cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Каспар Хаўзер
Каспа́р Ха́ўзер (раней таксама Каспа́р Га́ўзер, Kaspar Hauser / Casparus Hauser), празваны «Дзіця Еўропы» (як мяркуецца,  — ) — вядомы сваім таямнічым лёсам знайдыш, адна з загадак XIX стагоддзя. Юнак, які практычна не ўмеў хадзіць і гаварыць, быў знойдзены ў Нюрнбергу, у Пяцідзясятніцу 1828 года, быў забіты невядомым праз пяць гадоў. Нягледзячы на ўсе намаганні і велізарную ўзнагароду, прызначаную баварскім каралём, ні сапраўднае імя, ні паходжанне Каспара, ні прычыну яго забойства, ні асобу забойцы вызначыць так і не ўдалося.
Паводле расказаў самога Каспара,, што непадалёк ад Базеля, і гучанне венгерскай і нямецкай моў выклікалі ў яго смутныя ўспаміны дзяцінства, пры тым што ва ўзросце 3 ці 4 гадоў юны Каспар быў заключаны невядомым у падземную камеру, дзе ў поўнай адзіноце жыў да шаснаццаці гадоў, пакуль не быў знойдзены і дастаўлены ў Нюрнберг. У народзе ўпарта хадзілі чуткі, што Каспар — наследны прынц Бадэнскага трона, выкрадзены з калыскі (афіцыйна «памерлы»), трон якога заняў узурпатар. Канчатковага адказу на пытанне, кім быў на самай справе Каспар Хаўзер, няма да цяперашняга часу.
З'яўленне
26 мая 1828 года на рынкавай плошчы Нюрнберга быў заўважаны незвычайны падлетак прыкладна 16-17 гадоў. Яго сустрэў нейкі шавец Вайхман, аб якім вядома толькі, што ён жыў па суседству з. Выйшаўшы з дому паміж чатырма і пяццю гадзінамі папаўдні, ён накіроўваўся да Новай Брамнай вуліцы (Neue Torstraße), дзе сустрэў свайго прыяцеля Бэка. Прыяцелі вырашылі адправіцца за горад, папіць піва і патанцаваць, калі заўважылі непадалёк дзіўнага юнака, які гайдаўся, нібы п'яны, ён знакамі паказваў ім спыніцца. Яны зацікавіліся яго паводзінамі і падышлі бліжэй, пасля чаго незнаёмы спытаў іх, як прайсці да прадмесця Ное Торштрасэ.
Вайхман прапанаваў паказаць дарогу, але, прайшоўшы некалькі крокаў, юнак моўчкі працягнуў шаўцу канверт, адрасаваны «Пану камандуючаму 4-м эскадронам 6-га палка лёгкай кавалерыі. Нюрнберг». Шавец паспрабаваў даведацца ў юнака, хто ён і чаго хоча, але не змог дабіцца зразумелага адказу. Ён давёў юнака да бліжэйшага паста гарадской варты і здаў з рук у рукі салдатам. Адтуль невядомы падлетак быў накіраваны да дома камандуючага пана Фрыдрыха фон Весэніга (von Wessenig), які пражываў у прадмесці.
На думку першага біёграфа Каспара Хаўзера (як пазней сталі называць знайдыша),, Ансельма фон Феербаха, паліцыя горада адразу дапусціла шэраг грубых промахаў, якія ў далейшым не дазволілі па гарачых слядах раскрыць магчымае злачынства, якое па законах краіны ўяўлялася бясспрэчным. Паліцэйскія проста не надалі значэння таму, што адбылося; дакументы па факце выяўлення невядомага мелі шмат прабелаў і супярэчнасцей. Імя шаўца, які даставіў падлетка, засталося невядомым. Яго паказанні, запісаныя невядома кім і з чыіх слоў, відавочна супярэчылі фактам. Напрыклад, ён нібыта запэўніваў, што юнак у адказ на яго пытанне «Адкуль ты ўзяўся?» — адказаў «З Рэгенсбурга» і далей, падышоўшы да Новай брамы, заўважыў, што яна скончана нядаўна і таму так называецца.
Аднак, паводле сведчанняў фон Феербаха, які ўпершыню ўбачыў Каспара Хаўзера праз два месяцы, той тлумачыўся з людзьмі пераважна жэстамі і абрыўкамі слоў, а ў дзень свайго выяўлення і зусім не мог нічога сказаць, акрамя «Не ведаю» і «Хачу быць кавалерыстам, як мой бацька», прычым паўтараў гэтыя фразы чыста механічна, відавочна не разумеючы іх сэнсу. Па здагадцы фон Феербаха, шавец палічыў юнака прыдуркаватым і, па сутнасці, прыдумаў астатняе. Гэтак жа незразумела, як Каспар Хаўзер, які з цяжкасцю трымаўся на нагах, наогул мог прайсці патрэбную адлегласць.
Так ці інакш, знайдыш быў дастаўлены да дома капітана фон Весэніга (паводле іншай крыніцы, Каспар Хаўзер прыбыў самастойна, а фон Весэніг меў званне палкоўніка), куды ўвайшоў, не зняўшы шапкі, і на пытанне слугі, што яму трэба, адказаў, што яго накіравалі ў гэты дом і што ён застанецца тут, заключыўшы пры гэтым: «Хачу быць кавалерыстам, як мой бацька». Пазней слуга расказваў, што юнак здаўся яму да крайнасці змучаным. Знайдыш плакаў, з цяжкасцю трымаўся на нагах і яўна пакутаваў ад голаду і смагі. Слуга (па загадзе гаспадыні, якой за адсутнасцю мужа быў перададзены ліст) прапанаваў яму мяса і піва, аднак малады чалавек выплюнуў і тое, і другое, грымасай выказаўшы сваю агіду. Затое ён прагна з'еў кавалак чорнага хлеба, запіўшы яго шклянкай вады. Спробы распытаць яго нічога не далі, невядомы завучана паўтараў «Хачу быць кавалерыстам, як мой бацька», відавочна не разумеючы, пра што яму кажуць, у выніку чаго слуга зрабіў выснову, што перад ім нейкі дзікун. Паколькі фон Весэніга не было дома, слуга праводзіў незнаёмца ў стайню і прапанаваў адпачыць на ахапку саломы, дзе той і заснуў.
Фон Весэніг прыйшоў дадому праз некалькі гадзін, і ўзбуджаныя дзеці тут жа паведамілі яму пра «дзікуна». Капітан адправіўся ў стайню і паспрабаваў разбудзіць невядомага, але той не рэагаваў на крыкі, штуршкі, плясканні па твары і нават спробу паставіць яго на ногі. У рэшце рэшт, пасля доўгіх намаганняў яго ўдалося прывесці ў прытомнасць (паводле іншых звестак, Весэніг пайшоў будзіць Хаўзера ў суправаджэнні трох афіцэраў, і Каспар прачнуўся імгненна). Убачыўшы яркую кавалерыйскую форму, невядомы выказаў зусім дзіцячае захапленне. З наіўным захапленнем малады чалавек дакрануўся да дзяржальна шаблі Весэніга і ціха прамовіў: «Вось такім я хацеў бы быць». На гэта быў адказ афіцэра, што для кавалерыста той занадта малы ростам і што яму варта паспрабаваць свае сілы ў пяхоце. «Не, не, не ў пяхоту… Я хачу быць вось гэтым…», — усклікнуў малады чалавек. Дамагчыся ад незнаёмца звестак аб яго асобу, па-ранейшаму, не ўдавалася, за выключэннем адной фразы — «Хачу быць кавалерыстам, як мой бацька». На пытанне Весэніга, як яго завуць, юнак сказаў: «Мой апякун казаў мне заўсёды адказваць: „Не ведаю, ваша міласць!“». Агаліўшы, нарэшце, сваю галаву, ён дадаў: «Мой апякун раіў мне заўсёды здымаць капялюш і казаць „Ваша міласць“». Пазней, даючы паказанні перад судом, фон Весэніг прызнаўся, што інфантыльнасць невядомага ніяк не спалучалася з яго меркаваным узростам (юнак выглядаў гадоў на 17, з пушком над верхняй губой), і бравы ваенны быў проста збіты з панталыку. У рэшце рэшт, вырашана было даставіць дзіўнага візіцёра ў паліцэйскі ўчастак.
