cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Альгерд Бахарэвіч
Біяграфія
У 2001 годзе ажаніўся. У 2007—2013 гадах жыў у Гамбургу (Германія). У 2013 годзе вярнуўся ў Мінск. Другім шлюбам ажаніўся з беларускай літаратаркай Юліяй Цімафеевай. Мае дачку ад першага шлюбу. Пасля беларускіх падзей 2020 года ў канцы восені з’ехаў у Грац (Аўстрыя).
Сябра беларускага ПЭН-цэнтра. У 2012 годзе пасля публікацыі эсэ «Цёмнае мінулае Каяна Лупакі» (з крытыкай Янкі Купалы) з уласнай ініцыятывы выйшаў з Саюза беларускіх пісьменнікаў, сябрам якога быў з 2006 года.
Творчасць
Пісаць пачаў яшчэ школьнікам. Першыя тэксты апублікаваў у 1993 годзе. Творчасць перыяду 1990-х гадоў збольшага адлюстраваная ў бумбамлітаўскім зборніку «Тазік беларускі» (1995). З 1993 па 2000 год быў вакалістам і аўтарам тэкстаў панк-гурта «Правакацыя».
З 2000 года піша пераважна прозу. Першы буйны празаічны твор выйшаў у 2001 годзе ў альманаху «Калосьсе» (аповесць «Гюнтэр Вальдгоф і яго крэдыторы»). Аўтар кніг прозы «Практычны дапаможнік па руйнаваньні гарадоў» (2002), «Натуральная афарбоўка» (2003), «Ніякай літасьці Валянціне Г.» (2006), «Праклятыя госьці сталіцы» (2008), «Сарока на шыбеніцы» (2009), «Малая мэдычная энцыкляпэдыя Бахарэвіча» (2011), «Гамбурскі рахунак Бахарэвіча» (2012), «Шабаны. Гісторыя аднаго зьнікненьня» (2012), «Каляндар Бахарэвіча» (2014), «Ніякай літасьці Альгерду Б.» (2014). Раман «Дзеці Аліндаркі» (2014) распавядае пра дзяцей-пацыентаў Лагера — загадкавай установы, у якой лёс вядзе іх на мяжы казкі і антыўтопіі. Раман «Белая муха, забойца мужчын» (2015), фемінісцкі трылер, дзе дзейнічае жаночая банда, якая кідае выклік патрыярхальнаму грамадству.
Раман Альгерда Бахарэвіча «Сабакі Эўропы» (2017) фармальна складаюць шэсць асобных гісторый (некаторыя з іх можна назваць раманамі, некаторыя — навеламі), аднак гэтыя гісторыі звязаныя адна сюжэтнымі перакрыжаванням. Раман атрымаў беларускую прэмію «Кніга году», быў высока ацэнены крытыкамі, адзначаны другім месцамі прэміі Ежы Гедройца. Аўтабіяграфічны раман «Мае дзевяностыя» (2018) пра маладосць аўтара, праз аўтабіяграфію пісьменніка адлюстроўваецца таксама гісторыя краіны гэтага перыяду.
Пераклаў казку «Халоднае сэрца» Вільгельма Гаўфа, якая выйшла ў канцы 2009 года пад адной вокладкай з самастойным творам, названым «пасьлямовай перакладчыка». Пераклаў з нямецкай мовы паасобныя творы братоў Грым, Франца Кафкі, Г. Г. Эверса, вершы Ганса Магнуса Энцэнсбергера і іншых сучасных нямецкіх паэтаў. У 2011 годзе ў перакладзе Альгерда Бахарэвіча па-беларуску выйшаў раман сучаснай нямецкай пісьменніцы Катрын Шміт «Ты не памрэш» (выд. «Макбел»), у 2014 — выбраныя казкі братоў Грым (выд. «Логвінаў»). Супрацоўнічае з часопісам перакладной літаратуры «ПрайдзіСвет».
У 2010—2011 гадах вёў калонку ў фармаце «літаратурна-медычнай энцыклапедыі» «Малая мэдычная энцыкляпэдыя (Бахарэвіча)» на Радыё Свабода (у 2011 годзе выйшла асобнай кнігай). Вёў на Радыё Свабода цыкл перадач «Гамбурскі рахунак Бахарэвіча» — серыя эсэ, дзе аўтар выказваў свой погляд на беларускую літаратурную класіку, пазней цыкл выйшаў асобнай кнігай. Наступныя аўтарскія праекты на Радыё Свабода: «Каляндар Бахарэвіча» (2013) і «Цуды і дзівосы Беларусі» (2014). Вёў калонкі ў чэшскім часопісе HOST, на сайце грамадска-культурніцкай кампаніі «Будзьма беларусамі». У 2016 годзе вёў калонку «Таемны госьць» на сайце 34mag.net. Уваходзіў у журы міжнароднага кінафестывалю «Лістапад». З 2015 года выкладае курс «Майстэрства прозы» ў Беларускім Калегіюме. Цягам летам 2018 года на сайце «Беларусского журнала» публікаваліся раздзелы аўтабіягафічнай кнігі «Мае дзевяностыя».
27 верасня 2014 года ў рамках тэатральнага фестывалю ТЕАРТ адбылася прэм’ера спектакля «Шабаны» подле аднайменнага твора пісьменніка. Спектакль быў пастаўлены на сцэне Рэспубліканскага тэатра беларускай драматургіі. Рэжысёрам выступіла Алена Ганум, былая акцёрка Нацыянальнага акадэмічнага тэатра імя Я. Коласа, цяпер студэнтка Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў, акцёры — студэнты акадэміі. У 2015 годзе спектакль пастаўлены Аленай Ганум на Малой сцэне Нацыянальнага акадэмічнага тэатра імя Янкі Купалы. У 2020 годзе Беларускі Свабодны тэатр паставіў паводле рамана Бахарэвіча «Сабакі Эўропы» аднайменны спектакль (тэатральная адаптацыя Мікалая Халезіна і Марыі Бяльковіч). Беларуская прэм’ера прайшла ў сакавіку 2020 года ў Мінску, сусветная прэм’ера запланаваная на сакавік 2021 года ў Лондане.
Улетку 2020 года выйшла новая кніга пісьменніка — 500-старонкавая казка «Апошняя кніга пана А.» («Янушкевіч», Менск; «Вясна», Прага).
Пераклады на замежныя мовы
Паасобныя творы Альгерда Бахарэвіча перакладаліся на англійскую, французскую, нямецкую, чэшскую, украінскую, балгарскую, славенскую, рускую, польскую, літоўскую мовы. У 2008 годзе выйшаў зборнік выбраных апавяданняў пісьменніка ў перакладзе на польскую мову «Talent do jąkania się». У 2010 годзе ў лейпцыгскім выдавецтве «Leipziger Literaturverlag» выйшаў раман «Сарока на шыбеніцы» на нямецкай мове. У 2015 годзе апавяданне Альгерда Бахарэвіча «Талент заіканьня» ўвайшло ў анталогію найлепшай еўрапейскай кароткай прозы «Best European Fiction». У 2017 годзе «Малая мэдычная энцыкляпэдыя Бахарэвіча» выйшла па-польску ў люблінскім выдавецтве «Warsztaty kultury» (пераклад Міры Лукшы). У 2018 годзе раман «Дзеці Аліндаркі» выйшаў у выдавецтве «Le ver a soie» ў французскім перакладзе.
У 2019 годзе ў берлінскім выдавецтве edition.fotoTAPETA выйшаў па-нямецку зборнік эсэістыкі «Парыж, Берлін і вёска» (з беларускай эсэ пераклалі Томас Вайлер і Ціна Вюншман). Раман «Сабакі Эўропы» выйшаў у маскоўскім выдавецтве «Время» ў аўтарскім перакладзе на рускую мову і трапіў у шорт-ліст прэміі «Большая книга».
