cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Міністэрства вышэйшай і сярэдняй спецыяльнай адукацыі БССР
Міністэ́рства вышэ́йшай і сярэ́дняй спецыя́льнай адука́цыі Белару́скай ССР было ўтворана ў 1959 годзе як Міністэрства вышэйшай, сярэдняй спецыяльнай і прафесійнай адукацыі БССР. У 1988 годзе было скасавана, функцыі перададзены Міністэрству народнай адукацыі БССР.
Марыяне
Марыя́не — каталіцкая мужчынская манаская кангрэгацыя, заснаваная піярам блаславёным Станіславам Папчыньскім у Карабеўскай Пушчы (Польшча). Датай заснавання кангрэгацыі прынята лічыць 24 кастрычніка 1673 г. У 1699 г. яна была зацверджана Папам Рымскім Інакенціем XII. Апекуном кангрэгацыі быў кароль Ян III Сабескі. Паводле статута галоўнымі мэтамі ордэна былі пашырэнне культу Найсвяцейшай Дзевы Марыі і душпастырская дзейнасць сярод простых людзей. Да канца XVII ст. марыяне мелі ў Рэчы Паспалітай 3 кляштары. У сярэдзіне XVIII ст. марыяне з'явіліся ў Вялікім Княстве Літоўскім: у мястэчку Стаўраполі (пазней Марыямпале, Ковенскі павет), вёсцы Расна (Берасцейскі павет), вёсцы Міраслаў (Троцкі павет). У канцы XVIII ст. на тэрыторыі Віленскага біскупства дзейнічалі 2 кляштары (Марыямпале і Міраслаў) і 2 рэзідэнцыі: Янаў-Палескі (1776 г. — каля 1800 г.; цяпер горад Іванава Брэсцкай вобласці) і Воўпа (зачынены каля 1814 г., цяпер Ваўкавыскі раён). Вялікі духоўны цэнтр знаходзіўся таксама ў вёсцы Друя, Віцебская вобласць. На працягу XIX ст. установы марыян у Расійскай імперыі скасоўваліся, у 1904 г. быў зачынены апошні кляштар у Марыямпале.
Кангрэгацыя Айцоў Марыян была адноўлена ў 1909 годзе літоўскім святаром (пазней біскупам Вільні) — блаславёным Юрыем Матулевічам, прафесарам Духоўнай Акадэміі ў Санкт-Пецярбургу, дзеля душпастырскай і апостальскай працы «для Хрыста і Царквы». Новая Канстытуцыя марыян была зацверджана Папам Піем Х 28 лістапада 1910 г.
У служэнні Хрысту і Каталіцкай Царкве (лацінскага і візантыйскага абрадаў) кангрэгацыя марыян аб’ядноўвае святароў і братоў з розных краін пад заступніцтвам Найсвяцейшай Дзевы Марыі ў кляштарах, на парафіях, місіянерскіх станцыях, каталіцкіх школах і інш.
Гісторыя
Заснавальнікам Кангрэгацыі Айцоў Марыян Беззаганнага Зачацця Найсвяцейшай Дзевы Марыі з'яўляецца блаславёны айцец Станіслаў ад Езуса Марыі Папчыньскі (1631—1701 гг.). Ён пісаў аб сабе, што меў у душы адкрыты Богам вобраз новага закону, які сказаў яму пагардзіць усім і пачаць дзейнічаць у імя Гасподняе. У тым вобразе закону на першае месца выйшаў гонар Найсвяцейшай Марыі ў таямніцы Яе Беззаганнага Зачацця. Менавіта адтуль паходзіць тое, што марыяне мусяць шанаваць Яе ўласнымі жыццямі і абвяшчаць Яе хвалу іншым. Айцец Папчыньскі знайшоў падтрымку ідэй марыйнасці ў польскім народзе, з якога сам і паходзіў.
Няспыння войны XVII ст. і ідучыя з імі парай эпідэміі неслі вялікую колькасць ахвяр, таму Станіслаў Папчыньскі разумеў, што душа далёка не кожнага загінулага знойдзе спакой у вечнасці. Менавіта гэтыя думкі натхнілі яго на другую мэту закону — нясенне дапамогі душам, якія знаходзяцца ў Чыстцы.
Айцец Папчыньскі не мог пакінуць без увагі той факт, што «ў Каралеўстве Польскім жыве агромністая лічба простых людзей, якія не ведаюць праўды веры» — менавіта так гэта было сфармулявана ў першай Канстытуцыі закону. Таксама Канстытуцыя загадвала марыянам дбаць пра збаўленне бліжніх і «ўдасканаленне простага народа ў навуцы хрысціянскай». Гэты пастулат першапачаткова рэалізоўваўся ў форме душпастырскай дапамогі дыяцэзіяльнаму духавенству ў капеланскай працы і пробашчам у перыяды ўзмоцненай душпастырскай працы.
Варта адзначыць, што супольнасць марыян — першая законная мужчынская кангрэгацыя, якая была закладзена на тэрыторыі Рэчы Паспалітай, якая дажыла да нашых дзён (перад марыянамі быў толькі адзін закон — рыцарская кангрэгацыя Братоў Дабжыньскіх). Марыяне таксама з'яўляюцца першым законам ва ўсёй Каталіцкай Царкве, які пачаў выкарыстоўваць у сваёй назве згадванне Беззаганнага Зачацца Найсвяцейшай Дзевы Марыі (прычым зрабілі яны гэта за два стагоддзі да абвяшчэння догмату аб Беззаганным Зачацці Марыі).
Зараджэнне кангрэгацыі тэрытарыяльна звязана з Мазовіяй. Там у 1673 г. паўстаў першы кляштар у Карабеўскай Пушчы (цяпер — Марыянскай). Некалькі гадоў пазней марыяне былі запрошаны біскупам пазнаньскім Стэфанам Вежбоўскім для заснавання Новага Іерусаліма (цяпер Гура-Кальварыя каля Варшавы). Пры жыцці фундатара кангрэгацыі быў закладзены яшчэ і трэці кляштар — у Гажліне (Марыянскае Парэчча). У 1699 г. закон атрымаў зацвярджэнне Папы Рымскага на Правілах Дзесяці Цнот Найсвяцейшай Дзевы Марыі. Пасля прыняцця тых Правілаў марыяне ў пэўнай ступені сталі залежыць ад Закону Братоў Меншых Рэфарматаў.
У першыя гады свайго існавання закон не развіваўся дынамічна. Прычынай для гэтага была суровасць жыцця марыян. Фундатар прад'яўляў да кандыдатаў вельмі высокія патрабаванні, а тых, хто ўсё жа вырашыў далучыцца, рупліва вывучаў і выпрабоўваў. Акрамя гэтага, на невялікую колькасць марыян уплывала тое, што на той момант ужо існавалі і былі шырока вядомыя іншыя законы, якія маглі ганарыцца сваімі глыбокімі традыцыямі і выбітнымі асобамі.
Пасля смерці фундатара кангрэгацыя марыян перажывала цяжкі перыяд і нават на некалькі гадоў была распушчана. Зрэшты, цяжкасці былі часовымі, і ўжо ў 1723 г. кангрэгацыя зацвердзіла новую Канстытуцыю. З тых часоў адбывалася пераважна яе развіццё.
Значны ўклад ва ўмацаванне і пашырэнне кангрэгацыі зрабіў айцец Казімеж ад Святога Ёзафа Вышыньскі (1700—1755 гг.). За часы яго кіравання марыяне пашырылі свой ўплыў у Рэчы Паспалітай і Партугаліі. У другой палове XVIII ст. колькасць членаў закону значна вырасла, ён пашырыўся на Літве, быў закладзены новы кляштар у Рыме. Марыяне набіралі ў свае шэрагі людзей з розных народнасцей, у прыватнасці палякаў, літвінаў, русінаў, чэхаў і партугальцаў.
