cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Францыя
Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел
Францыя падзяляецца на 18 рэгіёнаў (фр.: régions). Рэгіён уяўляе сабой пэўную тэрыторыю, якая характарызуецца ўласнай культурай ці сацыяльнай ідэнтычнасцю. Краіна да 2016 года была падзелена на 26 рэгіёнаў (21 + Корсіка + 4 заморскіх). У 2014 быў зацверджаны новы адміністрацыйны падзел, які ўступіў у сілу ў пачатку 2016. Адміністрацыйныя адзінкі былі ўзбуйнены і цяпер метрапольная Францыя дзеліцца на 13 рэгіёнаў (разам з Корсікай). Да 4-х заморскіх рэгіёнаў быў дададзены пяты — Маёта.
Французскія рэгіёны падзяляюцца на 100 дэпартаментаў. Усяго ў Францыі існуе 5 узроўняў адміністрацыйнага падзелу: за дэпартаментамі ідуць акругі, кантоны і камуны.
Насельніцтва
З насельніцтвам у 67 мільёнаў чалавек паводле звестак на студзень 2019 года Францыя з’яўляецца 21-й у свеце краінай паводле колькасці насельніцтва і трэцяй паводле колькасці насельніцтва ў Еўропе. Нізкі, але станоўчы (і адзін з найвышэйшых у Еўропе!) каэфіцыент натуральнага прыросту насельніцтва (3—4 на 1000) абумоўлены высокай нараджальнасцю сярод шматлікіх імігрантаў з былых калоній. Удзельная вага асоб замежнага паходжання, якія не з’яўляліся грамадзянамі Францыі на момант нараджэння, перавышае 10 %.
Згодна з другім артыкулам Канстытуцыі дзяржаўная мова Францыі — французская, раманская мова, што паходзіць ад лацінскай. З сярэдзіны XVII па першую палову ХХ стагоддзя французская была мовай міжнародных зносін і лінгва франка для адукаваных еўрапейцаў. Пагроза англізацыі ў ХХ ст. падштурхнула ўлады Пятай Рэспублікі да ўмацавання пазіцый французскай мовы ў Францыі і папулярызацыі яе за межамі дзяржавы праз Франкафонію. Сёння на французскай па ўсім свеце ўмее размаўляць ад 300 да 500 млн чалавек. Да рэгіянальных моваў французскі ўрад адносіць аскітанскую, брэтонскую, каталанскую, баскскую, фламандскую, эльзаскі дыялект. Паводле даследавання 2007 года другой па колькасці носьбітаў (2,3 млн) матчынай мовай стала арабская.
Свабода веравызнання адносіцца да правоў, дэклараваных Канстытуцыяй. Падчас даследвання 2016 года 51,1 % французаў назвалі сябе хрысціянамі (пераважная большасць — каталікі, а з 47 000 французскіх культавых пабудоў 94 % — каталіцкія); 39,6 % заявілі аб сваім атэізме або агнастыцызме, 5,6 пацвердзілі сваю прыхільнасць да ісламу, 0,8 % назваліся іўдаістамі (гэта трэцяя ў свеце пасля ЗША і Ізраіля іўдзейская абшчына).
Сярэдняя шчыльнасць насельніцтва па еўрапейскіх мерках невысокая — 116 чал/км². Для краіны характэрны высокі ўзровень урбанізацыі. Гараджане складаюць 77 % насельніцтва краіны. У Францыі налічваецца 73 агламерацыі, у кожнай з якіх жывуць больш за 100 тысяч чалавек. Найбольш буйнымі агламерацыямі (больш за 1 мн жыхароў) з’яўляюцца Парыж, Марсель, Ліён і Ліль, Тулуза, Бардо. Ад 500 тыс. да 1 млн чалавек жывуць у агламерацыях Ніцы, Нанта, Рэна і Страсбурга. Колькасць насельніцтва ў гарадскіх агламерацыях значна перавышае колькасць жыхароў у адпаведных гарадскіх ядрах. Так у Вялікім Парыжы пражывае каля 12,4 млн чал. (18,5 % насельніцтва краіны), у горадзе Парыжы — 2,2 млн.
Эканоміка
Францыя — буйная высокаразвітая краіна, член Вялікай Сямёркі. У Парыжы размешчана штаб-кватэра АЭСР. Па памерах ВУП па ППЗ (каля 3 трлн даляраў у 2019) Францыя адносіцца да еўрапейскіх лідараў і замыкае сусветную дзясятку. Краіну характарызуюць вельмі высокія значэнні ВУПу на душу насельніцтва (47 000 даляраў) і ІЧР (0,901). Гаспадарка Францыі мае постіндустрыяльную галіновую структуру. На сферу паслуг прыходзіцца 78,8 % ВУП краіны, тут працуе больш за 77 % занятага насельніцтва. У шматгаліновай прамысловасці вядучую ролю адыгрываюць машынабудаванне і хімічная прамысловасць. Адметная роля Францыі ў авіяракетнай індустрыі (еўрапейскі кансорцыум Airbus, штаб-кватэра якога знаходзіцца ў Тулузе). У спіс Fortune Global 500 у 2015 уваходзіла 31 французская кампанія, што ставіць Францыю вышэй за Германію і Злучанае Каралеўства. У 1999—2002 годзе разам з яшчэ 11 еўрапейскімі краінамі перайшла на еўра (старая валюта — французскі франк); з’яўляецца часткай Еўрапейскага адзінага рынку.
У Францыі змяшаная эканоміка з перавагай прыватнага сектара і значным дзяржаўным складнікам у такіх галінах як чыгуначны транспарт, атамная энергетыка, авіябудаўніцтва і тэлекамунікацыі. Пачынаючы з 1990-х роля дзяржавы ў эканоміцы няўхільна зніжаецца. Францыя з’яўляецца адным з найбуйнейшых магнітаў для інвестыцый сярод развітых краін, сама ж уваходзіць у дзясятку сусветных інвестараў. Парыжская фондавая біржа, заснаваная яшчэ Людовікам ХV, (з 2007 года філіял NYSE Euronext group) у Еўропе па масштабах саступае толькі Лонданскай. Французскімі з’яўляюцца найбуйнешае страхавое агенства свету AXA і банкі BNP Paribas ды the Crédit Agricole, што ўваходзяць у сусветную дзясятку. Непадалёк ад Ніцы размяшчаецца тэхнапарк Сафія-Антыпаліс.
Маюцца значныя эканамічныя праблемы. Узровень беспрацоўя ў 2016—2017 складаў каля 10 %, у 2015 каля 15 % насельніцтва жылі за рысай беднасці. Усё гэта час ад часу выліваецца ў вулічныя пратэсты, самымі масавымі з якіх у бягучым дзесяцігоддзі стаў Рух жоўтых камізэлек, што распачаўся ў канцы 2018 пасля чарговага павышэння цаны на бензін.
Францыя — адзін з найбуйнейшых вытворцаў і экспарцёраў электраэнергіі ў Еўропе і свеце. Энергетыка Францыі функцыянуе ва ўмовах вострага недахопу ўласных паліўных рэсурсаў. Аднак наяўнасць буйных запасаў уранавай сыравіны спрыяла развіццю атамнай электраэнергетыкі, па маштабах якой Францыя саступае толькі ЗША. У 2016 годзе ў Францыі працавала 58 ядзерных рэактараў, на якіх ў 2017 годзе было выпрацавана 71,6 % электраэнергіі. Дзякуючы атамнай энергетыцы, Францыя займае апошняе месца ў G7 па выкідах дыяксіду вугляроду. Вуглевадародная электраэнергетыка ў 2016 забяспечвала ўсяго 8,6 % патрэб краіны. На ўзнаўляльныя крыніцы прыходзіцца 19,8 % выпрацаванай электраэнергіі (2016). Большая іх палова (12,2 % у 2014 годзе) прыпадае на невялікія ГЭС у Цэнтральным масіве, Пірэнеях і Альпах. Хуткімі, але павальнейшымі чым у Германіі ці Іспаніі, тэмпамі развіваюцца ветравая і сонечная энергетыка.
