cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Фэн (імператрыца)
Маладыя гады
Паходзіла з роду Фэн, прадстаўнікі якога з’яўляліся кіраўнікамі дзяржавы. Дачка Фэн Лана, Сычэн-гуна, і яго жонкі Ван. У 433 годзе яе бацька трапіў у палон да войска Паўночнай Вэй, аднак здолеў захаваць жыццё, стаўшы служыць дынастыі Тоба. У далейшым Фэн Лан усё ж быў пакараны за злоўжыванні. Яго дачка Фэн апынулася пры імператарскім двары. У 455 годзе стала наложніцай імператара, а ў 456 годзе з прычыны інтрыг атрымала тытул імператрыцы.
Валадарства
Пасля смерці Вэнь-чэн-дзі ў 465 годзе трон перайшоў да яго сына Хуна, які прыняў тытул. Да часу ўступлення на пасад яму было ўсяго 11 гадоў. Таму справы кіравання краінай прыняў на сябе чэнсян (накшталт канцлера) І Хунь. Неўзабаве ён стаў рыхтаваць змову з мэтай звяржэння імператара і захопу ўлады. Імператрыцы Фэн стала вядома пра гэта, і яна згуртавала вакол сябе сілы, якія супрацьстаялі канцлеру і яго намерам. І Хунь быў схоплены і забіты, пасля чаго кантроль за палітычнымі справамі перайшоў у рукі імператрыцы.
У 471 годзе, калі Сянь-вэнь-дзі падрос і мог прэтэндаваць на самастойнае кіраванне краінай, маці прымусіла яго адрачыся ад пасаду на карысць яго першынца — Хуна (іерогліф «хун» у яго імя мае іншае напісанне, чым у імя яго бацькі але чытаецца гэтак жа), які атрымаў тытул, Яму было 4 гады, і ўся паўната ўлады захавалася за імператрыцай Фэн, якая цяпер насіла тытул тайхуан-тайхоу (імператрыца-бабуля).
Зрэшты ў 476 годзе Сянь-вэнь-дзі распачаў спробы адрадзіць свой уплыў, загадаўшы пакараць смерцю палюбоўнікаў імператрыцы Фэн — саноўнікаў Лі Фу і Лі І. У адказ імператрыца Фэн атруціла свайго сына. Пасля гэтага на ўладу Фэн ніхто не замахваўся.
Адначасова яна спрабавала правесці шэраг рэформаў у дзяржаве. Спачатку праведзена падатковая рэформа. Устаноўлены парадак выплаты падаткаў, зыходзячы з размеркавання людзей на 3 катэгорыі і 9 разрадаў залежнасці ад маёмаснага і фінансавага стану. Былі таксама адноўлены звыклыя для насельніцтва памеры і кошт частак шаўковых тканін, якія патрабаваліся ў выглядзе аднаго з падатковых артыкулаў. Узмацнілі барацьбу з хабарніцтвам і іншымі злоўжываннямі з боку чынавенства. У 484 годзе аднавілі сістэму аплаты працы чыноўнікаў, якая існавала ў часы дынастыі Цзінь.
Ідэалізм
Ідэалізм (idéalisme, праз ад ἰδέα — ідэя) — тэрмін для пазначэння шырокага спектру філасофскіх канцэпцый і светапоглядаў, у аснове якіх ляжыць сцвярджэнне аб першаснасці свядомасці ў адносінах да матэрыі (гл. асноўнае пытанне філасофіі). У шматлікіх гісторыка-філасофскіх працах праводзіцца дыхатамія, якая лічыць проціпастаўленне ідэалізму матэрыялізму сутнасцю філасофіі.
Фэн (імператрыца)
Валадарства
Адначасова пачалася палітыка кітаізацыі качавых плямёнаў імперыі. У 483 годзе былі забароненыя шлюбы паміж членамі аднаго роду, што практыкавалася ў племені. У 485 годзе было загадана вызваліць кітайцаў, якія знаходзіліся ў рабстве ў прадстаўнікоў тоба.
Ідэалізм
Ідэалізм сцвярджае першаснасць ідэальнага духоўнага ў адносінах да матэрыяльнага. Тэрмін «ідэалізм» з'явіўся ў XVIII стагоддзі. Упершыню яго ўжыў Лейбніц, гаворачы пра філасофію Платона. Вылучаюцца дзве асноўныя галіны ідэалізму: аб'ектыўны ідэалізм і суб'ектыўны ідэалізм.
Фэн (імператрыца)
Валадарства
У 485 годзе апублікаваны загад аб укараненні так званай «надзельнай» сістэмы землекарыстання, якая называлася «раздачай роўных палёў». Згодна з ёй, кожная хатняя гаспадарка (дарослая сямейная пара) павінна было гарантавана атрымаць выразна вызначаны па памеры ўчастак зямлі пад раллю і развядзенне тэхнічных культур (тутавага шаўкапрада і іншых), з якога належыла выплачваць пэўную норму падаткаў. Значна большыя, чым простым людзям, зямельныя надзелы падаваліся чыноўнікам розных рангаў. Менавіта гэты парадак лёг у аснову тых узораў, якія пазней практыкаваліся ў аграрнай палітыцы наступных кітайскіх імперый.
Янкавічы (курганны могільнік)
Янкавічы — курганныя могільнікі V—VIII стст. каля в. Янкавічы Расонскага раёна Віцебскай вобласці. Знаходзіцца на левым беразе ракі Дрыса.
Фэн (імператрыца)
Валадарства
У 486 годзе імператрыца Фэн выдала загад аб увядзенні падзелу насельніцтва краіны на аб’яднанне абшчын у 5, 25 і 125 двароў на чале са старостамі. Гэта матывавалася імкненнем уладаў трапіць у залежнасць ад буйных землеўладальнікаў. Загад 487 года дазваляў сялянам у сувязі з неўраджаем перасяляцца ў іншыя раёны, атрымліваючы пры гэтым сацыяльную выплату з дзяржаўнай казны. У 488 годзе Фэн загадала стварыць дзяржаўныя запасы збожжа на выпадак голаду і заснаваць сістэму ваенных паселішчаў — спалучэнне сялянскай працы з ваеннай падрыхтоўкай і пачарговым нясеннем ваеннай службы.
Янкавічы (курганны могільнік)
Апісанне
Таксама вядомы пад назвай былой вёскі Павалішына. Складаецца з 11 насыпаў вышынёй 1-3 м, дыяметрам 8-12 м. За 200 м ад іх яшчэ 4 круглыя курганы. У 1967 годзе быў адкрыты Г. В. Штыхавым. Г. В.Штыхаў у 1968 годзе і 1970 годзе даследаваў 7 насыпаў. Знойдзены трупаспаленні ў ляпных урнах. Курганны магільнік адносіцца да культуры тыпу верхняга пласта Банцараўшчыны.
Фердынанд Георг Фрабеніус
Фердынанд Георг Фрабеніус (Ferdinand Georg Frobenius;,  — , Шарлотэнбург) — нямецкі матэматык, вядомы сваім укладам у тэорыю эліптычных функцый, дыферэнцыяльных ураўненняў і тэорыі груп. Ён таксама быў першым, хто ўвёў паняцце рацыянальнай апраксімацыі функцый (цяпер вядомае як апраксімацыя Падэ), і даў першы поўны доказ тэарэмы Гамільтана — Кэлі. Таксама ён унёс свой уклад у вызначэнне дыферэнцыяльна-геаметрычных аб’ектаў у сучаснай матэматычнай фізіцы, вядомых цяпер як мнагастайнасці Фрабеніуса.
