cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Сяргей Антонавіч Клычкоў
Біяграфія
У 1937 годзе Сяргей Клычкоў быў арыштаваны па ілжывым абвінавачванні, 8 кастрычніка 1937 года прысуджаны да смяротнай кары і ў той жа дзень расстраляны. У 1956 годзе рэабілітаваны. У даведцы аб рэабілітацыі паказаная ілжывая дата смерці — 21 студзеня 1940 года, якая перайшла ў некаторыя выданні.
У цяперашні час на радзіме паэта, у сяле Дуброўкі Талдомскага раёна Маскоўскай вобласці, дзейнічае мемарыяльны музей Клычкова.
Лоўрэнс Вайнер
Лоўрэнс Вайнер (Lawrence Weiner;, Манхэтэн, Нью-Ёрк — , Манхэтэн, Нью-Ёрк) — амерыканскі мастак-канцэптуаліст, працы якога часта прымаюць форму друкарскага тэксту. Жыў і працаваў у Нью-Ёрку і Амстэрдаме.
Раннія працы Вайнера ўключалі эксперыменты з фігурнымі палотнамі, выразаннем квадратаў з дываноў ці сцен. У 1968 годзе, калі Сол Левіт апублікаваў «Paragraphs on Conceptual Art», Вайнер сфармуляваў сваю знакамітую «Дэкларацыю аб намерах» (1968). Вайнер стварыў сваю першую кнігу «Заявы» (Statements) у 1968 — невялікая кніга ў мяккай вокладцы на 64 старонкі з тэкстамі, якія апісваюць працы, была апублікаваная Фондам Луі Кельнера і Seth Siegelaub. Вайнер быў суаўтарам знакамітай «Xeroxbook», таксама апублікаванай Seth Siegelaub у 1968. З пачатку 1970-х насценныя інсталяцыі зрабіліся асноўнымі, Вайнер выстаўляўся ў галерэі Леа Кастэлі.
Лоўрэнс Вайнер — мастак, медыя яго з’яўляецца мова. Яго тэксты апісваюць матэрыяльныя працэсы і фізічныя ўмовы, яны размяжоўваюць прастору і паказваюць месцазнаходжанне. З 1968 г., калі ён прыйшоў да высновы, што фактычнае стварэнне працы не з’яўляецца крытычным, Вайнер стаў аўтарам сотняў тэкставых работ. Да гэтага часу яго матэрыяльным скульптурам папярэднічалі назвы, якія дыктавалі сродкі іх вырабу.
Фарах Пехлеві
Фарах Пехлеві (, Fərəh Pəhləvi; нар., , Іран) — імператрыца Ірана, жонка шаха Махамеда Рэза Пехлеві. З трох жонак шаха яна адзіная была каранавана ў якасці імператрыцы (шахбану). Яна была першай імператрыцай, каранаванай у Іране з часоў арабскага ўварвання ў VII стагоддзі. Дзве сасанідскія імператрыцы, Барандохт і Азармедохт (каля 630 года), былі апошнімі, хто насіў гэты тытул да яе.
Біяграфія
Азербайджанка з паходжання, Фарах Дыбэ (дзявочае прозвішча) нарадзілася ў сям’і афіцэра — выпускніка ваеннай школы Сен-Сір. Яе дзед па бацькоўскай лініі ў канцы XIX стагоддзя быў паслом Ірана пры двары Раманавых. Фарах была з багатай сям’і, аднак ранняя смерць яе бацькі прымусіла сям’ю пакінуць уласную вілу ў Тэгеране і пераехаць у дом да сваякоў. Адукацыю атрымала ў Тэгеране і Парыжы. У школьныя гады захаплялася спортам і была капітанам каманды па баскетболе. Пасля заканчэння ліцэя яна занялася архітэктурай і вучылася ў Ecole Speciale d’Architecture ў Парыжы. Там жа ў 1959 годзе на прыёме ў іранскім пасольстве яна была прадстаўлена шаху як адна з іранскіх студэнтак, якія вучыліся ў Францыі. Шах зрабіў ёй прапанову практычна адразу ж пасля сустрэчы. Іх вяселле адбылося 21 снежня 1959 года. Спадчыннік прастола, Рэза Пехлеві, нарадзіўся 31 кастрычніка 1960 года.
Свой вольны час імператрыца Фарах прысвячала мастацтву.
Фарах — высокаадукаваная жанчына, апроч азербайджанскай свабодна валодае персідскай, англійскай і французскай мовамі. Дзякуючы яе актыўнасці ў Іране адкрылася нямала музеяў. Фарах скупляла палотны такіх складаных для разумення мастакоў як Марк Ротка і Джэксан Полак. Акрамя таго, яна вярнула ў краіну і некалі вывезеныя творы нацыянальных мастакоў.
Пасля смерці шаха, выгнаная імператрыца заставалася ў Егіпце на працягу амаль двух гадоў. Праз некалькі месяцаў пасля забойства прэзідэнта Садата ў кастрычніку 1981 года імператрыца і яе сям’я пакінулі Егіпет. Прэзідэнт Рональд Рэйган паведаміў імператрыцы, што яе гатовы прыняць у ЗША.
Красное (Хіславіцкі раён)
Красное (Красное) — вёска ў Хіславіцкім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Уладзіміраўскага сельскага паселішча.
Гісторыя
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай Красное абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі яно ўвайшло ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР. У 1924 годзе, нягледзячы на перавагу беларускага насельніцтва, Красное не вярнулі БССР.
Віўчыцк
Віўчыцк (Ві́вчицьк) — вёска ў Ковэльскім раёне Валынскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Галобыўкай пасялковай абшчыны.
Стаццана
Стаццана (Stazzano) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне П’емонт, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Алесандрыя.
Насельніцтва складае 2217 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 124 чал./км². Займае плошчу 18 км². Паштовы індэкс — 15060. Тэлефонны код — 0143.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы Георгій Перамаганосец.
NGC 5185
NGC 5185 (іншыя абазначэнні — UGC 8488, MCG 2-34-25, ZWG 72.104, PGC 47422) — спіральная галактыка (Sb) ў сузор’і Дзева.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Дарыўка (Ковэльскі раён)
Дарыўка (Да́рівка) — вёска ў Ковэльскім раёне Валынскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Галобыўкай пасялковай абшчыны.
Шэлеўшчына
Шэ́леўшчына (, Шелевщина) — вёска ў Валожынскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Івянецкага сельсавета.
У 1940—1959 гадах вёска ўваходзіла ў склад Станюшкаўскага сельсавета, у 1959—1962 гадах — у склад Пральніцкага сельсавета. 5 мая 1962 года вёска перададзена з Пральніцкага сельсавета ў Волменскі сельсавет. Да 28 мая 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Пральніцкага сельсавета.
Юрый Фёдаравіч Ступакоў
Юрый Фёдаравіч Ступако́ў (, с. Рубцава, Мыцішчынскі раён, Маскоўская вобласць — ) — савецкі і беларускі акцёр. Заслужаны артыст Беларускай ССР (1973), Народны артыст Беларускай ССР (1980).
Біяграфія
Нарадзіўся ў сяле Рубцава Мыцішчанскага раёна Маскоўскай вобласці. У 1948 годзе паступіў у рамеснае вучылішча, дзе браў удзел у пастаноўках гуртка мастацкай самадзейнасці. Адначасова наведваў гурток мастацкага слова пры Цэнтральным палацы культуры чыгуначнікаў Масквы. З 1953 года праходзіў службу ў Савецкай Арміі. З 1957 года працаваў у Ліпецкім абласным драматычным тэатры, Севастопальскі драматычным тэатры, з 1968 года ў Дзяржаўным рускім драматычным тэатры Беларусі.
