cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Свята-Міхайлаўская царква (Такары)
Гісторыя
Царква ў Такарах пабудавана ў 1528 і адноўлена ў 1782 г. Паводле запісу з Актавай кнігі Берасцейскага ваяводства за 1584—1592 гг., 24 красавіка 1592 г. уладальнікі Такароўскага маёнтка «вси одностайне Панове Токаровскіе и хтожъ колвекъ кгрунты свои купчею вечистою, альбо заставою въ Токарях мели» на вечныя часы і на вечны пажытак далі мясцовай царкве адну валоку і пяць моргаў зямлі. Дакладнай і абавязковай умовай было вызначана, што парушальнік гэтага запісу з паноў Такароўскіх або іх нашчадкаў, назад узяўшы падараваны грунт сабе, мае быць прызваны да закона і сплаціць пакрыўджанаму боку «закладу вместо кгвалту» (спагнанне за шкоду) у памеры дваццаць коп літоўскіх грошаў, а пасля выплаты вярнуць адабраную зямлю Такароўскай царкве. 3 дароўнага запісу вынікае, што царква ў Такарах — «руская», г.зн. праваслаўная, старадаўняя. Чарговую святыню ў Такарах узвялі ў 1782 г.
У 1816 г. на месцы ранейшага храма паставілі новы. Паводле паведамлення з летапісу Такарскай царквы за 1934 г., царква 1816 г. перавезена з в. Дубін Пружанскага павета, дзе яна была могілкавай.
У 1837 г. святыня прысвячалася архангелу Міхаілу, уваходзіла ў Камянецкі ўніяцкі дэканат, мела філіяльную капліцу 1740 г. у Пужыцы. Апошнім уніяцкім святаром-адміністратарам у Такарах быў святар Ігнацы Залеўскі, які даў пісьмовую згоду на далучэнне да праваслаўя. У 1873 г. капітальна адрамантавана, па ўсёй шырыні павялічана на 8 аршын.
У чэрвені 1909 года была дабудавана званіца па праекце архітэктара Вільгельма Срокі. Метрычныя кнігі з 1766 г. страчаны пад час Першай сусветнай вайны. Царква апынулася ў лініі абстрэлу, снарадам быў пашкоджаны крыж на званіцы і пазней упаў, новы пастаўлены ў 1924 г. Пры адступленні рускіх войскаў у 1915 г. ад агню пацярпелі прычтавыя пабудовы і 2-класнае вучылішча побач з царквою. У 1926 г. яна добраўпарадкавана і распісана. У 1935—1936 гг. дах перакрыты гонтам, у 1936 г. набыта Укрыжаванне (Галгофа).
З 1990 года царква дзейнічае. Штогод 1 верасня ў Такарах святкуецца як дзень закладкі храма, 8 лістапада — прастольнае свята. Занесена ў Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь як аб’ект гісторыка-культурнай спадчыны рэспубліканскага значэння.
Архітэктура
Будынак адназрубавы з двух’яруснай званіцай на галоўным фасадзе, прамавугольнай у плане алтарнай часткай і дзвюма невялікімі рызніцамі з заходняга боку. Дах двухсхільны, гонтавы. Званіца (чацвярык на чацверыку) завершаная васьмігранным светлавым барабанам з макаўкай. Франтальны арачны праём званіцы запоўнены абразом «Святы Міхаіл». Сцены царквы вертыкальна ашаляваныя.
Акаймавана бутавай агароджай і скверам.
Phyllosticta
Phyllosticta — род грыбоў сямейства. Многія з відаў гэтага роду з’яўляюцца звычайнымі і важнымі патагенамі раслін. Як правіла, яны шкодзяць лісцю і выклікаць шэрыя плямы з краем, афарбаваным ад цёмна-карычневага да фіялетавага. Аднак, прадстаўнікі віду могуць таксама інфікаваць плады і сцеблы.
Бронзавы век
Бронзавы век (2-е — пачатак 1-га тысячагоддзя да н.э.) — эпоха ў гісторыі чалавецтва, калі ўзнікае і актыўна пашыраецца металургія, апрацоўка і выкарыстанне бронзы. Бронзавы век з'яўляецца другім перыядам першабытнай гісторыі ў трохперыяднай сістэме, якая выкарыстоўваецца для класіфікацыі і вывучэння старажытных грамадстваў. Лічыцца, што гэты перыяд існаваў з 2 тысячагоддзя да н.э. да пачатка 1 тысячагоддзя да н.э. У тыя часы вядучае становішча займае гаспадарка, шырокае распаўсюджванне набывае ткацтва. Нягледзячы на тое, што жалезны век непасрэдна ішоў следам за бронзавым векам, у некаторых абласцях, жалезны век надышоў непасрэдна пасля неаліту. Цывілізацыі бронзавага веку адрозніваюцца распрацоўкай першых пісьмовых формаў.
Этымалогія тэрміна
Тэрмін бронзавы век упершыню сустракаецца ў кнізе «Працы і дні» Гесіёда, якую прынята называць «Вякі чалавека», дзе гісторыя чалавецтва падзелена на 5 перыядаў: залаты, сярэбраны, бронзавы, век герояў і жалезны век.
З развіццём археалогіі ў самастойную навуку, дацкі археолаг Хрысціян Юргенс Томсен прапанаваў перыядызацыю дагістарычнага перыяду чалавецтва на аснове класіфікацыі артэфактаў паводле матэрыялу, з якога зроблены прылады працы. Гэтая класіфікацыя артэфактаў бронзавага веку найбольш прымальная для археалагічных знаходак Міжземнамор'я і Блізкага Усходу. У той жа час, у археалагічных культурах Старажытнага Кітая вылучыць бронзавы і жалезны вякі цяжэй.
Характэрныя рысы
З канца IV тысячагоддзі да н. э. метал пачала гуляць у жыцці чалавека ўсё больш значную ролю, прынцыповыя змены наступілі з адкрыццём бронзы (сплаву волава і медзі) і яе шырокім распаўсюдам. Здабыча і апрацоўка металу патрабавалі вялікага ўмення і спецыялізацыі. Таму ліцейная справа, як і ганчарная, а пазней ткацкая сталі самастойнымі галінамі.
Палепшылася апрацоўка зямлі, што спрыяла далейшаму ўдасканаленні вытворчасці. Людзі атрымалі магчымасць весці гаспадарку адной сям'ёй, у распараджэнні якой заставаліся ўсе лішкі вырабленага. Так зарадзілася прыватная ўласнасць, якая прывяла да маёмаснай дыферэнцыяцыі.
З вынаходствам бронзы значна пашырыўся абмен і кантакты паміж асобнымі раёнамі Зямлі, што спрыяла распаўсюджванню бронзавых прылад працы на раён, дзе не было сыравіны для выплаўлення металаў. Пачаліся ваенныя сутыкненні за авалоданне быдлам, раллі, металам, з'явіліся ваенныя кіраўнікі, паўстаў культ правадыра. Асаблівае стаўленне да правадыра як да героя захоўвалася нават пасля яго смерці. Менавіта ў эпоху металу ўваходзяць у звычай вялікія пахавальныя збудаванні — курганы. Памеры курганоў, колькасць і якасць устаноўленых у іх рэчаў сведчаць аб асаблівым становішча памерлага ў грамадстве, аб яго маёмаснай перавага.
У бронзавым веку былі сфармаваныя некалькі відаў супольнасцей: протамгадардскіх цэнтраў у Пярэдняй і Сярэдняй Азіі з арашальным земляробствам і развітым рамяством, аселых земляробаў і жывёлагадоўцаў.
