cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Анастасія Мікалаеўна
Характар. Сучаснікі пра Анастасію
Дзяўчынка адрознівалася лёгкім і жыццярадасным характарам, любіла гуляць у, у фанты, у серсо, магла гадзінамі без стомы насіцца па палацы, гуляючы ў хованкі. Лёгка лазіла па дрэвах, і часта з чыстага свавольства адмаўлялася спусціцца на зямлю. Яна была невычарпальная на выдумкі, да прыкладу, любіла размалёўваць шчокі і насы сясцёр, брата і маладых фрэйлін духмяным кармінам і клубнічным сокам. З яе лёгкай рукі ў моду ўвайшло ўплятаць у валасы кветкі і стужкі, чым маленькая Анастасія вельмі ганарылася. Была неразлучная са старэйшай сястрой Марыяй, любіла брата, і магла гадзінамі забаўляць яго, калі Аляксея ўкладвала ў пасцелю чарговая хвароба. Ганна Вырубава ўспамінала, што «Анастасія была нібы зроблена з ртуці, а не з цела і крыві». Аднойчы, быўшы зусім малой, трох ці чатырох гадоў з роду, на прошаным прыёме ў Кранштаце яна залезла пад стол і стала скубаць прысутных за ногі, прадстаўляючы сабаку — за што атрымала неадкладную строгую вымову ад бацькі.
Таксама яна адрознівалася выяўным талентам камічнай актрысы і любіла парадыраваць і перадражніваць атачальных, прытым рабіла гэта вельмі таленавіта і смешна. Аднойчы Аляксей сказаў ёй:
На што атрымаў нечаканы адказ, што вялікая княжна не можа выступаць у тэатры, у яе ёсць іншыя абавязкі.
Часам, зрэшты, яе жарты рабіліся небяскрыўднымі. Так яна нястомна дражніла сясцёр, аднойчы гуляючы ў снежкі з Таццянай, трапіла ёй у твар, ды так моцна, што старэйшая не змагла ўтрымацца на нагах; зрэшты, сама вінаватая, перапуджаная да смерці, доўга плакала на руках у маці. Вялікая княгіня пазней успамінала, што маленькая Анастасія ніяк не жадала прабачыць ёй высокага ўзросту, падчас гульняў спрабавала абхітрыць, падставіць ножку, і нават падрапаць саперніцу.
"Яна ўвесь час даходзіла ў сваіх жартах да небяспечнай мяжы, — успамінаў Глеб Боткін, сын забітага разам з царскай сям'ёй лейб-медыка. — Яна ўвесь час рызыкавала быць пакаранай."
Асаблівай акуратнасцю і любоўю да парадку маленькая Анастасія таксама не адрознівалася, Хэлі Рыўз, жонка амерыканскага дыпламата, акрэдытаванага пры двары апошняга імператара, успамінала, як маленькая Анастасія, быўшы ў тэатры, ела шакалад, не знайшоўшы час зняць свае доўгія белыя пальчаткі, і перапэцкала сабе твар і рукі. Яе кішэні былі ўвесь час забіты шакаладкамі і цукеркамі «Крэм-бруле», якімі яна шчодра падзялялася з атачальнымі.
Яна таксама любіла жывёл. Спачатку ў яе жыў шпіц па імі Швыбзік, з ім таксама было звязана нямала пацешных і чуллівых выпадкаў. Так, вялікая княжна адмаўлялася класціся спаць, пакуль да яе не далучаўся сабака, а аднойчы, страціўшы свайго ўлюбёнца, клікала яго гучным брэхам — і атрымала поспех, Швыбзік адшукаўся пад канапай. У 1915 годзе, калі шпіц памёр ад інфекцыі, яна была няўцешная цягам некалькіх тыдняў. Разам з сёстрамі і братам, яны адспявалі сабачку і пахавалі яго ў Пецяргофе, на Дзіцячай выспе. Потым у яе жыў сабака па імі Джымі.
Яна любіла маляваць, прытым рабіла гэта вельмі нядрэнна, з задавальненнем гуляла з братам на гітары ці балалайцы, вязала, шыла, глядзела кінастужкі, захаплялася модным у той час фатаграфаваннем, прытым мела ўласны фотаальбом, любіла вісець на тэлефоне, чытаць ці проста валяцца ў пасцелі. Падчас вайны стала курыць, у чым кампанію ёй складалі старэйшыя сёстры.
Вялікая княжна не адрознівалася добрым здароўем. З дзяцінства яна пакутавала ад болю ў ступнях — наступства прыроджанага скрыўлення вялікіх пальцаў ног, так званага hallux valgus — сіндрому, па якім яе пазней пачнуць атаясамляць з адной з самазванак — Ганнай Андэрсан. Мела слабую спіну, пры тым, што ўсімі сіламі ўхілялася ад патрабаванага для ўмацавання цягліц масажу, хаваючыся ад масажысткі ў буфет ці пад ложак. Нават пры невялікіх парэзах крывацёк не спыняўся анамальна доўга, з чаго лекары рабілі выснову, што ўслед за маці Анастасія з’яўляецца носьбіткай гемафіліі.
Як сведчыў генерал М. К. Дзітэрыхс, які ўдзельнічаў у расследаванні забойства царскай сям’і: "Вялікая княжна Анастасія Мікалаеўна, нягледзячы на свае сямнаццаць гадоў, была яшчэ зусім дзіцём. Такое ўражанне яна вырабляла галоўным чынам сваім выглядам і сваім вясёлым характарам. Яна была нізенькая, вельмі сытная, — «скарбонка», як дражнілі яе сёстры. Яе адметнай рысай было прыкмячаць слабыя бакі людзей і таленавіта імітаваць іх. Гэта быў прыродны, здольны комік. Вечна, бывала, яна ўсіх смяшыла, захоўваючы штучна-сур'ёзны выгляд."
Яна зачытвалася п’есамі Шылера і Гётэ, любіла і Мальера, Дыкенса і. Добра іграла на раялі, і ахвотна выконвала з маці ў чатыры рукі п’есы Шапена, Грыга, Рахманінава і Чайкоўскага.
Выкладчык французскай мовы Жыльяр так успамінаў пра яе: "Яна была пястуха — недахоп, ад якога яна выправілася з гадамі. Вельмі ленаватая, як гэта бывае часам з вельмі здольнымі дзецьмі, яна валодала выдатным вымаўленнем французскай мовы і разыгрывала маленькія тэатральныя сцэны з сапраўдным талентам. Яна была гэтак вясёлая і так умела разагнаць маршчыны ў кожнага, хто быў не ў гумары, што некаторыя з атачальных сталі, успамінаючы мянушку, дадзеную яе маці пры англійскім двары, клікаць яе «Сонечны прамень»."
Выяўленне рэшткаў
Урочышча «Чатыры браты» размешчана ў некалькіх кіламетрах ад вёскі Капцякі, недалёка ад Екацярынбурга. Адна з яго ям была абрана камандай Юроўскага для пахавання рэшткаў царскай сям’і і слуг.
Пазней, у той жа дзень на ўрочышчы былі чутныя выбухі гранат. Зацікаўленыя дзіўным здарэннем, мясцовыя жыхары, праз некалькі дзён, калі ачапленне ўжо было знята, прыйшлі ва ўрочышча і здолелі выявіць некалькі каштоўнасцей, у паспеху не заўважаных забойцамі.
З 23 мая па 17 чэрвеня 1919 года следчы Сакалоў вёў разведку мясцовасці і апытанне жыхароў сяла.