Будынак былой гасцініцы Беларускай ваеннай акругі
Будынак былой гасцініцы Беларускай ваеннай акругі  — будынак у Мінску, размешчаны па праспекце Незалежнасці, 27. Пабудаваны ў 1940 годзе па праекце архітэктара Герасіма Якушкі. Манументальная і лаканічная архітэктура будынка, тыповая для грамадзянскіх збудаванняў 1930-х гадоў, захоўвае выразныя рысы канструктывізму. Цяпер 2-гі корпус Міністэрства абароны Беларусі.
Архітэктура
Чатырохпавярховы П-падобны ў плане будынак аднесены ў глыбіню ад «чырвонай лініі» забудовы. Рэльеф прадыктаваў неабходнасць зрабіць пад правай часткай будынка цокальны паверх, перад цэнтральнай часткай — падпорныя сценкі, у сістэму якіх арганічна ўключаны шырокія лесвічныя маршы. Над лесвічнай клеткай правага крыла ўзвышаецца квадратны ў плане зашклёны відавы павільён. Над уваходамі на вышыню 2 паверхаў убудаваны галерэі-балконы, абмежаваныя магутнымі квадратнага сячэння калонамі. Пластыка фасадаў строгая і манументальная. Рытму калон на галерэях бакавых крылаў адпавядаюць пілоны на галоўным фасадзе цэнтральнага корпуса, якія даходзяць да 4-га паверха і разам з калонамі галерэй нясуць развіты прафіляваны карніз. Сцены 1-га паверха бакавых крылаў апрацаваны рустам. 3 боку дваровага фасада рызаліты бакавых крылаў завершаны трохвугольнымі франтонамі. Планіроўка калідорная, з аднабаковым размяшчэннем памяшканняў.
Юрый Фёдаравіч Ступакоў
Біяграфія
Член Украінскага тэатральнага таварыства (1967). Член Беларускага саюза тэатральных дзеячаў з 1969 года.
Творчасць
Выканаўца драматычных і характарных роляў. Мастацтва Ступакова вызначаецца глыбінёй пранікнення ў сутнасць вобраза, спалучэннем драматычнага і камедыйнага пачатку, прастаты знешняга малюнка і псіхалагічнай пераканальнасцю. Сярод роляў у рускім тэатры: Немец («Вяртанне ў Хатынь» паводле А. Адамовіча), Навіцкі, Хазяінаў («Трывога», «Соль» А. Петрашкевіча), Карніла («Знак бяды» паводле В. Быкава), Іван Ільіч («Ноч анёла» А. Разанава), Іван Каламійцаў, Сацін («Апошнія», «» М. Горкага), Пабеданосікаў («Лазня» У. Маякоўскага), маркіз дэ Шарон («» М. Булгакава), Васкоў («» паводле Б. Васільева), Макдуф («» У. Шэкспіра), Шрусберы («Марыя Сцюарт» Ф. Шылера), Рычард («» Э. Олбі) і інш.
Здымаўся ў мастацкіх фільмах і серыялах. Дэбют у кіно адбыўся ў ролі Гуркова ў міні-серыяле «Руіны страляюць…» («Беларусьфільм», 1970—1972). Сярод значных роляў: Камандзір («Зімародак», «Беларусьфільм», 1972), Генерал-маёр Віхраў (серыял «Дзяржаўная граніца», «Беларусьфільм», 1982—1986), А. М. Ціхаміраў (галоўная роля, «Культпаход у тэатр», «Беларусьфільм», 1982), Д. С. Рокатаў (міні-серыял «Мяжа магчымага», «Экран», 1984), Дырэктар завода (міні-серыял «Пуць», «Экран», 1986), Дзееў (галоўная роля, «Закон», «Масфільм», 1989), «Чорны бусел» (рэжысёр Віктар Тураў, «Беларусьфільм», 1993), Повар Сцяпан («Пракляты ўтульны дом», «Беларусьфільм», рэжысёр Уладзімір Арлоў, 1998), «Чорны замак Альшанскі» («Беларусьфільм», рэжысёр Міхаіл Пташук, 1983) і інш.
Шаманізм
Шамані́зм — вера ў асобна-магутныя надпрыродныя магчымасці старажытных адмысловых служыцеляў культу.
Найбольш тыповая асаблівасць шаманізма — выкарыстоўванне сродкаў экстатычных зносін з надпрыроднымі сілами і ў сувязі з гэтым вылучэнне асобных індывідуумаў, якім прыпісуецца здольнасць гэтакіх зносін. У аснове пакладзена магічная практыка зносін служыцеля культу — шамана — з духамі падчас рытуала камлання, г.зн. спецыяльнага рытуала, які прыводзіць чалавека ў экстатычны стан.
Шаманства вядома са старажытных часоў у культуры практычна ўсіх народаў свету. Асноўныя функцыі: лячэнне хворых, дапамога ў гаспадарчых і ваенных справах, выхаванне падрастаючага пакалення, прадухіленне няшчасцяў. Дзеянні шаманаў звычайна суправаджаюцца спевамі, ударамі ў бубны. Атрымала шырокае распаўсюджанне ў народаў Сібіры, Урала і Алтая, а таксама Афрыкі, Амерыкі, Акіяніі і інш.
Пейзажны парк
Пейза́жны парк (paysage ад  — краіна, мясцовасць), або англі́йскі парк  — тып парку, які склаўся ў XVIII стагоддзя ў Англіі на кантрасце з барочным, рэгулярным паркам у «французскім стылі» Ленотра. У развіцці пейзажных паркаў важную ролю адыгралі філасофскія ідэі Асветніцтва, а таксама мастацтва Кітая.
Характарыстыка
Для пейзажнага парку ўласціва свабодная планіроўка, маляўнічае размяшчэнне кампазіцыйных элементаў, што імітуе прыродны ландшафт. Пры стварэнні такіх паркаў творча перапрацоўваліся матывы натуральнай прыроды; партэры замяняліся лужкамі, геаметрычныя па форме басейны і каналы — азёрамі і рэчкамі, строгі рытм пасадак — асобнымі або свабодна згрупаванымі дрэвамі (курцінамі), прамыя алеі — сцяжынкамі. У кампазіцыю пейзажных паркаў часам уваходзілі несапраўдныя руінныя формы раманскай і гатычнай архітэктуры, бутафорскія пабудовы ў «псеўдакітайскім стылі», штучныя збудаванні ў выглядзе гротаў, каскады і інш. У стварэнні паркавых перспектыў выкарыстоўваліся кулісы-сценкі са стрыжаных дрэў і кустоў. У многіх парках пейзажныя прынцыпы кампазіцыі спалучалі з рэгулярнымі.
Англійскія вытокі
Французскі і англійскі парк уяўляюць сабой розныя грані эстэтыкі класіцызму ў дачыненні да садова-паркавага мастацтва. Парк версальскага тыпу сваімі прамалінейнымі дарожкамі і фігурнымі формамі старанна абрэзаных кустоў падкрэсліваў абсалютны кантроль чалавека над прыродай. Англійскі сад ішоў далей, сцвярджаючы найвышэйшую каштоўнасць таго мастацтва, якое неадрозна ад прыроды.
