cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Браніслаў Маліноўскі
Навуковая і даследчыцкая дзейнасць
Імкнуўся да спасціжэння культуры знутры, з пункту гледжання ўнутраных матываў паводзін яе прадстаўнікоў. Яго метад даследавання атрымаў у навуцы назву «ўключанага назірання». Важнае значэнне ў даследаванні культур Б. Маліноўскі надаваў статыстычнаму аналізу этнаграфічных даных, складанню адпаведных табліц, карт, генеалогіі і інш.
Аўтар кніг «Міф у першабытнай псіхалогіі» (1926), «Сексуальнае жыццё дзікуноў паўночна-заходняй Меланезіі» (1929), «Каралавыя сады і іх магія» (1935), «Дынаміка культурных змяненняў» (1945) і інш.
Псіхапомп
Псіхапо́мп (ад грэч. psychē — душа) — постаць рэлігійнай міфалогіі, апякун, праваднік душ у іх падарожжы пасля смерці чалавека. Ролю псіхапомпа ў розных рэлігіях выконвалі розныя постаці, напрыклад Гермес у старажытных грэкаў і Тот у егіпцян.
Г’ан (літара)
Г'ан, або Ган (ღან, мрглавані: Ⴖ, нусхуры: ⴖ, мхедрулі: ღ, МФА: ) — дваццаць трэцяя літара грузінскага алфавіту. У ізапсефіі мае значэнне «700». Беларускі адпаведнік — літара г. Згодна з міжнародным стандартам ISO 9984 транслітаруецца як лацінскае ḡ.
Юнікод
У Юнікодзе:
Грудкі
Гру́дкі (, Грудки) — вёска ў Маладзечанскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Лебедзеўскага сельсавета.
Цверыцы (Кардымаўскі раён)
Цверыцы (Тверицы) — вёска ў Кардымаўскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Каменскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй са жніўня 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
Курскі вакзал
Курскі вакзал — пасажырскі тэрмінал станцыі Масква-Пасажырская-Курская, адзін з 9-ці чыгуначных вакзалаў Масквы. Размешчаны на плошчы Курскага вакзала.
Першапачаткова вакзал (які ў той час называўся Ніжагародскім) быў пабудаваны ў 1860-х гадах зусім у іншым месцы: у Вялікага Мікольскага завулка (цяпер Транспартны тупік), па-за тагачаснай гарадской рысай. У наступныя гады разглядаліся варыянты працягу чыгуначнай лініі ўглыб горада з пабудовай новага вакзалу ў зручнейшым месцы, але на гэта ва уладальнікаў чыгункі не хапала сродкаў. Ажыццёўлена гэта было толькі пасля выкупу чыгуначных ліній дзяржавай: у 1894 годзе была арганізаваная «Маскоўска-Курская, Ніжагародская і Мурамская чыгунка», а новы будынак вакзалу быў пабудавана па праекце архітэктара Н. П. Арлова (па іншых звестках — Н. І. Арлова) у 1896 годзе. У 1938 годзе архітэктар Г. І. Валошынаў завяршыў рэканструкцыю будынка. У 1972 пабудавана новы будынак вакзалу пры захаванні старых унутраных памяшканняў.
З гэтай станцыі ідуць хуткія і пасажырскія цягнікі, а таксама прыгарадныя электрацягнікі (электрычкі) у двух асноўных кірунках: Курскам і Горкаўскім. Каля трох кіламетраў ад вакзалу Курскі і Горкаўскі кірункі ідуць паралельна, потым раздзяляюцца. Таварныя цягнікі праз Маскву-Курскую не ходзяць.
У Курскім кірунку электрычкі ідуць у паўднёвым кірунку на Царыцына, Бутава, Падольск, Львоўскую, Сталбавую, Чэхаў, Серпухаў, Тарускую, Тулу, экспрэсы — на Тулу і Арол, хуткія цягнікі — на Арол, Курск, Белгарад, Харкаў, гарады паўднёва-усходняй Украіны і Крыма, а таксама кружным шляхам праз Харкаў — на Растоў-на-Доне і гарады Паўночнага Каўказа і расійскага Чарнаморскага ўзбярэжжа. Гэтыя цягнікі ідуць з асноўнага перона (5 платформ, выкарыстоўваецца 9 пуцей).
У Горкаўскім кірунку электрычкі ідуць ва ўсходнім кірунку на Рэўтава, Балашыху, Жалезнадарожны, Фразева, Нагінск, Захарава, Паўлаўскі Пасад, Электрагорск, Крутое, Петушкі, Уладзімір, экспрэсы на Уладзімір, Арэхава-Зуева хуткія цягнікі на Ніжні Ноўгарад. Электрычкі Горкаўскага кірунку ідуць не з асноўнага перона, а з тупікоў (усяго 5), абгароджаных турнікетамі. Хуткія і пасажырскія цягнікі Горкаўскага кірунку МЧ адпраўляюцца з першай (нізкай) платформы.
У 2008—2009 года чыгуначнікі плануюць пачаць рух хуткаснага цягніка Санкт-Пецярбург — Ніжні Ноўгарад, для прыпынку якога на Курскам вакзале будуецца дадатковая (высокая) платфотма, якая будзе працягам з левага боку першай (нізкай) платформы.
Курскі вакзал з’яўляецца адзіным транзітным вакзалам Масквы для цягнікоў далёкага рушання. Большасць прыгарадных электрацягнікоў Курскага кірунку таксама ідзе праз Маскву-Курскую транзітам. У электрычак у паўночным кірунку наступны прыпынак — Каланчоўская, далей — разгалінаванне на Рыжскі і Смаленскі кірунак. Цягнікі далёкага рушання з Санкт-Пецярбурга на Ніжні Ноўгарад, Сімферопаль і іншыя гарады, праходзячы Маскву транзітам, робяць прыпынак менавіта на Курскам вакзале.
Мастоўскі дзяржаўны музей «Лес і чалавек»
Мастоўскі дзяржаўны музей «Лес і чалавек» — музей, створаны ў горадзе Масты паводле рашэння Мастоўскага райвыканкама ад 12 студзеня 1985 годзе як Мастоўскі дзяржаўны гісторыка-краязнаўчы музей. У 1989 г. перайменаваны ў Мастоўскі дзяржаўны музей «Лес і чалавек». Для наведвальнікаў адкрыты ў 1990 г. Музеем кіравалі Л. Г. Барташ, Г. У. Юшкевіч, П. А. Філіпчык. З 2005 г. дырэктар Н. А. Пуцілоўская.
Музей размешчаны на 3-м паверсе сучаснага трохпавярховага будынка. Асноўны фонд музея налічвае 2638 экспанатаў, навукова-дапаможны — 4174 адзінкі захоўвання. Агульная плошча (2008) экспазіцыі і выставачнай залы 343,3 м².
Усяго ў музеі 10 калекцый: прадметы побыту, узбраенне, нумізматыка, дакументы і фотаздымкі, ткацтва, жывапіс і скульптура, чучалы, абразы, фонапомнікі, археалогія. Найбольш цікавыя экспанаты з гэтых калекцый: буча — прыстасаванне для лоўлі рыбы, шклюд — прыстасаванне для счэсвання і расколу бярвёнаў; вінтоўка сістэмы Мосіна; скарб 1623 г., знойдзены на тэрыторыі г. Масты; фотаздымкі 1923 г.; газеты і плакаты перыяду Вялікай Айчыннай вайны; адзенне мастоўскага строю; абраз 1-й палавіны 19 ст. «Выбраныя святыя» і інш.
Экспазіцыя размешчана ў 4 залах.
