cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Міхаіл Вінцэнтавіч Мялешка
Міхаіл Вінцэнтавіч Мялешка (, Скары, цяпер Мядзельскі раён, Мінская вобласць —, Самара; Псеўданімы: Міхалка Скарэўскі, Міхалка С.; крыптанімы: М.-о, М. М-о, N.) — беларускі гісторык, этнограф, пісьменнік, публіцыст.
Біяграфія
Нарадзіўся 27 красавіка (9 мая) 1892 года ў в. Скары Вілейскага павета Віленскай губерні (цяпер — Мядзельскі раён Мінскай вобласці).
З 1911 года працаваў на фабрыках у Пецярбургу. Удзельнічаў у гуртку Браніслава Эпімаха-Шыпілы. У 1914—1918 гадах у расійскай арміі. З 1917 года — член Беларускай сацыялістычнай грамады. З 1918 года працаваў у Віцебскім аддзяленні Белнацкама. У 1918—1921 гадах вучыўся ў Віцебскім аддзяленні Маскоўскага археалагічнага інстытута. Працаваў у Віцебскім археалагічным інстытуце і губернскім архіве. У 1920—1921 гадах служыў у Віцебскім губернскім ваенкамаце. З лістапада 1922 года ў Менску.
Працаваў у Цэнтрархіве БССР; з 1927 года ў Цэнтральным архіўным упраўленні БССР. З 1923 года — член Інбелкульта. У 1923—1924 гадах чытаў лекцыі па этнаграфіі ў Віцебскім педінстытуце. У 1926—1928 гадах выкладаў гісторыю Беларусі ў Камуністычным універсітэце Беларусі. Арыштаваны ДПУ БССР 18 ліпеня 1930 года па сфабрыкаванай справе «Саюза вызвалення Беларусі». Пастановай Калегіі АДПУ ад 10 красавіка 1931 года сасланы ў Самару на 5 гадоў. Паўторна арыштаваны 16 лютага 1938 года. Вызвалены з-пад следства 4 сакавіка 1940 года.
Рэабілітаваны па першым прыгаворы ў 1957 годзе, па другім — у 1962 годзе.
Нашчадкі
Дачка — Людміла Сакалова, пражывае ў Санкт-Пецярбургу. Унучка — Наталля Спічко, кампазітар, аўтар вакальнага цыклу «Самарский туесок», які гучаў па ўсесаюзным радыё ў выкананні народнага артыста СССР Артура Эйзена.
Дзейнасць
Даследаваў праблемы прыгоннага права, падзеі 1863—1864 і 1905—1907 гадоў у Беларусі. Аўтар працы пра Мялеція Сматрыцкага. Таксама вывучаў беларускую этнаграфію і архіўную справу. Удзельнічаў у арганізацыі архіўнай справы, этнаграфічных і краязнаўчых даследаванняў.
Берта Галандская
Берта Галандская (Berthe de Hollande, каля 1058 —, Мантрой-сюр-Мер, Па-дэ-Кале, Францыя) — каралева Францыі ў 1072 — 1092 гадах. Берта была дачкой Флорыса I, графа Галандыі і Гертруды Саксонскай, дачкі герцага Саксоніі Бернхарда II. У 1072 годзе Берта пабралася шлюбам з Філіпам I Французскім, каралём Францыі з дынастыі Капетынгаў.
Біяграфія
17 ліпеня 1070 года нечакана памёр Бадуэн VI, старэйшы брат Роберта Фрызскага. Яго ўдава Рыхільда дэ Эно выклікала незадаволенасць фламандцаў. Роберт Фрызскі ўзначаліў мяцеж, уступіў у бой з войскамі Рышыльды і яе сына, графа Арнульфа III, і захапіў Ліль. Рышыльда папрасіла дапамогі ў караля Францыі Філіпа I, які прыйшоў на чале арміі. 22 лютага 1071 года ля падножжа гары Касель адбылася бітва, у выніку якой Арнульф III загінуў. Роберт Фрызскі стаў графам Фландрыі на шкоду свайму пляменніку Бадуэну II дэ Эно, малодшаму сыну Бадуэна VI і Рышыльды, якія беглі і ўмацаваліся ў Эно, заклікаўшы на дапамогу імператара.
У першай жа сваёй ваеннай акцыі кароль Філіп I быў пераможаны васалам. Каралеўскія войскі не паказалі сваіх ваенных якасцей, пасля чаго толькі і заставалася што ратаваць гонар і прэстыж умелымі перамовамі. Прызнаўшы Роберта Фрызскага графам Фландрыі, саветнікі маладога Філіпа I навязалі яму мір, змацаваўшы яго шлюбам з Бертай, ятроўкай Роберта Фрызскага (1072).
Сям'я Берты, здаецца, мела ўплыў на палітычную дзейнасць каралеўства. Аднак у 1090 годзе, стомлены сваёй жонкай і прыкрытай апекай, народжанай з яго паражэння і з яго шлюбу, Філіп I прымусіў пасадзіць Берту ў замак Мантрой-сюр-Мер. А калі ён вырашыў ізноў жаніцца ў 1092 годзе на Бертрадзе дэ Манфор, шлюб быў ануляваны з прычыны крэўнага сваяцтва.
Берта памерла ў вялікім смутку ў замку Мантрой-сюр-Мер 30 ліпеня 1093 года. Злыя языкі казалі, што яна была атручана.
Жарушнік балотны
Батанічнае апісанне
Шматгадовая травяністая расліна вышынёй 20—70 (да 100) см. Сцябло адно ці некалькі, прамастойнае або прыўзнятае, галінастае. Лісце чаргаванае. Ніжняе лісце лірападобнай формы, на чаранках, верхняе — перыста-рассечанае, з вушкамі каля асновы, сядзячае. Кветкі дробныя, светла-жоўтага колеру. Пялёсткі кветак (4) аднаго памеру з чашалісцікамі. Плод — стручок, злёгку сагнуты, часам амаль шарападобнай формы.
Распаўсюджанне і экалогія
Від распаўсюджаны на тэрыторыі Еўразіі, Афрыкі (Егіпет, Эфіопія), Паўночнай Амерыкі, на Кубе і Гаіці. Натуралізаваўся ў Новай Зеландыі і Паўднёвай Амерыкі. Расце на балотах, па берагах вадаёмаў, у прыбярэжных і пойменных хмызняках, на ўзлесках і забалочаных лугах, пустках, каля дарог. Цвіце ў чэрвені—верасні. Святлолюбівая расліна, але добра пераносіць цень. Гіграфіт і эўтроф.
Лекавая расліна.
Фархад Тахіраў
Фархад Тахіраў (Fərhad Tahirov, 12 красавіка 1987) — азербайджанскі шахматыст, гросмайстар (2002).
До
До (do) (у музычнай тэорыі) — мнеманічнае пазначэнне першай ступені гукараду. Аналагічна пазначэнню «С».
Частата гуку у першай актаве — 261,6 Герц.
IC 3552
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Сангхла (возера)
Сангкхла (ทะเลสาบสงขลา) — возера ў Тайландзе, размешчанае на тэрыторыі паўвострава Малака, паміж правінцыямі Пхатхалунг і Сангкхла. Плошча паверхні — 1040 км².
У паўднёва-ўсходняй частцы возера звязана 380-метровым пралівам з Сіямскім залівам, вада саланаватая. У паўночнай частцы знаходзяцца мангравыя балоты, якія знаходзяцца пад абаронай Рамсарскай канвенцыі з 1998 года. Возера з’яўляецца адным з нямногіх прэснаводных водна-балотных экасістэм Тайланда, якія захаваліся некранутымі. Тут жыве невялікая папуляцыя рачнога дэльфіна Іравадзі, які знаходзіцца пад пагрозай знікнення.
