cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Брытанская антарктычная экспедыцыя (1901—1904)
Фінансы і спонсары
Агульны бюджэт экспедыцыі склаў 90 000 ф. ст.. 50 % гэтай сумы ўнёс брытанскі ўрад, з умовай, што сродкі, якіх не хапае, будуць адшуканыя прыватным чынам. Акрамя ахвяраванняў Геаграфічнага таварыства і асабіста сэра Лонгстафа, 5000 фунтаў прадаставіў газетны магнат Альфрэд Хармсварт, уладальнік газеты Daily Mail (раней ён фінансаваў экспедыцыю на Зямлю Франца-Іосіфа). Астатнія сродкі былі сабраныя малымі сумамі. Нямалая колькасць рыштунку дасталася ад спонсараў у рэкламных мэтах: так, фірма «Колмен» падала 9 тон мукі і запасы гарчыцы, шакаладная фірма «Кедберы» прадаставіла 1600 кг шакаладу, фірма «Бэрд» прадаставіла 800 кг закваскі і рэзкіх затавак, фірма Jaeger пашыла штармавую вопратку з 40 % скідкай і г. д..
Самым вяліким выдаткам было экспедыцыйнае судна, якое было пабудавана спецыяльна для Скота. Судна будавалі ў фірме Dundee Shipbuilders Company, яно абышлося ў 51000 ф. ст. (у тым ліку 10 322 фунты за паравую машыну).
Экспедыцыйнае судна
Судна атрымала назву «Дыскаверы» («Адкрыццё») у гонар карабля Дж. Кука. Гэта быў апошні ў гісторыі брытанскага суднабудавання драўляны трохмачтавы барк, і першае англійскае судна, спецыяльна прызначанае для навуковых даследаванняў. Спуск на ваду прайшоў 21 сакавіка 1901 года, цырымонію хрышчэння правяла лэдзі Маркхэм.
Корпус быў драўляным, здольным вытрымліваць напор ільдоў, таўшчыня борта дасягала 26 цаляў (66 см), таўшчыня тараннага фарштэўня — некалькі футаў, ён быў акаваны сталёвымі лістамі. Шруба і руль маглі падымацца з вады ў выпадку траплення ў лёд. Корпус быў акруглым, што рабіла судна хісткім. Канструкцыя апынулася няўдалай: малое водазмяшчэнне (736 «доўгіх» тон) не дазваляла ўзяць дастаткова паліва для паравой машыны, судна дрэнна кіравалася і мела малую хуткасць — 8 вузлоў. Канструкцыя барка была непрыдатная ні для дрэйфу ў ільдах, ні для працяглых марскіх пераходаў.
Адміралцейства не дазволіла Скоту падняць над «Дыскаверы» белы сцяг Каралеўскіх ВМФ, таму судна прыйшлося рэгістраваць у Каралеўскім.
Каманда
«Ядром» каманды павінны былі стаць ваенныя маракі як звыклыя да дысцыпліны. Толькі за тры месяцы да адплыцця, Адміралцейства пагадзілася даць патрэбных людзей на добраахвотных пачатках. Скот вымушаны быў разаслаць запрашэнні ўсім сваім знаёмым на эскадры Праліва, каб яны адабралі 2-3 здольных людзей. Такім чынам атрымалася наняць 2 уорэнт-афіцэраў, 5 членаў боцманскай каманды, 13 матросаў і качагараў і 2 салдат марской пяхоты.
Першым памочнікам камандзіра стаў Чарлз Райс (1876—1931) — пляменнік Маркхэма, лейтэнант Каралеўскага ВМФ. Другім памочнікам Скота і штурманам стаў лейтэнант гандлёвага флоту Альберт Армітэдж (1864—1943), які ўдзельнічаў у экспедыцыі Джэксана-Хармсварта (1894—1897). Армітэдж паставіў перад Скотам шэраг умоў, у прыватнасці, што жалаванне камандзіра не можа перавышаць яго ўласнае больш, чым на 50 фунтаў у год. Акрамя таго, Армітэдж запатрабаваў, што калі прадставіцца такая магчымасць, яму будуць прадастаўлены ездавыя сабакі, 8 чалавек персаналу і запасы правіянту, а маршрут санных паездак не будзе рэгламентавацца. Скот пагадзіўся на ўсе гэтыя ўмовы.
Трэцім памочнікам камандзіра стаў Эрнэст Генры Шэклтан, якога рэкамендаваў сэр Л. Лонгстаф — галоўны спонсар экспедыцыі. Да гэтага Шэклтан падаваў заяўку на конкурс на ўдзел у экспедыцыі, але быў адпрэчаны. Каб узаконіць яго становішча, Маркхэм здолеў залічыць Шэклтана ў рэзерв Каралеўскага ВМФ, як і Армітэджа. Галоўны механік Рэджынальд Скелтан (па сумяшчальніцтве — фатограф) служыў пад кіраўніцтвам Скота на браняносцы «Маджэсцік».
Рыштунак
Закупкамі неабходнага рыштунку займаўся Армітэдж, на што яму было асігнавала 2000 фунтаў. Палярнае адзенне і рыштунак для санных паходаў былі закуплены ў Нарвегіі, палярныя футры былі з воўчага футра, а спальныя мяшкі сшылі з аленевых шкур. Штармоўкі былі заказаныя ў Вялікабрытаніі. Навуковае абсталяванне прадаставіла Брытанскае Адміралцейства, у тым ліку камплект астранамічных, метэаралагічных і магнітаметрычных прыбораў, а таксама ківач для гравіметрычных даследаванняў, сейсмограф, марэограф, драгі і лоты.
Асноўным прадуктам харчавання быў пемікан, замоўлены ў Капенгагене, а прадукт больш нізкай якасці для сабак быў замоўлены ў Чыкага. 23 ездавыя сабакі былі закуплены ў Расіі, прычым Скот не меў магчымасці агледзець жывёл: з Уладзівастока іх выправілі проста ў Новую Зеландыю, дзе павінны былі забраць на борт «Дыскаверы». Скот не надаваў вялікага значэння сабакам, мяркуючы, што санкі падчас экспедыцый па сушы павінны цягнуць людзі. Армітэдж заклікаў ўзяць як мага менш людзей і як мага больш сабак, але застаўся ў меншасці. Скот вырашыў узяць з сабой армейскі прывязны аэрастат для разведкі і накіраваў двух афіцэраў і матросаў навучыцца звяртацца з ім.
Шлях у Антарктыду
«Дыскаверы» выйшаў з Ост-Індскіх докаў Лондана 30 ліпеня 1901 года, прастаяўшы да 5 жніўня ў Спітхедзе, дзе была праведзена праверка компасаў. Урачыстыя праводзіны прайшлі ў Коус, дзе судна наведалі кароль Эдуард VII і каралева Аляксандра. 6 жніўня судна пакінула Вялікабрытанію.
«Дыскаверы» адрозніваўся малой хуткасцю, і меў патрэбу ў пастаянных заходах у парты для папаўнення запасу вугалю. Па шляху ў Новую Зеландыю, прыйшлося рабіць заходы на Мадэйру, Трынідад і ў Кейптаўн. (Стаянка ў Кейптаўне доўжылася два тыдні, так як не былі адладжаны магнітаметрычныя прыборы). У лістападзе экспедыцыя знаходзілася ў 20 мілях ад Зямлі Адэлі, а 22 лістапада адбылася высадка на востраў Макуоры. Тут былі выяўленыя шырокія калоніі пінгвінаў, мяса якіх англічане паспрабавалі ў першы раз. 29 лістапада «Дыскаверы» прыбыў у Літэлтан.
