cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Карыфей
У балеце — танцуючы наперадзе кардэбалета, саліруючы танцор (танцоўшчыца).
Тастак (Акмолінская вобласць)
Тастак — станцыя ў Цалінаградскім раёне Акмолінскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад сельскай акругі Лугаўская. Знаходзіцца прыкладна за 42 км на паўночны захад ад цэнтра сяла Акмол. Код КАТА — 116653700.
Солід
Со́лід (ад Solidus — цвёрды, трывалы, масіўны) — рымская залатая манета, выпушчаная ў 309 годзе н.э. імператарам Канстанцінам. Важыла 1/72 рымскага фунта (4,55 г). Яна замяніла ў якасці асноўнай залатой манеты аўрэўс. У 314 годзе ўведзена ў заходняй частцы Рымскай імперыі, а ў 324 годзе — на ўсёй тэрыторыі імперыі. Доўгі час заставалася асноўнай манетай і грашова-разліковай адзінкай Рымскай імперыі, затым Візантыі. Грэчаская назва візантыйскага соліда — «намізма», у Еўропе яго часцей называлі «безант» або «бізанцін». Акрамя соліда, чаканіліся таксама залатыя манеты ў 1/2 соліда («семіс») і 1/3 соліда («трыенс», вага 1,52 г; ў Візантыі больш вядомая як «трэміс»).
Тастак (Акмолінская вобласць)
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва станцыі складала 379 чалавек (193 мужчыны і 186 жанчын). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у населеным пункце пражывалі 415 чалавек (203 мужчыны і 212 жанчын).
Крочэ
Крочэ — прозвішча.
Бальдасарэ Крочэ
Упершыню яго імя згадваецца ў 1575 годзе ў Балонні, дзе ён навучаўся ў такіх мастакоў-маньерыстаў, як Ларэнца Сабаціні, Арацыа Самакіні, Пелегрына Цібальдзі і Дэніс Калверт. У 1581 годзе пераехаў у Рым.
NGC 2810B
NGC 2810B — галактыка ў сузор’і Вялікая Мядзведзіца.
Бальдасарэ Крочэ
Як мяркуецца, у Рыме быў вучнем Барталамеа Пасароці. Спецыялізаваўся па фрэскавым роспісам. На яго творчасць аказалі ўплыў вядомыя мастакі балонскай школы: Анібале Карачы і Гвіда Рэні. Некаторы час ён жыў у Рыме пры пантыфікаце Рыгора XIII, які прыцягваў мастака для прац у Ватыкане.
Кастрычніцкая рэвалюцыя на Беларусі
Кастрычніцкая рэвалюцыя на Беларусі — падзеі на тэрыторыі сучаснай Беларусі ў кастрычніку-лістападзе 1917 года, у выніку якіх улада на неакупаванай Германскай імперыяй тэрыторыі перайшла да Саветаў на чале з бальшавікамі.
Перадумовы
Перадумовамі для ўсталявання на тэрыторыі Беларусі бальшавіцкай улады стала Кастрычніцкая рэвалюцыя 1917 года ў Расіі, якая адбылася 25 кастрычніка (паводле старога стылю) у Петраградзе. Уладу ўзяў Ваенна-рэвалюцыйны камітэт і перадаў яе.
На тэрыторыі Беларусі ў гэты час знаходзіліся войскі Заходняга фронту, дзе ў бальшавікоў былі трывалыя пазіцыі.
Пераварот у Беларусі
Першае паведамленне аб падзеях у Петраградзе паступіла ў Мінск у гадзіну ночы 26 кастрычніка (8 лістапада). Днём 26 кастрычніка адбылося пасяджэнне Выканкама Мінскага Савета рабочых і салдацкіх дэпутатаў, на якім прысутнічалі толькі яго члены ад РСДРП(б). У гэты ж час штаб Заходняга фронту паведаміў у Стаўку вярхоўнага галоўнакамандуючага: «У Мінску ўладу ў свае рукі ўзяў савет рабочых і салдацкіх дэпутатаў… Каравул 37-га палка… аб’явіў увесь штаб арыштаваным і патрабаваў працаваць пад кантролем рэвалюцыйнага штаба».
26 кастрычніка Выканкам Мінскага Савета рабочых і салдацкіх дэпутатаў выдаў загад № 1, у якім гаварылася: «У Мінску ўлада перайшла ў рукі Савета рабочых і салдацкіх дэпутатаў, які звярнуўся да ўсіх рэвалюцыйных арганізацый і палітычных партый края з прапановай неадкладна пачаць фарміраванне часовых органаў рэвалюцыйнай улады на месцах». Выканкам Савета прапанаваў усім дэмакратычным арганізацыям утварыць часовы ваенна-рэвалюцыйны камітэт (ВРК) Заходняга фронту для ажыццяўлення рэвалюцыйных пераўтварэнняў. Аднак, эсэры, меншавікі і прадстаўнікі іншых партый не прынялі прапанову Савета і пачалі фарміраваць свой орган, які назвалі «Камітэт выратавання рэвалюцыі», які ўзначаліў меншавік Т. Калатухін. У распараджэнні Камітэта былі Каўказская дывізія, якая стаяла ў Масюкоўшчыне, і фарміраванні 1-га польскага корпуса генерала Доўбар-Мусніцкага. Для барацьбы з «Камітэтам выратавання рэвалюцыі» ВРК Мінскага Савета звярнуўся па дапамогу да ВРК 2-й арміі. У ноч з 31 кастрычніка па 1 лістапада ў Мінск прыбыў бліндзіраваны цягнік і іншыя часці 2-й арміі, што дазволіла Савету значна ўмацаваць сваю ўладу і распусціць «Камітэт выратавання рэвалюцыі».
Услед за Мінскам, Саветы ўзялі ўладу ў Віцебску, Гомелі, Оршы, Бабруйску, Слуцку, Рэчыцы, Мазыры, Полацку і іншых местах і павятовых цэнтрах Беларусі, а таксама ў 2-й, 3-й і 10-й арміях Заходняга фронту.
Інакш разгортваліся падзеі ў Магілёве, дзе была Стаўка Вярхоўнага Галоўнакамандуючага. Аднак, у ноч з 18 на 19 лістапада 1917 г. пад ціскам рэвалюцыйных салдат і рабочых Магілёва, Савет рабочых і салдацкіх дэпутатаў, у якім пераважалі эсэры, меншавікі і Бундаўцы, прызнаў уладу, якая ўсталявалася ў Петраградзе і ўтварыў Ваенна-рэвалюцыйны камітэт. У тую ж ноч была разгромлена Стаўка Вярхоўнага Галоўнакамандуючага, а яе апошні кіраўнік генерал Мікалай Духонін пасля быў забіты.
Пераход да ўлады Саветаў рабочых і салдацкіх дэпутатаў на Беларусі, апроч тэрыторыі, занятай немцамі, скончыўся за 3 тыдні.
Умацаванне савецкай улады. Рашэнні і мерапрыемствы першых з’ездаў
У лістападзе-снежні 1917 года адбыліся з’езды Саветаў рабочых і сялянскіх дэпутатаў Заходняй вобласці, сялянскіх дэпутатаў Мінскай і Віленскай губерняў, II з’езд салдат і рабочых ваенных прадпрыемстваў Заходняга фронту, Віцебскі губернскі з’езд Саветаў рабочых, салдацкіх і сялянскіх дэпутатаў, з’езды Саветаў рабочых і салдацкіх дэпутатаў, а таксама Саветаў сялянскіх дэпутатаў Магілёўскай губерні. Яны прызналі Савецкую ўладу, зацвердзілі структуру яе органаў, вызначылі сістэму кіравання ў губернях і на фронце, абралі выканаўчыя камітэты.
