cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Заказанка
Гісторыя
З 1939 года ў складзе БССР, з 1940 года ў Страдзецкім сельсавеце. У Вялікую Айчынную вайну 6 вяскоўцаў загінулі.
NGC 3585
NGC 3585 (іншыя абазначэнні — ESO 502-25, MCG -4-27-4, AM 1110-262, PGC 34160) — эліптычная галактыка (E6) ў сузор’і Гідра.
Заказанка
Гісторыя
16 ліпеня 1954 года перададзена ў склад Гершонскага сельсавета, у склад якога ўваходзіла да 21 снежня 2007 года.
NGC 3585
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Зеляніца
Назву Зеляні́ца маюць:
Пуцішча
Пу́цішча (, Путище) — вёска ў Жабінкаўскім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Жабінкаўскага сельсавета.
Борман
Борман (Bormann) — прозвішча.
Дон Жуан (опера)
Дон Жуан, або Пакараны распуснік (KV 527, італ. Don Giovanni ossia Il dissoluto punito) — «вясёлая драма» (іт. dramma giocoso) у двух актах В. А. Моцарта на лібрэта Ларэнца да Понтэ. Прэм’ера адбылася 29 кастрычніка 1787 годзе ў саслоўным тэатры ў Празе.
Гісторыя стварэння
Прага помніць поспех «Жаніцьбы Фігара», і ў лютым 1787 Моцарт падпісвае кантракт з тэатральным прадпрымальнікам Паскуале Бандзіні на складанне новай оперы для пражскага тэатру. Моцарт і да Понтэ працавалі лёгка, і прэм’ера прайшла, па сведчаннях самога Моцарта, «з самым гучным поспехам».
Прэм’ера
У прэм’еры прымалі ўдзел Луіджы Баса (Дон Жуан), Джузэпэ Лолі (Камандор, Мазета), Тэрэза Сапарыці (Донна Ганна), Антоніа Бальёні (Дон Атавіа), Катарына Мичелли (Донна Эльвіра), Фелічэ Панцыяні (Лепарэла), Тэрэза Бандзіні (Цэрліна). Прэм’ера ў Вене адбылася 7 мая 1788 г. Для спектакля ў Вене былі дапісаныя 2 арыі і адзін дуэт; заключны ансамбль («Ultima scena») не выконваўся, і опера сканчалася смерцю Дона Жуана. У прэм’еры прымалі ўдзел Франчэска Альбертарэлі (Дон Жуан), Франчэска Бузані (Камандор і Мазета), Алаізія Вебер (Донна Ганна), Франчэска Марэла (Дон Атавіа), Кацярына Кавальеры (Донна Эльвіра), Франчэска Бенуччы (Лепарэла), Луіза Мамбелі (Цэрліна).
Зенявічы
Назву Зеняві́чы маюць:
NGC 3586
NGC 3586 (іншае абазначэнне — ESO 129-EN13) — эмісійная туманнасць у сузор’і Кіль.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Кіеўская агламерацыя
Кіеўская агламерацыя — монацэнтрычная гарадская агламерацыя з насельніцтвам каля 4 млн чалавек, самая вялікая ва Украіне.
Монацэнтрычная гарадская агламерацыя з ярка выяўленай паясна-сектаральнай структурай, якая сфармавалася вакол Кіева пераважна ў перыяд УССР. Агламерацыя мае радыяльную надабластную структуру. Нягледзячы на лідарства па шэрагу паказчыкаў у межах Украіны, агламерацыя мае даволі нізкі ўзровень уцягнутасці ў глабальныя культурна-эканамічныя працэсы. Адміністрацыйна ў яе склад уваходзіць уся тэрыторыя горада Кіева і частка тэрыторыі Кіеўскай вобласці. Насельніцтва агламерацыі ў межах трохгадзіннай даступнасці цэнтра Кіева — каля 7,5 млн чалавек. Разам з Кіевам (3 млн.) і паласы двухгадзіннай даступнасці (2,5 млн.) насельніцтва Кіеўскай агламерацыі ў больш кансерватыўнай інтэрпрэтацыі складае каля 5,5 млн, з якіх 3,3 млн. — уласна гарадское насельніцтва.
Агульная характарыстыка
У 1913 г. у Расійскай імперыі былі чатыры агламерацыі, цэнтрамі якіх былі Санкт-Пецярбург, Масква, Адэса і Рыга. У імперскі перыяд Кіеў не быў індустрыяльным цэнтрам, а таму перадумовы да фарміравання агламерацыйнага ядра вакол яго адсутнічалі. Індустрыялізацыя ХХ ст., а таксама сталічны статус прывялі да пэўных зрухаў у працэсе агламерыравання.
Павеза
Паве́за, павіза: еўрапейскі тып шчыта.
Такі шчыт меў простакутную форму, быў адносна высокі і выцягнуты ўверх, і звычайна быў выгнуты дугою ўпоперак. Звычайная шырыня — 40—70 см, вышыня — 1—1,5 м, часам да 2 м. Шчыт мог быць выкананы з падоўжным жолабам, мець зрокавую шчыліну ў верхняй частцы, металічныя кольцы на верхнім канце дзеля звязвання павез між сабой; мог забяспечвацца штыром-падпоркай, з дапамогай якой шчыт мог стаяць самастойна. Звычайна вырабляўся з лёгкага дрэва, пакрытага тканінай або скурай, і афарбоўваўся.
Кіеўская агламерацыя
Агульная характарыстыка
З пачатку ХХ ст. Кіеўская агламерацыя развівалася як адзіны эканоміка-адміністрацыйны арганізм у межах Кіеўскай вобласці і горада рэспубліканскага падпарадкавання Кіева, які атрымаў гэты статус у другой палове 1940-х гг. і захоўвае яго па гэты дзень. Такім чынам, з другой паловы 1940-х гг. Кіеўская агламерацыя рассечана адміністрацыйнай мяжой на дзве часткі: уласна горад Кіеў дзяржаўнага падпарадкавання Украіны і Кіеўскую вобласць, частка якой уваходзіць у склад агламерацыі. Адміністрацыйны цэнтр Кіеўскай вобласці пры гэтым знаходзіцца ў Кіеве.
Павеза
Традыцыйна лічыцца, што такі шчыт быў вынайдзены ў г.Павіі ў 13 ст. (адсюль назва), і што яго класічны пяхотны варыянт аформіўся ў час Гусіцкіх войнаў. Павезамі як палявым прыкрыццём карысталіся яшчэ ў канцы 15 ст. арбалетнікі і стралкі са стрэльбаў. Магчыма, што павезы ўжываліся ў час абложнай працы.
На думку пазнейшых даследнікаў, павеза магла трапіць у Заходнюю Еўропу праз прыбалтыйскіх крыжакоў, якія, у сваю чаргу запазычылі яе ад балтаў, а месца ўзнікнення такога тыпу шчыта адносіцца да земляў Русі (12 ст.) або Літоўска-Мазавецкім рэгіёне (13 ст.). На мяжы 13—14 ст. павезы распаўсюдзіліся ў Мазовіі, на тэрыторыі Тэўтонскага Ордэна, у заходніх рускіх землях, верагодна, у Польшчы. Прыкладна ў другой палове 14 ст. арэал распаўсюджання павезы ахапіў увесь балтыйска-польска-рускі рэгіён.
