cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Чатырнаццатая папраўка да Канстытуцыі ЗША
Тэкст папраўкі
No person shall be a Senator or Representative in Congress, or elector of President and Vice President, or hold any office, civil or military, under the United States, or under any state, who, having previously taken an oath, as a member of Congress, or as an officer of the United States, or as a member of any state legislature, or as an executive or judicial officer of any state, to support the Constitution of the United States, shall have engaged in insurrection or rebellion against the same, or given aid or comfort to the enemies thereof. But Congress may by a vote of two-thirds of each House, remove such disability.
Section 4.
The validity of the public debt of the United States, authorized by law, including debts incurred for payment of pensions and bounties for services in suppressing insurrection or rebellion, shall not be questioned. But neither the United States nor any state shall assume or pay any debt or obligation incurred in aid of insurrection or rebellion against the United States, or any claim for the loss or emancipation of any slave; but all such debts, obligations and claims shall be held illegal and void.
Section 5.
The Congress shall have power to enforce, by appropriate legislation, the provisions of this article."
Дзяржаўныя сімвалы Расіі
Дзяржаўныя сімвалы Расіі — яе герб, сцяг і гімн.
Сцяг Расіі уяўляе сабой прамавугольнае палотнішча з трох роўнавялікіх гарызантальных палос: верхняй — белага, сярэдняй — сіняга і ніжняй — чырвонага колеру. Суадносіны шырыні сцяга і яго даўжыні як 2:3. Сцяг быў вярнуты замест савецкага 22 жніўня 1991 года ўказам прэзідэнта РСФСР, а канчаткова зацверджаны федэральным канстытуцыйным законам Расійскай Федэрацыі 8 снежня 2000 года.
Герб Расіі уяўляе сабой чатырохвугольны, з закругленымі ніжнімі вугламі, завостраны ў аканечнасці, чырвоны геральдычны шчыт з залатым двухгаловым арлом, які падняў ўверх распушчаныя крылы. Арол увянчаны двума малымі і адной вялікі каронамі, злучанымі стужкай. У правай лапе арла - скипетр, у левай - дзяржава. На грудзі арла, у чырвоным шчыце, - які едзе налева на срэбным каню срэбны вершнік у сінім плашчы, што забівае срэбным кап'ем чорнага перакуленага ніц і папранага канём дракона, таксама звернутага налева. Герб быў вярнуты замест савецкага 30 лістапада 1993 года ўказам прэзідэнта РФ, а канчаткова зацверджаны федэральным канстытуцыйным законам Расійскай Федэрацыі 8 снежня 2000 года.
Гімнам Расіі з'яўляецца твор "Россия - священная наша держава...", тэкст якога быў напісаны С. Міхалковым і з'яўляецца перапрацаваным варыянтам тэксту гімна СССР. Музыка таксама паўтарае гімн СССР, яе аўтар А. Аляксандраў. Пасля распаду СССР новым дзяржаўным гімнам Расіі быў зацверджаны ўказам прэзідэнта РФ ад 11 снежня 1993 года варыянт "Патрыятычнай песні" М. Глінкі, перапрацаванай А. Пятровым. У сувязі з атсутнасцю слоў і нізкай падтрымкай у грамадстве, гімн быў зменены на сучасны варыянт, які быў зацверджаны федэральным канстытуцыяным законам Расіі 8 снежня 2000 года.
Каперньяніка
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы San Martino (a Capergnanica) e San Gerolamo (a Passarera.
Барнум Браўн
Ба́рнум Бра́ўн (Barnum Brown;, — , ) — амерыканскі палеантолаг. Лічыцца адным з самых вядомых «паляўнічых за дыназаўрамі» XX стагоддзя.
Найбольш значныя адкрыцця Барнума Браўна звязаныя з Амерыканскім музеем прыродазнаўчай гісторыі, у аддзеле палеанталогіі пазваночных якога ён прапрацаваў больш за 45 гадоў. З 1897 па 1910 гады Браўн займаў пасаду асістэнта куратара (Assistant Curator), з 1910 па 1926 гады пасаду малодшага куратара (Associate Curator) і з 1926 па 1942 гады пасаду куратара (Curator) аддзела. Вымушана пакінуўшы працу, Браўн яшчэ на працягу 20 гадоў падтрымліваў цесную сувязь з музеем, захоўваючы за сабой ганаровае званне куратара ў адстаўцы (Curator Emeritus).
Асноўная вобласць раскопак Браўна размяшчалася ў маланаселеных штатах Дзікага Захаду: Ваёмінгу, Мантане, Каларада, Паўднёвай Дакоце, Арызоне і Тэхасе, а таксама ў канадскай правінцыі Альберта. Ён таксама распачаў палеанталагічныя экспедыцыі на Кубу, у Патагонію, Абісінію, Паўднёвую Азію, на міжземнаморскі востраў Самас і ў Гватэмалу.
Найбольш вядомыя знаходкі Браўна - рэшткі трох няпоўных шкілетаў дагэтуль невядомага тыраназаўра, знойдзеныя ім у 1900, 1902 і 1908 гадах у Ваёмінгу і Мантане (фармацыя Хэл-Крык, позні мел). Экзэмпляр 1902 года, знойдзены ў пустыннай мясцовасці ў Мантане, праз тры гады быў выкарыстаны пры навуковым апісанні віду. Велізарнае для навукі значэнне мела даследаванне палеанталагічнага багатага раёна ў даліне ракі Рэд-Дзір ў Альберце, дзе была здабыта значная колькасць скамянелых рэшткаў, у тым ліку невядомых раней відаў. Раскопкі на поўначы Ваёмінга ў 1932 годзе ў кар'еры, вядомым як Howe Quarry, прывялі да адкрыцця вялікага магільніка дыназаўраў юрскага перыяду, якія загінулі адначасова або за вельмі кароткі прамежак часу.
Палеанталагічныя даследаванні Браўна не абмяжоўваліся выключна дыназаўрамі. Ён таксама займаўся пошукамі рэшткаў вымерлых млекакормячых, у тым ліку продкаў чалавека. У гарах Сівалік на поўначы Індыі і Пакістана яму ўдалося знайсці тры фрагменты сківіцы выкапнёвага прымата, вядомага як сівапітэк. У ЗША Браўну першаму з сучасных вучоных удалося выявіць сляды археалагічнай культуры Фолсам, што даказала прысутнасць сучаснага чалавека на амерыканскім кантыненце больш за 11 тыс. гадоў назад.
У адрозненне ад многіх сваіх сучаснікаў, Браўн аддаваў перавагу працы «ў полі» і часцяком мала надаваў увагі публікацыі сваіх адкрыццяў, аддаючы гэта права калегам. Тым не менш, за гады актыўных пошукаў выйшла ў свет каля сотні работ, частка з якіх была прысвечана апісанню новых відаў. На сённяшні дзень аўтарства як мінімум васьмі дыназаўраў - анкілазаўра, крытазаўра, заўралофа, гіпакразаўра, анхіцэратопса, карытазаўра, лептацэратопса і празаўралофа - належыць Браўну. Ён таксама з'яўляецца аўтарам апісання мезазойскай кракадылападобнай рэптыліі пратазухіі.
Дзяцінства і юнацтва
Барнум Браўн нарадзіўся ў 1873 годзе на ўскраіне толькі што ўтворанага мястэчка Карбандэйл у штаце Канзас. За некалькі гадоў да нараджэння хлопчыка яго бацькі - Уільям Браўн (William Brown, 1833-1907) і Клара Сілвер (Clara Silver, 1840-1902) - на незаселеных тэрыторыі пабудавалі хаціну і заснавалі ферму. Барнум стаў чацвёртым і самым малодшым дзіцем у сям'і. Каб пры распаўсюджаным прозвішчы яго імя ўсё ж вылучалася, хлопчыка назвалі ў гонар знакамітага ў той час шоўмена і антрэпрэнёра Фінеаса Барнума. Схільнасць да будучай прафесіі выявілася ў Браўна яшчэ ў дзяцінстве: ён збіраў і калекцыянаваў ракавіны малюскаў і іншыя незвычайныя прадметы, якія апынуліся на паверхні зямлі пасля ўзворвання.
