cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Новы Свет (Марозавіцкі сельсавет)
Размяшчэнне
У 12 км на поўдзень ад раённага цэнтра і чыгуначнай станцыі Буда-Кашалёўская (на лініі Жлобін — Гомель), 35 км ад Гомеля.
Транспартная сетка
Побач аўтадарога Жлобін — Гомель. Планоўка складаецца з прамалінейнай вуліцы, блізкай да мерыдыянальнай арыентацыі і забудаванай двухбакова драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу.
Гісторыя
Заснаваны напачатку XX стагоддзя перасяленцамі з суседніх вёсак. У 1926 годзе ў Глазаўскім сельсавеце Уваравіцкага раёна Гомельскай акругі. У 1929 годзе арганізаваны калгас. Падчас Вялікай Айчыннай вайны загінулі 7 жыхароў вёскі. У 1959 годзе ў складзе калгаса «Новае жыццё» (цэнтр — вёска Глазаўка).
Да 1 снежня 2009 года пасёлак уваходзіў у склад Глазаўскага сельсавета.
Бэрдзянскі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт
Агульная характарыстыка
У структуры ўніверсітэта 6 факультэтаў, эканоміка-гуманітарны каледж, 28 кафедраў, дзе навучальны працэс забяспечваюць 29 дактароў навук, прафесараў, 186 кандыдатаў навук, дацэнтаў. Падрыхтоўка дактароў філасофіі ажыццяўляецца па наступных спецыяльнасцях аспірантуры: 014 Сярэдняя адукацыя, 015 Прафесійная адукацыя, 032 Гісторыя і археалогія, 035 Філалогія, 051 Эканоміка. Падрыхтоўка дактароў навук ажыццяўляецца па наступных спецыяльнасцях дактарантуры: 014 Сярэдняя адукацыя, 015 Прафесійная адукацыя, 035 Філалогія.
NGC 6778
NGC 6778 (іншыя абазначэнні — NGC 6785, PK 34-6.1) — планетарная туманнасць у сузор’і Арол.
Гэты аб’ект занесены ў Новы агульны каталог два разы, з абазначэннямі NGC 6778, NGC 6785.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Туманнасць была ўпершыню выяўлена Джонам Гершэлем 21 мая 1825 года і каталагізавана як NGC 6785. Пераадкрыта 25 чэрвеня 1863 года Альбертам Мартам і занесена ў каталог як NGC 6778.
Кнос
Кнос  — старажытны горад на в-ве Крыт, адзін з найважнейшых цэнтраў эгейскай культуры.
Паселішча на месцы Кноса існавала з часоў неаліту; яно павялічылася ў раннемінойскі перыяд (каля 3000 — 2000 да н.э.), каля 2200 ці 2000 да н.э. Кнос стаў сталіцай магутнага царства. Найвышэйшы ўздым яго прыпадае на познамінойскі перыяд (каля 1600 — каля 1470 да н.э.), калі яго цары сталі вярхоўнымі правіцелямі магутнай дзяржавы са значнай цэнтралізацыяй кіраўніцтва і гаспадарчага жыцця.
Кноскі палац
Пры археалагічных даследаваннях выяўлены жылыя пабудовы, палацы, прылады вытворчасці, зброя, побытавыя рэчы, т.зв. архіў Кноскага палаца (таблічкі са складовым пісьмом).
Іншыя археалагічныя аб'екты
У Кносе пры археалагічных раскопках выяўлены таксама Малы палац, Царская віла, т.зв. караван-сарай, рэшткі каменных жылых дамоў 1-й пал. ІІ тыс. да н.э. На ўскраіне горада — манументальныя грабніцы (у т.л. т.зв. Храмавая грабніца, каля 1700—1450 да н.э.) і могілкі.
Павел Мікалаевіч Лёгкі
Павел Мікалаевіч Лёгкі (нар., Баранавічы, Брэсцкая вобласць) — беларускі дзяржаўны дзеяч і дыпламат.
Біяграфія
Нарадзіўся 30 мая 1972 года ў Баранавічах Брэсцкай вобласці. Маці паходзіць з вёскі Нач Ганцавіцкага раёна Брэсцкай вобласці, бацька — з Магілёўшчыны.
У 1989—1992 гадах быў курсантам Данецкага вышэйшага ваенна-палітычнага вучылішча інжынерных войскаў і войскаў сувязі, у 1992—1993 гадах — курсантам Мінскага вышэйшага ваеннага каманднага вучылішча, якое скончыў у 1993 годзе.
З чэрвеня па лістапад 1993 года быў камандзірам узвода вучэбнага цэнтра Мінскага вышэйшага ваеннага каманднага вучылішча. У 1993—1998 гадах з’яўляўся навуковым супрацоўнікам ваенна-навуковых падраздзяленняў Мінскага вышэйшага ваеннага каманднага вучылішча і Ваеннай акадэміі Рэспублікі Беларусь.
У 1998—2000 гадах працаваў карэспандэнтам, у 2000—2002 гадах — начальнікам-рэдактарам аддзела рэдакцыі часопіса «Армія» Міністэрства абароны Рэспублікі Беларусь.
У 2002—2003 гадах працаваў аглядальнікам службы навін Агульнанацыянальнага тэлебачання.
У 2003—2012 гадах узначальваў прэс-службу прэзідэнта Беларусі. На пасадзе, у прыватнасці, быў адным са спікераў рэжыму Лукашэнкі падчас разгону буйных пратэстаў беларускай дэмакратычнай апазіцыі пасля супярэчлівых прэзідэнцкіх выбараў 2006 года («Джынсавая рэвалюцыя») і 2010 года (Плошча 2010 і пратэсты Беларусі 2011 года).
У 2004 годзе скончыў Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь.
З 22 кастрычніка 2012 года па 9 студзеня 2018 года працаваў саветнікам-пасланнікам Пасольства Рэспублікі Беларусь у Расійскай Федэрацыі, дзе адказваў за інфармацыйныя пытанні.
З 9 студзеня па май 2018 года працаваў намеснікам Міністра інфармацыі Рэспублікі Беларусь. З мая 2018 года да 1 снежня 2020 года працаваў першым намеснікам Міністра інфармацыі Рэспублікі Беларусь.
1 снежня 2020 года прызначаны саветнікам-пасланнікам Пасольства Рэспублікі Беларусь у Расійскай Федэрацыі.
Сям’я
Жонка Алена і два сыны (старэйшы — студэнт, малодшы — школьнік).
Санкцыі ЕС і іншых краін
У верасні 2020 года Латвія і Эстонія ўнеслі Лёгкага ў свае санкцыйныя спісы: Латвія прызначыла Лёгкага персонай нон грата, а Эстонія наклала пяцігадовую забарону на ўезд.
17 снежня 2020 года Лёгкі быў уключаны ў Чорны спіс Еўрасаюза. Савет Еўрапейскага Саюза прызнаў Лёгкага падчас яго працы першым намеснікам міністра інфармацыі адказным за, у прыватнасці, «рашэнне Міністэрства інфармацыі спыніць доступ да незалежных сайтаў і абмежаваць доступ у Інтэрнэт у Беларусі пасля прэзідэнцкіх выбараў 2020 года – рэпрэсіі супраць грамадзянскай супольнасці, мірных дэманстрантаў і журналістаў». 26 студзеня 2021 года да санкцый ЕС далучыліся Албанія, Ісландыя, Ліхтэнштэйн, Нарвегія, Паўночная Македонія, Чарнагорыя.
Акрамя таго, Лёгкага ў свае санкцыйныя спісы ўключылі Вялікабрытанія, Швейцарыя.
Chamaerhodos altaica
Chamaerhodos altaica — від раслін з сямейства, прыродны для Кітая.
