cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Памаране
У X стагоддзі польскі князь Мешка I уключыў землі памаран у склад польскай дзяржавы. У XI стагоддзі памаране паднялі паўстанне і зноў здабылі незалежнасць ад Польшчы. У гэты перыяд іх тэрыторыя пашырылася на захад ад Одры ў землі люцічаў. Па ініцыятыве князя Варціслава I памаране прынялі хрысціянства.
З 1180-х пачаў узрастаць нямецкі уплыў, і на землі памаран сталі прыбываць нямецкія пасяленцы. З-за спусташальных войнаў з датчанамі памаранскія феадалы віталі засяленне спустошаных земляў немцамі. З часам пачаўся працэс германізацыі і паланізацыі памаранскага насельніцтва. Сёння рэшткай старажытных памаран з'яўляюцца кашубы, якія пазбеглі асіміляцыі сярод немцаў і палякаў і налічваюць каля 300 тысяч чалавек.
Генрых Плоцке
Генрых Плоцке (Heinrich Plotzke, або Heinrich von Plotzke; ? — 27 ліпеня 1320, Меднікі, Літва) — рыцар Тэўтонскага ордэна, ландмайстар Тэўтонскага ордэна ў Прусіі з 1307 па 1309 гадах, вялікі комтур ордэна з верасня 1309 па 3 жніўня 1312 года, маршал ордэна ў 1312—1320 гадах.
Па прыбыцці ў 1309 годзе ў Прусію вялікага магістра Зігфрыда фон Фейхтвангена неабходнасць у дублюючай пасадзе ландмайстра Прусіі адпала і была скасавана. Генрых Плоцке стаў вялікім комтурам ордэна, што па сутнасці падымала яго ранейшы статус, бо ён стаў у сутнасці намеснікам вялікага магістра ва ўсіх справах.
Бітва пад Меднікамі
Камандаваў войскам ордэна ў бітве пад Меднікамі, якая адбылася 27 ліпеня 1320 года. Войска ордэна складалася з 40 рыцараў, гарнізона замка Мемель і заваяваных прусаў. Войска напала на Медніцкія землі і частка крыжакоў адправілася рабаваць наваколлі. Тым часам жамойты нечакана нанеслі ўдар па галоўных сілах ворага. Загінуў маршал, 29 рыцараў, шмат прусаў. Ордэн не нападаў на Медніцкія землі аж да заключэння перамір’яў з Гедзімінам у 1324—1328.
Анастасія Яраслаўна
Анастасія (?) Яраслаўна (каля 1023—1074/1094) — старэйшая (меркавана) дачка Яраслава Мудрага і Інгігерды Шведскай, сястра Ганны Яраслаўны, каралевы Францыі, і Лізаветы Яраслаўны, нарвежскай каралевы. Каралева Венгрыі ў 1046—1061 гадах.
Імя Анастасія не фігуруе ні ў рускіх летапісах, ні ў венгерскіх хроніках, дзе яна згадваецца як «дачка князя Русі». Яно згадана толькі ў такой позняй крыніцы, як «Польская гісторыя» Яна Длугаша (XV ст.), так што імя гэта можна лічыць умоўным.
Каля 1038 года яна выйшла замуж за венгерскага герцага Андраша (Андрэя), які, ратуючыся ад праследаванняў з боку пераемніка Іштвана I, бег у Кіеў.
У 1046 годзе Андраш разам з Анастасіяй вярнуўся ў Венгрыю, і, захапіўшы прастол, стаў каралём. У 1053 годзе Анастасія нарадзіла сына, названага Шоламанам. Нараджэнне Шоламана, а пазней — яго каранацыя, прывялі да канфлікту паміж Андрашам і яго братам Белам, які быў спадчыннікам да нараджэння дзіцяці.
У 1060 годзе Бела падняў паўстанне супраць Андраша. У тым жа годзе Бела нанёс брату паражэнне, неўзабаве пасля чаго той сканаў, і 6 снежня 1060 года Бела стаў венгерскім каралём. Анастасія з дзецьмі была вымушана бегчы ў Баварыю.
Яна стала шукаць дапамогі германскага караля Генрыха IV, сястра якога Юдыт-Марыя была заручана з Шоламанам. Пасля смерці Белы ў 1063 годзе германскія атрады ўварваліся ў Венгрыю, вымусіўшы яго сыноў бегчы ў Польшчу.
Новым каралём быў абвешчаны Шоламан. У падзяку за дапамогу, аказаную ёй, Анастасія падарыла баварскаму герцагу Атону Нортгаймскаму «меч Атылы» — венгерскую каралеўскую рэліквію — які, паводле падання, належаў правадыру гунаў.
Анастасія тым часам другасна выйшла замуж за нямецкага графа Пота. Вядома пра яе рознагалоссі з сынам. У 1074 годзе справа дайшла да таго, што Шоламан падняў руку на маці.
На вяршыні гары побач з возерам Балатан, у Ціханскай абацкай царкве, узведзены помнік каралю Андрашу і яго жонцы. На ім надпіс: «Кароль Андраш I і каралева Анастасія — украінская княгіня».
Бычкова (Бешанковіцкі раён)
Да 2004 года ўваходзіла ў склад Сокараўскага сельсавета.
Вальдэмар Вялікі
Вальдэмар Вялікі (Waldemar, Markgraf von Brandenburg, Woldemar; каля 1280 —, Мешкавіцы) — у 1309—1319 гадах маркграф Брандэнбурга з роду Асканіяў, суправіцель з 1302 года, з 1309 года як апякун свайго кузена Генрыха II.
Вальдэмар нарадзіўся ў сям'і маркграфа Конрада I Брандэнбургскага і яго жонкі Канстанцыі Польскай, дачкі герцага вялікапольскага Пржамыслава I. Паводле Вальдэмар адмовіўся ад сваіх прэтэнзій на Паморскае герцагства з Данцыгам за 10 тысяч марак срэбра на карысць Тэўтонскага ордэна.
У 1312 годзе Вальдэмар вёў вайну з маркграфам Мейсена Фрыдрыхам I, захапіў яго ў палон і прымусіў заключыць 14 красавіка 1312 года Тангермюндскі мір. У 1316 годзе Вальдэмар захапіў Дрэздэн. У 1319 годзе Вальдэмар набыў для Брандэнбурга Сулехаў і Свябодзін.
У 1315 годзе падчас так званай Паўночнагерманскай маркграфскай вайны Вальдэмар захапіў Штаргард, але саступіў Генрыху II Мекленбургскаму ў бітве пры Гранзэе і быў вымушаны аддаць Штаргард паводле Тэмплінскага міру Генрыху II 25 лістапада 1317 года.
У 1309 годзе Вальдэмар ажаніўся з Агнэсай Брандэнбургскай (1297—1334), дачкой маркграфа Германа I. Гэты шлюб апынуўся бяздзетным. У 1319 годзе маркграф Вальдэмар памёр, а ўслед за ім памёр і яго кузен Генрых II. На гэтым згасла дынастыя маркграфаў брандэнбургскіх з роду Асканіяў. У 1348 годзе ў Магдэбургскім архібіскупстве абвясціўся пажылы чалавек, які сцвярджаў, што ён з'яўляецца маркграфам Вальдэмарам, які вярнуўся з паломніцкай паездкі ў Святую зямлю. У 1319 годзе замест яго нібы пахавалі іншага чалавека. Афёра Ілжэвальдэмара раскрылася толькі ў 1350 годзе, а да гэтага часу махляр кіраваў Брандэнбургскай маркай, якую яму перадаў у леннае валоданне імператар Свяшчэннай Рымскай імперыі Карл IV.
Новы Барсук
Но́вы Барсу́к (, Новый Барсук) — вёска ў Рэчыцкім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Вышамірскага сельсавета.
Да 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Новабарсуцкага сельсавета.
Знаходзіцца за 34 км у напрамку на паўднёвы захад ад горада Рэчыца, за 71 км ад Гомеля.