У 1893 годзе Барнум паступае ў Канзаскі ўніверсітэт, дзе знаёміцца ​​з выкладчыкам, прафесарам геалогіі Сэмюэлем Уілістанам, вядомым па пошуках дыназаўраў на карысць Гафанііла Марша. Пад кіраўніцтвам прафесара Барнум прымае ўдзел у двух палеанталагічных экспедыцыях у Паўднёвай Дакоце і Ваёмінгу; пры гэтым, у другой экспедыцыі студэнтам, якія суправаджаюць Уілістана, атрымліваецца адшукаць чэрап трыцэратапса — распаўсюджанага раслінаеднага дыназаўра канца мелавога перыяду.
Кар'ера
Вучоба Браўна прыпадае на перыяд так званай «дыназаўравай залатой ліхаманкі» (Dinosaur gold rush), каталізатарам якой стала скандальнае суперніцтва Гафанііла Марша і Эдварда Копа. Узаемныя абвінавачванні двух знакамітых і эксцэнтрычных палеантолагаў у прэсе прывялі да ўсплёску цікавасці шырокай публікі да амаль незнаёмым да гэтага дыназаўрам; жадаючы прыцягнуць наведвальнікаў, шматлікія музеі пачалі набываць ужо сабраныя калекцыі вымерлых рэптылій.
Сярод інстытутаў не стаў выключэннем Амерыканскі музей прыродазнаўчай гісторыі, чый прэзідэнт Морыс Джэсуп бачыў сваю дзейнасць у сумяшчэнні перадавых навуковых дасягненняў і камерцыйнай выгады. У пошуках амбіцыйнага чалавека, які згадзіўся б заняцца пошукамі акамянеласцей, музей звярнуўся за дапамогай да Уілістана. Прафесар без ваганняў прапанаваў разгледзець кандыдатуру Браўна, якога лічыў лепшым сваім вучнем.
Супрацоўніцтва Браўна з Амерыканскім музеем прыродазнаўчай гісторыі не толькі адыграла велізарную ролю ў яго персанальным лёсе, але і зрабіла арганізацыю адной з перадавых у галіне палеанталогіі. Калі ў 1897 годзе, толькі што атрымаўшы ступень магістра Браўн быў узяты на пасаду асістэнта куратара аддзела палеанталогіі пазваночных, музей не меў ні аднаго адпаведнага экспаната, то на момант смерці вучонага ў 1963 годзе ён валодаў самай рэпрэзентатыўнай калекцыяй выкапнёвых яшчараў у свеце.
Пасля нападу на Пёрл-Харбар у снежні 1941 года і ўцягвання ЗША ў Другую сусветную вайну ўся даследчая дзейнасць Амерыканскага музея прыродазнаўчай гісторыі была згорнутая, бюджэт скарочаны да мінімуму, які дазваляў толькі падтрымліваць бягучую дзейнасць. Асцерагаючыся бамбардзіровак Нью-Ёрка, Браўн змог дамовіцца з Музеем Карнегі аб продажы першага здабытага ім экзэмпляру тыраназаўра за 7 тыс. долараў. У 1942 годзе дырэкцыя музея выпусціла распараджэнне, згодна з якім супрацоўнікі, якія дасягнулі 68-гадовага ўзросту, прымусова адпраўляліся на пенсію. Нягледзячы на велізарныя заслугі і ранейшую актыўнасць, 1 ліпеня 1942 года 69-гадовы Браўн быў вымушаны пакінуць працу, якой прысвяціў большую частку жыцця. Тым не менш, яму было дазволена падтрымліваць адносіны з музеем.
У канцы 1942 года Браўн пераязджае з Нью-Ёрка ў Вашынгтон і паступае на дзяржаўную службу ў толькі што створанае Упраўленне стратэгічных службаў, дзе адной з яго задач становіцца пошук магчымых шляхоў адкрыцця другога фронту з боку Эгейскага мора. З другой паловы 1943 года і да канца вайны ён займае пасаду кансультанта па геалагічных пытаннях пры яшчэ адной дзяржаўнай арганізацыі - Упраўленні эканамічнай вайны (Board of Economic Warfare), у якой, у прыватнасці, вывучае дадзеныя аэраздымкі на прадмет выяўлення закамуфляваных варожых аб'ектаў.
Пасля вайны ў 1947—1952 гадах Браўн у суправаджэнні жонкі і дачкі ад першага шлюбу зноў вяртаецца да асноўнай сваёй прафесіі шукальніка-палеантолага, на гэты раз у Гватэмале. Ён праводзіць геалагічную відэа- і фотаздымку тэрыторыі краіны - спачатку з борта самалёта, а затым наземных відаў транспарту. У 1951 і 1952 гадах Браўн таксама шукае рэшткі вымерлых арганізмаў у гэтай краіне, аднак гучных адкрыццяў у выніку гэтай паездкі зроблена не было. Пошукі давялося згарнуць пасля прыходу да ўлады незалежнага ад ЗША палітыка Гусмана Арбенса і ўсплёску антыамерыканскіх настрояў.
Барнум Браўн памёр 5 лютага 1963 года, не дажыўшы ўсяго тыдзень да свайго 90-годдзя. Вучоны быў пахаваны побач са сваёй першай жонкай Марыён на яе радзіме ў горадзе Оксфард (Oxford, New York) на могілках RiverView Cemetery.
Сям'я
Барнум Браўн быў двойчы жанаты. Першая жонка Марыён Рэймонд Браўн (Marion Raymond Brown, 1877-1910), дачка вядомага ў Оксфардзе адваката і настаўніка, атрымала біялагічную адукацыю ў Каледжы Уэлс (Wells College) і Калумбійскім універсітэце. Выкладала біялогію ў школе, пасля замужжа некаторы час суправаджала мужа ў экспедыцыях па заходніх штатах ЗША. Дакументальных сведчанняў пра час і акалічнасці знаёмства Барнума і Марыён не захавалася, аднак дакладна вядома, што яны ажаніліся ў горадзе Оксфард (штат Нью-Ёрк) 13 лютага 1904 года. 2 студзеня 1908 года ў пары нарадзілася дачка Фрэнсіс (Frances Raymond Brown, 1908-1998). Увесну 1910 года спачатку двухгадовая Фрэнсіс, а затым і яе маці захварэлі цяжкай формай шкарлятыны. Для Марыён гэтая хвароба аказалася фатальнай: яна памерла 9 красавіка 1910 года.
Са сваёй другой жонкай Ліліян Маклафлін (Lilian McLaughlin, 1887-1971), у замужжы Браўн, Барнум пазнаёміўся ў Нью-Ёрку незадоўга да яго экспедыцыі ва Усходнюю Афрыку. Яны зноў сустрэліся ў Каіры, дзе Ліліян падарожнічала разам са сваёй цёткай, а Барнум зрабіў кароткачасовы прыпынак па шляху з Абісініі ў Індыю. Вяселле адбылося 20 чэрвеня 1922 года ў індыйскім горадзе Калькута ў перыяд работы Барнума ў гарах Сівалік. Ліліян суправаджала мужа ў паездках у Індыю, М'янму, на востраў Самас і ў Гватэмалу, а таксама прыняла ўдзел у некалькіх экспедыцыях у Мантане, Юце і Ваёмінгу. Аб сваіх падарожжах з Браўнам яна напісала тры кнігі: «I married a Dinosaur» (1951), «Cleopatra slept here» (1951) і «Bring 'Em Back perified» (1958). Барнум двойчы абавязаны ёй жыццём: з вялікай працай яна выходзіла яго падчас смяротна небяспечных інфекцыйных захворванняў - малярыі (1923) і плямістай ліхаманкі Скалістых гор (1955). Ліліян перажыла мужа на 8 гадоў.
