cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Беларускае Радыё Рацыя
Радыё Рацыя 1999—2002
На кароткіх хвалях Радыё «Рацыя» трансліравалася на Беларусь з перадатчыка пад Варшавай. На кароткіх хвалях сігнал трансліраваўся на частаце 105,5 FM з перадатчыка ў Беластоку на горад і бліжэйшыя ваколіцы. Перадачы Радыё «Рацыя» таксама рэтрансліраваліся на сярэдніх хвалях (з 2001), на «Балтыйскіх хвалях», а таксама — часткова — уключаліся ў праграмы Беларускай рэдакцыі Польскага радыё.
Рэдакцыя радыё «Рацыя», якая рыхтавала перадачы на Беларусь: Жанна Літвіна, Зміцер Новікаў, Юрась Карманаў, Іна Студзінская, Галіна Абакунчык, Вольга Бабак, Алена Белапольская, Юрась Бушлякоў, Алесь Дашчынскі, Галіна Жарко, Гена Кеснер, Севярын Квяткоўскі, Юлія Шарова, Алесь Хмяльніцкі, Зміцер Васількоў, Анатоль Додзь, Юрась Трашчынскі, Уладзя Сакульскі, Павел Курза.
Аўтарскія праграмы: «Квадракола» (Лявон Вольскі), «Бабілонская Бібліятэка» (Юрась Бушлякоў), «Галерэя Кліо» (Уладзімір Арлоў), «Прарок» (Кася Камоцкая), «Бумеранг. Гісторыя антысавецкага супраціву» (Алена Арэшка), «Кантэкст. Рэфлексіі з нагоды мінулага тыдня» (Паўлюк Быкоўскі).
Апошняя праграма прагучала 31 мая 2002 года ў сувязі фінансавым становішчам кампаніі ''Racja Sp. z o.o.'' і банкруцтвам яе восенню гэтага ж года. Інтэрнэт старонка Радыё «Рацыя» абнаўлялася да канца 2002 года.
Радыё Рацыя 2006—2008
15 лютага 2006 быў створаны Беларускі інфармацыйны цэнтр у Беластоку, які стварыў новую радыёстанцыю пад брэндам Радыё «Рацыя». 22 лютага ў эфір выйшаў першы двухгадзінны інфармацыйна-публіцыстычны блок на сярэдняй хвалі з перадатчыка вялікай магутнасці пад Катавіцамі. «Вы слухаеце Радыё „Рацыя“ — голас свабоднай Беларусі, радыё, якое для беларусаў робяць беларусы ў вольным свеце», — менавіта гэтымі словамі пачаўся абноўлены эфір.
З 27 красавіка 2006 на FM-частаце выходзіць у эфір кругласутачная праграма з перадатчыка ў Беластоку. З 1 чэрвеня Радыё Рацыя выпускае сваю праграму на сярэдняй хвалі з перадатчыкаў у Вільні, а з 1 жніўня — у Каўнасе. У эфірнай сетцы пераважаюць інфармацыйна-публіцыстычнай праграмы, штодзённа трансліруюцца карэспандэнцыі з Беларусі, якія змяшчаюць шырокі спектр палітычнай, гаспадарчай, грамадскай і культурнай інфармацыі.
У ліпені 2006 г. Беларускае Радыё Рацыя пачало кругласутачнае вяшчанне ў Інтэрнэце. Летам 2007 года рашэннем нацыянальнай Рады па тэлебачанні і радыёвяшчанні Польшчы частата 105,1 FM станцыі, якая ахоплівала толькі Беласток, была замененая на частату 98,1 FM (з перадатчыка ў Крыніцай пад Беластокам у магутнасцю 35 kW) якая зараз ахоплівае значную частку Гарадзеншчыны: Гродна, Шчучын, Ваўкавыск, Масты, Бераставіца, а таксама частку Берасцейшчыны. На той жа частоце 98,1 FM ахоплена таксама ўся тая частка Беласточчыны на якой пражывае беларуская нацыянальная меншасць.
У лістападзе 2009 года Беларускае Радыё Рацыя распачало вяшчаць на частоце 99,2 FM з Белай-Падляшскай (ахапіўшы Брэст і памежную тэрыторыю) у кірунку Высокага — Маларыты. Такім чынам Беларускае Радыё Рацыя з’яўляецца першым незалежным трансгранічным беларускім радыё ў абсягу якога знаходзіцца ўся Польска-Беларуская мяжа. Беларускае Радыё Рацыя з’яўляецца першым кругласутачным незалежным вяшчаннем якое дае магчымасць слухаць радыё звыш 1,5 млн слухачоў па абодвух баказ мяжы. Слухачамі Радыё Рацыя з’яўляюцца таксама турысты, кіроўцы аўтамабіляў з усёй Беларусі перасякаючыя польска-беларускую мяжу на пераходах: Кузніца-Брузгі, Баброўнікі-Бераставіца, Палоўцы-Пяшчатка, Цярэспаль-Брэст.
У гадах 1998—2002 у склад кіраўніцтва Радыё Рацыі ўваходзілі: Яўген Вапа (старшыня ўправы), (Жана Літвіна і Віктар Стахвюк намеснікі старшыні ўправы). Прадстаўнікамі ўласніцкай структуры з’яўляліся: Алег Латышонак (як прадстаўнік Беларускага саюза ў Польшчы) і Зміцер Новікаў (як прадстаўнік журналісцкага асяроддзя Беларусі).
Радыё Рацыя сёння
2008 год для Рацыі пачаўся з сур’ёзных праблем — ціск з боку КДБ на журналістаў, правакацыі. У сакавіку 2008 года цягам некалькі дзён журналісты Рацыі былі пад моцным ціскам з боку ўладаў. Адбыўся разгром студыі Радыё Рацыі ў Мінску.
Летам 2008 года некалькі журналістаў Рацыі звальняюцца, заяўляючы аб немагчымасці працы на радыё.
Пасля ўсіх гэтых падзеяў на Рацыі пачынаецца стабілізацыя творчай і адміністрацыйнай дзейнасці.
За ўвесь час сваёй працы журналістам Радыё Рацыя МЗС Беларусі адмаўляе ў акрэдытацыі, што выклікае папярэджанні адміністрацыйнага характару з боку пракуратуры і КДБ.
У 2009 годзе пачынаецца вяшчанне на Брэст на хвалі 99,2 FM.
У 2010 годзе калектыў радыё папаўняецца новымі асобамі: Яўген Івін, Улад Грынеўскі, Мікола Бянько, Генадзь Барбарыч, Юлія Сівец.
У 2021 годзе станцыя правяла вялікую мадэрнізацыю абсталявання, дазволіўшы значна падвысіць тэхнічную якасць вяшчання.
У лютым 2022 года беларуская Генеральная пракуратура абвясціла матэрыялы сайта «Радыё „Рацыя“» экстрэмісцкімі.
Імёны Рацыі
Адміністрыцыя:
Супрацоўнікі:
Альжбета Мацільда Патоцкая
Альжбета Мацільда Патоцкая, народжаная Радзівіл (,  —, ) — дачка нясвіжскага і клецкага ардыната Антонія Вільгельма Радзівіла.
Беларускае Радыё Рацыя
Памяць Рацыі
1 кастрычніка 2009 года ў Беластоку ў свае 40 год памірае Альгерд Невяроўскі. Працаваў журналістам у Беластоку, выпускаў навіны, рыхтаваў матэрыялы і вёў аўта-перадачу. Да працы на Радыё Рацыя працаваў доўгі час на Радыё Свабода, супрацоўнічаў з СМІ Расіі і Польшчы. Пахаваны ў Мінску.
