cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Вялікі камень Пугачоўскі
Вялікі камень Пугачоўскі — валун граніту-рапаківі фінскага тыпу, захоўваецца ў вёсцы Вялікія Пугачы (Шчучынскі раён Гродзенскай вобласці). Геалагічны помнік прыроды рэспубліканскага значэння.
Янка (прыток Янкі)
Я́нка — рака ў Браслаўскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі, правы прыток ракі Янка (басейн Заходняй Дзвіны).
Даўжыня ракі 24 км. Плошча вадазбору 105 км². Пачынаецца за 0,7 км на паўднёвы ўсход ад вёскі Дамашы, вусце за 7 км на ўсход ад вёскі Дубраўка. Цячэ ў межах заходняй часткі Полацкай нізіны па забалочанай лясістай мясцовасці. Рэчышча каналізаванае.
NGC 2788A
NGC 2788A (іншыя абазначэнні — ESO 60-24, IRAS09020-6801, PGC 25400) — спіральная галактыка (Sb) ў сузор’і Лятучая Рыба.
Гэты аб’ект не ўваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога» і быў дададзены пазней.
Севершчына
Севершчына, Северская зямля — гістарычны рэгіён, у склад якога ўваходзілі землі вадазбору сярэдняй і ніжняй Дзясны, Сейма і ніжняга Сожа.
Аб’ядноўваў наступныя гарады: Ноўгарад-Северскі, Чарнігаў, Любеч, Старадуб, Трубчэўск, Бранск, Карачаў, Болдыж, Дамагашч, Пераяслаў, Пуціўль, Рыльск, Курск, Глухаў, Белгарад.
Назва фіксуецца ў крыніцах XIV—XVIII стст. і з’яўляецца вытворнай ад этноніму «север» (севяране) — наймення ўсходнеславянскай дыялектна-этнаграфічнай групы дняпроўскага левабярэжжа (VIII—XII стст.). Паняцце «Северская зямля» ахоплівала толькі частку северскага этнаграфічнага арэалу, вядомага з археалагічных помнікаў часоў старадаўняй Русі — уласна, тыя тэрыторыі, якія ў другой палове XI — першай палове XIII стст. уваходзілі ў склад Чарнігаўскага княства. Пазней тут існавала Северскае княства. Адзінства Северскай зямлі было выключна этнаграфічным і не падкрэслівалася адміністрацыйна-праўніцкімі ўтварэннямі.
У сярэдзіне XIV ст. вялікі князь Альгерд далучыў Севершчыну да Вялікага Княства Літоўскага. Адпаведна з Андрусаўскай дамовай (1667) рэгіён канчаткова перайшоў пад уладу Масковіі.
Пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі северскія землі падзялілі паміж сабой Украінская ССР і РСФСР, невялікая частка рэгіёна ўвайшла ў склад Беларускай ССР.
Міраслаў Шатан
Мі́раслаў Ша́тан (Miroslav Šatan, []; нарадзіўся 22 кастрычніка 1974 года) — славацкі хакейны правы нападнік.
Кар’ера
Прафесійную кар’еру пачаў у клубе «Топальчаны», дзе ў 31 матчы сезона 1991—1992 закінуў 30 шайбаў і аддаў 22 перадачы. Пасля гэтага ён перайшоў у каманду вышэйшага дывізіёна «Дукла Трэнчын», дзе правёў два сезоны.
У 1993 годзе быў задрафтаваны клубам «Эдмантан Ойлерз» пад 111 нумарам. Да пераходу ў НХЛ гуляў у чэмпіянаце Чэхаславакіі, а пазней — Славакіі, правёў восем матчаў за зборную краіны і закінуў 9 шайбаў на Алімпіядзе-1994.
У 1994—1995 гуляў у ніжэйшых амерыканскіх лігах за чатыры розныя клубы, у наступным сезоне прабіўся ў асноўны склад «Эдмантану». Праз два сезоны быў абменены ў «Бафала Сейбрз», дзе выступаў да 2003 года. Падчас лакаўту 2004—2005 гуляў за браціслаўскі «Слован», пасля чаго ў «Сейбрз» ужо не вярнуўся. 3 жніўня 2005 заключыў кантракт з Нью-Ёрк Айлендэрс. У 2008 перайшоў у Пітсбург Пінгвінз, у складзе якіх упершыню выйграў Кубак Стэнлі—2009.
У 2010 заключыў кантракт з «Бостан Бруінз», а ў 2011 перайшоў у клуб Кантынентальнай хакейнай лігі «Дынама Масква». Пасля сканчэння сезона вярнуўся ў Славакію, дзе выступаў за «Слован Браціслава», у наступным сезоне стаў капітанам.
Шадак
Шадак (Szadek) — горад у Польшчы, размешчаны за 35 км на захад ад цэнтра Лодзі і за 160 км на захад ад Варшавы. Уваходзіць у склад Здуньскавольскага павета Лодзьскага ваяводства, сядзіба вяскова-гарадской гміны Шадак. Чыгуначная станцыя. Плошча 17,93 км². Насельніцтва 2 тыс. чалавек.
Ігар Міхайлавіч Бабкоў
Ігар Міхайлавіч Бабкоў (нар., ) — беларускі паэт, празаік, філосаф, культуролаг. Кандыдат філасофскіх навук (2003).
Біяграфія
у 1986 г. скончыў аддзяленне філасофіі гістарычнага факультэта Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта (г. Мінск). У канцы 1980-х гг. быў сябрам літаратурных суполак «Бабілён» і «Тутэйшыя». Браў удзел у аднаўленні газеты «Наша Ніва» ў пачатку 1990-х гг., быў адным з заснавальнікаў Беларускага Калегіума. Выдаваў і рэдагаваў часопіс «Фрагмэнты».
Працуе ў Інстытуце філасофіі НАН Беларусі, займаецца сучаснай посткаланіяльнай тэорыяй і гісторыяй філасофіі. У 2003 г. абараніў кандыдацкую дысертацыю на тэму «Філасофія Яна Снядэцкага і станаўленне познеасветніцкай рацыянальнасці ў Беларусі і Літве (першая трэць XIX стагоддзя)» і атрымаў навуковую ступень кандыдата філасофскіх навук.
Член Саюза беларускіх пісьменнікаў.
Жыве ў Мінску.
Ніна Мікалаеўна Усатава
Ні́на Мікалаеўна Усатава (Ни́на Никола́евна Уса́това; нар., Міхайлаўскі пассавет, Алтайскі край, СССР) — савецкая і расійская актрыса; народная артыстка РФ (1994), лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Расіі (2001), дзвюх прэмій «Ніка» (1995, 1999) і «Залаты арол» (2009, 2013), «Залатая маска» (2023). З 1989 года — артыстка РДАБДТ імя Г. А. Таўстаногава.
Біяграфія
З 1969 па 1973 год спрабавала паступіць у Шчукінскае вучылішча пры Вахтангаўскім тэатры. Працавала снавальшчыцай на суконнай фабрыцы «Чырвоны Кастрычнік» у горадзе Бораўску Калужскай вобласці, дырэктарам Дома культуры і рыхтавалася да ўступных іспытаў.
У 1974 годзе паступіла на рэжысёрскі факультэт тэатральнага вучылішча імя Б. В. Шчукіна (курс Б. Я. Захавы і М. Р. Тэр-Захаравай) і ў 1979 годзе яго скончыла.
У 1989 годзе Ніна Усатава прыйшла ў трупу Ленінградскага акадэмічнага Вялікага драматычнага тэатра імя М. Горкага, цяпер Расійскі дзяржаўны акадэмічны Вялікі драматычны тэатр імя Г. А. Таўстаногава.
