cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Шахматы
Арабскія пераўтварэнні
У тым жа VI стагоддзі або, магчыма, у VII стагоддзі чатуранга была запазычана арабамі. На Арабскім Усходзе чатуранга была рэфармавана: ігракоў стала двое, кожны атрымаў пад кіраўніцтва два камплекты фігур чатурангі, адзін з каралёў стаў ферзём (хадзіў на адно поле па дыяганалі). Ад касцей адмовіліся, сталі хадзіць строга па чарзе. Перамога стала фіксавацца не па знішчэнні ўсіх фігур саперніка, а па пастаноўцы мата альбо пата, а таксама пры завяршэнні гульні з каралём і прынамсі адной фігурай супраць аднаго каралю (апошнія два варыянты былі вымушанымі, бо паставіць мат са слабымі фігурамі, што засталіся ад чатурангі, атрымлівалася далёка не заўсёды). Гэткая гульня ў арабаў мела назва шатрандж, у персаў — «шатранг». Пазней у таджыкаў шатрандж атрымаў назву «шахмат» (у перакладзе — «уладар павержаны»). Першая згадка пра шатрандж датавана прыблізна 550 годам. 600 год — першая згадка шатранджа ў мастацкай літаратуры — персідскім рукапісе «Карнамук».
У сувязі з павелічэннем колькасці людзей, якія гулялі ў шатрандж, паўстала неабходнасць стварэння своеасаблівай кваліфікацыйнай сістэмы. У залежнасці ад сілы гульні і форы, якая прадастаўлялася для выраўнання шанцаў, ігракі падзяляліся на 5-6 класаў. Найвышэйшы клас складалі «аліі» — майстры шатранджа. У 819 годзе пры двары халіфа аль-Мамуна ў Харасане адбыўся турнір трох «аліяў»: Джабіра аль-Куфі, Абылджафара Ансары і Зайраба Катана. З арабскім перыядам у развіцці шахмат звязана вынаходніцтва спосабу запісу згуляных партый, так званай апісальнай натацыі. Ігракі сталі збіраць гэтыя партыі і аналізаваць іх. У 847 годзе выйшла першая шахматная кніга, якую напісаў Аль-Алі. З’явіліся рукапісы, якія ахоплівалі розныя аспекты шатранджа — гісторыю, правілы гульні, стратэгію і асабліва тактыку (самы стары рукапіс, які дайшоў да нашага часу, датаваны 1140 годам. Аднак ён абапіраецца на ранейшыя сачыненні, напісаныя ў IX і X стагоддзях). Былі распрацаваны разнастайныя дэбютныя расстаноўкі фігур — «табіі».
Пранікненне ў Еўропу
У VIII—IX стагоддзях, падчас заваявання Іспаніі арабамі шатрандж трапіў у Іспанію, затым, цягам некалькіх дзесяцігоддзяў — у Партугалію, Італію і Францыю. Гульня хутка заваявала сімпатыі еўрапейцаў, вікінгі паспрыялі распаўсюджанню гульні на Брытанскіх астравах і ў Скандынавіі. У XI-XII стагоддзях шахматы былі адной з самых распаўсюджаных забаў шляхты і нават ўваходзілі ў праграму рыцарскага выхавання.
З распаўсюджваннем шахмат у Еўропе сталі з’яўляцца як уласна шахматныя, так і мастацкія творы з аповедамі пра гэту гульню. У 1160 годзе з’явілася першая шахматная паэма, якую стварыў Эзрой. У 1283 годзе па загаду караля Леона, Галісіі і Кастыліі Альфонса X Мудрага выйшла першая шахматная кніга ў Еўропе — трактат «Кніга гульняў». Гэтая кніга мае значную гістарычную цікавасць, бо змяшчае апісанне як новых еўрапейскіх шахмат, так і ўжо адыходзячага шатранджа.
Шахматы і хрысціянства
З моманту з’яўлення шахмат рэзка негатыўную пазіцыю ў дачыненні да іх заняла хрысціянская царква. Шахматы прыроўніваліся да азартных гульняў і п’янства. Адзначым, што адзінай такой думкі прытрымваліся прадстаўнікі розных адгалінаванняў хрысціянства. У 1161 годзе каталіцкі кардынал Дам’яні выдаў загад пра забарону гульні ў шахматы сярод духавенства. У сваім лісце да папы Аляксандра III ён назваў шахматы «д’яблавай выдумкай», «гульнёй непрыстойнай, непрымальнай». Заснавальнік ордэна тампліераў Бернар у 1128 годзе казаў пра неабходнасць змагацца супраць захаплення шахматамі. Французскі біскуп Аід Сюлі ў 1208 годзе забараніў патэрам «кранацца шахмат і мець іх у хаце». Кіраўнік рэфармісцкага крыла пратэстанцкай царквы Ян Гус таксама быў праціўнікам шахмат. Пад уплывам царкоўнага непрымання забаранялі гульню ў шахматы кароль польскі Казімір II Справядлівы, французскі Людовік IX (Святы), англійскі Эдуард IV. На Русі праваслаўная царква таксама забараніла гульню ў шахматы пад пагрозай адлучэння ад царквы, што было афіцыйна замацавана ў кормчай кнізе 1262 года і пацверджана ў 1551 годзе Стогаловым саборам.
Нягледзячы на царкоўныя забароны, шахматы распаўсюджваліся, прычым між духавенства захапленне гульнёй было не меншым (калі не большым), чым у іншых саслоўях. У Еўропе ў 1393 годзе Рэгенсбургскі сабор выключыў шахматы з ліку забароненых гульняў. Найстарэйшая друкаваная кніга, якая дайшла да нашых дзён, Навучанне любові і майстэрству гульні ў шахматы іспанскага святара Луіса Рамірэса дэ Лусена, была выпушчана ў Саламанцы ў 1497 годзе. Лусена, а пасля і партугалец Педра Дам’яна, італійцы Джавані Леанарда і Бона, Джуліа Чэзарэ Палерыа і Джаакіна Грэка, а таксама іспанскі святар Руі Лопес дэ Сегура распрацавалі элементы дэбютаў і пачалі аналізаваць элементарныя заканчэнні.
У Расіі звестак пра афіцыйнае скасаванне царкоўнай забароны на шахматы няма, але прынамсі з XVII—XVIII стагоддзяў гэтая забарона фактычна не дзейнічала. Гуляў у шахматы і Іван Грозны. Пры Аляксеі Міхайлавічы шахматы былі распаўсюджаны між прыдворных, уменне гуляць у іх было звыклым сярод дыпламатаў. У Еўропе захаваліся тагачасныя дакументы, дзе, у прыватнасці, сцвярджаецца, што расійскія пасланцы знаёмыя з шахматамі і гуляюць у іх даволі моцна. Захаплялася шахматамі царэўна Соф’я. Пры Пятры I асамблеі не праходзілі без шахмат.
Развіццё шахматнай тэорыі
Да XV—XVI стагоддзяў шахматныя правілы збольшага ўсталяваліся, дзякуючы чаму пачалося развіццё сістэматычнай шахматнай тэорыі. У 1561 годзе Руі Лопес выдаў першы поўны падручнік шахмат, у якім былі разгледжаны існуючыя цяпер этапы партыі — дэбют, мітэльшпіль і эндшпіль. Ён жа ўпершыню апісаў характэрны від дэбюту — «гамбіт», у якім перавага ў развіцці дасягаецца шляхам ахвяры матэрыялу.
