cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Станіслаў Жалкеўскі
Біяграфія
Сын кашталяна галіцкага і ваяводы рускага Станіслава Жалкеўскага (памёр у 1588) і Соф'і Ліпскай. Вызначыўшыся ўжо падчас войнаў Стэфана Баторыя, ён, дзякуючы апецы Яна Замойскага, узняўся на канец да ўрада кароннага гетмана Рэчы Паспалітай. Падавіў казацкае паўстанне, якое ўспыхнула на Украіне, пад кіраўніцтвам Севярына Налівайкі і Рыгора Лабады; удзельнічаў у вайне са шведамі ў Інфлянтах.
Падчас рокашу Зебжыдоўскага, Жалкеўскі, хоць і нялюбы каралём і сам не прыхільны да яго, стаў на яго бок і ў 1607 годзе ў бітве пад Гузавам ушчэнт разбіў ракашан.
Тым не менш, кароль ставіўся да яго падазрона і варожа; толькі вайна з Рускай дзяржавай прымусіла Жыгімонта зноў звярнуцца да Жалкеўскага. Жалкеўскі быў супраць гэтай вайны, лічачы, што яна не адпавядае інтарэсам Рэчы Паспалітай, але прыняў у ёй удзел, пасля таго як яго міралюбныя даклады каралю не мелі поспеху. Разбіўшы ў 1610 годзе пры Клушыне войскі Дзмітрыя Шуйскага, ён падступіўся да Масквы, дзе тым часам цар Васіль Шуйскі быў зрынуты са стальца і было праведзена абранне каралевіча Уладзіслава, і ў выніку Жалкеўскі быў упушчаны ў Маскву з каронным войскам.
Атрымаўшы вестку, што Жыгімонт хоча сам быць рускім царом, Жалкеўскі зразумеў, што ў палякаў не надта вялікія шанцы ў Маскве, і з'ехаў з рускай сталіцы, здаўшы начальства над войскам Аляксандру Гасеўскаму; пры ад'ездзе ён захапіў з сабой Васіля Шуйскага і яго братоў.
За паход на Маскву Жалкеўскі атрымаў у 1618 у сан вялікага гетмана кароннага і вялікага канцлера кароннага. Апошнія гады свайго жыцця ён правёў у абароне паўднёвых межаў Рэчы Паспалітай ад татарскіх і турэцкіх нападаў і загінуў у 1620 годзе ў няўдалай для кароннага войска бітвы з туркамі пад Цацорай.
Пясецкі
Пясецкі — прозвішча.
Джон Чэдвік
Джон Чэдвік (John Chadwick, 12 мая 1920 г. — 24 лістапада 1998 г.) — брытанскі гісторык і лінгвіст, расшыфроўшчык крыцкага лінейнага пісьма тыпу Б.
Нарадзіўся на ўскраіне Лондана. Навучаўся ў Кембрыджскім універсітэце. Падчас II Сусветнай вайны служыў у брытанскім ваенным флоце. У 1950 г. апублікаваў сваю першую навуковую працу, прысвечаную Гіпакрату. З 1952 г. працаваў у Кембрыджскім універсітэце. У тым жа годзе да яго звярнуўся Майкл Вентрыс, які ўжо часткова дэшыфраваў крыцкія лінейныя тэксты тыпу Б. Джон Чэдвік распрацаваў далейшую схему дэшыфроўкі. Пасля смерці Майкла Вентрыса ў 1956 г. апублікаваў іх сумесную працу. У далейшым займаўся вывучэннем Мікенскай цывілізацыі.
Абарыгены Канарскіх астравоў
Абарыгены Канарскіх астравоў (Aborígenes canarios) — супольная назва тубыльцаў Канарскіх астравоў, заваяваных на працягу XV ст. іспанцамі.
У літаратуры таксама шырока выкарыстоўваецца іншая назва гуа́нчы (Guanche), якая на самой справе адносіцца толькі да тубыльцаў вострава Тэнэрыфэ.
Назвы
Абарыгены Канарскіх астравоў не з’яўляліся адзіным народам і жылі досіць ізалявана адзін ад іншага, карысталіся рознымі саманазвамі :
Сучасная шырока распаўсюджаная назва гуанчы паходзіць ад саманазвы тубыльцаў Тэнэрыфэ Guan Chenech (літаральна «мужчыны з Тэнэрыфэ»). Канарцамі (Canarii) іспанскія заваёўнікі звычайна называлі карэнных жыхароў вострава Гран-Канарыя.
Універсітэт Арыстоцеля ў Салоніках
Універсітэт імя Арыстоцеля ў Салоніках (Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, часта завецца па-паспалітаму Арыстоцелеўскі ўніверсітэт) — самая буйная акадэмічная ўстанова як у самой Грэцыі, гэтак і наагул на Балканах, што дзейнічае у Салоніках. Заснаваны ў 1925 годзе па рэкамендацыі тагачаснага прэм’ер-міністра Александраса Папанастасіу ў час Другой Грэчаскай рэспублікі; спачатку зваўся Фесалоніцкі ўніверсітэт. Пераназваны ў 1954 годзе.
Абарыгены Канарскіх астравоў
Паходжанне
На працягу XVI — XX стст. высоўваліся розныя тэорыі паходжання абарыгенаў Канарскіх астравоў, у тым ліку нібы ад кельтаў і нават дравідаў. Аднак да другой паловы XX ст. яны сканцэнтраваліся пераважна на паходжанні ад выхадцаў з Паўночнай Афрыкі і Пірэнейскага паўвострава. На карысць гэтага сведчылі матэрыялы лінгвістыкі, фізічнай антрапалогіі, пазней — генетыкі. Так, было выяўлена, што мовы абарыгенаў з’яўляліся блізкімі да моў бербераў. Даследаванне мумій, што знаходзілі ў месцах старажытных пахаванняў, паказала, што памерлыя абарыгены належылі да міжземнаморскага тыпу еўрапеоіднай расы, радзей — да тыпу, падобнаму на краманьёнскі. Падзел старажытных астравіцян на 2 расавыя тыпы стаў прычынай меркавання пра 2 розныя хвалі перасяленняў.
Універсітэт Арыстоцеля ў Салоніках
Універсітэт носіць імя філосафа Арыстоцеля, а эмблема ўніверсітэта паказвае св. Дзімітрыя Салунскага, які з’яўляецца апекуном горада Салонікі.
Абарыгены Канарскіх астравоў
Паходжанне
Генетычныя даследаванні пачатку XXI ст. падцвердзілі блізкасць канарскіх тубыльцаў да еўрапеоіднага насельніцтва Паўночнай Афрыкі. Толькі невялікая частка генетычнага радаводу канарцаў належыць да папуляцый, шчыльна звязаных з мігрантамі з Пярэдняй Азіі, якія ў 7 тысячагоддзі да н. э. прынеслі ў Еўропу веды пра земляробства. Гэта не значыць, што нашчадкі перэдняазіяцкай папуляцый прыбылі на Канарскія астравы з Еўропы. Яны маглі спярша дасягнуць Паўночнай Афрыкі, а ўжо потым — Канарскіх астравоў.
Універсітэт Арыстоцеля ў Салоніках
Універсітэт налічвае каля 12 факультэтаў. Большасць факультэтаў знаходзіцца на тэрыторыі ўніверсітэцкага гарадка (кампуса), размешчанага ў цэнтральнай частцы горада. Яго тэрыторыя складае каля 230 тыс. м². Іншыя факультэты і лабараторыі размешчаны як у межах горада, гэтак і за яго межамі.
Абарыгены Канарскіх астравоў
Паходжанне
Час перасялення нашчадкаў абарыгенаў на астравы з’яўляецца дыскусійным. Найстаражытнейшые знойдзеныя артэфакты датуюцца сярэдзінай 1 тысячагоддзя да н. э., аднак дакладнасць датыроўкі не пэўная. Перасяленне суправаджалася доўгатэрміновай ізаляцыяй і стратай некаторых культурных навыкаў, у тым ліку мараплаўства. Адсутнасць на астравах даступных радовішчаў металаў прывяла да вяртання неалітычных тэхналогій.
