cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ферэнц Мадл
Працаваў як вучоны-прававед, акадэмік Венгерскай акадэміі навук з 1993 года. Выкладаў у вышэйшых навучальных установах. Беспартыйны. Міністр без партфеля ў 1990—1993 гадах. Таксама займаў пасады кіраўніка шэрагу ўрадавых фондаў і камісій. Адказваў як за прававыя, так і за эканамічныя аспекты шэрагу напрамкаў знешняй і ўнутранай палітыкі. У 1995 годзе няўдала балатаваўся на пасаду прэзідэнта Венгрыі ад ФІДЭС. У 2000 годзе балатаваўся другі раз, ізноў ад ФІДЭС, і на гэты раз атрымаў перамогу. Прэзідэнт Венгрыі ў 2000—2005 гадах.
Манашы
Манашы (Монаші́) — вёска ў Білгарад-Дністроўскім раёне Адэскай вобласці Украіны.
Стэфан Русецкі
Стэфан Русецкі (? — ) — дзяржаўны дзеяч Рэчы Паспалітай, кашталян менскі (1663—1671).
Біяграфія
Паходзіў з роду Русецкіх герба «Равіч», аселага ў Ліўскай зямлі Мазавецкага ваяводства. Быў ліўскім стольнікам, 15 студзеня 1663 года прызначаны кашталянам менскім «па Стэфане Кандзежаўскім, які стаў смаленскім кашталянам».
Памёр Стэфан Русецкі ў 1671 годзе, аб чым сведчыла срэбная таблічка, якая знаходзілася ў Берасці.
Мацільда Тасканская
Мацільда Тасканская (Matilde, Mathildis;  —, ), таксама Мацільда Каноская (Matilde di Canossa), часам Вялікая графіня (la Gran Contessa) — маркграфіня тасканская. Была прыхільніцай рымскага папы Рыгора VII падчас барацьбы за інвестытуру. Адна з нешматлікіх сярэднявечных жанчын, якія праводзілі ваенныя дзеянні.
Біяграфія
Яе бацька Баніфацый III Тасканскі быў кіраўніком большасці земляў Паўночнай Італіі, уключаючы Ферару, Модэну, Мантую, Брэшыю, Рэджа-Эмілію, і меў тытул «маркграф тасканскі». Пасля смерці бацькі яе маці Беатрыса Латарынгская была пры ёй рэгенткай. У 1070 годзе яна па палітычных меркаваннях уступіла ў тайны шлюб з Готфрыдам Гарбатым, герцагам латарынгскім, які памёр у 1076 годзе. У яе замку Каноса Рыгор VII хаваўся ад Генрыха IV, які ў 1077 годзе прыходзіў да яго туды на пакаянне. Калі ў 1081 годзе Генрых напаў на Рыгора, Мацільда перашкодзіла поўнаму паражэнню апошняга, і пасля смерці Рыгора працягвала варагаваць з Генрыхам.
У 1089 годзе яна пагадзілася па просьбе Папы Урбана II уступіць у другі тайны шлюб з 18-гадовым праціўнікам Генрыха IV, Вельфам V, сынам баварскага герцага; шлюб гэты, аднак, быў скасаваны праз некалькі гадоў.
Пазней Мацільда падтрымлівала паўстанні Конрада і Генрыха V супраць іх бацькі.
Спадчынніцай сваіх ленных земляў і памесцяў Мацільда прызначыла рымскую царкву.
Барацьба паміж імператарам і Папамі за гэту так званую спадчыну Мацільды працягвалася да XIII стагоддзя; падчас гэтай міжусобіцы тасканскія гарады хутка развіліся і дасягнулі такой жа незалежнасці, як і гарады Ламбардыі. Такім чынам, спадчына Мацільды распалася на цэлы шэраг гарадскіх абласцей: Фларэнцыі, Лукі, Пізы, Сіены, Арэца, Мадэны, Рэджа-Эміліі, Мантуі і Пармы.
Каменскі сельсавет (Антопальскі раён)
Ка́менскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Антопальскага раёна Брэсцкай вобласці. Цэнтр — вёска Шляхецкі Камень.
Утвораны 12 кастрычніка 1940 года. Скасаваны 16 ліпеня 1954 года, тэрыторыя сельсавета далучана да Гарадзецкага сельсавета.
Eulagisca gigantea
Eulagisca gigantea — від марскіх многашчацінкавых чарвей з сямейства.
Рэтараманская мова
Рэтараманская мова — раманская мова, носьбітамі якой з'яўляюцца романшы (0,5% насельніцтва Швейцарыі, перадусім у кантоне Граўбюндэн). Адна з афіцыйных моў гэтага кантона (разам з італьянскай і нямецкай), а з 1999 года таксама адна з чатырох афіцыйных моў Швейцарыі.
Eulagisca gigantea
Адкрыццё віду
У 1939 годзе занесены ў Сусветны рэгістр марскіх відаў. Пасля гэтага новых дакументальных звестак аб відзе не з’явілася.
Рэтараманская мова
У лінгвістыцы рэтараманская мова падзяляецца на 6 асноўных ідыёмаў.
Зала Стагоддзя
«Зала Стагоддзя» (пол. Hala Stulecia, Hala Ludowa; ням. Jahrhunderthalle) — шматфункцыянальная зала ў горадзе Вроцлаве, у Польшчы. Пабудаваная ў 1911-1913 гг. гарадскім архітэктарам Максам Бергам. Будынак залы разам з навакольнымі збудаваннямі ўнесены ў спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.
Eulagisca gigantea
Апісанне
Eulagisca gigantea вырастае да 20 см у даўжыню і да 10 см у шырыню. цела (40 сегментаў) сплюшчана. Першы сегмент цела, які мае авальную форму, скрыты ззаду скурнай зморшчынай. Падчас палявання чарвяк выварочвае горла з хіцінавымі сківіцамі вонкі, тым самым цела чарвяка павялічваецца ў даўжыню на чвэрць. Верхняя частка цела паліхеты схаваная пад ахоўнымі парнымі пласцінамі, а кожны сегмент змяшчае пару лопасцепадобных з залацістымі шчацінкамі.
Нерская
Нерская (рус. Нерская) — рака ў Маскоўскай вобласці Расійскай Федэрацыі, левы прыток ракі Масква.
Eulagisca gigantea
Харчаванне
Наяўнасць магутных сківіц на глотцы сведчыць аб тым, што від з’яўляецца драпежнікам, але цалкам харчаванне не вывучана з-за складанасці вывучэння.
Зала Стагоддзя
Гісторыя
Зала пабудаваная ў перыяд, калі горад уваходзіў у склад Германіі. Па сваёй структуры «Зала Стагоддзя» — гэта сіметрычны чатырохвугольнік з шырокай круглай цэнтральнай прасторай (дыяметрам 65 м і вышынёй 42 м), змястоўнасць складае 6000 чалавек. Купал вышынёй 23 м увянчаны ліхтаром са сталі і шкла. Аконныя рамы выкананы з цвёрдай драўніны каштоўных парод. З мэтай палепшыць акустыку — сцены ў будынку пакрыты ізалявальным пластом бетону, змешанага з драўнінай або пробкавай карой. Фасады пазбаўлены ўпрыгожванняў ці арнаменту, але паказваюць тэкстуру бетону са слядамі драўлянай апалубкі.
Eulagisca gigantea
Месца пражывання
Гэты від многашчацінкавых чарвякоў знаходзяць у гідратэрмальных крыніцах Антарктыкі.
Зала Стагоддзя
Гісторыя
З заходняга боку «Залы Стагоддзя» ўладкавана манументальная плошча, аформленая ў выглядзе старажытнага форума. На поўнач ад яго знаходзіцца павільён з чатырма купаламі, спраектаваны ў 1912 г. архітэктарам Хансам Пельцыгам для знаходжання тут гістарычнай выставы. У паўночнай частцы выстаўнога гарадка Пельцыг запраектаваў бетонную перголу, акружаную штучным вадаёмам.
