cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Аўстрыя на конкурсе песні Еўрабачанне 2014
На Еўрабачанні
Падчас паўфінальнага размеркавання 20 студзеня 2014 года ў мэрыі Капенгагена Аўстрыя атрымала месца ў першай палове другога паўфіналу 8 мая 2014 года. У другім паўфінале прадзюсары шоў вырашылі, што Аўстрыя будзе выступаць шостай, пасля Польшчы і перад Літвой. Аўстрыя ў другім паўфінале заняла першае месца з 169 баламі і прайшла ў фінал, які адбыўся 10 мая 2014 года. Падчас прэс-канферэнцыі для паўфіналістаў, якія прайшлі ў фінал, Аўстрыя атрымала месца ў першай палове фінала. У фінале прадзюсары шоў вырашылі, што Аўстрыя будзе выступаць пад нумарам 11, пасля Грэцыі і перад Германіяй. Аўстрыя выйграла конкурс, заняўшы першае месца з 290 баламі. Гэта другая перамога Аўстрыі ў гісторыі Еўрабачання, першая была ў 1966 годзе, калі перамог Уда Юргенс з песняй «Merci, Cherie».
Падчас выступлення Канчыта Вурст знаходзілася адна на платформе з святлодыёднымі экранамі, якія праецыравалі полымя і крылы агню.
У Аўстрыі абодва паўфіналы і фінал трансляваліся па ORF Eins. Каментар — Андзі Кноль. Аўстрыйскі прадстаўнік для абвяшчэння вынікаў аўстрыйскага галасавання ў фінале — Каці Беловіч.
Хелена Матсан
Біяграфія
Матсан нарадзілася ў Стакгольме, Швецыя. Яшчэ ў раннім узросце яна была заўважаная адным з найбуйнейшых мадэльных агенцтваў Швецыі. Пасля заканчэння сярэдняй школы, яна паехала ў Лондан для вучобы ў тэатральнай школе. У 19 гадоў Хелена пераехала ў Галівуд, дзе пачала кар’еру актрысы. Пасля некалькіх эпізадычных роляў на тэлебачанні, яна знялася ў правальных фільмах «Асобіна:Абуджэнне» і «Ты і я», а таксама з’явілася ў «Сурагаты» і «Жалезны чалавек 2». Яна была госцем у «C.S.I.: Месца злачынства», «Дэтэктыў Раш», «Два з паловай чалавекі» і «Менталіст», а ў 2010 годзе сыграла другарадную ролю ў «Адчайныя хатнія гаспадыні».
Матсан знялася ў серыяле ABC «Парк авеню, 666» у сезоне 2012—2013 гадоў. Пасля яго закрыцця яна засталася на ABC, выконваючы другарадныя ролі ў мыльных драмах «Здрада» ў 2013, і «Каханка» ў 2014 гадах.
Алесь Піліпавіч Дземідовіч
Алесь Піліпавіч Дземідовіч (Дзямідовіч), часам Аляксандр Філіпавіч Дземідовіч (23 красавіка 1897, Капыль, цяпер Мінская вобласць — 5 лістапада 1965, Казань, Татарская АССР) — беларускі аграном-селекцыянер, грамадскі дзеяч, паэт. Доктар сельскагарспадарчых навук (1949), прафесар (1950).
Біяграфія
Нарадзіўся ў мястэчку Капыль Слуцкага павета. З 1916 года ў расійскай імператарскай арміі. З 1917 года працаваў ва Усерасійскім спажывецкім таварыстве ў Маскве. З 1916 года піша вершы, некаторыя друкаваліся ў газеце «Дзянніца».
Член Беларускай сацыялістычнай грамады (БСГ), па яе расколе ў 1918 годзе ўступіў у Беларускую партыю сацыялістаў-рэвалюцыянераў (БПС-Р). У пачатку польска-савецкай вайны 1919—1920 гадоў партызан на Случчыне. Пасля абвяшчэнні незалежнасці Беларускай ССР 31 ліпеня 1920 года працаваў у Наркамаце земляробства. У сакавіку 1921 года артыштаваны ў ліку іншых сяброў БПС-Р. Удзельнік ліквідацыйнага з’езда БПС-Р, у чэрвені 1924 года падпісаў Дэкларацыю пра роспуск эсэраўскай партыі. У 1923 годзе вучыўся ў Менскім сельскагаспадарчым інстытуце, у часе вучобы адстойваў права на навучанне па-беларуску, за што пераследаваўся. У 1925 годзе скончыў Горацкі сельскагаспадарчы інстытут. У Горках стварыў беларускую тэрміналагічную камісію і навуковае таварыства па вывучэнні Беларусі. З 1925 года працаваў у Горках, Лошыцы пад Менскам, у Беларускім навукова-даследчым інстытуце сельскай і лясной гаспадаркі, на бульбаводчай станцыі ў Вялікай Сляпянцы пад Менскам, дзе ў 1929 годзе ўпершыню правёў дослед па скрыжаванні бульбы. Уваходзіў у аршанскую філію (Горацкі гурток) літаратурнага аб’яднання «Маладняк», удзельнік першага з’езда «Маладняка» ў лістападзе 1925 года. Друкаваўся ў часопісе «Аршанскі маладняк».
Арыштаваны 19 ліпеня 1930 года па сфабрыкаванай справе «Саюза вызвалення Беларусі», асуджаны на 5 гадоў ссылкі. 3 1931 года працаваў у Казанскім сельскагаспадарчым інстытуце, быў загадчыкам кафедры плодаагародніцтва. У 1934 годзе ўмоўна-датэрмінова вызвалены ад пакарання. Працаваў таксама на Казанскай дзяржаўнай селекцыйнай станцыі. У 1943—1945 гадах — дэкан плодаагародніннага факультэта Казанскага сельскагаспадарчага інстытута, у 1945—1954 загадчык кафедрай агародніцтва. 3 1954 па 1965 год працаваў загадчыкам кафедры батанікі і кормавытворчасці Казанскага ветэрынарнага інстытута імя М. Э. Баўмана.
Навуковая дзейнасць
Унёс вялікі ўклад у развіццё агародніцтва адкрытага і закрытага грунту ў Татарстане. Аўтар навуковых прац па селекцыі і агратэхніцы кукурузы, лубіну, бульбы, капусты, буракоў.
Аўтар гатункаў агароднінных культур: бурак Казанскі — 58, капуста Клыкоўская 19/23, Сеянец — 7035/566.
Узнагароды
Узнагароджаны медалямі, у тым ліку сярэбраным медалём ВДНГ СССР.
Белаэранавігацыя
Рэспубліканскае ўнітарнае прадпрыемства па аэранавігацыйнаму абслугоўванню паветранага руху «Белаэранавігацыя» — правайдэр аэранавігацыйных паслуг у Рэспубліцы Беларусь. Таксама прадпрыемства аказвае аэрапортавыя, транспартна-лагістычныя і аздараўленчыя паслугі.
Гісторыя
Прадпрыемства было створана 1 сакавіка 1996 года ў адпаведнасці з загадам Дзяржаўнага камітэта па авіяцыі Рэспублікі Беларусь.
Асноўныя віды дзейнасці «Белаэранавігацыі»: прадастаўленне аэранавігацыйнага абслугоўвання паветранага руху і аказанне аэрапортавых паслуг. Прадпрыемства аб’ядноўвае ў сабе ўсю сістэму аэранавігацыі рэспублікі, у тым ліку ўсе абласныя аэрапорты краіны, а таксама філіял па аздараўленні.
Абслугоўваннем паветранага руху ў паветранай прасторы Рэспублікі Беларусь займаюцца Мінскі раённы дыспетчарскі цэнтр і Мінскі аэрадромны дыспетчарскі цэнтр дзяржаўнага прадпрыемства «Белаэранавігацыя», якія размяшчаюцца на тэрыторыі Нацыянальнага аэрапорта Мінск, а таксама службы паветранага руху ва ўсіх абласных аэрапортах Беларусі.
