cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Нацыянальны навукова-асветніцкі цэнтр імя Францыска Скарыны
Склад
На 2004 год Нацыянальны навукова-асветніцкі цэнтр імя Францыска Скарыны (ННАЦ) налічваў 6 аддзелаў:
Сярод загадчыкаў аддзелаў былі кандыдат гістарычных навук Сяргей Віцязь, доктар філасофскіх навук Уладзімір Конан, доктар фізіка-матэматычных навук Генадзь Пятроўскі і прафесар Генадзь Цыхун. Таксама навуковымі супрацоўнікамі былі дактары навук Анатоль Грыцкевіч, Мікалай Крукоўскі і Леанід Лыч. У Скарынаўскім цэнтры працавала бібліятэка, якая ўключала: рукапісны фонд, 2) збор выданняў беларускай дыяспары; 3) фонд фота- і фонадакументаў; 4) дасье выразак з перыёдыкі; 5) картатэку постацяў, паселішчаў, краін, дыяспары і рэстытуцыі; 6) камп’ютарную базу даных; 7) пастаянную выставу «Беларусы ў свеце» з больш як 2000 экспанатаў. На захоўванні знаходзіліся мастацкія творы Валерыя Дзевіскібы, Яна Кузьміцкага, Пятра Мірановіча, Галіны Русак, Тамары Стагановіч і Вячкі Целеша. Пры ННАЦ дзейнічалі: грамадскае аб’яднанне «Міжнародная асацыяцыя беларусістаў» («МАБ»), Тэрміналагічная камісія Міністэрства адукацыі Беларусі і Скарынаўскае брацтва.
Гісторыя
Ідэя стварэння Інстытута Беларусі з’явілася ў прафесара Адама Мальдзіса пасля ўбачання ім дзейнасці Славацкай маціцы. Навукова-асветніцкі цэнтр (ННАЦ) быў створаны ў 1991 годзе па рашэнні ЦК КПБ у межах мерапрыемстваў, прысвечаных 500-годдзю беларускага першадрукара Францыска Скарыны ; Адам Мальдзіс стаў яго першым дырэктарам. Першапачаткова ННАЦ дзейнічаў пры Інстытуце літаратуры Акадэміі навук. Размяшчаўся ў Мінску па адрасе вул. Рэвалюцыйная, 15  — у тым самым будынку, дзе ў савецкія часы дзейнічаў Інбелкульт.
З 1993 года Цэнтр быў перададзены з Акадэміі навук у падпарадкаванне Міністэрства адукацыі. Гэта абмежавала магчымасці яго дзейнасці, у якую ўваходзіла далёка не адукацыя. У 2002 года праз недахоп фінансавання Цэнтр быў вымушаны скараціць штат супрацоўнікаў да 20 чалавек (на 40 %).
У 2004 годзе Нацыянальны навукова-асветніцкі цэнтр стаў структурным падраздзяленнем педагагічнага ўніверсітэта імя Максіма Танка, пазбавіўшыся рэгістрацыі як юрыдычная асоба.
Пасля канчатковай ліквідацыі зборы Цэнтра былі схаваныя, картатэкі і друкаваныя выданні перададзеныя на захаванне ў Нацыянальную бібліятэку і музей літаратуры і мастацтва, экспанаты музея «Беларусы ў свеце» — у Нацыянальны гістарычны музей. Пазней частка сабраных збораў, датычная беларускай дыяспары, была перададзена ў.
Нараджэнне Маці Божай
Нараджэнне Маці Божай — папулярны багаслоўскі і іканаграфічны сюжэт.
Пыцькаўскі сельсавет
Пы́цькаўскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Уваравіцкага раёна Гомельскай акругі. Цэнтр — вёска Пыцькаўка.
Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Уваравіцкага раёна Гомельскай акругі БССР. 30 снежня 1927 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Троцкага сельсавета.
Дразды (Смаленская вобласць)
Дразды (Дрозды) — вёска ў Веліжскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Крутоўскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з кастрычніка 1941 года, вызвалена ў сакавіку 1943 года.
Зэльвенскі раён
Зэ́львенскі раён — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Гродзенскай вобласці. Утвораны 15 студзеня 1940 года. Плошча раёна складае 0,87 тыс. км². Падзяляецца на 7 сельсаветаў. Размешчаны ў паўднёвай частцы Гродзенскай вобласці. На захадзе мяжуе з Ваўкавыскім раёнам, на поўначы — з Мастоўскім і Дзятлаўскім раёнамі, на ўсходзе — са Слонімскім раёнам, на поўдні — з Пружанскім раёнам Брэсцкай вобласці.
Прырода
Тэрыторыя раёна знаходзіцца на Ваўкавыскім і Слонімскім узвышшах, якія падзелены далінай ракі Зэльвянка, на поўначы — Нёманская нізіна. Рэльеф — узгорыста-платопадобны. Пераважае вышыня 150—200 метраў над узроўнем мора.
Найвышэйшая кропка Слонімскага ўзвышша і Залацееўскіх град (228,5 м, назвы не мае) знаходзіцца на тэрыторыі Галынкаўскага сельсавета, на адлегласці 1,5 км на паўднёвы ўсход ад вёскі Старое Сяло. Каардынаты: 53° 09,856' N, 24° 57,683' E.
Карысныя выкапні: торф, гравій, пясок, ганчарныя і цэментныя гліны.
Сярэдняя тэмпература студзеня складае −5,1 °C, ліпеня +18 °C. Ападкаў выпадае 536 мм у год. Вегетацыйны перыяд доўжыцца ў сярэднім 198 сутак.
Працякаюць рэкі Зэльвянка, Шчара з прытокамі Луконіца, Бяроза. У раёне знаходзіцца Зэльвенскае вадасховішча — буйнейшы вадаём Гродзенскай вобласці. Лясы пераважна хваёвыя, яловыя, бярозавыя, асінавыя, трапляюцца дубовыя і грабавыя. Лясы займаюць 16,1 % тэрыторыі раёна, з іх 35 % — штучныя насаджэнні. Глебы іх дзярнова-падзолістыя (64 %), дзярнова-падзолістыя забалочаныя (11,5 %), тарфяна-балотныя (12,5 %). У даліне ракі Зэльвянка заліўныя лугі. Рэспубліканскі біялагічны заказнік «Мядухова», абласны паляўнічы заказнік «Старасельскі». Помнікі прыроды: камень-валун, дуб-трайнік. Вярховыя балоты — Карэвін луг (44,5 га) і Вішнеўка (143,2 га) — аб’яўлены помнікамі прыроды мясцовага значэння.
Гісторыя
Зэльвенскі раён утвораны 15 студзеня 1940 года ў складзе Баранавіцкай вобласці БССР. 12 кастрычніка 1940 года падзелены на 16 сельсаветаў: Бародзіцкі, Востраўскі, Галынкаўскі, Дзергялёўскі, Дзярэчынскі, Зэльвенскі, Каралінскі, Кастровіцкі, Крамяніцкі, Крывіцкі, Межырэцкі, Падбалоцкі, Пасуціцкі, Пляцяніцкі, Сянкоўшчынскі, Ялуцавіцкі. З 20 верасня 1944 года раён у складзе Гродзенскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваны Бародзіцкі, Востраўскі, Дзергялёўскі, Межырэцкі, Пасуціцкі сельсаветы, утвораны Тулаўскі сельсавет, Сянкоўшчынскі сельсавет перайменаваны ў Казловіцкі, Падбалоцкі — у Самаравіцкі. 25 лютага 1961 года Крывіцкі сельсавет перайменаваны ў Марачынскі. 17 красавіка 1962 года раён скасаваны, Галынкаўскі, Казловіцкі, Кастровіцкі і Пляценіцкі сельсаветы перададзены Слонімскаму раёну, Дзярэчынскі і Марочынскі сельсаветы — Мастоўскаму раёну, гарадскі пасёлак Зэльва, Зэльвенскі, Каралінскі, Крамяніцкі, Самаравіцкі, Тулаўскі, Ялуцавіцкі сельсаветы — Ваўкавыскаму раёну.