Кіеўская агламерацыя
Агульная характарыстыка
Для Кіеўскай агламерацыі, як і для самога Кіева, традыцыйна характэрная дыспрапарцыйная фрагментацыя паміж правабярэжнай і левабярэжнай часткамі: амаль 80 % працоўных месцаў горада размешчана на правым беразе, а больш за 40 % жылля (у тым ліку і вялікая частка таннага жылля) — на левым. Ужо ў 1970-я гг. у Кіеве з’явіўся праект стварэння аўтаномнага дзелавога цэнтра для левабярэжнай часткі агламерацыі, аднак ён, як і ўсе наступныя праекты, так і не быў рэалізаваны. Таму ў агламерацыі досыць востра стаіць праблема перамяшчэння насельніцтва паміж двума берагамі Дняпра, і, адпаведна, праблема недастаткова высокай прапускной здольнасці мастоў для наяўнага насельніцтва (у Кіеве 5 мастоў для аўтамабільнага спалучэння і 2 — для чыгуначнага, яшчэ 1 мост — у Вышгарадзе; будаўніцтва ключавога Падольска-Васкрасенскага моста працягваецца і зараз).
Узмацніліся і некаторыя дыспрапорцыі ў транспартнай даступнасці: так з горада Бравары дабрацца да цэнтра горада значна хутчэй, чым з ўскраінных раёнаў самой сталіцы. Пры гэтым працэсы субурбанізацыі, па меншай меры ў Заходняй трактоўцы гэтага тэрміна, пакуль выяўленыя досыць слаба, паколькі адбываецца далейшае ўшчыльненне і вертыкалізацыя цэнтра агламерацыі. У 2000-я гг. блокавая фрагментацыя савецкага перыяду толькі ўзмацнялася і дасягнула ступені мазаічнасці.
Якуб Пліхта
Якуб Пліхта (? —, ) — рэлігійны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага, францысканін. II біскуп віленскі (з 1398).
Біяграфія
Ураджэнец Вялікага Княства Літоўскага, радавіты ліцвін. Перад прызначэннем біскупам віленскім (1398) загадваў францысканскімі кляштарамі ў Вялікім Княстве.
Браў удзел у складанні дамоў паміж Ягайлам і Вітаўтам, быў іх гарантам.
Адбудаваў Віленскую кафедру, якая згарэла ў часе пажару.
Кавалі (рака)
Кавалі — рака ў Заходняй Афрыцы. Даўжыня — 515 км, самая доўгая рака ў Ліберыі. Плошча басейна — каля 30 225 км².
Бярэ пачатак на заходнім схіле хрыбта Німба, у запаведніку Мон-Німба, паблізу паселішча Туа (Гвінея). Абгінае горны запаведнік з поўначы і цячэ на поўдзень. Працякае праз Кот-д’Івуар і Ліберыю і затым зноў вяртаецца на мяжу з Кот-д’Івуарам. Упадае ў Гвінейскі заліў.
Садовае (Зерэндзінскі раён)
Садовае — сяло ў Зерэндзінскім раёне Акмолінскай вобласці Казахстана. Адміністрацыйны цэнтр Садовай сельскай акругі. Знаходзіцца прыкладна за 41 км на поўнач ад цэнтра сяла Зерэнда. Код КАТА — 115671100.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 477 чалавек (229 мужчын і 248 жанчын). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 547 чалавек (276 мужчын і 271 жанчына).
Зубакі
Назву Зуба́кі маюць:
Марчэла Мальпігі
Марчэла Мальпігі (Marcello Malpighi; 10 сакавіка 1628,  — 30 лістапада 1694, ) — італьянскі біёлаг і ўрач.
Адзін з заснавальнікаў мікраскапічнай анатоміі раслін і жывёл, праводзіў даследаванні ў вобласці гісталогіі, эмбрыялогіі і параўнальнай анатоміі.
Член Лонданскага каралеўскага таварыства (з 1668).
Акадэмічная кар’ера
У 17 гадоў паступіў у Балонскі ўніверсітэт, скончыў у 1653, атрымаўшы ступень доктара медыцыны.
У 1656 заняў пасаду прафесара ў гэтым універсітэце.
Неўзабаве стаў прафесарам тэарэтычнай медыцыны Пізанскага ўніверсітэта і на тры гады пераехаў у Пізу. У Пізе пазнаёміўся з Джавані Альфонса Барэлі, які аказаў вялікі ўплыў на погляды Мальпігі. Барэлі развіваў ідэі ятрафизікі, разглядаў фізіялагічныя і анатамічныя з’явы з пункту гледжання механікі.
У 1659 Мальпігі вярнуўся ў Балонню, з 1662 па 1666 быў прафесарам універсітэта ў Месіна, затым быў вымушаны вярнуцца назад у Балонскі ўніверсітэт, дзе выкладаў практычную медыцыну да 1691.
У 1691 Папа Інакенцій XII запрасіў Мальпігі ў Рым у якасці лекара. Выкладаў медыцыну ў Папскім каледжы.
Луток
Луток, ці Савук-луток (Mergellus albellus) — вадаплаўная птушка сямейства з бела-стракатым апярэннем.
Апісанне
Дробная, добра пазнавальная качка шчыльнага целаскладу, якая мае шмат агульнага з крахалямі і часта аб’ядноўваюцца з імі ў адзін род. Сярод агульных прыкмет — чубок падоўжаных пёраў на галаве і вузкая кароткая дзюба, бакі якой пакрытыя зубцамі. Памерам крыху буйнейшая за чырка-свістунка: даўжыня цела 38-44 см, вага самца 510—935 г, вага самкі 500—680 г. Самец у шлюбным уборы белы з чорнай спінай і кантрасным чорным малюнкам на галаве, шыі і крылах. Чорныя дэталі апярэння: авальнай формы пляма паміж вокам і дзюбай, шырокія падоўжныя палосы або плямы па баках патыліцы, якія сыходзіліся на патыліцы, і вузкія папярочныя палосы на баках грудзей.
Самка ў любы час года больш стракатая: адрозніваецца рудавата-бурым верхам галавы і задняй часткі шыі, белым горлам і валлём, попельна-шэрай спінай і белым брухам. Улетку ў самкі паміж асновай дзюбы і вокам — чорная пляма.
Пашырэнне
Жыве на прэснаводных вадаёмах на поўначы Еўропы, у Сібіры і на Далёкім Усходзе, у Беларусі вядома толькі адзінае месца гнездавання рыбгас «Белае». Зімуе на поўдзень ад гнездавога арэала. Філагенетычна займае прамежкавае становішча паміж тыповымі крахалямі і гогалямі, і мае знешнія прыкметы абедзвюх груп птушак. Плавае з апушчаным у ваду хвастом, добра нырае.
Беліца (археалагічныя помнікі)
Беліца — група археалагічных помнікаў каля в. Беліца Лідскага раёна.
Стаянка Беліца-1
За 0,5 км на поўдзень ад вёскі, ніжэй вусця р. Залатая знаходзіцца стаянка памерам у шырыню 60—70 м, даўжыня 1,5 км. Выявіў яе ў 1970 годзе Г. І. Гарэцкі. Культурны пласт 0,3—0,4 м. Знойдзены крамянёвыя прылады працы, якія адносяцца да эпохі мезаліту, ранняга неаліту і пачатку бронзавага веку, некаторыя — да позняга палеаліту (свідэрская культура). Помнік, які ўтрымлівае рознакультурныя і розначасовыя знаходкі, пакуль што мала даследаваны.
Стаянка Беліца-2
Помнік размешчаны праз 0,5 км на поўдзень вёскі, займае край чатырохмятровага правабярэжнага поплаву Нёмана ад прывусцевай часткі Залатой рэчкі і ўніз па рацэ на 0,3 км. Шырыня яго да 60 м. Участак са знаходкамі з усходу абмежаваны ўступам да нізкага поплаву, з захаду — пад'ёмам на васьміметровую тэрасу.
