cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Цюрыхскі ўніверсітэт
Гісторыя
Універсітэт Цюрыха быў заснаваны ў 1833 годзе, калі тры каледжа — тэалогіі (заснаваны Ульрыхам Цвінглі ў 1525 годзе), права і медыцыны аб’ядналіся з толькі што створаным факультэтам філасофіі. Універсітэт Цюрыха быў адметны тым, што быў створаны ў рэспубліканскай дзяржаве без удзелу манарха або царквы. Адным з ініцыятараў з’яўлення ўніверсітэта быў гісторык і літаратуразнаўца Іаган Каспар фон Арэлі.
Факультэты
Цяпер ва Універсітэце Цюрыха дзейнічаюць наступныя факультэты:
Мантэмаджорэ-аль-Метаура
Насельніцтва складае 2634 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 202 чал./км². Займае плошчу 13 км². Паштовы індэкс — 61030. Тэлефонны код — 0721.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы San Filippo Neri.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
2015 год у гісторыі спорту
2015 год быў адзначаны шэрагам спартыўных падзей.
Бэйсік-інгліш
Бэ́йсік-і́нгліш (Basik English — базавая англійская. Часам назву расшыфроўваюць, як British Amerikan International Commercial — Брытанская Амерыканская Навуковая Міжнародная Камерцыйная) — міжнародная штучная мова на аснове англійскай, створаная ў 1925 годзе брытанскім лінгвістам Чарльзам Огдэнам. Асноўнае адрозненне ад англійскай мовы — скарочаны слоўнік (850 словаў). Англійская граматыка ў бэйсік-інгліш засталася без значных змен. Бэйсік-інгліш мае падабенства з Simple English, на якой існуе асобны раздзел Вікіпедыі.
IC 1017
IC 1017 — галактыка тыпу S0 (спіральная галактыка) у сузор’і Валапас.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Жакі (Пастаўскі раён)
Жакі́ (, Жаки) — вёска ў Пастаўскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Лынтупскага сельсавета.
Валерый Генрых Камёнка
Валерый Генрых Камёнка (Walery Henryk Kamionko; 14 лютага 1767 — 26 жніўня 1840) — расійскі каталіцкі дзеяч. Двойчы займаў пасаду апостальскага адміністратара Магілёўскай мітраполіі, у 1826—1828 гадах пасля смерці архібіскупа Станіслава Богуш-Сестранцэвіча і ў 1833—1839 гадах пасля таго, як адміністратар Ян Шчыт быў зняты з пасады.
Біяграфія
Паходзіў са шляхецкай сям’і. Скончыў Магілёўскую семінарыю, пасля чаго 5 жніўня 1789 года быў пасвечаны ў святары. Служыў у некалькіх беларускіх парафіях, пакуль у 1802 годзе не быў прызначаны архібіскупам Богуш-Сестранцэвічам сваім сакратаром. Быў членам Магілёўскага капітула, у 1807 годзе атрымаў ступень доктара багаслоўя Віленскага ўніверсітэта.
10 ліпеня 1815 года быў прызначаны дапаможным біскупам Львоўскай дыяцэзіі. Атрымаў тытул біскупа Абдэры, аднак біскупская хіратонія адбылася толькі праз два гады, 24 чэрвеня 1817 года.
У 1826 годзе пасля смерці архібіскупа Станіслава Богуш-Сестранцэвіча ён стаў апостальскім адміністратарам мітраполіі. Кіраваў дыяцэзіяй два гады, пакуль у 1828 годзе новым мітрапалітам не быў прызначаны Каспер Цецішоўскі. Аднак старэчы ўзрост і дрэнны стан здароўя не дазвалялі мітрапаліту Цецішоўскаму паўнавартасна выконваць свае абавязкі. Дэ-факта гловай мітраполіі былі адміністратары: І. І. Грабоўскі (1828—1829) і Я. Шчыт (1829—1833). Пасля таго, як Я. Шчыт у 1833 годзе быў зняты ўладамі з пасады, яе зноў заняў В. Г. Камёнка. У гэты перыяд у сувязі зса здушэннем паўстання 1830 года становішча каталікоў у Расійскай імперыі рэзка пагоршылася, масава закрываліся каталіцкія кляштары і храмы, уніяты прымушаліся да пераходу ў праваслаўе. Не жадаючы ісці на кампраміс з уладамі, у 1839 годзе Камёнка падаў у адстаўку, якая была прынята. У тым жа 1839 годзе новым архібіскупам-мітрапалітам Магілёва быў выбраны І. Л. Паўлоўскі. Камёнка памёр у Магілёве праз год. Пахаваны на каталіцкіх могілках у Магілёве.
Гайнаўка (гміна)
Гайна́ўка (Hajnówka) — вясковая гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Гайнаўскага павета Падляскага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Гайнаўцы. Плошча гміны складае 293,15 км². Станам на 2014 год у гміне Гайнаўка пражывалі 3942 чалавекі, шчыльнасць — 13,45 чал./км².
Змешаныя мовы
Прыклады "змешаных моў"
Прыхільнікі вызначэння змешанай мовы да яго характэрных прыкладаў адносяць, напрыклад, руска-алеуцкую па паходжанню мядноўскую мову (мова алеуцкага насельніцтва і рускіх крэолаў вострава Медны ў Расіі), мічыф (распаўсюджаны некалі ў канадскай правінцыі Манітоба, склалася на аснове французскай мовы і кры), бангі (Канада, на аснове гэльскай мовы і кры), медзіа ленгуа (Эквадор). Асобнымі прыкметамі змешанай мовы таксама валодае англійская мова, у якой германская аснова падверглася моцнаму ўплыву англа-нарманскага суперстрату. У поўнай меры змешанымі лічацца мовы, склаўшыяся на аснове дзвюх неблізкароднасных моў. Да змешаных моў зрэдку таксама адносяць суржык, трасянку. Як лічыцца, узнікненне "змешанай мовы" становіцца адказам групы на яе патрэбу ў асабістай ідэнтычнасці; такая мова ўзнікае дзеля ўнутрыгрупавых зносін. Напрыклад, мядноўская мова ўзнікла як следства ўзнікнення новай этнічнай групы - рускіх старажылаў (крэолаў, нашчадкаў шлюбаў рускіх прамыслоўцаў і алеутак). Рускія старажылы мелі ў Расійскай імперыі больш высокі сацыяльны статус, чым карэннае мясцовае насельніцтва. Магчыма, мова ўзнікла і змагла зацвердзіцца на доўгія гады менавіта як важны этнічны маркёр новай групы. Змешаныя мовы былі ўпершыню выдзелены ў працах П. Баккера (у яго дысертацыі 1994 года і манаграфіі 1997 года). Ён жа стварыў і тэрмін "змешаная мова".
Фарміраванне "змешаных моў"
Фарміраванне "змешаных моў" звычайна адбываецца імкліва, на працягу жыцця аднаго-двух пакаленняў. Некалькі спрашчаючы сітуацыю, магчыма адзначыць, што пакаленне "вынаходзіць" мову (працягваючы размаўляць на дзвюх іншых, з якіх адна не з'яўляецца роднай), для наступнага пакалення новая мова (змешаная) ўжо з'яўляецца роднай і служыць сродкам унутрыгрупавых зносін. "Бацькі" змешанай мовы ім таксама вядомы і выкарыстоўваюцца падчас зносін з іншымі групамі; далей адна з моў-крыніц, звычайна менш прэстыжная, перастае выкарыстоўвацца; так, мядноўцы не ведаюць "чыстай" алеутскай мовы, англійскія цыганы не ведаюць "сапраўднай" цыганскай і г. д. (Вахцін, Галаўко, 2004; с. 156).