З 6 чэрвеня па 10 ліпеня на загад адмірала Аляксандра Калчака пачаліся раскопы Ганінай ямы, якія былі перапынены з-за адступлення белых з горада.
11 ліпеня 1991 года ў Парасёнкавым логу блізу Екацярынбурга на глыбіні ледзь больш аднаго метра былі знойдзены рэшткі, ідэнтыфікаваныя як целы царскай сям’і і слуг. Цела, якое, напэўна, належала Анастасіі, было пазначана нумарам 6. У дачыненні яго паўсталі сумневы — увесь левы бок твару быў пабіты; расійскія антраполагі спрабавалі злучыць знойдзеныя аскепкі разам, і скласці з іх патрэбную частку. Вынік досыць карпатлівай працы выклікаў сумневы. Расійскія даследчыкі паспрабавалі выходзіць з узросту знойдзенага шкілета, аднак, вымярэнні рабіліся з дапамогай параўнання фатаграфій і камп’ютарных мадэляў чэрапаў, знойдзеных у пахаванні, але дакладнасць дадзенага метаду была падвергнута сумневу амерыканскімі спецыялістамі.
Амерыканскія навукоўцы лічылі, што зніклае цела прыналежыць Анастасіі, таму што ніводны з жаночых шкілетаў не паказваў сведчанняў няспеласці, такіх як няспелая ключыца, неразвітыя зубы мудрасці ці няспелыя пазванкі ў спіне, якія яны вылічвалі выявіць у целе сямнаццацігадовай дзяўчыны.
У 1998 годзе, калі рэшткі імператарскай сям’і канчатковы былі пахаваны, цела даўжынёй 5’7" (170 см.) было пахавана пад імем Анастасіі. Фатаграфіі дзяўчыны, якая стаіць побач са сваімі сёстрамі, зробленыя за паўгода да забойства, паказваюць, што Анастасія была на некалькі цаляў ніжэй іх. Імператрыца, каментуючы фігуру сваёй шаснаццацігадовай дачкі, у лісце да Ганны Вырубавай за сем месяцаў да забойства пісала: «Анастасія да роспачы свайму патаўсцела і выглядам сваім у дакладнасці напамінае Марыю некалькі гадоў назад — такі ж велізарны стан і кароткія ногі… Будзем спадзявацца, з векам гэта пройдзе…» . Навукоўцы лічаць малаімаверным, каб у апошнія месяцы свайго жыцця яна моцна вырасла. Яе рэальны ўзрост быў прыблізна 5’2". У той жа час крыміналіст В. Салаўёў лічыць, што довадам у карысць ідэнтыфікацыі цела як Анастасіі з’яўляецца яе спадніца.
Канчаткова сумневы атрымалася вырашыць у 2007 годзе, пасля выяўлення ў Парасенкавым логу рэшткаў маладой дзяўчыны і хлопчыка, ідэнтыфікаваных пазней як цэсарэвіч Аляксей і Марыя. пацвердзіла ранейшыя высновы. У ліпені 2008 года дадзеную інфармацыю афіцыйна пацвердзіў, паведаміўшы, што экспертыза рэшткаў, знойдзеных у 2007 годзе на старой Капцякоўскай дарозе, усталявала: выяўленыя рэшткі прыналежаць вялікай княжне Марыі і цэсарэвічу Аляксею, які з’яўляўся спадчыннікам імператара. Аднак, група вядомых генетыкаў (прымалых удзел ва ўсіх гэтых ДНК-тэстах) у выніковым артыкуле ў 2009 годзе піша : Варта адзначыць, што атрымалыя шырокую агалоску прэнні пра тое, рэшткі Марыі ці Анастасіі знойдзены ў другім пахаванні не могуць быць урэгуляваны на грунце вынікаў праведзенага ДНК аналізу. Без спецыфікацыі дадзеных ДНК кожнай з сясцёр, мы можам канчаткова ідэнтыфікаваць толькі Аляксея — толькі сына Мікалая і Аляксандры. Ідэнтыфікаваць (рэшткі) як менавіта Марыю ці менавіта Анастасію з дапамогай аналізу ДНК не атрымалася. Крымінальная справа пра гібель царскай сям’і афіцыйна закрыта.
У лютым 2014 года акадэмік РАН Веніямін Аляксееў апублікаваў новыя дадзеныя пра магчымае выратаванне Вялікай княжны.
Ілжэ-Анастасіі
Чуткі пра тое, што адной з царскіх дачок атрымалася выратавацца — ці то ўцёкшы з дома Іпацьева, ці то яшчэ да рэвалюцыі, быўшы падмененай на некага з прыслугі, сталі хадзіць сярод рускіх эмігрантаў амаль адразу пасля расстрэлу царскай сям’і. Спробы шэрага асоб выкарыстаць у карыслівых мэтах веру ў магчымае выратаванне малодшай княжны Анастасіі прывялі да з’яўлення звыш трыццаці ілжэ-Анастасій. Адной з найболей вядомых самазванак стала Ганна Андэрсан, якая сцвярджала, што салдат па прозвішчы Чайкоўскі здолеў выцягнуць яе параненай з падвала дома Іпацьева пасля таго як убачыў, што яна яшчэ жывая. Іншую версію той жа гісторыі выказаў былы аўстрыйскі ваеннапалонны Франц Свобада на судзе, на якім Андэрсан спрабавала абараніць сваё права называцца вялікай княжной і атрымаць доступ да гіпатэтычнай спадчыны «бацькі». Свобада абвясціў сябе ратавальнікам Андэрсан, прытым, паводле яго версіі, параненая княжна была перапраўлена ў дом «закаханага ў яе суседа, нейкага Х.». Версія гэта, зрэшты, утрымвала досыць шмат выяўна непраўдападобных дэталей, прыкладам, пра парушэнне каменданцкай гадзіны, што было неймаверна ў той момант, пра афішы з аб’явай пра ўцёкі вялікай княжны, нібы разлепленыя па ўсім горадзе, і пра павальныя ператрусы, якія нічога не далі. Томас Хільдэбранд Прэстан, што быў у паказаны час генеральным консулам Вялікабрытаніі ў Екацярынбургу, адпрэчыў падобныя выдумкі. Нягледзячы на тое, што Андэрсан да канца жыцця бараніла сваё «царскае» паходжанне, напісала кнігу «Я, Анастасія» і цягам некалькіх дзясяткаў гадоў вяла судовыя цяжбы, канчатковага рашэння пры яе жыцці вынесена не было.
У 1995 і 2011 гадах генетычны аналіз пацвердзіў ужо метыя дапушчэнні, што Ганна Андэрсан была насамрэч Францыскай Шанцкоўскай, працоўнай берлінскага завода, што вырабляў выбуховыя рэчывы. Да 2011 года лічылася, што яна была сур’ёзна паранена ў выніку няшчаснага выпадку на вытворчасці (у 1916 годзе) і атрымала псіхічны шок, ад наступстваў якога не магла пазбыцца да канца жыцця.
