cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ф’ёрэнцуола-д’Арда
Насельніцтва складае 14805 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 239 чал./км². Займае плошчу 60 км². Паштовы індэкс — 29017. Тэлефонны код — 0523.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
Нэчаіў
Нэчаіў (Нечаї́в) — вёска ў Бахмацкім раёне Чарнігаўскай вобласці Украіны.
Абалонне (Полацкі раён)
Да 10 кастрычніка 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Завозерскага сельсавета.
Трэбушкі
Трэ́бушкі (, Требушки) — вёска ў Шклоўскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Каменналаўскага сельсавета.
Гісторыя
Згадваецца ў 1643 як вёска Трыбухі ў складзе Шклоўскай воласці ў Аршанскім павеце ВКЛ.
IC 841
IC 841 — галактыка тыпу S? (спіральная галактыка) у сузор'і Валасы Веранікі.
Гэты аб'ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Чорная рука
«Чорная рука» (Црна рука, іншая назва «Адзінства або смерць», Уједињење или смрт) — паўднёваславянская таемная нацыяналістычная арганізацыя, якая мела сваёй мэтай аб’яднанне розных паўднёваславянскіх народаў у адну дзяржаву. Заснавана 22 мая 1911 года і праіснавала да 1917 года.
Гісторыя
Рашэнне аб стварэнні арганізацыі было прынята 3 сакавіка 1911 года ў кватэры маёра В. Веміча. Ідэйным кіраўніком таварыства стаў супрацоўнік сербскага МЗС Б. Радзенкавіч. Старшынёй быў абраны начальнік белградскай жандармерыі І. Радзівоевіч. Сакратаром арганізацыі стаў В. Веміч, а з канца 1913 года — палкоўнік Р. Лазіч. У вярхоўную ўправу ўваходзілі палкоўнік І. Ёванавіч, маёры В. Танкосіч і. М. Васіч, які быў адначасова сакратаром таварыства «Народная абарона», а таксама М. Г. Мілаванавіч — і, памочнік начальніка штаба сербскай арміі. Сярод членаў «Чорнай рукі» быў таксама М. Голубіч. Туды ж уваходзіў Ч. Паповіч, які ўзначаліў у 1914 годзе памежную службу краіны і брат якога быў адным з лідараў Сацыял-дэмакратычнай партыі Сербіі.
Лідарам «Чорнай рукі» быў палкоўнік Драгуцін Дзімітрыевіч, па мянушцы «Апіс» (Бык), начальнік сербскай контрразведкі (пасля гібелі ў 1913 годзе І. Радзівоевіча, Апіс заняў яго пост у арганізацыі). Ва ўзросце 27 гадоў ён стаў кіраўніком афіцэрскай змовы, у выніку якой у чэрвені 1903 года былі забітыя сербскі кароль Аляксандр Абрэнавіч і яго жонка Драга. Удзельнікі змовы не толькі не былі пакараныя, але і сталі набліжанымі новага караля Пятра і атрымалі вышэйшыя ваенныя пасады, у тым ліку і Дзімітрыевіч. З тых часоў у сэрбскай палітыцы пачалася канкурэнцыя паміж ваеннымі нацыяналістамі, якім кароль Пётр быў абавязаны прыходам да ўлады, і грамадзянскімі органамі ўлады. Фармальнай падставай да пачатку супрацьстаяння паміж вайскоўцамі і чыноўнікамі стаў прыняты па ініцыятыве міністра ўнутраных спраў С. Протыча указ урада аб «старшынстве грамадзянскіх уладаў у Новай Сербіі над ваеннымі». Гэты указ вызначаў першынство грамадзянскіх чыноў перад вайскоўцамі на ўсіх ўрачыстых цырымоніях. Пры адпраўленні царкоўнай службы па нагодзе перамогі ў Балканскіх войнах ганаровыя месцы ля алтара павінны былі займаць не афіцэры, а чыноўнікі. Праўда, у выніку супрацьстаяння гэты ўказ быў зменены ў тым плане, што грамадзянскія ўлады сталі мець прыярытэт толькі ў мерапрыемствах, якія маюць палітычны характар, а ў астатніх выпадках старшынство прадстаўнікоў грамадзянскіх і ваенных уладаў стала вызначацца па іх чынам і атрымоўванаму забеспячэнню. Прыгнечаны канфліктам кароль Пётр II 24 чэрвеня 1914 года сышоў з палітыкі, падпісаў указ аб ускладанні манаршых паўнамоцтваў на свайго сына Аляксандра, які стаў рэгентам пры бацьку.
Дзмітрыевіч лічыцца таксама распрацоўшчыкам і падрыхтоўшчыкам забойства спадчынніка аўстрыйскага трона Франца Фердынанда. Аднак гісторык Ю. А. Пісараў, які даследаваў гэтае пытанне, зрабіў выснову не толькі «аб незацікаўленасці сербскага ўрада ў ваенным канфлікце з Аўстра-Венгрыяй, але і няўдзел кіраўніцтва „Чорнай рукі“ ў сараеўскай змове». Спасылаючыся на дзённік, які ўваходзіў у вярхоўную ўправу «Чорнай рукі» Ч. Паповіча, Пісараў адзначаў, што Апіс, даведаўшыся ад В Танкосіча, што некалькі чалавек хочуць адправіцца ў Боснію і забіць эрцгерцага, сказаў: «Ды пусці іх!», — не верачы, па-першае, што замах атрымаецца, і, па-другое, не падумаўшы, што гэта можа стаць падставай для вайны.
У «Чорную руку» ўваходзіў шэраг афіцэраў сербскай арміі і некаторыя дзяржаўныя чыноўнікі, якія былі расчараваныя сваім урадам з-за яго мяккасці ў адносінах да Аўстра-Венгрыі. Іх мэтай было стварэнне нацыянальна-рэвалюцыйных арганізацый ва ўсіх абласцях, дзе жылі сербы, прычым яны разглядалі харватаў і славенцаў як сербаў каталіцкага веравызнання. Гэтая ідэя адрознівалася ад больш папулярнай у той час ідэі «паўднёваславянства», якую распаўсюджваў, сярод іншых, славуты сербскі этнагеограф Ёван Цвііч. Ён прапагандаваў, што тры этнічныя групы — сербы, харваты і славенцы — гэта прадстаўнікі аднаго і таго ж народа: «югаславаў». На аснове гэтай ідэі і была пазней утворана Югаславія.
Па ўяўленнях «Чорнай рукі», гэтыя рэвалюцыйныя арганізацыі павінны былі стварыць аб’яднаную дзяржаву паўднёвых славян, а Сербіі адводзілася ў гэтым працэсе такая ж роля, як Сардзінскаму каралеўству падчас аб’яднання Італіі.
«Чорная рука» была вонкава падобная з арганізацыямі больш ранняга часу, напрыклад карбанарыямі, каморай і масонамі, аб чым сведчаць яе рытуалы і сімволіка (чэрап і косці, кінжал, бомба і яд). Свой «статут» «Чорная рука» запазычыла з фармулёвак нячаеўскага «Катэхізіса рэвалюцыянера».