У кіно акторка дэбютавала ў 1981 годзе, першай яе роляй стала краўчыха ў тэлевізійным фільме «Куды знік Фаменка?». Вядомасць прыйшла пасля ролі нямой у фільме «Халоднае лета пяцьдзесят трэцяга…».
У 1995 годзе прымала ўдзел у серыі тэлевізійных ролікаў сацыяльнай тэматыкі пад агульнай назвай «Рускі праект». Актрыса сыграла правінцыйную жанчыну, якая прыбыла ў Маскву і ўбачыла свайго сына ў ганаровай варце на Краснай плошчы. Фраза «Дзіма, памахай рукой маме» стала папулярнай.
Аляксандр Іванавіч Бондар
Аляксандр Іванавіч Бондар ( — ) — беларускі спартсмен, вучоны і грамадскі дзеяч ў галіне спорта, педагог, прафесар, доктар педагагічных навук, заслужаны трэнер Беларусі.
Біяграфія
З 1992 па 1998 год быў старшынёй Беларускай федэрацыі баскетбола.
Узначальваў Акадэмію фізічнага выхавання і спорту (цяпер Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт фізічнай культуры), НДІ фізічнай культуры і спорту, быў віцэ-прэзідэнтам Нацыянальнага алімпійскага камітэта.
Навуковая дзейнасць
Зрабіў істотны ўнёсак у развіццё баскетбола ў Беларусі, выдаў 5 кніг пра дадзены від спорту і напісаў больш за 200 навуковыя працы.
Ардахан (правінцыя)
Ардахан (Ardahan), правінцыя на паўночным усходзе Турцыі. Плошча 5,6 тыс. кв. км. Насельніцтва 124 тысячы чалавек (2004). Адміністрацыйны цэнтр — горад Ардахан.
NGC 2788B
NGC 2788B (іншыя абазначэнні — ESO 60-25, PGC 25443) — спіральная галактыка (Sb) ў сузор’і Лятучая Рыба.
Гэты аб’ект не ўваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога» і быў дададзены пазней.
3-я Бярэзінская партызанская брыгада
3-я Бярэзінская партызанская брыгада — партызанская брыгада, створаная ў лістападзе 1942 года. Дзейнічала на акупіраванай тэрыторыі Бярэзінскага, Бялыніцкага і Барысаўскага раёна. Брыгада была расфарміравана ў маі 1943 года.
Склад
Брыгада была створана ў складзе 345-га, 128-га, 130-га, 120-га атрадаў, у сакавіку ў складзе брыгады быў арганізаваны 340-ы атрад. У красавіку 1943 года на базе 128-га атрада, вылучанага з брыгады, была арганізавана 14-я Цемналеская партызанская брыгада.
Таджыкская мова
Таджыкская мова (забо́ни тоҷикӣ́ [za’bɔːni tɔːd͡ʒi’ki], таксама форси́и тоҷикӣ́ [fɔːr’siji tɔːd͡ʒi’ki] «таджыкская фарсі») — мова таджыкаў рэспублік Сярэдняй Азіі, дзяржаўная мова Таджыкістана.
Належыць да іранскай галіны інда-іранскіх моў індаеўрапейскай сям'і. Разам з матэрыяльна блізкім літаратурным ідыёмам таджыкаў Афганістана, які афіцыйна завецца мовай дары, уваходзіць ва ўсходнюю зону новаперсідскага дыялектнага кантынууму і можа разглядацца як паўночна-усходні варыянт персідскай мовы. Паразуменне паміж носьбітамі таджыкскай і персамоўнымі жыхарамі Ірана магчыма да гэтага часу.
Распаўсюджана на асноўнай тэрыторыі Таджыкістана, у Горна-Бадахшанскай аўтаномнай вобласці да Ванцкага раёна, анклавамі ў некаторых раёнах Узбекістана (перш за ўсё ў Самаркандзе і Бухары) і поўдня Кіргызстана. «Таджыкі», якія пражываюць у паўднёва-заходняй частцы Сіньцзян-уйгурскага аўтаномнага раёна Кітая, на самай справе з'яўляюцца прадстаўнікамі памірскіх народаў, гавораць на ваханскай і сарыкольскай мовах памірскай групы іранскіх моў і таджыкскай мовы звычайна не ведаюць.
Разыходжанні з заходнім (іранскім) варыянтам персідскай мовы фіксуюцца прыкладна ў XV ст. Літаратурная таджыкская мова значна адрозніваецца ад персідскай мовы фанетычна, а ўвядзенне ў 1939 годзе алфавіту на аснове кірыліцы яшчэ больш замацавала гэтыя адрозненні. Таджыкская мова параўнальна з персідскай адрозніваецца большай архаічнасцю лексікі і асобнымі фанетычнымі з'явы, крыху лепш захоўваючы спадчыну класічнага перыяду (IX-XV стст.) З іншага боку, яна падвергнулася значнаму лексічнаму і граматычнаму ўплыву (перш за ўсё ўзбекскай), а з XX ст. яшчэ і рускай моў.
Каянды (Акмолінская вобласць)
Каянды — сяло ў Цалінаградскім раёне Акмолінскай вобласці Казахстана. Адміністрацыйны цэнтр Каяндзінскай сельскай акругі. Знаходзіцца прыкладна за 54 км на паўночны ўсход ад цэнтра сяла Акмол. Код КАТА — 116645100.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 319 чалавек (172 мужчыны і 147 жанчын). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 2954 чалавекі (1537 мужчын і 1417 жанчын).
Жанна Уладзіміраўна Фрыске
Жанна Уладзіміраўна Фрыске (народжаная — Капылова ; 8 ліпеня 1974, Масква, СССР — 15 чэрвеня 2015, Балашыха, Маскоўская вобласць, Расія) — расійская эстрадная спявачка, тэлевядучая і кінаактрыса. З 1996 па 2003 год — салістка групы «Блестящие». Наступная сольная кар’ера Фрыске працягвалася дзесяць гадоў (па 2013 год).
Раннія гады
Нарадзілася 8 ліпеня 1974 года ў Маскве, адна з двойні. Брат памёр неўзабаве пасля нараджэння з-за генетычнага захворвання.
Вучылася ў сярэдняй школе № 406 Маскоўскага раёна Пярова (выпуск 1991 года). Удзельнічала ў школьнай самадзейнасці. Займалася мастацкай гімнастыкай і акрабатыкай, наведвала балетную студыю і школу бальных танцаў.
Пасля заканчэння школы спрабавала паступіць на філасофскі факультэт МДУ, але не прайшла экзамены; каб не губляць год, паступіла ў МДУ на факультэт культуразнаўства, адкуль перайшла на факультэт журналістыкі, аднак не скончыла яго. Непрацяглы час працавала менеджарам па продажах офісных мэбляў.
Творчасць
У 1996 годзе пачала творчую кар’еру ў папулярным музычным гурце «Блестящие». Першым часам у якасці мастацкага кіраўніка займалася пастаноўкай танцаў і стварэннем сцэнічных вобразаў, затым стала вакалісткай. За час працы Фрыске ў гурце запісана 4 дыскі і выпушчана 3 канцэртныя праграмы. Партнёркай Фрыске па гурце была Вольга Арлова, сяброўства з якой Фрыске працягвала да канца жыцця.
У 2001 годзе, будучы ў складзе «Блестящих», выпусціла дэбютны сольны кліп на кампазіцыю «Лячу ў цемру» («Лечу в темноту»), зняты Раманам Прыгунавым.