Тапарова (Кардымаўскі раён)
Тапарова (Топорово) — вёска ў Кардымаўскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Каменскага сельскага паселішча.
Освальд Шпенглер
Освальд Шпенглер (Oswald Spengler;, Бланкенбург, Германія — ) — нямецкі філосаф, гісторык, культуролаг, прадстаўнік філасофіі жыцця.
Вывучаў філасофію, гісторыю, матэматыку і мастацтва ў Берлінскім і Мюнхенскім універсітэтах. Працаваў настаўнікам у Гамбургу, выкладчыкам матэматыкі ў Мюнхене.
Разглядаў культуру як замкнёны арганізм, які ў сваім развіцці праходзіць усе асноўныя стадыі жыццёвага цыклу — нараджэнне, росквіт, заняпад. Лічыў, што поўны цыкл культура праходзіць прыблізна за адно тысячагоддзе. Пасля гэтага яна выраджаецца ў сваю супрацьлегласць — цывілізацыю, дзе пануе голы тэхніцызм, бяздушнасць, а на змену творчасці і развіцця прыходзяць бясплоддзе і акасцяненне; людзі паступова ператвараюцца ў бязлікія істоты. Паводле О. Шпенглера, няма агульначалавечай культуры, а ёсць нацыянальна непаўторныя культуры асобных народаў і рэгіёнаў, якія дамінуюць у пэўныя гістарычныя эпохі. На яго думку, цывілізацыя — гэта этап заняпаду культуры, яе няўхільнага старэння.
Венгры ва Украіне
Венгры ва Украі́не (угорці в Україні) — адна з нацыянальных меншасцей Украіны, жыхары краіны венгерскага паходжання. Паводле звестак перапісу насельніцтва Украіны 2001 года колькасць асоб, якія пазначылі сваю нацыянальную прыналежнасць да венграў, складала 156 600 чалавек. Асноўная частка венграў Украіны сканцэнтраваная ў Закарпацкай вобласці краіны, асабліва ў яе раёнах пры мяжы з Венгрыяй. Дзеля венгерскамоўнага насельніцтва ад усяго насельніцтва вобласці складае каля 12,7%, венграў — 12,1%.
Вялікая частка венграў Украіны пражывае ля мяжы з уласнай нацыянальнай дзяржавай, што, такім чынам, дазваляе разглядаць венграў Украіны не як дыяспару, а як ірэдэнту.
Гісторыя
Да прыходу продкаў венграў з земляў Заходняй Сібіры на тэрыторыі Еўропы практычна ўсё Закарпацце было населенае тагачаснымі славянскімі плямёнамі. Прыкладна на мяжы першага і другога тысячагоддзяў частка продкаў венграў асела ў раёнах, што складаюць цяперашнюю ўкраінска-венгерскую мяжу, астатняя частка прасунулася далей на паўднёвы ўсход і ўтварыла венгерскую дзяржаўнасць у Еўропе. Па заснаванні Каралеўства Венгрыя ў 1000 годзе Закарпацце выходзіць з пад кантролю Кіеўскай Русі і трапляе ў склад венгерскай дзяржавы.
З канца XVII ст. усе землі тагачаснай Венгрыі апыняюцца пад уладаю Аўстрыі. У 1867 годзе Аўстрыя рэарганізоўваецца ў федэрацыйную Аўстра-Венгрыю, пры гэтым Закарпацце, у адрозненне ад астатніх заходнеўкраінскіх зямель застаецца ў складзе Венгрыі. Па распадзе Аўстра-Венгрыі ў 1918 годзе ў Закарпаці арганізоўваюцца ўкраінскія рухі, што ставяць на мэце аб'яднанне з дзяржавай іншых украінскіх зямель Аўстра-Венгрыі, але ўрэшце пад канец гэтага ж года рэгіён становіцца акупаваным Румыніяй. Улетку 1919 года Закарпацце захапляецца камуністычнай Венгрыяй (Венгерская Савецкая Рэспубліка), але неўзабаве венгерскія сілы атрымліваюць паражэнне, а краіны Антанты падпісваюць з новым, дэмакратычным урадам Венгрыі Трыянонскі дагавор, паводле якога Венгрыя пазбавілася памежных тэрыторый былога Каралеўства Венгрыя, а Закарпацце, у прыватнасці, трапіла ў склад Чэхаславачыны пад назвай Карпацкая Русь, стаўшы адным з адміністрацыйна-тэрытарыяльных рэгіёнаў краіны разам з Багеміяй, Маравіяй і Славакіяй.
Па пераходзе савецкай арміяй межаў Чэхаславакіі 1938 года СССР адмовіўся ад перадачы Закарпацця краіне, у выніку чаго ў чэрвені 1945 года прэзідэнт Чэхаславакіі Бенеш афіцыйна саступіў рэгіён Савецкаму Саюзу, пасля чаго Закарпацце трапіла ў склад УССР. Па аднаўленні незалежнасці Украіны рэгіён захоўвае савецкую адміністрацыйную назву Закарпацкая вобласць.
Культура
Доўгае гістарычнае суседства ўкраінцаў-русінаў і мясцовых венграў што стала прычынай узаемнага моўнага і культурнага ўплываў. У перыяд г.зв. мад'ярызацыі канца ХІХ — пачатку ХХ ст. асабліва моцны венгерскі ўплыў зазналі мова, быт, фальклор, музыка Закарпацця. Пазней венгры рэгіёна зведвалі ўплыў украінскай, расійскай і савецкай культур у рамках СССР.
Венгры ў незалежнай Украіне
Венгрыя стала першай краінай, што прызнала незалежнасць Украіны. Тагачасны прэзідэнт Венгрыі Арпад Гёнц быў запрошаны ў Закарпацце, пасля чаго ў снежні 1991 года прызнаў за ўкраінскімі венграмі калектыўныя і індывідуальныя правы як этнічнай меншасці. Была падпісана дамова, якая прадугледжвала захаванне этнічнай, культурнай, моўнай і рэлігійнай самабытнасці, усеўзроўневую адукацыю па-венгерску і ўдзел венграў у працы органаў мясцовага самакіравання.
Адукацыя
Ва Украіне існуе сістэма культурных і адукацыйных венгерскіх устаноў, выдавецтваў, СМІ і грамадскіх аб'яднанняў. У чатырох вышэйшых навучальных установах Закарпацкай вобласці адчыненыя групы з венгерскаю моваю выкладання (Ужгарадскі нацыянальны ўніверсітэт, Мукачаўскі гуманітарна-педагагічны інстытут, Ужгарадскае вучылішча культуры, Берагаўскае медыцынскае вучылішча). Пры УжНУ дзейнічае цэнтр гунгаралогіі — навукі па вывучэнні венгерскай культуры, мовы і гісторыі. Таксама ў Закарпацкай вобласці дзейнічае Цэнтр каардынацыі дзейнасці нвучальных устаноў этнічных мешнасцей. На чатырох факультэтах УжНУ, філалагічным, матэматычным, фізічным і медыцынскім, выпускнікі венгерскіх школаў навучаюцца па мэтавых накірунках. У 2005 годзе на гістарычным факультэце УжНУ была адчынена кафедра гісторыі Венгрыі і еўрапейскай інтэграцыі, у 2008 годзе — гуманітарна-натуральны факультэт з венгерскаю моваю вывучэння навуковых дысцыплін. У Берагаве з 1996 года дзейнічае венгерскамоўны інстытут, у якім вучыцца больш за 1200 студэнтаў. Інстытут рыхтуе настаўнікаў па дашкольным выхаванні, пачатковых школах, па спецыялізацыях украінскай, англійскай і венгерскай моў, геаграфіі, біялогіі, матэматыкі-інфарматыкі, гісторыі, аўдыту і крэдыту.