Помнік выяўлены Г. І. Гарэцкім. Даследаваў у 1977-79 г. і 1982 г. М. М. Чарняўскі (раскопвалася каля 600 м²). Пры сярэдняй насычанасці культурных напластаванняў артэфактамі атрымана, аднак, выразная калекцыя крамянёвага інвентару. Ён амаль увесь аднакультурны і памяшчаецца ў адносна нешырокія храналагічныя рамкі. Знойдзеныя крамянёвыя вырабы адносяцца да позняга мезаліту і маюць рысы яніславіцкай культуры.
Культурны пласт стаянкі мае шэры светлаваты колер, дасягае таўшчыні 0,3—0,4 м. Ён падсцілаецца сіваватым светла-шэрым дробназярністым пяском — рачнымі адкладамі, пад якімі на глыбіні 0,8—1 м ад дзённай паверхні залягае тыповая сугліністая марэна. Паверхня мацерыка пад культурным пластом даволі роўная, на ёй няма колькі-небудзь прыкметных паглыбленняў, што маглі застацца ад жыццядзейнасці чалавека. Засталося толькі некалькі плям звілістых абрысаў ад каранёў дрэў.
У нізе культурнага пласта сустрэты невялікія лінзы цёмна-шэрага пяску са слядамі вуглістасці. Адна такая лінза ніжняй часткай была заглыблена ў мацярык і ўтрымлівала больш за 20 невялікіх абпаленых камянёў без рэгулярнасці ў размяшчэнні. Вуглістыя лінзы хутчэй за ўсё з'яўляюцца рэшткамі адкрытых агнішчаў — вогнішчаў. Гэта пацвярджаецца і канцэнтрацыяй навокал іх разцоў, якімі апрацоўвалі нагрэтыя косткі і рогі.
Прылады працы вырабляліся пераважна з высакаякаснай сыравіны светла-шэрага, злёгку блакітнага колеру. Такія крэмені сустракаюцца ў наваколлі, асабліва іх шмат у ніжнім цячэнні недалёкай Дзітвы, дзе маюцца крэменяносныя радовішчы крэйды (каля в. Вялікія Канюшаны). Некаторыя экзэмпляры пакрыты рудаватай пацінай, што выклікана блізкасцю грунтавой вады. Сустракаюцца і крэмені бурага колеру. Такі матэрыял паходзіць з крэйдавага радовішча ў нізоўі Моўчадзі (каля в. Гезгалы). Пры гэтым вынікае, што самая першапачатковая апрацоўка сыравіны вялася за мяжой паселішча. Гатовая крамянёвая прадукцыя (прылады і нуклеусы) у раскопах складалі 23—25% ад усіх артэфактаў.
3 усіх амаль 600 расшчэпленых крэменяў з другаснай апрацоўкай каля 40% былі змайстраваны з пласцінак. Гэта былі пераважна рэжучыя прылады, ланцэтападобныя вастрыі, скрабкі, разцы, праколкі. Аднак значная частка скрабкоў, асабліва нерэгулярных формаў — скрабачоў, фармавалася на адшчэпах.
Прыкладна каля сярэдзіны 4-га тысячагоддзя да н. э. у сувязі з падняццем узроўню вады ў Нёмане, звязаным з трансгрэсіяй Балтыйскага мора, высокі поплаў Нёмана стаў непрыдатным для чалавечага засялення. Стаянка Беліца-2 апусцела, а яе жыхары, відавочна, перабраліся на размешчаную побач тэрасу (Беліца-1).
Бескурганны могільнік
За 0,25 км на паўночны ўсход ад вёскі, справа ад старой дарогі Слонім — Ліда, на невялікім узвышшы размешчаны могільнік без вонкавых прыкмет. У 1982 г. археолаг Ала Віктараўна Квяткоўская раскапала адну магілу. На глыбіні 0,4 м выяўлена пахаванне каня, а ніжэй — пахаванне чалавека. Знойдзены абломкі 2 гліняных гаршкоў, 3 жалезныя нажы, крэсіва, завушніца, манета.
А. В. Квяткоўская лічыць што пахаванне засталося ад прусаў (борцей), якія былі вымушаны ўцякаць на гэтыя землі ад Тэўтонскага ордэна. На карысць прускай прыналежнасці беліцкага могільніка, які датуецца канцом XVI-XVII стст., можа сведчыць тое, што значная частка маёнтка Ліпічны над Нёманам на поўдзень ад Жалудка ўзнікла з земляў барцянскіх і іх пасяленцаў.
Асобныя знаходкі
У ваколіцах вёскі знойдзена каля дзясятка каменных свідраваных сякер і сякер-кліноў.
NGC 3588-1
NGC 3588-1 (іншыя абазначэнні — UGC 6264, MCG 4-27-9, ZWG 126.11, PGC 34219) — галактыка ў сузор’і Леў.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Севашкі
Се́вашкі (, Севашки) — вёска ў Ваўкавыскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Падароскага сельсавета.
Гісторыя
У 1796 г. належала Іосіфу Ельцу. У 1836 г. дзяржаўная вёска, 6 двароў, 60 жыхароў. У 1914 г. 37 двароў, 105 жыхароў. У 1947 г. арганізаваны першы калгас.
Насельніцтва
На 01.01.2004 г. 92 жыхары.
Інфраструктура
Ёсць крама.
Зуі
Назву Зуі́ маюць:
Казімір Пацэвіч
Казі́мір Пацэ́віч (Kazimierz Pacewicz;, Пружаны, Гродзенская губерня, Расійская імперыя — , Пэнлі, Уэльс, Вялікабрытанія) — афіцэр кавалерыі войска Польскага, мастак.
Біяграфія
Сын Аўгусціна Пацэвіча і Соф’і з Галоўняў. Навучаўся ў Гродзенскай гімназіі, пасля яе закрыцця скончыў гандлёвую школу ў Брэсце і працягнуў навучанне ў Гандлёвым інстытуце ў Маскве.
У 1916 годзе мабілізаваны ў артылерыйскія войскі. У 1917 годзе скончыў ў Петраградзе. У студзені 1918 года далучыўся да, дзе служыў афіцэрам 2-й брыгады артылерыі. Калі корпус расфарміравалі, быў камендантам разведвальнага аддзела Польскай ваеннай арганізацыі ва Украіне.
З лістапада 1918 года — у. У 1920 годзе атрымаў званне паручніка. Ваяваў ва Украіне і літоўскім фронце. З 1921 служыў у 5-й дывізіі коннай артылерыі, дзе атрымаў званне капітана.
29 чэрвеня 1922 года ажаніўся з Соф’яй з Голубаў.
Да 1924 года навучаўся ў Кракаўскай акадэміі мастацтваў пад кіраўніцтвам, а з 1924 года — у вядомага кракаўскага мастака Юзафа Панкевіча.
У 1925 годзе быў пераведзены ў ваенны рэзерв на 12 месяцаў, але на службу ўжо не вярнуўся. У снежні 1925 года выехаў з іншымі вучнямі Панкевіча ў Парыж дзеля працягу навучання, але ў 1927 годзе з прычыны хваробы жонкі вярнуўся дахаты. З 1930 года зноў жыве ў Парыжы, падтрымліваючы стасункі з Панкевічам. Удзельнічаў у выставах «Парыжскай групы польскіх пластыкаў» і ў індывідуальных выставах, у Амстэрдаме.
Другая сусветная вайна спаткала сям’ю Пацэвічаў у Парыжы, адкуль у 1940 годзе яны пераехалі ў Вялікабрытанію. Выканаў тут 30 каляровых плакатаў для альбому «Польскія ўзброеныя сілы цягам стагоддзяў», выдадзены ў 1944 годзе. Выкладаў у мастацкай школе ў Рэдынгу, працягваў маляваць і выстаўляцца ў галерэях.