Найбуйнейшым з іх быў з’езд Саветаў рабочых і салдацкіх дэпутатаў Заходняй вобласці. На ім было зазначана, што мноства Саветаў знаходзяцца ў стадыі фарміравання. З’езд палічыў дапушчальным саюз толькі з тымі партыямі, якія прызналі Савет Народных Камісараў, дэкрэты аб міры, зямлі, аб кантролі за вытворчасцю. З’езд палічыў неабходным усю маёмасць памешчыкаў перадаць пад кіраванне зямельных камітэтаў. Абласны з’езд выказаўся таксама за тое, каб валасныя зямельныя камітэты складаліся толькі з найбяднейшых сялян.
Аніводны Савет, Ваенна-рэвалюцыйны камітэт на Беларусі не прапанаваў увесці дыктатуру пралетарыяту. Наадварот усе буйныя Саветы, Цэнтральнае бюро прафсаюзаў, армейскія, карпусныя і дывізійныя салдацкія камітэты прама выказваліся за стварэнне ўлады з прадстаўнікоў усіх сацыялістычных партый.
Першыя дэкрэты Савецкай улады аб міры і зямлі задавальнялі большасць насельніцтва. Найважнейшым і неадкладным было пытанне аб спыненні ваенных дзеянняў. Ваенна-рэвалюцыйны камітэт Заходняга фронту, дамовіўся з германскім камандаваннем аб пачатку перамоў аб перамір’і. Была сфарміравана дэлегацыя ад фронту, якая была ўпаўнаважана праводзіць перамовы з нямецкай дэлегацыяй. Перамовы праходзілі ў м. Солы. 20 лістапада было падпісана перамір’е тэрмінам на 2 месяцы — з 23 лістапада (5 снежня) 1917 па 24 студзеня (6 лютага) 1918. За гэты тэрмін было дамоўлена падрыхтаваць пагадненне аб міры. Ад войскаў Заходняга фронту дамову падпісалі жаўнеры Шчукін, Ціхмянёў, Пятроў, Лук’янаў, Школьнікаў, Яркін, Хрусталёў, малодшы унтэр-афіцэр Станіслаў Берсан.
Вельмі важнай была праца па правядзенню ў жыццё Дэкрэта аб зямлі. Праводзіўся ўлік зямлі, рабочай жывёлы, інвентару. Абласныя і губернскія выканкамы Саветаў распрацавалі інструкцыі, праводзілі нарады, пасяджэнні зямельных камітэтаў. Правядзенне Дэкрэта сустрэла супраціўленне сіл, якія былі ў ім не зацікаўлены. Так, у Лепельскім павеце публікацыя Дэкрэта аб зямлі ў друку была забаронена. У Гарадоцкім павеце былі арганізаваныя масавыя пажары і рабункі маёнткаў. Аднак, спыніць працу не ўдалося і зямля была перададзена ва ўласнасць сялянам.
Стварэнне Аблвыканкамзаха
II з’езд армій Заходняга фронту, з’езды Саветаў рабочых і салдацкіх дэпутатаў Заходняй вобласці і Саветаў сялянскіх дэпутатаў Мінскай і Віленскай губерняў дамовіліся ўтварыць на Беларусі новую адміністрацыйную адзінку — Заходняя вобласць і Заходні фронт. Для выканання дадзенай задачы гэтыя Саветы аб’ядналіся.
26 лістапада 1917 года быў утвораны Выканаўчы камітэт Заходняй вобласці і Заходняга фронту (Аблвыканкамзах). У яго склад увайшлі 100 членаў франтавога камітэта, па 35 членаў выканкамаў Саветаў Заходняй вобласці і Саветаў сялянскіх дэпутатаў Мінскай і Віленскай губерняў, 11 прадстаўнікоў ад прафсаюзаў, 4 — ад Чыгуначнага саюза і 2 — ад Саюза паштова-тэлеграфных служачых. Быў утвораны выканаўча-распараджальны орган — Савет народных камісараў Заходняй вобласці і фронту. Старшынёй Аблвыканкамзаха быў абраны М. Рагазінскі, а старшынёй СНК — Карл Ландэр.
Удзельнікі і кіраўнікі
У першыя гады савецкай улады, калі пачаў працаваць Інстытут гісторыі партыі (Гістпарт), складаліся спісы «актыўных удзельнікаў і кіраўнікоў Кастрычніцкай рэвалюцыі на Заходнім фронце». У персанальных спісах створаных бальшавікамі арганізацый (бальшавіцкай фракцыі Мінскага Савета, ваенна-рэвалюцыйнага камітэта, рэдакцыі газеты «Звязда») стаялі адныя і тыя ж людзі: Мяснікоў, Ландэр, Кнорын, Фамін, Алібегаў і інш. У ніводным з гэтых спісаў не было ніводнага беларуса.
Захаваліся сведчанні кіраўнікоў рэвалюцыі пра тое, што савецкую ўладу на Беларусі ўсталявалі расійскія салдаты Заходняга фронту. Паводле Кнорына, «гэтая шматтысячная сялянская маса ў салдацкіх шынялях была той самай сілай, што ажыццявіла Кастрычніцкую рэвалюцыю ў Мінску і на Заходнім фронце». Старшыня Аблвыканкамзаха Заходняй вобласці Мяснікоў сведчыў, што «моцных сувязяў з работнікамі няма, з прычыны блізкасці фронту наша арганізацыя па сутнасці ваенная». Мяснікоў таксама зазначаў, што бальшавіцкую большасць ва ўсіх Саветах стваралі салдаты, што «вярхі рабочага руху ў абстаноўцы рамесніцкай і саматужнай вытворчасці адсталі ад сапраўднага настрою мас», што з-за адсутнасці кіраўнікоў рэвалюцыйнага рабочага руху абаронцы мелі мажлівасць уплываць на «жменьку» мясцовых рабочых. Восеньскія падзеі 1917 года нацыянал-камуніст Чарвякоў называў «салдацкай» рэвалюцыяй. Рэвалюцыянер Агурскі, увогуле, зазначаў :
Аднак праз некалькі гадоў Кнорын ужо пісаў пра ўсеагульную падтрымку партыі бальшавікоў мясцовымі работнікамі і сялянамі, пра існаванне падрыхтаванага плану ўзброенага выступу і распісаныя ролі.
Увогуле, у Выканаўчым камітэце Заходняй вобласці і Заходняга фронту са 187 яго членаў прадстаўнікі фронту складалі 100 членаў, а грамадзянскае насельніцтва было прадстаўлена толькі 87 членамі. Пры арганізацыі ўлады бальшавікі рабілі стаўку менавіта на ваенных.
Абласная арганізацыя бальшавікоў на 80% складалася з рускіх, украінцаў, латышоў, літоўцаў, яўрэяў і іншых нацыянальнасцей. Таму яны варожа сустрэлі навіну пра скліканне Усебеларускага з’езда для развязання нацыянальнага самавызначэння Беларусі. Таксама адзначаецца, што паводле савецкай статыстыкі, беларусаў у параўнанні з іншымі народамі было непрапарцыйна мала сярод бальшавікоў увогуле: калі ад усяго насельніцтва Расійскай імперыі беларусы складалі 4,2%, то сярод высланых у 1907—1917 гадах расійскіх рэвалюцыянераў — толькі 0,4% (апошняе месца сярод усіх суседніх народаў).