Універсітэт Арыстоцеля ў Салоніках
У наш час у ім навучаецца 95 тыс. студэнтаў, у тым ліку 86 тыс. у бакалаўрыяце, 9 тыс. атрымлівае паслядыпломную адукацыю. Апроч таго, выкладчыцкі і навукова-даследчы склад налічвае 2248 чалавек, уключаючы 716 прафесараў, 506 ад'юнкт-прафесараў, 576 дацэнтаў, і 450 лектараў.
Асноўнай мовай навучання з’яўляецца навагрэчаская, у той жа самы час ва ўніверсітэце дзейнічае нямала аддзяленняў для замежных студэнтаў, на якіх выкладанне ажыццяўляецца на англійскай, французскай і нямецкай мовах.
Абарыгены Канарскіх астравоў
Культура
Да еўрапейскага заваявання абарыгены насялялі 7 з буйных астравоў Канарскага архіпелага, прычым насельнікі кожнага вострава былі дастаткова ізаляваны ад астатніх. Астраўныя культуры развіваліся асобна і былі прыстасаваны да мясцовых умоў. Найбольш развітымі з’яўляліся культуры жыхароў астравоў Гран-Канарыя і Тэнэрыфэ. Найболей адсталымі — астравоў Пальма і Гамера.
Заняткі
Асноўнымі заняткамі карэннага насельніцтва Канарскіх астравоў здаўна былі земляробства, жывёлагадоўля і рыбалоўства. Вырошчвалі ячмень, бабовыя, на Гран-Канарыі — пшаніцу. Адбор насення дазваляў атрымліваць дастатковыя ўраджаі збожжа нават у засушлівыя гады. Характэрна, што нават у наш час канарскія фермеры вырошчваюць сарты ячменя, якія бяруць пачатак ад раслін, што раслі на гародах абарыгенаў. Звычайнай ежай з’яўлялася гофіа — смажаная ячменная мука з арэхавым смакам. На Тэнэрыфэ падрыхтоўкай палеткаў да сяўбы займаліся мужчыны, астатняя праца клалася на жанчын. На Гран-Канарыі захаваліся шматлікія збожжасховішчы. Зямлю апрацоўвалі завостранымі каламі. Астравіцяне таксама збіралі плады дзікіх раслін, у тым ліку фінікі.
Важную ролю ў забеспячэнні адыгрывала трыманне авечак і коз. З малака свойскай жывёлы выраблялі сыр. Са скур шылі вопратку. Жывёлу пасвілі з дапамогай сабак. Астравіцянам было знаёма пчалярства, пераважна ў форме бортніцтва. Лічыцца, што гэты занятак быў прынесены з Паўночнай Афрыкі. Лоў рыбы, крыветак, малюскаў адбываўся з дапамогай сетак, крукоў, гарпуноў. У замкнёных вадаёмах выкарыстоўвалі атруту. Радзей здабыча жывёльных прадуктаў адбывалася дзякуючы паляванню.
За-за адсутнасці металаў абарыгены Канарскіх астравоў шырока выкарыстоўвалі камень — базальт, абсідыян, амфіболы. Звычайнай была табона  — камень з завостранымі канцамі, які з’яўляўся рэжучай прыладай працы або простай зброяй. З камянёў таксама ладзілі жораны для расцірання збожжа. Хаця ганчарнае кола было не вядома, з гліны ляпілі пасудзіны, прычым астраўная кераміка адрознівалася значнай разнастайнасцю.
Жытлы і будынкі
Пакуль не існуе адзіна прынятай тыпалагізацыі пабудоў абарыгенаў Канарскага архіпелага, што толькі часткова тлумачыцца розніцай археалагічных культур населеных імі астравоў. Найбольш вядомы пячорныя жытлы, якія ў нашы дні з’яўляюцца цэнтрамі археалагічных раскопак і гістарычнымі славутасцямі. Горныя пячоры выкарыстоўваліся тубыльцамі як дамы, магільні і сховішчы. На Гран-Канарыі рабілі штучныя пячоры. Знутры іх сцены абмазваліся глінай, маглі мецца дзверы і вокны. У сценах высякалі нішы для хатняга начыння, у падлозе — ямы для запасаў. Драўлянай мэблі не было, замест стала і крэслаў выкарыстоўвалі плоскія камяні. На астравах Пальма, Гамера і Тэнэрыфэ ў пячорах магла жыць большая частка насельніцтва. Але нават там былі вядомы непячорныя каменныя пабудовы і хованкі. Каменныя хаціны сярод скал узгадваліся храністамі пры апісанні іншых населеных астравоў.
Вядомы рытуальныя пабудовы тагарор. Яны ўяўлялі сабою прастору, замкнёную каменнымі сценамі, без даху. Лічыцца, што тагарор выкарыстоўвалі для збораў старэйшын, каля сцен у святочныя дні арганізоўваліся гульні і танцы. На паўднёвым усходзе Тэнэрыфэ існуюць ступеністыя каменныя піраміды. Тур Хеердал, які палічыў іх рэшткамі старажытнай сакральнай культуры, заснаваў у 1998 г. на іх месцы этнаграфічны парк Гуімар. Але пазней вучоныя выявілі, што піраміды не маюць дачынення да абарыгенаў, яны былі створаны ў XIX ст. Пад адной з пірамід была знойдзена пячора старажытных насельнікаў. Яна сапраўды магла выкарыстоўвацца як храм.
Вопратка
Астравіцяне шылі вопратку са скур авечак і коз, карысталіся пальмавымі і трысняговымі валокнамі. Найбольш распаўсюджаным адзеннем была скураная кашуля, якая часам дасягала шчыкалатак. На Тэнэрыфэ яна была вядома як тамарка. Акрамя таго, узгадваліся скураное адзенне ахіка, нарукаўнікі гуайка і панчохі хуйрма, на Гамеры — жаночыя спадніцы тахуаян, на Лансаротэ — капелюшы гуапіл. Насельнікі Тэнэрыфэ, Лансаротэ і Фуэртэвентуры таксама апраналі сандалі.
Канарскія абарыгены ўпрыгожвалі цела малюнкамі, насілі пацеркі з драўніны, косці, ракавін. Вядомы пінтадэра, невялікія пласціны з гліны або драўніны рознай геаметрычнай формы з выпуклым малюнкам, якія маглі насіць на шыі і выкарыстоўваць пасля апускання ў раслінныя фарбы для адбіткаў на целе або нават упрыгожвання пасудзін.
Сацыяльны лад
Згодна іспанскім хронікам карэнныя жыхары кожнага вострава падзяляліся на групы (banda), што займалі пэўную тэрыторыю і мелі свае органы ўлады са старэйшын і правадыроў. На Тэнэрыфэ яны зваліся менсэята. Напрыклад, на Гран-Канарыі вылучалася 10 такіх груп, на Тэнэрыфэ — 9, на Пальме — 12 , на Эль-Ера — 1 , на Фуэртэвентуры — 2 і г. д. На Фуэртэвентуры паміж паўночнай групай максарата і паўднёвай групай хандыя быў пабудаваны мур, які аднак не стрымліваў узаемныя варожыя дзеянні. У XIV ст. прадракальніца Андамана з Гран-Канарыі ўступіла ў шлюб з Гумідафэ, правадыром групы гальдар. Разам яны заваявалі землі ўсяго вострава і абвясцілі сябе вярхоўнымі правадырамі гуанартэмэ. У сярэдзіне XV ст. нашчадкі Андаманы і Гумідафэ падзялілі Гран-Канарыю на 2 «каралеўствы», паміж якімі адбываліся войны. Улада вярхоўных правадыроў абмяжоўвалася радай старэйшын гуайрэ і вярхоўным жрацом файкан. На Тэнэрыфэ таксама за 150 гадоў да заваявання кіраваў адзін правадыр, але яго сыны падзялілі яго ўладанні на 9 частак. Гамера з’яўлялася адзіным «каралеўствам» да XIV ст.
