cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Рон-Роберт Цылер
Клубная кар’ера
Футболам пачаў займацца ў родным горадзе Кёльн, у 2005 годзе з’ехаў на стажыроўку ў Англію ў клуб «Манчэстэр Юнайтэд», дзе гуляў за юнацкія і рэзервовыя каманды. У канцы 2008 года на месяц быў аддадзены ў арэнду ў клуб «Нартгемптан Таўн».
22 красавіка 2010 года Рон-Роберт падпісаў двухгадовы кантракт з клубам «Гановер 96». Спачатку гуляў толькі за рэзервовую каманду, аднак з цягам часу стаў першам брамнікам клуба. 24 чэрвеня 2011 года Цылер падоўжыў кантракт з клубам да чэрвеня 2015 года.
3 чэрвеня 2016 года, пасля вылету «Гановера» з Бундэслігі, падпісаў кантракт з англійскім «Лестэр Сіці». У складзе «Лестэр Сіці» быў другім брамнікам пасля Каспера Шмейхеля. У ліпені 2017 года перайшоў у «Штутгарт».
У чэрвені 2019 года стала вядома, што Цылер вяртаецца ў «Гановер 96». У жніўні 2020 года на правах арэнды далучыўся да «Кёльна», па заканчэнні сезона ў ліпені 2021 года вярнуўся ў Гановер.
Міжнародная кар’ера
У жніўні 2011 года Рон-Роберт быў запрошаны ў нацыянальную зборную Германіі. Яго дэбют адбыўся 11 лістапада 2011 года ў таварыскай гульні супраць зборнай Украіны, якая скончылася з лікам 3:3.
Дасягненні
Германія:
Тытунь (сыравіна)
Тыту́нь — сельскагаспадарчы прадукт, створаны з дробнапарэзанага лісця раслін роду, які ў тым ліку выкарыстоўваецца для вытворчасці.
У залежнасці ад паходжання вылучаюць тып (сыравіна аднаго або некалькіх сартатыпаў тытуню, мае толькі яму ўласцівыя знешнія прыкметы і курыльныя ўласцівасці), падтып (сыравіна аднаго сартатыпу, але з розных рэгіёнаў) і сорт тытунёвай сыравіны (атрымліваецца з аднаго або некалькіх сартоў тытуню, падабраных па знешніх прыкметах паказчыкаў якасці і іх нормамі, устаноўленымі ў тэхнічнай дакументацыі). Працэс ператварэння сыравіны ў канчатковы прадукт мае разнастайныя механізмы і асаблівасці, аднак у цэлым сыравіна павінна прайсці этапы сушкі, сартавання, ферментацыі і нарэзкі.
Лацінская назва
Лацінская назва расліны Nicotiana паходзіць ад імя Жана Ніко, французскага пасла ў Партугаліі. У сярэдзіне XVIII стагоддзя гэтая назва была пазычана Карлам Лінеем для яго прац па таксанаміі. Паколькі згодна з пунктам гледжання Міжнароднага кодэкса батанічнай наменклатуры навуковыя назвы раслін, апублікаваныя да 1 мая 1753 года, не лічацца дзейнымі, Ліней фармальна з'яўляецца аўтарам назвы роду Nicotiana, а поўная навуковая назва роду запісваецца як Nicotiana L. (1753).
Выкарыстанне тытуню
Ён можа спажывацца, выкарыстоўвацца як арганічны пестыцыд у форме нікацінавага тартару; тытунь выкарыстоўваецца ў некаторых відах лекаў. У асноўным выкарыстоўваецца як рэкрэацыйны наркотык і з'яўляецца важнай таварнай культурай для такіх краін, як Куба, Кітай і Злучаныя Штаты.
Тытунь звычайна выкарыстоўваецца для курэння; нюхальны тытунь называецца табакай.
Анры Марэ
Анры Марэ (франц. Henry Moret,, Шэрбур — , ) — французскі мастак-постімпрэсіяніст, член Понт-Авенскай школы.
Біяграфія
Нарадзіўся ў Шэрбуры 12 снежня 1856 года, сын Луізы Марэ, бацька яго невядомы. Праходзіў ваенную службу ў Лар’яне, дзе адкрыў для сябе паўднёвае ўзбярэжжа Брэтані; там жа, у Лар’яне, у вольны ад службы час пачаў браць урокі ў мясцовага мастака Эрнеста Каральера. Пакінуўшы войска ў 1876 годзе, Мора паступіў у Школу прыгожых мастацтваў у Парыжы, быў прыняты ў клас Жана-Леона Жэрома і Жана-Поля Ларана; затым працягнуў навучанне ў Акадэміі Жуліяна.
Першую сваю вялікую працу, пейзаж «Пляж Лакельтаз падчас адліву», Мораарэ выставіў у Парыжскім салоне 1880 года. Падчас салона ён пазнаёміўся з мастаком Марыюусам Гурдо, які прымыкае да групы імпрэсіяністаў. Гурдо дапамог яму выставіцца ў Салоне французскіх мастакоўrufr 1881 года, а ў 1884 годзе — у Салоне незалежных.
У 1888 годзе ў Брэтані Марэ знаёміцца ​​з Полем Гагенам і Эмілем Бернарам і становіцца адным з удзельнікаў Понт-Авенскай школы. Неўзабаве Марэ заключае кантракт з Полем Дзюран-Руэлем, які з гэтага часу становіцца яго асноўным прадаўцом карцін. У 1898 годзе Дзюран-Руэль праводзіць у Парыжы першую персанальную выставу Марэ. Усяго праз галерэю Дзюран-Руэля прайшло каля 800 карцін Марэ.
Памёр 5 траўня 1913 гады ў Парыжы.
Пярэспа
Пярэ́спа, прадмесце Пярэ́спа — гістарычная мясцовасць Мінска, размешчаная ў паўночнай частцы горада, пры ўтоку ракі Пярэспы ў Свіслач. Месцілася за Старажоўскай заставай, паміж старадаўнімі паштовымі шляхамі на Вільню і Даўгінава (Старавіленскі і Даўгінаўскі тракты). Часам Пярэспу аб’ядноўваюць з суседнім Старажоўскім прадмесцем, якое насамрэч размяшчалася бліжэй да цэнтру горада. У сённяшні час тэрыторыю Пярэспы можна вызначыць як раён на правым беразе Свіслачы, на поўнач ад сучаснай вуліцы Максіма Багдановіча (вул. Старажоўская, Камуністычная, Крапоткіна, Даўмана). На паўднёвым захадзе ад Пярэспы месціцца Людамонт, на паўднёвым усходзе — Старажоўка, на поўдні — Старосцінская Слабада.
Кліфард Таўбес
Кліфард Генры Таўбес (Clifford Henry Taubes; нар., Рочэстэр, ЗША) — амерыканскі матэматык, доктар філасофіі з фізікі, прафесар Гарвардскага ўніверсітэта. Займаецца матэматычнай фізікай, у прыватнасці калібровачнай тэорыяй поля, дыферэнцыяльнай геаметрыяй і тапалогіяй.
Пярэспа
Гісторыя
Паводле падання, недалёка ад віленскай дарогі і рэчкі Пярэспы некалі пасяліўся волат або Вядзьмар Мянеск, які пабудаваў на рацэ Свіслач вадзяны млын і тым самым заснаваў горад Менск. Некаторыя даследчыкі лічаць, што менавіта ад дзеяслова «перасыпаць» (муку з меху ў мех — пасля абмалоту яе на млыне) і пайшла назва мясціны. Таксама існуе версія, паводле якой слова «Пярэспа» азначае перасып — насып, які зрабілі каля мастка праз раку Пярэспу на шляху Старавіленскага гасцінца. У дакументах XVII—XVIII стст. ёсць згадкі пра фальварак Пярэспа, каторы менскі земскі суддзя Марцін Валадковіч ахвяраваў менскаму манастыру Святых Пятра і Паўла.
