cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Яўрэі ў Беларусі
Другая сусветная вайна
З яўрэяў Брэста амаль ніхто не паспеў эвакуіравацца. Неўзабаве пасля заняцця горада яўрэям было загадана насіць адметны знак — чырвона-белыя шасцікутныя зоркі, у пачатку восені форма знака была змененая — круглыя латы жоўтага колеру. 28-29 чэрвеня падраздзяленне эйнзацгруппен «У» разам з часткамі вермахта расстралялі ў Брэсце чатыры-пяць тыс. яўрэяў. 16 снежня 1941 г. яўрэйскае насельніцтва Брэста было складзена ў гета. Быў створаны юдэнрат і яўрэйская паліцыя (15 паліцэйскіх). У гета знаходзілася 18 000 чалавек (па іншых дадзеных, 27 000).
Нацысты акупавалі Гродна 23 чэрвеня 1941. Адразу пасля акупацыі яўрэям было загадана насіць адметны знак — блакітную шасціканцовую зорку. У лістападзе 1941 г. яўрэі былі заключаны ў два гета. Ад астатняга горада гета былі аддзеленыя драцянымі загародамі і вартавымі вышкамі. У гета было заключана каля дваццаці пяці тысяч яўрэяў. Па распараджэнні акупацыйных уладаў быў створаны юдэнрат, які налічваў 13 аддзелаў. У ліпені 1941 падраздзяленне эйнзацгруппен «Б» расстраляла ў Гродне каля 100 прадстаўнікоў мясцовай яўрэйскай інтэлігенцыі. У гета часта адбываліся расстрэлы груп яўрэйскага падполля. Член юдэнрата Г. А. Мадэра пакончыў з сабой, каб не браць удзелу ў складанні спісаў асуджаных на знішчэнне. Немцы актыўна займаліся рабаваннем яўрэйскага насельніцтва. У цэнтралізаваным парадку адбывалася адабранне золата і іншых каштоўных металаў. Юдэнрат спрабаваў аказаць дапамогу яўрэйскаму насельніцтву. У гета была арганізавана бальніца, адкрыты амбулаторый, аптэка. У абодвух гета дзейнічала сістэма санітарнай службы. Летам 1942 г. лекарам і медсёстрам цаной каласальных намаганняў удалося прадухіліць распаўсюджванне эпідэміі дызентэрыі. У гета было створана 19 прадпрыемстваў, якія пастаўлялі прадукцыю за межы гета, у тым ліку выконвалі заказы нямецкіх уладаў. Кіраўніцтва юдэнрата спадзявалася, што гэта можа дапамагчы яўрэям пазбегнуць знішчэння.
Летам і восенню 1941 па распараджэнні акупацыйных уладаў адбывалася адабранне золата і іншых каштоўных металаў у яўрэйскага насельніцтва. Толькі з сінагог Брэста было вывезена 100 кг срэбра. Пасля канфіскацыі, як гаворыцца ў справаздачы Надзвычайнай дзяржаўнай камісіі, «…усе сінагогі і малітоўныя дамы былі занятыя пад стайні і гаражы».
Тых, хто застаўся ў жывых, ізалявалі ў гета. За гады вайны ў Беларусі было створана сто адзінаццаць гета. Іх тэрыторыі абнасілася калючым дротам і ахоўвалася войскамі, самавольны выхад караўся смерцю; вязні абавязаны былі насіць адметны знак. У беларускія гета былі дастаўлены дзесяткі тысяч яўрэяў Германіі, Польшчы, Чэхіі і Славакіі, Аўстрыі, Венгрыі, Нідэрландаў. Самыя вялікія гета былі ў Мінску (сто тысяч чалавек), Брэсце (сорак тры тысячы), Бабруйску, Віцебску (па дваццаць тысяч), Барысаве, Ваўкавыску (па дзесяць тысяч), Слуцку (пяць тысяч), Гомелі (чатыры тысячы), Гродна, Жлобіне (па дзве тысячы). Сорак пяць гета ва Усходняй Беларусі праіснавалі некалькі месяцаў. У кастрычніку 1941 г. былі праведзены «акцыі» ў гета Слуцка і Шклова, у лістападзе — у Бабруйску, Оршы, у снежні — у Віцебску, Полацку, Гомелі, Сянно, Чачэрску і іншых. У другой палове 1942 нацысты знішчылі амаль усе гета ў Заходняй Беларусі. 15 кастрычніка 1942 г. загінулі яўрэі Брэста, 27 кастрычніка па асабістым распараджэнні Гімлера былі расстраляныя ацалелыя яўрэі Пінска. Затым надышла чарга гета Журавічаў, Дзярэчына, Галынкі і многіх іншых; ў кастрычніку 1943 г. было знішчана Мінскае гета. Апошнімі 17 снежня 1943 г. загінулі вязні гета ў Баранавічах. Па прыблізных ацэнак, у гета Беларусі было знішчана больш за пяцьсот тысяч яўрэяў, у тым ліку каля пяцідзесяці тысяч яўрэяў з іншых краін.
У лістападзе — снежні 1942 гродзенскае гета № 2 было ліквідавана. Частка яўрэяў была адпраўлена ў перасыльны лагер у вёсцы Калбасіна недалёка ад горада. Многія былі забітыя ў гэтым лагеры, а астатнія накіраваны ў лагеры смерці на тэрыторыі Польшчы і знішчаны там. У лютым-сакавіку 1943 г. было ліквідавана гета № 1. Апошні старшыня юдэнрата доктар Бравер быў забіты. Частка зняволеных гета была расстраляна, а астатнія вывезены ў Трэблінку.
З 15 па 18 кастрычніка 1942 г. каля 17 тыс. яўрэяў Брэста былі вывезены на чыгуначную станцыю Бронная Гара і расстраляныя.
У 1942 г. яўрэі ў брэсцкім гета атрымлівалі 150 г хлеба ў дзень. Для таго, каб выратаваць яўрэйскае насельніцтва ад голаду і хвароб, юдэнрат Брэста ўтрымліваў дзіцячы дом на 80 чалавек, дзіцячы сад (135 дзяцей), бальніцу (75 ложкаў), дом састарэлых (80 месцаў), начлежны дом (150—200 чалавек). У Брэсце функцыянавала грамадская кухня, якая абслугоўвала бясплатнымі абедамі да 3800 вязняў. Па ініцыятыве акупацыйных уладаў у канцы чэрвеня 1942 года ў Брэсце былі адкрыты арцелі, у іх працавала 7994 чалавека.
Гета Беларусі былі агменямі антынацысцкага супраціву. Адна з першых падпольных груп на чале з Г. Смолярам узнікла ў мінскім гета. Падпольныя арганізацыі вязняў існавалі таксама ў гета Баранавічаў, Бабруйска, Брэста, Гродна і іншых гарадоў і мястэчак: напрыклад, у Красным група моладзі запасалася зброяй і выводзіла людзей у партызаны. У шэрагу гета напярэдадні масавых расстрэлаў ўспыхвалі паўстання: у Нясвіжы (22 ліпеня 1942), Міры (9 жніўня 1942 г.), Камянцы (9 верасня 1942), Тучына (23 верасня 1942), Клецку (21 ліпеня 1943 г.). Узброены супраціў аказалі таксама вязні гета ў Глыбокім, Кобрыне, Наваградку. У Лахве 3 верасня 1942 выведзеная на расстрэл калона вязняў кінулася на канвой: загінула каля двух тысяч яўрэяў, але шэсьцьсот чалавек здолелі сысці ў лес, каб далучыцца да партызанаў. Некаторыя яўрэі знайшлі прытулак у сяброў і знаёмых — беларусаў і палякаў, якія з рызыкай для жыцця хавалі уцекачоў.
Сураж (Польшча)
Сураж (Suraż) — горад у Польшчы, уваходзіць у склад Беластоцкага павета Падляшскага ваяводства. Сядзіба вяскова-гарадской гміны Сураж.