На прыбярэжнай тэрыторыі пражываюць каля 5 тыс. тайскіх сем’яў, якія займаюцца рыбалоўным промыслам, жывёлагадоўляй і сельскай гаспадаркай.
Харчаванне ў Вялікім Княстве Літоўскім
Харчаванне ў ВКЛ. Узаемапранікненне матэрыяльнай культуры беларусаў і літоўцаў, асабліва глыбокае ў гастранамічнай сферы, пачалося яшчэ з часоў усталявання ўлады Полацкага княства над Літвой (11 ст.) і яскрава праявілася ў эпоху ВКЛ. Са старажытных часоў аснову сельскай гаспадаркі продкаў сучасных беларусаў і літоўцаў складала вытворчасць збожжа. Асноўным прадуктам харчавання быў хлеб з жытняй мукі, часта з дадаткамі ячнай, пшанічнай, грэцкай, аўсянай. Адносна распаўсюджанай была выпечка з грэцкай мукі — таўчонікі, шалтаносы і г.д. Мучныя вырабы з пытляванай пшанічнай мукі (пірагі, бліны, караваі) выпякаліся ў асноўным на святы.
Збожжа і агародніна
Ва ўмовах дэфіцыту мясной ежы важнай крыніцай бялку былі струкавыя — боб, гарох, сачавіца, з 18 ст. фасоля («нямецкі гарох»). Улюбёнай стравай многія стагоддзі быў вараны гарох са смажанымі шкваркамі, гарохавы кісель (а таксама аўсяны). Самай папулярнай гароднінай была капуста, якую імкнуліся назапасіць на зіму (салёную, квашаную), а таксама караняплоды (рэпа, буракі, морква, бручка, пастарнак), агуркі. Бульба з'явілася ў першай трэці 18 стагоддзя, але шырока распаўсюджвацца пачала ў апошнія гады існавання ВКЛ. Істотнай рысай кулінарыі ўсіх народаў Рэчы Паспалітай было ўжыванне вялікай колькасці часнаку і цыбулі. Грыбы (салёныя, сушаныя, у парашку) ўжываліся як неабходны араматычна-смакавы дадатак да супоў, соусаў, мясных і рыбных страваў, сезонна як самастойная страва.
16-19 ст
Рэвалюцыя цэн 16 ст. стварыла працяглы попыт на таннае збожжа ў Заходняй Еўропе, што стымулявала запрыгоньванне сялян праз стварэнне фальваркаў, валочную памеру, даючы магчымасць пануючаму саслоўю атрымліваць гарантаваную зямельную рэнту, не клапоцячыся пра паляпшэнне агратэхнікі, развіццё прамысловасці і ўнутранага гандлю — нягледзячы на тое, што значная частка прыбытку ад знешняга гандлю асядала ў руках пасярэднікаў (купецтва Гданьска і Рыгі). З кан. 16 ст. Рэч Паспалітая, у тым ліку ВКЛ, ператварылася па сутнасці ў рэгіён монакультуры: галоўнай крыніцай нацыянальнага даходу зрабіўся экспарт таннага збожжа праз балтыйскія порты. Узмацненне сацыяльнай дыферэнцыяцыі ў 16 ст. зменшыла магчымасці збіральніцтва, палявання і рыбалоўства для непрывілеяваных саслоўяў. У выніку штодзённае меню пераважнай большасці насельніцтва — сялян — звялася пераважна да расліннай ежы, у першую чаргу да хлеба і іншых мучных страў, а таксама каш. Аднабаковая арыентацыя сельскай гаспадаркі на земляробства, якая захоўвалася да канца 19 ст., закансервавала адсталую, дысбалансаваную структуру грамадства, прычынілася да інтэлектуальнай дэградацыі большасці насельніцтва Беларусі і Літвы, збяднення вобразнага шэрагу ды эстэтычнага арсеналу, запаволіла і абцяжарыла адаптацыю да рынкавых дачыненняў.
Уплыў царквы
Афіцыйны царкоўны каляндар са складанай сістэмай пастоў (у каталіцкім календары поснымі былі да 192 дзён году, з іх 51 складалі сціслыя пасты) а таксама архаічная паганская абраднасць накладалі істотныя абмежаванні на структуру харчавання ў канкрэтныя перыяды году і дні тыдня. Праваслаўны пост быў яшчэ больш сціслым, вымагаючы адмову не толькі ад мясных, але і ад малочных прадуктаў і яек. Рацыён істотна вагаўся ў залежнасці ад сезона: найбольш сытным перыядам у годзе быў прамежак паміж Калядамі і Масленіцай (мясаед), калі спажывалася найбольш мясных прадуктаў. Такі рытм у пэўным сэнсе дапамагаў прыстасавацца да дэфіцыту асноўных прадуктаў харчавання. Вясной запасаў ежы бракавала, тады меню разнастаілі шчаўём, крапівой, лебядой, карэннем заячай капусты, бацвіннем, маладымі парасткамі хвоі, «мязгой» — яшчэ не зацвярдзелай абалонай асіны і бярозы. Голад быў звычайнай з'явай у жыцці прыгоннай вёскі, а ў часы неўраджаяў, войнаў, эпідэмій — таксама ў гарадах.
Садавіна
Фрукты ды ягады спажываліся амаль выключна мясцовыя (яблыкі, грушы, слівы, вішні, парэчкі), з 17 ст. на сталах магнатэрыі, пазней — сярэдняй і дробнай шляхты, мяшчан — з'явіліся цытрусавыя.
З пач. 18 ст. іх пачалі вырошчваць у мясцовых аранжарэях, пачалі вырабляць ліманады, аранжады.
Малочныя прадукты
Малочных прадуктаў спажывалася значна меней, чым сёння (менш за 100 л. на чалавека ў год у пераліку на цэльнае малако). Мясцовая «чырвоная» парода буйной рагатай жывёлы не вызначалася высокімі надоямі, а значную частку статка складалі валы. Асноўным сродкам кансервацыі і галоўнай формай спажывання малака быў сыр (толькі тварожны), які елі пераважна ў святы. Сыр высушваўся да крамянасці, яго крышылі нажом або ссалі як цукеркі. Больш распаўсюджаным, чым сёння, быў сыр з казінага малака. Ферментаваны (сычужны) сыр быў да 18 ст. экзатычным артыкулам імпарту (з Прусіі, Галандыі, Францыі, Італіі), мала вядомым нават прывілеяваным саслоўям. Яго мясцовая вытворчасць пачалася толькі ў 19 ст. Яшчэ менш, чым сыру, ужывалася смятаны і масла, якімі, як і цэльным малаком, «забельвалі» супы, кашы і іншыя стравы. Больш спажывалася расліннага тлушчу ў форме алею (ільнянога і канаплянага, у вышэйшых класаў часам і алівы). Алеем штодзённа запраўлялі кашы, прыпраўлялі селядцоў. Канаплянае насенне таксама пражылі (у познія часы з бульбай).
Мясныя прадукты
Сярод мясных прадуктаў асноўнае месца займалі вырабы са свініны, значна меней (але больш, як сёння) спажывалася бараніны, яшчэ менш — ялавічыны. Свіней забівалі пераважна ў лістападзе — студзені, а таксама вясной; найбольш часта перад Калядамі (старажытны, яшчэ з паганскіх часоў, звычай). З нарэзанага мяса, пазней з мяснога фаршу выраблялі кілбасы, вантрабянку; з пячонкі, крыві з дадаткам мукі, крупаў — кішку (па-літоўску — vėdaraі) свіныя страўнікі таксама начынялі фаршамі (гэтак званымі skilándis або шкалондза, ці каўбух); выраблялі студні, сальцісоны, рулеты, вэндзілі шынкі (свіныя лапаткі са скурай), кумпякі (лапаткі, з якіх здымалі скуру, каб засаліць разам з салам), рэбры, галёнкі (верхнія часткі ног, аддзеленыя ад шынак і кумпякоў), свіныя вушы. Салілі сала, ператаплівалі здор, кішэчны здор меў асобную назву — аточыны. Вэнджанне было больш распаўсюджана ў этнічнай Літве, асабліва ў Жамойці, для Беларусі больш характэрнай была засолка ды вяленне мяса.
