cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (Лыскава)
Архітэктура
Будынак касцёла складаецца з высокага прамавугольнага нефа, алтарнай апсіды і бакавых капліц, перакрытых крыжовымі скляпеннямі, амаль квадратных у плане. Бакавыя крылы трансепта і сакрысцій маюць крыжовыя скляпенні.
Вежа на галоўным фасадзе чатырох'ярусная; не мае ў плане ніводнай прамой лініі; магутнымі падугамі адыходзіць ад фасаднай сцяны. Куты вежы ўмацаваныя слаістымі пілястрамі ў спалучэнні з паўкалонамі і падпорнымі элементамі ў выглядзе валют. Антаблемент падзяляе яе на высокую ніжнюю частку і верхнія ярусы тэлескапічнай будовы.
Над уваходам у храм размешчаныя вузкія арганныя хоры. Асноўнае памяшканне касцёла зальнае. Інтэр'ер аформлены пілястрамі іанічнага і кампазіцыйнага ордара, паміж якімі невялікія аркі, над якімі прамавугольныя вокны. Калоны размаляваныя пад мармур. У інтэр'еры паўночнай капліцы ўцалелі фрагменты манахромнага роспісу ў тэхніцы грызайль.
Дэмбна
Дэмбна (Dębno) — горад у Польшчы, уваходзіць у склад Мыслібожскага павета Заходнепаморскага ваяводства. Сядзіба вяскова-гарадской гміны Дэмбна.
Адлегласць па прамой паміж гарадамі Дэмбна — Мінск 852 км, да Варшавы — 434 км.
Насельніцтва — 14 037 жыхароў (2014 год).
Свята-Крыжаўзвіжанская царква (Свіслач, Свіслацкі раён)
Свята-Крыжаўзвіжанская царква — праваслаўны храм у горадзе Свіслач Гродзенскай вобласці. Знаходзіцца на гарадскіх могілках па вул. Камсамольская, 20.
Гісторыя
Першапачаткова пабудавана ў 1782 годзе як могілкавая каталіцкая капліца Юзэфы Тышкевіч.
Падчас рэканструкцыі Свіслачы ў 1782 годзе Вінцэнтам Тышкевічам была перанесена на іншае месца. Будавалася яна некалькі гадоў, і ўрачыстае адкрыццё адбылося 8 верасня 1788 года. У чэрвеньскім пажары 1941 года храм згарэў разам з архівам, які вёўся з 1775 года.
Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2004
Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2004 (14-ы чэмпіянат Рэспублікі Беларусь па футболе ў Другой лізе) — трэці па рангу дывізіён (пасля Вышэйшай і Першай ліг) па футболе сярод беларускіх каманд 2004-га года. У турніры прымалі ўдзел 13 каманд, якія змагаліся за дзве пуцёўкі ў Першую лігу. Перамогу ў турніры атрымала мінская «Змена», якая разам з клубам «Орша» прайшла ў Першую лігу.
В’ена (дэпартамент)
В’е́на (Vienne) — дэпартамент на захадзе Францыі, адзін з дэпартаментаў рэгіёна Пуату — Шарант. Парадкавы нумар 86. Адміністрацыйны цэнтр — Пуацье. Насельніцтва 399 тыс. чалавек (56-е месца сярод дэпартаментаў, даныя 1999 г.).
Геаграфія
Плошча тэрыторыі 6990 км². Праз дэпартамент працякаюць рэкі В’ена і Шаранта. Дэпартамент уключае 3 акругі, 38 кантонаў і 281 камуну.
Гісторыя
В’ена — адзін з першых 83 дэпартаментаў, створаных у сакавіку 1790 года падчас Вялікай французскай рэвалюцыі. Узнікла на тэрыторыі былой правінцыі Пуату. Назва паходзіць ад ракі В’ена.
Летнія Алімпійскія гульні 2004
Летнія Алімпійскія гульні 2004, афіцыйна вядомыя як Гульні XXVIII Алімпіяды (2004 Summer Olympics), прайшлі ў Афінах з 13 па 29 жніўня 2004.
Краіны-ўдзельніцы
Упершыню ў Алімпійскіх гульнях удзельнічалі спартсмены ўсіх краін свету.
Спіс краін, у дужках колькасць удзельнікаў
Спаборніцтвы
Спаборніцтвы праводзіліся ў 28 відах спорту. У праграму Алімпійскіх гульняў упершыню былі ўключаны жаночая барацьба і фехтаванне на шаблях.
Артынск
Артынск (Арти́нськ) — вёска ў Алэўскім раёне Жытомірскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Алэўскай гарадской абшчыны.
У Цзэцянь
У Цзэцянь ( (17 лютага 624 — 16 снежня 705)  — кітайская імператрыца, якая кіравала Кітаем на працягу сарака гадоў, з 665 года да сваёй смерці.
У Цзэцянь з’явілася ў імператарскім двары як наложніца кітайскага імператара, дынастыі Тан. Пасля смерці імператара трапіла ў гарэм, а затым атрымала тытул жонкі яго сына-імператара. Калі Гаа-цзун памёр, яна доўгі час правіла краінай, змяняючы на троне сваіх сыноў, пакуль у 690 годзе не заняла трон асабіста, адхіліўшы ад улады свайго сына. Атрымаўшы уладу, яна абвясціла новую дынастыю.
Аднак пасля смерці У Цзэцянь, яе сын зноў вярнуўся на трон у якасці імператара адноўленай дынастыі Тан, а пасля яго — зноў. Яна згадваецца таксама пад імёнамі У Чжаа, У-хоу ( — імператрыца У) або Цянь-хоу ( — Нябесная гаспадарыня).
Перыяд яе праўлення адзначыўся шырокай экспансіяй Кітая, у прыватнасці уварваннем у Цэнтральную Азію і Карэю. Пры гэтым, у краіне бурна развівалася культура, а рэлігіі даасізм і будызм перайшлі пад заступніцтва дзяржавы. З часоў яе праўлення захаваліся такія выбітныя архітэктурныя збудаванні, як будыйскія пячоры Лунмэнь (Драконавыя вароты) і.
У імператрыцы было чатыры сыны і дзве дачкі, двое з яе сыноў станавіліся імператарамі. Яе ўнук — імператар, праўленне якога лічыцца «залатым векам» танскай дынастыі.
Незвычайнасць яе валадарання заключалася ў тым, што яна прыняла мужчынскі тытул «» (хуандзі) і была фармальна адзінай жанчынай за ўсю чатырохтысячагадовую гісторыю Кітая, якая валодала вярхоўным тытулам. У іншых гістарычных выпадках жанчыны-кіраўніцы з тытулам «удовая імператрыца» (тайхоу) фактычна кіравалі дзяржавай, у той час як іх непаўналетнія сыны фармальна займалі трон.
Ацэнкі яе праўлення ў гістарычнай літаратуры адрозніваюцца разнастайнасцю, часам дыяметральна процілеглыя — адны гісторыкі малююць вобраз жорсткай шалапутнай бязбожнай царыцы, іншыя — мудрай прасветленай гаспадарыні, якая ўвесь свой час клапоціцца пра дабрабыт краіны.
Раннія гады
У расла ў багатай сям’і, слугі выконвалі ўсю хатнюю працу, і яна прысвячала свой час навучанню. Таксама яе адукацыяй займаўся Бацька. Яна атрымала рознабаковыя веды, у тым ліку — у галіне палітыкі і дзяржаўнага ладу, музыка і літаратура.
Наложніца імператара Тай-цзуна
Ва ўзросце трынаццаці гадоў будучая імператрыца трапіла ў гарэм імператара ў якасці малодшай наложніцы. Яна атрымала тытул цайжэнь (才人 cairen — таленавітая наложніца) і выконвала сакратарскія функцыі, працягваючы сваю адукацыю.