Кліфард Таўбес
Біяграфія
У 1975 годзе скончыў Карнельскі ўніверсітэт, а затым правёў год у якасці аспіранта на факультэце астраноміі Прынстанскага ўніверсітэта. Адтуль перавёўся ў аспірантуру факультэта фізікі Гарвардскага ўніверсітэта, якую скончыў у 1980 годзе, атрымаўшы навуковую ступень доктара філасофіі ў галіне фізікі. Дысертацыя Таўбеса была прысвечана структуры статычных эўклідавых калібровачных палёў (The Structure of Static Euclidean Gauge Fields).
Пярэспа
Гісторыя
Прыкладна ў канцы XIX ст. слабада была ўключана ў межы Мінска. У «Спісе вуліц горада Мінска» за 1892 год налічвалася каля дзесяці вуліц, у найменнях якіх прысутнічала назва «Пярэспа». Аднак ужо ў спісе вуліц 1911 года «Пярэспа» не згадваецца.
Кліфард Таўбес
Біяграфія
Першым дасягненнем вучонага, атрыманым яшчэ ў 1978 годзе ў аспірантуры, стаў доказ існавання рашэнняў віхравых ураўненняў з мадэлі Гінзбурга-Ландау для звышправодных віхуроў.
Пярэспа
Гісторыя
На пачатак XX ст. прадмесце ўваходзіла ў трэцюю паліцэйскую частку горада і было пераважна забудаванае драўлянымі будынкамі з садамі, агародамі і пляцамі. Праз прадмесце праходзілі Старавіленскі, Даўгінаўскі і Сморгаўскі тракты, Віленскі завулак, па ўсходняй ускраіне — Мікалаеўская вуліца (цяпер Крапоткіна).
Кліфард Таўбес
Біяграфія
У 2009 годзе разам з Сайманам Дональдсанам быў узнагароджаны прэміяй Шаа за надзвычайны ўклад у геаметрыю трох- і чатырохмернай прасторы (for their many brilliant contributions to geometry in 3 and 4 dimensions).
Пярэспа
Гісторыя
У 1941 годзе ў раёне Пярэспы створана Камсамольскае возера, пасля заканчэння Другой сусветнай вайны разбіты парк культуры і адпачынку.
У канцы XX ст. быў распрацаваны праект аднаўлення Пярэспы як кампазіцыйнага працягу архітэктурна-гістарычнага комплексу Траецкага прадмесця, але пасля 1995 года разам са зменай дзяржаўнага курсу гэты план быў адхілены гарадскімі ўладамі.
22 снежня 2006 года Мінскі гарадскі савет дэпутатаў прыняў рашэнне па наданні безназоўнай пляцоўцы паміж вуліцай Аляксандра Чарвякова і Старавіленскім трактам назвы Пярэспенскі сквер.
Спіс каралёў Нідэрландаў
Кароль Нідэрландаў — глава дзяржавы ў Нідэрландах, які ажыццяўляе кіраванне краінай у адпаведнасці з канстытуцыяй. Трон перадаецца па спадчыне старэйшаму дзіцяці незалежна ад полу. З'явіўся ў 1815 годзе, з гэтага часу ў Нідэрландах кіруе Аранская дынастыя.
Губічы
Назву Гу́бічы маюць:
Лазавічы
Назву Лазаві́чы маюць:
Уладзімір Дзмітрыевіч Іваноў (генерал)
Уладзі́мір Дзмі́трыевіч Івано́ў (,  Тамбоўскай губерні —, ) — савецкі военачальнік, у гады Вялікай Айчыннай вайны намеснік начальніка Генеральнага штаба РСЧА, начальнік Вышэйшай ваеннай акадэміі імя К. Я. Варашылава (1965—1968), генерал арміі (1961).
Абіраўся дэпутатам Вярхоўнага Савета СССР 5—6-га скліканняў.
Scilloideae
Scilloideae — падсямейства аднадольных шматгадовых травяністых раслін сямейства парадку.
Формула кветкі:
Сяргей Іваноў
Сяргей Іваноў:
Аляксандр Іваноў
Аляксандр Іваноў:
Леселідзэ
Леселідзэ (ლესელიძე), Гячрыпш (Гьачрыҧшь) — пасёлак гарадскога тыпу ў Гаграўскім раёне Абхазіі. Знаходзіцца на чарнаморскім узбярэжжы. Чыгуначная станцыя. Пансіянаты.
Лазавыя
Назву Лазавы́я маюць:
Новарасійск
Новарасійск (Новороссийск) — горад (з 1866 года) у Расіі, краявога падпарадкавання ў складзе Краснадарскага края. Насельніцтва 389,4 тыс. чалавек (2007). Заснаваны ў 1838 годзе. Горад-герой.
Размешчаны на ўзбярэжжы Новарасійскай (Цэмескай) бухты Чорнага мора. Найбуйны порт Расіі на Чорным моры — пасажырскі, грузавыя парты і нафтаналіўная гавань. Адзін з пунктаў базавання Чарнаморскага флоту РФ.
Клімат субтрапічны міжземнаморскі. У зімовы час пануюць паветраныя масы ўмераных шырыняў, летам трапічных.
Новарасійск — галоўны цэнтр цэментнай прамысловасці на поўдні Расіі (4 цэментавых завода), створаны на базе буйных радовішчаў высокаякасных мергеляў. У горадзе знаходзіцца штаб-кватэра буйнага вытворцы цэменту «Новоросцемент».
NGC 3670
NGC 3670 (іншыя абазначэнні — UGC 6427, MCG 4-27-33, ZWG 126.48, PGC 35067) — галактыка ў сузор’і Леў.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Psylloidea
Psylloidea — надсямейства паўцвердакрылых насякомых з падатраду Sternorrhyncha.
Апісанне
Дробныя паўцвердакрылыя насякомыя, якія не перавышаюць 5 мм (ад 1, 2 да 5,8 мм). Насякомыя-фітафагі, якія харчуюцца сокамі раслін. Вусікі 10-членікавыя (радзей з 8-9), ніткападобныя. Заднія ногі скакальныя і таму развіты мацней двух пярэдніх пар. Пярэднія крылы буйней задняй пары, у спакоі складваюцца дахападобна. Акрамя палавога размнажэння ў арктычных відаў знойдзены партэнагенез. Німфы (лічынкі) маюць 5 узростаў. Некаторыя віды шкодзяць садоўніцтву ( і ), лясной гаспадарцы.
Распаўсюджанне
Пашыраны ўсюды, акрамя Антарктыды. Налічваецца каля 1500 відаў, 71 род; у Еўропе каля 200 відаў. Ва Усходняй Еўропе каля 160 відаў, найбольш трапляюцца медзяніцы і, лістаблошкі  і  і інш. Жывуць калоніямі. Многія віды — шкоднікі раслін, галаўтваральнікі, пераносчыкі вірусных хвароб раслін.
Сістэматыка
Надсямейства ўключае ў сябе больш за 3000 відаў з 235 родаў. Для СССР паказвалася 500 відаў. У яго ўваходзяць наступныя сямействы : Самыя шматлікія сямействы: лістаблошкі (Psyllidae) і Triozidae, астатнія ўключаюць у сябе ўсяго па некалькі родаў. Liviidae і Spondyliaspididae часам ўключаюць у сямейства лістаблошак.
Дзмітрый Іваноў
Дзмітрый Іваноў:
Берт Закман
Берт За́кман (Bert Sakmann, нар., Штутгарт, Германія) — нямецкі фізіёлаг, урач і біяфізік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне ў 1991 годзе разам з Эрвінам Неерам за «адкрыцці, датычныя функцый адзіночных іонных каналаў у клетках». Разам з Неерам распрацаваў метад лакальнай фіксацыі патэнцыялу.