Крытыка паняцця "змешанай мовы"
Расійскі мовазнаўца - кампаравіст Алег Мудрак адмаўляе магчымасць узнікнення "змешаных моў": "змяшэння моў ніколі не бывае, нельга гаварыць, што адна мова ўзнікла з-за смяшэння дзвюх іншых моў, такога ў прыродзе не адзначана. Умоўна, калі вы сабе ўяўляеце: ўзяць тэлевізар SONY і тэлевізар "Изумруд", палову дэталяў ад аднаго і палову дэталяў ад другога, і сабраць тэлевізар - гэта не будзе працаваць. Гэта будзе ўжо не тэлевізар. Радыё мабыць, магчыма сабраць, а тэлевізар - нельга. Вось кожная мова - гэта асобная сістэма, якая сама па сабе існуе і развіваецца па сваім уласным законам."
Ганна Васільеўна Чапман
Ганна Васільеўна Чапман (у дзявоцтве Кушчанка; нар., ) — грамадскі дзеяч, выкрыты агент расійскіх спецслужбаў, дзейнічала ў ЗША пад легендай прадпрымальніка рускага паходжання. Арыштаваная ў чэрвені 2010 года па абвінавачванні ў тым, што не паставіла амерыканскія ўлады ў вядомасць аб сваім супрацоўніцтве з замежным урадам. 8 ліпеня Чапман прызнала сябе вінаватай у нелегальным супрацоўніцтве з Расіяй і была высланая на радзіму разам з яшчэ дзевяццю фігурантамі гэтай справы ў абмен на чатырох расійскіх грамадзян, абвінавачаных раней у шпіянажы на карысць ЗША і Вялікабрытаніі.
Крынічына (прыпыначны пункт)
Крыні́чына (, Криничино)  — прыпыначны пункт Мінскага аддзялення Беларускай чыгункі ў Аршанскім раёне Віцебскай вобласці. Размешчаны за 1 км на паўднёвы ўсход ад вёскі Зарэчча; на лініі Орша-Цэнтральная — Лепель, паміж прыпыначным пунктам 11 км і прыпыначным пунктам Грабянёва.
Чапунскі сельсавет
Ча́пунскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Юрацішкаўскага раёна Маладзечанскай вобласці. Цэнтр — вёска Чапунь.
Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Юрацішкаўскага раёна Баранавіцкай вобласці БССР. З 20 верасня 1944 года ў складзе Маладзечанскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваны, тэрыторыя ўвайшла ў склад новаўтворанага Лежневіцкага сельсавета.
Вольга Васільеўна Шахаб
Вольга Васільеўна Шахаб (у дзявоцтве Кузміч; нар. 30 жніўня 1969 - ) - беларускі філолаг,. Кандыдат педагагічных навук. Дачка філолага Вольгі Аляксандраўны Кузьміч і жонка беларускага хіміка іранскага паходжання С. Шахаба. Перакладае персідскую паэзію і піша вершы.
Кубінка
Ку́бінка — горад раённага падпарадкавання (да 2004 — пасёлак гарадскога тыпу) у Адзінцоўскім раёне Маскоўскай вобласці Расіі, найбуйнейшы населены пункт гарадскога паселішча Кубінка. Размешчаны за 63 км на захад ад цэнтра Масквы. Насельніцтва 26,2 тыс. чал. (2010).
У 5 кіламетрах на паўночны захад ад горада знаходзіцца аднайменны ваенны аэрадром.
Стафан Іванавіч Зізаній
Стафан Іванавіч Зізаній (Тустаноўскі, сапр., верагодна, Куколь; каля, с. Пацеліч, цяпер Львоўская вобласць, Украіна — ?) — праваслаўны прапаведнік, педагог, -палеміст XVI — пач. XVII ст.
Біяграфія
Брат Лаўрэнція Зізанія.
Адзін з заснавальнікаў Львоўскай праваслаўнай брацкай школы, з 1586 выкладаў у ёй, з 1592 — рэктар. У 1593—99 выкладаў у Віленскай брацкай школе.
У 1595 у Вільні выдаў «Катэхізіс» на беларускай і польскай мовах (не збярогся), які на праваслаўным саборы ў Навагрудку (1596) асуджаны як ерэтычны. С. 3ізаній пазбаўлены духоўнага сану і адлучаны ад царквы, аднак апраўданы Берасцейскім царкоўным саборам у 1596 годзе.
Аўтар рэлігійна-філасофскіх твораў, скіраваных супраць каталіцкага духавенства. Яны аднак варожа сустракаліся і праваслаўнымі артадоксамі. Характэрнай для яго светапогляду была ерэтычная ідэалогія сярэдневякоўя, ён імкнуўся даць сваю інтэрпрэтацыю Бібліі, прапаведаваў верацярпімасць, рацыяналістычна падыходзіў да ацэнкі з’яў прыроды і навакольнага свету.
3 1599 у Троіцкім праваслаўным манастыры ў Вільні, дзе прыняў імя Сільвестра. У выніку барацьбы з уніятамі быў вымушаны тэрмінова пакінуць Вільню.
Густынскі летапіс
Звод асвятляе гісторыю ўсходнеславянскіх зямель, асабліва ўкраінскіх, ад легендарных часоў да 1597 года.
Гісторыя і змест
Арыгінал Густынскага летапісу не захаваўся. Аўтарства і час напісання дакладна не ўстаноўлены. Адзін з даследчыкаў летапісу А. Яршоў выказаў меркаванне, што летапіс склаў у 1623—1627 гг. культурны і царкоўны дзеяч Захарыя Капысценскі. Захаваўся спіс, перапісаны ў 1670 годзе іераманахам Густынскага манастыра Міхаілам Ласіцкім. У прадмове да Густынскага летапісу перапісчык падкрэслівае значэнне для чалавека гістарычных традыцый яго народа, заклікае распаўсюджваць гістарычныя веды. Найбольш вядомыя спісы XVII ст.: Густынскі, Мгарскі і Архіўскі. Першая частка летапісу блізкая па змесце да Іпацьеўскага летапісу, 2-я (самастойная) частка, якая ахоплівае падзеі 1300—1597 гг., адрозніваецца кароткасцю.
Летапіс утрымлівае выкладанне ўсходнеславянскай гісторыі з часоў Кіеўскай Русі да 1597 года ўключна і мае назву «Кройники». Аўтар карыстаўся старажытнарускімі, польскімі, літоўскімі, візантыйскімі і іншымі вядомымі яму летапісамі і хронікамі, зрабіўшы на палях спасылкі на крыніцы, з якіх ён узяў фактычны матэрыял. Летапіс напісан мовай, блізкай да тагачасных жывых усходнеславянскіх гаворак. Апісанне ранніх падзей адзначана недакладнасцямі і скажэннямі; у гістарыяграфіі гэтая частка летапісу характарызуецца як «няпэўная па крыніцах кампіляцыя» і «даволі позняя кампіляцыя з прэтэнзiямi на вучонасць».
