cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Давыд Гарадзенскі
Біяграфія
Упершыню Давыд згадваецца ў хроніцы Пятра Дусбурга пад 1314 годам, калі ўзначальваў паспяховую абарону Новагародка ад ордэнскага нападу. У 1319 годзе ўзначальваў паход вялікалітоўскага войска супраць Ордэна ў Прусію. У 1323 годзе двойчы прыходзіў на дапамогу Пскову супраць Ордэна ў Лівоніі, а таксама ўзначальваў паход у Добжынскую зямлю супраць Ордэна ў Прусіі. У 1324 годзе крыжаносцы знішчылі яго маёнтак Давыдзішкі ў Літве. У 1324 годзе вадзіў вялікалітоўскае войска ў Мазовію. У 1326 годзе на дапамогу польскаму каралю Уладзіславу Лакатку ў паход супраць маркграфства Брандэнбургскага, дзе быў забіты ў спіну мазавецкім рыцарам Анджэем Госцем, магчыма, падкупленым крыжаносцамі.
Паводле Мацея Стрыйкоўскага, быў жанаты з дачкой вялікага князя Гедзіміна.
Па думку некаторых даследчыкаў, мог быць пахаваны ў Гродне каля Барысаглебскай (Каложскай) царквы.
Памяць
У красавіку 2017 года ў Гродне выбралі эскіз помніка Давыду Гарадзенскаму, на конкурсе перамог праект Сяргея Аганава. У скульптуры Давыд Гарадзенскі стварае адзінае цэлае з канём, закрываючы яго сваім плашчом, у руцэ трымае меч, за спінай шчыт з крыжам. На помніку ёсць выявы гродзенскага Старога замка і Каложскай царквы. Знешнасць Давыда Гарадзенскага невядомая, таму скульптар не выяўляў дэталёва яго твар. Помнік пастаўлены ў 2018 годзе на скрыжаванні вуліц Замкавай і Давыда Гарадзенскага.
Нікола Добравіч
Нікола До́бравіч (Никола Добровић;, г. ,  — , , Югаславія) — сербскі архітэктар і горадабудаўнік, прадстаўнік функцыяналізму. Член Сербскай акадэміі навук і мастацтваў (з 1965).
Біяграфія
Вярнуўся ў Югаславію і пасяліўся ў Дуброўніку. У час Другой сусветнай вайны браў удзел у Нацыянальна-вызваленчым руху ў Югаславіі. З кастрычніка 1944 г. працаваў над аднаўленнем краіны ў якасці кіраўніка дэпартамента архітэктуры федэральнага міністэрства будаўніцтва. У канцы 1945 года — дырэктар Інстытута горадабудаўніцтва Народнай Рэспублікі Сербіі.
У 1946—1967 гадах дырэктар Сербскага горадабудаўнічага інстытута і галоўны архітэктар г. Бялград. З 1948 года прафесар архітэктурнага факультэта Бялградскага ўніверсітэта.
Творчасць
Аўтар Дома югаслаўскіх студэнтаў у Празе (1932), гасцініцы на востраве Лопуд каля г. Дуброўнік (1936), генеральных планаў гарадоў Бялграда (1947—1950, разам з М. Самборскім), Штып (1952), Херцаг-Нові (1957) і інш.
Мэдвэдэвэ (Ямільчынскі раён)
Мэдвэдэвэ (Медведе́ве) — вёска ў Ямільчынскім раёне Жытомірскай вобласці Украіны.
Яраслаў Уладзіміравіч Васілюк
Яраслаў Уладзіміравіч Васілюк (нар., в. Андрыянкі, Бельскі павет, Беластоцкае ваяводства, Польшча) — беларускі спецыяліст у галіне кармлення сельскагаспадарчых жывёл і тэхналогіі кармоў. Доктар сельскагаспадарчых навук (1993), прафесар (1993).
Біяграфія
Скончыў Гродзенскі сельскагаспадарчы інстытут (1960; аспірантура, 1965). Працаваў на сельскіх гаспадарках Гродзенскай вобласці (1960—1962), Гродзенскім дзяржаўным аграрным унiверсiтэце (з 1966, асістэнт кафедры анатоміі і фізіялогіі сельскагаспадарчых жывёл, дацэнт, прафесар кафедры прыватнай заатэхніі, у 1974—1985 — загадчык кафедры, 1983—1994 — дэкан факультэта, 1995—1996 — прарэктар).
Навуковыя інтарэсы: фізіялогія сельскагаспадарчых жывёл; птушкагадоўля; удасканаленне сістэм кармлення, тэхналогіі вытворчасці і перапрацоўкі прадукцыі сельскагаспадарчай птушкі; падрыхтоўка спецыялістаў зоаінжынернага профілю.
(84) Кліо
(84) Кліо  — астэроід галоўнага пояса, які належыць да спектральнага класа G. Ён быў адкрыты 25 жніўня 1865 года нямецкім астраномам Робертам Лютэрам у Дзюсельдорфскай абсерваторыі і названы ў гонар Кліо, музы гісторыі ў старажытнагрэчаскай міфалогіі. Назва была прапанавана рэдактарам амерыканскага астранамічнага часопіса Бенджамінам Гулдам.
Андрэй Аляксандравіч Суслін
Андрэй Аляксандравіч Суслін (Андре́й Алекса́ндрович Сусли́н;,  — , ) — расійскі і амерыканскі матэматык, спецыяліст па алгебраічнай K-тэорыі і яе сувязях з алгебраічнай геаметрыяй. Доктар фізіка-матэматычных навук (1977).
Біяграфія
Рана праявіў матэматычныя здольнасці, з поспехам выступаючы на ​​матэматычных алімпіядах рознага ўзроўню. У 1967 годзе заваяваў залаты медаль на Міжнароднай матэматычнай алімпіядзе. У 1972 годзе скончыў матэматыка-механічны факультэт Ленінградскага дзяржаўнага ўніверсітэта (ЛДУ).
З 1994 года быў прафесарам Паўночна-Заходняга ўніверсітэта (Northwestern University) у Эванстане, штат Ілінойс, ЗША. Уваходзіў у рэдкалегію часопіса «Journal of K-theory».
IC 4976
IC 4976 — галактыка тыпу Sa (спіральная галактыка) ў сузор’і Паўлін.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Мішэль Рэйно
Мішэль Рэйно (Michel Raynaud;, Р’ём, Францыя — ) — французскі матэматык, спецыяліст па алгебраічнай геаметрыі, прафесар Універсітэта Парыж-Поўдзень XI, член-карэспандэнт Французскай акадэміі навук (1994), лаўрэат прэміі Ампера (1987) і прэміі Коўла (1995).
Анатоль Сяргеевіч Казлоў
Біяграфія
Скончыў Гомельскі дзяржаўны ўніверсітэт у 1985 годзе. Працаваў у будакашалёўскай раённай газеце «Авангард» (1985, 1987—1988), служыў у Савецкай Арміі ў Сібірскай ваеннай акрузе (1985—1987). У 1988—90 гадах вучыўся ў аспірантуры пры Інстытуце літаратуры АН БССР, працаваў над дысертацыяй «Сатыра і гумар у беларускай літаратуры 1920-х — пачатку 1930-х гадоў» (кіраўнік — Іван Навуменка).
Член Саюза беларускіх пісьменнікаў з 1991 года, з 2006 года — член Саюза пісьменнікаў Беларусі.