Яўрэі ў Беларусі
Другая сусветная вайна
Групы супраціву ў гета мелі сувязь з партызанскімі атрадамі; сувязныя збіралі падрыхтаваныя для партызан медыкаменты, зброю, боепрыпасы, выводзілі ў лес людзей. Уцекачы з Мінскага гета арганізавалі або папоўнілі дзевяць партызанскіх атрадаў і адзін батальён. 106-ы партызанскі атрад (пазней — атрад імя Калініна; каля ста пяцідзесяці чалавек), якім камандаваў былы вязень гета Ш. Зорын, забяспечваў харчаваннем многія іншыя атрады і групы. Атрад прыняў шмат уцекачоў з гета. У Налібоцкай пушчы блізу Навагрудку дзейнічаў яўрэйскі партызанскі атрад імя Кутузава пад камандаваннем Т. Бельскага (пры атрадзе існаваў так званы «сямейны лагер» — каля 1,2 тыс. яўрэяў). Аднак антысемітызм не быў чужы шматлікім партызанам; нярэдка яны праганялі уцекачоў-яўрэяў, адабраўшы прынесеную імі зброю, харчаванне і грошы, а часам і расстрэльвалі.
Сураж (Польшча)
Знаходзіцца ў Даліне Горнага Нарава, над ракой Нараў, каля Нараўскага нацыянальнага парка.
Яўрэі ў Беларусі
Другая сусветная вайна
Па-за гета яўрэі Беларусі таксама прымалі ўдзел у антынацысцкім супраціве. У кастрычніку 1941 г. карнікі павесілі юную мінскую падпольшчыцу Машу Брускіну (1924—1941). Камуністычным падполлем ў Мінску кіраваў І. П. Казінец (1910—1942; пасмяротна ўдастоены звання Героя Савецкага Саюза). Намеснікам камандзіра вялікага партызанскага атрада быў яўрэй Д. Кеймах. Адным з арганізатараў партызанскага руху ў Пінскай вобласці стаў Ш. І. Бярковіч (1918—1942). У баях на тэрыторыі Беларусі вызначыліся: адзін з арганізатараў абароны Брэсцкай крэпасці Я. Фамін (1909—1941); Героі Савецкага Саюза артылерыст капітан Б. Хігрын (1909—1941), генерал-лейтэнант танкавых войскаў С. Крывашэін (1899—1978), пяхотнікі маёр М. Шварцман (1911—1944) і старэйшы лейтэнант А. Панціелеў (1919—1944). Палі на франтах Другой сусветнай вайны ўраджэнцы Беларусі Героі Савецкага Саюза М. Співак (1919—1943), Ю. Шандалаў (1923—1945), І. Катунін (1908—1944), А. Смалякоў (1908—1943) і многія іншыя. Вядомыя сямнаццаць яўрэяў-камандзіраў і 32 камісара партызанскіх атрадаў, чацвёра камандзіраў брыгад, сямёра намеснікаў начальнікаў штабоў брыгад, пятнаццаць начальнікаў штабоў партызанскіх атрадаў у Беларусі.
У гродзенскім гета дзейнічала яўрэйская падпольная арганізацыя. У канцы 1942 г. яна надрукавала ўлётку з заклікам да ўзброенага супраціву. У майстэрнях гета выраблялі зброю. Невялікай колькасці яўрэяў ўдалося бегчы ў лясы і далучыцца да партызанскіх атрадаў. 20 тыс. яўрэяў Гродна загінулі. Каля 180 яўрэям горада і навакольных паселішчаў удалося выратавацца і хавацца ад немцаў, пакуль Гродна не быў вызвалены савецкай арміяй 16 ліпеня 1944.
Пасляваенны час
Пасля вызвалення Брэста 28 ліпеня 1944 у жывых засталося 19 чалавек, 6 з іх былі выратаваны Палінай Макаранка-Галоўчанка. У 1946 г. на месцы расстрэлу пяці тысяч яўрэяў Брэста быў пастаўлены помнік з надпісам на ідыш. У 1947 г. помнік быў знесены. У 1959 г. апошняя у Брэсце сінагога была ператворана ў кінатэатр. Трагедыя брэсцкіх яўрэяў замоўчвалася ўвесь савецкі перыяд. На месцах масавых пахаванняў будавалі хаты, пракладалі дарогі. У 1974 г. быў знесены і адзіны помнік ахвярам гета ў раёне вуліцы Куйбышава (адноўлены ў 1992 г. на сродкі яўрэяў з ЗША, Аргенціны і Ізраіля).
У першыя гады пасля вызвалення Гродна каля двух тысяч яўрэяў вярнуліся ў горад, аднак супольнае жыццё не было адноўлена. Да 1960-х гг. у Гродне не было сінагогі. Яўрэйскія могілкі былі ўзараныя ў сяр. 1950-х гг., а надмагіллі выкарыстаны пры пабудове помніка Леніну.
У пасляваеннай Беларусі шырока распаўсюдзіўся антысемітызм як вынік нацысцкай прапаганды перыяду акупацыі; вялікі размах набыла дзяржаўная юдафобія. Не аднаўляліся ўстановы яўрэйскай культурнай аўтаноміі (школы, перыядычны друк); некаторы час працягваў існаваць толькі БелДзяржЯТ. Толькі нешматлікія дзеячы навукі і культуры яўрэйскага паходжання паспяхова працавалі ў народнай гаспадарцы, у сферы рускага і беларускага мастацтва, былі афіцыйна адзначаны (напрыклад, Н. Лойтэр, рэжысёр Віцебскага беларускага тэатра імя Я. Коласа; у 1945 г. быў удастоены звання заслужанага дзеяча мастацтваў БССР, у 1946 г. — Сталінскай прэміі); рэпрэсіўная палітыка ўладаў набывала антысеміцкі характар. 19-ы з’езд кампартыі Беларусі (люты 1949 г.) пачаў ініцыяваную з Масквы кампанію барацьбы з «касмапалітамі». Артыстаў і пісьменнікаў абвінавацілі ў «ідэалізацыі побыту яўрэйскай дробнай буржуазіі». У 1949 г. быў зачынены БелДзяржЯТ, ашэльмаваны яго галоўны рэжысёр В. Галаўчынер. Выганяліся яўрэі, якія працавалі ў неяўрэйскай культуры (галоўны рэжысёр Беларускага тэатра імя Я. Купалы ў Мінску Л. Літвінаў (Гурэвіч; 1899—1963), фалькларыст Л. Бараг і многія іншыя). Антысемітызм у Беларусі ўзмацніўся ў перыяд справы лекараў. Пасля смерці І. Сталіна галосныя антысеміцкія кампаніі ў Беларусі аціхлі, але працэнтная норма выконвалася няўхільна.
Ворсма
Ворсма (Ворсма) — горад (1955) у Расіі, у складзе Паўлаўскага раёна Ніжагародскай вобласці. Насельніцтва 12,2 тыс. чалавек (2005). Заснаваны ў XVI стагоддзі.
Яўрэі ў Беларусі
Пасляваенны час
Дзяржаўных ушанаванняў ўдастоіліся скульптар З. Азгур (1908—1995), драматург А. Маўзон (Маўшэнзон; 1918—1977), літаратуразнаўца Н. С. Перкін (1912—1976) і іншыя. Аднак беларускія ўлады ўпарта замоўчвалі халакост, на помніках яго ахвярам не згадвалася слова «яўрэі» і часта прыбіраліся надпісы яўрэйскімі літарамі. Вялося наступленне на яўрэйскае рэлігійнае жыццё, абцяжарвалася атрыманне афіцыйнага статусу рэлігійнай абшчынай.
Ворсма
Горад размешчаны на рацэ Кішма (прыток Акі), за 15 км на паўднёвы ўсход ад чыгуначнай станцыі Ворсма, за 62 км на паўднёвы захад ад Ніжняга Ноўгарада.
