cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Юлія Аляксандраўна Саніна
Біяграфія
У 2020 прыняла ўдзел у шоу «Маскарад» на тэлеканале 1+1 у вобразе Дракошы.
У 2020 і 2021 годзе ўвайшла ў спіс 100 самых уплывовых жанчын Украіны па версіі часопіса «Фокус».
У 2021 годзе Юлія Саніна стала амбасадарам брэндаў Danone і Vodafone.
5 ліпеня 2021 года Юлія Саніна разам з Цінай Караль выканалі песню «Вільна» на музычным фестывалі Atlas Weekend.
12 красавіка 2022 года ўкраінскія спявачкі Юлія Саніна, Ціна Караль, Dorofeeva, Кацярына Паўленка (Go A), сумесна выканалі песні «Вільна» і «Червона Каліна», а гэтак жа Юлія выканала фрагмент кампазіцыі «Коханці» падчас перапынку дабрачыннага футбольнага матчу «Match For Peace» у падтрымку Украіны паміж Дынама (Кіеў) і Легія (Варшава) на стадыёне «Легіі».
Сям’я
Юлія замужам за Валерыем Бебка, крэатыўным прадзюсарам і гітарыстам гурта The Hardkiss. Свае адносіны пара хавала на працягу 5 гадоў (з 2009 года). Праз паўгода з дня знаёмства Валерый Бебка зрабіў Юліі прапанову, але затым яшчэ паўтара года яна праходзіла ў нявестах. Вяселле было аформлена ва ўкраінскім аўтэнтычным стылі.
21 лістапада 2015 года ў пары нарадзіўся сын Данііл.
Astropectenidae
Astropectenidae — сямейства марскіх зорак з атрада Paxillosida.
Арэал
Прадстаўнікі сямейства Astropectinidae жывуць уздоўж кантынентальных шэльфаў ўсіх мацерыкоў, уключаючы Антарктыду.
Спіс родаў
Па стане на 2013 год, было апісана 27 родаў марскіх зорак, якія адносяцца да дадзенага сямейства :
Віктар Станіслававіч Машчынскі
Віктар Станіслававіч Машчынскі — архітэктар. Малодшы інжынер магілёўскага губернскага праўлення прынамсі з 1906 па 1909 год.
Біяграфія
Скончыў Рыжскі палітэхнічны інстытут. Калежскі асэсар.
Адрасы
У 1910 годзе жыў у Магілёве па вуліцы Ледзькаўскай у доме Гарбачэўскага.
Стэнлі Бен Прузінер
Стэнлі Бен Прузінер (Stanley B. Prusiner, нар., Дэ-Мойн, Аява, ЗША) — амерыканскі неўролаг, біяхімік і вірусолаг, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне ў 1997 годзе за даследаванні прыёнаў.
Біяграфія
Прафесар Каліфарнійскага ўніверсітэта.
У 1992 годзе Прузінер абраны ў Нацыянальную акадэмію навук, і ў яе кіруючы савет у 2007 годзе. Ён таксама член Амерыканскай акадэміі мастацтва і навук (1993), Каралеўскага таварыства (1996), Амерыканскага філасофскага таварыства (1998), Сербскай акадэміі навук і мастацтваў (2003) і Інстытута медыцыны.
У 2009 годзе вучоны наведваў Беларусь, быў у музеі гісторыі і культуры яўрэяў Беларусі. Продкі вучонага ў XVIII стагоддзі жылі ў Мінску, Шклове, Магілёве, Пружанах і Міры. У канцы XIX стагоддзя прадзед Стэнлі, юрыст Вульф Прузінер, які жыў у Маскве, вымушаны з’ехаць у Амерыку пасля высялення яўрэяў з Масквы.
Навуковая дзейнасць
Адкрыў прыёны — інфекцыйныя агенты бялковай прыроды, якія выклікаюць пашкоджанні галаўнога мозга (энцэфалапатыі) чалавека і жывёл, у т.л. скрэйпі (сверб) авечак і губчатую энцэфалапатыю («шаленства») буйнога рагатага быдла.
Вызначыў амінакіслотную паслядоўнасць прыёнавага бялка і індэтыфікаваў яго ген.
Цяпер Прузінер узначальвае навукова-даследчую лабараторыю ў Каліфарнійскім універсітэце ў Сан-Францыска, займаецца даследаваннем прыёнавых хвароб, хваробы Альцгеймера і таўпатыі.
ЖФК Няміга Мінск
«Няміга» — былы беларускі жаночы футбольны клуб з горада Мінска. Выступаў ў жаночай лізе чэмпіянату Беларусі.
Чэмпіянат і Кубак Беларусі
== Склад каманды ў 2004 годзе    ==
Такыр (Паўладарская вобласць)
Такыр — сяло ў Лябяжынскім раёне Паўладарскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад Баймульдзінскай сельскай акругі. Код КАТА — 555235200.
Мазырскі павет
Назву Мазырскі павет мелі наступныя адміністрацыйна-тэрытарыяльныя адзінкі:
Бальшое Азарава
Бальшое Азарава (Большое Азарово) — вёска ў Холм-Жыркоўскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Агібалаўскага сельскага паселішча.
Гісторыя
Да 1917 года тэрыторыя ў складзе Бельскага павета Смаленскай губерні Расійскай імперыі. У 1918 годзе Смаленшчына абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі, а ў студзені 1919 года — Беларускай ССР, аднак неўзабаве ўвайшла ў склад РСФСР.
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупаваная гітлераўскімі войскамі ў кастрычніку 1941 года, вызвалена ў сакавіку 1943 года.
У 2004—2019 гадах у складзе Пігулінскага сельскага паселішча.
Полосатая газета
«Полосатая газета» — друкаванае выданне для дзяцей 6—13 гадоў, сацыяльны праект, які прапагандуе здаровы лад жыцця і духоўна-маральныя каштоўнасці.
Галоўны рэдактар — Ганна Уладзіміраўна Граноўская (настаўнік пачатковых класаў, педагог-псіхолаг, аўтар нестандартных дапаможнікаў для дзяцей).
Выданне распаўсюджваецца праз падпіску поштай і продаж у «Белсаюздруку». Падпісны індэкс на «Белпошце»: для індывідуальных падпісчыкаў — 63140, для ведамасных — 631402.
Змест
«Паласатая газета» з'яўляецца адзіным ў Беларусі перыядычным выданнем для дзяцей, якое створана пры ўдзеле дзіцячых псіхолагаў і якое таксама ўхваленае дзіцячымі псіхолагамі. Асноўна тэматыка газеты — займальныя навуковыя факты, экалогія, бяспека дзяцей.
На старонках выдання размешчаны галаваломкі, нататкі з падарожжамі па самых розных кутках света, публікацыі з асвятленнем дзіўных падзей, здольнасцяў людзей і жывёл. Таксама ёсць рубрыка аб асаблівых дзецях.
Аляксей Іванавіч Гарчакоў
Князь Аляксей Іванавіч Гарчакоў (1769—1817) — рускі военачальнік з роду Гарчаковых, пляменнік і вучань А. В. Суворава, ваенны міністр у 1812—1815 гадах. Брат генерала Андрэя Гарчакова.
Пратэсты супраць інтэграцыі з Расіяй
Перадгісторыя
2 красавіка 1996 года Беларусь і Расія заключылі пагадненне аб інтэграцыі, у выніку чаго была створана Саюзная дзяржава, але фактычна абедзве краіны захавалі свой суверэнітэт. З таго часу ўрад Расіі перыядычна вяртаўся да ідэі паглыблення інтэграцыі з Беларуссю. У верасні 2019 года ўрады Расіі і Беларусі дамовіліся аб распрацоўцы некалькіх практычных крокаў у кірунку інтэграцыі ў форме 33 дарожных карт, у якіх разбіраліся пытанні сінхранізацыі заканадаўства Беларусі і Расіі. Было прынята рашэнне аб сустрэчы кіраўнікоў Беларусі і Расіі па пытанні ўзгаднення гэтых дарожных карт 7—8 снежня 2019 года.