30 ліпеня 1966 года раён утвораны зноў, уключаў гарадскі пасёлак Зэльва, Дзярэчынскі, Зэльвенскі, Марачынскі сельсаветы Мастоўскага раёна, Дабраселецкі, Крамяніцкі, Славаціцкі, Тулаўскі, Ялуцавіцкі сельсаветы Ваўкавыскага раёна, Галынкаўскі, Казловіцкі, Каралінскі, Кастровіцкі, Пляценіцкі сельсаветы Слонімскага раёна. 18 сакавіка 1967 года скасаваны Казловіцкі сельсавет, Кастровіцкі сельсавет перададзены Слонімскаму раёну, утвораны Сынкавіцкі сельсавет. 21 красавіка 1969 года Пляценіцкі сельсавет перайменаваны ў Чырвонасельскі. 11 лютага 1972 года скасаваны Ялуцавіцкі сельсавет, 27 студзеня 1975 года — Марачынскі сельсавет. 24 жніўня 1981 года з часткі Крамяніцкага сельсавета зноў утвораны Ялуцавіцкі сельсавет, скасаваны Чырвонасельскі сельсавет. 25 лістапада 2004 года скасаваны Ялуцавіцкі сельсавет. 18 красавіка 2017 года скасаваны Славаціцкі і Тулаўскі сельсаветы.
Насельніцтва
Насельніцтва раёна — 17,8 тыс. чалавек, гарадское насельніцтва складае 38 % (7700 чалавек). Сярэдняя шчыльнасць — 21,9 чалавек на 1 кв.км. Цэнтр раёна — гарадскі пасёлак Зэльва. У складзе раёна 125 сельскіх населеных пунктаў,
Паводле нацыянальнага складу насельніцтва размеркавана наступным чынам: беларусы — 68 %, палякі — 25 %, рускія — 5 %.
Гаспадарка
Агульная плошча сельгасугоддзяў складае 54 631 га, у тым ліку ворыва — 35 905 га. Раён з’яўляецца сельскагаспадарчым, спецыялізуецца на вытворчасці малака, мяса і збожжа. У сельскагаспадарчых прадпрыемствах ёсць 32,8 тыс. галоў буйной рагатай жывёлы; 28,6 тыс. галоў свіней.
Вытворчасцю сельскагаспадарчай прадукцыі на тэрыторыі раёна займаюцца 10 сельскагаспадарчых вытворчых кааператываў, 1 сельскагаспадарчы філіял, 2 раённыя ўнітарныя сельскагаспадарчыя прадпрыемствы і 9 фермерскіх гаспадарак.
Прадпрыемствы: харчовай прамысловасці, будаўнічых матэрыялаў. На тэрыторыі раёна праходзяць чыгуначная лінія Гродна — Баранавічы, аўтадарогі Ваўкавыск — Слонім, Слонім — Масты.
Будаўнічыя работы на тэрыторыі раёна выконваюць ДП «Зэльвенская МПМК-148», ААТ «Зэльварамбуд», УДБП «Зэльвенская ПМК», Зэльвенскае ўпраўленне меліярацыйных сістэм, а таксама будаўнічыя арганізацыі вобласці і рэспублікі.
Бытавое абслугоўванне ўсіх сельскіх саветаў ажыццяўляецца праз 12 комплексна-прыёмных пунктаў, аказваецца 15 відаў паслуг. Працуе гасцініца, пракатная база, база адпачынку.
Дамінуючае становішча ў гандлёвым абслугоўванні займае спажывецкая кааперацыя. Гандлёвую дзейнасць у раёне ажыццяўляюць 79 магазінаў. У аб’яднанні прадпрыемстваў грамадскага харчавання працуе 9 прадпрыемстваў.
Медыцынскія паслугі аказваюць: цэнтральная раённая бальніца на 175 ложкаў; Манцякоўская бальніца сястрынскага догляду на 25 ложкаў; паліклініка, разлічаная на 185 наведванняў у змену; 7 сельскіх урачэбных участкаў; 16 фельчарска-акушэрскіх пунктаў.
Транспарт
Па Зэльвенскім раёне праходзяць чыгунка Гродна-Баранавічы, некалькі аўтадарог рэспубліканскага падпарадкавання:
Культура, адукацыя, друк
У раёне працуе 19 бібліятэк, 21 сельскі клуб, дзіцячая школа мастацтваў і музыкальная школа. Налічваецца 22 школы і 17 дашкольных устаноў.
Турызм і адпачынак
На тэрыторыі раёна маецца база адпачынку «Зэльва» (разлічана на 166 месцаў), працуе дзіцячы аздраўленчы лагер «Блакітная хваля».
Памятныя мясціны
Архітэктурныя помнікі:
Францысканцы
Францысканцы, францішканцы, францішкане — агульная назва каталіцкіх манаскіх ордэнаў, звязаных з імем Францыска Асізскага, заснавальніка ў 1209 годзе жабрацкага Ордэна Братоў Меншых у Італіі. Ордэн Братоў Меншых падзелены ў сваю чаргу на некалькіх асобных супольнасцяў -- абзервантаў (якіх часта называюць проста францысканцамі), капуцынаў і канвентуалаў. Таксама да францысканскай сям'і супольнасцяў адносяцца жаночы Ордэн Кларыс і Трэці Ордэн св. Францыска. Ёсць таксама пратэстанцкія арганізацыі, звязаныя з францысканскай духоўнасцю.
Гісторыя заснавання ордэна
Датай заснавання францысканскага ордэна прынята лічыць момант вуснага зацвярджэння статута Папам Інакенціем III у 1209 годзе. У 1223 годзе Папа Ганорый III пісьмова зацвердзіў статут ордэна ў буле Solet annuere. Заснаваннем ордэна францысканцаў быў пакладзены пачатак жабрачых ордэнаў.
У ранні перыяд францысканцы былі вядомыя ў Англіі як «шэрыя браты» (па колеры іх ўборы), у Францыі як «кардэльеры» (з-за таго, што яны перапаясваецца вяроўкай), у Германіі як «басаногія» (з-за іх сандаль, якія яны насілі на басую нагу), у Італіі як «браты». Статут ордэна прадпісваў дасканалую беднасць, пропаведзь, дапамога хворым цялесна і душэўна, строгае паслухмянасць настаўніку. Францысканцы былі супернікамі і ў многіх дагматычных пытаннях супернікамі дамініканаў. Карысталіся вялікім уплывам і ў свецкіх справах, пакуль не былі выцесненыя езуітамі. Нараўне з дамініканцамі францішкане ажыццяўлялі функцыі інквізіцыі, якая была заснавана ў XIII стагоддзі. Францысканцам была даручана інквізіцыя ў Венсене, Правансе, Форкальке, Арлі, Эмбрене, цэнтральнай Італіі, Далмаціі і Багеміі.
У 1256 папства прадаставіла францысканцам права выкладаць у ўніверсітэтах. Яны стварылі сваю сістэму багаслоўскай адукацыі, спарадзіўшы цэлую плеяду мысляроў Сярэднявечча і Рэнесанса. У перыяд Новага часу францішкане актыўна займаліся місіянерскай і даследчай дзейнасцю, працуючы ў іспанскіх уладаннях ў Новым святле і ў краінах Усходу.