Сярод абарыгенаў не мелася сацыяльнай роўнасці, што часткова падцвярджаецца пахаваннямі, дзе памерлыя абгортваліся рознай колькасцю скур і мелі розную колькасць прадметаў, пакладзеных у магільні. Храністы ўзгадваюць прадстаўнікоў высакародных пластоў насельніцтва на Гран-Канарыі і Тэнэрыфэ. На апошнім востраве правадыры валодалі ўсёй зямлёй і перадавалі яе за частку ўраджаю простым абшчыннікам, што складалі большасць насельніцтва. На ніжэйшай прыступцы сацыяльнай лесвіцы стаялі рабы і прадстаўнікі рытуальна нячыстых прафесійных груп, у тым ліку мяснікі і муміфікатары. Жыхары Тэнэрыфэ тлумачылі сацыяльную няроўнасць падзелам людзей, што адбыўся з пачаткам сусвету. На Гран-Канарыі некаторыя маладыя воіны прыносілі сябе ў ахвяру пры ўзыходжанні новага правадыра.
Веды
Нягледзячы на ізаляванасць і прымітыўнасць матэрыяльнай культуры, абарыгены Канарскіх астравоў захоўвалі веды і навыкі, характэрныя для больш развітых грамадстваў. Так, гуанчы Тэнэрыфэ мелі ўяўленні пра месячныя і сонечныя астранамічныя цыклы, карысталіся месячным і сонечным календарамі. На Тэнэрыфэ, Пальме і Лансаротэ знойдзены надпісы, якія меркавана маюць берберскае і іберыйскае паходжанні. Найбольш старажытны надпіс на Пальме адносіцца да III ст. н. э.
Мастацтва
Захаваліся малюнкі, якія абарыгены Канарскіх астравоў наносілі на сцены жылых і пахавальных пячор з дапамогай натуральных пігментаў, а таксама ўпрыгожванні на керамічных вырабах у форме геаметрычнага арнамента, радзей — антрапаморфных і зоаморфных постацяў. Невялікія статуэткі, магчыма култавага прызначэння, ляпілі з гліны, потым абпальвалі, таксама выразалі з мяккіх парод каменю.
Першыя еўрапейскія даследчыкі архіпелага ў XIV ст. паведамлялі, што абарыгены выдатна спявалі і танцавалі на французскі манер. На Тэнэрыфэ і ў нашы дні вядомы фальклорны танец таджарастэ, які паходзіць ад танцаў гуанчаў.
Рэлігійныя ўяўленні
Звесткі пра рэлігійныя ўяўленні абарыгенаў Канарскіх астравоў дайшлі да нас значна трансфармаванымі. Іх пакідалі мараплаўцы, заваёўнікі і місіянеры хрысціяне, якія тлумачылі ўбачанае або пачутае па-свойму. Некаторыя запісы былі зроблены пасля заваявання і адлюстроўвалі рэлігійную культуру, вельмі змененую хрысціянствам. Аднак ва ўсіх выпадках можна казаць пра існаванне політэізму, заснаванага на веры ў розных багоў. Напрыклад, гуанчы Тэнэрыфэ шанавалі бога сонца Магека, багіню-маці Чаксіраксі, бажаство Тэйдэ і замагільнага свету ў форме сабакі Гуаёта, багоў ніжэйшага рангу. Абрады арганізоўваліся жрацамі, што мелі пэўную спецыялізацыю, у асобных месцах сярод гор і скал. Прывілеяванае становішча для рытуалаў займала гара Тэйдэ. На Гран-Канарыі абарыгены шанавалі вышэйшага бога Акарана, мелася пасада вярхоўнага жраца файкан. Жыхары Пальмы таксама шанавалі адзінага нябеснага бога Абору для якога ўзводзілі з камянёў насыпы пірамідальнай формы. Бімбачэ Эль-Ера верылі, што сусветам кіруе пара, бог-мужчына Эраорахан і багіня-жанчына Манейба.
Карэнныя жыхары некаторых астравоў Канарскага архіпелага практыкавалі муміфікацыю памерлых. На Тэнэрыфэ гэтым займаліся прадстаўнікі асобнай прафесійнай групы з нізкім сацыяльным становішчам. Жанчыны рыхтавалі да замагільнага свету памерлых жанчын, мужчыны — мужчын. Цела нябожчыка абмывалі і напаўнялі мазямі, прыгатаванымі з раслін і мінералаў. Потым цела змяшчалі на сонца і сушылі. Тым часам сваякі і сябры павінны былі захоўваць жалобу. Гатовую мумію загортвалі ў скуры, сшывалі іх і адносілі скрутак ў пахавальную пячору, дзе клалі на дошкі разам з дарамі. На Гран-Канарыі муміфікавалі найбольш выбітных абшчыннікаў, астатніх закопвалі ў зямлю. На Пальме муміфікацыя адбывалася натуральным шляхам. На астатніх астравах наяўнасць гэтай традыцыі або абвяргаецца, або лічыцца недаказанай.
Мова
На розных астравах Канарскага архіпелага размаўлялі на асобным дыялекце або нават на асобнай мове. Больш дакладнае вызначэнне не магчыма, паколькі ў XV — XVIII стст. лексіка карэннага насельніцтва была выціснута іспанскай. Захаваліся толькі асобныя словы, якія дазваляюць злучаць мову канарскіх абарыгенаў з берберскімі мовамі Паўночнай Афрыкі. Аднак дакладнай класіфікацыі не існуе. Шэраг аўтараў адносяць гуанчскую мову (або мовы) да берберскай групы моў. У іншых выпадках кажуць толькі пра наяўнасць берберскага элемента ў гуанчскай мове.
У нашы дні мова карэнных жыхароў архіпелага лічыцца вымерлай. Сучасныя насельнікі Канараў выкарыстоўваюць у паўседзённым побыце толькі асобныя словы, накшталт назвы харчовага прадукта гофіа (Gofio) або расліны таджынастэ (Tajinaste). Гуанчскія назвы захаваліся ў тапонімах і прозвішчах астравіцян.
Сільба Гамера
На востраве Гамера захавалася свісцячая мова «сільба Гамера», на якой у старажытнасці перагукваліся мясцовыя абарыгены. У нашы дні яна адаптавана да іспанскай мовы, калі традыцыйныя іспанскія гукі заменены двума свісцячымі галоснымі і чатырма свісцячымі зычнымі. У горнай мясцовасці вострава свісцячая мова чутна за 3,2 км. У 2009 г. яна была ўнесена ў рэпрезентатыўны спіс нематэрыяльнай культурнай спадчыны ЮНЕСКА.
Заваяванне і знікненне
У 1312 г. Канарскія астравы былі адкрыты генуэзскім мараплаўцам Лансаротам Марачэлі, пасля чаго архіпелаг пачалі наведваць гандляры і піраты з Паўднёвай Еўропы. У 1344 г. Папа Клімент VI фармальна перадаў правы на адкрытыя землі нашчадкам іспанскага караля, аднак іх каланізацыя ў той перыяд была немагчымай з-за канкурэнцыі з боку Партугаліі і ўнутраных праблем на Пірэнейскім паўвостраве. У 1351 г. Клімент VI стварыў біскупства астравоў Фартуны, як тыды часам называліся Канары, і садзейнічаў прыбыццю хрысціянскіх місіянераў з Балеарскіх астравоў.
