cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Грамадзянская вайна ў Афганістане (1928—1929)
Ход канфлікту
Супраць эміра Аманулы і яго рэформаў у лістападзе 1928 года ўспыхнула паўстанне сярод племя шынвары ў Джэлалабадзе на паўднёвым усходзе Афганістана, якое ахапіла і правінцыю Лагман. Таджык Бачаі Сака (пазней памяняў імя на Хабібула Калакані), аб’яднаўшы таджыкаў і гільзаі, пачаў наступленне на Кабул з поўначы. Паўстанне ахапіла ўсю краіну, сілы паўстанцаў пачалі падыходзіць да сталіцы і з поўдня.
Армія амаль не аказвала супраціву паўстанцам, да якіх неўзабаве далучыліся басмачы. 14 студзеня 1929 года Аманула-хан абвясціў аб адмене большасці сваіх рэформаў, перадаў уладу свайму брату Інаятуле-хану і бег на поўдзень краіны. Яшчэ праз пару дзён, 17 студзеня Інаятула-хан здаў Кабул без асаблівага кровапраліцця атрадам мяцежнікаў пад камандаваннем Хабібулы. Ён стаў новым эмірам і адмяніў усе пераўтварэнні Аманулы.
Аманула-хан працягнуў барацьбу за трон, і вясной таго ж года ўзначаліў барацьбу супраць Хабібулы і яго саюзнікаў — басмачоў. У красавіку СССР, які вёў з басмацтвам бесперапынную вайну, у падтрымку Амануле накіраваў у Афганістан атрад колькасцю каля 2 тысяч чалавек пад камандаваннем В. М. Прымакова (фармальна атрад падпарадкоўваўся афганскаму генералу Гуляму Набі-хану). На працягу двух месяцаў чырвонаармейцы пры падтрымцы авіяцыі занялі поўнач Афганістана, разграміўшы ключавыя базы праціўніка.
Войскі Амунулы пачалі наступленне на Кабул, аднак у канцы мая 1929 года пацярпелі паразу і спынілі барацьбу. 22 мая Аманула-хан збег у Індыю, даслаўшы Набі-хану тэлеграму з распараджэннем таксама спыніць змагацца, і пакінуць краіну — пасля чаго савецкія войскі вярнуліся на радзіму.
Гэты перыяд грамадзянскай вайны ў Афганістане быў найбольш крывавым, загінула да 15 тысяч чалавек толькі сіл Хабібулы. 10 кастрычніка 1929 атрады Мухамеда Надзіра ўзялі Кабул. Хабібула Газі бег, але быў схоплены і пакараны ў горадзе Кахістан на поўначы Афганістана. Мухамед Надзір стаў кіраўніком дзяржавы.
Бандарныя вырабы
Банда́рныя вы́рабы — драўляныя ёмістасці і посуд, вырабленыя з драўляных клёпак для вадкіх і сыпучых рэчываў, бытавых патрэб.
Па форме клёпак, якія могуць быць падоўжанымі трапецападобнымі і акруглымі выпуклымі, магчыма падзяліць на
Паводле прызначэння:
Некаторыя бандарныя вырабы аздабляліся разьбой, размалёўкай, выпальваннем.
У сучаснасці месца большасці драўляных бандарных вырабаў занялі ёмістасці з металу, пластмас, шкла, фарфору і інш.
Сацыялістычная Рэспубліка Чарнагорыя
Сацыялістычная Рэспубліка Чарнагорыя (да 1963 Народная Рэспубліка Чарнагорыя, з 1991 Рэспубліка Чарнагорыя) (Socijalistička Republika Crna Gora / Социјалистичка Република Црна Гора) — адна з 6 сацыялістычных рэспублік, якая ўваходзіла ў Федэратыўную Сацыялістычную Рэспубліку Югаславія.
Макінка
Макінка — сяло ў раёне Біржан сал Акмолінскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад Макінскай сельскай акругі. Знаходзіцца прыкладна за 31 км на поўдзень ад цэнтра горада Сцяпняк. Код КАТА — 114543100.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 1900 чалавек (917 мужчын і 983 жанчыны). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 2013 чалавек (983 мужчыны і 1030 жанчын).
Уюн звычайны
Апісанне
Даўжыня цела 16—25 см, зрэдку болей (да 32 см). Маса да 25—40 г, часам болей. Цела спераду амаль цыліндрычнае, затым крыху сціснутае з бакоў. Галава невялікая. Вакол рота 5 пар вусікаў (2 пары на верхняй сківіцы, 1 пара ў вуглах рота і 2 пары на ніжняй сківіцы). Вочы невялікія, жоўтага або карычневага колеру. Плаўнікі закругленыя, з цёмнымі плямамі. Луска дробная. Бакавая лінія непрыкметная. Афарбоўка залежыць ад месца жыхарства. Звычайна спіна бурая з цёмнымі плямінамі, бакі жаўтаватыя, бруха жоўтае або чырванаватае. Па баках працягваюцца 3 цёмныя палоскі (сярэдняя цягнецца ад вока да хваставога плаўніка).
Распаўсюджанне
Уюн шырока распаўсюджаны ў прэсных вадаёмах Еўразіі (за выключэннем вадаёмаў Пірэнейскага паўвострава, Італіі, Грэцыі, Вялікабрытаніі, Скандынавіі, у басейне Паўночнага Ледавітага акіяна, вадаёмах Крыма, Камчаткі. У басейне Амура вылучаецца асобны падвід.
Асаблівасці біялогіі
Уюны — аселыя рыбы, толькі ў час паводкі могуць пераадольваць значныя адлегласці. У месцах жыхарства трымаюцца каля дна або закапаўшыся ў іл. Пры перасыханні вадаёма закопваюцца ў вільготны іл і упадаюць у спячку. Уюны вельмі не патрабавальныя да колькасці кіслароду ў вадзе.
Дарослыя ўюны кормяцца дновымі беспазваночнымі: казуркамі і іх лічынкамі, малюскамі, дробнымі ракападобнымі, а таксама дэтрытам.
Палавой спеласці дасягаюць у трохгадовым узросце. Нераст звычайна ў красавіку — маі. Уюны нерастуюць ў прыбярэжнай зоне, у густых зарасніках (у перыяд паводкі — на поймах вадаёмаў). Ікра дыяметрам 1,7—1,9 мм. Колькасць адкладваемых ікрынак можа дасягаць 150 тысяч.
Перыяд інкубацыі 5-7 сутак, пасля чаго лічынка з дапамогай ніткападобных вырастаў на галаве прымацоўваецца да раслін і вісіць у тоўшчы вады да поўнага расходавання запасу жаўтка. Развіццё лічынак адбываецца ва ўмовах дэфіцыту кіслароду, таму ў іх развіваюцца дадатковыя лічынкавыя органы дыхання ў выглядзе сістэмы крывяносных сасудаў жоўцевага мяшка, затым развіваюцца вонкавыя жабры, якія ў працэсе росту і развіцця лічынкі рэдукуюцца.
Промысел і развядзенне
Прамысловага значэння не маюць. Выкарыстоўваюцца ў якасці прынады пры лоўлі драпежнай рыбы. Часам уюноў трымаюць у акварыумах.
Кінакамедыя
Кінакамедыя — камедыя на кінаэкране. Да гэтага жанру кінамастацтва адносяцца фільмы, мэта якіх — рассмяшыць гледача, выклікаць усмешку, палепшыць настрой. Нароўні з драмай, фільмамі жахаў і навуковай фантастыкай, камедыя — адзін з асноўных жанраў кінафільмаў.
Сант’яга Касарэс Кірога
Сант’яга Касарэс Кірога (Santiago Casares Quiroga;, Ла-Карунья, Іспанія — , Парыж, Францыя) — іспанскі палітычны дзеяч, у 1931—1932 гады — міністр унутраных спраў, у 1936 годзе — старшыня ўрада прэзідэнта Мануэля Асанья.
