cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ані
Сталіца Анійскага царства
Пік развіцця горада давёўся на доўгае кіраванне Гагіка I (989—1020). Пасля яго смерці завярнулася змаганне за ўладу паміж двума спадчыннікамі, і старэйшы, Аванес-Смбат (1020—1041), атрымаў уладу над Ані. Баючыся нападу Візантыйскай імперыі, ён абвясціў сваім спадчыннікам візантыйскага імператара Васіля II. У студзені 1022 года каталікос Петар адправіўся да Васіля, каб перадаць яму ліст ад Аванеса-Смбата, у якім той прасіў Васіля ўзысці пасля яго на трон. Пасля смерці Аванеса-Смбата (1041) спадчыннік Васіля, Міхал IV, абвясціў уладу над Ані, аднак новы кароль Ані, Гагік II (1042—1045), не падначаліўся яму. Некалькі візантыйскіх войскаў спрабавалі ўзяць горад, але ўсе іх напады былі адбіты. У 1045 годзе, па падгаворванні правізантыйскіх гараджанаў, Ані здаўся Візантыі і ў ім стаў кіраваць грэчаскі губернатар.
Культурна-эканамічны цэнтр
Ані спрадвечна ляжаў убаку ад гандлёвых шляхоў, але дзякуючы свайму памеру, моцы і багаццю стаў важным гандлёвым вузлом. Галоўнымі гандлёвымі партнёрамі горада былі Візантыйская і Персідская імперыі, арабы і дробныя народы ў Цэнтральнай Азіі і Расіі. Ані ператварылася ў адзін з самых вялікіх гарадоў свету свайго часу.
Рабаванне і спусташэнне
Ані падпадаў пад напады візантыйскага войска і быў разрабаваны туркамі. Пра напад візантыйцаў у 1044 годзе армянскі гісторык Вардапет Арыстакес пісаў: «У гэтыя дні рамейскія войскі ў сваім напоры чатырохразова ўрываліся ў Арменію, пакуль мячом, агнём і ўзяццем у палон не звярнулі ўсю краіну ў бязлюддзе. Калі я ўспамінаю пра гэтыя бедствы, дух мой бянтэжыцца, думкі спыняюцца, жах выклікае дрыготку ў руках, і я не ў сілах працягваць аповед, бо горкі аповед мой, ён годны вялікіх слёз!».
У 1064 годзе вялікае войска сельджукаў пад камандаваннем Алп-Арслана напала на горад і, пасля 25-дзённай аблогі, выразала яго. Пра свае ўспаміны пра разаніну пісаў гісторык Сібт ібн аль-Джаўзі:
Войскі [Алп-Арслана] уварваліся ў горад і перабілі яго насельніцтва, разрабавалі яго, спалілі, спустошылі і паланілі тых, хто ацалеў ад мяча, і авалодалі горадам. Вуліцы сталі непраходныя ад мноства забітых. Лік палонных быў не менш 500 тысяч. Я захацеў увайсці ў горад і сам убачыў усё гэта і імкнуўся знайсці сабе такі шлях, каб на ім не было забітых, але не знайшоў такога.
Да XIV стагоддзя Ані кіравалі мангольскія дынастыі Джалаірыдаў і Чабанідаў. Тамерлан узяў Ані ў 1380-х гадах. Пасля яго смерці Кара-Коюнлу занялі тэрыторыю Арменіі, хоць адміністрацыйны цэнтр вобласці перанеслі ў Ерэван. У 1441 годзе армянскі каталікасат быў вернуты ў Эчміядзін. Персідская дынастыя Сафавідаў правілы Ані 1510-х да 1579 года, калі ён перайшоў да Асманскай імперыі. Горад заставаўся ў межах сцен прынамсі да XVII стагоддзя, а потым дамы сталі будаваць за іх межамі.
Сучаснасць
У першай палове XIX стагоддзі еўрапейскія вандроўнікі адкрылі Ані астатняму свету, апублікаваўшы свае знаходкі ў навуковых часопісах. У 1878 годзе Карская вобласць, улучаючы Ані, была перададзена Расійскай імперыі. У 1892 годзе пачаліся першыя раскопы, якія фундавала Пецярбургская акадэмія навук і праводзіў усходазнавец Мікалай Мар. Раскопы працягваліся да 1917 года. Былі праведзены прафесійныя раскопы, што адкрылі мноства будынкаў; былі зроблены абмеры, знаходкі апісалі ў навуковай літаратуры. Быў зроблены тэрміновы рамонт будынкаў, якія маглі па хуткім часе разбурыцца. У мячэці Мінучыхр і адмыслова пабудаваным будынку каля яе адкрылі музей. У Ані сталі рэгулярна ездзіць жыхары наваколля, была нават прапанова адкрыць у горадзе школу, паркі і пасадзіць дрэвы для ўпарадкаванасці Ані.
Мікалай Мар казаў, што ўсё, што засталося ў горадзе, было або выкрадзена, або знішчана. Калі Турцыя здалася, аднаўляць Ані пачалі армянскія спецыялісты, але напад Турцыі на Арменію ў 1920 годзе прывёў да вяртання горада туркам. У 1921 годзе быў падпісаны Карскі дагавор, які замацаваў пераход Ані Турцыі.
У маі 1921 года Вялікі нацыянальны сход Турцыі загадаў Кязыму Карабекіру «сцерці помнікі Ані з твару Зямлі». Карабекір пісаў у мемуарах, што адмовіўся падначальвацца загаду, аднак знішчэнне ўсіх слядоў экспедыцыі Мара мяркуе яго выкананне.
Сучасны стан
Ані — горад-прывід, пакінуты ўжо больш трох стагоддзяў і замкнёны ўсярэдзіне турэцкай мілітарызаванай зоны на мяжы з Арменіяй. За горадам ніхто не сочыць, вандалізм, землятрусы, аматарскія спробы раскопаў і аднаўлення знішчаюць горад.
Некамерцыйная арганізацыя, якая займаецца аховай святых месцаў, паказвае на тое, што Ані варта бараніць па-за залежнасцю ад юрысдыкцыі. З 2004 года была знята забарона на фатаграфаванне горада. Афіцыйны дазвол для наведвання горада больш не патрабуецца.
Міністэрства культуры Турцыі заяўляла пра тое, што збіраецца ахоўваць і аднаўляць горад.
У кастрычніку 2010 года выйшла справаздача, азагалоўлены «Ратуючы знікаючую спадчыну» Saving Our Vanishing Heritage, у якім Ані быў пералічаны сярод 12 помнікаў, якім найболей моцна пагражае поўнае знішчэнне, а сярод прычын названы дрэннае кіраванне і марадзёрства.
World Monuments Fund у 1996, 1998 і 2000 гадах змяшчаў Ані ў спіс ста найболей пагражальных помнікаў. У маі 2011 WMF абвясціў, што пачынае кансервацыю сабора і Царквы Збавіцеля разам з міністэрствам культуры Турцыі.
У астраноміі
У гонар горада названы астэроід, адкрыты ў 1914 годзе расійскім астраномам Р. Н. Няуйміным.
У культуры
Пра горад у моманты былой велічы напісана мноства песень і вершаў. «Цеснем Анін у нор мернем» (Տեսնեմ Անին ու նոր մեռնեմ, «Убачыць Ані і памерці») — знакамітая паэма Аванеса Шыраза. Турэцка-армянскі кампазітар Чэнк Ташкан паклаў яе на музыку.
Ані — адно з самых папулярных жаночых імёнаў у Арменіі.
1952 год у гісторыі літаратуры
1952 год быў адзначаны шэрагам літаратурных падзей.
Майскэ (Вэлыкапысарыўскі раён)
Майскэ (Ма́йське) — вёска ў Вэлыкапысарыўскім раёне Сумскай вобласці Украіны.