Аграмадны ўклад у развіццё шахматнай тэорыі ў XVIII стагоддзі зрабіў Філідор. Ён сур’ёзна раскрытыкаваў погляды папярэднікаў, найперш італьянскіх майстроў, якія лічылі, што найлепшым стылем гульні з’яўляецца масіраваная атака на караля саперніка ўсімі наяўнымі сродкамі, і ўжывалі пешак толькі як дапаможны матэрыял. Філідор развіў тое, што цяпер носіць назву пазіцыйны стыль гульні. Ён лічыў, што ігрок павінен не кідацца ў бязглуздыя атакі, а паступова разбудоўваць моцную, устойлівую пазіцыю, наносіць дакладна разлічаныя ўдары па слабасцях пазіцыі праціўніка, пры неабходнасці ўжываць размены і спрашчэнні, калі яны вядуць да выгаднага эндшпілю. Правільная пазіцыя, паводле Філідора, гэта, найперш, правільнае размяшчэнне пешак. Паводле слоў Філідора, «пешкі — душа шахмат; толькі яны ствараюць атаку і абарону, ад іх добрай ці кепскай расстаноўкі цалкам залежыць перамога ці паражэнне». Філідор распрацаваў тактыку прасоўвання пешачнага ланцуга, настойваў на значнасці пешачнага цэнтра і прааналізаваў барацьбу за цэнтр. У многім яго ідэі ляглі ў аснову шахматнай тэорыі наступнага стагоддзя. Кніга Філідора «Аналіз шахматнай гульні» стала класікай, яна вытрымала 42 выданні толькі ў XVIII стагоддзі і шмат разоў перавыдавалася пазней.
Шахматныя спаборніцтвы
З XVI стагоддзя пачалі з’яўляцца згуртаванні аматараў шахмат і праводзіцца больш-менш масавыя спаборніцтвы. За два наступныя стагоддзі шахматы распаўсюдзіліся настолькі, што ў большасці еўрапейскіх краін з’явіліся нацыянальныя шахматныя турніры. Выпускаюцца шахматныя выданні, напачатку адзінкавыя і нерэгулярныя, але з часам яны набываюць усё бо́льшую папулярнасць.
У турнірах XIX стагоддзя пачаў выкарыстоўвацца кантроль часу, для чаго спярша ўжывалі звычайныя пясочныя гадзіннікі. У 1883 годзе на турніры ўпершыню выкарыстаныя адмысловыя шахматныя гадзіннікі, сканструяваныя англійскім аматарам Вільсанам. Звычайная норма часу — дзве гадзіны на сорак хадоў. Апошні буйны шахматны турнір без кантролю часу (дакладней, кантроль часу быў, але за пратэрмінаванне шахматысту не залічвалася паражэнне) быў праведзены ў 1906 годзе ў Нюрнбергу. Каб абмежаваць час роздуму, арганізатары спаборніцтва ўвялі арыгінальнае правіла: штраф у 1 марку за кожную пратэрмінаваную хвіліну. Ад ужывання гэткай меры на практыцы давялося адмовіцца, бо пад канец турніру некаторыя ігракі назапасілі такія даўгі, што іх давялося б пасадзіць у турму. Надалей з шахмат кантроль часу перайшоў у большасць настольных гульняў, па якіх праводзяцца афіцыйныя спаборніцтвы: шашкі, рэндзю, го, сінцы, сёгі і іншыя. З увядзеннем кантролю часу ў шахматах з’явілася паняцце цэйтноту — гульні ва ўмовах рэзка абмежаванага часу. Узнікла таксама яшчэ адна разнавіднасць шахмат — «бліц», у якім час на хады абмежаваны некалькімі хвілінамі (як правіла, пяццю) на партыю.
У XIX стагоддзі пачынаюць праводзіцца міжнародныя турніры. На першым з іх, які ладзіўся ў Лондане ў 1851 годзе, нечакана атрымаў перамогу малавядомы Адольф Андэрсэн, стаўшы, такім чынам, першым неафіцыйным (афіцыйнага тытула яшчэ не было) чэмпіёнам свету. Яго яркая атакуючая гульня стала ў той час прывабным стылем. Яскравыя партыі Андэрсэна Бессмяротная гульня і Пола Морфі Гульня ў оперы адзначаныя як найвышэйшае дасягненне шахматнага мастацтва.
З 1886 года ладзіцца афіцыйнае сусветнае першынство па шахматах. Першым афіцыйным чэмпіёнам стаў Вільгельм Стэйніц, атрымаўшы перамогу ў матчы з Іаганам Цукертортам.
Правілы
Ніжэй змешчаны правілы гульні ў класічныя шахматы :
Дошка і пачатковая пазіцыя
Гульня адбываецца на дошцы, падзеленай на роўныя квадратныя клеткі, альбо палі. Памер дошкі — 8×8 клетак. Палі нумаруюцца па гарызанталях лацінскімі літарамі ад a да h злева направа, па вертыкалі — лічбамі ад 1 да 8 знізу ўверх. Кожная клетка мае адпаведнае абазначэнне, напрыклад, c4. Палі расфарбаваныя ў цёмны і светлы колеры (і называюцца, адпаведна, чорнымі і белымі) так, што суседнія па вертыкалі і гарызанталі палі расфарбаваныя ў розныя колеры, а поле а8 — белае.
Удзельнічаюць два ігракі. Кожны мае набор фігур, у які ўваходзяць: Адзін з праціўнікаў гуляе белымі фігурамі, другі — чорнымі. У пачатку гульні фігуры размешчаныя на вызначаных пачатковых пазіцыях, займаючы акурат дзве гарызанталі (1 і 2 — белыя, 7 і 8 — чорныя). Парадак першапачатковага размяшчэння фігур на гарызанталях 1 і 8 (ад a да h): ладдзя, конь, слон, ферзь, кароль, слон, конь, ладдзя. Ферзь кожнага іграка займае клетку ўласнага колеру. Гарызанталі 2 і 7 займаюць пешкі.
Хады
Ігракі па чарзе здзяйсняюць хады. Пачынаецца гульня ходам белых. За адзін ход перасоўваць можна толькі адну сваю фігуру (акрамя ракіроўкі, калі перасоўваюцца дзве фігуры). Першымі ходзяць белыя. Ніводная фігура, акрамя каня, не можа скочыць цераз свае ці чужыя фігуры. Нельга рабіць ход на поле, калі яно занята сваёй фігурай. Пры ходзе на поле, занятае чужой фігурай, гэтая фігура здымаецца з дошкі (узяцце).
Акрамя таго, ёсць асаблівыя хады:
Дадатковыя абмежаванні на магчымыя хады:
Вынік гульні
Гульня можа завяршыцца перамогай аднаго з бакоў альбо нічыёй.
Перамога фіксуецца ў наступных выпадках:
Нічыя фіксуецца ў наступных выпадках:
Кантроль часу
Як на афіцыйных спаборніцтвах, так і ў шахматных клубах у час шахматнай партыі ўжываюць кантроль часу. Для гэтага выкарыстоўваецца адмысловы шахматны гадзіннік. Ігрок пасля таго, як зробіць ход, націскае на сваёй палове гадзінніка кнопку. Адлік яго часу спыняецца і запускаецца гадзіннік саперніка. Рэгламенціраваны час можа вагацца ад 30 хвілін на партыю да 7 гадзін (у бліц-партыях кантроль часу складае ад 3 да 15 хвілін на кожнага). У вызначаны правіламі турніру момант пачатку партыі суддзя запускае гадзіннік іграка, які гуляе белымі фігурамі, незалежна ад таго, прысутнічае ён ці не. Акрамя таго, правілы турніру могуць вызначаць дадатковы штраф для іграка, які спазніўся, напрыклад, падваенне часу спазнення.
