cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Курцава (Шумяцкі раён)
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з жніўня 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
Сымон Васільевіч Пятлюра
Сымон Васілевіч Пятлюра (Симон Васильович Петлюра; 10 (22) мая 1879, м. Палтава, Расійская імперыя —, , Францыя) – украінскі палітычны, ваенны і дзяржаўны дзеяч.
Пасля заканчэння бурсы ў 1895—1901 гг. навучаўся ў Палтаўскай духоўнай семінарыі, адкуль быў выключаны за ўдзел у нацыянальным руху. Эмігрыраваў у Каралеўства Галіцыі і Ладамерыі (Аўстра-Венгерская імперыя), у Львоў. З 1900 г. член Рэвалюцыйнай украінскай партыі, потым Украінскай сацыял-дэмакратычнай рабочай партыі. Пасля вяртання ў Расійскую імперыю з 1904 г. працаваў у Кіеве ў газетах «Громадзька думка» і «Рада», з 1906 г. рэдактар газеты «Слова». У 1907 г. з-за пераследавання паліцыі пераехаў у Пецярбург, потым у Маскву, дзе ўдзельнічаў ва ўкраінскіх гуртках «Кабзар» і «Грамада».
З 1914 г. ў расійскім войску, у Саюзе земства і гарадоў, які загадваў забеспячэннем арміі. Служыў на Заходнім фронце ў Нясвіжы (Слуцкі павет, Мінская губерня). З 1915 г. старшыня Галоўнай кантрольнай камісіі Усерасійскага земскага саюза па Заходнім фронце, служыў у Міры (Навагрудскі павет, Мінская губерня). Напаўваенная пасада дазваляла яму бываць у вайсковых часцях, весці працу сярод украінцаў. Пасля Лютаўскай рэвалюцыі 1917 г. па дарозе ў Мінск наведаў Койданава (Мінскі павет) і ўжо з Мінска даслаў у Койданава тэлеграму: «Віншую з поўнай перамогай народу, прашу перадаць супрацоўнікам, няхай яны з патроенаю энергіяю паслужаць рэвалюцыі і абароне краіны». У красавіку 1917 г. ён арганізуе правядзенне ў Мінску ўкраінскага з'езду Заходняга фронту. З'езд стварыў Украінскую франтавую раду на чале з ім. І ўжо 2-га мая 1917 г. украінцы, якіх была пераважная частка ў II-м чыгуначным батальёне на станцыі Койданава, утварылі сваю маніфестацыю. «Хадзілі па мястэчку з украінскімі сцягамі і спевамі, патрабуючы аддзялення Украіны і накіравання іх да хаты».
Член, старшыня Усеўкраінскага ваеннага камітэта пры Цэнтральнай радзе, потым сакратар (міністр) Генеральнага сакратарыята Цэнтральнай рады па ваенных справах. Падчас гетманшчыны старшыня Кіеўскага губернскага земства і Усеўкраінскага саюза земстваў. З 14 лістапада 1918 г. член урада Украінскай Дырэкторыі і галоўны атаман войскаў Украінскай Народнай Рэспублікі, з 10 лістапада 1919 г. старшыня ўрада. Пасля разгрому войскаў Дырэкторыі войскамі Антона Дзянікіна і РСЧА увайшоў у саюз з Польшчай. Летам 1920 г. эмігрыраваў, з 1924 г. жыў у Парыжы, дзе быў забіты Самуілам-Шломам Шварцбардам, які нібыта помсціў яму за яўрэйскія пагромы ва Украіне.
Марыяна Фрэдрыксан
Марыяна Фрэдрыксан, народжаная Персан (,  —, Швецыя, Эстэрскэр) — шведская пісьменніца, журналіст і рэдактар.
Біяграфія
Марыяна Фрэдрыксан вырасла ў Гётэбаргу. Яна была дачкой Х’юга і Хільды Персан. Яе бацька кіраваў транспартнай кампаніяй. У 1947 годзе Марыяна Фрэдрыксан выйшла замуж за марскога капітана Свена Фрэдрыксана, ад якога ў яе нарадзіліся дзве дачкі: Ганна Хелена і Турыд. Пара развялася ў 2002 годзе.
Марыяна Фрэдрыксан памерла ад інфаркту 11 лютага 2007 года ў Эстэрскэры.
Творчасць
У 1960-х і 1970-х гадах Марыяна Фрэдрыксан была ўплывовым наватарам у шведскай прэсе. Яна пачала сваю прафесійную кар’еру, працуючы карэктарам у Göteborgs-Tidningen (газета Гётэбарга), але неўзабаве перайшла ў журналістыку. З 1962 па 1974 год яна працавала ў выдавецтве Åhlén & Åkerlund, займаючы пасаду галоўнага рэдактара часопіса аб ўнутраным аздабленні Allt i hemmet («Усё ў доме»). Яна таксама стварыла наватарскія і паспяховыя спецыялізаваныя часопісы Vi föräldrar («Мы бацькі») і ​​Allt om mat («Усё пра ежу»). У 1974 годзе яе наняла нацыянальная газета, для якой яна адкрыла старонку Idag, прысвечаную экзістэнцыяльным пытанням, псіхалогіі і эмоцыям. Гэта заахвоціла іншыя газеты ўключаць аналагічныя матэрыялы ў свае ўласныя публікацыі.
Сапраўдную сусветную славу ёй прынеслі раманы Simon och ekarna («Сымон і дубы») і «Anna, Hanna och Johanna». Яны былі ўключаныя ў спіс дзесяці самых папулярных кніг ва ўсім свеце. Большасць раманаў пісьменніцы былі перакладзены на некалькі дзясяткаў моваў свету, выдадзены больш чым у 150 краінах і прададзены тыражом больш за 17 мільёнаў асобнікаў.
У 2011 годзе ў Германіі ўпершыню была экранізавана яе кніга. У аснову фільма «Сымон і дубы» лёг раман «Сымон і дубы». Драма, ў якой сыграў нямецкага яўбрэя, была ў 2012 годзе прадстаўлена ў 13-ці намінацыях на прэмію «Залаты жук» (двойчы з іх паспяхова).
Раздольнае (Усходне-Казахстанская вобласць)
Раздольнае — сяло ў Какпекцінскім раёне Усходне-Казахстанскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад Міралюбаўскай сельскай акругі. Код КАТА — 635055400.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 511 чалавек (237 мужчын і 274 жанчыны). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 388 чалавек (187 мужчын і 201 жанчына).
Callinectes
Callinectes — род марскіх плаваючых крабаў сямейства.
Знешні від і будова
Як і іншыя прадстаўнікі сямейства, Callinectes характарызуюцца пераўтварэннем пятай пары ног у шырокія лопасці, якія выкарыстоўваюцца для плавання. Гэтая здольнасць, разам з моцнымі вострымі клюшнямі, дазваляе ім быць хуткімі і агрэсіўнымі драпежнікамі.
Віды
Род уключае 16 відаў :
Лакацец (Шумяцкі раён)
Гісторыя
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай вёска Лакацец абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР.
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з жніўня 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
Allium asarense
Allium asarense — від травяністых раслін сямейства ; эндэмік Ірана.
Батанічнае апісанне
Мае жаўтлява-зялёныя, напаўпразрыстыя кветкі.