Біяграфія
Нарадзіўся ў Штутгарце ў 1942 годзе. Навучаўся ў школе ў Ліндау, потым завяршыў вангербургскую гімназію ў Штутгарце ў 1961 годзе. Вывучаў медыцыну з 1967 года ў Цюбінгене, Фрайбургу, Берліне, Парыжы і Мюнхене. Пасля здачы экзаменаў па медыцыне ва ўніверсітэце Людвіга-Максіміліяна ў Мюнхене, ён стаў асістэнтам у 1968 годзе ў Мюнхенскім універсітэце, а таксама працаваў у якасці навуковага супрацоўніка (Wissenschaftlicher Assistant) у Інстытуце псіхіятрыі М. Планка ў Мюнхене, у аддзеле нейрафізіялогіі пад кіраўніцтвам Ота Дзетлева Крэйцфельда. У 1971 годзе ён пераехаў ва ўніверсітэцкі каледж Лондана, дзе ён працаваў у аддзеле біяфізікі пад кіраўніцтвам Бернарда Каца. У 1974 годзе ён скончыў сваю медыцынскую дысертацыю пад назвай Elektrophysiologie der neuralen Helladaptation in der Katzenretina на медыцынскім факультэце Гётынгенскага ўніверсітэта.
Аўтар навуковых праац па метадах фіксацыі электрычных патэнцыялаў на клетачнай мембране і іх выкарыстанні для вывучэння будовы і функцый дзіночных іонных каналаў у розных тыпах клетак.
З'яўляецца заснавальнікам фонд Берта-Закмана.
Прафесар.
Член Германскай акадэміі прыродазнаўцаў «Леапальдзіна» (1993).
IPad
iPad  — планшэтны камп’ютар, які выпускаецца кампаніяй Apple. Першая версія планшэта была прадстаўлена на прэзентацыі ў Сан-Францыска Стывам Джобсам 27 студзеня 2010 года. Старт продажаў адбыўся ў Нью-Ёрку на Пятай авеню 3 красавіка 2010 года. 2 сакавіка 2011 года публіцы была прадстаўлена мадэль другога пакалення — iPad 2, з палепшанымі характарыстыкамі. 7 сакавіка 2012 года публіцы была прадстаўлена мадэль трэцяга пакалення пад назвай «The new iPad». Яна павінна з’явіцца ў продажы ў ЗША з 16 сакавіка, затым пазней яшчэ ў дзесяці краінах.
Yucca constricta
Yucca constricta — від раслін сямейства.
IPad
Apple iPad з’яўляецца класічным прыкладам планшэтных камп’ютараў і прынцыпова адрозніваецца ад персанальных камп’ютараў. Шматлікія аналітыкі адносяць планшэты да прылад посткамп’ютарнай эпохі, якія з’яўляюцца больш простымі і зразумелымі, чым звыклыя персанальныя камп’ютары і з часам могуць выцесніць ПК з ІТ-рынка. На прэзентацыі інтэрнэт-планшэта Apple iPad 2 Стыў Джобс сказаў: «… Тэхналогіі неаддзельныя ад гуманітарных навук — і гэта сцвярджэнне як ніколі справядліва для прылад посткамп’ютарнай эпохі. Канкурэнты спрабуюць намацаць аптымальны баланс у новых мадэлях персанальных камп’ютараў. Гэта не той шлях, які выбірае Apple — насамрэч, будучыня за посткамп’ютарнымі прыладамі, якія прасцей і зразумелей звыклых PC».
Yucca constricta
Батанічнае апісанне
Расліна звычайна не мае сцябла. Кветканосныя сцеблы дасягаюць 50 см і нясуць зелянява-белыя кветкі. Плод-сухая каробачка з бліскучым чорным насеннем.
IPad
Пастаўшчыкі кампанентаў
Сярод пастаўшчыкоў кампанентаў для новай прылады называліся кампаніі LG і Chimei Innolux Corp., якія з’яўляюцца асноўнымі вытворцамі дысплеяў (10 млн штук), а таксама Samsung, з якой складзены кантракт на пастаўку дадатковых 3 млн экранаў. Апошняя, акрамя таго, магчыма, з’яўляецца вытворцам працэсара. Зборкай прылады займаецца тайванская Hon Hai Precision Industry Co. (Foxconn).
Yucca constricta
Арэал
Расце на скалістых вапняковых пагорках цэнтральнага і ўсходняга Тэхаса, а таксама ў штаце Кааўіла (Мексіка).
IPad
Кошт і пачатак паставак
Кошт мадэляў iPad у ЗША :
IPad 2
iPad 2 — гэта планшэтны камп’ютар другога пакалення, які вырабляецца кампаніяй Apple. Быў прадстаўлены ў Сан-Францыска 2 сакавіка 2011 года. Выкарыстоўвае тую ж аперацыйную сістэму, што і iPhone, iPod touch, iPad — iOS. З’яўляецца прыкладам прылады пост-камп’ютарнай эпохі.
IPad
Кошт і пачатак паставак
У ЗША продажы планшэта iPad з Wi-Fi пачаліся 3 красавіка 2010 года. Продажы iPad з Wi-Fi і 3G стартавалі пазней — мадэлі з’явіліся на прылаўках 30 красавіка 2010 года (у ЗША).
IPad 2
Апаратнае забеспячэнне
iPad 2 танчэй свайго папярэдніка на 33 %, а менавіта на 4,6 мм. У вазе лягчэй на 79 грам мадэлі WiFi і на 117 грам WiFi+3G, мае закруглены алюмініевы корпус, а таксама двух’ядзерны працэсар A5. Заднюю і франтальную камеру з 720p HD запісам і з VGA запісам адпаведна, якія падтрымліваюць FaceTime, што дазваляе мець зносіны з такімі прыладамі як: iPhone (пачынаючы з 4 пакалення), iPod touch (пачынаючы з 4 пакалення), і MacBook (з АС пачынаючы з 10.6.6 Snow Leopard. У адрозненне ад першага iPad, на гэтай прыладзе ёсць гіраскоп, як і ў iPhone і iPod touch. Акумулятар — Літый-палімерны
IPad
Кошт і пачатак паставак
Пачатак міжнародных продажаў iPad (у Аўстраліі, Канадзе, Францыі, Германіі, Італіі, Японіі, Іспаніі, Швейцарыі і Вялікабрытаніі) адбыўся 28 мая 2010 года. Таксама кампанія заявіла, што плануе пачаць продажы планшэтнага камп’ютара ў Аўстрыі, Бельгіі, Ганконгу, Ірландыі, Люксембургу, Мексіцы, Нідэрландах, Новай Зеландыі і Сінгапуры ў ліпені.
Пятроўскі
Пятроўскі — прозвішча, тапонім.
IPad
Кошт і пачатак паставак
Кошт мадэляў iPad для міжнароднага продажу :
Іван Іваноў
Іван Іваноў:
IPad
Асаблівасці
У мадэлях iPad Wi-Fi+3G прысутнічае модуль GPS-прыёмніка, які можа працаваць як у аўтаномным рэжыме, так і ў рэжыме A-GPS. Акрамя таго, замест звычайнай SIM-карты выкарыстоўваецца карта фармату Micro-SIM.
Адмыслова для iPad выпушчаны адаптаваны офісны пакет iWork і адкрыты новы аддзел у iTunes Store, даступны праз сістэмны дадатак App Store.
Чарвякоў
Чарвякоў — прозвішча.
Вільгельміна (каралева Нідэрландаў)
Вільгельміны Хелена Паўліна Марыя (Wilhelmina Helena Pauline Marie, 31 жніўня 1880, Гаага —, Хет Лоа) — каралева Нідэрландаў з 1890 па 1948 год, а затым, пасля адрачэння, насіла тытул прынцэсы.
Адзінае дзіця караля Вілема III ад другога шлюбу з Эмай Вальдэк-Пірмонцкай. Калі яна нарадзілася, бацьку было 63 гады, у дзяцінстве яна была вельмі да яго прывязана. Ад першага шлюбу ў караля было тры сыны, аднак да моманту нараджэння Вільгельміны ў жывых заставаўся толькі адзін — Аляксандр, які памёр у 1884 годзе, калі Вільгельміне было чатыры гады. Тым самым яна стала спадчынніцай прастола.