Пры выхадзе судна было моцна перагружанае, у дадатак на палубе знаходзілася статак з 45 авечак — падарунак экспедыцыі ад фермераў. 21 снежня экспедыцыя адбыла ў Порт-Чалмерс, дзе трэба было загрузіцца вуглём і развітацца з цывілізацыяй. Пры адплыцці адбылася трагедыя: матрос Чарлз Бонер збіраўся развітацца з Новай Зеландыяй, для чаго залез на топ грот-мачты, сарваўся і разбіўся аб штурманскую рубку. Яго пахавалі ў Порт-Чалмерсе 23 снежня з вайсковымі ўшанаваннямі.
Прыняўшы 45 тон вугалю, зваленых прама на палубе, «Дыскаверы» адбыў у Антарктыду раніцай 24 снежня. Надвор’е ўвесь час было добрым, Паўднёвы палярны круг перасеклі 3 студзеня 1902 года. Паласу пакавых ільдоў шырынёй 200 міль атрымалася перасекчы усяго за 4 сутак. Ноччу 8 студзеня ўбачылі зямлю: гэта быў мыс Адэр. 9 студзеня Скот і Армітэдж агледзелі зімоўе Борхгрэвінка, дзе пакінулі алавяны цыліндр з лістом — на выпадак прыходу дапаможнага судна.
Уздоўж Ледзянога бар'ера
У той жа дзень, 4 лютага, Скот зрабіў спробу ўздыму на аэрастаце. Падняўшыся на 800 футаў (240 метраў), ён выявіў, што зямля за бар'ерам мае вельмі няроўны рэльеф. Другі ўздым здзейсніў Шэклтан, Уілсан назваў гэта прадпрыемства «чыстым вар'яцтвам». Бухта атрымала назву «Аэрастатнай» (Balloon Bay).
Зімоўка
8 лютага экспедыцыя вярнулася ў заліў Мак-Мерда і стала рыхтавацца да зімоўкі: Скот зыходзіў з пастулату, што антарктычнае лета хуткаплыннае. Каманда павінна была жыць на судне, аднак для майстэрні і на выпадак караблекрушэння патрабаваўся прытулак. Дом быў пабудаваны на галечный пляцоўцы на абароненым ад вятроў мысе, названым «мысам Хаціны» (Hut Point). Скот пісаў: «Увогуле, наша вялікая хаціна была і будзе нам карысная, але карысць гэтая не гэтак вялікая, каб мы не маглі без яе абысціся…»
Калі пачаліся разведачныя паходы, аказалася, што з усяго 46 удзельнікаў экспедыцыі толькі Армітэдж і Бернакі ўмеюць абыходзіцца з лыжамі, нартамі і сабакамі. Спробы асвоіць навыкі абыходжання з ездавымі сабакамі прывялі Скота да думкі, што толькі людзі з’яўляюцца надзейнай цяглавай сілай. Паход 4 сакавіка пераканаў Скота ў яго праваце: у шлях адправіліся 8 чалавек, у тым ліку 4 афіцэраў, якія вырашылі падзяліцца на дзве партыі. У кожнай з іх былі 1 нарты, запрэжаныя чатырма сабакамі. Вандроўцы мелі намер фарсіраваць ледавік і даследаваць, дзе востраў Роса злучаецца з Ледзяным бар'ерам. Скот меў намер ўзначаліць паход асабіста, але пашкодзіў калена, скочваючыся са снежнага схілу на лыжах. Паход апынуўся катастрафічным: ноччу тэмпература ўпала да -42 °C, касцюмы з воўчага футра не ратавалі ад халадоў. У час буры сарваўся са скалы ў мора матрос Вінс, а матрос Хейры адстаў ад групы, страціў прытомнасць і 36 гадзін правёў, занесены снегам, аднак потым знайшоў у сабе сілы вярнуцца на базу.
Наступленне ў Эстрэмадуры
Наступленне ў Эстрэмадуры — баявыя дзеянні ў жніўні 1936 года ў правінцыі Эстрэмадура падчас грамадзянскай вайны ў Іспаніі. Кульмінацыяй падзей стала бітва пры Бадахосе, пасля перамогі ў якой войскі афрыканскай арміі нацыяналістаў пад камандаваннем Франсіска Франка рушылі ў паход на Мадрыд.
Брытанская антарктычная экспедыцыя (1901—1904)
Зімоўка
Каманда Скота знаходзілася на 500 міль на поўдзень ад месца зімоўкі каманды «Паўднёвага Крыжа» і нельга было прадбачыць, якое надыдзе надвор'е. 1 красавіка Скот адважыўся на яшчэ адзін санкавы паход, але апынулася, што сабакі не могуць цягнуць пры нагрузцы 100 фунтаў (45,6 кг) на кожную: за тры дні ўдалося пераадолець усяго 9 міль.
Наступленне ў Эстрэмадуры
Планы і сілы бакоў
У жніўні 1936 года нацыяналістам з дапамогай нацысцкай Германіі і фашысцкай Італіі атрымалася перакінуць на паўвостраў тысячы салдат іспанскай афрыканскай арміі. Затым Франсіска Франка вырашыў рушыць наперад на поўнач і заняць Эстрэмадуру, каб злучыць дзве зоны, што ўтрымлівалі нацыяналісты, і пачаць прасоўванне да Мадрыду.
Брытанская антарктычная экспедыцыя (1901—1904)
Зімоўка
Палярная ноч пачалася 20 красавіка і доўжылася да 22 жніўня. На судне быў усталяваны мерны распарадак дня: у 22:00 наступаў адбой (экспедыцыя жыла па часе 180 мерыдыяна), у суботу рабіўся аўрал, а па нядзелях праводзіўся традыцыйны агляд ваеннага карабля. Па нядзелях Скот праводзіў царкоўную службу (на аргане іграў Кётліц).
Наступленне ў Эстрэмадуры
Планы і сілы бакоў
У нацыяналістаў у гэтым рэгіёне было 8000 чалавек, у асноўным легіянеры і мараканцы-рэгуларэс. Гэтыя сілы былі арганізаваны ў пяць матарызаваных калон прыкладна па 1500 чалавек у кожнай з падтрымкай адной або двух батарэй 75-мм гармат на чале з палкоўнікамі Карлас Асенсіа Кабанільяс, Франсіска Дэльгада Серана, Фернанда Барон і Хелі Раланда Тэла і маёрам Антоніа Кастэхонам. Гэтыя сілы прыкрывалі з паветра восем італьянскіх бамбавірдзіроўшчыкаў Savoia-Marchetti SM.81 Pipistrello, якімі кіравалі італьянскія пілоты, і дзевяць Junkers Ju 52 з нямецкімі пілотамі, а таксама знішчальнікі Fiat CR.32 і Heinkel He 51.
Брытанская антарктычная экспедыцыя (1901—1904)
Зімоўка
Навуковая група працавала па сваім распарадку: Бернакі працаваў у магнітным павільёне на сушы, Ройдс здымаў паказанні метэаралагічных прыбораў кожныя 2 гадзіны, а Кётліц і Уілсан займаліся сваімі медычнымі абавязкамі, напрыклад, правяралі кожную слоік з кансервамі перад ужываннем у ежу, а таксама праводзілі штомесячныя медагляды.
Наступленне ў Эстрэмадуры
Планы і сілы бакоў
Рэспубліканская армія, якая супрацьстаяла нацыяналістам, у гэтым рэгіёне налічвала 13 000 апалчэнцаў і салдат. Большасць з іх былі апалчэнцамі-мілісіянас. Члены рэспубліканскай міліцыі не мелі ваеннай падрыхтоўкі і былі дрэнна ўзброены: на траіх прыходзілася толькі адна вінтоўка, а на 150—200 чалавек — адзін кулямёт. Апалчэнцы адмаўляліся капаць акопы, не ведалі, як падрыхтаваць абарончую пазіцыю, а бамбардзіроўкі з самалётаў выклікалі ў іх жах. Акрамя таго, у іх не было артылерыі і прафесійных штабных афіцэраў. Рэспубліканскай авіяцыі не хапала бензіну, запасных частак і навучаных пілотаў, а большасць самалётаў былі састарэлымі Breguet 14.
