоў, птушак і прывідаў, то-бок тыя працы, якімі збольшага ён вядомы цяпер. У канцы 1834 года непасрэдна перад выхадам яго серыі «Фугаку хякэй» («100 краявідаў Фудзі»), шэдэўра яго кніжнай гравюры, мастак пакінуў Эда і на працягу года жыў у рабочым раёне паблізу Урага на паўвостраве Міўра да поўдня ад Эда. У гэты ж перыяд, у 1835 годзе пачала выдавацца яго апошняя сур’ёзная серыя гравюр «Хякунін ісю уба га этокі» — «Сто вершаў у пераказе нянькі», ілюстрацыі да зборніка «100 вершаў 100 паэтаў», агулам для гэтай серыі мастак зрабіў 28 гравюр і 62 эскізы тушшу. Выхад серыі ксілаграфій да паэтычнай анталогіі «Хякунін ісю» быў спынены пасля публікацыі 28 лістоў і застаўся незавершаным.
Зноў у Эда. Беднасць
У 1836 годзе мастак вяртаецца ў Эда, у гэты час горад разгромлены навакольнай беднатой і Хокусаю даводзіцца зарабляць на жыццё продажам твораў. У 1839 годзе ў майстэрні Хокусая здарыўся пажар, які знішчыў усе накіды і рабочыя матэрыялы. Пасля гэтага Хокусай, напэўна, маляваў зусім мала, практычна не выпускаў гравюр і кніжных ілюстрацый. Самым вядомым з яго вучнем стаў Татоя Хокэй, ілюстратар кніг і сурымано.
Сурымано
— від традыцыйнага японскага мастацтва, каляровая ксілаграфія спецыфічнага, пэўнага прызначэння — падарунак ў колах японскай гарадской інтэлігенцыі. Нагоды падарунку былі якія заўгодна — юбілей, нараджэнне сына, пачатак пары цвіцення вішань, змена прозвішча, надыходзячы Новы год. Жанравая разнастайнасць сурынамо была вельмі багатай, жывапісны план твораў належаў да многіх жанраў — дзінбуцу (малюнак знакамітых асоб), добуцу (малюнак жывёл), кацё (малюнак кветак і птушак), сансуй (пейзаж).
Узніклы ў 1-й палове XVIII ст., сурымано стаў незвычайна папулярным у наступным стагоддзі. Асаблівасці кола распаўсюду абумовілі і адметныя ўласцівасці: у параўнанні з іншымі гравюрамі, сурымано друкаваліся на болей якаснай паперы і сам тэхналагічны працэс іх стварэння быў болей складзены. Сурымано, па сваёй сутнасці, былі характэрным японскім віншаваннем — пасланнем, выяўленым ў малюнку, тэксце (часцей у вершах), каліграфіі. Невялікае памерамі, з простым зместам, пасланне, аднак, магло быць надзвычай складаным па сэнсе. Створаная выяўленчымі, вершаванымі і тэхнічнымі сродкамі выява мусіла быць цэласнай, арганічна сінтэзуючы ўсе складнікі. Менавіта сінтэтычнасць, якая дазваляе выявіць таленты, праявіць розум, тонкі густ, явіць у прастаце вытанчанасць і глыбіню філасофскага падтэксту, і цанілася стваральнікамі сурынамо. Гэта і мастацтва, і гульня — стварэнне сурымано робіцца адной з забаў, спосабам прыемна бавіць час. Як і спаборніцтвы складання хайку або кека, сурымано робіцца часткай побыту гараджан, сяброў «паэтычных клубаў», вельмі папулярных у Эда.
Заслуга Хокусая ва ўздыме папулярнасці сурымано несумнеўная, ён робіць яго найважным з відаў. Да яго ў гэтым кірунку стваралі творы такія майстры як, Сюман, Утамаро.
З пэўнай умоўнасцю можна вылучыць тры этапы, пройдзеных Хокусаем пры стварэнні сурымано: ранні этап — творы 1783—1797 гадоў, этап 1797—1805 гадоў, дзе мастак імкнецца да традыцыйнага стылю, і творчасць пасля 1805 года, час росквіту і стварэння ўласнага непаўторнага стылю.
Ранні этап характэрны стварэннем злёгку падоўжаных сурымано маленькага памеру. Падпісваў іх аўтар імёнамі Могура Сюіро, Хякурын Смяці (часам з дадаткам Хісікава). Да пачатку XIX ст. Хокусай пераходзіць да стварэння доўгіх гарызантальных сурымано. Гэтыя творы часта падпісваюцца імем Гакедзін Хокусай. Нягледзячы на тое, што пры іх стварэнні Хокусай арыентаваўся на традыцыі, закладзеныя папярэднікамі, ён здолеў узбагаціць мастацкія прыёмы і закласці асновы для будучых адкрыццяў. Да гэтага перыяду належаць такія творы як «Узыход сонца», «У фантана», «Жанчына з падносам» і іншыя. Кампазіцыя сурымано гэтага перыяду звычайна аднатыпная, справа размяшчаецца група людзей, у левай частцы — пейзаж.
