cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Франкіўскі раён (Львоў)
Тэрыторыя і насельніцтва
Буйнейшыя вуліцы: Сцяпана Бандэры, Герояў УПА, Кульпаркіўская, Стрыйская, Уладзіміра Вялікага, Навуковая, Антановіча, Яўгена Канавальца, Генерала Чупрынкі, Княгіні Вольгі.
Хоць у Львове, як і па ўсёй Украіне, назіраецца скарачэнне насельніцтва, у Франкіўскім раёне ёсць нязначны станоўчы прырост колькасці жыхароў раёна, а на працягу апошніх гадоў дэмаграфічная сітуацыя палепшылася амаль на 10 тыс. жыхароў.
Умоўна, Франкіўскі раён можна падзяліць на дзве часткі. Першая, старая частка - цягнецца ад вул. Бандэры да чыгуначнай каляіны, тут пераважае забудова канца XIX ст. і даваенная забудова, прэстыжная, малапавярховая, катэджная забудова. Другая частка Франкіўскага раёна абмежаваная чатырохкутнікам вуліц Уладзіміра Вялікага - Кульпаркіўскай - Навуковай - Стрыйскай, які перасякаецца вул. Княгіні Вольгі. Тут пераважае шматпавярховая забудова "хрушчоўкамі", а таксама дама ў стылі канструктывізму 1970-1990-х гг. У абодвух частках раёна маюцца ўкрапванні найноўшай забудовы 2000-х і 2010-х гг.
Гісторыя
Тэрыторыі сучаснага Франкіўскага раёна адносна позна ўвайшлі ў склад горада. Раней яны былі ці ўвогуле незаселеныя, ці ж тут былі вёскі, якія пасля былі далучаны да Львова. Тэрыторыі, якія размешчаны паміж цэнтрам і чыгункай, былі забудаваныя ў другой палове XIX ст. і ў міжваенны перыяд, а тэрыторыі ад вул. Уладзіміра Вялікага і да мяжы горада - у другой палове XX ст. У прыватнасці яшчэ ў XV ст. на тэрыторыі сучаснай абласной псіхіятрычнай бальніцы на вул. Кульпаркіўскай быў густы лес. Першая згадка аб прыгарадным паселішчы Кульпаркіў датуецца 1426 г.
У XVII ст. над Вулецкім патокам, прытокам Полтвы было закладзена сяло Вулька - яно было размешчана ў раёне сучаснай вул. Сахарава, дзе і сёння размешчаны Вулецкія пагоркі. У сярэдзіне XVIII ст., а дакладней у 1750 г. у планах горада была паказаная безназоўная дарога, па якой праходзіла мяжа паміж Галіцкім і Кракаўскім прадмесцем — сучасная вул. Бандэры. Функцыю мяжы, аднак ужо паміж Франкіўскім і Галіцкім раёнамі Львова, гэтая вуліца выконвае і цяпер.
Менавіта адсюль у 1840 г. пачалося ўрбаністычнае асваенне гэтай тэрыторыі, праўда першай назвай новай вуліцы Львова быў Новы свет. Зрэшты, больш бурна гэтая тэрыторыя пачала развівацца крыху пазней. У 1861 г., пасля будаўніцтва чыгункі Львоў - Пярэмышль, у мясцовасці Багданіўка быў пабудаваны буйнейшы ў Львове хлебазавод "Меркурый" (сучасны хлебазавод N 1). У 1870-1875 гг. на тэрыторыі былога сяла Кульпаркіў пабудавана псіхіятрычная клініка.
Аднак, асабліва спрычыніліся да развіцця гэтай новай мясцовасці Львова выдатныя ўкраінскія архітэктары Іван Левінскі і Юліян Захарэвіч. У 1885 г. будаўнічая фірма Івана Левінскага пачала актыўнае асваенне гэтых земляў, прысвоіўшы ім назву Кастэліўка - зараз гэту назву носіць вуліца, размешчаная паралельна з сучаснай вуліцай Сахарава. У пачатку XX ст. будаўнічая фірма Івана Левінскага пабудавала тут 50 раён камфартабельных дамоў. Не выпадкова, што ўжо ў часы незалежнасці адной з вуліц у гэтым раёне Львова, якая размешчана паміж вуліцамі Катлярэўскага і Генерала Чупрынкі, прысвоілі імя Івана Левінскага, а размешчаная побач з ёй невялікая вуліца атрымала імя Юльяна Захарыевіча.
У міжваенныя гады працягваецца забудова прэстыжнымі дамамі, у прыватнасці ў 1930 г. да Львова было далучана сяло Кульпаркіў, таксама ў 1930-я гг. былі ліквідаваныя Гарадоцкія могілкі (цяпер іх тэрыторыю часткова займае Прывакзальны рынак). Пасля завяршэння Другой сусветнай вайны нейкай асаблівай цікавасці да гэтай часткі Львова савецкая ўлада не выяўляла, таму актыўнай жылой забудовы тут не вялося, гэтак жа гэтую частку Львова, за асобнымі выключэннямі, абыйшла індустрыялізацыя. Як вынік — у савецкія часы тут не было значнага прамысловага будаўніцтва, за асобнымі выключэннямі.
Аднак па сапраўднаму актыўнае асваенне тэрыторыі Франкіўскага раёна пачалося толькі ў 1960-1970-я гг., калі ўздоўж вуліцы Арцёма (цяпер вул. Уладзіміра Вялікага) быў перабудаваны комплекс пяці і дзевяціпавярховых жылых будынкаў, а на скрыжаванні з вул. Стрыйскай — будынак выдавецтва «Свабодная Украіна». У 1966 г. на сучаснай вуліцы Тралейбуснай з'явілася яшчэ адно камунальнае прадпрыемства, якое вызначае развіццё ўсяго горада — Львоўэлектратранс. У 1980-х гг. працягнулася забудова вуліц Навуковай і Княгіні Вольгі — апошнюю пашырылі для трамвайнай лініі, якая злучыла гэты раён з цэнтрам горада. Трамвайную каляіну праз вул. Навуковую павінны былі падоўжыць да вул. Трускавецкай, для гэтага пачалі будаўніцтва моста, аднак яго так і не ўдалося завяршыць - пакуль што там размешчана аўтастаянка. Таксама ў 1980 г. частку вул. Навуковай і сучаснай вул. Сіманенка злучылі з цэнтрам з дапамогай тралейбуснай лініі. У 2012 г. тралейбусную лінію па вул. Навуковай працягнулі да вул. Підстрыгача.
Чэфала-Дыяна
Чэфала-Дыяна (Cefalà Diana) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Сіцылія, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Палерма.
Насельніцтва складае 992 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 110 чал./км². Займае плошчу 9 км². Паштовы індэкс — 90030. Тэлефонны код — 091.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
IC 3312
IC 3312 — галактыка тыпу S (спіральная галактыка) ў сузор’і Валасы Веранікі.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
БТР-70
БТР-70 — савецкі бронетранспарцёр, які знаходзіцца на ўзбраенні ва Узброеных Сілах Рэспублікі Беларусь, а таксама ў многіх краін постсавецкай прасторы.
Бронетранспарцёр БТР-70 быў прыняты на ўзбраенне загадам Міністэрства абароны СССР № 0141 ад 21 жнiўня 1972 года. Серыйная вытворчасць ажыццяўлялася на Горкаўскім аўтамабільным заводзе з 1976 года, а з 1981 года — на Арзамаскам заводзе аўтамабільных запчастак (АЗАЗ). 23 лютага 1981 года на АЗАЗ быў сабраны першы БТР-70. У верасні 1983 года прадпрыемства перайменавалі ў Арзамаскі машынабудаўнічы завод.