Ход падзей
7 снежня 2019 года па закліку апазіцыйнага палітыка Паўла Севярынца жыхары Мінска, якія выступалі супраць інтэграцыі з Расіяй, арганізавалі ланцуг уздоўж праспекта Незалежнасці ў раёне Кастрычніцкай плошчы і потым прайшліся па цэнтры горада. У акцыі было ад некалькіх сот да тысячы ўдзельнікаў. Міліцыя папярэджвала аб тым, што на правядзенне акцыі няма дазволу Мінгарвыканкама, але сілу супраць удзельнікаў не выкарыстоўвала. 8 снежня акцыя паўтарылася з удзелам некалькіх сотняў чалавек, акцыя прайшла пераважна мірна, але вадзіцель машыны, які сігналіў у падтрымку пратэстуючых, быў затрыманы. 20 снежня ў Санкт-Пецярбургу працягнуліся перамовы прэзідэнтаў аб пашырэнні інтэграцыі саюзных дзяржаў. У гэты дзень чарговая акцыя ў Мінску сабрала менш людзей, бо на 40 ўдзельнікаў акцый 7—8 снежня былі складзены пратаколы, пераважна з папярэджаннямі. Удзельнікі сабраліся на Кастрычніцкай плошчы, прайшлі да плошчы Незалежнасці і правялі там мітынг. 21 снежня акцыю паўтарылі яшчэ раз. У гэты раз на мітынг на Кастрычніцкай плошчы ў Мінску прыйшоў адзін прыхільнік інтэграцыі з Расіяй. 29 снежня на Кастрычніцкай плошчы Мінска прайшоў яшчэ адзін мітынг супраць інтэграцыі Беларусі з Расіяй. Вячаслаў Сіўчык ад імя пратэстоўцаў патрабаваў апублікаваць усе дарожныя карты паглыблення інтэграцыі з Расіяй.
4 студзеня 2020 года ў Полацку прайшла яшчэ адна акцыя за незалежнасць Беларусі, удзельнікі якой былі аштрафаваныя.
Вынікі
У снежні 2019 года і студзені 2020 года прайшлі суды над удзельнікамі пратэсту супраць інтэграцыі з Расіяй. Удзельнікі акцый былі аштрафаваны за правядзенне несанкцыянаваных мітынгаў і шэсцяў у сталіцы і абласных цэнтрах. 13 чалавек асуджаныя на адміністрацыйны арышт, у тым ліку Павел Севярынец і аршанскі блогер Шэры Кот. Агульная сума штрафаў склала 34,5 тыс. рублёў. Інфармацыя па ўзгадненні заканадаўства Расіі і Беларусі ў форме дарожных карт засталася закрытай, але снежаньскія перамовы 2019 года Пуціна і Лукашэнкі аб паглыбленні інтэграцыі не прывялі да фактычнага пашырэння гэтага працэсу па стане на 2021 год.
Залютця (Старавыжыўскі раён)
Залютця (Залю́ття) — вёска ў Старавыжыўскім раёне Валынскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Дубэчнскай вясковай абшчыны.
Багушэўск
Багушэўск  — гарадскі пасёлак у Сенненскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі. За 60 км ад Віцебска, за 40 км ад Оршы. Цэнтр сельсавета і сельгаспрадпрыемства «Багушэўскае». Чыгуначная станцыя Багушэўская на лініі Віцебск—Орша. Насельніцтва 2 563 чал. (2017).
Гісторыя
У XIX ст. вядомы як фальварак Багушэўка. Пры дарозе Сянно—Віцебск, каля «капліцы Макавея» куды на царкоўныя святы з Серакаротні (цяпер вёска Лучазарная) прыязджаў святар і збіралася шмат сялян з навакольных вёсак, у 1879 годзе вырашала пасяліцца некалькі прадпрымальных людзей, каб весці гандаль. Забароўскі адкрыў карчму, Гозін — заезны дом (гасцініца разам з бакалейным магазінам), Рэут — магазін. Іх можна лічыць заснавальнікамі Багушэўска. Затым пасяліліся Ландзёнак, Кулік, Кац, Крывашэеў. У 1854—1884 г. працаваў бровар, галоўным піваварам на якім быў латыш Рэут.
У 1901 г. пачалося будаўніцтва чыгункі Віцебск—Жлобін. Адну са станцый вельмі было вырашана пабудаваць у гэтых мясцінах. Зямля належала Дз. Багушэўскаму, па некаторых звестках палкоўніку, які пражываў у Санкт-Пецярбургу. Ён згадзіўся перадаць частку зямлі пад станцыю, але пры ўмове, што станцыя атрымае назву ў гонар яго жонкі — Багушэўская. У сваю чаргу населены пункт каля станцыі атрымаў назву Багушэўск. Сам Дз. Багушэўскі памёр у 1903 г. і пахаваны ў вёсцы Худалеі (цяпер вёска Рыбнае) пад Багушэўскам.
Пазней у Багушэўску пабудавалі магазін, склады для газет і бензіну. Пасёлак пачаў хутка расці ў выніку перасялення сюды яўрэяў з навакольных вёсак. Былі сярод іх гандляры, шаўцы, рамізнікі, кавалі. У 1915 годзе ў Багушэўску пабудавалі лесапілку.
3 1924 г. Багушэўск у Аршанскай акрузе, цэнтр сельсавета. У 1933 годзе тут дзейнічалі прадпрыемствы: льнозавод, кузня прамысловай арцелі, шавецкая майстэрня, мэблевая фабрыка, смаляная арцель «1-га Мая», вінзавод (створаны да рэвалюцыі). У 1924—1931 і ў 1935—1960 гг. цэнтр Багушэўскага раёна, з 27.09.1938 гарадскі пасёлак.
Падчас Вялікай Айчыннай вайны 3 ліпеня 1941 да 25.06.1944 акупаваны нямецка-фашысцкімі захопнікамі. Вызвалены 25 чэрвеня 1944 г. у ходзе Віцебска-Аршанскай наступальнай аперацыі.
Бітва пры Сьера-Гуадалупе (1936)
Бітва пры Сьера-Гуадалупе (Batalla de Sierra Guadalupe) — працяглая ваенная кампанія арміі нацыяналістаў, якія наступалі на поўнач у бок Мадрыда на ранніх этапах грамадзянскай вайны ў Іспаніі. У сярэдзіне—канцы жніўня 1936 года тры калоны рэгуларэс Афрыканскай арміі генерала Хуана Ягуэ прарваліся праз горы Сьера-дэ-Гуадалупе, таксама вядомыя як Сьера-дэ-лас-Вільюэркас, у цэнтральнай Іспаніі і перайшлі ўброд праз раку Таха, захапіўшы некалькі гарадоў і хутка разграміўшы сілы рэспубліканцаў.
Багушэўск
Гісторыя
З 1960 года Багушэўск у складзе Сенненскага раёна.
Верчэя
Верчэя (Verceia) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Ламбардыя, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Сондрыа.
Багушэўск
Гаспадарка
Мэблевая фабрыка, лясгас, леспрамгас, льнозавод, акцыянернае таварыства «Багушэўскмэбля», пашывачны і кандытарскі цэхі, камбінат бытавога абслугоўвання, раённая бальніца, абласная туббальніца, аптэка, 2 сярэднія і базавая санаторна-амбулаторныя школы, музычная школа, народны тэатр, дзіцячы садок, Дом піянераў і школьнікаў, Дом культуры, 2 бібліятэкі, кавярня, аддзяленне сувязі, АТС, 7 магазінаў, працуе рынак.
