cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Акцябрскі раён
Расліннасць
На тэрыторыі раёна поўнасцю або часткова размешчана 51 балота агульнай плошчай 20 тыс. га (часткова асушаны). Буйнейшыя балотныя масівы — Няслаўка (часткова ў Петрыкаўскім раёне), Бяроза-Лосіцкае балота і Весніна, Шкава, Стаў, Брыкісін Мох-Галае.
Ахова прыроды
Буйнейшай прыродаахоўнай тэрыторыяй у раёне з’яўляецца біялагічны заказнік «Акцябрскі», створаны ў 2003 годзе на плошчы 4070,2 га «…у мэтах захавання ў натуральным стане каштоўных лясных фармацый з комплексам відаў раслін і жывёл, якія з’яўляюцца рэдкімі альбо знікаюць, занесеных у Чырвоную кнігу Рэспублікі Беларусь». Акрамя таго, на тэрыторыі раёна размешчаныя біялагічны (журавінны) заказнік «Бабінец», створаны для захавання ў натуральным стане журавіннікаў на тарфяным балоце верхавога тыпу Параслішча ў 1979 годзе на плошчы 350 га (сучасная плошча — 830,7 га ), і заказнік "Тарфянае радовішча «Мёдухаў» (створаны ў 1979 годзе, плошча — 573 га). Таксама ў раёне знаходзяцца 1 помнік прыроды рэспубліканскага і 3 — мясцовага значэння.
Першабытны час
Засяленне басейна ракі Пціч адбылося ў асноўным у мезаліце (сярэднім перыядзе каменнага веку). Да гэтага часу адносяцца паселішчы, сляды якіх знойдзены ў басейне Арэсы ў суседнім Любанскім раёне (Азярное 2, 3), а таксама ў Петрыкаўскім раёне (Дарашэвічы, Майсеевічы і інш.).
У 1930 годзе даследчык А. Рынейскі знайшоў сляды паселішча неалітычнага тыпу (неаліт — пазнейшая стадыя каменнага веку) на паўднёвым усходзе ад вёскі Парэчча. Там ён назбіраў шматлікія крамянёвыя вырабы і абломкі посуду з керамікі з характэрным для неаліту арнаментам. Таксама раскопкі неалітычных паселішчаў праводзіліся ў сярэднім цячэнні р. Арэса (Азярное 1, 2, Старыя Юркавічы). Да археалагічных помнікаў часоў бронзавага веку адносяцца знойдзеныя каля в. Парэчча абломкі посуду тшцінецка-сосніцкай культуры.
Для жалезнага веку на тэрыторыі Беларусі характэрна асваенне спосабаў атрымання жалеза з балотных і азёрных руд. Рэшткі такіх печаў даволі часта сустракаюцца ў Петрыкаўскім раёне. Да гэтага ж часу адносяцца знойдзеныя каля вёсак Валосавічы і Ляскавічы ўмацаваныя гарадзішчы, якія, хутчэй за ўсё, былі ўзведзены ў I тыс. да н. э. прадстаўнікамі мілаградскай культуры.
IX—XIII стагоддзі
Сучаснымі гісторыкамі лічыцца, што ў IX стагоддзі на поўнач ад Прыпяці рассяліліся славяне, дакладней дрыгавічы — адна са славянскіх груповак. Менавіта да дрыгвіцкай культуры адносіцца большасць курганных могільнікаў, знойдзеных на тэрыторыі раёна. Найбольшы з іх знойдзены ва ўрочышчы Ляскаўшчына каля вёскі Харомцы, дзе налічваецца каля 150 насыпаў. Акрамя курганоў, каля вёскі Парэчча было знойдзена паселішча дрыгавічоў.
Прыкладна ў X стагоддзі землі сучаснага раёна ўвайшлі ў Тураўскае княства, і на працягу X—XI стагоддзяў іх насельнікі прынялі хрысціянства. У сярэдзіне XII стагоддзя Акцябршчына пераходзіць пад уладу чарнігаўскіх князёў, у першай палове XIII стагоддзя — кіеўскіх. На пачатак XIV стагоддзя заходняя частка сучаснага раёна — у складзе ўдзельнага Тураўскага княства, усходняя — у складзе Кіеўскага княства.
Што тычыцца татара-мангольскага нашэсця, то асноўны шлях заваёўнікаў прайшоў на поўдзень ад Турава, таму можна лічыць, што яно жыхароў раёна не закранула.
У складзе Вялікага княства Літоўскага і Рэчы Паспалітай
На працягу XIV стагоддзя Турава-Пінскае і Кіеўскае княствы канчаткова ўвайшлі ў склад Вялікага княства Літоўскага. Заходняя частка раёна ўвайшла ў склад княства ў 1320-я гады, усходняя — прыкладна ў 1362 годзе. Да 1396 года адносяцца першыя пісьмовыя звесткі аб вёсках Іванішчавічы і Парэчча (ліст князя Гальшанскага). У XV стагоддзі большая частка тэрыторыі раёна ўваходзіла ў Бчыцкую (Пціцкую) воласць Мазырскага павета. Да сярэдзіны ж XV стагоддзя адносяцца і першыя звесткі аб сяле Рудабелка (Рудыя Белкі) — аснове цяперашняга гарадскога пасёлка Акцябрскі. Першыя пісьмовыя звесткі аб ім адносяцца да 1507 года. Да 1495 года адносяцца першыя пісьмовыя згадкі аб вёсцы Гаць (Літоўская метрыка). У XVI стагоддзі упершыню згадваюцца ў пісьмовых крыніцах вёскі Валосавічы, Граб’ё, Жукавічы, Ляскавічы, Мушычы, Ніўнае, Нястанавічы, Харомцы, Шкава.
Пасля ўваходу ў 1569 годзе ў склад Рэчы Паспалітай тэрыторыя раёна знаходзілася ў складзе Мазырскага павета Мінскага ваяводства і Слонімскага павета Наваградскага ваяводства. На гэтых землях праходзілі падзеі Лівонскай вайны, вайны 1654—1667 гадоў, Паўночнай вайны. Мясцовыя жыхары прымалі ўдзел у паўстанні Налівайкі (1594—1596 гады) і казацкай вайне 1648—1651 гадоў. Да XVII стагоддзя адносяцца першыя пісьмовыя згадкі аб вёсцы Любань, да XVIII стагоддзя — аб вёсках Андрэеўка, Бубнаўка, Гадуні, Забалацце, Залессе, Зарэчча, Зуб-Буда, Кавалі, Карпілаўка, Ламавічы, Лаўстыкі, Лескі, Майсееўка, Новая Дуброва, Новікі, Пратасы, Пружынішчы, Ратміравічы, Рудня, Слабодка, Смыковічы, Старая Дуброва.
У першай палове XVI стагоддзя і канцы XVII — першай палове XVIII стагоддзяў значная частка зямель сучаснага раёна належала Радзівілам. З сярэдзіны XVIII стагоддзя буйнейшымі мясцовымі землеўладальнікамі становяцца Лапы, а таксама Ваньковічы і Арэшка-Астрэйкі.
Пасля другога падзелу Рэчы Паспалітай землі раёна ўвайшлі ў склад Расійскай імперыі.
У складзе Расійскай імперыі
Пасля ўваходжання ў склад Расіі тэрыторыя раёна была падзелена паміж Мазырскім і Бабруйскім паветамі Мінскай губерні. У першай палове XIX ст. па ініцыятыве Восіпа Дамініка Лапы праведзены значныя меліярацыйныя работы па асушэнню найбольш багністых местаў. У гэты ж час у памешчыцкіх маёнтках з’яўляюцца вінакурныя заводы, малацільныя машыны, вадзяныя млыны, сукнавальні.