У 1477 г. права на лен перайшло непасрэдна да каралевы Ізабелы I, якая ў 1478 г. загадала заваяваць астатнія Канарскія астравы. У 1478—1483 гг. адбылося заваяванне і прымусовая хрысціянізацыя абарыгенаў Гран-Канарыі. Яно суправаджалася вынішчэннем непакорнага насельніцтва. Некаторыя абарыгены скончалі жыццё самагубствуам, каб не падпарадкоўвацца заваёўнікам. У 1492 г. канкістадоры на чале Алонса дэ Луга скарылі тубыльцаў Пальмы, у 1492—1493 гг. — гуанчаў Тэнэрыфэ. Згодна паданням, апошняе «каралеўства» абарыгенаў Пальмы на чале правадыра Танаусу было заваявана дзякуючы падману, у якім удзельнічаў мясцовы жыхар-хрысціянін. Заваяванне Тэнэрыфэ стала магчымым дзякуючы эпідэміі, што значна зменьшыла колькасць гуанчаў.
Згубы ў баях і паўстаннях, продаж у рабства, напады еўрапейскіх, а пасля заваявання — і берберскіх піратаў, эпідэміі — усё гэта садзейнічала рэзкаму скарачэнню карэннага насельніцтва. Заваёўнікі часцяком сілком перасялялі абарыгенаў аднаго вострава на іншы. Гэта садзейнічала захопу іх зямель феадаламі і зніжала рызыку паўстанняў. Каб эксплуатаваць захопленыя астравы, каланізатары былі вымушаны прыцягваць перасяленцаў з краін Еўропы. У сваю чаргу выжылыя абарыгены Канараў удзельнічалі ў каланізацыі іспанцамі Новага Свету. Абавязковая хрысціянізацыя суправаджалася навязваннем іспанскіх звычаяў, мовы і культуры. Аднак асіміляцыя абарыгенаў Канарскага архіпелага не была імклівай і заняла працяглы адрэзак часу. Так, карэнныя мовы былі выціснуты іспанскай толькі паміж XVI ст. і XVII ст. . На поўдні Тэнэрыфэ сельскія жыхары працягвалі насяляць пячоры і прытрымлівацца старажытнага ладу жыцця да пачатку XX ст.
Генетычныя даследаванні паказваюць высокі ўнёсак абарыгенаў у спадчыну сучасных насельнікаў Канарскага архіпелага: ад 19,04 % на Фуэртэвентуры да 60,87 % на Гамеры. Захаваліся шматлікія абарыгенныя тапонімы, мова сільба гамера, некаторыя стравы, у трансфармаваным выглядзе — пэўныя лакальныя традыцыі. Цікавасць да спадчыны абарыгенаў сярод канарцаў асабліва ўзрасла ў другой палове XX ст. у сувязі з развіццём канарскага нацыяналізму.
Праезджая вуліца (Гомель)
Праезджая вуліца — вуліца ў Чыгуначным раёне горада Гомеля. Адносіцца да жылога масіву Прудок. Праходзіць ад вуліцы 1-я Светлая да вуліцы 8-я Навасёлкавая. Дае пачатак вуліцам 2-я Навасёлкавая, 3-я Навасёлкавая, 4-я Навасёлкавая, 5-я Навасёлкавая, 6-я Навасёлкавая, 7-я Навасёлкавая. Прылягае да безыменнага сквера, дзе знаходзіцца праваслаўная царква Святога велікамучаніка Георгія Пераможца. Забудавана пераважна двухпавярховымі дамамі кватэрнага тыпу з гаспадарча-складскімі памяшканнямі на падворках.
З гісторыі
Сфарміравалася ў пасляваенны час. Станам на чэрвень 1941 года на месцы будучай вуліцы знаходзіліся палеткі. Жылыя будынкі ўзводзіліся з 1957 па 1962 год. Да 2013 года называлася 1-й Праезджай вуліцай.
Сучаснасць
Адзін з двухпавярховых будынкаў — былы інтэрнат (дом №3) — пустуе.
Малая Сырмеж
Мала́я Сы́рмеж (, Малая Сырмеж) — вёска ў Мядзельскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Нарацкага сельсавета.
Да 28 красавіка 2004 года вёска ўваходзіла ў склад Сырмежскага сельсавета.
Распяцце Ісуса
Распя́цце Ісу́са, або Укрыжава́нне Ісу́са — падзея, якая адбылася ў 1-м стагоддзі нашай эры. Ісус Хрыстос, якога хрысціяне вызнаюць за Сына Божага і Месію, быў арыштаваны і асуджаны Понціем Пілатам на смерць праз распяцце на крыжы. Мукі перад укрыжаваннем і смерць Ісуса на крыжы (разам гэта называюць звычайна Мукамі Гасподнімі) прадстаўляюць цэнтральны аспект хрысціянскай тэалогіі, у тым ліку дактрыны выратавання і выкуплення.
Укрыжаванне Ісуса апісана ва ўсіх чатырох кананічных Евангеллях і трывала зацвердзілася як гістарычная падзея, што пацвярджаюць і нехрысціянскія крыніцы. Хрысціяне вераць: мукі Ісуса былі прадказаны ў Бібліі, напрыклад у 22-м Раздзеле Кнігі Псалмоў і 53 Раздзеле Кнігі Прарока Ісаі. Паводле Новаму Запавету, Ісус быў арыштаваны ў Гефсіманскім садзе пасля Апошняй вячэры з дванаццаццю апосталамі і быў прыведзены на суд Сінедрыёна, Понція Пілата і Ірада Анціпы перад тым, як быць перададзеным для распяцця. Пасля лупцавання, Ісус быў зняважаны рымскімі салдатамі як «Цар Іўдзейскі», апрануты ў пурпуровую мантыю, у цярновы вянец, збіты і апляваны. Ісус павінен быў пранесці свой крыж да месца распяцця.
У Новым Запавеце ўсе чатыры Евангеллі ўключаюць пашыранае апавяданне арышту Ісуса, суда, распяцця, пахавання і ўваскрасення. У кожным з Евангелляў гэтыя пяць падзей у жыцці Ісуса апавядаюцца больш падрабязна, чым пра кожную з іншых частак яго жыцця. Навукоўцы адзначаюць, што апавяданне ўключае падзеі амаль кожнай гадзіны. Хрысціяне традыцыйна разумеюць смерць Ісуса на крыжы як асэнсаваную і добраахвотную ахвяру (улічваючы, што ён нічога не казаў у сваю абарону падчас выпрабаванняў), якая была прынесена паводле волі бога, каб загладзіць грахі чалавецтва і зрабіць магчымым выратаванне. Большасць хрысціян абвяшчаюць гэтую ахвяру праз хлеб і віно Эўхарыстыі (у візантыйскім абрадзе таінства носіць назву Прычасця) як успамін аб Тайнай вячэры. Многія таксама кожны год адзначаюць падзеі Страсной пятніцы.
Варны
Ва́рна (वर्ण, ) — тэрмін для абазначэння 4 асноўных саслоўяў у Старажытнай Індыі (брахманы — жрацы, кшатрыі — воіны, вайшыі — радавыя супляменнікі, шудры — слугі абшчыны). Прыналежнасць да варны вызначалася нараджэннем. Члены першых трох варнаў у дзяцінстве праходзілі абрад пасвячэння, які лічылі другім нараджэннем, таму называліся «двойчы народжанымі». Шлюбы паміж прадстаўнікамі розных варнаў забараняліся. З сярэдзіны 1-га тыс. да н.э. пачаўся працэс ператварэння сістэмы варнаў у сістэму кастаў. У Сярэднявеччы пераважаў падзел на касты.
Станіслаў Канецпольскі
Станіслаў Канецпольскі (Stanisław Koniecpolski; 1591,  —, Броды) — гетман вялікі каронны (1632—1646), гетман польны каронны (1618—1632), ваявода сандамірскі (1625—1633), кашталян кракаўскі (1633—1646), староста велюньскі (з 1607) і жарнаўскі (з 1611). Адзін з найбуйнейшых палкаводцаў свайго часу.