Марыяне праявілі здольнасці да рацыянальнага выкарыстання ўсіх магчымасцей ва ўмовах новых акалічнасцей канца XVIII ст. Яны сталі незалежнымі ад колішняй апекі айцоў-рэфарматаў, распачалі місіі з шырокім ахопам людзей і заснавалі пры ўласных кляштарах парафіяльныя школы. Справа навучання трактавалася як адна з галоўных мэт марыян. Менавіта ў той час марыянамі кіраваў адзін з найвыбітнейшых генералаў — айцец Раймунд Навіцкі (1735-1801 гг.).
Такое хуткае развіццё закону спынілася разам пасля трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай. Новыя ўладары на яе землях праводзілі актыўную палітыку пераследу ў дачыненні да манаскіх законаў. Пратэстанцкая Прусія ўскладніла магчымасці для далучэння кандыдатаў да кляштараў, каб стварыць перадумовы для ліквідацыі жыцця законнага. У той жа час рэзка скарацілася колькасць школ, заснаваных марыянамі. Амаль адначасова распачаўся і працэс ліквідацыі кляштараў.
Першы кляштар марыян быў ліквідаваны Напалеонам у Рыме: марыяне былі высланы, як і ўсе чужаземцы, у 1798 г. Падобны лёс спаткаў у 1834 г. усе кляштары ў Партугаліі. Царскі ўрад Расійскай імперыі таксама быў схільны да знішчэння манаскіх законаў. Першым этапам было скасаванне чатырох кляштараў пасля Лістападаўскага паўстання. Да 1864 г. закон меў ужо толькі 55 членаў у 7 кляштарах на тэрыторыі Царства Польскага, якое цалкам падпарадкоўвалася Расійскай імперыі. Нарэшце застаўся адзіны кляштар — у Марыямпале на Літве. Усё астатнія былі скасаваныя або за ўдзел законнікаў у Студзеньскім паўстанні, або за тое, што — на думку царскага ўрада — былі занадта малыя.
Некаторых законнікаў саслалі ў Сібір (адзін з іх, айцец Кшыштаф Шварніцкі, у далёкім сібірскім Іркуцку збудаваў касцёл, заснаваў школу і каля пяцідзесяці гадоў выконваў ролю духоўнага айца для таварышаў па выгнанні), малую колькасць пакінулі на сваіх месцах для абслугоўвання парафіян, семінарыстаў першых курсаў разаслалі па дамах і забаранілі набор туды новых кандыдатаў. Астатніх законнікаў сабралі ў адным колішнім манастыры на дажыванне жыццяў. Многія з іх затым пакінулі месца ссылкі і перайшлі да душпастырскай працы ў якасці дыяцэзіяльных ксяндзоў.
У 1908 г. у кляштары ў Марыямпале заставаўся толькі адзін жывы марыянін — сам айцец-генерал Вінцэнты Сакоўскі (1840—1911 гг.). Кляштар той быў фармальна зачынены ў 1904 г. Трагедыю закону марыян бачыў, аднак, з дзяцінства айцец Ежы (Юрый) Матуляйціс-Матулевіч (1871—1927 гг.), прафесар і прарэктар Духоўнай Акадэміі ў Санкт-Пецярбургу, пазней біскуп Віленскі, які быў ахрышчаны і выхаваны ў марыянскай парафіі ў Марыямпале. Разам са сваім сябрам айцом-прафесарам Францішкам Бучысам яны зрабілі спробу далучэння да марыян і аднаўлення кляштара ў Марыямпале. Пасля таго, як гэта спроба не дала станоўчага выніку, па ўзгадненні з Апостальскай Сталіцай, яны вырашылі далучыцца да кангрэгацыі і таемна весці законнае жыццё. 29 жніўня 1909 г. айцец Матулевіч на руцэ біскупа Казімежа Рушкевіча ў прысутнасці айца-генерала Сакоўскага склаў законныя шлюбы (з вызваленнем ад абавязку адбываць навіцыят), а айцец Бучыс быў прыняты да навіцыяту. Гэты дзень адкрыў новую старонку ў гісторыі кангрэгацыі марыян.
Адраджэнне кангрэгацыі з ініцыятывы блаславёнага айца Ежы (Юрыя) Матусевіча суправаджалася рэформамі: урачыстыя шлюбы сталі больш простымі; афіцыюм за памерлых, які выконвалі марыяне да той пары, быў заменены на іншыя пабожныя практыкі ў інтэнцыі душ, якія знаходзяцця ў Чыстцы; быў скасаваны белы габіт, які дагэтуль быў абавязковым. Таксама была распрацавана новая Канстытуцыя. «''На аўдыенцыі 15 верасня 1910 г. Яго Святасць Папа Пій X найміласцівейшым чынам зрабіў ласку даць сваё пацверджанне на той спосаб рэфармавання Кангрэгацыі і Яе Канстытуцыі''».
Новая Канстытуцыя мела дзве важныя характарыстыкі: па-першае, яе было магчыма выконваць таемна (законнікам болей не прадпісвалася насіць ніякія адмысловыя габіты, таму айцы маглі хадзіць у звычайных сутанах, а браты — у свецкім адзенні); па-другое, апостальская дзейнасць была прыстасавана да новых патрэбнасцей Царквы: атрыманне і пашырэнне ведаў заклікалася рабіць усімі спосабамі, змянілася кіраванне арганізацыямі, браты і айцы былі — наколькі гэта магчыма — ураўнаваныя ў правах, і братам ужо таксама давяралася апостальская праца.
Айцец Матулевіч, які мае ў марыянскай традыцыі тытул Аднавіцеля, адкрыў навіцыят спачатку ў Санкт-Пецярбургу, потым — у Фрыбуры (Швейцарыя), дзе пры мясцовым універсітэце знаходзіў новых людзей, пакліканых да марыян. Першымі членамі адноўленай кангрэгацыі найчасцей былі дыяцэзіяльныя капеланы з Літвы і Польшчы, якія захапляліся асобай і ідэямі айца Матулевіча і жадалі актыўна ўключыцца ў апостальскую дзейнасць Царквы.
У хуткім часе кангрэгацыя з'явілася і ў Паўночнай Амерыцы, а пасля знікнення Расійскай імперыі манастыры і навіцыяты пачалі з'яўляцца ў Польшчы (Варшава) і на Літве (Марыямпале). З ініцыятывы айца Матулевіча быў таксама закладзены дом для працы сярод беларусаў на Крэсах усходніх (мястэчка Друя), кляштар у Латвіі — адзінае месца мужчынскага законнага жыцця ў тым краі, генеральны дом з міжнародным калегіумам для марыянскіх студэнтаў у Рыме. Калі ў 1927 г. Айцец-Аднавіцель памёр, кангрэгацыя налічвала 319 членаў у 13 дамах.
Дынамічны рост колькасці марыян і іх апостальскіх дзеянняў быў моцна запаволены падчас Другой сусветнай вайны, а потым — ва ўмовах панавання ідэалогіі камунізму. Некалькі дзясяткаў марыян жыццямі і цярпеннем паплаціліся за сваю апостальскую дзейнасць у імя Царквы.
Пасля вайны кангрэгацыя распаўсюдзілася ў многіх краінах на ўсіх кантынентах. Дзве амерыканскія правінцыі кангрэгацыі пасылалі сваіх членаў у розныя краіны ў мэтах аказання душпастырскай дапамогі эмігрантам. Аналагічна рабілі і польскія, і літоўскія марыяне, арганізоўваючы душпастырскую апеку для сваіх сваякоў у Вялікабрытаніі. Марыяне-беларусы таксама арганізавалі патранат над Беларускай Каталіцкай Місіяй у Англіі. Палякі аселі таксама ў Партугаліі, а літоўцы дабраліся да Аргенціны. Кангрэгацыя таксама заснавала новыя пляцоўкі ў Аўстраліі (для апекі над літоўскімі эмігрантамі і эмігрантамі ўсходняга абраду з тэрыторыі Расійскай імперыі) і ў Бразіліі.
