cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ангал батыра
Ангал батыра — аул у раёне Біржан сал Акмолінскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад Ангалбатырскай сельскай акругі. Знаходзіцца прыкладна за 45 км на поўнач ад цэнтра горада Сцяпняк. Код КАТА — 114532100.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва аула складала 951 чалавекі (475 мужчын і 476 жанчын). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 783 чалавекі (396 мужчын і 387 жанчын).
Mirabilis (кампанія)
Mirabilis — раней існавалая ізраільская кампанія, якая атрымала сусветную вядомасць дзякуючы стварэнню ёю інтэрнэт-пэйджара ICQ. Была прададзена кампаніі America Online за 407 мільёнаў долараў (287 млн гатоўкай і яшчэ 120 млн на працягу трохгадовага перыяду пасля продажу) 8 чэрвеня 1998 года і ператворана ў падкампанію ICQ, Inc. аддзялення AOL Time Warner.
Геральдычныя фігуры
Геральдычныя фігуры — асноватворныя гербавыя фігуры, уласцівыя найбольш старажытным гербам. Спачатку гэта былі ўмоўныя абазначэнні праяўленых гераічных учынкаў, напрыклад, кроква абазначала раненне. Геральдычныя фігуры падзяляюцца на першарадныя (ганаровыя), крыжы і другарадныя (звычайныя).
Дом па праспекце Машэрава, 3 (Мінск)
Адміністрацыйны будынак — будынак XIX ст. у Мінску, унесены у Спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей.
Двухпавярховы будынак з чырвонай цэглы, пабудаваны ў 1890-я гады на Конскім рынку. Да Лютаўскай рэвалюцыі ў будынку размяшчалася жандарскае ўпраўленне, а з сакавіка 1917 года — 3-я частка народнай міліцыі, пазней школа рабоча-сялянскай міліцыі. Пасля 2-й сусветнай вайны інтэрнат для рабочых і служачых трамвайнага парка. Дом меў адрас вул. Варвашэні, 3. Затым у будынку размяшчалася Трамвайна-тралейбуснае ўпраўленне Мінска.
Станам на 2016 год у будынку знаходзіцца галоўны офіс дзяржаўнай установы «Сталічны транспарт і сувязь».
Самсун (правінцыя)
Самсун (Samsun), правінцыя на поўначы Турцыі на ўзбярэжжы Чорнага мора. Плошча 9,5 тыс. кв. км. Насельніцтва 1187 тысяч чалавек (2007). Адміністрацыйны цэнтр — горад Самсун.
Федэральны Сход Расіі
Федэральны Сход Расійскай Федэрацыі — парламент Расіі, вышэйшы прадстаўнічы і заканадаўчы орган (згодна з артыкулам 94 Канстытуцыі РФ). Статус Федэральнага Сходу вызначаны ў главе 5 Канстытуцыі Расіі.
Канстытуцыйны статус
Згодна з артыкулам 95 Канстытуцыі Расіі функцыі і паўнамоцтвы Федэральнага сходу размеркаваны паміж дзвюма палатамі — Дзяржаўнай Думай (ніжняя палата) і Саветам Федэрацыі (верхняя палата).
Абедзве палаты могуць збірацца сумесна для заслухоўвання пасланняў Прэзідэнта Расійскай Федэрацыі, пасланняў Канстытуцыйнага суда РФ, выступаў кіраўнікоў замежных дзяржаў (артыкул 100 Канстытуцыі РФ).
Структура
Федэральны сход складаецца з двух палат: Дзяржаўнай Думы (ніжняя палата) і Савета Федэрацыі (верхняя палата).
Склад палат, як і прынцыпы іх камплектавання, розныя. Дзяржаўная Дума складаецца з 450 дэпутатаў, якія абіраюцца ўсеагульным галасаваннем, а Савет Федэрацыі складаецца з двух прадстаўнікоў ад кожнага суб’екта Расійскай Федэрацыі: па адным ад прадстаўнічага і выканаўчага органаў дзяржаўнай улады. Законы Расійскай Федэрацыі прадугледжваюць 85 суб’ектаў, уключаючы ў іх спіс анексаваныя Расіяй украінскія Крым і Севастопаль; усяго ў Савеце Федэрацыі 170 членаў.
Адна і тая ж асоба не можа адначасова быць членам Савета Федэрацыі і дэпутатам Дзярждумы. Дзяржаўная Дума Расійскай Федэрацыі абіраецца на ўстаноўлены Канстытуцыяй тэрмін — 5 гадоў, а Савет Федэрацыі не мае ўстаноўленага тэрміну. Парадак фарміравання Савета Федэрацыі і працэдура абрання дэпутатаў Дзярждумы вызначаныя федэральнымі законамі.
Федэральны сход — адзіны парламенцкі орган, але гэта не значыць, што яго палаты дзейнічаюць разам ва ўсіх выпадках. Наадварот, Канстытуцыя Расійскай Федэрацыі прадугледжвае, што Савет Федэрацыі і Дзяржаўная Дума засядаюць асобна. Палата можа збірацца разам толькі ў трох выпадках, прадугледжаных Канстытуцыяй:
Энкі
Энкі, Эа (Хая, ці па прынятаму ў навуцы, але няправільнаму чытанню — Эя) — адзін з галоўных багоў шумера-акадскага пантэону, гаспадар зямлі, прэсных вод і падземнага сусветнага акіяну, таксама ўладар мудрасці і магіі, абаронца людзей перад багамі, заступнік шумерскага горада Эрэду.
У шумера-акадскім мастацтве маляваўся як чалавек у доўгай вопратцы, з якога струменяцца Тыгр і Еўфрат. У Асірыі і Вавілоніі - як вадзяны чалавек ці марская чарапаха. У Вавілоне вядома выява ў выглядзе аленя, што танцуе вакол сусветнага акіяну.
Прысвечаныя Энкі ўшанаваныя жывёліны - баран і алень.
Quercus brantii
Quercus brantii  — адзін з відаў дуба.
Арэал
Расце ў Заходняй Азіі, уключаючы Іран, Ірак, Сірыю і Турцыю.
Значэнне
Іранцы выкарыстоўваюць насенне ў народнай медыцыне. Іншыя карысныя прадукты, якія атрымліваюцца з дубоў — гэта дровы, вугаль і драўніна.
Пашукоўскі сельсавет
Пашуко́ўскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Камянецкага раёна Брэсцкай вобласці. Цэнтр — вёска Пашукі.
Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Камянецкага раёна Брэсцкай вобласці БССР. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Падбельскага сельсавета. 9 чэрвеня 1958 года ў склад сельсавета з Дзмітровіцкага сельсавета перададзены 7 населеных пунктаў (вёскі Гулевічы, Клепачы, Навіцкавічы, Ступічава, Чарнакі, Шышова і Яменка). 15 студзеня 1962 года сельсавет перайменаваны ў Навіцкавіцкі, цэнтр перанесены ў вёску Навіцкавічы.
Энліль
Энлі́ль (літар. «Уладар-вецер», Эліль) — бог, гаспадар вятроў, муж багіні Нінліль у шумера-акадскай міфалогіі.
Лічыцца адным з галоўных багоў шумера-акадскага пантэону, заступнікам шумерскага горада Ніпура. Сын вярхоўнага бога Ана, ён забірае ў бацькі першынство, радзіць Энкі і іншым багам, выступае то богам-заступнікам земляробаў, то неўтаймаванай стыхіяй. Адзін з яго эпітэтаў — Кур-галь «Вялікая Гара». Сімвалы — рагатая тыяра і лік 50.
У пазнейшы час тэрмін «энлільства» стаў сінонімам «першынство».
