cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Мілавідская бітва
На падаўленне паўстання царскія ўлады кінулі войскі са Слоніма і Нясвіжа. Першай падышла калона са Слоніма (3 роты Стараінгерманландскага пяхотнага палка з 4 гарматамі і коннай групай) на чале з падпалкоўнікам Булгарыным.
22 мая (3 чэрвеня) расійскія войскі з розных бакоў атакавалі лагер. Бітва пачалася каля паловы дванаццатай. Рускія наступалі з боку Чамёлаў, дзе іх удар на сябе прынялі 60 паўстанцаў, растаўленых на скрыўленні леса. Але яны хутка адступілі, збіраючыся на пляцоўцы для коней. Пачаўся ўпарты бой.
Рускія войскі, падышоўшы да ўзлеска, за якім размяшчаўся лагер, абстралялі яго карцечнымі стрэламі. Пасля гэтага першая рота рускіх войск пачала хуткае наступленне ўправа ад шашы. А першы ўзвод трэцяй роты, увайшоўшы ў лес, завязаў перастрэлку з боку пляцоўкі. Другі ўзвод трэцяй роты наступаў з боку Смалярні з барабанным боем, каб прыцягнуць да сябе ўвагу паўстанцаў і прымусіць іх адцягнуць свае сілы з месца асноўнага ўдара рускіх войскаў. Але паўстанцы не паддаліся на гэта, таму што разумелі непрыступнасць занятых імі пазіцый. Дзве гадзіны ішла перастрэлка на ўзлеску, пасля чаго Булгарын вымушаны быў адвесці першую роту ў рэзерв, а замест яе накіраваў другую, але і свежыя падмацаванні не дапамаглі. Рускія імкнуліся ўдарам дабрацца да сцяжынкі, якая злучала шашу з паўстанцкім лагерам, і такім чынам перарэзаць сілы паўстанцаў. Але максімум, што ўдалося рускім, гэта ў некалькіх месцах прасунуцца да поўступаў да лагера. Пры чым адтуль яны былі адкінутыя касінерамі на чале з Ельскім і з ксяндзом Лашкевічам, якія тройчы вадзілі падначаленых ім паўстанцаў у атаку. Паўстанцам таксама ўдалося паралізаваць дзеянні трэцяй роты рускіх пад кіраўніцтвам маёра Ягорава.
У сувязі са стратамі, стомленасцю войск і надыходам цемры Булгарын прыняў рашэнне аб адступленні, страціўшы 50 чал. забітымі і параненымі. Хутка ім на дапамогу падаспела калона з Нясвіжа (2 роты Новаінгерманландскага палка), і назаўтра наступленне аднавілася, але паўстанцы да гэтага часу пакінулі лагер і разышліся ў розныя бакі (іх страты — 18 чал.). Такім чынам, паўстанцы засталіся ў гэтым баі пераможцамі.
Забітыя паўстанцы і царскія вайскоўцы паводле загаду Булгарына былі пахаваны каля шашы ў розных магілах.
Ушанаванне памяці
На месцы пахавання расійскіх салдат быў устаноўлены чыгунны крыж, у гонар паўстанцаў — капліца-помнік (1930-я).
У 1990 пастаўлены яшчэ адзін памятны знак — камень з мемарыяльнай плітой і надпісам па-беларуску. У 1993 Мілавідскай школе прысвоена імя А. Лянкевіча, памяць пра гэтыя падзеі захоўваецца тут і ў назве вуліцы Паўстанцаў.
Лунула
Лунула (ад lunula — «маленькі месяц, лунка або серп невялікага памеру») — разнавіднасць пектаралі, асаблівы тып шыйных упрыгажэнняў эпохі ранняга бронзавага стагоддзя ў выглядзе паўмесяца, выкананага з золата, бронзы або іншага металу.
Акрамя гэтага, лунулай называецца паўмесяц ля аснавання пазногця.
Кароткае апісанне
Часцей за ўсё залатыя лунулы знаходзілі падчас раскопак на тэрыторыі Ірландыі, аднак часам яны сустракаліся і ў іншых частках Еўропы, у прыватнасці, на тэрыторыі Вялікабрытаніі. Хоць датыроўка ні адной з лунул не ўстаноўлена дакладна, на падставе параўнання з іншымі артэфактамі мяркуецца, што яны вырабляліся ў перыяд каля 2200—2000 гг. да н. э. (Needham 1996, 124). Да цяперашняга часу вядома каля 200 знойдзеных лунул.
Найбольш цікавыя лунулы выяўленыя блізу Керывоа ў Брэтані. Тут тры лунулы былі выяўленыя ў рэштках скрыначкі з абрэзкамі залатога ліста і залатым стрыжнем. Канцы стрыжня былі расплясканы ў выглядзе лунул, што дазваляе выказаць здагадку, што ў дадзеным выпадку лунулы вырабляліся шляхам кавання з залатых стрыжняў. Затым стыласам на іх наносілі арнамент. Сляды стыласа, выяўленыя на лунулах з Сен-Патэна, Керывоа і шэрагу іншых месцаў, дазваляюць выказаць здагадку, што яны былі выраблены адным інструментам (і хутчэй за ўсё, адным майстрам).
Дэкаратыўны арнамент на лунулах моцна нагадвае арнамент на звонападобнай кераміцы, якая адпавядае археалагічным пластам той жа эпохі. Натуральным чынам яны таксама нагадваюць трохі больш познія бурштынавыя і гагатавыя каралі.
Лунулы, вырабленыя з золата і іншых металаў, як завершаныя, так і ў працэсе вырабу, таксама знаходзілі на тэрыторыі Партугаліі.
Шырокая калекцыя лунул, якія сведчаць аб кантактах людзей бронзавага веку, прадстаўлена ў скарбніцы ў археалагічным музеі манастыра Жэронімуш, Белен, Лісабон.
Мікалай Андрэевіч Малевіч
Мікалай Андрэевіч Мале́віч (, Лібава, Курляндская губерня, Расійская імперыя — ) — беларускі графік. Бацька беларускага архітэктара Юрыя Малевіча.
Творчасць
Працаваў пераважна ў кніжнай графіцы. У 1920—1930-я гады працаваў у газеце «Чырвоная змена», выконваў ілюстрацыі да часопісаў «Іскры Ільіча» і «Беларускі піянер». Аформіў кнігі для дзяцей «Першы дзень у дзіцячым садзе» (1928), «Пра смелага ваяку Мішку і яго слаўных таварышаў» М. Лынькова (1937), «» А. Пушкіна, «» П. Яршова (абедзве 1938), «Верабейчык» Я. Герасімовіча (1939), «Як дзядзька Тамаш напалохаў ваўкоў» К. Чорнага (1941). У 1920-я гады працаваў і як карыкатурыст (8 пано-плакатаў «Падпал рэйхстага Ван дэр Любэ»),
Ясюкоўскае
Ясюко́ўскае, Ясюкі́ — возера ў Пастаўскім раёне Віцебскай вобласці, за 25 км на ўсход ад горада Паставы, за 0,5 км на ўсход ад гарадскога пасёлка Варапаева, каля вёскі Ясюкі, у басейне ракі Галбіца.
Заблацішке (Ігналінскі раён)
Забла́цішке (Zablatiškė), традыцыйная беларуская назва — Забалацішкі  — вёска ў Ігналінскім раёне Уцянскага павета Літвы. Уваходзіць у склад Ігналінскай сянюніі. Размешчана Ігналінскі на поўдні, за 2 км на захад ад Цэйкінея. Насельніцтва 6 чал. (2001 г.).
Ясюкоўскае
Плошча паверхні 0,18 км². Даўжыня 0,83 км, найбольшая шырыня 0,18 км. Даўжыня берагавой лініі 2,15 км. Плошча вадазбору 1,2 км².