У 2020 годзе раман «Дзеці Аліндаркі» выйшаў у англійскім перакладзе ў Вялікабрытаніі, у выдавецтве Scotland Street Press у перакладзе Джыма Дынглі і Петры Рэйд.
Вялікая Альшанка
Назву Вялі́кая Альша́нка маюць:
Chlamydotis macqueenii
Chlamydotis macqueenii — від птушак сямейства. Традыцыйна лічыўся падвідам. Ён быў класіфікаваны як асобны від у 2003 годзе.
Распаўсюджанне
Від распаўсюджаны ў Заходняй і Сярэдняй Азіі ад Манголіі да Сінайскага паўвострава. Жыве ў засушлівых і паўзасушлівых раёнах.
Апісанне
Самец дасягае 65-75 см даўжынёй, важыць 1,8 — 3,2 кг; самка дасягае 55-65 см даўжынёй, важыць 1,2 — 1,7 кг. Верхняя частка цела светла-шэра-бэжавай афарбоўкі з цёмна-карычневымі плямамі і палоскамі, ніжняя частка цела белая. На хвасце выразна бачныя тры вялікія сіне-шэрыя палосы. З патыліцы звісае чубок з доўгіх чорных пёраў.
Заблоцкаўшчына
Забло́цкаўшчына (, Заблоцковщина) — вёска ў Валожынскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Ракаўскага сельсавета.
Уільям Аверэл Гарыман
Уільям Аверэл Гарыман (William Averell Harriman;, Нью-Ёрк — ) — амерыканскі палітычны дзеяч і дыпламат.
Біяграфія
Палітычную дзейнасць пачаў у 1920-х гадах у Рэспубліканскай партыі, з 1928 — член Дэмакратычнай партыі. Доўгі час быў дарадцам Ф. Рузвельта (прэзідэнт у 1933—1945) па фінансавых і прамысловых справах. У верасні 1941 г. узначальваў дэлегацыю ЗША на Маскоўскай нарадзе трох дзяржаў. У 1943—1946 гг. пасол у СССР; у красавіку — верасні 1946 г. пасол у Вялікабрытаніі. У 1946—1948 гг. міністр гандлю, у 1948—1950 кіраўнік амерыканскай адміністрацыі ў Еўропе па ажыццяўленню «плана Маршала». У 1950—1951 гг. спецыяльны памочнік прэзідэнта Г. Трумэна па знешнепалітычных пытаннях. У 1951—1953 кіраўнік упраўлення па ажыццяўленні праграмы ўзаемнага забеспячэння бяспекі. У 1954—1958 гг. губернатар штата Нью-Ёрк. У 1961 і ў 1965—1969 гг. пасол па асаблівых даручэннях, у 1963—1965 гг. намеснік дзяржаўнага сакратара. У маі 1968 — студзені 1969 г. узначальваў дэлегацыю ЗША на нарадах па В’етнаму ў Парыжы.
Шысціў
Шысціў (Шисті́в) — вёска ў Уладзімір-Валынскім раёне Валынскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Зымнэўскай вясковай абшчыны.
Паўночны Бераг (акруга Гамбіі)
Паўночны Бераг (North Bank) — акруга ў Гамбіі.
Геаграфія
На поўдні мяжуе з акругай Ніжняя Рака па рацэ Гамбія, на ўсходзе з акругай Цэнтральная Рака, поўначы з Сенегалам. На захадзе выходзіць да Атлантычнага акіяна.
Адміністрацыйны падзел
Адміністрацыйна акруга падраздзяляецца на 6 раёнаў:
Алье (правінцыя Турын)
Алье (Agliè) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне П’емонт, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Турын.
Насельніцтва складае 2612 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 201 чал./км². Займае плошчу 13 км². Паштовы індэкс — 10011. Тэлефонны код — 0124.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы San Massimo di Riez.
Лідзія Аляксееўна Белазёрава
Лідзія Аляксееўна Белазёрава (Лідія Олексіївна Бєлозьорова;,  — , ) — украінская актрыса тэатра і кіно, Народная артыстка Украіны (1993).
Біяграфія
Нарадзілася 31 сакавіка 1945 года ў Херсоне. Дзявочае прозвішча — Вакула.
У 1968 годзе скончыла Кіеўскі дзяржаўны інстытут тэатральнага мастацтва імя І. Карпенкі-Карага. З 1964 года — актрыса Херсонскага музычна-драматычнага тэатра. У 1968—1969 гадах — актрыса Ровенскага абласнога украінскага драматычнага тэатра. У 1969—1972 гадах — актрыса Львоўскага ўкраінскага драматычнага тэатра імя М. Занькавецкай.
З 1972 года і да канца жыцця — актрыса Вінніцкага абласнога музычна-драматычнага тэатра імя М. Садоўскага. На сцэне Вінніцкага тэатра сыграла больш за 100 роляў.
Памерла 15 лютага 2022 года ў Вінніцы. Развітанне з актрысай адбылося 17 лютага на сцэне Вінніцкага тэатра імя М. Садоўскага.
Буржуазія
Буржуазія (ад bourgeosie — гараджане) — грамадскі клас, які жыве за кошт інвестыцыяў капіталу.
Літаратура
Манаграфіі па гісторыі буржуазіі ў Францыі
NGC 5249
NGC 5249 (іншыя абазначэнні — UGC 8618, MCG 3-35-15, ZWG 102.28, PGC 48134) — лінзападобная галактыка (S0) ў сузор’і Валапас.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Кадзуо Сайто
(斉藤 和夫; нар. ) — былы японскі футбаліст. У 1976—1984 гадах выступаў за нацыянальную зборную Японіі.
Густавія
Густавія (Gustavia) — горад, сталіца заморскай абшчыны Францыі Сен-Бартэльмі, якая ўтварылася толькі ў 2007 годзе, (да гэтага Сен-Бартэльмі быў аддаленым раёнам заморскага дэпартамента Гвадэлупа).
Насельніцтва — 3,2 тыс. жыхароў (2005) з 6,8 тыс. усёй абшчыны Сен-Бартэльмі.
Дамінікас Галкявічус
Дамінікас Галкявічус (Dominykas Galkevičius; нар. ) — літоўскі футбаліст (паўабаронца) і трэнер. У цяперашні час працуе галоўным трэнерам каманды «Каўна Жальгірыс B».
Клубная кар’ера
Доўгі час выступаў у Літве за панявежыскі «Экранас», з якім некалькі разоў станавіўся чэмпіёнам краіны. У 2011 годзе перайшоў у польскі «Заглэмбе», але не змог там замацавацца.
Густавія
Асноўная галіна эканомікі Густавіі, як і ўсёй абшчыны — турызм.
З славутасцяў захаваліся некалькі англіканскіх цэркваў сярэдзіны XIX стагоддзя. Аднак, большасць жыхароў Густавіі — каталікі.
Дамінікас Галкявічус
Клубная кар’ера
У другой палове 2012 года выступаў за бабруйскую «Белшыну». У першай палове 2013 года быў іграком рыжскай «Даўгавы», а ў верасні 2013 года ў якасці свабоднага агента далучыўся да наваполацкага «Нафтана». У снежні 2013 года пакінуў наваполацкі клуб.
У сакавіку 2014 года вярнуўся на радзіму, далучыўшыся да дэбютанта літоўскай А Лігі — клайпедскага «Гранітаса». Пазней выступаў за розныя літоўскія клубы. У 2020 годзе завяршыў кар’еру ў складзе «Каўна Жальгірыса» і ўзначаліў другую каманду клуба.
Міжнародная кар’ера
Выступаў за нацыянальную зборную Літвы.
Механічны апельсін
«Механі́чны апельсі́н» (A Clockwork Orange) - раман-антыутопія англійскага пісьменніка Энтані Бёрджэса, напісаны ў 1962 годзе. Раман стаў шырока вядомым дзякуючы знакамітай экранізацыі, зробленай рэжысёрам Стэнлі Кубрыкам у 1971 годзе.