У партовых гарадах дзейнічаюць нафтаперапрацоўчыя прадпрыемствы. Французскім нафтавым гігантам і адной з найбуйнейшых ТНК у свеце з’яўляецца кампанія Total.
Металургія, якая некалі адыгрывала вырашальную ролю ў структуры прамысловасці, сёння страціла сваё вызначальнае значэнне. У 2018 Францыя выплавіла 15,4 млн тон сталі — 15 месца ў свеце і 3-е ў ЕС пасля Германіі і Італіі. Выкарыстанне пераважна імпартнай сыравіны абумовіла зрух вытворчасці ў прыморскія раёны. Буйныя металургічныя камбінаты працуюць у партовых цэнтрах Дзюнкерк і Фос (раён Марселя).
Машынабудаванне забяспечвае каля 40 % кошту прадукцыі апрацоўчай прамысловасці. Вядучую ролю ў ім адыгрывае транспартнае машынабудаванне, якое спецыялізуецца на вытворчасці аўтамабіляў (канцэрны «Пежо-Сітраэн» — 6-ы ў свеце і другі ў Еўропе аўтаканцэрн і «Рэно»), авіяцыйнай («Аэробус») і ракетнай («Аэраспэйс») тэхнікі, у меншай ступені — суднаў (ваенных і спецыялізаваных). Найбуйнейшыя цэнтры размешчаны ў Ліёнскай і Парыжскай агламерацыі. У 2010-х Францыя штогод вырабляе каля 2 млн аўтамабіляў (2,2 млн і 10-е месца ў свеце ў 2018, у 1990-х французскі аўтапрам быў чацвёртым у свеце) Па вытворчасці прадукцыі авіяракетнай прамысловасці (цэнтры Тулуза, Бардо, Буржэ) Францыя лідзіруе ў Еўропе. Развіта вытворчасць электронікі і электратэхнікі.
І ўсё ж такі найбольш развітай і маштабнай галіной недарэмна лічыцца хімічная прамысловасць. Францыя — адзін з найбуйнейшых у свеце вытворцаў хімічнай і нафтахімічнай прадукцыі, у тым ліку каўстычнай соды, сінтэтычнага каўчуку, пластмас, мінеральных угнаенняў, фармацэўтычных тавараў (самы значны вытворца — кампанія Sanofi). Кампанія «Мішлен» уваходзіць у Топ-3 сусветных вытворцаў шын. Вялікай папулярнасцю на сусветным рынку карыстаюцца французская парфумерыя і касметыка. На апошняй спецялізуецца кампанія L'Oreal, якая па маштабах вытворчасці не мае роўных у свеце.
Выпускаюцца спажывецкія тавары і тавары раскошы (канцэрны «Луі Вітон» і Kering S.A. («Гучы», «Іў Сен Ларан», «Брыёні» ды інш.)). «Данон» — найбуйнейшы харчовы канцэрн, сусветны лідар у вырабе мінеральнай вады.
Сельская гаспадарка
Францыя — найбуйнейшы ў Еўропе вытворца сельскагаспадарчай прадукцыі (20 % ад усёй вытворчасці ў ЕС). Гэтаму спрыяюць выдатныя агракліматычныя рэсурсы, прымяненне сучасных тэхналогій ды аграрная палітыка ЕС. Па экспарце прадукцыі сельскай гаспадаркі займае першае месца ў ЕС і трэцяе ў свеце. На долю сельскай гаспадаркі прыпадае прыкладна 2 % ВУП, на долю аграпрамысловага комплексу — больш за 4 %. У 2007 сельская гаспадарка Францыі атрымала 8 млрд еўра еўрапейскіх субсідый, у агарарным жа комплексе было створана прадукцыі на 33 млрд еўра. У структуры сельскай гаспадаркі Францыі суадносіны раслінаводства і жывѐлагадоўлі прыкладна роўныя.
У раслінаводстве вядучай з’яўляецца збожжавая гаспадарка. Занальны характар размяшчэння ўласцівы для пасеваў пшаніцы, кукурузы і ячменю. Значныя пасевы бульбы і цукровых буракоў, па вытворчасці якіх Францыя — сусветны лідар. Асноўны раѐн іх вытворчасці — Паўночна-Французская нізіна, тут жа размяшчаецца і большасць цукровых заводаў. Паўсюдна развіта агародніцтва і пладаводства. Францыі належыць 2-е месца ў Еўропе і 4-е ў свеце па вытворчасці вінаграду. Галоўны раён вінаградарства — Лангедок. Асноўная частка ўраджаю выкарыстоўваецца ў вінаробстве. Экспартныя марачныя віны вырабляюцца ў раёне Бардо, у Шампані, даліне ракі Луары. Самі ж французы аддаюць перавагу ружовым вінам. Заморскія тэрыторыі (Марцініка, Рэюньён) слаўныя зборам цукровага трыснёга і вытворчасцю рому з яго.
Галоўная галіна жывѐлагадоўлі — развядзенне буйной рагатай жывѐлы мяса-малочнага кірунку. Развіты птушкагадоўля, свінагадоўля і конегадоўля. Францыя ўваходзіць у групу сусветных лідараў па пагалоўі буйной рагатай жывёлы, свіней, птушкі, вытворчасці малака, яек, мяса.
Рыбныя рэсурсы Францыі моцна спустошаны. Бoльшую частка ўлову ў рэках і азёрах складае стронга, якую разводзяць штучна. У Біскайскім заліве вядзецца здабыча сардзін, камбалы і селядцоў, а таксама амараў, крэветак і малюскаў.
Банкаўскі сектар
Найбольшае значэнне ў сферы паслуг краіны мае фінансавая дзейнасць. Банкі Францыі яшчэ з сярэдзіны XIX ст. займалі вядучыя пазіцыі не толькі ў эканоміцы краіны, але і ў свеце. Па ўзроўні канцэнтрацыі банкаўскай дзейнасці Францыя ўваходзіць у лік вядучых сусветных дзяржаў. З 50 найбуйнейшых банкаў свету шэсць з’яўляюцца французскімі.
Транспарт
Адной з найбольш развітых і збалансаваных у свеце з’яўляецца транспартная сістэма Францыі. Найбуйнейшым транспартным вузлом краіны з’яўляецца Парыж. Ад яго ў радыяльным напрамку разыходзяцца найважнейшыя аўтамабільныя і чыгуначныя шляхі, якія злучаюць сталіцу з найбуйнейшымі гарадамі Францыі і сталіцамі іншых еўрапейскіх дзяржаў. У Парыжы знаходзяцца і найбуйнейшыя міжнародныя аэрапорты.
Сустветную вядомасць атрымалі цягнікі TGV (фр.: train à grande vitesse) — сетка хуткасных электрацягнікоў. Першая лінія была адкрыта ў 1981 годзе паміж Парыжам і Ліёнам. Цягнікі рухаюцца з хуткасцю да 320 км/гадз.
Ва ўнутраных пасажыра- і грузаперавозках лідзіруюць аўтамабільны і чыгуначны транспарт. Большасць гарадоў звязаны паміж сабой сеткай высакахуткасных магістралей. Імпарт вялікіх аб’ѐмаў нафты і газу абумовіў развіццѐ разгалінаванай сістэмы трубаправодаў. Марскі і авіятранспарт абслугоўваюць пераважна знешнія сувязі. Галоўныя марскія парты — Гаўр, Бардо, Марсель.