У 1969/1970 г. спецыяльная генеральная капітула правяла рэформу Канстытуцыі кангрэгацыі, прыстасаваўшы яе (у духу абнаўленняў, якія былі выказаны на Другім Ватыканскім Саборы) да сучаснасці.
У апошнія гады кангрэгацыі актыўна займаецца залажэннем новых пляцовак у Германіі і на Алясцы і місіяй у Афрыцы (Руанда і Камерун). Пасля падзення камуністычных рэжымаў у Цэнтральнай і Усходняй Еўропе марыяне заклалі некалькі пляцовак у Чэхіі, Славакіі і Казахстане. Таксама змаглі аднавіць сваю дзейнасць законныя структуры ў Беларусі, Украіне, Літве і Латвіі. Варта, аднак, дадаць, што праца марыян на Усходзе трывала нават у часы глыбокага камунізму, хай і таемна. Марыяне лічаць, што патронамі іх місіі на Усходзе з'яўляюцца мучанікі з Росіцы — блаславёныя Юрый Кашыра і Антоній Ляшчэвіч, забітыя ў 1943 г. У цяперашні час кандыдатамі на святасць ці блаславёнасць з'яўляюцца іншыя марыянскія айцы, якія загінулі мучаніцкай смерцю: Аўганюш Кулеш (паляк), Андрэй Цікота і Фабіян Абрантовіч (беларусы, місіянеры ўсходняга абраду з Харбіна і Маньчжурыі) і Ян Мэндрыкс (латыш).
Сёння марыяне налічваюць 499 членаў, а таксама шматлікіх памочнікаў, якія не ўваходзяць у кангрэгацыю, у 18 краінах свету і займаюцца самай рознай дзейнасцю: ад працы парафіяльнай да місіянерскай, ад служэння ў санктуарыях да душпастырства, ад нядзельных школ да навуковых даследаванняў у ВНУ. Яны стараюцца выконваць гэта згодна з дэвізам кангрэгацыі: «Pro Christo et Ecclesia» (Для Хрыста і Царквы). Неацэнную дапамогу марыянам сваёй малітвай, ахвярай, а часам і працай аказваюць тысячы свецкіх людзей, якія належаць да Асацыяцыі Памочнікаў Марыян.
Тэрытарыяльная структура і колькасць
Тэрытарыяльна Кангрэгацыя Айцоў Марыян Беззаганнага Зачацця Найсвяцейшай Дзевы Марыі дзеліцца на Правінцыі (буйныя тэрытарыяльныя адзінкі), Вікарыяты (меншыя) і тэрыторыі пад непасрэднай юрысдыкцыяй Найвышэйшага Генерала (на практыцы жа гэта тычыцца толькі тэрыторыі Італіі, у прыватнасці Генералату і Міжнароднага Дома Навучання ў Рыме).
На дадзены момант у кангрэгацыі існуюць тры Правінцыі:
На сённяшні дзень кангрэгацыя мае сем Вікарыятаў:
Правінцыя Боскага Провіду
Правінцыя Боскага Провіду была заснавана ў 1930 г. і мае цэнтр у Польшчы (таксама ўключаючы ў свой склад тэрыторыі Беларусі, Казахстана, Германіі, Чэхіі, Славакіі і Вялікабрытаніі) і з'яўляецца найбуйнейшай Правінцыяй Кангрэгацыі Айцоў Марыян Беззаганнага Зачацця Найсвяцейшай Дзевы Марыі. У Польшчы Правінцыя кіруе некалькімі свяцілішчамі, прысвечанымі Багародзіцы, уключаючы санктуарый у Ліханю Старым, які быў блаславёны Святым Айцом у 1999 г. Польскія марыяне таксама кіруюць Асацыяцыяй Памочнікаў Марыян і апасталатамі, якія ўключаюць у сябе катэхізацыю для дзяцей і падлеткаў, місіі і праграмы па аднаўленні гістарычных парафій, акадэмічную работу і фармацыю, напісанне навуковых прац і іншых публікацый. Члены Правінцыі таксама працуюць у місіях у Афрыцы, Казахстане і Бразіліі, на парафіях у Германіі, Чэхіі, Славакіі, Беларусі і Вялікабрытаніі.
Спіс законных дамоў і рэзідэнцый марыян у адпаведнасці з населенымі пунктамі на тэрыторыі Правінцыі Боскага Провіду:
Правінцыя Найсвяцейшай Дзевы Марыі Маці Міласэрнасці
Правінцыя Найсвяцейшай Дзевы Марыі Маці Міласэрнасці была заснавана 19 кастрычніка 2006 г. у выніку ўніфікацыі двух марыянскіх Правінцый у ЗША. Цэнтр правінцыі знаходзіцца ў горадзе Стокбрыдж (штат Масачусетс). Правінцыя займаецца распаўсюджваннем канцэпцыі Беззаганнага Зачацця Найсвяцейшай Дзевы Марыі і дапамагае марыянам ва ўсім свеце ў іх працы. Марыяне ЗША таксама прымаюць удзел у дбанні пра Нацыянальны Санктуарый Боскай Міласэрнасці і Інстытут Боскай Міласэрнасці Яна Паўла II, маюць падрыхтоўчую школу ў штаце Канектыкут і робяць шмат іншых рэчаў. Члены Правінцыі Найсвяцейшай Дзевы Марыі Маці Міласэрнасці таксама кіруюць місіяй у Аргенціне і прымаюць у ёй удзел.
Спіс законных дамоў і рэзідэнцый марыян у адпаведнасці з населенымі пунктамі на тэрыторыі Правінцыі Найсвяцейшай Дзевы Марыі Маці Міласэрнасці:
Правінцыя Боскай Міласэрнасці
Правінцыя Боскай Міласэрнасці была афіцыйна заснавана ў 1998 г., хаця першыя марыяне пачалі сваю місію ў Бразіліі ў пачатку 1960-х гадоў у адказ на заклік Папы Яна XXIII падчас Другога Ватыканскага Сабору служыць у Паўднёвай Амерыцы, якой у тыя часы моцна бракавала святароў. Пяць марыян распачалі місію ў Паўночнай Бразіліі ў 1964 г. Другая група прыехала праз пяць гадоў і пачала служэнне сярод людзей з бедных прыгарадаў Курыцібы на поўдні краіны. Марыяне Бразіліі служаць на парафіях і ў капліцах, якія не маюць статусаў парафій, падтрымліваюць мясцовыя каталіцкія рухі, а таксама праводзяць евангелізацыю ў індзейскіх плямёнах. У некаторых парафіях былі распрацаваны спецыяльныя праграмы для працы з найбяднейшымі сярод бедных. Марыяне таксама ўдзельнічаюць у кульце Боскай Міласэрнасці, дбаючы пра Санктуарый Боскай Міласэрнасці ў Курыцібе. Кангрэгацыя, сярод іншага, аказвае душпастырскую дапамогу групам жанчын-манахінь.
Спіс законных дамоў і рэзідэнцый марыян у адпаведнасці з населенымі пунктамі на тэрыторыі Правінцыі Боскай Міласэрнасці:
Генеральная Курыя
Галоўнай кіруючай структурай Кангрэгацыі Айцоў Марыян Беззаганнага Зачацця Найсвяцейшай Дзевы Марыі з'яўляецца Генеральная Курыя. Урад Генеральнай Курыі (які складаецца з Найвышэйшага Генерала, Віцэ-Генерала, II, III і IV Генеральных Дарадцаў) выбіраецца на Генеральнай Капітуле ў Рыме (Італія) тэрмінам на 6 гадоў. Апошнія выбары адбыліся ў лютым 2011 г. Вынікі былі наступныя:
Офісы і Службы
Кангрэгацыя марыян патрабуе пастаяннага кантролю над пэўнымі галінамі сваёй дзейнасці. Менавіта з гэтымі мэтамі ў кангрэгацыі дзейнічаюць шматлікія Офісы і Службы, у кампетэнцыю якіх уваходзяць пэўныя пытанні. Членства ў Офісах і Службах можа сумяшчацца з членствам у Генеральнай Курыі і Генеральных Камітэтах і Інстытутах кангрэгацыі. На дадзены момант існуюць наступныя пасады:
Палдыскі
Палдыскі (Paldiski) — горад у воласці Ляанэ-Хар’ю павета Хар’юмаа, Эстонія. Порт на беразе Фінскага заліва. Размешчаны за 52 км на захад ад Таліна. Мяжуе з валасцямі Кейла, Вазалема і Падызэ. Тэрыторыя горада разам з акваторыяй, а таксама астравамі Пакры, займае 102 км². Па дадзеных перапісу насельніцтва 2011 года, у горадзе пражывалі 4 805 чалавек, з іх 1 338 (32,8 %) — эстонцы.