Марыя Стэнкула
Марыя Стэнкула (Maria Helena Stenkula, 22 ліпеня 1842 — 8 лютага 1932) — шведскі педагог і асветнік.
Біяграфія
Марыя Стэнкула нарадзілася ў 1842 годзе ў Сконэ. Яе бацькамі былі ўрач Сахарыас Фрэдрык Агатон Стэнкула і Хэдвіг Маргарэт Марыя Борг. Яна была другой з адзінаццаці дзяцей, і яе выхоўваў дзядуля, які служыў пастарам у Фархульте. У 1866—1867 гадах яна вучылася ў Statens Normalskola Flick Flickor, а ў 1867—1870 гадах — у Högre lärarinneseminariet.
Марыя Стэнкула праніклася прагрэсіўнымі ідэямі павышэння адукаванасці жанчын, каб яны былі карыснымі грамадству не толькі як хатнія гаспадыні і выхавальніцы дзяцей, але і як прафесіяналы. У 1874 годзе яна разам з Элін Лунерквіст адкрыла школу для дзяўчынак у Мальмё, якая спачатку называлася Maria Stenkulas skola, у 1883 годзе пераназваную ў Fröken Maria Stenkulas högre elementarskola för flickor, а з наступнага года называліся Malmö högre läroverk för flickor. У 1878 годзе Элін Лунерквіст, выйшаўшы замуж, пакінула школу.
Марыя была дырэктарам гэтай школы з моманту заснавання да 1899 года, а таксама выкладала нямецкую мову і гісторыю царквы. У Стакгольме і Гётэбаргу ўжо працавалі падобныя школы, а ў Мальмё, трэцім па велічыні горадзе Швецыі, гэта была трэцяя, самая вялікая школа. У 1883 годзе тут вучыліся 200—300 вучняў, і адукацыя ўключала 3 гады пачатковага і 8 гадоў сярэдняй адукацыі. Школа спецыялізавалася на гуманітарнай адукацыі, прапаноўвала навучанне шведскай, французскай, нямецкай і англійскай мовах, тут вучылі спеву, ўвялі прадмет хатняй эканомікі, былі ўрокі гімнастыкі і гігіены. У школе мелася свая бібліятэка.
У 1899 годзе Стэнкула пакінула сваю школу і паехала з Мальмё ў невялікі гарадок у Сконэ, дзе заснавала невялікую прыватную школу для сямідзесяці вучняў з багатых сем’яў. Яна кіравала гэтай школай з 1900 па 1917 год, заклаўшы тут асновы дзяржаўнай сярэдняй адукацыі.
У 1932 годзе Марыя Стэнкула пайшла з жыцця. Замужам яна не была.
У тым жа 1932 годзе былыя вучні Марыі Стэнкулы заснавалі Мемарыяльны фонд, названы яе імем.
Маракучка
Маракучка (Маракучка) — вёска ў Вэлыкапысарыўскім раёне Сумскай вобласці Украіны.
Літва (Маладзечанскі раён)
Літва́ (, Литва) — вёска ў Маладзечанскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Палачанскага сельсавета.
Чыгуначная станцыя на лініі Маладзечна — Ліда.
Гісторыя
У 1940—1954 гадах цэнтр Літвянскага сельсавета. У 1992 годзе на ўскраіне вёскі знойдзены грашова-рэчавы скарб канца XIV — пачатку XV ст. (гл. Літоўскі скарб).
Летнія Алімпійскія гульні 2016
Гульні XXXI Алімпіяды (Games of the XXXI Olympiad, Jeux de la XXXIe Olympiade, Jogos da XXXI Olimpíadae), часцей званыя летнія Алімпійскія гульні 2016 (2016 Summer Olympics, Jeux Olympiques d'été de 2016, Jogos Olímpicos de Verão de 2016), праходзілі з 5 па 21 жніўня 2016 года ў Рыа-дэ-Жанэйра, Бразілія. Гэта былі першыя Алімпійскія гульні, якія праходзілі ў Паўднёвай Амерыцы.
Выбар горада
13 верасня 2007 года 7 гарадоў падалі заяўкі на правядзенне летніх Алімпійскіх гульняў і Параалімпійскіх гульняў 2016 года. 14 верасня ўсе яны былі прызнаны Міжнародным алімпійскім камітэтам, стаўшы гарадамі-заяўнікамі. 4 чэрвеня 2008 года ў ходзе сустрэчы ў Афінах (Грэцыя) Выканаўчы савет МАК адабраў чацвёрку наймацнейшых прэтэндэнтаў, якія сталі гарадамі-кандыдатамі: Чыкага (ЗША), Мадрыд (Іспанія), Рыа-дэ-Жанейра (Бразілія) і Токіа (Японія). Астатнія прэтэндэнты, гарады Баку (Азербайджан), Доха (Катар) і Прага (Чэхія), не патрапілі ў спіс кандыдатаў.
Чатыры гарады-кандыдаты былі вызначаны пасля дэталёвага вывучэння партфеляў заяўнікаў, якія паступілі ў рабочую групу МАК 14 студзеня 2008 года, а 11 лютага 2009 года чатыры кандыдаты падалі ў МАК пашыраныя партфелі. Ацэначная камісія МАК прааналізавала іх і ажыццявіла выязныя праверкі ў Чыкага (4–7 красавіка 2009), Токіа (16–19 красавіка 2009), Рыа-дэ-Жанейра (27 красавіка–2 мая 2009) і Мадрыдзе (5–8 мая 2009). За месяц да выбараў горада, 2 верасня 2009 года, ацэначная камісія пад кіраўніцтвам Наваль Эль-Мутавакель выпусціла сваю справаздачу.
2 кастрычніка 2009 года ў Капенгагене (Данія) у прыстунасці кіраўнікоў дзяржаў усіх чатырох гарадоў-кандыдатаў адбылася 121-я сесія МАК. У прэзентацыі кандыдатаў, якая адбывалася ў Бэла-цэнтры, прымалі ўдзел такія знакамітасці, як кароль Іспаніі Хуан Карлас I, актрыса Опра Уінфры і былы футбаліст Пеле. Галасаванне адбывалася ў тры раўнды вычарпальнага выбарчага працэсу. У першым раўндзе выбыў Чыкага, у другім — Токіа.
Віды спорту
У праграме Алімпійскіх гульняў 28 відаў спорту:
Мамоны
Мамо́ны (, Мамоны) — вёска ў Маладзечанскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Палачанскага сельсавета.
2000 год у гісторыі літаратуры
2000 год быў адзначаны шэрагам літаратурных падзей.
Мырнэ (Вэлыкапысарыўскі раён)
Мырнэ (Мирне) — вёска ў Вэлыкапысарыўскім раёне Сумскай вобласці Украіны.
Лісічанскае
Лісічанскае — возера ў Верхнядзвінскім раёне Віцебскай вобласці, за 28 км на паўночны захад ад горада Верхнядзвінск, за 2,2 км на паўночны захад ад вёскі Мотужы, у басейне ракі Сар'янка.
Плошча паверхні 0,06 км². Даўжыня 0,3 км, найбольшая шырыня 0,27 км. Даўжыня берагавой лініі 0,9 км.
Схілы вышынёй 5—7 м, пад лесам. Вакол возера забалочаная пойма шырынёй 25—75 м. На ўсходзе выцякае ручай у раку Тоўша.
Пожня (Сумская вобласць)
Пожня (По́жня) — вёска ў Вэлыкапысарыўскім раёне Сумскай вобласці Украіны.