У 2011 годзе амерыканцы Грэг Кінг і Пені Уілсан апублікавалі новае даследаванне пра Ганну Андэрсан і Францыску Шанцкоўскую — кнігу «The Resurrection of the Romanovs: Anastasia, Anna Anderson, and the World’s Greatest Royal Mystery» (Ускрысенне Раманавых: Анастасія, Ганна Андэрсан і самая вялікая каралеўская таямніца ў свеце). У ёй яны сцвярджаюць, што, даследуючы фабрычныя архівы, высветлілі, што ў выніку няшчаснага выпадку на вытворчасці (у 1916 годзе) Шанцкоўская атрымала толькі лёгкія (неглыбокія, павярхоўныя) драпіны на галаве і канцавінах, што ніяк не адпавядае зафіксаваным лекарамі глыбокім калецтвам за вухам, на целе і канцавінах Ганны Андэрсан. Апроч таго, Кінг і Уілсан не знайшлі сведчанняў пра тое, што Шанцкоўская была нараджалай жанчынай — тым часам як медычныя карты Ганны Андэрсан паказваюць, што яна нарадзіла дзіця (у 1919 годзе). Хоць крытыкі знайшлі ў кнізе Кінга і Уілсана каля 40 нестасовак, самі аўтары ў сваёй жа кнізе прыйшлі да высновы, што Ганна Андэрсан і Шанцкоўская былі адным і тым жа чалавекам.
Яшчэ адной ілжэ-Анастасіяй выступіла (Яўгенія Смятыска), мастачка, якая выпусціла ў ЗША «мемуары» пра сваё жыццё і цудоўнае выратаванне. Ёй атрымалася прыцягнуць значную ўвагу да сваёй персоны і сур’ёзна падправіць фінансавае становішча, спекулюючы на цікавасці публікі.
Чуткі пра выратаванне Анастасіі падаграваліся весткамі пра цягнікі і дамы, якія бальшавікі абшуквалі ў пошуку зніклай княжны. Падчас кароткага зняволення ў Пермі ў 1918 годзе прынцэса, жонка далёкага сваяка Анастасіі, князя Іаана Канстанцінавіча, паведаміла, што ахова прыводзіла да яе ў камеру дзяўчынку, якая назвала сябе Анастасіяй Раманавай, і ці спытала, была дзяўчынка дачкой цара. Алена Пятроўна адказала, што яна не прызнала дзяўчынку, і ахова адвяла яе. Іншаму паведамленню дае больш верагоднасці адзін гісторык. Восем сведак паведамілі пра вяртанне маладой жанчыны пасля выяўнай спробы выратавання ў верасні 1918 года на чыгуначнай станцыі ў Запасным шляху 37, да паўночнага захаду ад Пермі. Гэтымі сведкамі быў Максім Грыгор’еў, Таццяна Сітнікава і яе сын Фёдар Сытнікаў, Іван Куклін і Марына Кукліна, Васіль Рабаў, Усціна Варакіна і доктар Павел Уткін, лекар, які аглядаў дзяўчынку пасля інцыдэнту. Некаторыя сведкі апазналі дзяўчынку як Анастасію, калі ім паказалі фатаграфіі вялікай княжны следчыя Белай Арміі. Уткін таксама сказаў ім, што траўмаваная дзяўчынка, якую ён аглядаў у штабе ЧК у Пермі, сказала яму: «Я — дачка гасудара, Анастасія».
Некаторыя сведкі апазналі дзяўчынку як Анастасію, калі ім паказалі фатаграфіі вялікай княжны следчыя Белай Арміі. Уткін таксама сказаў ім, што траўмаваная дзяўчынка, якую ён аглядаў у штабе ЧК у Пермі, сказала яму: «Я — дачка гасудара, Анастасія». .
Аднак ёсць імавернасць, што сапраўды адзін ці некалькі ахоўнікаў маглі выратаваць некага з выжылых Раманавых. Якаў Юроўскі запатрабаваў, каб ахоўнікі прыехалі ў яго кантору і перагледзелі рэчы, якія яны ўкралі пасля забойства. Адпаведна быў прамежак часу, калі целы ахвяр засталіся без нагляду ў грузавіку, у падвале і ў калідоры дома. Некаторыя ахоўнікі, якія не бралі ўдзел у забойствах і спачувалі вялікім княжнам, паводле некаторых звестак засталіся ў падвале з целамі.
«Ніжняя частка яе цела была пакрыта крывёй, яе вочы былі закрыты, і яна была белая як палатно», — сведчыў ён. «Мы вымылі яе падбародак, фрау Ганначка і я, потым яна застагнала. Косткі, мабыць, былі зламаны… Потым яна расплюшчыла вочы на хвіліну». Клейбенцэтль сцвярджаў, што параненая дзяўчынка заставалася ў доме яго домаўласніцы цягам трох дзён. Чырвонаармейцы нібы прыходзілі ў дом, але ведалі яго домаўласніцу занадта добра і фактычна не сталі абшукваць дом. «Яны сказалі прыкладна так: Анастасія знікла, але яна не тут, гэта само сабой». Нарэшце, чырвонаармеец, той жа самы чалавек, які прынёс яе, прыехаў, каб забраць дзяўчынку. Клейбенцэтль пра яе далейшы лёс больш нічога не ведаў.
Апошняя з ілжэ-Анастасій, Наталля Біліходзэ, памерла ў 2000 годзе.
Ізноў чуткі ажывіліся пасля выхаду кнігі Сярго Берыі «Мой бацька — Лаўрэнцій Берыя», дзе аўтар між іншым успамінае пра сустрэчу ў фае Вялікага тэатра з Анастасіяй, якая нібы выратавалася і стала настаяльніцай неназванага балгарскага манастыра.
Чуткі пра «цудоўнае выратаванне», якія быццам пацішэлі пасля таго, як царскія рэшткі былі падвергнуты навуковаму вывучэнню ў 1991 годзе, аднавіліся з новай сілай, калі ў прэсе з’явіліся публікацыі пра тое, што сярод знойдзеных цел адсутнічалі адна з вялікіх княжнаў (меркавалася, што гэта была Марыя) і цэсарэвіч Аляксей. Аднак, паводле іншай версіі, сярод рэшткаў магло не быць Анастасіі, якая была няшмат чым маладзей сёстры і амаль гэтак жа складзена, таму памылка ў ідэнтыфікацыі ўяўлялася імавернай. На ролю выратаванай Анастасіі гэтым разам прэтэндавала, якая правяла большую частку жыцця ў Казанскай псіхіятрычнай лякарні, куды яна была вызначана Савецкай уладай, якая нібы асцерагалася выжылай царэўны.
Князь, прапраўнук Мікалая, падвёў вынік шматгадовай эпапеі самазванак:
Дадатковымі аргументамі сталі знаходка ў тым жа ўрочышчы ў 2007 годзе цел Аляксея і Марыі і антрапалагічная і генетычная экспертызы, што пацвердзілі, што выратаваных сярод царскай сям’і не было.
Кананізацыя
Кананізацыя сям’і апошняга цара ў чыне навамучанікаў была распачата Рускай замежнай царквой у 1981 годзе.
Падрыхтоўка да кананізацыі ў Расіі пачалася ў 1991 годзе, калі былі адноўлены раскопы ў Ганінай яме. Па дабраславенні архібіскупа Мелхіседэка 7 ліпеня ва ўрочышчы быў усталяваны Паклонны крыж. 17 ліпеня 1992 года прайшоў першы архірэйскі да месца пахавання рэшткаў царскай сям’і.
Новы крыж з ківотам усталявала тут Брацтва ў імя Святых Царскіх Пакутнікаў.
У ноч на 17 ліпеня 1995 года ля крыжа была здзейснена першая Боская літургія, якая праходзіць зараз кожны год.
У 2000 годзе рашэнне пра кананізацыю прыняла Руская праваслаўная царква. У тым жа годзе па дабраславенні патрыярха было пачата будаванне.