Рэакцыя мясцовага насельніцтва
Мясцовыя палітычныя партыі рашуча асудзілі пераварот. ЦК Бунда, найбольш уплывовай палітычнай сілы ў Мінску, 7—9 лістапада прыняў рэзалюцыю: «…тэрор бальшавікоў, які абапіраецца на ўзброеную дыктатуру салдат, прадстаўляе сабой найбольшую небяспеку для рэвалюцыі, адкрывае шлях для ваеннай дыктатуры контррэвалюцыі… нашай задачай з’яўляецца канцэнтрацыя сіл рэвалюцыйнай дэмакратыі вакол ідэі непрызнання гэтай улады і ізаляцыі яе з тым, каб падрыхтаваць яе падзенне…»
Усебеларускі з’езд не прызнаў законным утварэнне Заходняй вобласці і Заходняга фронту як адміністрацыйнай адзінкі. Сфарміраваную ўладу з’езд не ўважаў за ўладу работнікаў, сялян і салдат Беларусі, бо ў яе органах прадстаўнікі Заходняга фронту складалі звыш 90 %. Члены Аблвыканкамзаха і СНК не з’яўляліся беларусамі па нацыянальнасці і нават жыхарамі Беларусі.
У 1918 годзе газета «Вольная Беларусь» з нагоды гадавіны Лютаўскай рэвалюцыі адзначыла :
Заходнепалескія гаворкі ўкраінскай мовы
Заходнепалескія гаворкі («валынска-палескія гаворкі») — група гаворак украінскай мовы, распаўсюджаная ў Валынскай вобласці (выключаючы яе вельмі паўднёвыя раёны) і на паўночным захадзе Ровенскай вобласці Украіны. Адносіцца да паўночнага дыялекту ўкраінскай мовы.
Праект «Фенікс»
Праект Феникс (Projekt Phoenix) - праект SETI па пошуку пазаземных цывілізацый з дапамогай аналіза радыёсігналаў. Бый пачаты незалежным інстытутам SETI У Маўнцін-В'ю, Каліфорнія.
Праца па праекту «Фенікс» пачаліся ў лютым 1995 года з выкарыстаніем радыётэлескопа Паркес, буйнейшага ў паўднёвым паўшар'і, які знаходзіцца ў Новым Паўднёвым Уэльсе, Аўстралія.
З верасня 1996 па красавік 1998 года ў праекце быў задзейнічаны таксама радыётэлескоп Грын Бэнк Нацыянальнай Радыёастранамічнай Абсерваторыі у Заходняй Вірджыніі.
Замест таго, каб сканаваць ўсё неба ў пошуках пазаземных цывілізацый, намаганні ўдзельнікаў праекта былі накіраваны на даследаванне бліжэйшых зорак, падобных да Сонца. Было абследавана каля 800 зорак у прасторы, абмежаванай 200 светлавымі гадамі. Сігналы шукалі ў дыяпазоне 1000 - 3000 мегагерц.
У сакавіку 2004 года было абвешчана, што пасля даследавання 800 зорак не было выяўлена нічога падобнага на іншапланетныя сігналы. Кіраўнік праекта Пітэр бэкус адзначыў: «мы вымушаны зрабіць вывад, што мы жывем сярод вельмі ціхіх суседзяў».
Свінка (прыток Свячанкі)
Сві́нка — рака ў Беларусі, на тэрыторыі Чашніцкага і Бешанковіцкага раёнаў Віцебскай вобласці, левы прыток ракі Свячанка (басейн Заходняй Дзвіны).
Даўжыня ракі 15 км, з іх 10 км на тэрыторыі Бешанковіцкага раёна. Плошча вадазбору 52 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,4 м/км. Выцякае з возера Канцовае за 0,5 км у напрамку на захад ад вёскі Малая Вядрэнь. Цячэ праз азёры Ведрэньскае, Глыбочына, Баярскае, Хоцькаўскае і Запольскае. Упадае ў Свячанку каля паўднёвай ускраіны аграгарадка Свяча.
Сухая Паленіца
Сухая Паленіца (Сухая Поленица) — вёска ў Руднянскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Панізоўскага сельскага паселішча. Насельніцтва — 4 жыхара (2007). Размешчана ў заходняй частцы вобласці за 28 км на паўночны захад ад Рудні, за 34 км на захад ад аўтадарогі Смаленск — Невель, на беразе ракі Сухая Паленіца. За 29 км на паўднёвы ўсход ад вёскі размешчана чыгуначная станцыя Рудня на лініі Смаленск — Віцебск.
Гісторыя
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай вёска абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР.
Know Your Meme
Know Your Meme (KYM) (Ведай свае мемы) — вікі-энцыклапедыя мемаў, а таксама іншых падобных да мемаў з’яў, такіх, як віральныя відэа, інтэрнэт-знакамітасці і так далей. «Ведай свае мемы» была заснаваная кампаніяй «Rocketboom», затым купленая ў 2011 годзе медыяй «Cheezburger Network», і зноў перакупленая ў 2016 годзе медыяй «Literally Media». «Ведай свае мемы» мае раздзелы для пацверджаных і вычытаных мемаў, нядаўна даданых мемаў, адрынутых мемаў, мемаў, наконт якіх шчэ не закончаныя даследаванні аб іх гісторыі і паходжанні, а таксама раздзел для трэндавых мемаў.
Атланта Трэшэрз
Атланта Трэшэрз  — былы амерыканскі прафесійны хакейны клуб, які выступаў у Нацыянальнай хакейнай лізе. Каманднай сталіцай з'яўляўся горад Атланта, штат Джорджыя, ЗША.
Гарантала (правінцыя)
Гаранта́ла (Gorontalo) — правінцыя на поўначы вострава Сулавесі ў Інданезіі. Плошча - 11257 км². Насельніцтва (2014 г.) - 1 134 498 чал. Адміністрацыйны цэнтр — горад Гарантала.
Атланта Трэшэрз
У 2011 годзе клуб пераехаў у Вініпег, Канада і быў перайменаваны ў «Вініпег Джэтс» (Winnipeg Jets).
Гарантала (правінцыя)
Геаграфія
Правінцыя Гарантала месціцца на аднайменным паўвостраве на поўначы вострава Сулавесі. На ўсходзе яна мяжуе з правінцыяй Паўночны Сулавесі, на захадзе — з правінцыяй Цэнтральны Сулавесі, на поўначы — з морам Сулавесі, на поўдні — з залівам Таміні. Рэльеф горны або пагорысты. На схілах захаваліся першародныя лясы з рэдкімі відамі флоры і фаўны. На тэрыторыі правінцыі шмат рэк і некалькі азёр. Самая доўгая рака правінцыі — Пагуяман (99,3 км).
Клімат субэкватарыяльны мусонны. Сярэдняя гадавая тэмпература залежыць ад вышыні мясцовасці. На паўднёвым узбярэжжы яна трымаецца на ўзроўні каля +28 °C. Найбольш дажджлівыя месяцы — люты і сакавік.
Гісторыя
У пісьмовых крыніцах тэрыторыя правінцыі вядома з XVI ст., аднак згодна легендарным паданням першая дзяржава ўзнікла ў X - XI стст. Да прыходу партугальцаў у 1525 г. Гарантала з'яўляўся адным з галоўных цэнтрам ісламізацыі на Сулавесі. Да канца XIX ст. мясцовыя дзяржаўныя ўтварэнні трапілі ў залежнасць ад Нідэрландаў. У 1950 г. увайшлі ў склад незалежнай Інданезіі. Асобная правінцыя Гарантала была сфарміравана ў 2001 г.
Папскі Салезіянскі ўніверсітэт
Папскі Салезіянскі ўніверсітэт (Pontificia Studiorum Universitas Salesiana) — каталіцкая вышэйшая навучальная ўстанова са статусам ўніверсітэта з сядзібай у Рыме, якая кіруецца Святым Прастолам.
Гісторыя
Універсітэт быў кананічна заснаваны Кангрэгацыяй каталіцкай адукацыі 3 мая 1940 года. 24 мая 1973 года Папа Павел VI зацвердзіў яго сучасную назву. 10 кастрычніка 2006 года кардынал Тарчызіа Бертонэ, у свой першы год на пасадзе кардынала-дзяржсакратара Ватыкана, правёў там гамілію з нагоды адкрыцця новага навучальнага года.