У так і не стала фаварыткай імператара і меркавана не была запрошаная ў яго спальню. Па яе ўласных запісах, калі яна суправаджала імператара, ён звярнуў яе ўвагу на неаб’езджанага жарабца. Тады яна прапанавала імператару паспрабаваць ўціхамірыць жарабца спачатку жалезным дубцом, потым жалезнай кувалдай па галаве, а потым, калі не падзейнічае, жалезным кінжалам выразаць язык у каня. Магчыма, гэты інцыдэнт напалохаў імператара.
Будыйская манашка
У імператара было 14 сыноў, але не было дзяцей ад У. Пасля яго смерці ў 649 годзе яна, па звычаі таго часу, была адпраўлена манашкай у будыйскую абіцель, храм Ганье (感業寺). Аднак яшчэ падчас жыцця ў палацы да яе заляцаўся сын імператара Лі, які пазней заняў трон як імператар.
Наложніца імператара Гаа-цзуна
Імператар наведваў яе ў манастыры і ў 654 годзе забраў яе ў свой гарэм. Даволі хутка імператар наблізіў да сябе У Цзэцянь, якая стала наложніцай 2-га рангу, а імператрыца і наложніца Сяа былі аддаленыя. Паплечнікі і вышэйшая арыстакратыя былі абражаныя такімі паводзінамі. Акрамя таго, і па паданнях таго часу, інтымныя адносіны спачатку з бацькам, а потым з сынам прыраўноўваліся да інцэсту.
Калі ва У Цзэцянь памерла дачка, тая абвінаваціла у наўмысным забойстве дзіцяці. Надзейных дадзеных пра абставіны смерці дачкі не маецца, і сярод даследчыкаў вылучалася некалькі процілеглых гіпотэз — што забойства было ажыццёўлена з помсты; што, наадварот, У Цзэцянь жорстка забіла дзіця, каб абвінаваціць ; дзіця памерла ад удушша з-за прыроджанага дэфекту шыі.
Сцягі зямель Аўстрыі
Сцягі зямель Аўстрыі ўяўляюць сабой прамавугольныя палотнішча, раздзеленыя палосамі асноўных колераў адпаведнай зямлі.
У Цзэцянь
Імператрыца
У складанай барацьбе імператрыцы ўдалося атрымаць перамогу і да 660 года ўсе яе нядобразычліўцы былі выдаленыя ад двара, суперніц «па яе загадзе і ўтапілі ў віне без суда і следства». Яна дамаглася зрушэння непажаданых міністраў і чыноўнікаў, замяніўшы іх на сваіх стаўленікаў. Яе найвялікшым трыумфам стала расправа над дзядзькам імператара і яго кланам.
Перыяд слабасці імператара Гаа-цзуна
з кожным годам слабеў душой і целам, так што на працягу апошніх 23 гадоў яго жыцця краінай фактычна правіла імператрыца У. Яна асабіста адбірала ваеначальнікаў, якія вялі войны на Карэйскім паўвостраве. У выніку войнаў у 668 годзе была разгромлена дзяржава Кагуро і пераўтворана ў кітайскую правінцыю. Пасля гэтага ў 670 годзе з дзяржавай Сіла, якая ішла з пераменным поспехам і скончылася перамір’ем у 676 годзе. У выніку гэтых войнаў утварылася дзяржава Аб’яднанае Сіла, а пазней (у 698 годзе) махэ змагло адваяваць частку тэрыторыі былога Кагуро і ўтварылася дзяржава Бахай.
Сцягі зямель Аўстрыі
Некаорыя сцягі без выявы греба вельмі падобныя, як напрыклад сцягі Ціроля і Верхняй Аўстрыі. Сцягі часта выкарыстоўваюцца ў вертыкальных варыянтах.
У Цзэцянь
Перыяд слабасці імператара Гаа-цзуна
У 666 годзе яна сабрала дэлегацыю жанчын на гару і правяла там рэлігійныя рытуалы. Каласальна ўзрос у краіне ўплыў будызму. У 673 годзе яна сабрала сродкі і сама ўнесла велізарныя ахвяраванні для будаўніцтва гіганцкага Буды ў пячорах Лунмэнь, які захаваўся да цяперашняга часу. Яна заснавала мноства будыйскіх манастыроў і распаўсюдзіла новапрызначаны будыйскі тэкст з прароцтвам аб прыходзе святой жанчыны-кіраўніцы. Пры гэтым імператрыца абвясціла саму сябе, спасылаючыся на новонайденные тэксты і сведчанні.
У 674 годзе яна прыняла тытул Цянь-хоу (天后, «Нябесная імператрыца») і стала называць сябе разам з імператарам «двума васпанамі». Яна заснавала інстытут для складання збору біяграфій знакамітых жанчын.
Пры найменшым падазрэнні У бязлітасна распраўлялася з непакорлівымі, выклікаючы ў прыдворных поўнае глыбокай пашаны трапятанне. На думку Л. М. Гумілёва, ва ўладкаваных імператрыцай ганеннях на памагатых узвышэння дынастыі Тан «глухая нянавісць кітайскай шляхты да дынастыі, якую яна лічыла іншароднай, прарвалася і знайшла годнага правадыра».
Перыяд праўлення старэйшага сына Чжун-цзуна
Пасля смерці мужа ў 683 годзе імператрыца перадала трон старэйшаму сыну, захаваўшы, аднак, рэальную ўладу ў сваіх руках. Чжун-цзуна гэта не задавальняла і ён рабіў спробы змяніць сітуацыю. У Цзэцянь, звярнуўшы ўвагу на яго бездапаможнасць і пакорлівасць сваёй маладой жонцы, ужо праз месяц саслала іх і ўзвяла на пасад іншага сына,. быў разжалаваны ў ) і сасланы ў правінцыю.
Перыяд кіравання сына Жуй-цзуна
(Лі Дань) на працягу шасці гадоў заставаўся паслухмянай у яе руках. Ён фактычна не наведваў ніякіх урадавых нарад і не выходзіў за межы ўнутраных пакояў імператарскага палаца. У Цзэцянь узмацніла таемную паліцыю, якая дапамагала ўстараняць ворагаў, асабліва ў першыя гады кіравання {{нп3|Жуй-цзун (дынастыя Тан)|Жуй-цзуна|ru|Жуй-цзун (династия Тан)}. Яе ўлада была вельмі моцнай, афіцыйныя асобы не дапускаліся да імператара, а імператар не мог умяшацца ў дзяржаўныя справы. Яна занялася таксама ўмацаваннем статусу роду У, падараваўшы сваім бацькам і продкам высокія пасмяротныя тытулы. У 686 годзе яна прапанавала імператару перадаць яму фактычную ўладу, але той, разумеючы няшчырасць гэтага намеру, адмовіўся, пакінуўшы У Цзэцянь у руля.
Паўстанне 684 года
Падобнае развіццё падзей выклікала пратэст танскіх.
Паўстанне падняў Лі Цзін’е, кіраўнік вобласці Ян, які захапіў уладу ў 揚州 (Цзянсу). Паўстанне спачатку знайшло падтрымку ў рэгіёне, але Лі Цзін’е не змог прасоўвацца інтэнсіўна і не скарыстаўся перавагамі сваёй папулярнасці. Пры гэтым дарадцы спрабавалі ўгаворваць імператрыцу вярнуць уладу, на што яна выстаўляла абвінавачванні ў спагадзе мецяжу і казала, што гэты крок не прывядзе да спынення паўстання. Яна паслала генерала на падаўленне бунту, спачатку аперацыя была няўдалай, але ў рэшце рэшт ён адолеў атрады Лі Цзін’е, мяцежнік спрабаваў бегчы, але быў забіты.