Сувязь з земляробствам
Паводле шумера-акадскай міфалогіі, Энліль - адзін са стваральнікаў зямлі. Ён разам з Энкі стварае малодшых багоў, адказных за жывёлагадоўлю і зерне. Ён вынаходзіць матыку.
Сувязь з замагільным светам
Паводле міфа аб Энліле і Нінліль, ён хітрасцю ці гвалтам авалодаў сваёй будучай жонкай, за што быў выгнаны ў замагільны свет. Цяжарная Нінліль рушыла ўслед за ім. Энліль змяняў свае вобразы і тройчы сукупляўся з жонкай пад выглядам вартаўніка брамы ў замагільны свет, чалавека падземнай ракі і перавозніка нябожчыкаў. Але ў выніку Нінліль выратавала мужа.
Энлюлю таксама прыпісвалі сукупленне з Эрэшкігаль, дзякуючы чаму нарадзіўся Намтар.
Сувязь са злом
У шумерскіх міфах уселяк падкрэсліваецца, што Энліля раздражняе гоман чалавечага свету, таму часам ён спрычыняе людзям зло. Яму прыпісвалі віну ў шматлікіх эпідэміях, засаленні глебы, сусветным патопе, вынішчэнні горада Ўра і пераслед Гільгамеша і Энкіду за забойства Хумбабы.
Аляксандр Мікалаевіч Міхальчанка
Аляксандр Мікалаевіч Міхальчанка (нар., г. Гомель — ) — беларускі дзяржаўны і грамадскі дзеяч, журналіст, архівіст, педагог. Кандыдат гістарычных навук (1994).
Біяграфія
Скончыў у 1974 годзе БДУ, у 1981 годзе Мінскую ВПШ. 3 1974 года працаваў у БелТА, з 1979 у Саўміне БССР, на дыпламатычнай рабоце ў В’етнаме. 3 1983 намеснік начальніка, з 1990 начальнік Галоўнага архіўнага ўпраўлення пры СМ БССР, з 1992 старшыня Дзяржаўнага камітэта па архівах і справаводстве Рэспублікі Беларусь. Член Нацыянальнай камісіі Рэспублікі Беларусь па справах ЮНЕСКА з 1997 года.
Time
«Тайм» (ад Time — «Час»; гандлёвая марка па-англійску пішацца вялікімі літарамі: TIME) — амерыканскі штотыднёвы часопіс са штаб-кватэрай у Нью-Ёрку. Пры тыражы каля 3,4 млн экз. у 2007 годзе з'яўляецца найпапулярнейшым часопісам у ЗША.
Гісторыя
Першы выпуск часопіса паступіў у продаж 3 сакавіка 1923 года. Ідэя стварэння газеты Time прыйшла ў галаву Генры Льюсу (Henry Luce) і Брайтану Хэдэну (Briton Haden) падчас сходу ў рэзідэнцыі тайнага таварыства студэнтаў Ельскага ўніверсітэта «Чэрап і косці».
Аляксандр Мікалаевіч Міхальчанка
Навуковая дзейнасць
Адзін з аўтараў кнігі «Ордэны на сцягу рэспублікі» (1985, з Я. І. Бараноўскім), зборнікаў «Дакументы па гісторыі Беларусі, якія зберагаюцца ў цэнтральных дзяржаўных архівах СССР» (1990), «Дапаможнік па справаводству» (1993) і інш.
З імем якога звязаны знамянальныя вехі станаўлення і развіцця архіўнай справы і справаводства Беларусі, распрацаваны першы ў суверэннай гісторыі краіны Закон «Аб Нацыянальным архіўным фондзе і архівах у Рэспубліцы Беларусь»
Time
Гісторыя
Фірменны фармат часопіса прадугледжваў некалькі дзясяткаў артыкулаў, якія ў сціслай форме рэзюмавалі найбольш важныя тэмы тыдня ў вобласці ўнутранай і замежнай палітыкі, бізнесу, адукацыі, навукі, медыцыны, права, рэлігіі, спорту, кнігавыдаўніцтва і мастацтва.
Сучасны «Тайм» з'яўляецца ядром найвялікшага ў свеце холдынга ў вобласці сродкаў масавай інфармацыі і шоу-бізнесу — Time Warner. Апроч амерыканскай, выпускаюцца еўрапейская (Лондан), азіяцкая (Ганконг) і аўстралійская (Сідней) версіі часопіса.
Чалавек года
Традыцыйна часопіс Time называе ў апошнім снежаньскім нумары імя «чалавека года». Гэтая намінацыя прысуджаецца з 1927 года, калі гэтым званнем уганаравалі лётчыка Чарльза Ліндберга, які упершыню ў гісторыі сам адзін пераляцеў Атлантыку.
Персону года выбірае выключна выканаўчы рэдактар. У розныя гады Чалавекам года станавіліся Адольф Гітлер, Іосіф Сталін, Джордж Буш, Міхаіл Гарбачоў (двойчы — у 1987 і 1989 гадах), абстрактны Амерыканскі салдат, а таксама карыстальнік Інтэрнэту. У 2010 годзе заснавальнік і галава кампаніі Facebook Марк Цукерберг. У 2011 годзе Чалавекам года зноў абралі зборны вобраз: «пратэстоўца» («мяцежнік»).
100 асоб года
Пачынаючы з 1999 часопіс публікуе таксама «Time 100» — спіс ста найбольш уплывовых людзей года. Спіс выбіраецца камісіяй вучоных.
100 асоб XX стагоддзя
У чэрвені 1999 быў апублікаваны спіс найбольш значных XX стагоддзя: «Time 100: Героі і куміры 20-га стагоддзя». Кандыдатаў адбірала камісія амерыканскіх гісторыкаў, журналістаў і палітыкаў. У снежаньскім выпуску 1999 быў названы чалавек стагоддзя па версіі Time, ім стаў Альберт Эйнштэйн.
Марсель Лефеўр (архіепіскап)
Марсель-Франсуа Лефеўр (Marcel-François Lefebvre, 29 лістапада 1905, Туркуэн, Францыя—25 сакавіка 1991, Мартын'і, Швейцарыя), каталіцкі архіепіскап, генеральны настаяцель Кангрэгацыя Святага духу (1962—1968), заснавальнік і генеральны настаяцель Святарскага брацтва св. Пія X (FSSPX). Крытычна ставіўся да некаторых рашэнняў Другога Ватыканскага сабора і наступных рэформ у Каталіцкай Царкве.
Эконскія Хіратаніі
У 1987 г. Лефеўр абвясціў аб сваім намеры хіратанісаць біскупа, які б мог працягуць яго справу пасля яго смерці. Паколькі па сучасным каталіцкім кананічным праве высвячэнне біскупа патрабуе дазволу Папы, узнікла патрэба ва ўзгадненні сітуацыі. Увясну 1988 была дасягнутая дамоўленасць з Ватыканам (які прадстаўляў кардынал Ёзэф Ратцынгер) па рэгулярызацыі становішча брацтва і хіратаніі для яго дадатковага біскупа. У кароткім часе Лефеўр пераглядзеў сваё рашэнне і 30 ліпеня 1988 ў Эконе разам з Антоніа дэ Кастра Маерам высвяціў на біскупаў адразу чатырох святароў брацтва, кандыдатуры якіх не былі ўзгодненыя з Рымам: Бернара Цісье дэ Малерэ, Рычарда Вільямсана, Альфонса дэ Галарэта і Бернара Феле.