Вялікая Сліва (значэнні)
Вялікая Сліва — тапонім:
Справа «Армія з народам»
Справа «Армія з народам» — палітычная крымінальная справа ў Рэспубліке Беларусь супраць адміністратараў і удзельнікаў тэлеграм-канала «Армія з народам». Справу разглядаў суддзя Сяргей Епіхаў.
Сутнасць справы
25 чэрвеня 2020 года актывіст незарэгістраванай БСДП (Народная Грамада) быў затрыманы згодна пастановай суда на 15 дзён адміністрацыйнага арышту за ўскладанне кветак на Вайсковых могілках у Мінску 8 мая. 9 ліпеня ў дачыненні да Спарыша была ўзбуджана крымінальная справа па ч. 1. арт. 342 Крымінальнага кодэксу Рэспублікі Беларусь. У ліпені быў затрыманы капітан міліцыі запасу Сяргей Коршун. 6 верасня затрымалі Антаніну Канавалаву нібыта за ўдзел у несанкцыянаванай акцыі, але пасля суда на волю ўжо не выйшла. Праз месяц затрымалі мужа Антаніны, Сяргея Ярашэвіча. Нікому невядомы Яўген Прывалаў самастойна з'явіўся ў суд і не быў змешчаны пад варту.
Прысуд
7 мая 2021 года Мінскі абласны суд вынес прысуд. Усіх удзельнікаў справы прызналі вінаватымі ў падрыхтоўцы беспарадкаў, а Спарыша таксама ў тым, што перашкаджаў працы Цэнтрвыбаркама Беларусі.
Сяргей Коршун быў пазбаўлены спецыяльнага звання «капітан міліцыі запасу».
Асветніцтва
Эпоха Асветніцтва — адна з ключавых эпох у гісторыі еўрапейскай культуры, звязаная з развіццём навуковай, філасофскай і грамадскай думкі. У аснове гэтага інтэлектуальнага руху ляжалі рацыяналізм і вальнадумства.
Пачаўшыся ў Англіі пад уплывам навуковай рэвалюцыі XVII стагоддзя, гэты рух распаўсюдзіўся на Францыю, Германію, Расію і ахапіў іншыя краіны Еўропы. Асабліва уплывовымі былі французскія асветнікі, якія сталі «ўладарамі дум». Прынцыпы Асветніцтва былі пакладзены ў аснову амерыканскай Дэкларацыі незалежнасці і французскай Дэкларацыі правоў чалавека і грамадзяніна.
Інтэлектуальны рух гэтай эпохі аказаў вялікі ўплыў на якія рушылі змены ў этыцы і сацыяльным жыцці Еўропы і Амерыкі, барацьбу за нацыянальную незалежнасць амерыканскіх калоній еўрапейскіх краін, адмену рабства, фармуляванне правоў чалавека. Акрамя таго, яно пахіснула аўтарытэт арыстакратыі і ўплыў царквы на сацыяльнае, інтэлектуальнае і культурнае жыццё.
Адносна датыроўкі дадзенай светапогляднай эпохі адзінага меркавання не існуе. Адны гісторыкі адносяць яе пачатак да канца XVII стагоддзя, іншыя — да сярэдзіны XVIII стагоддзя. У XVII стагоддзі асновы рацыяналізму закладваў Дэкарт ў сваёй працы «Развага аб метадзе» (1637). Канец эпохі Асветніцтва нярэдка звязваюць са смерцю Вальтэра (1778) або з пачаткам Напалеонаўскіх войнаў (1800—1815). У той жа час ёсць меркаванне аб прывязцы межаў эпохі Асветніцтва да дхвюх рэвалюцый: «Слаўнай рэвалюцыі» ў Англіі (1688) і Вялікай французскай рэвалюцыі (1789).
Сутнасць
У эпоху Асветніцтва адбывалася адмова ад рэлігійнага светаразумення і зварот да розуму як да адзінага крытэрыю пазнання чалавека і грамадства. Упершыню ў гісторыі было пастаўлена пытанне аб практычным выкарыстанні дасягненняў навукі ў інтарэсах грамадскага развіцця.
Навукоўцы новага тыпу імкнуліся распаўсюджваць веданне, папулярызаваць яго. Веданне не павінна быць больш выключным валоданнем некаторых прысвечаных і прывілеяваных, а павінна быць даступна ўсім і мець практычную карысць. Яно становіцца прадметам грамадскай камунікацыі, грамадскіх дыскусій. У іх цяпер маглі прымаць удзел нават тыя, хто традыцыйна быў выключаны з вучобы — жанчыны. З’явіліся нават спецыяльныя выданні, разлічаныя на іх, напрыклад, у 1737 годзе кніга «Ньютаніянізм для дам» аўтара Франчэска Альгароці.
Кульмінацыяй гэтага імкнення папулярызаваць веды стала выданне Дзідро і інш. «Энцыклапедыі» (1751—1780) у 35 тамах. Гэта быў самы паспяховы і значны «праект» стагоддзя. Гэта праца сабрала разам усё назапашанае чалавецтвам да таго часу веданне. У ім даступна тлумачыліся ўсе бакі свету, жыцця, грамадства, навук, рамёствы і тэхнікі, паўсядзённых рэчаў. І гэтая энцыклапедыя была не адзінай у сваім родзе. Ёй папярэднічалі іншыя, але толькі французская стала такой знакамітай. Так, у Англіі Ефраім Чэмберс ў 1728 годзе апублікаваў двухтомную «Цыклапедыю» (па-грэчаску «кругавое навучанне», словы «-педыя» і «педагогіка» — аднакарэнныя). У Германіі ў 1731—1754 гадах Ёхан Цэдлер выдаў «Вялікі універсальны лексікон» (Großes Universal-Lexicon) у 68 тамах. Гэта была самая вялікая энцыклапедыя XVIII стагоддзя. У ёй было 284 000 ключавых слоў. Да параўнання: у французскай «Энцыклапедыі» іх было 70 000. Але, па-першае, яна стала больш знакамітай, і ўжо сярод сучаснікаў, таму што яе пісалі знакамітыя людзі свайго часу, і гэта было ўсім вядома, у той час як над нямецкім лексіконам працавала мноства нікому невядомых аўтараў. Па-другое: яе артыкулы былі больш спрэчнымі, палемічнымі, адкрытымі духу часу, часткова рэвалюцыйнымі; іх выкрэслівала цэнзура, былі ганенні. Па-трэцяе: у той час міжнароднай навуковай мовай была ўжо французская, а не нямецкая.
Адначасова з агульнымі энцыклапедыямі з’яўляюцца і спецыяльныя, і для розных асобных навук, якія тады перараслі ў асобны жанр літаратуры.
Асноўным імкненнем эпохі было знайсці шляхам дзейнасці чалавечага розуму натуральныя прынцыпы чалавечага жыцця (натуральная рэлігія, натуральнае права, натуральны парадак эканамічнага жыцця фізіякратаў і т. п.). З пункту гледжання такіх разумных і натуральных пачалі падвяргаліся крытыцы ўсе формы і адносіны, якія гістарычна склаліся і фактычна існавалі (станоўчая рэлігія, станоўчае права і т. п.).
Перыядызацыя па Г. Мэю
У поглядах мысляроў гэтай эпохі шмат супярэчнасцей. Амерыканскі гісторык Генры Мэй (Henry F. May) вылучаў у развіцці філасофіі гэтага перыяду чатыры фазы, кожная з якіх у нейкай ступені адмаўляла папярэднюю.