У XVIII ст. у ордэна было 1700 манастыроў і каля 25 тысяч манахаў. У многіх еўрапейскіх дзяржавах у перыяд Вялікай французскай рэвалюцыі і буржуазнай рэвалюцый XIX стагоддзя ордэн у ліку іншых быў ліквідаваны; да канца XIX стагоддзя адноўлены (спачатку ў Іспаніі і Італіі, затым у Францыі і іншых краінах). У цяперашні час ордэн са сваімі адгалінаваннямі налічвае каля 30 тысяч манахаў і некалькі сотняў тысяч свецкіх-тэрцыярыеў: у Італіі, Іспаніі, Францыі, ФРГ, ЗША, Турцыі, Бразіліі, Парагваі і іншых краінах. Францішкане кантралююць шэраг універсітэтаў, каледжаў, маюць свае выдавецтвы.
Сімвалам ордэна з'яўляецца грэчаская літара таў.
На цяперашні час існуе тры галіны ўнутры Першага (мужчынскага) францішканскага ордэна:
Акрамя гэтага ёсць Трэці Закон Свецкі для людзей, якія не жывуць у манастырах.
Распаўсюджанасць ордэна на Беларусі
У час княжання Гедыміна (1316—1341) францысканцы пабудавалі свае касцёлы ў Навагрудку і Вільні. Шырокую дзейнасць на Беларусі вялі ў 17 ст. Кляштары францысканцаў існавалі ў Вільні, Гальшанах, Горадні, Дзісне, Драгічыне, Ашмянах, Івянцы, Лукомлі, Менску, Наваградку, Паставах, Пінску, Полацку, Празароках, Оршы, Сянне і інш. Касцёлы і кляштары францысканцаў — выдатныя помнікі архітэктуры. Пасля інкарпарацыі Беларусі да Расіі ўплыў францысканцаў пачаў слабець, у сярэдзіне 19 ст. іх кляштары зачынены. Зараз ордэн дзейнічае ў многіх краінах свету, у тым ліку і на Беларусі, налічвае каля 50 тыс. членаў.
На цяперашні час кляштары францішканаў ёсць у Гродна, Гальшанах, Івянцэ, Камяні, Пяршаі, Поразава, Свіслачы, Удзеле.
Ястрабец (герб)
Ястрабе́ц (Jastrzębiec) — герб польскай і вялікалітоўскай шляхты. Адзін з найбольш распаўсюджаных гербаў, яго ўжывалі да 1740 шляхецкіх родаў.
Апісанне
На шчыце на блакітным полі залатая падкова, павернутая канцамі ўверх, у яенай сярэдзіне залаты (часам срэбны) Крыж. Шчыт увянчаны шляхецкім шоламам са шляхецкаю каронай. Над Каронай Ястраб з прыўзнятымі крыламі, які глядзіць направа ад шчыта. На лапах — бразготкі, у кіпцюрах правай лапы трымае такую ж падкову з Крыжом, як і на шчыце. Часам тая ж падкова змяшчаецца на грудзях арла. Герб мае адзінаццаць адменнікаў, апісаных у Гербоўніку шляхецкіх родаў Царства Польскага.
Легенда пра паходжанне герба
З легендай наконт вынаходніцтва падковы не згаджаецца К. Нясецкі. Ён піша, што не можа згадзіцца з гэтымі аўтарамі наконт таго, што Ястрэбчык першы тут, у Польшчы, толькі ў 999 годзе вынайшаў падкову і мастацтва каваць коней. Нясецкі прыводзіць і іншыя неадпаведнасці, але пры гэтым падкрэслівае, што ўсе гісторыкі згодныя з тым, што род гэты старажытны і квітнеў у Польшчы яшчэ ў часы язычніцтва.
Дзіця
Дзіця (множ. дзеці) — у асноўным значэнні, чалавек у перыяд дзяцінства. Узроставыя межы дзяцінства адрозніваюцца ў розных культурах, тэорыях жыццёвага цыкла і юрыдычных сістэмах. У агульным выпадку, дзіцем называюць чалавека ад нараджэння да заканчэння пубертатнага перыяду. Дзяўчынка — дзіця жаночага полу; хлопчык — дзіця мужчынскага полу. Раздзел медыцыны, прысвечаны дзіцячаму здароўю, назваецца педыятрыя.
Гістарычныя звесткі
Вучэнне пра дзіця, як прынята лічыць, бярэ свой пачатак у IV стагоддзі да нашай эры кнігай бацькі медыцыны Гіпакрата «Аб прыродзе дзіцяці». У далейшым (I—II стагоддзя) аб выхаванні дзяцей і сыходзе за імі пішуць Цэльс, Гален і Соран. У наступныя 15 стагоддзяў практычна паўтаралася тое, што было выкладзена раней у Галена і Сорана. Аднак, высокая дзіцячая смяротнасць, з’яўленне дабрачынных арганізацый, а таксама стварэнне ў некаторых краінах Еўропы выхаваўчых дамоў (прытулкаў) для падкідышаў і беспрытульных дзяцей, спрыялі абуджэнню цікавасці да асаблівасцям дзіцячага арганізма ў XV—XVII стагоддзях — апублікавана вялікая колькасць прац, прысвечаных выхаванню і выхаживанию дзяцей.
У Расіі Пётр I выдае указ "«О строении в Москве госпиталей для помещения незаконнорождённых младенцев и о даче им и их кормилицам денежного жалования». Пазней М. В. Ламаносаў выказвае ідэю стварэння народных богадзелен для незаконнанароджаных і выдання настаўленняў па лячэнні дзіцячых хвароб у сваім лісце «Аб размнажэнні і захаванні Расійскага народа». Аднак адкрыты першыя выхаваўчыя дамы ў Расеі (1763 год — у Маскве, 1771 год у Пецярбургу) толькі дзякуючы намаганням І. І. Бецкого, які уласнаручна склаў праекты гэтых дамоў і распрацаваў навучанні аб выхаванні і даглядзе за дзецьмі.
Перыяды взросления
Дзіця — арганізм, які пастаянна расце і развіваецца на кожным узроставым этапе, валодае пэўнымі марфалагічнымі, фізіялагічнымі і псіхалагічнымі асаблівасцямі. У постнатальным (пасляродавым) перыядзе адрозніваюць:
Грудное дзіця
Грудное дзіця — дзіця ва ўзросце да аднаго года. Адрозніваюць перыяд нованароджанасці (першыя 4 тыдні пасля нараджэння) і грудной ўзрост (ад 4 тыдняў да 1 года). Развіццё груднога дзіцяці аказвае вырашальны ўплыў на яго далейшае разумовае і фізічнае развіццё. Яго арганізм няўстойлівы да знешніх уздзеянняў, успрымальны да захворванняў, таму яму неабходны найбольш дбайны дагляд. Грудны ўзрост характарызуецца асабліва інтэнсіўным ростам і развіццём. Ва ўзросце ад аднаго да трох месяцаў рост дзіцяці павялічваецца штомесяц на 3 см; у 4-6 месяцаў — на 2, 5 см, у 7-9 месяцаў — на 1, 5—2 см, у 10-12 месяцаў — на 1 гл За першы год жыцця рост дзіцяці павялічваецца ў сярэднім ў 1,5 разы, дасягаючы 75 см, маса цела павялічваецца ў сярэднім у 3 разы, дасягаючы 10 кг.