Згодна з правілам, якое дзейнічала з 1951, неўзгодненая з Рымам хіратанія мела сваім рэзультатам аўтаматычнае адлучэнне як самога Лефеўра, так і чатырох новых біскупаў. Факт адлучэння са спасылкаю на кодэкс кананічнага права быў прадэклараваны 2 ліпеня 1988 ў моту пропрыа Яна Паўла II «Ecclesia Dei». Гэта прывяло да расколу брацтва на ўласна FSSPX і FSSP, якое захавала еднасць з Рымам, не пакінуўшы пры тым традыцыйнага абраду набажэнства. FSSPX, якое працягваў узначальваць Лефеўр, не прызнала гэтага адлучэння сапраўдным; адмаўлялі яго дзейснасць і некаторыя каталіцкія дзечы з тых, якія не разрывалі еднасці з Рымам (у прыватнасці, Майкл Дэвіс). Святары FSSPX пры сваіх набажэнствах не пераставалі памінаюць Папу і мясцовага ардынарыя.
У 1991 Лефеўр памёр ад рака. У яго пахаванні бралі ўдзел каталіцкія біскупы.
Аляксандр Данілавіч Панько
Аляксандр Данілавіч Панько (нар. 24 чэрвеня 1976, г. Маларыта, Брэсцкая вобласць) — беларускі вучоны-краязнавец. Кандыдат гістарычных навук.
Біяграфія
Нарадзіўся 24 чэрвеня 1976 г. у г. Маларыта Брэсцкай вобласці. З 1983 па 1993 гг. вучыўся ў сярэдняй школе № 1 г. Маларыта. У 1998 г. закончыў Брэсцкі дзяржаўны ўніверсітэт па спецыяльнасці «Гісторыя і сацыяльная педагогіка». З 1998 па 2000 гг. працаваў навуковым супрацоўнікам мемарыяла «Брэсцкая крэпасць-герой».
У 2000—2003 гг. навучаўся ў аспірантуры Львоўскага нацыянальнага ўніверсітэта імя Івана Франка. У ліпені 2001 года стажыраваўся ў Варшаўскім універсітэце.
З 2003 па 2007 гг. працаваў у Палескім аграрна-экалагічным інстытуце НАН Беларусі на пасадах загадчыка патэнтна-ліцэнзійнай дзейнасці і старэйшага навуковага супрацоўніка. Кандыдат гістарычных навук (2004).
2011—2012 — дырэктар Інстытута павышэння кваліфікацыя і перападрыхтоўкі БрДУ імя А. С. Пушкіна.
2012 −2015 гг. — дацэнт кафедры сацыяльна-эканамічнай геаграфіі і турызму, намеснік дэкана геаграфічнага факультэта па навуковай працы. У красавіку 2013 года стажыраваўся ў Эканамічным універсітэце Прагі (Чэхія).
2017—2020 г. — загадчык кафедры турызму і краіназнаўства, з 2021 — дацэнт. Выкладае дысцыпліны «Экскурсазнаўства», «Гісторыя падарожжаў і турызму», «Турызм у Беларусі», «Менеджмент інавацыйных праектаў».
Навуковая дзейнасць
Навуковыя інтарэсы: краязнаўства, культурная спадчына, тэхналогіі абслугоўвання турыстаў, навуковыя аспекты актыўнага турызму, мэнеджмент некамерцыйных праектаў.
Аўтар больш чым 100 навуковых, метадычных і папулярных выданняў і артыкулаў, сярод якіх калектыўная энцыклапедыя «Брэст.1000» (2019), калектыўная манаграфія «Муховец: энциклопедия малой реки» (2006), калектыўны падручнік «Экологические туры: разработка и продвижение» (2011), дапаможнік «История путешествий и туризма» (2011), турысцкі пуцевадзіцель «Неоткрытый Восток: Бяла-Подляска — Брест» (2008) і інш.
Аўтар ЭУМК «История путешествий и туризма», «Туристско-оздоровительная деятельность», практыкума «Менеджмент инновационных проектов», метадычных рэкамендацый «Учебные практики по рекреационно-оздоровиетельному, туристско-спортивному и водному походам».
Міжнародная дзейнасць
За перыяд з 2005 па 2021 гг. з’яўляўся ўдзельнікам (каардынатар, эксперт, кансультант) больш 30 міжнародных праектаў, фінансаваных Еўрапейскім Саюзам, ПРААН, ЯТФ, урадамі Польшчы і Нарвегіі.
2008—2009 — каардынатар праекта «Тры Палессі — сумесная стратэгія аховы і экалагічнага выкарыстоўвання прыроднай спадчыны польска-беларуска-украінскага памежжа» (Праграма CBC PL-BY-UA 2004—2006), сааўтар метадычнага дапожніка і выніковай стратэгіі.
2010—2011 — эксперт праекта «Еўрапейскае супрацоўніцтва на карысць развіцця экалагічнага турызму ў Еўрарэгіёне Буг» (Праграма Трансгранічнага партнёрства).
2012—2014 — каардынатар праекта «Веласіпедны маршрут — слядамі прыбужскіх таямніц» (Праграма CBC PL-BY-UA 2007—2013).
2019—2021 — каардынатар праекта «Свабодны доступ да медыцынскіх паслуг у трансгранічным рэгіёне» (Праграма CBC PL-BY-UA 2014—2020).
Бітва за Брэст (1920)
Бітва за Брэст — бой паміж групай «Палессе» Войска Польскага (ген. Уладзіслаў Сікорскі) з войскамі 16-й арміі РСЧА (камдзіў. Мікалай Салагуб) падчас ліпеньскага наступу Заходняга фронту пад кіраўніцтвам Міхаіла Тухачэўскага падчас польска-савецкай вайны.
Становішча войскаў перад боем
На пачатак ліпеня, польскія пазіцыі на р. Авута былі прарваны, што вымусіла Станіслава Шаптыцкага аддаць загад аб адступленні. Польскія войскі адступалі пад націскам наступу РСЧА пад кіраўніцтвам Міхаіла Тухачэўскага. Вярхоўнае камандаванне Войска Польскага загадала спыніць войскі савецкага Заходняга фронту па лініі былых нямецкіх акопаў перыяду Першай сусветнай вайны. Страта Вільні і абыход польскіх пазіцый з поўначы, прымусіла палякаў адступіць. 1-я армія ген. Густава Зыгадловіча адступіла да Нёмана, 4-я армія — да Шчары, а Палеская група Войска Польскага — да Агінскага канала і Пінска.
Абарона пазіцый на Нёмане і Шчары не спыніла наступ РСЧА. Вынікам жорсткіх баёў сталі вялікія страты польскага боку і ранні адыход на лінію абароны за Буг.
У канцы ліпеня фронт адкаціўся на лінію Буга і Нарава. Група генерала Уладзіслава Юнга была адціснута за Нараў, а група войскаў ген. Даніэля Канажэўскага заняла пазіцыі паміж Пружанай і Бярозай-Картускай. Паміж двума групамі Войска Польскага, падпарадкаванымі 4-й арміі, утварыўся разрыў у некалькі дзесяткаў кіламетраў, у які ўварваліся савецкія 2-я і 17-я стралковыя дывізіі. У гэты момант, па абодва бакі чыгуначнай лініі Лунінец — Брэст дзейнічала группа «Палессе» ген. Уладзіслава Сікорскага, якая была вымушана адступіць праз змены на паўначы, ня гледзячы на паспяховае выкананне баявых задач на сваім участку ваенных дзеянняў.