Стравы з птушкі
З хатняй птушкі найбольш звыклымі былі куры, качкі, гусі; у 16 стагоддзі з'явіліся індыкі. Асноўнай мэтай гадоўлі птушкі было атрыманне яек. У сялянскім рацыёне птушынае мяса было рэдкасцю, яго спажывалі пераважна як дыетычную ежу пры хваробах, часцей прадавалі на рынку ці выплачвалі ў якасці натуральнай даніны. Традыцыйным далікатэсам былі вэнджаныя «паўгускі», вяленыя качкі. Гусей было прынята забіваць на пачатак лістапада (асабліва на Святога Марціна — 11 лістапада, згодна з агульнаеўрапейскім звычаем); вытоплівалі гусіны «шмалец», які лічыўся найбольш далікатэсным тлушчам. Печаная ці смажаная гусь з грыбамі, ці фаршыраваная кашай — традыцыйная беларуская і літоўская страва, вядомая з многіх літоўскіх крыніц.
Соль
Соль, неабходная для кансервацыі мясных і рыбных прадуктаў, у ВКЛ не выварвалася: у паўночнай і цэнтральнай вобласці дзяржавы яна прывозілася з Балтыкі па Нёмане і Дзвіне, з Польшчы; на поўдзень і захад — з Крыма і польскай Вялічкі гэтак званымі «чумакамі».
Стравы з рыбы
Разам з соллю прывозілі селядцоў (галандскіх, нарвежскіх, шатландскіх), якія з'яўляліся адным з галоўных артыкулаў імпарту. Як самастойны прадукт увозіўся таксама лёк (селядцовы рассол). Селядцы былі ці не адзінай марской рыбай, даступнай, хаця б на святы, усім пластам грамадства. Заможныя жыхары ВКЛ калі-некалі спажывалі таксама траску. Ікра («кавіёр»), вустрыцы, смаўжы і іншыя экзатычныя прадукты распаўсюдзіліся пад французскім уплывам у 18 стагоддзі толькі сярод магнатэрыі. Адносна даступнай была рачная рыба (ліні, асятры, шчупакі, мянтузы, ляшчы, акуні і г.д.), з якой варылі юшку, рыбныя клёцкі («галкі»), а таксама вэндзілі, салілі.
Спецыі
Істотнай рысай магнацкай і шляхецкай кухні 17 — 18 стагоддзяў было ўжыванне вялікай колькасці разнастайных спецыяў, — перцу, шафрану, маярану, базіліку, цынамону, кардамону, анісу, мігдалаў. Частка спецый ды прыпраў мясцовага паходжання была даступнай і адносна шырокім пластам грамадства — кмен, каландра, бабкі (лаўровае лісце), муштарда, ядловец, вішнёвае ды дубовае лісце і г.д.
Салодкія прадукты
З салодкіх прадуктаў з глыбокай старажытнасці быў шырока распаўсюджаны мёд. Трысняговы цукар пачалі імпартаваць ў 16 стагоддзі з Заходняй Еўропы («канар») і Асманскай імперыі («кандыс»), ён быў значна даражэй за мёд і недаступны абсалютнай большасці. У сялян у якасці дэсертных ужываліся саладуха, кулага, мурза — стравы з соладу, мукі, ягад, часам з дадаткам мёду.
Піва
Самымі старажытнымі алкагольнымі напоямі і славян, і балтаў былі піва і мёд. Піва выраблялася толькі верхняй ферментацыі, звычайна малога мацунку (2 — 3 аб.%), але спажывалася ў значнай колькасці, замяняючы шляхце і мяшчанам прахаладжальныя напоі (што тлумачылася і недаверам да пітной вады, якая ва ўмовах нізкай гігіены часта служыла крыніцай захворванняў). Піва было нетрывалым, але яго варылі (асабліва ў фальварках) досыць часта, таму натуральным лічылася мець вялікія запасы соладу. У параўнанні з сучаснасцю значна больш распаўсюджаным было піва цалкам ці часткова з пшанічнага соладу («белае»). Піўныя поліўкі (з жаўткамі, тварагом, смятанай) да 19 стагоддзя замянялі сярэдняму класу каву і гарбату. Пітны мёд, у залежнасці ад прапорцыі мёду і вады ды ступені перагонкі (паўтарак, двайняк, трайняк) меў мацунак ад 12 % да 50 %; асабліва цаніўся мёд, які «сыцілі» ў Коўне. У адрозненне ад Расійскай дзяржавы, вытворчасць і спажыванне алкагольных напояў былі істотна дэцэнтралізаваныя. Хаця сяляне мусілі набываць іх толькі ў корчмах, што належалі іх панам (глядзіце Прапінацыя), яны маглі вырабляць пэўную колькасць самастойна на галоўныя царкоўныя святы або на вяселле; магдэбургскія гарады мелі прывілеі ад вялікіх князёў на выключнае права вытворчасці і продаж напояў у корчмах, што належалі магістратам; існавалі таксама адмысловыя мядовыя брацтвы, сябры якіх мелі права самастойнага вырабу пэўнай колькасці напояў у кануны вялікіх святаў.
Віно
Віно ўжывалася ў літургічнай практыцы праваслаўнай і каталіцкай царквы, а таксама было артыкулам раскошы. Яно імпартавалася з Малдовы (царкоўныя кагоры), з Грэцыі (мальвазія), з 16 стагоддзя найбольшую папулярнасць сярод шляхты набыло венгерскае віно (асабліва такай). У 17 — 18 ст. пашырылася мода на рэйнскія (якія ў Рэчы Паспалітай пілі з цукрам) і французскія віны.
Гарэлка
Гарэлка (вино горелое) з'явілася ў ВКЛ ў канцы 15 ст. і па меры змяншэння выдаткаў на яе вытворчасць паступова выцясняла піва і асабліва мёд, з кан. 17 — пач. 18 ст. заняўшы месца асноўнага алкагольнага напою. У залежнасці ад ступені дыстыляцыі яе мацунак вагаўся ад 15 — 20 % (гэтак званая простая) да «акавіты» (каля 70 %). Папулярнымі напоямі шляхты былі розныя лікёры, настойкі і наліўкі на аснове гарэлкі, з дадаткам зёлак, мёду, спецый, ягад, цукру — зуброўка, крупнік, крамбамбуля, траянка і г.д. Такія напоі, а таксама цукар, кава, гарбата, спецыі і г.д. звычайна захоўваліся ў гэтак званай «прыемнай аптэчцы» — адмысловай шафе, ключы ад якой мела толькі гаспадыня заможнага дому.
Неалкагольныя напоі
З неалкагольных напояў для ВКЛ былі характэрныя бярозавы і кляновы сокі, якія нарыхтоўвалі ў сакавіку, спажывалі не толькі ў свежым, але і ў зброджаным выглядзе: злівалі ў кадку, дадавалі дрожджы, некалькі галінак парэчак для паляпшэння смаку і насыпалі авёс, які, прарастаючы на паверхні, ахоўваў сок ад пылу. Такі напой мог захоўвацца да сенакосу; у Польшчы «бярозавая юшка» служыла аб'ектам сталых кпінаў над літоўцамі і беларусамі. Іншым традыцыйным напоем быў хлебны квас, які ў ВКЛ выраблялі досыць салодкім. І квас, і бярозавы сок летам выкарыстоўвалі для прыгатавання халаднікоў. Папулярнымі былі адвары розных зёлак (ліпавага квецця, дзіванны, збіцень і іншых), узвары з яблыкаў, груш.