Турызм
Францыя — сусветны лідар па развіцці турызму. Маючы мноства прывабных прыродных ландшафтаў і шмат помнікаў культуры, Францыя ператварыла турызм у адну з найважнейшых галін сваѐй гаспадаркі, якая дае не менш за 9 % ВУП і забяспечвае больш за 2,9 млн працоўных месцаў. Штогод краіну наведваюць больш за 80 млн замежных турыстаў, якія накіроўваюцца на Французскае Міжземнамор’е, Французскія Альпы і ў Парыж — найбуйнейшы цэнтр не толькі замежнага, але і ўнутранага турызму. Галоўны міжземнаморскі турысцка-рэкрэацыйны раён Францыі — Французская Рыўера, або Блакітны бераг (Côte d’Azur) — участак узбярэжжа, які працягнуўся на 115 км ад Тулона на Ментоны ля франка-італьянскай мяжы. «Сталіца» Французскай Рыўеры — курортны горад Ніца, у якім турызм дае працу палове насельніцтва. Яшчэ адным буйным турысцкім раёнам з’яўляецца даліна Луары са шматлікімі сярэднявечнымі і пазнейшага часу замкамі.
Самымі папулярнымі сярод турыстаў аб’ектамі ў ХХІ стагоддзі застаюцца Эйфелева вежа, Версальскі палацава-паркавы комплекс, Нацыянальны музей натуральнай гісторыі, акведук Пон-дзю-Гар, Трыумфальная арка і Сент-Шапель, Мон-Сен-Мішэль. Асобна можна выдзеліць музеі, паміж якіх вылучаецца парыжская тройка — Луўр, Арсэ з імпрэсіяністамі, і Цэнтр Пампіду з сучасным мастацтвам. Выклікае цікавасць праект пад назвай «Выбітныя сады Францыі», які ўключае каля 200 помнікаў ландшафтна-паркавага дызайну.
Знешні гандаль
Францыя экспартуе транспартныя сродкі, прадукцыю харчовай прамысловасці, фармацэўтыку і касметыку, турыстычныя і IT-паслугі; імпартуе нафту і іншае паліва ды сыравіну, камп’ютарную тэхніку і смартфоны, аўтамабілі, трапічную садавіну, IT-паслугі. Асноўныя гандлёвыя партнёры — дзяржавы ЕС (Германія (15 % экспарту, 18 % імпарту), Бельгія (8 % і 10 %) Іспанія (7 % і 7 %), Італія); а таксама Вялікабрытанія, ЗША, Кітай.
Філасофія
У Сярэднявеччы і да канца XIV стагоддзя французская філасофія была вядучай у Еўропе, таму што амаль усе выдатныя філосафы навучаліся або выкладалі, па меншай меры некаторы час, у Палаціне ў Парыжы або Парыжскім універсітэце, які быў заснаваны ў 1206 годзе. Французская філасофія вядомая ва ўсім свеце дзякуючы свайму арыгінальнаму стылю і тэматыцы. Для яе характэрна яснасць мыслення, майстэрскае вар’іраванне выразаў і ўражлівыя вобразы, якія спалучаюцца з незвычайнай філасофскай сур’ёзнасцю і вастрынёй, цесная сувязь з грамадскім і палітычным жыццём нацыі. Спецыфіка французскай філасофіі абумоўлена яе мовай, надае ёй паэтычнасць і мастацкасць.
Музыка
Французская музыка вядомая з часоў Карла Вялікага, але кампазітары сусветнага маштабу: Жан-Батыст Люлі, Луі Куперэн, Жан-Філіп Рамо — з’явіліся толькі ў эпоху барока. Росквіт французскай класічнай музыкі наступіў у XIX стагоддзі. Эпоха рамантызму прадстаўленая ў Францыі творамі Гектара Берліёза. У XX стагоддзі класічная музыка Францыі развіваецца ў агульным рэчышчы сусветнай музыкі. У 1920-х гадах у Францыі распаўсюдзіўся джаз, найбуйнейшым прадстаўніком якога стаў Стэфан Грапэлі. У другой палове XX стагоддзя ў Францыі атрымала распаўсюджанне звычайная эстрадная музыка, выканаўцамі якой былі, напрыклад, Мірэй Мацьё, Даліда, Джо Дасэн, Патрысія Каас, Мілен Фармер, Лара Фабіян, Грэгары Лемаршаль.
Фіджы
Рэспубліка Астравоў Фіджы (Republic of the Fiji Islands, Matanitu Tu-Vaka-i-koya ko Viti, / ) размешчана на архіпелазе Фіджы ў паўднёвай частцы Ціхага акіяна, на ўсход ад Вануату, да захаду ад Тонга і на поўдзень ад Тувалу.
Геаграфія
Плошча - 18,3 тыс. км.кв. Насельніцтва - 800 тыс. чал. (1998 г.). Афіцыйная мова - англійская. Сталіца краіны Сува. Валюта краіны - фіджыйскі долар.
Усяго налічваецца 844 астравы, што належаць Фіджы. Не ўсе з іх заселеныя.
Райніс
Ян Ра́йніс (Rainis) — псеўданім; сапраўднае імя і прозвішча Яніс Пліекшанс, (Jānis Pliekšāns), 11 верасня 1865, хутар Варславаны, цяпер Дунаўская воласць, Екабпілскі край, — 12 верасня 1929, Юрмала, Латвія) — латышскі паэт, драматург, грамадскі дзеяч.
Біяграфія
У чэрвені 1897 года за ўдзел у рэвалюцыйным руху быў арыштаваны, у Рыжскай губернскай турме скончыў пераклад на латышскую мову «Фаўста». У снежні 1897 года сасланы ў Пскоў, у 1899 годзе — у горад Слабадской Вяцкай губерні. Вярнуўся ў 1903 годзе, у 1905 годзе нелегальна эміграваў у Швейцарыю.
Быў жанаты з латвійскай паэткай Аспазіяй. Памёр 12 верасня 1929 года ў Юрмале, пахаваны ў Рызе.
Творчасць
Друкаваўся з 1887 года. Бунтарскі настрой, вера ў перамогу дабра і прыгажосці ў ягоных п’есах «Паўідэаліст» (1904), «Агонь і ноч» (1905), «Залаты конь» (1910), «Ветрык, вей» (1913), трагедыі «Ілля Мурамец» (1922). Аўтар зборнікаў вершаў «Далёкія водгукі ў сінім вечары» (1903), «Пасеў буры» (1905), «Новая сіла» (1907), «Тыя, што не забываюць» (1911), «Канец і пачатак» (1912), філасофскай паэмы «Ave sol!» (1910).
У творчасці Яна Райніса арганічна спалучаюцца вобразная метафарычная форма з глыбокай філасофскай сімволікай, рэалізм з тонкім лірызмам, фальклорныя матывы.
На беларускую мову творы Райніса перакладалі Эдзі Агняцвет, Мікалай Арочка, Алесь Астапенка, Рыгор Барадулін, Пятрусь Броўка, Артур Вольскі, Сцяпан Гаўрусёў, Ніл Гілевіч, Сяргей Грахоўскі, Сяргей Дзяргай, Язэп Дыла, Кастусь Кірэенка, П. Масальскі (Пятро Сакол), Пімен Панчанка, Васіль Сёмуха.
Райніс і беларусы
Ян Райіс быў актыўным прапагандыстам беларускай нацыянальнай культуры ў міжваеннай Латвіі, быў абаронцам і прадстаўніком латвійскіх беларусаў у Сейме Латвіі. Ён дамогся ў свой час для беларускай меншыні культурна-нацыянальнай аўтаноміі.
З выступлення Райніса ў Сейме Латвіі ў 1922 г.:
''Пытанне паставілі так: хто ж у сапраўднасці прыдумаў беларусаў? Гэтых беларусаў, як быццам, выдумаў я. Выдумаць іх я не мог, бо само існаванне такога народа — гэта факт. Але што я іх абараняю, дык я не хачу і не магу гэта адмаўляць... З беларускім пытаннем у нас справа выглядае так, што беларусы ў Латвіі без абароны... Я ж абараняю ўсіх тых, у каго другога абаронцы няма...''
Яму свае вершы прысвяцілі Рыгор Барадулін, Пятрусь Броўка, Васіль Вітка, Віталь Вольскі, Сяргей Грахоўскі, Васіль Зуёнак, Пятро Прыходзька, Аляксей Пысін, Юрась Свірка, Максім Танк, Станіслаў Шушкевіч, экслібрысы Яўген Ціхановіч.