Абедзве жонкі Барнума пахаваныя побач з ім на могілках RiverView Cemetery ў Оксфардзе. На гэтым жа могілках у шэрагу з бацькамі Марыён спачывае яго дачка Фрэнсіс.
Спадчына
Барнум Браўн з'яўляецца аўтарам наступных таксонаў: родаў Ankylosaurus (1908), Kritosaurus (1910), Saurolophus (1912), Hypacrosaurus (1913), Anchiceratops (1914), Corythosaurus (1914), Leptoceratops (1914), Prosaurolophus (1916) і Protosuchus (1934), а таксама сямейства Ankylosauridae (1908). У суаўтарстве з Уільямам Мэцью быў апісаны род Dromaeosaurus, у суаўтарстве з Эрыхам Шлайкджэрам (en:Erich Maren Schlaikjer) — род Pachycephalosaurus (1943).
Браўн аддаваў перавагу палявым даследаванням. Пры гэтым нярэдка знойдзеныя ім акамянеласці станавіліся матэрыялам для апісання новых відаў Генры Осбарнам, Лоўрэнсам Ламба (en:Lawrence Lambe), Эдвінам Колбертам (en:Edwin Harris Colbert) і іншымі вучонымі.
Храм Юпітэра Статара (VIII стагоддзе да н.э.)
Храм Юпітэра — некалі храм на рымскім форуме, прысвечаны Юпітэру.
Храм быў пабудаваны, па легендзе, Ромулам. Дакладнае месцазнаходжанне храма на форуме дагэтуль не высветлена. Магчыма, ён знаходзіўся паміж храмам Антаніна і Фаўсціны і базілікай Максенцыя, па іншых здагадках, рэшткі гэтага храма былі закладзены ў аснову храма Антаніна і яго жонкі.
Літоўскі асобны корпус
Літоўскі асобны корпус — воінскае фарміраванне Рускай імператарскай арміі, створанае імператарам Аляксандрам I 1 ліпеня 1817 года на тэрыторыі былога Вялікага Княства Літоўскага.
Гісторыя
Корпус утвораны падчас ліберальнай палітыкі расійскіх улад пасля сканчэння войнаў з Напалеонам як жэст добрай волі да мясцовага насельніцтва, частка якога дагэтуль прагнула адраджэння Вялікага Княства Літоўскага. Створаная адзінка падпарадкоўвалася вялікаму князю. На аглядах палкі корпуса шыхтаваліся побач з палкамі арміі Каралеўства Польскага.
Корпус быў раскватэраваны ў Гродзенскай, Мінскай і Валынскай губернях, рэкрутаванне праводзілася з Віленскай, Гродзенскай, Мінскай, Беластоцкай, Валынскай і Падольскай. У корпус уваходзілі таксама былыя ваяры войска Вялікага Княства Літоўскага і Княства Варшаўскага, што ў 1812 годзе ваявалі на баку Напалеона.
У 1826 годзе асабісты склад сапёрнага батальёну, дыслацыраванага ў Бранску, падтрымаў дзекабрыстаў і адмовіўся даваць прысягу імператару Мікалаю І, за што, пасля задушэння паўстання, афіцэры былі прыгавораны да смяротнага пакарання (потым заменена на ссылку ў Сібір).
Транспланталогія ва Украіне
Транспланталогія ва Украіне
Літоўскі асобны корпус
Гісторыя
Падчас праўлення Мікалая корпус быў падвергнуты інтэнсіўнай русіфікацыі. У 1827 годзе камандзірам корпусу быў прызначаны генерал ад інфантэрыі. У 1829 годзе перайменаваны на VI-ы армейскі корпус. У снежні 1830 года ў палкі Літоўскай грэнадзёрскай брыгады быў прызначаны новы камандзір (генерал-маёр М. М. Мураўёў), а таксама 24 афіцэры, якія раней служылі ў частках гвардзейскага карпуса. У студзені — лютым 1831 года каля 400 афіцэраў, якіх падазравалі ў сімпатыях да паўсталых, былі пераведзены ў іншыя падраздзяленні расійскай арміі. У асноўным перавод ажыццяўляўся ў IV пяхотны корпус (штаб-кватэра ў Маскве).
Транспланталогія ва Украіне
Гісторыя
На працягу першага паўгоддзя 2021 года ўкраінскія медыкі выканалі 126 аперацый па трансплантацыі органаў і было задзейнічана 20 цэнтраў.
Літоўскі асобны корпус
Гісторыя
Агулам у складзе корпуса на пачатак 1831 года лічылася 1432 афіцэры. Агулам афіцэрскі склад фарміравання быў зменены прыкладна на 30 %. Тым самым часам змены не закранулі шараговы склад.
Транспланталогія ва Украіне
Юрыдычныя аспекты
У 2018 годзе Вярхоўная Рада Украіны прыняла Закон «Аб прымяненні трансплантацыі анатамічных матэрыялаў чалавеку».
Літоўскі асобны корпус
Гісторыя
У часы паўстання 1830—1831 гадоў палякі разгледжвалі прапановы перацягнуць салдат корпуса на бок інсургентаў. Таксама, А. Хржаноўскі прапаноўваў ажыццявіць неадкладнае ўварванне польскай арміі ў Гродзенскую губерню каб разграміць гэтае фарміраванне, пры гэтым сімпатыі афіцэрскай часткі корпуса да паўстанцаў дазвалялі спадзявацца на лёгкую перамогу і раззбраенне жаўнераў. Але польскі штаб паўстання адмовіўся ад гэтых ідэй у спадзяванні на атрыманне незалежнасці ад Расійскай Імперыі мірным шляхам. Тым не менш польскі бок рабіў пэўныя крокі па прыцягненні на свой бок вайскоўцаў Літоўскага корпуса. Перад пачаткам паўстання змоўшчыкі накіроўвалі эмісараў у заходнія губерні імперыі каб прыцягнуць насельніцтва гэтага рэгіёна на свой бок. Адзін з іх, Завіша-Чарны, быў накіраваны ў Брэст-Літоўскі, дзе павінен быў правесці перамовы з афіцэрамі корпуса. Галоўнакамандуючы Дзейнай расійскай арміяй, накіраванай для падаўлення паўстання, І. Дзібіч у лісце да імператара скардзіўся, што палякі распаўсюджваюць сярод салдат і афіцэраў корпуса пракламацыі з заклікам пераходзіць на бок паўстанцаў.
Транспланталогія ва Украіне
Юрыдычныя аспекты
У 2019 годзе ў закон былі ўнесеныя змены, якія спрыялі ўрэгуляванню працэсу перасадкі анатамічных матэрыялаў чалавеку. Пасля гэтага трансплантацыя стала больш распаўсюджаным і вядомым метадам лячэння ва Украіне.
Літоўскі асобны корпус
Гісторыя
Расійскія ўлады ў сваю чаргу не расцэньвалі Літоўскі корпус як надзейную частку расійскай арміі ў супрацьстаянні з палякамі, аднак адмова ад яго выкарыстання азначала адхіленне самой магчымасці хуткага падаўлення паўстання. У выніку літоўскія ваяры былі накіраваны на задушэнне паўстання.