Арганізацыі
Правы венгерскай меншасці ва Украіне прадстаўляе Венгерская Дэмакратычная Федэрацыя ва Украіне, заснаваная ў 1991 годзе Федэрацыяй Венгерскай Культуры Закарпацця, Культурнай Федэрацыяй венграў Львова і Асацыяцыяй венграў Кіева. У сваю чаргу, Федэрацыя Венгерскай Культуры Закарпацця мае зносіны з украінскай Венгерскай Партыяй, створанай у лютым 2005 года. У сакавіку 2005 года міністэрства юстыцыі Украіны з ініцыятывы Венгерскай Дэмакратычнай Федэрацыі зарэгістравала Венгерскую Дэмакратычную Партыю. 1 снежня 2008 года гарадскім кіраўніком Мукачава быў абраны Золтан Лэндэл, акрамя гэтага Венгерская Дэмакратычная Федэрацыя мела поспехі на выбарах у Берагавым, Вінаградаве і Цячаве.
Рассяленне
[[Выява:Etnos0.gif|thumb|250px|Этнічныя групы ў Закарпацкай вобласці на 2001 г.:
]] Паводле звестак перапісу насельніцтва Украіны ў 2001 годзе ў краіне налічвалася 156 600 венграў. Параўнальна з перапісам 1989 года ў СССР колькасць венграў скарацілася на 4%, што тлумачыцца ніжэйшым узроўнем фертыльнасці ў венграў у параўнанні з украінцамі і, адпаведна, большым нарастаннем натуральнага змяншэння насельніцтва.
{| class="wikitable standard collapsible collapsed" style="border: none; width: 100%; background-color: transparent;" !colspan=2|Размеркаванне паводле раёнаў Закарпацкай вобласці (тысяч, перапіс 2001 года)
Культура
У населеных пунктах, дзе кампактна пражываюць украінскія венгры, дзейнічаюць 87 бібліятэк, у фондах якіх размяшчаецца 408,3 тыс. асобнікаў венгерскамоўных кніг (пры абласной цэнтралізаванай навуковай, Мукачаўскай гарадскай і Вінаградаўскай раённай бібліятках працуюць сектары венгерскай літаратуры); 76 клубных устаноў, 395 калектываў мастацкай самадзейнасці, прафесійны венгерскі драматычны тэатр імя Д. Іеша ў Берагаве.
Ва Украіне зарэгістравана 88 перыядычных выданняў па-венгерску, з іх у Закарпацкай вобласці — 20. Газета «Карпаці ігаз со» падтрымліваецца з абласнога бюджэту, з мясцовых бюдэтаў фінансуюцца такія выданні, як «Унгвары відэкі гірэк», «Берэгсаз», «Нодзьсэўлаш відэкі гірэк», «Берэгі гірлап». У закарпацкай абласной дзяржаўнай тэлерадыёкампаніі працуе венгерскамоўная рэдакцыя. З 1 лістапада 2005 года на базе абласной дзяржаўнай тэлерадыёкампаніі заснаваны канал «Тиса-1», на якім, у тым ліку, транслююцца і венгерскамоўныя перадачы. З 1 верасня 2006 года праграмы транслююцца праз спадарожнік.
Палітыка
Венгерская этнічная меншасць ва Украіне параўнальна актыўная ў палітычным жыцці краіны і, у прыватнасці, Закарпацкай вобласці.
У сакавіку 1990 года венгры бралі ўдзел у выбарах рэспубліканскага і гарадскіх саветаў народных дэпутатаў. У тагачасны Вярхоўны Савет УССР не быў абраны ніводны з венграў, тады як у абласны савет Закарпацкай вобласці з 120 чалавек было абрана 14 венграў (11,6 %), з іх 11 сяброў Таварыства венгерскай культуры Закарпацця (9,1 %). У 1994 годзе ў выніку парламенцкіх выбараў дэпутатам ад Берагаўскай выбарчай акругі быў абраны кіраўнік Дэмакратычнай грамады венграў Украіны, М. Тоўт, які на момант абрання займаў пасаду прадстаўніка прэзідэнта ў Берагаскім раёне. Да 1998 Тоўт прадстаўляў у Вярхоўным Савеце Украіны інтарэсы венгерскай меншасці.
У 1994 годзе ў Вярхоўным Савеце краіны была створана палітычная камісія па пытаннях правоў чалавека, нацыянальных меншасцей, міжнацыянальных зносін. У склад камісіі ўвайшла падкамісія па пытаннях нацыянальных меншасцей, этнічных груп і карэннага насельніцтва, на чале якой стаў М. Тоўт. 5 сакавіка 1996 года ім разам з І. Папэску і іншымі 18 дэпутатамі было створана міжфракцыйнае дэпутацкае аб'яднанне нацыянальных меншасцей у Вярхоўным Савеце, мэтай якога стала прыцягненне ўвагі дэпутатаў да адлюстравання ў новай канстытуцыі краіны асноўных правоў, свабод чалавека і калектыўных правоў нацыянальных меншасцей.
Падчас парламенцкіх выбараў 1998 года была створана венгерская нацыянальная выбарчая акруга. Адпаведна з часткамі 1-2 артыкула 7 закону «Аб выбарах народных дэпутатаў Украіны» (Про вибори народних депутатів України) пры ўтварэнні выбарчай акругі мусіў брацца да ўвагі фактар кампактнасці пражывання нацыянальных меншасцей, мясцовасці падобнага тыпу не павінныя былі выходзіць за межы адной выбарчай акругі. З прычыны таго, што венгры ў Закарпацкай вобласці з'яўляюцца другой паводле колькасці нацыянальнасцю пасля ўкраінцаў, а іх месца пражывання з'яўляецца кампактным, на парламенцкіх выбарах 1998 года Цэнтральная Выбарчая Камісія Украіны стварыла 72 выбарчую акругу з цэнтрам у Берагаве, большасцю выбарцаў у якім сталі этнічныя венгры. Галоўнымі венгерскімі прэтэндэнтамі на атрыманне дэпутацкага мандату сталі кіраўнік Таварыства венгерскай культуры Закарпацця М. Ковач і М. Тоўт. Паводле вынікаў галасавання перамогу атрымаў М. Ковач, набраўшы 29,27% галасоў выбарцаў. Тым не менш, венгры ў Вярхоўным Савеце трэцяга склікання былі прадстаўлены адным дэпутатам.
Паводле вынікаў выбараў у мясцовыя органы ўлады ў 1998 годзе колькасць венграў у радах рознага ўзроўню Закарпацкай вобласці вырасла і склала 13,3% (у Берагаўскім — 75,6%; Вінаградаўскім — 26,9%). У абласной радзе з 60 дэпутатаў шэсць мандатаў атрымалі венгры, у раённых радах — 120 з 320, 49 з 130 кіраўнікоў радаў населеных пунктаў таксама з'яўляліся венграмі. Паводле вынікаў выбараў у Берагаўскай выбарчай акрузе была атрымана другая паводле памеру працэнтнай долі колькасць галасоў супраць усіх, саступіўшы толькі Севастопалю. Падобныя вынікі тлумачацца недастатковай увагай партый да этнічных меншасцей, паколькі пры арыентацыі на іх існуе рызыка страты галасоў этнічнай большасці.
На выбарах у Вярхоўную Раду 2002 года дэпутатам ад Берагаўскай выбарчай акругі быў абраны кіраўнік Дэмакратычнай грамады венграў Украіны І. Гайдаш, які набраў 33,05 галасоў выбарца.