Першыя майстры англійскага саду — паладыянец Уільям Кент і садоўнік Чарлз Брыджмен — чэрпалі натхненне ў пейзажах Пусэна і асабліва Ларэна, якія малявалі ідэалізаваныя карціны прыроднай гармоніі. Захапленне ларэнаўскімі пейзажамі прывяло да стварэння неназойлівых у сваёй разнастайнасці паркаў у Кларэмонце і Стоўрхедзе. Працамі Кента самы грандыёзны рэгулярны парк Англіі, Стоу у Бакінгемшыры, быў паступова вычышчаны ад геаметрычных формаў і пераасэнсаваны як натуральны працяг навакольнага пейзажу. Першапачаткова сістэма пейзажнага парку ўвасабляла русаісцкую ідэю пакланення перад прыродай, прыгажосцю яе натуральных пейзажаў. Стваральнікі такіх паркаў імкнуліся да зразумення раўнавагі і гармоніі, што існуюць у прыродзе.
Майстры англійскага парку надавалі вялікае значэнне элементу непрадказальнасці і сюрпрызу. Наведвальнік англійскага парку рэдка мог прадказаць, што чакае яго за чарговым паваротам алеі. Як правіла, пейзаж разнастаілі маляўнічыя масткі і садовыя павільёны ў паладыянскім стылі, навеяныя архітэктурнымі накідамі Паладыа і яго вучняў. У пейзажныя паркі ўводзіліся і элементы ўсходняй экзотыкі (як, напрыклад, шынуазры Уільяма Чэмберса ў садах К'ю) або гатычныя матывы (упершыню выкарыстаныя Г. Уолпалам у Строберы-хіле).
Найбольш запатрабаванымі прадаўжальнікамі школы англійскага парку ў другой палове XVIII стагоддзі сталі Ланселот Браўн і Хамфры Рэптан, якія «прывялі ў гармонію» тысячы гектараў угоддзяў па ўсёй Брытаніі. Для Браўна характэрна спрашчэнне структуры парку за кошт канчатковай адмовы ад геаметрычных ліній алей і партэраў. У яго садах адкрытыя прасторы (палянкі і лужкі) адкрываюць захапляльныя перспектывы і візуальна пашыраюць межы парку. У садах маецца хмат штучных каналаў, замаскіраваныз пад зарослыя трыснягом рачулкі. Рэптан гусцей засаджвае свае сады кустамі і дрэвамі, арганізаванымі ў групы рознай шчыльнасці.
Кантынентальныя паркі
У сярэдзіне XVIII стагоддзя разам з архітэктурай ракако і барока стаў выходзіць з моды і рэгулярны парк. Распаўсюджванню культу прыроднай натуральнасці больш за іншых мысляроў спрыяў Жан-Жак Русо, які адным з першых перапланаваў свой сад у Эрменанвілі на англійскі ўзор. Пры Людовіку XVI англійскі парк атрымаў ужо ўсеагульнае распаўсюджванне, а яго жонка Марыя-Антуанэта стварыла ў Версалі ферму з агародам, дзе пад сялянскі посуд быў стылізаваны каштоўны сеўрскі фарфор.
На Беларусі пезажныя паркі з’явіліся на мяжы XVIII—XIX стст. ў сядзібных, палацавых комплексах, такіх як Гомельскі палацава-паркавы ансамбль, Жыліцкі палацава-паркавы ансамбль, Нясвіжскі палацава-паркавы комплекс, Краскаўская сядзіба, Столінскі парк «Манькавічы», Вердаміцкі парк, Лагойскі палацава-паркавы ансамбль і інш.
Калерыя Іосіфаўна Сцепанцэвіч
Калерыя Іосіфаўна Сцепанцэвіч (нар., г. Ніжні Ноўгарад, РСФСР) — беларускі музыказнавец, педагог. Заслужаны работнік вышэйшай школы Беларускай ССР (1977). Кандыдат мастацтвазнаўства (1982), прафесар (1982).
Навуковая дзейнасць
Даследуе праблемы музычнага выхавання і адукацыі, выканальніцтва, творчасць рускіх і беларускіх кампазітараў.
Касцёл Святой Марыі Магдалены (Новалукомль)
Касцёл Святой Марыі Магдалены — мураваны каталіцкі храм у горадзе Новалукомлі Чашніцкага раёна Віцебскай вобласці. Знаходзіцца ў цэнтры горада на вуліцы Камунальнай, 2.
Гісторыя
Парафія ў Новалукомлі бярэ свой пачатак з населенага пункта Лукомль. У XVII стагоддзі князь Ян Лукомскі ў мястэчку пад назвай Лукомль пабудаваў францысканскі кляштар, пры якім была ўтворана парафія.
У 1832 годзе, пасля паўстання 1830—1831 гадоў, кляштар быў закрыты. У 1868 годзе, пасля паўстання 1863—1864 гадоў, парафія была скасавана. Будынак касцёла Святога Духа быў перададзены пад юрысдыкцыю праваслаўнай царквы і стаў вядомы як царква Святой Марыі Магдалены.
У 1996 годзе была адпраўлена першая Святая Імша ў прыватнай кватэры, што і паклала пачатак фарміраванню новай парафіі. У 1997 годзе парафія была названа імем святой Марыі Магдалены. Дзякуючы намаганням ксёндза прэлата Мечыслава Янцышына, у сакавіку 1998 года парафія была зарэгістравана.
Пасля ўтварэння Віцебскай дыяцэзіі ў 2000 годзе ў парафію быў прызначаны першы пробашч — ксёндз прэлат Мечыслаў Янцышын. У 2001 годзе ў цэнтры горада католікі выкупілі старую кацельню з прылягаючай тэрыторыяй, а ў 2003 годзе яе пачалі перабудоўваць у касцёл і плябанію.
Архітэктура
Помнік архітэктуры постмадэрнізму. Трохнефная дзвюхвежавая базіліка. Працяглы прамавугольны ў плане аб’ём пад двухсхільным дахам, які на фасадзе закрыты 2-гранным шчытом на прамавугольным атыку з круглай люкарнай па цэнтры. Над карнізам даху выступаюць бочкавыя перакрыцці над арачнымі аконнымі праёмамі бакавых фасадаў. Франтальны фасад завершаны бакавымі васьміграннымі шатровымі вежамі, адкрытымі арачнымі прасветамі. Арачны ўваходны праём у нізкім прамавугольным нартэксе пад двухсхільным пакрыццём.
Кахарынган
Кахарынган (Kaharingan) — монатэістычная рэлігія даякаў, распаўсюджаная пераважна ў Цэнтральным і Паўднёвым Калімантане.
Гісторыя
Ускосны ўплыў на ўзнікненне кахарынган аказалі хрысціянскія місіянеры, якія дзейнічалі сярод даякаў з 1835 г. У першай палове XX ст. з ліку тых, хто скончыў місіянерскія школы, узнікла група палітыкаў, што імкнулася адстойваць нацыянальныя інтарэсы даякаў. Кахарынган была упершыню прадстаўлена імі як нацыянальная рэлігія даякаў падчас II Сусветнай вайны, калі Калімантан быў акупаваны японскімі войскамі. Пасля вайны яна не прызнавалася з боку галандскіх каланіяльных, а потым і інданезійскіх уладаў. Тым не меней, колькасць вернікаў паступова пашыралася. У 1971 г. была складзена і ў 1973 г. апублікавана свяшчэнная кніга «Панатуран».
У 1980 г. улады Інданезіі прызналі кахарынган, але не як самастойнае веравучэнне, а частку індуізму, паколькі ўзаконенымі лічыліся толькі іслам, пратэстантызм, каталіцызм, будызм і індуізм. Дзякуючы прызнанню вернікі атрымалі магчымасць будаваць месцы шанавання і рытуалаў, займацца місіянерскай дзейнасцю. Тым не меней, прыхільнікі кахарынган перыядычна скардзяцца на дыскрымінацыю.
