cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Альмдудлер
Альмдудлер вырабляецца на сіропе эсэнцыі, якія спеюць ў дубовых бочках. У склад уваходзяць мінеральная вада, цукар, натуральныя араматызатары (травяныя экстракты), фарбавальнік. Таксама выпускаецца альмдудлер-лайт. Альмдудлер ўжываюць як у чыстым выглядзе, так і з іншымі напоямі: півам, чырвоным і белым віном і газіраванай вадой.
Тэрла
Тэрла (Те́рло) — вёска ў Старасамбірскім раёне Львоўскай вобласці Украіны.
Упраўленне ААН па наркотыках і злачыннасці
Упраўленне ААН па наркотыках і злачыннасці (УНЗ ААН, UNODC — United Nations Office on Drugs and Crime) — спецыялізаваная ўстанова ААН, якая займаецца барацьбой з распаўсюджваннем наркотыкаў і звязанай з ім злачыннасцю.
Штаб кватэра УНЗ ААН знаходзіцца ў Вене ў Венскім Міжнародным Цэнтры, разам з іншымі Арганізацыямі, такімі, як МАГАТЭ, Арганізацыі ААН па прамысловым развіцці (UNIDO) і іншымі.
Уладзімір Ігнацьевіч Пракаповіч
Уладзімір Ігнацьевіч Пракаповіч (, г. Койданава, цяпер Мінская вобласць — ) — спецыяліст у вобласці медыцыны (хірургія).
Біяграфія
У 1937 годзе скончыў Мінскі медыцынскі інстытут. Удзельнік вызваленчага паходу ў Заходнюю Беларусь у 1939 годзе і Вялікай Айчыннай вайны. У 1946—1950 гадах — галоўны ўрач паліклінікі ў г. Дзяржынску. З 1950 па 1970 — загадчык хірургічнага аддзялення 1-й савецкай бальніцы г. Барысава. Правёў больш 16 тыс. розных аперацый. Па сумяшчальніцтве з 1950 па 1964 — галоўны ўрач станцыі пералівання крыві (размяшчалася ў хірургічным аддзяленні бальніцы). Шматгадовы выкладчык хірургіі ў Барысаўскім медвучылішчы.
Аўтар шэрагу навуковых публікацый. Неаднаразова выбіраўся дэпутатам Барысаўскага гарадскога Савета народных дэпутатаў. Памёр года. Пахаваны на старых могілках у Барысаве.
Узнагароды
Ганараваны дзяржаўных і ўрадавых узнагарод. Выдатнік аховы здароўя БССР.
NGC 3957
NGC 3957 (іншыя абазначэнні — IC 2965, ESO 572-14, MCG -3-30-17, IRAS11515-1917, PGC 37326) — галактыка ў сузор’і Чаша.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі новага агульнага каталога.
Востраўскі сельсавет (Пліскі раён)
Во́страўскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Пліскага раёна Маладзечанскай вобласці. Цэнтр — вёска Востраў.
Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Пліскага раёна Вілейскай вобласці БССР. З 20 верасня 1944 года ў складзе Полацкай вобласці, з 8 студзеня 1954 года — Маладзечанскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваны, тэрыторыя ўвайшла ў склад новаўтворанага Псуеўскага сельсавета.
Вуліца Судмаліса (Мінск)
Вуліца Судмаліса (да 1976: Батарэйная) — вуліца ў Ленінскім раёне Мінска. Названа ў гонар Іманта Янавіча Судмаліса (1916—1944), аднаго з кіраўнікоў рыжскага падполля, латвійскага савецкага партызана, Героя Савецкага Саюза.
Транспарт
Вуліца размешчана на поўдзень ад чыгуначнай лініі Мінск—Орша. На вуліцы знаходзіцца адзіны выхад са станцыі метро «Пралетарская»; паблізу — чыгуначная станцыя Мінск-Усходні. У 200 метрах ад пачатку вуліцы размешчаны Партызанскі праспект і вуліца Леніна. Грамадскі транспарт па вуліцы не ходзіць.
