cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Карынтыйскі плебісцыт
Агітацыя сярод насельніцтва
Абодвум бакам, аўстрыйскаму і югаслаўскаму, дазвалялася праводзіць агітацыю ў параўнальна вольнай абстаноўцы, у адрозненне ад той жа Усходняй Прусіі, дзе нямецкія ўлады душылі прапольскую агітацыю. Тым не менш, напружанне захоўвалася: прааўстрыйскія агітатары паказвалі Каралеўства сербаў, харватаў і славенцаў як беднае, хаатычнае і эканамічна нестабільнае фармаванне. У сваю чаргу, праюгаслаўскі бок заклікаў да нацыянальных пачуццяў славянскай большасці, падкрэсліваючы павагу да простага ладу жыцця славянскіх сялян і незадаволенасць спекуляцыяй нямецкіх бюргераў.
Вынікі
Аналіз вынікаў галасавання паказаў, што за Аўстрыю галасавалі практычна ўсе этнічныя немцы, жыхары гарадоў, а таксама 40 % мясцовых славенцаў, што і забяспечыла перамогу прааўстрыйскаму боку. За Югаславію прагаласавала 60 % славенцаў. Многія славенцы галасавалі за Аўстрыю толькі таму, што плебісцытная зона А была па-майстэрску праведзеная аж да прадмесцяў горада Цялоўца (цяпер Клагенфурт), але сам горад заставаўся па-за ёй. Такое размеркаванне зон выклікала ў славенскіх сялян боязь страціць рынак у Цялоўцы ў выпадку югаслаўскай перамогі. У выніку многія славенскія сяляне галасавалі за Аўстрыю.
Параўнанні
Характэрна, што інтэрпрэтацыя вынікаў Карынтыйскага рэферэндуму была значна больш бескампраміснай, чым аналагічнага плебісцыту ва Усходняй Прусіі. Нягледзячы на тое, што Вармінска-Мазурскі плебісцыт паказаў, што 98 % мазурскага насельніцтва пажадалі застацца ў складзе Германіі, арганізатары рэферэндуму ўсё ж саступілі Польшчы некалькі невялікіх памежных вёсак, дзе большасць насельніцтва прагаласавала за ўваходжанне ў склад Польшчы, нават нягледзячы на моцны нямецкі ціск. У Карынціі, дзе галасы падзяліліся амаль пароўну па геаграфічнай прыкмеце, ніякіх тэрытарыяльных канцэсій югаслаўскаму баку зроблена не было, нават нягледзячы на тое, што геаграфічна жыхары больш за паловы тэрыторыі зоны А ў Карынтыі, няхай і з меншай шчыльнасцю насельніцтва, выказалася за ўваходжанне ў склад Югаславіі. У некаторых памежных з Югаславіяй муніцыпалітэтах уздоўж хрыбта Караванке доля галасоў аддадзеных за Югаславію перавышала 90 %. Ім таксама не было дазволена далучыцца да апошняй.
Мухамаджон Лоікаў
Клубная кар’ера
Пачынаў займацца футболам у родным Душанбэ, аднак у маладым узросце трапіў у структуру мінскага «Дынама». З 2015 года пачаў выступаць за дубль сталічнай каманды. У асноўнай камандзе дэбютаваў 9 ліпеня 2017 года ў матчы Кубка Беларусі супраць «Чысці» (4:0), выйшаўшы на замену ў другім тайме (у тым матчы «Дынама» было прадстаўлена рэзервовым складам).
У ліпені 2018 года на правах арэнды далучыўся да жыткавіцкага ЮАС, дзе стаў іграком стартавага складу. Па заканчэнні сезона ў лістападзе 2018 года вярнуўся ў «Дынама».
З лютага 2019 года праходзіў прагляд у бабруйскай «Белшыне» і ў выніку пачаў у яе складзе сезон 2019. Спачатку звычайна гуляў у стартавым складзе, пазней стаў радзей з’яўляцца на полі, выходзячы на замену. Па заканчэнні сезона пакінуў бабруйскі клуб.
У пачатку 2020 года трэніраваўся з «Энергетык-БДУ» і ў сакавіку падпісаў з клубам кантракт. Выступаў толькі за дубль і ўжо летам пакінуў каманду
У жніўні 2020 года стаў іграком «Ліды», дзе замацаваўся ў стартавым складзе. У красавіку 2022 года перайшоў у «Маладзечна». Пакінуў клуб у снежні 2022 года.
Міжнародная кар’ера
Выклікаўся ў юнацкія і моладзевыя зборныя Таджыкістана.
У лістападзе 2018 года быў упершыню выкліканы ў нацыянальную зборную Таджыкістана. 16 снежня 2018 года дэбютаваў у зборнай, выйшаўшы на замену ў таварыскім матчы супраць Амана (0:1).
Бітліс (правінцыя)
Бітліс (Bitlis), правінцыя на ўсходзе Турцыі. Плошча 6,7 тыс. кв. км. Насельніцтва 413 тысяч чалавек (2007). Адміністрацыйны цэнтр — горад Бітліс.
NGC 2790
NGC 2790 (іншыя абазначэнні — MCG 3-24-16, IRAS09122+1954, MK 1228, ARAK 198, ZWG 91.34, NPM1G +19.0206, PGC 26092) — спіральная галактыка (Sc) ў сузор’і Рак.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Эдрыян Сміт (архітэктар)
Эдрыян Сміт (Adrian D. Smith) — архітэктар з амерыканскай фірмы «Скідмар, Оўінгс і Мерыл». Распрацаваў праект небаскроба «Бурж Дубай». Таксама з’яўляецца аўтарам праекта небаскроба Цзінь Маа, размешчанага ў Кітаі.
Новае Мышкава
Гісторыя
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай вёска абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР.
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупавана нямецкімі войскамі ў ліпені 1941 года, вызвалена ў кастрычніку 1943 года.
На 1 кастрычніка 2010 года ў вёсцы пражывае 3 чалавека і ўсяго толькі адзін жылы дом
Базон Хігса
Базон Хігса, Хігсаўскі базон, хігсон — тэарэтычна прадказаная элементарная часціца, элементарны базон, квант поля Хігса, які з неабходнасцю ўзнікае ў Стандартнай мадэлі праз хігсаўскі механізм спантанага парушэння электраслабай сіметрыі. Па будове, хігсаўскі базон з'яўляецца скалярнай часціцай, гэта значыць валодае нулявым спінам. Пастуляваны Пітэрам Хігсам у яго фундаментальных артыкулах, якія выйшлі ў 1964 годзе. У рамках Стандартнай мадэлі адказвае за масу элементарных часціц.
Базон Хігса першапачаткова быў прадказаны ў тэорыі, і пасля некалькіх дзясяткаў гадоў пошуку 4 ліпеня 2012 года прадстаўнікі ЦЕРН заявілі, што кожны з двух асноўных дэтэктараў ВАК назіраў новую часціцу з масай каля 125—126 ГэВ. Ёсць важкія падставы лічыць, што гэта часціца і ёсць базон Хігса.
Прадказанне адкрыцця
У тэорыі, пры мінімальнай рэалізацыі хігсаўскага механізму павінен узнікаць адзін нейтральны хігсаўскі базон (у навуковых працах такую часціцу называюць SM Higgs); у пашыраных мадэлях спантаннага парушэння сіметрыі можа ўзнікнуць некалькі хігсаўскіх базонаў рознай масы, у тым ліку і зараджаныя.
Аднак існуюць мадэлі, якія не патрабуюць увядзення базона Хігса для тлумачэння мас назіраных часціц Стандартнай мадэлі, так званыя бясхігсаўскія мадэлі. Адмоўны вынік пошукаў базона Хігса паслужыў бы ўскосным аргументам на карысць падобных мадэлей.