Вучэнне
Слова кахарынган можа быць перакладзена з моў барыта як «жыццё». Асновы веравучэння выкладзены ў свяшчэннай кнізе «Панатуран», малітоўным зборніку «Талата Басара», рытуальных зборніках «Таур» і «Кандаю». Кахарынган прызнае мноства прыродных духаў, мясцовых багоў, культ продкаў, але вярхоўным бажаством, якое ўшаноўваецца вернікамі, лічыцца Раньінг Хатала Лангіт, або сувара (літаральна «усемагутны»). Бажаство можа называцца іншымі імёнамі ў залежнасці ад роднай мовы вернікаў. Яно разглядаецца як тое, што існавала да пачатку ўсяго і складае аснову жыцця. Вярхоўнае бажаство рэгулюе лёс чалавека, ахоўвае рыс, вёскі і лясы. Сімвалам кахарынган з'яўляецца выява дрэва жыцця Батанг Гарынг.
Асноўныя 5 пастулатаў кахарынган:
Шанаванне
Рытуалы і малітвы разглядаюцца ў кахарынган як аснова шанавання Раньінг Хатала Лангіт, мажлівасць змяняць яго адносіны да сябе ў лепшы бок. Месцамі арганізацыі рытуалаў з'яўляюцца храмы балай басарах. У іх адбываецца збор вернікаў, арганізуецца адукацыя іх дзяцей. Святарамі часцей за ўсё выступаюць мясцовыя старасты і правадыры. Існуе пасада вярхоўнага святара пангкаліма.
Рытуалы кахарынган могуць адрознівацца ў залежнасці ад племені і яго традыцый. Аднак усе вернікі падтрымліваюць рытуалы перапахавання продкаў тывах і ахвярапрынашэнняў. Супольныя святы суправаджаюцца свяшчэннымі песнямі карунгут і танцамі нганджан.
Суахілі (народ)
Суахі́лі (Waswahili) — народ, карэнныя насельнікі ўзбярэжжа Усходняй Афрыкі. Жывуць таксама ў цэнтральных раёнах Афрыканскага кантынента, Саудаўскай Аравіі, Аб’яднаных Арабскіх Эміратах, Еўропе і ЗША. Агульная колькасць (2012 г.) — 1 480 тыс. чал.
Этымалогія
Назва народа суахілі паходзіць ад арабскага слова سواحل (Савахіл), што значыць «бераг» або «ускраіна».
Паходжанне
Народ суахілі ўзнік у выніку кантактаў народаў банту, якія насялялі ўзбярэжжа Усходняй Афрыкі з арабскімі каланістамі, у першую чаргу гандлярамі і місіянерамі. Акрамя таго, у фарміраванні суахілі пэўную ролю адыгралі выхадцы з Персіі (шыразі), Індыі, магчыма Зондскіх астравоў і нават Кітая.
Першапачаткова ў навуковай літаратуры XIX — першай паловы XX стст. выказваліся 2 асноўныя супрацьлеглыя думкі аб паходжанні культуры суахілі:
Першая думка абапіралася на летапісную традыцыю (хронікі гарадоў Кілва, Ламу і Патэ), другая — на археалагічныя і этнаграфічныя крыніцы. У наш час існуе меркаванне, што развіццё культуры суахілі вызначалася працяглым і вельмі складаным характарам.
Народы Усходняй Афрыкі здаўна мелі кантакты з краінамі Міжземнамор’я і Персідскага заліва, што пацвярджаецца шматлікімі пісьмовымі крыніцамі. Адсюль прывозілі экзатычныя тавары і араматычны алей. У пачатку 1 тысячагоддзя н. э. Усходнюю Афрыку насялілі народы банту, якія ўжо ведалі земляробства і выплаўленне жалеза. Мяркуюць, што не вельмі якаснае, але вельмі таннае афрыканскае жалеза некаторы час было галоўным таварам, які прыцягваў гандляроў з поўначы.
Згодна летапісам, першае перасяленне сірыйскіх арабаў на чале халіфа Абд аль-Маліка ібн Марвана адбылося ў 696 г. Ім прыпісваецца заснаванне гарадоў-дзяржаў суахілі, колькасць якіх да прыходу еўрапейцаў дасягала 37. Яны займалі значную частку афрыканскага ўзбярэжжа Індыйскага акіяна ад сучаснага Паўднёвага Самалі да Паўночнага Мазамбіка. Але першасным месцам фарміравання культуры суахілі былі архіпелаг Ламу і прыбярэжныя раўніны ракі Тана.
Пакуль археолагі знайшлі старажытныя паселішчы гарадскога тыпу толькі IX — XII стст. Відавочна, найбольш вялікім і значным з’яўляўся горад на востраве Манда на ўсходзе сучаснай Кеніі. Аднак наяўнасць шырокіх кантактаў банту і гандляроў з Аравіі ў другой палове 1 тысячагоддзя таксама пацвярджаецца шырокім колам іншых крыніц. У арабскіх рукапісах апісваецца краіна чорных Зандж або Зіндж (زنج). Яна лічылася варварскім месцам, але адтуль прывозілі чарнаскурых рабоў. Іх колькасць стала расла. У IX ст. у раёне горада Басра на тэрыторыі сучаснага Ірака нават адбылося паўстанне занджы́.
Барацьба з партугальцамі
У 1488 г. партугальскі мараплавец Барталамеў Дыяш адкрыў шлях у Індыйскі акіян. У 1498 г. яго паслядоўнік Васка да Гама дасягнуў земляў суахілі і з дапамогай лоцмана з Маліндзі працягнуў свой шлях у Індыю. Першыя спробы партугальцаў гандляваць з ўсходнімі афрыканскімі гарадамі не мелі асаблівага поспеху з-за дрэннай якасці еўрапейскіх тавараў, а таксама з-за ўзаемнага недаверу. Таму ў 1505 г. кароль Мануэль I Шчаслівы адкрыта абвясціў аб палітыцы заваявання.
У 1505 — 1507 гг. былі захоплены і разрабаваны такія багатыя гарады суахілі, як Мамбаса, Кілва і Барава. У 1507 г. яны ўмацаваліся ў Мазамбіку. Нашэсце партугальцаў выклікала бегства часткі насельніцтва ва ўнутраныя раёны Афрыкі. Манапалізацыя партугальцамі марскога гандлю прывяла да эканамічнага заняпаду і часовага разбурэння сувязяў з іншымі краінамі. Спыненне вывазу золата зрабіла дзейнасць на афрыканскім узбярэжжы не рэнтабельнай і для саміх каланізатараў, але ўсходнеафрыканскія землі патрабаваліся ім як ваенны фарпост на шляху ў Індыю, а таксама для далейшага змагання з арабскімі канкурэнтамі. Суахілі не аднойчы паўставалі, але гэта прыводзіла да крывавых карных экспедыцый. У канцы XVI ст. галоўным цэнтрам партугальскіх валоданняў стала крэпасць Ісуса ў Мамбасе.
У барацьбе за незалежнасць ўладары гарадоў суахілі звярнуліся да султаната Аман. Сумеснымі намаганнямі да канца XVII ст. яны здолелі выгнаць партугальцаў. Толькі паўднёвыя тэрыторыі суахілі ўвайшлі ў склад партугальскай калоніі Мазамбік.
Арабізацыя
Саюз з султанамі Амана забяспечыў гарады суахілі эпохай росквіту. Яны сталі галоўным пасрэднікам у гандлі чарнаскурымі рабамі, якіх вывозілі ў арабскія краіны, Індыю і еўрапейскія калоніі. Асабліва прыбытковым гэты сумніўны гандаль стаў у XIX ст., калі аманскія султаны зрабілі Занзібар цэнтрам сваіх валоданняў і пачалі развіваць плантацыйныя гаспадаркі, на якіх вырошчвалі спецыі. Патрэба ў рабах, слановай косці і іншых таварах вымушала суахілі пранікаць ва ўнутраныя раёны Афрыкі, дзе ў XIX ст. нават складваліся дзяржавы гандляроў рабамі.