Лічыцца, што час іграка закончыўся, калі сцяжок на яго гадзінніку ўпаў і гэты факт занатаваў суддзя, ці адзін з ігракоў звярнуў на гэта ўвагу суддзі. Пры гэтым гульцу, у якога ўпаў сцяжок, залічваецца паражэнне, акрамя наступных выпадкаў:
Існуюць пройгрышныя пазіцыі, у якіх у таго, хто прайграе, фармальна дастаткова матэрыялу, каб паставіць мат (напрыклад, ферзь супраць слана і пешкі — ферзь, за рэдкімі выключэннямі, выйграе). Калі ігрок з пераможнай пазіцыяй трапляе ў востры цайтнот (недастачу часу), сапернік можа цягнуць час, спадзеючыся, што яго сапернік фізічна не паспее зрабіць хады ці праз цайтнот дапусціць грубую памылку. Многія турніры маюць правілы, якія забараняюць такія паводзіны.
Нарэшце, ёсць дадатковыя тэхнічныя правілы:
Шахматная натацыя
Шахматныя партыі і дыяграмы запісваюцца з дапамогай сістэмы абазначэнняў, якія паказваюць размяшчэнне фігур на дошцы і іх перамяшчэнні. У большасці краін прынята алгебраічная шахматная натацыя.
У гэтай натацыі ход запісваецца ў наступным фармаце: Акрамя таго, калі пешка пры сваім ходзе ператварылася, дасягнуўшы апошняй гарызанталі, пасля поля, на якое яна пахадзіла, пазначаецца фігура, у якую пешка ператвараецца (c8Ф у прыкладзе на ранейшай дыяграме).
Ракіроўка пазначаецца адмысловым спосабам. Для кароткай ракіроўкі ўжываецца запіс 0-0, для доўгай 0-0-0.
Прыклад запісу дзіцячага мата ў поўнай алгебраічнай натацыі:
Стратэгія і тактыка
Шахматная стратэгія заключаная ў выбары і дасягненні цягам гульні доўгатэрміновых мэт — напрыклад, аптымальнага месцазнаходжання фігур. Шахматная тактыка заключаная ў неадкладных манеўрах. Два гэтыя складнікі гульні не могуць існаваць асобна адзін ад другога, бо стратэгічныя мэты ў асноўным здабываюцца сродкамі тактыкі, а тактычныя памкненні заснаваныя на абранай стратэгіі гульні.
Паколькі колькасць стратэгічных і тактычных варыянтаў у шахматах неверагодная, шахматная партыя падзяляецца на тры этапы.
Дэбют
Дэбют — пачатковая стадыя гульні (каля 10—20 хадоў), характарызуецца мабілізацыяй сіл ігракоў.
Мітэльшпіль
Мітэльшпіль — сярэдзіна гульні — стадыя партыі, у якой, як правіла, развіваюцца асноўныя падзеі ў шахматнай барацьбе — атака і абарона, пазіцыйнае манеўраванне, камбінацыі і ахвяры. Характарызуецца вялікай колькасцю фігур і разнастайнасцю планаў гульні.
Шахматы як від спорту
Шахматы ўяўляюць сабой арганізаваны від спорту з іерархіяй званняў, развітай сістэмай рэгулярных турніраў, нацыянальнымі і міжнароднымі лігамі, шахматнымі кангрэсамі.
Міжнародная шахматная федэрацыя
Галоўным органам, які займаецца арганізацыяй шахматных спаборніцтваў, з’яўляецца FIDE (Fédération Internationale des Échecs), створаная ў 1924 ujlpt. У многіх краінах свету, у тым ліку ў Беларусі, існуюць нацыянальныя згуртаванні шахматыстаў.
FIDE з’яўляецца членам Міжнароднага алімпійскага камітэта (МАК), хоць шахматы ніколі не з’яўляліся алімпійскім відам спорту. Па шахматах кожныя два гады праводзіцца асобная Шахматная алімпіяда, якая ўяўляе сабой каманднае спаборніцтва. Алімпіяда 2006 года прайшла ў Турыне, Італія, у тым самым памяшканні, дзе адбываліся спаборніцтвы па канькабежным спорце на Зімовай Алімпіядзе 2006 года. Залатыя медалі ў мужчын і жанчын заваявалі Арменія і Украіна адпаведна.
Для фармальнай ацэнкі ўзроўню шахматыстаў FIDE ўжывае рэйтынг Эла — сістэму рэйтынгавання, распрацаваную венгерскім прафесарам Арпадам Эла.
Прафесіянальная шахматная асацыяцыя
У 1993 годзе з ініцыятывы Гары Каспарава і Найджэла Шорта створана Прафесіянальная шахматная асацыяцыя (ПША). У яе ўвайшоў цэлы шэраг гросмайстраў, нязгодных з палітыкай FIDE. ПША праводзіла ўласнае першынство свету па шахматах. У 1996 годзе ПША спыніла сваё існаванне, страціўшы спонсараў, пасля чаго чэмпіёнаў свету па версіі ПША сталі называць «чэмпіёнамі па класічных шахматах».
Асноўныя спаборніцтвы
Галоўным шахматным спаборніцтвам з’яўляецца чэмпіянат свету па шахматах. З 1993 па 2006 гады існавалі рознагалоссі з нагоды таго, каму належыць тытул чэмпіёна свету. Пасля аб’яднаўчага матча Крамнік-Тапалаў у 2006 годзе была адноўлена манаполія FIDE на правядзенне сусветнага першынства і наданне звання чэмпіёна свету па шахматах. Першым «аб’яднаным» чэмпіёнам стаў Уладзімір Крамнік (Расія), затым званне належала Вішванатану Ананду (Індыя). З 2023 года чэмпіёнам свету з’яўляецца Дын Ліжэнь (Кітай).
Традыцыйны для FIDE спосаб выяўлення чэмпіёна свету ўключаў у сябе працяглую серыю адборачных этапаў. Пераможцы занальных спаборніцтваў выходзілі ў міжзанальны турнір. Уладальнікі лепшых вынікаў бралі ўдзел у кандыдацкім турніры, дзе ў серыі партый «на вылет» вызначаўся пераможца, які праводзіў матч з дзейным чэмпіёнам. Зараз пераможца турніру прэтэндэнтаў гуляе матч з дзейным чэмпіёнам свету.
Франц Боас
Франц Боас (Franz Boas; — ) — нямецка-амерыканскі этнограф, антраполаг, лінгвіст.
Біяграфічныя звесткі
Нарадзіўся ў Вестфаліі (Германія). Вучыўся ва ўніверсітэтах Гайдэльберга, Бона і Кіля. Па першапачатковай адукацыі быў фізікам і матэматыкам. Атрымаў вучоныя ступені доктара філасофіі і доктара медыцыны. У 1880-я г. эміграваў у ЗША. З 1899 — прафесар антрапалогіі Калумбійскага ўніверсітэта. Адзін з заснавальнікаў Амерыканскай антрапалагічнай асацыяцыі, рэдактар часопіса «Амерыканскі фальклор», прзідэнт Амерыканскай асацыяцыі садзейнічання развіццю навукі.
Навуковая дзейнасць
Працяглы час у палявых умовах вывучаў культуры і мовы індзейцаў паўночна-заходняга ўзбярэжжа ЗША. Апублікаваў сотні артыкулаў і кніг па антрапалогіі, лінгвістыцы, археалогіі і этналогіі. Стварыў школу гістарычнай этналогіі. Лічыў, што нельга захапляцца агульнымі законамі і схемамі развіцця культуры (эвалюцыянізм, дыфузіянізм, функцыяналізм), паколькі кожны народ мае свае непаўторныя гісторыю і культуру. Рысы падабенства (напр., агульнасць мовы) могуць быць вытлумачаны як агульным паходжаннем, так і ўзаемнымі ўплывамі. Паводле Ф. Боаса, навуковае даследаванне культуры магчыма толькі на базе сістэмы каштоўнасцей таго народа, якому яны належаць. Выступаў за комплекснае даследаванне культурнай дзейнасці чалавека з прыцягненнем матэрыялаў і фактаў з фізічнай антрапалогіі, лінгвістыкі, археалогіі, біялогіі і інш. Адным з першых Ф. Боас пачаў выкарыстоўваць статыстычныя метады апрацоўкі антрапалагічных дадзеных.