Схілы катлавіны пераважна разараныя, на паўднёвым захадзе вышынёй да 10 м. берагі высокія, на паўночным захадзе зліваюцца са схіламі. Выцякае ручай у возера Глыбокае.
Аршалынскі раён
Аршалынскі раён  — адміністрацыйная адзінка на паўднёвым усходзе Акмалінскай вобласці Казахстана. Адміністрацыйны цэнтр — пасёлак Аршалы.
Геаграфія
Размешчаны на ўсход ад сталіцы Астаны. На ўсходзе мяжуе з Ярэйментаўскім раёнам, на поўдні — з Карагандзінскай вобласцю, на захадзе і поўначы — з тэрыторыяй горада рэспубліканскага падпарадкавання Астана.
Стоўбава (Смаленская вобласць)
Стоўбава (Столбово) — вёска ў Гагарынскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Акатаўскага сельскага паселішча.
NGC 4252
NGC 4252 (іншыя абазначэнні — UGC 7343, MCG 1-31-45, ZWG 41.76, VCC 289, PGC 39537) — спіральная галактыка (Sb) ў сузор’і Дзева.
Наземны старт
«Наземны старт» — сумесны праект Расіі, Украіны і ЗША, які прадугледжвае выкарыстанне стартавага комплекса на касмадроме «Байканур» для запускаў мадэрнізаваных ракет-носьбітаў «Зеніт-2SLБ» і «Зеніт-3SLБ».
NGC 4252
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Наземны старт
Для рэалізацыі праекта створана сумеснае расійска-украінскае прадпрыемства «Міжнародныя касмічныя паслугі».
Гісторыя
Тым не менш, у працэсе рэалізацыі праекта «Марскі старт» маркетынгавыя даследаванні, праведзеныя кампаніяй Sea Launch, выявілі, што значная колькасць запускаў касмічных апаратаў масай да 4 т мэтазгодней ажыццяўляць не з марской платформы, а з пускавой устаноўкі касмадрома «Байканур», і 16 студзеня 2004 года прэзідэнт Sea Launch падпісаў Пагадненне аб прынцыпах супрацоўніцтва па «наземным старце».
Праект «Наземны старт» патрабаваў максімальнага выкарыстання напрацовак па комплексах «Зеніт» і «Марскі старт», і ў ходзе падрыхтоўкі праграмы былі праведзены дапрацоўкі ракеты-носьбіта «Зеніт-2» і разгоннага блока «ДМ-SL», а таксама стартавай пляцоўкі, заправачнай станцыі і іншых аб'ектаў наземнай інфраструктуры касмадрома.
Пускі ракет-носьбітаў
Табліца пускаў ракет-носьбітаў па праграме «Наземны старт»:
Мілаград (гарадзішча)
Мілагра́д — комплекс археалагічных помнікаў мілаградскай культуры і зарубінецкай культуры ў Беларусі, каля вёскі Мілаград Рэчыцкага раёна Гомельскай вобласці.
Гарадзішча IV ст. да н.э. — II ст., трохвугольнае ў плане, з селішчам.
Пектараль
Пектараль (ад pectorale «што кранаецца грудзей») — нагруднае ўпрыгажэнне, магло быць часткай засцерагальнай амуніцыі воіна. Верагодна, паходзіць ад баявога рыштунку, які засцерагае верхнюю частку грудзей, горла і плечы (гл. Гаржэт).
Яркім прыкладам з'яўляецца залатая пектараль з кургана Тоўстая Магіла (Днепрапятроўская вобласць) са скульптурнымі выявамі сцэн барацьбы жывёл і сюжэтаў з жыцця скіфаў, знойдзеная ў 1971 годзе Б. М. Мазалеўскім. Скіфская пектараль захоўваецца ў кіеўскім Музеі гістарычных каштоўнасцяў Украіны.
Мілаград (гарадзішча)
Выявіў А. Д. Каваленя (1935), даследавалі Ю. У. Кухарэнка (1952), В. М. Мельнікоўская (1955, 1957—1958, 1961). Выяўлены рэшткі жытлаў слупавой канструкцыі, слупавыя і гаспадарчыя ямы, фрагменты мілаградскага і зарубінецкага посуду, 2 бронзавыя трохвугольныя падвескі, 6 бранзалетападобных кольцаў, бронзавыя і жалезныя позналатэнскія фібулы, 2 бронзавыя званочкі, каменная зерняцёрка, жалезныя сярпы, тыглі, льячкі, гліняныя прасліцы, грузілы і інш. Ад гарадзішча атрымала назву мілаградская культура.
Селішча даследавала В. М. Мельнікоўская (1955). Выяўлены рэшткі жытлаў, фрагменты познемілаградскай керамікі і адзінкавыя абломкі зарубінецкага посуду.
Франц фон Паўль Шранк
Франц фон Паўль Шранк (Franz von Paula Schrank, — , , Германскі саюз) — нямецкі батанік , міколаг , заолаг , натураліст (прыродазнавец)  , прафесар матэматыкі і фізікі , доктар багаслоўя.
Імя
У розных крыніцах сустракаюцца розныя формы запісу імя Шранка:
Біяграфія
Франц фон Паўль Шранк нарадзіўся 21 жніўня 1747 года.
На дзявятым годзе жыцця Шранк паступіў у школу езуітаў у Пасау, дзе ён атрымаў выдатную адукацыю і ўступіў у ордэн.
Пазней Франц фон Паўль Шранк быў у Бразіліі, дзе ў яго праявілася цікавасць да навукі.
Ён працягнуў сваю багаслоўскую кар'еру ў 1776 годзе ў Вене і атрымаў ступень доктара багаслоўя. Ужо ў тым жа годзе Шранк стаў прафесарам матэматыкі і фізікі ў сярэдняй школе ў горадзе Амбергу.
Ён унёс значны ўнёсак у батаніку, апісаўшы мноства відаў раслін.
Франц фон Паўль Шранк памёр у Мюнхене 22 снежня 1835 года.
Навуковая дзейнасць
Франц фон Паўль Шранк спецыялізаваўся на папарацепадобных, мохападобных, водарасцях, насенных раслінах і на мікалогіі.
Рыфт
Рыфт — буйная лінейная ўпадзіна ў зямной кары, якая ўтвараецца ў месцы разрыву кары ў выніку яе расцяжэння або падоўжнага руху. Існуе дзве мадэлі ўтварэння рыфтаў: мадэль Верніке і мадэль Макензі. У апошні час геолагі часцей выкарыстоўваюць змешаную мадэль.
Акіянічныя рыфты
У акіянах рыфт развітыя ў так званых зонах спрэдзінга - цэнтральных частках сярэдзінна-акіянічных хрыбтоў, дзе адбываецца адукацыя новай акіянічнай кары. У цэнтральнай частцы гэтых рыфтаў перыядычна ўтвараюцца разломы, праз якія на дно акіяна паступае базальтавы расплаў.
Кантынентальныя рыфты
На кантынентах цяпер актыўнай з'яўляецца сістэма Усходна-Афрыканскі рыфт, дзе пры актыўным вулканізму адбываецца рассоўванне і вытанчанасць кантынентальнай кары і ў некаторых месцах (Афар) ужо фармуецца акіянічная кара. Развіццё гэтай зоны можа прывесці да ўтварэння новага акіяна. Такія рыфты ўтвараюцца ў выніку ўзняцця да паверхні вялікіх участкаў гарачай мантыі — плюмаў, прыўздымаюцца і расцягваюць кару. Для актыўных рыфтаў характэрны інтэнсіўны вулканізм.