Адным з асноўных відаў творчасці становіцца мастацкая апрацоўка металаў. Даволі хутка чалавек авалодаў рознымі яе відамі: коўка, ліццё, чаканка, гравіроўка па металу. У вялікай колькасці пачынаюць вырабляцца металічныя ўпрыгожвання: бранзалеты, кольцы, завушніцы, падвескі, абручы, бляшкі, якія нашываліся на адзенне, паясы, спражкі, зашпількі для адзення — фібулы. Асаблівае значэнне надавалася ўпрыгожванню зброі. У скульптурным завяршэнні дзяржальняй часта сустракаюцца выявы жывёл. У пахаваннях эпохі бронзы знаходзіць металічныя посуд, аздобленыя гравіроўкай, прызначаныя для асаблівых выпадкаў. З'яўляюцца дробныя вылітыя скульптурныя выявы. Вельмі характэрная дэталь, што адлюстроўвае змены ў грамадскім ладзе: жаночыя выявы знікаюць, галоўным становіцца мужчынскі вобраз.
У арнаментах, дробнай пластыцы, упрыгожваннях прадметаў практычнага прызначэння адно з галоўных месцаў працягвае займаць жывёльны свет: малюнак жывёл або асобных частак іх тэл (кіпцюр, дзюба, галава). Складваецца кірунак у дэкаратыўна-прыкладным мастацтве, які атрымаў назву «звярыны стыль».
Агульная перыядызацыя
Увогуле, у большай частцы свету бронзавай эпосе папярэднічала эпоха неаліту, аднак у некаторых рэгіёнах эпосе бронзы папярэднічаў пераходны перыяд ад неаліту да бронзавага веку — энеаліта (медна-каменны век). Разам з гэтым, некаторыя рэгіёны (напрыклад, на поўдзень ад Сахары) перайшлі да жалезнага веку, абмінаючы бронзавы век.
Храналагічна падзяляюць бронзавы на:
Юсефін Нільсан
Моніка Эма Юсефін Нільсан (Monica Emma Josefin Nilsson;  — ) — шведская спявачка і актрыса.
Бронзавы век
Агульная перыядызацыя
У ранні перыяд бронзавага веку зона археалагічных культур з выкарыстаннем бронзавых прылад працы ахоплівала 8-10 млн км², а ў канцы эпохі бронзы плошча гэтай зоны дасягнула 40-43 млн км².
Юсефін Нільсан
Біяграфія
Нарадзілася на востраве Готланд у Нереruen. Была дачкой мастака і кампазітара Алана Нільсана. Яе старэйшая сястра Мары Нільсан Лінд была вакаліcткай «Ainbuskruen».
Бронзавы век
Ранні бронзавы век
Мяжой, якая аддзяляе медны век ад бронзавага веку, быў распад Балкана-Карпацкай металургічнай правінцыі (1-я палова 4 тыс.) і фарміраванне ок. 35/33 ст. Цыркумпантыйскай металургічнай правінцыі. У межах Цыркумпантыйскай металургічнай правінцыі, якая дамінавала на працягу ранняга і сярэдняга бронзавага веку, былі адкрыты і пачалі эксплуатавацца меднорудных цэнтры Паўднёвага Каўказу, Анатоліі, Балкана-Карпацкага рэгіёну, Эгейскіх астравоў. Да захаду ад яе функцыянавалі горна-металургічныя цэнтры Паўднёвых Альпаў, Іберыйскага паўвострава, Брытанскіх астравоў, на поўдзень і паўднёвы ўсход металаносныя культуры вядомыя ў Егіпце, Аравіі, Іране і Афганістане, аж да Пакістана.
Юсефін Нільсан
Біяграфія
23 сакавіка 1993 года быў выпушчаны дэбютны і адзіны сольны альбом спявачкі Shapes. Музыку і песні да альбома напісалі Бэні Андэрсан і Б’ёрн Ульвеўс. Бені Андэрсан таксама выступіў прадзюсарам альбома. У 2005 годзе выступіла на конкурсе Melodifestivalenruen (шведскі нацыянальны адборачны конкурс на «Еўрабачанне») з песняй «Med hjärtats egna ord».
Бронзавы век
Ранні бронзавы век
Месца і час адкрыцця спосабаў атрымання бронзы дакладна невядомыя. Можна меркаваць, што бронза была адначасова адкрыта ў некалькіх месцах. Самыя раннія бронзавыя вырабы з прымешкамі волава выяўленыя ў Іраку і Іране і датуюцца канцом 4 тысячагоддзя да н. э. Тыя, што змяшчаюць прымешкі мыш'яку, вырабляліся ў Анатоліі і па абодва бакі Каўказа ў раннім 3 тысячагоддзі да н. э. А некаторыя бронзавыя вырабы Майкопскай культуры датуюцца яшчэ сярэдзінай 4 тысячагоддзя да н. э. Хоць гэтае пытанне спрэчнае і іншыя вынікі аналізаў кажуць аб тым, што тыя ж самыя майкопскія бронзавыя вырабы выраблены ў сярэдзіне 3 тысячагоддзя да н. э.
Юсефін Нільсан
Біяграфія
Таксама яна ўдзельнічала ў готландскім фолк-поп-гурце «Ainbuskruen».
Бронзавы век
Ранні бронзавы век
З пачаткам бронзавага веку аформіліся і пачалі актыўна ўзаемадзейнічаць два блокі чалавечых супольнасцей Еўразіі. На поўдзень ад цэнтральнага складчатага горнага пояса (Саяна-Алтай — Памір і Цянь-шань — Каўказ — Карпаты — Альпы) сфарміравалася грамадства са складанай сацыяльнай структурай, гаспадаркай, заснаваным на земляробстве ў комплексе з жывёлагадоўляй, тут з'явіліся гарады, пісьменнасць, дзяржавы. На поўнач ад, у Еўразійскім стэпе сфармаваліся ваяўнічыя грамадствы рухомых жывёлагадоўцаў.
Сярэдні бронзавы век
У сярэднім бронзавым веку (26/25-20/19 ст. да н. э.) адбываецца пашырэнне (у асноўным на поўнач) зоны, занятай металаноснымі культурамі. Цыркумпантыйская металургічная правінцыя ў асноўным захоўвае сваю структуру і працягвае з'яўляцца цэнтральнай сістэмай вытворчых металургічных ачагоў Еўразіі.
Позні бронзавы век
Пачаткам позняга бронзавага веку з'яўляецца распад Цыркумпантыйскай металургічнай правінцыі на мяжы 3 і 2 тысячагоддзяў і фарміраванне цэлай ланцугу новых металургічных правінцый, у рознай ступені адбілых важнейшыя рысы горна-металургічнай вытворчасці, якія практыкаваліся ў цэнтральных ачагах Цыркумпантыйскай металургічнай правінцыі.
Юсефін Нільсан
Біяграфія
Памерла ў сваім доме на Готландзе 29 лютага 2016 года за тры тыдні да свайго 47-годдзя.
Бронзавы век
Позні бронзавы век
Сярод металургічных правінцый позняга бронзавага веку найбольш буйной была Еўразійская стэпавая металургічная правінцыя (да 8 млн км²), якая атрымала ў спадчыну традыцыі Цыркумпантыйскай металургічнай правінцыі. Да яе з поўдня прымыкала малая па плошчы, але адрозная асаблівым багаццем і разнастайнасцю формаў вырабаў, а таксама характарам сплаваў, Каўказская металургічная правінцыя і Ірана-Афганская металургічная правінцыя. Ад Саяна-Алтая да Індакітая распаўсюдзіліся вытворчыя цэнтры складанай па характары фарміравання Усходне-Азіяцкай металургічнай правінцыі. Разнастайныя формы высакаякасных вырабаў Еўрапейскай металургічнай правінцыі, якая распасціралася ад Паўночных Балкан да Атлантычнага ўзбярэжжа Еўропы, былі сканцэнтраваныя пераважна ў багатых і шматлікіх скарбах. З поўдня да яе прымыкала Міжземнаморская металургічная правінцыя, якая істотна адрознівалася ад Еўрапейскай металургічнай правінцыі вытворчымі прыёмамі і формамі вырабаў.