План польскага Вярхоўнага камандавання прадугледжваў абарону на лініі Нараў — Арлянка і Лесна — Брэста да 5 жніўня сіламі 1-й і 4-й армій і групай «Палессе». Апошняе было часткай падрыхтоўкі контрнаступу з раёна Брэста на левы фланг войскаўЗаходняга фронту РСЧА. Асноўны ўдар павінен быў адбыцца на з-за Бугу, Астраленка, Амулетава. Гэтыя сілы былі падпарадкаваны ген. Максіму Вейганду. Поспех аперацыі дазволіў быў разграміць 1-ю конную армію Сямёна Будзённага, што дало б магчымасць вывесці частку польскіх сіл з Галіцыі да Буга. Апошняе павінна было ажыццявіцца пры ўмове утрымання Брэсцкай крэпасці.Начальнік аператыўнага ўпраўлення Вярхоўнага Галоўнакамандавання генерал-палкоўнік Юльян Стахевіч пісаў генералу Сікорскаму:"Так ці інакш, контратака прапануецца з раёна Брэста кампактнай групай войскаў на паўночны ўсход. Для гэтага неабходна выканаць наступныя ўмовы: утрымаць Брэст з пераправамі, а таксама утрымаць пераправы праз Буг, якая звязвае Брэст дзякуючы чыгунцы […] Трэба ўлічваць, што пасля пераправы праз Кобрын уся 16-я бальшавіцкая армія рынецца на пана генерала, бо ў яна дыслакуецца ў Брэсце […]"
Баі за горад
27 ліпеня група Войска Польскага «Палессе» атрымала задачу адысці ў раён Брэста і ўтрымаць пешаходны мост на ўсходнім беразе Буга. Тыя пазіцыі павінны былі стаць базай для будучых польскіх наступальных аперацый. Па рашэнню Сікорскага, наступ быў адкладзены на суткі так як польскія сілы ў той час прыкрывалі левы фланг 3-й арміі, якая вяла баі ў Галіцыі.
28 ліпеня Брэст абаранялі: 32-і пяхотны полк, тры батальёны, тры батарэі 16-га цяжкага артылерыйскага палка. 32-і пяхотны полк з двума батальёнамі займаў паўночна-ўсходні ўчастак дугой ад Казловіч на Бугу да чыгуначнай каляіны Брэст — Жабінка.
30 ліпеня да Брэста падышлі адзінкі савецкай 16-й арміі: 10-я стралковая дывізія з усходу і 57-я стралковая дывізія з паўднёвага ўсходу, 2-я стралковая дывізія з паўночнага ўсходу. За 14-й Вялікапольскай пяхотнай дывізіяй ішла 8-я стралковая дывізія з задачай захапіць раён Бяла-Падляска — Пішчац. У гэты дзень, артылерыя 16-й арміі пачала абстрэл горада. Тады з горада на захад было эвакуявана каля 3000 вагонаў з прыпасамі і рыштункам.
Раніцай 31 ліпеня Сікорскі аддаў загад:
31 ліпеня 2-я стралковая дывізія адкінула за Буг палкі польскай 16-й пяхотнай дывізіі і пагражала гораду з поўначы. Гэтым скарыстаўся камдзіў. Мікалай Салагуб, накіраваўшы большую частку сваёй 16-й арміі на паўночны ўчастак фронту.
1 жніўня на ўскрайках Брэста трымалі абарону толькі дзесяць батальёнаў. Участак на поўнач ад чыгуначнага палатна Брэст-Жабінка абаранялі 32-і пяхотны полк і 2-і познанскі батальён. На поўдзень ад трасы Брэст- Жабінка абарону арганізавала 21-я горная дывізія. У гэты дзень генерал Сікорскі выехаў у Бялу-Падляску, каб сустрэць новага камандуючага Паўночным фронтам ген. Юзэфа Галера
Каля 12.00 10-я савецкая стралковая дывізія атакавала падраздзяленні 32-га пяхотнага палка ў раёне чыгуначнай лініі Брэст-Жабінка. Першая атака была адбітая, але ў 14.00 пазіцыі левае крыло 32-га пяхотнага палка былі атакаваныя адзінкамі 2-й стралковай дывізіі. Батальён, які абараняўся там, не вытрымаў удар і адступіў. У 15.00 10-я стралковая дывізія працягнула наступ і прарвала польскую абарону каля Рэчыцы, што прымусіла групу падпалк. Слупскага адступіць.
Адыход войскаў ад лініі фронту выклікаў паніку сярод абозоў і тылавых войскаў, якія стаялі ў горадзе, адзначаўся неарганізаваны адыход за Буг. Паніка ахапіла артылерыю і салдат 32-га пяхотнага палка, якія адступілі аж да чыгуначнай станцыі. Некалькі фартоў крэпасці былі здадзены без бою. 32-і пяхотны полк адышоў з фартоў I, III, VIII і IX. У Белую і ўвайшоў у рэзерв группы «Палессе». Толькі каля 17:00 пачаліся контратакі з ар’ергардам. II/1 Падхаляньскі стралецкі полк атакаваў форт № I, і I/2 Падхаляньскі стралковы полк рушыў на форт № VIII. Падхаляньскія стралкі выбілі чырвонаармейцаў з фартоў, але, не ведаючы агульнай абстаноўкі, пазбаўленыя сувязі, спынілі атаку і засталіся ў занятых умацаваннях.
У гэты час, праціўнік паспяхова атакаваў горад з паўночнага ўсходу. Камандаванне абароны крэпасці накіравала на пагражальны кірунак свой апошні рэзерв — I/1 Падхаляньскі стралецкі полк. Батальён адбіў казармы і форт № 2, а адзінкі савецкай 10-й стралковай дывізіі панеслі вялікія страты (загінуў таксама камандзір дывізіі Ансіс Даўманіс) і былі выбіты з Брэста. Аднак ізноў недахоп сувязі і належна арганізаванага ўзаемадзеянне паміж асобнымі адзінкамі вайсковымі не дазволіў палякам развіць поспехам. Штаб генерала Сікорскага беспаспяхова спрабаваў утаймаваць паніку і нарастаючы хаос. Адсутнасць паведамленняў аб поспехах польскіх войскаў і перабольшаныя звесткі аб прасоўванні праціўніка негатыўна паўплывалі на ацэнку сітуацыі генералам Сікорскім, праз што ён, ў 22.00, аддаў загад аб адступленні на левы бераг Буга. Абаранялася і цытадэль, абаронай якой кіраваў камандзір 2-й Падхалянскай стралковай брыгады ген. Вацлаў Фара. Ноччу польскія адзінкі пакінулі цытадэль і ў пасля рукапашнага бою рарвалі акружэнне.
Ход бою 1 жніўня прадстаўлены ў дакладзе камандзіра 21-й горнай дывізіі ген. Анджэй Галіца : ''Пасля моцнай артылерыйскай падрыхтоўкі батарэй і бронеаўтамабіляў праціўнік пераўзыходзячымі сіламі атакаваў левы фланг 2-га Падхалянскага стралковага палка ў раёне форта № X з усходу і 32-і пяхотны полк з поўначы. Аднак у сувязі з адыходам 32-га пяхотнага палка з форта Nr. I, форт X быў атакаваны з поўначы і захаду, так што 9-я рота 2-га Падхалянскага стралковага палка мусіла часова пакінуць яго, змяніўшы лінію фронта на левым фланге. Аднак з рэзервамі батальёна і палка Форт Х зноў быў захоплены контратакай і моцна ўкамплектаваны кулямётамі, нанёсшы праціўніку вялікія страты.[…]. У гэтай сытуацыі 2-гі Падхалянскі стралецкі полк пратрымаўся да 23.30 і толькі па загадзе і разам з 3-м Падхалянскім стралковым палком адышоў праз мост каля Міхалова за Буг, пакуль 1-я брыгада яшчэ трымала лінію ўсходніх фартоў, к гэтам часу, горад ужо быў заняты ворагам.[…]. 32-і пяхотны полк не вытрымаў моцнага і канцэнтраванага ўдару на Брэст з поўначы і адышоў, пакінуўшы фарты I, II і VIII. 1-му батальёну 1-га палка і 1-му батальёну 2-га Падхалянскага стралковага палка быў аддадзены загад перайсці ў контратаку. У той час у горадзе ўзнялася паніка, выкліканая стралянінай і кіданнем цывільных (яўрэйскіх) банд у наш лагер.[…]. Аднак, нягледзячы на ​​гэта, адважныя батальёны 1-га і 2-га Падхалянскіх стралецкіх палкоў самастойна, падтрымліваючы адзін аднаго ўмелымі і рашучымі манеўрамі, смела наступаючы, уступаючы ў рукапашны бой, зноў у 12 гадзін дня ўзялі фарты I і VIII, нанёсшы праціўніку вельмі цяжкія страты.'' 2 жніўня генерал Сікорскі меў намер вярнуць Брэсце, але савецкая 8-я стралковая дывізія пераправілася праз Буг у раёне Пратуліна і прасунулася да Бяла-Падляскай, пагражаючы тылу групы «Палессе». Апоўдні 2 жніўня саветы занялі пакінуты польскім войскам горад.