У 1863 г. было адкрыта першае на тэрыторыі сучаснага раёна народнае вучылішча — у Рудабелцы, у канцы 60-х гг. — у Забалацці (пасля перайменаванае ў Земскую школу). Пазней школы былі адкрыты ў Харомцах (сярэдзіна 80-х гг.), Граб’і (1889 г.), Парэччы (1908 г.), Шкаве (1910 г.), Лесках (1913 г.).
За падтрымку паўстанцаў падчас паўстання 1863—1864 гг. у буйнейшага землеўладальніка воласці Аляксандра-Дыянісія Лапы быў канфіскаваны маёнтак Рудабелка. Пазней яго, відаць, вярнулі, бо ў 1867 г. Лапа прадаў Рудабелку барону А. Я. Урангелю.
У другой палове 1915 г. пачалося будаўніцтва чыгункі да Рудабелкі з Бабруйска, але ваеннае становішча дазволіла давесці яе да канца 1916 г. толькі да сучаснай станцыі Ратміравічы. Выкарыстоўвалася ветка ў асноўным для вывазу лесу.
Першыя бальшавікі на тэрыторыі воласці з’явіліся ў пачатку 1917 г. (у асноўным гэта былі адстаўныя салдаты), а ўжо 22 лістапада 1917 г. быў арганізаваны валасны рэвалюцыйны камітэт, які абвясціў Савецкую ўладу.
За Савецкім часам
Усталяванне Савецкай улады. У канцы 1917 і першыя месяцы 1918 гг. рэўком актыўна займаўся падзелам памешчыцкай зямлі і падрыхтоўкай пасяўной. У гэты ж час пад кіраўніцтва Рудабельскага рэўкома былі перададзены суседнія воласці — Ляскавіцкая, Капаткевіцкая, Азарыцкая і Глуская. Але ў пачатку 1918 г. воласць занялі атрады польскага корпуса Доўбар-Мусніцкага, якія заставаліся тут да сярэдзіны вясны. Пасля пераходу савецкіх органаў улады на паўлегальнае становішча на тэрыторыі раёна пачынаецца фарміраванне ўзброеных атрадаў як прасавецкіх («чырвонагвардзейскіх»), так і антысавецкіх (г. зв. «кулацкіх банд»). Барацьба паміж імі закончылася амаль поўным знішчэннем апошніх. Пасля заняцця Рудабелкі нямецкімі войскамі (канец мая — пачатак чэрвеня 1918 г.) партызанскія дзеянні працягваюцца — партызаны адбіваюць у немцаў абозы, знішчаюць канвоі, праводзяць асобныя дыверсіі. Па меры нарастання рэвалюцыі ў Германіі і разлажэння нямецкіх войскаў сілы немцаў і партызан на тэрыторыі раёна становяцца амаль роўнымі. У гэтай сітуацыі рэўком на чале з А. Р. Салаўём прад’яўляе нямецкаму камандаванню ў Рудабелцы ультыматум з патрабаваннем неадкладнага вываду войск з тэрыторыі воласці і суседніх населеных пунктаў. Немцы вымушаны згадзіцца, і ў лістападзе 1918 г. у Рудабельскай і некалькіх суседніх валасцях Савецкая ўлада была адноўлена — утварылася «Рудабельская рэспубліка». Праз некалькі дзён два атрады з Рудабельскай воласці пры падтрымцы мясцовых жыхароў занялі Бабруйск і стварылі там савецкія органы ўлады. Пасля поўнага адыходу нямецкіх войскаў партызанскія атрады на тэрыторыі раёна былі распушчаныя.
Пасля пачатку польска-савецкай вайны і наступлення польскіх войскаў у верасні 1919 г. лінія фронта праходзіла прыкладна па лініі Парычы — Нератоўка — Рассвет — Вуглы — Шкава — Рудня — Кавалі — Ніўнае — Хвойня. У ходзе новага наступлення да канца лютага 1920 г. польскія войскі занялі амаль ўсю тэрыторыю сучаснага раёна. Першыя партызанскія атрады, сфарміраваныя для барацьбы з палякамі, з’явіліся на тэрыторыі раёна яшчэ ў жніўні 1919 г. Яны вялі актыўныя баявыя дзеянні, у значнай меры перашкаджаючы наступленню польскіх войскаў: вялі баі з польскімі рэгулярнымі часцямі, знішчалі гарнізоны, праводзілі рэйды ў тыл польскай арміі на сто і болей кіламетраў. Гэта паспрыяла таму, што на ўсёй тэрыторыі Рудабельскай воласці ў верасні-снежні не было войск Польшчы (за выключэннем асобных буйных атрадаў, накіраваных сюды менавіта з мэтаю барацьбы з партызанамі), і партызаны перанеслі сваі дзеянні на суседнія воласці. У час новага польскага наступлення ў студзені 1920 г. у воласць быў накіраваны карны атрад палякаў, які спаліў некалькі вёсак, у т. л. і Рудабелку, але ўжо к сярэдзіне мая партызаны зноў выбілі палякаў з тэрыторыі воласці. Дзейнасць рэўкома была адноўлена. Пад час наступлення Чырвонай арміі ў ліпені 1920 г. польскія войскі адступілі з усёй тэрыторыі раёна. Пасля гэтага значных баявых дзеянняў тут не вялося, за выключэннем сутыкненняў у 1920—1922 гг. атрадаў ЧОН (часткі асобага прызначэння па барацьбе з контррэвалюцыяй) з бандамі, што з’яўляліся на тэрыторыі раёна (атрады Булак-Балаховіча, Кісяля, Лукомскага, Караткевіча).
Інтэрбелум (1920—1941 гг.). У 1920 г. у Рудабельскай воласці налічваецца 15,2 тысячы жыхароў. Адкрыты 18 школ, 39 хат-чыталень для правядзення лікбезу (непісьменных — амаль 4 тысячы чалавек ва ўзросце ад 14 да 50 гадоў), у вёсцы Заверхлессе арганізавана бальніца.
У 1922 г. Рудабельская воласць перайменавана ў Акцябрскую, Карпілаўскі сельскі савет становіцца Акцябрскім.
У 1924 г. у ходзе адміністрацыйнай рэформы 1923—1929 гг. у СССР Акцябрская воласць расфарміравана, сельсаветы перададзены ў склад Глускага, Даманавіцкага і Капаткевіцкага раёнаў.
У канцы 20-х гадоў на сучаснай тэрыторыі раёна з’яўляюцца першыя саўгасы (першая камуна была арганізавана ў былым рудабельскім маёнтку яшчэ ў 1918 г.). У гэты ж час абвастраецца класавая барацьба — адбываюцца падпальванні калгаснай маёмасці, спробы забойстваў актывістаў. Гэта прывяло да таго, што ў канцы сакавіка 1930 г. пры дапамозе ваенных усё узброенае супраціўленне калектывізацыі было знішчана. Адначасова пачаўся і палітычны тэрор супраць «ворагаў народа». У выніку ў 1933 г. калектывізавана было ўжо больш за 50 % гаспадарак раёна, а ў 1938 г. у раёне налічвалася 55 калгасаў, у якіх было болей за 5 тысяч двароў.
Іаган Генрых Песталоці
Іаган Генрых Песталоці (Johann Heinrich Pestalozzi,, Цюрых, Швейцарыя — , Бруг) — швейцарскі педагог, адзін з заснавальнікаў дыдактыкі пачатковага навучання.
Акцябрскі раён
За Савецкім часам
У 1929 г. у раёне пачалі стварацца машынна-трактарныя станцыі (МТС); к 1937 г. яны абслугоўвалі 87 % пасяўных плошчаў калгасаў і саўгасаў. Да 30-х гадоў адносіцца і пачатак маштабных работ па меліярацыі зямель раёна, што дазволіла значна (у 2-3 разы) падняць ураджайнасць.