Каля 8 гадзін вечара зморанага юнака прывялі ў паліцэйскі камісарыят. У гэты час там знаходзілася некалькі малодшых афіцэраў і ніжніх паліцэйскіх чыноў. Спробы дапытаць невядомага па звыклым сцэнарыі — імя, узрост, месца пражывання — нічога не далі. Ад яго можна было дамагчыся толькі трох фраз: «Мой дом» (паводле іншых звестак «Дадому» або «Адвядзіце дадому»), «Не ведаю» і «Хачу быць кавалерыстам, як мой бацька», да чаго дадаваліся слёзы і невыразныя гукі. Юнак, відаць, не ўсведамляў, дзе знаходзіцца, не выказваў ніякіх пачуццяў, яго позірк, рассеяны, як у прыдуркаватага, абыякава слізгаў вакол. Прадпрымаліся спробы ўздзейнічаць на юнака вокрыкамі, але ніякія строгасці не падзейнічалі. Паліцыянты былі зусім збітыя з толку — выпадак відавочна выходзіў за межы звыклага. Аб злачынстве відавочна гаворкі не было, невядомы выклікаў у іх толькі жаль. Спроба накарміць яго мясам і півам скончылася роўна гэтак жа, як і ў мінулы раз, і зноў ён пагадзіўся з'есці кавалак чорнага хлеба і выпіць вады.
Адзін з паліцэйскіх дастаў з кішэні манету. Бліскучы прадмет адразу выклікаў ажыўленне і цалкам дзіцячую рэакцыю. Знайдыш з захапленнем пачаў круціць манету ў руках, пасля чаго стаў паўтараць «конік, конік» (Ross, Ross), жэстамі паказваючы, што манетка падышла б для ўпрыгожвання конскай збруі. Па патрабаванні паліцыі Каспар здолеў сяк-так прачытаць Pater noster.
Нарэшце, хтосьці здагадаўся прынесці яму паперу і чарніла і, практычна не спадзеючыся на поспех, жэстамі прапанаваў напісаць што-небудзь. Аднак невядомы ўпэўнена ўзяў пяро і вывеў на паперы «Каспар Хаўзер». Пад гэтым імем ён і ўвайшоў у гісторыю. Спробы прымусіць яго напісаць назву месца, адкуль ён прыйшоў, канчаліся толькі тым, што юнак паўтараў: «Мой дом. Хачу быць кавалерыстам… Чаму не». Дамагчыся ад яго чаго-небудзь іншага было цалкам немагчыма.
Бо было ўжо позна, спробы ўстанавіць асобу невядомага вырашылі адкласці на заўтра. Аднаму з паліцэйскіх даручылі адвесці Каспара на ноч у Фестнэраву вежу, — мясцовую турму, дзе ўтрымліваліся валацугі. Адлегласць была вельмі невялікай, але Каспар прайшоў яе з велічэзнай цяжкасцю, плакаў і адчуваў сябе дрэнна. Іншая крыніца, наадварот, сведчыць, што затрыманы даволі лёгка для яго самаадчування пераадолеў 90 прыступак вежы, а апынуўшыся, нарэшце, у камеры, сказаў, што ў яго ўжо быў такі пакой. У турме Каспар апынуўся разам з яшчэ адным затрыманым. Юнак упаў на салому і заснуў мёртвым сном.
Вынікі першага агляду. Адзенне. Лісты
Згодна з паліцэйскім вопісам, у момант з'яўлення ў паліцыі на Каспары быў надзеты лямцавы капялюш, пашыты па гарадской модзе, з жоўтай шаўковай стужкай і тонкай палоскай чырвонай скуры, унутры з цяжкасцю распазнаваўся малюнак Мюнхена не вельмі добрай якасці. Вакол шыі быў абкручаны чорны шаўковы шалік. Акрамя таго, на ім была кашуля з грубай тканіны і стракатая не новая камізэлька, а таксама шэрая палатняная куртка сялянскага крою. Больш уважлівы агляд паказаў, што куртка гэтая раней была фракам, але была няўмела перароблена. Фалды былі адрэзаныя, краі зрэзу залатаныя, захаваўся толькі адкладны каўнер. Шэрыя штаны з больш тонкай і мяккай матэрыі, з палатняным лапікам паміж ног, як у штаноў для верхавой язды, належалі, хутчэй за ўсё, конюху або егеру. На нагах у невядомага былі цяжкія батфорты, падбітыя цвікамі, на высокіх абцасах, з прымацаванымі ўнізе конскімі падковамі. Боты відавочна былі яму малыя, іх наскі былі адрэзаныя і пальцы ног тырчалі вонкі.
У кішэнях у Каспара былі знойдзеныя: белая насавая хустка ў чырвоную клетку з чырвонымі ж вышытымі ініцыяламі К. Х., некалькі яркіх ануч чырвонага і блакітнага колераў, пара кішэнных малітоўнікаў, на адным з якіх было ўпрыгожванне ў выглядзе кароны, пасыпанай залатым пяском, ключ, рагавыя пацеркі і некалькі запісак з каталіцкімі малітвамі (падобныя, па словах фон Феербаха, у Паўднёвай Германіі вельмі распаўсюджаны сярод багамольцаў). На некаторых з іх былі адзначаны адрасы друкарань у Зальцбургу, Празе і Бургхаўзене. Змест запісак казаў сам за сябе: «Духоўны шчыт», «Палкая малітва, якую варта паўтараць пастаянна падчас служб», «Малітва анёлу-ахоўніку» і нават запіска, названая «Мастацтва як вярнуць страчаны час і марна патрачаныя гады», што ў дадзенай сітуацыі здавалася змрочнай насмешкай.
У далейшым адзенне Каспара было знішчана з прычыны «драхласці», што выклікала гнеў і абурэнне фон Феербаха, які спрабаваў па бедных слядах аднавіць паходжанне знайдыша. Паводле іншых дадзеных, адзенне хлопца не было старым. Ён быў у яе пераапрануты меркаваным «апекуном» непасрэдна перад першым з'яўленнем Каспара ў свеце людзей пасля яго доўгага знаходжання ў вязніцы. Лёс астатніх прадметаў невядомы, да гэтага часу яны не захаваліся.
Акрамя таго, пры Каспары быў канверт, які змяшчаў два лісты. На вугле канверта былі бачныя тры неразборлівыя літары, якія можна было прачытаць як G.I.R альбо як C.T.R. Лісты былі напісаныя з сапраўднымі або штучнымі арфаграфічнымі памылкамі ў простанароднай, магчыма, некалькі знарочыстай манеры. Першае з іх казала:
Тэкст ліста пераведзены з нямецкай мовы з захаваннем правіл арфаграфіі і пунктуацыі беларускай мовы.
Баварская мяжа месца не названа 1828 г.
Яго Высокаблагароддзю капітану кавалерыі!