Кава і гарбата
Кава распаўсюдзілася ў Рэчы Паспалітай з канца 17 ст. (традыцыйна лічыцца, што першая буйная партыя трапіла як трафей пры перамозе над туркамі ў Венскай бітве (1683). Вельмі хутка кава набыла вялікую папулярнасць сярод шляхты і мяшчан і пачала лічыцца адным з «сармацкіх» нацыянальных сімвалаў; ніжэйшыя саслоўі імітавалі каву з пражаных жалудоў, ячменю, цыкорыі. З гарбатай шляхта пазнаёмілася ў сяр. 18 ст., але да падзелаў дзяржавы яна так і не набыла папулярнасці, маючы рэпутацыю толькі аптэчнага сродку.
Кулінарныя кнігі
Беларускія і літоўскія кулінарныя традыцыі не былі паслядоўна асэнсаваныя і стандартызаваныя. Асноўнымі сродкамі перадачы традыцыі была карчомная, дваровая ды хатняя практыка. На працягу стагоддзяў каралям польскім і вялікім князям літоўскім пад час іх побыту ў Горадні гатавалі кухары-сяляне з вёсак Гарадзенскай эканоміі, чые вольнасці і абавязкі былі спадчыннымі. У ВКЛ амаль не выдаваліся практычныя дараднікі па гаспадарцы, былі распаўсюджаныя польскія выданні («Эканоміка» Яна Гаўра вытрымала некалькі выданняў у 17 — 18 ст.), у 1673 у Слуцку выдадзены «Гаспадар Інфляцкі», які змяшчаў элементарныя звесткі пра піваварства і іншыя. Першыя польскія кулінарныя кнігі — Compendium ferculorum кухмістра Ст. Чарнецкага (1682), «Кухар дасканалы» Войцеха Вялёндкі (1786) — атрымалі адносна шырокае распаўсюджанне і ў ВКЛ. Развіццю прафесійнай кулінарыі перашкаджала вузасць унутранага рынку. Абсалютная большасць сялян купляла на рынку мінімум прадуктаў (соль, селядцоў), гараджане — таксама мясцовыя вырабы, якія рэдка набывалі агульнакраёвую вядомасць (як смаргонскія «абаранкі» і г.д). Мала было рамесных цэхаў па вытворчасці харчовых прадуктаў (за выключэннем рэзнікаў, саладоўнікаў, алейнікаў, пекараў). Спробы зафіксаваць і сістэматызаваць традыцыі прыгатавання, захоўвання і спажывання ежы і пітва ў ВКЛ пачаліся толькі ў 19 ст. — «Літоўская гаспадыня» Ганны Цюндзявіцкай (1848), «Кухарка літоўская» В. Завадскай (1874).
Ліст Якава
Ліст апо́стала Я́кава, Сабо́рны ліст Свято́га Апо́стала Ія́кава, Сабо́рнае Пасла́нне свято́га Апо́стала Іа́кава , Ліст Яку́ба , Пасла́ньне Я́кава  — адзін з лістоў апосталаў, які ўваходзіць у спіс кніг Новага Запавета. Звычайна паводле візантыйскай традыцыі змяшчаецца пасля кнігі Дзеянняў апосталаў перад першым лістом апостала Пятра, аднак паводле заходняй традыцыі можа размяшчацца пасля ліста Яўрэям.
Харчаванне ў Вялікім Княстве Літоўскім
19 — 21 ст
Аднак многія стравы ВКЛ, якія пачаткова лічыліся ў Польскім каралеўстве «варварскімі», у 18 — 19 ст. заваявалі высокую рэпутацыю ў польскай кулінарыі і такім чынам набылі больш шырокую міжнародную вядомасць (халаднікі, калдуны, моцна вэнджаная шынка «па-літоўску» і г.д.). Пад час змагання з расійскім акупацыйным рэжымам у 19 ст. маніфестацыя вернасці традыцыйнай кулінарыі была адным са сродкаў захавання культурнай ідэнтычнасці адукаваных пластоў грамадства. Нягледзячы на істотную блізкасць кулінарыі традыцый Літвы і Беларусі, якая ў асноўным захоўвалася да пачатку 20 ст., у сучаснай Беларусі пад уплывам татальнай саветызацыі і русіфікацыі традыцыі ВКЛ амаль не праяўляюцца. У Літве многія традыцыйныя стравы і напоі захоўваюць камерцыйнае значэнне і паспяхова супрацьстаяць глабалізацыі.
Ліст Якава
Адрасат
Ліст Якава не мае канкрэтнага адрасату, ён не накіраваны да якой-небудзь асобы ці асобнай царквы, ці цэрквам нейкай мясцовасці. У першым вершы аўтар вызначае адрасата: «дванаццаць кален Ізраіля ў расцярушанні». Такім чынам, ліст накіраваны да вернікаў-яўрэяў у Дыяспары. Аднак, ліст мог датычыцца не толькі хрысціян-яўрэяў, але і ўсіх вернікаў з кожнага народу.
Аўтар
У вершым лісце вызначаецца аўтар — гэта Якаў, які вызначае сабе служкай Ісуса Хрыста. Імя «Якаў» было досыць распаўсюджанае, і ў старажытнай царкве былі вядомы некалькі асоб з такім імем. Аднак, хутчэй за ўсё гэта — Якаў, брат Хрыста. З Евангелляў вядома, што родныя браты Ісуса не падтрымалі Яго вучэння падчас Ягонага жыцця. Але пасля смерці Хрыста Якаў прыняў вучэнне Хрыста і праз хуткі час заняў пануючае становішча ў царкве ў Іерусаліме. Якаў карыстаўся вялікай пашанай сярод вернікаў. Памёр Якаў пакутніцкай смерцю ў 62 годзе н.э.
Асаблівасці ліста і кананічнасць
Ліст даволі доўгі час не быў вядомы большасці цэркваў. Калі ж пра яго стала шырока вядома, то да ліста аднесліся даволі засцярожана, таму што ў гэты час хадзіла вялікая колькасць апакрыфічных твораў ці проста падробак. Гэтым можа тлумачыцца той факт, што ліст адсутнічае ў спісах старадаўніх канонаў. Ва Усходняй царкве ліст быў прыняты раней, чым на Захадзе, але і не аднагалосна. У Заходняй царкве ў апостальскім паходжанні ліста сумняваліся даўжэй, ліст увайшоў у канон толькі ў канцы IV стагоддзя.
Змест ліста
Ліст ўяўляе сабой твор з даволі прадуманай кампазіцыяй. Аўтар падымае тры асноўныя тэмы: выпрабаванні, розум і багацце-жабрацтва. Гэтыя тэмы падымаюцца не паслядоўна, а ствараюць складаную структуру і разглядаюцца з розных бакоў. Выпрабаванні павінны прыносіць радасць, аднак могуць пры няправільных адносінах пераўтварыцца ў спакусу. Гэта здараецца пры няправільным разуменні мудрасці і імкненні да зямнога розуму, які ў лісце называецца «бясоўскім». Розум праяўляецца таксама ў верных адносінах да мовы. Пакланенне багаццю таксама вынік адсутнасці духоўнага розуму. Пасля тэмы беднасці апостал пераходзіць да асуджэння багатых і рабалепных адносін жабракоў да заможных братоў у царкве. На практычным прыкладзе апостал паказвае, што такія адносіны супярэчаць Закону Божаму. Асаблівую ўвагу аўтар звяртае на сувязь веры і дзеянняў, нагадваючы, што вера без практычных дзеянняў — мёртвая. Сканчваецца ліст словамі пра дапамогу адзін аднаму і неабходнасці прабачэння бліжняга.