Таксанамія
Класіфікацыя Кронквіста (1988) адносіла гэты род да, пазней паводле вынікаў філагенетычных даследаванняў род быў выдзелены ў асобнае сямейства  , аднак у больш позняй Сістэме класіфікацыі APG III (2009) роды, якія ўваходзілі ў гэта сямейства, былі ўключаны ў сямейства.
Распаўсюджанне
Эндэмік паўночна-цэнтральнага Ірана. Гэты від расце на вапняках Эльбурса прыкладна на 2000 м н. у. м. .
Кулакі
Назву Кулакі́  маюць:
Серы Камень
Серы Камень (Серый Камень) — вёска ў Шумяцкім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Азёрнага сельскага паселішча.
Гісторыя
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай вёска Серы Камень абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР.
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з жніўня 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
Палатцы
Палатцы — сяло ў Какпекцінскім раёне Усходне-Казахстанскай вобласці Казахстана. Адміністрацыйны цэнтр Палатцынскай сельскай акругі. Знаходзіцца прыкладна за 107 км на паўночны ўсход ад раённага цэнтра, сяла Какпекты. Код КАТА — 635057100.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 1122 чалавекі (528 мужчын і 594 жанчыны). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 633 чалавекі (313 мужчын і 320 жанчын).
Мечыслаў Багаткевіч
Мечыслаў Багаткевіч (Mieczysław Bohatkiewic,, Крыкалы, Віленская губерня — , Глыбокае, БССР) — блажэнны Рымска-Каталіцкай Царквы, святар, пакутнік. Уваходзіць у лік 108 благаслаўлёных пакутнікаў, беатыфікаваных Рымскім Папам Янам Паўлам II падчас яго наведвання Варшавы 13 чэрвеня 1999.
Біяграфія
Мечыслаў Багаткевіч нарадзіўся 1 студзеня 1904 года ў маёнтку Крыкалы каля Дунілавічаў (сучасная Віцебская вобласць). Яго бацькамі былі Станіслаў і Юзэфа з дому Зянкевічаў. Дзядуля Мечыслава ў свой час прымаў удзел у вызваленчым паўстанні 1863—1864 гадоў, а дзядзька Альфонс Зянкевіч быў святаром Віленскай архідыяцэзіі і дэканам у Крынках. Сям’я Багаткевічаў была вялікая. Акрамя Мечыслава было яшчэ восем дзяцей. Адзін з іх — Станіслаў, таксама стаў святаром (дажыў да 2004 г.). Усе дзеці выхоўваліся ў рэлігійна-патрыятычнай атмасферы. Гэта аказала моцны ўплыў на фармаванне Мечыслава Багаткевіча як асобы.
Пачатковую адукацыю Мечыслаў атрымліваў у вёсцы Сітцы каля Параф’янава. З 1916 па 1920 гг. вучыўся ў гімназіі: першапачаткова ў беларускай у Будславе, а потым у польскай у Докшыцах. У той час адбыліся дзве рэвалюцыі, скончылася Першая Сусветная вайна, на ўсходзе ішла грамадзянская вайна, а на захадзе адраджалася Польшча. Беларускія землі былі арэнай барацьбы паміж многімі палітычнымі і ваеннымі сіламі, у прыватнасці — паміж Польшчай і савецкай Расіяй. Мечыслаў Багаткевіч хацеў нават дабравольна уступіць у шэрагі польскага войска, адыход якога з Беларусі ў 1920 г. балесна ўспрымаў.
Мечыслаў паехаў у Навагрудак, дзе паступіў у Вышэйшую духоўную семінарыю, якую адкрыў біскуп Зыгмунт Лазінскі. Гэта была семінарыя Мінскай дыяцэзіі. З утварэннем у 1925 г. Пінскай дыяцэзіі яна была перанесена ў Пінск, дзе Мечыслаў і скончыў вучобу ў 1931 г. У гады семінарыйнай фармацыі Багаткевіч адзначаўся працавітасцю і любоўю да літургіі. Пасля заканчэння семінарыі ён паехаў у Варшаўскі універсітэт, каб вывучаць педагогіку. Пасвячэнне ў святары адбылося 23 ліпеня 1933 г.
Пасля пасвячэння ксёндз Мечыслаў распачаў працу ў Драгічыне, адначасова працягваючы ўніверсітэцкае навучанне. Ён распачаў працу ў якасці выхавацеля моладзі ў Ніжэйшай духоўнай семінарыі. У 1936—1939 гг. ксёндз Мечыслаў быў прэфектам гімназіі ў Лунінцы, дзе быў педагогам і святаром. Ён выкладаў там гісторыю Касцёла, этыку, з’яўляўся капеланам Згуртавання Харцэрства Польскага і апекуном Марыянскай садаліцыі. З успамінаў сучаснікаў: ''Там, дзе з’яўляўся ксёндз Багаткевіч, было шмат моладзі, весялосці і радасці, ён проста любіў нас. Ён ніколі не быў адзін, побач з ім заўсёды былі яго вучні. Ксёндз Мечыслаў ведаў пра нас усё, пра ўсе нашыя грахі, правіны, пра нашыя беды і клопаты. Ён адзіны, хто праводзіў з намі час у размовах і жартах на калідорах або на вуліцы.''
Калі пачалася Другая сусветная вайна, ксёндз Мечыслаў Багаткевіч паехаў да свайго брата ксяндза Станіслава, пробашча ў Пушках. Там ён даведаўся, што ў бліжэйшай парафіі Пеліканы няма святара, а таму накіраваўся туды і застаўся там да восені 1941 года. Ксёндз Мечыслаў абслугоўваў мясцовае насельніцтва: удзяляў святыя сакрамэнты, прамаўляў казанні, клапаціўся пра найбяднейшых. Ён вельмі выразна акрэсліў сваё стаўленне да нямецкага нацыянал-сацыялізму, калі ў 1939 г. у Вігілію Божага Нараджэння ў сваім казанні рэзка асудзіў напад Германіі на Польшчу. Увогуле, Багаткевіч быў харызматычным прапаведнікам. Шмат з тых, хто слухалі яго казанні, расчульваліся да глыбіні душы, задумваліся над сваім жыццём. Людзі таксама ўзгадвалі, што святар заўсёды аддаваў бедным тое, што атрымліваў ад іншых падчас каляды.
У лістападзе 1941 года, кіруючыся апостальскім духам, ксёндз Мечыслаў адправіўся ў Дрысу, якая знаходзілася на тэрыторыі БССР і была пад нямецкай акупацыяй. Там, дзе людзі ўжо шмат гадоў былі пазбаўленыя святара і знаходзіліся пад ціскам ваяўнічай атэізацыі, ахвярны святар распачаў працу па аднаўленню духоўнага жыцця. Актыўная і энэргічная праца не спадабалася акупантам. 16 студзеня 1942 года яго арыштавалі і зняволілі ў браслаўскай турме. Намаганні ксяндза Антонія Зянкевіча вызваліць свайго пляменніка з турмы поспеху не прынеслі. Вечарам 2 сакавіка 1942 года паліцыя змясціла ксяндза М. Багаткевіча і яго братоў у святарстве ксяндза С. Пыртка, а праз дзень і ксяндза У. Мацьковяка, у камеру смяротнікаў. У апошнія гадзіны жыцця святароў адведваў ксёндз Пётр Барташэвіч, які паспеў паспавядаць іх. На світанні 4 сакавіка 1942 года ўсіх трох вязняў расстралялі ў лесе Барок каля Беразвечча (цяпер у межах горада Глыбокае).