120-я Рагачоўская асобная механізаваная брыгада
120-я гвардзе́йская Рагачо́ўская, Чырвонасця́жная, о́рдэнаў Суво́рава і Куту́зава асо́бная механіза́ваная брыга́да — адно з найбуйнейшых падраздзяленняў Узброеных Сіл Рэспублікі Беларусь.
Падчас Другой сусветнай вайны
Была сфармавана ў сакавіку 1942 года ў Омску ў якасці 308-й стралковай дывізіі. Увайшла ў склад 24-й арміі Сталінградскага фронту. Прыняла ўдзел у Сталінградскай бітве ў складзе 62-й арміі генерала В.І.Чуйкова.
Прымала ўдзел у Курскай бітве, вызваляла Бранск, Клімавічы, Касцюковічы. 23 верасня 1943 года за праяўленыя асабовым складам мужнасць і гераізм у баях з нямецка-фашысцкімі захопнікамі за горад Арол 308-я стралковая дывізія была пераўтворана ў 120-ю гвардзейскую стралковую дывізію.
9 чэрвеня 1943 года за ўзорнае выкананне заданняў камандавання ў бітве на Волзе злучэнне ўзнагароджана ордэнам Чырвонага Сцяга.
26 ліпеня 1944 года за доблесць і мужнасць, праяўленыя ў баях за Рагачоў, загадам Вярхоўнага Галоўнакамандуючага дывізіі прысвоена ганаровае найменне Рагачоўскай.
27 ліпеня ўдзельнічала ў штурме Беластока. За адрозненні ў гэтых баях 9 жніўня ўсе яе палкі былі ўдастоены ганаровага наймення «Беластоцкіх».
Удзельнічала ў Берлінскай наступальнай аперацыі, перамогу сустрэла ў баях каля Брандэнбурга.
Пасля вайны
Пасля заканчэння вайны перадыслакавалася ў Мінск і размясцілася ў ваенным гарадке Уручча.
У 1957 годзе дывізія была ператворана ў мотастралковую.
Войскі дывізіі ўдзельнічалі ў вучэннях «Днепр» (1967), «Нёман» (1968), «Дзвіна» (1970), «Вясна-75», «Бярэзіна» (1980), «Захад-81».
За заслугі «ў справе абароны Савецкай Радзімы, высокія вынікі ў баявой і палітычнай падрыхтоўцы» ёй было прысвоена імя Вярхоўнага Савета Беларускай ССР (1967), яна была ўзнагароджана Памятным сцягам (1967) і Ленінскай юбілейнай Ганаровай граматай (1970) ЦК КПСС, Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР і Савета Міністраў СССР.
У 1982 годзе 120-я гвардзейская мотастралковая дывізія разгортвалася ў 5-ы асобны гвардзейскі армейскі Рагачоўскі Чырванасцяжны ордэнаў Суворава і Кутузава корпус імя Вярхоўнага Савета БССР — злучэнне брыгаднай арганізацыі. Аднак з пачаткам скарачэнняў узброеных сілаў у 1989 годзе 5-й гвардзейскі ААК зноў стаў 120-й гвардзейскай мотастралковай дывізіяй.
У Рэспубліцы Беларусь
З 1992 года дывізія — у складзе Узброеных Сіл Рэспублікі Беларусь. 1 лютага 2002 года падчас рэфармавання Узброеных Сіл Рэспублікі Беларусь 120-я гвардзейская мотастралковая дывізія была перафарміравана ў 120-ю гвардзейскую асобную механізаваную брыгаду з захаваннем ганаровых найменняў і баявых ордэнаў. У 2005 годзе ў складзе брыгады сфарміравана міратворчая рота. Гэта падраздзяленне дыслакуецца ў Віцебску на базе 103-й брыгады. У 2010 г. байцы роты прынялі ўдзел у міратворчай аперацыі на тэрыторыі Лівана.
Брыгада прынімала ўдзел у комплексных аператыўных вучэннях «Бярэзіна-2002», «Шчыт Айчыны–2004», «Восень-2008», комплексных аператыўных вучэннях 2005 і 2007 гадоў, аператыўна-стратэгічным вучэнні «Захад-2009», сумесным аператыўным вучэнні ўзброеных сіл Рэспублікі Беларусь і Расійскай Федэрацыі «Шчыт Саюза–2011», сумесным стратэгічным вучэнні ўзброеных сіл Рэспублікі Беларусь і Расійскай Федэрацыі «Захад-2013».
Алена Аўгуста Патоцкая
Алена Аўгуста Паўліна Соф'я Марыя Патоцкая, народжаная Радзівіл (, —, ) — дачка нясвіжскага і клецкага ардыната Антоні Вільгельма Радзівіла.
Паходжанне
Дачка і клецкага ардыната Антоні Вільгельма Радзівіла (1833—1904) і яго жонкі Марыі дэ Кастэлян. Мела братоў і Станіслава і сястру Альжбету.
Ад бацькі атрымала ў спадчыну 600 тысяч марак, як было агаворана ў яе шлюбным кантракце. Грошы гэтыя павінны былі брацца з таго капіталу, што захоўваўся ў дэпо фірмы братоў Шыклер.
Сям’я
28 красавіка 1892 года ў Берліне пабраліся шлюбам з.
У шлюбе нарадзіліся двое сыноў:
Кірыл Фаміч Тамашэвіч
Кірыл Фаміч Тамашэвіч ( — пасля 1909) — дэпутат Дзяржаўнай думы Расійскай імперыі III склікання ад Магілёўскай губерні. Уваходзіў у фракцыю нацыяналістаў.
Біяграфія
Скончыў Горы-Горацкую земляробскую школу (зараз Беларуская сельскагаспадарчая акадэмія), служыў межаўшчыком, выкладчыкам арыфметыкі і фізікі, службоўцам у канцылярыі Магілёўскага губернатара.
Рагнед Малахоўскі
Рагнед Малахоўскі (нар., пасёлак Сеймчан, Магаданская вобласць, Расія) — беларускі паэт.
Біяграфія
Нарадзіўся ў сям’і мастака. Паводле нацыянальнасці — беларус. У 1987 годзе разам з бацькамі і старэйшым братам вярнуўся ў Беларусь у Нарачанскі край (Мінская вобласць). Скончыў факультэт фінансаў і банкаўскай справы БДЭУ (2009). Працаваў грузчыкам, прадаўцом-кансультантам, выхавацелем у інтэрнаце, ахоўнікам гандлёвага цэнтра, фасадчыкам на будоўлі. Быў рэдактарам аддзела публіцыстыкі, крытыкі і літаратуразнаўства рэдакцыі часопіса «Полымя». У 2011 годзе з’яўляўся намеснікам галоўнага рэдактара, выконваючым абавязкі галоўнага рэдактара часопіса «Бярозка». У 2012 годзе — адказны сакратар часопіса «Маладосць». У 2013 годзе — рэдактар аддзела рэдакцыі часопіса «Вожык», адказны сакратар часопіса «Белая вежа», галоўны спецыяліст Мінскага абласнога аддзялення ГА «Саюз пісьменнікаў Беларусі». З 2014 года — рэдактар аддзела публіцыстыкі рэдакцыі часопіса «Полымя».
Творчасць
З 2003 года рэгулярна выступае з літаратурнымі творамі ў рэспубліканскай перыёдыцы (часопісы «Полымя», «Дзеяслоў», «Маладосць», газеты «ЛіМ», «СБ» і інш.), калектыўных зборніках і анталогіях. Вершы перакладаліся на рускую і балгарскую мовы. Аўтар паэтычных зборнікаў «Беражніца» (Мн.: «Мастацкая літаратура», 2005), «У дзённай мітусні» (Мн.: «Харвест», 2012), «Жыві!» (Мн.: «Чатыры чвэрці», 2014).
