cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Рэйх
Часам слова «Рэйх» атаясамляюць з імперыяй (напрыклад ад Heiliges römisches Reich deutscher Nation — Свяшчэнная Рымская Імперыя германскай нацыі). Аднак слову «імперыя» дакладней адпавядае Kaisertum, Kaiserreich, а Рэйх можа мець і рэспубліканскае кіраванне. Так, афіцыйнай назвай Германіі часоў Веймарскай рэспублікі заставалася назва «Германскі Рэйх» (Deutsches Reich), узброеныя сілы зваліся «Рэйхсверам», флот — «Рэйхсмарынэ», кіраўнік урада — «Рэйхсканцлерам», а дзяржавы — «Рэйхспрэзідэнтам». Аўстрыя завецца на Österreich — буквально «Восточный Рейх» (не выпадкова пасля аншлюса гэта імя было заменена на старажытную назву Ostmark — «Усходняя Марка»). Францыя па па-нямецку завецца Frankreich — літаральна «Французскі Рэйх». У кантэксце антычнасці і Бібліі слова Reich часта адпавядае рускаму «царства» (Ойча наш dein Reich — царства Тваё).
Гісторыя
У Сярэднявечча існавала хіліястычнае вучэнне пра тры рэйхі ў гісторыі чалавецтва: Бога Бацькі (старазапаветная эпоха), Бога Сына (сучасная эпоха) і Бога Духу Святога (будучае «тысячагадовае царства» сусветнай справядлівасці). Алюзіяй на гэта вучэнне з’яўлялася уяўленне пра тры рэйхі ў гісторыі Германіі, якое ўзнікла ў 1920-я гады:
У нацысцкай Германіі эпітэт «дзяржаўны» (Reichs-) суправаджаў шматлікія назвы афіцыйных пасад і інстытутаў (апроч ужо тэрмінаў «Рэйхсканцлер», «Рэйхсканцэлярыя», «Рэйхсмаршал», «Рэйхсміністр», «Рэйхстаг» і іншых, якія ўжо існавалі ў перыяд Кайзераўскай Германіі і Веймарскай Рэспублікі дадаліся званні «Рэйхспратэктар», «Рэйхсляйтар», «Рэйхсфюрар СС», і гэтак далей). Хоць цікава, што з назвы ўзброеных сіл гэта форма была выключана («Рэйхсвер» быў пераназваны ў «Вермахт», а «Рэйхсмарынэ» ў «Крыгсмарынэ»).
Пасля 1945 года слова «Рэйх» было заменена на «Федэрацыя» (Bund): «Рэйхстаг» заменены на «Бундэстаг», «Рэйхсвер» на «Бундэсвер». Аднак слова часам выкарыстоўваецца і сёння. Так напрыклад назва «Рэйхстагсгебойдэ» (Reichstagsgebäude) не была зменена.
Дзмітрый Вячаслававіч Трунянкоў
Дзмітрый Вячаслававіч Трунянко́ў (нар., п. Тасеява, Краснаярскі край) — расійскі бабслеіст (разганяючы), які выступае за зборную Расіі з 2006 года. Алімпійскі чэмпіён 2014 года ў чацвёрках. Двойчы сярэбраны прызёр чэмпіянату свету, чэмпіён Расіі і Еўропы, трохразовы ўладальнік Кубка свету, удзельнік Алімпійскіх гульняў 2010 года ў Ванкуверы. Заслужаны майстар спорту, член спартыўнага таварыства «Лакаматыў».
Каралі Неапаля
Спіс манархаў Неапалітанскага каралеўства
Анжуйская дынастыя — старэйшая лінія
1266—1285 Карл I Анжуйскі (1226—1285)
1285—1309 Карл II (1254—1309)
1309—1343 Роберт Мудры(1277—1343)
1343—1382 Джавана I (1326—1382)
Анжуйская дынастыя — лінія Дураца
1382—1386 Карл III Малы (1345—1386)
1386—1414 Уладзіслаў(1376—1414)
1414—1435 Джавана II (1414—1435)
Анжуйская лінія Валуа
(тытулярныя каралі Неапаля, якія захапілі тэрыторыю каралеўства)
1382—1384 Людовік I Анжуйскі (1339—1384)
1384—1417 Людовік II Анжуйскі (1377—1417)
1480—1481 Карл (IV) Мэнскі (1436—1481)
Арагонская дынастыя (Трастамара)
1435—1458 Альфонс I (1394—1458) (Альфонс V Арагонскі)
1458—1494 Фердынанд I (1423—1494)
1494—1495 Альфонс II (1448—1495)
1495—1496 Фердынанд II(1469—1496)
1496—1501 Федэрыга (1452—1504)
1501—1503 раздзел Неапалітанскага каралеўства паміж Францыяй і Іспаніяй
1503—1516 Фердынанд III (1452—1516) (Фердынанд II Арагонскі)
Габсбургі
1516—1554 Карл IV (1500—1558) (імператар Карл V Габсбург)
1554—1598 Філіп I (1527—1598) (Філіп II Іспанскі)
1598—1621 Філіп II (1578—1621) (Філіп III Іспанскі)
1665—1700 Карл V (1661—1700) (Карл II Іспанскі)
Бурбоны
1734—1759 Карл VII (1716—1788) (затым з 1759 г. Карл III Іспанскі)
1759—1799 Фердынанд IV (1751—1825)
1799 Партэнапейская рэспубліка
1806—1808 Жазеф Банапарт (1768—1844)
1808—1815 Іахім Мюрат (1771—1815)
з 1816 у складзе Каралеўства Абедзвюх Сіцылій
Горкха (дзяржава)
Горкха (गोर्खा) — гістарычная дзяржава ў Гімалаях, папярэдніца дзяржавы Непал.
Гісторыя
Згодна генеалагічным паданням, дынастыя Шах, што заснавала дзяржаву Горкха, паходзіла з чытаргархскіх раджпутаў. У XVI ст. Куламандан Кханд Шах захапіў невялікую вобласць, населеную кхасамі, у цэнтральным Непале. Яго ўнук Дравія Шах здолеў прыцягнуць на свой бок жыхароў валодання раджпутаў дынастыі Хадка, захапіў яго і заснаваў у 1559 г. на яго месцы Горкху. Назва дзяржавы паходзіла ад наймення пагорка, на вяршыні якога дынастыя Шах узвяла свой палац. У сваю чаргу, пагорак атрымаў найменне ад Гаракшанатха, знакамітага ёга.
У 1743 г. манархам Горкхі стаў славалюбівы Прытхві Нараян Шах. У той час Непал і навакольныя землі былі падзелены на 53 малыя дзяржавы. Прытхві Нараян Шах заваяваў значныя тэрыторыі і ўсталяваў кантроль над шляхамі ў Бенгалію. Згодна звесткам Брытанскай Ост-Індскай кампаніі, у 1750 г. ён узначальваў пяцідзесяцітысячнае войска, узброенае мячамі, лукамі і старымі стрэльбамі. У 1768 г. войска Горкхі атрымала перамогу над неварскай канфедэрацыяй і захапіла даліну Катманду. Прытхві Нараян Шах прыняў тытул самараджы, ва ўспрыманні еўрапейцаў роўны каралеўскаму. Хаця назва Горкха захоўвалася да 1930-х гг., з гэтага моманту прынята адлічваць уласна гісторыю Непала.
Унутраны лад
Дзяржава Горкха з'яўлялася манархіяй, што належыла раджпуцкай дынастыі Шах. Хаця найбольш важныя рашэнні манарха звычайна залежылі ад рады прыдворных і сваякоў, фармальна яго ўлада не была абмежавана. Афіцыйнай рэлігіяй быў індуізм.