Беатыфікацыя і ўшанаванне памяці
13 чэрвеня 1999 года ў Варшаве падчас Імшы Папа Ян Павел ІІ абвясціў благаслаўлёнымі 108 новых мучанікаў. Сярод іх было імя ксяндза Мечыслава Багаткевіча. Пасля беатыфікацыі пачаў развівацца ягоны культ. Спачатку ў Польшчы на Беласточчыне і ў Драгічынскай дыяцэзіі, а цяпер і ў Беларусі — асабліва ў Пінскай дыяцэзіі. Родны брат ксяндза Мечыслава ксёндз Станіслаў Багаткевіч узгадваў, што благаслаўлёны Мечыслаў быў чалавекам, які заўсёды імкнуўся жыць згодна з воляй Божай і заахвочваў да гэтага іншых. Прыклад жыцця ксяндза-мучаніка яскрава гэта пацвярджае. Благаслаўлёны Мечыслаў Багаткевіч можа быць узорам для усіх хрысціянаў, а асабліва для тых, хто рыхтуецца да святарства.
Спіс музеяў, разбураных падчас расійскага ўварвання ва Украіну (2022)
Падчас уварвання Расіі ва Украіну 2022 года была пашкоджана вялікая колькасць устаноў культуры. У спісе прадстаўлены музеі, якія атрымалі значныя разбурэнні.
Рычард Эдвард Тэйлар
Рычард Эдвард Тэйлар (Richard Edward Taylor; нар., Медысін-Хат, Альберта, Канада) — канада-амерыканскі фізік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіцы (1990) «за піянерскія даследаванні глыбоканяпругкага рассейвання электронаў на пратонах і звязаных нейтронах, істотна важныя для распрацоўкі кваркавай мадэлі ў фізіцы часціц», сумесна з Джэрамам Фрыдманам і Генры Кендалам.
Каракол (Какпекцінскі раён)
Каракол (, да 1992 г. — Новаабухова ) — сяло ў Какпекцінскім раёне Усходне-Казахстанскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад Палатцынскай сельскай акругі. Код КАТА — 635057280.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 477 чалавек (232 мужчыны і 245 жанчын). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 384 чалавекі (194 мужчыны і 190 жанчын).
Allium aschersonianum
Allium aschersonianum — від травяністых раслін сямейства, распаўсюджаны ў Паўднёвай Турцыі, Ізраілі, паўночна-ўсходняй Лівіі.
Распаўсюджанне
Распаўсюджанне: паўднёвая Турцыя, Ізраіль, паўночна-ўсходняя Лівія.
Рабкор
Рабко́р (, Рабкор) — пасёлак у Акцябрскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Акцябрскага сельсавета.
Размяшчэнне
У 5 км на поўдзень ад гарадскога пасёлка Акцябрскі, 208 км ад Гомеля, станцыя (канцавая) на чыгунцы Бабруйск — Рабкор, адгалінаванні лініі Асіповічы — Жлобін.
Гідраграфія
На поўдні канава Серабранская (прыток ракі Пціч).
Экалогія і прырода
Вакол пасёлка лес.
Транспартная сетка
На аўтамабільнай дарозе Акцябрскі — Капцэвічы.
Інфармацыя
Планіроўка складаецца з прамалінейнай вуліцы амаль мерыдыянальнай арыентацыі (уздоўж чыгункі), забудаванай аднабакова пераважна драўлянымі жылымі і гаспадарчымі (прыстанцыйнымі) будынкамі. База ЧУП «Акцябраграхімія», асфальтавы завод, нафтабаза, сталовая, 3 крамы.
Падатак
Падатак — абавязковы плацеж, які дзяржава спаганяе з фізічных і юрыдычных асоб. Падаткі бываюць простыя, якімі абкладаюцца даходы і маёмасць, і ўскосныя, выплата якіх ажыццяўляецца пакупніком тавару ці паслугі.
Пры ўсталяванні падатку вызначаюцца яго аб’ект, плацельшчыкі, падатковая база, стаўка падатку, парадак і тэрміны ўплаты.
Герызім
Герызі́м, часам Гарызі́м (גריזים, جبل جرزيم) — вяршыня на тэрыторыі Палесцінскай аўтаноміі. Вышыня - 881 м. Складзена пераважна вапнякамі. Паўднёвыя схілы ўтвараюць плато. На паўночных схілах месціцца горад Наблус. Гара Герызім лічыцца сакральным месцам самаран.
Самаране вераць, што гара стала свяшчэнным месцам старажытных яўрэяў адразу пасля заваявання зямель Ізраіля Ісусам Навінам. На ёй дзейнічаў самаранскі храм, які разбураўся ў 128 г. да н. э. і ў 533 г. н. э.
Археалагічныя раскопкі праводзіліся з сярэдзіны XX ст. На вяршыні захаваліся штучныя каменныя канструкцыі, якія самаране лічаць рэшткамі свайго храма. Аднак археолагі сцвярджаюць, што частка канструкцый значна больш старая і можа з'яўляцца старажытным дальменам. Акрамя таго, знойдзены рэшткі пабудовы, які вызначаюць як грэчаскі храм Зеўса. Ён быў пабудаваны ў рымскі перыяд.
Гара Герызім — месца пілігрымак самаран, а таксама турыстычная славутасць.
Удыч (рака)
Удыч (Удич) — рака ў Чаркаскай і Вінніцкай абласцях Украіны, левы прыток Паўднёвага Буга.
Агульнае
Даўжыня 56 км, плошча басейна 681 км². Ухіл раки 1,7 м/км.
Рэнальд Іванавіч Кныш
Рэнальд Іванавіч Кныш (, Капыль —, Гродна) — савецкі трэнер па спартыўнай гімнастыцы.
Удыч (рака)
Агульнае
Цячэ па Прыдняпроўскай нізіне. Даліна пераважна трапецападобная, шырынёй 1—1,2 км, глыбінёй 60—70 м. Пойма месцамі аднабаковая, пакрыта хмызняком і лугамі; пераважнай шырынёй 100—200 м. Рэчышча ўмерана звілістае, берагі на асобных участках прыўзнятыя (вышыня да 1,5 м).
Рэнальд Іванавіч Кныш
Трэнер алімпійскіх чэмпіёнак Алены Валчэцкай і Вольгі Корбут. Апошняя ў канцы 1990-х напісала кнігу, у якой распавяла пра сэксуальныя дамаганні свайго трэнера падчас гульняў у Мюнхене; Кныш называў гэта паклёпам.
Удыч (рака)
Агульнае
Жыўленне снегавое і дажджавое. Бываюць дажджавыя паводкі. Ледастаў з сярэдзіны снежня да сярэдзіны сакавіка.
Пабудаваны шлюзы-рэгулятары. Выкарыстоўваецца для тэхнічнага водазабеспячэння, рыбалоўства.
Рэнальд Іванавіч Кныш
Заслужаны трэнер СССР (1960), заслужаны трэнер БССР (1964) па спартыўнай гімнастыцы. Заслужаны дзеяч фізічнай культуры БССР (1971).
Ганаровы грамадзянін горада Гродна.
3 красавіка 2018 года ў перадачы на расійскім Першым канале гімнастка Вольга Корбут заявіла, што яе згвалціў трэнер Рэнальд Кныш :
Памёр года. Пахаваны на гродзенскіх могілках «Сакрэт».