Іаган Генрых Песталоці
Біяграфічныя звесткі
Скончыў 2 курсы калегіума Каралінум. Захапіўшыся педагагічнымі ідэямі выдатных мысліцеляў сучаснасці, ва ўласным маёнтку Нойгоф арганізаваў 1774—80 «Установу для бедных», тут ён наважыўся рэалізаваць ідэю аб усебаковым і гарманічным развіцці чалавека. У 1798—99 узначальваў прытулак для сірот у Станцы, у 1800—04 — інстытуты ў Бургдорфе і ў 1805—25 у Івердоне.
Акцябрскі раён
За Савецкім часам
У 1931—1932 гг. чыгуначная ветка, што ішла з Бабруйска да Ратміравіч, была працягнута да станцыі Старушкі на чыгунцы Гомель — Брэст.
Іаган Генрых Песталоці
Біяграфічныя звесткі
Аўтар шматлікіх педагагічных і літаратурных твораў, у т.л. «Лінгард і Гертруда» (1781—87), «Як Гертруда вучыць сваіх дзяцей» (1801), «Пісьмо да сябра пра знаходжанне ў Станцы» (1799), трактата «Лебядзіная песня» (1826) і інш.
Акцябрскі раён
За Савецкім часам
У 1929 г. у Карпілаўцы была зачынена царква. Спачатку яе выкарыстоўвалі як свіран, склад, клуб, а потым разабралі. Прыкладна ж у гэты час быў зачынены і разабраны каталіцкі касцёл у Харомцах. Былі зачынены, а часткова — спалены і іншыя культавыя аб’екты, разбурылі нават пахавальню Лапаў. Большасць святароў была рэпрэсіравана. Усяго ж на тэрыторыі раёна было рэпрэсіравана прыкладна 500 чалавек рознага полу, узросту і дабрабыту (так, маладзейшаму з «ворагаў народу» не было і года, а старэйшаму — 109).
Іаган Генрых Песталоці
Канцэпцыя навучання і выхавання
У сваім светапоглядзе спалучаў ідэі французскіх асветнікаў, у асноўным Ж.-Ж. Русо, з тэорыямі нямецкіх філосафаў Г. Лейбніца, І. Канта, І. Г. Фіхтэ і інш. Яго тэорыя выхавання была заснавана на перакананні, што «чалавек можа наблізіцца да дасканаласці толькі шляхам гарманічнага развіцця ўсіх яго здольнасцей».
Паводле Песталоці, выхаванне павінна быць прыродазгодным (улічваць прыроду дзіцяці і закладзеныя ў ім задаткі). Для ажыццяўлення гэтай мэты неабходна адшукаць такі метад і форму выхавання, «у якой развіццё чалавецтва вызначаецца сутнасцю самой прыроды», супадае з натуральным імкненнем дзіцяці да ўсебаковай дзейнасці. Гэтую форму ён бачыў у сістэме элементарнай асветы, якая б арганічна злучала разумовае, маральнае, фізічнае і працоўнае выхаванне.
Акцябрскі раён
За Савецкім часам
28 чэрвеня 1939 г. быў створаны Акцябрскі раён Палескай вобласці ў складзе 12 сельсаветаў, выдзеленых з Глускага (Азямлянскі, Акцябрскі, Гацкі, Ляскавіцкі, Новадуброўскі, Парэцкі), Капаткевіцкага (Чырвонаслабодскі), Даманавіцкага (Ламавіцкі) і Парыцкага (Гарохавішчанскі (Гарохавіцкі), Любанскі, Пратасаўскі, Раманішчаўскі (Раманішчанскі)) раёнаў. Цэнтрам яго стала Карпілаўка, а насельніцтва на 1938 г. складала 21 тысячу чалавек.
Іаган Генрых Песталоці
Канцэпцыя навучання і выхавання
Важнай задачай выхавання лічыў развіццё ў дзяцей высокіх маральных пачуццяў, фарміраванне маральнай свядомасці і перакананняў. Навучанне імкнуўся будаваць на псіхалагічнай аснове (пачуццёвым пазнанні), выкладаў ідэю развіццёвага навучання (К. Ушынскі назваў яе «вялікім адкрыццём Песталоці»). Сфармуляваў дыдактычныя прынцыпы паслядоўнасці ў навучанні, адстойваў прынцып сістэматычнасці, вялікае значэнне надаваў нагляднасці. Прыхільнік злучэння навучання і працоўнай актыўнасці.
Акцябрскі раён
За Савецкім часам
Вялікая Айчынная вайна. Нягледзячы на тое, што ў пачатку вайны вялікіх баёў на тэрыторыі раёна не было — асноўныя сілы немцаў прасоўваліся на поўнач і на поўдзень ад Палесся, падрыхтоўка для адпору ворагу ў раёне пачалася літаральна з першых жа часоў вайны. Так, ужо 22 чэрвеня 1941 г. былі арганізаваны абарончы штаб і знішчальны батальён на чале з Ц. П. Бумажковым і Ф. І. Паўлоўскім, які 26 чэрвеня быў рэарганізаваны ў партызанскі атрад «Чырвоны Кастрычнік», адзін з першых на Беларусі. Спачатку асноўнымі яго функцыямі былі адлоў і знішчэнне нямецкіх парашутыстаў і дыверсантаў, падрыхтоўка абарончых пазіцый і сваіх дыверсійных груп, а ўжо з пачатку ліпеня, калі ў раён была накіравана механізаваная група падпалкоўніка Л. В. Курмышава, партызаны перайшлі да разведвальных і баявых аперацый. 8 ліпеня партызаны сумесна з савецкімі войскамі ўзарвалі мост цераз Пціч каля вёскі Бярозаўка Глускага раёна і сарвалі пераправу нямецкай мотакалоны, у сярэдзіне ліпеня знішчылі штабы нямецкіх часцей у пасёлку Глуша і каля Старых Дарог, а 16-18 ліпеня сумесна з рэгулярнымі войскамі і пры падтрымцы браняпоезда разграмілі штаб дывізіі ў Воземлі. Усю другую палову ліпеня шлі актыўныя баі ў раёне вёсак Раманішчы, Вуглы, Воземля, Чорныя Брады, па рацэ Пціч, 26 ліпеня партызаны тройчы адбівалі атакі немцаў у раёне Рудні. Усяго да канца ліпеня партызанскі атрад «Чырвоны Кастрычнік» пры дапамозе групы Курмышава знішчыў каля 300 гітлераўцаў, болей за 20 мастоў, каля 20 танкаў, 30 аўтамашын і нават нямецкі браняпоезд. Але ўжо ў пачатку жніўня на правым беразе Пцічы пачалі канцэнтравацца значныя сілы немцаў, асноўнай мэтай якіх было акружэнне і знішчэнне групоўкі савецкіх войскаў і партызан у Акцябрскім раёне. З 2 жніўня пры падтрымцы авіяцыі пачалося масіраванае наступленне нямецкіх войскаў на райцэнтр і пад націскам пераважаючых сіл праціўніка савецкія войскі, а разам з імі і партызаны, 8 жніўня былі вымушаныя пакінуць Карпілаўку. Акцябрскі раён быў поўнасцю акупіраваны.
Іаган Генрых Песталоці
Канцэпцыя навучання і выхавання
Сваё вучэнне ён супрацьпастаўляў той ганарыстай «псеўданавуковай балбатні» афіцыйнай педагогікі, якая дэфармавала свядомасць дзяцей, пазбаўляючы іх магчымасці выявіць свае здольнасці. Сапраўдны дэмакрат, ён адмяжоўваўся ад такой «навукі»: «Я не жадаў і не жадаю вучыць свет ніякаму мастацтву і ніякай навуцы, я іх не ведаю; але я жадаў і жадаю паўсюдна палегчыць народу вывучэнне азоў усіх мастацтваў і навук, а закінутым усімі і асуджаным на здзічэнне здольнасцям бедных і слабых жадаю адкрыць подступы да мастацтва, якія з'яўляюцца подступамі да чалавечнасці». Яго ідэі паўплывалі на развіццё дыдактыкі і педагогікі.