Ход аперацыі
2 жніўня сілы нацыяналістаў пакінулі Севілью і накіраваліся на поўнач у напрамку Мерыды і Бадахоса. Займаючы гарады і пасёлкі, мяцежнікі пакаралі смерцю сотні чалавек сярод прыхільнікаў рэспубліканцаў. Тысячы бежанцаў беглі ад нацыяналістаў на поўнач.
Брытанская антарктычная экспедыцыя (1901—1904)
Зімоўка
Для забавы каманды Шэклтан стаў выдаваць рукапісны часопіс South Polar Times, Ройдс і Барн на свята сярэдзіны зімы (23 чэрвеня) паставілі п'есу ўласнага сачынення, рабіліся футбольныя матчы на лёдзе.
Наступленне ў Эстрэмадуры
Ход аперацыі
5 жніўня нацыяналісты разграмілі калону апалчэнцаў у Лос-Сантас-дэ-Маймона.
Брытанская антарктычная экспедыцыя (1901—1904)
Разведачныя паходы
«''Скот занадта давяраў нашым мясным кансервам… Да таго ж ён адчуваў сентыментальную агіду да забою цюленяў у колькасці, неабходнай нам на зіму. Дарэмна я і Кётліц угаворвалі яго аддаць адпаведны загад, паказваючы, што забіць сто цюленяў дзеля захавання нашага здароўя і нармальнага ходу экспедыцыі не горш, чым забіць аднаго''»
Наступленне ў Эстрэмадуры
Ход аперацыі
7 жніўня войскі мяцежнікаў занялі Зафру і дасягнулі горада Альмендралеха, дзе каля 100 мілісіянас забарыкадаваліся ў гарадской царкве і на працягу тыдня супраціўляліся абстрэлам. 14 жніўня сорак тых, хто выжыў здаліся і былі забіты нацыяналістамі.
Брытанская антарктычная экспедыцыя (1901—1904)
Паход на Поўдзень
2 лістапада 1902 года Скот, Шэклтан і Уілсан выступілі на крайні Поўдзень ў суправаджэнні 11 матросаў дапаможнай каманды Барна. 13 лістапада яны дасягнулі 79° пд. ш., пабіўшы рэкорд Борхгрэвінка. У той жа дзень дапаможная група была адпраўлена дадому. Ужо на наступны дзень сабакі адмовіліся цягнуць цяжка нагружаныя сані, груз прыйшлося падзяліць на дзве часткі і ў далейшым перацягваць чоўнавым спосабам (на пераадоленне 1 мілі шляху патрэбна было 3 мілі пераходу, такі рэжым вытрымліваўся 31 дзень). Сабак даводзілася карміць пратухлай нарвежскай траской, і яны вельмі хутка здавалі, вызначаючы графік паходу. Тым не менш, 25 лістапада каманда пераадолела 80° пд. ш.
Наступленне ў Эстрэмадуры
Ход аперацыі
10 жніўня нацыяналісты выйгралі баі пры Мерыдзе. Пасля гэтага генерал паўстанцаў Хуан Ягуэ павярнуў на захад і рушыў да горада Бадахос, і 14 жніўня пасля моцнай бамбардзіроўкі заняў яго. У выніку разні ў Бадахосе войскі Ягуэ забілі ад 500 да 4000 рэспубліканскіх салдат і грамадзянскіх асоб і разрабавалі горад. Многія бежанцы-рэспубліканцы спрабавалі бегчы праз партугальскую мяжу, але ўрад Партугаліі перадаў іх нацыяналістам, што пакаралі тых смерцю.
Брытанская антарктычная экспедыцыя (1901—1904)
Паход на Поўдзень
Неабходнасць жорсткага абыходжання з сабакамі нанесла Скоту псіхалагічную траўму: ён быў не ў стане пераносіць збіцця сабак, неабходнага, каб прымушаць зануранымі жывёл прабірацца наперад. Адначасова давялося ладзіць толькі начныя пераходы — пры тэмпературы -25 °C у футравай вопратцы было невыносна горача. Да 16 снежня экспедыцыянеры дасягнулі 80° 16' пд. ш., прайшоўшы па прамой 380 міль. Правіянту засталося ўсяго на чатыры тыдні, і тады Скот дазволіў Уілсану забіць сабаку, каб накарміць яе парэшткамі іншых. Людзі не елі мяса сабак, пакутуючы ад галодных спазмаў, сутачная пайка не перавышала 1½ фунтаў цвёрдай ежы, у асноўным сухароў і пемікана. Уілсан пакутаваў ад снежнай слепаты, і, нягледзячы на ​​гэта, заўважыў у Шэклтана першыя сімптомы цынгі, нічога не паведаміўшы яму пра гэта. Вельмі арыгінальна святкавалі Каляды: Шэклтан дастаў са шкарпэтак кавалкі пудынгу з разынкамі і застылы кавалак штучнага мёду.
Наступленне ў Эстрэмадуры
Вынікі
Пасля захопу Мерыды і Бадахоса мяцежнікі злучылі сваю Паўночную і Паўднёвую зоны. Акрамя таго, нацыяналісты ўзялі заходнюю палову правінцыі Бадахос, а рэспубліканскі ўрад страціў кантроль над партугальскай мяжой. Паўстанцы праводзілі жорсткія рэпрэсіі на заваяванай тэрыторыі. Ад 6 600 да 12 000 прыхільнікаў рэспубліканцаў былі пакараны смерцю нацыяналістамі (рэспубліканцы пакаралі смерцю 243 прыхільнікаў нацыяналістаў).
Брытанская антарктычная экспедыцыя (1901—1904)
Паход на Поўдзень
26 снежня Уілсан зарабіў надзвычай моцны прыступ снежнай слепаты, прычым ад болю не дапамагаў і какаін, які выкарыстоўваецца для яе лячэння. Уілсан завязаў вочы, а павадыром яму служыў Скот. 30 снежня экспедыцыянеры дасягнулі 82° 11' пд. ш. (82° 17' паводле вымярэнняў Скота), пераадолеўшы траціну адлегласці да Паўднёвага полюса за 59 дзён.
1 студзеня 1903 года Скот, Шэклтан і Уілсан павярнулі на поўнач. У той жа дзень здох адзін сабака, а астатніх даводзілася сілай ставіць на ногі па раніцах, да такой ступені яны аслабелі. На працягу наступных двух дзён здохлі яшчэ тры сабакі, так што ім можна было дазволіць добра харчавацца. 3 студзеня на сані быў пастаўлены імправізаваны ветразь, што дазволіла вызваліць сабак ад працы — яны цяпер толькі суправаджалі людзей, але працягвалі паміраць. Уілсану прыйшлося спыніць іх пакуты.
Наступленне ў Эстрэмадуры
Вынікі
Пасля падзення Бадахоса Ягуэ павярнуў на ўсход і рушыў у бок Мадрыда. Ён нанёс паражэнне рэспубліканскім войскам у бітве пры Сьера-Гуадалупе, а 3 верасня ён заняў Талавера-дэ-ла-Рэйна пасля перамогі над рэспубліканскімі апалчэнцамі. Ягуэ прасунуўся на 500 км за чатыры тыдні, і дарога на Мадрыд была адкрыта.