Ізабель Гульдэн
Ізабель Тэрэзэ (Бэла) Гульдэн (швед. Isabelle Therese «Bella» Gulldén; нар. года, Севедален, Швецыя) — шведская гандбалістка, разыгрываючы французскага клуба «Брэст Брэтань». Двухразовы прызёр чэмпіянатаў Еўропы (2010 і 2014) у складзе зборнай Швецыі. Удзельніца летніх Алімпійскіх гульняў 2008 года, 2012 па і 2016 гадоў. Пераможца жаночай Лігі чэмпіёнаў EHF 2016 года. Чэмпіёнка Швецыі, Даніі і Румыніі.
У 2004 годзе была ўключана ў спіс 150 найвялікшых спартсменаў Швецыі за ўсю гісторыі, складзеным выданнем «Dagens Nyheter».
Вальфартава муха
Апісанне
Даўжыня 9-14 мм, цела папяляста-шэрае, вусікі і ногі чорныя. Адкладае жывых лічынак (даўжыня каля 1 мм) у адкрытыя раны і слізістыя абалонкі млекакормячых, зрэдку на чалавека (вушы, вочы, рот, нос). Лічынкі разбураюць навакольныя тканкі, трапляюць у лобныя пазухі, насавую гаймараву поласці і выклікаюць цяжкія захворванні — міязы; развіваюцца 3-5 сутак, потым вывальваюцца з ран і акукліваюцца ў глебе. За год да 6 пакаленняў. Часта бываюць прычынай гібелі жывёлы.
Антуан Мартэль
Антуа́н Мартэ́ль (Antoine Martel; 1899—1931) — французскі мовазнаўца, славіст, прафесар універсітэта ў Лілі (Францыя).
Біяграфія
Антуан Мартэль прытрымліваўся левых хрысціянскіх ідэй. Ён цікавіўся і працаваў з культурамі і мовамі Усходняй Еўропы, і выдатна валодаў польскай і рускай мовамі, а таксама вывучаў і валодаў украінскай і беларускай. У 20-я гады XX стагоддзя ён быў адным з першых у Францыі даследчыкаў, хто ўжыў комплексны аўтаномны падыход да вывучэння ўкраінскай і беларускай моў, якімі цікавіўся перадусім у гістарычнай перспектыве. Хоць асноўныя працы даследчыка прысвечаныя польскай і рускай мовам, Антуан Мартэль досыць поўна аналізуе ў іх сітуацыю з старабеларускай і стараўкраінскай мовамі, якія называе «рутэнскай мовай».
У беларускім кантэксце асабліва цікавая і важная праца — «La langue polonaise dans les pays ruthènes: Ukraine et Russie Blanche 1569/1667» (Польская мова ў краінах Рутэніі: Украіна і Белая Расія 1569/1667), якая выйшла пасмяротна.
Мовазнаўца памёр ад сухотаў у 1931 годзе.
Ванк (Мартакерт)
Ванк (Վանք), Ванклу (Vəngli) — сяло ў Мартакерцкім раёне Нагорна-Карабахскай Рэспублікі.
Панамарэнкы (Вэлыкапысарыўскі раён)
Панамарэнкы (Пономаренки) — вёска ў Вэлыкапысарыўскім раёне Сумскай вобласці Украіны.
Папіўка (Вэлыкапысарыўскі раён)
Папіўка (Попі́вка) — вёска ў Вэлыкапысарыўскім раёне Сумскай вобласці Украіны.
Ульрыка Тофт Хансен
Ульрыка Тофт Хансен (швед. Ulrika Toft Hansen, у дзявоцтве Огрэн (швед. Ågren), нар. года, Банкеруд, Швецыя) — шведская гандбалістка, удзельніца летніх Алімпійскіх гульняў 2012 года, бронзавая медалістка чэмпіянату Еўропы 2014 года.
У 2012 годзе Огрэн дэбютавала на летніх Алімпійскіх гульнях у Лондане. Шведская зборная на турніры выступіла вельмі няўдала, прайграўшы ўсе 5 матчаў і заняўшы выніковае 11-е месца. У 2014 годзе шведскія спартсменкі сталі бронзавымі прызёрамі еўрапейскага першынства. Усяго ў складзе зборнай Ульрыка згуляла 60 матчаў, у якіх забіла 92 мяча.
Рыднэ (Вэлыкапысарыўскі раён)
Рыднэ (Рідне) — вёска ў Вэлыкапысарыўскім раёне Сумскай вобласці Украіны.
Сараніцкія астравы
Сараніцкія астравы (Νησιά του Αργοσαρωνικού Аргасараніцкія астравы, астравы Сараніцкага заліва) названы так, таму што размешчаны ў Сараніцкім заліве, які абмывае паўднёвы бераг Атыкі і паўночна-ўсходні бераг паўвострава Пелапанес. Найбольшыя з Сараніцкіх астравоў — Саламін (у старажытнасці ў бітве пры Саламіне грэчаскі флот атрымаў важную перамогу над персідскім флотам), Эгіна, Ангістры і Порас. Астравы Ідра і Дакос, ляжаць на поўдзень ад Пелапанеса, таксама ўваходзяць у архіпелаг Сараніцкіх астравоў, хоць і знаходзяцца не ў Сараніцкім, а ў Аргалідскім заліве. Самы далёкі ад Афін востраў архіпелага — Спецэ.
Транспарт
Існуе рэгулярнае паромнае паведамленне паміж Сараніцкімі астравамі і Пірэем, а таксама Пелапанесам.
Вардадзор (Мартакерт)
Вардадзор (Վարդաձոր), Гюлятаг (Gülyataq) — сяло ў Мартакерцкім раёне Нагорна-Карабахскай Рэспублікі.
Ляадунскі заліў
Ляадунскі заліў — унутраны заліў Жоўтага мора, з'яўляецца паўночнай часткай Бахайскага заліва. Размешчаны паміж кантынентам і Ляадунскім паўвостравам. Уразаецца ў сушу на 220 км, шырыня пры ўваходзе — 175 км. Глыбіня змяняецца ад 10 да 50 м Прыліўы няправільныя паўсутачныя, велічынёй 4,4 м.
Абмывае берагі кітайскіх правінцый Хэбэй і Ляанін. На паўночным усходзе заліва размешчаны порт Інкоу.
Розсашы
Розсашы (Ро́зсоші) — вёска ў Вэлыкапысарыўскім раёне Сумскай вобласці Украіны.
Цягнік на Юму (фільм, 2007)
«Цягнік на Юму» (3:10 to Yuma) — мастацкі фільм 2007 года рэжысёра. Карціна з’яўляецца рэмэйкам аднайменнага фільма 1957 года, пастаўленага па апавяданні амерыканскага пісьменніка Элмара Леанарда. Галоўныя ролі ў фільме выканалі Расел Кроу і Крысціян Бейл.
Сюжэт
Пасля арышту вядомага бандыта Бэна Уэйда яго банда працягвае пагражаць мясцовым жыхарам. Ветэран Грамадзянскай вайны і ўладальнік невялікага ранча Дэн Эванс згаджаецца таемна даставіць Уэйда ў бліжэйшы горад з чыгуначнай станцыяй, каб таго адправілі на цягніку ў форт Юма. Як толькі яны спыняюцца ў гасцініцы, становіцца відавочна, што таямніца раскрытая, і за абодвума пачынаецца паляванне.
Узнагароды
Паводле інфармацыі сайта «Internet Movie Database» фільм быў адзначаны 3 кінаўзнагародамі і яшчэ 32 намінацыямі.
Аляксандр Яўгенавіч Вашкевіч
Аляксандр Яўгенавіч Вашкевіч (нар., г. Ліда) — беларускі правазнавец. Спецыяліст у галіне канстытуцыйнага права. Кандыдат юрыдычных навук (1987), дацэнт (1993).