Бітва пры Сьера-Гуадалупе (1936)
Перадумовы
Каб прыкрыць паўднёвыя падыходы, Рэспубліка накіравала так званую «армію Эстрэмадуры», колькасць каля 9000 апалчэнцаў. Многія з гэтых войскаў былі ў спешцы перадыслакаваны з гор фронту Сьера-дэ-Гвадарама, і іх стан у даліне ракі Таха значна пагоршыўся.
Верчэя
Насельніцтва складае 1116 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 101 чал./км². Займае плошчу 11 км². Паштовы індэкс — 23020. Тэлефонны код — 0343.
Бітва пры Сьера-Гуадалупе (1936)
Бітва
Урадавыя апалчэнцы мелі вельмі недастатковую падрыхтоўку і рыштунак і апынуліся няздольнымі супрацьстаяць дысцыплінаванаму Іспанскаму легіёну і мараканскім ударным войскам Рэгуларэс. Рэспубліканскія часці не прывыклі да баявых умоў у такой бясплоднай засушлівай даліне. Дэзерцірства абяскровіла рэспубліканцаў, якія адмовіліся рыць акопы. Такім чынам, нацыяналісты перахітрылі і абышлі абаронцаў, змушаючы пастаянна адступаць.
Багушэўск
Гаспадарка
Сельгаспрадпрыемства спецыялізуецца на вытворчасці малочна-мясной прадукцыі і насенняводстве траў. Машынны двор і майстэрня па рамонту тэхнікі.
Бітва пры Сьера-Гуадалупе (1936)
Бітва
У склад сіл Рэспублікі ўваходзіла 2000 анархістаў, якія адмовіліся падпарадкоўвацца яго загадам і пачалі бескарысныя атакі ўздоўж пагоркаў Сан-Вісентэ. 17 жніўня маёр Хелі Тэла прарваўся да Трухільа і перасёк Таха ля Альмараса. 21 жніўня Гуадалупе паў перад сіламі маёра Антоніа Кастэхона.
Верчэя
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы.
Багушэўск
Транспарт
Чыгуначная станцыя. Аўтадарогамі злучаны з Сянном, Віцебскам, Оршай.
Абсерваторыя
Абсерваторыя (observatorium) — спецыялізаваная навуковая ўстанова, у тым ліку і збудаванне, якое выкарыстоўваецца для назірання зямных і/або астранамічных з’яў. Паходзіць ад.
Астраномія, кліматалогія, геалогія, метэаралогія і вулканалогія — прыклады дысцыплін, для якіх будаваліся абсерваторыі. Гістарычна, абсерваторыі былі простыя: напрыклад, Стоўнхендж або тыя, якія ўтрымлівалі толькі секстант (прыбор для вымярэння адлегласцяў паміж зоркамі).
Ваенна-ўліковая спецыяльнасць
Ваенна-уліковая спецыяльнасць (ВУС) — ваенная спецыяльнасць вайскоўца і ваеннаабавязанага для яго ўліку і выкарыстання у ваеннай справе Расіі, указанне ваеннай і уліковым спецыяльнасць спецыяльнасці дзеючага, які знаходзіцца ў запасе або ў адстаўцы вайскоўца УС Расіі і іншых войскаў, сіл, спецвойскаў (спецслужбаў) і фарміраванняў.
Інфармацыя аб ВУС заносіцца ў ваенны білет або даведку ўзамен ваеннага білета. Усе ВУС падпадзяляюцца на групы, само пазначэнне ВУС ў Расіі і некаторых іншых краінах СНД звычайна ўяўляе сабой шасцізначная лік і, часта, літару (напрыклад, 113259А). Першыя тры лічбы абазначаюць нумар ваенна-ўліковага спецыяльнасці, наступныя тры лічбы — код вайсковай пасады, затым літарай паказваюцца асаблівыя прыкметы ваеннай службы.
NGC 5743
NGC 5743 (іншыя абазначэнні — ESO 580-17, MCG -3-38-4, IRAS14423-2042, PGC 52680) — спіральная галактыка (Sb) ў сузор’і Шалі.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Новабурэйскі
Новабурэйскі (Новобуре́йский) — пасёлак гарадскога тыпу ў Амурскай вобласці Расіі, адміністрацыйны цэнтр Бурэйскага раёна і муніцыпальнага ўтварэння «Рабочы пасёлак (пасёлак гарадскога тыпу) Новабурэйскі». Насельніцтва — 6946 чал. (2018). Размешчаны ва ўсходняй частцы вобласці на правым беразе ракі Бурэі за 175 км на ўсход ад Благавешчанска, ля аўтадарогі «Амур». За 8 км на захад ад пасёлка — чыгуначная станцыя Бурэя на Транссібірскай магістралі.
Мандалорац
«Мандалорац» (The Mandalorian) альбо «Зорныя войны: Мандалорац» (Star Wars: The Mandalorian) — прыгодніцкі касмічны вэб-серыял, створаны Джонам Фаўра і паказаны на канале Disney+ ў 2019 годзе. Гэта першы гульнявы серыял у сусвеце «Зорных войнаў». Сюжэт разгортваецца праз пяць гадоў пасля падзей фільма «Вяртанне джэдая» і за 25 гадоў да падзей фільма «Абуджэнне Сілы» і апавядае пра прыгоды мандалорца-паляўнічага на галовы. Пасля атрымання станоўчых ацэнак запланаваны выхад 2-га сезона.
Барысава (Холм-Жыркоўскі раён)
Барысава (Борисово) — вёска ў Холм-Жыркоўскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Агібалаўскага сельскага паселішча.
Гісторыя
Да 1917 года тэрыторыя ў складзе Бельскага павета Смаленскай губерні Расійскай імперыі. У 1918 годзе Смаленшчына абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі, а ў студзені 1919 года — Беларускай ССР, аднак неўзабаве ўвайшла ў склад РСФСР.
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупаваная гітлераўскімі войскамі ў кастрычніку 1941 года, вызвалена ў сакавіку 1943 года.
У 2004—2019 гадах у складзе Пігулінскага сельскага паселішча.
Леапальдзіна
«Леапальдзіна» (Германская акадэмія прыродазнаўцаў «Леапольдзіна», Deutsche Akademie der Naturforscher Leopoldina, Deutsche Akademie der Wissenschaften) — найстарэйшае нямецкае таварыства прыродазнаўцаў, якое стала нацыянальнай Акадэміяй навук. Заснавана ў 1652 годзе ўрачом у Швайнфурце як Academia Naturae Curiosorum. Знаходзіцца пад патранатам Федэральнага прэзідэнта Германіі. Зарэгістравана як некамерцыйная арганізацыя і фінансуецца федэральным урадам Германіі і ўрадам Саксоніі-Ангальт, дзе размешчана. Уключаючы ў сябе больш за 1500 членаў з 30 краін свету, з’яўляецца найбуйнейшай акадэміяй у Германіі.
З 1878 года знаходзіцца ў горадзе Гале. Раней месцазнаходжанне акадэміі мянялася ў залежнасці ад месца жыхарства яе прэзідэнта.
Узнагароды
Акадэмія ўручае шэраг узнагарод, сярод якіх:
Аляксандр Васілевіч Асяненка
Аляксандр Васілевіч Асяне́нка (нар., г.п. Астравец, Астравецкі раён, Гродзенская вобласць) — беларускі архітэктар.
Біяграфія
Скончыў у 1975 годзе Беларускі палітэхнічны інстытут. У 1975—1993 гадах працаваў у інстытуце Віцебскграмадзянпраект: архітэктар, старэйшы архітэктар, кіраўнік групы, галоўны архітэктар праектаў, кіраўнік Архітэктурна-канструктарскай майстэрні № 1. У 1991—2004 гадах дырэктар «Творчай майстэрні архітэктара А. В. Асяненкі», з 2004 года — галоўны архітэктар ААТ «Сіці-Арх плюс».