Творчасць
Аўтар празаічных зборнікаў:
NGC 2397
NGC 2397 (іншыя абазначэнні — ESO 58-30, IRAS07214-6854, PGC 20766) — спіральная галактыка (Sb) ў сузор’і Лятучая Рыба.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Зацішша (Клінцоўскі раён)
Зацішша (Затишье) — пасёлак у Клінцоўскім раёне Бранскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Каржовагалубоўскага сельскага паселішча.
Гісторыя
Пасёлак згадваецца з пачатку XX ст. пад назвай Атраднае-Зацішша.
Смаленскі партызанскі полк
Смаленскі партызанскі полк — партызанскі полк, створаны ў ліпені 1942 года на базе групы партызан, вылучаных з партызанскага злучэння «Баці» і арганізатарскай групы І. Ф. Садчыкава. Дзейнічаў на акупіраванай тэрыторыі Смаленскай (Касплянскі і Дзямідаўскі раёны), Віцебскай (Сенненскі, Чашніцкі, Талачынскі і Ушацкі раёны) і Вілейскай (Куранецкі раён) абласцей, на тэрыторыі Беларусі дзейнічаў з сакавіка 1943. 3 ліпеня 1944 полк (942 партызаны, 4 батальёны, 14 атрадаў) злучыўся з Чырвонай Арміяй.
Памяць
Полк увекавечаны ў мемарыяльным комплексе «Прарыў» у ліку 16 партызанскіх брыгад.
Сцяг Шклова
Апісанне
Прамавугольнае палотнішча з суадносінамі бакоў 1:2, у цэнтры правага боку якога — апраўлены белай аблямоўкай герб горада Шклова.
Сцяг і палажэнне аб ім былі зацверджаны рашэннямі Шклоўскага раённага выканаўчага камітэта ад 5 лютага 2002 года № 2-10 і Шклоўскага раённага Савета дэпутатаў ад 22 лютага 2002 года № 14-4.
Нурлы кош
«Нурлы кош» (Нұрлы көш; літар. «светлая кочевка», «светлы пераезд») ― дзяржаўная праграма Рэспублікі Казахстан для рацыянальнага рассялення і садзейнічанне ва ўладкаванні: У цяперашні час рэалізуецца праграма на 2009 — 2011 гады. Праграма зацверджана пастановай Урада Рэспублікі Казахстан ад 2 снежня 2008 года № 1126.
Перадумовы для прыняцця праграмы
Асноўнымі перадумовамі для прыняцця праграмы былі неспрыяльная дэмаграфічная сітуацыя ў Казахстане пасля развалу СССР, а таксама матывы падтрымкі замежных этнічных казахаў шляхам перасялення іх на гістарычную радзіму і прадастаўлення ім грамадзянства Казахстана.
У сваім выступе на III Сусветным курултаі казахаў (верасень 2005 года) Прэзідэнт Казахстана Назарбаеў прывёў наступныя ацэнкі:"«У цяперашні час замежныя казахі пражываюць у больш за 40 краінах свету, прычым пераважная іх большасць — у суседніх і сумежных з Казахстанам дзяржавах. Па апошніх звестках, у Узбекістане пражывае паўтара мільёны казахаў, у Кітаі — 1 мільён 500 тысяч, у Расіі — каля мільёна, у Туркменістане — 100 тысяч, у Манголіі — 80 тысяч, у Кыргызстане — 45 тысяч казахаў. З іншых краін казахі найбольш шматлікія і кампактна пражываюць у Турцыі, Іране і Афганістане. У краінах Еўропы казахі прадстаўлены жменька, а ў краінах Паўночнай і Паўднёвай Амерыкі іх налічваюцца адзінкі. »"Самы вялікі працэнт этнічных казахаў за мяжой — гэта нашчадкі тых, хто пакінуў Савецкі Саюз у 1920-е — 1930-е гады, уцякаючы ад палітычных беспарадкаў, рэпрэсій, гвалтоўнай калектывізацыі і голаду, прынеслі пакуты большай частцы казахскага насельніцтва. Лічыцца, што 200 000 казахаў пакінулі Савецкі Саюз, пераехаўшы пераважна ў Кітай, Манголію, Індыю, Афганістан, Іран і Турцыю, у той час як колькасць казахаў у суседніх савецкіх рэспубліках у перыяд з 1926 па 1930 гг. павялічылася ў 2,5 разы, склаўшы звыш 794 000 чалавек. У выніку «славянскай» іміграцыі, распачатай у 18 — 19 стагоддзях і працягнем ў савецкі перыяд, а таксама масавым перасяленнем і гвалтоўнай міграцыяй насельніцтва на тэрыторыю Казахстана, казахі ператварыліся ў нацыянальнае меншасць на сваёй уласнай радзіме. Да 1959 г. колькасць рускіх перавысіла колькасць казахаў у КазССР. Нягледзячы на тое, што ў наступныя гады гэтая тэндэнцыя змянялася, у 1989 г. у працэнтных адносінах колькасць казахаў толькі ненашмат перавышала колькасць рускіх. Але па дадзеных апошняга перапісу насельніцтва, якая праводзілася ў 2009 годзе доля казахаў павялічылася да — 63,1 % насельніцтва, доля рускіх знізілася да — 23,7 % за кошт гэтай палітыкі.
Задачы праграмы
Для дасягнення мэты Праграмы прадугледжваецца вырашыць наступныя задачы:
Чаканыя вынікі
Рэалізацыя Праграмы дазволіць:
Адаптацыя оралманов
Урад Казахстана аказвае оралманам неабходную сацыяльную дапамогу і падтрымку. У цяперашні час з улікам аднаразовай дапамогі, сродкаў для набыцця жылля, кампенсацыі расходаў па праезду і правозу маёмасці, кожнай сям'і, у сярэднім якая складаецца з 5 чалавек, вылучаецца 833 тыс. тэнге.
У краіне функцыянуюць 14 цэнтраў часовага размяшчэння оралманов. З 2008 года пачалі сваю працу цэнтры адаптацыі і інтэграцыі оралманов ў гарадах Караганда, Шымкент і вёсцы Аксукент Паўднёва-Казахстанскай вобласці. Пачата будаўніцтва тыпавога цэнтра адаптацыі ў горадзе Актау.
Рэалізуюцца ў цэнтрах праграмы адаптацыі прадугледжваюць кансультаванне па прававых пытаннях, навучанне дзяржаўнай мове і па жаданні — рускай мове, прафесійную падрыхтоўку, перападрыхтоўку і павышэнне кваліфікацыі.
Усім оралманам забяспечана даступнасць медыцынскага абслугоўвання, адукацыі і сацыяльнага забеспячэння; яны аднесены да адной з мэтавых груп, у дачыненні да якіх прымяняюцца меры садзейнічання занятасці. Больш за 66 % оралманов працаздольнага ўзросту занятыя ў розных сферах вытворчасці, кожны чацвёрты заняты ў сельскай гаспадарцы.
Для аказання дапамогі оралманам пры абласных акиматах (адміністрацыях вобласці) створаны Саветы оралманов, якія займаюцца вывучэннем і рашэннем пытанняў оралманов ў новых умовах пражывання.
Створана і ўдасканальваецца інфармацыйная база дадзеных «Оралман», якая ў далейшым будзе інтэграваная ў ствараную адзіную інфармацыйную сістэму сацыяльнай сферы, што дазволіць аператыўна аказваць этнічным імігрантам поўны пералік сацыяльных паслуг.