Аўтар класічных культурантрапалагічных прац «Розум першабытнага чалавека» (1911). «Кіраўніцтва па мовах амерыканскіх індзейцаў» (191122), «Раса, мова і культура» (1940), іншых манаграфій, шматлікіх артыкулаў.
Краі
Назву Краі́ маюць:
Джэфры Марсі
Біяграфія
У 1972 годзе скончыў сярэднюю школу ў Гранада Хілс у Каліфорніі. У 1976 годзе з адзнакай скончыў Каліфарнійскі ўніверсітэт у Лос-Анджэлесе па спецыяльнасцях фізіка і астраномія. У 1982 годзе стаў доктарам філасофіі па астраноміі ў Каліфарнійскім універсітэце ў Санта-Крузе, працуючы ў Лікскай абсерваторыі.
З 1982 па 1984 гады займаўся выкладаннем і навукова-даследчай дзейнасцю ў Інстытуце Карнегі (Вашынгтон). З 1984 па 1996 гады — дацэнт кафедры фізікі і астраноміі, і з 1997 па 1999 гады — заслужаны прафесар Універсітэта штата ў Сан-Францыска. Пасля ад’юнкт-прафесар фізікі і астраноміі гэтага ж універсітэта, прафесар астраноміі Каліфарнійскага ўніверсітэта ў Берклі і кіраўнік Цэнтра комплекснай планеталогіі.
У кастрычніку 2015 года пакінуў Каліфарнійскі ўніверсітэт у Берклі — з-за скандалу аб дамаганні да студэнтак і аспірантак у перыяд з 2001 па 2010 гады. У маі 2021 года быў выключаны з Нацыянальнай АН ЗША.
Член Амерыканскай акадэміі мастацтваў і навук (2010).
NGC 3639
NGC 3639 (іншыя абазначэнні — UGC 6374, MCG 3-29-36, ZWG 96.32, ARAK 289, PGC 34819) — галактыка ў сузор’і Леў.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Бельскае ваяводства
Бельскае ваяводства (Województwo bielskie) — адно з 49 ваяводстваў, якія існавалі ў 1975—1998 гадах у Польшчы. Яго цэнтрам быў горад Бельска-Бяла. У 1999 годзе было ўключана ў склад Сілезскага і Малапольскага ваяводстваў.
Гарады
Найбуйнейшымі гарадамі ваяводства станам на 1998 год былі:
Кулаколь
Кулаколь — сяло ў Паўладарскай вобласці Казахстана. Знаходзіцца ў падпарадкаванні гарадской адміністрацыі Экібастуза. Адміністрацыйны цэнтр Жалезнадарожнай сельскай акругі. Код КАТА — 552239100.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 410 чалавек (196 мужчын і 214 жанчын). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 483 чалавекі (226 мужчын і 257 жанчын).
БРМ-1К
Гісторыя
Баявая разведвальная машына БРМ-1К была распрацавана на базе БМП-1 у КБ Чэлябінскага трактарнага завода на пачатку 1970-х гадоў. Прызначалася для вядзення інструментальнай разведкі ў інтарэсах сухапутных войскаў і стваралася ў якасці замены ў разведпадраздзяленнях лёгкага плаваючага танка ПТ-76. БМП-1 была абраная ў якасці базавай невыпадкова, так як яна была здольная пераадольваць водныя перашкоды ўплаў, а акрамя таго, за кошт уніфікацыі вузлоў і дэталяў аблягчаўся працэс прыняцця машыны на ўзбраенне, зніжаўся яе кошт. БРМ-1К была прынятая на ўзбраенне ў 1972 годзе і серыйна выраблялася на КМЗ з 1973 года.
Апісанне канструкцыі
Агульная кампаноўка машыны паўтарае сабой БМП-1: МТА ў пярэдняй часткі зварнога бронякорпуса, а баявое — у сярэдзіне і карме. Вялікая двухмесная вежа кругавога кручэння ссунутая бліжэй да кармавой частцы машыны. Гэтак жа да знешніх адрозненняў ад БМП 1 можна аднесці размяшчэнне бервяна «самавыратаўніка» па правым борце, наяўнасць штангі антэны на заднім борце, іншае (3 у шэраг з двух бакоў вежы) размяшчэнне апаратуры задымлення.
Абсталяванне
У свабоднай прасторы між вежай і дэсантнымі люкамі размешчаны прыналежнасці для вядзення інжынернай, хімічнай, біялагічнай, радыяцыйнай разведкі. Абсталяванне БРМ-1К дазваляе экіпажу вырашаць наступныя задачы: Для арыентавання і вядзення разведкі машына абсталявана наступнай спецыяльнай апаратурай — навігацыйнай апаратурай ТНА-3, лазерным далямерам, радыёлакацыйнай станцыяй, прыёмнікам-пеленгатарам, мінашукальнікам, прыборам хімічнай разведкі, двума радыёстанцыямі для блізкай і далёкай сувязі. Для далёкай сувязі маецца камплект для разгортвання стацыянарнай антэны тыпу «дыполь».
Дэбра Фішэр
Дэбра Фішэр (нар. ) — прафесар астраноміі Універсітэта штата ў Сан-Францыска. Фішэр з’яўляецца суаўтарам больш за 100 навуковых прац, прысвечаных карлікавым зоркам і субзорным аб’ектам, размешчаным у нашай Галактыцы, уключаючы экзапланеты. Яна з’яўляецца вядучым даследчыкам Кансорцыума N2K, які займаецца пошукам экзапланет. Таксама яна з’яўляецца членам каманды навукоўцаў па пошуку планет, якая кіруецца Джэфры Марсі.
Біяграфія
Дэбра Фішэр вучылася ва Універсітэце Аявы і Універсітэце штата ў Сан-Францыска, атрымала ступень доктара навук у Каліфарнійскім універсітэце ў Санта-Крузе ў 1998 годзе. Пасля гэтага яна працавала ў Каліфарнійскім універсітэце ў Берклі, кіруючы праграмай па пошуку планет у Лікскай абсерваторыі.
Крапіўня
Назву Крапі́ўня маюць:
Апалон (мост)
Мост Апалон (Most Apollo) — мост праз раку Дунай у горадзе Браціслава. Будаўніцтва было пачата ў 2002 годзе. Мост быў адкрыты 5 верасня 2005 года. Назва ідзе ад кампаніі «Апалон» (сучасны: Slovnaft) — нафтаперапрацоўчага заводу, размешчанага на левым беразе ракі ў гэтым раёне да Другой сусветнай вайны. Яго выгнутыя лініі, нахільныя аркі і фактычная адсутнасць прамых вуглоў робяць форму моста досыць складанай. Яго даўжыня 835 метра, шырыня — 32 м. Вага моста — 5240 тон.
Новая Ятвезь
Но́вая Я́твезь (, Новая Ятвезь) — вёска ў Ваўкавыскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Субацкага сельсавета.
Красіна
Назву Кра́сіна маюць:
Быдгашчскае ваяводства (1975—1998)
Быдгашчскае ваяводства (Województwo bydgoskie) — адно з 49 ваяводстваў, якія існавалі ў 1975—1998 гадах у Польшчы. Яго цэнтрам быў горад Быдгашч. У 1999 годзе большая частка тэрыторыі ваяводства была ўключана ў склад Куяўска-Паморскага ваяводства.
Гарады
Найбуйнейшымі гарадамі ваяводства станам на 1998 год былі:
Праснічка
«Праснічка» (Prząśniczka) — верш Яна Чачота, напісаны ў 1840-х гадах і апублікаваны ў альманаху «Rubon» у 1845 годзе ў паэтычным цыкле «Песенькі». Пакладзены на музыку Станіславам Манюшкам.
У 1897 годзе мінскі археолаг Генрых Татур пераклаў гэту песню на беларускую мову пад назвай «Прадкі».