Анатама-фізіялагічныя асаблівасці
Дзеці груднога ўзросту маюць пяшчотную, лёгка уразлівую скуру, недаразвітыя вывадныя пратокі потавых залоз. Потаадлучэнне за першы года жыцця падвойваецца, але часта мае неадэкватны характар (можа павялічыцца пры пахаладанні). Апакрынныя потавые залозы не функцыянуюць. Рост валасоў у гэтым узросце запаволены, за першы год жыцця іх таўшчыня павялічваецца ў сярэднім з 0,06 мм да 0,08 мм. У гэтым узросце інтэнсіўна нарастае як маса падскурнай клятчаткі, так і колькасць тлушчавых клетак. Грудныя дзеці маюць большае чым дарослыя, стаўленне масы падскурнай тканіны да масы цела. Пры нараджэнні ўтрыманне тлушчу ў падскурнай тканіны 35,5 %, за год яно павялічваецца да 56 %.
Касцевая тканіна немаўлятаў змяшчае менш, чым у дарослых, мінеральных рэчываў. Больш тоўстая, чым у дарослых, надкосніца ўдзельнічае ў утварэнні новай касцяной тканіны. Паступова з’яўляюцца пункту акасцянення, у шкілеце назапашваюцца солі кальцыя, косці цвярдзеюць. За час першага года жыцця ўтрыманне кальцыя ў костках становіцца больш у сярэднім у 3,5 разы (з 28 да 100 г). З’яўляюцца фізіялагічныя выгібы пазваночніка. Швы паміж косткамі чэрапа, наяўныя ў нованароджанага дзіцяці, да 3-4 месяцаў ўшчыльняюцца, малая крынічка зачыняецца да 4-8-й тыдні; вялікая крынічка — да канца першага года жыцця. Форма грудной клеткі бочкападобная, мае гарызантальнае размяшчэнне рэбраў. Першыя малочныя зубы з’яўляюцца ў 6-8 месяцаў, у гадавалам ўзросце павінна быць 8 зубоў.
Мышачная сістэма развітая слаба, стаўленне масы мышц да масы цела прыкметна менш, чым у дарослага чалавека. Мышцы, асабліва згінальнікі, у нованароджаных маюць повышеный тонус, які ў рук нармалізуецца да 2-2,5 месяцаў, у ног да 3-4 месяцаў, пры гэтым знікае звычайна сагнуты стан канечнасцяў.
Ужо сфармаваныя бронхі маюць вузкі прасвет, іх мышачныя і эластычныя валокна развітыя слаба. Недастатковае развіццё мае эластычная тканіна лёгкіх. На працягу першага года жыцця расце колькасць альвеол, адпаведна дыхальная паверхня лёгкіх павялічваецца на першым годзе жыцця ў 4 разы, а хвілінны аб’ем дыхання — з 635 да 2200 см3. Частата дыхання паступова становіцца радзей. У нармальных грудных дзяцей на адно дыханне прыпадае прыкладна 3 ўдару сэрца. Сэрца да 8 месяцаў павялічвае сваю масу ў 2 разы, у асноўным за кошт патаўшчэнні міякарда. Пульс паступова становіцца радзей: у гадавалам узросце яго частата не перавышае 120 удараў у хвіліну.
Развіццё асобы малодшага школьніка
На развіццё асобы малодшага школьніка мае сэнс паглядзець у святле фарміравання ў яго ўнутранай пазіцыі, вынікам дзеяння якой з’яўляецца яго адвольнае паводзіны — стратэгічная мэта ўсяго псіхічнага развіцця ў цэлым у гэтым узросце.
У малодшым школьным узросце вядучым фактарам станаўлення адвольных паводзін з’яўляецца вучэбная дзейнасць, збольшага праца ў сям’і. Апошні звязаны з абавязкамі ў сям’і, калі сама дзейнасць пачынае насіць выражаны адвольны характар. Адрозніваюць: Паказчыкам ўзнікнення пачуцця даросласці можна лічыць : Псіхолагі лічаць, што з’яўленне пачуцця даросласці з’яўляецца важным псіхалагічным наватвор гэтага перыяду і па яго з’яўлення можна судзіць аб пачатку новага этапу асобаснага развіцця дзіцяці.
Падлеткавы перыяд
Узроставы перыяд, у якім адбываецца палавое паспяванне дзіцяці і перабудова арганізма на больш высокі ўзровень развіцця — паўналецце. Падлетак — юнак або дзяўчына ў пераходным ад дзяцінства да юнацтва ўзросце. Сучасная навука вызначае падлеткавы ўзрост у залежнасці ад краіны (рэгіёну пражывання) і культурна-нацыянальных асаблівасцяў, а таксама падлогі (ад 12-14 да 15-17 гадоў). На 2011 год у свеце налічваецца больш за мільярд падлеткаў.
Перыяды псіхічнага развіцця
Інтэлект чалавека праходзіць у сваім развіцці некалькі асноўных стадый. Ад нараджэння да 2 гадоў працягваецца перыяд сенсо-маторнага інтэлекту; ад 2 да 11 гадоў — перыяд падрыхтоўкі і арганізацыі канкрэтных аперацый, у якім вылучаныя падперыяд дааперацыянальных уяўленняў (ад 2 да 7 гадоў) і падперыяд канкрэтных аперацый (ад 7 да 11 гадоў); з 11 гадоў прыблізна да 15 доўжыцца перыяд фармальных аперацый.
Падперыяд канкрэтных аперацый (7—11 гадоў)
Яшчэ на стадыі дааперацыянальных уяўленняў дзіця набывае здольнасць здзяйсняць некаторыя дзеянні з ўяўленнямі. Але толькі ў перыяд канкрэтных аперацый гэтыя дзеянні пачынаюць аб’ядноўвацца, каардынавацца адзін з адным, утвараючы сістэмы інтэграваных дзеянняў (у адрозненне ад асацыятыўных звязкаў). Такія дзеянні называюцца аперацыямі. Аперацыі — «дзеянні, інтерыярызаваныя і арганізаваныя ў структуры цэлага»; аперацыяй называецца «любы акт уяўлення, які з’яўляецца складовай часткай арганізаванай сеткі супаставімыя адзін з адным актаў». Усякая здзяйсняная (актуалізуемая) аперацыя з’яўляецца элементам цэласнай сістэмы магчымых (патэнцыйных) у дадзенай сітуацыі аперацый.
Перыяд фармальных аперацый (11—15 гадоў)
Асноўная здольнасць, якая з’яўляецца на стадыі фармальных аперацый — здольнасць мець справу з магчымым, з гіпатэтычным, а знешнюю рэчаіснасць успрымаць як прыватны выпадак таго, што магчыма магло б быць. Рэальнасць і ўласныя перакананні дзіцяці перастаюць неабходным чынам вызначаць ход развагі. Дзіця цяпер глядзіць на задачу не толькі з пункту гледжання непасрэдна дадзенага ў ёй, але перш за ўсё задаецца пытаннем пра ўсіх магчымых адносінах, у якіх могуць складацца, у якія могуць быць уключаны элементы непасрэдна дадзенага.
