cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
(4) Веста
Фізічныя характарыстыкі
Самой прыкметнай дэталлю з’яўляецца велізарны кратар 460 км у папярочніку, які займае ўсё паўднёвае канцавоссе. Дно кратара ляжыць на 13 км ніжэй сярэдняга ўзроўня, бокі на 4-12 км узвышаюцца над прылеглымі раўнінамі, а цэнтральная горка мае вышыню 18 км. Памеры кратара супастаўныя з памерамі астэроіда; застаецца загадкай, як Веста змагла перажыць такі катаклізм. Відавочна, што шматлікія астэроіды V-тыпу — проста абломкі, якія разляцеліся пасля сутыкнення. Спектраметрычны аналіз паказвае, што кратар агаліў некалькі пластоў кары Весты і часткова — яе мантыю. На Весце выяўленыя і іншыя буйныя кратары памерамі да 150 км і глыбінёй да 7 км. Паверхня Весты істотна неаднастайная, усходняе паўшар’е мае больш высокае альбеда, заходняе жа паўшар’е больш цёмнае, сустракаюцца ўчасткі з анамальна нізкім альбеда. Яшчэ адна цікавая асаблівасць Весты ― вобласці складкавага рэльефу ўздоўж экватара.
Навуковыя даследаванні
У 90-х гадах тэлескоп "Хабл" здолеў разгледзець асноўныя рысы паверхні Весты і атрымаць уяўленне аб яе складзе.
Амерыканская міжпланетная навуковая станцыя АМС «Dawn» была запушчана ў космас 27 верасня 2007 года. У ліпені 2011 г. апарат выйшаў на арбіту вакол Весты і пачаў яе вывучэнне, якое працягнецца 9 месяцаў, пасля чаго зонд адправіцца да Цэрэры.
Цікавыя факты
Самым яркім астэроідам з’яўляецца Веста, якая была адкрыта 29 сакавіка 1807 г. Веста — гэта адзіны астэроід, які ў ясную ноч бачны няўзброеным вокам з Зямлі. Гэта адбываецца дзякуючы яркасці яго паверхні, яго памеру, які складае 576 км. у папярочніку, і таму, што ён можа набліжацца да Зямлі на адлегласць усяго 177 млн. км.
Лардырага
Лардзірага (Lardirago) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Ламбардыя, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Павія.
Насельніцтва складае 1248 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 250 чал./км². Займае плошчу 5 км². Паштовы індэкс — 27016. Тэлефонны код — 0382.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы Себасцьян.
NGC 6047
NGC 6047 (іншыя абазначэнні — MCG 3-41-87, ZWG 108.111, DRCG 34-62, PGC 57033) — эліптычная галактыка (E) ў сузор’і Геркулес.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
2021 год у гісторыі камп’ютарных гульняў
2021 год быў адзначаны шэрагам падзей у галіне камп’ютарных гульняў.
РРК «Вістл»
Вістл — беларускі рабатызаваны ракетны комплекс (РРК), распрацаваны ТАА «БСВТ — Новыя тэхналогіі».
Гісторыя
Упершыню комплекс «Вістл» прадстаўлены 9 мая 2020 года ў Мінску на ваенным парадзе, прысвечаным 75-годдзю Перамогі, а ў кастрычніку паспяхова прайшоў першыя палявыя выпрабаванні са стральбой. У наступным годзе ён прыняў удзел у зброевай выставе «MILEX-2021».
Апісанне
Комплекс абсталяваны пакетам з 18 рэактыўнымі снарадамі тыпу С-5 (57-мм некіравальная авіяцыйнач ракета) і прызначаны для эфектыўнага агню з месца на далёкасцях да 4000 м па жывой сіле праціўніка.
У канструкцыі «Вістла» выкарыстана шасі, аналагічнае рабатызаваным комплексам «Багамол» і «Берсерк». Шасі гэтага тыпу абсталёўваецца гібрыднай сілавой устаноўкай, якая складаецца з дызельнага рухавіка, агрэгатаванага з электрагенератарам. Прывад вядучых колаў ажыццяўляецца ад электраматораў, якія атрымліваюць энергію, назапашаную ў акумулятарах, што дае магчымасць апарату манеўраваць на баявой пазіцыі з выкарыстаннем толькі электрапрывада. Гэта дазваляе паменшыць шум і істотна знізіць прыкметнасць комплексу ў інфрачырвоным дыяпазоне.
Кіраванне баявым робатам ажыццяўляецца дыстанцыйна па абароненым радыёканале з запатэнтаванай тэхналогіяй процідзеяння сродкам радыёэлектроннай барацьбы. Комплекс здольны вызначаць уласнае месцазнаходжанне, курс і нахіл. Мае інтэлектуальную сістэму, якая разлічвае кут прыцэльвання і кірунак стральбы.
Мікалай Андрэевіч Тэстэміцану
Мікалай Андрэевіч Тэстэміцану (1 жніўня 1927 года, сяло Окюл Алб, Бельцкі павет, Каралеўства Румынія — 20 верасня 1986, Малдаўская ССР) — малдоўскі хірург і палітычны дзеяч. Міністр аховы здароўя Малдаўскай ССР (1963—1968).
Біяграфія
Нарадзіўся 1 жніўня 1927 года ў сяле Окюл Алб Бельцкага павета Бесарабіі (цяпер Малдавіі).
З 1963 па 1968 год ён быў міністрам аховы здароўя Малдаўскай ССР.
У 1968 быў зніжаны ў пасадзе па вінавачанні ў спрыянні румынізацыі медычнага персаналу, у адрозненне ад савецкай палітыкі русіфікацыі.
Зуёўка
Зуёўка (, Зуёвка) — былая вёска ў Дзяржынскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіла ў склад Волменскага сельсавета.
Ліквідавана ў 2011 годзе, увайшла ў склад аграгарадка Волма.
Кім Уладзіміравіч Скурат
Кім Уладзіміравіч Скурат (, Бягомль, Докшыцкі раён, Віцебская вобласць — ) — беларускі вучоны, мовазнаўца і педагог. Кандыдат філалагічных навук (1972).
Біяграфія
Скончыў Мінскі педінстытут (1958), аспірантуру пры гэтым інстытуце (1970). Працаваў настаўнікам у Траскоўскай сярэдняй школе і Ратамскай школе-інтэрнаце (1960—1963), супрацоўнікам і загадчыкам сектара Дзяржаўнага музея БССР (1964—1967), навуковым супрацоўнікам (1970—1975), старшым навуковым супрацоўнікам Інстытута мовазнаўства імя Якуба Коласа АН Беларусі. З 1977 года — дацэнт кафедры беларускага мовазнаўства Беларускага дзяржаўнага педагагічнага ўніверсітэта імя М. Танка, адначасова ў 1991—1994 гадах — намеснік дэкана факультэта філалогіі.
Шмат часу аддаваў працы са школьнікамі, актыўна ўдзельнічаў у правядзенні абласных і рэспубліканскіх алімпіяд па беларускай мове.
Навуковая дзейнасць
Аўтар навуковых прац па гісторыі беларускай мовы, у тым ліку кнігі «Даўнія беларускія меры (лексічны аналіз)» (1974), даследаваў мову помнікаў беларускага пісьменства, сучасны стан і функцыянаванне беларускай мовы. Распрацаваў і выкладаў лінгвістычныя курсы «Уводзіны ў мовазнаўства» і «Агульнае мовазнаўства», адзін з аўтараў дапаможніка для студэнтаў філалагічных факультэтаў «Сучасная беларуская літаратурная мова» (3-е выд. 1993) і кнігі «Беларуская граматыка» (1986). Пад яго навуковай рэдакцыяй выйшаў дапаможнік для студэнтаў педінстытутаў «Уводзіны ў мовазнаўства».