Галі (Бешанковіцкі раён)
Га́лі (, Гали) — вёска ў Бешанковіцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Ульскага сельсавета.
Да 2004 года ўваходзіла ў склад Сокараўскага сельсавета.
Стары Барсук
Стары́ Барсу́к (, Старый Барсук) — вёска ў Рэчыцкім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Вышамірскага сельсавета.
Да 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Новабарсуцкага сельсавета.
Гарані (Бешанковіцкі раён)
Гара́ні (, Горани) — вёска ў Бешанковіцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Ульскага сельсавета.
Да 2004 года ўваходзіла ў склад Сокараўскага сельсавета.
Зігфрыд фон Фейхтванген
Зігфрыд фон Фейхтванген (Siegfried von Feuchtwangen; да 1273 — 5 сакавіка 1311, Замак Марыенбург) — 15-ы вялікі магістр Тэўтонскага ордэна з 1303 па 1311 год.
Біяграфія
Нарадзіўся ў Фойхтвангене, у Сярэдняй Франконіі. Прадстаўнік таго ж роду, што і 13-ы вялікі магістр Конрад фон Фейхтванген.
Пра ўступленне Зігфрыда ў Ордэн нічога не вядома, таксама застаюцца тайнай першыя гады яго службы. Першая згадка пра яго датеца толькі 1298 годам, калі ён ужо займаў пасаду ландмайстра Ордэна ў Германіі і комтура Вены.
У 1303 годзе, пасля адстаўкі генеральным капітулам Готфрыда фон Гогенлоэ, Зігфрыд быў выбраны вялікім магістрам. Пасля падзення ў 1291 годзе апошняй хрысціянскай цвярдыні ў Святой Зямлі — Акры, якая была з 1271 года рэзідэнцыяй тэўтонскіх рыцараў, Ордэн быў пераведзены ў Еўропу і быў на грані разладу. Пасля свайго абрання вялікім магістрам Зігфрыд фон Фейхтванген адразу ж накіраваўся ў новую «сталіцу» Ордэна Венецыю. У 1307 годзе падвергся рэпрэсіям Ордэн Храма, што таксама не спрыяла паляпшэнню стабільнасці сярод крыжакоў. Лічыцца, што Зігфрыд быў залежны ад ордэнскага капітула, аднак фактычна ён знаходзіўся пад уплывам толькі ландмайстраў Ордэна ў Прусіі Конрада Закса і Генрыха Плоцке.
З-за нестабільнай сітуацыі ў Еўропе, у 1309 годзе Ордэн быў пераведзены ў Прусію. Новай сталіцай тэўтонцаў стаў Марыенбург (Мальбарк). Ужо ў Прусіі была праведзена рэформа кіравання Ордэнам, быў прыняты так званы «Закон 40 артыкулаў» (40-Artikel-Gesetz).
Зігфрыд фон Фейхтванген сканаў 5 сакавіка 1311 года ў Марыенбургу. Пахаваны ў ў Кульмензе.
Георгій Цімафеевіч Берагавой
{{Ваенны дзеяч {{!}} {{Медаль Залатая Зорка | 1944}} {{!!}} {{Медаль Залатая Зорка | 1968}} {{!}}} {{{!}} Style = "background: transparent" {{!}} {{Ордэн Леніна | 1944}} {{!!}} {{Ордэн Леніна | 1968}} {{!!}} {{Ордэн Чырвонага Сцяга | 1942}} {{!!}} {{ ордэн Чырвонага Сцяга | 1943}} {{!}}- {{!}} {{Ордэн Багдана Хмяльніцкага 3 ступені | 1944}} {{!!}} {{Ордэн Аляксандра Неўскага, СССР| 1943}} {{!!}} {{Ордэн Айчыннай вайны 1 ступені | 1945}} {{!!}} {{Ордэн Айчыннай вайны 1 ступені | 1985}} {{!}}- {{!}} {{Ордэн Чырвонай Зоркі}} {{!!}} {{Ордэн Чырвонай Зоркі}} {{!!}} {{Ордэн За службу Радзіме ва Узброеных Сілах СССР 3 ступені}} {{!!}} {{Медаль Жукава}} {{!}}- {{!}} {{Медаль За баявыя заслугі}} {{!!}} {{Медаль У адзначэнне 100-годдзя з дня нараджэння Уладзіміра Ільіча Леніна}} {{!!}} {{Медаль За перамогу над Германіяй у Вялікай Айчыннай вайне 1941-1945 гг.}} {{!!}} {{Медаль «Дваццаць гадоў перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941-1945 гг.»}} {{!}}- {{!}} {{Медаль Трыццаць гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941-1945 гг.}} {{!!}} {{Медаль Сорак гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941-1945 гг.}} {{!!}} {{Медаль 50 гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941-1945 гг.}} {{!!}} {{Медаль За ўзяцце Будапешта}} {{!}}- {{!}} {{Медаль За ўзяцце Вены}} {{!!}} {{Медаль Ветэран Узброеных Сіл СССР}} {{!!}} {{Медаль За ўмацаванне баявой садружнасці}} {{!!}} {{Медаль За асваенне цалінных зямель}} {{!}}- {{!}} {{Медаль 30 гадоў Савецкай Арміі і Флота}} {{!!}} {{Медаль 40 гадоў Узброеных Сіл СССР}} {{!!}} {{Медаль 50 гадоў Узброеных Сіл СССР}} {{!!}} {{Медаль 60 гадоў Узброеных Сіл СССР}} {{!}}- {{!}} {{Медаль 70 гадоў Узброеных Сіл СССР}} {{!!}} {{Медаль За бездакорную службу 1 ступені}} {{!}}- {{!}} {{Заслужаны лётчык-выпрабавальнік СССР}} {{!!}} {{Лётчык-касманаўт СССР}} {{!!}} {{Дзяржаўная прэмія СССР}} {{!!}} {{Залаты медаль ВДНГ}} {{!}}} Замежных дзяржаў: {{{!}} Style = "background: transparent" {{!}} {{Герой Сацыялістычнай Працы, НРБ}} {{!}}} {{{!}} Style = "background: transparent" {{!}} {{Ордэн Народны Герой Югаславіі}} {{!!}} {{Ордэн Крыж Грунвальда 3 ступені}} {{!!}} {{Ордэн Сцяга ВНР з алмазамі}} {{!}}} {{{!}} {{{!}} Style = "background: transparent" {{!}} {{Ордэн Георгія Дзімітрава}} {{!!}} {{Медаль «100 гадоў Вызвалення Балгарыі ад асманскага рабства»}} {{!}}} }} Гео́ргій Цімафе́евіч Берагаво́й (, Сяло Фёдараўка, Карлаўскі раён, Палтаўская вобласць — ) — савецкі касманаўт. Генерал-лейтэнант авіяцыі (1977), Двойчы Герой Савецкага Саюза (1944, 1968), Заслужаны лётчык-выпрабавальнік СССР (1961), лётчык-касманаўт СССР (1968).
Біяграфія
Скончыў Ваенна-паветраную акадэмію (цяпер імя Ю. А. Гагарына; 1956). У 1964-69 гг. у атрадзе савецкіх касманаўтаў. 26-30.10.1968 г. пілатаваў касмічны карабель «Саюз-3», адпрацоўваў збліжэнне з беспілотным касмічным караблём «Саюз-2». Працягласць палёту 3,95 сутак. У 1972-87 гг. начальнік Цэнтра падрыхтоўкі касманаўтаў імя Ю. А. Гагарына. Залаты медаль імя К. Э. Цыялкоўскага АН СССР, залаты медаль імя Ю. А. Гагарына. Дзяржаўная прэмія СССР (1981).
Сяргееўка (Рэчыцкі раён)
Сярге́еўка (, Сергеевка) — былая вёска ў Рэчыцкім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіла ў склад Вышамірскага сельсавета.
