cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Армянская Каталіцкая Царква
Аргенціна
У іміграцыі армян у Аргенціну вылучаюцца 3 пачатковыя хвалі. Паміж 1894 і 1896 гадамі першыя армяна-каталікі пачалі прыбываць у Аргенціну, ратуючыся ад пераследаў і забойстваў, замоўленых турэцкім султанам Абдул-Хамідам II. У перыяд з 1909 па 1913 год наступіла яшчэ адна хваля, выкліканая пераследамі і забойствамі младатуркамі, такімі як Разня ў Аданам ў 1909 годзе. І ў перыяд з 1921 па 1923 год іміграцыя адбылася з-за эвакуацыі армянскага Дома Кілікіі і наступствамі пасля ўтварэння Турэцкай Рэспубліцы.
У 1922 годзе ў Аргенціну прыбыў першы армяна-каталіцкі святар з місіянерскай грамады манастыра Бзумар у Ліване, які паведаміў аб прысутнасці армянскіх эмігрантаў-каталікоў. У 1924 годзе армянскі патрыярх і Святы Пасад адправілі святара Яна Хрысціцеля Казэкяна, які пачаў арганізоўваць Армянскую Царкву ў Аргенціне. Казэкян апублікаваў да сваёй смерці ў 1958 годзе армянскі часопіс.
8 лістапада 1942 года арцыбіскуп Буэнас-Айрэса кардынал Сант'яга Луіс Капэлья перадаў часова капліцу Святога Грыгора Нарэкацы Ла-Пас для правядзення армянскіх набажэнств, дзе ў кастрычніку 1971 года пачалося будаўніцтва царквы. У 1954 годзе армянскую суполку наведаў епіскап Кірыл Захрабян.19 лютага 1959 года быў створаны ардынарыят для вернікаў усходняга абраду Аргенціны, уключаючы армян, пакуль 3 ліпеня 1981 года для вернікаў армянскага абраду Лацінскай Амерыкі не быў створаны армянскі Апостальскі экзархат Лацінскай Амерыкі і Мексікі.
У 1967 годзе армянскую суполку наведаў епіскап Грыгор Лаекян. У снежні 1969 года Святы Пасад прызначыў армянскага прыхадскога святара Мантэвідэа Паскуаля Тэкеяна армянскім Апостальскім візітатарам для ўсёй Лацінскай Амерыцы.
Армянскі Апостальскі экзархат Лацінскай Амерыкі і Мексікі быў створаны Папам Янам Паўлам II 3 ліпеня 1981 года з кафедрай у Буэнас-Айрэсе і з асабістай юрысдыкцыяй над усімі армяна-каталікамі Лацінскай Амерыкі, хоць ён меў толькі прыходы ў Буэнас-Айрэсе, Сан-Паўлу і Мантэвідэа.
18 лютага 1989 года Папа Святы Ян Павел II выдаў булу «Cum Christifideles ritus Armeni in Republica Argentina», вылучыўшы яе з экзархату Лацінскай Амерыкі і Мексікі. Епіскап Вартан Вальдзір Багасян быў прызначаны на ардынарыям епархіі, захаваўшы пасаду Апостальскага экзарха Лацінскай Амерыкі і Мексікі.
4 ліпеня 2018 года Папа Францішак прыняў адстаўку Багасяна з пасады епіскапа епархіі Святога Грыгора Нарэкацы ў Буэнас-Айрэсе і армянскага Апостальскага экзархата ў Лацінскай Амерыцы і Мексіцы і прызначыў епіскапам абедзвюх царкоўных юрысдыкцый іерэя армяна-каталіцкага сабора Найсвяцейшай Дзевы Марыі ў Буэнас-Айрэсе протаіерэя Пабла Лявона Хакімяна.
Сёння ў Аргенціне знаходзіцца епархія Святога Грыгора Нарэкацы ў Буэнас-Айрэсе. Епархія сёння мае толькі адзін прыход у саборы Маці Божай у Буэнас-Айрэсе. Епархія налічвае каля 16 350 вернікаў.
Мексіка, Бразілія і Уругвай
У Лацінскай Амерыцы па-за межамі Аргенціны таксама дзейнічае Апостальскі экзархат Лацінскай Амерыкі і Максікі, які мае толькі два прыхода: прыход у саборы Святога Грыгора Асветніка ў Сан-Паўлу — для ўсёй Бразіліі і прыход у саборы Маці Божай Бзумарскай ў Мантэвідэа — для ўсяго Уругвая.
Апостальскі экзархат быў створаны 3 ліпеня 1981 года Апостальскай Канстытуцыяй «Armeniorum fidelium» Папы Яна Паўла II. У той жа дзень быў прызначаны яго першы Апостальскі экзарх, салезіянец Вартан Вальдзір Багасян.
Сёння Апостальскі экзархат налічвае каля 12 000 вернікаў.
Румынія
Кафедра ардынарыята знаходзіцца ў Герлы, дзе знаходзіцца прыход у саборы Святой Тройцы.
У канцы 2016 года ардынарыят меў чатыры прыхода, не гледзячы на тое, што большасць вернікаў жывуць у іншых гарадах Трансільваніі:
Калі ў 1004 годзе туркі-сельджукі акупавалі горад Ані ў Арменіі, некаторыя з яго жыхароў беглі ў Крым, які, у сваю чаргу, быў акупаваны Асманскай Імперыяй у 1475 годзе, у выніку чаго некаторыя армяне эмігравалі ў Малдавію, дзе раней была створана армянская калонія. У 1669 годзе ў Малдавіі адбылося паўстанне, у якое ўмяшалася армянскае насельніцтва, тады асманскія войскі здзейснілі разню. Каля 800 армянскіх сем’яў (3000 чалавек) перасеклі Карпацкія горы і схаваліся ў гарах Трансільваніі. У 1669 годзе Ян Керэмовчч стаў дапаможным архіепіскапам Львова з тытулам епіскапа Малдавіі. У 1672 годзе армяне папрасілі пратэстанцкага трансільванскага князя Міхая I Апафі даць ім права на пражыванне, і ён пагадзіўся, атаксама запрасіў армянскага епіскапа Мінаса Зіліхтара Сучаўскага, які збег ад турэцка-польскай вайны з Асманскай Малдавіі ў Трансільванію.
У 1684 годзе армяна-каталіцкі святар Аксендзій Вірзірэска пачаў арганізоўваць суполку ў Трансільваніі і пераканаў епіскапа Мінаса Зіліхтара перайсці ў каталіцтва да архіепархіі Львова Вартана Хунаніяна. Армяне Трансільваніі перайшлі ў каталіцтва, а горад Герла галоўным горадам армяна-каталікоў. Як і Румынская Грэка-Каталіцкая Царква, армяне сталі каталікамі, захаваўшы свой абрад. Пасля смерці Зіліхтара ў 1686 годзе Кангрэгацыя прапаганды Веры 29 мая 1690 года прызначыла Аксендзія Вірзірэска ардынарыем для армянскай місіі ў Трансільваніі, аддзяліўшы яе ад армянскай Львоўскай архіепархіі. 2 кастрычніка 1690 года Папа Аляксандр VIII прызначыў Вірзірэска тытульным тытулярным архіепіскапам і адправіў яго ў Трансільванію, у 1699 годзе ён трапіў пад кантроль Аўстрыйскай Імперыі. Вірзірэска памёр 15 сакавіка 1715 года, і армяна-каталікі апынуліся пад юрысдыкцыяй лацінскіх біскупаў. У 1775 годзе Аўстрыя акупавала Букавіну, дзе было шмат армяна-каталікоў.