Яўрэі ў Беларусі
Пасляваенны час
Паводле перапісу 1959 г., у Беларусі жылі каля ста пяцідзесяці тысяч яўрэяў (1,9 % агульнага насельніцтва рэспублікі). Працягвалася міграцыя яўрэйскага насельніцтва ў буйныя прамысловыя цэнтры Беларусі, Расіі і іншых савецкіх рэспублік. Яўрэйская моладзь атрымлівала вышэйшую і спецыяльную адукацыю, сацыяльны статус яўрэйскага насельніцтва змяняўся, рамяство і гандаль перасталі быць яго пераважнымі заняткамі. У 1970 г., па дадзеных перапісу, у Беларусі налічвалася крыху больш за 148 тыс. яўрэяў.
Ворсма
Медыка-інструментальны завод і іншыя прадпрыемствы.
Яўрэі ў Беларусі
Пасляваенны час
У 1960-я гг. пачынае адраджацца яўрэйская нацыянальная самасвядомасць. Адным з відных дзеячаў яўрэйскага руху таго часу ў Мінску быў Анатоль Рубін. Пасля ад’езду Рубіна ў Ізраіль у 1969 годзе рух за рэпатрыяцыю ў Ізраіль ўзначалілі былыя вайскоўцы Савецкай арміі мінчане Яфім Давідовіч (1924—1976), Леў Аўсішчар (1919—2007, у Ізраілі з 1987 г.), Навум Альшанскі (1917—1993 гг.; з 1974 г. жыў у Ізраілі). Штогод 9 траўня, у Дзень Перамогі над нацызмам, яўрэі Мінска, а затым і іншых гарадоў Беларусі сталі збірацца ля помнікаў ахвярам генацыду. Пачалі дзейнічаць нелегальныя гурткі па вывучэнні іўрыту, у Мінску праводзіўся культурна-гістарычны семінар, распаўсюджваўся самвыдат.
Улады Беларусі абмежавалі выезд у Ізраіль і ўзмацнілі «антысіянісцкую» прапаганду. Вядучым «тэарэтыкам» антысіянізму стаў навуковы супрацоўнік Інстытута філасофіі АН БССР Уладзімір Бягун, які развіваў ў сваіх кнігах тэорыю пра сусветную яўрэйска-масонскую змову. Афіцыйныя ўлады забаранілі згадваць імя Машы Брускінай, а пад фатаграфіяй, якая захавала яе пакаранне, значылася «невядомая беларуская партызанка». У 1970-я гг. шырока рэкламавалася карціна народнага мастака СССР М. А. Савіцкага «Летні тэатр» (1975; цыкл «Лічбы на сэрцы», 1974—1978), на якой яўрэй паказаны як саўдзельнік нацысцкіх злачынстваў.
Сучаснасць
У 1989 г. колькасць яўрэйскага насельніцтва Беларусі склала 112462 чалавек. У 1986 г. рэспубліка моцна пацярпела ад катастрофы на Чарнобыльскай атамнай электрастанцыі. Гэта стымулявала эміграцыйныя працэсы, якія ўзмацніліся з пачатку палітыкі перабудовы.
Усяго за перыяд з 1989 па 2013 гг. алія ў Ізраіль склала 78859 чалавек.
Алія з Беларусі склала:
Усяго за 1989—1994 гг. — 49243 чалавек, або 34 % ад агульнай колькасці яўрэйскага насельніцтва Беларусі ў 1989 г. За тыя ж гады яўрэйская эміграцыя з Беларусі ў іншыя краіны склала 21127 чалавек. Па перапісу 1999 г., яўрэйскае насельніцтва Беларусі складала 28 тыс. чалавек.
У перыяд перабудовы ў Брэсце аднавілася яўрэйская грамадская і культурная дзейнасць. У 1991 г. зарэгістраваная яўрэйская абшчына (старшыня Ш. Вайнштэйн). У 1992 г. улады вярнулі суполцы будынак сінагогі (рабін Х. Рабіновіч). У горадзе ёсць Таварыства яўрэйскай культуры «Тарбут» (з 1990 г. дзейнічае пры абласным Фондзе культуры), яўрэйская нядзельная і дзённая школы. У Брэсце актыўна дзейнічаюць брэсцкая арганізацыя Беларускага саюза яўрэяў-ветэранаў вайны, інвалідаў, партызан і падпольшчыкаў, брэсцкая арганізацыя Асацыяцыі яўрэяў-былых вязняў гета і канцлагераў, аддзяленне Міжнароднага асветніцкага цэнтра Халакост (Катастрофы), Цэнтр гісторыі і культуры яўрэяў Палесся. У 1995 Цэнтральнае тэлебачанне Расіі паказала дакументальны фільм пра трагедыі Брэсцкага гета.
У канцы 1980-х — пач. 2000-х гг. яўрэйскае насельніцтва Гродна рэзка скарацілася з-за выезду вялікай колькасці яўрэяў у Ізраіль, ЗША, Германію і іншыя краіны. У к. 1980-х — пач. 2000- х гг. у Гродне адбываецца працэс аднаўлення яўрэйскага супольнага і рэлігійнага жыцця. З 1989 г. у Гродне функцыянуе Гродзенскае абласное аб’яднанне яўрэйскай культуры, з 1992 г. — клуб яўрэйскай культуры імя Лейба Найдуса. У пачатку 1990-х гг. была ўтворана яўрэйская абшчына Гродна (старшыня Б. Квяткоўскі). Будынак сінагогі, пабудаваны ў канцы XVI ст., які выкарыстоўваўся на працягу некалькіх дзесяцігоддзяў пад мастацкія майстэрні, быў вернуты абшчыне (рабін Гродна — М. Хофман).
Новы этап уздыму развіцця нацыянальнай яўрэйскай культуры ў Беларусі пачаўся ў канцы 1980-х гг. У 1988 г. было створана Мінскае таварыства аматараў яўрэйскай культуры. Яно ставіла сваёй мэтай адраджэнне нацыянальнай самасвядомасці яўрэяў. У 1991 г. было зарэгістравана Беларускае аб’яднанне яўрэйскіх арганізацый і абшчын, у нейкі час яно яднала звыш ста яўрэйскіх арганізацый Беларусі.
У перыяд перабудовы ў Мінску пачаў выходзіць альманах «Контакт» (1988—1989, 4 выпускі, рэдактар — Г. Хайтовіч), затым там жа выдаваўся бюлетэнь «Ренессанс» (1990, рэдактар — Я. Басін). У 1989—1991 гг. у Бабруйску і Гомелі выходзіў часопіс «Авив» («Вясна»). З 1992 г. у Мінску рэгулярна выходзіць аднайменная газета. У 1990-х гг. у Гомелі друкавалася газета «Ахдут» («Адзінства»), а ў Магілёве — «Яўрэйскі акцэнт». З 1995 г. у Віцебску выдаецца часопіс «Мишпоха». З 1997 г. да 2001 г. у Мінску публікаваліся зборнікі «Евреи Беларуси. История и культура» (адказны рэдактар — Іна Герасімава). З 2002 г. у Мінску выходзіла газета «Бецавта» (некалькі раз у год), орган Яўрэйскага агенцтва, а ў Пінску — газета «Карлин». У 2002 г. у Мінску штомесяц выдавалася невялікая газета «Анахну кан» («Мы тут») на беларускай, рускай і ідышы, у 2003—2009 гг. замест яе выходзіў беларуска-яўрэйскі бюлетэнь «Мы яшчэ тут!» (42 выпускі).
