cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Парк Бустамантэ
Гісторыя
У XIX ст. на месцы парку існаваў праспект, які знік у 1894 годзе, каб вызваліць месца для чыгункі, якая злучыла Сант’яга з прыгарадам Пуэнта-Альта. У 1905-1911 гадах тут была пабудавана канцавая станцыя Пірке. У сувязі з ростам горада ў 1940 годзе участак чыгункі быў дэмантаваны, а будынак станцыі ў 1943 годзе знесены. У 1945 годзе адбылося залажэнне парку Бустамантэ. 27 снежня 1947 года ў паўночнай частцы парку быў усталяваны помнік Мануэлю Радрыгесу — нацыянальнаму герою Чылі. У маі 2008 года было адчынена кафэ Literario, якое ўключае ўласна кафэ, невялікую бібліятэку і зону для чытання з выглядам на парк. Крыху пазней быў адчынены скейтпарк.
Відукінд Саксонскі
Відукінд (каля — ) — правадыр язычнікаў-саксаў у іх барацьбе супраць падпарадкавання Каралеўству франкаў. Ён не ўдзельнічаў асабіста ў баях, аддаючы перавагу ўплываць здалёк. У 777 бег у тады яшчэ язычніцкую Данію, адкуль і кіраваў паўстанцамі. У 782 падрыхтаваў удалае паўстанне і цяжкае паражэнне франкаў у бітве пры Зюнтэлі на берагах Везера. У 785 здаўся каралю франкаў Карлу Вялікаму, перайшоў разам са сваім паплечнікам Абіа ў хрысціянства і быў памілаваны, у адрозненне ад мноства саксонскіх паўстанцаў, якіх франкі пакаралі смерцю.
Фіджыйскі долар
Фіджыйскі долар з'яўляецца валютай Фіджы. На 6 студзеня 2005 г 1 Долар ЗША каштаваў каля 1,66806 фіджыйскага долара, а адзін еўра каштаваў 2,19801 фіджыйскага долара. Фіджыйскі долар дзеліцца на 100 цэнтаў.
Манеты ў звароце:
Банкноты ў звароце:
Вінцэнт Козел-Паклеўскі
Вінцэнт (Вікенці) Козел-Паклеўскі (1837, маёнтак Сэрвач Вялікі, Мінская губерня, Расійская імперыя, цяпер, Мінская вобласць — , вёска Уладыкі, цяпер Вілейскі раён) — удзельнік паўстання 1863—1864 гадоў і яго кіраўнік на Вялейшчыне і Маладзечаншчыне.
Біяграфія
Нарадзіўся ў 1838 годзе ў маёнтку Вялікі Сэрвач Вілейскага павета. Як і яго старэйшы брат Ян, да 1852 года быў на хатнім выхаванні. У 1852 годзе разам з Янам паступіў у школу гвардэйскіх падпрапаршчыкаў у Пецярбург. Пасля яе заканчэння (у 1856 годзе) застаўся вучыцца ў Пецярбургу на ваеннага інжынера разам з братам. Падчас вучобы належаў да афіцэрскай рэвалюцыйнай арганізацыі, якой кіравалі Яраслаў Дамброўскі і Зігмунт Серакоўскі. У 1858 годзе скончыў Акадэмію і быў накіраваны на службу ў Вільню. Праз год пераведзены ў фінскі Свеаборг, дзе і служыў ваенным інжынерам да канца 1860 года. У 1860 годзе пакідае службу ў званні штабс-капітана. На пачатку 1861 года па даручэнню кіраўніка віленскіх «чырвонымі» Людовіка Звяждоўскага едзе ў Познань, каб наладзіць стасункі з тамтэйшымі патрыётамі. У сакавіку 1861 года Вінцэнт вяртаецца на радзіму, дзе стварае рэвалюцыйную арганізацыю ў Вілейскім павеце.
Паўстанне
Вінцэнт, як і Кастусь Каліноўскі, належаў да шэрагу найбольш паслядоўных рэвалюцыянераў, якіх адрозна ад лібералаў («белых») звалі «чырвонымі». Гэты кірунак вызваленчага руху прадугледжваў дэмакратычную рэспубліку, перадачу зямлі сялянам, самавызначэнне народаў былой Рэчы Паспалітай. «Белыя» ж бачылі галоўнай мэтай паўстання толькі аднаўленне Рэчы Паспалітай у межах 1772 года. У студзені 1863 года Вінцэнт прызначаны ваенным кіраўніком роднага Вілейскага павета, шырока прапагандаваў сярод насельніцтва праграмныя дакументы паўстання. Паводле ўспамінаў удзельніка тых падзей на Меншчыне В. Кошчыца, паўстанцкая арганізацыя ў Вілейскім павеце дзякуючы Козелу стаяла на самым высокім узроўні, прынамсі праца тут была наладжана лепш, чым у большасці паветаў Мінскай губерні. На пачатку мая 1863 года згуртаваў і ўзначаліў паўстанцкі атрад, у якім налічвалася 200—250 чалавек, які дзейнічаў на тэрыторыі Маладзечаншчыны і Вялейшчыны. Жыхары Вялейшчыны і Маладзечаншчыны падтрымалі Козела-Паклеўскага і бралі актыўны ўдзел у паўстанні, аднак сілы былі не роўныя. Расійскія ўлады на чале з Мураўёвым жорста выпростваліся з паўстанцамі і прыкладна ў маі 1863 года паўстанне было амаль задушана на ўсёй тэрыторыі Беларусі, толькі на Гарадзеншчыне і Заходняй Меншчыне працягвалася барацьба. Вінцэнт Козел-Паклеўскі працягваў змагацца, 4 мая 1863 года атрад Юліяна Бакшанскага трапіў у засаду да рускіх каля вёсак Свечкі і Плябань (цяпер Маладзечанскі раён) падчас бою загінуў амаль увесь атрад, у тым ліку кіраўнік атраду Юльян Бакшанскі, а таксама Рафал Малішэўскі, Людовік Ямант, Леапольд Банькоўскі і 15-гадовы Ігнацы Сулістроўскі. Карнікі працягвалі пераследаваць атрад Козела-Паклеўскага і 28 мая 1863 года адбыўся бой паўстанцаў з царскімі войскамі каля вёскі Уладыкі. Падчас жорстага бою з праўзыходнымі сіламі ворага гераічна загінуў Вінцэнт Козел-Паклеўскі, разам з ім палегла і большая частка яго атраду. Паўстанцкая публіцыстыка ставіла Вінцэнта Козела ў адзін шэраг з кіраўніком лідскіх паўстанцаў Людовікам Нарбутам і называла яго «Літоўскім Леанідам» (па аналогіі са спартанскім царом Леанідам, знакамітым героем Фермапілаў).
Пахаванне
Вінцэнт Козел-Паклеўскі быў пахаваны ў брацкай магіле каля вёскі Уладыкі, разам з іншымі загінуўшымі ў тым баі паўстанцамі. Але існуюць звесткі аб тым, што яго бацька Ян Напалеон Козел-Паклеўскі, уладальнік Сэрвачы, употай перапахаваў цела Вінцэнта і яго малодшага брата Міхала, таксама загінуўшага пад Уладыкамі, ў родным Сэрвачы, пад касцёлам, каб не знайшлі расійскія ўлады. Касцёл той у пачатку 1950-х разабралі і перавезлі ў вёску Давыдкі, пад клуб. Цяпер на месцы колішняга касцёла ў Сэрвачы знаходзіцца невялічкі пагорак, а на ім металічны крыж. Гэта і ёсць месца пахавання камандзіра вялейскіх паўстанцаў. Ён загінуў, але да гэтага часу з пакалення ў пакаленне перадаюцца яго апошнія словы: Максім Танк у «Лістках календара» згадвае, што пад канец 1930 года на месцы пахавання паўстанцаў каля Уладык стаяў крыж. У гонар загінуўшых ля в. Уладыкі паўстанцаў у 1930 годзе ў Іллі на сродкі пана М.Багдановіча быў узведзены помнік.