Санкцыі ЭС, іншых краін
21 чэрвеня 2021 года прадпрыемства трапіла ў чацвёрты пакет санкцый Еўрапейскага саюза з-за інцыдэнта з пасадкай самалёта Ryanair 4978 у Мінску. Еўрапейскі савет аргументаваў рашэнне тым, што яно адказвае за кантроль паветранага руху ў Беларусі і, як вынік, перанакіраванне пасажырскага рэйса FR4978 у мінскі аэрапорт без належнага абгрунтавання 23 мая 2021 года дзеля арышту журналіста Рамана Пратасевіча і Соф’і Сапегі — рэпрэсіі супраць грамадзянскай супольнасці і дэмакратычнай апазіцыі. Адначасова з гэтым генеральны дырэктар «Белаэранавігацыі» Леанід Чуро быў унесены ў Чорны спіс Еўрасаюза. Акрамя таго, «Белаэранавігацыю» і Чуро ў свае санкцыйныя спісы ўключылі Вялікабрытанія, Канада , востраў Джэрсі , Швейцарыя. 6 ліпеня да чэрвеньскага пакета санкцый ЕС далучыліся Албанія, Ісландыя, Ліхтэнштэйн, Нарвегія, Паўночная Македонія, Чарнагорыя. Таксама Чуро трапіў у санкцыйны спіс спецыяльна прызначаных грамадзян і заблакіраваных асоб ЗША.
Інтэрнат № 1 Магілёўскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Аркадзя Куляшова
Інтэрнат № 1 Магілёўскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Аркадзя Куляшова — будынак у гістарычным цэнтры Магілёва, размешчаны па адрасе Ленінская вуліца, 39. Пабудаваны ў канцы 1930-х гадоў з цэглы як інтэрнат педагагічнага інстытута. Будынак — помнік савецкай архітэктуры, у якім спалучаюцца класіцыстычная і канструктывісцкія прыёмы.
Архітэктура
Чатырохпавярховы будынак складаецца з 2 аб’ёмаў прамавугольнай формы, ступеньчата злучаных на тарцовых частках. Галоўны архітэктурны акцэнт — у месцы злучэння аб’ёмаў. Тут размешчаны галоўны ўваход з шырокай лесвіцай, над ім — балкон з ажурнай металічнай агароджай. Вугал будынка на 2 і 3 паверхах вылучаны паўкалонамі з энтазісам, якія падтрымліваюць шырокі антаблемент і аб’яднаны балконам. Фасады рытмічна члянёны прамавугольнымі аконнымі праёмамі з падконнымі нішамі, завершаны прафіляваным карнізам, сцяна першага паверха руставаная, астатнія гладкія. Унутраная планіроўка калідорнага тыпу.
Цікавыя факты
У гэтым інтэрнаце з 1971 па 1975 год у пакоі №32 пражываў студэнт гістарычнага факультэта Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка, першы Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь
1931 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва
1931 год быў адзначаны шэрагам падзей, якія пакінулі прыкметны след у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва.
Ганна Альстром
Ганна Сафія Шарлота Альстром (Anna Sofia Charlotta Ahlström, 19 ліпеня 1863 — 12 кастрычніка 1943) — шведская выкладчыца, дырэктар школы.
Біяграфія
Перад абаронай дысертацыі Ганна выкладала ў некалькіх школах Стакгольма. Ёй не дазволілі падаць заяву на пасаду дацэнта; у канцы XIX стагоддзя ў Швецыі была даволі моцная дыскрымінацыя жанчын у сістэме акадэмічнага адукацыі, ім практычна быў закрыты доступ да высокіх пасадаў ва ўніверсітэтах. Тады Ганна звярнулася да сферы пачатковай адукацыі. Яна на працягу года праходзіла падрыхтоўку настаўнікаў у Norra Latin ў Стакгольме, але і пасля гэтага ёй адмовілі на пасаду старэйшай настаўніцы. Ганна ў ліку 93 жанчын-навукоўцаў падпісала зварот з рашучай крытыкай дыскрымінацыі жанчын, але стала зразумела, што барацьба за роўныя правы зойме гады.
Тады Ганна вырашыла адкрыць уласную школу. Але ёй адмовілі у выдачы крэдыта не толькі банкі, але і ўласная сям’я. Асабіста звярнуўшыся да аднаго з фінансістаў, Ганна здолела атрымаць у яго сродкі, на іх яна адкрыла пачатковую школу для дзяўчынак (Nya Elementarskolan för flickor), стаўшы яе дырэктарам. Ёй тады было 39 гадоў. Ганна ўмела распараджалася і фінансамі, і школай, і за першыя пяць гадоў школа Альстром, як яе называлі, набыла добрую рэпутацыю. Ганна выклікала ўражанне добрай і разумнай жанчыны з пачуццём гумару. Сама яна ў школе выкладала латынь і французскую мову.
У 1922 годзе школа Альстром размяшчалася ў больш прасторных памяшканнях, ўключала ў сябе 3 падрыхтоўчых класа для хлопчыкаў і дзяўчынак, 8 школьных класаў для дзяўчынак і 4 гімназіі, усяго ў ёй было 410 вучняў. Школа мела права выдаваць выпускны дыплом.
Ганна Альстром замужам не была. Спадарожніцай яе жыцця стала Элен Терсерус, якая была прынята ў школу ў 1907 годзе Яны разам сышлі на пенсію ў 1930 годзе, разам стварылі «Фонд Ганны Альстром і Элен Терсерус», які прадастаўляе стыпендыі жанчынам-даследчыкам за вышэйшую адукацыю на факультэце гуманітарных і сацыяльных навук Стакгольмскага ўніверсітэта ў выглядзе двухгадовых даследчых грантаў і грантаў адзінокім незамужнім жанчынам.
Ганна і Элен памерлі ў 1943 годзе. Да 1973 года школа Альстром заставалася прыватнай, у 1983 годзе яна была перададзена Стакгольмскаму ўніверсітэту.
Фрыц Габер
Фрыц Габер (Fritz Haber;, , Германія, цяпер Уроцлаў, Польшча — , , Швейцарыя) — нямецкі хімік. Лаўрэат Нобелеўскай прэміі па хіміі (1918) за ўклад у ажыццяўленне сінтэзу аміяку, неабходнага для вытворчасці ўгнаенняў і ўзрыўчаткі. Разам з Максам Борнам прапанаваў цыкл Борна-Габера, як метад ацэнкі энергіі крышталічнай рашоткі цвёрдых рэчываў, утвораных іоннымі сувязямі. Габера называюць «бацькам хімічнай зброі» за яго працы ў галіне распрацоўкі і прымянення хлору і іншых атрутных газаў падчас Першай сусветнай вайны.
Біяграфія
Нарадзіўся ў сям’і хасідаў, адной з найстарэйшых у горадзе. Маці Габера памерла падчас родаў. Яго бацька быў вядомым у горадзе гандляром. Пазней Габер адмовіўся ад іўдаізму і прыняў хрысціянства. У 1886—1891 гадах навучаўся ў Гайдэльбергскім універсітэце пад кіраўніцтвам Роберта Бунзена, у Берлінскім універсітэце ў групе Аўгуста Вільгельма Гофмана і ў Тэхнічным каледжы Шарлотэнбург пад кіраўніцтвам Карла Лібермана. У 1901 годзе Габер ажаніўся з Кларай Імервар. Клара таксама была хімікам і была катэгарычна супраць работ Габера ў галіне хімічнай зброі. Пасля адной са спрэчак з мужам на гэту тэму яна здзейсніла самагубства, стрэліла сабе ў сэрца. Іх сын Герман, народжаны ў 1902 годзе, пазней таксама ўчыніць самагубства, не вытрымаўшы сораму за распрацаваную яго бацькам хімічную зброю і наступствы яе прымянення. Перш чым пачаць сваю ўласную навуковую працу, Герман працаваў у бацькі і ў Швейцарскай вышэйшай тэхнічнай школе Цюрыха разам з Георгам Лангам.