Пры ўціхамірванні бунтаў У Цзэцянь пакарала смерцю больш за 20 чалавек, але ёй удалося ўтрымаць уладу.
Узвышэнне манаха Хуайі
У 686 годзе будыйскі манах Хуаі (懷義) стаў яе фаварытам. Ён атачыў сябе групай маладых галаварэзаў і адчуваў сябе ў палацы беспакарана, збіваючы тых, хто выяўляў супраціў. У 688 годзе У Цзэцянь даручыла Хуаі ўзначаліць шырокамаштабнае будаўніцтва імператарскай залы сходаў. Калі будаўніцтва было завершана, Хуаі быў прызначаны галоўнакамандуючым войска супраць Усходняга Туджу (дзяржавы ). Ён змог прасунуцца наперад да ракі, прыток Янцзы, але не ўступіў у бой і вярнуўся назад.
Абвяшчэнне новай дынастыі Чжоу
К 690 годзе пазіцыі У сталі настолькі трывалыя, што яна зрынула сына і 19 кастрычніка абвясціла сябе імпэратарам - падзея, якая ня мела прэцэдэнтаў у гісторыі. Тады ж яна прыняла імя У Цзэцянь і імператарскі тытул «хуандзі». «Будысты неадкладна напісалі сачыненне, якое даказвала, што У - дачка Буды і павінна успадкаваць імперыю ў дынастыі Тан. У падзяку за падтрымку, імператрыца выдала ўказ, які загадваў ва ўсіх гарадах краіны будаваць будыйскія храмы». З дапамогай тайнай паліцыі яна падтрымлівала ў краіне парадак. Гісторык Сыма Гуан у XI стагоддзі не выкарыстоўваў яе новых тытулаў і называў яе ўвесь час «ўдовая імператрыца», выказваючы тым самым нязгоду з працэдурай узурпацыі трона і змены дынастыі.
Раннія гады кіравання
Завалодаўшы тронам, У Цзэцянь падняла статус будызму, паставіўшы яго над даасізмам. Пры гэтым даасізм таксама апыняўся пад яе заступніцтвам і атрымліваў магутную падтрымку. У кожнай падпарадкаванай сталіцы (Сіянь і Лаян) быў пабудаваны храм Даюнь (大雲寺) і заснаваны пасады старэйшых манахаў. Былі пабудаваныя таксама храмы продкаў сямі пакаленняў роду У і храмы, прысвечаныя тром першым танскім імператарам Гаацзу, і, гэта суправаджалася дараваннем тытулаў.
Першапачаткова роля тайнай паліцыі была вельмі высокая, але пасля інцыдэнту 692 года, які ледзь не прывёў да пакарання смерцю чатырох канцлераў і некалькіх вышэйшых міністраў, пакаранне смерцю было заменена спасылкай, і хваля рэпрэсій аслабла.
У 692 годзе імператрыца накіравала генерала Ван Сяацзе вайной на Тыбет, гэты паход дазволіў адваяваць 4 вобласці, якія занялі тыбетцы ў 670 годзе — , , Кашгар і.
У 693 годзе імператрыца пакарала смерцю прынцэсу Лю (жонку, яе сына, адхіленага ад улады) і яго наложніцу Доу па паклёпе фрэйліны Вэй Туаньэр (韋團兒), якая ненавідзела Лі Даня і абвінаваціла прынцэсу ў вядзьмарстве. спалохаўся за сваё жыццё і не стаў нават з ёй размаўляць пра гэтую справу. Вэй Туаньэр падрыхтавала таксама данос на Лі Даня, але імператрыца атрымала данос на яе саму і пакарала смерцю яе. Тым не менш імператрыца пазбавіла сыноў Лі Даня тытулаў прынцаў, пакараныя былі таксама чыноўнікі і Ван Юньсянь (范雲仙) па абвінавачванні ў сакрэтных сустрэчах з Лі Данем. Слуга Ань Цзіньцан распароў сабе жывот, пакляўшыся тым самым у невінаватасці Лі Даня. Гэты ўчынак узрушыў імператрыцу, яна загадала ўрачам вылечыць Аня і спыніла пошукі, захаваўшы Лі Даню жыццё.
У 694 годзе імператрыца занепакоілася тым, што Лі Чжаадэ стаў занадта ўплывовым пасля зрушэння ў Чэньсы, і Лі Чжаодэ быў адхілены. Тады ж імператрыца трапіла пад уплыў містыкаў. Гэта былі ў першую чаргу Вэй Шыфан (што пазней атрымаў пасаду канцлера), які сцвярджаў, што яму 350 гадоў, і старая будыйская манашка, якая сцвярджала, што яна і ёсць Буда, а таксама іншаземец, які сцвярджаў, што яго ўзрост складае 500 гадоў. Тады ж імператрыца стала распаўсюджваць культ Буды будучага, з якім яна асацыявала сябе, і спрабавала атрымаць падтрымку шырокіх слаёў насельніцтва. У 695 годзе яе фаварыт Хуаі спаліў Імператарскі палац сходаў (, 明堂) і Нябесную залу (天堂), будучы незадаволеным тым, што імператрыца захапілася лекарам Шэнь Наньцюем (沈南璆). Імператрыца засумнявалася ў цудоўных уласцівасцях Вэй Шыфана і будыйскай манашкі, якія не змаглі прадказаць пажару, тая была арыштаваная разам са сваімі вучнямі, і ўсе былі перададзеныя ў рабства. Вэй Шыфан пакончыў з сабой. Хуаі быў таксама пакараны, 500-гадовы іншаземец збег. Пасля гэтага інцыдэнту імператрыца аслабіла сваю цікавасць да містыцызму і больш пагрузілася ў дзяржаўныя справы.
Хоць заходнія і паўночныя межы танскай імперыі трашчалі ад напору качэўнікаў — цюркютаў і кіданяў, імператрыца вымушана была засяродзіць сваю ўвагу на пытаннях пераходу прастолу ў спадчыну. Члены сямейства У (яе родныя пляменнікі), і да таго набліжаныя да трона, пасля абвяшчэння дынастыі Чжоу бачылі сябе спадкаемцамі пасаду.
Сярэдзіна праўлення
У далейшым імперыю сталі турбаваць ворагі на паўночных і заходніх рубяжах. Вясной 696 года армія пад камандаваннем генералаў Ван Сяацзе і Лоу Шыдэ пацярпелі паразы ад тыбецкіх генералаў братоў і. Генерал Ван Сяацзе быў разжалаваны ў радавыя, а Лоу Шыдэ моцна паніжаны ў званні, але сітуацыя на фронце ў далейшым запатрабавала аднаўлення іх у званнях. У красавіку імператрыца аднавіла сімвал вышэйшай імператарскай улады старажытнасці - дзевяць трыножнікаў.
Улетку 696 года паўсталі кідані. Кіданьскія палкаводцы Лі Цзіньхун і Сунь Ваньжун палічылі немагчымым трываць несправядлівасці губернатара вобласці (營州) (Сучасны Чжааянь), Лі Цзіньхун прыняў тытул Ушань-хана (無上可汗). Армія, якая была паслана для падаўлення паўстання, пацярпела паразу. У вайну ўключыўся  на чале з  (Ашына Моча). У 696 годзе памёр Лі, і ён пакараў сем'і Лі і Суня. Але пасля перамог ён падключыў кіданьскія сілы і звярнуўся супраць Кітая. Імператрыца, спалохаўшыся яго перамог, заключыла мір з цюркютамі, перадаўшы шматлікія дары. У 697 годзе цюркюты змаглі перамагчы кіданяў, пакараўшы смерцю Суня.