Сонечныя зацьменні IX стагоддзя
У перыяд з 801 па 900 год адбылося 222 сонечныя зацьменні.
Альжбета Мацільда Патоцкая
Паходжанне
Дачка і клецкага ардыната Антонія Вільгельма Радзівіла (1833—1904) і яго жонкі Марыі дэ Кастэлян. Мела братоў і Станіслава і сястру Алену.
Беларускае Радыё Рацыя
Госці Радыё Рацыя
Гасцямі Радыё Рацыя ад моманту яе абнаўлення 2006 год былі дзесяткі, калі не сотні вядомых асоб, пачынаючы ад дзяржаўных дзеячаў Беларусі, Польшчы, Літвы і канчаючы прадстаўнікамі грамады Беларусі.
Альжбета Мацільда Патоцкая
Паходжанне
Ад бацькі атрымала ў спадчыну 600 тысяч марак, як было агаворана ў яе шлюбным кантракце. Грошы гэтыя павінны былі брацца з таго капіталу, што захоўваўся ў дэпо фірмы братоў Шыклер.
Беларускае Радыё Рацыя
Госці Радыё Рацыя
Штодня на хвалях Рацыі можна пачуць міністраў, дэпутатаў, юрыстаў, праваабаронцаў, сенатараў і проста выбітных людзей. Дзякуючы Рацыі можна адсочваць важнейшыя падзеі разам з каментарамі і прадамі ад Зянона Пазняка, Станіслава Шушкевіча, Аляксандра Мілінкевіча, Анатоля Лябедзькі, Аляксандра Казуліна, Сяргея Калякіна, так і дзяржаўных асоб Беларусі Паўла Латушкі, Віктара Гайсёнка і інш.
У Рацыі ёсць і «сябры», якіх можна пачуць часцей іншых, якія даюць свае прагнозы, каментары ў асноўным, гэта палітолагі, якія гатовыя прадставіць слухачам радыё аб’ектыўную інфармацыю.
Альжбета Мацільда Патоцкая
Сям’я
У шлюбе нарадзіліся двое дзяцей:
Беларускае Радыё Рацыя
Перадачы Радыё Рацыя
Музыка тыдня
Аўтар: Сяргей Будкін
Цягам гадзіны ў праграме — самыя гарачыя навіны беларускай музычнай сцэны, апошнія айчынныя рэлізы і лідары продажаў, музычныя рарытэты і хіты на ўсе часы. Перадача разбітая на некалькі рубрыкаў — «Канцэрт тыдня», «Песьня тыдня», «Альбом тыдня», «Скандал тыдня», «Імяніннік тыдня» і інш. Будзьце ў курсе і слухайце беларускае!
Жывая чытанка
«Жывая чытанка» — літаратурна-музычны праект Радыё Рацыя. З навінкамі беларускай літаратуры слухачоў знаёмяць самі аўтары твораў — паэты, пісьменнікі, публіцысты. Героі «Жывой чытанкі» самі абіраюць месца чытання і самі замаўляюць музыку. У «Жывой чытанцы» свае творы агучылі Уладзімір Арлоў і Святлана Аляксіевіч, Андрэй Хадановіч і Наталка Бабіна, Леанід Дранько-Майсюк і Павел Севярынец…
Краязнаўчыя кропкі
Аўтар: Уладзімір Хільмановіч
Калі вам хочацца адчуць старасвецкі дух ранейшай Беларусі, той Беларусі, якая напэўна ўжо адышла ў нябыт, вам варта наведаць мястэчка Гальшаны. Ад самой назвы ўжо нібы патыхае сівой даўніной. І сапраўды пачаткі Гальшанаў сягаюць у тыя часы, калі на нашай зямлі валадарылі напаўлегендарныя князі, што закладалі падмуркі ВКЛ.
Басовішча назаўсёды!
Аўтар: DJ Zona
Фестываль Музыкі Маладой Беларусі БАСОВІШЧА адбыўаецца адзін раз у год. Незабыўная атмасфера і добрая музыка. Як змагацца з чаканнем наступнага канцэрта? Найлепш уключыць Радыё Рацья ў пятніцу а поўначы — тады якраз зможаце пачуць рэтрансляцыю канцэртаў якія ўдалося нам запісаць падчас фестывалю БАСОВІШЧА. DJ Zona запрашае выслухаць размовы з музыкамі — іх выступы, а таксама архіўныя канцэрты з мінулых гадоў.
Культурнае бязмежжа…
Аўтар: Наталля Герасімюк
Межы бываюць розныя — дзяржаўныя, палітычныя, фізічныя і віртуальныя. Межам падапарадкоўваецца амаль усё. Амаль, бо не ўсё можна абмежаваць, закрыць, уціснуць у пэўны абшар. Музыка, літаратура, мастацтва і наогул культура межам не падпарадкоўваюцца — тут проста бязмежжа. Культурнае бязмежжа — безкрэс, воля, свабода і поўная неабмежаванасць. Гутаркі пра культуру памежжа-бязмежжа ў аўтарскай праграме Наталлі Герасімюк — «Культурнае бязмежжа». Культурнае Бязмежжа на Радыё Рацыя ў пятніцу а 15:10 і ў суботу а 08:10.
Жыццё з літаратурай
Аўтар: Алесь Аркуш
Калі вы хочаце адрозніваць Алеся Адамовіча ад Андрэя Адамовіча, калі хочаце ведаць чаму Альгерд Бахарэвіч друкуе кнігі выключна ў выдавецтве Логвінава і чаму нельга атрымаць два разы літаратурную прэмію Гліняны Вялес… Калі вам не пашанцавала і вы яшчэ не купілі аўдыёкнігу Уладзіміра Арлова, калі вы не патрапілі на вечарыну Андрэя Хадановіча, калі не здолелі расшукаць апошні нумар часопіса «Дзеяслоў», не трэба ачайвацца — слухайце аўтарскую перадачу Алеся Аркуша «Жыццё з літаратурай» і вы будзе ў курсе ўсіх беларускіх літаратурных падзеяў. Жыць без літаратуры можна… Але ці варта? Кожны чацвер а 15:05 і а 00:05
Словы з музыкай
Аўтар: Ілёна Карпюк
Жыццё складаецца з двох пластаў: слоў і музыкі. Шум дрэў гэта ўжо музыка, размова гэта вынік абмену слоў. Бывае, што адно з другім зыходзіцца, калі адмыслова — паўстае песня. Песні, песенькі, прыпевы, кампазіцыі — усе формы можна сустрэць у праграме «Словы з музыкай». Няма тут ніякіх межаў, ні стылістычных, ні фармальных. Хаця асновай заўсёды будзе аўтарская песня як першапачатковая, асноўная, самая простая ў форме, але не па змесце, то побач яе можна пачуць соўл, джаз, рок, блюз і іх усялякія варыянты. Не забываем пра актуальныя падзеі ў канцэртным і фестывальным жыцці, рэляцыі, размовы, каментары, жывы кантакт са словам і музыкай. З асаблівай уважлівасцю сочым таксама за беларускім словам у музыцы. Усё пад лозунгам настрою і людской камунікацыі, бо чым з’яўляецца песня без слухачоў. «Словы з музыкай» чакаюць Вас кожную пятніцу, 19.05 па польскім часе і 20.05 па беларускім, а я чакаю Вашых галасоў у сваёй музычнай вёсцы па адрасе: ilovillage@gmail.com і на Skype па логіне: basovka10
Пункціры
З Бацькаўшчынай у сэрцы
Аўтар: Зміцер Косцін
З Бацькаўшчынай у сэрцы — сумесны праект Радыё Рацыі і Грамадcкага Абяднання Згуртаванне беларусаў свету Бацькаўшчына. Гэта спроба аднавіць повязь раскіданых па свеце сыноў і дачок. З Бацькаўшчынай у сэрцы — гэта магчымасць даведацца пра беларускае жыццё і беларусаў, якія апынуліся па-за межамі Радзімы і не згубілі з ёй сувязь. Слухайце штосуботы ў 16.30 і штонядзелі 12.30 па беларускім часе.