У 2004 годзе выйшаў першы фільм з яе ўдзелам, экранізацыя фантастычнага рамана Сяргея Лук’яненка «Начны дазор», дзе Жанна сыграла ролю ведзьмы Алісы Доннікавай, палюбоўніцы Завулона. Большую частку эпізодаў з яе ўдзелам выразалі (у прыватнасці, працяглую сцэну кахання). У працягу фільма («Дзённы дазор») персанажу Фрыске была адведзена значная роля. У кастрычніку 2004 года прайшлі здымкі кліпа на песню «Ла-ла-ла», напісаную Андрэем Губіным.
У чэрвені 2005 года быў зняты кліп на кампазіцыю «Дзесьці летам» («Где-то летом»). Увосень таго ж года выйшаў адзіны сольны альбом «Жанна». Саўнд-прадзюсарамі альбома выступілі кампазітар і прадзюсар спявачкі Андрэй Грозны і Сяргей Харута. Прэзентацыя дыска адбылася 4 кастрычніка ў забаўляльным комплексе «Мяцеліца».
Найлепшую і найбольш недаацэненую ў сваёй кар’еры песню Фрыске, на думку крытыка Барыса Барабанава, запісала ўжо пасля сыходу з гурта, у 2009 годзе, разам з Таняй Цярэшынай — «Вестэрн» на вершы Noize MC.
У кастрычніку 2007 года прайшлі здымкі кліпа на песню «Я была», а ў ліпені 2008 года выйшла відэа на кампазіцыю «Жанна Фрыске» («Жанна Фриске»). У тым жа годзе Фрыске прыняла ўдзел у праекце «Ледніковы перыяд 2», дзе каталася ў пары спачатку з Віталём Новікавым, а затым з Максімам Марыніным.
У маі 2011 года Фрыске агучыла персанажа па імі Холі Дэлюкс у рускім дубляжы мультфільма «Тачкі 2». 29 верасня таго ж года адбылася прэм’ера песні «Ты побач» («Ты рядом»), запісанай сумесна з рэперам Джыганам. У лістападзе пад кіраўніцтвам Паўла Худзякова прайшлі здымкі кліпа на гэтую кампазіцыю, а 4 снежня ў гандлёвым комплексе «Гарбушкін двор» адбылася прэзентацыя відэа. У снежні Фрыске сумесна з італьянскай спявачкай Ін-Грыд запісала песню «Падае снег» («Падает снег»).
У 2011—2012 гадах Фрыске была вядучай першых двух сезонаў рэаліці-шоу «Канікулы ў Мексіцы» на тэлеканале MTV, пасля чаго яе замяніла Алёна Ваданаева.
У ліпені 2012 года спявачка выпусціла сінгл «Назаўжды» («Навсегда»), прадзюсаваннем якога заняўся лэйбл ChinKong Production. У канцы верасня пад кіраўніцтвам Паўла Худзякова на гэтую кампазіцыю быў зняты відэакліп.
У 2016 годзе ў сетку трапілі 8 невядомых запісаў (усяго 25) Фрыске, якія былі запісаныя ў перыяд з 2006 па 2013 гады.
У 2017 годзе выйшаў зборнік песень «Жанна Фрыске — я побач». У яго ўвайшлі 23 кампазіцыі, выкананыя сябрамі і калегамі спявачкі.
Падчас усёй творчай дзейнасці Фрыске яе прадзюсарамі з’яўляліся Андрэй Грозны і Андрэй Шлыкаў.
Хвароба і смерць
Расійскі Першы канал правёў збор сродкаў на лячэнне спявачкі. На 24 студзеня 2014 года было сабрана 66 447 800 рублёў (~ 864000 $). Яшчэ на рахунак Русфонда было пералічана 1 307 615 рублёў. Сама Жанна Фрыске на сайце Русфонда падзякавала ўсім, хто аказаў ёй дапамогу. Рэшта сабраных сродкаў павінна была пайсці на лячэнне анкахворых дзяцей, якія стаяць у чарзе. 30 студзеня аб дапамозе Фрыске ў сваім відэазвароце паведаміла Шэрон Осбарн. У студзені 2016 года стала вядома, што больш за 20 млн рублёў, пералічаных Русфондам на лячэнне Фрыске, былі выкрадзеныя.
З лета 2014 года Фрыске пасля працяглага лячэння праходзіла рэабілітацыю ў Юрмале, Латвія, дзе адзначыла свой 40-ы дзень нараджэння. Працягнула курс лячэння ў Кітаі. У кастрычніку спявачка вярнулася ў Маскву, адмовілася ад інваліднага крэсла і пачала рухацца самастойна.
7 лютага 2015 года ў выпуску праграмы «Сегодня вечером», прысвечаным гадавіне XXII Алімпійскіх гульняў у Сочы, па тэлефоне прагучала адно з апошніх інтэрв’ю спявачкі, а вядучы Андрэй Малахаў паведаміў пра тое, што Фрыске аднавіла лячэнне ў лос-анджэлескай клініцы. Пазней яна працягнула лячэнне ўжо ў Маскве, у Расійскім анкалагічным навуковым цэнтры імя М. М. Блахіна. У ходзе лячэння стан спявачкі паступова пагаршаўся, апошнія тры месяцы жыцця яна знаходзілася ў коме і 15 чэрвеня 2015 года а 22:07 у сваім доме ў падмаскоўнай Балашысе памерла ва ўзросце 40 гадоў. Развітанне прайшло 17 чэрвеня ў канцэртнай зале Crocus City Hall. Адпяванне адбылося 18 чэрвеня ў Богаяўленскім саборы ў Ялохаве. Пахавана на Мікола-Архангельскіх могілках.
Асабістае жыццё
Падчас працы ў гурце «Блестящие» Фрыске сустракалася з прадзюсарам групы Андрэем Грозным. Разам з сыходам з групы яна рассталася і з прадзюсарам. У 2009 годзе Андрэй Грозны зрабіў ёй прапанову рукі і сэрца, але Фрыске не пагадзілася, так як у яго быў іншы раман, і дзяўчына ўжо была цяжарная ад яго. Яны працягвалі працаваць разам над песнямі, канцэртам. У 2011 годзе спынілі і працоўныя адносіны.
У 2004—2005 гадах у Фрыске быў раман з акцёрам Дзмітрыем Дзюжавым.
Фактычны муж — тэлевядучы Дзмітрый Шэпелеў. Сын — Платон Шэпелеў (нар. 7 красавіка 2013). Хросная маці Платона — спявачка Вольга Арлова.
Нерухомасць
У сям’і Фрыске быў прыватны дом плошчай 393 м². На 37 сотках у катэджным пасёлку «Лужкі-2» у Істрынскім раёне, прэстыжным прыгарадзе Масквы ў 30 кіламетрах ад МКАД па Новарыжскай шашы. Ён быў набыты на грошы спявачкі, аднак пры жыцці, паводле звестак яе бацькі, яна ў ім ніводнага разу не пабывала. Увесну 2018 года Істрынскі суд пастанавіў выставіць дом на таргі, у сакавіку таго ж года судовыя прыставы апячаталі яго. Усе атрыманыя грошы павінны быць перададзеныя Русфонду ў сувязі з тым, што раней Пяроўскі суд Масквы загадаў спагнаць са спадчыннікаў Фрыске суму ў памеры 21 633 214 рублёў, сабраную на яе лячэнне. Станам на май 2019 года дом быў выстаўлены на продаж за 64 000 000 рублёў, у аб’яве паведамлялася, што фактычная плошча дома — 550 метраў пры заяўленай у дакументах 393, што «дом будавалі для сябе, старанна і з любоўю выбіралі толькі найлепшае, з вялікім запасам устаноўлены ўсе інжынерныя сістэмы найлепшых еўрапейскіх вытворцаў». Таксама Жанне належала гарадская кватэра ў раёне Прэсні.