Брытанская антарктычная экспедыцыя (1901—1904)
Паход на Поўдзень
13 студзеня пачаўся буран, нягледзячы на ​​ўсе намаганні, атрымалася прайсці ўсяго ¾ мілі. У той жа дзень у Шэклтана праявіліся сімптомы цынгі, а яшчэ былі пашкоджаныя дзясны і глотка, ён кашляў і харкаў крывёй. Яго прыйшлося вызваліць ад працы і абавязаць паведамляць пра адчуванні. Дасягнуўшы склада 26 студзеня, вандроўцы пакутавалі ад уласнага абжорства, а Шэклтану стала зусім дрэнна — ён пакутаваў ад удушша. Да 30 студзеня лютаваў буран, калі ён скончыўся, каб паставіць Шэклтана на лыжы, спатрэбілася 20 хвілін, тады яго пасадзілі на сані.
3 лютага 1903 года Скот, Уілсан і Шэклтан вярнуліся на «Дыскаверы». Іх паход доўжыўся 93 суткі, за гэты час яны прайшлі 960 міль (1540 км), уключаючы чоўнавыя рэйсы. Сярэднедзенны пераход быў роўны 16 км.
Прыбыццё выратавальнага судна
За час адсутнасці Скота была зроблена спроба даследаваць горы і ледавікі на захад ад заліва Мак-Мёрда. Атрад ўзначаліў Армітэдж на чале 20 чалавек. Шлях на захад быў знойдзены, але для яго дасягнення давялося падняцца на 8900 футаў (2700 метраў) над узроўнем мора. На зваротным шляху Армітэдж праваліўся ў ледавіковую расколіну, але быў выратаваны ездавымі сабакамі.
Да таго часу прыбыў барк «Морнінг», адпраўлены Маркхэмам пад камандаваннем Уільяма Колбека. Ён разлічыў, што «Дыскаверы» да студзеня 1903 года павінен вызваліцца ад лёду. Прыняўшы дадатковыя запасы, судна да красавіка павінна было вярнуцца ў Новую Зеландыю, і вярнуцца ў Англію праз Ціхі акіян, завяршыўшы кругасветнае плаванне і магнітныя назіранні. Разлікі не апраўдаліся: «Дыскаверы» не вызваліўся, але на гэты выпадак Скоту дазвалялася правесці ў Антарктыдзе яшчэ адзін сезон. Аднак Скот палічыў сваім абавязкам адправіць спадарожнікаў, якія захварэлі, на радзіму, каб не падвяргаць іх залішняй небяспецы. Да гэтага ж часу адносіцца канфлікт Скота, Армітэджа і Шэклтана, якога Скот адпраўляў на радзіму супраць яго волі і насуперак меркаванню Кётліца і Армітэджа. 2 сакавіка 1903 года «Морнінг» пакінуў Антарктыку.
1903—1904 гады
Другая зімоўка прайшла выдатна, нягледзячы на ​​тое, што маразы дасягнулі -67 °C. Скот планаваў вывучаць Зямлю Вікторыі праз праход, адкрыты Армітэджам. Усю зіму паляпшалі рыштунак, які ў папярэднім годзе не апраўдаў сябе. Скот вырашыў адмовіцца ад паўднёвапалярных планаў, паколькі засталося ўсяго 8 сабак, а без іх было немагчыма прасунуцца далей.
7 верасня Уілсан адправіўся на мыс Крозіа вывучаць імператарскіх пінгвінаў, дзе знаходзіўся да снежня. Да калоніі пінгвінаў ўдалося падабрацца толькі 18 кастрычніка, але ў выніку гэтага паходу ўпершыню біёлагі атрымалі вычарпальныя звесткі аб фізіялогіі і паводзінах гэтых птушак. Аднак Уілсан не змог атрымаць яек з эмбрыёнамі на ранняй стадыі развіцця, у выніку чаго ён прыйшоў да высновы, што неабходны паход палярнай ноччу. Аднак у перыяд экспедыцыі «Дыскаверы» ён быў немагчымы.
9 верасня Скот выступіў для закладкі складоў, неабходных для ўздыму на ледавік. Вельмі моцныя маразы (да -70 °C) вымусілі перапыніць усе паходы да кастрычніка.
У кастрычніку група Скота і Ферара паспрабавала падняцца на ледавік. Ім удалося падняцца на 7000 футаў (2100 м), але ўвесь час ламаліся сані, а моцныя бураны тамілі людзей. За восем дзён падарожнікам удалося пераадолець яшчэ 150 км, такім чынам, яны сталі першымі людзьмі, якія дасягнулі перыферыі Палярнага плато. На зваротным шляху яны выявілі антарктычныя аазісы, прычым механік Лэшлі — удзельнік паходу, заявіў, што там можна вырошчваць бульбу. Вярнуўшыся на «Дыскаверы» 24 снежня, за 59 дзён яны пераадолелі 700 міль да 146° 30' з. д., праходзячы ў сярэднім 14 міль у дзень. Гэтыя паказчыкі практычна не адрозніваліся ад пераходаў падчас Паўднёвага паходу, хоць сабак у экспедыцыянераў не было. Скот выкарыстаў гэты аргумент супраць выкарыстання ездавых сабак.
Падчас адсутнасці Скота Ройдс і Бернакі 31 дзень правялі на Ледзяным бар'еры, пераканаўшыся ў раўнінным характары яго паверхні.
Другая выратавальная аперацыя
Вярнуўшыся на «Дыскаверы», Скот разлічваў, што судна вызваліцца ад лёду. Аднак у снежні 1903 года абза прыпая канчалася ў 20 мілях (32 кіламетрах) ад судна. Армітэдж, не чакаючы камандзіра, стаў пілаваць з усім экіпажам лёд, гэтая праца пачалася 14 снежня. Аднак за 12 дзён работ атрымалася прапілаваць ў лёдзе толькі дзве канавы ў 150 ярдаў даўжынёй, працуючы ў тры змены (па 10 чалавек у кожнай). Скот пачынаў баяцца трэцяй зімоўкі.
Вяртанне
Скот збіраўся на зваротным шляху даследаваць мясцовасць на захад ад мыса Адэр, аднак пасля дзвюх зімовак на «Дыскаверы» не было запасу вугалю. Дапаможныя караблі пасля месяца выратавальнай аперацыі таксама не валодалі лішкамі паліва. У дадатак пачаўся шторм, у выніку якога «Дыскаверы» сеў на мель і ледзь не быў разбураны, але сышоў на ваду сам сабой. 20 лютага адмовілі трумныя помпы, а 21-га высветлілася, што руль разбіты ў дранкі. 24 лютага экспедыцыі давялося спыніцца каля мыса Адэр для рамонту руля. Вугалю на судне да таго часу засталося 8 тон.
5 сакавіка 1904 года, развітаўшыся з «Тэра Новай», «Дыскаверы» перасёк Паўднёвы палярны круг у адваротным кірунку. 1 красавіка ўсе тры караблі ўвайшлі ў гавань Літэлтана. Новазеландцы аказалі экспедыцыянерам захоплены прыём: з іх не бралі грошай за наведванне клубаў, праезд па чыгунцы і пастой ў гасцініцы. Скот накіраваў у Лондан тэлеграму, якая паведамляла аб шчасным вяртанні. У адказ кароль накіраваў Скоту адразу два віншавання, а Каралеўскае геаграфічнае таварыства адразу ж узнагародзіла Скота Каралеўскім медалём, які быў уручаны маці даследчыка.
8 чэрвеня «Дыскаверы» рушыў на радзіму праз Ціхі акіян і Фалклендскія астравы. 10 верасня 1904 года экспедыцыя вярнулася ў Портсмут.