Біяграфія
Касарэс Кірога заснаваў Рэспубліканскую галісійскую аўтаномную арганізацыю (Organización Republicana Galega Autónoma, ORGA). На працягу ўсёй сваёй кар’еры галоўнай мэтай палітыка была аўтаномія Галісіі — яго роднай правінцыі. У 1930 годзе Касарэс Кірога прымае ўдзел у падпісанні Сан-Себасцьянскага пакта. ORGA увайшла ў Галісійскую Рэспубліканскую Федэрацыю (аб’яднала федэралістаў, радыкалаў і радыкал-сацыялістаў).
У снежні 1930 года Нацыянальны рэвалюцыйны камітэт (CRN) накіраваў Касарэса Кірогу ў горад Хаку (Jaca), каб адмяніць намечанае капітанам Фермінам Галанам Радрыгесам паўстанне хакскага гарнізона. Касарэс Кірога не паспеў своечасова спыніць Галана. Паўстанне было задушана, але Касарэс трапіў у турму.
У наступным 1931 годзе была зрынута манархія Альфонса XIII, усталявана Другая Іспанская Рэспубліка і сфармаваны Часовы ўрад. Касарэс Кірога ўвайшоў у яго ў якасці марскога міністра.
Ва ўрадзе Мануэля Асаньі (1931—1933) Касарэс Кірога быў міністрам унутраных спраў.
У 1936 годзе Асанья становіцца прэзідэнтам, а Кірога ўзначальвае ўрад. Няздольны справіцца з франкісцкім путчам, ён пакінуў свой пост амаль адразу пасля пачатку грамадзянскай вайны і з тых часоў ужо больш не займаў ніякіх дзяржаўных пасадаў.
Пасля ўваходу франкістаў у Барселону 26 студзеня 1939 года Касарэс Кірога эміграваў у Францыю.
NGC 2742A
NGC 2742A (іншыя абазначэнні — UGC 4803, MCG 10-13-60, ZWG 288.22, ZWG 311.30, IRAS09059+6227, PGC 25836) — галактыка ў сузор’і Вялікая Мядзведзіца.
Гэты аб’ект не ўваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога» і быў дададзены пазней.
Балгарыстыка
Балгарыстыка (Българистика) — міждысцыплінарная гуманітарная дысцыпліна, якая вывучае балгарскую мову і балгарскую культуру. З'яўляецца часткай балканістыкі.
Ля вытокаў навуковай дысцыпліны стаяў, які напісаў працу «Древние и нынешние болгаре» (1829).
Найбуйнейшы навуковы цэнтр — Балгарская акадэмія навук. Грамадскія арганізацыі — Міжнародная акадэмія балгаразнаўства, інавацыі і культуразнаўства
Вядомыя асобы Бярозы
Вядомыя ўраджэнцы Бярозы:
IC 5363
IC 5363 — галактыка тыпу S0 (спіральная галактыка) ў сузор'і Скульптар.
Гэты аб'ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Маніса (правінцыя)
Маніса (Manisa), правінцыя на захадзе Турцыі. Плошча 13,1 тыс. кв. км. Насельніцтва 1319 тысяч чалавек (2007). Адміністрацыйны цэнтр — горад Маніса.
Ахабо
Ахабо (Achadh Bhó, Aghaboe) — вёска ў Ірландыі, знаходзіцца ў графстве Лііш (правінцыя Ленстэр).
Мі Южэнь
Мі Южэнь (米友仁, 1074 —1153) кітайскі палітык і мастак часоў дынастыі Паўднёвая Сун.
Біяграфія
Нарадзіўся ў 1074 годзе ў г. Таюань. Быў сынам вядомага мастака і каліграфа Мі Фу. Першыя веды па маляванні атрымаў ад бацькі. У 1104 годзе пачаў кар’еру жывапісца ў Кайфене. У 1123 годзе Мі быў прыняты ў Імператарскую світу Хуэй-цзуна. Пасля падзення дынастыі Сун у 1126 годзе ў Паўночным Кітаі Мі Юэнь пераехаў у Сян'ян. Некаторы час ён быў намеснікам ваеннага міністра Паўднёвай Сун. Затым знаходзіўся пры імператарскім двары, займаючыся большай часткай жывапісам. Памёр у 1153 годзе.
Творчасць
Многія крытыкі, як у самім Кітаі, так і на Захадзе, лічаць Мі кітайскім імпрэсіяністам. Для такога параўнання ёсць дастаткова падстаў, паколькі, пры дбайным вывучэнні бачна, што Мі не рабіў папярэдняга накіда, а замест гэтага, выкладаючы сваю задуму, спадзяваўся на «кроплі з пэндзля». Працуючы пэндзлем з вялікай дзёрзкасцю і запалам, ён не асабліва клапаціўся пра дэталі. Аднак паміж Мі і заходнімі імпрэсіяністамі ёсць адрозненні. Працуючы ў стылі «хмарныя горы Мі», мастак пераходзіць ад густой тушы да моцна разведзенай, ад неразборлівасці да выразнасці, у залежнасці ад таго, якія прыродныя ўмовы (уключаючы надвор’е) ён хоча паказаць. Тут мэта складаецца ў тым, каб стварыць асаблівую «атмасферу» або «настрой», якое ён адчувае. Алейны жывапіс заходніх імпрэсіяністаў, з іншага боку, засяроджаны на пераходах святла і цені, багаты колерам. Гэта хутчэй гульня святла і эмоцый мастака.
Нягледзячы на тое што пейзажы Мі выглядаюць даволі ціхамірна, хоць і выклікаюць глыбокую павагу, яны з’яўляюцца вынікам глыбокага вывучэння і разумення прыроды, коратка выяўленых з дапамогай адважнай ліквідацыі ўсяго наноснага. Заходнія ж імпрэсіяністы не больш чым імітуюць прыроду, адлюстроўваючы ўражанні ад першай сваёй сустрэчы з ёй. Вядома, гэта не адмаўляе прысутнасці ў алейным жывапісе асабістага меркавання і эмоцый мастака.
Юнгфольк
Юнгфольк (Deutsches Jungvolk) — малодшая ўзроставая група Гітлерюгенда, у якую ўваходзілі хлопчыкі ад 10 да 14 гадоў. Члены арганізацыі называліся пімпфамі.
Гісторыя
Згодна з законам ад 1 снежня 1936 года, у Германіі быў абвешчаны заклік дзяцей 1927 года нараджэння ў Юнгфольк.
Ўступленне ў юнгфольк па законе з’яўлялася добраахвотным. Выхаванне ў арганізацыі праводзілася ў духу нацыянал-сацыялізму з мэтай фарміравання ў дзяцей з вельмі ранняга ўзросту нацыянал-сацыялістычнага светапогляду аб арыйскіх ідэалах. Акрамя таго, усяляк падкрэслівалася неабходнасць быць верным Гітлеру і яго рэжыму, прапагандаваўся культ фізічнай сілы, жыццяздольнасці і мілітарызму. Нацысты лічылі, што навучанне дзяцей таму, як стаць жорсткімі, вызваліла б іх ад недахопаў. Таксама ў Юнгфольке, у ходзе выхаваўчай работы, прапагандаваўся антысемітызм.
Шамшур
Шамшур — прозвішча.
Млынарова
Назву Млынаро́ва маюць:
Ухалава
Ухалава (У́холово) — пасёлак гарадскога тыпу, адміністрацыйны цэнтр Ухалаўскага раёна Разанскай вобласці Расіі. Размешчаны на рацэ Аксень (басейн Акі), за 149 км на паўднёвы ўсход ад Разані. Пасёлак злучаны грузавой чыгуначнай лініяй (7 км) са станцыяй Кензіна (на лініі Ражск — Вярнадаўка). Аўтобуснымі маршрутамі звязана з абласным цэнтрам і Масквой.