Імёны Еўропы
Аўтар: Уладзімір Давыдоўскі
Гістарычная перадача на Радыё Рацыя. Заўсёды ў суботу а 14:30 і ў нядзелю а 23:30 па беларускім часе. Ян Сабескі, Мікола Гусоўскі, Канстанцін Астрожскі і Мікалай Крыштаф Радзівіл — постаці нашага слаўнага мінулага. Іх імёны гэтак жа значныя для кожнага еўрапейца як і еўрапейскія хрысціянскія каштоўнасці для беларусаў. Нашыя продкі выступілі на іх абарону ў сярэднявечнай бітве за Вену. А потым не аднойчы ахвяравалі сабой за ідэалы свабоды, незалежнасці і дэмакратыі. За ідэалы сучаснай Еўропы. Пра людзей і справы, якія нас аб’ядноўваюць, — кожную суботу ў праграме «Імёны Еўропы».
Вынікі тыдня
Аўтар: Сяргей Скулавец
Якімі падзеямі мінулымі тыдзень увойдзе ў гісторыю? Усё пра найбольш важнае, актуальнае і значанае. Разважанні аналітыкаў і паведамленні з вуснаў відавочцаў і ўдзельнікаў. Абмеркаванне з экспертамі і высвятленне матываў і непасрэдных прычын падзеяў. Палітыка, эканоміка, грамадства, культура: у аснове ўсе аспекты грамдаскага жыцця. Вынікі тыдня: для ўсіх, хто жадае не толькі ведаць, але і разумець сутнасць падзеяў!
Радыё Тузін
Аўтар: Алег Хаменка
Радыё Тузін"- радыёверсія галоўнага беларускага музычнага гіт-параду. Радыё Тузін — порцыя самай свежай і актуальнай беларускай музыкі. Вядучы — Алег Хаменка. Самыя папулярныя беларускія песні тыдня слухаем разам з Алегам Хаменкам.
Падляшскі тыдзень
Аўтар: Міхась Сцепанюк
У праграме асвятляюцца падзеі, якія адбыліся на Падляшшы цягам тыдня, галоўным чынам гэта грамадска-культурныя тэмы. Падзеі, якія датычаць нацыянальных меншасцей, што пражываюць на Падляшшы, а таксама ўсё, што з імі звязана. Вядучымі тэмамі праграмы з’яўляюцца тыя падзеі, якія непасрэдна датычаць жыхароў рэгіёну. Шматбакова асвятляюцца культурныя і адукацыйныя мерапрыемствы, інвестыцыйныя планы мясцовых уладаў, важнейшыя змены ў органах улады, а таксам клопаты грамадзян і іх патрэбы.
Шчыра за гарбатай альбо з Рацыяй у гасцях
Аўтар: Яна Запольская
Цікавыя асобы, іх творчы шлях, жыццёвыя прынцыпы і стаўленне да людзей, мары і першае каханне. Пра ўсё гэта пагутарым шчыра, седзячы на канапе з кубачкам гарбаты ў руках. Нязмушаная хатняя абстаноўка і ціхая музыка… Што можа быць лепш для шчырай размовы на самыя розныя тэмы? Адпачніце ад хатніх спраў і жыццёвых праблем. Кожную суботу ў 8.10 і кожную нядзелю ў 13.10 па беларускім часе запрашаем у госці да вядомых асоб і цікавых суразмоўцаў.
Казкі Малышам
Аўтар: Эля Бура
Дзіцячая перадача на Радыё Рацыя
PRESS-EXPRESS
Наша жыццё на старонках выданняў Беларусі, якім чынам журналісты асвятляюць тыя ці іншыя падзеі і якія меркаванні выданняў найбольш цікавыя і грунтоўныя. Галоўныя артыкулы і асноўныя меркаванні ў дзяржаўных і недзяржаўных выданнях. Параўненне па зместу і знешняму выгляду беларускіх газет. Пра ўсё гэта ў супольным праекце Радыё Рацыя і тэлеканала Белсат «Прэс-Экспрэс»
Крыначка
Аўтар: Кастусь Бандарук
Духоўная перадача Крыначка кранае тэмы праваслаўя ў Польшчы, Беларусі і за мяжой. На хвалях Радыё Рацья выходзіць раз у тыдзень, у нядзелю. У перадачы кожны тыдзень — кароткія навіны з жыцця царквы. За імі каляндар святаў на надыходзячы тыдзень.
Радыё Рацыя ў Літве
З 1 верасня 2009 года пачалася трансляцыя інфармацыйна-публіцыстычнай праграмы з 21.30 па 22.00 гадзіны (мінскі час) на хвалі Радыё з-над Віліі 103,8 ФМ. Штодзённа на працягу паловы гадзіны навіны і абмеркаванне асноўных падзей дня, якія асвятляюць журналісты Радыё Рацыя.
Перадачы «Рацыя» у літоўскім FM-этэры можна чуць у Лідзе, Паставах, Ашмянах штодзённа.
Радыё Рацыя ў рэгіёнах
Рацыя мае свае прадстаўніцтва ў: Брэсце (Зміцер Кісель), Бярозе (Ганна Васілевіч), Гродна (Ян Роман), Мінску (Барыс Гарэцкі, Генадзь Барбарыч), Гомелі (Мікола Бянько, Юлія Савец).
Радыё Рацыя ў эфіры
На сённяшні дзень Рацыю можна пачуць на памежным регіёне (Брэст, Гродна) на хвалі 98,1 FM. Эфір радыё крыгласутачны. Навіны Радыё Рацыя кожную гадзіну: ад 07:00 да 00:00 у будзённыя дні і ад 09:00 да 23:00 па суботах і нядзелях. Эфір прадстаўляюць Улад Грынеўскі. Навіны слухачы чуюць голасам Валі Лаеўскай, Яны Запольскай, Ганны Шайкоўскай.
Эфір беларускамоўны, з боку вяшчання, а з боку музыкі, то беларускамоўнай музыкі 85 %.
Радыё Рацыя ў Сеціве
Радыё Рацыя магчыма чуць кругласутачна і праз Сеціва, для гэтага трэба завітаць на афіцыйную старонку радыё (www.racyja.com) і выбраць адпаведныя функцыі. Сайт абнаўляецца: ад 08:00 да 23:00 у будні і ад 11:00 да 18:00 у выходныя. Мабільны дадатак з’явіўся ў 2015 годзе. Адрас для праслухоўвання ў Сеціве — https://air.racyja.com/racja128
Моўнае пытанне Рацыі
У 2007 годзе было вырашына, што Радыё Рацыя карыстаецца наркамаўкай. Тады, гэта выклікала пэўнае непаразуменне з боку грамады, але як паказаў час, то гэта быў правільны выбар.