Біяграфія
Нарадзіўся у г. Лідзе. 3 сям’і службоўцаў. Вучыўся ў СШ № 8 г. Ліды да 6 класа, пасля ў СШ № 103 г. Мінска.
Скончыў у 1983 годзе юрыдычны факультэт БДУ, у 1986 годзе — аспірантуру на кафедры канстытуцыйнага права БДУ. Выкладаў на гэтай кафедры, адначасова ў 1990—1995 гадах быў сябрам навукова-кансультацыйнай рады пры Камісіі па заканадаўстве Вярхоўнага Савета Беларусі. У 1996 годзе выбраны суддзём Канстытуцыйнага суда Рэспублікі Беларусь. Неўзабаве вымушаны пайсці ў адстаўку.
Загадчык кафедры агульнаправавых дысцыплін недзяржаўнага міжнароднага Інстытута працоўных і сацыяльных праблем у Мінску. Супрацоўнік Еўрапейскага гуманітарнага ўніверсітэта.
Навуковая дзейнасць
Вывучае пытанні абароны правоў чалавека, дзейнасць органаў канстытуцыйнай юстыцыі за мяжой.
Рэбун
Рэбу́н (礼文島) — востраў у Японскім моры на паўночны захад ад вострава Хакайда. Тэрыторыя — 80 км². Насельніцтва (2007 г.) — 3194 чал.
Геаграфія
Востраў Рэбун знаходзіцца ў 14,6 км ад суседняга вострава Рысіры і ў 43,9 км ад Хакайда. Выцягнуты з поўначы на поўдзень на 21,7 км. Найбольшая шырыня на поўначы — 5,6 км. Найменшая шырыня на поўдні — 1,3 км.
Востраў мае вулканічнае паходжанне. Найвышэйшыя пункты — гара Рэбун (490 м) і гара Мамаіва (250 м). Берагі пераважна скалістыя. На паўночным захадзе вылучаецца пясчаны пляж Гарота, вядомы сярод аматараў сёрфінгу. На поўначы вострава ёсць рака Рэбун і прэснае возера Кусю. Іншыя вадацёкі не маюць сталага характару.
Прырода
Востраў Рэбун уваходзіць у склад нацыянальнага парка Рысіры — Рэбун -Сарабецу. Знакаміты сваёй альпійскай флорай, асабліва кветкамі, якія можна назіраць на працягу трох летніх месяцаў. Назва вострава паходзіць з мовы айнаў і значыць «месца адкрытага мора».
Турызм
На востраве існуе некалькі паселішчаў. Галоўны горад і порт — Кафука, адкуль ходзяць марскія паромы да Рысіры і Хакайда. Асноўная галіна эканомікі — летні турызм. Для наведвальнікаў арганізуюцца пешыя экскурсіі, у тым ліку на горы Мамаіва і Рэбун, да аддаленых мысаў Гарота і Сукатан, адкуль у ясныя дні бачны Сахалін. На востраве захавалася ваеннае ўмацаванне касі, пабудаванае айнамі.
Сараніцкі заліў
Сараніцкі заліў (заліў Саранікос, Σαρωνικός κόλπος) — заліў у Грэцыі, найбуйнейшы заліў Эгейскага мора. Размешчаны на ўсход ад Істмійскага перашыйка, паміж Атыкай і Пелапанесам. Праз Карынфскі канал злучаны з Карынфскім залівам Іанічнага мора. У акваторыі заліва Сараніцкія астравы. На берагах заліва размешчаны найбуйнейшы порт Грэцыі Пірэй, а таксама такія важныя гарады Грэцыі як Мегара, Элеўсін, Эпідаўр. У заліве актыўнае суднаходства, на берагах заліва развіты турызм. У акваторыі заліва ў 490 годзе да н.э. адбылася бітва пры Саламіне, якая стала кульмінацыйным момантам грэка-персідскіх войнаў.
Рабына
Рабына (Ряби́на) — вёска ў Вэлыкапысарыўскім раёне Сумскай вобласці Украіны.
Варнкатаг
Варнкатаг (Վարնկաթաղ), Мінгрэльск (Miqrelalay) — сяло ў Мартакерцкім раёне Нагорна-Карабахскай Рэспублікі.
Вальфраму карбіды
Вальфраму карбіды — хімічныя злучэнні вальфраму з вугляродам. Вядомыя вальфраму карбіды: монакарбід (WC) і гемікарбід (W2C, існуе толькі пры высокіх тэмпературах).
Монакарбід вальфраму — крышталічнае рэчыва шэрага колеру, тэмпература плаўлення 2776°С, шчыльнасць 15600 кг/м³. Мае высокую цвёрдасць, кіслотаўстойлівы, у паветры пры тэмпературы >430°С акісляецца. Атрымліваюць узаемадзеяннем вальфраму з вугляродам пры тэмпературы 1430-1630°С у атмасферы вадароду, аднаўленнем аксіду (WO3) вугалем.
Выкарыстоўваюць як аснову металакерамічных цвёрдых сплаваў, для легіравання хуткарэзных сталяў, нанясення зносаўстойлівых наплавачных пакрыццяў на металічных паверхнях.
Сыдарава Яруга
Сыдарава Яруга (Сидорова Яру́га) — вёска ў Вэлыкапысарыўскім раёне Сумскай вобласці Украіны.
Мірослаў Янковяк
Міро́слаў Янко́вяк (Mirosław Jankowiak; нар. 1979 ) — польскі мовазнавец.
Навуковая дзейнасць
Аўтар 3 кніг і амаль 40 артыкулаў. Навуковыя інтарэсы: беларуская дыялекталогія, моўныя памежжы (асабліва балта-славянскае), сацыялінгвістыка, мова беларусаў краін Балтыі (асабліва ў Латвіі) і Калінінградскай вобласці, а таксама польская мова зямель сённяшняй Беларусі, Літвы і Латвіі (так званая паўночнакрэсовая).
Фердынанд Нойрайтэр
Фердынанд Нойрайтэр (Ferdinand Neureiter;, — , ) — аўстрыйскі мовазнавец, перакладчык і гісторык кашубскай літаратуры.
Мекленбургская бухта
Мекленбу́ргская бу́хта (Mecklenburgische Bucht, Mecklenburg Bugt) — марская бухта ў паўднёва-заходняй частцы Балтыйскага мора, паміж нямецкім берагам на поўдні, і дацкімі астравамі Фальстэр і Лолан на поўначы. Абмежавана на захадзе востравам Фемарн, дзе яна зліваецца з Кільскай бухтай, а з усходу паўвостравам Дарс. Плошча бухты складае прыкладна 3500 км².
Фердынанд Нойрайтэр
Біяграфія
З 1937 года жыў у Аўстрыі. У 1946 годзе скончыў класічную гімназію. Вывучаў англійскую і раманскія мовы, а з канца 1950‑х — польскую, беларускую, украінскую, актыўна цікавіўся кашубскай культурнай спадчынай. З 1959 па 1969 гг. выкладаў «Культуру менш значных народаў Еўропы» у Зальцбургскім народным вячэрнім універсітэце, які ўключаў у тым ліку курс гісторыі беларускай літаратуры. У 1978 г. апублікаваў па‑нямецку «Гісторыю кашубскай літаратуры» (у 1982 г. выйшла па‑польску).
Мекленбургская бухта
Уключае таксама драбнейшыя бухты: Любекскую і Вісмарскую.