Водгукі
Пасля смерці Фрыске СМІ адзначалі, што яна ўваходзіла ў лік нямногіх расійскіх выканаўцаў, якія здолелі пераадолець эстрадную стэрэатыпнасць і стаць у грамадстве самастойнай вядомай медыяперсонай. Гэтаму спрыялі не толькі шлягеры, музыка, яркія кліпы, досціп, індывідуальная манера трымацца на сцэне, але і ўдзел у папулярным рэаліці-шоу «Апошні герой». Там Фрыске першай з выканаўцаў топавых жаночых поп-гуртоў падпусціла тэлекамеру на максімальна блізкую адлегласць, дазволіла сабе здымацца без грыму і макіяжу, свядома адмовіўшыся ад усіх пераваг, якія дае тэлебачанне. Прывабнымі для гледачоў апынуліся яе акцёрскія ролі, якія сталі працягам эстраднага амплуа, — перш за ўсё ў камедыі «Пра што кажуць мужчыны», дзе Фрыске са смехам, «сапраўднай велікадушнасцю і тонкай самаіроніяй абыграла сваё рэнамэ фатальнай прыгажуні, якое склалася». Прадэманстраваўшы парадыйную версію сябе-тэлеперсоны і ўладаркі мужчынскіх фантазій, Фрыске, паводле ацэнкі крытыка Барыса Барабанава, паказала «менавіта той градус розуму і самаіроніі, якога баяцца мужчыны ў жанчынах».
Падчас позняй цяжарнасці, даведаўшыся пра цяжкае захворванне, рызыкуючы здароўем, прыняла рашэнне пакінуць дзіця. У ходзе дабрачыннага марафону Першага канала і Русфонда змагла сабраць каля 70 млн рублёў, — частка гэтай сумы пайшла на лячэнне дзяцей, а ўся акцыя ў цэлым прыцягнула ўвагу грамадства да праблем анкалагічных хворых. Шлях у мастацтве і гісторыя хваробы Жанны Фрыске, якую прэса называла «сімвалам мужнасці і народнай гераіняй», доўгі час абмяркоўваліся ў Расіі.
Ніконцы (Смаленская вобласць)
Ніконцы (Никонцы) — вёска ў Руднянскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Панізоўскага сельскага паселішча. Насельніцтва — 99 жыхароў (2007). Размешчана ў заходняй частцы вобласці за 49 км на паўночны ўсход ад Рудні, за 9 км на захад ад аўтадарогі Смаленск — Невель. За 50 км на паўночны захад ад вёскі размешчана чыгуначная станцыя Рудня на лініі Смаленск — Віцебск.
Гісторыя
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай вёска абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР.
Універсітэт Вітаўта Вялікага
Універсітэт Вітаўта Вялікага (Vytauto Didžiojo universitetas) — вышэйшая навучальная ўстанова ў Каўнасе (Літва).
Гісторыя
Адкрыццю ўніверсітэта ў Каўнасе, «часовай сталіцы» Літвы, папярэднічала дзейнасць Вышэйшых курсаў, якія дзейнічалі з пачатку 1920. 13 лютага 1922 кабінет міністраў Літвы прыняў рашэнне аб астварэнні Літоўскага ўніверсітэта. Яго ўрачыстае адкрыццё адбылося 16 лютага 1922. Ва ўніверсітэце мелася шэсць факультэтаў: тэалогіі, гуманітарных навук, права, матэматычных і прыродазнаўчых навук, медыцыны, тэхнікі. 7 чэрвеня 1930, у сувязі з 500-годдзем смерці вялікага князя літоўскага Вітаўта, якое шырока адзначалася ў Літве, універсітэту было прысвоена яго імя.
З першых дзён працы ўніверсітэта на гуманітарным факультэце працаваў пісьменнік, крытык, літаратуразнавец Вінцас Крэве-Міцкявічус, дэкан гуманітарнага факультэта ў 1925—1937. З 1924 ва ўніверсітэце выкладаў рускі фальклор і літаратуру, курс гісторыі тэатра, вёў семінар па тэатразнаўстве пісьменнік, крытык, тэатразнавец Баліс Сруога (прафесар з 1932). У 1923—1927 этыку, старажытную філасофію, стылістыку літоўскай мовы выкладаў ва ўніверсітэце прэзідэнт Літвы Антанас Смятона (з 1926 дацэнт, з 1932 ганаровы доктар філасофіі Універсітэта Вітаўта Вялікага). Прафесарам універсітэта быў святар, адзін з буйных дзеячаў хрысціянска-дэмакратычнай партыі Мячыславас Рэйніс; ён узначальваў кафедру тэарэтычнай і эксперыментальнай псіхалогіі.
Шэраг выкладчыкаў універсітэта былі выхаванцамі ўніверсітэтаў Расіі (Владас Станкявічус, гэта значыць У. Б. Станкевіч, які скончыў юрыдычны факультэт Пецярбургскага ўніверсітэта, Владас Дубас і інш.). Ва ўніверсітэце выкладалі і рускія эмігранты — П. П. Гронскі, Л. П. Карсавін, А. С. Яшчанка.
Увесну 1929 67 % студэнтаў складалі літоўцы, 28,55 % — яўрэі, 2,02 % — палякі, 1,02 % — рускія. У наступныя гады прапорцыі істотна не змяняліся: напрыклад, увесну 1931 66,97 % — літоўцы, 27,25 % — яўрэі, 2,95 % — палякі, 1,69 % — рускія, 1,59 % — немцы.
Пасля перадачы Савецкім Саюзам Вільні Літве і пачатку пераўтварэння Універсітэта Стэфана Баторыя ўзімку 1940 у Вільнюс пераводзяцца факультэты гуманітарных навук і права, улетку таго ж года — матэматычных і прыродазнаўчых навук. З саветызацыяй Літвы ўлетку 1940 універсітэт пераназываецца ў Каўнаскі ўніверсітэт. Падчас вайны 16 сакавіка 1943 нямецкія акупацыйныя ўлады спыняюць дзейнасць універсітэта. Увосень 1944 ён аднаўляе працу. Дзейнічалі факультэты гісторыка-філалагічны, медыцынскі, будаўнічы, тэхналагічны. 31 кастрычніка 1950 універсітэт рэарганізуецца ў Каўнаскі політэхнічны інстытут і Каўнаскі медыцынскі інстытут.
Аднаўленне
28 красавіка 1989 прыняты акт аднаўлення Універсітэта Вітаўта Вялікага; Вярхоўны Савет Літвы прыняў закон аб яго аднаўленні 4 ліпеня 1989; 1 верасня пачаўся першы навучальны год на трох факультэтах адноўленага ўніверсітэта — эканамічным, гуманітарным і дакладных навук.
Міжнародны кангрэс даследчыкаў Беларусі
З 2011 года на базе Універсітэта Вітаўта Вялікага праходзіць Міжнародны Кангрэс даследчыкаў Беларусі
Структура
Ва ўніверсітэце 10 факультэтаў і 2 інстытуты, якія аб'ядноўваюць 29 кафедраў і цэнтраў, а таксама Каўнаскі батанічны сад.
Ларыса Уладзіміраўна Ландзіна
Ларыса Уладзіміраўна Ландзіна (нар., Мінск) — беларускі гісторык. Доктар гістарычных навук (2022), дацэнт (2006).