Гэтая арганізацыя стаяла ў доўгім шэрагу падобных нацыяналістычных таемных арганізацый, утвораных у XIX стагоддзі на Балканах. Адным з яе маладых папярэднікаў была утвораная ў 1893 годзе «Унутраная македонска-одрынская рэвалюцыйная арганізацыя». У харватаў падобная арганізацыя ўзнікла ў 1912 годзе і называлася «Нацыяналістычная моладзь». У тым жа годзе ёю быў здзейснены замах на аўстра-венгерскага губернатара, да якога многія адчувалі непрыязнасць. У Босніі і Герцагавіне, якая ўваходзіла з 1908 года ў склад Аўстра-Венгрыі, таксама была свая нацыяналістычная тэрарыстычная арганізацыя — «Млада Босна», якая супрацоўнічала з сербскай «Чорнай рукой». Да яе належаў забойца Франца Фердынанда гімназіст Гаўрыла Прынцып. Адрозненне паміж «Малады Босніяй» і «Чорнай рукой» складалася ў тым, што першая прытрымлівалася рэспубліканскіх і атэістычных ідэй і імкнулася аб’яднаць балканскія народы пад эгідай «паўднёваславянства», а ў апошнюю ўваходзілі прыхільнікі аўтарытарнага і клерыкальнага светапогляду, якія імкнулся стварыць вялікую пансербскую дзяржаву.
Кароль Сербіі Аляксандр I Карагеоргіевич, асабіста не абавязаны, як яго бацька, ваенным, і які бачыў у іх пастаянных канкурэнтаў сваёй улады, аддаў у сакавіку 1917 года загад ліквідаваць арганізацыю. «Апіс» і яго набліжаныя (маёр Л. Вуловіч, Р. Малабабіч) былі арыштаваныя па абвінавачванні ў дзяржаўнай здрадзе і па прысудзе ваеннага суда расстраляныя ў чэрвені 1917 года ў прыгарадзе Салонікаў. «Тым самым скончылася існуючая з часу майскага перавароту 1903 года канкурэнцыя паміж ваеннымі і грамадзянскай уладай». Падставай стала замах на Аляксандра ў пачатку верасня 1916 года падчас інспекцыйнай паездкі на Салоніцкі фронт, у выніку якога ніхто не пацярпеў.
Драгуцін Дзмітрыевіч да гэтага часу з’яўляецца адной з самых спрэчных і неадназначных асоб у сербскай гісторыі. Адны лічаць яго вялікім сербскім патрыётам, іншыя — змоўшчыкам, забойцам і тэрарыстам.
Членам «Чорнай рукі» некаторы час быў Мустафа Голубіч.
Іміграцыйны акт 1917 года
Іміграцыйны акт 1917 г. (англ. The Immigration Act of 1917) - гэта пастанова, прынятая ў ЗША 5 лютага 1917 г. пасля таго, як Кангрэс ЗША пераадоліў вета прэзідэнта В. Вільсана, накладзенае 14 снежня 1916 г. Вядомы таксама як "Акт стварэнні азіяцкай зоны выключэння" (англ. Asiatic Barred Zone Act). Гэты закон абмяжоўваў іміграцыю ў Злучаныя Штаты паводле пэўных крытэрыяў.
Забароны Акта
Сярод іншага ў Іміграцыйным акце было зазначана: "Пункт 3. Таксама наступныя катэгорыі імігрантаў пазбаўлены права прыехаць у Злучаныя Штаты: усе ідыёты і іншыя псіхічна недзеяздольныя асобы і эпілептыкі; асобы, якія аднойчы ці некалькі разоў у мінулым мелі прыступ вар'яцтва; людзі з хранічнай псіхічнай непаўнацэннасцю; хранічныя алкаголікі; паўперы; прафесіянальныя жабракі; брадзягі; асобы хворыя на якую-небудзь форму туберкулёза... палігамісты ці асобы, што жывуць палігамным шлюбам або падтрымліваюць палігамізм; анархісты альбо асобы, якія падтрымліваюць ідэі гвалтоўнага змяшчэння ўрада Злучаных Штатаў ці знішчэння ўсіх законаў, альбо асобы, якія не падпарадкоўваюцца якому-небудзь арганізаванаму ўраду, альбо асобы, якія падтрымліваюць ідэю забойства дзяржаўных служачых ці падтрымліваюць або распаўсюджваюць ідэю знішчення маёмасці; людзі, якія з'яўляюцца членамі арганізацый ці нейкім чынам звязаныя з арганізацыямі, якія падтрымліваюць ці распаўсюджваюць ідэі непадпарадкавання ці супраціўлення ўраду, якія падтрымліваюць ці распаўсюджваюць ідэю магчымасці ці неабходнасці насілля супраць дзяржаўных служачых ці іх забойства, пры гэтым гаворка можа быць і пра пэўных дзяжслужачых і пра дзяржслужачых увогуле, як тых што служаць ураду Злучаных Штатаў, так і якога-небудзь іншага ўрада... ". Таксама Акт забараняў іміграцыю прастытутак і суценёраў, злачынцаў, непісьменных і непаўналетніх да 16 гадоў без суправаджэння дарослых. І нарэшце, гэты закон праславіўся менавіта забаронай ці абмежаваннем іміграцыі з Азіі і Акеаніі ў ЗША, што фактычна пашырала дзейнасць "Акта аб выключэнні кітайцаў" ( Chinese Exclusion Act) (1882 г.), які забараняў іміграцыю кітайцаў і Пагаднення з Японіяй 1907 г., якое абмяжоўвала іміграцыю японцаў у Злучаныя Штаты.
Гл. таксама
Акт супраць анархістаў 1918 г., ЗША
Спаскі сабор Андронікава манастыра
Спаскі сабор Спаса-Андронікава манастыра — праваслаўны храм, помнік раннемаскоўскай архітэктуры XV стагоддзя. З’яўляецца найстаражытнейшым часткова захаваным праваслаўным храмам Масквы за граніцамі Маскоўскага Крамля.
Гісторыя
Па сведчаннях агіяграфічных крыніц, манастыр быў заснаваны ў 1357 годзе. Пасля пажару 1368 года, у якім згарэў першапачатковы драўляны сабор Андронікава манастыра, на месцы сучаснага сабора быў пабудован драўляны Спаскі сабор з падлогаю з плінфы, фрагмент якой быў выяўлены пры раскопках у 1993 годзе. Існуе меркаванне, што захаваныя белакаменныя рэльефы з фрагментамі зааморфных і раслінных кампазіцый, архаічных па сваёй стылістыцы і выкананню, сведчаць аб існаванні на тэрыторыі манастыра каменнага храма, пабудаванага паміж 1360—1380 гадамі.
Паміж 1390 і 1427 гадамі Спаскі сабор быў ізноў перабудован, і белакаменны храм таго часу захаваўся да нашых дзён. Уяўляе сабою аднакупальны чатырохслупны трохапсідны храм. У роспісе сабора ўдзельнічалі Андрэй Рублёў і Данііл Чорны (ад першапачатковых фрэсак захаваліся толькі фрагменты расліннага арнаменту на адкосах акон).
Вопіс 1763 года гаворыць аб існаванні ў саборы паперці з рызнічнай у ёй палатай, налева ад заходніх дзвярэй. У 1779 годзе архітэктар Якаўлеў дакладваў аб неабходнасці аднаўлення сценапісу і папраўкі іканастаса ў саборы, а таксама знаходзіў патрэбным прабіць акно з заходняга боку і два акны ўнізе паміж царквою і паперцю і прыбудаваць з паўночнага боку паперць, падобную на тую, што ўжо абкружала храм з паўднёвага і заходняга бакоў.
У XIX стагоддзі ў архітэктуру сабора былі ўнесены значныя змены, якія пачаліся з частковага выпраўлення разбурэнняў 1812 года, пра якія тагачасны настаяцель манастыра, архімандрыт Феафан паведамляў наступнае:
«У саборным манастырскім храме, створаным каля 1360 года свяціцелем Аляксіем мітрапалітам, па абрабаванні таго, пагарэў іканастас і іншае; ад чаго скляпенні з купалам упалі ўнутр храма…».