Аднак Густынскі летапіс не з'яўляецца простай кампіляцыяй з розных крыніц. Гэта арыгінальная гістарычная праца аб старажытнарускай гісторыі, палітыцы Вялікага Княства Літоўскага, Польшчы і Асманскай імперыі, пра рабаўніцкія нападзенні крымскіх татар і туркаў на ўсходнеславянскія землі.
Заканчваецца Густынскі летапіс трыма самастойнымі часткамі: «Аб пачатку казакоў», «Аб укараненні новага календара», «Аб пачатку уніі». У апошнім раздзеле летапісец гнеўна крытыкуе вярхі праваслаўнага духавенства за тое, што яны заключылі з Ватыканам Берасцейскую царкоўную унію у 1596 годзе. Аўтар рашуча асуджае захопніцкую палітыку польскай шляхты і выступае супраць ворагаў сваёй айчыны.
Друкаваныя выданні
Выдаваўся ў 1843 годзе ў дадатку да Іпацьеўскага летапісу і ў 2003 годзе Інстытутам рускай літаратуры (Пушкінскі Дом) Расійскай акадэміі навук у Пецярбургскім выдавецкім доме «Дмитрий Буланин» у томе 40 Поўнага збору рускіх летапісаў.
Некаторыя цытаты
Слова «Украіна» ўпамінаецца толькі ў двух фрагментах у архаічнай форме «Украйна»:
О началѣ козаковъ. В лѣто 7024. 1516… В сие лѣто начашася на Украйнѣ козаки, о них же откуду и како начало свое прияша нѣчто речемъ «Аще и от начала своего сей нашъ народ руский бранми всегда употребляшеся… якоже в семъ лѣтописци естъ видѣти, донелѣ же през Батиа, татарского царя, иже землю нашу Рускую пусту сотвори, а народ нашъ умали и смири…» (л.164 об.)
Жигмонтъ король… посла Прецлава Лянцкорунского на Украйну собрати люду и такожде Татаром пакостити. (л.165.)
Сальвычагодск
Сальвычагодск (Сольвычегодск) — горад (з 1796 года) у Расіі, у складзе Архангельскай вобласці. Насельніцтва 2,5 тыс. чалавек (2005). Заснаваны ў 1492 годзе. Горад размешчаны на правым беразе ракі Вычагда (прыток Паўночнай Дзвіны), за 630 км ад Архангельска, за 35 км ад Котласа, за 12 км на захад ад горада Каражма і за 90 км ад Вялікага Усцюга.
Бальнеялагічны і гразевы курорт, торфабрыкетны завод.
Гарманціна
Гарманці́на (, Гармантино) — вёска ў Шчучынскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Мажэйкаўскага сельсавета.
Да 20 лістапада 1973 года ўваходзіла ў склад Жалудоцкага сельсавета.
Жвірынка
Жвіры́нка (, Жвиринка) — вёска ў Пастаўскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Лынтупскага сельсавета.
Мантэ-Порцыа
Мантэ-Порцыа (Monte Porzio) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Марке, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Пезара-э-Урбіна.
Насельніцтва складае 2731 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 149 чал./км². Займае плошчу 18 км². Паштовы індэкс — 61040. Тэлефонны код — 0721.
Заступнікам населенага пункта лічыцца Архангел Міхаіл.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
Наталля Келі
Наталля Келі (Natália Kelly, нар., штат Канектыкут, ЗША) — аўстрыйская спявачка амерыканскага паходжання, якая прадставіла Аўстрыю на папулярным конкурсе песні «Еўрабачанне 2013», дзе выступіла ў першым паўфінале з песняй «Shine», аднак песня ў фінал не прайшла.
Біяграфія
Наталля Келі нарадзілася ў Канектыкуце (ЗША) у сям'і бразільянкі і амерыканскага бізнесмена. Праз 5 гадоў сям'я пераехала ў Аўстрыю. Па стане на май 2013 года жывуць у горадзе Бад-Феслаў.
Генрых Птушнік
Генрых Птушнік (876 — 2 ліпеня 936) нямецкі кароль (919—936) і герцаг Саксоніі (912—936). З'яўляецца заснавальнікам дынастыі нямецкіх каралёў і імператараў. Лічыцца першым каралём сярэднявечнай Германіі, якая раней звалася Усходняя Францыя. Паспяхова стварыў і рэарганізаваў нямецкае войска, якое спыніла рабаванні венграў, напады нарманаў на поўначы і славян на ўсходзе.
Біяграфія
Яго бацька быў герцагам Саксоніі, а яго маці дачкой Карломана Баварскага. Пасля смерці свайго бацькі ў 912, Генрых становіцца герцагам Саксоніі. Ступіўшы на сталец, часта быў у канфлікце з паўднёвымі суседзямі, герцагамі Франконіі.
Нямецкі кароль
У 919 франконскія і саксонскія дваране абралі каралём Генрыха. Генрых адмовіўся быць памазаным Царквой, таму што ён нібы жадаў быць каралём — абраным народам, а не царквою. Але баварскі герцаг Арнульф не прызнаў Генрыха і заставаўся яму антыкаралём да 921, калі Генрых перамог Баварыю і прымусіў паклясціся яе ў вернасці.
Валадарства
Генрых зрабіў некалькі спроб заваяваць Латарынгію, якая з 910 знаходзілася пад кантролем французаў. Рудольф Бургундскі з вялікім войскам імунуўся прадухіліць гэты намер. Але ў 925 немцы здолелі перамагчы і далучыць Латарынгію да складу Германіі. Такім чынам Латарынгія засталася на працягу некалькіх стагоддзяў у нямецкім валоданні і стала пятым герцагствам у нямецкім каралеўстве.
Герцагствы:
Войска
Генрых Птушнік быў паспяховым ваенным лідарам. Германія ўвесь час адчувала знішчальныя напады венграў. У 924 Генрых плаціць ім вялікую даніну, з тым каб забяспечыць мір на дзесяць гадоў, на працягу якіх Генрых вастанавіў абарончую здольнасць гарадоў і стварыў новую элітную армію.
Новаўтворанае войска, у ядры якога стаялі цяжкія рыцары, пайшло спачатку ва ўсходнім кірунку пад Эльбу. Тут асноўным насельніцтвам былі славяне, якія сталі лёгкай здабычай новападрыхтованага войска. З 928 войска захапіла шэраг гарадоў, а ў 929 задушыла паўстанне ў Чэхіі.
У 933 венгры зноў атакавалі, але на гэты раз Генрых здолеў іх перамагчыы.
На поўначы існавалі сталыя праблемы з нарманамі, якія рабавалі гарады паўночнай Германіі. Генрых правёў супраць іх шэраг кампаній, падчас якіх далучыў да Германіі некаторыя тэрыторыі.
Аб'яднаная дзяржава
Калі Генрых I памёр у 936, усе нямецкія герцагствы былі аб'яднаныя ў адно каралеўства. Ён стаў першым нямецкім каралём. Яго сын, Атон I, стаў імператарам Свяшчэннай Рымскай імперыі. Другі сын стаў герцагам Баварыі, а трэці архібіскупам Кёльна.
Халінаў (гміна)
Халі́наў (Halinów) — вяскова-гарадская гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Міньскага павета Мазавецкага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Халінаве. Плошча гміны складае 63,09 км². Станам на 2010 год у гміне Халінаў пражывалі 13 451 чалавек, шчыльнасць — 213,2 чал./км². Адміністрацыйна падзелена на 22 салецтвы.
IC 1018
IC 1018 — галактыка тыпу C (кампактная галактыка) у сузор’і Валапас.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Самалюбаўка
Гісторыя
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай Самалюбаўка абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР.