1 кастрычніка 2000 года Высокаправялебнейшы, архібіскуп Екацярынбургскі і Верхатурскі, заклаў першы камень у падставу будучай царквы ў гонар Святых Царскіх Пакутнікаў. Манастыр пабудаваны галоўным чынам з дрэва, у ім знаходзяцца сем асноўных цэркваў у прыватнасці — галоўны храм у гонар святых царскіх пакутнікаў, храм і інш.
Памяць
У яе гонар у 1902 годзе было названа сяло.
У снежні 2010 года ў гонар Анастасіі Раманавай быў названы набыты расійскай суднаходнай кампаніяй круізны паром —.
У Санкт-Пецярбургу каля храма Ускрысення Хрыстова ля Варшаўскага вакзала стаіць помнік сям’і Раманавых.
Кампаніяй Fox Animation Studios быў выпушчаны мультфільм.
Вялікая Гарожа
Вялі́кая Гаро́жа (, Великая Горожа) — вёска ў Асіповіцкім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Вяззеўскага сельсавета.
Да 26 сакавіка 1987 года вёска ўваходзіла ў склад Замошскага сельсавета, да 13 лютага 2002 года — у склад Асіповіцкага сельсавета.
Шапавал
Шапавал — чалавек, які займаецца шапавальствам, таксама прозвішча.
Спіс аб’ектаў PGC (2108001—2109000)
Гэта спіс аб'ектаў Спіс аб'ектаў PGC (2108001—2109000)
Урэрэт
Урэрэт — старажытнаегіпецкая карона. Карона ўрэрэт складаецца з выпуклай кеглепадобнай часткі падобнай на карону Верхняга Егіпта хеджэт і двух сіметрычна размешчаных страусіных пёраў па баках кароны, якія зверху ўтвараюць невялікі завіток.
Карона ўрэрэт — традыцыйны атрыбут бога Асірыса.
Вярэйцы
Вярэ́йцы (, Верейцы) — вёска ў Асіповіцкім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Вяззеўскага сельсавета.
Лукашоўка
Лукашо́ўка (, Лукашовка) — вёска ў Бешанковіцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Бешанковіцкага сельсавета.
Да 21 верасня 1987 года вёска ўваходзіла ў склад Свячанскага сельсавета, да 8 красавіка 2004 года — у склад Драздоўскага сельсавета.
Замкавая вуліца
За́мкавая ву́ліца  — назва вуліц у гарадах і мястэчках колішніх Вялікага Княства Літоўскага і Рэчы Паспалітай. Звычайна вядзе да замчышча і сведчыць пра існаванне замка. Адна з найбольш пашыраных гістарычных назваў вуліц у Беларусі.
Артукі
Артукі́́ (, Артуки) — вёска ў Рэчыцкім раёне Гомельскай вобласці Беларусі. Уваходзіць у склад Холмецкага сельсавета.
Да 26 верасня 2006 года вёска ўваходзіла ў склад Артукоўскага сельсавета.
Геаграфія
Вёска знаходзіцца за 27 км у напрамку на поўдзень ад горада Рэчыца, за 77 км ад Гомеля, за 25 км ад чыгуначнай станцыі Рэчыца, за 5 км на захад ад аўтамабільнай дарогі.
Барбары
Барбары́ (, Барбары) — пасёлак у Рэчыцкім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Холмецкага сельсавета.
Да 26 верасня 2006 года пасёлак уваходзіў у склад Артукоўскага сельсавета.
Замошша (Асіповіцкі раён)
Замо́шша (, Замошье) — вёска ў Асіповіцкім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Вяззеўскага сельсавета.
З 21 жніўня 1925 года да 26 сакавіка 1987 года цэнтр Замошскага сельсавета, да 13 лютага 2002 года вёска ў складзе Асіповіцкага сельсавета.
Дзюна
Дзю́на (Düne, адз. л.), вы́дма — форма рэльефу пяскоў, утвораныя ветравой акумуляцыяй. Трапляюцца на ўзбярэжжах мораў, азёр, на рачных тэрасах, зандравых раўнінах, напрыклад, на ўзбярэжжах Балтыйскага, Белага, Аральскага, Каспійскага мораў, на берагах Балхаша і інш.
У адрозненне ад барханаў «рогі» дзюны накіраваны супраць ветру. Наветраны схіл доўгі і спусцісты, падветраны — стромкі і пукаты. Вышыня да 30 м, зрэдку да 100 м. Не замацаваныя расліннасцю дзюны могуць перамяшчацца ў напрамку пануючых вятроў са скорасцю 1—20 м за год. Адрозніваюць папярочныя, падоўжаныя і парабалічныя дзюны.
Вазнясенск (Рэчыцкі раён)
Вазнясе́нск (, Вознесенск) — пасёлак у Рэчыцкім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Холмецкага сельсавета.
Да 26 верасня 2006 года пасёлак уваходзіў у склад Артукоўскага сельсавета.
Юбілейны медаль «Дваццаць гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»
Юбілейны медаль «Дваццаць гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.» заснавана Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 7 мая 1965 года ў адзначэнне 20-годдзя Перамогі над фашысцкай Германіяй у Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг. Аўтарамі медалю былі мастакі В. А. Ярмакоў (аверс) і Ю. А. Лук'янаў (рэверс).
Юбілейным медалём «Дваццаць гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.» узнагароджваюцца ўсе ваеннаслужачыя і асобы вольнанаёмнага складу, якія прымалі ў радах Узброеных Сіл Саюза ССР удзел у Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гадоў, партызаны Вялікай Айчыннай вайны, увесь асабовы склад Узброеных Сіл Саюза ССР, а таксама іншыя асобы, узнагароджаныя медалём «За Перамогу над Германіяй у Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.».
Узнагароджанне юбілейным медалём распаўсюджана і на ваеннаслужачых і твараў вольнанаёмнага складу часцей і злучэнняў Савецкай Арміі, Ціхаакіянскага Флоту і Амурскай рачной ваеннай флатыліі, якія ахоўвалі дзяржаўную мяжу СССР на Далёкім Усходзе ў перыяд Вялікай Айчыннай вайны 1941—1945 гадоў, і раней не ўзнагароджаных медалём «За Перамогу над Германіяй у Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.», на ўдзельнікаў падполля, якія дзейнічалі супраць нямецка-фашысцкіх захопнікаў на часова акупаванай тэрыторыі ў перыяд Вялікай Айчыннай вайны 1941—1945 гадоў.
Юбілейны медаль «Дваццаць гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.» носіцца на левым боку грудзей і пры наяўнасці ордэнаў і іншых медалёў СССР размяшчаецца пасля медалю «За Перамогу над Германіяй у Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.».
Апісанне медалю
Медаль «Дваццаць гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.» круглы, памерам 32 мм у дыяметры, вырабляецца з латуні.
На аверсе медалю выява помніка савецкаму воіну-вызваліцелю (усталяваны ў берлінскім Трэптаў-парку, скульптар Я. В. Вучэціч) на двух скрыжаваных лаўровых галінах і надпіс «1945-1965». На адваротным боку медалю надпісу: па акружнасці «Дваццаць гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.», у сярэдзіне медалю рымская лічба «XX» і зорачка на фоне разбежных прамянёў. Краі медалю абрамлены борцікам. Выявы і надпісы на медалі выпуклыя.
Мамойкі (Бешанковіцкі раён)
Мамо́йкі (, Мамойки) — вёска ў Бешанковіцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Бешанковіцкага сельсавета.