У 13-12 ст. да н. э. адбываецца катастрофа бронзавага веку: распадаюцца або відазмяняюцца культуры практычна на ўсім прасторы ад Атлантычнага да Ціхага акіяна, на працягу некалькіх стагоддзяў — да 10/08 ст. да н. э. адбываюцца грандыёзныя перасяленні народаў. Пачынаецца пераход да ранняга жалезнага веку. Даўжэй за ўсё рэцыдывы бронзавага веку захоўваліся на кельцкай тэрыторыі (Атлантычная Еўропа).
Бронзавы век у стэпавай паласе
Курганная гіпотэза адносіць да перыяду позняй бронзы раскол перш адзінай протаіндаеўрапейскай супольнасці, якая засяляла прычарнаморскія стэпы. Абазначэнні бронзы ў розных індаеўрапейскіх мовах паходзяць ад аднаго кораня. Марыя Гімбутас і яе паслядоўнікі звязваюць з протаіндаеўрапейцамі такія культуры ранняга бронзавага веку, як катакомбная і ямная.
Да пачатку II тыс. да н. э. пачынаецца распаўсюджванне індаеўрапейскіх плямёнаў на ўсход і захад. Андронаўская культура, якую звязваюць з індаіранцамі, займае шырокія прасторы Цэнтральнай Еўразіі. Залогам поспеху распаўсюджвання індаеўрапейцаў стала наяўнасць у іх такіх наватарскіх тэхналогій, як калясніца і меч.
Уплывам еўрапеоідных прышэльцаў з захаду адзначаны культуры бронзавага стагоддзя ў Паўднёвай Сібіры — у першую чаргу, карасукская і тагарская. Знаходкі ідэнтычнай зброі на тэрыторыі ў тысячы кіламетраў дазваляюць археолагам выказаць здагадку, што над тубыльнымі народамі лясной паласы Еўразіі з XVI ст. да н. э. панавала нейкая рухомая дружынная эліта
Еўропа
На бронзавы век даводзіцца пранікненне ў Еўропу індаеўрапейскіх плямёнаў, якое паклала канец шматвяковаму развіццю Старой Еўропы. Асноўныя культуры бронзавага стагоддзя ў Еўропе — унетыцкая, пахавальных палёў, тэрамарская, лужыцкая, белагрудаўская.
Эгейскія астравы
Першыя гарады-дзяржавы, утвораныя ў XVII-XVI стст. да н. э. — Мікены, Тырынф, Пілас — мелі цесныя культурныя і гандлёвыя сувязі з Крытам, Мікенская культура многае запазычала ад мінойскай цывілізацыі, уплыў якой адчуваецца ў культавых абрадах, свецкім жыцці, мастацкіх помніках; несумненна, ад крыцян было ўспрынята мастацтва пабудовы судоў.
У XV-XIII стст. да н. э. ахейцы заваявалі Крыт і Кіклады, каланізавалі многія астравы ў Эгейскім моры, заснавалі шэраг паселішчаў у глыбіні тэрыторыі Грэцыі, на месцы якіх пазней выраслі знакамітыя антычныя гарады-дзяржавы — Карынф, Афіны, Дэльфы, Фівы. Гэты перыяд лічыцца часам росквіту мікенскай цывілізацыі.
Эгейская цывілізацыя ўстанавіла буйную гандлёвую сетку. Гэтая сетка імпартавала волава і драўняны вугаль на Кіпр, дзе волава сплаўляюцца з меддзю для атрымання бронзы. Бронза карысталася найвелізарным попытам не толькі ў Міжземнамор'е, але і за яго межамі. Ізатопнага аналіз некаторых узораў медзі паказаў, што некаторая яе частка імпартавалася нават з такой аддаленай вобласці як Вялікабрытанія. У той час атрымала вельмі шырокае развіццё такое рамяство як рух. Рух да таго моманту дасягнула такога ўзроўню, якога не дасягала да прыблізна 1750 н. э. Напрыклад, мараходы Эгейскага мора ўмелі вызначаць даўгату, на якой яны знаходзяцца. Відавочна, што мінойская цывілізацыя з цэнтрам у Кносе, каардынавала і бараніла гэты гандаль.
Сярэдняя і Паўднёвая Азія
Бронзавы век на Індыйскім субкантыненце наступіў у 34 стагоддзі да н.э, у эпоху зараджэння Цывілізацыі даліны ракі Інд. Як паказалі археалагічныя раскопкі, жыхары Харапа былі знаёмыя з меддзю, бронзай, свінцом і волавам і распрацоўвалі новыя метады іх апрацоўкі і атрымання. Прамежкавае становішча паміж індскай і месапатамскай займала г. зв. маргіянская цывілізацыя.
Кітай
Зараджэнне кітайскай бронзавай металургіі асацыюецца з культурай Эрлітоу. Некаторыя гісторыкі мяркуюць, што адпаведны гістарычны перыяд варта адносіць да дынастыі Шан, іншыя перакананыя, што гаворку варта весці пра больш ранняй дынастыі Ся. У сваю чаргу, спецыялісты Нацыянальнай галерэі мастацтва ЗША вызначаюць бронзавы век у Кітаі як перыяд паміж 2000 і 771 гадамі да н. э., увязваючы яго пачатак, зноў-такі, з культурай Эрлітоу, а раптоўнае завяршэнне — з падзеннем дынастыі Заходняга Чжоу. Такая трактоўка забяспечвае выразнасць часовых межаў, аднак у недастатковай ступені ўлічвае захаванне важнасці і актуальнасці бронзы для кітайскай металургіі і культуры ў цэлым.
Паколькі прыведзеныя даты з'яўляюцца больш познімі ў параўнанні, напрыклад, з момантам адкрыцця бронзы ў Старажытнай Месапатаміі, шэраг даследчыкаў бачыць падставы меркаваць, што адпаведныя тэхналогіі былі ўвезены ў Кітай звонку, а не распрацаваны жыхарамі краіны самастойна. Іншыя навукоўцы, наадварот, перакананыя, што кітайская бронзавая металургія магла сфармавацца аўтаномна, без фактараў знешняга ўплыву. Прыхільнікі запазычанні, у прыватнасці, спасылаюцца на адкрыццё тарымскіх мумій, якое, на іх думку, можа сведчыць на карысць шляху запазычанні тэхналогій з захаду.
Жалеза выяўляецца на тэрыторыі Кітая з таго гістарычнага перыяду, які асацыюецца з дынастыяй Чжоу, аднак маштаб яго выкарыстання мінімальны. Кітайская літаратура, якая датуецца шостым стагоддзем да н. э., сведчыць аб наяўнасці ведаў па выплаўленні жалеза, але, тым не менш, бронза і пасля гэтага моманту працягвае займаць істотнае месца ў выніках археалагічных і гістарычных пошукаў. Гісторык Уільям Уайт, да прыкладу, сцвярджаў, што бронза ня была выцесненая жалезам аж да завяршэння дынастыі Чжоу (256 год да н. э.), і бронзавыя вырабы складаюць большасць сярод металічных сасудаў да самага пачатку дынастыі Хань (221 год да н. э.).