Фердынанд Нойрайтэр
Біяграфія
Быўшы на Беласточчыне ў пачатку 80‑х, пазнаёміўся з Сакратам Яновічам. У лістападзе 1981 г. беластоцкі тыднёвік «Ніва» надрукаваў інтэрв'ю з Ф. Нойрайтэрам Сакрата Яновіча. Пазней аўстрыйскі навуковец наведаў Беларускую бібліятэку ў Лондане. Выдаў дапаможнік для нямецкамоўных студэнтаў «Беларуская анталогія: Хрэстаматыя па беларускай літаратуры (з нямецкімі перакладамі)» (Мюнхен, 1983), які ўключыў творы сарака беларускіх пісьменнікаў XIX—XX стагоддзяў. У дапаможніку беларуская літаратура была пададзена ў яе цэласці, без падзелу на савецкую і несавецкую (былі ўключаны, напрыклад, творы Алеся Гаруна, Казіміра Сваяка, Наталлі Арсенневай, Ларысы Геніюш, Алеся Барскага, Сакрата Яновіча). Усяго ў анталогіі змешчаныя семдзясят восем перакладзеных Ф. Нойрайтэрам вершаў, пятнаццаць празаічных урыўкаў і чатыры фрагменты з драматычных твораў. Варта нагадаць, што гэтая праца рабілася ва ўмовах адсутнасці якога‑небудзь паважнага беларуска‑нямецкага слоўніка.
Мекленбургская бухта
Найбуйнейшымі портамі з’яўляюцца ганзейскія гарады Любек, Ростак і Вісмар.
Фердынанд Нойрайтэр
Біяграфія
Апублікаваў некалькі артыкулаў пра Беларусь і беларускую культуру: «Янка Купала — паэт з Беларусі», «Беларусь — папялушка Еўропы». Пераклаў на нямецкую мову раман Ю. Попкі «Свеціць у тумане» (1985), працу Р. Астроўскага «Беларусь з Х па XVI стагоддзе» (1986), прадмову да беларуска‑нямецкага выдання «Слова аб паходзе Ігаравым» (1987), зборнік артыкулаў «Вытокі беларускай нацыі і культуры» (1988). Фердынанд Нойрайтэр неаднойчы друкаваўся ў выданнях Міжнароднай асацыяцыі беларусістаў (Беларусіка‑1, Беларусіка‑16, Беларусіка‑18).
Мекленбургская бухта
Эканоміка
Заліў мае вялікае значэнне для марскіх перавозак у рэгіёне, праз яго штогод праходзяць звыш 63200 суднаў. У сувязі з павелічэннем трафіку ў вобласці, узнікаюць сур’ёзныя асцярогі з-за патэнцыйнага забруджвання навакольнага асяроддзя.
Фердынанд Нойрайтэр
Біяграфія
У апошня гады жыцця актыўна супрацоўнічаў з беластоцкім выданнем «Год беларускі — Annus Albaruthenicus». У 3 нумары выдання за 2002 год апублікаваны па‑нямецку артыкул Ф. Нойрайтэра «Мой шлях да Беларусі» і яго пераклады на нямецкую мову твораў Максіма Багдановіча, Янкі Купалы, Якуба Коласа, Петруся Броўкі, Максіма Танка. Першае дачыненне да беларушчыны ў Фердынанда Нойрайтэра адбылося ў 1947 г., калі ён купіў у Вене маленькі «Беларускі моўны дапаможнік», выдадзены ў час вайны.
Салдацкэ (Вэлыкапысарыўскі раён)
Салдацкэ (Солда́тське) — вёска ў Вэлыкапысарыўскім раёне Сумскай вобласці Украіны.
Вахуас
Вахуас (Վաղուհաս), Газлу (Qozlu) — сяло ў Мартакерцкім раёне Нагорна-Карабахскай Рэспублікі.
Валюкевіч
Валюкевіч — беларускае прозвішча.
Палачаны
Геаграфія
Знаходзіцца за 15 км у напрамку на паўднёвы захад ад горада Маладзечна, за 88 км ад Мінска. Праз аграгарадок пралягае аўтамабільная дарога. На поўдзень ад Палачан працякае канава Быстрая і рака Заходняя Бярэзіна
Сяргей Іванавіч Лебядзінскі
Сяргей Іванавіч Лебядзінскі (нар., г. Данецк) — беларускі мовазнавец. Доктар філалагічных навук (2019), дацэнт.
Біяграфія
Нарадзіўся ў 1959 годзе ў Данецку (Украіна). Скончыў СШ № 57 г. Данецка. У 1976—1981 гадах студэнт Ленінградскага дзяржаўнага ўніверсітэта. У 1981—1984 гадах асістэнт кафедры рускай мовы і псіхалогіі Тульскага політэхнічнага інстытута.
З 1984 года працуе ў БДУ. У 1992 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю. З 1994 года дацэнт. У 2018 годзе абараніў доктарскую дысертацыю. Загадчык кафедры тэорыі і методыкі выкладання рускай мовы як замежнай факультэта міжнародных адносін Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта.
З’яўляецца старшынёй Беларускага грамадскага аб’яднання выкладчыкаў рускай мовы як замежнай, выканаўчым дырэктарам Беларускага грамадскага аб’яднання выкладчыкаў рускай мовы і літаратуры, членам Міжнароднай асацыяцыі выкладчыкаў рускай мовы і літаратуры (г. Санкт-Пецярбург), членам Савета Базавай арганізацыі краін СНД па рускай мове (г. Масква), галоўным рэдактарам часопіса «Вестник БООПРЯИ», членам рэдкалегіі часопіса «Русистика в Беларуси».
Узнагароды
Удастоены ганаровага звання «Заслужаны работнік БДУ» (2018). Узнагароджаны нагрудным знакам Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь «Выдатнік адукацыі» (2019), граматамі Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь.
Навуковая дзейнасць
З’яўляецца вядучым спецыялістам у галіне псіхалінгвістыкі, лінгвадыдактыкі, методыкі выкладання рускай мовы як замежнай.
Апублікаваў 8 манаграфій, 11 падручнікаў і вучэбных дапаможнікаў па тэорыі і практыцы перакладу, тэорыі і методыцы выкладання рускай мовы як замежнай, рускай мове для замежных навучэнцаў, псіхалінгвістыцы, тэорыі авалодання мовай, звыш 180 навуковых прац.
Выкладаў рускую мову ў Італіі.
Рабінавая
Рабі́навая (, Рябиновая) — вёска ў Маладзечанскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Палачанскага сельсавета.
Гісторыя
30 ліпеня 1964 года вёска Быкі была перайменавана ў вёску Рабінавая.
Цягліцы чалавека
Цяглі́цы чалаве́ка, або Му́скулы чалаве́ка, або гутаркова: Мы́шцы чалаве́ка, — актыўная частка апорна-рухальнага апарату чалавека, калі ідзе размова аб папярочна-паласатых цягліцах. Разам з тым некаторыя шкілетныя цягліцы прымаюць удзел у такіх фізіялагічных актах, як дыханне, голасаўтварэнне і г. д. Сярод папярочна-паласатых цягліц у асобную групу выдзяляюць кардыяміяцыты. Гладкія цягліцы шырока прадстаўлены ў арганізме ў сценках судзін і іншых полых органаў, маюць іншую структуру і не падпарадкоўваюцца свядомасці.
У гэтым артыкуле-спісе прадстаўлена наступнае: Для спрашчэння арыентацыі па артыкуле, калі ласка, карыстайцеся іерархічным спісам ніжэй.