Радыё Рацыя: спонсар і партнёр
З самаго пачатку Радыё Рацыя выступіла як інфармацыйны спонсар і партнёр. Але толькі ў часы вяртання (з 2006) Рацыя больш пашырыла сваю спонсарскую падтрымку. Як інфармацыйны партнёр Беларускае Радыё Рацыя патрымлівае: грамадскую кампанію «Будзьма беларусамі!», штогод сумесна з Беларускім аб’яднаннем студэнтаў (БАС) ладзіць маладзёжны фестываль «Басовішча», падтрымлівае інфармацыйна шматлікія грамадска-асветніцкія акцыі Маладога Фронту і іншых грамадскіх аб’яднанняў і партый. Падрымлівае розные канцэрты, у гэтым годзе ў прамым вяшчані выпускала «Амбасовішча», «Басовішча» і інш. Вялікі ўнёс Рацыі сумесна з тыднёвікам беларусаў у Польшчы «Ніва» у развіццё выдавецтва кніг пра малавядомыя падзеі, успаміны розных дзеячаў і інш. Акрамя гэтага, сотні іншых, больш малых праектаў.
Задачы і мэты Рацыі
Галоўнай мэтай Беларускага Радыё Рацыя з’яўляецца стварэнне грамадзянам Беларусі доступу да незалежнай інфармацыі аб падзеях і развіцці сітуацыі ў Беларусі, Польшчы, Еўропе і свеце. Інфармацыя, якую транслюе Беларускае Радые Рацыя, заўсёды аператыўная, правераная і на беларускай мове. Радыё імкнецца да таго, каб яно было чутна па ўсёй тэрыторыі Беларусі, каб кожны грамадзянін гэтай краіны меў магчымасць атрымаць незалежную інфармацыю.
Ілава
Назву І́лава маюць:
Дэніш Дуарты
Дэніш Дуарты (нар., Ларыньян, Партугалія) — партугальскі футбаліст, абаронца клуба «Віторыя B» з Гімарайнша.
Клубная кар’ера
Пачынаў займацца футболам у клубе «Ларыньяненсі» з роднага горада, пазней гуляў у трэцім партугальскім дывізіёне за клуб «Тарыенсі». У студзені 2015 года перайшоў у «Віторыю» з Гімарайнша, стаў выступаць за другую каманду «Віторыя Гімарайнш B», пазней стаў яе капітанам. У сезоне 2017/18 згуляў за асноўную каманду «Віторыі» ў трох матчах Прымейра-лігі.
У чэрвені 2018 года перайшоў у беларускі клуб «Дынама» з Брэста. У складзе брэсцкай каманды замацаваўся ў стартавым складзе. У сезоне 2019 заставаўся асноўным абаронцам і дапамог «Дынама» стаць чэмпіёнам Беларусі. Да сезона 2020 амаль не рыхтаваўся з-за траўмы, на полі ў пачатку 2020 года не з’яўляўся, толькі двойчы трапіў на лаўку запасных. У маі 2020 года пакінуў брэсцкі клуб.
У верасні 2020 года вярнуўся ў Партугалію, папоўніўшы склад клуба «Пінафіел». У верасні 2021 года перайшоў у «Тарыенсі». У пачатку 2022 года прыбыў на прагляд у расійскі клуб «Том» і ў лютым падпісаў кантракт. Пакінуў каманду летам 2022 года.
У студзені 2023 года зноў далучыўся да «Віторыі Гімарайнш B».
Ліпнікі (Драгічынскі раён)
Лі́пнікі (, Липники) — аграгарадок у Беларусі, у Драгічынскім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Драгічынскага сельсавета.
У 1940—1960 гадах цэнтр Ліпнікаўскага сельсавета.
Геаграфія
Знаходзіцца за 6 км у напрамку на ўсход ад горада Драгічын.
Міхаіл Сяргеевіч Гарбачоў
Міхаіл Сяргеевіч Гарбачоў (, сяло, Паўночна-Каўказскі край, РСФСР  — , Масква) — савецкі і расійскі дзяржаўны, палітычны і грамадскі дзеяч.
Апошні генеральны сакратар ЦК КПСС. Апошні Старшыня Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР, затым першы. Першы і адзіны ў гісторыі Прэзідэнт СССР.
Заснавальнік. З 1993 года сузаснавальнік ЗАТ «Новая Ежедневная Газета» (гл. «»). Член рэдакцыйнага савета з 1993 года.
У перыяд дзейнасці Гарбачова на пасадзе кіраўніка дзяржавы і кіраўніка КПСС у Савецкім Саюзе адбыліся вельмі сур’ёзныя змены, якія паўплывалі на ўвесь свет і сталі следствам наступных падзей:
Раннія гады
Нарадзіўся 2 сакавіка 1931 ў сяле  раёна Стаўрапольскага краю (тады Паўночна-Каўказскі край), у сялянскай сям’і. Бацька — Гарбачоў Сяргей Андрэевіч (1909—1976), рускі. Маці — Гапкала Марыя Панцялееўна (1911—1993), украінка.
Абодва дзеда М. С. Гарбачова ў 1930-я гады былі рэпрэсаваныя. Дзед па бацьку, Андрэй Майсеевіч Гарбачоў (1890—1962), селянін-; за невыкананне плана сяўбы ў 1934 адпраўлены ў ссылку ў Іркуцкую вобласць, праз два гады вызвалены, вярнуўся на радзіму і ўступіў у калгас, дзе працаваў да канца жыцця. Дзед па маці, Панцялей Яфімавіч Гапкала (1894—1953), паходзіў з сялян Чарнігаўскай губерні, быў старэйшым з пяці дзяцей, у 13 гадоў страціў бацьку, пазней перасяліўся ў Стаўраполле. Стаў старшынёй калгаса, па абвінавачванні ў трацкізме. Знаходзячыся пад следствам, правёў у турме 14 месяцаў, вынес катаванні і здзекі. Ад расстрэлу Панцялея Яфімавіча выратавала змена «», лютаўскі пленум 1938 года, прысвечаны «барацьбе з перагібамі». У выніку ў верасні 1938 года начальнік Краснагвардзейскага раёна застрэліўся, а Панцялей Яфімавіч быў апраўданы і вызвалены. Ужо пасля адстаўкі і крушэння СССР Міхаіл Гарбачоў заяўляў, што аповяды дзеда паслужылі адным з фактараў, схіліўшых яго да непрымання савецкага рэжыму.
Падчас вайны, калі Міхаілу было 10 з лішнім гадоў, бацька пайшоў на фронт. Праз некаторы час у вёску ўступілі нямецкія войскі, сям’я пяць з лішнім месяцаў. 21-22 студзеня 1943 года гэтыя раёны вызваленыя савецкімі войскамі ударам з-пад Арджанікідзэ. Пасля вызвалення, што бацька загінуў. А праз некалькі дзён дайшоў ліст ад бацькі, высветлілася, што ён жывы, пахаванку даслалі па памылцы. Сяргей Андрэевіч Гарбачоў быў узнагароджаны двума ордэнамі Чырвонай Зоркі і медалём «За адвагу». У цяжкія моманты жыцця бацька не раз падтрымліваў Міхаіла.