Пры Прытхві Нараян Шахе дзяржаўнае кіраванне набыло ваенізаваны характар. Войска Горкхі набіралася выключна з прадстаўнікоў кхасаў, магараў, гурунгаў і тхакуры. Частка з іх стала знаходзілася на службе, астатнія далучаліся толькі падчас ваенных кампаній. Вайскоўцы атрымоўвалі ў карыстанне зямельныя надзелы, за якія выплочвалі штогадовы натуральны падатак. Прытхві Нараян Шах лічыў, што яго падданыя павінны былі адрознівацца ваенным гонарам, а не багаццем. Тым не меней, з пашырэннем дзяржаўных межаў плошча надзелаў павялічвалася. Заваяванае насельніцтва трапляла ў прыгон да землекарыстальнікаў-джагірдараў. Яно таксама выконвала іншыя павіннасці на карысць дзяржавы — удзельнічала ў будаўнічых праектах, забяспечвала войска і двор раджы правіянтам і вопраткай, перавозіла грузы і г. д. Пасля смерці Прытхві Нараян Шаха асобныя высакародныя джагірдары здолелі ператварыць надзелы ў сваю сямейную маёмасць, што перадавалася па спадчыне.
Для аховы ўладанняў будаваліся крэпасці. Пры іх знаходзіліся сталыя гарнізоны. Камендант крэпасці выконваў адначасова ваенныя і адміністрацыйныя функцыі, пры гэтым кіраваўся мясцовымі законамі і звычаямі. Агульнадзяржаўнае заканадаўства было прынята толькі ў 1806 г.
Іван Паўлавіч Сайкоў
Іван Паўлавіч Сайко́ў (,  — ) — беларускі і расійскі артыст оперы (драматычны тэнар), народны артыст БССР (1955).
Біяграфія
Вучыўся ў харавой студыі пры Дзяржаўным тэатры оперы і балета Беларусі (1938—1939). Працаваў у тэатрах музычнай камедыі Беларусі. У 1949—1956 гадах саліст Дзяржаўнага тэатра оперы і балета Беларусі, у 1956—1977 гадах — Саратаўскага тэатра оперы і балета.
Творчасць
Валодаў выразным гоасам шырокага дыяпазону, вялікім драматычным тэмпераментам, глыбока адчуваў характар вобраза. У канцэртным рэпертуары беларускія і рускія народныя песні, рамансы і інш. Сярод выкананых оперных партый: Сяргей («Дзяўчына з Палесся» Я. Цікоцкага), Стэфан («Стары двор» С. Манюшкі), Герман, Вадэмон, Вакула («Пікавая дама», «Іаланта», «Чаравікі» П. І. Чайкоўскага), Хазэ («Кармэн» Ж. Бізэ), Каварадосі («Тоска» Дж. Пучыні).
Протарэнесанс
Протарэнесанс (ад πρῶτος — «першы» і Renaissance — «Адраджэнне») — этап у гісторыі італьянскага мастацтва XIII — пач. XIV ст., які падрыхтаваў глебу для культуры эпохі Адраджэння.
Вытокі Протарэнесансу адносяцца да XI-XII ст. і звязаны з уздымам свабодных італьянскіх гарадоў, дзе хутка развіваліся рамяство і гандаль. Найбольш раннія формы выявіліся ў архітэктуры Тасканы, дзе дойліды надавалі формам готыкі ўраўнаважанасць і спакой. Мастацтву Протарэнесансу характэрны тэндэнцыі нагляднага адлюстравання рэчаіснасці, свецкі пачатак і цікавасць да антычнай спадчыны, пераканаўчасць прасторавых пабудоў, эмацыянальная выразнасць вобразаў. Сярод прадстаўнікоў Протарэнесансу Арнольфа дзі Камбіа, Джота дзі Бандонэ, П’етра Каваліні, Нікола Пізана і інш. Тэндэнцыі Протарэнесансу часта спалучаліся з традыцыямі т.зв. італа-візантыйскага мастацтва і готыкі (творчасць Дуча ды Буанінсенья, Сімоне Марціні, Амброджа Ларанцэці, П’етра Ларанцэці і інш.).
Макензі (горы)
Макензі (Mackenzie Mountains) — горная сістэма на паўночным захадзе Канады, частка ўсходняга пояса Кардыльер Паўночнай Амерыкі. Названа ў гонар А. Макензі.
Абмежавана ракой Піл на поўначы і ракой Саўт-Нахані на поўдні.
Складзена пераважна з асадкавых парод. Ледавіковыя формы рэльефу. Характэрны востраканцовыя вяршыні і стромкія скалістыя схілы, расчлянёныя трогавымі далінамі. На схілах бяруць пачатак шматлікія прытокі Макензі.
Расліннасць: таежныя яловыя лясы, рэдкалессе (да вышыні 1200—1500 м), горныя тундры.
Нацыянальны парк Нахані (плошча 476,5 тыс. га) быў заснаваны ў 1972 годзе. Уключаны ЮНЕСКА ў спіс Сусветнай спадчыны.
Грынпіс
Грынпі́с (Greenpeace — «зялёны свет») — міжнародная грамадская прыродаахоўная арганізацыя, заснаваная ў г. Ванкувер, Канада 15 верасня 1971 года Дэвідам Мактагартам.
Асноўная мэта — дамагчыся вырашэння глабальных экалагічных праблем, у тым ліку шляхам прыцягнення да іх ўвагі грамадскасці і ўладаў.
Грынпіс існуе толькі за кошт ахвяраванняў прыхільнікаў і прынцыпова не прымае фінансавую дапамогу ад дзяржаўных структур, палітычных партый або бізнесу.
Грынпіс вядомы сваімі гучнымі акцыямі, нацэленымі на прыцягненне ўвагі СМІ да экалагічных праблем. Сведчанне — адзін з прынцыпаў Грынпіс. Арганізацыя імкнецца пабываць на месцы экалагічнага злачынствы і даць людзям незалежную і праўдзівую інфармацыю.
Рэгіянальныя офісы
Цэнтральная і ўсходняя Еўропа (Аўстрыя, Венгрыя, Польшча, Славакія, Славенія)
Скандынавія (Данія, Нарвегія, Фінляндыя, Швецыя)
Міжземнамор’е (Ізраіль, Ліван, Мальта, Турцыя)
Паўднёва-Усходняя Азія (Інданезія, Тайланд, Філіпіны)
Аўстралія і Акіянія (Аўстралія, Папуа-Новая Гвінея, Саламонавы Астравы, Фіджы)
Нацыянальныя офісы
Еўропа: Бельгія, Вялікабрытанія, Германія, Грэцыя, Іспанія, Італія, Люксембург, Нідэрланды, Партугалія, Расія, Румынія, Францыя, Чэхія, Швейцарыя
Азія: Індыя, Кітайская Народная Рэспубліка, Японія
Афрыка: Конга, Сенегал, Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка
Паўночная Амерыка: Канада, Мексіка, Злучаныя Штаты Амерыкі
Паўднёвая Амерыка: Аргенціна, Бразілія, Чылі
Нафтавая кампанія
Актывісты Грынпіс праводзяць акцыі пратэсту супраць выкарыстання нафтавых прадуктаў, так як пры іх выкарыстанні ў атмасферу выкідваецца шмат таксічных рэчываў. Некаторыя радыкальна настроеныя актывісты Грынпіс прадпрымаюць спробы пранікнення на танкеры, які транспартуюць нафту.