Аналітыкі прагназавалі перамогу ў дадзенай акрузе М. Ковачу, сябру групы «Солідарність», прыхільніку ідэй рэгіяналізму і ініцыятару стварэння венгерскай адміністрацыйна-тэрытарыяльнай адзінкі. Тым не менш, Ковач атрымаў толькі 32,72% галасоў. Падлікі галасоў у дадзенай акрузе адбываліся даўжэй за астатнія, галасаванні ў шэрагу ўчасткаў былі прызнаны несапраўднымі. У паразе М. Ковача таксама сваю ролю адыграла балатаванне яго цёзкі М. Ковача, які набраў 8,04% галасоў.
На выбарах прэзідэнта Украіны ў 2004 годзе венгерскія арганізацыі падтрымлівалі Віктара Януковіча, таму адну з апошніх перадвыбарчых паездак у трэцім туры выбараў Януковіч здзейсніў у Берагава. У выбарах 2006 года ў абласную раду Закараацкай вобласці з 90 мандатаў 5 атрымалі Партыя венграў Украіны, 4 — Дэмакратычная партыя венграў Украіны. Напярэдадні выбараў прэзідэнта 2010 года Дэмакратычная грамада венграў Украіны падтрымала Віктара Януковіча і накіравала просьбу аб перакладзе тэстаў незалежнага ацэньвання ведаў на венгерскую мову для выпускнікоў школаў на мовах нацыянальных меншасцей.
У сучасных раённых радах Закарпацкай вобласці венгры маюць 18,8% мандатаў у Вінаградаўскім раёне, 76,1% — у Берагаўскім, 24,8% — ва Ужгарадскім, менш за 1% — у Пярэчынскім, Вялікаберазнянскім, Міжгорскім і Валавецкім раёнах, 0,4% — у Сваляўскім, 12,9% — у Мукачаўскім, 0,1% — у Іршаўскім, 5% — у Цячаўскім, 3,8% — у Хусцкім, 2,9% — у Рахаўскім. Некаторымі венгерскімі арганізацыямі, у прыватнасці Дэмакратычнай грамадой венграў Украіны, падтрымліваецца праект г.зв. Прыцісянскай аўтаноміі — мясцовай аўтаноміі паводле венгерскай этнічнай прыкметы.
Мова
Венгерская мова належыць да венгерскай групы фіна-ўгорскай галіны ўральскай моўнай сям'і, што рэзка адрознівае яе ад суседніх моў, якія адносяцца да індаеўрапейскай моўнай сям'і. Абсалютная большасць венграў указвае венгерскую мову як родную (паводле звестак 2001 года), мова мае рэгіянальны статус у некалькіх раёнах Закарпацкай вобласці і горадзе Берагава.
Гістарычна венгерская мова з'яўлялася крыніцай цэлага пласту лексічных запазычванняў для мясцовых гаворак украінскай мовы, але разам з гэтым венгерская мова сама ўтрымлівае значную долю лексемаў славянскага паходжання.
Трысвяцце
Трысвяцце (Трисвя́тье) — вёска ў Кардымаўскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Каменскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй са жніўня 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
Элен Тротцыг
Элен Тротцыг (Ellen Trotzig; 5 сакавіка 1878, Мальмё — 6 лістапада 1949, Сімрысхамн) — шведская мастачка. Вядомая ў першую чаргу краявідамі Эстэрланда.
Біяграфія і творчасць
Элен Тротцыг нарадзілася ў 1878 годзе ў Мальмё. Яна была старэйшай з пецярых дзяцей. Калі Элен было пяць гадоў, сям’я пераехала ў Сімрысхамн, дзе яе бацька атрымаў месца начальніка паштовага аддзялення. Пасля яго смерці маці з васямнадцацігадовай Элен і астатнімі дзецьмі вярнуліся ў Мальмё. Дзядзька Элен па бацьке падтрымаў дзяўчыну і дапамог ёй атрымаць адукацыю.
З 1896 па 1898 год Элен Тротцыг вучылася ў Мастацкай школе для жанчын (дац. Tegne — og Kunstindustriskolen for Kvinder) у Капенгагене. Затым яна некалькі гадоў працавала картографам у Мальмё, пасля чаго працягнула навучанне жывапісу ў Гётэбаргу, у мастацкай школе Валанд (Valand målarskola, цяпер Акадэмія Валанд), дзе яе настаўнікам быў Карл Вільгельмсан. У 1905 годзе яна ўпершыню выставіла свае працы.
У 1907 годзе Тротцыг адправілася ў Парыж. Яна наведвала Акадэмію Каларосі, дзе вучылася ў Крысціяна Крога. У Парыжы ў той час вучыліся і працавалі многія мастакі з Скандынавіі, у тым ліку Тора Вега Хольмстром. Яны з Элен сталі сяброўкамі і працягвалі мець зносіны, нават пасля таго, як абодзве пакінулі Парыж.
Тротцыг вельмі любіла прыроду і ў адзіноце адчувала сябе лепш, чым у грамадстве. Асабліва блізкія ёй былі пейзажы Эстэрланда, якія сталі для яе нязменнай крыніцай натхнення. Здзяйсняючы нядоўгія паездкі ў Стакгольм або Гётэбарг, яна заўсёды рвалася назад у Эстэрланд. За мяжой, пасля Парыжа, Тротцыг пабывала толькі яшчэ адзін раз: у 1927 годзе яна ездзіла ў Італію праз Германію.
Акрамя пейзажаў, Тротцыг пісала нацюрморты і партрэты, малюючы пераважна жанчын — як правіла, сур’ёзных або пагружаных у задуменнасць. Яе мадэлямі часта станавіліся жыхаркі навакольных вёсак. Тротцыг таксама пісала партрэты блізкіх сяброў і аўтапартрэты, але з 1916 года засяродзілася выключна на пейзажах і нацюрмортах. У яе малюнках прыроды няма нічога ідылічнага: пейзажы паўстаюць строгімі і суровымі, у стрыманых цёмных танах. Аднак у іх прысутнічае і прабіваецца скрозь аблокі святло, ствараючы часам драматычны эфект.
Тротцыг неаднаразова ўдзельнічала ў розных выставах у Швецыі і Даніі. Яе персанальныя выставы праходзілі ў 1928 годзе ў Мальмё і ў 1942 годзе у Істадзе.
Элен Тротцыг памерла ў Сімрысхамне ў 1949 годзе. Пасля яе смерці адбыліся рэтраспектыўныя выставы яе работ; маштабная персанальная выстава была праведзена ў Істадзе ў 2010 годзе. Мастачка пакінула значную творчую спадчыны, частка якой, згодна з яе завяшчаннем, была прададзена з мэтай заснавання Фонду Элен Тротцыг. Фонд штогод выплачвае стыпендыю маладым мастакам, так або інакш звязаных са Сконеэ.
Берлінская наступальная аперацыя
Берлінская наступальная аперацыя — адна з апошніх стратэгічных аперацый савецкіх войскаў на Еўрапейскім тэатры ваенных дзеянняў, у ходзе якой Чырвоная Армія заняла сталіцу Германіі і пераможна завяршыла Вялікую Айчынную вайну і Другую сусветную вайну ў Еўропе. Аперацыя працягвалася 23 дні — з 16 красавіка па 8 мая 1945 года, на працягу якіх савецкія войскі прасунуліся на захад на адлегласць ад 100 да 220 км. Шырыня фронту баявых дзеянняў — 300 км. У рамках аперацыі праведзены: Штэцінска-Ростакская, Зелаўска-Берлінская, Котбус-Патсдамская, Штрэмберг-Таргаўская і Брандэнбургска-Ратэнаўская франтавыя наступальныя аперацыі.