Біяграфія
Нарадзіўся ў перыяд 1590—1594 гадоў у мястэчку Канецпаль. Бацька — Аляксандр Канецпольскі (1555—1609), ваявода серадзкі, маці — Ганна Срочыцкая.
У юнацтве ўдзельнічаў у паходзе польска-літоўскага войска пад камандаваннем Уладзіслава Вазы і вялікага гетмана літоўскага Яна Караля Хадкевіча на Маскву. У 1615 годзе ажаніўся з Катажынай, дачкой гетмана Станіслава Жалкеўскага, у паходах якога прымаў удзел, у тым жа годзе стаў падстолім каронным. З красавіка 1618 — гетман польны каронны.
У 1620 годзе ў бітве пад Цацорай ў Малдавіі трапіў у палон да турак, з якога вызваліўся ў 1623 годзе.
Атрымаў начальства над войскамі, размешчанымі на Украіне, удзельнічаў у падаўленні казацка-сялянскага паўстання Жмайлы. Нанёс некалькі паражэнняў крымскім татарам.
Затым ваяваў са шведамі. Двойчы разбіў Густава II Адольфа, пад Гамерштэйнам (1627) і Тшцянай (1629). Быў дбайным прыхільнікам планаў караля Уладзіслава Вазы аб новай вялікай вайне з Турцыяй.
Сям’я
Быў жанаты тройчы: з 1615 года з Катажынай Жалкеўскай, дачкой вялікага гетмана кароннага Станіслава Жалкеўскага, а пасля яе смерці пры родах (1619) другі раз у 1620 годзе ажаніўся з Крысцінай Любамірскай (памерла ў 1645), дачкой старосты сандамірскага Себасцьяна Любамірскага, ад шлюбу з якой меў адзінага сына Аляксандра. У 1646 годзе пасля смерці сваёй другой жонкі і за два месяцы да ўласнай — з Соф’яй Людвікай Апалінскай (памерла ў 1657), дачкой ваяводы пазнаньскага Пятра Апалінскага.
Сын ад 2-га шлюбу — Аляксандр Канецпольскі (1620—1659) — займаў шэраг дзяржаўных пасад Рэчы Паспалітай, быў харунжым вялікім каронным і ваяводам сандамірскім.
Чорная гара (Кіеў)
Адзін з гістарычных пагоркаў горада і аднайменнае паселішча на тэрыторыі Пячэрскага раёна ў форме трыкутніка, які ўтвараюць вуліца Кіквідзэ, Чыгуначная шаша і бульвар Дружбы Народаў. Вышыня Чорнай гары дасягае 142,5 метра над узроўнем мора.
У XIX стагоддзі і да 1923 года тут размяшчаліся сапёрныя лагера, з часам перакладзеныя на левы бераг Дняпра. У тым жа 1923 году пачалася забудова мясцовасці жылымі будынкамі. З канца 1990-х гадоў на Чорнай гары вядзецца актыўнае будаўніцтва шматпавярховымі элітнымі жылымі дамамі.
Міціненты
Мі́ціненты (, Митиненты) — вёска ў Мядзельскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Занарацкага сельсавета.
Да 28 мая 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Сырмежскага сельсавета.
Бітва пры Шальцы
Бітва пры Шальцы — марская бітва ў часе вайны Рэчы Паспалітай са Швецыяй 1600—1611 гадоў, якая адбылася ў ноч з 23 на 24 сакавіка 1609 года каля порта Шалец (цяпер Салацгрыва, Латвія).
Перадгісторыя
Пасля ўзяцця Парнавы войскі Вялікага Княства Літоўскага на чале з вялікага гетмана літоўскага Яна Караля Хадкевіча выйшлі на Рыгу, пад якой з 8-тысячным дэсантам высадзіўся Іаахім Фрыдрых фон Мансфельд. Падчас дарогі да гетмана дайшла інфармацыя аб тым, што ў Шальцы знаходзіцца шведская эскадра, якая блакавала Рыгу з мора, і вораг не чакаў удару. Было прынята рашэнне скарыстацца гэтай магчымасцю.
Ход падзей
Адзіным шанцам Хадкевіча было заспець знянацку саслабленых шведаў, якія, пануючы на Балтыйскім моры, не неслі вартавую службу належным чынам; у адкрытым марскім баі ў яго не было ніякіх шанцаў. Да здабытых у Парнаве караблёў вялікі гетман літоўскі набыў некалькі англійскіх і галандскіх барак, нагрузіў іх порахам, а на пяць караблёў пасадзіў пяхоту. Інфлянцы, якія раней прымусова служылі ў шведскім флоце і перайшлі на бок Вялікага Княства Літоўскага.
Уначы з 23 на 24 сакавіка 1609 года ўдала скіравалі 4 брандары, ад якіх загарэліся і пайшлі на дно 2 шведскія караблі, якія стаялі на якары ў порце Шальца. Астатняя эскадра, абстраляная з гармат і мушкетаў, ратавалася ў адкрытым моры. Больш марудная флатылія Хадкевіча не стала яе пераследаваць.
Вынікі і наступствы
Порт разам з усімі запасамі правізіі і зброі дастаўся Вялікаму Княству Літоўскаму. У Шальцы было пакінута 200 вершнікаў з правізіяй. Перамога каля Шальца і пазбаўленне шведскай эскадры базы аказалі моцны ўплыў на далейшы ход баявых дзеянняў, вымусіўшы шведаў спыніць наступ на Рыгу.
Вароніна (археалагічныя помнікі)
Вароніна — археалагічныя помнікі (2 селішчы, бескурганны могільнік) ранняга жалезнага веку каля в. Вароніна Жыткавіцкага раёна Гомельскай вобласці. На селішчах знойдзены фрагменты грубаляпной і чорнаглянцаванай керамікі зарубінецкай культуры і ляпной керамікі Сярэднявечча. На могільніку пахавальны абрад — трупаспаленне; рэшткі крэмацыі змешчаны ў прадаўгаватых або круглых ямах. Пахавальны інвентар — драцяныя фібулы, бронзавыя шпількі, спіралепадобныя бранзалеты, жалезныя кольцы, нажы, спражкі і інш., гліняныя, пераважна глянцаваныя, пасудзіны розных форм.
Спаская вуліца (Гомель)
Гісторыя
Час узнікнення, як самой вуліцы, так і яе назвы застаецца нявысветленым. Першыя вядомыя на сёння пісьмовыя згадкі пра яе прыпадаюць на другую палову XVII ст. і звязаныя з «Інвентаром Гомельскага староства» 1681 года. На той час на ёй размяшчаліся парадку 16 падворкаў, два з якіх 2 значыліся за шляхціцам Красоўскім, па адным — за святарамі Траецкай і Спаскай цэркваў, а таксама знаходзіліся касцёл і царква. Згодна з «Актам інвентара Гомельскага староства» 1738 года колькасць падворкаў тут складала 18, уключна з сядзібай святара Траецкай царквы («Piotr Pop Troiecki»). «Люстрацыя Гомельскага староства» 1765 года і «Інвентар Гомельскага староства» 1771 года зафіксавалі на Спаскай вуліцы 21 падворак, уключна з сядзібай святара Спаскай царквы («Wasil Pop Spaski»).
Прозвішчы ўладальнікаў падворкаў даюць магчымасць уявіць прафесійную прыналежнасць жыхароў вуліцы: Каваль Дрозд, Кандрат Кушнер (1681 г.) ; Тамаш Жаўнер, Стэфан Драздоўскі Трубач (1738 г.) ; Місевіч Арганіста (1765 г.).
Паходжанне назвы
Назву атрымала па Спаскай царкве, якая станам на 1681 год знаходзілася ў самым пачатку вуліцы.
На пісьме па-польску назва падавалася як «Spaska». Прыкладаў напісання назвы па-старабеларуску пакуль не выяўлена.