Адной з найбуйнейшых перамог грынпісаўцаў у дадзенай кампаніі можна назваць адмову ад затаплення нафтавай платформы Брэнт Спар (англ. Brent Spar) брытанскай кампаніі Shell у 1995 годзе, так як яна ўтрымлівала шмат таксічных рэчываў. Некалькім актывістам ўдалося падабрацца на плыту да платформе і прыкаваць сябе да яе. Бурная рэакцыя СМІ і грамадскасці прывяла да асуджэння суседнімі дзяржавамі затаплення, падзення каціровак Shell і спроб байкоту гэтай кампаніі. Нягледзячы на гэта Парламент Вялікабрытаніі дазволіў кампаніі Shell дадзеную працэдуру, але кіраўніцтвам кампаніі ўсё ж прыняло рашэнне адмяніць затапленне і паступіць так, як і рэкамендавалі ім актывісты: разабралі платформу па частках на беразе.
Як адзначае Наомі Кляйн, уплывовы эксперт па антыкарпаратыўнаму руху і брэндынгу, са спасылкай на лідара арганізацыі Робіна Гроўв-Уайта:
Крытыка
Некаторыя заявы Грынпіса аб генетычна-мадыфікаваных прадуктах крытыкаваліся за неаб’ектыўнасць.
Існуе меркаванне аб тым, што некаторыя акцыі Грынпіс былі прафінансаваны канкурэнтамі тых кампаній, супраць якіх выступала арганізацыя. Некаторыя таксама мяркуюць, што Грынпіс выкарыстоўваецца ў палітычных мэтах. У той жа час, прадстаўнікі «Грынпіс» адвяргаюць гэтыя і іншыя аналагічныя абвінавачванні ў свой адрас.
З іншага боку, некаторыя радыкальныя эколагі часта крытыкуюць «Грынпіс» за залішнюю мяккасць і недахоп акцый «прамога дзеяння». Да такіх ставіцца, у прыватнасці, былы актывіст «Грынпіс» Пол Ватсан.
Іван Раманавіч Друцкі-Любецкі
Іван Раманавіч Друцкі-Любецкі (каля 1510 — ) — князь, землеўласнік у Вялікім Княстве Літоўскім.
Біяграфія
Паходзіў з княжацкага роду Друцкіх-Любецкіх герба «Друцк». Сын Рамана.
Валодаў Любчай і Загароддзем, набыў у брата Дзмітрыя Відунічы.
Сям’я
Яго сын Рыгор памёр маладым у 1596, унук Павел у пачатку 17 ст. быў суддзёй земскім луцкім, меў вотчыны на Валыні.
Уляніўка (Васылькіўскі раён)
Уляніўка (Улянівка) — вёска ў Васылькіўскім раёне Днепрапятроўскай вобласці Украіны.
Алювій
Алю́вій, алювія́льныя адкла́ды (ад alluviō — нанос, намыў) — адклады водных патокаў (рэк, ручаёў), якія намножыліся ў рэчышчах, на поймах і тэрасах рачных далін.
Складаюцца з абломкавага матэрыялу рознай велічыні, ступені сартавання і (галечнік, жвір, пяскі, супескі, суглінкі, гліны), нярэдка з  торфу. Утварае поймы (паплавы), алювіяльныя тэрасы ўсіх рэк, алювіяльныя раўніны, займае больш за 5 % тэрыторыі Беларусі.
Звычайна. Характэрна косая слаістасць, што абумоўлена напрамкамі руху водных патокаў. Вылучаюць рэчышчавую, поймавую і старычную разнавіднасці.
Фарміраванне алювію ў рэчышчы адбываецца ў выніку папярочнага цыркуляцыйнага руху вады, якая падмывае ўвагнуты бераг, наслойваючы сегменты грубага матэрыялу (галечнік, жвір, пяскі) каля выпуклага берага. Поймавы алювій адкладваецца пры шырокіх разлівах у поймах рэк і складзены з найбольш тонкага пясчана-гліністага матэрыялу. Старычны фарміруецца ў азёрападобных старых рэчышчах і складзены з багатых арганічнымі рэчывамі супескаў, суглінкаў, ілу, торфу.
З валунова-галечным алювіем горных рэк звязаны россыпы золата, плаціны, волава і інш. цяжкіх мінералаў; са жвірова-пясчаным рэчышчавым алювіем рэк нізкагор'яў і раўнін — радовішчы будаўнічых пяскоў і жвіру.
Алювій — субстрат алювіяльных глебаў.
Бярутаў
Бярутаў (Bierutów) — горад у Польшчы, уваходзіць у склад Алясніцкага павета Ніжнесілезскага ваяводства. Сядзіба вяскова-гарадской гміны Бярутаў. Займае плошчу 8,37 км². Насельніцтва — 5110 чалавек (на 2004 год).
Італія на летніх Алімпійскіх гульнях 2016
Італія на летніх Алімпійскіх гульнях 2016 года была прадстаўлена ў 24-х відах спорту.
Лаішава
Лаішава (Лаишево, Лаеш) — горад (з 2004) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Лаішаўскага раёна Татарстана. Насельніцтва 7,8 тыс. чал. (2005). Заснаваны ў 1557 годзе. Размешчаны на рацэ Кама, прыгарад Казані.
NGC 5333
NGC 5333 (іншыя абазначэнні — ESO 221-17, PGC 49424) — лінзападобная галактыка (SB0) ў сузор’і Цэнтаўр.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Хакатон
Хакатон (hackathon, ад hack — хакер і marathon — марафон) — мерапрыемства, падчас якога розныя спецыялісты, часцей у галіне распрацоўкі праграмнага забеспячэння, сумесна і згуртавана займаюцца распрацоўкай нейкага прадукту, ці вырашэннем нейкай тэхнічнай задачы на працягу адносна кароткага перыяду часу. Звычайна хакатоны доўжацца ад аднаго дня да тыдня. Некаторыя хакатоны прызначаны для адукацыйных або сацыяльных мэт, але часцей мэтай хакатона з’яўляецца стварэнне часткі праграмнага забеспячэння. Кожны хакатон сканцэнтраваны на пэўных галінах.
Мэта хакатона — стварыць працаздольнае праграмнае або апаратнае забеспячэнне да канца мерапрыемства.
Падкаліна
Падка́ліна (, Подкалино) — вёска ў Валожынскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Валожынскага сельсавета.
Да 28 мая 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Сакаўшчынскага сельсавета.
Васіль Фёдаравіч Фёдараў
Васіль Фёдаравіч Фёдараў (1891—1971) — савецкі і  тэатра і кіно, тэатральны мастак. Заслужаны дзеяч мастацтваў Туркменскай ССР (1939). Народны артыст Беларускай ССР.
Баргамара
Баргамара (Borgomaro) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Лігурыя, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Імперыя.
Насельніцтва складае 864 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 37 чал./км². Займае плошчу 23 км². Паштовы індэкс — 18021. Тэлефонны код — 0183.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы Sant'Antonio abate.
К’яламберта
К'яламберта (Chialamberto) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне П'емонт, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Турын.
Насельніцтва складае 362 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 10 чал./км². Займае плошчу 35 км². Паштовы індэкс — 10070. Тэлефонны код — 0123.
Горная сістэма
Горная сістэма, буйное падняцце, частка горнага пояса, якое ўтварылася на працягу адной геатэктанічнай эпохі, і валодае прасторавым і марфалагічным адзінствам. Уключае сукупнасць хрыбтоў, ланцугоў, нагор'яў і міжгорных упадзін.
Адным з вядомых прыкладаў горнай сістэмы з'яўляецца сістэма гор Паўднёвай Сібіры.
Ясухіко Окудэра
(奥寺 康彦; нар. ) — былы японскі футбаліст. У 1972—1987 гадах выступаў за нацыянальную зборную Японіі.