Ваенна-палітычнае становішча ў Еўропе вясной 1945 года
У студзені-сакавіку 1945 года войскі 1-га Беларускага і 1-га Украінскага франтоў падчас Вісла-Одэрскай, Усходне-Памеранскай, Верхне-Сілезскай і Ніжне-Сілезскай аперацый выйшлі на рубеж рэк Одэр і Нейсэ. Па карацейшай адлегласці ад кюстрынскага плацдарма да Берліна заставалася 60 км. Англа-амерыканскія войскі завяршылі ліквідацыю Рурскай групоўкі нямецкіх войскаў і да сярэдзіны красавіка перадавымі часткамі выйшлі да Эльбы. Страта важнейшых сыравінных раёнаў абумовіла спад прамысловай вытворчасці Германіі. Павялічыліся цяжкасці з папаўненнем людскіх страт, панесеных зімой 1944/45 г. Тым не менш ўзброеныя сілы Германіі яшчэ ўяўлялі сабой вялікую сілу. Паводле інфармацыі разведкі Генштаба Чырвонай Арміі, да сярэдзіны красавіка ў іх складзе налічвалася 223 дывізіі і брыгады.
Згодна з дамоўленасцямі, дасягнутымі кіраўнікамі СССР, ЗША і Вялікабрытаніі восенню 1944 года, мяжа савецкай зоны акупацыі павінна была праходзіць у 150 км на захад ад Берліна. Нягледзячы на гэта, Уінстан Чэрчыль высунуў ідэю апярэдзіць Чырвоную Армію і захапіць Берлін.
Германія
Нацысцкае кіраўніцтва імкнулася зацягнуць вайну з мэтай дасягнення сепаратнага міру з Англіяй і ЗША і расколу антыгітлераўскай кааліцыі. Пры гэтым вырашальнае значэнне набывала ўтрыманне фронту супраць Савецкага Саюза.
СССР
Ваенна-палітычная абстаноўка, якая склалася да красавіка 1945 года, патрабавала ад савецкага камандавання ў самыя кароткія тэрміны падрыхтаваць і правесці аперацыю па разгрому групоўкі нямецкіх войскаў на берлінскім кірунку, захопу Берліна і выхаду да ракі Эльба на злучэнне з войскамі саюзнікаў. Паспяховае выкананне гэтай стратэгічнай задачы дазваляла сарваць планы гітлераўскага кіраўніцтва па зацягванні вайны.
Для правядзення аперацыі прыцягваліся сілы трох франтоў: 1-га Беларускага, 2-га Беларускага і 1-га Украінскага, а таксама 18-я паветраная армія авіяцыі далёкага дзеяння, Дняпроўская ваенная флатылія і частка сіл Балтыйскага флоту.
Задачы савецкіх франтоў
1-ы Беларускі фронт
1-ы Украінскі фронт
2-і Беларускі фронт
Дняпроўская ваенная флатылія
Чырванасцяжны Балтыйскі флот
План аперацыі
План аперацыі прадугледжваў адначасовы пераход у наступ войскаў 1-га Беларускага і 1-га Украінскага франтоў раніцай 16 красавіка 1945 года. 2-і Беларускі фронт, у сувязі з буйной перагрупоўка сваіх сіл, павінен быў пачаць наступ 20 красавіка, гэта значыць на 4 дні пазней.
1-ы Беларускі фронт павінен быў нанесці галоўны ўдар сіламі пяці агульнавайсковых (47-й, 3-й ударнай, 5-й ударнай, 8-й гвардзейскай і 3-й арміі) і двух танкавых армій з кюстрынскага плацдарма ў кірунку на Берлін. Танкавыя арміі планавалася ўвесці ў бітву пасля прарыву агульнавайсковымі арміямі другой паласы абароны на Зэелаўскіх вышынях. На ўчастку галоўнага ўдару стваралася артылерыйская шчыльнасць да 270 гармат (калібрам ад 76 мм і вышэй) на адзін кіламетр фронту прарыву. Акрамя таго, камандуючы фронтам Г. К. Жукаў вырашыў нанесці два дапаможныя ўдары: справа — сіламі 61-й савецкай і 1-й арміі Войска Польскага ў абыход Берліна з поўначы ў кірунку на Эберсвальд, Зандаў; і злева — сіламі 69-й і 33-й армій на Бонсдорф з галоўнай задачай не дапусціць адыходу ў Берлін 9-й арміі праціўніка.
1-ы Украінскі фронт павінен быў нанесці галоўны ўдар сіламі пяці армій: трох агульнавайсковых (13-я, 5-я гвардзейская і 3-я гвардзейская) і двух танкавых з раёна горада Трымбель у напрамку на Шпрэмберг. Дапаможны ўдар павінен быў быць нанесены ў агульным кірунку на Дрэздэн сіламі 2-й арміі Войска Польскага і часткай сіл 52-й арміі.
Размежавальная лінія паміж 1-м Украінскім і 1-м Беларускім франтамі абрывалася за 50 км на паўднёвы ўсход ад Берліна ў раёне горада Любен, што дазваляла, у выпадку неабходнасці, войскам 1-га Украінскага фронту нанесці ўдар на Берлін з поўдня.
Камандуючы 2-м Беларускім фронтам К. К. Ракасоўскі вырашыў нанесці галоўны ўдар сіламі 65-й, 70-й і 49-й армій у кірунку на Нейстрэліц. Развіваць поспех пасля прарыву нямецкай абароны павінны былі асобныя танкавыя, механізаваны і кавалерыйскі корпусы франтавога падпарадкавання.
Кар (літара)
Кар (ყარ, мрглавані: Ⴗ, нусхуры: ⴗ, мхедрулі: ყ, МФА: ) — дваццаць чацвёртая літара грузінскага алфавіту. У ізапсефіі мае значэнне «800». Беларускі адпаведнік — літара к. Згодна з міжнародным стандартам ISO 9984 транслітаруецца як лацінскае q.
Юнікод
У Юнікодзе:
Усцінаўка (Кардымаўскі раён)
Усцінаўка (Устиновка) — вёска ў Кардымаўскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Каменскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй са жніўня 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
Ахозія (цар ізраільскі)
Ахозія (אחזיהו המלך) — сын Ахава, цар ізраільскі (893—892 да н.э.). Паводле Бібліі ён быў заўзятым прыхільнікам паганскага бажаства Ваала, за што бог і пакараў яго смерцю на другім годзе валадарства ва ўзросце 19 гадоў.
Седэкія
Седэкія (צִדְקִיָּהוּ‎) — сын Іасіі, апошні цар іўдзейскі (599—588 да н.э.), пры якім быў разбураны Іерусалім, а яго народ выведзены ў палон. Узведзены на царскі сталец Навухаданосарам II, ён вырашыў выкарыстаць саюз з Егіптам, каб сумеснымі дзеяннямі вызваліцца ад вавілонскага панавання. Калі аб гэтым даведаўся Навухаданосар, ён сам з'явіўся ў Іудзею, каб пакараць здрадзіўшага васала і аблажыў Іерусалім. Горад абараняўся на працягу больш трох гадоў і нават меў надзею на вызваленне, бо на дапамогу яму выступіў егіпецкі фараон. Але Навухаданосар разграміў егіпцян і лёс Іерусаліма быў вырашаны. Седэкія спрабаваў уцячы, але ў дарозе быў схоплены і прыведзены да Навухаданосара. Дзеці Седэкіі былі забіты ў прысутнасці бацькі, а яго самога асляпілі, закавалі ў кайданы і адвезлі ў Вавілон, дзе ён і памёр у цямніцы. Біблія паказвае яго адступнікам ад парад прарокаў, бо ён на працягу 11 гадоў свайго валадарства прытрымліваўся паганскага ідалапаклонства.