Аўлакагены
Тыя рыфты, якія сканчаюць развіццё, так і не ператварыўшыся ў акіян, паступова запаўняюцца асадкавымі пародамі, і геалагічна праяўляюцца як буйныя лінейныя дэпрэсіі, запоўненыя асадкамі вельмі вялікай магутнасці па параўнанні з нармальным асадкавым чахлом. Называюцца яны аўлaкагенамі, да іх часта прымеркаваны буйныя радовішчы соляў, вугалю, нафты і прыроднага газу. Упершыню такія структуры былі апісаны Шацкім на Усходне-Еўрапейскай платформе. Прыклад тыповага аўлакагена - дэвонскі Данецкі прагін, з буйнымі радовішчамі вугалю.
Байкальская рыфтавая сістэма
Прыкладам рыфта са складаным будынкам і гісторыяй з’яўляецца Байкальская рыфтавая сістэма. Дагэтуль няма адзінага меркавання пра яе паходжанне. З аднаго боку цяпер у гэтым раёне адсутнічае вулканізм і ёсць толькі актыўныя тэктанічныя рухі і землетрасенні. Аднак адносна нядаўна ў бліжэйшых дробных рыфтавых упадзінах дзейнічалі актыўныя вулканы, а ў Манголіі чацвярцічны вулканізм быў развіты вельмі шырока.
Агульная будынак рэгіёна дазваляе шэрагу даследчыкаў сцвярджаць, што Байкал ўяўляе сабой пасіўны рыфт, гэта значыць утварыўся ў выніку руху па велізарным разломам, які перасякаюць Еўразію з паўднёвага захаду на паўночны ўсход. Байкальская ўпадзіна паводле гэтай тэорыі сфарміравалася з-за разлома, які ішоў пад вуглом да асноўнага разлома. Такі механізм у літаратуры называецца «pull-apart». Гэтым тлумачыцца рамбічная форма Байкальскай упадзіны, а таксама тэктанічныя рухі пры землетрасеннеах.
Іншая тэорыя тлумачыць утварэнне Байкальскай рыфтавай сістэмы ўзняццем пад ім гарачай мантыі — плюма, гэта значыць лічыць яго актыўным. Гэтая тэорыя дазваляе растлумачыць вулканізм рэгіёна.
Ікі Кіта
Ікі Кіта (北 一輝) — японскі пісьменнік, інтэлектуал і палітычны філосаф, які аказаў вялікі ўплыў на людзей (пераважна ваенных), якія затым узначалілі японскі мілітарызм і кіравалі краінай узыходзячага сонца на працягу Другой сусветнай вайны. Сапраўднае імя — Тэрудзіра Кіта.
Погляды
Ікі Кіта выступаў за дзяржаўны сацыялізм (вельмі кансерватыўны і вельмі своеасаблівы пасля пераасэнсавання яго Кітай), сумяшчаючы гэтыя перакананні з ультранацыяналізмам. У выніку атрымалася сумесь, якую сучасныя даследчыкі з пэўнымі агаворкамі класіфікуюць як фашызм і нацыянал-бальшавізм. Быў найбуйнейшым ідэолагам акупацыі Японіяй Азіі, хоць і не дажыў да асноўнага этапу апошняй.
Смерць
Нацыяналісты ў японскай арміі, якія знаходзіліся пад уплывам ідэй Ікі Кіты, зладзілі няўдалы путч маладых афіцэраў. Іх ідэолаг быў абвінавачаны ва ўдзеле ў змове, судзімы ваенным судом і пакараны смерцю.
Борнхальм (камуна)
Борнхальм (Bornholms Regionskommune) — дацкая камуна ў складзе вобласці Ховедстадэн.
Пужычы
Пу́жычы (, Пужичи) — вёска ў Гродзенскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Абухаўскага сельсавета.
Стракачы
Стракачы́ (Cleridae) — сямейства насякомых з атрада цвердакрылыя.
Апісанне
Яркія прыгожыя жукі з стракатай афарбоўкай (стракач пчаліны, або пчалажук звычайны). Даўжыня цела 3—24 (да 25) мм. Цела выцягнутае, укрытае валаскамі, часта з яркімі стракатымі надкрыламі. Галава вялікая. Вусікі з 11 членікамі. Лапкі з 5 членікамі.
Распаўсюджанне
Жукі-стракачы выяўленыя ў Амерыцы, Афрыцы, Еўропе, Азіі і ў Аўстраліі. Усяго ў свеце вядома каля 3500 відаў. У Паўночнай Амерыцы каля 500 відаў. На тэрыторыі Беларусі 8 відаў, часцей трапляюцца, і. Дарослых насякомых можна сустрэць на кветках парасонавых і складанакветных раслін.
Большасць дарослых стракачоў і іх лічынак — драпежнікі. Сустракаюцца некрафагі. Некаторыя віды паразітуюць у гнёздах пчол, вос, пашкоджваюць харчовыя прадукты.
Груздзява (Смаленская вобласць)
Груздзява (Груздево) — вёска ў Гагарынскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Акатаўскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з кастрычніка 1941 года, вызвалена ў сакавіку 1943 года.
Страла
Страла́ — кідальны снарад для стральбы з лука, арбалета, самастрэла, духавога ружжа і некаторых кідальных машын.
Найбольш распаўсюджаная страла для лука складаецца з дрэўка, наканечніка і апярэння.
Аляксандр Рыгоравіч Сталетаў
Алякса́ндр Рыгоравіч Стале́таў (10 жніўня, Уладзімір — 27 мая, Масква) — рускі фізік.
Атрымаў крывую намагнічвання жалеза (1872), сістэматычна даследаваў вонкавы фотаэфект (1888—1890), адкрыў першы закон фотаэфекту. Даследаваў газавы разрад, крытычны стан і іншыя з’явы. Заснаваў фізічную лабараторыю ў Маскоўскім універсітэце (1874).
Біяграфія
Па заканчэнні курса ва Уладзімірскай гімназіі паступіў на фізіка-матэматычны факультэт Маскоўскага ўніверсітэта, дзе вучыўся ў прафесара Спаскага М. Ф.. Пасля, калі ён у 1860 годзе закончыў курс, яго пакінулі пры ўніверсітэце для падрыхтоўкі да прафесарскага звання.
З лютага 1866 года пачаў чытаць лекцыі па матэматычнай фізіцы ў Маскоўскам універсітэце.
У маі 1869 года абараніў магістарскую дысертацыю пад назвай «Общая задача электростатики и приведение её к простейшему случаю» і ў чэрвені таго ж года быў зацверджаны дацэнтам па кафедры фізікі.
У 1871 годзе Сталетаў ізноў паехаў за мяжу, дзе прабыў каля паўгода, працуючы ў лабараторыі Кірхгофа над сваёй доктарскай дысертацыяй. Гэта дысертацыя пад назвай «Исследование о функции намагничения мягкого железа» была абаронена ў красавіку 1872 года. У чэрвені гэтага ж года Сталетаў быў зацверджаны экстраардынарным прафесарам, а ў наступным 1873 годзе ардынарным прафесарам. Сталетаў чытаў спачатку розныя курсы па матэматычнай фізіцы і фізічнай геаграфіі, а пасля перайшоў на выкладанне эксперыментальнай фізікі. Арганізатар першай у Расіі вучэбна-даследчай фізічнай лабараторыі. Непарыўна займаючыся сваім любімым прадметам, фізікай, Сталетаў умеў абудзіць цікавасць да гэтай навукі і ў сваіх шматлікіх вучнях. Большая частка ўніверсітэцкіх прафесароў фізікі былі яго вучнямі. Усе працы Сталетава, як навуковыя, так і літаратурныя, вылучаюцца вытанчанасцю думкі і выканання. Акрамя заняткаў ва ўніверсітэце, Сталетаў нямала часу прысвяціў працы ў Таварыстве аматараў прыродазнаўства і ў музеі прыкладных навук. На працягу некалькіх гадоў быў старшынёй фізічнага аддзялення Таварыства аматараў прыродазнаўства і дырэктарам фізічнага аддзела пры Політехнічным музеі. Праводзячы ледзь не кожнае лета за мяжой, Сталетаў меў магчымасць пазнаёміцца з усімі выдатнымі заходнееўрапейскімі фізікамі, з якімі пастаянна падтрымліваў зносіны. Прымаў удзел і ў міжнародных кангрэсах. Быў членам многіх вучоных таварыстваў, як рускіх, так і замежных: быў ганаровым членам Таварыства аматараў прыродазнаўства, ганаровым членам Кіеўскага фізіка-матэматычнага таварыства, ганаровым членам Кіеўскага таварыства прыродазнаўцаў, членам Маскоўскага матэматычнага, Рускага фізіка-хімічнага таварыстваў, парыжскага «Société Française de Physique», членам-заснавальнікам і карэспандэнтам парыжскага «Société internationale des électriciens», замежным членам лонданскага «Insitution of Electrical Engineers». Таксама быў ганаровым членам Імператарскага ўніверсітэта св. Уладзіміра.