Узнагароды
Узнагароджаны знакам «Выдатнік адукацыі Беларусі».
Штаб
Штаб (Stab) — асноўны орган ваеннага кіравання асабістым складам фарміравання (узброенымі сіламі (УС), відамі УС, родамі войскаў (сіл), і гэтак далей) у ваенны час (баявой абстаноўцы) і кіраўніцтва яго навучаннем, выхаваннем і падрыхтоўкай у паўсядзённым дзейнасці (у мірны час).
Штабы маюцца ва Узброеных Сілах (УС) усіх дзяржаў, як правіла, у звёнах ад батальёна (б) (дывізіёна (дн)) і вышэй.
Месца размяшчэння штаба называецца штаб-кватэрай (Ш.-к.), некаторыя выкарыстоўваюць дадзены тэрмін для замены тэрміна галоўная кантора (галоўны офіс).
На чыгунцы штабным вагонам называюць спецыяльны вагон, прызначаны для начальніка цягніка.
Для надання важнасці (значнасці) сваім дзеянням некаторыя кіраўнікі структур улады называюць Штабам свае часова створаныя камісіі, камітэты, г. зн. часовыя органы кіравання (Штаб муніцыпалітэта, Штаб мэрыі па ліквідацыі ледзякоў, Штаб партыі, Партыйны штаб), што з'яўляецца няправільным выкарыстаннем дадзенага тэрміна.
Гісторыя
У УС (войсках) рабаўладальніцкіх і феадальных дзяржаў (да XVI стагоддзя), якія былі невялікімі па колькасці і вялі баі на адносна невялікіх прасторах, военачальнік (камандзір) бачыў поле бітвы (бою) і для кіравання сваімі ваярамі не меў патрэбу ў адмысловым органе — штабе, хоць перад бітвай (боем) праходзіў савет (Ваенны савет), дзе вызначаліся і ставіліся задачы асабоваму складу. Па меры ўзбуйнення войскаў (павелічэннем іх колькасці) і павелічэннем прасторавага размаху ваенных дзеянняў паміж дзяржавамі, у Еўропе (канец XVI — пачатак XVIII стагоддзяў) адбывалася ўтварэнне пастаянных нацыянальных УС (войскаў, армій), пры гэтым, адпаведна, кіравальнасць імі ўскладнілася. У мэтах удасканалення арганізацыі кіравання УС спатрэбілася стварэнне спецыяльных чыноў (пасад), якія б ведалі перамяшчэннем войскаў, іх размяшчэннем, складаннем планаў, карт, так з'явіліся кватэрмайстары і паступова ўзнікла служба генеральнага штаба. А начальнікі (камандзіры) мелі афіцэраў-ад'ютантаў, веставых, якія выкарыстоўваліся пры кіраванні войскамі (часцямі).
Тыпы
Падпадзяляюцца на:
Склад
Сучасныя штабы, як правіла, складаюцца з упраўленняў, аддзелаў, аддзяленняў, службаў і груп:
Валерый Раманавіч Собаль
Біяграфія
Скончыў БДУ (1976). 3 1976 года ў Інстытуце фізікі АН Беларусі, навуковы, старшы навуковы, з 2003 года — вядучы навуковы супрацоўнік Інстытута фізікі цвёрдага цела і праваднікоў НАН Беларусі. 3 2005 года выкладаў у Беларускім дзяржаўным аграрным тэхнічным універсітэце (аграэнергетычны факультэт, кафедра фізікі, з 2006 года — загадчык кафедры). З 2009 года ў Беларускім дзяржаўным педагагічным універсітэце імя М. Танка (фізіка-матэматычны факультэт, кафедра фізікі і методыкі выкладання фізікі) — загадчык кафедры. У 2013—2015 гадах быў дэканам факультэта.
Штаб
Задачы
Найважнейшыя задачы штабоў: У мірны час асаблівая ўвага ў працы штабоў надаецца падтрыманню высокай баявой гатоўнасці войскаў (сіл) і органаў кіравання, кіраўніцтва іх баявой і аператыўнай падрыхтоўкай.
Валерый Раманавіч Собаль
Навуковая дзейнасць
Навуковыя інтарэсы: фундаментальныя і прыкладныя даследаванні электрычных, цеплавых, магнітных, трываласных уласцівасцей металаў і матэрыялаў. Навуковыя даследаванні па нізкатэмпературнай электрадынаміцы нармальных металаў і матэрыялаў. Аўтар больш за 120 навуковых прац.
Штаб
Задачы
Непасрэдна працай штаба кіруе яго начальнік штаба (НШ), які ў УС Расіі і ў УС некаторых іншых краін з'яўляецца першым намеснікам камандзіра (начальніка і да таго падобнае) і мае права аддаваць ад яго імя загады і наказы.
Скарачэнні
У дакументах прымяняліся і прымяняюцца наступныя скарачэнні:
Прэзідэнт Науру
Прэзідэнт Рэспублікі Науру абіраецца парламентам з ліку яго членаў і з’яўляецца адначасова кіраўніком дзяржавы і кіраўніком урада Науру (у 2013—2016 гадах існавала пасада прэм’ер-міністра, у далейшым скасаваная). Адначасова ён можа займаць міністэрскія пасады ў сфарміраваным ім урадзе. Прэзідэнт Науру абіраецца кожным новым абраным скліканнем парламента (тэрмін паўнамоцтваў якога складае, у сваю чаргу, 3 гады) без абмежаванняў на колькасць пераабранняў. Парламент можа датэрмінова адправіць у адстаўку прэзідэнта, вынесучы яму вотум недаверу, і абраць іншую асобу на астатні перыяд часу. Паколькі палітычныя партыі ў Науру адыгрываюць нязначную ролю (з усіх прэзідэнтаў Науру членамі якой-небудзь партыі былі толькі, і ), абранне прэзідэнта адбываецца ў выніку дамоўленасцей незалежных дэпутатаў, што вядзе да частых датэрміновых адставак кіраўніка дзяржавы ў выніку распаду групоўкі дэпутатаў, якая падтрымлівае яго (19 разоў за гісторыю краіны прэзідэнту быў вынесены паспяховы вотум недаверу, 2 разы прэзідэнт датэрмінова падаваў у адстаўку пад яго пагрозай). Многія прэзідэнты Науру займалі пасаду менш за месяц, а у 2003 годзе ў свой трэці тэрмін прабыў прэзідэнтам усяго суткі, пасля чаго зноў быў абраны яго папярэднік Давіёга. Пры гэтым за ўвесь 2003 год датэрміновыя прэзідэнцкія прайшлі восем разоў. Дзеючы прэзідэнт, абраны пасля парламенцкіх выбараў 2019 года.
Самай (Усходне-Казахстанская вобласць)
Самай — сяло ва Усходне-Казахстанскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад гарадской адміністрацыі Семея. Уваходзіць у склад Айнабулакскай сельскай акругі. Код КАТА — 632835200.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 156 чалавек (87 мужчын і 69 жанчын). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 152 чалавекі (81 мужчына і 71 жанчына).
Эвенкійская мова
Эвенкі́йская мова (саманазва: Эведы̄ турэ̄н, ᠧᠠᠩᠬᠢ) — мова тунгуса-маньчжурскай моўнай сям'і, на якой гавораць эвенкі; з'яўляецца найбуйнейшай па колькасці носьбітаў мовай сярод паўночнае групы тунгуса-маньчжурскіх моў. Носьбіты мовы распаўсюджаныя найперш у Расіі, Кітаі і Манголіі.