З 13 гадоў сумяшчаў вучобу ў школе з перыядычнай працай у і ў калгасе. З 15 гадоў працаваў памочнікам МТС. У 1949 годзе школьнік Гарбачоў за ўдарную працу на ўборцы збожжавых быў узнагароджаны ордэнам Працоўнага Чырвонага Сцяга. У дзесятым класе, у 19 гадоў стаў кандыдатам у члены КПСС, рэкамендацыі далі дырэктар і настаўнікі школы. У 1950 годзе скончыў школу з сярэбраным медалём і паступіў без экзаменаў у МДУ імя М. В. Ламаносава, такую магчымасць давала ўрадавая ўзнагарода. У 1952 годзе быў прыняты ў КПСС. Пасля заканчэння з адзнакай юрыдычнага факультэта МДУ у 1955 годзе быў накіраваны ў Стаўрапаль у краёвую пракуратуру, па размеркаванні працаваў 10 дзён — з 5 па 15 жніўня 1955 года. Па ўласнай ініцыятыве быў запрошаны на вызваленую камсамольскую працу, стаў намеснікам загадчыка Аддзела Стаўрапольскага крайкама ВЛКСМ, з 1956 года — першым сакратаром Стаўрапольскага гаркама камсамола, затым з 1958 года — другім і ў 1961—1962 гадах — першым сакратаром крайкама ВЛКСМ.
Падчас вучобы ў МДУ пазнаёміўся і 25 верасня 1953 года ажаніўся са студэнткай філасофскага факультэта Раісай Максімаўнай Цітарэнка (1932—1999). Вяселле згулялі ў сталовай студэнцкага інтэрната на Страмынцы.
На партыйна-дзяржаўнай службе
З сакавіка 1962 года партарг Стаўрапольскага крайкама КПСС тэрытарыяльна-вытворчага калгасна-саўгаснага ўпраўлення. У кастрычніку 1961 года — дэлегат. З 1963 года — загадчык аддзела партыйных органаў Стаўрапольскага крайкама КПСС. Калі Стаўраполле пакідаў займаючы пасаду першага сакратара крайкома партыі у 1964 годзе ён назваў свайму пераемніку на гэтай пасадзе  М. С. Гарбачова адным з перспектыўных партработнікаў. І хоць Яфрэмаву ён не спадабаўся, з Масквы былі настойлівыя рэкамендацыі аб яго прасоўванні. 26 верасня 1966 года Міхаіл Гарбачоў быў абраны першым сакратаром Стаўрапольскага гаркама КПСС. У тым жа годзе ён упершыню пабываў за мяжой, у ГДР. У 1967 годзе ён завочна скончыў эканамічны факультэт па спецыяльнасці аграном-эканаміст.
Двойчы кандыдатура Гарбачова разглядалася для пераходу на працу ў КДБ СССР. У 1966 годзе яго прапаноўвалі на пасаду начальніка ўпраўлення КДБ Стаўрапольскага краю, але яго кандыдатура была адвергнутая Уладзімірам Сямічастным. У 1969 годзе Юрый Андропаў разглядаў Гарбачова як магчымага кандыдата на пасаду намесніка старшыні КДБ СССР.
Сам Гарбачоў успамінаў, што да абрання першым сакратаром крайкама ў яго «былі спробы сысці ў навуку… я здаў мінімум, напісаў дысертацыю».
З 5 жніўня 1968 года — другі сакратар, з 10 красавіка 1970 года — першы сакратар Стаўрапольскага крайкама КПСС. Яго папярэднік на гэтай пасадзе сцвярджаў, што прасоўванне Гарбачова адбывалася па патрабаванні з Масквы, хоць Яфрэмаў і знайшоў магчымым вылучыць яго ў свае пераемнікі.
Дэпутат Вярхоўнага Савета СССР 9-11 скліканняў (1974—1989) ад Стаўрапольскага краю. Да 1974 года ўваходзіў у камісію Савета Саюза па ахове прыроды, затым з 1974 па 1979 год — старшыня Камісіі па справах моладзі Савета Саюза Вярхоўнага Савета СССР.
У 1973 годзе кандыдат у члены Палітбюро ЦК КПСС, Сакратар ЦК КПСС Пётр Дземічаў рабіў яму прапанову ўзначаліць Аддзел прапаганды ЦК КПСС, дзе некалькі гадоў Аляксандр Якаўлеў быў выконваючым абавязкі загадчыка. Параіўшыся з Міхаілам Суславым, Гарбачоў адмовіўся.
Па сведчанні былога старшыні Дзяржплана, ён прапаноўваў Гарбачову пасаду свайго намесніка па пытаннях сельскай гаспадаркі.
У 1971-1991 быў членам ЦК КПСС. Па думку самога Гарбачова, яму спрыяў Юрый Андропаў, які садзейнічаў яго пераводу ў Маскву, па незалежных ацэнках, Гарбачову ў большай ступені сімпатызавалі Міхаіл Суслаў і Андрэй Грамыка.
17 верасня 1978 года на станцыі  адбылася так званая «сустрэча чатырох генсекаў», якая атрымала пасля некаторую вядомасць, — сустрэліся праездам у Баку Леанід Брэжнеў і яго суправаджальнік, Канстанцін Чарненка з Міхаілам Гарбачовым, як «гаспадаром» Стаўраполля, і Юрыем Андроповым, якія знаходзіліся там на адпачынку ў той жа час. Гісторыкі акцэнтуюць, што 47-гадовы Міхаіл Гарбачоў быў самым маладым партфункцыянерам, кандыдатуру якога Брэжнеў адобрыў у якасці Сакратара ЦК КПСС, сам Гарбачоў згадваў аб некалькіх сваіх сустрэчах з Брэжневым яшчэ да пераезду ў Маскву.
Як сведчыў Яўген Чазаў, у размове з ім пасля смерці Ф. Д. Кулакова ў 1978 годзе Брэжнеў «стаў перабіраць у памяці магчымыя кандыдатуры на месца сакратара ЦК, якое вызвалілася, і першым назваў Гарбачова».
27 лістапада 1978 года на Пленуме ЦК КПСС быў абраны Сакратаром ЦК КПСС. 6 снежня 1978 года пераехаў з сям’ёй у Маскву. З 27 лістапада 1979 года па 21 кастрычніка 1980 года — кандыдат у члены Палітбюро ЦК КПСС. Старшыня Камісіі заканадаўчых меркаванняў Савета Саюза Вярхоўнага Савета СССР у 1979-84 гадах.
1 кастрычніка 1988 года Міхаіл Гарбачоў заняў пасаду Старшыні Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР, гэта значыць стаў сумяшчаць вышэйшыя пасады ў партыйнай і дзяржаўнай іерархіі.
Абіраўся дэлегатам (1961),  (1971) і ўсіх наступных  з’ездаў КПСС. З 1970 па 1989 гады — дэпутат Вярхоўнага Савета СССР. Член Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР з 2 ліпеня 1985 года па 1 кастрычніка 1988 года. Старшыня Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР (1 кастрычніка 1988 года — 25 мая 1989 года). Старшыня Камісіі па справах моладзі Савета Саюза Вярхоўнага Савета СССР (1974-79 гг.); Старшыня Камісіі заканадаўчых здагадак Савета Саюза Вярхоўнага Савета СССР (1979-84 гг.); Народны дэпутат СССР ад КПСС — 1989 (сакавік) — 1990 (сакавік); Старшыня Вярхоўнага Савета СССР (сфарміраваны З’ездам народных дэпутатаў) — 1989 г. (май) — 1990 (сакавік); дэпутат (1980—1990).