У 1990 г. адбыўся 1-ы з’езд Беларускага аб’яднання яўрэйскіх арганізацый і суполак; у 1993 г. — 2-і з’езд. Прэзідэнтам аб’яднання ў 1993 г. быў выбраны заслужаны архітэктар рэспублікі Л. М. Левін (1936—2014), ён жа кіраваў таварыствам дружбы «Беларусь — Ізраіль», віцэ-прэзідэнтам — А. Гальперын (1946—1997), старшыня Фонду захавання яўрэйскай гістарычнай і культурнай спадчыны Беларусі. Гродзенскай абшчыне ўлады вярнулі будынак харальнай сінагогі. У 1993 г. створана Іўдзейскае рэлігійнае аб’яднанне — ІРА (прэзідэнтам праўлення у 1993—1996 гг. быў Б. Мінкоў, да пачатку 2010-х гг. — Ю. Дорн, потым яго змяніў Г. Хайтовіч). Гэтыя арганізацыі падтрымліваюць шчыльныя кантакты з «Ізраільскім культурным цэнтрам» і прадстаўніцтвам Джойнта. У 1996—1999 гг. у Беларусі функцыянавала аддзяленне Сусветнай асацыяцыі беларускіх яўрэяў (штаб-кватэра ў Нью-Ёрку). У Мінску дзейнічае гістарычная генеалагічная група амерыканскай грамадскай арганізацыі JewishGen (узачальвае А. В. Перзашкевіч). У Брэсце дзейнічае аддзяленне міжнароднага асветніцкага цэнтра «Халакост». У ліку рэспубліканскіх таварыстваў, актыўных у 1990-х гг., — жаночая арганізацыя «Хава», моладзевыя аб’яднання «Макабі», Бетар і Кідма, Саюз беларускіх яўрэяў-ветэранаў вайны, партызан і падпольшчыкаў, Асацыяцыя яўрэйскіх музыкаў Рэспублікі Беларусь (прэзідэнт І. Райхлін) і іншыя.
Больш чым у 15 гарадах Беларусі дзейнічаюць яўрэйскія нядзельныя школы і ульпан (некалькі тысяч навучэнцаў). У 1990 г. у Мінску была адкрыта першая ў рэспубліцы нядзельная школа, дзе дзеці вывучалі іўрыт, яўрэйскія традыцыі, гісторыю і музыку. У верасні 1992 г. у Мінску адкрылася першая яўрэйская агульнаадукацыйная школа — Рэспубліканская школа — ліцэй імя Я. Корчака. У Гомелі працуюць яўрэйскі дзіцячы сад і пачатковая школа. З 19 па 22 кастрычніка 1993 г. у краіне прайшлі дні памяці, прысвечаныя 50-годдзю знішчэння Мінскага гета. У Асіповіцкім раёне жыхары пасёлка Лапічы і мясцовая воінская частка правялі перапахаванне на яўрэйскія могілкі рэшткаў яўрэяў, расстраляных у 1941 г. У лютым 1995 быў адкрыты Яўрэйскі ўніверсітэт у Мінску (рэктар — дацэнт З. Пінхасік). У студзені 1999 г. на яго базе быў створаны Міжнародны гуманітарны інстытут імя М. Шагала, які ўвайшоў у склад Беларускага дзяржаўнага універсітэта. (інстытут зачынены ў 2004 г.). У 1996 г. быў адкрыты народны яўрэйскі ўніверсітэт культуры (рэктар М. Рыўкін). Пры ІРА быў створаны Каледж яўрэйскіх ведаў у Мінску, актыўны ў канцы 1990-х — пачатку 2000-х гг.
З 1990-х гадоў назіраюцца адначасовае ўзмацненне актыўнасці жыцця яўрэйскіх абшчын і памяншэнне колькасці яўрэяў за кошт эміграцыі ў Ізраіль, а таксама ЗША і шэраг іншых краін Захаду і Расію. Колькасць яўрэяў па дадзеных перапісаў хутка скарачаецца, асабліва хутка лік яўрэяў скарачаўся ў перыяд незалежнасці краіны: да 1999 года іх колькасць скарацілася яшчэ ў 4 разы, а ў перыяд да 2009 года яшчэ больш чым у два разы. Адначасова вырасла беларуская алія ў Ізраіль: беларускія ўрадавыя крыніцы ацэньваюць, што ў Ізраілі пражывае каля 130 тыс. выхадцаў з Беларусі. Па інфармацыі з яўрэйскіх абшчын, да яўрэяў сябе адносяць ад 30 да 50 тысяч жыхароў Беларусі, аднак пераважная большасць яўрэяў не з’яўляюцца актыўнымі вернікамі. Тым не менш ёсць крыніцы, якія называюць значна больш высокія лічбы колькасці асоб іудзейскага веравызнання: 60 тысяч.
Дзейнічаюць 6 сінагог (2 — у Мінску), працуе 19 рабінаў. Найбольшая колькасць прадстаўнікоў яўрэйскай абшчыны пражывае ў Мінску і абласных цэнтрах рэспублікі, а таксама ў Баранавічах, Бабруйску, Мазыры, Пінску і Полацку. Беларускія яўрэі жывуць не толькі ў самой Беларусі, але па ўсім свеце, і прытрымліваюцца як артадаксальнага, так і кансерватыўнага ды рэфармісцкага напрамкаў у іудаізме.
Характар рассялення яўрэяў дысперсны. Яны пражываюць у гарадах. Гутарковай мовай з’яўляецца пераважна руская. Прадстаўнікі гэтай меншасці, якія ведаюць ідыш ці іўрыт, сустракаюцца даволі рэдка. Але ў апошні час наладжана вывучэнне гэтых моў, асабліва іўрыта. Яўрэйская меншасць Беларусі характарызуецца вельмі высокім адукацыйным цэнзам. Сярод яўрэяў шмат інжынераў, медыкаў, настаўнікаў, юрыстаў і навукоўцаў. Падчас існавання СССР адбываліся моцныя русіфікацыйныя працэсы сярод яўрэяў. У апошні час назіраецца значны ўздым нацыянальных, рэлігійных і культурных традыцый яўрэяў.
Олівер Стоўн
Уільям Олівер Стоўн (William Oliver Stone; нар. 15 верасня 1946,, ЗША) — амерыканскі кінарэжысёр, сцэнарыст і прадзюсар, уладальнік мноства кінапрэмій (у тым ліку трох «Оскараў»).
Эстафета агню Еўрапейскіх гульняў 2019
Эстафета «Полымя міру» стартавала 3 мая ў Рыме цырымоніяй запальвання агню II Еўрапейскіх гульняў і прадоўжыцца 50 дзён. Кантынентальнае полымя пабывала ў самай высокай кропцы Еўропы — на вяршыні Манблан, а таксама ў Аўстрыі, Славеніі, Венгрыі, Славакіі, Чэхіі і Польшчы. 12 мая факел прыбыў у беларускі Брэст, каб прайсці шлях па 60 населеных пунктах краіны. Даўжыня ўсяго маршруту эстафеты складае кіламетраў.
Факеланосцамі выступаюць 450 чалавек: знакамітыя спартсмены, зоркі культуры, навукі, мастацтва, журналісты, палітыкі, грамадскія дзеячы. Фінішам эстафеты «Полымя міру» стане цырымонія запальвання чашы алімпійскага агню на стадыёне «Дынама» ў час урачыстага адкрыцця II Еўрапейскіх гульняў 21 чэрвеня.
Шлях эстафеты агню
Агонь II Еўрапейскіх гульняў запалены 3 мая ў Рыме ў комплексе «Ara Pacis Museum», дзе знаходзіцца помнік архітэктуры Арка міру. Затым беларускія альпіністы паднялі факел на вышэйшую кропку Еўропы гару Манблан. Наведаны Нацыянальныя алімпійскія камітэты Аўстрыі, Славакіі, Венгрыі, Польшчы. 8 мая 2019 года эстафету агню II Еўрапейскіх гульняў сустрэлі ў сталіцы Славеніі Любляне.
Магілёўская вобласць
Урачыстая сустрэча агню і старт эстафеты ў Магілёве адбыўся на «Буйніцкім полі», у якой прыняў уздзел старшыня Магілёўскага гарадскога выканаўчага камітэта Уладзімір Цумараў. Першым факелоносцам у горадзе стала салістка гурта IOWA Кацярына Іванчыкава. Агонь накіраваўся да памятнага знака ў гонар пісьменніка -франтавіка Канстанціна Сіманава, дзе агонь прыняў мастак Віктар Альшэўскі. Далей агонь накіраваўся ў Магілёўскі заасад, дзе яго пранёс галоўны трэнер нацыянальнай каманды Беларусі па веславанні на байдарках і каноэ Уладзімір Шантаровіч, дырэктар мясцовага Магілёўскага дзяржаўнага прафесійнага агралесатэхнічнага каледжа імя К. П. Арлоўскага Георгій Маліноўскі, які рэалізаваў ідэю стварэння заасаду, а таксама вакаліст гурта Nizkiz Аляксандр Ільін. «Полымя міру» здзейсніла сафары па чыгунцы заасаду да прыстані на Дняпры, адкуль на цеплаходзе агонь у руках чэмпіёна Паралімпійскіх гульняў па біятлоне Юрыя Голуба было правезена па адной з найбуйнейшых рэк Беларусі. Далей агонь Еўрапейскіх гульняў у лампдаках наведаў прадпрыемствы «Магатэкс» і «Магілёўліфтмаш». Увечары полымя пранеслі ад лесвіцы ў Падміколле па вуліцах Піянерскай і Лепяшынскага да кінатэатра «Радзіма». На плошчы Зорак агонь чакаў кабрыялет, у якім ён праехаў па пешаходнай вуліцы Ленінскай да плошчы Славы, дзе адбыўся канцэрт з удзелам зорак беларускай эстрады.
Пасля Магілёва «Полымя свету» накіравалася ў Шклоў і ў аграгарадок Александрыя, дзе пабывала на Трафімавай крыніцы.
«Полымя міру» пабывала ў Слаўгарадзе — на Замкавай гары на беразе Сожа. Далей на шляху эстафеты — Быхаўскі раён, мемарыял воінскай славы «Лудчыцкая вышыня» і Чыгірынскае вадасховішча.
Мінск
У Мінску «Полымя міру» сустрэнуць 17 чэрвеня на плошчы Дзяржаўнага сцяга. У той жа дзень факел пройдзе па праспекце Пераможцаў, 18 чэрвеня — па праспекце Незалежнасці. 19 чэрвеня ўдзельнікі эстафеты накіруюцца на мінскія прадпрыемствы. Далей плануецца наведванне паркаў і выдатных мясцін горада, удзел у цырымоніі прывітання атлетаў у Вёсцы спартсменаў. Маршрут эстафеты завершыцца 21 чэрвеня на Нацыянальным алімпійскім стадыёне «Дынама» — у час цырымоніі адкрыцця II Еўрапейскіх гульняў будзе запалены агонь форуму.
Па маршруце эстафеты 17 і 18 чэрвеня ў цэнтры Мінска сіламі ДАІ ўводзяцца абмежаванні руху.
Далабай
Далабай — аул у Жаркаінскім раёне Акмолінскай вобласці Казахстана. Адміністрацыйны цэнтр Далабайскай сельскай акругі. Код КАТА — 115441100.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва аула складала 898 чалавек (430 мужчын і 468 жанчын). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 365 чалавек (193 мужчыны і 172 жанчыны).
Галіна Анатолеўна Кнаўэр
Галіна Анатолеўна Кнаўэр (нар., г. Карабаш, Чалябінская вобласць) — беларускі архітэктар.
WZ-Orkiestra
WZ-Orkiestra — беларускі музычны гурт з Мінска.
Галіна Анатолеўна Кнаўэр
Біяграфія
Член Саюза архітэктараў СССР з 1970 года. Пражывае ў Мінску.
Творчасць
Запраектавала ў аўтарскім калектыве шэраг крам, кафэ, сталовых, друкарню Савета Міністраў КазССР, Казахскую карцінную галерэю імя Шаўчэнкі ў Алма-Аце, гандлёвыя цэнтры ў Цалінаградзе, прадпрыемствы культурна-бытавога абслугоўвання па у Свярдлоўску.
WZ-Orkiestra
Гурт выступаў за мяжой (Польшча, Украіна, Германія, Швецыя, Францыя, Італія, Расія, Славенія, Казахстан, Эстонія, Літва, Латвія), актыўна выступае ў Беларусі.
Галіна Анатолеўна Кнаўэр
Творчасць
Удзельнічала ў праектаванні Сляпянскай воднай сістэмы (1975—1980), крамы «Радыётэхніка» па вул. Апанскага (1978), устаноў культурна-бытавога абслугоўвання па вул. Сурганава (1980), 9-павярховых жылых дамоў серыі 335 БК, М-464-9 (1980-я гг.).
Сям’я
Была ў шлюбе з архітэктарам Роальдам Эдмундавічам Кнаўэрам, мае дачку Альбіну Роальдаўну Кнаўэр (нар. 20.04.1965), дызайнерку інтэр’ераў.
Заходнепалеская іканапісная школа
Заходнепалеская іканапісная школа — адна з самабытных школ беларускага іканапісу, адметная своеасаблівай мастацкай мовай і вобразным ладам.
Асаблівасці
На фарміраванне адметных асаблівасцей заходнепалескай школы паўплывала адмова ад традыцыйных прамалёвак, якія ўжо не стрымлівалі творчую фантазію, давалі магчымасць больш вольна трактаваць біблейскія сюжэты. З гэтым звязана злучэнне ў абразах узнёсла-паэтычных трактовак і жанравых матываў, іх мажорная і ўрачыстая колеравая гама.
Столінская школа
Столінская школа — умоўная назва тыпу абразоў, знойдзеных упершыню на Століншчыне. Іх стыль нагадвае спосаб малявання вядомых польска-ўкраінскіх майстэрняў, аднак адрозніваюцца большай далікатнасцю і лірызмам.
Маларыцкі майстар
Сярод іншых невядомых іканапісцаў Заходняга Палесся вылучаецца постаць так званага Маларыцкага майстра, які жыў і працаваў у 1648—1650 гг. у вёсцы Малая Рыта, іншых звестак пра асобу мастака не захавалася. Да нашага часу захаваліся толькі чатыры іконы, якія прыпісваюць гэтаму майстру.
Зёлаўскі майстар
Яшчэ менш вядома пра яскравага майстра другой паловы XVIII стагоддзя з в. Зёлава (Драгічынскі раён). Яму прыпісваюць аўтарства абразоў «Сашэсце Святога Духа на апосталаў», «Апосталы з прыладамі катаванняў», «Апосталы Пётр і Павел», «Архангел Міхаіл», «Дабравешчанне», «Тройца новазапаветная», «Прарокі», абраз-таблетка «Святыя Мікола і Марыя», «Фама і Іаан», «Майсей і Данііл», «Дабравешчанне» з Зёлаўскай Свята-Троіцкай царквы, якія, як відаць, былі напісаны ў Тараканьскім Богаяўленскім манастыры.
Блакітнае Успенне
Яркім прыкладам візантыйскай традыцыі ў беларускім іканапісе з’яўляецца абраз «Блакітнае Успенне» 15 стагоддзя, які доўгі час быў упрыгожваннем экспазіцыі старажытнарускага жывапісу Траццякоўскай галерэі ў Маскве. Гэты выдатны помнік сярэднявечнага мастацтва ніколі не адносілі ні да гісторыі беларускага іканапісу, ні да італа-крыцкай школы, але беларускі вучоны А. А. Ярашэвіч даказаў прыналежнасць «Блакітнага Успення» да беларускай культуры. Помнік у 1914—1917 гадах быў вывезены з Мінска ў Маскву ў калекцыю вядомага збіральніка старажытнарускай жывапісу. Пасля рэарганізацыі прыватных збораў Масквы, абраз стаў здабыткам Траццякоўскай галерэі. Ікона апублікавана як помнік беларускага жывапісу Н. Ф. Высоцкай у кнізе «Живопись Белоруссии 12—18 веков».
Вывучэнне
Палескі іканапіс вывучаны слаба. Да нашага часу не захаваліся творы палескай іканапіснай школы, створаныя раней за XV стагоддзе, а захаваныя высокамастацкія абразы XV — пачатку XVI ст., з прычыны іх малой колькасці і стылявой неаднароднасці, амаль не падуладны абагульняючаму аналізу.
У 2002 годзе фонд Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь па падтрымцы культуры і мастацтва фінансаваў выданне кнігі «Іканапіс Заходняга Палесся XVI—XIX стст.», чым быў адзначаны ўнёсак старажытнай палескай культуры ў агульнабеларускі культурны кантэкст.
NGC 3452
NGC 3452 (іншыя абазначэнні — MCG -2-28-19, PGC 32742) — спіральная галактыка (Sa) ў сузор’і Чаша.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Цеплавы рухавік
Цеплавы́ рухаві́к — прыстасаванне бесперапыннага дзеяння, якое атрымлівае энергію ў форме цеплыні, якая затым перадаецца наваколлю ў форме работы і, у абавязковым парадку, у форме цеплыні.
Схематычна цеплавы рухавік можна ўявіць як тры тэрмадынамічныя сістэмы: дзве з іх з’яўляюцца крыніцамі цяпла, а адна — рабочым целам. Падчас тэрмадынамічнага працэсу рабочае цела атрымлівае цяпло ад гарачай крыніцы, далей частка цяпла пераўтвараецца ў механічную работу, а астатняе аддаецца другой (халоднай) крыніцы цяпла.
У цеплавым рухавіку заўсёды здзяйсняецца прамы тэрмадынамічны цыкл (цыкл, у якім да рабочага цела падводзіцца большая колькасць цеплыні пры большай тэмпературы, а адводзіцца меншае пры больш нізкай тэмпературы, розніца гэтых цяплынь роўная здзейсненай рабоце).
Тэорыя
Работа, якая здзяйсняецца рухавіком, роўная:
Частка цеплыні пры перадачы непазбежна губляецца, таму ККДз рухавіка меней за 1. Максімальна магчымы ККДз мае рухавік Карно. ККДз рухавіка Карно залежыць толькі ад абсалютных тэмператур награвальніка (T_H) і халадзільніка(T_X):
Амальгама
Амальгама: 1) сплаў, адным з кампанентаў якога з’яўляецца ртуць. У нармальных умовах у можа быць вадкім ці цвёрдым. Утвараюцца ў выніку дыфузіі ртуці ў іншыя металы. Амальгамы ўжываюць для залачэння металічных вырабаў, у вытворчасці люстраў, у якасці узнаўляльнікаў (амальгама натрыю), пры атрыманні рэдкіх металаў спосабам электролізу. Утварэнне амальгамы ў працэсе амальгамацыі ад старажытных часоў ужываецца для аддзялення ад пустой пароды каштоўных металаў.
Слова амальгама паўстала ў (сярэднявечнай лаціне як amalgama са значэннем «сплаў» ад арабскага, запазычанага ў сваю чаргу з грэчаскай: μάλαγμα – «размякчэнне».
Вадкія амальгама і ртуць уяўляюць небяспеку для здароўя.
Вадзяны газ
Вадзяны газ, або сінтэз-газ — сумесь газаў, якая ўтвараецца пры ўзаемадзеянні метану і вады пры высокіх тэмпературах.
Хімічная рэакцыя адбываецца паводле ўраўнення: CH4 + H2O = CO + 3H2.
Вадзяны газ з'яўляецца сыравінай для прамысловага сінтэзу вуглевадародаў, спіртоў, альдэгідаў.
Спіс захворванняў яблыні
Гэты артыкул прадстаўляе сабой спіс захворванняў.
Тэс (фільм, 1979)
«Тэс» (Tess) — драматычны фільм 1979 года рэжысёра Рамана Паланскага, дзясяты поўнаметражны мастацкі фільм рэжысёра. Карціна з’яўляецца экранізацыяй рамана Томаса Хардзі «», адаптацыяй кнігі займаліся, і Раман Паланскі. Галоўныя ролі выканалі Настасся Кінскі,, , і іншыя.
Сюжэт
Юная прыгажуня-сялянка Тэс нечакана даведаецца, што ў яе жылах цячэ высакародная кроў нарманскіх рыцараў. Па волі бацькоў дзяўчына з’язджае жыць да новаздабытых заможных сваякоў. Там яна сутыкаецца са спакуслівым стрыечным братам Алекам, які не супраць скарыстацца нявіннасцю Тэс.
Узнагароды
Паводле рэсурса «Internet Movie Database» фільм быў адзначаны 16 кінаўзнагародамі і яшчэ 16 намінацыямі. Сярод найбольш значных узнагарод 3 прэміі «Оскар», 3 прэміі «Сезар» (у тым ліку за найлепшы фільм), 2 прэміі «Залаты глобус» (у тым ліку за найлепшы фільм на замежнай мове), 1 прэмія «BAFTA».
Хасэ Луіс Кучуфа
Хасэ Луіс Кучуфа (José Luis Cuciuffo; — ) — аргенцінскі футбаліст, абаронца. Чэмпіён свету 1986 у складзе нацыянальнай зборнай Аргенціны.
Факшаны
Факша́ны (Focşani, Факша́нь) — горад у Румыніі, у рэгіёне Малдавія, адміністрацыйны цэнтр жудзеца Вранча.
Насельніцтва — 73868 жыхароў (2011).
Гісторыя
У шматлікіх летапісах пазначаўся як «горад на рацэ Мілкаў». У 1482 годзе тут была ўсталявана мяжа паміж Валахіяй і Малдавіяй. Назва горада адбываецца ад баярскай сям'і Фокша, вядомай з часоў Штэфана Вялікага. Знаходзячыся на стыку двух княстваў, горад з'яўляўся важным гандлёвым цэнтрам.
Бітва пры Факшанах 21 ліпеня 1789 года, якая скончылася перамогай руска-аўстрыйскіх войскаў, стала адным з асноўных падзей Руска-турэцкай вайны 1787—1792.
Горад адыграў немалаважную ролю ў аб'яднанні Румыніі. Тут з 1859 па 1862 год засядаў Цэнтральны камітэт, які ажыццяўляў распрацоўку Канстытуцыі Румыніі. У гонар аб'яднання на цэнтральнай плошчы горада быў збудаваны абеліск.
Гарады-пабрацімы
Факшаны з'яўляецца горадам-пабрацімам наступных гарадоў:
Курыльскі бабтэйл
Курыльскі бабтэйл — эксперыментальная парода котак, атрыманая ў расійскім «Міжрэгіянальным клубе прыхільнікаў котак» у 1991 годзе. Парода была прызнаная арганізацыяй WCF.
Вонкавы выгляд
Арганізацыя WCF прызнала два стандарты курыльскіх бабтэйлаў. Першы — з кароткай поўсцю — нагадвае брытанскую караткапоўсную котку з пакарочаным хвастом. А другі стандарт — напаўдаўгапоўсны — нагадвае сібірскую котку з гэткім жа кароткім пухоўным хвастом.
Нораў
У курыльскіх бабтэйлаў вельмі дзіўны характар. Што да яго, яны падобныя да сабакаў, бо вельмі прыхільныя і ласкавыя да гаспадара, горача любяць яго. Добра ловяць пацукоў і мышаў. Заўважаюць сейсмічныя штуршкі, і сваімі паводзінамі папярэджваюць гаспадара.
Курыльскі бабтейл — цыбатыя, з «хвастамі-пампонамі» коткі. Не баяцца вады і нізкіх тэмператур, выдатныя рыбаловы. Сярод аматараў клічуцца «курбобамі». Прыязныя, вельмі цікаўныя (часам залішне), вельмі актыўныя, праяўляюць звычкі сабак — выходзяць знаёміцца ​​з гасцямі, абнюхваюць іх, бегаюць за цацкай, прыносяць яе, любяць гуляць. Сярод іншых парод асабліва вылучаюцца розумам і высокім інтэлектам. Аматары катоў і ветэрынары ведаюць, што коткі самых розных парод, якім па тых ці іншых медыцынскіх прычынах апранаюць гуньку або пластыкавыя каўпакі на галовы, робяць усё магчымае, каб пазбавіцца ад гэтых прылад — спрабуюць скінуць іх, паласуюць кіпцюрамі і г.д. Толькі бабтэйлы не робяць нічога падобнага і цярпліва выносяць ўсе вышэйапісаныя пазбаўленні, нібы разумеюць, што гунькі і каўпакі неабходныя і надзетыя на цела ў іх жа інтарэсах. Курыльскія бабтэйлы адрозніваюцца тым, што ўвесь час знаходзяцца каля кагосьці з гаспадароў, быццам сабакі, прычым часцяком навязваюць сваю прысутнасць так, што пачынаюць надакучаць гаспадарам. Напрыклад, гэтыя каты любяць хадзіць па лісце паперы, на якім пішуць асадкай, і выбіваць з рук гаспадара гэтую асадку, каб пагуляць з ёй. Любяць залазіць на клавіятуру кампутара, калі гаспадар на ёй працуе, і, адпаведна, ствараюць часам немалыя перашкоды. І ўсё гэта, каб дамагчыся ласкі ад гаспадара. Аднак трэба сказаць, што ласкавыя Курыльскія бабтэйлы толькі ў тых выпадках, калі ласкі хочуць самі. Калі ж гэта жаданне зыходзіць ад гаспадара, — не варта чакаць ад курбоба адэкватнага адказу. Сядзець на руках Курыльскія бабтэйлы не любяць, — як правіла, пачынаюць гучна мяўкаць і вырывацца. Гэтым коткам ўласціва неўтаймаванае жаданне паляваць на ўсіх і ўся, пачынаючы з гаспадароў (да шчасця, тут напады, як правіла, бяскрыўдныя, чыста гульнявыя, без выпускання кіпцюроў). Але трымаць у кватэры іншых жывёл не рэкамендуецца: бабтэйлы рана ці позна дабяруцца да іх. Доля хамячка, белага пацука, папугая і акварыўмных рыбак будзе вельмі сумная. У паядынках з сабакамі бабтэйлы адважныя; праўда, часцяком да саміх паядынкаў справа не даходзіць, усё абмяжоўваецца супрацьстаяннем, пры якім бабтэйл стварае такую ​​"вольтавую дугу", што сабака не вытрымлівае і сыходзіць. Выключэнне складаюць сабакі баявых парод, у паядынках з якімі шанцаў, як правіла, няма ні ў адной хатняй коткі. Бабтэйлы вельмі «гаманкія» — значна больш, чым коткі іншых парод. Гукі, якія выдаюцца імі, вельмі разнастайныя, — ад піску і дзіўнага «бэлькання», падобнага на казінае, да «мяу» з выразна выяўленай літарай «м», — і да таго ж гырканне, калі жывёла раздражнёная. Па сутнасці, курбобы — адзіныя хатнія коткі, якія ўмеюць рыкаць.
NGC 3453
NGC 3453 (іншыя абазначэнні — ESO 569-17, MCG -4-26-13, IRAS10512-2131, PGC 32707) — спіральная галактыка з перамычкай (SBb) ў сузор’і Гідра.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Выкса
Выкса (Выкса) — горад (1934) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Выксунскага раёна Ніжагародскай вобласці. Насельніцтва 59,6 тыс. чалавек (2005). Заснаваны ў 1767 годзе.
Горад размешчаны недалёка ад узбярэжжа Акі, за 28 км ад чыгуначнай станцыі ў г. Навашына, за 186 км ад Ніжняга Ноўгарада.
Металургічны завод.
Дубаўцы (Ваўкавыскі раён)
Дубаўцы́ (, Дубовцы) — аграгарадок у Ваўкавыскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Роскага сельсавета.
Гісторыя
У 1836 г. прыватная вёска, 23 двары, 244 жыхары. У 1914 г. 77 двароў, 408 жыхароў.
Насельніцтва
На 01.01.2004 г. 306 двароў, 734 жыхары.
Каменец
Ка́менец (афіц. транс.: Kamieniec), ці Камяне́ц  — горад у Брэсцкай вобласці Беларусі, адміністрацыйны цэнтр Камянецкага раёна, на р. Лясная. За 39 км ад Брэста, за 28 км ад чыгуначнай станцыі Жабінка на лініі Баранавічы — Брэст, на аўтадарозе Брэст — Каменюкі. Насельніцтва 8 401 чал. (2017).
Назва
Тапонім «Каменец» утварыўся ад мясцовай мураванай («каменнай») вежы, вакол якой узнікла паселішча.
У 1795—1940 горад меў афіцыйную назву Каменец-Літоўскі дзеля адрознення ад украінскага Камянца-Падольскага.
Гісторыя
Першы пісьмовы ўспамін пра Каменец змяшчаецца ў Іпацьеўскім летапісе і датуецца 1276 (у пэўных крыніцах можна сустрэць больш ранняе памылковае датаванне — 1196), калі князь валынскі Уладзімір Васількавіч заклаў тут мураваную вежу :
У 1289 князь дарагічынскі Юрый Львовіч разбурыў горад. У 1366 Каменец далучыўся да Вялікага Княства Літоўскага, дзе знаходзіўся ва ўладанні вялікіх князёў. Неаднаразова (у 1375, 1378 і 1379) горад цярпеў ад нападаў крыжакоў. У 1382—1383 гг. Каменец знаходзіўся пад уладай зяця Кейстута, князя Януша Мазавецкага. У 1409 кароль польскі Ягайла прыняў тут паслоў ад Папы Рымскага Аляксандра V. У гэты час у месце існаваў палац-замак.
Жыхары Каменца бралі актыўны ўдзел у Грунвальдскай бітве (1410). У 1413 горад стаў сталіцай Камянецкага павета Троцкага ваяводства, ён знаходзіўся на гандлёвым шляху з Брэста ў Гродна і з Кракава ў Вільню.
26 чэрвеня 1503 вялікі князь Аляксандр надаў Каменцу Магдэбургскае права, а ў 1524 Жыгімонт Стары — гарадскі герб: «у срэбным полі чырвоны мур з вежай за ім». У 1520 мясцовасць увайшла ў склад Падляшскага ваяводства, у 1565—1566 згодна з адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай — у Берасцейскі павет Берасцейскага ваяводства.
У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795) Каменец апынуўся ў складзе Расійскай імперыі, дзе ўвайшоў у склад Брэсцкага павета Гродзенскай губерні. Жыхары Камянца адразу жа пачалі барацьбу за свае мяшчанскія правы ў новай дзяржаве, для чаго захоўвалі і выкарыстоўвалі арыгіналы прывілеяў манархаў Вялікага Княства Літоўскага і Рэчы Паспалітай.
У сярэдзіне ХІХ ст. у месце было 597 двароў. У канцы ХІХ ст. дзейнічалі праваслаўная царква, касцёл і яўрэйскі малітоўны дом. Паводле вынікаў перапісу (1897) — 1186 будынкаў, дзейнічалі лячэбніца і царкоўна-прыходская школа. На 1914 працавала 7 дробных прадпрыемстваў.
Эканоміка
Прадпрыемствы харчовай прамысловасці.
Транспарт
Праз Каменец праходзіць аўтамабільная дарога Брэст — Камянюкі, да Брэста — каля 40 км.
Адукацыя
У Каменцы працуюць 2 агульнаадукацыйныя школы, гімназія, музычная школа, 2 дашкольныя дзіцячыя ўстановы.
Медыцына
Медыцынскія паслугі аказваюць гарадскія бальніца і паліклініка.
Забудова
У паўднёвай частцы Каменца сфарміраваўся мікрараён, забудаваны 4—5-павярховымі жылымі дамамі. Аўтамагістраль Брэст — Камянюкі падзяляе горад на ўсходнюю і заходнюю часткі. Асновай яго планавальнай структуры з’яўляецца няправільная радыяльная сетка вуліц. Галоўная вуліца — Брэсцкая (дзялянка аўтамабільнай дарогі Брэст — Камянюкі). На ёй склаўся адміністрацыйна-грамадскі цэнтр. Перспектыву вуліцы Брэсцкай замыкае сквер і будынак сярэдняй школы № 1. Пераважае аднапавярховая індывідуальная забудова. Прамысловая зона знаходзіцца ў паўднёва-ўсходняй частцы.