Псеўда-Арыстоцель
Псе́ўда-Арысто́цель — агульнае імя для аўтараў філасофскіх і медыцынскіх прац, якія прыпісваюць свае працы Арыстоцелю, а таксама для тых, чые працы пазней лічыліся працамі Арыстоцеля. У Сярэднія вякі многія еўрапейскія і арабскія аўтары ўдавалі свае працы за арыстоцелеўскія, бо гэта прыносіла іх працам вядомасць і прызнанне. Гэтыя сачыненні ёсць прыкладам псеўдаэпіграфікі.
Гісторыя
Першыя псеўда-арыстоцелеўскія творы былі створаныя прадстаўнікамі перыпатэтычнай школы, закладзенай самім Арыстоцелем. Аднак, пераважная колькасць прац была напісаная значна пазней, у Сярэднія вякі. Арыстоцель стварыў мноства твораў разнастайнай тэматыкі, таму магчыма было прыпісваць яму тэксты ў самых розных галінах. Прыпісванне імя Арыстоцеля тэкстам гарантавала ім некаторую павагу і прызнанне, бо Арыстоцель лічыўся адным з самых аўтарытэтных старажытных аўтараў для вучоных людзей як хрысціянскай Еўропы, гэтак і мусульманскіх арабскіх краін. Як правіла невядома, быў прыпісаны Арыстоцелю тэкст яго ўласным аўтарам ці кімсьці іншым, хто хацеў папулярызаваць такія працы, выкарыстоўваючы імя філосафа.
За Сярэднімі вякамі ў абарачэнні было больш за сто псеўда-арыстоцелеўскіх твораў. Іх можна падзяліць на тры групы паводле мовы арыгіналу, а менавіта лаціна, грэчаская і арабская. Група твораў на лаціне найменшая, пераважаюць працы па-арабску. У Сярэднявеччы многія арабскія творы былі перакладзеныя на лаціну. Бальшыня з іх асвятляе акультныя тэмы, такія як алхімія, астралогія, хірамантыя і фізіягноміка. Іншыя тэксты адносіліся да грэчаскіх філасофскіх прадметаў — часцей да платонаўскіх і неаплатанічных школ, радзей да перыпатэтычнай. Арабскі Secretum Secretorum быў самай папулярнай псеўда-арыстоцелеўскай працай і нават больш распаўсюджаны, чым любы з сапраўдных твораў Арыстоцеля.
Стварэнне псеўда-арыстоцелеўскіх твораў працягвалася яшчэ доўга нават пасля Сярэдніх вякоў. «Шэдэўр Арыстоцеля» — гэта дапаможнік па сексуальных практыках і акушэрстве, упершыню апублікаваны ў 1684 годзе, стаўшы вельмі папулярным у Англіі. Ён усё яшчэ прадаваўся ў пачатку XX стагоддзя і, верагодна, быў самай тыражаванай кнігай на медыцынскую тэматыку ў XVII і пачатку XIX стагоддзя.
Прывілей
Прывіле́й (ад  — спецыяльны закон) — выключнае права, асабістае права, перавага, назва патэнта, якая да некаторых часоў ужывалася ў міжнародным ліцэнзіённым, аўтарскім праве.
З гісторыі беларускага права
Прывіле́й (ст.-белар.:привилей; przywilej) - законадаўчы акт у Каралеўстве Польскім (з XII ст.) і Вялікім княстве Літоўскім (з канца XIV ст.), які сцвярджаў правы асобных людзей, шляхетных радоў, сацыяльных груп альбо адміністрацыйных адзінак на нейкае матэрыяльнае, альбо статуснае ўладанне.
Індурская сінагога
Індурская сінагога — былая сінагога ў аграгарадку Індуры Гродзенскага раёна Гродзенскай вобласці.
Гісторыя
Індурская сінагога ўзведзена ў 1885 годзе. У той час у вёсцы жыло больш за дзве тысячы яўрэяў і дзейнічала дзевяць сінагог. Цагляная сінагога з’яўлялася найвышэйшым месцам у вёсцы, фасад будынка накіраваны ў бок Іерусаліма.
У пасляваенны час будынак былой сінагогі аддалі калгасу, які прыстасаваў яго пад склад для ўгнаенняў. За гэты час было зменена знешняе аблічча сінагогі, з’явілася некалькі драўляных прыбудоў, інтэр’ер быў амаль цалкам знішчаны.
У наш час будынак пакінуты ў запусценні. Знешні пласт тынкоўкі да цяперашняга часу страчаны, што сур’ёзна змяніла аблічча сінагогі, і яна стала нагадваць руіны.
Аляксандр Аляксандравіч Баравік
Аляксандр Аляксандравіч Бараві́к (, в. Сяргеенкі, Полацкі павет — ) — адзін з кіраўнікоў партызанскага руху на тэрыторыі Мінскай вобласці ў гады Вялікай Айчыннай вайны.
Біяграфія
З 1928 г. на савецкай і гаспадарчай працы.
У партызанах з ліпеня 1941 года: камандзір узвода, камісар атрада, у студзені 1943 — ліпені 1944 г. камісар 25-й партызанскай брыгады імя П. К. Панамарэнка, адначасова ў сакавіку 1943 — ліпені 1944 г. сакратар Любанскага падпольнага РК КП(б)Б.
У 1944—1967 гг. на партыйнай і гаспадарчай рабоце.
Вярнідуб
Вярнідуб, Дубавік, Дуб-Дубавік, Дубіна, Лесавы — персанаж усходнеславянскіх чарадзейных казак сюжэтнага тыпу, часовы памочнік галоўнага героя-асілка — Кацігарошка, Івашкі-Мядзведжага Вушка і інш. Казкі з вобразам Вярнідуба вядомыя ў беларускім фальклоры, таксама сустракаюцца ў рускім ды ўкраінскім фальклоры.
Вярнідуб у некаторых фізічных праявах саступаў асілку. Ён быў здольны выварочваць стогадовыя дубы з карэннем, размахваць імі, як голлем, і далёка перакідваць іх. У казках герой-асілак выпрабоўвае моц Вярнідуба, пасля залічвае яго ў сябры, і яны разам з іншымі народнымі волатамі змагаюцца супраць розных злых сіл і заваёўнікаў, у тым ліку і фантастычных — Змея, Кашчэя Бессмяротнага (Здыхліка Неўміручага), што выяўлялі сваёй дзейнасцю антычалавечыя злыя сілы.
Тожава
То́жава (, Тожево) — былы хутар у Лунінецкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіў у склад Бастынскага сельсавета.
Скасаваны 27 снежня 2022 года.
Анатоль Віктаравіч Сікорскі
Анатоль Віктаравіч Сікорскі (нар., в. Гінтаўшчына Валожынскага раёна Мінскай вобласці) — беларускі вучоны, педагог. Кандыдат медыцынскіх навук, дацэнт, рэктар Беларускага дзяржаўнага медыцынскага ўніверсітэта (да 2020 года).
Біяграфія
У 1971 годзе скончыў Сугваздаўскую васьмігодку, а праз два гады — Валожынскую СШ № 1.
Яго ўклад у развіццё медыцынскай адукацыі і навукі неаднаразова быў адзначаны высокімі ўрадавымі ўзнагародамі. Мае медаль «За працоўныя заслугі» (2009).
Калікст I
Калікст I (Callistus) (? — 14 кастрычніка 222) — біскуп рымскі (217 — 14 кастрычніка 222).
Біяграфія
Амаль усе звесткі аб ім паведамляе яго супернік Іпаліт у сваіх «Philosophumena», і таму яны не асабліва надзейныя. Будучы рабом хрысціянскага чыноўніка Каргофора, Калікст за страту давераных яму грошай быў пакараны, а пазней быў сасланы на руднікі ў Сардзінію з-за сутыкненняў з яўрэямі.