== Асноўныя мышцы цела чалавека ==
== Класіфікацыя цягліц ==
У адпаведнасці са структурай
== Класіфікацыя шкілетных цягліц ==
У адпаведнасці з функцыяй
== Цягліцы розных частак цела ==
Паверхневыя цягліцы спіны
Трапецападобная цягліца (m. trapezius): Найшырэйшая цягліца спіны (m. latissimus dorsi): Вялікая ромбападобная цягліца (m. rhomboideus major): Малая ромбападобная цягліца (m. rhomboideus minor): Цягліца, падымаючая лапатку (m. levator scapulae): Верхняя задняя зубчастая цягліца (m. serratus posterior superior): Ніжняя задняя зубчастая цягліца (m. serratus posterior inferior): Папярочная цягліца карка (m. transversus nuchae): Раменная цягліца галавы (m. splenius capitis): Раменная цягліца шыі (m. splenius cervicis (colli)):
Цягліцы пазваночніка
Цягліца, выпростваючая пазваночнік (m. erector spinae) умоўна падзяляецца на тры часткі: Папярочна-васцяватыя цягліцы (mm. transversospinales) умоўна падзяляюцца на тры часткі: Міжвасцяватыя цягліцы (mm. interspinales), сярод якіх выдзяляюць: Міжпапярочныя цягліцы (mm. intertransversarii), сярод якіх выдзяляюць: Кровазабеспячэнне: да ўсіх глыбокіх цягліц спіны кроў дастаўляюць ''aa. occipitalis, cervicalis profundus, intercostales posteriores; aa. lumbales''.
Паверхневыя цягліцы грудзей
Вялікая грудная цягліца (m. pectoralis major): Малая грудная цягліца (m. pectoralis minor): Падключычная цягліца (m. subclavius): Пярэдняя зубчастая цягліца (m. serratus anterior):
Глыбокія цягліцы грудзей
Вонкавыя міжрэберныя цягліцы (mm. intercostales externi): Унутраныя міжрэберныя цягліцы (mm. intercostales interni): Самыя ўнутраныя міжрэберныя цягліцы (mm. intercostales intimi): Папярочная цяглiца грудзей (mm. transversus thoracis): Цяглiцы, падымаючыя рэбры (mm. levatores costarum):
Цягліцы бакавой сценкі жывата
Вонкавая косая цяглiца жывата (m. obliquus externus abdominis): Унутраная косая цяглiца жывата (m. obliquus internus abdominis): Папярочная цяглiца жывата (m. transverus abdominis):
Цягліцы пярэдняй сценкі жывата
Прамая цяглiца жывата (m. rectus abdominis): Пірамідальная цяглiца (m. pyramidalis):
Цягліцы задняй сценкі жывата
Квадратная цяглiца паясніцы (m. quadratus lumborum):
Бакавая група
Падскурная цягліца шыі (platysma): Грудзiна-ключыца-соскападобная цяглiца (m. sternocleidomastoideus):
Надпад'язычныя цяглiцы
Двухбрушная цягліца (m. digastricus): Шылапад'язычная цяглiца (m. stylohyoideus): Сківічна-пад'язычная цяглiца (m. mylohyoideus): Падбародачна-пад'язычная цяглiца (m. geniohyoideus):
Падпад'язычныя цяглiцы
Грудзiна-пад'язычная цяглiца (m. sternohyoideus): Грудзiна-шчытападобная цяглiца (m. sternothyroideus): Шчытапад'язычная цяглiца (m. thyrohyoideus): Цяглiца, падымаючая шчытападобную залозу (m. levator glandulae thyroideae) — сустракаецца не ва ўсіх людзей: Лапатачна-пад'язычная цяглiца (m. omohyoideus): Кровазабеспячэнне: усе цягліцы, якія ляжаць ніжэй за пад'язычную косць, забяспечваюцца крывёю з наступных судзін — ''aa. thyroidea inferior, cervicalis superficialis''.
Бакавая група
Пярэдняя лесвічная цяглiца (m. scalenus anterior): Cярэдняя лесвічная цяглiца (m. scalenus medius): Задняя лесвічная цяглiца (m. scalenus posterior): Найменшая лесвічная цяглiца (m. scalenus minimus) — сустракаецца не ва ўсіх людзей:
Падпатылічныя цягліцы
Пярэдняя прамая цяглiца галавы (m. rectus capitis anterior): Латэральная прамая цяглiца галавы (m. rectus capitis lateralis): Вялікая задняя прамая цяглiца галавы (m. rectus capitis posterior major);
Малая задняя прамая цяглiца галавы (m. rectus capitis posterior minor);
Верхняя косая цяглiца галавы (m. obliquus capitis superior): Ніжняя косая цяглiца галавы (m. obliquus capitis inferior):
Надчэрапная цягліца (m. epicranius)
Надчэрапная цяглiца (m. epicranius) — так называюць звычайна сухажыльны шлем і звязаныя з ім цяглічныя часткі — Патылічна-лобная цяглiца (m. occipitofrontalis):
Цягліцы вакол вачнічнай шчыліны
Цяглiца, зморшчваючая брыво (m. corrugator supercilii): Цяглiца ганарліўцаў (m. procerus): Цяглiца, апускаючая брыво (m. depressor supercilii): Кругавая цягліца вока (m. orbicularis oculi):
Цягліцы вакол ротавай шчыліны
Кругавая цягліца рота (m. orbicularis oris): Вялікая скулавая цягліца (m. zygomaticus major): Малая скулавая цягліца (m. zygomaticus minor);
Цяглiца, падымаючая верхнюю губу (m. levator labii superioris);
Цяглiца, падымаючая верхнюю губу і крыло носа (m. levator labii superioris alaeque nasi): Цягліца, падымаючая вугал рота (m. levator anguli oris): Шчочная цягліца (m. buccinator): Цягліца смеху (m. risorius) — ёсць не ва ўсіх людзей: Цяглiца, апускаючая вугал рота (m. depressor anguli oris): Цяглiца, апускаючая ніжнюю губу (m. depressor labii inferioris): Падбародачная цягліца (m. mentalis): Папярочная цягліца падбародка (m. transversus menti) — ёсць не ва ўсіх людзей:
Цягліцы вакол ноздраў
Насавая цягліца (m. nasalis): Цяглiца, апускаючая перагародку носа (m. depressor septi nasi):
Жавальныя цягліцы
Жавальная цягліца (m. masseter): Скроневая цягліца (m. temporalis): Латэральная крылападобная цяглiца (m. pterygoideus lateralis): Медыяльная крылападобная цяглiца (m. pterygoideus medialis):
Цягліцы пояса верхняй канцавіны
Дэльтападобная цяглiца (m. deltoideus): Надвосцевая цяглiца (m. supraspinatus): Падвосцевая цяглiца (m. infraspinatus): Малая круглая цяглiца (m. teres minor): Вялікая круглая цяглiца (m. teres major): Падлапатачная цяглiца (m. subscapularis):
Пярэдняя група
Двухгалоўкавая цяглiца пляча (m. biceps brachii): Дзюба-плечавая цяглiца (m. coracobrachialis): Плечавая цяглiца (m. brachialis):
Задняя група
Трохгалоўкавая цяглiца пляча (m. triceps brachii): Локцевая цяглiца (m. anconeus): Сустаўная цягліца локця (m. articularis cubiti) — сустракаецца не ва ўсіх людзей:
А) Першы (паверхневы) слой
Круглы пранатар (m. pronator teres): Прамянёвая згiнальнiца запясця (m. flexor carpi radialis): Доўгая далоневая цяглiца (m. palmaris longus): Локцевая згiнальнiца запясця (m. flexor carpi ulnaris):
Б) Другі слой
Паверхневая згінальніца пальцаў (m. flexor digitorum superficialis):
В) Трэці слой
Глыбокая згінальніца пальцаў (m. flexor digitorum profundus): Доўгая згінальніца вялікага пальца кісці (m. flexor pollicis longus):