Гісторыя напісання і назвы
Энтані Бёрджэс напісаў свой раман адразу пасля таго, як дактары паставілі яму дыягназ пухліна мозга і заявілі, што жыць яму засталося не больш за год. Гэтая акалічнасць істотна адлюстравалася сюжэце рамана. Сам Бёрджэс казаў, што гэты твор, наскрозь прасякнуты болем. Назва механічны апельсін ужываецца ў пераносным сэнсе і азначае чалавека, пазбаўленага свабоды выбара, волі. Мяркуецца, што словозлучэнне пайшло са слэнгу лонданскіх кокні. Таксама можна заўважыць паралелі з малайскай мовай (аўтар сем год пражыў ў Малайзіі), дзе слова «orang» значыць «чалавек», а на англійскай «orange» — «апельсін»
Сюжэт
Падзеі разгортваюцца ў недалёкай будучыні (адносна 70-ых) у Англіі. Раман складаецца з трох частак і апавядае пра незвычайнага хлопца-падлетка Алекса. У першай частцы аўтар уводзіць нас у страшны свет будучыні і апісвае злачынствы Алекса і ягонай банды. У другой частцы Алекс трапляе ў турму, дзе яму прапануюць правесці эксперымент, прайсці адмысловы "курс лячэння" пасля якога ён зможа выйсці на волю. У трэцяй апісваецца новае жыццё Алекса пасля турмы.
Мова рамана
Раман напісаны даволі незвычайнай мовай - сумесь англійскай і рускай. Так званы "надсат", моладзевы слэнг "надсатых" (наццатых), то бок тынэйджэраў. Аўтар выказаў меркаванне, што ў будучыню сферы ўплыву славяна-цыганскай культуры значна пашырацца і гэта закране перш за ўсё мову. Аднак слэнг пашыраны толькі сярод маладзейшага пакалення, і можна заўважыць што сярод дарослых ён застаецца незразумелым. У англійскім тэксце сярод іншых ужываюцца такія словы як "korova", "ruki", "litso", "starikashka", "drug", "zavedenije" ды інш. У перакладзе на расійскую часцей за ўсё гэтыя словы замяняюцца адпаведнымі англійскімі, ці пішуцца лацінкай, што вылучае іх сярод рускамоўнага тэксту. Таксама ў рамане згадваюцца знакамітыя расійскія мясціны, як, напрыклад, Парк Перамогі.
Экранізацыя
У 1971 годзе раман быў экранізаваны рэжысёрам Стэнлі Кубрыкам. Роль Алекса выконвае акцёр Малькольм Макдауэл, для якога гэтая экранізацыя стала першай сур'ёзнай работай. Гэты фільм стаў класічным і займеў вялікую папулярнасць, адразу стаўшы часткай моладзевай культуры 70-ых. Фільм атрымаў 5 узнагарод і 16 намінацыі. Праз масавыя беспарадкі, што пачаліся адразу пасля прэм'еры, а таксама праз вялікую колькасць гвалту і непрыстойных сцэн, фільм быў забаронены судом Вялікабрытаніі.
Таксама паводле кнігі былі пастаўленыя шматлікія тэатральныя пастаноўкі.
Мастацкая каштоўнасць
Твор мае вялікую мастацкую каштоўнасць. У ім паднятыя вострыя пытанні агрэсіі ў сучасным грамадстве, чалавечай волі. Што прымушае чалавека чыніць гвалт? Ці мае нехта права пазбаўляць чалавека свабоды выбару, волі няхай нават з мэтай пакарання і выпраўлення?
Зарычча (Уладзімір-Валынскі раён)
Зарычча (Заріччя) — вёска ў Уладзімір-Валынскім раёне Валынскай вобласці Украіны. Адміністрацыйны цэнтр Зарычанскай вясковай абшчыны.
Курмаёр
Курмаёр (Courmayeur) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Вале-д’Аоста.
Насельніцтва складае 2969 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 14 чал./км². Займае плошчу 210 км². Паштовы індэкс — 11013. Тэлефонны код — 0165.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы San Pantaleone.
Окума Сігэнобу
Окума Сігэнобу (大隈 重信, Ōkuma Shigenobu,  — ) — 8-ы, 17-ы прэм’ер-міністр Японіі (1898—1898, 1914—1916), заснавальнік універсітэта Васэда. Належаў да Канстытуцыйнай партыі (Kenseito). Нарадзіўся Сігэнобу 11 сакавіка 1838 года ў горадзе Сага, правінцыя Хідзэн (сучасная прэфектура Сага) у сям’і самурая. Вывучаў канфуцыянства ў школе клана Хідзэн. Пасля рэстаўрацыі Мэйдзі, у 1867—1868 гадах займаў высокія пасады ў прамысловых і фінансавых ведамствах новага ўрада. Знаходзіўся на пасадзе міністра фінансаў у 1873—1881 гадах, перагледзеў сістэму выплаты жалавання васалам феадалаў. Меў цесныя сувязі з фірмай Міцубісі, якая ў будучыні стала адным з найбуйнейшых канцэрнаў Японіі. У 1882 Сігэнобу сфармаваў адну з першых палітычных партый Японіі — Партыю канстытуцыйных рэформаў. У тым жа 1882 ён заснаваў Спецыяльную такійскую школу, у 1902 годзе пераўтвораную ва ўніверсітэт Васэда, адзін з найбуйнейшых і самых прэстыжных прыватных універсітэтаў сучаснай Японіі.
У 1888—1889 гадах займае пасаду міністра замежных спраў у кабінетах Іта Хірабумі і Курода Кіетака. Паўторна займаў пасаду міністра замежных спраў, а таксама пасаду міністра сельскай гаспадаркі і гандлю ў другім кабінеце Мацуката Масаесі ў 1896—1897 гадах. Сумесна з заснавальнікам Ліберальнай партыі — Ітагакі Тайсукэ, фармуе Канстытуцыйную партыю, 30 чэрвеня 1898 г. на яе аснове фармуецца першы ў гісторыі Японіі партыйны кабінет, які тым не менш пратрымаўся ўсяго чатыры месяцы. У 1907 пакідае палітыку на 7 гадоў, займаецца справамі ўніверсітэта Васэда.
Сігэнобу вяртаецца ў палітыку падчас першага выступу ў абарону канстытуцыі, займае пасаду прэм’ер-міністра і фармуе свой ​​другі кабінет у 1914 годзе. На яго прэм’ерскі тэрмін прыпадае ўступленне Японіі ў Першую сусветную вайну на баку Антанты і вылучэнне 18 студзеня 1915 ўльтыматыўнага «Дваццаць адзнаго патрабавання» Кітаю. У жніўні 1915 года Сігэнобу правёў рэарганізацыю свайго ўрада і акрамя пасады прэм’ера заняў пасаду міністра замежных спраў.
Ала-дзі-Стура
Ала-дзі-Стура (Ala di Stura) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне П’емонт, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Турын.
Насельніцтва складае 477 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 11 чал./км². Займае плошчу 46 км². Паштовы індэкс — 10070. Тэлефонны код — 0123.
Валочная памера
«Валочная памера» — назва аграрнай рэформы ў ВКЛ, якая праводзілася на працягу 2-й пал. 16 — пач. 17 ст.
Рэформа пачалася ў 1557 г. з ініцыятывы Боны Сфорцы, маці кар. і вял.кн. Жыгімонта Аўгуста, з мэтай павелічэння дзяржаўных даходаў. Рэформа праводзілася паводле адмыслова распрацаванай інструкцыі — «Уставы на валокі».
У поўным аб'ёме рэформа праводзілася на тэрыторыі Заходняй і Цэнтральнай Беларусі, спачатку на дзяржаўных, а пасля — прыватных і царкоўных землях.