Транспланталогія ва Украіне
Юрыдычныя аспекты
Што было зменена:
Літоўскі асобны корпус
Гісторыя
У перыяд с 25 студзеня па 14 лютага фарміраванне прымала ўдзел у асноўных бітвах таго перыяду — пад, і. Пры гэтым на часці корпуса лёг асноўны цяжар усіх бітваў. З пачатку ваенных дзеянняў фарміраванне страціла забітымі, параненымі і зніклымі без вестак 3 генералаў, 32 штаб-афіцэры, 245 обер-афіцэраў і 7879 ніжніх чыноў. З іх больш за палову прыпала на Грохаўскую бітву.
Транспланталогія ва Украіне
Юрыдычныя аспекты
У канцы 2020 года была ўведзена ў тэставую эксплуатацыю Адзіная дзяржаўная інфармацыйная сістэма трансплантацыі.
У 2020—2021 гадах былі змененыя тарыфы на правядзенне ўсіх відаў трансплантацый.
Літоўскі асобны корпус
Гісторыя
Апроч памылак камандавання, на няўдалыя дзеянні паўплывала і тое, што ў VI корпусе і ў польскім войску выкарыстоўвалася адна і тая ж сігнальная сістэма. Калі падчас бітвы войскі корпуса атрымлівалі сігнал пра пачатак атакі, палякі давалі сігнал пра адступленне. Гэта зніжала эфектыўнасць кіравання часцямі і баявы дух салдат. Крамя таго, вайскоўцы корпуса мелі падобнае з польскімі войскамі абмундзіраванне.
Транспланталогія ва Украіне
Юрыдычныя аспекты
Была ўрэгуляваная транспарціроўка трансплантатаў.
Літоўскі асобны корпус
Гісторыя
У пачатку сакавіка расійскае камандванне распрацоўвала план па захопу Варшавы, корпусу была адведзена роля прыкрыцця руху арміі праз Віслу. Аднак баяздольнасць да пачатку правядзення аперацыі была нізкая: войска выматана баямі і пераходамі, а таксама раскідана на мясцовасці, дзе былі баявыя дзеянні, што перашкаджала рэквізіцыіі правіянту. План узяцця Варшавы быў скасаваны.
Транспланталогія ва Украіне
Кіраванне
Каардынацыя дзейнасці ўдзельнікаў сістэмы трансплантацыі адбываецца спецыялізаванай дзяржаўнай установай «Украінскі цэнтр трансплант-каардынацыі» (ад МААЗ Украіны).
Літоўскі асобны корпус
Гісторыя
19 сакавіка VI корпус разгромлены польскай арміяй пад, агульныя страты дасягалі 5500 чалавек забітымі і параненымі. У параўнанні з пачаткам кампаніі па падаўленні паўстання, колькасць жаўнераў скарацілася амаль на 50 %, акрамя гэтага лютавала эпідэмія халеры. Корпус болей не быў здольны прымаць удзел у баях, у сувязі з чым прынятае рашэнне пра перадыслакацыю яго ў Брэст для рэарганізацыі і аховы камунікацый арміі.
Транспланталогія ва Украіне
Гісторыя
Ва ўкраінскай транспланталогіі нельга забываць гістарычны вопыт перасадкі ныркі казы чалавеку з тэрмінальнай урэміяй ў 1924 годзе, выкананай знакамітым В. Ф. Война-Ясянецкім (свяціцель Лука) у сібірскай ссылцы. Варта адзначыць, што В. Ф. Война-Ясянецкі быў выпускніком медыцынскага факультэта Кіеўскага ўніверсітэта імя Святога князя Уладзіміра 1903 года.
Літоўскі асобны корпус
Гісторыя
За гэты перыяд страты былі часткова адноўлены: у шэрагі вярталіся ачунялыя, таксама былі пераведзены жаўнеры з расійскіх палкоў. У выніку корпус перастаў папаўняцца рэкрутамі з літоўскіх губерняў.
Транспланталогія ва Украіне
Гісторыя
Упершыню ва Украіне і свеце перасадку ныркі на шыю сабакі Ю. Ю. Вараны прадэманстраваў 28 мая 1930 года ў Харкаве на Усесаюзным з’ездзе фізіёлагаў. Цікава, што некаторыя аўтары, аддавалі прыярытэт у распрацоўцы метаду аўтатрансплантацыі ныркі на шыю сабакам дацэнту, нягледзячы на ​​тое, што апошні зрабіў перасадку ныркі праз 7 гадоў пасля Ю. Ю. Варанога.
Літоўскі асобны корпус
Гісторыя
Калі ў маі 1831 года экспедыцыйны корпус польскіх войскаў на чале з і Г. Дэмбінскім перайшлі мяжу для падняцця паўстання на Літве, VI корпус прымаў удзел у баях на Гродзеншчыне, Віленшчыне і ў Аўгустоўскім ваяводстве.
Транспланталогія ва Украіне
Гісторыя
Трансплантацыю ныркі чалавеку таксама ўпершыню ў свеце выканалі ва Украіне. 3 красавіка 1933 года, працуючы галоўным урачом у Херсоне, хірург Юрый Вараны ўпершыню ў свеце выканаў клінічную перасадку трупнай ныркі ў бальніцы Харкава, калі праходзіў там стажыроўку. Аперацыя была праведзена маладой жанчыне пасля спробы самагубства. Яна атруцілася з-за сямейнай сваркі. У жанчыны развілася вострая хвароба нырак, і хірург вырашыў перасадзіць ёй нырку ад мужа, які памёр ад чэрапна-мазгавой траўмы.
Літоўскі асобны корпус
Гісторыя
26 жніўня фарміраванне прымала ўдзел ва ўзяцці Варшавы, а 3 верасня ў канчатковым разбіцці войскаў паўстанцаў. На гэтым баявы шлях корпуса быў скончаны
Транспланталогія ва Украіне
Гісторыя
Справаздача аб гэтай аперацыі была апублікаваная ў італьянскім часопісе «Minerva Chirurgica», у якім адзначалася, што нырка ўключылася ў кровазварот і пачала самастойна функцыянаваць. Гэтая перасадка ныркі была першай у гісторыі спробай перасадкі любога цэлага органа чалавеку. , хоць першая рэцыпіентка пражыла з новым органам толькі 48 гадзін. Аб выніках даследавання таксама было паведамленне ў іспанскім часопісе «El Siglo Medico» (1936).
Літоўскі асобны корпус
Гісторыя
Аднак не ўсе жаўнеры корпуса беспярэчна выконвалі загады расійскага камандвання. Шмат хто не падтрымліваў тое, што адбывалася і шукаў магчымасць дэзерціраваць і перайсці на бок інсургентаў. Зафіксавана тры асноўныя спосабы пераходу вайскоўцаў корпуса на бок праціўніка.
Транспланталогія ва Украіне
Гісторыя
У наступныя гады Вараны выканаў яшчэ пяць перасадак ныркі. Ён выкарыстоўваў трансплантацыю як часовую меру — для падтрымання жыцця пацыента, пакуль не запрацуюць яго ўласныя ныркі. На медыцынскім сімпозіуме ў 1950 годзе Вараны апісаў два выпадкі. У адным з іх донарская нырка працавала чатыры дні, у другім — сем. Гэтага было дастаткова, каб пацыенты паправіліся і пасля выпісаліся з бальніцы.
Літоўскі асобны корпус
Гісторыя
Па-першае гэта уцёкі з размяшчэння воінскай часці. Такія выпадкі мелі месца ў асноўным да студзеня-лютага 1831 года, калі корпус знаходзіўся на кватэрах. Так, у снежні 1830 года чатыры афіцэры, што служылі разам у адной роце Самагіцкага грэнадзёрскага палка, пакінулі распалажэнне і ўцяклі ў Каралеўства Польскае.