Сябра Саюза архітэктараў СССР з 1979 года. У 1992—1998 гадах старшыня Віцебскай абласной арганізацыі Саюза архітэктараў і член рэспубліканскага Савета БСА. Член КПСС з 1986 года.
Пражывае ў Віцебску па пр. Фрунзэ, 17а.
Творчасць
Асноўныя работы ў Віцебску (у сааўтарстве): комплекс інтэрнатаў на праспекце Перамогі, 82-кватэрны дом па вуліцы Чкалава, 24-кватэрны дом па вул. Леніна, жылыя дамы № б, 7, 8 па праспекце Будаўнікоў (1981, 1986, 1987), 12-павярховы жылы дом для маласямейных (1987).
Узнагароды
Узнагароджаны граматай Віцебскага аблвыканкама, дыпломамі рэспубліканскіх архітэктурных аглядаў-конкурсаў Беларусі і Расіі, Ганаровымі граматамі БСА.
Эканоміка Бангладэш
Бангладэш — краіна з нізкім узроўнем даходу нацыянальнай эканомікі і слаба развітым рынкам. Аднак у ХХІ стагоддзі прыцягненне замежнага капіталу з выкарыстаннем таннай працоўнай сілы дазволіла стварыць магутную швейную і тэкстыльную прамысловасць, а Бангладэш увайшла у лік буйнейшых у свеце экспарцёраў тэкстылю і адзення. Аснову сельскай гаспадаркі, у якой занята амаль палова насельніцтва, складае вырошванне рысу і джуту. Прызнаючы вялікі патэнцыял краіны, эканамісты адносяць Бангладэш да групы "N-11" (Наступныя 11 эканомік).
Паказчыкі
Паводле класіфікацыі ААН Бангладэш доўгі час уваходзіла ў лік найменш развітых краін свету. У 2000-2010-я гг.. Бангладэш, нягледзячы на карупцыю, палітычную нестабільнасць і інш., дэманстравала адныя з найвышэйшых тэмпаў росту ВУП у свеце (у 2015-2017 — у сярэднім 7 % штогод). Тым не менш, 24% насельніцтва краіны ўсё яшчэ жыве ніжэй міжнароднай рысы беднасці на менш чым $ 1,25 у дзень(у 2007 такіх было нашмат больш — 42 %). Аб'ём ВУП па парытэце пакупніцкай здольнасці ў 2017 склаў 687 млрд дол. (у 2015 — 600 млрд.) на душу насельніцтва — 4600 дол. ЗША.
Залатавалютныя запасы — 5,5 млрд дол (2007). Дзяржаўны доўг — 80 млрд дол (2016). Інфляцыя ў 2017 на ўзроўні 5,7 %. Узровень беспрацоўя невысокі — 4 % у 2015-2016.
Сельская гаспадарка
Вядучая галіна эканомікі — сельская гаспадарка з рысавым ухілам, у якой занята каля 43 % насельніцтва. Збор зерневых (рыс, пшаніца) у пачатку 2000-х не перавышаў 20 млн т. і не задавальняў ўнутраных патрэб краіны, таму харчовы дэфіцыт пакрываўся за кошт імпарту. У апошнія гады сельская гаспадарка дасягнула значных поспехаў: аднаго рысу збіраецца больш за 50 млн тон штогод, а яшчэ Бангладэш уваходзіць у першую дзясятку краін па зборы бульбы — 8 млн тон у 2018, па гэтым паказчыку бангладэшскія аграрыі апярэдзілі беларускіх! Галоўныя тэхнічныя культуры: джут, па вырошванні якога Бангладэш з'яўляецца сусветным лідарам, а таксама чай. Сельская гаспаарка краіны падвяргаецца шматлікім пагрозам: напрыклад, у 2017 частка ўраджаю рысу была страчана ў выніку рэкорднае паводкі, яшчэ частку з'елі 700 тыс. бежанцаў з М'янмы. Па прычыне аграрнай перанаселенасці адною з найвялікшых праблем краіны з'яўляецца беззямелле. Беззямельныя сяляне часта перасяляюцца ў гарады, асабліва Даку, дзе цяжка знайсці працу і жытло. Іншыя незаконна перабіраюцца ў Індыю.
Лютка (Валынская вобласць)
Лютка (Лю́тка) — вёска ў Старавыжыўскім раёне Валынскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Дубэчнскай вясковай абшчыны.
Эканоміка Бангладэш
Энергетыка
У Бангладэш вядзецца здабыча прыроднага газу (запасы ацэньваюцца ад 360 да 657 млрд куб.м.), нафты. У 2018 годзе быў адрыты тэрмінал і пачаўся экспарт звадкаванага прыроднага газу. Гідраэнергетычныя рэсурсы выкарыстоўваюцца практычна поўнасцю. У 2017 пачалося будаўніцтва АЭС «Рупур» у 160 км на захад ад Дакі. Праектная магутнасць АЭС — 2400 МВт, адкрыццё плануецца ў 2023 годзе, будоўлю вядзе расійскі «Атамбудэкспарт».
Знешні гандаль
Гандлёвы абарот з Беларуссю ў 2016 склаў 155 млн долараў. 97 % беларускага экспарту прыйшлося на калійныя ўгнаенні. Падпісаныя пагадненні аб пастаўцы тэхнікі "Амкадор" на 50 млн долараў.
Транспарт
Асноўны марскі порт і гандлёва-прамысловы цэнтр са свабоднай экспартнай зонай — Чытагонг (4 млн. чал.). Становішча ў нізоўях буйнейшых рэк рэгіёна дорыць Бангладэш больш за 8000 км унутраных водных шляхоў, таму рачны транспарт тут мае вялікае значэнне.
Ла-Плата (Мэрыленд)
Ла-Плата (La Plata) — горад у акрузе Чарльз, штат Мэрыленд, ЗША. Плошча — 19,3 км² (19,2 км² — суша, 0, 1 км² — вада). Насельніцтва — 9631 чалавек (23-і па колькасці жыхароў у штаце). Шчыльнасць насельніцтва — 450 чал/км ². Заснаваны ў 1888 годзе.
Тыяна Бошкавіч
Тыяна Бошкавіч (Тијана Бошковић; 3 сакавіка 1997, Трэбіне) — сербская валейбалістка, дыяганальная нападная турэцкага клуба «Эджзаджыбашы» і зборнай Сербіі. Сярэбраны прызёр Кубка свету, бронзавы прызёр чэмпіянату Еўропы, двухразовая чэмпіёнка Сербіі, уладальніца Кубка і Суперкубка Сербіі, чэмпіёнка моладзевай еўрапейскай першасці, удзельніца чэмпіянату свету 2014 года. Сярэбраны прызёр Алімпійскіх гульняў 2016.
Біяграфія
Ціна Бошкавіч нарадзілася 3 сакавіка 1997 года ў горадзе Трэбіне, Рэспубліка Сербская, Боснія і Герцагавіна. Гуляць у валейбол пачала з ранняга дзяцінства, ужо ва ўзросце дзесяці гадоў пераехала на сталае жыхарства ў горад Білеча і ўвайшла ў моладзевы склад мясцовага жаночага валейбольнага клуба «Херцаговац». У 2010 годзе прабілася ў асноўны склад каманды і цягам аднаго сезона выступала ў чэмпіянаце Босніі і Герцагавіны. Потым пераехала ў Сербію, у перыяд 2011—2015 гадоў прадстаўляла сербскі клуб «Партызан Візура» з Белграда і з часам прыняла сербскае грамадзянства.