«Зала Стагоддзя» — гэта выдатная праца ў вобласці сучасных канструкцый і архітэктуры, якая дэманструе цеснае ўзаемадзеянне розных плыняў пачатку ХХ ст., што стала важным імпульсам далейшага развіцця жалезабетонных канструкцый.
Нерская
Даўжыня 92 км. Плошча басейна 1510 км². Расход вады 8,3 м³/с. Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,198 м/км.
Гузаватка
Гузава́тка (, Гузоватка) — хутар у Шаркаўшчынскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Германавіцкага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1945 гадах засценак у складзе гміны Сцефанполле, пазней у складзе гміны Германавічы Дзісенскага павета Віленскага ваяводства Польскай Рэспублікі.
Да 3 кастрычніка 1959 года хутар уваходзіў у склад Сцефанполлеўскага сельсавета Дзісенскага раёна, да 21 кастрычніка 1959 года ў падпарадкаванні Шаркаўшчынскага раёна, з 21 кастрычніка 1959 года ў складзе Германавіцкага сельсавета Шаркаўшчынскага раёна.
Пегас (значэнні)
Пегас:
Барселона (правінцыя)
Барселона (Barcelona) — правінцыя на паўночным-усходзе Іспаніі ў складзе аўтаномнай супольнасці Каталонія. Адміністрацыйны цэнтр — Барселона.
Хаас
Хаас:
Пятроўскае (Закусцішчанскае сельскае паселішча)
Пятроўскае (Петровское) — вёска ў Дзямідаўскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Забор’еўскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з кастрычніка 1941 года, вызвалена ў 1943 годзе.
Цёмная матэрыя
Цёмная матэрыя ў астраноміі і касмалогіі — форма матэрыі, якая не выпускае электрамагнітнага выпраменьвання і не ўзаемадзейнічае з ім. Гэтая ўласцівасць дадзенай формы рэчыва робіць немагчымым яе прамое назіранне. Аднак магчыма выявіць прысутнасць цёмнай матэрыі па створаных ёю гравітацыйных эфектах.
Выяўленне прыроды цёмнай матэрыі дапаможа вырашыць праблему схаванай масы, якая, у прыватнасці, складаецца ў анамальна хуткай хуткасці кручэння знешніх абласцей галактык.
Плаі (Дзямідаўскі раён)
Плаі (Плаи) — вёска ў Дзямідаўскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Забор’еўскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з кастрычніка 1941 года, вызвалена ў 1943 годзе.
Нава Царычанка
Нава Царычанка (Нова́ Царича́нка) — вёска ў Білгарад-Дністроўскім раёне Адэскай вобласці Украіны.
Тарагона (правінцыя)
Тарагона (provincia de Tarragona, provincia de Tarragona) — правінцыя на паўночным усходзе Іспаніі ў складзе аўтаномнай супольнасці Каталонія. Адміністрацыйны цэнтр — Тарагона. Тарагона мяжуе з правінцыямі Кастэльён, Тэруэль, Сарагоса, Лерыда, Барселона і з Міжземным морам. У 2002 годзе ў правінцыі пражывала чалавек, з якіх прыкладна адна пятая частка — у сталіцы, горадзе Тарагона. Некаторыя гарады і пасёлкі ў правінцыі Тарагона — Канстанці, Рэус, Фальсет, Вендрэль, Тортаса, Ампоста. Правінцыя ўключае 183 муніцыпалітэты. Тэрыторыя — 6303 км² (39-е месца сярод правінцый краіны). Насельніцтва — 705 тыс. чал. (19-е месца; дадзеныя 2005 года).
IC 2490
IC 2490 — галактыка тыпу Sbc (кампактная выцягнутая спіральная галактыка) ў сузор’і Леў.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Пенсільванія
Пенсільванія (Commonwealth of Pennsylvania) — садружнасць на паўночным захадзе ЗША, мае правы штата ЗША. Сталіца — горад Гарысберг.
Гісторыя
Першымі еўрапейскімі пасяленцамі на тэрыторыі сучаснай Пенсільваніі былі шведы і галандцы. У 1681 англійскі кароль Карл II перадаў маладому англійскаму квакеру Уільяму Пэну вялікую тэрыторыю да захаду ад ракі Дэлавэр. У 1682 Пэн заснаваў калонію-сховішча для пратэстантаў «Таварыствы сяброў» (афіцыйная назва квакераў) і іншых гнаных за веру. У гонар бацькі Пэна, адмірала каралеўскага флота, калонія была названая Пенсільваніяй. Пенсільванія — на латыні Penn Silvania — Лясістая зямля Пэна.
Тады ж Уільям Пэн, які вызнаваў ідэю братэрскай любові паміж аднаверцамі, заснаваў горад, якому прыдумаў назву Філадэльфія, што на старажытнагрэчаскай азначае Горад братэрскай любові.
У 1751 у Пенсільваніі быў адчынены першы на тэрыторыі брытанскіх калоній шпіталь, а таксама заснаваны першы ўніверсітэт — Універсітэт Пенсільваніі. У 1790 годзе Пенсільванія першай сярод паўночнаамерыканскіх штатаў прыняла закон аб вызваленні рабоў.
Пенсільванія актыўна ўдзельнічала ў вайне за незалежнасць. У 1776 годзе была прынятая Канстытуцыя Садружнасці Пенсільванія (афіцыйная назва штата). Тады ж ў Філадэльфіі Другім кантынентальным кангрэсам абвешчаная Дэкларацыя незалежнасці і Пенсільванія, нараўне з дванаццаццю іншымі былымі паўночнаамерыканскімі калоніямі Вялікабрытаніі, утварыла Злучаныя Штаты Амерыкі.
Судовая сістэма
Усе суды Пенсільваніі з’яўляюцца часткай адзінай судовай сістэмы. У ёй ёсць тры асноўныя ўзроўні: малыя суды, суды агульнай юрысдыкцыі і прамежкавыя апеляцыйныя суды штата, якія называюцца судом Садружнасці і Вышэйшым судом. Вярхоўны суд Пенсільваніі валодае адміністрацыйнай уладай над усёй судовай сістэмай.
Судовая сістэма штата ў 2018 годзе атрымала з дзяржаўнага бюджэту 414 309 000 $, што склала 0,5 % ад агульнага бюджэту штата. Пры гэтым судовая сістэма збірае значна больш штрафаў і збораў. Гэтыя грошы размяркоўваюцца паміж органамі ўлады штата і мясцовага самакіравання, уключаючы органы кіравання аэрапортамі і паркоўкамі, а таксама праграмамі падтрымкі ахвяраў.
Вальдэмар Хаас
Вальдэмар Хаас (Voldemar Haas;  — ) — эстонскі тэатральны мастак, жывапісец, педагог, прафесар. Народны мастак Эстонскай ССР (1957).
Біяграфія
Нарадзіўся 2 чэрвеня 1898 года ў Пярнумаа (цяпер Эстонія). У 1919—1923 гадах вучыўся ў ВМШ «Палас» (Тарту) у А. Вабэ і К. Мягі. У час вучобы працаваў у Эстонскім нацыянальным музеі. У 1923—1937 гадах працаваў дэкаратарам-пастаноўшчыкам у тэатры «Ванемуйнэ». У 1936—1956 гадах працаваў у тэатры «Эстонія».
З 1940 года вёў педагагічную працу, выкладаў у Мастацкім інстытуце Эстонскай ССР.
Бернскі ўніверсітэт
Бернскі ўніверсітэт (Universität Bern) — навучальная ўстанова ў сталіцы Швейцарыі Берне. Заснаваны ў 1834 годзе. Агульная колькасць студэнтаў: каля 13000, колькасць факультэтаў: 8.