Падчас падзей жніўня 1991 года кіраўнік ДКНС, Генадзь Янаеў абвясціў аб уступленні ў пасаду в. а. прэзідэнта, спаслаўшыся на хваробу Гарбачова. Прэзідыум Вярхоўнага Савета СССР абвясціў гэтае рашэнне фактычным зняццем Гарбачова ад улады і запатрабаваў яго адмяніць. Па сцвярджэнні самога Гарбачова і асоб, якія знаходзіліся з ім, ён быў ізаляваны ў (па заявах некаторых былых членаў ГКЧП, іх прыхільнікаў і адвакатаў, ізаляцыі не было   ). Пасля самароспуску ГКЧП і арышту яго былых членаў Гарбачоў вярнуўся з Фароса ў Маскву, па вяртанні аб сваім «зняволенні» сказаў: «Майце на ўвазе, сапраўднай праўды ніхто не даведаецца». 24 жніўня 1991 года абвясціў аб складанні паўнамоцтваў Генеральнага сакратара ЦК. Пасля дадзеных падзей саюзная ўлада ў асобе прэзідэнта Гарбачова стала губляць уплыў у краіне. У лістападзе 1991 Гарбачоў выйшаў з КПСС.
4 лістапада 1991 года старэйшы памочнік Генеральнага пракурора СССР, начальнік упраўлення генеральнай пракуратуры СССР па наглядзе за выкананнем законаў аб дзяржаўнай бяспецы распачаў супраць Гарбачова крымінальную справу па артыкуле 64  (Здрада Радзіме) у сувязі з падпісаннем ім пастаноў  ад 6 верасня 1991 года аб прызнанні незалежнасці Літвы, Латвіі і Эстоніі. У выніку прыняцця гэтых пастаноў быў парушаны Закон СССР ад 3 красавіка 1990 года «Аб парадку рашэння пытанняў, звязаных з выхадам саюзнай рэспублікі са складу СССР», паколькі у гэтых рэспубліках не праводзіліся рэферэндумы аб выхадзе з складу Саюза ССР і для іх не быў устаноўлены пераходны перыяд для разгляду ўсіх спрэчных пытанняў. Генеральны пракурор СССР закрыў справу ў сувязі з тым, што рашэнне аб прызнанні незалежнасці прыбалтыйскіх рэспублік не прымаў асабіста прэзідэнт, а Дзяржсавет. Праз два дні Ілюхін быў звольнены з органаў пракуратуры.
8 снежня 1991 года прэзідэнт РСФСР Б. Ельцын, прэзідэнт Украіны Л. Краўчук і старшыня Вярхоўнага Савета Беларускай ССР С. Шушкевіч падпісалі Белавежскае пагадненне аб спыненні існавання СССР і аб стварэнні СНД. У дзень падпісання белавежскага пагаднення з Гарбачовым сустрэўся віцэ-прэзідэнт Расіі Аляксандр Руцкой, які ўгаворваў прэзідэнта СССР арыштаваць Ельцына, Шушкевіча і Краўчука. Гарбачоў млява запярэчыў Руцкому: «Не панікуйце… У пагаднення няма юрыдычнай асновы… Прыляцяць, мы збярэмся ў Нова-Агарове. Да Новага года будзе Саюзны дагавор!». Гарбачоў праз 25 гадоў растлумачыў, чаму не стаў іх арыштоўваць:"Я думаю, гэта пахла грамадзянскай вайной. Гэта небяспечна. Гэта выглядала б, што я накшталт як для таго, каб утрымаць уладу, пайшоў на такое, хоць трэба было дэмакратычнымі шляхамі дамагацца".
18 снежня, у сваім пасланні ўдзельнікамі сустрэчы ў Алма-Аце па фарміраванні СНД, Гарбачоў прапанаваў назваць СНД «Садружнасцю еўрапейскіх і азіяцкіх дзяржаў» (СЕАД). Таксама ён прапанаваў, каб пасля ратыфікацыі пагаднення аб стварэнні СНД усімі саюзнымі рэспублікамі (акрамя прыбалтыйскіх), было праведзена заключнае пасяджэнне Вярхоўнага Савета СССР, які прыняў б сваю пастанову аб спыненні існавання Савецкага Саюза і перадачы ўсіх яго законных правоў і абавязацельстваў садружнасці еўрапейскіх і азіяцкіх дзяржаў.
21 снежня па рашэнні Савета кіраўнікоў дзяржаў СНД, сыходзячы Прэзідэнт СССР атрымаў пажыццёвыя льготы: спецыяльную пенсію, медыцынскае забеспячэнне ўсёй сям’і, асабістую ахову, дзяржаўную дачу і за ім была замацаваная персанальная аўтамашына. Рашэнне гэтых пытанняў было ўскладзена на Урад РСФСР. Таксама ўдзельнікі сустрэчы ў Алма-Аце фактычна пазбавілі Гарбачова паўнамоцтваў Вярхоўнага Галоўнакамандуючага Узброенымі Сіламі СССР, даручыўшы камандаванне Узброенымі Сіламі міністру абароны СССР маршалу авіяцыі Яўгену Шапашнікаву.
25 снежня 1991 года Гарбачоў у тэлезвароце да народу абвясціў аб спыненні сваёй дзейнасці на пасадзе прэзідэнта СССР і падпісаў указ аб перадачы кіравання стратэгічнай ядзернай зброяй прэзідэнту Расіі Барысу Ельцыну. Пасля гэтага над Крамлём быў спушчаны дзяржаўны сцяг СССР. Адразу пасля адстаўкі экс-прэзідэнт СССР даў інтэрв’ю амерыканскай тэлекампаніі CNN. Як потым успамінаў Гарбачоў: «На працягу 17 дзён, якія рушылі за Белавежскімі пагадненнямі, я чакаў рэакцыі з боку інтэлігенцыі, з боку людзей. Вядома, краіна знаходзілася ў шоку. Але ніхто не выйшаў на вуліцы. Здавалася, што лёс СССР быў толькі маёй праблемай. Указа аб маёй адстаўцы не было. Я прыняў гэта рашэнне самастойна».
Дзейнасць на пасадзе генеральнага сакратара ЦК КПСС і прэзідэнта СССР
Знаходзячыся на вяршыні ўлады, Гарбачоў ў студзені 1987 года на пленуме ЦК КПСС даў старт палітыцы «перабудовы», якая ў далейшым прывяла да рынкавай эканомікі, свабодных выбараў, знішчэння манапольнай улады КПСС і распаду СССР. Аляксандр Якаўлеў адзначаў, што яшчэ ў 1985 годзе прапанаваў Гарбачову план змяненняў у краіне, накіраваны на злом савецкага ладу, але Гарбачоў адказаў, што «пакуль рана», на думку А. Якаўлева, Гарбачоў тады яшчэ не думаў, што «з савецкім ладам пара канчаць».
Кароткі спіс ініцыятыў і падзей, якія прама ці ўскосна звязаны з Гарбачовым:
Адносіны з Захадам
З пачатку 1970-х гадоў Гарбачоў (будучы першым сакратаром Стаўрапольскага крайкама КПСС) з жонкай неаднаразова наведвалі краіны Захаду. У 1971 годзе Гарбачовы ўпершыню апынуліся за мяжой і здзейснілі шматдзённую паездку па Італіі. Спыніліся для адпачынку на Сіцыліі, у прадмесці Палерма, гасцініцы-кааператыве сацыялістаў Città del Mare. У 1972 годзе Гарбачоў наведаў Бельгію, у 1975 — ФРГ, у 1976 — Францыю. У верасні 1977 года па запрашэнні Французскай камуністычнай партыі пара Гарбачовых здзейсніла на легкавой машыне з перакладчыкам трохтыднёвы тур па дзесятках гарадоў Францыі. Ні ў адной з гэтых паездак Гарбачова не прымалі першыя асобы дзяржаў, аднак ён шмат сустракаўся з палітыкамі і прадстаўнікамі грамадзянскай супольнасці на рэгіянальным узроўні, што ўплывала на яго светапогляд.