Транспланталогія ва Украіне
Сучаснасць
Ва Украіне дзейнічае шэсць цэнтраў трансплантацыі, у якіх выконваюцца аперацыі па трансплантацыі ныркі, печані і сэрца:
Літоўскі асобны корпус
Гісторыя
Па-другое, салдаты і афіцэры пераходзілі на бок паўстанцаў непасрэдна падчас бітвы. Падобны выпадак быў зафіксаваны ў бітве пры Грохаве. Па ўспамінах Н. Д. Неялова, беспарадак у войсках VI корпуса узмацняўся «бесперапыннымі пераметчыкамі», якія на вачах камандавання пераходзілі на бок праціўніка. Салдаты перабягалі як паасобку, так і арганізавана, у складзе невялікіх груп, захоўваючы поўную баяздольнасць.
Транспланталогія ва Украіне
Сучаснасць
Аддзяленне трансплантацыі не праводзіць аперацыі з 2014 года.
Літоўскі асобны корпус
Гісторыя
Па-трэцяе, згода палонных салдат і афіцэраў уступіць у шэрагі польскай арміі. Гэтаму спрыяў разгром корпуса ў бітве пры Вялікім Дубе, калі значная частка вайскоўцаў трапіла ў палон. Паводле звестак расійскага камандавання, толькі ў 5-ы пяхотны полк польскага войска на службу паступіла 48 ваеннапалонных з VI корпуса.
Транспланталогія ва Украіне
Сучаснасць
Ва Украіне пераважае трансплантацыя ад жывога донара-сваяка, а трансплантацыя ад трупнага донара ў апошнія гады практычна не практыкуецца. Так, у 2016 годзе былі праведзены толькі дзве аперацыі па перасадцы ныркі ад трупнага донара.
Дынаміка
Дынаміка аперацый па трансплантацыі нырак з 2019 года :
Гісторыя
Першая ва на тэрыторыі Украіны аперацыя па перасадцы сэрца была праведзена пад кіраўніцтвам заснавальніка і дырэктара кіеўскага, але пасля некалькіх аперацый, зробленых на сэрцах, у краіне здарыўся 15-гадовы перапынак.
Літоўскі асобны корпус
Гісторыя
Каб перапыніць гэтую тэндэнцыю расійскім камандваннем ужываліся меры запалохвання. Так, калі ў палон да расійскіх войскаў пачалі трапляць былыя жаўнеры корпусу, І. Дзібіч загадаў паказальна расстраляць некаторых з іх.
Транспланталогія ва Украіне
Гісторыя
У 2001 годзе ўкраінскі кардыяхірург выканаў першую трансплантацыю сэрца ва Украіне на базе кафедры кардыяхірургіі. Донарам быў 35-гадовы мужчына, рэцыпіентам 36-гадовы Мікалай Ішчук з Ровенскай вобласці. Аперацыйная брыгада складалася з пяці хірургаў, двух анестэзіёлагаў, урача-перфузіёлага, групы лабарантаў і аперацыйных сясцёр. Аперацыя доўжылася амаль чатыры гадзіны і была праведзена бясплатна. Пацыент з донарскім сэрцам пражыў два тыдні.
Літоўскі асобны корпус
Гісторыя
Асноўная частка перабеглых прымала ўдзел у баях на тэрыторыі Польшчы, аднак былі і тыя, хто ваяваў у паўстанцкіх атрадах у заходніх губернях. Напрыклад, юнкеры Віленскага пяхотнага палка В. Бенкен і Ю. Шаблоўскі ваявалі ў атрадзе генерала Д. Хлапоўскага. Паручнік Валынскага ўланскага палка В. Пятрынскі ўдзельнічаў у баях у Валынскай губерні пад кіраўніцтвам генерала Ю. Дзвярніцкага. Асобнай увагі варта дзейнасць прапаршчыка Мінскага пяхотнага палка В. Хлапіцкага, які даводзіўся пляменнікам генералу Ю. Хлапіцкаму. В. Хлапіцкі вёў актыўную агітацыю, заклікаў насельніцтва да падтрымкі паўстанцкага ўрада, а таксама збіраў інфармацыю пра дыслакацыю і перамяшчэнні расійскага войска. 14 студзеня 1831 года яго прысудзілі да катаржных работ у Табольскай губерні.
Транспланталогія ва Украіне
Гісторыя
Другую аперацыю па трансплантацыі Тодураў зрабіў праз два гады. Харкаўчанін Эдуард Сакалоў з 2003 года жыве з донарскім сэрцам.
Літоўскі асобны корпус
Гісторыя
Некаторыя з дэзерціраў корпуса паспелі праявіць сябе ў шэрагах паўстанцкай арміі. Пэўна вядома, што трое вайскоўцаў — К. Ліпскі, Н. Орда, а таксама Ф. Бардскі — за баявыя заслугі ўзнагароджаны залатым крыжам Virtuti Militari.
Транспланталогія ва Украіне
Гісторыя
Першая аперацыя па перасадцы сэрца падлетку была праведена таксама Тодуравым разам з загадчыкам аддзялення паталогіі міякарда і трансплантацыі органаў і тканак Гаўрыілам Коўтунам і калегамі са Львова ў верасні 2021. Рэцыпіентам стаў 13-гадовы хлопчык.
Дынаміка
Дынаміка аперацый па трансплантацыі сэрца з 2019 года :
Літоўскі асобны корпус
Гісторыя
Напэўна сярод інтэрніраваных у Прусіі паўстанцаў былі і перабежчыкі з корпуса.
У канцы 1831 года як праз частковую падтрымкі паўстання, так і праз значныя страты корпус быў ліквідаваны.
Транспланталогія ва Украіне
Гісторыя
У 1994 годзе прафесар Аляксандр Сямёнавіч Ніканенка ў Запарожскім цэнтры транспланталогіі выканаў першую ва Украіне аперацыю па перасадцы печані ад памерлага донара. Да 2000 года ва Украіне было выканана 7 аперацый па перасадцы печані, 4 з якіх прайшлі паспяхова. У 2001 годзе, прафесары і А. Г. Катэнко ўпершыню ў краіне правялі трансплантацыю часткі печані ад жывога сваяка ў.
Юбілейную, сотую аперацыю па перасадцы печані ва Украіне здейснілі спецыялісты Інстытута імя Шалімава ў 2012 годзе.
Дынаміка
Дынаміка аперацый па трансплантацыі печані з 2019 года :
Літоўскі асобны корпус
Строй
Літоўскі асобны корпус быў абмундзіраваны па ўзоры польскай арміі. На штандарах — расійскі арол з Пагоняй на грудзях.
Прыборны колер ва ўланскай дывізіі белы. Колер прыкладнога сукна па палках кармазінавы, белы, жоўты, блакітны. У артылерыстаў чорныя закаўрашы.
Артэфакты ў музеях і прыватных калекцыях
Масква:
Атыгай
Атыгай — сяло ў Паўладарскай вобласці Казахстана. Знаходзіцца ў падпарадкаванні гарадской адміністрацыі Экібастуза ў складзе Баецкай сельскай акругі. Утворана 31 сакавіка 2012 года.
Любоў Паўлаўна Коўшыкава
Любоў Паўлаўна Коўшыкава (Любовь Павловна Ковшикова;  — ) — вучоны ў галіне ветэрынарыі, доктар ветэрынарных навук (1980), прафесар (1981).
NGC 6137B
NGC 6137B (іншыя абазначэнні — MCG 6-36-38, ZWG 196.52, PGC 57964) — галактыка ў сузор’і Паўночная Карона.
Любоў Паўлаўна Коўшыкава
Біяграфія
Пасля выхаду на пенсію жыла ў горадзе Галіч Кастрамской вобласці. Памерла 19 лістапада 2010 года. Пахавана на радзіме, у вёсцы Чолсма Галіцкага раёна.
NGC 6137B
Гэты аб’ект не ўваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога» і быў дададзены пазней.
Ордэн Залатога Руна
Ордэн Залатога Руна — рыцарскі ордэн, заснаваны бургундскім князем Філіпам III Добрым у 1430 у дзень яго вяселля з партугальскай каралеўнай Ізабелай.
