cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Франья Міклашыч
Біяграфія
У 1848 годзе Міклашыч актыўна ўключаецца ў палітычнае жыццё, абіраецца членам I Аўстрыйскага Устаноўчага сходу і становіцца старшынёй венскага таварыства «Славенія» і сузаснавальнікам праграмы «Аб'яднаная Славенія» (Zedinjena Slovenija). Маніфест Аб'яднанай Славеніі быў апублікаваны Францам Міклашычам 29 красавіка 1848 г. у славенскай газеце «Novice», якая выходзіла ў Клагенфурце. У далейшым Міклашыч быў дэпутатам верхняй палаты аўстрыйскага Рэйхсрата ад Ліберальнай канстытуцыйнай партыі.
Свята-Раства-Багародзіцкая царква (Вялікая Кракотка)
Архітэктура
Помнік архітэктуры з рысамі рэтраспектыўна-рускага стылю. Вырашана прамавугольным аб’ёмам пад двухсхільным дахам, які над трохграннай апсідай пераходзіць у трохграннае вальмавае пакрыццё. Над прытворам узведзена 1-ярусная шатровая званіца. Плоскасныя бакавыя фасады расчлянёны арачнымі аконнымі праёмамі, атынкаваныя і пабеленыя ліштвы якіх разам з вуглавымі лапаткамі і карнізам вылучаюцца на паліхромным фоне бутавай муроўкі. Уваход вырашаны кілепадобным парталам з руставанымі лапаткамі. Здвоеныя аконныя праёмы бакавых фасадаў маюць стральчатую форму.
Франья Міклашыч
Біяграфія
У 1849 годзе Міклашыч становіцца на чале толькі што створанай кафедры славянскіх моў Венскага ўніверсітэта. Міклашыч стаяў ля вытокаў Венскага літаратурнага пагаднення 1850 года аб стварэнні адзінай сербскахарвацкай мовы. Характэрна, што ён апынуўся адзіным не-сербам і не-харватам, які падпісаў гэта пагадненне. З 1851 года Франц Міклашыч — акадэмік Венскай АН. У 1854—1855 гг. — рэктар Венскага ўніверсітэта.
Фундаментальная праца Міклашыча «Параўнальная граматыка славянскіх моў», тт. 1—4, апублікаваная ў 1852-75 гг.; пазней тт. 1 і 3 былі цалкам перапрацаваны і выйшлі другім выданнем адпаведна ў 1879 і 1876 гг.
Спіс зорак сузор’я Вялікай Мядзведзіцы
У дадзеным спісе пералічаны ўсе зоркі сузор'я Вялікай Мядзведзіцы да бачнай зорнай велічыні + 6,5m а таксама пераменныя зоркі, зоркі з планетнымі сістэмамі, звышновыя зоркі.
Франья Міклашыч
Біяграфія
За працу і заслугі перад навуковым таварыствам Міклашыч атрымаў тытул графа, а таксама ганаровае грамадзянства г. Лютамера. У 1857 годзе ён быў выбраны членам-карэспандэнтам Санкт-Пецярбургскай Акадэміі навук.
Навуковая дзейнасць
Даследаваў лексіку і граматыку славянскіх моў, узаемадзеянне славянскіх моў з албанскай, венгерскай, румынскай і інш., вывучаў славянскую анамастыку і тапаніміку, літаратуру і эпас. Аўтар прац «Параўнальная граматыка славянскіх моў» 1—4, 1852—1875), «Утварэнне славянскіх імён» (1860), «Цюркскія элементы ў паўднёва-ўсходніх і Усходнееўрапейскіх мовах» (1884—1890). Склаў «Слоўнік стараславянскай мовы», 1850; 2-е выд. 1862—1865), «Этымалагічны слоўнік славянскіх моў» (1886). Выдаў старажытна-славянския пісьмовыя помнікі, у т.л. «Супрасльскі рукапіс», «Шышатаўскі апостал» (1853), «Хроніку Нестара» (1860), крыніцы па гісторыі славян («Monumenta serbica», 1858). У працах паслядоўна ўключаў беларускі моўны матэрыял, хоць памылкова аб'ядноўваў беларускую і ўкраінскую мовы як дыялекты адной мовы.
Спроба перавароту ў Амхара
Перадгісторыя
У сваёй гісторыі Эфіопія перажыла мноства міжэтнічных канфліктаў. Пасля грамадзянскай вайны 1974—1991 гг. у краіне ўсталявалася сістэма «этнічнага федэралізму». Дзяржаву падзялілі на штаты (таксама называюцца рэгіёнамі), у кожным дамінавала свая народнасць. Адным з такіх штатаў быў Амхара, дзе пражывае аднайменная этнічная група.
Кіруючы блок «Рэвалюцыйна-дэмакратычны фронт эфіопскіх народаў» і рэгіянальная партыя «Дэмакратычная партыя Амхара» праводзілі палітыку, якая не падабалася значнай часткі этнічных амхара. У прыватнасці, яны перадалі амхарскія зоны Валькаіт і Рая Азэбо рэгіёну Тыграй. Палітычныя эліты народнасці рабілі стаўку на шматкультурны панэфіопскі нацыяналізм і адпрэчвалі этнічную самаідэнтыфікацыю на карысць чыста эфіопскай шматэтнічнай нацыянальнай ідэнтычнасці.
Як следства, у 2005 годзе вялікая частка рэгіёну прагаласавала за апазіцыйныя партыі «Кааліцыя за адзінства і дэмакратыю» і «Аб’яднаныя эфіопскія дэмакратычныя сілы, якія стаяць на панэфіопскіх пазіцыях. У 2018 годзе, у сувязі з прыходам да ўлады Абія Ахмеда Алі, што выступаў за ліквідацыю этнічнага федэралізму, амхарскія нацыяналісты вырашалі вярнуць страчаныя тэрыторыі ў Тыграя.
У сакавіку 2019 года прэзідэнт рэгіёну Амхара Геду Андаргачу падаў у адстаўку. У сваёй развітальнай прамове палітык папярэдзіў аб небяспецы нацыяналізму. Яго змяніў Абачу Меканен. З гэтай мэтай ён прызначыў генерала ў адстаўцы і былога палітвязня Асаміню Цыге кіраўніком рэгіянальных сілавых структур. Асамінеў выступіў у чэрвені з прамовай на выпуску вучылішча супрацоўнікаў сіл бяспекі, якая, як паведамляецца, была поўнай амхарскіх нацыяналістычных выказванняў.
Падзеі
Раннім вечарам 22 чэрвеня ў горадзе Бахр-Дар адбыліся выбухі ў штаб-кватэры рэгіянальнай паліцыі, у офісах рэгіянальнага заканадаўчага сходу і рэзідэнцыі рэгіянальнай адміністрацыі. Неўзабаве пасля гэтага назіральнікі, у тым ліку пасольства ЗША, паведамілі аб перастрэлцы ў Адыс-Абебе. Канцылярыя прэм’ер-міністра паведаміла, што «баявая група», якая падпарадкоўваецца брыгаднаму генералу Гененалу Асаміню Цыге, начальніку бюро міру і бяспекі рэгіёну Амхара (упраўленне па справах сіл бяспекі), уварвалася на пасяджэнне рэгіянальнага кабінета міністраў і адкрыла агонь. Па даных Reuters, тэма сустрэчы тычылася спробаў Асаміню стварыць этнічнае апалчэнне.
У заяве, зробленым неўзабаве пасля паўночы 23 чэрвеня, прэм’ер-міністр Абій Ахмед абвясціў, што генерал Сэарэ Меканен, начальнік генштаба, трапіў пад атаку з боку «людзей з яго бліжэйшага круга», якія былі падкуплены змоўшчыкамі (згодна з першапачатковымі паведамленнямі, падазраваны ў забойстве генерала Сэары целаахоўнікіў арыштаваны; аднак 24 чэрвеня паліцыя заявіла, што ён скончыў жыццё самагубствам яшчэ да арышту ). На наступную раніцу радыё «Dimtsi Weyane» паведаміла, што Сэары і яго памочнік генерал-маёр Гізэ Абера памерлі ад ран. Як паведаміла агенцтва СМІ Амхара, таксама забіты прэзідэнт рэгіёну Абачу Меканен і яго саветнік Эзэзам Васі. Генеральны пракурор штата Мегбару Кебедзе быў сур’ёзна паранены і памёр ад ран 24 чэрвеня.