Віктар Васільевіч Рыбак
Ві́ктар Васі́льевіч Рыба́к (нар. ) — беларускі дыпламат.
Біяграфія
У 1992 — 1995 гадах праходзіў службу ва Узброеных Сілах. У 1995 — 1997 гадах працаваў у Міністэрстве знешніх эканамічных сувязяў Рэспублікі Беларусь. У 1997 — 1998 гадах — старшы эксперт, выконваючы абавязкі Гандлёвага прадстаўніка Рэспублікі Беларусь у Ісламскай Рэспубліцы Іран. З 1998 па 2000 год быў першым сакратаром Пасольства, Часовым павераным у справах Рэспублікі Беларусь у Ісламскай Рэспубліцы Іран. У 2000 — 2002 гадах — саветнік, начальнік аддзела Азіі ўпраўлення Азіі і Афрыкі Міністэрства замежных спраў. У 2003 — 2007 гадах — саветнік па гандлёва-эканамічным пытанням Пасольства Рэспублікі Беларусь у Ісламскай Рэспубліцы Іран. У 2007 — 2008 гадах — намеснік начальніка ўпраўлення Азіі і Афрыкі Міністэрства замежных спраў.
З 2008 па 2016 год — Надзвычайны і Паўнамоцны Пасол Рэспублікі Беларусь у Ісламскай Рэспубліцы Іран.
З 12 верасня 2019 года — Надзвычайны і Паўнамоцны Пасол Рэспублікі Беларусь у Турэцкай Рэспубліцы і па сумяшчальніцтву ў Рэспубліцы Ірак.
Сям’я
Жанаты, мае двух дзяцей.
Станіна (Угранскі раён)
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупаваная гітлераўскімі войскамі ў кастрычніку 1941 года, вызвалена ў сакавіку 1943 года.
У 2004—2017 гадах у складзе Дрожжынскага сельскага паселішча.
Землетрасенне ў Кентэрберы (2010)
Землетрасенне ў Кентэрберы 4 верасня 2010 года, таксама вядомае як «землетрасенне ў Крайстчэрчы», «землетрасенне ў Дарфілдзе» — моцнае землетрасенне магнітудай 7,1 у рэгіёне Кентэрберы, на Паўднёвым востраве Новай Зеландыі, якое адбылося 4 верасня ў 4 гадзіны 35 хвілін па мясцовым часе (UTC+12). Інтэнсіўнасць землетрасення ацэньвалася ў X балаў па шкале Меркалі. Эпіцэнтр знаходзіўся ў 40 км на захад ад Крайстчэрча, каля гарадка Дарфілд. Гіпацэнтр знаходзіўся на глыбіні 11 км. Абйшлося без цунамі, бо эпіцэнтр знаходзіўся на сушы, удалечыні ад узбярэжжа.
Разбуральныя паўторныя падземныя штуршкі працягваліся і ў 2011 годзе. Наймацнейшы з іх, магнітудай 6,3, здарыўся 22 лютага 2011 года, і адчуваўся ад Інверкаргіла да Уэлінгтана. Тады загінулі 185 чалавек.
У выніку землетрасення 2010 гады пацярпелі больш за 100 чалавек, два чалавекі атрымалі цяжкія раненні. Ахвяр удалося пазбегнуць. Больш за палову будынкаў і збудаванняў у Крайстчэрчы і яго наваколлях атрымалі розныя пашкоджанні. Агульная шкода ад землетрасення ацэньваецца ў 40 мільярдаў новазеландскіх долараў.
Чарнышын
Чарны́шын (, Чернышин) — пасёлак у Чэрыкаўскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Верамейскага сельсавета.
Горы (археалагічны помнік)
Горы — археалагічны помнік: гарадзішча «Курганы». Знаходзіцца за 0,3 км на паўночны захад ад аграгар. Горы (Горацкі раён), у месцы сутокаў рэк Карчаваха і Быстрая. Вышыня 10 м. Першапачаткова помнік меў памеры 180х80 м, захаваная частка памерамі 90х60 м. У цэнтры круглая ў плане пляцоўка вышынёй 1,5 м, дыяметрам 8 м. З паўднёвага ўсходу і поўдня захаваўся фрагмент вала вышынёй да 3 м.
У XII — XIII ст., на думку М. А. Ткачова, на гарадзішчы зараджаецца адзін са старажытных гарадоў Смаленскага княства. Падобны пункт гледжання падтрымлівае А. А. Мяцельскі, лакалізуючы на гарадзішчы невялікі горад Смаленскага княства — Ізяслаўль.
Апісанне
Культурны пласт 5,6 — 1,5 м. З канца XVI ст. на тэрыторыі гарадзішча існавалі могілкі, якія праіснавалі да другой паловы XVIII ст.
Знойдзены фрагменты ляпнога і кругавога посуду, тачыльныя брускі, шыферныя прасліцы, жалезныя цвікі, сякеры, крэсівы, наканечнікі стрэл і кап'я, шкляныя бранзалеты, фрагменты касцяных абкладак лука і калчана, касцяныя праколкі, скроневыя кольцы, двухбаковыя крыжыкі, каменны абразок з надпісам.
На ўзвышшы, што ў цэнтры пляцоўкі, стаяла абарончая вежа. Паселішча на мысе існавала ў 1-й палове — 3-й чвэрці I-га тыс. н.э., адрадзілася ў X — XI стст. Асноўны этап яго функцыяніравання адносіцца да XII — сярэдзіны XVI стст., калі на ім былі ўзведзены штучныя ўмацаванні.
Валерый Вільямавіч Цапкала
Вале́рый Ві́льямавіч Цапка́ла, часам Цэпкала (нар., ) — беларускі палітык і дыпламат. Кандыдат юрыдычных навук. Надзвычайны і паўнамоцны пасол.
Біяграфія
Нарадзіўся 22 лютага 1965 года ў Гродне. Быў адзіным дзіцем у сям’і інжынераў-хімікаў Вільяма і Ніны Цапкалаў, якія былі накіраваны ў Гродна па размеркаванні на будаўніцтва азотнага завода, дзе адпрацавалі ўсё жыццё. Бацька скончыў Адэскі політэхнічны інстытут, маці — Харкаўскі інжынерна-эканамічны інстытут.
Пасля службы ў арміі ў 1986 годзе адразу паступіў у Маскоўскі дзяржаўны інстытут міжнародных адносін, які скончыў з адзнакай у 1991 годзе па спецыяльнасці «Міжнародныя адносіны». Пасля вучобы застаўся ў аспірантуры гэтага ж інстытута, у 1992 годзе скончыў яе на «выдатна», выкладаў у МДІМА, стаў кандыдатам юрыдычных навук у галіне міжнароднага права.
У 1991 годзе быў супрацоўнікам савецкага пасольства ў Хельсінкі. Пасля скасавання СССР вырашыў вярнуцца ў Беларусь.
У 1992 годзе займаў дыпламатычную пасаду МЗС Беларусі. У 1993—1994 гадах быў саветнікам Старшыні Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь XII-га склікання Станіслава Шушкевіча. Пасля адстаўкі Станіслава Шушкевіча з пасады Старшыні Вярхоўнага Савета ў 1994 годзе перайшоў працаваць у Выканаўчы сакратарыят СНД саветнікам выканаўчага сакратара.