Акрамя заняткаў навукай Сталетаў цікавіўся літаратурай, мастацтвам. У 1893 годзе трое акадэмікаў — Чабышоў, Брадзіхін і Бекетаў — прапануюць Сталетава ў якасці кандыдата ў члены Расійскай акадэміі навук. Але вялікі князь Канстанцін, презідэнт Акадэміі, не дапускае кандыдатуру Сталетава да выбараў.
Някрэпкі па натуры, Сталетаў перажыў у 1893 годзе вялікія непрыемнасці і канчаткова падарваў сваё здароўе. У канцы 1894 года здароўе Сталетава быццам акрэпла, і ён аддаўся наладжванню фізічнай секцыі на IX з’ездзе прыродазнаўцаў і ўрачоў, выдатна зладзіўшы паказальныя пасяджэнні гэтай секцыі. На працягу года Сталетаў адчуваў сябе яшчэ даволі нядрэнна, але з зімы 1895 года хвароба стала развівацца і праз нейкі час ён сканаў ад запалення лёгкіх.
Памёр А. Г. Сталетаў у Маскве 15(27).5. 1896 года, пахаваны ва Уладзіміры, на Князь-Уладзімірскіх (старых) могілках.
Навуковая праца
Асноўныя працы ў галіне электрамагнетызму, оптыкі, малекулярнай фізікі, філасофіі.
Публікацыі
Пералік прац А. Г. Сталетава прыведзен у «Журнале Русского физико-химического общества», т. 29, ст. 72. Акрамя дзвюх дысертацый, найбольш важныя артыкулы:
Варг Вікернес
Варг Вікернес, па нараджэнні Крысціян Вікернес (Varg Vikernes, Kristian Larssøn Vikernes; нар. ), таксама вядомы як Граф Грышнак (Count Grishnackh) — нарвежскі музыкант, стваральнік і адзіны ўдзельнік блэк-металічнага гурта Burzum.
Варг Вікернес адбываў турэмны тэрмін за ўчыненае ў 1993 годзе забойства гітарыста іншага блэк-металічнага гурта, Mayhem, Еўранімуса. 10 сакавіка 2009 г. было апублікавана паведамленне аб тым, што чарговае прашэнне аб умоўна-датэрміновым вызваленні было задаволена і ён у бліжэйшы час будзе выпушчаны з турмы. 22 мая Вікернес пацвердзіў сваё вызваленне.
Артыкулы і кнігі
Варг Вікернэс — аўтар вялікай колькасці артыкулаў і кніг. Асноўная іх тэма паганства, пры гэтым закранута не толькі паганства скандынаваў, але і ўсіх германскіх народаў, а таксама славян. Большая частка гэтых артыкулаў апублікаваныя ў кнізе Vargsmål (Прамовы Варга).
У артыкулах і інтэрв’ю неаднаразова заклікаў чытачоў не давяраць ніводнаму іншаму рэсурсу, акрамя www.burzum.org, ва ўсім, што тычыцца яго асобы. Сайт www.burzum.org хосціцца ў Расіі і даступны толькі на дзвюх мовах — англійскай і рускай.
Рабіндранат Тагор
Яго творчасць сфарміравала літаратуру і музыку Бенгаліі. Ён стаў першым сярод нееўрапейцаў, хто быў узнагароджаны Нобелеўскай прэміяй па літаратуры (1913). Пераклады яго паэзіі разглядаліся як духоўная літаратура і разам з яго харызматычнасцю стварылі вобраз Тагора-прарока на Захадзе.
Атрымаўшы выхаванне, прасякнутае гуманізмам і любоўю да радзімы, Тагор выступаў за незалежнасць Індыі. Значную ўвагу аддаваў пытанням тэорыі і практыкі народнай асветы. Ім былі арганізаваны Універсітэт Вішва Бхарата і Інстытут рэканструкцыі сельскай гаспадаркі. Песня «Душа народа» стала гімнам Індыі, «Мая залатая Бенгалія» — гімнам Рэспублікі Бангладэш.
Тагор пачаў пісаць вершы ва ўзросце васьмі гадоў. Друкаваўся з 1875. У шаснаццаць гадоў ён напісаў першыя навелы і драмы, апублікаваў свае паэтычныя пробы пад псеўданімам Сонечны Леў (Bhānusiṃha). У першых зборніках вершаў «Вячэрнія песні» (1882), «Ранішнія песні» (1883), драме «Помста прыроды» (1884) выявіліся пантэістычныя і жыццесцвярджальныя матывы. Распрацаваў канцэпцыю «бажаства жыцця» («джыбон-дэбота») пра адзінства чалавека і прыроды (паэтычныя цыклы «Маношы», 1890; «Залатая лодка», 1893; «Імгненні», 1900; зборнік «Гітанджалі», 1910). Раманы «Гора» (1907—10), «Дом і мір» (1915—16), цыкл вершаў «Палёт жураўлёў» (1914—16) прасякнуты ідэямі сацыяльнага і нацыянальнага вызвалення краіны. Уражанні ад паездак у краіны Азіі, Еўропы і Амерыкі сабраны ў «Дзённіку падарожжа на Захад» (1929), «Пісьмах аб Расіі» (1931) і інш. Сацыяльная праблематыка ў лірычным зборніку «Усходні напеў» (1925), алегарычных драмах «Вызвалены паток» (1922) і «Чырвоныя алеандры» (1924). Раман «Чатыры часткі» (1934), аповесці «Дзве сястры» (1933) і «Кветнік» (1934), паэтычныя зборнікі «Завяршэнне» (1932), «Апошняя актава» (1935). «Нованароджаны» (1940) і інш. зборнікі апавяданняў і публіцыстыкі скіраваны супраць расавай дыскрымінацыі, рэлігійнай нецярпімасці, каставай сістэмы і бяспраўя жанчыны, прасякнуты нацыянальна-вызваленчымі ідэямі.
Творчасць Рабіндраната Тагора адыграла выключную ролю ў станаўленні бенгальскай літаратурнай мовы. Ён узбагаціў паэзію новымі формамі і вершаванымі памерамі, заклаў асновы жанру апавядання і развіў жанр сацыяльна-псіхалагічнага рамана, паклаў пачатак палітычнай лірыцы. Эстэтычныя погляды Рабіндраната Тагора адлюстраваны і ў мастацтве (ён аўтар некалькіх тысяч песень, 2000 малюнкаў і карцін).
Дзяцінства і юнацтва (1861—1877)
Сям'я Тагор была вельмі вядомай. Тагоры з'яўляліся буйнымі заміндарамі (землеўладальнікамі), іх дом наведвалі многія выдатныя пісьменнікі, музыканты і грамадскія дзеячы. Старэйшы брат Рабіндраната Двіджэндранатх быў матэматыкам, паэтам і музыкам, сярэднія браты Дыджэндранатх і Джатырындранатх, былі вядомымі філосафамі, паэтамі і драматургамі. Пляменнік Рабіндраната Абаніндранатх стаў адным з заснавальнікаў школы сучаснага бенгальскага жывапісу.