Антон Антонавіч Прушынскі
Станіслаў Антоній Прушынскі, Антоній Антоніевіч Прушынскі (1826—1895 ) — мінскі фатограф. Адзін з пачынальнікаў беларускай фатаграфіі.
Біяграфія
Нарадзіўся ў 1826 годзе на Міншчыне, у маёнтку Асінцы Вілейскага павета ў шляхецкай сям’і вілейскага межавага суддзі Антонія Станіслававіча Прушынскага і Розы Станьскай. Меў брата Цэзарыя, сясцёр Ванду (у шлюбе Валіцкая) і Тэклю (у шлюбе Пятроўская). Ахрышчаны 12 снежня 1826 года ў старым у Альковіцкім касцёле.
Актыўна ўдзельнічаў у грамадскім руху, у 1844—1845 гг. належаў да т. зв. спіскоўцаў, меў радыкальныя погляды, якіх не падзяляў ягоны бацька. У досыць маладым узросце Антон Антонавіч пакінуў бацькоўскую хату і пасяліўся ў Мінску, дзе спачатку зарабляў урокамі ігры на фартэпіяна. Неўзабаве ў яго атрымалася адкрыць тут невялікую фабрыку па вытворчасці сургучу.
Маючы прыродныя схільнасці да мастацтва, Антон захапіўся фотасправай, тонкасці якой вывучыў за мяжой і, па словах сястры, «выпісаўшы выключна каштоўныя фатаграфічныя апараты, абсталяваў у горадзе Мінску першакласную фатаграфічную майстэрню». Датай пачатку дзейнасці фотаатэлье Прушынскага ў Мінску польскія крыніцы называюць 1850 год. Гэта таксама самая ранняя на сёння згадка аб існаванні дагератыпнай майстэрні на тэрыторыі Беларусі. Майстэрня размяшчалася на Францысканскай вуліцы (цяпер Леніна).
Прыкладна ў гэты ж час ён ажаніўся з Пелагеяй з Кулакоў, а ў 1851-м нарадзіўся іх першынец —, у будучыні вядомы польскі педагог, аўтар чытанкі, рэдактар «Gazety Switecznej».
У 1850-я гг. меў дачыненне да дзейнасці Мінскага гарадскога тэатра, у 1856 г. выступаў на ягонай сцэне ў оперы Станіслава Манюшкі «Рэкруцкі набор». 9 лютага 1852 года Прушынскі выканаў ролю «Караля Лятальскага» у часе прэм’еры спектакля «Сялянкі» ў Мінску.
У перыяд Крымскай вайны ўдзельнічаў у вызваленчым руху, за што ў 1855 г. быў арыштаваны і ўтрымліваўся ў Бабруйскай турме.
У 1858 годзе Прушынскім была засвоена тэхналогія вырабу адбіткаў на паперы. Часцей за ўсё ў фатаграфічнай майстэрні Прушынскага вырабляліся партрэты, якія прыносілі фатографу асноўны прыбытак. Таксама тут выконваліся рэпрадукцыі з карцін, абразоў. Незадоўга да паўстання 1863 года Антон Прушынскі ў сваёй фотамайстэрні вырабляў партрэты, якія мелі выразны патрыятычны змест. У перадпаўстанцкі перыяд далучыўся да «чырвоных» Мінскага паўстанцкага камітэта.
У фотамайстэрні Прушынскага таксама мелася вырабленае па заказе крэсла. Калі ў пачатку 1863 года Антон Антонавіч быў арыштаваны за ўдзел у паўстанні, у следчай справе адным з фактаў, прадстаўленых абвінавачваннем, быў той, што Прушынскі ў сваёй дагератыпнай майстэрні выкарыстоўваў пры здымках крэсла з высокай спінкай, наверсе якой знаходзіліся малюнкі «Арла» і «Пагоні» (сімвалы паўстання). Гэтае крэсла фігуравала на следстве і як рэчавы доказ. Шэраг такіх партрэтаў (напрыклад, прапаршчыка М. Цюндзявіцкага) быў канфіскаваны паліцыяй падчас рэвізіі фотамайстэрні Прушынскага і служыў доказам яго прыналежнасці да патрыятычнага руху. Па прыгаворы суда 29 кастрычніка 1863 года Антон Прушынскі быў сасланы  ў Сібір. Пакаранне А. Прушынскі адбываў у Каінскай акрузе Томскай губерні. Перад паўстаннем Прушынскі (хоць ён і не прымаў удзелу ў баях) перааформіў усе каштоўнасці на жонку Пелагею-Вікторыю — у тым ліку фатаграфічную машыну і прэс. Прыставы проста не знайшлі ў яго маёмасці для канфіскацыі. Яго таксама выключылі са спісу маёмаснага секвестра, не канфіскавалі і маёнтак яго бацькі.
Пра Прушынскага згадваў часопіс «Фотографической иллюстрации» № 8—9 за 1863 год :
Паводле звестак Станіслава Рэйманта, да паўстання меў дачыненне і бацька фатографа, Антоні Прушынскі, які таксама быў сасланы ў Сібір, адкуль атрымаў дазвол вярнуцца да 1868 г. без магчымасці пражывання на старым месцы жыхарства.
У 1873-м сканчваецца тэрмін высылкі, з гэтага чаму Прушынскія жывуць у Варшаве. Там на, 34, а затым на , 25 Антон Прушынскі адчыніў уласнае фотаатэлье. Спачатку пад шыльдай «Афтаназій Пуцята» (па прозвішчы цесця свайго сына), а з 1892 года ўжо пад уласным імем.
Творчасць
Антон Прушынскі выкарыстоўваў фатаграфію як сродак, які дапамагаў не толькі выказаць сваю грамадзянскую пазіцыю, але і абудзіць, падтрымаць патрыятычныя пачуцці ў іншых. Для гэтага фатограф карыстаўся рознымі метадамі. Ён мог здымаць сваіх кліентаў у характэрным адзенні, напрыклад шляхецкай чамарцы, папулярнай у Рэчы Паспалітай у XVIII стагоддзі, якую актыўна, у знак пратэсту, сталі насіць мужчыны Мінска ў 1861—1862 гадах, альбо ўключаць у кампазіцыю здымка пэўныя прадметы-сімвалы, якія ўскосна распавядалі аб перавагах мадэлі.
Усе вышэйназваныя элементы прысутнічаюць ва ўжо хрэстаматыйным фатаграфічным партрэце Вінцэнта Дуніна-Марцінкевіча. Ён апрануты ў чамарку, трымае ў руцэ згорнуты ў некалькі разоў друкаваны аркуш. Цікава, што загаловак выдання пазней быў сцёрты з эмульсійнага слою рукой рэтушора. Паводле аднаго з меркаванняў, Дунін-Марцінкевіч трымае ў сваіх руках нумар першай беларускай нелегальнай рэвалюцыйна-дэмакратычнай газеты «Мужыцкая праўда».
На сёння арыгінальныя адбіткі, выкананыя ў мінскай і варшаўскай фатаграфіях Прушынскага, захаваліся ў асноўным на тэрыторыі Польшчы. Сямейныя фатаграфіі Прушынскіх былі выяўленыя беларускім гісторыкам У. М. Дзянісавым у Нацыянальнай бібліятэцы ў Варшаве. Дзве фатаграфіі захоўваюцца на тэрыторыі Беларусі — партрэт Вінцэнта Дуніна-Марцінкевіча ў Нацыянальным гістарычным у Мінску і партрэт Уладзіслава Гаціскага у Гродзенскім гісторыка-археалагічным музеі.
Анесім
Анесім — старажытнагрэчаскі вазапісец, працаваў між 505 і 480 да н. э. Спецыялізаваў у аздабленні чаш, у асноўным тыпа B.