У некаторых рэгіёнах на эвенкійскую мову значна паўплывалі якуцкая і бурацкая мовы, але найбольшы ўплыў аказвае руская: паводле звестак на 2002 год, рускую мову ведала 92,7 % эвенкаў Расіі.
Эвенкійская мова мае вельмі акрэслены дыялектны падзел, які выражаецца ў існаванні трох дыялектных груп, якія ў сваю чаргу падзяляюцца на меншыя дыялекты.
Пісьмовая мова была створана ў СССР у 1931 годзе і першапачаткова запісвалася лацінскім алфавітам, які ў 1937 быў заменены на кірылічны ; у Кітаі мова запісваецца эксперыментальным пісьмом, заснаваным на старамангольскай пісьменнасці.
У цяперашні час мова звычайна адносіцца да катэгорыі моў, якія знаходзяцца пад пагрозай знікнення.
Класіфікацыя
Эвенкійская мова ўваходзіць у склад тунгуса-маньчжурскай моўнай сям'і. Яе падабенства з маньчжурскай, найбольш задакументаванай мовай гэтае сям'і, было ўстаноўлена яшчэ некалькі стагоддзяў назад: спачатку рускім і нямецкім даследчыкам Петэрам Сімонам Паласам (канец XVIII ст.), пазней, у больш строгіх лінгвістычных даследаваннях — фінскім філолагам Маціясам Аляксандрам Кастрэнам (сярэдзіна ХІХ ст.), які лічыцца адным з піянераў у сферы тунгусалогіі.
Дакладная ўнутраная структура тунгуса-маньчжурскае сям'і моў дагэтуль з'яўляецца прадмэтам вызначаных спрэчак. Некаторыя навукоўцы прапаноўваюць два падсямействы ў яе складзе, падзяляючы тунгуса-маньчжурскія мовы на падсямейства для маньчжурскай мовы і падсямейства для астатніх, у тым ліку і для эвенкійскай. Парталы SIL International і Ethnologue падаюць класіфікацыю, згодна з якой тунгуса-маньчжурскія мовы падзяляюцца на два падсямействы, паўночнае ды паўднёвае, месца эвенкійскай мовы пры гэтым варыянце вызначаецца ў складзе паўночнай. Іншыя меркаванні прапаноўваюць тры ці нават больш падсямействаў, або прынамсі кантынуум, часткамі якога з'яўляюцца эвенкійская і маньчжурская.
Дыялекты
У эвенкійскай мове налічваюць тры групы дыялектаў: паўночную, паўднёвую ды ўсходнюю, якія адрозніваюцца між сабою ў асноўным па фанетычных прыкметах: адпаведнасць гукаў с // һ.
У асобных гаворках сустракаецца адпаведнасць гука ш гуку с: шулаки, аши.
Да паўднёвых дыялектаў адносяцца дзве падгрупы дыялектаў: з вымаўленнем гука ш (верхаленская, ангарская, паўночнабайкальская, верхнеангарская гаворкі) і с (ванаварская, куюмбінская, палігусаўская, байкіцкая, сурындзійская, баўнтаўская, талоцкая, тунгукачонская, нерчынская гаворкі).
У склад паўночнай групы дыялектаў уваходзяць ілімпійская, агата-большапарожская, тутачанская, хантайская, ербагачонская, наканнаўская гаворкі.
У склад усходняй — баргузінская, каларская, алёкмінская, тунгірская, токкінская, амгінская, джэлтулацкая, цімптанская, тамоцкая, хінганская, чульманская, учурская, зейская, селемджынская, бураінская, урмійская, аянская, аімская, майская, нельканская, тоццінская, чуміканская, тугурская, сахалінская.
Сярод эвенкаў Кітая распаўсюджаны ўласныя мясцовыя дыялекты — хіхуэ, хайлаэр, аалугуя, чэнбаэрху і марыгеле, іх нормай лічыцца дыялект хіхуэ. Дыялекты эвенкаў Кітая значна адрозніваюцца ад дыялектаў эвенкійскай мовы ў Расіі.
Фанетыка
Паводле некаторых звестак, у эвенкійскай мове налічваецца адзінаццаць галосных гукаў, з якіх пяць з'яўляюцца звычайнымі, таксама існуе адрозненне галосных па даўжыні (кароткія і доўгія, акрамя ) і кароткім і доўгім варыянтамі гука, у той час як у некаторых іншых даследаваннях сцвярджаецца пра існаванне трынаццаці галосных гукаў.
У табліцы ніжэй прыведзены гукі, якія сустракаюцца ў эвенкійскіх гаворках Расіі, у тым ліку і тыя, якія прыводзяцца толькі ў некаторых даследаваннях (указаныя курсівам) :
Варта адзначыць, што сістэма галосных гукаў у дыялектах Кітая выразна адрозніваецца ад дыялектаў Расіі :
Як і ў большасці тунгуса-маньчжурскіх моў, у эвенкійскай выконваецца правіла гармоніі галосных — галосныя суфіксаў узгадняюцца з галоснымі каранёў. Між тым, некаторыя суфіксы і галосныя /i/, /iː/, /u/, /uː/ не прытрымліваюцца гэтага правіла.
У эвенкійскай мове налічваецца 18 зычных гукаў (іншыя даследаванні даюць лічбу ў 21 гук), пры гэтым у фанетыцы мовы даволі мала паўзычных гукаў. У табліцы ніжэй прадстаўлены зычныя гукі ў эвенкійскай (у тым ліку і з тымі, якія ўваходзяць у пашыраныя спісы некаторых даследаванняў, яны пазначаны курсівам).
Гук мае свой алафон у канцы слова,, а таксама інтэрвакальны варыянт —.
Зычныя ў эвенкійскіх гаворках Расіі і Кітая ў асноўным аднолькавыя, аднак у кітайскіх існуюць некаторыя адрозненні: гук замест, рэдкае з'яўленне ,  або , некаторыя даследчыкі адзначаюць прысутнасць  на месцы.
Словаўтварэнне накладвае пэўныя абмежаванні на пачатак і канец слова. Так, у пачатку слоў, апрача запазычанняў, не могуць стаяць гукі р і ф, гукі в, п могуць сустракацца толькі рэдка. У канцавой пазіцыі не могуць існаваць гукі б, д, д', ч, х. Словы ў эвенкійскай мове часцей за ўсё заканчваюцца на галосны гук або н.
Склад можа будавацца паводле схем «галосны», «галосны + зычны», «галосны + зычны + зычны», «зычны + галосны», «зычны + галосны + зычны», «зычны + галосны + зычны + зычны», пры гэтым у кітайскіх дыялектах склад не можа пачынацца з гукаў /k/, /ŋ/, /r/.
Марфалогія
Эвенкійская мова з'яўляецца мовай аглюцінатыўнага тыпу, кожная марфема можа несці толькі адно значэнне. Эвенкійскія займеннікі адрозніваюцца ў адзіночным і множным ліках. Эвенкійская мова мае багатую склонавую сістэму (13 склонаў), аднак у дыялектах існуюць некаторыя адрозненні ў гэтай сістэме, у мове адрозніваецца адчужальная і неадчужальная ўласнасці.
Множны лік указваецца канчаткамі -il-, -l-, -r-, якія ў слове стаяць перад склонавымі паказчыкамі (напрыклад, tyge-l-ve — «кубкаў», Ivul-ngi oro-r-in — «алені з Івула»).
Сінтаксіс
Сказ у эвенкійскай мове будуецца па схеме SOV (дзейнік-дапаўненне-выказнік).