Горная краіна
Горная краіна распасціраецца ў даўжыню да некалькіх тысяч кіламетраў, і дасягае вышынь некалькіх тысяч метраў. Ад навакольных раўнін звычайна адмяжоўваецца лініяй падэшвы. Галоўныя формы рэльефу: горныя хрыбты, ланцугі, грабяні, даліны, вузлы, масівы і нагор'і. Унутраныя падзелы ўтвараюцца міжгорнымі ўпадзінамі і рачнымі далінамі. У межах горнай краіны выдзяляюць нізкагор'е, сярэднегор'е і высакагор'е, якія адрозніваюцца вышынёй і формамі рэльефу.
Горная краіна звычайна фарміруецца ў выніку адзінага этапу тэктанічнага развіцця, якое суправаджаецца перавагай узыходных рухаў.
Тэхналогія
Тэхналогія (ад téchne — мастацтва, майстэрства, уменне і logos — вывучэнне) — сукупнасць метадаў і інструментаў для дасягнення пажаданага выніку; метад пераўтварэння дадзенага ў неабходнае; спосаб вытворчасці.
Сучасныя тэхналогіі заснаваныя на дасягненнях навукова-тэхнічнага прагрэсу і арыентаваныя на вытворчасць прадукту: матэрыяльная тэхналогія стварае матэрыяльны прадукт, інфармацыйная тэхналогія — інфармацыйны прадукт.
Тэхналогіяй ці тэхналагічным працэсам часта называюць таксама самі аперацыі здабычы, транпарціроўкі і перапрацоўкі, якія з’яўляюцца асновай вытворчага працэсу.
Паводле метадалогіі ААН тэхналогія можа быць у чыстым выглядзе — метады і тэхніка вытворчасці тавараў і паслуг (dissembled technology), альбо ўвасобленай — ахопліваць машыны, абсталяванне, збудаванні, вытворчыя сістэмы і прадукцыю з высокімі тэхніка-эканамічнымі параметрамі (embodied technology).
Бурбоны
Бурбо́ны (адз. л. Бурбон, Bourbon, Borbón, Borbone) — еўрапейская дынастыя, малодшая галіна каралеўскага дома Капетынгаў, якія пахадзяць ад Робера (1256-1317, граф Клермон, па жонцы сір дэ Бурбон), малодшага сына Людовіка IX Святога. Уступілі на французскі прастол з спыненнем іншай галіны Капетынгаў - дынастыі Валуа — у 1589 (у асобе Генрыха III).
Дынастыя з'яўляецца, верагодна, не толькі найстаражытнейшым, але і самым шматлікім з еўрапейскіх манаршых дамоў. Яшчэ да абвяшчэння Генрыха Наварскага каралём Францыі ад асноўнага дрэва роду Бурбон аддзяліліся прынцы Кандэ і некалькі іншых галін, з якіх толькі галіна Бурбонаў-Бюсэ працягвае існаваць і сёння.
На тронах Еўропы
Прадстаўнікі дынастыі Бурбонаў былі ці з'яўляюцца ў наш час манархамі наступных дзяржаў:
Людміла Сяргееўна Кузняцова
Людміла Сяргееўна Кузняцова (нар. ) — беларуская футбалістка. Выступала за зборную Беларусі.
Клубная кар’ера
У 1996 годзе выступала за каманду Белкар (Бабруйск). У вышэйшай лізе Расіі выступала за клубы «Энергетык-КМВ» (Кіславодск), «Лада» (Тальяці), «Разань-ПДВ», «Ізмайлава» (Масква). У 2004 годзе ў складзе «Лады» стала чэмпіёнкай Расіі.
У 2008 годзе вярнулася ў склад «Бабруйчанкі», а ў 2009 годзе перайшла ў клуб «Мінчанка-БДПУ».
Горны пояс
Горны пояс — самая вялікая араграфічная і геамарфалагічная адзінка ў класіфікацыі горнага рэльефу, якая адпавядае найбольшым горным будовам, якія аб’ядноўваюцца і прасторава, і паводле гісторыі гораўтварэння. Звычайна горныя паясы выцягнутыя на многія тысячы кіламетраў.
Некаторыя вядомыя горныя паясы: Альпійска-Гімалайскі пояс, Кардыльеры-Анды Амерыкі.
Калегіум
Калегіум уяўляў сабой комплекс разнастайных рознапавярховых будынкаў, у т.л. мог уключаць школу, інтэрнат, касцёл, капліцы, кляштар, службовыя памяшканні і інш. Займаў значную тэрыторыю ў цэнтры населенага месца, меў унутраныя двары.
Беларусь
На Беларусі першы калегіумы адкрыты ў 1570 г. у Вільні (з 1579 г. — Віленская акадэмія). Да сярэдзіны XVIII ст. іх было 16: у Полацку (з 1812 г. — Полацкая езуіцкая акадэмія) і Пінску поўныя, у Нясвіжы, Гродне, Мсціславе, Навагрудку, Оршы, Віцебску, Брэсце з курсам філасофіі, у Мінску, Магілёве, Слоніме, Слуцку, Бабруйску і інш. мелі статус сярэдніх навучальных устаноў.
Акрамя езуіцкіх на Беларусі найбольшае распаўсюджанне ў XVIII ст. атрымалі калегіумы ордэна піяраў. Існавалі ў Шчучыне, Зэльве, Расонах, Драгічыне, Віцебску і інш.
У 1773 г. са скасаваннем ордэна езуіцкія калегіумы перададзены Адукацыйнай камісіі. На беларускіх землях, якія ўвайшлі ў склад Расійскай імперыі, праіснавалі да 1820 года. У пачатку 1830-х гг. усе калегіумы рэарганізаваны ў прыходскія, павятовыя вучылішчы і гімназіі або зачынены.
NGC 5335
NGC 5335 (іншыя абазначэнні — UGC 8791, MCG 1-35-46, ZWG 45.129, NPM1G +03.0399, PGC 49310) — спіральная галактыка з перамычкай (SBb) ў сузор’і Дзева.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Пагной
Пагно́й — возера ў Жыткавіцкім раёне Гомельскай вобласці, за 22 км на паўднёвы ўсход ад горада Жыткавічы, каля вёскі Перароўскі Млынок, на пойме ракі Прыпяць.
Плошча 0,11 км², даўжыня 1,8 км, найбольшая шырыня 0,1 км. Даўжыня берагавой лініі 3,95 км. Старычнае. Берагі вышынёй да 1 м, пад хмызняком, на поўначы забалочаныя. Злучана ручаём з Прыпяццю.
Уваходзіць у склад нацыянальнага парку «Прыпяцкі».
Алена Дзмітрыеўна Казлова
Алена Дзмітрыеўна Казлова (нар., Брэст, Беларусь) — беларуская футбалістка. Выступала за зборную Беларусі.
Клубная кар’ера
У 1994 выступала за каманду Вікторыя (Брэст), а ў 1996 годзе выступала за каманду Белкар (Бабруйск).
У чэмпіянатах Расіі па футболе ў 2002—2003 і вясной 2005 года гуляла за нагінскую «Надзею». У 2004 годзе выступала за «ЦСК ВПС». Восенню 2005 года гуляла за маскоўскі «Спартак».
Пазней выступала ў расійскіх аматарскіх спаборніцтвах па футболе і міні-футболе.