Першай была фаза ўмеранага або рацыянальнага Асветніцтва, яна асацыявалася з уплывам Ньютана і Лока. Для яе характэрны рэлігійны кампраміс і ўспрыманне Сусвету як упарадкаванай і ураўнаважанай структуры. Гэтая фаза Асветніцтва з’яўляецца натуральным працягам гуманізму XIV—XV стагоддзяў як чыста свецкага культурнага напрамку, які характарызуецца прытым індывідуалізмам і крытычным стаўленнем да традыцый. Але эпоха Асветніцтва аддзеленая ад эпохі гуманізму перыядам рэлігійнай рэфармацыі і каталіцкай рэакцыі, калі ў жыцці Заходняй Еўропы зноў ўзялі перавагу тэалагічныя і царкоўныя пачаткі. Асветніцтва з’яўляецца працягам традыцый не толькі гуманізму, але і перадавога пратэстантызму і рацыяналістычнага сектанцтва XVI і XVII стагоддзяў, ад якіх ён атрымаў у спадчыну ідэі палітычнай волі і свабоды сумлення. Падобна гуманізму і пратэстантызму, Асветніцтва ў розных краінах атрымлівала мясцовы і нацыянальны характар. З найбольшай выгодай пераход ад ідэй рэфармацыйнай эпохі да ідэй эпохі Асветніцтва назіраецца ў Англіі канца XVII і пачатку XVIII стагоддзяў, калі атрымаў сваё развіццё дэізм, які быў у вядомай ступені завяршэннем рэлігійнай эвалюцыі рэфармацыйнай эпохі і пачаткам так званай «натуральнай рэлігіі», якую прапаведавалі асветнікі XVIII ст. Існавала адчуванне Бога як Вялікага Архітэктара, спачылага ад сваіх прац у сёмы дзень. Людзям ён дараваў дзве кнігі — Біблію і кнігу прыроды. Такім чынам, разам з кастай святароў вылучаецца каста навукоўцаў.
Паралелізм духоўнай і свецкай культуры ў Францыі паступова прывёў да дыскрэдытацыі першай за ханжаства і фанатызм. Гэтую фазу Асветніцтва называюць скептычнай і звязваюць з імёнамі Вальтэра, Гольбаха і Юма. Для іх адзінай крыніцай нашага пазнання з’яўляецца непрадузяты розум. У сувязі з гэтым тэрмінам стаяць іншыя: асветнікі, асветная літаратура, адукаваны (або асветніцкі) абсалютызм. Як сінонім гэтай фазы Асветніцтва ўжываецца выраз «філасофія XVIII стагоддзя».
За скептычнай была рэвалюцыйная фаза, у Францыі асацыяваная з імем Русо, а ў Амерыцы — Пейна і Джэферсана. Характэрнымі прадстаўнікамі апошняй фазы Асветніцтва, якая атрымала распаўсюджванне ў XIX ст., з’яўляюцца такія філосафы як Томас Рыд і Фрэнсіс Хатчэсан, што вярнуліся да умераных поглядаў, павазе да маральнасці, законнасці і парадку. Гэтую фазу называюць дыдактычнай.
Рэлігія і мараль
У эпоху Асветніцтва сусвет разглядаўся як дзіўная машына, якая з’яўляецца дзеючай прычынай, а не канчатковай. Бог жа, пасля стварэння сусвету, не ўмешваецца ў яе далейшае развіццё і сусветную гісторыю, а чалавек у канцы шляху не будзе ні асуджаны, ні узнагароджаны ім за свае дзеі. Кіраўніцтвам для людзей у іх маральных паводзінах становіцца лаіцызм, ператварэнне рэлігіі ў натуральную мараль, запаведзі якой з’яўляюцца аднолькавымі для ўсіх. Новая канцэпцыя талерантнасці не выключае магчымасць вызнаваць іншыя рэлігіі толькі ў прыватным жыцці, а не грамадскім.
Роспуск Таварыства Ісуса
Стаўленне Асветнітцва да хрысціянскай рэлігіі і да яе сувязі з грамадзянскай уладай былі не ўсюды аднолькавыя. Калі ў Англіі барацьба супраць абсалютнай манархіі была ўжо часткова вырашана дзякуючы акту «Біль аб правах» 1689 года, які афіцыйна паклаў канец рэлігійным пераследаванням і адсунуў веру ў сферу суб’ектыўна-індывідуальную, то ў кантынентальнай Еўропе Асветніцтва захавала жорсткую непрыязнасць да каталіцкай царквы. Дзяржавы пачалі займаць пазіцыю незалежнасці ўнутранай палітыкі ад ўплыву папства, а таксама ўсё большага абмежавання аўтаноміі курыі ў царкоўных пытаннях.
Езуіты, непрымірымыя абаронцы папскага аўтарытэту, на фоне росту канфлікту паміж царквой і дзяржавай, а таксама грамадскай думкі, якая заклікала да знішчэння ордэна, былі выгнаныя амаль з усіх еўрапейскіх краін. У 1759 годзе яны былі выцесненыя з Партугаліі, далей была Францыя (1762) і Іспанія (1769). У 1773 годзе Папа Клімент XIV апублікаваў булу Dominus ac Redemptor, у якой пастанавіў распусціць Таварыства Езуса. Уся маёмасць ордэна была канфіскавана і, у большай яго частцы, накіравана на стварэнне грамадскіх месцаў кантраляваных дзяржавай. Аднак езуіты цалкам не зніклі з Еўропы, так як у Расіі Кацярына Вялікая, хоць і была вельмі блізкая да ідэі Асветніцтва, адмовілася публікаваць папскае бярвенне аб роспуску.
Гістарычны нарыс
Асветніцтва ўзнікла ў заходнееўрапейскіх краінах (Англія, Францыя і інш.). Асветнікі выказваліся за ўстанаўленне «царства розуму», заснаванага на прынцыпах свабоды, братэрства і роўнасці ўсіх людзей, арыентаваліся на прынцып «натуральнага права», паводле якога кожны чалавек мае права на асабістую свабоду і поўнае выяўленне сваіх здольнасцей, поглядаў. Яны выкарыстоўвалі навуковыя адкрыцці і дасягненні ў галіне прыродазнаўства, гуманітарных ведаў у барацьбе супраць феадальна-царкоўнай ідэалогіі, абсалютысцкіх рэжымаў, схаластычных метадаў адукацыі і выхавання, дагматычнага мыслення.
XVIII стагоддзе ўвайшло ў гісторыю як «эпоха Асветніцтва», падчас якой сфармавалася адмысловая культура Асветніцтва, для якой было характэрна ўзмацненне свецкіх пачаткаў, большая вытанчанасць, лёгкасць і меншая ўзвышанасць, глыбіня (у параўнанні з папярэднім перыядам), своеасаблівая цяга да геданізму, пачуццёвага задавальнення, заангажаванасць у працэсы грамадска-палітычнага жыцця. Сярод усіх відаў культуры на першыя месцы выйшлі філасофія, музыка і тэатр, якія нават адцяснілі на другі план выяўленчае мастацтва. Хутка пачала развівацца навука, якая разам з філасофіяй лічылася найлепшым увасабленнем магчымасцей чалавечага розуму. Асноўнымі стылямі мастацкай культуры па-ранейшаму заставаліся барока і класіцызм, аднак узніклі і новыя стылі — ракако і сентыменталізм.
Сучасная еўрапейская філасофская і палітычная думка, напрыклад, лібералізм, шмат у чым бярэ свае падставы з эпохі Асветніцтва. Філосафы нашых дзён лічаць асноўнымі цнотамі Асветніцтва строгі геаметрычны парадак мыслення, рэдукцыянізму і рацыяналізму, супрацьпастаўляючы іх эмацыйнасці і ірацыяналізму. У гэтых адносінах лібералізм абавязаны Асветніцтву сваёй філасофскай базай і крытычным стаўленнем да нецярпімасці і забабонаў. Сярод вядомых філосафаў, якія прытрымліваюцца падобных поглядаў — Берлін і Хабермас.