3 2006 займаецца фотамастацтвам (праводзіліся фотавыстаўкі ў Мінску і Лодзі (Польшча), фотапрацы публікаваліся ў перыядычных выданнях).
З 2006 піша электронную музыку (гучала ў эфіры некаторых FM-радыёстанцый).
Парламент Грузіі
Парламент Грузіі (საქართველოს პარლამენტი) — вышэйшы заканадаўчы орган Грузіі. Аднапалатны, складаецца з 150 дэпутатаў. 75 дэпутатаў абіраюцца па спісах, 75 — ад аднамандатных акруг. Усе дэпутаты абіраюцца тэрмінам на 4 года на аснове ўсеагульнага галасавання.
Грузінскія гісторыкі пачынаюць гісторыю парламентарызму ў Грузіі з няўдалай спробы арганізаваць дарбазі — арыстакратычны сход накшталт сейма або генеральных штатаў пры царыцы Тамары (XII стагоддзе); гэтая спроба пацярпела няўдачу з-за перамогі абсалютысцкіх памкненняў царыцы над арыстакратычнай апазіцыяй.
Першы грузінскі парламент створаны ў 1918 годзе (Грузінская Дэмакратычная Рэспубліка), у 1921 годзе прыняў канстытуцыю; распушчаны пасля ўсталявання савецкай улады. Пасля гэтага існаваў Вярхоўны Савет Грузінскай ССР. Першыя шматпартыйная выбары ў яго праведзены 28 Кастрычнік 1990 года, яго старшынёй абраны Звіяд Гамсахурдзія, пасля прэзідэнт Грузіі. У 1991—1992 адбыўся канфлікт Гамсахурдзія з парламентам, перарослая ва ўзброенае сутыкненне. Дзяржаву ўзначаліў Эдуард Шэварднадзэ, і функцыі парламента да 1995 года выконваў дзяржсавет Грузіі, затым былі праведзены агульнанародныя выбары.
NGC 2791
NGC 2791 (іншыя абазначэнні — ZWG 91.33, NPM1G +17.0249, PGC 26088) — галактыка ў сузор’і Рак.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Кевін дэ Бройнэ
Кевін дэ Бройнэ (Kevin De Bruyne; нар., , Бельгія) — бельгійскі футбаліст, паўабаронца англійскага клуба «Манчэстэр Сіці» і нацыянальнай зборнай Бельгіі.
«Генк»
Кевін дэ Бройнэ пачаў сваю кар’еру ў клубе роднага горада «Генце» ў 2003 годзе. Праз два гады перайшоў у «Генк», дзе выступаў у моладзевай камандзе. Дэбютаваў у асноўным складзе «Генка» ў матчы супраць «Шарлеруа» 9 мая 2009 года, дзе яго каманда атрымала паражэнне з лікам 3:0. У наступным сезоне 2009/10 ён, стаўшы іграком асноўнага складу, 7 лютага 2010 года забіў свой першы гол за «Генк», забяспечыўшы тры пункты сваёй камандзе, калі была атрымана перамога з лікам 1:0 над льескім «Стандардам».
«Чэлсі»
31 студзеня 2012 года «Генк» абвясціў аб пераходзе паўабаронцы ў «Чэлсі», з якім дэ Бройнэ падпісаў кантракт на пяць з паловай гадоў. Паводле ўмовы ўгоды ігрок дайграў рэшту сезона 2011/12 у «Генце» ўжо на правах арэнды.
«Вердэр»
2 жніўня 2012 года на афіцыйным сайце «Чэлсі» з’явілася паведамленне, што сезон 2012/13 Кевін правядзе ў нямецкім «Вердэры». Клубы дамовіліся аб пераходзе футбаліста за 1,3 мільёна еўра.
«Вольфсбург»
18 студзеня 2014 года «Вольфсбург» выкупіў правы на дэ Бройнэ за суму ў памеры 17 млн фунтаў стэрлінгаў. У складзе «валкоў» Кевін адразу стаў адным з лідараў, у сезоне 2014/15 ён з 21 галявой перадачай стаў найлепшым асістэнтам Бундэслігі. 30 мая 2015 года забіў пераможны мяч у браму дортмундскай «Барусіі» ў фінале Кубка Германіі (выніковы лік 3:1).
«Манчэстэр Сіці»
30 жніўня 2015 года было афіцыйна абвешчана аб пераходзе дэ Бройнэ ў «Манчэстэр Сіці».
Міжнародная кар’ера
Кевін выступаў за юнацкія і моладзевыя зборныі краіны. 11 жніўня 2010 года дэбютаваў у складзе асноўнай зборнай Бельгіі ў рамках таварыскага матча супраць зборнай Фінляндыі ў горадзе Турку, дзе яго зборная атрымала паражэнне з лікам 1:0.
Дасягненні
«Генк»:
«Вольфсбург»:
«Манчэстэр Сіці»:
Аброк (Руднянскі раён)
Аброк (Оброк) — вёска ў Руднянскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Панізоўскага сельскага паселішча. Станам на 2007 год пастаяннага насельніцтва не мае. Размешчана ў заходняй частцы вобласці за 44 км на паўночны ўсход ад Рудні, за 35 км на захад ад аўтадарогі Смаленск — Невель. За 42 км на паўночны захад ад вёскі размешчана чыгуначная станцыя Рудня на лініі Смаленск — Віцебск.
Гісторыя
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай вёска абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР.
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупавана нямецкімі войскамі ў ліпені 1941 года, вызвалена ў кастрычніку 1943 года.
Усць-Прыстанскі раён
Усць-Прыстанскі раён (Усть-При́станский райо́н) — адміністрацыйна-тэрытарыяльнае ўтварэнне (сельскі раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у Алтайскім краі Расіі. Адміністрацыйны цэнтр — сяло Усць-Чарышская Прыстань.
Каталіцкая царква ў свеце
На сённяшні дзень каталіцызм вызнаюць 1 196 000 000 чалавек. Каталіцкая царква — самая шматлікая галіна хрысціянства.
Усць-Прыстанскі раён
Геаграфія
Раён размяшчаецца ў цэнтральнай частцы края. Рэльеф раўнінны. Клімат кантынентальны. Сярэдняя тэмпература студзеня −18 °C, ліпеня +20 °C. Гадавая колькасць атмасферных ападкаў — 470 мм. Глебы — сярэднемагутныя чарназёмы. Плошча раёна — 2700 км².
Каталіцкая царква ў свеце
Еўропа
Большая частка жахароў Еўропы вызнаюць каталіцызм. Рымска-каталіцкая царква дамінуе ў такіх краінах як Ватыкан, Ліхтэнштэйн, Андора, Сан-Марына, Манака, Польшча, Ірландыя, Італія, Іспанія, Партугалія, Літва, Харватыя, Венгрыя, Славенія, Аўстрыя, Бельгія, Люксембург, Францыя, Чэхія, Славакія. Значная колькасць каталікоў ёсць таксама ў Германіі, Вялікабрытаніі, Латвіі, Нідэрландах, Албаніі, Беларусі, Украіне.
Усць-Прыстанскі раён
Геаграфія
Па тэрыторыі раёна працякаюць рэкі Об, Чарыш, ёсць шмат азёр. У поймах рэк зараслі кустоў, у стэпе — бярозавыя калкі. Фаўна — лось, каза, норка, андатра, барсук, рысь, воўк, ліса, заяц, вавёрка, карсак.