У 1933 годзе, нягледзячы на падтрымку нацыстаў, Габер вымушаны эміграваць у Англію, дзе нейкі час працаваў у Кембрыджскім універсітэце. Памёр у 1934 годзе ў швейцарскім Базелі, дзе і пахаваны ў сямейным склепе побач жонкі.
Мяхеды
Мяхе́ды (, Мехеды) — вёска ў Лагойскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Швабскага сельсавета.
Аракел
Аракел (Առաքել, Arakül) — сяло ў Гадруцкім раёне Нагорна-Карабахскай Рэспублікі.
Таццяна Валер’еўна Абель
Таццяна Валер’еўна Абель (нар., Касцюкоўка, Гомельская вобласць) — член Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 7-га склікання.
Біяграфія
Нарадзілася 18 сакавіка 1964 года ў рабочым пасёлку Касцюкоўка Гомельскай вобласці (цяпер у межах Гомеля). Бацька — Валерый Аляксандравіч Абель, заснавальнік Цырка Валерыя Абеля.
У 1988 годзе скончыла Мінскі інстытут культуры.
Працавала кіраўніком народнага цырка Палаца культуры Гомельскага шклозавода, рэжысёрам, мастацкім кіраўніком заслужанага аматарскага калектыву Рэспублікі Беларусь цырка імя Валерыя Абеля ў Гомелі. Дзякуючы ўмеламу кіраўніцтву Таццяны Абель ў 2008 годзе Цырку імя Валерыя Абеля прысвоена званне «Заслужаны аматарскі калектыў Рэспублікі Беларусь».
У 2019 годзе абрана членам Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 7-га склікання ад Гомельскай вобласці. З’яўляецца членам Пастаяннай камісіі Савета Рэспублікі па адукацыі, навуцы, культуры і сацыяльным развіцці.
Прадстаяцелі Праваслаўных Цэркваў
Прадстаяцелі Праваслаўных Цэркваў — першаіерархі памесных Праваслаўных Цэркваў. Абавязкова ў епіскапскім сане. Могуць насіць тытулы патрыярха, мітрапаліта ці архіепіскапа.
Спіс прадстаяцеляў Памесных Праваслаўных Цэркваў
Бягучы персанальны склад
Авярата
Авярата (Оверя́та) — пасёлак гарадскога тыпу ў Краснакамскім раёне Пермскага края Расіі. Цэнтр Авярацкага гарадскога паселішча. Да стварэння муніцыпальнага ўтварэння быў адміністрацыйна падпарадкаваны гораду Краснакамск.
Насельніцтва — 5013 чал. (2021). За 26 км ад Пермі. Чыгуначная станцыя «Авярата». У 1953 годзе ў пасёлку была пушчана ў дзеянне цагельня. Пасёлак гарадскога тыпу з 24 жніўня 1962 года.
Вантавы мост
Ва́нтавы мост — мост, асноўнымі элементамі якога з’яўляюцца ванты — гнуткія расцягнутыя стрыжні (стальныя тросы, канаты, круглы пракат).
Вантавы мост звычайна мае пілон (апору), ванты, бэльку жорсткасці і праезную частку. Ванты робяць пераважна з высокатрывалай сталі, бэлькі жорсткасці і пілоны — са сталі і жалезабетону.
Таварыства кайзера Вільгельма
Таварыства кайзера Вільгельма, поўная назва — Таварыства кайзера Вільгельма па развіцці навукі (Kaiser-Wilhelm-Gesellschaft zur Förderung der Wissenschaften) — з 1911 па 1948 гг. арганізацыя, якая аб'ядноўвала навукова-даследчыя інстытуты Германіі (усяго 21 інстытут, заснаваныя ў 1911—1938 гг.). Пасля Другой сусветнай вайны ў 1948 г. інстытуты Таварыствы былі часткова расфармаваны, часткова перайшлі пад кіраванне Таварыства Макса Планка, які функцыянуе і па цяперашні час.
Джон Попл
Джон Попл (Sir John Anthony Pople;  — ) — брытанскі матэматык і хімік-тэарэтык. Стваральнік адной з найбольш папулярных квантава-хімічных праграм Gaussian. Лаўрэат Нобелеўскай прэміі па хіміі (1998) і медаля Коплі (2002) «за распрацоўку вылічальных метадаў квантавай хіміі». Лаўрэат прэміі Вольфа па хіміі (1992).
Вуліца Арклю
Вуліца Арклю (традыцыйная беларуская назва — Ко́нская ву́ліца ; Arklių gatvė) — вуліца ў цэнтральнай частцы Вільнюса, у Старым Горадзе. Звязвае рог вуліц Вялікай і Нямецкай і Ратушная плошча з вуліцамі Усіх Святых і Базыльянскай.
Архітэктурная дамінанта вуліцы — палац Агінскіх, помнік архітэктуры XVIII ст. Сярод мясцовых славутасцей вылучаўся касцёл Святога Язэпа Рамесніка, зруйнаваны расійскімі ўладамі.
Гісторыя
У другой палове XIX ст. улады Расійскай імперыі перайменавалі вуліцу ў Паліцэйскі завулак. Па адыходзе расійскіх войскаў з Вільні ў 1915 годзе вуліцы вярнулі традыцыйную гістарычную назву.
Агульныя звесткі
Даўжыня вуліцы каля 430 м. Да Моладзевага тэатра мае брукаваную праезную частку, далей — асфальтавую. Нумарацыя дамоў пачынаецца ад скрыжавання з Вялікай вуліцай. З правага заходняга боку вуліцы дамы з няцотнымі нумарамі, з левага ўсходняга боку — цотная нумарацыя.
З правага боку адыходзіць вуліца Кармеліцкая, з левага — вуліца Гетманская і завулак Гасціны.
Замрый
Замрый (זמרי) — 5-ы цар Ізраільскага царства. Быў военачальнік паловы калясніц ізраільскага цара Ілы, якога забіў і заняў царскі сталец. Валадарыў толькі адзін тыдзень. Калі ізраільскае войска, якое абложвала філістымскі горад Гавафон, даведалася пра забойства Замрыем цара Ілы, царом ізраільсікім быў абраны военачальніка Амрый. Ізраільскае войска аблажыла Замрыя ў сталічнай Фірцы, бачачы бязвыхаднасць свайго становішча, ён спаліў сябе ў царскім палацы.
Палац Агінскіх (Вільнюс)
Пала́ц Агі́нскіх — помнік архітэктуры XVIII ст. у Вільнюсе. Знаходзіцца ў Старым Горадзе, паміж вуліцамі Конскай і Рудніцкай, па адрасе вуліца Конская, 5. Твор архітэктуры барока і класіцызму. Аб'ект Рэгістра культурных каштоўнасцей Літвы.
Гісторыя
У сярэдзіне XVII — XVIII стагоддзях князі Агінскія набылі тут некалькі камяніц. У першай палове XVIII ст. Ігнацій Агінскі (1698—1775) збудаваў вялікі корпус палаца, у сярэдзіне XVIII ст. — малы корпус з флігелем.
Пазней будынкі рэканструявалі ў стылі класіцызму: фасад з боку Конскай вуліцы — архітэктар Ян Хаўтынг, фасад з боку Рудніцкай вуліцы — Тамаш Русэль. У сярэдзіне XIX ст. комплекс дапоўнілі жылым будынкам. У другой палове XIX ст. ў залы палаца праходзілі шляхецкія сходы, балі і канцэрты.