Казімір памёр 15 жніўня 1974 года ў ў Пэнлі (Уэльс). Пахаваны на могілках у лонданскім прадмесці Ганерсберы.
Па яго смерці жонка ахвяравала вялікую частку твораў мастака розным польскім музеям. У 1988 годзе Нацыянальны музей у Варшаве перадаў творы Пацэвіча са сваіх збораў ў Седльцах. Цяпер гэты музей змяшчае найвялікшую калекцыю карцінаў мастака ў Польшчы — больш за 70 карцінаў алеем.
Казімір Семяновіч
Паходжанне
Пра жыццё і паходжанне Семяновіча вядома вельмі мала, яго месца нараджэння і этнічная прыналежнасць аспрэчваюцца літоўскімі і беларускімі гісторыкамі. У літоўскай версіі Семяновіч нарадзіўся каля Росеняў (зараз Расейняй) у Жамойці у беднай шляхецкай сям’і гербу «Астоя» (чаму і казаў пра сябе як пра літоўскага шляхціча) ; вучыўся ў Віленскай акадэміі. Польская навуковая школа падкрэслівае яго прыналежнасць да паланізаванай шляхты. У беларускай версіі сцвярджаецца, што Семяновіч нарадзіўся каля Дуброўны на Віцебшчыне, у сям’і дробных рускіх князёў Семяновічаў, якія валодалі невялікімі землямі ў гэтай частцы Падняпроўя ў 14—17 стст. Некаторыя ўзоры лексікі самога Семяновіча пацвярджаюць такую думку. Таксама адзначаецца, што невядомыя запісы пра сем’і з прозвішчам Семяновіч, якія б мелі права на герб Астоя, і што, магчыма, Семяновіч проста набыў права надрукаваць герб у сваёй кнізе, каб паспрыяць яе папулярнасці. Сам ён пісаў пра сваё месца ў шляхецкай іерархіі даволі невыразна, і магчыма, што менавіта з гэтай прычыны. Таксама, беларуская навуковая школа 20 ст. інтэрпрэтуе сярэднявечнае/рэнесанснае азначэнне «літвін» як палітонім, а не этнонім, і таму мяркуецца, што Семяновіч, пішучы пра сябе «літвін»/«літовец» меў на ўвазе сваё грамадзянства ВКЛ, а не нацыянальнасць. Аспрэчваецца і тоеснасць К. Семяновіча і магістра філасофіі і вольных мастацтваў з такім самым прозвішчам, які запісаны ў актах Віленскай акадэміі 1650 года.
Біяграфія
Удзельнік Смаленскай вайны (1632—1634), у т.л., аблогі Белай. Магчыма, удзельнічаў у бітве пад Ахматавам (1644). Загадам караля Уладзіслава IV быў пасланы ў Нідэрланды, на службу ў войска герцага Фрыдрыха-Генрыха Аранскага; там удзельнічаў у іспанска-галандскай вайне, у т.л., у (1645). Вярнуўся ў Польшчу (1646), калі Уладзіслаў IV збіраў з усёй Еўропы артылерыйскіх спецыялістаў для вялікай вайны з туркамі, служыў інжынерам у кароннай артылерыі , з 1648 — намеснік начальніка. Паводле парады караля Яна-Казіміра вярнуўся ў Нідэрланды (каля 1649), каб надрукаваць там сваю працу (хаця існуе і такая думка, што Семяновіч быў вымушаны выехаць з-за канфлікту з сваім начальнікам, К. Арцішэўскім ).
Вялікае майстэрства артылерыі
Кніга «Artis Magnae Artilleriae pars prima» («Вялікае майстэрства артылерыі, першая частка», таксама вядомая як «Поўнае майстэрства артылерыі») была ўпершыню надрукаваная па-лацінску ў Амстэрдаме (1650), яшчэ да смерці Семяновіча. Пазней перакладзеная на французскую (1651), нямецкую (1676), англійскую і галандскую (1729), польскую (1963) мовы.
Кніга больш за два стагоддзі была ў Еўропе падручнікам па артылерыі. Былі прадстаўленыя стандартныя канструкцыі ракет, запальных снарадаў і іншых піратэхнічных прыстасаванняў. Тут у першы раз была разгледжаная ідэя выкарыстання рэактыўнага руху ў артылерыі. Вялікі раздзел прысвечаны калібрам, канструкцыі, будове і якасцям ракет (як ваенных так і грамадзянскіх), у т.л., шматступенных ракет, ракетных батарэй і ракет з стабілізатарамі.
Як пісаў сам Семяновіч, ён цікавіўся артылерыяй з дзяцінства, і вывучаў матэматыку, механіку, гідраўліку, архітэктуру, оптыку, тактыку, каб павялічыць свае веды; мяркуецца, што ён паспеў скончыць і рукапіс другой часткі Існуе версія, што ўдзельнікі цэхаў металургіі, піратэхнікі і збройніцтва арганізавалі яго забойства і выкралі або знішчылі другую частку рукапісу, каб не даць распаўсюджваць свае цэхавыя сакрэты.
Памяць
У 1995 годзе Белпошта выпусціла адмысловую марку, прысвечаную Казіміру Сямёнавічу.
У 2012—2013 гадах Нацыянальная бібліятэка Беларусі пры спрыянні спонсараў выкупіла і вярнула ў Беларусь усе першыя выданні трактата «Вялікае мастацтва артылерыі» на лацінскай (1650), французскай (1651), нямецкай (1676) і англійскай (1729) мовах.
У 2017 годзе ў рамках тэлевізійнага праекту «100 імёнаў Беларусі» быў створаны дакументальны «Казімір Семяновіч. Вялікае мастацтва артылерыі».
21 лістапада 2018 года ў Вільнюсе адкрылі скульптуру ў выглядзе ракеты, прысвечаную яе вынаходніку Казіміру Семяновічу (скульптар Владас Урбанавічус). Скульптура пастаўлена па дарозе ў аэрапорт, у раёне Наўйінінкай (Новы Свет), каля прыватнага ўніверсітэта імя Казіміра Семяновіча.
У жніўні 2021 года ў Мінску каля Акадэміі навук усталяваны помнік Казіміру Семяновічу.
Галічына
Галічына́ (Галичина́, Galicja, Galizien) — гістарычная вобласць ва Усходняй Еўропе, якая сёння падзеленая паміж Польшчай і Украінай. Тэрыторыя Галічыны — паўночныя схілы Карпатаў, басейн верхняга і сярэдняга цячэння Днястра, верхняга цячэння Заходняга Буга, верхняга цячэння Сана. У склад Галічыны цяпер уваходзяць тэрыторыі Львоўскай, Івана-Франкоўскай і Цярнопальскай (за выняткам яе паўночнай часткі, што належыць да Валыні) абласцей Украіны, а таксама некаторыя паветы Падкарпацкага ваяводства Польшчы.
Гістарычным, палітычным і культурным цэнтрам края прынята лічыць горад Львоў, хоць сама назва Галічына, хутчэй за ўсё, паходзіць ад мястэчка Галіч, які калісьці быў сталіцай Галіцкага ўдзельнага княства. Сучасныя межы Усходняй Галічыны ў цэлым супадаюць з межамі Заходне-Украінскай народнай рэспублікі, якая была абвешчана 1 лістапада 1918 года.
