cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Леў Ніканавіч Бялевіч
Біяграфія
Узімку 1943 г. савецкія партызаны спалілі Язненскую школу. Льву давялося хадзіць пешшу ў в. Чарневічы (цяпер Глыбоцкі раён, Віцебская вобласць), што знаходзілася за 7 км. У 1943 г. па заканчэнні Чарневіцкай школы ўдала здаў экзамены ў Глыбоцкую прагімназію, але з прычыны цяжкага матэрыяльнага становішча вучыцца не змог. Увосень 1944 г., па прыходзе Чырвонай арміі, паступіў у толькі адчынены Глыбоцкі педагагічны тэхнікум (вучылішча). Выкладанне ў вучылішчы было вельмі русіфікаваным, бо выкладаць прывезлі расійскіх настаўнікаў з Урала. Усе 100 навучэнцаў правалілі ўступную рускамоўную дыктоўку. Па-беларуску выкладала толькі адна настаўніца: беларускую мову і літаратуру. У студзені 1946 г., на 2-м курсе Глыбоцкага педтэхнікума, увайшоў у Саюз беларускіх патрыётаў разам з аднакурснікамі для супольнай падрыхтоўкі да беларускамоўнага настаўніцтва. Саюз беларускіх патрыётаў уключыў гурток «За Беларусь» з пастаўскай педвучальні, пасля чаго зацвердзіў Статут і сацыял-дэмакратычную праграму, якая прадугледжвала незалежнасць Беларусі, бела-чырвона-белы сцяг і герб «Пагоня».
Падчас разгрому СБП органамі МДБ за ўдзел у гэтай моладзевай арганізацыі Леў Бялевіч быў арыштаваны 8 лютага 1947. Разам з ім арыштавалі Васіля Мядзельца і Антона Фурса. Прычыну хуткага паражэння Бялевіч бачыць ва ўласнай неасцярожнасці тагачасных маладых патрыётаў і правакатарстве аднаго з удзельнікаў СБП Алега Стахоўскага, які аказаўся супрацоўнікам энкавэдыстаў. Пасля суду над СБП у Мінску, які адбыўся 16-20 чэрвеня 1947, Бялевіч быў асуджаны паводле арт. 63-I КК БССР на 10 гадоў пазбаўлення волі.
Да лета 1948-га адбываў тэрмін у лагеры «Краснае ўрочышча» пад Мінскам. Працаваў на будаўніцтве Мінскага аўтамабільнага завода. Затым быў накіраваны ў Інцінскія лагеры (Комі АССР). Леў Бялевіч разам з Васілём Супрунам, Кастусём Шышэй, Шастаковічам арганізавалі зямляцкі гурток, які з'яўляўся беларускім цэнтрам у сістэме лагераў вакол Інты. У сакавіку 1953 г. перахварэў на жаўтуху (хвароба Боткіна). Пазней падчас аперацыі яму выдалілі частку страўніка ў выніку прабадной язвавай хваробы. Аперацыя доўжылася 4 гадзіны без наркозу. З лагера быў вызвалены ў 1955 у выніку т. зв. хрушчоўскай «адлігі». Пасля вяртання ў Беларусь ажаніўся з Марыяй Бабіч, таксама колішнім сябрам СБП. З 1956 г. разам з жонкай пераехаў зноў пад Інту, дзе працаваў шахцёрам.
30 кастрычніка 1992 г. рэабілітаваны Вярхоўным судом Беларусі. Пазней жыў у Полацку. . Памёр у снежні 2015 г. ў Санкт-Пецярбургу.
Чорная арыстакратыя
Чорная арыстакратыя (aristocrazia nera) — італьянскія арыстакратычныя сем’і, звязаныя з Папствам пры Папе Рымскім Піі IX.
Пасля заняцця 20 верасня 1870 года Рыма арміяй Італьянскага каралеўства, Папа Рымскі быў адхілены ад свецкай улады, скасавана Папская вобласць і заняты Папскі палац. Наступныя 59 гадоў Папа Рымскі не пакідаў Ватыкана і сцвярджаў, што ён вязень Ватыкана, каб толькі не прызнаваць уладу італьянскага ўрада. Арыстакраты, якія раней атрымалі свае тытулы ад Святога Прастола, уключаючы старшых членаў папскага двара (тайных камергераў), трымалі дзверы сваіх палацаў закрытымі, у знак смутку па зняволенні Папы Рымскага, таму іх пачалі зваць «чорнай арыстакратыяй».
Пасля заключэння Латэранскіх пагадненняў у 1929 годзе, «чорнай арыстакратыі» далі падвойнае грамадзянства Італіі і Ватыкана. Гэта дазволіла прадстаўнікам «чорнай арыстакратыі» паступаць у Дваранскую гвардыю, дзе раней магла служыць толькі арыстакратыя Папскай вобласці. У 1931 годзе Папа Рымскі Пій XI адмовіў Альфонсу XIII адкрыць магчымасць службы ў Дваранскай гвардыі для арыстакратыі з усіх каталіцкіх краін.
Сярод вядомых чорных арыстакратаў — Эўджэніа Пачэлі (пазней Папа Рымскі Пій XII). Чорная арыстакратыя ўключае сем’і — Тэафілакты, Крэсцэнціі, Палавічыні, Арсіні, Калона, Масіма, Каэтані, Русполі, Борджыа, Пікаламіні, Дэла Роверэ (Лантэ), Кіджы, Банкампаньі, Альдабрандзіні, Баргезэ, Людавізі, Барберыні, Памфілі, Распільёзі, Адэскалькі, Тарлонія і Піньятэлі.
1850 год у гісторыі астраноміі
1850 год быў адзначаны шэрагам падзей у астраноміі.
Ганна Іванаўна
Ганна Іва́наўна (17 (27) лютага 1693 — 17 (28) кастрычніка 1740) — расійская імператрыца (1730—1740) з дынастыі Раманавых.
Ждэніева
Ждэніева (Жденієво) — пасёлак гарадскога тыпу ў Валавэцкім раёне Закарпацкай вобласці Украіны, размешчаны ў Карпатах і мае статус горнага населенага пункта.
Геаграфія
Размешчаны ў Карпатах над ракой Ждэніўкай, за 26 км ад чыгуначнай станцыі Валавэць і 15 км ад трасы Кіеў — Чоп, на вышыні 542 метраў над узроўнем мора, ля падножжа водападзельнага хрыбта.
Гісторыя
Пасёлак, як усе Закарпацце, было часткай Венгерскага каралеўства і большасць насельніцтва былі русіны. Пасля Першай сусветнай вайны ў 1919 г. адыйшло да Чэхаславакіі. У 1945 г. адышло да Савецкага Саюзу ў складзе УССР.
Каменяломнікавыя
Каменяломнікавыя (Saxifragaceae) — сямейства кветкавых раслін.
Пашырэнне
Сямейства ўключае каля 30 родаў і 600 відаў. Распаўсюджаны галоўным чынам ва ўмераных абласцях паўночнага паўшар'я з нямногімі відамі ва ўмераных абласцях паўднёвага паўшар'я і ў гарах тропікаў. У Беларусі прадстаўлена 2 родамі і 4 відамі.
Арэхатворкі
Арэхатворкі (Cynipoidea) — надсямейства насякомых з атрада, якое ўключае самых драбнюткіх прадстаўнікоў усяго класа насякомых. Уключае каля 3000 апісаных відаў (патэнцыйна існуе да 20 тыс. відаў), распаўсюджаных па ўсім свеце. Палова з іх гэта фітафагі-арэхатворкі, а іншыя — паразітоіды.
Апісанне
Большасць відаў дробныя і, нават, мікраскапічныя (ад 1 да 8 мм), зрэдку даўжыня цела да 12,5 мм. Чорныя або бурыя. Яйцаклад скрыты. Крылы са спрошчаным жылкаваннем. Вусікі ніткападобныя, членістыя.