Маладуша
Маладу́ша (, Малодуша) — вёска ў Рэчыцкім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Вышамірскага сельсавета.
Гісторыя
У 1926—1987 гадах цэнтр Маладушскага сельсавета.
Вялікую Айчынную вайну вёска Маладуша сустрэла ў складзе Хойніцкага раёна. Жыло тут амаль паўтары тысячы чалавек. Большасць вяскоўцаў працавалі ў мясцовым калгасе «Непераможны» (пазней «Перамога»). У жніўні 1941 года вёску занялі нацысты. За час акупацыі ў раёне Маладушы карнікі знішчылі не менш як 500 чалавек мірнага насельніцтва. Сюды акупанты прыганялі і прывозілі ў асноўным жыхароў гарадскога пасёлка Хойнікі. У Маладушы прынялі смерць сакратар Хойніцкага РКП(б)Б і камісар партызанскага атрада Павел Пракопавіч Домнікаў, а таксама адзін з арганізатараў знішчальнага батальёна і партызанскага атрада Аляксандр Пятровіч Драздзецкі. На франтах Вялікай Айчыннай вайны загінулі звыш 100 ураджэнцаў вёскі. У лістападзе 1943 года, падчас Гомельска-Рэчыцкай наступальнай аперацыі, у гэтай мясцовасці ішлі разлютаваныя баі.
26 кастрычніка 1959 года падчас суботніка на тэрыторыі воінскага пахавання загінуў амаль увесь чацвёрты клас Маладушскай школы: нямецкая супрацьтанкавая міна, якая праляжала ў зямлі з вайны, забрала жыцці 13 вучняў і іх класнага кіраўніка.
Да 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Новабарсуцкага сельсавета.
Дворнікі
Дво́рнікі (, Дворники) — вёска ў Бешанковіцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Ульскага сельсавета.
Аўспіцыі
Аўспі́цыя (auspicia, ад avis - «птушка», і  speculare - «назіраць») - у вузкім сэнсе - варажба аўгураў па паводзінах птушак, адкуль і паходзіць этымалогія, у шырокім - варажба аўгураў увогуле. У гэтым сэнсе выкарыстоўваўся таксама тэрмін augurium ці auspicium ex diris (signis). Аўспіцыі як прадвесці дзяліліся на 5 відаў:
Здзяйсняўшыяся патрыцыямі аўспіцыі былі auspicia patrum, хаця маглі быць здзейснены прыватным чынам без аўгураў (auspicia privata ). Аўспіцыі, якія здзяйсняліся па ініцыятыве вышэйшых магістратаў (раней - цароў, а потым дыктатараў, інтэррэксаў і консульскіх трыбунаў) былі auspicia maiora, а ніжэйшых (курульных эдылаў і квестараў) - minora. Пры парушэнні цішыні ці увогуле пры выяўленні памылкі (vitium) аўспіцыі адмяняліся.
Увогуле, адносіны да аўспіцый былі даволі дваістымі: нягледзечы на тое, што яны былі асвечаны традыцыямі, з вынікамі аўспіцый лічыліся далёка не заўсёды - і самі аўспіцыі рабіліся ўсё больш фармальнай працэдурай. Так, у Валерыя Максіма ў кнізе «Аб лаўных дзяяннях і выслоўях» апісваецца наступны эпізод: перад марскім сражэннем з карфагенянамі ў 249 да н.э. свяшчэнныя куры не сталі дзяўбці зерне, прадракаючы паражэнне; камандаваўшы флотам Публій Клаўдзій Пульхр загадаў выкінуць іх за борт, сказаўшы: «Не жадаюць есці - няхай нап'юцца», і даў сігнал да пачатка боя.
Жаваранкі (Бабруйскі раён)
Жа́варанкі (, Жаворонки) — пасёлак у Бабруйскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Бортнікаўскага сельсавета.
Барэц (Рэчыцкі раён)
Барэ́ц (, Борец) — пасёлак у Рэчыцкім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Перасвятоўскага сельсавета.
Дубішча (Бешанковіцкі раён)
Дубі́шча (, Дубище) — вёска ў Бешанковіцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Ульскага сельсавета.
Да 17 ліпеня 1964 года вёска ўваходзіла ў склад Сокараўскага сельсавета.
Павел Іванавіч Бяляеў
Павел Іванавіч Бяляеў ( — ) — савецкі касманаўт. Герой Савецкага Саюза (1965), лётчык-касманаўт СССР (1965).
Біяграфія
Скончыў Ейскае авіявучылішча марскіх лётчыкаў-знішчальнікаў (1945), Ваенна-паветраную акадэмію (цяпер імя Ю. А. Гагарына). З 1960 года ў атрадзе касманаўтаў. 18—19.3.1965 года з А. А. Лявонавым здзейсніў палёт як камандзір касмічнага карабля «Узыход-2». У час палёту кіраваў выхадам Лявонава ў адкрыты космас (упершыню ў свеце). Пры пасадцы выкарыстаў сістэму ручнога кіравання. Працягласць палёту 2,08 сутак. Залаты медаль імя К. Э. Цыялкоўскага АН СССР.
Бугрымаўка
Бугры́маўка (, Бугримовка) — вёска ў Рэчыцкім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Перасвятоўскага сельсавета.
Дыбалі
Дыбалі́ (, Дыбали) — вёска ў Бешанковіцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Ульскага сельсавета.
Да 2004 года ўваходзіла ў склад Сокараўскага сельсавета.
Ндэбеле
Ндэбе́ле (саманазва: Ndebele) — моўна-этнічная група народаў банту на поўдні Афрыкі. Вылучаюцца паўночныя ндэбеле (amandebele), якія насяляюць Зімбабвэ, Батствану і Замбію (агульная колькасць у 2016 г. — 1 807 000 чал.), і паўднёвыя ндэбеле ў Паўднёва-Афрыканскай рэспубліцы (агульная колькасць у 2016 г. — 1 115 000 чал).
Паходжанне
Ндэбеле паходзяць ад груп нгуні, што насялялі да пачатку XIX ст. сучасны Натал. У 1821 г. ад альянса зулусаў на чале правадыра Чакі адасобілася буйное аб'яданне на чале правадыра Мзіліказі, які вёў актыўную заваявальную палітыку ў Трансваалі, Лесота, поўдні Мазамбіка, захадзе Зімбабвэ. Заснаваная ім дзяржава Матабеле праіснавала да 1889 г. Падзел Матабеле на некалькі каланіяльных тэрыторый з рознай палітыкай у адносінах да мясцовага насельніцтва ў выніку прывёў да падзелу ндэбеле на паўднёвую і паўночную галіны.
Культура
Традыцыйнымі заняткамі ндэбеле з'яўляюцца жывёлагадоўля і земляробства. Жывёлагадоўля адыгрывала значную ролю ў часы фарміравання адзінага аб'яднання ндэбеле. Каровы лічыліся галоўным багаццем. У нашы дні галоўная роля ў гаспадарцы належыць земляробству. Вырошчваюць проса, кукурузу, некаторыя віды гародніны. Падзел працы ажыццяўляецца па гендэрнай прыкмеце. Жанчыны займаюцца земляробствам і хатняй гаспадаркай, мужчыны — жывёлагадоўляй і будаўніцтвам. Ужо ў дакаланіяльныя часы вылучылася рамесная спецыялізацыя кавалёў. Здабычу і апрацоўку жалеза звычайна вялі прадстаўнікі клана Тшабангу.
Асноўны від традыцыйнага паселішча — сямейныя хутары імізі, што складаюцца з асобных хацін ізіндлу. Імізі ўключалі як жылыя, так і гаспадарчыя пабудовы. Ізіндлу ўяўлялі сабою круглявы каркас, пакрыты саломай, пазней — сумяссю саломы і гліны.