Кітайскія бронзавыя артэфакты, як правіла, альбо маюць утылітарна-прыкладны характар (наканечнікі копій), альбо ўяўляюць сабой узоры рытуальнага начыння — больш пільна вырабленых узораў прадметаў штодзённага ўжытку (сасудаў, інструментаў, зброі і так далей). У якасці прыкладу могуць быць прыведзены вялікія ахвярныя трыножкі, вядомыя пад назвай «Дын», хоць існавалі і іншыя спецыфічныя формы, характарызавальных тымі ці іншымі адрозненнямі. Тая старажытнакітайскае рытуальнае начынне, якая захавалася да нашых дзён, звычайна багата ўпрыгожана, часта з выкарыстаннем матываў таатэ — інакш кажучы, стылізаванымі выявамі морд звяроў або дэманаў, а таксама разнастайнымі абстрактнымі сімваламі. Многія буйныя вырабы таксама маюць на сабе надпісы, якія складаюць асноўны масіў якія захаваліся узораў старажытнакітайскага лісты; з іх дапамогай гісторыкі і археолагі прасочваюць працягу гісторыі Кітая, у асаблівасці на працягу дынастыі Чжоу (1046-256 гады да н. э.).
У прыватнасці, бронзавая начынне Заходняй Чжоу «дакументуе» шырокія пласты гісторыі, якія не апісваюцца у тэкстах, што захаваліся, за аўтарствам людзей з розным рангам або становішчам у грамадстве. Па відавочным фізічных прычынах верагоднасць захавання запісаў на бронзе істотна вышэй, чым рукапісаў. Гэтыя запісы, як правіла, падпадзяляюцца на чатыры асноўных часткі: адсылка да даты і месца падзей, найменне захоўваў здарэння, спіс тавараў, перададзеных рамеснікаў у абмен на выраб, і прысвячэнне. Адносныя апорныя пункты, якія забяспечваюцца дадзенымі пасудзінамі, дазволілі гісторыкам асацыяваць іх з пэўнымі перыядамі ў рамках Заходняй Чжоу, а, такім чынам, і прасачыць эвалюцыю не толькі саміх вырабаў, але і падзей, на іх апісаных.
Індакітай
У Бан Чангу (Тайланд) былі знойдзены бронзавыя артэфакты датаваныя 2100 да н. э..
Паўднёвая Амерыка
Першыя знаходкі вырабаў з мыш'яковістай бронзы ў Паўднёвай Амерыцы ставяцца да культуры мочыка (сярэдзіна I тысячагоддзя н. э., Паўночнае Перу). Культуры тыуанака і уары выплаўлялі ўжо класічную валавяністую бронзу. Дзяржава інкаў Тауантынсую ўжо можа лічыцца цывілізацыяй развітога бронзавага веку.
Месаамерыка
Адзінкавыя знаходкі бронзавых прадметаў (магчыма, паўднёваамерыканскага паходжання) былі зробленыя на захадзе Мексікі. У цэлым жа тэрмін «бронзавы век» да культур Месаамерыкі не ўжываецца.
Паўночная Афрыка
Калі старажытны Егіпет і шэраг суседніх культур паўночна-усходу Афрыкі (напрыклад, Нубія) згулялі важную ролю ў гісторыі бронзавага стагоддзя, то на іншай тэрыторыі Афрыкі мастацтва апрацоўкі металу з'явілася значна пазней. Нягледзячы на тое, што ў паўночную Афрыку пранікалі еўрапейскія культуры бронзавага веку (так, у Марока выяўленыя сляды культуры звонападобных кубкаў), металургія пранікае туды толькі ў часы фінікійскі каланізацыі, каля 1100 г. да н. э., а ў цэнтральнай Афрыцы металургія з'яўляецца яшчэ пазней, у часы еўрапейскага Сярэднявечча
Беларусь
На тэрыторыю Беларусі вырабы з бронзы і медзі траплялі са Скандынавіі, Каўказа і Прыкарпацця. Вытворчая гаспадарка займае вядучае становішча, шырокае распаўсюджанне набывае ткацтва.
Гарадзілава (Маладзечанскі раён)
Гарадзі́лава (, Городилово) — вёска ў Маладзечанскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Гарадзілаўскага сельсавета.
Гісторыя
У вёсцы знаходзіўся дом, у якім вырас камандзір мінскага АМАПа Дзмітрый Балаба. Будынак згарэў у ноч на 12 кастрычніка 2020 года, у час масавых пратэстаў у Беларусі.
Быстрыца
Назву Бы́стрыца маюць:
N-I (ракета-носьбіт)
29 лютага 1976 года N-I ажыццявіла адзіны арбітальны запуск, які адбыўся ў высакосны дзень.
Капліца-пахавальня Завішаў
Капліца-пахавальня Завішаў — капліца ў г. Узда, размешчаная на каталіцкіх могілках. Пабудаваная ў другой палове XIX ст. з цэглы і бутавага каменю, як пахавальня Завішаў.
Архітэктура
Збудаванне нагадвае егіпецкую піраміду. У цокалі мае нізкі лучковы праём уваходу і востраканечнае акенца склепу. У верхняй частцы невялікае патаемнае памяшканне-малельня. Само сутарэнне перакрытае стральчатым скляпеннем, а па баках у тры рады чаргуюцца нішы для пахаванняў. У тарцы склепа — трохгранны подыум і ніша для алтара. Сцены склепу атынкаваныя і расшыты пад руст.
Грэка-турэцкая вайна (1919—1922)
Грэка-турэцкая вайна 1919-1922, таксама вядомая як Турэцка-грэчаскі фронт і лічыцца ў Турцыі нацыянальна-вызваленчай вайной турэцкага народа супраць інтэрвенцыі вялікіх дзяржаў, якая праводзілася сіламі грэчаскай арміі — барацьба паміж Грэцыяй і Турэцкім нацыянальным рухам падчас падзелу Асманскай імперыі пасля Першай сусветнай вайны.
Дземяшы (Маладзечанскі раён)
Дземяшы́ (, Демеши) — вёска ў Маладзечанскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Гарадзілаўскага сельсавета.
Свята-Петра-Паўлаўская царква (Узда)
Свята-Петра-Паўлаўская царква — праваслаўны храм у г. Узда на Чырвонай плошчы. Помнік архітэктуры рэтраспектыўна-рускага стылю. Пабудавана ў 1905 годзе паводле праекта архітэктара В.І. Струева на месцы мураванага храма 1848 г., фундаванага Ф. Завішы. Перад царквой стаяла драўляная званіца з 3 званамі (не захаваліся)..
Архітэктура
Сіметрычна адносна падоўжанай і папярочнай восей храм у плане ўяўляе сабой трохчасткавую схему: трапезная, асноўны квадратны аб'ём і алтар з прыбудовай. Асаблівасць аб'ёмна-планіровачнага рашэння — безстаўповая аднапралётная сістэма перакрыццяў асноўнага аб'ёму і складаная сістэма перакрыццяў у трапезнай (гэта звязанае з размяшчэннем у другім яе ярусе званіцы). Характэрнай рысай агульнай кампазіцыі царквы з'яўляецца кантраст паміж дэталёвай распрацоўкай паверхняў сцен і простым канструкцыйным рашэннем завяршэння асноўнага аб'ёму (чатырохсхільны дах з несапраўдным васьмігранным драўляным барабанам і гранёным цыбулепадобным купалам). У дэкаратыўным аздабленні фасадаў выкарыстаныя формы старажытнарускага дойлідства (кілепадобныя какошнікі, што завяршаюць вуглавыя пілястры галоўнага аб'ёму, падвойныя вокны асноўнага аб'ёму і патройнае акно на заходнім фасадзе званіцы) і класіцызму (двухсхільныя дахі, профілі карнізаў, руставаныя абрамленні галоўнага ўваходу і аконных праёмаў).
Інтэр'ер
Унутры дамінуе прастора квадратнай у плане малітоўнай залы, перакрытай плоскай драўлянай кесаніраванай столлю. Пры ўваходзе ў залу кансольна выступае галерэя хораў, падтрыманая 2 магутнымі пілонамі і перакінутымі цераз іх аркамі. Прамавугольная ў плане апсіда адкрываецца шырокім лучковым прасветам і вылучана драўляным 1-ярусным пяцічасткавым з 3 франтонамі і разнымі царскімі варотамі іканастасам (раней быў двух'ярусны пазалочаны ў 16 абразоў), які, як і бакавыя ківоты, аздоблены накладной драўлянай разьбой.