Забудова
Забудова вуліцы — жылыя будынкі ў 3-4 паверхі, на скрыжаванні з вуліцай Рыбалка размяшчаюцца складскія памяшканні. Першая забудова вуліцы адносіцца да 1925—32 гадоў. Першапачаткова вуліца Батарэйная ўваходзіла ў склад пасёлка «Камінтэрн», дзе пражывалі пераважна працоўныя кандытарскай фабрыкі «Камунарка».
Якушоўка (рака)
Якушо́ўка — рака ў Краснапольскім раёне Магілёўскай вобласці, левы прыток ракі Сож (басейн Дняпра).
Даўжыня ракі 20 км. Плошча вадазбору 63 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 1,9 м/км. Пачынаецца на ўскраіне вёскі Вялікі Восаў. Вусце за 2 км ад былой вёскі Касцюкоўка (Кармянскі раён Гомельскай вобласці), прыкладна за 1 км у напрамку на поўдзень ад вёскі Казімірава. Працякае праз возера Стараселле. Вадазбор у межах Чачорскай раўніны.
На правым беразе каля вёскі Драгатынь археалагічны помнік — курганны могільнік.
Украіна на Алімпійскіх гульнях
Нацыянальны алімпійскі камітэт Украіны заснаваны ў 1990 годзе, ў 1993 годзе ён быў прызнаны Міжнародным алімпійскім камітэтам.
Тэршыў
Тэршыў (Те́ршів) — вёска ў Старасамбірскім раёне Львоўскай вобласці Украіны.
Ганна Орлік
Ганна Орлік (нар. 5 сакавіка 1993) — беларуская тэнісістка.
Найвышэйшую адзіночную пазіцыю сусветнага рэйтынгу — 585 месца дасягнула 26 кастрычніка 2009, парную — 387 месца — 1 сакавіка 2010 года.
Здабыла 6 парных тытулаў.
Сапрыкіна-1
Сапрыкіна-1 (Сапрыкино-1) — вёска ў Ярцаўскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Мушковіцкага сельскага паселішча.
Гісторыя
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай Сапрыкіна-1 абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі яно ўвайшло ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР. У 1924 годзе, нягледзячы на перавагу беларускага насельніцтва, Сапрыкіна-1 не вярнулі БССР.
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупаваная гітлераўскімі войскамі ў ліпені 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
Міністэрства прамысловасці будаўнічых матэрыялаў БССР
Міністэ́рства прамысло́васці будаўні́чых матэрыя́лаў Белару́скай ССР было ўтворана ў 1946 годзе на базе Народнага камісарыята прамысловасці будаўнічых матэрыялаў БССР.
Сяльцо (Ярцаўскі раён)
Сяльцо (Сельцо́) — вёска ў Ярцаўскім раёне Смаленскай вобласці Расіі.
Гісторыя
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай Сяльцо абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі яно ўвайшло ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР. У 1924 годзе, нягледзячы на перавагу беларускага насельніцтва, Сяльцо не вярнулі БССР.
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупаваная гітлераўскімі войскамі ў ліпені 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
Міністэрства сацыяльнага забеспячэння БССР
Міністэ́рства сацыя́льнага забеспячэ́ння Белару́скай ССР было ўтворана ў 1946 годзе на базе Народнага камісарыята сацыяльнага забеспячэння БССР.
Вуліца Рафіева (Мінск)
Вуліца Рафіева — вуліца ў Маскоўскім раёне раёне Мінска. Названа ў гонар Наджафкулі Раджабалі аглы Рафіева (1912—1970), удзельніка вызвалення Беларусі ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў, Героя Савецкага Саюза.
Перасячэнні
Пачынаецца на скрыжаванні вуліц М. Гарэцкага і Алібегава. Перасякаецца з вуліцамі:
Берлінскі кінафестываль 2021
71-ы Берлінскі кінафестываль праходзіў з 1 па 5 сакавіка 2021 года ў анлайн-фармаце.