Падчас уніі Трансільваніі з Румыніяй ў 1918 годзе шмат армян рэгіёну падвергліся мадзьярызацыі. Згодна з умовамі канкардату 1927 года паміж Румыніяй і Святым Пасадам, армяна-каталікі краіны былі прызнаныя незалежнай суполкай.
Ардынарыят быў створаны 5 чэрвеня 1930 года булай «Solemni Conventione» Папы Пія XI:" Volumus denique ut fideles Armeni, qui in Romanica dicione morantur, quoad spirituale рэжым sub iurisdictione sint Ordinarii ab Apostolica Sede eligendi, qui eidem immediate subiectus erit et Administrator Apostolicus pro Armenis denominabitur ac in urbe Gherla habitualem sedem habebit "Пасля 1948 года, з пачаткам камуністычнага рэжыму, Ардынарыят меў невыразны статус у грамадзянскім праве, паколькі ён больш не прызнаваўся ўладамі; але, з пункту гледжання Каталіцкай Царквы, ардынарыят працягваў існаваць і ўзначальваўся айцом Золтанам Лэнг’елем, Апостальскім адміністратарам з 1939 года. Яго статус змяніўся ў 1964 годзе, калі папскі ўказ даручыў пастырства вернікаў ардынарыяту епіскапу Алба Юліі. Хоць румынскі Дзяржаўны сакратарыят па канфесіях кажа, што ў 1991 годзе ардынарыем быў дадзены арцыбіскупу Алба-Юліі Лаёшу Балінту, папскі штогоднік Святога Пасаду паказвае, што Апостальскім адміністратарам, прызначаным у гэтым годзе ў ардынарыем быў Дзьёрдз Якубіні, тагачасны дапаможны біскуп Алба-Юліі, і што ён захаваў гэты пасад пасля таго, як ён стаў арцыбіскупам Альба-Юліі ў 1994 годзе, агэтае дзеянне Святога Пасаду ў 1991 годзе, якое адбылося пасля падзення камуністычнага рэжыму, было прынята без запыту аю прызнанні румынскім ўрадам.
Сёння Ардынарыят Румыніі налічвае каля 630 вернікаў.
Польшча
На тэрыторыі Польскай Рэспублікі знаходзіцца Ардынарыят Польшчы, які адносіцца да ўсіх усходніх каталікоў, акрамя Украінскай Грэка-Каталіцкай Царквы і Каталіцкай Царквы візантыйска-славянскага абраду ў Польшчы. Ардынарыят мае толькі 3 прыхода і ўсі яны армяна-каталіцкія.
Кафедра Ардынарыята знаходзіцца ў Варшаве, таму што яго ардынарыем з’яўляецца мітрапаліт Варшаўскі арцыбіскуп Казімеж Ныч.
Згодна з наказам ардынарыя Ныча ад 1 снежня 2009 года ардынарыят падзелены на тры тэрытарыяльных прыходаў:
Польска-савецкі памежны дагавор уступіў у сілу ў 1946 годзе, па якім Галічына і частка Валыні былі ўключаныя ў склад УССР, а польскае насельніцтва было перададзена Польшчы. Паланізаваныя армяна-каталікі, якія жылі на гэтых тэрыторыях і былі часткай армянскай архіепархіі Львова, перашлі на тэрыторыю Польшчы разам з 8 святарамі.
18 верасня 1981 года быў створаны Ардынарыят Польшчы для грэка- і армяна-каталікоў Папам Янам Паўлам ІІ. 16 студзеня 1991 года ўкраінскія грэка-каталіцкія вернікі былі аддзеленыя ад ардынарыяту, і для іх было створана дзве епархіі.
З 2007 года 147 вернікаў візантыйска-славянскага абраду прыходу ў Кастамлотах былі змешчаныя пад юрысдыкцыю лацінскага біскупа Седльцы, Казімежа Гурды.
Грэцыя
На тэрыторыі Грэцыі дзейнічае Ардынарыят Грэцыі, пашырае сваю юрысдыкцыю над вернікамі Армянскай Царквы ў Грэцыі. Галоўны горад Ардынарыяту знаходзіцца ў Афінах. На яго тэрыторыі знаходзіцца толькі 2 прыхода:
Ардынарыят быў створаны 21 снежня 1925 года для армяна-каталікоў, якія імігравалі ў Грэцыю падчас Першай Сусветнай Вайны. Агульная колькасць вернікаў Ардынарыяту Грэцыі — каля 200. На пачатак 2021 года, Ардынарыят афіцыйна быў вакантным.
Патрыярх (канн. 63-77)
Як у частцы Каталіцкай Царквы, галавой Армянскай Царквы, акрамя Хрыста з’яўляецца Папа Рымскі. Сваю ўласную іерархію ўзначальвае патрыярх-каталікос Кілікіі (patriarcha-catholicus ciliciæ armeniorum). Рэзідэнцыя патрыярха знаходзіцца ў Бейруце. Патрыярх заўсёды бярэ імя «Бедрос» у гонар першага патрыярха пасля заключэння апошняй уніі Аўрама Бедроса І Ардзівяна.
Згодна з кан. 59 § 2-3 ККУЦ, Кілікійскі каталікосат па першынству ідзе пасля Канстанцінопальскага, Антыяхійскага, Александрыйскага і Іерусалімскага патрыярхатаў на ўзроўне Халдэйскага патрыярхату, дзе першынства вылучаецца па старшынству кафедры. Згодна з кан. 63, патрыярх выбіраецца Сінодам епіскапаў патрыяршай Царквы, пасля чаго, згодна з кан. 76 § 2, патрыярх павінен запрасіць Еўхарыстычнага Адзінства з Папай.
Патрыяршы Сінод (Synodus Ecclesiæ Armeniæ Catholicæ) (канн. 107—113)
Патрыяршы Сінод складаецца з епіскапаў, у тым ліку дапаможных, узначальваецца і склікаецца патрыярхам, які павінен прымаць усе важныя рашэнні ў адпаведнасці з ім. Ён рэгулярна збіраецца адзін раз у год. Ва ўсіх патрыяршых Усходніх Каталіцкіх Цэрквах патрыярх можа ўзводзіць, змяняць і скасоўваць епархіі і прызначаць сваіх епіскапаў у адпаведнасці з Патрыяршым Сінодам і пасля кансультацыі са Святым Пасадам. У межах уласнай кананічнай тэрыторыі Царквы патрыярх можа ствараць экзархаты і прызначаць экзархаў, згодна з Патрыяршым Сінодам, але з 22 ліпеня 2020 года Папа Францыск у «Rescriptum ex audientia» вырашыў, што гэтыя рашэнні павінны мець папярэдняе адабрэнне, якое перагледжваецца праз 5 гадоў. 5 епіскапаў прызначаюцца патрыярхам і Патрыяршым Сінодам з зацверджанага Папам спісу, папярэдне складзенага Патрыяршым Сінодам. За межамі ўласнай тэрыторыі патрыярхату армянскі патрыярх-каталікос і сінод маюць юрысдыкцыю толькі ў літургічных пытаннях, а Папа нясе адказнасць за стварэнне епархій і прызначэнне епіскапаў.
Патрыяршая Курыя (Curia Ecclesiæ Armeniæ Catholicæ) (канн. 114—125)
У патрыяршай рэзідэнцыі ў Бейруце знаходзіцца курыя армяна-каталіцкага каталікосату, у якую ўваходзяць пастаянны Сінод, епіскапы, прызначаныя ў курыю (да 3 чалавек), звычайны трыбунал Патрыяршай Царквы, эканом, патрыяршы канцлер, літургічная камісія і іншыя камісіі. Члены курыі прызначаюцца патрыярхам, за выключэннем пастаяннага Сінода, і складаецца з 4 епіскапаў, сярод якіх адзін абіраецца патрыярхам і 3 прызначаюцца Патрыяршым Сінодам на 5 гадоў. Паседжанні курыі звычайна збіраюцца 12 раз у год.