Запалякі
Запаля́кі (, Заполяки) — вёска ў Маладзечанскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Лебедзеўскага сельсавета.
Ермачкі
Ермачкі (Ермачки) — вёска ў Кардымаўскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Кардымаўскага гарадскога паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй са жніўня 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
Косаўска-фінляндскія адносіны
Косаўска-фінляндскія адносіны — двухбаковыя дыпламатычныя адносіны паміж Фінляндскай Рэспублікай і часткова прызнанай Рэспублікай Косава. Фінляндыя прызнала Косава 7 сакавіка 2008 года, менш чым праз месяц абвяшчэння яе незалежнасці.
Гісторыя
У 1999 годзе прэзідэнт Фінляндыі Марці Ахцісаары актывізаваў спробы краіны дамагчыся мірнага ўрэгулявання Косаўскага канфлікту праз Еўрапейскі Саюз. У 2007 годзе пасланнік ААН у Косава заявіў, што незалежнасць была адзіным жыццяздольным варыянтам для вырашэння канфлікту
Пасля абвяшчэння незалежнасці Косава ад Сербіі ў 2008 годзе косаўскія албанцы, якія пражывалі ў Фінляндыі, адсвяткавалі гэтую падзею і выказалі сваю падзяку ўраду Фінляндыі і прэзідэнту Ахцісаары за садзейнічанне ў правядзенні рэферэндуму.
Ваенная прысутнасць
На 2009 год 411 фінляндскіх вайскоўцаў служылі ў Косава ў якасці міратворцаў у складзе KFOR.
Шын (літара)
Шын (შინ, мрглавані: Ⴘ, нусхуры: ⴘ, мхедрулі: შ, МФА: ) — дваццаць пятая літара грузінскага алфавіту. У ізапсефіі мае значэнне «900». Беларускі адпаведнік — літара ш. Згодна з міжнародным стандартам ISO 9984 транслітаруецца як лацінскае š.
Крыўцы (Кардымаўскі раён)
Крыўцы (Кривцы) — вёска ў Кардымаўскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Кардымаўскага гарадскога паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй са жніўня 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
Чын (літара)
Чын (ჩინ, мрглавані: Ⴙ, нусхуры: ⴙ, мхедрулі: ჩ, МФА: ) — дваццаць шостая літара грузінскага алфавіту. У ізапсефіі мае значэнне «1000». Беларускі адпаведнік — літара ч. Згодна з міжнародным стандартам ISO 9984 транслітаруецца як лацінскае č'.
Юнікод
У Юнікодзе:
Свіслацкі гісторыка-краязнаўчы музей
Свіслацкі гісторыка-краязнаўчы музей — музей у Свіслачы, размешчаны ў адным са старэйшых будынкаў горада, пабудаваным у 1907 г. Першапачаткова гэта была карчма, затым пасля Вялікай Айчыннай вайны ў будынку было размешчана праўленне калгаса, гасцініца, музычная школа. Рашэннем выканкама Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 12.04.76. № 167 у г. п. Свіслач быў адкрыты гісторыка-краязнаўчы музей, экспазіцыя якога пачала працаваць 24 жніўня 1979 года.
Дырэктары
Агульная плошча музея 297 кв. м., плошча экспазіцыі — 149 кв. м., выставачная — 40 кв.м., фондасховішча — 19 кв.м.
На 01.01.2011. колькасць экспанатаў асноўнага фонду складае 7197 адзінак, навукова-дапаможнага — 4057 адзінак.
Осій (цар ізраільскі)
Осій (הוֹשֵׁעַ, Ὡσηέ) — сын Ілы, апошні цар ізраільскі (730 — 722 да н.э.). Пры ім Самарыя была захоплена і разбурана асірыйскім царом Саргонам II. Царскі сталец Осій заняў праз забойства свайго папярэдніка. Каб вызваліцца ад асірыйскай залежнасці, Осій пайшоў на саюз з егіпецкім фараонам. Тады, апераджаючы далейшы ход падзей, асірыйскі цар Салманасар V захапіў Осія і пасадзіў у турму, а сам прайшоўся па ўсёй яго дзяржаве і ўзяў у аблогу Самарыю, якую трымаў у асадзе 3 гады. На 9-м годзе валадарства Осія Самарыя была захоплена Саргонам II, а яе жыхары пераселены ў розныя месцы Асірыйскай дзяржавы, дзе многія з іх асіміляваліся і прынялі іншае веравызнанне.
Сапачова
Сапачова (Сопачево) — вёска ў Кардымаўскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Кардымаўскага гарадскога паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй са жніўня 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
Вендэла Хэбэ
Вендэла Хэбэ, народжаная Астрэм (швед. Wendela Hebbe; 9 верасня 1808, Ёнчэпінг — 27 жніўня 1899, Стакгольм) — шведская журналістка, пісьменніца і гаспадыня ў салоне. Была першай шведскай журналісткай, працавала ў шведскай газеце. Ёй належала значнае месца ў радыкальных літаратурных колах сярэдзіны XIX стагоддзя ў Швецыі і супярэчлівы ўзор для эмансіпаванай жанчыны.
Ранні перыяд жыцця
Вендэла Хэбэ была старэйшай з трох дачок парафіяльнага вікарыя Андэрса Самуэля Астранда і Марыі Лунд. Яе бацька цікавіўся літаратурай і культурай і выхоўваў сваіх дачок такім жа чынам, у дзяцінстве яе заклікалі чытаць і вывучаць музыку, мастацтва і літаратуру. Яе апісалі як таленавітую ў галіне музыкі і літаратуры і празвалі «Fröken Frågvis» («Міс Дапытлівая»). Ісая Тэньер быў знаёмым яе бацькі і звычайным госцем у іх доме. Як паведамляецца, ён няўдала заляцаўся да яе змалку, а таксама пасля шлюбу і прысвяціў ёй шмат сваіх вершаў. Яна адмовіла яму і прапанавала яму сяброўства, якое яна падтрымлівала.
У 1832 годзе яна выйшла замуж за адваката і пісьменніка Клеменса Хэбэ (1804—1893), ад якога нарадзіла тры дачкі. У 1839 годзе яе муж збанкрутаваў і ўцёк з краіны: спачатку ў Англію, а потым ён эміграваў у ЗША, а Вендэла засталася ўтрымліваць сябе і дачок у адзіноце. Яна пасялілася ў Ёнчэпінгу і пачала працаваць у адзінай прафесіі, якая ў той час лічылася сацыяльна прымальнай для адукаванай жанчыны: яна стала настаўніцай і праводзіла ўрокі музыкі, спеваў і малявання, якіх хапала на тое, каб пратрымаць сябе.
Кар’ера журналіста
У 1841 годзе, яе першы раман, Арабэла, быў апублікаваны Ларсам Ёханам Іерта, галоўным рэдактарам радыкальнай газеты Aftonbladet, у гэтым жа годзе, яна працавала ў Aftonbladet (яна атрымала пастаяннае месца ў 1844 годзе).
Як правіла, Вэндэлу Хэбэ называюць першай жанчынай-журналісткай у Швецыі. Жанчыны пісалі артыкулы і правілі артыкулы ў шведскай прэсе, па меншай меры, з часоў Маргарэты Момы ў 1738, але большасць з якіх былі невядомыя, бо пісалі пад ананімнымі псеўданімамі. Вэндэла Хэбэ — першая жанчына, якую знайшлі ў спісе супрацоўнікаў шведскай газеты, у гэтым сэнсе яна піянер сваёй прафесіі: толькі ў XIX стагоддзі ў шведскай прэсе пачалі працаваць пастаянныя супрацоўнікі. Яна ўнесена ў рэестр супрацоўнікаў Aftonbladet паміж 1844 і 1851 гадоў, а за ёй Марыя Сафі Шварц у Svenska Tidningen Dagligt Allehanda у 1851—1859 гадах.