Мугла (правінцыя)
Мугла (Muğla), правінцыя на паўднёвым захадзе Турцыі. Плошча 12,7 тыс. кв. км. Насельніцтва 766 тысяч чалавек (2007). Адміністрацыйны цэнтр — горад Мугла.
NGC 2743
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Павелец
Павелец (Па́велец) — рабочы пасёлак у Скапінскім раёне Разанскай вобласці Расіі, за 123 км ад Разані. Адміністрацыйны цэнтр Павялецкага гарадскога паселішча.
Насельніцтва — 1610 чал. (2017).
Буланды
Буланды — сяло ў раёне Біржан сал Акмолінскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад Макінскай сельскай акругі. Код КАТА — 114543200.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 419 чалавекі (202 мужчыны і 217 жанчын). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 239 чалавекі (127 мужчын і 112 жанчын).
Пеларгонія
Пеларгонія (Pelargonium) — род раслін з сямейства гераніевыя.
Батанічным апісанне
Шматгадовыя травяністыя або паўхмызняковыя расліны.
Сцёблы прамыя ці паўзучыя, галінастыя.
Лісцінкі прыгожыя, простыя, пальчатыя або пальчата-рассечаныя.
Кветкі разнастайнай афарбоўкі, сабраны ў мала-або шматкветкавыя парасонападобныя суквецці.
Распаўсюджанне і экалогія
Расце ў асноўным у Паўднёвай Афрыцы.
Расліны святлалюбныя, непатрабавальныя ў культуры, лёгка пераносяць недахоп вільгаці. Размнажэнне насеннем і чаранкамі. У адкрытым грунце не зімуюць.
Алесь Разанаў
Алесь Сцяпанавіч Разанаў (, в. Сялец, Бярозаўскі раён, Брэсцкая вобласць — ) — беларускі пісьменнік і перакладчык. Вядомы як паэт-наватар, аўтар новых паэтычных форм.
Біяграфія
Нарадзіўся 5 снежня 1947 года ў сям’і служачых. Бацька — Сцяпан Разанаў, паходзіць з Тамбоўскай вобласці, прыехаў з геадэзічнай экспедыцыяй да вайны ў Беларусь, дзе і застаўся.
У 1966 Алесь Разанаў паступіў на філалагічны факультэт БДУ. Паралельна з вучобай працаваў ліцейшчыкам на Мінскім заводзе ацяпляльнага абсталявання. У кастрычніку 1968 студэнты-філолагі БДУ, сярод лідараў якіх былі Алесь Разанаў, Віктар Ярац і Леў Барташ, звярнуліся ў ЦК КПБ з лістом на імя Пятра Машэрава (ліст падпісала некалькі соцень чалавек), дзе патрабавалі вяртання выкладання на беларускай мове. У выніку тройца ініцыятараў звароту атрымала ярлыкі «нацыяналістаў». А калі неўзабаве Алесь Разанаў, Віктар Ярац і Валянціна Коўтун з’ездзілі ў Зэльву да Ларысы Геніюш, два першыя ўзімку 1969 былі выключаны з БДУ (праз няздачу заліку па ваеннай падрыхтоўцы; да гэтага яны былі выдатнікамі вучобы). Дзякуючы падтрымцы Максіма Танка, рэктару БПІ Сяргею Гусаку і загадчыку кафедры беларускай мовы і літаратуры БПІ Уладзіміру Калесніку, Алесь Разанаў працягнуў вучобу на філалагічным факультэце Брэсцкага педагагічнага інстытута, які скончыў у 1970.
У 1970—1971 працаваў настаўнікам беларускай мовы і літаратуры ў сярэдняй школе вёскі Кругель Камянецкага раёна. З 1972 у Мінску; 1972—1974 — літаратурны супрацоўнік газеты «ЛіМ» і часопіса «Родная прырода». Член Саюза пісьменнікаў СССР з 1972. У 1974—1986 — рэдактар выдавецтва «Мастацкая літаратура». У 1989 выбіраўся віцэ-прэзідэнтам Беларускага ПЭН-цэнтра. У 1990-х гадах супрацоўнічаў з часопісам «Крыніца».
Памёр 26 жніўня 2021 года.
Творчасць
З вершамі ў друку выступіў у 1961. Алесь Разанаў — аўтар паэтычных зборнікаў, якія лічацца этапнымі для беларускай паэзіі, сярод якіх — «Каардынаты быцця» (1976), «Шлях-360» (1981), «Сума немагчымасцяў» (2009).
У першым паэтычным зборніку з адметнай для таго часу назвай «Адраджэнне» (1970), моцна скажоным цэнзурай, пераважалі адраджэнскія настроі, услаўляліся героі беларускага мінулага, замежныя вучоныя і пісьменнікі, адкрывальнікі новага, утапісты і змагары. У кнізе пераважалі імклівыя рытмы, рамантычная ўзнёсласць, ускладненая метафарычнасць. У наступным зборніку вершаў «Назаўжды» (1974) навідавоку яго пошукавы характар, схільнасць да паэтычнага эксперыменту, павышаная ўвага да філасофскіх праблем. 3 гэтага часу з імем Алеся Разанава звязваецца ўяўленне аб інтэлектуальнай плыні ў беларускай паэзіі. У вершаваным цыкле пад назвай «Пункціры», якая адначасова стала і абазначэннем новага жанру, паэт прадэманстраваў сваё імкненне ахапіць шматстайныя праявы свету. Ён часцей за ўсё адштурхоўваўся ад назіранняў над канкрэтнымі, часта мімалётнымі, з’явамі і рэчамі.
Наватарскія памкненні паэта ў сферы зместу і формы выявіліся ў кнізе паэм-балад «Каардынаты быцця» (1976) і этапным зборніку «Шлях—360» (1981). Аднак эстэтычныя пошукі А. Разанава не сустракалі належнага разумення. Галоўная прычына ўскладнення творчага шляху паэта была абумоўлена падцэнзурным існаваннем літаратурнага жыцця ў часы грамадскага застою. Вольная мастацкая думка тады стрымлівалася і скоўвалася, савецкая паэзія была абмежавана колам дазволеных тэм, ідэй і спосабаў іх увасаблення. А. Разанаў імкнуўся да складанай вобразатворчасці, алегарычнага і сімвалічнага адлюстравання рэчаіснасці, а гэта пакідала ўражанне нейкага тайнапісу, не заўсёды зразумелага падтэксту. Ён звяртаўся да фальклорна-міфалагічных матываў, біблейскай сімволікі, традыцый нацыянальнай і сусветнай класікі. Пра напружаныя пошукі А. Разанавым свайго шляху засведчылі такія творы, як «Паэма рыбіны», «Паэма калодзежа», «Паэма выніку», «Паэма жніва», «Паэма раўнавагі» і інш. Дэвізам яго творчага пошуку былі словы, выказаныя яшчэ ў 1960-я гады: «Жыве эксперымент!» Ён прытрымліваўся ідэі дынамічнага руху, зменлівасці жыцця і вечнага ўдакладнення поглядаў на жыццё і рэчаіснасць.
Зборнік вершаў і паэм «Шлях-360» выйшаў у свет толькі пасля таго, як яго адрэдагаваў на грамадскіх пачатках Уладзімір Караткевіч, прадмову напісаў народны паэт Беларусі Пімен Панчанка, а пасляслоўе — вядомы крытык Варлен Бечык. Між тым у творчасці А. Разанава выявілася агульнае імкненне сусветнай паэзіі да філасофскага асэнсавання глабальных праблем сучаснасці, якія закраналі ўсіх і кожнага. У яго вершах і паэмах адчувалася прысутнасць вопыту класікаў еўрапейскай літаратуры XX стагоддзя, такіх як Гіём Апалінэр, Райнер Марыя Рыльке, Поль Элюар, Федэрыка Гарсія-Лорка і інш.