Пасля замаху Асаміну заставаўся на волі на працягу 36 гадзін. Дзяржаўныя СМІ пацвердзілі, што ён быў застрэлены паліцыяй каля Бахр-Дара 24 чэрвеня, у той час як некалькі яго меркаваных саўдзельнікаў былі затрыманы.
Наступствы
Пасля спробы перавароту па ўсёй краіне доступ у Інтэрнэт быў адключаны. Два дні Эфіопія заставалася афлайн без якіх-небудзь афіцыйных тлумачэнняў. Прэм’ер-міністр Абій заклікаў да адзінства супраць «сіл зла». 24 чэрвеня ўрад абвясціў нацыянальны дзень жалобы. Пасольства Злучаных Штатаў параіла суайчыннікам схавацца на месцы, а шэраг міжнародных лідараў асудзіў спробу перавароту.
Шыхтары
Шыхтары (Шихтарі́) — вёска ў Сакальскім раёне Львоўскай вобласці Украіны.
Нырка
Нырка (ren) — парны орган мочавыдзяляльнай сістэмы ў пазваночных жывёл, у тым ліку чалавека. Удзельнічаюць у гамеастазе, абмене бялкоў і вугляводаў, утварэнні біялагічна актыўных рэчываў, якія рэгулююць узровень крывянога ціску, хуткасць утварэння эрытрацытаў, сакрэцыю альдастэрону наднырачнікамі, склад крыві і выводзяць з арганізму канчатковыя прадукты азоцістага абмену рэчываў.
Тапаграфія
У чалавека ныркі размешчаны ў забрушыннай прасторы па абодвух баках ад хрыбетніка на ўзроўні паясніцы ў праекцыі Th12 — L3 (12-га груднога — 3-га паяснічнага пазванкоў), прычым правая нырка ў норме размешчана крыху ніжэй, бо зверху яна мяжуе з печанню (у дарослага верхні полюс правай ныркі звычайна дасягае ўзроўню 12-га межрэбер'я, верхні полюс левай — узровень 11-га рабра).
Усходні Калімантан
Усходні Калімантан (Kalimantan Timur, таксама скарочана Kaltim) — найбуйнейшая пасля Папуа інданезійская правінцыя. Размешчана на востраве Калімантан. Плошча — 194.849 км². Насельніцтва — 3.553.143 чал. (2010 год). Сталіца — горад Самарында.
Мажулева (Валожынскі раён)
Мажу́лева (, Можулево) — вёска ў Валожынскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Дорскага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1945 гадах засценак у складзе Польскай Рэспублікі, Віленскага ваяводства, Вілейскага павета (з 1927 года Маладзечанскага павета), гміны Гарадок.
Да 28 мая 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Пяршайскага сельсавета.
Шышакы (Сакальскі раён)
Шышакы (Шишаки́) — вёска ў Сакальскім раёне Львоўскай вобласці Украіны.
Ян Далмат-Ісайкоўскі
Ян Далмат-Ісайкоўскі (? — ) — вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч.
Біяграфія
Паходзіў са шляхецкага роду Далматаў-Ісайкоўскіх герба «Прус I», сын Мікалая.
Каралеўскі дваранін, кашталян смаленскі з 20 чэрвеня 1659 года. Валодаў Індурай у Гарадзенскім павеце, Кайранамі ў Віленскім ваяводстве і інш.
Сям’я
У шлюбе з Яаннай Тэадорай з Нарушэвічаў, дачкой Станіслава Нарушэвіча і Ганны з Сапегаў. Пасля смерці Яна ўзяла каля 1663 года шлюб з князем Янам Агінскім, будучым ваяводам мсціслаўскім, потым полацкім.
Меў сына Станіслава (? — 1682), харунжага гарадзенскага.
Вейкі
Вейкі (лац. Cilia) — валасы, што аблямоўваюць зверху і знізу разрэз вока ў млекакормячых. «Працягласць жыцця» вейкі чалавека складае ў сярэднім 90 дзён. На верхнім павеку знаходзяцца ад 150 да 250 веек, на ніжнім — ад 50 да 150. Верхнія вейкі крыху даўжэйшыя за ніжнія, прыкладна 10 мм, у той час як ніжнія даўжынёй каля 7 мм. Функцыяй веек з'яўляецца абарона вачэй ад часціц бруду, а таксама ад дробных насякомых.
Пелтасты
Пелтасты — від пяхоты ў Старажытнай Грэцыі ў V—IV ст. да н.э. Займалі прамежкавае становішча між гаплітамі і велітамі.
Кваліфікацыя да чэмпіянату свету па снукеры 2016
Кваліфікацыя да чэмпіянату свету па снукеры 2016 праходзіла з 6 па 13 красавіка 2016 года ў міжнародным спартыўным цэнтры «Ponds Forge» у Шэфілдзе, Англія.
Рэферы
Ніжэй прадстаўлены спіс усіх васьмі рэферы, якія працавалі ў кваліфікацыі чэмпіянату, а таксама матчы, якія яны абслугоўвалі ў рамках турніру.
Першы дзень (6 красавіка)
Выбылі: Джэймі Джонс (33),  Леа Фернандэз,  Зак Сурэці (84),  Сідні Уілсан (98),  Гарэт Ален (108),  Эндру Хігінсан (49),  Шон О’Саліван (88),  Дуэйн Джонс (114),  Бэн Вуластан (25),  Джэймс Уатана (102)
Сярод паядынкаў, у якіх была праведзена толькі першая сесія, 46-гадовы Пітэр Лайнс, які знаходзіўся пад пагрозай вылету з мэйн-тура, выйграў усе дзевяць партый у матчы супраць чэмпіёнкі свету сярод жанчын 2015 года Нгон І з Ганконга, зрабіўшы пяць паўсоценных серый, у тым ліку найвышэйшы брэйк першага гульнявога дня ў 142 балы. 28-ы сеяны Майкл Холт з такім жа лікам 9:0 вёў у матчы супраць Майкла Уайлда. 21-ы сеяны Роберт Мілкінс таксама наблізіўся да перамогі, павёўшы з лікам 7:2 у матчы супраць аматара з Ганконга Ка Вай Чунга. Курт Мэфлін і Род Лоўлер ішлі наперадзе з лікам 6:3 у сваіх матчах супраць Сандэрсана Лэма і кітайскага аматара Чжаа Сіньтуна адпаведна. У матчы ветэранаў Джэрард Грын саступаў Джымі Уайту з лікам 1:4, але выйграў чатыры апошнія фрэймы сесіі і выйшаў наперад з лікам 5:4. Чэмпіён свету 2006 года Грэм Дот ішоў наперадзе ў матчы супраць аматара Брэндана Сэрджанта з лікам 5:4. Такі ж лік на карысць гульцоў з вышэйшымі нумарамі пасеву быў усталяваны ў паядынках паміж снукерыстамі, якія ніколі не гулялі ў Крусібле, Лі Ханам і Лю Чэньвэем, Майклам Джорджыу і чвэрцьфіналістам адкрытага чэмпіянату Кітая Напонам Саенхамам з Тайланда , а таксама маладымі снукерыстамі Джоэлем Уолкерам і Скотам Дональдсанам. Паўфіналіст чэмпіянату Вялікабрытаніі Дэвід Грэйс, які займаў 60-е месца ў рэйтынгу, ішоў наперадзе з лікам 5:1 у матчы супраць ірландскага аматара Брэндана О'Донах'ю, пасля чаго матч быў спынены з-за заканчэння часу сесіі.