Франсіс Грубер
Франсіс Грубер (,  —, ) — французскі мастак і заснавальнік Школы новага рэалізму.
Біяграфія
Фрэнсіс Грубер нарадзіўся 15 сакавіка 1912 года ў Нансі (Латарынгія). Бацька — мастак, майстар вітражоў. У 1916 годзе сям’я пераехала ў Парыж, дзе рана праявіўся талент мастака, які развіваўся пад кіраўніцтвам бацькі, а таксама Манеса і Брака, якія жылі па суседстве.
У 1929—1932 гадах вучыўся жывапісу ў Скандынаўскай акадэміі ў Дзюфрэна і Фрыеза. У 18 гадоў дабіўся свайго першага поспеху на Восеньскім салоне ў 1930 годзе.
Раннія творы рамантычнага плана адзначаны ўплывам яго любімых мастакоў — Босха, Дзюрэра, Груневальда, Кало. З 1937 годзе пісаў пейзажы ў меланхалічным ці трывожным настроі (серыя «Навальніцы»). У 1938 годзе ён пасябраваў з Джакамеці і звярнуўся да тыповага для яго жывапісу матыву адзінокай фігуры ў інтэр’еры.
Знясіленыя, прыгнечаныя постаці, асветленыя халодным паўзмрокам, згубленыя ў пустой прасторы, адпавядалі грамадскім настроям першых пасляваенных гадоў. Грубер быў прызнаны заснавальнікам напрамку мізерабілізму, які пазней, пасля яго ранняй смерці, працягнуў Бернар Бюфэ. Адна з прац Грубера «Іоў» (1944, Тэйт, Лондан), напісаная ў 1944 годзе ў «Восеньскім салоне», пазней вядомым як Салон вызвалення, пасля вызвалення Парыжа ад нямецкай акупацыі, адлюстроўвае прыгнечаныя народы, такія як Іоў. У Бібліі ён перажыў шмат пакут.
Нягледзячы на ​​туберкулёз, які стаў прычынай яго ранняй смерці, Грубер працаваў з вялікай энергіяй і ўнёс значны ўклад не толькі ў французскае мастацтва. Жывапісец памёр 1 снежня 1948 года.
Рычманд (Каліфорнія)
Рычманд (Richmond) — горад у акрузе Контра-Коста (штат Каліфорнія, ЗША). Насельніцтва — 103 701 чалавек (перапіс 2010 года). Плошча — 135 км², з якіх 77,876 км² займае зямля і 58,047 км² — вада. Плошча водных рэсурсаў складае 42,7 % ад усёй яго плошчы.
Горад Рычманд размешчаны на вышыні 14 метраў над узроўнем мора.
Розвіл (Каліфорнія)
Розвіл (Roseville) — горад і буйны транспартны вузел у Каліфорніі. Насельніцтва — звыш 115 тысяч чалавек (2009). Уваходзіць у гарадскую агламерацыю Сакрамента. Розвіл размешчаны ў акрузе Пласер, на поўнач ад Сакрамента, сталіцы штата Каліфорнія, за 164 км на паўночны ўсход ад Сан-Францыска і 652 км на поўнач ад Лос-Анджэлеса. Плошча — 79 км², сярэдняя вышыня над узроўнем мора 50 метраў. Горад размяшчаецца на ўсходняй мяжы даліны Сакрамента-Велі (частка Каліфарнійскай даліны), ля падножжа горнай сістэмы Сьера-Невада.
Смыковічы
Смыко́вічы (, Смыковичи) — вёска ў Акцябрскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Акцябрскага сельсавета.
Размяшчэнне
У 3 км на ўсход ад гарадскога пасёлка Акцябрскі, 23 км ад Гомеля, 9 км ад чыгуначнай станцыі Рабкор, размешчанай на чыгунцы Бабруйск — Рабкор, адгалінаванні лініі Асіповічы — Жлобін.
Гідраграфія
На рацэ Нератоўка (прыток Пцічы).
Экалогія і прырода
На поўдні мяжуе з лесам.
Інфармацыя
Планіроўка складаецца з кароткай прамалінейнай вуліцы шыротнай арыентацыі. Забудова драўляная, сядзібнага тыпу. У складзе сельскагаспадарчага ДП «Ламавічы» з цэнтрам у аднайменнай вёсцы, малочнатаварная ферма. Крама.
Гісторыя
Па пісьмовых крыніцах вядомая з канца XVIII стагоддзя, калі належала шамбеляну каралеўскага двара Рэчы Паспалітай і камісару земскаму А. І. Комару, які ў 1793 годзе прадаў яе шамбеляну В. А. Вузлоўскаму. Пасля другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793 год) у складзе Расійскай імперыі. У XIX стагоддзі ўваходзіла ў маёнтак Рудабелка, які належаў Лапам, з 1867 года ва ўладанні барона А. Я. Урангеля, з 1874 года — генерал-маёра О. Ф. Ліліенфельда, з 80-х гадоў належыць памешчыкам Яхантавым, з 1907 года — Іваненкам. Пазначана на карце 1866 года, якая выкарыстоўвалася Заходняй меліярацыйнай экспедыцыяй, што працавала ў гэтым раёне ў 1890-я гады. На 1908 год у Рудабельскай воласці Бабруйскага павета Мінскай губерні.
У 1930 годзе арганізаваны калгас. Падчас Вялікай Айчыннай вайны ў красавіку 1942 года нямецкія акупанты амаль цалкам спалілі вёску (54 двары з 56) і забілі 58 жыхароў. 19 жыхароў загінулі на фронце.
Хмільна (Кіева-Святошынскі раён)
Славутасці
Паблізу вёскі - круглае гарадзішча. Паміж вёскамі Хмільна і Казынці ў лесе захаваліся рэшткі вала.
Буча (Кіева-Святошынскі раён)
Буча (Буча) — вёска ў Кіева-Святошынскім раёне Кіеўскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Бузаўскага сельсавета.
Фёдар Іванавіч Добыш
Фёдар Іванавіч До́быш (5 сакавіка 1906 — вёска Коханаў, Крычаўскі раён — 29 лістапада, 1980) — генерал-палкоўнік (1960).
Біяграфія
Член КПСС з 1929. У Чырвонай Арміі з 1928. Скончыў ваенную акадэмію Генштаба ў 1951 годзе. Удзельнік Савецка-фінляндскай вайны (1939—1940). У Айчынную вайну з 1941 года на Заходнім, Калінінскім, Волхаўскім, Паўночна-Заходнім, Варонежскім, Стэпавым, 2-м, 1-м Украінскім франтах: камандзір бамбардзіровачнага авіяпалка, дывізіі. Удзельнік абароны Ленінграда, вызвалення Украіны, Польшчы, Румыніі, Чэхаславакіі, Берлінскай аперацыі. Да 1972 года ў Савецкай Арміі.
Вальса
Вальса (Valsa) — род грыбоў сямейства. Назва ўпершыню апублікаваная ў 1849 годзе. З’яўляецца тэлеаморфнай стадыяй роду.
Віды
База дадзеных Species Fungorum стане на 12.11.2019 налічвае 67 відаў роду Valsa :
Рыпан (Каліфорнія)
Рыпан (Ripon) — горад у акрузе Сан-Хаакін, Каліфорнія. Насельніцтва - 14 575 чалавек. (2007). Рыпан, раней вядомы як Станіслаўс-Сіці, быў перайменаваны ў гонар аднайменнага горада ў штаце Вісконсін. Эканоміка горада ў асноўным заснавана на вытворчасці міндаля.
Любыміўка (Кіева-Святошынскі раён)
Любімаўка ці Любы́міўка (Люби́мівка) — вёска ў  Кіева-Святошынскім раёне Кіеўскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Бузаўскага сельсавета.
Гурыўшчына
Гу́раўшчына ці Гу́рыўшчына (Гу́рівщина) — вёска ў  Кіева-Святошынскім раёне Кіеўскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Бузаўскага сельсавета.