Біяграфія
Фердынанд Георг Фрабеніус нарадзіўся 26 кастрычніка 1849 года ў Шарлотэнбургу, прыгарадзе Берліна, ад бацькоў Фердынанда Фрабеніуса і Крысціны Элізабет Фрыдрых. У 1860 годзе, калі яму было амаль адзінаццаць гадоў, ён паступіў у Ёахімстальскую гімназію. У 1867 годзе адзін семестр наведваў заняткі ў Гётынгенскім універсітэце, затым працягнуў навучанне ва ўніверсітэце Гумбальта ў Берліне, дзе ён наведваў лекцыі Леапольда Кронекера, Эрнста Эдуарда Кумера, Карла Веерштраса. У 1870 годзе абараніў там дысертацыю пад кіраўніцтвам К. Веерштраса і Э. Э. Кумера. Некаторы час выкладаў у берлінскай гімназіі. У 1874 годзе, без звычайнай для гэтага хабілітацыі, быў прыняты на пасаду прафесара ў Берлінскі ўніверсітэт. На працягу сямнаццаці гадоў, паміж 1875 і 1892 гадамі, Фрабеніус працаваў у Цюрыху. Менавіта тамака ён ажаніўся, стварыў сям’ю, і прарабіў важную працу ў самых розных галінах матэматыкі. У 1892 годзе вярнуўся ў Берлінскі ўніверсітэт, заняўшы месца памерлага Леапольда Кронекера.
Член Прускай акадэміі навук (з 1893). Разам з Кронекерам, Лазарусам Імануэлем Фуксам і Германам Амандусам Шварцам належаў да вузкага кола вядомых берлінскіх матэматыкаў свайго часу.
Камянецкі сельсавет
Камяне́цкі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Камянецкага раёна Брэсцкай вобласці Беларусі. Адміністрацыйны цэнтр — горад (да 1983 года гарадскі пасёлак) Камянец (не ўваходзіў у склад).
Утвораны 14 красавіка 1964 года ў складзе Камянецкага раёна Брэсцкай вобласці БССР з цэнтрам у гарадскім пасёлку Камянец з пералічэннем у яго склад 13 населеных пунктаў (Вугляны, Голы Барок, Жданкі, Камароўшчына, Мартынюкі, Мурыны Вялікія, Мурыны Малыя, Падрачаны, Пруска Багуслаўская, Пруска Валгінова, Радасць, Чабахі, Чамяры I), якія знаходзіліся ў адміністрацыйным падпарадкаванні Камянецкага пассавета, і 11 населеных пунктаў (Бабічы, Багачы, Горы, Жылічы, Завадзькавічы, Зянькі, Ліпна, Мікалаева, Палінаўка, Робенка і Сюлкі) Ратайчыцкага сельсавета. 4 верасня 1972 года скасавана вёска Падрачаны (злілася з вёскай Чамяры). На 1 студзеня 1974 года ў складзе Камянецкага сельсавета 23 населеныя пункты. 15 красавіка 1985 года ў склад сельсавета з Рэчыцкага сельсавета перададзены 7 населеных пунктаў (вёскі Вялікі Лес, Грудавікі, Дварцы, Лескі, Мачульскія, Паўлюкоўшчына і Перасек), у склад Відамлянскага сельсавета перададзены 3 населеныя пункты (вёскі Мурыны Вялікія, Мурыны Малыя і Радасць). 19 мая 1986 года скасаваны, населеныя пункты перададзены ў склад Войскага (11 населеных пунктаў: Бабічы, Багачы, Горы, Жылічы, Завадзькавічы, Зянькі, Ліпна, Мікалаева, Палінаўка, Робенка і Сюлкі) і Рэчыцкага (16 населеных пунктаў: Вугляны, Вялікі Лес, Голы Барок, Грудавікі, Дварцы, Жданкі, Камароўшчына, Лескі, Мартынюкі, Мачульскія, Паўлюкоўшчына, Перасек, Пруска Багуслаўская, Пруска Валгінова, Чабахі і Чамяры 1) сельсаветаў.
На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 27 населеных пунктаў.
Сцяпное (Шартандзінскі раён)
Сцяпное — сяло ў Шартандзінскім раёне Акмолінскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад Дамсінскай сельскай акругі. Знаходзіцца прыкладна за 2 км на поўдзень ад цэнтра пасёлка Шартанды. Код КАТА — 116835600.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 1216 чалавекі (579 мужчын і 637 жанчын). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражываў 1231 чалавекі (609 мужчын і 622 жанчыны).
Каарэл Ірд
Ка́арэл Ірд (Kaarel Ird;, , Ліфляндская губерня, Расійская імперыя — , Вільяндзі, Эстонская ССР, СССР) — эстонскі савецкі , , ,. Народны артыст Эстоніі (1958), Народны артыст СССР (1970), Герой Сацыялістычнай Працы (1984). Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Эстоніі (1947) і Дзяржаўнай прэміі СССР (1967).
Біяграфія
Каарэл Ірд нарадзіўся 27 жніўня года ў Рызе (цяпер у Латвіі).
З 1932 года выступаў на сцэне тэатра «Эндла» ў Пярну. У 1932—1934 гадах акцёр і мастак-дэкаратар Рабочага тэатра ў Пярну. У 1934—1936 гадах вучыўся ў студыі драматычнага мастацтва ў Тарту, якую так і не скончыў.
У 1937—1939 гадах акцёр і рэжысёр Рабочага тэатра ў Тарту. У 1939—1940 гадах спявак хору, у 1940—1941, 1944—1948, 1949—1950 і 1955—1986 гадах мастацкі кіраўнік і галоўны рэжысёр Дзяржаўнага акадэмічнага тэатра Эстонскай ССР «Ванемуйнэ» ў Тарту, які аб’ядноўваў усе жанры сцэнічнага мастацтва — оперу, драму, аперэту і балет. З 1940 года член УКП(б).
З пачаткам вайны ўступіў у знішчальны батальён, затым працаваў у эстонскіх мастацкіх ансамблях у Яраслаўлі.
У 1948—1949 гадах старшыня Камітэта па справах мастацтваў пры Савеце міністраў Эстонскай ССР. У 1950—1952 гадах не працаваў у тэатры.
У 1952—1955 гадах мастацкі кіраўнік і галоўны рэжысёр Драматычнага тэатра імя Л. Койдулы (цяпер — тэатр «Эндла») у Пярну. З 1961 года арганізатар, кіраўнік і педагог тэатральнай студыі пры тэатры «Ванемуйнэ».
Дэпутат Вярхоўнага Савета Эстонскай ССР 6—7 (1963—1970) і 10 скліканняў (1980—1984). З 1976 года член ЦК КП Эстонскай ССР. У 1976—1982 гадах старшыня упраўлення Тэатральнага саюза Эстонскай ССР.
Памёр 25 снежня 1986 года ў псіхіятрычнай бальніцы ў Вільяндзі. Пахаваны на могілкі Раадзі ў Тарту.
Творчасць
Сярод пастановак у тэатры «Ванемуйнэ»: оперы «Агні помсты» Э. Капа (1945), «Бераг бур» Г. Эрнесакса (1958), «Заручыны ў манастыры» С. Пракоф’ева (1962), «Кацярына Ізмайлава» Д. Шастаковіча і «Лебядзіны палёт» В. Торміса (1966), «Джоні з Гвіяны» А. Буша (1969), «Піквікскі клуб» Р. Шантыра (1978); драматычныя спектаклі: «Мяшчане» (1946), «Ягор Булычоў і іншыя» (1950) М. Горкага, «Венецыянскі купец» (1958), «Карыялан» (1964) У. Шэкспіра, «Жыццё Галілея» (1961), «Швейк у другой сусветнай вайне» (1967) Б. Брэхта, «Дзікі і капітан» Ю. Смуўла (1965), «Сумленне» Э. Ранета. Пастаноўкі вылучалі глыбіня трактоўкі і сцэнічных вобразаў, арыгінальнае вырашэнне масавых сцэн. Сярод роляў: Ральф («Жыццё ў Цытадэлі» А. Якабсана), Хігінс («Пігмаліён» Б. Шоу), Трыгорын («Чайка» А. Чэхава), Пратасаў («Жывы труп» Л. Талстога).