У 1813 годзе пад наглядам архітэктара Жукава ў саборы былі папраўлены скляпенні і зроблен жалезны дах, у 1818—1820 гадах — зроблен новы іканастас; у 1837 годзе жывапісец Л. Жукаў распісаў сабор унутры і звонку, а ў 1846—1850 гадах, па праекту архітэктара, былі перабудаваны паперці, устроены два прыдзелы з поўначы і поўдня ад сабора, зроблен шатровы верх над ім і значна перароблена нутро будынка.
У 1959—1960 гадах будынак сабора быў рэканструяваны ў першапачатковых формах па праекту і. Аднак спрэчнай застаецца рэканструкцыя страчаных верхняй часткі храма (колькасць какошнікаў каля асновы барабана, форма купала, прапорцыі барабана) і перадпартальных лесвіц.
З 1993 года вядуцца археалагічныя раскопкі, у выніку якіх былі выяўлены старажытны прастол Спаскага сабора і найстаражытнейшыя пахаванні, якія прыпісваюцца заснавальнікам Спаса-Андронікава манастыра — і  Маскоўскім.
Беларус на варце
Беларус на варце — часопіс, які выдаваўся з лістапада 1943 па чэрвень 1944 года ў Мінску на беларускай мове пад кантролем германскіх акупацыйных уладаў.
Прызначаўся для беларусаў, якія знаходзіліся на службе ў нямецкіх і калабаранцкіх вайсковых і ваенізаваных фарміраваннях. Праслаўляў акупацыйны рэжым, прапагандаваў ідэі нацызму, заклікаў беларусаў да ўзброенай барацьбы супраць савецкай улады і партызанаў. Друкаваў артыкулы, нарысы, апавяданні.
Выйшла 10 нумароў.
Навасэліўка (Ананьіўскі раён)
Навасэліўка (Новосе́лівка) — вёска ў Ананьіўскім раёне Адэскай вобласці Украіны.
Заполле (прыпыначны пункт)
Запо́лле (, Заполье)  — прыпыначны пункт Баранавіцкага аддзялення Беларускай чыгункі ў Мастоўскім раёне Гродзенскай вобласці. Размешчаны за 1,5 км на поўдзень ад вёскі Заполле; на лініі Масты — Гродна, паміж станцыяй Масты і прыпыначным пунктам Дубна.
Тасуіў
Тасуіў (Тасу́їв) — вёска ў Бахмацкім раёне Чарнігаўскай вобласці Украіны.
Халодны фронт
Халодны фронт — атмасферны фронт (паверхня, якая падзяляе цёплую і халодную паветраныя масы), які перасоўваецца ў бок цёплага паветра. Халоднае паветра наступае і адцясняе цёплае паветра: назіраецца адвекцыя холаду, за халодным фронтам у дадзены рэгіён прыходзіць халодная паветраная маса.
На карце надвор'я халодны фронт пазначаецца сінім колерам ці чорнымі трохкутнікамі, якія накіраваны ў напрамку перасоўвання фронту. Пры пераходзе праз лінію халоднага фронту вецер, як і ў выпадку цёплага фронту, паварочвае ўправа, але паварот больш значны і рэзкі — ад паўднёва-заходняга, паўднёвага (перад фронтам) да заходняга, паўночна-заходняга (за фронтам). Пры гэтым узмацняецца хуткасць ветру. Атмасферны ціск перад фронтам змяняецца павольна. Ён можа падаць, але можа і расці. З прасоўваннем халоднага фронту пачынаецца хуткі рост ціску. За халодным фронтам рост ціску можа дасягаць 3-5 гПа/3 г., а часам 6-8 гПа/3 г. і нават больш. Змяненне барычнай тэндэнцыі (ад падзення да росту, ад павольнага росту да больш моцнага) сведчыць аб праходжанні лініі прыземнага фронту.
Перад фронтам часта назіраюцца ападкі, а нярэдка навальніцы і шквалы (асабліва ў цёплае паўгоддзе). Тэмпература паветра пасля праходжання фронту падае (адвекцыя холаду), прычым часам хутка і рэзка — на 5…10 °С і болей за 1-2 гадзіны. Кропка расы зніжаецца адначасова з тэмпературай паветра. Бачнасць, як правіла паляпшаецца, бо за халодным фронтам прыходзіць больш чыстае і менш вільготнае паветра з паўночных шырот.
Характар надвор'я на халодным фронце заўважна адрозніваецца ў залежнасці ад хуткасці перасоўвання фронту, уласцівасцяў цёплага паветра перад фронтам, характару ўзыходзячых рухаў цёплага паветра над клінам халоднага.
Адрозніваюць два тыпы халодных франтоў:
Халодны фронт першага роду
У халодным фронце першага роду халоднае паветра адцясняе цёплае паветра ўверх. Хуткі ўздым цёплага паветра прыводзіць да з'яўлення кучава-дажджавых аблокаў, з якіх выпадаюць ліўні, якія часта суправаджаюцца навальніцамі. Пасля праходжання фронту ціск расце, а тэмпература паветра паніжаецца. Вецер узмацняецца і становіцца парывістым, за фронтам яго напрамак звычайна змяняецца.
На халодных франтах 1-га роду (рухаюцца павольна) пераважае спарадкаваны ўздым цёплага паветра над клінам халоднага паветра. Халодны фронт 1-га роду з'яўляецца пасіўнай паверхняй узыходзячага слізгання. Да гэтага тыпу належаць франты, якія рухаюцца марудна ці запавольваюць свой рух у глыбокіх барычных лагчынах ці побач цэнтра цыклона.
Вертыкальная моц сістэмы высока-слаістых і слаіста-дажджавых аблокаў (As-Ns) і шырыня хмарнай сістэмы і вобласці ападкаў пры гэтым будзе значна менш (прыкладна ў паўтара-два разы), чым у выпадку цёплага фронту. Верхняя мяжа сістэмы As-Ns знаходзіцца на вышыні каля 4-4.5 км. Пад асноўнай хмарнай сістэмай могуць узнікаць слаістыя разарваныя аблокі (St fr), часам утвараюцца франтальныя туманы. Працягласць праходжання халоднага фронту 1-га роду праз пункт назірання складае 10 г. і болей.
Існуюць сезонныя асаблівасці структуры халодных франтоў 1-га роду. У халодную палову года шырыня хмарнай сістэмы 400—500 км, а зоны абложных ападкаў — да 200 км. У зоне ападкаў узнікаюць разарвана-дажджавыя аблокі з ніжняй мяжой 100—150 м. У аблоках і пераахалоджаным дажджы адзначаецца абледзяненне. Бачнасць у ападках зніжаецца да адлегласці 1000 м і менш.
У цёплую палову года на фронце, акрамя асноўнай хмарнай сістэмы, нярэдка развіваюцца кучава-дажджавыя аблокі, навальніцы, якія суправаджаюцца ліўневымі ападкамі і шквалістымі вятрамі. Шырыня хмарнай сістэмы складае каля 300 км, зона ліўневых ападкаў — каля 50 км, далей яны пераходзяць у абложныя; агульная шырыня зоны ападкаў у сярэднім каля 150 км. У аблоках адзначаецца абледзяненне, а ў кучава-дажджавых, акрамя таго, моцная гайданка.