У філасофскай лірыцы А. Разанава адбываўся пошук «сапраўднай рэальнасці». На ўвазе мелася рэальнасць, якая адкрываецца ў асабіста-пачуццёвай сферы, у выніку суб’ектыўнага ўспрымання і асэнсавання свету. А. Разанаў бачыў гэту «сапраўднасць» зямнога існавання ў адкрыцці новага, уласна «чалавечага» ў прыродзе, жыцці, вялікім космасе. Ён скіроўвае чытача ў мінулае і будучы час, да таямніц свету і чалавечага быцця. Паэт перакананы, што чалавек і яго думка павінны быць у няспынным руху наперад, і гэты працэс пазнання бязмежны, бясконцы.
У Алеся Разанава заўсёды было абвостраным адчуванне часу і чалавека ў часе. «Яшчэ здольны пакутаваць», яго лірычны герой чула ўспрымае драматызм зямнога існавання. Там, дзе іншыя часам бачаць перамогу, ён прадчувае небяспеку. Чалавецтва апынулася на чарговым раскрыжаванні дарог. У вершы «Завея» паэт, як і Янка Купала ў «Паязджанах», малюе вобраз усёмагутнай прыроднай стыхіі і перадае душэўны стан няпэўнасці, нават разгубленасці ў гэтай віхуры часу. А. Разанаў і яго лірычны герой бачаць паратунак у вечным руху наперад, у пошуку сапраўднага сэнсу жыцця, шляху да маральнага самаўдасканалення. Паэт поўніцца адчуваннем хуткаплыннасці жыцця, востра перажывае зменлівасць усяго на свеце. Яго галоўнае памкненне — адпавядаць гэтаму шпаркаму руху, быць такім жа дынамічным, як сам свет.
Шматлікія вершаваныя тэксты А. Разанава — гэта вершы аб прадметах і рэчах, прыродных з’явах і жывых істотах. Іх назвы гавораць самі за сябе: «Камяні», «Зброя», «Сякера», «Стол», «Цвік», «Барана», «Птах», «Маланка», «Завея», «Змеі», «Лесвіца», «Студня», «Дрэвы», «Ланцуг» і інш. Праз матэрыяльнае паэт імкнецца раскрыць штосьці новае: і ўласна пра рэчы-прадметы, і пра навакольную прыроду, і пра быццё чалавека, які іх успрымае. Паэт, гаворачы пра рэчы, шукае важныя сэнсы, пэўныя аналогіі, параўнанні. Так, парог, які «ўрос у зямлю», выклікае ў паэта цэлае кола асацыяцый. Ён увасабляе падзел розных часоў, прымушае задумацца чалавека, хто ён такі на гэтым свеце. «Мінулае тоіцца ў змроку, будучыня — у светлыні», — падагульняе аўтар у вершаказе «Парог».
У зборніках А. Разанава апошніх дзесяцігоддзяў «Вастрыё стралы», «У горадзе валадарыць Рагвалод», «Паляванне ў райскай даліне», «Рэчаіснасць», «Гановерскія пункціры» творчыя пошукі адбываюцца пераважна ў сферы самой беларускай мовы. Паэт адкрывае багацце яе лексічных, музычных, сэнсавых магчымасцей і дэманструе амаль у кожным новым творы ідэю вобразнай невычэрпнасці нацыянальнай моўнай стыхіі. Любое слова, паняцце, назва прадмета, з’явы ў навакольным свеце поўняцца для паэта асаблівым сэнсам і зместам (вершаказы «Вуліца», «Бор», «Рэчка і возера», «Маланка і гром», «Гліна», «Срэбра і золата» і інш.). Ва ўладзе паэтавай думкі паставіць побач словы, рэчы, прадметы, раскіданыя ў часе і прасторы. Але самая вялікая загадка пры гэтым для паэта застаецца: жыццё і чалавек. Сэнс жыцця, сцвярджае Алесь Разанаў, у самім жыцці, у няспынным пошуку ісціны.
У далёкую мінуўшчыну, ажно ў біблейскія часы, выпраўляецца лірычны герой паэмы А. Разанава «Гліна». У вершах «Рагнеда», «Стары горад», паэтычнай кнізе «У горадзе валадарыць Рагвалод», паэме «Усяслаў Чарадзей» А. Разанаў аддае даніну захаплення старажытнаму Полацку, у вобразе і гісторыі якога бачыць увасабленне спрадвечнага беларускага шляху.
Паэта цікавіць існаванне ў вялікім агульначалавечым свеце і загадкавым свеце нацыянальнай гісторыі. Алесь Разанаў вынаходлівы і дасціпны як у змесце, так і ў форме. Ён істотна пашырыў жанравыя межы сучаснай філасофскай паэзіі. А. Разанаў выказваецца ў сціслай форме квантэм, пункціраў, версэтаў, вершаказаў, зномаў. Яго паэтычныя тэксты часам нагадваюць фрагменты старажытных манускрыптаў без пачатку і без канца, спасціжэнне сэнсу якіх вымагае напружанай працы інтэлекту і фантазіі, здольнасці да самастойнай інтэрпрэтацыі.
Перакладаў з літоўскай, латышскай, грузінскай, балгарскай, сербскахарвацкай, чэшскай, англійскай моў. Пераклаў кнігу К. Саі для дзяцей «Гэй, хавайцеся!» (1982), п’есу У. Шэкспіра «Сон у летнюю ноч» (аўт. «Сон у Іванаву ноч» у зборніку «Тры камедыі», 1989), раман Ё. Авіжуса «Час, калі пусцеюць сядзібы» (1989), выбраную паэзію У. Бэрзыньша (2013). Склаў кнігу паэзіі Я. Купалы «Выйду з сэрцам, як з паходняй!..» (1982). Выдаў па-нямецку зборнік «Wortdichte» (2003).
«Паэзія — асаблівая веда», — зазначаецца ў адным са зномаў у «Суме немагчымасцяў» (2009). Зномы з’яўляюцца не толькі эстэтычнымі, але гнасеалагічнымі адзінкамі, якія раскрываюць погляд паэта на пазнанне свету. Гэта бадай першы ўласна беларускі падручнік па тэорыі літаратуры, змяшчае развагі над сілагізмам «калі ты не займаешся палітыкай, палітыка займецца табой», назіранні пра тое, хто з’яўляецца «пазіцыяй», а хто «апазіцыяй». Тут шмат простых, дасціпных, але не заўсёды відавочных ісцін, якія маюць асаблівасць праясняцца сітуацыйна, на адлегласці ад самой кнігі.
У перакладах на іншыя мовы
На рускай мове выйшаў зборнік паэзіі Алеся Разанава «Вместе с травой» (2016) у перакладах Валерыя Ліпневіча.
Ацэнкі
Паэт Уладзімір Някляеў сказаў пра Алеся Разанава: «''Ён быў проста як ніхто, бадай, з нас адданы паэзіі. Мажліва, па той прычыне, што адчуваў сваю пакліканасць''». Літаратар і гісторык Уладзімір Арлоў звярнуў увагу, што асоба Алеся Разанава мела не адно вымярэнне і ўвасабленне, але найперш ён — стваральнік новых жанраў і наогул новай паэтыкі. Паэт і перакладчык Андрэй Хадановіч адзначыў яго як бліскучага наватара, які карыстаўся й найлепшым, што існуе ў традыцыі. Паводле пісьменніка і філолага Змітра Дзядзенкі, «Алесь Разанаў быў паэтам ад Бога, і ў беларускай паэзіі зрабіў сапраўдную мадэрністычную рэвалюцыю».
HMS C1
HMS C1 — брытанская падводная лодка тыпу С. Пабудавана ў 1905-1906 гадах кампніяй Vickers, на верфі Бараў-ін-Фёрнас, дзе судна было спушчана 10 ліпеня 1906 года. Яна пачала службу ў Каралеўскім флоце 22 кастрычніка 1906 года.
Падчас Першай сусветнай вайны была размешчана ў, дзе была ўключана ў Пятую падводную флатылію.
23 красавіка 1918 года брала ўдзел у нападзе на, дзеля знішчэння віядука, які злучал прыстань з мацерыком.