Да 1929 года ў складзе Рослаўскага павета Смаленскай губерні.
1930—1961 года ў складзе Стадолішчанскага раёна Заходняй вобласці (з 1937 года — Смаленскай вобласці).
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з ліпеня 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года ..
Анатоль Мікалаевіч Зэкаў
Анатоль Мікалаевіч Зэ́каў (нар. ; в. Патапаўка, Буда-Кашалёўскі раён, Гомельская вобласць) — беларускі паэт, празаік, ганаровы грамадзянін Буда-Кашалёўскага раёна.
Рыжаўка (Пачынкаўскі раён)
Рыжаўка (Рыжевка) — вёска ў Пачынкаўскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Стадолішчанскага сельскага паселішча.
Анатоль Мікалаевіч Зэкаў
Біяграфія
У 1977 годзе скончыў гісторыка-філалагічны факультэт Гомельскага дзяржаўнага ўніверсітэта. Працаваў у рэдакцыі гомельскай раённай газеты «Маяк», потым — у Гомельскім райкаме камсамола: загадчыкам арганізацыйнага аддзела, другім сакратаром.
Рыжаўка (Пачынкаўскі раён)
Гісторыя
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай Рыжаўка абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР.
Да 1929 года ў складзе Рослаўскага павета Смаленскай губерні.
1930—1961 года ў складзе Стадолішчанскага раёна Заходняй вобласці (з 1937 года — Смаленскай вобласці).
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з ліпеня 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года ..
Анатоль Мікалаевіч Зэкаў
Біяграфія
З 1985 года — у рэдакцыі маладзёжнай газеты «Чырвоная змена». Затым узначальваў мінскую гарадскую газету «Добры вечар» (1990—1996) і штотыднёвік «Сталіца», працаваў у газеце «Книга и мы» (1996—1997), быў галоўным рэдактарам «Беларускай лясной газеты» (1997—2002), намеснікам і в.а. галоўнага рэдактара часопіса «Вожык» (2002—2005), рэдактарам аддзела прозы — членам рэдкалегіі часопіса «Полымя» (2006—2009). Цяпер — у рэдакцыі часопіса «Вясёлка». Працуе тэлевядучым на канале «Беларусь 3», дзе вядзе штотыднёвую літаратурную праграму «Дыя@блог. P.S.».
Рыжаўка (Пачынкаўскі раён)
Гісторыя
У 1993 годзе ўжо лічылася якая спыніла існаванне.
Анатоль Мікалаевіч Зэкаў
Біяграфія
Аўтар тэкстаў гімнаў лясной гаспадаркі Рэспублікі Беларусь і Буда-Кашалёўскага аграрна-тэхнічнага каледжа.
Член Саюза пісьменнікаў Беларусі з 1994 года.
Творчасць
А. Зэкаў напісаў шмат пародый на вершы іншых паэтаў (Р. Баравікова, Т. Атрошанка, В. Аксак, М. Шабовіч і іншыя). Яго пародыі ўвайшлі ў зборнікі сатыры і гумару «Дуэль» i «Дуэль-2», «Вінегрэт пад фуршэт», «Каханне на снезе», «Тары-бары» і іншыя. У іх А. Зэкаў паўстае не толькі як парадыст, таму што на «дуэль» ён выклікае не адных паэтаў, a i розных масцей антыгерояў свайго супярэчлівага часу.
Сучаснай трактоўкай тэм і вобразнасцю вызначаюцца байкі Анатоля Зэкава «Сабачы брэх», «Крот і мышы», «Пчолы і труцень», «Мядзведзь і размеркаванне», «Уюн і дно», «Непаслухмяны конь», «Паўлін і певень» і іншыя.
Дэбютам у прозе стала кніга «Вясельнае падарожжа ў Стамбул».
Таксама ён стварыў мноства кніг для дзяцей: «Чатыры зярняткі», «Не казкі пра Сашку», «Зязюля Гулюля» і іншыя. І ў гэтых кнігах, адрасаваных юным чытачам, ён паказаў сябе такім жа майстрам, удумлівым, лаканічным, дасціпным і сучасным.
Песні, створаныя на аснове твораў А. М. Зэкава, спяваюць многія беларускія выканаўцы, у тым ліку Я. Навуменка, А. Ярмоленка, А. Балотнік, Г. Грамовіч і іншыя.
А. Зэкаў напісаў лібрэта спектакля «Жыццё і смерць Янкі Купалы», які быў пастаўлены ў Беларускім дзяржаўным акадэмічным музычным тэатры. Вершы Анатоля Зэкава перакладзены на рускую, таджыкскую і чувашскую мовы, уключаны ў школьныя падручнікі.
Віленская медыка-хірургічная акадэмія
Віленская медыка-хірургічная акадэмія — вышэйшая навучальная ўстанова, якая існавала ў Вільні ў 1832—1842 гадах.
Створана на базе медыцынскага факультэта Віленскага ўніверсітэта, які быў закрыты ў 1831 годзе. Акадэмія рыхтавала спецыялістаў па медыцыне, ветэрынарыі і фармацыі. Выкладанне вялося на лацінскай, рускай і польскай мовах. Навучанне доўжылася ад трох да пяці гадоў. У першы год працы акадэміі налічвалася 580 студэнтаў, у 1833 годзе — 642. Скончыла акадэмію каля 700 чалавек. У ёй было абаронена 20 доктарскіх дысертацый па медыцыне.
У акадэміі працавала 15 прафесараў і 10 ад'юнктаў. Прафесары акадэміі: А. Абіхт, А. Адамовіч, С. Горскі, Ф. Джавінскі, Ю. Каранеўскі, І. Лабойка, К. Парцянка, І. Якавіцкі і інш. Рэктарамі (прэзідэнтамі) былі: Мікалай Мяноўскі (1832—1833), Томаш Кучкоўскі (1833—1840), Язэп Мяноўскі (1840—1842).
Акадэміі належалі клінікі акушэрства, хірургіі і тэрапіі (кожная з іх на 20 коек), бальніца для студэнтаў і працаўнікоў акадэміі, ветэрынарная лячэбніца, анатамічны, хімічны, фізічны, заалагічны і іншыя кабінеты, батанічны сад, аптэка, бібліятэка.
Студэнты акадэміі працягвалі традыцыі філаматаў і філарэтаў. У 1836—1838 гадах тут існавала тайная арганізацыя «Дэмакратычнае таварыства», разгром якой вызначыў лёс акадэміі — у 1842 годзе яна закрыта распараджэннем Мікалая I. Бібліятэка акадэміі (больш за 20 тыс. тамоў), кабінеты, гербарыі перавезены ў Кіеўскі ўніверсітэт, дзе на іх базе створаны. Дзейнасць акадэміі на 10 гадоў падоўжыла навуковыя і педагагічныя традыцыі, закладзеныя Віленскім універсітэтам.
Жанін Аньес
Жанін Аньес Чавес (Jeanine Áñez Chávez, нар. 13 жніўня 1967, Трынідад, Бені, Балівія) — балівійскі палітык і юрыст. Сенатар, які прадстаўляе дэпартамент Бені. Стала выконваючым абавязкі прэзідэнта Балівіі пасля адстаўкі прэзідэнта Эва Маралеса, выкліканай масавымі пратэстамі і ваенным мемарандумам.
