cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ласі (Маладзечанскі раён)
Ласі́ (, Лоси) — вёска ў Маладзечанскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Красненскага сельсавета.
Гісторыя
Уваходзіла ў склад Вілейскага павета Расійскай імперыі.
У 1921—1945 гадах вёска ў складзе Польскай Рэспублікі, Віленскага ваяводства, Вілейскага павета, гміны Краснае.
Уолтэр Хоўарс
Уолтэр Хоўарс (,  —, ) — англійскі хімік-арганік і біяхімік, член Лонданскага каралеўскага таварыства (1928).
Біяграфія
Скончыў Гётынгенскі ўніверсітэт (доктар філасофіі, 1910), у 1911 годзе доктар навук Манчэстэрскага ўніверсітэта. З 1912 г. прафесар універсітэта Сент-Андрус, з 1920 года — Армстранг-каледжа ў Ньюкасле, у 1925—1948 гадах — Бірмінгемскага ўніверсітэта.
Асноўныя працы
Асноўныя працы па хіміі вугляводаў. Вызначыў будову і вывучыў уласцівасці многіх цукроў (мальтозы, лактозы, крухмалу, цэлюлозы і інш.) Удасканаліў наменклатуру цукроў. Адным з першых (1933) ажыццявіў сінтэз аскарбінавай кіслаты (вітамін С). Аўтар тэрміна канфармацыя. У гады Другой сусветнай вайны ўдзельнічаў у распрацоўках, звязаных з прымяненнем атамнай энергіі.
Нобелеўская прэмія
Падчас працы ў Бірмінгемскім універсітэце атрымаў Нобелеўскую прэмію па хіміі (1937, сумесна з П. Карэрам).
Джон Хоўард Нортрап
Джон Хоўард Нортрап (John Howard Northrop;, , штат Нью-Ёрк — , , штат Арызона) — амерыканскі біяхімік. Лаўрэат Нобелеўскай прэміі па хіміі (1946, разам з Дж. Самнерам).
Біяграфія
Нортрап нарадзіўся ў сям’і заолага і выкладчыка Калумбійскага ўніверсітэта. Яго маці Аліса Нортрап працавала настаўнікам батанікі ў Хантэр-каледжы, бацька памёр у лабараторыі падчас выбуху за два тыдні да нараджэння Джона.
Скончыў Калумбійскі ўніверсітэт у 1912 годзе, з 1915 доктар філасофіі там жа. У 1916—1961 гадах працаваў у Ракфелераўскім інстытуце медыцынскіх даследаванняў. Падчас Другой сусветнай вайны, ён праводзіў даследаванні для арміі ЗША ў галіне вытворчасці ацэтону і этанолу шляхам ферментацыі. Пасля гэтая праца прывяла да вывучэння ферментаў.
Гран-Пры Манака 2014 года
Гран-пры Манака 2014 года (Grand Prix de Monaco 2014) - гоначны этап Чэмпіяната Свету ў класе Формула-1, які адбыўся 25 мая 2014 года на вуліцах княства Манака. Пераможцам гран-пры другі год запар стаў Ніка Розберг. Гран-пры прынёс першыя ачкі ў кар'еры для Жуля Б'яншы, а таксама яго каманды Marussia за ўсе гады яе існавання.
Кваліфікацыя
Падчас кваліфікацыі шмат хто з пілотаў скардзіўся на тое, што патрэбна два круга, каб разагрэць гуму. У першым сегменце кваліфікацыі дамінавалі пілоты Mercedes, да якіх намагалііся наблізіцца Даніэль Рык'ярда і Себасцьян Фетэль. У сярэдзіне сегмента адбылося некалькі аварый: Данііл Квят зламаў пярэдняе антыкрыло на выхадзе з тунэля, а Феліпэ Маса сутыкнуўся з Маркусам Эрыксанам на ўваходзе ў Мірабо. Лепшы час у першым сегменце паказаў француз Жан-Эрык Вернь.
Другі сегмент пачаўся з хуткіх кругоў ад Льюіса Хэмілтана і Ніка Розберга, пасля чаго абодва пілота Mercedes застваліся ў боксах да самога канчатка сегмента. Больш за палову секунды ім саступалі пілоты Red Bull.
Падчас першай хвалі трэцяга сегмента найлепшы час спачатку паказаў Вернь, але неўзабаве яго пераўзышоў Фернанда Алонса, а затым і Даніэль Рык'ярда. Mercedes быў найхутчэйшым за ўсіх. Ніка Розберг паказаў найлепшы круг, пасля чаго ўсе пілоты спыніліся ў боксах для замены гумы для фінальных кругоў. Падчас свайго другога хуткага круга Розберг памыліўся на тармажэнні і прапусціў уваход у паварот Мірабо, заехаўшы ў кішэню бяспекі. На трасе былі паказаныя жоўтыя сцягі, якія замінулі Льюісу Хэмілтану паказаць найлепшы час. Розніца паміж пілотамі Mercedes склала 0,05 секунды.
Пазней стала вядома, што Хэмілтан палічыў памылку Розберга наўмыснай, што мела мэтай сапсаваць хуткі круг сваім канкурэнтам. Гэта стала прычынай напружаных адносін паміж пілотамі пасля кваліфікацыі і падчас гонкі.
<references group="#"/>
Гонка
<references group="#"/>
Аляксандр Сяргеевіч Вераксін
Аляксандр Сяргеевіч Вераксін ( — ) — свяшчэннапакутнік, царкоўны, палітычны і грамадскі дзеяч, дэпутат III Дзяржаўнай Думы ад Віленскай губерніі (фракцыя правых), кандыдат у члены Галоўнага савета Саюза рускага народа.
Біяграфія
Скончыў Віцебскую духоўную семінарыю, пасвечаны ў іерэі ў 1896 годзе. Служыў свяшчэннікам Бярэзвецкага жаночага манастыра (склаў гістарычны нарыс манастыра) і царквы ст. Глыбокае Дзісненскага павета Віленскай губерні. З пачаткам смуты 1905 года выступіў арганізатарам Глыбокаўскага аддзела Саюза рускага народа, у якім займаў пост старшыні.
Parastratiosphecomyia stratiosphecomyioides
Parastratiosphecomyia stratiosphecomyioides — від ільвінак падсямейства.
Аляксандр Сяргеевіч Вераксін
Біяграфія
У 1907 годзе абраны дэпутатам Дзяржаўнай Думы Расійскай імперыі. Удзельнічаў у дзейнасці шэрагу манархічных арганізацый. Пасля рэвалюцыі жыў у Чаркасах. Забіты ў 1918 годзе. Кананізаваны РПЦЗ у 1981 годзе.
Parastratiosphecomyia stratiosphecomyioides
У цяперашні час гэта самы доўгі біномен жывёлы (самая доўгая навуковая назва віду на лацінскай мове з двух слоў), які ўключае ў сябе 42 літары.
Апісанне
Сустракаюцца ў Паўднёва-Усходняй Азіі: Малайзія, Тайланд. Даўжыня каля 10 мм. Асноўная афарбоўка буравата-чорная з жоўтымі меткамі. Твар і часткова ногі і скутэлюм жоўтыя. Ад блізкіх відаў, напрыклад,, адрозніваецца буйным латеральным выступам скапуса вусіка і жаўтлявым скутэлюмам. Від быў упершыню апісаны ў 1923 годзе брытанскім дыптэролагам.
Май Брынг
Май Брынг (Maj Bring, сапраўднае імя Эба Марыя Брынг (Ebba Maria Bring; 29 жніўня 1880, Упсала — 5 снежня 1971, Стакгольм) — шведская мастачка, якая пісала партрэты і пейзажы ў стылі мадэрнізму. У канцы жыцця радыкальна змяніла стыль і пачала працаваць у тэхніцы калажа.