У цяперашні час у Казахстане ажыццяўляюцца праекты па вырашэнню жыллёвых пытанняў этнічных імігрантаў. Так, у горадзе Шымкенце Паўднёва-Казахстанскай вобласці рэалізуецца праект па перасяленню з Рэспублікі Узбекістан каля 2-х тыс. сем'яў этнічных імігрантаў. Для арганізацыі іх кампактнага пражывання на аснове прыцягнення да будаўніцтва саміх перасяленцаў і выкарыстання мясцовых будаўнічых матэрыялаў вядзецца будаўніцтва 2 тыс. катэджаў у новым мікрараёне «Асар». У горадзе Алма-Аце рэалізуецца праект «Байбесык» па ўзвядзенню 185 дамоў; у Сарыаркинском раёне г. Астаны распрацаваны праект будаўніцтва мікрараёна «Нурбесык».
ГЭС Нямнова
ГЭС «Нямнова» — малая гідраэлектрастанцыя за 1 км паўднёвы захад ад в. Нямнова Гродзенскага раёна, размешчана на Аўгустоўскім канале, каля шлюза-рэгулятара «Куркуль».
Мыкалаіўка (Ямільчынскі раён)
Мыкалаіўка (Микола́ївка) — вёска ў Ямільчынскім раёне Жытомірскай вобласці Украіны.
ГЭС Нямнова
Будаўніцтва пачалося ў 2003. Вызначаная магутнасць 250 кВт. Штогадовая выпрацоўка электраэнергii ~1,2 млн.кВт·г, што дастаткова, каб забяспечыць патрэбы турыстычных аб’ектаў Аўгустоўскага канала, якія плануецца пабудаваць, і г. п. Сапоцкін. На ГЭС «Нямнова» усталявана пакуль адзіная ў Беларусі модульная гарызантальная гідраэнергетычная ўстаноўка. Тэрмін акупнасці 11 гадоў.
1613 год у гісторыі астраноміі
1613 год быў адзначаны шэрагам падзей у астраноміі.
Дзевіна
Дзевіна — шматзначны тэрмін.
Лактоза
Лактоза (ад  - малочны) С12Н22О11 — вуглявод групы дыцукрыдаў, змяшчаецца ў малацэ і малочных прадуктах. Малекула лактозы складаецца з астаткаў малекул глюкозы і галактозы.
Лактозу часам называюць малочным цукрам.
Класіфікацыя кліматаў Кёпена
Класіфікацыя кліматаў Кёпена — адна з найбольш распаўсюджаных сістэм класіфікацыі тыпаў клімату.
Класіфікацыя была распрацавана рускім кліматалогіі Уладзімірам Пятровічам Кёпеном ў 1900 годзе (з некаторымі далейшымі зменамі ў 1918 і 1936 гадах, зробленымі ім самім).
Класіфікацыя заснавана на ўліку рэжыму тэмпературы і ападкаў. Намячаецца 5 тыпаў кліматычных зон, а менавіта:
Такім чынам, атрымліваецца 11 асноўных тыпаў клімату (гл. ніжэй). Для далейшай дэталізацыі ўводзяцца 23 дадатковых прыкметы і адпаведныя індэксы (а, b, c, d і т. д.), Заснаваныя на дэталях ў рэжыме тэмпературы і ападкаў. Многія тыпы кліматам па класіфікацыі кліматам Кёпена вядомыя пад назвамі, звязанымі з характэрнай для дадзенага тыпу расліннасцю.
Літарныя абазначэння для кліматычную класіфікацыі Кёпена (назвы могуць паўтарацца, так як схема Кёпена не супадае з пасавай схемай):
Дадатковыя літары (трэцяя для самога гарачага, чацвёртая для самога халоднага месяца ў годзе):
Напрыклад:
Мыхайліўка (Ямільчынскі раён)
Мыхайліўка (Миха́йлівка) — вёска ў Ямільчынскім раёне Жытомірскай вобласці Украіны.
Майсііўка (Ямільчынскі раён)
Майсііўка (Мойсі́ївка) — вёска ў Ямільчынскім раёне Жытомірскай вобласці Украіны.
NGC 2397A
NGC 2397A (іншыя абазначэнні — ESO 58-29, AM 0721-685, IRAS07212-6901, PGC 20754) — спіральная галактыка (Sc) ў сузор’і Лятучая Рыба.
Гэты аб’ект не ўваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога» і быў дададзены пазней.
Статуя Свабоды (Рыга)
Помнік Свабоды (Brīvības piemineklis, ў гутарковай мове рыжан называецца Мiлда) у Рызе быў ўсталяваны ў часы незалежнай Латвіі ў 1935 годзе. Аўтар помніка — скульптар Карліс Зале. Помнік уяўляе сабой высокую стэлу.
Апісанне
Ля аснавання размешчаны скульптуры і барэльефы, якія прадстаўляюць сабой розныя старонкі гісторыі краіны, у тым ліку дадзена выява латышскіх стралкоў. На вяршыні стаіць сама Свабода ў выглядзе жанчыны з трыма зоркамі — сімвалам трох правінцый Латвіі — Курземе (Курляндыі), Відземе (Ліфляндыі) і Латгале (Латгаліі). На помніку высечаны надпіс «Tēvzemei un Brīvībai» — «Айчыне і Свабодзе».
Гісторыя
Пасля далучэння Латвіі да СССР у 1940 годзе помнік хацелі знесці, але дзякуючы ўмяшанню знакамітага скульптара В. І. Мухінай ён быў захаваны.
IC 4977
IC 4977 — галактыка тыпу NF (у працэсе падцверджання) ў сузор’і Казярог.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Амілоза
Уласцівасці
Малекулярная маса ад 50 000 да 160 000. З растворам Іода дае цёмна-сіняе фарбаванне. Амілоза лёгка растваральныя ў вадзе. Пры набраканні крухмальных зерняў у цёплай вадзе ўтварае растваральную частку клейстара.
Утрыманне ў крухмале
Доля амілозы ў бульбяным, кукурузным, пшанічным крухмале 19-24%, у рысавым 17%, у яблычным 100%.
Маклякы (Ямільчынскі раён)
Маклякы (Мокляки́) — вёска ў Ямільчынскім раёне Жытомірскай вобласці Украіны.
Мікалай Аляксандравіч Максімец
Мікалай Аляксандравіч Максімец (нар. 1905, г. Беласток, Гродзенская губерня — 15 красавіка 1956) — беларускі архітэктар.
Біяграфія
Беларус. Нарадзіўся ў 1905 годзе ў Беластоку ў сям’і чыгуначніка. У сям’і, акрамя Мікалая, было яшчэ 5 дзяцей: браты Міхаіл, Уладзімір, Георгій (Жоржык) і сёстры — Надзея і Вольга. Падчас Першай сусветнай вайны сям’я была эвакуіраваная ўглыб Расіі, адкуль вярнулася ў родныя мясціны ўжо пасля Грамадзянскай вайны. Мікалай жа разам з братам Міхаілам падаўся ў Ленінград, дзе ў 1936 годзе скончыў Інстытут інжынераў камунальнага будаўніцтва па спецыяльнасці «архітэктар».