Статыстыка
Паводле даных Annuario Pontificio за 2017 год, Армянская Каталіцкая Царква налічвае 757 726 вернікаў, 100 зарэгістраваных прыходаў, 17 епіскапаў, 46 прэсвітараў, 39 іераманаха, 56 манахаў, 66 манахіню, 11 вечных дыяканы і каля 15 семінарыстаў.
Воўкава
Назву Во́ўкава маюць:
Прозвішчы
Во́ўкава — жаночая форма прозвішча Воўкаў
Сокалы
Назву Со́калы маюць:
Хасэ Марыя Басанта
Хасэ́ Мары́я Баса́нта Паво́нэ (José María Basanta Pavone; нар., Трэс-Саргентас, Аргенціна) — аргенцінскі футбаліст, абаронца. Ігрок нацыянальнай зборнай Аргенціны (2013—2014). З’яўляецца стрыечным братам футбалістаў Марыяна і Гансала Павонэ.
Кар’ера
Хасэ пачаў сваю кар’еру ў клубе «Эстудыянтэс», аднак у 2006 годзе далучыўся да клуба другога дывізіёна «Алімпа». Новаму клубу Басанта дапамог атрымаць перамогу ў чэмпіянаце і прабіцца ў Прымеру. У 2007 годзе ігрок вярнуўся ва «Эстудыянтэс».
У чэрвені 2008 года іграка набыў мексіканскі «Мантэрэй» паводле просьбы менеджара каманды Рыкарда Ла Вольпэ. З тых часоў Басанта стаў асноўным іграком каманды, некалькі разоў стаўшы чэмпіёнам Мексікі.
Пасля чэмпіянату свету 2014 перайшоў у італьянскую «Фіярэнціну». 1 жніўня 2015 года вярнуўся ў «Мантэрэй» на правах гадавой арэнды, а ўлетку 2016 года быў выкуплены мексіканскім клубам.
У верасні 2020 года абвясціў пра завяршэнне прафесійнай кар’еры.
Дасягненні
Мантэрэй:
Марыа Манджукіч
Марыа Манджукіч (Mario Mandžukić; нар., Славанскі-Брод, СФРЮ) — харвацкі футбаліст, нападнік. Ігрок нацыянальнай зборнай Харватыі (2007—2018).
Клубная кар’ера
Пачынаў гуляць у нямецкім клубе «Дытцынген», а затым перабраўся на радзіму і выступаў у складзе «Марсоніі». У 2005 годзе перайшоў у склад клуба «Заграб», дзе выступаў на працягу двух гадоў і пасля чаго перайшоў у іншы заграбскі клуб «Дынама», калі ў 2007 годзе атрымаў прапанову перайсці ў гэты клуб на замену Эдуарду да Сілвы, які пераехаў у англійскі «Арсенал». Сума трансферу склала 1,3 мільёна еўра. Манджукіч з ходу зайграў, у складзе «Дынама» у кваліфікацыйным матчы Кубка УЕФА супраць «Аякса» забіў два вырашальных мяча. Да яго праяўлялі інтарэс: «Шахцёр», «Манчэстэр Сіці» і іншыя вядомыя еўрапейскія клубы. У сезоне 2008/09 стаў найлепшым бамбардзірам чэмпіянату Харватыі, забіўшы 13 мячоў у 23 матчах.
26 чэрвеня 2012 года Манджукіч падпісаў кантракт з клубам нямецкай Бундэслігі «Баварыяй», паспяхова прайшоўшы медыцынскае абследванне, пасля свайго моцнага выступу на чэмпіянаце Еўропы 2012 года ва Украіне і Польшчы, і з-за яго выдатнага выступу ў футболцы іншага нямецкага клуба «Вольфсбурга» ў Бундэслізе.
Ужо ад самага пачатку Марыа стала пачаў забіваць мячы. 12 жніўня 2012 года ў матчы на Суперкубак Германіі нападнік забіў свой першы гол у афіцыйнай гульні супраць «Барусіі» на шостай хвіліне, што дапамагло баварцам заваяваць трафей. У першым туры ў матчы супраць «Гройтэр Фюрт» харвацкі ігрок забіў гол і дадаў яшчэ адзін на наступны тур у пераможным матчы са «Штутгартам» (6:1). Пасля гэтага Манджукіч запісаў на свой рахунак яшчэ 2 мячы ў матчы супраць свайго былога клуба «Вольфсбурга».
10 ліпеня 2014 года стала вядома, што Манджукіч падпісаў чатырохгадовы кантракт з мадрыдскім клубам «Атлетыка», які пасля сыходу Дыегу Косты шукаў нападніка. Як мяркуецца, сума трансферу склала каля 22 млн еўра.
22 чэрвеня 2015 года італьянскі «Ювентус» абвясціў аб падпісанні кантракта з Манджукічам. Сума трансферу склала 19 млн еўра. Да 2019 года быў адным з асноўных нападнікаў турынскага клуба, аднак з лета 2019 года новы галоўны трэнер Маўрыцыа Сары не бачыў Манджукіча ў складзе, нападнік не быў уключаны ў заяўку «Ювентуса» ў Лізе чэмпіёнаў, не выхадзіў не поле і ў іншых турнірах. У снежні 2019 года перайшоў у катарскі клуб «Аль-Дуайль», аднак ужо ў ліпені 2020 года кантракт быў скасаваны.
У студзені 2021 года стаў іграком «Мілана», падпісаўшы кантракт да канца сезона з опцыяй пажаўжэння на год. Не здолеў замацавацца ў складзе, пераважна выхадзіў на замену, выніковымі дзеяннямі не адзначаўся. У маі 2021 года стала вядома, што «Мілан» не будзе падаўжаць пагадненне з нападнікам.
У верасні 2021 года абвясціў аб завяршэнні кар’еры.
Міжнародная кар’ера
Марыа Манджукіч выступаў у складзе моладзевай зборнай Харватыі. У нацыянальнай зборнай Харватыі дэбютаваў 17 лістапада 2007 года ў матчы супраць каманды Македоніі.
У жніўні 2018 года абвясціў аб завяршэнні кар’еры ў зборнай.
Дасягненні
«Баварыя»:
«Атлетыка»:
«Ювентус»:
Касцёл Святога Міхаіла Арханёла (Навагрудак)
Касцёл Міхаіла Арханёла — помнік архітэктуры барока ў Навагрудку.
Гісторыя
Кляштар ордэна дамініканцаў у Навагрудку фундаваны ў 1624 годзе Крыштафам Хадкевічам, канюшым ВКЛ, на купленых ім пляцах ва ўсходняй частцы рынкавай плошчы, на рагу паміж вул. Слонімскай (па галоўным фасадзе касцёла, цяпер вул. Міцкевіча) і Яўрэйскай (цяпер Савецкая). Пазней, 3 жніўня 1636, стаўшы віленскім кашталянам, Хадкевіч павялічыў першапачатковы фундуш, да яго ў канцы XVII ст. далучыліся Астроўскія і Бральніцкія. Першапачаткова драўляны касцёл быў асвечаны ў гонар св. Яцка, заступніка Літоўскай правінцыі ордэна.
Каля 1724 г. на яго месцы дамініканцы пабудавалі мураваны касцёл (у аб’ём усходняга нефа ўключаная частка ранейшай пабудовы, захаваны дэкор інтэр'еру). Тытул святыні змяніўся ў другой палове XVIII ст., калі касцёл адбудавалі пасля пажару 1751 года. З таго часу храм прысвечаны св. Міхалу Арханёлу. Асаблівае ўшанаванне св. Міхала Арханёла ў Навагрудку пачалося пасля вайны 1654-61 гадоў, калі, згодна с паданнем, ён выратаваў горад ад знішчэння.