Аляксей Васільевіч Гайса
Аляксей Васільевіч Гайса (нар. ) — беларускі гандбаліст. Майстар спорту Беларусі міжнароднага класа. Левы вуглавы латвійскага клуба «Цэлтніекс» і былы ігрок нацыянальнай зборнай Беларусі.
Кар’ера
У ліпені 2019 года перайшоў у латвійскі клуб «Цэлтніекс».
Сацыял-дэмакратычная і лейбарысцкая партыя
Сацыял-дэмакратычная і лейбарысцкая партыя (Social Democratic and Labour Party, Páirtí Sóisialta Daonlathach an Lucht Oibre) — левая палітычная партыя, якая дзейнічае ў Паўночнай Ірландыі. Партыя была заснавана ў 1970 годзе. У параўнанні з Шын Фейн партыя заўсёды прытрымлівалася больш умеранай пазіцыі.
Партыя актыўна ўдзельнічала ў падрыхтоўцы Белфасцкага пагаднення, за што лідар партыі Джон Х’юм атрымаў у 1998 годзе Нобелеўскую прэмію міру.
Барыс Рыгоравіч Галёркін
Барыс Рыгоравіч Галёркін (,  —, ) — расійскі і савецкі механік і матэматык (найбольш вядомы сваімі вынікамі ў галіне тэорыі пругкасці); акадэмік АН СССР (1935; член-карэспандэнт з 1928 года), інжынер-генерал-лейтэнант (1942), Заслужаны дзеяч навукі і тэхнікі РСФСР (1934).
Біяграфія
Курс гімназіі здаў экстэрнам (у Мінску ў 1893 годзе ва ўзросце 22 гадоў) — вочна вучыцца не атрымалася з-за таго, што бацька трымаўся вельмі нацыяналістычных поглядаў і забараняў яму вучыць рускую мову. У тым жа годзе паступіў у Пецярбургскі тэхналагічны інстытут. Падчас вучобы там падпрацоўваў прыватнымі ўрокамі па матэматыцы і старажытнаяўрэйскай мове. Як і многія іншыя студэнты-тэхнолагі, ён апынуўся ўцягнутым у палітычнае жыццё, увайшоў у сацыял-дэмакратычны гурток. У год заканчэння інстытута (1899) ён стаў членам РСДРП.
У 1899 годзе скончыў Пецярбургскі тэхналагічны інстытут і пачаў працаваць на.
У 1903 годзе ён — інжынер на лініі Кітайска-Усходняй чыгункі, якая будуецца, праз паўгода — загадчык тэхаддзела Паўночнага механічнага і кацельнага завода ў Санкт-Пецярбургу.
У 1906 Б. Р. Галёркін становіцца членам Пецярбургскага Камітэта РСДРП і становіцца прафесійным рэвалюцыянерам (нідзе не служыць).
У 1906 годзе быў арыштаваны і за ўдзел у рэвалюцыйным руху асуджаны на 1,5 гады зняволення. Прысуд апынуўся дзіўна мяккім, калі ўлічыць, што пры арышце некаторыя камітэтчыкі адстрэльваліся.
У заключэнні напісаў першую сваю навуковую працу «Тэорыя падоўжнага выгібу і ўжыванне яе да разліку канструкцый» (апублікавана ў 1909).
З 1909 года пачаў працаваць выкладчыкам у Пецярбургскім тэхналагічным інстытуце. У 1920 годзе абраны загадчыкам кафедры будаўнічай механікі і тэорыі пругкасці на механічным факультэце. У 1924—1929 гадах выкладаў таксама ў ЛДУ.
У 1934 годзе атрымаў дзве вучоныя ступені: доктара тэхнічных навук і доктара матэматыкі, а таксама званне заслужанага дзеяча навукі і тэхнікі РСФСР.