Кніжная застаўка
Заста́ўка ў кніжнай графіцы — невялікая кампазіцыя арнаментальнага або выяўленчага характару, якая вылучае і упрыгожвае пачатак раздзела кнігі ці часопіса. Можа уключаць назву раздзела, спалучацца з ілюстрацыяй і інш.
У беларускіх рукапісных кнігах вядома з 11 ст. (Тураўскае евангелле, 11 ст.; Аршанскае евангелле, канец 12 — пач. 13 ст., і інш.). Застаўкі друкаваных кніг 16 ст. маюць рэнесансавыя рысы («Біблія» і «Апостал» Ф. Скарыны), 17—18 ст. — рысы барока і ракако (кнігі Супрасльскай, Віленскай брацкай і іншых друкарань).
У сучаснай беларускай кнізе ў застаўках адчувальны уплыў старадрукаў і народнага мастацтва.
Сэрца свету
«Сэрца свету» (Сердце мира) — мастацкі фільм 2018 года рэжысёркі.
Фільм быў прадстаўлены ў асноўнай конкурснай праграме ігравога кіно 25-га Мінскага міжнароднага кінафестывалю «Лістапад».
Сюжэт
Ягор працуе ветэрынарам на адной з трэніровачных станцый для паляўнічых сабак дзесьці ў глушы. Лісы, алені, барсукі, сабакі — гэта яго жыццё. Жыве ён у прыбудове побач з домам гаспадара. Лечыць звяроў, чысціць клеткі, наглядае за рабочымі, сустракае кліентаў і іх сабак. З жывёламі яму прасцей, чым з людзьмі. Ён бярэцца за любую працу, абы стаць сваім для гаспадара станцыі Мікалая Іванавіча і яго блізкіх. Ягору хочацца амаль немагчымага — зрабiцца часткай гэтай сям’і.
Узнагароды
Паводле інфармацыі сайта «Internet Movie Database» фільм быў адзначаны 4 кінаўзнагародамі і яшчэ 14 намінацыямі.
Эфір (стыхія)
Эфі́р (αἰθήρ — верхні пласт паветра; aether) — найтанчэйшая пятая стыхія ў антычнай і сярэднявечнай натурфіласофіі, фізіцы і алхіміі. Яго сінонімамі былі тэрміны «пятая стыхія» («пяты элемент», «Квінтэсенцыя»), «пятае цела» (πέμπτον σῶμα, quintum corpus; «пятае простае цела»), «пятая сутнасць» (quinta essentia, «квінтэсенцыя»). Лацінскія эквіваленты тэрміна выкарыстоўваліся ў рымскай і сярэднявечнай філасофіі.
Першапачаткова ў старажытнагрэчаскай міфалогіі тэрмін «эфір» пазначаў верхні (горны), асоба тонкі (разрэджаны), празрысты і прамяністы пласт паветра, якім дыхаюць багі.
Прыблізна ў такім сэнсе (нябеснае рэчыва) гэты тэрмін ужывалі ў ранняй старажытнагрэчаскай філасофіі дасакратыкі — Анаксагор, Эмпедокл.
Эмпедокл стварыў вучэнне аб чатырох стыхіях (элементах)  — вадзе, зямлі, агню і паветры. Арыстоцель дадаў да іх найтанчэйшую пятую стыхію, пяты элемент — эфір, які ён супрацьпастаўляў астатнім чатыром. Чатыры стыхіі, з якіх складаецца ўвесь падмесяцовы свет, здзяйсняюць рух па вертыкалі і гарызанталі і могуць ператварацца сябар у сябра. Нябесныя целы, якія знаходзяцца ў сферах космасу на ўзроўні Месяца і вышэй (надмесяцовы свет), складаюцца з эфіру, які вечны, не пераходзіць у іншыя стыхіі і здзяйсняе кругавыя рухі.
Гэты тэрмін захаваўся ў рымскай і сярэднявечнай філасофіі. Яго ўжывае Лукрэцый.
Жылічы (Камянецкі раён)
Жы́лічы (, Жиличи) — вёска ў Камянецкім раёне Брэсцкай вобласці, на правым беразе ракі Крывулі. Уваходзіць у склад Войскага сельсавета. Размешчаны за 5 км на захад ад Каменца.
Да 14 красавіка 1964 года вёска ўваходзіла ў склад Ратайчыцкага сельсавета, да 19 мая 1986 года — у склад Камянецкага сельсавета.
Паселішча злучана дарогамі з вёскамі Сюлкі, Мікалаева і Ліпна.
У кіламетры на паўднёвы захад ад вёскі знаходзіцца ўзвышша вышынёй 171 м над узроўнем мора, асабістай назвы не мае.
Данберы (Канектыкут)
Данберы (Danbury) — горад у акрузе Фэрфілд (штат Канектыкут, ЗША). Насельніцтва — 80 893 чалавекі (перапіс 2010 года). Данберы — чацвёрты па колькасці насельніцтва горад у акрузе і сёмы ў штаце. Назва горада паходзіць ад горада Данберы ў Англіі, адкуль прыбылі раннія пасяленцы. У горадзе знаходзіцца Універсітэт Заходняга Канектыкута, які ўваходзіць у сістэму Універсітэта штата Канектыкут.
Зімовыя Алімпійскія гульні 1960
Зімовыя Алімпійскія гульні 1960, афіцыйна вядомыя як Гульні VIII Алімпіяды, праходзілі ў Скво-Вэлі з 18 лютага па 28 лютага 1960 года.
IC 5224
IC 5224 — галактыка тыпу Sab (кампактная выцягнутая галактыка) ў сузор’і Журавель.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Вакзал (значэнні)
Вакза́л — шматзначны тэрмін:
Цэнтральны выканаўчы камітэт БССР
Цэнтральны Выканаўчы Камітэт БССР, (ЦВК БCCР) — вышэйшы орган дзяржаўнай улады Беларускай ССР у 1919—1938 гадах паміж Усебеларускімі з’ездамі Саветаў. З’езды праходзілі ў Мінску.
ЦВК БCCР функцыянаваў да 1938 года, калі ён быў ператвораны ў Вярхоўны Савет БССР.
Вакзал (фільм, 1980)
«Вакза́л» (Dworzec) — чорна-белы дакументальны фільм, зняты ў 1980 годзе польскім кінарэжысёрам Кшыштафам Кеслёўскім. Фільм прысвечаны штодзённаму жыццю на Варшавы.
Літва (Стаўбцоўскі раён)
Літва́ — вёска ў складзе Літвенскага сельсавета Стаўбцоўскага раёна Мінскай вобласці Беларусі, цэнтр сельсавета і калгаса.
Геаграфія
Вёска знаходзіцца за 40  км на поўнач ад горада Стоўбцы, за 75  км ад Мінска, за 27 км ад чыгуначнай станцыі Койданава, на аўтадарозе Стоўбцы — Івянец.
Інфрастуктура
У вёсцы знаходзіцца сярэдняя школа, дом культуры, бібліятэка, амбулаторыя, камбінат бытавога абслугоўвання, аддзяленне сувязі.
Герман Мінкоўскі
Герман Мінко́ўскі (Hermann Minkowski;, Аляксоты, Аўгустоўская губерня, Марыямпальскі павет, Расійская імперыя — , , Германская імперыя) — нямецкі фізік і матэматык, які распрацаваў геаметрычную тэорыю лікаў.