Паводле інвентара 1804 года ўваход на тэрыторыю кляштара ад рынку вызначаўся брамай з чатырох мураваных слупоў, крытых чарапіцай і ўвенчаных драўлянымі вазонамі зялёнага колеру, над брамай на металёвых штабах знаходзіўся пазалочаны герб ордэна дамініканцаў — выява сабакі з паходняй і крыжыкам. Злева стаяла драўляная званіца з трыма званамі: «св. Міхал», «св. Дамінік» і «св. Тадэвуш» (усе званы былі рэквізаваны расійскай арміяй у 1915 годзе). Комплекс быў абнесены мураванай агароджай.
Да касцёла прымыкаў, утвараючы ўнутраны дворык-клауструм, П-падобны ў плане мураваны кляштар, дзе акрамя 30 келляў манахаў знаходзіліся школьныя класы. Школа пры кляштары была заснавана ў 1794 годзе, мела 6 класаў; 6-7 прафесараў на чале з прэфектам выкладалі тут арыфметыку, гісторыю, матэматыку, маральныя навукі, мовы, права, фізіку і інш. У 1807-15 гадах тут навучаліся Адам Міцкевіч (у 1904 годзе ў яго гонар на сцяне касцёла была змешчана мемарыяльная пліта, не захавалася) і Ян Чачот. Большасць вучняў школы жыла ў кляштарнай бурсе. У комплекс кляштара таксама ўваходзілі мураваная стайня, свіран і шэраг гаспадарчых пабудоў.
Касцёл мураваны, крыты гонтай, бязвежавы, толькі над галоўным фасадам вісеў малы ружанцовы званочак. Інтэр’ер перакрыты сістэмай цыліндрычных скляпенняў на падпружных арках з распалубкамі над вокнамі. Падлога ў цэнтральнай наве была выкладзена з мармуровых пліт, у бакавых — з цэглы. У касцёле знаходзілася 10 алтароў. Галоўны алтар быў прысвечаны апекуну Навагрудка св. Міхалу Арханёлу, вялікі абраз якога ў сярэбранай шаце быў выкананы па фундацыі Адама Мацея Саковіча ў сярэдзіне XVII ст. (шата зроблена ў 1662, магчыма, абраз быў створаны для кляштара дамініканцаў у Зембіне, а ў Навагрудку ён з’явіўся праз стагоддзе). У касцёле захоўваліся рэліквіі Святога Крыжа і ўсіх Апосталаў. На хорах у той час змяшчаўся арган на 11 галасоў. У 1829 г. побач з касцёлам пабудаваная двух’ярусная мураваная званіца (не захавалася).
Пасля пажару 1831 года значна перабудаваны касцёл набыў сучасны выгляд.
Дамініканская школа была зачынена ў 1834 годзе і пераабсталявана пад гарадское вучылішча, потым пад гімназію. Кляштар дамініканцаў быў зачынены на пачатку 1853 года, законнікі былі адпраўлены па розных кляштарах, кляштарны корпус быў прыстасаваны пад павятовы і земскі суды, а з часам і ўвогуле быў разабраны на цэглу. Касцёл перайшоў у ранг парафіяльных, загадам Мінскай рымска-каталіцкай духоўнай кансісторыі ад 31 снежня 1857 яму перадалі функцыю старажытнай фары, а апошняя была прыпісана да яго ў якасці філіі. Частка корпуса, якая захавалася і сёння далучаецца да прэзбітэрыя касцёла, на той час была прыстасавана пад жыллё дзекана і ксяндзоў.
У 1948 годзе старажытная святыня была зачынена і ў пасляваенны час прыстасавана пад мэблевае сховішча, а пасля пажару пакінута ў руінным стане. Аднак, нягледзячы на гэта, у 1970-я гг. яна атрымала статус помніка архітэктуры рэспубліканскага значэння.
У 1992 годзе касцёл вернуты каталіцкай супольнасці горада. Да 1997 комплекс быў рэстаўраваны. У 2003 года, паводле праекта мінскага архітэктара А. Я. Кандратава, пачалася рэстаўрацыя дзвюх ліній кляштарнага корпуса (з сілікатнай цэглы). Тут маюць размясціцца рэкалекцыйны цэнтр і Дом міласэрнасці.
Архітэктура
Касцёл вырашаны ў стылі позняга класіцызму «тасканскага парадку»: больш пакаты двухсхільны дах са спрошчаным трохвугольным франтонам на галоўным фасадзе. Бязвежавая трохнефная базіліка з плоскім галоўным фасадам, вузкім нартэксам і паўцыркульнай алтарнай апсідай, да якой з паўночнага боку далучаная сакрысція. Галоўны фасад вырашаны як трыфорыумная кампазіцыя. Цэнтральная частка, якая засланяе цэнтральны неф, падзелены развітым карнізам на два ярусы і завершаны трохвугольным франтонам з вежачкай над ім. Бакавыя часткі засланяюць бакавыя нефы, тарцы дахаў бакавых нефаў закрытыя ступеньчатымі атыкамі. Па гарызанталі галоўны фасад падзелены на два ярусы антаблементам на ўзроўні карнізаў бакавых нефаў, што надае яму візуальную важкасць і прысадзістасць. Вертыкальныя ордэрныя чляненні фасада не адпавядаюць структуры базілікі, што падкрэслівае яго кампазіцыйную самастойнасць. Галоўны ўваход пазначаны невялікай крухтаю-тамбурам. Сцены аздобленыя пілястрамі. Вокны з лучковымі і арачнымі завяршэннямі.
Асаблівасцю архітэктонікі касцёла з’яўляецца надзвычай выцягнуты прэсбітэрый з паўкруглым алтарным завяршэннем, па даўжыні амаль роўны базіліцы, ад якой аддзелены спаранымі падпружнымі аркамі і ўзмоцненымі апорнымі слупамі.
Інтэр’ер
Сёння ў святыні, як і раней, 10 алтароў, але ў розныя часы іх прысвячэнне было розным. Толькі галоўны алтар заўсёды быў прысвечаны заступніку горада і касцёла — св. Міхалу Арханёлу, абраз якога ў сярэбранай шаце змешчаны ў цэнтры трох’яруснай кампазіцыі (узнята на высокі пастамент карынфскай каланадай, якая нясе хвалісты антаблемент. Паміж калонамі некалі былі ўсталяваны фігуры чатырох Евангелістаў. У падобным барочным стылі створаны і бакавыя алтары). Па баках ад патранальнага знаходзяцца абразы святых апосталаў Пятра і Паўла. У другім ярусе змешчана разьбянае Укрыжаванне ў акружэнні анёлаў, увенчвае алтар гіпсатурны барэльеф «Сыходжанне Святога Духа». Пры апорах прэзбітэрыя ўсталяваны алтары св. Дамініка (злева; у ХIХ ст. — таксама св. Дамініка) і Найсвяцейшага Сэрца Пана Езуса (у 1853 г. — св. Тадэвуша, у 1867 — св. Ганны). Пры сярэдніх апорах знаходзяцца алтары св. Станіслава Косткі (злева, у 1853 — св. Яна Непамука, у 1867 — св. Філамены) і св. Крыштафа (у ХIХ ст. — св. Юзафа), у цэнтральную наву насупраць амбона развернуты шыкоўны трох’ярусны алтар св. Тэрэзы (у 1853 — св. Вікенція з Феррары з абразом св. Рэгіны наверсе, у 1867 — св. Алены Імператрыцы, у пач. ХХ ст. — св. Тэрэзы). Пры бліжэйшых да ўвахода апорах стаяць алтары св. Антонія (злева, як і раней, абраз намаляваны ў 1861 годзе) і св. Цэцыліі (у 1853 — св. Тамаша Аквінскага, у 1867 — св. Станіслава). Яшчэ два алтары знаходзяцца ў тарцах бакавых наваў: злева — Маці Божай Снежнай, справа — Укрыжавання (раней — Маці Божай з Дзіцяткам Езус, у другім ярусе — абраз св. Кацярыны). Многія з абразоў, што ўпрыгожвалі алтары ў другой палове ХIХ ст. належалі пендзлю Эдварда Паўловіча, выкладчыка жівапісу навагрудскай гімназіі: абраз св. Дамініка (ахвяра пана Пятра Абламовіча), св. Ганны (ахвяра памешчыцы Кацярыны Ёдкі), св. Філамены (ахвяра памешчыцы Гнаінскай), св. Станіслава. У Нядзелю Спаслання Святога Духа, 27 мая 2007 года, у менсе галоўнага алтара ўрачыста размешчаны рэлікварый адзінаццаці бласлаўлёных сясцёр назарэтанак, перанесены з рэктаральнага касцёла (фары).