На прэзідэнцкіх выбарах 1994 года быў адным з кіраўнікоў перадвыбарчага штаба Аляксандра Лукашэнкі. У 1994 годзе паводле ўспамінаў палітолага Аляксандра Фядуты, Валерый Цапкала арганізоўваў візіт Аляксандра Лукашэнкі ў расійскую Дзяржаўную думу. Адбывалася гэта цераз сувязі з ЛДПР, бо ў гэтай партыі таксама было дастаткова шмат выпускнікоў МДІМА. Пасля перамогі Лукашэнкі на прэзідэнцкіх выбарах, з 8 жніўня 1994 года да 20 студзеня 1997 года быў першым намеснікам Міністра замежных спраў Рэспублікі Беларусь. 24 лютага 1997 года быў прызначаны Надзвычайным і Паўнамоцным Паслом Рэспублікі Беларусь у Злучаных Штатах Амерыкі і Мексіцы па сумяшчальніцтве, вызвалены з гэтых пасад быў 2 красавіка 2002 года.
З 2002 года да 7 кастрычніка 2005 года быў памочнікам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь — каардынаваў аналітычную дзейнасць. З 14 лютага па 7 кастрычніка 2005 года быў паўнамоцным прадстаўніком прэзідэнта ў Нацыянальным сходзе Рэспублікі Беларусь
Ідэя стварэння Парка высокіх тэхналогій пачала абмяркоўвацца ў 2004 годзе, у тым ліку паводле ініцыятывы Валерыя Цапкалы. З 7 кастрычніка 2005 года па 2 сакавіка 2017 года Валерый Цапкала быў дырэктарам ПВТ.
У 2018 годзе Валерый Цапкала прадставіў свой праект Prabook.com — біяграфічную бібліятэку, якая павінна забяспечыць «лічбавую неўміручасць». Заяўлена, што база артыкулаў пра людзей ствараецца на аснове малюнкаў і тэкстаў з адкрытых крыніц, якія загружаюць у праект распрацоўшчыкі. За парушэнне аўтарскіх праў пры капіраванні даных з Вікіпедыі Prabook уключаны ў спіс Wikipedia:Mirrors and forks. З 2018 года прымае ўдзел у развіцці Інавацыйнага цэнтра Mirzo Ulugbek Innovation Center.
У 2020 годзе абвясціў пра планы балатавацца ў прэзідэнты Беларусі. Не быў дапушчаны да ўдзелу ў прэзідэнцкіх выбарах. Затым, асцерагаючыся палітычнага пераследу, пакінуў Беларусь. Пад канец 2020 года Валерый Цапкала з сям’ёй пераехаў у Латвію.
6 студзеня 2021 года Валерый Цапкала заявіў аб стварэнні Беларускага Дэмакратычнага форума з мэтай аб’яднаць «усе разумныя сілы ў канстытуцыйных пераўтварэннях як разумную альтэрнатыву народнай большасці ў адказ на псеўданацыянальны Усенародны сход».
У кастрычніку 2022 года МУС Беларусі прызнала групу грамадзян, аб’яднаную пад кіраўніцтвам Валерыя Цапкалы, у тым ліку яго сайты і старонкі ў сацыяльных сетках, экстрэмісцкім фарміраваннем.
7 красавіка 2023 года Мінскі абласны суд завочна прыгаварыў Валерыя Цапкалу да 17 гадоў калоніі.
Сям’я
Жанаты з Веранікай Цапкала, мае дзяцей.
401
401 — невысакосны год, пачаўся ў аўторак. 401 год нашай эры, 401 год 1 тысячагоддзя, 1 год V стагоддзя, 1 год 1-га дзесяцігоддзя V стагоддзя, 2 год 400-х гадоў.
Allium circinnatum
Allium circinnatum — від травяністых раслін сямейства, распаўсюджаны ў Грэцыі і Турцыі.
Апісанне
Кветкі з лютага па красавік.
Распаўсюджанне
Распаўсюджанне: паўднёвая Грэцыя (у тым ліку Крыт), Турцыя.
Насяляе вапнавыя скалы, шчыліны, гарыгі і грунтавыя кішэні паміж скаламі.
Ахова
Від абаронены Указам Прэзідэнта Грэцыі 67/1981.
2000 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва
2000 год быў адзначаны шэрагам падзей, якія пакінулі прыкметны след у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва.
Лядовы палац (Санкт-Пецярбург)
Лядовы палац (Ледовый дворец) — спартыўна-канцэртны комплекс у Санкт-Пецярбургу, разлічаны на 12 300 гледачоў, прызначаны для правядзення спартыўных спаборніцтваў, музычных канцэртаў, выставак, канферэнцый і іншых мерапрыемстваў, зала мае магчымасць трансфармацыі пад канкрэтныя патрэбы.
Стадыён будаваўся два гады з 1998 па 2000 гады, і першы матч быў згуляны ў красавіку 2000 года. Выдаткі на ўзвядзенне Палаца Спорту — каля 60 мільёнаў долараў. Лядовы Палац (пр. Пяцігодак, д. 1) быў пабудаваны да чэмпіянату свету па хакеі, які праводзіўся ў Санкт-Пецярбургу ў 2000 годзе. Палац пабудаваны каля станцыі метро «Праспект Бальшавікоў» на месцы забалочанай пусткі.
Понт (бог)
Понт (ад Ποντους — «мора») — бог унутранага мора, старажытнае перадалімпійскае бажаство, сын Геі (багіні зямлі) і Эфіра (бог паветра). Гесіёд у Тэагоніі кажа, што Гея спарадзіла Понта без бацькі. Для Гесіёда Понт з’яўляецца нечым вялікім, чым персаніфікацыяй Мора.
Параўноўваецца з марскім тытанам Акіянам, які быў больш прызнаваемы сярод грэкаў, чым Понт.
Дзіро Міякэ
(三宅 二郎; ? — ) — былы японскі футбаліст. У 1925 годзе выступаў за нацыянальную зборную Японіі.
402
402 — невысакосны год, пачаўся ў сераду. 402 год нашай эры, 402 год 1 тысячагоддзя, 2 год V стагоддзя, 2 год 1-га дзесяцігоддзя V стагоддзя, 3 год 400-х гадоў.
Клеон
Клеон (Κλέων, раней 470 года да н. э. — 422 да н.э.) — афінскі палітычны дзеяч, правадыр партыі радыкальных дэмакратаў («дэмагог»), стратэг ў перыяд Пелапанескай вайны; уладальнік гарбарнай майстэрні; неаднаразова высмейваўся ў камедыях Арыстафана. Да яго заслуг адносіцца перамога пры Сфактэрыі ў 425 годзе да н. э. Загінуў у бітве са спартанцамі пры Амфіполе.
Бацькам Клеона лічаць Клеенета з філы Пандыяніды, які выступіў харэгам на Дыяніса ў 460—459 гадах да н. э. і валодаў гарбарнай майстэрняй. Выкананне харэгіі адносіць яго да кола найбольш заможных афінскіх грамадзян. Магчыма, мянушка Пафлагонец, дадзенае Клеону Арыстафанам — «Вершнік», сведчыць аб тым, што сям’я дэмагога мела нейкія сувязі з Пафлагоніяй. Зыходзячы з магчымага ўзросту дзяцей Клеона яго нараджэнне адносяць да часу не пазней 470 года да н. э.
Гетман вялікі каронны
Гетман вялікі каронны — галоўны кіраўнік войска ў Польскім Каралеўстве.