Вернуты адтуль па хадайніцтве палюбоўніцы імператара Камода, Марцыі, ён пры Папе Сефірыні стаў святаром, а пасля смерці Папы абраны рымскім біскупам, хоць іншая частка духавенства абрала Іпаліта.
Дэкрэты, якія прыпісваюцца Каліксту, несумненна, падробленыя; яго пакутніцкая смерць падвяргаецца сумневу. Пазней Калікст быў кананізаваны, хоць Іпаліт абвінавачваў яго ў ерасі тэапасхітаў, або патрыпасіян.
Урбан I
Урбан I (Urbanus) (? — 25 мая 230) — біскуп Рыма з 222 па 25 мая 230. Нарадзіўся, памёр і пахаваны ў Рыме. Браў удзел у дыскусіі пра вучэньне св. Іпаліта. Па легендзе, малітвай руйнаваў ідалаў. Звярнуў у хрысціянства мноства людзей. Дзень памяці ў каталікоў — 25 мая, у праваслаўных — 25 лютага (12 лютага па старым стылі).
NGC 6780
NGC 6780 (іншыя абазначэнні — PGC 63151, ESO 184-62, AM 1918-555, IRAS19187-5552) — спіральная галактыка з перамычкай (SBc) ў сузор’і Тэлескоп.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Вярнігара
Вярнігара, Вярнігор, Гара-Гаравік, Гарыня, Гаравы – персанаж усходнеславянскіх чарадзейных казак сюжэтнага тыпу, на нейкім важным этапе сябра героя-асілка - Кацігарошка, Івашкі – Мядзведжага Вушка і інш.
Па легендзе валодаў незвычайнай сілай: мог руйнаваць горы. Сустрэўшы больш моцнага, далучаецца да яго, каб для роднага люду рабіць дабро, уступіць у бой з заваёўнікамі, злымі страшыдламі, адстойваючы справядлівасць і дабро. Бывала, Вярнігара ў цяжкія хвіліны праяўляў і баязлівасць, за што строга асуджаўся (меў моц і надзёжна не выкарыстаў яе). Каб трапіць у народныя любімцы, трэба было быць па-разумнаму смелым і часамі здольным нават ахвяраваць сваё жыццё дзеля людзей.
Матыльніцы
Матыльніцы (Psychodidae) — сямейства насякомых падатраду даўгавусых атраду двукрылых. Дробныя камарыкі (даўжыня 1-4 мм), якія нагадваюць мініяцюрных начных матылькоў. Каля 2867 відаў у 115 родах у сусветнай фаўне.
Арэал
Распаўсюджаныя па ўсім зямным шары; у СНД каля 200 відаў, галоўным чынам на поўдні.
Спосаб жыцця
Лічынкі жывуць у гнілых раслінных рэштках, некаторыя ў вадзе. Ёсць сінантропныя віды, якія насяляюць у вільготных памяшканнях, напрыклад у ванных пакоях і падвалах. Вядомыя мірмекафільныя віды:, , , , ,.
Найстаражытныя прадстаўнікі сямейства вядомыя з ранняй юры Германіі, прадстаўнікі сямейства адзначаны таксама ў крэйдавых ліванскім і бірманскім бурштынах.
Аблога Канстанцінопаля (1453)
Аблога Канстанцінопаля 1453 года: аблога (з 6 красавіка 1453) і ўзяцце (29 мая 1453) сталіцы Візантыйскай імперыі Канстанцінопаля войскам Асманскай імперыі.
Турэцкае войска і флот мелі шматразовую колькасную перавагу (гл. сілы бакоў), туркі пачалі (7 красавіка) сістэматычны абстрэл сцен Канстанцінопаля што выходзілі да сушы, але прадпрыняты першы штурм (18 красавіка) быў адбіты з вялікімі стратамі для асманаў. 20 красавіка, узяўшы перамогу ў марскім баі над шматлікім праціўнікам, у Канстанцінопаль прарваліся тры генуэзскіх і адзін грэчаскі карабель з грузам харчавання і невялікім падмацаваннем. Абаронцы адбілі яшчэ тры штурмы (7, 12 і 26 мая), аднак гэтыя поспехі не маглі паўплываць на агульны ход аблогі. Туркам удалося перакінуць свой флот ў заліў Залаты Рог (22 красавіка), абкружыць візантыйскія ўмацаванні з усіх бакоў, пачаць абстрэл сцен што выходзілі да заліва. Пасля зацятай аблогі, асманы пачалі (29 мая) агульны штурм умацаванняў і пасля двух адбітых прыступаў уварваліся ў горад каля брамы Святога Рамана. Задушыўшы супраціў апошніх абаронцаў унутры горада, сярод загінулых быў і імператар Канстанцін XI, туркі ўчынілі на вуліцах і ў будынках разню, разрабавалі горад.
Psychoda
Psychoda — род насякомых сямейства. Вядома больш за 400 апісаных відаў у родзе.
Аблога Канстанцінопаля (1453)
Падзенне Канстанцінопаля азначыла фармальны канец існавання Візантыйскай імперыі і было драматычнай падзеяй для тагачаснай Еўропы. Змяніўся расклад сіл ва Усходняй Еўропе — знікненне Візантыі рэзка павысіла значэнне Маскоўскай дзяржавы як галоўнай абароны праваслаўя, «трэцяга Рыма» — пераемцы традыцыі Канстанцінопаля. Скончылася 1100-гадовая эпоха візантыйскага цэнтру культуры і навукі.
Пасіўнасць Заходняй Еўропы, якую прыпісваюць не толькі тагачасным палітычным канфліктам, але і даўняй зайздрасці да візантыйскай цывілізацыі, а таксама непрыязню да праваслаўя прывяла да ўзнікнення калектыўнага пачуцця віны, а ў выніку — і да ўзнікнення катэгарычнага адмаўлення наогул усякай каштоўнасці візантыйскай цывілізацыі ў частцы заходнееўрапейскай навуковай школы і грамадскай думкі (напрыклад, у працах вядомага гісторыка Гібана). Больш апасрэдаваным наступствам стала нерашучая дапамога Еўропы грэкам у час іх вызваленчай барацьбы супраць туркаў пачатку 19 ст., невырашальны вынік гэтай барацьбы, і далейшая напружанасць вакол гэтага пытання на працягу ўсяго 19 і пач. 20 ст.
Сілы бакоў
Візантыйцы пад агульным камандаваннем імператара Канстанціна мелі каля 6—7 тыс. воінаў і 26 ваенных караблёў. Туркі пад агульным камандаваннем султана Мехмеда мелі каля 80 тыс. воінаў (магчыма, яшчэ 20 тыс. апалчэння — «башыбузукаў» ) і моцную абложную артылерыю, 31 большы і 95 меншых ваенных караблёў. З-за праліву іх дзеянні падтрымлівала крэпасць Румелі-Хісар.
На карысць візантыйцаў быў высокі ўзровень баявой падрыхтоўкі іх флоту і добрае ўзбраенне войска. Умацаванні Канстанцінопаля з боку сушы былі аднымі з самых магутных у Еўропе, і ніколі не былі ўзятыя з часу іх збудавання ў 5 ст. Уваход у заліў Залаты Рог, а значыць, і марскі абвод умацаванняў, абараняўся магутным ланцугом і бонавай загародай, што практычна нейтралізавала дзеянні турэцкага флоту супраць крэпасці. На карысць туркаў былі іх колькасная перавага на сушы (~15:1) і на моры, а таксама амаль поўная пасіўнасць еўрапейскіх дзяржаў.