Ідэі Асветніцтва ляжаць таксама ў аснове палітычных свабод і дэмакратыі як базавых каштоўнасцей сучаснага грамадства, а таксама арганізацыі дзяржавы як самакіравальнай рэспублікі, рэлігійнай талерантнасці, рынкавых механізмаў, капіталізму, навуковага метаду. Пачынаючы з эпохі Асветніцтва, мысляры настойваюць на сваім праве шукаць ісціну, якой бы яна ні была і чым бы яна ні пагражала грамадскім асновам, не падвяргаючыся пры гэтым пагрозам быць пакаранымі «за Праўду».
Пасля Другой сусветнай вайны разам з нараджэннем постмадэрнізму некаторыя асаблівасці сучаснай філасофіі і навукі сталі разглядацца як недахопы: празмерная спецыялізацыя, няўвага да традыцыі, непрадказальнасць і небяспека непрадбачаных наступстваў, а таксама нерэалістычная ацэнка і рамантызацыя дзеячаў Асветніцтва. Макс Хоркхаймер і Тэадор Адарно нават лічаць, што Асветніцтва ўскосна спарадзіла таталітарызм.
Асветніцтва ў філасофіі
Важную ролю грала Асветніцтва ў філасофіі, куды прыйшлі рацыяналізм і этыка, як вынік патрабаванне абароны правоў чалавека і змаганне супраць дэспатызму.
Ідэальным прадстаўніком Асветы стаў філосаф, адукаваны чалавек, які выконвае сваю функцыю ў вобласці навукі і грамадства. Адпраўной кропкай яго духоўнага жыцця з’яўляецца розум. Яго галоўная задача складалася ў тым, каб усебакова развіваць свой розум (як гэта выказаў Вальтэр  — «клапаціцеся аб вашым садзе») і ім асветнічаць жыццё іншых людзей.
Галандыя
Пачатак Асветніцтва праявіўся ў Галандыі (17 ст.; Б. Спіноза і інш. дабіваліся пазбаўлення навукі кантроля царквы).
Англія
У Англіі асветнікі сяр. 17 — 18 ст. (Ф. Бэкан і інш.) выступалі за развіццё ведаў. У 18 ст. Дж. Свіфт, Г. Філдынг і іншыя шырока зацікавіліся народным побытам і звычаямі. Д. Дэфо, стварыўшы вобраз Рабінзона Круза, яскрава праілюстраваў, што разумны чалавек можа застацца чалавекам, выжыць у самых складаных умовах.
Францыя
У Францыі 18 ст. Вальтэр выступаў за скасаванне саслоўных прывілеяў, ускладаў надзеі на манарха-асветніка; Ж.-Ж. Русо абгрунтаваў права народа на праяўленне свайго волевыяўлення, абвясціў прыватную ўласнасць прычынай грамадскай няроўнасці. Д. Дзідро проціпаставіў рэлігіі і ідэалізму матэрыялізм.
Германія
У Германіі Асветніцтва ўзнікла ў 2-й пал. 18 ст. ва ўмовах эканамічнай і палітычнай адсталасці краіны; Г. Лесінг, Ф. Шылер, І. Гётэ выступалі ў абарону нацыянальнага адзінства, сцвярджалі, што сродкамі мастацтва можна перавыхаваць чалавека.
ЗША
У ЗША Асветніцтва праявілася ідэалогіяй барацьбы супраць англійскага абсалютызму (Ф. Франклін, Ф. Джэферсан).
Балгарыя, Сербія, Славакія, Славенія, Чарнагорыя, Чэхія, Харватыя
Эпоха Асветніцтва ў Балгарыі, Сербіі, Славакіі, Славеніі, Чарнагорыі, Чэхіі, Харватыі і інш. краінах, якія знаходзіліся пад уладай Асманскай або Аўстрыйскай імперый, праявілася як нацыянальнае Адраджэнне — працэс станаўлення нацыянальнай самасвядомасці (кан. 18 — пач. 19 ст.). Народы якія знаходзіліся пад кантролем Асманскай імперыі выступалі супраць яе панавання, а народы, якія залежылі ад Аўстра-Венгрыі выступалі супраць аўстрыйскага абсалютызму.
Развіццё Асветніцтва ў розных краінах мела агульныя рысы і асаблівасці. Агульнай рысай працэсу былі: змаганне за стварэнне або ўзнаўленне нацыянальнай мовы (чэшскай, славацкай, сербскай, славенскай і інш.), развіццё нацыянальнай літаратуры, з’яўленне даследчыкаў нацыянальных фальклораў, распаўсюджванне кнігі на роднай мове і інш.
Расія
У гэты перыяд утварыліся першыя рускія ўніверсітэты, бібліятэкі, тэатры, публічныя музеі і адносна незалежная прэса. Хоць у Расійскай імперыі, як і ў іншых еўрапейскіх краінах, у гэтую эпоху адбыліся істотныя змены, адрозненне рускай ад заходняй Асветы складаецца ў тым, што тут не толькі не адбылося зруху грамадскай думкі ў бок развіцця ліберальных ідэй, але наадварот, яны былі сустрэтыя вельмі насцярожана. Асабліва рускае дваранства супрацівілася нападкам на прыгон. Тым не менш, паўстанне Пугачова і Вялікая французская рэвалюцыя і ў Расіі спарадзілі ілюзіі будучых палітычных змен і аказалі значны ўплыў на інтэлектуальнае развіццё грамадства. Асветніцтва ў асобе М. Ламаносава, А. Радзішчава, Д. Фанвізіна і М. Новікава мела антыпрыгонніцкі і рэвалюцыйна-дэмакратычны кірункі; М. Чарнышэўскі і М. Дабралюбаў дапоўнілі іх ідэямі утапічнага камунізму.
Рэч Паспалітая
Пачатак эпохі Асветніцтва ў Рэчы Паспалітай звязваюць з зараджэннем сацыяльна-палітычнай ідэалогіі ў Польшчы. З-за шматнацыянальнасці краіны Асветніцтва развівалася ў розных кірунках і пераследавала розныя мэты.
Польшча
Ідэі Асветніцтва ў Польшчы былі распрацаваныя пазней чым у Заходняй Еўропе, паколькі польская буржуазія была вельмі слабая, палітычная сістэма была ў глыбокім крызісе. Перыяд польскага Асветніцтва пачаўся ў 1730-я/1740-я гады, дасягнуўшы піку падчас панавання апошніх каралёў, заканчваецца з трэцім падзелам Рэчы Паспалітай у 1795 годзе, і канчаткова скончаны ў 1822 годзе з прыходам новай эпохі — Рамантызма. Некаторыя вядомыя дзеячы польскага Асветніцтва: Войцех Багуслаўскі, Ян Снядэцкі, Станіслаў Канарскі, Станіслаў Сташыц і інш.
Літва
Літоўскія асветнікі выступалі супраць прыгону сялян, мадэрнізацыю грамадства і выражалі надзею на існаванне ВКЛ, як самастойнай адзінкі. Вядомыя дзеячы Асветніцтва — К. Данелайціс, Купрыян Лукаўскі.
Вялікая Лябёдка (рака)
Вялі́кая Лябё́дка — рака ў Шчучынскім і Воранаўскім раёнах Гродзенскай вобласці Беларусі, левы прыток ракі Лебяда (басейн Нёмана).
Даўжыня ракі 20 км. Плошча вадазбору 72 км² (76 км²). Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,9 м/км. Выток ракі знаходзіцца каля вёскі Падгалішкі. Пойма месцамі забалочаная. Рэчышча каналізаванае на працягу 12,1 км ад вытоку. Вадазбор раўнінны.
IC 3313
IC 3313 — галактыка тыпу Sa (спіральная галактыка) ў сузор’і Валасы Веранікі.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
А потым мы танцавалі
«А по́тым мы танцава́лі» — шведска-грузінска-французскі мастацкі фільм рэжысёра Левана Акіна, які выйшаў на экраны ў 2019 годзе.