Кузаў
Кузаў — гэта частка аўтамабіля або іншага транспартнага сродку, прызначаная для размяшчэння пасажыраў і грузу. Кузаў мацуецца да рамы аўтамабіля. Распаўсюджаныя бязрамачныя апорныя кузавы, якія выконваюць адначасова функцыю рамы — да іх мацуюцца ўсе астатнія вузлы і агрэгаты аўтамабіля.
Гісторыя развіцця
Форма аўтамабіля залежыць ад кампаноўкі і канструкцыі, ад ужывальных матэрыялаў і тэхналогіі вырабу кузава. У сваю чаргу, узнікненне новай формы прымушае шукаць новыя тэхналагічныя прыёмы і новыя матэрыялы. На развіццё формы аўтамабіля ўздзейнічаюць сацыяльна-эканамічныя фактары і, у сілу асаблівага якасці аўтамабіля — яго «прэстыжнасці», мода. Даўгавечнасць кузава звязана з яго антыкаразійнай падрыхтоўкай. Антыкаразійная абарона дасягаецца выкарыстаннем як асаблівых матэрыялаў самага кузава, так і матэрыялаў пакрыцця кузава. У якасці павярхоўнай абароны выкарыстоўваюць ацынкоўку і лакафарбавае пакрыццё.
Грузавы аўтамабіль
У грузавіка кузаў складаецца з кабіны вадзіцеля і грузаво платформы (часта толькі яе і называюць кузавам).
У грузавікоў кузавам называюць канструктыўную частку, прызначаную для перавозкі грузаў. Кузаў грузавіка можа быць: Канструктыўную частку грузавіка, прызначаную для вадзіцеля і для перавозкі пасажыраў называюць кабінай.
Кабіна можа быць:
Класічная кампаноўка
Аўтамабіль хутка развіваўся. Рухавік заняў даволі нязручнае для размяшчэння пасажыраў месца — паміж вялікімі крыламі пярэдніх кіраваных колаў; радыятар размясціўся спераду — для астуджэння яго сустрэчным патокам паветра; вядучыя колы — заднія, што выгадна для паляпшэння цягавых якасцяў аўтамабіля. З канструктыўнай пункту гледжання такая кампановачная схема апынулася цалкам рацыянальнай; ўдасканальваючыся, яна захавалася да нашых дзён і атрымала назву «класічная кампаноўка». Рухавік, трансмісія, хадавая частка мацаваліся да рамы. Усё ў цэлым называлася «шасі». Шасі магло рухацца і існаваць без кузава. Кузаў усталёўваўся на шасі як асобны і незалежны для выканання агрэгат. З кузавам атрымліваўся ўжо аўтамабіль, прызначаны для выканання пэўнай функцыі.
Ахіл
Ахіл (Ἀχιλλεύς, Ахілэус) ці Ахіле́с (Achilles) — у грэчаскай міфалогіі герой Траянскай вайны, адзін з галоўных персанажаў «Іліяды».
Паводле падання, маці Ахіла, марская багіня Фетыда, каб зрабіць сына бессмяротным, пакупала яго ў свяшчэнных водах ракі Стыкс. Толькі пятка, за якую яна трымала дзіця, засталася паражальная. Загінуў Ахіл ад стралы Парыса, што трапіла ў пятку (адсюль выраз «ахілесава пята»).
Ахіл — улюбёны герой старажытнагрэчаскіх мастакоў і паэтаў, яму прысвечаны шматлікія малюнкі на антычных вазах, пампейскія фрэскі, рэльефы рымскіх саркафагаў. Міф пра Ахіла стаў сюжэтам твораў жывапісцаў А. ван Дэйка, П. П. Рубенса, Н. Пусэна і інш.
Вішаўскі сельсавет
Ві́шаўскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Казлоўшчынскага раёна Гродзенскай вобласці. Цэнтр — вёска Вішаў.
Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Казлоўшчынскага раёна Баранавіцкай вобласці БССР. З 8 студзеня 1954 года ў складзе Гродзенскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Мяляхавіцкага сельсавета.
Казлоўшчынскі сельсавет (Дзятлаўскі раён)
Казло́ўшчынскі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Дзятлаўскага раёна Гродзенскай вобласці. Цэнтр — гарадскі пасёлак Казлоўшчына.
Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Казлоўшчынскага раёна Баранавіцкай вобласці БССР. Цэнтр — вёска Казлоўшчына. З 8 студзеня 1954 года ў Гродзенскай вобласці. 28 чэрвеня 1958 года вёска Казлоўшчына атрымала статус гарадскога пасёлка, Казлоўшчынскі сельсавет скасаваны, населеныя пункты перададзены ў адміністрацыйнае падпарадкаванне Казлоўшчынскаму пассавету.
NGC 2615
NGC 2615 (іншыя абазначэнні — UGC 4481, MCG 0-22-19, ZWG 4.59, IRAS08320-0222, PGC 24071) — спіральная галактыка з перамычкай (SBb) ў сузор’і Гідра.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Казлоўшчынскі сельсавет (Дзятлаўскі раён)
30 снежня 2003 года да пассавета далучана тэрыторыя скасаванага Дзянісаўскага сельсавета (25 населеных пунктаў: Амбражылевічы, Ананічы, Гарадкі, Дзянісава, Доўбневічы, Драбавічы, Дубароўшчына, Колкі, Куцкі, Малая Воля, Маськаўцы, Нянадавічы, Падвялікае, Пархуты, Пацавічы, Рандзілаўшчына, Русакі, Салавічы, Самойлаўшчына, Скрундзі, Скрэндзевічы, Смаляная Печ, Трахімавічы, Хамічы і Чарлёнка). 13 ліпеня 2007 года ў склад пассавета перададзена частка скасаванага Гярбелевіцкага сельсавета (7 населеных пунктаў: Гярбелевічы, Лозкі, Лявонавічы, Малдавічы, Мядзвінавічы, Сверплевічы і Скіпоравічы).
26 снежня 2013 года Казлоўшчынскі пассавет быў рэарганізаваны ў сельсавет.
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (без гарадскога пасёлка Казлоўшчына) — 2456 чалавек, з іх 93,4 % — беларусы, 3,9 % — палякі, 1,7 % — рускія.
Базайгыр (Акмолінская вобласць)
Базайгыр — аул у Шартандзінскім раёне Акмолінскай вобласці Казахстана. Адміністрацыйны цэнтр аульнай акругі Базайгыр. Код КАТА — 116837100.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва аула складала 2032 чалавекі (987 мужчын і 1045 жанчын). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 2526 чалавек (1237 мужчын і 1289 жанчын).
Буквіца (кніжная графіка)
Бу́квіца, ці ініцыя́л (ад initialis «пачатковы») — павялічаная загалоўная (пачатковая) літара якога-небудзь раздзела ў тэксце рукапіснай ці друкаванай кнігі.
У рукапісах ініцыялы (т.зв. буквіцы) багата размалёўвалі складаным арнаментам, упрыгожвалі выявамі чалавечых фігур і жывёл, жанравымі сцэнкамі.
На Беларусі першыя буквіцы ўжыты ў рукапісных кнігах 11 ст. У беларускай друкаванай кнізе ўпершыню буквіцы ў тэхніцы ксілаграфіі выкарыстаны ў выданнях Ф. Скарыны ў пачатку 16 ст.
Попел беласнежны
«Попел беласнежны» (江湖儿女) — мастацкі фільм 2018 года рэжысёра.
Фільм быў прадстаўлены ў асноўнай конкурснай праграме ігравога кіно 25-га Мінскага міжнароднага кінафестывалю «Лістапад».
Сюжэт
Гангстарская меладрама і «эпас аб прыродзе часу» ў эпоху пераменаў. Цяо закахана ў Біна, злачыннага аўтарытэта правінцыі Шаньсі. Падчас спантаннай сутычкі паміж бандыцкімі групоўкамі яна вырашае заступіцца за каханага і страляе з пісталета ў паветра. За гэта жанчына атрымлівае пяць гадоў турмы. Выйшаўшы на волю, яна адпраўляецца на пошукі свайго страчанага кахання.