Асаблівасці біялогіі
Ператварэнне поўнае. У арэхатворак бывае чаргаванне двухполага (летам) і аднаполага (з адных самак, вясной) пакаленняў.
Лічынкі бязногія, S-падобныя, белыя. Паразітуюць у тканках раслін і ўтвараюць нарасты (галы) накшталт арэшкаў (адсюль назва), характэрныя для кожнага віду. Некаторыя віды паразітуюць у лічынках насякомых (напр. мух капуснай і цыбулевай).
Сівіца (Барысаўскі раён)
Сі́віца (, Сивица) — вёска ў Барысаўскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Глівінскага сельсавета.
Ордэн «Матчына слава»
О́рдэн «Ма́тчына сла́ва» заснаваны Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 8 ліпеня 1944 года. Статут ордэна зацверджаны Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 18 жніўня 1944 года. У Статут ордэна былі ўнесены змены і дапаўненні Указамі Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 16 снежня 1947 года, ад 28 мая 1973 года і ад 28 мая 1980 года.
Статут ордэна
Ордэнам «Мацярынская слава» ўзнагароджваліся маці, якія нарадзілі і выхавалі сем, восем і дзевяць дзяцей.
Узнагароджанне ордэнам «Мацярынская слава» ажыццяўлялася ад імя Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР указамі Прэзідыумаў Вярхоўных Саветаў саюзных і аўтаномных рэспублік.
IC 1409
IC 1409 — галактыка тыпу S (спіральная галактыка) у сузор’і Вадаліў.
Ордэн «Матчына слава»
Статут ордэна
Ордэн «Матчына слава» складаўся з трох ступеняў: I, II, і III ступені.
IC 1409
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Ордэн «Матчына слава»
Статут ордэна
Вышэйшай ступенню ордэна з'яўлялася I ступень.
Ордэнам «Мацярынская слава» ўзнагароджваліся: Узнагароджанне ордэнам адпаведнай ступені выраблялася пры дасягненні апошнім дзіцем узросту аднаго года і пры наяўнасці ў жывых астатніх дзяцей гэтай маці.
Пры ўзнагароджанні ордэнам ўлічваліся таксама дзеці: Узнагароджанне ордэнам «Мацярынская слава» маці, якія маюць восем або дзевяць дзяцей, ажыццяўлялася толькі адным ордэнам адпаведнай ступені.
Ордэн «Матчына слава» носіцца на левым баку грудзей і пры наяўнасці ў узнагароджанай іншых ордэнаў і медалёў размяшчаецца над імі.
Апісанне ордэна
Знак ордэна «Матчына слава» I ступені вырабляецца з серабра і ўяўляе сабой выпуклы авал. У верхняй частцы ордэна віецца сцяг, пакрыты рубінава-чырвонай эмаллю, з надпісам на ім «Материнская слава» і лічбай, якая паказвае ступень ордэна. Пад сцягам — шчыток, пакрыты белай эмаллю, з надпісам «СССР». У верхняй частцы шчытка — чырвоная эмалевая зорачка. На ніжнюю частку шчытка накладзеныя аксідзіраваныя серп і молат. У левай частцы ордэна — аксідзіраваная фігура маці з дзіцём на руках. Фігура прыкрытая ружамі ўнізе. Ніжняя палова ордэна абрамлена пазалочаным лісцем. Надпісы на ордэне пазалочаныя.
Знак ордэна «Мацярынская слава» ІІ ступені адрозніваецца тым, што сцяг пакрыты цёмна-блакітны эмаллю, а лісце, што акаймоўвае ніжнюю частку ордэна, без пазалоты.
Знак ордэна «Мацярынская слава» III ступені адрозніваецца тым, што сцяг, шчыток і зорачка на шчытку без эмалі, а лісце, што акаймоўвае ніжнюю частку ордэна, без пазалоты.
Вышыня ордэна — 36 мм, шырыня — 29 мм.
Гісторыя ордэна
Ордэн «Матчына слава» быў заснаваны адначасова з ордэнам «Маці-гераіня» і медалём Мацярынства і займаў прамежкавае становішча паміж імі.
Аўтар праекта ордэна — галоўны мастак Дзяржзнака, заслужаны дзеяч мастацтваў РСФСР І. І. Дубасаў Ордэн вырабляўся на Маскоўскім манетным двары.
Першы Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР аб узнагароджанні ордэнамі «Мацярынская Слава» выйшаў 6 снежня 1944 года. Згодна з Указам, ордэн I ступені атрымала 21 жанчына, ордэн II ступені — 26 жанчын і ордэн III ступені — 27 жанчын. Пры гэтым ордэн I ступені № 1 быў уручаны калгасніца Аксёнавай. М. С., ордэн II ступені № 1 быў уручаны прадаўшчыцы крамы Авакумавай Е. С., а ордэн III ступені № 1 быў уручаны хатняй гаспадыні Андрыеўскіх А. С.
Па стану на 1 студзеня 1995 года ўсімі трыма ступенямі ордэна «Матчына Слава» здзейснена 5534724 узнагароджанняў.
Хайкоу
Хайко́у, Хайкоў (海口市) — горад, адміністрацыйны цэнтр кітайскай правінцыі Хайнань. Насельніцтва (2010 г.) — 2 046 189 чал.
Геаграфія
Хайкоу знаходзіцца на поўначы вострава Хайнань ля ўзбярэжжа бухты Хайкоу ў 2280 км на паўднёвы захад ад Пекіна і 7761 км на паўднёвы ўсход ад Мінска. Частка тэрыторыі горада месціцца на невялікіх астравах у моры. Агульная плошча, якая знаходзіцца пад гарадскім кіраваннем, — 2304,84 км², але ў яе склад таксама ўваходзяць суседнія селькагаспадарчыя і прамысловыя тэрыторыі. У межах Хайкоу некалькі маляўнічых пясчаных пляжаў.
Клімат горада Хайкоу з’яўляецца пераходным ад субтрапічнага да трапічнага, дастаткова вільготны. Сярэдняя тэмпература ліпеня — ад +25,5° C да 33,1° C, студзеня — ад +15,4° C да 21° C. Сярэднегадавая колькасць ападкаў — 1652,1 мм. Найбольш дажджлівая пара цягнецца з пачатку чэрвеня да канца верасня.
Гісторыя
Кітайскія гісторыкі лічаць, што Хайкоу быў заснаваны ўжо ў часы імперыі Хань і з’яўляўся галоўным портам для кітайскага адміністрацыйнага цэнтра Хайнаня, К’юнгшаня (зараз уваходзіць у склад Хайкоу). Сама назва горада значыць «порт» або «бухта». Але ў дакументах яго назва пачала ўзгадвацца толькі ў эпоху імперыі Мін. Ён адыгрываў значную ролю ў гандлі паміж востравам Хайнань і мацерыковым Кітаем, а таксама з краінамі Паўднёва-Усходняй Азіі. Палітыка абмежавання кантактаў з іншаземцамі, якую ў далейшым праводзіла маньчжурская дынастыя, прывяла да часовага заняпаду. Але пасля адкрыцця порта для іншаземных караблёў у 1858 г. Хайкоу хутка рос і з цягам часу ператварыўся ў галоўны эканамічны цэнтр вострава Хайнань.
Эканоміка
Хайкоу — важны транспартны і фінансавы цэнтр правінцыі Хайнань. Тут працуюць глыбакаводны порт, міжнародны аэрапорт, ідзе будоўля хуткаснай чыгункі. Прамысловыя прадпрымствы Хайкоу вырабляюць аўтамабілі, вырабы з гумы, фармацэўтыку, перапрацоўваюць сельскагаспадарчую прадукцыю. Важную галіну гарадской эканомікі складае турызм. На поўдні горада дзейнічае свабодная гандлёвая зона (1,93 км²).