У пяць гадоў Рабіндраната аддалі ва Усходнюю семінарыю, а пасля перавялі ў так званую Нармальную школу, якая вызначылася казённай дысцыплінай і неглыбокім узроўнем адукацыі. Таму Тагор больш любіў прагулкі па маёнтку і ваколіцах, чым школьныя заняткі. Па завяршэнні абраду ўпанаяны ў 11 гадоў, Тагор пакінуў Калькуту 14 лютага 1873 года і падарожнічаў з бацькам некалькі месяцаў. Яны наведалі сямейны маёнтак у Шантынікетане і спыніліся ў Амрытсары. Малады Рабіндранат атрымліваў добрую хатнюю адукацыю, вывучаючы гісторыю, арыфметыку, геаметрыю, мовы (у прыватнасці, англійскую і санскрыт) і іншыя прадметы, пазнаёміўся з творчасцю Калідасы. Ва «Успамінах» Тагор адзначаў:
Першыя публікацыі і знаёмства з Англіяй (1877—1901)
Вішнуісцкая паэзія натхніла шаснаццацігадовага Рабіндраната на стварэнне паэмы ў стылі майтхілі, заснаваным Відзьяпаці. Яна была апублікавана ў часопісе «Бхароці» пад псеўданімам Бхану Шынгхо (, Сонечны Леў) з тлумачэннямі, што рукапіс XV стагоддзя быў знойдзены ў старым архіве, і быў станоўча ацэнены экспертамі. Ён напісаў «Бікхарыні» («Жабрачка», апублікаваную ў 1877 годзе ў ліпеньскім нумары часопіса «Бхароці», стала першым апавяданнем на мове бенгалі), паэтычныя зборнікі «Вячэрнія песні» (1882), які ўключыў паэму «Нірджхарер Свапнабханга», і «Ранішнія песні» (1883).
Перспектыўны малады барыстэр Тагор паступіў у публічную школу ў Брайтане (Усходні Сусекс, Англія) у 1878 годзе. Спачатку ён спыніўся на некалькі месяцаў у доме недалёка ад Брайтана і Хоўва, які належаў сям'і Тагор. Годам раней да яго далучыліся пляменнікі — Сурэн і Індзіра, дзеці яго брата Сацьендранатха, якія прыехалі разам з маці. Рабіндранат вывучаў права ва ўніверсітэцкім каледжы Лондана, аднак неўзабаве пакінуў яго для вывучэння літаратуры: «Карыялан» і «Антоній і Клеапатра» Шэкспіра, Religio Medici Томаса Браўна і іншых. Ён вярнуўся ў Бенгалію ў 1880 годзе, так і не атрымаўшы ступені. Аднак гэта знаёмства з Англіяй пазней выяўлялася ў яго знаёмстве з традыцыямі бенгальскай музыкі, дазваляючы ствараць новыя вобразы ў музыцы, паэзіі і драме. Але Тагор у сваім жыцці і творчасці так ніколі цалкам і не прыняў ні крытыкі Брытаніі, ні строгіх сямейных традыцый, заснаваных на вопыце індуізму, замест гэтага беручы лепшае з гэтых дзвюх культур.
9 снежня 1883 года Рабіндранат ажаніўся з Мрыналіні Дэві (народж. Бхабатарыні, 1873—1902). Мрыналіні, як і Рабіндранат, паходзіла з сям'і брахманаў-піралі. У іх было пяць дзяцей: дочкі Мадхурылата (1886—1918), Рэнука (1890—1904), Міра (1892—?), і сыны Ратхіндранатх (1888—1961) і Саміндранатх (1894—1907). У 1890 годзе Тагору былі даручаны велізарныя маёнткі ў Шылайдаху (цяпер частка Бангладэша). Жонка і дзеці далучыліся да яго ў 1898 годзе.
Рабіндранат Тагор апублікаваў у 1890 годзе адну з сваіх самых вядомых прац — зборнік паэм «Вобраз каханай». Як «заміндар бабу», Тагор аб'язджаў сямейныя ўладанні на раскошнай баржы «падме», збіраючы плату і праводзячы час у кампаніі вяскоўцаў, якія праводзілі святы ў яго гонар. 1891—1895 гг., перыяд Садхана Тагора, былі вельмі плённымі. Тагор стварыў больш за палавіну апавяданняў з васьмідзесяці чатырох, якія ўвайшлі ў трохтомнік «Гальпагучха». З іроніяй і сур'ёзнасцю яны малявалі мноства сфер жыцця Бенгаліі, надаючы ўвагу, у асноўным, сельскім вобразам. Канец XIX стагоддзя азначаецца напісаннем зборнікаў песень і паэзіі «Залатая ладдзя» (1894) і «Імгненне» (1900).
Шанцінікетан і Нобелеўская прэмія (1901—1932)
У 1901 годзе Тагор вярнуўся ў Шылайдах і пераехаў у Шанцінікетан (Прыстанак свету), дзе заснаваў ашрам. Ён уключаў у сябе эксперыментальную школу, малітоўны пакой з мармуровай падлогай (мандзір), сады, гаі і бібліятэку. Пасля смерці жонкі ў 1902 годзе Тагор публікуе зборнік лірычных вершаў «Памяць» («Sharan»), працятых шчымлівым пачуццём страты. У 1903 годзе ад туберкулёзу памірае адна з дачок, а ў 1907 году ад халеры — малодшы сын паэта. У 1905 годзе не стала бацькі Рабіндраната. У гэтыя гады Тагор атрымліваў штомесячныя плацяжы як частку яго спадчыны, дадатковы даход ад махараджа Трыпура, продажу сямейных каштоўнасцей і роялці.
Грамадскае жыццё не засталася ў баку ад пісьменніка. Пасля арышту каланіяльнымі ўладамі вядомага індыйскага рэвалюцыянера Цілака, Тагор выступіў у яго абарону і арганізаваў збор грашовых сродкаў для аказання дапамогі вязню. Акт Керзона аб падзеле Бенгаліі ў 1905 годзе выклікаў хвалю пратэсту, якое выявілася ў руху «Свадзешы», адным з кіраўнікоў якога стаў Тагор. У гэты час ім былі напісаны патрыятычныя песні «Залатая Бенгалія» і «Зямля Бенгаліі». У дзень уступлення ў сілу акта Тагор быў арганізаваны Ракхі-бандхон — абмен павязкамі, які сімвалізуе адзінства Бенгаліі, у якім прынялі ўдзел індусы і мусульмане. Аднак калі «Свадзешы» пачаў прымаць формы рэвалюцыйнай барацьбы, Тагор адышоў ад яго, лічачы, што сацыяльныя змены павінны адбывацца шляхам асветы народа, стварэння добраахвотных арганізацый і пашырэння айчыннай вытворчасці.
У 1910 годзе быў выдадзены адзін з найбольш вядомых зборнікаў вершаў Тагора «Гітанджалі» (Ахвярныя спевы). Тагор шмат падарожнічаў, з 1912 наведаўшы Еўропу, ЗША, СССР, Японію і Кітай. Будучы ў Лондане, ён паказаў некалькі самастойна перакладзеных на англійскую мову вершаў з «Гітанджалі» свайму сябру, брытанскаму мастаку Уільяму Ротэнштэйну, на якога яны зрабілі вялікае ўражанне. Пры садзейнічанні Ротэнштэйна, Эзры Паўнда, Уільяма Ейтса і іншых «Індыйскае грамадства» (India Society of London) выдала 103 перакладзеныя вершы Тагора ў 1913 годзе
14 лістапада 1913 года Тагор даведаўся, што стаў лаўрэатам Нобелеўскай прэміі па літаратуры.