Час і месца напісання ліста
Нават прыкладна цяжка вызначыць час і месца напісання, ліст мог быць напісаны ў Іерусаліме недзе паміж 51 і 62 годамі.
Сонечнае зацьменне 15 мая 1836 года
Сонечнае зацьменне 15 мая 1836 года — кольцападобнае сонечнае зацьменне 135 сараса.
Зацьменне 15 мая 1836 года стала 1-ым сонечным зацьменнем у 1836 годзе і 89-ым у XIX стагоддзі. Папярэдняе сонечнае зацьменне адбылося 20 лістапада 1835 года, наступнае — 9 лістапада 1836 года.
Накхонсаван
Накхонсаван  — горад у цэнтральнай частцы Тайланда, адміністрацыйны цэнтр аднайменнай правінцыі. Знаходзіцца ў цэнтральнай частцы правінцыі, у месцы зліцця рэк Пінг і Нан, паблізу возера Барапхет, за 205 км на паўночны-паўночны захад ад сталіцы краіны Бангкока. Абсалютная вышыня — 42 метры над узроўнем мора. У Накхонсаване размешчаны прадпрыемствы па перапрацоўцы рысу, а таксама па вытворчасці лесаматэрыялаў і паперы. На навакольных палях вырошчваюць рыс, бабовыя культуры, кукурузу, бавоўну, джут і кунжут. Паведамленне Накхонсавана з іншымі гарадамі ажыццяўляецца з дапамогай чыгуначнага, рачнога (у горадзе размешчаны адзін з найважнейшых рачных партоў Тайланда) і аўтамабільнага транспарту.
Зьмяя
«Зьмяя» (у 2009—2013 гадах — ZM99) — беларускі музычны гурт з Мінска, створаны ў 1999 годзе. За сваю гісторыю гурт выпусціў 4 поўнафарматных альбома, у якіх прайшоў шлях ад хард-рока і ню-метала да пост-рока.
Гурт быў удзельнікам шматлікіх фестываляў і канцэртаў. З’яўляецца прызёрам «Басовішча — 2005». Вакалістка гурта Зоя Сахончык была прызнана «Рок-князёўнай» па выніках «Рок-каранацыі 2011». З песняй «На ниточке» (увайшла ў трэці альбом гурта) Зьмяя атрымала перамогу на «» у намінацыі «Ultra-хит» па выніках галасавання за 2012 год.
Увесну 2009 года гурт правёў рэбрэндынг, змяніўшы назву на ZM99, а таксама памяняўшы лагатып, візуальнае афармленне са змяненнем пазіцыяніравання і ідэалогіі. У 2013 годзе гурт вярнуўся да першапачатковай назвы Зьмяя.
Біроры
Біроры (Birori) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Сардзінія, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Нуора.
Насельніцтва складае 591 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 34 чал./км². Займае плошчу 17 км². Паштовы індэкс — 8010. Тэлефонны код — 0785.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
Джон Дэвідсан Бізлі
Джон Дэвідсан Бізлі (John D. BeazleyJohn D. Beazley; 1885, Глазга, Шатландыя — 1970, Оксфард, Англія) — англійскі антыказнавец.
Біяграфія
Вучыўся ў оксфардскім Бэйліял-каледжы, дзе быў блізкім сябрам паэта Джэймса Элрой Флекера. Пасля заканчэння вучобы ў 1907 годзе быў вучнем і настаўнікам антычнасці ў Каледжы Крайст-Чорч, а ў 1925 годзе стаў прафесарам антычнага мастацтва і археалогіі ў оксфардскім Лінкальн-каледжы. Атрымаў ад Брытанскай акадэміі (1957).
Навуковая дзейнасць
Спецыялізаваўся на старажытнагрэчаскай кераміцы (асабліва чорнафігурнай і чырвонафігурнай) і стаў сусветна вядомым спецыялістам па гэтым пытанні. Ён адаптаваў гісторыка-мастацкі метад Джавані Марэлі, каб вызначыць стыль асобных майстэрняў і мастакоў, нават там, дзе не было знойдзена аўтографа, напрыклад, Берлінскага мастака, працы якога ён вылучыў першым.
Антон Паўлавіч Садоўскі
Біяграфія
Нарадзіўся ў вёсцы Красняны (Мядзельскі раён, Мінская вобласць). У 1961 годзе скончыў сярэднюю школу ў Варапаеве. Паступіў на вучобу матэматычны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта, які скончыў у 1966 годзе. Паступіў у аспірантуру і ў 1969 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю на тэму «Устойлівасць рашэнняў некаторых сістэм дыферэнцыяльных ураўненняў». З 1967 года працаваў на фізічным факультэце БДУ на пасадах малодшага навуковага супрацоўніка, старшага выкладчыка, дацэнта кафедры вышэйшай матэматыкі і матэматычнай фізікі. У 1982—1999 гадах А. П. Садоўскі ў Гродзенскім дзяржаўным універсітэце, на матэматычным факультэце на пасадах загадчыка (1982—1984), дацэнта, прафесара кафедры матэматычнага аналізу. З 1999 года прафесар кафедры дыферэнцыяльных ураўненняў механіка-матэматычнага факультэта Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта.
Навуковая дзейнасць
Аўтар навуковых прац па якаснай тэорыі дыферэнцыяльных ураўненняў, метадах рашэння праблемы цэнтра і фокуса для адвольных аналітычных сістэм дыферэнцыяльных ураўненняў на плоскасці, камп’ютарнай алгебры. Падрыхтаваў 5 кандыдатаў навук. Сааўтар шэрагу вучэбных дапаможнікаў.
Сярод апублікаванага:
Німруд
Німруд (асір. Калху, бібл. Калах) — старажытны горад у Месапатаміі, на тэрыторыі сучаснага Ірака. Яго руіны знаходзяцца на паўднёвы ўсход ад горада Масул каля ракі Тыгр у Іраку.
Німруд быў заснаваны ў XIII стагоддзі да н.э. Салманасарам I і праз чатырыста гадоў падчас валадарання Ашур-націр-апала II стаў сталіцай Асірыі. У 612 да н.э. быў разбураны мідыйцамі і халдзеямі.
Назва
Назва горада звязвае яго з біблейскім царом Німродам, унукам Хама. Але гэту назву горад атрымаў ад еўрапейскіх археолагаў у XIX стагоддзі. Да гэтага яго называлі Калах, або Калху. Паводле легенды, адзін рабочы знайшоў статую паўбыка-паўчалавека і прыняў яе за Німрода, заснавальніка горада.
Археалогія
Першыя раскопкі праводзіліся ў 1846 англічанінам Осцінам Генры Лэярдам. Былі выяўлены рэшткі вялікага палаца і крапасных збудаванняў. Былі знойдзены шматлікія рэльефы з алебастру і разныя фігуркі са слановай косці, а таксама Чорны абеліск і статуі. У 1955 падчас раскопак, якія праводзіліся Максам Малаўэнам у храме Набу, былі выяўлены гліняныя пліты з клінапісам, што змяшчаюць клятвы васалаў і асірыйскіх саноўнікаў, датаваныя 672 да н.э. Гэтыя запісы паслужылі важным дапаможнікам для вывучэння асірыйскага права і рэлігіі.
Уварванне амерыканскіх войскаў падчас Іракскай вайны ў 2003 прывяло да вялікіх разбурэнняў на месцы старажытнага горада.
На 5 сакавіка 2015 года стала вядома, што баявікі тэрарыстычнай арганізацыі ІДІЛ, пад кантролем якой знаходзіцца значная тэрыторыя Ірака, знішчылі руіны старажытнага горада з дапамогай цяжкай тэхнікі.