З-за частковай лібералізацыі нацыянальнай палітыкі ў Аўстра-Венгрыі пасля «Вясны народаў» 1848 года Галічына стала цэнтрам развіцця ўкраінскай літаратуры і навукі, у той час як у расійскай Украіне выходзілі ўказы аб забароне ўкраінскай мовы, праводзілася палітыка жорсткай русіфікацыі і дыскрымінацыі ўкраінскай культуры. Таму Галічыну яшчэ называюць «украінскім П’емонтам».
Юліян Корсак
Юліян Корсак (, Слонім — ) — паэт i перакладчык. Сябар Адама Міцкевіча і Антонія Эдварда Адынца, з якімі вёў ліставанне.
Біяграфія
Прадстаўнік шляхецкага роду Корсакаў герба «Ліс», сын Яна і Караліны з Ордаў.
Вучыўся ў Шчучынскай школе піяраў, Віленскім універсітэце (1823—1826). У 1829 жыў у Пецярбургу. У 1830 вярнуўся ў свой маёнтак Страла (цяпер Дзятлаўскі раён). Ажаніўся з Юзэфай Мацкевіч. Апошнія гады жыў у Навагрудку.
Творчасць
Пісаў на польскай мове. Аўтар зборнікаў «Вершы» (1830, 2-е выд. 1836) i «Новыя вер­шы» (т. 1—2, 1840), якія змяшчаюць у м.інш. і творы беларускай тэматыкі: «Да Нема­на», «Да І(гната) Д(амейкі)» i інш. Пад уплывам творчасці А. Міцкевіча Ю. Корсак засвоіў рамантычны стыль лірычнай паэзіі, у якой выкарыстоўваў класічныя i беларускія фальклорныя матывы. Пераклаў на поль­скую мову перакладаў Піндара, Вергілія, Гарацыя, Дантэ, Ф. Шылера, Дж. Байрана, У. Шэкспіра. Некаторыя вершы Ю. Корсака («Пілігрым», «Баркарола») пакладзены на музыку С. Манюшкам. У. Сыракомля прысвяціў Ю. Корсаку артыкул «Нататкі з дзіцячых уражанняў» (1853).
Вёў перапіску з А. Э. Адынцом, І. Ходзькам і інш.
Вузел арбіты
Вузел арбіты — кропка арбіты нябеснага цела, у якой плоскасць гэтай арбіты перасякаецца з некаторай умоўнай плоскасцю, якая выступае як кропка адліку, а таксама геацэнтрычная праекцыя гэтай кропкі на нябесную сферу. Такой плоскасцю для планет Сонечнай сістэмы і Месяца з’яўляецца плоскасць экліптыкі. Для адсочвання ІСВ звычайна выкарыстоўваюць экватарыяльную сістэму каардынат і, адпаведна, плоскасць нябеснага экватара. Паколькі такіх кропак дзве, адрозніваюць узыходзячы і сыходны вузлы арбіты.
Умоўнай плоскасцю тут, як ужо было заўважана, у большасці выпадкаў з’яўляецца экліптыка, радзей нябесны экватар. Адносна абранай плоскасці ў абодвух выпадках вызначаюцца і нябесныя паўшар’я.
Часам саму экліптыку, то ёсць гадавы шлях Сонца па нябеснай сферы, фактычна які з’яўляецца праекцыяй арбіты самой Зямлі, разглядаюць у дачыненні да нябеснага экватара, у гэтым сэнсе часам называюць кропку вясновага раўнадзенства «зыходзячым вузлом экліптыкі», а восеньскага — «захаджалым».
У астраноміі планетныя вузлы маюць вялікае значэнне. Даўгата ўзыходзячага вузла — адзін з шасці фізічных элементаў арбіты, якія вызначаюць становішча ў прасторы цела, які валодае арбітальным рухам. Такая з’ява, як праходжанне Меркурыя або Венеры па дыску Сонца, мае месца пры ніжнім злучэнні адпаведнай планеты з Сонцам, калі яно адбываецца ў непасрэднай блізкасці ад аднаго з вузлоў гэтай планеты. Сонечнае зацьменне мае месца, калі геацэнтрычнае злучэнне Месяца і Сонца (гэта значыць маладзік) адбываецца паблізу аднаго з месяцавых вузлоў, а месяцавае зацьменне — калі ўздоўж восі гэтых вузлоў адбываецца іх супрацьстаянне. Усе пералічаныя з’явы аказваюцца магчымыя таму, што ў гэтых сітуацыях тры нябесных цела выстройваюцца ў прасторы практычна дакладна ў адну лінію.
У астралогіі традыцыйна ўвага надаецца месяцавым вузлах, хоць у XX стагоддзі з’явіліся спробы астралагічнай інтэрпрэтацыі таксама і вузлоў планет.
Браціслава I (раён)
Браціслава I — раён Славакіі. Знаходзіцца на тэрыторыі Браціславы. У раён уваходзіць гарадзкая частка Старэ-Места
Статыстычныя звесткі
Нацыянальны склад:
Канфесійны склад:
NGC 3588-2
Гэты аб’ект не ўваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога» і быў дададзены пазней.
Гардзіеўцаўскі сельсавет
Гардзіе́ўцаўскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Ашмянскага раёна Гродзенскай вобласці. Цэнтр — вёска Гардзіеўцы.
Утвораны 12 кастрычніка 1940 года як Анжадаўскі сельсавет у складзе Ашмянскага раёна Вілейскай вобласці БССР. Цэнтр — вёска Анжадава. З 20 верасня 1944 года ў складзе Маладзечанскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Гардзіеўцы, сельсавет перайменаваны ў Гардзіеўцаўскі. З 20 студзеня 1960 года ў складзе Гродзенскай вобласці. 11 лютага 1972 года сельсавет скасаваны, яго тэрыторыя далучана да Крайванцаўскага (23 населеныя пункты: Анжадава, Бікяны, Буянішкі, Гардзіеўцы, Гольманты, Жодаўка, Кадзі, Касацішкі, Крывая, Латвелі, Ліпнягі, Лукшаны, Марцінова, Мельніца, Нартуны, Новая Тарасаўшчына, Падталеі, Патрубішкі, Раўніны, Старая Тарасаўшчына, Талеі, Цішканы, Юсялішкі) і Мураванаашмянкоўскага (17 населеных пунктаў: Анцулі, Бена, Гальгінішкі, Гервішкі, Грыгі Гаравыя, Грыгі Далавыя, Куляшы, Марачанка, Масі, Насканцы, Пагулянка, Памерач, Побень, Рудзішкі, Сайлюкі, Слоцішкі і Стрэлы) сельсаветаў.
На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 40 населеных пунктаў.
Арлоўскі фронт
Арло́ўскі фронт — аператыўнае аб'яднанне Чырвонай Арміі падчас Вялікай Айчыннай вайны, якое існавала ўсяго адзін дзень, перейменавана ў Бранскі фронт.
Гісторыя
Арлоўскі фронт быў створаны 27 сакавіка 1943 года згодна з дырэктывай Стаўкі ВГК ад 24 сакавіка 1943 года шляхам перайменавання Курскага фронту.
У склад фронту ўвайшлі: 3-я і 61-я агульнавайсковыя арміі; 15-я паветраная армія.
28 сакавіка 1943 года згодна з дырэктывай Стаўкі ВГК ад 28 сакавіка 1943 года перайменаваны ў Бранскі фронт.
Камандаванне
Камандуючы — генерал-палкоўнік М. А. Рэйтэр (27 сакавіка 1943 года — 28 сакавіка 1943 года).
Начальнік штаба — генерал-лейтэнант Л. М. Сандалаў.
Член Ваеннага савета фронту — генерал-лейтэнант танкавых войскаў І. З. Сусайкаў.