Другі дзень (7 красавіка)
Выбылі: Ка Вай Чунг,  Нг Он І,  Майкл Уайлд (105),  Лю Чэньвэй (104),  Брэндан Сэрджант,  Майкл Джорджыу (73),  Сандэрсан Лэм (95),  Брэндан О’Донах’ю,  Род Лоўлер (44),  Джымі Уайт (115),  Тайлер Рыс,  Дэніэл Уэлс (86),  Джош Буало,  Джоэль Уолкер (76),  Джэйсан Уэстан (110),  Крыс Мелінг (89),  Майкл Уослі (85),  Эндзі Хікс,  Джо Свэйл (51),  Акані Сангсермсавад (116),  Цянь Пэнфэй (45),  Хамад Міа
Трэці дзень (8 красавіка)
Выбылі: Конар Мак-Кормак,  Алекс Таўбман,  Хатэм Ясін (118),  Люк Сімандс,  Дарыл Хіл (90),  Майкл Лэслі (91),  Рыс Кларк (93),  Стывен Холуарт (100),  Тор Чуан Леонг (101),  Юй Дэлу (62),  Лукаш Клекерс
Пяты дзень (10 красавіка)
Выбылі: Сцюарт Кэрынгтан (61),  Хамза Акбар (117),  Чжаа Сіньтун,  Гэры Уілсан (48),  Скот Дональдсан (81),  Напон Саенхам (82),  Марк Джойс (40),  Пітэр Лайнс (69),  Дэвід Морыс (68),  Крыс Уэйклін (83)
Шосты дзень (11 красавіка)
Выбылі: Лі Уолкер (75),  Чжан Юн (112),  Робін Хал (55),  Марк Дэвіс (26),  Том Форд (38),  Пол Дэвісан (113),  Роры Мак-Лаўд (54),  Лука Брэсэль (27),  Хусэйн Вафаі Аюры (96),  Крэйг Стэдмэн (67),  Рос М’юр (80),  Мэцью Сэлт (23),  Альфрэд Бёрдэн (77),  Цаа Юйпэн (66),  Джэймі Коўп (79),  Фергал О’Браен (39),  Мартын О'Донэл (78),  Джэймі Рыс Кларк,  Олівер Лайнс (63),  Дэвід Грэйс (60),  Лі Хан (56),  Джэрард Грын (65)
Серыі, вышэйшыя за 50 ачкоў
У 112 матчах кваліфікацыі да чэмпіянату свету гульцы аформілі 132 соценныя серыі, што на 49 сэнчуры больш, чым у такой жа колькасці матчаў у 2015 годзе. Колькасць серый, большых за 50 ачкоў, дасягнула 845 брэйкаў (на 60 брэйкаў больш, чым у мінулым годзе), што ў сярэднім азначае каля 7,5 паўсоценных серый у матчы.
Ніжэй прадстаўлены ўдзельнікі, упарадкаваныя па іх найвышэйшай серыі ў кваліфікацыі чэмпіянату. Насупраць пералічаны ўсе соценныя і паўсоценныя брэйкі кожнага гульца.
Ян Станіслававіч Кішка
Ян Кішка ( — ) — вялікалітоўскі дзяржаўны і культурны дзеяч.
Біяграфія
У пачатку 1560-х вучыўся ў Базелі, Цюрыху, Рыме, Неапалі і Балонні. Па вяртанні на радзіму займаў пасады вялікага крайчага літоўскага (1569—1579), падчашага (1579—1588), старосты жамойцкага (1579—1588), віленскага кашталяна (з 1588). З 1589 староста берасцейскі, быў таксама дзяржаўцам быстрыцкім і цівуном эйрагольскім.
Удзельнік паходаў Стэфана Баторыя супраць Маскоўскай дзяржавы. За свой кошт выставіў 400 коннікаў і 120 чалавек пяхоты.
На арыянскіх сінодах у 1578, 1581 і 1582 гадах выступаў супраць радыкальнай плыні ў арыянскім руху. На сойме Рэчы Паспалітай у 1589 годзе выступіў у абарону верацярпімасці.
Сям'я
Сын віцебскага ваяводы Станіслава Кішкі і Ганны Радзівіл, дачкі літоўскага падчашага Яна Радзівіла. Да 1575 года ажаніўся з Альжбетай Астрожскай (памерла ў 1599), дачкой кіеўскага ваяводы Канстанціна-Васіля Астрожскага, але дзяцей не пакінуў. Альжбета Астрожская пасля смерці Яна Кішкі выйшла замуж за Крыштафа Радзівіла Пяруна.
Вілем Кес
Ві́лем Кес (Willem Kes, Дордрэхт, Нідэрланды,  — Мюнхен, Германія, ) — нідэрландcкі дырыжор, скрыпач і кампазітар.
Вілем Кес быў першым галоўным дырыжорам Каралеўскага аркестра Кансертгебау, займаў гэты пост ад заснавання аркестру ў 1888 годзе да 1895 года, калі яго пераемнікам стаў Вілем Менгельберг.
У рэпертуары Кес аддаваў перавагу творам нямецкіх і французскіх кампазітараў. Патрабаваў жорсткай дысцыпліны ад музыкантаў аркестру.
Пасля дырыжыравання ў Амстэрдаме ўзначальваў Каралеўскі шатландскі нацыянальны аркестр у Глазга. У 1898 годзе пераехаў на працу ў Маскву. З 1905 да 1926 года быў дырэктарам кансерваторыі і дырыжорам у Кобленцы, Германія.
Вербаўка
Ве́рбаўка — рака ў Беларусі, у Дрыбінскім і Чавускім раёнах Магілёўскай вобласці, левы прыток ракі Проня (басейн Дняпра).
Даўжыня ракі 27 км. Плошча вадазбору 159 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 2,7 ‰. Пачынаецца на паўднёвым захадзе ад аграгарадка Цёмны Лес Дрыбінскага раёна, вусце за 2 км у напрамку на паўднёвы захад ад вёскі Вярбоўка Чавускага раёна. У сярэдняй і нізкай плыні на працягу 15,2 км каналізаваная. Прытокі: Баброўка, ручай Горлаўскі (левыя).
Каля ракі населеныя пункты Галалобаўка, Шаблавы, Таўкачы, Расна.
Кастэльвек’ё-дзі-Рока-Барбена
Кастэльвек'ё-дзі-Рока-Барбена (Castelvecchio di Rocca Barbena) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Лігурыя, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Савона.
Насельніцтва складае 192 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 12 чал./км². Займае плошчу 17 км². Паштовы індэкс — 17034. Тэлефонны код — 0182.
Лакана
Лакана (Locana) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне П'емонт, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Турын.
Гісторыя Мінска
Мінск (ранейшыя назвы Меньск, Менеск, Менск) — сталіца Рэспублікі Беларусь, горад рэспубліканскага падпарадкавання, цэнтр Мінскай вобласці і раёна. Найбуйнешы горад, палітычны, эканамічны і культурны цэнтр краіны, галоўны транспартны вузел. Размешчаны на р. Свіслач (прыток Бярэзіны), на паўдёва-ўсходнім схіле Мінскага ўзвышша.
Першая згадка пра горад у «Аповесці мінулых часоў» датуецца 1067 годам.
Узнікненне Менска
Дакладная дата заснавання Менска невядомая. Паводле археалагічных звестак, самыя раннія паселішчы на тэрыторыі сучаснага горада вядомыя з IX стагоддзя, калі даліну Свіслачы засялялі ўсходнеславянскія плямёны крывічоў і дрыгавічоў. Каля 980 года тэрыторыя ўваходзіць у склад Полацкага княства.
Упершыню згадваецца (Меньскъ, Менскъ, Менескъ) у «Аповесці мінулых часоў» пад 1067 годам, калі быў спалены аб'яднанымі войскамі Яраславічаў (вялікага князя кіеўскага — Ізяслава, князя пераяслаўскага — Святаслава, князя чарнігаўскага — Усевалада) у часе вайны з Усяславам Полацкім.