Акцябрскі раён
За Савецкім часам
У другой дэкадзе жніўня 1941 г. партызаны вярнуліся ў раён і, пасля арганізацыі базы і забеспячэння, працягнулі баявыя дзеянні супраць немцаў. Ужо да канца верасня яны знішчылі нямецкія і паліцэйскія гарнізоны ў многіх вёсках раёна. Да канца лістапада ад немцаў былі ачышчаныя ўсе вёскі раёна, а 29 лістапада ў самім райцэнтры была адноўлена Савецкая ўлада. Утварылася Акцябрская партызанская зона, якая крыху пазней ператварылася ў Акцябрска-Любанскую. Пачалі работу райвыканкам, аддзел адукацыі, электрастанцыя, млын, збройная майстэрня, якую немцы неаднаразова спрабавалі разбамбіць. У гэты ж час было створана аб’яднанне партызанскіх атрадаў — г. зв. «гарнізон Паўлоўскага», пачала выходзіць газета «Народны мсцівец». 17 студзеня 1942 г. атрады партызан знішчылі варожы гарнізон у райцэнтры Капаткевічы, 17 лютага — у Азарычах. У канцы сакавіка — пачатку красавіка 1942 г. немцы прадпрынялі адну з буйнейшых карных аперацый супраць партызан і насельніцтва партызанскай зоны — «Бамберг», у ходзе якой у раёне былі поўнасцю ці часткова знішчаныя прыкладна 80 вёсак і загінула каля 8 тысяч чалавек. Пасля гэтага немцы зноў пакінулі гарнізоны ў некаторых вёсках, на гэты раз значна большыя і лепш узброеныя. Але і яны за ліпень-лістапад 1942 г. былі ў асноўным знішчаны партызанамі. У маі 1942 г. пачало дзейнічаць партызанскае злучэнне Палескай і Мінскай абласцей, кіраўніцтва якога размяшчалася ў вёсцы Рэпін і ва ўрочышчы Дзвесніца. Там жа размяшчаліся Мінскі і Палескі падпольныя абкомы КП(б)Б.
Па меры росту сіл партызан яны маглі дазволіць сабе праводзіць усё больш значныя аперацыі супраць немцаў. Так, 27 красавіка 1943 г. быў разгромлены гарнізон у Пратасах, які налічваў больш за 200 салдат і паліцэйскіх, 29 мая — гарнізоны ў Граб’і і Нястанавічах. У асноўным у раёне дыслацыравалася 123-я партызанская брыгада колькасцю каля 600 партызан. У жніўні-кастрычніку яна прыняла актыўны ўдзел у «рэйкавай вайне», у ходзе якой партызаны сумесна з іншымі злучэннямі ў канцы верасня 1943 г. амаль паралізавалі рух на чыгунцы Брэст — Гомель.
У канцы лістапада 1943 г., калі лінія фронту наблізілася да межаў Акцябрскага раёна, сумесныя дзеянні партызан і савецкіх часцей прывялі да таго, што ў лініі фронту ў раёне вёсак Майсееўка — Гадуны — Любань утварыўся разрыў шырынёй каля 10 км — «Рудабельскія вароты», праз якія партызаны перапраўлялі ў савецкі тыл параненых, выводзілі мірнае насельніцтва, перадавалі разведданыя, а таксама атрымлівалі зброю, боепрыпасы, медыкаменты, што дазволіла ўзмацніць націск на ворага. Занепакоенае гэтым нямецкае камандаванне ў канцы снежня 1943 г. буйнымі сіламі правяло наступленне і здолела закрыць разрыў, а ў канцы студзеня — пачатку лютага і красавіку 1944 г. правяло маштабныя карныя аперацыі, у якіх было задзейнічана да 22 тысяч немцаў і якія змаглі на некаторы час блакіраваць 123-ю партызанскую брыгаду.
З набліжэннем вызвалення раёна ад немцаў дзеянні партызан значна актывізаваліся — яны разбураюць чыгунку Бабруйск-Старушкі, вядуць баі за пераправы цераз Пціч каля Ражанова і Халопеніч і зрываюць тым самым адыход нямецкіх войскаў, якія ў выніку былі поўнасцю разгромлены савецкімі войскамі. 27 чэрвеня 1944 г. пры дапамозе партызан райцэнтр Карпілаўка быў вызвалены байцамі Чырвонай Арміі.
Пасляваенныя гады. Адразу пасля вызвалення ўлады накіравалі свае сілы на аднаўленне калгаснай сельскай гаспадаркі, нягледзячы на спадзяванні насельніцтва на роспуск калгасаў і дазвол на вядзенне індывідуальных гаспадарак. Ужо к восені 1944 г. усе калгасы раёна былі адноўлены і ўкамплектаваны кіруючымі кадрамі, аднавіла сваю працу і МТС «20 год Кастрычніка». Насення, кармоў, коней і тым больш тэхнікі часта не хапала, што прыводзіла да нізкіх ураджаеў і надоеў і адпаведна — да невыканання даведзеных паказчыкаў, за што неслі персанальную адказнасць старшыні калгасаў, якіх толькі за 1949 г. у раёне змянілася 29.
Адной з самых характэрных рыс першых пасляваенных дзесяцігоддзяў на вёсцы сталі працадні ці г. зв. «палачкі». Тых, хто не выконваў абавязковы мінімум працадзён, чакалі розныя непрыемнасці і пакаранні, аж да турмы. У той жа час нават мінімальную аплату за працадні ў другой палове 40-х гадоў атрымлівалі толькі 10 % калгаснікаў раёна, у большасці ж гаспадарак працаўнікі не атрымлівалі наогул нічога і маглі існаваць толькі за кошт падсобных гаспадарак, за якія, да таго ж, прыходзіліся плаціць значныя падаткі (за кожнае пладовае дрэва, кожны куст, галаву жывёлы). Гэта прыводзіла да таго, што мужчыны і падлеткі ў масавым парадку пераходзілі на працу ў іншыя галіны гаспадаркі, каб пракарміць свае сем’і. Цяжкі падаткавы прэс на сялян быў зменшаны толькі ў сярэдзіне 50-х гадоў. Толькі пасля правядзення пэўных рэформ у сельскай гаспадарцы ў другой палове 60-х гадоў (пашырэнне капітальнага будаўніцтва, паляпшэнне матэрыяльна-тэхнічнага забеспячэння, спісанне запазычанасцей за ўзятую ў крэдыт тэхніку, частковае ці поўнае вызваленне калгасаў ад падаткаў, павышэнне закупачных цэн на сельгаспрадукцыю) становішча ў сельскай гаспадарцы раёна збольшага выправілася — засталося толькі толькі дзве нерэнтабельныя гаспадаркі, на 12 % вырасла прадукцыйнасць працы, амаль у два разы павялічылася пагалоўе буйной рагатай жывёлы.
Што тычыцца прамысловасці, то да 1950 г. у раёне пачалі дзейнічаць спіртзавод, маслапром, прамкамбінат, арцель інвалідаў, лесапільны цэх і гантарэзка. Быў праведзены мантаж электрастанцыі, што дазволіла асвятліць райцэнтр і бліжэйшыя калгасы.