Алгабас (Куршымскі раён)
Алгабас — аул у Куршымскім раёне Усходне-Казахстанскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад Курчумскай сельскай акругі. Код КАТА — 635230200.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва аула складала 863 чалавекі (438 мужчын і 425 жанчын). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 809 чалавек (422 мужчыны і 387 жанчын).
Чэхаславацкая мова
Законы пра мову ў Першай рэспубліцы
На практыцы, у міжнародных дакументах з боку Чэхаславакіі гэту функцыю выконвала чэшская мова. Аднак унутры краіны Канстытуцыя 1920 года і іншыя заснаваныя на ёй акты дазвалялі выкарыстанне іншых моў на тэрыторыях, дзе носьбіты гэтых моў складаюць не менш за 20% ад насельніцтва вышэйпамянёнага рэгіёна (рэгіёнаў).
Канстытуцыю 1920 года замяніла Канстытуцыя 1948 г., у якой узгадванне афіцыйнай мовы было прыбрана.
Гісторыя
Паняцце «чэхаславацкая мова» ўвайшло ва ўжытак у эпоху нацыянальнага і культурнага адраджэння Чэхаславакіі. «Чэха-славянскае таварыства», створанае ў 1829 годзе студэнтамі Лютэранскага ліцэю ў Браціславе, таксама вядомае як «Таварыства чэхаславацкай мовы і літаратуры», стала важнай часткай славацкага нацыянальнага руху.
У 1836 годзе Людавіт Штур, лідар славацкага нацыянальнага адраджэння ў ХІХ ст., напісаў пісьмо вядомаму чэшскаму гісторыку Францішку Палацкаму. Скардзячыся на неразуменне чэшскай мовы ў выкананні пратэстантаў Верхняй Венгрыі для звычайных славакаў, Штур прапанаваў стварэнне адзінай чэхаславацкай мовы шляхам засваення чэхамі некаторых славацкіх слоў і наадварот.
Між тым, у першай палове ХХ ст. у межах канцэпцыі «чэхаславакізму» трактаванне тэрміна «чэхаславацкая мова» значна змянілася, што выражалася, напрыклад, у зніжэнні статусу славацкай мовы да статусу дыялекту чэшскай мовы найбольш радыкальнымі прадстаўнікамі руху, на ўзор мараўскага дыялекту. Часткова канцэпцыя чэхаславакізму, паводле якой чэхі, маравы і славакі абвяшчаліся адзінай нацыяй з адзінай мовай, тлумачылася неабходнасцю ўсталявання чэхаславацкай дзяржаўнасці з прычыны недастатковай статыстычнай перавагі тытульных нацый адносна тагачаснага нямецкага насельніцтва краіны.
Мемнан (міфалогія)
Ме́мнан (Μέμνων) — валадар эфіопаў у старажытнагрэчаскай міфалогіі. Удзельнічаў у Траянскай вайне на баку траянцаў.
Паходжанне
Мемнан лічыўся родным сынам багіні світанку Эас і Тыфана, выхадца з Троі. Выхоўваўся Гесперыдамі. Падобна Ахілу, меў даспехі, зробленыя Гефестам, якія рабілі яго фактычна недатыкальным для ворагаў.
У Эфіяпідзе і Адысее, творах Эпічнага цыклу, Мемнан называўся валадаром Эфіопіі. Герадот вызначаў Сузы як горад Мемнана. Але ў эліністычны і рымскі перыяды гэты герой атаесамляўся з афрыканскай Эфіопіяй, а таму часцяком маляваўся як негр. Філастрат з Лемнасу нават пісаў, што грэкі баяліся валадара эфіопаў, паколькі дагэтуль не бачылі чорных людзей.
Траянская вайна
Мемнан прыбыў на дапамогу траянцам з вялікай арміяй, якая не ўмяшчалася ў горадзе і была вымушана стаць лагерам каля яго муроў. Фетыда папярэдзіла Ахіла, каб ён не ўступаў у бой з Мемнанам, паколькі іх сілы роўныя, а смерць Мемнана можа прадвесціць пра яго асабістую смерць. Таму эліны выйшлі на бітву з эфіопамі без свайго лепшага героя.
Мемнан забіў некалькіх ахейскіх герояў, у тым ліку Антылоха, сына Нестара і блізкага сябра Ахіла, і вымусіў грэчаскую армію адступіць да караблёў. Нестар кінуў забойцы сына выклік, але Мемнан адхіліў яго, каб не біцца са старым чалавекам. Як і ў выпадку з Патроклам, Ахіл быў раз'юшаны весткай пра смерць Антылоха і насуперак папярэджанням маці ўступіў у бой. На класічных грэчаскіх пасудзінах гэты момант часцяком суправаджаецца выявай вагаў, быццам бы багі ўзважвалі, хто з іх павінен перамагчы. У выніку Ахіл прабіў шчыт Мемнана ўдарам дзіды і працяў яму бок. Убачыўшы падзенне свайго валадара з калясніцы, эфіопскія воіны кінуліся на ўцёкі.
Еўтыхій Прокл, пераказчык старажытнай эпічнай паэмы Эфіяпіда, пісаў, што Эас дамаглася ад Зеўса неўміручасці для свайго сына, такім чынам ён выжыў пасля бітвы. Але ў іншых міфах паведамлялася пра тое, што багі ператварылі кроў забітага Мемнана ў раку, што ў гадавіну яго смерці набывала непрыемны пах, або пра тое, што ён быў пахаваны эфіопамі, а самі яны ператварыліся ў птушак.
Аперацыя «Кішэнныя грошы»
«Кішэнныя грошы» (Pocket Money) — назва аперацыі ВМС ЗША па мініраванні партоў Паўночнага В’етнама ў 1972 годзе падчас В’етнамскай вайны.
Перадгісторыя
Мініраванне партоў Паўночнага В’етнама было ўпершыню прапанавана амерыканскімі ваеннымі прэзідэнту ЗША Ліндану Джонсану ў 1964 годзе. Ажыццяўленне гэтага плана дазволіла б пазбавіць Паўночны В’етнам 85—90% імпарту, а яго ўласная эканоміка была не ў стане падтрымліваць вядзенне вайны ў Паўднёвым В’етнаме. Аднак план мініравання быў адхілены Джонсанам па палітычных прычынах, у першую чаргу — з-за боязі рэзкай рэакцыі СССР, асабліва калі ў партах пацерпяць савецкія гандлёвыя суда.
Вясной 1972 года Паўночны В’етнам пачаў самае буйнае наступленне на поўдні з пачатку вайны. Пасля яго першапачатковых поспехаў і ўзяцця паўночнав’етнамскімі войскамі горада Куангчы (сталіцы аднайменнай правінцыі) прэзідэнт Рычард Ніксан аддаў распараджэнне замінаваць гавані Паўночнага В’етнама.
Ход аперацыі
Аперацыя «Кішэнныя грошы» пачалася раніцай 8 мая 1972 гады. Самалёты A-6 і A-7 пад прыкрыццём знішчальнікаў і двух крэйсераў выканалі мініраванне з паветра галоўнага паўночнав’етнамскага порта Хайфон. Міны былі пастаўлены на актывацыю праз пяць дзён, што дазваляла замежным судам бяспечна пакінуць гавань. Да 12 мая ў партах Хайфон, Камфен, Хонган, Вінь, Дангхой, Тханьхоа і іншых амерыканскай авіяцыяй было выстаўлена 11 тысяч марскіх мін.
Вынік
Аперацыя «Кішэнныя грошы» дасягнула сваіх мэтаў. Мініраванне партоў прывяло да значных цяжкасцей у дастаўцы ў Паўночны В’етнам ваенных і грамадзянскіх грузаў, у выніку чаго в’етнамскі бок быў вымушаны сесці за стол перамоваў. В’етнамцы не здолелі знайсці эфектыўныя спосабы размініравання, і таму дамагліся ўключэння ў Парыжскага пагаднення аб спыненні агню і аднаўленні міру ў В’етнаме (1973) пункта аб тым, што размініраванне павінна быць выканана амерыканскай бокам. СССР і Кітай выказалі фармальны пратэст у сувязі з мінаваннем, аднак аперацыя ніяк не адбілася на візіце Ніксана ў СССР у канцы мая таго ж года.