Лакалізацыя
Адносна іншых вуліц займала сярэдзіннае становішча. Знаходзілася паміж вуліцамі Траецкай і Дэканаўскай. Ішла ад замка да гарадскіх умацаванняў на захадзе, што прыблізна адпавядае сучаснаму адрэзку ад склепа-ледніка пры паўночным крыле палаца Румянцавых і Паскевічаў да сядзібы драматычнага тэатра. Зафіксавана на плане Гомеля 1799 года без подпісу назвы.
Спіс зорак сузор’я Скульптара
У прыведзеным спісе пералічаны ўсе зоркі сузор’я Скульптара да бачнай зорнай велічыні +6,5m і іншыя зоркі, якія ўяўляюць пэўную цікавасць: пераменныя, з планетнымі сістэмамі, звышновыя і г. д.
Бесарабка (Кіеў)
Бесарабка (Бессара́бка) — гістарычная мясцовасць Кіева ў раёне Бесарабскай плошчы
Гісторыя
Вядомая з канца XVIII стагоддзя, калі там была адкрыты магутная водная крыніца, пабудаваны басейн, а з часам узнік базар. У канцы XVIII — пачатку XIX стагоддзя на Бесарабцы размяшчалася таксама конная паштовая станцыя.
У 1910—1912 гадах на Бесарабцы пабудаваны Бесарабскі рынак з гандлёвай плошчай 896 кв.м. (Архітэктар Г. Ю. Гай). Гэты рынак знаходзіцца на адным з канцоў цэнтральнай вуліцы Хрэшчатык. У цяперашні час Бесарабскі рынак лічыцца адным з самых дарагіх рынкаў Кіева.
Узнікненне назвы
Па адной версіі — ад вялікай колькасці бадзяжных людзей, якія сяліліся тут у трушчобах паблізу ад Крутога спуску. Гэтыя людзі атрымалі ў кіяўлян мянушку «Бесарабы» («Басараба»). Па іншай версіі назва паходзіць ад перасяленцаў з Бесарабіі (Малдавіі) і поўдня Маларосіі, якія гандлявалі тут.
У мастацтве
М. Шуфуцінскі, у песні «Хрэшчатык» (таксама: «Ладанка» ): "Дзе-ж ты, Бесарабка, дзе ты, маладосць мая…"
Вароты Сонца
«Вароты Сонца» — помнік архітэктуры старажытна-індзейскай цывілізацыі. Знаходзяцца ў Балівіі, на паўднёва-ўсходнім беразе возера Тытыкака на гарадзішчы Тыяўанака. Уваходзілі ў храмавы комплекс (плошча каля 135 х 130 м). Высечаны ў VIII ст. з вялізнай каменнай пліты вышынёй 2,7 м і шырынёй 3,8 м. У верхняй частцы — шырокі барэльефны пояс з выявамі кондараў, міфалагічных істот і сімвалаў; у цэнтры пояса — чалавекападобная выява, якая ўвасобіла, на думку навукоўцаў,  — вярхоўнае бажаство.
Носавічы (Мядзельскі раён)
Но́савічы (, Носовичи) — вёска ў Мядзельскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Занарацкага сельсавета.
Да 28 мая 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Сырмежскага сельсавета.
Данііл (Нусіра)
Біяграфія
Нарадзіўся ў праваслаўнай сям'і ў г. Таёхасі, прэфектура Айты.
У 1965 годзе скончыў Такійскую ДС, у 1968 годзе — Свята-Уладзімірскую праваслаўную акадэмію ў Нью-Ёрку, ЗША, дзе атрымаў ступень магістра багаслоўя. У лістападзе 1969 года ў Такійскім саборы Уваскрэсення Хрыстова пасвечаны ў дыякана, у студзені 1972 года ў прэсвітэра, прызначаны плябанам храма ап. Мацвея ў Таёхасі.
14 лістапада 1999 г., пасля пастрыжэння ў манаства ў Троіца-Сергіевай лаўры, хіратанісан у біскупа Кіёцкага, кіраўніка Заходне-Японскай епархіяй Японскай Аўтаномнай Праваслаўнай Царквы.
Цікавыя факты
Падчас інтэрнэт-галасавання за абранне новага патрыярха Маскоўскага сярод парафіян у студзені 2009 года ў выніку флэш-моба займаў першае месца, апярэджваючы іншых кандыдатаў, але потым галасы ў яго карысць былі зняты, а анкета Данііла выдалена з галасавання. Пазней анкета была адноўлена і не гледзячы на абнуленне вынікаў, у ноч 13—14 студзеня 2009 года японскі мітрапаліт Данііл ізноў набраў галасы і ў чарговы раз апярэдзіў мітрапаліта Кірыла. На 02:00 15 студзеня 2009 года Данііл з'яўляецца лідарам галасавання, набіраючы больш 22 000 галасоў (78%), другі — Мітрапаліт Смаленскі і Калінінградскі Кірыл мае толькі 2245 галасоў (каля 8%).
Каля імя Мітрапаліта Такійскага ў дужках адміністратары сайта змясцілі наступны тэкст — «аб'ект хакерскага нападу, накіраванай на стварэнне штучнага рэйтынгу».
Варсаваная тканіна
Варсава́ная тканіна — тканіна з ворсам (начосам). Ворс утвараюць канцы валокнаў, якія выцягваюцца на паверхню тканіны пры варсаванні. Варсаванне павышае цеплаахоўныя уласцівасці і зносаўстойлівасць тканін. Найбольш пашыраныя баваўняныя (мультан, фланель, байка, замша) і шарсцяныя (байка, бобрык). Да варсаваных тканін адносяцца многія віды коўдраў і некаторыя віды сукнаў і драпаў (велюр).
Васіль Барысавіч Несцярэнка
Васіль Барысавіч Несцярэнка (нар., г.п. Красны Кут Луганскай вобласці, Украіна — , Беларусь ) — беларускі вучоны ў галіне ядзернай энергетыкі. Член-карэспандэнт Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (1972), доктар тэхнічных навук (1968), прафесар (1969). Заслужаны дзеяч навукі і тэхнікі БССР (1979).
Біяграфія
Скончыў Маскоўскае вышэйшае тэхнічнае вучылішча імя Баўмана (цяпер Маскоўскі дзяржаўны тэхнічны ўніверсітэт) (1958). У 1958—1962 гадах навуковы супрацоўнік Інстытута рухавікоў АН СССР. У 1963—1965 гадах загадчык лабараторыі Інстытута цепла — і масаабмену АН БССР.
З 1965 годзе загадчык аддзела і намеснік дырэктара па навуковай рабоце, у 1977—1987 гадах дырэктар Інстытута ядзернай энергетыкі АН БССР, адначасова ў 1971—1987 гадах генеральны канструктар перасоўнай атамнай электрастанцыі «Памір».
З 1990 года дырэктар Інстытута радыяцыйнай бяспекі «Белрад». У 1980—1985 гадах дэпутат Вярхоўнага Савета БССР. У 1990—1994 гадах старшыня аб’яднанага экспертнага камітэта Беларусі, Украіны і Расіі.
Навуковая дзейнасць
Працы ў галіне ядзернай энергетыкі і радыяцыйнай бяспекі. Адзін з аўтараў прымянення дісацыіруючых цепланосьбітаў у ядзернай энергетыцы. Правёў цыкл даследаванняў па вывучэнні новых хімічна рэагуюць цепланосбітаў, па распрацоўцы і стварэнні метадаў разліку цеплафізічных уласцівасцяў, цеплаабмену, газадынамікі і тэхналогіі дісацыіруючых газаў, па аналізе цыклаў і схем ядзерных энергетычных установак, выяўленні тэхніка-эканамічных характарыстык атамных электрастанцый з рэактарамі на хуткіх нейтронах.
Аўтар больш за 300 навуковых прац, у т.л. 15 манаграфій, больш як 320 вынаходстваў.