Архітэктар-праекціроўшчык дарожнага аддзела Гаркамгаса г. Калінін. Арыштаваны 8 верасня 1937 года. Паводле яго жонкі, падставай для арышту стаў данос сакурсніка. Асуджаны 28 лiстапада 1937 года асобай нарадай пры НКУС СССР як «польскі шпіён» да 10 гадоў папраўча-працоўных лагераў. Нагодай магло быць паходжанне ды кантакты са сваякамі ў Заходняй Беларусі, якія Мікалай не хацеў абрываць. Частку тэрміну адбываў на поўначы, у Архангельскай вобласці. Там ён і пазнаёміўся са сваёй будучай жонкай Яўстоліяй Папоўскай, якая перажыла найстрашнейшую зіму 1941—1942 гадоў у блакадным Ленінградзе. Пасля зняцця блакады яе эвакуявалі ў тыл, дзе прызначылі на гаспадарчыя працы ды ў хуткім часе за няўважлівасць далі тэрмін з фармулёўкай «сабатаж». Мікалая ў пэўны момант узялі ў лагерную кантору чарцёжнікам, што аўтаматычна вызваляла ад рабскай працы ў нялюдскіх умовах. Захавалася цэлая калекцыя лагерных малюнкаў Максімца: у асноўным партрэты іншых зняволеных ды суворыя паўночныя пейзажы.
У траўні 1947 года пасля вызвалення Максімец разам з жонкай адправіліся ў Гродна, дзе жылі яго састарэлы бацька, брат ды сястра. Як былому вязню, прапіскі ў абласным цэнтры яму не далі, зарэгістравацца атрымалася толькі ў Лідзе.
Памёр 15 красавіка 1956 года. Праз тры месяцы, 9 жнiўня 1956 года Ваенным трыбуналам Маскоўскай вайсковай акругі поўнасцю рэабілітаваны «за адсутнасцю складу злачынства». У 1970-я гады ў зусім маладым узросце ад раку крыві памерла дачка Наталля. У 1990-я перад смерцю Яўстолія Рыгораўна паспела перадаць малюнкі, фотаздымкі і дакументы свайго мужа блізкай сям’і, якая яе даглядала.
Творчасць
Па праектах Максімца былі збудаваныя ці адноўленыя дзясяткі будынкаў у Гродне ды Гродзенскай вобласці. Працаваў у тым ліку над праектам санаторыя «Беларусь» у г. Друскінінкай. Аўтар фантана з дэкаратыўнай чашай у цэнтры круглага басейна, пастаўленага ў 1950-я гг. у Цэнтральным скверы на плошчы Савецкай.
Альбер Саро
Альбер-П'ер Саро (Albert-Pierre Sarraut; 28 ліпеня 1872, Бардо — 26 лістапада 1962, Парыж) — французскі палітычны дзеяч, радыкал. Прэм'ер-міністр Францыі ў перыяд Трэцяй Рэспублікі з 26 кастрычніка па 26 лістапада 1933 і з 24 студзеня па 4 чэрвеня 1936.
Біяграфія
Саро нарадзіўся ў Бардо, дэпартамент Жыронда, Францыя.
Ён быў генерал-губернатарам Французскага Індакітая, з 1912 па 1919.
Саро выдаліўся з палітыкі пасля таго, як Петэн распусціў Нацыянальны Сход у ліпені 1940. Ён узяў пад свой кантроль сямейную газету «La Depeche de Toulouse» пасля таго як яго брат Марыс, рэдактар ​​газеты, быў забіты французскай міліцыяй ў 1943.
Альбер Саро памёр у Парыжы 26 лістапада 1962, ва ўзросце 90 гадоў.
Арэгон
Арэгон (Oregon) — гарысты штат на паўночным захадзе ЗША, адзін з так званых Ціхаакіянскіх штатаў. Насельніцтва 3,641 млн чалавек (28-е месца сярод штатаў; дадзеныя 2005 г.). Сталіца — Сэйлем, найбуйны горад — Портленд. Іншыя буйныя гарады — Юджын, Грэшам, Бівертан, Медфард, Карваліс.
Афіцыйная мянушка — «Бабровы штат» (Beaver State).
Стратавулкан Маўнт-Худ.
Судовая сістэма
Станам на верасень 2019 года ўсе сем суддзяў Вярхоўнага суда былі прызначаныя губернатарам-дэмакратам.
Эсьмонскі сельсавет
Эсьмо́нскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Бялыніцкага раёна Магілёўскай вобласці Беларусі. Цэнтр — вёска Эсьмоны.
Гісторыя
Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Бялыніцкага раёна Магілёўскай акругі БССР. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Бялыніцкім раёне БССР, з 20 лютага 1938 года — Магілёўскай вобласці. 11 красавіка 1960 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Машчаніцкага сельсавета.
15 студзеня 1965 года ўтвораны зноў у складзе 25 населеных пунктаў (Алешкавічы, Буднікі, Будніцкі, Бэлінка, Вушлава, Гордава, Дзевашыцкі, Дзевашычы, Заазер’е, Калінаўка, Карманоўка, Кулакоўка, Кунцы, Купленка, Майск, хутар Міхасёўка, Мокравічы, Падбор’е, Панізова, Рыжкаў, Смагілаўка, Сцёхава, Хватаўка, Хутар і Эсьмоны), вылучаных з Машчаніцкага сельсавета. 20 жніўня 1985 года ў склад Машчаніцкага сельсавета перададзены 3 населеныя пункты (вёскі Гордава, Кулакоўка і пасёлак Падбор’е). 22 лютага 2012 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Машчаніцкага сельсавета.
Склад
На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 19 населеных пунктаў: Алешкавічы, Алешкавічы 2, Буднікі, Будніцкі, Бэлінка, Вушлава, Дзевашычы, Заазер’е, Калінаўка, Карманоўка, Кунцы, Купленка, Майск, Мокравічы, Рыжкаў, Смагілаўка, Сцёхава, Хватаўка і Эсьмоны.
Залозніца вузлаватая
Зало́зніца вузлаватая (Scrophularia nodosa) — від кветкавых раслін з роду  сямейства
Назвы
Залозніца вузлаватая, зябер, зябёр, падтыннік, падценнік, старавіца  , воўчая крапіва , валляковая трава.
Батанічнае апісанне
Шматгадовая травяністая расліна вышынёй 50—125 см з клубнепадобна падоўжаным карэнішчам і прамастойным граністым сцяблом. Лісце простае, суцэльнае, буйное, яйцападобнай формы, завостранае, з пілаватым краем, на чаранках. Аснова ліста сэрцападобнай формы. Кветкі з пяццю пялёсткамі, на кветаножках, пакрытых валаскамі, у пірамідальных рэдкіх суквеццях. Плод — каробачка зялёна-бурага колеру.
Распаўсюджанне і экалогія
Расліна распаўсюджана на тэрыторыі Еўропы і ўмераных абласцей Азіі. Расце па берагах вадаёмаў і ў прыбярэжных і пойменных хмызняках, на нізінных балотах, вільготных лугах і на ўзлесках вільготных лясоў, на пустках, агародах, у парках і садах, каля дарог. Ценевынослівая расліна, эўтроф, мезафіт і гіграфіт.
Гаспадарчае значэнне
Лекавая і меданосная расліна. Ядавітая для буйной рагатай жывёлы і коней.
Нараіўка (Ямільчынскі раён)
Нараіўка (Нара́ївка) — вёска ў Ямільчынскім раёне Жытомірскай вобласці Украіны.
Этнічная тэрыторыя
Этні́чная тэрыто́рыя — тэрыторыя кампактнага рассялення пэўнага народа (этнасу), з якой цесна звязаны яго этагенез і этнічная гісторыя. Уласцівае кожнай этнічнай тэрыторыі геаграфічнае асяроддзе служыць не толькі сферай пражывання, але і жыццёваю асновай, што абумоўлівае спецыфіку гаспадарчых заняткаў і вытворчай культуры, арганічна ўваходзіць у паўсядзённы побыт, жывіць канкрэтнымі вобразамі духоўныя скарбы народа, яго мову і фальклор. У працэсе жыццядзейнасці чалавек мяняе аблічча навакольнага прыроднага асяроддзя, надае яму характар культурнага ландшафту, стварае гістарычную спадчыну.