Расія
У эвенкійскай мове ў Расіі выкарыстоўваецца алфавіт на кірылічнай аснове. Гэты алфавіт адрозніваецца ад рускага наяўнасцю літары ӈ, якой пазначаецца гук /ŋ/, аднак з-за тыпаграфскіх абмежаванняў гэтая літара ўжываецца непаслядоўна. Іншыя гукі, напрыклад /dʒ/, не маюць сваіх асобных літар, у выніку чаго гэта прывяло да некаторай блытаніны і калькавання рускае фанетыкі ў маўленні маладых носьбітаў мовы. Падоўжанасць галоснага гука ўказваецца дыякрытычным знакам макрон (рыса над літарай).
Кітай
У пісьменнасці эвенкійскай мовы Кітая выкарыстоўваецца лацінскі алфавіт, а на эксперыментальнай аснове — старамангольская пісьменнасць. У 1980-х гг. эвенкійскімі навукоўцамі ставіліся спробы распрацаваць стандартызаваную пісьменнасць, у якой ужываліся б адначасова лацініца на базе піньіня і сімвалы старамангольскай пісьменнасці. Імі быў апублікаваны эвенкійска-мангольска-кітайскі слоўнік, пісьменнасць якога засноўвалася на IPA, піньіні і старамангольскай пісьменнасці. Старамангольскай пісьменнасцю і IPA быў апублікаваны зборнік народных песень (запісаны ў кітайскім нотным запісе).
Арфаграфічная сістэма, распрацаваная эвенкійскімі даследчыкамі Кітая, адлюстроўвае адрозненні паміж эвенкійскай і мангольскай фанетыкамі. У ёй ужываюцца сімвалы ды  (у мангольскай раманізацыі звычайна пазначаюцца як «q» і «ɣ») для гука /g/. Гэтая сістэма карыстаецца двайнымі спалучэннямі літар як у старамангольскім, так і ў лацінскім варыянце для ўказання падоўжаных галосных, аднак для гука /ɔː/ ужываецца спалучэнне ao замест чаканага оо. Зборнікі песень, падрыхтаваныя навукоўцамі, змяшчаюць некаторыя адрозненні ад алфавіта, прыведзенага ніжэй, напрыклад, падваенне галосных гукаў часам можа ўказвацца не толькі дзвюма літарамі, паміж імі можа ўстаўляцца глухая літара («ɣ»), што, хутчэй за ўсё, з'яўляецца ўплывам з боку мангольскае мовы. Гук /t/, у выпадку яго знаходжання ў сярэдзіне або ў канцы слова, запісваецца маньчжурскім сімвалам ᡨ. Прыметнік «эвенкійскі» на эвенкійскай мове ў гэтай пісьменнасці запісваецца як /eweŋki/, аднак у старамангольскай арфаграфіі звычайна не дапускаецца спалучэння /ŋk/. Сістэма галосных адрозніваецца ад сістэмы, прыведзенай паводле Chaoke (1995, 2009).
У табліцы прыведзены сімвалы старамангольскай пісьменнасці, якія ўжываюцца ў эвенкійскай мове Кітая. Унізе пад літарамі прыведзены гукі, якія абазначаюцца гэтымі літарамі.
Лацінскі алфавіт эвенкійскае мовы Кітая. Ніжэй пад літарамі прыведзены гукі, якія абазначаюцца гэтымі літарамі.
Літаратурная традыцыя
Эвенкі не мелі ўласнай пісьмовай мовы да ўвядзення лацініцы ў 1931 годзе і наступнага пераходу на кірыліцу ў 1936—1937 гг. . Літаратурная мова першапачаткова была заснавана на непскім дыялекце паўднёвае групы, аднак у 1950-х гадах за яе аснову быў узяты дыялект Падкаменнай Тунгускі. Літаратурны стандарт быў раскрытыкаваны рускім этнографам Сяргеем Шыракагоравым, у манаграфіі якога быў дадзены прагноз аб скорай смерці мовы, Шыракагораў сцвярджаў, што літаратурная эвенкійская яшчэ не дасягнула нарматыўнага статусу, які маглі б разумець усе носьбіты мовы, і што носьбіты розных дыялектаў разумеюць гэтую літаратурную мову з вялікай цяжкасцю. І хоць літаратурны стандарт мовы пакуль так і не стаў наддыялектнай мовай, ён выжыў і працягвае ўжывацца. З 1930-х гадоў ажыццяўляюцца пераклады твораў на мову, публікуюцца падручнікі і слоўнікі. У Туры, адміністрацыйным цэнтры былой Эвенкійскай аўтаномнай акругі, у мясцовай газеце штотыднёва публікуюцца дадатковыя тэксты па-эвенкійску.
Колькасць носьбітаў
У эвенкійскай мове існуе вялікая колькасць запазычанняў з рускай мовы, асабліва ў галіне з'яў, з якімі эвенкі змаглі азнаёміцца толькі па прыходзе рускіх перасяленцаў у Сібір. У сваім паўсядзённым жыцці эвенкі даволі часта ўступаюць у кантакты з буратамі, якутамі і рускімі, з гэтае прычыны кожная з іхніх моў так ці іначай аказвае ўплыў на эвенкійскую. Руская мова ў рэгіёне распаўсюджвання эвенкійскае мовы ў Расіі выконвае ролю лінгва франка, большасць эвенкаў добра ведае рускую мову, а частка эвенкаў нават трохмоўная. Многія эвенкі, якія пражываюць у Якуціі, успрынялі якуцкую мову і страцілі эвенкійскую, мова эвенкаў Бураціі трапіла пад значны ўплыў бурацкай мовы. Адзначаецца страта мовы, сама мова працягвае выкарыстоўвацца толькі ў некаторых раёнах кампактнага пражывання эвенкаў прадстаўнікамі старэйшага і сярэдняга пакаленняў.
Паводле звестак на 1989 год сярод эвенкаў Расіі эвенкійскай лічылі роднай мовай 26,1 % (зрэшты, у 1979 годзе гэты працэнт складаў 20,7 %). Свабодна валодалі эвенкійскай 45,1 %, рускай мовай — 75,2 %. У 1998 годзе ў Расіі налічвалася каля 30 тысяч этнічных эвенкаў, з іх па-эвенкійску размаўляла прыкладна 1/3. Згодна з перапісам у Расіі 2002 года 35 527 яе грамадзян з'яўляюцца эвенкамі па нацыянальнасці, з іх носьбітамі эвенкійскай мовы з'яўляюцца 7 580 чалавек. Колькасць асоб, якія валодаюць эвенкійскай мовай, вагаецца па рэгіёнах: так, у Амурскай і Чыцінскай (цяпер — Забайкальскі край) эвенкійскую ведала 98 % эвенкаў, у Іркуцкай вобласці — 47 %, у Бураціі ды Якуціі — 12—15 %.
У Кітаі колькасць эвенкаў складае 30 500 чалавек, з іх эвенкійскай валодае 19 000 чалавек, толькі па-эвенкійску можа размаўляць прыблізна 3 000 чалавек. Юха Янхунэн у 1996 г. даследаваў з'яву шматмоўя ў Хулунбуіры (поўнач Унутранае Манголіі, Кітай) ў прылеглых рэгіёнах правінцыі Хэйлунцзян (Цыцыкар і г.д.). Паводле даследаванняў было выяўлена, што большасць салонаў (падгрупа эвенкаў) яшчэ магла размаўляць па-эвенкійску, а каля палавіны ведала яшчэ і даурскую, разам з гэтым сярод членаў гэтых груп меншасцей у якасці лінгва франка функцыянавала мангольская, што было абумоўлена атрыманнем прадстаўнікамі гэтых народаў сярэдняй адукацыі на мангольскай мове. Сярод даследаваных Янхунэнам эвенкаў, якія не ведалі мангольскай і жывуць на поўначы Хулунбуіра, было адзначана карыстанне таксама і рускай мовы як «мовы міжкультурных зносін».