Смілавіцкі раён
Смі́лавіцкі раё́н — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў БССР у 1924 — 1931 і 1935 — 1938 гадах. Цэнтр — Смілавічы.
Гісторыя
Раён утвораны 17 ліпеня 1924 года ў складзе Мінскай акругі БССР. Цэнтр — мястэчка Смілавічы. 20 жніўня 1924 года падзелены на 10 сельсаветаў: Абчацкі, Валевачскі, Голацкі, Драчкаўскі, Дукорскі, Карзуноўскі, Пярэжырскі, Пятровіцкі, Рудзенскі, Смілавіцкі. 24 верасня 1926 года ўтвораны Замастоцкі нацыянальны польскі сельсавет, Смілавіцкі сельсавет скасаваны. Пасля скасавання 26 ліпеня 1930 года раён у прамым падпарадкаванні БССР. 18 студзеня 1931 года да раёна далучаны Кайкаўскі сельсавет скасаванага Самахвалавіцкага раёна. 8 ліпеня 1931 года раён скасаваны: Абчацкі, Голацкі, Дукорскі, Замастоцкі нацыянальны польскі, Карзуноўскі, Пярэжырскі, Рудзенскі сельсавет і мястэчка Смілавічы перададзены Пухавіцкаму раёну; Драчкаўскі і Пятровіцкі сельсаветы — Смалявіцкаму раёну; Валевачскі сельсавет — Чэрвеньскаму раёну; Кайкаўскі сельсавет уключаны ў гарадскую рысу горада Мінска.
6 ліпеня 1935 года Рудзенскі раён перайменаваны ў Смілавіцкі раён, у яго склад уваходзілі 12 сельсаветаў: Азярычынскі (Азярышчанскі), Голацкі, Дрычынскі, Дудзіцкі, Дукорскі, Карзуноўскі, Пярэжырскі, Рудзенскі, Сяргеевіцкі, Узлянскі, Цітвянскі, Шацкі. 11 лютага 1938 года Смілавіцкі раён зноў перайменаваны ў Рудзенскі раён.
Дэфект масы
Дэфе́кт ма́сы — фізічная велічыня, якая выражае ўплыў унутраных узаемадзеянняў на масу састаўной часціцы. Сярод іншага, дэфект масы характарызуе ўстойлівасць атамных ядзер. Абазначаецца звычайна
.
У літаратуры сустракаюцца розныя азначэнні тэрміна «дэфект масы»:
Дэфект масы адносна вугляроду-12
У выпадку атама дэфект масы, ці лішак масы (mass excess) — рознасць паміж масай спакою атама дадзенага ізатопа, выражанаю ў атамных адзінках масы, і масавым лікам дадзенага ізатопа : дзе
Ma(Z, A)
— маса (у а.а.м.) ядра з зарадавым лікам
Z
A
.
Паводле гэтага азначэння, дэфект масы атама 12C роўны нулю:
Дэфект масы, аднесены да аднаго нуклона, называецца ўпаковачным каэфіцыентам :
Дэфект масы і энергія сувязі
Дэфект масы — рознасць паміж масай звязанай сістэмы ўзаемадзейных часціц і сумай іх мас у свабодным стане.
Паводле такога азначэння, у выпадку атама дэфект масы — рознасць паміж сумай мас спакою нуклонаў, якія складаюць ядро ​​дадзенага нукліда, і масай спакою атамнага ядра гэтага нукліда :
Згодна з суадносінамі Эйнштэйна, энергія сувязі прапарцыянальная дэфекту масы:
дзе \Delta m — дэфект масы і с — скорасць святла ў вакууме.
Як правіла, дэфект масы выражаецца ў кэВ.
Свята-Аляксандра-Неўская царква (Стрэльна)
Свята-Аляксандра-Неўская царква — праваслаўны храм у в. Стрэльна Іванаўскага раёна Брэсцкай вобласці.
Гісторыя
У цэнтры вёскі. Пабудавана ў 1800 годзе з дрэва. Перабудоўвалася ў 1930-я гады.
Архітэктура
Вырашана ў традыцыях народнага дойлідства з рысамі класіцызму. Адзіны прамавугольны падоўжны зруб, які пераходзіць у трохсценную апсіду. З боку галоўнага фасада, завершанага трохвугольным франтонам, двухсхільны дах прарэзаны чацверыковай шатровай вежай-званіцай. Гарызантальна ашаляваны бакавыя фасады рытмічна расчлянёны арачнымі аконннымі праёмамі ў простых ліштвах і брусамі-сцяжкамі ў прасценках, грані апсіды — арачнымі.
Інтэр’ер
У інтэр'еры апсіда вылучана драўляным разным іканастасам з царскімі варотамі ў стылі барока: на ажурным разным раслінна-кветкавым фоне вылучаюцца 6 авальных абразоў-таблетак. Абразы 18 — 19 ст.: «Спас Пантакратар», «Маці Божая з дзіцем», «Маці Божая Замілаванне». Плоская столь пакрыта размалёўкай.
Тарту (станцыя)
Тарту (Tartu) — станцыя Эстонскай чыгункі ў павеце Тартумаа. Знаходзіцца ў горадзе Тарту на лініі Тапа — Койдула з адгалінаваннем Тарту — Валга.
Гісторыя
З моманту будаўніцтва чыгуначнай лініі Балтыйскі порт — Рэвель — Санкт-Пецярбург у 1870 годзе ідэя далучыць другі па велічыні горад Лівонскай правінцыі да новай грузавой і пасажырскай транспартнай артэрыі стала актуальнай. Асноўнымі ініцыятарамі будаўніцтва чыгуначнай лініі Тапа — Тарту былі мясцовыя вытворцы і гандляры, якім был неабходна чыгунка для перавозкі тавараў і сыравіны.
21 снежня 1874 года Кабінет міністраў Расійскай імперыі ад імя імператара Аляксандра II зацвердзіў права Балтыйскай чыгуначнай кампаніі на будаўніцтва і эксплуатацыю чыгуначнай лініі Тапа — Тэрбат (Тапс — Дерпт). Будаўніцтва чыгуначнай лініі было завершана 19 снежня 1876 года, і рух па гэтай лініі пачаўся, хаця лінія была афіцыйна ўведзена ў эксплуатацыю праз некалькі месяцаў, 25 чэрвеня 1877 года, і лінія была адкрыта для рэгулярнага руху 11 жніўня.
У першы год існавання лініі падарожжа ад Тарту да Таліна доўжылася 7 гадзін 30 хвілін.
У 1887 годзе чыгуначную лінію падоўжылі да Валгі, дзе яна была злучана з чыгуначнай лініяй Пскоў — Рыга (адкрыта ў 1889 годзе).
Тарту стаў вузлавой станцыяй у 1931 годзе. Чыгуначная лінія Тарту — Пячоры была пабудавана для забеспячэння прамога чыгуначнага руху паміж партамі Эстоніі і цэнтральнымі рэгіёнамі Расіі.
Архілох
Архілох (Ἀρχίλοχος) — старажытнагрэчаскі паэт (VII ст. да н.э.). Першы еўрапейскі лірык.
Біяграфічныя звесткі
Нарадзіўся на востраве Парас ад свабоднага бацькі і рабыні-маці, балюча перажываў сваё двухсэнсоўнае становішча, і гэта наклала адбітак на яго характар, на жыццёвы лёс і, урэшце, на паэзію. Закахаўся ў Неабулу, бацька якой спачатку абяцаў дачку Архілоху, а затым адмовіў. У далейшым паэт жорстка адпомсціў сваёй былой каханай, высмеяўшы яе ў сваіх вершах. А вершы сведчаць пра яго як чалавека бурнага тэмпераменту, што не ведаў межаў ні ў каханні, ні ў нянавісці. Пасля расчаравання ў любімай дзяўчыне Архілох пакідае родны востраў і адпраўляецца насустрач прыгодам — шукаць золата, служыць у войску. Усё жыццё ён праводзіць у войнах і блуканнях. Загінуў прыкладна каля 640 г. да н.э.