Як і многія іншыя вазапісцы ў чырвонафігурнай тэхніцы яго эпохі, Анесім падкрэсліваў рэалістычнасць фігур. Асноўнымі яго матывамі былі сцэны паўсядзённага жыцця, а таксама з міфалогіі. Значная колькасць распісаных Анесімам ваз мае подпіс ганчара Еўфронія, які таксама быў вазапісцам. У святле гэтага, а таксама з-за падабенства манеры вазапісцаў, даследчыкі лічаць, што Анесім вучыўся ў Еўфронія. Таксама пазнейшыя працы вазапісца Антыфона выяўляюць падабенства з працамі Анесіма, такім чынам апошні мог быць настаўнікам вазапісца Антыфона.
Эўры
Эўры (Évry) — горад у Францыі ў рэгіёне Іль-дэ-Франс за 25 км на паўднёвы ўсход ад цэнтра Парыжа.
Гісторыя
У 1965 годзе Эўры стаў часткай французскай ініцыятывы «новага горада» і атрымаў цяперашнюю назву. Да гэтага ён быў вядомы як «Эўры-Пці-Бур» і налічваў усяго некалькі тысяч жыхароў. Калі Эўры быў толькі пабудаваны, аэрапорт Арлі быў асноўным міжнародным аэрапортам Францыі, і многія міжнародныя кампаніі стварылі ў ім свае галаўныя офісы. Аднак з пашырэннем аэрапорта Руасі ўсе буйныя кампаніі з’ехалі туды. Сярод нямногіх міжнародных кампаній, якія засталіся, — кампанія гатэляў і грамадскага харчавання «Accor» і сетка супермаркетаў «Carrefour». Хоць яны і маюць паштовы адрас у Эўры, геаграфічна яны знаходзяцца ў суседнім населеным пункце — у Куркуроне.
Транспарт
Эўры абслугоўваецца трыма чыгуначнымі станцыямі ўздоўж двух галін: Эўры-Валь-дэ-Сен, Эўры-Цэнтр Куркурон і Ле-Брас-дэ-Фер. Горад мяжуе на захадзе з аўтамагістралью A6, на поўдні з Нацыянальнай трасай 104, а Нацыянальная траса 7, якая праходзіць з поўначы на поўдзень, падзяляе горад на дзве часткі. Рака Сена пазначае ўсходнюю мяжу горада. У пачатку XXI стагоддзя быў пабудаваны новы порт для павелічэння грузапатоку барж.
Іеранім Босх
Іеранім Босх, сапр.: Іеранім ван ААКЕН (Jheronimus Bosh; каля 1450, Хертагенбос, Герцагства Латарынгія —, Хертагенбос, Свяшчэнная Рымская імперыя) — надзвычай пладавіты мастак эпохі ранняга Паўночнага Адраджэння 15-16 ст. Большасць яго прац прысвечаная тэме грэхападзення чалавека, яго заганам.
Біяграфічныя звесткі
Аб жывапісцу захавалася вельмі мала звестак. Вядома, што нарадзіўся ён у невялікім гарадку Хертогенбосе на Брабанце, дзе і пражыў усё жыццё. Жадаючы вылучыць сябе з сямейства мастакоў Акена, жывапісец у якасці псеўданіма бярэ заканчэнне назвы роднага горада. Дакладна невядомы даты стварэння і назвы большасці яго работ, а існуючыя паступова замацаваліся ў музейных каталогах XIX—XX ст.
Творчасць
У творах мастака відавочныя сувязь з народнымі павер’ямі, фальклорам, цяга не толькі да вытанчанага, узнёслага, але і да містычнага, змрочнага, ганебнага і нізкага, нават брыдкага. Такія рысы ўвасобіліся ў алегарычна-рэлігійных ці фантастычных выявах. Яго мастацтва адкрывае ў навакольным свеце грознае царства зла, адлюстроўвае заганы пагрузлага ў распусце чалавецтва.
Асобныя творы Босха напісаны на сюжэты Свяшчэннага Пісання, як, напрыклад, «Гэта чалавек» (1480—1485), «Нясенне крыжа» (1490—1500), «Іаан Хрысціцель у пустыні», «Святы Хрыстафор» (абодва — 1504—1505), «Святы Іеранім за малітвай» (1505), «Блудны сын», «Каранаванне цярновым вянцом» (абодва — 1510). Але і ў гэтых работах майстар верны сваім прынцыпам — глядач заўсёды распазнае расстаўленыя акцэнты ў паказе дабра і зла. Захавалася некалькі вялікіх трыпціхаў мастака, асобныя з якіх маглі быць алтарнымі: «Воз сена» (1500—1502), «Сад зямных уцех» (1500—1510), «Страшны суд» (1504), «Святыя пустэльнікі» (каля 1505), «Спакушэнне Святога Антонія» (1505—1506), «Пакланенне вешчуноў» (1510).
«Сад зямных уцех» — адна з самых вядомых работ Босха, якая атрымала сваю назву па змесце яе цэнтральнай часткі. Асноўная тэма — грэх юрлівасці. На знешніх баках створак паказаны Свет на трэці дзень стварэння Богам. Яго спакойны выгляд нічым не прадракае таго, што адкрывае трыпціх. У правай частцы мастак выяўляе сцэну ў Раю, дзе прадстаюць Творца, Адам і Ева, узвышаецца фантастычнае збудаванне — Крыніца жыцця, гуляюць жывёлы. У цэнтральнай расказваецца аб сапраўдным садзе ўцех: на фоне зеляніны паказаны аголеныя фігуры мужчын і жанчын, якія адпачываюць, ласуюцца садавінай, купаюцца ў возеры, кахаюць. Але такая ідылія не мае нічога агульнага з бестурботным «дзяцінствам чалавецтва». Для Босха такі сад — гэта свет, згвалчаны распустай.
Калі ў цэнтральнай частцы трыпціха як бы ўвасоблены эратычны сон, то ў правай — жудасныя прывіды Пекла. Тут выяўлены музычныя інструменты, якія пераўтвораны ў прылады катаванняў, пачвары з рыбінымі ці птушынымі галовамі, дэманы і д’яблы, палаючыя дамы, агонь ад якіх надае вадзе ў возеры выгляд крыві, грэшнікі, што церпяць пакуты за свае зямныя грахі. Жахлівыя сцэны, паказаныя Босхам, — гэта не столькі яго ўласныя ўяўленні, колькі своеасаблівае выказванне крызісных з’яў, якія ахапілі тагачаснае грамадства.
Снайпер-2. Тунгус
'''«Снайпер-2. Тунгус»''' (Снайпер-2. Тунгус) — беларускі 4-серыйны тэлевізійны мастацкі фільм, зняты ў 2012 годзе на кінастудыі «Беларусьфільм» сумесна з расійскімі кінематаграфістамі.
Сюжэт
1943 год. Невялікай савецкай дыверсійнай групе трэба выканаць складанае і адказнае заданне — захапіць дакументы з апошнімі дырэктывамі Гітлера, якія вязе генералу Шэрнеру асабісты памочнік ад’ютанта Гітлера маёр Данст. Акрамя вопытных разведчыкаў удзел у аперацыі павінны прыняць чатыры дзяўчыны — выпускніцы школы снайпераў, і трапны стрэлак, радавы Конанаў, па мянушцы Тунгус — паляўнічы, здольны выдатна арыентавацца на лясной мясцовасці. Пасля кароткай падрыхтоўкі атрад накіроўваецца за лінію фронту, у тыл ворага. Выконваючы заданне, дзяўчаты-снайперы трапляюць у палон да генерала Шэрнера, які ўладкоўвае на іх сапраўднае паляванне.