Вальдэмар Хаас
Біяграфія
Развіваў прынцыпы жывапісна-аб’ёмнай дэкарацыі, першым на эстонскай сцэне ўвёў праекцыйныя дэкарацыі («Венецыянскі купец», 1926, «Сон у летнюю ноч», 1930).
Бернскі ўніверсітэт
Універсітэт фінансуецца і кіруецца ўладамі кантона Берн. Рэйтынг, апублікаваны ў часопісе «Times Higher Education» (2007 год), ставіць Бернскі ўніверсітэт на 7-е месца ў Швейцарыі і 214-е месца ў свеце. Акадэмічны рэйтынг універсітэтаў свету дае блізкія ацэнкі: 6-е месца ў Швейцарыі, 57-80-е месца ў Еўропе, 151-202-е месца ў свеце.
Далмацінская мова
Далмацінская мова — мёртвая мова раманскай групы індаеўрапейскай моўнай сям'і. Ужывалася на ўсходнім узбярэжжы Адрыятыкі на тэрыторыі Харватыі і Чарнагорыі. Таксама як і астатнія раманскія мовы, выходзіць з лаціны, якая трапіла на Балканы, дзякуючы экспансіі Рымскай імперыі, яшчэ да новай эры. У выніку змяшання лаціны з іншымі мовамі карэннага і новапрышлага (галоўным чынам славянскага) насельніцтва Балканскай паўвострава ўтварылася новая мова. Далмацінская мова была ва ўжытку да 19 стагоддзя, паступова выцяснялася славянскай мовай, якая панавала ў рэгіёне (харвацкім варыянтам). Сёння на ўзбярэжжы спрэс ва ўжытку харвацкая мова.
Рэус
Рэус (Reus) — муніцыпалітэт у Каталоніі, уваходзіць у правінцыю Тарагона ў складзе аўтаномнай супольнасці Каталонія. Муніцыпалітэт знаходзіцца ў складзе раёна (камаркі) Баш-Камп. Займае плошчу 53,05 км². Насельніцтва на 2010 год — чалавекі. Адлегласць да адміністрацыйнага цэнтра правінцыі Тарагоны — 14 км, да Камбрыльса — 12 км, да Салоу — 10 км, да Ла-Пінеды — 8 км, да Барселоны — 108 км.
Фізкультурная вуліца (Мінск)
Фізкультурная вуліца — вуліца ў раёне былога пасёлка Козырава ў Мінску. Ранейшая назва — Пушкінская. Ідзе ад Козыраўскіх могілак, перасякае чыгуначную лінію у раёне станцыі Мінск-Паўднёвы і ўпіраецца ў вул. Маякоўскага.
Улян-Маёрат (гміна)
У́лян-Маё́рат (Ulan-Majorat) — вясковая гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Радзыньскага павета Люблінскага ваяводства. Сядзіба размешчана ва Уляне-Маёраце. Плошча гміны складае 107,77 км². Станам на 2004 год у гміне Улян-Маёрат пражывалі 6102 чалавекі, шчыльнасць — 56,6 чал./км². Адміністрацыйна падзелена на 20 салецтваў.
Населеныя пункты
На тэрыторыі гміны размешчаны 22 населеныя пункты.
Пабоішча (Смаленская вобласць)
Пабоішча (Побоище) — вёска ў Дзямідаўскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Забор’еўскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з кастрычніка 1941 года, вызвалена ў 1943 годзе.
Гуркі (Шаркаўшчынскі раён)
Гу́ркі (, Гурки) — вёска ў Шаркаўшчынскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Германавіцкага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1939 гадах вёска ў складзе гміны Шаркаўшчына Дзісенскага павета Віленскага ваяводства Польскай Рэспублікі.
Да 2004 года ўваходзіла ў склад Ручайскага сельсавета.
Сарагоса (значэнні)
Сарагоса:
Кальварыя Зэбжыдоўска (кляштар)
Кальварыя-Зэбжыдоўска — базіліка і кляштар у горадзе Кальварыя-Зэбжыдоўска, што ў Польшчы.
Манастыр пабудаваны ў пачатку XVII ст., тут быў створаны комплекс малітоўных месцаў, сімвалізуючых асобныя падзеі Страсцей Гасподніх і Жыцця Багародзіцы. Комплекс, ад самага пачатку свайго існавання, застаўся практычна нязменным.
Манастыр уключаны ў спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.
IC 2491
IC 2491 — галактыка тыпу S0 (спіральная галактыка) ў сузор’і Малы Леў.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Аванпост прагрэсу
Аванпост прагрэсу (An Outpost of Progress) — апавяданне брытанскага пісьменніка Джозэфа Конрада. Упершыню было апублікавана ў часопісе Cosmopolis: A Literary Review у 1897, потым увайшло ў склад зборніка «Tales of Unrest». На беларускую мову было перакладзена Паўлам Донавым у 2013.
Сюжэт
Апавяданне пачынаецца з прыбыцця двух еўрапейцаў, былога тэлеграфіста Каера і былога кавалерыста Карлье, якія працуюць на невядомую Вялікую Гандлёвую Кампанію, на аддаленую гандлёвую станцыю ў афрыканскіх джунглях. Папярэдні агент памер ад ліхаманкі і станцыяй кіруе сьера-леонец па мянушцы Макола. Нягледзячы на пачатковую зацікаўленасць у рабоце, еўрапейцы хутка страчваюць энтузіязм, цалкам давяраюць кіраванне станцыяй Маколе, а самі цэлымі днямі лічаць час да вяртання парахода, абмяркоўваць прачытаныя кнігі і газеты, што засталіся ад нябожчыка-папярэдніка, ды разважаюць пра сваю цывілізацыйную місію. Жывуць яны за кошт ежы, што прыносяць ім жанчыны з тубыльнай вёскі па загадзе мясцовага старасты Гобілы, які часта да іх заходзіць, каб задаволіць цікаўнасць да жыцця прышэльцаў.
Пасля пяці месяцаў пасля высадкі на станцыю ўрываюцца рабаўнікі з Луанды, Макола дагаворваецца з імі аб продажы неграў-працаўнікоў Кампаніі ў абмен на слановую костку, і ноччу луандцы іх забіраюць, схапіўшы таксама і выпадковых тубыльцаў Гобілы. Карлье і Каер абураны апасродкаваным удзелам у гандлі рабамі, але ўсё ж згаджаюцца дапамагчы Маколе занесці костку на склад. Людзі Гобілы больш не заходзяць на станцыю і асыпаюць прышэльцаў градам стрэл, калі тыя спрабуюць зайсці ў іх вёску. Еўрапейцам прыходзіцца жыць на рацыёне з рысу і кавы, іх калоцяць хваробы і пакуты сумлення. Параход затрымліваецца, і ў адзін дзень паміж імі завязваецца спрэчка з-за рэшткаў кавы — Каер выпадкова забівае Карлье з рэвальвера. Ён праводзіць ноч, седзячы каля цела забітага, і страчвае розум. Калі на наступны дзень дырэктар Кампаніі сыходзіць з парахода, ён знаходзіць Каера, які павесіўся на крыжы на магіле першага агента.
Сарагоса (правінцыя)
Сарагоса  — правінцыя на паўночным усходзе Іспаніі ў складзе аўтаномнай супольнасці Арагон. Адміністрацыйны цэнтр — горад Сарагоса, які з’яўляецца таксама адміністрацыйным цэнтрам Арагона. Тэрыторыя — км² (4-е месца сярод правінцый краіны). Насельніцтва — 912 тыс. чал. (16-е месца; дадзеныя 2005 года).
Рыгор Уладзіміравіч Мардковіч
Рыгор Уладзіміравіч Мардковіч (Григорий Владимирович Мордкович;,  — , ) — савецкі тэатральны акцёр. Заслужаны дзеяч мастацтваў Чувашскай АССР (1947).