Вынік
Страта Брэсцкай крэпасці азначала, што план Вярхоўнага камандавання Войска Польскага аб наступленні на фланг Заходняга фронту Міхаіла Тухачэўскага з боку Буга і правесці тут вырашальны бой перастаў быць актуальным. Польскія войскі працягвалі адступаць. Наступай натуральнай перашкодай на мясцовасці, зручнай для спынення савецкага наступу, была рака Вісла. У баях за Брэст палякі страцілі некалькі сотняў забітымі, параненымі і палоннымі. Савецкія страты, верагодна, былі большымі. Напрыклад, у 90-м палку 10-й дывізіі засталося 80 байцоў.
Беластоцкая гімназія
Беластоцкая гімназія, зараз VI агульнаадукацыйны ліцэй імя караля Жыгімонта Аўгуста (польск.: VI Liceum Ogólnokształcące im. Króla Zygmunta Augusta w Białymstoku) —  польская навучальная ўстанова для атрымання сярэдняй адукацыі ў Беластоку, што існавала, перажываючы шматлікія рэформы, з 1802 па 1944 гады.
Найбольш вядомы вучань Беластоцкай гімназіі — Людвік Заменхоф, стваральнік мовы эсперанта. Ён вучыўся тут з 1869 па 1871 год.
Таксама ў 1875 годзе Беластоцкую гімназію скончыў царазабойца Ігнат Грынявіцкі, ён быў лепшым вучнем свайго выпуску. Яшчэ адзін вядомы выпускнік — беларускі ваенны і палітычны дзеяч Мікалай Дзямідаў, што скончыў гэту навучальную ўстанову ў 1910.
Сярод выбітных настаўнікаў Беластоцкай гімназіі — выкладчык фізікі і матэматыкі Караль Чаховіч, што працаваў тут з 1863 па 1884 гады, а таксама вядомы польскі педагог Леон Баруцкі.
Гісторыя
Першыя ўзгадкі пра школу сягаюць 1777 году, калі Камісія народнай асветы Рэчы Паспалітай у ходзе агульнай рэформы сістэмы адукацыі зацвердзіла праграму навучэння новастворанай беластоцкай пачатковай школы. Спачатку яна знаходзілася на рагу вуліц Кілінскага і Касцёльнай. Да 1794 года кіраўніком школы быў ксёндз Ян Міхалоўскі. У 1796 годзе, пасля трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай, школа не магла больш заставацца ў гэтым будынку, і з дапамогай Ізабелы Браніцкай, сястры караля Станіслава Аўгуста Панятоўскага, часова пераехала ў памяшканне былога прыдворнага тэатру.
Дзейнасць
Статус гімназіі навучальная ўстанова атрымала ў 1802 годзе, яшчэ пад аўтарытарнай прускай уладай. У 1808, пасля далучэння Беласточчыны да Расійскай імперыі ў выніку Тыльзіцкага міру, гімназія пераехала ў будынак на скрыжаванні вуліц Варшаўскай і Палацавай. Апошняя змена будынку адбылася ў 1858 годзе, калі гімназія пераехала ў класістычны палац на вул. Касцёльнай, 9 (сёння Варшаўская, 8). Гэты будынак быў узведзены ў 1831 годзе, да таго ў ім змяшчалася расейская адміністрацыя і ваенны шпіталь. У 1873 годзе гімназія змяніла профіль з гуманітарнага на тэхнічна-прыродазнаўчы і была перайменавана ў Беластоцкае рэальнае сярэдняе вучылішча (польск:. Szkoła Realna).
У 1915 годзе Беласток быў заняты германскімі вайскамі. Пад акупацыяй пры падтрымцы Таварыства дапамогі польскім школам 29 лістапада 1915 года была адчыненая Беластоцкая рэальная гімназія. Яе дырэктарам стаў ксёндз Станіслаў Галка — вядомы асветнік, які, дарэчы, паходзіў з Ашмяншчыны. Пасля аднаўлення Польскай рэспублікі ў 1918 годзе паводле ініцыятывы Галкі навучальная ўстанова атрымоўвае імя караля Жыгімонта Аўгуста. Дзякуючы кіпучай дзейнасці Галкі, які да таго ж у гэты час быў паслом Другой Польскай Рэспублікі, вучні арганізуюць шматлікія гурткі, выдаюць часопіс "Głos Uczniowski".
У верасні 1939 года ў Беласток увайшлі спачатку нямецкія войскі, а потым — савецкія. З 1939 па 1941 Беласток з'яўляўся часткай БССР. Пры савецкай уладзе ксёндз Станіслаў Галка падпаў пад пераследванне НКУС, гімназія перапыніла сваю дзейнасць. Навучанне аднавілася ў 1944 годзе ў форме мужчынскай і жаночай гімназій. У 1958 годзе на іх аснове быў створаны I агульнаадукацыйны ліцэй, які зараз называецца VI агульнаадукацыйны ліцэй імя караля Жыгімонта Аўгуста.
MS-DOS
MS-DOS (скарачэнне ад Microsoft Disk Operating System) — аперацыйная сістэма, камерцыйны прадукт фірмы «Microsoft». MS-DOS была найбольш часта ўжываемым прадстаўніком сям’і аперацыйных сістэмаў DOS на PC-сумяшчальных камп’ютарах у 1980-х. Паступова была замененая рознымі пакаленнямі аперацыйнай сістэмы «Windows», хаця версіі па «Windows 98» уключна уяўлялі сабой надбудову над MS-DOS.
Першае выданне MS-DOS адбылося ў 1981 годзе. Да сканчэння распрацоўкі ў 2000 годзе было выдадзена восем асноўных версій. АС MS-DOS адыграла ключавую ролю ў росце «Microsoft» з кампаніі, якая займалася мовамі праграмавання, у вытворца разнастайнага праграмнага забеспячэння, забяспечыўшы выдатныя даследчыя і маркетынгавыя рэсурсы. Таксама з’яўлялася падмуркам для працы ранніх версій аперацыйнай сістэмы «Windows».
Інтэрфейс карыстальніка
MS-DOS выкарыстоўвае інтэрфейс загаднага радка і апрацоўку загадных скрыптаў праз свой інтэрпрэтатар загадаў, command.com. Дызайн сістэмы дазваляе з лёгкасцю замяняць інтэрпрэтатар загаднага радка на іншы, напрыклад, 4DOS.
Пачынаючы з версіі 4.0, MS-DOS уключае DOS Shell, кіраўнік файлаў з псеўдаграфічным тэкставым інтэрфейсам карыстальніка, які ўключае меню, раздзельныя вокны, каляровыя тэмы і падтрымку мышы, з выкарыстаннем псеўдаграфікі тэкставага рэжыму.