Творчасць
Архілох — першая індывідуальнасць у грэчаскай літаратуры, што ярка выявіла сябе. Браў за ўзор паэзію Гамера, але супрацьпастаўляў эпічнаму ідэалу вобраз індывідуалізаванага чалавека. Творчасць Архілоха адметная разнастайнасцю жанраў і рытмаў. У яго сатырычных ямбах, элегіях, эпіграмах, гімнах (захаваліся ва ўрыўках) — роздум пра зменлівасць лёсу, гонар, доблесць, пасмяротную славу.
Яго творчасць сведчыла, што эпоха гамераўскіх герояў закончылася. У новых абставінах — міжусобіц, войнаў, распаду родавых, сямейных сувязей — асоба імкнулася знайсці сваё месца ў свеце, выявіць свой дух. 3 нябачнай да таго сілай Архілох перадаў у вершах парывы няспраўджанай палкасці, прыступы саркастычнай помслівасці, гатоўнасць пераносіць удары лёсу. Ён адмовіўся ад старых вершаваных памераў — гекзаметра, пентаметра — і звярнуўся да форм народнай паэзіі, увёўшы ў прыгожае пісьменства нязвыклы для яго памер — ямб. 3 таго часу ямб — адна з самых распаўсюджаных форм еўрапейскага вершаскладання.
Ушанаванне памяці
На радзіме ў гонар Архілоха было пабудавана свяцілішча (уцалелі рэшткі з надпісамі — біяграфічныя звесткі і ўрыўкі з яго вершаў).
Step hall
Step Hall — фанк-гурт, які афіцыйна з'явіўся на свет 14 лютага 2011 года ў горадзе Мінск (Беларусь).
Склад
Лідар, саліст і стваральнік калектыву — Андрэй Бібікаў, папулярны мінскі акцёр (БДМТ), выкладчык (Школа тэлемайстэрства «Планета» пры канале БелМузТБ, Мінская школа прамоўніцкага мастацтва) і тэлевядучы (Кулінарнае шоў «Дело вкуса» на «НТВ-Беларусь»). Сёння ў склад групы ўваходзяць наступныя музыкі: Ігар Латушка (бас-гітара), Кірыл Шэвандо (ударныя), Даніла Лях (клавішы), Марына Фёдарава (бэк-вакал), Сцяпан Шымко (труба) і Мікалай Ліфанаў (трамбон).
Творчая дзейнасць
За сваю дзейнасць група дала больш за сотню канцэртаў і ўдзельнічала ў многіх міжнародных і дабрачынных акцыях. Адным з галоўных дасягненняў групы з'яўляецца ўдзел у фестывалях «Рок па вакацыях 2012» і «Соседний мир 2012» («Беларуская ноч»). 13 лютага 2013 года, напярэдадні дня Святога Валянціна, да свайго двухгоддзя група прэзентавала свой першы кліп на песню «Stop This Night». 13 сакавіка 2013 года Step Hall у мінскім начным клубе «Гудвін» прэзентавалі свой дэбютны альбом «The Show», у які ўвайшлі 9 англамоўных і 1 рускамоўная кампазіцыя.
Ларыса Барсук
Ларыса Барсук (1931) — дзяячка беларускага нацыянальнага супраціву, сябра глыбоцкай групы беларускай моладзевай падпольнай паваеннай арганізацыі Саюз беларускіх патрыётаў (СБП). Сястра Тамары Барсук і Алены Барсук.
Біяграфія
Нарадзілася ў 1931 г. у в. Барсукі (Віленскае ваяводства, Польская Рэспубліка). Вучылася ў Шкунціцкай школе, потым у Глыбоцкім педагагічным вучылішчы. У 1946 г. разам з сястрой Аленай Барсук далучылася да нелегальнай беларускай арганізацыі «За Беларусь», якая пазней улілася да Саюза беларускіх патрыётаў: студэнты вырашылі папулярызаваць беларускую мову і культуру, ідэю незалежнасці Беларусі. 25 сакавіка 1946 г. разам з іншымі сябрамі СБП прымала прысягу на вернасць беларускаму народу.
У лютым 1947 года савецкія спецслужбы пачалі арышты ўдзельнікаў арганізацыі: да пастаўскай групы ўвайшоў афіцэр МДБ Алег Стахоўскі, які падштурхоўваў да тэрарызму, выдаваўшы сябе за ўдзельніка антысавецкай арганізацыі. Праз тое з 9 лютага Ларыса пераходзіць на нелегальнае становішча. Вясной 1947 г. была арыштаваная падчас верагоднай спробы выезду ў Польшчу на станцыі Навадруцак каля Глыбокага.
Падчас судовага працэсу ў Полацку (11—12 лістапада 1947) асуджана да 10 гадоў савецкіх канцлагераў. Этапавана ў Азёрны канцлагер МДБ Іркуцкай вобласці (Тайшэт), таксама як і сястра Алена. Вызвалена ў 1955.
Эмпайр Стэйт Білдынг
Эмпайр Стэйт Білдынг (Empire State Building) — 102-павярховы небаскроб, які знаходзіцца ў Нью-Ёрку на востраве Манхэтэн. З 1931 па 1972, да адкрыцця Паўночнай вежы Сусветнага гандлёвага цэнтра, з'яўляўся самым вялікім будынкам свету. У 2001 годзе, калі рухнулі вежы Сусветнага гандлёвага цэнтра, небаскроб зноў зрабіўся самым высокім будынкам Нью-Ёрка да 30 красавіка 2012 года, калі новы Сусветны гандлёвы цэнтр 1 дасягнуў большай вышыні. Архітэктура выканана ў стылі ар-дэко.
З моманту пабудовы ў 1931 годзе і да завяршэння будаўніцтва паўночнай вежы Сусветнага гандлёвага цэнтра ў 1972 годзе Эмпайр-Стэйт-Білдынг быў самым высокім будынкам у свеце. Вышыня апошняга паверху складае 373,2 метру (разам з антэнай — 448,7 м). У наш час Эмпайр-стэйт-білдынг з'яўляецца чацвёртым па вышыні небаскробам у Злучаных Штатах, саступаючы Вежы Свабоды ў Нью-Ёрку, Уіліс-таўэр і Міжнароднаму гатэлю і вежы Трампа ў Чыкага, і 22-м па вышыні ў свеце.
Назва паходзіць ад мянушкі штата Нью-Ёрк — «імперскі штат» (The Empire State). Эмпайр-Стэйт-Білдынг, як правіла, разглядацца як амерыканскі культурны сімвал. Будынак і інтэр'ер ніжняга паверха з'яўляюцца славутасцю горада паводле рашэння спецыяльнай гарадской камісіі, якое было пацверджана ў Нью-Ёркскім Савеце Атаксавання. Будынак быў аб'яўлены нацыянальным гістарычны помнікам ЗША ў 1986 годзе. У 2007 годзе будынак пад нумарам адзін увайшло ў спіс лепшых амерыканскіх архітэктурных рашэнняў па версіі Амерыканскага інстытута архітэктараў. Уладальнікам будынка з'яўляецца кампанія W&H Properties. Знаходзіцца вежа на Пятай авеню паміж Заходнімі 33-й і 34-й вуліцамі.
Ольштын
Гісторыя
Заснаваны ў 1334 годзе як умацаванне Тэўтонскага ордэна на р. Лына [прус. Альна (Alna), ням. Але (Alle), рус. Лава]. У 1353 годзе атрымаў гарадскія правы і нямецкую назву Аленштайн (Allenstein — замак на Але), сярод польскага насельніцтва ў XIV ст. быў вядомы як Holstin, пазней Olstyn. У XV ст. аб’ект барацьбы паміж Польшчай і Тэўтонскім ордэнам: у 1414 годзе захоплены войскамі Ягайлы ў час т.зв. Галоднай вайны; у 1440 годзе ўвайшоў у склад Прускага саюза (уніі), які аб’яднаў гарады, варожыя да ордэна. У час Трынаццацігадовай вайны 1454—1466 гадоў стаў у 1454 годзе цэнтрам паўстання супраць ордэна, у 1455 годзе ўзяты войскамі ордэна. Паводле 2-га Таруньскага міру 1466 года адышоў да Польшчы.