Разанава-Варашылава
Гісторыя
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай вёска Разанава-Варашылава абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР.
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з жніўня 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
Разанава-Азенчэева
Гісторыя
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай вёска Разанава-Азенчэева абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР.
Ян Давід Голанд
Біяграфічныя звесткі
Найбольш раннія звесткі пра Я. Голанда адносяцца да 1760-х, калі ён быў ужо дастаткова аўтарытэтным кампазітарам. З 1771 года жыў у Гамбургу, адным з буйнейшых у Еўропе цэнтраў канцэртна-тэатральнага жыцця таго часу. Займаў пасаду дырэктара музыкі гамбургскага кафедральнага сабора. Творы Я. Голанда — сімфоніі, кантаты і араторыі, вакальныя і інструментальныя п'есы — пастаянна выконваліся ў канцэртах, друкаваліся ў розных зборніках.
На пачатку 1780-х гадоў уладальнік Нясвіжа Караль Станіслаў «Пане Каханку» Радзівіл запрасіў Я. Голанда на пасаду дырыжора нясвіжскай капэлы. У оперна-балетным тэатры Нясвіжа ў той час ставіліся многія класічныя творы замежных і мясцовых аўтараў. Менавіта тут Я. Голанд упершыню звярнуўся да оперна-балетных жанраў. 17 верасня 1784 года ў Нясвіжы адбылася прэм'ера оперы Я. Голанда «Агатка, або Прыезд пана» (дырыжыраваў Д. Альберціні ). Гэта была адна з першых опер, створаных і пастаўленых у Беларусі ў XVIII ст. Напісаная з нагоды прыезду ў Нясвіж караля Рэчы Паспалітай Станіслава Аўгуста Панятоўскага, яна набыла асаблівую вядомасць і больш за сорак год ішла на сцэнах тэатраў Рэчы Паспалітай. Лібрэта да оперы «Агатка» стварыў князь Мацей Радзівіл, які сам быў музыкантам-аматарам. Опера адрозніваецца кампазіцыйна-драматургічнай дасканаласцю, найбольшую эмацыянальную нагрузку ў ёй нясе музыка. Арыентаваная на класічны стыль, яна разам з тым насычана мясцовым нясвіжскім фальклорам. У Нясвіжы кампазітар напісаў і іншыя творы — оперу «Чужое багацце нікому не служыць» і балет «Арфей і Эўрыдыка» (або «Арфей у пекле»), а таксама кантату, прысвечаную Каралю Радзівілу.
Амаль дваццаць год працаваў Я. Голанд у Нясвіжы. У пачатку XIX ст. ён пераехаў у Вільню, дзе на працягу 23 год выкладаў музыку ў Віленскім універсітэце, кіраваў універсітэцкім хорам і аркестрам, працягваў пісаць музыку. Тут ён напісаў і сваё самае значнае тэарэтычнае даследаванне — падручнік «Акадэмічны трактат аб сапраўдным мастацтве музыкі», у свой час шырока вядомы і папулярны сярод музыкантаў.
Творчая спадчына
Творчасць Яна Давіда Голанда ў канцы XVIII — пачатку XIX ст. аказала значны ўплыў на развіццё беларускай музычнай школы эпохі класіцызму.
Да 2006 г. было завершана аднаўленне камічнай оперы кампазітара «Чужое багацце нікому не служыць». Сюжэт твора, упершыню пастаўленага ў 1785 г. ў Нясвіжскім тэатры магнацкага роду Радзівілаў, уяўляе сабой класічны ўзор камічнай оперы свайго часу. Кася — дачка багатага ўдаўца Чужапанка — пакахала парабка Янака. Аднак прагны бацька не жадае аддаваць дачку з зайздросным пасагам свайму халопу. Але дзякуючы фантазіі Янака, Чужапанак дае згоду на шлюб. Да нашых дзён дайшлі толькі партыі першай скрыпкі і кантрабаса, а таксама вакалу з тэкстам. Пераклад арый і дуэтаў з польскай на беларускую мову зрабіў Васіль Сёмуха, а драматург Сяргей Кавалёў аднавіў згубленыя дыялогі. Мастацкі кіраўнік ансамбля салістаў «Класік-авангард» Уладзімір Байдаў стварыў аркестравыя аранжыроўкі, паводле складу нясвіжскага аркестра апошняй трэці XVIII ст. Камерная партытура оперы, дзейныя асобы ў якой — усяго тры персанажы, робяць твор прывабным для сучаснага тэатральнага жыцця. 7 ліпеня 2009 г. ў Нацыянальным акадэмічным Вялікім тэатры оперы і балета адбылася прэм'ера опернага спектакля «Чужое багацце нікому не служыць».
Раней на беларускай мове гучала ўжо опера Я. Голанда «Агатка», адноўленая ў 1995 «Беларускай капэлай».
Разанава-Сяло
Разанава-Сяло (Рязаново-Село) — вёска ў Шумяцкім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Азёрнага сельскага паселішча.
Гісторыя
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай вёска Разанава-Сяло абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР.
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з жніўня 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
Пясчанка (Какпекцінскі раён)
Пясчанка — сяло ў Какпекцінскім раёне Усходне-Казахстанскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад Палатцынскай сельскай акругі. Код КАТА — 635057300.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 232 чалавекі (107 мужчын і 125 жанчын). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 134 чалавекі (68 мужчын і 66 жанчын).
Шумаўка (вёска, Шумяцкі раён)
Шумаўка (Шумовка) — вёска ў Шумяцкім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Азёрнага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з жніўня 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
Вольга Сільвестраўна Шыкунец
Вольга Сільвестраўна Шыкунец (, в. Беражное, гміна Столін, Столінскі павет, Палескае ваяводства, Польская Рэспубліка —, Столінскі раён) — Герой Сацыялістычнай Працы (1966).
Біяграфія
Пасля вайны атрымала няпоўную сярэднюю адукацыю ў мясцовай школе і пачала працаваць ільнаводам у калгасе «Новае жыццё». За высокі ўраджай ільну была ўзнагароджана медалём Усесаюзнай сельскагаспадарчай выстаўкі (УСГВ). Пасля замужжа пераехала ў вёску Лядзец Давыд-Гарадоцкага раёна. Там жа ў 1957 годзе пачала працаваць паляводам у мясцовым калгасе імя Леніна, а праз год перайшла даяркай на малочнатаварную ферму.
У 1963 годзе была пераведзена цялятніцай на ферму па адкорме маладняку буйной рагатай жывёлы. Да канца сёмай пяцігодкі (1959—1965) увайшла ў лік перадавых жывёлаводаў раёна і вобласці.
Некалькі разоў прымала ўдзел ва Усесаюзнай сельскагаспадарчай выстаўцы, была ўзнагароджана медалямі і дыпломамі галоўнага выставачнага камітэта.
Працавала ў калгасе імя Леніна да выхаду на заслужаны адпачынак. Была дэпутатам Брэсцкага абласнога, Столінскага раённага і Лядзецкага сельскага Саветаў дэпутатаў працоўных.
Узнагароды
У 1966 годзе за дасягнутыя поспехі ў развіцці жывёлагадоўлі, павелічэнні вытворчасці і нарыхтовак мяса, малака, яек, воўны і іншай прадукцыі было прысвоена званне Героя Сацыялістычнай Працы з уручэннем ордэна Леніна і залатога медаля «Серп і Молат». Узнагароджана ордэнамі Леніна (1966), «Знак Пашаны» (1973), Ганаровай граматай Вярхоўнага Савета БССР (1987), медалямі.