Юбілейны медаль «Дваццаць гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»
Апісанне медалю
Медаль пры дапамозе вушкі і кольца злучаецца з пяцівугольнай калодкай, абцягнутай шаўковай муаравай стужкай шырынёй 24 мм. На стужцы чаргуюцца тры падоўжныя палоскі — чырвонага, зялёнага і чорнага колераў. Край стужкі пасля чорнай паласы акантаваны вузенькай зялёнай палоскай.
Засялечча
Засяле́чча (, Заселечье) — вёска ў Асіповіцкім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Вяззеўскага сельсавета.
Плацдарм
Плацда́рм (place d'armes — «плошча для збору войскаў») — тэрыторыя (ці яе частка) сваёй ці іншай дзяржавы, якая выкарыстоўваецца пры падрыхтоўцы ўварвання на тэрыторыю праціўніка ў якасці базы для канцэнтравання і разгортвання ўзброеных сіл, можа мець стратэгічнае або аператыўнае значэнне.
Тактычныя плацдармы захопліваюцца звычайна з ходу перадавымі атрадамі, авангардамі ці падраздзяленнямі першага эшалона, а затым пашыраюцца аператыўныя сіламі другіх эшалонаў і рэзерваў, якія ўводзяцца ў бой. Як тактычныя, так і аператыўныя плацдармы могуць захоплівацца сіламі паветранага дэсанта. Наяўнасць буйных плацдармаў забяспечвае канцэнтрацыю на іх магутнай групоўкі войскаў для правядзення наступальных аперацый у спрыяльных умовах без неабходнасці фарсіраваць рэкі.
Вятхінь
Вятхі́нь (, Ветхинь) — вёска ў Рэчыцкім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Холмецкага сельсавета.
У 1926—1927 гадах цэнтр Вятхінскага сельсавета. Да 26 верасня 2006 года вёска ўваходзіла ў склад Артукоўскага сельсавета.
Грыгор’еў
Грыгор’еў (Григорьев) — рускае прозвішча, утворанае ад асабістага імя Рыгор (Григорий).
Васастан (Стакгольм)
Васастан, Васастадэн (Vasastan/Vasastaden) — адзін з раёнаў Стакгольма. У некаторых крыніцах згадваецца як Вазастан.
Васастан размешчаны ў цэнтры Стакгольма і займае тэрыторыю каля 3 км²; насельніцтва — 58 тысяч (2006). Гэта другі раён шведскай сталіцы як паводле населенасці, так і паводле плошчы. Вышэйшы пункт раёна — 43 м над узроўнем мора.
Раён быў населены і раней, але сваю назву атрымаў у 1885 годзе ад вуліцы Васагатан, якая, у сваю чаргу, названа ў гонар караля Густава Васы. Васастан завуць «каменным горадам» за тое, што гэты раён ад пачатку забудоўваўся каменнымі дамамі. Таксама ў раёне размешчаны Бергіянскі батанічны сад, гарадскі парк Васапарк і Стакгольмская грамадская бібліятэка.
У Васастане каля 70 гадоў жыла вядомая шведская пісьменніца Астрыд Ліндгрэн, якая «пасяліла» тут і героя сваіх твораў Карлсана. У раёне на некаторых вуліцах дамы стаяць ушчыльную адзін да аднаго, таму цалкам магчыма шпацыраваць па дахах.
Дубатоўскае (заказнік)
Дубато́ўскае — біялагічны заказнік на тэрыторыі Смаргонскага раёна Гродзенскай вобласці. Створаны як заказнік-журавіннік для захавання ў прыродным стане месцаў росту журавін на балоце верхавога тыпу Дубатоўка ў 1979 годзе. Плошча заказніка складае 720 га (1997). У заказніку 2 невялікія возеры. Па краі балота пераважна асакова-пушыцава-сфагнавая расліннасць, бліжэй да цэнтра — асакова-пушыцава-кусцікава-сфагнавая. На мінеральных «астравах» у цэнтры трапляецца рэдкая ахоўная расліна — купальнік горны.
Дзікае (заказнік)
Дзі́кае — гідралагічны заказнік рэспубліканскага значэння на тэрыторыі Пружанскага раёна Брэсцкай і Свіслацкага раёна Гродзенскай абласцей. Створаны ў 1968 годзе з мэтай зберажэння ў натуральным стане асноўнай часткі Дзікага балота, а таксама для падтрымання гідралагічнага рэжыму прылеглай часткі Белавежскай пушчы. Плошча заказніка складае 7,4 тыс. га (1997).
Знаходзіцца ў межах Нарава-Ясельдзінскай раўніны. Займае частку старажытнай праточнай даліны на водападзеле Балтыйскага і Чарнаморскага басейнаў. У флоры заказніка больш за 150 відаў, ёсць рэдкія ахоўныя віды: арніка горная, венерын чаравічак сапраўдны, зубніца клубняносная, лілея-саранка і інш. Тарфяныя паклады сярэдняй глыбінёй 1,4 м пераважна з драўнянага (найчасцей бярозавага) торфу, укрытага асаковым і часткова асакова-гіпнавым. У глыбокіх западзінах сапрапелі (магутнасць пластоў да 0,6 м). На балотным масіве зрэдку трапляюцца мінеральныя «астраўкі» з шыракалістых і шыракаліста-хвойных лясоў.
Новае Вадапоева
Но́вае Вадапо́ева (, Новое Водопоево) — вёска ў Бешанковіцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Бешанковіцкага сельсавета.
Да 2004 года ўваходзіла ў склад Свячанскага сельсавета.
Татуін
Татуі́н (Tatooine, ) — планета ў свеце Зорных войнаў, цэнтральнае месца шматлікіх падзей у сазе «Зорныя войны». Планета фігуруе ў кожнай серыі, акрамя «Імперыя наносіць удар у адказ», і нават у гэтым эпізодзе прынамсі згадваецца. Адной са знакавых планет сусвету «Зорных войнаў» яна стала таксама і дзякуючы таму, што з’яўляецца роднай планетай Энакіна і Люка Скайуокераў.
Апісанне
Татуін — пустынная планета ў сістэме з дзвюма зоркамі Тату I і Тату II. Абарыгенныя жывёлы планеты, такія як вомп-пацук, банты, сарлакі і крайт-драконы, добра прыставаныя да спякотнага засушлівага клімату, а людзі вымушаныя здабываць вільгаць з паветра і жыць у падземных сховішчах. Скупасць на прыродныя рэсурсы, спёка і раскіданасць насельніцтва зрабілі кіраванне планетай амаль немагчымым, і гэтым скарысталіся хаты, клан гангстараў і крымінальных аўтарытэтаў, што аблюбавалі планету ў адсутнасць увагі з боку Галактычнай рэспублікі. Пасля таго, як на змену рэспубліцы прыйшла імперыя, новы рэжым усталяваў на Татуіне толькі сімвалічную ўладу, і фактычным кіраўніком планеты з’яўляўся Джаба Хат да самай сваёй гібелі ў бітве ля каркуна.
Анкархед
Анкархед — мястэчка, якое знаходзіцца за некалькі кіламетраў на ўсход ад хаты сям’і Ларсаў, на поўдзень ад касмадрому Мос Эйслі. У асноўным населенае здабывальнікамі вільгаці.
Бестын
Бестын, «сталіца» Татуіна, знаходзіцца на захад ад Мос Эйслі ля паўднёва-заходняга Дзюннага мора. Гэта адно з першых паселішчаў на планеце. У Бестыне абсталявала сваю аперацыйную базу Галактычная імперыя, у ратушы знаходзілася сядзіба мясцовага губернатара. Гэта падрабязна прадстаўлена ў «Star Wars Galaxies».