Алюзіі
На думку Уладзіміра Мархеля, сумненні ў трываласці шчасця радзівілаўскага героя былі навярэджаны працяглаю самотаю і безузаемным каханнем Яна Чачота да Зосі Малеўскай, сястры філамата Францішка Малеўскага і дачкі рэктара Віленскага ўніверсітэта Сымона Малеўскага.
Сюжэт
Песня сканчаецца лёгкім дакорам, скіраваным на легкадумную, хоць і сарамяжную дзяўчыну.
Музыка
Неўзабаве пасля публікацыі верша польскі кампазітар Станіслаў Манюшка напісаў на яго словы музыку і апублікаваў гэты твор у трэцім «Хатнім спеўніку». У XIX стагоддзі «Праснічка» была адной з найпапулярнейшых песень у Польшчы.
Славацкі нацыянальны музей
Славацкі нацыянальны музей (Slovenské národné múzeum, SNM) — сетка 18 музеяў у Славакіі. Штаб-кватэра знаходзіцца ў Браціславе.
Барселона (баскетбольны клуб)
«Барселона» (Fútbol Club Barcelona (baloncesto), Secció de bàsquet del Futbol Club Barcelona) — іспанскі прафесійны баскетбольны клуб з горада Барселоны, Каталонія.
Гісторыя
Клуб з каталонскай аўтаноміі быў утвораны ў 1926 годзе ў аднайменным горадзе, пад заступніцтвам футбольнага клуба «Барселона». За сваю доўгую гісторыю з’яўляецца адным з наймацнейшых і тытулаваных клубаў Іспаніі, не раз выйграўшы чэмпіянаты і кубкі Іспаніі і Каталоніі. Гэтак жа з’яўляецца ўладальнікам еўрапейскіх трафеяў (Кубак чэмпіёнаў, Кубак Корача, Кубак Сапорты). Самыя вялікія часы клуба прыйшліся на 1980-я гады, калі за каманду выступалі такія гульцы як: Эпіфаніа, Эдзі Норыс, Салазабаль, Сібіліа і інш. У тыя часы, сабраўшы ўсе трафеі якія можна і нельга было выйграць, «Барселона» так і не змагла выйграць Кубак чэмпіёнаў, згуляўшы пяць разоў у фінале і ўсе пяць разоў саступаючы сваім супернікам. Але і гэты трафей скарыўся камандзе ў 2003 годзе, на сваёй хатняй арэне ў «Фінале чатырох», з такімі зоркамі як Дзеян Бодзірага, Шарунас Ясікявічус, Хуан Карлас Навара, па кіраўніцтвам Свеціслава Пешыча, «Барселона» спачатку абыграла ЦСКА 76:71, а ў фінале выйграла ў «Бенетона» 76:65. У 2010 годзе «Барселона» ў другі раз выйграла Еўралігу.
Фрэнк Шу
Фрэнк Шу (нар. ) — амерыканскі астрафізік кітайскага паходжання.
Юзаф Мацкевіч
Юзэф Мацкевіч (нар. 1 красавіка 1902 г. у Пецярбургу, памёр 31 студзеня 1985 г. у Мюнхене ) — польскі пісьменнік і журналіст.
Малая Курыльская града
Малая Курыльская града — 6 астравоў і 2 групы скал у складзе Курыльскіх астравоў (Расія, Сахалінская вобласць). Працягваецца на 120 км. Ад Вялікай Курыльская грады аддзелена Паўднёва-Курыльскім пралівам.
Фрэнк Шу
Біяграфія
Нарадзіўся ў Кітаі, сын кітайска-тайваньскага матэматыка Сюй Сяньсю. Адукацыю атрымаў у ЗША, у 1963 годзе — ступень бакалаўра па фізіцы ў Масачусецкім тэхналагічным інстытуце, у 1968 годзе — Ph.D па астраноміі ў Гарвардскім універсітэце.
Гокарна
Гокарна — горад у акрузе Утара-Канада штата Карнатака, Індыя. З'яўляецца важным месцам паломніцтва ў индуизме і папулярным турыстычным месцам. Гэты горад храмаў часта згадваецца ў свяшчэнных тэкстах индуизма. Тут размешчана адна з вядомых бажаство Шивы - Лінг Махабалешвара. Сярод турыстаў асаблівай папулярнасцю карыстаюцца пляжы Гокарны. У перакладзе з санскрита гокарна азначае «статак вуха». Згодна легендзе, у гэтым месцы Шива з'явіўся з вуха Притхиви, якая прыняла вобраз каровы.
Значэнне Гокарны ў индуизме
Паводле Пуранам, адна з аватар Вішнёў, Парашурама, забіўшы ўсіх кшатриев на зямлі 21 раз сваім гіганцкім сякерай, кінуў яго на зямлю. На гэтым месцы з вады выступіла тэрыторыя сучаснай Кералы і часткі ўзбярэжжа Карнатака, уключаючы месца, дзе зараз размешчана Гокарна. У «Бхагавата-пуране», Гокарна згадваецца як месца нараджэння братоў Гокарны і Дхундхакари. Там таксама гаворыцца, што Баларама наведаў Гокарну падчас паломніцтва па святых месцах.
Фрэнк Шу
Біяграфія
Узначальваў дэпартамент астраноміі Каліфарнійскага ўніверсітэта ў Берклі з 1984 па 1988 гады, пасля працаваў ва ўніверсітэце Стоўні-Брук. З 2002 па 2006 гады быў прэзідэнтам Нацыянальнага ўніверсітэта Цінхуа (Тайвань). З 2006 года працуе ў Каліфарнійскім універсітэце ў Сан-Дыега. З’яўляецца ганаровым прафесарам Каліфарнійскага ўніверсітэта ў Берклі.
Гокарна
Значэнне Гокарны ў индуизме
У іншай легендзе апісваецца як дэманічнай цар Ланкі Рава, здзяйсняючы аскезы на гары Кайлаш, атрымаў ад Шивы атмалингам. Шива папярэдзіў Равану, што Лінг застанецца там, дзе той пакладзе яго на зямлю. Возврашаясь на Ланку, Рава спыніўся ў Гокарне для вячэрніх малітваў. Ганеша, жадаючы перашкодзіць Раване, з'явіўся перад ім у вобразе хлопчыка-брахмана і прапанаваў патрымаць Лінг пакуль Рава здзяйсняў свае вячэрнія малітвы. Як толькі Рава перадаў Лінг Ганеше, той неадкладна паставіў яго на зямлю. Усе спробы Рава зрушыць Лінг з месца пацярпелі няўдачу. Пры гэтым, покрыва з лингама разляцеліся ў розныя бакі: Суратхкал, Дхарешвар, Гунавантешвар, Мурудешвар і Шеджджешвар.
Фрэнк Шу
Біяграфія
Член Нацыянальнай акадэміі навук ЗША (1987), член Амерыканскай акадэміі навук і мастацтваў (1992), член Амерыканскага філасофскага таварыства (2003), акадэмік Academia Sinica (Тайвань).
Асноўныя працы прысвечаны паходжанню метэарытаў, нараджэнню і ранняй эвалюцыі зорак і структуры спіральных галактык.
Юзаф Мацкевіч
Дзяцінства і школьныя гады
Бацька, Антоні, паходзіў з польскай шляхецкай сям'і, быў дырэктарам і саўладальнікам пецярбургскага прадпрыемства па імпарце віна «Fochts i Spółka». Яго маці, Марыя ў дзявоцтве Петрашкевіч, паходзіла з Кракава. Юзаф быў братам Станіслава і Севярына. У 1907 годзе сям'я Мацкевічаў пераехала ў Вільню, дзе праз тры гады Юзаф пачаў вучыцца ў класічнай гімназіі ім. Вінаградава. Сямнаццацігадовым вучнем шостага класа гімназіі пайшоў добраахвотнікам у польска-бальшавіцкую вайну. Пасля заканчэння школы, нягледзячы на адсутнасць атэстата аб сярэдняй адукацыі, пачаў вывучаць прыродазнаўства ў Варшаўскім універсітэце, які, аднак, не скончыў. Таксама вучыўся ў Віленскім універсітэце Стэфана Баторыя. Па фінансавых прычынах вучобу не скончыў.