Каталіцкая царква ў свеце
Азія
Філіпіны — адзіная дзяржава Азіі, дзе каталіцызм з’яўляецца пануючай рэлігіяй. Каталіцкія асяродкі таксама знаходзяцца ў В’етнаме. Гэта было звязана з тым, што раней гэтыя краіны былі калоніямі еўрапейскіх каталіцкіх імперый (Францыя і Іспанія).
Афрыка
Каталіцызм у Афрыку быў занесены еўрапейскімі каланізатарамі. У паўночна-заходніх, заходніх і цэнтральных рэгіёнах кантынента каталіцкія вучэнні распаўсюджвалі французы, у Тога, Камеруне, Намібіі і Танзаніі — немцы, у Анголу і Мазамбік — партугальцы, у Конга — бельгійцы. У Паўночнай Афрыцы ўплыў рымска-каталіцкай царквы слабы, так як тут пануе іслам. Пасля дэкаланізацыі рэлігійная карта Афрыкі не панесла значных змен.
Лацінская Амерыка
У краінах лацінаамерыканскага рэгіёну рэлігійную большасць насельніцтва складаюць католікі. У многіх краінах каталіцызм нават з’яўляецца дзяржаўнай рэлігіяй (Венесуэла, Калумбія, Чылі, Балівія, Бразілія і іншыя).
Беларусь
Каталіцкая царква — другая па велічыні рэлігійная канфесія краіны, па даных каталіцкай царквы налічвае каля 1,4 мільёна вернікаў (15 % усяго насельніцтва). Найбольшая колькасць вернікаў пражывае на захадзе краіны. У Гродненской вобласці яны складаюць больш за 60 % насельніцтва.
Валерый Фёдаравіч Ачайкін
Валерый Фёдаравіч Ачайкін (, Анаткасы, Урмарскі раён, Чувашская АССР —, г. Мінск) — беларускі архітэктар чувашскага паходжання, мастак і педагог.
Біяграфія
Нарадзіўся 20 верасня 1938 года у вёсцы Анаткасы Урмарскага раёна Чуваскай АССР у сям’і селяніна. З 1956 года па 1961 год вучыўся у, з 1961 па 1967 год у Ленінградскім вышэйшым мастацка-прамысловым вучылішчы імя В. І. Мухінай. З 1967 года жыў у Мінску.
З 1967 да 1970 года працаваў на заводзе вылічальнай тэхнікі імя Арджанікідзе, а з 1970 па 2002 у праектным інстытуце Белдзяржпраект, дзе з 1995 года ўзначальваў аддзел інтэр’ераў і малых архітэктурных формаў. З 1991 дацэнт Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў. З 2005 з’яўляўся дацэнтам Інстытута сучасных ведаў імя А. М. Шырокава і дарадцаю Беларускай акадэміі архітэктуры.
Член Саюза архітэктараў СССР з 1975 года, член Беларускага саюза мастакоў (2008).
Архітэктура
Браў удзел у вялікай колькасьці архітэктурных праектаў інстытута Белдзяржпраект як распрацоўшчык інтэр’ераў будынкаў (1970—1986) і малых архітэктурных формаў. Некаторыя з іх:
Цягам 5 гадоў з’яўляўся членам творчай групы па распрацоўке інтэр’ераў Палаца Рэспублікі.
Выяўленчае мастацтва
Валерый Ачайкін вядомы як мастак, які працаваў у жанрах пейзажа, нацюрморта, партрэта. Браў удзел у шматлікіх выставах. Яго творы знаходзяцца ў Музеі Вялікай Айчыннай вайны у Мiнску, у мастацкім музеі г. Табольска і ў шматлікіх прыватных сборах у Беларусі, Расіі, Германіі, Злучаных Штатах, Францыі і Літве.
Педагагічная дзейнасць
З 1971 па 1981 год узначальваў мастацкую студыю пры Саюзе архітэктараў Беларусі. Быў дацэнтам Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў і дацэнтам Інстытута сучасных ведаў імя А. М. Шырокава.
Узнагароды
Праекты інтэр’ераў неаднаразова адзначаліся Ганаровымі граматамі Саюза архітэктараў Беларусі. За праект інтэр’еру станцыі Мiнскага метрапалітeна «Інстытут культуры» ўзнагароджаны Ганаровай граматай Вярхоўнага Савета БССР.
Дукаваныя працы
Падручнік «Проектирование интерьеров индивидуального жилого дома : учебное пособие для вузов» / Л. Е. Дягилев, В. Ф. Очайкин. — Минск : Современные знания, 2008. — 107 с. — ISBN 978-985-6885-10-8.
Лоранд Этвеш
Лоранд (Роланд) фон Этвеш (Loránd Eötvös;,  — ) — венгерскі фізік.
Біяграфічныя звесткі
Вучыўся ў Будапешцкім і Гайдэльбергскім універсітэтах. 3 1871 у Будапешцкім універсітэце (з 1872 прафесар). Член Венгерскай АН (1883) і яе прэзідэнт (1899—1905). Заснавальнік і першы прэзідэнт (з 1891) Венгерскага матэматычнага і фізічнага таварыства.
Навуковая дзейнасць
Навуковыя працы па тэорыі капілярнасці, гравітацыі і геафізіды. Устанавіў залежнасць малекулярнай паверхневай энергіі ад тэмпературы (1886; закон Этвеша). Вынайшаў гравітацыйны варыёметр, эксперыментальна ўстанавіў роўнасць гравітацыйнай і інертнай мас (1890—1906). Вывучаў размеркаванне мас у горных хрыбтах.
Ушанаванне памяці
Яго імем названы Будапешцкі ўніверсітэт і пазасістэмная адзінка градыента сілы цяжару — этвеш.
Элязыг (правінцыя)
Элязыг (Elazığ), правінцыя на ўсходзе Турцыі. Плошча 9 тыс. км². Насельніцтва 541 тысяча чалавек (2007). Адміністрацыйны цэнтр — горад Элязыг.
Гурый (Апалька)
Архіепіскап Гурый (свецкае імя: Мікалай Пятровіч Апалька; нар., Калектыўная, Полацкі раён, Віцебская вобласць, БССР) — беларускі праваслаўны дзеяч, архірэй. Архіепіскап Навагрудскі і Слонімскі (з 1996), рэктар Мінскай духоўнай семінарыі (2012—2020), кіраўнік спраў Беларускага Экзархата (2012—2014). Лічыцца адным з найбольш кансерватыўных іерэяў Беларускай Праваслаўнай Царквы.
Біяграфія
Скончыў у 1982 годзе Маскоўскую духоўную семінарыю, пасля чаго ў 1984 годзе быў залічаны ў лік браціі Троіца-Сергіевай Лаўры. У ліпені 1985 года пастрыжаны ў манаства з імем Гурый і пасвечаны ў іерадыякана. 19 снежня 1985 года пасвечаны ў іераманаха.
У 1986 годзе скончыў Маскоўскую духоўную акадэмію са ступенню кандыдата багаслоўя і накіраваны ў Жыровіцкі Свята-Успенскі манастыр Мінска-Беларускай епархіі.
У жніўні 1986 года прызначаны на пасаду скарбніка манастыра, з красавіка 1987 года — благачынны манастыра. 4 сакавіка 1990 года ўзведзены ў сан архімандрыта і прызначаны намеснікам Жыровіцкага манастыра.
З 1989 па 1990 год з послухам благачыннага сумяшчаў абавязкі інспектара зноў адкрытай Мінскай духоўнай семінарыі.