Папараць-Кветка (таварыства)
Па́параць-Кве́тка — беларускае культурна-асветнае таварыства на Случчыне ў 1917—1922 гг. Утворанае ў верасні 1917 года з ініцыятывы навучэнцаў Слуцкай агульнай земскай (беларускай) гімназіі Сяргеем Буслам і Янкам Ракуцькам (першы яе старшыня). У сваім складзе мела 3 секцыі: краязнаўчую, літаратурную і драматычна-харавую. Подле свайго статуту ставіла за мэту прапаганду беларускай мовы, культуры і мастацтва. Знаходзілася пад уплывам беларускіх эсэраў. Намаганнямі сяброў арганізацыі ў 1920 годзе былі выдадзены 2 нумары газеты «Наша Каляіна» (больш выдаць не ўдалося, бо ў снежні 1920 г. польскімі ўладамі былі канфіскаваны рукапісы наступных нумароў). У гэты час сябрамі «Папараць-Кветкі» заснаваныя філіяла таварыства ў іншых вёсках і мястэчках павета, закладзеныя кааператыў «Зара», бюро для  беспрацоўных, у сакавіку—ліпені 1920 г. — беларускія настаўніцкія курсы, ладзіліся тэатральныя вечарыны і харавыя выступленні. Улетку 1920 года ў складзе таварыства налічвалася больш за 300 чалавек. У ліпені 1920 года дзейнасць арганізацыі забароненая польскімі акупацыйнымі ўладамі. Аднавіла сваю дзейнасць у лістападзе 1920 года. Актывісты таварыства прынялі ўдзел у падрыхтоўцы і правядзенні Беларускага з'езду Случчыны і ў збройным чыне, рэштка сяброў таварыства працягвала дзейнасць і ў БССР. Спыніла існаванне ў пачатку 1922 года, пасля масавых арыштаў на Случчыне беларускіх нацыянальных дзеячаў.
Любуж
Назву Любу́ж маюць:
Новы Свет (Шырокаўскі сельсавет)
Новы Свет — былы пасёлак у Шырокаўскам сельсавеце Буда-Кашалёўскага раёна Гомельскай вобласці Беларусі.
У сувязі з радыяцыйным забруджваннем пасля Чарнобыльскай катастрофы жыхары (14 сем'яў) пераселены ў чыстыя месцы.
Размяшчэнне
У 20 км на ўсход ад раённага цэнтра і чыгуначнай станцыі Буда-Кашалёўская (на лініі Жлобін — Гомель), 30 км ад Гомеля.
Гідраграфія
На поўдні меліярацыйны канал.
Транспартная сетка
Транспартныя сувязі па прасёлкавай дарозе, затым па шашы Доўск — Гомель. Планоўка складаецца з двух кароткіх, паралельных паміж сабой вуліц, арыентаваных з паўднёвага захаду на паўночны ўсход і забудаваных драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу.
Гісторыя
Заснаваны напачатку XX стагоддзя перасяленцамі з суседніх вёсак. У 1926 годзе ў Ліпскім сельсавеце Уваравіцкага раёна Гомельскай акругі. У 1929 годзе жыхары пасёлка ўступілі ў калгас. У 1959 годзе ўваходзіў у склад саўгаса «Камінтэрн» (цэнтр — вёска Шырокае).
Музей Алаізы Пашкевіч (Астрына)
'''Музей А. С. Пашкевіч (Цёткі)''' — музей, прысвечаны Алаізе Пашкевіч, які знаходзіцца ў г.п. Астрына Шчучынскага раёна Гродзенскай вобласці. Адзіны музей Цёткі ў Беларусі. Музей размешчаны ў памяшканні Астрынскай сярэдняй школы імя А. С. Пашкевіч (Цёткі).
Гісторыя
У 1976 годзе быў арганізаваны літаратурна-краязнаўчы гурток пад кіраўніцтвам настаўніцы Галіны Багумілаўны Пугач, які ставіў сваёй мэтай збор матэрыялаў для музея А. С. Пашкевіч.
15 снежня 1982 года адбылося адкрыццё музея А. С. Пашкевіч (Цёткі) (загад № 49-а ад 8 верасня 1982 года).
З 1996 года кіраўнік музея — Балобан Ала Сямёнаўна, настаўнік беларускай мовы і літаратуры.
У 2006 годзе экспазіцыйна-выставачная плошча музея павялічылася, былі створаны новыя экспазіцыі.
У 1990 годзе музею было прысвоена званне “Выдатны школьны музей”.
У 2017 годзе музей А.С.Пашкевіч (Цёткі) заваяваў першае месца на абласным этапе рэспубліканскага конкурсу літаратурных музеяў, які праходзіў у рамках акцыі «Жыву ў Беларусі і тым ганаруся».
У 2020 годзе музею быў прысвоены статус “народны”.
Экспазіцыя
Экспазіцыйна-выставачная плошча — 127.4 кв.м., фондасховішча – 12 кв.м. Колькасць экспанатаў усяго – 881, у т.л. асноўнага фонду – 606, дапаможнага – 275. У музеі чатыры залы.
Мілер
Мілер — прозвішча англійскага паходжання (miller — млынар), распаўсюджанае па ўсім свеце шатландскімі і англійскімі эмігрантамі.
Любуж (рака)
Любу́ж — рака ў Магілёўскім раёне Магілёўскай вобласці Беларусі, левы прыток ракі Дняпро.
Музей Алаізы Пашкевіч (Астрына)
Экспазіцыя
Экспазіцыі першай залы прысвечаны жыццю і творчасці таленавітай беларускай паэтэсы, асветніцы і актыўнага дзеяча на ніве беларускай культуры пачатку ХХ ст. Каштоўныя экспанаты распавядаюць пра сям’ю Пашкевічаў, дзяцінства і юнацтва Алаізы, яе рэвалюцыйную і асветніцкую дзейнасць, вучобу і творчасць у Пецярбургу, Львове, Кракаве, Вільні і Мінску. Прадстаўлена мноства фотаздымкаў паэтэсы, яе родных і сяброў, выдатных дзеячаў культуры, якія аказалі ўплыў на станаўленне яе грамадзянскай пазіцыі і літаратурную творчасць. Экспанаты апошняй экспазіцыі расказваюць пра ўшанаванне памяці Цёткі.
Экспазіцыі «Шчучыншчына літаратурная» і «Гродзеншчына літаратурная» другой залы музея «Гучыць яе ліра нанова» знаёмяць наведвальнікаў з пісьменнікамі, выхадцамі з Прынёманскага краю, якія ідуць паэтычнай сцяжынкай, пратаптанай іх славутай зямлячкай. На стэндах размешчаны матэрыялы пра пісьменнікаў Шчучыншчыны, кнігі з аўтографамі аўтараў.
Экспанаты трэцяй, этнаграфічнай залы ствараюць атмасферу таго часу, калі жыла А.С. Пашкевіч. Тут сабраны разнастайныя прылады працы і прадметы побыту сялян канца ХІХ — пачатку ХХ ст.
У чацвёртай зале - экспазіцыя «Тут родзіцца думка за думкай…”. Цікавыя матэрыялы расказваюць пра гісторыю развіцця адукацыі ў Астрыне.
Бродніца (Лунінецкі раён)
У 1940—1954 гадах цэнтр Бродніцкага сельсавета, у 1954—1980 гадах у складзе Дварэцкага сельсавета, з 11 жніўня 1980 года ў складзе Вулькаўскага сельсавета.
Стэфан I (Папа Рымскі)
Стэфан I (Stephanus I; пам. 2 жніўня 257) — біскуп Рыма з 12 мая 254 па 2 жніўня 257. Пакараны па загаду імператара Валяр’яна. Шануецца як свяшчэннамучанік ў Праваслаўнай (памяць 15 (2) жніўня) і Каталіцкай (памяць — 2 жніўня) цэрквах.