Па звестках Бі-бі-сі, знішчана 95 працэнтаў старажытных артэфактаў, уключаючы вырабы са слановай косткі, статуі крылатых божастваў ламасу, рукапісы старажытных дагавораў. Німруд, згаданая ў Бібліі сталіца Асірыйскай імперыі, быў заснаваны ў ХІІІ стагоддзі да нашай эры. Горад з тысячагадовай гісторыяй, які апошнія 150 гадоў прыцягваў увагу археолагаў з усяго свету, быў знішчаны за адну ноч. Эксперты ЮНЕСКА назвалі разбурэнне Німруда ваенным злачынствам, і ўрад Ірака быў вымушаны звярнуцца па дапамогу да міжнароднай супольнасці.
Накхонсаван (правінцыя)
Накхонсаван (นครสวรรค์) — правінцыя ў цэнтральнай частцы Тайланда. Размешчана пры зліцці рэк Нан і Пінг, якія пры гэтым утвараюць раку Менам-Чао-Прая. На ўсход ад цэнтра правінцыі размешчана вадасховішча Барапхет, якое займае 224 км². Плошча — 9597,7 км², насельніцтва — чал. (2010). Шчыльнасць насельніцтва — 101,65 чал./км². Адміністрацыйны цэнтр правінцыі — горад Накхонсаван.
Сонечнае зацьменне 20 лістапада 1835 года
Сонечнае зацьменне 20 лістапада 1835 года — поўнае сонечнае зацьменне 130 сараса.
Зацьменне мела велічыню 1,0510 і дасягнула свайго максімуму ў 10:31:58 UTC у пункце з каардынатамі 11° пд. ш. 22° у. д. Працягласць максімальнай фазы зацьмення склала 4 хв. 35 с., а месяцавы цень на зямной паверхні дасягнуў шырыні 171 км.
Зацьменне 20 лістапада 1835 года стала 2-ім сонечным зацьменнем у 1835 годзе і 88-ым у XIX стагоддзі. Папярэдняе сонечнае зацьменне адбылося 27 мая 1835 года, наступнае — 15 мая 1836 года.
Леанід Аўксенцьевіч Гуцаленка
Леанід Аўксенцьевіч Гуцаленка (нар., с. Юрпаль, Манькіўскі раён, Чаркаская вобласць, Украіна) — беларускі філосаф, сацыёлаг, журналіст. Доктар філасофскіх навук (1993), прафесар (1995).
Біяграфія
Скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт (аддзяленне журналістыкі, 1955), Інстытут філасофіі і права АН БССР (аспірантура, 1971).
Працаваў у газетах «Ленинское знамя» (Сапоцкінскі раён, 1955—1958, адказны сакратар), «Путь победы» (Мастоўскі раён, 1958—1959, намеснік рэдактара), «Гродзенская праўда» (1959—1963, літаратурны супрацоўнік), Беларускім тэлеграфным агенцтве (1963—1970, рэдактар прэс-бюро, з 1968 — загадчык рэдакцыі), Беларускім дзяржаўным універсітэце (1971—2015, факультэт філасофіі і сацыяльных навук, кафедра псіхалогіі, прафесар).
Навуковыя інтарэсы: філасофія; антрапалогія; сацыялогія асобы; сацыялогія канкурэнцыі.
Caseolus abjectus
Caseolus abjectus — від невялікіх лёгачных слімакоў сямейства.
Гэты від з’яўляецца эндэмікам Мадэйры, Партугалія. Ён знаходзіцца пад пагрозай вымірання з-за разбурэння асяроддзя пражывання.
Леанід Аўксенцьевіч Гуцаленка
Узнагароды
Лаўрэат прэміі імя У. І. Пічэты БДУ (2009).
Пётр Пятровіч Мурзёнак
Пётр Пятровіч Мурзёнак (нар., вёска Дунілавічы, Пастаўскі раён, Віцебская вобласць) — беларускі вучоны ў галіне фізіялогіі, паэт, грамадскі дзеяч беларускай дыяспары ў Канадзе. Доктар медыцынскіх навук (1991).
Біяграфія
Скончыў Мінскі медыцынскі інстытут у 1974 годзе. Працаваў загадчыкам аддзела у Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі, прафесарам і загадчыкам кафедры у Экалагічным універсітэце імя Сахарава. Мае 157 навуковых публікацый. З 1998 года жыве і працуе ў Канадзе. У 2001—2005 гадах быў старшынёй Згуртавання беларусаў Канады (ЗБК).
Узнагароды
Узнагароджаны медалём 100 гадоў БНР Рады Беларускай Народнай Рэспублікі.
Барвінкаўскі раён
Барвінкаўскі раён (Барвінківський район) — былая адміністрацыйная адзінка ў складзе Харкаўскай вобласці Украіны. Адміністрацыйны цэнтр — Барвінкавэ (Барвінкове).
Утвораны ў 1923 годзе. Насельніцтва раёна на года складае 22918 чалавек, плошча — 1364,5 км².
Скасаваны 17 ліпеня 2020 года пасля завяршэння адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформы.
Адміністрацыйны падзел
Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складаецца з 1 гарадскога і 12 сельскіх саветаў.
Населеныя пункты
На тэрыторыі раёна размешчаны 1 горад раённага значэння, 2 пасёлкі сельскага тыпу і 57 сёлаў.
IC 3553
IC 3553 — галактыка тыпу * (зорка) ў сузор’і Валасы Веранікі.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Парк дэ Прэнс
Да 1998 года з'яўляўся таксама асноўным стадыёнам для гульняў зборнай Францыі, пакуль у прыгарадзе Парыжа Сен-Дэні спецыяльна да чэмпіянату свету 1998 не быў пабудаваны «Стад дэ Франс».
«Парк дэ Прэнс» прымаў у сябе два фіналы чэмпіянатаў Еўропы: 1960 і 1984 гадоў. На клубным узроўні прымаў тры фіналы Кубка еўрапейскіх чэмпіёнаў (1956, 1975 і 1981) і два фіналы Кубка ўладальнікаў кубкаў (у 1978 і 1995 гадах).
Акрамя футбольных, на стадыёне рэгулярна праходзілі рэгбійныя матчы, у тым ліку з удзелам зборнай Францыі.
Замлыння
Замлыння (Замли́ння) — вёска ў Любамльскім раёне Валынскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Вышніўскай вясковай абшчыны.
Калевала
Калевала  — карэла-фінскі паэтычны эпас. Складаецца з 50 рун (песень).
У аснову ляглі карэльскія народныя эпічныя песні. Апрацоўка «Калевалы» належыць Эліясу Лёнрату (1802—1884), які звязаў асобныя народныя эпічныя песні, зрабіўшы пэўны адбор варыянтаў гэтых песень і згладзіўшы некаторыя няроўнасці. Апрацоўка праведзена Лёнратам двойчы: у 1835 (1-е выданне «Калевалы») і ў 1849 (2-е выданне «Калевалы»). На тэрыторыі пасёлка Калевала стаіць хвоя, пад якой, паводле паданняў, працаваў Лёнрат.
Беларускія пераклады
Поўны пераклад з мовы арыгінала зроблены Якубам Лапаткам і апублікаваны ў 2015 годзе. Ён стаў самым вялікім паэтычным тэкстам на беларускай мове.