Міхаіл Васілевіч Радзіеўскі
Міхаіл Васілевіч Радзіе́ўскі (нар. ) — вучоны-эканаміст, доктар эканамічных навук (1990), прафесар (2000).
Этнічная тэрыторыя
Вызначэнне этнічнай тэрыторыі і яе межаў належыць да навуковых праблем. У некаторых выпадках этнічныя межы могуць супадаць з прыроднымі рубяжамі (вадападзеламі, ляснымі масівамі, воднымі перашкодамі), аднак звычайна этнічнае сумежжа ўяўляе сабой зону супольнага пражывання суседніх народаў, этнакультурныя элементы якіх пастаянна ўзаемадзейнічаюць, утвараючы пераходны (міжэтнічны) варыянт народнай культуры. Этнічная тэрыторыя можа змяняцца ў выніку гістарычных катаклізмаў, каланізацыі, міграцыйнага руху, асіміляцыі і інтэграцыі. Стабільнасць этнічнай тэрыторыі залежыць таксама ад яе дзяржаўнай самастойнасці і ўмоў міжнароднага жыцця. Нярэдкія выпадкі, калі этнічная тэрыторыя народа ўваходзіць у склад дзвюх і болей дзяржаў.
Міхаіл Васілевіч Радзіеўскі
Біяграфія
Нарадзіўся ў вёсцы Гярбелевічы (зараз у Дзятлаўскім раёне Гродзенскай вобласці Беларусі). У 1957 годзе скончыў Львоўскі політэхнічны інстытут. Абараніў кандыдацкую дысертацыю ў 1964 годзе. У 1964—1966 гадах працаваў старшым навуковым супрацоўнікам у Цэнтральным навукова-даследчым і праектна-тэхналагічным інстытуце тэхнікі кіравання. У 1966—1981 гадах у Беларускім дзяржаўным інстытуце народнай гаспадаркі, дацэнт кафедры «Арганізацыя і планаванне прамысловых прадпрыемстваў». У 1981—1990 гадах старшы навуковы супрацоўнік сектара эканомікі машынабудавання Навукова-даследчага эканамічнага інстытута Міністэрства эканомікі БССР, у 1990—1994 гадах — загадчык сектара. З 1994 года М. В. Радзіеўскі ў Беларускім нацыянальным тэхнічным універсітэце, прафесар кафедры эканомікі і кіравання навуковымі даследаваннямі, праектаваннем і вытворчасцю.
Правадзейны член Міжнароднай акадэміі тэорыі і практыкі арганізацыі вытворчасці з 1998 года, эксперт і вучоны сакратар экспертнага савета Вышэйшай атэстацыйнай камісіі Рэспублікі Беларусь па эканоміцы з 1995 года.
Навуковая дзейнасць
Асноўныя навуковыя працы па планаванні і бізнес-планаванні на прамысловых прадпрыемствах, аператыўным кіраванні вытворчасцю, развіццю інавацыйных тэхналогій, маркетынгу ў сістэме кіравання прадпрыемствамі. Аўтар больш за 75 артыкулаў і тэзісаў дакладаў, 3 манаграфій і 11 вучэбных дапаможнікаў. Кіраваў падрыхтоўкай 2 кандыдацкіх дысертацый.
Сярод апублікаванага:
Варняны
Варня́ны (, Ворняны) — аграгарадок у Астравецкім раёне Гродзенскай вобласці. Адміністрацыйны цэнтр Варнянскага сельсавета. Насельніцтва 1341 чал. (2014).
Геагрфія
Знаходзіцца з 14 км на поўнач ад Астраўца, за 19 км ад чыгуначнай станцыі Гудагай. Адлегласць да Гродна 266 км.
Назва
Назва Варнянаў балцкага паходжання і звязаная з літ. varnas «воран». Непасрэдна каля Гервятаў знаходзяцца таксама Гервяты, Гайголі, Сакалойці, назвы якіх звязаныя з літ. gervė «жораў», «вуцяк»,  «сокал».
Гісторыя
Першы пісьмовы ўспамін пра Варняны датуецца 1391 годам. Пад 1397 годам яны згадваюцца ў ліку паселішчаў, якія Ягайла перадаў Віленскаму капітулу. У 1462 годзе Марыя Сангайлава заснавала тут касцёл. У паччатку XVI стагоддзя маёнткам валодалі Пронскія і Свірскія. Апошнія збудавалі тут новы касцёл. У першай палове XVI стагоддзя часткай Варнянаў валодалі Чыжы (Чыжэвічы), у канцы XVI стагоддзя маёнтак перайшоў у валоданне Абрамовічаў.
Згодна з адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай (1565—1566) Варняны ўвайшлі ў склад Віленскага павета Віленскага ваяводства. У канцы XVI стагоддзя ваявода смаленскі Ян Абрамовіч заснаваў тут кальвінскі збор, пры якім да 1654 года дзейнічалі шпіталь і школа. У 1688 годзе Варняны атрымалі статус мястэчка. У другой палове XVIII стагоддзя адбылася рэканструкцыя цэнтральнай часткі паселішча на аснове рэгулярнай ансамблевай забудовы. Аўтарам праекту стаў віленскі архітэктар Аўгуст Касакоўскі.
У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795) Варняны апынуліся ў складзе Расійскай імперыі, у Віленскім павеце Віленскай губерні. У 1880-я гады ў мястэчку было 24 будынкі, касцёл, малітоўны дом, школа, прытулак, 18 крамаў, карчма; праводзіліся штотыднёвыя таргі і 12 рэгулярных кірмашоў. Пры маёнтку працавалі млын, цагельня, бровар. У другой палове XIX — першай палове XX стагоддзяў Варняны знаходзіліся ў валоданні Снядэцкіх і Хамінскіх.
У Першую сусветную вайну ў 1915 годзе мястэчка занялі нямецкія войскі. Цягам 1919—1920 гадоў у Варняны ўваходзілі польскія войскі, бальшавікі. У 1920 годзе мястэчка апынулася ў складзе Сярэдняй Літвы, у 1922 годзе — у складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, у Ашмянскім павеце Віленскага ваяводства.
У 1939 годзе Варняны ўвайшлі ў БССР, дзе з 1940 года сталі цэнтрам сельсавета Астравецкага раёна. Статус паселішча панізілі да вёскі. З 25 снежня 1962 года да 6 студзеня 1965 года Варнянскі сельсавет уваходзіў у склад Ашмянскага раёна.
Інфраструктура
У Варнянах працуюць сярэдняя школа, амбулаторыя, клуб.
Эканоміка
Цэнтр сельскагаспадарчага прадпрыемства «Варняны».
Наступленне ў Шах Валі Кот
Наступленне ў Шах Валі Кот — аперацыя войскаў ISAF падчас вайны ў Афганістане, якая праводзілася аўстралійскім кантынгентам міжнароднай кааліцыі сумесна з Афганскай Нацыянальнай Арміяй, пры паветранай падтрымцы амерыканскай авіяцыі, з 10 па 14 чэрвеня 2010 года. Аперацыя праходзіла ў раёне Шах Валі Кот правінцыі Кандагар.
Перадумовы
Наступленне ў Шах Валі Кот было накіравана супраць сіл Талібану ў рэгіёне і была падрыхтавана сіламі ISAF, імкнучыся забяспечыць бяспеку ў правінцыі Кандагар. У аперацыі прымалі ўдзел аўстралійскія спецпадраздзяленні і салдаты Афганскай Нацыянальнай Арміяй, падтрыманыя вайсковымі верталётамі ЗША.