Біяграфія і творчасць
Эба Марыя Брынг нарадзілася ў 1880 годзе ва Упсале. Яе бацька, суддзя ў міравым судзе Упсалы, быў шырока адукаваным, начытаным і музычным чалавекам. Яго дачка таксама вучылася музыцы: яе навучала ігры на фартэпіяна Лотэн фон Фейлітцэн. Марыя ня раз гасцявала ў яе сям’і і пасябравала з яе дачкой Ганнай Каспарсан, якая ў далейшым таксама стала вядомай мастачкай.
У 1900 годзе Май Брынг, разам з стрыечнай сястрой Эльзай, паступіла ў Мастацкую школу Валанд (Valand målarskola, цяпер Акадэмія Валанд) у Гётэбаргу. Яе настаўнікам быў Карл Вільгельмсан. Дзяўчыне падабаліся настаўнік, яго манера выкладання і атмасфера ў школе, тым не менш ужо ў 1902 годзе яна паступіла ў больш прэстыжную Каралеўскую акадэмію мастацтваў у Стакгольме. Аднак яе неўзабаве расчараваў панавальны ў Акадэміі кансерватызм: так, мужчыны і жанчыны тут навучаліся асобна, тады як у Валанде практыкавалася сумеснае навучанне. У 1905 годзе Май Брынг вярнулася ў Гётэбарг, каб павучыцца там яшчэ семестр, а затым скончыла курс у Акадэміі.
У 1908 годзе Май Брынг адправілася ў Парыж, каб працягнуць сваю адукацыю. У 1910 годзе яна на працягу некалькіх месяцаў наведвала школу Анры Маціса, з якім пасля падтрымлівала сяброўскія адносіны.
У тым жа 1910 годзе Май Брынг вярнулася ў Швецыю і зняла кватэру ў Стакгольме, якая стала таксама яе майстэрняй. Яе сябры, у тым ліку мастачкі Молі Фаустман і Элен Тротцыг, прыходзілі туды працаваць; Карл Вільгельм, які жыў у той час у Стакгольме, таксама бываў у яе і працягваў даваць ёй парады. У 1913 годзе яна, разам з сябрамі-мастакамі, арганізавала сумесную выставу работ, дзе прадставіла пейзажы і партрэты. Яе першая персанальная выстава адбылася ў 1930 годзе ў Стакгольме: на ёй экспанавалася каля 50 карцін і малюнкаў. Крытыка была як станоўчая, так і адмоўная, аднак мастачка хваравіта ўспрыняла вельмі негатыўны водгук Карла Апслунда з газеты Svenska Dagbladet. Наступная яе персанальная выстава адбылася толькі праз 23 гады. Тым часам Май Брынг адкрыла ўласную мастацкую школу, якой кіравала з 1930 па 1939 год, а ў 1949 годзе яна была абрана старшынёй Шведскай асацыяцыі мастачак і займала гэтую пасаду на працягу двух гадоў.
Па настойлівым парадам сяброў-мастакоў (у прыватнасці, Веры Нільсан) Май Брынг, ва ўзросце 73 гадоў, прыняла ўдзел у выставе ў Стакгольме. Яна была ўпэўненая, што ў апошні раз выстаўляе свае працы, аднак ужо ў наступным годзе прыняла ўдзел у выставе ў Норчэпінге.
У 1965 годзе Май Брынг прадставіла свае новыя працы на выставе ў Стакгольме. Крытыкі ўбачылі ў ёй арыгінальнага і самабытнага мастака; сама Май таксама радавалася атрыманьню новага стылю, у якім, па яе ўласных словах, знайшла сябе. Апошняя яе выстава адбылася ў Стакгольме ў 1969 годзе; мастачцы на той момант было амаль 90 гадоў.
Мастачка памерла ў 1971 годзе ў Стакгольме і была пахавана на сямейных могілках ва Упсале. Яе працы знаходзяцца ў Нацыянальным музеі Швецыі, стакгольмскім Музеі сучаснага мастацтва, музеі Вальдемарсуддзе і іншых мастацкіх музеях Швецыі.
Аляксандр Генадзевіч Шумілін
Аляксáндр Генáдзевіч Шумíлін (, в. Куроўшчына, , Брэсцкая вобласць) — беларускі дзяржаўны дзеяч, старшыня Дзяржаўнага камітэта па навуцы і тэхналогіях з 2013 па 2021 гады. Доктар эканамічных навук (2016), дацэнт.
Біяграфія
Нарадзіўся 16 мая 1971 года ў в. Куроўшчына Бярозаўскага раёна Брэсцкай вобласці.
Пасля завяршэння вучобы працаваў інжынерам кафедры Беларускай дзяржаўнай політэхнічнай акадэміі. У 1993—1996 гадах — аспірант.
У 1997—2008 гадах — асістэнт, старшы выкладчык, дацэнт, загадчык кафедры Беларускага нацыянальнага тэхнічнага ўніверсітэта.
У кастрычніку — лістападзе 2008 года — прарэктар па навучальнай рабоце Рэспубліканскага інстытута інавацыйных тэхналогій Беларускага нацыянальнага тэхнічнага ўніверсітэта.
У 2008—2010 гадах — галоўны саветнік Апарату Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь.
У 2010—2011 гадах — прафесар кафедры дзяржаўнага будаўніцтва Інстытута дзяржаўнай службы Акадэміі кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь.
У 2011—2012 гадах — загадчык кафедры дзяржаўнага будаўніцтва Інстытута дзяржаўнай службы Акадэміі кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь.
У 2012—2013 гадах — дырэктар Беларускага інавацыйнага фонду.
З 15 кастрычніка 2013 года  па 21 снежня 2021 года працаваў старшынёй Дзяржаўнага камітэта па навуцы і тэхналогіях Рэспублікі Беларусь. 16 кастрычніка 2015 года пастановай Савета Міністраў № 870 у складзе Урада склаў свае паўнамоцтвы перад нававыбраным Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь, а 17 снежня 2015 года ўказам Прэзідэнта № 500 зноў зацверджаны на пасадзе старшыні камітэта
Ган (літара)
Ган (განი, мрглавані: Ⴂ, нусхуры: ⴂ, мхедрулі: გ, МФА: ) — трэцяя літара грузінскага алфавіту. У ізапсефіі мае значэнне «3». Беларускі адпаведнік — літара г. Згодна з міжнародным стандартам ISO 9984 транслітаруецца як лацінскае g.
Юнікод
У Юнікодзе:
Вялікі Гэтсбі (раман)
«Вялікі Гэтсбі» («The Great Gatsby») — раман Фрэнсіса Скота Фіцджэральда, апублікаваны ў 1925 годзе. Пачаты Ф. С. Фіцджеральдам у Нью-Ёрку, а дапісаны і апублікаваны у Парыжы, дзе аўтар знаходзіўся падчас вандроўкі па Еўропе. Твор прылічваюць да так званай літаратуры «страчанага пакалення».
Раман так і не атрымаў шырокай папулярнасці пасля рэлізу. Тыраж продажу склаў толькі 24 000 экзэмпляраў. Падчас «Вялікай дэпрэсіі» раман быў забыты, але цікавасць аднавілася і ён стаў папулярны у 1950-я гады, пасля 2-й сусветнай вайны. У 1998 годзе Сучасная бібліятэка прызнала раман «лепшым амерыканскім раманам 20 ст.» і 2-ім лепшым творам на англійскай мове 20 ст.
Уведзены ў школьную праграму ў Злучаных Штатах Амерыкі.
Працэс напісання рамана і публікацыя
Ф. С. Фіцджэральд пісаў: «Я адчуваў у сабе вялікі моц, такі, якога ва мне яшчэ не было». У адрозненні ад яго першых твораў, «Гэтсбі» старанна рэдагаваўся і адточваўся, таму што пісьменнік верыў, што гэты раман можа прынесці яму прызнанне. У студзені 1922 гады, пасля завяршэння п'есы «Размазня», ён пачаў планаваць гэты раман, а ў 1923 году пачалася праца над ім.