Халодны фронт другога роду
У халодным фронце другога роду пярэдняя частка кліна халоднага паветра круцей, чым у халодным фронце першага роду. З-за прыземнай турбулентнасці фронт другога роду можа ў ніжнім пласце мець адваротны нахіл. Ствараюцца моцныя кучавыя і кучава-дажджавыя (ліўневыя) аблокі.
Да халодных франтоў 2-га роду адносіцца большая частка хутка рухальных халодных франтоў у цыклонах, асабліва на акраінах цыклонаў. Тут адбываецца выцясненне цёплага паветра з ніжніх пластоў халодным валам, які прасоўваецца наперад. Паверхня халоднага фронту ў ніжніх пластах змяшчаецца вельмі крута, ствараючы нават выпукласць у выглядзе вала. Хуткае перасоўванне кліна халоднага паветра выклікае вымушаную канвекцыю выцясняльнага цёплага паветра ў вузкай прасторы ў пярэдняй частцы франтальнай паверхні. Тут ствараецца моцны канвектыўны паток са стварэннем кучава-дажджавой хмарнасці, якая ўзмацняецца ў выніку тэрмічнай канвекцыі ў дзённы час.
У цёплую палову года верхняя мяжа (кавалды) кучава-дажджавых аблокаў распаўсюджваецца да вышыні тропапаўзы. На халодных франтах 2-га роду назіраецца інтэнсіўныя навальнічныя падзеі, залёвы, часам з градам, шквалістыя ветры. У аблоках моцная гойданка і абледзяненне. Шырыня зоны небяспечных з'яваў надвор'я складае некалькі дзясяткаў кіламетраў.
У халодную палову года вяршыні кучава-дажджавых аблокаў дасягаюць 3-4 км. З гэтай хмарнасцю звязаны кароткія моцныя ліўневыя снегапады (шырыня зоны снегападу складае 50 км), завеі з бачнасцю менш 1000 м, рэзкае ўзмацненне хуткасці ветру, гойданка. Аблокі халоднага фронту 2-го роду маюць выразны сутачны ход. Ноччу аблокі Cb могуць размывацца. Днём узмацняюцца канвектыўныя рухі паветра ў сувязі з праграваннем падсцілаючай паверхні і развіццём турбулентных рухаў. Таму найбольшага развіцця аблокі і ападкі халоднага фронту 2-го роду дасягаюць у пасляпалудзенныя гадзіны, што характэрна і для унутрамасавых аблокаў кучавых (Cu) і кучава-дажджавых (Cb).
Пры праходжанні халодных франтоў 2-га роду праз пункт назірання спачатку (гадзіны за 3-4 до праходжання лініі фронту каля зямлі) з'яўляюцца пёрыстыя аблокі, якія хутка змяняюцца высокаслаістымі, часам лінзападобнымі, якія хутка змяняюцца Cb з ападкамі.Працягласць перасоўвання сістэмы аблокаў з ліўневымі ападкамі і навальніцамі звычайна не перавышае 1-2 гадзіны. Пасля праходжання халоднага фронту ліўневыя ападкі спыняюцца.
Асаблівасцю халодных франтоў як першага, так і другога роду з'яўляюцца перадфрантальныя шквалы. Паколькі ў пярэдняй частцы халоднага кліна, дзякуючы трэнню, ствараецца круты нахіл франтальнай паверхні, частка халоднага паветра апынаецца над цёплым. Далей адбываецца «абвал» уніз халодных паветраных мас у пярэдняй частцы халоднага вала. Падзене халоднага паветра выклікае выцясненне уверх цёплага паветра і ўзнікненне ўздоўж фронту віхру з гарызантальнай воссю. Асабліва інтэнсіўнымі бываюць шквалы на сушы летам, пры вялікай розніцы тэмператур паміж цёплым і халодным паветрам па абодва бакі ад фронту і пры няўстойлівасці цёплага паветра. У гэтых умовах праходжанне халоднага фронту суправаджаецца разбуральнымі хуткасцямі ветру. Хуткасць ветру нярэдка перавышае 15-20 м/с, працягласць з'явы звычайна некалькі хвілін.
Другасныя халодныя франты выяўляюцца каля паверхні Зямлі ў барычных лагчынах у тыле цыклона за асноўным фронтам, дзе мае месца змежнасць ветру. Можа быць ад 1 да 3 другасных франтоў. Другасныя франты маюць сістэму аблокаў, падобную з хмарнасцю сістэмы аблокаў халоднага фронту 2-го роду, але вертыкальная працягласць аблокаў меней, чым у асноўных. У выніку гэтага, пасля кароткачасовага распагоджання, якое наступае услед за праходжаннем асноўнага фронту, з'яўляюцца канвектыўныя аблокі, звязаныя з другаснымі франтамі, з ліўневымі ападкамі, навальніцамі, шкваламі і завеямі.
Але ападкі ў тыле цыклона могуць быць не толькі франтальнымі, але і унутрамасавымі, паколькі ў тыле цыклона паветраная маса няўстойлівая. унутрамасавымі могуць быць і шквалы, звязаныя з моцнымі аблокамі канвекцыі (Cb) у спякотнае летняе надвор'е над сушай ці ў халодных няўстойлівых масах над цёплай падсцілаючай паверхняй (у тылавой часцы Cb мае месца сыходзяцыя рухі, у пярэдняй — моцныя ўзыходзячыя, што фармуе віхар з гарызантальнай воссю — шквал).
Нітранскае княства
Нітранскае княства (Nitrianske kniezatstvo, Nyitrai Fejedelemseg) — славянскае княства, размешчанае на захадзе сучаснай Славакіі. Цэнтр — Нітра. Паўстала ў VIII ст. У пачатку IX ст тэрыторыя княства ўключала амаль усю тэрыторыю Славакіі (акрамя Загор'я), частка Карпацкай Русі і частка паўднёва ўсходняй Венгрыі. Да 833 г. княства было самастойнае, потым нітранскі князь Прыбіна быў выгнаны вялікамараўскім князем Маймірам I і княства стала часткай Вялікай Маравіі. У 907—925, пасля падзення Вялікай Маравіі, княства стала часткай Венгерскага каралеўства. У 1108 княства страціла аўтаномны статут.
Марганец
Марганец (Manganum) Mn — хімічны элемент VII групы перыядычнай сістэмы; атамны нумар 25. Цяжкі серабрыста-белы метал.
Прыродныя крыніцы
Па распаўсюджанасці ў прыродзе займае 11-е месца сярод іншых элементаў. Часта сустракаюцца яго шматлікія мінералы. Вялікія запасы жалеза-марганцавых канкрэцый знаходзяцца на дне Сусветнага Акіяна (займаюць каля 10% плошчы акіянічнага ложа). Буйнейшыя радовішчы марганцу — у ПАР і Украіне. Вялікія радовішчы — у КНР, Аўстраліі, Бразіліі, Габоне, Індыі, Мексіцы, Грузіі, Расіі.
Прымяненне
Асноўны спажывец марганцу — чорная металургія. Больш за 90% здабытага марганцу ідзе на раскісленне і дэсульфурацыю сталі і чыгуну і на дабаўкі ў спецыяльныя сталі. Марганец надае ім каразійную стойкасць, зносастойкасць, цвёрдасць (для вырабу дэталей, якія падвяргаюцца сціранню пры вялікіх нагрузках — адказныя часткі драбілак, млыноў, чыгуначныя рэйкі і г.д.).
Уладзімір Анатольевіч Хмяльніцкі
Уладзімір Анатольевіч Хмяльніцкі (нар., Чорная Рэчка , Пудажскі раён, Карэльская АССР, РСФСР, СССР) — беларускі навуковец, эканаміст, педагог, кандыдат эканамічных навук, дацэнт.