Я з ім толькі дабраўся да ноймарскай дарогі, а адтуль ён далей тупаў сам, я яму сказаў, што калі ён стане салдатам, я адразу з'яўлюся і завяду яго дадому, а калі не, я бы з-за яго трапіў у гісторыю.
Выдатны капітан, не мучце вы яго пытаннямі, ён усё роўна не ведае, дзе я ёсць, я яго звёз пасярод ночы, і яму зараз дарогу дадому нізашто не знайсці. Ваш пакорны слуга, імя я вам сваё не скажу, таму што не хачу, каб мяне за гэта пабілі.
У яго пры сабе няма ні гроша, таму што ў мяне ў самога ў кішэні пуста, так што калі не хочаце яго сабе ўзяць, можаце выпусціць яму кішкі або павесіць у сябе над камінам.
У прыкладзенай да ліста кароценькай запісцы, нібыта ад маці Каспара, гаварылася: Тэкст запіскі пераведзены з нямецкай мовы з захаваннем правіл арфаграфіі і пунктуацыі беларускай мовы.
Дзіця ахрышчанае.
Яго завуць Каспарам.
Вам жа трэба будзе яму прыдумаць прозвішча, дзіця аддаецца Вам.
Па выхаванні яго бацька быў кавалерыст.
Калі яму будзе сямнаццаць, адпраўце яго ў Нюрнберг у Шосты полк лёгкай кавалерыі, дзе служыў яго бацька.
Я ж вас прашу яго пакінуць у сябе да сямнаццаці гадоў. Нарадзіўся ён трыццатага красавіка ў годзе 1812.
Я простая бедная дзяўчынка, мне гадаваць дзіця няма чым.
А яго бацька памёр.
Пры тым, што ліст быў напісаны гатычным шрыфтам, а запіска — простаю лацінкай, почырк у тым і ў іншым выпадку быў, відаць, аднолькавы /
Першыя два месяцы
Першую ноч Каспар правёў у турэмнай камеры ў кампаніі нейкага валацугі, затрыманага за п'яныя бясчынствы, чыё імя не захавалася. Яму было даручана паспрабаваць разгаварыцца з суседам, аднак той неўзабаве пераканаўся ў поўнай бессэнсоўнасці падобных спроб і, назваўшы яго «аслом», задаволіўся тым, што разам са сваім з'еў і прынесены Каспару сняданак, — знайдыш па-ранейшаму адмаўляўся ад усяго, акрамя чорнага хлеба і чыстай вады.
Каспарам зацікавіўся наглядчык гарадской турмы Андрэас Хільтэль. Пашкадаваўшы юнака, ён пазбавіў яго ад не надта прыемнай кампаніі валацугі і перавёў у невялікі пакой па суседстве з апартаментамі, у якіх пражывала яго ўласная сям'я. У дзвярах пакоя была зроблена патаемная адтуліна, якая дазваляла Хільтэлю непрыкметна назіраць за Каспарам, які нічога не падазраваў. Налаўчыўшыся ў выкрыцці разнастайных хітрасцей зняволеных, турэмшчык хацеў сам пераканацца, што перад ім не хлус і не прытворшчык. Неўзабаве ён адкінуў усякія сумненні. Сам-насам Каспар паводзіў сябе роўна гэтак жа, як у прысутнасці старонніх — днём сядзеў спіной да сцяны, выцягнуўшы ногі на падлозе і гледзячы перад сабой у нікуды, ноччу — моцна спаў. Хільтэль стаў запрашаць Каспара да сабе, і той у хуткім часе пасябраваў з яго дзецьмі — адзінаццацігадовым Юліюсам і трохгадовай Маргарэт — і нават стаў садзіцца за адзін стол з сям'ёй. Ён па-ранейшаму ўпарта адмаўляўся ад любой ежы, акрамя звыклай для сябе. Таксама ён стаў паступова рабіць поспехі ў мове, лёгка і хутка засвойваючы новыя для сябе словы, у той час як ніжняя сківіца, якая выступала і рабіла яго спачатку падобным на малпу, мала-памалу ўстала на месца.
Пазней Хільтэль узгадваў:
Да гэтага турэмшчык дадаў, што Каспар быў неверагодна брудны, «быццам бы не мыўся з нараджэння», пыл і адмерлы эпітэлій схадзілі з яго пластамі.
Бургамістр Нюрнберга Якаб Фрыдрых Біндэр пачуў пра дзіўнага знайдыша ў той жа дзень або днём пазней. Ён паспрабаваў пагаварыць з юнаком на допыце ў гарадскім магістраце, але, калі не дабіўся нічога новага («Каспар Хаўзер, каталік, хоча быць кавалерыстам, як бацька»), 28 мая 1828 года запрасіў да яго доктара Проя, лекара Нюрнбергскага гарадскога суда, які павінен быў высветліць, гэта хворы ці ашуканец. Выснова Проя была ​​адназначнай — гаворка ідзе пра адзіны ў сваім родзе асаблівы выпадак. У сваім заключэнні Прой робіць выснову: «Гэты чалавек не з'яўляецца ні вар'ятам, ні тупалобым, але ён відавочна быў гвалтоўна пазбаўлены ўсякага чалавечага і грамадскага выхавання».
На працягу некалькіх наступных дзён Біндэр працягваў наведваць знайдыша, часам адзін, часам з сябрамі, пры гэтым старанна і цярпліва выпытваў у яго аб мінулым жыцці, сям'і і месцы знаходжання. У канчатковым выніку, да 7 ліпеня 1828 года яму ўдалося скончыць сваю «пракламацыю» і пасля апублікаваць яе 14 ліпеня таго ж года. Гэты дакумент з'яўляецца, па сутнасці справы, першым, у якім Каспар сам расказвае пра сябе. Акрамя таго, Біндэр запатрабаваў, каб яму далі абодва лісты, знойдзеныя пры Каспары, і пасля ўважлівага даследавання абвясціў ліст «маці» фальшыўкай. Для дакумента, напісанага нібыта 17 гадоў таму, папера і чарніла мелі занадта свежы выгляд. Акрамя таго, почырк у абодвух выпадках быў, на яго думку, адным і тым жа, чарніла выкарыстоўвалася аднолькавае. «Гэты момант, — сказаў на заканчэнне Біндэр, — вераломны і злачынны іх аўтар выпусціў з-пад увагі» ).
У хуткім часе Каспар стаў знакаміты. «» у гэты час былі як раз модным феноменам, ва ўсіх на слыху яшчэ заставалася гісторыя Віктара, дзікага хлопчыка з Аверона, які памёр якраз у год з'яўлення Каспара. Навіна распаўсюдзілася імгненна, дайшоўшы да Нью-Ёрка, Бостана і Філадэльфіі. Газеты перадрукоўвалі рэпартажы адна ў аднае і наперабой прадказвалі, кім можа быць знайдыш на самай справе. Да Каспара пачалося сапраўднае паломніцтва, людзі ішлі літаральна натоўпамі, каб убачыць новы цуд. Хтосьці задавольваўся тым, што проста глядзеў ці абмяркоўваў яго з прыяцелямі, хтосьці спрабаваў растлумачыць (словамі або жэстамі), падспудна навучаючы Каспара новым для яго навыкам і звычаям, прынятым у чалавечым грамадстве.