Плавальны басейн
Плавальны басейн — гідратэхнічнае збудаванне, прызначанае для заняткаў воднымі відамі спорту, такімі як плаванне, скачкі ў ваду, падводны спорт, воднае пола, падводнае рэгбі, сінхроннае плаванне і інш
Агульнае апісанне
а таксама: Звычайны памер ваннаў ў плавальным басейне — 25 або 50 метраў. Колькасць дарожак звычайна бывае ад 5 да 10. Па цэнтру кожнай дарожкі на дне, а таксама на тарцах ванны робіцца разметка для таго, каб плыўцам лягчэй было плыць без адхіленняў ад прамалінейнага курсу. Папярок ванны на адлегласці 5 м ад пачатку і канца падвешваюцца два шнура з сцяжкамі, яны патрэбныя плыўцам на спіне — каб бачыць блізкасць сценкі і падрыхтавацца да павароту. На адлегласці 15 м ад старту папярок басейна падвешваецца шнур, які падае на ваду пры фальстарце і спыняе удзельнікаў. Перад кожнай дарожкай у пачатку і канцы басейна размешчаны стартавыя тумбачкі, з іх скачуць у ваду пры старце плыўцы кролем, брасам і батэрфляем. На тумбачках маюцца дзяржальні, за якія трымаюцца плыўцы на спіне перад стартам. Дзіцячыя басейны могуць быць любой формы і, як правіла, неглыбокія.
Класіфікацыя паводле характара эксплуатацыі
Басейны ладзяцца на натуральных вадаёмах і штучныя (наліўныя).
Басейны на натуральных вадаёмах ўяўляюць сабой, як правіла, простыя збудаванні, дзе на палях або пантонах выкладзеныя хадавыя масткі, выгароджваць частка акваторыі. Такі тып басейна з'яўляецца збудаванне сезоннага карыстання з-за сцісласці летняга сезону, няўстойлівасці метэаралагічных умоў, перашкод пры правядзенні спаборніцтваў, што вельмі абмяжоўвае магчымасці іх эксплуатацыі. Таму яны выкарыстоўваюцца галоўным чынам для масавага купання, здачы фізкультурна-спартыўных нарматываў, навучання плаванні.
Штучныя (наліўныя) басейны валодаюць мноствамі перавагамі па параўнанні з басейнамі на натуральных вадаёмах. Перш за ўсё яны маюць больш высокую санітарна-гігіенічную культуру і стабільнасць эксплуатацыі, рэгламентуючы якасць і тэмпературу вады. Акрамя таго, незалежнасць ад надвор'я забяспечвае іх круглагадовую эксплуатацыю, што асабліва важна ў сувязі з ростам інтэнсіфікацыі спартыўных нагрузак і шматгадзіннымі паўсядзённымі трэніроўкамі на працягу ўсяго года.
Класіфікацыя паводле абсталявання
Басейны могуць быць як широкапрофільныя, так і спецыялізаваныя, якія маюць вузкае, мэтанакіраванае прызначэнне: дзіцячыя, скачковыя, купальныя.
Класіфікацыя паводле памераў
Даўжыня басейнаў складае ад 25 м да 50 м, шырыня ад 11, 4 м да 25 у залежнасці ад колькасці дарожак, глыбіня ад 1,2 м да 6 м у залежнасці ад прызначэння басейна, шырыня дарожкі ад 2,25 м да 2,5 м.
Падрыхтоўка вады
Да фізічным метадам падрыхтоўкі вады ў басейнах можна аднесці падагрэў, рэцыркуляцыю, фільтраванне, а таксама абеззаражанне. Калі падагрэў ў першую чаргу забяспечвае камфортную тэмпературу асяроддзя басейна, рэцыркуляцыя спрыяе раўнамернаму перамешанню вады, то ў працэсе фільтрацыі адбываецца непасрэдная ачыстка вады. Для ачысткі вады ў басейне выкарыстоўваюцца два асноўных прынцыпу: механічная ачыстка і хімічнае або біялагічнае абеззаражанне.
Механічная ачыстка — гэта ачыстка вады ад неарганічных забруджвальнікаў (пыл, смецце, адмерлыя мікраарганізмы) з дапамогай мембраннага, пясочнага або іншага фільтруючага элемента. Каб павысіць эфектыўнасць працы фільтраў, забруджвання ўзбуйняць, дадаючы ў ваду спецыяльныя хімічныя рэагенты — каагулянт, флакулянтаў або з дапамогай флокуліруючай прылады.
Абеззаражанне вады — гэта знішчэнне біялагічна актыўных забруджвальнікаў і прадуктаў жыццядзейнасці (бактэрыі, водарасці, потатлушчавыя выдзяленні). Для абеззаражання вады прымяняюцца розныя тэхналогіі: хлараванне, азанаванне, ультрафіялетавае апрамяненне, электроліз і іншыя менш распаўсюджаныя метады. Хлараванне вады — найбольш распаўсюджаны і надзейны спосаб абеззаражання, у адрозненне ад іншых метадаў, апрацоўвае не толькі ваду, але і паверхні самага басейна. Азанаванне, электроліз і ўльтрафіялет здольныя апрацоўваць ваду, якая праходзіць непасрэдна праз прыбор абеззаражання, і ў гэтым выпадку паверхні басейна застаюцца фактарам рызыкі.
У Расеі хоць у якой-то ступені хларыруетцца вада ў любым басейне, паколькі гэтага патрабуюць прынятыя санітарныя нормы. Нават у басейны з так званай марской вадой дадаецца хлор, хай і ў вельмі невялікіх колькасцях.
Раней хлараванне вады ажыццяўлялася шляхам непасрэднага дадання газападобнага хлору ў ваду. Так як хлор з'яўляецца вельмі таксічным рэчывам, зараз выкарыстоўваецца больш бяспечны метад. Цяпер хлор дадаецца ў ваду ў хімічна звязаным выглядзе, часцей за ўсё выкарыстоўваецца гіпахларыт натрыю ў вадкім выглядзе або хімпрэпаратамі на аснове хлор-ізацыануратаў у цвёрдым выглядзе. У вадзе адбываецца паступовае разбурэнне гіпахларыта з вызваленнем вольнага хлору, які і аказвае бактэрыцыднае дзеянне.
Існуе метад па зніжэнні расходу гіпахларыта натрыю з дапамогай флакуліруючай прылады, якое выклікае больш актыўнае вызваленне вольнага хлору — для дасягнення зададзенага значэння ўтрымання вольнага хлору ў вадзе расходуецца менш рэагентаў, адпаведна зніжаецца ўзровень хлараформу і трыгаламетанаў (злучэнняў хлору, якія, па апошніх даследаванняў, здольныя выклікаць цяжкія захворванні, у тым ліку і рак).
Найпростыя збудаванні для плавання
Для малодшых школьнікаў і для тых, хто не ўмее плаваць ўсталёўваюцца невялікія агароджы ўздоўж зоны плавання: уздоўж берага — 12-20 м, ад берага — 6-8 м (так званыя "лягушатники"). Спецыяльныя памяшканні для захоўвання адзення тут не абавязковыя: хлопцы могуць пераапрануцца загадзя ў асноўных памяшканнях. Буямі служаць футбольныя камеры, размешчаныя на адлегласці 150-180 см адзін ад аднаго. Камеры злучаныя шнуром або вяроўкай, на якую нанізаны драўляныя цыліндры, афарбаваныя ў яркі колер.
Глыбіня зоны плавання не павінна перавышаць 0,7 м. Там, дзе глыбіня больш, буі выкарыстоўваюцца не толькі як загараджальная лінія, але і як выратавальны сродак. Яны зробленыя з аўтамабільных камер і драўляных брускоў невялікага перасеку, валодаюць добрай плывучасцю. Да буям мацуецца вяроўка агароджы. Афарбоўка павінна быць яркай — напрыклад чырвона-белай.
Малы басейн спрошчанай канструкцыі з чатырма дарожкамі для заплыву з даўжынёй дарожкі — 25 м і шырынёй — 2,25 м. Яго можна размясціць недалёка ад берага, на глыбіні не менш за 1, 5 м. Агароджа дарожак робяць з драўляных жэрдак таўшчынёй 8 см, злучаных вяроўкай або мяккай дротам.