Узнагароды
Паводле інфармацыі сайта «Internet Movie Database» фільм быў адзначаны 27 кінаўзнагародамі і яшчэ 55 намінацыямі.
Зімовыя Алімпійскія гульні 1952
Зімовыя Алімпійскія гульні 1952 (1952 Winter Olympics), афіцыйна вядомыя як Гульні VI Алімпіяды, праходзілі ў Осла з 14 лютага па 25 лютага 1952 года.
Імануэль Лазарус Фукс
Прызнаны аўтарытэт у галіне лінейных дыферэнцыяльных ураўненняў 2-га парадку, дзе стварыў шырокую навуковую школу. Працы Фукса аказалі вялікі ўплыў на Фелікса Клейна, Каміля Жардана, Анры Пуанкарэ; гэтыя працы заклалі аснову для стварэння сучаснай тэорыі дыферэнцыяльных ураўненняў.
Мантана (гурт)
«Манта́на» (Мантана) — беларуска-расійскі рок-гурт, заснаваны ў 1999 годзе ў Мiнску. Заснавальнік, лідар гурта, салістка, кампазітар, аўтар песень Алеся Берулава.
Гісторыя гурту
Гурт заснаваны студэнткай Беларускага ўніверсітэта культуры Алесяй Берулавай. Яна паступіла ва ўніверсітэт у 1989 годзе і навучалася на факультэце «Рэжысура масавых свят», дзе пазнаёмілася з Яўгенам Калмыковым (будучым прадзюсарам гурта «Ляпис Трубецкой» і «Мантана»), Аляксеем Радзівілавым (адміністратарам клуба «Реактор»), Маратам Грынгаўзам (будучым канцэртным дырэктарам «Ляпис Трубецкой»). Пасля першага курсу Алеся кідае вучобу і з'язджае да бацькоў у Германію. Праз год аднаўляецца на другі курс, дзе навучаецца на адным курсе з Сяргеем Міхалком (лідарам гурта «Ляпис Трубецкой»). Пазней Алеся Берулава перавялася на эстрадны вакал. Праз два гады Алеся зусім спыніла навучанне ва ўніверсітэце, зразумеўшы, што навучанне не прыносіць ёй жаданых вынікаў. Алеся жадала вучыцца спяваць, але застаўшыся без сродкаў на існаванне, ёй прыйшлося адправіцца ў Германію выконваць на вуліцах народны фальклор пад гітару. Паколькі досвед прынёс станоўчы вынік, у наступны раз Алеся прыязджае ў Гамбург разам з роднай сястрой Марынай Берулавай.
У Мінску яны з сябрамі музыкантамі запісалі дэма-альбом. Алеся Берулава прынесла яго Яўгенію Калмыкову і праз пару месяцаў з'явіўся рок-гурт «Мантана». Набор каманды быў нестандартным, спачатку знайшлі дырэктары Антона Азізбекяна, а потым музыкантаў. Назва гурта з'явілася шмат раней, чым сам калектыў. Слова «Мантана» ўжывалася Алесяй Берулавай яшчэ ў падлеткавым мінулым, для апісання ўсяго пазітыўнага ў яе жыцці. Апроч Алесі Берулавай ў склад гурта ўвайшлі бэк-вакалістка Марына Берулава (родная сястра Алесі), гітарыст Павел Трацяк (стаў удзельнікам гурта замест гітарыста Рамана Арлова), бас-гітарыст Алег Усціновіч «Паганіні» (экс. «Ляпис Трубецкой»), клавішнік Дзяніс Варанцоў і ўдарнік Аляксей Любавiн. Гурт склаў доўгатэрміновы кантракт са студыяй «Союз». 20 снежня 2000 гады выйшаў дэбютны сінгл «Потому что...». Загалоўная песня прома-сінгла патрапіла ў ратацыю на «Авторадио», «Европу плюс» і шэраг іншых радыёстанцый у Расіі. Песня ўвайшла ў зборнікі папулярнай музыкі «Superhit Охота 1» і «Союз 27» студыі «Союз». У 2000 годзе на яе быў зняты першы кліп гурта, які зрэжысіравалі ўдзельнікі гурта «S.P.O.R.T.» — гітарыст Сяргей Карпаў і Рыгор Паноў.
У сакавіку 2001 гады выйшаў першы студыйны альбом гурта пад назвай «Маникюры». Альбом быў запісаны на маскоўскай тон-студыі «Союз». Песня «Маникюры» таксама ўвайшла ў зборнік папулярнай музыкі «Superhit Охота 2» студыі «Союз». На загалоўную песню альбома быў зняты другі кліп гурта. Кліп зрэжысіраваў Леанід Залескі. Пасля выхада альбома адбыўся тур па маскоўскіх клубах. У 2001 годзе Ігар Маскаленка выканаў партыю ўдарных у песні «Маникюры» і стаў ударнікам гурта замест Аляксея Любавiна (экс. «Ляпис Трубецкой»).
У 2002 годзе Алеся Берулава, Марына Берулава і рок-гурт «Мантана» зняліся ў навагодняй тэлестужцы «Новогодние приключения или Поезд № 1». У фільме таксама здымаліся гурт «Ляпис Трубецкой», Дзмітрый Харацьян, Эдзіта П'еха і іншыя зоркі расійскай і беларускай эстрады.
У 2003 годзе рок-гурт «Мантана» спыніў сваё існаванне.
У 2004 годзе сёстрамі Алесяй і Марынай Берулавай, прадзюсарам рок-гурта «Мантана» Яўгенам Калмыковым быў створаны зусім новы праект, сінціпоп-гурт «Merry Poppins».
У 2016 годзе рок-гурт «Мантана» адрадзіўся ў абноўленым складзе. Нязменным лідарам і вакалісткай групы з'яўляецца Алеся Берулава.
Склад
Былыя ўдзельнікі:
IC 5226
IC 5226 — галактыка тыпу SBc ў сузор’і Паўднёвая Рыба.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Каралеўства Ірак (мандат Вялікабрытаніі)
Каралеўства Ірак пад мандатам Вялікабрытаніі (الانتداب البريطاني على العراق Al-Antidab Al-Britaniy 'Ala Al-'Iraq) — падмандатная тэрыторыя Лігі Нацый класа «A», створаная згодна з артыкулам 22 Версальскага дагавора пасля падзелу Асманскай імперыі у адпаведнасці з Севрскім мірным дагаворам 10 жніўня 1920 г. У адпаведнасці з рашэннем канферэнцыі ў Сан-Рэма 25 красавіка 1920 г., кіраванне гэтай тэрыторыяй было даверана Вялікабрытаніі. У 1921 г. англічане стварылі на падкантрольнай тэрыторыі Каралеўства Ірак. У 1932 г. Ірак стаў суверэннай незалежнай дзяржавай і быў прыняты ў Лігу Нацый.
Лапеэнранта
Лапеэнранта (Lappeenranta, Villmanstrand — Вільманстранд) — горад на паўднёвым усходзе Фінляндыі. Лапеэнранта — буйны (адзіннацаты па велічыні ў Фінляндыі) горад. Лапеэнранта знаходзіцца на паўднёвым беразе самага буйнога ўнутранага вадаёма Заходняй Еўропы — возера Сайма. Гэта эканамічны і культурны цэнтр Паўднёвай Карэліі. Насельніцтва горада складае 59,1 тысяч чалавек (2006).
Ініцыял (значэнні)
Ініцыя́л (initialis «пачатковы»):
Слабадзішча-2
Слабадзішча-2 (Слободище-2) — вёска ў Рослаўльскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Ліпаўскага сельскага паселішча.