Біяграфія
Нарадзіўся 9 красавіка 1911 года ў Мазыры.
Скончыў Курскую яўрэйскую тэатр-студыю (1935). У Чэбаксарах з чэрвеня 1937 года. Праявіў сябе як таленавіты арганізатар театральнай і канцэртнай справы: з 1941 года — дырэктар Чувашскага і Рускага драматычнага тэатраў, з 1952 года — дырэктар Тэатра юнага гледача, у 1959—1963 — дырэктар Рускага драматычнага тэатра ў Чэбаксарах, затым — дырэктар Чувашскай дзяржаўнай філармоніі.
Адыграў каля 100 роляў на сцэнах тэатраў Чувашыі, вёў праграмы Чувашскага дзяржаўнага ансамбля песні і танца.
Дэлберт Ман
Дэлберт Марцін Ман (Delbert Martin Mann; 30 студзеня 1920, Лоўрэнс, Канзас, ЗША — 11 лістапада 2007 , Лос-Анджэлес, Каліфорнія , ЗША) — амерыканскі рэжысёр кіно і тэлебачання, прадзюсар. Уладальнік прэміі «Оскар» за лепшую рэжысуру — з’яўляецца адным з шасці рэжысёраў у гісторыі сусветнага кінематографа, якія атрымалі гэтую ўзнагароду за дэбютны фільм. З 1967 па 1971 год прэзідэнт Гільдыі рэжысёраў Амерыкі.
Пачэнтра
Пачэнтра (Pacentro) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Абруца, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Л'Аквіла.
Насельніцтва складае 1269 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 18 чал./км². Займае плошчу 72 км². Паштовы індэкс — 67030. Тэлефонны код — 0864.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
Фёдар Храптовіч
Фёдар Храптовіч, Федзька Храптовіч (? — каля 1527) — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага, земскі падскарбі літоўскі (1501—1508).
Біяграфія
Разам са сваімі братамі быў адным з уплывовых дзеячаў скарбу ВКЛ на мяжы XV і XVI стагоддзяў. Пасля свайго брата Івана Літавора стаў дворным літоўскім падскарбіем (дакладная дата атрымання пасады невядома, упершыню згадваецца з гэтым тытулам у верасні 1494). У 1501 стаў падскарбім земскім. Быў таксама намеснікам беліцкім (згадваецца ў 1502), берасцейскім (1507) і астрынскім (1507—1509). У 1508 прымаў удзел у мяцежы Глінскіх, за што быў пазбаўлены пасад і зняволены (1509—1511). Пасля вызвалення не вярнуў пасад і перастаў уваходзіць у эліту ВКЛ.
Сям’я
Прадстаўнік роду Храптовічаў герба «Адрованж», сын Багдана і яго другой невядомай жонкі. Меў братоў Івана Літавора, Марціна і Васіля.
Яго жонкай была Марыя з невядомага роду. Меў дачку Алену, жонку князя Фёдара Чацвярцінскага, і сына Юрыя, які пазней стаў праваслаўным полацкім архіепіскапам пад імем Германа.
Пакроўскае (Дзямідаўскі раён)
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з кастрычніка 1941 года, вызвалена ў 1943 годзе.
Марта Грэм
Марта Грэм (Martha Graham; 11 мая 1894, Алегейні — 1 красавіка 1991, Нью-Ёрк) — амерыканская танцоўшчыца, стваральніца амерыканскага танца мадэрн, які з’явіўся як развіццё вольнага танца.
Улянаў (гміна)
Уля́наў (Ulanów) — вяскова-гарадская гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Ніжанскага павета Падкарпацкага ваяводства. Сядзіба размешчана ва Улянаве. Плошча гміны складае 119,56 км². Станам на 2014 год у гміне Улянаў пражывалі 8553 чалавекі, шчыльнасць — 71,54 чал./км².
Марш Рэспублікі
Марш Рэспублікі (marches républicaines) — серыя масавых выступленняў у буйных гарадах Францыі, 10—11 студзеня 2015 года. Выступленні былі прысвечаны памяці загінулых журналістаў і карыкатурыстаў Charlie Hebdo, а таксама памяці загінулых у інцыдэнце з закладнікамі ў краме Porte de Vincennes і ў падтрымку свабоды слова. Агулам у акцыях прынялі ўдзел да 3,7 мільёна чалавек, што робіць іх самымі масавымі з 1944 года, калі прайшлі выступленні ў гонар вызвалення Парыжа ад нацыстаў і заканчэння Другой сусветнай вайны.
Палітыкі ў Парыжы 11 студзеня 2015 года прайшлі па завулку да плошчы Леона Блюма, асобна ад марша, потым гэта адзначыў нямецкі друк.
Крыжанка
Назва
Народныя назвы качка, качур, крыжак, крыжная качка, крыжэнь.
Апісанне
Даўжыня да 63 см, маса да 2 кг. У самца вясной галава і шыя цёмна-зялёныя, на крылах сіне-фіялетавае «люстэрка», самка бураватая. Летам самец падобны да самкі. Корміцца расліннасцю, малюскамі, чарвякамі, насякомымі.
Арэал
Пашырана ў Еўразіі, Паўночнай Амерыцы і Паўночна-Заходняй Афрыцы. Жыве на балотах, поймавых азёрах, лясных рэчках і інш. На Беларусі трапляецца ўсюды. Гавайскі падвід  — у Чырвонай кнізе МСАП.
Экалогія
Гнёзды робяць на зямлі, зрэдку на галінах дрэў, у дуплах. Нясуць 6—16 (пераважна 8—12) яец. Птушаняты вывадковыя.
Значэнне і выкарыстанне
Аб’ект спартыўнага і прамысловага палявання. Ад крыжанкі паходзяць качкі свойскія.
IC 2492
IC 2492 — галактыка тыпу Sab (кампактная выцягнутая галактыка) ў сузор’і Насос.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Біяінфарматыка
Біяінфарматыка — галіна вылічальнай біялогіі, якая прымяняе машынныя алгарытмы і статыстычныя метады для аналізу вялікіх набораў біялагічных  даных, якія, як правіла, складаюцца з вялікай колькасці  нуклеатыдных (ДНК і РНК) і  пептыдных (бялкі) паслядоўнасцяў і даных  структуры бялкоў. Галоўныя напрамкі даследаванняў біяінфарматыкі ўключаюць выраўноўванне паслядоўнасцяў, пошук генаў, зборнік геномаў, выраўноўванне структур бялкоў, прадказанне структуры бялкоў, прадказанне  экспрэсіі генаў і  бялок-бялковага ўзаемадзеяння і рэканструкцыі працэсу  эвалюцыі. Важны напрамак даследаванняў біяінфарматыкі — атрыманне высакаякасных паслядоўнасцяў геномаў з фрагментаў паслядоўнасцяў, атрыманых з дапамогай традыцыйных метадаў секвеніравання ДНК і канструявання сігнальных сетак паводле даных ДНК-мікрачыпаў. У апошнім выпадку біяінфарматыка нярэдка перасякаецца з сістэмнай біялогіяй.
Хоць тэрміны біяінфарматыка і вылічальная біялогія часта узаемазаменныя, апошні ўказвае на шырэйшую вобласць, якая таксама ўключае распрацоўку алгарытмаў і канкрэтныя вылічальныя метады і мадэлявання біялагічных (матэматычная біялогія) і біяхімічных (вылічальная хімія, малекулярнае мадэляванне) працэсаў. Часта таксама біяінфарматыку разглядаюць як галіну біямедыцынскай інфарматыкі.