Адваротным вынікам дамінавання султаната Аман — Занзібар стала паступовая арабізацыя вышэйшых колаў улады. Буйнымі землеўладальнікамі і чыноўнікамі станавіліся арабы, якія маглі пераймаць мясцовую мову, жаніцца на жанчынах-суахілі, але працягвалі атаясамліваць сябе з арабамі і захоўваць арабскую ідэнтычнасць. Нават багатыя гандляры і шэйхі суахілі імкнуліся пераймаць іх лад жыцця і аддаляліся ад суайчыннікаў. Арабізацыя закранула паўсядзённую культуру і мову суахілі.
Частка знаці суахілі выступіла супраць арабскай экспансіі. У другой палове XVIII — першай палове XIX ст. барацьбу супраць султаната ўзначальвалі кіраўнікі Мамбасы. Аднак яна скончылася паразай. Задушэнне супраціўлення суахілі суправаджалася заменай мясцовых кіруючых дынастый і буйных гандляроў арабамі.
Істотныя змены ў адносінах паміж суахілі і арабамі не адбыліся нават пасля ўсталявання пратэктаратаў Германіі і Вялікабрытаніі ў канцы XIX ст. Забарона гандлю рабамі, а потым і поўная адмена рабства нанеслі моцны ўдар па поспеху гандляроў, але не па землеўладальнікам-арабам. Многія суахілі ў пошуках дастатку працягвалі пакідаць прыбярэжныя тэрыторыі, шукалі працу ў цэнтральных раёнах Кеніі і Танзаніі.
Сучасны стан
Набыццё незалежнасці афрыканскімі краінамі ў другой палове XX ст. мела супярэчлівыя наступствы для лёсу культуры суахілі. Падчас рэвалюцыі 1964 г. на Занзібары былі вынішчаны амаль усе арабы і частка суахілі-землеўладальнікаў. У іншых краінах прадпрымальнікі-суахілі разглядаліся як памагатыя каланізатараў, таму адкрыта праследаваліся. Усталяванне новых дзяржаўных межаў перашкаджала развіццю кабатажнага суднаходства, якім займаліся жыхары ўзбярэжжа, а таксама раздзірала традыцыйныя сувязі паміж абшчынамі. Гэта прывяло да эміграцыі суахілі ў іншыя краіны. Адна з найбольшых груп суахілі ў нашы дні жыве ў Саудаўскай Аравіі.
З іншага боку, мова суахілі атрымала дзяржаўны статус у Кеніі і Танзаніі. Яе актыўна вывучаюць за межамі Афрыкі. У апошнія дзесяцігоддзі адбываецца абуджэнне цікавасці да гісторыі і культуры гэтага народа.
Асаблівасці культуры
Суахілі традыцыйна жылі ў прыбярэжнай зоне Індыйскага акіяна, прычым значная частка — у гарадах. Таму асноўнымі заняткамі былі рамяство, гандаль, рыбалоўства і суднаходства. Жыхары гарадскіх ускраін і вёсак таксама практыкуюць земляробства, якое вельмі часта мае камерцыйную накіраванасць. Жывёлагадоўля атрымала толькі дапаможнае значэнне. Гадуюць кароў, аслоў, коз, але на астравах іх колькасць штучна абмяжоўваецца.
Прыкметным адрозненнем суахілі ад іншых суседзяў-афрыканцаў з’яўляецца развіццё рамяства. Суахілі — выдатныя суднабудаўнікі. У мінулым іх традыцыйныя лодкі доў хадзілі праз Індыйскі акіян у Аравію, Індыю, Зондскія астравы і нават у Кітай. У наш час доў выкарыстоўваюцца для кабатажнага суднаходства ўздоўж берагу. Рамеснікі Занзібара і архіпелага Ламу славяцца як выдатныя разьбяры, вырабляюць разьбяныя драўляныя дзверы, ліштву, хатнюю мэблю.
Населеныя пункты маюць выразную планіроўку. Жытлы будуюць з абпаленай цэглы або каралавых блокаў, фарбуюць у белы колер. Бэлькі і стрэхі робяць з мангравай драўніны. Жытлы месцяць шчыльна адно каля іншага, каб захаваць прастору ад сонечнай спякоты. Таму вуліцы вельмі вузкія, аднак забяспечаныя дрэнажнай сістэмай, што прадухіляе ад магчымых паводак. Асаблівы знешні выгляд маюць старыя мячэці і мінарэты дзіўнай выцягнутай формы. Некаторыя даследчыкі лічаць іх водгукам старажытнага звычаю шанавання фалічных сімвалаў.
Яшчэ ў пачатку XX ст. жанчыны апраналіся ў яркія каляровыя, а мужчыны — ў паласатыя баваўняныя тканіны. У нашы дні пад уплывам ісламскіх традыцый часцей выкарыстоўваецца белая вопратка для мужчын і чорная для жанчын. Жаночыя ўпрыгожванні з золата і срэбра, твар і пазногці фарбуюць хной.
Сем’і вялікія пашыраныя, маюць патрыярхальны характар. Распаўсюджана палігамія. Дарослыя мужчыны часцяком праводзяць час па-за сям’ёй, сумесна ладзяць святы і забавы. Жанчыны збіраюцца разам на пляжах або каля жытла. Сем’і аб’ядноўваюцца ў абшчыны па месцу жыхарства і паходжанню.
Олафур Эліясан
Олафур Эліясан (, Olafur Eliasson, больш правільны варыянт перакладу імя — Оўлавюр Эліясан; нар. года,, Данія) — сучасны дацка-ісландскі мастак. Адна з самых вядомых яго прац — устаноўка The Weather Project у турбіннай зале Tate Modern у Лондане ў 2003. У тым жа годзе ён прадстаўляў Данію на Венецыянскай біенале.
Суахілі (народ)
Асаблівасці культуры
Паўсядзённая ежа — рыс, які вараць і багата прыпраўляюць спецыямі, а таксама падлівамі на аснове соку какосаў, мяса, рыбы і гародніны. Запіваюць вельмі салодкім чаем з малаком. На дэсерт ядуць садавіну. Мужчыны паляць тытунь і марыхуану (гл. Наркотык), а таксама жуюць бетэль.
Олафур Эліясан
Біяграфія
Олафур Эліясан нарадзіўся 5 лютага 1967 года ў Капенгагене ў сям’і ісландцаў. Яго бацька быў мастаком, а маці — швачкай. Калі Олафуру было 8 гадоў, яго бацькі развяліся, бацька вярнуўся ў Ісландыю. Эліясан вучыўся ў Каралеўскай дацкай акадэміі выяўленчых мастацтваў у Капенгагене з 1985 па 1995. У пачатку кар’еры пераехаў у Германію, заснаваў «Студыю Олафура Эліясана» у Берліне. Мастак жыве і працуе ў Капенгагене і Берліне.
Суахілі (народ)
Асаблівасці культуры
Распаўсюджаны музычны стыль таараб, запазычаны з Аравіі, а таксама мужчынскія спевы з падвоеным сэнсам, у якіх звычайна славяцца доблесць і рамантычнае каханне.
Олафур Эліясан
Біяграфія
Апроч мастацтва займаецца таксама архітэктурай: бюро Эліясана спраектавала Круглы мост у Капенгагене.
Суахілі (народ)
Мова
Да пачатку XX ст. выкарыстоўвалася пісьмовасць на аснове арабскіх літар. У наш час пераважае лацінскі алфавіт.