Падгорнае (Какпекцінскі раён)
Падгорнае — сяло ў Какпекцінскім раёне Усходне-Казахстанскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад Палатцынскай сельскай акругі. Код КАТА — 635057480.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 496 чалавек (250 мужчын і 246 жанчын). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 335 чалавек (171 мужчына і 164 жанчыны).
Падлабенскі сельсавет
Падлабе́нскі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Гродзенскага раёна Гродзенскай вобласці. Цэнтр — аграгарадок Падлабенне.
Утвораны 12 кастрычніка 1940 года як Ласоснаўскі сельсавет у складзе Сапоцкінскага раёна Беластоцкай вобласці БССР. Цэнтр — вёска Ласосна. З 20 верасня 1944 года ў Гродзенскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года перайменаваны ў Баранавіцкі сельсавет, цэнтр перанесены ў вёску Баранавічы. З 10 сакавіка 1959 года ў Гродзенскім раёне. 15 мая 1963 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Бялянскага сельсавета. 11 лютага 1972 года да сельсавета далучана частка скасаванага Навумавіцкага сельсавета з вёскамі Баля Сольная, Вулькаўцы, Загараны, Міцкевічы, Навумавічы, Падлабенне, Пушкары і Салаўі. У 1985 годзе цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Падлабенне. 21 жніўня 1989 года да сельсавета далучана частка скасаванага Каробчыцкага сельсавета (13 населеных пунктаў: вёскі Бакуны, Брузгі, Гневяншчызна, Дубніца, Калбасіно, Каробчыцы, Клачкі, Кулёўцы, Нямейшы, Скамарошкі, Струбка, Чэхаўшчына, Юзафоўка). 20 верасня 2002 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Раціцкага сельсавета (16 населеных пунктаў: Баяры, Валавічоўцы, Гінавічы, Камісарава, Канюхі, Капланаўцы, Круляўшчына, Кулакоўшчына, Лабна-Агароднікі, Ліхасельцы, Навасёлкі, Перстунь, Польныя Багатыры, Рацічы, Сафіёва, Скрынікі), 6 населеных пунктаў (Гневяншчына, Каробчыцы, Нямейшы, Скамарошкі, Чэхаўшчына, Юзафоўка) перададзены Капцёўскаму сельсавету, 6 населеных пунктаў (Бакуны, Брузгі, Дубніца, Клачкі, Кулёўцы, Струбка) — Адэльскаму сельсавету, сельсавет перайменаваны ў Падлабенскі. 24 красавіка 2008 года ў склад горада Гродна перададзены вёскі Баранавічы, Галавічы, Дзмітрыеўка, Калбасіно, Ласосна, Новікі.
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 3939 чалавек, з іх 62,0 % — палякі, 27,2 % — беларусы, 7,9 % — рускія.
Цімафей Сцяпанавіч Барадзін
Цімафей Сцяпанавіч Барадзін (, г. Гомель — ) — партызан Вялікай Айчыннай вайны, кіраўнік аператыўнага цэнтра па каардынацыі дзейнасці падпольных груп у Гомелі, Герой Савецкага Саюза (1965).
Біяграфія
Цімафей Барадзін нарадзіўся 1 (па новым стылі — 14) жніўня 1917 года ў Гомелі ў рабочай сям'і. Скончыў 10 класаў сярэдняй школы, у 1941 годзе — Маскоўскі паліграфічны інстытут. У 1936—1941 гадах працаваў інжынерам на фабрыцы «Палесдрук» у Гомелі. У 1941 годзе ўступіў у ВКП(б). Пачатак вайны сустрэў на будаўніцтве абарончых збудаванняў у Брэсце. Вярнуўшыся ў Гомель, Барадзін звярнуўся ў партыйныя органы з просьбай аб накіраванні яго на падпольную працу. Яго просьба была задаволена, і Барадзін застаўся ў варожым тыле з задачай арганізацыі падрыўной і падпольнай працы ў Гомелі. Пачынаючы са жніўня 1941 года, Барадзін вёў актыўную працу па стварэнні падполля ў горадзе, стварыўшы гарадскі падпольны цэнтр, даводзіў заданне гаркама партыі да падпольных груп і кіраваў іх дзеяннямі.
Адной з першых аперацый, зробленай групай Барадзіна, была спроба падрыву элеватара, які павінны былі ажыццявіць Барадзін і яго сястра. Аднак на выхадзе з дому Барадзін быў арыштаваны. Яго сястры, у якой была выбухоўка, удалося своечасова схавацца. Ад Барадзіна запатрабавалі ў трохдзённы тэрмін прадставіць акупацыйным уладам падпісанае 18 мясцовымі жыхарамі даручальніцтва за яго як за лаяльнага да новай улады і не звязанага з падпольнымі арганізацыямі. Калі Барадзін падаў даручальніцтва з подпісамі, яму прапанавалі ўладкавацца на працу інжынерам у друкарні. У верасні 1941 года Барадзін здолеў пабываць у партызанскім атрадзе. На нарадзе з сакратаром Гомельскага гаркама Емяльянам Барыкіным было прынята рашэнне выкарыстаць друкарню, дзе працаваў Барадзін, для патрэб падпольнай працы. У начны час Барадзін сумесна з надзейнымі людзьмі пачаў друкаваць улёткі. Таксама Барадзін у друкарні вырабіў 3 пячаці розных акупацыйных ведамстваў, што дазволіла наладзіць выраб фальшывых дакументаў для падпольшчыкаў і збеглых ваеннапалонных. Група Барадзіна ўстанавіла сувязі з падпольнымі групамі на Гомельскім паравозарамонтным заводзе, электрастанцыі, дрэваабдзелачным камбінаце і шэрагу іншых прадпрыемстваў. У канцы лістапада 1941 года група Барадзіна ўзарвала танкавую рамонтную майстэрню. Неўзабаве ёй жа быў знішчаны склад гаручага. Кватэру Барадзіна пасля гэтых акцый абшуквала гестапа, аднак вынікаў гэта не дало. Тады за кватэрай Барадзін было ўстаноўлена назіранне, а побач з ёй пасяліліся два немцы. Увосень 1941 года група Барадзіна ўзарвала рэстаран на Савецкай вуліцы. Пры выбуху загінулі дзясяткі нямецкіх афіцэраў, у тым ліку генерал. Увесну 1942 года група пачала рыхтавацца да знішчэння гарадской электрастанцыі, аднак да таго часу гестапа ішло па яе слядах. 9 мая 1942 Барадзін быў арыштаваны. 20 чэрвеня 1942 года ён быў расстраляны.
Узнагароды
Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 8 мая 1965 года за «асаблівыя заслугі, мужнасць і гераізм, праяўленыя ў барацьбе супраць нямецка-фашысцкіх захопнікаў» Цімафей Барадзін быў пасмяротна ўдастоены высокага звання Героя Савецкага Саюза. Таксама быў узнагароджаны ордэнам Леніна.
Памяць
У парку горада Гомеля ўсталяваны помнік Барадзіну. На будынках былой друкарні, фабрыкі «Палесдрук» і дома, дзе ён жыў, устаноўлены мемарыяльныя дошкі. У гонар Барадзіна названа вуліца ў Гомелі.
Ганна Дзмітрыеўна Маторная
Ганна Дзмітрыеўна Маторная — беларускі тэатральны рэжысёр, педагог.