Галоўная сацыяльная адзінка — пашыраная сям'я з трох пакаленняў, якая складала насельніцтва імізі. Главой сям'і заўсёды з'яўляецца мужчына. Распаўсюджана палігінія. Сем'і аб'яднаны ў 80 патрылінейных родаў ізібонга. У перыяд існавання Матабеле правадырскія роды Мгвезане Махлангу і Самлакотва Мабхена атрымалі высакародны статус.
Ндэбеле маюць багаты вусны фальклор — гістарычныя казанні, казкі, песні і г. д. Іх культура славута выяўленчым мастацтвам, асабліва яркім роспісам сцен. Фарбаваннем займаюцца жанчыны.
Мова
Паўднёвыя групы ндэбеле размаўляюць на некалькіх мовах і дыялектах. Сярод паўночных ндэбеле распаўсюджана адзіная літаратурная мова ісіндэбеле. Яна мае афіцыйны статус у Зімбабвэ.
Рэлігія
Традыцыйныя вераванні зясяроджаны вакол культаў продкаў ііньянга і ізангома. Вылучаюцца чараўнікі абатакаты і абалоі. Імі могуць быць мужчыны і жанчыны. З XIX ст. распаўсюджваюцца розныя плыні хрысціянства.
Іванаўка (Бабруйскі раён)
Іва́наўка (, Ивановка) — аграгарадок у Бабруйскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Бортнікаўскага сельсавета.
Знаходзіцца за 20 км у напрамку на паўднёвы ўсход ад Бабруйска, за 130 км ад Магілёва.
Койміна
Ко́йміна (, Коймино) — вёска ў Бабруйскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Бортнікаўскага сельсавета.
Рухава
Ру́хава (, Рухово) — вёска ў Старадарожскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Пасецкага сельсавета.
Гарывада
Гары́вада (, Горивода) — вёска ў Рэчыцкім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Перасвятоўскага сельсавета.
У 1926—1927 гадах цэнтр Гарывадскага сельсавета.
Ермалаўшчына
Е́рмалаўшчына (, Ермоловщина) — вёска ў Бешанковіцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Ульскага сельсавета.
Да 2004 года ўваходзіла ў склад Сокараўскага сельсавета.
Жданова
Ждано́ва (, Жданово) — вёска ў Бешанковіцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Ульскага сельсавета.
Да 2004 года ўваходзіла ў склад Сокараўскага сельсавета.
Красная Дуброва (Бабруйскі раён)
Кра́сная Дубро́ва (, Красная Дуброва) — вёска ў Бабруйскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Бортнікаўскага сельсавета.
Корасцень (Рэчыцкі раён)
Ко́расцень (, Коростень) — вёска ў Рэчыцкім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Перасвятоўскага сельсавета.
Аляксандр Рыгоравіч Таўпека
Аляксандр Рыгоравіч Таўпе́ка ( — ) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. Герой Савецкага Саюза (1944).
Гран-Пры Аўстрыі 2014 года
Гран-пры Аўстрыі 2014 года (Formula 1 Grosser Preis von Österreich 2014 - гоначны этап Чэмпіяната Свету ў класе Формула-1, які адбыўся 22 чэрвеня 2014 года на аўтадроме Red Bull Ring ў Шпільберзе. Гэта быў 28-ы гран-пры Аўстрыі і першы пасля 2003 года. Гран-пры адзначыўся першай поўл-пазіцыяй для Феліпэ Масы з Гран-Пры Бразіліі 2008 года, а таксама першым подыумам для фінскага пілота Williams Вальтэры Ботаса.
Аляксандр Рыгоравіч Таўпека
А. Р. Таўпека нарадзіўся ў вёсцы Доктаравічы (зараз у Мінскай вобласці). Скончыў сямігодку. Пасля заканчэння тэрміновай службы ў Чырвонай Арміі на два гады застаўся на звыштэрміновую. Пасля дэмабілізацыі пераехаў у Ленінград Працаваў на Усць-Іжорскім фанерным заводзе.
Гран-Пры Аўстрыі 2014 года
Пераможцам гран-пры стаў Ніка Розберг, які стартаваў з трэцяга месца.
Аляксандр Рыгоравіч Таўпека
Падчас Вялікай Айчыннай вайны з чэрвеня 1941 г. на фронце. Камандзір мінамётнага разліку старшына А. Р. Таўпека вызначыўся 14 чэрвеня 1944 г. на Карэйскім перашыйку падчас прарыву абароны праціўніка, вызвалення горада Выбарг і абароны Ленінграда.
Гран-Пры Аўстрыі 2014 года
Кваліфікацыя
Напярэдадні кваліфікацыі сцюарды папярэдзілі пілотаў аб недапушчэнні парушэння ліміта трасы ў паваротах 8 і 9, бо такім чынам пілот атрымліваў невялікую перавагу ў часе. Гэта рашэнне сур'ёзна паўплывала на размеркаванне пазіцый у кваліфікацыі.Льюіс Хэмілтан паказаў найлепшы час у першым сегменце кваліфікацыі на софце. Данііл Квят нечакана паказаў другі час, не так шмат саступіўшы Хэмілтану. Шматлікія пілоты сталі ахвярамі 8 і 9 паваротаў, бо парушылі ліміты трасы, за што іх час на кругах, дзе былі парушэнні, быў скасаваны. З-за скасавання часу Адрыян Зуціл не здолеў прайсці ў другі сегмент, хоць скасаваны час і дазваляў яму прайсці далей.
У другім сегменце найлепшы час паказаў Ніка Розберг, які ўпершыню за ўвесь уік-энд выйшаў з хвіліны і дзевяці секунд. Непрыемнай нечаканасцю для каманды Red Bull стаў не выхад Себасцьяна Фетэля ў трэці сегмент. Фетэль скончыў К2 на 13-ай пазіцыі. Іншы пілот Red Bull Даніэль Рык'ярда таксама быў у зоне рызыкі, але сваім апошнім кругам здолеў трапіць на дзявятую пазіцыю, якая гарантавала яму ўдзел у трэцім сегменце.
У трэцім сегменце тэмпература трасы павялічылася на 2 градуса. Першы час у сегменце ўсталяваў Вальтэры Ботас. Розберг паказаў другі час, але меншы за свой лепшы час у другім сегменце. Хэмілтан таксама стаў ахвярай пакарання за парушэнне ліміта трэка ў 8 павароце, хоць яго першыя два сектара былі найлепшымі. Наступны хуткі круг Хэмілтана сончыўся для яго разваротам на ўваходзе ў другі паварот. Такім чынам Хэмілтан не здолеў паказаць час у заключным сегменце. Разварот Хэмілтана сапсаваў апошні хуткі круг Ніка Розбергу, ў выніку чаго ён не здолеў палепшыць свой час. Пад канец кваліфікацыі найлепшы час нечакана ўсталяваў Феліпэ Маса, а яго партнёр Вальтэры Ботас не здолеў пераўзысці яго. У выніку Феліпэ Маса выйграў сваю першую кваліфікацыю пасля пераможнага для яго Гран-Пры Бразіліі 2008 года і аварыі ў Венгрыі ў 2009 годзе. Ботас стаў другім, і такім чынам каманда Williams упершыню з Гран-Пры Германіі 2003 года заняла першы радок на стартавай прамой. Ніка Розберг стаў трэцім, у той час, як Хэмілтан атрымаў дзявятую пазіцыю, не маючы часу. Яшчэ адным неўдачнікам трэцяга сегмента чый хуткі круг быў скасаваны стаў Ніка Хюлькенберг, які размясціўся на дзясятай пазіцыі.