Тагор стаў першым яе лаўрэатам з Азіі. Шведскай акадэміяй была высока ацэненая ідэалістычная, і даступная для заходніх чытачоў невялікая частка перакладнога матэрыялу, уключаючы ў сябе частку «Гітанджалі». У сваёй прамове прадстаўнік акадэміі Харальд Ёрне адзначыў, што найбольшае ўражанне на членаў Нобелеўскага камітэта зрабілі «Ахвярныя песні». Ёрне таксама згадаў англійскія пераклады іншых, як паэтычных, так і празаічных, твораў Тагора, якія ў большасці сваёй былі апублікаваныя ў 1913 годзе. Грашовая прэмія Нобелеўскага камітэта была ахвяравана Тагорам яго школе ў Шанцінікетане, якая стала першым універсітэтам з бясплатным навучаннем{-1| }}. У 1915 годзе Тагору быў падараваны тытул рыцара, ад якога ён адмовіўся ў 1919 годзе пасля расстрэлу мірных жыхароў у Амрытсары.
У 1921 годзе Тагор разам са сваім сябрам, англійскім аграномам і эканамістам Леанардам Элмхерстам, заснаваў у Суруле (непадалёк Шанцінікетана) Інстытут рэканструкцыі сельскай гаспадаркі, пазней перайменаваны у Шрынікетан (Прыстанак дабрабыту). Гэтым Рабіндранат Тагор абышоў сімвалічны сварадж Махатмы Гандзі, які ён не адабраў. Тагору даводзілася шукаць дапамогі спонсараў, службовых асоб і навукоўцаў ва ўсім свеце для «вызвалення вёскі ад кайданоў бездапаможнасці і невуцтва» шляхам асветы.
Мікеле Морамарко прыводзіць інфармацыю, што ў 1924 годзе Вярхоўным Саветам Шатландскага абраду Тагору была прысуджана ганаровая прэмія. Згодна з ім, Тагор меў магчымасць стаць масонам ў маладосці, як мяркуецца, прайшоўшы прысвячэнне ў адной з лож, падчас свайго знаходжання ў Англіі
У пачатку 1930-х гг. ён звярнуў сваю ўвагу на каставую сістэму і праблемы недатыкальных. Выступаючы на публічных лекцыях і апісваючы «недатыкальных герояў» у сваёй творчасці яму ўдалося дамагчыся дазволу на наведванні імі Храма Крышны ў Гуруваюры.
На схіле гадоў (1932—1941)
Шматлікія міжнародныя падарожжы Тагора толькі ўмацавалі яго ў меркаванні, што ўсякае дзяленне людзей вельмі павярхоўна. У маі 1932 года, падчас наведвання ім лагера бедуінаў у пустыні Ірака, да яго звярнуўся правадыр са словамі: «Наш Прарок сказаў, што сапраўдны мусульманін той, ад чыіх слоў ці дзеянняў не пацерпіць ні адзін чалавек». Пазней Тагор адзначыў у сваім дзённіку: «Я пачаў распазнаваць у яго словах голас унутранай гуманнасці». Ён старанна вывучаў артадаксальныя рэлігіі і папракаў Гандзі за выказванне, што землетрасенне 15 студзеня 1934 года ў Біхары, якое пацягнула тысячы смярцей, было пакараннем звыш за прыгнёт касты недатыкальных{-1|}}. Ён аплакваў эпідэмію беднасці ў Калькуце і соцыяэканамічны спад у Бенгаліі, які ён падрабязна апісаў у нерыфмаванай паэме у тысячы радкоў, чыя знішчальная тэхніка двайнога бачання прадвясціла фільм Сацьяджыта Рэя «Апур сансар». Тагорам было напісана яшчэ мноства твораў, якія склалі пятнаццаць тамоў. Сярод іх такія паэмы ў прозе як «Зноў» («Punashcha», 1932), «Апошняя актава» («Shes Saptak», 1935) і «Лісце» («Patraput», 1936). Ён працягваў эксперыментаваць са стылем, ствараючы песні ў прозе і танцы-п’есы, такія як «Чытрангада» («Chitrangada», 1914), «Ш’яма» («Shyama», 1939) і «Чандаліка» («Chandalika», 1938). Тагорам былі напісаны раманы «Дуі Бон» («Dui Bon», 1933), «Маланча» («Malancha», 1934) і «Чатыры часткі» («Char Adhyay», 1934). У апошнія гады жыцця яго зацікавіла навука. Ён напісаў зборнік эсэ «Наш Сусвет» («Visva-Parichay», 1937). Яго даследаванні біялогіі, фізікі і астраноміі знайшлі адлюстраванне ў паэзіі, якая часта змяшчала шырокі натуралізм, які падкрэслівае яго павагу перад законамі навукі. Тагор удзельнічаў у навуковым працэсе, ствараючы апавяданні пра навукоўцаў, якія ўвайшлі ў некаторыя раздзелы «Сі» («Se», 1937), «Цін Санг» («Tin Sangi», 1940) і «Гальпасальпа» («Galpasalpa», 1941)
Апошнія чатыры гады жыцця Тагора былі азмрочаныя хранічнымі болямі і двума доўгімі перыядамі хвароб. Яны пачаліся, калі Тагор страціў прытомнасць ў 1937 годзе і доўга заставаўся ў коме на мяжы жыцця і смерці. Гэта ж паўтарылася ў канцы 1940 года, пасля чаго ён ужо не адышоў. Паэзія Тагора, напісаная ў гэтыя гады, з’яўляецца ўзорам яго майстэрства і адрознівалася асаблівай заклапочанасцю смерцю. Пасля працяглай хваробы Тагор памёр 7 жніўня 1941 года ў маёнтку Джарасанка. Увесь бенгаламоўны свет аплакваў сыход паэта. Апошнім, хто бачыў Тагора жывым, быў Амія Кумар Сен, які запісваў пад дыктоўку апошнюю яго паэму. Пазней яе чарнавік быў перададзены музею Калькуты. Ва ўспамінах індыйскага матэматыка, прафесара П. Ч. Махалонбіса адзначалася, што Тагор моцна перажываў з-за вайны паміж нацысцкай Германіяй і СССР, часта цікавячыся зводкамі з франтоў, і ў апошні дзень жыцця выказаў цвёрдую веру ў перамогу над нацызмам.
Падарожжы
Паміж 1878 і 1932 гадамі Тагор наведаў больш за трыццаць краін на пяці кантынентах. Многія з гэтых паездак былі вельмі важнымі для азнаямлення неіндыйскай аўдыторыі з яго творчасцю і палітычнымі поглядамі. У 1912 годзе ён паказаў некаторыя ўласнаручна зробленыя пераклады сваіх вершаў на англійскую мову знаёмым у Вялікабрытаніі. Яны вельмі ўразілі блізкага таварыша Гандзі Чарльза Эндруса, ірландскага паэта Уільяма Ёйтса, Эзру Паўнда, Роберта Брыджа, Томаса Мура і іншых. Ейтсам была напісана прадмова да англамоўнага выдання «Гітанджалі», а Эндрус пазней наведваў Тагора ў Шанцінікетане. 10 лістапада 1912 года Тагор наведаў ЗША і Вялікабрытанію, спыняючыся ў Бутэртане (Стафардшыр) у свяшчэннаслужыцеляў-сяброў Эндруса. З 3 мая 1916 па красавік 1917 года Тагор чытаў лекцыі ў Японіі і ЗША, у якіх асуджаў нацыяналізм. Яго эсэ «Нацыяналізм у Індыі» атрымала як пагардлівыя, так і хвалебныя водгукі ад пацыфістаў, уключаючы Ромена Ралана.