У 1939 годзе пагадзіўся ўзначаліць кафедру будаўнічай механікі Ваеннага інжынерна-тэхнічнага ўніверсітэта ў Санкт-Пецярбургу. Удзельнічаў у абароне Ленінграда.
Кансультаваў праектаванне і будаўніцтва буйных гідраэлектрастанцый (, Днепрагэс і інш.) і цеплаэлектрастанцый ў СССР. Па завяршэнні будаўніцтва Днепрагэс (1932) Б. Р. Галёркін — член Урадавай камісіі па яго прыёмцы. У 1936 ён быў прызначаны старшынёй камісіі па экспертызе праекта канструкцыі.
Лаўрэат Сталінскай прэміі першай ступені 1942 года. Узнагароджаны двума ордэнамі Леніна.
Памёр 12 ліпеня 1945 года. Пахаваны на  Санкт-Пецярбурга
1617 год у гісторыі астраноміі
1617 год быў адзначаны шэрагам падзей у астраноміі.
Барыс Рыгоравіч Галёркін
Навуковая дзейнасць
Навуковыя працы па будаўнічай механіцы і тэорыі пругкасці.
Барыс Галёркін распрацаваў метады рашэння дыферэнцыяльных раўнанняў тэорыі пругкасці: яго імем названы матэматычнага аналізу, які ўжываецца для колькаснага і аналітычнага рашэння.
Адзін са стваральнікаў тэорыі выгібу пласцінак.
ўключаюць у сябе:
Ушанаванне памяці
У гонар Б. Р. Галёркіна названы
Музей культурнай спадчыны Ісландыі
Музей культурнай спадчыны Ісландыі (ісл.: Þjóðmenningarhúsið) Пабудаваны ў 1906-09 гадах будынак музея ад самага пачатку быў скарбонкай ісландскай культурнай спадчыны. У будынку месціліся Нацыянальная бібліятэка, Нацыянальны музей, Нацыянальны збор рукапісаў і Музей прыродазнаўства. З цягам часу кожная ўстанова займела свой асабісты будынак і кіраўніцтва Ісландыі прыняла рашэнне аб рэстаўрацыі музея з мэтай захавання помніка. У 2000 годзе будынак атрымаў сваё новае прызначэнне. Разам са сваімі Нацыянальнымі зборамі рукапісаў, мноствам выстаў і розных культурных мерапрыемстваў музей з'яўляецца найцікавейшай кропкай агляду ісландскай культуры, яе багатых здабыткаў.
NGC 3956
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі новага агульнага каталога.
Фашыя
Фашыя (Fascia) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Лігурыя, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Генуя.
Насельніцтва складае 112 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 10 чал./км². Займае плошчу 11 км². Паштовы індэкс — 16020. Тэлефонны код — 010.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы Guglielmo di Malavalle.
Ветліцы
Ветліцы (Ветлицы) — вёска ў Ярцаўскім раёне Смаленскай вобласці Расіі.
Гісторыя
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай Ветліцы абвяшчаліся часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі яны ўвайшлі ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР. У 1924 годзе, нягледзячы на перавагу беларускага насельніцтва, Ветліцы не вярнулі БССР.
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупаваная гітлераўскімі войскамі ў ліпені 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
NGC 5495
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Казахстан на Алімпійскіх гульнях
Казахстан упершыню ўдзельнічаў на Алімпійскіх гульнях як незалежная дзяржава ў 1994 годзе на зімовай Алімпіядзе ў Лілехамеры. У 1992 годзе казахстанскія спартсмены ўваходзілі ў склад Аб'яднанай каманды.
Нацыянальны алімпійскі камітэт Рэспублікі Казахстан заснаваны ў 1990 годзе, ў 1993 годзе ён быў прызнаны Міжнародным алімпійскім камітэтам.
Амальгамацыя
Амальгамацыя — метад здабывання металаў з руд растварэннем у ртуці. Амальгаму аддзяляюць ад пустой пароды, і ртуць адганяюць. Амальгамацыю ўжываюць для здабывання серабра, золата, плаціны і іншых металаў з руд і канцэнтратаў.