Бургамістр Біндэр, які ўзяўся апекаваць Хаўзера, не перашкаджаў наведванням шматлікіх наведвальнікаў у разліку на тое, што хто-небудзь з іх пазнае яго ці паведаміць пра яго якія-небудзь падрабязнасці. Больш таго, да юнака быў прыстаўлены сяржант, у чые абавязкі ўваходзіла вадзіць маладога чалавека па шматлюдных месцах: яны бывалі на плошчах, у парках, у піўных і г. д. Мноства лекараў, юрыстаў і вучоных прапаноўвалі свае паслугі і веды ў разгадцы таямніцы Каспара Хаўзера, — так усхваляваў усю краіну яго лёс. Утрымліваўся Хаўзер за кошт Нюрнбергскага муніцыпалітэта і ўвесь гэты час лічыўся яго пестуном.
Магчыма, з-за газетнай шуміхі або нейкім іншым спосабам навіна аб знайдышы дайшла да, галоўнага суддзі апеляцыйнага суда Ансбаха , які праславіўся тым, што ў заканадаўчым парадку забараніў у Баварыі прымяненне катаванняў. 15 ліпеня, адразу пасля выхаду з друку «Пракламацыі» Біндэра, Феербах накіраваў бургамістру рэзкі пратэст, патрабуючы неадкладна выключыць гэты матэрыял з друку, бо ён можа спудзіць злачынца і прымусіць яго прыняць меры, каб замесці сляды. На яго думку, для высвятлення ўсіх абставін справы трэба было правесці правільнае расследаванне і ўсе матэрыялы неадкладна перадаць у суд вышэйшай інстанцыі. Нюрнберг адказаў неадкладна, папрасіўшы прабачэння за сваю неасцярожнасць. Па запэўненнях Біндэра, «пракламацыі» паспелі апублікаваць толькі дзве мясцовыя газеты, і працэс быў спынены ў самым пачатку. Але, нягледзячы на ўсе намаганні, распаўсюджванне сенсацыі спыніць не ўдалося. У наступным годзе толькі ў нямецкамоўных газетах (Германскага саюза і Аўстрыі) з'явілася 25 артыкулаў, прысвечаных Каспару, усяго ж за першыя тры гады з друку выйшла каля 70 кніг і брашур аб «Нюрнбергскім знайдышы».
11 ліпеня фон Феербах разам з некалькімі сябрамі наведаў Каспара. Ён таксама прыйшоў да высновы, што той не з'яўляецца ні вар'ятам, ні падманшчыкам, што ён проста хлопчык, якому патрэбныя сям'я і дом. Бясконцыя натоўпы наведвальнікаў стымулявалі цікавасць Каспара да ўсяго навакольнага і пастаянна дастаўлялі яму новыя звесткі аб навакольным свеце, але ў той жа час падвяргалі яго нервовую сістэму сур'ёзнаму выпрабаванню. Як сказаў на заканчэнне фон Феербах, далей гэта працягвацца не можа, і калі Каспара не пазбавіць ад назойлівай цікаўнасці, ён «загіне ад нервовай ліхаманкі або ператворыцца ў прыдуркаватага». Асцярогі гэтыя неўзабаве спраўдзіліся — некалькімі днямі пазней Каспар небяспечна захварэў, і доктар Остэрхаўзэн, які лячыў яго, заключыў, што гаворка ідзе пра нервовую ліхаманку, выкліканую празмернай колькасцю новых уражанняў.
Фізічны стан
Паводле дакументаў той эпохі, Каспар у момант свайго першага з’яўлення быў ​​юнаком каля 1,5 м росту, прапарцыянальна складзеным, шырокім у плячах. з’явіліся ў яго толькі праз тры гады, што з упэўненасцю дазволіла вызначыць яго ўзрост як 16-17 гадоў. Мяккія валасы светла-каштанавага колеру віліся буйнымі кольцамі, колер твару быў бледным, але гэта не надавала юнаку хваравітага выгляду. Кісці рук маленькія, вытанчаныя, мяккія і слабыя, ступні, якія, відаць, не прывыклі да абутку, таксама былі маленькімі, падэшва мяккай, як у немаўляці, у момант яго прыходу ў паліцэйскі ўчастак пакрытая пухірамі ад цеснага абутку. На абедзвюх руках сляды прышчэпак ад воспы, на правай каля локця — след нядаўняга ўдару палкай.
Калі Каспар плакаў, яго твар скажаўся грымасай, калі быў задаволены, усміхаўся нібы немаўля. Вялікія блакітныя вочы былі яркімі і жывымі, але спачатку цалкам пазбаўленымі выразу. Таксама, нібы немаўля, ён амаль не мог карыстацца рукамі, у звычайным становішчы трымаючы пальцы растапыранымі ў розныя бакі, злучыўшы вялікі палец з указальным у кола. Пры неабходнасці ўзяць які-небудзь прадмет ён дзейнічаў усёй рукой. Што тычыцца хады, то рухаўся ён з вялікай цяжкасцю, пагойдваючыся і адразу ж робячы наступны крок, каб пазбегнуць падзення. Найменшая перашкода неадкладна прымушала яго спатыкацца і падаць. Падымацца і спускацца па лесвіцы ён доўгі час не мог без старонняй дапамогі. Падчас медыцынскага агляду Каспар нечакана ад слабасці сеў на падлогу, выцягнуўшы ногі, застаючыся ў такім становішчы да канца, знаходзячыся ў апатычным стане, безуважны да пытанняў і пагроз.
Доктар Прой у сваім медыцынскім заключэнні абапіраецца на аб’ектыўныя дадзеныя. Тут варта згадаць істотны феномен, звязаны з каленямі. Прой апісвае яго так: «Абодва калены маюць своеасаблівую будову. Галоўкі суставаў голені і сцёгнаў моцна адступаюць назад, у той час як у пярэдняй сваёй частцы моцна скрыўленыя, і прыкметна апускаюцца разам з каленнаю рэпкаю; таму, калі Хаўзер садзіцца на плоскую паверхню, яго ногі ляжаць так, што праз падкаленную ямку наўрад ці можна прасунуць ліст паперы, у той час як у іншых людзей лёгка праходзіць сціснуты кулак. Гэта назіранне асабліва важнае таму, што яно пацвярджае далейшыя апавяданні Каспара Хаўзера аб яго зняволенні. Акрамя таго, можна такім спосабам яшчэ раз вызначыць момант яго зняволення ў клетку, у якой ён мог толькі сядзець. Ясна, што толькі ў маленькага дзіцяці, косткі якога яшчэ гнуткія, такая няправільная будова можа быць выклікана шматгадовым сядзеннем».
Страўнік Каспара не быў прыстасаваны да іншай ежы і пітва, чым вада і чорны хлеб, пах любой іншай ежы (за выключэннем паху кропу, кмена і аніса) выклікаў у яго агіду. Спроба падмяшаць у ваду пару кропель віна ці кавы канчалася тым, што ў Каспара пачыналіся ваніты, на целе выступаў пот, і яшчэ нейкі час ён мучыўся з галаўным болем. Спроба аднойчы паднесці яму спірту пад выглядам вады скончылася тым, што ад аднаго паху знайдыш страціў прытомнасць і прабіў бы галавой шкляныя дзверы, каб яго не схапіў на рукі адзін са сведкаў здарэння. Малако, кіпячонае або сырое, выклікала ў яго цяжкае расстройства жывата. Аднойчы да хлеба дадалі маленечкі кавалачак мяса, але Каспар неадкладна вызначыў яго па паху і есці адмовіўся. Калі ж яго вымусілі гэта зрабіць, ён цяжка захварэў. Такую ж агіду выклікаў у яго пах ружы, рэзкі гук мог прывесці да канвульсій, яркае святло сляпіла і прымушала моргаць. Час ад часу знайдыш меў звычай застываць, гледзячы ў пустэчу, і не рэагаваў ні на якія знешнія раздражняльнікі.