Па-за сваёй культурнай дзейнасцю яна актыўна выступала ў якасці сацыяльнага рэпарцёра і, па сутнасці, была першым рэпарцёрам у Швецыі, які прадставіў сацыяльны рэпартаж у Швецыі. Вендэла Хэбэ падзяляла ліберальныя і гуманітарныя погляды Aftonbladet таго часу. З-за свайго полу яна лічылася прыдатнай для «мяккіх пытанняў», такіх як сацыяльная бяда сярод бедных, і яна прыцягнула значную ўвагу сваім першым сацыяльным рэпартажам «Biskopens besök» (візіт біскупа) у 1843 годзе, які ўнёс свой уклад у сацыяльную дыскусію, якая пачалася вакол класавых адрозненняў у Швецыі прыблізна ў гэты час. Рэпартажам пра сацыяльную несправядлівасць яна некалькі разоў здолела звярнуць увагу на вобласці, якія патрабуюць рэформаў, і дапамагчы людзям, якія маюць патрэбу ў дапамозе.
Літаратурная кар’ера
Вендэла Хэбэ сышла ў адстаўку журналістам у 1851 годзе, каб засяродзіцца на кар’еры празаіка. Яе дэбютны раман «Арабела» быў звычайным любоўным раманам, але пазнейшыя раманы былі напісаныя ў больш рэалістычным стылі. Яе раманы сканцэнтраваны на самой інтрызе, а не на героях, і моцна звязаны з яе ўласным часам. Яна ўключыла сацыяльную крытыку як паведамленне ў сваіх раманах, і, як паведамляецца, яе натхніў Дыкенс і брытанская літаратура 18-га стагоддзя. Яе раман «Брударн» быў апісаны як найбольш прыкметны і названы першым «раманам для дзяўчынак» у Швецыі. Яна лічылася таленавітай як празаік, але не арыгінальнай, і ніколі не мела больш чым умеранага поспеху.
Па-за асабістым творам яна зрабіла каштоўны гістарычны ўклад, запісаўшы старыя традыцыйныя народныя краязнаўчыя гісторыі і песні.
Асабістае жыццё
Хэбэ мела доўгатэрміновыя адносіны з Ларсам Ёханам Іертам. Гэта было агульнавядома і прывяло да карыкатур у прэсе і чутак пра тое, што яна атрымала сваю пазіцыю ў выніку кумаўства. Хебэ і Іерта не маглі ажаніцца адзін з адным, бо абодва яны былі жанатыя: уласны шлюб з выгнаным мужам быў скасаваны толькі ў 1864 годзе. У Вендэлы Хэбэ і Ларса Ёхана Іерты ў 1852 годзе нарадзіўся сын Эдвард. Нават такая незалежная жанчына, як Хэбэ, не хацела прызнаваць, што ў яе ёсць пазашлюбнае дзіця. Эдвард нарадзіўся ў сакрэце падчас паездкі ў Францыю: Хэбэ ніколі не прызнавала яго, але ён перыядычна быў выхаванцам Іерты пад выдуманым імем, а таксама час ад часу наведваў Хэбэ, пакуль яму не далі пастаянны дом у Германіі. Пазней яе сын стаў бацькам мастачкі Молі Фаустман.
Вендэла Хэбэ была цэнтральнай фігурай радыкальнай эліты ў Стакгольме, асабліва ў 1840-50-х гадах, і ёй належыў літаратурна-музычны салон, які стаў цэнтрам ліберальнага літаратурнага і мастацкага свету, ў якім збіраліся для дэкламацыі, музыкі і дыскусій. Да яе кола належалі Ёхан Ёлін, Гунар Олаф Хільтэн-Каваліус, а таксама Магнус Якаў Крузэнстольпэ, якога яна падтрымлівала ў яго барацьбе за свабоду слова. Асаблівае сяброўства складалася з Карлам Юнасам Ловам Альмквістам, працай якога яна як пісьменніца захаплялася, бо іх цікавіла сацыяльная крытыка. Па паведамленнях, яна таксама адыграла важную ролю ў якасці дарадцы і сакратара ў стварэнні кампазіцый Альмквіста, у прыватнасці, яго Сонгеса, паводле яе дачкі Сігнэ Хэбэ, якая памятала, як яе маці і Альмквіст сядзелі каля фартэпіяна падчас яго кампазіцый: «40-я гады, калі многія з песень Альмквіст былі завершаны, Альмквіст прадэманстраваў пальцам на музычнай клавіятуры, які тон ён хоча. Гэтаксама Х, якая сваім цудоўным цёплым голасам прадставіла новыя творы колу сяброў». Альмквіст адзначыў яе фартэпіяннай кампазіцыяй «Vendelas mörka lockar» (цёмныя кучары Вендэлы). Па словах Сігнэ Хэбэ, яе маці і Альмквіст ніколі не мелі рамантычных адносін, але астатнія перапіскі і паводзіны Альмквіста дазваляюць выказаць здагадку, што яны былі, хутчэй за ўсё, больш, чым сябры.
Яе салон быў важнай часткай стакгольмскага літаратурнага жыцця і лічыўся жыццёва важным месцам для пісьменніка, які наведваў Стакгольм: Юхан Людвіг Рунеберг быў там падчас свайго кароткага візіту ў 1851 годзе. Яе дом працягваў заставацца месцам сустрэч на працягу дзесяцігоддзяў, нават пасля хваробы, у выніку якой яна не магла хадзіць у 1878 годзе, і пазней яна павінна была пазнаёміцца з Элен Кі і Германам Сетэрбергам, на вершы якіх складала музыку. Яна таксама суправаджала дачку, знакамітую оперную спявачку Сігнэ Хэбэ, падчас еўрапейскіх гастроляў.
Вендэла Хэбэ ніколі не была вядомай як пісьменніца, але яна адыграла вялікую ролю ў якасці гаспадыні салона, і хоць сама ніколі не ўдзельнічала ў працы па эмансіпацыі жанчын, яна была раннім узорам для эмансіпаванай жанчыны дзякуючы свайму незалежнаму і супярэчліваму ладу жыцця. Госта Лундстром сказаў пра яе:
Пісьменніца і журналістка Джэйн Гернандт-Клейн апісала яе:
Памяць
У 1983 годзе была заснавана асацыяцыя «Сябры Вендэлы Хэбэ» (Wendelas Vänner) для захавання памяці пра Вендэлу Хэбэ. Асацыяцыя захоўвае яе лецішча ў Сёдэртэлье, якое было перададзена ёй Іертам у 1863 годзе, і зрабіла яго музеем.
Terpsiphone incei
Terpsiphone incei — від вераб’епадобных птушак сямейства. Жыве ва Усходняй Азіі. Раней лічыўся конспецыфічным з відам.
Распаўсюджанне і экалогія
Гняздуюць у Цэнтральным і Усходнім Кітаі, Маньчжурыі, Паўночнай Карэі і на поўдні Прыморскага краю на Далёкім Усходзе Расіі. Узімку яны мігруюць на поўдзень, у Паўднёвы Кітай, Індакітай, на Малайскі паўвостраў і на Суматру. Жывуць у шыракалістых і змешаных умераных лясах і ў субтрапічных вечназялёных лясах. Харчуюцца дробнымі насякомымі, якіх ловяць у палёце. Сезон размнажэння доўжыцца з мая па чэрвень. Гняздо чашападобнае, глыбокае, робіцца з травы, раслінных валокнаў, карэньчыкаў і лісця. У кладцы 3-4 яйкі.