Гэты метад быў вядомы ў антычнасці, але пасля страчаны і пераадкрыты нейкім нямецкім рудакопам у ртутных капальнях Альмадэны ў пачатку XVI стагоддзя і шырока распаўсюдзіўся дзякуючы іспанцу Барталамэ дэ Медына, які стаў ужываць яго ў Мексіцы ў 1557 годзе. Пасля амальгамацыя нямала паспрыяла каласальнаму пашырэнню здабычы срэбра і золата ў Мексіцы і Перу і навадненню імі Еўропы. У значнай ступені менавіта гэта прывяло да рэвалюцыі цэн у Еўропе XVI—XVII стагоддзяў. У цяперашні час пры праектаванні і эксплуатацыі золатаздабываючых фабрык (шлихо абагачальных фабрык, шліхаабагачальных установак і ў тэхналагічных схемах драг) не дапускаецца ўжываць працэс амальгамацыі.
Венская сэцэсія
Венская сэцэсія (Wiener Secession) — рэгіянальная разнавіднасць стылю ар-нуво на землях Аўстра-Венгрыі. Была распаўсюджана таксама на тэрыторыі такіх сучасных дзяржаў як Венгрыя, Польшча і Чэхія, а таксама на заходнеўкраінскіх землях. Назва мастацкага кірунку паходзіць ад назвы арганізацыі саюза мастакоў горада Вена, якія вынайшлі новыя вобразы ў мастацтве і архітэктуры.Першым прэзідэнтам гэтай арганізацыі стаў Густаў Клімт.
Саюз мастакоў горада Вена
Венская сэцэсія ці Сэцэсіён як арганізацыя была заснавана 3 красавіка 1897 года мастакамі Густавам Клімтам, Каламанам Мозэрам, Ёзэфам Хофманам, Ёзэфам Марыям Ольбрахам, Максам Курцвайлем, Вільгельмам Бернацыкам і іншымі. Нягледзячы на тое, што Ота Вагнер атрымаў шырокае прызнанне ў якасці важнага члена сэцэсіі, ён не быў адным з заснавальнікаў. Мастакі сэцэсіі супрацьстаялі кансерватызму венскага мастацтва з яго традыцыйнай арыентацыяй на гістарызм. Венскай сэцэсіі, першая выстаўка якой прайшла ў 1898 годзе, папярэднічалі рухі Берлінскай і Мюнхенскай сэцэсій.
Міністэрства сувязі БССР
Саюзна-рэспубліканскае Міністэ́рства су́вязі Белару́скай ССР было ўтворана ў 1955 годзе.
З 16 ліпеня 1990 года пастановай Вярхоўнага Савета БССР ад 16.07.1990 № 129-XII Міністэрства сувязі БССР пераўтворана ў Міністэрства сувязі і інфарматыкі БССР.
Кыргызстан на Алімпійскіх гульнях
Кыргызстан упершыню ўдзельнічаў на Алімпійскіх гульнях як незалежная дзяржава ў 1994 годзе на зімовай Алімпіядзе ў Лілехамеры. У 1992 годзе кыргызстанскія спартсмены ўваходзілі ў склад Аб'яднанай каманды.
NGC 3955
NGC 3955 (іншыя абазначэнні — ESO 504-26, MCG -4-28-5, AM 1151-225, IRAS11514-2253, PGC 37320) — галактыка ў сузор’і Чаша.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі новага агульнага каталога.
Вуглоўскі сельсавет (Пліскі раён)
Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Пліскага раёна Вілейскай вобласці БССР. З 20 верасня 1944 года ў складзе Полацкай вобласці, з 8 студзеня 1954 года — Маладзечанскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваны, тэрыторыя ўвайшла ў склад новаўтворанага Псуеўскага сельсавета.