Дынгек
Дынгек — сяло ў Куршымскім раёне Усходне-Казахстанскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад Курчумскай сельскай акругі. Код КАТА — 635230300.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 214 чалавек (99 мужчын і 115 жанчын). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 512 чалавек (241 мужчына і 271 жанчына).
Сан-Хаакін
Сан-Хаакін:
Леон Макс Ледэрман
Леон Макс Ледэрман (Leon Max Lederman; нар., Нью-Ёрк, ЗША — , Рэксберг, Айдаха, ЗША) — амерыканскі фізік, прафесар, лаўрэат прэміі Вольфа па фізіцы (1982), лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіцы (1988) за адкрыццё мюоннага нейтрына («for the neutrino beam method and the demonstration of the doublet structure of the leptons through the discovery of the muon neutrino»).
Біяграфія
Нарадзіўся ў сям’і яўрэйскіх імігрантаў з Украіны Морыса Ледэрмана (з Кіева) і Міны Розэнберг (з Адэсы) у Нью-Ёрку. Скончыў Сіці-каледж Нью-Ёрка. У 1943 атрымаў ступень бакалаўра і адправіўся на франты Другой сусветнай вайны. Пасля вайны, у 1946 годзе, паступае вучыцца на фізічны факультэт Калумбійскага ўніверсітэта, які ўзначальвае ў той час Ісідарам Рабі, будучы лаўрэат Нобелеўскай прэміі. Там Леон Макс Ледэрман абараняе дысертацыю па фізіцы (1951). З 1958 — прафесар. У складзе лабараторыі Nevis ўдзельнічае ў праектаванні магутнага ў свеце сінхрацыклатрона. У 1961—1978 гадах узначальвае лабараторыю. Ледэрман адкрыў нейтральны каон, антыдэйтрон, іпсілон-мезоннага, мюоній, даследаваў нараджэнне лептонных пар у адронных сутыкненнях. Адкрыў другі тып нейтрына — мюонны нейтрына. У 1977 знайшоў пацверджанне існавання b-кварка. У 1979—1989 Ледэрман — дырэктар нацыянальнай лабараторыі імя Фермі ў Батавіі (Ілінойс, ЗША). Узначальваў будаўніцтва і выкарыстанне першага і самага магутнага ў свеце звышправоднага паскаральніка. У 1989 пераходзіць працаваць у Чыкагскі ўніверсітэт, на прафесарскую пасаду. З 1991 — прэзідэнт Амерыканскай асацыяцыі садзейнічання навуковаму прагрэсу. На працягу акадэмічнай кар’еры Леон Макс Ледэрман падрыхтаваў да абароны доктарскай дысертацыі 50 суіскальнікаў, якія ў далейшым сталі прафесарамі і кіраўнікамі універсітэтаў.
Сан-Хаакін (акруга)
Сан-Хаакін (San Joaquin County) — акруга ў Каліфарнійскай даліне, на ўсход ад вобласці заліва Сан-Францыска, Каліфорнія. Насельніцтва — 620 000 чалавек (перапіс 2006 года). Акруговы цэнтр — горад Стоктан.
Гісторыя
Акруга была ўтворана ў 1850 годзе, пасля ўзнікнення штата Каліфорнія. Сваю назву бярэ ад ракі Сан-Хаакін. У пачатку XIX стагоддзя лейтэнант Габрыэль Марага, камандзір экспедыцыі ў Каліфарнійскую даліну, даў імя Сан-Хаакін ручаю, які выцякае з Сьера-Невады і ўпадае ў возера Буэна-Віста. Паміж 1843 і 1846 гадамі, у эпоху калі Каліфорнія была правінцыяй Мексікі, пяць мексіканскіх грантаў зямлі былі аб’яднаны ў тое, што зараз з’яўляецца акругай: ранча Кампа дэ лос Франсэсэс, ранча Пескадэра (Граймс), ранча Пескадэра (Піка), ранча Макелумнес і ранча Томпсан.
Дубініна (гарадская акруга Шарыпава)
Дубініна (Дубинино) — пасёлак гарадскога тыпу ў Краснаярскім краі Расіі. Уваходзіць у гарадскую акругу горад Шарыпава. Чыгуначная станцыя.
Старая Дуброва (Акцябрскі раён)
Стара́я Дубро́ва (, Старая Дуброва) — вёска ў Акцябрскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Акцябрскага сельсавета.
Размяшчэнне
У 1 км на поўнач ад гарадскога пасёлка Акцябрскі, 204 км ад Гомеля, 5 км ад чыгуначнай станцыі Рабкор, размешчанай на чыгунцы Бабруйск — Рабкор, адгалінаванні лініі Асіповічы — Жлобін.
Транспартная сетка
Транспартныя сувязі па аўтадарогах, якія праходзяць праз гарадскі пасёлак Акцябрскі.
Інфармацыя
Планіроўка складаецца з дзвюх паралельных паміж сабой вуліц, блізкіх да мерыдыянальнай арыентацыі, да якіх на поўначы далучаецца кароткая, выгінастая, шыротная вуліца. Забудова драўляная, двухбаковая, сядзібнага тыпу. У складзе КСУП «Саўгас «Акцябрскі» з цэнтрам у Акцябрскім, жывёлагадоўчая ферма. Крама.
Гісторыя
Па пісьмовых крыніцах вядомая з XVIII стагоддзя, калі вёска Дуброва ўваходзіла ў склад маёнтка Рудабелка, што належаў Лапам, з 1867 года ў валоданні барона А. Я. Урангеля, з 1874 года — генерал-маёра О. Ф. Ліліенфельда. Пазначана на карце 1866 года, якая выкарыстоўвалася Заходняй меліярацыйнай экспедыцыяй, што працавала ў гэтым раёне ў 1890-я гады. У канцы 60-х - пачатку 70-х гадоў XVIII стагоддзя ў вёсцы жыло 86 асоб мужчынскага полу і 88 — жаночага. На 1908 год вёска Дуброва Старая — у Рудабельскай воласці Бабруйскага павета Мінскай губерні. Побач знаходзілася вёска з назвай Дуброва Новая.
У 1921 годзе ў вёсцы адкрыта школа. У 1929 годзе арганізаваны калгас. Падчас Вялікай Айчыннай вайны ў красавіку 1942 года нямецкія карнікі спалілі 24 двары і забілі 100 жыхароў. 29 жыхароў загінулі на фронце.
Гданьскі павет
Гданьскі павет (Powiat gdański) — павет у Польшчы, уваходзіць у склад Паморскага ваяводства, частка агламерацыі Труймяста. Утвораны ў 1999 годзе. Нягледзячы на назву, цэнтр павета — не Гданьск, а горад Прушч Гданьскі. Займае плошчу 794 км². Насельніцтва павета складае 110,5 тыс. чалавек (на 2018 год).
Тапцерэк (Казахстан)
Топтерек — сяло ў Куршымскім раёне Усходне-Казахстанскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад Курчумскай сельскай акругі. Код КАТА — 635230400.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 646 чалавек (319 мужчын і 327 жанчын). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражываў 391 чалавек (203 мужчыны і 188 жанчын).
Гатнэ
Гатнае́ ці Гатнэ (Гатне́) — вёска ў Кіева-Святошынскім раёне Кіеўскай вобласці Украіны. Цэнтр Гатнэнскага сельсавета.
Свята-Аляксандра-Неўская царква (Крэва)
Свята-Аляксандра-Неўская царква — праваслаўны храм у в. Крэва Смаргонскага раёна Гродзенскай вобласці.
Гісторыя
Пабудавана ў 1854 годзе з бутавага каменю і цэглы, адноўлена ў 1928 годзе.