Лазовікі
Назву Лазо́вікі маюць:
Палешукі
Даследаванні
Найбольшую этнаграфічную цікавасць уяўляюць заходнія палешукі — усходне-славянская этнічная супольнасць з некаторымі прыкметамі самабытнага этнасу, які, аднак, канчаткова не склаўся. Па ўмовах гаспадарання заходнія палешукі падзяляюцца на тры групы насельніцтва :
Яшчэ ў XIX стагоддзі шэраг даследчыкаў (Доўнар-Запольскі, Шэндрык і інш.) заўважалі наяўнасць у заходніх палешукоў прыкметных асаблівасцей аблічча. Талько-Грынцэвіч на падставе антрапалагічных рыс выдзяляў палешукоў у самастойную групу, хоць і адзначаў іх блізкасць да беларусаў. Шпілеўскі адрозніваў палескую мову ад беларускай і ўкраінскай і акрэсліў межы яе распаўсюджання. лічыў магчымым выдзяліць насельніцтва Палесся ў асобную этнічную групу. Этнаграфічныя асаблівасці насельніцтва Палесся адзначаў Кіркор.
Частка даследчыкаў лічыла, што насельніцтва Заходняга Палесся ўсё ж бліжэй да беларусаў, чым да ўкраінцаў. Такіх поглядаў прытрымліваліся Доўнар-Запольскі, Эрэміч і Бялыніцкі-Біруля.
Мова
На тэрыторыі Заходняга Палесся Беларусі распаўсюджаны заходнепалескія гаворкі, на тэрыторыі Усходняга Палесся Беларусі — паўднёва-заходні дыялект беларускай мовы, на тэрыторыі Украіны — паўночны дыялект украінскай мовы.
У 1988 годзе на аснове заходнепалескіх гаворак Беларусі Міколам Шаляговічам пачалося стварэнне пісьмовай палескай літаратурнай мовы. Тады было ўтворана грамадска-культурнае згуртаванне «Полісьсе» і пачалася распрацоўка пісьмовай нормы адмысловай палескай, ці яцвяжскай, мовы. У 1990 годзе адбылася ўстаноўчая канферэнцыя, на якой абмяркоўваліся розныя этнаграфічныя і мовазнаўчыя праблемы Палесся і, у тым ліку, стварэнне пісьмовай палескай мовы.
Самасвядомасць палешукоў
Пасля ўключэння Заходняга Палесся ў склад Палескага ваяводства II Рэчы Паспалітай польскія ўлады праводзілі палітыку «адарвання» мясцовага насельніцтва ад украінскага і беларускага ўплыву. У выніку падчас перапісу насельніцтва 1931 года ў Палескім ваяводстве 707 тысяч чалавек (64 % насельніцтва ваяводства) назвалі сваю мову «тутэйшаю» (tutejszy). На Палессі назва «тутэйшыя», у асноўным, адпавядае паняццю «палешукі», аднак у адрозненне ад экзаэтноніма «паляшук», «тутэйшы» з’яўляецца саманазвай, але не этнонімам.
Мужчынская справа
«Мужчынская справа» — беларускі дакументальны кароткаметражны фільм рэжысёра, зняты на кінастудыі «Беларусьфільм» (студыя «Летапіс») у 2009 годзе.
Сюжэт
Спрадвеку музыкамі на Беларусi былі мужчыны. Без іх не абыходзілася ніводнае вяселле, ніводнае пахаванне. У фільме здымаліся ці ледзь не апошнія народныя музыкі на беларускім Палессі — трыа «Вярэнька» з вёскі Стахава Столінскага раёна.
Стэфан Вітажэнец
Стэфан Баляслававіч Вітажэнец (, Ліда —, Варшава) — польскі пілот, ас-знішчальнік у Другую сусветную вайну.
Паходзіў са шляхецкага роду. У 1929 годзе скончыў Лідскую дзяржаўную гімназію імя гетмана Хадкевіча, а затым школу падхарунжых лётнага рэзерву (1930), Цэнтр падрыхтоўкі афіцэраў авіяцыі ў Денбліне (1932), курсы вышэйшага пілатажу пры Лётнай школе ў Грудзензе (1933). Служыў інструктарам у Лётнай школе да 1939 года.
У 1945 годзе быў камендантам Школы пачатковага пілатажу, затым два гады да расфарміравання камандаваў Другім польскім знішчальным крылом. У 1948 годзе вярнуўся ў Польшчу, пасяліўся з бацькамі ў Лодзі. У 1957 годзе ізноў быў прызваны ў Польскае Войска. Служыў у апараце камандавання Паветраных Сіл, 9 гадоў быў камендантам Цэнтра падрыхтоўкі лётчыкаў у Модліне. У 1968 годзе ў званні палкоўніка выйшаў на пенсію. Доўгія гады ўзначальваў Саюз польскіх лётчыкаў.
Правёў у паветры 4238 гадзін, лётаў на 31 тыпе самалётаў.
Узнагароджаны ордэнам Віртуці Мілітары, Ганаровым Лётным Крыжом Вялікабрытаніі, Крыжом срэбным Ордэна Віртуці Мілітары, трохразова Крыжом за доблесць, Крыжом Баявых Дзеянняў на Захадзе. Пасмяротна ўзнагароджаны Камандорскім крыжам з Зоркай Ордэна Адраджэння Польшчы.
Пахаваны ў Варшаве на могілках у Павонзках сярод ваенных лётчыкаў.
Сурвэтка
Сурвэтка, Сурвэта (serviette ) — узорысты тканы, вязаны, плецены, гафтаваны, вышыты выраб з лёну, бавоўны, шоўку для ўпрыгожвання інтэр'ера. Форма сурвэткі разнастайная: прамавугольнік, квадрат, круг, эліпс і інш. На Беларусі пашырана з 19 стагоддзя. Традыцыйныя беларускія сурвэткі белыя, аздобленыя пераважна чырвонай вышыўкай; у вязаных утвараецца геаметрычны арнамент.
Аброва (вадасховішча)
Аброва — вадасховішча ў Івацэвіцкім раёне Брэсцкай вобласці Беларусі.
Плошча 1,6 км². Даўжыня 1,8 км. Найбольшая шырыня 1,2 км. Найбольшая глыбіня 4,9 м. Аб’ём вады 7,1 млн м³. Плошча вадазбору 268 км². На меліярацыйным канале Галоўны (басейн Ясельды) за 16 км ад вусця, за 30 км на паўднёвы ўсход ад горада Івацэвічы, каля аграгарадка Аброва. Створана ў 1986 годзе для арашэння зямель і рыбагадоўлі. Сярэдні шматгадовы сцёк 33,1 млн м³.
Караноўск
Караноўск (Коренёвск) — горад (з 1961 года) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Караноўскага раёна Краснадарскага края. Насельніцтва 41,0 тыс. чалавек (2006). Заснаваны ў 1794 годзе.
Горад размешчаны на рацэ Бейсужак Левы (прыток ракі Бейсуг), за 64 км ад Краснадара.
Васіль Пятроў
Васіль Пятроў:
Дзімітрыяс Хрыстадулу
Дзімітрыяс Хрыстадулу (нар. ) — грэчаскі матэматык і фізік, вядомы сваімі дасягненнямі ў галіне тэорыі нелінейных ураўненняў матэматычнай фізікі, у прыватнасці, доказам нелінейнай стабільнасці прасторы Мінкоўскага ў агульнай тэорыі адноснасці без касмалагічнага члена (разам з Серджыу Клайнерманам), і доказам устойлівасці фармавання пасткавых паверхняў, а такім чынам, чорных дзір і гравітацыйных сінгулярнасцей, пры эвалюцыі прасторы-часу. З’яўляецца таксама адным з аўтараў канцэпцыі непрыводнай масы чорнай дзіркі.
Біяграфія
Хрыстадулу нарадзіўся ў Афінах, а ступень PhD атрымаў у Прынстанскім універсітэце ў 1971 годзе пад навуковым кіраўніцтвам Джона Арчыбальда Уілера. У 1971—1972 гадах працаваў у Калтэху, у 1972—1973 гадах быў прафесарам фізікі ў Афінскім універсітэце. У 1973—1974 гадах быў запрошаны ў CERN, а ў 1975—1976 гадах — у Міжнародным цэнтры тэарэтычнай фізікі ў Трыесце. З 1976 па 1981 гады Хрыстадолу — атрымальнік стыпендыі Гумбальта ў Інстытуце Макса Планка ў Мюнхене, а ў 1981—1983 гадах — запрошаны член Курантаўскага інстытута, затым, у 1983—1985 гадах — прафесер фізікі ў Сіракузскім універсітэце. У 1985—1987 гадах — прафесар матэматыкі там жа. З 1988 па 1992 гады — прафесар матэматыкі Курантаўскага інстытута, затым па 2001 год — Прынстанскага ўніверсітэта. З 2016 года працуе прафесарам матэматыкі і фізікі ў Швейцарскай вышэйшай тэхнічнай школе Цюрыха.