Першага сур'ёзнага поспеху на сталым міжнародным роўні Тыяна Бошкавіч дамаглася ў 2015 годзе, калі далучылася да турэцкага клуба «Эджзаджыбашы» са Стамбула. У гэтым сезоне яна заваявала бронзавы медаль на Кубку свету ў Японіі, саступіўшы перадавую пазіцыю толькі камандзе Кітайскай Народнай Рэспублікі. Пазней дадала ў паслужны спіс бронзавую ўзнагароду, атрыманую на чэмпіянаце Еўропы ў Бельгіі і Нідэрландах — тут на стадыі паўфіналаў сербкі былі спынены зборнай Расіі, якой прайгралі з рахункам 1:3, але ў суцяшальным матчы за трэцяе месца ўсё ж узялі верх над зборнай Турцыі 3:0.
Аляксандр Паўлавіч Гурскі
Аляксандр Паўлавіч Гурскі (? — снежань ) — беларускі трэнер.
Клубная кар’ера
Стаяў ля вытокаў развіцця жаночага футбола ў Беларусі. З 1992 па 1998 год узначальваў камітэт па жаночым футболе АБФФ, з 1994 па 1998 год быў членам выканаўчага камітэта АБФФ. З 1989 па 2002 год уваходзіў у склад прэзідыума Федэрацыі футбола горада Мінска. Займаў пасаду віцэ-прэзідэнта міжнароднай асацыяцыі «Саюз клубаў аматараў футбола».
Быў галоўным трэнерам жаночых футбольных клубаў «Электроніка» і «Няміга».
Ільянскія Хутары
Ілья́нскія Хутары́ (, Ильянские Хутора) — вёска ў Вілейскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Ільянскага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1945 гадах вёска ў складзе Польскай Рэспублікі, Віленскага ваяводства, Вілейскага павета, гміны Ілья.
Стоўнхендж
Стоўнхендж (Stonehenge, літар. «Каменны хендж») — занесенае ў спіс Сусветнай спадчыны каменнае мегалітычнае збудаванне (кромлех) на Солсберыйскай раўніне ў графстве Уілтшыр (Англія). Прыкладна за 130 км на паўднёвы захад ад Лондана.
Датаванне
Першыя даследчыкі звязвалі пабудову Стоўнхенджа з друідамі, раскопкі, аднак, адсунулі час стварэння Стоўнхенджа да новакаменнага і бронзавага вякоў. Сучасная датыроўка элементаў Стоўнхенджа, заснаваная на радыевугляродным метадзе, вылучае наступныя фазы стварэння:
Білі Джын Кінг
Білі Джын Кінг (анг. Billie Jean King, у дзявоцтве Мофіт (анг. Moffitt), нар. 22 лістапада 1943 года, Лонг-Біч, штат Каліфорнія, ЗША) — знакамітая амерыканская тэнісістка. Выступала ў 60-80 гадах XX стагоддзя. Рэкардсменка па колькасці перамог на Уімблданскім турніры. Актыўны змагар за раўнапраўе жанчын і мужчын у спорце.
Біяграфія
1960 — пачатак выступаў. У 1968 годзе афіцыйна становіцца прафесіяналам.
Спартсменцы не было і семнаццаці, калі яна першынствавала ў чэмпіянаце ЗША-60 на цвёрдых кортах ў парным разрадзе разам з Дарлін Хард.
У 1961 годзе яна, будучы ў складзе каманды краіны ў Кубку Уайтмана, перамагла ў двух з трох матчаў.
У 1966 годзе выйграла свой першы турнір Вялікага Шлема ў адзіночным разрадзе — Уімблдан.
У 1965 годзе спартсменка спалучалася шлюбам з Ларэнса Кінгам і вядомая свеце пад гэтым прозвішчам. У далейшым шлюб распаўся, але Білі-Джын пакінула прозвішча былога мужа.
Кінг — адна з нешматлікіх гульцоў, што выйгралі ўсе турніры Вялікага Шлема. Праўда, у розны час. На Уімблдане і Адкрытым чэмпіянаце ЗША яна перамагала ва ўсіх трох намінацыях (у «адзіночцы», у пары і ў міксце).
У 1966, 1967, 1968, 1972 гадах была наймацнейшай тэнісісткай свету і абвяшчалася гульцом года.
На працягу ўсёй кар’еры супернічала з выбітнай тэнісісткай Маргарэт Сміт-Корт.
З’яўляецца самым узроставым прафесійным гульцом, які выйграў адзіночны турнір WTA. Выйграла турнір у Бірмінгеме ў 1983 годзе ва ўзросце 39 гадоў, 7 месяцаў, 23 дзён.
У 1983 годзе завяршыла выступленні.
У 1987 годзе прынятая ў Міжнародную залу тэніснай славы.
У 1990 годзе ўвайшла ў лік 100 самых уплывовых амерыканцаў 20-га стагоддзя. У 2009 годзе ўзнагароджана Прэзідэнцкім медалём Свабоды, вышэйшым грамадзянскім знакам адрознення ў ЗША.
Серышава
Серышава (Се́рышево) — пасёлак гарадскога тыпу ў Амурскай вобласці, Расія. Адміністрацыйны цэнтр Серышаўскага раёна. Размешчаны ў цэнтральнай частцы вобласці за 108 км на паўночны ўсход ад Благавешчанска. Аднайменная станцыя Забайкальскай чыгункі на Транссіба. За 35 км на поўнач ад пас. Серышава размешчаны горад Свабодны, за 20 км на поўдзень ад — горад Белагорск. Узнік у 1912 годзе як пасёлак пры станцыі Беланогава. У 1928 годзе перайменаваны ў гонар Сцяпана Міхайлавіча Серышава, у 1920—1922 гг. аднаго з кіраўнікоў партызанскага руху ў Прыамур’і. Статус пасёлка гарадскога тыпу з 1948 года.
Камета Галея
Камета Гале́я (афіцыйная назва 1P/Halley) — яркая камета; адна з найдаўней вядомых перыядычных. Першая камета, для якой вызначылі эліптычную арбіту і перыядычнасць вяртанняў (англійскі астраном і прыродазнавец Эдмонд Галей; камета названая ў яго гонар). З каметай звязаныя метэорныя патокі Эта-Акваріды і Арыяніды.
Рух
Камета мае адлегласць перыгелія, роўную 0.587 а. а. і адлегласць афелія больш 35 а. а. Арбіта каметы моцна нахіленая да плоскасці экліптыкі — на 162,5° (т.ч. яна рухаецца ў кірунку, процілеглым руху планет). Эксцэнтрысітэт арбіты роўны 0.967275.
Будова
Па выніках даследаванняў, выкананых касмічнымі апаратамі, ядро каметы Галея ўяўляе сабой маналітнае цела няправільнай формы памерамі 16 на 8 км, масай каля 3х1014 кг і малой шчыльнасцю парадка 600 кг/м³.
Гісторыя і вывучэнне
Камета Галея — адна з найдаўней вядомых перыядычных камет. Яна назіралася 31 раз, прычым упершыню — у 446 да н. э. (паводле іншых звестак, была заўважаная кітайцамі яшчэ ў 611 да н. э.). Да XVIII ст. лічылася, што гэта былі розныя каметы.
У XVIII ст. Галей склаў першы каталог элементаў арбіт камет, звярнуў увагу на супадзенне шляхоў камет 1531, 1607 і 1682 гадоў і выказаў здагадку, што тады назіралася адна і тая ж камета, якая абарачаецца вакол Сонца з перыядам прыкладна 75 гадоў. Таксама ён прадказаў вяртанне гэтай каметы ў 1758 годзе. Галей амаль адгадаў — камета вярнулася ў 1759 годзе, калі яго не было ў жывых. Прадказанне вяртання каметы Галея з'явілася бліскучым пацверджаннем механікі Ньютана.