Выкананне задач
MS-DOS не распрацоўвалася як шматкарыстальніцкая ці шматзадачная аперацыйная сістэма, але многа намаганняў было зроблена, каб дадаць магчымасці такога кшталту. Сістэмныя выклікі тыпу Terminate and Stay Resident (TSR) першапачаткова былі створаныя для драйвераў прыладаў і плагінаў пашырэнняў. Дадатковыя асяроддзі, такія як TopView і DESQview, спрабавалі прадстаўляць шматзадачнасць, і дасягнулі пэўных поспехаў пазней, з выкарыстаннем рэжыму віртуальнага 8086 працэсара і віртуальнай памяці ў працэсарах Intel 80386 і болей позніх.
Беларусы ў грамадзянскай вайне ў Таджыкістане
Ураджэнцы Беларускай ССР, прызваныя ў 1990—1991 гадах у савецкія войскі, на працягу 1992—1993 гадоў вымушана знаходзіліся на тэрыторыі Таджыкістана і прымалі ўдзел ва ўнутраным канфлікце паміж цэнтральнай уладай і апазіцыяй. У наступным яны сутыкнуліся з праблемай атрымання пасведчанняў ветэранаў баявых дзеянняў, паколькі фармальна грамадзян Рэспублікі Беларусь у краіне не было. Гэтае пытанне прапрацоўвалася дзяржорганамі і запатрабавала паправак у Закон «Аб ветэранах».
Воінскія часці
Ваенныя камісарыяты ў снежні 2016 года апублікавалі наступны пералік воінскіх часцей, дзе служылі альбо маглі служыць грамадзяне рэспублікі : Многія фарміраванні адсюль адносіліся да групы пагранічных войск Расіі.
У верасні 2019 года ў ліку падраздзяленняў з беларускімі салдатамі ваеннымі камісарамі названа 201-я мотастралковая дывізія.
Ваенная служба
У савецкі перыяд жыхары краіны накіроўваліся на ваенную службу ў Таджыкскую ССР, дзе пасля выконвалі задачы ва ўмовах надзвычайнага становішча і пры ўзброеным канфлікце. Яны дыслакаваліся на тэрыторыі прыгранічных раёнаў у перыяд з 1992 па 1993 год. На момант пачатку баявых дзеянняў тут знаходзілася каля 700 беларусаў. Большую частку прызвалі ў 1990 і 1991 гадах. Пасля развалу СССР адклікаць усіх адразу дадому не атрымлівалася. Таму яны вымушаны былі працягваць службу і нават прыняць удзел у канфлікце.
Беларускія прызыўнікі трапілі галоўным чынам у пагранвойскі КДБ СССР і апынуліся на граніцы з ДРА. З пачаткам вайны яны ўдзельнічалі ў баявых аперацыях па перахопе караванаў са зброяй і прыкрывалі эвакуацыю мірнага насельніцтва (так, напрыклад, як пісаў вайсковы журналіст Сяргей Пцічкін, беларусы разам з іншымі задзейнічаны пры выратаванні 500 рускіх закладнікаў на чыгуначнай станцыі Душанбэ-2 ). У гэты час у пагранатрадах, што ўжо не падпарадкаваліся савецкаму кіраўніцтву, але яшчэ не ўвайшлі ў склад УС РФ, заставалася блізу 60 % байцоў. Многія афіцэры, з’язджаючы ў адпачынак, не вярталіся на мяжу, а таму іх месца даводзілася займаць сяржантам з Беларусі. Акрамя камандзіраў з іншых савецкіх рэспублік, свае часці пакідалі афіцэры і з ліку беларусаў, пра што пісаў у сваёй кнізе «Таджикистан 1992–2005. Война на забытой границе» Андрэй Мусалаў.
Увесь 1992 год беларусы працягвалі несці службу ў краіне і паступова невялікімі партыямі вярталіся на радзіму. Апошняя група ў складзе 100 чалавек пакінула «гарачую кропку» ў лістападзе. Ураджэнцы рэспублікі заставаліся ў Таджыкістане і пасля гэтага, але 3 лістапада 1992 года быў прыняты Закон «Аб Узброеных Сілах Рэспублікі Беларусь», пасля чаго ўсе беларусы, якія служылі за межамі краіны, апынуліся вайскоўцамі замежных армій.
Ветэранскі статус
У адрозненне ад беларусаў, якія ваявалі ў Афганістане, удзельнікі вайны ў Таджыкістане не атрымалі статус ветэранаў, бо фармальна грамадзян рэспублікі там не было. Вайскоўцы спрабавалі выправіць гэтую сітуацыю. Яны доўгія гады наведвалі дзяржаўныя ведамствы з запытамі даць ім патрэбны статус. На звароты прыходзілі падобныя адказы: «Беларусь з 1.01.1992 года заявіла аб сваім суверэнітэце і не прымала ўдзелу ў падпісанні Мемарандума аб супрацоўніцтве па ахове таджыкска‑афганскай мяжы». Газета «СБ. Беларусь сегодня» спасылалася на прыклад Расіі, дзе падобную юрыдычную праблему выправілі ў 2011 годзе, унёсшы неабходныя змены ў закон «Аб ветэранах». Дзякуючы гэтаму каля 23 тысяч расіян прызналі ўдзельнікамі баявых дзеянняў.
У снежні 2016 года ў сувязі з прапрацоўкай пытання аб унясенні змяненняў у Закон «Аб ветэранах» іх запрашалі звярнуцца ў ваенныя камісарыяты. У той момант пачаліся работы па распаўсюджванню статусу ветэранаў. Чыноўнікам неабходна было ўдакладніць колькасць магчымых удзельнікаў вайны ў Таджыкістане. У 2019 годзе пры Міністэрстве працы і сацыяльнай абароны стварылі міжведамасную групу па прапрацоўцы канцэпцыі і структуры новай рэдакцыі Закона «Аб ветэранах». Чыноўнікі пачалі мерапрыемствы па вызначэнні колькасць удзельнікаў канфлікту. Для гэтага яны зноў прасілі былых вайскоўцаў прыбыць у ваенныя камісарыяты. Пад увагай знаходзіліся тыя, хто быў у Таджыкістане ў верасні–кастрычніку 1992 года.
Дом Каплана
Дом Каплана — будынак у Мінску, размешчаны ў квартале, які прымыкае да Верхняга Горада, па адрасе вуліца Рэвалюцыйная, 15. Пабудаваны ў XIX ст. з цэглы. Помнік архітэктуры класіцызму. У 1924—1928 гадах будынак займаў Інстытут беларускай культуры (Інбелкульт), цяпер у ім размяшчаецца пасольства Швецыі ў Рэспубліцы Беларусь.
Гісторыя
На гэтым пляцы мураваны будынак быў узведзены ў першай палове XIX стагоддзя, які сваім галоўным фасадам выходзіў на вуліцу Койданаўскую. Першапачаткова гэта быў складаны ў плане трохпавярховы будынак у стылі класіцызму. Сіметрычны па кампазіцыі галоўны фасад быў падзелены на два ярусы прафіляванай цягай. Першы паверх быў аформлены рустам, другі і трэці паверхі ўпрыгожвалі пілястры. Прамавугольныя аконныя і дзвярныя праёмы мелі ляпныя ліштвы. Пад вокнамі другога паверха знаходзіліся нішы з філёнгамі, а над вокнамі — прамавугольныя сандрыкі. Сіметрычнасць кампазіцыі падкрэслівалася фігурным атыкам.