З 20 верасня 1944 года раён у складзе Бабруйскай вобласці, з 8 студзеня 1954 года ў Гомельскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваны Азямлянскі, Гацкі, Гарохавішчанскі, Новадуброўскі, Раманішчаўскі сельсаветы. 31 жніўня 1954 года цэнтрам раёна стаў гарадскі пасёлак Акцябрскі. 20 студзеня 1960 года да раёна далучаны Валосавіцкі сельсавет скасаванага Даманавіцкага раёна. 25 снежня 1962 года раён скасаваны, яго тэрыторыя далучана да Светлагорскага раёна. 30 ліпеня 1966 года раён адноўлены, уключаў гарадскі пасёлак Акцябрскі, Акцябрскі, Валосавіцкі, Ламавіцкі, Любанскі, Ляскавіцкі, Парэцкі, Пратасаўскі, Чырвонаслабодскі сельсаветы.
Цяперашні час
25 сакавіка 2005 года Чырвонаслабодскі сельсавет перайменаваны ў Краснаслабодскі. 27 снежня 2022 года скасаваны Ляскавіцкі сельсавет.
Насельніцтва
Колькасць насельніцтва раёна складае 15,8 тыс. чалавек (2010). У табліцы ніжэй прыведзена дынаміка колькасці насельніцтва па перапісах і асобных гадах.
Як добра бачна з табліцы, насельцтва ў раёне змяншаецца ўжо 40 гадоў. Асноўнай прычынай таму — слабаразвітая гаспадарка (адсутнасць колькі-небудзь значных прамысловых прадпрыемстваў, адносна нізкая ўрадлівасць сельскагаспадарчых земляў, вельмі слабае развіццё сферы паслуг), што вымушае працаздольнае насельніцтва шукаць заробак па-за межамі раёна, а ў апошнія дзесяцігоддзі — і краіны.
Табліца. Колькасць насельніцтва па трох апошніх перапісах
Беларусы складаюць 95,1 % ад агульнай колькасці насельніцтва, рускія — 2,8 %, украінцы — 1,0 %.
Усяго ў раёне працуе 5309 чалавек (пры тым, што колькасць працаздольнага насельніцтва перавышае 9 тыс. чалавек), у тым ліку 1524 (28,7 %) у сельскай гаспадарцы, 902 (17,0 %) — у адукацыі, 513 (9,7 %) — гандлі і харчаванні, 339 (6,4 %) — прамысловасці, 447 (8,4 %) — ахове здароўя, фізічнай культуры і сацыяльным забеспячэнні, 325 (6,1 %) — сферы ЖКГ, 238 (4,5 %) — будаўніцтве, 204 (3,8 %) — культуры, 166 (3,1 %) — транспарце, 121 (2,3 %) — сувязі.
Эканоміка
Галоўная роля ў эканоміцы раёна належыць сельскай гаспадарцы. Сельскагаспадарчыя ўгоддзі займаюць 44,7 тыс. га, у тым ліку 27,0 тыс. га — пашня, 17,5 тыс. га — лугавыя землі. Асноўная сельскагаспадарчая галіна — жывёлагадоўля мяса-малочнага кірунку. Вырошчваюцца збожжавыя і зернебабовыя, кармавыя культуры, бульба; з тэхнічных — рапс, лён, цукровыя буракі. Характэрнай рысай сельскай гаспадаркі раёна, як і амаль усяго Палесся, з’яўляецца высокая доля асушаных земляў — 27,5 тыс. га (61,5 %), 12,9 тыс. га з якіх выкарыстоўваюцца пад пашню і 14,6 тыс. га — пад лугі.
Прамысловасць развіта слаба і прадстаўлена некалькімі невялікімі прадпрыемствамі харчовай (завод сухога абястлушчанага малака, хлебазавод), дрэваапрацоўчай (лясгас), будаўнічай (асфальтавы завод) атраслей. Акрамя таго, на тэрыторыі раёна вядзецца здабыча нафты (у асноўным Вішанскае радовішча).
Па тэрыторыі раёна праходзіць чыгуначная ветка Жлобін — Рабкор, аўтадарогі Глуск — Азарычы, Парычы — Капаткевічы.
Ендрыхаўцы
Е́ндрыхаўцы (, Ендриховцы) — аграгарадок у Ваўкавыскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Роскага сельсавета.
Гісторыя
Вядома з пачатку XVIII ст. у складзе маёнтка Рось. У 1796 г. фальварак і вёска, належалі Яну Патоцкаму. У 1836 г. прыватная вёска, 19 двароў, 155 жыхароў. У 1914 г. 21 двор, 141 жыхар. Рашэннем Ваўкавыскага раённага Савета дэпутатаў ад 27.12.2010 г. № 22 пераўтворана ў аграгарадок без змянення назвы.
Насельніцтва
На 01.01.2004 г. 201 двор, 566 жыхароў.
Іфраструктура
Ёсць крама, дзіцячы сад, Дом культуры, бібліятэка, спіртзавод. Радзіма
Памятныя мясціны
Помнік землякам. На ўшанаванне 64 аднавяскоўцаў, якія загінулі ў барацьбе з нямецка-фашысцкімі захопнікамі, у 1970 г. пастаўлены помнік — скульптура воіна з лаўровым вянком.
Арцём Рыбчынскі
Арцём Рыбчынскі (нар. 1976, Мінск) — беларускі мастак.
Біяграфія
Нарадзіўся ў сям’і мастака. У 1991—1995 гадах вучыўся ў Мінскім мастацкім вучылішчы, у 1995—2000 гадах на факультэце культуралогіі БДУКМ.
Член Беларускага саюза мастакоў з 2003 года.
Творчасць
Працуе ў жывапісе, фатаграфіі, відэа, інсталяцыі, мультымедыя. Аўтар паштовых марак, канвертаў і адмысловых штэмпеляў.
Патвораў (гміна)
Патво́раў (Potworów) — вясковая гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Пшысухскага павета Мазавецкага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Патвораве. Плошча гміны складае 81,89 км². Станам на 2004 год у гміне Патвораў пражывалі 4302 чалавекі, шчыльнасць — 52,5 чал./км². Адміністрацыйна падзелена на 15 салецтваў.
Васа Фёдараўна Шабека
Васа Фёдараўна Шабека (,  — ) — беларускі вучоны ў галіне меліярацыі. Доктар тэхнічных навук (1968), прафесар (1969). Заслужаны мелiяратар БССР (1968).
Біяграфія
Скончыла Беларускі політэхнічны інстытут у 1940 годзе. З 1944 года ў інстытуце Белпрампраект, з 1946 года ў Беларускім НДІ меліярацыі і воднай гаспадаркі: з 1953 года загадчык аддела, лабараторыі гідралагічных і водагаспадарчых разлікаў.
Навуковая дзейнасць
Працы па праблемах рэгулявання воднага рэжыму, рацыянальнага выкарыстання водных рэсурсаў, удасканальвання асушальна-ўвільгатняльных сістэм пры меліярацыі зямель.
БелТАПАЗ
АТТ «Гродзенскі завод такарных патронаў „БелТАПАЗ“» — беларуская кампанія па вытворчасці, якая размешчана ў Гродна.
Гісторыя
Неаднаразова перапрафіляваны, выпускаў сантэхнічнае абсталяванне, святлотэхнічныя вырабы, тэхналагічнае абсталяванне, холаднавысадачны інструмент, а таксама тавары народнага спажывання.
1973 год — пабудаваны завод такарных патронаў на новай пляцоўцы і засвоеная новая прадукцыя — самацэнтруючыя трохкулачковыя такарныя патроны.
1975 год — пачынае ажыццяўляцца выпуск шырокай гамы такарных патронаў для ўстаноўкі на станочное абсталяванне, дзялільныя галоўкі і розныя тэхналагічныя прыстасаванні. Упершыню ў СССР асвойваліся такарныя патроны такога выканання і такой дакладнасці.
1977 год — па ўсесаюзнай выставе ВДНХ СССР самацэнтруючы такарны патрон падвышанай дакладнасці дыяметрам 250 мм быў адзначаны Бронзавым медалём. З 1980 года прадпрыемства мела права маркіраваць гэты патрон Дзяржаўным знакам якасці СССР.