Пірыдзін
Пірыдзі́н — гетэраараматычнае злучэнне.
Пірыдзін і яго вытворныя — аснова пашыраных у прыродзе пірыдзінавых алкалоідаў (напрыклад, анабазіну, нікаціну) і многіх біялагічна важных злучэнняў (напрыклад, пірыдаксіну).
Уласцівасці
Бясколерная вадкасць з непрыемным пахам, tкіп 115,4 °C, шчыльнасць 981,9 кг/м³. Змешваецца з вадой і большасцю арганічных растваральнікаў. Слабая аснова. З неарганічнымі кіслотамі ўтварае ўстойлівыя солі, з галагенідамі металаў, аксідамі серы (SO2, SO3), бромам, вадой — комплексныя злучэнні.
Атрымліваюць пераважна з каменнавугальнай смалы, у якой доля пірыдзіну каля 0,08 %.
Выкарыстоўваюць у сінтэзе лекавых сродкаў, фарбавальнікаў, інсектыцыдаў, як растваральнік, у тым ліку для многіх неарганічных солей.
Таксічны. ГДК пары пірыдзіну ў паветры ~ 5 мг/м³. Пиридин таксічны, дзейнічае на нервовую сістэму, скуру. Па некаторых дадзеных, пиридин выклікае імпатэнцыю і бясплоддзе ў мужчын.
Адзін чалавек памёр пасля выпадковага прыёму паўшклянкі пиридина.
Татарка
Тата́рка — жанчына татарскай нацыянальнасці.
Населеныя пункты
Тата́рка (Tatarka) — назва шэрагу населеных пунктаў. Паходзіць ад імя народу татары, якія верагодна, былі заснавальнікамі гэтых вёсак.
Гордан Шыльдэнфельд
Гордан Шыльдэнфельд (Gordon Schildenfeld; нар., , СФРЮ) — харвацкі футбаліст, абаронца. Ігрок нацыянальнай зборнай Харватыі (2009—2016).
Клубная кар’ера
Гордан з’яўляецца выхаванцам футбольнага клуба «Шыбенік». Ва ўзросце 16 гадоў дэбютаваў у асноўным складзе каманды супраць «Каменя» з Інграда. Правёў сезон 2005/06 у другой харвацкай лізе, здолеў вывесці каманду ў першую лігу і дзякуючы сваім выступам атрымаў мноства прапаноў ад вядомых харвацкіх клубаў. Абраў у выніку ў зімовым міжсезонні «Дынама» з Заграба, у складзе якога адгуляў сезон 2007/08.
У 2008 годзе быў выкуплены турэцкім клубам «Бешыкташ», але летам быў аддадзены ў арэнду нямецкаму «Дуйсбургу». Праз год зноў перайшоў на правах арэнды, але ўжо ў аўстрыйскі «Штурм». 8 чэрвеня 2010 года падпісаў трохгадовае пагадненне аб выступе за клуб, сума ўгоды склала 400 тысяч еўра. Паміж клубамі было дасягнута пагадненне, што ў выпадку датэрміновага разрыву кантракту 20% сумы пяройдуць да «Бешыкташа». 7 ліпеня 2011 года ён падпісаў кантракт з нямецкім клубам «Айнтрахт», такім чынам, скасаваўшы пагадненне са «Штурмам». Сума ўгоды склала мільён еўра.
10 ліпеня 2012 года склаў трохгадовы кантракт з маскоўскім «Дынама». Аднак, не замацаваўшысяў стартавым складзе, у студзені 2013 года быў аддадзены ў арэнду грэчаскаму ПАОК, пазней два гады таксама на правах арэнды гуляў за «Панатынаікос».
Улетку 2015 года вярнуўся ў Харватыю, стаўшы іграком заграбскага «Дынама». У ліпені 2017 года перайшоў у кіпрскі клуб «Анартосіс», дзе гуляў тры з паловай гады. У студзені 2021 года вярнуўся ў «Шыбенік» да канца сезона, а ў ліпені зноў адправіўся ў Кіпр і далучыўся да «Арыса». Па заканчэнні сезона 2021/22 завяршыў прафесійную кар’еру.
Міжнародная кар’ера
14 лістапада 2009 года дэбютаваў у складзе нацыянальнай зборнай Харватыі, выйшаўшы на 59-й хвіліне замест Дарыя Срны ў матчы супраць зборнай Ліхтэнштэйна.
Дасягненні
«Дынама» Заграб
«Штурм»
«Панатынаікос»
Асабістае жыццё
Яго бацька з’яўляецца аўстрыйцам паводле нацыянальнасці, які ёсць выхадцам са Славеніі.
Молат (Петрыкаўскі раён)
Мо́лат (, Молот) — вёска ў Петрыкаўскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Ляскавіцкага сельсавета.
Пірымідзін
Пірымідзі́н (1,3-дыазін) — арганічнае гетэрацыклічнае злучэнне.
Уласцівасці
Бясколерныя крышталі, tпл 22,5 °C, tкіп 124 °C. Добра раствараецца ў вадзе, этаноле, дыэтылавым эфіры. Слабая аснова. Інертны да электрафільных рэагентаў (не ўступае ў рэакцыі нітравання і сульфіравання). Пратанаванне адбываецца пры ўзаемадзеянні з вельмі моцнымі кіслотамі з утварэннем солі па адным атаме азоту. Лёгка ўступае ў рэакцыі нуклеафільнага замяшчэння.
Вытворныя
Вытворныя пірымідзіну называюцца пірымідзінавымі асновамі, або пірымідзіны. Пірымідзін і яго вытворныя ўваходзяць у састаў найважнейшых біяпалімераў — нуклеінавых кіслот, а таксама шэрагу біялагічна актыўных рэчываў: вітаміну В1, антыбіётыкаў аміцэтыну і блеаміцыну, барбітуратаў, каэнзімаў і інш. У малекулах нуклеінавых кіслот акрамя кананічных пірымідзінавых асноў — цытазіну (4-аміна-2-пірыдон), тыміну (5-метыл-пірымідзін-2,4-дыен), урацылу (пірымідзін-2,4-дыен) ёсць, у адносна невялікай колькасці, т. зв. мінорныя пірымідзінавыя асновы (5-метылцытазін, 5-карбаксіметылурацын і іншю). Паслядоўнасць пурынавых і пірамідзінавых асноў у полінуклеатыдным ланцугу вызначае генетычную інфармацыю ДНК і матрычных РНК.
Пірымідзіны — бясколерныя высакаплаўкія (tпл≥300 °C) крышталі. Раствараюцца ў гарачай вадзе, нерастваральныя ў этаноле і дыэтылавым эфіры. Існуюць у таўтамерных формах. Біясінтэз пірымідзінаў у клетках адбываецца ў выніку ператварэнняў вытворных аротавай кіслаты. Атрымліваюць звычайна метадам кіслотнага гідролізу нуклеінавых кіслот.