У міжваенны перыяд у будынках размяшчаліся яўрэйская гімназія, майстэрні, абутковая фабрыка, гандлёвыя крамы, кватэры. У Другую сусветную вайну ў частцы будынкаў палаца дзейнічаў тэатр вільнюскага гета.
Пасля вайны ў палацы некаторы час размяшчаўся дом культуры міліцыі. У 1972—1982 гадах галоўны будынак ансамбля прыстасавалі пад лялечны тэатр «Леле» і Моладзевы тэатр.
Дражня (селішча)
Апісанне
Селішча знаходзіцца на левым беразе безназоўнай рэчкі (прыток р. Бярэзіны) на ўзвышшы. Вышыня над поплавам 3 м. Плошча каля 1га.
1932 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва
1932 год быў адзначаны шэрагам падзей, якія пакінулі прыкметны след у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва.
Паграбішча (Лагойскі раён)
Паграбі́шча (, Погребище) — вёска ў Лагойскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Швабскага сельсавета.
Фёдар Іванавіч Яраславіч
Біяграфія
Сын серпухаўскага княжыча Івана Васілевіча Яраславіча (пам. 1507), уцекача з Вялікага Княства Маскоўскага, і Еўдакіі з Варатынскіх. У 1498 годзе ажаніўся з Аляксандрай (звалася Аленай, нар. да 1471), дачкой кіеўскага князя Сямёна Алелькавіча і Марыі Янаўны з Гаштольдаў, тым часам адзінай спадчанніцай бацькоў.
Пасля смерці ў сакавіку-маі 1501 года цёшчы, княгіні Марыі, праз жончыну спадчыну і прывілей караля атрымаў Пінскае княства з правамі паўсуверэна, отчыннага гаспадара. Пасля смерці бацькі ў 1507 годзе атрымаў Клецк, Гарадок Давыдаў і Рагачоўскую воласць. У 1508 годзе атрымаў ад гаспадара Вядскую воласць, уладанне збеглага князя Міхаіла Глінскага. Такім чынам стаў адным з найзаможнейшых магнатаў Княства.
У канцы XV — пачатку XVI ст. уладанні князёў Івана Васілевіча і Фёдара Іванавіча цярпелі ад частых наездаў крымскіх татараў, яны нават спалілі Клецк у 1503 годзе. Напэўна таму князі звярнуліся па заступніцтва святога-воіна Дзмітрыя Салунскага, пабудавалі ў яго імя саборы ў Пінску (1502) і Гарадку Давыдавым (1507). Усе дакументы звязаныя з гэтым князь Фёдар пісаў уласнаручна, што сведчыць пра надаваную ім значнасць. У 1503 годзе на Ужы, за 7 міляў ад Оўруча, войскі князёў Фёдара Іванавіча, Юрыя Дубравіцкага і Рыгора Глінскага сутыкнуліся з крымскімі татарамі і пацярпелі паразу, Глінскі ў тым баі загінуў. Не вядома ці браў князь Фёдар удзел у бітве пад Клецкам (1506) і падаўленні мяцяжа Глінскіх (1508).
Станам на 2021 год вядома болей за 80 дакументаў выданых князем Фёдарам Іванавічам, частка разам з жонкай княгіняй Аленай, яшчэ калі 50 вядома з пазнейшых згадак. Дакументаў, дзе князь выступае суб’ектам вядома болей за 20, яшчэ каля 20 вядома са згадак.
Жыў яшчэ ў лістападзе 1521 года, у лютым 1522 года ў Пінскім княстве распараджалася ўжо каралева Бона, а ў маі 1522 года князь Фёдар названы нябожчыкам.
Князь Фёдар быў не падобны большасці маладых арыстакратаў свайго часу і ўзроўню, не праяўляў амбіцый, не імкнуўся да ўрадаў, удзелу ў радзе, блізкасці да двара і міласці гаспадара. Быццам трымаўся асабняком ад вялікалітоўскай эліты. Засяродзіў дзейнасць на сваіх уладаннях, вызначаўся шчодрасцю і вялікадушшам да сваіх баяраў, слугаў, мяшчан, царквы і касцёла, нават да яўрэяў і сялян, часта не суадносіў выдаткі з выгодамі, не дбаў пра багацце. На думку Аляксандра Грушы, такія паводзіны выходзілі за межы нормы для 1-й траціны XVI ст.
Напэўна, уплывалі абвостраныя рэлігійныя пачуцці князя Фёдара, звязаныя з лёсам яго дзеда князя Васіля Яраславіча і чаканнем дзяцей, што прычынялася развіццю асаблівага светапогляду, узмацняла спадзяванні і набожнасць. На думку А. Грушы, князь быў перакананы, што бог бярэ ўдзел у зямным жыцці, мілуе праведных і карае грэшных.
Глыбокая набожнасць князя Фёдара і яго жонкі княгіні Алены выяўлялася ў клопаце пра памяць па сваіх душах, душах бацькоў, слугаў, матэрыяльную забяспечанасць цэркваў. Сужэнцы былі дабрадзеямі не меней за 10 цэркваў і 1 касцёла ў Пінску і княстве. Уласна князь Фёдар актыўна і арыгінальна выяўляў набожнаць, уласнаручна пісаў наданні царкве, вядома не меней за 10 такіх актаў. Таксама ўласнаручна пісаў ён наданні сваім баярам, выказваючы і пакору богу, і асабліва добрае стаўленне да атрымальнікаў наданняў, вышэй уганароўваў іх. Вядомы і асаблівыя яго наданні — імянныя абразкі-складні з надаўчымі надпісамі (прынамсі два асобнікі захоўваюцца ў Парыжы і Санкт-Пецярбургу). Свае дзеянні князь суадносіў з рэлігійнымі святамі, напрыклад Вялікаднём, або імянінамі, сваімі ці атрымальнікаў наданняў, такім чынам сакралізаваў звычайныя акты.
Герб Вануату
Герб Вануату быў прыняты ў 1980 годзе пасля атрымання незалежнасці англа-французскім кандамініумам Новыя Гебрыды (ранейшая назва краіны).
Юпітэр (планета)
Юпі́тэр (народная назва — Во́ўчае Во́ка ) — самая вялікая планета ў Сонечнай сістэме, газавы гігант, 5-я планета паводле адлегласці ад Сонца. Планета была вядомая людзям з глыбокай старажытнасці, што знайшло сваё адлюстраванне ў міфалогіі і рэлігійных вераваннях розных культур: месапатамскай, вавілонскай, грэчаскай і іншых. Сучасная назва Юпітэра паходзіць ад імя старажытнарымскага вярхоўнага бога-грамавержца.
Герб Вануату
Лісце сагоўніку сімвалізуюць мір, а вепруковы ікол - дабрабыт (у Вануату вяпрук - сімвал багацця). Дзяржаўны дэвіз краіны быў прыдуманы першым прэм'ер-міністрам Рэспублікі Вануату, англіканскім святаром Уолтэрам Ліні.
Юпітэр (планета)
Юпітэр мае, па меншай меры, 67 спадарожнікаў, самыя вялікія з якіх — Іо, Еўропа, Ганімед і Каліста — былі адкрыты Галілеа Галілеем у 1610 годзе.
Даследаванні Юпітэра праводзяцца пры дапамозе наземных і арбітальных тэлескопаў; з 1970-х гадоў да планеты было адпраўлена 8 міжпланетных апаратаў НАСА: «Піянеры», «Вояджэр», «Галілеа» і іншыя.