Пасля вяртання
Адразу па прыбыцці «Дыскаверы» у Портсмут газета Daily Express паведамляла пра стан палярнікаў наступнае:
«''Скура іх стала амаль чорнай, як старадаўняя мэбля з чырвонага дрэва. У іх хада людзей, якія звыкліся да цяжкай вопратцы, саромеюцца руху. Гавораць яны незвычайна ціхімі галасамі. <…> Капітан Скот сказаў толькі, што ўсе, хто знаходзяцца на борце, адчуваюць сябе добра… „Мы зрабілі шмат адкрыццяў, — дадаў ён, — але ў параўнанні з тым, што засталося зрабіць, гэта не больш як драпіна на лёдзе“''»
15 верасня «Дыскаверы» прыбыў у Лондан у Ост-Індскія докі, дзе камандзе быў аказаны вельмі сціплы прыём: прывітальная бяседа адбылася толькі на наступны дзень у складскім памяшканні, дзе, нягледзячы ні на што, яго ўзначальваў сэр Клемент Маркхэм. Ні адзін з лордаў Адміралцейства не прысутнічаў.
Скот быў падвышаны ў званні да капітана 1-га рангу і ўзнагароджаны Залатым медалём Каралеўскага геаграфічнага таварыства, а таксама стаў камандэрам Каралеўскага Ордэна Вікторыі. Усе ўдзельнікі экспедыцыі атрымалі сярэбраныя медалі, а капітан «Морнінга» Колбек — сімвалічны сярэбраны злітак. Скот таксама быў удастоены ўзнагарод Шведскага і Дацкага геаграфічных таварыстваў, а Рускае геаграфічнае таварыства абрала яго ганаровым членам.
«Дыскаверы» быў прададзены Кампаніі Гудзанава заліва менш чым за 20 % кошту яго пабудовы.
Вынікі экспедыцыі
Былі адкрыты сухія даліны — антарктычныя аазісы, свабодныя ад снегу і лёду, а таксама калоніі імператарскіх пінгвінаў на мысе Крозіа. Былі атрыманы доказы таго, што Бар'ер Роса — шэльфавы ледавік. Адкрытыя адбіткі дагістарычных раслін паказалі, што ў глыбокай старажытнасці Антарктыда была часткай мацерыка Гандвана. Было дакладна разлічана становішча Паўднёвага магнітнага полюса.
Непасрэдным працягам экспедыцыі на «Дыскаверы» была Брытанская антарктычная экспедыцыя 1911—1913 гадоў, у ходзе якой Скот дасягнуў Паўднёвага полюса і загінуў на зваротным шляху.
Спасылкі
Фотаздымкі, зробленыя членамі экспедыцыі — Scott Polar Research Institute
20 ліпеня
20 ліпеня — дзвесце першы (дзвесце другі ў высакосны год) дзень года па Грыгарыянскім календары.
Майылды
Майылды:
Іозеф Бём
Іозеф Бём (Joseph Böhm; 4 красавіка 1795,, Каралеўства Венгрыя  — 28 сакавіка 1876, , Аўстра-Венгрыя) — аўстрыйскі скрыпач і.
Быкаўка (ручай)
Быкаўка — ручай у Гомельскім раёне Гомельскай вобласці, правы прыток ракі Нямыльня (прыток Сажа, басейн Дняпра).
Даўжыня 14 км. Плошча вадазбору 38 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 1,4 м/км. Пачынаецца за 0,7 км на поўнач ад Залессе, вусце за 1,2 км на поўдзень ад вёскі Краўцоўка. Большая частка рэчышча каналізаваная. За 2 км на паўднёвы ўсход ад вёскі Маркавічы плаціна і сажалка.
Ігар Мікалаевіч Смірноў
І́гар Мікала́евіч Смірно́ў (И́горь Никола́евич Смирно́в;, г. Петрапаўлаўск-Камчацкі, РСФСР, СССР) — прэзідэнт Прыднястроўскай Малдаўскай Рэспублікі.
Біяграфія
Пасля заканчэння вучылішча рамёстваў працаваў на Златавустаўскім металургічным заводзе. З 1959 па 1987 год — на Электрамашынабудаўнічам заводзе ў г. Новая Кахоўка. Прайшоў шлях ад зваршчыка да намесніка дырэктара па вытворчасці. У 1974 годзе скончыў завочна Запарожскі машынабудаўнічы інстытут.
З 1987 па 1990 год — дырэктар завода «Электрамаш»
Актыўны ўдзельнік акцый пратэсту рускамоўнага насельніцтва Малдовы супраць праяў малдаўскага нацыяналізму ў жніўні-верасні 1989 г. У лютым 1990 г. выбраны дэпутатам гарсавета Ціраспаля і народным дэпутатам Вярхоўнага Савета МССР. Але з-за неаднаразовых пагроз, збіццеў і поўнага ігнаравання прыднястроўцаў разам з групай дэпутатаў прыпыніў свою дзейнасць у Вярхоўным Савеце МССР.
У красавіку 1990 г. абраны старшынёй Ціраспальскага гарадскога савета. На I З’ездзе дэпутатаў усіх узроўняў Прыднястроўя выбраны старшынёй Каардынацыйнага Савета сацыяльна-эканамічная развіцця рэгіёна. На II Надзвычайным З’ездзе дэпутатаў усіх узроўняў 2 верасня 1990 года, які абвясціў стварэнне прыднястроўскай дзяржавы, выбраны Старшыней Часовага Вярхоўнага Савета ПМССР. Перамог на выбарах прэзідэнта ПМР у 1991 годзе.
Падчас Прыднястроўскага канфлікту ўзначаліў абарону ПМР, стварыўшы Рэспубліканскую гвардыю і народнае апалчэнне.
Быў абраны прэзідэнтам яшчэ тройчы — у 1996, 2001 і 2006 годзе.
Вярхоўны Галоўнакамандуючый узброенымі сіламі самаабвешчанай Прыднястроўскай Малдаўскай Рэспублікі. Доктар эканамічных навук.
Узнагароджаны ўрадавымі ўзнагародамі СССР, ўзнагародамі Рускай праваслаўнай царквы і Украінскай праваслаўнай царквы (кананічнай).
Мае жонку, двух сыноў.
Сцяг Новай Зеландыі
Дзяржаўны сцяг Новай Зеландыі — афіцыйна зацверджаны 24 сакавіка 1902 года. На сцягу намаляваны чатыры чырвоныя пяціканцовыя зоркі, якія сімвалізуюць геаграфічнае становішча краіны і ўяўляюць найбольш яркія зоркі сузор'я Паўднёвага Крыжа.
Першы сцяг Новай Зеландыі, заснаваны на англійскім сінім сцягу, прынялі ў 1867 годзе, на падставе «Акту пра абарону каланіяльнага флота», які патрабаваў, каб усе караблі, якія належаць каланіяльным урадам, неслі адменены сіні сцяг Каралеўскіх ваенна-марскіх сіл з эмблемай калоніі. У Новай Зеландыі ў той перыяд не было каланіяльнай эмблемы ці нават герба, таму на сіні сцяг проста дадалі літары NZ.
Існуючы сцяг прынялі ў 1869. Ён першапачаткова выкарыстоўваўся толькі на ўрадавых караблях, але ператварыўся ў нацыянальны сцяг de facto на хвалі патрыятызму падчас другой бурскай вайны ў 1902. Каб спыніць блытаніну з-за розных варыянтаў сцяга ўрад лібералаў правеў Біль пра сцяг і кодавых сігналах, ухвалены каралём Эдуардам VII 24 сакавіка 1902, які аб'яўляў гэты сцяг нацыянальным сцягам Новай Зеландыі.