Гонка
На старце лідарства ўтрымаў Феліпэ Маса. Вальтэры Ботас саступіў сваю другую пазіцыю Розбергу ўжо ў другім павароце першага круга. Льюіс Хэмілтан меў добры старт: на стартавай прамой ён прайшоў Кімі Райканена і Данііла Квята, да другога паварота ён абыйшоў даніэля Рык'ярда і Кевіна Магнусэна, а ў восьмым абыйшоў Фернанда Алонса ў барацьбе за чацвёртую пазіцыю. Затым Хэмілтан аказаўся па-за балідам Вальтэры Ботаса і не здолеў абагнаць яго, у той час, як Ніка Розберг не змог навязаць барацьбу Феліпэ Масе. Такая сітуацыя захоўвалася да 11-га круга, калі пачалася першая серыя піт-стопаў. Пілоты Mercedes першымі з лідараў змянілі гуму суперсот на софт на 11-ым і 13-ым кругах. Маса і Ботас заехалі на свае піт-стопы на 14 і 15 кругах адпаведна. У выніку свайго піт-стопа Маса страціў першую пазіцыю і апынуўся на чацвёртым месцы.
Пасля невялікага перыяду лідарства ад Серхіа Перэса, Ніка Розберг захапіў лідарства ў гонцы, Ботас заставаўся другім, Хэмілтан трэцім. Хэмілтан першым з лідараў заехаў на свой другі піт-стоп на 39-м крузе. Розберг і Ботас зрабілі свае піт-стопы на 40-ым крузе, пасля чаго Ботас страціў сваю другую пазіцыю на карысць Хэмілтана, які паказаў найлепшы на той момант круг у гонцы. Пасля гэтага барацьба сканцэнтравалася паміж пілотамі Mercedes, якія павінны былі глядзець за сваімі тармазамі. Розніца паміж Розбергам і Хэмілтанам трымалася ў 2 секундах. У выніку гэтая розніца засталася паміж імі да самага фініша.
Няўдалай выйшла гонка на дамашняй, па-сутнасці, трасе для каманд Red Bull і Toro Rosso. Себасцьян Фетэль з-за праблем са скрынкай перадач апусціўся ў канец пелатона ўжо на першых кругах і на момант, калі ён змог вярнуцца ў гонку, ён ужо адставаў ад усіх на круг. У выніку Фетэль сышоў с трасы на 34-ым крузе. Зышлі з гонкі таксама Данііл Квят і Жан-Эрык Вернь з-за праблем з падвескай і тармазамі адпаведна. Толькі Даніэль Рык'ярда здолеў фінішаваць у ачках на восьмай пазіцыі, калі абыйшоў Ніка Хюлькенберга на апошнім крузе.
Пасля гонкі перавага Розберга ў чэмпіянаце над Хэмілтанам узрасла да 29 ачкоў. Mercedes захаваў агромністую перавагу ў Кубку Канструктараў.
Нгоні
Нгоні (саманазва: angoni) — усходнеафрыканскі народ. Жывуць пераважна на тэрыторыі дзяржаў Замбія, Танзанія, Малаві і Мазамбік. Агульная колькасць (2016 г.) - каля 1 187 000 тыс. чал.
Гісторыя
Непасрэднымі продкамі нгоні з'яўляюцца паўночныя групы банту-нгуні. Яны перасяліліся ў сярэднявеччы з Цэнтральнай або Усходняй Афрыкі ў Паўднёвую Афрыку, дзе займаліся пастаральнай жывёлагадоўляй. У першай трэці XIX ст. частка нгоні аб'ядналася на чале правадыра Чакі і стварыла дзяржаву зулусаў. Заваяванні Чакі на поўдні Афрыкі выклікалі міграцыі яго праціўнікаў на поўнач. Найбольшае перасяленне ва Усходнюю Афрыку адбылося пасля 1819 г., калі зулусы перамаглі альянс нгуні-ндвандвэ. Каля 1825 г. буйная група перасяленцаў на чале правадыра Звангендабы пераправілася праз Замбезі, дзе нанесла паражэнне шона. Да яе далучаліся меньшыя групы нгуні.
Дзяржава Звангендабы стала першасным месцам фарміравання нгоні Усходняй Афрыкі. Звангендаба і яго паплечнікі вялі актыўную ваенную палітыку, ўрываліся ў раёны Вялікіх Афрыканскіх азёр, на ўсходзе даходзілі да Індыйскага акіяна. Нгоні не мелі поўнага адзінства. Іх суіснаванне суправаджалася ўзаемнымі сутычкамі, захопам суседніх тэрыторый для пашырэння пашаў. Пасля смерці Звангендабы ў 1848 г. дзяржава нгоні канчаткова распалася.
У другой палове XIX ст. на ўсходзе Афрыкі існаваў шэраг дзяржаўных аб'яднанняў нгоні, якія рэдка межавалі адно з іншым. У некаторых дзяржавах нгоні ператварыліся ў высакародны пласт ваенных, да якога далучаліся прадстаўнікі іншых народаў. Такія нгоні захоўвалі сваю назву і гістарычную тоеснасць, аднак хутка гублялі сваю родную мову і пастаральную культуру. Да пачатку XX ст. дзяржавы нгоні трапілі ў склад каланіяльных валоданняў еўрапейскіх дзяржаў, а ў другой палове XX ст. — незалежных дзяржаў Афрыкі.
Культура
Традыцыйны від паселішча — крааль, які ўяўляе сабою замкнёнае кола з круглявых хацін, крытых саломай. Нгоні ладзяць плот з калючага хмызняку, каб абараніць жытлы ад дзікіх драпежнікаў. Шырокі двор выкарыстоўваецца як часовы загон для жывёлы.
Нягледзячы на значныя змены ў матэрыяльнай культуры, якія адбыліся пасля міграцыі XIX ст., нгоні захоўваюць традыцыйную грамадскую арганізацыю. Яе асновай з'яўляюцца пашыраныя сем'і, што аб'ядноўваюцца ў роды. На чале сям'і стаіць старэйшы мужчына. Пашырана палігінія. Роды нгоні маюць розны сацыяльны статус. У прыватнасці, вылучаюцца высакародныя сямейныя саюзы, у тым ліку манархічныя. Падчас заваявання новых тэрыторый нгоні вымушалі палонных воінаў далучацца да свайго войска, астатніх жыхароў забівалі. Нашчадкі палонных складаюць ніжэйшы пласт родаў, аднак разглядаюцца вышэй за суседнія народы.
У XIX ст. галоўнай справай нгоні з'яўлялася ваенная. Перавага атрадаў нгоні над мясцовым насельніцтвам выяўлялася ў наяўнасці страявой пабудовы арміі і выкарыстанні шчытоў і цяжкіх ручных дзід, у той час як іх супернікі аддавалі перавагу лёгкім кідальным дзідам. Ваенныя групы нгоні на полі боя замыкаліся ў паўкола для магчымасці ўзяць атрад ворагаў у аблогу. Яны імітавалі напад, кідаючы лёгкія дзіды, і такім чынам вымушалі кідаць дзіды ў адказ. Потым нгоні ішлі ў наступ на разброенных праціўнікаў і атрымоўвалі перамогу. У пазнейшыя часы, калі нгоні сутыкнуліся з агнястрэльнай зброяй, яны паспяхова выкарыстоўвалі засады ў перасечанай мясцовасці.
Нгоні знакаміты сваім фальклорам — казкамі, легендамі, гістарычнымі паданнямі, песнямі і танцамі. У лютым арганізуецца найбольш яркае свята нквала. Яно бярэ пачатак у XIX ст. ад рытуальных узнясенняў продкам рода вярхоўнага правадыра і месячнаму зацьменню. У нашы дні прысвячаецца збору ўраджаю, суправаджаецца песнямі, танцамі, забоем рагатай жывёлы.
Рэлігія
Традыцыйная рэлігія нгоні заснавана ў веры ў шматлікіх духаў, магію. Важную ролю ў ёй адыгрывае культ продкаў, якія разглядаюцца як заступнікі перад адзіным богам. У XIX - пачатку XX стст. распаўсюдзіліся розныя плыні хрысціянства.
Зарэчча (Бешанковіцкі раён)
Зарэ́чча (, Заречье) — вёска ў Бешанковіцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Ульскага сельсавета.