Магіла паўстанцаў захавалася да нашых дзён, скаўты з года Маладзечна ўсталявалі там крыж. Члены СПА «Волат» калі знаходзяцца ў вандроўцы ў тых мясцінах, заў­сё­ды збочваюць з маршрута, заходзяць да магілы і ўшаноўваюць памяць аб ге­ро­ях хвілінай маўчання.
Лахор
Лахо́р (لاہور, Lahore, ) — другі па велічыні горад Пакістана. На левым беразе р. Раві. Адміністрацыйны цэнтр правінцыі Пенджаб.
Гісторыя
Горад узнік у пачатку н. э. У 1099—1114 і ў 1153-86 гадах сталіца дзяржавы Газневідаў. Пры дэлійскіх султанах і Вялікіх Маголах цэнтр Пенджабскага намесніцтва; часта служыў часовай рэзідэнцыяй Вялікіх Маголаў, у 1799—1849 гадах сталіца Сікхскай дзяржавы. У перыяд англійскага панавання (1849—1947) — цэнтр Лахорскай вобласці і аднайменнай акругі Брытанскай Індыі. Пасля ўтварэння Пакістана Лахор у 1947—1955 гадах адміністрацыйны цэнтр правінцыі Пенджаб, у 1955-70 — вобласці Лахор і правінцыі Заходні Пакістан, з ліпеня 1970 года — адміністрацыйны цэнтр правінцыі Пенджаб.
Лас-Пальмас
Лас-Пальмас (Las Palmas) — горад у Іспаніі, які размяшчаецца ў аўтаномнай супольнасці Канарскія астравы і разам з горадам Тэнэрыфэ, з'яўляецца сталіцай гэтай супольнасці. Амаль палова (45,9 %) насельніцтва на востраве Гран-Канарыя, на якім размяшчаецца горад, і 18,35 % ад усіх жыхароў астравоў жывуць у гэтым горадзе. Лас-Пальмас з'яўляецца найбуйнейшым горадам Еўрапейскага Звяза, які ляжаць па-за межамі еўрапейскага кантынента. Ён размешчаны ў паўночна-ўсходняй частцы іспанскага вострава Гран-Канарыі, прыкладна ў 150 кіламетрах ад узбярэжжа паўночна-заходняй Афрыкі ў Атлантычным акіяне.
Гісторыя
Горад быў заснаваны 24 чэрвеня 1478 года Хуанам Рэхонам і войскамі Кастыліі пасля перамогі над гуанчамі, карэнным насельніцтвам Канарскіх астравоў. У 1492 годзе Хрыстафор Калумб зрабіў прыпынак у Лас-Пальмасе перад сваім першым плаваннем у Амерыку. На зваротным шляху ў Іспанію ён таксама спыняўся ў горадзе. Сёння ў яго гонар названы музей у гарадскім квартале Вегета.
Клімат
Лас-Пальмас мае субтрапічны клімат, з мяккай і цёплай тэмпературай на працягу ўсяго года. Паводле даследавання, праведзенага Томасам Уітмарам, аўтарам прац па кліматалогіі Сіракузскага ўніверсітэта ў ЗША, Лас-Пальмас карыстаецца «лепшы кліматам у свеце».
Халоднае Канарскае цячэнне астуджае горад, пры гэтым адначасова зніжаючы колькасць ападкаў, у выніку чаго за год выпадае крыху больш за 100 мм ападкаў. Міжсезонныя ваганні дзякуючы ўплыву Азорскага антыцыклону невялікія.
Аўстралійскі долар
Аўстралійскі долар (код валюты AUD) — уведзены ў зварот з 14 лютага 1966 г замест аўстралійскага фунта. З'яўляецца валютай Аўстралійскага Саюза, уключаючы востраў Ражства, Какосавыя астравы і Востраў Норфолк, а таксама незалежных ціхаакіянскіх дзяржаў Кірыбаці, Наўру і Тувалу. Дзеліцца на 100 цэнтаў. Звычайна скарачаецца знакам долара ($), але існуюць і іншыя пазначэнні (A$, $A, AU$ і $AU). Для выраба банкнот з 1988 года выкарыстоўваецца не папера, а адмысловы тонкі пластык.
У вольным звароце прысутнічаюць банкноты наміналам:
Таксама маюцца манеты наміналам:
Людвіг V
Людвіг V (Ludwig V.):
Эстрыд Эрыксан
Эстрыд Марыя Эрыксан (Estrid Maria Ericson; 16 верасня 1894 — 1 снежня 1981) — шведская дызайнер і прадпрымальніца, заснавальніца кампаніі Svenskt Tenn.
Біяграфія
Нарадзілася 16 верасня 1894 года ў Эрыгрундзе бліз Упсалы, але вырасла ў горадзе Ю на беразе возера Ветэрн. Яе бацькі кіравалі гатэлем; пасля іх смерці Эстрыд і тры яе сястры ўзялі на сябе кіраванне кампаніяй.
Ва ўзросце дзевятнаццаці гадоў, калі Эстрыд скончыла вучобу, яна пераехала ў Стакгольм і паступіла ў мастацкую школу, дзе спецыялізавалася на вырабе выкраек і была аднакласніцай мастачкі па тэкстылю Тайры Лундгрэн.
Па заканчэнні навучання некаторы час працавала настаўнікам мастацтваў у Ю, пасля чаго Эстрыд прапанавалі працу ў Шведскай асацыяцыі рамеснікаў — кампаніі па вытворчасці дэкаратыўна-прыкладных прадметаў. Яна пачала працаваць у аддзеле дома і мэблі.
Затым Эстрыд пачала працаваць кансультантам па мэбліроўцы дома ў сваёй былой настаўніцы Эльзы Гулберг. Там яна пазнаёмілася са скульптарам і дэкаратарам Нільсам Фугстэдам, які пасля стаў яе партнёрам у кампаніі Svenskt Tenn у 1924 годзе.
Гэта прадпрыемства Эстрыд Эрыксан стварыла дзякуючы невялікай спадчыне свайго бацькі. Кампанія была сканцэнтравана на стварэнні сучасных дэкаратыўных прадметаў, якія Эстрыд распрацоўвала як самастойна, так і разам з Фугстэдам і яшчэ двума іншымі супрацоўнікамі.
Прадукцыя Svenskt Tenn экспанавалася на Сусветнай выстаўцы 1925 года ў Парыжы, а таксама на іншых выстаўках у Швецыі і Еўропе.
Эстрыд кіравала кампаніяй да 1978 года, але Svenskt Tenn працягвае функцыянаваць і ў цяперашні час.
У 1975 годзе быў заснаваны фонд яе імя.
У 2010 годзе Джонам Торнбладам і Ёханам Фогельстрэмам быў зняты дакументальны фільм ESTRID пра жыццё Эстрыд Эрыксан ў 1920-я гады.
Канскі кінафестываль 2021
74-ы Канскі кінафестываль праходзіў з 6 па 17 ліпеня 2021 года ў горадзе Каны, Францыя. Галоўную ўзнагароду кінафестывалю — Залатую пальмавую галіну — атрымаў фільм «Тытан» рэжысёркі Жуліі Дзюкурно.
Людовік IV
Імя Людовік IV (Людвіг IV) мелі некаторыя еўрапейскія кіраўнікі:
Закружка
Закру́жка (, Закружка) — вёска ў Мінскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Крупіцкага сельсавета.
Ваяводскі мундзір
Ваяводскі мундзір — святочны строй польскай шляхты, які мусілі насіць падчас з’ездаў сеймікавых і сеймавых паслы кожнага ваяводства і павета. Быў прыняты пастановай на сейме Рэчы Паспалітай у 1776 годзе, выкарыстоўваўся ў 1776—1795 гадах.