Стэфан вядомы сваім дыспутам з карфагенскім біскупам Кіпрыянам па пытанні аб дапушчальнасці хрышчэння ерэтыкоў. Як вынікае з захаваных пасланняў Кіпрыяна да папы, афрыканскія біскупы пагражалі Рыму расколам царквы. Падаплёкай спрэчкі было пытанне аб вяршэнстве над іспанскімі біскупамі, на якое прэтэндавалі як Рым, так і Карфаген.
Шкала Фуджыты
Шкала Фуджыты (Fujita scale) — шкала для класіфікацыі тарнада.
Аляксандр Біспінг
Аляксандр Біспінг фон Гален (16 студзеня 1844 — 24 красавіка 1867) — памешчык.
Біяграфія
Паходзіў з нямецкага рода Біспінгаў уласнага герба (прыдомак фон Гален), прадстаўнікі якога ў канцы XVI — пачатку XVII ст. перасяліліся ў Вялікае Княства Літоўскае. Нарадзіўся 16 студзеня 1844 года у бацькаўскім маёнтку ў Дуляўшчыне Ваўкавыскага павета, недалёка ад Струбніцы, у сям’і Каміля Біспінга (1810—1850). У сям’і акрамя Аляксандра было яшчэ трое дзяцей: браты Ян, Юзаф і Тэрэза.
Бацька, Каміль Біспінг, даводзіўся родным пляменнікам Аляксандры Свечынай і Юзэфе Вайчынскай, у дзявоцтве Біспінгаў. Пасля смерці сваіх сужэнцаў (абодва займалі высокія пасады ў службовай іерархіі Расійскай імперыі), не маючы сваіх уласных дзяцей, яны ў 1853 г. аб’ядналі свае маёнткі ў агульны. Для тых часоў гэта быў унікальны выпадак, які патрабаваў ад дзвюх жанчын не толькі паразумення, але настойлівасці, цярпення і патрэбных сувязяў у вышэйшых колах пецярбургскага двара. Дзеля канчатковага вырашэння дадзенага пытання спатрэбіўся непасрэдны ўдзел імператара, які адмысловым імянным указам даў на гэта свой дазвол. У склад Масалянскай ардынацыі ўвайшлі непасрэдна Масаляны, а таксама Верцялішкі, Паплаўцы, Скалубава, Трэйглі (Гродзенскі павет) і Вярэйкі, Кузьмічы, Мацейкаўшчына (Ваўкавыскі павет) — разам 1970 мужчынскіх душ. Паводле гэтага дакумента, уладаром усёй гэтай маёмасці пасля смерці фундатарак мусіў стаць меўшы на той час 11 год Аляксандр Біспінг. Пры гэтым Аляксандр не быў старэйшым. Тым не менш, у абыход маяратнага права менавіта ён стаў адзіным уладаром велізарнай маёмасці сваіх стрыечных бабак. Прычына гэтага, верагодна, крыецца ў тым, што адна з фундатарак ардынацыі, Ю. Вайчынская, была яго хроснай маці і любіла яго больш за іншых унучатых пляменнікаў. Несумненна, гэты крок спарадзіў унутраны сямейны канфлікт паміж Янам (старэйшым братам) і Аляксандрам. У далейшым гэтая канфрантацыя толькі ўзмацнілася.
Хлопчыкаў з роду Біспінгаў накіравалі на вучобу спачатку ў ліцэй у Мітаве. Пасля Аляксандр вучыўся ў Бонскім універсітэце, дзе ён пазнаёміўся з сынам англіканскага святара Фортэск’ю Андэрсанам, той даваў яму дзве зімы ўрокі англійскай мовы. З 1 мая па 1 лістапада 1862 г. сябры пабывалі на другой Сусветнай выстаўцы ў Лондане.
Вяртанне на Радзіму
Да 1863 годзе тэрміновыя справы патрабавалі асабістай прысутнасці і нагляду за вялікай гаспадаркай, маладому спадчынніку трэба было вяртацца на радзіму.
На сем месяцаў Ф. Андэрсан стаў яго найбліжэйшым кампаньёнам, дарадцам і настаўнікам англійскай мовы. Іх доўгі маршрут у карэце пачаўся ў Боне, далей пралягаў праз Берлін, Маенбург, Кёнігсберг, у Вільні сябры пераселі ў вагон чыгуначнага цягніка і прыехалі ў Гродна. Час для паездкі ў рускую Польшчу было выбрана няўдала, на тэрыторыі Заходняга края Расійскай імперыі пачалося нацыянальна-вызваленчае паўстанне. Па прыбыцці ў родныя месцы малады граф пачаў рабіць візіты да блізкіх і далёкіх сваякоў.
Арышт і высылка
У той жа дзень яны былі арыштаваны і пасаджаны ў адзіночныя камеры гродзенскай турмы, якая размяшчалася ў былым езуіцкім калегіуме. Допыты следчай камісіі з 11.00 раніцы да 17.00 вечара з прыдзіркамі вядуць пяць дасведчаных следчых. Ф. Андэрсан прасіў дазволіць яму тэлеграфаваць у Пецярбург паслу, лорду, консулу ў Варшаву і бацьку ў Бон. У тэлеграмах адразу было адмоўлена. Доказ віны будаваўся на сведчаннях двух сведкаў-паўстанцаў, якія сцвярджалі, што бачылі графа і англічаніна ў лесе ў атрадзе паўстанцаў Лянкевіча, і нават чулі, пра што гаворыць замежнік. Затрыманы спрабаваў праз перакладчыка-яўрэя, а потым праз афіцэра імператарскай гвардыі барона фон Ховена даказаць, што ён не ведае польскай мовы, у крайніх выпадках пераходзіў на французскую.
7 верасня 1863 года следчая справа паступіла да губернатара Скварцова, які прызнае А. Біспінга «абсалютна нядобранадзейным у палітычным плане». Адказ ад 19.09.1863 г. з віленскай канцылярыі за подпісам генерал-губернатара М. Мураўёва дублюе першае заключэнне Скварцова: сведчанні лжэсведак-шляхцічаў прыняты, а «…памешчыка Аляксандра Біспінга, як зусім нядобранадзейнага ў палітычным плане і шкоднага для далейшага знаходжання ў краі, адправіць на жыхарства ў Арэнбургскую губерню, з усталяваннем там за ім строгага паліцэйскага нагляду; Англічаніна Андэрсана выслаць за граніцу, забараніць яму ўезд у Расію».
29 верасня 1863 года Аляксандр Біспінг, канваяваны жандарам, быў адпраўлены ў пасажырскім цягніку ў Санкт-Пецярбург у перасыльную турму, адкуль па этапе ў прызначанае месца ссылкі — Арэнбургскую губерню. Яму дазволена ўзяць з сабой у спасылку слугу і камердынера. Яго маёмасць на падставе ўказу ад 10.12.1865 падлягала абавязковаму продажу.
Палітычныя погляды Аляксандра кардынальна разыходзіліся з «чырвонымі», ён быў лаяльным да ўлады чалавекам кансерватыўных поглядаў, вернападданы цара, што пацвярджаюць мемуарныя і архіўныя дакументы. З рукапісу яго брата Яна Біспінга:
NGC 6781
NGC 6781 (іншае абазначэнне — PK 41-2.1) — планетарная туманнасць у сузор’і Арол.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Аляксандр Біспінг
Арышт і высылка
5 студзеня 1867 года з Уфы Аляксандр Біспінг падаў прашэнне на імя новага генерал-губернатара Віленскага, Ковенскага, Гродзенскага і Мінскага Э. Т. Баранава. Да таго часу А.Біспінг пасля найвышэйшага дазволу ўжо перайшоў у праваслаўе, у ссылцы цалкам парваў адносіны з мясцовым шляхецкім асяроддзем. 29 сакавіка 1864 года Эразм Карлавіч Заблоцкі (1831—1884), адзін з паплечнікаў кіраўніка паўстання К. Каліноўскага, арыштаваны ўвосень 1863 года, дае ў адмысловай следчай камісіі новыя сведчанні, выдае прозвішчы некаторых мясцовых памешчыкаў, у тым ліку і Аляксандра Біспінга. Для даследавання справы з Уфы графа дастаўляюць у Гродзенскую турму, там яго трымаюць да сярэдзіны снежня 1864 года, пакуль не вынеслі канчатковы прысуд. Заблоцкі на допыце сцвярджаў, што ён з Каліноўскім праязджаў праз маёнтак Вярэйкі. На допыце Біспінг адмаўляўся ад знаёмства з Заблоцкім і Каліноўскім, матывуючы тым, што ў яго маёнтку размешчаны заезны двор, можа быць, у ім і начавалі гэтыя людзі, але ён нічога пра гэта не ведаў.