У XVI ст. актыўна развіваўся дзякуючы выгоднаму геаграфічнаму размяшчэнню на гандлёвых шляхах паміж Кёнігсбергам і Варшавай і блізка да балтыйскіх портаў. У 1521 годзе вытрымаў аблогу войскаў Тэўтонскага ордэна, абаронай Ольштына кіраваў М. Капернік. У XVII — пачатку XVIII стст. сур’ёзна пацярпеў ад пажараў (1620, 1624, 1657, 1669), чумы (1624, 1709—1712), уварванняў шведскіх (1655, 1708) і брандэнбургскіх войскаў (1656) у час Паўночнай вайны 1655—1660 гадоў і Паўночнай вайны 1700—1721 гадоў.
У перыяд Першай сусветнай вайны заняты ў жніўні 1914 года расійскімі войскамі, але пасля правалу Усходне-Прускай аперацыі пакінуты імі. Паводле ўмоў Версальскага мірнага дагавора, у 1920 годзе — месца правядзення плебісцыту аб дзяржаўным ладзе горада (больш за 97 % тых, хто прымаў удзел у галасаванні, выказалася на карысць Германіі).
У час Другой сусветнай вайны, 22 студзеня 1945 года, узяты войскамі 2-га Беларускага фронту ў час Усходне-Прускай аперацыі, сур’ёзна пацярпеў ад пажару. З 1945 года ў складзе Польшчы, германскае насельніцтва было выселена з горада. З 1946 года цэнтр Альштынскага ваяводства. У другой палове XX стагоддзя развіваўся як адукацыйны і прамысловы цэнтр. З 1972 года адзін з цэнтраў біскупства Варміі (з 1992 года — архібіскупства). З 1999 года адміністрацыйны цэнтр Вармінска-Мазурскага ваяводства.
Славутасці
Гістарычны цэнтр Ольштына размешчаны на правым беразе р. Лына. Адна з архітэктурных дамінант Старога горада — гатычны Альштынскі замак (1346—1353, перабудаваны ў XV—XVI стст. і ў 1911). На адной са сцен унутранай галерэі замка захавалася выкананая М. Капернікам у 1517 годзе астранамічная табліца. Для ўезду ў абаронены сценамі Стары горад пабудаваны тры брамы, у т.л. гатычная Верхняя (з сярэдзіны XIX ст. — т.зв. Высокая) брама (XIV ст., перабудавана ў 1788 і 1858). Сярод пабудоў XIV—XVI стст. таксама:
Падмуркі шэрагу збудаванняў Старога горада таксама адносяцца да XV—XVI стст.; архіт. каштоўнасць уяўляе забудова Рыбнай плошчы.
Сярод помнікаў грамадзянскай архітэктуры:
Сярод царкоўных пабудоў канца XIX — пачатку XX стст.: Таксама захаваліся: чыгуначны мост-віядук цераз р. Лына (1872—1873), былая воданапорная вежа (1897, цяпер астранамічная абсерваторыя). На вуліцах горада пастаўлены скульптуры: Страсцей Хрыстовых (пачатак XVIII ст.), Ісуса Хрыста (1737), Св. Яна Непамуцкага (1869). Помнікі М. Каперніку (1914), А. Міцкевічу (1965), манумент «Вызваленне» (1949—1953, скульптар К. Дунікоўскі).
У горадзе размешчаны замкавы парк і парк імя Я. Кусацінскага. Гадскі лесапарк займае 1/4 тэрыторыі Ольштына.
Культура
Ольштын — важны цэнтр адукацыі і культуры на паўночным усходзе Польшчы. Сярод вышэйшых навучальных устаноў — Вармінска-Мазурскі ўніверсітэт (утвораны ў 1999 годзе аб’яднаннем 3 вышэйшых школ); вышэйшыя школы: інфарматыкі і кіравання імя Т. Катарбінскага (1996), інфарматыкі і эканомікі (1997), імя Ю. Русецкага (1997; педагагічная). Дзейнічае найстарэйшая ў Польшчы духоўная семінарыя, заснаваная ў 1565 годзе. Дзейнічаюць Вармінска-Мазурскі музей у замку (1945), музеі спорту (1989) і прыроды, мастацкая галерэя (1958), культурны цэнтр Ольштына (2001). У горадзе функцыянуюць драматычны тэатр імя Стэфана Ярача (1925), лялечны тэатр (1953), філармонія імя Ф. Нававейскага (1946), планетарый (1973) і абсерваторыя (1979). Ладзяцца міжнародны музычны фестываль «Блюзавыя ночы» (з 1984) і тэатральны фестываль «Артыстычнае лета» (з 1996). Універсальная спартыўная зала (2,5 тыс. месцаў), дзе прымае супернікаў мужчынскі валейбольны клуб «АЗС Ольштын» (1950) — 5-разовы чэмпіён краіны (1973—1992).
Эканоміка
Ольштын з’яўляецца галоўным індустрыяльным цэнтрам найменш эканамічна развітага ваяводства Польшчы. Вядучыя галіны прамысловасці: хімічная, харчовая, дрэваапрацоўчая. Найбуйнейшае прадпрыемства — (былы «Stomil»; з 1995 года належыць французскай кампаніі «Michelin»; вырабляе шыны для легкавых і цяжкіх грузавых аўтамабіляў, сельскагаспадарчых машын, корд і інш.; магутнасць каля 15 млн шт. у год, адзін з найбуйнейшых у свеце).
Харчовая прамысловасць прадстаўлена прадпрыемствамі польскіх («Indykpol» — перапрацоўка мяса птушкі, «Animex» — мясныя вырабы; «Polmlek» — перапрацоўка малака, таксама вытворчасць замарожаных прадуктаў і інш.) і замежных (у т.л. дацкай «Danisco» — вырошчванне малочнакіслых бактэрый; адзін з найбуйнейшых у свеце цэнтраў) кампаній. Завод па вытворчасці камбікармоў (кампанія «Wipasz»). Вытворчасць мяккай і корпуснай мэблі (фірмы MMI, «Mebelplast», «BRW Sofa»), абсталявання для хімічнай («Obram»), малочнай, піваварнай прамысловасці, вырабаў з металу, металічных ёмістасцей, дарожных знакаў, пакавальных матэрыялаў, прамысловай керамікі і інш. Асноўныя сектары сферы паслуг — транспарт і сувязь, банкаўскі і страхавы бізнес, аптовы і рознічны гандаль, адукацыя. Распрацоўка тэлекамунікацыйных тэхналогій (фінская кампанія «Eltel Networks»).
Музей Варміі і Мазур
Замак Вармінскага капітула. У 1348 годзе пачалося ўзвядзенне старога крыла замка. У больш познія часы будынак паднялі на адзін паверх, а ў XV—XVI стагоддзях былі прыбудаваны паўднёвае крыло і верхняя частка вежы. У перыяд 1516—1521 гадоў адміністратарам замка ў Ольштыне быў Мікалай Капернік. Замак — прыклад гатычнай архітэктуры, з 1945 года тут размяшчаецца Музей Варміі і Мазур. Многія дзесяцігоддзі музей збірае каштоўныя помнікі мінулага Вармінска-Мазурскага рэгіёна. Экспазіцыі, рэгулярна арганізуюцца музеем, прадстаўляюць сходу экспанатаў з розных абласцей.