Гісторыя
рэкамендаваў шляхце кожнага ваяводства насіць аднастайныя строі, выкананыя абавязкова з мясцовага сукна, якія павінны былі стаць элементам, які адрозніваў і вызначаў дэпутатаў ад дадзенага рэгіёна. Нягледзячы на тое, што канстытуцыя Сейма не ўказвала знешні выгляд уніформы і ўводзіла свабоду іх нашэння, рэкамендацыі Сейма былі практычна неадкладна выкананы, і асобныя сеймікі прынялі ўласныя колеры адзення, жупанаў і паясоў. Паны прыехалі на Сейм у 1778 годзе ў ваяводскіх мундзірах. Некаторыя ваяводствы (у тым ліку і ) таксама ўвялі асобную сеймавую форму, адрозную ад адзення на сейміках. Закон аб ваяводскіх мундзірах быў пацверджаны, адначасова забараняючы насіць з імі любыя ўпрыгажэнні.
Ваяводскія мундзіры, якія ўзніклі на хвалі супраціву кансерватыўна настроенай шляхты супраць французскай моды, унеслі свой уклад у абуджэнне нацыянальнай самасвядомасці і згулялі сваю ролю ў працэсе стварэння польскага нацыянальнага касцюму. На яго спаслаўся сейм Герцагства Варшаўскага, увёўшы для шляхты па ўсёй краіне адзіны цэласны строй.
Фадзей Фадзеевіч Камароў
Фадзей Фадзеевіч Камароў (нар., в. Галузы, Чавускі раён, Магілёўская вобласць) — беларускі фізік. Член-карэспандэнт Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (1996), акадэмік НАН Беларусі (2021), доктар фізіка-матэматычных навук (1983), прафесар (1984).
Біяграфія
Скончыў Магілёўскі педагагічны інстытут (1969). Вучыўся ў аспірантуры фізфака БДУ (1971—1974).
Працаваў стажорам-даследчыкам на фізічным факультэце БДУ (1969—1971). З 1974 года старшы навуковы супрацоўнік, у 1976—1981 гадах і з 1992 года загадчык лабараторыі, у 1981—1992 гадах намеснік дырэктара па навуковай рабоце НДІ прыкладных фізічных праблем ім. А. М. Сеўчанкі Беларускага дзяржаўнага універсітэта. Адначасова з 1982 года загадчык кафедры Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта.
Прэміі
Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Рэспублікі Беларусь (1998, разам з А. І. Белавусам, В. А. Сокалам, В. А. Емяльянавым, Э. Ф. Лабановічам, А. В. Сіліным) — за цыкл работ «Распрацоўка новых метадаў праектавання і развіццё фізіка-тэхналагічных асноў стварэння высокіх тэхналогій вытворчасці канкурэнтаздольных мікраэлектронных вырабаў», лаўрэат прэміі імя А. Н. Сеўчанкі (2005).
Навуковая дзейнасць
Навуковыя даследаванні ў галіне радыяцыйнай фізікі цвёрдага цела, мікраэлектронікі і рэнтгенаўскай оптыкі. Распрацаваў тэарэтычныя асновы фізікі іонна-прамянёвага легіравання матэрыялаў. Прапанаваў тэхналогію стварэння вырабаў электроннай тэхнікі з выкарыстаннем высокаінтэнсіўных іённых пучкоў, распрацаваў новыя метады атрымання звышцвёрдых, зноса — і каразійнастойкіх, каталітычна актыўных матэрыялаў. Прапанаваў фізічныя прынцыпы кіравання пучкамі жорсткіх рэнтгенаўскіх і гама-квантаў, стварыў элементы і сістэмы оптыкі жорсткіх квантаў. Даследаваў спектральна-вуглавыя характарыстыкі выпраменьвання каналіраваных рэлятывісцкіх часціц. Стварыў сістэму скразнога мадэлявання тэхналагічных працэсаў субмікроннай электронікі. Распрацаваў шэраг арыгінальных новых тэхналогій мікра- і нанаэлектронікі. Унёс уклад у станаўленне новых фізіка-тэхналагічных абласцей (глыбокая субмікронная электроніка і нанаэлектроніка, дэфектна-прымесная інжынерыя матэрыялаў, трэкавая нанаэлектронія, фізіка і тэхніка квантаваразмерных структур і прыбораў, структур з вугляроднымі нанатрубкамі).
Аўтар больш за 400 навуковых прац, у т. л. 15 манаграфій, 42 вынаходстваў.
Людвіг III
Імя Людвіг III мелі наступныя кіраўнікі:
Людовік X (значэнні)
Тытул Людовік (Людвіг) X мелі некаторыя еўрапейскія кіраўнікі:
Людовік VII (значэнні)
Тытул Людовік (Людвіг) VII мелі некаторыя еўрапейскія кіраўнікі:
Барбара Радзівіл
Барбара Радзівіл (, меркавана ў Вільні —, ) — каралева польская і вялікая княгіня літоўская (1550—51), другая жонка Жыгімонта II Аўгуста.
Біяграфічныя звесткі
Дачка кашталяна віленскага і вялікага гетмана ВКЛ Юрыя Радзівіла. У 1537 аддадзена замуж па маёмасных меркаваннях за навагрудскага (пазней трокскага) ваяводу Станіслава Гаштольда. Пасля яго смерці сышлася з Жыгімонтам Аўгустам (1543). Пачуцці вялікага князя да Барбары імкнуліся выкарыстаць для ўмацавання ўласных пазіцый яе брат Мікалай Радзівіл Руды і стрыечны брат Мікалай Радзівіл Чорны. Пад іх націскам у 1547 у Вільні адбылося патаемнае вянчанне Барбары з Жыгімонтам Аўгустам. Пасля заняцця апошнім польскага трона (1548) супраць гэтага шлюбу выступілі магнаты і шматлікая шляхта, незадаволеная ростам уплывовасці Радзівілаў і знявагай каралеўскай годнасці няроўным шлюбам. Рашуча супраць Барбары была настроена свякроў каралева Бона Сфорца. У 1548 сейм у Пётркаве выступіў за скасаванне шлюбу, але Жыгімонт Аўгуст дамогся яго афіцыйнага прызнання, пагражаючы адрачэннем ад трона і заключыўшы саюз з Габсбургамі. Барбара была каранавана ў Кракаве 7.12.1550, але ў хуткім часе памерла.
Некаторыя гісторыкі лічаць, што яе атруцілі. У другой палове XIX ст. пашырыліся стэрэатыпы пра надзвычайную распусту прадстаўніц жаночай лініі роду Радзівілаў, якая нібыта матэрыялізавалася ў перанесеных імі венерычных хваробах і спрычыняліся да іх заўчаснай смерці. Літоўская даследчыца Раймонда Рагаўскене даводзіць, што Барбара Радзівіл вяла пабожнае жыццё згодна з строгай хрысціянскай этыкай, а прычынай яе смерці найхутчэй была анкалагічная хвароба.
Вобраз у мастацтве
Гісторыі рамантычнага кахання Барбары з Жыгімонтам Аўгустам прысвечаны шматлікія мастацкія творы.
Караліна (Мінскі раён)
Караліна́ (, Каролина) — вёска ў Мінскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Крупіцкага сельсавета.
Людвіг VI
Тэрмін Людвіг VI можа адносіцца да:
Уладзімір Канстанцінавіч Віткоўскі
Уладзі́мір Канстанці́навіч Вітко́ўскі (Владимир Константинович Витковский; 21 красавіка 1885 года, Пскоў, Расійская імперыя — 18 студзеня 1978 года, горад Сан-Францыска, ЗША) — генерал-лейтэнант (1920).
Удзельнік Першай сусветнай вайны і Белага руху на Поўдні Расіі. Георгіеўскі кавалер, драздовец, камандзір Драздоўскай дывізіі. Эмігрант.
Іглава (значэнні)
Іглава — тапонім у Чэхіі.
Кругляк
Кругля́к (, Кругляк) — вёска ў Мінскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Крупіцкага сельсавета.
Марк Ліцыній Крас
Марк Ліцыній Крас (Marcus Licinius Crassus, 115 да н.э. — 53 да н.э.) — вядомы старажытнарымскі палітычны і вайсковы дзеяч, удзельнік першага трыумвірату, адзін з найбагацейшых людзей свайго часу.