Валочная памера садзейнічала паскарэнню запрыгоньвання сялян і фарміраванню адзінага сялянскага саслоўя.
Набутосі Канэда
(金田 喜稔; нар. ) — былы японскі футбаліст. У 1977—1984 гадах выступаў за нацыянальную зборную Японіі.
Бернардзінская брама
Бернардзінская брама (Brama Bernardyńska) — адна з трох брам Вавеля (Кракаў, Польшча), якія захаваліся да нашагу часу. Знаходзіцца на паўднёвым боку фартыфікацыйных збудаванняў Вавеля каля Сандамірскай вежы. Брама ўнесена ў рэестр ахоўных помнікаў Малапольскага ваяводства.
Брама была збудавана падчас Другой сусветнай вайны, калі Вавель з'яўляўся рэзідэнцыяй генерал-губернатара Ганса Франка. Раней на месцы сучаснай барамы знаходзіліся ўязныя вароты з перакідным мостам, якія былі пабудаваны ў 1849—1854 гадах аўстрыйскімі ўладамі ў рамках будаўніцтва Кракаўскай крэпасці.
Партрэт Юрыя Васілевіча Тышкевіча
Партрэт Юрыя Васілевіча Тышкевіча — партрэт старосты ваўкавыскага, брэсцкага ваяводы Юрыя Тышкевіча, створаны ў канцы XVI стагоддзя, які захоўваецца ў варшаўскім Нацыянальным музеі.
Гісторыя
Партрэт належыць да сямейнай галерэі лагойскага роду Тышкевічаў з 39 карцін, якая ў 1933 годзе была перададзена ў Нацыянальны музей у Варшаве на дэпазіт Таварыства аховы помнікаў мінуўшчыны.
Апісанне
На палатне памерам 94×78 см паказаны чалавек «сугуба цывільны». Крыху паўнаватая постаць у плашчы, правай рукой ён абапіраецца на кій. Звяртае ўвагу надзвычай індывідуалізаваны, глыбокі па псіхалагічнай распрацоўцы вобраз. Дасканала выпісаны рысы твару, невялікая акладзістая барада. Ва ўсім абліччы ваяводы адчуваецца спакойная веліч упэўненага ў сабе чалавека.
Сакак (культура)
Сака́к (Saqqaq — археалагічная культура палеаэскімосаў у Грэнландыі сярэдзіны 3 - пачатку 1 тысячагоддзяў да н. э. Займала ўсё заходняе ўзбярэжжа, а таксама паўднёва-ўсходні бераг вострава.
NGC 5250
NGC 5250 (іншыя абазначэнні — UGC 8594, MCG 9-22-85, ZWG 271.53, PGC 47997) — лінзападобная галактыка (S0) ў сузор’і Вялікая Мядзведзіца.
Голад
Голад — стан арганізма, выкліканы недастатковым паступленнем рэчываў, неабходных для падтрымання гамеастазу. У глабальным сэнсе - гэта сацыяльная з'ява вызначаная адсутнасцю або недахопам жыццёва неабходных кампанентаў у рацыёне харчавання, з'яўляецца адной з глабальных праблем чалавецтва. Працэс здаволення голаду для чалавека адбываецца досыць хуткім у параўнанні з іншымі жывымі арганізмамі чынам: ежа здавальняе пачуццё голаду прыкладна праз 7 хвілін пасля посілку.
Вялікі Бор
Назву Вялі́кі Бор маюць:
Сакак (культура)
Назва паходзіць ад грэнландскага паселішча Сакак, дзе была зроблена большасць археалагічных знаходак. Упершыню ў навуковых публікацыях з'явілася ў 1954 г.
Прадстаўнікі культуры Сакак карысталіся пераважна мікралітычнымі прыладамі працы, былі выдатнымі разьбярамі касцяных вырабаў. Усе знойдзеныя стаянкі мелі часовы характар, што кажа пра вандроўны характар забеспячэння. У месцах міграцыі карыбу і кітоў сустракаюцца рэшткі адносна вялікіх жытлаў. Мяркуецца, што ў іх сезонна спыняліся паляўнічыя з розных раёнаў. Асноўныя гаспадарчыя заняткі — рыбалоўства і паляванне на марскіх і наземных звяроў. Каля стаянак знойдзены косці 45 відаў хордавых жывёл, якіх ужывалі ў ежу. Археолагі лічаць, што паміж прадстаўнікамі культуры Сакак існаваў рэгіянальны абмен каменнымі прыладамі.
Генетычныя даследаванні 2010 г. паказалі, што носьбіты Сакак не былі продкамі сучасных эскімосаў, а таксама не належылі да індзейцаў. Найбольш блізкімі да іх з'яўляюцца палеаазіяцкія народы — чукчы, юкагіры і каракі.
NGC 5250
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Томас Хэрыят
Томас Хэрыят (Thomas Harriot;  — ) — англійскі астраном, матэматык, этнограф і перакладчык. Заслужыў вядомасць у асноўным дзякуючы двум дасягненням:
Вандалін Шукевіч
Вандалін Шукевіч (, в. Нача Лідскага павета, цяпер Воранаўскі раён — ) — польска-беларускі археолаг і этнограф, член-карэспандэнт Кракаўскай акадэміі навук.
Томас Хэрыят
Навуковая дзейнасць
Склаў адну з першых карт Месяца, якую назіраў крыху раней Галілея (26 ліпеня 1609). Адным з першых заўважыў і апісаў сонечныя плямы (снежань 1610 года). Незалежна ад Галілея тэарэтычна вызначыў, што цела, кінутае гарызантальна, апісвае парабалу. Развіваючы працы Віета, ён падрыхтаваў працу «Ужыванне аналітычнага мастацтва да вырашэння алгебраічных ураўненняў», апублікаваны пасмяротна ў 1631 годзе. Хэрыят значна ўдасканаліў алгебраічную сімволіку Віета, наблізіўшы яе да сучаснай.
Вандалін Шукевіч
Біяграфія
Вандалін нарадзіўся ў сям’і адваката Аляксандра Шукевіча і Аліны Воўк-Карачэўскай. Маёнтак Нача ў Лідскім павеце з’яўляўся маёмасцю маці. Пасля нараджэння Вандаліна бацькі развяліся, і ўвесь цяжар выхавання лёг на добра адукаваныхі, разам з тым, глыбока веруючых маці і бабулю. Яны фарміравалі характар будучага вучонага і займаліся яго адукацыяй.
3 1883 В. Шукевіч даследаваў археалагічныя помнікі на паўночным захадзе Беларусі і поўдні Літвы. Адкрыў больш за 130 помнікаў каменнага веку, вёў раскопкі грунтавых і курганных могільнікаў каля вёсак Нача, Пузелі (Воранаўскі раён), Вензаўшчына, Дварчаны, Апонаўцы, Сырні, Чарнішкі (Шчучынскі раён). Даследаваў 16 курганоў і 376 каменных магіл тыпу жальнікаў XIII—XIV стст.
Паміж 1884 і 1894 гадамі Шукевіч знайшоў 27 пахаванняў у Вензаўшчыне, 14 у Апанаўцах, 39 каля Дварчан, 6 каля Сабакінцаў, 8 каля Забалаці, 7 у Некрушанцах, 19 у Пузелях — усяго 120 пахаванняў у 8 магільніках. Каля Начы, на палях ваколіцы Пузелі, былі раскапаны старадаўнія каменныя магілы, дзе пры мужчынскіх шкілетах знаходзіліся сякеры, нажы, наканечнікі дзіды, а пры жаночых — разнастайныя бронзавыя ўпрыгажэнні: пярсцёнкі, завушніцы, бронзавыя дыядэмы з бронзавымі ці пазалочанымі сярэбранымі падвескамі, шкляныя пацеркі рознай велічыні і шмат іншага.