Ход аперацыі
Аўстралійскія камандас 2-га дыверсійнага палка пачалі аперацыю 10 чэрвеня, аднак пазней іх падтрымалі падраздзяленні SASR, так як баевікі пачалі контратаку. Барацьба была асабліва інтэнсіўнай у другі дзень аперацыі, калі ў аўстралійскіх і афганскіх салдат адкрылі агонь талібы падчас іх высадкі з верталётаў. Пасля пяці дзён баёў паўстанцы пакінулі раён.
Пасля аперацыі прадстаўнік ISAF заявіў, што ў баях удзельнічала больш за 100 баевікоў. Камандуючы аўстралійскімі сіламі на Блізкім Усходзе, генерал-маёр Джон Кэнтвел, заявіў, што аперацыя «нанесла моцны ўдар па паўстанцкім сілам і ўнесла вялікі ўклад у забеспячэнне бяспекі сіл ISAF, засяроджаных у правінцыі Кандагар і суседніх раёнах» і таксама павысіць бяспеку ў правінцыі Урузган. Падчас аперацыі аўстралійскія войскі захапілі вялікую колькасць зброі ў якасці трафеяў.
Вынікі
Міністэрства абароны Аўстраліі сцвярджала, што падчас аперацыі знішчана «значная колькасць паўстанцаў», але не прадаставіла канкрэтных даных. Адзін аўстралійскі салдат і адзін афганскі салдат былі паранены варожым агнём падчас аперацыі, таксама некалькі верталётаў былі пашкоджаныя. Прадстаўнік ISAF заявіў, што ні адна грамадзянская асоба не была паранена падчас аперацыі.
Пазней, падчас далейшых аперацый у рэгіёне, 21 чэрвеня, пацярпеў крушэнне верталёт ЗША UH-60 на поўначы правінцыі Кандагар. Загінулі 3 аўстралійскіх камандас і амерыканскі пілот, сем аўстралійцаў і амерыканскі член экіпажа былі сур’ёзна паранены.
Дух Каляд
Ісус супраць Фросці (Jesus vs. Frosty)
У 1992 годзе Трэй Паркер і Мэт Стоўн, у той час — студэнты Каларадскага ўніверсітэта, зрабілі мультфільм «Ісус супраць Фросці» з дапамогай кардона і вельмі старой 8-мілімятровай камеры. Гэта мультфільм пра чатырох дзяцей, вельмі падобных на галоўных герояў Саут-Парку, прычым персанажа, падобнага на Картмана, клічуць «Кені».
Ісус супраць Санты (Jesus vs. Santa)
У 1995 годзе прадстаўнік кампаніі Fox Браян Грэден убачыў мультфільм «Ісус супраць Фрости» і заплаціў Стоўну і Паркеру 2000 долараў за тое, каб яны зрабілі яшчэ адзін мультфільм, калядную відэа-паштоўку, якую б ён змог разаслаць сябрам.
Так з'явіўся мультфільм «Ісус супраць Санты». Анімацыя ў гэтым фільме вельмі падобная на анімацыю «Саут-Парку». Стэн, Кайл, Картман і Кені выглядаюць амаль гэтак жа, як у першых эпізодах серыяла. Кайл апыняецца яўрэем, а цела Кені ў канцы з'ядаюць пацукі. Таксама ў фільме можна заўважыць Вэндзі Тестабургер, якая сядзіць на каленах у Санты.
Бюджэт фільма склаў 750 долараў, астатнія грошы аўтары пакінулі сабе. У серыі «Вельмі дармовыя Каляды» парадыруюцца стварэнне гэтага фільма.
Сюжэт істотна адрозніваецца ад «Ісуса супраць Фросці». Ісус сыходзіць у Саут-Парк, паўстае перад дзецьмі і патрабуе адвесці яго ў гандлёвы цэнтр. Там ён выклікае на бой Санта Клаўса, бо той скажае сенс Каляд сваімі падарункамі. Пачынаецца бітва ў стылі японскіх баёў гіганцкіх робатаў, падчас якой гінуць выпадковыя людзі, у тым ліку — Кені. Ісус і Санта клічуць хлопчыкаў на дапамогу, але сябры не ведаюць, каму дапамагаць. Яны задаюцца пытаннем «Што б зрабіў Браян Байтана?»; нечакана з'яўляецца Браян Байтана і кажа, што сенс Каляд у тым, каб мірна адзін з адным звяртацца. Сябры перадаюць гэтыя словы Ісусу і Санце, і яны мірацца. Як і ў папярэднім фільме, хлопчыкі вырашаюць, што сенс Каляд — гэта падарункі. Кайл кажа, што яўрэйскія дзеці атрымліваюць падарункі на працягу васьмі дзён, так што астатнія таксама вырашаюць стаць яўрэямі і сыходзяць, у той час як труп Кені з'ядаюць пацукі.
Градэн разаслаў відэа 80 сябрам у снежні 1995-га; адным з сяброў быў Джордж Клуні, якому мультфільм вельмі спадабаўся. Запіс патрапіў у рукі і да Браяна Байтана, які быў усцешаны. Некалькі месяцаў запіс капіявалі, перадавалі з рук у рукі і распаўсюджвалі праз інтэрнэт, і ўрэшце яна патрапіла ў рукі людзям з канала Comedy Central. Канал наняў Стоўна і Паркера, і яны распрацавалі серыял «South Park», прэм'ера якога адбылася ў ЗША 13 жніўня 1997 гады.
У 1997 году фільм «Ісус супраць Санты» атрымаў узнагароду Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса за лепшую анімацыю.
Заходні фронт Першай сусветнай вайны
Гэты фронт ахопліваў тэрыторыю Бельгіі, Люксембурга, Эльзаса, Латарынгіі, рэйнскія правінцыі Германіі, а таксама паўночны ўсход Францыі. Працягласць фронту ад ракі Шэльды да швейцарскай мяжы складала 480 кіламетраў, у глыбіню — 500 кіламетраў, ад Рэйна да Кале. Заходняя частка тэатра ваенных дзеянняў уяўляла сабою раўніну з разгалінаванай дарожнай сеткай, зручную для дзеянняў буйных вайсковых аб’яднанняў; усходняя частка пераважна горная (Ардэны, Аргоны, Вагезы) абмяжоўвала свабоду манеўру войскаў. Асаблівасцю Заходняга фронту было яго прамысловае значэнне (вугальныя капальні, жалезная руда, развітая апрацоўчая прамысловасць).
Алена Уладзіміраўна Баброва
Алена Уладзіміраўна Баброва (нар. 6 жніўня 1967, г. Шклоў, Магілёўская вобласць) — беларускі эканаміст, дзяржаўны дзеяч у галіне культуры.
Біяграфія
Нарадзілася 6 жніўня 1967 года ў Шклове Магілёўскай вобласці. Эканаміст, скончыла БДІНГ у 1988 годзе. З 1988 года начальнік планава-эканамічнага аддзела Упраўлення культуры Магілёўскага аблвыканкама. Са жніўня 2011 года — намеснік начальніка ўпраўлення культуры Магілёўскага аблвыканкама. З 2016 года — першы намеснік начальніка галоўнага ўпраўлення ідэалагічнай працы, культуры і па справах моладзі — начальнік упраўлення культуры Магілёўскага аблвыканкама.