Аляксандр Генадзевіч Лягкоў
Аляксандр Генадзевіч Лягко́ў (нар., Краснаармейск, Маскоўская вобласць, СССР) — расійскі лыжнік. Алімпійскі чэмпіён у марафоне (50 км) і сярэбраны прызёр у эстафеце зімовых Алімпійскіх гульняў 2014 года. Віцэ-чэмпіён свету 2007 года ў эстафеце, бронзавы прызёр у эстафеце чэмпіянату свету 2013 года, удзельнік Алімпійскіх гульняў у Турыне і Ванкуверы. Пераможца шматдзённай лыжнай гонкі Тур-дэ-скі 2013 года. У сезоне 2012/13 стаў уладальнікам малога Хрустальнага глобуса ў дыстанцыйным заліку Кубка свету. Заслужаны майстар спорту Расіі.
Джонстан (атол)
Атол Джо́нстан (Johnston Atoll) — незаселены атол у Ціхім акіяне, які належыць Злучаным Штатам Амерыкі. Плошча складае 2,67 км². Знаходзіцца за 717 марскіх міль на паўднёвы захад ад Ганалулу. У склад атолу ўваходзяць чатыры острава, самы вялікы з якіх гэта востраў Джонстана. Клімат экватарыяльны, вільготны. На атоле жывуць шматлікія марскія птушкі. Маюцца радовішчы гуана.
Шмат гадоў атол быў важнай часткай амерыканскай сістэмы абароны Ціхага акіяна. І ў нашы дні востраў кіруецца Агенствам атамнай абароны ЗША.
Гісторыя
У 1858 годзе ЗША і Каралеўства Гаваі анексіравалі атол Джонстана, аднак толькі ЗША займаліся тут здабычай гуана да канца 1880-х гг. У 1926 годзе астравы Джонстана і Сэнд былі абвешчаныя прыроднай рэзервацыяй. У 1934 годзе на атоле з'явілася база ваенна-марскога флота ЗША, а потым тут размясціліся ваенна-паветраныя сілы ЗША. У 1950-х і 1960-х гг. тут праводзіліся ядзерныя выпрабаванні.
Да 2000 года атол выкарыстоўваўся для захавання і пахавання хімічнай зброі.
Ілья Рыгоравіч Чарнавусаў
Ілля Рыгоравіч Чарнавусаў (нар., Новасібірск) — расійскі лыжнік. Бронзавы прызёр зімовых Алімпійскіх гульняў 2014 года ў лыжным марафоне, бронзавы прызёр чэмпіянату свету 2011 года ў скіятлоне.
Ленінагорск
Ленінагорск (Лениногорск, Лениногорск) — горад (з 1955) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Ленінагорскага раёна Татарстана. Насельніцтва 65,6 тыс. чал. (2005). Заснаваны ў 1948 годзе.
Каля 70 прадпрыемстваў і арганізацый нафтаздабычы, будаўнічай прамысловасці, машынабудавання, транспарта, сувязі, лёгкай і харчовай прамысловасці. Асноўнае прадпрыемства горада — нафтагазаздабываючае ўпраўленне «Ленінагорскнафта»
Бежунь
Бежунь (Bieżuń) — горад у Польшчы, уваходзіць у склад Журамінскага павета Мазавецкага ваяводства. Сядзіба вяскова-гарадской гміны Бежунь. Займае плошчу 12,07 км². Насельніцтва — 1903 чалавекі (на 2004 год).
Крык рабіны
Крык рабіны (Krzyk jarzębiny) — п’еса, пастаўленая ў 1949 годзе адразу ў некалькіх тэатрах Польшчы, а тэкст выйшаў у тым жа годзе некалькімі выданнямі.
Перадгісторыя
Па адной з версій, непадзеленае каханне Людвіка Шпіцнагеля да Анэлі Рдултоўскай стала прычынай яго самазабойства ў 1827 годзе. Пацвярджаюць гэтую гіпотэзу два творы Шпіцнагеля, якія засталіся ў рукапісах: Garść snowskiej ziemi і List pożegnalny, але, хутчэй за ўсё, першы з іх з’явіўся яшчэ падчас наведвання Снову ў ліпені 1824 года, а другі не падобны на твор, што выйшаў з-пад пяра Людвіка Шпіцнагеля. Абодва творы прысвечаны рамантычнаму развітанню з каханай, а не трагічнаму развітанню з жыццём.
Сюжэт
Галоўным матывам п’есы стала гісторыя кахання Людвіка да Анэлі, якая скончылася яго самагубствам.
Дзеянне п’есы адбывалася ў маёнтку Рдултоўскіх у Снове, але аўтар памылкова зрабіў каханай Людвіка не Анэлю, а яе родную сястру Лаўру.
Пастаноўкі
П’еса ставілася прынамсі пяць разоў : Прэм’ерная пастаноўка рэжысёра (1949, Варшава ), а таксама пастаноўкі рэжысёраў  (1949, Познань ), Густавы Блонскай-Кондрат (1949, Торунь ), Ежы Ронарда Буянскага (1949, Кракаў ) і  (1969, Тэатр польскага радыё ).
Афармленнем пастаноўкі Густавы Блонскай-Кондрат займаўся вядомы польскі мастак, а пастаноўкі Ежы Ронарда Буянскага — польскі мастак і сцэнограф.
Дзмітрый Відуніцкі
Дзмітрый Відуніцкі (Друцкі-Любецкі; каля 1500 — ) — князь, землеўласнік у Вялікім Княстве Літоўскім.
Біяграфія
Паходзіў з княжацкага роду Друцкіх-Любецкіх герба «Друцк». Другі сын Рамана.
У 1545 годзе прадаў сваю частку Відуніч брату Івану. Пасля яго смерці адзіны сын Богуш атрымаў кіеўскія вотчыны, а маёнтак Худава адышоў да пасынка — князя Р. І. Сенскага і яго сястры Багданы.
Сям’я
Ажаніўся з Фенкай Полазаўнай, удавой князя І. Сенскага і спадчынніцай вялікіх вотчын баяр Полазаў на Кіеўшчыне. З ёй меў адзінага сына Богуша (каля 1530—1564).
Антоні Дзяконскі
Анто́ні Дзяко́нскі (Antoni Dziekoński; ? — 18 лістапада 1796) — вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч, падскарбі надворны літоўскі (1785—1791).
Біяграфія
Паходзіў са шляхецкага роду Дзяконскіх герба «Кораб». Адзін з трох сыноў Яна Дзяконскага, уладальніка Чапліц пад Слуцкам.
У 1766 годзе ўдзельнічаў у вальным сойме ад Слонімскага павета. У 1775—1784 гадах — кансуляр Пастаяннай Рады. У 1766—1782 гадах — польны стражнік літоўскі.
У 1780 годзе на сойме, як прадстаўнік Скарбовай Камісіі Вялікага Княства Літоўскага абараняў сваю камісію ад абвінавачванняў паслоў, і перакідваў усю адказнасць на падскарбія Антонія Тызенгаўза. Карыстаўся вялікім даверам караля Станіслава Аўгуста Панятоўскага. У 1784 годзе суправаджаў яго на сойм у Горадні, дзе быў адказны за размяшчэнне караля.
У 1785 годзе атрымаў Ордэн святога Станіслава, а ў 1786 годзе — Ордэн Белага Арла.
Пасля смерці Антонія Тызенгаўза быў прызначаны надворным падскарбіем літоўскім. У 1786 годзе па просьбе караля кантраляваў выбары паслоў на пасольскіх сойміках Жмудзі, Коўна, Вількаміра, Смаленска.