Месца і час узнікнення Менска ў наш час выклікае дыскусіі: адны даследчыкі (А. Ясінскі, Г. Штыхаў і інш.) лічаць, што горад узнік у яшчэ даслявянскія часы на рацэ Менцы прытоку Пцічы, за 16 км на захад ад сучаснага цэнтру горада, дзе захаваўся комплекс археалагічных помнікаў, і быў перанесены на цяперашняе месца пасля 1085 года, калі ў другі раз быў спалены ўжо Уладзімірам Манамахам. Іншыя даследчыкі лічаць, што дзяцінец (пазней Менскі замак) пабудаваны на правым беразе ракі Свіслач пры ўпадзенні ў яе раку Няміга ў 2-й палове XI ст., гэта значыць напярэдадні падзей 1067 года, для абароны паўднёвых межаў Полацкага княства.
Менскае княства
У канцы XI — пачатку XII стагоддзяў Менск становіцца сталіцай удзельнага Менскага княства. У сярэдзіне XII ст. ён быў вядомы гэта адзін з буйных гарадоў Полацкай зямлі, значны рамесна-гандлёвы цэнтр. Геаграфічнае месцазнаходжанне вызначала яго ролю як аднаго з перавалачных пунктаў на гандлёвага водным шляху ад Кіева да берагоў Балтыйскага мора. Сухапутныя дарогі звязвалі Менск з іншымі гарадамі. Менскія князі вялі барацьбу за дамінуючае становішча горада ў Полацкай зямлі і за полацкі прастол.
Нябесная сотня
Спіс загінулых удзельнікаў Еўрамайдана, Нябесная сотня — пералік удзельнікаў акцый пратэсту ва Украіне ў снежні 2013 — лютым 2014 г., публічна названы «Нябеснай сотняй», Героі Украіны (пастанова № 4213, Вярхоўная Рада Украіны). У гэты спіс уваходзяць цывільныя асобы, якія мелі непасрэдныя адносіны да Еўрамайдана. Прозвішчы прыведзены ў храналагічным парадку.
Гісторыя Мінска
Менскае княства
З сярэдзіны XII ст. Менск зноў зноў становіцца цэнтрам незалежнага княства і адным з буйных гарадоў Заходняй Русі. У 1140-я г. ў горадзе аднавілася княжанне Глебавічаў: з 1146 г. княжыў Расціслаў Глебавіч, потым яго брат Валадар Глебавіч. У 1159, 1160 і 1161 гадах горад беспаспяхова спрабаваў захапіць князь полацкі і друцкі Рагвалод Барысавіч. Палітычнае ўзвышэнне і зручнае геаграфічнае становішча спрыялі эканамічнаму росту Менска.
Археалагічныя даследаванні паказалі, што ўмацаванні менскага дзядзінца мелі два этапы будаўніцтва. Першапачаткова шырыня яго падножжа, насыпанага з буйназярністага пяску, складала каля 14 м. Унутраны схіл вала быў пакрыты дзірваном. На другім этапе, відаць пасля таго як Менск стаў сталіцай княства, вал дзядзінца ўдвая пашырылі і значна павялічылі ў вышыню. Для ўмацавання вала выкарыстоўвалі камень нарыхтаваны для будаўніцтва царквы. Сама канструкцыя вала была шырока вядомай у заходніх славян і прымянялася ў іх калі ўмацаванні будаваліся побач з забалочанай або затопленай мясцовасцю, каб надаць валу дадатковую трываласць на выпадак паводак. На думку Э. М. Загарульскага, профіль вала з вонкавага боку меў стромкі пад'ём пад вуглом 45-50°, таксама па яго версіі ў Менску былі двухвежавыя вароты, вежы злучаліся паміж сабой зрубавай устаўкай над варотамі, мелі чатыры ярусы, тры з іх — баявыя. Па іншай версіі (Ю. А. Заяц, Г. В. Штыхаў), вароты былі аднавежавыя.
Нябесная сотня
Спецпадраздзяленне «Беркут» да ліквідацыі меў сваіх снайпераў. Перыядычна прадстаўнікі МУС Украіны адстрэльвалі актывістаў «Еўрамайдана» баявымі патронамі з ваеннай агнястрэльнай зброі з дахаў гасцініцы «Украіна», з боку гатэля «Казацкі» на вул. Міхайлаўская, з дахаў дамоў 4-6 паверха ў Кіеве і т.п. (выкарыстоўвалі снайперскую вінтоўку Дзегцярова калібра 7.62 мм і на аснове аналізу шароў ў загінулых таксама ўжывалася снайперская вінтоўка нямецкай вытворчасці, колькасць якіх 16 штук сярод табельнай зброі сілавых структур Украіны; ў загінулых ідэнтыфікавана спецыяльныя сталёвыя кулі тыпу «блонда» і снайперскія бронзавыя кулі 12 калібра тыпу «блонда» ; снайперскія вінтоўкі шведскай вытворчасці з тытанавымі патронамі здольнымі прабіць бронекамізэльку, снайперскія «экспансіўныя кулі» у выглядзе «кветкі» забароненыя Гаагскай канвенцыяй з 1907 года ; пісталет Макарава калібра 9 мм, аўтаматы Калашнікава , гранаты   напрыклад «РГД-5». дзяржаўныя служачыя стралялі ва ўдзельнікаў «Еўрамайдана» таксама з вінтовак ; цэлілі ў вочы, галаву, у сэрца з мэтай толькі забойства дэманстрантаў   — адпаведна характэрных раненняў на трупах мітынгоўцаў; з’яўляецца закатаваныя ад катаванняў, і памерлыя ад ран)      . МУС Украіны не хавае ад СМІ выкарыстання агнястрэльнай зброі «на паражэнне» супраць дэманстрантаў «Еўрамайдана».
Гісторыя Мінска
Менскае княства
У ХІІ-ХІІІ ст. на поўдзень, паўднёвы захад і паўднёвы ўсход ад дзядзінца вырас рамесны пасад з гандлёвай плошчай. Тады ж узніклі паселішчы і на паўночны захад ад Замчышча — Пятніцкі канец. Таксама былі паселішчы і на левым беразе Свіслачы, каля Траецкай гары, адны даследчыкі лічаць што яны таксама ўзніклі ў У ХІІ-ХІІІ ст., іншыя што гэтае паселішча ёсць колішнім горадам Нямігай. Агульная плошча, якую займаў у старажытнасці Мінск, складала каля 20 га. Амаль увесь горад знаходзіўся на правым беразе Свіслачы. Найбольшая магутнасць культурнага пласта адносіцца да ХІІІ ст. Напластаванні ХІІ ст. у Мінску нязначныя (каля 0,5 м), а пласта ХІ ст. на Замчышчы практычна няма.
Нябесная сотня
21 лютага 2014 г. афіцыйная ўлада Украіны юрыдычна прызнала пацярпелымі загінулых, якія мітынгавалі на «Еўрамайдане». Па словах старэйшага навуковага супрацоўніка Інстытута дзяржавы і права Нацыянальнай акадэміі навук Украіны Мікалая Сірыя «Міністэрства ўнутраных спраў ужыло зброю супраць пратэстуючых незаконна».
Гісторыя Мінска
За часам Вялікага Княства Літоўскага
У велікакняскай грамаце 1444 года Менск названы сярод найболей развітых гарадоў Вялікага Княства Літоўскага. У 1499 годзе Менск атрымаў магдэбургскае права. Аднак падчас пажару ў Менскім замку прывілей і іншыя «лісты» на вольнасці згарэлі, у 1522 годзе мяшчане звярнуліся да вялікага князя за пацвярджэннем і атрымалі адноўлены прывілей на магдэбургскае права
З 1565—1566 гадах Менск — цэнтр Менскага ваяводства, самага вялікага ваяводства Княства. Паводле дакументаў канца XVI ст. у Менску 10 прыходскіх цэркваў і 4—5 манастырскіх.