Паляжач-Гара
Паляжа́ч-Гара́ (, Полежач-Гора) — вёска ў Петрыкаўскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Ляскавіцкага сельсавета.
Сусветнае сховішча насення
Сусве́тнае схо́вішча насе́ння («Сховішча суднага дня» Svalbard Global Seed Vault) — унікальнае збудаванне ў гарах вострава Шпіцберген, недалёка ад нарвежскага горада Лонгйір (Longyearbyen). Афіцыйнае адкрыццё сховішча адбылося 26 лютага 2008.
Прызначэнне
Асноўная мэта праекту — захаванне генафонду сучасных збожжавых на выпадак лакальных ці нават глабальных катастроф, што дазволіць заўсёды аднавіць віды збожжавых раслін, якія цалкам знікнуць з біясферы Зямлі.
Яўген Аляксандравіч Шаўчэнка
Яўген Шаўчэнка (нар., ) — беларускі футбаліст, нападнік жодзінскага «Тарпеда-БелАЗ».
Клубная кар’ера
Выхаванец школы футбольнага клуба «Мінск», у 2013 годзе пачаў выступаць за дубль клуба.
У снежні 2014 года падоўжыў кантракт з «Мінскам». У сезоне 2015 выступаў пераважна за дубль сталічнага клуба, таксама ўдзельнічаў у Юнацкай Лізе чэмпіёнаў. У Вышэйшай лізе ў 5 матчах выхадзіў на замену. У сезоне 2016 здолеў замацавацца ў асноўнай камандзе мінчан, нярэдка з’яўляўся ў стартавым складзе. З мая 2017 года стаў трывала выступаць у аснове мінчан, аднак у верасні страціў месца ў складзе. У сезоне 2018 прыняў удзел ва ўсіх 30 матчах чэмпіянату і забіў 5 галоў.
У студзені 2019 года падпісаў новы кантракт са сталічным клубам. У сезоне 2019 заставаўся трывалым іграком стартавага складу.
У студзені 2020 года было абвешчана аб пераходзе Шаўчэнкі ў брэсцкае «Дынама». Не здолеў замацавацца ў складзе каманды, выхадзіў на замену, а часам заставаўся на лаўцы запасных. У ліпені 2020 года перабраўся ў брэсцкі «Рух», дзе замацаваўся ў стартавым складзе. У снежні 2020 года падпісаў паўнавартасны кантракт з «Рухам».
У сезоне 2021 працягваў выступаць пераважна ў стартавым складзе брэсцкай каманды. У пачатку 2022 года рыхтаваўся да новага сезона з «Рухам», аднак у сакавіку, пасля таго як клуб зняўся з Вышэйшай лігі, падпісаў кантракт з жодзінскім «Тарпеда-БелАЗ», дзе замацаваўся ў аснове. У студзені 2023 года падоўжыў пагадненне з жодзінцамі.
Міжнародная кар’ера
Выступаў за юнацкія зборныя Беларусі. 11 лістапада 2016 года дэбютаваў у моладзевай зборнай Беларусі ў таварыскім матчы са зборнай Украіны, выйшаўшы на замену ў другім тайме.
13 кастрычніка 2019 года дэбютаваў у нацыянальнай зборнай Беларусі ў адборачным матчы чэмпіянату Еўропы супраць Нідэрландаў, выйшаўшы на замену ў канцы сустрэчы.
Спіс аб’ектаў PGC (2096001—2097000)
Гэта спіс аб'ектаў Спіс аб'ектаў PGC (2096001—2097000)
Глухое (возера, Расонскі раён, басейн Нішчы)
Глухое — возера ў Расонскім раёне Віцебскай вобласці, за 7 км на паўночны захад ад гарадскога пасёлка Расоны, за 0,6 км на поўнач ад вёскі Глаты, у басейне ракі Нішча.
Плошча паверхні 0,08 км². Даўжыня 0,3 км, найбольшая шырыня 0,25 км. Даўжыня берагавой лініі 1 км.
Схілы катлавіны вышынёй да 3 м, пад лесам. На поўначы і паўднёвым захадзе забалочаная пойма шырынёй 50—200 м. На поўначы выцякае ручай у возера Чарапёцкае.
Дарашэвічы
Дарашэ́вічы (, Дорошевичи) — вёска ў Петрыкаўскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Ляскавіцкага сельсавета.
Гісторыя
У 1807 г. новагародскі падкаморы Антон Нестар Кеневіч (1775—1822) і Казімір Рудзяеўскі купілі маёнтак Снядзін (Снядзін, Лобча і Дарашэвічы) у графіні Гелены Патоцкай (з роду Масальскіх). У 1808 г. маёнтак Снядзін быў падзелелы паміж набыўцамі. З часу фальварак Дарашэвічы належаў Кеневічам фактычна да 1920 г., калі Кеневічы ў выніку нацыяналізацыі бальшавікамі страцілі ўсе свае маёнткі, прадпрыемствы і палацы, якія апынуліся на савецкім баку ў БССР пасля Рыжскага мірнага дагавора (1921). Самі Кеневічы пераехалі на сталае жыхарства ў Польшчу.
Да 20 лютага 1975 года ўваходзіла ў склад Ляскавіцкага сельсавета, з 20 лютага 1975 года па 24 мая 1978 года ў складзе Брынёўскага сельсавета, пасля перайменавання якога зноў у Ляскавіцкім сельсавеце.
Ценіца
Назву Це́ніца маюць:
Крыштаф Тышкевіч
Крыштаф Тышкевіч (1616—1666) — дзяржаўны і ваенны дзеяч Рэчы Паспалітай. Ваявода чарнігаўскі (з 1658); палкоўнік каралеўскі.
Трымаў Жытомірскае староства. Граф на Лагойску і Бярдычаве.
Біяграфія
З лагойскай лініі шляхецкага роду Тышкевічаў гербу «Ляліва», сын Яна Яўстаха, ваяводы берасцейскага, і Соф'і з Вішнявецкіх. Меў братоў Антонія Яна, Юрыя, Казіміра і Феліцыяна.
Трымаў урады падсудка брацлаўскага і падчашага кіеўскага. Браў удзел у шэрагу ваенных кампаній.
У шлюбе з Аленай Вароніч меў сыноў Юрыя і Тэадора.
Мікалай Аляксандравіч Новік
Мікалай Аляксандравіч Новік (, в. Дубейкі,, Мінская вобласць) — беларускі мовазнавец, педагог. Кандыдат філалагічных навук (2003).
Біяграфія
Скончыў Грозаўскую сярэднюю школу (в. Грозаў, Капыльскі раён), філалагічны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта (1990) па спецыяльнасці «беларуская і руская мова і літаратура», аспірантуру Інстытута мовазнаўства імя Я. Коласа Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі.
Выкладаў у Брэсцкім дзяржаўным універсітэце, універсітэце імя Л. Этвеша (Будапешт, Венгрыя), Віленскім педагагічным універсітэце (Вільня, Літва).
Навуковая дзейнасць
Сфера навуковых зацікаўленняў — гісторыя і культура беларускай літаратурнай мовы. У 2003 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю «Лексіка Статута ВКЛ 1588».
Макшанская мова
Макша́нская мова — фіна-ўгорская мова мардоўскай падгрупы фіна-волжскай групы фіна-ўгорскіх моў, на якой размаўляе фіна-ўгорскі народ макша.
Распаўсюджаная на захадзе рэспублікі Мардовія, у суседніх рэгіёнах (Ніжагародская, Ульянаўская, Пензенская, Разанская вобласці, рэспубліка Чувашыя), а таксама ў асобных раёнах Арэнбургскае і Тамбоўскае абласцей, рэспублік Татарстан і Башкартастан, Сібіры.