Жмэрынка
Жмэрынка, або Жмерынка  — горад (з 1903) у Вінніцкай вобласці Украіны. Цэнтр тэрытарыяльнай грамады. Буйны чыгуначны вузел. Вядомы з XVIII стагоддзя. Насельніцтва — 35,3 тыс. жыхароў. Знаходзіцца за 35 км ад абласнога цэнтра горада Вінніцы.
Салісітар
Салі́сітар (solicitor) — катэгорыя адвакатаў у Вялікабрытаніі, вядучых падрыхтоўку судовых матэрыялаў для вядзення спраў барыстарамі — адвакатамі вышэйшага рангу.
Салісітары таксама працуюць юрысконсультамі ў розных арганізацыях і маюць права весці судовыя справы ў судах ніжэйшых інстанцый (магістратных судах графстваў і гарадоў-графстваў).
Наяўнасць двух катэгорый адвакатаў не адпавядае сучаснай сусветнай практыцы і тлумачыцца ў асноўным гістарычнымі прычынамі, кансерватызмам англійскай судовай сістэмы, складанасцю вядзення судовых спраў у краінах англа-саксонскай сістэмы права (неабходнасцю ўжывання значнай колькасці судовых прэцэдэнтаў і адсутнасцю строгай сістэмы прававых актаў), а таксама нежаданнем барыстараў страчваць прывілеяванае палажэнне і звязаныя з гэтым матэрыяльныя выгады.
Для параўнання, у многіх іншых краінах любое раздзяленне адвакатаў на катэгорыі адсутнічае.
NGC 7745
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Грыгорый III Неапалітанскі
Грыгорый III Неапалітанскі (Gregorio III Napoli; памёр у ) — герцаг Неапаля ў 864—870 гадах, да гэтага суправіцель бацькі Сергія I у 850—864 гадах. Першы з неапалітанскіх герцагаў, які заняў трон па спадчыне.
У 859 годзе Грыгорый сумесна з братам Кесарам камандаваў аб'яднанай арміяй Неапаля, Гаэты і Амальфі, якая абложвала Капую. Сын князя Капуі нанёс неапалітанскай арміі паражэнне пры мосце Тэадэмонтэ, і Кесар трапіў у палон. Бітва адбылася 8 мая ў дзень Архангела Міхаіла, якога італьянскія лангабарды лічылі сваім заступнікам.
У студзені 870 года Рыгор III цяжка захварэў і перадаў уладу старэйшаму сыну Сергію II, а ў сакавіку таго ж года сканаў.
Антон Сяргеевіч Кушнір
Анто́н Сярге́евіч Кушні́р (нар., Ровенская вобласць, Украінская ССР) — беларускі фрыстайліст, які выступае ў лыжнай акрабатыцы. Уладальнік Кубка свету 2009/2010 (выйграў 4 этапы з 6, адзін раз заняў другое месца і адзін раз трэцяе), сярэбраны прызёр агульнага заліку Кубка свету 2007 /2008, пераможца Кубка Еўропы-2004. Першы трэнер — Галіна Пятроўна Досава. З 2002 года жыве і трэніруецца ў Беларусі (у Мінску). Выступае за «Дынама» (Мінск).
Біяграфія
Удзельнік Алімпійскіх гульняў 2006 года і 2010 гадоў. На Алімпіядзе-2010 у Ванкуверы, з’яўляючыся адным з галоўных фаварытаў турніру, у кваліфікацыі лідыраваў пасля першага скачку, але ў другім няўдала прызямліўся, у яго адшпілілася лыжа і ў выніку Кушнір паказаў толькі 21-ы вынік у другой спробе, не здолеўшы па суме 2 скачкоў прабіцца ў лік 12 фіналістаў.
Выйграў залаты медаль на Алімпіядзе-2014 у Сочы.
Прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса 1979
5-я прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса была абвешчана 15 снежня 1979 года, цырымонія ўручэння адбылася 9 студзеня 1980 года. Найлепшым фільмам абрана карціна «Крамер супраць Крамера».
Кісялёўка (Мсціслаўскі раён)
Кісялёўка (, Киселёвка) — вёска ў Мсціслаўскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Ходасаўскага сельсавета. За 22 км на паўднёвы захад ад Мсціслава, 4 км ад чыгуначнай станцыі Ходасы. Рэльеф раўнінны. На захадзе цячэ р. Чорная Натапа.
Гісторыя
Савецкая ўлада ўстаноўлена ў студзені 1918 года. У 1929 годзе арганізаваны калгас «Шлях Ільіча», які ў 1932 годзе аб'ядноўваў 48 гаспадарак і меў 427 га ворыва.
У Вялікую Айчынную вайну з 14 ліпеня 1941 г. да 28 верасня 1943 г. вёска акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі. У 1999 г. у складзе калгаса імя «26 з'езда КПСС».
Станам на 2016 год у складзе Мсціслаўскага «Райаграпрамтэхзабеспячэння».
Свята-Георгіеўская царква (Асвея)
Царква ў імя святога велікамучаніка Георгія Перамоганосца — праваслаўная царква ў Беларусі. Пабудавана ў 1992 годзе ў гарадскім пасёлку Асвея Верхнядзвінскага раёна Віцебскай вобласці.
Архітэктура
Пабудавана з дрэва. Вырашана ў традыцыях народнага дойлідства. Прамавугольны зруб пераходзіць у 3-гранную апсіду, над якой высокі 2-схільны бляшаны дах з макаўкай па цэнтры пераходзіць у вальмавы. Да франтальнага фасада далучана 3-ярусная (васьмярык на 2 чацвярыках) шатровая званіца-прытвор. Гарызантальна ашаляваныя бакавыя фасады рытмічна расчлянёны прамавугольнымі аконнымі праёмамі з акенцамі.
Тадэвуш Янавіч Завіша
Івон Тадэвуш Янавіч Завіша (каля 1790 — пасля 4 студзеня 1839) — дзяржаўны службовец.
Біяграфія
Паходзіў са шляхецкага роду Завіша герба «Лебедзь», які карыстаўся графскім тытутам. Нарадзіўся ў сям’і Яна Кароля, палкоўніка войскаў літоўскіх, і Тэрэзы са Свентарэцкіх.
Ахрышчаны 27 кастрычніка 1790 года ў Халуйскай царкве.
Маршалак павятовы ігуменскі ў 1817—1820 гадах.
Валодаў маёнткамі Сяргеевічы (225 муж. падданых) і Жорнаўка (1130 муж. падданых) Ігуменскага павета.
У 1817 годзе рабіў вывад шляхецтва, у 1832 — судалучэнне.
Памёр пасля 4 студзеня 1839 года.
Сям’я
У шлюбе з графіняй Валерыяй з Завішаў, дачкой Казіміра Аляксандра Завішы, генерал-маёра расійскіх войскаў. Дзеці :
Меў пляменніка (па сястры Юстыне-Юдыце), Ігната Завішу, які меў намер паступаць на службу ў Лубенскі гусарскі полк (1834).
Міражскі манастыр
Мі́ражскі манасты́р — помнік архітэктуры 12—19 стст. у г. Пскове (Расія).
Заснаваны ў 1156 наўгародскім архіепіскапам каля вусця р. (адсюль назва).
Уключае Спаса-Праабражэнскі сабор (каля 1156; з цэглы-плінфы і каменю) — крыжова-купальны храм з масіўным барабанам і вялікім купалам (у інтэр’еры фрэскі, магчыма, грэчаскага майстра), каменныя палаты, надбрамную царкву св. Стафана (абодва будынкі 17 ст.). Манастырскі комплекс абнесены сценамі ў 1799—1805.