Неўзабаве па вяртанні ў Індыю, 63-гадовы Тагор прыняў запрашэнне ўрада Перу. Потым ён наведаў Мексіку. Урады абедзвюх краін далі крэдыт у $ 100 000 школе Тагора ў Шанцінікетане ў гонар яго візіту. Праз тыдзень пасля прыбыцця ў Буэнас-Айрэс (Аргенціна) 6 лістапада 1924 г. хворы Тагор пасяліўся на Віле Міральрыа па запрашэнні Вікторыі Акампа. Ён вярнуўся ў Індыю ў студзені 1925 года. 30 мая наступнага года Тагор наведаў Неапаль (Італія), а 1 красавіку гаварыў з Беніта Мусаліні ў Рыме. Іх спачатку цёплыя адносіны скончыліся крытыкай з боку Тагора 20 ліпеня 1926 года.
14 ліпеня 1927 года Тагор з двума кампаньёнамі пачаў чатырохмесячны тур па Паўднёвай Азіі наведаўшы Балі, Яву, Куала-Лумпур, Малаку, Пінанг, Сіям і Сінгапур. Апавяданні Тагора аб гэтых падарожжах былі пазней сабраны ў творы «Джатры» («Jatri»). У пачатку 1930-х гг. ён вярнуўся ў Бенгалію для падрыхтоўкі да гадавога падарожжа па Еўропе і Злучаных Штатах. Яго малюнкі выстаўляліся ў Лондане і Парыжы. Аднойчы, калі ён вярнуўся ў Вялікабрытанію, ён спыніўся ў паселішчы квакераў у Бірмінгеме. Там ён напісаў свае Оксфардскія лекцыі і выступаў на сходах квакераў. Тагор казаў аб «глыбокай расколіне адчужанасці» распавядаючы аб адносінах паміж брытанцамі і індусамі — тэме, якую ён прапрацоўваў наступныя некалькі гадоў. Ён наведаў Ага-хана III, які жыў у Дарлінгтан Холе, і адправіўся ў Данію, Швейцарыю і Германію, будучы ў дарозе з чэрвеня па сярэдзіну верасня 1930 года, потым наведаўшы Савецкі Саюз. У красавіку 1932 года Тагор, пазнаёміўся з творамі персідскага містыка Хафіза і легендамі пра яго, спыніўся каля Рэзы Пехлеві ў Іране. Такі насычаны графік паездак дазволіў Тагору мець зносіны з многімі вядомымі сучаснікамі, такімі як Анры Бергсан, Альберт Эйнштэйн, Роберт Фрост, Томас Ман, Бернард Шоу, Герберт Уэлс і Рамэн Ралан. Апошнія замежныя паездкі Тагора ўключалі ў сябе візіты ў Персію і Ірак (у 1932 г.) і Шры-Ланку (у 1933), якія толькі ўмацавалі пісьменніка ў яго пазіцыях адносна дзялення людзей і нацыяналізму.
Творчасць
Найбольш вядомы як паэт, Тагор таксама маляваў і складаў музыку, ён быў аўтарам раманаў, эсэ, навел, драм і мноства песень. З яго прозы найбольш вядомыя яго навелы, больш таго, ён лічыцца родапачынальнікам бенгаламоўнай версіі гэтага жанру. У працах Тагора часта адзначаюць іх рытмічнасць, аптымістычнасць і лірызм. Такія яго творы, у асноўным, запазычаныя са зманліва простых гісторый з жыцця простых людзей. З-пад пяра Тагора выйшаў не толькі тэкст верша «Джанаганамана», які стаў Гімнам Індыі, але і музыка, пад якую ён выконваецца. Малюнкі Тагора, выкананыя акварэллю, пяром і тушшу, выстаўляліся ў многіх краінах Еўропы.
Паэзія
Паэзія Тагора, багатая ў сваёй стылявой разнастайнасці, ад класічнага фармалізму да камічнага, летуценнага і захопленага, мае карані ў творчасці вайшнаўскіх паэтаў XV—XVI стагоддзяў. Тагор адчуў глыбокую пашану перад містыцызмам рышы, такіх як В’яса, якія напісалі Упанішады, Кабіра і Рампрасада Сена. Яго паэтычныя творы сталі больш свежымі і спелымі пасля яго знаёмства з народнай музыкай Бенгаліі, якая ўключала ў сябе балады спевакоў-містыкаў баулаў. Тагор ізноў адкрыў і зрабіў шырока вядомымі гімны Картабхаджы (Kartābhajā), у якіх асноўная ўвага надавалася ўнутранай боскасці і бунту супраць рэлігійнай і сацыяльнай артадаксальнасці. За гады, праведзеныя ў Шылайдаху, вершы Тагора набылі лірычнае гучанне. У іх ён імкнуўся да сувязі з чароўным праз зварот да прыроды і кранальнае суперажыванне чалавечай драме. Тагор выкарыстаў падобны прыём у сваіх паэмах, прысвечаных адносінам паміж Радхам і Крышнам, якія апублікаваў пад псеўданімам Бханусімха (, Сонечны Леў). Да гэтай тэмы ён вяртаўся яшчэ не раз.
Удзел Тагора ў найбольш ранніх спробах развіцця мадэрнізму і рэалізму ў Бенгаліі выявіўся ў яго літаратурных эксперыментах 1930-х гадоў, прыкладамі якіх могуць служыць «Афрыка» або «Камалія», адны з найбольш вядомых з яго позніх вершаў. Часам Тагор пісаў вершы выкарыстоўваючы дыялект шадху бхаша, які ўтварыўся ў выніку ўплыву санскрыта на бенгальскую мову, пазней пачаўшы выкарыстоўваць больш распаўсюджаны чолці бхаша. Іншыя яго значныя сачыненні ўключаюць «Вобраз каханай» (1890), «Залатая ладдзя» (1894), «Жураўлі» (Бенг. Balaka, 1916, метафара для перасялення душ ) і «Вячэрнія мелодыі» (1925). «Залатая ладдзя» з’яўляецца адной з найбольш вядомых яго паэм аб эфемернасці жыцця і дасягненняў.
Зборнік вершаў «Гітанджалі» (গীতাঞ্জলি, Gitanjali, «Ахвярныя спевы») быў адзначаны Нобелеўскай прэміяй па літаратуры ў 1913 годзе.
Паэзія Тагора была пакладзена на музыку многімі кампазітарамі, сярод твораў якіх трыпціх для сапрана і струннага квартэта Артура Шэферда, Лірычная сімфонія Аляксандра Цямлінскага, цыкл любоўных песень Ёзафа Фёрстэра, «Вандроўны вар’ят» (Potulný šílenec) Леоша Яначэка, натхнёнага выступленнем Тагора ў Чэхаславакіі ў 1922 годзе, «Прана» на верш «Паток жыцця» з «Гітанджалі» Гары Шумана. У 1917 годзе Рычард Хагман пераклаў і пераклаў на музыку яго вершы, стварыўшы адну з самых вядомых сваіх песень «Do not go my love». Джонатан Харві стварыў кампазіцыі «One Evening» (1994) і «Song Offerings» (1985) на вершы Тагора.
Раманы
Тагор напісаў восем раманаў, мноства навел і апавяданняў сярод якіх «Чатуранга» («Chaturanga»), «Развітальная песня» (гэтак жа перакладаецца як «Апошняя песня», «Shesher Kobita»), «Чатыры часткі» («Char Adhay») і «Наўкадубі» («Noukadubi»). Навелы Тагора, у асноўным апісваюць жыццё бенгальскага сялянства, упершыню з’явіліся на англійскай мове ў 1913 годзе ў зборніку «Бедныя камяні і іншыя апавяданні» («Hungry Stones and Other Stories»). Адзін з самых вядомых раманаў, «Дом і свет» («Ghare Baire»), прадстаўляе індыйскае грамадства скрозь прызму бачання заміндара-ідэаліста Нікхіла, агаляе індыйскі нацыяналізм, тэрарызм і рэлігійнасць у руху «Свадзешы». Раман заканчваецца супрацьстаяннем паміж індуістамі і мусульманамі і глыбокімі душэўнымі ранамі Нікхіла.