Гокарна
Значэнне Гокарны ў индуизме
Тамільская святыя наянары Аппар і Самбантар праславілі Лінг Шивы ў Гокарне ў сваіх гімну Теварам. <br style="clear:both"/>
Малая Курыльская града
Паверхня ў асноўным раўнінная ці спадзіста-ўзгорыстая. Максімальная вышыня 412 м (востраў Шыкатан).
Амерыканскае астранамічнае таварыства
Амерыканскае астранамічнае таварыства (American Astronomical Society, AAS) — некамерцыйнае навуковае таварыства, якое ўваходзіць у склад Амерыканскага інстытута фізікі. Найбуйнейшая ў Паўночнай Амерыцы арганізацыя, якая аб’ядноўвае астраномаў. Заснавана ў 1899 годзе як Амерыканскае астранамічнае і астрафізічнае таварыства (назва да 1915).
Малая Курыльская града
Астравы Малай Курыльскай грады:
Краскі
Назву Краскі маюць:
Юзаф Мацкевіч
Пачаткі журналісцкай працы
Першыя артыкулы апублікаваў у пачатку 1920-х гадоў. У 1923–1939 гадах Мацкевіч працаваў у віленскай штодзённай газеце «Слова (Słowo)», галоўным рэдактарам якой быў Станіслаў Мацкевіч, яго старэйшы брат. Няўдалы шлюб, які ён заключыў у 1924 годзе з настаўніцай Антанінай Капанскай (з якой у яго была дачка Галіна), праз некалькі гадоў распаўся. Пасля расставання з жонкай ён ненадоўга звязваўся з Вандай Жылоўскай (загінула падчас вайны), з якой у яго была дачка Ідалія, якая да яго смерці (1998 год) жыла ў Вільні (сын Ідалі — грамадзянін Літвы). Паўторна ажаніўся ў 1939 годзе (шлюб адбыўся ў праваслаўнай царкве) з Барбарай Тапорскай, якая працавала ў «Слова» (дзяцей ад гэтых адносін у яго не было). У 1973 годзе — пасля смерці Антаніны Капанскай — Барбара і Юзаф заключылі каталіцкі шлюб.
Канфлікты з уладамі
У 1938 годзе апублікаваў зборнік "Бунт багнаў (Bunt rojstów), які ўяўляў сабой падборку рэпартажаў, напісаных для «Слова». У тым жа годзе ён перайшоў у праваслаўе на знак пратэсту супраць тагачаснага зносу праваслаўных храмаў на Хэлмшчыне. Да смерці быў верны праваслаўнаму прыходу ў Мюнхене . Пасля ўступлення Саветаў у Польшчу ён уцёк у Коўна, але ў лістападзе 1939 года, пасля таго, як літоўцы захапілі Вільню, вярнуўся і выдаваў адну з трох штодзённых газет у Вільні - "Gazeta Codzienna". У маі 1940 г. урад Літвы пазбавіў яго права друкавацца, а калі 15 чэрвеня 1940 г. Вільня зноў перайшла ў савецкія рукі, і ён зарабляў на хлеб, працуючы фурманам. Пасля пачатку нямецка-савецкай вайны ў чэрвені 1941 г. немцы прапанавалі яму рэдагаваць часопіс на польскай мове, але Я. Мацкевіч катэгарычна адмовіўся. У 1941 годзе ў « Goniec Codzienny», выданні, публікаваным нямецкімі акупацыйнымі ўладамі на польскай мове, ён апублікаваў некалькі антыкамуністычных артыкулаў, якія падпісваў ініцыяламі JM
Рэпартаж з Катыні
У маі 1943 г., пасля таго, як немцы ў Катыні выявілі магілы польскіх афіцэраў, забітых савецкімі ўладамі, па запрашэнні немцаў і са згоды польскіх падпольных уладаў выехаў у Катынь у якасці назіральніка за эксгумацыяй. Пасля яго вяртання ў «Goniec Codzienny» было надрукавана інтэрв'ю з Ю. Мацкевічам "Я бачыў на ўласныя вочы", у якім ён расказваў пра сваё знаходжанне на месцы расстрэлу польскіх афіцэраў.
Пасляваенныя гады і эміграцыя
У канцы вясны 1944 года Мацкевічы пакінулі Чорны Бор і здолелі дабрацца да Варшавы. Ім удалося выдаць тры нумары часопіса «Alarm», дзе даказвалі, што перамога Саветаў у вайне з Германіяй азначала для Польшчы чарговую акупацыю, на гэты раз савецкую. У апошнія дні ліпеня 1944 года яны пакінулі Варшаву і ў неўстаноўлены час дабраліся да Кракава летам ці восенню 1944 года. Мацкевіч напісаў брашуру "Аптымізм не заменіць нам Польшчу". 18 студзеня 1945 года Мацкевічы пакінулі Кракаў у напрамку Кальварыі Зэбжыдоўскай і дабраліся да Багуміна, адкуль чыгункай дабраліся да Вены. Пасля некалькіх тыдняў у былой сталіцы Аўстрыі, у другой палове лютага ў якасці падстаўных членаў Ostturkmenische Waffen SS Мацкевічы адправіліся на ваенным чыгуначным транспарце ў Італію , а ў канцы лютага або ў пачатку сакавіка 1945 года дабраліся да Мілана. Там у красавіку 1945 года яны дажылі да змены ўлады і захопу кантролю над горадам партызанамі і саюзнікамі. У канцы вясны або пачатку лета 1945 года трапілі ў Рым. Там па просьбе Бюро даследаванняў 2- га Польскага корпуса Ю. Мацкевіч падрыхтаваў кнігу пра "Катыньскае злачынства ў святле дакументаў" з прадмовай ген. Андэрса, якая была апублікаванай у 1948 годзе.
У 1945 годзе суд Асацыяцыі польскіх журналістаў зняў з Юзафа Мацкевіча абвінавачанне ў супрацоўніцтве з нацыстамі. Таксама ў Рыме быў апублікаваны рэпартаж Ю. Мацкевіча аб забойстве ў Понарах.
У 1946–1947 гадах Ю. Мацкевіч пачаў рэгулярна друкавацца ў некалькіх эміграцыйных часопісах, у т.л. у парыжскай « Культуры», лонданскай « Wiadomości», штотыднёвіку «Lwów i Wilno» і інш. Супрацоўнічаў з літоўскай, украінскай, беларускай і расійскай эмігранцкай прэсай. У гэты час Мацкевічы пераехалі ў Лондан. У 1949 годзе Мацкевіч выдаў у Швейцарыі ў перакладзе на нямецкую мову сваю кнігу "Катынь. Злачынства без суда і пакарання"(нямецкая назва: Katyn - ungesühntes Verbrechen ). Пазней яе пераклалі на іншыя мовы.
У 1951 годзе ў першую чаргу выйшла « Забойства ў Катынскім лесе», першая кніга пра разню ў Катыні на англійскай мове. Праз некалькі месяцаў Я. Мацкевіч быў прызначаны Спецыяльнай следчай камісіяй Кангрэса ЗША па расследаванні Катынскай бойні (т.зв. Madden Commission ) у якасці сведкі і эксперта адначасова [ неабходна зноска ].