Да 19 лютага 1958 года вёска ўваходзіла ў склад Усвейскага сельсавета, да 1 красавіка 1960 года — у склад Дубраўскага сельсавета Ушацкага раёна , да 17 ліпеня 1964 года — у склад Сокараўскага сельсавета.
Маўчаны (Рэчыцкі раён)
Маўчаны́ (, Молчаны) — вёска ў Рэчыцкім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Перасвятоўскага сельсавета.
У 1926—1927 гадах цэнтр Маўчанскага сельсавета. Да 26 сакавіка 1987 года вёска ўваходзіла ў склад Капараўскага сельсавета.
Тэра Марыяна
Тэра Марыяна (Terra Mariana, літ. — «Зямля дзевы Марыі», гэта значыць тэрыторыя, якая знаходзіцца пад асабістым заступніцтвам Маці Божай) — афіцыйная назва сярэдневяковай Лівоніі. 2 лютага 1207 года гэта тэрыторыя была абвешчана княствам у складзе Свяшчэннай Рымскай імперыі, а ў 1215 годзе Папа Інакенцій III абвясціў гэтыя землі ўладаннем Святога Прастола
Папскім легатам Гільёмам Модэнскім Тэра Марыяна была падзелена на шэсць феадальных уладанняў: Рыжскае архібіскупства, Курляндскае біскупства, Дэрпцкае біскупства, Эзэль-Вікскае біскупства, тэрыторыю пад кіраўніцтвам Лівонскага ордэна, і Dominum directum дацкага караля — Эстонскае герцагства.
У 1227 годзе мечнікі заваявалі ўсе дацкія ўладанні ў Паўночнай Эстоніі. Пасля бітвы пры Саўле члены Ордэна мечнікаў, якія засталіся ў жывых, уступілі ў Тэўтонскі ордэн, які абгрунтаваўся ў Прусіі, і сталі вядомыя як Лівонскі ордэн. 7 чэрвеня 1238 года, у адпаведнасці з дагаворам у Стэнсбі, тэўтонскія рыцары вярнулі Эстонскае герцагства каралю Даніі Вальдэмару II. У 1346 годзе пасля сялянскай вайны 1343–1345 гадоў гэта тэрыторыя была прададзена назад Ордэну, і стала часткай Ордэнскай дзяржавы.
Увесь час існавання сярэдневяковай Лівоніі там ішла пастаянная барацьба за ўладу паміж Царквой, Ордэнам, свецкімі нямецкімі феадаламі і жыхарамі ганзейскіх гарадоў Рыга і Рэвель.
Пасля паражэння ў Грунвальдскай бітве ў 1410 годзе Тэўтонскі ордэн і яго Ордэнская дзяржава былі фактычна знішчаны, аднак яго Лівонскае ландмайстарства, вядомае як Лівонскі ордэн, працягвала захоўваць незалежнае існаванне.
Аналагам Грунвальдскай бітвы для Лівонскага ордэна стала паражэнне ў бітве пад Вількамірам 1 верасня 1435 года. 4 снежня 1435 года Лівонскім ордэнам, біскупам лівонскім, васаламі і прадстаўнікамі гарадоў было падпісана пагадненне аб стварэнні Лівонскай канфедэрацыі.
У 1561 годзе ў выніку Лівонскай вайны Тэра Марыяна спыніла сваё існаванне. Яе паўночная частка адышла да Швецыі, дзе было ўтворана Эстляндскае герцагства, а паўднёвая частка ўвайшла ў склад Вялікага Княства Літоўскага (пасля — Рэчы Паспалітай), падзяліўшыся на Задзвінскае герцагства і герцагства Курляндскае і Семігальскае. Востраў Саарэмаа стаў часткай Даніі.
Лівонскае каралеўства
Лівонскае каралеўства — дзяржава, стварэнне якой абвешчана вялікім князем маскоўскім Іванам IV падчас Лівонскай вайны.
Пасля ўступлення ў 1568 годзе ў вайну Швецыі, Івану IV давялося адмовіцца ад простага заваявання Лівоніі. З красавіка 1569 года Іван IV разглядаў план стварэння ў Лівоніі дзяржавы, дзе б валадарыў дацкі прынц, герцаг Магнус як васал вялікага князя маскоўскага. Магнуса праект зацікавіў і ў верасні ён адправіў сваіх паслоў у Маскву. Было дасягнута папярэдняе пагадненне, і 27 лістапада паслы атрымалі ад вялікага князя ў Аляксандраўскай слабадзе грамату з умовамі стварэння васальнай Лівонскай дзяржавы.
10 чэрвеня 1570 года Магнус прыбыў у Маскву і быў урачыста прыняты. Ён быў афіцыйна абвешчаны каралём Лівоніі, даў клятву вернасці цару і быў заручаны з князёўнай Яўфіміяй Старыцкай, дачкой князя Уладзіміра Старыцкага, стрыечнага брата Івана IV.
Магнус меў малы ўласны вайсковы кантынгент салдат, але як кароль Лівоніі быў прызначаны камандуючым маскоўскімі войскамі, пасланымі супраць шведаў. 25 чэрвеня ён з маскоўскай экспедыцыйнай арміяй рушыў у Лівонію, і 21 жніўня аблажыў Рэвель.
Лебядзёўка (Бабруйскі раён)
Лебядзёўка (, Лебедёвка) — вёска ў Бабруйскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Бортнікаўскага сельсавета.
Лівонскае каралеўства
Іван IV разлічваў, што дацкі кароль Фрэдэрык II прышле флот на дапамогу свайму малодшаму брату Магнусу, але разлікі не спраўдзіліся, і аблогу Рэвеля давялося зняць. Аднак у цэлым ідэя стварэння васальнага каралеўства аказалася ўдалай — Магнус, сын еўрапейскага караля, быў у вачах лівонскай арыстакратыі значна больш прыцягальным за самога Іван IV. Пры гэтым лаяльнасць Магнуса Маскве не выклікала сумневаў.
Спрабуючы ўмацаваць сваё хісткае становішча, у 1577 годзе Магнус пачаў тайныя перамовы з каралём польскім і вялікім князем літоўскім Стэфанам Баторыем, у выніку ён перадаў правы на лівонскі сталец роду Баторыя. Магнус звярнуўся да лівонцаў з заклікам, каб яны здаваліся войскам Рэчы Паспалітай, калі не хочуць быць захопленымі Іванам IV. Даведаўшыся пра гэта, Іван IV арыштаваў Магнуса. Пазней Магнус быў памілаваны і адпушчаны, але пазбаўлены фармальнага каралеўства, памёр у галечы.
Зорнікі
Зо́рнікі (, Зорники) — вёска ў Бешанковіцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Ульскага сельсавета.
Да 17 ліпеня 1964 года вёска ўваходзіла ў склад Сокараўскага сельсавета.
Падмосце
Падмо́сце (, Подмостье) — пасёлак у Рэчыцкім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Перасвятоўскага сельсавета.
Да 26 сакавіка 1987 года пасёлак уваходзіў у склад Капараўскага сельсавета.
Вялікія Бортнікі
Вялі́кія Бо́ртнікі (, Великие Бортники) — аграгарадок у Бабруйскім раёне Магілёўскай вобласці Беларусі. Уваходзіць у склад Бортнікаўскага сельсавета.
Геаграфія
Знаходзіцца на рацэ Ала за 25 км на ўсход ад Бабруйска, за 135 км на паўднёвы захад ад Магілёва, пры аўтамабільнай дарозе Р-43 на ўчастку Бабруйск-Рагачоў. Ландшафт мясцовасці ўзгорыста-хвалісты з шыракаліста-яловымі і хваёвымі лясамі. Тэрыторыя знаходзіцца ў межах Алаўскай раўніны ўсходняй Перадпалескай правінцыі. Клімат цёплы, умерана вільготны. Сярэдняя тэмпература студзеня −6,5 °C, ліпеня +18-18,5 °C. Аршанскі артэзіянскі басейн.