Усе медыцынскія назіранні Прой яшчэ раз абагульніў у больш познім падрабязным медыцынскім заключэнні. Ён прыходзіць да высновы, што «Каспар Хаўзер сапраўды з ранняга дзяцінства быў аддалены ад чалавечага грамадства і змешчаны ў такое месца, куды не трапляла дзённае святло, і ў гэтым стане ён заставаўся да таго моманту, калі аднойчы, нібы з нябёсаў, з’явіўся сярод нас. І гэтым анатамічна-фізіялагічна даказана, што Каспар Хаўзер не ашуканец».
Фон Феербах, што ўпершыню пабачыў Каспара 11 ліпеня 1828 г., успамінаў, што твар у юнака быў асіметрычным, левы бок здаваўся зведзенай курчай і часта тузаўся ад ціка, прычым гэты ж цік распаўсюджваўся на ўсю левую палову цела. Асабліва да канвульсіўных рухаў была схільная левая рука. У далейшым, зрэшты, гэтая асаблівасць таксама знікла без следу.
Незвычайны лёс Каспара Хаўзера, устаноўлены пошукамі Біндэра і замацаваны аўтарытэтным заключэннем Проя, стаў крыніцай разнастайных здагадак: выказваліся гіпотэзы аб тым, што Каспар мог нарадзіцца ў выніку незаконнай сувязі, што ён сын духоўнай асобы або шляхетнай дамы; лічылі яго ахвярай якой-небудзь інтрыгі з-за спадчыны.
Узровень псіхічнага развіцця
Розум Каспара сапраўды ўяўляў сабой tabula rasa. Як нованароджаны, Хаўзер бачыў вакол сябе толькі мітусню каляровых плям і форм. Усіх людзей без адрознення полу і ўзросту знайдыш назваў «Bua» (гэта значыць «хлопчык»), адрозніваючы іх па вопратцы, прычым відавочную перавагу аддаваў яркім жаночым сукенкам, і адзін раз нават пашкадаваў, што сам не нарадзіўся дзяўчынкай. Уся астатняя жыўнасць — як жывёлы, так і птушкі — была для яго «конікамі» (Ross). Прыязнасць у яго выклікалі «конікі» белага колеру, чорных ён проста баяўся, і калі аднойчы здарылася, што чорная курыца накіравалася ў яго бок, ён з крыкам паспрабаваў ад яе ўцячы. Калі верыць больш познім назіранням фон Феербаха, больш за ўсё Каспару падабаўся чырвоны колер, следам за ім ішоў жоўты (асабліва залацісты, бліскучы), да белага ён быў абыякавы, зялёны і чорны пужалі яго. Убачыўшы аднойчы яблыню з чырвонымі яблыкамі, ён пашкадаваў, што лісце таксама не афарбаванае ў чырвоны колер. Разглядаць пейзажы яму больш за ўсё падабалася праз чырвонае шкло.
Наогул яго прыцягвала ўсё яркае. Убачыўшы ўпершыню агеньчык свечкі, знайдыш паспрабаваў схапіць яго пальцамі, але апёкся і заплакаў. Пры выглядзе першага снегу ён выскачыў на двор і з дзіцячай непасрэднасцю пачаў хапаць сняжынкі, але неўзабаве вярнуўся з чырвонымі змёрзлымі рукамі, крычучы, што «белае кусаецца».
У першы раз убачыўшы сваё адлюстраванне ў люстэрку, ён паспрабаваў схапіць рукамі свайго «двайніка». У іншы раз, калі з мэтай напалохаць на яго накіравалі лязо шаблі, Каспар застаўся на месцы, з цікаўнасцю разглядаючы незнаёмы прадмет.
У першыя дні, прыгнечаны колькасцю новых уражанняў, ён не рэагаваў на бой вежавага гадзінніка і гукі званоў, затым, нарэшце, звярнуў на гэта ўвагу і доўгі час з цікавасцю слухаў. Калі аднойчы міма акна прайшла з песнямі і музыкай вясельная працэсія, Каспар прагна глядзеў і слухаў, і нават калі апошнія гукі замерлі ўдалечыні, працягваў чакаць. Аднак, як толькі яму паказалі ваенны парад, хлопчык забіўся ў канвульсіях. Калі яму далі пяро і паперу, ён пачаў засяроджана пакрываць старонку літарамі і складамі, як гэта робяць дзеці, якія засвойваюць пісьмо. Адна з такіх старонак уся была спісана словамі «Каспар Хаўзер», якія ён, мабыць, яшчэ сам слаба разумеў.
Кожны дзень Каспара прыводзілі ў паліцэйскі камісарыят, па-першае, каб вывучыць лепей, а па-другое, каб ён сам паступова прывыкаў да людзей. У хуткім часе паліцэйскія прывыклі да знайдыша і нават песцілі яго, дорачы яркія стужачкі або манеткі, з-за чаго ён прыходзіў у захапленне, паўтараючы «конік, конік», і спрабуючы данесці да іх нешта на сваёй беднай мове. У рэшце рэшт адзін з салдат дзеля эксперыменту прынёс яму цацачнага драўлянага каня. Поспех перасягнуў усе чаканні — Каспар узрадаваўся яму, «нібы старому сябру, чыйго вяртання доўга чакаў», і аж да таго, як прыйшоў час адыходзіць, не раставаўся з конікам, упрыгожваючы яму шыю манеткамі, стужачкамі і ўсім, што паспеў за гэты час атрымаць ад паліцэйскіх. Знайдыш горка плакаў, калі прыйшоў час ісці да сябе; забраць цацку з сабой у яго проста не хапала сіл.
Свой клопат ён распаўсюдзіў і на жывога каня, якая належаў турэмшчыку, і паспрабаваў паднесці яму вады. На яго вялікае здзіўленне, вусны жывёлы заварушыліся, што знайдыш растлумачыў як агіду. Турэмшчык яму растлумачыў, што «гэты конік не любіць піць», пасля чаго Каспар неадкладна спыніў свае спробы. У іншы раз адзін з конікаў, якога ён цягнуў за сабой за павадок, праваліўся заднімі нагамі ў расколіну ў падлозе, у той час як пярэднія апынуліся высока ў паветры. Каспар прыйшоў ад гэтага ў поўнае захапленне і не раз паўтараў гэта перад гледачамі, пакуль турэмшчык не забараніў яму гэта рабіць, чаму знайдыш са слязьмі, але ўсё ж падпарадкаваўся. Наогул, ён адрозніваўся на рэдкасць мяккім і незласлівым характарам, чым хутка выклікаў усеагульную любоў. Яго падпарадкаванне вышэйстаячым было абсалютным, у тым, што тычыцца ўчынкаў, ён ні на кроплю не адыходзіў ад таго, што сказаў «спадар бургамістр», «спадар Даўмер» або «спадар наглядчык», у той час як у размовах па-ранейшаму лічыў сябе зусім свабодным. На пытанне фон Феербаха, чаму ён робіць іменна так, Каспар даў адказ, што гэтаму навучыў яго «чалавек, які з ім быў заўсёды».
Што тычыцца рэлігійных паняццяў, то яны былі яму зусім чужыя, усе спробы некалькіх пастараў навучыць яго паняццям пра хрысціянства і пра Хрыста разбіваліся нібы бы аб глухую сцяну. Каспар моўчкі глядзеў на пастараў, відавочна не разумеючы ні слова. У грашах ён зусім не разбіраўся, аддаючы перавагу толькі новым і бліскучыя манеткам перад сцёртымі і старымі, не маючы ўяўлення аб іх пакупніцкай здольнасці.