У кастрычніку 1920 года лодка была прададзена на металалом
IC 5364-1
IC 5364-1 — галактыка тыпу S0-a (спіральная галактыка) ў сузор'і Скульптар.
Гэты аб'ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Мі Фэй
Мі Фэй (米黻, таксама вядомы як Мі Фу; 1051—1107)  — кітайскі мастак, паэт і каліграф паходжання. Продкі Мі Фэя паходзілі з горада Таюань. Паколькі яго маці была карміцелькай імператара Ін-цзуна, Мі Фэй рос у імператарскім палацы і свабодна меў зносіны са шляхтай, што паслужыла штуршком да развіцця яго талентаў у каліграфіі і жывапісу.
Асноўны занятак — дзяржаўны служачы. На працягу жыцця займаў пасады ў Імператарскай бібліятэцы, ваеннага губернатара Увэя ў Аньхой, сакратара ў Савеце па рытуалах і губернатара Хуайяна ў Цзянсу. Мі Фу быў жанаты і меў пяць сыноў, з якіх выжылі толькі два старэйшых, і восем дачок. У жывапісе ён праславіўся сваімі туманнымі, паэтычна-вольнымі краявідамі, у якіх плямы тушы, нанесеныя з дапамогай плоскай шчоткі, маглі мець большую выразнасць, чым лініі і контуры. Больш за ўсё ў жывапісе Мі Фэй цаніў самавыяўленне, што адпавядала яго свабодалюбнаму і індывідуалістычнаму нораву. У паэзіі ён быў паслядоўнікам стылю Лі Бо, а ў каліграфіі — Ван Січжы. Як каліграф ён стаў найбольш вядомы і лічыўся адным з чатырох найлепшых каліграфаў імперыі Сун.
Мі Фэй лічыўся сучаснікамі вельмі эксцэнтрычным чалавекам і за свае выхадкі атрымаў мянушку «Вар’ят Мі». Ён калекцыянаваў, і аднойчы ён сабраў некалькі штук, абвясціўшы адзін з іх сваім старэйшым братам і пакланяючыся яму як старэйшаму члену сям’і. Вядома таксама, што Мі Фэй злоўжываў алкаголем.
Яго сын Мі Южэнь таксама стаў вядомым жывапісцам, але пражыў, у адрозненне ад бацькі, да старэчых гадоў.
NGC 2744
NGC 2744 (іншыя абазначэнні — UGC 4757, MCG 3-23-31, ZWG 90.65, VV 612, IRAS09018+1839, PGC 25480) — галактыка ў сузор’і Рак.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Францішак Казімір Вайніловіч
Францішак Казімір Вайніловіч (Franciszek Woyniłłowicz; пам. 1745) — ураднік Вялікага Княства Літоўскага.
Біяграфія
Належаў да каталіцкага сярэднезаможнага шляхецкага роду Вайніловічаў герба «Сыракомля». Нарадзіўся ў сям’і Крыштафа Пятра Вайніловіча, падчашага і стольніка мазырскага, і Людвікі з Расудоўскіх.
Падчашы мазырскі (1722), губернатар Нясвіжскага княства князёў Радзівілаў у 1725—1740 гадах.
Сям’я
Быў у шлюбе з Барбарай з Фелькерзамбаў герба ўласнага (яе маці з Юдыцкіх герба «Радван»). Дзеці:
Масакра (фільм)
Збольшага фільм здымалі ў палацава-паркавым комплексе Святаполкаў-Чацвярцінскіх у мястэчку Жалудок (Шчучынскі раён, Гродзенская вобласць).
Назва
Слова «Масакра» (massacre; Massaker; massacre) з'яўляецца запазычаннем з англійскай мовы і мае сінанімічнае значэнне са словамі «кровапраліцце», «забойства», «разня», «вынішчэнне», «бойня».
Паводле словаў галоўнага рэжысёра аднайменнага фільму Андрэя Кудзіненка:
Масакра — гэта азначае «крывавая бойка», што было заўсёды на тэрыторыі Беларусі, ва ўсе часы. Заўсёды партызаншчына, акупацыя… Тэрыторыя крыві тут была заўсёды. І вось такая метафара — барацьбы і за зямлю, і за каханне. Заўсёды ўсе фільмы — пра любоў: любоў да жанчыны, любоў да зброі.
Сюжэт
У 60-я гады XIX стагоддзя на Беларусі (у Паўночна-Заходнім краі Расійскай імперыі) жорстка задушана нацыянальнае паўстанне. Усталёўваецца атмасфера страха і смутку, радавыя маёнткі пераходзяць да новых уладальнікаў.
Мастак і авантурыст з Санкт-Пецярбургу Мікалай Казанцаў з мэтай зарабіць грошай на адукацыю ў Італіі прыяжджае пад выглядам навукоўца ў таемны маёнтак старажытнага графскага роду Пазуркевічаў каталагізаваць рэдкую бібліятэку. Граф Уладзімір рыхтуецца да шлюбу. У маёнтку збіраюцца госці, прычым у кожнага ёсць свай прэтэнзіі да гаспадара. Пры гэтым Ганна, нявеста графа Уладзіміра Пазуркевіча, аказваецца каханкай Казанцава.
Гісторыя стварэння
Першапачаткова здымкі фільму мусілі адбывацца сумесна з польскімі і расійскімі кінавытворцамі ў Польшчы, але з-за эканамічнага крызісу рэжысёр фільму Андрэй Кудзіненка быў вымушаны адмовіцца ад гэтай ідэі. Новай пляцоўкай для кіназдымкаў стала вёска Жалудок у Шчучынскім раёне Гродзенскай вобласці. Як адзначае мастак-пастаноўшчык Артур Клінаў, маёнтак Чацвярынскіх у Жалудку быў абраны пасля наведвання больш за дзясятак аб'ектаў па ўсёй краіне. Стваральнікам фільму нават прыйшлося часткова ўмацоўваць будынак. Дадатковым здымачным месцам таксама стала вёска Грушаўка Ляхавіцкага раёна. Большая частка стужкі здымалася ў лістападзе — снежні 2009 года.
Будынак газеты «Гродзенская праўда»
Рэдакцыйна-выдавецкі корпус газеты «Гродзенская праўда» — будынак у Гродне, размешчаны па вуліцы Антонава, 25. Пабудаваны ў 1985 годзе па праекце архітэктара Л. Вільчко.
Архітэктура
Запраектаваны ў комплексе з раней пабудаванымі будынкамі друкарні і звязаны з імі крытым пераходам. Будынак 4-павярховы, цагляны, галоўным фасадам арыентаваны на вул. Антонава. У аснове кампазіцыі — спалучэнне выступаючага лесвічна-ліфтавага аб’ёму з працяглым фасадам. Для аздаблення фасадаў выкарыстана непаліваная керамічная плітка.
Сэмпопаль
Сэмпопаль (Sępopol, Schippenbeil) — горад у Польшчы, уваходзіць у склад Барташыцкага павета Вармінска-Мазурскага ваяводства. Утварае гарадскую гміну, таксама з’яўляецца сядзібай вясковай гміны Сэмпопаль. Займае плошчу 4,63 км². Насельніцтва 2025 чалавек (на 2004 год).
Сяргей Віктаравіч Кошаль
Сяргей Кошаль (нар., ) — беларускі футбаліст, нападнік бабруйскай «Тарпеды».
Клубная кар’ера
У маладым узросце трапіў у мінскае «Дынама», а пазней у МТЗ-РІПА. У гэтых клубах гуляў у асноўным за дубль, а таксама аддаваўся ў арэнды (у 2006 годзе гуляў нават у Латвіі). У 2008 годзе такім чынам трапіў у «Мінск», дзе найбольш добра праявіў сябе, стаўшы найлепшым бамбардзірам клуба.
У 2009 годзе мінчане выкупілі Кошаля, але ў хуткім часе яго гульня пайшла на спад. Другую палову сезона 2010 правёў у «Рудзенску», а ў 2011 годзе ўвогуле не займаўся футболам.