Уільям Гарвей
Уільям Гарвей (William Harvey; 1 красавіка 1578, Фолкстан, (графства Кент) - 3 чэрвеня 1657, Лондан) — англійскі медык, заснавальнік фізіялогіі і эмбрыялогіі.
Ліга Еўропы УЕФА 2022/2023
Ліга Еўропы УЕФА 2022/23 — 52-ы розыгрыш штогадовага клубнага турніру ў еўрапейскім футболе і 13-ы пад назвай Ліга Еўропы УЕФА. Фінальны матч адбыўся на стадыёне «Феранц Пушкаш» у Будапешце, перамогу пасля серыі пенальці здабыла «Севілья» (7-мы раз у сваёй гісторыі), бо ў асноўны час лік быў нічэйным — 1:1. Другі фіналіст Лігі Еўропы — «Рома» — яшчэ ні разу не здабываў перамогу ў гэтым турніры.
Рэйтынг асацыяцый
Колькасць месц ад кожнай краіны размеркоўвалася ў залежнасці ад каэфіцыенту краін УЕФА на 2021 год, якія ўлічваюць выступленне каанд у еўракубках з 2026/17 па 2020/21 сезоны.
Андрэй Катлярчук
Андрэй Катлярчук (нар., , РСФСР) — гісторык, кандыдат гістарычных навук (1999), доктар гісторыі (PhD, 2006).
Ліга Еўропы УЕФА 2022/2023
Група A
1 тур:
Андрэй Катлярчук
Біяграфія
Нарадзіўся ў сям’і ваеннага і настаўніцы, ураджэнцаў Турава. З бацькамі жыў у Чачні, на Палессі ў Беларусі. Скончыў гістарычны факультэт Бранскага дзяржаўнага педагагічнага інстытута (1990), аспірантуру Расійскай акадэміі навук пры МАЭ РАН (Кунсткамера). Кандыдат гістарычных навук (1999). Праходзіў стажыроўку ва ўніверсітэце Упсалы (Швецыя). З 2000 жыве і працуе ў Швецыі. Абараніў доктарскую дысертацыю ў Стакгольмскім універсітэце (2006). Працаваў выкладчыкам інстытута гісторыі, гендарных даследаванняў і культуралогіі ўніверсітэта Паўднёвага Стакгольма — Сёдэрторна (Sodertorn University). Цяпер з’яўляецца выкладчыкам кафедры гісторыі Стакгольмскага ўніверсітета і старшым навуковым супрацоўнікам Школы гістарычных і сучасных даследаванняў ўніверсітэта Паўднёвага Стакгольма.
Ліга Еўропы УЕФА 2022/2023
Група A
Цюрых — Арсенал — 1:2
ПСВ — Будзё-Глімт — 1:1
Андрэй Катлярчук
Дзейнасць
Аўтар кніг «Праздничная культура в городах России и Белоруссии XVII века» (СПб, 1999), «Швэды ў гісторыі й культуры беларусаў» (Мінск, 2002, 2007; пад апекай Шведскага інстытута), «In the shadows of Poland and Russia: the Grand Duchy of Lithuania and Sweden in the European crisis of the mid-17th century» (Содэртарн, 2006), «Making The Baltic Union — The 1655 Federation Of Kedainiai Between Sweden And The Grand Duchy Of Lithuania» (2008) і шматлікіх артыкулаў на беларускай, англійскай, рускай, шведскай, украінскай і інш. мовах, у т.л. «Францішак Скарына і кола харвацкіх гуманістаў» (Кантакты і дыялогі, 2000, № 4), «Родная мова ў гісторыі царквы» (Przegląd Prawoslawny, 2000, № 12), «Король Стефан Баторий в народной культуре белорусов» (Studia Russika, T. XVIII: Budapest, 2000).
У сакавіку 2022 годзе ў суаўтарстве з доктарам сацыялогіі Мікалаем Захаравым апублікаваў адзін з першых артыкулаў пра гісторыю і сучаснасць беларуска-украінскіх адносін у кантэксце расійскага ўварвання ва Украіну, а таксама ўключнасць і стаўленне да ўварвання беларускага грамадства і рэжыма Лукашэнкі.
Ліга Еўропы УЕФА 2022/2023
Група B
1 тур:
Фенербахчэ — Дынама Кіеў — 2:1
АЕК — Рэн — 1:02
Група C
Лудагорац — Рома — 2:1
ХІК — Бетыс — 0:2
Група D
1 тур:
Мальмё — Брага — 0:2
Уніён Берлін — Юніён Сент-Жылуаз — 0:1
Група E
1 тур:
Манчэстэр Юнайтэд — Рэал Сасьедад — 0:1
Амонія — Шэрыф — 0:3
Група F
1 тур:
Лацыа — Феенорд — 4:2
Штурм — Міт’юлан — 1:0
Група G
1 тур:
Нант — Алімпіякос — 2:1
Фрайбург — Карабах — 2:1
Група H
1 тур:
Црвена Звезда — Манака — 0:1
Ферэнцвараш — Трабзанспор — 3:2
1/16 фінала
Першыя матчы адбудуцца 15-16 лютага. Паўторныя матчы будуць праведзеныя 23 лютага
1/8 фінала
Першыя матчы этапу пройдуць 9 сакавіка. Матчы ў адказ — 16 сакавіка.
Зыбалы
Назву Зыбалы маюць:
1912 год у гісторыі астраноміі
1912 год быў адзначаны шэрагам падзей у астраноміі.
Закісанне
Закісанне часта выкарыстоўваецца для падрыхтоўкі ці захавання ежы. Кажучы пра закісанне, звычайна маюць на ўвазе закісанне цукру (ператварэнне яго ў спірт) з выкарыстаннем дражджэй, але, напрыклад, пры вытворчасці ёгурту ўжываюцца іншыя тыпы закісання.
Выкарыстанне закісання чалавекам звычайна агадвае ўжыванне адмысловых відаў і штамаў мікраарганізмаў. Віны часам паляпшаюць з выкарыстаннем працэсу узаемнага закісання.
Гісторыя вывучэння
Лавуазье пад канец XVIII стагоддзя высвятліў, што падчас спіртавога закісання цукар раскладаецца на спірт і вуглякіслы газ. Неўзабаве пасля гэтага Гей-Люсак давёў, што сумарная маса спірту і вуглякіслага газу роўная масе расшчэпленага цукру.
У 30-я гады XIX стагоддзя Ш. Каньяр дэ Латур і Тэадор Шван даканцова вызначылі, што дрожджы (адкрытыя Антоні ван Левенгукам) — гэта жывыя клеткі, і выказалі ідэю пра тое, што закісанне — вынік іх жыццядзейнасці. Гэта ідэя была адпрэчана вядучымі хімікамі таго часу — Лібіхам, Берцэліусам і інш.
Закісанне было падрабязна вывучана ў другой палове XIX стагоддзя Луі Пастэрам. Пастэр пераканаўча давёў, насуперак панаваламу тады пункту погляду, што закісанне — працэс не чыста хімічны і адбываецца толькі пры жывых клетках мікраарганізмаў.
У 1893—1898 гг. Э. Бухнер давёў, што закісанне можа адбывацца не толькі ў клетках дражджэй, але і ў бясцэлявым дражджавым экстракце (Нобелеўская прэмія па хіміі 1907 г.). Дзякуючы яго працам стала зразумела, што многія біяхімічныя рэакцыі можна запусціць in vitro.
Біяхімія
Закісанне — гэта працэс, важны ў анаэробных умовах, без акісляльнага фасфаралявання. Падчас закісання, як і падчас гліколізу, утвараецца АТФ. Падчас закісання піруват пераўтвараецца ў розныя рэчывы.