У 1877 годзе ўладальнік будынка стацкі саветнік Фебус Каплан падрыхтаваў праект яго рэканструкцыі, паводле якога з паўднёвага захаду планавалася дабудаваць дадатковы трохпавярховы аб’ём, дзе была змешчана вялікая парадная мармуровая лесвіца.
Будынак пацярпеў падчас вялікага пажару 1881 года, пасля якога быў хутка адноўлены. Пры гэтым ён амаль цалкам захаваў архітэктурнае рашэнне, якое атрымаў у канцы 1870-х гадоў. Адначасова на трэцім паверсе паміж дзвюма пілястрамі быў зроблены балкон, упрыгожаны дэкаратыўнымі металічнымі кратамі.
У 1906 годзе ўладальніцай гэтага будынка стала мінская мяшчанка Эсфір Варгафціч. Паводле інвентарызацыі пачатку XX стагоддзя большая частка памяшканняў будынка выкарыстоўвалася пад жылыя кватэры. Акрамя таго, тут знаходзілася кантора «Расійскага транспартнага таварыства», а таксама прыватная хірургічная лячэбніца М. Шапіры, якая была заснавана ў 1912 годзе. У 1919 годзе гэты будынак быў нацыяналізаваны. У студзені — лютым 1919 года тут знаходзіўся першы Камісарыят па замежных справах ССРБ. Пасля 1920 года ў былым доме Каплана размяшчаліся розныя адміністратыўныя ўстановы, а з 1924 па 1928 год гэты будынак займаў Інстытут беларускай культуры (Інбелкульт), які ў 1929 годзе быў рэарганізаваны ў Акадэмію навук БССР.
У гады Другой сусветнай вайны будынак не пацярпеў. Пасля вайны ў ім знаходзіліся розныя адміністратыўныя ўстановы, а з 1991 года тут размяшчаўся Нацыянальны навукова-асветніцкі цэнтр імя Францыска Скарыны.
Пасля рэканструкцыі ў пачатку XXI стагоддзя ў гэтым будынку размясцілася пасольства Швецыі ў Рэспубліцы Беларусь.
Архітэктура
Трохпавярховы Г-падобны ў плане будынак пад двухсхільным дахам, які ўтварае ў тарцовай частцы плоскі трохвугольны франтон, прарэзаны люкарнай. Першы руставаны паверх аддзелены ад асноўных карнізным поясам. Галоўны фасад расчлянёны плоскімі пілястрамі. Прамавугольныя аконныя праёмы на 2-м паверсе дэкарыраваны прамымі сандрыкамі і падаконнымі плітамі. Пад дахам праходзіць шматслойны развіты карніз.
Мемарыяльныя дошкі
20 студзеня 2017 года на будынку была адкрытая мемарыяльная дошка з інфармацыяй пра тое, што ў студзені-лютым 1919 года ў будынку знаходзіўся Камісарыят па замежных справах ССРБ, першая знешнепалітычная ўстанова Беларусі.
У цырымоніі прынялі ўдзел міністр замежных спраў Беларусі Уладзімір Макей, намеснік старшыні Мінскага гарадскога выканаўчага камітэта Жанна Бірыч, ветэраны беларускага МЗС, прадстаўнікі дыпламатычнага корпуса, акрэдытаванага ў Беларусі, дзяржаўных і грамадскіх арганізацый, моладзь.
TGV
TGV (train à grande vitesse — высакаскорасны цягнік, чытаецца: Тэ-Жэ-Вэ́) — французская сетка хуткасных электрацягнікоў, распрацаваная GEC-Alsthom (зараз Alstom) і нацыянальным французскім чыгуначным аператарам SNCF. У цяперашні час кіруецца, у асноўным, SNCF. Першая лінія была адкрыта ў 1981 годзе паміж Парыжам і Ліёнам.
Кароткае апісанне
Сёння сетка TGV ахоплівае гарады на поўдні, захадзе і паўночным усходзе Францыі. Некаторыя суседнія краіны, у тым ліку Бельгія, Італія і Швейцарыя, пабудавалі свае лініі TGV і злучылі іх з французскай сеткай. У Германіі і Нідэрландах дзейнічае аналагічная і сумяшчальная з TGV чыгуначная сетка Thalys, а ў Вялікабрытаніі — Eurostar. Плануецца будаўніцтва новых ліній у самой Францыі і суседніх краінах.
Цягнікі TGV здольныя рухацца з хуткасцю да 320 км/г — гэта стала магчымым дзякуючы будаўніцтву спецыяльных чыгуначных ліній без рэзкіх паваротаў. Цягнікі абсталяваны магутнымі цягавымі рухавікамі, сучлянённымі вагонамі, аблегчанымі каляскамі, а таксама прыладамі аўтаматычнай лакаматыўнай сігналізацыі (АЛС), дзякуючы якой машыністу больш не трэба адсочваць сігналы святлафораў на вялікіх хуткасцях. Цягнікі TGV вырабляе фірма Alstom, з выкарыстаннем асобных вузлоў фірмы Bombardier. За выключэннем невялікай серыі, што выкарыстоўваецца для паштовых зносін паміж Парыжам і Ліёнам, TGV выкарыстоўваецца для пасажырскіх перавозак. Сістэмы, аналагічныя TGV, дзейнічаюць у Паўднёвай Карэі (KTX), Іспаніі (AVE) і Злучаных Штатах Амерыкі (Acela).
Укараненне TGV замяніла авіязносіны паміж гарадамі, уключанымі ў яе сетку: падарожжа на TGV танней, займае менш часу, на чыгунцы менш фармальнасцей пры рэгістрацыі і пасадцы, а вакзалы размешчаныя, як правіла, у цэнтры гарадоў. Акрамя таго, TGV з'яўляецца дастаткова бяспечным відам транспарту: за ўвесь час эксплуатацыі не было зарэгістравана ніводнага выпадку гібелі людзей у выніку здарэнняў, якія адбыліся на хуткасных лініях (за выключэннем сутыкнення з грузавіком у 1988 годзе).
Электронная сістэма кіравання
TGV развіваюць занадта вялікую хуткасць, таму машыністы могуць не заўважыць сігнал святлафора. Для сігналізацыі ў цягніку выкарыстоўваецца сістэма TVM. Інфармацыйны сігнал ідзе па рэйках на прыборную дошку. У выпадку недастаткова хуткай рэакцыі машыніста цягнік затармозіць аўтаматычна.
Галоўны трансфарматар
Пераменны ток у 25 000 вольт, які падаецца на кантактны дрот, галоўны трансфарматар пераўтварае ў 1 500 вольт. З'яўляецца найбольш масіўным канструктыўным элементам, вагой каля 8 тон.
Выпрамляльнік
Пераўтварае пераменны ток, што выдаецца трансфарматарам, у пастаянны, прыдатны для сілкавання рухавікоў.
Фрэонавая сістэма ахладжэння
Для адводу значнай колькасці цяпла ад электрасістэм цягніка выкарыстоўваецца сістэма ахаладжэння, пабудаваная па прынцыпе тыповых прамысловых лядоўняў.
Тармазны рэастат
Уяўляе сабой гіганцкую спіраль, астуджаецца патокам набягаючага паветра. Да яе падключаюцца рухавікі, якія працуюць пры тармажэнні ў рэжыме генератара.
Пантограф
Пантограф (або токапрыёмнік) мае спецыяльную канструкцыю. Асаблівасці канструкцыі дазваляюць пазбегнуць стварэння «стаячай хвалі» або ваганняў дрота, якія ірвуць яго пры хуткім руху пантографа па дроту.