Вокладка
Мастак Фрэнсіс Кугат пачаў распрацоўку вокладка, калі раман быў яшчэ не дапісаны цалкам. Вокладка ў стылі ар-дэко з рамешчанай на ёй выявай жанчыны вельмі спадабалася аўтару і, пасля выхаду рамана, ён пісаў што «цалкам упісаў гэтую вокладку ў сваю кнігу».
Назва
Пры напісанні твора, Фіцджэральд не быў упэўнены ў яго назве. Ён разглядаў такія варыянты, як «Вакол смецця і мільянераў», «Гэтсбі — Залаты капялюш», «Апантаны палюбоўнік» і «Па дарозе ў Вэст-Эг». За тыдзень да публікацыі аўтар вырашыў спыніцца на варыянце «Баль Трымальхіёна», але ў апошні момант выбраў назву «Вялікі Гэтсбі».
Паводле задумы аўтара, назва «Вялікі Гэтсбі» мусіла паказваць чытачу, што да галоўнага героя трэба ставіцца рознабакова. З аднаго боку, Гэтсбі — моцны, выдатны чалавек з непераадольнай прагай жыцця, з другога — абмежаваны чалавек, які забіў сам сабе ў пагоні за грашыма і нікчэмнай, сапсаванай жанчынай.
Гістарычныя моманты
1922 год, ЗША знаходзяцца на вяршыні сваёй эканамічнай магутнасці. Пасля 1-й сусветнай вайны пачынаюцца «равучыя дваццатыя». Радыкальна мяняюцца мода і стыль адзення, надыходзіць росквіт джазу і ар-дэко, радыёвяшчанне робіцца паўсюдным, кінематограф робіцца гукавым і з рэдкай забавы ператвараецца ў масавае баўленне вольнага часу і асобны від мастацтва. У 1920-х гадах быў зроблены шэраг навуковых адкрыццяў і вынаходстваў, якія мелі далёкасяжныя наступствы, адзначаўся беспрэцэдэнтны рост прамысловасці і пакупніцкага попыту. Прапанова на рынку перавышала попыт, што абумовіла параўнальна нізкія цэны на тавары, але на працягу 1920-х гадоў спажыванне расло.
Да 1920-х гадоў спецыяльнай 80-й папраўкай да Канстытуцыі ў ЗША была забаронена вытворчасць, продаж і імпарт алкагольных напояў. Папраўка была праведзена пры падтрымцы пратэстанцкіх рэлігійных арганізацый і прагрэсістаў. Ужыванне алкагольных напояў не было забаронена агулам, таму іх кантрабанда і збыт сталі манаполіяй арганізаванай злачыннасці, што значна павялічыла яе даходы і спрыяла пашырэнню ў амерыканскім грамадстве. Піцейныя дамы таго часу, дзе падавалі алкагольныя напоі, якія называліся «спікізі», былі на ўсёй тэрыторыі ЗША і залежылі ад кантрабандных паставак алкаголю, іх кантралявала рэгіянальная арганізаваная злачыннасць.
Сюжэт рамана
Апавяданне напісана ад першай асобы: Нік Каравэй пачынае яго з парады, якую калісьці даў яму заможны бацька, які прасіў не судзіць іншых людзей, якія не маюць яго пераваг. Трыманне гэтай парады ўвайшло ў Ніка ў звычку, за выключэннем выпадка Гэтсбі. "«Whenever you feel like criticizing anyone, just remember that all the people in this world haven't had the advantages that you've had.» Арыгінальны тэкст, англ.""«Калі табе захочацца асудзіць каго-небудзь, памятай, што не кожны чалавек на свеце мае тыя якасці, якімі валодаеш ты.» Пераклад, бел."Раман таксама пачынаецца словамі Ніка, пра тое, што ён ужо вярнуўся дадому з Нью-Ёрка. Такім чынам, раман напісаны у стылі рэтраспектывы.
Сваю гісторыю Нік пачынае успамінам пра тое, як арандаваў дом у Вэст-Эге на Лонг-Айлендзе, дзе, у адрозненні ад Іст-Эга, жылі не знатныя, але не менш багатыя людзі. Нік наведвае раскошны маёнтак Тома і Дэйзі Бьюкененаў. Дэйзі была траюраднай сястрой Ніка, а яе муж -- Том, некалі гуляў у футбол у Елі. Том паказаны Нікам пагардлівым чалавекам з поглядамі расіста і магутным целаскладам, а Дэйзі як абаяльная, але недалёкая жанчына, маці трохгадовай дачкі. У гэтым доме Нік сустракае Джордан Бэйкер, сяброўку Дэйзі і вельмі вядомага гульца ў гольф. Джордан паведамляе Ніку, што ў Тома ёсць палюбоўніца ў Нью-Ёрку.
Дзеля сустрэчы з палюбоўніцай -- Міртл Вільсан, жонкай нічога не падазравалага аўтамеханіка Джорджа, Том арандуе кватэру ў горадзе. Том запрашае туды Ніка, дзе ён таксама знаёміцца ​​з Кэтрын, сястрой Міртл, і з парай Мак-Кі, сябрамі Міртл. Ноч заканчваецца ўсеагульнай папойкай і разбітым носам Міртл, якая раздражняе Тома ўспамінам імя Дэйзі. Нік сыходзіць з гэтага хаосу з містарам Мак-Кі. Нечакана Нік аказваецца бліжэйшым суседам Джэя Гэтсбі, вельмі багатага чалавека, вядомага правядзеннем шыкоўных вясёлых вечарынак у сваім гіганцкім маёнтку, якія кожную суботу наведваюць сотні людзей. Неўзабаве шафёр Гэтсбі прыносіць Ніку фармальнае запрашэнне на адну з такіх вечарынак. Гэтсбі — загадкавы чалавек, пра памер і крыніцы велізарных багаццяў якога ходзіць шмат чутак. Ніхто з сустрэтых Нікам гасцей нават не ведае, як выглядае Гэтсбі. Пагатоў, афіцыйнае запрашэнне ад Джэя Гэтсбі — гэта нешта незнаёмае ні слугам, ні гасцям. Нік адзіны, каго Гэтсбі запрасіў на вечарынку сам. Падчас вечарынкі нейкі мужчына пазнае Ніка, і высвятляецца, што яны аднапалчане. Пасля аказваецца, што аднапалчанін Ніка і ёсць сам містар Гэтсбі. Неўзабаве паміж імі завязваюцца сяброўскія адносіны.
Нік здзіўляецца, калі Гэтсбі прывозіць яго ў Нью-Ёрк і, без тлумачэння, апавядае гісторыю свайго ўзыходу па сацыяльнай лесвіцы. Там жа, у непрыкметным «спікізі» за сакрэтнай сценкай цырульні, Нік знаёміцца ​​з кампаньёнам Гэтсбі, цёмным чалавекам -- Мэерам Вульфшымам.
Знаёмая Ніка -- Джордан Бэйкер, апавядае яму пра тое, што Гэтсбі збірае вялікую колькасць гасцей у сябе, спадзяючыся на тое, што Дэйзі, яго былая каханая, выпадкова зазірне да яго. Праз Джордан Гэтсбі просіць Ніка зладзіць яму сустрэчу з Дэйзі. Нік абяцае зрабіць гэта. Адбываецца ўз'яднанне закаханых. Адначасова пачынаецца раман паміж Нікам і Джордан.