Спінны мозг
I. Шыйныя нервы.
II. Грудныя нервы.
Фларэнтыйскае герцагства
Пасля таго, як Фларэнцыя ў 1530 годзе была ўзята імперскімі войскамі падчас вайны Каньякскай лігі, імператар Карл V ліквідаваў там рэспубліканскую форму кіравання і зрабіў Медычы спадчыннымі кіраўнікамі Фларэнцыі. Новым кіраўніком Фларэнцыі стаў Алесандра Медычы, які ў 1532 годзе атрымаў ад імператара тытул «герцага Фларэнтыйскага».
Леў VI (Папа Рымскі)
Леў VI (Leo PP. VI; ? — снежань, ) — Папа Рымскі з мая па снежань 928. Папа перыяду парнакратыі. Паходзіў з Рыма. Заняў прастол дзякуючы інтрыгам Марозіі, магчыма, яшчэ пры жыцці папярэдніка. Далучыў да Рымскай царквы Далмацыю. Хутчэй за ўсё, быў атручаны.
Фларэнтыйскае герцагства
Алесандра апынуўся настолькі дрэнным кіраўніком, што ўжо ў 1535 годзе да Карла V прыбыла дэлегацыя знатных фларэнтыйцаў з просьбай пазбавіць таго герцагскага тытула. Пасля таго, як Карл V адмовіўся гэта зрабіць, Алесандра ў 1537 годзе быў забіты сваім далёкім сваяком. З прычыны таго, што афіцыйных спадчыннікаў у яго не было, то новым герцагам Фларэнцыі стаў прадстаўнік бакавой лініі Медычы — Козіма I.
Спінны мозг
IV. Крыжавыя нервы.
Арамунская мова
Арамунская мова (таксама македонска-румынская, limba armãneascã, makedon-armânâ, armãneashce) — мова балкана-раманскай падгрупы раманскай моўнай групы. Найбольш агульных рысаў мае з мегленарумынскай мовай, а таксама з румынскай, што з'яўляецца прычанай таго, што некаторыя лінгвісты лічаць яе дыялектам румынскай мовы.
Спінны мозг
V. Хвастцовыя нервы.
Арамунская мова
Носьбіты — арамуны — насяляюць Грэцыю, Албанію, Паўночную Македонію, Румынію, Балгарыю, Турцыю.
Фларэнтыйскае герцагства
У 1548 годзе Козіма набыў у Генуэзскай рэспублікі востраў Эльба, дзе стаў базіравацца новаствораны фларэнтыйскі флот.
Спінны мозг
2. Прамежкавы мозг.
Фларэнтыйскае герцагства
Падчас апошняй з Італьянскіх войнаў Фларэнтыйскае герцагства выступіла на боку Свяшчэннай Рымскай імперыі супраць Францыі і Сіенскай рэспублікі і, разбіўшы ў 1554 годзе сіенцаў у бітве пры Марчыяна, па выніках вайны далучыла да сябе тэрыторыю Сіены.
Спінны мозг
3. Сярэдні мозг.
4. Мост.
Фларэнтыйскае герцагства
У 1569 годзе Папа Пій V зрабіў Козіма «вялікім герцагам Тасканскім».
Спінны мозг
5. Мазжачок.
6. Прадаўгаваты мозг.
7. Спінны мозг.
8. Шыйнае патаўшчэнне.
9. Папярочнае патаўшчэнне.
10. «Конскі хвост» Спінны мозг — аддзел цэнтральнай нервовай сістэмы пазваночных жывёл і чалавека, размешчаны ў пазваночным канале.
Будова
Спінны мозг уяўляе сабой цыліндрычны, крыху ўплошчаны ў пярэднезаднім напрамку, цяж (у чалавека даўжынёй каля 45 см). Зверху ён пераходзіць у прадаўгаваты мозг (аддзел галаўнога мозга). Спінны мозг акружаны трыма абалонкамі. Паміж унутранай і сярэдняй абалонкамі маецца прастора, запоўненая спіннамазгавой вадкасцю. Гэта вадкасць утварае ахоўную механічную «падушку» вакол мозга, удзельнічае ў выдаленні прадуктаў абмену і падтрымцы ўнутрычарапнога ціску.
Спінны мозг складаецца з шэрага і белага рэчываў.
Шэрае рэчыва прадстаўлена целамі нейронаў. На папярочным разрэзе спіннога мозга яно мае выгляд крылаў матылька. У ім адрозніваюць пярэднія і заднія рогі. У пярэдніх, рогах размешчаны целы рухальных нейронаў, у задніх — уставачных. У грудным аддзеле спіннога мозга паміж пярэднімі і заднімі рогамі маюцца бакавыя рогі.
Белае рэчыва — гэта нервовыя валокны. Яны ўтвараюць узыходныя і сыходныя праводзячыя шляхі, па якіх узбуджэнне дастаўляецца ў галаўны і спінны мозг.
Спінны мозг чалавека мае сегментарную будову (усяго 31 сегмент). Сегмент — гэта ўчастак спіннога мозга, які мае два пярэднія і два заднія карэньчыкі. Пярэднія — рухальныя карэньчыкі — утвораны аксонамі рухальных нейронаў; заднія — адчувальныя — сфарміраваны з аксонаў адчувальных нейронаў. Пярэднія і заднія карэньчыкі па-за межамі пазваночнага канала зліваюцца ў спіннамазгавы нерв. Ад спіннога мозга адыходзіць 31 пара спіннамазгавых нерваў (у адпаведнасці з колькасцю сегментаў). Гэта змешаныя нервы, яны ўтвораны рознымі валокнамі: адчувальнымі, рухальнымі і валокнамі аўтаномнай нервовай сістэмы.
Ад сегментаў шыйнай і верхняй грудной частак спіннога мозга адыходзяць нервы да мышцаў галавы і верхніх канечнасцей, да органаў грудной поласці, сэрца і лёгкіх. Астатнія сегменты грудной і паяснічнай частак кіруюць мышцамі тулава і органамі брушной поласці, ніжнія паяснічныя і крыжавыя сегменты спіннога мозга — мышцамі ніжніх канечнасцей і органамі ніжняй часткі брушной поласці.
Функцыі
Спінны мозг выконвае дзве асноўныя функцыі: рэфлекторную і правадніковую.
У шэрым рэчыве спіннога мозга замыкаецца мноства рэфлексаў (згібальныя, разгібальныя, сухажыльныя, падтрымання паставы і г.д.). Рэфлекторная функцыя заключаецца ў тым, што спінны мозг забяспечвае ажыццяўленне самых простых рухальных рэфлексаў (згібанне і разгібанне канечнасцей), а таксама больш складаных рухаў, якія кантралююцца, акрамя таго, і галаўным мозгам. У спінным мозгу размешчаны цэнтры ўсіх рухальных міжвольных (якія адбываюцца без удзелу свядомасці) рэфлексаў; цэнтры аўтаномнай нервовай сістэмы, што рэгулююць функцыі сэрца і бронхаў, акты мочавыдзялення, дэфекацыі і інш.
Спінны мозг перадае імпульсы па праводзячых шляхах да ніжэй- і вышэйляжачых структур нервовай сістэмы. У чалавека толькі простыя рухальныя акты кантралююцца спінным мозгам. Складаныя рухі (хадзьба, пісьмо і іншыя навыкі) патрабуюць абавязковага ўдзелу галаўнога мозга. Адсюль да нейронаў спіннога мозга прыходзяць узбуджальныя або тармозячыя сігналы.
Пры парушэнні сувязі паміж спінным і галаўным мозгам, што бывае пры пашкоджаннях пазваночніка, адбываецца спінальны шок. Пры гэтым усе рэфлексы, цэнтры якіх ляжаць ніжэй месца пашкоджання спіннога мозга, знікаюць і міжвольныя рухі робяцца немагчымымі. У такіх выпадках гавораць пра параліч.