Керманшах
Керманша́х ( — Kermânšâh, کرماشان, Kirmaşan, Kirmanşan, Kirmanşah) ці Бахтаран — горад на захадзе Ірана, адміністрацыйны цэнтр астана Керманшах. Горад атрымаў назву ад этноніма германіі, паўднёва-іранскага племя, якое згадваецца Герадотам. Гандлёва-транспартны цэнтр. Нафтаперапрацоўчы завод (нафта падаецца па нафтаправоду з Нефтшаха), цукровая і тэкстыльная прамысловасць.
Клятное (Пухавіцкі раён)
Клятно́е (, Клетное) — вёска ў Пухавіцкім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Дубраўскага сельсавета.
Геаграфія
Знаходзіцца за 27 км на паўднёвы захад ад Мар’інай Горкі і чыгуначнай станцыі Пухавічы на лініі Мінск-Асіповічы.
Пад уладай Расійскай імперыі
У XIX - XX ст. у Амельнянскай воласці Ігуменскага павета Мінскай губерні.
Найноўшы час
У Першую сусветную вайну ў лютым — снежні 1918 года была пад акупацыяй войскаў кайзераўскай Германіі.
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай вёска абвешчана часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. З 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі вёска ўвайшла ў склад БССР.
У жніўні 1919 года - ліпені 1920 года вёска знаходзілася пад польскай уладай.
Пасля рэвалюцыі працавала працоўная школа 1-ай ступені.
Да 5 мая 1962 года вёска ўваходзіла ў склад Варашылаўскага сельсавета, пасля — у складзе Сінчанскага сельсавета.
Міхал Адамавіч Бжастоўскі
Міхал Бжастоўскі (? — ) — вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч. Староста пунскі, даўгоўскі, аранскі, каняўскі. Пасол на соймы 1782, 1784 гадоў.
Біяграфія
Паходзіў з роду Бжастоўскіх герба «Стрэмя», сын Адама Бжастоўскага.
Сям'я
Быў жанаты з Барбарай Тэрэзай Бжастоўскай, дачкой Міхала Бжастоўскага і сваёй стрыечнай сястрой.
Гарадок (рака)
Гарадо́к — рака ў Горацкім раёне Магілёўскай вобласці Беларусі, левы прыток ракі Дняпрэц (басейн Дняпра).
Даўжыня ракі каля 8 км. Пачынаецца за 1,5 км на паўночны захад ад вёскі Жаўлачоўка, вусце за 1 км на паўднёвы ўсход ад вёскі Шалаханаўка. Рэчышча ад вытоку на працягу 4,3 км каналізаванае. Каля вёскі Шалаханаўка на рацэ сажалка.
403
403 — невысакосны год, пачаўся ў чацвер. 403 год нашай эры, 403 год 1 тысячагоддзя, 3 год V стагоддзя, 3 год 1-га дзесяцігоддзя V стагоддзя, 4 год 400-х гадоў.
Аляксандр Халецкі
Аляксандр Халецкі (? — да 12 кастрычніка 1651) — ураднік Вялікага Княства Літоўскага.
Біяграфія
Паходзіў са шляхецкага роду Халецкіх герба «Халецкі». Сын Дзмітрыя Есіфавіча.
Вучыўся ў Лёвене. Войт віленскі ў 1610—1620 гадах, каралеўскі сакратар у 1620, маршалак лідскі з 1623 года. Шмат разоў выбіраўся паслом на соймы, яго маршалак у 1627, дэпутат Трыбунала ВКЛ у 1628—1632 гадах.
Русанава (Угранскі раён)
Русанава (Русаново) — вёска ва Угранскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Угранскага сельскага паселішча.
Аляксандр Халецкі
Сям’я
У шлюбе з Ганнай, дачкой Мацея Бажымінскага, дзяцей не было.
Русанава (Угранскі раён)
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупаваная гітлераўскімі войскамі ў кастрычніку 1941 года, вызвалена ў сакавіку 1943 года.
Аляксандр Халецкі
Сям’я
У шлюбе з Альжбетай, дачкой ваяводы менскага Гедэона Дунін-Раецкага, меў дзяцей:
Палуянкі
Да 14 лютага 1977 года вёска ўваходзіла ў склад Гарнастаевіцкага сельсавета, да 18 кастрычніка 2013 года знаходзілася ў адміністрацыйным падпарадкаванні Поразаўскага пассавета.
Медыка-прафілактычны факультэт БДМУ
Медыка-прафілактычны факультэт БДМУ — структурнае падраздзяленне Беларускага дзяржаўнага медыцынскага ўніверсітэта.
Гісторыя
Медыка-прафілактычны факультэт заснаваны ў 1991 годзе ў выніку рэарганізацыі санітарна-гігіенічнага факультэта, адкрытага ў 1964 годзе. Асноўныя спецыяльнасці, якія атрымліваюць выпускнікі гэтага факультэта — урач-гігіеніст і ўрач-эпідэміёлаг, але, акрамя гэтага, яны маюць права працаваць таксама ўрачамі-валеолагамі, урачамі-вірусолагамі, урачамі-бактэрыёлагамі, урачамі-лабарантамі, урачамі-арганізатарамі аховы здароўя, навуковымі працаўнікамі, выкладчыкамі.
Юдаўка
Ю́даўка (, Юдовка) — вёска ў Чэрыкаўскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Верамейскага сельсавета.
Чаркасова (Мёрскі раён)
Чаркасо́ва (, Черкасово) — вёска ў Мёрскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Язненскага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1945 гадах фальварак у складзе гміны Язна Дзісенскага павета Віленскага ваяводства Польскай Рэспублікі.
Да 15 кастрычніка 1960 года вёска ўваходзіла ў склад Малінаўскага сельсавета.
1991 год у гісторыі музыкі
1991 год быў адзначаны шэрагам музычных падзей.
Ёд
Ёд (Iodium) I — хімічны элемент VII групы перыядычнай сістэмы; атамны нумар 53. Адносіцца да галагенаў. Свабодны ёд — крышталы чорна-шэрага колеру з металічным бляскам.
Прыродныя крыніцы
Здабываецца галоўным чынам з буравых вод нафтавых свідравін.
404
404 — высакосны год, пачаўся ў пятніцу. 404 год нашай эры, 404 год 1 тысячагоддзя, 4 год V стагоддзя, 4 год 1-га дзесяцігоддзя V стагоддзя, 5 год 400-х гадоў.
Тытанамахія
Тытанамахія (μάχη,"бітва") — у старажытнагрэчаскай міфалогіі — бітва богаў-алімпійцаў з тытанамі. Полем бітвы былі горы Офіс і Алімп.
Алімпійцы атрымалі перамогу з дапамогай цыклопаў і гекатанхейраў.
Клептаманія
Клептаманія (ад κλέπτειν — красці, і  — манія) — хваравітая цяга да крадзяжу без матэрыяльнай выгады і патрэбы. У сістэме кадавання хвароб МКХ-10 мае код F63.2.
Гісторыя
Клептаманія была ўпершыню апісана ў 1816 годзе ва Францыі як манаманія. У той час французская псіхіятрычная школа актыўна развівала вучэнне аб так званых манаманіях — тады дапускалі, што душэўная хвароба можа заключацца ў хваравітых схільнасцях, напрыклад, да забойства, самагубства, падпальванняў і г. д., без іншых з’яў вар’яцтва. Ажно да XX стагоддзя клептаманія звязвалася з істэрыяй, прыдуркаватасцю, арганічнымі паразамі галаўнога мозгу і менструальнымі парушэннямі ў жанчын. У цяперашні час клептаманію адносяць да парушэнняў кантролю над пабуджэннямі.
405
405 — невысакосны год, пачаўся ў нядзелю. 405 год нашай эры, 405 год 1 тысячагоддзя, 5 год V стагоддзя, 5 год 1-га дзесяцігоддзя V стагоддзя, 6 год 400-х гадоў.
Юзаф Бжастоўскі
Юзаф Бжастоўскі ( — сакавік 1745) — вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч. Пісар вялікі літоўскі з 1715, староста быстрыцкі.