Апошнія гады ў Мюнхене
У 1955 годзе Мацкевічы назаўсёды пераехалі з Лондана ў Мюнхен. Яны абодва жылі тут да самай смерці, выжываючы на мізэрныя выдавецкія ганарары. Праз два гады выйшла «Контра » — раман пра данскіх казакоў, якія падчас Другой сусветнай вайны ваявалі супраць Саветаў і былі перададзеныя Саветам саюзнікамі паводле Ялцінскага пагаднення (так званая аперацыя «Кілхаул» ). У 1962 выйшла «Справа палкоўніка Мясаедава» і выдадзеная за свой кошт «Перамога правакацыі» аб прычынах распаўсюджвання камунізму ў свеце. Далейшыя кнігі Ю. Мацкевіча ўключаюць зборнік апавяданняў «Пад кожным небам», выдадзены ў 1964 г., «Lewa wolna» (1965) і « Не трэба гаварыць» (1969). У 1972 быў апублікаваны аналіз палітыкі Папы Яна XXIII у адносінах да камунізму — кніга "У ценю Крыжа". У 1975 Ю. Мацкевіч у сваёй кнізе "Ватыкан у цені чырвонай зоркі" працягнуў крытыку палітыкі Каталіцкага Касцёла ў дачыненні да камунізму, на гэты раз падчас пантыфікату Папы Паўла VI.
У 1971 годзе прэзідэнт Рэспублікі Польшча ў выгнанні Аўгуст Залескі ўзнагародзіў яго Камандорскім крыжам ордэна Restituta Polonia.
У 1974 годзе амерыканскі ўніверсітэт у Канзасе вылучыў Мацкевіча на Нобелеўскую прэмію.
Юзаф Мацкевіч памёр 31 студзеня 1985 г.; жонка перажыла яго менш чым на паўгода. Прах абодвух мужа і жонкі спачыў у Лондане.
У 2009 годзе Ніна Карсава атрымала прэмію Асацыяцыі польскіх пісьменнікаў замежжа за выданне збору твораў Юзэфа Мацкевіча.
Канфлікт за правы
Пасля смерці пісьменніка аўтарскія правы на яго кнігі на падставе завяшчання атрымала яго жонка, якая потым перадала іх свайму даўняму выдаўцу Карсаў-Шэхтэр ( больш падрабязна). Паміж тэстаментам Мацкевіча на Барбару Тапорскую і завяшчанне Барбары Тапорскай на Ніну Карсову была яшчэ адна завяшчанне Юзэфа Мацкевіча. Яго апублікавала Барбара Тапорска пасля смерці Юзэфа Мацкевіча ў сакавіку 1985 года. Яго змест ніколі не быў прызнаны несапраўдным ніводным дакументам, асабліва Барбарай Тапорскай, якая абвясціла пра гэта ў сваёй «Заяве ад сакавіка 1985 года»:
Правы на нацыянальныя другатыражныя выданні перадаў лістом сваёй дачцэ Галіне (якая, аднак, падчас ваеннага становішча спаліла яго, баючыся быць вобшукам, бо ў лісце былі прозвішчы людзей з падполля). Аднак пасля 1989 года Ніна Карсаў-Шэхтэр захавала ўсе правы і не дапускала афіцыйных рэспубліканскіх выданняў, тлумачачы гэта перададзенай ёй «завяшчаннем нябожчыка», і пастаянна падавала ў суд на ўсіх, хто друкаваў больш шырокія часткі яго твораў без яе згоды. У той жа час у сваім лонданскім выдавецтве « Kontra » яна апублікавала трыццаць пяць тамоў «Твораў» Юзэфа Мацкевіча, якія ёсць у некаторых кнігарнях Польшчы, а таксама ў польскіх інтэрнэт-кнігарнях і ўключаюць у сябе кнігі, выдадзеныя ў Польшчы да вайны і ў эміграцыі, а таксама і зборнікі артыкулаў за ўвесь перыяд яго творчасці, а таксама знойдзеныя спісы і тэксты, раней не апублікаваныя. У Польшчы BDM займаецца распаўсюджваннем кніг Мацкевіча ў выдавецтве Kontra.
У жніўні 2006 года суд пацвердзіў права Ніны Карсовай на спадчыну пісьменніцы, і дачка падала скаргу. 19 жніўня 2008 года касацыйная скарга была адхілена, а рашэнне першай інстанцыі, паводле якога пісьменніцу перайшла ў спадчыну Ніна Карсаў-Шэхтэр.
У 1997 годзе ў Польшчы выйшла першае выданне польскамоўнага тэксту твора пісьменніка пра Катыньскую бойню з дадаткам да артыкулаў, якія ён апублікаваў на тэму Катыні. Кніга мае назву: Катынь. Злачынства без суда і пакарання. З-за пярэчання праваўладальніка суд пастанавіў зняць кнігу з кнігарняў, але яе публікацыя ў « Zeszyty Katyńskie » даступная ў інтэрнэце. Кніга Юзэфа Мацкевіча пра Катынь выйшла ў выдавецтве «Контра» ў 2009 годзе як 19-ы том «Dzieła» — пад назвай Sprawa mordu Katyn. У 2012 годзе суд прызнаў (і пацвердзіў у 2013 годзе), што выданне кнігі « Катынь. Злачынства без суда і пакарання ў 1997 годзе не парушала аўтарскія правы, бо ў выпадку з гэтым творам аўтарскія правы належаць дачцэ пісьменніка — Галіне Мацкевіч, бо пры жыцці аўтара гэтае выданне не выходзіла на польскай мове.
Ушанаванне памяці
Штогод 11 лістапада, пачынаючы з 2002, надаецца Літаратурная Прэмія імя Юзафа Мацкевіча.
Юзаф Мацкевіч стаў апекуном пачатковай школы № 1. Юзафа Мацкевіча ва Уроцлаве. Яго імя было прысвоена 31 студзеня 2005 года, у дваццатую гадавіну смерці пісьменніка.
Пастановай Сейма Рэспублікі Польшча 9- га тэрміну паўнамоцтваў ад 29 кастрычніка 2021 года было прынята рашэнне аб прызначэнні 2022 года Годам Юзэфа Мацкевіча.
29-й Фестываль «Міжнародныя паэтычныя сустрэчы „Май над Віліяй“» 2022 г. у Вільні быў прысвечаны асобе Юзэфа Мацкевіча і дыскусіі пра праўду ў паэзіі, яе ролі сёння — пад лозунгам «Толькі праўда цікавая».
Рулявое кола
Рулявое кола (штурвал, руль) — прылада для кіравання рухам аўтамабіля, судна ў зададзеным кірунку.
Руль выкарыстоўваецца ў большасці сучасных наземных транспартных сродкаў, уключаючы ўсе аўтамабілі масавай вытворчасці, лёгкія і цяжкія грузавікі. Рулявое кола — частка сістэмы кіравання, на якую непасрэдна ўздзейнічае кіроўца; уся астатняя частка сістэмы рэагуе на падобныя кіроўцу ўваходныя ўздзеяння. Гэта можа быць прамы механічны кантакт як у механізме з шарыкавай гайкай або з шасцернямі рэечнай перадачы, без або з дапамогай гідраўзмацняльніка або як у аўтамабілях сучаснай вытворчасці з дапамогай камп'ютарных прывадаў, вядомых як рулявое кіраванне з электраўзмацняльнікам. З увядзеннем у Злучаных штатах федэральнага транспартнага рэгулявання ў 1968 годзе, згодна з пунктам 114 «Федэральных стандартаў па бяспецы аўтамабіляў» патрабуецца блакіраванне павароту руля, каб абцяжарыць крадзеж аўтамабіля; у большасці аўтамабіляў блакіраванне адбываецца пасля вымання ключа з замка запальвання.
На новых аўтамабілях у руль часта ўбудоўваюць дыстанцыйныя аудыярэгулятары.