Узнагароды
Дзяржаўная прэмія БССР (1986) за распрацоўку біятэхналогіі і стварэнне прамысловай вытворчасці рызатарфіну з прымяненнем радыяцыйнага спосабу стэрылізацыі субстрата і ўкараненне прэпарата ў сельскую гаспадарку Рэспублікі. Узнагароджаны ордэнам «Знак Пашаны» (1975), медалямі.
Сцяпан Сцяпанавіч Пясецкі
Сцяпан Сцяпанавіч Пясецкі (, в. Аляксейкі, Івацэвіцкі раён, Брэсцкая вобласць — ) — беларускі вучоны ў галіне матэрыялазнаўства, тэхналогіі палімераў і кампазіцыйных матэрыялаў на іх аснове. Член-карэспандэнт НАН Беларусі (2014), доктар тэхнічных навук (1992), прафесар (2000). Выдатнік вынаходніцтва і рацыяналізацыі (1988).
Біяграфія
Скончыў Беларускі тэхналагічны інстытут імя С. М. Кірава (1971). З 1971 года працаваў у Інстытуце механікі металапалімерных сістэм АН БССР. З 1992 года — загадчык лабараторыі, з 2004 года — загадчык аддзела Інстытута механікі металапалімерных сістэм імя В. А. Белага НАН Беларусі.
З 2015 года — галоўны рэдактар міжнароднага навукова-тэхнічнага часопіса «Палімерныя матэрыялы і тэхналогіі».
Навуковая дзейнасць
Працы ў галіне хімічнага матэрыялазнаўства і тэхналогіі палімерных кампазіцыйных матэрыялаў. Зрабіў унёсак у распрацоўку тэарэтычных асноў тэхналогіі функцыяналізаваных палімераў і сапалімераў алефінаў, тэхналогію сумесей і сплаваў палімераў, арміраваных пластыкаў. Атрымаў важныя навуковыя вынікі пры вывучэнні міжфазавых узаемадзеянняў і рэлаксацыйных з’яў, раэлагічных паводзін і фазава-структурных пераўтварэнняў у шматкампанентных палімер-палімерных і металапалімерных сістэмах, нанакампазітах. Вынікі даследаванняў выкарыстоўваюцца ў тэхналогіях атрымання і перапрацоўкі канкурэнтаздольных і перспектыўных палімерных кампазітаў. Вынайшаў больш за 150 марак імпартазамяшчальных і экспартаарыентаваных палімерных матэрыялаў для патрэб машынабудавання, электратэхнічнай прамысловасці, чыгуначнага транспарту і інш.
Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2012/2013
Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2012/2013 — 21-ы чэмпіянат Рэспублікі Беларусь па баскетболе.
2-й этап
Па выніках рэгулярнага чэмпіянату каманды размяркоўваюцца па падгрупах «А» (1-4 месцы) і «Б» (5-7 месцы) праводзяць гульні па кругавой сістэме.
Няверавічы (Мядзельскі раён)
Няве́равічы (, Неверовичи) — вёска ў Мядзельскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Занарацкага сельсавета.
Да 28 мая 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Сырмежскага сельсавета.
Харарэ
Хара́рэ (Harare, да 1982 года — Солсберы) — сталіца і самы вялікі горад Зімбабвэ. Знаходзіцца ў паўночнай частцы краіны. Адначасова з’яўляецца сталіцай акругі Харарэ. Насельніцтва налічвае 1,6 млн чалавек, разам з прыгарадамі 1,8 млн. У выніку таго, што Харарэ знаходзіцца на вышыні 1483 метры над узроўнем мора клімат горада лагодны, не спякотны.
Гісторыя
Заснаваны ў 1890 годзе як брытанскі форт і названы імем Р. А. Т. Солсберы. З 1921 года цэнтр самакіравальнай калоніі Паўднёвая Радэзія. У 1935 годзе атрымаў гарадское права. З 1953 года сталіца Федэрацыі Радэзіі і Ньясаленда, з 1964 — Радэзіі.
Прамысловасць
Горад з’яўляецца цэнтрам гандлю тытунём, маісам, бавоўнай і цытрусамі. Ёсць прадпрыемствы тэкстыльнай, металургічнай і хімічнай прамысловасці, недалёка ад горада знаходзяцца залатыя шахты.
Ханой
Ханой (Hà Nội) — горад, сталіца В’етнама, на рацэ Хангха, за 175 кіламетраў ад яе ўпадзення ў заліў Бакбо Паўднёва-Кітайскага мора. Марскі аванпорт Хайфон. Разам з прыгарадамі ўтварае асобную адміністрацыйную адзінку. Транспартны вузел (трансв'етнамская чыгуначная магістраль і 5 шашэйных дарог). Міжнародны аэрапорт Найбай. Галоўны культурны і эканамічны цэнтр краіны.
Віга Енсен
Александэр Віга Енсен (Alexander Viggo Jensen; 22 чэрвеня 1874, Капенгаген — 2 лістапада 1930, Капенгаген) — дацкі гімнаст, лёгкаатлет, стралок і цяжкаатлет, чэмпіён і прызёр летніх Алімпійскіх гульняў 1896, першы пераможца Гульняў ад Даніі.
Ханой
Гісторыя
Паселішча на тэрыторыі Ханоя існавала з 3 стагоддзя. Горад узнік у 5 стагоддзі. У 9-11 стагоддзях называўся Дайла, з 11 стагоддзя — Тханглаўнг (Горад цмока, які лунае), ці Дангкінь (Усходняя сталіца). У 1804 годзе, калі сталіца была пераведзена ў г. Хюэ, Ханой стаў галоўным горадам паўночнай часткі В'етнама. У 1839 годзе атрымаў назву Ханой (Міжрэчча). З 1882 года адміністрацыйны цэнтр французскага пратэктарата Танкін, з 1902 года — сталіца Французскага Ідакітая. У 1920-я гады Ханой — адзін з цэнтраў нацыянальна-вызваленчага руху. У Другую Сусветную вайну акупіраваны (канец 1940) японскімі войскамі. У выніку Жнівеньскай рэвалюцыі (1945) у Ханоі абвешчана Дэмакратычная Рэспубліка В'етнам. У вайну Супраціўлення в'етнамскага народа 1945-54 гг. Ханой акупіраваны французскімі войскамі (выведзены паводле Жэнеўскіх пагадненняў 1954 года. Падвяргаўся бамбардзіроўкам амерыканскай авіяцыі ў час В'етнамскай вайны 1964-73 гг (найбольш моцныя налёты ў снежні 1972 года). Адбудаваны. З 1976 года сталіца Сацыялістычнай Рэспублікі В'етнам.
Віга Енсен
Енсен удзельнічаў у летніх Алімпійскіх гульнях 1896, спаборнічаючы ў чатырох відах спорту, і ў летніх Алімпійскіх гульнях 1900, спаборнічаючы толькі ў стральбе.
Ханой
Клімат
Клімат горада субэкватарыяльны мусонны. Для яго характэрны гарачы вільготны сезон з красавіка па лістапад і халаднаваты сухі сезон у снежні-сакавіку. Хоць Ханой знаходзіцца ў нізкіх шыротах (на поўдзень ад Паўночнага тропіка), за кошт змянення кірунку паветраных мас міжсезонныя ваганні апыняюцца больш значнымі, чым у многіх рэгіёнах на аналагічных шыротах. У вільготны сезон паўднёвыя і паўднёва-ўсходнія ветры прыносяць мусон. Стаіць вельмі душнае і гарачае надвор'е, і практычна штодзень выпадае шмат ападкаў. У сухі сезон дзьмуе пераважна паўночныя і паўночна-ўсходнія ветры, якія прыносяць сухое і адносна халаднаватае паветра з мацерыка. Асадкі ў сухі сезон рэдкія.