Гісторыя
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай Слабадзішча-2 абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР.
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з жніўня 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
З 2004 па 2019 год у складзе Гразеняцкага сельскага паселішча.
18-ы літоўскі пяхотны полк
18-ы пяхотны полк — полк лінейнай пяхоты, створаны загадам Напалеона летам 1812 года з рэкрутаў і дабраахвотнікаў земляў былога Вялікага княства Літоўскага.
Янка Купала …Я адплаціў народу…
«Я'нка Купа'ла …Я адплаці'ў наро'ду…» — беларускі кароткаметражны дакументальны фільм, зняты «Беларускім відэацэнтрам» пры падтрымцы Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь. Фільм зняты ў гонар юбілея з дня нараджэння Янкі Купалы. Аўтарскі тэкст чытаюць Аляксандр Марчанка і Вераніка Буслаева. У фільме выкарыстаны эпізоды спектакляў «Янка Купала. Кругі раю» ( Святлана Навуменка), «Паўлінка» ( Леў Літвінаў), «Тутэйшыя» ( Мікалай Пінігін) і мастацкага фільма «Раскіданае гняздо» ( Барыс Луцэнка).
18-ы літоўскі пяхотны полк
Гісторыя
Рэкруты ў 18-ы пяхотны полк набіраліся ў асноўным з Віленскага дэпартамента. Полк стаяў у Вільні. Шэфам палка быў прызначаны Аляксандр Хадкевіч. Яго намеснікам і фактычным кіраўніком палка быў маёр Міхал Шугр (Michal Suhr) — былы камандзір батальёна 17-га пп, камандзірамі батальёнаў былі Станіслаў Трабецкі (Stanislaw Trebecki) — былы капітан 2-га пп, Казімір Слупецкі (Kazimerz Slupecki) — былы капітан 2-га пп, Францыск Рогланд (Franciszk Rohland) — былы капітан 6-га пп.
Строй
Мадэлі 1810 года, як у войску Княства Варшаўскага.
Сцягі палкавыя
Не захаваліся. Гембаржэўскі апісваў сцяг 19 пп як чырвона-блакітны з белым Арлом. Верагодна, сцяг 18 пп быў падобны. У Варшаве захоўваюцца чырвона-блакітныя сцягі з Арлом без нумара палка з эпохі 1812 года. Верагодна, сярод іх есць сцягі польскіх палкоў з тэрыторыі былога ВКЛ.
Артэфакты з музеяў і прыватных калекцый
У Вільні захоўваюцца:
У прыватных калекцыяйх знаходзяцца гузікі гэтага палка вялікія і малыя. Гузікі латунныя, пуклыя, з падвойным кантам, ножка пляскатая свідраваная. На гузіку лічба 18 у лаўрах.
Філіпі Ньюсі
Філі́пі Жасі́нту Нью́сі (Filipe Jacinto Nyusi, нар. 9 лютага 1959 года, Муеда, Партугальская Усходняя Афрыка) — мазамбікскі дзяржаўны дзеяч, прэзідэнт Мазамбіка з 15 студзеня 2015 года, міністр абароны краіны з 2008 па 2014 гады.
Біяграфія
Філіпе Ньюсі нарадзіўся ў лютым 1959 года ў сялянскай сям'і ў партугальскай калоніі Мазамбік. Яго дзяцінства і юнацкасць прыпалі на каланіяльную вызваленчую вайну з партугальскімі каланізатарамі. Яго бацькі былі змагарамі за свабоду Мазамбіка. Яму прыйшлося з дзяцінства хавацца ў суседняй Танзаніі, там ён і скончыў школу і патрапіў у лік маладых кадраў ФРЭЛІМА. Там жа ў Танзаніі ён у 1973 годзе пачаў вывучаць ваенную справу.
Пасля атрымання Мазамбікам незалежнасці ў 1975 годзе ваенная спецыяльнасць стала непатрэбнай і ён пачаў вучыцца па спецыяльнасці інжынера ў сталіцы сваёй дзяржавы Мапуту. Затым ён вучыўся ў Чэхаславакіі ў Брне ў Брненскім тэхнічным універсітэце і ў Вялікабрытаніі ва ўніверсітэце Манчэстэра.
Снукерны сезон 1996/1997
Снукерны сезон 1996/1997 уяўляў сабой серыю турніраў па снукеры, якія праходзілі ў часовым прамежку паміж 9 верасня 1996 і 18 мая 1997.
Філіпі Ньюсі
Біяграфія
У 2008 годзе ён быў прызначаны міністрам абароны Мазамбіка. Займаў гэту пасаду да моманту вылучэння яго партыяй ФРЭЛІМА ў 2014 годзе на пасаду прэзідэнта краіны.
Абраны прэзідэнтам як прадстаўнік кіруючай партыі ФРЭЛІМА паводле вынікаў выбараў 2014 года. Заняў пасаду прэзідэнта 15 студзеня 2015 года.
Валуйчык
Валуйчык — сяло ў Краснагвардзейскім раёне Белгародскай вобласці Расіі. З’яўляецца адміністрацыйным цэнтрам Валуйчанскага сельскага паселішча. Чыгуначная станцыя — Растрыжана.
Геаграфія
Сяло размешчана ў паўднёва-усходняй частцы Белгародскай вобласці, на абедзвюх берагах ракі пад назвай Валуй (басейн Северскага Данца), паміж вусцямі яго правых прытокаў (аднайменнай ракі Валуйчыка вышэй і Сеннай ніжэй), за 23,3 км па прамой на паўднёвы захад ад раённага цэнтра, горада Біруча.
NGC 2616
NGC 2616 (іншыя абазначэнні — UGC 4489, MCG 0-22-21, ZWG 4.69, PGC 24129) — лінзападобная галактыка (S0) ў сузор’і Гідра.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Нацыянальная гвардыя Вялікага Княства Літоўскага
Нацыянальная гвардыя Вялікага Княства Літоўскага —  пешая армейска-міліцэйская адзінка, створаная загадам Камісіі Часовага ўрада Вялікага Княства Літоўскага ад 12 кастрычніка 1812 года.
Гісторыя
Створана дзеля падтрымкі парадку ў гарадах і мястэчках, аховы дзяржаўнай і асабістай маёмасці, казны дэпартаментаў і дыстрыктаў, а таксама стратэгічных аб'ектаў (складоў і мастоў).
Рэкруты набяраліся з гаражан мужчынскага полу, што валодалі нерухомасцю і запісаныя ў гарадскую кнігу, ва ўзросце ад 18 да 50 гадоў, якія не ўступілі ў літоўскія пяхотныя альбо кавалерыйскія палкі. Служба была абавязковай. Частка гвардзейцаў атрымлівала абмундзіраванне і рыштунак за кошт горада, астатнія - за ўласны кошт, узбраенне паступала часткова з французскіх арсеналаў, часткова было трафейным. Гвардзейцы жылі ў сябе дома, але ў названыя ім дні выходзілі на патруляванне тэрыторыі, а ў нядзелю збіраліся дзеля ваеннага навучання, якое праводзілі афіцэры арміі Княства Варшаўскага.
Пададдзелы нацыянальнай гвардыі, згодна загаду, былі ўтвораны ў Вільні, Вількаміры, Ашмянах, Троках, Мерачы, Свянцянах, Відзах, Панявежы, Біржах, Шаўлях, Цельшах, Кейданах, Горадні, Ваўкавыску, Лідзе, Слоніме, Кобрыне, Пружанах, Каменцы, Слуцку, Мінску, Нясвіжы, Барысаве, Бабруйску, Вілейцы, Дзісне, Ігумене, Мазыры, Рэчыцы, Саколцы, Бельску, Драгічыне.