Паходзіў з роду Бжастоўскіх герба «Стрэмя», сын Яна Уладзіслава Бжастоўскага. Быў жанаты з Людвікай Садоўскай і меў з ёю сыноў Станіслава, Паўла Ксаверыя, Роберта і дачок Гелену і Тэрэзу.
Баба Віда
Баба Віда (Баба Вида) — сярэдневяковая крэпасць у горадзе Відзіне (на паўночным захадзе Балгарыі), галоўная гарадская славутасць.
Крэпасць стаіць на беразе Дуная. Складаецца з 2 асноўных крапасных муроў і 4 веж.
Гісторыя
Крэпасць іграла важную ролю ў час акупацыі Балгарыі Асманскай імперыяй, пазней, у канцы 18 стагоддзя, страціла абарончае значэнне і стала выкарыстоўвацца як арсенал і турма.
Мінска-Магілёўская архідыяцэзія
Мінска-Магілёўская архідыяцэзія — каталіцкая архідыяцэзія ў Беларусі. Утворана 13 красавіка 1991 года аб’яднаннем Мінскай і Магілёўскай архідыяцэзій. Займае тэрыторыю Мінскай і Магілёўскай абласцей (першапачаткова — таксама і Віцебскай, на тэрыторыі якой у 1999 была ўтворана асобная Віцебская дыяцэзія), уваходзіць у склад Мінска-Магілёўскай мітраполіі.
Гісторыя
Першым Мітрапалітам Мінска-Магілёўскім быў прызначаны Казімір Свёнтак. З 1999 года да 2003 год дапаможным біскупам архідыяцэзіі быў Кірыл Клімовіч, у снежні 2004 года на гэту пасаду быў пастаўлены Антоній Дзям’янка.
21 верасня 2007 года Папа Бенедыкт XVI прызначыў архібіскупам Мінска-Магілёўскім Тадэвуша Кандрусевіча. З дня яго кананічнага ўступлення на пасаду (10 лістапада таго ж года) да 2012 года Антоній Дзям’янка з’яўляўся Генеральным вікарыем архідыяцэзіі.
3 студзеня 2021 года Архібіскуп Тадэвуш Кандрусевіч сышоў у адстаўку, Папа Францыск прызначыў апостальскім адміністратарам Казіміра Велікасельца. 14 верасня 2021 года Папа Францыск сваёю булаю прызначыў архібіскупам-мітрапалітам Іосіфа Станеўскага.
Дэканаты
'''г. Мінск і Мінскі раён'''
Вазнясенне (Угранскі раён)
Вазнясенне (Вознесе́нье) — вёска ва Угранскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Угранскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупаваная гітлераўскімі войскамі ў кастрычніку 1941 года, вызвалена ў сакавіку 1943 года.
У 2004—2017 гадах у складзе Русанаўскага сельскага паселішча.
Чля
Плошча паверхні возера 140 км². Даўжыня 23 км, найбольшая шырыня 8,5 км. Найбольшая глыбіня 2,6 м, сярэдняя — 0,9 м. Аб’ём вады ў возеры 0,13 км³. Плошча вадазбору 530 км². Празрыстасць вады 0,4—0,8 м. Катлавіна возера тэктанічнага паходжання, на левабярэжжы Амура, каля яго вусця. Берагі абрывістыя, на паўднёвым захадзе нізкія і забалочаныя. Узровень вады ў возеры залежыць ад узроўню вады і прыліўных з’яў у Амуры. Прыліўныя ваганні дасягаюць 45 см. Замярзае Чля ў канцы кастрычніка — пачатку лістапада, вызваляецца ад лёду ў канцы мая — пачатку чэрвеня.
У возера ўпадаюць 19 вадацёкаў, у тым ліку рэкі Флоцкая, Гырман, Вялікі Мырчан, Джапі, Ул. Пратокай Глінская Чля злучаецца з Амурам, і ракой Падгорная з возерам Арэль.
Акіян (тытан)
Акіян (Ὠκεανός) — у старажытнагрэчаскай міфалогіі бажаство найвялікшай сусветнай ракі, якая амывае зямлю і мора, дае пачатак рэкам, крыніцам, марскім плыням, дае прытулак сонцу, месяцу і зоркам. З яго вод быў народжаны конь Пегас.
Акіян — тытан, сын Урана і Геі, брат і муж Тэфіды, з якой ён спарадзіў тры тысячы дочак — акіанід і гэтулькі жа сыноў — рачных струменяў. Акіян не ўдзельнічаў у бітве тытанаў супраць Зеўса і таму захаваў сваю ўладу.
Па Апаладору ён — бацька жонкі Зеўса, Метыды. Вядомы сваёй міралюбнасцю і дабрынёй (беспаспяхова спрабаваў пагадніць Праметэя з Зеўсам (Эсхіл, Прыкаваны Праметэй). Багі пачытаюць Акіяна як састарэлага бацьку, клапоцяцца аб ім, хоць ён жыве ў адзіноце.
На крайнім захадзе Акіян абмывае мяжу паміж мірам жыцця і смерці.
Уладзіслаў Юрый Халецкі
Уладзіслаў Юрый Халецкі (30 мая 1606, мяст. Ваганаў, Берасцейскае ваяводства — 4 лютага 1668) — ураднік Вялікага Княства Літоўскага.
Біяграфія
Памёр 4 лютага 1668 года. Пахаваны ў бернардзінскім кляштары ў Нясвіжы.
Сям’я
З 1634 года ў шлюбе з Крысцінай са Стравінскіх. У іх было тры сыны:
Бахрам II
Напачатку 280-х гадоў супраць яго падняў паўстанне брат Армізд, які паспрабаваў стварыць сваё незалежнае царства. У той час, пакуль асноўныя сілы Варахрна знаходзіліся на ўсходзе, у Месапатамію ў 283 годзе ўварвалася рымская армія, якую ўзначаліў імператар Кар. Рымляне ўзялі Селеўкію і Ктэсіфон і толькі раптоўная смерць Кара не дазволіла рымлянам давесці вайну да поўнай перамогі. Варахран вымушаны быў заключыць з Рымам невыгодны мір, саступіўшы імперыі значную частку Месапатаміі і адмовіўшыся ад кантролю над Арменіяй.
Індый
Індый (Indium) In — хімічны элемент III групы перыядычнай сістэмы; атамны нумар 49. Серабрыста-белы метал.
Прыродныя крыніцы
Рэдкі элемент (63-е месца па распаўсюджанасці). Сусветная вытворчасць - нязначная: некалькі дзясяткаў тон у год. Атрымліваюць як пабочны прадукт пры перапрацоўцы сярністых руд медзі, свінцу, цынку.
Прымяненне
Высокадакладныя люстэркі — лепшыя за сярэбраныя і ртутныя — найбольш раўнамерна адлюстроўваюць светлавыя хвалі ўсіх даўжынь. Паўправадніковая тэхніка. Лёгкаплаўкія сплавы. У сплаве з меддзю павышае яе ўстойлівасць супраць марской вады.
Міхал Халецкі
Міхал Халецкі (12 лістапада 1679, мяст. Вяйсеі, Гарадзенскі павет — 24 студзеня 1715) — ураднік Вялікага Княства Літоўскага.
Біяграфія
Паходзіў са шляхецкага роду Халецкіх герба «Халецкі». Сын старосты мазырскага Караля Казіміра.
Староста мазырскі з 1695 года, абозны вялікі літоўскі з 1709 года, пасол на соймы 1696—1697 гадоў. Палкоўнік войска ВКЛ (1697), ваяваў супраць Сапегаў у бітве пад Алькенікамі ў 1700 годзе. У 1703 годзе пасол да цара Пятра I.
Заўруткі
Заўру́ткі (, Заврутки) — вёска ў Мядзельскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Слабадскога сельсавета.