У 697 годзе Лай Цзюньчэн зноў узмацніў свой уплыў. Ён высунуў ілжывыя абвінавачванні супраць Лі Чжаадэ (які быў апраўданы) і рыхтаваў абвінавачванні ў змове супраць Лі Даня, Лі Чжэ, і прынцаў сям'і У. Прынцы сям'і У і прынцэса Тайпін дзейнічалі рашуча і абвінавацілі Лай Цзюньчэна ў злачынствах, у выніку і Лай Цзюньчэн, і Лі Чжаадэ былі пакараныя. Пасля смерці Лая перыяд самавольства тайнай паліцыі завяршыўся. Іх ахвяры былі пасмяротна рэабілітаваныя. У гэты ж час фаварытамі імператрыцы У сталі браты Чжан Іцжы і Чжан Чанцзун, якім былі падараваны ўшанаванні і шляхетныя  тытулы.
У 698 годзе У Чжэньсы і другі пляменнік імператрыцы У Саньсы (прынц Лян) неаднаразова спрабавалі пераканаць чыноўнікаў паўплываць на імператрыцу, каб зацвердзіць аднаго з іх наследным прынцам - каб улада замацавалася за сямействам У. у той час канцлер зноў стаў (прататып знакамітага персанажа дэтэктыўных раманаў ), вядомы сумленнасцю і прынцыповасцю. Ён быў супраць гэтай ідэі, але прапаноўваў для атрымання пасада (яе сын, былы імператар Чжун-цзун, які зноў стаў імператарам пасля яе смерці). Гэта меркаванне падтрымалі іншыя канцлеры — Ван Фанцін і Ван Цзішань, а таксама саветнік імператрыцы Цзі Сюй, які далей пераканаў братоў Чжанаў падтрымаць гэты план. Увесну 698 года імператрыца пагадзілася, і Лі Чжэ быў вернуты з выгнання. Лі Дань прапанаваў перадаць Лі Чжэ статус спадчынніка прастола, і імператрыца зацвердзіла статус. Яго імя было зменена на Лі Сянь, а потым на У Сянь.
Цюркюцкі папрасіў якога-небудзь танскага прынца ажаніцца з дачкой, думаючы пра тое, каб парадніцца з танскай дынастыяй і аднавіць танскую імперыю пад сваім патранажам, зрушыўшы імператрыцу у. У Цзэцянь паслала да яго ўнучатага пляменніка замест танскага прынца, але Каган адхіліў яго. Цяпер, замест замацавання міру шляхам дынастыйнага шлюбу, ён адаслаў У Яньсю назад і рушыў войскі на Чжоу, дайшоўшы на поўдзень да вобласці Чжаа (趙州, зараз Шыцзячжуан, Хэбэй), пакуль не атрымаў адпор.
У 699 годзе змянілася сітуацыя ў Тыбеце (Туфань). Цар вырашыў аднавіць сваю ўладу, незадаволены захопам улады братамі Лунь. Калі Лунь Цыньлін быў далёка ад Лхасы, Трыду Сонгцэн зарэзаў яго паплечнікаў і выступіў супраць яго, перамогшы ў бітве. Лунь Цыньлін пакончыў з сабой. Астатнія члены сям'і Лунь здаліся кітайскім уладам. Смута працягвалася яшчэ некалькі гадоў, і тыбецкая мяжа заставалася спакойнай.
У 699 годзе імператрыца У адчула старасць і занепакоілася тым, што пасля яе смерці Лі Сянь і сям'я У будуць варагаваць. Яна сабрала прынцаў і прынцэс клана Лі і У і прымусіла іх прынесці прысягу адзін аднаму.
У Цзэцянь увяла ў кітайскую мову ад 10 да 30. Большасць з іх пасля заканчэння яе праўлення былі забытыя, але некаторыя захаваліся як.
Познія гады кіравання
У апошнія гады жыцця (пачынаючы з 699 года) разважлівасць імператрыцы пахіснулася пад наплывам старэчай юрлівасці. У прыватнасці, яна наблізіла да сябе двух братоў і  сумніўнай рэпутацыі, якія сталі яе фаварытамі. Нягледзячы на ўгаворванні прыдворных, старая і хворая кіраўніца цалкам разлічвала на адданасць Чжанаў. Браты Чжаны здабылі вялікую магутнасць і праз іх праходзілі самыя важныя дзяржаўныя справы. Размовы, якія вялі паміж сабой прынцы і прынцэсы, перадаваліся Чжанам. Яе ўнук Лі Чунжунь, унучка і яе муж  атрымалі загад пакончыць з сабой. Тым не менш імператрыца шукала маладых таленавітых чыноўнікаў і прыцягвала іх да высокіх пасадаў. У прыватнасці, узвысіліся Цуй Сюаньвэй і Чжан Цзячжэнь.
У 703 годзе і  уступілі ў канфлікт з старшым канцлерам Вэй Юаньчжунам, які раскрытыкаваў іх брата  і адхіліў прасоўванне іншага брата. Чжаны таксама баяліся, што Вэй іх карае смерцю, калі імператрыца памрэ. Таму яны абвінавацілі Вэя і Гаа Цзяня (高戩), якога падтрымлівала. Яны вымусілі падначаленага Вэя пацвердзіць свае абвінавачванні, але калі той паўстаў перад імператрыцай, ён абвінаваціў Чжанаў у тым, што яго прымушалі да ілжэсведчанні. У выніку Вэй, Гаа і Чжан Шо былі адпраўленыя ў спасылку, але не былі пакараныя.
Адрачэнне, аднаўленне дынастыі Тан і смерць
У жніўні 704 года супраць фаварытаў Чжан Ічжы і Чжан Чанцзун і супраць іх братоў былі пададзеныя абвінавачванні ў карупцыі. Іх браты былі зрушаныя, і хоць чыноўнікі і Хуань Яньфань патрабавалі таксама зрушэння абодвух фаварытаў, імператрыца адмовілася іх зрушыць. Аднак канцлер Вэнь Аньшы зноў высунуў абвінавачванні ў карупцыі супраць фаварытаў.
Узімку 704 года імператрыца сур'ёзна захварэла, і толькі браты Чжан мелі права наведваць яе, канцлерам гэта дазволена не было. Гэта прывяло да спекуляцый на тэму змовы братоў Чжан, каб заняць трон, і абвінавачванні былі вылучаны паўторна. Як толькі яе стан палепшыўся, Цуй Сюаньвэй прапанаваў дапускаць да імператрыцы толькі яе сыноў і. Абвінавачванні да братоў нарасталі, і імператрыца дазволіла Сун Цзіну правесці расследаванне. Але перш чым расследаванне завяршылася, імператрыца прынесла прабачэнні перад Чжан Ічжы, тым самым абясцэніўшы працу Суна. Вясной 705 года імператрыца зноў сур'ёзна захварэла. Чжан Цзяньчжы, Цзян Хуэй і Юань Шуцзы сталі планаваць змову, каб забіць братоў Чжан. Яны падключылі генерала Дзі Дацзо, Лі Даня (李湛, іншыя іерогліфы, чым у сына імператрыцы), і іншага канцлера Янь Чжуна. Атрымаўшы адабрэнне спадчынніка трона Лі Сяня, змоўшчыкі выступілі 20 лютага, забілі Чжан Ічжы і Чжан Чанцзуна, акружылі Залу Даўгалецця (長生殿), дзе знаходзілася імператрыца. Яны паведамілі ёй пра пакаранне смерцю братоў Чжан і вымусілі яе перадаць трон спадчынніку трона Лі Сяню. Рушыла ўслед два ўказы ад яе імя - спачатку аб перадачы регентства Лі Сяню, а потым аб перадачы трона (22 лютага). 23 лютага Лі Сянь фармальна заняў трон, а на наступны дзень імператрыца пад вартай была адведзена ў прыгарадны, пры гэтым яна называлася імператрыцай-рэгенткай Цзэцянь Дашэн (則天大聖皇帝). 3 сакавіка дынастыя Тан была адноўлена, а дынастыя Чжоу спынілася.