Стварэнне нацыянальнай гвардыі сустрэла вялікія цяжкасці з-за недахопу зброі. Так, газета «Літоўскі кур'ер», у адным са сваіх нумароў заявіла, што ў Вільні сабрана ўжо 1220 гвардзейцаў, але колькасць салдат і афіцэраў, якія маглі весці бой, не перавышала 826 чалавек. У Гародне нацыянальная гвардыя налічвала 236 чалавек (2 роты) на чале з капітанам Шастакоўскім. Яе ўзброілі трафейнымі расійскімі стрэльбамі. У Слоніме - 54 чалавекі. У Мінску стварыць гвардыю практычна не ўдалося.
Удзелу ў баявых дзеяннях гвардзейцы не прымалі, за выключэннем віленскіх, якія баранілі 10-12 снежня свой горад ад рускіх войскаў.
Алонза Чорч
Алонза Чорч (Alonzo Church;, горад Вашынгтон, ЗША — ) — амерыканскі логік і матэматык.
Навуковая дзейнасць
У 1935 абгрунтаваў палажэнне і невырашальнасць «масавай праблемы» ў выпадку, калі не існуе (або не можжа быць) алгарытму для вырашэння ўсіх адзінкавых праблем, якія ўваходзяць у яе склад. Развіў ідэю аб аддзяленні паняцця функцыі ад паняцця мноства, у 1936 прапанаваў асноўныя гіпотэзы тэорыі вылічальнаых функцый (т.зв. тэзіс Чорча), паводле якой кожная эфектыўна вылічальная функцыя з'яўляецца агульнарэкурсіўнай (вызначанай для ўсіх натуральных значэнняў аргумента). У працы «Уводзіны ў матэматычную логіку» (т. 1, 1956) абгрунтаваў метады матэматычнай логікі вызначыў яе першасныя паняцці, сфармуляваў правілы лагічнага аперыравання (злічэння) з выказваннямі простымі (гл. логіка выказванняў) і раздзеленымі на суб'ект і прэдыкат (гл. логіка прэдыкатаў). Вызначыў такія катэгорыі, як канстанты і пераменныя функцыі, сімвалы, аператары, квантары, несупярэчлівасць і паўната сістэмы аксіём і інш., прапанаваў для лагічных мэт ужываць спецыяльна створаную фармалізаваную мову. Яго даследаванні паўплывалі на развіццё матэматычнай, камбінаторнай і мадальнай логікі, тэорыі алгарытмаў, семантыкі лагічнай.
Мары Энмон Каміль Жардан
Мары Энмон Каміль Жардан (Marie Ennemond Camille Jordan;  — ) — французскі матэматык, вядомы дзякуючы сваім фундаментальным працам у тэорыі груп і «Курсу аналізу». Ён нарадзіўся ў Ліёне і вучыўся ў Політэхнічнай школе. Па адукацыі Жордан быў інжынерам; пазней ён выкладаў у Політэхнічнай школе і Калеж дэ Франс.
Плутоній-244
Плутоній-244 (plutonium-244) — радыеактыўны нуклід хімічнага элемента плутонію з атамным нумарам 94 і масавым лікам 244. Перыяд паўраспаду 80 мільёнаў гадоў, што даўжэй, чым любы з іншых ізатопаў плутонію і адзин з даўжэйшых сярод актынідаў (за выключэннем трох распаўсюджаных у прыродзе: урану-235 (704 мільёна гадоў), урану-238 (4,468 мільярда гадоў) і торыя-232 (14 мільярдаў гадоў). Нягледзячы на тое, што даследаванні супярэчаць адно аднаму, улічваючы матэматыку распаду плутонію-244, у складзе Зямлі павінна прысутнічаць надзвычай малая колькасць, што робіць плутоній верагодным, хоць і недаказаным кандыдатам у якасці самага кароткачасовага першабытнага элемента.
Вытворчасць
У адрозненне ад плутонію-238, плутонію-239, плутонію-240, плутонію-241 і плутонію-242, плутоній-244 не вырабляецца ў вялікай колькасці ў ядзерным паліўным цыкле, таму што пры далейшым захопе нейтронаў на плутонію-242 утворыцца плутоній-243, які мае кароткі перыяд паўраспаду (5 гадзін) і хуткі бэта-распад да амерыцыя-243, перш чым мець магчымасць далейшага захопу нейтронаў (у любым асяроддзі, акрамя вельмі высокага патоку нейтронаў). Сусветны запас 244Pu складае прыкладна 20 грамаў. Плутоній-244 таксама з'яўляецца нязначным кампанентам тэрмаядзерных ападкаў.
Мустафа Кемаль Атацюрк
Мустафа Кемаль Атацюрк; Газі Мустафа Кемаль-паша (Mustafa Kemal Atatürk,  — ) — асманскі і турэцкі рэфарматар, палітык, дзяржаўны дзеяч і военачальнік; заснавальнік і першы лідар Рэспубліканскай народнай партыі Турцыі; першы прэзідэнт Турэцкай Рэспублікі, заснавальнік сучаснай турэцкай дзяржавы. Уваходзіць у спіс 100 самых вывучаных асоб у гісторыі.
Узначаліўшы пасля паразы (кастрычнік 1918) Асманскай імперыі ў Першай сусветнай вайне нацыянальна-рэвалюцыйны рух і вайну за незалежнасць у Анатоліі, дамогся ліквідацыі марыянеткавага ўраду султана і акупацыйнага рэжыму, стварыў новую, заснаваную на нацыяналізме («суверэнітэце нацыі»), рэспубліканскую дзяржаву, правёў шэраг сур’ёзных палітычных, сацыяльных і культурных рэформ, такіх як: ліквідацыя султанату (1 лістапада 1922 года), абвяшчэнне рэспублікі (29 кастрычніка 1923 года), скасаванне халіфата (3 сакавіка 1924 года), увядзенне свецкага навучання, закрыццё дэрвішскіх ордэнаў, рэформа адзення (1925), прыняцце новага крымінальнага і грамадзянскага кодэксаў па еўрапейскім узоры (1926), лацінізацыя алфавіту, ачышчэнне турэцкай мовы ад арабскіх і персідскіх запазычанняў, аддзяленне рэлігіі ад дзяржавы (1928), прадастаўленне выбарчых правоў жанчынам, адмена тытулаў і феадальных формаў звароту, увядзенне прозвішчаў (1934), стварэнне нацыянальных банкаў і нацыянальнай прамысловасці. Як старшыня Вялікага Нацыянальнага Сходу (1920—1923) і затым (з 29 кастрычніка 1923 года) як прэзідэнт рэспублікі, пераабіраўся на гэты пост кожнае чатырохгоддзе, а таксама як незмяняльны старшыня створанай ім Народна-рэспубліканскай партыі, набыў у Турцыі беспярэчны аўтарытэт і дыктатарскія паўнамоцтвы.
Паходжанне, дзяцінства і адукацыя
Нарадзіўся ў 1880 ці 1881 годзе (дакладных звестак аб даце нараджэння няма; пазней Кемаль абраў датай свайго нараджэння 19 мая — дзень пачатку барацьбы за незалежнасць Турцыі) у квартале Хаджакасым атаманскага горада Салонікі (цяпер Грэцыя) у сям’і дробнага лесагандляра, былога мытнага служачага Алі Рыза-эфендзі і яго жонкі Зюбейдэ-ханым. Яго бацька, мабыць, быў па паходжанні албанцам, у сям’і размаўлялі па-турэцку і вызнавалі іслам, хоць сярод праціўнікаў Кемаля ў Асманскай імперыі было распаўсюджана меркаванне, што яго бацька належаў да іўдзейскай секты дзёнме , адным з цэнтраў якой быў горад Салонікі. Ён і яго малодшая сястра Макбуле Атадан былі адзінымі дзецьмі ў сям’і, якія дажылі да дарослага ўзросту, астатнія памерлі ў раннім дзяцінстве.