Калі Бургундыя ўвайшла ў імперыю Габсбургаў, суверэнітэт над ордэнам перайшоў да іспанскіх манархаў. Пасля смерці апошняга з іспанскіх Габсбургаў, Карла II, пачалася спрэчка за суверэнітэт над ордэнам паміж Бурбонамі, якія занялі іспанскі трон, і аўстрыйскімі Габсбургамі. У выніку ордэн быў падзелены на дзве галіны, іспанскую і аўстрыйскую, якія існуюць і да сёння.
Іспанская галіна ордэна
Іспанскую галіну ордэна Залатога Руна зараз узначальвае Хуан Карлас I, кароль Іспаніі.
Аўстрыйская галіна ордэна
Суверэнітэт над аўстрыйскім ордэнам Залатога Руна належыць дому Габсбургаў. Ота фон Габсбург, цяперашні глава дома, перадаў кіраванне ордэнам свайму старэйшаму сыну Карлу.
Узнагароджаныя ордэнам
Традыцыйна членамі ордэна былі мужчыны, за некаторымі выключэннямі, калі імі ўзнагароджваліся жанчыны-кіраўнікі дзяржаў.
Знамянальнай падзеяй у гісторыі іспанскага ордэна было ўзнагароджанне ім Напалеона і яго брата Жазефа. Людовік XVIII неадкладна вярнуў свой ордэн у знак пратэсту, а ордэн Жазефа быў у яго адабраны (разам з усімі астатнімі ўзнагародамі) Фердынандам VII пасля рэстаўрацыі Бурбонаў у 1813 г.
Пасля напалеонаўскіх войнаў іспанскі кароль Фердынанд VII ўнёс у яго статут істотныя змены, якія тычыліся веравызнання: калі раней яны ў абавязковым парадку павінны былі быць каталікамі, то цяпер ім дазвалялася належаць і да іншых канфесій. Зрабілі гэта для таго, каб кароль Іспаніі мог узнагародзіць сваіх партнёраў па Свяшчэннаму саюзу — манархаў Англіі, Прусіі і Расіі, за аднаўленне дынастычных правоў Бурбонаў на іспанскі трон. У 1812 г. Іспанскі ўрад узнагародзіў ордэнам герцага Уэлінгтана, што было пацверджана пасля рэстаўрацыі Фердынандам і адобрана Папам Піем VII. Такім чынам каталіцкім ордэнам быў упершыню ўзнагароджаны пратэстант. (Дакладней — англиканин, а пасля ордэнам узнагароджвалі нават праваслаўных.)
"Іспанскі ордэн стаў грамадзянскім каралеўскім ордэнам у адпаведнасці з указамі 1847 і 1851 гг., І ўручаўся нават некаталікам: манархам і асобам каралеўскай крыві — Расіі, Вялікабрытаніі (уключаючы герцага Уэлінгтана), Германіі, Японіі, Турцыі, а таксама асобам незнатного паходжання, напрыклад прэзідэнту Французскай Рэспублікі ". Зараз у ордэне ўсяго адзінаццаць рыцараў, акрамя Хуана Карласа. З замежных членаў — былы кароль Бельгіі Леапольд III, былы кароль Італіі Умберта II, імператар Японіі Хірахіта, кароль Бельгіі Бодуэн I і былы кароль Грэцыі Канстанцін II, а таксама жанчыны — каралева Даніі Маргрэтэ II і Беатрыкс (каралева Нідэрландаў). Прадстаўлення да ўзнагароды робяцца з папярэдняй згоды кабінета міністраў Іспаніі і не з'яўляюцца выключнай прэрагатывай манарха. 16 студзеня 2012 Хуан Карлас узнагародзіў Прэзідэнта Францыі Нікаля Сарказі «за асабісты ўклад у барацьбу з баскскай тэрарыстычнай групоўкай ЭТА». Афіцыйная мова ордэна — іспанскі.
Васіль Якаўлевіч Савельеў
Васіль Якаўлевіч Савельеў (, с. Малое Скуратава, Чэрнскі раён, Тульская вобласць, Расія — ) — беларускі вучоны ў галіне электронікі. Доктар тэхнічных навук (1968), прафесар (1962). Кандыдат фізіка-матэматычных навук (1938). У 1941—1946 — рэпрэсіраваны, у 1956 — рэабілітаваны.
Біяграфія
Скончыў Ленінградскі політэхнічны інстытут (1934), Ленінградскі фізіка-тэхнічны інстытут (аспірантура, 1936?). Працаваў у Ленінградскім фізіка-тэхнічным інстытуце (1936—1938); НДІ-9, Ленінград (1938 і 1940—1941); быў на стажыроўке ў ЗША (1938—1940); Ніжтагілбудзе, г. Ніжні Тагіл Свярдлоўскай вобласці (1946—1953, інжынер); заводзе п/я № 12, г. Завідава Маскоўскай вобласці (з 1953); Спецыяльнам канструктарскам п/я № 124, г. Запрудня Маскоўскай вобласці (да 1962); Таганрогскім радыётэхнічным інстытуце (1962—1964, загадчык кафедры радыёпрыёмных устройстваў); Мінскім радыётэхнічным інстытуце (з 1964, у 1964—1984 — загадчык кафедры электронных, іонных і паўправадніковых прылад).
Навуковыя інтарэсы: фізічная электроніка; даследаванне электронных уласцівасцей металаў; распрацоўка і канструяванне электронных устройстваў для генерацыі і ўзмацнення радыёхваль сантыметровага дыяпазону: даследаванне і распрацоўка цвёрдацельных ЗВЧ прыбораў. Заснавальнік навуковай школы па электроніцы.
Узнагароды
Званне «Заслужаны дзеяч навукі і тэхнікі Беларускай ССР» (1974), ордэн «Знак Пашаны», медаль «За доблесную працу», Ганаровая грамата Прэзідыума Вярхоўнага Савета РСФСР, знак Мністэрства вышэйшай адукацыі СССР «За отличные успехи в работе».
Куфэрак Віленшчыны
«Куфэ́рак Ві́леншчыны» — гісторыка-краязнаўчы і літаратурна-мастацкі часопіс. Выдаваўся з кастрычніка 2000 года ў Маладзечне на беларускай мове неперыядычна.
Змяшчаў матэрыялы, прысвечаныя краязнаўству, гісторыі, фальклору, этнаграфіі, станаўленню асветы на Віленшчыне, прапагандаваў творчасць мясцовых пісьменнікаў і мастакоў. Кожны нумар прысвечаны пэўнай гістарычнай асобе або роду Віленшчыны.
Рэдактар-выдавец — Міхась Казлоўскі.
З 2000 па 2008 год выйшла 13 нумароў. У 2012 годзе выйшаў 14-ы нумар. У 2013 годзе надрукаваны 15-ы нумар часопіса.
На думку Аляксандра Пашкевіча, многія з матэрыялаў краязнаўчага часопіса можна таксама выкарыстоўваць у акадэмічнай навуцы.
Шум
У залежнасці ад крыніцы шумы падзяляюцца на
Шаснаццатая папраўка да Канстытуцыі ЗША
Тэкст папраўкі
Кангрэс мае права ўсталёўваць і збіраць падаткі з прыбыткаў, якой бы ні была іх крыніца, не размяркоўваючы гэтыя падаткі паміж асобнымі штатамі і без уліку якога-небудзь перапісу ці вылічэння насельніцтва.
"The Congress shall have power to lay and collect taxes on incomes, from whatever source derived, without apportionment among the several states, and without regard to any census or enumeration."
Anomaloninae
Anomaloninae  — падсямейства наезнікаў сямейства.
Экалогія
Гэтыя наезнікі з’яўляюцца эндапаразітамі лускакрылых і цвёрдакрылых насякомых.