Г) Чацвёрты слой
Квадратны пранатар (m. pronator quadratus):
А) Паверхневы слой
Локцевая разгiнальнiца запясця (m. extensor carpi ulnaris): Разгінальніца пальцаў (m. extensor digitorum): Разгінальніца мезенца (m. extensor digiti minimi):
Б) Глыбокі слой
Супінатар (m. supinator): Доўгая цяглiца, адводзячая вялiкі палец кiсцi (m. abductor pollicis longus): Кароткая разгiнальнiца вялiкага пальца кiсцi (m. extensor pollicis brevis): Доўгая разгiнальнiца вялiкага пальца кiсцi (m. extensor pollicis longus): Разгiнальнiца указальнага пальца (m. extensor indicis):
А) Цягліцы ўзвышэння вялікага пальца кісці
Кароткая цяглiца, адводзячая вялiкі палец кiсцi (m. abductor pollicis brevis): Кароткая згінальніца вялiкага пальца кiсцi (m. flexor pollicis brevis): Цяглiца, процiстаўляючая вялiкі палец кiсцi (m. opponens pollicis): Цяглiца, прыводзячая вялiкі палец кiсцi (m. adductor pollicis):
Б) Цягліцы ўзвышэння мезенца
Кароткавая далоневая цягліца (m. palmaris brevis): Цяглiца, адводзячая мезенец (m. abductor digiti minimi): Кароткая згiнальнiца мезенца (m. flexor digiti minimi brevis): Цяглiца, процiстаўляючая мезенец (m. opponens digiti minimi):
В) Сярэдняя група
Чэрвепадобныя цяглiцы (mm. lumbricales): Далоневыя міжкасцявыя цягліцы (mm. interossei palmares):
Цягліцы тылу кісці
Тыльныя міжкасцявыя цягліцы (mm. interossei dorsales):
Унутраная група
Вялікая паяснічная цягліца (m. psoas major): Малая паяснічная цягліца (m. psoas minor) — сустракаецца не ва ўсіх людзей: Падуздышная цягліца (m. iliacus) зліваецца з вялікай паяснічнай цягліцай, у выніку чаго ўтвараецца: Падуздышна-паяснічная цягліца (m. iliopsoas): Унутраная запіральная цягліца (m. obturatorius internus): Грушападобная цягліца (m. piriformis):
Вонкавая група
Вялікая ягадзічная цягліца (m. gluteus maximus): Сярэдняя ягадзічная цягліца (m. gluteus medius): Малая ягадзічная цягліца (m. gluteus minimus): Квадратная цягліца сцягна (m. quadratus femoris): Верхняя блiзнятная цяглiца (m. gemellus superior): Ніжняя блiзнятная цяглiца (m. gemellus inferior): Вонкавая запіральная цягліца (m. obturatorius externus): Напружвальніца шырокай фасцыі (m. tensor fasciae latae):
Пярэдняя група
Кравецкая цягліца (m. sartorius): Чатырохгалоўкавая цягліца сцягна (m. quadriceps femoris): Сустаўная цягліца калена (m. articularis genus):
Медыяльная група
Тонкая цягліца (m. gracilis): Доўгая цягліца-прыводніца (m. adductor longus): Кароткая цягліца-прыводніца (m. adductor brevis): Вялікая цягліца-прыводніца (m. adductor magnus): Грабянцовая цягліца (m. pectineus):
Задняя група
Паўсухажыльная цягліца (m. semitendinosus): Паўперапоначная цягліца (m. semimembranosus): Двухгалоўкавая цягліца сцягна (m. biceps femoris):
Пярэдняя група
Пярэдняя вялiкагалёначная цяглiца (m. tibialis anterior): Доўгая разгiнальнiца пальцаў (m. extensor digitorum longus): Доўгая разгiнальнiца вялiкага пальца ступнi (m. extensor hallucis longus):
А) Паверхневы слой
Трохгалоўкавая цягліца галёнкі (m. triceps surae), якая складаецца з лыткавай цягліцы і камбалападобнай цягліцы: Падэшвавая цягліца (m. plantaris):
Б) Глыбокі слой
Падкаленная цягліца (m. popliteus): Доўгая згінальніца пальцаў (m. flexor digitorum longus): Доўгая згінальніца вялікага пальца ступні (m. flexor hallucis longus): Задняя вялікагалёначная цягліца (m. tibialis posterior):
Латэральная група
Доўгая малагалёначная цягліца (m. fibularis (peroneus) longus): Кароткая малагалёначная цягліца (m. fibularis (peroneus) brevis): Трэцяя малагалёначная цягліца (m. fibularis (peroneus) tertius):
Цягліцы тылу ступні
Кароткая разгінальніца пальцаў (m. extensor digitorum brevis): Кароткая разгінальніца вялікага пальца ступні (m. extensor hallucis brevis): Тыльныя міжкасцявыя цягліцы (mm. interossei dorsales):
А) Цягліцы вялікага пальца ступні
Цяглiца-адводнiца вялiкага пальца ступнi (m. abductor hallucis): Кароткая згінальніца вялiкага пальца ступнi (m. flexor hallucis brevis): Цяглiца-прыводнiца вялiкага пальца ступнi (m. adductor hallucis):
Б) Цягліцы мезенца ступні
Цяглiца-адводнiца мезенца ступнi (m. abductor digiti minimi): Кароткая згінальніца мезенца ступнi (m. flexor digiti minimi brevis): Цяглiца-процiстаўнiца мезенца ступнi (m. opponens digiti minimi) — сустракаецца не ва ўсіх людзей:
Газараох
Газараох (Ղազարահող, Ghazarahox) — сяло ў Мартакерцкім раёне Нагорна-Карабахскай Рэспублікі.
Вальфраміт
Вальфраміт — мінерал класа вальфрамітаў.
Склад вальфраміту (%): MnO — 11,70; FeO — 11,85; WO3 — 76,46.
Крышталізуецца ў манакліннай сінганіі. Крышталі прызматычныя або таблітчастыя, пласціністыя. Вальфраміт з'яўляецца сярэднім членам ізаморфнага шэрагу ферберыт (названы ў гонар нямецкага мінералога-аматара М. Фербера (Moritz Rudolph Ferber), крайні жалезісты член шэрагу, чорны, цёмна-карычневы, колер рысы цёмна-карычневы, прызматычныя падоўжаныя крышталі, непразрысты, утрымлівае FeWO4 звыш 80 %) і гюбнерыт (названы ў гонар нямецкага горнага інжынера А. Гюбнера (Аdolph Hubne), крайні марганцавы член шэрагу, буры з чырванаватым адценнем, колер рысы жоўта-буры, утрымлівае FeWO4 менш за 20%, марганца - да 23,4 %, празрысты ў тонкіх сколах).
Андрэй Юльянавіч Бараноўскі
Андрэй Юльянавіч Бараноўскі (1895, засценак Вялікія Машчыцы, Слуцкі павет Мінская губерня, цяпер Слуцкі раён — 1 верасня 1938, Менск, НКУС) — беларускі грамадска-палітычны дзеяч, настаўнік, мовазнаўца.
Біяграфія
Паходзіў з дробнай вясковай шляхты. У 1913 скончыў Слуцкае праваслаўнае духоўнае вучылішча, у 1914 здаў экстэрнам іспыт на званне настаўніка. У маі 1915 прызваны ў расійскае войска, служыў пісарам, справаводам.
Пасля Кастрычніцкага перавароту 1917 вярнуўся ў родную вёску. Падчас нямецкай акупацыі працаваў на гаспадарцы. З прыходам бальшавікоў служыў справаводам у Слуцкім ваенным камісарыяце. З пачаткам польска-савецкай вайны эвакуіраваўся ў Рослаўль Смаленскай губерні. Там пазнаёміўся з Палутай Бадуновай, з якой паехаў у Маскву для перагавораў ад імя ЦК БПСР з бальшавікамі. Стаў сябрам партыі беларускіх эсэраў, па заданні якой вярнуўся на радзіму і стаў ініцыятарам узнаўлення Слуцкага беларускага нацыянальнага камітэта.