Восенью 1903 года Шукевічам было зроблена вельмі цікавае, адразу заўважанае ў навуковым свеце, адкрыццё так званых грунтовых магіл. Вандалін Шукевіч даследаваў Троцкі, Лідскі і Радунскі замкі.
У ваколіцах Ліды Шукевіч запісваў народныя паданні, легенды, прыкметы, якія потым публікаваў у часопісах. Дзве вялікія цікавыя працы Вандаліна Шукевіча данеслі да нас сотні запісаў помнікаў духоўнай народнай творчасці. Так, у артыкуле «Народныя вераванні і абрады (забабоны, прымхі, прадказанні і інш.), сабраныя ў Віленскай губ.» змешчана 432 запісы. Гэты збор дапаўняецца тэкстамі 15 легеыд, паданняў, чарадзейных апавяданняў і 159 вераванняў, прымхаў у артыкуле «Некаторыя вераванні, прымхі і забабоны нашага люду, легенды і паданні». Значную цікавасць уяўляе і артыкул Шукевіча «Старажытныя лекавыя сродкі», прысвечаны народнай медыцыне.
Сям’я
Першай жонкай Вандаліна была Браніслава, дачка чыноўніка курыі біскупаў у Вільні. З ёй меў сына Рамана Зыгмунта і дачку Ванду Аліну.
Пасля смерці Браніславы, у 1888 годзе, Шукевіч ажаніўся другі раз з Юліяй Камінскай. Ад гэтага шлюбу нарадзіліся сыны Зыгмунт і Генрых. Другі шлюб аказаўся вельмі няўдалым. Юлія не разумела навуковых інтарэсаў мужа, часта сварылася на яго за пакупку кніг і часопісаў, бо лічыла гэта марнатраўствам часу і грошай, і крыўдзілася з‑за таго, што Вандалін выдаткоўваў вялікія грошы на раскопкі. Сяброў-вучоных, якія адведвалі Шукевіча ў Начы, называла старымі дармаедамі. Спрэчкі і лаянкі ўсё больш узмацняліся, і ў выніку ў 1902 годзе Юлія пакінула дом мужа і перасялілася да сваіх бацькоў.
Лёс калекцый
Археалагічныя і этнаграфічныя калекцыі Вандалін Шукевіч захоўваў у маёнтку ў Начы, потым перадаў у музей Таварыства сяброў навук у Вільні, а таксама ў зборы Эразма Маеўскага ў Варшаве і ў Этнаграфічны музей у Кракаве. Пэўныя рэчы трапілі таксама ў музеі Пецярбурга і Масквы. Віленскія зборы падчас войнаў, рэвалюцый і змен улад былі амаль поўнасцю знішчаны і разрабаваны.
Дандыйскі ўніверсітэт
Дандыйскі ўніверсітэт (University of Dundee) — брытанская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта з сядзібай у горадзе Данды у Шатландыі.
Агульная характарыстыка
Галоўны корпус універсітэта знаходзіцца ў горадзе Данды. Універсітэт таксама мае кампус у Шпіталі Найнвелс і мястэчку Керколдзі, у якім знаходзіцца частка універсітэцкай Школы акушэрства.
Універсітэт атрымаў значную рэпутацыю дзякуючы студэнтам якія вучацца па такіх кірунках, як права, медыцына, прыродазнаўчыя навукі і мастацтва. ВНУ з'яўляецца вядомым навукова-даследчым цэнтрам па вывучэнні дыябету, раку і неўралогіі.
Заснаваны ў 1881 годзе як каледж Сэнт-Эндрускага ўніверсітэта. У 1897 годзе каледж стаў часткай Сэнт-Эндрускага ўніверсітэта. У 1954 годзе ён быў перайменаваны ў Каралеўскі каледж. 1 жніўня 1967 года ён набыў статус ўніверсітэта. У 1994 годзе ў склад універсітэта як яго факультэт увайшоў каледж мастацтваў.
I канферэнцыя Камуністычнай партыі Літвы і Заходняй Беларусі
Першая канферэнцыя Камуністычнай партыі Літвы і Заходняй Беларусі. Адбылася нелегальна 15 верасня 1918 у в. Ужбаляй Марыямпальскага павету Сувалкаўскай губерні (цяпер Марыямпальскае самакіраванне, Літва).
Прысутнічала 20 дэлегатаў ад камуністычных арганізацый Панявежскага і Сувалкаўскага рэгіёнаў, у т.л. госці. На канферэнцыі былі разгледжаны пытанні аб праграме і тактыцы партыі. Было прынята рашэнне ў сваёй дзейнасці кіравацца праграмай РКП(б), а яе тактыку прымяняць ва ўмовах Літвы. Была пастаўлена задача барацьбы за сацыялістычную рэвалюцыю ў краі. Асудзіла буржуазныя і дробнабуржуазныя партыі, якія дзейнічалі ў Літве, і заклікала партыйныя арганізацыі весці з імі рашучую барацьбу. Сацыял-дэмакратычную партыю Літвы ахарактарызавала як варожую інтарэсам рабочага руху, Літоўскую Тарыбу — як сродак занявольвання працоўных.
Канферэнцыя не выбрала кіруючы партыйны орган, а прыняла рашэнне пррымкнуць да Часовага цэнтральнага бюро партыі, створанага ў жніўні 1918 г. У яго былі накіраваны 4 дэлегаты канферэнцыі з мэтай наладзіць сувязь паміж партыйнымі арганізацыямі. Адыграла важную ролю ў стварэнні Камуністычнай партыі Літвы і Заходняй Беларусі, падрыхтоўцы I-га з'езда Камуністычнай партыі Літвы і Заходняй Беларусі.
Герб Дагестана
Герб Дагестана з’яўляецца дзяржаўным сімвалам Дагестана. Прыняты Парламентам Рэспублікі 20 снежня 1994 года.
Апісанне
Герб Дагестана ўяўляе сабою круглы геральдычны шчыт белага колеру, у цэнтральнай частцы якога намаляваны залаты арол. Над ім размешчаны малюнак залатога сонца ў выглядзе дыска, абрамленага спіральным арнаментам. Ля аснавання шчыта размешчаныя бела-залатога колеру снежныя вяршыні гор, раўніна, мора і ў картушы — поціск рукі, абапал якога праходзіць геральдычная стужка з надпісам белымі літарамі «Рэспубліка Дагестан». У верхняй палове шчыт апраўлены залатой паласой, у ніжняй — двума арнаментальнымі кантами: злева — сінім, справа — чырвоным.
Герб Дагестана адлюстроўвае палітычнае, гісторыка-культурнае адзінства больш за 30 роднасных этнасаў, якія сфармаваліся на адносна невялікай тэрыторыі на Паўночным Каўказе.
Арол у міжнароднай сімволіцы азначае ўладу, вяршэнства, дзяржаўную празарлівасць. У народаў Дагестана ён адзін з найбольш ушанаваных прадстаўнікоў свету жывёлін, увасабленне незалежнасці і волі, мужнасці і адвагі, гонару і ўстойлівасці, цягавітасці. Ён знак лепшых рыс нацыянальнага характару дагестанцаў — нацыянальнага гонару, адкрытасці, міралюбнасці, гасціннасці. Гэтую жа ідэю выяўляе і ўзмацняе поціск рукі.
Сонца ў гербе рэспублікі ўвасабляе жыццё, крыніцу жыцця, жыццёвую сілу, святло, багацце, урадлівасць. У цэлым сонца выяўляе ідэю росквіту Дагестана. Залаты колер у гербе падкрэслівае ўладу, дзяржаўнасць.
Цэнтральная Рака (акруга Гамбіі)
Цэнтральная Рака (Central River) — акруга ў цэнтральнай частцы Гамбіі. Раней зваўся Востраў Макарці (MacCarthy Island) па востраву, які знаходзіцца на рацэ Гамбія.