У 1910 годзе Зямля праходзіла праз хвост каметы Галея. У сувязі з гэтым чакалася, што у руху Месяца будуць узбурэнні, што дапамагло б вызначыць масу каметы. Але іх не выявілася, і тым самым было даказана, што камета мае вельмі малую масу.
Першым з касмічных апаратаў, які здолеў наблізіцца да каметы, быў Піянер-7. У час апошняга праходжання перыгелія (1986) да каметы былі запушчаныя дзве міжпланетныя станцыі «Вега» (СССР), «Джота» (ЕКА) і «Суісеі» і «Сакігаке» (Японія). Місіі былі паспяховымі — апараты вывучылі камету зблізу ды зрабілі першыя здымкі каметнага ядра.
Васіна (Холм-Жыркоўскі раён)
Васіна (Васино) — вёска ў Холм-Жыркоўскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Агібалаўскага сельскага паселішча.
Гісторыя
Да 1917 года тэрыторыя ў складзе Бельскага павета Смаленскай губерні Расійскай імперыі. У 1918 годзе Смаленшчына абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі, а ў студзені 1919 года — Беларускай ССР, аднак неўзабаве ўвайшла ў склад РСФСР.
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупаваная гітлераўскімі войскамі ў кастрычніку 1941 года, вызвалена ў сакавіку 1943 года.
У 2004—2019 гадах у складзе Пігулінскага сельскага паселішча.
Сакалянка (рака)
Сакаля́нка — рака ў Талачынскім і Аршанскім раёнах Віцебскай вобласці Беларусі, правы прыток ракі Адроў (басейн Дняпра).
Даўжыня ракі 18 км. Плошча вадазбору 120 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 1,6 ‰.
Выток каля паўднёвай ускраіны вёскі Рэчкі Талачынскага раёна, вусце каля паўднёвай ускраіны вёскі Задроўе Аршанскага раёна. Цячэ па Аршанскім узвышшы, прымае сцёк з ручаёў і меліярацыйных каналаў.
На рацэ пасёлак Коханава, у яго межах створана сажалка. Таксама каля ракі населеныя пункты Багданаўка, Шылаўка, Рудня, Галашоўка.
Wehrwolf
«Wehrwolf» — беларускі НСБМ-гурт, праект Алега з «Kamaedzitca».
Мокрэ (Старавыжыўскі раён)
Мокрэ (Мо́кре) — вёска ў Старавыжыўскім раёне Валынскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Дубэчнскай вясковай абшчыны.
Церанколь (Лябяжынскі раён)
Церанколь — былое сяло ў Лябяжынскім раёне Паўладарскай вобласці Казахстана. Уваходзіла ў склад Баймульдзінскай сельскай акругі. Код КАТА — 555235300. Скасавана 31 сакавіка 2017 года.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 110 чалавек (59 мужчын і 51 жанчына). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 56 чалавек (35 мужчын і 21 жанчына).
Царскія вароты з Ялова
Царскія вароты — фрагмент царскіх варот з абразом беларускай школы XVI стагоддзя. Захоўваецца ў калекцыі ў Нацыянальнага мастацкага музея Рэспублікі Беларусь ( НВЖ—197). Памер абраза —.
Выяўлена 40-й экспедыцыяй Дзяржаўнага мастацкага музея БССР у 1981 годзе ў царкве в. Ялова Пружанскага раёна Брэсцкай вобласці. Мастацтвазнаўца Надзея Высоцкая так узгадвае пра знаходку :
Раскрыты рэстаўратарам вытворчага аб’яднання «Белрэстаўрацыя» П. Р. Журбеем у 1988 годзе (Мінск).
Свабодны
Назву Свабодны маюць:
Лілія Іванаўна Бяляева
Лілія Іванаўна Бяляева (народжаная Прынцава; 29 кастрычніка 1934, Дарагабуж — 7 лістапада 2018, Масква ) — савецкая і расійская пісьменніца. Сябра Саюзу пісьменнікаў Расіі.
Біяграфія
Лілія Прынцава нарадзілася 29 кастрычніка 1934 года ў горадзе Дарагабуж Смаленскай вобласці ў сям’і школьных настаўнікаў. У час Вялікай Айчыннай вайны разам з сям’ёй пераехала ў Тамбоў. У гэтым горадзе яна скончыла школу, а ў 1957 годзе — філалагічны факультэт Тамбоўскага педагагічнага інстытута. У 1961 годзе ўступіла ў КПСС.
Друкуецца з 1957 года. Яе першыя апавяданні публікаваліся ў шматтыражнай газеце Тамбоўскага педінстытута «Народный учитель». Затым друкавалася ў тамбоўскай абласной газеце «Комсомольское знамя». Пасля заканчэння інстытута Лілія Іванаўна пераехала ў Волагду, працавала ў газеце «Вологодский комсомолец». У 1958 годзе па камсамольскай пуцёўцы паехала на Сахалін. Працавала ў Южна-Сахалінску ў газеце «Молодая гвардия» і ў мясцовым выдавецтве. У 1963 годзе ў Южна-Сахалінску была выдадзена яе першая кніга — зборнік нарысаў «Твой след на земле». У 1967 годзе пераехала ў Маскву. Друкавалася ў «Літаратурнай газеце», «Савецкай культуры», «Праўдзе». Супрацоўнічала з часопісам «Наш современник». У аповесцях 1960—1970-х гадоў закранала маральна-этычныя праблемы. Творы Ліліі Бяляевай перакладзены на польскую, нямецкую, чэшскую, венгерскую, славацкую і балгарскую мовы.
Памерла ў Маскве 7 лістапада 2018 года.
Вервіа
Вервіа (Vervio) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Ламбардыя, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Сондрыа.
Насельніцтва складае 239 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 20 чал./км². Займае плошчу 12 км². Паштовы індэкс — 23030. Тэлефонны код — 0342.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы.
Калушын
Калушын (Kałuszyn) — горад у Польшчы, за 60 км на ўсход ад цэнтра Варшавы. Уваходзіць у склад Міньскага павета Мазавецкага ваяводства, сядзіба вяскова-гарадской гміны Калушын. Насельніцтва 2,9 тыс. чалавек (на 2018).
Фралоўка
Назву Фрало́ўка маюць:
NGC 5744
NGC 5744 (іншыя абазначэнні — ESO 580-23, MCG -3-38-7, IRAS14438-1818, PGC 52761) — галактыка ў сузор’і Шалі.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Гома
Гома (Goma) — кангалезскі горад на мяжы з Руандай, адміністрацыйны цэнтр правінцыі Паўночнае Ківу.
Гісторыя астраноміі
Астраномія — навука аб руху і ўласцівасцях нябесных цел, адна з найстаражытнейшых прыродазнаўчых навук. На ранніх этапах свайго развіцця складала адзінае цэлае з астралогіяй; канчатковае раздзяленне навуковай астраноміі і астралогіі адбылося ў Еўропе эпохі Адраджэння. Іншыя тэорыі, якія даследуюць пазаземныя аб’екты (астрафізіка, касмалогія і інш.) таксама раней разглядаліся як частка астраноміі, але ў XX стагоддзі яны вылучыліся як асобныя навукі.