Дзюннае мора
Дзюннае мора — вялікая пясочная раўніна ля Анкархеду, Моса Эйслі і станцыі Тошы. Населенае пясочнымі людзьмі, явамі, рэйдамі, д’юбакамі і крайт-цмокамі. Водаздабыўцы размяшчаюць у Дзюнным моры свае апараты для здабывання вільгаці з паветра.
Вялікая яма Каркуна
Вялікая яма Каркуна знаходзіцца ў Дзюнным моры. Гэта вырытая сарлакам глыбокая адтуліна ў пяску, якую ён выкарыстоўвае, каб лавіць ахвяры. Ля вялікай ямы Каркуна адбываецца сутычка Люка Скайуокера з аховай Джабы дэ Хата. Большасць прыслужнікаў і сам Джаба гінуць у гэтай упадзіне.
Палац Джабы
Палац Джабы знаходзіцца ў пустыні пад назвай Дзюннае мора. З падзей у гэтай рэзідэнцыі ватагі злодзеяў пачынаецца VI эпізод «Вяртанне джэдая». Першапачаткова палац быў манастыром, збудаваным загадкавымі мніхамі б’амарамі, якія дагэтуль жывуць там.
Юндлендскія штрэкі
Юндлендскія штрэкі займаюць большую частку ўмеранай зоны Татуіна. Гэта скалісты рэгіён, вядомы сваімі шматлікімі ўцёсамі і мноствам утоеных пагрозаў. На краі юндлендскіх штрэкаў у маленькай хаціне жыў Обі-Ван Кенобі ў той перыяд, калі ён сустрэў маладога Люка Скайуокера, што працаваў на вільгацездабыўчай ферме сваіх родных.
Водаздабыўчыя фермы
Водаздабыўчыя фермы — маленькія сельскагаспадарчыя паселішчы ў пустынях Татуіна, якія здабываюць вільгаць з паветра і накапляюць яе ў калектарах, усталяваных на вялікай плошчы. Менавіта гэтым займаюцца сваякі Люка Скайуокера дзядзька Оўэн і цётка Беру, якія ўзялі яго на выхаванне.
Мос Эйслі
Мос Эйслі — горад-касмапорт. У «Эпізодзе IV: Новая надзея» Обі-Ван Кенобі апісвае Мос Эйслі як «гнюсны вулей мярзоты і падступнасці». У Мосе Эйслі размяшчаюцца бар «Мос Эйслі Кантына» і аркестр «Figrin D’an and the Modal Nodes».
Мос Эйслі Кантына
«Мос Эйслі Кантына», афіцыйная назва Шынок Чалмуна — бар у Мосе Эйслі, прытулак пілотаў-фрахтоўнікаў і іншых падазроных асоб розных расаў. У «Star Wars Holiday Special» «Кантынай» кіруе Акмена (Беа Артур).
Паходжанне назвы
Планета атрымала назву ад горада Татавін у Тунісе, ля якога адбываліся здымкі пустынных пейзажаў IV эпізоду. У самім Татавіне здымкі не ладзіліся, аднак адбываліся ў некаторых іншых туніскіх мясцовасцях: у Матмаце, Таўзары і на востраве Джэрба.
Па-берберску «Тытавін» літаральна азначае «вочы», а фігуральна — «водныя струмені». Назва горада Тэтуан у паўночным Марока таксама мае падобнае паходжанне.
Дзянісавіцкі біялагічны заказнік
Дзяні́савіцкі — біялагічны заказнік рэспубліканскага значэння на тэрыторыі Крупскага раёна Мінскай вобласці. Заснаваны ў 1979 годзе з мэтай захавання ў прыродным стане месцаў росту журавін. Плошча заказніка складае 1,3 тыс. га (1997). Уключае 4 кварталы Дзянісавіцкага і 7 кварталаў Сакаловіцкага лясніцтваў Крупскага лясгаса, а таксама частку тарфяных балот Падбалонне і Бабнік, Рожкі, Калінаўка. Растуць хвоя, бяроза, елка, асіна, вольха, трапляюцца дуб і клён, з кусцікавых раслін — багун, верас, журавіны, брусніцы, чарніцы, з травяністых — асака, падвей, хвошч; шмат сфагнавых імхоў.
Зборск
У 1924—1931 гадах цэнтр Зборскага сельсавета.
Краснаполле (Рэчыцкі раён)
Краснапо́лле (, Краснополье) — вёска ў Рэчыцкім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Холмецкага сельсавета.
У 1926—1927 гадах цэнтр Краснапольскага сельсавета. Да 26 верасня 2006 года вёска ўваходзіла ў склад Артукоўскага сельсавета.
Сяргей Аляксандравіч Вехцеў
Сяргей Вехцеў (нар., Смаленск) — беларускі футбаліст (нападнік) і трэнер. У цяперашні час працуе галоўным трэнерам жаночага клуба «Віцебск».
Клубная кар’ера
Пачынаў кар’еру ў складзе віцебскага КІМа (пазней клуб насіў назвы «Дзвіна», «Лакаматыў-96», «Лакаматыў», «Віцебск»). Здолеўшы добра праявіць сябе, у 1995 годзе пераехаў у «Барусію» з Дортмунда, але не здолеў замацавацца ў яе складзе. У 2000 годзе канчаткова вярнуўся ў Беларусь, гуляў у розных клубах Вышэйшай і Першай ліг. Скончыў прафесійную кар’еру ў 2006 годзе ў складзе «Віцебска», але пазней яшчэ часам з’яўляўся на полі (у 2009 і 2013 гадах).
Трэнерская кар’ера
З 2007 года стаў працаваць у трэнерскім штабе «Віцебска». Дапамагаў галоўнаму трэнеру Юрыю Канаплёву, некалькі разоў разам з ім пакідаў клуб і вяртаўся ў яго. У ліпені 2014 года быў прызначаны спачатку выканаўцам абавязкаў, а хутка і галоўным трэнерам «Віцебска». Разам з Вехцевым віцебскі клуб заняў трэцяе месца ў Першай лізе 2014 і па выніках стыкавых матчаў з магілёўскім «Дняпром» вярнуўся ў Вышэйшую лігу.
У снежні 2014 года стала вядома, што Вехцеў застанецца галоўным трэнерам «Віцебска» ў сезоне 2015. У пачатку сезона каманда ішла ў сярэдзіне табліцы, аднак пазней атрымала васьміматчавую серыю без перамог і апусцілася на апошні радок. 7 ліпеня 2015 года, пасля хатняга паражэння ад «Мінска» (0:4), Вехцеў падаў у адстаўку з пасады галоўнага трэнера і неўзабаве перайшоў на працу ў дубль.
У жніўні 2018 года стаў галоўным трэнерам «Оршы». Пакінуў пасаду пасля заканчэння сезона 2019.
У студзені 2021 года стаў трэнерам жаночай каманды «Віцебска». У верасні 2021 года пакінуў віцебскі клуб і неўзабаве афіцыйна ўзначаліў клуб «Перасвет» з трэцяга расійскага дывізіёна. У жніўні 2022 года быў пераведзены на пасаду старшага трэнера, а ў верасні пакінуў клуб і стаў галоўным трэнерам «Электрона» з Вялікага Ноўгарада.
У ліпені 2023 года зноў узначаліў жаночую каманду «Віцебска».