Геаграфія
На захадзе мяжуе з акругай Паўночны Бераг, на паўднёвым захадзе з акругай Ніжняя Рака, на ўсходзе з акругай Верхняя Рака, на поўначы і поўдні з Сенегалам. Праз усю тэрыторыю акругі з усходу на захад працякае рака Гамбія.
Адміністрацыйны падзел
Адміністрацыйна акруга падраздзяляецца на 10 раёнаў:
Іван Антонавіч Васілевіч
Іван Антонавіч Васілевіч (, в., Вілейскі павет, Віленская губерня, Расійская імперыя — ) — партыйны і дзяржаўны дзеяч БССР.
Біяграфія
Нарадзіўся ў 1894 годзе ў в. Будслаў. Член КПСС з 1918 г. У 1917—1918 гг. старшыня валвыканкама, намеснік камісара, камісар па харчаванні Віленскай губерні. З лютага 1919 г. намеснік наркама харчавання Літоўска-Беларускай ССР, затым у Наркамаце харчавання УССР. У 1925 годзе наркам унутранага гандлю, з 1926 наркам фінансаў БССР. З верасня 1927 г. да кастрычніка 1930 г. — другі сакратар, член Бюро ЦК КП(б)Б, з 1930 года ў органах Наркамзема СССР. З 1934 г. — загадчык сельскагаспадарчым аддзелам і член Далёкаўсходняга крайкама ВКП(б). Член ЦВК СССР у 1925—1930 гг.
Каця Chilly
Кацярына Пятроўна Багалюбава (Кандраценка) (Катерина Петрівна Боголюбова, больш вядомая як Каця Chilly або Каця Чылі;, Кіеў, УССР) — украінская спявачка, музыкант і кампазітар. За пятнаццаць гадоў прафесійнай кар’еры выпусціла чатыры альбомы, якія прыцягнулі значную ўвагу прэсы і гледачоў.
Дзяцінства і юнацтва
Каця Кандраценка нарадзілася 12 ліпеня 1978 года ў Кіеве. На тэлебачанне Каця ўпершыню трапіла летам 1986-га — канцэрт «Дзеці Чарнобыля» у адным з піянерлагераў паказала тэлебачанне. Гэта было першае сур’ёзнае выступленне васьмігадовай Каці, яна выканала песню «33 коровы». Спявачка успамінае: «Усё гэта выпадкова здымалася тэлебачаннем, і я адчула, як у маю кроў трапіў вірус сцэны, які, у прынцыпе, немагчыма вывесці».
Калі вучалася ў трэцім класе агульнаадукацыйнай школы, Каця старанна наведвала фальклорны калектыў і спявала ў дзіцячым фальклорным хоры «Ореля». Акрамя гэтага вучылася ў музычнай школе гульні на фартэпіяна і віяланчэлі. Пазней, у сёмым класе, перайшла ў школу мастацтваў на фальклорнае аддзяленне. Потым прыйшла чарга ўкраінскага гуманітарнага ліцэя пры Нацыянальным універсітэце імя Тараса Шаўчэнкі. Далей Каця вывучала фалькларыстыку на філалагічным факультэце гэтага ж універсітэта.
1996—1999
Першыя прафесійныя выступы Кэці Chilly адбыліся на «Песенным вернісажы-96» і «Ялце-96» (чэрвень-ліпень 1996 года). У гэтым жа годзе яна стала самым значным адкрыццём ва ўкраінскай папмузыцы, заваяваўшы першае месца сярод папвыканаўцы на фестывалі «Чырвона рута» у Харкаве (28-29 красавіка 1996 года).
У канцы чэрвеня 1997 года Каця Chilly выступіла на пятнаццатым юбілейным фестывалі ўкраінскай культуры ў Пшэмыслі (Польшча). 25 кастрычніка 1997 года разам з Lucky Strike Party і DJ Шалом (з Green Grey).
У канцы ліпеня 1999 года Каця Chilly адправілася ў турнэ па гарадах Заходняй Еўропы. За мяжой спявачка выступала ў Польшчы, Германіі, Швецыі, ЗША і інш. Таксама ў канцы ліпеня з’явіўся першы яе відэакліп «У землі», які быў зняты ў Польшчы.
2000—2003
У сакавіку 2001 года Каця выступіла з канцэртнай праграмай у Лондане, дзе дала больш за 40 канцэртаў. Выступ Каці ў прамым эфіры транслявала кампанія BBC. Гэтая кампанія таксама зняла кліп (live) спявачкі, які год трансляваўся ў эфіры канала.
Вясной 2003 года Каця Chilly узгадала пра сябе сумесным кліпам «Понад хмарами», праспяваўшы дуэтам з лідарам з групы «Тартак» Сашам Палажынскім.
2005—2006
У чэрвені 2005 года Каця Chilly ў супрацоўніцтве з кампаніяй Ukrainian Records прэзентавала пілотны да новага альбома максісінгл «Півні». Над стварэннем рэміксаў працавалі вядомыя расійскія і ўкраінскія дыджэі: Tka4 (Кіеў), Яўген Арсенцьеў (Масква), DJ Lemon (Кіеў), Professor Moriarti (Масква), LP (Калінінград).
Увесну 2006 года Каця Chilly выпусціла альбом «Я — молодая», у які ўвайшлі 13 трэкаў. Сярод іх — некалькі ўжо прадстаўленых трэкаў: дуэт з Сашам Палажынскім «Понад хмарами», выпушчаная на сінгле кампазіцыя «Півні» і песня «Я — молодая», музычнае відэа на якую выйшла ў сярэдзіне лютага. Альбом уяўляе сабой сінтэз фальклору і сучаснай электроннай музыкі. У аснову большасці кампазіцый альбома пакладзены народныя словы («Крашен вечір», «Зозуля», «Криниченька»). У канцэпцыю работы ўдала ўпісаліся вершы сучасных аўтараў — харкаўскай паэткі Ніны Супруненка, Вольгі Башкіровай і Фёдара Млінчанка.
2007—2009
У 2007 годзе Каця Chilly выступае з сумесным праектам з вядомым украінскім джазавым калектывам «Solominband», куды ўваходзяць Віктар Саломін (домра), Аляксей Багалюбаў (фартэпіяна), Алік Фатаеў (ударныя), Канстанцін Іаненка (бас-гітара). Новая праграма «Крашен вечір» спалучае ў сабе ўкраінскі фальклор у джазавай апрацоўцы. Адыграўшы гэтую праграму на канцэртных пляцоўках Кіева, Каця Chilly і «Solominband» становяцца хэдлайнерамі аднаго з самых вядомых джазавых фестываляў Украіны, які штогод з 2003 года праходзіць у Кактэбелі «Джаз Кактэбель 2007».
У 2008 годзе ў гурт «Катя Chilly Group 432Гц» уваходзілі наступныя музыкі: Максім Сідарэнка (піяніна), Ксенія Задорская (скрыпка), Юрый HOBOT Галінін (кантрабас), Дзмітрый Барысаў (джамбей), Ваня Уласенка (дарбука).
2017—цяпер
У 2017 годзе Чылі ўдзельнічала ў сёмым сезоне вакальнага талент-шоў «Голос країни». На сляпых праслухоўваннях яна праспявала песню «Світлиця» і павярнула ўсе чатыры трэнерскія крэслы. У выніку сярод трэнераў Chilly выбрала Ціну Караль. У паўфінале талент-шоу Chilly выканала песню «Яблінька», але не трапіла ў фінал, саступіўшы іншаму ўдзельніку каманды Караль — Аляксандру Кліменку.
Спявачка ўдзельнічала ў Нацыянальным адборы на «Еўрабачанне-2020».