Выхаванне
Выхаванне — працэс фарміравання чалавечай асобы. У працэсе выхавання дзіця рыхтуецца да асабістай, грамадскай, вытворчай і культурнай жыцця. Выхаванне гуляе асноўную ролю ў маральным, разумовым і фізічным развіцці дзіцяці. Асноўнымі відамі выхавання з’яўляюцца сямейнае, або хатняе, і грамадскае. Грамадска-арганізаванае выхаванне ўключае ў сябе школы, дашкольныя і пазашкольныя ўстановы, дзіцячыя і моладзевыя арганізацыі. У працэсе выхавання на дзіця аказваюць арганізаванае сумеснае ўздзеянне дзейнасці сям’і, сістэмы грамадска-арганізаванага выхавання і ўвесь ўклад жыцця грамадства, узровень развіцця навукі і тэхнікі, літаратура, мастацтва, СМІ. Выхаванне найцяснейшым чынам звязана з навучаннем, якое з’яўляецца важнейшым выхаваўчым сродкам. Выхаванне забяспечвае пераемнасць паміж старэйшымі і малодшымі пакаленнямі, перадачу назапашанага вопыту па навучанні ведамі, захаванню і развіццю здароўя, светапогляду і г. п.
Выхаванне адбываецца пры дапамозе наступных асноўных сродкаў: Навука аб выхаванні — педагогіка — выяўляе і даследуе ўсе фактары, якія дзейнічаюць у працэсе выхавання.
Асноўнымі напрамкамі выхавання дзяцей з’яўляюцца: Педагагічная навука рэкамендуе паступовы сістэматычны рост патрабаванняў да дзяцей у залежнасці ад узросту ..
У старажытнасці выхаванне дзяцей не мела характару спецыфічнай дзейнасці. Жыццёвы вопыт старэйшых пакаленняў вусна перадаваўся з пакалення ў пакаленне ў працэсе працоўнай дзейнасці, а таксама пры правядзенні розных абрадаў і гульняў. Выхаванне забяспечвала ў першую чаргу іх фізічнае развіццё, развівала іх працоўныя здольнасці.
Асаблівасці фізіялогіі
У нованароджаных і дзяцей ранняга ўзросту растуць патрэбнасці ў кіслародзе і адводзе вуглякіслага газу і мачавіны прапарцыйна значна больш, чым у дарослых. Дыханне дзіцяці вельмі адрозніваецца ад дарослага, слізістая абалонка лёгкіх тонкая і ранімая, але больш гнуткая, часта з багатымі вылучэннямі слізі, лепшай мукацыліярной дзейнасцю; больш эфектыўны кашаль і чханне, але яны менш кантраляваныя, чым у дарослых. Частата дыхання (у адносінах да масы цела) у дзіцяці ад 6 месяцаў да 4 гадоў у тры разы больш, чым у дарослага, а для дзіцяці ад 5 да 11 гадоў — у два разы. Гэта азначае, што арганізм дзіцяці лепш забяспечваецца кіслародам, чым арганізм дарослага, але таксама больш ўразлівы, калі ўдыхае забруджанае паветра; а менавіта: у той час як арганізм дарослага паглынае таксічныя газы або аэразольныя завісі з разліку 1 мг на 1 кг масы цела ў суткі, то дзіця ва ўзросце ад 6 месяцаў да 4 гадоў паглынае ў тры разы больш, і пры гэтым яго детоксикационный патэнцыял часцяком ніжэй, чым у дарослых.
Здароўе
У ліку іншага, якія знаходзяцца на ўтрыманні асобах з абмежаванымі магчымасцямі (як фізічнымі, так і інтэлектуальнымі), зняволеных і моладзі. Сярод найбольш бедных слаёў насельніцтва вялікую частку складае маладое пакаленне.
Сочыць за цягам працэсаў росту і развіцця дзяцей, а таксама станам здароўя і звязанымі з гэтым праблемамі самастойная вобласць медыцыны — педыятрыя. У адрозненне ад іншых медыцынскіх спецыяльнасцяў, якія займаюцца ў асноўным вывучэннем асобных органаў і сістэм альбо плыні біялагічных працэсаў, педыятрыя вывучае любыя адхіленні, якія ўзнікаюць у працэсе росту, развіцця і магчымыя парушэнні стану здароўя дзіцяці бо працягу паталагічных працэсаў у дзяцей істотна адрозніваецца ад такіх у дарослых, а рэакцыя арганізма на захворванні змяняецца па меры росту дзіцяці. У ліку іншага, у абавязкі педыятра ўваходзіць забеспячэнне для ўсіх дзяцей арганізаванага калектыву (яслі, дом дзіцяці, дзіцячы камбінат, школа, інтэрнат, стацыянар) спрыяльных умоў дасягнення імі прыроднага патэнцыялу развіцця. Такім чынам, педыятры знаходзяцца ў авангардзе службаў сацыяльнай клопату аб дзецях, выступаючы ў ролі ахоўнікаў фізічнага, разумовага і эмацыйнага развіцця дзяцей.
Стан здароўя дзяцей у розных папуляцыях зямнога шара і выкліканыя гэтым праблемы часцяком абумоўлены многімі, нярэдка ўзаемазлучанымі, фактарамі, сярод якіх: У цяперашні час асаблівая ўвага надаецца сацыяльных і паводніцкіх аспектах дапамогі дзецям: пачынаючы ад перагляду звыклых метадаў выхавання дзіцяці і заканчваючы укараненнем важных праграм, накіраваных на прафілактыку жорсткага абыходжання з дзецьмі ранняга і больш старэйшага ўзросту, а таксама нездавальняючага догляду за дзіцем.
Юрыдычны статус
Статус «дзіцяці» роўна як і «дарослага» вар’іруецца ў розных культурах і юрыдычных сістэмах. У цяперашні час Канвенцыя аб правах дзіцяці вызначае дзіця як чалавечую істоту да дасягнення васемнаццацігадовага ўзросту.
Ўзрост паўналецця
''Гл. таксама — Паўналецце''
Правы дзіцяці
У адпаведнасці з міжнародным і расійскім заканадаўствам дзіця ад нараджэння мае неад’емныя правы, якія гарантуюцца яму дзяржавай: дзіця, як і любое чалавечае істота, мае неад’емнае права на жыццё, на павагу яго поглядаў і права свабоднага выказвання гэтых поглядаў па ўсіх закранаюць яго пытаннях, мець і выказваць сваё меркаванне, права атрымліваць і перадаваць інфармацыю ў розных формах, права на абарону ад дыскрымінацыі, права на адукацыю, на адпачынак і вольны час і г. д.
Традыцыйна мяркуюць, што чалавек застаецца дзіцем да 13-16 гадоў, але, у залежнасці ад кантэксту, можна выкарыстоўваць іншыя вызначэння, напрыклад, легальны узрост, калі можна купляць спіртныя напоі, атрымаць пашпарт, галасаваць на выбарах, ці «узрост згоды». Іншы спосаб вызначэння, перастаў чалавек быць дзіцем, — па дасягненні палавой сталасці.
У большасці краін існуюць законы, па якіх непаўналетнім забаронены продаж алкагольнай і тытунёвай прадукцыі.
Таксама існуюць законы аб абароне дзяцей ад шкоднай інфармацыі (забароненая напрыклад дэманстрацыя гвалту, парнаграфіі, прапаганда ўжывання наркотыкаў, і суіцыду). У Расіі з 1 верасня 2012 года дзейнічае федэральны закон, які ўсталёўвае правілы для ўсіх крыніц масавай інфармацыі.
Прымусовае перасяленне
Прымусовае перасяленне — рух насельніцтва, у час якога сукупнасць жыхароў пэўнай тэрыторыі, або яе частка, змушаецца пакінуць сталае месца жыхарства з прычыны выкарыстання гвалту з боку айчыннай ці прыйшлай улады, або з прычыны пагрозы гвалту ў час вайны, страху перад пераследам.
Прымусовыя перасяленні адрозніваюцца ад вымушаных, напрыклад, ад эвакуацыі (прымусовай) з-за пагрозы прыроднага катаклізму. З іншага боку, у выпадку прымусовых перасяленняў у вузкім сэнсе (як, напрыклад, дэпартацыя) людзі выступаюць толькі як аб'екты гвалтоўных дзеянняў і пазбаўленыя магчымасці супраціву.