Раннія гады
Аньес нарадзілася ў горадзе Трынідад. Была медыя-дырэктарам У Totalvision.
З 2006 па 2008 год працавала ў складзе Устаноўчага сходу для распрацоўкі праекта новай Канстытуцыйнай Хартыі. Яна была членам Устаноўчага сходу па даручэнні арганізацыі і структуры краіны, а таксама працавала ў складзе судовай улады.
Палітычная кар’ера
У 2010 годзе яна была абраная сенатарам ад партыі «Прагрэс плана Балівіі і нацыянальнай канвергенцыі», якая прадстаўляе Дэпартамент Бені ў Нацыянальным Сходзе. Да 2019 года Аньес была другім віцэ-прэзідэнтам Сената, а яе намеснікам быў Франклін Вальдзівія Лейг.
У 2011 годзе Аньес выступіла супраць зацвярджэння ўрадам Маралеса фінансавага законапраекта для будаўніцтва шашы Віла Тунары—Сан-Ігнасіа-дэ-Моксас. Яна сцвярджала, што гэта не было адобрана з належнай увагай да карэнных народаў і установам рэгіёну, заявіўшы, што «правы карэнных народаў былі парушаныя».
У 2012 годзе Аньес і яго калега па заканадаўчым сходзе Адрыян Аліва прадставілі справаздачу Камісіі па правах чалавека Палаты дэпутатаў Уругвая ў спробе аддаць галоснасці парушэння правоў чалавека ў Балівіі. Па дадзеных Упраўлення ААН па справах бежанцаў і УВКБ, у той час было каля 600 балівійскіх выгнаннікаў або бежанцаў, 100 палітычных зняволеных і не менш за 15 выпадкаў катаванняў. Вярхоўны камісар ААН па правах чалавека заявіў, што ў Балівіі «крызіс у сферы адпраўлення правасуддзя». Таксама ў 2012 годзе Аньес быў абраны прадстаўніком Балівіі ў парламент Амазонкі.
У 2013 годзе прайшла серыя агульнанацыянальных страйкаў і пратэстаў супраць урада ДКС па нагоды скарачэння месцаў у палаце дэпутатаў Бені, Панда і Чукісаке. Як сенатар ад Бені, Аньес далучыўся да пікетаў і была сярод шасці заканадаўцаў і тузіны прадстаўнікоў карэнных народаў НСАМК, якія абвясцілі галадоўку ў знак пратэсту супраць закона, прынятага большасцю ДКС ў абедзвюх палатах.
У 2014 годзе Аньес паскардзіўся на недастатковую фінансавую празрыстасць ўрада. Запыты апазіцыйных заканадаўцаў аб прадастаўленні справаздач, з дапамогай якіх яны маглі б правяраць дзейнасць дзяржавы, былі адкладзеныя, і ў 499 з 1979 выпадкаў за перыяд 2013—14 гг. Адказу не было. Згодна з рэгламентам Палаты дэпутатаў, уладам было дадзена 10 рабочых дзён для адказу на запыт аб прадстаўленні справаздачы і 15 дзён у Сенаце. Калі на запыт аб пісьмовым справаздачы не адказалі, можа быць вынесены судовы забарона на 48 гадзін. Аньес сказала, што ў многіх выпадках гэтыя прадпісанні ігнараваліся і меў месца «адмовы ў прадастаўленні інфармацыі». Многія з праектаў мелі вялікія бюджэты з некалькімі зацікаўленымі бакамі, для якіх доступ яшчэ больш абмежаваны.
Часовы ўрад
10 лістапада 2019 года прэзідэнт краіны Эва Маралес падаў у адстаўку. Услед за ім віцэ-прэзідэнт Балівіі Альвара Гарсія Лінера адмовіўся ад выканання абавязкаў прэзідэнта. Акрамя яго, ад выканання абавязкаў прэзідэнта адмовіліся таксама спікер сената Адрыяна Сальвац’ера і старшыня палаты прадстаўнікоў Віктар Борда. Першы віцэ-спікер сената краіны таксама адмовіўся ўступіць на пасаду прэзідэнта. Наступнай у чарзе апынулася Жанін Аньес як другой віцэ-спікер сената. Па стане на 10 лістапада 2019 года яна з’яўлялася самай высокапастаўленай службовай асобай у правапераемстве на пасаду прэзідэнта Балівіі. Яна і прыняла выкананне абавязкаў прэзідэнта на сябе.
Пасля гэтага яна правяла прэзідэнцкія выбары і ўжо праз год перадала ўладу законна абранаму Луісу Арсэ.
Пасля адстаўкі
Цераз паўгода пасля адстаўкі, у сакавіку 2021 года была арыштавана па абвінавачанні ў дзяржаўным перавароце. 11 чэрвеня 2022 прысуджана да 10 гадоў зняволення.
Прыватнасць
Замужам за калумбійскім палітыкам Эктарам Эрнанда Інкап’е Карвахалем. Муж балатаваўся ў Сенат Калумбіі ад кансерватараў. Набраў 0,01 % галасоў. Пляменнік Карлас Анес Дорада — наркатрафікант, затрыманы за кантрабанду паўтоны какаіну.
Іяфам
Іяфам (יוֹתָם «Бог — дасканалы», Ιωαθαμ; Joatham) — адзінаццаты цар Іўдзейскага царства, сын Озіі (Азарыі).
Заняў пасаду ва ўзросце 25 гадоў і кіраваў краінай 16 год. Гадамі яго валадарства разам з гадамі, калі ён валадарыў са сваім бацькам Озіяй, лічацца 759 па 732 гг. да н.э. Яго імя таксама згадваецца ў генеалогіі Ісуса ў Евангеллі паводле Мацвея. Фармальна заняў пасаду цара, калі яго бацька Озія захварэў на праказу, пасяліўся асобна і не мог выконваць царскую паўнамоцтвы. У Бібліі сказаны, што ў гэты час Іяфам быў кіраўніком палаца, а таксама валадарыў над зямлёй.
Іяфам лічыцца шануючым Бога царом. Пры ім была пабудавана ўнутраная брама Іерусалімскага Храма, пашыраны сцены вакол Афеля (прадмесця Іерусаліма), а таксама пабудавана мноства маленькіх фартоў, вежаў і фартыфікацый. На яго гады валадарства прыпадае дзейнасць прарокаў Ісайі, Осіі, Амаса, Міхея, да галасоў якіх ён прыслухоўваўся.
Іяфам ваяваў з Рэцынам, царом Сірыі і Факеям, царом Ізраіля. Іяфам атрымаў перамогу над Аманіцянамі, ад якіх атрымаў у кантрыбуцыю 100 талантаў серабра, а таксама 10 000 кораў пшаніцы і аўса. У Пісанні так сказана пра яго перамогу над Аманіцянамі: «Такі моцны быў Іяфам таму, што клаў шляхі свае перад абліччам Госпада Бога свайго». Тым не менш за 16 год свайго валадарства, Іяфам не здолеў аказаць станоўчы духоўны ўплыў на жыццё народа.
Крычаў I
Кры́чаў І (, Кричев I)  — станцыя Магілёўскага аддзялення Беларускай чыгункі ў Крычаўскім раёне Магілёўскай вобласці. Размешчана ў паўночнай частцы горада Крычава.
1950 год у гісторыі літаратуры
1950 год быў адзначаны шэрагам літаратурных падзей.