Біяграфія
Навуковыя інтарэсы: інтэлектуальная гісторыя; гісторыя і метадалогія гістарычнай навукі; усеагульная гісторыя Новага часу; сістэма кіравання і інстытуты ўлады ў Еўропе і Расіі ранняга Новага часу; гендарная гісторыя; гісторыя штодзённасці; гісторыя матэрыяльнай і духоўнай культуры. Пазапрафесійная дзейнасць: літаратурная творчасць (паэт).
NGC 2789
NGC 2789 (іншыя абазначэнні — UGC 4875, MCG 5-22-26, ZWG 151.35, IRAS09120+2956, PGC 26089) — галактыка ў сузор’і Рак.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Парламент Аўстрыі
Парламент Аўстрыі (Österreichisches Parlament) — заканадаўчы орган Аўстрыі, які складаецца з дзвюх палат: Нацыянальрата і Бундэсрата. Злучанае паседжанне Парламента пры выбарах Прэзідэнта носіць назву Федэральны Сход.
Склад
Цяперашнія дэпутаты Нацыянальрата абраны ў 2008 годзе.
У Парламенце прадстаўлены:
Гісторыя
У 1849 Рэйхстаг разагнаны.
У 1861 створаны новы заканадаўчы орган для ўсёй Аўстра-Венгерскай імперыі — Рэйхсрат (Імперскі Савет).
У 1867 ўтворана Аўстра-Венгерская манархія, Рэйхсрат стаў парламентам аўстрыйскай часткі.
У 1873 ўведзена ўсеагульнае права голасу для мужчын, у 1907 — для жанчын. У 1907 праведзены першыя ўсеагульныя выбары.
У 1918 утвораны часовы Нацыянальны Сход.
З 1934 па 1945 — пасля ўсталявання аўстрафашысцкага рэжыму і пасля аншлюсу — Парламент не функцыянаваў.
Беларуска-польскія адносіны
Двухбаковыя адносіны з’яўляюцца важнымі для Беларусі і Польшчы, перш за ўсё з-за геаграфічнай і гісторыка-культурнай блізкасці, а таксама дзякуючы наяўнасці значных меншасцяў — беларускай у Польшчы і польскай у Беларусі.
Дыпламатычныя стасункі
Дыпламатычныя адносіны паміж краінамі былі ўсталяваныя 2 сакавіка 1992 года. У 1992 годзе ў Мінску было адкрыта пасольства Польшчы, а ў 1993 годзе было адкрыта пасольства Беларусі ў Варшаве.
Таксама дзейнічаюць два генеральных консульства Беларусі — у Беластоку і Гданьску, а таксама консульства ў Бяла-Падлясцы і часовы пункт консульскага прыёму ў Аўгустове. У Беларусі, акрамя пасольства, працуюць два генеральных консульства — у Гродне і Брэсце.
Даваенны час
У даваенны час у Мінску дзейнічала Генеральнае консульства Рэспублікі Польшча, якое падпарадкоўвалася пасольству ў Маскве. Установа працавала да 1939 года, яе апошнім кіраўніком быў Казімеж Рудзкі.
Пасляваенны час
З 1972 года ў Мінску дзейнічала таксама Генеральнае консульства ПНР.
Сучаснасць
У кастрычніку 1990 г. падчас візіту ў Мінск міністра замежных спраў Польшчы К. Скубішэўскага яго беларускі калега П. Краўчанка заявіў аб непрыняцці беларускім бокам праекта Дэкларацыі аб асновах міждзяржаўных адносін, які быў прапанаваны польскім бокам. Гэта было зроблена нягледзячы на тое, што аналагічныя дэкларацыі з Польшчай былі падпісаны падчас візіту міністра ў СССР з Украінай і РСФСР. Прычынай адмовы сталі патрабаванні, высунутыя беларускімі ўладамі, які заявілі, што БССР не падпісвала савецка-польскі дагавор аб дзяржаўнай граніцы ад 16 жніўня 1945 г. і не можа прызнаць яго сапраўдным для Беларусі. Беларускія дыпламаты адмаўляліся прымаць прапанаваную Польшчай фармулёўку аб недатыкальнасці і нязменнасці ў будучыні беларуска-польскай граніцы, якая была вызначана савецкім і польскім урадамі ў 1945 годзе.
10 кастрычніка 1991 падчас візіту ў Польшчу старшыня ўрада Беларусі Вячаслаў Кебіч падпісаў з старшынёй польскага ўрада Янам Бялецкім Дэкларацыю аб добрасуседстве, узаемаразуменні і супрацоўніцтве. Дыпламатычныя адносіны ўрады ўстанавілі 2 сакавіка 1992 падчас прыезду міністра замежных спраў Беларусі Пятра Краўчанкі ў Варшаву, дзе бакі таксама падпісалі Консульскую канвенцыю. Пасля ператварэння польскага генеральнага консульства ў Мінску ў пасольства яго ўзначаліла Эльжбета Смулкова.
24 красавіка 1992 года Вячаслаў Кебіч падпісаў у Польшчы пагадненне аб прынцыпах пагранічнага супрацоўніцтва і дагавор аб пагранічных пераходах. 23 чэрвеня 1992 года старшыня Вярхоўнага Савета Беларусі Станіслаў Шушкевіч падпісаў у Варшаве Дагавор аб добрасуседстве і супрацоўніцтве на 15 гадоў, паводле якога бакі пацвердзілі граніцу, якая існавала паміж абедзвюма дзяржавамі ; а таксама адкрыў беларускае пасольства. Першым паслом Беларусі ў Польшчы стаў Уладзімір Сянько.
19 лістапада 1992 года старшыня польскага ўрада Ганна Сухоцкая падчас прыезду ў Беларусь падпісала Пагадненне аб адмове ад двайнога падаткаабкладання. 15-16 снежня 1992 года ў Польшчы адбылася сустрэча беларускага і польскага міністраў абароны Паўла Казлоўскага і Януша Анышкевіча адпаведна. 21 красавіка 1993 года міністры падпісалі ў Беларусі Дагавор аб ваенным супрацоўніцтве. 30 сакавіка 1996 года ў Белавежскай пушчы адбылася сустрэча прэзідэнтаў Аляксандра Лукашэнкі і Аляксандра Квасьнеўскага.
1 кастрычніка 2003 года ў сувязі з уваходам у Еўрапейскі Саюз польскі ўрад увёў візавы рэжым для беларускіх грамадзян.
З 6 снежня 2002 г. па кастрычнік 2008 года паслом Беларусі ў Польшчы быў Павел Паўлавіч Латушка, які ў цяперашні час з’яўляецца паслом Беларусі ў Каралеўстве Іспанія і Партугальскай Рэспубліцы па сумяшчальніцтве. Новым паслом 31 кастрычніка 2008 года быў прызначаны намеснік міністра замежных спраў РБ Віктар Анатольевіч Гайсёнак. Наступным беларускім паслом стаў Аляксандр Авяр'янаў (2014-2019).
Эканамічныя адносіны
Тавараабарот Беларусі і Польшчы ( экспарт у Польшчу і імпарт з Польшчы; у млн. USD) :
Польшча з’яўляецца важным гандлёвым партнёрам Беларусі. За 2004—2008 сукупны аб’ём тавараабароту павялічыўся з 1203,8 да 2963,6 млн долараў пры станоўчым сальда для Беларусі. Пасля 2010 сальда стала пераважна адмоўным. Па выніках 2016 года тавараабарот Польшчы з Беларуссю склаў $ 2 млрд. Віцэ-прэм’ер Міхаіл Русы адзначыў, што ёсць патэнцыял для дасягнення $ 3 млрд. Асноўныя пазіцыі экспарту з Беларусі ў Польшчу — нафтапрадукты, калійныя ўгнаенні, пліты ДСП, неапрацаваныя лесаматэрыялы, мінеральныя ўгнаенні; з Польшчы ў Беларусь — яблыкі, таматы, малако і вяршкі, лекі і інш.