Гісторыя
У 1868 годзе вёска Дунілавіцкай воласці Вілейскага павета Віленскай губерні, 12 двароў, 136 жыхароў. У 1904 годзе вёска і засценак Заўруткі Жоснянскай воласці Вілейскага павета, 199 і 87 жыхароў. З 1893 года ў вёсцы працавала школа граматы, у якой у 1896/97 навучальным годзе вучыліся 10 хлопчыкаў. У 1921 годзе вёска і засценак у складзе гміны Жосна Дунілавіцкага (з 1926 года Пастаўскага) павета Віленскага ваяводства. У вёсцы было 28 двароў, 140 жыхароў; у засценку — 17 двароў, 95 жыхароў. У 1931 годзе ў вёсцы было 33 двары, 171 жыхар; у засценку — 18 двароў, 86 жыхароў. У 1940 годзе ў вёсцы 58 двароў, 276 жыхароў, арганізаваны калгас імя Чапаева. З 12 кастрычніка 1940 года вёска і хутар у Слабадскім сельсавеце Мядзельскага раёна Вілейскай, з 20 верасня 1944 года Маладзечанскай, з 20 студзеня 1960 года Мінскай абласцей.
На франтах Вялікай Айчыннай вайны і ў партызанскай барацьбе загінулі 13 жыхароў. У 1949 годзе ў вёсцы створаны калгас «Чырвоная зорка». У 1960 годзе вёскі Заўруткі 1-я (125 жыхароў) і Заўруткі 2-я (98 жыхароў). З 1966 года адна вёска Заўруткі, да якой быў далучаны хутар Заўруткі. З 1954 года ў складзе калгаса «17 верасня» (цэнтр — вёска Слабада).
Інфраструктура
Жывёлагадоўчая ферма.
Спрэдзінг
Спрэ́дзінг (ад spread — расцягваць, пашыраць) — геадынамічны працэс імпульсіўнага і шматразовага рассоўвання блокаў літасферы акіянічнай кары і запаўненне вызваленай прасторы магмай, генераванай ў мантыі, а таксама цвёрдымі пратрузіямі мантыйных перыдатытаў.
406
406 — невысакосны год, пачаўся ў панядзелак. 406 год нашай эры, 406 год 1 тысячагоддзя, 6 год V стагоддзя, 6 год 1-га дзесяцігоддзя V стагоддзя, 7 год 400-х гадоў.
Сцяпанаўскі сад
Сцяпанаўскі сад — сквер у Цэнтральным раёне Мінска. Тэрыторыя абмежавана вуліцамі Кісялёва і Старавіленскай.
Гісторыя
У канцы XIX ст. на рагу вуліц Старажоўскай (Кісялёва) і Міхайлаўскай (Камуністычная) мяшчанін Іван Сцяпанаў на ўласнай зямлі пасадзіў фруктовы сад, які ў 1913 годзе быў выкуплены горадам. .
Масао Такада
(高田 正夫) — японскі футбаліст. У 1925 годзе выступаў за нацыянальную зборную Японіі.
Allium circumflexum
Allium circumflexum — від травяністых раслін сямейства ; эндэмік Афганістана.
Апісанне
Цыбуліны шматлікія; вонкавыя абалонкі карычневыя. Калякветнік пурпурны або фіялетавы; лісточкі калякветніка эліптычна-яйцападобныя, унутраныя тычынкавыя ніткі з трыма кончыкамі.
Распаўсюджанне
Эндэмік Афганістана.
Дыян Касій
Ды́ян Ка́сій Какцеа́н (Δίων Κάσσιος, Lucius Claudius Cassius Dio Cocceianus;  — ) — рымскі консул і гісторык грэчаскага паходжання, аўтар часта цытуемай «Рымскай гісторыі» («Роμαικη», «Historia Romana») у 80 кнігах, якія ахопліваюць гісторыю ад заснавання горада да часоў Аляксандра Севера.
Дыян працаваў над «Гісторыяй» 22 года. Стыль Дыяна — рытарычны, манера выкладу — ясная і простая, але, напрыклад, у апісанні бітвы пры Карах некаторыя аддаюць перавагу Плутарху. На «Рымскую гісторыю» абапіраліся гісторык Яўстахій з Эпіфаніі (VI ст.), Іаан Антыяхійскі (VII ст.).
Сачыненне Дыяна захавалася не цалкам, але ў значнай частцы. Ад першых 35 кніг (якія распавядалі пра перыяд ад заснавання Рыма да 69 гады да н. э.) дайшлі малаважныя фрагменты і скарочаны пераказ у візантыйскага гісторыка Занары. Кнігі XXXVI—LIV, якія адносяцца да 69-10 гг. да н. э., захаваліся цалкам, а кнігі LV-LX (9 год да н. э. — 46 год н. э.) — з некаторымі лакунамі. Ад апошніх 20 кніг захаваліся значныя фрагменты. Утрыманне шэрагу заключных кніг пераказаў візантыйскі пісьменнік Ксіфілін.
Існуе поўны англійскі пераклад працы Дыяна Касія, апублікаваны ў «Loeb Classical Library».
Сачыненні
Тэкст і англійскі пераклад:
Французскі пераклад:
Югурта
Югурта (Iugurtha; 160—104 да н.э.) — цар Нумідыі з 117 да н.э., які вёў з рымлянамі Югурцінскую вайну. Незаконнанароджаны сын аднаго з сыноў Масінісы.
Юны Югурта карыстаўся такім поспехам сярод нумідыйцаў, што яго дзядзька Міцыпса паспрабаваў пазбавіцца ад яго, накіраваўшы яго ў дапамогу Сцыпіёну Афрыканскаму Малодшаму, які у той час трымаў аблогу Нуманцыі. Югурту ўдалося пераканаць рымскіх сенатараў у сваёй лаяльнасці, і пад іх націскам Міцыпсы ў 120 г. пайшоў на ўсынаўленне Югурты.
Праз два гады Міцыпса памёр, падзяліўшы царства паміж Югуртам і двума сынамі — Гіемпсалам і Адгербалам. Ад першага з іх Югурта неўзабаве пазбавіўся, аднак Адгербал стаў шукаць абароны ў Рыме. Сенацкая камісія правяла падзел Нумідыі такім чынам, што Югурту дасталася меней абжытая і развітая заходняя частка краіны, аднак качэўнікі, якія насялялі яе, былі выдатнымі воінамі.
У 112 годзе да н.э. Югурта павёў свае войскі супраць Адгербла і ўзяў яго сталіцу, Цырту. Забіты быў не толькі Адгербал, які меў тытул сябра і саюзніка рымскага народа, але і італійцы (у літаратуры часта памылкова пішуць пра рымлян), што ўдзельнічалі ў абароне горада. У адказ на гэта сенат абвясціў Югурту вайну.
На наступны год Югурта дамогся заключэнні міру з консулам Луцыем Кальпурніем Бестыем, які захапіў значную частку Нумідыі — як запэўнівалі праціўнікі міру, з дапамогай хабараў. Плебейскі трыбун Мемій патрабаваў расследавання акалічнасцей гэтай здзелкі, для чаго Югурта быў выкліканы ў Рым. Цар з’явіўся ў варожай сталіцы, ад яго патрабавалі назваць імёны тых рымскіх палітыкаў, каго ён падкупіў, але народны трыбун Бебій забараніў яму гаварыць — як запэўнівалі, падкуплены царом. Але таксама верагодна, што Бебій не хацеў яму даць магчымасць зняславіць без усякіх доказаў выдатных рымскіх палітыкаў. З’яжджаючы з Рыма, Югурта нібы выклікнуў: «Прадажны горад — цябе ўвесь можна было б купіць, калі б знайшоўся пакупнік» (Салюстый, Югурцінская вайна, 35, 10).
Калі праціўнікі Югурты сталі высоўваць у процівагу яму іншага ўнука Масінісы, Масіву, той падстроіў яго забойства прама ў Рыме. Пасланая супраць яго армія на чале з Аўлам Постумам Альбінам у пачатку 110 года да н.э. ганебна капітулявала, і Югурта неўзабаве ачысціў Нумідыю ад апошніх рымскіх салдатаў.