Rolex
Rolex SA (прамаўляецца Ролекс) — швейцарская гадзіннікавая кампанія, якая выпускае наручныя гадзіннікі і аксэсуары пад гандлёвай маркай Rolex. Кампанія з'яўляецца найбуйным спажыўцом золата ў Швейцарыі. У год Rolex выпускае ад паўмільёна гадзіннікаў.
Гісторыя
Кампанія заснавана ў 1905 годзе немцам Гансам Вільсдорфам (Hans Wilsdorf) і яго зяцем Альфрэдам Дэвісам (Alfred Davis).
Залессе (Пастаўскі раён)
Зале́ссе (, Залесье) — хутар у Пастаўскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Лынтупскага сельсавета.
Аляксандр Паўлавіч Сярогін
Аляксандр Паўлавіч Сярогін (17/30 жніўня 1906, в. Балдасаўка, Калужская губерня — 25 ліпеня 1977, Рагачоў) — савецкі афіцэр, гвардыі палкоўнік, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза.
Біяграфія
Нарадзіўся ў рускай сям'і. Скончыў 4 класа сельскай царкоўна-прыходскай школы, затым — савецкую партыйную школу. Быў кіраўніком камсамольскай арганізацыі Белябееўскай воласці.
У Чырвонай Арміі з 1928 года. Скончыў школу малодшых камандзіраў, служыў камандзірам узвода 242-га стралковага палка ў Казельску. У 1932 годзе ўступіў у ВКП(б); у тым жа годзе скончыў Маскоўскае ваеннае пяхотнае вучылішча. Служыў на Далёкім Усходзе, з 1936 года — начальнік палкавой школы малодшых камандзіраў, з 1937 года — камандзір стралковага батальёна, з 1938 года — у штабе Асобай Чырвонасцяжнай Далёкаўсходняй арміі. У 1941 годзе скончыў завочнае аддзяленне Ваеннай акадэміі імя М. В. Фрунзе, адначасова — гадавыя курсы Вышэйшай афіцэрскай школы штабных работнікаў; служыў старшым памочнікам начальніка аператыўнага аддзела штаба арміі.
З ліпеня 1942 года — на франтах Вялікай Айчыннай вайны. Удзельнічаў у Сталінградскай бітве; быў паранены ў жніўні 1942 года. Затым ваяваў на Бранскім і Цэнтральным франтах, удзельнічаў у Арлоўскай аперацыі, вызваленні левабярэжнай Украіны, у Гомельска-Рэчыцкай аперацыі. Камандаваў 215-м гвардзейскім стралковым палком (77-я гвардзейская стралковая дывізія; з лютага 1943 па сакавік 1944 года), у сакавіку 1944 года прызначаны намеснікам камандзіра 23-й стралковай дывізіяй, а 4 сакавіка 1945 года стаў камандзірам гэтай дывізіі. Вайну скончыў на Эльбе.
Да 1948 года служыў начальнікам штаба 20-й гвардзейскай механізаванай дывізіі (Група савецкіх войскаў у Германіі), затым да 1951 года — на Далёкім Усходзе.
Выйшаўшы ў запас па стане здароўя, жыў у Рагачове (Беларуская ССР). Пахаваны ў брацкай магіле у парку Піянераў горада Рагачова.
Танас
Та́нас (Thanos) — персанаж, суперзлодей сусвету коміксаў Marvel. Дэбютаваў у бронзавым веку коміксаў у коміксе Iron Man #55 (1973) і быў створаны пісьменнікам-мастаком Джымам Старлінам. Імя персанажа з’яўляецца высновай з імя Танатаса, увасаблення смерці ш грэчаскай міфалогіі. Танос з’яўляўся ў многіх прадуктах Marvel Comics, у тым ліку ў анімацыйных фільмах, камп’ютарных гульнях, фільмах і цацках.
Ганна (гміна)
Га́нна (Hanna) — вясковая гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Уладаўскага павета Люблінскага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Ганне. Плошча гміны складае 139,02 км². Станам на 2004 год у гміне Ганна пражывалі 3387 чалавек, шчыльнасць — 24,4 чал./км². Адміністрацыйна падзелена на 12 салецтваў.
Захарнічы (аграгарадок)
Заха́рнічы (, Захарничи) — аграгарадок у Полацкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Палатоўскага сельсавета.
Гісторыя
У 1954—1960 гадах цэнтр Захарніцкага сельсавета. Да 17 ліпеня 1964 года вёска ў складзе Грамоўскага сельсавета, да 10 кастрычніка 2013 года — у складзе Юравіцкага сельсавета , дзе з 21 чэрвеня 2000 года да 10 кастрычніка 2013 года з’яўлялася цэнтрам сельсавета.
20 сакавіка 2012 года ў склад Захарнічаў увайшла вёска Янкава.
Старыкава (Пачынкаўскі раён)
Старыкава (Стариково) — вёска ў Пачынкаўскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Стадолішчанскага сельскага паселішча.
Гісторыя
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай Старыкава абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР.
Да 1929 года ў складзе Рослаўскага павета Смаленскай губерні.
1930—1961 года ў складзе Стадолішчанскага раёна Заходняй вобласці (з 1937 года — Смаленскай вобласці).
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з ліпеня 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года ..
Геаграфія
Праз вёску праходзіць аўтадарога.
Дамаўцы
Да́маўцы (, Дамовцы) — вёска ў Шчучынскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Мажэйкаўскага сельсавета.
Fulgoridae
Fulgoridae — сямейства паўцвердакрылых насякомых, якое налічвае каля 110 родаў.
Апісанне
Маюць незвычайную форму галавы, лобная частка якой у іх выцягнутая ў доўгі конус. Маюць 2, якія размяшчаюцца перад складанымі вачыма. ў іх размешчаны пад вачыма і складаюцца з 2 членікаў, прычым на другім членіку ёсць асаблівы ўчастак, пакрыты органамі пачуццяў. Сярод трапічных формаў сустракаюцца сапраўдныя гіганты. Напрыклад, Fulgora laternaria з улікам лобнага вырасту мае даўжыню да 8 см.
Класіфікацыя
Каля 700 відаў і 140 родаў. Вылучаюць 11 трыб і да 8 подсемействаў, у тым ліку:
Джудыяна Макоўскі
Джудыяна Макоўскі (Judianna Makovsky;, , ЗША) — амерыканская мастачка па касцюмах. Тройчы намінавалася на прэмію «Оскар» за лепшы дызайн касцюмаў у карцінах «Плезантвіль», «Гары Потэр і філасофскі камень» і «Фаварыт».
IC 1019
IC 1019 — галактыка тыпу S (спіральная галактыка) у сузор’і Валапас.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
1951 год у гісторыі літаратуры
1951 год быў адзначаны шэрагам літаратурных падзей.
Новафельтрыя
Новафельтрыя (Novafeltria) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Марке, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Пезара-э-Урбіна.
Насельніцтва складае 7309 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 175 чал./км². Займае плошчу 42 км². Паштовы індэкс — 61015. Тэлефонны код — 0541.
Заступнікамі населенага пункта лічацца святыя апосталы Пётр і Павел.
Сякаўка
Гісторыя
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай Сякаўка абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР.
Да 1929 года ў складзе Рослаўскага павета Смаленскай губерні.
1930—1961 года ў складзе Стадолішчанскага раёна Заходняй вобласці (з 1937 года — Смаленскай вобласці).
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з ліпеня 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года ..
Ігнацішкі
Ігнаці́шкі (, Игнатишки) — вёска ў Пастаўскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Лынтупскага сельсавета.
Крычаў II
Кры́чаў ІІ (, Кричев II)  — станцыя Магілёўскага аддзялення Беларускай чыгункі ў Крычаўскім раёне Магілёўскай вобласці. Размешчана ў вёсцы Крычаў 2; на лініі Паходня — Шасцёраўка, паміж раз'ездам і прыпыначным пунктам Звязда.
Беларусь
Белару́сь (поўная назва ; Респу́блика Белару́сь) — дзяржава ва Усходняй Еўропе, на захадзе Усходне-Еўрапейскай раўніны. Тэрыторыя краіны — 207,6 тыс. км² (84-я ў свеце). Колькасць насельніцтва на 1 студзеня 2019 года — 9 475 600 чалавек (92-я ў свеце). Працягласць з поўначы на поўдзень 560 км, з захаду на ўсход — 650 км.
Дзяржаўныя мовы — беларуская і руская. У краіне 6 абласцей, складзеныя са 118 раёнаў; 113 гарадоў, 109 пасёлкаў гарадскога тыпу, 24 583 сельскія населеныя пункты (вёскі, аграгарадкі, пасёлкі, хутары).
Сталіца Рэспублікі Беларусь і найбуйнейшы горад дзяржавы — Мінск. Ён мае асаблівы статус горада рэспубліканскага падпарадкавання.
Унітарная дзяржава, прэзідэнцкая рэспубліка. 20 ліпеня 1994 года пасаду прэзідэнта заняў Аляксандр Лукашэнка, які афіцыйна перамагаў на выбарах 2001, 2006, 2010 і 2015 гадоў. Неадназначная перамога на прэзідэнцкіх выбарах 2020 года выклікала самыя масавыя акцыі пратэсту за ўсю гісторыю незалежнай Беларусі. Нягледзячы на гэта, 23 верасня 2020 года Аляксандр Лукашэнка на таемнай інаўгурацыі зноў быў абвешчаны прэзідэнтам. Пры гэтым ён захаваў фактычную ўладу, але легітымнасць яго ўрада прызнаецца не ўсімі дзяржавамі свету. Самую моцную падтрымку рэжым дзеючага прэзідэнта атрымаў з боку Расійскай Федэрацыі.
Грашовая адзінка — беларускі рубель.
25 сакавіка 1918 года абвешчана незалежная Беларуская Народная Рэспубліка. 1 студзеня 1919 года была створана Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі, якая была адной з 4 савецкіх рэспублік, якая падпісала 30 снежня 1922 года Дагавор аб утварэнні СССР ужо як Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка. 19 верасня 1991 гады краіна стала называцца Рэспубліка Беларусь, у гэты ж час былі прынятыя новыя герб і сцяг (заменены на сучасныя герб і сцяг 7 чэрвеня 1995 года па выніках рэферэндуму), а таксама новая канстытуцыя і грамадзянскі пашпарт. 8 снежня 1991 года было падпісана з Расіяй і Украінай пагадненне аб стварэнні Саюза Суверэнных Дзяржаў.
З’яўляецца членам-заснавальнікам ААН (як БССР), СНД, АДКБ, ЕўрАзЭС, Саюзнай Дзяржавы і ЕАЭС.
Назва
Назва Белая Русь зрэдку ўжывалася датычна невялікай часткі беларускіх зямель — Полаччыны — у канцы XVI ст. З 1620-х гадоў назва замацавалася за ўсходнімі землямі Вялікага Княства Літоўскага — падзвінскімі і падняпроўскімі паветамі. На думку некаторых даследчыкаў, такім чынам праяўлялася адмежаванне Белай Русі, насельніцтва якой здаўна хрысціянскае, ад Чорнай Русі, дзе значная частка насельніцтва хрысціянізавана пазней. Для пазначэння жыхароў Белай Русі з’явілася паняцце беларусцы, хаця адначасова ўжываліся і іншыя палітонімы і этнонімы, напрыклад, літоўцы (літвіны) і рускія (русіны).
Таксама ёсць тэорыі, што назва паходзіць ад белага традыцыйнага адзення славянскага насельніцтва тых земляў, а таксама, што землі Старажытнай Русі, не захопленыя падчас мангола-татарскага нашэсця, названы пазней белымі ў адрозненне ад зямель захопленых.
У XIX ст., калі беларускія землі ўваходзілі ў склад Расійскай імперыі, з пашырэннем рускамоўнай сістэмы адукацыі сярод мясцовага насельніцтва распаўсюджваецца этнонім беларусы. З 1890-х назва Беларусь стала агульнапрынятай назвай усіх тэрыторый, дзе кампактна пражываў беларускі этнас. На тэрыторыі сучаснай Беларусі ў 1918 была абвешчана Беларуская Народная Рэспубліка, у 1919 была створана ССРБ (з 1922 — БССР, а з 1991 — Рэспубліка Беларусь).
Інструкцыя па транслітарацыі (2007) падае напісанне як Respublika Bielaruś. Афіцыйная назва на рускай (другой дзяржаўнай) мове — Республика Беларусь.
Праблема наймення на іншых мовах
З паяўленнем на картах свету незалежнай Беларусі паўстала праблема аб яе назве на замежных мовах. 19 верасня 1991 года Вярхоўным Саветам БССР быў прыняты закон на рускай мове, у якім адназначна акрэслівалася надалей называць дзяржаву «Рэспубліка Беларусь», а ў скарочаных і састаўных назвах — «Беларусь». Гэты ж закон прадпісваў транслітараваць гэтыя назвы на іншыя мовы ў адпаведнасці з беларускім гучаннем. Канстытуцыя Рэспублікі Беларусь, якая мае афіцыйны тэкст на рускай мове, не падае ніякіх іншых назваў, акрамя назвы Беларусь.
Аднак доўгі час, пакуль Беларусь была ў складзе Расіі і СССР, за беларускімі тэрыторыямі замацавалася рускамоўная назва Белоруссия. У міжнародную англійскую мову гэтае найменне калькавалі як Byelorussia. На дадзены момант у Расійскай Федэрацыі пашыраная назва Белоруссия, пры чым як і ў нефармальнай гутарцы паміж насельніцтвам, так і ў сродках масавай інфармацыі і нават на дзяржаўным узроўні. Назва артыкула аб дзяржаве на рускамоўным раздзеле Вікіпедыі падаецца як Белоруссия, пры гэтым некалькі разоў паднімалася пытанне аб перайменаванні артыкула ў Беларусь, аднак заўсёды рашэнне прымалася на бок першага варыянта.
Некаторыя мовы падаюць назву Беларусі як літаральны пераклад словазлучэння Белая Русь, пры чым у многіх выпадках слова Русь перакладаюць як Расія. Напрыклад, у фінскай мове Беларусь называецца Valko-Venäjä (Valkoinen з фінскай мовы белы, Venäjä — Расія), тая ж самая сітуацыя сустракаецца ў многіх іншых фіна-ўгорскіх мовах: Valgevene ў эстонскай, Vaugedvenäma ў вепскай і г.д. Падобная структура наймення маецца і ў некаторых германскіх мовах, напрыклад, Weißrussland у нямецкай, Hvíta-Rússland у ісландскай. Швецыя пачала называць краіну Belarus у 2019 годзе, Данія — у 2021 годзе. 29 мая 2022 года ўлады Нарвегіі назву Hviterussland змянілі на Belarus.