Эканоміка Турцыі
Эканоміка Турцыі ў 1980-х гадах зведала рэформу і ў цяперашні час характарызуецца значным падзелам на сектары і перавагай рынкавых адносін. Урад Эрдагана працягнуў курс на лібералізацыю эканомікі, прыватызуючы дзяржаўныя канцэрны і адчыняючы доступ на ўнутраны рынак для замежных фундатараў.
Структура
Доля прамысловасці ў эканоміцы краіны складае каля 28%, сельскай гаспадаркі — 15%, будаўніцтва — 6%, паслуг — 51%. Увогуле ў аб’ёме прамысловай вытворчасці найбольшую вагу мае апрацоўчая прамысловасць (84%, уключаючы будаўніцтва). Таксама развіты тэкстыльная, гарбарная, харчовая, хімічная, фармацэўтычная галіны, энергетыка, мэталургія, суднабудаванне, аўтамабілебудаванне і вытворчасць электрабытавых тавараў. Дынамічнай галіной з’яўляецца турызм. У цяперашні час з-за канкурэнцыі з боку краін Усходняй Азіі тэкстыльная прамысловасць Турцыі перажывае спад (-12% у 2005). З найбольш дынамічных галін можна вылучыць аўтамабільную (+9,6% у 2005) і хімічную прамысловасць (+7,2% у 2005).
Паказчыкі
Рост ВУП у 2004 склаў 8,9%, у 2005 — 5,1%, у 2006 прагназуецца 6—6,5%. Такім чынам, эканоміка цалкам аднавілася пасля крызісу 2001, калі спад склаў амаль 10%.
Дэфіцыт знешняга гандлю ў 2005 дасягнуў $43 млрд, што на 25% паказчыка 2004 года.
20% насельніцтва жывуць за мяжой галечы.
З Расіяй
У 2005 годзе таваразварот паміж Расіяй і Турцыяй дасягнуў рэкорднага за ўсе гады паказчыка — амаль 15 млрд долараў. Па прагнозах Мінпрамэнерга РФ у 2008 годзе ён можа дасягнуць 25 млрд долараў.
Асноўны складнік расійскага экспарту прыходзіцца на паліўна-энергетычныя тавары (больш 62 %). Затым змяшчаюцца металавырабы (28,1 %), хімтавары (4 %), драўніна й цэлюлозна-папяровая прадукцыя (2,4 %), сельгаставары (1,6 %). У Турцыю паступае расійскі газ па трубаправодзе, пракладзенаму па дне Чорнага мора.
У імпарту з Турцыі пераважаюць тэкстыль і тэкстыльныя вырабы, машыны і транспартныя сродкі, прадукцыя хімічнай прамысловасці і харчовыя тавары. У апошнія гады актывізаваўся удзел турэцкіх кампаній у будаўніцтве розных аб’ектаў у Расіі. У Расіі ў цяперашні час працуе больш 150 турэцкіх будаўнічых фірм. З канца 1980-х гадоў турэцкімі фірмамі пабудавана ў Расіі каля 800 аб’ектаў.
Турэцкая чыгунка
Турэцкая чыгунка (Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları) — нацыянальны чыгуначны аператар у Турэцкай Рэспубліцы, які знаходзіцца ў дзяржаўнай уласнасці, са штаб-кватэрай у Анкары. Заснавана 1 чэрвеня 1927 года.
Турэцкі ўрад прыняў на сябе кіраванне існаваўшымі ў той час чыгуначнымі магістралямі ў межах Турэцкай Рэспублікі, якая з'явілася пасля распаду Асманскай імперыі, а таксама пачатак будаўніцтва новых чыгуначных ліній у краіне.
Турэцкая чыгунка валодае і кіруе ўсімі дзяржаўнымі чыгункамі Турцыі, абслугоўвае большасць цягнікоў Турцыі, у тым ліку пасажырскія, міжрэгіянальныя і грузавыя.
Юрый Пятровіч Прудэус
Біяграфія
Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. Скончыў Кіеўскі дзяржаўны мастацкі інстытут у 1955 годзе. Працаваў у Белсельпраекце, з 1955 па 1959 г. — архітэктарам, старшым архітэктарам у Белдзіпрасельбудзе.
Член Саюза архітэктараў СССР з 1959 года.
Творчасць
Асноўныя працы: праекты планіроўкі і забудовы цэнтральных сядзібаў калгасаў імя Суворава Кобрынскага (1956), «Светлы шлях» Ганцавіцкага, «Світанак» Кіраўскага (1958), імя Дзяржынскага Ружанскага (1959) раёнаў, г.п. Іўе Гродзенскай вобласці (1958), музейны корпус з гасцініцай у запаведніку «Белавежская пушча» (1958, у аўтарскім калектыве).
Узнагароды
Узнагароджаны медалямі.
Слонімская ратуша
Слонімская ратуша — помнік архітэктуры барока ў горадзе Слоніме па вул. Савецкай, дом № 6 (Гродзенская вобласць). Пабудавана ў 2-й палове XVIII стагоддзя ў цэнтры горада.
Гісторыя
Ратуша пабудавана з цэглы ў другой палове XVIII ст. Традыцыйна будынак быў звязаны з Рыначнай плошчай, замыкаючы яе паўднёва-ўсходні бок. У архітэктуры ратушы, якая зазнала шэраг пазнейшых наслаенняў, захаваліся рысы барока.
Пасля Другой сусветнай вайны ў будынку размешчаны гарвыканкам.
Архітэктура
Слонімская ратуша — прамавугольны ў плане двухпавярховы аб'ём. Разам са службовымі карпусамі яна стварае замкнутае дваровае карэ. Кампазіцыя будынка адносіцца да тыпу бязвежавых, строга сіметрычных (адсутнічала традыцыйная вежа — сімвал магістрата). Крапоўка фасадаў плоскасная: пілястры, філёнгі, нішы. Планіроўка калідорна-анфіладнага тыпу з цэнтральным вестыбюлем і міжпавярховай лесвіцай. Акрамя пакояў для членаў магістрата і залы пасяджэнняў у ратушы былі памяшканні суда, гаўптвахты, архіва.
Раней будынак быў аформлены чатырохкалонным порцікам са скульптурнай застаўкай на франтоне. Дваравы фасад жагэтуль захаваў дэкарацыю ў выглядзе пілястраў, што адносяцца да XVIII ст.
N-II (ракета-носьбіт)
N-II (N-2) — японская ракета-носьбіт, ліцэнзійная копія амерыканскай ракеты Delta. Яна замяніла ракету N-I. Ракета выкарыстоўвала першую ступень Thor-ELT, другую ступень Delta-F, дзевяць цвердапаліўных паскаральнікаў Castor і, на большасці палётаў, трэцюю ступень Star-37E, як на амерыканскай Delta 0100. Восем ракет былі запушчаны ў перыяд з 1981 па 1987 год перш чым яна была заменена на H-I, якая адрозніваецца другой ступенню японскай вытворчасці. Усе восем пускаў прайшлі паспяхова.
Уладзімір Васілевіч Пігулеўскі
Уладзімір Пігулеўскі (, Гродна — 17 чэрвеня 1958) — беларускі нацыянальны дзеяч, пісьменнік, драматург.
Біяграфія
Скончыў Мінскую гімназію (1907). Вучыўся ў Пецярбургскім універсітэце, у ліпені 1912 года адлічаны за нявыплату.
З кастрычніка 1912 па верасень 1913 года праходзіў тэрміновую службу ў войску, прапаршчык запасу лёгкай артылерыі па Пецярбургскаму павету.