Неўзабаве, падчас размовы ў атэлі «Плаза», Том даведваецца пра каханне Джэя да Дэйзі, і абвінавачвае яго ў тым, што ён бутлегер. Том пагражае Гэтсбі і выказвае сваю нянавісць да яго. У адказ Джэй настойвае на тым, каб Дэйзі сказала, што яна ніколі не любіла Тома, спадзяючыся на аднаўленне перапыненага пяць гадоў таму кахання. Дэйзі хоць і вагаецца, але адмаўляецца казаць гэта. Том адчувае перамогу. Ён вырашае, што назад Дэйзі і Гэтсбі паедуць разам, а ён, Нік і Джордан адправяцца ў іншай машыне.
У гэты час Джордж Вільсан скандаліць са сваёй жонкай Міртд, западозрыўшы яе нявернасць. Яна выбягае з дому, убачыўшы машыну, якую днём вёў Том. Машына, у якой на гэты раз ехалі Гэтсбі і Дэйзі, збівае Міртл на смерць і ўцякае з месца аварыі. Джордан, Нік і Том, якія ехалі ззаду на іншай машыне, заўважаюць загінулую. Том пазнае ў ёй сваю каханку. Джордж, які звар'яцеў ад гора, апантаны ідэяй, што кіроўца машыны, якая збіла Міртл, і быў яе палюбоўнік. Ён вырашае знайсці гэтую машыну і адпомсціць яе гаспадару.
Муж забітай, Джордж Вілсан, знаходзіць Гэтсбі па наводцы Тома і забівае яго басейне, а затым здзяйсняе самагубства. Нік абтэлефаноўвае знаёмых Гэтсбі, але ніхто з іх не прыходзіць на пахаванне. Том і Дэйзі з'ехалі, не пакінуўшы свайго адраса. Акрамя Ніка, бацькі Гэтсбі і слуг, на пахаванні прысутнічае толькі чалавек, якога Нік сустрэў у бібліятэцы Гэтсбі ў разгар самай першай яго вечарынкі. Пасля разрыву адносін з Джордан Бэйкер і выпадковай сустрэчы з Томам, калі высвятляецца, хто менавіта навёў Вільсана на Гэтсбі, Нік, з'язджаючы з Нью-Ёрка на Сярэдні Захад, разважае пра немагчымасць вярнуць мінулае.
Зайцава (Кардымаўскі раён)
Зайцава (Зайцево) — вёска ў Кардымаўскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Каменскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй са жніўня 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
Жаглова (Кардымаўскі раён)
Жаглова (Жеглово) — вёска ў Кардымаўскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Каменскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй са жніўня 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
Герб Арменіі
Герб Рэспублікі Армeнія быў прыняты ў 1992 годзе. Ён замяніў сабой герб Армянскай ССР пасля распаду СССР.
Залужжа (Кардымаўскі раён)
Залужжа (Залужье) — вёска ў Кардымаўскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Каменскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй са жніўня 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
Казімір Ян Сапега
Казімір Ян Павел Сапега (1637 або 1642 —, ) — дзяржаўны і ваенны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. Чашнік (1659—1661) і падстолі вялікі літоўскі (1661—1663), падскарбі дворны літоўскі (1663—1670), гетман польны (1681—1683) і вялікі літоўскі (1683—1703, 1705—1708), ваявода полацкі (1670—1681), староста жамойцкі (1681—1682) і віленскі (1682—1703 і з 1705). У 1700 атрымаў ад аўстрыйскага імператара Леапольда I княжацкі тытул.
Валодаў Друяй, Сапежынам, Іказню, Асвеяй, Старым і Новым Быхавам, Лейпунамі, Ільёй, Заслаўем, Дуброўнай, Іўем, Ружанамі, Воўчынам. Староста берасцейскі (1665—1670).
Біяграфія
Вучыўся ва ўніверсітэтах Граца і Лёвена. Абіраўся паслом на соймы 1664—1665 (з Берасцейскага павета), 2 соймы 1666 (з Берасцейкага і Ваўкавыскага паветаў), канвакацыйны 1668 і элекцыйны 1669 (з Віленскага павета), каранацыйны 1669 (з Троцкага павета), 2 соймы 1670 (з Ваўкавыскага павета). Быў маршалкам Трыбунала Вялікага Княства Літоўскага ў 1686, 1689 і 1708.
Падтрымліваў караля і вялікага князя Міхала Вішнявецкага, узначаліў апазіцыю да Пацаў. Удзельнічаў у выправах супраць туркаў 1673 (камандаваў 3 харугвамі конніцы і 1 пяхоты, набранымі за кошт Сапегаў), 1674, 1683 (камандаваў 10-тысячным войскам, якое дзейнічала ў Славакіі), 1689, 1691, 1694 (нанёс паражэнне каля Днястра).
З 1684 у апазіцыі да Яна Сабескага. Склікаў на 24 студзеня 1685 генеральны соймік Вялікага Княства Літоўскага ў Слоніме, які выказаў пратэст супраць адкрыцця сойму ў Варшаве замест чарговага ў Гродна. На яго прапанову паслы Вялікага Княства з’ехаліся ў Гродна.
У 1693—1696 знаходзіўся ў канфлікце з біскупам віленскім Канстанцінам Казімірам Бжастоўскім датычна пытання пастою літоўскага войска ў касцёльных маёнтках, які 18 красавіка 1694 адлучыў Казіміра Яна Сапегу ад Касцёла.
У Вялікую Паўночную вайну (1700—1721) стаў на бок шведаў. 18 лістапада 1700 атрымаў паражэнне ў бітве пад Алькенікамі ад літоўскай шляхты, якой камандаваў Міхал Сервацы Вішнявецкі. У 1708 перадаў камандаванне свайму брату Яну Сапегу. На пераломе 1709—1710 перайшоў на бок Аўгуста Моцнага, які пакінуў яго на пасадзе ваяводы віленскага. Браў удзел у Варшаўскай вальнай радзе (1710). Пасля ўтварэннія 23 сакавіка 1716 генеральнай канфедэрацыі Вялікага Княства Літоўскага ў Вільні далучыўся да яе, але не прынёс прысягі.
Тройчы браў шлюб:
У картцы да артыкула прыводзіцца партрэт Казіміра Яна Сапегі (пач. XVIII ст.), які знаходзіцца ў Мастацкім музеі ў Смаленску. Іншыя партрэты змяшчаюцца ў музеі-палацы ў Вілянаве (Польшча), у Коданскай галерэі Сапегаў (1709; пазіцыя 70, шэраг IX), Дзяржаўным гістарычным музеі ў Маскве (1-я чвэрць XVIII ст.), Грыпсгольме (Швецыя) і Цельшаі (Літва).
Левушоўшчына
Левушо́ўшчына (, Леушовщина) — былы хутар у Маладзечанскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіў у склад Красненскага сельсавета.
Гісторыя
Уваходзіла ў склад Вілейскага павета Расійскай імперыі.
У 1921—1945 гадах вёска ў складзе Польскай Рэспублікі, Віленскага ваяводства, Вілейскага павета, гміны Краснае.
Дон (літара)
Дон (დონი, мрглавані: Ⴃ, нусхуры: ⴃ, мхедрулі: დ, МФА: ) — чацвёртая літара грузінскага алфавіту. У ізапсефіі мае значэнне «4». Беларускі адпаведнік — літара д. Згодна з міжнародным стандартам ISO 9984 транслітаруецца як лацінскае d.
Юнікод
У Юнікодзе:
Замошча (Кардымаўскі раён)
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй са жніўня 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
Дзьёрдзь дэ Хевешы
Дзьёрдзь дэ Хевешы (вядомы таксама як Георг Чарлз дэ Хевешы або Георг Карл фон Хевешы Hevesy György, Georg Karl von Hevesy;,  — , , ФРГ) — венгерскі хімік, ганаровы акадэмік Венгерскай АН, замежны член Лонданскага каралеўскага таварыства (1939), лаўрэат Нобелеўскай прэміі па хіміі (1943), адзін з адкрывальнікаў гафнію.