Крас паходзіў з рымскага класу вершнікаў, якія не мелі палітычных правоў патрыцыяў, аднак валодалі значнай маёмасцю. У прыватнасці, бацька Краса займаўся зборам падаткаў у Галіі і меў з гэтага значны прыбытак. Калі ў Рыме пачаліся грамадзянскія войны, Крас быў вымушаны схавацца ў Іспаніі. Па сведчанню Плутарха, Крас у гэты час жыў у пячоры. Хутка Крас прыхіліўся да Луцыя Карнелія Сулы, які выступіў супраць захапіўшых Рым марыянцаў. Дзякуючы сваім здольнасцям, Крас хутка стаў адным з найбольш аўтарытэтных камандуючых Сулы. Аднак Сула больш падтрымліваў Пампея, што не падабалася Красу, які імкнуўся ўсімі сродкамі дамагчыся большага ўплыву, чым Пампей. Падчас бітвы каля Колінскай брамы (82 да н.э.) перамога Краса на фланге вырашыла лёс гэтай апошняй бітвы грамадзянскай вайны. Уплыў Краса значна ўзрос, і Сула даверыў яму ўдзельнічаць у захопе маёмасці ворагаў Сулы і яго ўсталяванай дыктатуры. Аднак з-за таго, што ён аднойчы не падзяліўся нарабаваным з Сулай, ён быў аддалены ад хуткага ўзбагачэння падчас праскрыпцый.
Пасля смерці Сулы у 78 да н.э. Крас некаторы час абараняў прынятыя ў час яго дыктатуры законы, аднак пад націскам народных трыбунаў гэтыя законы былі адмененыя. У гэты час Крас не страціў свайго аўтарытэту і ўплыву на дзяржаўныя справы, але нават узвысіўся і стаў галоўным канкурэнтам Пампея. Па-першае, Крас значна павялічыў сваё багацце за кошт розных махінацый, а па-другое, менавіта ён кіраваў арміяй, якая была накіравана супраць рабоў-паўстаўнцаў на чале са Спартаком. Крас быў прадстаўніком вершнікаў і часткі плебеяў, у той час як Пампей быў пераважна прадстаўніком старой рымскай арыстакратыі, а таксама абапіраўся на падначаленых яму легіянераў.
Меркавалася, што Крас меў нейкае дачыненне да змовы Катыліны 63 да н.э., аднак доказаў не знайшлося.
Людвіг IX (ландграф Гесэн-Дармштацкі)
Людвіг IX (Ludwig IX von Hessen-Darmstadt;, Дармштат — , Пірмазенс) — ландграф Гесэн-Дармштацкі, расійскі генерал-фельдмаршал.
Марк Ліцыній Крас
У 60 да н.э. Крас, Пампей і Цэзар замірыліся і стварылі першы трыумвірат, які некалькі гадоў фактычна кіраваў Рымам. Аднак Крас быў слабейшым з трыумвіраў, і таму ён выступіў як ініцыятар вайны з Парфіяй. Камандаванне арміяй было дадзена яму, аднак паход быў няўдалым, і Крас загінуў падчас бітвы каля Караў у 53 да н.э. Пасля смерці Краса трыумвірат распаўся, і хутка пачалася грамадзянская вайна паміж Цэзарам і Пампеям.
Людвіг IX (ландграф Гесэн-Дармштацкі)
Біяграфія
Старэйшы сын ландграфа Людвіга VIII (1691—1768) і прынцэсы Шарлоты Ханау-Ліхтэнбергскай (1700—1726). 17 кастрычніка 1768 змяніў свайго бацьку на прастоле ландграфства Гесэн-Дармштацкага.
29 верасня 1773 года адбыўся шлюб дачкі ландграфа Людвіга IX Вільгельміны Луізы (у праваслаўі — вялікай княгіні Наталлі Аляксееўны) са спадчыннікам цэсарэвічам вялікім князем Паўлам Пятровічам.
29 верасня 1773 года ганараваны ордэна Святога Апостала Андрэя Першазванага, а ў 1774 годзе — звання генерала-фельдмаршала расійскай арміі.
Сям’я
12 жніўня 1741 года ажаніўся з пфальцграфіняй Каралінай Генрыэтай Крысцінай Цвайбрукен-Біркенфельдскай (1721—1774). У гэтым шлюбе нарадзіліся:
Аўдавелы ландграф уступіў у Эмсе 23 кастрычніка 1775 года ў другі (марганатычны) шлюб з ураджэнкай Парыжа Мары Адэлаідай Шэруз (Marie Adélaïde Cheirouze), якой у той жа дзень быў падараваны тытул графіні фон Лемберг (Gräfin von Lemberg). Ад другога шлюбу дзяцей не было.
Dolce stil novo
Dolce stil novo (італ. салодкі новы стыль) — назва групы італьянскіх паэтаў, якія працавалі ў канцы XIII і ў XIV стагоддзі ў Фларэнцыі (Дантэ Аліг'еры, Чына да Пістоя, Лапа Джанні, Гвіда Кавальканці, Гвіда Гвініцэлі), альбо стыль гэтых паэтаў. Яны пісалі лірычныя творы пра ідэальнае каханне, якія характарызаваліся моўнай вытанчанасцю. Спасылаліся да правансальскай лірыкі. Пераважна сярод жанраў «dolce stil novo» былі санэт, канцона і балада. Тэрмін быў упершыню выкарыстаны Дантэ ў «Vita nuova» (італ. «Новае жыццё»).
Ружамберак (жаночы баскетбольны клуб)
Ружамберак — славацкі жаночы баскетбольны клуб з горад Ружамберак, Славакія.
Гісторыя
Гісторыя пачынаецца з 1938 года, калі ў гімназіі Ружамбероку ўвялі спартыўную гульню «баскетбол». Але афіцыйнай датай заснавання каманды лічыцца 1941 год.
З 1979 года клуб выступае ў элітным дывізіёне і з’яўляецца самым паспяховым у сваёй краіне. На яго ліку тры чэмпіёнскіх тытулы ў часы Чэхаславакіі і 11 — у гісторыі незалежнай Славакіі. Двойчы перамагаў у самым прэстыжным кантынентальным спаборніцтве па баскетболе — Еўралізе пад кіраўніцтвам знакамітага трэнера Наталлі Хейкавай.
Крас
Крас (Kras), Карст (Karst) — вапняковае плато на паўночным захадзе Балканскага паўвострава, размяшчаецца ў паўночна-заходняй частцы Дынарскага нагор’я на поўнач ад паўвострава Істрыя, на поўдзень ад даліны ракі Віпава і на захад ад пагоркаў Бркіні. Плато знаходзіцца на тэрыторыі Славеніі і ўсходняй канечнасці Італіі (часам яго таксама адносяць да Харватыі і Босніі і Герцагавіны). Самы высокі пункт — гара Трстсль (643 м).
Плато складзена карбанатнымі пародамі, якія лёгка раствараюцца вадой, таму паўсюдна развітыя карставыя з’явы: кары, варонкі, катлавіны, знікаючыя ракі, пячоры (у т.л. Пастойнска-Яма), польі і інш. На плато размешчаны пласкадонныя басейны (напрыклад, возера Цэркніца), плошча якіх вар’іруюцца ад 10 да 600 км².
Нямецкая назва плато стала агульнай назвай з’явы карсту.
Брытні Джонс
Брытні Джонс (нар., Чыкага, ЗША) — амерыканская баскетбалістка.
Кар’ера
У ліпені 2021 года падпісала кантракт з баскетбольным клубам «Цмокі-Мінск».