Крытыка
Фільм быў сустрэты рэзкай крытыкай: На перадавой лініі фронту ў гераінь выяўляецца багацце панчошна-шкарпэткавых вырабаў, бялізнавы запас, асобны пакой і лазня ў вольным распараджэнні, што выклікае здзіўленне. Але ўсе пытанні наконт гэтага можна адрасаваць аўтарам сцэнарыя: Леаніду Парахню і Глебу Шпрыгаву. Вайна ў іх апавяданні цацачная, нягледзячы на рэальнасць смерці, героі паводзяць сябе бесклапотна, нібы не разумеючы, куды яны патрапілі. Рэжысёр Алег Фясенка не спяшаецца выправіць сітуацыю з «цацачнай» вайной. Усе персанажы ў яго перад камерай ходзяць чыстыя, прычасаныя, проста як на парадзе. Інакш кажучы, у серыяле шмат момантаў, якія выклікаюць здаровае сумненне нават не ў адмыслоўцаў-гісторыкаў.
Канстанцін Мікалаевіч Бацюшкаў
Канстанцін Мікалаевіч Бацюшкаў (, Волагда —, Волагда) — рускі.
Глава анакрэантычнага кірунку ў рускай лірыцы («Вясёлая гадзіна», «Мае пенаты», «Вакханка»). Пазней перажыў духоўны крызіс («Надзея», «Да сябра»); у жанры элегіі матывы непадзеленага кахання («Расстанне», «Мой геній»), высокі трагізм («Тас, які памірае», «Выслоўе Мельхісядэка»).
Орша
О́рша  — горад у Віцебскай вобласці Беларусі, адміністрацыйны цэнтр Аршанскага раёна, на Дняпры пры ўпадзенні ў яго ракі Аршыцы. За 93 км ад Віцебска. Вузел чыгунак (лініі на Мінск, Магілёў, Крычаў, Смаленск, Віцебск, Лепель) і аўтамабільных дарог. Насельніцтва 115 938 чал. (2017).
Назва
На думку географа В. Жучкевіча, тапонім Орша паходзіць ад ракі Ршы (, цяперашняй Аршыцы), гэты гідронім аднесці да групы даволі частых цяпер Ржы, Ржаўкі, Ржачы, Ржанкі. Таксама ёсць версіі пра балцкае (ад наймення ляшчыны) або фіна-ўгорскае (вада, якая бяжыць у рэчышчы — рака) паходжанне. Да нашага часу адбылася натуральная трансфармацыя пачатковага Рша праз форму Арша́ і перанос націску на першы склад, а таксама афармленне ў мясцовых гаворках і альтэрнатыўнай норме беларускай мовы варыянту прыстаўным зычным в — Ворша. У акадэмічным правапісе прыстаўны в не пішацца, бо паходжанне тапоніма няпэўнае.
Ранняе Сярэднявечча
Дзядзінец старажытнай Оршы (плошча 0,57 га) размяшчаецца каля сутокаў рэк Аршыцы і Дняпра, дзе археолагі выявілі паселішчы бронзавага і жалезнага вякоў.
На думку Аляксандра Шынкевіча, Орша магла ўзнікнуць як адзін з пагранічных фарпостаў Полацкай зямлі на ўсходзе, імаверна, каля 1021 года, калі кіеўскі князь Яраслаў саступіў полацкаму князю Брачыславу гарады Віцебск і Усвяты. Але ні з якіх крыніц гэта не вынікае і археалагічнымі даследаваннямі не пацвярджаецца.
Часта лічаць, што ўпершыню Орша згадана ў «Аповесці мінулых гадоў» пад 1067 годам як Ръша, каля якой 10 ліпеня схоплены полацкі князь Усяслаў, які пераплыў з сынамі на чаўне Дняпро для перамоў з кіеўскімі князямі і быў узяты ў палон. Але па будове летапіснага сказу імаверней, што мелася на ўвазе рака Аршыца. Паводле археалагічных даследаванняў на месцы горада тады было толькі невялікае вясковае паселішча, яно імаверна абслугоўвала шлях з вараг у грэкі. Імаверна, горад пабудаваны ў 1101—1116 гадах менскім князем Глебам Усяславічам.
Пасля захопу ў 1116 годзе Оршы ў князя Глеба, на думку некаторых даследчыкаў, горад аказаўся ў складзе Смаленскага княства.
Вялікае Княства Літоўскае
З пачатку княжання ў Віцебску Альгерда (1320 год) Орша ў складзе Віцебскага княства далучана да Вялікага Княства Літоўскага як цэнтр намесніцтва ў Віцебскім княстве. У першай палове XIV ст. у сувязі з прыгранічным размяшчэннем горада вялікім князем Альгердам вакол горада былі ўзведзены абарончыя ўмацаванні, а ў 1398—1407 гадах ужо па загадзе Вітаўта на месцы гарадзішча быў пабудаваны мураваны замак. Аршанская харугва брала ўдзел у Грунвальдскай бітве (15.7.1410). З дакументаў XV ст. вядома, што ў месце дзейнічала мытня.
У 1505 годзе левым беразе Дняпра насупраць замка ўзведзена драўляная царква Святога Ільі — самая ранняя культавая пабудова з вядомых на тэрыторыі Оршы. Паводле падання яна была пабудавана пасля пажару на месцы папярэдняга аднайменнага драўлянага храма 1460 г., узведзенага па загадзе вялікага князя літоўскага і караля польскага Казіміра IV. Вакол царквы развілася слабада, якая ад яе атрымала назву Ільінскай.
У першай палове XVI ст. Орша неаднаразова была занята маскоўскімі войскамі. У час вайны Маскоўскай дзяржавы з Вялікім Княствам Літоўскім (1512—1522) непадалёк ад Оршы 8 верасня 1514 года адбылася адна з найбуйнейшых бітваў пачатку XVI ст. на тэрыторыі Еўропы, у выніку якой абаронцы Вялікага Княства Літоўскага перамаглі колькасна большае войска маскоўскіх захопнікаў. Пра гэту перамогу ў 1520—1530-я гады невядомы мастак напісаў першую ва Усходняй Еўропе батальную карціну (захоўваецца ў Нацыянальным музеі Польшчы).
З 1560-х гадоў горад стаў цэнтрам Аршанскага павета Віцебскага ваяводства. У 1555 годзе вядомы палітычны і рэлігійны дзеяч Мікалай Радзівіл «Чорны» заснаваў у Оршы першы на тэрыторыі сучаснай Беларусі пратэстанцкі кальвінскі збор. Горад меў гандлёвыя сувязі з Расіяй, Польшчай, Прыбалтыкай, Украінай, быў транзітным цэнтрам, важным пунктам вялікага гандлёвага шляху з Расіі ў Польшчу i Прыбалтыку, які праходзіў па тэрыторыі Вялікага княства Літоўскага з усходу на захад.
У 1558 годзе картограф Мацей Струбіч надрукаваў карту «Апісанне Вялікага Княства Літоўскага, Лівоніі і Масковіі», на якой упершыню значылася Орша. У наступным 1559 годзе горад атрымаў частковае самакіраванне (абраны войт і 6 памочнікаў), а ў 1577 годзе аршанцы дамагліся права збудаваць гасціны двор і васкабойню, а прыбыткі ад іх пускаць на «потребы местские». У 1573 годзе ў Оршы з’явіліся езуіты. З 1592 года існавала праваслаўнае брацтва, зацверджанае вялікім князем Жыгімонтам Вазам.
23 лістапада 1593 года кароль і вялікі князь Жыгімонт Ваза надаў Оршы грамату аб гарадскім органе самакіравання, а 13 снежня 1620 года горад атрымаў Магдэбургскае права, пячатку і герб «у блакітным полі залаты паўмесяц, паміж рагамі якога сярэбраны крыж» (гэты герб мае афіцыйны статус і ў наш час). У 1616 годзе пры дапамозе Льва Сапегі езуіты адкрылі тут свой калегіум.