Зрэшты, перыяд дзіцячых гульняў працягваўся параўнальна нядоўга, і новым захапленнем Каспара сталі малюнкі і гравюры, якімі ён упрыгожваў сцены свайго пакоя. З часам ён і сам праявіў сябе здольным мастаком, і гэты запал да малявання, верагодна, стаў прычынай яго гібелі. Ансельм фон Феербах, які наведаў яго 11 ліпеня ў суправаджэнні «палкоўніка фон Д., дзвюх дам і двух дзяцей», адзначыў, што нягледзячы на тое, што ў пакоі Каспара грувасціліся сотні алавяных салдацікаў, цацачных сабачак і драўляных конікаў, прынесеных чуллівымі гараджанамі, гульні ўжо перасталі яго цікавіць. Фон Феербах адзначыў толькі асаблівую акуратнасць, з якой юнак складаў і парадкаваў свае рэчы, зноў і зноў размяшчаючы іх у строгім парадку. Затое яго захапіла маляванне, ён упарта дамагаўся падабенства малюнка з маляваным прадметам і дзіцячых рысункаў у тэхніцы «палка-палка-агурок» з рэальным чалавекам, у чым таксама неўзабаве дасягнуў поспеху.
Варта таксама заўважыць, што, паводле слоў самога Каспара, ён спачатку не ўмеў адрозніваць аб'ёмныя прадметы ад намаляваных. Так, намаляваны на паперы круг і рэальна існуючы шар для яго былі адным і тым жа, пірамідка і намаляваны трохвугольнік не адрозніваліся адзін ад аднаго. Толькі пазней, у працэсе гульні ён навучыўся адрозніваць зрокавыя і тактыльныя ўражанні паміж сабой. Памер прадмета, вызначаны глядзельна, таксама часта ўводзіў яго ў зман, манетка, паднесенага да вока, здавалася роўнай па велічыні дому, які яна закрывала. Таксама ён не ўмеў зрокам вызначаць адлегласць да прадмета; нібы немаўля, Каспар спрабаваў схапіць вежавы гадзіннік, з выгляду цалкам дасягальны.
Гаворка яго была ў той час яшчэ наборам асобных мала звязаных паміж сабой слоў. Ніякага паняцця пра граматыку ў знайдыша не назіралася — скланенні і спражэнні, зрэшты, як і нямецкія дапаможныя дзеясловы, адсутнічалі начыста, нібы іншаземец Каспар выказваўся ў манеры «я казаць, вы разумець». Таксама звяртацца да яго на «ты» было зусім бессэнсоўна, ён рэагаваў толькі на імя «Каспар» і сам пра сябе казаў выключна ў трэцяй асобе. Што тычыцца семантыкі, то і тут яго паняцці былі вельмі расплывістыя, адно і тое ж слова магло пазначаць цэлы круг паняццяў. Так, любы вялікі або аб'ёмны прадмет называўся на яго мове «гарой»; маючы на ўвазе аб'ёмны жывот нейкага візіцёра, Каспар назваў яго «чалавекам з вялікай гарой». Дама з доўгім шалем на плячах называлася на яго мове «дамай з прыгожым хвастом». Аднак размаўляў ён без прыкметных цяжкасцей, не заікаўся і не вышукваў словы, хоць іх запас усё яшчэ заставаўся досыць бедным.
Памяць у знайдыша была неверагодна ўчэпістай, яму хапала аднаго разу, каб запомніць аблічча кожнага візіцёра і пазней без запінкі назваць яго па імені. Калі ў некалькіх наведвальнікаў прозвішчы супадалі, ён адрозніваў іх па імёнах або якой-небудзь знешняй прыкмеце. Аднойчы дзеля эксперыменту доктар Оберштайн прынёс яму букет кветак, назваўшы кожную кветку, пасля чаго Каспару было лёгка пазнаваць кветкі і правільна іх вызначаць. Ж. Ленотр паведамляе меркаванне нейкага неназванага прафесара (магчыма, Даўмера) аб нібыта, або, у тэрмінах навукі XIX стагоддзя, магнетычных здольнасцях Каспара Хаўзера — «магнетычны» суб'ект незвычайнай сілы Каспар быццам бы мог знаходзіць схаваныя золата і алмазы. У ліку іншых невытлумачальных асаблівасцей паводзін Хаўзера гэты аўтар называў наступнае: беручы за сталом у рукі сярэбраную лыжку, Каспар не мог ёй карыстацца, бо рука яго пачынала міжвольна дрыжаць, так што ён вымушаны быў пераставаць есці і мяняць лыжку на стальную. Невытлумачальная сутарга час ад часу зводзіла яго вусны пры піцці са шклянкі, у гэтыя хвіліны ён адчуваў вакол рота холад і здранцвенне. Часам у яго здараліся галюцынацыі, якія праяўляліся ў тым, што, па яго словах, яго наведвалі невядомыя асобы, з якімі Каспар Хаўзер уступаў у дыялог, пры гэтым яму было цяжка адрозніць уяўнае і сапраўднае.
Колькасць новых уражанняў душыла Каспара. Ён прызнаўся фон Феербаху, што хацеў бы зноў апынуцца ў сваёй падземнай каморцы, дзе ў яго «ніколі не балела галава». На заўвагу фон Феербаха, што «чалавек, які з ім быў» — злачынец і яго трэба пасадзіць у турму, ён тут жа запярэчыў, што гэты чалавек не зрабіў яму нічога дрэннага, пры тым што пазбавіў звестак аб знешнім свеце. Караць, на думку Каспара, варта было таго, хто распарадзіўся змясціць яго ў каморку, сам жа турэмшчык ні ў чым не вінаваты. У той жа час псіхіятр Карл Леанхард здзіўляўся, што дзіця наогул магло выжыць ва ўмовах, апісаных Хаўзерам, а тым больш не ператварыцца ў клінічнага ідыёта.
Успаміны пра мінулае
Як было ўжо сказана, бургамістр Біндэр з усіх сіл спрабаваў высветліць у юнака, дзе ён жыў раней і як правёў дзяцінства і юнацтва. У адзін з дзён паліцыянты нават правялі невялікі эксперымент. Лагічна падумаўшы, што пры сваім слабым фізічным развіцці Каспар не мог далёка сысці, яны вазілі яго па вуліцах горада, спадзеючыся, што ён пазнае свой ​​дом. Аднак эксперымент нічога не даў.
Біндэр, зрэшты, не адчайваўся. З дапамогай слоў, жэстаў, здагадак, калі даводзілася літаральна дадумваць абрыўкі слоў, якімі Каспар размаўляў на той момант, ён па крупінках «выцягваў» з Каспара звесткі. Яго намаганні ў рэшце рэшт дазволілі скласці так званую «пракламацыю Біндэра», якая стала затым асновай далейшага пошуку. Ансельм фон Феербах справядліва ўсумніўся ў ісціннасці гэтага апавядання і палічыў, што яно могло быць дадумана. Аднак у агульных рысах яно, мабыць, адпавядала рэчаіснасці, бо значна пазней Каспар, ужо навучыўшыся досыць выразна выказваць свае думкі, у цэлым пацвердзіў сказанае.