Колькасць носьбітаў
Колькасць носьбітаў макшанскай і эрзянскай мовы вылічыць і ўстанавіць дакладна вельмі цяжка з нагоды вузка распаўсюджанай этнічнай самасвядомасці сярод макшанаў і эрзянаў і традыцыйнасці ўжывання ў стаўленні адначасова да двух народаў разам этноніму «мардва». Часта макшане і эрзяне ўказваюць сваю нацыянальнасць як мардва, а сваю размоўную мову як мардоўскую (перапісы насельніцтва Расіі 2002 і 2010 гадоў).
У 2002 годзе пры перапісе насельніцтва Расіі прыкладна 610 000 чалавек указалі сваё валоданне мардоўскай, макша-мардоўскай і эрзя-мардоўскай мовамі. Паводле перапісу насельніцтва Расіі 2010 года прыкладна 390 000 чалавек указалі валоданне мардоўскай мовай, з іх толькі 2025 чалавек указалі валоданне макшанскай.
Пісьмовасць
Сучасны макшанскі алфавіт зацверджаны ў 1927 годзе, ён поўнасцю аналагічны эрзянскаму. Раней у часы Расійскай імперыі, а таксама пры рэформах графікі пры СССР у алфавіт дадаваліся дадатковыя літары, якія пазней былі скасаваны.
Дыялекты
Макшанская мова падзяляецца на 5 дыялектаў: заходні, паўднёва-ўсходні, пераходны дыялект паміж заходнім і паўднёва-ўсходнім, цэнтральны дыялект і змяшаныя гаворкі.
Грамадскае жыццё
Макшанская мова з'яўляецца дзяржаўнай мовай рэспублікі Мардовія нароўні з эрзянскай і рускай мовамі. Макшанская мова мова выкладаецца ў некаторых школах Мардовіі як навучальны прадмет з першага да адзінаццатага класа, таксама вядзецца навучальны працэс на мове ў некаторых школах з 1 па 4 класы.
На макшанскай мове выдаецца газета «Мокшень правда», а таксама часопісы «Мокша» і «Якстерь тяштеня».
Данец
Дане́ц — возера ў Шумілінскім раёне Віцебскай вобласці, за 27 км на паўночны захад ад гарадскога пасёлка Шуміліна, за 4 км на захад ад вёскі Казьяны, у басейне ракі Обаль.
Плошча паверхні 0,03 км², даўжыня 0,33 км, найбольшая шырыня 0,14 км. Даўжыня берагавой лініі 0,75 км. Знаходзіцца у лясістым паніжэнні рэльефу. Вакол возера забалочаная пойма. На паўночным захадзе выцякае ручай, які ўпадае ў ручай Рэчыца.
Серп (Петрыкаўскі раён)
Серп (, Серп) — вёска ў Петрыкаўскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Ляскавіцкага сельсавета.
Востраў (Петрыкаўскі раён)
Во́страў (, Остров) — вёска ў Петрыкаўскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Муляраўскага сельсавета.
Коржаўка
Ко́ржаўка (, Коржевка) — вёска ў Петрыкаўскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Муляраўскага сельсавета.
Брынёў (Петрыкаўскі раён)
Брынёў (, Бринёв) — вёска ў Петрыкаўскім раёне Гомельскай вобласці Беларусі. Уваходзіць у склад Ляскавіцкага сельсавета.
Геаграфія
Знаходзіцца за 35 км у напрамку на паўночны захад ад горада Петрыкаў, за 214 км ад Гомеля , за 10 км ад чыгуначнай станцыі Капцэвічы. Праз вёску пралягае аўтамабільная дарога Капцэвічы—Ляскавічы.
Гісторыя
У канцы XVIII ст. маёнтак Брынёў з прыналежнымі вёскамі (Брынёў, Ляскавічы і інш) належаў магнатам Хадкевічам.
Геранім Антонавіч Кеневіч (1796—1884) купіў 17 снежня 1837 г. у графа Аляксандра Францішка Хадкевіча (1776—1838) маёнтак Брынёў (Брынёў, Ляскавічы і інш.) — 614 рэвізскіх душ. З таго часу маёнтак належаў Кеневічам фактычна да 1920 г., калі Кеневічы ў выніку нацыяналізацыі бальшавікамі страцілі ўсе свае маёнткі, прадпрыемствы і палацы, якія апынуліся на савецкім баку ў БССР пасля Рыжскага мірнага дагавора (1921). Самі Кеневічы пераехалі на сталае жыхарства ў Польшчу.
У 1924—1978 гг. вёска была цэнтрам Брынёўскага сельсавета.
Забалацце (Петрыкаўскі раён)
За́балацце (, Заболотье) — вёска ў Петрыкаўскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Муляраўскага сельсавета.
Гуанін
Гуані́н (2-аміна-6-оксіпурын) — пурынавая аснова, якая ёсць ва ўсіх жывых клетках у саставе нуклеінавых кіслот (ДНК і РНК). Структурны кампанент нізкамалекулярных каферментаў, зыходнае рэчыва пры біясінтэзе птэрынаў, рыбафлавіну, фоліевай кіслаты.
Пірыдаксін
Пірыдаксі́н (адэрмін) — адна з форм вітаміна В6, група водарастваральных злучэнняў, вытворных 2-метылпірыдзіну.
Вылучаны з паліраванага рысу ў 1932 годзе.
Гуанін
Нуклеатыд гуаніну ўдзельнічае ў сінтэзе бялку, актывацыі тлушчавых кіслот, цыкле трыкарбонавых кіслот, глюканеагенезе.
Пірыдаксін
У прыродзе пашыраны тры яго формы: пірыдаксін, пірыдаксаль і пірыдаксамін, якія лёгка пераўтвараюцца ў арганізме адна ў адну.
Гуанін
У значнай колькасці знаходзіцца ў экскрэментах павукападобных і птушак (адкрыты ў складзе гуана, адсюль назва), у лусцы і скуры рыб (вапнавае злучэнне гуаніну надае лусцы рыб характэрны бляск), паўзуноў і земнаводных.
Пры дэзамінаванні адэназіндэзаміназай гуанін пераўтвараецаа ў ксанцін.
Пірыдаксін
Бясколернае крышталічнае рэчыва, добра раствараецца ў вадзе і спірце.
Сінтэзуецца мікраарганізмамі, зялёнымі раслінамі, у жвачных жывёл і чалавека — кішэчнай мікрафлорай.
Біялагічныя функцыі пірыдаксін ажыццяўляе ў форме 5-пірыдаксальфасфату, які выконкае ролю каферменту ў рэакцыях абмену амінакіслот (напрыклад, пераамінаванне). Удзельнічае ў азоцістым, тлушчавым абмене, у сінтэзе сератаніну.
Недахоп пірыдаксіну ў арганізме выклікае анемію, сутаргі, дэрматыт і інш. Сутачная патрэбнасць дарослага чалавека ў пірыдаксіне 1,5—2,8 мг, дзяцей — 0,5—2 мг. Пірыдаксін маюць рысавае і пшанічнае вотруб'е, боб, дрожджы, печань млекакормячых.
Выкарыстоўваюць у медыцыне.
Ценіца (возера)
Це́ніца  — возера ў Беларусі, у Шумілінскім раёне Віцебскай вобласці, за 26 км на паўночны захад ад гарадскога пасёлка Шуміліна, каля вёскі Роўнае, у басейне ракі Обаль.
Плошча паверхні 0,162 км², даўжыня 0,98 км, найбольшая шырыня 0,21 км. Даўжыня берагавой лініі 2,21 км. Найбольшая глыбіня 8,5 м, сярэдняя — 3,74 м. Аб’ём вады 0,61 млн м³. Плошча вадазбору 18,9 км².