Удзельнік Першай сусветнай вайны. Прызваны з запасу 18 ліпеня 1914 ў 84-ю артылерыйскую брыгаду, мл. афіцэр 4-й батарэі. Праз год пераведзены ў 84-ю паркавую артылерыйскую брыгаду, афіцэр 2-га парку, падпаручнік. Служыў у 84-м артылерыйскім дывізіёне, паручнік. З чэрвеня па лістапад 1917 в.а. лётчыка-назіральніка артылерыйскага аддзялення 30-га карпуснога авіяцыйнага атрада, штабс-капітан.
У 1920—1921 гадах — дыпламатычны кур’ер урада БНР у Коўне.
У Вялікую Айчынную вайну эвакуіраваўся ў Татарстан, працаваў там школьным інспектарам, выхавацелем ў дзіцячым доме.
Пасля вайны жыў у Рызе, выкладаў у Рыжскім мараходным вучылішчы, педагагічным інстытуце.
Памёр 17 чэрвеня 1958 года ў Рызе. Пахаваны ў Рызе на могілках Райніса.
Творчасць, даследчыцкая дзейнасць
Друкаваўся з 1924 года. Перакладаў на беларускую мову творы латышскіх і чэшскіх пісьменнікаў. Напісаў шэраг п’ес для школьнага тэатра («Хамуты», «У трамваі», «Вечар пад каляды», «Гідра»). Склаў чытанку для беларускіх школ у Латвіі «Наш край» (1928). На латышскую мову пераклаў камедыю Я. Купалы «Паўлінка» (пастаўлена ў 1949 Латвійскім тэатрам імя Я. Райніса). Алублікаваў у латышскім друку шмат артыкулаў пра беларускую літаратуру і тэатр, творчасць Я. Купалы і Я. Коласа.
Рукапісная спадчына (у т.л. неапублікаваныя творы) У. Пігулеўскага захоўваецца ў Аддзеле рэдкіх кніг і рукапісаў Цэнтральнай навуковай бібліятэкі АН Беларусі.
Спіс аб’ектаў PGC (2015001—2016000)
Гэта спіс аб'ектаў Спіс аб'ектаў PGC (2015001—2016000)
Журэвічы
Журэ́вічы (, Журевичи) — вёска ў Маладзечанскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Гарадзілаўскага сельсавета.
Уладзімір Гаджаў
Уладзімір Гаджаў (Владимир Гаджев; нар., Пазарджык, Балгарыя) — балгарскі футбаліст, паўабаронца клуба «Хебар» з Пазарджыка і былы ігрок нацыянальнай зборнай Балгарыі.
Кар’ера
Уладзімір пачаў займацца футболам у акадэміі клуба «Леўскі», аднак ужо ў 17 гадоў з’ехаў у Грэцыю ў клуб «Панатынаікос». Аднак, у грэчаскім клубе паўабаронца не здолеў згуляць і большасць часу правёў у арэндах. У 2008 годзе вярнуўся ў клуб «Леўскі» на правах арэнды. 9 жніўня 2008 года Уладзімір дэбютаваў за клуб у матчы супраць клуба «Віхрэн». 27 жніўня ігрок забіў мяч у браму беларускага БАТЭ ў трэцім кваліфікацыйным раўндзе Лігі чэмпіёнаў.
У канцы 2014 года з’явілася інфармацыя пра перамовы іграка з мінскім «Дынама», паводле звестак балгарын патрабаваў заробак у памеры 50 тысяч долараў за месяц. Мінскі клуб, аднак, адмовіўся ад падпісання футбаліста з-за прасочвання звестак у СМІ да пераходу.
У снежні 2015 года падпісаў папярэдні кантракт з расійскай «Кубанню», аднак з-за фінансавых праблем краснадарскага клуба ў студзені 2016 года пагадненне было разарвана, пры гэтым Уладзімір так і не з’явіўся ў стане клуба. У сакавіку 2016 года папоўніў склад англійскага «Ковентры Сіці».
У ліпені 2017 года перайшоў у кіпрскі клуб «Анартосіс». Пакінуў каманду па заканчэнні сезону 2017/18. У кастрычніку 2018 года вярнуўся ў Балгарыі, стаўшы іграком клуба «Бярое» з Стара-Загоры. У жніўні 2019 года перабраўся ў «Хебар» з другога балгарскага дывізіёна.
Міжнародная
Дэбютаваў у складзе зборнай Балгарыі 17 лістапада 2010 года ў таварыскім матчы супраць зборнай Сербіі.
Дасягненні
«Леўскі»:
Юр’еў дзень (вясенні)
Юр'я (Юрай, Юр'е, Ягор'я) — традыцыйнае свята, якое адзначаецца 6 мая (23 красавіка па старым стылі).
Сенажаны
Сенажаны, прадмесце Сенажаны — гістарычная мясцовасць Мінска, размешчаная ў паўднёва-заходняй частцы горада, на захад ад Ігуменскага шляху і рэйкаў Лібава-Роменскай чыгункі.
Юр’еў дзень (вясенні)
Гэта адно з найбольш адметных святаў земляробчага календара, абстаўлена шэрагам урачыстых абрадавых дзеянняў. Свята адзначаецца ў гонар Св. Георгія Пераможцы — заступніка свойскай жывёлы і сялянскай нівы. У хрысціянскія часы ён пераняў рысы і функцыі язычніцкага бога Ярылы. Варыянты назваў свята, прысвечанага гэтаму боству — Ярылавіца, Ярылкі. Веснавы Юрай знаменаваў сабою сапраўдны пачатак вясны. Менавіта з гэтага дня, як лічылі амаль усюды, пачынае кукаваць зязюля.
Сенажаны
На паўднёвым захадзе ад Сенажанаў месціцца Лошыца, на паўночным захадзе — Добрыя Мыслі, на поўначы — Уборкі, на паўночным усходзе — Серабранскія Млыны, на паўднёвым усходзе — Козырава.
Юр’еў дзень (вясенні)
Абрады
На Юр'е сяляне выходзілі з песнямі і ахвярнымі стравамі аглядаць свае зарунелыя палеткі. З Юр'ем звязваўся, як правіла, і першы выпас жывёлы. Адначасна з апякунствам свойскай жывёлы Юр'я лічыўся валадаром ваўкоў. У народзе ўяўлялі, што Юр'я едзе на белым кані і замыкае пашчы дзікім звярам, пасля чаго тыя менш нападаюць на скаціну. Свята было напоўнена шматлікімі абрадавымі дзеяннямі, песнямі, павер'ямі, прыкметамі апатрапеічнага і заклінальнага характару.
Сенажаны
Гісторыя
Назва прадмесця пайшла ад прыватнаўласніцкага фальварка роду Немаршанскіх. У пачатку XX стагоддзя Сенажаны ўваходзілі ў чацвертую паліцэйскую частку горада. Праз прадмесце праходзілі вуліцы Прыгожая і Слонімская, Пскоўскі завулак.
На пасяджэнні 22 снежня 2006 года Камісія па найменні і перайменаванні праспектаў, вуліц і іншых частак Мінска прыняла рашэнне па наданні безназоўнаму скверу на рагу вуліц Варанянскага і Ляўкова назвы «сквер Сенажаны».
Сурвілішкі
Назву Сурві́лішкі маюць:
Партыя Уэльса
Plaid Cymru — Па́ртыя Уэ́льса (Plaid Cymru; ) — левацэнтрысцкая палітычная партыя валійскіх нацыяналістаў. Адстойвае ідэі аддзялення Уэльса ад Вялікабрытаніі і стварэння незалежнай дзяржавы. Звычайна найбольшую падтрымку атрымлівае ў сельскіх раёнах паўночнага і заходняга Уэльса, сярод насельніцтва, якое размаўляе на валійскай. На парламенцкіх выбарах Вялікабрытаніі ў 2010 Партыя Уэльса атрымала 11,3 % галасоў усіх выбаршчыкаў Уэльса.