Культурнае супрацоўніцтва
Пры падтрымцы ўрада Польшчы ў Мінску дзейнічае Польскі інстытут.
Беларуская мова выкладаецца ў 39 пачатковых навучальных установах (у 23 школах, 14 гімназыях, 2 ліцэях), яе вывучае 8 тысяч дзяцей і падлеткаў беларускай нацыянальнасці. Ад 1997 у Беластоку існуе ўніверсітэт (былы філіял Варшаўскага ўніверсітэта), дзе ёсць кафедра беларускай культуры.
Джэвіца
Джэвіца (Drzewica) — горад у Польшчы, размешчаны за 110 км на паўднёвы ўсход ад Лодзі і за 100 км на паўднёвы захад ад Варшавы. Уваходзіць у склад Апачынскага павета Лодзьскага ваяводства, сядзіба вяскова-гарадской гміны Джэвіца. Чыгуначная станцыя. Плошча 4,9 км². Насельніцтва 3,9 тыс. чалавек.
Бінгёль (правінцыя)
Бінгёль (Bingöl) — правінцыя на ўсходзе Турцыі. Плошча 8,4 тыс. кв. км. Насельніцтва 245 тысяч чалавек (2004). Адміністрацыйны цэнтр — горад Бінгёль.
Тыбецкая мова
Тыбецкая мова — родная мова тыбетцаў. Распаўсюджана ў Тыбецкім аўтаномным раёне і некаторых іншых раёнах КНР, а таксама ў Індыі, Непале, Бутане і Пакістане (дыялекты балці і пурыг). Колькасць носьбітаў каля 6 млн чалавек. Адносіцца да тыбецка-бірманскай падсям’і ў сіна-тыбецкай сям’і моў.
Літаратурная мова заснавана на класічнай тыбецкай норме і таму даволі кансерватыўная.
Стылі
Як і многія іншыя мовы свету, тыбецкая мова выразна падзяляецца на стылі маўлення. Гэтыя стылі ў тыбецкай мове адрозніваюцца наступным чынам (назвы прыведзеныя паводле транслітарацыі тыбецкай мовы ў сістэме ўайлі):
Пісьменнасць
Пісьменнасць тыбецкай мовы грунтуецца на індыйскай аснове. Арфаграфічная сістэма мовы з’яўляецца кансерватыўнай і адлюстроўвае фанетыку старатыбецкай мовы, аднак гэтая акалічнасць спрыяе ўніфікацыі дыялектаў тыбецкамоўных тэрыторый.
Граматыка
Тыбецкая мова класіфікуецца як эргатыўная мова — пры будаванні сказа ў ёй адбываецца проціпастаўленне агенса (стваральніка дзеяння) і пацыенса (носьбіта дзеяння). Парадак слоў падпарадкоўваецца наступным правілам:
Фанетыка
Ніжэй прыведзены гукавы лад лхаскага дыялекту тыбецкай мовы як найбольш уплывовага дыялекту ў вусным тыбецкім маўленні.
Некаторымі даследчыкамі апісваецца 8 галосных гукаў у тыбецкай мове.
Тры галосныя гукі часам апісваюцца як асобныя, а іменна: (або ), які звычайна лічыцца алафонам гука ;, які звычайна лічыцца алафонам , і , які звычайна лічыцца алафонам гука , гэтыя гукі звычайна з’яўляюцца толькі ў закрытых складах. З прычыны адсутнасці ў тыбецкай гемінацыі (падваення) зычных, у мове магчыма вымаўленне галоснага як адкрытага гука, але з захаваннем тыповага закрытага склада, у выпадку, калі адзін склад заканчваецца на гук, які размяшчаецца пасля яго.
У розных крыніцах гукі (утвараецца ад  у закрытых складах) і  (утвараецца ад  у выніку т.зв. мутацыі «i») могуць разглядацца ці як розныя ці як ідэнтычныя гукі ў залежнасці ад даследавання.
У тыбецкай мове ў гукаў, , , , існуюць назалізаваныя адпаведнікі , , , , , якія гістарычна ўтварыліся ад спалучэнняў звычайных галосных з гукам. У выключных выпадках назалізацыю могуць таксама атрымліваць гукі, ,.
Дыялект Лхасы звычайна апісваецца як ідыём, у якім існуе два тоны — высокі і нізкі. У шматскладовых словах тон адзначаецца толькі ў першых складах. У аднаскладовых словах кожны тон можа падзяляцца на два віды: высокі тон можа рэалізоўвацца з роўнай або сыходнай інтанацыяй, тады як нізкі можа вымаўляцца з роўнай або узыходна-сыходнай інтанацыяй (апошняя інтанацыя заключаецца ва павышэнні да сярэдняй, а потым у зніжэнні). Звычайна мае значэнне толькі сам тон (а не яго інтанацыя), бо ў тыбецкай мове існуе вельмі мала мінімальных пар, якія адрозніваюцца толькі відам інтанацыі. Такая розніца ўзнікае толькі ў некаторых словах, якія заканчваюцца гукамі [m] ці [ŋ]: напрыклад, слова («кавалак») вымаўляецца з высокай роўнай інтанацыяй, у той час як  («Кам») мае высокі сыходны тон.
Тыбецкая фанетыка ўключае ў свой склад наступныя зычныя гукі.
Глухія неаспіраваныя гукі, , , звычайна набываюць звонкі характар у складах з нізкім тонам, ператвараючыся адпаведна ў , , , , пры гэтым азвончаныя аналагі разглядаюцца ў якасці алафонаў. Разам з гэтым, у складзе з нізкім тонам аспіраваныя зычныя (то бок, зычныя з прыдыханнем), , , набываюць толькі лёгкае прыдыханне. Варта адзначыць, што ў маўленні верхніх сацыяльных слаёў Лхасы неаспіраваныя гукі ў складзе з нізкім тонам не становяцца звонкімі.
Альвеалярны дрыжачы гук у маўленні з’яўляецца вельмі блізкім да альвеалярнага апраксіманта, з гэтай прычыны яны лічацца адным гукам.
Вэнь Тун
Вэнь Тун (1018 —1079) — кітайскі мастак,, каліграф часоў дынастыі Сун, прадстаўнік руху «вэньжэньхуа» — «жывапіс інтэлектуалаў».
Біяграфія
Нарадзіўся ў 1018 годзе ў г. Юнтай у Цзідуне. Атрымаў хатнюю адукацыю. Прайшоў усе ступені экзаменаў і ў 1049 годзе паспяхова здаў імператарскі экзамен, атрымаўшы вышэйшую навуковую ступень цзіньшы. Ён быў прызначаны губернатарам Хучжоу, дзе правёў большую частку жыцця. Тут ён затаварышаваўся з вядомым паэтам і мастаком Су Шы, а пасля з Мі Фу. Разам яны сталі ўдзельнікамі адмысловага руху «жывапісу інтэлектуалаў». Гэта была разнавіднасць мастацтва, цалкам свабодная ад акадэмічных канонаў. У канцы жыцця — у 1078 годзе — быў выкліканы імператарам у сталіцу Кайфэн, дзе атрымаў пасаду юаньвайлана ва ўпраўленні ганаровых тытулаў, а затым стаў цзяалі ў тайных палатах.
Памёр Вэнь Тун у 1079 годзе у Кайфэне.
Мастацтва
Яго каліграфічныя працы на цяперашні час страчаны.