Для выхаду з вады і ўздыму на масток выкарыстоўваюць лесвіцу. Матэрыялы для яе вырабу: дошкі, рэйкі, дрот і клямары, з дапамогай якіх дзве вертыкальныя апорныя дошкі мацуюцца да пратокі памоста. З процілеглага боку басейн замыкае паваротны шчыт. Ён выступае над паверхняй вады на 20 см, заглыбленне пад вадой — не менш 100 гл. Стойкі апорнай канструкцыі замацаваны ў дне. Для скачкоў у ваду няцяжка збудаваць трамплін (памост) або вышку. У залежнасці ад узросту і падрыхтаванасці дзяцей вышыня трампліна і глыбіня ракі ў месцы скачкоў могуць мяняцца. Каб павысіць надзейнасць і ўстойлівасць канструкцыі, яе можна прымацаваць дротам да ствала дрэва. Для гульняў і забаў на вадзе можна вырабіць цікавыя канструкцыі і прыстасаванні. Для таго, каб зрабіць катамаран, трэба злучыць два бярвёны даўжынёй 150-180 см трыма папярочнымі бярвеннямі, выдаўбіўшы на адным з іх-месца для сядзення. Вёслы выстругваюць з тоўстых дошак. Іншы тып вясла — плаваючы. Стрыжань яго мае даўжыню 1,5 — 2 м, лапаткі зробленыя з тонкай дошкі або фанеры, прасякнутай воданепранікальным саставам, школьнік нырае ў ваду і, узяўшыся за вясло справа, пачынае веславаць.
Басейны для Алімпійскіх гульняў і чэмпіянатаў свету
Згодна з правіламі ФІНА, ванны такіх басейнаў павінны быць 50 метраў (25 метраў для спаборніцтваў «на кароткай вадзе») у даўжыню і 25 метраў у шырыню, глыбіня — не менш двух метраў. Па шырыні ванна разбіта на восем дарожак па 2,5 метра, а перад першай і пасля восьмы дарожкі — яшчэ па адной 2,5-метровай паласе. Усе гэтыя 10 палос адлучаюцца сябар ад сябра дзевяццю даданымі дапаўняльнымі гірляндамі з паплаўкоў дыяметрам 5-15 см. Першыя і апошнія 5 метраў кожнай з іх складаюцца з паплаўкоў чырвонага колеру. Астатняя прастора запоўнена паплаўкамі зялёнага колеру для 1 і 8 дарожак, сіняга колеру для 2, 3, 6 і 7 дарожак і жоўтага колеру для 4 і 5 дарожак.
Тэмпература вады павінна быць 25-29 °C, а асветленасць на ўсім працягу ванны — не менш за 1500 люкс.
Легіянова
Легіянова (Legionowo) — горад у Польшчы, за 25 км на поўнач ад цэнтра Варшавы, адміністрацыйны цэнтр Легіяноўскага павета Мазавецкага ваяводства. Утварае гарадскую гміну. З’яўляецца часткай Варшаўскай агламерацыі. Займае плошчу 14 км². Насельніцтва 54 тыс. чалавек (на 2018).
Яла (правінцыя)
Яла (тайск. ยะลา) — адна з 77 правінцый Тайланда, на яе тэрыторыі размяшчаецца паўднёвы пункт краіны. Правінцыя не мае выхаду да мора, мяжуе з тайскімі правінцыямі Сангкхла, Патані і Наратхіват, а таксама з малайзійскімі штатамі Кедах і Перак.
Насельніцтва — 432245 чалавек (2010, 58-я з усіх правінцый), якія пражываюць на тэрыторыі 4521,1 км² (47-я).
Адміністрацыйны цэнтр Яла — горад Яла. Правінцыя падзелена на восем раёнаў-ампхе.
Матадор
Матадор (matador ) — галоўны ўдзельнік бою быкоў, які наносіць быку апошні, смяртэльны ўдар шпагай.
Жыгімонт Карыбутавіч
Жыгімонт Карыбутавіч (кан. XIV ст. —, пад Вількамірам) — кароль чэшскі, вялікалітоўскі палкаводзец.
Біяграфія
Нарадзіўся ў сям'і князя ноўгарад-северскага Карыбута Альгердавіча і разанскай княжны Анастасіі Алегаўны. Пасля смерці бацькі (1404) выхоўваўся пры двары Ягайлы. Свайго ўдзелу, верагодна, не меў і служыў пры каралеўскім двары. У бітве пры Грунвальдзе (1410) узначальваў харугву. Пад час наступнай вайны Польшчы з Ордэнам вызначыўся як палкаводзец, узяў ордэнскі замак Прабут (1414).
Пасля смерці чэшскага караля Венцаслава ў 1419, гусіты паднялі паўстанне супраць улады яго малодшага брата Жыгімонта Люксембургскага (будучага імператара) і прапанавалі чэшскую карону Ягайлу, але той адмовіўся, тады гусіты звярнуліся да Вітаўта. Вітаўт пагадзіўся, бо ў той час вёў спрэчкі за Жамойць і быў не супраць мець Чэхію для палітычнага гандлю, але заявіў чэхам што сам не можа паехаць з ВКЛ і таму прызначыць у Чэхію свайго намесніка. У 1422 годзе Вітаўт паслаў у Чэхію 5-тысячнае войска на чале са сваім намеснікам — Жыгімонтам Карыбутавічам.
Жыгімонт Карыбутавіч адразу павёў актыўныя дзеянні, што вымусіла імператара ўцячы з Чэхіі ў Венгрыю. Пасля ўзяцця замка Нестаў у Маравіі Карыбутавіч разаслаў па ўсёй Чэхіі грамату якой паведамляў, што прыбыў як намеснік Вітаўта і склікаў усе саслоўі на сейм у Часлаў, на якім афіцыйна быў прызнаны за намесніка чэшскага караля Вітаўта. 16 мая 1422 Жыгімонт Карыбутавіч прыбыў у Прагу, дзе распусціў гарадскую раду і правёў выбары новай. Галоўнай задачай Карыбутавіча на першым этапе быў пошук кампрамісу паміж дзвюма крыламі гусітаў — памяркоўнымі чашнікамі і радыкальнымі табарытамі. Нарэшце табарыты на чале з Янам Жыжкам прызналі ўладу Жыгімонта Карыбутавіч, хоць і імкнуліся за самастойнай улады ў Празе. Калі Карыбутавіч займаўся аблогай імператарскага замка Карлштайн табарыты ўзнялі мяцеж і хацелі захапіць уладу ў Празе, але пражаны не падтрымалі мяцежнікаў, а гарадская рада схапіла іх. Вярнуўшыся ў горад Карыбутавіч прысудзіў мяцежнікаў да смерці, але памілаваў, калі яны ўжо паклалі галовы на плаху, гэтым ён займеў яшчэ большы аўтарытэт сярод гусітаў абодвух плыняў.
Тымчасова Вітаўт атрымаў ад імператара Жыгімонта Люксембургскага пацверджанне сваіх правоў на Жамойць і паабяцаў вывесці свае войскі з Чэхіі. Жыгімонт Карыбутавіч вымушаны быў вярнуцца ў Кракаў, дзе прысутнічаў на каранацыі Соф'і Гальшанскай. Але чэхі мелі пра яго добрую памяць і ў 1424 годзе чэшскія паслы ў Гародні прасілі Вітаўта адпусціць Жыгімонта Карыбутавіча ў Чэхію, дзе мелі намер каранаваць яго на караля чэшскага. Вітаўт жа казаў ім, што абяцаў імператару не падтрымліваць гусітаў і калі Карыбутавіч карануецца супраць яго волі, то будзе яму ворагам. Чэхі не гледячы на гэта сустрэліся ў Кракаве з Карыбутавічам і ён прыняў іх прапанову.