Музей прапануе сваім гасцям паказы рыцарскіх турніраў, мерапрыемствы па назвай «Чацвер з Каперніка». Тут праводзяцца агульнапольскія замкавыя сустрэчы «Спяём паэзію» і канцэрты камернага ансамблю «Про Музыка Антыква» (Pro Musica Antiqua), дзеючага пад апекай Музея Варміі і Мазур і многія іншыя культурныя мерапрыемствы.
Сярод шматлікіх унікальных, сапраўдных экспанатаў ольштынскага замка найважнейшым з’яўляецца змешчаная на сцяне ўнутранай галерэі астранамічная эксперыментальная табліца Мікалая Каперніка 1517 года. З яе дапамогай астраном праводзіў даследаванні па пазначэнні лініі раўнадзенства, і яна з’яўляецца адзіным захаваных астранамічных прыборам, ўласнаручна выкананым Капернікам. Пастаянная выстаўка, прысвечаная Каперніку, размяшчаецца ў двух памяшканнях замка: ва ўнутранай галерэі і зале, які калісьці быў прыватнай кватэрай адміністратара. Гатычныя архітэктура гэтых залаў з’яўляецца цудоўным фонам для экспазіцыі, якая прадстаўляе Мікалая Каперніка як адміністратара ўладанняў капітула, абаронцы Ольштына ў перыяд польска-тэўтонскай вайны, вучонага эканаміста, астранома. Экспазіцыя завяршае прэзентацыя мэблі, якая належыла Каперніка.
Сахалін (Салігорскі раён)
Сахалі́н (, Сахалин) — пасёлак у Салігорскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Чыжэвіцкага сельсавета.
Траешчына (прыпыначны пункт)
Траешчына (Троє́щина) — пасажырскі прыпыначны пункт Кіеўскага чыгуначнага вузла Паўднёва-Заходняй чыгункі. Прыпыначны пункт гарадской электрычкі.
Мелканян
Мелканян (Մելքոնեան) — армянскае прозвішча. Паходзіць ад армянскага імя Мелкон (Մելքոն), якое можна перакласці як «сустрэча сонца».
У-70
Пратонны сінхратрон У-70 — пратонны сінхратрон энергіяй 70 ГэВ, пабудаваны ў 1967 годзе ў Інстытуце фізікі высокіх энергій. На момант збудавання энергія паскаральніка была рэкорднай, на дадзены момант У-70 — самы высокаэнергетычны паскаральнік у Расіі. За распрацоўку і ўвод у дзеянне сінхратрона У-70 калектыў навукоўцаў быў удастоены Ленінскай прэміі ў 1970 годзе.
Апісанне паскаральнага комплексу
Комплекс працуе ў імпульсным рэжыме. Пратоны паскараюцца да 30 МэВ у лінейным паскаральніку УРАЛ-30, і інжэктуюцца ў хуткацыклічны бустэрны сінхратрон У-1.5 перыметрам 100 м, дзе паскараюцца да энергіі 1,32 ГэВ, пасля чаго перапускаюцца ў У-70. Далей на працягу ~9 с ідзе цыкл паскарэння да максімальнай энергіі 76 ГэВ, і пучок выкарыстоўваецца для фарміравання розных другасных пучкоў часціц. Сістэма павольнага вываду пратонавага пучка дае магчымасць выводзіць паскораныя пратоны раўнамерна на працяглым (да 2 с) прамежку часу. Перыметр У-70 — каля 1,5 км. Факусіравальная структура – тыпу FODO (моцнае факусіраванне). Агульная вага магнітнай сістэмы – звыш 20 000 т.
Машканы
Машканы́ (, Мошканы) — аграгарадок у Сенненскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Машканскага сельсавета.
Геаграфія
Знаходзіцца за 39 км у напрамку на паўночны ўсход ад горада Сянно, за 27 км ад Віцебска, каля левага берага ракі Абалянка.
Радольф Крэйцэр
Радольф Крэйцэр (фр. Rodolphe Kreutzer; 16 лістапада 1766, горад Версаль - 6 студзеня 1831, Жэнева) — французскі скрыпач, кампазітар і дырыжор, прадстаўнік так званай парыжскай скрыпічнай школы.
Немец па паходжанні. Першыя ўрокі музыкі атрымаў у бацькі, затым вучыўся ў Антона Стаміца. З 1802 Крэйцэр займаў пасаду камер-віртуоза пры двары Напалеона I, затым, з 1815, пры Людовіку XVIII. Са дня заснавання Парыжскай кансерваторыі (1795) і да 1826 года Крэйцэр быў прафесарам гэтай установы. Разам з П'ерам Родэ і П'ерам Баё Крэйцэр стварыў класічную методыку выкладання ігры на скрыпцы.
Спадчына Крэйцэра ўключае 19 скрыпічных канцэртаў, 40 опер і іншыя творы, але найбольш вядомым апынуўся зборнік эцюдаў (42 études ou caprices, 1796), да гэтага часу выкарыстоўваецца ў якасці навучальнага дапаможніка.
Крэйцэру прысвечана так званая Крэйцарава саната Бетховена, аднак Крэйцэр яе ніколі не выконваў.
IC 1410
IC 1410 — галактыка тыпу E (эліптычная галактыка) у сузор’і Вадаліў.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Гохдарфская грабніца
Грабніца правадыра ў Гохдарфе — багатае кельцкае пахаванне, датаванае каля 530 г. да н. э. Выяўлена археолагам-аматарам у 1977 г. каля паселішча Гохдарф-на-Энцы у муніцыпалітэце Эбердынген, федэральная зямля Бадэн-Вюртэмберг, Германія). Да таго часу курган ад першапачатковай вышыні (6 м) і дыяметра (60 м) у выніку прыроднай эрозіі і сельскагаспадарчай дзейнасці «зморшчыўся» да вышыні прыкладна 1 метра.
Мужчына ва ўзросце каля 40 гадоў, ростам 178 см, быў пакладзены на бронзавы ложак даўжынёй 275 см. Мяркуючы па знойдзеных у пахавальнай камеры залатых упрыгожваннях гэты чалавек, верагодна, быў кельцкім правадыром. Ён быў пахаваны з залатой шыйнай грыўняй на шчацэ, бранзалетам на правай руцэ, у капелюшы з бяросты, апрануты ў багатыя адзенні, меў два залатыя кінжалы з лёзамі з жалеза і бронзы, бурштынавыя ўпрыгажэнні. Асабліва вылучаліся тонкія залатыя пласціны з арнаментам, якія захаваліся на яго амаль спарахнелым абутку. Каля ложка стаяў вялікі кацёл, упрыгожаны выявай трох львоў вакол абзы. Пры пахаванні кацёл быў запоўнены 400 літрамі мёду. Ва ўсходняй частцы грабніцы знаходзілася чатырохколавая павозка з наборам бронзавага посуду і рагоў для пітва, дастатковай для 9 чалавек.
Пасля вывучэння магілы, курган быў зноў рэканструяваны да сваёй першапачатковай вышыні. Побач з курганам быў пабудаваны музей, пры будаўніцтве якога былі выяўленыя сляды старажытнай кельцкай вёскі, да якой, верагодна, належаў правадыр. Пастаянная экспазіцыя музея ўключае ў сябе арыгінальны шкілет князя, упрыгажэнні і прадметы, знойдзеныя ў пахавальнай камеры, а таксама дакументальныя фільмы аб адкрыцці магілы і перыядзе раскопак.
Археі
Археі (Archaea ад ἀρχαῖος «адвечны, старажытны, першародны, стары») — дамен жывых арганізмаў (па трохдаменнай сістэме Карла Везе разам з бактэрыямі і эукарыётамі). Археі ўяўляюць сабой аднаклеткавыя мікраарганізмы, якія не маюць ядра, а таксама якіх-небудзь мембранных арганел.