Ударапаглынаючы блок
Уяўляе сабой сотападобную канструкцыю носа кабіны машыніста з алюміню. Сістэмы пасіўнай бяспекі з'явіліся на гэтых цягніках пасля аварыі 28 верасня 1988 года, калі цягнік, які рухаўся праз Вуарон, сутыкнуўся на пераездзе з грузавіком, які перавозіў трансфарматар вагай 100 тон. Машыністы паспелі затармазіць да 110 км/г, але вялікі тармазны шлях пры гэтай хуткасці не дазволіў пазбегнуць сутыкнення. Пазней цягнікі былі дапрацаваны, і гэты выпадак аказаўся адзіным здарэннем, пацягнуўшым за сабой чалавечыя ахвяры на цягніках TGV (ня ўлічваючы тэракту 31 снежня 1983 года, калі ў цягніку была падарвана бомба).
Чыгуначныя пуці сістэмы LGV
TGV выкарыстоўвае адмыслова пабудаваныя пуці, званыя LGV (ligne a grande vitesse — высакаскорасная лінія) — гэта з'яўляецца прынцыповым момантам усёй сістэмы, бо лініі створаныя для руху менавіта на хуткасцях звыш 300 км/г.
Рухавік
Магутнасць кожнага рухавіка пастаяннага току, убудаванага ў цялежку — 1100 кілават (каля 1500 к. с.). Агульная магутнасць цягніка — 12 200 кілават (каля 16 000 к. с.).
Цялежка
У адрозненне ад звычайных цягнікоў, у цягніках TGV адна колавая цялежка на два вагоны. Такая канструкцыя неабходна для таго, каб у выпадку сходу цягніка з рэек ён не змог перакуліцца і для прадухілення эфекту тэлескапічнасці (вагоны ўваходзяць адзін у аднаго пры лабавым сутыкненні цягніка, наносячы сур'ёзныя пашкоджанні пасажырам). Уласную цялежку маюць толькі галаўны і хваставы вагоны.
Счэпка
З-за таго, што вагоны цягнікоў TGV «дзеляць» агульную цялежку, увесь састаў мусяць падымаць на спецыяльным пад'ёмніку і ставіць на іншыя колавыя пары.
Тармазныя дыскі
На гэтых цягніках выкарыстоўваюцца такія ж дыскавыя тармазы, як на самалётах.
Пнеўмападвеска
Вагоны ўсталяваныя на пнеўматычных падвесках складанай канструкцыі, якія не толькі гасяць вібрацыі і шум падчас руху цягніка на высокай хуткасці, але і прадухіляюць перакульванне вагонаў пры сыходзе цягніка з рэек. На распрацоўку гэтай складанай інжынернай сістэмы пайшло больш за 11 гадоў.
Гісторыя
Упершыню ідэя стварэння TGV ўзнікла ў 1960-я гады ў адказ на будаўніцтва Японіяй хуткаснай сеткі Сінкансен (1959). У той час Французскі ўрад спрыяў развіццю новых тэхналогій, вяліся даследаванні па стварэнні маглеваў і нават цягнікоў на паветранай падушцы Aérotrain. Адначасова з гэтым SNCF пачало праектаванне хуткаснага цягніка, які можна было б выкарыстоўваць на звычайных чыгунках.
Першапачаткова планавалася, што TGV будзе турбацягніком (з газатурбінным рухавіком), сама назва расшыфроўваецца як turbine grande vitesse (хуткасная турбіна). Газавая турбіна была абрана ў якасці рухавіка за адносна невялікі памер, а таксама вялікую удзельную і выхадную магутнасць. Быў пабудаваны першы прататып TGV 001 з гэтым тыпам рухавіка, аднак рэзкае павялічэнне кошту на нафту падчас энергетычнага крызысу 1973 года вымусіла адмовіцца ад газавых турбін з-за павышанага, у параўнанні з дызелем, расходу паліва. Паліўнага бака TGV 001 аб'ёмам у 8 тыс. літраў хапала толькі на 1100 км шляху. Было вырашана рэалізоўваць праект на аснове электрацягнікоў, сілкуючыхся ад кантактнай сеткі. Планавалася, што электрычнасць будзе выпрацоўвацца ў дастатковай колькасці на новых французскіх атамных электрастанцыях.
Аднак працы па стварэнні прататыпа TGV 001 не прайшлі дарма: на яго аснове была выпрабавана спецыяльная тармазная сістэма, якая павінна была рассейваць вялікі аб'ём кінетычнай энергіі, набіраемай цягніком падчас руху. Таксама гэты прататып быў выпрабавальным палігонам для новай аэрадынамікі і сігнальнай сістэмы. Цягнік быў зроблены сучлянёным, гэта значыць суседнія вагоны мелі агульную цялежку, якая дазваляла вагонам рухацца свабодна адзін ад аднаго. Падчас выпрабаванняў цягнік-прататып развіў хуткасць у 318 км/г, што да гэтага часу застаецца сусветным рэкордам для цягнікоў без электрычнай цягі. Знешні і ўнутраны выгляд прататыпа быў распрацаваны выхадцам з Вялікабрытаніі Джэкам Куперам. Створаны ім дызайн, у тым ліку характэрную форму насавога абцякацеля, быў выкарыстаны ва ўсіх наступных пакаленнях TGV.
Перавод TGV на электрычную цягу запатрабаваў істотных змен у кампаноўцы цягніка. Стварэнне цалкам электрычнага прататыпа пад кодавай назвай Zébulon было скончана ў 1974 годзе, на ім былі абкатаны новыя цягавыя рухавікі, пантографы, падвеска цягавых рухавікоў і тармазная сістэма. Устаноўка новых рухавікоў дазволіла зменшыць вагу галаўных вагонаў на 3 тоны. У ходзе выпрабаванняў прататып пераадолеў амаль мільён кіламетраў шляху.
У 1976 годзе Французскі ўрад выдзяліў грошы на буйнамаштабную рэалізацыю праекта TGV, і неўзабаве пачалося будаўніцтва першай хуткаснай лініі LGV Sud-Est (ligne à grande vitesse — хуткасная лінія Паўднёвы-Усход).
Пасля таго, як два эксперыментальныя цягнікі падвергнуліся дбайным выпрабаванням і мадыфікацыям, цягнік TGV быў запушчаны ў вытворчасць, і першы серыйны экзэмпляр быў перададзены чыгунцы 25 красавіка 1980 г. Пасажырскія зносіны TGV паміж Парыжам і Ліёнам было адкрыта 27 верасня 1981 г. Меркавалася, што цягніком стануць карыстацца бізнесмены, якія часта перамяшчаюцца паміж гэтымі гарадамі. Як сродак транспарту, TGV быў значна хутчэй звычайных цягнікоў, аўтамабіляў і нават самалётаў. Цягнікі хутка сталі папулярныя не толькі сярод бізнесменаў — грамадства вітала гэты хуткі і практычны спосаб перамяшчэння паміж гарадамі.
Будаўніцтва хуткасных трас у Францыі працягвалася: была адкрыта лінія LGV Атлантыка да Тура і Ле Мана (будаўніцтва пачалося ў 1985, рух адкрыты ў 1989); LGV Паўночная Еўропа ў бок Кале і бельгійскай мяжы (будаўніцтва пачалося ў 1989 г., рух адкрыты ў 1993); LGV Рона-Альпы стала працягам лініі LGV Паўднёвы-Усход, падоўжыўшы яе да Валанса (будаўніцтва пачалося ў 1990, рух адкрыты ў 1992). У 2001 годзе адкрыўся рух па LGV Міжземнамор'я да Марселя. У 2006 пабудавана лінія LGV Усход, якая злучыла Парыж і Страсбург. Хуткасныя лініі, заснаваныя на тэхналогіі TGV, былі пабудаваныя ў Бельгіі, Нідэрландах і Вялікабрытаніі — усе яны злучаны з французскай сеткай.