Рэлігія
Прыналежнасць да народа суахілі звычайна атаясамліваецца са спавяданнем ісламу.
Мікалаеўскі сельсавет (Магілёўскі раён)
Мікала́еўскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Магілёўскага раёна Магілёўскай вобласці. Цэнтр — вёска Мікалаеўка.
Утвораны 16 ліпеня 1954 года ў складзе Магілёўскага раёна Магілёўскай вобласці БССР шляхам аб’яднання тэрыторыі скасаваных Краснапольскага і Палыкавіцкага сельсаветаў. 22 ліпеня 1960 года цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Палыкавічы, сельсавет перайменаваны ў Палыкавіцкі.
Васіль Міхайлавіч Далгарукаў
Васіль Міхайлавіч Далгарукаў (Далгарукаў-Крымскі) (1722—1782) — князь, расійскі генерал-аншэф (1762).
У руска-турэцкую вайну 1768—1774 галоўнакамандуючы арміяй, якая ў 1771 авалодала Перакопскімі ўмацаваннямі (14 чэрвеня), разграміла ў бітве пры Кафэ (29 чэрвеня) турэцка-татарскае войска і заняла Крым. З 1780 — маскоўскі галоўнакамандуючы (граданачальнік).
Сямейнае становішча
Іншыя дзеці ад шлюбу Далгарукава-Крымскага з Анастасіяй Васілеўнай Валынскай: Міхаіл (1746—1791); Феадосья (1747—1825); Васіль (1752—1812); Праскоўя (1754—1826) замужам за графам Валянцінам Платонавічам Мусін-Мушкіным (1735—1804).
KRIWI
KRÍWI — беларускі фолк-гурт (нью-фолк, клуб-этна). Заснаваны ў 1996 годзе.
Вольга Аляксееўна Зайцава
Вольга Аляксееўна Зайцава (нар., Масква)  — расійская біятланістка. Двухразовая алімпійская чэмпіёнка ў эстафеце (2006, 2010), трохразовая чэмпіёнка свету, заслужаны майстар спорту Расіі, член зборнай Расіі з 2001 года.
Біяграфія
Вольга Зайцава нарадзілася ў Маскве 16 мая 1978 года. Бацька Вольгі — лётчык грамадзянскай авіяцыі Аляксей Мікалаевіч Зайцаў, маці — выхавальніца дзіцячага сада Аляксандра Дзмітрыеўна Зайцава. Спачатку Вольга займалася лыжамі, потым пайшла займацца ў лыжную секцыю ўслед за сваімі старэйшымі сёстрамі. З 1991 года займалася ў маскоўскай СДЮШАР № 43 пад кіраўніцтвам С. В. Несцеравай, а пасля ў Чукедавай.
У біятлон Вольга трапіла шмат у чым выпадкова. У школьнай камандзе не хапала біятланістак для спаборніцтваў, і трэнер школьнай біятлоннай каманды прапанаваў Вользе паспрабаваць свае сілы. Юная спартсменка за пару тыдняў навучылася асновам стральбы і выступіла на спаборніцтвах — спачатку ў Краснагорску, а затым і на Усерасійскай зімовай спартакіядзе ў Пермі. У 1994 годзе Вольга цалкам пераходзіць у біятлон.
У 1993 годзе пасля 8-га класа Зайцава паступае ў Маскоўскі каледж прафесійнай адукацыі і спорту. У перыяд з 1992 па 1994 гадоў Вольга выязджае на спаборніцтвы па біятлоне, якія праводзяцца ў Расіі разам з Чукедаввй і В. Н. Ізотавым.
У 1996 годзе Вольга Зайцава атрымлівае чырвоны дыплом аб сярэдняй адукацыі па спецыяльнасці «настаўнік фізічнай культуры» і паступае ў Расійскую дзяржаўную акадэмію фізічнай культуры. Дзякуючы стараннай трэніроўцы яе ўключаюць у склад юніёрскай зборнай краіны, і яна адпраўляецца на юніёрскі чэмпіянат свету ў Кантыялахці, дзе заваёўвае сярэбраную ўзнагароду. А ў наступным годзе на юніёрскім першынстве ў Італіі становіцца чэмпіёнкай у каманднай гонцы. У 1999 годзе Зайцава паспяхова адбіраецца ў зборную каманду краіны, праўда, спачатку ў другі склад. З таго ж года Вольга пачынае сваю працоўную дзейнасць і сумяшчае вучобу і трэніроўкі са службай у органах унутраных спраў Падольскага УУС.
Пасля сыходу з СДЮШАР № 43 трэнера-выкладчыка А. І. Суслава з 2000 года Вольга працягнула займацца біятлонам пад кіраўніцтвам старэйшай сястры — Аксаны Аляксееўны Рочаў (народж. Зайцава), яна пераводзіцца на працу ў Федэральную службу падатковай паліцыі РФ, становіцца спецыялістам I катэгорыі і выступае на спаборніцтвах за ЦС «Дынама». У 2000 годзе Зайцавай прысвойваюць званне майстра спорту міжнароднага класа, і яна дэбютуе ў Кубку Еўропы. У 2001 годзе Вольга выйграла срэбра на чэмпіянаце Еўропы і атрымала заслужанае месца ў асноўным складзе зборнай. А паспяховы дэбют Зайцавай у Кубку свету дазволіў ёй трапіць на Алімпіяду 2002, дзе яна прыняла ўдзел у індывідуальнай гонцы.
У 2003 годзе Вольга становіцца служачай Федэральнай службы Расійскай Федэрацыі па кантролю за абаротам наркотыкаў (тады Дзяржаўны камітэт Расійскай Федэрацыі па кантролю за абаротам наркатычных сродкаў і псіхатропных рэчываў) і атрымлівае званне капітана. У сезоне 2003—2004 Вольга стала чацвёртай па выніках сезона ў агульным заліку Кубка свету і паказала лепшы вынік сярод расійскіх спартсменак.
У сезоне 2005—2007 Вольга не змагла стаць лепшай з расійскай зборнай па выніках сезону, але выйграла першы ў кар’еры залаты алімпійскі медаль. Зайцава выступіла на трэцім этапе ў эстафеце і змагла адарвацца ад пераследніц.
Пасля алімпійскага сезону Вольга вырашыла зрабіць перапынак. Яна выйшла замуж і нарадзіла дзіця. У 2007 годзе Зайцава прыняла рашэнне вярнуцца ў біятлон. У гэты перыяд вялікую дапамогу аказала мама Вольгі — Аляксандра Дзмітрыеўна, якая прыглядала за ўнукам Аляксандрам, пакуль Вольга выконвала трэніроўкі.