Біяграфія
Прафесар універсітэтаў:
Калі падчас Другой сусветнай вайны германскія войскі ў красавіку 1940 акупавалі дацкую сталіцу Капенгаген, дэ Хевешы растварыў залатыя нобелеўскія медалі нямецкіх фізікаў Макса фон Лаўэ і Джэймса Франка ў царскай гарэлцы, каб схаваць іх ад нямецкіх акупантаў. Фон Лаўэ і Франк знаходзіліся ў апазіцыі да нацыянал-сацыялізму ў Германіі і даверылі свае медалі Нільсу Бору, каб прадухіліць канфіскацыю ў Германіі. Немцам прыняцце і нашэнне нобелеўскага медаля было забаронена пасля таго, як праціўнік нацыянал-сацыялізму Карл фон Асецкі ў 1935 годзе атрымаў Нобелеўскую прэмію міру. Пасля заканчэння вайны дэ Хевешы экстрагаваў схаванае ў царскай гарэлцы золата і перадаў яго Шведскай каралеўскай акадэміі навук, якая вырабіла новыя медалі і перадала іх фон Лаўэ і Франку.
Бурса
Бурса — шматзначны тэрмін.
Герб Чэхіі
Герб Чэшскай Рэспублікі зацверджаны ў 1993.
Герб
Герб (herb ад Erbe — спадчына) — эмблема, адмысловы сімвал, які складаецца з фігур, якія сімвалізуюць уладальніка герба (чалавека, род, карпарацыю, горад, краіну і г.д.) і звычайна перадаецца ў спадчыну.
Гербы звычайна складаюцца з наступных элементаў: тарк, прылбіца, намітка, карона, клейнот, пахолкі (шчытатрымальнікі — выявы людзей, алегарычных істот або геральдычных жывёл, якія стаць на задніх лапах), мантыя і дэвіз.
Гербы ў блізкай да сучаснай форме з'явіліся ў Сярэдявеччы ў Заходняй Еўропе, у Англіі і Францыі. Першым гербам лічыцца тарк з шасцю залатымі львамі ў блакітным полі. Паводле версіі, якая сёння аспрэчваецца, Жофруа V Анжуйскі атрымаў яго ў 1127 (або 1128) ад свайго цесця, караля Англіі Генрыха I з нагоды шлюбу з яго дачкой Мацільдай, удавой імператара Генрыха V.
Распаўсюджванне гербаў звязана з развіццём ваеннай тэхнікі, першым чынам з з'яўленнем шалома, які закрываў твары ваяроў. Герб нанасіўся яркімі колерамі на шчыты. Разам з клейнотам выконваў важную ідэнтыфікацыйную задачу.
Гербы можна сістэматызуюць у Гербоўнік па прыналежнасці, рангам, відам юрыдычнага стану, стылям. Вывучае гербоўнікі (гербы) прыкладная гістарычная навука геральдыка.
Леапольд Ружычка
Леапольд Ружычка (Lavoslav (Leopold) Ružička;, горад Вукавар, Харватыя — , Мамерн, Швейцарыя) — швейцарскі хімік-арганік.
Біяграфія
Пасля заканчэння (1910) Вышэйшай тэхнічнай школы ў Карлсруэ там жа працаваў асістэнтам у Г. Штаўдынгера; пасля пераезду з ім у Швейцарыю (1912) працаваў у Канфедэратыўнай вышэйшай тэхнічнай школе ў Цюрыху — прафесар у 1923—1925 і 1929—1957 гадах, у 1926 −1929 гадах прафесар арганічнай хіміі Утрэхцкага ўніверсітэта.
Асноўныя працы
Асноўныя працы прысвечаны ўсталяванню будовы (ірон, фарнезол і інш.) і шляхоў біягенезу («ізапрэнавае правіла») тэрпеноідных злучэнняў, сінтэзу стэроідаў (у тым ліку ў 1934—1935 сінтэз мужчынскіх палавых гармонаў андрастэрону і тэстастэрону) і макрацыклічных злучэнняў (мускон і інш.)
Нобелеўская прэмія
Нобелеўская прэмія па хіміі (1939, сумесна з А. Бутэнантам).
Дурата Дора
Дурата Дора (Dhurata Dora;, Нюрнберг, Баварыя) — косаўская спявачка і аўтарка песень.
Эн (літара)
Юнікод
У Юнікодзе:
Дурата Дора
Біяграфія
Дурата Муртуры нарадзілася 24 снежня 1992 года ў албанскай сям’і ў Нюрнбергу. Дурата хадзіла ў пачатковую школу ў нямецкім горадзе Фюрт і пачала спяваць у юнацтве, узяўшы псеўданім Дурата Дора. Яе музычная кар’ера стартавала ў Косава, дзе ў 2011 годзе быў выпушчаны яе першы сінгл і музычнае відэа «Vete kërkove». Пасля поспеху дэбютнага сінгла ў 2012 годзе выйшаў яе сумесны сінгл з косаўскім музыкам і прадзюсарам Донам Арбасам «Get Down». Песня аказалася яшчэ больш папулярнай, чым «Vete kërkove». У наступным годзе быў выпушчаны сінгл «I Like Dat», а летам таго ж года з’явіўся хіт «Edhe Pak», створаны ў супрацоўніцтве з Blunt & Real і Lumi B.
У лістападзе 2014 года выйшаў сінгл Доры «A bombi». Увесну 2015 года яна стала працаваць з прадзюсарскай кампаніяй Max Production Albania. У красавіку 2019 года ў супрацоўніцтве з алжырскім рэперам Soolking быў выпушчаны сінгл «Zemër», які сабраў больш за 500 мільёнаў праглядаў у YouTube. Сінгл дасягнуў першага месца ў Албаніі і трапіў у музычныя чарты Бельгіі, Швейцарыі і Францыі, дзе быў сертыфікаваны плацінавым Нацыянальным сіндыкатам фанаграфіі. У лютым 2020 года Дора ў супрацоўніцтве з нямецка-албанскім рэперам Азетам выпусціла нямецкамоўны сінгл «Lass los».
Ёхан Хёйзінга
Ёхан Хёйзінга (Johan Huizinga [ˈjoːɦɑn ˈɦœyzɪŋɣaː];  — ) — нідэрландскі філосаф, гісторык, даследчык культуры, прафесар Гронінгенскага (1905—1915) і Лейдэнскага (1915—1940) універсітэтаў.
Біяграфія
Хейзінга нарадзіўся 7 снежня 1872 года ў Гронінгэне, у сям'і святара-менаніта. Вывучаў гісторыю індаеўрапейскай літаратуры і агульную гісторыю. У 1897 г. абараніў дысертацыю, прысвечаную вобразу видушаки ў індыйскай драме. У 1905 г. атрымаў пасаду прафесара Гронингенского універсітэта, дзе выкладаў да 1915 г. Затым перайшоў у Лейдэнскі універсітэт і заставаўся яго прафесарам аж да 1940 г., калі нямецкія акупацыйныя ўлады забаранілі яму выкладанне за негатыўныя водгукі аб нацызме і антысемітызме.
У гады нямецка-фашысцкай акупацыі Нідэрландаў вучоны быў арыштаваны і заключаны ў канцлагер. Памёр 1 лютага 1945 г. каля горада Арнема.
Працы
Хейзінга атрымаў сусветную вядомасць дзякуючы даследаванням па гісторыі заходнееўрапейскага Сярэднявечча і Адраджэння. Найбольш вядомыя творы — «Восень Сярэднявечча» (1919) і «Эразм» (1924). Пазней самым знакамітым творам Хейзінгі стаў трактат Homo Ludens («Чалавек, які грае», 1938).