У 2012 годзе вярнуўся ў «Мінск». Першую палову сезона выступаў за фарм-клуб «Мінск-2», а потым далучыўся да асноўнага складу. З пачатку сезона 2013 зноў перайшоў у «Мінск-2», дзе трывала выступаў у аснове, за два гады забіў 15 галоў. Па заканчэнні сезона 2014 «Мінск-2» быў расфарміраваны, і Сяргей пакінуў сталічны клуб.
У лютым 2015 года падпісаў кантракт з дэбютантам Першай лігі — футбольным клубам «Крумкачы», стаўшы такім чынам першым прафесійным іграком гэтага клуба. З 17 галамі стаў найлепшым бамбардзірам «Крумкачоў» у сезоне 2015 і дапамог клубу выйсці ў Вышэйшую лігу. У сезоне 2016 года саступіў месца асноўнага нападніка Вячаславу Глебу і ў ліпені, пакінуўшы «Крумкачы», падпісаў кантракт з мазырскай «Славіяй». Аднак за асноўны склад мазырскага клуба правёў толькі два матчы і ўжо ў верасні па пагадненні бакоў пакінуў «Славію».
У пачатку 2018 года праходзіў прагляд у клубах «Ашмяны-БДУФК» і «Чысць», аднак у выніку ў красавіку 2018 года зноў далучыўся да «Крумкачоў», якія былі пазбаўлены месца ў Вышэйшай лізе і заявіліся ў Другую. Па выніках сезона 2018 дапамог сталічнай камандзе выйсці ў Першую лігу. У сакавіку 2019 года падоўжыў кантракт з клубам, які змяніў назву на НФК. У сезоне 2019 трывала з’яўляўся ў складзе, чаргуючы выхады ў стартавым складзе і на замену.
У лютым 2020 года пакінуў НФК і неўзабаве стаў іграком клуба «Слонім-2017». У слонімскім клубе чаргаваў выхады ў стартавым складзе і на замену. У ліпені 2020 года разарваў кантракт са «Слонімам-2017» і перайшоў у рагачоўскі «Дняпро», дзе гуляў да канца сезона 2020.
У пачатку 2021 года зноў далучыўся да «Маладзечна», гуляў там да канца сезона. З чэрвеня 2022 года стаў выступаць за «Кіраўск», а сезон 2023 пачаў у складзе бабруйскай «Тарпеды».
Міжнародная кар’ера
Дзякуючы добрай гульні за клуб, Кошаль у 2009 годзе атрымаў выклік у нацыянальную зборную Беларусі, за якую згуляў у таварыскім матчы супраць Малдовы 9 ліпеня 2009 года.
Палушнік азёрны
Палушнік азёрны (Isoëtes lacustris) — водная расліна, від роду сямейства.
Апісанне
Шматгадовая вечназялёная водная разнаспоравая травяністая расліна вышынёй 8-20 см з укарочаным сцяблом і клубнепадобным карэнішчам са шматлікімі каранямі. Расце зараснікамі або групамі на пяшчаным або пясчана-глейкім грунце па дне алігатрофных азёр на глыбіні да 4 метраў і больш.
Ян Гушча
Ян Гушча (, ф. Загасцінне, Міёрскі раён —, Лодзь, Польшча) — паэт, празаік, перакладчык.
Біяграфія
Скончыў гімназію ў Дзісне. У 1934 годзе паступіў на юрыдычны факультэт Віленскага ўніверсітэта, адначасова вучыўся ў Вышэйшай школе палітычных навук у Вільні, якую скончыў у 1939 годзе. У 1937 годзе стаў сябрам Прафсаюза польскіх пісьменнікаў. У 1940 годзе ў Казахстане. У 1943 годзе ўступіў у Войска Польскае, дзе служыў афіцэрам 3-й дывізіі пяхоты імя Р. Траўгута. У 1944 годзе працаваў у Саюзе польскіх патрыётаў у Маскве, рэдакцыі двухтыднёвіка «Nowe Widnokregi».
Палушнік азёрны
Апісанне
Ад сцябла адыходзіць пучком жорсткае цёмна-зялёнае шылападобнае лісце (філоіды): унутранае лісце (трафафілы) стэрыльнае, вонкавае (спарафілы) з расшыранай асновай — фертыльнае. Сцябло кароткае, у аснове цыбулепадобна патоўшчанае, да асновы двух-трохлопасцевае. Ад сцябла паміж лопасцямі адыходзяць шматлікія карані. Вышэй на сцябле размешчаны лісты. Яны ўнізе расшыраныя, з добра выражаным язычком, а кверху звужаюцца і становяцца шылападобнымі (адсюль назва расліны — шыльнік). Унутры лістоў амаль па ўсёй даўжыні праходзяць паветраныя каналы. Пашыраная лопасцевая аснова сцябла адпавядае рызафору, а верхняя частка, ад якой адыходзяць лісты, — сцяблу. Унутры сцябла праходзіць цыліндрычная стэла. Яна пашыраецца данізу і ўтварае дзве ці трылопасці, ад якіх адыходзяць пучкі, накіраваныя ў карані, а ад верхняй часткі стэлы — адгалінаванні ў лісты. Стэла акружана шырокім кальцом кары. У парэнхіме, што ахоплівае стэлу, маецца праслойка мерыстэмы, аналагічная камбію. Тут адрозніваюцца рызаморфныя і сцябловыя мерыстэмы. У выніку дзейнасці камбію сцябло палушніка нарастае ўтаўшчыню.
У пазухах лісця ўтвараюцца сядзячыя макра- і мікраспарангіі, прыкрытыя пакрывалам (вэлюмам). Мегаспоры (50-100) бугорчата-маршчакаватыя. Сперматазоіды шматжгуцікавыя.
Ян Гушча
Біяграфія
У ліпені 1944 годзе пераехаў у Польшчу, спачатку ў Люблін, а ў канцы 1945 годзе перасяліўся ў Лодзь і стаў сябрам Саюза польскіх пісьменнікаў. У 1955—1957 гадах — сябра рэдакцыйнай калегіі двухтыднёвіка «Кгопіка». У 1970—1971 гадах — галоўны рэдактар лодзінскага квартальніка «Оsnowa».
У 1975 годзе атрымаў узнагароду г. Лодзі за дасягненні ў галіне навукі і культуры. Адзначаны Залатым крыжам заслугі (1955). Кавалерскім крыжам ордэна Адраджэння Польшчы (1969).
Палушнік азёрны
Распаўсюджанне
Арэал уключае Паўночную Амерыку, Еўропу (Скандынавія, Цэнтральная, Атлантычная і Усходняя Еўропа) і нешматлікія ізаляваныя папуляцыі на Урале і ў Заходняй Сібіры.
На Беларусі трапляецца пераважна ў Паазер'і. Месцы росту: пясчаныя літаралі алігатрофных і мезатрофных з прыкметамі алігатрафіі азёр з вельмі нізкай мінералізацыяй вады. Утварае чыстыя або мяшаныя (з і ) прыбярэжныя зараснікі («палушнікавыя лугі») шырынёй 20-50 м.
Ян Гушча
Творчасць
Дэбютаваў у 1933 годзе вершам «Горад». На працягу 1935—1939 гадоў публікаваў вершы, эпіграмы і рэцэнзіі ў шматлікіх польскіх часопісах.
Палушнік азёрны
Распаўсюджанне
Ва Украіна сустракаецца ў Заходнім Палессі: Валынская, Ровенская вобласці. Утварае монадамінантныя зараснікі, папуляцыі прадстаўлены ў выглядзе шырокіх шчыльных палос на плыткаводдзі азёр (азёры, возера   Ратнеўскага раёна, Варанкі Валадзімерацкага раёна, азёры Вялікае і Сярэдняе Зарычненскага раёна), таксама сустракаецца асобнымі плямамі (азёры Свіцязь і  Шацкага нацыянальнага прыроднага парку і на возеры Любча Ковельскага раёна).