Саўндтрэкі
Варыянт народнай песні «Тече річка невеличка» ў выкананні Каці Chilli стаў саўндтрэкам да фільма «Тарас. Вяртанне».
Грамадская пазіцыя
У 2017 годзе падтрымала гуманістычную ініцыятыву UAnimals і выйшла на ўсеўкраінскі марш за правы жывёл.
Якан
Гісторыя
Лічыцца, што назва якан азначае іх паходжанне ад даякаў з суседняга вострава Калімантан. Аднак па мове і культуры яны бліжэй да баджа. Першасным месцам, населеным імі, з'яўляецца востраў Басілан. Значная абшчына якан на поўдні Мінданаа склалася толькі ў 1970-я гг. у выніку міграцыі з-за рэлігійных канфліктаў. Якан жывуць пераважна ва ўнутраных раёнах Басілана, адрозніваюцца ад баджа і таўсуг узбярэжжа высокім ростам і высокім пераноссем.
У XVIII ст. на ўсходзе Басілана ўзнікла аб'яднанне яканскіх плямён. Яго ўзначальвалі традыцыйныя правадыры-дату і так званыя «багатыя людзі» аранг кая. У 1874 г. уладу ў ім захапіў хрысціянін-філіпінец Педра Куэвас. У 1886 г. ён быў прызнаны ў якасці лідара якан іспанскімі ўладамі, а пасля 1899 г. — амерыканскімі. Ён і яго нашчадкі фактычна заставаліся аўтаномнымі кіраўнікамі якан да 1936 г. Але і пасля гэтага сям'я Куэвас захоўвала значную нефармальную ўладу. У 1969 г. яе прадстаўнік абвясціў сябе султанам.
У 1920-я гг. дату ад імя абшчын прадалі большую частку ўрадлівых зямель буйным кампаніям. На Басілане былі заснаваны плантацыі гевеі і цукровага трыснёгу, дзе якан працавалі ў якасці наёмных рабочых. Падчас II Сусветнай вайны многія з іх удзельнічалі ў руху супраціўлення японскім акупантам. У пасляваенны перыяд абшчына якан моцна пацярпела з-за рэлігійных сутычак паміж мусульманамі і хрысціянамі Басілана і Мінданаа.
Культура
Галоўнай гаспадарчай дзейнасцю якан здаўна з'яўляецца багарнае земляробства. Яны вырошчваюць рыс, какосавую пальму, клубневыя, гародніну, бетэль. Палеткі аруць плугам, запрэжаным буйваламі. У мінулым у кожнай гаспадарцы меўся свой статак рагатай жывёлы, багатыя сем'і гадавалі коняў. Важнымі дадатковымі заняткамі былі паляванне, збіральніцтва ў горных лясах, рыбалоўства. У нашы дні якан ужываюць шмат рыбы, але купляюць яе ў гандляроў. Традыцыйныя рамёствы: апрацоўка драўніны і металаў, выраб тканін. Камерцыйны характар захоўвае толькі ткацтва, якое лічыцца жаночым заняткам. Якан вядомы каляровымі тканінамі, што вырабляюць на ручных станках.
Вёскі якан маюць раскіданую планіроўку. Жытло будуюць сярод зямель, якімі карыстаецца сям'я, так што адна гаспадарка можа быць вельмі аддалена ад іншай, заўважных межаў паміж сельскімі паселішчамі няма. Цэнтрам абшчыны з'яўляецца мячэць лангал. Аднакамерныя чатырохкутныя хаціны будуюць на па́лях. У мінулым іх крылі саламянымі дахамі, у нашы дні — бляшанымі. Дах узводзяць таксама над ганкам, які можа выкарыстоўвацца як дадатковае гаспадарчае збудаванне. Сцены робяць з бамбука, падлогу — з драўляных дошак. Да жытлаў звычайна прыбудоўваюць кухню.
Сваякі звычайна імкнуцца жыць у адным паселішчы, аказваюць узаемную дапамогу, арганізуюць супольныя святы, пахаванні, рэлігійныя абрады. Паселішча з мячэццю складаюць асобную сацыяльна-палітычную адзінку на чале імама і рады мужчын-гаспадароў. Асаблівай павагай карыстаюцца заможныя гаспадары і старыя людзі. У мінулым лідар абшчыны станавіўся ваенным правадыром дату. Паколькі міжабшчынныя ваенныя канфлікты здараліся часта, улада дату была заўважнай і ў мірны час, магла перадавацца па спадчыне. Прыхільнасць да традыцыйных лідараў і іх нашчадкаў у наш час тлумачыцца асаблівасцю палітычнага жыцця. На выбарах у Басілане хрысціянская групоўка звычайна аб'ядноўваецца з групоўкай мусульман таўсуг і баджа, каб супрацьстаяць яканскай большасці. У выніку якан рэдка прадстаўлены ў дзяржаўных установах. Традыцыйныя лідары выступаюць у якасці пасрэднікаў паміж уладамі і абшчыннікамі.
Якан вядомы музычнымі і танцавальнымі традыцыямі. Звычайныя музычныя інструменты: арфа і ўдарныя. Найбольш вядомы ваенныя мужчынскія танцы, пантамімы пад музыку.
Афіяцытыум
Афіяцытыум (Ophiocytium) — род жоўта-зялёных водарасцей сямейства.
Свята-Успенская царква (Обаль)
Свята-Успенская царква — драўляны праваслаўны храм у вёсцы Обаль Сенненскага раёна Віцебскай вобласці.
Гісторыя
Паводле этнографа Кірылы Анікіевіча царква ў Обалі з’явілася ў 1840-я гады, куды была перанесена з маёнтка Лускіных, якія пераехалі жыць у Варшаву. У Нацыянальным гістарычным архіве Беларусі захоўваюцца метрычныя запісы Обальскай Успенскай праваслаўнай царквы за 1846 год.
З канца 1860-х гадоў і да пачатку ХХ стагоддзя святаром царквы быў Вікенцій Мяркур’евіч Шабуніо. З 1907 года па 1909 год святаром служыў сын Вікенція — Філарэт.
6 красавіка 1929 года была прынята пастанова аб закрыцці храма, і з восені 1929 года і да пачатку 1941 года выкарыстоўваўся як складское памяшканне для захоўвання зерня. З 1941 года па 1948 год царква пуставала.
Архітэктура
Аб’ём будынка складаецца з наступных частак. Першая — бабінец з трохвугольнымі франтонамі і даволі высокай званіцай. Другі паверх званіцы прарэзаны чатырма шырокімі вокнамі. Тут размяшчалася званіца са званамі. Над чацверыком званіцы ўзвышаўся трэці, глухі паверх званіцы ў выглядзе васьмерыка з купалам-цыбулінай. Над купалам узвышаўся праваслаўны васьміканцовы крыж. Купалы і дахі царквы былі адбіты жэсцю і пафарбаваны ці ў зялены, ці ў блакітны колер. Бабінец злучаўся з дзяцінцам з дапамогай перахода складанай формы. Дзяцінец (галоўны аб’ём) меў чатырохгранную форму і быў самы шырокі па прасторы. Над ім узвышаўся невялікі 12-граны барабан з невялікім купалам-цыбулінай. Над купалам існаваў праваслаўны васьміканцовы крыж.
Апсіда царквы мела выгляд чатырохкутніка. Сцены прарэзаны звычайнымі чатырохкутнымі вокнамі з простымі налічнікамі. Аконныя рамы былі шматячэістай формы: шасцірадныя ў вышыню і чатырохрадныя ў шырыню, так як у тыя часы выкарыстоўваліся невялікія кавалкі шкла (з-за дарагавізны і дасціпнага ўжывання).
Хайрадзін Барбароса
Хайрадзін Барбароса (Barbaros Hayreddin Paşa,  — ) — магутны карсар, які падпарадкаваў сабе паўночнае ўзбярэжжа Алжыра і кантраляваў амаль усё Міжземнае мора; адмірал Асманскай імперыі.