Партыя мае адно дэпутацкае месца ў Еўрапарламенце з чатырох месцаў ад Уэльса, тры з 40 уэльскіх месцаў у палаце абшчын парламента Вялікабрытаніі, і 11 з 60 месцаў ва Уэльскай Асамблеі. Усяго ў шэрагах партыі налічваецца каля 10 тысяч чалавек.
«Plaid» цесна супрацоўнічае з Шатландскай нацыянальнай партыяй: яны ўтвараюць кааліцыю ў брытанскім парламенце, а таксама бяруць удзел у дзейнасці Еўрапейскага свабоднага альянсу.
Калеў (баскетбольны клуб)
Калеў — эстонскі прафесійны баскетбольны клуб, які базуецца ў горадзе Талін, Эстонія.
Гісторыя
Заснаваны ў 1920-х гадах пры аднайменным эстонскім спартовым аб’яднанні. З’яўляецца пераможцам апошняга чэмпіянату СССР па баскетболе 1991 года.
У 2018 годзе ў Адзінай Лізе ВТБ «Калеў» упершыню ў гісторыі прабіўся ў плэй-оф, фінішаваўшы на 7-м месцы па выніках «рэгуляркі». У чвэрцьфінальнай серыі «Калеў» тройчы прайграў казанскаму УНІКСу.
Аксітанская партыя
Аксітанская партыя (Partit Occitan) — палітычная партыя Францыі.
Гісторыя
Аксітанская партыя была арганізавана ў Тулузе ў 1987 годзе ў выніку зліцця аксітанскіх рухаў, такіх як Volem Viure al Païs, Païs Nòstre, і г.д.
Асноўнай праграмнай мэтай з'яўляецца арганізацыя аксітанскага палітычнага руху, які будзе незалежны ад палітыкі іншых партый і будзе выступаць за шырокую аўтаномію для Аксітаніі.
Аксітанская партыя ўваходзіць у Еўрапейскі свабодны альянс, які мае некалькі дэпутацкіх месцаў у Еўрапарламенце.
Бургундскае каралеўства
Бургундскае каралеўства (Royaume de Bourgogne) — сярэднявечнае дзяржаўнае ўтварэнне, якое існавала ў X—XIV стагоддзях на тэрыторыі сучаснай паўднёва-ўсходняй Францыі (вобласці Праванс, Дафінэ, Савоя, Франш-Кантэ) і заходняй Швейцарыі. Узнікла пасля аб’яднання ў 933 годзе каралеўстваў Верхняй і Ніжняй Бургундыі. У 1032—1034 гадах дзяржава пасля смерці бяздзетна караля Рудольфа III і вайны за Бургундскую спадчыну ўвайшла ў склад Свяшчэннай Рымскай імперыі ў якасці трэцяга каралеўства, нароўні з Германіяй і Італіяй. Позняе каралеўства распалася на шэраг драбнейшых феадальных уладанняў (найбольш вядомыя з іх — графствы Праванс і Савоя, пфальцграфства Бургундскае), большая частка якіх была паступова далучана да Францыі. Па лацінскай назве сваёй сталіцы — Арля, Бургундскае каралеўства таксама атрымала вядомасць пад імем Арэлат або Арэлацкая дзяржава.
Беспарадкі ў Паўднёва-Афрыканскай Рэспубліцы (2021)
Серыя беспарадкаў і акцый пратэсту ў Паўднёва-Афрыканскай Рэспубліцы пачалася ўвечары 9 ліпеня 2021 года ў правінцыі Квазулу-Натал. Увечары 11 ліпеня 2021 года беспарадкі таксама распаўсюдзіліся на правінцыю Гаўтэнг. Беспарадкі пачаліся ў адказ на арышт былога прэзідэнта ПАР Джэйкаба Зумы за непавагу да суду з-за яго адмовы даць паказанні камісіі, якая расследуе абвінавачванні ў карупцыі. Першапачаткова беспарадкі ўяўлялі з сябе акцыі пратэстаў прыхільнікаў Зумы ў Квазулу-Натале, але пазней яны перараслі ў шырокамаштабныя рабаванні і акты гвалту ў правінцыях Квазулу-Натал і Гаўтэнг. Па стане на 22 ліпеня ў беспарадках загінула 337 чалавекі і 2300 былі арыштаваныя.
Бургундскае каралеўства
Сучасная гістарычная вобласць і рэгіён Бургундыя ніколі не ўваходзіла ў склад Бургундскага каралеўства, застаючыся герцагствам пад сюзерэнітэтам каралёў Францыі.
Узнікненне
Паходжанне Арэлацкай дзяржавы звязана з франкскім каралеўствам Бургундыя, якое існавала з перапынкамі з VI па VIII стагоддзі ў якасці аднаго з трох асноўных каралеўстваў Меравінгаў, нароўні з Аўстразіяй і Нейстрыяй. Франкская Бургундыя, у сваю чаргу, займала тэрыторыю каралеўства старажытнагерманскага племя бургундаў, заваяваных у 534 годзе сынамі Хлодвіга I Хільдэбертам і Хлотарам. Пасля ўтварэння імперыі Карла Вялікага гэтыя землі былі ўключаны ў склад адзінай Франкскай дзяржавы.
Традыцыі бургундскай дзяржаўнасці захаваліся і ў X стагоддзі: пасля распаду імперыі Карла Вялікага ў выніку падпісання Вердэнскага дагавора 843 года тэрыторыя старажытнай Бургундыі, гэта значыць землі па берагах Роны і Соны ад Луары да Альпаў, увайшла ў склад «Сярэдняга каралеўства» Лотара I, якое таксама ўключала Латарынгію і Італію. Толькі невялікая паўночна-заходняя частка франкскай Бургундыі на захад ад Соны была перададзена Заходнефранкскаму каралеўству (будучая Францыя) і стала пазней тэрытарыяльнай асновай Бургундскага герцагства.
Са смерцю Лотара I у 855 годзе яго дзяржава таксама распалася: Італію і тытул імператара атрымаў старэйшы сын Людовік II, Латарынгію — сярэдні сын Лотар II, а Бургундыя, уключаючы Праванс, дасталася малодшаму сыну Карлу. Цэнтр каралеўства Карла знаходзіўся ў Правансе і яно атрымала назву каралеўства Праванс (Regnum Provinciae). Але пасля смерці караля Карла ў 863 годзе яго дзяржава спыніла існаванне: паўночная частка (Верхняя Бургундыя) адышла да Лотара II, а паўднёвая (Ніжняя Бургундыя) — да Людовіка II. Нарэшце, у 870 годзе быў заключаны Мерсенскі дагавор, у адпаведнасці з якім Ніжняя Бургундыя трапіла пад уладу Заходнефранкскага каралеўства, а Верхняя была далучана да Усходнефранкскага каралеўства (будучая Германія).
Аднак мясцовая арыстакратыя выступіла супраць уваходжання Бургундыі ў склад гэтых буйных дзяржаўных утварэнняў: у 879 годзе ў Ніжняй, а ў 888 годзе ў Верхняй Бургундыі ўспыхнулі паўстанні, якія прывялі да ўтварэння незалежных каралеўстваў. У склад каралеўства Ніжняя Бургундыя з цэнтрам у В’ене ўвайшлі будучыя гістарычныя вобласці Праванс, Дафінэ, Конта-Венесен, Савоя, Ліянэ, Віварэ, Фарэз і Брэс. Каралеўства Верхняя Бургундыя са сталіцай у Жэневе ўключала Франш-Кантэ, Шабле і заходнюю палову сучаснай Швейцарыі.