Імператрыца памерла 16 снежня, апошнія ўказы ад яе імя ўжо не выкарыстоўвалі тытул імператара, а ўтрымлівалі словы "Імператрыца-рэгентша Цзэцянь Дашэн» . У 706 годзе імператар Чжун-цзун арганізаваў яе пахаванне ў цяньліньскім маўзалеі сумесна з яе мужам Гаа-цзунам каля сталічнага горада.
Ацэнкі праўлення
Даследчыца, якая спецыялізавалася на біяграфіях кітайскіх імператараў, прыводзіць супрацьлеглыя ацэнкі. З аднаго боку, яна прызнае кіраванне У Цзэцянь як вельмі паспяховае, яно умацавала і пашырыла Кітай, задавальняла патрэбы насельніцтва, уключаючы павышэнне даходаў і дабрабыту ніжніх класаў. Пры гэтым адзначаецца развіццё культуры і ўмацаванне даасізму і будызму. Аднак яна адзначае таксама жорсткасць прыходу імператрыцы да ўлады. Фарміраванне культу імператрыцы як »Святой спадарыні", на яе думку, суправаджалася прыцягненнем даасізму і будызму як сродкаў прапаганды, параўнаннем У Цзэцянь з маці Лаа-Цзы і Будай як жаночага бажаства, выяўленнем зручных ёй прароцтваў і сведчанняў. Яна таксама адзначае слабасць розуму, якая развілася ў яе ў познія гады яе праўлення і апору на палюбоўнікаў, развіццё карупцыі і падзенне маралі, што прывяло да страты рэпутацыі і звяржэння.
Аэрастатаносец
Аэрастатано́сец — рэальна існаваўшы продак авіяносцаў, які ўяўляў сабой судна, якое мае на борце назіральны аэрастат. Такія судны час ад часу з'яўляліся пачынаючы з другой паловы XIX стагоддзя, і нават будаваліся ў першыя гады XX стагоддзя. Падчас першай сусветнай існуючыя аэростатаносцы былі пераабсталяваны у гідраавіяносцы.
Іван Іванавіч Лучыц-Федарэц
Іван Іванавіч Лучыц-Федарэц (, Акропна, цяпер Драгічынскі раён, Брэсцкая вобласць —, Мінск, Беларусь) — беларускі мовазнаўца і перакладчык. Адзін са складальнікаў «Этымалагічнага слоўніка беларускай мовы» (ЭСБМ).
Біяграфія
Іван Іванавіч Лучыц-Федарэц нарадзіўся ў вёсцы Акропнае ў 1938 годзе. Пасля заканчэння першага класа сям'я пераехала ў Драгічын, бо яго бацьку інваліду Вялікай Айчыннай вайны прасцей было жыць у горадзе. Пасля школы паступіў у Львоўскі ўніверсітэт імя Івана Франко.
Атрымаўшы вышэйшую адукацыю, працаваў экскурсаводам-перакладчыкам у Львоўскім аддзяленні «Інтурыст», дзе хутка авалодаў чэшскай, польскай, славацкай, сербскай і іншымі мовамі.
Пазней атрымаў запрашэнне на працу ў Інстытут мовазнаўства імя Якуба Коласа пры Беларускай акадэміі навук і ўсё далейшае жыццё прысвяціў развіццю лінгвістыкі.
Памёр Іван Лучыц-Федарэц у Мінску 14 верасня, не дажыўшы месяц да свайго 78-мі годдзя.
На пахавальнае адпяванне прыйшоў Пробашч касцёла Святых Сымона і Алены ксёндз Уладзіслаў Завальнюк, каб пакланіцца яго праху і выказаць вялікую падзяку Івану Іванавічу ад усіх каталікоў Беларусі за пераклады богаслужэнняў на беларускую мову.
Навуковая дзейнасць
Пачаў навуковую дзейнасць з удзелу ў распрацоўцы калектыўнай манаграфіі «Лексіка Палесся ў прасторы і часе» (1971), у якой яго пяру належыць вялікая частка. Яна паслужыла асновай абароненай праз два гады кандыдацкай дысертацыі «Лінгва-геаграфічная характарыстыка і рэканструкцыя адной групы лексікі Палесся (жылыя і гаспадарчыя пабудовы)».
Палеская тэма з тых часоў аказалася адной з самых значных у яго творчасці: серыі артыкулаў, слоўнікавых падборак, яшчэ адной калектыўнай працы пад яго рэдакцыяй — «Лексіка гаворак Беларускага Прыпяцкага Палесся. Атлас. Слоўнік» (2008). Акрамя таго, Іван Лучыц-Федарэц удзельнічаў ва ўкладанні перакладных слоўнікаў: Беларуска-латышскага, Латышска-беларускага слоўніка і іншых.
Аднак самыя істотныя дасягненні ў беларускай лінгвістыцы і адначасова славістыцы ў цэлым звязаны з трыццацігадовай працай І. І. Лучыца-Федарца ў складзе аўтарскага калектыву «Этымалагічнага слоўніка беларускай мовы» (ЭСБМ). Імя Івана Іванавіча значыцца ў выходных даных 9-ці з 13-ці тамоў, што выйшлі да цяперашняга часу, прычым 6-ты том напісаны ім цалкам. Значны аб'ём слоўнікавых артыкулаў напісаны таксама для падрыхтаванага да друку 14-га тома ЭСБМ. Увесь гэты творчы надабытак складае не меней за 8 тысяч слоўнікавых артыкулаў, гэта значыць, каля чвэрці выдання ў цэлым, што з'яўляецца сведчаннем зусім унікальнага ўкладу ў беларускую этымалогію.
Акрамя славянскіх моў Іван Іванавіч дасканала валодаў англійскай, нямецкай і французскай мовамі. I не толькі ў нас, але і далёка за межамі Беларусі яго ведалі як выдатнага перакладчыка з гэтых моў.
Іван Іванавіч як беларускі мовазнаўца, буйны славіст і этымолаг, быў шырока вядомы па-за межамі нашай рэспублікі. Працяглы час ён займаў пасаду старшыні этымалагічнай камісіі пры Міжнародным камітэце славістаў.
З 1995 года быў адным з заснавальнікаў, актыўным удзельнікам і старшынёй мінскага аддзялення Заходнепалескага навукова-краязнаўчага таварыства.
Таджы
Таджы — горад у Іраку. Размешчаны ў мухафазе Салах-эд-Дын на рацэ Тыгр прыкладна за 27 км на поўнач ад Багдада.
Насельніцтва — 143 794 чалавек, пераважна мусульмане-суніты.
У ходзе наступлення кааліцыйных сіл у Іраку горад з яго ваеннай базай перайшлі пад амерыканскае кіраванне. У ходзе Іракскай вайны Таджы выкарыстоўваецца ўжо як амерыканская ваенная база.
Сяргей Фаміч Пшонны
С. М. Пшонны нарадзіўся ў вёсцы Кушняроўка (сучасны Чашніцкі раён Віцебскай вобласці).
У Чырвонай Арміі з 1941 года. У 1942 годзе скончыў курсы малодшых лейтэнантаў. У час Вялікай Айчыннай вайны з 1941 г. прымаў удзел у баявых дзеяннях.
Узвод разведчыкаў пад камандваннем старшага лейтэнанта С. М. Пшоннага вызначыўся 2 жніўня 1944 г. пры фарсіраванні ракі Вісла на поўдзень ад Варшавы. Байцы ўзвода знішчылі агнявыя кропкі праціўніка, разграмілі штаб зенітнага палка, захапілі ў палон яго афіцэраў з дакументамі і палкавым сцягам, садзейнічаў пераправе двух савецкіх палкоў.