Матывацыя дзеянняў улады, якая спрычыняе прымусовае перасяленне, можа быць эканамічнай, унутрыпалітычнай, ідэалагічнай (рэлігійнай). Агульныя заканамернасці прымусовых перасяленняў як інструменту гаспадарчай і ваеннай палітыкі: наяўнасць ксенафобій, абсалютызацыя інтарэсаў дзяржавы (вышэйшай улады), рэпрэсіі ў дачыненні да этнічных або тэрытарыяльных супольнасцей.
Прымусовыя перасяленні, як складаныя арганізацыйныя мерапрыемствы, што вымагаюць ад уладаў значных сродкаў і намаганняў, адбываюцца ад старажытнасці. Падчас войн, якія вялі цары Асірыі, найпазней ад 8 ст. да н.э. звычайным стала масавае вывядзенне насельніцтва з захопленых земляў у правінцыі Асірыі, дзе патрабавалася працоўная сіла (Тыглатпілас III, 730 да н.э. — перасяленне 154 тыс. халдзеяў з Пд Вавілону ў ПнУ Асірыю; Саргон II, 720 да н.э. — высяленне 90 тыс. людзей з сірыйскіх дзяржаў; Сенахерыл, 701 да н.э. — перасяленне 200 тыс. людзей з Іўдзеі).
Да іспанскай каланізацыі падобную палітыку рэгулярна ажыццяўлялі інкі ў сваёй дзяржаве ў Паднвай Амерыцы, у дачыненні да заваяваных або непадпарадкаваных тэрыторый. У Еўропе асабліва актыўна карысталіся такой палітыкай улады Іспаніі (напрыклад, перасяленне езуітаў у Італію, на Канарскія астравы, у Парагвай у час асветніцкіх рэформ 1767 года), Брытаніі (высылка ў калоніі, напрыклад, на Антыльскія астравы) і Францыі (высылка ў Гвіяну, на Новую Каледонію).
Прымусовыя перасяленні ўзмоцніліся ў 19—20 ст. Пасля рэвалюцый 1848 года аб'ектамі прымусовых перасяленняў сталі падданыя Аўстрыйскай імперыі — венгры, немцы і чэхі; пасля пруска-аўстрыйскай вайны (1866) і прускай экспансіі — чэхі. У 1886 годзе з усходняй Прусіі былі выселены 26 тыс. палякаў і яўрэяў.
Асабліва моцныя патокі прымусовых перасяленняў выклікаў перадзел Балканскага паўвостраву пасля руска-турэцкай (1877—1878), дзвюх Балканскіх (1912—1913). Так, да 1912 у Балгарыю перасяліліся да 250 тыс. бежанцаў-хрысціян, і назіраўся прыблізна роўны паток перасялення туркаў (мусульман) у Турцыю. Першай спробай міжнароднага рэгулявання праблемы стала падпісанне ў 1913 Балгарыяй і Турцыяй першага пагаднення пра абмен насельніцтва.
У Першую сусветную вайну і з перадзелам тэрыторый пераможаных дзяржаў пасля яе, асабліва распаўсюдзіліся «этнічныя чысткі». Так, у 1915—1917 сотні тысяч сербаў былі выселены з Сербіі або змушаныя да гэтага; пасля вайны аб'ектамі чыстак сталі немцы і аўстрыйцы з земляў Германскай і Аўстрыйскай імперый, што змянілі дзяржаўную прыналежнасць.
Месцам асабліва інтэнсіўных перасяленняў, нягледзячы на трактаты 1919 і 1925 гг., заставаліся балканскія дзяржавы — Турцыя, Балгарыя і Грэцыя. Толькі ў 1921—1922 з Турцыі ў Грэцыю перасяліліся 1,2 млн грэкаў, а ў Турцыю — 400 тыс. туркаў з Грэцыі і 200 тыс., галоўным чынам, з Балгарыі.
Аб'ектам прымусовых перасяленняў былі яўрэі, напрыклад, 17 тыс. яўрэяў былі выціснуты ў сакавіку 1938 праз чэшска-польскую мяжу каля Збаншына.
Рыгор Ільіч Перхураў
Рыгор Ільіч Перхураў ( — ?) — інжынер-архітэктар.
Біяграфія
Нарадзіўся ў 1836 годзе. Пачатковую адукацыю атрымаў у Калужскай губернскай гімназіі, пасля чаго вучыўся ў Пецярбургскім будаўнічым вучылішчы (1851—1857). Пасля заканчэння вучылішча з чынам калежскага сакратара быў прызначаны архітэктарскім памочнікам пры калужскай будаўнічай камісіі. З 1862 быў пры ёй вытворцам работ, у гэты ж час быў удастоены званнем інжынер-архітэктара.
У 1865 годзе прызначаны губернскім архітэктарам будаўнічага аддзялення калужскага губернскага праўлення, а праз год губернскім інжынерам у тым самым будаўнічым аддзяленні. У 1872 годзе прылічаны да Міністэрства ўнутраных спраў Расійскай імперыі и праз два гады камандзіраваны ў распараджэнне праўлення ражска-вяземскай чыгункі.
У 1876 годзе пераведзены ў распараджэнне віцебскага губернатара, з назначэннем членам царкоўна-будаўнічага камітэту. У 1877 годзе прызначаны віцебскім гарадскім архітэктарам, прабыў на гэтай пасадзе каля двух гадоў і згодна прашэнню, па хваробе, звольнены са службы.
Выхад Вялікабрытаніі з Еўрапейскага саюза
Выхад Вялікабрытаніі з Еўрапейскага саюза (часта званы Brexit ад спалучэння слоў Britain — Брытанія і Exit — выхад) з’яўляецца галоўнай палітычнай мэтай апазіцыі і некаторых асоб з лагера (нацыяналістаў і еўраскептыкаў).
На рэферэндуме 2016 года за выхад Вялікабрытаніі з Еўрапейскага саюза выказалася 51,9 % прагаласаваўшых, адпаведна за працяг членства ў ЕС выступілі 48,1 % выбарцаў. У суб’ектах Вялікабрытаніі вынікі галасавання адрозніваліся: так, жыхары Шатландыі і Паўночнай Ірландыі выказаліся пераважна супраць выхаду, а прадстаўнікі Англіі (не лічачы сталіцы) і Уэльса — за. Першая рэакцыя сусветнай грамадскасці была трохі здзіўленай — вынікі рэферэндуму нават прывялі некаторых у шок, бо многія палітолагі прадказвалі іншы вынік галасавання.
15 студзеня 2019 года палата абшчын брытанскага парламента пераважнай большасцю галасоў адхіліла ўзгоднены ўрадам Брытаніі і Еўрасаюзам праект дамовы аб выхадзе з ЕС.
Тэрмін выхаду краіны з Еўрасаюза, які быў прызначаны на 29 сакавіка, брытанскія дэпутаты прапанавалі змясціць. Спачатку Палата абшчын другі раз адхіліла праект дамоўленасцяў аб выхадзе з ЕС, узгоднены ўрадам Тэрэзы Мэй і Еўрасаюзам. А пасля большасць парламентарыяў прагаласавала за тое, каб не сыходзіць без пагаднення.
31 студзеня 2020 года Вялікабрытанія афіцыйна і канчаткова выйшла з Еўрапейскага Саюза.