Архітэктура
Помнік архітэктуры позняга класіцызму і рэтраспектыўна-рускага стылю. Вырашана кампактным прамавугольным у плане аб’ёмам пад двухсхільным дахам, які над алтарнай часткай увянчаны цыбулепадобным купалам на васьмігранным барабане. Да галоўнага фасада прыбудавана двух’ярусная (васьмярык на чацверыку) шатровая званіца з макаўкай. Архітэктурная выразнасць будынка дасягаецца кантрастным спалучэннем бутавай муроўкі (элемент вонкавай архаізацыі) і атынкаваных пабеленых элементаў дэкору: руставаных вуглавых лапатак, ліштваў арачных аконных праёмаў, карніза і фрыза.
Інтэр’ер
Малітоўная зала перакрыта драўляным скляпеннем, апсіда вылучана драўляным іканастасам.
Снежнагорск (Краснаярскі край)
Снежнагорск (Снежногорск) — пасёлак гарадскога тыпу ў Краснаярскім краі Расіі, на рацэ Хантайцы (Усць-Хантайскім вадасховішчы), правым прытоку Енісея. Размешчаны за 160 км на поўдзень ад Нарыльска.
З усіх бакоў акружаны Таймырскім Даўгана-Ненецкім раёнам. Снежнагорск уваходзіць у Гарадскую акругу горад Нарыльск як яго аддалены эксклаў.
Норман Фостэр Рамзей
Норман Фостэр Рамзей (Norman Foster Ramsey, Jr.;, Вашынгтон — , Уэйланд, Масачусетс) — амерыканскі фізік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіцы (1989) «за вынаходства метаду разнесеных палёў, якія асцыліруюць, і за яго выкарыстанне ў вадародным мазеры і іншых атамных гадзінніках».
Біяграфічныя звесткі
Скончыў Калумбійскі (1935) і Кембрыджскі (1937) універсітэты. У 1942—47 у Калумбійскім універсітэце (з 1943 удзельнічаў у Манхатэнскім праекце). У 1947—86 у Гарвардскім універсітэце (з 1950 прафесар), адначасова ў 1968—81 прэзідэнт Нацыянальна-даследчыцкай асацыяцыі ўніверсітэтаў.
Навуковая дзейнасць
Навуковыя працы па фізіцы малекулярных і атамных пучкоў, ядзернай фізіцы, фізіцы элементарных часціц, тэрмадынаміцы і статыстычнай механіцы. Адкрыў электрычны квадрупольны момант у дэйтрона (1940), вызначыў магнітныя моманты шэрагу ядзер, пратона і нейтрона, магнітны і электрычны дыпольны моманты дэйтрона. Распрацаваў метад прасторава разнесеных асцылюючых палёў (1956) і стварыў мазер на атамарным вадародзе (1960). Удзельнічаў у стварэнні высокадакладнага атмнага гадзінніка.
Чавін (культура)
Культура Чаві́н (Cultura Chavín) — старажытная археалагічная культура на захадзе Паўднёвай Амерыкі, што існавала ў 1200 г. да н. э. — 250 г. да н. э. Яе цэнтрам з'яўляўся паўночна-цэнтральны рэгіён Перуанскіх Андаў.
Прадстаўнікі культуры Чавін займаліся жывёлагадоўляй, земляробствам, мелі ірыгацыйныя збудаванні, выраблялі кераміку і былі знаёмы з першаснай металургіяй (здабывалі і апрацоўвалі золата).
Гісторыя
Чавін-дэ-Уантар, галоўны цэнтр культуры Чавін, ад якога яна атрымала сваю назву, быў вядомы еўрапейцам з XVI ст. У канцы XIX ст. яго даследавалі італьянскія і нямецкія вучоныя. Аднак найбольш важнымі сталі раскопкі, арганізаваныя перуанскім антраполагам Хуліа Сесарам Тэльё ў 1919 г. Менавіта дзякуючы яму ўзнікла вызначэнне культуры Чавін. Х. С. Тэльё лічыў, што яна была пачаткам андскіх культур. Знаходкі ў Чавін-дэ-Уантар дазволілі яму выступіць супраць папулярнай у той час гіпотэзы пра тое, што заснавальнікамі цывілізацыі ў Андах былі выхадцы з Месаамерыкі. Х. С. Тэльё сцвярджаў, што культура Чавін была створана тубыльцамі, якія перасяліліся ў Анды з Амазоніі.
У другой палове XX ст. вывучэннем культуры Чавін займаліся іншыя археолагі, у тым ліку міжнародныя групы. У канцы XX ст. стала вядома культура Нортэ-Чыка, больш старажытная, чым Чавін. Раскопкі Уака-Прыета паказалі, што сельская гаспадарка ўзнікла на ціхаакіянскім узбярэжжы значна раней, чым у горнай вобласці, дзе знаходзіцца Чавін-дэ-Уантар. Гіпотэза Х. С. Тэльё аб перасяленні з Амазоніі састарэла. Тым не меней, вывучэнне культуры Чавін застаецца важным як для перуанскай, так і міжнароднай археалогіі.
Развіццё культуры
Як паказалі археалагічныя даследаванні помніка Чавін-дэ-Уантар, які з'яўляўся сакральным цэнтрам культуры, будаўніцтва манументальнага храмавага комплесу адбывалася ў ім паміж 1200 г. да н. э. і 750 г. да н. э. Яно патрабавала значных рэсурсаў, якія з'явіліся дзякуючы дасягненням у развіцці гаспадаркі носьбітаў культуры. Горная даліна Чавін, што ўтварылася на месцы зліцця двух рэк, апынулася ідэальным месцам для развіцця ірыгацыйнага земляробства. Яе насельнікі вырошчвалі кукурузу, фасолю, арахіс, бавоўнік і клубневыя культуры.
Лішкі расліннага харчу абменьвалі на малюскаў і рыбу з ціхаакіянскага ўзбярэжжа. Паляванне ў Андах забяспечвала іх мясам аленяў. Бліжэй да сярэдзіны 1 тысячагоддзя да н. э. чавінцы асвоілі адгонную жывёлагадоўлю, пачалі трымаць лам. У гэты перыяд насельніцтва даліны хутка ўзрастала, а створаныя ў Чавін-дэ-Уантар артэфакты распаўсюджваліся на значных тэрыторыях на ўсход ад галоўнага Андскага хрыбта.
Сярод значных дасягненняў чавінцаў стала здабыча і апрацоўка золата. Яно выкарыстоўвалася пераважна для ўпрыгожванняў. Чавінскія ювеліры рабілі гравіроўку і пайку метала. Для развіцця керамікі ў раннюю эпоху былі характэрны шарападобныя абрысы з пляскатым нізам, у перыяд росквіту з'явіліся тонкія гарлавіны. Чавінцы займаліся ткацтвам, выраблялі афарбаваныя тканіны з намаляваным на іх арнаментам або рэлігійнымі сюжэтамі.
Вызначальным элементам манументальнай архітэктуры з'яўляецца U-падобная форма будынкаў. Захаваліся пераважна каменныя пабудовы ў выглядзе ўсечанай піраміды, колападобных валоў з прытопленымі фундаментамі. Таксама былі знойдзены падземныя сакральныя пабудовы ў выглядзе лабірынта. Вывучэнне будынкаў Чавін-дэ-Уантар выявіла, што іх узвядзенне патрабавала дасканалага праектавання, ведаў матэматыкі і акустыкі. Знутры храмы ўпрыгожваліся скульптурнымі кампазіцыямі, барэльефамі і стэламі.
Даследчыкі лічаць, што грамадства культуры Чавін было сацыяльна распластаваным. Вылучаўся пласт жрацоў, якія трымалі ў сваіх руках уладу. Манументальныя пабудовы Чавін-дэ-Уантар павінны былі аказваць вялікае ўражанне на простых абшчыннікаў, ахвяраваць шматлікім багам жывёлу, працаваць на храмы і такім чынам падтрымліваць высокі сацыяльны статус жрацоў. Простыя абшчыннікі займалі ўсход даліны, у той час як тыя, хто абслугоўваў жрацоў, будавалі хаціны непадалёк ад храмаў.