Фільм быў прадстаўлены ў асноўнай конкурснай праграме ігравога кіно 26-га Мінскага міжнароднага кінафестывалю «Лістапад».
Сюжэт
Мераб з дзяцінства трэніруецца ў Нацыянальным грузінскім ансамблі разам са сваёй партнёркай па танцах Мэры. Яго свет раптам перакульваецца, калі ў ансамблі з’яўляецца харызматычны і бесклапотны Іраклій і становіцца яго самым моцным супернікам і аб’ектам захаплення. Мераб разумее, што прагне вырвацца са свайго кансерватыўнага асяродку і рызыкнуць усім.
Албана-брытанскія адносіны
Упершыню дыпламатычныя адносіны паміж краінамі ўсталяваны ў 1922 годзе, але ў 1939 годзе разарваны на 51 год.
Гісторыя
30 сакавіка 1994 года было падпісана Пагадненне аб прасоўванні і абароне інвестыцый, супрацоўніцтве ў галіне турызму, авіяперавозак і адукацыі, навукі і культуры.
26 сакавіка 2013 года было падпісана Пагадненне аб перадачы асуджаных і аб прадухіленні двайнога падаткаабкладання і папярэджанні ўхілення ад выплаты падаткаў адносна падаткаў на даходы і капітал.
12 лютага 2008 года міністр замежных спраў Албаніі Люльзім Баша наведаў з афіцыйным візітам Лондан, дзе сустрэўся з міністрам замежных спраў Вялікабрытаніі Дэвідам Мілібэндам.
5 лютага 2021 года было падпісана Пагадненне аб партнёрстве, гандлі і супрацоўніцтве для барацьбы з арганізаванай злачыннасцю і прадухілення яе распаўсюджвання ў Еўропе.
17 студзеня 2023 года пасла Зучанага Каралеўства выклікалі ў Міністэрства замежных спраў Албании і ўручылі яму ноту пратэсту з нагоды каментароў малодшага міністра іміграцыі Вялікабрытаніі Роберта Джэнрыка, у якіх ён распавёў, што асабіста пільна сочыць за тым, як албанцы пакідаюць межы Вялікабрытаніі.
Ваеннае супрацоўніцтва
У 2016 годзе каля 1500 вайскоўцаў са Злучанага Каралеўства далучыліся да албанскіх сіл для ўдзелу ў вучэннях «Албанскі леў».
Уладзімір Данілавіч Салончанка
Уладзімір Данілавіч Салончанка (, Краснаярск —, в. Лабейкі, Шумілінскі раён) — Герой Савецкага Саюза (1944).
Біяграфія
У 1939 годзе скончыў 7 класаў Чарнарэчанскай школы, працаваў на Чарнарэчанскай метэастанцыі назіральнікам, а пасля заканчэння трохмесячны курсаў у кастрычніку 1940 года — начальнікам метэастанцыі.
Прызваны ў армію з лістапада 1941 года. Скончыў ваеннае кулямётнае вучылішча. Вызначыўся ў Віцебска-Аршанскай наступальнай аперацыі.
Разам з кулямётнымі разлікамі сваёй роты 24 чэрвеня 1944 года фарсіраваў Заходнюю Дзвіну ля вёскі Лабейкі і, заняўшы абарону, на працягу ўсёй ночы з 24 на 25 чэрвеня адбіваў контратакі праціўніка і быў забіты ў гэтым баі.
Званне Героя Савецкага Саюза прысвоена пасмяротна 22 ліпеня 1944 года. Пахаваны ў брацкай магіле вёскі Узрэчча.
Міжнародны дзень дзіцячай кнігі
Міжнародны дзень дзіцячай кнігі адзначаецца 2 красавіка, у дзень нараджэння Х. К. Андэрсена. Заснаваны ў 1967 годзе некамерцыйнай арганізацыяй Міжнародны савет па кнігах для моладзі (IBBY). У гэты дзень IBBY раз у два гады прысуджае прэмію імя Х. К. Андэрсена пісьменніку — аўтару кніг для дзяцей і мастаку-ілюстратару дзіцячых кніг.
Ініцыятыва стварэння Міжнароднага дня дзіцячай кнігі належыць вядомай нямецкай пісьменніцы Еле Лепман.
Штогод у якасці фундатара гэтага Міжнароднага дня выступае адна з нацыянальных арганізацый IBBY. Хто-небудзь з яе пісьменнікаў і мастакоў становяцца аўтарамі паслання да дзяцей і адпаведнага плаката. У далейшым пасланне і плакат выкарыстоўваюцца IBBY ў іншых краінах.
Дыверсійна-разведвальная група
Спецыфіка
ДРГ, як правіла, з’яўляецца штатным падраздзяленнем спецыяльнага прызначэння арміі і флоту. Члены ДРГ праходзяць спецыяльную падрыхтоўку па мінна-падрыўной справе, агнявой, фізічнай, псіхалагічнай, парашутна-дэсантнай, падводнай, альпінісцкай падрыхтоўцы, здольныя дзейнічаць аўтаномна на тэрыторыі праціўніка працяглы час.
У ходзе выканання пастаўленай задачы ДРГ дзейнічае ўтойліва, здольна ў лімітава сціснутыя тэрміны пераадольваць вялікія адлегласці. Невялікая, як правіла, колькасць групы павышае яе ўтоенасць, манеўранасць і мабільнасць, што ўскладняе мерапрыемствы па яе пошуку і ліквідацыі.
У ходзе баявых дзеянняў дыверсійная работа, у выпадку дасягнення жаданага выніку, здольна прычыніць шкоду праціўніку не менш, чым баявыя дзеянні часцей і злучэнняў.
Прававыя аспекты дзейнасці
Дыверсійна-разведвальная група дзейнічае ў рамках агульнапрынятых нормаў міжнароднага і ваеннага права. Згодна з міжнароднымі пагадненнямі і законамі вядзення вайны, дыверсійныя мерапрыемствы дапускаюцца толькі ў ваенны час у дачыненні да аб’ектаў арміі, флоту, ваенна-прамысловага комплексу, сродкаў сувязі і транспартных камунікацый дзяржавы-праціўніка, якая афіцыйна знаходзіцца ў стане вайны. Парушэнне гэтых правілаў расцэньваецца як тэрарызм і цягне крымінальную адказнасць за ваенныя злачынствы як членаў такіх груп, так і палітычных лідараў, якія аддалі злачынны загад.
У адпаведнасці з нормамі міжнароднага гуманітарнага права асабісты склад ДРГ карыстаецца статусам камбатантаў на агульных падставах і мае права ажыццяўляць дыверсійныя мерапрыемствы ў адносінах да:
У ходзе выканання баявой задачы асабісты склад дыверсійна-разведвальных падраздзяленняў абавязаны насіць ваенную форму або бачныя адметныя знакі сваёй краіны. Збор разведданых або ажыццяўленне дыверсійных мерапрыемстваў у форме чужой дзяржавы або ў грамадзянскай форме адзення расцэньваецца як шпіянаж або тэрарызм і ў выпадку захопу ў палон пазбаўляе членаў ДРГ статусу ваеннапалонных і цягне за сабой агульнакрымінальную адказнасць.
У сувязі з гэтым дыверсійна-разведвальную групу варта адрозніваць ад тэрарыстычнай групы. Першая дзейнічае ў прававым полі, мае ведамасную прыналежнасць да узброеных сіл або спецслужбаў асобна ўзятай дзяржавы.
Касцёл Сэрца Ісуса (Слабодка)
Касцёл Сэрца Ісуса — касцёл у аграгарадку Слабодка Браслаўскага раёна Віцебскай вобласці Беларусі.