Коратка кажучы, пракламацыя Біндэра зводзілася да наступнага. Колькі Каспар памятаў сябе, ён увесь час знаходзіўся ў маленькай каморцы, у якой нельга было ні ўстаць, ні легчы на ўвесь рост. Цэлымі днямі ён сядзеў, прыхінуўшыся спіной да сцяны, або поўзаў па падлозе. У каморцы было два акны, забітыя дошкамі так, што ўнутр амаль не пранікала святло, і таму ўнутры стаяў як бы вечны змрок. Акрамя таго, у каморцы была печ, якую тапілі звонку, і дзверы, пастаянна замкнутыя, якія зноў жа звонку толькі і можна было адкрыць. У падлозе была праведзена дзірка, унутры яе знаходзілася нешта накшталт начнога гаршка.
Калі цямнела канчаткова, Каспар уладкоўваўся спаць, таксама паўседзячы. Калі віднела, прачынаўся і знаходзіў побач з сабой кавалак чорнага хлеба і кружку вады, начны гаршчок быў кімсьці апарожнены. Калі хлеба хапала пастаянна, то здаволіць смагу атрымлівалася не заўсёды. Часам вада мела «дрэнны смак», і, выпіўшы яе, Каспар засынаў. Калі ён прачынаўся, пазногці яго былі падстрыжаныя, адзенне (якое складалася заўсёды з кашулі і кароткіх штонікаў) змянялася. Кампанію ў гэтым падзямеллі складалі яму два драўляныя конікі і драўляны сабачка, выразаныя са светлага дрэва, якіх Каспар дзень напралёт вазіў па падлозе ў розных напрамках і ўпрыгожваў абрыўкамі паперы. У запісах Біндэра ёсць намёк на тое, што Каспар гаварыў са сваімі цацкамі. Іншая справа, што слоўнік яго быў вельмі бедным і не перавышаў 50 слоў. Пра існаванне знешняга свету і якіх-небудзь жывых істот Каспар нават не падазраваў. У каморцы панавала поўная цішыня, туды не даносілася ні спеваў птушак, ні людскіх галасоў.
, апісваючы каморку Хаўзера, дапаўняе, што яна ўяўляла сабой даволі вузкае, выцягнутае ў даўжыню памяшканне з земляной падлогай і дашчанай столлю, шчыліны якой днём нязначна прапускалі святло. Яна нагадвала падзямелле, а хлопчык пастаянна знаходзіўся на бруднай зямлі, апрануты толькі ў кашулю і штаны на шлейках. Уся абстаноўка складалася з саламянага матраца і кафлянай печкі ў выглядзе пчалінага вулля. Аднойчы «чалавек, які заўсёды з ім быў», увайшоў да яго басанож, нізка нагнуўшыся, каб прайсці пад столлю, паклаў да яго на калені дошку, побач паклаў малітоўнікі і, уладкаваўшы зверху кавалак паперы, пачаў, стоячы ззаду, вадзіць па паперы рукой Каспара з заціснутым у ёй пяром. Хлопчык быў у захапленні ад гэтай новай гульні, не разумеючы, што атрымліваецца ў выніку.
«Чорны чалавек» патлумачыў хлопчыку, што кожную ноч ён прыносіць яму хлеб і ваду, а зараз той павінен навучыцца чытаць і пісаць. З тых часоў кожныя пяць дзён яго настаўнік прыходзіў да яго з урокамі. Каспар старанна навучаўся і быў кемлівым, але настаўнік быў строгі і нярэдка біў яго палкай па правай руцэ за самыя дробныя правіннасці. Каспар зусім не ўяўляў, колькі часу прабыў ён у сваёй каморцы, але незадоўга да таго, як апынуўся ў Нюрнбергу, «чалавек, які з ім заўсёды быў», даволі моцна ўдарыў яго па руках палкай у пакаранне за занадта шумную гульню, пасля чаго хлопчык стаў паводзіць сябе асцярожней.
Аднойчы ноччу настаўнік Каспара грубымі рухамі разбудзіў юнака, узваліў яго на спіну і вынес вонкі, пасля чаго, па словах Каспара, «стала зусім цёмна» — іншымі словамі, хлопчык страціў прытомнасць. Ён не ведаў, колькі часу прайшло пасля таго, як невядомы падняўся з ім уверх па ўзгорку або па лесвіцы, але затым яго накармілі, невядомы паставіў яго на ногі, і абхапіўшы ззаду рукамі, стаў вучыць хадзіць. Такім чынам, сяк-так пераступаючы, Каспар, прасоўваўся наперад. Невядомы раз за разам паўтараў фразу пра кавалерыста, пакуль хлопчык не запомніў яе напамяць, не разумеючы, што яна значыць. Кожная спроба падняць галаву перарывалася вокрыкам і загадам глядзець сабе пад ногі. Некалькі разоў, калі ён стамляўся, яго клалі на зямлю ўніз тварам, потым зноў уздымалі, і шлях працягваўся. Так яны ішлі ўдваіх два дні і дзве ночы. Нягледзячы на праліўныя дажджы, яны не спыняліся на адпачынак у заезных дварах, не размаўлялі са сустрэчнымі сялянамі, спалі на голай і бруднай ад дажджу зямлі. На трэці дзень невядомы перапрануў Каспара ў чыстую вопратку, апрануў на яго чаравікі, пасля чаго ісці стала куды больш балюча, і, паказаўшы на рады дамоў удалечыні, назваў іх «вялікай вёскай», навучыўшы, што пытаць і як шукаць дарогу да Новых варот, сунуў яму ў рукі канверт, знікшы ўжо назаўсёды.
Аналізуючы гэтае апавяданне, Ансельм фон Феербах заўважыў, што няма чаго здзіўляцца хваляванню, што выпала на долю дзіцяці, калі на яго раптам наваліліся гукі і фарбы знешняга свету. Цалкам магчыма нават, што Каспара везлі на калёсах у той час як ён быў без памяці, або ў яго пітво зноў падмяшалі опій, такім чынам, вызначыць, колькі часу працягваўся шлях, аказалася немагчымым. Феербах заўважыў таксама, што момант з'яўлення быў ​​абраны выключна ўдала — на Тройцын дзень насельнікі Нюрнберга мелі звычай адпраўляцца прэч з горада, і шанец з'явіцца незаўважанымі быў вельмі вялікі. Сам Біндэр меркаваў, што невядомы, які даставіў Каспара ў Нюрнберг, добра ведаў горад і наваколлі і, цалкам верагодна, у мінулым служыў у гарадскім гарнізоне або ў адным з палкоў.
Назіранні Даўмера
18 ліпеня 1828 года Каспар канчаткова перабраўся ў дом да прафесара. Даўмер быў толькі на 12 гадоў старэйшы за свайго падапечнага. Малады, нежанаты мужчына, ён жыў з маці і сястрой. Даўмер быў вучнем Ф. В. Шэлінга і Г. В. Ф. Гегеля і пазней стаў для апошняга гувернёрам пры яго малалетніх дзецях. Раней Даўмер выкладаў у гімназіі Св. Эгідзія ў Нюрнбергу, але зрок, які хутка пагаршаўся, прымусіў яго ва ўзросце 28 гадоў пакінуць гэты пост. Сучаснікі характарызавалі яго як «дзівака», але ў той жа час гэта быў шырока адукаваны чалавек, гуманіст, паэт і філосаф, знаўца гамеапатыі і заснавальнік (у 1840) таварыства па барацьбе з жорсткасцю ў адносінах да жывёл. Для таго, каб Каспар не стамляўся, яго настаўніку было загадана не пускаць да яго бяздзейных наведвальнікаў, у той час як паліцыя павінна была назіраць за выкананнем парадку па-за домам.