Старажытны перыяд
Перыядычныя змяненні на небе вядомыя са старажытных часоў: У адпаведнасці з гэтымі ўстойлівымі цыкламі з’явіліся адзінкі вымярэння часу: суткі, месяц, год. Хоць узаемнае размяшчэнне зорак выглядае нязменным, было заўважана, што некалькі свяціл (планеты) з’яўляюцца выключэннем з гэтага правіла. Назіраючы змяненні на нябеснай сферы, людзі заўважылі іх сувязь са зменай сезонаў на Зямлі. Гэта навяло на думку, што нябесныя рухі звязаныя і з іншымі зямнымі з’явамі — уплываюць на зямную гісторыю або прадказваюць найважнейшыя падзеі — нараджэнне цароў, войны, голад, эпідэміі і інш. Давер астралагічным фантазіям значна садзейнічаў развіццю навуковай астраноміі, бо іначай абгрунтаваць уладам практычную карысць ад назіранняў за небам было б нялёгка. Па гэтых прычынах асаблівую ўвагу старажытныя астраномы надавалі такім рэдкім і неперыядычныя з’явам, як зацьменні, з’яўленне камет, падзенне метэарытаў і пад.
Шумер і Вавілон
Шумера-акадская дзяржава Вавілон існавала з II тыс. да н.э. па 6 стагоддзе да н.э. (у апошнія дзесяцігоддзі ёю кіравалі халдзеі, а ў VI стагоддзі да н.э. краінай завалодала Персія).
Жрацы-вавіланяне пакінулі мноства астранамічных табліц. Яны ж вылучылі асноўныя сузор’і і Задыяк, увялі дзяленне поўнага вугла на 360°, развілі трыганаметрыю.
У II тыс. да н.э. у шумераў з’явіўся месячны каляндар, удасканалены ў I тыс. да н.э. Год складаўся з 12 сінадычных месяцаў — шэсць па 29 дзён і шэсць па 30 дзён, усяго 354 дні. Спачатку для ўзгаднення з сонечным годам (працягласць якога яны вызначылі ў дзён) рабілі ўстаўку 13-га месяца, але потым перасталі гэта рабіць.
Апрацаваўшы свае табліцы назіранняў, жрацы адкрылі многія законы руху планет, Месяца і Сонца, змаглі прадказваць зацьменні. У 450 годзе да н.э. вавіланяне ўжо ведалі «метонаў цыкл» (235 месяцаў з вялікай дакладнасцю супадаюць з 19 сонечнымі гадамі). Зрэшты, кітайцы адкрылі яго яшчэ раней.
Старажытны Егіпет
Разлівы Ніла адбываюцца ў пачатку лета, і як раз на гэты час прыпадае першы ўзыход найярчэйшай зоркі неба — Сірыуса, які па-егіпецку называўся «Саціс». Да гэтага моманту Сірыўс не бачны. Напэўна, таму «сацічны» каляндар ужываўся ў Егіпце нараўне з грамадзянскім. Сацічны год — гэта перыяд паміж дзвюма геліякічнымі ўзыходамі Сірыуса, гэта значыць ён супадаў з Сідэрычны годам, а грамадзянскі год складаўся з 12 месяцаў па 30 дзён плюс пяць дадатковых сутак, усяго 365 дзён.
Тыдняў спачатку не было, месяц дзяліўся на 3 дэкады. Ужываўся ў Егіпце і месячны каляндар з метонавым цыклам, узгоднены з грамадзянскім. Пазней пад уплывам Вавілона з’явіўся сямідзённы тыдзень. Суткі дзяліліся на 24 гадзіны, якія спачатку былі няроўнымі (асобна для светлага і цёмнага часу сутак), але ў канцы IV стагоддзя да н.э. набылі сучасны выгляд. У Егіпце, у адрозненне ад Вавілона, выкарыстоўвалася дзесятковая сістэма, але ў сутках, акрамя 10 светлых гадзін, яны вылучалі яшчэ па гадзіне на пераходныя перыяды, таму і атрымалася 12 гадзін; тое ж для цёмнага часу сутак.
Ступень развіцця егіпецкай матэматыкі і астраноміі няясная. Дакументаў на гэтую тэму амаль няма, але эліны высока цанілі егіпецкіх астраномаў і вучыліся ў іх.
Астралогія з’явілася не ў Егіпце (па агульнаму меркаванню гісторыкаў, у Месапатаміі), але варажба па Месяцу і планетах выкарыстоўвалася там вельмі шырока.
Егіпецкая сістэма свету, па апісанню Геракліда Пантыйскага (IV стагоддзе да н.э.), была геацэнтрычнаю, але Меркурый і Венера абарачаюцца вакол Сонца (хоць разам з ім — і вакол Зямлі). Верхнія планеты (якія можна назіраць у процістаянні Сонцу) лічыліся ў Старажытным Егіпце ўвасабленнямі бога Хора, ніжнія ж планеты егіпцяне лічылі адною, не адрозніваючы іх. Егіпцяне дзялілі неба на сузор’і. Сведчаннем гэтага могуць служыць упамінанні ў тэкстах, а таксама малюнкі на столях храмаў і грабніц. Усяго сузор’яў у Старажытным Егіпце было вядома 45. Да прыкладу, упамінаецца сузор’е Мес (мабыць, Вялікая Мядзведзіца); сузор’е АН ў выглядзе фігуры з галавой сокала, якая пранізвае дзідай сузор’е Мес.
Старажытны Кітай
Сярод краін Усходняй Азіі найбольшае развіццё старажытная астраномія ў атрымала ў Кітаі. Ужо падчас легендарнай дынастыі Ся (канец III — пачатак II тыс. да н.э.) у Кітаі было дзве пасады прыдворных астраномаў. Паводле легенды, у 2137 г. да н.э. былі пакараны астраномы Хо і Хі, якія не здолелі прадказаць зацьменне. Шмат астранамічных звестак змяшчаецца ў помніку кітайскай літаратуры «Шы цзін» («Кніга песень») (~ VI стагоддзе да н.э.). Прыкладна ў гэты ж час кітайцы ўдакладнілі працягласць сонечнага года (365,25 дзён). Адпаведна нябесны круг дзялілі на 365,25 градусаў ці на 28 сузор’яў (па руху Месяца).
Абсерваторыі з’явіліся ў XII стагоддзі да н.э. Але значна раней кітайскія астролагі рупліва рэгістравалі ўсе незвычайныя падзеі на небе (зацьменні, каметы — «зоркі-венікі», метэорныя патокі, новыя зоркі). Першая запіс аб з’яўленні каметы адносіцца да 631 да н.э., аб месячным зацьменні — да 1137 г. да н.э., аб сонечным — да 1328 г. да н.э., першы метэорны паток апісаны ў 687 г. да н.э. Самае ранняе адназначна ідэнтыфікаванае паведамленне аб камеце Галея датуецца 240 г. да н.э. Магчыма, што камета, якая назіралася ў 466 г. да н.э., тоесная з каметаю Галея. Пачынаючы з 87 года да н.э. адзначаны ўсе наступныя з’яўленні. У 301 г. ўпершыню заўважаны плямы на Сонцы; пазней яны рэгістраваліся неаднаразова.
З іншых дасягненняў кітайскай астраноміі адзначым правільнае тлумачэнне прычыны сонечных і месячных зацьменняў, адкрыццё нераўнамернасці руху Месяца, вымярэнне сідэрычнага перыяду спачатку для Юпітэра (12 гадоў, дакладнае значэнне: 11,86), а з III стагоддзя да н.э. — і для ўсіх іншых планет, як сідэрычныя, так і сінадычныя, з добрай дакладнасцю.
Календароў у Кітаі было мноства. Да VI стагоддзя да н.э. быў адкрыты метонаў цыкл і ўмацаваўся месячна-сонечны каляндар. Пачатак года — дзень зімовага сонцастаяння, пачатак месяца — маладзік. Суткі дзяліліся на 12 гадзін (назвы якіх выкарыстоўваліся і як назвы месяцаў) або на 100 частак.