Рэформ Чатырохгадовага сойма катэгарычна не прымаў, за што моцна крытыкаваўся пасламі Сойма. У 1791 годзе пад ціскам «патрыятычнай» партыі на Чатырохгадовым сойме адмовіўся ад пасады надворнага падскарбія літоўскага на карысць Тамаша Ваўжэцкага. У 1792 годзе браў удзел у Таргавіцкай канфедэрацыі. Адзін актыўных арганізатараў Гарадзенскага сойма 1793 года, памочнік расійскага пасла Сіверса.
Сям’я
Быў жанаты з Каралінай з Мізгераў. Меў 3 сыноў: Юзафа, Міхала, Казіміра.
Кампароса
Кампароса (Camporosso) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Лігурыя, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Імперыя.
Насельніцтва складае 5562 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 317 чал./км². Займае плошчу 18 км². Паштовы індэкс — 18033. Тэлефонны код — 0184.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы Себасцьян.
Васіль Якаўлевіч Траццяк
Васіль Якаўлевіч Траццяк (6 снежня 1926, с. Камароўка, Курская губерня — 16 красавіка 1989, Кіеў) — украінскі спявак (драматычны тэнар) і педагог. Народны артыст СССР (1980).
Біяграфія
Нарадзіўся ў с. Камароўка, цяпер у Каранеўскім раёне, Курская вобласць, Расія. Васіль Траццяк у 1958 годзе скончыў Харкаўскую кансерваторыю (клас Т. Я. Вескэ). У 1958—1962 гадах — саліст Малдаўскага, з 1962 года — Украінскага тэатраў оперы і балета. З 1976 года Траццяк выкладаў у Кіеўскай кансерваторыі.
К’янока
К'янока (Chianocco) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне П'емонт, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Турын.
Насельніцтва складае 1690 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 91 чал./км². Займае плошчу 19 км². Паштовы індэкс — 10050. Тэлефонны код — 0122.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы.
Петрашунцы
Петрашу́нцы (, Петрашунцы) — вёска ў Валожынскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Валожынскага сельсавета.
Германская Усходняя Афрыка
Германская Усходняя Афрыка (Deutsch-Ostafrika) — германская калонія ў Афрыцы, якая існавала ў 1885—1919 гг. на тэрыторыі сучасных Танзаніі (Танганьікі), Бурундзі і Руанды.
Пачатак калоніі пакладзены ў 1885 годзе, калі германскае кіраўніцтва даравала права на засваенне тэрыторыі для абароны германскіх інтарэсаў кампаніі Карла Петэрса, які ўзначальваў «Таварыства германскай каланізацыі». Пры немцах сталі культывавацца землі, былі пракладзены чыгункі, пабудаваны школы для мясцовага насельніцтва, аднак эканамічнай аддачы ад калоніі Германія так ніколі і не атрымала: Усходняя Афрыка працягвала субсідавацца кіраўніцтвам Германіі. У адміністрацыйным стаўленні кіраўніцтва калоніі абапіралася на сувязі з правадырамі плямёнаў (у першыя дваццаць гадоў каланізацыі немцам увесь час прыпадала душыць паўстанні туземных плямёнаў супраць каланізатараў).
Падчас Першай сусветнай вайны ўзброеныя сілы калоніі (якія складаліся з 3 тыс. еўрапейцаў і 11 тыс. туземцаў) узначальваў палкоўнік фон Летаў-Форбек, які з 1914 г. да 1918 г. з поспехам праводзіў бітвы супраць брытанскіх і партугальскіх каланіяльных войскаў. Пазней ён вымушаны быў адступіць з-за наступлення з боку Бельгійскага Конга і недахопу рэсурсаў. З невялікім атрадам фон Летаў-Форбек прасунуўся да тэрыторыі Мазамбіка і паўночнай Радэзіі, дзе даведаўшыся пра падпісанне перамір'я паміж Германіяй і краінамі Антанты, аддаў загад пра спыненне агню. Першая сусветная вайна была скончана (лістапад 1918 года), а ён стаў, такім чынам, камандуючым адзінага ў каланіяльнай Германіі ўзброенага фарміравання, які не здаўся ворагу. Пазней туземныя воіны, якія ўдзельнічалі ў бітвах Германскай Усходняй Афрыкі, атрымлівалі пенсію ад кіраўніцтваў Веймарскай рэспублікі і ФРГ.
Па Версальскаму мірнаму дагавору 1919 года тэрыторыя Германскай Усходняй Афрыкі была падзелена: заходняя частка адышла Бельгіі (Руанда-Урундзі), невялікі ўчастак на поўдні стаў часткай партугальскага Мазамбіка, і астатняя частка была перададзена ва ўладанне Брытаніі, якая пераназвала калонію ў Танганьіку. Апошняя набыла незалежнасць у 1961 годзе.
Граматыка італьянскай мовы
Граматыка італьянскай мовы выяўляе вялікае падабенства з іспанскай і французскай граматыкай, што тлумачыцца прыналежнасцю гэтых моваў да раманскай групы.
Мікалай Мікалаевіч Сярдобаў
Мікалай Мікалаевіч Сярдобаў ( — ) — оперны спявак (лірыка-драматычны барытон), педагог. Заслужаны артыст Армянскай ССР (1939), Народны артыст Беларускай ССР (1955).
Граматыка італьянскай мовы
Назоўнік
Кожны назоўнік у італьянскай мове мае род (мужчынскі альбо жаночы) і лік (адзіночны альбо множны). Назоўнікі не змяняюцца па склонах, як у лаціне. Значэнні, якія ў іншых мовах перадаюцца з дапамогай скланення, у італьянскай выражаюцца з дапамогай прыназоўнікаў і змены артыкляў.
Мікалай Мікалаевіч Сярдобаў
Біяграфія
Скончыў Куйбышаўскі музычны тэхнікум (1929). З 1930 года ў оперных тэатрах Куйбышава, Ерэвана, Пермі, Свярдлоўска. З 1946 года саліст Дзяржаўнага тэатра оперы і балета Беларусі. У 1960—1975 гадах выкладчык і рэжысёр Опернай студыі Беларускай кансерваторыі, адначасова ў 1960—1987 гадах кіраўнік Мінскай народнай опернай студыі Палаца культуры Белсаўпрофа.
Граматыка італьянскай мовы
Назоўнік
Асноўныя канчаткі назоўнікаў:
У італьянскай мове не змяняюцца назоўнікі, якія заканчваюцца на націскны галосны (la virtù / le virtù), на зычны (il bar / i bar), на ненаціскны -і (il bikini / i bikini, la crisi / le crisi), а таксама некаторыя іншыя назоўнікі, якія заканчваюцца на ненаціскны галосны (il boia / i boia, la moto / le moto).
Множны лік
Існуе некалькі правілаў утварэння множнага ліку назоўнікаў.
Мэн (штат)
Мэн (Maine) — штат на паўночным усходзе ЗША. Насельніцтва 1,27 млн чалавек (40-е месца сярод штатаў ЗША; звесткі 2000 году). Сталіца — Агаста, найбуйнейшы горад — Портленд.
Афіцыйная мянушка — «Хваёвы штат».
Геаграфія
Мэн займае плошчу 86 542 км² (39-е месца сярод штатаў).
Гісторыя
Засяленне тэрыторыі штату Мэн еўрапейцамі пачалося ў 1607 годзе пад кантролем Plymouth Company. Зямельны патэнт 1622 году рэгламентаваў стварэнне Правінцыі Мэн. Назва, меркавана, адбываецца ад імя французскай правінцыі Мэн.
Горны хрыбет
Горны хрыбет — лінейна выцягнутая група гор, агульная аснова якой высока ўзнята над суседнімі раўнінамі.