Са жніўня 1996 года, у дзень памяці прарока Іезекііля, у мінскім Свята-Духавым кафедральным саборы было здзейснена нарачэнне архімандрыта Гурыя ў Епіскапа Навагрудскага і Лідскага. Чын нарачэння здзейснілі Мітрапаліт Мінскі і Слуцкі Філарэт, Архіепіскап Магілёўскі і Мсціслаўскі Максім, Епіскапы Віцебскі і Аршанскі Дзімітрый, Гомельскі і Жлобінскі Арыстарх, Гродзенскі і Ваўкавыскі Арцемій, Пінскі і Лунінецкі Сцяфан, Полацкі і Глыбоцкі Глеб, Тураўскі і Мазырскі Пётр, Ціхвінскі Канстанцін.
4 жніўня 1996 года ў Свята-Успенскім саборы Жыровіцкага манастыра за Літургіяй была здзейснена хіратонія архімандрыта Гурыя ў Епіскапа Навагрудскага і Лідскага. Хіратонію здзейснілі Мітрапаліт Мінскі і Слуцкі Філарэт, Патрыяршы Экзарх усяе Беларусі, і тыя ж Праасвяшчэнныя.
У жніўні 2000 года атрымаў пасаду рэктара Слонімскага духоўнага вучылішча.
У маскоўскім Храме Хрыста Збавіцеля 25 лютага 2007 года Патрыярх Маскоўскі і ўсяе Русі Аляксій II узвёў Епіскапа Навагрудскага і Лідскага Гурыя ў сан архіепіскапа.
12 студзеня 2012 года рашэннем Сінода Беларускай Праваслаўнай Царквы прызначаны кіраўніком спраў Беларускага Экзархату з вызваленнем ад пасады старшыні Камісіі па кананізацыі святых Беларускай Праваслаўнай Царквы. 3 верасня таго ж года прызначаны выконваючым абавязкі рэктара Мінскіх духоўных школ: Мінскай духоўнай акадэміі (да 25 снежня 2014) і Мінскай духоўнай семінарыі.
5 ліпеня 2013 года прызначаны старшынёй новаўтворанага Савета па тэалагічнай адукацыі Беларускай Праваслаўнай Царквы. Па рашэнні Сінода 26 лютага 2014 года вызвалены ад абавязкаў кіраўніка спраў Беларускага Экзархату і 26 чэрвеня 2014 года прызначаны старшынёй Царкоўнага суда Беларускага Экзархату.
23 кастрычніка 2014 года прызначаны часова выконваючым абавязкі члена Агульнацаркоўнага суда Рускай Праваслаўнай Царквы.
У сувязі з заснаваннем Лідскай епархіі рашэннем Свяшчэннага Сінода ад 25 снежня 2014 года архіепіскапу Гурыю прысвоены тытул «Навагрудскі і Слонімскі».
23 жніўня 2019 года заняў пасаду старшыні Царкоўнага суда Беларускага Экзархата. Таксама з’яўляецца членам Сінадальнай біблейска-багаслоўскай камісіі і Каардынацыйнага цэнтра па развіцці багаслоўскай навукі ў Рускай Праваслаўнай Царкве.
Вуліца Сіманава (Магілёў)
Вуліца Сіманава (улица Симонова) — вуліца ў паўднёвай частцы Магілёва, у Задняпроўскім жылым раёне. Працягласць каля 3300 м, ад плошчы Гагарына да праспекта Шміта.
Гісторыя
Старая назва — вуліца Гагарына. У 1980 годзе названа ў гонар рускага савецкага пісьменнікага і грамадскага дзеяча К. М. Сіманава. Сучаснае аблічча вуліцы стала складвацца ў пачатку 1970-х гадоў.
У 1990 годзе на вуліцы размяшчаліся абласны камітэт ДТСААФ, СПТВ № 98, абласная дзяржаўтаінспекцыя, крама «Тавары для дома», інтэрнаты ВА «Хімвалакно», тэхналагічнага інстытута, вытворчага аб’яднання праката «Світанак», паліклініка дзіцячая № 4 і паліклініка № 8, хіміка-тэхналагічны тэхнікум, станцыя тэхнічнага абслугоўвання аўтамабіляў «АўтаВАЗ» і інш.
Паводле генеральнага плана горада 1980—1981 гадоў уваходзіць у перспектыўную зону забудовы паўднёвага планіровачнага раёна.
Забудова
Вулічную забудову фарміруюць у асноўным 5-, 9-павярховыя, пераважна жылыя, дамы.
Паркі і скверы
Да вуліцы прылягае Парк імя 60-годдзя Вялікага Кастрычніка.
Вах
Вах (Вах) — рака ў Азіяцкай частцы Расіі, у Ханты-Мансійскай аўтаномнай акрузе, правы прыток ракі Об.
Даўжыня ракі 964 км. Плошча вадазбору 76 700 км². Сярэдні расход вады ў вусці 665 м³/с. Сярэдні аб’ём сцёку 20,988 км³/год. Выток ракі знаходзіцца ў Верхне-Сымскім балоце на Вах-Кецкім узвышшы на вышыні 170 м. Працякае ў напрамку з усходу на захад па Заходне-Сібірскай раўніне (па Сярэднеобскай і Вахскай нізінам). Упадае ў Об за 1730 км ад яе вусця. Агульнае падзенне ракі складае 135 м. Даліна ракі трапецападобная. Шырыня даліны ад 0,5 (у вярхоўі) да 8—10 км. Схілы даліны маюць вышыню 10—15 (месцамі да 40) м. Пойма Ваха двухбаковая, са шматлікімі старычнымі азёрамі і звілістымі пратокамі. Жыўленне ракі пераважна снегавое. Рэчышча звілістае, шырынёй ад 10—15 да 600 м. Рака мае 405 прытокаў даўжынёй больш за 10 км. Асноўныя прытокі: Кулынігол, Сабун, Калек’ёган (правыя), Мёгтыг’ёган (левы). Рака суднаходная на адлегласці 432 км ад вусця. На рацэ знаходзяцца горад Ізлучынск, пасёлкі Вахск, Лар’як.
У 2014 годзе адкрыты новы мост праз раку, частка Паўночнай шыротнай магістралі.
Крайскі сельсавет
Кра́йскі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Лагойскага раёна Мінскай вобласці Беларусі. Цэнтр — аграгарадок (да 2008 г. вёска) Крайск. Размешчаны ў паўночна-заходняй частцы раёна.
Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Плешчаніцкага раёна Барысаўскай акругі БССР. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Мінскай акругі. Пасля скасавання акруговага падзелу 26 ліпеня 1930 года ў Плешчаніцкім раёне БССР. З 20 лютага 1938 года ў складзе Мінскай вобласці. З 25 снежня 1962 года ў складзе Лагойскага раёна. 28 мая 2013 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Нястанавіцкага сельсавета (19 населеных пунктаў: аграгарадок Малыя Нястанавічы, вёскі Асінцы, Баброва 1, Баброва 2, Белае, Будзенічы, Булахаўка, Вялікія Нястанавічы, Гарбоўшчына, Завішына, Завішынская Рудня, Заполле, Ляўданшчына, Прагон, Пятроліна, Стрый, Студзянец, Траянец, Ціхонавічы).
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (11 населеных пунктаў) — 694 чалавекі, з іх 93,5 % — беларусы, 4,5 % — рускія, 0,7 % — украінцы.
На тэрыторыі сельсавета знаходзяцца Крайскае і Нястанавіцкае лясніцтвы.
Сельгаспрадпрыемствы:
Андрэй Юр’евіч Ленскі
Андрэ́й Ю́р'евіч Ле́нскі ( —, ) — расійскі журналіст, стваральнік і галоўны рэдактар часопіса «Лепшыя камп'ютарныя гульні» (журналісцкі псеўданім Рычард Псміт). Удзельнік ролевага руху, што стаяў ля яго вытокаў, нараўне з іншымі вядомымі асобамі. Ігрок «Што? Дзе? Калі?», капітан каманды «ЛКГ», удзельнік «Сваёй гульні». Аўтар і перакладчык. Сцэнарыст камп'ютарных гульняў. Захапляўся падводнай здымкай. Бацька трох дачок.