Падчас вялікіх супрацьстаянняў (адно з якіх адбывалася ў верасні 2010 года) Юпітэр быў бачны няўзброеным вокам як адзін з самых яркіх аб'ектаў на начным небасхіле пасля Месяца і Венеры. Дыск і спадарожнікі Юпітэра з'яўляюцца папулярнымі аб'ектамі назірання для астраномаў-аматараў, якія зрабілі шэраг адкрыццяў (напрыклад, каметы Шумейкераў — Леві, якая сутыкнулася з Юпітэрам у 1994 годзе, або знікнення Паўднёвага экватарыяльнага пояса Юпітэра ў 2010 годзе).
Юпітэр у старажытных культурах
У Месапатамскай культуры планета называлася Мулу-бабар (kakkabu peṣû), гэта значыць «белая зорка». Вавілоняне ўпершыню распрацавалі тэорыю для тлумачэння бачнага руху Юпітэра і звязалі планету з богам Мардуком. Падрабязнае апісанне 12-гадовага цыкла руху Юпітэра было дадзена кітайскімі астраномамі, якія называлі планету Суй-сін («Зорка года»). Інкі называлі Юпітэр Pirwa — «свіран, склад», што можа сведчыць аб назіранні інкамі галілеевых спадарожнікаў (пар. Qullqa «Плеяды», літар. «Склад»). Грэкі называлі яго — «зіхатлівы, бліскучы», а таксама  — «зорка Зеўса». Рымляне далі гэтай планеце назву ў гонар свайго бога Юпітэра.
XVII стагоддзе: Галілей, Касіні, Ромер
У пачатку XVII стагоддзя Галілеа Галілей вывучаў Юпітэр з дапамогай вынайдзенага ім тэлескопа і адкрыў чатыры найбуйнейшых спадарожніка планеты. У 1660-х гадах Джавані Касіні назіраў плямы і палосы на «паверхні» гіганта. У 1671 г., назіраючы за зацьменнямі спадарожнікаў Юпітэра, дацкі астраном Оле Ромер выявіў, што сапраўднае становішча спадарожнікаў не супадае з вылічанымі параметрамі, прычым велічыня адхілення залежала ад адлегласці да Зямлі. На падставе гэтых назіранняў Ромер зрабіў выснову аб канечнасці хуткасці святла і ўстанавіў яе велічыню — 215 000 км/с (сучаснае значэнне — 299 792,458 км/с).
Сучасныя назіранні
З другой паловы XX стагоддзя актыўна праводзяцца даследаванні Юпітэра як з дапамогай наземных тэлескопаў (у тым ліку і радыётэлескопаў), так і з дапамогай касмічных апаратаў — тэлескопа «Хабл» і шэрагу зондаў.
Аптычны дыяпазон
У інфрачырвонай вобласці спектру ляжаць лініі малекул H2 і He, а таксама лініі мноства іншых элементаў. Колькасць першых двух нясе інфармацыю аб паходжанні планеты, а колькасны і якасны склад астатніх — аб яе ўнутранай эвалюцыі.
З аднаго боку малекулы вадароду і гелію не маюць дыпольнага моманту, а значыць, абсарбцыйныя лініі гэтых элементаў непрыкметныя да таго моманту, пакуль паглынанне за кошт ударнай іанізацыі не стане пераважаць. З другога боку, гэтыя лініі ўтвараюцца ў самых верхніх слаях атмасферы і не нясуць інфармацыі пра больш глыбокія слаі. Таму самыя надзейныя дадзеныя пра колькасць гелію і вадароду на Юпітэры атрыманы са спускальнага апарата «Галілеа».
Што да астатніх элементаў, то пры іх аналізе і інтэрпрэтацыі таксама ўзнікаюць цяжкасці. Пакуль што нельга з усёй упэўненасцю сказаць, якія працэсы адбываюцца ў атмасферы Юпітэра і наколькі моцна яны ўплываюць на хімічны склад — як ва ўнутраных абласцях, так і ў знешніх слаях. Гэта стварае пэўныя цяжкасці пры больш дэталёвай інтэрпрэтацыі спектра. Аднак лічыцца, што ўсе працэсы, якія могуць тым ці іншым чынам уплываць на колькасць элементаў, лакальныя і моцна абмежаваныя, так што яны не здольныя глабальна змяніць размеркавання рэчыва.
Таксама Юпітэр выпраменьвае (у асноўным у інфрачырвонай вобласці спектра) на 60 % больш энергіі, чым атрымлівае ад Сонца. За кошт працэсаў, якія прыводзяць да выпрацоўкі гэтай энергіі, Юпітэр памяншаецца прыблізна на 2 см у год. На думку П. Бадэнхеймера (1974), калі планета толькі ўтварылася, яна была ў 2 разы большаю, і яе тэмпература была значна вышэйшаю, чым цяпер.
Гама-дыяпазон
Выпраменьванне Юпітэра ў гама-дыяпазоне звязана з палярным ззяннем, а таксама з выпраменьваннем дыска. Упершыню зарэгістравана ў 1979 годзе касмічнай лабараторыяй імя Эйнштэйна.
На Зямлі вобласці палярных ззянняў у рэнтгене і ультрафіялеце практычна супадаюць, аднак, на Юпітэры гэта не так. Вобласць рэнтгенаўскіх палярных ззянняў размешчана значна бліжэй да полюса, чым ўльтрафіялетавых. Раннія назіранні выявілі пульсацыю выпраменьвання з перыядам у 40 хвілін, аднак, у больш позніх назіраннях гэтая залежнасць праяўляецца значна горш.
Чакалася, што рэнтгенаўскі спектр палярных ззянняў на Юпітэры падобны з ​​рэнтгенаўскім спектрам камет, аднак, як паказалі назіранні на Chandra, гэта не так. Спектр складаецца з эмісійных ліній з пікамі ў кіслародных ліній паблізу 650 эВ, у OVIII ліній пры 653 эВ і 774 эВ, а таксама ў OVII на 561 эВ і 666 эВ. Існуюць таксама лініі выпраменьвання пры больш нізкіх энергіях у спектральнай вобласці ад 250 да 350 эВ, магчыма, яны належаць серы або вугляроду.
Гама-выпраменьванне, не звязанае з палярным ззяннем, упершыню было выяўлена пры назіраннях на ROSAT ў 1997 годзе. Спектр падобны на спектр палярных ззянняў, аднак у раёне 0,7-0,8 кэВ. Асаблівасці спектра добра апісваюцца мадэллю каранальнай плазмы з тэмпературай 0,4-0,5 кэВ з сонечнай металічнасцю, з даданнем эмісійных ліній Mg10+ і Si12+. Існаванне апошніх, магчыма, звязана з сонечнай актыўнасцю ў кастрычніку — лістападзе 2003 года.
Назіранні касмічнай абсерваторыі XMM-Newton паказалі, што выпраменьванне дыска ў гама-дыяпазоне — гэта адлюстраванае сонечнае рэнтгенаўскае выпраменьванне. У адрозненне ад палярных ззянняў, ніякай перыядычнасці змены інтэнсіўнасці выпраменьвання на маштабах ад 10 да 100 мін выяўлена не было.
Радыёназіранні
Юпітэр — самая магутная (пасля Сонца) крыніца выпраменьвання Сонечнай сістэмы ў дэцыметровым-метровым дыяпазонах даўжынь хваль. Радыёвыпраменьванне мае спарадычны характар ​​і ў максімуме ўсплёску дасягае 106 янскіх.
Усплёскі адбываюцца ў дыяпазоне частот ад 5 да 43 МГц (часцей за ўсё каля 18 Мгц), у сярэднім іх шырыня складае прыкладна 1 Мгц. Працягласць ўсплёску невялікая: ад 0,1-1 с (часам да 15 с). Выпраменьванне моцна палярызаванае, асабліва па крузе, ступень палярызацыі дасягае 100 %. Назіраецца мадуляцыя выпраменьвання блізкім спадарожнікам Юпітэра Іо, які верціцца ўнутры магнітасферы: імавернасць з'яўлення ўсплёску большая, калі Іо знаходзіцца паблізу элангацыі адносіна Юпітэра. Монахраматычны характар ​​выпраменьвання кажа аб вылучанай частаце, хутчэй за ўсё гірачастаце. Высокая яркасная тэмпература (часам дасягае 1015 K) патрабуе прыцягнення калектыўных эфектаў (тыпу мазер).