Міхаіл Мікалаевіч Промтаў
Міхаі́л Мікала́евіч Про́мтаў (Михаил Николаевич Промтов; 12 чэрвеня 1857 года, Палтава, Расійская імперыя — 1950 або 1951 год, горад Бялград, Югаславія) — генерал-лейтэнант, артылерыст, адзін з доўгажыхароў Рускай Імператарскай арміі, удзельнік Руска-турэцкай вайны 1877-1878 гадоў, Руска-японскай вайны, военачальнік Першай сусветнай вайны і ўдзельнік Белага руху на Поўдні Расіі. Эмігрант.
Рудзянец (род раслін)
Рудзяне́ц, Барадаўнік (Lapsana) — род кветкавых раслін сямейства. З’яўляецца родным для Еўропы і Паўночнай Азіі.
Батанічнае апісанне
Травяністыя расліны з прамастойным сцяблом. Вышыня ад 10 см да 1 м. Лісце простае, чаргаванае па даўжыні сцябла. Кветкі жоўтага колеру. Суквецце — кошык. Плод — сухая сямянка.
Віды
Уключае наступныя віды :
Локі
Локі (Loki) — сын ётуна Фарбауты і Лаувеі, таксама згадваецца ў якасці бога хітрасці і падману (па некаторых версіях таксама агню) і т. п. якасцяў у германа-скандынаўскай міфалогіі, паходзіць з роду ётунаў, але асы дазволілі яму жыць з імі ў Асгардзе за яго незвычайны розум, хітрасць і мудрасць. Локі мае некалькі хэйці, уключаючы Хведрунг (Hveðrungr) («Прадраканне вельвы», 55, «Пералік Інглінгаў», 32), Лофт (Loptr) і Ладур (Lóðurr).
Біяграфія
Снорэ апісвае Локі прыгожым, невысокім чалавекам. Пабрацім Одзіна. Да таго, як волаты пачалі вайну з асамі, Локі пражыў тры гады ў Ётунхейме у волаткі Ангрбоды. За гэты час яна нарадзіла яму траіх дзяцей: дачку — напалову чырвоную, напалову сінюю Хель (багіня царства мёртвых), гіганцкага змея Ёрмунганда і жахлівага ваўка Фенрыра. Таксама ў яго ёсць двое дзяцей ад Сігюн: Нары і Валі (у інш.варыянтах: Нары і Нарві, Валі і Царві). Акрамя таго, у «Песні пра Хюндле» гаворыцца, што Локі спарадзіў усіх ведзьмаў, з’еўшы напаўзгарэлае сэрца злой жанчыны і такім чынам зачаўшы іх («Песня пра Хюндле», 41). Рысы Локі характэрныя для трыксцераў: двудушнасць, выкрутлівасць, хітрасць, падступства. Сцвярджэнне, што паняцці аб «добрым» і «дрэнным» для яго проста адсутнічаюць, не зусім дакладна. У песні «Лаянка Локі» ён бязлітасна і не саромеючыся ў выразах выкрывае сем багінь і сем багоў, якія сабраліся на банкет у марскога волата Эгіра. Багоў ён абвінавачвае перш за ўсё ў баязлівасці, а багінь — у няцноце. На тым жа банкеце Локі прызнае ўласную віну ў гібелі бога Бальдра.
З іншага боку, асы часта звярталіся да паслуг Локі ў тых выпадках, калі трэба было праявіць хітрасць. Локі валодаў здольнасцю змяняць сваю знешнасць. Так, ён у абліччы выдатнай кабылы зманіў каня па імі Свадыльфары ў ётуна-муляра, які будаваў Асгард, чым пазбавіў асаў ад неабходнасці аддаваць апошняму ў жонкі багіню Фрэю. Пры гэтым Локі зацяжарыў, пасля чаго выносіў і спарадзіў васьмінога жарабя Слейпніра, на якім пасля ездзіў Одзін. Дзякуючы Локі Асы атрымалі такія скарбы, як молат Тора Мьёльнір, дзіду Одзіна Гунгнір, карабель Скідбладнір, кальцо Драупнір і вепрука Гулінбурсці.
Паходжанне
Некаторыя даследчыкі сцвярджаюць, што, будучы часткай трыяды дэміургаў (Одзін, Хенір і Лодур, або Локі), гэты бог першапачаткова быў народжаны ад пакалення багоў, якія існавалі яшчэ да Одзіна, і быў сынам волата Іміра, а яго братамі былі Кары (паветра) і Хлер (вада), сястрой — Ран, страшная багіня мора. Іншыя міфолагі, аднак, лічаць яго сынам волата Фарбауці, якога асацыявалі з Бергельмірам, адзіным выжылым пасля патопу, а таксама сынам Лаувеі (ліставы востраў) або Наль (карабель). У гэтым выпадку адзінае, што звязвае Локі і Одзіна, — гэта клятва ў пабрацімстве, якую давалі адзін аднаму скандынавы.
Сям’я
Акрамя шлюбу з Сігюн, Локі ажаніўся з веліканшай Ангрбодай (што абяцае гора), якая жыве ў Жалезным лесе і якая нарадзіла яму трох пачвараў: Хель — багіню смерці, змея Мідгарда Ёрмунганда і ваўка Фенрыра.
Сігюн нарадзіла яму двух сыноў, Нарві (Нары) і Валі, прычым апошні быў названы ў гонар бога, які адпомсціў за Бальдра. Сігюн заўсёды захоўвала вернасць свайму мужу і не здрадзіла яму нават пасля таго, як яго канчаткова выгналі з Асгарда і зрынулі ў нетры зямлі.
Конь Слейпнір таксама з’яўляецца сынам Локі, якога той спарадзіў у вобразе кабылы ад каня Свадыльфары.
Таксама Локі памылкова прыпісваюць шлюб з Глут (ззянне), якая была замужам за Логі і нарадзіла таму дзвюх дачок — Эйзу (вуголле) і Энміру (попел).
Этымалогія
Пытанне аб этымалогіі не вырашаны. Самай распаўсюджанай з’яўляецца версія паходжання ад старажытнаісландскага lúka — «зачыняць, замыкаць; заканчваць» (магчымае ўказанне на ролю Локі ў Рагнароке, як хтанічнага бажаства).
Часам імя Локі збліжаюць з балтыйскім абазначэнне мядзведз Lokys і грэцкім пазначэннем ваўка Λύκος.
Таксама існуе версія аб паходжанні імя Локі ад слова «Логі» — «Агонь», што і з’яўляецца асновай версіі пра тое, што Локі — бог агню.
Жорж Дзюмезіль, параўноўваючы Локі з героем нартскага эпасу Сырдонам і знаходзячы паміж імі тыпалагічную агульнасць, прыводзіць агляд тлумачэння вобраза скандынаўскага бога: …Локі — гэта агонь, казалі першыя прыхільнікі натуралістычнага тлумачэння. Локі — вада або вецер, папраўлялі іншыя. Паслядоўнікі Манхардта прыбралі яго ў уніформу «духаў расліннасці». У ім бачылі бога з чорнымі і хтанічнымі рысамі… Адны фалькларысты палічылі магчымым вітаць ў яго асобе свайго роду ўдачлівага старшыну ў войску геніяў, троляў і эльфаў, якія заўсёды кішаць на скандынаўскім гарызонце. Іншыя прызналі ў ім адначасова і «культурнага героя» з міфалагічных апавяданняў некаторых полуцывілізаваных народаў, і ашуканца, які часам яго замяшчае.
Плошча Бакведана
Плошча Бакведана (La Plaza Baquedano) знаходзіцца ў цэнтры Сант’яга. Часта яе называюць плошчай Італіі, але памылкова, бо плошча Італіі прылягае да плошчы Бакведана з паўночнага захаду. Плошча сімвалізуе сацыяльна-эканамічную мяжу паміж багатым Усходнім Сант’яга і бедным Заходнім Сант’яга.
Упершыню плошча на гэтым месцы з'явілася ў 1872 годзе і называлася Ла-Серэна, потым яе назва была зменена на Калон. У 1910 годзе, калі ў Чылі святкавалася 100-годдзе незалежнасці, некалькі краін накіравалі свае падарункі. Урад Каралеўства Італія падараваў статую архангела з крылатым ільвом, які быў усталяваны на суседняй плошчы, якая атрымала назву плошча Італіі (Plaza Italia). У 1927 годзе плошча была рэканструявана, пасярэдзіне яе быў усталяваны помнік генералу Мануэлю Бакведана. У падножжа статуі знаходзіцца магіла Невядомага салдата, якога знайшлі на поле бою падчас Другой Ціхаакеанскай вайны.