Ophiomyia
Ophiomyia — род двухкрылых сямейства.
Віды
Некаторыя віды гэтага роду:
Цан (літара)
Цан (ცან, мрглавані: Ⴚ, нусхуры: ⴚ, мхедрулі: ც, МФА: ) — дваццаць сёмая літара грузінскага алфавіту. У ізапсефіі мае значэнне «2000». Беларускі адпаведнік — літара ц. Згодна з міжнародным стандартам ISO 9984 транслітаруецца як лацінскае c'.
Юнікод
У Юнікодзе:
Малеева (Смаленская вобласць)
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з ліпеня 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
Phytomyza agromyzina
Phytomyza agromyzina — від двухкрылых роду, сямейства. Жыве ў Еўропе.
Stathmopodidae
Stathmopodidae — сямейства матылькоў у надсямействе, апісанае Эдвардам Мейрыкам у 1913 годзе.
Заскавічы
За́скавічы (, Засковичи) — аграгарадок у Маладзечанскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Лебедзеўскага сельсавета.
Гісторыя
У 1940—1959 гадах цэнтр Заскевіцкага сельсавета.
Капітан (футбол)
Капітан — абраны член каманды, які павінен быць на футбольным полі яе лідарам. Ён часта з’яўляецца адным са старэйшых і больш дасведчаных членаў каманды, або гульцом, які можа ў значнай ступені ўплываць на гульню каманды. Капітан каманды звычайна носіць нарукаўную павязку.
Дзіл (літара)
Дзіл (ძილ, мрглавані: Ⴛ, нусхуры: ⴛ, мхедрулі: ძ, МФА: ) — дваццаць восьмая літара грузінскага алфавіту. У ізапсефіі мае значэнне «3000». Беларускі адпаведнік — дз. Згодна з міжнародным стандартам ISO 9984 транслітаруецца як лацінскае j.
Юнікод
У Юнікодзе:
Малчанаў
Малчанаў — прозвішча.
Навагрудскі гісторыка-краязнаўчы музей
Навагрудскі гісторыка-краязнаўчы музей — музей ў Навагрудку.
Экспазіцыя размешчана ў 9 залах (250 кв.м.) фонды музея налічваюць 13,5 тыс. адзінак захоўвання.
Экспазіцыя адлюстроўвае найбольш значныя падзеі гісторыі горада і раёна, знаёміць з утварэннем Вялікага княства Літоўскага: каранацыяй Міндоўга, дзейнасцю вялікіх князёў Войшалка, Гедыміна, Вітаўта і інш., расказвае пра рассяленні татараў на Навагрудчыне, пра стварэнне праваслаўнай мітраполіі ў ВКЛ і г.д. На падставе дакументаў і дыярам паказаны змены ў статусе горада ў сувязі з атрыманнем ім магдэбургскага права, герба, пасяджэннямі Галоўнага трыбунала ВКЛ, а таксама войнаў, якія прывялі да разбурэння Навагрудскага замка, падзеі паўстанняў 1831 і 1863 гадоў. Расказвае пра выдатных людзей, чыё жыццё і дзейнасць звязаны з Навагрудчынай.
Музей мае багатую этнаграфічную калекцыю, творы народнага мастацтва (жаночы і мужчынскі строі, тканыя посцілкі, дзяругі, настольнікі, вышываныя ручнічкі, сурвэткі, гліняны і драўляны посуд). Асобнымі тэмамі пададзена дзейнасць у міжваенны перыяд у Навагрудку дзяржаўнай польскай і прыватнай беларускай гімназій. Значная плошча адведзена паказу нямецкай акупацыі Навагрудчыны ў гады І і ІІ сусветных войнаў: удзел жыхароў у ваенных дзеяннях, рэжым акупацыі, трагедыя яўрэйскай абшчыны горада, супярэчлівы рух супраціўлення, у якім удзельнічалі савецкія партызанскія атрады, фарміраванні Арміі Краёвай, яўрэйскі партызанскі атрад Бельскага і інш.
У музеі створаны мемарыяльны раздзел з архіва былога выпускніка беларускай гімназіі, ганаровага грамадзяніна г. Навагрудка, вядомага ў свеце вучонага ў галіне астранаўтыкі Барыса Кіта.
У 2016 годзе музей наведала 13 тыс. челавек (паводле наведвальнасці 9-е месца ў Гродзенскай вобласці).
Варган
У час ігры варган заціскаюць зубамі або прыціскаюць да іх, а рот служыць рэзанатарам. У выніку бесперапыннай вібрацыі язычка ўзнікае бурдон; са зменай артыкуляцыі вуснаў атрымліваюць тоны, неабходныя для выканання мелодыі. Дыяпазон невялікі — кварта або квінта, што абмяжоўвае рэпертуар простымі песеннымі і танцавальнымі мелодыямі. На пачатку XIX стагоддзя створаны канцэртны прафесійны інструмент з храматычным гукарадам — аўра (некалькі варганаў, замацаваных на металічным дыску).
На Беларусі існаваў у XII—XIX стагоддзях як сольны і ансамблевы інструмент. У наш час сустракаецца рэдка, напрыклад, гурты Стары Ольса, Кашлаты Вох.
Ў 2012 годзе ў Мінску, Беларусь быў прэзентаваны сольны альбом варганнай музыкі «Варган», ў які увайшлі як этнаграфічныя кампазіцыі (традыцыйныя беларускія мелодыі, напр. «Падэспань», «Верабей», так і аўтарскія кампазіцыі, ў тым ліку наігрышы на варгане разам з гуслямі, шалмеем, бубнам і гартанным спевам.
Леанід Міхайлавіч Малчанаў
Леанід Міхайлавіч Малчанаў — беларускі кінарэжысёр.
Біяграфія
З 1924 — рэжысёр кінастудый Межрабпом-Русь (з 1928 — Межрабпомфильм), 3-й фабрыкі, Белдзяржкіно.
Як сцэнарыст выступіў пры стварэнні фільма 1928 года «Василисина победа».
Разам з Іосіфам Бахарам у 1934 годзе зняў фільм «Палескія рабінзоны» — экранізацыю аднайменнай аповесці Я. Маўра пра юных натуралістаў. Фільм захаваўся не цалкам, у ім адсутнічаюць заключныя 5-ая і 6-ая часткі.
Sphinx
Sphinx — род матылёў з сямейства. Сярэдняй велічыні і буйныя матылі.
Эдвард Мейрык
Эдвард Мейрык (1854—1938) — англійскі настаўнік і энтамолаг-аматар, які захапляўся. Спецыялізаваўся па і разглядаецца некаторымі як бацька сістэматыкі для гэтай групы.
Sphinx
Класіфікацыя
• 2
Эдвард Мейрык
Біяграфія
Адукацыю атрымаў у Мальбара-каледжы і Трыніці-Каледжы ў Кембрыджы. Публікавацца пачаў з 1875 года. Дзесяць гадоў пражыў у Аўстраліі. Напісаў мноства навуковых артыкулаў, а таксама працы «Handbook of British Lepidoptera» (1895) і «Exotic Microlepidoptera» (шматтомная, выходзіла ў сакавіку 1912 — лістападзе 1937).
Sphinx
Распаўсюджанне
Прадстаўнікі роду сустракаюцца ў Галарктычнай і Неатрапічнай абласцях.
Эдвард Мейрык
Біяграфія
Мейрик складаўся членам і Каралеўскага таварыства. Яго калекцыя асобнікаў відаў (больш за 100 000) знаходзіцца ў. Ёсць меркаванне, што ён сабраў больш відаў, чым хто-небудзь іншы ў гісторыі.