У Манголіі існуе невялікая колькасць носьбітаў эвенкійскае мовы, якая налічвае каля 1 000 чалавек.
На цяперашні момант маецца мала сведчанняў пра захады па захаванні мовы. Паводле звестак на 1998 год, мова выкладалася ў дашкольных установах і пачатковых класах школ, прапаноўвалася ў якасці факультатыўных заняткаў у восьмым класе. Мова даступная для вывучэння ў Інстытуце народаў Поўначы (Расія). У 1980-х гадах хрысціянскія місіянеры пераклалі на эвенкійскую мову Біблію, хрысціянскае аб'яднанне Global Recordings Network запісала па-эвенкійску вызначаныя хрысціянскія матэрыялы.
Вяземскі раён (Смаленская вобласць)
Вяземскі раён (Вя́земский райо́н) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) на ўсходзе Смаленскай вобласці Расійскай Федэрацыі. Адміністрацыйны цэнтр — горад Вязьма.
Кіраванне войскамі
Кіраванне войскамі — працэс мэтанакіраванага ўздзеяння камандуючых (камандзіраў), штабоў на войскі, ажыццяўляецца для падтрымкі гатоўнасці войскаў да выканання задач па прызначэнню, іх падрыхтоўкі і паспяховага выканання імі задач у ходзе вядзення аперацыі (баявых дзеянняў).
Вызначэнне
Мэта кіравання войскамі заключаецца ў забеспячэнні пэўнага ўзроўню баявой і мабілізацыйнай гатоўнасці войскаў, іх усебаковай падрыхтоўкі да прымянення і эфектыўнай рэалізацыі аператыўных (баявых) магчымасцяў войскаў у ходзе вядзення ваенных аперацый (баявых дзеянняў).
Да кіравання войскамі, як працэсу, прад'яўляюцца патрабаванні, выкананне якіх з'яўляецца неабходнай умовай дасягнення яго мэты. Асноўнымі з іх з'яўляюцца пастаянная гатоўнасць сістэмы кіравання да аператыўнай працы, устойлівасць, бесперапыннасць, аператыўнасць, якасць, скрытнасць кіравання войскамі.
Арганізацыя кіравання войскамі заключаецца ў стварэнні і разгортванні сістэмы кіравання, вызначэнні задач і парадку работы штаба пры падрыхтоўцы і ў ходзе вядзення ваенных аперацый (баявых дзеянняў) і забеспячэнне ўстойлівай і бесперапыннай працы пунктаў кіравання і сродкаў сувязі для своечасовага і якаснага выканання задач кіравання.
Званец (балота)
Балотны масіў Званец — асакова-гіпнавае нізіннае балота мезатрофнага тыпу, тыповае для Палесся, буйнейшае ў Еўропе. На тэрыторыі балота створаны Рэспубліканскі ландшафтны заказнік «Званец», які з'яўляецца ключавой арніталагічнай тэрыторыяй (з 1998 года) і Рамсарскай тэрыторыяй (з 2002 года).
Геаграфія
Балотны масіў размешчаны на захадзе Палесся на поўдні Драгічынскага раёна і часткова ў Кобрынскім раёне, у межах Дняпроўска-Бугскага канала на поўначы, Белаазёрскай на ўсходзе і Арэхаўскай вадапажыўных сістэм на захадзе на вышыні 145—151 метраў над узроўнем мора. З паўднёвага і паўночна-заходніх бакоў балота абмежавана меліярацыйнай сістэмамі. На поўдні мяжуе з абваднымі каналамі. Само балота з'яўляецца часткай ландшафтнага заказніка плошчай 15873 га.
На тэрыторыі балотнага масіву знаходзяцца шматлікія мінеральныя астравы памерамі ад 0,2 да 10 га. Іх агульная плошча ў межах балот складае прыкладна 29, 8 %.
Таксама ў склад Званца ўваходзіць возера Залавічы і возера Залескае, якое моцна мялее ў выніку меліярацыйных работ.
52.08333°N, 24.83333°W
Гідраграфія
Балотны комплекс мае значны памер, таму ён уяўляе сабой даволі стабільную сістэму. Сілкаванне балота ідзе за конт грунтовых вод, атмасферных ападкаў. На гідрарэжым балот уплываюць меліярацыйныя сістэмы і сетка каналаў, сток вады ў якія з'яўляецца асноўнай прычынай буйных пажараў і паводкаў.
Фаўна
Усяго на балоце Званец гняздуецца 125 відаў птушак, з якіх 21 від занесены ў Чырвоную кнігу Рэспублікі Беларусь, у тым ліку , , ,.
Міжнародная значнасць балота Званец вызначаецца ў першую чаргу падтрыманнем найбуйнейшай у свеце папуляцыі, і іншых відаў, якія знаходзяцца пад глабальнай пагрозай знікнення: , ,. Акрамя гэтага, на тэрыторыі балота гняздуецца каля 1 % еўрапейскіх папуляцый і. Тэрыторыя таксама мае рэспубліканскае значэнне для захавання папуляцый такіх рэдкіх відаў, як, ,.
На балоце зарэгістраваны і іншыя прадстаўнікі фаўны Беларусі (2 віды млекакормячых, 15 наземных і 3 віды водных насякомых), занесеныя ў Чырвоную кнігу, у тым ліку і.
Флора
На балоце сустракаюцца 664 віды розных раслін, у тым ліку многія з якіх патрабуюць розных форм аховы. Сярод іх 67 відаў вышэйшых сасудзістых раслін, 10 рэдкіх для Беларусі і Еўропы раслінных супольнасцей, раней шырока распаўсюджаных на нізінных балотах Палесся. З раслін, якія сустракаюцца на Званцы, 23 віды занесены ў Чырвоную кнігу РБ.
Выкарыстанне
Зямля выкарыстоўваецца для сенакосу і вырошчвання прапашных культур, у асноўным бульбы, а таксама для выпасу ската. Асноўны тып глебаў — карбанатныя.
Лыбідская (станцыя метро)
З 2011 года станцыя мае статус «толькі што Выяўленыя аб'ект культурнай спадчыны», помнік архітэктуры і горадабудаўніцтва, манументальна-дэкаратыўнага мастацтва.
Званец (балота)
Экалогія і ахова
Значную пагрозу для птушак ўяўляюць частыя пажары, якія сталі ўзнікаць з-за няўдала праведзенай меліярацыі. У 2003 годзе распрацаваны праект аднаўлення балота. Яго галоўная задача — аднавіць узровень вільгаці на балоце. Грошы на рэалізацыю праекта выдзелены брытанскім Каралеўскім таварыствам абароны птушак, а мерапрыемствы па аднаўленню будуць праводзіцца пад назіраннем грамадскай арганізацыі «Ахова птушак Беларусі» і раённых інспекцый прыродных рэсурсаў і аховы навакольнага асяроддзя. Работы па яму меркавалі будаўніцтва 7 асноўных і 4 дадатковых дамбаў для аднаўлення ўзроўню вільгаці. Яны павінны былі перакрыць меліярацыйныя каналы, якія адводзяць ваду з балота. У выніку гэтых работ узровень вады ў перыферыйнай частцы павінен быў падняцца на 50-120 сантыметраў. Да канца 2003 года работы былі выкананы ў поўным аб'ёме.
Лыбідская (станцыя метро)
Канструкцыя
Станцыя глыбокага залажэння. Мае тры падземныя залы — сярэдні і две залы з посадочнымы платформамі. Залы станцыі злучаныя паміж сабой побач праходаў-парталаў, якія чаргуюцца з пілонамі. Асвятленне — светлавая лінія, свяцільні складанай формы з латуневых труб па цэнтры збору. Сярэдняя зала пры дапамозе эскалатарнага тунэлю з трохстужачным аднамаршавым эскалатарам злучаны з падземным вестыбюлем, які выходзіць у падземны пераход пад Лыбідскай плошчай. Наземны вестыбюль адсутнічае.