Гісторыя
Па дакументальных крыніцах вядомы з 1540 года як сяло Бортнікі, уласнасць Мікалая Радзівіла Рудога. З 1566 года ў складзе Рэчыцкага павета Мінскага ваяводства Вялікага княства Літоўскага, 32 дымы. Пасля 2-га падзелу Рэчы Паспалітай (1793) у складзе Расійскай імперыі. У 1863 годзе адкрыта школа. Паводле перапісу 1897 года ў складзе Бортнікаўскай воласці Бабруйскага павета Мінскай губерні, дзейнічаюць 2 крамы, 2 ветракі, крупадзёрка, заезны двор, кузня. Раз на год праводзіўся кірмаш. Прыём хворых у 1877 годзе праводзіць фельчар Пятроўскі. Побач з Бортнікамі знаходзіўся маёнтак, у якім жыло 48 чалавек (у 1917 годзе ў маёнтку 92 жыхары). У жніўні 1905 года ў маёнтку адбылася забастоўка парабкоў.
Апрача земляробства і жывёлагадоўлі, асноўных заняткаў мясцовага насельніцтва, у Бортніках бытавалі такія промыслы, як ткацтва, віццё вяровак з пянькі, пашыў адзення, пляценне лапцяў з лыка, кошыкаў з лазы, ракітніку, каранёў хвоі ці елкі, збор ягад і грыбоў, лекавых траў. Частка насельніцтва займалася кавальскімі, сталярнымі, бандарнымі, калёснымі промысламі, нарыхтоўкай лесу, парабкавала ў памешчыкаў. Значнае месца ў жыцці жыхароў займала бортніцтва. З-за беднасці і галечы некаторыя сяляне ішлі на адыходныя промыслы — нарыхтоўку і сплаў лесу па рацэ Бярэзіне.
У Вялікую Айчынную вайну 124 вяскоўцы загінулі на фронце. На ўшанаванне памяці 351 земляка з вёсак сельсавета ў 1970 годзе пастаўлена стэла з мемарыяльным надпісам.
У 1986 годзе Вялікія Бортнікі — цэнтр калгаса «Гігант». Дзейнічаюць майстэрні па рамонце сельскагаспадарчай тэхнікі, сталярна-цяслярскія майстэрні, лесапільня, Дом культуры, сярэдняя школа, дзіцячы сад-яслі, музычная школа, бібліятэка, сталовая, 5 магазінаў, комплексны прыёмны пункт бытавога абслугоўвання насельніцтва, урачэбная амбулаторыя, фельчарска-акушэрскі пункт, аўтаматычная тэлефонная станцыя, аддзяленні сувязі і «Беларусбанка».
Валасное праўленне
Пасля сялянскай рэформы 1861 года ў Бабруйскім павеце створана Бортнікаўская воласць. У 1877 годзе ў склад Бортнікаўскай воласці ўваходзілі 6 сельскіх грамад — 26 вёсак, 2383 сялян.
Валасны сход выбіраў валаснога старшыню, усіх старастаў, зборшчыкаў падаткаў, 1-2 засядацеляў і пісара, якія складалі валасное праўленне — выканаўчы орган сялянскага саслоўнага кіравання. Фактычна валасныя справы вялі валасны старшыня і пісар. Выбіраўся валасны старшыня на тры гады. Старшыня меў права адмовіцца ад пасады. Ён выконваў агульнапаліцэйскія (аб’яўленне распараджэнняў урада, нагляд за парадкам) і саслоўна-сялянскія абавязкі (скліканне валаснога сходу, нагляд за выкананнем павіннасцей).
Спіс валасных старшынь і пісараў Бортнікаўскага валаснога праўлення
СВК Гігант
У аграгарадку Вялікія Бортнікі знаходзіцца цэнтральная сядзіба СВК «Гігант». На тэрыторыі гаспадарчых зямель кааператыва  11 населеных пунктаў. Асноўнай гаспадарчай дзейнасцю СВК з’яўляецца  вытворчасць малака, мяса буйной рагатай жывёлы і свіней, а таксама вытворчасць зерневых і зернебабовых культур, бульбы, рапсу, кармавых культур, аказанне паслуг насельніцтву.
У 2011 годзе ў структуры пасяўных плошчаў зерневыя і зернебабовыя займалі 45,6 %, кукурузы на зерне — 10 %. У гаспадарцы працуе 2 вытворчых участкі ў раслінаводстве, 8 ферм і адзін малочна-таварны комплекс у жывёлагадоўлі. У СВК працуе каля 300 чалавек.
Адукацыя
У 1863 годзе ў Бортніках адкрыта аднакласнае земскае народнае вучылішча, у якім у 1894 годзе навучаліся 71 хлопчык і 2 дзяўчынкі. У 1875 годзе настаўнікам школы працуе выпускнік Маладзечанскай настаўніцкай семінарыі Аляксандр Каваль. На ўтрыманне школы з дзяржаўнага казначэйства выдаткавана 200 рублёў. У 1877 годзе пры школе дзейнічае рамесніцкі клас, у якім 7 хлопчыкаў навучаюцца рымарскаму і шавецкаму рамяству.
Сучасны будынак школы ўзведзены ў 1986 годзе за сродкі калгаса «Гігант». У школе на грамадскіх пачатках дзейнічалі гурткі «Юны токар» і «Юны механізатар».
Спіс настаўнікаў Бортнікаўскага народнага вучылішча канца XIX — пачатку ХХ стагоддзяў
Культура
Бортнікаўскі ансамбль народнай песні існуе з 1963 года. Стваральнік і першы яго кіраўнік — Г. Б. Балыка. Кіраўнік ансамбля — салістка, аўтар і выканаўца сваіх песень «Званы Чарнобыля», Матуліна гора", «Песня пра Беларусь» і іншыя. Ветэраны ансамбля — Т. Д. Котава, В. М. Сарока, З. А. Сарока, В. А. Шчаглова. Салістка ансамбля Ганна Зубрыкава — пераможца раённых фэстаў, абласнога фестывалю «Аўсянка-93» і IV фестывалю народнай музыкі «Дружба-93».
Планіроўка
Планіроўка вуліц квартальная, уздоўж аўтамабільных дарог, з пераважна драўлянай забудовай сядзібнага тыпу. У 1990-я гады ўзведзены двухпавярховыя блакіраваныя і секцыйныя дамы.
Марцінава (Бешанковіцкі раён)
Марці́нава (, Мартиново) — вёска ў Бешанковіцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Ульскага сельсавета.
Да 2004 года ўваходзіла ў склад Сокараўскага сельсавета.
Карл фон Трыр
Карл Бесарт фон Трыр (Karl Bessart von Trier; каля 1265, Трыр — 11 лютага 1324, Трыр) — 16-ы вялікі магістр Тэўтонскага ордэна з 1311 па 1324 год.
Біяграфія
Нарадзіўся каля 1265 года ў Трыры ў дваранскай сям’і фон Эрэн. Двое яго братоў, двое пляменнікаў і бацька таксама былі членамі Ордэна, прычым бацька ўступіў у яго ўжо ў пажылым узросце. Для свайго часу Карл быў высокаадукаваным чалавекам, валодаў замежнымі мовамі і добрымі дыпламатычнымі здольнасцямі. Паводле слоў храніста Пятра з Дуйсбурга, ён быў настолькі красамоўны, што яго прамовамі заслухоўваліся нават яго ворагі.
Напачатку 1290-х гадоў займаў пасаду комтура Бавуара ў графстве Шампань, пазней быў накіраваны ў Бейлівік. У 1304 годзе быў прызначаны вялікім комтурам, гэта значыць намеснікам вялікага магістра Зігфрыда фон Фейхтвангена ў Венецыі. У якасці яго пераемніка ўлетку 1311 года Карл фон Трыр быў выбраны новым вялікі магістрам і пераехаў у новую рэзідэнцыю Ордэна замак Марыенбург пад Данцыгам.