Памёр 3 сакавіка 2010 года ў Маскве пасля непрацяглай цяжкай хваробы. Пахаваны 6 сакавіка на Вастракаўскіх могілках у Маскве.
Журналістыка
Стваральнік і галоўны рэдактар (са снежня 2002 г.) часопіса "Лепшыя камп'ютарныя гульні», перад смерцю паспеў выпусціць яго юбілейны соты нумар. Аўтар больш за 350 артыкулаў у гэтым часопісе: па камп'ютарных і іншых гульнях, тэорыі гульнявога працэсу, фантастыкі і міфічным персанажам, гісторыі (часткова пад псеўданімам Рычард Псміт). Таксама неаднаразова друкаваўся ў часопісах «Гульняманія» і «Свет фантастыкі». Рэдактар і аўтар часопіса па ролевых гульнях «Magister Ludi» (выходзіў у 2001 — 2005 гадах). У 1994—1996 гадах выдаваў, сумесна з Сяргеем Якаўлевым, фэнзін «PAL 1».
Літаратурная дзейнасць
Аўтар цэлага шэрагу гумарыстычных твораў па матывах твораў Толкіна, у тым ліку мюзіклаў «Несуны» (у сааўтарстве з Алегам Ледзенёвым і Аляксандрам Балаевым) і «Адна вежа» (у сааўтарстве з Алегам Ледзенёвым). Напісаў (часткова ў сааўтарстве з Віктарам Карасёвым) цыкл апавяданняў у стылі фэнтэзі пра прыгоды спецыяліста-кладашукальніка. У апошні год жыцця працаваў (сумесна з Ганнай Рагозінай) над гістарычным раманам аб Расіі часу дзекабрыстаў.
Сумесна з Алегам Ледзенёвым пераклаў на рускую мову «Хобіт», а таксама другую і трэцюю часткі «Уладар Пярсцёнкаў» Толкіна (пераклад застаўся неапублікаваным). Перакладчык на беларускую мову твораў Рычарда Кнаака «Вогненны Дракон» і «Краіна-за-палатном», выпушчаных выдавецтвам АСТ (М., 2000; 2002). Перакладчык некалькіх дзесяткаў камп'ютарных гульняў для «Нівала» і «Букі».
Ролевыя гульні
Арганізатар (галоўны майстар) вялікіх палявых ролевых гульняў «Крынн-95», «Крынн-96» (па свеце Dragonlance), «Элен» (1997, па свеце аднайменнага фэнтэзі-цыкла Дэвіда Эддінгса), «1001 ноч, або Аль Кадзім» (1997), «Фаэрскія войны» (1998, па аўтарскай версіі казачнай Еўропы, якая распрацоўвалася таксама для настольных ролевых гульняў і шматкарыстальніцкіх сеткавых гульняў), а таксама цэлага шэрагу больш камерных ролевых гульняў жывога дзеяння. Майстарская каманда Андрэя Ленскага пры яго актыўным удзеле праводзіла таксама дзве вялікія гульні па цыкле твораў Роберта Джордана, «Кола часоў - 1998» і «Кола часоў - 2002».
Аўтар кнігі «Ролевые гульні жывога дзеяння», урыўкі з якой публікаваліся ў часопісе «Гульняманія» (№ 47-50 за 2001 год), і азнаямленчага артыкула «Што такое ролевыя гульні?", які публікаваўся ў часопісе «Вір» (№ 1 за 1999 год). Аўтар шматлікіх арыгінальных распрацовак у галіне гульнявых тэхналогій і тэорыі гульняраблення, якія абмяркоўваліся на арганізаваным ім Маскоўскім семінары па тэорыі гульнявога працэсу ў 2001 — 2002 гадах. У 1992 — 2001 гадах актыўны ўдзельнік Зіланткона, аўтар шматлікіх дакладаў. Рэдактар (сумесна з Нінай Бяляўскай) рускага перакладу «Кіраўніцтва іграка» (Player's Handbook) папулярнай настольнай ролевай гульні Dungeons & Dragons (М.: АСТ; Астрель, 2006). Пры яго ўдзеле ў адпаведнасць з гэтым перакладам прыведзена тэрміналогія ў афіцыйнай русіфікацыі Neverwinter Nights II. Адзін з першых удзельнікаў дзейнасці асацыяцыі RPGA ў Расіі. Галоўны распрацоўшчык настольнай ролевай сістэмы «Альфрыка» (па свеце казачнай Еўропы) на аснове D20 System.
На пачатковым этапе (у 1997 годзе) прымаў удзел у распрацоўцы першага цалкам рускамоўнага MUD — RMUD свет Трох Лун. У апошнія гады жыцця распрацоўваў свой MUD па казачнай Еўропе.
«Што? Дзе? Калі?»
У спартыўным «Што? Дзе? Калі?» гуляў за каманды «Малы шлем» (кап. Д. Бяляўскі), «СПС» (кап. І. Бер), «Гульняманія» (кап. Ганна Майсюк), з 2005 г. - капітан каманды «ЛКГ-Гульняманія», сучасная назва - «ЛКГ». Найвышэйшае дасягненне - 2-3 месцы на чэмпіянаце Расіі 2009 года. З 1 студзеня 2006 года каманда «ЛКГ» пастаянна ўваходзіць у першую дзесятку рэйтынгу MAK, 1 сакавіка 2010 года паднялася на другое месца. Арганізатар кубка тэматычных эрудыт-квартэтаў па фантастыкі ад часопісаў «Лепшыя камп'ютарныя гульні» і «Свет фантастыкі» ў 2007—2008 гадах і Кубка ЛКГ па «Што? Дзе? Калі?» (2009). У складзе маскоўскай каманды «Нямчынаўка» (кап. Ганна Майсюк) выйграў першы супермарафон па «Што? Дзе? Калі?» (Адэса, 19-20 красавіка 2002 г.).
Мікалай Крыштаф Радзівіл Сіротка
Мікалай Крыштаф Радзівіл «Сіротка» (, Цмелеў, Польшча —, , ВКЛ) — вялікалітоўскі дзяржаўны і ваенны дзеяч, мецэнат, пісьменнік. Маршалак надворны (з 1569) і маршалак вялікі літоўскі (1579—1586), ваявода троцкі (1590—1604) і віленскі (з 1604). Сын князя Мікалая Радзівіла Чорнага (1515—1565), пачынальніка Рэфармацыі ў ВКЛ. Разам з братамі Альбрэхтам і Станіславам стварыў Нясвіжскую, Клецкую і Алыцкую ардынацыі, быў першым ардынатам на Нясвіжы (1586).
Уладанні
Валодаў найбуйнейшымі ў Вялікім Княстве Літоўскім латыфундыямі. Ад бацькі да яго перайшлі Нясвіж, Ліпск, Лахва, Шацк, Свержань і іншыя разам з тытулам князя «на Алыцы і Нясвіжы». Ад маці атрымаў Шыдловец у Польшчы разам з тытулам графа. Паводле тастамента ад стрыечнага брата Юрыя Ільініча атрымаў Мірскае графства, Зэльву і Дворышча ў Лідскім павеце, Чарнаўчыцы і Белую ў Берасцейскім ваяводстве. Па падзеле маёнткаў жонкі з яе сёстрамі да яго перайшлі Дзераўная з Хотавам і Востравам у Менскім ваяводстве, Пацейкі ў Новагародскім ваяводстве і Жодзішкі ў Ашмянскім павеце. Жыгімонт Аўгуст надаў яму Крожы на Жамойці, Жыгімонт Ваза — Грэск. Таксама шмат маёнткаў набыў, у тым ліку Салтанаўшчыну, Затур’ю, Кунасу, Мікалаеўшчыну, Магільна, Гарадзею, Гавязну і іншыя, што значна пашырыла тэрыторыю Нясвіжскага княства.