Заходні фронт Першай сусветнай вайны
Пасля пачатку вайны ў 1914 годзе германская армія пачала ўварванне ў Бельгію і Люксембург, затым наступленне на Францыю, імкнучыся захапіць важныя прамысловыя рэгіёны краіны. У Марнскай бітве германскія войскі пацярпелі паражэнне, пасля чаго абодва бакі ўмацаваліся на дасягнутых рубяжах, сфармаваўшы пазіцыйны фронт ад узбярэжжа Паўночнага мора да франка-швейцарскай мяжы.
У 1915—1917 гадах было праведзена некалькі наступальных аперацый. У баявых дзеяннях выкарыстоўвалася цяжкая артылерыя і пяхота. Аднак сістэмы палявых умацаванняў, прымяненне кулямётаў, калючага дроту і артылерыі наносілі сур’ёзныя страты як тым, хто нападаў, так і абаронцам. У выніку не было значных змен лініі фронту.
У сваіх спробах прарваць лінію фронту абодва бакі ўжывалі новыя ваенныя тэхналогіі: атрутныя газы, самалёты, танкі. Нягледзячы на пазіцыйны характар праводжаных баёў, Заходні фронт меў найважнейшае значэнне для заканчэння вайны. Вырашальнае наступленне саюзнікаў увосень 1918 прывяло да паражэння германскай арміі і заканчэння Першай сусветнай вайны.
Алена Уладзіміраўна Баброва
Біяграфія
Цяпер дырэктар Магілёўскага абласнога мастацкага музея імя Паўла Масленікава.
Заходні фронт Першай сусветнай вайны
Планы бакоў і разгортванне войскаў
На 250-кіламетровым працягу франка-германскай граніцы знаходзілася сістэма французскіх крэпасцей, якія мелі вялікае стратэгічнае значэнне. Галоўнымі апорнымі пунктамі гэтай сістэмы з’яўляліся магутныя крэпасці Вердэн, Туль, Эпіналь і Бельфор. На захад ад гэтай лініі знаходзілася яшчэ адна паласа ўмацаванняў, у раёне Дыжона, Рэймса, Лана. У цэнтры краіны размяшчаўся ўмацаваны лагер Парыжа. Таксама былі яшчэ крэпасці на шляху ад Парыжа да балгарскай граніцы, але яны былі састарэлыя і не ігралі вялікай стратэгічнай ролі.
Алена Уладзіміраўна Баброва
Узнагароды
Узнагароджана ганаровымі граматамі аблвыканкама, Ганаровай граматай Беларускага прафсаюза работнікаў культуры (2010), ганаровым знакам Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь , Ганаровай граматай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь (2022).
Заходні фронт Першай сусветнай вайны
Планы бакоў і разгортванне войскаў
Францыю варта разглядаць як вялікую крэпасць. У знадворным поясе ўмацаванняў участак Бельфор — Вердэн амаль няпрыступны …
Таксама вялікае стратэгічнае значэнне мелі бельгійскія крэпасці: Льеж, Намюр, Антверпен.
На тэрыторыі Германскай імперыі знаходзіліся крэпасці: Мец, Страсбург, Кёльн, Майнц, Кобленц і інш. Але абароннага значэння гэтыя крэпасці не мелі, паколькі з першых жа дзён вайны, германскае камандаванне планавала ўварванне на тэрыторыю праціўніка.
З пачаткам мабілізацыі бакі пачалі перакідаць войска ў раёны разгортвання. Германскае камандаванне разгарнула супраць Францыі 7 армій і 4 кавалерыйскія корпусы, да 5 000 гармат, усяго групоўка германскіх войскаў налічвала 1 600 000 чалавек. Германскае камандаванне планавала нанесці разбуральны ўдар па Францыі праз тэрыторыю Бельгіі. Аднак нягледзячы на тое, што ўсё асноўная ўвага германскага камандавання было прыцягнута да ўварвання ў Бельгію, германцы рабілі ўсе захады для таго, каб не даць французскай арміі, што наступала ў Эльзас-Латарынгіі, захапіць гэты рэгіён.
Германскім войскам процістаялі французскія, бельгійскія і брытанскія войскі. Французская армія была разгорнута ў складзе пяці армій і аднаго кавалерыйскага корпуса, пры 4 000 гарматах. Колькасць французскіх войскаў складала 1 300 000 чалавек. У сувязі з наступленнем германскай арміі праз тэрыторыю Бельгію на Парыж, французскаму камандаванню прыйшлося адмовіцца ад прадугледжанага перад вайной «плана № 17», які меў на мэце захоп Эльзаса і Латарынгіі. У сувязі з гэтым канчатковыя раёны размяшчэння французскіх войскаў і іх склад у канцы жніўня значна адрозніваліся ад намечаных мабілізацыйным «планам № 17».
Бельгійская армія была разгорнута ў складзе шасці пяхотных і адной кавалерыйскай дывізій, пры 312 гарматах. Колькасць бельгійскіх войскаў склала 117 тысяч чалавек.
Брытанскія войскі высадзіліся ў французскіх партах ў складзе двух пяхотных карпусоў і адной кавалерыйскай дывізіі. Толькі да 20 жніўня англійскія войскі колькасцю 87 тысяч чалавек, пры 328 гарматах, засяродзіліся ў раёне Мабёж, Ле-Като. Варта адзначыць, што ў саюзных войскаў не было адзінага камандавання, што адмоўным чынам адбівалася на дзеяннях войскаў Антанты.
Да канца разгортвання сілы бакоў колькасна былі прыблізна роўныя (1 600 000 германскіх войскаў супраць 1 562 000 войскаў саюзнікаў). Аднак стратэгічная ініцыятыва была на баку германцаў. Іх разгорнутыя войскі прадстаўлялі амаль замкнутую сканцэнтраваную сілу. Войскі ж саюзнікаў мелі няўдалае размяшчэнне. Лінія фронту французскіх войскаў загіналася ад Вердэна на паўночны захад уздоўж французска-бельгійскай мяжы і абрывалася ў Ірсана. У раёне Мабёжа разгортваліся брытанскія войскі, бельгійская армія мела свой уласны раён разгортвання.
Суадносіны сіл перад пачаткам вайны
Для рэалізацыі плана Шліфена па хуткім разгроме Францыі Германія засяродзіла на мяжы з Францыяй, Бельгіяй і Люксембургам значныя ваенныя сілы: былі разгорнуты сем армій (1-я — 7-я, 86 пяхотных і 10 кавалерыйскіх дывізій, да 5 тысяч гармат) колькасцю каля 1 мільёна 600 тысяч чалавек пад камандаваннем імператара Вільгельма II.
Арміі саюзнікаў:
Кампанія 1914 года: уварванне Германіі ў Бельгію і Францыю
У жніўні 1914 года пачалася рэалізацыя скарэкціраванага плана Шліфена, які прадугледжваў хуткую атаку на Францыю праз тэрыторыю Бельгіі, абыход французскай арміі з поўначы і асяроддзе яе ля мяжы з Германіяй. 2 жніўня без супраціўлення быў акупаваны Люксембург. 4 жніўня германскія генералы Аляксандр фон Клюк і Карл фон Бюлаў пачалі ўварванне ў Бельгію, адхіліўшую патрабаванне аб пропуску праз сваю тэрыторыю германскіх войскаў.
Аблога Льежа 5-16 жніўня была першай бітвай на тэрыторыі Бельгіі. Льеж прыкрываў пераправы праз раку Маас, таму для далейшага наступлення немцам трэба было абавязкова захапіць горад. Льеж быў добра ўмацаваны і лічыўся непрыступнай крэпасцю. Аднак, нямецкія войскі ўжо 6 жніўня захапілі сам горад і блакавалі крапасныя фарты. 12 жніўня немцы падвезлі асадную артылерыю і да 13-14 жніўня галоўныя фарты Льежа ўпалі, і праз горад хлынулі асноўныя патокі германскіх войскаў углыб Бельгіі, 16 жніўня быў узяты апошні форт. Непрыступная крэпасць упала.