Рэфлекс
Рэфлекс (ад reflexus — адлюстраванне) — рэакцыя арганізма ў адказ на раздражненне са знешняга або ўнутранага асяроддзя, якая ажыццяўляецца нервовай сістэмай.
Рэфлекторная дуга
Структурнай асновай рэфлексу з'яўляецца ўтвораная нейронамі рэфлекторная дуга, або шлях, па якім нервовыя імпульсы ідуць ад рэцэптара да рабочага органа.
У рэфлекторнай дузе прынята адрозніваць пяць аддзелаў (частак): 1) рэцэптары, 2) адчувальны шлях, 3) нервовы цэнтр (участак ЦНС), 4) рухальны шлях, 5) рабочы орган.
У самую простую двухнейронную рэфлекторную дугу ўваходзяць адчувальны і рухальны нейроны.
Любы рэфлекс пачынаецца з раздражнення рэцэптараў — спецыяльных адчувальных утварэнняў. Яны прыстасаваны да ўспрыняцця энергіі раздражняльніка і яе пераўтварэння ў нервовыя імпульсы. Рэцэптарам можа быць як нервовы канец — дэндрыт, так і ўся спецыялізаваная клетка (напрыклад, святлоадчувальныя клеткі вока). Ад рэцэптара па валакне нервовы імпульс дастаўляецца да цела адчувальнага нейрона. Яно знаходзіцца ў спіннамазгавым нервовым вузле па-за межамі цэнтральнай нервовай сістэмы (ЦНС). Пасля гэтага па аксоне ад цела адчувальнай клеткі ўзбуджэнне трапляе ў ЦНС, дзе праз сінапс перадаецца на рухальны нейрон. Ад рухальнага нейрона яно накіроўваецца да рабочага органа і змяняе яго дзейнасць. У рабочым органе рэфлекторная дуга заканчваецца.
Прыкладам самага простага рухальнага рэфлексу з'яўляецца каленны рэфлекс. Ён праяўляецца ў хуткім пад'ёме нагі пасля рэзкага ўдару малаточкам па сухажыллі ніжэй каленнай рэпкі.
Для ажыццяўлення рэфлексу неабходна анатамічная і функцыянальная цэласнасць усіх частак рэфлекторнай дугі. Большасць рэакцый арганізма ў адказ ажыццяўляецца пры ўдзеле значнай колькасці нейронаў. Звычайна паміж адчувальным і рухальным маюцца ўставачныя нейроны. Яны пераключаюць узбуджэнне з адчувальнага на рухальны нейрон і перадаюць яго ў вышэй- або ніжэйляжачыя аддзелы спіннога мозга. Такім чынам, структурную аснову рэфлекторных дуг складаюць нейронныя ланцугі з адчувальных, уставачных і рухальных нейронаў.
Безумоўныя і ўмоўныя рэфлексы
Безумоўныя рэфлексы — адносна пастаянныя, прыроджаныя рэакцыі арганізма на ўздзеянні знешняга свету, якія ажыццяўляюцца з дапамогай нервовай сістэмы. Гэта відавыя, стэрэатыпныя рэакцыі арганізма на дзеянне розных раздражняльнікаў. Яны адыгрываюць важную ролю ў паводзінах, забяспечваюць падтрыманне ўмоў для нармальнай жыццядзейнасці, а таксама ляжаць у аснове міжвольных рухаў. Да іх адносяцца харчовыя (жаванне, смактанне, глытанне, аддзяленне сліны, страўнікавага соку і інш.), абарончыя (адхопліванне рукі ад гарачага прадмета, кашаль, чханне і інш.), палавыя (якія забяспечваюць размнажэнне) і некаторыя іншыя рэфлексы.
У працэсе індывідуальнага развіцця на аснове безумоўных рэфлексаў фарміруюцца новыя, больш складаныя прыстасавальныя паводзінскія рэакцыі — умоўныя рэфлексы. Як вынікае з назвы, для іх утварэння патрабуюцца пэўныя ўмовы.
Артур Кап
Біяграфія
Нарадзіўся 16 (28) лютага 1878 года ў Суурэ-Яані Фелінскага павета Ліфляндскай губерні Расійскай імперыі (цяпер павета Вільяндзімаа Эстоніі). Яго бацька Ёазеп Кап быў арганістам і дырыжорам.
Скончыў Пецярбургскую кансерваторыю па класе аргана Л. Гаміліуса (1898) і па класе кампазіцыі М. А. Рымскага-Корсакава (1900). Пасля заканчэння кансерваторыі пераехаў у Астрахань, дзе ўзначаліў мясцовае аддзяленне Рускага музычнага таварыства.
У 1904—1920 гадах — дырэктар Астраханскага музычнага вучылішча (цяпер Астраханскі музычны каледж імя М. П. Мусаргскага).
У 1920 годзе Кап быў запрошаны ў якасці дырыжора опернага тэатра «Эстонія» і разам з сям’ёй пераехаў у Талін. У 1920—1924 гадах — дырыжор тэатра «Эстонія», з 1920 года вёў педагагічную работу (у 1925—1943 — прафесар Талінскай кансерваторыі). Аўтар араторыі «Ёў» (1930), кантаты «Да сонца», 5 сімфоній, арганных канцэртаў, сімфанічных сюіт. Унёс вялікі ўклад у развіццё харавой музыкі. Сярод яго вучняў былі Г. Эрнесакс, Э. Ааў.
Артур Кап памёр 14 студзеня 1952 года ў Суурэ-Яані. Пахаваны на мясцовых могілках.
5-я сімфонія-кантата Артура Капа «Сімфонія свету» (1949—1951) была завершана яго сынам і вучнем — кампазітарам Эўгенам Капам (1908—1996).
Палоўе
Палоўе (Половье) — вёска ў Дзямідаўскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Забор’еўскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з кастрычніка 1941 года, вызвалена ў 1943 годзе.
Рэджэп Таіп Эрдаган
Рэджэ́п Таі́п Эрдага́н, вымаўленне: Э́рдаан (Recep Tayyip Erdoğan ; нар. ) — турэцкі палітычны і дзяржаўны дзеяч. Прэм’ер-міністр Турцыі (з 2003 па 2014), лідар умерана-ісламісцкай Партыі справядлівасці і развіцця. Прэзідэнт Турцыі з 2014 года.
Маладыя гады
У 1984 годзе Рэджэп Таіп Эрдаган стаў старшынёй аддзялення Партыі дастатку ў Беёглу, а ў 1985 годзе — Старшынёй стамбульскага аддзялення партыі, а таксама членам вышэйшага кіруючага савета партыі. На яго палітычныя погляды аказаў вялікі ўплыў заснавальнік «палітычнага ісламу» Неджмецін Эрбакан.
Палітычная кар’ера
У 1994 годзе быў выбраны мэрам Стамбула. У 1996 годзе Партыя дастатку ўдзельнічала ў кіруючай ісламскай кааліцыі, але пасля ваеннага перавароту 1997 года была забаронена, а сам Эрдаган за прапаганду поглядаў, якія распальваюць нацыянальную розніцу, быў асуджаны на 4 месяца турэмнага зняволення.
У ліпені 2001 года Эрдаган заснаваў Партыю справядлівасці і развіцця, якая перамагла на парламенцкіх выбарах у лістападзе 2002 года. Наяўнасць асуджанасці перашкодзіла Эрдагану стаць прэм’ер-міністрам, але пасля пачатку аперацыі супраць Ірака турэцкая эліта, якая арыентуецца на ЗША, дала згоду на змену законаў і Эрдаган узначаліў урад (у 2002—2003 урад узначальваў стаўленік Эрдагана Абдула Гюль). Турцыя прыняла рашэнне ўвесці войскі на поўнач Ірака, дзе пражываюць курды. Эрдаган з’яўляецца прыхільнікам уваходжання Турцыі ў Еўрасаюз.