Пасля заканчэння Менскіх беларускіх настаўніцкіх курсаў у 1920 годзе выкладаў беларусазнаўства ў слуцкіх школах. Засноўваў у Слуцкім павеце беларускія школы, культурніцкія арганізацыі і кааператывы. Адзін з кіраўнікоў таварыства «Папараць-кветка», узначальваў работу яго драматычнай дружыны, рэдагаваў газету «Наша Каляіна». Быў прыхільнікам супрацоўніцтва з бальшавікамі.
Пасля прыходу Чырвонага войска ў ліпені 1920 загадваў школьным аддзелам Слуцкага рэўкаму. У першай палове 1920-х гадоў жыў у Слуцку, працаваў настаўнікам, інспектрам акруговага аддзела народнай адукацыі. Арганізаваў у горадзе першую канферэнцыю па беларусазнаўстве.
У 1921 разам з іншымі членамі БПСР арыштаваны ДПУ і месяц знаходзіўся ў вязніцы. Напачатку 1922 ізноў арыштаваны па справе беларускіх эсэраў.
Пасля Менскіх вышэйшых курсаў беларусазнаўства ў 1924 выкладаў у Аб’яднанай беларускай ваеннай школе ў Менску, адначасова працаваў у камісіі Інстытуту беларускай культуры па складанні слоўніка беларускай вайсковай тэрміналогіі.
Арыштаваны НКВД БССР 26 студзеня 1938 года па абвінавачванні ў контррэвалюцыйнай і антысавецкай дзейнасці на Случчыне і ў Менску ў 1920-х гг. Асуджаны «тройкай» да вышэйшай меры пакарання. Расстраляны магчыма ў Курапатах. Рэабілітаваны 4 лютага 1960 года «з-за адсутнасцю складу злачынства». Заяву на рэабілітацыю падавала яго жонка Аляксандра Янчук, былая актрыса драматычнага гуртка «Папараць-кветка». Ёй вярнулі некаторыя асабістыя рэчы Бараноўскага: фотаапарат (Андрэй быў аматарам фотасправы), і выданне «Малой Советской Энциклопедии».
Мурашыная кіслата
Мурашы́ная кіслата́, метанавая кіслата — найпрасцейшая аднаасноўная карбонавая кіслата, НСООН.
У прыродзе прысутнічае ў ігліцы елкі, кары каліны звычайнай, крапіве, садавіне, едкіх выдзяленнях мурашак, пчаліным ядзе. У раслін сінтэзуецца з гліколевай кіслаты.
Атрыманне
Мурашыная кіслата ўтвараецца ў якасці пабочнага прадукта пры вадкафазным акісленні бутана і лёгкай бензінавай фракцыі ў вытворчасці воцатнай кіслаты. Каля 35 % ад агульнай колькасці сусветнай вытворчасці мурашынай кіслаты атрымліваюць гідролізам фармаміду.
Выкарыстанне
Мурашыную кіслату выкарыстоўваюць ў якасці пратравы пры фарбаванні тэкстылю і паперы, апрацоўцы скуры, у мэтах дэзінфекцыі, пры вырабе пестыцыдаў, растваральнікаў, лекавых сродкаў, у якасці кансерванта ў харчовай прамысловасці (зарэгістравана пад пазначэннем E236).
Кубак Беларусі па футболе 2014/2015
Кубак Беларусі па футболе 2014—2015 — 24-ы розыгрыш Кубка Беларусі. Пераможцам Кубка (трэці раз у гісторыі) стаў футбольны клуб БАТЭ з Барысава, які ў фінальным матчы 24 мая 2015 года на гомельскім стадыёне «Цэнтральны» перамог салігорскі «Шахцёр» з лікам 4:1.
Удзельнікі
У розыгрышы Кубка Беларусі 2014/15 прымае ўдзел рэкордная колькасць клубаў, 53 каманды. Дагэтуль самым масавым быў розыгрыш Кубка Беларусі 2008/09, у якім прыняла ўдзел 51 каманда.
Тлустым шрыфтам вылучаны пераможца мінулага розыгрышу.
Папярэдні раўнд
8 мая 2014 года Дэпартамент па правядзенню спаборніцтваў прадставіў каляндар папярэдняга і 1-га кваліфікацыйнага раўндаў Кубка Беларусі 2014/15. На першых этапах у барацьбу ўступілі: 21 каманда другой лігі і 4 каманды — пераможцы рэгіянальных Кубкаў.
Удзельнікі папярэдняга раўнда
Прайшлі ў наступны раўнд. Выбылі з турніру.
1-ы кваліфікацыйны раўнд (1/64)
Гульні прайшлі з 25 па 27 мая 2014.
Згодна з рэгламентам, на дадзенай стадыі пераможца вызначаецца па выніку аднаго матча.
Удзельнікі 1-га кваліфікацыйнага раўнда
У 1-ым кваліфікацыйным раўндзе прынялі ўдзел 24 клубы:
Прадстаўнік Другой Лігі (Д3) — «Жлобін» пачынае з наступнага раўнда, фарм-клуб «Віцебск-2» і шклоўскі «Спартак» не ўдзельнічалі ў розыгрышу Кубка.
Прайшлі ў наступны раўнд. Выбылі з турніру.
2-і кваліфікацыйны раўнд (1/32)
Лёсаванне 2-га адборачнага раўнда адбылося ў Доме футбола 28 мая 2014 года а 12:00.
Гульні прайшлі 10 і 11 чэрвеня 2014.
Згодна з рэгламентам, на дадзенай стадыі пераможца вызначаецца па выніку аднаго матча.
Удзельнікі 2-га кваліфікацыйнага раўнда
У 2-ім кваліфікацыйным раўндзе прынялі ўдзел 24 клубы:
Прадстаўнікі Першай Лігі: «Славія» (Мазыр), «Рэчыца-2014», «Іслач» (Мінскі раён) і «Віцебск» пачынаюць з наступнага раўнда, фарм-клуб «Мінск-2» не ўдзельнічаў ў розыгрышу Кубка.
Матчы 2-га кваліфікацыйнага раўнда
{{Hider
{{Футбольныматч }}
}}
3-і кваліфікацыйны раўнд (1/16)
Лёсаванне 3-га кваліфікацыйнага раўнда адбылося ў Доме футбола 17 чэрвеня 2014 года а 12:00.
Гульні прайшлі з 25 па 27 ліпеня 2014.
Згодна з рэгламентам, на дадзенай стадыі пераможца вызначаецца па выніку аднаго матча.
Удзельнікі 3-га кваліфікацыйнага раўнда
У 3-ім кваліфікацыйным раўндзе прынялі ўдзел 24 клубы:
Прадстаўнікі Вышэйшай Лігі: БАТЭ, «Дынама» (Мінск), «Шахцёр» (Салігорск) і «Нёман» (Гродна) пачынаюць з наступнага раўнда.
1/8 фіналу
Лёсаванне 1/8 фіналу адбылося ў Доме футбола 28 ліпеня 2014 года а 12:00. .
31 ліпеня БФФ задаволіла просьбу некаторых клубаў аб пераносе іх матчаў 1/8 фіналу на больш позні тэрмін.
Гульні прайшлі 23 і 24 жніўня 2014, тры перанесеныя матчы — у верасні і кастрычніку.
Удзельнікі 1/8 фіналу
У 1/8 фіналу прынялі ўдзел 16 клубаў:
Прайшлі ў наступны раўнд. Выбылі з турніру.
Чвэрцьфіналы
Лёсаванне чвэрцьфіналу адбылося ў Доме футбола 16 кастрычніка 2014 года а 12:00. .
Першыя матчы прайшлі 21 і 22 сакавіка 2015, адказныя — 4 красавіка 2015.