Перад чэмпіянатам свету 2009 адбыўся допінг-скандал: ва ўжыванні забароненых прэпаратаў былі абвінавачаныя Дзмітрый Ярашэнк, Альбіна Ахатава і лідар зборнай Кацярына Юр’ева. У такіх абставінах было прынята рашэнне паставіць Вольгу на ўсе гонкі і ўвесці ў склад эстафеты. Мала хто верыў у поспех, так як лідары зборнай былі адхіленыя ад спаборніцтваў. Аднак адбылася сенсацыя. У першай жа гонцы Зайцава выйграла бронзавы медаль, а ў наступнай гонцы паўтарыла сваё дасягненне. У эстафеце Вользе даверылі апошні этап. Сама гонка складвалася не лепшым чынам. Расія атрымала 22-і стартавы нумар, прыйшлося стартаваць з трэцяй лініі. Святлана Сляпцова, выступаючы на першым этапе, бліскуча справілася са сваёй задачай, перадаўшы эстафету наступнай удзельніцы. Але Ганна Булыгіна не змагла ўтрымаць перавагу і апусцілася на некалькі пазіцый ніжэй. Вольга Мядзведцава таксама не змагла значна скараціць разрыў. Справіцца з гэтым змагла толькі Вольга Зайцава. Адстраляцца хутка і дакладна на «лежні», яна вывела каманду на першую пазіцыю. Да заключнай стральбы на стадыён адначасова прыйшлі Вольга Зайцава, Каці Вільхельм і Сандрын Баі. Хутка пачаўшы страляць, Зайцава дапусціла промах і скарысталася запаснымі патронамі. Аднак у супернікаў таксама адбылася замінка, якой Вольга ўдала скарысталася. Абедзве яе праследавацельніцы адправіліся на штрафныя кругі, а Зайцава ў гэты час пайшла да фінішу. Гэта была перамога з перавагай у 1 хвіліну 15,1 секунд. А на наступны дзень Вольга выйграла залаты медаль у мас-старце. Такім чынам, у чатырох гонках з шасці яна выйграла медалі, прычым два з іх былі залатыя. Пасля чэмпіянату свету Зайцава атрымала яшчэ некалькі перамог на этапах Кубка свету. У выніку, у агульным заліку генеральнай класіфікацыі яна заняла шостае месца, паказаўшы лепшы вынік сярод расійскіх спартсменак.
У сезоне 2009—2010 Вольга выступала менш паспяхова, аднак выйграла сярэбраны медаль у мас-старце і золата ў эстафеце на Алімпіядзе ў Ванкуверы. Па выніках сезону заняла восьмае месца ў агульным заліку Кубка свету.
Асабістае жыццё
Сёстры: Алена (нар. 1976) і Аксана (нар. 1973), апошняя з’яўляецца яе асабістым трэнерам.
У вольны ад трэніровак і спаборніцтваў час любіць глядзець фільмы, слухаць музыку і праводзіць час з сям’ёй. Любімая кінастужка — «Прывід», любімыя выканаўцы — групы «Enigma» і «Scorpions».
Багалюбава (Уладзімірская вобласць)
У пасёлку знаходзіцца чыгуначная станцыя.
Гісторыя
Багалюбава было заснавана ў 1158 годзе па распараджэнню князя Андрэя Багалюбскага. Княжацкая рэзідэнцыя была пабудавана ў 1158—1565.
У 1177 годзе рэзідэнцыя разрабавана разанскім князем Глебам, у 1230-я гады разбурана татарамі.
Выдатнасці
Часткова захаваліся земляныя валы, равы, ніжнія часткі сцен і слупоў белакаменных умацаванняў, рэшткі замка, цокальная частка храма Раства Багародзіцы (1158—65), на якой пастаўлена барочная ярусная царква (1751).
Галоўны сабор, надбрамная званіца і келлі пабудаваны ў 19 ст.
Цяпер Багалюбава ў складзе Уладзіміра-Суздальскага гісторыка-мастацкага і архітэктурнага музея-запаведніка. За 1,5 км ад Багалюбава — царква Пакрова на Нерлі.
Міціё Асікага
(足利 道夫; нар. ) — былы японскі футбаліст. У 1971—1975 гадах выступаў за нацыянальную зборную Японіі.
Сарапул
Сара́пул (Сарапул, Сарапул) — горад (з 1780 года) у Расіі, гарадская акруга ў складзе Удмурціі. Насельніцтва 99,8 тыс. чал. (2005). Заснаваны ў 1596 годзе.
Геаграфія
Горад размешчаны на рацэ Кама, за 66 км ад Іжэўска, за 1250 км ад Масквы.
Прыпяць
Пры́пяць — рака ў Валынскай, Ровенскай і Кіеўскай абласцях Украіны, Брэсцкай і Гомельскай абласцях Беларусі, правы прыток Дняпра. Даўжыня 761 км, у межах Беларусі 500 км. Вадазбор 121 тыс. км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці 450 м³/с. Агульнае падзенне ракі 69,5 м. Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,1 ‰.
Назва
Згодна з найбольш пашыранай версіяй (належыць М. Фасмеру), назва Прыпяць значыць «пры-ток (Дняпра)» і звязаная з індаеўрапейскім *pet- «імкнуцца, кідацца».
Азербайджанская Дэмакратычная Рэспубліка
Азербайджанская Дэмакратычная Рэспубліка (АДР) (Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti (AXC)) — незалежная дзяржава, абвешчаная Часовым Нацыянальным Саветам Мусульман Закаўказзя 15 мая (28 мая) 1918 года ў Тыфлісе ў час спынення існавання Закаўказскай Федэрацыі.
Прыпяць
Назва
Гідранімічны корань Прып- мог пайсці і ад «глухога» варыянта кораня *birb-, ад якога літоўскае birbinta «балаціна».
Гэтае рэдкае літоўскае слова (захавалася ў двух старых літоўска-нямецкіх слоўніках) звязвае паўднёваеўрапейскі корань *barb- «балота» з літоўскімі barbti «трашчаць», birbti «жужжаць, бурчэць», burbti «мармытаць, бурчэць, такаваць».
Азербайджанская Дэмакратычная Рэспубліка
Азербайджанская Дэмакратычная Рэспубліка была абвешчана ў рамках населеных пераважна мусульманамі тэрыторый былога Каўказскага намесніцтва, а таксама Закатальскай акругі. У перыяд з мая па кастрычнік 1918 года на большай частцы тэрыторыі АДР знаходзіліся турэцкія войскі, з лістапада 1918 года да жніўня 1919 — у Баку і ўсходняй частцы краіны знаходзіліся брытанскія войскі.
Прыпяць
Назва
Так жа сама звязаныя літоўскія аднакарэнныя burgėti ў значэннях «мармытаць, бурчэць, балбатаць», «бурліць, булькатаць (пра крыніцу), стаяць (пра балота)» і burgė «балота, твань». Ад іх балцкія гідронімы пруск. Burgelin, літ. Burgis, Burgelis. У гэтым семантычным гняздзе аб’яднаныя, з аднаго боку, аднастайны гук, што паўтараецца, а з другога — больш ці менш актыўны рух вады на адным месцы (крыніца, балота).
Азербайджанская Дэмакратычная Рэспубліка
27 красавіка 1920 часці 11-й Чырвонай Арміі перасеклі мяжу АДР і 28 красавіка ўвайшлі ў Баку. АДР спыніла сваё існаванне, і была абвешчана Азербайджанская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка.
Прыпяць
Назва
У літоўскіх barbti, birbti, burbti «глухія» варыянты — parpti, pirpti, purpti з той жа ці блізкай семантыкай. Па прыкладзе пары birb-ti : birb-inta магла існаваць і пара pirp-ti : *pirp-inta.
Літоўскі гідронім Birbìntė (у самых нізоўях Нёмана), які звязваюць з birbinta «балаціна», мог мець і свой «глухі» аналаг у выглядзе рачной назвы з коранем тыпу *Pirp-int-.
Асноўныя прытокі
Злева: Піна, Ясельда, Скрыпіца, Бобрык 1, Цна, Лань, Случ, Бобрык 2, Пціч, Трэмля, Іпа, Тур’я, Чарабасаўскі канал.
На рацэ
Гарады: Пінск (порт), Мазыр (порт), Тураў (прыстань), Петрыкаў (порт), Нароўля (порт), Чарнобыль (порт).
Водзяцца: шчупак, акунь, плотка, лешч, лінь, карась залаты, верхаводка, гусцяра; каштоўныя — судак, галавень, падуст, сом.