Архітэктура
Касцёл уяўляе сабой трохнефавую двухвежавую базіліку з апсідай, трансептам і сакрысціямі. Галоўны фасад сфарміраваны дзвюма высокімі пяціяруснымі вежамі з вострымі шатровымі вярхамі і параўнальна невялікай фасаднай плоскасцю цэнтральнага нефа паміж імі. Сцены прарэзаны паўцыркульнымі, лучковымі і круглымі аконнымі праёмамі з вітражамі (каляровае шкло захавалася часткова). Над галоўным уваходам і на фасадных плоскасцях трансепта размешчаны вялікія вокны-«ружы». Усе сцены раскрапаваны ступеньчатымі контрфорсамі, якія на бакавых фасадах злучаны з дэкаратыўнымі аркбутанамі. Уваходы вырашаны ў выглядзе аднатыпных парталаў з паўцыркульнымі праёмамі.
Дзверы
Вялікую мастацкую каштоўнасць маюць жалезныя акоўкі ўсіх вонкавых дзвярэй касцёла, выкананыя мясцовым кавалём. Кампазіцыі аковак складаюцца з сіметрычна ўкладзеных па баках завесы (царгі) спіралепадобных пышных раслінных сцёблаў, што заканчваюцца то чатырохлістымі кветкамі, то пальметападобным лістком. Пры кампазіцыйным адзінстве аковак усіх дзвярэй дэталі не паўтараюцца, што сведчыць аб свабоднай імправізацыі майстра ў кожным выпадку. Арыгінальную, багатую па форме і складаную па малюнку кампазіцыю маюць акоўкі дзвярэй цэнтральнага ўвахода. Яны вырашаны як пышныя букеты з арнаментальных элементаў, што паўтараюцца ў кампазіцыях дэкору бакавых дзвярэй.
Томас Бертальд
Томас Бертальд (Thomas Berthold; нар. ) — нямецкі футбаліст, абаронца. Чэмпіён свету 1990 у складзе нацыянальнай зборнай ФРГ.
Навабужскі раён
Навабужскі раён (Новобузький район) — адміністрацыйная адзінка ў складзе Мікалаеўскай вобласці Украіны. Адміністрацыйны цэнтр — Новы Буг (Новий Буг).
Утвораны ў 1922 годзе. Насельніцтва раёна на года складае 31424 чалавекі, плошча — 1243 км².
Адміністрацыйны падзел
Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складаецца з 1 гарадскога і 12 сельскіх саветаў.
Населеныя пункты
На тэрыторыі раёна размешчаны 1 горад раённага значэння, 2 пасёлкі сельскага тыпу і 55 сёлаў.
Піразінамід
Піразінамід  — (піразінкарбоксамід). Актыўны ў дачыненні да.
Можа аказваць бактэрыястатычнае або бактэрыцыднае дзеянне ў залежнасці ад канцэнтрацыі. Захоўвае актыўнасць толькі пры кіслым значэнні pH (5,6 або ніжэй), падобным на такі ў ачагах ранніх актыўных туберкулёзных запаленчых паражэнняў. У ходзе лячэння магчыма развіццё, верагоднасць якой зніжае спалучэнне з іншымі процітуберкулёзнымі сродкамі. Асабліва эфектыўны пры упершыню выяўленым дэструктыўным туберкулёзе, казеозным, туберкуломе і казеозна-пнеўманічных працэсах. Памяншае вывядзенне мачавой кіслаты і, можа выклікаць.
Пушкінскі мост
Назву Пушкінскі мост маюць:
Іван Міхайлавіч Пратасеня
Іван Міхайлавіч Пратасе́ня (, в. Старцавічы (цяпер в. Знамя), Слуцкі раён —, Мінск) — беларускі мастак–графік і акварэліст.
Біяграфія
У 1957 годзе скончыў Мінскае мастацкае вучылішча, вучыўся ў Л. Лейтмана і Я. Харытоненкі. У 1965 годзе скончыў Маскоўскі паліграфічны інстытут. 3 1958 года працаваў мастаком у Дзяржаўным камітэце па тэлебачанні і радыёвяшчанні, мастацкім рэдактарам выдавецтва «Ураджай», у 1972—1984 гг. — мастацкім рэдактарам выдавецтва «Беларуская Савецкая Энцыклапедыя», у 1985—2000 гадах мастацкім рэдактарам у часопісе «Работніца і сялянка» (цяпер «Алеся»).
Член Беларускага саюза мастакоў‎ з 1973 года.
Творчасць
З 1964 года ўдзельнічаў у мастацкіх выстаўках. Працаваў у акварэлі і кніжнай графіцы, займаўся мастацкім аздабленнем часопісаў. Значная частка станковых твораў прысвечаная выдатным асобам беларускай гісторыі, у т.л. пісьменнікам, беларускім помнікам архітэктуры, гістарычнай тэматыцы. Аўтар акварэльных пейзажаў, у т.л краявідаў Случчыны.
Творы вылучаюцца дакладнасцю малюнка, тонкім пачуццём колеру, змястоўнай і эмацыйнай напоўненасцю. Аўтар пейзажаў «Лагойшчына» (1969), «Навальніца над Нараччу» (1972), «Стары Браслаў» (1976), «Восень у Вязынцы» (1980), «Вечны кліч. Адвечнае» (1982), «Вячэрні звон» (1998) і інш. Сярод тэматычных карцін: «Мелодыя роднага края» (1969), «Случчына мая, мае бацькі» (1971), «Маці. Прысвячаецца Н. Ф. Купрыянавай і яе сынам» (1975), «Вяселле ў Падгор’і» (1978), «Набат 1863 г. К. Каліноўскі і Марыся» (1989), «Трывожныя сны ветэрана» (1995); трыпціх «Балада» (памяці А. Міцкевіча; 1998); партрэтаў П. Броўкі і «Думы Цёткі (Алаіза Пашкевіч)» (1976), «Кірыла Тураўскі» (1979), «Развітанне ў Ляўках Я. Коласа і Я. Купалы» (1982), «Кветкі Радзімы. Францыск Скарына» (1988), «Асветніца Ефрасіння Полацкая» (1990), «Партрэт бацькі» (1999).
Аўтар серый помнікаў старажытнай архітэктуры Беларусі (1979—1981), «Акорды роднай мелодыі» (2000), малюнкаў.
Творы І. Пратасені ўключаныя ў аль­бом «Слуц­кая па­літра» (2010).
Прызнанне
Узнагароджаны Дыпломам імя Францыска Скарыны (1984).
Гама-дэфектаскапія
Гама-дэфектаскапія — комплекс метадаў выяўлення дэфектаў матэрыялаў і вырабаў з дапамогай гама-выпраменьвання. Гэта метад дэфектаскапіі, заснаваны на апрамяненні даследуемых аб'ектаў і вывучэнні змянення інтэнсціўнасці гама-выпраменьвання. Інтэнсіўнасць па-рознаму змяняецца пры праходжанні праз дэфектныя і бездэфектныя месцы. Вымярэнне інтэнсіўнасці ажыццяўляецца з дапапомогай фотарэнтгенаграфічнага (найбольш распаўсюджаны), іанізацыйныйнага, ксераграфічнага і тэлевізійнага метадаў.
Гама-дэфектаскапія выкарыстоўваецца ў судна- і авіябудаванні, металургіі, пры будаўніцтве нафта- і газаправодаў і інш.
Транята
Транята (~1210 — ) — князь жамойцкі (?-1264), вялікі князь літоўскі (1263-1264).