У 1864 годзе ў англійскім выдавецтве «Macmillan and CO» выйшла кніга Андэрсана «Seven Months’ Residence in Russian Poland in 1863» (Сем месяцаў жыцця ў рускай Польшчы ў 1863 годзе), у якой былі апублікаваныя дзеннікі аўтара, адным з галоўных герояў якіх быў граф Аляксандр Біспінг. Запісы змяшчаюць таксама інфармацыю пра грамадскія настроі таго года, звычаі мястэчак, гаспадарку ў маёнтках, вінакурэнне, кірмашы, экспарт драўніны, адметныя асаблівасці гарадскога грамадства ў Гродне і сядзібах Ваўкавыскага ды Бераставіцкага паветаў. Аўтар кнігі звярнуўся ў англійскі парламент са зваротам датычна карных акцый у краі. У кнізе англічанін выказаў сваё неадназначнае стаўленне да паўстання, узгадваючы пра Біспінга Андэрсан звяртаў увагу на несправядлівы лёс блізкага таварыша, які стаў закладнікам горкіх акалічнасцяў:
У еўрапейскіх газетах справа атрымала міжнародную агалоску, гэта інфармацыя дайшла і да генерал-губернатара М. Мураўёва, што толькі пагоршыла становішча асуджанага.
Старэйшы Ян Біспінг з’явіўся ў Гродне толькі бліжэй да зімы 1864 года, жадаў пабачыць і дапамагчы брату: «''Нам дазволілі пасылаць ежу ў турмы, і там брат мой стырноў са сваёй кішэні дваццаць чалавек. Жандары, якія ахоўвалі нашых палонных… шаноўныя гэтыя людзі, годныя шчырай ад нас падзякі, штодня прыносілі нам запіскі і лісты…. Гэта каштавала нам нямалых выдаткаў, таму што трэба было добра аплачваць паслугі».''
Яго адданасць праваслаўю была дакументальна засведчана брэсцкім епіскапам Ігнаціем падчас кароткага побыту Аляксандра ў Гродне ў 1866 г. Ён браў непасрэдны ўдзел у справе перабудовы Вярэйскага касцёла ў царкву. З 1865 г. у афіцыйнай перапісцы Біспінг усё часцей фігуруе ў якасці «паборніка рускай справы ў Заходнім краі». Нядзіўна, што на розных узроўнях уладнай іерархіі ўсё часцей пачынаюць гучаць галасы аб магчымасці і нават неабходнасці яго вяртання на радзіму.
Спачатку гэта былі прашэнні непасрэдна Аляксандра і яго сваякоў (напрыклад, Тадэвуша Сегеня). Пасля да іх далучыўся арэнбургскі губернатар Рыгор Аксакаў. Справа дайшла да міністра ўнутраных спраў. Пазней да яе вырашэння падключыўся гродзенскі губернатар І. Скварцоў, на чыё меркаванне абапіраўся М. Мураўёў, высылаючы графа ў 1863 г. Са зместу ўсіх гэтых заключэнняў вынікала, што асоба А. Біспінга вельмі запатрабаваная ў краі, хаця яшчэ 2-3 гады таму яе знаходжанне там было прызнана шкодным. Адначасова з гэтым пачынае ўздымацца пытанне аб вызваленні маёнткаў А. Біспінга ад дзеяння Указа ад 10 снежня 1865 г., які прадугледжваў абавязковы продаж уладанняў асобаў, што былі высланыя ў двухгадовы тэрмін, асобам «рускага паходжання». Адзінае, што ўдалося ім зрабіць у гэтай сітуацыі для А. Біспінга, дык гэта з дазволу міністра ўнутраных спраў вызваліць таго ад паліцэйскага нагляду на месцы ссылкі, а таксама дазволіць кароткачасовыя візіты ў сталіцу і Варшаву (падчас якіх ён атрымаў права спыняцца на радзіме для вырашэння маёмасных пытанняў).
Гібель
Апошні раз Аляксандр прыехаў дамоў у лютым 1867 г. Але за гэты час ён і на радзіме стаў чужынцам. Сваякі, блізкія, знаёмыя адвярнуліся ад яго, сустрэлі амаль што з пагардай. У гэтай сітуацыі ён шукаў новае таварыства і знайшоў яго сярод рускіх прыезджых сем’яў. І тут, калі даваць веру пазнейшым звесткам, што былі сабраныя афіцэрам корпуса жандараў П. Гравэ, ён «без галавы» закахаўся ў адну з дачок нейкага Трафімоўскага. Здавалася б, што ў гэтым факце нічога заганнага няма, калі б не адна акалічнасць. Справа ў тым, што за месяц да гэтага ў графа адбыліся афіцыйныя заручаны з Вольгай Аксакавай, дачкой уфімскага губернатара Рыгора Сяргеевіча Аксакава і, адпаведна, унучкай вядомага пісьменніка Сяргея Аксакава. Граф пры падрыхтоўцы да пачатку сямейнага жыцця сутыкнуўся з матэрыяльными праблемамі, меў патрэбу ў грошах і нават спрабаваў пазычыць 15 тыс. у кагосьці з Булгарыных, але атрымаў адмову.
Пісьменніца Эліза Ажэшка, чый родавы маёнтак Мількаўшчына знаходзіўся паблізу Масалянаў, звярнула ўвагу (грунтуючыся, праўда, на чутках) на іншы аспект справы :
24 красавіка 1867 года Аляксандр Біспінг пераразаў сабе брытвай горла ў гасцініцы Пецярбурга напярэдадні жаніцьбы.
Эліза Ажэшка, на падставе на розных чутак, склала такі запіс:
Аляксандр Біспінг быў пахаваны ў крыпце царквы ў Вярэйках, перабудаванай пасля паўстання з касцёла, узведзенага ў 1830-х гг.
Асіміляцыйная ёмістасць
Асіміляцы́йная ё́містасць экалагічнай сістэмы — колькасць шкодных рэчываў, якую экасістэма здольная за адзінку часу назапасіць, разбурыць (перапрацаваць) і вывесці за свае межы без парушэння нармальнага яе функцыянавання. На велічыню паказчыка асіміляцыйнай ёмістасці ўплываюць мноства прыродных і антрапагенных фактараў, фізічныя і хімічныя ўласцівасці рэчываў, але вызначальная роля належыць біялагічным працэсам. Напрыклад, пры практычнай ацэнцы асіміляцыйнай ёмістасці акіяна найперш улічваюць працэсы акіслення арганічных забруджвальнікаў і біялагічнага асаджэння.
Хімера
Хіме́ра (Χίμαιρα літаральна, «маладая каза») — у грэчаскай міфалогіі пачвара с галавой і шыяй ільва, тулавам казы, хвастом у выглядзе змяі; нашчадак Тыфона і Эхідны. У пераносным сэнсе — фантазія, неажыццяўляльная ідэя (мара).