Біяграфія
Нарадзілася ў Ніжнім Тагіле. У 1991 годзе скончыла Гродзенскае музычнае вучылішча, аддзяленне харавога дырыжыравання. Беларускую дзяржаўную акадэмію музыкі імя Луначарскага па спецыяльнасці «дырыжор-хормайстар» (выпуск 1996 года, клас прафесара Т. П. Гулінай), магістратура — 1997 г. аспірантура — 2001 г., навуковы кіраўнік — В. Л. Яканюк;) і там жа па спецыяльнасці «музычная рэжысура» (выпуск 2009 года, курс М. Н. Ізворска-Елізар’евай).
У 1993 годзе прынята ў харавы калектыў Беларускага музычнага тэатра, з 1997 года заняла пасаду хормайстра.
З 1998 года работу ў Музычным тэатры Ганна Маторная сумяшчае з выкладчыцкай дзейнасцю ў Беларускай дзяржаўнай акадэміі музыкі (выкладчык кафедры харавога дырыжыравання: чытае лекцыйныя курсы «Гісторыя беларускай харавой музыкі», «Гісторыя замежнай харавой музыкі», «Методыка вакальна-харавога і музычна-эстэтычнага выхавання дзяцей і юнацтва» і выкладае дысцыпліну «Чытанне харавых партытур»). З 2010 года Ганна Маторная выкладае на кафедры опернай падрыхтоўкі БДАМ (рэжысёр-пастаноўшчык камернай камічнай оперы «Фантазія» В. Кур’яна, оперы «Багема» Дж. Пучыні).
З 2010 года з’яўляецца рэжысёрам-пастаноўшчыкам музычнага тэатра, а з 2021 года з’яўляецца рэжысёрам Вялікага тэатра Беларусі.
Рудзі Фёлер
Рудольф (Рудзі) Фёлер (Rudolf (Rudi) Völler; нар. ) — нямецкі футбаліст, нападнік. Чэмпіён свету 1990 у складзе нацыянальнай зборнай ФРГ.
Амерыканскі футбол
Амерыканскі футбол — камандная гульня, мэтай якой з'яўляецца набыццё камандай большай колькасці ачкоў, чым праціўнік, за акрэслены час.
Мяч
Гуляюць надзіманым мячом з скуранай паверхняй натуральнага скуранага колеру, яйкавіднай формы, даўжыні восяў ~28—29 × ~17 см, вага 420—450 г (14 — 15 унцый).
Поле
Гульня адбываецца на гульнёвым полі, якое мае памеры 91,44 × 48,76 м (100 × 53 1/3 ярдаў). Папярочныя лініі ў процілеглых канцах гульнёвага поля называюцца лініямі голу (мэты). Да іх прылягаюць дзве адпаведныя канцавыя зоны аднолькавай з гульнёвым полем шырыні, па 9,144 м (10 ярдаў) даўжыні кожная. Канцавыя зоны канчаюцца канцавымі лініямі. На канцавых лініях змешчаны брамы (goalpost), кожная з якіх абавязкова складаецца з двух слупоў і папярочкі. Шырыня брамы — 5,64 м (18 ½ фт), вышыня слупоў — не менш за 9,144 м (30 фт), вышыня накладання папярочкі — 3,048 м (10 фт). 100 ярдаў даўжыні гульнёвага поля падзелены папярочнымі лініямі праз кожныя 4,57 м (5 ярдаў), а праз кожныя 10 ярдаў дадаткова нанесены лічбы, якія азначаюць, колькі ярдаў засталося да процілеглай лініі голу.
Час
Гульня вядзецца на працягу 4 чвэрцяў па 15 мін. чыстага часу. Пасля першых дзвюх чвэрцяў адбываецца перапынак у 12 мін. (halftime) і паў-пачатак (semi-restart) гульні (каманды прымусова мяняюцца «сваімі» паловамі поля і ролямі нападніка-абаронцы).
У выпадку нічыёй (роўнай колькасці набраных ачкоў, tie) абвяшчаецца дадатковы час (over-time, «sudden death») — 3 мін. адпачынку і 15 мін. гульні да першага ачка, узятага адной з каманд. Калі на працягу дадатковага часу аніводная з каманд не ўзяла ачкоў, дадатковы час паўтараецца.
Касмадром Плясецк
1-й Дзяржаўны выпрабавальны касмадром Міністэрства абароны Расійскай Федэрацыі (таксама вядомы як касмадром "Плесецк") - самы паўночны касмадром свету і найбуйнейшы касмадром на тэрыторыі Расійскай Федэрацыі. Касмадром размешчаны ў Плясецкім раёне Архангельскай вобласці. Агульная плошча касмадрома складае 1762 км².
Гісторыя
Гісторыя касмадрома пачалася 11 студзеня 1957, калі была прынята пастанова Савета Міністраў СССР аб стварэнні ваеннага аб'екта з умоўнай назвай «Ангара». Першапачаткова аб'ект ствараўся як вайсковае злучэнне ракетных палкоў, узброеных міжкантынентальнымі балістычнымі ракетамі Р-7, распрацоўка якіх вялася ў АКБ-1 пад кіраўніцтвам Сяргея Каралёва. У 1957 годзе пачалося будаўніцтва аб'екта, якое завяршылася ў 1960 годзе. У 1966 аб'ект быў перапрафіляваны ў касмадром і перайменаваны ў «Плясецк». У гэтым жа годзе, 11 сакавіка, з касмадрома быў здзейснены першы касмічны запуск штучнага спадарожніка Зямлі «Космас-112».
Амерыканскі футбол
Склады каманд
Кожная каманда выстаўляе на поле не больш за 11 гульцоў. Правілы дазваляюць камандзе гуляць і з меншай колькасцю гульцоў, але з выкананнем пэўных умоў. Гульцы могуць быць заменены паміж гульнявымі момантамі; агульная колькасць гульцоў, якую можна выставіць на матч, залежыць ад версіі правіл, напрыклад, 45 гульцоў паводле правіл NFL.
Гульцы мусяць карыстацца засцерагальнай формай, у склад якой уваходзяць: накаленнікі, наплечнікі, шлем з маскай і загубнік.
Гульнёю кіруюць 4 — 7 суддзяў.
Ролі каманд
Каманды ў ходзе гульні могуць выконваць ролі нападнікаў і абаронцаў. Ролі могуць мяняцца пасля супыну і перад узнаўленнем гульні, у залежнасці ад ходу мяча перад супынам гульні.
Супын гульні (stoppage) адбываецца тады, калі гулец з мячом падае, або не можа прасоўвацца наперад, або затрыманы і не можа рухацца, або мяч ці ногі гульца з мячом дакрануліся да зямлі за лініяй поля, або пас перапынены, або суддзя абвясціў фол, або адна з каманд атрымала ачкі, або не ўдалася спроба голу з поля. Мяч пры ўзнаўленні гульні знаходзіцца тамсама, што і пры супыне.
Спробы
Каманда-нападнік мае чатыры спробы (down), каб прасунуць мяч наперад так далёка, каб дамагчыся або ачкоў, або права на новыя чатыры спробы. Галоўная задача каманды-нападніка ў кожнай спробе — ачкі. Калі гэта не ўдаецца, то каманда-нападнік мусіць прасунуць мяч наперад не менш за 9,144 м (10 ярдаў) — «first down». Калі гэта не ўдаецца, каманды мяняюцца ролямі.