Літаратурная дзейнасць
Па большай частцы Вэнь Тун пісаў лірычныя вершы, своеасаблівыя элегіі, якія былі прысвечаны паўсядзённым пытанням, апісанню ўбачанага. Сярод вядомых паэм — «Жыццё ў вёсцы» і «Залацістая малпа» (прысвяціў сваім улюбёнцам).
Тыбецкая мова
Фанетыка
Глухі альвеалярны бакавы апраксімант часам можа транскрыбіравацца як.
Зычныя, , , , , могуць стаяць на канцы складоў. У класічнай тыбецкай таксама можа сустракацца гук, але ў сучаснай мове ён зліваецца з папярэднім яму галосным у насавы галосны (гл. вышэй). Гук у канцы слова можа з’яўляцца толькі ў фармальным, нарматыўным маўленні. У канцы складоў даволі невыразна вымаўляюцца гукі і, замест гэтага падаўжаецца папярэдні перад імі галосны гук. Гукі, , у канцы слоў, у адрозненне ад класічнай тыбецкай, апускаюцца і замяняюцца на гартанную змычку —  (напрыклад, класічнатыбецкае Bod («Тыбет»), якое ў лхаскім дыялекце вымаўляецца як ).
Як і ў кітайскай мове, тыбецкі склад характарызуецца наяўнасцю ініцыялей, медыялей і фіналей.
Ініцыялі маюць каля 36 фанетычных варыянтаў і больш за 200 графічных. Медыялі (галосныя) — сем галосных гукаў, якія перадаюцца з дапамогай чатырох агаласовак (янг). Фіналі (джэджуг, янгджуг) — 9 фанетычных варыянтаў, 16 графічных.
Структурна ў слове вылучаюць карэнную літару (мінгжы), вакол якой у парадку гадзіннае стрэлкі могуць дадавацца «суфіксы» (джэджуг і янгджуг), падпісная літара (таг), «прыстаўка» (нгёнджуг) і «надстаўка» (го). З улікам усіх заканамернасцей спалучальнасці тыбецкіх літар магчыма ўтварэнне 15 тысяч камбінацый. Словы ў слоўніках упарадкаваны на аснове ўскладнення тыбецкага склада.
Гісторыя
Сучасная літаратурная тыбецкая захавала старажытную традыцыйную арфаграфію, мала змянілася граматыка, інавацыі закранаюць у асноўным лексіку.
Даследаванне мовы
Першы слоўнік тыбецкай мовы з ужываннем адной з моў Еўропы (у дадзеным выпадку — класічнатыбецка-англійскі) апублікаваў венгерска-румынскі філолаг Шандар Кёрэшы Чома, ім жа была выдадзена праца па граматыцы мовы (Essay Towards a Dictionary, Tibetan and English).
У 1839 годзе ў Санкт-Пецярбургу расійска-нямецкім усходазнаўцам Якавам Шмітам была апублікавана нямецкамоўная Граматыка тыбецкай мовы (Grammatik der tibetischen Sprache), праз два гады быў выдадзены тыбецка-нямецкі слоўнік (Tibetisch-deutsches Wörterbuch). Якаў Шміт меў доступ да мангольскіх крыніц, дзякуючы гэтаму ён узбагаціў свае звесткі інфармацыяй, невядомай датуль папярэднікам. Вялікай змястоўнасцю вылучаецца яго праца Тыбецкія даследаванні (Tibetische Studien), складзеная ў 1851—1868 гг.
Там жа, у 1849 годзе А. Шыфнерам была выдадзена серыя прац па перакладзе, а таксама рад даследаванняў.
У 1847 годзе французскім даследчыкам П. Фуко ў сваёй працы Тыбецкая граматыка (Grammaire thibitaine) быў апублікаваны пераклад тэксту Rgya tcher rol-pa, тыбецкага варыянта Лаліты Вістары.
Тэасам Казімірам Бернардам, доктарам рэлігіязнаўства Калумбійскага ўніверсітэта, а таксама даследчыкам і практыкам ёгі і тыбецкага будызму, пасля вандроўкі ў Індыю і Тыбет у 1936—1937 гадах, была выдадзена праца Спрошчаная граматыка літаратурнае тыбецкай мовы (A Simplified Grammar of the Literary Tibetan Language).
Індускім індолагам і лінгвістам Рагулам Санкрыт’яянам было выдадзена апісанне тыбецкай граматыкі на мове хіндзі.
Сучаснае выкарыстанне
У большай частцы Тыбецкага аўтаномнага раёна пачатковая адукацыя даецца ў асноўным ці поўнасцю на тыбецкай мове, двухмоўная адукацыя зрэдку ўводзіцца перад пераходам вучняў у сярэдную школу. Тым не менш, кітайская мова мае перавагу ў навучальным працэсе большасці тыбецкіх сярэдніх школ. Студэнты, якія абіраюць гуманітарны напрамак, маюць магчымасць атрымання вышэйшай адукацыі ў шэрагу т.зв. «каледжаў меншасцей» у Кітаі. Гэтая сітуацыя адрозніваецца ад тыбецкіх школ у горадзе Дхарамсала штата Хімачал-Прадэш, дзе адпаведнае міністэрства патрабуе навучання ў сярэдняй школе на англійскай мове. Развіццё граматнасці абвяшчаецца ўрадам КНР адной з галоўных мэт, аднак большая частка дарослага насельніцтва ў Тыбеце застаецца непісьменнай і, нягледзячы на палітыку абавязковага атрымання адукацыі, большая частка сельскага насельніцтва не можа адпраўляць сваіх дзяцей у школу.
У лютым 2008 года дэпутатам брытанскага парламента Норманам Бэйкерам была выпушчана заява з нагоды міжнароднага дня роднай мовы, у якой казалася, што «кітайскі ўрад прытрымліваецца мэтанакіраванай палітыкі задушэння ўсяго тыбецкага, у тым ліку іх уласнай мовы ва ўласным краі» і сцвярджалася пра права тыбетцаў на самавыяўленне «на сваёй роднай мове». Аднак тыбетолаг Эліят Сперлінг адзначыў, што «КНР у пэўных межах прыкладае намаганні па спрыянні тыбецкаму культурнаму самавыяўленню» і што «культурную дзейнасць, якая ажыццяўляецца на ўсім Тыбецкім плато, нельга ігнараваць».
Паколькі большасць тыбетцаў працягвае жыць у сельскай мясцовасці, у якой, у адрозненне ад гарадоў Тыбецкага аўтаномнага раёна, даволі рэдка можна пачуць кітайскую мову, некаторыя навукоўцы таксама выказваюць падобныя меркаванні. У тэхаскім «Часопісе міжнароднага права» (Texas Journal of International Law) была апублікавана думка Бары Сотмана, згодна з якой «ніводнае апошняе даследаванне па мовах у небяспецы не аднесла тыбецкую да гэтай катэгорыі… Сцвярджэнні, што моваю навучання ў пачатковых школах Тыбета з’яўляецца путунхуа [літаратурны стандарт кітайскай мовы], з’яўляецца памылковымі. Тыбецкая была асноўнай мовай выкладання ў 98 % пачатковых школ Тыбецкага аўтаномнага раёна на 1996 г., цяпер путунхуа ўводзіцца ў пачатковых школах толькі ў гарадскіх школах… Паколькі менш чым чатыры з дзесяці тыбетцаў дасягаюць сярэдняе школы, пачатковая школа мае найбольшае значэнне для іх культурнай адукацыі».