Нябесная сотня
Ушанаванне памяці
Падчас развітання з загінулымі на Майдане 21 лютага 2014 г. гучала жалобная песня «Плыве кача».
Гісторыя Мінска
За часам Вялікага Княства Літоўскага
У 1591 годзе горад атрымаў яшчэ адзін пацвярджальны прывілей ад Жыгімонта IV Вазы на магдэбургскае права з наданнем герба на гарадскую пячатку, які ўключае прывілей 1552 года.
Архітэктуру ў 16—17 ст. вызначалі вуліцы, прылеглыя да Менскага замка, Верхняга горада (рынку), Ніжняга рынка і Траецкай гары, забудаваныя дамамі шляхты, купцоў, багатых рамеснікаў. На плошчы Верхняга рынку сфарміраваўся ансамбль, мастацкі сілуэт якога стваралі групы культавых будынкаў (касцёл Дабравешчання Найсвяцейшай Дзевы Марыі і кляштар бернардзінак, касцёл Святога Іосіфа і кляштар бернардзінцаў, царква Святога Духа і кляштар базыльянаў, ратуша і інш.).
Падчас вайны Расіі з Рэччу Паспалітай (1654—1667) горад разбураны. Падчас Паўночнай вайны (1700—1721) у 1708 годзе Мінск спалены адступалымі расійскімі войскамі і заняты войскамі Карла XII, а ў 1710—1711 гадах перажыў эпідэмію чумы.
У складзе Расійскай імперыі
У выніку другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793) Мінск апынуўся ў складзе Расійскай імперыі, дзе стаў адміністрацыйным цэнтрам Мінскай губерні. 14 траўня 1795 года расійскія ўлады скасавалі Магдэбургскае права, а 29 снежня 1796 года — далі гораду новы герб з дзвюхглавым арлом.
30 траўня 1835 года адбыўся моцны пажар, які знішчыў амаль усю цэнтральную частку Мінска. У 1836 годзе ў горадзе адкрылася першая публічная бібліятэка, у 1837 годзе — з’явілася ўласная пажарная каманда. У выніку эпідэміі халеры 1848 года ў Мінску загінула 1,1 тыс. чалавек. У 1859 годзе адбыўся ўвод у эксплуатацыю першай на Беларусі тэлеграфнай лініі Мінск—Бабруйск.
У 1839 годзе, нягледзячы на гвалт з боку ўлад Расійскай імперыі, прадстаўнікі мінскіх уніятаў адмовіліся далучацца да Маскоўскага патрыярхату. 9 лютага 1952 года, нягледзячы на забарону расійскіх улад, на сцэне Мінскага гарадскога тэатра адбылася прэм’ера першай беларускамоўнай оперы «Ідылія» на музыку Станіслава Манюшкі і К. Крыжаноўскага, лібрэта напісаў Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч. У 1857 годзе на загад расійскага цара Мікалая I у Мінску знішчылі будынак мінскай ратушы і прылеглы да яе сквер з векавых пірамідальных таполяў. Паводле ўспамінаў відавочцаў, ратушу зруйнавалі з прычыны таго, што «... яна сваім існаваннем нагадвала жыхарам пра звычаі мінулага часу, пра Магдэбургскае права ...». У 1863—1870 гадах у сувязі з паўстаннем царскія ўлады ўвялі ў Мінску ваеннае становішча. Нягледзячы на гэта, гарадчане ўзялі ўдзел у выступленніі. У 1866 годзе па задушэнні паўстання расійскія ўлады перайменавалі бальшыню цэнтральных вуліц Мінска (агулам 17 назваў ), што з'явілася шараговым захадам царызму ў палітыцы русіфікацыі беларусаў і змаганні з нацыянальна-вызвольным рухам. Іншым кірункам гэтай палітыкі стала руйнаванне расійскімі ўладамі помнікаў сакральнай архітэктуры: у 2-й палове XIX ст. яны знішчылі мураваныя касцёлы баніфатаў, кармелітаў і францішканаў, знявечылі касцёлы бернардзінцаў і дамініканцаў, перабудавалі ў маскоўскім стылі Духаўскую і Петрапаўлаўскую цэрквы.
У 1870-я гады праз Мінск пракладзеныя Маскоўска-Брэсцкая і Лібава-Роменская чыгункі. У 1873 годзе пачаў дзейнічаць Мінскі камерцыйны банк, у горадзе з’явіўся водаправод. У 1890 годзе ў Мінску наладзілі тэлефонную сувязь, а з 1896 года пачала дзейнічаць першая на Беларусі тэлефонная станцыя агульнага карыстання. 10 траўня 1892 года адбылося ўрачыстае адкрыццё конкі — першага гарадскога грамадскага транспарту. У 1895 годзе ў Мінску адкрылася метэастанцыя, а 12 студзеня 1895 года — электрастанцыя. 26 верасня 1891 года ў Гарадскім садзе адбыўся палёт аэранаўта Драўніцкага на паветраным шары і яго спуск на парашуце ўласнага вырабу. На 1897 год у Мінску было 7467 будынкаў, з іх 2110 мураваных, 140 вуліц і завулкаў; дзейнічалі 18 сакральных будынкаў.
У 1870—1880-я гады ў Мінску дзейнічалі народніцкія гурткі. 7 красавіка 1876 года адбылася стачка працоўных чыгуначных майстэрняў, першая ў Мінску. 28 траўня 1889 года ў газеце «Минскій листокъ» упершыню надрукавалі беларускую паэму «Тарас на Парнасе». У 1898 годзе ў горадзе адбыўся першы з’езд РСДРП, у 1900 годзе ўтварылася Сацыял-дэмакратыя Каралеўства Польскага і Літвы (СДКПіЛ). 18 студзеня 1900 года адбылася першая ў Мінску вулічная дэманстрацыя працоўных. У часе рэвалюцыі 1905 года 16 лютага адбылася палітычная дэманстрацыя і стачка навучэнцаў сярэдніх навучальных устаноў; 18 кастрычніка царскія ўлады расстралялі мітынг на Прывакзальнай плошчы (Курлоўскі расстрэл); 8 снежня адбылася ўсеагульная стачка ў Мінску. 1 снежня 1906 года ў Мінску ўтварылася беларускае кніжнае аб’яднанне «Мінчук».
У часе Першай сусветнай вайны з кастрычніка 1915 года Мінск становіцца прыфрантавым горадам, у якім размяшчаюцца штаб Заходняга фронту і іншыя франтавыя арганізацыі і ўстановы, шпіталі. Дзейнічаў Мінскі аддзел Беларускага таварыства дапамогі пацярпелым ад вайны. Па Лютаўскай рэвалюцыі 1917 года тут утварыўся Мінскі Савет рабочых і салдацкіх дэпутатаў. У красавіку — ліпені ў Мінску адбыліся з’езды беларускіх нацыянальных арганізацый і партый. 20 красавіка (3 траўня) 1917 года жыхары горада змаглі ўрачыста адзначыць гадавіну прыняцця Канстытуцыі 3 мая.