Астхік Ісаакаўна Кантарджан
Астхік (сапраўднае імя і прозвішча — Амперыя Ісаакаўна Кантарджан, Աստղիկ (Ամպեր Գանթարճյան); 1852, Канстанцінопаль — 18 мая 1884, Канстанцінопаль) — армянская актрыса і спявачка (кантральта). Выступаць пачала ў 1870 годзе на сцэне тэатра Акопа Вардавянa (Канстанцінопаль), а ў 1878—1879 гадах выступала ў аперэце актрысай і танцоркай. У 1879—1880 гадах Астхік пераехала ў Закаўказзе, дзе на адной сцэне з сястрой Сірануш і Петросам Адамянам выступала ў Тбіліскай армянскай драме. У 1881 годзе ўступіла ў аперэтачную трупу Бенкляна. У складзе трупы Астхік гастралявала ў Егіпце, Грэцыі і на Блізкім Усходзе.
Вядомыя партыі Астхік: Парыс («Цудоўная Алена», Жак Афенбах), Ланж, Аўрора («Дачка мадам Янга», «Жырафле-Жырафля», Шарль Лякок); вядомыя ролі: Нерына («Спадар дэ Пурсаньяк», Мальер), Чыба («Лукрэцыя Борджыа» Віктор Гюго), Маргарыта Гацье («Дама з камеліямі», Аляксандр Дзюма).
Магілёў-Падольскі
Магілёў-Падольскі  (Могилів-Подільський) — горад абласнога падпарадкавання, цэнтр Магілёў-Падольскага раёна Вінніцкай вобласці Украіны. Цэнтр тэрытарыяльнай грамады. Прыстань на р. Днестр. Чыгуначная станцыя (на лініі Жмэрынка — Окніца). 31 938 жыхароў (2013). Заснаваны ў канцы XVI стагоддзя.
Тоатсі (станцыя)
Тоатсі (Tootsi) — былая чыгуначная станцыя Эстонскай чыгункі ў павеце Пярнумаа. Знаходзілася ў мястэчку Тоатсі на лініі Леле — Мыйзакюла.
Гісторыя
Чыгуначная станцыя Тоатсі была адкрыта ў 1927 годзе. Будынак спраектаваны Леонам Ёхансанам.
У 2017 годзе ўрад Эстоніі прыняў рашэнне не ўкладваць 17 000 000 еўра ў рамонт 70-кіламетровай чыгуначнай трасы Пярну — Леле. Рэгулярны рух цягнікоў паміж Пярну і Леле быў спынены 8 снежня 2018 года.
Дзінка
Дзінка (джэнг) — нілоцкі народ, які насяляе Паўднёвы Судан. Колькасць у канцы XX стагоддзя складала 3 млн. чалавек. Размаўляюць на мове дзінка, якая адносіцца да паўночна-заходняй групы нілоцкіх моў (кір-абайская сям'я, усходнесуданскай надсям'і). Большасць прытрымліваецца самых старажытных традыцыйных вераванняў, якія ўключаюць культы продкаў і сіл прыроды, а таксама перажыткі татэмізму. Частка - вызнае іслам (сунізм) або хрысціянства (каталіцызм, радзей - пратэстантызм, англіканства або прэсвітэрыянства). Асноўны занятак - жывёлагадоўля (козы, авечкі), таксама вырошчваюць агародніну, тытунь.
Сядзібна-паркавы ансамбль Грабніцкіх (Арэхаўна)
Сядзібна-паркавы ансамбль Грабніцкіх, Арэхаўнянская сядзіба — помнік сядзібна-паркавага мастацтва на паўночнай ускраіне аграгарадка Арэхаўна (называлася таксама Лютава ці Запалевічы) ва Ушацкім раёне Віцебскай вобласці Беларусі, над возерам пры старым гасцінцы з Лепеля на Полацк.
Гісторыя
Упершыню паселішча ўспамінаецца пад 1583 годам у сувязі з пацвярджэннем каралём Стэфанам Баторыям прывілея, дадзенага яго папярэднікам Жыгімонтам Аўгустам уладальнікам гэтай мясцовасці Рагозам. На пачатку XVII ст. Арэхаўна належала Марыяне Корсак з Рагозаў, ад якой перайшло да Сушынскіх, у 1642 годзе маёнтак набыў Тадэвуш Кмітыніч Сялява. Ад гэтага роду маёнтак трапіў да Рыпінскіх. Полацкі крайчы Ян Рыпінскі ў 1745 годзе прадаў маёнтак Антонію і Ядвізе Грабніцкім.
У Антонія і Ядвігі было два сыны: Мікалай і Станіслаў. Адзіны сын Мікалая Отан (Антон) стаў адным з кіраўнікоў паўстанцкіх атрадаў у час падзей 1863-64 гадоў, з-за чаго быў прысуджаны да 6 гадоў катаргі і памёр на шляху ў Сібір у студзені 1865 года. Арэхаўна было набыта «па рашэнні Віцебскай злучанай палаты крымінальнага і грамадзянскага суда ад 4 мая 1872 года», верагодна, у выніку лёсу ўладальніка. Новым уласнікам маёнтка стаў стрыечны брат Отана — Адам Станіслававіч.
Архітэктура
Сядзібны комплекс быў пабудаваны ў 1840 годзе на паўночнай ускраіне вёскі Арэхаўна.
Сядзібны дом
Сядзібны дом уяўляе сабой мураваны П-падобны ў плане аднапавярховы будынак з двухпавярховай цэнтральнай часткай, вылучанай балконам і завершанай трохвугольным франтонам. Сіметрычная кампазіцыя галоўнага фасада парушана бакавым размяшчэннем увахода, аформленага 4-калонным атыкавым порцікам. Дваровы фасад вырашаны сіметрычна: у цэнтры выступае 2-павярховы акруглы эркер і кароткія бакавыя крылы. У аздабленні фасадаў выкарыстаны рустоўка, дэнтыкулы, прафіляваныя карнізы, ліштвы і сандрыкі ў абрамленні акон. Планіроўка анфіладная. У цэнтры вылучаецца вялікая авальная зала з вітой лесвіцай.
Капліца
Побач з гаспадарскім домам у 1875 годзе архітэктарам Віткоўскім была пабудавана мураваная фамільная капліца-пахавальня.
Парк
Комплекс уключаў рэгулярны парк плошчай 20 га з возерам, у якім раслі кедры, лістоўніцы, таполі і інш., сядзібны дом, флігель, шмат гаспадарчых пабудоў (часткова захаваліся). Ад уязной брамы да параднага двара-курданёра ішла цэнтральная алея.
20 лістапада
20 лістапада — трыста дваццаць чацвёрты (трыста дваццаць пяты ў высакосны год) дзень года па Грыгарыянскім календары.
Воўкаўшчына (Мёрскі раён)
Во́ўкаўшчына (, Волковщина) — вёска ў Мёрскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Новапагосцкага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1939 гадах вёска ў складзе гміны Пераброддзе Дзісенскага павета Віленскага ваяводства Польскай Рэспублікі.
У 1940—1954 гадах цэнтр Воўкаўшчынскага сельсавета.
Уладзімір Васілевіч Бачкоў
Уладзімір Васілевіч Бачкоў (, Люботын, Харкаўская вобласць — 9 жніўня 2021 ) — беларускі архітэктар.
Біяграфія
Скончыў у 1968 годзе Харкаўскі інжынерна-будаўнічы інстытут. Працаваў у Палтаўскім інжынерна-будаўнічым інстытуце, Белкамунпраекце, у Беларускім філіяле УНДІТЭ, з 1974 года — кіраўнік групы архітэктараў у Мінскпраекце, з 1983 года — начальнік архітэктурна-рэстаўрацыйнага аддзела, намеснік начальніка праектнага бюро ВА «Белрэстаўрацыя».