Сістэматыка
Сусветная фаўна ўключае 46 родаў і каля 700 відаў, у Палеарктыцы — 26 родаў і каля 200 відаў. Фаўна Расіі уключае 16 родаў і 68 відаў наезнікаў-іхнеўманід гэтага падсямейства. Падсямейства дзеляць на дзве трыбы: і. Першая ўключае адзіны род, а ўсе астатнія роды ўваходзяць у другую трыбу.
Смалявіцкае вадасховішча
Вадасховішча створана ў 1978 годзе. Напаўняецца вадой з ракі Пліса пры дапамозе помпавай станцыі.
Плошча паверхні вадасховішча 0,95 км², даўжыня 1,4 км, найбольшая шырыня 1 км. Найбольшая глыбіня 4 м, сярэдняя 2,55 м. Аб'ём вады 2,38 млн м³. Ваганні ўзроўню вады складаюць 0,3—0,6 м. Даўжыня берагавой лініі з улікам даўжыні агараджальнай дамбы складае 4,2 км. Сярэдні шматгадовы сцёк 18,36 млн м³.
Капэла-Кантонэ
Капела-Кантонэ (Cappella Cantone) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Ламбардыя, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Крэмона.
Насельніцтва складае 566(2007 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 41 чал./км². Займае плошчу 13 км². Паштовы індэкс — 26020. Тэлефонны код — 0374.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы.
Матака
Матака, віцы (саманазва Wichi, вымаўляецца wiˈci) — група малых індзейскіх народаў у паўднёваамерыканскім рэгіёне Гран-Чака. Жывуць пераважна ў Аргенціне і Балівіі. Да канца XX ст. таксама насялялі Парагвай. Агульная колькасць (2021 г.) — 142 600 чалавек.
Асаблівасці
Матака — абарыгены рэгіёна Гран-Чака, блізкія па паходжанню да індзейскіх народаў гуайкуру. Лічыцца, што першыя пісьмовыя ўзгадкі пра іх былі зроблены інкамі, якія называлі іх matagua («людзі хмызнякоў»). З кечуа гэтая назва трапіла ў іспанскую мову і трансфармавалася ў матака (mataco). У нашы дні матака аддаюць перавагу асабістай назве Wichi («людзі»).
Матака не з'яўляюцца супольным этнасам, здаўна фарміравалі адносна аселыя тэрытарыяльныя групы. У Аргенціне раней было прынята вылучаць 2 буйныя супольнасці горцаў (montaraces) і прыбярэжных (ribereños), акрамя таго існаваў падзел на супольнасці вакол ракі Бермеха і ракі Пілкамаё. У нашы дні ўрад Аргенціны прызнае асобным этнасам тэрытарыяльную групу iogys у правінцыі Сальта. Але ў этналогіі прынята падзяляць матака не па геаграфічнай, а па моўнай прыкмеце. Яны вылучаюць балівійскіх матака weenhayek, wiznay з паўднёвага берага Пілкамаё і vejós з Бермеха.
Гісторыя
Да прыходу іспанцаў у Паўднёвую Амерыку матака насялялі берагі рэк Бермеха і Пілкамаё. Першы кантакт паміж імі адбыўся ў 1628 г. Аднак сталымі яны сталі толькі ў канцы XVIII ст. дзякуючы адкрыццю францысканскіх місій. Затое матака здаўна кантактавалі з суседнімі народамі Анд, пазней — з чырыгуана. У сярэдзіне — канцы XIX ст. тэрыторыі матака трапілі пад кантроль Аргенціны і Балівіі. Пасля Чакскай вайны пэўная колькасць апынулася ў складзе Парагвая, але пасля перапісу 1981 г. матака ў гэтай краіне не фіксаваліся.
Культура
Езуіты XVII — XVIII стст. называлі матака вандроўным народам. Аднак, як зараз вядома, яны будавалі сталыя паселішчы. Асноўным заняткам з'яўлялася падсечна-агнявое земляробства. Вырошчвалі кукурузу, гарбузы і маніёк. Важнымі заняткамі таксама былі рыбалоўства, збіральніцтва і паляванне. Частка матака і ў сучаснасці займаецца камерцыйным рыбалоўствам, працуе на лесанарыхтоўках, здабывае мёд дзікіх пчол. У мінулым рамёствы забяспечвалі толькі хатнюю гаспадарку. У нашы дні рамеснікі вырабляюць плеценыя, касцяныя і драўляныя прылады на продаж.
Матака звычайна месцілі свае паселяшчы ўздоўж рэк або каля значных крыніц вады. Да Чакскай вайны былі распаўсюджаны каркасныя хаціны, крытыя саломай, якія еўрапейцы параўноўвалі з вуллямі. У кожнай жыла вялікая пашыраная сям'я. Усяго паселішчы ўмяшчалі ад 1 да 100 сем'яў. Пазней сталі стварацца хаціны з плеценымі сценамі, абмазанымі глінай, у гарадах — цагляныя пабудовы.
У мінулым некалькі паселішчаў з'яўляліся асобнай палітычнай адзінкай. Яна кіравалася радай, у склад якой уваходзілі ўсе дарослыя жыхары. На чале рады выбіраўся стараста niyat. Асноўнай сацыяльнай адзінкай была вялікая пашыраная сям'я. Яе стварэнню папярэднічаў доўгі перыяд заляцанняў жаніха да нявесты. Часцяком ён скончваўся сумеснымі ўцёкамі маладых. Пасля іх вяртання яны лічыліся жанатымі. Некаторы час маладая сям'я жыла са сваякамі, потым магла пабудаваць сваю хаціну. Вылучэнне сям'і адбывалася тады, калі яе чальцы мелі магчымасць самастойна стварыць і апрацоўваць земляробчы надзел.
Адсутнасць яўнага лідара ў сям'і прыводзіла да частых унутраных канфліктаў. Яшчэ часцей яны ўзнікалі паміж асобнымі сем'ямі і нават прыводзілі да ваенных дзеянняў. Разводы былі не рэдкай з'явай. Пасля разводу муж і жонка вярталіся ў сем'і бацькоў. Пасля смерці асабістыя рэчы чальца сям'і спальваліся. Яго імя не вымаўлялася ўслых.
Традыцыйная рэлігія матака засноўвалася на анімістычных уяўленнях пра сувязь усіх жывых істот у прыродзе. Яны верылі, што некалі існаваў бог-стваральнік, аднак у сучаснасці ён не аказвае ўплыў на паўседзённае жыццё. Больш важнымі лічыліся багі-гаспадары пэўных істот або з'яў, у тым ліку валадар бур вясёлкавы змей Lawo', сонца Ijwala, бог зла Ahââtaj і г. д. Арганізацыяй рытуалаў займаліся пераважна старэйшыны. Сярод матака вылучаліся шаманы, што займаліся лекаваннем і прароцтвамі.
Світка (значэнні)
Світка:
Іджві
Іджві (Idjwi) — найбуйнейшы востраў возера Ківу. Уваходзіць у склад Дэмакратычнай Рэспублікі Конга. Плошча — 340 км². Насельніцтва (2017 г.) — каля 300 000 чалавек.
Геаграфія
Нягледзячы на блізкасць да экватара, дзякуючы таму, што востраў Іджві разам з возерам Ківу знаходзяцца высока ў гарах, тут пераважае мяккі клімат з сярэднегадавой тэмпературай +17 °C. Вылучаюцца вільготны і сухі сезоны.
Прырода
У мінулым паверхня вострава была пакрыта лугамі і хмызнякамі. Дзякуючы дзейнасці чалавека з'явіліся лясныя насаджэнні. Звычайныя астраўныя расліны: папараці, расіцавыя, архідэі, брамеліі і інш. Значную плошчу займаюць кававыя плантацыі.