Навуковая дзейнасць
У 1989 годзе абараніў дысертацыю на саісканне навуковай ступені кандыдата эканамічных навук па спецыяльнасці «Бухгалтарскі ўлік і аналіз гаспадарчай дзейнасці» на тэму «Комплексная рэвізія фінансава-гаспадарчай дзейнасці будаўнічых арганізацый спажывецкай кааперацыі». У 1993 годзе Прэзідыум Вышэйшай атэстацыйнай камісіі Рэспублікі Беларусь прысвоіў яму навуковае званне дацэнта па кафедры бухгалтарскага ўліку і аўдыту.
Асноўныя навуковыя інтарэсы канцэнтруюцца вакол метадалогіі і практыкі правядзення аўдытарскай дзейнасці ў Рэспубліцы Беларусь і за яе межамі, метадалогіі і практыкі правядзення судова-бухгалтарскай экспертызы, даследаванняў у галіне тэорыі і метадалогіі кантролю і аўдыту ў блізкім і далёкім замежжы.
Пад ягоным навуковым кіраўніцтвам падрыхтавана і абаронена адна кандыдацкая дысертацыя па праблемах арганізацыі і правядзення ўнутрыгаспадарчага кантролю ў Рэспубліцы Беларусь.
Больш за 15 гадоў з'яўляўся вучоным сакратаром вучэбна-метадычнага аб'яднання па эканамічнай адукацыі пры Беларускім дзяржаўным эканамічным універсітэце загадам Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь. Двойчы абіраўся сустаршынёй Міжнароднай асацыяцыі фінансава-эканамічнай адукацыі пры Фінансавым універсітэце пры ўрадзе Расійскай Федэрацыі.
З'яўляецца аўтарам больш за 100 навуковых публікацый як у выданнях Беларусі, так і за яе межамі. Сярод іх адзін падручнік і два навучальныя дапаможнікі, рэкамендаваныя Міністэрствам адукацыі Рэспублікі Беларусь для выкарыстання ў навучальным працэсе ВНУ. Мае кваліфікацыйны атэстат аўдытара, выдадзены Міністэрствам фінансаў Рэспублікі Беларусь.
Ажыццявіў навуковыя стажыроўкі ва Універсітэт Сэры (Гілфард, Вялікабрытанія, 2004), Севільскі ўніверсітэт (Іспанія, 2007), Політэхнічны інстытут Брагансы (Партугалія, 2010), Падэрборнскі ўніверсітэт (Германія, 2010, 2014, 2016), Жылінскі ўніверсітэт (Славакія, 2014, 2015), Латвійскі ўніверсітэт (Рыга, Латвія, 2014), Вышэйшую школу эканомікі ў Празе (Чэхія, 2010), Малдаўскую эканамічную акадэмію (Кішынёў, Малдова, 2015), Ужгарадскі нацыянальны універсітэт (Украіна, 2015) па даследчых праектах у галіне вышэйшай адукацыі па праграмах Еўрапейскага саюза; Беластоцкі ўніверсітэт (Польшча), Вышэйшую школу фінансаў і кіравання (Беласток, Польшча), Уроцлаўскі эканамічны ўніверсітэт (Польшча) па праграмах індывідуальных стажыровак.
Суражскі павет
Гісторыя
Утвораны 22 сакавіка 1777 года ў складзе Полацкай губерні. Скасаваны 12 снежня 1796 года ў сувязі са скасаваннем Полацкага намесніцтва. Адноўлены 27 лютага 1802 года ў складзе Віцебскай губерні.
Плошча каля 3,2 тыс. км², насельніцтва больш за 36 тыс. чалавек (у 1863 годзе). Канчаткова скасаваны ў 1866 годзе, тэрыторыя падзелена паміж Віцебскім, Веліжскім і Гарадоцкім паветамі.
Злынэць
Злынэць (Злинець) — вёска ў Дубенскім раёне Ровенскай вобласці Украіны.
Васыліўка (Арцызскі раён)
Васыліўка (Васи́лівка) — вёска ў Арцызскім раёне Адэскай вобласці Украіны.
Кронькі
Кро́нькі (, Кроньки) — вёска ў Шчучынскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Васілішкаўскага сельсавета.
Ота Свердруп
Ранняя біяграфія
Ота Свердруп нарадзіўся ў 1854 годзе ў Біндале ў Нарвегіі ў сялянскай сям'і. Другі з дзесяці дзяцей, яго першым настаўнікам быў бацька. З 10 гадоў Ота прывучалі да палявання, свайго першага мядзведзя ён здабыў у 14 гадоў.
З 17 гадоў Свердруп займаўся марской справай, плаваў у Ледавітым акіяне, атрымаў капітанскі дыплом у 25 гадоў. Плаваў на Паўночнаатлантычных лініях і ў ЗША, свабодна валодаў англійскай мовай.
З Фрыцьёфам Нансенам пазнаёміўся праз яго брата-адваката Аляксандра, чыя сядзіба суседнічала з фермай Свердрупаў. Ва ўзросце 34 гадоў Ота разам з Нансенам упершыню ў гісторыі перасеклі на лыжах востраў Грэнландыя. Калі Нансен на «Фраме» распачаў экспедыцыю да Паўночнага полюса, Ота заняў пост капітана карабля. Яшчэ ў 1891 годзе ён ажаніўся з сваёй стрыечнай сястрой Андрэа Грэце Энгельскён (1866—1937); іх адзіная дачка Одхільд (1893—1932) стала жонкай лінгвіста Карла Марстрандэра (1883—1965).
З 14 сакавіка 1895 па 20 жніўня 1896 года выконваў абавязкі начальніка Нарвежскай палярнай экспедыцыі да Паўночнага полюса, так як Нансен паспрабаваў дабрацца да полюса на санках, і не мог вярнуцца на судна. У 1897 годзе адзін сезон плаваў камандзірам турыстычнага лайнера на Шпіцберген.
Экспедыцыя 1898—1902 гадоў
Экспедыцыя падрабязна абследавала тэрыторыю ў 260 тыс. км² — больш, чым якая-небудзь папярэдняя экспедыцыя. Усе тэрыторыі аб'яўляліся ўладаннямі Нарвегіі, і гэта выклікала зацяжную спрэчку з Канадай, судовыя разборы цягнуліся да 1930 года, а апошнія дакументы аб адмове ад прэтэнзій, Сведруп падпісаў літаральна за два тыдні да скону. У 1931 годзе Канадскі ўрад выкупіў усе матэрыялы экспедыцыі Свердрупа, якія захоўваюцца цяпер у Нацыянальным Архіве Канадскай федэрацыі.
Наступная дзейнасць
Каля 1907 года Свердруп пераехаў на Кубу, дзе набыў плантацыю, але не атрымаў поспех у справах, і праз некалькі гадоў вярнуўся ў Нарвегію.
У 1914 годзе Расійская імперыя запрасіла даследчыка прыняць удзел у аперацыі па пошуку і выратаванні палярных экспедыцый Георгія Якаўлевіча Сядова, Уладзіміра Аляксандравіча Русанава і Георгія Львовіча Брусілава, якія зніклі адзін за адным на працягу аднаго года (1913). Свердруп быў прызначаны капітанам паравога барка «Экліпс», і ў тым жа годзе адправіўся ў Арктыку. Зіму 1914—1915 гадоў чакаў ля паўночна-заходняга берага паўвострава Таймыр, а вызваліўшыся ад льдоў дасягнуў вострава Адзіноты, дзе восенню 1915 года падняў расійскі сцяг.