Біяграфічныя звесткі
Паводле пазнейшых крыніц Транята быў пляменнікам Міндоўга — сынам яго сястры і жамойцкага князя Эрдзівіла. Упершыню згадваецца пад 1260—1261 гадамі ў Лівонскай старэйшай рыфмаванай хроніцы, калі пад яго кіраўніцтвам Жамойць скінула ўладу немцаў, якім гэтыя землі перадаў Міндоўг. Пасля паўстання Транята прапанаваў Міндоўгу вярхоўную ўладу над Жамойцю, але з умовай, каб апошні адмовіўся ад хрышчэння і ўзначаліў барацьбу супраць немцаў. Міндоўг пагадзіўся, але Транята не жадаў страты сваёй ўлады і ў 1263 быў адным з арганізатараў забойства Міндоўга, пасля чаго заняў вялікакняскі сталец. Полацкі князь Таўцівіл лічыў свае правы на сталец больш важкімі і хацеў забіць Траняту, але праз здраду аднаго з полацкіх баяр сам быў забіты. Праз кароткі час Транята быў забіты змоўшчыкамі — колішнімі слугамі Міндоўга.
7.5 cm Gebirgskanone M. 15
7.5 cm Gebirgskanone M. 15 (7,5 cm горная гаўбіца M 15) — стаяла на ўзбраенні Аўстра-Венгрыі падчас Першай сусветнай вайны. Гармата выраблялась кампаніяй Škoda.У міжваенны перыяд была створана мадыфікацыя Škoda 75 mm, model 1928, якая выраблялася да 1930-х гадоў.
Гісторыя
У пачатку ХХ ст. праводзіліся пошукі горнай гарматы, якая можа замяніць састарэлую гаўбіцу 7 cm Gebirgsgeschütz M 99. Пад яе снарады была створана 10 cm Gebirgshaubitze M 8. На аснове вопыту эксплуатацыі гаўбіцы 10 cm Gebirgshaubitze M 8  фірма Škoda спраектавала 7,5 см горную гармату М.15, якая магла выконваць задачы ўласцівыя гаўбіцы па абстрэлу ўмацаванняў, цэлей прыкрытых горным рэльефам. Гарматы пры транспартоўцы разбіралася пры неабходнасці на 4-6 частак. Для стральбы выкарыстоўвалі снарады фугасныя вагай 6,3 кг, аскепкава-фугасныя і шрапнэллю вагай па 6,5 кг. Верагодна існавалі хімічныя баепрыпасы.
Надсанне
Надсанне (Nadsanie), або Надсянне (Надсяння) — украінская этнічная тэрыторыя ў вярхоўях ракі Сан на захадзе Львоўскай вобласці і ў раёне польскага Пшэмысля і Бірчы.
Продкі украінцаў пражывалі ў вярхоўях ракі Сан з часоў Старажытнай Русі і ўтваралі Перамышльскага княства. З часам гэтая тэрыторыя ўвайшла ў склад Вялікага Княства Літоўскага, а потым — феадальнай Польшчы. У 1772 годзе ў выніку першага падзелу Рэчы Паспалітай Надсанне аказалася ў складзе Аўстрыйскай манархіі, а з 1921 года ізноў вярнулася ў польскую дзяржаву. У 1939 годзе частка Надсання — Явароўшчына — уключана ў УССР. Перамышльскае Надсанне засталося ў складзе Польшчы.
У 1945—1946 гадах большасць украінцаў польскага Надсання была пераселена ў УССР. Потым, у 1947 годзе з прычыны аперацыі «Вісла» польскі ўрад прымусова пераселяць што застаўся ўкраінскае насельніцтва з Надсання і іншых зямель на поўнач і паўночны захад Польшчы. Украінскія сем’і асобна пасялілі ў разбураныя германскія зямлі Ольштынскага, Гданьскага, Кашалінскага, Шчэцінскага ваяводстваў. Некаторыя ўкраінцы ў 1957—1958 гадах змаглі вярнуцца назад.
Характэрна надсанская гаворка, якая належыць да паўднёва-заходняму прыслоўях украінскай мовы.
Гадрана
Гадрана (Godrano) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Сіцылія, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Палерма.
Насельніцтва складае 1146 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 30 чал./км². Займае плошчу 38 км². Паштовы індэкс — 90030. Тэлефонны код — 091.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы San Giuseppe.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
Левангер
Левангер (Levanger) — камуна ў фюльке Нур-Трондэлаг у Нарвегіі. Адміністрацыйны цэнтр камуны — горад Левангер. Афіцыйная мова камуны — нейтральная. Насельніцтва камуны на 2007 год — 18 355 чал. Плошча камуны Левангер — 645,35 км², код-ідэнтыфікатар — 1719.
З’яўляецца сябрам руху «».
Кобальт-60
Кобальт-60 — штучны радыёактыўны нуклід хімічнага элементу кобальту з зарадавым лікам 27 і масавым лікам 60. У прыродзе практычна не сустракаецца з-за малога перыяду паўраспаду. Адкрыты ў канцы 1930-х гадоў Г. Сібаргам і Дж. Лівінгудам у Каліфарнійскім універсітэце.
Актыўнасць аднаго грама гэтага нукліда складае каля 44 ТБк (1200 Кі). Кобальт-60 мае найбольшы час жыцця сярод радыёактыўных нуклідаў кобальту і мае шэраг важлівых практычных прымяненняў.
Утварэнне
Кобальт-60 з’яўляецца прадуктам β−-распаду нукліду жалеза-60 (перыяд паўраспаду складае 1,5(3)×106 гадоў)
У далейшым кобальт-60 таксама распадаецца праз бэта-распад (перыяд паўраспаду 5,2713 гадоў) у выніку якога узнікае стабільны ізатоп нікель-60:
У працэссе распаду 60Co найбольш верагодна выпраменьванньне квантаў з энэргіяй 1,1732 МеВ і 1,3325 МеВ. Поўная энэргія распаду кобальту-60 складае 2,823 МеВ.
Атрыманне
Кобальт-60 атрымліваюць штучна, падвяргаючы адзіны стабільны ізатоп кобальту 59Co ўздзеянню цеплавых нейтронаў (у ядзерным рэактары або з дапамогай генератара нейтронаў).
Выкарыстанне
Кобальт-60 выкарыстоўваецца ў вытворчасці крыніц гама-выпраменьвання з энергіяй каля 1,3 МэВ, якія выкарыстоўваюцца для:
Таксама кобальт-60 выкарыстоўваецца ў сістэмах кантролю ўзроўню металу пры бесперапыннай разліўцы сталі. Таксама гэта адзін з ізатопаў, якія выкарыстоўваюцца ў радыеізатопных крыніцах энергіі.
Меракер
Меракер (Meråker) — камуна ў фюльке Нур-Трондэлаг у Нарвегіі. Адміністрацыйны цэнтр камуны — горад Меракер. Афіцыйная мова камуны — букмал. Насельніцтва камуны на 2007 год складала 2506 чал. Плошча камуны Меракер — 1.273,61 км², код-ідэнтыфікатар — 1711.
Сезон 2020 ФК Ашмяны-БДУФК
У 2020 годзе футбольны клуб «Ашмяны-БДУФК» з Ашмян прымаў удзел у двух афіцыйных турнірах на рэспубліканскім узроўні:
Склад каманды
Станам на красавік 2020 года.
! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" |
Габрыэль Нарутовіч
Габрыэль Нарутовіч (Gabriel Narutowicz) (,, Ковенская губерня, цяпер Літва — , Варшава, Польшча) — польскі дзяржаўны дзеяч, інжынер-канструктар.