Мае падвойнае грамадзянства: Грэцыі і ЗША.
Гудрон
Гудрон (goudron) — чорная смалістая маса, атрымліваецца пасля адгона з нафты паліўных і алейных фракцый. Выхад гудрона 15-30% ад масы нафты. Галоўныя складовыя часткі гудрона: алеі, не адагнаныя пры перагонцы нафты, нафтавыя смолы, цвёрдыя асфальтападобныя рэчывы (асфальтэны, карбены, карбоіды), смалістыя рэчывы кіслотнага характару (асфальтагенавыя кіслоты і іх ангідрыды). Шчыльнасць — 0,95-1,0 г/см³.
Тарас Сайка
Тарас Сайка (, Ліпск, цяпер Ганцавіцкі раён — ) — пратэстанцкі пастар, рэлігійны і культурна-грамадскі дзеяч беларускага замежжа ў ЗША, удзельнік беларускага хрысціянскага руху XX ст., мецэнат.
Біяграфія
З 1950 года ў ЗША. Жыў і працаваў у Мінеапалісе (Мінесота). Ініцыятар перакладу Бібліі на беларускую мову. Па пытаннях перакладу вёў вялікую перапіску з беларускімі свецкімі і рэлігійнымі дзеячамі на эміграцыі Я. Пятроўскім, Я. Рапецкім, Д. Ясько, Я. Станкевічам. Адзін з арганізатараў і каардынатараў Беларускага біблейскага камітэта па справе перакладу Бібліі. Дзеяч беларускага пратэстанцкага руху ў ЗША. Удзельнічаў у працы з’езда прадстаўнікоў беларускіх евангелічных хрысціян у Канадзе (8-9 верасня 1973).
Bullfrog Productions
Bullfrog Productions (больш вядомая назва Bullfrog — жаба-бык) — англійская студыя, якая займалася распрацоўкай камп’ютарных гульняў. Была заснавана ў 1987 Пітэрам Малін і Ле Эдгарам. Кампанія стала вядомая пасля выхаду ў 1989 годзе гульні Populous.
Апошнія гульні пад лагатыпам Bullfrog былі выпушчаныя ў 2001. А ў 2004 годзе студыя была аб’яднаная з EA UK.
Дзмітрый Міхайлавіч Лісаковіч
Дзмітрый Лісаковіч (нар., ) — беларускі футбаліст, паўабаронца жодзінскага «Тарпеда-БелАЗ».
Клубная кар’ера
У жніўні 2018 года стаў іграком мінскага «Тарпеда». У сезоне 2018 гуляў выключна за дубль аўтазаводцаў, а да сезона 2019 рыхтаваўся з асноўнай камандай. 19 мая 2019 года ўпершыню згуляў за «Тарпеда» ў Вышэйшай лізе, выйшаўшы на замену ў канцы матча супраць брэсцкага «Дынама» (0:1). У ліпені 2019 года ў сувязі з фінансавымі праблемамі пакінуў «Тарпеда», а ў жніўні падпісаў трохгадовы кантракт з міні-футбольным клубам «Сталіца».
Са студзеня 2021 года трэніраваўся з «Іслаччу», якая ў лютым аформіла пераход паўабаронцы. Спачатку выхадзіў на замену, пасля стаў з’яўляцца ў стартавым складзе, а ў сезоне 2022 ужо рэгулярна гуляў у аснове, з лета 2022 года стаў капітанам каманды.
У студзені 2023 года па заканчэнні кантракта пакінуў «Іслач» і неўзабаве стаў іграком жодзінскага «Тарпеда-БелАЗ».
Зяновічы
Зяновічы або Дэспаты-Зяновічы — вялікалітоўскі арыстакратычны род, у XV—XVII ст. займалі дзяржаўныя ўрады ў Вялікім княстве Літоўскім і былі буйнамі землеўладальнікамі. Герба ўласнага «Дэспат». Прыдомак «Дэспат» з'явіўся ў канцы XVII ст., разам з паданнем пра паходжанне Зяновічаў ад сербскіх дэспатаў.
NGC 3671
NGC 3671 (іншыя абазначэнні — ZWG 291.68, NPM1G +60.0100, PGC 35149) — галактыка ў сузор’і Вялікая Мядзведзіца.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Сцяг Лівіі
Сцяг Лівіі — дзяржаўны сімвал Лівіі, ўяўляе сабою чырвона-чорна-зялёнае палотнішча з белым паўмесяцам і зоркай. Быў прыняты паўстанцамі Нацыянальнага Пераходнага Савета падчас грамадзянскай вайны. Супадае з былым каралеўскім сцягам.
Гістарычныя сцягі Лівіі
Сцягам незалежнага каралеўства Лівіі быў чырвона-чорна-зялёны сцяг з белым паўмесяцам і зоркай пасярэдзіне, але пасля рэвалюцыі 1969 года ён быў зменены на чырвона-бела-чорны. У 1971 годзе Лівія далучылася да Федэрацыі Арабскіх Рэспублік разам з Егіптам і Сірыяй, якая выкарыстоўвала падобны сцяг з выявай у цэнтры ястраба і назвай краіны. Калі Лівія выйшла са складу федэрацыі ў 1977, 11 лістапада быў прыняты чыста зялёны сцяг. Зялёны колер сцяга сімвалізаваў іслам, дзяржаўную рэлігію краіны, а таксама «зялёную рэвалюцыю» Муамара Кадафі. У свой час гэта быў адзіны ў свеце аднакаляровы дзяржаўны сцяг, без якіх-небудзь дадатковых дэталяў, малюнкаў, надпісаў і г. д..
Пацалунак Іуды
Пацалунак Іуды — падзея евангельскага апавядання, каля адзін з вучняў Ісуса Хрыста, Іуда Іскарыёт, вызначыў і такім чынам выдаў Ісуса салдатам з дапамогай пацалунку. Пацалунак Іуды вядомы (асабліва ў мастацтве) як здрада Хрыста, падзея адбылася ў Гефсіманскім садзе пасля Апошняй Вячэры, пасля гэтага адбыўся арышт Ісуса воінамі Сінедрыёна. У хрысціянскім багаслоўі падзеі ад Апошняй Вячэры да смерці і ўваскрасення Ісуса называюць Страсці.
У больш шырокім сэнсе пацалунак Іуды можа разглядацца як акт дружбы, які, на самой справе, нясе атрымальніку шкоду. Пацалунак Іуды стаў сімвалам здрады.
Біблейскае апавяданне
Пацалунак у яўрэяў быў традыцыйным прывітаннем. Паколькі падзеі праходзілі ноччу, то ў воінаў, якія прыйшлі за Хрыстом, была верагоднасць пераблытаць Ісуса з аднім з вучняў, у гэтым разе план па арышту Ісуса праваліўся. Таму Іуда ўзяўся паказаць на Хрыста і, каб не рабіць гвалту, то паказаць пры прывітанні. Убачыўшы ў садзе свайго Настаўніка, Іуда падбег і, пацалаваўшы, прамовіў: «Радуйся, Настаўнік!»
І Мацвей (26: 47-50), і Марк (14: 43-45) выкарыстоўваць грэчаскі дзеяслоў kataphilein, што азначае пацалаваць цвёрда, інтэнсіўна, горача, пяшчотна ці цяпло. Такі ж самы дзеяслоў выкарыстоўвае Плутарх для апісання знакамітага пацалунка, які Аляксандр Вялікі даў Багою. Паводле Евангелля ад Матфея, Ісус адказаў: «Дружа, ты для гэтага прыйшоў сюды?». Пасля гэтага адзін з вучняў адсек слузе першасвятара вуха, аднак Ісус суцішыў вучняў і сказаў, што гэтаму патрэбна адбыцца. Услед за гэтым адбыўся арышт Хрыста, а вучні пакінулі Настаўніка.