Пад пагрозай тэарэтычна могуць знаходзіцца і іншыя мовы ў складзе тыбецкай галіны, напрыклад, ладакхская мова ў рэгіёне Ладакх, Індыя. У горадзе Лег (захад Ладакха) адбываецца павольны, але паслядоўны працэс выціскання тыбецкай мовы англійскай і хіндзі, адзначаюцца прыкметы паступовай страты тыбецкай культурнай ідэнтычнасці ў гэтым рэгіёне. У небяспецы таксама знаходзіцца балцкі дыялект (Балцістан, гл. Гілгіт-Балцістан, Пакістан), які выціскаецца мовай урду, у прыватнасці, праз павелічэнне колькасці ўрдумоўных перасяленцаў з іншых рэгіёнаў краіны.
Джордан Эберле
Джо́рдан Э́берле (Jordan Eberle; года, Рэджайна, Канада) — канадскі хакеіст, ігрок клуба «Нью-Ёрк Айлендэрс», які выступае ў НХЛ і нацыянальнай зборнай Канады. У 2008 годзе на драфце быў абраны клубам «Эдмантан Ойлерз» ужо ў першым раўндзе. У 2012 годзе быў удзельнікам матчу ўсіх зорак НХЛ. У складзе нацыянальнай зборнай Канады быў удзельнікам чэмпіянатаў свету 2010, 2011, 2012, 2013, 2015 і 2018 гадоў. У 2017 перайшоў у клуб «Нью-Ёрк Айлендэрс», паводле абмену паміж клубамі на Раяна Строўма.
Тарас Канстанцінавіч Хадкевіч
{{Пісьменнік {{{!}} style="background:transparent" {{!}} {{Ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга}} {{!!}} {{Ордэн Знак Пашаны}} {{!}}} }}
Тарас Канстанцінавіч Хадкевіч (, Шайтарава, Дрысенскі павет —, ) — беларускі пісьменнік, паэт, перакладчык, публіцыст. Заслужаны работнік культуры Беларускай ССР (1972). Член Саюза пісьменнікаў СССР (1947).
Біяграфія
Нарадзіўся ў сялянскай сям'і. Вучыўся ў Полацкім педагагічным тэхнікуме (1927—1929), потым — у Беларускім вышэйшым педагагічным інстытуце. З'яўляўся членам літаратурнага аб'яднання «Маладняк».
Працаваў у газетах «Чырвоная Полаччына» (1929—1931), «Чырвоная змена» (1933—1934), «Звязда» (1936—1941).
Служыў у Чырвонай Арміі (1934—1936). Падчас Вялікай Айчыннай вайны ў якасці камандзіра ўзвода прымаў удзел у баях пад Вялікімі Лукамі, Тарапцом. У канцы верасня 1941 г. быў паранены і трапіў у палон. Удзельнічаў у інтэрнацыянальным руху Супраціўлення на тэрыторыі Германіі. Тройчы ўцякаў з палону (апошні раз, на пачатку мая 1945 г., паспяхова).
Пасля вайны працаваў у газетах «Звязда» (1945—1950), «Літаратура і мастацтва» (1950—1951), літаратурным кансультантам СП БССР (1953—1972). Член СП СССР з 1947 г.
Узнагароды
Узнагароджаны ордэнамі Працоўнага Чырвонага Сцяга, «Знак Пашаны» і медалямі.
Ушанаванне памяці
Верхнядзвінская цэнтральная раённая бібліятэка носіць імя Т. К. Хадкевіча.
Літаратурная дзейнасць
Упершыню выступіў у друку ў 1925 г. з вершамі (часопіс «Малады араты»).
Пераклады
Пераклаў на беларускую мову «Апавяданні» (1955), «У Амерыцы» М. Горкага (1952) і раман «Лело» (1953).
Малацімафееўка
Малацімафееўка — сяло ў Цалінаградскім раёне Акмолінскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад Каяндзінскай сельскай акругі. Знаходзіцца прыкладна за 54 км на ўсход ад цэнтра сяла Акмол. Код КАТА — 116645400.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 350 чалавек (195 мужчын і 155 жанчын). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 417 чалавек (208 мужчын і 209 жанчын).
Быхоўскі
Быхоўскі (Быхоўская) — яўрэйскае прозвішча, утваранае ад назвы беларускага горада Быхаў.
Кацярына Фёдараўна Савінава
Кацярына Фёдараўна Савінава (Екатери́на Фёдоровна Са́винова;, с. Яльцоўка, Алтайскі край — , ) — савецкая кінаактрыса, заслужаная артыстка РСФСР (1965). Жонка кінарэжысёра Яўгена Ташкова і маці акцёра Андрэя Ташкова.
Сярод іншых кінакарцін з яе ўдзелам значацца «Кубанскія казакі» (1949); «Вялікая сям’я» (1954), лаўрэат Канскага кінафестывалю ў намінацыі «Лепшы акцёрскі ансамбль» за 1955 год; «Цень ля пірса» (1955) і «Аднойчы цудоўным днём» (1955), дзе яна згуляла галоўныя ролі, і іншыя.
Карынтыйскі плебісцыт
Карынтыйскі плебісцыт 10 кастрычніка 1920 года быў адным з рэферэндумаў, праведзеных на тэрыторыі этнічна змешаных рэгіёнаў Усходняй Еўропы з мэтай вызначэння іх тэрытарыяльна-адміністрацыйнай прыналежнасці да той ці іншай дзяржавы. Завяршыўся перадачай усёй плебісцытнай Карынтыі ў склад Аўстрыі нягледзячы на тое, што ў 2 з 4 плебісцытных акругах насельніцтва выказалася за далучэнне да будучай Югаславіі. Нягледзячы на супярэчлівыя вынікі рэферэндуму, мяжа, усталяваная ў выніку яго правядзення, была яшчэ раз пацверджана двухбаковым пагадненнем паміж Югаславіяй і Аўстрыяй у 1955 годзе.
Геапалітычная сітуацыя
Фактычна дадзены рэферэндум з'явіўся следствам Сен-Жэрменскага мірнага дагавора 1919 года. У неспакойныя 1920-я гады геапалітычная абстаноўка ў Еўропе мянялася хутка і непрадказальна. Калі яшчэ ў 1919 годзе ў краінах-пераможцах Першай сусветнай вайны, што ініцыявалі рэферэндум, пераважалі антынямецкія настроі, то ў 1920-м годзе Вялікабрытанія ўжо пачала баяцца ўзмацнення Францыі і СССР, які фармаваўся на кантыненце, а таму прыклала ўсе намаганні для мінімізацыі гэтых працэсаў за кошт умацавання межаў нямецкай дзяржавы на ўсходзе.
Умовы правядзення
На працягу 1919-1920 гг. Карынція, у якой большасць насельніцтва складалі этнічныя славенцы (70 %), падвергнулася этнічнаму джэрымендэрынгу, у ходзе якога невялікая, але палітычна значная частка яе тэрыторыі (даліна р. Межыца з Драваградам і Езерска) з выключна славенскім насельніцтвам была перададзена Каралеўству сербаў, харватаў і славенцаў без усялякага рэфэрэндуму. Практычна цалкам славенская Зільская даліна таксама без плебісцыту перададзена Аўстрыі, а Канальская даліна, таксама без плебісцыту, была саступлена Італіі. Гэтыя крокі паменшылі канцэнтрацыю славенцаў на тэрыторыях, на якіх павінен быў адбыцца плебісцыт. Сама плебісцытная тэрыторыя ў сваю чаргу была дадаткова падзелена на дзве зоны: пераважна славенскую зону А на поўдні і пераважна нямецкую зону Б на поўначы. Характэрна, што плебісцыт у паўночнай зоне Б павінен быў адбыцца толькі ў выпадку перамогі прыхільнікаў Югаславіі ў зоне А.