У 2005 годзе падтрымаў Альянс цывілізацый, ініцыятыву прэм’ер-міністра Іспаніі Хасэ Луіса Радрыгеса Сапатэра, накіраваную на памяншэнне трэнняў паміж заходнім і ісламскім светамі.
У 2009 годзе ўдзельнічаў на Сусветным эканамічным форуме ў Давосе, дзе рэзка крытыкаваў прэзідэнта Шымона Перэса, які бараніў пазіцыю Ізраіля пры правядзенні ў Сектары Газа аперацыі «Адліваны свінец».
У ліпені 2009 года падчас удзелу ў саміце вялікай васьмёркі ў Аквіле, рэзка асудзіў Кітай, за прыгнечанне ўйгурскай дэманстрацыі ў г. Урумчы, выкарыстоўваючы моцныя выразы: «Супраць уйгураў быў практычна здзейснены генацыд»
У 2014 стаў пераможцам першых у гісторыі краіны прамых выбараў прэзідэнта. Пераабраны на пасаду ў 2018 годзе. 28 мая 2023 года Рэджэп Таіп Эрдаган атрымаў перамогу ў другім туры прэзідэнцкіх выбараў і быў пераабраны на наступны тэрмін.
Музей-сядзіба Францішка Багушэвіча «Кушляны»
Музей-сядзіба Францішка Багушэвіча «Кушляны» — літаратурна-мемарыяльны музей на тэрыторыі сядзібна-паркавага комплексу Багушэвічаў у вёсцы Кушляны Смаргонскага раёна. Уключае дом, пабудаваны Францішкам Багушэвічам у 1896 годзе і гаспадарчыя пабудовы. Унутры будынкаў дзейнічае экспазіцыя, прысвечаная жыццю і творчасці Францішка Багушэвіча.
Музей з’яўляецца філіялам Дзяржаўнага музея гісторыі беларускай літаратуры.
Гісторыя
Заснаваны 06.07.1990 на тэрыторыі сядзібна-паркавага комплексу Багушэвічаў. Да гэтага ў доме размяшчалася сельская бібліятэка.
З 29.06.2001 з’яўляецца філіялам Дзяржаўнага музея гісторыі беларускай літаратуры.
Сядзіба
Сядзіба была набыта Багушэвічамі ў 1749 годзе. Сучасны будынак быў пабудаваны ў канцы ХІХ стагоддзя за грошы Францішка Багушэвіча і пад яго наглядам. Тут творца жыў апошнія гады свайго жыцця, у многіх творах адлюстраваны мясцовыя звычаі і назвы. Падчас Першай сусветнай вайны сядзіба выкарыстоўвалася як нямецкі палявы шпіталь, непадалёк размясціліся ваенныя могілкі. Нашчадкі Францішка Багушэвіча рэдка завітвалі сюды, таму будынкі захаваліся амаль у першапачатковым выглядзе. Пасля пераходу сядзібы ва ўласнасць дзяржавы тут размясцілася сельская бібліятэка імя Францішка Багушэвіча. Да 150-годдзя пісьменніка будынкі былі адноўлены ў адпаведнасці з іх выглядам у канцы ХІХ стагоддзя і ўнутры размясціліся экспазіцыі музея.
У 2005 годзе музейнаму комплексу нададзены статус гісторыка-культурнай каштоўнасці 3-й катэгорыі.
Экспазіцыя
Экспазіцыя ў сядзібным доме, прысвечаная Францішка Багушэвічу, размешчана ў 6 залах.
Мемарыяльная частка
У мемарыяльнай частцы ўзноўлены інтэр’еры кабінета і гасцёўні. Гэтыя пакоі абсталяваны па фотаздымках канца XIX стагоддзя і ўспамінах унучкі паэта С. Тамашэўскай. Пакоі аздабляюць сапраўдныя і ўзноўленыя рэчы Францішка Багушэвіча і яго сям’і: насценны гадзіннік, камод, піяніна, самаварны столік, кніжная шафа, пісьмовы стол, крэслы, канапа, часопісны столік, паляўнічы ражок, стрэльбы.
Літаратурная частка
Літаратурная частка размешчана ў 3 залах. Тут прадстаўлены першыя паэтычныя зборнікі (“Дудка беларуская”, “Смык беларускі”), аўтографы і фотаздымкі, рукапісы твораў і лісты, напісаныя Ф.Багушэвічам, кнігі беларускіх пісьменнікаў канца ХІХ — пачатку ХХ стагоддзяў Уладзіслава Сыракомлі, Вінцэнта Дуніна-Марцінкевіча, Янкі Купалы, Якуба Коласа. У экспазіцыі знаходзяцца дакументы, якія адлюстроўваюць удзел сям’і Багушэвічаў у паўстанні 1863—1864 гадоў, сведчаць пра адвакацкую дзейнасць Францішка Багушэвіча, паступленне ў Пецярбургскі ўніверсітэт, лісты і паштоўкі, якія даюць уяўленне аб сувязях Францішка Багушэвіча з Янам Карловічам і Элізай Ажэшка. Сярод экспанатаў ёсць рэчы сям’і Багушэвічаў: ключ ад сядзібы, вышыты дачкой Францішка Багушэвіча дыванок, ручнік і чаўнок са Свіранаў, лінейка-закладка і інш. Дэманструюцца скульптурныя барэльефы “Кастусь Каліноўскі”, “Ля каменя над магілай паўстанцаў” (Францішка Янушкевіч), скульптурны партрэт “Мацей Бурачок” (П. Лук), лінарыты “Малады Багушэвіч”, “Паўстанцы чытаюць “Мужыцкую праўду”, “Этап у Сібір” (усе М. Купава), мастацкія работы “Дарога ў Жупраны” (М. Аўчыннікаў), “Дом паэта” (А. Пашкевіч), “Школа ў Доцішках” (Г. Сянькоўскі), “Вільня сярэдзіны 19 стагоддзя” (В.Сташчанюк) і інш.
Дзейнасць
У музеі праводзяцца літаратурныя сустрэчы, чытанні і музейныя святы, лекцыі для школьнікаў. Ёсць магчымасць заказаць экскурсію.
Літаратура
Содаль У. Блаславёныя Кушляны / У. Содаль. — Мінск : Кнігазбор, 2009. — 144 с.
Квінт Фабій Максім Кунктатар
Квінт Фабій Максім Кунктатар або Квінт Фабій Максім Верукоз (Quintus Fabius Maximus Cunctator або Quintus Fabius Maximus Verrucosus; памёр у 203 годзе да н. э., Рым, Рымская рэспубліка) — старажытнарымскі ваеначальнік і палітычны дзеяч консул (у 233, 228, 215, 214 і 209 гадах да н. э.). У 233 годзе да н.э. э. атрымаў перамогу над лігурамі. Да пачатку Другой Пунічнай вайны быў адным з самых уплывовых палітыкаў рэспублікі; верагодна, менавіта ён аб’явіў у 218 годзе вайну Карфагену ад імя Рыма.
Выступаў за асцярожную тактыку ў барацьбе з Ганібалам. У якасці дыктатара ўзначаліў рымскае войска ў 217 годзе, пазбягаў вялікіх бітваў і імкнуўся наносіць шкоду ворагу, дзейнічаючы на ​​яго камунікацыях і выкарыстоўваючы тактыку «выпаленай зямлі». Такім самым чынам ён дзейнічаў і ў кампаніях 215 і 214 гадоў у якасці консула. Вынікам стала істотнае паслабленне арміі Ганібала і звужэнне тэрыторыі, якую кантралявалі карфагеняне ў Італіі.
Апошняе дзесяцігоддзе свайго жыцця (213—203 гады да н. э.) Квінт Фабій правёў пераважна ў Рыме, з’яўляючыся адным з самых уплывовых сенатараў. Ён няўдала супрацьдзейнічаў Публію Карнелію Сцыпіёну (у будучыні Афрыканскаму), які настойваў на больш актыўных дзеяннях супраць Карфагена.