Ян Гушча
Творчасць
Вершаваныя творы апублікаваны ў зборніках «Балада аб падарожных». «Штодзённасць кахання», «Выбраныя вершы», «Сентыментальнае падарожжа», «Размовы і заклёны», «Гады сярод гадоў». 3борнік вершаў «Стары павільён» у 1969 годзе атрымаў узнагароду за найлепшую паэтычную кнігу 25-годдзя. Аўтар аповесцей «Мястэчка пад Альшанкай», «Пярсцёнак з кайданоў» (апошняя ў плебісцыце Радыё «Свабодная Еўропа» была прызнана найлепшай кніжкай 1974 года, выдадзенай у Польшчы), шматлікіх апавяданняў. 3 яго эсэістыкі вылучаюцца «Успаміны не заўсёды журботныя», якія тычацца літаратурнага жыцця Вільні ў міжваенны перыяд, зборнік успамінаў і рэпартажаў «Здарэнні і прызнанні», а таксама «Урыўкі, эпізоды, нарысы» з нарысам «Паэт Белай Русі» пра Ф. Багушэвіча.
Палушнік азёрны
Распаўсюджанне
У Расіі сустракаецца ў Мурманскай вобласці, Карэліі, Ленінградскай, Пскоўскай, Наўгародскай, Цвярской, Яраслаўскай, Іванаўскай, Маскоўскай (возера ў ), Уладзімірскай (ля вёскі  ), Разанскай, Ніжагародскай (азёры Святое-Дзедаўскае, Святое-Сцяпурынскае, Вялікае Плотава і Малое Плотава), Свярдлоўскай (блізу Екацярынбурга), Чалябінскай (у азёрах  і.
Біялогія
Расце зараснікамі або групамі на чыстых празрыстых плыткаводдзях (глыбіня 0,7-2 м, часам да 4 метраў і больш) мезатрофных і алігамезатрофных замкнёных або слабапратокавых азёр з пясчаным або пясчана-глейкім грунтам з нязначным узроўнем вады. Зараснікі адносяцца да класа Isoëto-Nanojuncetea. Гідрафіт.
Ян Гушча
Творчасць
Сатырычныя творы Я. Гушчы ўвайшлі ў зборнікі «Ані так, ані сяк», «Дажынкі ў Адамове». «Аб людзях з людзьмі», «Розныя нашыя справы», «Ноч перад агульным сходам», «Зачараваны банкнот», «Жарты, сатыры, эпіграмы».
Палушнік азёрны
Біялогія
Размнажэнне спорамі, адзначана апаспорыя. На ўнутранай пашыранай частцы спарафіла ў глыбокай ямцы знаходзяцца прыкрытыя язычком (лігулай) мега- і мікраспарангіі на кароткіх ножках ад 3 мм да 3 см. У мегаспарангіях развіваюцца ад 50 да 2000 мегаспор, а ў мікраспарангіях — ад некалькіх тысяч да соцен тысяч мікраспор. Спарангіі паспяваюць, ападаюць, часта ўсплываюць на паверхню вады, згніваюць і выслабаняюць споры. Апошнія прарастаюць у гаметафіты. Жаночы гаметафіт падобны на гаметафіт селагінелы, а мужчынскі складаецца з адной праталіяльнай клеткі і аднаго антэрыдыя, які мае сценку з 4 клетак і 2 сперматагенныя клеткі. Кожная сперматагенная клетка ўтварае па аднаму мнагажгуцікаваму сперматазоіду. Пасля апладнення з зіготы развіваецца зародак спарафіта, а затым — дарослая расліна. Спараносіць у жніўні-верасні. Жаночы спарафіт жыве за кошт пажыўных рэчываў мегаспоры.
Вельмі патрабавальны да чысціні вады.
Ян Гушча
Творчасць
Пераклаў з беларускай мовы апавяданні 20 аўтараў, выдадзеныя пад назвай «Мае мядзведзі і іншыя беларускія апавяданні» (1975), выбраныя апавяданні У. Караткевіча пад агульнай назвай «Блакіт і золата дня» (1976). Рэдагаваў польскае выданне выбраных вершаў М. Багдановіча. Складальнік зборнікаў «Анталогія беларускай паэзіі» (1978), «Беларускія вершы» (1971), для якіх пераклаў большасць вершаў. Сярод перакладчыкаў твораў Гушчы — Алег Лойка, Пятро Стэфановіч, Мікола Татур. Паэзія Я. Гушчы ў перакладах на беларускую мову шырока прадстаўлена ў зборніку «Горад мільённы і мы» (1972). У беларускім перакладзе выйшла таксама яго кніжка «Пан Грыцыян і іншыя» (1976). Многія творы тэматычна звязаны з Беларуссю (апавяданне «Лямпа», вершы «Да сябра-беларуса», «Вязынка», зборнік эсэ «Аповесці ў чорных рамках».
Палушнік азёрны
Абмежавальныя фактары і ахова
Від знаходзіцца пад пагрозай знікнення. Прычынамі змены колькасці віду становіцца парушэнне гідралагічнага рэжыму азёр, іх забруджванне бытавымі і прамысловымі сцёкамі (антрапагенная эўтрафікацыя), вытоптванне плыткаводдзя скатом.
Занесены ў Чырвоную кнігу Беларусі, і. Ахоўваецца таксама ў Літве, Латвіі і Польшчы.
Неабходныя меры па абмежаванні рэкрэацыйнай нагрузкі на ўзбярэжжа азёр, дзе расце гэта расліна, даследаванне стану ўсіх раней вядомых папуляцый віду і стварэнне асабліва ахоўных прыродных тэрыторый ва ўразлівых месцах яго арэалу.
У Беларусі мае ўразлівы прыродаахоўны статус. Ахоўваецца ў Нацыянальным парку «Нарачанскі» і «Глыбокае — Вялікае Астравіта», «Крывое», «Рычы», «Свіцязянскі».
Ва Украіне мае ўразлівы прыродаахоўны статус. Ахоўваюць у, (Белаазёрская дзялянка) прыродных запаведніках, у Шацкім нацыянальным прыродным парку,  мясцовага значэння «Любча» (Валынская вобласць). Забаронена парушэнне ўмоў росту.
У Чалябінскай вобласці ахоўваецца на тэрыторыі помніка прыроды «».
Выкарыстанне
Мае гаспадарчае і камерцыйнае значэнне як прыдатная для аквакультуры дэкаратыўная, кармавая расліна. Месца нерасту рыб. Замацоўвае дно вадаёмаў.
Сяргей Уладзіміравіч Бадроў
Сяргей Уладзіміравіч Бадроў (Серге́й Влади́мирович Бодро́в; нар., ) — савецкі і расійскі , , і  кіно. Двухразовы намінант на прэмію «Оскар», за фільмы «» (1996) і «Мангол» (2007). Таксама з’яўляецца сасцэнарыстам фільма «Усход-Захад» (1999), які таксама намінаваўся на «Оскар».
Біяграфія
Нарадзіўся 28 чэрвеня 1948 года ў Хабараўску. Мае рускія, татарскія, бурацкія і якуцкія карані. Пачынаў сваю кар’еру ў якасці журналіста. У 1970 годзе Сяргей Бадроў заняў трэцяе месца ў конкурсе часопіса «Кракадзіл» на лепшае сатырычнае і гумарыстычнае апавяданне. У 1974 годзе скончыў сцэнарны факультэт УДІКа (майстэрня К. К. Парамонавай і Н. Фокінай). У тым жа годзе стаў членам КПСС.
Паводле яго сцэнарыяў знята больш за дваццаць фільмаў. Сярод яго рэжысёрскіх работ — «Непрафесіяналы» (1985), спецыяльны прыз журы на фестывалі ў Турыне), «Катала» (1989), «СЭР» (1989), «Я хацела ўбачыць анёлаў». Потым Сяргей Бадроў пераехаў у ЗША, дзе пачаў працаваць разам са сваёй жонкай Каралін Кавалера.