Каспар жыў у доме Даўмера да кастрычніка 1829 года, і Даўмер на працягу ўсяго часу вёў дзённік, у якім старанна адзначаў падзеі з жыцця свайго падапечнага і яго поспехі ў авалоданні навукамі і прывыканні да чалавечага грамадства. Гэты дзённік, доўгі час лічыўся згубленым, у сярэдзіне XX стагоддзя быў знойдзены Джэфры Мэсанам і апублікаваны на нямецкай мове.
У гэты час знайдыш быў упершыню па-сапраўднаму шчаслівы. У яго з'явіўся ўласны пакой і сапраўдны ложак — раскоша да гэтай пары яму невядомая. Пазней Каспар запэўніваў, што, лежачы ў гэтым ложку, ён пачаў бачыць сны (хоць першы час не ўмеў адрозніваць сон ад явы і расказваў аб тым, што яму прыснілася, як пра рэальныя падзеі). Тут яго навучылі чытаць, пісаць, маляваць і нават граць на клавесіне. Разумовыя здольнасці Каспара ў той час развіваліся з хуткасцю, якая здзіўляла нават яго настаўніка — ужо к канцу жніўня ён навучыўся гаварыць і пісаць (хоць і з арфаграфічнымі памылкамі), складна выказваць свае думкі, зацікавіўся ўласным мінулым і сваёй страчанай сям'ёй.
Першы час Каспар, па назіраннях Даўмера, не адрозніваў адзін ад аднаго нават людзей і жывёл. Ён адчытваў коней і быкоў за тое, што яны пакідаюць гной на вуліцы, спрабаваў вучыць кошку есці лапамі замест таго, каб тыцкацца пысай у міску; шэрага ж ката, на яго думку, трэба было адмыць дабяла. Што тычыцца раслін, то яны, на думку Каспара, былі ўтыркнуты ў зямлю і абвешаны лісцем гэтак жа, як калядную ёлку абчапляюць цацкамі. Ударыць дрэва значыла прычыніць яму боль. Нежывыя прадметы валодалі, на яго думку, пачуццямі і жаданнямі. Убачыўшы аднойчы распяцце, Каспар у слязах стаў прасіць «не мучыць гэтага небараку», але растлумачыць яму, што ён бачыць перад сабой толькі выяву, было няпроста. Аднак праз некаторы час ён навучыўся гэтаму, а таксама стаў разумець і цаніць гумар і разам з астатнімі смяяцца з жартаў. Маці і сястра Георга Даўмера прывязаліся да знайдыша. Тут ён знайшоў для сябе сям'ю, якой дагэтуль не меў. Акрамя таго, ён прывык да шматлікіх візітаў сяброў Даўмераў. Так, іх увесь час наведвалі фон Феербах, барон фон Тухер і іншыя.
Усе пяць пачуццяў у знайдыша былі неверагодна абвостраныя. У царкоўным двары ён адчуваў трупны пах, лёгка чытаў у змярканні і адрозніваў на небе сузор’і, нябачныя для іншых няўзброеным вокам, у цемры мог адрозніць колеры прадметаў, чуў найменшы гук, адчуваў скурай рух паветра (да яго нельга было падкрасціся ззаду, застаўшыся незаўважаным), а таксама адрозніваў на навобмацак металы і называў іх. Цікавыя былі вопыты з магнітам. Калі яго падносілі да Каспара з боку паўночнага полюса, той запэўніваў, быццам магніт усмоктвае паветра і цягне яго да сябе, паўднёвы ж полюс, наадварот, «дзьмуў яму ў твар». Вопыты паўтараліся неаднаразова, прычым спецыяльна абстаўляліся так, каб Каспар не мог бачыць, які з палюсоў быў да яго накіраваны, але вынік не мяняўся. Паступова з назапашваннем інфармацыі гэтыя дзіўныя здольнасці губляліся, але ў бытнасць Каспара ў доктара Даўмера яшчэ праяўляліся ў поўную сілу.
Асаблівым клопатам для прыёмнай сям'і Каспара было прывучыць яго да ежы, больш прыдатнай для арганізма, які расце, чым хлеб і вада. Спачатку яму спецыяльна сталі варыць агароднінныя супы на вадзе, паступова павялічваючы колькасць гародніны, што ён сам успрымаў як паляпшэнне смаку, дзівячыся, чаму гэта адбываецца. Разам з хлебам ён прывучаўся ёсць выпечку, сухую гародніну, затым у суп сталі дадаваць некалькі кропель мяснога булёна, а да хлеба прыкладаць кавалачкі разваранага мяса. Гэта разнастайнасць хутка дала свой вынік. Каспар пачаў расці, дадаўшы за год 5 см.
Доктар Даўмер навучыў яго гуляць у шахматы, чаму Каспар пазней аддаваўся з запалам, і паступова прывіваў любоў да прыроды — разам з ім Каспар стаў працаваць у садзе, выконваючы нескладаныя заданні. Ён быў вельмі дапытлівы і ўсё запамінаў, аднак усё гэта слабела па меры таго, як пашыралася кола яго ведаў.
У верасні 1828 года Каспар засеў за сваю біяграфію. Невядома, ці была падобная думка падказана яму Біндэрам, Даўмерам, ці гэта было ўласнае жаданне, аднак вынік мала чым адрозніваўся ад «пракламацыі» Біндэра, за выключэннем таго, што ў ім з'явілася больш падрабязнасцей. Акрамя таго, у гэты ж час Каспар пачаў весці дзённік, у якім скрупулёзна адзначаў падзеі, якія адбыліся з ім.
Першы замах. Чорны чалавек
Знешне жыццё Каспара Хаўзера ў доме прафесара Даўмера працякала добра. Прайшло пятнаццаць месяцаў яго знаходжання там. К гэтаму часу малады чалавек навучыўся даволі някепска гаварыць, быў сціплы, меў добрыя манеры, прыемную знешнасць, быў надзвычай папулярны дзякуючы сваёй біяграфіі, меў абсалютны поспех у баварскіх прыгажунь, а ранейшыя скептыкі пачалі мяняць сваё меркаванне пра яго ў лепшы бок. Імаверна, змоўшчыкаў (калі яны, вядома ж, існавалі) не на жарт усё гэта, і, у першую чаргу, вестка аб загадкавым «мемуары», якая хутка стала распаўсюджвацца па горадзе, устрывожыла. Варта адзначыць, што Каспар з яго абвостраным адчуваннем небяспекі стаў раптам баяцца прагулак і аднойчы, вярнуўшыся з коннага выезду, заўважыў, што за жывой загараддзю «нібы хтосьці сядзеў».
17 кастрычніка 1829 года, у суботу, Даўмер адправіўся на свой звычайную ранішнюю прагулку, у той час як яго маці і сястра былі занятыя ўборкай. Каспар адправіўся ў прыбіральню, і там пачуў ціхае бразгаценне дзвярнога званка, нібы прытрыманага рукой, потым убачыў цень, які слізгануў па двары. Ён пачуў асцярожныя крокі, якія заціхлі каля дзвярэй у калідор. Каспар высунуў галаву ў маленькае акно, якое выходзіла на лесвіцу, і ўбачыў чалавека, які стаяў каля сцяны і некага пільнаваў. Як ён успамінаў пазней, забойца меў на сабе франтаваты чорны касцюм, цёмныя панталоны, скураныя чорныя (па іншай версіі, жоўтыя) пальчаткі, начышчаныя чорныя прыгожыя чаравікі і чорны ж круглы капялюш. Твар яго быў заматаны чорным шалікам. У руках «чорны чалавек» сціскаў нешта падобнае на шырокі нож мясніка.
Слянзакі
Слянза́кі (, Слензаки) — пасёлак у Петрыкаўскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Петрыкаўскага сельсавета.