Хоць на апошнім этапе закісання (ператварэння пірувату ў канчатковыя прадукты закісання) не вызваляецца энергія, ён вельмі важны для анаэробнай клеткі, бо на гэтым этапе рэгенеруецца нікакінамідадэніндынуклеатыд (NAD+), які патрэбен для гліколізу. Гэта важна для нармальнай жыццядзейнасці клеткі, бо гліколіз для многіх арганізмаў — адзіная крыніца АТФ у анаэробных умовах.
Падчас закісання адбываецца частковае акісленне субстратаў, пры якім вадарод пераходзіць на NAD+ (нікакінамідадэніндынуклеатыд). Падчас іншых этапаў закісання яго прамежкавыя прадукты служаць акцэптарамі вадароду, што ўваходзіць у склад NADH; падчас рэгенерацыі NAD+ яны аднаўляюцца, а прадукты аднаўлення выводзяцца з клеткі.
Канчатковыя прадукты закісання валодаюць хімічнай энергіяй (яны не цалкам акіслены), але лічацца адыходамі, бо не могуць быць складнікамі далейшага метабалізму без кіслароду (ці іншых высока-акісленых акцэптараў электронаў) і часта выходзяць з клеткі. Наступствам гэтага з'яўляецца той факт, што атрыманне АТФ закісаннем менш эфектыўна, чым шляхам акісляльнага фасфаралявання, калі піруват цалкам акісляецца да двухвокісу вугляроду. Падчас розных тыпаў закісання на адну малекулу глюкозы атрымваецца ад дзвюх да чатырох малекул АТФ (пар. каля 36 малекул шляхам аэробнага дыхання). Аднак нават у пазваночных закісанне (анаэробнае акісленне глюкозы) выкарыстоўваецца як эфектыўны спосаб атрымання энергіі падчас кароткіх перыядаў інтэнсіўнай мышачнай працы, калі перанос кіслароду да мышц недастатковы для падтрымання аэробнага метабалізму. Закісанне ў пазваночных дапамагае падчас кароткіх перыядаў інтэнсіўнай працы, але не прызначана для працяглага выкарыстання. Прыкладам, у людзей гліколіз з утварэннем малочнай кіслаты дае энергію на перыяд ад 30 секунд да 2 хвілін. Хуткасць генерацыі АТФ прыкладна ў 100 разоў больш, чым пры акісляльным фасфараляванні. Узровень pH у цытаплазме хутка падае, калі ў мышцы назапашваецца малочная кіслата, у канчатковым выніку інгібіруючы ферменты, залучаныя ў працэс гліколізу.
Прадукты рэакцыі закісання
Прадукты закісання — гэта ў ісце адыходы, атрыманыя падчас ператварэння пірувату дзеля рэгенерацыі NAD+ без кіслароду. Стандартныя прыклады прадуктаў закісання — этанол (пітны спірт), малочная кіслата, вадарод і вуглякіслы газ. Аднак прадукты закісання могуць быць больш экзатычнымі, такімі як алейная кіслата, ацэтон, прапіёнавая кіслата, 2,3-бутандыёл і інш.
Асноўныя тыпы закісання
Малочнакіслае закісанне адбываецца таксама ў мышцах жывёл, калі патрэба ў энергіі вышэй за забяспечваную дыханнем, і кроў не паспявае дастаўляць кісларод.
Лічыцца, што анаэробны гліколіз быў першай крыніцай энергіі для агульных продкаў усіх жывых арганізмаў да таго, як канцэнтрацыя кіслароду ў атмасферы стала дастаткова высокай, і таму гэта форма генерацыі энергіі ў клетках — старажытнейшая. За вельмі рэдкімі выняткамі яна існуе і ва ўсіх цяпер жылых клетак.
Выкарыстанне чалавекам
Асноўная карысць ад закісання — гэта ператварэнне, прыкладам, соку ў віно, збожжа і іншых выточных прадуктаў у піва, а вугляводаў у двухвокіс вугляроду пры гатаванні хлебнага тэсту. Шырока выкарыстоўваецца чалавекам таксама малочнакіслае закісанне для гатавання кісламалочных прадуктаў, квашання гародніны і рыхтоўлі сіласу.
Фрукты зброджваюцца ў сваім натуральным стане, таму закісанне як працэс змянення харчовых прадуктаў з'явілася раней чалавечай гісторыі. Аднак людзі з некаторых пор навучыліся кантраляваць працэс закісання. Ёсць важкія довады таго, што людзі зброджвалі напоі ў Вавілоне каля 5000 да н.э., у Старажытным Егіпце каля 3000 да н.э., у даіспанскай Мексіцы каля 2000 да н.э. і ў Судане каля 1500 да н.э. Таксама існуюць звесткі пра дражджавы хлеб у Старажытным Егіпце каля 1500 да н.э. і зброджванне малака ў Вавілоне каля 3000 да н.э. Кітайцы, імаверна, першымі сталі зброджваць агародніну.
Па Штэйнкраўзу (Steinkraus; 1995), закісанне ежы мае пяць галоўных функцый:
У закісання ёсць некалькі перавагаў, важных для падрыхтоўкі ці захавання ежы. Падчас закісання можна атрымваць важныя пажыўныя рэчывы ці выдаляць непажыўныя. З дапамогай закісання ежу можна даўжэй захоўваць, бо закісанне можа стварыць умовы, неспрыяльныя для непажаданых мікраарганізмаў. Напрыклад, у выніку марынавання кіслата, атрыманая з дамінавальнай бактэрыі, перашкаджае росту ўсіх іншых мікраарганізмаў.
Беразнякоўка
Беразнякоўка — сяло ў Зерэндзінскім раёне Акмолінскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад Садовай сельскай акругі. Код КАТА — 115671200.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 727 чалавек (361 мужчына і 366 жанчын). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 523 чалавекі (264 мужчыны і 259 жанчын).
Прэзідэнцкія выбары ў Польшчы (2020)
Прэзідэнцкія выбары ў Польшчы ў 2020 годзе — чарговыя ўсенародныя выбары прэзідэнта Польскай Рэспублікі. Першы тур прайшоў 28 чэрвеня 2020 года. Другі тур выбараў адбываецца праз два тыдні, 12 ліпеня. Дзеючы кіраўнік краіны Анджэй Дуда быў пераабраны на наступны тэрмін.
Перадгісторыя
Выбары прэзідэнта Польшчы першапачаткова планаваліся на 10 мая, але галасаванне перанеслі праз пандэмію каранавіруса COVD-19. Рашэнне пра перанос выбараў прымалася на фоне вострай палітычнай палемікі.
Першы тур
Выбарчыя ўчасткі адкрыліся 28 чэрвеня ў 7 раніцы. Палякі абіралі кіраўніка дзяржавы з ліку 11 прэтэндэнтаў, уключаючы дзеючага прэзідэнта краіны Анджэя Дуду. Сярод яго супернікаў на пасаду прэзідэнта ў першым туры былі мэр Варшавы Рафал Тшаскоўскі, вядомы журналіст Шыман Галоўня, правы палітык Кшыштаф Босак, левы Роберт Бедрань і лідар Сялянскай партыі Уладзіслаў Касіняк-Камыш. Пяць іншых кандыдатаў — прадпрымальнік, які нядаўна стаў палітыкам Марак Якубяк, акадэмік Міраслаў Пятроўскі, бізнесмен Павел Танайна, палітык і грамадскі дзеяч Вальдэмар Віткоўскі і самазаняты Станіслаў Жуўтак.