Плошча Перу
Плошча Перу (Plaza Perú) — невялікая плошча ў цэнтры фінансавага раёна Барыё эль Гольф горада Сант’яга, у камуне Лас-Кандэс. Размешчана на праспекце Ісідора Гаенэчэа, у некалькіх сот метраў ад станцыі «Эль Гольф» першай лініі метрапалітэна, побач з раёнам амбасадаў.
Яе стварэнне ўзыходзіць да 1940-х гадоў, калі пачаў фарміравацца Барыё эль Гольф — самы прэстыжны раён горада. З 2000 года раён, прылягаючы да плошчы, актыўна забудоўваецца высотнымі будынкамі, што рэзка змяніла гістарычны выгляд плошчы. Пад плошчай быў таксама пабудаваны падземны паркінг.
Плошча Бакведана
Ад плошчы разыходзяцца тры паркі: Фарэсталь на захад, Бустамантэ на поўдзень і Бальмаседа на ўсход.
Этнічная самасвядомасць
Этнічная самасвядомасць — неад'емны кампанент этнасу, адзін з найважнейшых этнічных вызначальнікаў, які дазваляе меркаваць пра наяўнасць этнасу як асобнай супольнасці.
Гісторыя вывучэння этнічнай самасвядомасці
Пачынаецца з замацавання дадзенага паняцця ў навуковай літаратуры ў канцы 40-х гг. XX ст. Адным з першых, хто звярнуў увагу на гэтую праблему, быў П. І. Кушнер. Да канца 60-х гг. этнічнай самасвядомасці адводзілася другаснае месца сярод кампанентаў этнасу, што тлумачыцца яе вытворнасцю ад аб'ектыўных характарыстык этнасу, такіх, як мова, тэрыторыя і інш. Імкненне захаваць чысціню матэрыялістычнага падыходу ў этнічнай сферы не дазваляла паставіць этнічную самасвядомасць у цэнтр увагі. Змены адбыліся ў канцы 60-х гг. Большасць вучоных тады прызнала, што этнічная самасвядомасць, нягледзячы на сваю суб'ектыўную прыроду, з'яўляецца важным кампанентам этнасу.
У 70—80-я гг. тэарэтычныя пытанні этнічнай самасвядомасці вывучалі Ю. Брамлей, І. Казлоў, М. Крукаў, Л. Дробіжава. Яе вылучылі як асобны прадмет даследавання. Важным этапам у яе асэнсаванні стаў сістэмны аналіз. Этнічная самасвядомасць пачала разглядацца як сістэма канкрэтных элементаў. Ю. Брамлей вылучаў наступныя элементы этнічнай самасвядомасці:
Этнічная самасвядомасць узнікае сярод членаў этнічнай групы (супольнасці). Вылучэнне этнічнай супольнасці грунтуецца на сукупнасці прыкмет біялагічнага, геаграфічнага, сацыяльнага, культурнага, псіхалагічнага характару. На пачатку фарміравання этнасу (этнічнай супольнасці) самасвядомасць ахоплівае не ўвесь масіў, а толькі кола асоб, для якіх этнічная самасвядомасць з'яўляецца найбольш актуальнай. Распаўсюджанне самасвядомасці на астатніх членаў супольнасці — гэта працяглы працэс. Эвалюцыя этнічных супольнасцяў ускладняе этнічную самасвядомасць. Кожнае новае пакаленне не толькі ўзнаўляе яе, але і пераасэнсоўвае згодна з новымі ўмовамі развіцця.
На фарміраванне этнічнай самасвядомасці асобы ўплывае шэраг фактараў:
Характарыстыка этнічнай самасвядомасці
Разам з тым, этнічная самасвядомасць не валодае стопрацэнтнай дакладнасцю як этнавызначальнік. Вызначанасць яе змяншаецца ў выпадку яе шматзначнасці (складанасці, неаднастайнасці). Этнічная самасвядомасць будзе складанай, калі асоба адносіць сябе адначасова да дзвюх ці болей этнічных супольнасцяў. Такое магчыма пры актуальнасці разам з этнічнай і субэтнічнай або метаэтнічнай самасвядомасці. Напрыклад, расійскае казацтва ўсведамляе сябе асобнай групай у межах рускага этнасу і адлюстроўвае гэта праз самасвядомасць. Адсюль вынікае, што казакі валодаюць рускай этнічнай самасвядомасцю і казацкай субэтнічнай самасвядомасцю.
Актуалізацыя ж, напрыклад, славянскай самасвядомасці можа яшчэ больш ускладніць самасвядомасць субэтнічных груп у межах славянскіх этнасаў. Пачуццё агульнаславянскай еднасці будзе дапаўняць этнічную самасвядомасць тых жа рускіх, беларусаў, балгар і іншых прадстаўнікоў славянства метаэтнічнай самасвядомасцю. Шматзначнай этнічная самасвядомасць асобы можа быць і ў выпадку рознай этнічнай прыналежнасці бацькоў. Асоба, выхаваная ў сітуацыі этнакультурнай неаднароднасці, будзе характарызавацца наяўнасцю ў сістэме самасвядомасці элементаў, уласцівых розным этнасам, што абцяжарвае яе этнічнае самаадчуванне.
Значная сувязь існуе і паміж этнічнай і рэлігійнай самасвядомасцю. Прыклад актыўнага ўздзеяння рэлігіі на ход этнічнага развіцця дае гісторыя праваслаўя і каталіцтва на тэрыторыі Беларусь Стагоддзямі захоўвалася канфесійнае этнавызначэнне накшталт «праваслаўны — рускі», «католік -паляк». Дадзеныя этнаканфесійныя стэрэатыпы адмоўна паўплывалі на фарміраванне беларускага этнасу.
Этнічная самасвядомасць адлюстроўвае ўсе асноўныя рысы этнасу. Яна ўяўляе складаную ў структурным плане з'яву. Этнічную самасвядомасць можна вызначыць як сістэму ўяўленняў этнічнага суб'екта (этнас, этнафор) аб сваіх характэрных асаблівасцях, якія вылучаюць яго сярод іншых аналагічных утварэнняў.
Кампаненты сістэмы этнічнай самасвядомасці:
У сістэме этнічнай самасвядомасці цэнтральнае месца займае этнічная самаідэнтыфікацыя (усведамленне прыналежнасці да пэўнага этнасу). Усе іншыя кампаненты, якія фіксуюць рысы дадзенай супольнасці і ўсебакова яе характарызуюць, выконваюць функцыі этнічных толькі пры наяўнасці супрацьпастаўлення «мы — яны» («свае — чужыя»).
Этнічная самасвядомасць можа быць характэрна і асобе, і супольнасці. Этнічная самасвядомасць асобы — гэта від індывідуальнай самасвядомасці, у якой сканцэнтраваны ўяўленні асобы аб сваёй этнічнай спецыфіцы. Гэты від самасвядомасці значна больш набліжаны да рэальнай сістэмы прыкмет у параўнанні з этнічнай самасвядомасцю супольнасці. Менавіта на ўзроўні індывіда пачынаецца усведамленне новых з'яў у жыцці этнасу, якія пазней могуць перайсці ў этнічную самасвядомасць супольнасці. Апошняя ўяўляе больш высокі ўзровень абагульнення і адлюстроўвае толькі найбольш значныя рысы этнасу. Этнічная самасвядомасць супольнасці — гэта від грамадскай самасвядомасці, якая ўласціва этнічнай супольнасці.