Кам’янагірка (Гайсынскі раён)
Кам’янагірка (Кам'яногі́рка) — вёска ў Гайсынскім раёне Вінніцкай вобласці Украіны.
Ота Свердруп
Наступная дзейнасць
Пасля рэвалюцыі Свердруп працягнуў супрацоўніцтва з маладой Савецкай рэспублікай, і ў 1920 годзе на ледаколе «Святагор» вызваліў з лядовага палону параход «Салавей Будзіміравіч».
У 1921 годзе ён здзейсніў сваю апошнюю экспедыцыю ў Арктыку, зноў па замове Савецкай Расіі: на борце парахода «Ленін» ён узначаліў канвой з пяці судоў, гружаны хлебам, якія правёў Паўночным марскім шляхам праз Карскае мора ад вусця Обі да Енісея.
Астатнія гады жыцця правёў у Санвіку, блізу Осла.
IC 842
IC 842 — галактыка тыпу SBc у сузор'і Валасы Веранікі.
Гэты аб'ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Бецкае
Бе́цкае (, Бецкое) — вёска ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Гомельскага сельсавета.
Да 10 кастрычніка 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Завозерскага сельсавета.
Сацума (правінцыя)
Сацума (薩摩国) — гістарычная правінцыя ў Японіі.
Правінцыя Сацума размяшчалася на тэрыторыі цяперашняй прэфектуры Кагосіма, на поўдні вострава Кюсю.
Гісторыя
Правінцыя Сацума была ўтворана ў VIII стагоддзі ў выніку падзелу створанай стагоддзем раней правінцыі Хюга. У раннім Сярэднявеччы Сацума была населена народам хаята, які кіраўнікі Ямата выкарыстоўвалі для барацьбы з айну-эмісі, якія жылі на поўначы Японскага архіпелага. Паралельна ішло і засяленне Кюсю японцамі. На працягу VIII—IX стагоддзяў плямёны хаята былі заваяваны.
З 1185 па 1871 год правінцыяй кіруе арыстакратычны род Сімадзу. У 1549 годзе ў правінцыі Сацума высадзілася першае хрысціянскае місіянерскае пасольства, якое ўзначальваў Святы Францыск Ксаверый. У 1602 годзе, пасля бітвы пры Секігахары (1600), першы даймё з роду Сімадзу, Сімадзу Тадацунэ, узначальвае княства Сацума, у якое, акрамя ўласна правінцыі, увайшлі таксама прылеглыя раёны, а з 1609 года — і каралеўства Рукю.
У 1866 годзе Сацума быў адным з трох паўднёвых княстваў, якія прынялі найбольш актыўны ўдзел у звяржэнні сёгунату. У 1871 годзе правінцыя была ўключана ў створаную прэфектуру Кагосіма.
Правінцыя Сацума дала сваё імя сорту мандарынавых, Сацума (Citrus satsuma aurantium), з прычыны таго, што менавіта адсюль у ЗША ў сярэдзіне XIX стагоддзя былі завезены мандарынавыя дрэвы.
Ланцуговая ядзерная рэакцыя
Ланцуговая ядзерная рэакцыя — паслядоўнасць адзінкавых ядзерных рэакцый, кожная з якіх выклікаецца часціцай, якая з'явілася як прадукт рэакцыі на папярэднім кроку паслядоўнасці. Прыкладам ланцуговай ядзернай рэакцыі з'яўляецца ланцуговая рэакцыя дзялення ядраў цяжкіх элементаў, пры якой асноўная колькасць актаў дзялення ініцыюецца нейтронамі, атрыманымі пры дзяленні ядраў у папярэднім пакаленні.
Механізм энергавыдзялення
Калі мець на ўвазе макраскапічныя маштабы энергавыдзялення, то неабходную для ўзбуджэння рэакцый кінетычную энергію павінны мець усе ці адпачатку хаця б некаторая доля часціц рэчыва. Гэта дасягальна толькі пры павышэнні тэмпературы асяроддзя да велічыні, пры якой энергія цеплавога руху набліжаецца да велічыні энергетычнага парога, які абмяжоўвае працяг працэсу. У выпадку малекулярных ператварэнняў, гэта значыць хімічных рэакцый, такое павышэнне звычайна складае сотні кельвінаў, у выпадку ж ядзерных рэакцый — гэта мінімум 107 К па-за вельмі вялікай вышыні кулонаўскага бар'ера ядраў, якія сутыкаюцца. Цеплавое ўзбуджэнне ядзерных рэакцый ажыццёўлена на практыцы толькі пры сінтэзе самых лёгкіх ядраў, у якіх кулонаўскія бар'еры мінімальныя (тэрмаядзерны сінтэз).
Узбуджэнне часціцамі, што далучаюцца, не патрабуе вялікай кінетычнай энергіі, і, такім чынам, не залежыць ад тэмпературы асяроддзя, паколькі адбываецца за кошт нявыкарыстаных сувязей, уласцівых часціцам сіл прыцягнення. Але затое для ўзбуджэння рэакцый неабходныя самі часціцы. І калі зноў мець на ўвазе не асобны акт рэакцыі, а атрыманне энергіі ў макраскапічных маштабах, то гэта магчыма толькі пры ўзнікненні ланцуговай рэакцыі. Апошняе ж узнікае, калі часціцы, якія ўзбуджаюць рэакцыю, зноў з'яўляюцца як прадукты экзаэнергетычнай рэакцыі.
Ланцуговыя рэакцыі
Вобласць станаў рэчыва з развіццём ланцуговай самападтрымоўваемай рэакцыі аддзеленая ад вобласці, дзе ланцуговая рэакцыя наогул немагчымая, крытычным станам. Крытычны стан характарызуецца роўнасцю паміж лікам новых ланцугоў і лікам абрываў.
Дасягненне крытычнага стану вызначаецца шэрагам фактараў. Дзяленне цяжкага ядра ўзбуджаецца адным нейтронам, а ў выніку акта дзялення з'яўляецца больш аднаго нейтрона (напрыклад, для 235U лік нейтронаў, якія нарадзіліся ў адным акце дзялення, у сярэднім роўна 2,34). Такім чынам, працэс дзялення можа спарадзіць разгалінаваную ланцуговую рэакцыю, носьбітамі якой будуць служыць нейтроны. Калі хуткасць страт нейтронаў (захопаў без падзелу, вылетаў з рэакцыйнага аб'ёму і г. д.) кампенсуе хуткасць размнажэння нейтронаў такім чынам, што эфектыўны каэфіцыент размнажэння нейтронаў ў дакладнасці роўны адзінцы, то ланцуговая рэакцыя ідзе ў стацыянарным рэжыме. Увядзенне адмоўных зваротных сувязяў паміж эфектыўным каэфіцыентам размнажэння і хуткасцю энергавыдзялення дазваляе ажыццявіць кіраваную ланцуговую рэакцыю, якая выкарыстоўваецца, напрыклад, у ядзернай энергетыцы. Калі каэфіцыент размнажэння больш адзінкі, ланцуговая рэакцыя развіваецца экспанентна; непадуладная нам ланцуговая рэакцыя дзялення выкарыстоўваецца ў ядзернай зброі.
Кантэлына
Кантэлына (Кантели́на) — вёска ў Гайсынскім раёне Вінніцкай вобласці Украіны.
Зыскаўскае
Зыскаўскае — возера ў Шумілінскім раёне Віцебскай вобласці, за 5 км на паўднёвы захад ад гарадскога пасёлка Шуміліна, за 1 км на паўночны ўсход ад вёскі Дабея, у басейне ракі Сечна.