Гісторыя
Відавочна, першымі насельнікамі Іджві былі пігмеі бамбуці. У сучаснасці яны складаюць этнічную і сацыяльную меншасць.
Большасць астравіцян належыць да народа бахаву, які размаўляе на мове банту. Продкі бахаву перасяліліся на востраў у XVIII ст. Іх традыцыйным заняткам была жывёлагадоўля. Аднак з ростам насельніцтва шырока распаўсюдзілася ручное земляробства, вырошчванне сорга, гарбузоў, бабовых, гародніны. Паміж 1780 г. і 1840 г. існавала асобная манархічная дзяржава бахаву. Пазней востраў быў падзелены паміж 2 родамі правадыроў з аўтаномнай уладай. Гэты падзел захоўваецца і ў нашы дні.
Падчас генацыду тутсі ў Руандзе ў 1994 г. Іджві стаў адной з тэрыторый, дзе месціліся бежанцы з суседняй краіны.
Свірэпіца
Свірэ́піца, капуста палявая, свірэпа (Brassica rapa campestris ці Brassica campestris L.) — кветкавая расліна сямейства Капуставыя, падвід віду Рэпа, раней лічылася відам роду Капуста.
Апісанне
Аднагадовая травяністая расліна вышынёй 20—100 см. Сцябло галінастае, прамое. Лісце шызае, ніжняе чаранковае, лірападобна-перыстанадрэзанае, апушанае; верхняе — сцяблоабдымнае, яйцападобнае або прадаўгавата-эліпсападобнае. Кветкі правільныя, залаціста-жоўтага колеру, у шчыткападобных суквеццях; чашалісцікі з мехападобным уздуццем каля асновы, пялёсткі адваротнаяйцападобныя, звужаныя ў ногцік; тычынак 6. Плод — стручок з доўгім носікам.
Пашырэнне
Радзіма — Цэнтральная Азія. Вырошчваецца ў азіяцкіх і еўрапейскіх краінах. У Паўночную Афрыку, Амерыку і Аўстралію занесена. На тэрыторыі Беларусі расце як пустазелле на палях, агародах, уздоўж дарог. Цвіце ў маі—жніўні.
Выкарыстанне
Кармавая (асабліва для свіней), алейная (у насенні 35—45 % тлустага алею) расліна і сідэрат. Свірэпіцавы алей выкарыстоўваецца ў харчовай, мылаварнай і лакафарбавай прамысловасці. Добры меданос. Маладое лісце спажываюць як салату.
NGC 6138
NGC 6138 (іншыя абазначэнні — NGC 6363, UGC 10827, MCG 7-36-5, ZWG 226.8, NPM1G +27.0546, PGC 60164) — эліптычная галактыка (E) ў сузор’і Геркулес.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Русанаўскі мост
Русанаўскі мост (Русанівськи міст) — мост праз Русанаўскі праліў у Кіеве, прызначаны для руху аўтатранспарту і цягнікоў метро. Адкрыты 5 лістапада 1965 гады як працяг моста Метро адначасова з адкрыццём трэцяй чаргі Святошынска-Броварскай лініі Кіеўскага метрапалітэна ад станцыі «Дняпро» да станцыі «Дарніца». Пабудаваны на месцы моста, разбуранага ў гады Вялікай Айчыннай вайны.
Мост бэлечнай канструкцыі, шасціпралётны, даўжыня — 349,2 м, шырыня праезнай часткі для аўтамабіляў на паўночным боку моста — 14,0 м, шырыня тратуараў — 2,25 + 1,25 м.
Па паўднёвым боку моста пракладзена два шляхі метрапалітэна на ўчастку паміж станцыямі «Гідрапарк» і «Левабярэжная».
У красавіку 2007 года на горадабудаўнічым савеце Кіеўглаўархітэктуры разглядаўся праект рэканструкцыі моста з яго накрыццём.
Джэлата
Гэты дэсерт проста гатуецца дома. У склад уваходзяць: малако, цукар, яечныя жаўткі, персікі.
Менаўное
Менаўное — сяло ва Усходне-Казахстанскай вобласці Казахстана. Находится в подчинении гарадской адміністрацыі Усць-Каменагорска. Адміністрацыйны цэнтр Менаўноўскай сельскай акругі. Код КАТА — 631031100.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 4476 чалавек (2170 мужчын і 2306 жанчын). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 4870 чалавек (2339 мужчын і 2531 жанчына).
Ганна Цюндзявіцкая
Ганна Цюндзявіцкая з Прушынскіх (Anna Ciundziewicka;, в. Каралішчавічы Мінскага пав. — , в. Кішчын Барысаўскі пав.; Псеўданімы: A.C.) — аўтар папулярных гаспадарчых дапаможнікаў.
Біяграфія
Нарадзілася 18 ліпеня 1803 года ў в. Каралішчавічы Мінскага павета. Дачка Міхала Прушынскага і Тэклі з Валянскіх. Адукацыю атрымала дома і ў пенсіі Дэйблаў у Вільні.
19 лістапада 1826 года выйшла ў Заслаўлі пад Мінскам замуж за маршалка шляхты Барысаўскага павета Юзафа Цюндзявіцкага. Жылі ў вёсцы Кішчына Слабада. Мелі 2 сынаў: Віктара і Леона, а таксама 4 дачкі.
Творчасць
Збірала народныя кулінарныя і лекавыя рэцэпты, правярала іх на практыцы. Ананімна выйшаў яе гаспадарчы дапаможнік «Літоўская гаспадыня» (Gospodyni litewska…, Вільня, друкарня Завадскіх, 1848), які вытрымаў шмат перавыданняў (1851, 1856, 1858, 1862, 1873, ?, ?, ?, 1898). Некаторыя даследчыкі лічылі аўтарам «Літоўскай гаспадыні» В. Завадскую. Аўтарства Г. Цюндзявіцкай атрыбутавана праф. А. Мальдзісам, паводле згадак ў артыкуле (1906) А. Ельскага. Таксама Г. Цюндзявіцкая падрыхтавала да друку дапаможнік «Гаспадарчы штогоднік» (Rocznik gospodarski, Вільня, 1854; 2-е выд. Вільня, 1861), які выйшаў ужо пасля яе смерці. Пакінула рукапіс працы пра сялянскія лекавыя рэцэпты.
Арэхаўка (Дзяржынскі раён)
Арэ́хаўка (, Ореховка) — вёска ў Дзяржынскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Дзяржынскага сельсавета.
Да мая 1960 года вёска ўваходзіла ў склад Станькаўскага сельсавета.
Сож (значэнні)
Сож — тапонім.
NGC 6139
NGC 6139 (іншыя абазначэнні — GCL 43, ESO 331-SC4) — шаравое скопішча ў сузор’і Скарпіён.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
1-ы Мінскі беларускі полк (ВБР)
1-ы Мінскі беларускі полк — аўтаномнае беларускае ўзброенае фарміраванне, створанае 20 лютага 1918 года Вялікай беларускай радай (ВБР) у Менску.
Гатэрыя
Гатэрыя, або Туатара (Sphenodon punctatus) — від паўзуноў з атрада дзюбагаловых.
1-ы Мінскі беларускі полк (ВБР)
Апроч палка ВБР тым жа часам сфарміравала два беларускія кавалерыйскія эскадроны камендатуры пад камандаваннем Нямкевіча і Мядзведзява, а таксама беларускую міліцыю пад камандаваннем Ф. Ждановіча.
Полк удзельнічаў у падзеях 19-21 лютага 1918 года ў Менску, пасля акупацыі горада немцамі быў абязброены і расфарміраваны.
Гатэрыя
Гатэрыя з'яўляецца выміраючым рэліктавым відам і падлягае ахове. Уключана ў Чырвоны спіс МСАП.