Этымалогія
Тэрмін англ. Brexit утвораны ад Britain (Брытанія) і exit (выхад) па аналогіі з тэрмінам «Grexit», які вядомы з 6 лютага 2012 года і азначаў гіпатэтычны выхад Грэцыі з еўразоны.
Аўтар тэрміна Brexit-пісьменнік і кіраўнік даследчага цэнтра British Influence Пітэр Уілдынг (Peter Wilding). Першая публікацыя адбылася 15 мая 2012 года ў блогу EURACTIV у артыкуле «спатыкаючыся аб Брэксіт». У снежні 2016 года тэрмін уключаны ў Оксфардскі слоўнік англійскай мовы.
Гісторыя пытання
У 1957 годзе Вялікабрытанія не пажадала далучыцца да Рымскай дамовы, якая заклала аснову Еўрапейскай эканамічнай супольнасці (ЕЭС). Пасля Злучанае Каралеўства двойчы, у 1963 годзе і ў 1967 годзе, падавала заяўку на ўступленне ў арганізацыю, але на абодзьве прапановы было накладзена вета прэзідэнтам Францыі Шарлем дэ Голем, нібыта таму, што «шэраг аспектаў брытанскай эканомікі, пачынаючы з практыкі працы ў сельскай гаспадарцы, робіць Вялікабрытанію несумяшчальнай з Еўропай».
Пасля таго як дэ Голь сышоў у адстаўку з пасады прэзідэнта Францыі, Вялікабрытанія падала трэцюю, паспяховую, заяўку на сяброўства. 1 студзеня 1973 года Злучанае Каралеўства далучылася да ЕЭС. Гэта было зроблена ў час праўлення кансерватыўнага ўраду Эдварда Хіта. На выбарах у кастрычніку 1974 года перамагла апазіцыйная Лейбарысцкая партыя на чале з Гаральдам Вільсанам, якая абяцала перагледзець умовы сяброўства Брытаніі ў ЕЭС і правесці рэферэндум па пытанні аб мэтазгоднасці ўдзелу ў ЕЭС на новых умовах.
У 1975 годзе ў Злучаным Каралеўстве быў праведзены рэферэндум па пытанні аб тым, ці варта Вялікабрытаніі заставацца ў ЕЭС. Усе асноўныя палітычныя партыі і СМІ падтрымалі захаванне сяброўства з ЕЭС. Тым не менш ўнутры кіруючай Лейбарысцкай партыі былі значныя рознагалоссі па гэтым пытанні. На аднадзённай партыйнай канферэнцыі 26 красавіка 1975 года галасы падзяліліся ў суадносінах 2:1 на карысць выхаду. Паколькі Кабінет міністраў быў падзелены на моцна праеўрапейскіх і моцна антыеўрапейскіх міністраў, Гаральд Вільсан прыпыніў канстытуцыйны звычай калектыўнай адказнасці кабінета і дазволіў міністрам праводзіць публічныя кампаніі з абодвух бакоў. Сем з дваццаці трох членаў кабінета былі супраць сяброўства з ЕЭС.
5 чэрвеня 1975 года выбаршчыкам было прапанавана адказаць на пытанне: «як вы думаеце, Вялікабрытанія павінна заставацца ў Еўрапейскай супольнасці (Агульным рынку)?». Ва ўсіх акругах, за выключэннем Шэтландскіх выспаў і знешніх Гебрыд, большасць выбрала Адказ «Так». У адпаведнасці з вынікамі галасавання, Злучанае Каралеўства засталося членам Еўрапейскай Эканамічнай супольнасці.
1 лістапада 1993 года ў выніку ўступлення ў сілу Маастрыхцкай дамовы ЕЭС была пераўтворана ў Еўрапейскі Саюз. Былое эканамічнае аб’яднанне еўрапейскіх дзяржаў ператварылася ў палітычны саюз, што і было адлюстравана ў новым найменні арганізацыі.
У пачатку 1990-х гадоў была ўтворана Партыя незалежнасці Злучанага Каралеўства (UKIP), палітычная партыя еўраскептыкаў. У 2004 годзе падчас выбараў у Еўрапарламент яна заняла трэцяе месца, у 2009 годзе другое месца і ў 2014 годзе — першае, з 27,5 % ад агульнай колькасці галасоў, і ўпершыню, пачынаючы з часу ўсеагульных выбараў 1910 года, яшчэ адна партыя, акрамя Лейбарысцкай і кансерватыўнай, атрымала самую вялікую колькасць галасоў на агульнанацыянальных выбарах у Еўрапейскі парламент, пры гэтым заняўшы толькі адно месца ў парламенце Вялікабрытаніі, у выніку чарговых парламенцкіх выбараў, якія адбыліся ў 2015 годзе.
У 2011 годзе, на фоне эканамічнага крызісу, у Вялікабрытаніі ўзмацнілася незадаволенасць знаходжаннем краіны ў Еўрасаюзе, што дазволіла Партыі незалежнасці паступова нарошчваць сваю папулярнасць у Англіі. Дэпутат-кансерватар Дэвід Натэлл падняў пытанне аб рэферэндуме па пытанні аб членстве Вялікабрытаніі ў ЕС. Адпаведную петыцыю падпісалі больш за 100 тысяч грамадзян Вялікабрытаніі. Аднак 25 кастрычніка 2011 года дэпутаты парламента Вялікабрытаніі пераважнай большасцю галасоў (483 з 650) прагаласавалі супраць падрыхтоўкі рэферэндума.
28 мая 2015 года ўрад кансерватараў Вялікабрытаніі, які ўзначальваў Д. Камерон, унёс у парламент законапраект аб рэферэндуме па выхадзе дзяржавы з ЕС. Пытанне рэферэндума ў законапраекце быў сфармуляваны наступным чынам: «ці Павінна Злучанае Каралеўства заставацца у складзе Еўрапейскага Саюза?». Тэрмін правядзення рэферэндуму пазначаны як «не пазней за 31 снежня 2017 года». У чэрвені 2015 года палата абшчын падтрымала гэты законапраект, і ўжо 10 лістапада 2015 года Дэвід Камерон абвясціў аб афіцыйным пачатку кампаніі за змяненне ўмоў членства Вялікабрытаніі ў ЕС, пры гэтым члены яго партыі, а таксама члены партыі афіцыйнай (Лейбарысцкай) апазіцыі ў большасці выказваліся за захаванне членства краіны ў ЕС. 20 лютага 2016 года было абвешчана, што рэферэндум прызначаны на 23 чэрвеня.
Рэакцыя фондавых біржаў
Адразу ж пасля абвяшчэння вынікаў рэферэндума 23 чэрвеня 2016 года аб выхадзе Вялікабрытаніі з складу ЕС брытанскі фунт упаў у адносінах да даляра ЗША з 1,5 да 1,32.
Рэакцыя прэм’ер-міністра Вялікабрытаніі
Прэм’ер-міністр Дэвід Кэмеран заявіў, што калі жыхары Злучанага Каралеўства прынялі рашэнне пайсці па шляху выхаду з склада ЕС, то краіне неабходна свежае кіраўніцтва, у сувязі з чым, пасля падвядзення вынікаў галасавання, Кэмеран заявіў пра намер сысці ў адстаўку.
«Іх рашэнне варта паважаць. Я хацеў бы падзякаваць усім, хто прыняў удзел у кампаніі маёй краіны» — першыя словы з паслання Дэвіда Кэмерана брытанскай нацыі.