Раней археяў аб'ядноўвалі з бактэрыямі ў агульную групу, званую пракарыёты (або царства Драбянкі (Monera)), і яны называліся архебактэрыі, аднак цяпер такая класіфікацыя лічыцца састарэлай : устаноўлена, што археі маюць сваю незалежную эвалюцыйную гісторыю і характарызуюцца шматлікімі біяхімічнымі асаблівасцямі, якія адрозніваюць іх ад іншых форм жыцця.
У цяперашні час археі падзяляюць на 5 тыпаў. З гэтых груп найбольш вывучанымі з'яўляюцца кренархеёты (Crenarchaeota) і эўрыархеёты (Euryarchaeota). Класіфікаваць археяў па-ранейшаму складана, так як пераважная большасць з іх ніколі не выгадоўваліся ў лабараторных умовах і былі ідэнтыфікаваныя толькі па аналізе нуклеінавых кіслот з проб, атрыманых з месцаў іх пражывання.
Археі і бактэрыі вельмі падобныя па памеры і форме клетак, хоць некаторыя археі маюць даволі незвычайную форму, напрыклад, клеткі Haloquadratum walsbyi плоскія і квадратныя. Нягледзячы на вонкавае падабенства з бактэрыямі, некаторыя гены і метабалічныя шляхі археяў збліжаюць іх з эукарыётамі. Асноўныя (у прыватнасці ферменты, што каталізуюць працэсы транскрыпцыі і трансляцыі). Іншыя аспекты біяхіміі археяў з'яўляюцца унікальнымі, да прыкладу, прысутнасць у клеткавых мембранах ліпідаў, якія змяшчаюць простую эфірную сувязь. Большая частка археяў — хемааўтатрофы. Яны выкарыстоўваюць значна больш крыніц энергіі, чым эукарыёты: пачынаючы ад звычайных арганічных злучэнняў, такіх як цукар, і заканчваючы аміякам, іёнамі металаў і нават вадародам. Солеустойлівыя археі — галаархеі (Haloarchaea) — выкарыстоўваюць у якасці крыніцы энергіі сонечнае святло, іншыя віды археяў фіксуюць вуглярод, аднак, у адрозненне ад раслін і цыянабактэрый (сінезялёнага багавіння), ні адзін від археяў не робіць і тое, і іншае адначасова. Размнажэнне ў археяў бясполае: бінарнае дзяленне, фрагментацыя і пачкаванне. У адрозненне ад бактэрый і эукарыётаў, ні адзін вядомы від археяў не фармуе спор.
Першапачаткова археі лічыліся экстрэмафіламі, якія жывуць у суровых умовах, такіх як гарачыя крыніцы і салёныя азёры, аднак потым яны былі выяўленыя ў самых розных месцах, уключаючы глебу, акіяны, балоты і тоўстую кішку чалавека. Археяў асабліва шмат у акіянах, і, магчыма, планктонныя археі з'яўляюцца самай шматлікай групай арганізмаў, якія цяпер жывуць. У наш час археі прызнаныя важным складнікам жыцця на Зямлі і гуляюць ролю ў кругавароце вугляроду і азоту. Ні адзін з вядомых прадстаўнікоў археяў не з'яўляецца паразітам або патагенным арганізмам, аднак часта яны бываюць мутуалістамі і каменсаламі. Некаторыя прадстаўнікі з'яўляюцца метанагенамі і насяляюць у стрававальным тракце чалавека і жуйных, дзе вельмі шматлікія і дапамагаюць ажыццяўляць страваванне. Метанагены выкарыстоўваюцца ў вытворчасці біягазу і ачыстцы каналізацыйных сцёкавых вод, а ферменты экстрэмафільных мікраарганізмаў, якія захоўваюць актыўнасць пры высокіх тэмпературах і ў кантакце з арганічнымі растваральнікамі, знаходзяць сваё прымяненне ў біятэхналогіі.
Гісторыя адкрыцця
Першыя прадстаўнікі групы былі выяўленыя ў розных экстрэмальных асяроддзях пасялення, напрыклад геатэрмальных крыніцах.
На працягу большай часткі XX стагоддзя пракарыёты лічыліся адзінай групай і класіфікаваліся па біяхімічным, марфалагічных і метабалічным асаблівасцям. Да прыкладу, мікрабіёлагі спрабавалі класіфікаваць мікраарганізмы ў залежнасці ад формы клетак, дэталей будовы клеткавай сценкі і спажываных мікраарганізмамі рэчываў. У 1965 годзе было прапанавана ўсталёўваць ступень сваяцтва розных пракарыётаў на падставе падабенства будовы іх генаў. Гэты падыход, філагенетыка, у нашы дні з'яўляецца асноўным.
Упершыню археі былі вылучаныя ў якасці асобнай групы пракарыётаў на філагенетычным дрэве ў 1977 годзе Карлам Везе і Джорджам Эдвардам Фоксам пры параўнальным аналізе 16S рРНК. Першапачаткова гэтыя дзве групы былі пазначаныя як архебактэрыі (Archaebacteria) і эўбактэрыі (Eubacteria) і разглядаліся як царства або падцарства, якія Везе і Фокс называлі тэрмінам Urkingdoms. Везе сцвярджаў, што гэтая група пракарыётаў ёсць фундаментальна выдатны тып жыцця. Каб падкрэсліць гэта адрозненне, пасля дзве групы пракарыёт былі названыя археямі і бактэрыямі. У трохдаменнай сістэме Карла Везе абедзве гэтыя групы і эўкарыёты былі ўзведзены ў ранг дамена. Гэты тэрмін быў прапанаваны Везе ў 1990 годзе для абазначэння самага верхняга рангу ў класіфікацыі арганізмаў, у якую ўваходзяць адно або некалькі царстваў.
Паходжанне і эвалюцыя
Хоць магчымыя закамянеласці будовы пракарыятычных клетак датаваныя узростам у 3,5 млрд гадоў, большасць пракарыётаў не мае характэрных марфалагічных асаблівасцей, і таму скамянелыя формы нельга ідэнтыфікаваць як астанкі археяў. У той жа час хімічныя рэшткі унікальных для археяў ліпідаў больш інфарматыўныя, так як гэтыя злучэнні ў іншых арганізмаў не сустракаюцца. У некаторых публікацыях паказваецца, што парэшткі ліпідаў археяў або эукарыётаў прысутнічаюць у пародах узростам 2,7 млрд гадоўт, аднак дакладнасць гэтых дадзеных застаецца пад сумневам. Гэтыя ліпіды былі таксама выяўленыя ў дакембрыйскіх фармацыях. Найстаражытнейшыя з падобных рэшткаў былі знойдзены ў Ісуанскім зялёнакаменным поясе на захадзе Грэнландыі, дзе знаходзяцца самыя старыя на Зямлі асадкавыя пароды, якія сфармаваліся 3,8 млрд гадоў таму. Археі могуць быць найстаражытнейшымі жывымі істотамі, якія насяляюць Зямлю.
Везе сцвярджаў, што археі, бактэрыі і эукарыёты ўяўляюць сабой тры паасобныя лініі, якія рана аддзяліліся ад агульнай продкаў групы арганізмаў .. Магчыма, гэта адбылося яшчэ да клеткавай эвалюцыі, калі адсутнасць тыповай клеткавай мембраны давала магчымасці да неабмежаванага гарызантальнага пераносу генаў, і продкі трох даменаў адрозніваліся паміж сабой па фіксаваным камплектам генаў. Не выключана, што апошні агульны продак археяў і бактэрый быў тэрмафілам, гэта дае падставы выказаць дапушчэнне, што нізкія тэмпературы былі «экстрэмальным асяроддзем» для археяў, і арганізмы, якія прыстасаваліся да іх, з'явіліся толькі пазней. Зараз археі і бактэрыі звязаныя паміж сабой не больш, чым з эукарыётамі, і тэрмін «пракарыёты» пазначае толькі: «не эукарыёты», што абмяжоўвае яго дастасавальнасць.