«Попіс войска літоўскага 1567 года» называе наступныя ўладанні Мікалая Сіроткі:"«Воеводич Виленский. Месяца ноябра 20 дня. Пан Миколай Криштоф Радивил з Олыки и Несвижа, кграбя на Шидловцу, ставил почту з ыменей своих — з Несвижа и з волостей, ку Несвижу прислухаючих, з Липска, з Лафы, з Шацка, з Клецка, з Городка, з Лебедева, з Дунилович, з Дубров и Недрезки, з Кгеранойн, з Лоздун, з Негневич, з Налибоков, з Узды, з Сенежич, з Олыки, з Радивилова, з Ыванчич, з Яблоней, з Озлимич, з Морд, з Голубли, з Свядосеи, з Сол, з Дусят, з Кревин, з Богушок, з Высокна, з Жомойток, з Возкгилишок, з Мусник, з Будивидишок, з Болоши, з Ворнян; с тых всих имений ставил всего почту коней пятьсот тридцать деветь збройно по гусарску — с тар., з др.. При том почте ставил его милость драбов пеших триста осмдесят шесть и ознаймил то, иж с повинности драбей 350 а на ласку гоподарску драбей 36»."
Біяграфія
Цяжка сказаць, у якой ступені Мікалай Радізвіл Чорны і Альжбета з Шыдлавецкіх (а ёй было толькі 16 гадоў, калі Мікалай Крыштаф з’явіўся на свет) удзельнічалі ў выхаванні свайго першынца. Вядома, што яны пяшчотна называлі яго «Мішам». Асаблівую ролю ў выхаванні Сіроткі адыгрывала маці, якую сучаснікі лічылі прыкладам дабрыні і прыстойнасці, яна лічылася адданай маці і жонкай, была надзвычай набожнай.
Пачатковую адукацыю Мікалай Крыштаф «Сіротка» атрымаў у Лукішках і Нясвіжы, у пратэстанцкай гімназіі, заснаванай яго бацькам. Настаўнікамі Мікалая былі Схалей і Захарыюш Тэнха з Жытавы, якія навучалі яго польскай мове і асновам латыні, а таксама адукаваныя пратэстанцкія літаратары Дж. Б’яндрата, Ф. Станкара, Я. Тэнанда, Дж. Шомана і інш., запрошаныя ў Нясвіж для працы над перакладам біблейскіх тэкстаў, якія пазней былі надрукаваны ў вядомай Берасцейскай Бібліі (1563). У 1563 годзе Сіротка адправіўся па навучанне ў Еўропу. У пачатку ліпеня ён выехаў з Кракава ў суправаджэнні світы ў 12 чалавек, у кірунку да Страсбурга. Частка світы прызначалася для падтрымкі сувязі паміж Мікалаем Радзівілам Чорным і яго сынам. Апякунства над Сіроткам Чорны даручыў свайму двараніну Бальцэру Язерскаму.
[…] мяне пытаеш, нашто мяне бацька туды пасылаў? З-за рэлігіі цвінгліянскай. Міністр Чаховіч, які цяпер новахрышчэнец, запэўніў нябожчыка, што ў Страсбургу рэлігія цвінгліянская, а бацька пагарджаў лютэранскай і, калі мяне адпраўляў, Язерскаму казаў: «няхай лепей будзе папежнікам, чым тваім Лютэрам».
Мікалай Крыштаф «Сіротка» пачаў навучанне ў жніўні 1563 і працягваў да жніўня 1564 года. Акрамя латыні вывучаў нямецкую мову, магчыма, французскую, але апошняй не авалодаў, вывучыў асновы геаметрыі Эўкліда і набыў уяўленні пра грамадзянскае права. Чорны выкарыстоўваў знаходжанне сына ў Страсбургу для розных мэт: прасіў яго дасылаць цікавыя яму кнігі і навіны, падтрымліваў праз яго сувязі са шматлікімі, пераважна, рэлігійнымі дзеячамі. Бацька ў сваіх лістах дзяліўся з Мікалаем Крыштафам шматлікімі навінамі з ВКЛ, дзе выказваў сваю палітычную пазіцыю датычна той ці іншай праблемы; турбаваўся пра рэкламу для ВКЛ за мяжой. Так, напрыклад, ён прыслаў сыну медальён з выявай вялікага князя, які быў адлюстраваны пад Пагоняй і ў вялікакняжацкай шапцы, пасля перамогі на Уле перадаў яму копію ліста пра гэту падзею і заклікаў яе распаўсюдзіць на нямецкай і лацінскай мовах. Цікава гучыць заклік Чорнага да Сіроткі трымацца польскай мовы, які яскрава паказвае на маштабы паланізацыі эліты ВКЛ ў сярэдзіне XVI стагоддзя:
Даў мне ведаць [апякун], што вы вельмі ад польскай мовы адыйшлі, што някепска, аднак жа, каб не здарылася так, як аднаму паляку Лязімскаму, які рана пачаў вучыцца ў Італіі, забыўся на польскую мову і, калі вярнуўся дадому, зноў яе вучыў. Ты, усё ж, прашу цябе, не забывайся на прыроджананую мову, каб пасля, калі вернешся, не размаўляў як цырульнік Павел, бо з цябе браты і сёстры смяяцца будуць.
Даволі цяжка ацаніць наколькі паспяхова Мікалай Крыштаф «Сіротка» навучаўся ў Страсбургскай гімназіі. Сам ён дужа крытычна ставіўся да перыяду свайго знаходжання там, але трэба зважаць на тое, што гэта крытычнае стаўленне адносіцца да перыяду, калі Сіротка быў ужо перакананым каталіком. Апякун Язерскі, у сваю чаргу, дужа нахвальваў Чорнаму поспехі свайго падапечнага. На карысць таго, што Сіротка быў усё ж надзвычай здольным вучнем, сведчыць велізарная колькасць прысвячэнняў яму ад розных вядомых тагачасных інтэлектуалаў, а таксама пазнейшая рэпутацыя князя ў ВКЛ, і Рэчы Паспалітай і ўласна вынік яго пісьменніцкай дзейнасці — знакамітая «Перэагрынацыя…». У жніўні 1564 года, з прычыны заразы ў Страсбургу, Мікалай Крыштаф «Сіротка» пакінуў гэты горад і накіраваўся ў Цюбінген, дзе пачаў хадзіць на заняткі ў мясцовую акадэмію, а таксама слухаў прыватныя лекцыі. Акадэмія мела артадаксальны лютэранскі характар і паводле праграмы нагадвала Страсбургскую гімназію. Сіротка працягваў вывучаць латынь і нямецкую мову, паглыбляў веды ў рыторыцы і класічным рымскім грамадзянскім праве. Асабліва шчыльныя кантакты сын Чорнага меў з прафесарам грамадзянскага права Стэфанам Цулінгам і магістрам вольных мастацтваў. Апошні прысвяціў Сіротцы некалькі перакладаў грэчаскіх паэм. Толькі летам 1566, нават не выехаўшы на пахаванне свайго бацькі, які памёр 28 мая 1565 (зрэшты, згодна з воляю нябожчыка ), Мікалай Крыштаф пакінуў Цюбінген і выправіўся ў Швейцарыю (Цюрых), дзе сустрэўся са слынным тэолагам Генрыхам Булінгерам. Гэтая сустрэча, паводле самога Сіроткі, значна паўплывала на яго рашэнне перайсці ў каталіцызм.