Абсталяванне
Досыць неардынарная па сваёй канструкцыі станцыя з вузкімі пілонамі, аднак параўнальна невялікая глыбіня дазволіла раскрыць гэтыя пілоны яшчэ і ў сярэдзіне. У інтэр'еры пілоны зніклі, засталіся кольцы з белага мармуру, якія чаргуюцца са зборам. Усё гэта звязана светлавой лініяй з латуневых труб у цэнтры залы. Шляхавыя сцены абліцаваныя ружовым мармурам.
Архітэктура станцыі мае шмат агульнага з архітэктурай іншых станцый, аднак дзякуючы неардынарным рашэнням, ўмеламу выкарыстанню аздобных матэрыялаў і сродкаў манументальна-дэкаратыўнага мастацтва, па-свойму індывідуальная.
У падземным пераходзе ля ўваходу на станцыю да пачатку 1990-х гадоў знаходзілася кампазіцыя з барэльефам Ф. Э. Дзяржынскага працы скульптара М. К. Вронскага (не захавалася).
Расклад адпраўлення цягнікоў
Адпраўка першага цягніка ў напрамку: Адпраўка апошняга цягніка ў напрамку: Расклад адпраўлення цягнікоў увечары (пасля 22:00) ў накірунку:
У культуры
I ніби солодка, і ніби гірка
Дівчина з кафешки на метро „Либідська“
I ніби висока, і ніби низька
I ніби глибока, і ніби мілка
Дівчина з кафешки на метро „Либідська“»
Кацярына Кірылава
Кацярына Кірылава (нар. ) — беларуская кёрлінгістка і трэнер, намеснікам старшыні Беларускай асацыяцыі кёрлінга.
Кар’ера
Член нацыянальных жаночай, змяшанай і змяшанай парнай зборная Беларусі па кёрлінгу.
Дасягненні
Чэмпіянат Беларусі па кёрлінгу сярод змяшаных пар
Рэпа
Рэ́па (Brassica rapa) — кветкавая расліна сямейства. Адна з першых культурных раслін.
Апісанне
Двухгадовая травяністая расліна з белым, жаўтаватым ці фіялетавым караняплодам. У год пасеву развівае разетку буйнога, лірападобна рассечанага лісця і караняплод, на другі год — кветаносныя парасткі. Кветкі жоўтыя, духмяныя, у гронкападобных суквеццях. Караняплоды бываюць рознай формы — ад пляскатай да круглай, у сярэднім маюць у сабе 8,5—12,6 % сухіх рэчываў, 3,5— 7 % цукроў, 0,8—2 % бялку і 19— 63 мг% аскарбінавай кіслаты. Акрамя таго ў іх ёсць вітаміны групы B, у невялікай колькасці карацін (калі караняплод жоўтага колеру).
Працягласць вегетацыйнага перыяду сярэдняспелых сартоў складае 70—80 дзён.
Распаўсюджанне
Адрозніваецца 5 падвідаў. На поўдні Еўропы і ў Заходняй Азіі як пустазелле распаўсюджана рэпа дзікая. У Еўропе, Азіі і Паўночнай Амерыцы як агароднінная культура вырошчваецца рэпа еўрапейская, або культурная, вядомая народам старажытных Шумера, Вавілона і Асірыі. На тэрыторыі Беларусі з ХІ ст. да з’яўлення бульбы была адной з асноўных харчовых культур.
Культывуюцца сталовыя і кармавыя (турнэпс) сарты.
Падвіды
У межах віду вылучаюць каля 10 падвідаў :
Выкарыстанне
У ежу спажываюць у свежым, тушаным і фаршыраваным выглядзе. Спецыфічны смак і пах рэпы абумоўлены наяўнасцю серазмяшчальнага гліказіду — глюканастурцыну, які пры распадзе дае глюкозу і фенілгарчычны алей з процімікробнымі ўласцівасцямі. У караняплодах ёсць стэрыны, якія валодаюць прафілактычным і лекавым дзеяннем пры атэрасклерозе. Дзякуючы высокай колькасці клятчаткі рэпа стымулюе перыстальтыку кішэчніка і аказвае слабіцельнае дзеянне. Пры запорах карысна спажываць нацёртыя сырыя караняплоды. Сок, выціснуты са свежых караняплодаў, аказвае мачагоннае, заспакаяльнае і адхарквальнае дзеянне. Побач з сокам выкарыстоўваюць таксама адвары рэпы. Мазь з рэпы на гусіным тлушчы ўжываюць пры абмаражэннях. Рэпа проціпаказана пры вострых і хранічных гепатытах і халецыстытах, пры захворваннях цэнтральнай нервовай сістэмы.
Агратэхніка
Рэпа — холадаўстойлівая, скараспелая расліна. Добра расце на супясчаных і лёгкасугліністых перагнойных глебах. Вырошчваюць яе на 2— 3-і год пасля ўнясення арганічных угнаенняў. Перад пасадкай уносяць мінеральныя ўгнаенні. На рост, ураджайнасць і ўстойлівасць супраць кілы дабратворнае дзеянне аказвае драўняны попел. На кіслых глебах рэпа развіваецца слаба. Рэпа ўстойлівая да нізкіх тэмператур, высяваюць яе ў канцы красавіка — пачатку мая радкамі з адлегласцю паміж імі 35—40 см, на глыбіню 1—1,5 см. Ранняя сяўба дае магчымасць памацнець расліне і пазбегнуць пашкоджання землянымі блошкамі, якія часам цалкам знішчаюць усходы. У сярэдняй паласе магчымы паўторны ўраджай. Для зімовага захоўвання і атрымання насення рэпу высяваюць у канцы чэрвеня — пачатку ліпеня. У фазе семядольных лістоў робяць першае прарэджванне, пакідаючы ўсходы на адлегласці 3—4 см адзін ад аднаго. Праз 8—10 дзён прарэджванне паўтараюць, даводзячы адлегласць паміж раслінамі да 10—15 см. Маладыя расліны не вытрымліваюць перасадкі. Міжрадкоўі рыхляць на працягу ўсяго лета, паліваюць, пастаянна падтрымліваючы глебу ў вільготным стане. Падкормліваюць расліны толькі на малаўрадлівых участках. Летам рэпу ўбіраюць па меры паспявання, выбарачна. Восенню праводзяць суцэльную аднаразовую ўборку да надыходу замаразкаў. Караняплоды вельмі далікатныя, таму іх асцярожна дастаюць з зямлі, каб не пашкодзіць скурку.
Мужанка
Мужа́нка — рака ў Барысаўскім раёне Мінскай вобласці Беларусі, левы прыток ракі Бярэзіна (басейн Дняпра).
Даўжыня ракі 34 км. Плошча вадазбору 231 км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці 1,6 м³/с. Сярэдні нахіл воднай паверхні 1 м/км. Пачынаецца каля вёскі Зарослае, вусце за 1 км на ўсход ад вёскі Глівін. Цячэ па Цэнтральнабярэзінскай раўніне. Даліна трапецападобная, шырынёй 0,6—2 км, у верхняй частцы невыразная, у вусцевай зліваецца з далінай Бярэзіны. Абалона двухбаковая, шырынёй 0,1—1 км, адкрытая, месцамі асушаная, парэзаная меліярацыйнымі каналамі. Рэчышча каналізаванае на працягу 4,5 км (ад вёскі Ратуцічы да вёскі Мужанка).