Вучыўся ў Пецярбургскім (1884—1886 гг.) і Цюрыхскім (1886—1891 гг.) універсітэтах. Праектаваў і кіраваў будаўніцтвам ГЭС у Швейцарыі, Італіі, Іспаніі. З 1908 г. прафесар Вышэйшай політэхнічнай школы ў Цюрыху. У Першую сусветную вайну ўзначальваў Польскі грамадскі камітэт у Цюрыху, быў членам дырэкцыі Генеральнага камітэта дапамогі ахвярам вайны ў Польшчы, т.зв. камітэта ў Веве. З 1920 г. у Польшчы: міністр публічных работ (1920—1921 гг.), міністр замежных спраў (1922 г.). 9 снежня 1922 г. выбраны першым прэзідэнтам Польскай Рэспублікі пры падтрымцы левых, цэнтрыстаў і прадстаўнікоў нацыянальных меншасцей, што выклікала рэзкія нападкі правых. 16 снежня застрэлены на мастацкай выставе ў Варшаве нацыяналістам Элігіюшам Невядомскім.
Збудаванне
Збудаванне — аб’ёмная, плоскасная або лінейная наземная, надземная або падземная будаўнічая сістэма, зманціраваная на падмурку ці пад зямлёй, якая складаецца з апорных, а ў асобных выпадках і агароджвальных канструкцый і прызначаная для выканання вытворчых працэсаў рознага віду, захоўвання матэрыялаў, вырабаў, абсталявання, для часовага знаходжання і перамяшчэння людзей, грузаў і г.д.
Вялікі Маскварэцкі мост
Вялікі Маскварэ́цкі мост (Большой Москворецкий мост) — адзін з мастоў праз Маскву-раку. Размешчаны побач са Спаскімі варотамі Крамля, злучае Васільеўскі Спуск, вуліцу Варварку з вуліцай Вялікай Ардынкай. Працяг моста — Малы Маскварэцкі мост праз Водаадводны канал. Даўжыня з падыходамі — 554 м, шырыня — 40 м. Трохпралётны, маналітна-жалезабетонны.
История
Сучасны мост пабудаваны ў 1938 годзе (інжынер У. С. Кірылаў, архітэктары А. В. Шчусеў і П. М. Сардар’ян ).
На гэтым мосце 28 мая 1987 года на лёгкім аднаматорным самалёце прызямліўся заходнегерманскі спартсмен-пілот Маціяс Руст.
27 лютага 2015 года на гэтым мосце быў застрэлены палітык Барыс Нямцоў.
Зара
У вячэрнюю зару пры адсутнасці воблакаў неба перад заходам Сонца над заходнім гарызонтам звычайна становіцца жаўтаватае або аранжавае, а на ўсходзе — з ружовым адценнем. Пасля заходу ў заходняй частцы неба ўтвараецца заравы сегмент, чырвоны каля гарызонта, аранжавы і жоўты вышэй. Калі Сонца апускаецца на 2—3° за гарызонт, вышэй заравога сегмента часта з’яўляецца пляма пурпуровага колеру, а на ўсходнім баку неба ўверх узнімаецца сінявата-шэры сегмент — цень Зямлі на фоне атмасферы. Па меры апускання Сонца за гарызонт цень узнімаецца ўсё вышэй, а сегмент у заходняй частцы неба блекне і знікае ў канцы змроку. Зрэдку пасля гэтага развіваецца другая фаза зары — больш бледны мутна-жоўты, потым шараваты сегмент. Пры ранішняй зары паслядоўнасць змен афарбоўкі неба адваротная.
Колеры зары больш яркія, калі ў атмасферы больш пылу і вільгаці. Насычанасць чырвоным колерам бывае пры значнай забруджанасці паветра ў выніку лясных пажараў, вулканічных вывяржэнняў і інш. Колер зары — адна з мясцовых прыкмет надвор’я.
Духаўшчына
Геаграфія
Горад размешчаны на Духаўшчынскім узвышшы, на рацэ Восціца (басейн Дняпра), за 57 км на ад Смаленска.
Духаўшчына захавала струк­ту­ру ста­ро­га го­рада з прамавуголнай се­ткай вуліц і сядзібнай забудовай ускраінных раёнаў.
Гісторыя
На гэтым месцы ў XIII—XIV ст. існаваў жаночы праваслаўны манастыр, а яго царква была асвечана ў імя Святога Духа. У XV—XVI ст. навокал манастыра ўзнікла Духаўская слабада. З другой паловы XVII ст. Духаўшчына была цэнтрам стана, затым воласці.
Эканоміка
Лясная, харчовая прамысловасць.
Кобальтавая бомба
Кобальтавая бомба — тэарэтычная мадыфікацыя ядзернай або тэрмаядзернай зброі, якая дае павышанае радыеактыўнае забруджванне мясцовасці пры адносна слабым выбуху. Такі ядзерны баепрыпас можа мець абалонку не з традыцыйнага для такіх мэтаў урану-238, а з кобальту-59. Падчас выбуху абалонка апраменьваецца моцным нейтронным патокам і стабільны кобальт-59 ператвараецца у радыеактыўны кобальт-60 з актыўнасцю 44 ТБк (1200 Кі) на грам з перыядам паўраспаду каля 5,2 года.
Афіцыйна лічыцца, што кобальтавыя бомбы яшчэ не створаны і ні ў адной краіне свету і не стаяць на ўзбраенні. Невялікія колькасці кобальту былі выкарыстаны Вялікабрытаніяй у адным з выпрабаванняў ядзернай бомбы 14 верасня 1957 года ў якасці радыехімічнай меткі
Сухі лёд
Па вонкавым выглядзе нагадвае лёд (адсюль назва). Тэмпература сублімацыі пры звычайным ціску — мінус 78,5˚ С. Тэхнічны «сухі лёд» мае шчыльнасць каля 1560 кг/м³, пры ўзгонцы паглынае каля 590 кДж/кг (140 ккал/кг) цеплыні. Выкарыстоўваецца для астуджэння харчовых прадуктаў (напрыклад, марожанага) пры іх транспартаванні і захоўванні, у навукова-даследчых працах для атрымання нізкіх тэмператур, пры выпрабаваннях і зборцы некаторых агрэгатаў у машынабудаванні і г. д.
IC 3314
IC 3314 — галактыка тыпу E (эліптычная галактыка) ў сузор’і Валасы Веранікі.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Ларвік
Ларвік (Larvik) — камуна ў фюльке Вестфал у Нарвегіі. Адміністрацыйны цэнтр камуны — горад Ларвік. Афіцыйная мова камуны — букмал. Насельніцтва камуны на 2007 год складала 41 723 чал. Плошча камуны Ларвік — 534,66 км², код-ідэнтыфікатар — 0709.
Дарагабуж
Дарагабу́ж (Дорогобуж) — горад у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Дарагабужскага раёна Смаленскай вобласці. Насельніцтва 11,47 тыс. чалавек (2005). Заснаваны ў 1150 годзе.
Горад размешчаны на правым рацэ Дняпро, за 113 км на ад Смаленска. Ільнаперапрацоўчы, сыраробны заводы, цагельня, хлебазавод. Вытворчасць мэблі. Лясгас, друкарня. Завод аміячных угнаенняў.
XII—XIII стагоддзі
Заснаваны смаленскім князем Расціславам Мсціславічам нейдзе ў 1150-х гадах. Упершыню Дарагабуж згадваецца ў грамаце 1210—1217 гадоў сярод гарадоў Смаленскага княства.
Сваю назву горад атрымаў, імаверна, ад Дарагабужа ў Валынскай зямлі. Перанос назваў з поўдня на закладаныя гарады на поўначы Русі быў даволі распаўсюджанай з’явай. Тапонім уяўляе сабой прыналежны прыметнік ад асабістага імя Дарагабуд. Імя складаецца з асновы слова «дарагі» (прасл. dorgъ) і «буж» (прасл. bodo «станаўлюся, буду» — «буду, будзь»). Аналагічныя тапонімы ёсць у сербахарвацкай і чэшскай мовах: Dragobuzde, Drahobuz.