З Швейцарыі Сіротка выехаў у Італію, дзе наведаў Мілан, Падую і да 27 лістапада 1566 года затрымаўся ў Рыме. На адваротным шляху наведаў Мантую, дзе завязаў прыязныя стасункі з князем Вільгельмам. У лютым 1567 года Сіротка быў ужо ў Польшчы. Такім чынам, яго перабыванне за мяжой працягвалася ад ліпеня 1563 да лютага 1567 года, няпоўныя 4 гады.
Кар’ера
У 1567 года Мікалай Крыштаф «Сіротка» атрымаў у спадчыну бацькавы маёнткі, зрабіўся апекуном малодшых братоў і сясцёр. Таго ж года пад уплывам папскага нунцыя кардынала Камедонія, езуіцкага прапаведніка Пятра Скаргі і Гозія ён перайшоў з кальвінізму ў каталіцтва і ўступіў у шэрагі мальтыйскіх рыцараў. Неўзабаве пасля гэтага перадаў Нясвіжскую друкарню свайго бацькі віленскім езуітам.
Як сведчаць гістарычныя крыніцы, М. К. Радзівіл быў здольным дыпламатам. У 1573 ён узначальваў пасольства ў Парыж да Генрыха Валуа, якому перадаў запрашэнне радных паноў на велікакняжацкі прастол. У 1574 у час выбараў на сойме новага караля Рэчы Паспалітай Мікалай Крыштаф «Сіротка» падтрымліваў кандыдатуру Генрыха Валуа і, калі той уцёк у Францыю, двойчы ездзіў да яго з запрашэннем вярнуцца і папярэджаннем, што калі ён не вернецца, то пазбавіцца кароны. Пасля ўцёкаў Генрыха Валуа (1574), на трон Рэчы Паспалітай падтрымліваў кандыдатуру Эрнста Габсбурга, але пасля паразумеўся са Стэфанам Баторыем.
У гэты ж час Сіротка распачаў актыўную барацьбу супраць рэфармацыйнага руху. Выдаў сродкі для скупкі пратэстанцкай літаратуры (у т.л. Брэсцкай Бібліі). У сваіх уладаннях ён замяняў пратэстанцкіх прапаведнікаў каталіцкімі святарамі; таксама падтрымліваў праваслаўныя цэрквы.
У час новай ваеннай кампаніі пад камандаю Стэфана Баторыя ў 1579 годзе разам з братам Альбрэхтам Мікалай Крыштаф «Сіротка» правёў уласны аддзел пад Свір, удзельнічаў у вызваленні Полацка ад маскоўскіх захопнікаў. У момант штурму Полацкага замка быў цяжка паранены. Таго ж года за ваенныя заслугі ён атрымаў пасаду маршалка вялікага літоўскага. У 1581 годзе Сіротка браў удзел у аблозе Пскова.
У 1582 выехаў у Італію, адкуль у 1583 — рушыў у Святую Зямлю. Падарожжа апісаў у кнізе «Перэгрынацыя, або Паломніцтва ў Святую зямлю» (на лацінскай мове; Бранева, 1601). У сталым веку М. К. Радзівіл займаў самыя высокія пасады ва ўрадзе Вялікага Княства Літоўскага. У 1586 годзе адмовіўся ад урада маршалка вялікага літоўскага на карысць свайго брата Альбрыхта Радзівіла і быў прызначаны кашталянам троцкім, а ў 1590 годзе ваяводам троцкім.
На Віленскай канвакацыі (1591) разам з іншымі сенатарамі Вялікага Княства Мікалай Крыштаф «Сіротка» выступаў супраць намінацыі свайго брата Юрыя на пасаду кракаўскага біскупа, каб біскупам у Вільні не прызначылі паляка.
Падтрымаў заключэнне Брэсцкай уніі (1596), быў адным з трох каралеўскіх паслоў на сабор у Берасці. У 1604 годзе прызначаны ваяводам віленскім. Разам з іншымі палітыкамі Вялікага Княства выступаў супраць падтрымкі Лжэдзмітрыя I і ўмяшання ва ўнутраныя справы Масквы, супраць вайны Рэчы Паспалітай з Расіяй 1609—1618 гг.
У ВКЛ валодаў найбуйнейшымі зямельнымі ўладаннямі. Разам з братамі Станіславам і Альбрыхтам стварыў у 1586 Нясвіжскую, Клецкую і Алыцкую ардынацыі, стаў першым нясвіжскім ардынатам. У 1579 выдаў прывілей на самакіраванне Міру. Па хадатайніцтве М. К. Радзівіла ў 1586 годзе Стафан Баторый даў Нясвіжу магдэбургскае права. У ліку першых правёў валочную памеру ў многіх сваіх маёнтках. Фундаваў касцёлы і шпіталі ў Нясвіжы, Дуброве, Чарнаўчыцах, Міры, Свержані, Бялай. Збудаваў замкі ў Бялай і Нясвіжы (сабраў там галерэю партрэтаў, бібліятэку, збраёўню), Нясвіжскі езуіцкі калегіум, Нясвіжскі кляштар бенедыкцінак, Нясвіжскі кляштар бернардзінцаў (разам з жонкай), заклаў парк у Альбе (пад Нясвіжам).
Па ініцыятыве М. К. Радзівіла і за яго кошт выдадзена першая дакладная карта ВКЛ (каля 1603), аўтарамі якой з’яўляюцца друкар, мастак і гравёр пры двары князя Радзівіла ў Нясвіжы Тамаш Макоўскі, а таксама Гесэль Герытс — галандскі гравёр і картограф амстэрдамскага выдавецкага дома Блау. Захавалася 2-е выданне (Амстэрдам, 1613), апублікаванае выдаўцом Вілемам Янсзонам Блау.
Творчасць
Да 1595 года Мікалай Крыштаф Радзівіл «Сіротка» перапрацаваў свой дзённік падарожжаў і выдаў яго ў 1601 годзе пад назвай «Перэгрынацыя Мікалая Крыштафа Радзівіла» («Hierosolymitana peregrinatio ill. p. Nicolai Christophori Radziwili, ducis in Olyka, epistolis comprehensa»). Пазней кніга двойчы перавыдавалася на латыні, у 1610 і 1753 гадах.
Паводле М. К. Радзівіла мэта выдання кнігі — «пашырыць кругагляд землякоў». У прадмове ён падкрэсліваў, што піша толькі пра тое, што бачыў на ўласныя вочы, а не вычытаў у кнігах іншых падарожнікаў, хоць быў добра знаёмы з літаратурай пра Блізкі Усход. У кнізе мноства спасылак на гэту літаратуру, але М. К. Радзівіл не капіраваў іншых, а сам аналізаваў прачытанае. Часта выказваў нязгоду з тымі або іншымі аўтарамі.
Апісваючы храмы, палацы, руіны, аўтар найперш расказвае пра іх месца знаходжання, вонкавы і ўнутраны выгляд, матэрыял, з якога яны зробленыя, часта параўноўвае бачаныя пабудовы з італьянскімі і французскімі.
Неаднойчы ён зняпраўджвае сцвярджэнні з Бібліі. Так, убачыўшы крыніцу, у якой нібыта апостал Піліп хрысціў еўнуха царыцы Кандатэі, М. К. Радзівіл заўважае: «''… крыніца з цеснай скалы выходзіць і такая бедная, што абедзвюх ног не было б чым паліць. Таму хутчэй трэба казаць, што святы апостал галаву яму паліў і так яго хрысціў''».