Вылучае творы майстра сярод твораў іншых вядомых стваральнікаў гравюр перад усім дзіўная ўвага да выяўляных рэчаў, прыроды, навакольнага свету. Падобная ўвага прычыняецца да ўзбагачэння кожнай дэталі ўласным сэнсам. Выяўляя на далёкім плане прыроду, Хокусай можа раптам стварыць карціну настолькі натуральную, што яна ўжо не служыць фонам, а каштоўная сама сабою. І хоць гэта асабліва ўласціва пазнейшым творам мастака, у творчасці пачатку XIX ст. ужо адчуваецца будучая вытанчанасць і багацце задум.
Людзі на сурымано Хокусая перад усім «жывыя», а не толькі малюнкі. Паказаныя на фоне пейзажу, яны актыўна з ім узаемадзейнічаюць: прыкрыюць рукой вочы ад сонца, паказваюць на аблокі, узіраюцца ў бязмежныя абшары, часам нават павярнуўшыся спінай да гледача. Важнасць унутранай сутнасці выяўляных з’яў і дзеянняў, зацікаўленасць дэталямі натуральна прыводзяць Хокусая да камернасці сюжэтаў. На сурымано з’яўляецца інтэр’ер, што не нова — інтэр’еры можна знайсці, напрыклад, у творчасці Маранобу, — але тое, што мастак прыйшоў да яго выяўлення праз ўласную ўнутраную працу, а не бяздушным пераймання, дае творам Хокусая адмысловую інтымнасць. Нягледзячы на тое, што выяўленне інтэр’еру не стала тэмай далейшых творчых пошукаў майстра, яно між іншага прычыніла нараджэнне Хокусая як унікальнага, ні да каго не падобнага творцы, здольнага стварыць новы, раней невядомы тып сурымано.
Манга
«Манга» (Малюнкі Хокусая (北斎漫画)) — адна з найгалоўнейшых прац у творчай спадчыне мастака, створаная ім у зеніце славы. Вялікага аб’ёму і складанасці, надзвычай багатая па матэрыяле, «Манга» з’яўляецца выяўленнем поглядаў Хокусая на творчасць, яго філасофіі, раскрывае сакрэты майстра. «Манга» каштоўная не толькі як вяха жыцця Хокусая, але і як неацэнная крыніца інфармацыі пра культуру і мастацтва Японіі эпохі позняга феадалізму. «Мангу» Хокусая часта называюць «энцыклапедыяй японскага народа».
Матэрыялам для першага выпуску «Мангі» сталі замалёўкі Хокусая, зробленыя ім у час падарожжа ў раён Кансай у 1812 годзе. Вучні Хокусая — Кэкотэй Бокусэн, Хокуун і Хокутэй, — угаварылі настаўніка выдаць іх асобнай кнігай, гэтак яны былі здзіўлены ўбачаным.
Першы выпуск «Мангі» выйшаў у 1814 годзе ў Эда (выдавец Какумаруя) і Нагоя (выдавец Эйракуя). Падпісана яна была імем Тамэкадзу, якім карыстаўся Хокусай у 1812—1814 гадах. Аб’ём першага выпуску складаў 54 старонкі. Агулам пры жыцці мастака выйшла 12 выпускаў, а пасля яго смерці — яшчэ 3:
Адразу пасля выхаду першай часткі яна робіцца надзвычай папулярнай і раскупляецца літаральна за тыдзень. Змест яе быў немудрагелістым: большасць малюнкаў паказвалі сцэнкі з гарадскога жыцця, таксама было мноства замалёвак людзей. Зборнік не быў створаны паводле якога-небудзь прынцыпу, па сутнасці, гэта быў дзённік, куды майстар заносіў усё бачанае ім у жыцці, толькі ў форме малюнкаў, а не тэксту. Агулам, такі прынцып быў працягнуты і ў наступных выпусках, усе яны вылучаюцца багаццем сюжэтаў. Толькі некалькі выпускаў можна лічыць тэматычнымі: прыкладам, у пятым выпуску шмат месца адведзена архітэктурным замалёўкам, дванаццаты прысвечаны карыкатуры, у чатырнаццатым шмат выяў жывёл.
Уплыў на мастацтва і культуру
Хокусай, як і агулам японскае мастацтва, значна ўплыў на еўрапейскае мастацтва XIX стагоддзя: ар-нуво (югендстыль) і французскі імпрэсіянізм. У характэрных для югендстылю напружаных і звілістых лініях, названых крытыкамі «ўдарам бізуна» (Peitschenhieb) заўважны ўплыў матываў Хокусая. Тэматыка гравюр Хокусая ёсць у творах Клода Манэ і П’ера Агюста Рэнуара.
У гонар Кацусіка Хокусая названы кратар на Меркурыі.