Каляндарныя рэформы ў Кітаі праводзіліся пастаянна. Гады аб’ядноўваліся ў 60-гадовы цыкл: кожны год прысвячаўся адной з 12 жывёл (Задыяка) і адной з 5 стыхій: вадзе, агню, металу, дрэву, зямлі. Кожнай стыхіі адпавядала адна з планет; мелася і шостая — першасная — стыхія «ці» (эфір). Пазней ці дзялілі на некалькі відаў: інь-ці і ян-ці, і іншыя, узгадняючы з вучэннем Лаа-Цзы (VI стагоддзе да н.э.).
Ілья
І́лья (, Илья) — аграгарадок у Вілейскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Ільянскага сельсавета. Насельніцтва 1458 чал. (2010). Знаходзіцца за 37 км на паўднёвы ўсход ад Вілейкі, за 29 км ад чыгуначнай станцыі Уша; на аўтамабільнай дарозе (Сосенка — Краснае).
Назва
Існуе некалькі меркаванняў пра паходжанне тапоніму «Ілья». Паводле аднаго з іх, ён утварыўся ад назвы ракі Ілія і спярша выглядаў як Іля. Пазней назва мястэчка змянілася на Ілью, нібыта ў гонар хрысціянскага прарока. Згодна з іншай версіяй, паселішча атрымала сваю назву ад Ільінскай царквы.
Гісторыя
Першы пісьмовы ўспамін пра Ілью як двор маршалка дворнага Багдана Саковіча датуецца 1475 годам. Пазней паселішчам валодалі Забярэзінскія, Збаражскія.
У 1564 годзе Ілья ўпершыню згадваецца як мястэчка («место»), таксама існавалі аднайменныя двор і воласць. Згодна з адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай (1565—1566) мясцовасць увайшла ў склад Менскага павета Менскага ваяводства. 3 1582 года да канца XVII стагоддзя Ілья знаходзілася ў валоданні Глябовічаў. Паводле інвентару (1650) мастэчка складалася з рыначнага пляца і 3 вуліц, тут было 93 двары, 10 корчмаў, новазбудаваны касцёл (царква згарэла незадоўга да складання інвентару). У 1692 годзе Крысціна Глябовіч разам з мужам, гетманам вялікім Казімірам Янам Сапегам змянялі маёнтак велятыцкаму старосту князю К. Друцкаму-Сакалінскаму. У XVIII ст. уладальнікамі Ільі былі: дачка Друцкага-Сакалінскага Барбара і яе муж ковенскі харунжы А. Скарульскі, Савіцкія (графы на Ільі), каралеўскі ад’ютант, потым Я. М. Салагуб, за якім у маёнтку існавала вялікая гута. У 1792 годзе апошні прадаў Ілью падскарбію вялікаму, кампазітару Міхалу Клеафасу Агінскаму.
У выніку другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793) Ілья апынулася ў складзе Расійскай імперыі, у Вілейскім павеце Віленскай губерні. За ўдзел у паўстанні Т. Касцюшкі (1794) расійскія ўлады канфіскавалі мястэчка. У 1795—1804 гадах уладальнікам Ільі быў фельдмаршал М. Салтыкоў, у 1804—1806 гадах — генерал-маёр Л. Здзяхоўскі, потым — мінскі губернскі маршалак (1804—1806) Юзаф Міхалавіч Валадковіч (1761—1822) і С. Радзішэўскі, які ў часы вызваленчага паўстання (1830—1831) быў ваенным начальнікам Вілейскага павета і камандзірам палку. Расійскія карныя войскі разрабавалі Ільінскую сядзібу, а маёнтак канфіскавалі. Станам на 1886 у мястэчку было 40 двароў, 2 праваслаўныя царквы, школа, таргі ў нядзелі, рэгулярныя кірмашы 6 студзеня і 20 чэрвеня.
Фрол Парфіравіч Шмыгаў
Фрол Парфіравіч Шмыгаў (29 жніўня, 1913, в. Петухі, Томская губерня, Расійская імперыя — 15 кастрычніка 1993, Мінск, Рэспубліка Беларусь) — беларускі савецкі гісторык, дыпламат, кандыдат гістарычных навук, заслужаны работнік вышэйшай школы БССР, рэктар двух ВНУ БССР, дэпутат Вярхоўнага Савета БССР 8-га склікання, старшыня Пастаяннай камісіі Вярхоўнага Савета БССР па замежных справах. У складзе дэлегацыі Беларускай ССР удзельнічаў у рабоце Сан-Францыскай канферэнцыі 1945 года, на якой быў прыняты Статут ААН.
Ілья
Гісторыя
Згодна з Рыжскім мірным дагаворам (1921) Ілья апынулася ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, дзе зрабілася цэнтрам гміны Вілейскага павета Віленскага ваяводства. У гэты час існавалі аднайменныя мястэчка (236 дамоў) і калонія (30 дамоў).
Фрол Парфіравіч Шмыгаў
Біяграфія
Фрол Парфіравіч Шмыгаў нарадзіўся 29 жніўня 1913 года (16 жніўня 1913 па старым стылі) у сялянскай сям’і ў вёсцы Петухі, Томская губерня, Расійская імперыя (цяпер Ключэўскі раён, Алтайскі край, Расія).
Ілья
Гісторыя
У 1939 годзе Ілья ўвайшла ў склад БССР, статус паселішча панізілі да вёскі. З 15 студзеня 1940 года цэнтр Ільянскага раёна, з 12 кастрычніка 1940 года цэнтр Ільянскага сельсавета. Пасля скасавання Ільянскага раёна 24 ліпеня 1957 года ў Вілейскім раёне. Станам на 1971 год тут было 530 двароў, на 1995 год — 600 двароў.
Фрол Парфіравіч Шмыгаў
Біяграфія
У 1935 годзе Фрол Шмыгаў скончыў Пермскі педагагічны інстытут (цяпер Пермскі дзяржаўны педагагічны універсітэт). З 1938 года — выкладчык кафедры Пермскага педінстытута. З 1941 — загадчык кафедры і член КПСС.
Ілья
Адукацыя
У вёсцы знаходзіцца адна з дзвюх сярэдніх спецыяльных навучальных устаноў Вілейскага раёна — Ільянскі аграрны каледж. Установа адкрылася 26 жніўня 1957 года пад назвай Ільінскі ветэрынарны тэхнікум. 20 верасня 1990 года саўгас-тэхнікум пераўтварыўся ў асобны саўгас «Абадоўцы» і Ільінскі сельскагаспадарчы тэхнікум. За час свайго існавання да 2008 года навучальная ўстанова падрыхтавала 7061 спецыяліста, з якіх 2928 заатэхнікаў і 4133 фельчары ветэрынарнай медыцыны.
Фрол Парфіравіч Шмыгаў
Біяграфія
З 1944 года Фрол Шмыгаў працаваў загадчыкам аддзела Міністэрства замежных спраў БССР. У 1945 быў у складзе дэлегацыі БССР, якая прымала ўдзел у Сан-Францыскай канферэнцыі 1945 года. У 1949 з-за абвастрэння адносін з міністрам замежных спраў Кісялёвым сышоў з Міністэрства і працягнуў кар’еру ў сферы вышэйшай адукацыі.
З 1949 па 1952 гады Фрол Шмыгаў працаваў намеснікам дырэктара і загадчыкам кафедры Мінскага дзяржаўнага педагагічнага інстытута замежных моў (цяпер — Мінскі дзяржаўны лінгвістычны ўніверсітэт). З 1952 — прарэктар БДУ, у 1956 — загадчык кафедры БДУ. З 1957 — дэкан гістарычнага факультэта Мінскага педагагічнага інстытута імя М. Горкага (верагодна па сумяшчальніцтву). З 1961 па 1970 — рэктар Мінскага дзяржаўнага педагагічнага інстытута замежных моў. З 1970 — рэктар Мінскага педагагічнага інстытута імя М. Горкага (цяпер Беларускі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт).