cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Мязенскі раён
Геаграфія
Мяжуе на паўднёвым захадзе з Прыморскім раёнам, на поўдні з Пінежскім раёнам, на паўднёвым усходзе з Лешуконскім раёнам, на паўночным усходзе з Ненецкай аўтаномнай акругай, на ўсходзе з Усць-Цылемскім раёнам Рэспублікі Комі. Мезенскі раён адносіцца да раёнаў Крайняй Поўначы.
Паўночная і паўночна-заходняя частка раёна размешчана на ўзбярэжжы Белага мора. У склад раёна таксама ўваходзіць востраў Маржавец Белага мора. Востраў Маржавец размешчаны за палярным кругам. Самая паўночны мацерыковы пункт раёна — мыс Воранаў, размешчаны паблізу Паўночнага палярнага круга.
Асноўныя рэкі — Мязень, Кулой (упадаюць у Мязенскую губу Белага мора).
Уладзімір Сапагоў
Уладзімір Сапагоў ( — ) — беларускі фатограф, удзельнік руху за незалежнасць Беларусі.
Біяграфія
Выхоўваўся ў дзіцячым доме ў Брэсце, вучыўся ў Маскве. Працаваў на БАМе, на кінастудыі «Беларусьфільм», у фоталабараторыі Мінскага трактарнага завода. У 1980-я гады далучыўся да адраджэнскага руху. У 1998—2000 гадах супрацоўнічаў з выданнем Праваабарончага цэнтру «Вясна» — бюлетэнем «Права на Волю». 2 снежня 1998 года быў затрыманы міліцыяй каля спецпрыёмніка на 1-м завулку Акрэсціна ў Мінску, калі хацеў фатаграфаваць выхад са спецпрыёмніка палітыка Вячаслава Сіўчыка і актывіста праваабарончага цэнтру «Вясна» Вадзіма Канапацкага.
Жыў у інтэрнаце Мінскага трактарнага заводу. У апошнія дні жыцця фатографа ў інтэрнаце рабілі рамонт, таму яму прапанавалі вызваліць пакой, на думку сяброў, гэта магло справакаваць інсульт, ад наступстваў якога Уладзімір Сапагоў памёр у бальніцы № 5 г. Мінска. Сябры Уладзіміра Сапагова — Міхаіл Мякіш і мастак Каміль Камал, — пахавалі яго ў вёсцы Весніна Лагойскага раёна. Пасля смерці Уладзіміра Сапагова прадстаўнікі адміністрацыі інтэрната выкінулі на сметнік арыгіналы фотаздымкаў. Сябар фатографа — Міхаіл Мякіш, уратаваў негатывы, якія аддала камендантка інтэрната.
Творчасць
Фатаграфаваў у 1980-я гады святы, якія арганізоўваліся маладзёжным нацыянальна-арыентаваным аб’яднаннем «Талака», першыя мітынгі ў Курапатах, антыкамуністычныя мітынгі пачатку 1990-х, путч 1991 года, у 1996—2000 — масавыя мітынгі ў Мінску.
Таксама аўтар фотапартрэтаў беларускіх літаратараў, мастакоў, палітыкаў сярод якіх Анатоль Сыс, Паліна Качаткова, Алесь Бяляцкі, Юрый Захаранка, Ігар Гермянчук, Зянон Пазняк, Міхась Кукабака, Сяргей Навумчык, Мікалай Статкевіч, Мая Кляшторная, Лявон Баршчэўскі, Віктар Ганчар, Анатоль Сідарэвіч.
Выстаўкі
Капітан-камандор
Капітан-камандор, (таксама капітан брыгадырскага рангу з 1764 па 1798 гады) — чын у 1707—1732 і ў 1751—1827 гады на рускім ваенным флоце. Уведзены ў 1707 годзе ў Табелі аб рангах, адносіўся да V класу, пры гэтым лічыўся ніжэй за контр-адмірала, але вышэй капітана карабля (з 1713 вышэй капітана першага рангу). У арміі капітан-камандору адпавядала званне брыгадзіра, а таксама стацкага саветніка у грамадзянскіх (стацкіх) чынах. Зварот — «Ваша высакароддзе».
У абавязкі капітан-камандора ўваходзіла камандаванне невялікімі атрадамі караблёў, а таксама часовае замяшчэнне контр-адмірала. У перыяд з 1732 па 1751 чын быў скасаваны, і яго функцыі выконваў старэйшы з капітанаў караблёў. Чын капітан-камандора быў адноўлены ў 1751 годзе, а з 1764 да 1798 паводле адных крыніцах заменены на чын «капітан брыгадырскага рангу», а паводле іншых падзелены на два ранга — «капітан генерал-маёрскага рангу» і «капітан брыгадырскага рангу», якія адносіліся да IV і V класам адпаведна. Па гэтых дадзеных, калі дзяленне на рангі ў 1798 годзе было скасавана, чын капітан-камандора стаў адносіцца да IV класу, роўнаму генерал-маёру сухапутных войскаў і сапраўднаму стацкаму саветніку грамадзянскай службы. Пры гэтым капітан-камандор лічыўся ніжэй за контр-адмірала, які адносіўся да таго ж класу.
Званне капітан-камандора было канчаткова скасавана ў 1827 годзе, а капітанам першага рангу сталі прысвойваць адразу званні контр-адмірала.
NGC 4043
NGC 4043 (іншыя абазначэнні — UGC 7015, MCG 1-31-12, ZWG 41.26, IRAS11597+0437, PGC 38010) — лінзападобная галактыка (S0) у сузор’і Дзева.
IC 3835
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Воранаўскі раён
Воранаўскі раён — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Гродзенскай вобласці. Утвораны 15 студзеня 1940 года ў складзе Баранавіцкай вобласці, з 20 верасня 1944 года раён у складзе Гродзенскай вобласці, у 1962 годзе да яго далучаны Радунскі раён. Цэнтр раёна — гарадскі пасёлак Воранава.
Гісторыя
Першыя згадкі пра некаторыя паселішчы Воранаўскага раёна датуюцца 1217 годам. У летапісе «Манумента Германіка» згадваюцца Радунь і Жырмуны.
У 1557 годзе Радунская воласць была прыпісаная да каралеўскіх уладанняў караля Польшчы Жыгімонта Аўгуста.
У 15 ст. Воранаўшчына ўваходзіла ў склад Віленскага і Троцкага ваяводстваў ВКЛ. Акрамя дзяржаўных земляў тут былі маёнткі Гаштольдаў, Глінскіх, Тышкевічаў, Сапегаў.
Падчас Расійскай імперыі воранаўская зямля знаходзілася ў складзе Лідскага павета.
У 1915—1918 тэрыторыя была акупавана войскамі кайзераўскай Германіяй, у 1919—1939 занята польскімі войскамі, а ў 1939 савецкімі і ўвайшла ў склад БССР.
Воранаўскі раён утвораны 15 студзеня 1940 года ў складзе Баранавіцкай вобласці. 12 кастрычніка 1940 года падзелены на 10 сельсаветаў: Беняконскі, Вяканцаўскі, Вянцукскі, Даўгялаўскі, Канвалішкаўскі, Кодзеўскі, Піраганцаўскі, Рамашканцаўскі, Ромуцеўскі, Свільскі. Цэнтр раёна размяшчаўся на чыг. ст. Воранава, з 12 кастрычніка 1940 года ў г.п. Воранава. Тэрыторыя раёна складала 944,4 км². У сакавіку 1940 г. мелася 400 населеных пунктаў, 38050 жыхароў, 6717 гаспадарак (2065 хутарскіх). Ворнай зямлі налічвалася 33260 га. Адбывалася ліквідацыя маёнткаў польскіх памешчыкаў (7 тыс. га ўгоддзяў), асаднікаў (700 га) і інш. На пач. 1941 г. працавалі 3 калгасы. На тэрыторыі раёна ўзніклі і дзейнічалі (агітацыя, тэрор) польскія падпольныя арганізацыі. 24—27 чэрвеня 1941 г. адбываліся баі з матарызаванымі калонамі германскага 57-га танкавага корпуса вялі дывізіі 21-га стралковага корпуса 13-й арміі Заходняга фронта. Раён вызвалены 11—14 ліпеня 1944 г. войскамі 31-й арміі 3-га Беларускага фронта пры падтрымцы партызан. 3 20 верасня 1944 года раён у складзе Гродзенскай вобласці.
Вялася барацьба з падполлем польскай Арміі Краёвай. Толькі ў жніўні—лістападзе 1944 г. загінулі 35 савецкіх работнікаў, актывістаў калгасаў, ваеннаслужачых, а ўсяго да пач. 1950-х г. — больш за 100 чалавек.
У 2-й пал. 1945 г. у раёне 18501 жыхар.
16 ліпеня 1954 года скасаваны Вянцукскі, Ромуцеўскі і Свільскі сельсаветы, Вяканцаўскі сельсавет перайменаваны ў Пажыжмаўскі, Рамашканцаўскі — у Воранаўскі. 3 красаківа 1959 года да раёна далучаны Асаўскі і Жырмунскі сельсаветы Радунскага раёна, Тракельскі сельсавет Лідскага раёна. 20 мая 1960 года скасаваны Даўгялаўскі і Кодзеўскі сельсаветы, утвораны Паляцкішскі сельсавет. 25 снежня 1962 года ў сувязі са скасаваннем Радунскага раёна да Воранаўскага раёна далучаны г.п. Радунь, Забалацкі, Нацкі, Пашкавіцкі, Слабодкаўскі, Смільгінскі, Чыжунскі і Якубаўскі сельсаветы. 19 лістапада 1963 года Асаўскі сельсавет перайменаваны ў Пагародзенскі. 17 красавіка 1964 года скасаваны Воранаўскі сельсавет, яго населеныя пункты перададзены ў падпарадкаванне Воранаўскаму пассавету. 11 студзеня 1966 года скасаваны Пажыжмаўскі сельсавет.
У 1969 г. 49,8 тыс. жыхароў; цагельня, агароднінасушыльны завод, хлебакамбінат, маслазавод; 22 калгасы, 7 саўгасаў, у 1970 г. эксперыментальная база «Кастрычнік».
11 лютага 1972 года Слабодкаўскі сельсавет перайменаваны ў Старасмільгінскі, Чыжунскі — у Доцішскі, Якубаўскі — у Місявіцкі, скасаваны Смільгінскі сельсавет. 19 красавіка 1973 года Тракельскі сельсавет перайменаваны ў Бастунскі, 15 мая 1978 года Пашкавіцкі сельсавет — у Больцішскі, Старасмільгінскі сельсавет — у Гіркаўскі. 19 студзеня 1996 года з населеных пунктаў, падпарадкаваных Воранаўскаму пассавету, утвораны Воранаўскі сельсавет.
У 2002—03 гг. калгасы пераўтвораны ў сельскагаспадарчыя вытворчыя кааператывы, саўгасы і эксперыментальныя базы — ва ўнітарныя прадпрыемствы. На сярэдзіну 2004 г. у раёне 13 СВК, 4 РУСП, 12 фермерскіх гаспадарак; прадпрыемствы па пераапрацоўцы сельгассыравіны, будматэрыялаў. Працавалі 13 сярэдніх, 16 базавых, 8 пачатковых школ, 2 школы-інтэрнаты, недзяржаўная сярэдняя школа з літоўскай мовай навучання, ПТВ № 190, 22 дашкольныя ўстановы, 6 дзіцячых музычных школ, 39 бібліятэк, 5 бальніц, 2 амбулаторыі, 22 фельчарска-акушэрскія пункты; раённы і гарадскі Дамы культуры, 17 сельскіх дамоў культуры, 15 сельскіх клубаў, дзейнічалі 175 мастацкіх калектываў, 2 цэнтры пазашкольнай работы і інш. 3 1991 г. выдаецца раённая «Воранаўская газета».
5 кастрычніка 2007 года скасаваны Нацкі сельсавет. 18 кастрычніка 2013 года скасаваны Воранаўскі і Паляцкішскі сельсаветы.
Прырода
У тэктанічных адносінах раён прымеркаваны да поўначы Беларускай антэклізы, усходнюю палову займае Воранаўская брахіантыкліналь Цэнтральнабеларускага масіву, ад якой крышталічныя пароды паніжаюцца ва ўсе бакі. Зверху залягаюць антрапагенавыя адклады магутнасцю 100—140 м (у лагчынах ледавіковага выворвання да 240 м) пааэерскага (на крайнім захадзе і паўночным захадзе), сожскага, дняпроўскага, радзей бярэзінскага і беларускага зледзяненняў. Пад антрапагенавымі ляжаць мелавыя магутнасцю да 100 м, верхнепратэразойскія (вендскія да 50 м) адклады. Пароды крышталічнага фундамента залягаюць на глыбіні 200—350 м (50—150 м ніжэй узроўню мора).
Карысныя выкапні: торф, цагельныя гліны, пясчана-жвіровы матэрыял.
Сярэдняя тэмпература студзеня −5,8 °C, ліпеня 17,7 °C. Ападкаў выпадае 615 мм у год. Вегетацыйны перыяд — 193 сутак.
На тэрыторыі раёна 66 малых рэк і ручаёў, якія належаць да воднага басейну Нёмана. Асноўныя рэкі: Дзітва з прытокамі Каменка, Начка, Радунька; Жыжма (прыток р. Гаўя), Ула і Шальча (прытокі р. Мяркіс). Налічваецца 28 штучных вадаёмаў, 23 нізінныя балоты (16,8 тыс. га). У забалочанай пойме Дзітвы на мяжы Воранаўскага і Лідскага раёнаў — гідралагічны заказнік «Мешкалы».
Насельніцтва
На тэрыторыі раёна жыве 32,8 тыс. чалавек (на 1 студзеня 2007 года). З іх:
гарадское насельніцтва — 9,2 тыс. чалавек;
сельскае насельніцтва — 23,6 тыс. чалавек.
Нацыянальны склад:
палякі — 83 %;
беларусы — 10,5 %;
літоўцы — 1,9 % і інш.
У 2006 г. у раёне нарадзілася 302 чалавека, памёр — 601 чалавек.
У 2008 г. у раёне нарадзілася 363 чалавекі, памёрла — 602 чалавека.
У 2009 г. у раёне нарадзілася 307 чалавек, памёрла — 637 чалавек.
Адміністрацыйны падзел
Раён падзяляецца на 1 пасялковы савет (Радунскі) і 13 сельскіх саветаў: Бастунскі, Беняконскі, Больцішскі, Воранаўскі, Гіркаўскі, Доцішскі, Жырмунскі, Забалацкі, Канвелішскі, Місявіцкі, Пагародзенскі, Паляцкішскі, Пераганцаўскі.
Гаспадарка
Агульная плошча сельгасугоддзяў складае 86,3 тыс. га, з іх асушаных 23,4 тыс. га. У раёне 16 калгасаў і 4 саўгасы. Асноўныя галіны сельскай гаспадаркі: мяса-малочная жывёлагадоўля, ільнаводства, вырошчваюць збожжавыя, кармавыя культуры, бульбу.
Прадпрыемствы: па перапрацоўцы сельскагаспадарчай сыравіны, вытворчасць будаўнічых матэрыялаў.
Транспарт
Па тэрыторыі раёна праходзяць чыгуначная лінія Мінск — Вільнюс, магістраль Слонім — Ліда — Мяжа Літоўскай Рэспублікі (Беняконі), 2 аўтадарогі рэспубліканскага падпарадкавання Іўе — Тракелі — Радунь  і Гродна — Астрына — Радунь — граніца Літоўскай Рэспублікі (Доцішкі).
Адукацыя і культура
У раёне 13 сярэдніх, 17 базавых, 16 пачатковых, 22 дашкольныя ўстановы, ПТВ-190, 2 школы-інтэрнаты, 1 спартыўная і 6 музычных школ, 42 клубы, 48 бібліятэк, 36 бальнічных устаноў.
Сродкі масавай інфармацыі
Мясцовая прэса прадстаўлена раённым грамадска-палітычным выданнем «Воранаўская газета», тыраж 4 тыс. асобнікаў (2009). Заснавальнік — Воранаўскі райвыканкам.
Аб'ём вяшчання раённага радыё «Голас Іўеўшчыны» складае каля 1 гадзіны ў тыдзень. Трансляцыя ідзе па правадной сетцы раніцай ці позна вечарам у выглядзе кароткіх блокаў мясцовых навін.
Славутасці
Архітэктурныя помнікі: касцёл Яна Хрысціцеля (1900—1906) у вёсцы Беняконі, парк (2-я палавіна 18 — пачатак 19 ст.) у вёсцы Больцінікі, Гайцюнішскі дом-крэпасць і Гайцюнішская капліца, парк (канец 18 ст.) у вёсцы Гародна, касцёл (1789) у вёсцы Жырмуны, Петрапаўлаўскі касцёл (1803—1812) у вёсцы Забалаць, касцёл Сэрца Ісуса (1916) у вёсцы Канвелішкі.
Леў Зіноўевіч Копелеў
Леў За́лманавіч (Зіно́ўевіч) Ко́пелеў (Лев Залма́нович (Зино́вьевич) Ко́пелев; 9 красавіка 1912, Кіеў, Расійская імперыя — 18 чэрвеня 1997, Кёльн, Германія) — савецкі літаратурны крытык, дысідэнт і праваабаронец.
Біяграфія
Копелеў нарадзіўся ў Кіеве ў сям’і яўрэйскага агранома. У 1926 сям’я пераехала ў Харкаў.
У лютым 1929 года атрымаў на захоўванне ад стрыечнага брата М. Паляка матэрыялы падпольнага цэнтра апазіцыі. Пасля арышту брата матэрыялы былі перахаваны, а на кватэры Копелевых адбыўся ператрус. Упершыню Леў Копелеў арыштаваны ГПУ 29 сакавіка 1929 за «сувязі з бухарынскай і трацкісцкай апазіцыяй» (раскідаў улёткі з пратэстам супраць арыштаў «бальшавікоў-ленінцаў»), праз дзесяць дзён вызвалены пад бацькаву заруку.
Працаваў рэдактарам радыёнавін на Харкаўскім паравозабудаўнічым заводзе імя Камінтэрна. У 1932, як адзін з «», увачавідкі назіраў за працай НКУС па рэквізіцыі ўраджаю і раскулачванні. Пазней гэты досвед ён апісаў у мемуарах «І зрабіў сабе куміра…»
У 1933 годзе паступіў на філасофскі факультэт Харкаўскага інстытута народнай адукацыі. У гэты час з’явіліся яго першыя артыкулы па-руску і ўкраінску, у тым ліку ў «Камсамольскай праўдзе». У 1935 годзе Леў Копелеў перавёўся ў Маскоўскі інстытут замежных моў на факультэт нямецкай мовы. З 1938 выкладаў у Маскоўскім інстытуце філасофіі, літаратуры і гісторыі, дзе атрымаў званне доктара філасофіі.
З пачаткам Вялікай Айчыннай вайны запісаўся добраахвотнікам у Чырвоную армію, дзякуючы веданню нямецкай мовы служыў прапагандыстам і перакладчыкам. З уваходам Чырвонай Арміі ва Усходнюю Прусію востра раскрытыкаваў гвалтаўніцтвы грамадзянскага нямецкага насельніцтва. Быў арыштаваны і прыгавораны да 10-гадовага зняволення ў лагеры за прапаганду «буржуазнага гуманізму» і «спагадлівасць да ворага». Спачатку трапіў ва, дзе быў брыгадзірам, пасля — медбратам у лагернай бальніцы. Пасля ў «» пазнаёміўся з Аляксандрам Салжаніцыным, які зробіць яго прататыпам Рубіна ў сваёй кнізе «У крузе першым».
Вызвалены ў 1954 годзе, у 1956 рэабілітаваны. Працягваў верыць у камунізм, у хрушчоўскую адлігу аднавіўся ў КПСС. У 1957—1969 выкладаў у Маскоўскім паліграфічным інстытуце і быў навуковым супрацоўнікам Інстытуту гісторыі мастацтваў.
З 1966 года актыўна заняўся праваабарончай дзейнасцю. У 1968 звольнены з працы і выключаны з КПСС за падпісанне лістоў супраць пераследу дысідэнтаў і за крытыку савецкага ўварвання ў Чэхаславакію. Выказаўся таксама супраць выключэння Салжаніцына з Саюзу пісьменнікаў і ў падтрымку генерала Пятра Грыгарэнкі, ў «псіхушцы».
Кнігі Копелева пачалі распаўсюджвацца праз самвыдат, правозіліся праз мяжу і публікаваліся на Захадзе. За палітычную дзейнасць і кантакты з заходнімі краінамі ў 1977 годзе ён быў выключаны з Саюзу пісьменнікаў, яму было забаронена выкладаць і друкавацца.
Яшчэ займаючыся даследаваннямі па расійска-нямецкіх культурных повязях, Копелеў завязаў кантакты ва ўніверсітэце Вуперталя. У 1980 годзе, знаходзячыся ў даследчай паездцы ў Германіі, быў пазбаўлены савецкага грамадзянства. Застаўся ў ФРГ, з 1981 — прафесар Вупертальскага ўніверсітэта, пазней — ганаровы доктар філасофіі Кёльнскага ўніверсітэта.
У 1990 годзе Міхаіл Гарбачоў вярнуў Льву Копелеву савецкае грамадзянства.
Памёр Копелеў у Кёльне ў 1997 годзе. Пахаваны на Данскіх могілках Масквы. У Кёльне створаныя яго фундацыя і музей.
Прэмія Копелева
Грамадская арганізацыя Форум Льва Копелева была заснаваная пасля смерці Копелева яго шматлікімі сябрамі і паплечнікамі ў 1998 годзе ў Кёльне пад кіраўніцтвам Фрыца Пляйтгена (Fritz Pleitgen). Мэта арганізацыі — працяг барацьбы Льва Копелева за гуманнасць, мір і правы чалавека на падставе прынцыпу «ад чалавека да чалавека, ад народа да народа».
Рэпрэсіі ў БССР
Рэпрэсіі ў БССР, сталінскія рэпрэсіі ў Беларусі — неабгрунтаванае прыцягненне да крымінальнай адказнасці за дзяржаўныя (г.зв. «контррэвалюцыйныя») злачынствы, а таксама высылка — накіраванне на спецпасяленні за межы БССР судовымі або пазасудовымі органамі па палітычных, сацыяльных, нацыянальных, рэлігійных і іншых матывах. Пачаліся ў 1917 годзе, сістэматычны характар набылі ў 1930, найбольшы размах мелі ў 1937—1938, спыніліся разам са смерцю Сталіна ў 1953.
Дакладную лічбу рэпрэсаваных, як і падрабязныя сведчанні савецкіх злачынстваў, у наш час высветліць немагчыма з тае прычыны, што архівы КДБ дагэтуль закрытыя для даследчыкаў.
Гісторыя
Разам з шырока вядомым цяпер «Саюзам вызвалення Беларусі» ў БССР былі заведзены дзесяткі іншых сфабрыкаваных спраў: «Беларуская народная грамада» (68 арыштаваных), «Партыя вызвалення сялян» (110 арыштаваных), «Беларуска-літоўская сялянская партыя» (159 арыштаваных), «Контррэвалюцыйная паўстанцкая і дыверсійна-шпіёнская арганізацыя ў сістэме Наркамзема БССР і Трактарацэнтра» (627 арыштаваных), «Аб'яднанае антысавецкае падполле» (2570 арыштаваных) і г.д.
На думку беларускага даследчыка Л. Маракова, у 1930-я на Сталіна працавалі сакрэтныя інстытуты НКУС, якія пралічылі значны патэнцыял у геапалітычным становішчы Беларусі. Для таго, каб беларусы ніколі не атрымалі незалежнасць ад Расіі, яны сістэматычна вынішчалі інтэлектуальны генафонд нацыі. Як адзначае Л. Маракоў: ''«Змянілася ўжо некалькі пакаленняў, а нам усё ніяк не атрымоўваецца аднавіць згубленае. Усё таму, што мы — дзеці горшых, лепшых выразалі»''.
Вялікі тэрор 1937—1938
Пачатак падзей, названых «Вялікім тэрорам», паддаецца дакладнай датоўцы. 3 ліпеня 1937 года Сталін, як сакратар ЦК ВКП (б), перадаў народнаму камісару ўнутраных справаў СССР Яжову і рэгіянальным кіруючым органам партыі прынятае днём раней рашэнне Палітбюро пра пачатак кампаніі рэпрэсій супраць былых кулакоў і крымінальнікаў.
31 ліпеня 1937 года Палітбюро ЦК ВКП(б) зацвердзіла аператыўны загад № 00447 Народнага камісара ўнутраных справаў М. І. Яжова. Гэты загад, накіраваны супраць «былых кулакоў, крымінальнікаў і іншых контррэвалюцыйных элементаў», на працягу аднаго года, па загадзя устаноўленых разнарадках, павінен быў каштаваць жыцця альбо шматгадовага лагернага зняволення сотні тысяч чалавек.
Характэрна таксама, што вялікая колькасць ахвяраў загаду да гэтага часу не рэабілітавана або апраўдана. Прычына гэтага ў тым, што сярод іх было шмат сацыяльна дэкласаваных асоб (без пэўнага месца жыхарства, без пэўных заняткаў), расстраляных большай часткай за нязначныя злачынствы.
Згодна з аператыўным загадам № 00447 вылучаліся ліміты, на падставе гэтых лімітаў дакладна вядома мінімальная колькасць ахвяр за 1937—1938 гады.
Колькасць ахвяр і этнічны склад
Паводле няпоўных падлікаў (многія дакументы не захаваліся) ахвярамі палітычных рэпрэсій у Беларусі ў 1917—1953 сталі каля 600 тыс. чал. , згодна з іншымі звесткамі — не менш за 1 млн 400 тыс. чал. , з іх 250 тыс. асуджаныя судовымі ці пакараныя рашэннямі пазасудовых органаў («двоек», «троек», асобых нарадаў, калегій АДПУ, НКУС, Міністэрства дзяржаўнай бяспекі (МДБ)). Акрамя асуджаных у 1920—1930-я, рэпрэсавана і выслана за межы БССР больш за 250 тыс. «раскулачаных» сялян і членаў іх сем'яў. У 1917—1953 гады да найвышэйшай меры пакарання (расстрэлу) прысуджаныя 358 686 чалавек. Усяго з 1954 да пачатку 2000 года ў Беларусі рэабілітавана больш за 200 тыс. ахвяр палітычных рэпрэсій. Калі ўлічыць, што да Другой сусветнай вайны ў ёй пражывала каля 5 млн. чал., то атрымліваецца, што на тэрыторыі БССР быў рэпрэсаваны кожны дзесяты жыхар. Пры гэтым у 1930-я гады загінула каля 90% беларускай інтэлігенцыі.
Калі ў 1920-я гады кіраўніцтва БССР адмыслова стрымлівалі антыэтнічныя настроі, то ўжо ў 1930-я гады прадстаўнікоў 9 нацыянальнасцяў, сярод якіх апынуліся і палякі, аднеслі да ворагаў савецкай дзяржавы. У гэты час савецкія СМІ навешвалі ярлыкі на цэлыя этнічныя групы. Прыказка «раз поляк, значит кулак» выяўляла сутнасць Вялікага тэрору 1937—1938 гг., калі шараговы паляк меў у 30,92 раза больш шанцаў трапіць у турму, чым непаляк. Колькасць этнічных палякаў у БССР зменшылася з 119 900 да 58 400 у перыяд з 1937 да 1939 гг. З 1939 па 1941 савецкая ўлада рэпрэсіравала амаль 500 тыс. палякаў, якія жылі на тэрыторыі былой усходняй Польшчы. Нават нягледзячы на тое, што больш за 400 тыс. палякаў перажылі рэпрэсіі, мала хто з іх вярнуўся ў БССР ці УССР, бо пасля вайны этнічных палякаў высялялі ў камуністычную Польшчу. У 1939—1941 гг. у межах былой усходняй Польшчы НКУС арыштаваў больш людзей, чым ва ўсім астатнім СССР.
Месцы масавых расправаў па рэгіёнах Беларусі
Вызначэнне месцаў масавых рэпрэсій ускладняеццa тым, што архівы КДБ па-ранейшаму закрытыя для даследчыкаў. Але дзякуючы ўскосным звесткам часткова атрымліваецца рэканструяваць падзеі мінуўшчыны.
Навука
Ад рэпрэсій 1930-х пацярпелі 26 акадэмікаў і 6 членаў-карэспандэнтаў Беларускай акадэміі навук. З 139 аспірантаў, якія былі ў 1934, засталося толькі шэсць чалавек. Даследаванні ў галіне гуманітарных навук практычна спыніліся.
У ноч з 29 на 30 кастрычніка 1937 году НКУС было расстраляна больш за 130 прадстаўнікоў беларускай інтэлегенцыі, сярод якіх тры рэктары Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта: Аляксей Кучынскі, Язэп Каранеўскі і Ананій Дзякаў. Гэтае злачынства было ўчыненае напярэдадні шаснаццатай гадавіны ад пачатку працы Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта.
Гістарыяграфія
У 1930-я савецкія ўлады фізічна і духоўна знішчылі 32 мінскіх гісторыкаў, іх працы выдалілі з навуковых бібліятэк. Увогуле, была цалкам знішчана беларуская гістарычная школа. У Беларусі няма ніводнага дзяржаўнага рэальнага музея, які б быў прысвечаны гэтай сумнай старонцы нацыянальнай гісторыі. Да нешматлікіх інструментаў, якія могуць дапамагчы беларусам асэнсаваць таталітарнае мінулае, можна прылічыць Віртуальны музей савецкіх рэпрэсій у Беларусі, што быў створаны па грамадскай ініцыятыве ў 2014 годзе.
Літаратура
Тым часам, паводле падлікаў У. Маракова, ва Украіне колькасць рэпрэсаваных літаратараў склала каля 35-40 %, у Расіі — не больш за 15 %.
Чарнышэўскі
Чарнышэўскі — прозвішча і тапонім.
Рональд Колман
Рональд Колман (Ronald Charles Colman; 9 лютага 1891 — 19 мая 1958) — англійскі акцёр, папулярны ў 1930-х і 1940-х гадах. Ён атрымаў прэмію «Оскар» за лепшую мужчынскую ролю ў фільме «Двайное жыццё» (1947) і быў намінаваны за ролі ў фільмах «Выпадковае жніво» (1942) і «Бульдог Драманд» (1929). Колман таксама зняўся ў некалькіх класічных фільмах, у тым ліку «Аповесць аб двух гарадах» (1935), «Страчаны гарызонт» (1937) і «Палоннік Зенд» (1937).
Ён нарадзіўся ў Рычмандзе, графства Сурэй, Англія, імя пры нараджэнні Рональд Колман Чарлз, другі сын і чацвёртае дзіця Чарлза Колмана і яго жонкі Марджоры Рэйд Фрэйзер. Ён атрымаў адукацыю ў школе-інтэрнаце ў Літлхэмптан, дзе ён выявіў любоў да тэатра, нягледзячы на ​​сваю сарамлівасць. Рональд збіраўся вучыцца на інжынерным факультэце ў Кембрыджскім універсітэце, але раптоўная смерць бацькі ў 1907 годзе ад пнеўманіі зрабіла гэта немагчымым па фінансавых прычынах.
Ён стаў вядомым акцёрам-аматарам і быў членам Драматычнага грамадства «West Middlesex» ў 1908—1909. Ён зрабіў сваё першае з’яўленне на прафесійнай сцэне ў 1914 годзе.
Прапрацаваўшы некаторы час клеркам у Лондане, у 1909 годзе далучыўся да Лонданскага шатландскага палка і быў у першых шэрагах Тэрытарыяльнай арміі Вялікабрытаніі падчас Першай Сусветнай вайны. 31 кастрычніка 1914 года ў бітве пры Мэсайнс, Колман быў цяжка паранены шрапнэллю ў шчыкалатку. Пасля гэтага ён усё жыццё накульгваў, хоць імкнуўся хаваць гэта на сцэне. У 1915 годзе ён быў дэмабілізаваны з брытанскай арміі. Падчас вайны ён служыў разам з такімі вядомымі акцёрамі як Клод Рэйнс, Герберт Маршал, Седрык Хардвік і Бэзіл Рэтбоўн.
Каражар (Атбасарскі раён)
Каражар — сяло ў Атбасарскім раёне Акмолінскай вобласці Казахстана. Адміністрацыйны цэнтр і адзіны населены пункт Каражарскай сельскай акругі.
Вуглавая скорасць
Вуглава́я ско́расць, ці вуглава́я ху́ткасць — фізічная велічыня, якая характарызуе, наколькі хутка змяняецца вугал павароту цела пры яго вярчэнні. Кажучы больш фармальна, вуглавая скорасць — гэта вытворная вугла павароту па часе: Пры павароце пункта, які рухаецца па акружнасці з радыусам R, на вугал d\Phi яго перамяшчэнне складае: Адсюль вынікае сувязь між вуглавой і лінейнай скорасцю матэрыяльнага пункта:
Такім чынам, пры вярчэнні кожны пункт цела мае сваю скорасць, якая залежыць ад яго адлегласці R ад воcі вярчэння. У той жа час, вуглавая скорасць усіх пунктаў (для абсалютна цвёрдага цела) аднолькавая.
Вектар вуглавой скорасці можна вызначыць наступным чынам: дзе \mathbf{r} — вектар радыуса, накіраваны ад цэнтра акружнасці да матэрыяльнага пункта.
Модуль вуглавой скорасці вымяраюць радыянамі за секунду.
Частата вярчэння — фізічная велічыня, роўная колькасці абаротаў, якія цела зрабіла за 1 секунду.
Алай
Алай (Allai) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Сардзінія, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Арыстана.
Насельніцтва складае 413 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 15 чал./км². Займае плошчу 27 км². Паштовы індэкс — 9080. Тэлефонны код — 0783.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
Стэмбарк
Стэмбарк (польск. Stębark, ням.: Tannenberg) — вёска ў гміне Грунвальд, Аструдскім павеце Вармінска-Мазурскага ваяводства Польшчы.
15 ліпеня 1410 г. паблізу Стэмбарка адбылася Грунвальдская бітва, у нямецкай літаратуры званая Танэнбергскай бітвай або Першай бітвай пры Танэнбергу (другая — у 1914 годзе).
Паміж Стэмбаркам, Ладвігава і Ульнава знаходзіцца гістарычнае поле бітвы, у якой аб'яднанае войска Вялікага княства літоўскага і Каралеўства польскага пад кіраўніцтвам караля Уладзіслава ll Ягайлы і Вялікага князя Вітаўта разбіла крыжакоў Тэўтонскага ордэна, якое ўзначальваў Вялікі магістра Ульрых фон Юнгінген.
В час першай сусветнай вайны,14 жніўня — 2 верасня 1914 года адбылася бітва пад Таненбергам, якая была часткай усходне-прускай аперацыі 1914 года. У гэтай бітве войскі Германскай імперыі разбілі часткі Расійскай імперыі.
Нямецкімі войскамі камандаваў будучы прэзідэнт Германіі Паўль фон Гіндэнбург, пасля смерці якога яго цела было змешчана ў збудаваны раней у Таненбергу Таненбергскі мемарыял. У 1945 годзе перад уступленнем Чырвонай Арміі на тэрыторыю Усходняй Прусіі падчас новай Усходне-Прускай аперацыі мемарыял быў знішчаны немцамі, а целы Гіндэнбурга і яго жонкі перавезены ў Марбург. Аперацыя «Танэнберг» таксама была названая па гэтым месцы. Пасля Другой сусветнай вайны вёска была перададзена Польшчы.
Вулкан
Вулка́н (ад назвы вострава Вулкана) — геалагічная структура, якая ўзнікае пры выхадзе магмы на паверхню планеты (напрыклад, Зямлі). Усе суправаджальныя працэсы, якія ўзнікаюць пры выхадзе лавы на паверхню, называюць вулканізмам.
Вулканічная актыўнасць
Вулканы на Зямлі падзяляюцца на: Асноўныя рэгіёны вулканічнай актыўнасці — Паўднёвая Амерыка, Цэнтральная Амерыка, Ява, Меланезія, Японскія астравы, Курыльскія астравы, Камчатка, Аляска, Алеуцкія астравы, Ісландыя, Атлантычны акіян.
На іншых планетах
Астрафізікі, у гістарычным канспекце, лічаць, што вулканічная актыўнасць, выкліканая, у сваю чаргу, прыліўным уздзеяннем іншых нябесных цел, можа спрыяць з’яўленню жыцця.
Шчыльнасць току
Калі ўcе носьбіты току маюць аднолькавы зарад e, то за час dt праз плошчу dS пройдзе зарад
дзе n — канцэнтрацыя носьбітаў току, u — хуткасць іх руху, dS_n — праекцыя плошчы dS на напрамак нармалі да вектара хуткасці.
Тады шчыльнасць току складзе
У выпадку, калі ток утвараецца носьбітамі некалькіх тыпаў, агульная шчыльнасць току роўная да сумы шчыльнасцяў токаў, што ствараюцца кожным з тыпаў носьбітаў паасобку.
Ведаючы шчыльнасць электрычнага току ў кожным пункце, можна вызначыць сілу току як паверхневы інтэграл ад шчыльнасці току:
Чарнышэўскі (Якуція)
Чарнышэўскі (Чернышевский) — пасёлак гарадскога тыпу ў Мірнінскім улусе Рэспублікі Саха (Якуція) Расійскай Федэрацыі.
Геаграфія
Размешчаны ў Заходняй Якуціі, на правым беразе р. Вілюй, за 100 км на паўночны захад ад улуснага цэнтра г. Мірнага. Насельніцтва — 5021 чал. (2010 г.). Паводле перапісу 1989 года колькасць насельніцтва складала 8,3 тыс. чал.
Гісторыя
Узнік у 1959 годзе як пасёлак будаўнікоў Вілюйскай гідраэлектрастанцыі. Аднесены да катэгорыі рабочых пасёлкаў у 1961 годзе.
Інфраструктура
Выконвае функцыі энергетычнага цэнтра. У межах пасёлка ГЭС, рыбаводны завод, аўтапрадпрыемствы, вытворчасць будматэрыялаў, геолагаразведачная экспедыцыя, малаказавод, Вілюйская навукова-даследчая мерзлотная станцыя. Ёсць дом культуры, сярэднія агульнаадукацыйныя і музычная школы, установы аховы здароўя, гандлю і бытавога абслугоўвання.
Паход Булак-Балаховіча
Паход Булак-Балаховіча — ваенная акцыя Рускай народнай добраахвотніцкай арміі (з рускіх і беларускіх вайсковых часцей) на чале з генералам С. Н. Булак-Балаховічам y лістападзе 1920 на Палессі. Палітычны кіраўнік акцыі — старшыня Рускага палітычнага камітэта ў Польшчы Б. В. Савінкаў. Акцыя была разлічана на падтрымку сялянства, незадаволенага палітыкай «ваеннага камунізму». Меў на мэце стварэнне незалежнай Беларускай дзяржавы і саюзнай з ёй Расійскай дэмакратычнай рэспублікі. Падтрыманы начальнікам Польскай дзяржавы Ю. Пілсудскім.
Данілава (Шумілінскі раён)
Дані́лава (, Данилово) — вёска ў Шумілінскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Дабейскага сельсавета.
Паход Булак-Балаховіча
Сканцэнтраваўшы свае сілы ў раёне Лунінец—Мікашэвічы—Тураў, армія Булак-Балаховіча (20 тыс. чал.) года пачала наступленне ўздоўж ракі Прыпяць. Разбіўшы часці Чырвонай Арміі, яна заняла Петрыкаў, Калінкавічы, Мазыр, падышла да Рэчыцы. У Мазыры Булак-Балаховіч абвясціў сябе «начальнікам Беларускай дзяржавы», галоўнакамандуючым усімі ўзброенымі сіламі Беларусі і пракламаваў незалежнасць Беларусі; выдаў загад пра фарміраванне беларускага войска, назначыў «урад Беларусі» на чале з П. П. Алексюком і абвясціў «звергнутымі» ўрады БССР і Беларускай Народнай Рэспублікі.
16 лістапада Чырвоная Армія пачала контрнаступленне і года ўзяла Мазыр. Асноўныя сілы Булак-Балаховіча прабіліся на польскі бок фронту, большасць арміі была раззброена польскімі ўладамі; інтэрніраваныя ў Белавежскай пушчы асобныя атрады ўдзельнічалі ў нападах на БССР да 1922 года.
Марыс-Рудольф Эдуардавіч Ліепа
Марыс-Рудольф Эдуардавіч Ліепа (Māris Rūdolfs Liepa;  — ) — латвійскі артыст балета, акцёр. Народны артыст СССР (1976). Лаўрэат Ленінскай прэміі (1970).
Влтава
На Влтаве размешчаны гарады Чэске-Крумлаў, Чэске-Будзеёвіцы, Прага.
Этымалогія
Чэшская назва Vltava, гэтак жа як і нямецкая Moldau пайшла ад старажытнагерманскага Wilth-ahwa («Дзікая вада»).
Рым (значэнні)
Рым — сталіца Італіі, у мінулым Рымскай імперыі.
Рым можа азначаць:
NGC 4044
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі новага агульнага каталога.
Качскі пустынны запаведнік дзікай прыроды
Качскі пустынны запаведнік дзікай прыроды (કચ્છ ડેઝર્ટ સન્ક્ટુઆરી, Kutch Desert Wildlife Sanctuary) месціцца на захадзе індыйскага штата Гуджарат у раёне Качскі Ран. Займае тэрыторыю 7506,22 км².
Запаведнік быў створаны на памежжы з Пакістанам у 1986 г. для захавання ўнікальнай прыроды найбуйнейшага саланчака Паўднёвай Азіі. Большую частку года Качскі пустынны запаведнік уяўляе сабою пустыню з салёнымі заглеенымі глебамі. У кароткі сезон мусонаў яна ператвараецца ў плыткаводдзе. На паверхні застаюцца ўзвышшы, якія ператвараюцца ў месца выратавання дзікіх раслін і жывёл.
Запаведнік насяляюць дзікія капытныя, гіены, ваўкі і 184 віды рэдкіх птушак, у тым ліку дроп, стэпавыя арлы, журавы. Качскі пустынны запаведнік дзікай прыроды — адзінае месца ў краіне, дзе гняздуюць і размножваюцца фламінга.
IC 3836
IC 3836 — галактыка тыпу S (спіральная галактыка) ў сузор’і Гончыя Псы.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Вялікае Глыбокае
Вялікае Глыбокае — возера ў Гарадоцкім раёне Віцебскай вобласці, за 34 км на паўночны ўсход ад горада Гарадок, за 1,5 км на поўдзень ад вёскі Баброва, у басейне ракі Аўсянка.
Плошча паверхні 0,05 км². Даўжыня 0,55 км, найбольшая шырыня 0,25 км. Даўжыня берагавой лініі 1,25 км.
Схілы катлавіны вышынёй 10—15 м, пад лесам, на поўдні невыразныя.
Прага (значэнні)
Прага:
Бітва пры Артаксаце
Бітва пры Артаксаце адбылася ў 68 годзе да н.э. паміж войскамі Рымскай Рэспублікі і Армянскага царства блізу Артаксата (суч. Арташат). Рымлянаў узначальваў консул Луцый Ліцыній Лукул, правадыром армян быў Тыгран II, які хаваў цара Мітрыдата VI Пантыйскага.
Тыгран на чале кавалерыі пабіў армію Лукула. Як пісаў рымскі консул Дыён Касій ''Падчас гэтага наступу непрыяцельская конніца моцна пасунула рымскую, але ніхто з іх не ўступаў у ручны бой з пяхотнікамі, а, наадварот, яны адразу ж адыходзілі штораз, як толькі Лукул у дапамогу сваім вершнікам высылаў шчытаносцаў. Нягледзячы на гэта, ворагі не панеслі ніякай шкоды і, паварочваючыся, стралялі з лукаў у якія пераследвалі іх ворагаў, многіх тут. жа забівалі, шмат чым жа наносілі параненні. Раны былі цяжкія і насілу паддаваліся лячэнню, бо стрэлы былі з двума канцамі, прытым абодва гэтыя канцы прылягалі адзін да аднаго такім чынам, што прычынялі хуткую смерць як у тым выпадку, калі яны заставаліся ў ране, так і ў тым выпадку, калі іх здабывалі. Адбывалася ж гэта ад таго, што другі жалезны канец стралы, які ніяк няможна было выняць, заставаўся ў целе''".
Вулкана
Вулкана (Isola di Vulcano, Vurcanu) — востраў у Міжземным моры каля ўзбярэжжаў Італіі. У рымскай міфалогіі гэты востраў лічыўся кузніцай Вулкануса — рымскага бога агню. Ад назвы вострава паходзіць тэрмін «вулкан».
Ідэнтыфікатар
Ідэнтыфікатар — лексічны токен, які вызначае сутнасць. Гэта аналагічна канцэпцыі «імя». Ідэнтыфікатары актыўна выкарыстоўваюцца практычна ва ўсіх інфармацыйных сістэмах. Найменне сутнасцяў робіць магчымым спасылкі на іх, якія могуць выкарыстоўвацца пазней.
Алена Васільеўна Амялюсік
Алена Амялюсік  — беларуская веласіпедыстка.
У 2012 годзе на «Джыра д'Італія» заняла 12-е месца ў агульным заліку, 2-е — у моладзевым заліку. Другое месца ў агульным заліку шматдзёнкі «Тур Лімузен»-2012. У 2012 годзе 33 разы ўваходзіла ў дваццатку лепшых на этапах розных гонак.
Удзельніца Алімпійскіх гульняў 2012 года ў катэгорыі шаша, дзе заняла 15 месца з 66-ці. Чэмпіёнка Першых Еўрапейскіх гульняў у групавой гонцы на 120 км.
NGC 4045
NGC 4045 (іншыя абазначэнні — NGC 4046, ZWG 13.46, UGC 7021, MCG 0-31-22, IRAS12001+0215, PGC 38031) — спіральная галактыка з перамычкай (SBa) у сузор’і Дзева.
Гэты аб’ект занесены ў новы агульны каталог некалькі разоў, з абазначэннямі NGC 4045, NGC 4046.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі новага агульнага каталога.
Даньмэй
Даньмэй ((耽美) — жанр літаратуры і іншых мастацтваў (коміксы, кіно, мультыплікацыя), у якім распавядаецца аб рамантычных адносінах паміж персанажамі мужчынскага полу. Літаральна гэты тэрмін можна перавесці, як «не адмаўляць сабе ў прыгажосці, песціцца прыгажосцю» . У Кітаі дадзены жанр атрымаў найбольшае распаўсюджанне ў выглядзе раманаў, дзе дзеянне адбываецца ў фэнтэзійным антуражы, часта падобным на сярэднявечны Кітай. Найбольш вядомымі аўтарамі твораў у жанры даньмэй з’яўляюцца (墨香铜臭), Жаубаа Бучы Жоу (肉包不吃肉), раманы якіх былі экранізаваны і перакладзены на еўрапейскія мовы . У межах жанру вылучаюць падвіды цыншуй вэнь (清水文, «чысты» твор), і жоу вэнь (肉文, «плоцевы» твор) у залежнасці ад таго, якое месца займае ў кнізе секс. Многія творы ў жанры даньмэй знаходзяцца ў прамежку паміж гэтымі двума катэгорыямі . У Кітаі жанр з’явіўся ў 1990-х гадах з пранікненнем на кітайскі рынак японскай мангі і анімэ, спачатку ў якасці : арыгінальныя творы ўзнікаюць у пачатку XXI стагоддзя. Развіццё жанру сустрэлася са значнымі праблемамі ў сувязі з распаўсюджанай у Кітаі цэнзурай: Аўтары вымушаныя звяртацца да самацэнзуры. Гомасексуальныя адносіны ў творах даньмэй могуць істотна затушоўвацца або перарабляцца ў гетэрасексуальныя пры публікацыі або экранізацыі.
Энвер Галім
Энве́р Галі́м (Ənwər Ğalim, Әнвәр Галим; 15 сакавіка 1915, Казань, Расійская імперыя — 2 сакавіка 1988, Нью-Ёрк, ЗША ) — татарскі пісьменнік і журналіст, адзін з перакладчыкаў Бібліі на татарскую мову.
У 1938 годзе Энвер Галім скончыў Інстытут татарскай мовы і літаратуры, пасля чаго працаваў школьным настаўнікам і журналістам. У 1941 трапіў у войска, ваяваў з нацыстамі. Моцна паранены, трапіў у нямецкі палон. Знаходзячыся ў лагеры для ваеннапалонных, пачаў пісаць артыкулы для газеты «Ідэль-Урал», якая выдавалася для татарскіх легіянераў. Пасля вызвалення збаяўся вяртацца ў СССР, а каб пазбегнуць дэпартацыі, прыняў турэцкае грамадзянства і змяніў імя на Энвер Галімаглу.
Па вайне працягнуў журналісцкую кар’еру, пісаў артыкулы для часопіса татарскіх эмігрантаў «Азад Ватан» (Вольная Радзіма). У 1953—1988 працаваў радыёжурналістам у татарска-башкірскай службе Радыё «Свабода» (з 1968 — нью-ёрцкі карэспандэнт). У ЗША далучыўся да Рэспубліканскай партыі, актыўна ўдзельнічаў у палітычных мерапрыемствах.
Вольна валодаў татарскай, рускай, нямецкай, турэцкай і англійскай мовамі. Адным з яго найзначнейшых твораў стаў пераклад Бібліі на татарскую мову.
Вусце ракі
Ву́сце — месца ўпадзення ракі ў вадаём, мора, акіян ці ў больш значную раку.
Асноўныя тыпы вусця: простае (рэчышча не падзяляецца на рукавы, а яго шырыня захоўваецца ў месцы ўпадзення прыблізна пастаяннай), дэльта, эстуарый.
Малое Глыбокае
Малое Глыбокае — возера ў Гарадоцкім раёне Віцебскай вобласці, за 33 км на паўночны ўсход ад горада Гарадок, за 2 км на поўдзень ад вёскі Баброва, у басейне ракі Аўсянка.
Плошча паверхні 0,01 км². Даўжыня 0,29 км, найбольшая шырыня 0,12 км. Даўжыня берагавой лініі 0,65 км.
Схілы катлавіны вышынёй да 15 м, пад лесам.
Супраціўленне на мосце Нэньцзян
Супраціў на мосце Нэньцзян — бой за мост на рацэ Нуньцзян паміж войскамі Кітайскай рэспублікі і Японскай імперыі, што адбыўся ў час японскага ўварвання ў Маньчжурыю.
Пасля Мукдэнскага інцыдэнту Чан Кайшы забараніў кітайскім войскам у Маньчжурыі аказваць супраціў японскім захопнікам. Губернатар паўночна-ўсходняй правінцыі Хэйлунцзян генерал Ма Чжаньшань не падначаліўся загаду і паспрабаваў вымінуць пранікненне праціўніка ў сваю правінцыю, падарваўшы стратэгічна важны мост праз раку Нуньцзян. 4 лістапада для паправы прыбыў атрад з 800 японскіх салдатаў. Хто першы адкрыў агонь, невядома: бакі вінавацілі адзін аднаго. Страляніна працягвалася 3 гадзіны, пасля чаго кітайцы адступілі. Бой адзначыў пачатак Хэйлунцзянскай кампаніі, падчас якой адбылося яшчэ некалькі бітваў. Пасля аказанага супраціву Чжаньшань стаў нацыянальным героем, у яго шэрагі ўліліся новыя добраахвотнікі, якія пазней вялі партызанскую вайну супраць Маньчжоў-го.
IC 3837
IC 3837 — галактыка тыпу S (спіральная галактыка) ў сузор’і Валасы Веранікі.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Яўген Эдуардавіч Гутаровіч
Яўген Эдуардавіч Гутаровіч (нар., Мінск) — беларускі велагоншчык.
Пераможца этапаў «Вуэльты», «Тура Польшчы», а таксама 13 этапаў іншых гонак. На «Тур дэ Франс»-2012 — сёмае месца на другім этапе.
Удзельнік Алімпійскіх гульняў 2012 года катэгорыі шаша, дзе заняў 53 з 144. Жыве ў Канах.
Забор’е (Шумілінскі раён)
Забо́р'е (, Заборье) — вёска ў Шумілінскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Дабейскага сельсавета.
Кушыты
Кушы́ты, або кушы́цкія народы — група афрыканскіх народаў, якія размаўляюць на кушыцкіх мовах.
Агульная колькасць — каля 24 млн чалавек.
Паходжанне
Назва «кушыты» паходзіць ад наймення біблейскай краіны Куш, якое ў сваю чаргу значыла намесніцтва і дзяржаву на поўдзень ад Егіпту. На старажытным Блізкім Усходзе кушытамі называлі чарнаскурых людзей. Старажытныя грэкі ўжывалі ў дачыненні да іх іншую назву «эфіопы».
Лічыцца, што протакушыты — агульныя продкі сучасных кушыцкіх народаў — сфарміраваліся ў сярэдняй даліне Ніла або на землях паміж Нілам і Чырвоным морам не пазней за неаліт. Мяркуюць, што протакушыты маглі быць першымі неалітчнымі перасяленцамі з навыкамі земляробства і жывёлагадоўлі на землях Усходняй Афрыкі. Лінгвісты адзначаюць імаверныя кантакты паміж кушыцкімі і кайсанскімі мовамі, што было магчыма толькі да пашырэння арэалу пасялення банту. На захадзе раннія міграцыі носьбітаў кушыцкіх моў дасягалі возера Чад.
Сучасныя кушыцкія народы, што насяляюць землі на поўдзень ад памежжа сучасных Егіпта і Судана, неабавязкова з'яўляюцца прамымі шашчадкамі неалітычных мігрантаў. Перасяленне іх продкаў адбывалася і ў пазнейшы час, што часткова зафіксавана фальклорам і археалогіяй.
Ардаўлі
Ардаўлі (Ardauli) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Сардзінія, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Арыстана.
Насельніцтва складае 1158 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 56 чал./км². Займае плошчу 21 км². Паштовы індэкс — 9081. Тэлефонны код — 0783.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
Любечане
Любечане (Любечане) — сяло ў Клімаўскім раёне Бранскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Брахлоўскага сельскага паселішча.
Гісторыя
Упершыню згадваецца ў 1620 годзе пад назвай Ляхава Пусташ, а з 1688 года селішча Ляхавы Любачане. У сярэдзіне XIX ст. сяло мае сучасную назву. У сяле дзейнічала драўляная царква, якая верагодна была знішчана падчас вайны.
Да Лютаўскай рэвалюцыі 1917 года ў складзе Навазыбкаўскага павета Чарнігаўскай губерні Расійскай імперыі.
У 1917 годзе тут была ўсталявана савецкая ўлада, адноўленая пасля перыяду германскай акупацыі ў 1918 годзе. У 1919 годзе сяло перададзена ў Гомельскую губерню РСФСР, а пасля ліквідацыі губерні ў 1926 годзе ў Бранскую губерню.
Пасля распаду СССР сяло апынулася на дзяржаўнай мяжы з Украінай. 2 сакавіка 2023 года дзве асобы загінулі ў выніку дзеянняў дыверсійнай групы.
Абсерваторыя Ражэн
Нацыянальная астранамічная абсерваторыя «Ражэн» — найбуйнейшая абсерваторыя ў Балгарыі, на Балканскім паўвостраве і ў Паўднёва-ўсходняй Еўропе. Размешчана на гары Ражэн ў Радопскіх гарах, недалёка ад Чэпеларэ. Належыць Інстытуту астраноміі Акадэміі навук Балгарыі.
Месца размяшчэння абсерваторыі лічыцца самай малавоблачнай кропкай Балгарыі, будынак знаходзіцца на вышыні 1759 метраў над узроўнем мора. Абсерваторыя мае 4 тэлескопа, галоўны тэлескоп — самы вялікі на Балканах і адзін з найбуйнейшых у свеце. Галоўны тэлескоп важыць больш за 80 тон, гэта універсальны рэфлектар з аптычнай сістэмай Рычы-Крэцьена з дыяметрам галоўнага люстэрка 2 метры, вытворчасці завода Carl Zeiss ў Вене. Абсерваторыя таксама валодае 60-сантыметровым тэлескопам Касегрэна і 50/70-сантыметровым тэлескопам Шміта. У 2015 годзе на сонечнай вежы ўсталяваны 15-сантыметровы каранограф. Абсерваторыя абсталявана пяццю CCD-камерамі, спектрографам, двухканальным рэдуктарам фокусу FoReRo, 2-метровы тэлескоп забяспечаны аўтагідам RC-фокусу.
Будаўніцтва пачалося па ініцыятыве Балгарскай акадэміі навук у 1979 годзе, яго кошт склаў 12 млн балгарскіх леў, што з’яўляецца самай буйной разавай інвестыцыяй у балгарскую навуку. Упершыню ў свеце галоўны тэлескоп у абсерваторыі Ражэн узняты на 20 метраў над паверхняй зямлі, каб прадухіліць скажэнні ад інверсійнага паветранага пласта. Тэлескоп знаходзіцца ў вежы дыяметрам 20 м і вышынёй 36 м купал з паваротнымі механізмамі важыць 210 тон. Комплекс абсерваторыі ўключае вежы з тэлескопамі, метэаралагічную станцыю, жылыя будынкі і паракліс.
Абсерваторыя была адкрыта 13 сакавіка 1981 года. Астранамічныя назіранні пачаліся ўжо ў 1980 годзе, і яшчэ да афіцыйнага адкрыцця астраномы знайшлі больш за 100 новых астэроідаў, 16 з якіх атрымалі ўласныя балгарскія назвы.
Абсерваторыя з’яўляецца папулярным турыстычным аб’ектам, у ёй абсталяваны наведвальніцкі цэнтр з 18-сантыметровым дэманстрацыйным тэлескопам. Маюцца лекцыйная зала і музейная экспазіцыя. Абсерваторыя Ражэн штогод наведваюць 10-12 тысяч турыстаў.
Украінскі правапіс 1933 года
Украінскі правапіс 1933 году (Український правопис 1933 року) — украінскі правапіс, прыняты ў 1933 годзе ў тагачаснай сталіцы УССР, у Харкаве. Пачаў працэс штучнага збліжэньня ўкраінскай і расійскай моўных традыцый правапісу. Некаторыя нормы, адхіленыя з-за адсутнасьці ў расійскім правапісе, вернуты да украінскага правапісу 2019 году.
Напярэдадні рэформы
На 1920-я гады прыпаў росквіт украінскага мовазнаўства, праведзена значная праца па нарміраванні ўкраінскай літаратурнай мовы, навуковай тэрміналогіі, слоўнікаў. Праца навукоўцаў адзначылася выданнем Украінскага правапісу 1928 г., што ўпершыню стала афіцыйным і уніфікаваным для ўсёй Украіны. Убачылі свет Акадэмічны расійска-ўкраінскі слоўнік пад рэд. Агатангела Крымскага. Аднак кадыфікацыя 1928—1929 гадоў, якая аб'ядноўвала ў адным правапісным кодэксе прыдняпроўскую і прыднястроўскую моўныя нормы, аказалася нездавальняючай пры тых палітычных абставінах і мела патрэбу ў зменах.
Пачатак рэпрэсій і русіфікацыі
Але на пачатку 1930-х гадоў на Украіну пракацілася хваля татальнай планавай русіфікацыі пад лозунгамі барацьбы з украінскім нацыяналізмам.
Вылічальная лінгвістыка
Выліча́льная лінгві́стыка (computational linguistics) — навуковая дысцыпліна з галіны кагнітыўных навук, якая вывучае вылічальныя (інфарматычныя) аспекты феномену натуральнай (чалавечай) мовы: размову чалавека з ЭВМ, аўтаматычную перапрацоўку, запамінанне, пошук і вывядзенне інфармацыі ў маўленчай форме.
Падзяляецца на тэарэтычную і прыкладную. Прадмет вывучэння перакрываецца з працамі па штучным інтэлекце. Частку задач, што вывучаюцца, часам спалучаюць з тэрмінам інжынерная лінгвістыка.
Украінскі правапіс 1933 года
Выкараненне спецыфічных асаблівасцей украінскай мовы
Каб знішчыць і спыніць росквіт украінскай мовы ўвогуле, і літаратурнай мовы ў прыватнасці, бальшавікі спачатку ўзяліся за чужыя рукі — За гэта ўзяліся Андрэй Хвыля (сапраўднае прозвішча Олінтэр) і Н. Кагановіч. Па сутнасці, яны першыя паднялі шум, нібы ва ўкраінскім мовазнаўстве - буржуазна-шавіністычны дэструктыўны метад, які А. Хвыля замацаваў сваёй сумнай памяццю кнігай «Выкараніць, знішчыць карані ўкраінскага нацыяналізму на моўным фронце», Харкаў, 1933 г. , было надрукавана 15 000 асобнікаў.