Вядомасць ў палітычных колах Захаду Гарбачову ўпершыню прынёс яго візіт у маі 1983 года ў Канаду, куды ён адправіўся на тыдзень з дазволу генеральнага сакратара Андропава. Прэм’ер-міністр Канады П’ер Трудо, па ўспамінах Аляксандра Якаўлева, стаў першым буйным заходнім лідарам, які асабіста прыняў Гарбачова і паставіўся да яго з сімпатыяй. Сустрэўшыся таксама і з іншымі канадскімі палітыкамі, Гарбачоў набыў рэпутацыю амбіцыйнага і энергічнага палітычнага дзеяча, які рэзка кантраставаў з састарэлымі калегамі па Палітбюро ЦК КПСС і выяўляў актыўную цікавасць да заходніх метадаў кіравання эканомікай і да заходніх маральных каштоўнасцяў, уключаючы дэмакратыю. У значнай меры поспеху Гарбачова на першых міжнародных агледзінах і фарміраванні яго пазітыўнага іміджу на Захадзе спрыяў, будучы паплечнік генеральнага сакратара Аляксандр Якаўлеў.
Наступны характэрны па сваім змесце і наступствам візіт Гарбачоў здзейсніў у снежні 1984 года, калі пасля перыяду ахалоджвання наведаў Лондан. Па запрашэнні прэм’ер-міністра Маргарэт Тэтчэр, з якой пазнаёміўся ў лютым таго ж года на пахаванні Андропава, Гарбачоў прыбыў у Вялікабрытанію на чале невялікі парламенцкай дэлегацыі, у якасці старшыні Камісіі па замежных справах Савета Саюза Вярхоўнага Савета СССР (гэты пост ён займаў у 1984—1985). Паводле апублікаваных сведчанняў ў кнізе «Горбі і Мэгі» (1995), у ходзе перамоваў з Тэтчэр, якія праходзілі ў нефармальнай і давернай атмасферы ў загараднай рэзідэнцыі Чэкерс, Гарбачоў засяродзіўся на раззбраенчай праблематыцы, а для пераканаўчасці прадэманстраваў суразмоўніцы карту напрамкаў ракетных удараў па Вялікабрытаніі, падрыхтаваную ў СССР на выпадак вайны. Прыйшоўшы да агульнай высновы аб недапушчальнасці падобнага развіцця падзей, перагаворшчыкі дамовіліся аб працягу дыялогу, заклалі падмурак сучасных адносін паміж Усходам і Захадам, зрабілі гістарычны ўклад у спыненне «халоднай вайны». Меморандум переговоров был опубликован в 2016 году.
Прыйшоўшы да ўлады, Гарбачоў паспрабаваў палепшыць і Заходняй Еўропай. Адной з прычын гэтага было жаданне знізіць (каля 25 % дзяржбюджэту СССР). СССР быў не ў стане вытрымліваць гонку ўзбраенняў з ЗША і НАТА.
Па меры савецкае кіраўніцтва разглядала скарачэнне ўзбраенняў і ваенных выдаткаў як спосаб рашэння фінансавых праблем, таму не патрабавала ад сваіх партнёраў гарантый і адэкватных крокаў, губляючы пры гэтым свае пазіцыі на міжнароднай арэне.
З прэзідэнтам ЗША Рональдам Рэйганам Гарбачоў з 1985 па 1988 год правёў чатыры вялікія двухбаковыя сустрэчы, якія азначалі істотнае пацяпленне адносін паміж СССР і Захадам. Першы абмен лістамі адбыўся ў сакавіку-красавіку 1985 года. Першая сустрэча і асабістае знаёмства двух лідараў, уключаючы шпацыр тэт-а-тэт, адбылася 19 лістапада 1985 года ў Жэневе, калі адносіны СССР і ЗША знаходзіліся ў пункту замярзання (кіраўнікі дзвюх дзяржаў з-за вайны ў Афганістане не сустракаліся 6 гадоў). Другі саміт адбыўся ў Ісландыі 12-13 кастрычніка 1986 года, абмяркоўвалася, у прыватнасці, амерыканская праграма (САІ). На перамовах, якія прайшлі ў старажытным драўляным асабняку Хёўдзі ў цэнтры Рэйк’явіка, Гарбачоў і Рэйган не змаглі дасягнуць кансенсусу і падпісаць дамову, але значна прасунуліся наперад у дыялогу па скарачэнні сістэм супрацьракетнай абароны, ушчыльную падышлі да пагаднення аб поўным ядзерным раззбраенні. 8 снежня 1987 года Гарбачоў і прэзідэнт ЗША Рональд Рэйган падпісалі ў Вашынгтоне бестэрміновы Дагавор аб ліквідацыі ракет сярэдняй і меншай далёкасці, які ўступіў у сілу 1 чэрвеня 1988 года. Краіны-ўдзельніцы дагавора абавязаліся не вырабляць, не выпрабоўваць і не разгортваць балістычныя і крылатыя ракеты наземнага базіравання сярэдняй (ад 1000 да 5500 кіламетраў) і малой (ад 500 да 1000 кіламетраў) далёкасці. З 29 мая па 2 чэрвеня 1988 года Рэйган быў госцем Гарбачова ў Маскве, здзейсніўшы афіцыйны візіт у СССР, падчас якога на Краснай плошчы абвясціў, што больш не разглядае Савецкі Саюз як.
24 снежня 1989 года дзяржсакратар Д. Бэйкер у развіццё мер даверу, узгодненых на Мальце, інфармаваў Гарбачова, што ЗША не будуць пярэчыць, калі СССР і яго саюзнікі па Варшаўскай пакту ажыццявяць умяшанне ў Румыніі з мэтай прадухіліць крывавую развязку крызісу рэжыму Чаўшэску. Гарбачоў адказаў адмовай.
Усяго за шэсць гадоў знаходжання на пасадзе Генеральнага сакратара ЦК КПСС Гарбачоў 11 разоў сустракаўся з прэзідэнтамі ЗША: пяць разоў з Р. Рэйганам, шэсць — з Д. Бушам-старэйшым.
У 1989—1990 гады Гарбачоў адыграў ключавую ролю ў аб’яднанні Германіі, нягледзячы на тое, што Маргарэт Тэтчэр і Франсуа Мітэран спрабавалі затармазіць тэмпы інтэграцыйнага працэсу і выказвалі апасенні перад магчымасцю новага «дамінавання» Германіі ў Еўропе. У маскоўскім, які ўзгадніў Гарбачоў і ад імя СССР 12 верасня 1990 года падпісаў міністр замежных спраў Эдуард Шэварднадзэ, зафіксавана, што ва ўсходняй частцы Германіі, на тэрыторыі былой ГДР, не стануць стварацца новыя ваенныя структуры НАТА, разгортвацца дадатковае войска, не будзе размяшчацца зброя масавага знішчэння. Дадзеныя абавязацельствы выконваюцца і ў XXI стагоддзі. Аб пашырэнні жа НАТА на ўсход у маскоўскім Дагаворы 1990 года нічога сказана не было: выбар ЗША і іх саюзнікаў у карысць пашырэння Паўночнаатлантычнага альянсу на ўсход канчаткова сфармаваўся ў 1993 годзе, праз два гады пасля спынення прэзідэнцкіх паўнамоцтваў Гарбачова.