Доктар Антон ван дэр Лем пра творчасць Хейзінгі
Галандскі даследчык творчасці Ехана Хейзингі доктар Антон ван дэр Лем, кажучы аб неаслабнае прывабнасці работ свайго знакамітага суайчынніка, паказвае на іх пяць найбольш істотных прыкмет:
Вызначэнне гісторыі па Хейзінге
У эсэ «Аб вызначэнні паняцця „гісторыя“» (нідэрл. Over een definitie van het begrip geschiedenis) Хейзинга дае наступнае азначэнне гісторыі:
Гісторыя — гэта духоўная форма, у якой культура аддае сабе справаздачу аб сваім мінулым (Geschidenis is de geestelijke vorm, waarin een cultuur zich rekenschap geeft van haar verleden).
Хейзінга трактуе элементы гэтага вызначэння наступным чынам:
Матсан
Матсан — прозвішча.
Мазалі (Маладзечанскі раён)
Мазалі́ (, Мозоли) — вёска ў Маладзечанскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Красненскага сельсавета.
Гісторыя
Уваходзіла ў склад Вілейскага павета Расійскай імперыі. У 1921—1945 гадах вёска ў складзе Польскай Рэспублікі, Віленскага ваяводства, Вілейскага павета, гміны Краснае.
Ёта Петэрсан
Ёта Элізабет Петэрсан (швед. Göta Elisabeth Pettersson,, , Швецыя — , там жа) — шведская гімнастка, чэмпіёнка свету, чэмпіёнка Алімпійскіх гульняў 1952 года.
Біяграфія
Ёта Петэрсан нарадзілася ў 1926 годзе ў Стакгольме. У дзяцінстве яна хацела займацца плаваннем, аднак у 1941 годзе пачала займацца гімнастыкай. У 1946 годзе заняла трэцяе месца на чэмпіянаце Швецыі. У 1948 годзе стала чэмпіёнкай Швецыі. У 1950 годзе яна ў складзе зборнай перамагла на чэмпіянаце свету. У 1952 годзе на Летніх Алімпійскіх гульнях у Хельсінкі шведкі выйгралі залаты медаль у камандных практыкаваннях з прадметам, апярэдзіўшы зборную СССР і Венгрыі з вынікам 74,2 бала.
Пасля Алімпійскіх гульняў 1952 года Петэрсан завяршыла кар’еру. У 1953 годзе яна выйшла замуж. Памерла ў 1993 годзе ў Стакгольме.
Він (літара)
Він (ვინ, мрглавані: Ⴅ, нусхуры: ⴅ, мхедрулі: ვ, МФА: ) — шостая літара грузінскага алфавіту. У ізапсефіі мае значэнне «6». Беларускі адпаведнік — літара в. Згодна з міжнародным стандартам ISO 9984 транслітаруецца як лацінскае v.
Юнікод
У Юнікодзе:
Сафія Матсан
Сафія Магдалена Матсан (швед. Sofia Magdalena Mattsson, нар. ) — шведская спартсменка, барэц вольнага стылю, чэмпіёнка свету і Еўропы, пераможца I Еўрапейскіх гульняў і II у Мінску.
Біяграфія
Нарадзілася ў 1989 годзе ў Еліварэ. У 2007 годзе стала бронзавай прызёркай чэмпіянату Еўропы. У 2008 годзе стала срэбнай прызёркай чэмпіянату Еўропы, але на Алімпійскіх гульнях у Пекіне стала толькі 12-й. У 2009 годзе стала чэмпіёнкай свету. У 2010 годзе стала чэмпіёнкай Еўропы і бронзавай прызёркай чэмпіянату свету. У 2011 годзе стала срэбнай прызёркай чэмпіянату свету. У 2012 годзе стала срэбнай прызёркай чэмпіянату Еўропы, але на Алімпійскіх гульнях у Лондане стала толькі 7-й. У 2013 годзе ў 2-ы раз стала чэмпіёнкай Еўропы і срэбнай прызёркай чэмпіянату свету. У 2014 годзе ў 3-ы раз стала чэмпіёнкай Еўропы і срэбнай прызёркай чэмпіянату свету. У 2015 годзе стала чэмпіёнкай I Еўрапейскіх гульняў у Баку і срэбнай прызёркай чэмпіянату свету. У 2016 годзе ў 4-ы раз стала чэмпіёнкай Еўропы.
Мікалай Гаўрылавіч Славянаў
Мікалай Гаўрылавіч Славя́наў ( — ) — рускі інжынер-электратэхік, вынаходнік электрычнай дугавой зваркі металаў.
М. Г. Славянаў нарадзіўся ў сяле Нікольскае Задонскага павета Варонежскай губерні (зараз у Задонскім раёне Ліпецкай вобласці). У 1877 годзе скончыў Пецярбургскі горны інстытут. Працаваў на заводах Урала, з 1833 г. на Пермскіх гарматных дварах.
Упершыню выкарыстаў электрычны ток у мэтах прамысловага нагрэву. Удасканаліў вынайдзены М. М. Бенардосам спосаб дугавой зваркі. У 1888 г. распрацаваў метад дугавой зваркі плаўкім электродам з папярэднім падагрэвам вырабаў. У 1890—1891 гг. атрымаў патэнты на сваё вынаходніцтва ў Германіі, Францыі, Вялікабрытаніі, Бельгіі, Аўстра-Венгрыі. Таксама распрацаваў аўтаматычны рэгулятар даўжыні электрычнай дугі, прапанаваў выкарыстоўваць флюсы і ферасплавы-раскісляльнікі з мэтай павелічэння якасці зварных швоў і інш.
Зэн (літара)
Зэн (ზენ, мрглавані: Ⴆ, нусхуры: ⴆ, мхедрулі: ზ, МФА: ) — сёмая літара грузінскага алфавіту. У ізапсефіі мае значэнне «7». Беларускі адпаведнік — літара з. Згодна з міжнародным стандартам ISO 9984 транслітаруецца як лацінскае z.
Мікалай Гаўрылавіч Славянаў
Аўтар працы па электразварцы — «Электрычная адліўка металаў» (1891).
Спрошчаная сістэма раманізацыі балгарскай мовы
Спрошчаная сістэма раманізацыі балгарскай мовы (Streamlined System) з'яўляецца сістэмай транслітарацыі балгарскай азбукі, створанай Любамірам Івановым у Інстытуце матэматыкі і інфарматыкі пры Балгарскай акадэміі навук у 1995 годзе, які вызначаецца па наступнай табліцы:
Паходжанне і выкарыстанне
Спрошчаная сістэма была распрацавана для таго, каб служыць для лацінізацыі балгарскіх геаграфічных назваў у Антарктыдзе, і была прынята для гэтай мэты балгарскай Камісіяй па назвах Антарктыды 2 сакавіка 1995 года. У далейшым гэтая сістэма была выбрана балгарскім урадам у якасці афіцыйнай сістэмы транслітарацыі, якая будзе выкарыстоўвацца ва ўсіх дакументах, якія пазначаюць асобу, дарожныя знакі, назвы вуліц, афіцыйныя інфармацыйныя сістэмы, базы даных, вэб-сайты мясцовых уладаў г.д. 'У рэшце рэшт, спрошчаная сістэма стала часткай балгарскага заканадаўства, а таксама быў уключаны ў Закон аб транслітарацыі, прыняты ў 2009 годзе.
Спрошчаная сістэма была прынятая таксама ААН у 2012 годзе і, для службовага карыстання ў ЗША і Вялікабрытаніі, па BGN і PCGN ў 2013 годзе.
Той жа самы падыход Іваноў прапануе для лацінскай транслітарацыі іншых кірылічных алфавітаў, такіх як беларускі, рускі i украінскі.
Асноўныя прынцыпы
Спрошчаная сістэма распрацоўвалася з мэтай дасягнення аптымальнага балансу паміж наступнымі часткова дублюючымі і часткова канфліктуючымі прыярытэтамі:
Выключэнні
Было прапанавана змяніць спрошчаную сістэму так, каб балгарскія літары Ъ і Ц транслітараваліся як Ă і TZ адпаведна. Аднак гэтыя прапановы не змаглі атрымаць больш шырокае прызнанне, і не былі прыняты для афіцыйнага выкарыстання.