Таксама каманды мяняюцца ролямі, калі адбываецца перахоп або выкарыстаная камандай-абаронцам памылка.
Факультэт павышэння кваліфікацыі і перападрыхтоўкі ГрДМУ
Факультэт павышэння кваліфікацыі і перападрыхтоўкі — адзін з факультэтаў Гродзенскага дзяржаўнага медыцынскага ўніверсітэта.
Амерыканскі футбол
Тактыка нападнікаў
Дзеля прасоўвання мяча гульцы могуць перакідаць мяч адзін аднаму рукамі (пасаваць) або несці мяч у руках. Дазваляецца ўдар па мячы нагой.
Факультэт павышэння кваліфікацыі і перападрыхтоўкі ГрДМУ
Гісторыя
Факультэт дзейнічае з 1 студзеня 2017 года. Загад рэктара Гродзенскага дзяржаўнага медыцынскага ўніверсітэта № 386 «Аб стварэнні факультэта павышэння кваліфікацыі і перападрыхтоўкі» быў падпісаны 30 снежня 2016 года.
Амерыканскі футбол
Тактыка нападнікаў
Гульцы-нападнікі, якія не валодаюць мячом, могуць блакаваць гульцоў-абаронцаў — з дапамогай рук і цела змяшчацца між сваім гульцом з мячом і гульцамі-абаронцамі, абараняючы свайго гульца з мячом. Не дазваляецца ахопліваць праціўніка рукамі ці нагамі, або дакранацца да праціўніка ніжэй за пояс.
Факультэт павышэння кваліфікацыі і перападрыхтоўкі ГрДМУ
Адукацыя
На факультэце ажыццяўляецца рэалізацыя адукацыйных праграм дадатковай адукацыі дарослых: павышэнне кваліфікацыі і перападрыхтоўка кіруючых работнікаў і спецыялістаў з вышэйшай адукацыяй.
Амерыканскі футбол
Тактыка нападнікаў
Гульцу, які валодае мячом, дазваляецца адштурхваць праціўніка свабоднай рукой (stiff arming, straight arming).
Факультэт павышэння кваліфікацыі і перападрыхтоўкі ГрДМУ
Адукацыя
На цыклах павышэння кваліфікацыі адбываюцца як традыцыйныя формы заняткаў, так і заняткі з выкарыстаннем сімуляцыйнага абсталявання лабараторыі практычнага навучання.
Амерыканскі футбол
Пазіцыі гульцоў на полі
Амерыканскі футбол — унікальная гульня, бо вымушвае фактычнае існаванне ў камандзе розных пад-каманд, прызначаных дзеля гульні каманды ў розных ролях.
Ачкі
Звычайна, ачкі можа атрымаць толькі каманда ў ролі нападніка.
Жэронімуш
Кляштар еранімітаў у Лісабоне,  Жэронімуш  (Mosteiro dos Jerónimos) — самы грандыёзны помнік познегатычнага мануэлінскага стылю партугальскай архітэктуры. Знаходзіцца пад аховай ЮНЕСКА як помнік Сусветнай спадчыны чалавецтва. Кляштарныя будынкі раскінуліся ў лісабонскім прадмесці Санта-Марыя-дэ-Белен (Віфлеем) непадалёк ад аднайменных вежы і палаца.
Заснаваны Генрыхам Мараплаўцам у 1450 г., кляштар непарыўна звязаны з гісторыяй Вялікіх геаграфічных адкрыццяў. Менавіта тут Васка да Гама і яго спадарожнікі правялі ў малітве ноч перад адплыццём у бок Індыі. Будаўніцтва вялося на грошы, выгандлёваныя ад перапродажу індыйскіх спецый, з 1502 па 1520 і з 1550 па 1580 гг., а затым быў адноўлены ў XIX ст.
Апроч каралёў Мануэла I і Жуана III, у кляштары пахаваны Васка да Гама, Камоэнс і Фернанда Песоа.
13 снежня 2007 года ў кляштары падчас саміту лідараў краін-членаў Еўрапейскага саюза, які праходзіў у ім, быў падпісаны Лісабонскі дагавор.
Стасіс Лазарайціс Малодшы
Стасіс Лазарайціс (Stasys Lozoraitis; 2 жніўня 1924, Берлін, Германія — 13 чэрвеня 1994, Вашынгтон, ЗША) — літоўскі дыпламат і палітычны дзеяч. Пасол Літвы у ЗША (1991—1993) і Італіі (1993—1994).
Сын міністра замежных спраў Літвы (1934—1938), дыпламата Стасіса Лазарайціса Старэйшага, Лазарайціс Малодшы з юначых гадоў дапамагаў яму ў арганізацыі дзейнасці у Ватыкане, у 1983 годзе перабраўся ў літоўскую дыпламатычную місію ў Вашынгтоне, а ў 1987 годзе — узначаліў ЛДС. Пасля здабыцця Літвой незалежнасці Лазарайціс быў прызначаны паслом краіны ў ЗША. У канцы 1992 года правыя і цэнтрысцкія палітычныя сілы Літвы ініцыявалі вылучэнне Лазарайціса на пасаду прэзідэнта краіны. На прэзідэнцкіх выбарах 1993 года ў Літве Лазарайціс супрацьстаяў Альгірдасу Бразаўскасу і пацярпеў паражэнне, атрымаўшы 38,28 % галасоў выбаршчыкаў. Неўзабаве пасля паражэння ў выбарах, у маі 1993 года, Лазарайціс быў пераведзены з Вашынгтона ў Рым, а яшчэ праз год сканаў.
Цішкоўка (Шумяцкі раён)
Цішкоўка (Тишковка) — вёска ў Шумяцкім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Азёрнага сельскага паселішча.
Гісторыя
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай вёска Цішкоўка абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР.
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з жніўня 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
Раман
Раман — літаратурны жанр, як правіла празаічны, у якім выкладаецца разгорнутае апісанне жыцця і развіцця асобы галоўнага героя (герояў) у крызісны (нестандартны) перыяд яго жыцця.
Магчымыя варыянты выкладання сюжэту:
Назва «раман» узнікла ў пачатку 12 стагоддзя разам з жанрам рыцарскага рамана (старафранц. romanz ад познелац. romanice «на (народнай) раманскай мове»), у супрацьлегласць гістарыяграфіі на лацінскай мове.
Міністр замежных спраў Літоўскай Рэспублікі
Міністр замежных спраў Літвы (Užsienio reikalų ministras) — міністэрская пасада ва ўрадзе Літвы, кіраўнік Міністэрства замежных спраў, які ўдзельнічае ў фарміраванні знешняй палітыкі Літвы, прадстаўляе інтарэсы Літвы і яе грамадзян, абараняе іх правы. Міністэрства замежных спраў Літвы створана 4 лістапада 1918 года, неўзабаве па абвяшчэнні незалежнасць дзяржавы. Цяперашні міністр замежных спраў — Лінас Антанас Лінкявічус.
Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (Радашковічы, стары)
Касцёл Найсвяцейшай Тройцы — колішні драўляны касцёл у Радашковічах, які існаваў у 1736—1855 гадах.
Гісторыя
Упершыню Радашковічы ўзгадваюцца ў гістарычных дакументах у 1447 г., калі намеснік смаленскі і кашталян віленскі Пётра Сенка Гедыголдавіч (+1451) і ягоная жонка Багуміла фундавалі тут першы драўляны касцёл пад тытулам Найсвяцейшай Тройцы.