Рэканструкцыя Старога замка ў Гродне
Згодна з праектам У. Бачкова аднаўляць замак мяркуецца наступным чынам: палову — разам з дзвюма вежамі і асноўным будынкам у выглядзе палаца Стэфана Баторыя, другую палову — у выглядзе кансервацыйнага павільёна для захавання і экспазіцыі падмурка Ніжняй царквы. Падчас рэканструкцыі будуць знесены некалькі аднапавярховых будынкаў, пабудаваных у першай палове ХХ ст., якія паводле меркавання дырэктара музея Ю. Кітуркі, гістарычнай каштоўнасці не ўяўляюць. У палацы Баторыя будзе дабудаваны трэці паверх, з’явіцца вежа (барбакан), крытая галерэя, брама, мерная хата, камяніца, фрагмент драўлянага моста XVI ст. і адзін пралёт каменнага моста XVII—XIX стст. У рэстаўраваным і капітальна адрамантаваным палацавым комплексе мяркуецца адчыніць экспазіцыі: «Галерэя барбакана», «Вартаўнічая камора», «Капліца», «Малыя сенцы», «Каралеўская лазня» і іншыя. Прадугледжаны таксама памяшканні пад гасцінічныя нумары для гасцей — удзельнікаў навуковых форумаў і канферэнцый. Некаторыя інтэр’еры палаца таксама рэканструююць згодна гістарычным апісанням. Праект прадугледжвае істотную пераробку моста-віядука XVIII ст., самага старога ў Беларусі.
Праект рэстаўрацыі выклікаў занепакоенасць сярод грамадскасці, клопат выклікаюць недахоп прафесійных майстроў-рэстаўратараў у краіне і адсутнасць зацверджанага праекта, а таксама недастатковае гістарычнае абгрунтаванне мяркуемага праекта.
Нясвіжскі замак
У 2006−2012 гадах ён займаўся рэстаўрацыяй замка ў Нясвіжы. Некаторыя элементы таго праекта, у прыватнасці купал на вежы, таксама выклікалі крытыку.
Узнагароды
1-я прэмія на Усесаюзным конкурсе (1968) за праект «Цаліна і маладосць».
Сергій II Неапалітанскі
Сергій II Неапалітанскі (Sergio II Napoli) — герцаг Неапаля ў 870—877 гадах.
Біяграфія
Сергій II быў сынам герцага Рыгора III і працягваў палітыку бацькі і дзеда, Сергія I, умела лавіруючы паміж Заходняй і Усходняй імперыямі. Адначасова Сергію ўдавалася падтрымліваць дружалюбныя адносіны з арабамі, ператварыўшы Неапаль, па выразе храніста, «у другое Палерма, другую Афрыку». За саюз з арабамі Папа Рымскі Ян VIII адлучыў Сергія ад Царквы. Уласны брат Сергія, біскуп неапалітанскі Афанасій, выступіў супраць герцага і быў сасланы. Але затым ролі змяніліся: Афанасій зрынуў і асляпіў Сергія і заняў яго трон. Сергій быў высланы ў Рым, дзе і памёр. Пасля сын Сергія Рыгор IV заняў трон Неапаля, стаўшы спадчыннікам дзядзькі-біскупа.
Іван Антонавіч Віткоўскі
Іван Антонавіч Віткоўскі (, в. Чэрчыцы, Аршанскі павет, цяпер, Віцебская вобласць — , Менск, НКУС) — беларускі гісторык.
Біяграфія
У 1912 годзе скончыў Пецярбургскую каталіцкую духоўную семінарыю, 2 курсы Петраградскай духоўнай акадэміі (1914). З канца 1916 года вікарый у Мазыры. Пазбаўлены духоўнага сана ў 1918 годзе. Пераехаў у Растоў-на-Доне, дзе ў гімназіі выкладаў лацінскую мову, гісторыю і псіхалогію.
У 1919 годзе добраахвотнікам пайшоў у Чырвоную Армію; у 1920 паранены. У РКП(б) з 1920. У 1921 годзе вярнуўся на Віцебшчыну (тады ў складзе РСФСР), працаваў у савецкіх і партыйных органах у Оршы і Сянне, прарэктарам Віцебскага ветэрынарнага інстытута.
З 1925 года ў Менску, выкладчык Камуністычнага ўніверсітэта, намеснік загадчыка польскага аддзела Інбелкульта, намеснік дырэктара, з 1932 года дырэктар Інстытута польскай пралетарскай культуры БелАН. Адначасова загадчык кафедры гісторыі МВПІ. Прафесар з 1932 года.
Арыштаваны 26 ліпеня 1933 года. Паводле пастановы пазасудовага органа ад 27 лютага 1934 накіраваны на 3 гады ў лагеры. Быў у Марыінску ў Сібіры. Пасля вызвалення жыў у Баравічах Ленінградскай вобласці, працаваў рахункаводам і выкладаў лацінскую мову. Зноў арыштаваны 22 лютага 1937 года па справе «Польскай вайсковай арганізацыі». Этапаваны ў Менск, дзе асуджаны і расстраляны. Пасмяротна рэабілітаваны ў 1959 годзе.
Навуковыя працы
Вывучаў паўстанне 1863—1864 гадоў, сувязі паміж рэвалюцыйнымі рухамі Беларусі, Польшчы, Расіі :
NGC 7746
NGC 7746 (іншыя абазначэнні — PGC 72319, UGC 12768, MCG 0-60-43, ZWG 381.40) — лінзападобная галактыка (S0) ў сузор’і Рыбы.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Атабаска
Атабаска значыць:
Вера Георгіеўна Гізатуліна
Вера Георгіеўна Гізатуліна (нар., Мар’іна Горка, Пухавіцкі раён, Мінская вобласць) — беларускі эканаміст, спецыяліст у галіне эканомікі транспарту. Кандыдат эканамічных навук (1978), прафесар (2003).
Біяграфія
Скончыла Маскоўскі інстытут інжынераў чыгуначнага транспарту (спецыяльнасць «Эканоміка і арганізацыя чыгуначнага транспарту», кваліфікацыя «Інжынер-эканаміст шляхоў зносін», 1968; аспірантура, 1978). Працавала ў Беларускім дзяржаўным універсітэце транспарту (з 1968, гуманітарна-эканамічны факультэт, кафедра «Бухгалтарскі ўлік, аналіз і аўдыт», прафесар, кіраўнік НДЛ «Эканамічны аналіз, метадалогія бухгалтарскага і падатковага ўліку»).
Навуковыя інтарэсы: эканоміка і фінансы чыгуначнага транспарту; метадалогія сабекошту перавозак і транспартных паслуг; упраўленне затратамі ў чыгуначнай галіне.
Ала Пятроўна Цупер
Ала Пятроўна Цупер (нар. года, Роўна, УССР) — беларуская фрыстайлістка, Алімпійская чэмпіёнка (2014). Удзельніца Алімпійскіх гульняў 1998 (5-е месца), 2002 (9-е месца), 2006 (10-е месца), 2010 (8-е месца) гадоў. Жыве ў Мінску.
Плошча Перамог
Плошча Перамог (фр. Place des Victoires) — невялікая парыжская плошча паўночна-ўсходней Пале-Руаяль. Ініцыятарам яе стварэння быў маршал дэ Ла Феяд, які пасля заключэння Німвегенскага міру выкупіў і знёс навакольныя дамы, даручыўшы архітэктару Ардуэн-Мансару разбіць і забудаваць плошчу з коннай статуяй караля Людовіка XIV пасярэдзіне. Гэты крок быў павінен увекавечыць памяць аб французскіх перамогах падчас Галандскай вайны. Цяперашняя статуя з'яўляецца ўжо трэцяй на гэтым месцы.