21 лістапада 1990 года Гарбачовым ад асобы СССР разам з кіраўнікамі 35 дзяржаў Еўропы, ЗША і Канады была падпісана «Парыжская хартыя», дзе ў якасці формы прасоўвання да аб’яднанай Еўропы меркавалася магчымасць стварэння Савета бяспекі для Еўропы. Аднак гэтая ідэя не была рэалізавана. У лістападзе 2014 года, у інтэрв’ю «» і падчас свайго візіту ў Берлін на 25-гадовы юбілей Берлінскай сцяны, Гарбачоў заявіў, што з-за адмовы ад гэтай перспектыўнай ідэі «еўрапейскае развіццё набыло аднабокі характар​​», а да восені 2014 года «у наяўнасці крызіс еўрапейскай бяспекі».
Апошні візіт Гарбачова за мяжу ў якасці кіраўніка дзяржавы адбыўся 30 кастрычніка 1991 года, калі прэзідэнт СССР у разгар дзейнасці над праектамі Саюзнага дагавора вылецеў у Мадрыд на мірную канферэнцыю па Блізкім Усходзе.
Як успамінаў памочнік генеральнага сакратара і прэзідэнта СССР, пасля завяршэння афіцыйнай праграмы любога замежнага візіту Гарбачоў звычайна ладзіў «таварыскую вячэру» для шматлікіх суправаджальных асоб — навукоўцаў, журналістаў, экспертаў і персаналу усялякіх службаў: «Як правіла, на такіх сходах пад віно развязваліся гарачыя дыскусіі па самых нечаканых тэмах». У прыватнасці, Гарбачоў дазваляў ў вольным духу абмяркоўваць уварванне савецкіх войскаў у Чэхаславакію 1968 года.
Да сваіх недахопаў, якія абцяжарвалі непасрэдныя зносіны з заходнімі лідарамі, Міхаіл Сяргеевіч адносіў невалоданне англійскай мовай. Раіса Максімаўна з Маргрэтэ Тэтчэр мела зносіны на англійскай, а «я не мог», самакрытычна адзначаў Гарбачоў у верасні 2014 года. З пакалення вышэйшых партыйных функцыянераў, якія працавалі пры Гарбачове, «амаль ніхто не ведаў замежных моў».
Афіцыйнае прызнанне адказнасці кіраўнікоў СССР за трагедыю ў Катыні
22 лютага 1990 года загадчык Міжнароднага аддзела ЦК КПСС накіраваў на імя Гарбачова запіску, у якой паведаміў аб новых архіўных знаходках, якія даказваюць сувязь паміж адпраўкай палякаў з лагераў вясной 1940 года і іх расстрэлам. Ён паказваў, што апублікаванне такіх матэрыялаў цалкам падарве афіцыйную пазіцыю савецкага ўрада (аб «недаказанасці» і «адсутнасці дакументаў») і рэкамендаваў тэрмінова вызначыцца з новай пазіцыяй. У сувязі з гэтым прапаноўвалася паведаміць прэзідэнту Польшчы Войцеху Ярузельскаму, што прамых сведчанняў (загадаў, распараджэнняў і т. д.), якія дазваляюць назваць дакладны час і канкрэтных вінаватых катынскай трагедыі, не знойдзена, але «на падставе азначаных індыцый можна зрабіць выснову аб тым, што гібель польскіх афіцэраў у раёне Катыні — справа рук НКУС і персанальна Берыі і Мяркулава».
13 красавіка 1990 года, падчас візіту ў Маскву Ярузельскага была апублікавана заява ТАСС пра катынскую трагедыю, якая абвяшчала наступнае:
Гарбачоў перадаў Ярузельскаму выяўленыя этапныя спісы НКУС з Казельска, з Асташкава і са Старабільска.
27 верасня 1990 года Галоўная ваенная пракуратура СССР пачала расследаванне крымінальнай справы па факце забойстваў у Катыні, якая атрымала парадкавы нумар 159. Расследаванне, пачатае Галоўнай ваеннай пракуратурай СССР, было працягнута Галоўнай ваеннай пракуратурай РФ і вялося да канца 2004 года; падчас яго былі дапытаны сведкі і ўдзельнікі распраў над палякамі.
21 верасня 2004 года ГВП аб’явіла аб спыненні катынскай справы. Адным з вынікаў расследавання, пачатага пры Гарбачове, стала стварэнне ў Катыні памяці ахвяр трагедыі.
Сітуацыя ў Закаўказзі
У жніўні 1987 года карабахскія армяне пасылаюць у Маскву, падпісаную дзесяткамі тысяч грамадзян, з просьбай перадаць НКАВ у склад Армянскай ССР. 18 лістапада таго ж года ў інтэрв’ю французскай газеце «» дарадца Гарбачова, Абел Аганбегян робіць заяву: «''Я б хацеў даведацца пра тое, што Карабах стаў армянскім. Як эканаміст я лічу, што ён больш звязаны з Арменіяй, чым з Азербайджанам''». Такія заявы робяцца іншымі грамадскімі і палітычнымі дзеячамі. Армянскае насельніцтва Нагорнага Карабаха ладзіць дэманстрацыі з заклікам аб перадачы НКАВ у склад Армянскай ССР. У адказ азербайджанскае насельніцтва Нагорнага Карабаха пачынае выступаць з патрабаваннем захавання НКАВ у складзе Азербайджанскай ССР. Для падтрымання парадку Гарбачоў адправіў у Нагорны Карабах з Грузіі батальён 160-га палка.
7 снежня 1990 года ў Цхінвалі быў уведзены полк унутраных войскаў СССР са складу Тбіліскага гарнізона.
Канфлікт у Ферганскай даліне
Пагромы турак-месхетынцаў у 1989 годзе ва Узбекістане больш вядомыя як Ферганскія падзеі. У пачатку мая 1990 года ва ўзбекскім горадзе Андыжан адбыўся пагром армян і яўрэяў.
Баі ў Ерэване
27 мая 1990 года адбылося ўзброенае сутыкненне армянскіх узброеных атрадаў з унутранымі войскамі, у выніку чаго загінулі двое салдат і 14 баевікоў.
Прыбалтыйскія канфлікты
У студзені 1991 года адбыліся падзеі ў Вільнюсе і Рызе, якія суправаджаліся прымяненнем ваеннай сілы. У ходзе падзеяў у Вільнюсе падраздзяленні савецкай арміі ўзялі штурмам тэлецэнтр, іншыя грамадскія будынкі (т. зв. «партыйную ўласнасць») у Вільнюсе, Алітусе, Шаўляі.
Пасля адстаўкі
25 снежня 1991 года, пасля падпісання кіраўнікамі 11 саюзных рэспублік Белавежскага пагаднення аб спыненні існавання СССР і Алма-Атынскага пратаколу да яго (у абыход пярэчанняў Гарбачова), Міхаіл Гарбачоў склаў з сябе паўнамоцтвы прэзідэнта СССР. Са студзеня 1992 да гэтага часу — Прэзідэнт Міжнароднага Фонду сацыяльна-эканамічных і паліталагічных даследаванняў. Адначасова з сакавіка 1993 года па 1996 год — прэзідэнт, а з 1996 года — Старшыня Праўлення Міжнароднага Зялёнага Крыжа.
6 красавіка 1992 года экс-прэзідэнт СССР быў дапытаны следчым Генеральнай пракуратуры РСФСР Уладзімірам Карасёвым па справе аб фінансах КПСС.
З 1993 года Гарбачоў валодаў 10 % акцый «».