У канцы 1970-х—пачатку 1980-х гадоў прадукцыя завода пачынае карыстацца попытам ва ўсіх галінах народнай гаспадаркі. Пашырыліся экспартныя пастаўкі такарных патронаў, яны адпраўляліся ў 16 краін свету.
1996 год — завод пераймяноўваецца ў РУП «Гродзенскі завод такарных патронаў „БелТАПАЗ“».
2004 год — заключаны кантракт з РУП «Мінскі трактарны завод» на пастаўку вузлоў і дэталяў для камплектацыі трактароў новага пакалення.
2008 год — акцыянаванне прадпрыемства, атрымаў новую назву ААТ «Гродзенскі завод такарных патронаў „БелТАПАЗ“». Прадпрыемства выпускае больш за 100 мадыфікацый самацэнтруючых спіральна-рэечных такарных патронаў, займаецца апрацоўкай дэталяў МТЗ, што складае 28,1 % ад агульнага аб’ёму і вырабляе тавары народнага спажывання — садова-агародны інструмент.
2013 год — па выніках конкурсу «Лепшыя тавары РБ» такарны самацэнтруючы патрон спіральна-рэечны 3-х кулачковы 3-250.35.14 намінаваны як «Лепшы тавар РБ 2013 года».
2014 год — на прадпрыемстве сфарміраваны аддзел знешніх заказаў, які займаецца вырабам прадукцыі якая з’яўляецца не серыйнай, а вырабляецца згодна чарцяжоў альбо тэхнічных заданняў заказчыка.
2012—2016 гады — ААТ «БелТАПАЗ» у складзе холдынгу Адкрытае акцыянернае таварыства «МЗОР»—кіруючая кампанія холдынгу «Белстанкаінструмент». Ажыццяўляе рэалізацыю сваёй прадукцыі як на ўнутраным, так і на знешнім рынках. Пастаўка прадукцыі вырабляецца ўсім найбуйнейшым прадпрыемствам станкабудаўнічай і інструментальнай галіны машынабудавання Рэспублікі Беларусь, прадпрыемствам Расійскай Федэрацыі, Украіны, Казахстана, Малдовы. Рэалізуе прадукцыю не толькі наўпрост канчатковым спажыўцам, але і праз тавараправодную сетку.
Менахем Фішман
Менахем Фішман (פישמן מנחם) — магілёўскі майстар партрэтнай і архітэктурнай фатаграфіі, фотамастак, уладальнік уласнага фотаатэлье ў Магілёве, у доме Мееровіча па вуліцы Вялікай Садовай. Быў аднім з піянераў беларускай мастацкай фатаграфіі. Яго творчасць — частка культурнай спадчыны Беларусі.
Біяграфічныя звесткі
Гэтыя ўзнагароды знайшлі свае адлюстраванне ў літаграфіі на адваротным баку фотаздымкаў, якія друкаваў Фішман у сваім атэлье.
"«Да паслуг гэтай фатаграфіі звяртаюцца ўсе казённыя і грамадскія ўстановы, якія маюць на ўвазе групавыя здымкі не лубачнага, а строга мастацкага характару, фірма ідзе за ўсімі навінкамі ў галіне фатаграфіі, зараз жа, прымаючы гэта ў сваіх працах, а зойдучы ў прыёмную залу фатаграфіі ці ў галерэю, абстаўленую па апошнім слове са ўсёй раскошай, мажлівай, вядома, для правінцыйнай фатаграфіі, наведвальнік пранікаецца запэўненнем у бездакорным выкананні замовы»".
Міхаіл Яўгенавіч Лусцянкоў
Міхаіл Яўгенавіч Лусцянкоў (, г. Магілёў) — беларускі спецыяліст у галіне машыназнаўства, сістэм прывадаў і дэталей машын. Доктар тэхнічных навук (2015), дацэнт (спецыяльнасць «Механіка», 2003), прафесар (2017).
Біяграфія
Выкладае ў Беларуска-Расійскім ўніверсітэце (з 2000, аўтамеханічны факультэт, кафедра «Асновы праектавання машын», прафесар, з 2011 — першы прарэктар, з 2019 — рэктар).
Навуковыя інтарэсы: даследаванні механічных перадач; перадачы з прамежкавымі целамі качэння; прывады.
Тэрэза Уладзіміраўна Афанасік
Тэрэза Уладзіміраўна Афанасік (, в. Ендрыхаўцы, Ваўкавыскі павет) — Герой Сацыялістычнай Працы (1973).
Біяграфія
З 1949 года палявод, з 1959 года даярка племзавода «Рось» Ваўкавыскага раёна. Званне Героя прысвоена за паспяховае выкананне абавязацельстваў па павелічэнню вытворчасці і нарыхтовак прадуктаў жывёлагадоўлі.
Гомельскі дзяржаўны каледж мастацтваў імя Н. Ф. Сакалоўскага
'''Гомельскі дзяржаўны каледж мастацтваў імя Н. Ф. Сакалоўскага''' — сярэдняя спецыяльная навучальная ўстанова ў г. Гомель Беларусі. Размяшчаецца ў будынку пач. ХХ стагоддзя па адрасе вул. Савецкая, 18.
Гісторыя
У першыя гады Савецкай улады ў Гомельскай губерні былі адкрытыя агульнадаступныя навучальныя музычныя ўстановы, пачалі працаваць харавыя студыі і кружкі пад кіраўніцтвам Р. Пукста, Б. Розенблюма, А. Туранкова, якія ў 1919 годзе яны былі аб’яднаны ў Народную кансерваторыю з дзвюма студыямі ў рабочых раёнах.
У 1920 годзе Народная кансерваторыя была рэарганізавана ў Дзяржаўную музычную школу 1-й і 2-й ступені.
У жніўні 1921 на базе 1-й Дзяржаўнай музычнай школы 1-й і 2-й ступеняў створаны Дзяржаўны музычны тэхнікум. Тэхнікум рыхтаваў інструктараў, спецыялістаў і педагогаў (тэрмін навучання — 4 гады) па спецыяльнасцях: фартэпіяна, аркестравыя інструменты, арган, сольны спеў. З 1936 г. — музычнае вучылішча.
У гады Вялікай Айчыннай вайны навучальная ўстанова была эвакуіравана ва Уфу, а ў 1944 г. аднавіла сваю працу ў Гомелі. Першы паваенны выпуск складаў 4 чалавекі.
14 сакавіка 1958 года на падставе Пастановы Савета Міністраў БССР за № 140 Гомельскаму музычнаму вучылішчу вучылішчу прысвоена імя кампазітара Н. Ф. Сакалоўскага. З 1994 г. — каледж мастацтваў імя Н. Ф. Сакалоўскага. У 2003 г. на яго базе адкрыўся філіял Беларускай акадэміі музыкі.
Сімяон I
Прыйшоў да ўлады пасля таго, як Барыс I зрынуў свайго сына Уладзіміра, які ўзначаліў паганскую рэакцыю. З імем цара Сімяона звязаны Залаты век балгарскай дзяржавы. Яго ваенныя кампаніі супраць Візантыйскай імперыі, венграў і сербаў, давялі балгарскую дзяржаву да тэрытарыяльнага апагею, параўнальнага толькі з эпохай Крум. Балгарыя ператварылася ў самую магутную дзяржаву на Балканах і ва ўсёй Усходняй Еўропе. У яго часы Балгарыя распасціралася ад Будапешта, паўночных схілаў Карпат і Дняпра на поўначы да Адрыятычнага мора на захадзе, Эгейскага мора на поўдні і Чорнага мора на ўсходзе. Эпоха Сімяона I характарызавалася беспрэцэдэнтным культурным уздымам, названым пасля залатым векм балгарскай цывілізацыі.