20 жніўня 1-я германская армія ўвайшла ў Брусэль, а 2-я армія падышла да крэпасці Намюр, і, блакаваўшы яе некалькімі дывізіямі, рушыла далей, да франка-бельгійскай мяжы. Аблога Намюра працягвалася да 23 жніўня.
Даваенны французскі «План XVII» прадугледжваў захоп Эльзаса і Латарынгіі. 7 жніўня пачалося наступленне 1-й і 2-й армій на Саарбург ў Латарынгіі і Мюлуз у Эльзасе. Французы ўварваліся на тэрыторыю Германіі, але немцы, падцягнуўшы падмацаванні, выбілі іх назад.
Пагранічная бітва
Пасля захопу Бельгіі і Люксембурга германскія арміі (1-я, 2-я, 3-я) 20 жніўня выйшлі на паўночную мяжу Францыі, дзе натыкнуліся на французскую 5-ю армію і некалькі брытанскіх дывізій.
21 — 25 жніўня адбылася Пагранічная бітва — серыя бітваў, галоўнымі з якіх былі Ардэнская (22—25 жніўня), Самбры-Мааская (21—25 жніўня) аперацыі, аперацыя ў Монса (23—25 жніўня). Пагранічная бітва была адной з найбуйнейшых бітваў Першай сусветнай вайны, агульная колькасць войскаў, якія ўдзельнічалі ў ім, перавышала 2 мільёна чалавек.
У Ардэнскай аперацыі 3-я і 4-я французскія арміі былі разбітыя 5-й і 4-й германскімі арміямі, у Самбры-Мааскай аперацыі і ў аперацыі ў Монса брытанцы і 5-я французская армія пацярпелі паражэнне ад 1-й, 2-й і 3-й германскіх армій. 20-22 жніўня 1-я і 2-я французскія арміі, якія пачалі 14 жніўня наступленне ў Латарынгіі, былі разбітыя 6-й і 7-й германскімі арміямі.
Германскія войскі працягвалі наступ на Парыж, атрымліваючы перамогі ў Ле-Като (26 жніўня), Нэля і Пруйяра (28-29 жніўня), Сэн-Кант і Гіза (29-30 жніўня), да 5 верасня выйшлі да ракі Марна. Тым часам французы сфарміравалі 6-ю і 9-ю арміі, узмацніўшы свае войскі на гэтым напрамку, а немцы ў жніўні перакінулі два корпуса ў Усходнюю Прусію супраць рускай арміі, якая уварвалася ва Ўсходнюю Прусію.
Бітва на Марне
5 — 12 верасня адбылася буйная бітва на Марне. Да гэтага моманту саюзнікі стварылі колькасную перавагу над праціўнікам (56 пяхотных і 10 кавалерыйскіх дывізій супраць 44 пяхотных і 7 кавалерыйскіх дывізій, агульная колькасць войскаў каля 2 млн чалавек).
5 верасня пачаліся баі ў раёне ракі Урк, а раніцай 6 верасня 6-я французская армія перайшла ў наступ з заходняга флангу 1-й германскай арміі. Для адбіцця атакі немцы перакінулі 1-ю армію з Марны, у выніку чаго паміж 1-й і 2-й германскімі арміямі ўтварылася пралом, у якую ўклініліся 5-я французская і брытанская арміі. 7 — 8 верасня на 600 таксі прыбыло падмацаванне з Парыжа (першы выпадак выкарыстання аўтамабіляў для перакідання войскаў). Узнікла пагроза акружэння 2-й германскай арміі. 10 верасня пачаўся адыход германскіх войскаў на поўнач да ракі Эна, якую яны перайшлі 12 верасня і, умацаваўшыся на ёй, спынілі контрнаступленне саюзнікаў да 16 верасня.
«Бег да мора»
Утварыўся пазіцыйны фронт ад швейцарскай мяжы да ракі Уаза, аднак на захадзе заставалася свабодная тэрыторыя да Паўночнага мора. 16 верасня пачаліся тры аперацыі англа-французскіх і нямецкіх войскаў, якія атрымалі назву «Бег да мора»: 16 — 28 верасня спроба 2-й французскай арміі паміж рэкамі Уаза і Сома; 29 верасня — 9 кастрычніка спроба 10-й французскай арміі на рацэ Скарп; 10 — 15 кастрычніка спроба брытанскай арміі на рацэ Ліс. У ходзе аперацый абодва бакі спрабавалі абыйсці флангі праціўніка, але пасля ўпартых баёў пераходзілі да абароны.
20 кастрычніка — 15 лістапада германскія 4-я і 6-я арміі праводзілі наступальную аперацыю ў Фландрыі супраць англійскай і бельгійскай армій (гл.: Фландрская бітва). Войскі нанеслі ўдары ў раёне Іпра і рэкі Ізер. Аперацыя пры Іпры была няўдалай, 22 — 24 кастрычніка немцы фарсіравалі Ізер, але па рашэнні бельгійскага камандавання былі адкрыты шлюзы на рацэ, і да 31 кастрычніка быў затоплены 12-кіламетровы раён каля вусця ракі. 30 кастрычніка пачалося новае германскае наступленне ў раёне Іпра, спыненае саюзнікамі да 3 лістапада. Баі у Фландрыі скончыліся 15 лістапада, завяршыўшы манеўраны перыяд на Заходнім фронце. У канцы снежня адбылося Каляднае перамір'е.
Вынікам кампаніі 1914 года на Заходнім фронце стаў правал германскага плана па хуткаму разгрому Францыі.
Кампанія 1915 года: пазіцыйная вайна
У 1915 абодва бакі на Заходнім фронце перайшлі да стратэгічнай абароны, буйнамаштабных бітваў не вялося. Да пачатку 1915 англа-бельгійскія войскі знаходзіліся ў галіне Артуа, часткова на тэрыторыі Бельгіі, асноўныя французскія сілы былі сканцэнтраваны ў вобласці Шампань. Немцы займалі частку тэрыторыі Францыі, прасунуўшыся ўглыб краіны да горада Нуаён (Нуаёнскі выступ).
Згодна з планам Жоффра англа-французскія войскі павінны былі арганізаваць нападзенне з абодвух флангаў германскай групоўкі і акружыць яе.
У лютым — сакавіку французы арганізавалі нападзенне ў Шампані, але прасунуліся толькі на 460 метраў, страціўшы 50 тысяч чалавек.
10 сакавіка пачалося наступленне брытанскіх сіл (чатыры дывізіі) у Артуа на вёску Неў-Шапель (гл.: Бітва пры Неў-Шапель). Пасля 35-хвіліннай артпадрыхтоўкі пачалося хуткае прасоўванне войскаў саюзнікаў, якія праз 4 гадзіны захапілі Неў-Шапель. Аднак з-за праблем з забеспячэннем і сувяззю развіццё атакі замарудзілася, і немцам атрымалася арганізаваць контратаку. 13 сакавіка наступленне было спынена, брытанцам удалося прасунуцца толькі на два кіламетры.
5 — 14 красавіка французскія войскі праводзілі аперацыю ў раёне Сэн-Міёля.
Газавая атака
22 — 25 красавіка адбылася другая бітва пры Іпры, падчас якой германская 4-я армія нанесла контратаку на Іпрскі выступ і заняла яго большую частку.