3 мая 1621 года аршанцы зацвердзілі ўласны гарадскі статут, выпрацаваны на аснове магдэбургскае права. Атрымаўшы Магдэбургскае права, гараджане пабудавалі гандлёвыя рады і ратушу з вежай, гадзіннікам і вялікім звонам, у якой праходзілі пасяджэнні магістрата і суда. У 1649 годзе ў горадзе пры царкве Раства Багародзіцы пачала працаваць брацкая праваслаўная школа.
У вайну Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай (1654—1667) маскоўскае войска зруйнавала Оршу. У 1661 годзе Вальны сойм вынес адмысловую пастанову аб наданні палёгак гораду ў сувязі з ваеннымі спусташэннямі, якія дзейнічалі да 1614 года.
У 1623 годзе ў некаторай аддаленасці ад сярэдневяковай Оршы, у Куцеінскай слабадзе на сродкі магілёўскага праваслаўнага брацтва пабудаваны праваслаўны мужчынскі Богаяўленскі манастыр. У 1631 годзе заснаваны жаночы Куцеінскі Прачысценскі манастыр. У 1691 годзе пабудавана саборная царква Раства Багародзіцы. У XVII ст. заснаваны кляштары бернардзінцаў (1636), дамініканцаў (1649), францысканцаў (1680), базыльянак, у XVIII стагоддзі — трынітарыяў (1714), Пакроўскі базыльянскі манастыр (1758, 1774). Дзейнічалі кляштары місіянераў (1752), марыявітак (18 ст.), цэрквы Ушэсця (1757), Іаана Багаслова (1790) і інш.
Анапест
Ана́пест (ἀνάπαιστος — адлюстраваны назад, адваротны дактылю; меней распаўсюджаны націск анапе́ст, адпаведнае Anapä́st) — трохскладовы вершаваны памер.
Орша
Вялікае Княства Літоўскае
З 1740 года езуіцкі калегіум атрымаў статус вышэйшай навучальнай установы. Тут выкладалі філасофію, граматыку, паэтыку, рыторыку, логіку. Пры калегіуме працавала музычная бурса і школьны тэатр. Аршанскі калегіум езуітаў дзейнічаў да 1820 года.
У XVII—XVIII стагоддзях Орша мела аблічча манастырскага горада. Амаль палову яе зямель займалі кляштары і манастыры, частка з якіх знаходзілася па-за межамі горада. 11 кляштараў і манастыроў з велічнымі вежамі касцёлаў і бліскучымі купаламі цэркваў надавалі Оршы асабліва ўзнёслы выгляд. Двухпавярховыя камяніцы для жылля манахаў панавалі над драўлянымі аднапавярховымі дамамі аршанцаў. Для невялікага горада такое архітэктурнае спалучэнне было рэдкай адметнасцю.
Анапест
У новаеўрапейскай сілаба-танічнай метрыцы анапестам называецца метр, стапа якога складаецца з двух ненаціскных і аднаго націскнога склада.
Орша
Расійская імперыя
У выніку першага падзелу Рэчы Паспалітай у 1772 годзе Орша ўвайшла ў склад Расійскай імперыі, дзе з’яўлялася цэнтрам Аршанскай правінцыі да 1775 года. У 1776 годзе расійскія ўлады пазбавілі горад Магдэбургскага права. У гэты час тут налічвалася 309 будынкаў. У 1778 годзе з’явіўся праект перапланіроўкі Оршы, які прадугледжваў рэгуляванне вулічнай сеткі, узбуйненне кварталаў, стварэнне непадалёк ад цэнтра новай плошчы з гасціным дваром і адміністрацыйнымі ўстановамі. 16 жніўня 1781 года гораду даравалі новы расійскі герб «верхняя частка гербу на залатым полі герб Расіі, ніжняя частка — на блакітным полі пяць стрэл». З 1802 года Орша стала цэнтрам Аршанскага павета Магілёўскай губерні. У 1812 годзе ў Оршы выявілі ўнікальны помнік пісьменнасці — «Аршанскае Евангелле», якое датуецца XII—XIII стагоддзямі.
Анапест
Анапест у беларускай літаратуры
Анапест, як і іншыя трохскладовыя стопы, у беларускай паэзіі асабліва пашырыўся з пачатку XX ст. Анапестычным метрам карысталіся Я. Купала, Я. Колас, М. Багдановіч і іншыя паэты. Прыклад з Янкі Купалы:
Орша
Расійская імперыя
У час вайны 1812 года французы занялі Оршу і пры адступленні спалілі яе. Гарадскім інтэндантам у час французскага панавання быў Анры Бейль, пазней ужо вядомы як французскі пісьменнік Стэндаль. У часы вайны ў Оршы былі ўзведзены 2 масты цераз Дняпро. Новы план забудовы горада зацвердзілі толькі ў 1848 годзе.
28 жніўня 1863 года паводле прысуду расійскага ваеннага суда ў Оршы расстралялі Ігната Будзіловіча — кіраўніка паўстанцкага аддзела, які дзейнічаў у Аршанскім павеце ў часе нацыянальна-вызваленчага паўстання. Па задушэнні паўстання расійскія ўлады закрылі ўсе кляштары, а большасць касцёлаў перадалі Рускай праваслаўнай царкве для перабудовы пад цэрквы з мэтай русіфікацыі края.
Анапест
Анапест у беларускай літаратуры
Не кляні́це мяне́,
Орша
Расійская імперыя
У другой палове XIX ст. Орша — буйны чыгуначны вузел. У 1880 годзе ў Оршы працавала 5 навучальных устаноў, а ў пачатку XX ст. — ужо 9 (657 навучэнцаў). З 1881 года пачаўся рэгулярны пасажырскі рух ракой да Магілёва. У гэты час у Оршы было 815 драўляных і 22 мураваныя будынкі, 163 крам. У 1880—1881 гг. дзейнічала Аршанская пенькатрапальная мануфактура, у якой працавала 75 чалавек; у пачатку 1890 года ў горадзе працавала 15 прамысловых прадпрыемстваў (пенькатрапальнае, гарбарнае, крухмальнае, цагельнае, піваварнае і інш.), 9 навучальных устаноў (657 вучняў у 1894 годзе), бальніца, 6 лекараў, 2 аптэкі, 3 бібліятэкі, 2 кнігарні, друкарня. Адкрыліся новыя ўстановы: тэлеграфная станцыя (1869 год) і гарадская публічная бібліятэка (1899 год), з 1906 года — рэальнае вучылішча, з 1911 года — жаночая настаўніцкая семінарыя.
Найноўшы час
У канцы XIX — пачатку XX стагоддзяў у Оршы апрацоўвалі лён і скуру, выраблялі крухмал, цэглу, піва, працавалі механічныя і жалезаліцейныя майстэрні. У месце вялася здабыча вапняку. Орша славілася вапнай так, што аршанцы доўгі час мелі мянушку «вапеннікі». На Дняпры працавала прыстань, якая мела вялікае значэнне ў жыцці горада. Праз прыстань праходзілі грузавыя і пасажырскія параходы (штогод каля 100 суднаў). Існавалі рэгулярныя кірункі руху да Магілёва.
Анапест
Анапест у беларускай літаратуры
Што так сму́тна пяю́.
Орша
Найноўшы час
У час рэвалюцыі 1905—1907 гг. на Аршаншчыне ў 1906 г. адбылася Аршанская канферэнцыя сялян, якая стала пэўным крокам у палітычнай барацьбе. З 1915 года выдавалася газета «Оршанский вестник».