Я ёсць Грут
«Я ёсць Грут» (I Am Groot) — амерыканская серыя анімацыйных кароткаметражных фільмаў, створаных для Disney+ і заснаваных на персанажы коміксаў выдавецтва Marvel Comics Груце і іншых персанажах з кінасусвету Marvel. Рэжысёр — Кірстэн Лепор. Він Дызель зноў агучыў Маленькага Грута. Прэм’ера пяці картокаметражных фільмаў «Я ёсць Грут» адбылася 10 жніўня 2022 года, а серыя стала часткай чацвёртай фазы кінасусвету Marvel.
Ферула (род раслін)
Ферула (Ferula) — род кветкавых раслін сямейства.
Лацінская назва роду паходзіць ад ferula — лаза, прут, розга; сухія сцеблы раслін ужываліся ў антычнай і сярэднявечнай школе для пакарання вучняў.
Прадстаўнікі роду растуць у Міжземнамор'і, Паўночнай Афрыцы, Заходняй, Цэнтральнай і ўмераным клімаце Усходняй Азіі.
Батанічнае апісанне
Гэта шматгадовыя травяністыя расліны, часта з тоўстым і высокім, часам гіганцкім сцяблом, вышынёй 1-4 метры.
Лісце пераважна прыкаранёвае, сабранае ў разетку, з тройчата-рассечанай пласцінай.
Тэадорус ван Гог
Біяграфія
Як і старэйшы брат Вінцэнт, Тэадорус ван Гог, больш вядомы як Тэа, нарадзіўся ў Грот-Зюндэрце, у правінцыі Брабант ў Нідэрландах. Бацькі Тэа: прыхадскі святар Тэадорус ван Гог і Ганна Карнелія Карбентус.
Праца
Дзякуючы роднасным сувязям і Вінсэнт і Тэа працавалі на парыжскую арт-дылерскую кампанію «Гупіль і Сі» (Goupil&Cie). Першым пачаў працаваць Вінцэнт, правёўшы некалькі гадоў у офісе ў Гаазе. Тэа прыступіў да працы ў Бруселі 1 студзеня 1873 года і быў самым малодшым супрацоўнікам фірмы. Пасля таго, як Вінцэнта перавялі ў Лондан, Тэа перайшоў на яго месца ў Гаагу, дзе хутка развіўся і стаў паспяховым арт-дылерам. Да 1884 яго перавялі ў Парыж, у галоўны офіс. Пачынаючы з зімы 1880-1881 года, Тэа пасылаў свайму брату прыналежнасці для малявання і грошы.
Асабістае жыццё
У Парыжы Тэа пазнаёміўся з Андрэ Банжэрам і яго сястрой Іаханай, з якой ажаніўся ў Амстэрдаме 17 красавіка 1889 года. Яны жылі ў Парыжы, калі 31 студзеня 1890 нарадзіўся іх сын Вінцэнт Вілем. 8 чэрвеня сям’я наведала Вінцэнта, які жыў у мястэчку Авер-сюр-Уаз непадалёк ад Парыжа.
Хвароба і смерць
27 ліпеня 1890 Вінцэнт застрэліўся ў Авер-сюр-Уаз. Магчыма, гэта адбылося з-за таго, што Вінцэнт не хацеў абцяжарваць брата, які ўтрымоўваў не толькі яго, але і жонку з дзіцем і састарэлую маці. Адмаўляючыся ад якой-небудзь медыцынскай дапамогі, Вінцэнт памёр праз два дні пасля таго, як стрэліў сабе ў сэрца. Тэа быў з ім. На наступны дзень ён напісаў пра гэта маці і сям'і і з'ехаў у Галандыю. 30 ліпеня 1890 года Тэа запаў у глыбокую дэпрэсію, з'явіліся прыкметы душэўнага разладу. У верасні таго ж года Тэа спрабаваў угаварыць галерэю Дзюрандам-Раяль зрабіць мемарыяльную рэтраспектыву работ Вінцэнта, але беспаспяхова. У Парыжы, пры дапамозе Эміля Бернарда, Тэа зрабіў у сваёй былой кватэры (сам ён пераехаў у суседнюю) пасмяротную выставу.
У кастрычніку, па просьбе Андры Банжэра, Тэа пагадзіўся легчы ў бальніцу Этуаль, дзе яму паставілі дыягназ "вострая маніякальная ўзбуджальнасць з маніяй велічы і прагрэсавальным агульным паралюшам». Па запыце жонкі, у лістападзе 1890 ён быў пераведзены ў «Медыцынскі інстытут псіхічнахворых» у Утрэхце. Тут ён памёр праз два месяцы ва ўзросце 33 гадоў ад ускладненняў апошняй стадыі сіфілісу. Праз дваццаць пяць гадоў парэшткі Тэа ван Гога былі перавезены ў Францыю, і 8 красавіка 1914 абодва браты былі перапахаваныя побач адзін з адным на могілках Авер-сюр-Уаз.
Уладзіслаў Міхайлавіч Барылаў
Уладзіслаў Барылаў (нар. ) — беларускі гандбаліст, правы паўсярэдні клуба «Машэка».
Кар’ера
Выхаванец рагачоўскай СДЮШАР-2, з 2012 года выступае за магілёўскі клуб «Машэка».
У 2015 годзе згуляў у двух матчах за нацыянальную зборную Беларусі.
Мікалай Сцяфанавіч Сташкевіч
Біяграфія
Нарадзіўся ў вёсцы Мокрае (Быхаўскі раён Магілёўскай вобласці Беларусі). Скончыў вясковую школу, працаваў мантажнікам на гідрашахце № 4 у горадзе Енакіева (Украіна), затым — тры гады слесарам на заводзе «Электрарухавік» у Магілёве. Паступіў на гістарычны факультэт БДУ, які скончыў у 1967 годзе па спецыяльнасці «Гісторыя». Яго навуковым кіраўніком быў прафесар Іларыён Мяфодзьевіч Ігнаценка. З 1967 года М. Сташкевіч працаваў у Інстытуце гісторыі партыі пры ЦК КПБ на пасадах малодшага навуковага супрацоўніка, старшага навуковага супрацоўніка, загадчыка сектара гісторыі Вялікай Айчыннай вайны (1976—1990 ), загадчыка аддзела гісторыі палітычных партый сацыялістычнай арыентацыі арыентацыі (1991—1992 ). У 1973 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю на тэму «Идеологическая работа большевиков Белоруссии в годы гражданской войны (1919—1920 гг.)». У 1990 годзе абараніў доктарскую дысертацыю на тэму «Общественное движение в Беларуси: основные идейные течения и политические партии (1917—1920 гг.)».
У 1992—1999 гадах вядучы навуковы супрацоўнік Беларускага навукова-даследчага цэнтра дакументацыі і рэтраінфармацыі, загадчык кафедры гісторыі і беларусазнаўства Рэспубліканскага інстытута вышэйшай школы Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. У 1999—2005 гадах (з лістапада 1999 года) выконваючы абавязкі дырэктара і галоўны навуковы супрацоўнік Інстытута гісторыі НАН Беларусі, з 2005 года прафесар кафедры эканамічнай гісторыі Беларускага дзяржаўнага эканамічнага ўніверсітэта.
У 1998—2003 гадах быў старшынёй экспертнага савета, з 2003 года членам Прэзідыума Вышэйшай атэстацыйнай камісіі Рэспублікі Беларусь.
Навуковая дзейнасць
Аўтар больш за 200 навуковых прац, у тым ліку манаграфій. Даследаваў пытанні беларускага нацыянальна-вызваленчага руху, фарміраванне класаў і палітычных партый, грамадскіх рухаў, станаўленне і развіццё беларускай дзяржаўнасці ў XX стагоддзі, сацыяльна-класавыя адносіны ў савецкі час.