Карціна аб чачэнскай вайне «Каўказскі палоннік» атрымала ў 1997 годзе прэмію «Ніка» як лепшы фільм года і прэмію Еўрапейскай кінаакадэміі «Фелікс» за сцэнарый.
Сяргей Бадроў — аўтар некалькіх зборнікаў апавяданняў і фельетонаў. У Францыі выдадзена ягоная кніга «Свабода = рай». У якасці сцэнарыста ўдзельнічаў у стварэнні карціны Рэжыса Варнье «Усход-Захад».
Маці Божая Жываносная крыніца (Чонкі)
Маці Божая Жываносная крыніца — абраз XVI стагоддзя, выяўлены ў царкве Макар’еўскага манастыра в. Чонкі Гомельскага раёна.
Апісанне
Кампазіцыя падзяляецца на два ярусы. Знізу вакол шматграннага басейна адлюстраваныя людзі розных слаёў у чырвоным, зялёным, сінім, жоўтым, белым, чорным адзенні, якія прагнуць вылечыцца, ачысціцца. Зверху ў храме на троне сядзіць Маці Божая ў зялёным хітоне, жоўтым мафорыі, з дзіцем у зялёным хітоне, ружовым гімаціі, якая благаслаўляе дзвюма рукамі. За тронам стаяць архангелы Міхаіл і Гаўрыіл з шэрымі і ружовымі крыламі ў чырвоным, зялёным адзенні, з зярцаламі і кіямі ў руках. Злева на фоне пейзажу з ракой — імператар Леў I у чырвонай мантыі паказвае хвораму ў жоўтым адзенні на лекавую крыніцу каля Канстанцінопаля, дзе ў V стагоддзі ім быў пабудаваны храм. У гонар гэтага ў Візантыі адбывалася свята абнаўлення Маці Божай, названай «Жываноснай крыніцай». Палі цёмна-зялёныя.
Паходжанне
Абраз выяўлены ў 1918 годзе ў царкве Макар’еўскага манастыра в. Чонкі Гомельскага раёна Гомельскай вобласці.
Раскрыты ў Дзяржаўнай цэнтральнай мастацкай рэстаўрацыйнай майстэрні, А. М. Мішуковай у 1954-57 гадах (Масква).
Тэорыя даміно
Тэорыя даміно, тэорыя падальнага даміно або эфект даміно — палітычная тэорыя, якая заключаецца ў тым, што якое-небудзь змяненне цягне за сабой лінейны шэраг іншых змяненняў, аналагічна таму, як падаюць костачкі даміно, пабудаваныя ў шэраг.
Гісторыя
Гэтым тэрмінам карысталіся заходнія палітыкі ў ходзе халоднай вайны, маючы на ўвазе, што дастаткова адной дзяржаве ў рэгіёне стаць сацыялістычнай, як за ёй становяцца сацыялістычнымі і іншыя дзяржавы. Альбо ж наадварот — падзенне кіруючага рэжыму ў адной краіне непазбежна пацягне за сабой падзенне падобных рэжымаў у іншых краінах.
У прыватнасці, з улікам «эфекту даміно» амерыканскім кіраўніцтвам прымалася рашэнне аб умяшанні ЗША ў В’етнамскую вайну. У 1980-х гадах гэтая ж тэорыя выкарыстоўвалася адміністрацыяй прэзідэнта Рэйгана пры ажыццяўленні аперацый у краінах Лацінскай Амерыкі.
Гэтая канцэпцыя была ўпершыню распрацавана дзяржаўным сакратаром ЗША Джонам Далесам.
Ушак (правінцыя)
Ушак (Uşak), правінцыя на захадзе Турцыі. Плошча 5,1 тыс. кв. км. Насельніцтва 334 тысяч чалавек (2007). Адміністрацыйны цэнтр — горад Ушак.
Хроніка Віганда
«Хроніка Віганда» (Chronica nova Prutenica — Новая пруская хроніка) — хроніка, складзеная Вігандам з Марбурга, герольдам пры двары магістра Тэўтонскага ордэна Конрада Валенрода.
Змяшчае багаты матэрыял па гісторыі тэрыторыі Беларусі 13—14 ст., звесткі пра паходы немцаў на тэрыторыю Беларусі і Літвы, у прыватнасці, Гарадзеншчыну і Берасцейшчыну. Аўтар падрабязна апісаў бітву на Стрэве, паходы крыжакоў на Гародню пасля 1363 года, слушна лакалізаваў зямлю дрыгавічоў на Берасцейшчыне, «замак Нойгартэн» — на левым беразе Нёмана, насупраць Гарадзенскага замка, збудаванага Вітаўтам. У хроніцы даецца інфармацыя пра аблогу Полацка (1381) Скіргайлам і магістрам Лівонскага ордэна, пра штурм Гарадзенскага замка шматнацыяльным крыжацкім войскам (1393), і пра іншыя ваенныя дзеянні крыжакоў. Аўтар ідэалагічна абгрунтоўваў палітыку Тэўтонскага ордэна.
Тума
Тума (Ту́ма; да 1917 года — Мікалаеўская Тума) — пасёлак гарадскога тыпу ў Клепікоўскім раёне Разанскай вобласці Расіі. Пасёлак размешчаны на рацэ Нарма (прыток ракі Гусь), у цэнтральнай частцы Мяшчэрскай нізіны на невялікім узвышэнні — Ягор’еўска-Касімаўскай марэннай градзе. За 20 км ад раённага цэнтра, за 100 км ад Разані, за 200 км ад Масквы. Статус пасёлка гарадскога тыпу атрыманы ў 1938 годзе.
Чжу Да
Чжу Да (朱耷; 1626 — 1705) — кітайскі мастак, каліграф часоў дынастыі Цын.
Біяграфія
Нарадзіўся ў 1626 годзе ў г. Наньчане. Паходзіў з імператарскай сям’і Чжу (правілі Кітаем пад імем дынастыя Мін). Быў нашчадкам князя Чжу Цюаня. Пачаў маляваць і пісаць вершы ў раннім дзяцінстве.
Пасля захопу ў 1644 годзе Пекіна маньчжурамі і падзеннем дынастыі Мін, Чжу Да пайшоў у будыйскі манастыр. Пасля 40 гадоў пустэльніцтва мастак пакінуў манастыр і вярнуўся да звычайнага жыцця. Перад тым у 1678 годзе ў яго быў псіхічны зрыў, ён некалькі гадоў ні з кім не размаўляў. Ён пачаў кар’еру жывапісца пад рознымі творчымі псеўданімамі, самым вядомым з якіх стаў «горац васьмі вялікіх вартасцяў». Тады ж ажаніўся. пасля гэтага займаўся толькі стварэннем карцін. Памёр у 1709 годзе.
Творчасць
Гісторыкі жывапісу лічаць Чжу Да вядучым майстрам пачатку праўлення дынастыі Цын, які аказаў вялікі ўплыў на наступных мастакоў. Ён працаваў у стылі «кветкі і птушкі». Яго карціны адрознівае асаблівы рэзкі мазок, які тлумачыцца тым, што ён трымаў пэндзаль асаблівым чынам. Непасрэдна пэндзаль меў вельмі тонкае пяро. Стыль Чжу Так атрымаў назву гаакуань. Выявы птушак і кветак імпульсіўныя, часам можна толькі па форме або контуры зразумець, што намалявана. Найбольш вядомымі з’яўляюцца карціны: «Паўліны», «Адзінокая фігура птушкі», «Качка», «Кошка і камень», «Кветка на рацэ», «Рыба і качка», «Дзве птушкі», «Лотас і птушкі».
У 1930-х гадах Чжан Дацянь паспрабаваў пераймаць яго і вырабіў некалькі копій, але знаўцы адразу іх разгледзелі, менавіта дзякуючы выключнаму прамому і рэзкаму мазку мастака.