Хрыбет абмежаваны схіламі, нахіленымі ў супрацьлеглыя бакі, для яго характэрныя значная даўжыня і добра выражаная вось, пераважна ў выглядзе адзінай лініі водападзелу, уздоўж якой знаходзяцца і найбольш значныя вяршыні (гл. горны грэбень). Ад суседніх хрыбтоў аддзяляецца горнымі далінамі, унутрыгорнымі катлавінамі.
Звычайна хрыбет утварае частку горнай краіны, але нярэдка горным хрыбтом называюць цэлую горную краіну: Верхаянскі хрыбет, хрыбет Чэрскага
Горны ланцуг, сістэма горных хрыбтоў і горных масіваў або доўгі горны хрыбет. Працягваецца на вялікую адлегласць у адным кірунку — кірунку агульнага распасцірання складак. Кожны ланцуг аддзяляецца ад суседніх паралельных падоўжнымі горнымі далінамі, далінамі буйных горных рэк і пад.
NGC 5336
NGC 5336 (іншыя абазначэнні — UGC 8785, MCG 7-29-3, ZWG 219.11, ZWG 218.66, IRAS13500+4329, PGC 49250) — спіральная галактыка (Sc) ў сузор’і Гончыя Псы.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Васкавіца
Васкавіца, участак патоўшчанай скуры каля асновы наддзюб'я некаторых птушак (сокалападобныя, совападобныя, галубіныя, папугаепадобныя), на якой размешчаны вонкавыя адтуліны ноздраў. Звычайна васкавіца пазбаўлена пер'я і можа быць ярка афарбаваная (у шматлікіх драпежных птушак афарбоўка васкавіцы змяняецца з узростам — жоўтая ў старых, блакітнаватая ў маладых). Апераная васкавіца характэрная для папугаяў, арла-барадача. У некаторых соў пакрыта звернутым наперад пер'ем. Васкавіца палягчае рухі наддзюб'я.
Перавал
Перавал, таксама Горны праход — навылётнае глыбокае паніжэнне ў горным хрыбце або паміж блізка размешчанымі горнымі хрыбтамі. Шырыня некалькі кіламетраў, часам некалькі сотняў метраў.
Горныя праходы часта маюць важнае транспартнае або стратэгічнае значэнне, напрыклад, Тамерланавы Вароты ў гарах Гісара-Алая ва Узбекістане, Кілікійскія Вароты ў гарах Таўр у Турцыі, Джунгарскія Вароты паміж хрыбтамі Джунгарскі Алатау і Барлык у Казахстане і інш.
Бянёўскі
«Бянё́ўскі» (Beniowski) — няскончаная паэма Юльюша Славацкага, пяць першых песень якой былі напісаны ў 1840—1841 гадах і апублікаваныя ў 1841 годзе. Астатнія часткі паэмы не былі выдадзены пры жыцці паэта — выдаў іх Антоні Малецкі ў зборніку «Пасмяротныя сачыненні Славацкага» (Pism posmiertnych Slowackiego). Паэма мусіла быць разлікам Славацкага з непрыязнай да яго літаратурнай крытыкай, а таксама голасам у спрэчцы паэта з Адамам Міцкевічам і яго прыхільнікамі, замалёўкай уласнае паэтычнай праграмы і спробай усталяваць сябе ў якасці новага духоўнага правадніка польскага народа. Гэта была таксама спроба паказаць свой асабісты вобраз былой польскасці, які адрозніваўся ад прадстаўленых у «Пане Тадэвушы» і папулярных раней «Помніках Сапліцы». Форма твора пазычаная з паэмы «Дон Жуан» Байрана.
Сюжэт твора распавядае пра падарожжы і лёс шляхціча Маўрыцыя Бянёўскага, сапраўднай гістарычнай асобы, удзельніка Барскай канфедэрацыі 1768 г., пазней — вядомага падарожніка. Аўтар пераўтварае яго ў паўгалечнага дробнапамеснага шляхціча, пазбаўленага якое-небудзь рамантычнасці. Славацкі адмаўляецца ад звыклай у рамантызме паэтызацыі герояў і падзей, ад традыцыйнага эпічнага наратыву. Згодна з правіламі свабоднай (дэгрысыйнай) паэмы, фабула ахоплівае невялікую частку твора (каля 50 % ); аўтар шматразова адыходзіць ад яе, каб акцэнтаваць уласную ўвагу на тэме актуальнага літаратурнага жыцця і палітычнай сітуацыі. Твор напісаны актавамі па ўзору «Дон Жуана» Байрана.
У V песні Славацкі выступае ў працьборства з першым паэтам Польшчы. Ён прызнае веліч Міцкевіча, але падкрэслівае ўласную магутнасць, якая дазваляе нароўні змагацца з «літоўскім богам».
Мірнае пагадненне паміж Эфіопіяй і Тыграем
Мірнае пагадненне паміж Эфіопіяй і Тыграем — дагавор паміж федэральным урадам Эфіопіі і ўладамі штата Тыграй аб завяршэнні баявых дзеянняў.
Гісторыя
Узброенае супрацьстаянне паміж федэральным урадам Эфіопіі і мясцовымі ўладамі рэгіёну Тыграй ўспыхнула 4 лістапада 2020 года. Прычынамі канфлікту сталі даўнія супярэчнасці паміж федэральным урадам Абія Ахмеда Алі і кіруючай штатам партыяй Народны фронт вызвалення Тыграя. Алі з самага пачатку свайго прэм’ерскага тэрміну прыкладаў намаганні для зніжэння ўплыву НФВТ. У адказ партыя ігнаравала асобныя федэральныя акты і ўказанні на тэрыторыі рэгіёну.
У выніку лістападаўскай аперацыі ўрадавая армія Эфіопія змагла выцесніць праціўніка з галоўных гарадоў і аднавіць кантроль над большай часткай Тыграя. Нягледзячы на шэраг буйных паражэнняў НФВТ працягнуў супраціў і нават змог утрымаць некаторыя горныя раёны рэгіёну. Адначасова падчас канфлікту бакі абвінавачвалі тыя ці іншыя замежныя сілы ў прамым удзеле ў вайне, што напаліла палітычную абстаноўку ў гэтай частцы Афрыкі.
У чэрвені 2021 года антыўрадавыя сілы разгортваюць наступленне. Да канцы месяца эфіопскія войскі і іх саюзнікі былі выбіты з часткі цэнтральнага і ўсходняга Тыграя, у тым ліку рэгіянальнай сталіцы Мэкэле. У кастрычніку ўлады распачалі спробу рэваншу за летнія падзеі, але пацярпелі няўдачу. У гэты час тыграйскія паўстанцы кансалідуюцца з іншымі апазіцыйнымі групоўкамі краіны і разгортваюць дзейнасць за межамі рэгіёну. Тым не менш у канцы года ініцыятыва пераходзіць да федэральнай арміі.
Напярэдні
1 верасня 2022 года кіраўніцтва паўстанцаў абвінаваціла ўлады Эфіопіі ў пачатку наступлення на іх пазіцыі на паўночным захадзе Тыграя, а 9 верасня — у наступленні на паўночным усходзе штата. Афрыканскі саюз прапанаваў бакам пад сваёй эгідай перамовы, якія пачаліся 25 кастрычніка ў горадзе Прэторыя (ПАР). Працэс праходзіў пры пасярэдніцтве прэзідэнта Нігерыі Алусегуна Абасанджа, былога прэзідэнта Кеніі Ухуру Кеніята, былога віцэ-прэзідэнта ПАР Фумзіле Мламба-Нгукіа, і пры непасрэдным удзеле міністра замежных спраў і супрацоўніцтва ПАР Наледзі Пандор.