Кіншаса
Кінша́са (Kinshasa), да 1966 года Леапольдві́ль (Léopoldville), Леапольдста́д (Leopoldstad) — сталіца і найбуйнейшы горад Дэмакратычнай Рэспублікі Конга, размешчаны на рацэ Конга, насупраць горада Бразавіль, сталіцы Рэспублікі Конга. Нягледзячы на тое, што насельніцтва горада, які з'яўвіўся як невялікая рыбаковая вёска, у 2009 годзе складала 10 076 099 чалавек, 60% яго тэрыторыі ўяўляюць сабой слабазаселеную сельскую мясцовасць, якая, аднак, падпадае ў адміністрацыйныя межы горада. Густанаселеныя гарадскія раёны займаюць толькі невялікую частку тэрыторыі на захадзе правінцыі.
Этнічная самасвядомасць
Характарыстыка этнічнай самасвядомасці
Грамадская самасвядомасць мае ўзроўні — звычайны і тэарэтычны, грамадскай псіхалогіі і ідэалогіі. Этнічная самасвядомасць таксама можа аналізавацца з пункту гледжання дадзеных узроўняў, паколькі сама яна ўяўляе слой грамадскай свядомасці. Звычайная этнічная самасвядомасць фарміруецца стыхійна, у працэсе штодзённай практыкі жыццядзейнасці этнасу. Яна ахоплівае вопыт членаў этнасу, замацаваны ў традыцыях і звычаях. Тэарэтычная этнічная самасвядомасць звязана з навуковым пазнаннем. Яна адлюстроўвае сутнасць этнічных з'яў і міжэтнічных адносін. Абодва ўзроўні цесна звязаны паміж сабой.
Кіншаса
Кіншаса ёсць другім па велічыні горадам у Афрыцы пасля Каіра. Нягледзячы на тое, што французская мова выкарыстоўваецца толькі ва дзяржаўных установах і бізнеснай сферы як лінгва франка, гэта афіцыйна самы буйны франкамоўны горад у свеце, пасля Парыжа і Манрэаля. Калі цяперашнія дэмаграфічныя тэндэнцыі захаваюцца, Кіншаса пераўзыйдзе Парыж паводле колькасці насельніцтва да 2020 года.
Гісторыя
Горад Кіншаса быў заснаваны ў 1881 годзе вядомым даследчыкам Афрыкі Генры Мортанам Стэнлі як гандлёвы пункт. Першапачаткова горад быў названы Леапольдвіль у гонар бельгійскага караля Леапольда II, якому належалі шырокія незаселеныя тэрыторыі, на якіх цяпер размяшчаецца Дэмакратычная Рэспубліка Конга. Горад стаў першым суднаходным портам на рацэ Конга, размешчаным вышэй Лівінгстонскіх вадаспадаў (серыі парогаў у 300 кіламетрах ніжэй за Леапольдвіль), што спрыяла яго росквіту. Першы час усе тавары, якія прывозіліся на караблях у Матадзі, горад, размешчаны ніжэй парогаў у 150 км ад узбярэжжа, а далей ношчыкі неслі іх да Леапольдвіля. Пабудаваная ў 1898 годзе грузавая чыгунка паміж Матадзі і Кіншасай дазволіла хутчэй і танней дастаўляць тавары ўглыб краіны, што паслужыла асновай для хуткага росту Леапольдвіля. Да 1920 года вырас настолькі, што стаў сталіцай Бельгійскага Конга, замяніўшы горад Бома, размешчаны ў вусці ракі Конга.
Калі Бельгійскае Конга атрымала незалежнасць ад Бельгіі ў 1960 годзе, нідэрландскую мову скасавалі ў якасці афіцыйнай. У 1965 годзе ў выніку дзяржаўнага перавароту да ўлады ў Конга прыйшоў Мабуту Сесе Сека. Для памяншэння ўплыву захаду на краіну, ён стаў праводзіць палітыку Афрыканізацыі імён і назваў. У 1966 годзе Леапольдвіль быў пераназваны ў Кіншасу, па назве вёскі, якая раней размяшчалася ў межах горада. Пры Мабуту горад хутка рос за кошт перасяленцаў з усёй краіны, якія шукалі поспеху або ўцякалі ад этнічных чыстак. Гэта непазбежна прывяло да змены этнічнага і моўнага складу горада. Нягледзячы на тое, што горад размешчаны на тэрыторыі, якая традыцыйна належала плямёнам Батэке і Бахумбу, мовай міжэтнічных зносін, то бок. лінгва франка, у Кіншасе стала лінгала.
У 1974 годзе ў Кіншасе адбыўся баксёрскі паядынак паміж Джорджам Форманам і Мухамедам Алі, у якім Алі атрымаў перамогу над сапернікам і вярнуў сабе тытул чэмпіёна ў цяжкай вазе.
Кіншаса моцна пацярпела з-за празмернасцей у палітыцы Мабуту, як масавая карупцыя, кумаўство і грамадзянская вайна, якая прывяла да яе падзення. Тым не менш горад па-ранейшаму з'яўляецца буйным культурным і інтэлектуальным цэнтрам Цэнтральнай Афрыкі, з квітнеючай супольнасцю музыкантаў і мастакоў. Гэта таксама буйны прамысловы цэнтр краіны, месца апрацоўкі многіх з натуральных прадуктаў, атрыманых з зямлі. У горадзе нядаўна прайшла падаўленне выступаў салдат, якія пратэставалі супраць адмовы ўрада выплаціць ім зароленыя грошы.
Кіншаса ёсць месцам, дзе ўпершыню была дакументальна зафіксавана інфекцыя ВІЧ-1, якая датуецца 1959 годам. Вірус быў знойдзены ў крыві мясцовага жыхара.
Геаграфія
Кіншасы з'яўляецца горадам рэзкіх кантрастаў, з багатымі жылымі і камерцыйнымі зонамі і трыма ўніверсітэтамі, суіснуючых бок аб бок з трушчобамі. Ён размешчаны ўздоўж паўднёвага берага ракі Конга, прама насупраць горада Бразавіль, сталіцы Рэспублікі Конга. Гэта адзінае месца ў свеце, дзе дзве нацыянальныя сталіцы сутыкаюцца адна з адной і знаходзяцца ў поле зроку адзін ад аднаго на процілеглым беразе ракі.
Рака Конга з'яўляецца другой па даўжыні ракой у Афрыцы пасля Ніла, і з'яўляецца самай буйной з пункту гледжання выдатку вады. На працягу большай часткі басейна рака з'яўляецца суднаходнай нават для вялікіх баржаў, якія курсіруюць паміж Кіншасай і Кісангані, а многія з яе прытокаў з'яўляюцца суднаходнымі таксама. Рака ёсць важнейшай крыніцай гідраэнергіі, а ніжэй па плыні ад Кіншасы яна валодае патэнцыялам для вытворчасці электраэнергіі эквівалентнай патрэбам у электраэнергіі прыкладна палове насельніцтва Афрыцы.
Клімат
Паводле кліматычнай класіфікацыі Кёпена, Кіншаса мае трапічны вільготны і сухі клімат. У горадзе назіраецца працяглы сезон дажджоў, які ахоплівае перыяд з кастрычніка па май і адносна кароткі сухі сезон, які праходзіць у перыяд з чэрвеня па верасень. У сувязі з тым, што Кіншаса ляжыць на поўдзень ад экватара, яго сухі сезон пачынаецца ў чэрвені. Гэта адрозніваецца ад тых афрыканскіх гарадоў, якія ляжаць на поўнач ад экватару, дзе сухі сезон звычайна пачынаецца прыкладна ў студзені. Сухі сезон Кіншасы трохі больш прахалодны, чым яго вільготны сезон, нягледзячы на тое, што тэмпература застаецца адносна сталай на працягу ўсяго года.