Прытокі: Балотніца, Негнавічы (злева). У басейне ракі каля аграгарадка Лошніца вадасховішча.
Зборная Малдовы па футболе
Зборная Малдовы па футболе прадстаўляе Малдову на міжнародных футбольных турнірах і ў таварыскіх матчах. Арганізацыяй, якая ажыццяўляе кантроль і кіраванне зборнай, з’яўляецца Малдоўская федэрацыя футбола.
Маўмерэ
Маўмерэ (Maumere) — горад на поўначы вострава Флорэс у інданезійскай правінцыі Усходняя Нуса-Тэнгара. Адміністрацыйны цэнтр раёна Сіка. Насельніцтва (2020 г.) — 87 720 чал.
Геаграфія
Маўмерэ знаходзіцца за 1716 км на паўднёвы ўсход ад Джакарты, сталіцы Інданезіі. Горад месціцца на раўніне і перадгор'ях каля мора Флорэс. Клімат трапічны з ясна акрэсленымі вільготным і сухім сезонамі. Хаця гадавая колькасць ападкаў набліжаецца да 1380 мм, з сакавіка да лістапада дажджы здараюцца рэдка. У жніўні колькасць ападкаў падніжаецца да 19 мм. Сярэднегадавая тэмпература — +26,35°C.
Гісторыя
У старажытнасці месца будучага Маўмерэ было населена аўстранезійскімі плямёнамі, пазней інтэграванымі ў этнічную супольнасць сіка. У пачатку XVII ст. мясцовы правадыр наведаў Малаку, занятую партугальцамі, прыняў хрышчэнне і новае імя Дон Алексус Хіменес да Сілва. Ён заснаваў дзяржаву з цэнтрам у прыбярэжным паселішчы Сіка. Прадстаўнікі мясцовай манархічнай дынастыі лічылі сябе нашчадкамі выхадца з яванскай імперыі Маджапахіт, мелі тытул раджаў, хаця ў еўрапейскіх дакументах зваліся каралямі.
У 1875 г. Каралеўства Сіка трапіла ў залежнасць ад Галандскай Ост-Індыі і пасля антыкаланіяльнага паўстання 1908 г. было ліквідавана. У 1962 г. паселішча Сіка было аб'яднана з суседнімі вёскамі ў горад Маўмерэ.
У 1992 г. Маўмерэ пацярпеў ад моцнага землятрусу і цунамі. У 1989 г. яго наведаў Ян Павел II. У 2007 г. была створана асобная каталіцкая дыяцэзія Маўмерэ. Горад знакаміты 18-метровай статуяй дзевы Марыі («Маці ўсіх нацый»).
Эканоміка
Маўмерэ — важны адміністрацыйны, рэлігійны і транспартны цэнтр правінцыі Усходняя Нуса-Тэнгара. Працуюць рыбалоўны і пасажырскі марскі порт і аэрапорт імя Франса Ксаўера Седы. Развіваецца турызм. Аматараў дайвінгу прыцягвае працяглы каралавы рыф у заліве Маўмерэ.
2021 год у гісторыі тэлебачання
2021 год быў адзначаны шэрагам падзей у тэлебачанні.
Горы (вадасховішча)
Горы — вадасховішча ў Горацкім раёне Магілёўскай вобласці Беларусі.
Створана ў 1985 годзе на рацэ Быстрая ў мэтах арашэння і рыбагадоўлі. Знаходзіцца за 14 км у напрамку на ўсход ад горада Горкі. Плошча воднай паверхні 1,31 км². Даўжыня 5 км, найбольшая шырыня 0,34 км. Найбольшая глыбіня каля 7 м. Аб'ём вады ў вадасховішчы 2,77 млн м³. Сярэдні шматгадовы сцёк 15,7 млн м³. Плошча вадазбору 129 км².
Інстытут рэлігійных спраў
Інстытут Рэлігійных Спраў (Istituto per le Opere di Religione — IOR ) — дыкастэрыя Рымскай курыі, выконвае функцыі банка. Інстытут быў заснаваны 27 чэрвеня 1942 года, калі кіраўніком Рымска-каталіцкай царквы быў Папа Рымскі Пій XII. Паводле статуту, гэты Інстытут быў створаны для таго, каб браць плату і кіраваць рэсурсамі, якія належаць рэлігійным агенцтвам. Інстытут Рэлігійных Спраў дае магчымасць карпарацыям, створаным для рэлігійных мэтаў, інвеставаць сродкі, прыцягнутыя на іх уклады, канфідэнцыйна і без выплаты падаткаў. Дадзеныя аб дзейнасці і фінансавым становішчы гэтага Інстытута практычна не выдаюцца. Ён адносіцца да ліку банкаў, якія ажыццяўляюць буйныя інвестыцыі ў банкаўскую справу і ў гандаль у Італіі і ва ўсім свеце. Падчас праўлення Папы Яна Паўла II былі праведзены буйныя рэформы. У 1992 годзе дырэктарам банка быў Джавані Боджа. У апошнія гады Інстытут быў уцягнуты ў шэраг скандалаў, у прыватнасці ў верасні 2010 года фінансавая паліцыя Італіі канфіскавала з рахунку банка Credito Artigiano 23.000.000 еўра, якія належалі Інстытуту, а таксама зрабіла арышт дырэктара Інстытута Эторэ Гоці Тэдэскі, а таксама генеральнага дырэктара Паала Чыпрыяні па абвінавачванні ў адмыванні грошай. 24 мая 2012 года прайшоў дырэкцыйны савет Інстытута рэлігійных спраў, на якім быў вынесены вотум недаверу дырэктару банка прафесару Гоці Тэдэскі.
NGC 6048
NGC 6048 (іншыя абазначэнні — UGC 10124, MCG 12-15-38, ZWG 338.32, PGC 56484) — эліптычная галактыка (E) ў сузор’і Малая Мядзведзіца.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Ян Венікс
Біяграфія
Дакладная дата нараджэння Яна Венікса не ўстаноўлена. Год нараджэння вядуць ад заявы мастака падчас шлюбу ў царкве, калі ён паведаміў, што яму 30 год. Нарадзіўся ў сям’і мастака Яна Баптыста Венікса, які і быў яго першым настаўнікам. Маці Яна паходзіла з сям’і Хондэкутэр. Бацька на чатыры гады перабраўся ў Італію, дзе ўдасканальваў мастацкае майстэрства. Сям’я ў той час перабралася жыць у горад Утрэхт.
У 1664 годзе Ян Венікс выплаціў унёсак і стаў членам мастацкай гільдыі Святога Лукі ва Утрэхце, дзе працаваў да 1668 года. У 1670 годзе ажаніўся з Пітэрнелай Бэкерс. У сям’і было двое дзяцей — сын і дачка. Сярод заказчыкаў мастака — галандцы, купцы з Іспаніі, рускі цар Пётр I, які знаходзіўся ў Галандыі падчас Вялікага пасольства. У 1702—1712 гадах зафіксавана знаходжанне мастака ў горадзе Дзюсельдорф, дзе ён выконваў замовы курфюрста Пфальца.
Выдатныя ўзоры яго пэндзля захоўваліся ў Мюнхенскай пінакатэцы, у карцінных галерэях Парыжа, Амстэрдама, Гаагі, Вены, Браўншвейга, Бруселя і г. д. Эрмітаж таксама валодае некалькімі яго карцінамі.
Памёр і быў пахаваны ў Амстэрдаме 19 верасня 1719 года.
Лірыа
Лірыа (Lirio) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Ламбардыя, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Павія.
Насельніцтва складае 144 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 83 чал./км². Займае плошчу 2 км². Паштовы індэкс — 27043. Тэлефонны код — 0385.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы.