Сукала (прылада)
Сукала — у беларусаў прылада для намотвання (насуквання) нітак з клубка ці з на цэўкі. Уяўляе сабой 2 стойкі з умацаваным паміж імі адшліфаваным валікам з махавым колам, размешчаным бліжэй да аднаго канца валіка. З процілеглага канца ў валік устаўляўся металічны стрыжань, на які надзявалася цэўка.
Лазоўка
Назву Лазо́ўка маюць:
Модлінская крэпасць
Модлін (Modlin, Новогеоргиевск) — крэпасць у Польшчы, размешчана пры зліцці рэк Вісла і Нараў, за 30 км на паўночны захад ад Варшавы. Складаецца з цытадэлі на правым беразе Нарава, умацаванняў і фортаў. Адна з найбольшых і найлепш захаваных крэпасцей у Польшчы. Узведзена на пач. ХІХ ст.
Лазы
Назву Лазы́ маюць:
Хаім Хафец
Хаім Хафец (, Здзецел, Расійская імперыя —, Радунь, Польская Рэспубліка) — яўрэйскі духоўны лідар.
Біяграфія
У 1869 годзе стварыў ешыбот у Радуні, там навучалася адначасова 200 чалавек. Адтуль выпусціліся 12 галоўных рабінаў свету таго часу (цяпер у былым будынку ешыбота знаходзіцца дом культуры).
Сіракузскі ўніверсітэт
Сіракузскі ўніверсітэт (Сірак’юскі ўніверсітэт; Syracuse University) — прыватны даследчы ўніверсітэт ЗША, размешчаны ў горадзе Сірак’юс, штат Нью-Ёрк.
Яго гісторыя пачынаецца з Каледжа Джынесі, заснаванага метадысцкай царквой, які ў 1866 годзе быў перамешчаны з горада Ліма ў штаце Нью-Ёрк у Сірак’юс, а 24 сакавіка 1870 года тут быў заснаваны Сіракузскі ўніверсітэт.
NGC 3672
NGC 3672 (іншыя абазначэнні — MCG -2-29-28, UGCA 235, IRAS11225-0931, PGC 35088) — спіральная галактыка (Sc) ў сузор’і Чаша.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Ганна Паўлаўна
Ганна Паўлаўна (7 (18) студзеня 1795, Санкт-Пецярбург-17 лютага (1 сакавіка) 1865, Гаага) — вялікая князёўна, малодшая дачка Паўла I Пятровіча і Марыі Фёдараўны. Сястра Аляксандра I. Каралева Нідэрландаў і вялікая герцагіня Люксембурга ў 1840—1849 гадах.
Сям’я
Муж (з 1816) Вільгельм (Вілем) II Фрэдэрык Георг Лодэвейк Аранскі (1792—1849), кароль Нідэрландаў і вялікі герцаг Люксембурга з 1840. Камандаваў нідэрландскімі войскамі пры Ватэрлоа (1815).
Дзеці:
Лапаты
Назву Лапаты маюць:
Тысяча астравоў
Тысяча астравоў, Thousand Islands — прыродная славутасць Канады і ЗША. Уяўляе сабою архіпелаг астравоў, якія цягнуцца ўздоўж мяжы Канады і ЗША па рацэ Святога Лаўрэнція ў месцы яе вытока з паўночнага захаду возера Антарыа. Архіпелаг распасціраецца на даўжыню ў 80 км уніз па цячэнню ад г. Кінгстан, Антарыа. Канадская частка астравоў знаходзіцца на тэрыторыі правінцыі Антарыа, а амерыканская — на тэрыторыі штата Нью-Ёрк. Агульны лік астравоў — 1793, іх памер вагаецца ад 40 квадратных міль да невялікіх участкаў зямлі, куды зрэдку залятаюць пералётныя птушкі. Колькасць астравоў вызначаецца зыходзячы з крытэрыя круглагоднага знаходжання над вадой участку тэрыторыяй не меней квадратнага фута (каля 0,1 кв.м.), дзе можа размясціцца хоць бы адно дрэва.
Дно паміж астравамі вельмі плыткае і камяністае, таму сплаў па пралівах абцяжараны, а ў начны час і небяспечны.
Аксу (горад, Паўладарская вобласць)
Аксу́ (Ақсу; да 4 мая 1993 года — Ермак) — горад у Рэспубліцы Казахстан, у Паўладарскай вобласці, за 50 км на поўдзень ад г. Паўладара, на левым беразе Іртыша.
Тысяча астравоў
Тысяча астравоў былі вельмі папулярныя як курорт у канцы 19 — пачатку 20 стагоддзя. Тут збудаваў свой замак гасцінічны магнат Больт, які закінуў яго пасля смерці жонкі. Тутака ж знаходзіцца музей старадаўніх караблёў у Клейтане. Яшчэ адно знакамітае збудаванне — Замак карпарацыі «Зінгер» (en:Singer Castle) на Цёмным востраве, які ў гэты момант адкрыты для турыстаў.
Сукаватых
Сукаватых — прозвішча.
Вядомыя носьбіты:
Лаўжы
Перадгісторыя
Паводле Рыжскага мірнага дагавора 1921 года тэрыторыя Заходняй Беларусі з вёскай Лаўжы апынулася ў складзе Польшчы. У выніку Заходняга паходу Чырвонай арміі ў верасні 1939 года тэрыторыя была анэксаваная Савецкім Саюзам. Аднак Урад Польшчы ў выгнанні, вайсковыя фармаванні і падполле пад яго кіраўніцтвам, у тым ліку Армія Краёва, не прызнавалі вынікі анэксіі і лічылі гэтыя тэрыторыі польскімі. Пасля паспяховай сумеснай аперацыі Чырвонай арміі разам з Арміяй Краёвай «Вострая брама», у выніку якой Вільня была вызваленая ад нямецкіх войскаў, органы НКУС пачалі рэпрэсіі супраць польскіх жаўнераў на Віленшчыне. 19 студзеня 1945 года Армія Краёва пад ціскам была афіцыйна распушчана, аднак вялікая колькасць атрадаў працягнула змаганне ўжо супраць Чырвонай арміі на тэрыторыях, якія Урад Польшчы ў выгнанні лічыў сваімі. Савецкі саюз накіраваў атрады НКУС на барацьбу супраць усіх нацыянальных фармаванняў.
У лютым 1945 года ў ваколіцах вёскі Лаўжы дзейнічаў атрад польскай Арміі Краёвай, якім камандаваў 18-гадовы Уладзімір Мікуць , — паводле розных звестак атрад меў каля 60 чалавек.
Атрад Мікуця
4-ы атрад Самаабароны Вілейскай Зямлі быў пад кіраўніцтвам Уладзіміра Вітольдавіча Мікуця, які ўступіў у Армію Краёву ў студзені 1944 года ў вёсцы Буйвідзы Віленскага павета. Па заняцці Літвы Чырвонай арміяй Мікуць быў адпушчаны дамоў, аднак у жніўні 1944 года ён уступіў у падпольны атрад Арміі Краёвай. Падпольны атрад вёў узброеную барацьбу з бальшавіцкай уладай, нападаў на невялікія атрады Чырвонай арміі, здзяйсняў дыверсіі на чыгунцы і шасэ. 15 лютага 1945 года атрады «Комара» і Мікуця здзейснілі паспяховы напад на аддзел НКУС у вёсцы Лясная.
Аперацыя НКУС
Вёска Лаўжы складалася ўлетку 1944 года з 6 двароў. Жыхары вёскі аказвалі дапамогу атрадам Арміі Краёвай харчамі, а таксама хавалі байцоў у сябе. У ноч з 23 на 24 лютага атрад НКУС акружыў вёску і пачаў абстрэл з кулямётаў, вёска была закіданая гранатамі і кактэйлямі Молатава. Вёска была цалкам спаленая, забітыя ўсе мясцовыя жыхары, акрамя сям’і Дзедулевічаў.