Зваротны варыянт
Сістэма не з'яўляецца зваротнай, таму што А, Ж, Й, Ц, Ш, Щ, Ю, Я транслітараваны такім жа чынам, як і Ъ, ЗХ, Ь, ТС, СХ, ШТ, ЙУ, ЙА адпаведна. Дапаможны зваротны варыянт сістэмы прапануюць Л. Іваноў, Д. Скордзеў і Д. Добраў, які будзе выкарыстоўвацца ў тых асаблівых выпадках, калі дакладны пошук балгарскіх словаў з лацінскіх формаз з'яўляецца адным з прыярытэтных; для гэтай мэты, літары і спалучэнні літар А, Ъ, Й, Ь, ЗХ, ЙА, ЙУ, СХ, ТС, ТШ, ТЩ, ШТ, ШЦ транслітаруюцца як A, `A, Y, `Y, Z|H, Y|A, Y|U, S|H, T|S, T|SH, T|SHT, SH|T, SH|TS транслітаруюцца як A, A, Y, `Y, Z|H, Y|A, Y|U, S|H, T|S, T|SH, T|SHT, SH|T, SH|TS адпаведна.
Параўнанне з іншымі сістэмамі
Спрошчаная сістэма заснаваная на англійска-арыентаванай транслітарацыі, выкарыстоўваючы глабальную ролю лінгва франка англійскай мовы. Аналагічны зрух у бок англійска-арыентаванай транслітарацыі назіраецца і ў выпадку іншых кірылічных алфавітаў, у прыватнасці, рускі і ўкраінскі, і ў некаторай ступені македонскі.
Спрошчаная сістэма падобная на ранейшай сістэмы BGN/PCGN 1952 года для раманізацыі балгарскай мовы, які была ў сіле ў Злучаных Штатах Амерыкі і Вялікабрытаніі да 2013 года. Аднак апошняя ўяўляе сабой кірылічныя літары Х, Ь і Ъ як KH, ’ (апостраф) і Ŭ, у той час як спрошчаная сістэма выкарыстоўвае H, Y і A замест.
Другая падобная сістэма, не прынятыя для службовага карыстання ў Балгарыі, з'яўляецца сістэма А. Данчава, М. Холмана, Я. Дзімовай і М. Савовай, якая ўяўляе сабой кірылічныя літары У і Ъ як OU і U адпаведна, у той час як спрошчаная сістэма выкарыстоўвае U і A для гэтай мэты.
Беларусі ардэнаноснай (зборнік)
«Беларусі ардэнаноснай» — паэтычны зборнік Янкі Купалы, выдадзены ў 1937 годзе ў Менску Дзяржаўным выдавецтвам БССР. Тыраж зборніку склаў 10 тысяч асобнікаў.
Апісанне
Назву зборніку даў аднайменны верш. Самая аб’ёмная з усіх паэтычных кніг Янкі Купалы даваеннай пары, своеасаблівая анталогія творчасці паэта савецкага часу. Зборнік блізкі па змешчаных у ім творах папярэдняй паэтычнай кнізе паэта «Песня будаўніцтву». Асобныя вершы ўвайшлі са зборніку «Спадчына» («Спадчына», «Удосвітак», «Званы», «Забытая карчма», «Буралом»). Шэраг твораў узятыя са зборніку «Безназоўнае» («Арлянятам», «Крым», «Мароз», «Лясное возера», «З павяўшай славы…», «Восень» і інш.). Цэнтральнае месца ў зборніку займаюць вершы ляўкоўскага цыкла («Сыны», «Лён» і інш.). У зборнік таксама ўвайшлі дзве паэмы Я. Купалы: «Барысаў» і «Над ракой Арэсай».
Малашкі (Маладзечанскі раён)
Мала́шкі (, Малашки) — вёска ў Маладзечанскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Красненскага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1945 гадах вёска ў складзе Польскай Рэспублікі, Віленскага ваяводства, Вілейскага павета, гміны Краснае.
Адольф Фрыдрых Бутэнант
Адольф Фрыдрых Бутэнант (Adolf Friedrich Johann Butenandt;, , Германія — , , Германія) — нямецкі біяхімік. Быў заўважаны ў супрацоўніцтве з доктарам Менгеле.
Біяграфія
У 1931-1933 гадах дацэнт Гётынгенскага ўніверсітэта, у 1933-1936 гадах прафесар Вышэйшай тэхнічны школы ў Данцыгу (цяпер Гданьск). Затым дырэктар інстытутаў біяхіміі: у Берліне (1936-1944), у Цюбінгене (1944-1956) і ў Мюнхене (з 1956). З 1960 года прэзідэнт таварыства імя М. Планка.
Асноўныя працы
Працы прысвечаны хіміі палавых гармонаў. Бутэнант вылучыў з мачы чалавека андрастэрон і дэгідраэпіандрастэрон (1931), вывучыў іх хімічную будову.
Прызнанне заслуг
Нобелеўская прэмія па хіміі (1939; сумесна са швейцарскім навукоўцам Л. Ружычка). Даследаванні Бутэнанта біяхіміі гарманальных рэчываў у насякомых адзначаны прэміяй імя П. Эрліха.
Гісторыя хіміі
Гісторыя хіміі вывучае і апісвае складаны працэс назапашвання спецыфічных ведаў, якія адносяцца да вывучэння ўласцівасцей і ператварэнняў рэчываў; яе можна разглядаць як памежную вобласць веды, якая звязвае з'явы і працэсы, якія адносяцца да развіцця хіміі, з гісторыяй чалавечага грамадства.
Гісторыю хіміі прынята падзяляць на некалькі перыядаў; пры гэтым варта ўлічваць, што гэтая перыядызацыя, будучы дастаткова ўмоўнай і адноснай, мае хутчэй дыдактычны сэнс.
Хімія старажытнасці
Хімія, навука аб саставе рэчываў і іх ператварэннях, пачалася з адкрыцця чалавекам здольнасці агню змяняць прыродныя матэрыялы. Людзі ўмелі выплаўляць медзь і бронзу, абпальваць гліняныя вырабы, атрымліваць шкло яшчэ за 4000 гадоў да н. э. З 7 ст. да н.
Егіпет і Месапатамія сталі цэнтрамі вытворчасці фарбавальнікаў; там жа атрымлівалі ў чыстым выглядзе золата, серабро і іншыя металы. Прыкладна з 1500 да 350 да н. э. для вытворчасці фарбавальнікаў выкарыстоўвалі перагонкі, а металы выплаўлялі з руд, змешваючы іх з драўняным вуглем і прадувая праз сумесь, гарыць — паветра. Самім працэдурах ператварэння прыродных матэрыялаў давалі містычнае значэнне.
Грэчаская натурфіласофія
Міфалагічныя ідэі праніклі ў Грэцыю праз Фалеса Мілецкага (прыбл. 625—547 да н. э.), які ўзводзіў усю разнастайнасць з'яў і рэчаў да адзінай першастыхіі — вады. Аднак грэчаскіх філосафаў цікавілі не спосабы атрымання рэчываў і іх практычнае выкарыстанне, а галоўным чынам сутнасць падзей, якія адбываюцца ў свеце працэсаў. Так, старажытнагрэчаскі філосаф Анаксімен (585—525 да н. э.) сцвярджаў, што першааснова Сусвету — паветра: пры разрэджанні паветра ператвараецца ў агонь, а па меры згушчэння становіцца вадой, затым зямлёй і, нарэшце, каменем. Геракліт Ефескі (канец 6 — пачатак 5 стст. да н. э.) спрабаваў растлумачыць з'явы прыроды, вызначыўшы агонь пятым элементам.