Радыёвыпраменьванне Юпітэра ў міліметровым-кароткасантыметровым дыяпазонах мае чыста цеплавы характар​​, хоць яркасная тэмпература некалькі вышэйшая за раўнаважную, што верагодна абумоўлена патокам цяпла з нетраў. Пачынаючы з хваль ~ 9 см Tb (яркасная тэмпература) ўзрастае — з'яўляецца нецеплавы складнік, звязаны з сінхронным выпраменьваннем рэлятывісцкіх часціц з сярэдняй энергіяй ~ 30 МэВ у магнітным полі Юпітэра; на хвалі 70 см Tb дасягае значэння ~ 5 K. Крыніца выпраменьвання размешчаная па абодва бакі планеты ў выглядзе дзвюх працяглых лопасцей, што паказвае на магнітасфернае паходжанне выпраменьвання.
Вылічэнне гравітацыйнага патэнцыялу
З назіранняў руху натуральных спадарожнікаў, а таксама з аналізу траекторый касмічных апаратаў можна аднавіць гравітацыйнае поле планеты. У сваю чаргу, поле залежыць ад масы планеты, яе экватарыяльнага радыуса і моманту інерцыі. У агульным выглядзе гравітацыйны патэнцыял можна прадставіць у выглядзе мнагачленаў Лежандра вышэйшых парадкаў :
Па характары гравітацыйнага поля таксама можна меркаваць аб унутранай будове планеты.
Маса
Юпітэр — найбольшая планета Сонечнай сістэмы, газавы гігант. Яго экватарыяльны радыус роўны 71,4 тыс. км, што ў 11,2 разы перавышае радыус Зямлі.
Юпітэр — адзіная планета, у якой цэнтр мас з Сонцам знаходзіцца па-за Сонцам і знаходзіцца ад яго прыкладна на 7 % сонечнага радыуса.
Маса Юпітэра ў 2,47 разы перавышае сумарную масу ўсіх астатніх планет Сонечнай сістэмы, разам узятых, у 317,8 раз — масу Зямлі і прыкладна ў 1000 раз меншая за масу Сонца. Шчыльнасць (1326 кг/м³) прыкладна роўная шчыльнасці Сонца і ў 4,16 разоў саступае шчыльнасці Зямлі (5515 кг/м³). Пры гэтым сіла цяжару на яго паверхні, за якую звычайна прымаюць верхні пласт аблокаў, больш чым у 2,4 разы пераўзыходзіць зямную: цела, якое мае масу, напрыклад, 100 кг, будзе важыць столькі ж, колькі важыць цела масай 240 кг на паверхні Зямлі. Гэта адпавядае паскарэнні свабоднага падзення 24,79 м/с² на Юпітэры пры тым, што гэты лік складае 9,80 м/с² для Зямлі.
Большасць з вядомых на цяперашні час экзапланет параўнальныя па масе і памерах з Юпітэрам, таму яго маса (MJ) і радыус (RJ) шырока выкарыстоўваюцца ў якасці зручных адзінак вымярэння для ўказання іх параметраў.
Арбіта і вярчэнне
Пры назіраннях з Зямлі падчас супрацьстаяння Юпітэр можа дасягаць бачнай зорнай велічыні ў −2,94m, і такім чынам, становіцца трэцім па яркасці аб'ектам на начным небе пасля Месяца і Венеры. Пры найбольшым аддаленні бачная велічыня падае да −1,61m. Адлегласць паміж Юпітэрам і Зямлёй змяняецца ў межах ад 588 да 967 млн км.
Супрацьстаянні Юпітэра адбываюцца з перыядам раз у 13 месяцаў. У 2010 годзе супрацьстаянне планеты-гіганта прыйшлося на 21 кастрычніка. Раз у 12 гадоў адбываюцца вялікія супрацьстаянні Юпітэра, калі планета знаходзіцца каля перыгелія сваёй арбіты. У гэты час яго вуглавы памер для назіральніка з Зямлі дасягае 50 вуглавых секунд, а бляск — ярчэйшы за −2,9m.
Сярэдняя адлегласць паміж Юпітэрам і Сонцам складае 778,57 км (5,2 а. а.), а перыяд абароту складае 11,86 года. Паколькі эксцэнтрысітэт арбіты Юпітэра 0,0488, то рознасць адлегласці да Сонца ў перыгеліі і афеліі складае 76 млн км.
Асноўны ўклад у адхіленні руху Юпітэра ўносіць Сатурн. Першага роду адхіленне — векавое, дзейнічае на маштабе ~ 70 тысяч гадоў, змяняючы эксцэнтрысітэт арбіты Юпітэра ад 0,2 да 0,06, а нахіл арбіты ад ~ 1° — 2°. Адхіленне другога роду — рэзананснае з суадносінамі блізкімі да 2:5 (з дакладнасцю да 5 знакаў пасля коскі — 2:4,96666 ).
Экватарыяльная плоскасць планеты блізкая да плоскасці яе арбіты (нахіл восі вярчэння складае 3,13° супраць 23,45° для Зямлі ), таму на Юпітэры не бывае змены пор года.
Хімічны склад
Хімічны склад унутраных слаёў Юпітэра немагчыма вызначыць сучаснымі метадамі назіранняў, аднак пра багацце элементаў у знешніх слаях атмасферы вядома з адносна высокай дакладнасцю, бо яны непасрэдна даследаваліся спускальным апаратам «Галілеа», які быў спушчаны ў атмасферу 7 снежня 1995 г. . Два асноўныя кампаненты атмасферы Юпітэра — малекулярны вадарод і гелій. Атмасфера змяшчае таксама нямала простых злучэнняў, напрыклад, ваду, метан (CH4), серавадарод (H2S), аміяк (NH3) і фасфін (PH3). Іх колькасць у глыбокай (ніжэй за 10 бар) трапасферы сведчыць, што атмасфера Юпітэра багатая вугляродам, азотам, серай і, магчыма, кіслародам у адносіне 2-4 адносна Сонца.
Іншыя хімічныя злучэнні, арсін (AsH3) і герман (GeH4), прысутнічаюць, але ў нязначных колькасцях.
Канцэнтрацыя інертных газаў, аргону, крыптону і ксенону, перавышае іх колькасць на Сонцы (гл. табліцу), а канцэнтрацыя неону прыкметна меншая. Прысутнічае нязначная колькасць простых вуглевадародаў: этану, ацэтылену і дыацэтылену, якія ўтвараюцца пад уздзеяннем сонечнай ультрафіялетавай радыяцыі і зараджаных часціц, якія прыбываюць з магнітасферы Юпітэра. Дыяксід вугляроду, монаксід вугляроду і вада ў верхняй частцы атмасферы, як мяркуюць, сваёй прысутнасцю абавязаны сутыкненням з атмасферай Юпітэра камет, такіх, напрыклад, як камета Шумейкераў — Леві 9. Вада не можа прыбываць з трапасферы, таму што трапапаўза, якая дзейнічае як халодная пастка, эфектыўна перашкаджае падняццю вады да ўзроўню стратасферы.