Паводле звестак НКУС, атрад Арміі Краёвай складаўся з 66 чалавек, з якіх 50 чалавек былі забітыя ў выніку аперацыі, астатнія арыштаваныя, у тым ліку кіраўнік Уладзімір Мікуць. Удзельнікі атрада былі прыгавораныя да розных тэрмінаў савецкіх лагераў.
Памяць
На месцы вёскі Лаўжы (Ławże, Ławrze) усталявана памятная капліца.
У 1993 годзе па­водле пастановы ашмянскай раённай адміністрацыі і па ініцыятыве былых жыхароў быў усталяваны першы памятны крыж з металу. Размеш­чаная на ім шыльда паведамляла на бе­ларускай мове аб лёсе жыхароў і вёскі. 23 ліпеня 1995 года яго змяніла невялікая капліца з цэглы. Яна была пабудавана праз дапамогу польскай супольнасці і колішніх жыхароў, якія эмігравалі ў Польшчу пасля 1945 года. Праект пабудовы быў створаны архітэктарам Г. Машкевічам. Чатырохметровая каплі­ца мае ў сярэдзіне фігуру Дзевы Марыі ў смутку. Спераду на пастаменце размешчана памятная шыльда чор­нага колеру. Унізе месціцца крыж з выявай польскага гербавага арла. Неўзабаве пасля пабудовы капліцы быў усталяваны яшчэ адзін каменны крыж, на пастаменце якога пра падзеі нагад­вае надпіс на беларускай мове. Комп­лекс абгароджаны невысокім мурам з бутавага каменю.
Надпіс на польскай мове на капліцы:
W tym miejscu była wieś Lawrze. W nocy z 23 na 24 lutego 1945 roku została spacy kowana przez wojska NKWD. Zginęli mieszkańcy wsi Lawrze oraz stacjonujący Oddział Samoobrony AK. Cześć ich pamięci. Od rodaków
Надпіс на беларускай мове на камяні:
Жыхарам вёскі Лаўжы, загінуўшым у час баявых дзеянняў 23.2.1945 г.
Гісторыю знішчэння вёскі апісаў Зміцер Бартосік у кнізе «Быў у пана верабейка гаварушчы» (2016).
Польская Рэспубліка (1918—1939)
Пасля ўстанаўлення межаў у 1922 годзе Польшча межавала з: Чэхаславакіяй, Германіяй, Вольным горадам Данцыгам, Літвой, Латвіяй, Румыніяй і Савецкім Саюзам. Акрамя таго, мела невялікі ўчастак узбярэжжа Балтыйскага мора вакол Данцыга.
Пачатак
За сімвалічны пачатак Другой Польскай рэспублікі прынята 11 лістапада 1918, калі Юзаф Пілсудскі прыняў ваенную ўладу з рук Рэгентскага савета Каралеўства Польскага. Тры дні пазней (14 лістапада 1918 года) прыняў таксама грамадзянскую ўладу, а сам Рэгентскі савет і Часовы Народны Урад Польскай Рэспублікі вырашылі надзяліць Пілсудскага паўнамоцтвамі часовага кіраўніка.
У 1918 годзе Італія была першай краінай, якая прызнала незалежнасць Польшчы.
Канец
Пачатак Другой сусветнай вайны паклаў канец II Рэчы Паспалітай. Агрэсія ў Польшчу пачалася 1 верасня 1939 года, праз тыдзень пасля падпісання таемнага пакту Молатава-Рыбентропа, і скончылася 6 кастрычніка 1939, калі Германія і Савецкі Саюз акупавалі цалкам Польшчу (за выключэннем Віленскага рэгіёна, які быў далучаны да Літвы).
У канцы верасня 1939 было сфарміравана і да 6 ліпеня 1945 прызнавалася многімі краінамі законным прадаўжальнікам Польскай Рэспублікі Урад Польшчы ў выгнанні, а таксама падпарадкаваная яму адміністрацыя ў акупаванай Польшчы — Польская падпольная дзяржава і яе палітычныя і ваенныя структуры (Армія Краёва). Спыненне дыпламатычнага прызнання польскага ўрада ў выгнанні Злучаным Каралеўствам і ЗША 6 ліпеня 1945 і пасля іншымі краінамі свету варта лічыць фактычным канцом Другой Польскай Рэспублікі як суб’екта міжнароднага права.
Вызначэнне межаў
Межы II Рэчы Паспалітай былі ўсталяваны наступнымі дагаворамі: Версальскім, Рыжскім (без удзелу БССР), Сен-Жерменскім, Трыанонскім, а таксама рашэннем Савета паслоў Антанты (у дачыненні да межаў Польшчы з Чэхаславакіяй і з Літвой). У 1921 годзе ў выкананне Версальскага мірнага дагавора, вынікаў плебісцыту і трох сілезскіх паўстанняў да Польшчы была далучана ўсходняя частка Верхняй Сілезіі. Апольская Сілезія засталася за Веймарскай рэспублікай. У 1922 годзе да Польші была далучана Рэспубліка Сярэдняй Літвы.
Лёс межаў II Рэчы Паспалітай
У адпаведнасці з падпісаным 28 верасня 1939 Дагаворам аб дружбе і мяжы паміж СССР і Германіяй, тэрыторыя Польскай Рэспублікі была падзедена наступным чынам.
Да Трэцяга Рэйха адыходзілі тэрыторыі: Паморскае ваяводства, Сілезскае ваяводства, Пазнаньскае ваяводства, Лодзьскае ваяводства з горадам Лодзь, Сувалкія, паўночная і заходняя часткі Мазовіі, а таксама заходнія часткі ваяводстваў Кракаўскага і Келецкого.
Частка з гэтых земляў была ўключана Адольфам Гітлерам у склад Трэцяга Рэйха, а на тэрыторыі паміж новай мяжой Германіі і савецка-нямецкай мяжой было створана Генерал-губернатарства.
Астатнія тэрыторыі на ўсход ад савецка-нямецкай межавай лініі ўстаноўленай на тэрыторыі Польскай Рэспублікі адыходзілі СССР. Фармальнай падставай для заняткі гэтых тэрыторый Савецкім Саюзам паслужылі выбары ў Народныя сходы Заходняй Украіны і Заходняй Беларусі, якія прайшлі 22 кастрычніка 1939 года, а пасля анексія ў выглядзе пастановы Вярхоўнага Савета СССР.
У адпаведнасці з пастановамі канферэнцыі ў Тэгеране, ялцінскай канферэнцыі і канферэнцыі ў Патсдаме, па заканчэнні Другой сусветнай вайны Польская Рэспубліка (з 1952 года завецца Польская Народная Рэспубліка) атрымала цэнтральную і заходнюю часткі Другой Рэчы Паспалітай, а таксама прызнаныя іншымі дзяржавамі Вернутыя землі і стала прызнаным на міжнароднай арэне правапрыемнікам Другой Польскай Рэспублікі. У той жа час, землі на ўсход ад Буга, Усходнія ўскраіны, а менавіта, Віленскае, Навагрудскае, Палескае, Валынскае, Тарнопальскае і Станіславаўскае ваяводства, а таксама часткі Беластоцкага і Львоўскага ваяводстваў былі далучаны да СССР.
Палітычны лад
Палітычны лад Польскай Рэспублікі з 1919 па 1926 гады можна ахарактарызаваць як парламенцкую дэмакратыю з прэзідэнтам, які меў абмежаваную ўладу. Парламент выбіраў яго і ён мог прызначаць Прэм’ер-міністра і ўрад з адабрэння Сейма (ніжняя палата), але распускаць Сейм ён мог толькі са згоды Сената. Больш за тое, яго магчымасць выдаваць указы была абмежавана патрабаваннем, згодна з якім указ павінны запэўніць сваімі подпісамі адпаведны міністр і Прэм’ер-міністр.