Сікст II
Сікст II (Xistus II) (? — 6 жніўня 258) — біскуп Рыма з 30 жніўня 257 па 6 жніўня 258. Па легендзе, быў грэкам з Афін і ў яго было 6 пальцаў, перад выбраннем жыў у Іспаніі. Стаўшы папам, аднавіў зносіны з Карфагенскі царквой. Пакараны пры імператары Валяр’яне праз адсячэнне галавы. Шануецца як каталікамі, так і праваслаўнымі.
Антоніа Рынальдзі
Антоніа Рынальдзі(1709 —, Рым) — італьянскі архітэктар, які працаваў у Расійскай імперыі. Вучыўся ў Луіджы Ванвітэлі.
Біяграфія
У Расійскай імперыі — з 1751 года, у 1756—1790 гадах прыдворны архітэктар. Збудаванні Рынальдзі адлюстроўваюць пераход ад складанасці аб’ёмна-прасторавай кампазіцыі і пластычнага багацця дэталяў у архітэктуры барока (палац Пятра III, 1758—1762, Кітайскі палац, 1762—1768, павільён «Катальная горка», 1762—1774), дэкаратыўнасці ракако (інтэр’еры Кітайскага палаца) да характэрных для класіцызму спакойнай стрыманасці вонкавага аблічча будынка (палац у Гатчыне, 1766—1781, пазней перабудаваны; Мармуровы палац у Пецярбургу, 1768—1785). Усе пабудовы Рынальдзі адрозніваюцца высокім майстэрствам ўнутранага аздаблення і майстэрскім увядзеннем у архітэктурную кампазіцыю жывапісных і скульптурных пано.
Мюлер
Мюлер (Müller) — распаўсюджанае нямецкае прозвішча, азначае «млынар».
Барташэвіч
Барташэвіч — прозвішча.
Беларуская Народная Грамада (1941)
Беларуская Народная Грамада (БНГ) — беларуская канспірацыйная палітычная група ў акупаванай Беларусі падчас Другой сусветнай вайны ў 1941—1945 гады.
Перадгісторыя стварэння БНГ
Беларуская Народная Грамада была створана ў выніку аб’яднаўчай дзейнасці Юльяна Саковіча і іншых сябраў Беларускай сялянска-работніцкай грамады. Юльян Саковіч, які пасля пачатку нямецка-савецкай вайны 1941—1945 гадоў вярнуўся з турмы НКВД і застаў удома тэрор польскай дапаможнай паліцыі, паехаў да Мінска, дзе ўжо існавалі беларуская паліцыя і іншыя ўстановы пры акупацыйнай нямецкай адміністрацыі. Там ён атрымлівае давер немцаў у сувязі з тым, што быў раней савецкім палітвязнем, і ўзначальвае адміністрацыйны аддзел Беларускай Народнай Самапомачы і беларускую паліцыю Мінскай акругі. Пасля гэтага Саковіч хутка наладжвае кантакт з Усеваладам Родзькам, уступае ў нелегальную Беларускую Незалежніцкую Партыю, становіцца сябрам ЦК БНП, у выніку — кіраўніком Мінскага акруговага камітэта партыі. На думку Юльяна Саковіча, у існуючым становішчы трэба было пайсці на фальшывую калабарацыю з немцамі, каб заняць ключавыя адміністрацыйныя пасады, перадусім у мясцовай дапаможнай паліцыі, якая ў той час з’яўлялася адзінай беларускай збройнай сілай. На думку Саковіча гэта магло дапамагчы паралізаваць працу «рэальных» калабарантаў і ўратаваць беларускі актыў. З гэтай мэтай ён пачынае шукаць былых сяброў Беларускай сялянска-работніцкай грамады і ўладкоўвае іх у акруговыя камітэты Беларускай Народнай Самапомачы.
Стварэнне і дзейнасць БНГ
Восенню 1941 года па ініцыятыве Юльяна Саковіча, ужо каменданта Беларускай Дапаможнай Паліцыі мінскага раёна, адбылася нелегальная канферэнцыя часткі даваенных актывістаў Беларускай сялянска-работніцкай грамады. Для прыкрыцця канферэнцыі выкарыстоўваўся інструктарскі курс раённых кіраўнікоў Беларускай Народнай Самапомачы. На з’ездзе прысутнічала 9 актывістаў: 3 — з Мінска (адзін невядомы, Юльян Саковіч і Я. Галейка) і 6 з Заходняй Беларусі (Сяргей Хмара, Васіль Лукашык, Іван Гелда, Васіль Вір, Юрка Стасевіч, Трэска). На патаемнай канферэнцыі абмяркоўвалася тагачаснае мясцовае і міжнароднае становішча, беларускія перспектывы пад нямецкай акупацыяй. Канферэнцыя лічыла, што Германія не зможа хутка скончыць вайну з СССР, захопіць толькі яго еўрапейскую частку, і вайна расцягнецца на доўгія гады, таму аднагалосна было прынята, што трэба ствараць уласныя збройныя сілы. Пытанне калабарацыі і ўваходу, нават дэ-юрэ, да нямецкай адміністрацыі выклікала супярэчнасці: Юльян Саковіч, Васіль Лукашык і Іван Гелда выступілі з прапановай карыстацца кожнай мажлівасцю для рэалізацыі нацыянальных патрэб і цесна супрацоўнічаць з немцамі, а Сяргей Хмара, Васіль Вір і Юрка Стасевіч лічылі, што такім чынам беларускія патрыёты будуць вымушаны выконваць нават злачынныя наказы. У выніку было вырашана пытанне калабарацыі заставіць на сумленні кожнага сябра арганізацыі, не пісаць ніякіх дакументаў і ўлётак, выбраць Юльяна Саковіча кіраўніком, працаваць «тройкамі» — групамі з трох сяброў, якія мелі кантактаваць паміж сабой і з Саковічам праз сваіх непасрэдных кіраўнікоў, галоўныя нарады арганізацыі абмежаваць да выключна неабходных, а назву арганізацыі «Беларуская Народная Грамада» не выкарыстоўваць, замяняючы яго словам «мы». Планавалася, што калі не ўдасца дабіцца ад немцаў самастойнага беларускага корпуса паліцыі з Юльянам Саковічам на чале, ён, як галоўны камендант, будзе павінен пакінуць паліцыйны пост.
Група працавала па ўсёй Заходняй Беларусі, Беласточчыне і Віленшчыне, мацнейшыя цэнтры знаходзіліся ў Мінску, Пінску, Брэсце, Беластоку і Вільні. Кур’еры перадавалі інфармацыю вусна або перавозілі шыфры і лісты. Сяргею Хмары ўдалося атрымаць перапусткі на паездкі па Заходняй Беларусі, бо ён працаваў у фірме па распаўсюджванню прэсы, а пазней — і ў Пінск, які належаў да Украінскага камісарыята.
У 1943 годзе супраць канспірацыйнай дзейнасці Грамады дзейнічалі ўжо як немцы, так і саветы, хоць ім не ўдалося пранікнуць у кіраўніцтва партыі. Немцы даведаліся пра падпольную дзейнасць Юльяна Саковіча і накіравалі яго кіраўніком Беларускай Народнай Самапомачы на Лідчыну, дзе ён быў забіты каля касцёла ў Васілішках 13 чэрвеня 1943 года разам з Леанідам Мараковым: у гэтым раёне актыўна дзейнічала Армія Краёва, таму немцы былі ўпэўненыя, што Саковіча хутка заб’юць. Немцы арыштоўвалі і катавалі сябраў БНГ. Так, у Пінскім СД былі забітыя сябры БНГ Шаламюк і Дзерваед. У тым жа СД апынуўся Васіль Вір, які на Піншчыне займаўся наладжваннем канспірацыйнай сеткі БНГ і сустрэў супраціў украінскіх нацыяналістаў на службе ў немцаў. Калі б не арышт і наступная прымусовая праца ў Германіі, Васіль Вір павінен быў паехаць у Смаленск дамаўляцца з мясцовымі беларускімі партызанамі аб супрацоўніцтве. Ад рук супрацоўнікаў НКВД генерала Капусты ў тым жа годзе загінуў сувязны БНП і дзеяч БНГ Уладзімір Альшэўскі.