Андрэй Андрэевіч Маркаў (старэйшы)
Андрэ́й Андрэ́евіч Ма́ркаў (14.6.1856, Разань, Расія — 20.7.1922, Петраград) — расійскі матэматык. Акадэмік Пецярбургскай АН (1896). Зрабіў вялікі ўклад у тэорыю імавернасцей і тэорыю лікаў. Бацька матэматыка А. А. Маркава-малодшага.
Біяграфія
Андрэй Андрэевіч Маркаў нарадзіўся ў Разані у сям'і чыноўніка Андрэя Рыгоравіча Маркава.
У 1866 годзе Андрэя Маркава аддалі ў 5-ю Пецярбургскую гімназію. У 1874 г. ён закончыў гімназію і паступіў у Пецярбургскі ўніверсітэт. Закончыў універсітэт у 1878 годзе, і там жа з 1880 года выкладаў (з 1886 года прафесар фізіка-матэматычнага факультэта).
Уклад у навуку
Асноўныя працы па тэорыі імавернасцей і яе прыкладаннях, тэорыі лікаў, матэматычным аналізе і матэматычнай статыстыцы.
Даў пачатак тэорыі т.зв. маркаўскіх працэсаў, увёў паняцце паслядоўнасці залежных выпрабаванняў (гл. ланцуг Маркава), даў імавернаснае абгрунтаванне метаду найменшых квадратаў.
Камарын (Асіповіцкі раён)
Кама́рын (, Комарин) — вёска ў Асіповіцкім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Вяззеўскага сельсавета.
Хірд
Хірд — баявая дружына ў Скандынавіі эпохі вікінгаў, якая мела магчымасць ваяваць групамі ад усяго складу да пар воінаў. Хірд падпарадкоўваўся конунгу, ярлу ці херсіру. Як правіла, дружыннікі-хірдманы цалкам падпарадкоўваліся правадыру, уяўляючы сабой падабенства сям'і.
Тэрмін паходзіць ад старажытнаскандынаўскага слова hirð і ад старажытнаанглійскага слова hir(e)d, якое азначае 'хатняя гаспадарка, сям'я, світа, суд'. Таксама спецыялізаваны тэрмін hirð (grið) на дацкіх рунічных камянях вядомы з X ст.
У XX стагоддзі хірдам звалася ваенізаваная арганізацыя нарвежскай нацыянал-сацыялістычнай партыі «Нацыянальнае яднанне» Відкуна Квіслінга. Пасля вайны арганізацыя была распушчана, і мноства яе членаў былі асуджаны за здраду і калабарацыянізм.
У жанры літаратуры фэнтэзі тэрмін выкарыстоўваецца для абазначэння маналітнага строю гномаў (напрыклад, ў рамане «Алмазны меч, Драўляны меч» Ніка Перумова)
Папкі (Бешанковіцкі раён)
Папкі́ (, Папки) — вёска ў Бешанковіцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Бешанковіцкага сельсавета.
Да 2004 года ўваходзіла ў склад Свячанскага сельсавета.
Кружок (Рэчыцкі раён)
Кружо́к (, Кружок) — былы пасёлак у Рэчыцкім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіў у склад Холмецкага сельсавета.
Да 26 верасня 2006 года пасёлак уваходзіў у склад Артукоўскага сельсавета.
Ліквідаваны ў 2017 годзе.
Герб Мёраў
Герб Мёраў — герб горада Мёры і Мёрскага раёна. Герб зацверджаны Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 20 студзеня 2006 г. № 36.
Забалацце (заказнік)
За́балацце — біялагічны заказнік у Браслаўскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі.
Створаны ў 1979 годзе як заказнік-журавіннік рэспубліканскага значэння для захавання ў прыродным стане месцаў росту журавін. Плошча заказніка складае 1957 га (1997). Размешчаны на вярховым балоце са шматлікімі мінеральнымі ўчасткамі (50 % агульнай плошчы). У складзе балотнай расліннасці рэдкалесныя (хваёва-кусцікава-сфагнавыя і інш.) і бязлесныя фітацэнозы, пашыраны журавіны; лясы хваёвыя, бярозавыя і чорнаальховыя. На мінеральных участках пераважаюць хваёвыя, бярозавыя, яловыя, асінавыя лясы кіслічнага, імшыстага, чарнічнага і даўгамошнага тыпаў.
Глагалічны абрад
Глагалічны абрад — літургічная традыцыя ў межах лацінскага абраду Каталіцкай царквы, якая адрозніваецца ад рымскай тым, што замест лаціны ў ёй выкарыстоўваецца царкоўнаславянская мова. Літургічныя кнігі для глагалічнага абраду выдаваліся з выкарыстаннем глаголіцы, адкуль і пайшла яго назва. З часоў Сярэднявечча (першыя ўспаміны абраду адносяцца да X стагоддзя) і да рэформаў 1960-х гадоў глагалічны абрад быў распаўсюджаны ў некаторых рэгіёнах Харватыі (пераважна ўздоўж узбярэжжа і на паўночных астравах) і Чэхіі.
Гісторыя
Глагалічны абрад паўстаў для патрэбаў хрысціянскай місіі Кірыла і Мяфодзія сярод славянаў. Манахі былі запрошаныя з Балканаў вялікамараўскім князем Расціславам у 863 годзе. З дазволу Папы місіянеры пераклалі літургію на старажытную царкоўнаславянскую мову, стварыўшы глагалічны абрад. Для сваіх кніг яны ўклалі асобнае пісьмо, якое назвалі глаголіцай.
У 867 годзе Папа Адрыян II, нягледзячы на супраціў часткі духавенства, зацвердзіў глагалічны абрад на тэрыторыі Маравіі і Паноніі. У пачатку 868 года ў храме Santa Maria Maggiore Адрыян II адслужыў разам з Кірылам і Мяфодзіем імшу ў новым абрадзе. Пасля смерці Кірыла ў 896 годзе Папа ізноў пацвердзіў глагалічны абрад булай Gloria in Excelsis Deo і прызначыў Мяфодзія сваім легатам. Годам пазней Мяфодзій быў арыштаваны па загадзе нямецкіх біскупаў, якія былі супраць новага абраду. Вызвалены ў 873 годзе пасля ўмяшальніцтва Папы Яна VIII, Мяфодзій аднавіў місію ў Маравіі, а ў 880 годзе атрымаў ад Папы пацвярджэнне чарговага прызнання глагалічнага абраду. Вучні Мяфодзія распачалі місійную дзейнасць, папулярызуючы глагалічны абрад на балканскім паўвостраве.
Глагалічны абрад быў таксама папулярны ў Харватыі. У 925 годзе і на пераломе 927/928 гадоў харвацкі князь Таміслаў склікаў сіноды, якія асудзілі глагалічны абрад. Аднак той застаўся ва ўжытку, а Папа Інакенцій IV у 1248 годзе даў харватам прывілей ужывання славянскай мовы і глагалічнага пісьма ў каталіцкай літургіі. У Далмацыі існавала некалькі бенедыктынскіх абацтваў, якія падтрымлівалі глагалічную літургію.
Музыка
Літургічная музыка глагалічнага абраду — гэта сінтэз грыгарыянаскага спеву і мясцовай народнай музычнай традыцыі. У XIX—XX стагоддзях былі напісаныя музычныя творы рамантычнага плану; карыстаецца папулярнасцю «Глагалічная імша» чэшскага кампазітара Леаша Яначэка, якая, аднак, мала падыходзіць для выкарыстання ў літургіі.