Баяршчына (Ушацкі раён)
Бая́ршчына (, Боярщина) — вёска ва Ушацкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Кубліцкага сельсавета.
Да 2004 года ўваходзіла ў склад Селішчанскага сельсавета.
Галімшчынскі сельсавет
Галі́мшчынскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Іўеўскага раёна Гродзенскай вобласці. Цэнтр — вёска Галімшчына.
Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Іўеўскага раёна Баранавіцкай вобласці БССР. З 20 верасня 1944 года ў складзе Маладзечанскай вобласці, з 8 студзеня 1954 года ў складзе Гродзенскай вобласці. 2 снежня 1961 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Ліпнішкаўскага сельсавета.
Георгій Іванавіч Чарняўскі
Біяграфія
Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. Вучыўся ў 1930—1933 гадах у Віцебскім мастацкім тэхнікуме ў Ф. Фогта, М. Эндэ, Я. Мініна.
Красцінава
Красці́нава (, Крестиново) — вёска ў Драгічынскім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Асавецкага сельсавета.
Георгій Іванавіч Чарняўскі
Біяграфія
Член Беларускага саюза мастакоў з 1960 года.
Творчасць
Працаваў у афармленчым мастацтве і прыкладной графіцы. Асноўныя творы: афармленне павільёна БССР на Усесаюзнай сельскагаспадарчай выстаўцы ў Маскве, інтэр’ераў аўтавакзала «Цэнтральны», Палаца культуры і тэхнікі аўтамабільнага завода, магазіна «Паўлінка», а таксама свята ў гонар 20-годдзя вызвалення Беларусі ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў (усе ў г. Мінску).
Інакенцій XI
Інакенцій XI (Innocentius PP. XI; свецкае імя: Бенедэта Адэскалькі, Benedetto Odescalchi; 19 мая 1611, Кома, Міланскае герцагства — 12 жніўня 1689, Рым) — Папа Рымскі з 21 верасня 1676 да 12 жніўня 1689 г. Каталіцкі блаславёны.
Князікоўскі сельсавет
Князіко́ўскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Іўеўскага раёна Гродзенскай вобласці. Цэнтр — вёска Вялікія Князікоўцы.
Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Іўеўскага раёна Баранавіцкай вобласці БССР. З 20 верасня 1944 года ў складзе Маладзечанскай вобласці, з 8 студзеня 1954 года ў складзе Гродзенскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Некрашскага сельсавета. 4 студзеня 1958 года ў склад сельсавета з Суражскага сельсавета перададзена вёска Войтавічы. 9 верасня 1960 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Суражскага (11 населеных пунктаў: Войтавічы, Вялікая Показь, Вялікая Почарня, Граблі, Дулькі, Забалаць, Кавалі, Кузьмы з хутарамі, Малая Показь, Некрашы і Пакуці) і Ліпнішкаўскага (8 населеных пунктаў: Андрушкі, Вялікія Князікоўцы, Дарашы, Ліпнішскія з хутарамі, Малыя Князікоўцы, Новая Жыжма, Сонтакі, Сцігане) сельсаветаў.
На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 19 населеных пунктаў.
Чэлена
Насельніцтва складае 1359 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 55 чал./км². Займае плошчу 25 км². Паштовы індэкс — 1020. Тэлефонны код — 0761.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы Santissimo Crocifisso.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
Страва
Страва — ежа, прыгатаваная з некалькіх інгрэдыентаў. Звычайна вылучаюць першыя (булёны, супы), другія (мяса, рыба з гарнірамі, кашы і інш.), трэція (напоі, дэсерты) стравы. Таксама пэўныя стравы вызначаюцца як элементы нацыянальнай кухні, напрыклад, гуляш — нацыянальная венгерская страва.
Лужычане
Лужыча́не, або лужыцкія сербы (саманазвы Serbja, Serby), таксама вядомыя як сорбы (Sorben) — славянскі народ, карэнныя насельнікі Ніжняй і Верхняй Лужыцы на ўсходзе Германіі. Жывуць таксама ў Аўстрыі і ЗША. Агульная колькасць (2023 г.) — 29 900 чал.
Паходжанне
Да XIII ст. вобласць, раней населеная мільчанамі, атрымала назву Верхняй Лужыцы, а вобласць лужычан - Ніжняй Лужыцы. У XIV ст. яны былі далучаны да Чэшскай Кароны. Аднак чэшскія манархі прыцягвалі для пасялення на гэтых тэрыторыях нямецкіх каланістаў. Лужыцкія землі паступова ператварыліся ў славянскі астравок, акружаны суседзямі-немцамі. Але гэта садзейнічала гуртаванню мясцовых славян, з'яўленню іх асабістай тоеснасці, адрознай ад тоеснасці блізкіх па мове чэхаў і палякаў.
У 1635 г. большая частка Верхняй і Ніжняй Лужыцы была далучана да Саксоніі.
Матэрыяльная культура
Лужычане здаўна займаліся сельскай гаспадаркай. У Верхняй Лужыцы вырошчвалі жыта, бульбу, цукровы бурак, разводзілі кароў, свінняў і авечак. У Ніжняй Лужыцы важную ролю адыгрывала вытворчасць гародніны. Да 1970-ых гг. мясцовыя сяляне актыўна ўжывалі старыя прылады, накшталт сярпа, касы, цэпу для малацьбы збожжа. Гэта тлумачыцца як доўгім захаваннем традыцый, так і асаблівасцямі мясцовасці - наяўнасцю працяглых забалочаных тэрыторый і адносна невялікімі надзеламі.
У сярэднявеччы паселішчы мелі круглявую форму. Звычайна ў іх жылі прадстаўнікі аднаго роду або пашыранай сям'і. Круглявая форма размяшчэння будынкаў дазваляла абараняць хатнюю жывёлу і родавую маёмасць. Пазней узнікла вясковая забудова без строгага плану. Яна часта сустракаецца ўздоўж буйных рэк, дзе захоўваецца небяспека паводак. Радзей сустракаліся вёскі, выцягнутыя ўздоўж дарог. Яны былі больш характэрныя для суседзяў луцжычан, немцаў-саксонцаў. Але былі вядомы вёскі-авальніцы, калі дарога пашыралася ў круглы пляц, вакол якога ўзводзіліся будынкі.
Найбольш старажытная форма мясцовага будаўніцтва - зрубная. Пад уплывам нямецкіх перасяленцаў ў Верхняй Лужыцы ўжо да XIX ст. пашырыліся каркасныя будынкі. У найбольш старых дварах усе пабудовы размяшчаліся пад адным дахам.
Сацыяльная структура
Пад час цяжарнасці жанчыны павінны былі прытрымлівацца асобых паводзінаў. За некалькі тыдняў да родаў цяжарная ішла да святара, каб атрымаць бласлаўленне. Адмысловае значэнне надавалася дню нараджэння. Лічылася, што дзіця, народжанае ў нядзелю, будзе шчаслівым, у панядзелак або ў чацвер - пакутлівым. Хрысцілі і давалі імя ў першую нядзелю пасля нараджэння. У Ніжняй Лужыцы першым дзецям давалі імёны бацькоў. У Верхняй Лужыцы іх атрымоўвалі толькі другія дзеці.
Дзяцей і дарослых абаранялі з дапамогай магічных абрадаў. Па паводзінах свойскай жывёлы вызначалі, хто з найблізкіх сваякоў можа памерці. Нябожчыкаў хавалі ўсёй вёскай.
Духоўная культура
Святочныя дні вызначаліся царкоўным каляндаром. У канцы жніўня - пачатку верасня святкаваліся дажынкі. Распаўсюджана свята скадаванкі - дзень сустрэчы моладзі са студэнтамі, якія навучаюцца ў розных універсітэтах, у тым ліку за межамі Лужыцы.