Гісторыя
Першымі аўтамабілямі кіравалі з дапамогай рукаяткі, аднак у 1894 годзе Альфрэд Вашэрон прыняў удзел у гонцы Парыж — Руан з мадэллю Panhard магутнасцю 4 к. с., якая была абсталявана рулявым колам. Гэта, як мяркуюць, адно з самых ранніх ужыванняў такога прынцыпу кіравання.
З 1898 года аўтамабілі кампаніі Panhard et Levassor абсталёўваліся рулявым колам ужо як стандарт. Чарлз Сцюарт Ролс прадставіў першы ў Брытаніі аўтамабіль, абсталяваны рулявым колам, калі ў 1898 годзе ён імпартаваў з Францыі Panhard магутнасцю 6 к. с. Артур Канстанцін Крэбс замяніў рукаятку нахіленым рулявым колам для машыны Panhard, якую ён спраектаваў для гонкі Парыж — Амстэрдам, якая праходзіла з 7 па 13 ліпеня 1898 года. У 1899 годзе кампанія Packard выкарыстала руль на другі пабудаванай ёй машыне. На працягу дзесяцігоддзя рулявое кола цалкам выцесніла рукаятку.
Легкавыя аўтамабілі
Руль для легкавых аўтамабіляў, як правіла, круглы і ўсталяваны на рулявую калонку ва ўтулку, далучаную да знешняга кальца рулявога кола адной або некалькімі спіцамі (з адной спіцаю — даволі рэдкае выключэнне). Іншыя класы аўтамабіляў могуць выкарыстоўваць форму матыля або яшчэ якую-небудзь. У краінах з левабаковым рухам руль звычайна знаходзіцца на правай баку аўтамабіля (праварульная кампаноўка); у краінах з правабаковым рухам наадварот (леварульная кампаноўка).
Узмацняльнік руля дазваляе кіроўцу лягчэй кіраваць аўтамабілем. У аснове сучаснага ўзмацняльніка амаль заўсёды ляжыць гідраўлічная сістэма, хоць электрычныя сістэмы няўхільна замяняюць гэтую тэхналогію. Вынайдзены і механічныя сістэмы ўзмацнення (напрыклад Студэбекер, 1952 год), аднак іх вялікія складанасць і вага перакрываюць усе перавагі.
Люфт руля
Сумарны люфт у рулявым кіраванні не павінен перавышаць 10° у легкавога аўтамабіля, 20°, у аўтобуса і 25° у грузавога аўтамабіля. Прыбор для вызначэння велічыні люфта ў механізме рулявога кіравання аўтамабіля называецца люфтамерам.
Іншыя распрацоўкі
У некаторых спорткарах, напрыклад, у McLaren F1, і ў большасці адно пасадачных гоначных аўтамабілях, рулявое кола размешчана ў цэнтры салона.
Так як кіроўца можа знаходзіцца за рулём многія гадзіны, то руль распрацоўваецца з улікам эрганомікі. Аднак больш важнай з’яўляецца задача эфектыўнай перадачы вярчальнага моманту кіроўцам на руль, гэта асабліва важна там, дзе няма ўзмацняльніка руля або ў тых рэдкіх выпадках, калі губляецца над ім кантроль. Звычайна руль вырабляюць з сталі або алюмінію з пластыкавай або прагумаванымі месцамі зуха, прэсаванымі над або вакол іх. Некаторыя кіроўцы заказваюць вінілавае або тканіннае пакрыццё для руля для павелічэння хваткі або камфорту або проста для паляпшэння знешняга выгляду. Яшчэ адным прыстасаваннем, якія служаць для палягчэння руленнем, з’яўляецца дадатковая рукаятка.
Аналагічнае прылада ў паветраных судах называецца ручкай кіравання. Водныя суда, кіраваныя штурвалам, напэўна, натхнілі канцэпцыю рулявога кола.
Рулявое кола «Банджа»
Руль «Банджа» быў дадаткам да стандартнай камплектацыі на многіх ранніх аўтамабілях. Драцяныя спіцы гулялі ролю буфера або амартызатара паміж рукамі кіроўцы і дрыготкай на дарозе. У большасці выпадкаў было 3 ці 4 спіцы, зробленыя кожная з чатырох ці пяці дратоў. Адсюль і назвы як у музычнага інструмента: «Банджа».
Адхіляемы руль Распрацаваны Эдвардам Джэймс Лабдэл, адхіляемы руль з сям'ю пазіцыямі быў зроблены даступным у 1963 годзе ў некалькіх прадуктах General Motors. Першапачаткова як раскошная аўтамабільная опцыя, функцыя адхілення дапамагае наладзіць рулявое кола шляхам зрушэннем уверх і ўніз па дузе. Адхіляемы руль заснаваны на храпавым механізме, размешчаным на рулявой калонцы прама пад рулявым колам. Зняўшы храпавую зашчапку можна наладзіць руль, накіроўваючы яго ўверх або ўніз, у той час як рулявая калонка застаецца нерухомай. У некаторых канструкцыях вось нахілу размяшчаецца крыху спераду ўздоўж калонкі, задаючы вялікі вертыкальны ход рулявога кола з маленькім фактычным адхіленнем, у той час як у іншых канструкцыях вось амаль ўнутры рулявога кола, дазваляючы рэгуляваць кут рулявога кола амаль не змяняючы яго вышыню.
Рэгуляваная рулявая калонка У адказ на гэта з’явіліся рэгуляваныя рулявыя калонкі, якія дазвалялі рэгуляваць вышыню ў невялікім дыяпазоне, але, што больш важна, дазвалялі наладжваць нахіл руля. Большасць з гэтых сістэм працавалі з кампрэсійнымі замкамі або электрычнымі маторамі, замест храпавага механізму. Апошні дазваляе запамінаць налады і выкарыстоўваць іх, калі ў машыну садзіцца кіроўца ці адсоўваць руль, калі патрабуецца увайсці або выйсці.
Адводнае рулявое кола З’явілася ў 1961 годзе ў Ford Thunderbird і на ўсім працягу 1960-х было даступна на астатніх мадэлях Ford. Адводнае рулявое кола дазваляла ў рэжыме паркоўкі адсоўваць яго на 9 цаляў направа, што было вельмі зручным для ўваходу і выхаду кіроўцы з машыны.
Тэхнікі рулення
Перахоп. Заключаецца ў тым, што пры павароце кіроўца перахапляе руль у пэўных кропках. Як правіла, рукі размешчаны на дзесяць і на два гадзіны. Эфектыўная тэхніка для манеўравання ў абмежаванай прасторы.
Цягні-штурхай. Спрошчаная версія папярэдняга варыянту. Пры ўваходзе ў левы паварот левая рука захоплівае руль зверху і цягне яго ўніз, а правая слізгае ўніз з процілеглага боку, пакуль не аказваецца на адным узроўні з левага. Пры неабходнасці далейшага кручэння правая рука штурхае руль уверх, а левая слізгае ў тым жа кірунку, да становішча, у якім можна зноў пачаць цягнуць руль ўніз.
Вярчальная тэхніка (перакрыжоўванне рук). Кіроўца не перастаўляе рукі, а проста круціць руль, перакрыжоўваючы рукі. Гэтая тэхніка дазволяць пастаянна надзейна фіксаваць рулявое кола і кантраляваць аўтамабіль. Варта адзначыць, што сітуацыя, пры якой рукі апынуліся ў крыжаваным становішчы ў ніжнім сектары небяспечная для малападрыхтованнага кіроўцы. Пры скрыжаванні адна рука блакуе дзеянні іншы, не даючы давярнуть руль пры недастатковым вугле павароту колаў. Акрамя таго, магчыма траўміраванне вялікіх пальцаў рук з-за ўпора ў вобад рулявога кола.
Паварот рулявога кола ў нерухомым аўтамабілі называюць сухім руленнем. Настойліва рэкамендуецца пазбягаць сухога рулення, так як яно накладвае нагрузку на рулявы механізм і выклікае моцны знос пакрышак.