Чырванаватыя варыяцыі колеру Юпітэра можна растлумачыць наяўнасцю злучэнняў фосфару (чырвоны фосфар ), серы, вугляроду і, магчыма, арганікі, якая ўзнікае дзякуючы электрычным разрадам у атмасферы. У эксперыменце, які быў прыведзены Карлам Саганам і даволі трывіяльна сімулюе ніжнія пласты атмасферы, у асяроддзі карычняватых быў знойдзены 4-кольцавы, a пераважаюць у дадзенай сумесі  з чатырма і больш бензольнымі кольцамі, радзей з меншай колькасцю кольцаў. Паколькі колер можа моцна вар'іравацца, мяркуецца, што хімічны склад атмасферы таксама розны ў розных месцах. Напрыклад, маюцца «сухія» і «мокрыя» вобласці з розным утрыманнем вадзяной пары.
Структура
На дадзены момант найбольшую прызнанне атрымала наступная мадэль унутранай будовы Юпітэра:
Пабудова гэтай мадэлі заснавана на сінтэзе наглядальных дадзеных, прымяненні законаў тэрмадынамікі і экстрапаляцыі лабараторных дадзеных аб рэчыве, што знаходзіцца пад высокім ціскам і пры высокай тэмпературы. Асноўныя дапушчэнні, пакладзеныя ў яе аснову:
Калі да гэтых палажэнняў дадаць законы захавання масы і энергіі, атрымаецца сістэма асноўных ураўненняў.
У рамках гэтай простай трохслаёвай мадэлі выразнай мяжы паміж асноўнымі пластамі не існуе, аднак і вобласці фазавых пераходаў невялікія. Такім чынам, можна зрабіць дапушчэнне, што амаль усе працэсы лакалізаваныя, і гэта дазваляе кожны пласт разглядаць асобна.
Атмасфера
Тэмпература ў атмасферы расце неманатонна. У ёй, як і на Зямлі, можна вылучыць экзасферу, тэрмасферу, стратасферу, трапапаўзу, трапасферу. У самых верхніх слаях тэмпература вялікая; па меры прасоўвання ўглыб ціск расце, а тэмпература падае да трапапаўзы; пачынаючы з трапапаўзы, і тэмпература, і ціск растуць па меры прасоўвання ўглыб. У адрозненне ад Зямлі, на Юпітэры няма мезасферы і адпаведнай ёй мезапаўзы.
У тэрмасферы Юпітэра адбываецца шмат цікавых працэсаў: менавіта тут планета губляе выпраменьваннем значную частку свайго цяпла, менавіта тут утвараюцца палярныя ззянні, іменна тут фарміруецца іанасфера. За яе верхнюю мяжу узяты ўзровень ціску ў 1 нбар. Назіраная тэмпература тэрмасферы 800—1000 К, і на цяперашні час гэты фактычны матэрыял не атрымаў тлумачэння ў рамках сучасных мадэлей, бо ў іх тэмпература не павінна быць вышэйшая чым прыкладна 400 К. Астуджэнне Юпітэра — таксама нетрывіяльны працэс: трохатамны іон вадароду (H3+), акрамя Юпітэра, знойдзены толькі на Зямлі, выклікае моцную эмісію ў сярэдняй інфрачырвонай частцы спектра на даўжынях хваль паміж 3 і 5 мкм.
Згодна з непасрэднымі вымярэннямі спускальнага апарата, верхні ўзровень непразрыстых аблокаў характарызаваўся ціскам у 1 атмасферу і тэмпературай −107 °C; на глыбіні 146 км — 22 атмасферы, 153 °C. Таксама «Галілеа» выявіў «цёплыя плямы» ўздоўж экватара. Відаць, у гэтых месцах пласт знешніх аблокаў тонкі і можна бачыць больш цёплыя ўнутраныя вобласці.
Пад аблокамі знаходзіцца пласт глыбінёй 7-25 тыс. км, у якім вадарод паступова змяняе свой ​​стан ад газу да вадкасці з павелічэннем ціску і тэмпературы (да 6000 °C). Выразнай мяжы, якая аддзяляе газападобны вадарод ад вадкага, відаць, не існуе. Гэта можа выглядаць прыкладна як бесперапыннае кіпенне глабальнага вадароднага акіяна.
Пласт металічнага вадароду
Магутныя электратокі, якія ўзнікаюць у гэтым пласце, спараджаюць гіганцкае магнітнае поле Юпітэра. У 2008 годзе Рэймандам Джынлазам з Каліфарнійскага ўніверсітэта ў Берклі і Ларсам Стыксрудам з Лонданскага ўніверсітэцкага каледжа была створана мадэль будовы Юпітэра і Сатурна, згодна з якой у іх нетрах знаходзіцца таксама металічны гелій, які ўтварае своеасаблівы сплаў з металічным вадародам.
Ядро
З дапамогай вымераных момантаў інерцыі планеты можна ацаніць памер і масу яе ядра. На дадзены момант лічыцца, што маса ядра — 10 мас Зямлі, а памер — 1,5 яе дыяметра.
Юпітэр выдзяляе істотна больш энергіі, чым атрымлівае ад Сонца. Даследчыкі мяркуюць, што Юпітэр валодае значным запасам цеплавой энергіі, які ўтварыўся ў працэсе сціскання матэрыі пры фарміраванні планеты. Ранейшыя мадэлі ўнутранай будовы Юпітэра, спрабуючы тлумачыць залішнюю энергію, што выдзяляецца планетай, дапускалі магчымасць радыеактыўнага распаду ў яе нетрах або вызваленне энергіі пры сцісканні планеты пад дзеяннем сіл прыцягнення.
Міжпластавыя працэсы
Лакалізаваць усе працэсы ўнутры незалежных слаёў немагчыма: неабходна тлумачыць недахоп хімічных элементаў у атмасферы, залішняе выпраменьванне і г. д.
Рух атмасферы
Хуткасць вятроў на Юпітэры можа перавышаць 600 км/г. У адрозненне ад Зямлі, дзе цыркуляцыя атмасферы адбываецца за кошт розніцы сонечнага нагрэву ў экватарыяльных і палярных абласцях, на Юпітэры ўздзеянне сонечнай радыяцыі на тэмпературную цыркуляцыю нязначнае; галоўнымі рухаючымі сіламі з'яўляюцца патокі цяпла, якія ідуць з цэнтра планеты, і энергія, якая выдзяляецца пры хуткім руху Юпітэра вакол сваёй восі.
Яшчэ па наземных назіраннях астраномы падзялілі паясы і зоны ў атмасферы Юпітэра на экватарыяльныя, трапічныя, умераныя і палярныя. Нагрэтыя масы газаў, што ўзнімаюцца з глыбінь атмасферы, у зонах пад дзеяннем карыёлісавай сілы выцягваюцца ўздоўж паралелей планеты, прычым супрацьлеглыя краі зон рухаюцца насустрач адзін аднаму. На межах зон і паясоў (вобласці сыходных патокаў) існуе моцная турбулентнасць. На поўнач ад экватара патокі ў зонах, накіраваных на поўнач, адхіляюцца карыёлісавымі сіламі на ўсход, а накіраваныя на поўдзень — на захад. У паўднёвым паўшар'і — адпаведна, наадварот Падобную структуру на Зямлі маюць пасаты.
Палосы
Характэрнай асаблівасцю аблічча Юпітэра з'яўляюцца яго палосы. Існуе шэраг версій, якія тлумачаць іх паходжанне. Так, паводле адной з версій, палосы ўзнікалі ў выніку канвекцыі ў атмасферы планеты-гіганта за кошт падагрэву, і, як вынік, узняцця адных слаёў і астуджэння і апускання ўніз іншых. Вясной 2010 года навукоўцамі была прапанавана гіпотэза, згодна з якой палосы на Юпітэры з'явіліся ў выніку ўздзеяння яго спадарожнікаў. Мяркуецца, што пад уплывам прыцягнення спадарожнікаў на Юпітэры ўтварыліся своеасаблівыя «слупы» рэчыва, якія ў выніку кручэння і сфарміравалі палосы.