Найбуйнейшымі палітычнымі партыямі ў той час з’яўляліся Нацыянальна-дэмакратычная і іншыя правыя руху, розныя сялянскія партыі, сацыяльна-дэмакратычная партыя, а таксама палітычныя партыі нацыянальных меншасцей (галоўным чынам, яўрэяў і немцаў). Часта якое змяняецца ўрад і іншыя негатыўныя з’явы, якія атрымалі агалоску (такія, як абвінавачванні ў карупцыі) рабілі дэмакратычных палітыкаў усё меней папулярнымі. Вядомыя палітыкі гэтага перыяду былі Вінцэнты Вітос і Раман Дмоўскі.
Юзаф Пілсудскі насупраць вёў у гэты час вельмі сціплае жыццё, адхінуўся ад палітыкі і займаўся напісаннем гістарычных кніг, знаходзячыся ў сябе на віле ў Сулеювке з другой жонкай і дзецьмі. Аднак пагаршэнне палітычнай абстаноўкі ў краіне і збег акалічнасцей спрыялі вяртанню Пілсудскага да ўлады, якое ён ажыццявіў падчас майскага перавароту 1926 года.
Пасля ваеннага перавароту 1926 фактычная ўлада ў краіне належала Юзафу Пілсудскаму, які займаў пасаду Ваеннага міністра, а ў 1926—1928 і 1930 гадах займаў таксама пасаду прэм'ер-міністра. Усталяваўся аўтарытарны рэжым, які абапіраецца на войска і прыхільнікаў Пілсудскага, вядомы як «санацыя» (sanacja, «аздараўленне») — мелася на ўвазе аднаўленне маральнага здароўя грамадства. Парламенцкія выбары 1928 усё яшчэ былі свабоднымі і на іх атрымаў перамогу Беспартыйны блок супрацоўніцтва з урадам, які складаўся пераважна з прыхільнікаў Пілсудскага. Наступнымі выбарамі (1930, 1935 і 1938 гадоў) маніпулявалі і пра-ўрадавыя партыі заўсёды атрымлівалі большасць у парламенце. У красавіку 1935 года была прынята новая канстытуцыя Польшчы, якая стварыла аўтарытарны рэжым.
Абавязкі прэзідэнта Польскай Рэспублікі з чэрвеня 1926 выконваў выбраны па рэкамендацыі Пілсудскага Ігнацы Масціцкі. Да смерці Пілсудскага ў 1935 годзе фактычна выконваў прадстаўнічую функцыю. Аднак захаваў сваю пасаду аж да савецкай акупацыі, пасля якой уцёк з краіны ў Румынію.
Дом па Ленінскай вуліцы, 5а (Магілёў)
Дом па Ленінскай вуліцы, 5а  — будынак у гістарычным цэнтры Магілёва. Помнік жылой архітэктуры класіцызму. Размешчаны ў двары дамоў № 1—7, за гарадской ратушай.
Гісторыя
Пабудаваны ў канцы XVIII — пачатку XIX ст. з цэглы як жылы дом.
У наш час з боку Дняпра да будынка прыбудаваны жылы дом па адрасе вуліца Архірэйскі Вал Каніскага, 7.
У 2017 годзе тарэц будынка быў упрыгожаны муралам, створаным мастаком Рыгорам Шараевым. Праект быў прапанаваны ў гонар 750-годдзя Магілёва адным з прадпрымальнікаў, які пражывае ў доме каля ратушы, ён жа і выступіў спонсарам стварэння роспісу. Малюнак складаецца з герба Магілёва, выяў майстроў — шкловыдзімальніка і ганчара, а таксама найстаражытнай захаванай выявы горада з гравюры 1702 года і арнаменту са старонак старадаўніх магілёўскіх кніг.
Пацеі
Пацеі — шляхецкі род гербу «Вага».
Дом па Ленінскай вуліцы, 5а (Магілёў)
Гісторыя
У будынку пасля завяршэння рамонту ў 2018 годзе будзе размешчана экспазіцыя і сховішча фондаў гарадскога гістарычнага музея.
Пацеі
Паходзілі ад Ходзькі Каранеўскага, сын якога Тышка за службу ў вялікага князя Казіміра атрымаў некалькі вёска ў Камянецкім старостве. Ад імя сына Тышкі Пацея пайшло прозвішча роду.
Рыкарда Гуіральдэс
Рыкарда Гуіральдэс (Ricardo Güiraldes;, Буэнас-Айрэс — , Парыж) — аргенцінскі пісьменнік.
Біяграфія
У 1910 годзе адправіўся ў падарожжа па Еўропе, Індыі, Японіі. Жыў у Парыжы, дзе пазнаёміўся з французскай авангарднай літаратурай. Пасля вяртання ў Буэнас-Айрэс у 1912 годзе ажаніўся з Адэлінай дэль Карыл. У гэтым жа годзе выходзіць яго першы паэтычны зборнік El cencerro de cristal. У 1916 годзе з жонкай падарожнічае на Ямайку і Кубу, падарожныя нататкі ляглі ў аснову рамана Xaimaca. У 1917 годзе выходзіць аўтабіяграфічны раман Raucho.
У 1919 і 1922 гадах зноў падарожнічае па Еўропе разам з жонкай. У 1922 годзе выходзіць раман «Разаўра» — меланхалічны, іранічны твор пра каханне. У гэты перыяд адбываюцца змены ў мысленні Гуіральдэса — пачынае цікавіцца тэасофіяй і ўсходняй філасофіяй. У 1924 годзе Гуіральдэс робіцца адным з заснавальнікаў ультраістычнага часопіса Proa.
Творчасць Рыкарда Гуіральдэса дасягнула сваёй вяршыні ў рамане «Дон Сегунда Сомбра». У 1927 годзе пісьменнік у апошні раз едзе ў Еўропу, памірае ў Парыжы ад раку.
Пацеі
Валодалі маёнткамі ў Берасцейскім, Троцкім і іншых ваяводствах Вялікага Княства Літоўскага.
Дом па Ленінскай вуліцы, 5а (Магілёў)
Архітэктура
Дом № 5а уяўляе сабой прамавугольны ў плане двухпавярховы будынак з падвалам. Вуглавая плоскасць паміж фасадамі, арыентаванымі ў бок Дняпра і плошчы Славы, скошана. Гладкія сцены прарэзаны прамавугольнымі аконнымі праёмамі ў простых ліштвах. Паверхі падзяляе карнізны пояс, сцены завершаны развітым прафіляваным карнізам. Унутраная планіроўка анфіладнага тыпу.
Вілем III
Вілем III (Вільгельм, нідэрл. Willem III, Wilhelm III., Guillaume III, Вілем Аляксандр Паўль Фрэдэрык Лодэвейк, 19 лютага 1817 — 23 лістапада 1890) — кароль Нідэрландаў і вялікі герцаг Люксембургскі з 17 сакавіка 1849, герцаг Лимбургский, сын Вілема II і Ганны Паўлаўны.
Біяграфія
У 1834—1837 наведваў Лейдэнскі ўніверсітэт. Між прынцам і яго бацькам існавалі рознагалоссі, з прычыны якіх прынц на працягу кароткачасовага валадарання Вілема II амаль не прымаў удзелу ў дзяржаўных справах. Нідэрландскі народ радасна вітаў на пасад маладога Вілема.
Лапаціна
Назву Лапа́ціна маюць:
Рычард Гамільтан (матэматык)
Рычард Стрэйт Гамільтан (Richard Streit Hamilton; нар. ) — прафесар матэматыкі Калумбійскага ўніверсітэта, член Нацыянальнай акадэміі навук ЗША (з 1999 года), Амерыканскай акадэміі мастацтваў і навук (з 2003).
Біяграфія
Нарадзіўся ў 1943 годзе. У 1963 годзе атрымаў ступень бакалаўра матэматыкі ў Ельскім універсітэце. У 1966 годзе пад кіраўніцтвам Роберта Ганінга абараніў ступень Ph.D. па матэматыцы ў Прынстанскім універсітэце. Галіна навуковых інтарэсаў — дыферэнцыяльная геаметрыя і тапалогія. Гамільтан, у сваіх даследаваннях па тапалогіі мнагастайнасці, упершыню ўвёў у разгляд т. зв. патокі Рычы.