Кіраванне Карла фон Трыра было адзначана ўнутранымі разладамі і знешнімі войнамі. Ён імкнуўся захаваць дружалюбныя адносіны з суседзямі, акрамя язычнікаў-літоўцаў, аднак бесперапынная вайна з вялікім князем літоўскім Гедзімінам развівалася не занадта ўдала для Ордэна. Няўдачы ў барацьбе з язычнікамі, а таксама правядзенне радыкальных рэформаў у адміністрацыйнай і духоўнай сферах стварылі ўмовы для фарміравання апазіцыі. Не паляпшаў сітуацыю і суровы голад 1315 года.
Асноўнымі праціўнікамі вялікага магістра былі вялікі комтур Ота фон Лютэнберг і вялікі гаспітальер Фрыдрых фон Вільдэнберг, якія ў 1317 годзе арганізавалі сход ордэнскага капітула, пасля якога Карл фон Трыр быў вымушаны падаць у адстаўку і пакінуць Прусію.
На баку фон Трыра выступіў Папа Рымскі Ян XXII, які асудзіў рашэнне капітула і загадаў склікаць новы. 12 сакавіка 1318 года на генеральным капітуле ў Эрфурце Карл пагадзіўся прыняць пасаду вялікага магістра зноў, аднак у Прусію так і не вярнуўся.
Апошнія гады ён пражыў у Трыры, дзе і памёр 11 лютага 1324 года. Пахаваны ў царкве Св. Кацярыны ў Трыры.
Спіс аб’ектаў PGC (962001—963000)
Гэта спіс аб'ектаў Спіс аб'ектаў PGC (962001—963000)
Мураўшчына (Бешанковіцкі раён)
Мура́ўшчына (, Муравщина) — вёска ў Бешанковіцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Ульскага сельсавета.
Да 2004 года ўваходзіла ў склад Сокараўскага сельсавета.
Рабуса
Рабуса́ (, Ребуса) — вёска ў Рэчыцкім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Перасвятоўскага сельсавета.
У 1926—1927 гадах цэнтр Рабусоўскага сельсавета.
Паніззе (Бешанковіцкі раён)
Пані́ззе (, Понизье) — вёска ў Бешанковіцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Ульскага сельсавета.
Да 17 ліпеня 1964 года вёска ўваходзіла ў склад Сокараўскага сельсавета.
Перасвятое
Перасвято́е (, Пересвятое) — аграгарадок у Беларусі, у Рэчыцкім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Перасвятоўскага сельсавета.
Геаграфія
Знаходзіцца за 7 км у напрамку на паўднёвы захад ад горада Рэчыца, за 48 км ад Гомеля. У напрамку на ўсход ад аграгарадка працякае Рабуская канава (прыток ракі Ведрыч).
Андрэеўка (Рэчыцкі раён)
Андрэ́еўка (, Андреевка) — вёска ў Рэчыцкім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Ровенскаслабодскага сельсавета.
У 1926—1927 гадах цэнтр Андрэеўскага сельсавета.
Малінаўка (Бабруйскі раён)
Малі́наўка (, Малиновка) — вёска ў Бабруйскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Бортнікаўскага сельсавета.
Бязуеў
Бязу́еў (, Безуев) — вёска ў Беларусі, у Рэчыцкім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Ровенскаслабодскага сельсавета.
У 1926—1954 гадах цэнтр Бязуеўскага сельсавета.
Паўазер’е (Бешанковіцкі раён)
Паўазе́р’е (, Повозерье) — вёска ў Бешанковіцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Ульскага сельсавета.
Калекцыя Ліхтэнштэйнаў
Ліхтэнштэйнская карцінная галерэя — мастацкі збор княжацкага дому Ліхтэнштэйнаў, які займае іх прыгарадны палац на Фюрстэнгасэ ў Вене.
Аснову збору заклаў у XVII стагоддзі князь Карл Еўсевій Ліхтэнштэйн. Пакаленне за пакаленнем яго нашчадкі працягвалі пашыраць збор, які цяпер уключае палотны пэндзля Рафаэля, Рубенса, Мантэньі. Жамчужына збору, «Партрэт Джынеўры дэ Бенчы» пэндзля Леанарда да Вінчы, быў у 1967 годзе прададзены князем Ліхтэнштэйна за рэкордную для таго часу суму ў 5 млн долараў.
У прадваенны час мастацкі збор Ліхтэнштэйнаў быў адкрыты для публікі. У сакавіку 2004 года Ліхтэнштэйнскі музей ізноў адкрыў свае дзверы для ўсіх ахвотнікаў. Уладальнікі разлічвалі папоўніць галерэю за кошт выстаўкі карцін з закрытых раней збораў іншых арыстакратычных родаў (Барамеі, Гарахі) і прымаць да 300 тысяч турыстаў штогод.
У 2011 г. з прычыны адносна нізкай наведвальнасці (не больш за 45 тысяч турыстаў у год) князь Ліхтэнштэйна прыняў рашэнне закрыць музей. Для наведвання палаца турыстычнай групай з гэтага часу патрабуецца папярэдняя дамоўленасць з уладальнікамі.
Дамашэўскае
Дамашэ́ўскае — возера ў Баранавіцкім раёне Брэсцкай вобласці Беларусі, у басейне ракі Шчара, за 7 км на паўночны захад ад горада Баранавічы, каля вёскі Дамашэвічы.
Плошча 0,25 (0,22 ) км², даўжыня 550 (600 ) м, найбольшая шырыня 500 (600 )м. Даўжыня берагавой лініі 1,8  км. Найбольшая глыбіня 4,5  м, сярэдняя 1,93  м. Аб’ём вады 0,00039  млн м³. Праз ручай і сістэму меліярацыйных каналаў злучана з ракой Шчара.
Лейчыцы
Ле́йчыцы (, Лейчицы) — вёска ў Бабруйскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Бортнікаўскага сельсавета.
Геаграфічнае становішча
Вёска знаходзіцца за 18 км на ўсход ад горада Бабруйска, 10 км ад чыгуначнай станцыі «Цялуша» на лініі Бабруйск-Жлобін, пры аўтамабільнай дарозе Бабруйск-Рагачоў.
Малыя Бортнікі (вёска)
Малы́я Бо́ртнікі (, Малые Бортники) — вёска ў Бабруйскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Бортнікаўскага сельсавета.
Прудзіны (Бешанковіцкі раён)
Прудзі́ны (, Прудины) — вёска ў Бешанковіцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Ульскага сельсавета.
Да 2004 года ўваходзіла ў склад Сокараўскага сельсавета.
Шведская Эстляндыя
Шведская Эстляндыя (Svenska Estland) — шведская губерня, якая існавала з 1561 па 1721 год. Яе тэрыторыя была адваявана Расійскай імперыяй падчас Паўночнай вайны, вынікі якой, уключаючы тэрытарыяльныя змены, зафіксаваны Ніштацкім мірным дагаворам у 1721 годзе.
Станаўленне
У ХVI-ХVII стагоддзя шведская манархія дасягнула сваёй найвышэйшай магутнасці. Імкнучыся ператварыць Балтыйскае мора ва ўнутранае «шведскае возера», у 1561 годзе шведская армія высадзілася ў Рэвелі і ўзяла пад кантроль паўночную частку сярэдневяковай Лівоніі; пры гэтым шведамі была занята прыкладна тая ж тэрыторыя, якую ў свой час падпарадкавалі датчане. Такім чынам, у прыблізных межах Дацкай Эстоніі 1219—1346 гадоў узнікла Шведская Эстляндыя 1561—1721 гадоў. У 1581 годзе шведы захапілі таксама мацерыковую частку былога Эзэль-Вікскага біскупства (сучасны эстонскі павет Ляэнемаа).