Чатыры першаэлементы
Гэтыя ўяўленні былі аб'яднаны ў натурфіласофіі Эмпедокла з Агрыгента (490—430 да н. е.) стваральніка тэорыі чатырох пачаткаў светабудовы. У розных варыянтах яго тэорыя панавала больш двух тысячагоддзяў. Згодна з Эмпедоклам, усе матэрыяльныя аб'екты ўтвараюцца пры злучэнні вечных і нязменных элементаў-стыхій: вады, паветра, зямлі і агню — пад дзеяннем касмічных сіл любові (прыцягнення) і нянавісці (адштурхвання). Тэорыю элементаў Эмпедокла прынялі і развілі спачатку Платон (427—347 да н. э.), удакладніўшы, што нематэрыяльныя сілы дабра і зла могуць ператвараць гэтыя элементы адзін у другі, а затым Арыстоцель (384—322 да н. э.).
Па Арыстоцелю, элементы-стыхіі-гэта не матэрыяльныя субстанцыі, а носьбіты пэўных якасцей: цеплыні, холаду, сухасці і вільгаці. Гэты погляд трансфармаваўся ў ідэю чатырох «сокаў» Галена (129—200 н. э.) і панаваў у навуцы аж да 17 стагоддзя. Іншым важным пытаннем, якім займаліся грэчаскія натурфілосафы, было пытанне аб дзялімасці матэрыі. Родапачынальнікамі канцэпцыі, якая атрымала пасля назву «атамістычнай», былі Leucippus (прыбл. 500—440 да н. э.), яго вучань Дэмакрыт (к. 470—360 да н. э.) і Эпікур (к. 342—270 да н. э.). Згодна з іх вучэннем, існуюць толькі пустата і атамы — непадзельныя матэрыяльныя элементы, вечныя, неразбуральныя, непранікальныя, адрозніваюцца формай, становішчам у прасторы і велічыней; з іх «віхуры» ўтворацца ўсе цела. Атамістычная тэорыя заставалася непапулярнай на працягу двух тысячагоддзяў пасля Дэмакрыта, але не знікла цалкам. Адным з яе прыхільнікаў стаў старажытнагрэчаскі паэт Ціт Лукрэцый Кар (95-55 да н. э.), які выклаў погляды Дэмакрыта і Эпікура у паэме «Аб прыродзе рэчаў» (De Rerum Natura).
Галерэя дзяржаўных гербаў з выявай арла
Арол у геральдыцы пасля льва другая па распаўсюджванні гербавая постаць.
Ён сімвалізуе неўміручасць, мужнасць, дальнабачнасць і сілу. Часам арла завуць «каралём неба» і пасланцам багоў. Па старым павер'і ён пасля ўзлёту глядзіць прама ў сонца, таму ён знак ушэсця ў нябёсы і вызвалення душы. Старажытныя грэкі атаясамлялі арла з Зеўсам, рымляне з Юпітэрам і германцы з Одзінам.
У некаторых краінах (Расія, Чарнагорыя, Аўстра-Венгрыя) яго адлюстроўвалі двухгаловым.
Кляновы сіроп
Кляновы сіроп — сіроп, звычайна зроблены з соку ксілемы цукровага клёну (Acer saccharum), чырвонага клёну (Acer rubrum) або чорнага клёну (Acer nigrum).
Кляновы сіроп спачатку збіраўся і выкарыстоўваўся карэннымі амерыканцамі, пазней прыняты і еўрапейскімі пасяленцамі. Яго часцей за ўсё ядуць з вафлямі, блінамі, аўсянкай і французскім тостам. У Канадзе сіропы павінны мець 66% цукру, каб называцца «кляновым сіропам»; ў ЗША любы сіроп, не зроблены амаль цалкам з кляновага соку, не можа быць маркіраваны як «клён».
Іозеф Менгеле
Іозеф Менгеле (Josef Mengele;, ,  — , , штат Сан-Паўлу, Бразілія) — нямецкі доктар, які праводзіў вопыты на вязнях лагера Асвенцім у час Другой сусветнай вайны. Доктар Менгеле асабіста займаўся адборам вязняў, якія прыбывалі ў лагер. Пасля вайны ўцёк з Германіі ў Лацінскую Амерыку, баючыся пераследу. Спробы знайсці Менгеле, каб аддаць яго пад суд, не ўвянчаліся поспехам, хоць, па сцвярджэннях Рафі Эйтана і яшчэ аднаго з ветэранаў «Масада» Алекса Мелера, яны высачылі Менгеле ў Буэнас-Айрэсе падчас правядзення аперацыі па выкраданні Адольфа Эйхмана, але захопліваць яго адначасова з Эйхманам або адразу ж пасля захопу апошняга было занадта рызыкоўна. Памёр у Бразіліі.
Значную частку работы Менгеле складалі вопыты над вязнямі, уключаючы анатаміраванне жывых немаўлят; кастрацыя хлопчыкаў і мужчын без выкарыстання анестэтыкаў; падвяргаў жанчын ударам току высокага напружання, тэстуючы іх вынослівасць. Аднойчы ён нават стэрылізаваў групу польскіх манахінь пры дапамозе рэнтгенаўскага выпраменьвання.
За 21 месяц сваёй работы ў Асвенціме здабыў рэпутацыю аднаго з самых небяспечных нацыстаў, атрымаў мянушку «Анёл Смерці». Асабіста сустракаў цягнікі з вязнямі, якія прыязджалі ў лагер, і сам вырашаў, каму з іх трэба будзе працаваць у лагеры, хто пойдзе на яго вопыты, а хто адразу ж адправіцца ў газавую камеру.
Асаблівую цікавасць у доктара Менгеле выклікалі блізняты. У 1943 годзе Менгеле выбіраў двайнят, якія прыбывалі ў лагер, і пасяляў іх у спецыяльных бараках. З 3 тысяч двайнят выжылі толькі 300. Часта тыя, што засталіся ў жывых пасля вопытаў доктара, рабілі сабе смерць. Менгеле таксама выяўляў цікавасць да фізіялагічных анамалій, у прыватнасці да карлікаў. Праводзіў эксперыменты над сям'ёй Овіц — яўрэйскімі музыкамі-ліліпутамі з Румыніі.
Пацёмкінскія вёскі
Пацёмкінскія вёскі — гістарычны міф. Па легендзе, пацёмкінскія вёскі — гэта камуфляжныя вёскі, якія нібыта былі пабудаваныя па ўказанні графа Пацёмкіна ўздоўж маршруту Кацярыны II падчас яе паездкі ў 1787 годзе ў паўднёвыя вобласці Расіі — Прычарнамор'е і Таўрыду, якія былі адваяваныя ў Асманскай Імперыі. У некалі глухой мясцовасці імператрыца ўбачыла мноства будынкаў, войскі, квітнеючае насельніцтва. Паўстаў яе позірку і Чарнаморскі флот у Севастопалі. Гэтыя дасягненні здзівілі не толькі гаспадарыню, але і прадстаўнікоў замежных двароў, якія падарожнічалі разам з ёй, а таксама аўстрыйскага імператара Іосіфа II, які далучыўся да іх інкогніта.
Аўтарства легенды прыпісваецца саксонскаму дыпламату Гельбігу. Упершыню легенда была апублікавана ананімна, пасля — у кнізе-памфлеце Г.А. Гельбіга «Пацёмкін Таўрычны». У 1811 гэта кніга (пад іншай назвай) была выдадзена на рускай мове, выклікаўшы абурэнне яшчэ жывых супрацоўнікаў Пацёмкіна. Акадэмік Панчанка (гл. літаратуру) піша, што ў дзясятках апісанняў вандраванняў тых гадоў няма ніводнага згадвання пра гэту з'яву.
Януш Кішка
Януш Кішка ( — ) — вялікалітоўскі ваенны дзеяч. Ваявода полацкі (з 1621), польны (1635—1646) і вялікі гетман літоўскі (з 1646).