Атрымаўшы ў 1518 пасля смерці старэйшага брата, Аруджа, вялікую пірацкую флатылію, абвясціў сябе султанам Алжыра і прызнаў вярхоўную ўладу Асманскай імперыі. Перамога над моцнай іспанскай арміяй пад камандаваннем віцэ-караля Сіцыліі Уга дэ Манкады дазволіла яму стаць паўнамоцным уладаром Алжыра і амаль усяго Міжземнага мора. Асманскі султан Селім I прызначыў яго камандуючым свайго флота і бейлербеем («эмірам эміраў», на той час іх было ўсяго сем чалавек на ўсю імперыю) Афрыкі.
Атрымаўшы перамогу ў Туніскай вайне над флотам Свяшчэннай Рымскай імперыі і сабраўшы значныя багацці, перабраўся ў Стамбул, дзе пражыў апошнія гады свайго жыцця. Лічыцца найвялікшым турэцкім мараплавацелем.
Джэймс Гарынгтан
Джэймс Гарынгтан (James Harrington; (іншыя крыніцы даюць 7 студзеня), Алтан —, Лондан) — англійскі філосаф.
Біяграфія
Вучыўся ў Трыніці-каледжы, Оксфард, на працягу двух гадоў, пасля чаго пакінуў яго, не атрымаўшы ступені. Вядомы сваім сачыненнем «Oceana» (1656), прысвечаным Кромвелю. У ім Гарынгтан малюе ідэальную дзяржаву накшталт «Утопіі» Томаса Мора, знаходзячы ключ да ўсеагульнага дабрабыту ў справядлівым размеркаванні нерухомых маёмасцяў. У іншых сваіх працах («Перавагі народнага праўлення», 1657: «Мастацтва заканадаўства», 1659 г.) выказваўся катэгарычна супраць магчымасці аднаўлення ў Англіі феадальнага ладу і манархіі. Прапанаваў уласны праект англійскай канстытуцыі, у якой Англія паўставала буржуазна-шляхецкай рэспублікай. У сваіх працах пры дапамозе індуктыўнага метаду Фрэнсіса Бэкана сцвярджаў аб залежнасці размеркавання ў грамадстве уласнасці ад формы ўладкавання дзяржавы і яе устаноў.
Вялікі Мох
Назву Вялі́кі Мох маюць:
Радаслава Мікалаеўна Аладава
Радаслава Мікалаеўна Ала́дава (, Мінск) — беларускі музыказнавец. Кандыдат мастацтвазнаўства (1980), дацэнт (1985).
Біяграфія
Нарадзіўся года ў сям’і Мікалая Ільіча і Алены Васілеўны Аладавых.
Скончыла ў 1968 годзе Беларускую кансерваторыю па спецыяльнасці «Музыказнаўства», у 1971 годзе аспірантуру Ленінградскай дзяржаўнай кансерваторыі па спецыяльнасці «Тэорыя музыкі». 3 1971 года выкладае ў Беларускай акадэміі музыкі на кафедры гісторыі музыкі.
Член Саюза тэатральных дзеячаў БССР з 1977 года, член Саюза кампазітараў СССР з 1978 года, член Беларускага саюза кампазітараў з 1991 года, член Беларускага саюза музычных дзеячаў з 2001 года.
Навуковая дзейнасць
Навуковыя працы пераважна па пытаннях нацыянальнага музычнага стылю, суадносін і ўзаемадзеяння музыкі і слова, беларускай оперы ў кантэксце айчыннай і еўрапейскай культуры, музычнай крытыкі.
NGC 5251
NGC 5251 (іншыя абазначэнні — MCG 5-32-44, ZWG 161.90, KUG 1335+276, PGC 48119) — галактыка ў сузор’і Валапас.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Смага
Сімптомы
Збядненне цела вадой вядзе да адчування гарачыні і сухасці ў глотцы, распаўсюджваецца на ўвесь рот і вусны. Рот, язык, вусны робяцца сухімі. Слізістая абалонка іх чарсцвее, робіцца шурпатай, можа нават трэскацца; сліна робіцца густой, клейкай, язык рухаецца з цяжкасцю і ён ліпне да нёба. Далей да паказаных з'яў далучаюцца непрыемнае пачуццё сцягвання глоткі і спякота ў сферы паражніны рота і вуснаў, а пасля да гэтых мясцовых з'яў далучаюцца пачашчаны пульс і дыханне, агульны ліхаманкавы ўзбуджаны стан з неспакоем і трызненнем і сухой гарачай скурай.
Альб’яна-д’Іўрэа
Альб'яна-д'Іўрэа (Albiano d'Ivrea) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне П’емонт, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Турын.
Насельніцтва складае 1702 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 145 чал./км². Займае плошчу 12 км². Паштовы індэкс — 10010. Тэлефонны код — 0125.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы Марцін Турскі.
Абстрактны гуманізм
Абстрактны гуманізм - спэкулятыўная канструкцыя, пабудаваная ў адпаведнасці з загадзя зададзеным уяўленнем аб чалавечым ідэале, запазычаным з этыкі. Узнікненне тэрміна прыйшлося на 1930-ыя гады ў разгар сталінскіх рэпрэсій у СССР, калі традыцыйнае грамадзянскае і духоўнае чалавекалюбства ідэалагічна не заахвочвалася.
Тэрмін шырока выкарыстоўваецца ў публіцыстыцы і служыць для ацэнкі светапогляду і учынкаў людзей. Прынята лічыць, што для абстрактнага гуманізму як адной з канкрэтна- гістарычных формаў антрапалагічнага светапогляду і практыкі ўласціва перараджэнне ў антрапацэнтрызм , гэта значыць , абсалютызацыя свабоды. Абстрактны гуманізм перш за ўсё прыпісваецца еўрапейскай гуманітарнай інтэлігенцыі і супрацьпастаўляецца савецкаму менталітэту.
Карскі
Карскі — беларускае прозвішча.
Сарая Аль-Харасані
Сарая Аль-Харасані (سرايا طليعة الخراساني) — іракскае шыіцкае апалчэнне, створанае ў 2013 годзе як ваенізаванае крыло палітычнай партыі «Хезб Талія аль-Ісламія». З 2014-га дзейнічае ў складзе кааліцыі «Сілы народнай мабілізацыі», дзе атрымала найменне 18-я брыгада.
Гісторыя
Апалчэнне бярэ свой пачатак ад невялікай групоўкі «Сарая аль-Карар», заснаванай у 1986 годзе. Утварэнне ўзначальваў Ясін Аль-Мусаві, прыхільнік шыіцкага рэлігійнага дзеяча Мухамада Бакіра аль-Хакіма. У 1995 годзе групоўка была ператворана ў арганізацыю «Талія». Яна супрацьстаяла іракскаму ўраду Садама Хусейна і нават сфармавала ўзброеныя атрады. «Талія» вяла сваю дзейнасць у паўднёвых правінцыях Ірака. Пад удар групоўкі часта траплялі гарады Хаўр Аль-Джбайша і Насірыя. Пасля таго, як Садам Хусейн правёў асушэнне балот на поўдні краіны, арганізацыя перамясцілася пад Неджэф і Кербелу.
У верасні 2013 года пры падтрымцы Ірана на базе «Сарая аль-Карар» створана «Сарая аль-Харасані». Яна ўтворана ў якасці ваенізаванага аддзялення іракскай палітычнай партыі «Хезб Талія аль-Ісламія».
У наступныя гады апалчэнне ўдзельнічала ў канфліктах на тэрыторыі Сірыі і Ірака, галоўным чынам супраць ІДІЛ і сірыйскай апазіцыі. Асноўнай місіяй «Сарая Аль-Харасані» стала прадухіленне нападаў радыкальных сунітаў на шыіцкія святыні.