Апавяданне «Узаемаадносіны» (гэтак жа перакладаецца як «Сувязі», «Jogajog») апавядае аб суперніцтве дзвюх сямей Чатыржы (Біпродас) — цяпер збяднелых арыстакратаў — і Гасалаў (Мадхусудан), якія прадстаўляюць новае напышлівае пакаленне капіталістаў. Кумудзіні, сястра Біпродаса, аказваецца між двух агнёў, выйшаўшы замуж за Мадхусудана, быўшы выхаванай пад надзейнай абаронай, у павазе да рэлігіі і абрадаў. Гераіня, звязаная ідэаламі Шывы-Саці на прыкладзе Дакшаяні, разрываецца паміж жалем да лёсу свайго прагрэсіўнага, спачувальнага брата і яго супрацьлегласці — сваім распусным мужам-эксплуататарам. Гэты раман прысвечаны цяжкаму становішчу бенгальскіх жанчын, якія апынуліся паміж абавязкам, гонарам сям’і і цяжарнасцю, гэтак жа ён паказвае зніжэнне ўплыву зямельнай алігархіі Бенгаліі.
Тагор напісаў і больш аптымістычныя творы. «Апошняя паэма» (таксама перакладаецца як «Развітальная песня», «Shesher Kobita») з’яўляецца адным з найбольш лірычных яго раманаў, з выпісанымі паэмамі і рытмічнымі пасажамі галоўнага героя — паэта. Твор таксама змяшчае элементы сатыры і постмадэрнізму, ён атакуе старое, аджываючае, абрыдлае паэту, які ідэнтыфікуецца з самім Рабіндранатам Тагорам. Хоць яго раманы застаюцца найменш ацэненымі, яны атрымалі значную ўвагу з боку кінарэжысёраў, такіх як Сацьяджыт Рэй і іншых, напрыклад, фільмы па аднайменных творах Тагора «Чокхер Балі» («Chokher Bali») і «Дом і свет» («Ghare Baire»). У першым з іх Тагор апісвае бенгальскае грамадства пачатку XX стагоддзя. Цэнтральным персанажам з’яўляецца маладая ўдава, якая прагне жыць уласным жыццём, што ўступае ў канфлікт з традыцыяй, якая не дазваляе ўступаць у паўторны шлюб і выракае на адасобленае, самотнае існаванне. Гэтая туга, замешаная на падмане і горы, якая ўзнікла з нездаволенасці і смутку. Тагор казаў пра раман: «Я заўсёды шкадаваў яго канец». Саўндтрэкі з фільма часта характарызуюць як рабіндрасангіты — музычныя формы, прапрацаваныя Тагорам на аснове бенгальскай музыкі. У другой кінастужцы ілюструецца барацьба Тагора з самім сабой: паміж ідэаламі Заходняй культуры і рэвалюцыі супраць яе. Гэтыя дзве ідэі выяўляюцца праз двух галоўных герояў — Нікхіла, які ўвасабляе рацыянальны пачатак і выступае супраць гвалту, і Сандзіпа, які не спыняецца ні перад чым для дасягнення сваіх мэт. Падобныя супрацьлегласці вельмі важныя для разумення гісторыі Бенгаліі і яе праблем. Існуюць спрэчкі, ці не паспрабаваў Тагор выразіць Гандзі ў вобразе Сандзіпа і аргументы супраць гэтай версіі, бо Тагор вельмі паважаў Махатму, які выступаў супраць якога-небудзь гвалту.
Дакументалістыка
Тагор напісаў шмат дакументальных кніг, якія ахопліваюць тэмы ад гісторыі Індыі да лінгвістыкі і духоўнасці. Акрамя аўтабіяграфічных прац, яго дарожныя дзённікі, эсэ і лекцыі былі сабраныя ў некалькі тамоў, якія ўключаюць «Лекцыі з Еўропы» («Europe Jatrir Patro») і «Рэлігія чалавека» («Manusher Dhormo»). Кароткая перапіска Тагора і Эйнштэйна, «Запіскі аб прыродзе рэальнасці», увайшла ў іх як дадатак.
Музыка
Тагор злажыў каля 2230 песень і шмат маляваў. Яго песні, часта напісаныя ў стылі рабіндра сангіт (রবীন্দ্র সংগীত — «песня Тагора»), з’яўляюцца значнай часткай культуры Бенгаліі. Музыка Тагора неаддзельная ад яго літаратурных твораў, многія з якіх — паэмы або раздзелы раманаў, апавяданні — браліся за аснову для песень.
Выяўленчае мастацтва
Тагор з’яўляецца аўтарам каля 2500 малюнкаў, якія ўдзельнічалі ў выстаўках Індыі, Еўропы і Азіі. Дэбютная выстаўка адбылася ў Парыжы, па запрашэнні дзеячаў мастацтва, з якімі Тагор меў зносіны ў Францыі. На Арсенальнай выстаўцы, падчас яе экспазіцыі ў Чыкага ў 1913 годзе, Тагор вывучаў сучаснае мастацтва ад імпрэсіяністаў да Марселя Дзюшана. Яго ўразілі лонданскія лекцыі Стэлы Крамрых (1920), і ён запрасіў яе выступіць з апавяданнямі аб сусветным мастацтве ад готыкі да дадаізму ў Шанцінікетане. Уплыў на стыль Тагора аказала наведванне Японіі ў 1912 годзе. У некаторых яго пейзажах і аўтапартрэтах відавочна прасочваецца захапленне імпрэсіянізмам. Тагор пераймаў шматлікія стылі, уключаючы рамёствы поўначы Новай Ірландыі, разьбе народнасці хайда з заходняга берага Канады (Брытанская Калумбія) і ксілагравюр Макса Пехштэйна.
Тагор, які, як мяркуецца, меў дальтанізм ці частковую нераспазнавальнасць чырвонага і зялёнага колераў, ствараў працы з асаблівымі кампазіцыямі і каляровымі рашэннямі. Яго зачароўвалі геаметрычныя фігуры, ён часта выкарыстаў у партрэтах вуглаватыя, скіраваныя ўверх лініі, вузкія, выцягнутыя формы, якія адлюстроўваюць душэўныя перажыванні. Пазнейшыя працы Тагора характарызуюцца гратэскавасцю, і драматызмам, хоць застаецца незразумелым, ці адлюстроўвае гэта боль Тагора за сваю сям’ю або за лёс усяго чалавецтва.
У лісце да Рані Махаланобіс, жонцы вядомага індыйскага матэматыка і свайго сябра Прасанты Махаланобіса, Тагор пісаў:
Драма і проза
Хоць на Захадзе Тагор больш вядомы як паэт, ён быў таксама аўтарам шматлікіх п’ес: «Ахвярапрынашэнне» («Visarjan», 1890), герой якой, малады чалавек, заняты пакутлівымі пошукамі ісціны; «Пошта» («Dakghar», 1912) — сумная гісторыя падлетка; «Чырвоныя алеандры» («Rakta-Karabi», 1925) — драма сацыяльнага і палітычнага пратэсту.
Ацэнка творчасці
Літаратурны сакратар Тагора Амі Чакраварці адзначаў, што вершы паэта карысталіся такой папулярнасцю ў простых бенгальцаў, што часта ўспрымаліся імі як народныя. Але папулярызацыі творчасці на Захадзе перашкаджала адносна невялікая колькасць якасных перакладаў, іншыя ж не перадавалі ўсяго першапачатковага сэнсу і прыгажосці радкоў. Мноства ранніх твораў заставаліся неперакладзенымі і, такім чынам, даступнымі толькі для бенгаламоўных чытачоў.
Супрацоўнік школы ў Шанцінікетане і памочнік Тагора Крышна Крыпалані пісаў: