cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Служба бяспекі Украіны
Служба бяспекі Украіны (СБУ, Служба безпеки України) — дзяржаўны праваахоўны орган спецыяльнага прызначэння, які забяспечвае дзяржаўную бяспеку Украіны. Была створана на матэрыяльна-тэхнічнай базе КДБ УССР і фактычна з'яўляецца яго спадчынніцай.
Служба бяспекі Украіны падпарадкавана Прэзідэнту Украіны.
Цэнтральнае ўпраўленне Службы бяспекі Украіны адказвае за стан дзяржаўнай бяспекі, каардынуе i кантралюе дзейнасць іншых органаў Службы бяспекі Украіны. У яго склад уваходзяць Апарат Старшыні Службы бяспекі Украіны і функцыянальныя падраздзяленні:
Апошні жыхар сталіцы свету
«Апо'шні жыха'р сталі'цы све'ту» (Ostatni mieszkaniec stolicy świata) — польскі дакументальны кароткаметражны фільм, зняты беларускім рэжысёрам Янушам Гаўрылюком у 2011 годзе.
Сюжэт
Ці ёсць нехта, хто не чуў гісторыі ? Аб прароку Іллі — сялянскім святым, да якога цягнуліся натоўпы пілігрымаў з Гродзеншчыны, Падляшша, Палесся і Падолля? Месіі, які будаваў Новы Іерусалім пасярод Кнышыньскай пушчы? Гэтай тэме прысвяцілі некалькі фільмаў і тэатральных п’есаў. Быў час, калі людзі мастацтва ехалі туды, каб пазнаёміцца з феноменам гжыбоўскай секты. Цяпер, калі мінула амаль 70 гадоў, там як у раю, якога нецярпліва чакалі паслядоўнікі прарока Іллі. Застаўся толькі Адам у вобразе Барыса, што жыў за 100 метраў ад руінаў Вершаліна.
Свята-Мікалаеўская царква (Воўчын)
Свята-Мікалаеўская царква — праваслаўны храм у в. Воўчын Камянецкага раёна Брэсцкай вобласці. У цэнтры вёскі, абкружана бутавай агароджай.
Гісторыя
Пабудавана ў 18 ст., перабудавана ў 1841 годзе. У 1903 годзе ўзведзена драўляная царкоўнапрыходская школа. Прыпісная могілкавая Уладзімірская капліца.
Архітэктура
Помнік архітэктуры з рысамі барока і рэтраспектыўна-рускага стылю. Вырашана прамавугольным зрубам пад двухсхільным дахам, па цэнтры якога ўзведзена цыбулепадобная галоўка. Над нізкім прытворам надбудавана трох'ярусная (2 васьмерыкі на чацверыку) шатровая званіца, завершаная макаўкай. З усходу прыбудавана прамавугольная ў плане апсіда пад вальмавым дахам і нізкая рызніца. Фасады члянёны арачнымі аконнымі праёмамі і лапаткамі ў прасценках і на скругленых вуглах. Барочная аснова храма праглядаецца ў пластычнай трактоўцы аб'ёмаў, вытанчаных архітэктурных абломах, магутным канструкцыйным рашэнні. «Рускі стыль» прыўнёс элементы драўлянай царкоўнай архітэктуры.
Рочэстэрскі ўніверсітэт
Універсітэт быў заснаваны ў 1850 годзе і з тых часоў атрымаў значны поспех у даследаваннях і адукацыі, падрыхтаваў мноства выбітных выпускнікоў, сярод якіх 8 лаўрэатаў Нобелеўскай прэміі і 23 — Пулітцэраўскай прэміі, 19 лаўрэатаў стыпендыі Гугенхайма, 7 лаўрэатаў праграмы Фулбрайта, 2 — стыпендыі Голдуатэр, 1 — стыпендыі фонду Біла і Мелінды Гейтс і 2 — стыпендыі Маршала. Выпускнікі Рочэстэрскага ўніверсітэта складаюць амаль чвэрць вучоных, якія кансультуюць НАСА па пытаннях мадыфікацыі і падрыхтоўкі да запуску касмічнага тэлескопа «Джэймс Веб», які павінен замяніць тэлескоп «Хабл».
У 2010 годзе ўніверсітэт Рочэстэра заняў 37-ю пазіцыю ў рэйтынгу «Нацыянальныя ўніверсітэты» выдання U.S. News & World Report, а таксама 82-ю пазіцыю ў Акадэмічным рэйтынгу ўніверсітэтаў свету.
Гісторыя
З 1819 года ў гарадку Гамільтан, штат Нью-Ёрк, працаваў Універсітэт Колгейта, заснаваны баптыстамі, з 1848 года вядомы як Універсітэт Мэдысана. Тады ж імі было запланавана стварэнне навучальнай установы ў Рочэстэры і ўжо 31 студзеня 1850 года заснавальнікі новага ўніверсітэта атрымалі свой статут, выдадзены рэгентамі Універсітэта штата Нью-Ёрк. Заняткі пачаліся ў лістападзе, былі залічаны 60 студэнтаў, у тым ліку 28 пераведзеных з універсітэта Мэдысана.
Першапачаткова кампус універсітэта знаходзіўся ў цэнтры горада Рочэстэр, а ў 1853 годзе пераехаў ва ўсходнюю частку прыгарада. Мясцовы бізнесмен і член палаты прадстаўнікоў Азарыя Будзі ахвяраваў 3,2 га землі для новага кампуса і яшчэ 6,9 га ўніверсітэт у яго выкупіў. Тут і размяшчаўся асноўны кампус да будаўніцтва новага комплексу будынкаў у 1930 годзе.
У 1900 годзе на першы курс універсітэта была ўпершыню залічана дзяўчына, што стала вынікам высілкаў Сьюзен Энтані і Хелен Мантгомеры. У 1890-х гадах жанчыны знаходзіліся ў класах і лабараторыях толькі ў якасці гасцей. Першай студэнткай стала Хелен Уілкінсан, якой прэзідэнт універсітэта Дэвід Хіл дазволіў паступіць у навучальную ўстанову на тых жа ўмовах, што і астатнія студэнты. Усяго ў 1900 годзе былі залічаны 33 жанчыны, а ў 1901 годзе была прысвоена першая навуковая ступень, яе ганараваўся Эла Уілкаксен. Пасля завяршэння будаўніцтва новага кампуса, туды пераехалі студэнты, а ў старым кампусе працягвалі навучацца студэнткі, аж да 1955 года.
Найбольшы рост універсітэт зведаў у 1900—1935 гадах, калі ім кіраваў Бенджамін Рыз. За гэты перыяд Джордж Істмен і Эд Нортан — асноўныя фундатары, ахвяравалі ўніверсітэту больш за 50 млн дол.
У 1958 годзе былі створаны 3 новыя школы: інжынерная, кіравання бізнесам і вышэйшая школа адукацыі.
У 1995 годзе прэзідэнт універсітэта Томас Джэксан абвясціў пра пачатак рэалізацыі плана па змене ўмоў прыёму і значнаму перагляду навучальнага плана.
Кампус
Асноўны комплекс будынкаў універсітэта — Рывер Кампус, размешчаны ў даліне ракі, каля 3 км да поўдня ад цэнтра горада і займае парадку 81 га, мяжуе з грамадскім паркам, размешчаным уздоўж усходняга берага ракі. Тут размяшчаюцца навучальныя карпусы і адміністрацыя Рочэстэрскага ўніверсітэта.
Будаўніцтва кампуса было завершана ў 1930 годзе, шматлікія будынкі былі аформлены ў грэчаскім стылі эпохі адраджэння. Бібліятэка, названая імем яго прэзідэнта Раша Рыза, лічыцца неафіцыйным сімвалам універсітэта, а таксама менавіта тут знаходзіцца карыльён Хопмана, найбуйнейшы карыльёна ў штаце Нью-Ёрк, які налічвае 50 званоў. На працягу апошніх некалькіх дзесяцігоддзяў былі выбудаваны новыя будынкі, у тым ліку Меліяра Хол (1972), Хойт Хол (1962), Харкнес Хол (1946), Інжынерны комплекс Хопмана (1963). У паўднёвай частцы кампуса размясціліся навуковыя будынкі: Хатчысан Хол (1972), Хілан Білдынг (1971), камп’ютарны цэнтр і бібліятэка Карлсана (1987), Уілмат Білдынг (1961) і Роберт Джорджэн Хол — комплекс біямедыцынскай інжынерыі і оптыкі (2007).
Шматлікія навучальныя карпусы, у тым ліку бібліятэка Раша Рыза звязаны сеткай тунэляў, якія інтэнсіўна выкарыстоўваюцца ў непагодлівае надвор’е. Большасць будынкаў і памяшканняў агульнага карыстання звязаны таксама сеткай Wi-Fi з доступам у інтэрнэт.
Медыцынскі цэнтр універсітэта
Медыцынскі цэнтра Рочэстэрскага ўніверсітэта (URMC) служыць асноўным кампусам для медыцынскай адукацыі і даследаванняў, а таксама размяшчае палатамі для прыёму пацыентаў. Цэнтр знаходзіцца ў непасрэднай блізкасці ад Рывер Кампуса, тут размешчаны школа медыцыны і стаматалогіі, цэнтр медыцынскіх даследаванняў Артура Корнберга, школа медсясцёр, цэнтр даследаванняў раку, інстытут медыка-біялагічных навук.
Істменаўская школа музыкі
Істменаўская школа музыкі размешчана ў цэнтры горада Рочэстэр. У склад кампуса ўваходзяць інтэрнаты для студэнтаў, класы і аўдыторыі, Істменаўскі тэатр, канцэртная зала на 3094 месцаў, у якой таксама выступае Рочэстэрскі філарманічны аркестр. Акрамя таго тут знаходзяцца бібліятэка музыкі Сіблі, найбуйнейшая ў Паўночнай Амерыцы, а таксама найбуйнейшая прыватная калекцыя нот.
Вольга Аляксандраўна Спясіўцава
Вольга Аляксандраўна Спясіўцава (О́льга Алекса́ндровна Спеси́вцева; 6 [18] ліпеня 1895,, Расійская імперыя — , Нью-Ёрк, ЗША) — руская прыма-балерына.
Біяграфія
Вольга Спясіўцава нарадзілася ў Растове-на-Доне 6 (18) ліпеня 1895 года. Бацька быў правінцыйным тэатральным акцёрам. У сям’і, акрамя Вольгі, было яшчэ чацвёра дзяцей. Калі Вользе споўнілася шэсць гадоў, бацька памёр ад туберкулёзу, пакінуўшы без сродкаў да існавання вялікую сям’ю. Маці Усціння Маркаўна, не ў сілах пракарміць усіх, вымушана была аддаць у дзіцячы прытулак пры доме ветэранаў сцэны трох старэйшых дзяцей: Анатоля, Зінаіду і Вольгу. Туды прымалі дзяцей — акцёрскіх сірот на поўнае ўтрыманне. Усе трое пазней былі прыняты ў Санкт-Пецярбургскае тэатральнае вучылішча.
У Імператарскім тэатральным вучылішчы Вольга вучылася ў балетным класе К. М. Кулічаўскай. На выпускным спектаклі Спясіўцава паказала сябе таленавітай класічнай балерынай. «Найбольш здольнай з маладых дачок Тэрпсіхоры лічаць Спясіўцаву, якая вылучылася на экзаменацыйным спектаклі ў балеце „Казка Белай ночы“», — паведамляла «Пецярбургская газета». Скончыўшы вучылішча ў 1913 годзе, яна тут жа была прынята на пецярбургскую сцэну імператарскай балетнай трупы, дэбютаваўшы на сцэне Марыінскага тэатра ў балеце «Раймонда» ў выкананні адной з невялікіх партый. У далейшым сваё мастацтва ўдасканальвала ў Кацярыны Вазем і Агрыпіны Ваганавай.
Фокін запрасіў яе працаваць з ім у Амерыцы. Аднак да гэтага часу яна знаёміцца ​​з літаратурным і балетным крытыкам-мадэрністам А. Л. Валынскім, якія аказалі на балерыну велізарны творчы ўплыў, а неўзабаве сталым яе грамадзянскім мужам. Валынскі быў прыхільнікам класічнага балета і адкідаў новаўвядзенні і балетныя рэформы, і Вольга Спясіўцава пад яго ўплывам адмовілася ад супрацоўніцтва з Фокіным. Але праз год пасля адмовы Фокіну і праз тры гады пасля пачатку балетнай кар’еры ўжо гастралявала з «Рускім балетам Дзягілева» ў ЗША. Яна стала партнёркай Ніжынскага ў «Сільфідах» і «Здані ружы». Слава аб гэтым балетным дуэце перасекла ўсе межы і азначыла зусім новыя рубяжы для зусім яшчэ юнай выканаўцы. Паводле падання, Дзягілеў любіў паўтараць словы вялікага Энрыка Чэкеці: «У свеце нарадзіўся яблык, яго разрэзалі напалам, адна палова стала Ганнай Паўлавай, другая — Вольгай Спясіўцавай». Пры гэтым ён дадаваў: «Для мяне Спясіўцава — той бок яблыка, які звернуты да сонца». «Калі я ўбачыў Паўлаву, то падумаў, што яна — мая Тальёні. Але Спясіўцава была танчэйшая і чысцейшая за Паўлаву», — успамінаў Дзягілеў.
З 1918 года яна ўжо вядучая танцорка, а з 1920 — прыма-балерына Марыінскага тэатра. З 1919 года Вольга Спясіўцава пачала займацца ў Ваганавай, і гэтыя заняткі і перадача досведу старэйшай балерыны аказалі вялікі ўплыў. У 1919 годзе, калі краіне было зусім не да балета і ўсё вакол разбуралася, Вольга Спясіўцава пад кіраўніцтвам Ваганавай падрыхтавала галоўныя партыі ў балетах «Жызэль» і «Лебядзінае возера». У тым жа годзе да яе рэпертуару дадаюцца «Карсар», «Баядэрка» і любімая ёю, адна з лепшых роляў — Эсмеральда. Вялікая нагрузка і вогненны паслярэвалюцыйны Петраград прыводзяць да хваробы — пачынаюцца сухоты. На сцэну яна вяртаецца ў маі 1921 года.
Растаўшыся з Акімам Валынскім неўзабаве пасля прыходу бальшавікоў да ўлады, яна стала фактычнай жонкай працаўніка Петрасавета Барыса Каплуна, які ў выніку дапамог ёй у 1924 годзе эміграваць разам з маці нібы на лячэнне ў Італію, але балярына засталася ў Францыі, дзе ў 1924—1932 гадах выступала ў парыжскім «Гранд-Апера», стаўшы вядучай запрошанай балерынай парыжскай Оперы. У 1924 годзе суправаджала намесніка дырэктара «Сеўзапкіно» Альберта Сліўкіна ў яго паездцы па Еўропе. Працуючы ў Парыжы, яна знаходзіла час для гастроляў. На гастролях 1927 года ў Італіі танчыла «Жар-птушку», «Лебядзінае возера», «Вяселле Аўроры». У тым жа годзе Джордж Баланчын спецыяльна для яе паставіў балет «Котка» на музыку Анры Сагэ. Вярнуўшыся ў Гранд Апера, Вольга Спясіўцава прыняла ўдзел у балеце «Трагедыя Саламеі» на музыку Ф. Шміта і Н. Гуэры. Пасля таго як пасаду галоўнага балетмайстра заняў Серж Ліфар, яна выконвала партыі ў яго балетах «Творы Праметэя», «Вакх і Арыядна». Яе французскімі партнёрамі былі рускія артысты Вацлаў Ніжынскі і Серж Ліфар, а таксама англійскі артыст Сідні Фрэнсіс Патрык Чыпендал Хілі-Кей (Healey-Kay), які хаваўся за рускім псеўданімам Антон Долін; праз шмат гадоў Ліфар і Далін напісалі мемуарныя кнігі пра яе трагічны лёс. Там жа яна выйшла замуж яшчэ раз — за руска-французскага танцоўшчыка і педагога Барыса Князева.
З 1932 года Спясіўцава працавала з трупай Фокіна ў Буэнас-Айрэсе, а ў 1934 годзе, на становішчы зоркі, яна наведвае Аўстралію ў складзе былой трупы Ганны Паўлавай, якой у гэты час кіраваў Віктар Дандрэ.
Жаночая зборная Беларусі па баскетболе U-18
Жаночая зборная Беларусі па баскетболе U-18 — жаночая зборная каманда да 18 гадоў, якая прадстаўляе Беларусь на турнірах па баскетболе.
Джон Максвел Кутзее
Джон Максвел Кутзее (John Maxwell Coetzee;, , ПАР) — англамоўны пісьменнік, крытык, лінгвіст.
Біяграфія
Джон Максвел Кутзее нарадзіўся 9 лютага 1940 года ў Кейптаўне, Капская правінцыя, ПАС ў сям'і англамоўных афрыканераў. У 1963 годзе скончыў магістратуру Кейптаўнскага ўніверсітэта. У канцы 1960-х Кутзее адпраўляецца ў ЗША, дзе ў 1969 годзе ён абараняе дысертацыю па творчасці Семюэла Бекета ў Тэхаскім універсітэце, а затым на працягу двух гадоў выкладае англійскую мову і літаратуру ў Нью-Ёрку. У 1971 годзе Кутзее з-за свайго ўдзелу ў пратэстах супраць вайны ў В'етнаме атрымлівае адмову ў выглядзе на жыхарства ў ЗША і вяртаецца на радзіму ў ПАР, дзе займае пасаду прафесара англійскай літаратуры ў Кейптаўнскім універсітэце.
Свой першы раман «Змрочная зямля» Кутзее друкуе ў 1974 годзе.
У 2002 пісьменнік эміграваў з ПАР, а 6 сакавіка 2006 года ён атрымаў аўстралійскае грамадзянства.
Кутзее таксама вядомы крытыкай жорсткага абыходжання з жывёламі і падтрымкай руху за правы жывёл. Гэтая праблематыка ў прыватнасці знаходзіць адлюстраванне ў яго раманах «Ганьба», «Жыццё жывёл» (The Lives of Animals) і «Элізабет» (Elizabeth Costello). З'яўляецца вегетарыянцам.
Прэміі і ўзнагароды
Лаўрэат Нобелеўскай прэміі па літаратуры 2003 года. Першы пісьменнік, які двойчы ўзнагароджвалася Букераўскай прэміяй (у 1983 годзе за раман «Жыццё і час Міхаэла К.» і ў 1999 за раман «Ганьба»).
Гімн Бельгіі
Гімн Бельгіі — кампазіцыя La Brabançonne/De Brabançonne (Брабансона). Існуе афіцыйны тэкст на французскай, галандскай і нямецкай мовах.
Гісторыя
У адпаведнасці з легендай, гімн быў напісаны ў верасні 1830 года маладым рэвалюцыянерам, вядомым як Жэневал (Jenneval), які ўпершыню зачытаў тэкст гімна ў брусельскім кафэ Aigle d’Or café.
Дадзеная легенда адпавядае рэчаіснасці. Сапраўдным імем Жэневала было Луі Аляксандр Дэшэ (Louis Alexandre Dechet). Ён быў акцёрам брусельскага тэатра «Манета» (Le Théâtre de la Monnaie), дзе ў жніўні 1830 года пачалася бельгійская рэвалюцыя. Сам Жэневал загінуў 18 кастрычніка таго жа года падчас вайны за незалежнасць.
Музыку да гімна ў верасні 1830 года напісаў Франсуа Ван Кампэнхоўт (François Van Campenhout), які быў дырыжорам у тым жа тэатры.
Гімн атрымаў афіцыйны статус у 1860 годзе, пасля таго як тагачасны прэм'ер-міністр Бельгіі прыбраў з тэксту песні занадта вострыя выбрыкі ў бок Нідэрландаў.
У цяперашні час афіцыйнай версіяй гімну з'яўляецца толькі першы куплет.
Гімну прысвечаны помнік (які таксама завецца Brabançonne), які ўсталяваны ў Бруселі.
Падрадковы пераклад галандскага тэксту
О святая краіна бацькоў
Прымі нашу сілу і кроў нашых вен,
Пакажы нам мэту ў працы і барацьбе.
Квітней, о краіна, у непарушным адзінстве;
Заставайся самой сабой і заставайся вольнай,
Верная дэвізу, які ты можаш казаць без страху:
За Манарха, за Волю і за Права.
О Айчына, о высакародная краіна бельгійцаў.
Заўсёды моцная дзякуючы мужнасці і працавітасці,
Сонца волі лье святло на твае дарогі,
І ты без страху глядзіш у будучыню.
Яго рука вядзе цябе па дарозе славы.
Ты кахаеш свайго манарха, які дае табе сваё каханне,
Радуйцеся бельгійцы, радуйцеся ў шырокай згодзе
Ад Эсбэ і да фламандcкіх пляжаў,
Радуйцеся бельгійцы, радуйцеся па ўсёй краіне
Мужны народ павінен магчы спяваць па-мужчынску,
У той час як сэрца імкнецца да высакароднага гонару.
У нас ніколі не адбяруць наша сэрца
Датуль пакуль бельгіец — што фламандзец, што валён — жыве.
Версія на французскай мове
Après des siècles d’esclavage,
Le Belge sortant du tombeau
A reconquis par son courage
Son nom, ses droits et son drapeau.
Et ta main souveraine et fière,
Désormais, peuple indompté,
Grava sur ta vieille bannière:
Le Roi, la Loi, la Liberté!
O Belgique, ô mère chérie,
A toi mos coeurs, à toi nos bras!
A toi notre sang, ô Patrie,
Nous le jurons tous, tu vivras!
Tu vivras toujours grande et belle
Et ton invincible unité
Aura pour devise immortelle:
Версія на нямецкай мове
O liebes Land, o Belgiens Erde,
Dir unser Herz, Dir unsere Hand,
Dir unser Blut, dem Heimatherde,
wir schworen’s Dir, o Vaterland!
So blühe froh in voller Schöne,
zu der die Freiheit Dich erzog,
und fortan singen Deine Söhne:
«Gesetz und König und die Freiheit hoch!»
O Belgien, o teure Mutter, Dir gehören
unsere Herzen, unsere Arme!
Dir gehört unser Blut, Vaterland!
Groß und schön wirst Du immer leben
und der Wahlspruch Deiner
unverbrüchlichen Einheit wird heißen:
Für König, Recht und Freiheit!
Віджаявада
Віджаява́да або Безвада (విజయవాడ विजयवाडा) — горад у індыйскім штаце Андхра-Прадэш. Размешчаны на беразе ракі Крышна ў акрузе Крышна. Другі па велічыні горад штата Андхра-Прадэш (пасля Вішакхапатнама). Плошча горада — 261,88 км². Насельніцтва (2011 год) — чал., разам з прыгарадамі —  чал. Горад таксама вядомы як Безавада (гэтая назва выкарыстоўваецца Індыйскімі чыгункамі для абазначэння гарадской станцыі «BZA»). Паводле даных Міністэрства гарадскога развіцця Віджаявада з’яўляецца самым чыстым горадам штата Андхра-Прадэш.
Віджаявада — важны транспартны вузел, звязаны сеткай аўтамабільных і чыгунак, паблізу горада знаходзіцца аэрапорт. Таксама ў горадзе дзейнічаюць прадпрыемствы тэкстыльнай, харчовай, цэментнай прамысловасці.
Горад — адзін з месцаў для паломніцтва індуістаў. У горадзе захаваліся храмы VI—XIII стст.
NGC 5370
NGC 5370 (іншыя абазначэнні — UGC 8832, MCG 10-20-44, ZWG 295.22, PGC 49408) — лінзападобная галактыка (SB0) ў сузор’і Вялікая Мядзведзіца.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Нутка (значэнні)
Нутка можа значыць:
ФК Ахмат Грозны
З 2004 па 2011 гады прэзідэнтам футбольнага клуба з’яўляўся Рамзан Кадыраў.
Дасягненні
Кубак Расіі па футболе
Інфула
Інфу́ла — галаўны ўбор рымска-каталіцкага духавенства, які мае форму мітры. Святар, які носіць інфулу, называецца інфулатам. Гэта званне дае святарам толькі Папа Рымскі.
Веды (горад)
Веды́ (Վեդի) — горад у Арменіі, размешчаны ў марзе Арарат. Горад размешчаны на левым беразе рэчкі Веды (прыток Аракса), за 35 км ад Ерэвана. Найбліжэйшая чыгуначная станцыя — Айгаван размешчана за 7 км на захад. За 10 км на паўднёвы захад, каля горада Арарат праходзіць траса Ерэван — Гарыс. Горад размешчаны побач з Хасроўскім запаведнікам.
Эканоміка
Менавіта тут знаходзіцца адзін з найбуйнейшых у Арменіі віна- і спіртзавод пад назвай «VEDIALCO». Гэты завод з'яўляецца найбольш вядомым дзякуючы паўсалодкаму віну, якое называецца «Вернашэн». Малочны, хлебны і кансервавыя заводы.
Мяцельскі
Мяцельскі — беларускае прозвішча.
Алівета-Сан-Мікеле
Алівета-Сан-Мікеле (Olivetta San Michele) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Лігурыя, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Імперыя.
Насельніцтва складае 255 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 18 чал./км². Займае плошчу 14 км². Паштовы індэкс — 18030. Тэлефонны код — 0184.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы Антоній Падуанскі.
Ханс Бол
Ханс Бол (Ганс Боль) (Hans Bol,,  — , ) — фламандскі жывапісец, малявальшчык, мініяцюрыст і графік. Прадстаўнік Паўночнага маньерызму.
Біяграфія
Сярод яго вучняў былі яго пасынак Франс Бельс, Ёрыс Хофнагель, Джэйкаб Саверы (I) і Ромерт ван Бэвэ. Гіліс ван Конінгсла і Давід Вінкбонс таксама лічыліся яго вучнямі.
Мератх
Мератх, Мірат або Мірут (Meerut, मेरठ, میرٹھ) — горад у паўночна-заходняй частцы штата Утар-Прадэш, Індыя. Адміністрацыйны цэнтр акругі Мератх. Першыя паселішчы на ​​тэрыторыі горада адносяцца да першых вядомых цывілізацый даліны Інда. Горад знаходзіцца прыкладна за 40 км на паўночны ўсход ад Нью-Дэлі і за 453 км на паўночны захад ад сталіцы штата, Лакхнаў. Гэта другі па велічыні (пасля Дэлі) горад планаванага Нацыянальнага сталічнага рэгіёна Індыі, 26-ы па выніках перапісу насельніцтва 2011 года найбольш населены горад Індыі, які ўтварае 33-ю па велічыні гарадскую агламерацыю краіны.
У сярэдзіне XIX стагоддзі ў Мератху знаходзіўся найбуйны вайсковы гарнізон на поўначы Індыі. У 1857 годзе ў гэтым гарнізоне пачалося паўстанне сіпаяў.
Генадзь Аляксеевіч Мядзведзеў
Генадзь Аляксеевіч Мядзведзеў (нар., г. Усурыйск, Прыморскі край, РСФСР) — беларускі матэматык, доктар фізіка-матэматычных навук (1967, Імавернасныя задачы ў тэорыі сістэм аўтаматычнага пошуку), прафесар (1968).
Чылібуха
Чылібуха, ірвотны арэх (Strychnos nux-vomica) — кветкавая расліна сямейства. Трапляецца ў трапічных лясах Азіі і Паўночнай Аўстраліі. Культывуецца ў тропіках Афрыкі.
Апісанне
Лістападнае дрэва вышынёй да 15 метраў. Лісце супраціўнае, авальнае, скурыстае, бліскучае. Кветкі дробныя, зеленавата-белыя, сабраныя ў парасонападобнае суквецце. Плод — ягадападобны з 2—8 цвёрдымі зярнятамі, ярка-аранжава-чырвоныя (т.зв.арэх), нагадвае памаранец.
Выкарыстанне
Лекавая сыравіна — зерне, мае 2—3 % ядавітых алкалоідаў (пераважна бруцын і стрыхнін, якія ўваходзяць у склад стрэльнага яду курарэ). Выкарыстоўваецца ў медыцыне і ветэрынарыі.
Лайсан
Лайсан (анг. Laysan) — маленькі бязлюдны востраў у Ціхім акіяне ў складзе Паўночна-Заходніх астравоў Гавайскага архіпелага. Адміністрацыйна ўваходзіць у склад штата Гаваі. Гавайская назва - Кауо (Kauō).
Ехегнадзор
Ехегнадзо́р (Եղեգնաձոր) — горад у Арменіі, адміністрацыйны цэнтр марза Ваёц-Дзор. Размешчаны на правым беразе рэчкі Арпа, за 119 км на паўднёвы ўсход ад Ерэвана, на трасе Ерэван — Гарыс.
Уінчэстэр
Уі́нчэстэр (Winchester) — адміністрацыйны цэнтр графства Хэмпшыр у паўднёва-заходняй частцы Англіі. Паводле даных перапісу 2001 года насельніцтва складае 41,420 чалавек.
Уінчэстэр старажытная сталіца каралеўства Уэсекс і Англіі. Горад быў пабудаваны на месцы рымскага горада Вента Белгарум (Venta Belgarum). Уінчэстэр знакаміты сваім кафедральным саборам, які з’яўляецца адным з найбуйнейшых сабораў Англіі. Яго будаванне пачалося яшчэ ў часы Альфрэд Вялікі ў IX стагоддзі і было працягнута нарманамі, якія захапілі астравы.
На ўскрайку Старога Уінчэстэра стаяць разваліны замка, брама Вэст Гейт (West Gate) з Вялікай Залай (Great Hall), што была пабудавана ў 1234 годзе. Па паданні, менавіта ў гэтай зале за сталом караля Артура збіраліся рыцары круглага стала.
Ф’яна
Ф'яна (Fiano) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне П’емонт, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Турын.
Насельніцтва складае 2558 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 213 чал./км². Займае плошчу 12 км². Паштовы індэкс — 10070. Тэлефонны код — 011.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы San Desiderio.
Спіс народжаных у 2002 годзе
У гэтым спісе прадстаўлены спіс персон, якія нарадзіліся ў 2002 годзе.
Ганчыцы
Га́нчыцы (, Ганчицы, Hańczyce) — вёска ў Валожынскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Валожынскага сельсавета.
Гісторыя
У час Расійскай імперыі вёска ў складзе Валожынскай воласці Ашмянскага павета Віленскай губерні.
З 1921 года, паводле Рыжскага мірнага дагавора, у складзе Польшчы, да 17 верасня 1939 года вёска гміны Валожын Валожынскага павета Навагрудскага ваяводства.
У 1923 годзе ў Ганчыцах адкрыта польская школа, настаўніцай была Зофія Лэныч-Белановіч. Але школа прапрацавала толькі год, потым вучні хадзілі ў школу суседняй вёскі Маршалкі.
Праз вёску ішоў брукаваны гасцінец (дарога) з Валожына да чыгуначнай станцыі ў Палачанах.
У 1939 годзе солтысам у Ганчыцах быў Уладзіслаў Рындзевіч. Траціна жыхароў была католікамі, астатнія 2/3 — праваслаўнымі. У вёсцы былі прозвішчы Пашкоўскі, Рындзевіч, Вяршыцкі, Рынкевіч, Мінцюк, Зенька, Сенька, Сікорскі, Сакалоўскі, Лужынскі, Сак, Супрун (Супрон), Журкевіч, Божка, Лоўчы, Івашка, Рамановіч, Іванчык.
Праваслаўныя жыхары адносяцца да Дубінскай парафіі (Свята-Георгіеўская царква), католікі — да Валожынскай парафіі (Касцёл святога Юзафа).
Да 28 мая 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Узбалацкага сельсавета.
Ясутосі Міура
(三浦 泰年; нар. ) — японскі футбаліст. У 1993 годзе выступаў за нацыянальную зборную Японіі.
NGC 5371
NGC 5371 (іншыя абазначэнні — NGC 5390, UGC 8846, MCG 7-29-20, ZWG 219.29, IRAS13535+4042, PGC 49514) — галактыка ў сузор’і Гончыя Псы.
Гэты аб’ект занесены ў новы агульны каталог некалькі разоў, з абазначэннямі NGC 5371, NGC 5390.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Палескае паўстанне (1918—1919)
Палескае паўстанне (1918—1919) — паўстанне пад кіраўніцтвам бальшавіцкай партыі супраць перадачы шэрагу раёнаў Брэстчыны і Гомельшчыны пад уладу Украінскай Народнай Рады, потым Пятлюры.
Ход паўстання
У кастрычніку 1918 г. у раёне Лунінец — Ганцавічы — Целяханы — Лагішын — Пінск — Сарны дзейнічала шмат узброеных партызанскіх атрадаў, якія змагаліся супраць нямецкіх акупантаў і ўкраінскіх нацыяналістаў. Былі створаны цэнтральны Палескі і валасныя рэўкомы. Да канца 1918 г. партызанскія атрады аб’ядналіся ў паўстанцкія палкі: 2-і Палескі (камандзір Ф. А. Казубоўскі), 1-ы Палескі (камандзір А. Ф. Разановіч), 1-ы Дубровіцкі (камандзір М. Я. Ляскавец). Пасля лістападаўскай рэвалюцыі 1918 г. у Германіі Лунінецкі рэўком заключыў пагадненне з салдацкім камітэтам нямецкай дывізіі, паводле якога немцы 7 студзеня 1919 г., пакідаючы Лунінец, павінны перадаць рэўкому ваенныя склады былой царскай арміі на станцыях Ганцавічы, Відзібор, Лунінец, чыгуначны транспарт і вузел.
Партызаны кантралявалі ўчастак чыгункі Лунінец — Ганцавічы і Лунінец — Сарны. У канцы снежня 1918 г. у перафарміраваны Палескі рэўком быў уведзены прадстаўнік ЦК РКП(б) Аляксандр Мікалаевіч Ільін. Старшынёй рэўкома быў абраны Рыгор Максімавіч Астроўскі.
У студзені 1919 г. нямецкае камандаванне перадало ўладу ў Пінску пятлюраўцам, раззброіла роты 152-га палка, якія былі пасланы заняць Пінск, а таксама атрады 2-га Палескага палка. У адказ на гэту правакацыю паўстанцы спынілі пропуск эшалонаў з нямецкімі войскамі праз Лунінец, што вымусіла немцаў вярнуць зброю чырвонаармейцам і паўстанцам. 25 студзеня 1919 г. Пінск быў канчаткова вызвалены ад заваёўнікаў. Адметна, што ў гэтай барацьбе актыўны ўдзел прымалі партызаны Ганцаўшчыны, якія забяспечвалі абарону з поўначы і пастаянна кантралявалі чыгунку ад Баранавіч да Лунінца.
Пра трагічнасць таго моманту сведчыць тэлеграма А. М. Ільіна аб дапамозе, накіраваная ім у адрас У. І. Леніна і Я. М. Свярдлова, на гэтым гістарычным дакуменце захаваўся подпіс У. І. Леніна сінім алоўкам: «Склянскому. На отзыв. Что сделано». Склянскі на тэлеграме напісаў: «Запросить т. Антонова и Реввоенсоветы, какая нужна помощь. Склянский. 9.1.1919 г.». Рэакцыя на тэлеграму Э. Склянскага была адразу. Аб гэтым сведчыць тэлеграма намесніка старшыні ОВСР Э. М. Склянскага ў РВС Заходняй арміі, датаваная 16 студзеня 1919 г. У ёй зроблены запыт, што канкрэтна зроблена для аказання дапамогі паўстанцкім войскам. У другой тэлеграме ўпаўнаважаных НК (Надзвычайнай Камісіі) па забеспячэнні Чырвонай Арміі Дзмітрыева і Гросмана ва ўсерасійскі генеральны штаб І. І. Вацэцісу адзначаецца, што паўстанцкі атрад Ільіна, які налічвае больш за 3 тысячы чалавек, з’яўляецца амаль што адзіным абаронцам Лунінецкага ўчастка, у якім засталася каласальная колькасць маёмасці. Але атраду, які мае добрага палітычнага кіраўніка ў асобе Ільіна, не хапае вопытнага начальніка штаба, ваенрука, атрад дрэнна ўзброены, распрануты, разуты. Тут жа адзначаецца, што атрад мае ўсяго толькі па 10 рублёў на чатыры месяцы на кожнага паўстанца… Дзмітрыеў і Гросман з прычыны гэтага просяць Рэвалюцыйны ваенны Савет аказаць тэрміновае садзейнічанне Ільіну людзьмі і маёмасцю, а таксама прыслаць яму без прамаруджвання добрых баявых кіраўнікоў. Штабу 17-й стралковай дывізіі аддадзены загад аб аказанні Ільіну ў неабходны момант узброенай падтрымкі. У тэлеграме адзначалася, што ўсё гэта трэба зрабіць як мага хутчэй, бо нават самы лёгкі націск паўстанцаў абяцае поўны разгром гайдамакаў.
3 вышэй сказанага можна зрабіць вывад, што аказанне дапамогі паўстанцам мае прамыя адносіны і да партызан Ганцаўшчыны. Многія дакументы сведчаць, што пасля звароту Ільіна партызаны в. Люсіна і іншых вёсак атрымлівалі ад палкоў Чырвонай Арміі боепрыпасы і дзейнічалі пад кіраўніцтвам вопытных чырвонаармейскіх інструктараў, атрымлівалі са штаба палка баявыя загады, а ў некаторых выпадках нават мелі катловае забеспячэнне ад кухні.
1919 г. быў цяжкім, нямецкіх інтэрвентаў змянілі польскія легіянеры, якія пачалі ваенныя дзеянні і праводзілі рэйды ў тылы Чырвонай Арміі. Баі вяліся з пераменным поспехам. 17 лютага чырвонымі заняты Драгічын, што ў 60 вярстах ад Пінска. 18 лютага, як стала вядома з аператыўнай зводкі Штаба Заходняй арміі, польскія легіянеры, пераапранутыя ў форму германскіх салдат у складзе каля 2 тысяч чалавек пяхоты з кулямётамі, 200 кавалерыстамі і бронецягніком, перайшлі ў наступленне ўздоўж дарогі Кобрын — Пінск і завалодалі Драгічынам. Перадавыя часці праціўніка занялі Іванава. Чырвоныя адышлі да Юхновіч, што ў 25 вёрстах ад Пінска.
12 сакавіка 1919 г. пачалася мабілізацыя ў Чырвоную Армію, якая, дарэчы, праходзіла надзвычай паспяхова. Яшчэ ў пачатку сакавіка пачалі даходзіць чуткі аб наступленні польскіх войскаў, таму і рыхтаваліся даць ім дастойны адпор. Нягледзячы на гэта, палякі прарваліся праз лінію фронту і пачалі грабеж насельніцтва і масавыя забойствы. На Ганцаўшчыне акупанты расстралялі 20 чалавек, арыштавалі 150, забралі 300 коней, спалілі в. Ганцавічы. Неўзабаве яны авалодалі Пінскам, Сіняўкай, Баранавічамі, Клецкам, Нясвіжам. Карыстаючыся панікай, контррэвалюцыянеры ўзнялі кулацкія мяцяжы ў Сіняўцы, Клецку, Нясвіжы і ў іншых месцах. Небяспека пагражала і Ганцавічам. Польскія войскі з раёна в. Пласкінь (Пінскі раён) пачалі разведку ў напрамку р. Бобрык і далей на Ганцавічы.
Савецкае камандаванне, каб узмацніць абарону Лунінецкага чыгуначнага вузла, перакінула сюды з-пад Нясвіжа 1-ы, 2-і і 3-і батальёны пагранічнага палка (камандзір Л. М. Зацяплінскі). Першы батальён пад камандаваннем Цімафеева быў накіраваны непасрэдна ў Ганцавічы для адбіцця магчымых нападаў белапалякаў на Лунінец з боку Баранавіч. Ім на падмогу былі накіраваны два бронецягнікі, якія ўзялі на сябе кантроль дарогі Сарны — Лунінец — Ганцавічы.
Калі толькі пачалося наступленне польскіх легіянераў, Круговіцкі рэўком атрымаў заданне пачаць падрыхтоўку да эвакуацыі ўсёй дакументацыі, людзей і адступаць у бок шашы Масква—Брэст. Раніцой рэўком выехаў з Круговіч. У Лактышах стала вядома, што паблізу вёскі з’явіліся варожыя кавалерысты. Як даведаліся пазней, гэта была разведка польскіх войскаў. Ва ўрочышчы Дубнякі рэўкомаўцы зрабілі засаду і адкрылі агонь па паляках са станковага кулямёта і вінтовак, расстралялі іх і ўзялі курс на Морач (Клецкі раён). Але хутка рэўкомаўцы даведаліся, што дарога Масква—Брэст перарэзана непрыяцелем і пачалі праз Заастравечча і Макранскі лес прабівацца на ўсход. У Філіповічах рэўком злучыўся з часцямі Чырвонай Арміі.
В. Л. Мышкаўца (камісара рэўкома) і яго таварышаў накіравалі спачатку ў Рослаўль, пазней у Смаленск, са Смаленска — у Вызну. У Вызне Мышкавец быў абраны старшынёй валаснога Савета рабочых і салдацкіх дэпутатаў. Непадалёку ад месца знаходжання Савета быў маёнтак памешчыка Сасноўскага, сын якога служыў афіцэрам у С. Н. Булак-Балаховіча (былы камандзір Чырвонай Арміі, які потым перайшоў на бок праціўнікаў савецкай улады). Становішча валаснога камітэта пагаршалася і тым, што тут жа, у в. Морач, амаль па суседству размясціўся штаб польскіх войскаў. Гэта і адыграла ракавую ролю ў лёсе В. Л. Мышкаўца і яго паплечнікаў па барацьбе. У канцы 1920 г. старшыня валаснога камітэта быў схоплены булак-балахоўцамі і пасля катаванняў расстраляны ў Морачы, былі забіты рэўкомаўцы Пішч, Уласевіч, Коўш і інш.
На Пінска-Лунінецкім, а таксама Ганцавіцкім напрамках надыходзіў час, калі палескія сяляне возьмуцца за зброю. У Ганцавіцкім напрамку і дзейнічалі тады камісар 152-га палка С. К. Дзергачоў, камандзір гэтага палка Я. В. Шэка і кіраўнік паўстанцкіх войскаў на Палессі А. М. Ільін. Яны неаднойчы былі ў Ганцавіцкім і іншых рэўкомах з мэтай арганізацыі барацьбы супраць наступаючых з захаду палякаў.
Вынікі
Нягледзячы на тое, што паўстанне пацярпела поўнае паражэнне і асаблівага плёну не прынесла, з’явіліся новыя ідэалагічныя плюсы бальшавікоў.
Выступленне бальшавікоў 1918—1919 гадоў часцяком называюць акцыяй эсэраў-бальшавікоў. У выпадку поспеху выступу, бальшавікі мелі намер стварыць Палескую Савецкую Сацыялістычную Рэспубліку або аўтаномію.
Сардзінія
Гісторыя
Першыя людзі з'явіліся на Сардзініі ў палеаліце. У пячоры на ўсходзе вострава знойдзены рэшткі чалавека сучаснага тыпу, які жыў каля 20 тысяч гадоў таму. З сярэдзіны 5 тысячагоддзя да н. э. мясцовыя насельнікі займаліся сельскай гаспадаркай. Сведчаннямі развітай культуры найстаражытнейшага перыяда з'яўляюцца мегалітычныя збудаванні, археалагічны комплекс Монтэ-д'Акорды, магільні тыпу домус-дэ-янас. У 3 тысячагоддзі да н. э. узнікла вытворчасць металаў. На востраве здабывалі медзь, свінец, срэбра. Прыкладна ў сярэдзіне 2 тысячагоддзя да н. э. склалася арыгінальная нурагічная цывілізацыя, якая праіснавала да III ст. да н. э. Яе носьбіты ўзводзілі ўмацаваныя вежы-нурагі, апрацоўвалі бронзу, гандлявалі з іншымі краінамі Міжземнамор'я.
З пачатку 1 тысячагоддзя да н. э. узбярэжжа Сардзініі даследавалі фінікійцы. Яны пабудавалі шэраг калоній, найбольш важным з якіх з'яўляўся Караліс, заснаваны выхадцамі з Тыра. У VI ст. да н. э. паўднёвую і частку цэнтральнай Сардзініі заваявалі карфагеняне. Пасля Першай пунічнай вайны астравіцяне трапілі пад уладу Рыма. Была створана правінцыя Корсіка і Сардзінія. У перыяд рымскага кіравання адбылася раманізацыя насельніцтва, хаця ў горных раёнах захоўваліся асаблівасці аўтахтоннай старажытнай культуры.
У 456 г. Сардзінія была заваявана вандаламі. У 534 г. — візантыйцамі. У 697 г. паўночнаафрыканскія валоданні Візантыі трапілі пад уладу арабаў, і ўлада на востраве апынулася ў руках мясцовых адміністратараў. З 705 г. востраў імкнуліся заваяваць арабы. У XI ст. пасля чарговай вайны з арабскай Іспаніяй адзіная ўлада прыйшла ў заняпад. На Сардзініі ўзнікла 4 самастойныя дзяржавы, якія кіраваліся манархамі-суддзямі. Фармальна яны працягвалі лічыць сябе залежнымі ад Візантыі. У XIII ст. яны трапілі пад уплыў Генуі і Пізы.
У 1297 г. Папа Баніфацый VIII абвясціў аб стварэнні Сардзінскага каралеўства, якое перадаў арагонскаму каралю. В 1324 г. арагонцы захапілі большую частку вострава і падзялілі землі паміж феадаламі. Толькі ў Арбарэі захавалася аўтаномная ўлада суддзяў. Тут існаваў свой парламент карона-дэ-логу, у якім мелі прадстаўніцтвы ўсе буйныя паселішчы, у афіцыйных дакументах выкарыстоўвалася сардзінская мова. З 1353 г. арбарэйцы вялі вайну за вызваленне Сардзініі, пакуль не пацярпелі паражэнне ў 1409 г. У 1420 г. арбарэйская дзяржава спыніла існаванне.
У перыяд іспанскага кіравання ўзбярэжжа часцяком падвяргалася нападам паўночнаафрыканскіх карсараў. Для аховы будаваліся прыбярэжныя ўмацаванні. Аднак напады мусульман працягваліся да 1815 г. Пасля адкрыцця Новага Свету востраў апынулася на ўскраіне гандлёвых шляхоў. Мясцовая эканоміка спецыялізавалася на вытворчасці збожжа. З-за неўраджаяў астравіцяне пакутвалі ад голада. Падчас голада 1680 г. загінула амаль 80 тысяч чалавек.
У 1708 г. Сардзінія перайшла пад уладу Савойскай дынастыі. У 1793 г. садзінскі флот атрымаў бліскучую перамогу над войскамі рэвалюцыйнай Францыі. Аднак з-за незадаволенасці манархічным кіраваннем у 1794 г. у Кальяры адбылося паўстанне. Падчас Рысарджымента Сардзінія стала часткай аб'яднанай Італіі. У другой палове XIX ст. узнікла лясная прамысловасць. Сардзінцы актыўна ўдзельнічалі ў Першай сусветнай вайне. У перыяд фашысцкага кіраўніцтва на востраве ствараліся паселішчы перасяленцаў з Апенінскага паўвострава, пачалася здабыча вугля.
Пасля Другой сусветнай вайны адбывалася індустрыялізацыя, адкрываліся нафтаперапрацоўчыя прадпрыемствы, з 1950-х гг. развіваўся турызм. 26 лютага 1948 г. Сардзінія атрымала аўтаномію ў складзе Італіі. 15 кастрычніка 1997 г. сардзінская мова нароўні з італьянскай атрымала афіцыйны статус. У нашы дні востраў з'яўляецца важным месцам ЕС, дзе актыўна развіваюцца інфармацыйныя тэхналогіі.
Геаграфія
Аўтаномны рэгіён Сардзінія складаецца з шэрагу астравоў. Найбуйнейшым з іх з'яўляецца востраў Сардзінія, другі па велічыні ў Міжземным моры пасля Сіцыліі. Працягласць яго берагавой лініі — 1 849 км. На поўначы ён аддзелены пралівам Баніфача ад суседняй Корсікі, на ўсходзе абмежаваны Тырэнскім морам. Заходні бераг Сардзініі аддалены ад Балеарскіх астравоў прыкладна на 350 км. Паўднёвы бераг ад Афрыканскага кантынента — на 185 км.
Для берагавой лініі характэрны скальныя ўзвышшы, шматлікія залівы і рыясы. Унутраныя раёны складаюцца з гор і плато, падзеленых алювіяльнымі далінамі. Вылучаюцца горны хрыбет Генаргенту (гара Пунта-ла-Мармора дасягае 1 834 м і з'яўляецца найвышэйшым пунктам вострава), горны ланцуг Сульцыс (да 1 116 м), гранітны масіў Лімбара (да 1 362 м), вапняковы масіў Монтэ-Альба (да 1 127 м), горы Монтэ-Лінас (да 1 062 м). Раўніны займаюць каля 18% тэрыторыі (каля 4 451 км²).
Рэкі жывяцца пераважна дажджавымі ападкамі, таму сцёкі залежаць ад сезонных ваганняў. Найдаўжэйшыя рэкі: Флумендоса (127 км), Кагінас (116 км), Цэдрыну (80 км), Кальяры (42,14 км). У нашы дні яны рэгулююцца сістэмай дамб і штучных вадасховішчаў.
Геалогія
Значная частка паверхні сфарміравалася ў эпоху кембрыя — сілура (570 - 410 млн гадоў таму). Рэшткі палеазойскіх скал прадстаўлены выйсцямі мелу і даламіту з гліністымі праслойкамі, месцамі цынкавых і срэбрана-свінцовых радовішчаў. У каменнавугальны перыяд адбываўся выхад на паверхню магматычных парод. Яны стварылі гранітную падкладку, на якой знаходзяцца комплексы іншых парод.
У юрскі і мелавы перыяды востраў з'яўляўся марскім дном, на якім запасіліся асадкі. Пазнейшыя землятрусы стварылі расколіны, фрагментавалі палеазойскія і мезазойскія адкладанні, так што некаторыя з іх апынуліся на паверхні, іншыя апусціліся ўглыб. Тэктанічныя расколіны падзяляюць Сардзінію на 2 часткі: усходнюю с бесперапынным ланцугом гор і заходнюю, падзеленую дробнымі рашчылінамі, з вялікай колькасцю асадкавых парод. У выніку расколаў ад асноўнай часткі сушы былі адлучаны астравы Сан-П'етра і Сант-Антыёка. У сучасны перыяд характэрна адсутнасць значнай сейсмічнай актыўнасці.
Карысныя выкапні: цынк, свінец, срэбра, медзь, баксіты, каалін, вугаль.
Іншыя астравы
Іншыя значныя астравы ў складзе аўтаномнага рэгіёна: Асінара, Ла-Мадалена, Капрэра, Малара, Тавалара, Сан-П'етра, Сант-Антыёка.
Клімат
Сардзінія месціцца ў зоне панавання міжземнаморскага клімата з мяккай зімой і спякотным сухім летам. У студзені ў Кальяры сярэдняя тэмпература трымаецца каля +9,9 °C, а ў жніўні — каля +19,6 °C. Улетку сярэднія тэмпературы могуць перавышаць +30 °C, аднак паверхню асцюжаюць частыя марскія брызы. Узімку ў горных раёнах магчымы снежныя ападкі. Сярэднегадавая колькасць ападкаў на поўдні — 427,5 мм, на поўначы — 919 мм.
Нацыянальны фонд тэхнічных нарматыўных прававых актаў
Нацыянальны фонд тэхнічных нарматыўных прававых актаў створаны Пастановай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь ад 08.01.2008 № 16.
Нацыянальны фонд ТНПА фарміруецца і вядзецца Дзяржаўным камітэтам па стандартызацыі Рэспублікі Беларусь. Тэхнічнае абслугоўванне вядзення фонду ажыццяўляе навукова-вытворчае рэспубліканскае ўнітарнае прадпрыемства «Беларускі дзяржаўны інстытут стандартызацыі і сертыфікацыі» (БелДІСС).
Тэхнічныя нарматыўныя прававыя акты падаюцца ў Нацыянальны фонд ТНПА ў адпаведнасці з пастановай Дзяржстандарта Беларусі ад 30.10.2007 № 55 «Аб зацвярджэнні Інструкцыі аб патрабаваннях да прадастаўлення інфармацыі пра тэхнічныя нарматыўныя прававыя акты» Крыніцамі камплектавання фонду ТНПА з’яўляюцца дзяржаўныя органы, якія зацвярджаюць тэхнічныя нарматыўныя прававыя акты, рэгіянальныя і нацыянальныя арганізацыі па стандартызацыі.
Пётр Аляксандравіч Румянцаў-Задунайскі
Граф (з 1744) Пётр Аляксандравіч Румянцаў-Задунайскі (, Масква/Строенцы —, сяло Ташань, , Палтаўская губерня) — рускі ваенны і дзяржаўны дзеяч, які на працягу валарадарання Кацярыны II (1761—1796) кіраваў Маларосіяй. Падчас Сямігадовай вайны камандаваў. За перамогі над туркамі, і інш., якія прывялі да заключэння Кючук-Кайнарджыйскага міру, ганараваны тытулам «Задунайскі». У 1770 годзе атрымаў чын генерал-фельдмаршала. Астатак жыцця правёў у сваіх шматлікіх памесцях, упрыгожваннем якіх нястомна займаўся: Гомелі,, , , Ташані,. Пакінуў каштоўныя працы па ваеннай навуцы.
Сям’я, раннія гады
Прадстаўнік старажытнага роду. Па адной з версій, нарадзіўся ў сяле (цяпер Прыднястроўе) , дзе яго маці, графіня  (у дзявоцтве — Мацвеева), часова жыла, чакаючы вяртання мужа генерал-аншэфа , які ездзіў у Турцыю па даручэнні цара Пятра I (у гонар якога і быў названы). У некаторых біяграфіях палкаводца гэтую версію называюць легендарнай, а месцам нараджэння палкаводца паказваецца Масква. Яго прадзедам па матчынай лініі быў вядомы дзяржаўны дзеяч. Марыя Андрэеўна Матвеева, па сведчаннях шэрагу сучаснікаў, была палюбоўніцай Пятра I. Хроснай маці будучага палкаводца стала імператрыца Кацярына I.
У дзесяцігадовым узросце быў запісаны радавым у Праабражэнскі полк. Да 14 гадоў жыў у Маларосіі і атрымліваў хатнюю адукацыю пад кіраўніцтвам свайго бацькі, а таксама мясцовага педагога Цімафея Міхайлавіча Сенютовіча. У 1739 годзе прызначаны на дыпламатычную службу і залічаны ў склад рускага пасольства ў Берліне. Апынуўшыся за мяжой, стаў весці разгульны лад жыцця, таму ўжо ў 1740 годзе за «мантацтва, ленасць і задзірства» быў адкліканы і залічаны ў.
У корпусе Румянцаў правучыўся толькі 2 месяцы, набываючы сабе вядомасць няўседлівага і схільнага да свавольстваў кадэта, а затым пакінуў яго, карыстаючыся адсутнасцю бацькі. Загадам генерал-фельдмаршала Румянцаў быў адпраўлены ў дзеючую армію ў чыне падпаручніка.
Пачатак ваеннай кар’еры
Першым месцам службы Пятра Аляксандравіча стала Фінляндыя, дзе ён удзельнічаў у. Вызначыўся ва ўзяцці Гельсінгфорса. У 1743 годзе ў чыне капітана сваім бацькам быў пасланы ў Пецярбург з весткай аб заключэнні Абаскага мірнага дагавора. Імператрыца Лізавета Пятроўна пры атрыманні гэтага данясення зрабіла юнака адразу палкоўнікам і прызначыла камандзірам Варонежскага пяхотнага палка. Таксама ў 1744 годзе яна ўзвяла яго бацьку — генерал-аншэфа і дыпламата , — які прымаў удзел у складанні дагавора, у графскую годнасць разам з нашчадкамі. Такім чынам, Пётр Аляксандравіч стаў графам.
Аднак, нягледзячы на гэта, ён працягваў вясёлую жыццё так, што яго бацька пісаў: «мне прыйшло да таго: або вушы свае зашыць і кепскіх дзеянняў вашых не чуць, ці адрачыся ад вас…». У гэты перыяд Румянцаў ажаніўся з князёўнай.
Сямігадовая вайна
Да пачатку Сямігадовай вайны Румянцаў меў ужо чын генерал-маёра. У складзе рускіх войскаў пад камандаваннем ён у 1757 годзе прыбыў у Курляндыю. 19 (30) жніўня вызначыўся ў. Яму было даручана кіраўніцтва рэзервам з чатырох пяхотных палкоў — Грэнадзёрскага, Траецкага, Варонежскага і Наўгародскага, — які размяшчаўся па іншы бок лесу і аблямоўваў Егерсдорфскае поле. Бітва працягвалася з пераменным поспехам, і калі рускі правы фланг пад ўдарамі прусакоў пачаў адступаць, Румянцаў без загаду па ўласнай ініцыятыве кінуў свой свежы рэзерв супраць левага фланга прускай пяхоты.
, які ўдзельнічаў у гэтай бітве пазней пісаў пра гэта: «Гэтыя свежыя палкі не сталі доўга марудзіць, але даўшы залп, з крыкам „ура“ кінуліся прама на штыкі супраць непрыяцеляў, і гэта вырашыла наш лёс і зрабіла жаданую перамену». Такім чынам, ініцыятыва Румянцава абумовіла пералом у бітве і перамогу рускіх войскаў. Кампанія 1757 на гэтым завяршылася і руская армія была адведзена за Нёман. У наступным годзе Румянцаву было прысвоена званне генерал-паручніка, і ён узначаліў дывізію.
У студзені 1758 калоны Салтыкова і Румянцава (30000) выйшлі ў новы паход і занялі Кёнігсберг, а ўслед затым і ўсю Усходнюю Прусію. Улетку конніца Румянцава (4000 шабель) прыкрывала манеўры рускіх войскаў у Прусіі, і яе дзеянні былі прызнаныя ўзорнымі. У Румянцаў непасрэднага ўдзелу не прымаў, аднак пасля бітвы, прыкрываючы адыход Фермара у Памеранію, 20 спешаных драгунскіх і конна-грэнадзерскіх эскадронаў атрада Румянцава затрымалі на цэлы дзень 20000-ы прускі корпус ля Пас Круга.