Віга Енсен
Асноўным амплуа Енсена на Гульнях у Афінах была цяжкая атлетыка. Ён спаборнічаў у абедзвюх дысцыплінах — штуршок дзвюма і адной рукой. У першым спаборніцтве, асноўная барацьба ішла паміж ім і брытанцам Ланчэстанам Эліятам. Яны паднялі аднолькавую вагу ў 111,5 кг, але суддзі прысудзілі перамогу датчаніну. Праўда ў наступным спаборніцтве, ён падняў 57 кг, што было на 14 кг менш за вынік Эліята, і Енсен заняў другое месца.
Ханой
Клімат
Сярэдняя тэмпература ліпеня прыкладна роўная 29,5 °C, студзеня 17 °C. Часам можа халаднець да 6—7 °C.
Віга Енсен
У спаборніцтвах па стральбе, лепшы яго вынік быў у спаборніцтве на армейскай вінтоўцы на 300 м. Атрымаўшы 1305 ачкоў, ён заняў трэцяе месца. Таксама, ён удзельнічаў у стральбе з армейскай вінтоўкі на дыстанцыю 200 м, але, паказаўшы вынік 1640 ачкоў, ён заняў шостае месца.
Ханой
Архітэктура
Стары горад пераважна з традыцыйнымі 2-павярховымі дамамі (на 1-м паверсе крамы, майстэрні) сканцэнтраваны ў раёне возера Вернутага мяча. Новы горад з 2-3 павярховымі дамамі еўрапейскага тыпу, садамі, паркамі абкружае Стары горад з захаду і поўдня. Помнікі сярэдневяковага дойлідства: пагада Мот-Кот на адным слупе (1049, адноўлена ў 1956) — сімвал горада; Храм дзвюх сясцёр Чынг (у стылі кітайскай пагады); пагада Нефрытавай гары на возеры Вернутага мяча, Храм чарапахі, Храм Літаратуры ў гонар Канфуцыя (1070; вакол яго каменныя чарапахі падтрымліваюць 82 пліты з імёнамі пераможцаў у літаратурных спаборніцтвах). Маўзалей Ха Шы Міна (1975).
Віга Енсен
Сярод лёгкаатлетычных дысцыплін, Енсен удзельнічаў у штурханні ядра і кіданні дыска. У першым спаборніцтве, ён заняў чацвёртае месца (вынік невядомы), а ў другім у яго пазіцыя паміж 5 і 9 месцам.
Ханой
Эканоміка
Машынабудаванне (у тым ліку машынабудаванне, транспарт, электратэхніка) і металаапрацоўка, дрэваапрацоўка, тэкстыльная прамысловасць (баваўняная, шаўковая), харчовая, тытунёвая, керамічная, гумавая, абутковая, піваварная, рысаачышчальная. Саматужная вытворчасць прадметаў хатняга ўжытку, мастацкіх вырабаў.
Віга Енсен
Апошнім відам спорту, у якім выступаў Енсен, стала гімнастыка. Ён спаборнічаў толькі ў лажанні па канаце, і заняў чацвёртае месца.
Праз чатыры гады, Енсен удзельнічаў у летніх Алімпійскіх гульнях у Парыжы. Ён удзельнічаў толькі ў стральбе з вінтоўкі. У стральбе стоячы, ён заняў 11-е месца разам са сваім суайчыннікам Андэрсам Нільсенам, набраўшы 277 ачкоў. У стральбе з калена, Енсен, набраўшы 290 ачкоў, падзяліў 13 месца з нарвежцам Хельмерам Хермандсенам. У стральбе лежачы, ён ізноў апынуўся з ім на адной пазіцыі, але ўжо на 10 месцы, набраўшы па 308 ачкоў. Затым, усе гэтыя вынікі былі складзены, і ён заняў ужо 15 месца. Апошняй яго дысцыплінай была камандная стральба, і яго каманд стала 4-й.
Армянская Апостальская Царква
Армя́нская Апо́стальская Ца́рква (Հայաստանեայց Առաքելական Եկեղեցի; поўная афіцыйная саманазва — Адзіная Святая саборная Апостальская Праваслаўная Армянская Царква; распаўсюджана, але не выкарыстоўваецца ў самой Царкве назва Армяна-Грыгарыянская Царква) — адна са старажытных хрысціянскіх цэркваў, якая мае шэраг істотных асаблівасцей, якія адрозніваюць яе як ад праваслаўя, так і рымскага каталіцызму. Звычайна залічваецца рэлігіязнаўцамі да групы дахалкедонскіх арыентальных цэркваў. Некаторымі разглядаецца як самая старажытная «нацыянальная царква» ў свеце. Адміністрацыйна, існуе дзве незалежныя структуры: з цэнтрам у Эчміядзіне і Кілікійскі каталікосат — Каталікосат Вялікага Дома Кілікійскага (Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութիւն) з цэнтрам (з 1930) у Анцэліясе, Ліван.
Часам заснавання прынята лічыць 301 год — яна была створана намаганнямі свяціцеля Грыгорыя Асветніка (памёр у 335 г.), сын і пераемнік якога, Арыстакес, быў удзельнікам I Сусветнага сабору. У сваёй дагматыцы грунтуецца на пастановах трох першых Сусветных сабораў і прытрымваецца хрысталогіі свяціцеля Кірыла Александрыйскага (г. зн. міяфізіцтва; багаслоўскія крытыкі ААЦ традыцыйна сцвярджалі, што яе багаслоўе варта тлумачыць як монафізіцкае). У IV Сусветным саборы не ўдзельнічала па аб'ектыўных прычынах і пастаноў яго не прыняла. У перыяд з 491 па 536 канчаткова адасобілася ад Канстанцінопальскага патрыярхата і сусветнай царквы.
У цяперашні час налічае 5 епархій у межах Арменіі і некалькі іншых у Амерыцы, Азіі, Еўропе і Аўстраліі.
Перадгісторыя
Па шэрагу сведчанняў (на армянскай, сірыйскай, грэчаскай і лацінскай мовах), хрысціянства ў Арменіі прапаведавалі святыя апосталы Фадзей і Варфаламей, якія сталі, такім чынам, заснавальнікамі Царквы ў Арменіі.
Паводле падання Армянскай Царквы, пасля Ушэсця Збаўцы адзін з Яго вучняў, Фадзей, прыбыўшы ў Эдэсу, вылечыў цара Асраены Аўгара ад праказы, пасвяціў Адэя ў епіскапы і адправіўся ў Вялікую Арменію з пропаведдзю Слова Божага. Сярод мноства звернутых ім да Хрыста была дачка армянскага цара Санатрука Сандухт. За пропаведзь хрысціянства апостал разам з царэўнай і іншымі новазвернутымі прынялі па загадзе цара пакутніцкую смерць у Шаваршане, у гаварэ Артаз.
Праз колькі гадоў, на 29 год кіравання Санатрука, апостал Варфаламей пасля пропаведзі ў Персіі прыбыў у Арменію. Ён звярнуў да Хрыста сястру цара Вогуі і шматлікіх вяльможаў, пасля чаго па загадзе Санатрука прыняў пакутніцкую смерць у м. Арэбанос, якое размешчана паміж азёрамі Ван і Урмія.
Да нас дайшоў фрагмент гістарычнага падання, якое апавядае аб пакутніцтве Св. Воскеанаў і Св. Сукіасэанаў у Арменіі ў канцы I — пачатку II стагоддзяў. Аўтар спасылаецца на «Слова» Таціяна (II ст.), які быў добра знаёмы з гісторыяй апосталаў і першых хрысціянскіх прапаведнікаў. Паводле гэтага пісання, вучні апостала Фадзея на чале з Хрусіем (грэч. «золата», па-армянску «воскі»), што былі рымскімі пасламі да армянскага цара, пасля пакутніцкай смерці апостала атабарыліся ў вытоках ракі Еўфрат, у цяснінах Цахкеац. Пасля ўзыходжання на трон Арташэса яны, прыйшлі ў палац і сталі прапаведаваць Евангелле.