Сваяцтва з іншымі пракарыётамі
Усталяванне ступені сваяцтва паміж трыма даменамі мае ключавое значэнне для разумення ўзнікнення жыцця. Большасць метабалічных шляхоў, у якіх задзейнічана вялікая частка генаў арганізма, падобныя ў бактэрый і археяў, у той час як гены, якія адказваюць за экспрэсію іншых генаў, вельмі падобныя ў археяў і эукарыётаў. Па будове клетак археі найбольш блізкія да грамстаноўчый бактэрый: клетка пакрытая адзінай плазматычнай мембранай, дадатковая знешняя мембрана, характэрная для грамадмоўных бактэрый адсутнічае, клеткавыя сценкі рознага хімічнага складу, як правіла, тоўстыя. У філагенетычным дрэве, заснаваным на параўнальным аналізе структур гамалагічных генаў/бялкоў пракарыётаў, гамолагі археяў найбольш блізкія да такіх грамсутаноўчых бактэрый. У некаторых найважнейшых бялках археяў і грамстаноўчых бактэрый, такіх як Hsp70 і глютамінавая сінтэтаза I, выяўляюцца аднолькавыя эвалюцыйна кансерватыўныя ўстаўкі і дзялецыі.
Гупта (Gupta) выказаў здагадку, што археі аддзяліліся ад грамстаноўчых бактэрый у выніку адбору па прыкмеце ўстойлівасці да дзеяння антыбіётыкаў. Гэта грунтуецца на назіранні таго, што архет ўстойлівыя да вялізнага ліку антыбіётыкаў, у асноўным вырабляюцца грамстаноўчымі бактэрыямі, і што гэтыя антыбіётыкі дзейнічаюць галоўным чынам на гены, якія адрозніваюць бактэрый ад археяў. Паводле гіпотэзы Гупты, ціск адбору ў напрамку фарміравання ўстойлівасці да антыбіётыкаў грамстаноўчых бактэрый у рэшце рэшт прывёў да істотных змен у структуры генаў-мішэняў антыбіётыкаў у некаторых мікраарганізмаў, якія сталі агульнымі продкамі сучасных археяў. Меркаваная эвалюцыя археяў пад дзеяннем антыбіётыкаў і іншых неспрыяльных фактараў таксама можа растлумачыць іх адаптацыю да экстрэмальных умоў, такім як павышаныя тэмпература і кіслотнасць, як вынік пошуку ніш, свабодных ад прадуцыруючыя антыбіётыкі арганізмаўref name= Gupta-3 />. Кавалір-Сміт (Cavalier-Smith) высунуў падобную здагадку. Версія Гупты таксама пацвярджаецца іншымі працамі, якія вывучаюць роднасныя рысы ў структурах бялкоў, і даследаваннямі, якія паказалі, што грамстаноўчыя бактэрыі маглі быць першай галіной, якая адлучылася ад агульнага дрэва пракарыётаў ..
Сваяцтва з эўкарыётамі
Эвалюцыйнае сваяцтва паміж археямі і эукарыётамі застаецца незразумелым. Акрамя падабенства ў структуры і функцыях клетак, паміж імі існуюць падабенства на генетычным узроўні. Устаноўлена, што група археяў кренархеёты стаяць бліжэй да эукарыётаў, чым да іншага тыпу археяў — эўрыархеётаў. Акрамя таго, у некаторых бактэрый, як Thermotoga maritima, выяўленыя археяпадобныя гены, перададзеныя шляхам гарызантальнага пераносу. Найбольш распаўсюджаная гіпотэза, згодна з якой продак эукарыётаў рана аддзяліўся ад археяў, а эукарыёты паўсталі ў выніку зліцця археяў і эубактэрыі, якія сталі цытаплазмай і ядром новай клеткі. Гэтая гіпотэза тлумачыць розныя генетычныя падабенства, але сутыкаецца з цяжкасцямі ў тлумачэнні клетачнай структуры.
Размнажэнне
Археі размножваюцца бясполым шляхам: бінарным або множным дзяленнем, фрагментацыяй або адлучэннем. Меёза не адбываецца, таму нават калі прадстаўнікі канкрэтнага віду археяў існуюць больш чым у адной форме, усе яны маюць аднолькавы генетычны матэрыял. Клеткавы падзел вызначаецца клеткавым цыклам: пасля таго, як храмасома рэпліцыравалася і дзве даччыныя храмасомы разышліся, клетка дзеліцца. Дэталі былі вывучаны толькі ў роду Sulfolobus, але асаблівасці яго цыклу вельмі падобныя з такімі і ў эукарыётаў, і ў бактэрый. Рэплікацыя храмасом пачынаецца з множных кропак пачатку рэплікацыі з дапамогай ДНК-полімеразы, падобнай на аналагічныя ферменты эукарыётаў. Аднак бялкі, якія кіруюць клеткавым дзяленнем, такія як FtsZ, якія фарміруюць сцісканага кола вакол клеткі, і кампаненты септы, якая праходзіць праз цэнтр клеткі, падобныя з іх бактэрыяльнымі эквівалентамі.
Археі не ўтвараюць споры. Некаторыя віды Haloarchaea могуць перажываць змену фенатыпу і існаваць як клеткі некалькіх розных тыпаў, уключаючы таўстасценныя клеткі, устойлівыя да асматычнаму шоку і што дазваляюць археям выжываць у вадзе з нізкай канцэнтрацыяй солі. Аднак гэтыя структуры не служаць для размнажэння, а хутчэй дапамагаюць археям асвойваць новыя асяроддзя пражывання.
Тамілава Гара
Тамі́лава Гара́ (, Томилова Гора) — вёска ў Салігорскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Чыжэвіцкага сельсавета.
Парламент Кеніі
Парламент Кеніі (Parliament of Kenya) - заканадаўчы орган Кеніі. Па выніках канстытуцыйнага рэферэндуму 2010 года складаецца з дзвюх палат: Нацыянальнай асамблеі і Сената. Да таго парламент Кеніі быў аднапалатным.
Спіс кіраўнікоў Партугаліі
Першае графства Партугалія
Першае графства Партугалія (Condado de Portucale) — феадальнае ўтварэнне, заснаванае Вімарай Перэшам пасля Рэканкісты часткі Пірэнейскага паўвострава ў 868 годзе. Пасля смерці Нунья II Мендэса Партугальскае графства было далучана да каралеўства Галісія
Другое графства Партугалія
Другое партугальскае графства (Condado Portucalense) было створана Альфонса VI Кастыльскім, які падарыў яго свайму зяцю Генрыху Бургундскаму.
Міжцарства (1383—1385)
Перыяд паміж смерцю Фернанду I і прыходу да ўлады яго адзінакроўнага брата дона Жуана.
Авіская дынастыя (Габсбургі)
На працягу гэтага шасцідзесяцігадовага перыяду Партугалія кіравалася віцэ-каралём або групай губернатараў (Спіс іспанскіх віцэ-каралёў Партугаліі).
Паўстанне 1 снежня 1640 года прывяло да Вайны за рэстаўрацыю (Guerra da Restauração, Guerra de Restauración), у выніку якой у Партугаліі зацвердзілася дынастыя Браганса (Dinastia de Bragança, Dinastía de Braganza).
Агоп Магардыч Мелканян
Агоп Магардыч Мелканян (Агоп Мъгърдич Мелконян;, Бургас — , Сафія) — балгарскі пісьменнік-фантаст армянскага паходжання , перакладчык, аўтар навукова-папулярных публікацый і выдавец.
Выдубычы (прыпыначны пункт)
Выдубычы (Ви́дубичі) — пасажырскі прыпыначны пункт Кіеўскага чыгуначнага вузла Паўднёва-Заходняй чыгункі. Прыпыначны пункт гарадской электрычкі.
Свечнікаў
Свечнікаў — славянскае прозвішча.