Плошча паверхні 0,02 км². Даўжыня 0,28 км, найбольшая шырыня 0,15 км. Даўжыня берагавой лініі 0,52 км.
Схілы катлавіны вышынёй 3 м, пад выганам. Злучана ручаём з возерам Мошна, выцякае ручай у возера Дабееўскае.
Новахолмскэ
Новахолмскэ (Новохолмське) — вёска ў Арцызскім раёне Адэскай вобласці Украіны.
Тыныця
Тыныця (Тини́ця) — вёска ў Бахмацкім раёне Чарнігаўскай вобласці Украіны.
У ХІХ стагоддзі сяло Тыныця было ў складзе Бахмацкай воласці Канатопскага павета Чарнігаўскай губерні.
Уцат
Уцат, або уцэт, уцул (саманазва Utsat) — група мусульман на поўдні вострава Хайнань у Кітаі, якая размаўляе на аўстранезійскай мове. Агульная колькасць — 8500 чал. (2021 г.).
Іванынычы
Іванынычы (Івани́ничі) — вёска ў Дубенскім раёне Ровенскай вобласці Украіны.
Уцат
Хаця сучасныя кітайскія ўлады не вылучаюць уцат як самастойную этнічную меншасць і прылічаюць іх да кітайскіх мусульман-хуэй, уцат лічаць сябе нашчадкамі чамаў, якія збеглі з Чампы ў XIII - XV стст. пасля в'етнамскага заваявання.
Адным з найбольш славутых уцат быў Хай Руі (1514 - 1584 гг.), чыноўнік дынастыі Мін. Ён стаў знакамітым за сваю крытыку дзяржаўных парадкаў у Кітаі. У нашы дні магільня Хай Руі знаходзіцца ў 5 км на захад ад Хайкоу.
Большасць уцат жывуць каля курортнага горада Санья. Галоўныя традыцыйныя заняткі — рыбалоўства і гандаль.
Выгода (археалагічныя помнікі)
На паўночным усходзе і ўсходзе ад вёскі сустракаюцца рэшткі іншых паселішчаў са знаходкамі рэчаў эпохі неаліту, бронзавага і жалезнага вякоў.
Стаянка—1
Знаходзіцца за 0,3 км на поўнач ад вёскі, на выступе левабярэжнай надпоймавай тэрасы р. Зальвянка (цяпер тут жывёлагадоўчы комплекс). Знойдзены мезалітычныя крамянёвыя матэрыялы, абломкі танкасценных штрыхаваных гаршкоў бронзавага веку. На поўдні ад стаянкі выяўлена крэменеапрацоўчая майстэрня з вялікай колькасцю нуклеусаў.
Стаянка—2
Знаходзіцца за 0,5 км на паўночным усходзе ад вёскі, на паўднёва-заходнім краі пясчанага ўзвышэння левабярэжнай поймы р. Зальвянка. Плошча 1000 м². Культурны пласт каля 0,4 м. Даследавана 40 м². Знойдзены аднапляцовачныя нуклеусы, крамянёвыя скрабкі на пласцінках і адшчэпах, цяслападобныя вырабы, скоблі і іншыя прылады працы, а таксама кераміка нёманскай культуры неаліту, тшцінецкай культуры бронзавага веку. Выяўлены печ-каменка і невялікі ляпны гаршчок VII—VIII стст.
Стаянка—3
Знаходзіцца за 0,25 км на паўночны ўсход ад стаянкі—1, на заходнім беразе старыцы Зальвянкі. Плошча каля 600 м². Выяўлены знаходкі часоў неаліту і бронзавага веку.
Стаянка—4
Знаходзіцца за 1 км на паўночны ўсход ад вёскі. Плошча каля 200 м². Раскапана 40 м². Выяўлены крамянёвыя скрабкі на адшчэпах, нажы, праколкі, вузкаабушковыя сякеры, нуклеусы, кераміка бронзавага веку, абломкі ляпных гаршкоў жалезнага веку.
Царковішча (Каменналаўскі сельсавет)
Царко́вішча (, Церковище) — вёска ў Шклоўскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Каменналаўскага сельсавета.
Тэрэшыха
Тэрэшыха (Тере́шиха) — вёска ў Бахмацкім раёне Чарнігаўскай вобласці Украіны.
Зоркаўка
Зоркаўка (Stellaria, ад stella — зорка) — род кветкавых раслін сямейства.
Батанічнае апісанне
Шматгадовыя, рэдка аднагадовыя расліны з паўзучымі падземнымі парасткамі або без іх; сцёблы звычайна голыя, рэдка валасістыя, чатырохгранныя. Лісце звычайна ўсё або амаль усё сядзячае або амаль сядзячае лінейна-ланцэтнае або яйцападобнае. Кветкі, двухполыя, 5-, рэдка 4-членныя, звычайна белыя, актынаморфныя, да 20 мм у дыяметры, у дыхазіяльных, паўпарасонікавых суквеццях або адзінкавыя ў пазухах лісця. Плод — каробачка.
Пашырэнне
Каля 120 відаў. На Беларусі 10 відаў:, , , , ,  , , ,. Растуць у лясах, на лугах, балотах, у хмызняках, на палях, агародах і інш.
Выкарыстанне
Лекавыя, кармавыя, харчовыя, меданосныя і дэкаратыўныя расліны. Многія віды пустазелле, ёсць ядавітыя.
Масавыя забойствы ў Інданезіі (1965—1966)
Масавыя забойствы ў Інданезіі 1965—1966 гадоў (Pembantaian di Indonesia 1965–1966), генацыд у Інданезіі — антыкамуністычныя палітычныя рэпрэсіі ў Інданезіі, што развярнуліся ў перыяд пасля няўдалай спробы дзяржаўнага перавароту 30 верасня. Згодна найболей пашыраным ацэнкам, лік ахвяр склаў больш паўмільёна забітых і каля мільёна, якія патрапілі ў турму. Рэпрэсіі былі ключавым момантам пераходу да ; Камуністычная партыя Інданезіі (КПІ — Partai Komunis Indonesia, PKI) была знішчана як палітычная сіла, наступныя падзеі прывялі да адхілення ад улады прэзідэнта Сукарна і да пачатку трыццацігадовай дыктатуры Сухарта.
У выніку гэтага чышчання ўсе твары, што з'яўляліся членамі КПІ або падазраваныя ў спагадзе камуністам, былі выгнаны з Узброеных сіл і з дзяржаўнай службы, пазбыты палітычных праў, а сама кампартыя ў сакавіку 1966 года забаронена законам. Разаніна пачалася ў сталіцы краіны Джакарце, неўзабаве пасля правалу спробы перавароту ў кастрычніку 1965 года, і неўзабаве пашырыліся па Цэнтральнай Яве, Усходняй Яве і Балі. У расправе над сапраўднымі і меркаванымі камуністамі бралі ўдзел дзясяткі тысяч людзей. Найбольшага размаху забойства дасягнулі ў рэгіёнах, дзе КПІ традыцыйна карысталася найбольшм уплывам — у Цэнтральнай Яве, ва Усходняй Яве, на Балі і ў Паўночнай Суматры.
Палітычная канцэпцыя першага прэзідэнта Сукарна «Насакам» (нацыяналізм, рэлігія, камунізм) была скасавана. Самая істотная апора яго падтрымкі, PKI, была эфектыўна ўхілена яго іншымі двума былымі саюзнікамі — войскам і палітычным ісламам; і армія стала на шлях практычна татальнай улады. У сакавіку 1967 года Сукарна быў канчаткова пазбыты ўлады Часовым парламентам Інданезіі, і Сухарта абвешчаны «дзейным прэзідэнтам». У сакавіку 1968 года Сухарта быў фармальна абраны прэзідэнтам.