У Літве і Латвіі, дзе ў афіцыйных нормах назва падаецца як Baltarusija і Baltkrievija адпаведна. Некаторыя мовы (напрыклад, іспанская ці партугальская) працягваюць у афіцыйных назвах ужываць калькаванне рускага варыянта Белоруссия (Bielorrusia ці Bielorrússia адпаведна)''.
Геаграфічнае становішча
Беларусь мяжуе з Расіяй на ўсходзе і на поўначы, Латвіяй — на поўначы, Літвою — на паўночным захадзе, Польшчай — на захадзе, Украінай — на поўдні. Тэрыторыя галоўным чынам раўнінная з рэдкімі ўзвышшамі, якія размешчаны пераважна ў цэнтральнай частцы Беларусі і складаюць Беларускую граду.
Агульная працягласць дзяржаўнай мяжы — 2969 км. Плошча — 207 600 кв. км. Найбольшая яе працягласць з захаду на ўсход — 650 км, з поўначы на поўдзень — 560 км. У Еўропе Беларусь паводле плошчы тэрыторыі нязначна саступае Вялікабрытаніі і Румыніі, у больш за 2,2 разы перавышае плошчы Партугаліі і Венгрыі і прыблізна ў 5 разоў — Нідэрландаў і Швейцарыі. Адлегласць ад Мінска да сталіц суседніх дзяржаў: Вільнюса — 215 км, Рыгі — 470 км, Варшавы — 550 км, Кіева — 580 км, Масквы — 700 км.
Паводле разлікаў 2008 года РУП «Белкосмааэрагеадэзія» цэнтр Еўропы знаходзіцца на 55º30´ пн.ш. і 28º48´ у.д. у горадзе Полацку. Паводле разлікаў спецыялістаў аб’яднання «Белгеадэзія», выкананых у 1996 годзе, геаграфічны цэнтр Беларусі размешчаны за 70 км на паўднёвы ўсход ад Мінска, каля вёскі Антонава Пухавіцкага раёна.
Беларусь з’яўляецца найбуйнейшай па тэрыторыі еўрапейскай дзяржавай (з цалкам размешчаных у Еўропе), якая не мае выхаду да мора.
Рэльеф
Беларусь знаходзіцца на Усходне-Еўрапейскай раўніне. Найбольш прыпаднятая цэнтральная частка краіны — Беларуская града. Тут размешчана Мінскае ўзвышша, на якім знаходзіцца найвышэйшы пункт Беларусі — гара Дзяржынская (345 м); вышыню больш за 300 м маюць яшчэ шэраг пунктаў — горы Лысая, Маяк і інш. Трохі саступаюць Мінскаму ўзвышшу па абсалютных вышынях Навагрудскае (г. Замкавая — 323 м), Ашмянскае, Віцебскае ўзвышшы. Найбуйнейшыя нізіны на тэрыторыі Беларусі: Палеская, Верхнянёманская, Полацкая, Нарачана-Вілейская. Самы нізкі пункт — узровень вады Нёмана на мяжы з Літвой, да 80 м над узроўнем мора. в Асаблівасці рэльефу Беларусі цесна звязаныя з геалагічнай будовай тэрыторыі. Да прыпаднятых участкаў крышталічнага падмурка прымеркаваныя ўзвышшы. Тэрыторыі з глыбокім заляганнем крышталічнага падмурка звычайна занятыя нізінамі. Вырашальным жа фактарам фарміравання рэльефу Беларусі сталі ледавікі. На працягу апошніх 500—600 тыс. гадоў тэрыторыя Беларусі выпрабавала не менш 5 злядненняў.
Геалогія і глебы
У геалагічным сэнсе Беларусь размешчана на захадзе Усходне-Еўрапейскай платформы. Старажытны крышталічны падмурак складзены з магматычных і метамарфічных парод, залягае на глыбіні да 5-6 км (Прыпяцкі прагін), каля в. Глушкавічы Лельчыцкага раёна выходзіць на паверхню. Платформавы чахол складзены пераважна з асадкавых горных парод, укрывае практычна ўсю тэрыторыю Беларусі.
Асаблівасці геалагічнага мінулага Беларусі, яе рэльефу, клімату, расліннасці абумовілі складаную будову глебавага покрыва тэрыторыі. Асноўныя глебаўтваральныя пароды тыповыя для зоны ледавіковай акумуляцыі: азёрна-ледавіковыя, марэнныя, водна-ледавіковыя адклады, алювіяльныя наносы, торф. Сярод глебаўтваральных працэсаў пераважаюць дзярновы (пад лугавой травяністай расліннасцю), падзолісты (пад лясной расліннасцю), балотны (у паніжаных месцах, дзе назапашваецца вільгаць) і іх спалучэнні.
З улікам ступені праяўлення асноўнага глебаўтваральнага працэсу вылучаны тыпы глебаў Беларусі: дзярнова-падзолістыя глебы, дзярнова-падзолістыя забалочаныя глебы, тарфяна-балотныя глебы, поймавыя глебы, дзярнова-карбанатныя глебы, дзярновыя і дзярнова-карбанатныя забалочаныя глебы. Паводле механічнага складу адрозніваюць гліністыя, сугліністыя, супясчаныя, пясчаныя і тарфяныя глебы.
Карысныя выкапні
На Беларусі выяўлена і разведана больш за 5 тыс. радовішчаў і пакладаў карысных выкапняў. Сярод іх: нафта і спадарожны газ, каменная і калійныя солі, буры вугаль, гаручыя сланцы, даламіты, торф, мергелі, сапрапелі, гліны, будаўнічыя пяскі, пясчана-жвіровы матэрыял, будаўнічы і абліцовачны камень, жалезныя руды і інш.
Клімат
Клімат Беларусі ўмераны, пераходны ад марскога да кантынентальнага. Асаблівасці клімату Беларусі тлумачацца яе размяшчэннем ва ўмераных шыротах, параўнальнай блізкасцю да Атлантычнага акіяна, адсутнасцю прыродных бар’ераў на шляху паветраных мас: марскіх — з захаду і кантынентальных — з усходу і паўднёвага ўсходу.
На тэрыторыі Беларусі ў сярэднім за год выпадае 600—700 мм ападкаў. 70 % ападкаў у выглядзе дажджу выпадае ў красавіку-кастрычніку. Колькасць снежных дзён у Беларусі ад 75 на паўднёвым захадзе да 125 на паўночным усходзе. Максімальная вышыня снежнага покрыва адпаведна ад 15 да 30 см.
На Беларусі пераважаюць заходнія вятры. З захаду на ўсход павялічваецца кантынентальнасць клімату.
Гідраграфія
У літаратуры Беларусь часта апісваюць як «сінявокую», «край блакітных азёр». Агулам у Беларусі каля 20 800 рэк і каля 10 800 азёр. Найбуйнейшыя рэкі — Дняпро, Заходняя Дзвіна, Нёман, Прыпяць. Як раз па Беларусі праходзіць водападзел паміж двума схіламі — чарнаморскім і балтыйскім. Рэкі першага нясуць воды ў Чорнае мора, воды другога — у Балтыйскае. Гэты водападзел знаходзіцца прыкладна на паўночна-заходнім Палессі, ён праходзіць па Капыльскай градзе, па Мінскім і Аршанскім узвышшы. Такім чынам, Беларусь сілкуе абодва моры на 60 кубічных кіламетраў вады ў год.