Катлавіна возера выцягнутая ў напрамку з захаду на ўсход. Схілы катлавіны вышынёй да 4 м, пад лесам, на ўсходзе разараныя. Выцякае рака Ценіца.
Уладзіслаў Дзягілевіч
Уладзісла́ў Дзягіле́віч (, Беларусь —, ) — беларускі рымска-каталіцкі дзеяч, архітэктар. Прадстаўнік архітэктуры барока.
10 ліпеня 1691 у Вільні ўступіў у Ордэн езуітаў. Навучаўся ў Полацкім езуіцкім калегіуме ў 1695—1698, езуіцкім паслушніцкім доме ў Вільні ў 1701—1704. Працаваў у Бабруйску ў 1699—1700, у Оршы ў 1704—1705 і 1707—1709, у Нясвіжы ў 1705—1706, у Мсціславе ў 1706—1707 і ў Жодзішках. У 1710—1714 суперыёр, архітэктар і прэфект будоўлі ў Мсціславе. У 1707 тут паводле яго праекту пабудаваны драўляны езуіцкі касцёл, у 1711 — званіца і гаспадарчыя пабудовы, адбудаваны спалены місіянерскі дом.
Каргадас-Карахас
Каргадас-Карахас, або Сент-Брэндан (St. Brandon) — архіпелаг у заходняй частцы Індыйскага акіяна. Уяўляе сабою шырокі атол з мноствам водмеляў, невялікіх астравоў і скал. Да архіпелага таксама далучаюць востраў Альбатрос, які месціцца на поўначы паасобку. Каргадас-Карахас уваходзіць у склад Маўрыкія. Агульная плошча сушы — каля 3,2 км². Сталага насельніцтва няма, аднак на востраве Іль-Рафаэль знаходзіцца метэаралагічная станцыя, якую сезонна наведваюць супрацоўнікі.
Геаграфія
Ніжэй прадстаўлены найбольш значныя астравы Каргадас-Карахас:
Усе астравы маюць каралавае паходжанне, даволі нізкія. Найвышэйшы пункт (6 м над узроўнем акіяна) знаходзіцца на востраве Альбатрос.
Прырода
Ізаляванасць і малая плошча астравоў Каргадас-Карахас з'яўляюцца прычынай абмежаванасці мясцовай флоры і фаўны. Большасць сушы пакрыта хмызнякамі. Усяго налічваецца 41 від наземных раслін. На астравах спыняюцца марскія птушкі, чарапахі, шмат крабаў.
Замкавае ўзвышша
Замкавае ўзвышша — умоўная назва плато, якое існавала ў Навагрудку да XIII стагоддзя, калі ровам было падзелена на асобныя ўзвышшы — Малы замак і Замкавую гару.
На думку гісторыкаў Таццяны Бубенка і Андрэя Мяцельскага, Замкавая гара і Малы замак Навагрудка першапачаткова ўяўлялі сабой адзінае плато квадратнай формы з бакамі прыкладна 180х180 м (каля 3,6 га). Не раней за XIII стагоддзе быў выкапаны роў, які падзяліў некалі адзінае ўзвышша на дзве часткі. Зборны план пабудоў Малога замка дазваляе сцвярджаць, што на мяжы XII-XIII стагоддзяў роў паміж Замкавай гарой і Малым замкам яшчэ не існаваў, і яны ўяўлялі адзіную пляцоўку, на якой і ўзнік дзяцінец Новагародка.
Малы замак і Замкавая гара цяпер маюць аднолькавую вышыню, якая складае 317—316 м над узроўнем Балтыйскага мора на Малым замку і 316,5 м на Замкавай гары. Першапачаткова пляцоўка будучага Малога замка была вышэйшая за астатнія ўзгоркі. Самы высокі яе пункт (315 м) знаходзіўся ў цэнтральнай часцы. На Замкавай гары першапачаткова пляцоўка размяшчалася на вышынях 313—311 м і мела ўхіл з поўначы на поўдзень. А суседняе Барысаглебскае ўзвышша першапачаткова мела вышыню каля 310—309 м.
Дамінантнае становішча заходняга часткі Замкавага ўзвышша (Малога замка) і стала прычынай ранняга засялення гэтага ўчастку. Усходняя яе ўскраіна (Замкавая гара) заставалася незаселенай да другой паловы XI стагоддзя.
Курыцічы
Куры́цічы (, Куритичи) — аграгарадок у Петрыкаўскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Муляраўскага сельсавета.
У 1924—1954 гадах цэнтр Курыціцкага сельсавета.
Спартыўнае арыентаванне
Спартыўнае арыентаванне — від спорту, у якім спартсмены, выкарыстоўваючы буйнамаштабную карту і компас, павінны прайсці вызначаную колькасць кантрольных пунктаў (КП), размешчаных на мясцовасці, а прамежкавыя вынікі вызначаюцца па часе праходжання дыстанцыі.
На мясцовасці кантрольныя пункты абазначаюцца бела-чырвонымі прызмамі памеру 30×30 см, як на летніх, так і на зімовых спаборніцтвах. Кожны кантрольны пункт мае абазначэнне, якое складаецца з двухзначных лічбаў, пачынаючы з 31. Кантрольныя пункты забяспечваюць сродкамі адзнакі (электронныя чыпы, кампосцеры), якія замацоўваюць непасрэдна над прызмай.
Мэта спаборніцтваў — як мага хутчэй прайсці дыстанцыю паводле дакладна вызначанага і пазначанага на мапе парадку. Праводзяцца спаборніцтвы ў зададзеным накірунку і па выбары (зададзеную колькасць кантрольных пунктаў спартсмен праходзіць у любой паслядоўнасці).
Вылучаюцца наступныя віды арыентавання:
Адрозніваюцца наступныя віды арыентавання:
Таксама адрозніваюць спаборніцтвы па іншых крытэрыях:
Арыентаванне па выбары — праходжанне зададзенай колькасці кантрольных пунктаў з ліку ўстаноўленых у раёне спаборніцтваў. Выбар кантрольных пунктаў і парадак іх праходжання вызначаюцца самім удзельнікам. Неаднаразовы выхад на адзін і той жа кантрольны пункт залічваецца толькі адзін раз. Старт можа быць агульным ці групавым.
Адрыяну Карэя
Адрыя́ну Карэ́я Кла́ру або Адрыяна Карэя (Adriano Correia Claro; нар., Курытыба, Бразілія) — бразільскі футбаліст, абаронца клуба «Атлетыку Паранаэнсі» і былы ігрок нацыянальнай зборнай Бразіліі. Адрыяну з’яўляецца адным з нешматлікіх ігракоў у прафесійным футболе, якія здольныя згуляць у якасці абаронцы ці паўабаронцы па абодва бакі поля.
Клубная
Сваю прафесійную кар’еру Адрыяну пачаў у клубе з роднага горада «Карытыба», дэбютаваўшы ў складзе яшчэ не маючы 18 гадоў. У студзені 2005 года ён далучыўся да іспанскага клуба «Севілья», падпісаўшы кантракт на 4,5 гады. Дэбютаваў у Ла Лізе ў хатнім матчы супраць «Барселоны», дзе андалузійцы атрымалі паражэнне з лікам 0:4. У наступных сезонах Адрыяну займаў розныя пазіцыі з роўным поспехам. Разам з клубам атрымаў шэраг трафеяў.
У ліпені 2016 года перайшоў у турэцкі «Бешыкташ». Пакінуў каманду пасля сезона 2018/19, і ў ліпені 2019 года вярнуўся ў Бразілію, стаўшы іграком «Атлетыку Паранаэнсі».