Фон падзей
Падтрымка прэзідэнцтва Сукарна і яго канцэпцыі «накіраванай дэмакратыі» залежала ад яго ідэі «Насакам» — кааліцыі паміж узброенымі сіламі, рэлігійнымі групамі і камуністамі. Падвышэнне ўплыву, ваяўнічасць КПІ і падтрымка падобнай тэндэнцыі з боку Сукарна выклікалі сур'ёзную турботу ў асяроддзі ісламістаў і ва ўзброеных сілах, ужо ў пачатку і сярэдзіне 1960-х гг. Інданезійская кампартыя была трэцяй па колькасці камуністычнай партыяй у свеце, з, прыблізна, 300000 актывістаў і з колькасцю членаў партыі, якія даходзілі да двух мільёнаў. Самыя наважныя высілкі камуністаў паскорыць зямельную рэформу выклікалі нянавісць сярод буйных землеўласнікаў і пагражалі сацыяльнаму становішчу ісламскіх клерыкалаў. Прывілеяванае становішча кампартыі ў палітычным апараце «накіраванай дэмакратыі», адміністрацыйная самаволя камуністычных функцыянераў, усталяванне партыйнага кантролю над шэрагам эканамічных актываў (у прыватнасці, дзяржаўнай нафтавай кампаніяй) таксама выклікалі масавая незадаволенасць і пратэсты. Напрам у вайсковыя часткі лева-арыентаваных паліткамісараў і заклікі да расправы над «нядобранадзейнымі» палкаводцамі, якія выходзілі ад міністра замежных спраў Субандрыа, (жнівень 1965) былі ўспрыняты камандаваннем сухапутных войскаў як фактычная аб'ява вайны. Нарэшце, замежнапалітычны курс Субандрыа і КПІ меркаваў цеснае збліжэнне з КНР, што ўзмацняла ў масах адначасна антыкітайскія і антыкамуністычныя настроі.
Вечарам 30 верасня і 1 кастрычніка 1965 года шэсць генералаў былі забіты групай, якая назвала сябе «Рух 30 верасня». Паколькі большасць галоўных военачальнікаў Інданезіі былі мёртвыя ці згінулі без весткі, Сухарта, як адзін з самых старэйшых генералаў, узяў на наступную раніцу камандаванне арміяй на сябе. Да 2 кастрычніка ён цвёрда кантраляваў сталіцу і абвясціў, што пераварот пацярпеў няўдачу. Узброеныя сілы ўсклалі адказнасць за спробу перавароту на сваіх выклятых ворагаў — КПІ.
5 кастрычніка, у дзень пахаванняў генералаў, ваенная разгарнулі прапагандысцкую кампанію, вінавацячы ў перавароце камуністаў. Падобныя акцыі сталі разгортвацца ў іншых гарадах. Газеты таксама звалі вінаватымі камуністаў. Аспрэчанні з боку КПІ не займелі практычна ніякага эфекту.
Палітычнае чышчанне
Хунта ваенных выдаліла са сваіх пастоў усіх тых урадоўцаў і военачальнікаў, якія падазраваліся ў спагадзе КПІ. Парламент і кабінет міністраў былі вычышчаны ад лаяльных Сукарна людзей. Лідары КПІ было неадкладна арыштаваны, многія з іх былі неўзабаве пакараны смерцю. Вайсковыя лідары арганізоўвалі антыкамуністычныя дэманстрацыі ў Джакарце, падчас адной з іх, 8 кастрычніка, быў спалены дашчэнту Джакарцкі штаб КПІ. Былі сфармаваны антыкамуністычныя моладзевыя групы, улучаючы Саюз дзеяння студэнтаў Інданезіі (KAMI), Саюз дзеяння інданезійскай моладзі (KAPPI), Саюз дзеяння ўніверсітэцкіх выпускнікоў Інданезіі (KASI). У Джакарце і на Заходняй Яве, былі арыштаваны больш 10000 актывістаў КПІ, улучаючы знакамітага пісьменніка-раманіста Прамудзья.
Першыя ахвяры адбыліся падчас арганізаваных сутыкненняў паміж арміяй і КПІ, на баку апошніх таксама выступілі некаторыя салдаты і афіцэры, спачувальнікі камунізму. Прыкладам, большая частка Марскога корпуса, Паветраных сіл, і Брыгады паліцыі ([Brimoh]) была на боку КПІ. У пачатку кастрычніка сілы Стратэгічнага камандавання (падначаленыя Сухарта войскі — KOSTRAD) і сілы PRKAD на чале з палкоўнікам Сарва Эдзі Вібова (Sarwo Edhie Wibowo) увайшлі ў Цэнтральную Яву, вобласць з моцнымі камуністычнымі пазіцыямі, тым часам як войскі, у чыёй лаяльнасці хунта сумнявалася, былі распушчаны.
Самыя першыя баі ў горнай мясцовасці Цэнтральнай Явы, здавалася, маглі даць КПІ шанец на доўгі супраціў з магчымасцю ўсталяваць канкуруючы рэжым у гэтых абласцях. Аднак большасць камандуючых у войскі камуністаў спынілі змаганне, як толькі да праціўніка прыбылі першыя сілы падмацавання, хоць некаторыя, як генерал Супарджа (Supardjo), вялі баі на працягу яшчэ некалькіх тыдняў.
Па меры ўсталявання прэзідэнцтва Сухарта працягваліся арышты членаў КПІ, за якімі звычайна вынікалі неадкладныя пакаранні смерцю. У пачатку кастрычніка старшыня КПІ Дыпа Нусантара Айдыт бег у Цэнтральную Яву, аднак быў злоўлены і расстраляны 22 лістапада. Іншы лідар КПІ, Ньёта, быў расстраляны 6 лістапада (прыблізна); Першы намеснік Старшыні PКПІ KI Люкман (en:Lukman) быў пакараны смерцю неўзабаве пасля гэтага.
Забойствы
Забойствы пачаліся ў кастрычніку 1965 года ў Джакарце, і пашырыліся па Цэнтральнай і Усходняй Яве і пазней на Балі, меншыя выбліскі адбыліся на іншых астравах, улучаючы Суматру. Самая масавая разаніна адбывалася ў Цэнтральнай і Усходняй Яве, дзе падтрымка КПІ была самай масавай. Роля арміі ў кожным канкрэтным выпадку забойстваў і пагромаў невыразная. У некаторых абласцях армія прама арганізоўвала і заахвочвала забойствы, і забяспечвала зброяй мясцовыя добраахвотныя групы забойцаў і пагромнікаў. У іншых абласцях, самастойнае лінчаванне адбывалася яшчэ да ўдзелу арміі, хоць у большасці выпадкаў забойства ўсё ж не пачыналіся перш, чым ваярскія часткі не санкцыянавалі гвалт інструкцыяй ці прыкладам. Такім чынам, удзел арміі ў знішчэнні камуністаў на першай стадыі чышчанняў выяўны. Да канца кастрычніка групы набожных мусульманаў далучыліся да чышчанняў камуністаў, іх лідары патрабавалі гэтага, лічачы гэта абавязкам мусульманаў — ачысціць Інданезію ад атэізма. У Джакарце заўважную ролю ў антыкамуністычным чышчанні гуляла студэнцкая арганізацыя KAMI і афіляваныя з ёй структуры.