Антычныя аўтары, пачынаючы з Квінта Энія, прыпісвалі Квінту Фабію выключныя заслугі ў Другой Пунічнай вайне: было распаўсюджана меркаванне, што менавіта «марудлівасць» Квінта Фабія выратавала Рым.
Міхаіл Забэйда-Суміцкі
Дзяцінства і юнацтва
Нарадзіўся спявак 14 чэрвеня 1900 года, як сам расказваў, у адной з трох вёсак — Шэйпічы (цяпер Пружанскі раён), Падароск ці Несцеравічы (цяпер Ваўкавыскі раён). Хрысцілі Міхася ў царкве вёскі Сядзельнікі.
Двайное прозвішча (узяў ужо ў сталым веку) у яго ад бацькі (па мячы) — Івана (Яна) Андрэевіча Забейды з вёскі Несцяровічы, і маці (па кудзелі) — Аляксандры Феліксаўны Суміцкай з вёскі Шэйпічы. Дзяцей у сям’і было сямёра, але выжыў толькі Міхась, брат Валодзя памёр ад сухотаў у 22 гады. Калі Міхалу было паўтара года, памёр яго бацька. Паводле расказаў вяскоўцаў, Іван Андрэевіч добра спяваў.
Гадоў з 8—9 Міхась пачаў працаваць у панскім маёнтку. Скончыў Зельзінскую аднакласую школу, потым двухкласую царкоўна-прыхадскую вучылішча ў Галоўчыцах, якую скончыў у 1914 годзе.
У тым жа 1914 годзе ён паступае ў Маладзечанскую настаўніцкую семінарыю. Праз год, калі набліжаўся фронт першай сусветнай вайны, семінарыя эвакуіравалася ў Смаленск, куды пераехаў таксама Міхась Забейда. Скончыў семінарыю ў 1918 годзе і паехаў працаваць у Сібір, куды эвакуіравалі маці.
Сібір, Манчжурыя
1918—1920 гг. — праца настаўнікам у сяле Усць-Калманскае, што каля Барнаулу. Ствараў хоры і драматычныя гурткі.
У 1920 годзе ў выніку грамадзянскае вайны Забейда-Суміцкі апынуўся ў Харбіне, на станцыі Вейшахэ Кітайскай усходняй чыгункі, потым — у Вейшахэ. У Харбіне ён пачаў вучыцца музыцы. Яго настаўніцай была Ю. К. Платніцкая, былая супрацоўніца Шаляпіна, добрая артыстка і педагог. У 1929 годзе паспяхова скончыў юрыдычны факультэт Харбінскага расійскага ўніверсітэта. Аднак жыць без спеваў не змог і замест прапанаванага месца ў асістэнтуры зрабіўся салістам Харбінскай оперы. У гэты час у яго ўжо ёсць вопыт і пяяння ў дзіцячых хорах, і самастойнага авалодвання музычнымі інструментамі (скрыпка, гітара, мандаліна, балалайка, губны гармонік). Дэбютаваў у ролі Ленскага ў оперы «Яўген Анегін» Пятра Чайкоўскага. За тры гады, аддадзеных Харбінскай оперы, ён выканаў 15 партый: Фаўста ў «Фаўсце» Ш. Гуно, Альфрэда ў «Травіяце», Герцага ў «Рыгалета», Уладзіміра ў «Князі Ігары» А. Барадзіна і іншых, — а ўсяго падрыхтаваў пятнаццаць партый, прычым нязменна спяваў на мове арыгіналу. Пры гэтым яшчэ працаваў у школе. Крытыка добра прыняла маладога спевака, ён паверыў у сябе, захацеў удасканаліць свае здольнасці і з’ехаў у Мілан.
Італія
У 1932 годзе, атрымаўшы візу, пераехаў у Італію. Вучыўся ў маэстра Фернанда Карпі, які раней канкураваў з Каруза і іншымі славутымі спевакамі. Тут Міхась Забейда-Суміцкі ўпершыню пачуў Ф. Шаляпіна, пазнаёміўся з Леанідам Собінавым. Паспяхова выступаў у Міланскай оперы, спяваў на 16-ці мовах. Канцэртуе ў Міланскай кансерваторыі, гастралюе па Італіі, выконвае тэнаровыя партыі ў операх «Травіята», «Рыгалета», «Севільскі цырульнік» на сцэне «Ла Скала». Яму прадказвалі вялікую артыстычную будучыню.
Польшча
На 1935—1936 гады заключыў кантракт з пазнаньскім оперным тэатрам. Там спяваў усё па-польску. Пашырыў свой рэпертуар новымі операмі: «Выкраданне з Сераля» В. Моцарта, «Юлій Цэзар» Г. Ф. Гендля, «Барыс Гадуноў» М. П. Мусаргскага і інш. Хаця на працягу сезона ён блішчэў у галоўных партыях опер «Галька» С. Манюшкі, «Яўген Анегін» П. І. Чайкоўскага і іншых, адносіны дырэктара оперы з Міхасём Іванавічам былі не лепшыя. Канфлікт паўстаў на глебе нацыянальнага пытання: Міхась Забейда-Суміцкі ніяк не жадаў называць сябе вялікім польскім спеваком, прызнаючы толькі адно права — звацца беларускім. На яго ролі часцей сталі ставіць палякаў. З гэтае прычыны на другі год спявак ад далейшага супрацоўніцтва з тэатрам адмовіўся і пераехаў у Варшаву.
Ульховак (гміна)
Ульхо́вак (Ulhówek) — вясковая гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Тамашоўскага павета Люблінскага ваяводства. Сядзіба размешчана ва Ульхоўку. Плошча гміны складае 146,55 км². Станам на 2004 год у гміне Ульховак пражывалі 5300 чалавек, шчыльнасць — 36,2 чал./км².
Міхаіл Забэйда-Суміцкі
Польшча
1938 год стаў вельмі плённым на шматлікія радыёканцэрты, гастрольныя туры (Баранавічы, Беласток, Брэст, Гродна, Вільня, Ліда, Камянец, Сасноўка). Беларуская частка канцэртаў складалася з рамансаў і песень Манюшкі, Туранкова, Чуркіна, Аладава, Галкоўскага, Грачанінава, Казуры. Радыёвыступы Забейды-Суміцкага трансляваліся ў Парыжы, Празе, Нью-Ёрку, Лондане і іншых гарадох.
Менавіта ў гэты перыяд спеваку ўдалося наладзіць у польскім аддзяленні фірмы «Odeon» запіс грампласцінак з апрацоўкамі беларускіх народных песень :
У 1939 планавалася турнэ спевака па Еўропе і Амерыцы, але перашкодзіў пачатак ваенных дзеянняў, якія пачаліся з бамбёжак у першую чаргу Варшавы. Падчас бамбардавання гітлераўцамі Варшавы Міхась Забейда быў кантужаны. Стрыечны брат спевака Язэп Урбановіч з адным са сваіх таварышаў прабраўся праз акружэнне і спрабаваў вывесці Забейду-Суміцкага з Варшавы, але той быў настолькі хворы, што не здолеў ісці з імі. Там ён пражыў да мая 1940 года.
Вясной, атрымаўшы запросіны ад Народнага тэатра з Прагі, пераехаў туды.
Чэхія
З мая 1940 года і да канца жыцця родным горадам для яго воляю лёсу стала Прага. М. Забейду-Суміцкага запрашаюць на сталую працу ў Нацыянальны тэатр. 12 кастрычніка 1940 года адбыўся першы канцэрт беларускага спевака ў Празе. Ён вымушаны быў выступаць, не маючы сродкаў да жыцця. Пазней яшчэ выкладаў спеў у музычнай акадэміі.