Эканамічныя наступствы
У выпадку найбольш неспрыяльнага ходу падзей, а канкрэтна выхада з ЕС без заключэння адпаведнага пагаднення, эканамічныя наступствы для Вялікабрытаніі будуць адмоўнымі, але не вельмі значнымі, заявілі эксперты. Страты складуць 0,17 % роста ВУП з 2018 да 2030 года, а ўсяго да 2030 года ВУП Вялікабрытаніі можа страціць 2,2 % свайго аб’ёма. Пры гэтым, на думку аналітычнага цэнтра Open Europe, гэтыя страты можна кампенсаваць за кошт спрашчэння рэгулявання, прынятага ў ЕС, што дасць магчымасць прыцягваць у краіну больш прамых замежных інвестыцый. Па прагнозах АЭСР, а таксама Банка Англіі і Казначэйства, у выніку выхада з ЕС эканоміка Вялікабрытаніі можа страціць 2-8 % ВУП.
Свабода перамяшчэння
Самы вялікі попыт на грамадзянства краін Еўрасаюза, віды на жыхарства, а таксама звязаныя з гэтым пытанні ўзніклі ў брытанцаў 23 чэрвеня адразу пасля абвяшчэння вынікаў рэферэндуму. У 16 дыпламатычных прадстаўніцтвах краін ЕС у Лондане адзначылі павелічэнне попыту на пашпарты і віды на жыхарства ў летнія месяцы. Попыт прадыктаваны тым, што брытанцы хочуць працаваць і падарожнічаць па ЕС як раней, да рэферэндуму аб выхадзе Вялікабрытаніі з Еўрасаюза.
Лік турыстаў у Вялікабрытаніі ўзрасла на 18 % за месяц пасля рэферэндуму. Даследаванне, праведзенае сярод 500 удзельнікаў турыстычнага рынку, паказала, што паслабленне фунта стэрлінгаў спрыяла развіццю замежнага і ўнутранага турызму сярод брытанцаў. Аднак дырэктар Tourism Alliance Курт Янсан адзначыў, што такі рост, верагодна, будзе кароткачасовым. У сувязі з гэтым інвестары застаюцца няўпэўненымі наконт будучыні мясцовага турбізнесу. Янсан таксама адзначыў, што каля 70 % замежных турыстаў прыязджаюць з краін Еўрасаюза, таму для тургаліны важна захаваць магчымасць свабоднага перамяшчэння грамадзян краін ЕС і Вялікабрытаніі [41]. Вялікабрытанія мае намер зрабіць больш жорсткім памежны рэжым для грамадзян ЕС у першы дзень пасля Brexit. Новы план знаходзіцца на стадыі распрацоўкі і мае на ўвазе адмову ў прадастаўленні неабмежаванага і некантралюемага доступу грамадзянам ЕС, калі яны прыязджаюць сюды ў пошуках працы.
Свабода гандлю
Брытанскія пакупнікі акрыялі ад шоку, выпрабаванага пасля брексита: у ліпені 2016 года паказчыкі па рознічным гандлю выраслі значна больш, чым прагназавалася. Цёплае надвор’е спрыяла росту продажаў адзення, а падзенне фунта стэрлінгаў прыцягнула замежных пакупнікоў, гатовых выдаткавацца на люксовые тавары, у тым ліку на гадзіннік і ювелірныя ўпрыгажэнні. Рознічныя продажы выраслі на 1,4 % у ліпені ў параўнанні з чэрвенем, тады як прагназаваўся паказчык у 0,2 %. Продаж гадзіннікаў і ювелірных вырабаў паказаў рост у 16,6 %, гэта самы рэзкі скачок амаль за два гады.
Згодна з матэрыяламі Інстытута фіскальных даследаванняў Злучанага Каралеўства, кожная брытанская сям’я страціць 1250 фунтаў стэрлінгаў (каля 1474 еўра) штогод пасля выхаду краіны з Еўрасаюза (Brexit). Паведамляецца, што на працягу дзесяцігоддзя пасля брексита ў краіне чакаецца зніжэнне рэальнага даходу насельніцтва. Меркаваны каэфіцыент зніжэння даходаў складае 3,7 %. «Усе жыхары краіны адчуюць дадзеныя змены, аднак большую шкоду будзе нанесены працуючаму насельніцтву, у той час як пенсіянеры будуць больш эфектыўна абаронены ад маючых адбыцца скарачэнняў», — заявіў супрацоўнік інстытута.
З апублікаванага Парламенцкім камітэтам па «брекситу» брыфінгу Урада Вялікабрытаніі ў студзені 2018 года варта, што ў выніку змадэляванага урадам варыянту гандлёвых адносін пасля выхаду з ЕС, у адпаведнасці з правіламі СГА, запаволенне эканамічнага росту Вялікабрытаніі ў наступныя 15 гадоў складзе 7,7 % ВУП, у той час як пры варыянце гандлёвага саюза ў рамках Адзінай эканамічнай зоны ЕС — усяго толькі на 1,6 %.
У ліпені 2020 года ўрад Вялікабрытаніі прызнаў, што нават у выпадку заключэння дагавора аб свабодным гандлі, цана афармлення адных толькі мытных дэкларацый (прыблізная ацэнка — каля 215 мільёнаў дэкларацый у год) для брытанскага бізнесу складзе 7 млрд. Фунтаў стэрлінгаў у год, што практычна ў два разы перавышае кошт штогадовага нацыянальнага ўнёску Вялікабрытаніі ў бюджэт ЕС.
Фінансавыя рынкі
Brexit можа нанесці доўгачасовы шкоду брытанскаму фінансаваму сектару. Ключавой прычынай гэтага з’яўляецца тое, што гэта можа выклікаць небяспечны працэс уцечкі розумаў, які падарве адну з галоўных прычын, па якой Лондан падняўся на першае месца. Лондан, як і Крамянёвая даліна, здабывае карысць з крытычнай масы талентаў сусветнага класа, якія жывуць і працуюць у непасрэднай блізкасці. Парушэнні, такія як нявызначанасць у дачыненні да віз для замежных супрацоўнікаў і кароткатэрміновыя перспектывы страты працы, могуць прывесці да таго, што лепшыя таленты сыдуць у іншыя месцы.
У адпаведнасці з ацэнкай спецыялістаў Ernst & Young, фінансавыя арганізацыі могуць вывесці з Вялікабрытаніі актывы на суму каля 1 трыльёна даляраў ЗША, што супастаўна прыкладна з 10 % усіх банкаўскіх актываў краіны.
Прававая сфера
Хоць Закон аб адмене дзеяння дамовы аб Еўрапейскіх супольнасцях на ўсёй тэрыторыі Вялікабрытаніі, прыняты парламентам Вялікабрытаніі 15 мая 2018 года, на першым часе прадугледжвае поўную адаптацыю прававых норм і існуючага на момант выхаду заканадаўства ЕС у дзеючым брытанскім заканадаўстве, далейшы лёс прамога дзеяння, а таксама судовай інтэрпрэтацыі прававых нормаў ЕС у розных прававых сферах і юрысдыкцыя Злучанага Каралеўства (гл., напрыклад, Ангельскае права, права Шатландыі, заморскія тэрыторыі Вялікабрытаніі) застаецца пад пытаннем. У адпаведнасці з матэрыяламі дакладу агенцтва Рэйтэр ад ліпеня 2018 года, яшчэ да наступлення афіцыйнай даты выхаду з ЕС, 35 % апытаных спецыялістаў брытанскай юрыдычнай прафесіі пацвердзілі свае дзеянні па практычнай заменай брытанскай юрысдыкцыі Ангельскага права, — у дачыненні да арбітражных спраў і ў частцы рэгулявання кантрактных абавязацельстваў пры вырашэнні спрэчных пытанняў, — на іншую (у 18 % выпадкаў — на прававую юрысдыкцыю краін-членаў ЕС).