Росквіт Чавін-дэ-Уантар адбыўся паміж 500 г. да н. э. і 400 г. да н. э. У гэты перыяд, які археолагі часам клічуць «перыядам дароў», насельніцтва значна павялічылася, быў пабудаваны новы храм. Ён з'яўляўся працягам комплекса старога храма і вылучаўся дзякуючы галерэе са 100 каменных галоў, што выступалі з вонкавых сцен. Формы галоў паступова трансфармаваліся ад чалавечых да галоў ягуара. Археолагі мяркуюць, што галерэя адлюстроўвала ўяўленні пад уздзеяннем галюцынагенаў. Аднак у далейшым пачаўся заняпад, што можа быць растлумачаны з'яўленнем канкурэнтных сакральных цэнтраў і распаўсюджваннем прыкмет іншых культур.
Старыя Завалёны
Стары́я Завалёны (, Старые Завалёны) — вёска ў Акцябрскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Акцябрскага сельсавета.
Размяшчэнне
У 4 км на поўнач ад гарадскога пасёлка Акцябрскі, 207 км ад Гомеля, 6 км ад чыгуначнай станцыі Рабкор, размешчанай на чыгунцы Бабруйск — Рабкор, адгалінаванні лініі Асіповічы — Жлобін.
Экалогія і прырода
Вакол вёскі лес.
Транспартная сетка
Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым аўтамабільнай дарозе Глуск — Акцябрскі.
Інфармацыя
Планіроўка складаецца з бессістэмнай забудовы драўляных сялянскіх сядзіб каля прасёлкавай дарогі. Аўталаўка.
Гісторыя
Па пісьмовых крыніцах вядомая з XIX стагоддзя як вёска ў Рудабельскай воласці Бабруйскага павета Мінскай губерні. Напачатку 1920-х гадоў вёска стала звацца Старыя Завалёны, калі частка жыхароў заснавала побач вёску Новыя Завалены. У 1929 годзе жыхары ўступілі ў калгас. Падчас Вялікай Айчыннай вайны ў красавіку 1942 года нямецкія акупанты спалілі 11 двароў і забілі 25 жыхароў.
Алексіс Санчэс
Але́ксіс Алеха́ндра Са́нчэс Са́нчэс (Alexis Alejandro Sánchez Sánchez; нар., Такапілья, Чылі) — чылійскі футбаліст, нападнік французскага лкуба «Марсель» і нацыянальнай зборнай Чылі.
Раннія гады
Санчэс з’яўляецца выхаванцам чылійскага клуба «Кабрэлоа». Дэбютаваў за клуб у вельмі юным узросце і ўжо да 18 гадоў стаў важным іграком асновы і лічыўся адным з самых таленавітых ігракоў Паўднёвай Амерыкі.
«Удзінезэ»
У 2006 годзе ён быў набыты «Удзінезэ» за 3 мільёны долараў і адразу быў аддадзены ў арэнду клуба «Кола-Кола». Санчэс правёў за клуб амаль 50 матчаў і забіў 9 галоў. Наступны сезон ён правёў у аргенцінскім клубе «Рывер Плэйт». У 2008 годзе «Удзінезэ» не стаў аддаваць Санчэса ў арэнду, і ігрок паступова заваяваў месца ў аснове італьянскага клуба. Летам 2008 года хадзілі чуткі аб яго пераходзе ў «Манчэстэр Юнайтэд»», дзе Санчэс павінен быў замяніць Крыштыяну Раналду ў выпадку пераходу апошняга ў «Рэал», але пераход Алексіса не адбыўся.
Жанна Мікалаеўна Літвіна
Жанна Мікалаеўна Літвіна (нар., Мінск) – журналіст, прадусар праграм тэлебачання і радыё, першая старшыня Беларускай асацыяцыі журналістаў.
Алексіс Санчэс
«Барселона»
Алексіс, такім чынам, стаў першым чылійцам, які гуляў за «Барселону». У інтэрв’ю галоўны трэнер каталонцаў заявіў, што Санчэс яму спадабаўся тым, што можа згуляць на ўсіх трох атакавалых пазіцыях, ён паказвае інтэнсіўныя абарончыя навыкі.
Жанна Мікалаеўна Літвіна
Біяграфія
Актывістка за свабоду слова нарадзілася 30 жніўня 1954 года ў Мінску. Скончыла факультэт журналістыкі БДУ. Пасля атрымання адукацыі ў 1976–1994 гадах працавала ў структурах Дзяржаўнага камітэта Беларускай ССР па тэлебачанні і радыё (з 1991 па 1994 год – Дзяржаўны камітэт Рэспублікі Беларусь па тэлебачанні і радыё), дзе прайшла ступені ад малодшага рэдактара да галоўнага рэдактара ​​Галоўнай рэдакцыі моладзевай радыёстанцыі «Беларуская маладзёжная» да яе расфармавання ў 1994 годзе, перш чым была звольненая. З 1994 года была генеральным дырэктарам кампаніі «БМ Інформ». У 1995 годзе яна і яе паплечнікі стварылі і кіравалі ўласнай незалежнай інфармацыйна-музычнай станцыяй Радыё 101,2, якую ўлады закрылі ў 1996 годзе.
Алексіс Санчэс
«Барселона»
Яго дэбютны сезон у «Барселоне» быў часткова змрочаны кароткатэрміновымі траўмамі. Санчэс дэбютаваў 14 жніўня 2011 года ў матчы Суперкубка Іспаніі, аднак атрымаў траўму сцягна пасля барацьбы з Марселу. Ужо праз два тыдня Санчэс вярнуўся ў асноўную групу ігракоў і выйшаў на замену ў матчы Суперкубка Еўропы, дзе «Барса» атрымала перамогу з лікам 2:0. У верасні Алексіс дэбютаваў у Ла Лізе і нават забіў гол у пераможным з лікам 5:0 матчы супраць «Вільярэала». Аднак праз тыдзень, 10 верасня 2011 года чыліец пакінуў пляцоўку на насілках пасля 30 хвілін матча ў супрацьстаянні з «Рэал Сасьедадам». Санчэс вярнуўся да гульняў 1 лістапада 2011 года ў выязным матчы супраць чэшскай «Вікторыі». 10 снежня 2011 года ён забіў гол у браму «Рэала» ў пераможным матчы (1:3).
14 лютага 2012 года Санчэс забіў свае першыя галы ў Лізе чэмпіёнаў, дзякуючы чаму «Барселона» атрымала перамогу з лікам 3:1 у матчы супраць «Баера».
Жанна Мікалаеўна Літвіна
Біяграфія
Яе закрыццё падштурхнула Літвіну з’ехаць з краіны, і яна працягнула журналісцкую дзейнасць з Польшчы, каб пазбегнуць ганенняў рэжыму Лукашэнкі. Працавала карэспандэнтам, дырэктарам мінскага офісу радыёстанцыі «Радыё Свабодная Еўропа/Радыё Свабода» з 1994 па 1999 годы.
Літвіна стала сузаснавальнікам і першай старшынёй Беларускай асацыяцыі журналістаў, грамадскай арганізацыі, створанай у 1996 годзе для абароны правоў журналістаў, прасоўвання свабоды слова, грамадскага доступу да інфармацыі і аказання юрыдычнай дапамогі журналістам, якія сталі суб’ектам ціску ўлады на Беларусі.
Алексіс Санчэс
«Барселона»
10 лютага 2013 года Санчэс забіў свой першы гол у Ла Лізе 2012/13 у хатнім матчы супраць «Хетафэ», які скончыўся з лікам 6:1. З лютага Санчэс забіў у матчах супраць «Дэпартыва», «Мальёркі», басконскага «Атлетыка», «Бетыса», мадрыдскага «Атлетыка» і «Эспаньёла» да канца сезона.