Заазер’е (заказнік)
Заазе́р'е — гідралагічны заказнік на тэрыторыі Бялыніцкага раёна Магілёўскай вобласці. Створаны ў 1968 годзе як заказнік рэспубліканскага значэння для захавання ў натуральным стане балотнага масіву з тыповай для міжрэччаў стратыграфіяй тарфянікаў. Плошча заказніка складае 4286 га (1997). Размешчаны на Цэнтральнабярэзінскай раўніне і займае частку Друць-Бярэзінскага міжрэчча. Размешчаны на вярховым балоце. У цэнтры пераважаюць хваёва-кусцікавыя раслінныя асацыяцыі, у паўночнай частцы — градава- багнавыя комплексы расліннасці. На ўскраінах пашыраны хваёва-бярозава-пушыцава-сфагнавыя асацыяцыі. На мінеральных участках пераважаюць бярозава-асінавыя лясы. У флоры заказніка каля 100 відаў раслін, у тым ліку ахоўныя чубатка пустая і зубніца клубняносная.
Леніна (Асіповіцкі раён)
Ле́ніна (, Ленино) — вёска ў Асіповіцкім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Вяззеўскага сельсавета.
Запаведныя лясы
Запаве́дныя лясы́ — лясныя масівы на тэрыторыі асабліва ахоўных прыродных тэрыторый і аб'ектаў і каштоўныя ўчасткі лесу, абвешчаныя помнікамі прыроды, якія знаходзяцца пад аховай запаведнага рэжыму. З'яўляюцца эталонамі прыроды, прызначаны для захавання генетычнага фонду жывёл і раслін, натуральных раслінных згуртаванняў і экасістэм, выкарыстоўваюцца для вывучэння прыродных працэсаў у лясах. Частка запаведных лясоў (у запаведніках) абсалютна запаведныя, у іх выключаецца любое ўмяшанне ў прыродныя працэсы.
На Беларусі агульная плошча запаведных лясоў складае каля 1200 тыс. га, у тым ліку лясоў-запаведнікаў і нацыянальных паркаў 240 тыс. га, ландшафтных, біялагічных і гідралагічных заказнікаў каля 800 тыс. га, каштоўных участкаў лесу 5,0 тыс. га. Запаведныя лясы належаць да лясоў 1-й групы, у іх забаронена высечка і іншая лесагаспадарчая дзейнасць.
Ляхавец
Ля́хавец (, Ляховец) — пасёлак у Рэчыцкім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Холмецкага сельсавета.
Да 26 верасня 2006 года пасёлак уваходзіў у склад Артукоўскага сельсавета.
Падаван
Падава́н — вучань джэдая ў выдуманым сусвеце «Зорных войнаў». Падаванамі станавіліся выпускнікі Акадэміі джэдаяў, якія праходзілі інтэнсіўную падрыхтоўку пад кіраўніцтвам рыцара або майстра-джэдая.
Джэдай можа мець толькі аднаго падавана за раз і павінен скончыць яго навучанне перш, чым выбіраць наступнага. У чалавечых падаванаў існуе традыцыя адрошчваць сабе касічку, якую адразаюць светлавым мячом на цырымоніі пасвячэння ў рыцары-джэдаі.
Аналагам падавана на цёмным боку з'яўляецца вучань сітха.
Герб Новалукомля
Герб Новалукомля — герб горада Новалукомль Чашніцкага раёна. Герб зацверджаны Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 20 студзеня 2006 г. № 36.
Апісанне
Герб Навалукомля ўяўляе сабой іспанскі шчыт блакітнага колеру, рассечаны ў «слуп». У правай частцы намалявана сярэбраная ступень турбіны, у левай — тры залатыя слупы.
Шапавальства
Шапава́льства — шэрстабітны і валяльны промыслы, традыцыйнае мастацтва вырабу з воўны (валенне, качанне) галаўных убораў, валёнак, лямцу. На Беларусі да сённяшняга часу захавалася ў Дрыбінскім раёне Магілёўскай вобласці. У кастрычніку 2009 года шапавальства ўключанае ў Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь.
Тэхналогія
Працэс вытворчасці адноўлены ў Дрыбінскім гісторыка-этнаграфічным музеі. Воўну, атрыманую з астрыжанае авечкі, рыхляць брындай, ці «струной», перабіваюць з дапамогай байку. Пасля валокны намотваюць на драўляныя калодкі, ці «балванкі», тае формы, якую патрэбна атрымаць у выніку, і валяюць. Для надання слушнай формы халявам валёнак выкарыстоўваліся «правідлы».
З авечае воўны валялі валёнкі, рукавіцы, шапкі-магеркі, брылі і нават цёплыя коўдры.
Гісторыя
Меркавана рамяство з'явілася на Беларусі ў XVI стагоддзі як адно з дапаможных майстэрстваў. Яго даследваннем займаўся вядомы беларускі этнограф Еўдакім Раманаў, які ў пачатку XX стагоддзя выдаў працу «Дрыбінскія шапавалы», дзе былі найбольш распаўсюджаныя традыцыі шапавальства.
У 80-я гады XIX ст. у Дрыбіне і Дрыбінскай воласці налічвалася 504 шапавалы. У Старым Дрыбіне гэтым промыслам займаліся 92 чалавекі, у Дрыбіне — 152, у Картыжах — 32, у Пакуцці і Галалобаўцы — па 30 чалавек, Паташні — 27, Лядзешні і Бестрані — па 23, Халіпах — 21, Карэбах — 17, Ляскаўцы — 15, Палосках — 14, Каратышках — 10, Панечы і Вярбе — па 7, Пічаўцы, Шаблавах і Рабках — 6, у Крычаватцы — 5, у астатніх вёсках — па 1—2 майстры. Гадавы заробак майстра складаў 15—30 руб.
Валенне валёнак, шапак-магерак, капелюшоў пераважала тады ў форме адыходнага промыслу: майстры на працягу зімы хадзілі са сваімі вытворчымі прыладамі па вёсках і працавалі ў дамах заказчыкаў. Зусім нязначная колькасць прылад працы спрыяла перамяшчэнням. Існавала пагаворка: «Дзе шапавал стаў — там і яго стан».
У 1930-х у Дрыбіне працаваў шапавальны завод. У 20—30-я гады мінулага стагоддзя валёнкі выраблялі таксама ў арцелях прамысловай кааперацыі. Пазней у Мінску, Віцебску, Наваполацку, Лідзе, Бабруйску, Смілавічах на базе такіх арцеляў і традыцыйнага народнага рамяства былі створаны валяльна-лямцавыя фабрыкі, якія выпускалі тэхнічны і шорны лямец і валёнкі.
Катрушніцкі лемязень
У шапавалаў склаўся адмысловы таемны слэнг, якім яны карысталіся падчас вандровак па вёсках, такім чынам ахоўваючы сакрэт свайго майстэрства. Гэтая мова атрымала назву «катрушніцкі лемязень». Паводле запісаў беларускага этнографа Еўдакіма Раманава, лексічны склад мовы налічваў каля 915 словаў і ахопліваў 13 паняційных груп. Уласна «шапавальства» таксама адносіцца да ліку гэтых таемных словаў.
У цяперашні час мова шапавалаў выдадзеная Дрыбінскім гісторыка-этнаграфічным музеем у выглядзе «Слоўніку шапавалаў».
Сучаснасць
У цяперашні час шапавалы на Беларусі дзейнічаюць толькі ў Дрыбінскім раёне на Магілёўшчыне. У шэрагу вёсак, дзе існуе авечкагадоўля, гаспадыні займаюцца апрацоўкай воўны для ткацтва посцілак і вязання прадметаў адзення.