Рэвалюцыйныя падзеі
Пасля Лютаўскай рэвалюцыі 17.3.1917 г. бальшавікі горада і Заходняга фронту стварылі Мінскі Савет рабочых і салдацкіх дэпутатаў (з 15.8.1917 г. старшыня К. Ландар). 17.3.1917 г. была таксама арганізавана народная міліцыя на чале з М. Фрунзэ. Мінск стаў і адным з цэнтраў беларускага нацыянальнага руху, месцам дзейнасці розных партый і грамадскіх арганізацыйцый. Да восені 1917 года ў горадзе сярод іншых з’ездаў і сходаў адбыліся: 7—9 красавіка — з’езд беларускіх нацыянальных арганізацый (1917), у якім прынялі ўдзел 150 чал., абраны Беларускі нацыянальны камітэт; 20—30 красавіка — 1-ы з’езд ваенных і рабочых дэпутатаў армій і тылу Заходняга фронту; 28 мая — 8 чэрвеня — з’езд настаўнікаў Мінскай губерні; 4—7 чэрвеня — з’езд Саветаў рабочых і салдацкіх дэпутатаў Заходняй вобласці; 6—7 чэрвеня — з’езд беларускага каталіцкага духавенства; 21—23 ліпеня — з’езд беларускіх арганізацый і партый (1917), на якім было каля 50 дэлегатаў. Апошні быў скліканы Беларускім нацыянальным камітэтам (старшыня Р. Скірмунт) па ініцыятыве Беларускай сацыялістычнай грамады. На з’ездзе быў абраны Выканаўчы камітэт Цэнтральнай рады беларускіх арганізацый (У. Галубок, Я. Лёсік, Ядвігін Ш., А. Смоліч, У. Фальскі), які ўзначаліў беларускі нацыянальны рух. 28—6.11.1917 года ў Мінску ўтвораны каардынацыйны камітэт беларускага нацыянальна-вызвольнага руху — Вялікая беларуская рада (ВБР; кіраўнікі В. Адамовіч, А. Прушынскі (Алесь Гарун), А. Смоліч). 31.10—6.11.1917 на з’ездзе вайскоўцаў-беларусаў Заходняга фронту, 12-й арміі Паўночнага фронту і Балтыйскага флоту ў Мінску абраны часовы выканаўчы камітэт Цэнтральнай беларускай вайсковай рады (ЦБВР). Намаганнямі кіраўніка рады С. Рак-Міхайлоўскага ў лістападзе 1917 створаны беларускі полк. Восенню 1917 на аснове вучнёўскага гуртка «Вянок» навучэнцамі сярэдніх навучальных устаноў горада ўтворана Мінская беларуская вучнёўская грамада (дзейнічала да ліпеня 1920 г.).
Савецкая ўлада была ўстаноўлена ў Мінску 8 лістапада 1917. 13 снежня 1917 года ў горадзе ўведзена ваеннае становішча. Першы Усебеларускі з’езд быў разагнаны салдатамі Мінскага гарнізона.
Пад ціскам германскіх войск 19 лютага 1918 адбылася эвакуацыя савецкіх органаў улады. У гэты час праявілі актыўнасць польскія і беларускія добраахвотныя ваенізаваныя фарміраванні (гл. Падзеі ў Мінску 19—21 лютага 1918 года), а на будынку дзяржаўнай адміністрацыі Мінска ўпершыню з’явіўся бела-чырвона-белы сцяг як сцяг беларускай дзяржавы. Выканаўчы камітэт Рады Усебеларускага з’езда 20 лютага прыняў Першую Устаўную грамату да народаў Беларусі і стварыў першы ўрад — Народны Сакратарыят Беларусі на чале з Язэпам Варонкам. З 21 лютага горад акупаваны войскамі кайзераўскай Германіі.
25 сакавіка 1918 года ў Менску Трэцяй Устаўной граматай была абвешчана Беларуская Народная Рэспубліка. У красавіку 1918 года адкрылася Менская вышэйшая музычная школа, неўзабаве пераўтвораная ў Беларускую кансерваторыю. На базе Менскага педагагічнага інстытута рыхтавалася адкрыццё Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта, планавалася адкрыццё сельскагаспадарчага і політэхнічнага інстытутаў.
10 снежня 1918 года, калі ў горад увайшлі часці Чырвонай Арміі, Рада БНР пакінула Мінск. Да канца года ў горадзе былі ўтвораны Мінскія ваенны Савет і губернскі ваенна-рэвалюцыйны камітэт, якія кіравалі працай па устанаўленню Савецкай улады.
Сталіца БССР
У пачатку 1919 года горад занялі бальшавіцкія войскі. 5 студзеня ўрад Беларускай ССР пераязджае ў Менск, ён становіцца яе сталіцай. 8 жніўня 1919 года польскія войскі з невялікімі стратамі занялі горад, які трапляе пад часовую польскую адміністрацыю — Грамадзянскую ўправу ўсходніх зямель і з 15 верасня становіцца адміністрацыйным цэнтрам Мінскай акругі. У ліпені—кастрычніку 1920 года Менск займалі бальшавікі, потым зноў палякі. 18 сакавіка 1921 года згодна з Рыжскім мірным дагаворам горад адышоў да БССР.
18 красавіка 1921 года ў Менску адкрыўся Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт і першая навуковая бібліятэка. У 1925 годзе ў Менску і БССР увогуле пачаліся першыя радыёперадачы. У 1928 годзе ў горадзе адкрыўся першы хлебазавод. 1 студзеня 1929 года Інстытут беларускай культуры, што месціўся ў Менску з 1922 года, рэарганізаваны ў Беларускую акадэмію навук. 13 кастрычніка 1929 года ў горадзе адбыўся пуск трамвая. У 1933 годзе пачаў дзейнічаць менскі аэрапорт.
У 1924—1930 гадах Мінск — цэнтр акругі, з 1934 — раёна, з 1938 года — вобласці.
У 1936 годзе савецкія ўлады ўзарвалі Духаўскую царкву, унікальны помнік архітэктуры эпохі Рэнесанс. У 1937—1941 гадах ва ўрочышчы Курапаты бальшавікамі былі расстраляныя паводле розных ацэнак ад 30 000 да 250 000 жыхароў Беларусі. Акрамя Курапатаў, сталінскія расстрэлы адбываліся на Кальварыйскіх могілках, у Лошыцкім Яры, Камароўскім лесе, Трасцянцы і іншых месцах і прадмесцях горада.
У Вялікую Айчынную вайну акупіраваны, дзейнічала антыфашысцкае падполле. У Мінску і яго наваколлях акупацыйны рэжым стварыў 9 лагераў і яўрэйскае гета, дзе было знішчана больш 400 тыс. чалавек, горад пераўтвораны ў руіны. Адноўлены ў 1946—1950-я.
У студзені 1946 года ў Мінску адбыўся судовы працэс над нямецкімі ваеннымі злачынцамі.
Найбольш каштоўныя помнікі архітэктуры Мінска знішчаныя савецкімі ўладамі ў паваенны час: у 1950 годзе быў узарваны дамініканскі касцёл і кляштар, на аднаўленне якіх напярэдадні была атрыманая кантрыбуцыя ад Германіі, у 1951 годзе знявечаны езуіцкі касцёл і знішчаная частка калігеума з гадзіннікавай вежай, у 1950-я скапаная замкавая гара і вывезеная за межы горада, у сярэдзіне 1960-х знішчаны бенедыкцінскі касцёл з кляштарам, Халодная сінагога (адзіны помнік у Мінску архітэктуры готыкі), знішчаная забудова Нямігі, у 1962 годзе знішчаная Мінская мячэць, у 1984 годзе знішчаны будынак першага гарадскога тэатра (колішні палац Радзівілаў).
1 студзеня 1956 года ў Мінску пачаліся тэлевізійныя трансляцыі. 26 чэрвеня 1974 года Мінску прысвоена ганаровае званне «Горад-Герой». 26 чэрвеня 1984 года адбыўся ўвод у эксплуатацыю Мінскага метрапалітэна.
Рэспубліка Беларусь
Перспектывы развіцця горада вызначаюцца [http://old.minsk.gov.by/aktual/genplan/aktual.shtml «Генеральным планам г. Мінска з прылеглымі тэрыторыямі ў межах перспектыўнай гарадской рысы»].
Эканамічныя цяжкасці 1990-х пэўным чынам стрымалі развіццё горада. Актыўнае будаўніцтва разгарнулася ў канцы 1990-х — пачатку 2000-х.
У цяперашні час вядзецца будаўніцтва новага шматфункцыянальнага раёна Мінск-Сіці, трэцяй лініі метрапалітэна і іншых аб'ектаў, разглядаецца магчымасць будаўніцтва трэцяга гарадскога кольца ад вуліцы Прытыцкага да праспекта Пераможцаў.
Мінск быў адным з цэнтраў пратэстаў 2020 года. Падчас пратэстаў адбыліся масавыя сутыкненні з міліцыяй, тая ўжывала слёзатачывы газ, святлошумавыя гранаты, вадамёты і гумовыя кулі. 10 жніўня 2020 года быў застрэлены ва ўпор супрацоўнікамі спецпадраздзялення ўдзельнік пратэстаў Аляксандр Тарайкоўскі.
Верхняя Рыта
Верхняя Рыта — рака ў Маларыцкім раёне Брэсцкай вобласці, правы прыток ракі Маларыта (басейн Віслы). Даўжыня 24,5 км. Пачынаецца з возера Крымна (Украіна), у межах Маларыцкага раёна выкарыстоўваецца як водапрыёмнік меліярацыйнай сістэмы «Вір» і крыніца арашэння. Асноўны сцёк накіраваны ў Маларыту, пры неабходнасці частку сцёку накіроўваюць у раку Рыта, якая мае самастойны вадацёк. Рэчышча каналізаванае на ўсім працягу.
Цотнасць функцыі
Цотнымі ці няцотнымі называюцца функцыі, чые графікі маюць пэўны тып сіметрыю адносна змянення знака аргумента. Гэта паняцце важнае ў многіх галінах матэматычнага аналізу, такіх як тэорыя ступенных радоў і радоў Фур'е.
Строгае азначэнне
Азначэнні ўводзяцца для любой сіметрычнай адносна нуля вобласці вызначэння, напрыклад, адрэзка ці прамежка.
Мецамор
Мецамо́р (Մեծամոր) — горад на захадзе Арменіі, у марзе Армавір. На тэрыторыі горада існавалі паселішчы ў перыяд з V тысячагоддзя да н. э. па XVIII стагоддзе н.э. У 1965 годзе пачаліся раскопкі скляпенняў старажытнай крэпасці Мецамор.
Армянская АЭС размешчана каля горада. Мецаморская АЭС была пабудавана ў 1979 годзе. Электрастанцыя была зачынена ў 1989 годзе пасля землетрасення, якое вымусіла чыноўнікаў перагледзець бяспеку месцы. АЭС зноў адкрылі ў 1996 годзе пасля таго мадэрнізаваўшы, каб палепшыць сейсматрываласць. Сёння, яна генеруе прыкладна ад 30 да 35 працэнтаў патрэбаў энергіі Арменіі. Баланс выкарыстання энергіі Арменія падтрымліваецца цеплавымі і гідраэлектрастанцыямі.
Культура
Таксама ў Мецаморы ёсць музей, прысвечаны паселішчу бронзавага веку. У непасрэднай блізкасці ад галоўнага ўваходу ў музей размешчаны рад фалічных камянёў. Камяні былі створаны як частка абраду урадлівасці. Раскопкі паказалі, што тут існаваў ажыўлены культурны цэнтр прыкладна ад 4000 да 3000 гг. н.э., многія артэфакты размешчаны ў музеі.
Міжнародная камісія па рацэ Сава
Міжнародная камісія па рацэ Сава — міжнародная арганізацыя, яе пастаянны сакратарыят знаходзіцца ў горадзе Заграб, Харватыя. Камісія па рацэ Сава была створана ў 2006 годзе.
Давід Фёдаравіч Ойстрах
Давід Фёдаравіч (Фішэлевіч) Ойстрах (17 [30] верасня 1908,  —, ) — савецкі , , ,. Народны артыст СССР (1953). Лаўрэат Ленінскай (1960) і Сталінскай прэміі першай ступені (1943).
Біяграфія
Давід Ойстрах нарадзіўся ў Адэсе ў яўрэйскай сям’і. Бацька — другой гільдыі купецкі сын Фішэль Давідавіч Ойстрах, маці — Бейла Шэпселеўна Ойстрах (1880 — пасля 1942). Дзеду, купцу другой гільдыі Дувіду Машкавічу Ойстраху, ураджэнцу Бэршадзі, сярод іншага належала пякарня на Кацярынінскай вуліцы, № 99 (яму ж належаў трохпавярховы жылы флігель на гэтай вуліцы, № 91). У 1908—1932 гадах Д. Ф. Ойстрах жыў з бацькамі на Екацярынінскай вуліцы № 29 у прыбытковым доме Кумбары (вугал Паліцэйскай). Маці працавала харысткай у Адэскім оперным тэатры.
З пяці гадоў навучаўся ігры на скрыпцы і альце ў П. С. Сталярскага, спачатку прыватныя ўрокі, а з 1923 года — у Адэскім музычна-драматычным інстытуце (цяпер Адэская нацыянальная музычная акадэмія імя А. В. Няжданавай), які скончыў у 1926 годзе. У інстытуце вывучаў спецыяльную гармонію і паліфанію пад кіраўніцтвам кампазітара М. М. Вілінскага. Яшчэ студэнтам выступаў з Адэскім сімфанічным аркестрам як саліст і як дырыжор.
З 1926 па 1928 год — саліст Адэскага «Посредрабис». У 1927 годзе выканаў у Кіеве Канцэрт для скрыпкі з аркестрам А. К. Глазунова пад кіраваннем аўтара. У 1928 годзе адбыўся дэбют скрыпача ў Ленінградзе, праз год ён упершыню выступіў у Маскве і неўзабаве перасяліўся туды на пастаяннае месца жыхарства. У 1932—1934 гадах і з 1941 года — саліст, з 1961 года — і дырыжор Маскоўскай філармоніі.
У 1935 годзе перамог на 2-м Усесаюзным конкурсе музыкантаў-выканаўцаў і ў тым жа годзе атрымаў другую прэмію на Міжнародным конкурсе скрыпачоў ім. Г. Веняўскага (пераможцай стала Ж. Невё). Праз два гады выйграў Конкурс імя Ізаі ў Бруселі і здабыў сусветную вядомасць.
У 1942 годзе быў з жонкай, сынам і маці эвакуіраваны з Масквы ў Свярдлоўск. У гады вайны музыкант актыўна ўдзельнічаў у ваенна-шэфскай працы, выступаў як саліст на мабілізацыйных пунктах, у шпіталях, у блакадным Ленінградзе, перад маракамі Паўночнага флота. З 1943 года граў у ансамблі з піяністам Л. Аборыным і віяланчэлістам С. Кнушэвіцкім. Гэты ансамбль праіснаваў да смерці С. Кнушэвіцкага ў 1963 годзе. Член ВКП(б) з 1942 года.
Пасля вайны пачаў актыўную канцэртную дзейнасць. У 1945 годзе вялікую цікавасць публікі выклікала яго выкананне ў Маскве падвойнага канцэрта І. С. Баха сумесна з І. Менухіным (першым замежным выканаўцам, які прыехаў у СССР пасля вайны). У 1946—1947 гадах арганізаваў цыкл «Развіццё скрыпічнага канцэрта», у якім выканаў канцэрты Я. Сібеліуса, Э. Элгара, У. Уолтана і напісаны спецыяльна для яго канцэрт А. Хачатурана. Скрыпачу ж прысвечаны Першы канцэрт для скрыпкі з аркестрам Д. Шастаковіча, выкананы на яго першых гастролях у Нью-Ёрку ў 1955 годзе. Выступаў таксама як альтыст.
Ян Дзмітрыевіч Далмат-Ісайкоўскі
Ян Дзмітрыевіч Далмат-Ісайкоўскі (? — да 4 красавіка 1628) — вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч.
Біяграфія
Паходзіў са шляхецкага роду Далматаў-Ісайкоўскіх герба «Прус I», сын Дзмітрыя Далматавіча.
Падключы віленскі з 1591 года, пісар скарбовы прыходавы літоўскі ў 1592—1625 гадах, ключнік і дзераўнічы віленскі з 1598 года, падкаморы ашмянскі з 1612 года, сурагатар Віленскага ваяводства з 1616 года.
Набыў у князя Аляксандра Пронскага маёнтак Ваўкалата ў Ашмянскім павеце, у 1624 годзе фундаваў касцёл у мястэчку Дунілавічы.
Сям’я
Сыны:
Астравы Дэ-Лонга
Астравы Дэ-Лонга — група астравоў ва Усходне-Сібірскім моры, у складзе архіпелага Новасібірскіх астравоў. Знаходзяцца на паўночным усходзе ад вострава Новая Сібір. Архіпелаг уключае астравы:
Агульная плошча складае 228 км². Вышыня — да 426 м (о. Бэнета). Астравы Жанеты, Генрыэты і Бэнета адкрытыя ў 1879—1881 гг. экспедыцыяй Джорджа Дэ-Лонга на яхце «Жанета». Іншыя два вострава адкрыты гідраграфічнай экспедыцыяй Вількіцкага на судах «Вайгач» і «Таймыр» у 1914 годзе.
Цвёрды гелій
Цвёрды гелій — стан гелія пры тэмпературы, блізкай да абсалютнага нуля і ціску, які значна перавышае атмасферны. Гелій — адзіны элемент, які не стае цвёрдым, застаючыся ў вадкім стане, пры атмасферным ціску і як заўгодна малой тэмпературы. Пераход у цвёрды стан магчымы толькі пры ціску больш за 25 атм.
Фізічныя ўласцівасці
Фізічныя ўласцівасці гелію:
Цвёрды гелій - крышталічнае празрыстае рэчыва, прычым мяжу паміж цвёрдым і вадкім геліем цяжка выявіць, так як іх паказчыкі пераламлення блізкія. Шчыльнасць цвёрдага гелія вельмі малая, яна складае 0,187 г/см ³ (менш за 20% ад шчыльнасці лёду пры -273 °C). Для ўтварэння цвёрдага 3He неабходна яшчэ больш высокі ціск (29 атм) і яшчэ больш нізкая тэмпература (0,3 К). Шчыльнасць яго яшчэ ніжэй.
Уласцівасці гелію-4
Энтрапія і энтальпія плаўлення 4He пры тэмпературах <1 К звяртаюцца ў 0.
Для 4He асноўная сінгоныя - гексаганальныя (ГШЎ). На фазавай дыяграме бачная невялікая вобласць, дзе 4He пераходзіць у кубічную сінгоныю (АЦК). Пры адносна вялікіх цісках (1000 атм) і тэмпературы ~ 15 К з'яўляецца новая кубічных фаза ГЦК.
На малюнку абазначэнні фаз:
Уласцівасці гелію-3
Пры цісках <100 атм 3He крышталізуецца ў кубічную сінгонію (АЦК). Вышэй ~ 100 атм цвёрды 3He пераходзіць у фазу з гексаганальнай сіметрыяй (ГШЎ). Гэтак жа як і 4He, 3He пры цісках >1000 атм і ~ 15 К пераходзіць у кубічную фазу (ГЦК).
Ніжэй 0,3 К тэрмадынамічныя ўласцівасці вадкага і цвёрдага гелія-3 незвычайныя ў тым стаўленні, што пры адыябатычнаму сціску вадкі гелій астуджаецца, прычым з павелічэннем сціску астуджэнне працягваецца, пакуль вадкая фаза не ператворыцца ў цвёрдую. Гэта тлумачыцца значным укладам ядзернага магнетызму гелія-3 у яго энтальпію. Эфект атрымаў назву кампрэсыйнае астуджэнне гелія-3. Такі характар ​​паводзін гелія-3 быў тэарэтычна прадказаны І. Я. Памеранчуком у 1950 г. і эксперыментальна пацверджаны У. М. Фейрбенкам і Г. К. Уолтэрсам (1957), Ю. Д. Ануфрыевым (1965). З тых часоў астуджэнне метадам адыябатычнага сціску прымяняецца ў многіх лабараторыях. Такі метад дазваляе, пачынаючы з нізкіх тэмператур, падтрымоўваных крыёстатам растварэння, атрымліваць тэмпературы ніжэй 0,003 К, дастаткова нізкія для правядзення эксперыментаў са звышцякучым геліем.
Крывая плаўлення 3He пры Т<0,3 К мае адмоўную вытворную. З прычыны гэтага для гелія-3 назіраецца незвычайны фізічны эфект. Калі вадкі гелій-3, які знаходзіцца пры тэмпературы <0,01 К і ціску 30 - 33 атм, награваць, то пры ~ 0,3 - 0,6 К вадкасць змерзне.
Для цвёрдага гелія-3 таксама характэрны квантавы эфект крышталізацыйных хваляў, але выяўляецца ён пры тэмпературах <10−3 K.
Звышцякучасці ў цвёрдым гелію
Падазрэнне ў тым, што звышцякучасцю могуць валодаць і цвёрдыя цела, выказвалася даволі даўно, аднак доўгі час ніякіх эксперыментальных указанняў на такую з'яву не было.
Эксперыментальныя працы
У 2004 годзе было абвешчана аб адкрыцці звышцякучасці ў цвёрдым гелію. Гэта заява была зроблена на падставе эфекту нечаканага памяншэння моманту інерцыі круцільнага ківача з цвёрдым геліем. Наступныя даследаванні паказалі, аднак, што сітуацыя далёка не гэтак простая, і таму казаць пра эксперыментальны выяўленні гэтай з'явы пакуль заўчасна.
Тэарэтычныя працы
У цяперашні час агульнапрынятай тэорыі, якая тлумачыць і якая апісвае звышцякучасці ў цвёрдым гелію, пакуль няма. Тым не менш, спробы пабудаваць такую ​​тэорыю робяцца. (Гл., напрыклад, артыкул M.Tiwari, A.Datta, «Supersolid Phase in Helium-4»).
Іван Аляксеевіч Бунін
Іван Аляксеевіч Бунін (, Варонеж —, Парыж) — рускі пісьменнік, паэт, ганаровы акадэмік Пецярбургскай Акадэміі навук (1909), лаўрэат Нобелеўскай прэміі па літаратуры 1933 года.
Паходжанне
Род Буніных вядзе свой пачатак ад Сімяона Бункоўскага, які ў XV ст. выехаў з Літвы да маскоўскага князя Васілія Цёмнага. Як паведамляецца ў «Гербоўніку дваранскіх родаў», Сімяон Бункоўскі разам са сваёй дружынай паступіў да яго «на ратную службу»:
Жыццё
Да 11 гадоў выхоўваўся дома, у 1881 паступае ў Ялецкую павятовую гімназію, у 1885 вяртаецца дадому і працягвае адукацыю пад кіраўніцтвам старэйшага брата Юлія. У 17-гадовым узросце пачынае пісаць вершы, у 1887 — дэбют у друку. У 1889 ідзе працаваць карэктарам у мясцовую газету «Арлоўскі веснік». Да гэтага часу адносіцца яго працяглая сувязь з супрацоўніцай гэтай газеты Варварай Пашчанка, з якой яны насуперак жаданню сям’і пераязджаюць у Палтаву (1892). Зборнікі «Вершы» (Арол, 1891), «Пад адкрытым небам» (1898), «Лістапад» (1901; Пушкінская прэмія).
У апавяданнях і аповесцях паказаў (часам з настальгічным настроем)
Летам 1918 года Бунін перабіраецца з бальшавіцкай Масквы у занятую германскімі войскамі Адэсу. З набліжэннем у красавіку 1919 года да горада Чырвонай арміі не эмігруе, а застаецца ў Адэсе. Вітае заняцце горада Добраахвотніцкай арміяй у жніўні 1919 года, асабіста дзякуе прыбыўшага 7 кастрычніка ў горад генерала А. І. Дзянікіна, актыўна супрацоўнічае з ОСВАГ (прапагандысцка-інфармацыйны орган) пры УЗПР. У лютым 1920 пры падыходзе бальшавікоў пакідае Расію. Эмігруе ва Францыю.