У часы Вялікай Айчыннай вайны, 14 ліпеня 1941 года савецкая армія ўжыла каля Оршы новую зброю — устаноўку залпавага агню «Кацюша». Камандаваў батарэяй «Кацюш» капітан І. Флёраў. 16 ліпеня 1941 года Оршу занялі нямецкія войскі. У горадзе дзейнічала патрыятычнае падполле. Існавала група партызан-падпольшчыкаў на чале з Канстанцінам Заслонавым, якая дзейнічала ў аршанскім чыгуначным дэпо. Гэтая група зрабіла 93 падрывы цягнікоў за 3 месяцы 1942 года. У сакавіку таго ж года К. Заслонаў быў вымушаны схавацца ў лесе ад праследавання нямецкай акупацыйнай улады, аднак ён не спыніў сваёй дзейнасці; партызан загінуў 14 лістапада 1942 года. 27 чэрвеня 1944 года Оршу занялі войскі Трэцяга Беларускага фронту. За гады вайны акупанты знішчылі прамысловыя прадпрыемствы і больш 75 % жыллёвага фонду горада.
30 лістапада 1959 года ў гарадскую рысу ўключана вёска Гразівец Пішчалаўскага сельсавета, 16 верасня 1966 года — вёска Пустынкі Першамайскага сельсавета.
У 1950—1970-я гады савецкія ўлады знішчылі царкву Пакрова Багародзіцы і манастыр базыльян, царкву Раства Багародзіцы, францысканскі касцёл Святога Антонія, Куцеінскі манастыр Прачыстай Багародзіцы, іншыя помнікі сакральнай архітэктуры, амаль цалкам зруйнавалі гістарычную забудову XVII—XX стагоддзяў. На месцы старажытнага горада паўстала пустэча.
11 сакавіка 1971 года савецкія ўлады зацвердзілі новы савецкі герб Оршы, аўтарамі якога былі Гаранскі і Янкоўскі. У чэрвені 1984 года за мужнасць і стойкасць, выяўленыя ў гады Вялікай Айчыннай вайны, Оршу ўзнагародзілі ордэнам Айчыннай вайны I ступені.
19 верасня 2008 года ў Оршы прайшоў штогадовы фестываль «Дажынкі». У рамках падрыхтоўкі да мерапрыемства горад значна ўпарадкавалі. Агулам было ўзведзена альбо рэканструявана больш за 500 аб’ектаў. Рамантаваліся гарадскія гасцініцы, мост цераз Аршыцу, чыгуначны і аўтамабільны вакзалы. Былі ўзведзены стадыён і лазня. Уздоўж берага Дняпра ўтварыўся дзіцячы парк з атракцыёнамі і невялікім паўкругам. Праводзілася добраўпарадкаванне жыллёвага фонду цэнтра горада, Цэнтральнай плошчы і гарадскага парку, дзе праходзілі асноўныя мерапрыемствы свята. Частку старых дамоў знішчылі, каб пашырыць цэнтральныя вуліцы. На падрыхтоўцы Оршы да свята працавала больш за 800 прадпрыемстваў з усёй краіны. Работы на аршанскіх помніках гісторыі і архітэктуры пачаліся яшчэ ў 2007 годзе: рамонт даху ў езуіцкім калегіуме (помнік архітэктуры XVII ст.), рэканструкцыя 30-метровай вежы гэтага комплексу, на якой паставілі купал і гадзіннік. Па заканчэнні работ тут адкрыўся гістарычны музей і бібліятэка. Пры рэканструкцыі комплексу Аршанскага езуіцкага калегіума будаўнікі неаднаразова знаходзілі чалавечыя косці і чарапы. У часы СССР у гэтых будынках размяшчалася вязніца. Мяркуецца, што знойдзеныя рэшткі належаць ахвярам камуністычнага рэжыму.
14 студзеня 2013 г. Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь за нумарам 27 «Аб аб’яднанні раёнаў і гарадоў абласнога падпарадкавання Рэспублікі Беларусь, якія маюць агульны адміністрацыйны цэнтр» Орша была пазбаўлена статусу горада абласнога падпарадкавання.
Геаграфія
Геамарфалагічныя ўмовы гарадской тэрыторыі адзначаны двума фактарамі — размяшчэннем горада Оршы ў межах Аршанскага ўзвышша і адначасова, даліны ракі Днепр і яго прытокаў р. Аршыцы і Адрова. Гэтыя фактары абумоўліваюць узгорысты рэльеф з вялікімі перападамі вышынь, якія дасягаюць у заходняй частцы горада 12—13 м, ва ўсходняй — 20 м.
Найбольш высокая частка горада — раён вуліцы Дамініканскай, дзе абсалютная адзнака вышыні — 192,14 м. Больш роўная паверхня — гэта раён паміж чыгуначнымі станцыямі Орша-Усходняя і Орша-Заходняя.
Агульны ўхіл тэрыторыі горада ідзе ў бок рэчышч Дняпра, Аршыцы і Адрова, агульная даўжыня якіх у межах горада перавышае 6 км. Такі добра выражаны рэльеф практычна поўнасцю забяспечвае паверхневы сцёк з гарадской тэрыторыі.
У межах горада шмат паркаў: гарадскі, Прыдняпроўскі, Тэкстыльшчыкаў, парк Герояў, Піянераў і інш.
У ваколіцах горада распаўсюджаны сасновыя, яловыя, змешаныя і дробналісцёвыя лясы.
У даліне Дняпра знаходзіцца Аршанская мінеральная крыніца.
Клімат
Клімат Оршы вільготны кантынентальны з цёплым летам і адносна халоднай і снежнай зімой.
Насельніцтва
Дэмаграфія Оршы значна залежала ад гістарычных абставін. Спрыяльнае геаграфічнае становішча заўсёды ўплывала на павелічэнне колькасці жыхароў. Найбольшы рост насельніцтва ў горадзе прыпадае на перыяды мірнага жыцця. У сваю чаргу, войны значна памяншалі колькасць жыхароў.
Эканоміка
Горад з’яўляецца апорным шматфункцыянальным цэнтрам трансеўрапейскай транспартнай сеткі з развітой прамысловасцю і адносна развітой сацыяльна-культурнай сферай. Прадпрыемствы машынабудавання (Аршанскі станкабудаўнічы завод «Чырвоны барацьбіт») і металаапрацоўкі (Аршанскі камбінат зборных жалезабетонных вырабаў і канструкцый), лёгкай (РУВГП «Аршанскі льнокамбінат», фірма «Світанак», Аршанская фабрыка мастацкіх вырабаў і інш.), харчовы (ААТ «Аршанскі мясакамбінат», ААТ «Аршанскі мясакансервавы камбінат»), будаўнічых матэрыялаў прамысловасці, Аршанскі інструментальны завод. Чыгуначныя станцыі: Орша-Паўночная, Орша-Заходняя, Орша-Усходняя, Орша-Цэнтральная.
Адукацыя
З 1573 года ў Оршы знаходзіліся езуіты, якія на той час шырока займаліся асветай. У заснаваным імі калегіуме (1616) навучанне праводзілася на еўрапейскім узроўні. З 1740 года калегіум меў статус вышэйшай навучальнай установы. Тут выкладалі філасофію, граматыку, паэтыку, рыторыку, логіку. Пры калегіуме працавала музычнае вучылішча і школьны тэатр. Аршанскі калегіум езуітаў дзейнічаў да 1820 года.
У 1880 годзе ў Оршы працавала 5 навучальных устаноў, а ў пачатку XX ст. — ужо 9 (657 навучэнцаў), у ліку якіх гарадское рэальнае вучылішча, духоўнае вучылішча, жаночая гімназія, жаночая настаўніцкая семінарыя.
15 кастрычніка 1906 г. — дзень адкрыцця рэальнага вучылішча (ліквідавана ў 1918), у якім да 1910 г. працаваў вядомы рэвалюцыянер, бальшавік П. М. Лепяшынскі. 3 1911 да 1919 г. працавала жаночая настаўніцкая семінарыя.