Дагавор
Праз дзевяць дзён перамоваў, 2 лістапада, адбылася цырымонія падпісання пагаднення аб спыненні баявых дзеянняў. Ад эфіопскай дэлегацыі дагавор падпісаў саветнік прэм’ер-міністра па пытаннях нацыянальнай бяспекі Рэдван Хусейн Рамета, а ад Тыграя — прэс-сакратар НФВТ Гетачу Рэда. Дакумент, пацвярджаючы суверэнітэт і тэрытарыяльную цэласнасць Эфіопіі, прадугледжваў спарадкаванае і скаардынаванае раззбраенне бакоў, аднаўленне правапарадку на поўначы дзяржавы, бесперашкодны доступ насельніцтва да гуманітарнай дапамогі.
Генеральны сакратар ААН Антоніу Гутэрыш павітаў дасягнення дагавора. Наледзі Пандор выказала надзею на доўгатэрміновы мір. Гетачу Рэда адзначыў, што іх боку давялося пайсці на істотныя саступкі, каб «пабудаваць давер». Тыграйцы пацвердзілі прыхільнасць да выканання дамоўленасцяў і «гатоўнасць пакінуць мінулае ў мінулым, каб намеціць новы курс да міру».
У перамовах і падпісанні дагавора не ўдзельнічала Эрытрэя, чые ўзброеныя сілы прымалі актыўны ўдзел у падаўленні паўстання ў Тыграі. Акрамя таго, у працэс не ўключылі прадстаўнікоў ваенізаваных фарміраванняў Фано, якія таксама змагаліся з тыграйскими мяцежнікамі.
Цяханаў
Цяха́наў (Ciechanów) — горад у Польшчы, адміністрацыйны цэнтр Цеханоўскага павета Мазавецкага ваяводства. Утварае гарадскую гміну, таксама з’яўляецца сядзібай вясковай гміны Цяханаў. Займае плошчу 32,51 км². Насельніцтва — 46 112 чалавек (на 2005 год).
Васіль Васілевіч Кошалеў
Васіль Васілевіч Кошалеў (, слабада Равянькі, Вобласць Войска Данскога — каля 1925, г. ) — беларускі ўрач. Доктар медыцыны (1901). Спецыяліст у галіне інфекцыйных хвароб, сапраўдны стацкі саветнік.
Дзяцінства і адукацыя
Нарадзіўся ў сям’і святара. У 1880 годзе скончыў медыцынскі факультэт Харкаўскага ўніверсітэта ў званні павятовага ўрача.
Прафесійная дзейнасць
Адразу пасля ўніверсітэта быў накіраваны на пасаду гарадскога ўрача ў г. Расіены Ковенскай губерні. Праз год, у лютым 1881 года быў перамешчаны ў мястэчка Клімавічы на пасаду павятовага, а потым і гарадскога ўрача, дзе затрымаўся да 1886 года.
Пазней працаваў сельскім урачом Рагачоўскага павета (1886—1892), ардынатарам богаўгодных устаноў у Магілёве. Паралельна складаўся ўрачом пры Магілёўскай духоўнай семінарыі.
2 жніўня 1901 года В. Кошалеў быў прызначаны памочнікам таўрычаскага губернскага ўрачэбнага інспектара.
З 7 сакавіка 1903 года В. Кошалеў выконвае абавязкі эстляндскага губернскага ўрачэбнага інспектара, а праз год, з лютага 1904 года перамешчаны на аналагічную пасаду ў Гродзенскую губерню. Акрамя непасрэдных абавязкаў з’яўляўся дырэктарам дзіцячага прытулка Гродзенскага дабрачыннага таварыства, членам санітарна-выканаўчай камісіі Таварыства ўрачоў Гродзенскай губерні.
У час Першай сусветнай вайны пасля адступлення рускай арміі ад Гродна гродзенскае губернскае праўленне, а з ім і В. Кошалеў з сям’ёй, было эвакуіравана ў Калугу. Але не прыняўшы савецкай улады, сужэнцы Кошалевы прынялі рашэнне аб вяртанні ў Гродна, які знаходзіўся на тэрыторыі Польскай рэспублікі, і дзе засталася магіла іх адзінага сына.
Памёр позняй восенню 1925 года на 69 годзе жыцця. Пахаваны на Праваслаўных могілках г. Гродна.
Навуковая дзейнасць
Працы па даследаванні санітарнага стану гарадоў Беларусі, барацьбе з дыфтэрыяй і халерай у Беларусі. Вынікам стараннага вывучэння санітарнага стану Магілёва (водазабеспячэнне, цесната насельніцтва, выдаленне бруду і іншае) з’явілася дысертацыя. Таксама В. Кошалеў падрабязна асвятліў ход халернай эпідэміі 1893 года ў горадзе і меры, што прымаліся супраць яе. Прывёў дадзеныя аб неўспрымальнасці арганізма да хваробы пры пэўных умовах, выказаўся за неабходнасць пастаянных санітарных і думскіх лекараў, за санітарнае добраўпарадкаванне Магілёва, правільную рэгістрацыю захворвання і смяротнасці, паляпшэнне водазабеспячэння.
Грамадская дзейнасць
Заснавальнік і першы старшыня гродзенскага гарадскога Рускага дабрачыннага таварыства (1925).
З яго ініцыятывы ў 1904 годзе адбыўся другі з’езд сельскіх урачоў губерні.
Сям’я
Быў жанаты з Юліяй Усцінаўнай Кржывіцкай (?-1924). Мелі сына Яўгена, які памёр маладым (9.12.1886 — каля 1911).
Адрасы
На 1910 жыў у Гродне ў Жандармскім завулку ў доме Палявой.
Зварот супраць рэпрэсій
Зварот супраць рэпрэсій, поўная назва Адкрыты ліст вучоных супраць рэпрэсій — адкрыты зварот беларускай навуковай супольнасці, які стаў рэакцыяй на шэраг звальненняў супрацоўнікаў з інстытутаў Нацыянальнай акадэміі навук пасля падзей жніўня 2020 года. Зварот апублікаваны у канцы лістапада 2020 года
Тэкст звароту
Мы, прадстаўнікі акадэмічнай навукі Рэспублікі Беларусь, выражаем сваю занепакоенасць шэрагам звальненняў з інстытутаў Акадэміі навук супрацоўнікаў, якія актыўна прымаюць удзел у грамадскім жыцці краіны ў цэлым і Акадэміі навук у прыватнасці.
У апошні час стала вядома аб непрацягненні кантрактаў цэлай групе высокакваліфікаваных вучоных Інстытута гісторыі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі, якія найбольш актыўна прымаюць удзел у рабоце прафсаюза (на самой справе абараняюць правы супрацоўнікаў). У цяперашні час, калі дзейнасць прафсаюзаў прызнана дзяржавай як надзвычай важная, такі падыход выглядае дзіўным.
Асаблівую трывогу выклікае тое, што вучоныя, у тым ліку з Інстытута гісторыі і Інстытута агульнай і неарганічнай хіміі, атрымалі паведамленнні аб непрацягненні кантрактаў у хуткім часе пасля таго, як падрыхтавалі незалежныя экспертныя заключэнні па пытаннях, што найбольш востра хвалююць сёння беларускае грамадства. Рэпрэсіі ў адносінах да вучоных, якія выконваюць свае прамыя прафесіянальныя і грамадскія абавязкі, недапушчальныя!
Важна адзначыць, што пацярпелыя ад падобных рэпрэсій вучоныя маюць высокую кваліфікацыю, мноства публікацый, патэнтаў, добрую рэпутацыю ў міжнароднай навуковай сферы. Спіс рэпрэсіраваных дадаецца да гэтага ліста і, на жаль, пастаянна папаўняецца.