Славутасці
Страчаная спадчына:
Колін Фарэл
Колін Джэймс Фарэл (Colin James Farrell, нар. 31 мая 1976,, Ірландыя) — ірландскі кінаакцёр. Атрымаў вядомасць дзякуючы ролям у фільмах «Аляксандр», «Тэлефонная будка», «Адмысловае меркаванне», «Рэкрут», «Паліцыя Маямі: Аддзел нораваў» і многіх іншых. Часопіс People назваў яго ў 2003 годзе адным з пяцідзесяці найпрыгажэйшых людзей Зямлі; па рэйтынгу часопіса Company ён з'яўляецца шостым па сэксуальнасці мужчынам таго ж года.
Агар
Качка-огар, Агар, Чырвоная качка (Tadorna ferruginea) — вадаплаўная птушка сямейства качыных.
Апісанне
Даўжыня цела каля 60 см, маса 1,1—1,3 кг. Птушка мае аранжава-карычневае апярэнне з больш светлай галавой. Крылы белыя з чорным махавым пер’ем. Хвост чорны з зеленаватым адценнем. Огары добра плаваюць, а ў палёце выглядаюць цяжкімі, больш падобнымі да гусяў, чым да качак. У самцоў у перыяд гнездавання, летам, з’яўляецца цёмнае кольца на шыі, а ў самак звычайна ёсць белая пляма на галаве. Іх голас — гучны крык, падобны да гагатання гусяў.
Пашырэнне
Пашырана на поўдні Еўропы, у Паўночнай Афрыцы, у Азіі. У будыстаў на Тыбеце і ў Манголіі птушка лічыцца святой.
Звычайна огары жывуць парамі або маленькімі групамі, значна радзей — вялікай чарадою. Але на час лінькі і зімоўкі яны могуць збірацца вялікімі групамі на азёрах ці павольных рэках.
Асаблівасці біялогіі
Корміцца воднымі рачкамі, лічынкамі насякомых, малюскамі.
Гняздо будуе ў глыбокіх норах, нішах у абрывах.
Утрыманне ў няволі
У няволі гэтыя птушкі як правіла агрэсіўныя, лепш іх трымаць у пары або на вельмі вялікай тэрыторыі. Іх можна трымаць разам з іншымі відамі качак, але яны ўсё роўна могуць быць вельмі агрэсіўнымі ў перыяд гнездавання.
Барадатая кугакаўка
Знешні выгляд
Даўжыня цела 62—70 см, размах крылаў 130—158 см. Маса самца 700—1150 г, самкі 875—1450 г.
Вялікагаловая сава, афарбоўка попельна-шэрая без рудых адценняў. Вочы жоўтыя з цёмнымі канцэнтрычнымі палосамі. Чорная пляма пад дзюбай, падобная да барады, за што гэты від атрымаў сваю назву. Ніжні бок крыла паласаты. Надхвосце рыжае. Лапы густа апераны да кіпцюроў, светла- або цёмна-шэрыя, з цёмнымі крапінамі. Радужына ярка-жоўтая, дзюба жоўтая, кіпцюры буравата-шэрыя.
Пашырэнне
Арэал ахоплівае паўночны ўсход Еўропы, акрамя крайняй поўначы (лакальна Беларусь, Украіна, Польшча). Праз сібірскую тайгу распаўсюджваецца да Далёкага Усходу Расіі, паўночнага ўсходу Кітая і Сахаліна. У Паўночнай Амерыцы — ад Аляскі да Каліфорніі і Вялікіх азёр.
Селіцца ў глыбі спелых, вялікіх па плошчы дрэвастояў (асабліва ў рачных далінах, паблізу тарфянікаў, мохавых балот, вялікіх палян).
Еўраазіяцкія папуляцыі аселыя або качуючыя (у некаторыя гады адбываюцца моцныя павелічэнні колькасці, тады качуюць крыху далей на поўдзень ад гнездавога арэала), амерыканскія — аселыя або часткова пералётныя.
Асаблівасці біялогіі
Палюе пераважна на дробных грызуноў, часам на вавёрак і дробных птушак. Палюе ў прыцемку, зрэдку днём, аблятаючы адкрытыя ўчасткі балот, рачныя поймы і лясныя высечкі. Зрэдку падпільноўвае здабычу, седзячы на купіне або дрэве.
Займае гнёзды пасля іншых вялікіх птушак, асабліва драпежных (шулякоў і мышаловаў), часцей за ўсё ў цэнтр частцы кроны каля ствала пад навісам галін, часам уверсе паламанага дрэва або на зямлі. Перабудоўвае іх і высцілае дробнымі галінкамі (пераважна хваёвых дрэў).
Яйкі (3—5, часам 1—9), набліжаныя да авальных, падоўжаныя, белыя (звычайна матавыя). Наседжванне каля 30 сутак. Амаль месяц птушаняты знаходзяцца ў гняздзе. Пачынаюць самастойна карміцца ва ўзросце 50—60 сутак.
Вэлюм
Вэлюм (ад velum ) — жаночы галаўны ўбор, часткова або цалкам хавае твар. Звычайна вэлюм выконваецца з напаўпразрыстай тканіны, карункаў, часта ў выглядзе сеткі. У старажытнасці вэлюм выкарыстоўвалі для абазначэння класавага або рэлігійнага статусу, у сучасным свеце — яшчэ і ў якасці ўпрыгожання для жаночага капелюша або прычоскі.
Роальд Эдмундавіч Кнаўэр
Роальд Эдмундавіч Кнаўэр (, Свярдлоўск — 29 сакавіка 2021, Мінск) — беларускі архітэктар.
Біяграфія
Скончыў Уральскі політэхнічны інстытут у Свярдлоўску ў 1961 годзе. Працаваў архітэктарам, галоўным архітэктарам праектаў, начальнікам аддзела ў праектных арганізацыях Алма-Аты, Свярдлоўска.
З 1974 года — намеснік галоўнага архітэктара Мінска, з 1980-га — начальнік майстэрні, з 1986 года — галоўны архітэктар праектаў у Белдзяржпраекце.
Член Саюза архітэктараў СССР з 1965 года. Пражываў у Мінску.
Шэпельна
Плошча паверхні возера 0,2 км², даўжыня 1,1 км, найбольшая шырыня 250 метраў, даўжыня берагавой лініі 2,55 км. Плошча вадазбору 1,75 км². Катлавіна значна выцягнутая з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход. Схілы катлавіны спадзістыя, вышынёй 5—8 метраў. Выцякае ручай у раку Дрыса.
Роальд Эдмундавіч Кнаўэр
Біяграфія
Памёр 29 сакавіка 2021 года. Пахаваны 30 сакавіка.
Творчасць
Запраектаваў у аўтарскім калектыве студыя каляровага тэлебачання ў Свярдлоўску, жылыя дамы серыі ВТ-20, ВТ-21 з убудаванымі памяшканнямі абслугоўвання, крама «Саўле», рэстаран «Алматы», гасцініца і рэстаран «Ала-Тау», кафэ «Батагоз» у Алма-Аце, генплан 4-га мікрараёна з аб’ектамі жылля і культбыту горада нафтавікоў Новы Узень на паўвостраве Мангышлак (1961—1974).
Асноўныя працы (у аўтарскім калектыве): рэстаран «Мінск» у Патсдаме (1977), Музей валуноў інстытута геахіміі і геафізікі АН БССР (1979).
Сям’я
Быў у шлюбе з архітэктаркай Галінай Анатолеўнай Кнаўэр (нар. 1937), меў дачку Альбіну Роальдаўну Кнаўэр (нар. 20.04.1965), дызайнерку інтэр'ераў.
Агюстэн Пірам Дэкандоль
Член-карэспандэнт Французскай Акадэміі навук (1810), замежны член Лонданскага каралеўскага таварыства (1822), замежны член-карэспандэнт (1826) і ганаровы член (1835) Пецярбургскай Акадэміі навук.
Бацька Альфонса Дэкандоля.
Імя Дэкандоля згадваецца ў якасці аўтара або суаўтара назвы для 16605 раслін.
Паморскае ваяводства (1919—1939)
Паморскае ваяводства (Województwo pomorskie) — адміністрацыйная адзінка ў міжваеннай Польскай Рэспубліцы. Цэнтр — Торунь.