З 1946 года маёр С. М. Пшонны ў запасе. Жыў у Днепрапятроўску.
Мінскае гета
Мінскае гета (20 ліпеня 1941 — 21 кастрычніка 1943) — яўрэйскае гета, якое з’явілася хутка пасля таго, як немцы ўвайшлі ў СССР. Яно было адным з найвялікшых гета ва Усходняй Еўропе і найвялікшым на акупаванай немцамі тэрыторыі СССР. У ім знаходзілася каля 100 000 яўрэяў, большасць якіх загінула ў Халакосце.
Гісторыя
Савецкі перапіс 1926 года налічваў 53 700 яўрэяў, што жылі ў Мінску. Гэта складала прыблізна 41 % насельніцтва. Гета было створана 19 ліпеня 1941 паводле распараджэння каменданта палявой камендатуры № 812 К. Шлегельхофера. На пяты дзень акупацыі немцы забілі 2000 людзей з жыдоўскай інтэлегенцыі. З гэтага моманту забойствы яўрэяў набылі рэгулярны характар. Каля 20 000 яўрэяў былі забітыя ў першыя месяцы нямецкай акупацыі, галоўным чынам гэта здзяйснялася групамі Айнзацгрупэ. Усяго насельніцтва гета складала каля 80 000 чалавек, з якіх 50 000 жылі ў горадзе да вайны, і астатнія 30 000 (ці болей) чалавек былі бежанцамі і яўрэямі, якіх немцы прымусілі перасяліцца ў гета.
У лістападзе 1941 года ў Мінску было створана другое гета, у якое перасялялі яўрэяў з Захаду. Большасць тых яўрэяў паходзіла з Германіі і Пратэктарату Багеміі і Маравіі. У ім знаходзілася каля 35 000 чалавек. Паміж двумя гетамі амаль што не было кантакту. Накшалт іншых гета, яўрэяў прымушалі працаваць на фабрыках альбо іншых установах, якія падпарадкоўваліся немцам. Жыхары гета былі прымушаны жыць у вельмі цяжкіх умовах, з недахопам ежы і медыкаментаў. У сакавіку 1942 было забіта каля 5000 яўрэяў. На гэтым месцы цяпер знаходзіцца мемарыял Яма. Згодна з нямецкімі афіцыйнымі дакументамі, у жніўні гета налічвала менш за 9000 яўрэяў. Гета ліквідавалі 21 кастрычніка 1943. У дадатак, шмат мінскіх яўрэяў загінулі ў лагеры смерці Сабібор. Некалькі тысяч былі забітыя ў Малым Трасцянцы. Калі Чырвоная Армія вярнула горад 3 ліпеня 1944, у ім засталіся ўсяго некалькі яўрэяў.
Супраціў
У Мінскім гета вёўся супраціў, арганізатары якога супрацоўнічалі з Савецкімі партызанамі. Каля 10 000 яўрэяў уцяклі з гета і далучыліся да партызанаў, што дзейнічалі ў лясах непадалёк.
У культуры
Лазар Саулавіч Ран стварыў серыю афортаў «Мінскае гета».
Андар Габар
А́ндар Га́бар (Andor Gábor;, в. Уйнеп,  — , , ВНР) — венгерскі пісьменнік.
Біяграфія
Андар Габар нарадзіўся 24 студзеня 1884 года на захадзе сучаснай Венгрыі ў мястэчку Уйнепуста. Скончыў Будапешцкі ўніверсітэт.
Браў удзел у венгерскай рэвалюцыі 1918—1919 гадоў. Кіраваў тэатрамі Венгерскай савецкай рэспублікі. Пасля паражэння рэвалюцыі быў арыштаваны. У 1920 годзе эміграваў, жыў у Аўстрыі, Германіі, затым у 1933—1945 гадах жыў у СССР. У 1945 вярнуўся ў Венгрыю, дзе стаў першым рэдактарам часопіса Ludas Matyi.
Памёр 20 студзеня 1953 года ў Будапешце, пахаваны на могілках Керэпешы.
Творчасць
Літаратурную дзейнасць пачаў у 1900 годзе. Аўтар зборнікаў вершаў «Арговань» (1920), «Таму што ганьба жыць і не заклікаць» (1923), рамана «Доктар Ніхто» (т. 1—2, 1946), сатырычных п'есак і фельетонаў («Пешцкія рыданні. Кніга пра вялікі горад», 1912) і інш.
Пераклаў на венгерскую мову беларускія народныя песні «Маё жаданне», «З-за лесу сонца ўсходзіць…», вершы Я. Купалы «Абвілася краіна…», «А хто там ідзе?», «Выйдзі…», «Выпраўляла маці сына», «Хвалююцца морскія хвалі…», «Гэй наперад!» і інш. Аўтар артыкула «Янка Купала, беларускі паэт» (1941).
Аляксандр Аляксеевіч Галавачоў
Алякса́ндр Аляксе́евіч Галавачо́́ў (Александр Алексеевич Головачёв;  — ) — гвардыі палкоўнік, удзельнік Савецка-фінляндскай і Вялікай Айчыннай войнаў, двойчы Герой Савецкага Саюза (1944, 1945).
Біяграфія
А. А. Галавачоў нарадзіўся ў сяле Любахна Бранскага павета Арлоўскай губерні (зараз гарадскі пасёлак у Дзяцькаўскім раёне Бранскай вобласці Расіі). З 1929 года ў Чырвонай Арміі. У 1932 годзе скончыў Аб’яднаную ваенную школы імя УЦВК РСФСР. Удзельнік савецка-фінляндскай вайны 1939—1940 гг. З пачаткам Вялікай Айчыннай вайны А. А. Галавачоў на фронце — начальнік штаба, камандзір стралковага палка. Са жніўня 1942 года — камандзір 52-й мотастралковай брыгады (15-ы танкавы корпус, 3-я танкавая армія). Брыгада пад камандаваннем А. А. Галавачова вызначылася ў 1943 годзе ў ходзе Харкаўскай аперацыі Варонежскага фронту, удзельнічала ў баях пры фарсіраванні Дона, вызваленні Украіны, бітве за Дняпро. Асабліва брыгада вызначылася ў час Львоўска-Сандамірскай аперацыі, вызваліла горад Гарадок Львоўскай вобласці і горад Львоў, фарсіравала раку Вісла і захапіла плацдарм на яе левым беразе. У складзе 1-а Украінскага фронту брыгада А. А. Галавачова ўдзельнічала ў студзені — лютым 1945 г. у Сандамірска-Сілезскай і Ніжне-Сілезскай аперацыях, удзельнічала ў вызваленні шэрагу гарадоў на тэрыторыі Польшчы, фарсіраванні ракі Одэр.
Загінуў А. А. Галавачоў у Сілезіі, у раёне горада Глогаў (Głogów). Пахаваны ў горадзе Васылькіў (Украіна).
Леў Мікалаевіч Тамкоў
Леў Мікалаевіч Тамкоў (, г., Гомельская вобласць або в. Селіванава, Крапівенскі раён, Маскоўская вобласць, РСФСР  — ) — беларускі архітэктар. Заслужаны архітэктар Беларусі (1976).
Біяграфія
Скончыў у 1960 годзе Беларускі політэхнічны інстытут па спецыяльнасці «Архітэктура». З 1960 года працаваў у інстытуце «Гомельграмадзянпраект» архітэктарам, у 1961—1962 гадах старэйшым архітэктарам, у 1962—1967 гадах галоўным архітэктарам праектаў, у 1967—1969 гадах в. а. начальніка, у 1969—1971 гадах в. а. галоўнага архітэктара, у 1971—1979 гадах галоўным архітэктарам, у 1979—1984 гадах намеснікам дырэктара інстытута па архітэктуры. З 1984 года начальнік Упраўлення па будаўніцтве і архітэктуры Гомельскага аблвыканкама.