Звычайным баўленнем часу для дзяўчын у мінулым былі вячоркі, якія суправаджаліся сумеснымі спевамі. Прычым, бедныя дзяўчыны і найміткі гуртаваліся разам. Дзяўчыны з забяспечаных сямей праводзілі час у сумеснай кампаніі. Вельмі папулярнымі таксама з'яўляліся танцы. Акампанавалі на трохструнных цымбалах, дудзе, таракаве (від габою).
Фальклор багаты на прымаўкі і легенды.
Мова
Родныя мовы лужычан адносяцца да заходнеславянскай групы індаеўрапейскай моўнай сям'і. Пісьмовасць на аснове лацінкі ўзнікла ў XVI ст. у сувязі з Рэфармацыяй. Першыя вядомыя пісьмовыя помнікі - Burger Eydt Wendisch (клятва гараджан Баўцэна, 1532 г.) і псалтыр, надрукаваны ў 1548 г. У 1765 г. выйшаў першы лужыцкі часопіс (2 нумары).
Навуковае вывучэнне лужыцкіх моў пачалося ў XIX ст., калі былі складзены падрабязныя слоўнікі і граматыкі.
Рэлігія
Большасць вернікаў — пратэстанты, звычайна лютэране. Але таксама маецца значная каталіцкая абшчына (каля 10%).
Шчасны Галоўчынскі
Шчасны Галоўчынскі (? — ) — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага.
Біяграфія
З роду князёў Галоўчынскіх герба «Лебедзь», сын маршалка гаспадарскага і ляхавіцкага старосты Яраслава Мацвеевіча і Дароты Венцлаваўны Касцевіч.
Дзяржаўца любашанскі з 1581. 12 сакавіка 1600 названы кашталянам менскім. Валодаў маёнткамі Галоўчын, Езна, Цітва, Шацк і інш.
Сям’я
Быў жанаты з віленскай кашталянкай Гальшкай Хадкевіч. Меў сына Яна, чашніка літоўскага, які памёр бяздзетным, і дачку Рэгіну, якая ў першы раз пабралася шлюбам з менскім ваяводам Пятром Тышкевічам, а пасля яго смерці з віцебскім ваяводам Крыштафам Кішкам.
Наўгародская вобласць
Наўгародская вобласць — суб’ект Расійскай Федэрацыі, размешчаны на паўночным захадзе еўрапейскай часткі краіны. Адміністрацыйны цэнтр — г. Вялікі Ноўгарад. Створана 5 чэрвеня 1944 года. Насельніцтва 657 595 чалавек (1.01.2007), з якіх у гарадах пражываюць 70,2 %. Нацыянальны склад: рускія — 93,9 %, украінцы — 1,5 %, беларусы — 0,8 %. Падзяляецца на 21 раён. Буйнейшыя гарады: Вялікі Ноўгарад, Баравічы, Старая Руса.
Геаграфія
Заходнюю частку вобласці займае Прыільменская нізіна з моцна забалочанымі ўчасткамі. На паўднёвым усходзе — узгорыста-марэнная Валдайскае ўзвышша (вышыня да 296 м, г. Рыжоха), тэрасаваным выступам ўздымаецца над Прыільменскай нізінай; моцна раздзеленая рэкамі. На паўночным усходзе — Ціхвінская града (вышыня да 280 м). Клімат умерана кантынентальны. Зіма мяккая, снежная. Сярэдняя тэмпература студзеня ад −7,5 да −10,2 °C; лета умерана цёплае, сярэдняя тэмпература ліпеня ад 16,5 да 17,5 °C. Ападкаў — 700—800 мм у год. Працягласць вегетацыйнага перыяду ад 119 да 132 сутак. Большая частка рэк належыць басейну возера Ільмень (самае вялікае ў Н. а.), Найбуйнейшыя з іх: Мста, Ловаць, Палісць, Шалонь. З Ільмені выцякае рака Волхаў, якая ўпадае ў Ладажскае возера. Вобласць багатая на азёры, шмат іх на Валдайскім ўзвышшы (Валдайскае, Ужынскае, Веллё, Пірас і інш.). Глебы пераважна дзярнова-падзолістыя, на паўночным захадзе — забалочаныя. Лясы займаюць больш за 50 % тэрыторыі вобласці. На поўначы і паўночным усходзе захаваліся іглічныя лясы (елка, хвоя), у заходняй частцы — лісцяныя (бяроза, асіна вольха). Месцамі сустракаюцца дубовыя лясы. Каля 7 % тэрыторыі занята лугамі. Шырокія пойменныя лугі размешчаны па берагах возера Ільмень, р. Волхаў у дэльтах рр. Мста і Ловаць. 11 % занята тарфянымі балотамі.
У вобласці сустракаюцца лось, лісіца, выдра, норка, тхор, куніца, вавёрка, зайцы, воўк. У рэках і азёрах — снеток, лешч, шчупак, судак і інш.
Ходараў
Хо́дараў (, Ходоров) — вёска ў Слаўгарадскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Гіжэнскага сельсавета.
У вёсцы працуе ФАП і дом сацыяльнага абслугоўвання насельніцтва.
Гісторыя
Узнікла пасля 1917 года. Насельнікамі яе былі жыхары вёсак Усохі і Аляксандраўка. Назва паходзіць ад імя Ходар (Тодар, Хвёдар).
Перад вайной у вёсцы жыло 252 чалавекі.
Падчас Вялікай Айчыннай вайны ў жніўні 1943 года гітлераўцамі было спалена 69 двароў (з 71 да вайны), забіта 18 жыхароў.
Інфраструктура
У вёсцы працуе фэльчарска-акушэрскі пункт і дом сацыяльнага абслугоўвання насельніцтва.
Патэнгова (гміна)
Патэнго́ва (Potęgowo) — вясковая гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Слупскага павета Паморскага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Патэнгове. Плошча гміны складае 227,92 км². Станам на 2010 год у гміне Патэнгова пражывалі 7 123 чалавекі, шчыльнасць — 31,3 чал./км². Адміністрацыйна падзелена на 24 салецтвы.
Населеныя пункты
На тэрыторыі гміны размешчаны 32 населеныя пункты.
Parason
PARASON — беларускі рок-гурт.
Гісторыя
На пытанне, чаму менавіта «Рarason», гітарыст Віталь Зыблюк зазначыў:
Першыя творчыя поспехі, па словах музыкі, звязаныя з супрацай над дыскам «Ліцэй: веру ў цябе», а таксама з першым гастрольным турам па Польшчы ў красавіку 2005 года.
Музыкі тройчы выступалі на Басовішчы: ў 2005, 2006 і 2007 гадах. На Басовішчы-2006 гурт выйграў прыз студыі «Апола» (60 гадзін запісу ў студыі, прыз не быў выкарыстаны) і прыз Задзіночання беларускіх студэнтаў у выглядзе 600 долараў. У 2007 годзе «Parason» выступаў у якасці госця.
У 2008 годзе гурт распадаецца.
Ацэнкі
У інтэрв’ю «Музыкальнай газеце» ў 2006 годзе Алег Вяль, франтмен «Hair Peace Salon», прызнаваў, што гурт блізкі да яго ў плане музычнага стылю.
Некрашскі сельсавет
Некрашскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Іўеўскага раёна Гродзенскай вобласці. Цэнтр — вёска Некрашы.
Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Іўеўскага раёна Баранавіцкай вобласці БССР. З 20 верасня 1944 года ў складзе Маладзечанскай вобласці, з 8 студзеня 1954 года ў складзе Гродзенскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Князікоўскага сельсавета.
Квадратны метр
Квадратны метр (м²) — адзінка вымярэння плошчы ў сістэме СІ.
1 м² роўны плошчы квадрата с стараной у 1 метр.
1 м² =