Аўстра-Венгрыя ў Першай сусветнай вайне
А́ўстра-Ве́нгрыя ўступіла ў Першую сусветную вайну 28 ліпеня 1914 года, роўна праз месяц пасля забойства эрцгерцага Франца-Фердынанда і яго жонкі ў Сараеве баснійскім сербам Гаўрылам Прынцыпам, 18-гадовым студэнтам, а таксама членам нацыяналістычнай арганізацыі «Чорная рука», аб'явіўшы вайну Сербіі.
Канферэнцыя Каталіцкіх Біскупаў у Беларусі
Канферэнцыя Каталіцкіх Біскупаў у Беларусі была створана ў 1999 г. Устаноўчы сход адбыўся 11 лютага 1999 г. Першым Старшынёй Канферэнцыі быў абраны кардынал Казімір Свёнтэк. З 14 красавіка 2021 года Канферэнцыю ўзначальвае Алег Буткевіч, Біскуп Віцебскі.
Секцыя па перакладзе літургічных тэкстаў і афіцыйных дакументаў Касцёла
Секцыя па перакладзе літургічных тэкстаў і афіцыйных дакументаў Касцёла" Камісіі Божага Культу і Дысцыпліны Сакрамэнтаў пры Канферэнцыі Каталіцкіх Біскупаў Беларусі займаецца падрыхтоўкай літургічных тэкстаў і рэлігійнай літаратуры на беларускай мове.
Яе папярэдніцай была створаная ў 1992 годзе «Камісія па перакладзе літургічных тэкстаў і рэлігійнай літаратуры», у склад якой увайшлі 4 святары (У. Завальнюк, А. Дзям'янка, В. Жыльветра, М. Сапель) і 5 свецкіх асобаў (І. Жарнасек, А. Жлутка, Х. Лялько, А. Новікава, М. Чапля). Старшынёй быў прызначаны кс. У. Завальнюк. Дэкрэт аб скліканні быў падпісаны арцыбіскупам Казімірам Свёнткам 5.7.1992 г. У выніку працы Камісіі былі здзейсненыя пераклады літургічных і біблійных тэкстаў, неабходныя ў той час для выкарыстання ў Літургіі і ў рэлігійнай літаратуры.
5.5.1995, беручы пад увагу пастанову Святарскай рады Мінска-Магілёўскай архідыяцэзіі, кардынал Казімір Свёнтак наноў склікаў Камісію, якая атрымала назву «Мітрапалітальнай камісіі па тлумачэнні літургічных тэкстаў і рэлігійнай літаратуры». У склад гэтай Камісіі ўвайшлі Антоній Дзям’янка (тады яшчэ проста ксёндз, а не біскуп), кс. В. Жыльветра, кс. Ф. Кісель, кс. Т. Крыштопік, кс. М. Сапель, І. Жарнасек, А. Жлутка, Х. Лялько, А. Новікава, а таксама, у якасці кансультанта айцец Сяргей Гаек MIC. З 1999 у працы Камісіі дапамагала М. Пашук, а пазней таксама М. Гракаў і А. Кузьміч. Рашэннем ККББ ад 1.2.2000 старшынёй Камісіі быў прызначаны кс. М. Сапель.
У гэты перыяд праца Камісіі пераважна была сканцэнтравана на падрыхтоўцы перакладу «Рымскага Імшала для дыяцэзій на Беларусі». Гэтая праца была працяглай і складанай, бо не існавала распрацаванай тэрміналогіі. Здаралася, што неаднойчы Канферэнцыя Біскупаў, якая сачыла за працай, прымала канчатковае рашэнне ў спрэчных пытаннях. Калі праца набліжалася да завяршэння, Апостальская Сталіца (у 2000) абвясціла трэцяе ўзорнае выданне «Рымскага Імшала». У сувязі з гэтым было прынята рашэнне Канферэнцыяй Біскупаў, што Імшал на беларускай мове павінен быць зроблены паводле новага ўзорнага выдання.
У 2002 адбыліся персанальныя змены ў Камісіі. Дэкрэтам ад 13 красавіка 2002 года да працы ў Камісіі былі прызначаны кс. М. Сапель, кс. Ф. Кісель, кс. І. Лашук, кс. Ян Крэміс, а. А. Куляха, А. Жлутка, М. Пашук, М. Гракаў, Х. Лялько, А. Новікава. Мэты і заданні Камісіі засталіся ранейшыя. Аднак пільнай патрэбай Касцёла стала стварэнне Лекцыянарыя на беларускай мове, паколькі былі неабходныя тэксты для св. Імшы, якая трансліравалася па радыё з архікатэдральнага касцёла ў Мінску. Спробы перакладу Лекцыянарыя былі ўжо ў 1997. Тады над гэтым працавалі А. Бяляцкі і А. Жлутка. Цяпер гэтае заданне было даручана А. Кузьмічу і М. Пашук. Куратарам працы спачатку быў кс. І. Лашук, а затым кс. Ян Крэміс.
Пасля заканчэння працы над перакладам Імшала некаторыя сябры Камісіі, у тым ліку і старшыня, у сувязі з іншымі абавязкамі папрасілі аб звальненні са складу Камісіі. Дэкрэтам Старшыні Канферэнцыі Біскупаў у верасні 2004 Камісія была рэарганізавана ў «Мітрапалітальную камісію па перакладзе літургічных тэкстаў і афіцыйных дакументаў Касцёла», а ў снежні таго ж года рашэннем ККББ атрымала статус «Секцыі па перакладзе літургічных тэкстаў і афіцыйных дакументаў Касцёла» Літургічнай камісіі пры ККББ. Быў скліканы наступны склад Секцыі: кс. Ян Крэміс (старшыня), кс. І. Лашук, кс. Ф. Кісель, кс. Ян Кучынскі, а. А. Куляха, М. Пашук, М. Барткова, А. Жлутка, А. Кузьміч. У кастрычніку 2007 ў склад Секцыі замест А. Жлуткі была ўключана А. Сухоцкая. Склад Секцыі падабраны з улікам адпаведнай адукацыі, вопыту працы і ўдзелу прадстаўнікоў паасобных дыяцэзій. У дзейнасці Секцыі ў залежнасці ад роду працы і патрэбы прымаюць удзел кансультанты.
З 1992 па 2004 гады Камісіяй было здзейснена шмат перакладаў літургічных і біблійных тэкстаў, распрацавана пэўная тэрміналогія. Да гэтага перыяду адносяцца адрыхтоўка і выданне «Рымскага Імшала для дыяцэзій на Беларусі», малітоўніка «Ойча наш», катэхізіса «Падрыхтоўка да канфірмацыі», «Малітвы вернікаў», «Парадку хросту», дакументаў Яна Паўла ІІ і г.д.
«Дакументы Другога Ватыканскага Сабору» былі перакладзены Секцыяй на беларускую мову па ініцыятыве і падтрымцы Мітрапаліта Мінска-Магілёўскага арцыбіскупа Тадэвуша Кандрусевіча. 11 верасня 2008 Канферэнцыя Біскупаў адобрыла выданне дакументаў Сабору на беларускай мове. 14 лютага 2009 падчас XVI Мінскай міжнароднай кніжнай выставы-кірмашу «Кнігі Беларусі — 2009» адбылася ўрачыстая прэзентацыя перакладу саборных дакументаў. Таксама прэзентацыі дакументаў адбыліся ў кожнай дыяцэзіі. Кнігі «Дакументаў Другога Ватыканскага Сабору» былі перададзеныя ад імя Мітрапаліта для бібліятэк духоўных семінарый, а таксама ўсіх раённых і абласных бібліятэк.