Творчасць
Асноўныя работы: у Гомелі — праекты планіроўкі і забудовы мікрараёнаў і жылых раёнаў № 1, Фестывальны і інш. (1960—1970-я гг., у сааўтарстве), рэстаран «Беларусь» (1967, з С. Б. Гінзбергам ), аэравакзал (1969), Інстытут механікі металапалімерных сістэм АН БССР (1972, з В. І. Ціхавай ), жылыя дамы па вуліцах Савецкай і Кухара (1979) і інш., мемарыяльны комплекс на брацкіх магілах байцоў народнага апалчэння ў парку культуры і адпачынку імя Луначарскага (1975, у сааўтарстве), 14-павярховыя жылыя дамы па вул. Кожара (1980—1982); у г. Хойнікі — помнік Смутку да 10-годдзя катастрофы на Чарнобыльскай АЭС (1996), скульптар Л. Заграбаева). Сярод іншых работ: мемарыяльнай дошкі акадэміку С. А. Чуніхіну (1995), псіхолагу Л. С. Выгоднаму (1997, абедзве са скульптарам Дз. Паповым).
Узнагароды
Узнагароджваўся граматамі інстытута, граматамі Гомельскага гарвыканкама, медалём «За доблесную працу. У адзначэнне 100-годдзя з дня нараджэння У. І. Леніна» (1970), Ганаровай Граматай Вярхоўнага Савета БССР (1969). Заслужаны архітэктар БССР (1976).
Бастыённая сістэма ўмацаванняў
Бастыённая сістэма выкарыстоўвалася як пры будаўніцтве адносна невялікіх фортаў і крэпасцей, так і ў ролі гарадскіх абарончых збудаванняў.
Іншая апісальная назва гэтай сістэмы крапаснога будаўніцтва ў шэрагу еўрапейскіх моў — «італьянскі абвод» (Trace italienne).
Гісторыя
Бастыённая сістэма з’явілася ў канцы XV стагоддзя (папскі порт Чывітавек'я) і ў XV—XVI стагоддзі распаўсюдзілася па Еўропе. Ледзь не першай крэпасцю ў форме правільнай зоркі былі абноўленыя Мікеланджэла умацаванні Фларэнцыі; пасля гэту задуму паўтарылі Сангала пры праектаванні замка Капрарола і Скамоці пры будаўніцтве крэпасці Пальманова.
У XVII стагоддзі бастыённую сістэму да дасканаласці давёў вялікі Вабан.
Фартыфікацыйныя збудаванні бастыённага тыпу працягвалі будавацца да сярэдзіны XIX стагоддзя (напрыклад Другое вальное ўмацаванне ў Кенігсберзе, пабудавана ў 1850-х гадах). З развіццём дальнабойнай артылерыі бастыённая сістэма састарэла да пачатку XX стагоддзя. Яшчэ да Першай сусветнай вайны бастыённыя абарончыя збудаванні шматлікіх гарадоў былі скапаны.
Бастыён
Бастыён (bastionato — усякая выступалая пабудова) — пяцібаковае доўгачасовае ўмацаванне, якое ўзводзілася на кутах крапасной агароджы. Уяўляе сабою люнет з дзвюма фасамі (пярэднімі бакамі), дзвюма фланкамі (бакавіцамі) і адкрытай горжай (тыльным бокам).
Звернутыя адзін да аднаго часці двух суседніх бастыёнаў і злучалы іх участак агароджы — курціна — утваралі бастыённы фронт. Шпіц бастыёна — выходны кут бастыёна.
Равелін
Равелін (ravelere — адлучаць) — фартыфікацыйнае збудаванне трохкутнай формы, якое размяшчалася перад курцінай наперадзе крапаснога рова ў прамежку паміж бастыёнамі, што служыць для скрыжаванага абстрэлу подступаў да крапаснога абводу, падтрымкі сваім агнём суседніх бастыёнаў.
Сцены равеліна, як правіла, былі на метр-паўтара ніжэй сцен цэнтральнай крэпасці, каб у выпадку захопу равеліна палегчыць яго абстрэл.
Курціна
Курціна (cortina — завеса) — крапасная сцяна; сярэдняя частка крапаснога бастыённага фронта, якая злучае фланкі сумежных бастыёнаў. Курціна звычайна з’яўлялася аб’ектам нападу, каб прарабіць у ёй пралом для штурму. У канцы XVI стагоддзя перад курцінай сталі ўзводзіць спецыяльную пабудову — равелін, які затуляў курціну ад агню і абцяжарваў напад. З гэтага часу напад стаў накіроўвацца на бастыён.
У больш раннія часы курціны ўзводзіліся значна вышэй; з вонкавага боку ўмацавання выкопвалі роў і часцяком запаўнялі яго вадой.
Рэдзюіт
Рэдзюіт (reduit — сховішча) — унутранае ўмацаванне, ское стваралася ў стуленых умацаваннях для бою ўсярэдзіне апошніх і для ўзмацнення іх унутранай абароны. Першапачатковае значэнне рэдзюіта было служыць сховішчам для гарнізона, атакаванага з усіх бакоў. Пад рэдзюітам разумеецца таксама і ўсякі ўмацаваны пункт, размешчаны ззаду галоўных умацаванняў і складальная апошняя апора абароны. Так, напрыклад, у класічнай фартыфікацыі цытадэль з’яўляецца рэдзюітам крэпасці. У стратэгічных маштабах Антвэрпэн — магутная крэпасць Бельгіі, размешчаная ўсярэдзіне краіны, з’яўлялася «рэдзюітам Бельгіі» пасля прарыву мааскага памежнага пояса крэпасцяў.
Алег Вацлававіч Лукашэвіч
Алег Вацлававіч Лукашэвіч (27 сакавіка 1972, Ляхавічы, Брэсцкая вобласць) — беларускі, , , фатограф, , грамадскі дзеяч.
Біяграфія
Са снежня 1994 года пачаў працаваць на беларускім тэлебачанні. У 1995 годзе скончыў факультэт журналістыкі Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. У 1996 годзе паспяхова прайшоў навучанне па спецыяльнасці — аператар і рэжысёр тэлебачання ў Міжнародным адукацыйным цэнтры «CIRNEA» у Парыжы.
Алег Лукашэвіч стаў першым беларускім журналістам акрэдытаваным на Міжнародным Канскім кінафестывалі ў маі 1996 года. Пастаянныя акрэдытацыі на прэстыжных Міжнародных кінафестывалях у Канах, Берліне і Венецыі дазволілі Лукашэвічу непасрэдна мець зносіны з зоркамі першай велічыні. Ён праінтэрв’юіраваў шматлікіх класікаў сусветнага кіно, сярод іх: Пітэр Грынуэй, Вім Вендэрс, Пол Верховен, Кшыштаф Занусі, Такэсі Кітана, Катрын Брэя, Мікіта Міхалкоў, Педра Альмадовар, Кен Лоўч, Анджэй Вайда, Аляксандр Сакураў і інш.
П’ер Кардэн, Карл Лагерфельд, Патрысія Каас, Джулія Орманд, Шэран Стоўн, Эмануэль Беар, Азія Арджэнта — гэта няпоўны спіс знакамітасцей, з якімі сустракаўся Алег Лукашэвіч.
Па яго ініцыятыве і запрашэнні ў лютым 2001 і верасні 2002 года Мінск з прэм’ернымі паказамі наведаў сусветна вядомы кінарэжысёр Кшыштаф Занусі.
У лістападзе 2005 года ўзначальваў Журы кінапрэсы на XII Міжнародным Мінскам кінафестывалі «Лістапад».