Мустафа быў актыўным дзіцем і валодаў запальчывым і надзвычай незалежным характарам. Зносінам з аднагодкамі або сястрой хлопчык аддаваў перавагу адзіноце і незалежнасці. Ён нетрывальна ставіўся да меркавання навакольных, не любіў ісці на кампрамісы і заўсёды імкнуўся прытрымлівацца выбранага для сябе шляху. Звычка прама выказваць усё, што ён думае, прынесла Мустафе ў далейшым жыцці нямала клопатаў, і з ёй ён нажыў шматлікіх ворагаў.
Яго бацька памёр у 1888 годзе, калі Мустафе было 8 гадоў. 13 сакавіка 1893 года ён, паводле свайго памкнення, будучы 12-і гадоў узростам, паступіў у падрыхтоўчую ваенную школу ў Салоніках Selânik Askerî Rüştiyesi, дзе настаўнік матэматыкі даў яму другое імя Кемаль («дасканаласць»).
У 1896 годзе быў залічаны ў ваенную школу (Manastır Askerî İdadisi) у г. Бітала ў Македоніі.
10 лютага 1902 года паступіў у Атаманскую акадэмію генштаба (Erkân-ı Harbiye Mektebi) у Стамбуле, якую скончыў 11 студзеня 1905 года. Адразу пасля заканчэння акадэміі, быў арыштаваны па абвінавачванні ў супрацьзаконнай крытыцы абдулхамідаўскага рэжыму і пасля некалькіх месяцаў пад вартай быў сасланы ў Дамаск, дзе ў 1905-м стварыў рэвалюцыйную арганізацыю Ватан («Радзіма»).
Пачатак службы. Младатуркі
У 1905—1907 гадах разам з Лютфі Мюфіт-беем (Оздешэм) служыў у 5-й арміі, дыслакаванай у Дамаску. У 1907 годзе Мустафа Кемаль быў павышаны ў званні і атрымаў накіраванне ў 3-ю армію ў горад Манасцір.
Ужо падчас вучобы ў Салоніках Кемаль удзельнічаў у рэвалюцыйных таварыствах; па заканчэнні Акадэміі далучыўся да младатуркаў, удзельнічаў у падрыхтоўцы і правядзенні Младатурэцкай рэвалюцыі 1908 года; пазней, з прычыны рознагалоссяў з лідарамі младатурэцкага руху, часова адышоў ад палітычнай дзейнасці.
У 1910 годзе Мустафа Кемаль быў накіраваны ў Францыю, дзе прысутнічаў на пікардыйскіх ваенных манеўрах. У 1911 годзе пачаў служыць у Стамбуле, у Генштабе ўзброеных сілаў. На вайне, якая пачалася ў 1911 годзе са штурму Трыпалі італьянцамі, Мустафа Кемаль разам з групай сваіх таварышаў ваяваў у раёне Табрука і Дэрна. 22 снежня 1911 года Мустафа Кемаль атрымаў перамогу над італьянцамі ў бітве пад Табрукам, а 6 сакавіка 1912 года быў прызначаны на пасаду камандуючага асманскімі войскамі ў Дэрна. У кастрычніку 1912 года пачалася Балканская вайна, у якой Мустафа Кемаль прыняў удзел разам з ваеннымі падраздзяленнямі з Галіполі і Балайыра. Ён адыграў вялікую ролю ў справе адваявання Дыдыматыхона (Дыметокі) і Эдзірнэ ў балгараў.
У 1913 годзе Мустафа Кемаль быў прызначаны на пасаду ваеннага аташэ ў Сафіі, дзе ў 1914 годзе ён атрымаў званне каймакама (падпалкоўніка). Там Мустафа Кемаль праслужыў да 1915 года, калі быў накіраваны ў Тэкірдаг для фарміравання 19-й дывізіі.
Кемаль у Першай сусветнай вайне
18 сакавіка 1915 года англа-французская эскадра паспрабавала прайсці праліў Дарданэлы, аднак панесла цяжкія страты. Пасля гэтага камандаванне Антанты прыняло рашэнне высадзіць дэсант на Галіпальскім паўвостраве. 25 красавіка 1915 года англа-французы, якія высадзіліся на мысе Гелес, былі спыненыя 19-й дывізіяй пад камандаваннем Мустафы Кемаля. Пасля гэтай перамогі Мустафа Кемаль быў узведзены ў палкоўнікі.
Падчас высадкі войскаў Аўстралійскага і Новазеландскі корпуса і іншых брытанскіх частак на Галіпольскім паўвостраве ў ходзе Дарданэльскай аперацыі, у найбольш адчайны момант бітваў, раніцай 25 красавіка 1915 года, у загадзе дня для свайго 57-га палка Кемаль напісаў: «Я не загадваю вам наступаць, я загадваю вам памерці. Пакуль мы будзем паміраць, іншыя войскі і камандзіры змогуць прыйсці і стаць на нашы месцы.». Увесь асабісты склад 57-га палка загінуў да канца бітвы.
6 — 15 жніўня 1915 года група войскаў пад камандаваннем германскага афіцэра Ота Сандэрса і Кемаля здолела перашкодзіць поспеху брытанскіх сіл пры высадцы ў заліве Суўла. Затым рушылі ўслед перамога пры Кірэч-Тэпе (17 жніўня) і другая перамога пры Анафарталары (21 жніўня).
Пасля кароткатэрміновай службы ў Дамаску і Халебе вярнуўся ў Канстанцінопаль. Адсюль разам з наследным прынцам Мехмедам VI Вахідедзінам адправіўся ў Германію на лінію фронту для правядзення інспекцыі. Па вяртанні з гэтай паездкі сур’ёзна захварэў і быў адпраўлены на лячэнне ў Вену і Бадэн-Бадэн.
15 жніўня 1918 года вярнуўся ў Халеб на пасадзе камандуючага 7-й арміяй. Пад яго камандаваннем войска паспяхова абаранялася ад нападаў англійскіх войскаў.
Пасля падпісання Мудроскага перамір’я (капітуляцыі Асманскай імперыі) (30 кастрычніка 1918 года) быў прызначаны на пасаду камандуючага групай армій «Йылдырым». Пасля роспуску гэтага злучэння Мустафа Кемаль 13 лістапада 1918 года вярнуўся ў Канстанцінопаль, дзе пачаў працаваць у Міністэрстве абароны.
Арганізацыя ангорскага ўрада
Падпісанне Портай капітуляцыі прымусіла прыступіць да планамернага раззбраення і расфармавання Асманскай арміі. 19 мая 1919 года Мустафа Кемаль у якасці інспектара 9-й арміі прыбыў у Самсун.
22 чэрвеня 1919 года ў Амасія ён апублікаваў цыркуляр (Amasya Genelgesi), які абвяшчаў, што незалежнасць краіны знаходзіцца пад пагрозай, а таксама аб’яўляў скліканне дэпутатаў на Сіваскі кангрэс.
8 ліпеня 1919 года Кемаль звольніўся з асманскай арміі; султанскі ўрад выдаў ордэр на яго арышт; пасля ён быў завочна прысуджаны да смяротнага пакарання.
23 ліпеня — 7 жніўня 1919 года ў Эрзуруме адбыўся з’езд (Erzurum Kongresi) шасці ўсходніх вілаетаў імперыі, за якім пачаўся Сіваскі кангрэс, праведзены з 4 па 11 верасня 1919 года. Мустафа Кемаль, які забяспечыў скліканне і працу гэтых кангрэсаў, такім чынам вызначыў шляхі выратавання айчыны. 27 снежня 1919 года Мустафу Кемаля з радасцю сустрэлі жыхары Ангоры (Анкара).