Павятовы_соймік
Генетычна ўзыходзіць да веча і з’ездаў баяр-шляхты пэўнай зямлі. У 1511 годзе Жыгімонт І Стары ўпершыню заклікаў намеснікаў памежных зямель склікаць шляхту па паветах і прапанаваў выбраць па 2 прадстаўнікі ад павета для ўдзелу ў сойме. Паступова гэта практыка ўкаранілася, але шляхце не забаранялася прымаць удзел у сходах сойма і пагалоўна. На вайсковым з’ездзе ў Менску (лістапад 1564 — студзень1565 г.) адбыліся сходы шляхты некаторых паветаў (Новагародскага, Слонімскага, Берасцейскага, Менскага), на якіх былі абраны кандыдаты на земскія судовыя пасады, а на Віленскім сойме 1565—1566 гг. шляхта ўсёй дзяржавы звярнулася да Жыгімонта ІІ Аўгуста з прапановай увесці ў ВКЛ на ўзор Польскага каралеўства павятовыя соймікі. Віленскі прывілей 1565 года ўстанавіў у ВКЛ павятовыя соймы (перадсоймавыя соймікі) як курыю для абрання паслоў на сойм (па 2 паслы ад павета). Статут ВКЛ 1566 года вызначыў час перадсоймавых соймікаў — не пазней як за 4 тыдні да сойма, паводле Статута ВКЛ 1588 года — 6 тыдняў. Для апавяшчэння павятовай шляхты пра пытанні, якія выносіліся на разгляд сойма, вялікі князь пасылаў у паветы гаспадарскіх паслоў з соймавымі лістамі, якія павінны былі ўручацца гродскаму суду не пазней чым за 2 тыдні да пачатку сойміка. Ваяводы (у Віленскім, Троцкім, Віцебскім, Новагародскім паветах і Полацкім ваяводстве (якое не падзялялася на паветы)) і старасты (у іншых), або іх намеснікі (падваяводы і падстарасты) павінны былі паслаць з гэтымі лістамі возных да ўсіх тых, каму дасылаліся раней соймавыя лісты з гаспадарскай канцылярыі. Астатняя шляхта апавяшчалася пра сойм па цэрквах, касцёлах, на таргах. Як правіла, шляхта збіралася на соймікі ў павятовых цэнтрах. Працягласць соймікаў вызначалася рэцэсам (пастановай) Гарадзенскага сойма 1567 года ў 3 дні, Статутам ВКЛ 1588 года — да 4 дзён, соймавай канстытуцыяй 1764 года — зноў 3 дні. Здараліся выпадкі калі соймікі адбываліся на працягу 5 дзён. Да 1613 года рашэнні на сойміках павінны былі прымацца праз кансэнсус («одностайным зданьем»). Соймавая ўхвала (канстытуцыя) 1613 года вызначыла, што выбранне паслоў на сойм і некаторыя іншыя пытанні будуць вырашацца простай большасцю галасоў. Паводле соймавых канстытуцый 18 ст. рашэнні на сойміках прымаліся як большасцю галасоў, так і аднагалосна. Пасяджэннямі соймікаў кіраваў найвышэйшы па пасадзе ўраднік або павятовы маршалак. Рэцэс Гарадзенскага сойма 1567 года прадугледжваў матэрыяльную адказнасць ураднікаў за адсутнасць на сойміка без «причин слушных», што было скасавана Статутам ВКЛ 1588 года. Шляхціцы, якія валодалі маёнткамі ў розных паветах, маглі прысутнічаць на любым з павятовых соймікаў, дзе мелі зямельную ўласнасць. На перадсоймавым сойміку павятовая шляхта павінна была заслухаць пасла (легата) вялікага князя аб скліканні сойма і пытаннях, якія выносіліся на яго абмеркаванне, выбраць 2 паслоў і скласці для іх інструкцыю. Паводле Статута ВКЛ 1588 года пасля соймаў, але не пазней як праз 4 тыдні, павінны былі збірацца пасоймавыя, або рэляцыйныя соймікі. Па прыездзе з сойма паслы папярэджвалі ваяводу або павятовага судовага старасту пра сваё вяртанне, тыя або іх намеснікі апавяшчалі павятовую шляхту пра час склікання сойміка. На гэтых сойміках паслы паведамлялі пра сваю дзейнасць на сойме і апавяшчалі соймавыя ўхвалы. З канца 16 ст. рэляцыйныя соймікі прымалі ўхвалы па рэалізацыі соймавых канстытуцый, а таксама па справах, якія на соймах перадаваліся на вырашэнне «панов-брати» (пра згоду на падатковыя соймавыя ўхвалы, пра выбранне павятовых паборцаў і інш.).