Канвектыўныя патокі, якія выносяць унутранае цяпло да паверхні, праяўляюцца ў выглядзе светлых зон і цёмных паясоў. У вобласці светлых зон адзначаецца павышаны ціск, які адпавядае ўзыходным патокам. Аблокі, якія ўтвараюць зоны, размяшчаюцца на вышэйшым узроўні (прыкладна на 20 км), а іх светлая афарбоўка тлумачыцца, мабыць, павышанай канцэнтрацыяй ярка-белых крышталёў аміяку. Цёмныя аблокі паясоў, якія размяшчаюцца ніжэй, складаюцца, як мяркуецца, з чырвона-карычневых крышталёў гідрасульфіду амонію і маюць вышэйшую тэмпературу. Гэтыя структуры з'яўляюцца абласцямі сыходных патокаў. Зоны і паясы маюць розную хуткасць руху ў кірунку кручэння Юпітэра. Перыяд абароту вагаецца на некалькі хвілін у залежнасці ад шыраты. Гэта прыводзіць да існавання ўстойлівых занальных плыней або вятроў, якія пастаянна дзьмуць паралельна экватару ў адным кірунку. Хуткасці ў гэтай глабальнай сістэме дасягаюць ад 50 да 150 м/с і вышэй. На межах паясоў і зон назіраецца моцная турбулентнасць, якая прыводзіць да ўтварэння шматлікіх віхравых структур. Найбольш вядомым такім утварэннем з'яўляецца Вялікая чырвоная пляма, якая назіраецца на паверхні Юпітэра на працягу апошніх 300 гадоў.
Віхор падымае на паверхню аблокаў нагрэтыя масы газу з парамі малых кампанентаў. Крышталі аміячнага снегу, раствораў і злучэнняў аміяку ў выглядзе снегу і кропель, звычайнага вадзянога снегу і лёду паступова апускаюцца ў атмасферы, пакуль не дасягаюць узроўняў, на якіх тэмпература дастатковая высокая, і выпараюцца. Пасля чаго рэчыва ў газападобным стане зноў вяртаецца ў хмарны пласт.
Летам 2007 тэлескоп «Хабл» засведчыў рэзкія змены ў атмасферы Юпітэра. Асобныя зоны ў атмасферы на поўнач і поўдзень ад экватара ператварыліся ў паясы, а паясы — у зоны. Пры гэтым змяніліся не толькі формы атмасферных утварэнняў, але і іх колер.
9 мая 2010 года астраном-аматар Энтані Уэслі (Anthony Wesley) выявіў, што на выяве планеты раптам знікла адно з самых прыкметных і самых стабільных у часе ўтварэнняў — Паўднёвы экватарыяльны пояс. Менавіта на шыраце Паўднёвага экватарыяльнага пояса размешчана Вялікая чырвоная пляма, што «абмываецца» ім. Прычынай раптоўнага знікнення Паўднёвага экватарыяльнага пояса Юпітэра лічыцца з'яўленне над ім пласта больш светлых аблокаў, пад якімі і хаваецца паласа цёмных аблокаў. Паводле дадзеных даследаванняў, праведзеных тэлескопам «Хабл», быў зроблены вывад, што пояс не знік цалкам, а проста схаваўся пад пластом аблокаў, якія складаюцца з аміяку.
Вялікая чырвоная пляма
Вялікая чырвоная пляма — авальнае ўтварэнне зменлівых памераў, размешчанае ў паўднёвай трапічнай зоне. Было адкрыта Робертам Гукам ў 1664. У цяперашні час яно мае памеры 15×30 тыс. км (дыяметр Зямлі ~ 12,7 тыс. км), а 100 гадоў таму назіральнікі адзначалі ў 2 разы большыя памеры. Часам яно бывае не вельмі выразна бачным. Вялікая чырвоная пляма — гэта ўнікальны доўгаіснуючы гіганцкі ўраган, рэчыва ў якім круціцца супраць гадзіннікавай стрэлкі і здзяйсняе поўны абарот за 6 зямных сутак.
Дзякуючы даследаванням, праведзеным у канцы 2000 года зондам «Касіні», было высветлена, што Вялікая чырвоная пляма звязана з сыходнымі патокамі (вертыкальная цыркуляцыя атмасферных мас); аблокі тут вышэйшыя, а тэмпература ніжэйшая, чым у астатніх абласцях. Колер аблокаў залежыць ад вышыні: сінія структуры — самыя верхнія, пад імі ляжаць карычневыя, затым белыя. Чырвоныя структуры — самыя нізкія. Хуткасць кручэння Вялікай чырвонай плямы складае 360 км/г. Яе сярэдняя тэмпература складае −163 °C, прычым паміж ускраінай і цэнтральнымі часткамі плямы назіраецца розніца ў тэмпературы парадку 3-4 градусаў. Гэтае адрозненне, як мяркуецца, з'яўляецца прычынаю таго, што атмасферныя газы ў цэнтры плямы круцяцца па гадзіннікавай стрэлцы, тады як на ўскраінах — супраць. Таксама выказана здагадка аб узаемасувязі тэмпературы, ціску, руху і колеру Чырвонай плямы, хоць як іменна яна ажыццяўляецца, навукоўцы пакуль не могуць сказаць.
Чырвоны колер Вялікай чырвонай плямы з'яўляецца загадкай. Адной з магчымых прычын могуць быць хімічныя злучэнні, якія змяшчаюць фосфар. Колеры і механізмы, якія ствараюць выгляд усёй атмасферы Юпітэра, да гэтага часу яшчэ мала зразумелыя і могуць быць растлумачаны толькі пры прамых вымярэннях яе параметраў.
У 1938 годзе было зафіксавана фарміраванне і развіццё трох вялікіх белых авалаў паблізу 30° паўднёвай шыраты. Гэты працэс суправаджаўся адначасовым фарміраваннем яшчэ некалькіх маленькіх белых авалаў-віхраў. Гэта пацвярджае, што Вялікая чырвоная пляма з'яўляецца самы магутны з віхраў Юпітэра. Гістарычныя запісы не выяўляюць падобных доўга існуючых сістэм у сярэдніх паўночных шыротах планеты. Назіраліся вялікія цёмныя авалы паблізу 15° паўночнай шыраты, але, мабыць, неабходныя ўмовы для ўзнікнення віхраў і наступнага іх ператварэння ва ўстойлівыя сістэмы, падобныя чырвонай пляме, існуюць толькі ў Паўднёвым паўшар'і.
Малая чырвоная пляма
Што ж тычыцца трох вышэйзгаданых белых віхраў-авалаў, то два з іх аб'ядналіся ў 1998 годзе, а ў 2000 годзе новая віхор зліўся з пакінутым трэцім авалам. У канцы 2005 года віхура (Авал ВА, англ. Oval BC) пачала мяняць свой ​​колер, набыўшы ў рэшце рэшт чырвоную афарбоўку, за што атрымала новую назву — Малая чырвоная пляма. У ліпені 2006 года Малая чырвоная пляма даткнулася да свайго старэйшага «сабрата» — Вялікай чырвонай плямы. Тым не менш, гэта не аказала якога-небудзь істотнага ўплыву на абедзве віхуры — сутыкненне адбылося па датычнай. Сутыкненне было прадказана яшчэ ў першай палове 2006 года.
Маланкі
У цэнтры віхру ціск аказваецца вышэйшым, чым у навакольным раёне, а самі ураганы акружаны ўзбурэннямі з нізкім ціскам. Паводле здымкаў, зробленых касмічнымі зондамі «Вояджэр-1» і «Вояджэр-2», было ўстаноўлена, што ў цэнтры такіх віхраў назіраюцца успышкі маланак каласальных памераў, працягласцю ў тысячы кіламетраў. Магутнасць маланак на тры парадкі перавышае зямныя.