Заняпад БНГ
У чэрвені 1944 года Беларуская Народная Грамада падтрымала ідэю склікання Усебеларускага Кангрэсу ў Мінску: гэта была адзіная апошняя мажлівасць сабраць разам сябраў Грамады і наогул увесь беларускі нацыянальны актыў. На кангрэсе БНГ прабавала ўсталяваць кантакт з генералам Езавітавым. У якасці таемнага прадстаўніка БНГ на кангрэсе выступіў Андрэй Чэмер (Аляксей Анішчык). Пасля гэтага адбылася кароткая нарада грамадоўцаў (Сяргей Хмара, Валянцін Таўлай, Траска, Андрэй Чэмер і іншыя), дзе вырашаўся далейшы лёс арганізацыі: большасць выступала за эміграцыю, але некалькі сябраў прапанавалі застацца ў Беларусі. У становішчы небяспекі ад надыходзячай Чырвонай Арміі, знішчэння Беларускай Народнай Партызанкі і забойства дзясяткаў сяброў БНГ, ў кіраўніцтве было прынята рашэнне перакінуць рэшту людзей на Захад для ратунку ад новых акупантаў і іх забойцаў і лагераў. У Берліне апынуліся, сярод іншых, Сяргей Хмара, Васіль Вір і Юрка Стасевіч. Пад канец 1944 года яны ўтварылі арганізацыю пад назвай «Двупагоня» як працяг БНГ. Сярод застаўшыхся ў БССР сяброў БНГ, якія спадзяліся на тое, што савецкі рэпрэсіўны апарат памякчэе пасля вайны, не быў арыштаваны амаль толькі Валянцін Таўлай, у якога было алібі — супраца са спецгрупай НКГБ «Буравеснік». Іншыя сябры БНГ апынуліся ў лагерах і пайшлі ў антысавецкае падполле ці партызанку.
Беларуская Народная Грамада фактычна скончыла сваю дзейнасць з канцом вайны.
Мертан Мілер
Мертан Говард Мілер (Merton H. Miller;, Бостан - , Чыкага) — амерыканскі эканаміст, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па эканоміцы (1990) «за працы па тэорыі фінансавай эканомікі».
Біяграфія
Мертан Мілер вучыўся ў Гарвардзе. Ступень доктара атрымаў у універсітэце Джона Хопкінса. Выкладаў у Лонданскай школе эканомікі, універсітэце Карнегі-Мелана, Вышэйшай школе бізнесу Чыкагскага ўніверсітэта.
У 1958 годзе ў Інстытуце тэхналогій імя Карнегі (цяпер Універсітэт Карнегі-Мелана), ён у супрацоўніцтве з калегам Франка Мадыльяні напісаў артыкул «Кошт капіталу, карпаратыўныя фінансы і тэорыя інвеставання» (The Cost of Capital, Corporate Finance and the Theory of Investment). Гэты артыкул падвяргаў фундаментальнай крытыцы традыцыйны погляд на карпаратыўныя фінансы, згодна з якім карпарацыя можа знізіць цану капіталу знайшоўшы правільныя суадносіны даўгоў да капіталу кампаніі. Згодна з тэарэмай Мілера-Мадыльяні, з аднаго боку, не існуе дакладных суадносін, таму менеджары карпарацый павінны паспрабаваць мінімізаваць падатковыя абавязацельствы і максімізаваць сальда, перашкаджаючы зніжэнню пазыковых каэфіцыентаў ніжэй, чым яны былі. Мертан Мілер напісаў ці быў суаўтарам васьмі кніг. У 1975 годзе стаў членам Эканаметрычнага таварыства і стаў прэзідэнтам Амерыканскай фінансавай асацыяцыі ў 1976. Ён быў выкладчыкам Вышэйшай школы бізнесу Чыкагскага ўніверсітэта з 1961 да адстаўкі ў 1993, пасля якой працягваў выкладаць у школе яшчэ некалькі гадоў. У якасці публічнага дырэктара ён працаваў у чыкагскай гандлёвай палаце на працягу 1983-1985 і на чыкагскай таварнай біржы з 1990 года і да смерці 3 чэрвеня 2000.
Генадзь Георгіевіч Барташэвіч
Біяграфія
Скончыў Беларускі політэхнічны інстытут у 1963 годзе, ВПШ у 1977 годзе. Працаваў дыктарам на Беларускім рэспубліканскім радыё, інжынерам-тэхнолагам, начальнікам тхнічнага бюро, намеснікам загадчыка аддзела тэхнічнага кантролю на МЗКР.
З 1967 года на партыйнай рабоце: сакратар Маладзечанскага, 1-ы сакратар Мінскага гаркама КПБ, старшыня Мінскага гарвыканкама. З 1983 года 2-і сакратар ЦК КПБ.
У 1987—91 гадах надзвычайны і паўнамоцны пасол СССР у КНДР. З 1993 года пасол па асобых даручэннях Міністэрства замежных спраў Рэспублікі Беларусь.
Матырына (возера)
Маты́рына, Матырынскае — возера ва Ушацкім раёне Віцебскай вобласці Беларусі ў басейне ракі Ушача, за 6 км у напрамку на поўнач ад гарадскога пасёлка Ушачы, каля вёскі Матырына.
Плошча паверхні возера 1,38 км². Даўжыня 1,7км, найбольшая шырыня 1,4 км, даўжыня берагавой лініі каля 7 км. Найбольшая глыбіня 6 м, сярэдняя 3,6 м. Плошча вадазбору 178 км².
У возеры водзяцца шчупак звычайны, лешч, акунь, гусцяра, плотка, лінь, краснапёрка і іншыя віды рыб.
На паўднёвы ўсход ад возера пралягае аўтамабільная дарога.
Рубінштэйн
Рубінштэйн — прозвішча.
Шарко (востраў)
Шарко — востраў у Антарктыцы.
Даўжыня каля 48 км, шырыня каля 40 км. Цалкам пакрыты лёдам. Востраў быў адкрыты 11 студзеня 1910 г. французскай антарктычнай экспедыцыі пад камандаваннем Жана-Батыста Шарко. Размяшчэнне вострава пацвердзіў Джордж Х’юберт Уілкінс, які абляцеў вакол востраў на самалёце 29 снежня 1929 г.
Грунт (значэнні)
Грунт (ст.-белар. кгрунтъ,грунтъ ад Grund — глеба, зямля, аснова) - шматзначны тэрмін:
Тур Ульвен
Тур Ульвен (, Осла —, Осла) — нарвежскі паэт, пісьменнік, перакладчык.
Адзін з найважнейшых паэтаў нарвежскай літаратуры другой паловы XX стагоддзя. Яго раннія паэтычныя работы напісаны традыцыйным для мадэрнізму верлібрам пад моцным уплывам сюррэалізму, які ён пачаў перакладаць на нарвежскую мову. У пачатку 1980-х гадоў ён здабыў самастойны голас, самабытную па стылістыцы і тэматыцы манеру пісьма. У апошнія гады жыцця Ульвен пераважна публікаваў прозу. Быў узнагароджаны некалькімі прэміямі (Obstfelder prize, Hartvig Kirans prize). Скончыў жыццё самагубствам.
NGC 6782
NGC 6782 (іншыя абазначэнні — PGC 63168, ESO 142-1, FAIR 57, IRAS19195-6001) — спіральная галактыка з перамычкай (SBa) ў сузор’і Паўлін.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».