У 933 годзе паміж каралём Верхняй Бургундыі Рудольфам II і кіраўніком Ніжняй Бургундыі Гуга Арльскім было заключана пагадненне, у адпаведнасці з якім Гуга саступаў Рудольфу II Ніжнюю Бургундыі наўзамен на адмову апошняга ад італьянскай кароны. У выніку абедзве бургундскія дзяржавы былі аб’яднаны пад уладай Рудольфа II, які стаў першым каралём аб’яднанага Бургундскага каралеўства. Сталіцай новага дзяржаўнага ўтварэння стаў горад Арль у дэльце Роны, лацінская назва якога Арэлат (Arelate) стала выкарыстоўвацца як назва Бургундскага каралеўства.
Палітычнае развіццё
Цэнтральная ўлада ў Арэлацкай дзяржаве заставалася слабой. Ужо да моманту яе стварэння працэсы феадалізацыі зайшлі досыць далёка, што прывяло да фарміравання мясцовай спадчыннай арыстакратыі і пашырэння яе самастойнасці. Захоўваліся таксама пэўны ўзровень аўтаноміі Верхняй Бургундыі, якая слаба падпарадкоўвалася ўладзе караля ў Арлі. Кіруючая дынастыя, якая вядзе сваё паходжанне ад Вельфаў, сустракала процідзеянне ў рэгіёнах з боку мясцовых феадальных баронаў, што знаходзіліся ў сваяцтве з былым ніжнебургундскім каралеўскім домам Базанідаў (Гуга Чорны, герцаг Бургундыі, Карл-Канстанцін, граф В’енскі). Акрамя таго, дзяржава сур’ёзна пакутавала ад набегаў арабаў на паўднёвыя рэгіёны краіны і венграў на Верхнюю Бургундыю. Арабскія піраты абгрунтаваліся ва Фраксінеце на беразе Праванса каля Фрэжуса, адкуль перыядычна здзяйснялі набегі ва ўнутраныя вобласці каралеўства, а таксама на землі суседніх дзяржаў — Італіі і Германіі.
У перыяд кіравання караля Бургундыі Конрада (937—997 гады) дзяржава арыентавалася на Германію і прызнавала вяршэнства імператараў Свяшчэннай Рымскай імперыі. Калі ў 930-х гадах арабам удавалася даходзіць да Жэневы і Вале, то дзякуючы энергічным дзеянням Гіёма I, графа Арльскага, у 970-х гадах удалося разграміць арабаў і разбурыць іх цытадэль Фраксінет. У выніку Праванс быў вызвалены, а арабы канчаткова выгнаны з краіны.
Пераемнік караля Конрада Рудольф III (997—1032 гады) сутыкнуўся з ростам сепаратызму мясцовых баронаў, перш за ўсё графаў Бургундскіх, а таксама з ціскам з боку германскага імператара Генрыха II, якія даводзіліся Рудольфу пляменнікам па маці і вымусіў бяздзетнага караля абвясціць яго сваім спадчыннікам у 1016 годзе. Пасля смерці Рудольфа III у 1032 годзе германскі імператар Конрад II прад’явіў прэтэнзіі на прастол Бургундыі. У 1034 годзе бургундская арыстакратыя і духавенства выбралі Конрада II сваім каралём і прынеслі яму амаж. Гэта азначала ўваходжанне Бургундыі ў склад Свяшчэннай Рымскай імперыі на правах трэцяга каралеўства, нароўні з Германіяй і Італіяй.
Распад
Тытул караля Бургундыі працягваў належаць імператарам Свяшчэннай Рымскай імперыі да яе роспуску ў 1806 годзе. Хоць каралеўства фармальна заставалася асобнай адзінкай імперыі, фактычна яно страціла самастойнасць, стаўшы ўладаннем імператараў. У той жа час цэнтральная ўлада ў краіне рэзка саслабла, і Бургундыя распалася на некалькі напаўнезалежных княстваў. Далейшая субінфеадалізацыя прывяла да фрагментацыі гэтых уладанняў і ўтварэння некалькіх дзясяткаў графстваў, біскупстваў, сеньярый і вольных гарадоў на тэрыторыі каралеўства.
Да канца XII стагоддзя найбольшы ўплыў у рэгіёне набылі пфальцграфы Бургундыі і графы Савоі на поўначы дзяржавы, дафіны В’енскія і графы Праванса на поўдні. Фактычна сталі незалежнымі княствамі біскупствы Базеля, Лазаны, Жэневы і Сьёна. Адначасова пачалося пранікненне на тэрыторыю каралеўства замежных манархій: Авіньён і Валенцінуа трапілі пад уладу графаў Тулузы, у цэнтральнай і паўночнай Швейцарыі ўмацаваліся Цэрынгены, якія насілі тытул рэктараў Бургундыі, а ў Правансе з 1130 года стала кіраваць малодшая лінія графаў Барселоны і каралёў Арагона.
У 1246 годзе Праванс атрымаў у спадчыну французскі прынц Карл I Анжуйскі, што канчаткова вывела гэту тэрыторыю з арбіты ўплыву імперыі. Апошняя каранацыя германскіх імператараў каралямі Бургундыі ў Арлі адбылася ў 1365 годзе.
Паралельна з паслабленнем цэнтральнай улады адбывалася ўзмацненне ціску з боку Францыі: ужо ў 1137 годзе пад сюзерэнітэт французскага караля перайшоў Фарэз, у 1305 годзе ў склад Францыі было ўключана Віварэ, затым Ліянэ і ў 1349 годзе — Дафінэ. Конта-Венесен стаў уладаннем Рымскіх Пап, а Авіньён на некаторы час — месцам іх афіцыйнай рэзідэнцыі.
У 1384 годзе Франш-Кантэ трапіла пад уладу Філіпа II Смелага, герцага Бургундыі, што прывяло да далучэння гэтай тэрыторыі да ўладанняў французскага Бургундскага дому, пасля згасання якога ў 1480 годзе Франш-Кантэ апынулася пад кантролем Габсбургаў, а ў 1678 годзе было заваявана Францыяй.
Каралі Бургундыі (Арэлата)
''Спіс далейшых каралёў Бургундыі — імператараў Свяшчэннай Рымскай імперыі гл.: Спіс імператараў Свяшчэннай Рымскай імперыі.''
Люке Лі
Лі Люке Тыматэй Закрысан (Lykke Li Timotej Zachrisson; нар. 18 сакавіка 1986, Істад, лен Мальмёхус, Швецыя), больш вядомая як Люке Лі (Lykke Li) — шведская спявачка.
Біяграфія
Люке Лі нарадзілася ў 1986 годзе ў горадзе Істад (правінцыя Сконэ, Швецыя). Пазней сям'я пераехала ў Стакгольм, а калі ёй споўнілася шэсць гадоў, яны з'ехалі ў горы ў Партугаліі, дзе пражылі пяць гадоў. Сям'я праводзіла час таксама ў Лісабоне і Марока, а зімой — у Непале і Індыі. Ва ўзросце 19 гадоў Лі пераехала на тры месяцы ў Нью-Ёрк, куды вярнулася назад для запісу альбома, калі ёй быў 21 год. .
Яе міні-альбом "Little Bit", выпушчаны ў 2007 годзе, атрымаў некаторы поспех. Пра спявачку напісалі ў музычным блогу Stereogum, апісваючы яе стыль як сумесь соўла, электра і " поп-музыкі з цукровай пудры».
Дэбютны студыйны альбом Люке Лі "Youth Novels" выйшаў у Скандынавіі на лэйбле LL30 студзеня 2008 года. Больш шырокі рэліз у Еўропе адбыўся ў чэрвені таго ж года, а праз два месяцы - у ЗША. Пласцінку спрадзюсавалі Б'ёрн Ітлінг з групы Peter Bjorn and John і Ласэ Мортэн.
Другі альбом спявачкі пад назвай "Wounded Rhymes" быў выпушчаны ў 2011 годзе.