У 1734—1736 гг. у Радашковічах быў узведзены «руплівасцю кс. Сымона Мхоўскага, пісара Апостальскага, плябана Радашковіцкага пры дапамозе розных дабрадзеяў» новы касцёл, які ў 1740 г. кансэкравалі пад тытулам Найсвяцейшай Тройцы і Стэфана Пакутніка.
Пры касцёле Найсвяцейшай Тройцы дзейнічалі школа і шпіталь, былі заснаваныя тры брацтвы — св. Ганны з 1703 г., Найсвяцейшай Тройцы з 1738 г. і Імя Найсвяцейшай Марыі Панны з 1750 г. Радашковіцкую парафію, у якой на канец XVIII ст. налічвалася больш за 2300 чалавек, абслугоўвалі таксама дзве капліцы — у Новым Двары (сёння Рагоўскі с/с Мінскага раёна) і ў Сычавічах, якая была пабудаваная ў апошнія 15 гадоў ХVIII ст. «асобна ад панскага дома, пры гасцінцы, па тыпу касцёла». Драўляны касцёл з абразом Найсвяцейшай Марыі Панны ў алтары дзейнічаў да сярэдзіны ХІХ ст., калі згарэў у пажары. У 1859 годзе завершана будаўніцтва новага мураванага касцёла ў стылі позняга класіцызму.
Архітэктура
Уяўляў сабой драўляны, крыжова-купальны, пакрыты гонтай і ашалёваны храм, які купал над сяродкрыжжам, 2 вялікія вежы пры ўваходным фасадзе, 2 меншыя вежы каля купала (магчыма, над крыламі трансепта) і яшчэ адна маленькая (сігнатурка) над прэзбітэрыем. Святыня мела 42 сажані ў даўжыню і 15 у шырыню (каля 80х32 м). Уваход у касцёл быў пазначаны гранёным тамбурам-барбаканам — «крухтай акруглай». Прэзбітэрый фланкавалі 2 закрыстыі. Усяго ў касцёле налічвалася 7 алтароў. Пяць з іх, 2-ярусных і разьбяных, упрыгожвалі аб’ём санктуарыя. Галоўны алтар — Найсвяцейшай Тройцы — уяўляў сабой 6-калонную барокавую кампазіцію з фігурамі апосталаў Пятра і Паўла, Яна і Тадэвуша. Бакавыя алтары — Беззаганнага Зачацця Найсвяцейшай Марыі Панны і Св. Ганны. Асабліва прыгожымі лічыліся алтары ў капліцах (у крылах трансепта паміж вокнамі), упрыгожаныя залатымі і срэбнымі дэталямі — Св. Тадэвуша і Св. Антонія. Яшчэ 2 алтары знаходзіліся ў капліцах, зробленых «пры дзвярах бабінца» (магчыма, у першым ярусе вежаў пры галоўным фасадзе) — Езуса Назарэтаніна і Св. Яна Непамука. Партрэты фундатараў — Пятра і Багумілы Гедыголдавічаў — былі вывешаныя ў прэзбітэрыі каля дзвярэй у закрыстыю. На хорах мясціліся арганы на 10 галасоў. Пад касцёлам былі зробленыя 2 мураваныя склепы. Купал і сцены касцёла былі распісаныя на біблейскія сюжэты.
Побач з касцёлам стаяла драўляная званіца.
Фрунзенскі раён (Мінск)
Фрунзенскі раён — адміністрацыйны раён Мінска. Размешчаны ў заходняй частцы горада. Утвораны 17 красавіка 1951 года. Названы ў гонар М. В. Фрунзэ. У сучасных межах з 1977 года. Самы вялікі з дзевяці раёнаў Мінска. Плошча: 4,3 тыс. га. Насельніцтва: 372 тыс. чалавек (калі б Фрунзенскі раён быў горадам, ён займаў бы трэцяе месца па колькасці насельніцтва, саступаючы толькі Мінску і Гомелю). Амаль кожны пяты мінчанін жыве ў Фрунзенскім раёне. З-за вялікіх памераў раёна многія ўстановы ў ім прадубліраваны: два ЖРЭА, дзве падстанцыі хуткай дапамогі, дзве раённыя інспекцыі Міністэрства па падатках і зборах і г.д.
Геаграфія
Раён займае паўночна-заходнюю частку горада. З паўночнага ўсходу мяжа праходзіць па вул. Ціміразева, ад вул. Варашылава па лініі забудовы праспекта Пераможцаў да вул. Мельнікайтэ, з паўднёвага ўсходу і поўдня па вул. Кальварыйская да шляхаправода праз чыгунку Мінск — Маладзечна, затым па вул. Харкаўскай, вуліцам Прылукскай, Глаголева, уключае пасёлак Масюкоўшчыну. Асноўныя магістралі — вул. Прытыцкага, праспекты Пушкіна і Пераможцаў, вуліцы Кальварыйская, Ціміразева.
Насельніцтва
Фрунзенскі раён — найбуйнейшы раён Мінска, уключае жылыя мікрараёны Сухарава, Красны Бор, Мядзвежына, Кунцаўшчына, Дамброўка, Захад, Масюкоўшчына.
На 1 лістапада 2010 года налічвалася 391,5 тысячы гараджан (у 2005 годзе — 329 тыс.). Раён даўно пераўзыходзіць па колькасці насельніцтва такія абласныя цэнтры, як Магілёў, Віцебск, Брэст і Гродна.
Для раёны характэрны рост колькасці насельніцтва:
Нацыянальны склад насельніцтва (2009): беларусы — 79,95 %, рускія — 8,97 %, украінцы — 1,34 %, палякі — 0,8 %, яўрэі — 0,2 %.
Эканоміка
33 прамысловыя прадпрыемствы, на якіх працуе 19 тыс. чалавек. Буйнейшыя прадпрыемствы: ААТ «Мінскі завод ацяпляльнага абсталявання», ААТ «Сукно», ААТ «Мінскі завод будаўнічых матэрыялаў», ААТ «Мінскпраектмэбля», флагман беларускай энергетыкі ЦЭЦ-4.
30 будаўнічых арганізацый, сярод якіх самае вялікае ў горадзе будаўнічае аб’яднанне ААТ «МАПІД», вядучая арганізацыя па будаўніцтве буйнапанэльнага жылля.
Культурны ўплыў
Дамы культуры ААТ «МАПІД» і ААТ «Сукно», кінатэатр «Аўрора», мноства бібліятэк, клубаў, кружкоў. Стадыён «Домабудаўнік».
Навучальныя і дашкольныя ўстановы раёна наведваюць звыш 50 000 дзяцей, падлеткаў і моладзі.
15 лячэбна-прафілактычных устаноў, у тым ліку Мінскі гарадскі кардыялагічны дыспансер, адзіны ў Беларусі дзіцяча-падлеткавы псіханеўралагічны дыспансер, Беларускі пратэзна-артапедычны аднаўленчы цэнтр і г.д.
Экалогія
У раёне налічваецца 231 га зялёных насаджэнняў.
Мілан Мілуцінавіч
Мілан Мілуцінавіч (Мілан Милутиновић;, Бялград, Сербія — , Бялград, Сербія) — сербскі дзяржаўны дзеяч, другі прэзідэнт Сербіі з 29 снежня 1997 года па 29 снежня 2002 года.