Гідраграфія
Пачынаецца за 1 км на паўднёвы ўсход ад в. Галядзін Ковельскага раёна Валынскай вобласці на вышыні 168 м над узроўнем мора, цячэ ўздоўж Прыпяцкай нізіны на працягу 204 км па Украіне, 500 км — па Беларусі і астатнія 57 км — зноў па Украіне. Упадае з паўночнага ўсходу ў Кіеўскае вадасховішча. Рака суднаходная на ўсёй тэрыторыі Беларусі, навігацыя на працягу 240—270 сутак. Злучана Дняпроўска-Бугскім каналам з р. Мухавец (басейн Заходняга Буга), Агінскім каналам (не дзейнічае) — з Нёманам, Мікашэвіцкім каналам — з рачным портам Мікашэвічы. Вада ў рацэ гідракарбанатна-кальцыевага класа, умерана жорсткая, сярэдняй мінералізацыі.
У выніку катастрофы на Чарнобыльскай АЭС (1986) басейн ніжняга цячэння Прыпяці быў забруджаны радыенуклідамі. З месцаў, дзе пражыванне стала небяспечным для здароўя, насельніцтва эвакуіравана і створаны Палескі радыяцыйна-экалагічны запаведнік. У сярэднім цячэнні Прыпяці, на тэрыторыі Жыткавіцкага, Петрыкаўскага і Лельчыцкага раёнаў, паблізу ракі знаходзіцца нацыянальны парк «Прыпяцкі».
Характарыстыкі гідралагічнага рэжыму ракі — расцягнутае веснавое разводдзе, кароткачасовая (100—120 сутак) летняя межань, якая парушаецца дажджавымі паводкамі і амаль штогоднімі асеннімі пад′ёмамі ўзроўню вады. На перыяд веснавога разводдзя прыпадае 60 %, летне-асеннюю межань — 24 %, зімовую — 16 % гадавога сцёку. Максімальныя ўзроўні вады — у 1-й палове красавіка. Вышыня пад′ёму ў верхнім цячэнні да 2 м, у сярэднім і ніжнім да 5 м, у межах вузкай поймы (каля Мазыра) да 7 м над самай нізкай межанню. Самыя нізкія ўзроўні звычайна ў верасні — кастрычніку. Замярзае амаль адначасова на ўсім працягу звычайна ў першай палове снежня, ачышчаецца ад лёду ў канцы сакавіка. Веснавы ледаход 4—8 сутак. Сярэднегадавы расход вады: каля вёскі Кораб’е (Столінскі раён, 310 км ад вытоку) — 119 м³/с, каля Турава — 264, Мазыра — 383; найбольшы — адпаведна 1760 (1932), 3990 (1979), 5670 (1895); найменшы — адпаведна 9,66 (1953), 38,6 (1954), 22 (1921).
Даліна слабавыразная, шырынёй 70—75 км; каля Мазырскай грады трапецападобнай формы, звужаецца да 5 км. Вылучаюцца пойма і 2 надпоймавыя тэрасы. Пойма развітая на ўсім працягу ракі; шырыня яе да воз. Любяж (Любязь, Валынская вобл.) 2—6 км, у Беларусі ў вусці Піны і Гарыні 16—18 км, ніжэй паміж в. Кажан-Гарадок Лунінецкага р-на і вусцем Сцвігі 8—9 км, уздоўж Мазырскай грады да в. Барбароў Мазырскага р-на звужаецца да 1 км і далей пашыраецца да 9 км. Першая надпоймавая тэраса развіта на ўсім працягу, адсутнічае толькі каля Петрыкава і Мазыра. Шырыня яе 1—8 км, у месцах упадзення буйных прытокаў да 18 км. Шырыня 2-й тэрасы ад 200—500 м да 28 км.
Рэчышча ў вярхоўі каналізаванае, на астатнім працягу звілістае, свабодна меандруе, шмат нізкіх пясчаных астравоў, старарэччаў, заліваў. На тэрыторыі Украіны ніжэй вусця р. Турыя збудаваны гідравузел, праз які частка сцёку Прыпяці адводзіцца ў Белаазёрскі канал для жыўлення Дняпроўска-Бугскага канала. Ніжэй гідравузла на невялікім працягу рэчышча месцамі перасыхае і ператвараецца ў азёрападобныя плёсы. Пераважная шырыня ракі ад вытоку да вусця р. Стаход 4—15 м, ніжэй па цячэнні 50—70 м, у нізоўі 100—250 м, пры ўпадзенні ў Кіеўскае вадасховішча 4—5 км. Да р. Бобрык 1 рэчышча Прыпяці нярэдка абвалаванае, у сярэднім цячэнні — прыродныя берагавыя валы (вышыня да 1,5 м).
Далгарукавы
Далгарукавы — старажытны рускі княжацкі род. Заснавальнікам роду лічыцца Міхаіл Усеваладавіч, князь Чарнігаўскі. Мянушка Далгарукі атрымаў яго нашчадак — Іван Андрэевіч Абаленскі. З роду князёў Далгарукіх вышлі многія вядомыя дзяржаўныя дзеячы, палкаводцы і літаратары.
Дзіброва (Ковэльскі раён)
Дзіброва (Дібро́ва) — вёска ў Ковэльскім раёне Валынскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Галобыўкай пасялковай абшчыны.
Джэймс Тарэл
Джэймс Тарэл (James Turrell; нар., , ЗША) — сучасны амерыканскі мастак.
Творчасць Тарэла прысвечана вывучэнню святла і прасторы. Кожная інсталяцыя актывізуе сэнсарнае ўспрыманне, якое спрыяе адкрыццю: што здавалася, напрыклад, кубам, у рэчаіснасці – дзве светлавыя плоскасці праецуемага святла, а чорны квадрат на столі – партал у начное неба. Творчасць Тарэла знаходзіцца недзе паміж лагічным дыскурсам і чыстым назіраннем. Мастак стварае працы, якія сведчаць аб разыходжанні паміж веданнем і ўспрыманнем.
Scolopendra abnormis
Scolopendra abnormis — від роду, які з'яўляецца эндэмікам вострава Маўрыкій. Від знаходзіцца пад пагрозай знікнення.
Фламандцы
Флама́ндцы (Vlamingen) — заходнееўрапейскі народ. Асноўнае насельніцтва Фландрыі. Кампактна жывуць у Бельгіі, Нідэрландах, поўначы Францыі. Агульная колькасць (2022 г.) — 5 702 200 чал.
Гісторыя
У перыяд антычнасці тэрыторыя Фландрыі з'яўлялася зонай актыўных камунікацый паміж кельтамі і германцамі. У IV ст. н. э. яна трапіла пад кантроль франкаў. У 862 г. у складзе Францыі вылучылася графства Фландрыя, якое ў XIII — XIV стст. вяло актыўную палітыку, накіраваную супраць французскіх каралёў і ў выніку далучылася да Бургундыі, а ў XV ст. было падзелена паміж Францыяй і імперыяй Габсбургаў.
У сярэднявеччы паняцце «фламандзец» звычайна адносілася да выхадцаў з Фландрыі, хаця склад насельніцтва графства быў даволі стракатым, асабліва на поўдні. У больш вузкім сэнсе продкамі сучасных фламандцаў былі германамоўныя жыхары гістарычных Нідэрландаў. У высокім — познім сярэднявеччы населеныя імі землі знаходзіліся на найбольш інтэнсіўных гандлёвых шляхах, таму ў іх імкліва развівалася гарадская гаспадарка з характэрнай еўрапейскай гарадской культурай, насельніцтва мела высокую шчыльнасць, а сельская гаспадарка адрознівалася выкарыстаннем найноўшых метадаў і прыёмаў.