З лістапада 2010 года Алег Лукашэвіч з’яўляецца членам Рэспубліканскага грамадскага савета па справах культуры і мастацтва пры Савеце Міністраў Рэспублікі Беларусь. Сумесна з Аляксандрам Аляксеевым арганізаваў адкрыццё першага Нацыянальнага павільёна Рэспублікі Беларусь на 64 Канскім кінафестывалі. У маі 2011 стаў кіраўніком Нацыянальнага павільёна. У 2012 прыступіў да працы над дакументальна-асветніцкім праектам «Мастакі Парыжскай школы. Ураджэнцы Беларусі». У маі 2014 года адбылася прэм'ера цыкла з 9 фільмаў. Музыку да праекта прадаставіла Мадонна, з ёй было падпісана пагадненне. У 2016-2017 гг. стварыў 10 фільмаў з цыкла «Сучаснае мастацтва Беларусі», у студзені-лютым 2018 г. адбылася прэм'ера праекта на тэлеканале «Беларусь-3».
Выстаўкі мастацкага праекта «Спадчына Беларусі»
2003 год — адкрыццё праекта ў Музеі сучаснага мастацтва ў Мінску серыяй выставак:
2004 год:
2008 год:
2010 год:
Кнігі-альбомы
Агульны тыраж на чэрвень 2013 года складае 41,5 тыс. асобнікаў.
Вярбоўка
Назву Вярбо́ўка маюць:
Будкы (Алэўскі раён)
Будкы (Будки́) — вёска ў Алэўскім раёне Жытомірскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Алэўскай гарадской абшчыны.
Познань-Галоўны (вакзал)
Познань-Галоўны (Poznań Główny) — чыгуначны вакзал у Польшчы, які аднесены PKP да катэгорыі Premium. Знаходзіцца ў цэнтры Познані, на вул. Вакзальнай (ul. Dworcowa), на ўчастку паміж вуліцамі: Заходняй (Zachodnia), Глагоўскай (Głogowska), Вакзальным мостам (Most Dworcowy), Прамысловай (Przemysłowa) і Амбарнай (Spichrzowa) (раней таксама вул. Складская (Składowa) у т.зв. Вольных пуцях (Wolne Tory)). На станцыі працуюць чыгуначныя аператары PKP, Polregio і Koleje Wielkopolskie.
У 2021 годзе вакзал прымаў 41 тыс. пасажыраў у суткі, у чым заняў 2-е месца ў краіне.
Новы будынак
У 2009 годзе PKP SA падпісала інвестыцыйнае пагадненне з венгерскім падрадчыкам Trigranit Development Corporation. Кантракт адкрыў шлях для будаўніцтва Інтэграванага камунікацыйнага цэнтра ў Познані коштам 160 мільёнаў еўра. Меркавалася, што новы будынак уключыць чыгуначны вакзал, аўтастаянку на 1500 месцаў, аўтавакзал і гандлёвы цэнтр. Ён павінен быў быць злучаны з Познаньскай міжнароднай выстаўкай і Познаньскім хуткім трамваем, які цяпер спыняецца на тагачаснай платформе 7 вакзала. Будаўніцтва новага аб’екта было звязана з правядзеннем Еўра-2012 у Познані.
Новую станцыю афіцыйна адкрыў 29 мая 2012 года прэзідэнт Рэспублікі Польшча Браніслаў Камароўскі. Будынак мае плошчу 7 тыс. кв.м Знаходзіцца над пуцямі і платформамі 1, 2, 3, 5, паралельна Вакзальнаму мосту.
Будынак падвяргаецца жорсткай крытыцы як з боку пасажыраў, так і спецыялістаў, у тым ліку з-за хаатычнай планіроўкі асноўнай залы, невялікай колькасці кас, а таксама значнай аддаленасці ад некаторых платформаў (напрыклад, да платформы 7 трэба прайсці 400 м па не вельмі інтуітыўна зразумелым для пасажыраў з іншых гарадоў маршруце, які вядзе як мінімум праз дзве іншыя платформы). Першапачаткова крытыка тычылася таксама недастатковай сувязі вакзала з трамвайным прыпынкам за 100 м ад галоўнага выхаду. Да 2015 года адзіная дарога, якая вяла праз гандлёвы цэнтр, патрабавала трохразовага выкарыстання лесвіцы або ліфта і была ў шмат разоў даўжэйшай.
Летні вакзал
Будынак першапачаткова называўся Імператарскі вакзал (польск.: Dworzec Cesarski) — гістарычны аб’ект, пабудаваны ў 1902 годзе (пазней пашыраны павільёнам і адкрытай залай з цыліндрычным дахам) як прыватны, раскошны вакзал, узведзены спецыяльна для імператара Вільгельма II. Ён быў пабудаваны з правага боку пад’язной вуліцы да тагачаснага галоўнага вакзальнага будынка (вул. Вакзальная). У цяперашні час побач знаходзіцца платформа 4b.
26 снежня 1918 года на Імператарскі вакзал прыбыў Ігнацы Падэрэўскі, адкуль пачаўся яго візіт у Познань, які прывёў да выбуху Велікапольскага паўстання.
У 1996 годзе на Летнім вакзале Філіп Бажон здымаў сцэны для фільма «Познань 56», які распавядае пра Познаньскае паўстанне 1956 года праз прызму лёсаў галоўных герояў. Паказаны таксама лёсы пяці прафесараў (Уладзіслаў Кавальскі, Даніэль Альбрыхскі, Януш Гаёш, Ян Навіцкі і Ежы Радзівіловіч), якія сядзелі ў вагоне і такім чынам каментавалі сітуацыю ў горадзе.
Зараз у будынку размяшчаюцца касы Велікапольскай чыгункі.
Заходні вакзал
У 1904 годзе на выхадзе з тунэлю, які злучае платформы з боку вул. Глагоўскай, недалёка ад былога Маркіўскага вакзала быў пабудаваны невялікі будынак пад назвай Лазарскі Вакзал (польск.: Dworzec Łazarski). Ён быў знесены ў 1927 годзе, а на яго месцы, у сувязі з падрыхтоўкай да Усеагульнай нацыянальнай выстаўкі, быў пабудаваны цяперашні будынак па праекце Уладзіслава Чарнецкага.
У 1978 годзе вакзал быў абвешчаны помнікам гісторыі. Рэстаўраваны ў 1992—1996 гг. Чарговая рэканструкцыя, спалучаная з невялікай мадэрнізацыяй інтэр’еру, адбылася ў 2017—2018 гадах.
Стары будынак вакзала
Праект будынка быў распрацаваны ў 1870 годзе, а яго рэалізацыя працягвалася з 1874 года па 16 лістапада 1879 года (аддзелачныя работы вяліся да 1906 года). Пабудаваны на восі шырокай пад’язной вуліцы (сённяшняя вул. Вакзальная) ад чыгуначнага капаніра (цяпер Кальцо капаніра (польск.: Rondo Kaponiera)). Ён складаўся з паўночнага пярэдняга крыла з цэнтральнай залай і наборам прымыкаючых з поўдня крылаў, згрупаваных у два ўнутраныя двары. Фасады былі абліцаваны чырвонай цэглай.
Будынак з’яўляецца разнавіднасцю пераезнай станцыі — размешчаны па цэнтры пуцей з платформамі, размешчанымі ўздоўж усходняга (у парадку ад будынка платформы 1 з 1a, 2 з 2a і 3) і заходняга фасадаў будынка (па парадку платформы 4 з 4a і 4b, 5, 6 і 7). Ён злучаны з платформамі падземным пераходам.
Рэканструкцыя вакзала была праведзена ў 1929 годзе да Усеагульнай нацыянальнай выстаўкі.