Паводле новаўвядзенняў у польскае заканадаўства, выкліканых эпідэміяй каранавіруса, прэзідэнцкія выбары ў Польшчы праходзяць па змяшанай сістэме — па пошце і традыцыйнае галасаванне на ўчастку. Па словах намесніка міністра замежных спраў, рэкордныя 387 тысяч палякаў замежжа зарэгістраваліся для ўдзелу ў прэзідэнцкіх выбарах.
Найбольш галасоў атрымаў дзейсны прэзідэнт Анджэй Дуда — 43,5 % галасоў. 12 ліпеня ў другім туры за пасаду прэзідэнта будзе ён змагацца з Рафалам Тшаскоўскім, якому ў нядзелю даверыла 30,46 % выбаршчыкаў.
Другі тур
Выбарчыя ўчасткі адкрыліся 12 ліпеня. За галоўную пасаду ў дзяржаве змагаліся: дзейны прэзідэнт Анджэй Дуда пры падтрымцы кіруемых Аб’яднаных правых сіл і кандыдат ад апазіцыйнай «Грамадзянскай кааліцыі» мэр Варшавы Рафал Тшаскоўскі. Падчас другога тура прэзідэнцкіх выбараў у краіне і за яе межамі працавала больш за 27 тысяч 200 выбарчых акруг. Больш за 29 мільёнаў грамадзян мела права голасу, у тым ліку больш за 519 тысяч за мяжой.
Урупінск
Урупінск (Урюпинск) — горад (з 1929 года) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Урупінскага раёна Валгаградскай вобласці. Насельніцтва 41,4 тыс. чалавек (2005). Заснаваны ў 1618 годзе.
Горад размешчаны на левым беразе ракі Хапёр (прыток Дона), за 340 км на паўночны захад ад Валгаграда.
Заводы: маслаэкстракцыйны, кранавы.
Урупінск у прэсе і літаратуры нярэдка называюць «Сталіцай расійскай правінцыі».
Зялёная Рошча
Назву Зялёная Ро́шча маюць:
Эрнст Сабіла
Эрнст Сабіла (18 сакавіка 1932 — 5 лютага 2022) — беларускі пратэстанцкі рэлігійны і грамадскі дзеяч, пастар Беларускай евангельскай царквы.
Юнацтва
Нарадзіўся 18 сакавіка 1932 года (паводле пашпарта — 31 снежня) у в. Дзегцяроўка Мінскага раёна ў БССР. Праз некалькі гадоў сям’ю як «нядобранадзейных» перасялілі далей ад мяжы — углыб тагачаснай БССР, у Бабруйск. Ад маленства далучыўся да эвангелістаў, чыя дзейнасць была легалізаваная падчас нямецкай акупацыі ў Другую сусветную вайну. На працягу 1943—1944 сям’я Сабілаў супрацоўнічала з адным з савецкіх партызанскіх атрадаў Бабруйшчыны.
У 1949 годзе, калі Эрнст Сабіла заканчваў Барысаўскую сярэднюю школу, на яго завялі справу савецкія карныя органы: ён хацеў стварыць беларускую арганізацыю, якая б базавалася на абароне нацыянальных, рэлігійных і сацыяльных свабодаў беларусаў — такія думкі і паводзіны былі хутка заўважаны ва ўмовах савецкай школы.
Зняволенне
У першай палове 1951 года паступіў у Мінскі медыцынскі інстытут. Летам, будучы студэнтам, быў арыштаваны па артыкуле 72-Б Крымінальнага кодэксу БССР («актыўная агітацыя з ужываннем нацыянальных і рэлігійных забабонаў»). Утрымоўваўся ў «амерыканцы». Праз два месяцы быў прысуджаны да расстрэлу, але расстрэльны прысуд быў заменены на 25 гадоў канцлагераў. Пра гэта Эрнст Сабіла ўспамінаў так: «Уся гэтая судзейска-гэбісцкая зграя ненавідзела мяне лютай нянавісцю. Бо ў мяне не было за што зачапіцца. Яны не разумелі — як так, з сялянаў, партызаніў, і пры гэтым агітаваў насуперак іхнай ідэалогіі. Я не ўпісваўся ў іхныя схемы, і гэтым выклікаў яшчэ большую нянавісць. Суддзя быў гатовы выканаць прысуд проста ў залі паседжанняў…».
З 1951 па 1956 год адбываў тэрмін зняволення ў лагерах Электрасталь (Падмаскоўе), Усць-Каменагорск (Паўночны Казахстан), Кемераўскай вобласці, а таксама ва Уладзімірскай турме. У 1953 і 1954 гадах ён двойчы рабіў спробы ўцёкаў, і, паводле ўласнага прызнання, толькі цудам застаўся ў жывых. У 1956 годзе судовая камісія ВС СССР рэабілітавала Эрнста Сабілу, але ён на волі ён быў толькі некалькі месяцаў, бо ў студзені 1957 года зноў стаў вязнем ГУЛАГа. Адносна прычынаў гэтага ён пазней казаў наступнае: "Тады пачаліся вугорскія падзеі. Нейкія тайныя ўказы былі, савецкія ўлады сталі вяртаць нядаўна вызваленых назад у лагеры. Рашэнне камісіі ВС СССР па маёй справе адмянілі «за цяжкасцю здзейсненага злачынства».
Ад гэтага моманту знаходзіўся ў Мардовіі. Там ён увайшоў у склад сябрыны беларусаў-зняволеных, сярод якіх былі такія асобы як Браніслаў Ржэўскі, Цімох Вострыкаў, а таксама афіцэры беларускага эскадрону Барыса Рагулі і іншыя. У 1959 годзе быў абвінавачаны ў стварэнні няіснай Расійскай Прагрэсіўнай Партыі (РПП), і правёў год пад следствам у Саранскай турме. Па справе РПП прайшло больш за сорак чалавек, але за недастатковасцю абвінавачванняў справа была закрытая — Эрнст Сабіла ўспамінаў: «Гэта абсурд. Я пісаў у сваёй заяве, маўляў, тады здымайце з мяне абвінавачванне ў беларускім нацыяналізме…».
Пасля вызвалення
У 1964 годзе, праз 13 гадоў зняволення, быў вызвалены. Вярнуўся да актыўнай рэлігійнай дзейнасці. Ад часу вызвалення знаходзіўся пад наглядам КДБ. Задачай спецслужбаў было выцясненне Эрнста Сабілы з Мінску: яму не давалі мінскай прапіскі, імкнуліся перашкодзіць спробам знайсці працу. У 1969 годзе удалося ўладкавацца на Мінскі трактарны завод. У 1970-х гадах здолеў скончыць вячэрняе аддзяленне Мінскага інстытута замежных моваў. Напачатку 1970-х стаў казанікам адной з незарэгістраваных баптысцкіх грамадаў Мінску. Ад гэтага моманту і да канца 1980-х на яго трывала актыўна палявала КДБ: спецслужбы палявалі за вернікамі, праводзілі аблавы і ператрусы на кватэрах, дзе вяліся малебны і г.д. Тым не менш, паводле ўспамінаў, Эрнсту Сабіле штораз удавалася пазбегнуць арышту: «Заўжды знаходзіліся людзі, якія дапамагалі. Часцяком нам даводзілася ўцякаць праз суседнія балконы…». Пераследы паводле рэлігійных матываў савецкія ўлады спалучалі з цкаваннем на працы, аднак Сабіла не даваў ніводнай падставы для свайго звальнення з працы. Паводле Севярына Квяткоўскага, Эрнст Сабіла не ішоў на маральныя кампрамісы з уладамі, а ўласную актыўнасць скіроўваў на сплачэнне сваёй грамады ды вывад яе з-пад удараў камуністычнай дзяржавы.