Мовы
Афіцыйнай мовай у Дэмакратычнай Рэспубліцы Конга, сталіцай якога з'яўляецца Кіншаса, пазначаны французская. Кіншаса такім чынам найбуйнейшы горад Франкафоніі і другі па колькасці якія валодаюць французскай мовай. Аднак лінгала шырока выкарыстоўваецца ў якасці размоўнай лексікі. Французская ў асноўным выкарыстоўваецца ў адміністрацыі, адукацыі, дакументазвароце, дарожных знаках, прэсе, тэлебачанні, выкарыстоўваецца ў якасці мовы міжнацыянальных і міжсацыяльных зносін. Аднак у бытавым зносінах унутры сацыяльных і этнічных груп дамінуюць мясцовыя афрыканскія мовы (кіконга, лінгала, лубу і суахілі). Такім чынам, у той час, як у культуры дамінуе французская, шматмоўе працягвае быць характэрнай рысай жыцця Кіншасы.
Насельніцтва
Насельніцтва Кіншасы складала 4,6 млн жыхароў на 1994 год. 7 787 832 жыхары былі зафіксаваны на 1 студзеня 2005 года. Улічваючы хуткія тэмпы павілічэння колькасці насельніцтва ў 2015 годзе праназуецца колькасць насельніцтва ў 14 млн чалавек.
Злачыннасць
У 2004 годзе Кіншаса была ацэнена як адзін з самых небяспечных гарадоў Афрыкі з пункту гледжання злачыннасці. Пасля Другой кангалезскай вайны горад імкнецца акрыяць ад засмучэнняў, аднак пры гэтым маюцца шматлікія банды з трушчобаў Кіншасы. Рабаванні, разбоі, згвалтаванні, выкраданне людзей і бандытызм з'яўляюцца агульнай з'яў для горада. Узровень забойстваў у Кіншасе, паводле ацэнак, дасягае 112 забойстваў на 100 тысяч чалавек.
Дзіцячая беспрытульнасць
Беспрытульныя дзеці, большасць з якіх з'яўляюцца сіротамі, падвяргаюцца гвалту з боку паліцыі і ваенных. З прыкладна 20 тысяч дзяцей ва ўзросце да васямнаццаці гадоў жывуць на вуліцах горада, амаль чвэрць з іх ёсць жабракі, некаторыя з'яўляюцца вулічнымі гандлярамі і каля траціны маюць нейкую працу. Некаторыя з іх ёсць ахвярамі з прычыны вайны, іншых вінавацяць у вядзьмарстве і з-за гэтага сталі ізгоямі.
Праваахоўныя органы рэгулярна робяць аблавы на бездаглядных дзяцей. Ёсць зарэгістраваныя факты выкрадання дзяцей, акрамя таго, паводле запісаў паліцыянты застрэльвалі іх за нязначныя правіны.
Адукацыя
Кіншаса з'яўляецца домам для некалькіх навучальных устаноў высокага ўзроўню, якія ахопліваюць шырокі спектар спецыяльнасцей, ад грамадзянскага будаўніцтва да медыцынскіх спецыяльнасцей і журналістыкі. Горад таксама з'яўляецца домам для трох буйных універсітэтаў і школаў мастацтва:
Медыцына
У горадзе месцяцца двадцать шпіталяў, а таксама розныя медыцынскія цэнтры і паліклінікі. У 1997 годзе Дыкембэ Мутомба пабудаваў 300-ложкавы шпіталь недалёка ад Кіншасы, свайго роднага горада. З 1991 года шпіталь імя Манколе працуе як некамерцыйная медыцынская ўстанова, якая супрацоўнічае з Дэпартаментам аховы здароўя ў якасці раённага шпіталю ў Кіншасе. Дзякуючы прафесару Леону Тшылола, вядомаму педыятру і гематолагу, шпіталь Манколе адчыніў новы 150-ложкавы будынак у 2012 годзе з палепшанымі клінічнымі паслугамі ў якасці лабараторнай і дыягнастычнай радыялогіі, інтэнсіўнай тэрапіі, аддзяленні інтэнсіўнай, сямейнай медыцыны і хірургічныя аддзяленні.
Транспарт
Кіншаса ёсць портам на левым беразе ракі Конга. Некалькі прыватных кампаній, гарадская транспартная кампанія (STUC) і кампанія гарадской чыгункі, якая мела 12 цягнікоў на 2002 год, абслугоўвае горад. Іншыя кампаніі таксама забяспечваюць грамадскі транспарт, як Urbaco, Tshatu Trans, Socogetra, Gesac і MB Sprl. Гарадскі аўтобус абслугоўвае максімум 67 тысяч пасажыраў штодзённа. Некаторыя кампаніі прадастаўляюць паслугі таксі і таксі-аўтобусаў. Большасць (95,8%) транспарту забяспечваецца прыватнымі прадпрымальнікамі.
Горад разглядае магчымасць стварэння трамвайных маршртаў у супрацоўніцтве з транспартнымі кампаніямі Бруселя (STIB), будаўніцтва якіх можа быць завершана прыкладна ў 2012—2015 гадах. Пытанне энергазабеспячэння застаецца не вырашаным. На сённяшні момант чыгункай звязвае Кіншасу з горадам Матадзі на захадзе. Недалёк ад горада маецца Міжнародны аэрапорт Нджылі.
Прамысловасць
Прысутнічае тэкстыльная, харчовая, хімічная прамысловасць, машынабудаванне і металаапрацоўка, мота- і велазаводы, суднабудаванне, суднарамонт, дрэваапрацоўка, вытворчасць будматэрыялаў. У раёне Малуку — металургічны комплекс.
Медыя
Кіншаса з'яўляецца домам для вялікай колькасці СМІ, у тым ліку некалькіх радыёстанцый і каналаў тэлебачання, якое транслюецца на амаль усёй тэрыторыі краіны, у тым ліку дзяржаўнай Радыётэлевізійнай нацыянальнай кангалескай кампаніі (RTNC) і прыватных Digital Congo і Raga TV. Прыватны канал RTGA таксама размяшчаецца ў Кіншасе.
Некалькі нацыянальных радыёстанцый, у тым ліку La Voix du Congo, якое знаходзіцца пад кіраваннем RTNC, Radio Okapi і Raga FM месцяцца ў Кіншасе, а таксама шматлікія мясцовыя станцыі. Перадачы брытанскай радыёкампаніі BBC таксама даступнаыя ў Кіншасе на хвалі 92,6 FM.
Кантраляванае дзяржавай інфармацыйнае агенцтва Agence Congolaise de Presse таксама размяшчаецца ў Кіншасе, а таксама некалькі штодзённых і штотыднёвых газетаў і навінавых сайтаў, у тым ліку L'Observateur, L'Avenir, Phare, Le Potentiel і Le Soft.
Большасць сродкаў масавай інфармацыі выкарыстоўвае французскую мову і лінгала ў значнай меры, вельмі нешматлікія выкарыстоўваюць іншыя нацыянальныя мовы.
Спорт
Найбольш папулярныя віды спорту ў Кіншасе — футбол і баскетбол. Сталіца з'яўляецца адным з двух найважнейшых футбольных цэнтраў краіны. Два з трох самых тытулаваных клубаў прадстаўляюць Кіншасу — «Віта» і «Матэма Пемба» (12-кратныя чэмпіёны Заіра / ДРК). У чэмпіянаце Дэмакратычнай Рэспублікі Конга («Лінафут») на дадзены момант 14 удзельнікаў, тры клубы («Віта», «Мотема Пемба» і «Раёлу») прадстаўляюць Кіншасу.
Выхадцамі Кіншасы былі многія вядомыя футбалісты: гульцы зборнай Францыі брамнік Стыў Манданда, паўабаронцы Клод Макелеле і Рыа Мавуба, нападаючы Пегі Люйіндзюла, у зборнай Партугаліі выступаў Жазэ Базінгва, у зборнай Швейцарыі Блез Нкуфо, а ў складзе зборнай Бельгіі гуляў МБА Мпенза. Вядомасць у еўрапейскім футболе атрымалі і футбалісты, якія не змянялі свайго грамадзянства і выступаюць за зборную ДРК: нападаючыя Ламана Трэзор Луа-Луа, Дзьёмерсі Мбакані, Жэрар Мукунку, Эрве Нзело-Лембі.