Быў членам бюро навукова-метадычнага савета пры Міністэрстве адукацыі Рэспублікі Беларусь, старшынёй секцыі па падрыхтоўцы вучэбнай літаратуры па гісторыі Дзяржаўнай камісіі пры Міністэрстве адукацыі Рэспублікі Беларусь, членам савета ўніверсітэта па абароне дысертацый на суісканне ступені доктара гістарычных навук. Уваходзіў у склад рэдакцыйных калегій часопісаў «Беларуская думка», «Беларускі гістарычны часопіс», «Гісторыя: праблемы выкладання», выданняў Республика Беларусь: энциклопедия: в 6 т.; Вялікае Княства Літоўскае: энцыклапедыя: у 2 т.; Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: у 6 т. .
Падрыхтаваў пяць дактароў і дзевяць кандыдатаў гістарычных навук.
Сярод апублікаваных прац:
Узнагароды і ўшанаванне памяці
75-годдзю з дня нараджэння Мікалая Сташкевіча быў прысвечаны 28-ы выпуск «Гісторыка-археалагічнага зборніка» Інстытута гісторыі НАН Беларусі, які змяшчае раздзел «Памяці М. С. Сташкевіча». У 2012 годзе выйшла ў свет кніга «Проблемы формирования белорусской государственности в XX — начале XXI века: избранные труды Н. С. Сташкевича» з прадмовай А. М. Рубінава.
Антоніа Пінілья
Антоніа Пінілья Барсела (Antonio Pinilla Barceló; 1876, Валенсія — 21 жніўня, 1936, Хіхон) — палкоўнік іспанскай арміі. Загінуў на першапачатковым этапе грамадзянскай вайны ў Іспаніі.
Біяграфія
Быў прафесійным вайскоўцам. Станам на ліпень 1936 года ў званні палкоўніка знаходзіўся на пасадзе камандзіра горна-пяхотнага палка «Сіманкас» № 40.
Будучы ўцягнутым у змову апазіцыйных вайскоўцаў, 19 ліпеня падняў паўстанне ў Хіхоне, але сустрэў супраціў з боку некаторых афіцэраў гарнізона, таму вырашыў адкласці бунт на 24 гадзіны, дазволіўшы ўрадавым сілам арганізавацца. На наступны дзень пры абвяшчэнні ваеннага становішча паўстанцкія атрады сутыкнуліся з моцным супрацівам праціўніка. Мяцежнікі апынуліся акружанымі ў казармах Сіманкас. Праўрадавымі апалчэнцамі і сілавікамі арганізавана аблога. Нягледзячы на значныя запасы зброі, у байцоў Пінільі амаль не было ежы, а іх сілы былі нешматлікімі — у казармах Сіманкаса было ўсяго 350 чалавек. Аднак гэтага хапіла, каб супраціўляцца некалькі тыдняў.
21 жніўня падчас апошняга штурму казармаў Пінілья загадаў мяцежнаму караблю Almirante Cervera абстраляць іх пазіцыі. У ходзе гэтага палкоўнік загінуў.
Іозеф Фраўнгофер
Іозеф Фраўнгофер (Фраўнхофер) (Joseph Fraunhofer;, Штраўбінг — , Мюнхен) — нямецкі фізік.
Біяграфія
Навучаўся і працаваў у люстраной і шкляной майстэрні ў Мюнхене. З 1806 года асістэнт матэматычнага і аптычнага інстытута (знаходзіўся ў Мюнхене, затым у Бенедыктбоерне), дзе вырабляліся лінзы і аптычная апаратура. З 1809 года адзін з яго кіраўнікоў, у 1818 годзе стаў яго дырэктарам. З 1823 года захавальнік фізічнага кабінета Мюнхенскага ўніверсітэта і сябра Баварскай АН, з 1824 года член Акадэміі Леапальдзіна. Удасканаліў тэхналогію вырабу вялікіх ахраматычных аб'ектываў, вынайшаў акулярны мікраметр і геліаметр. Вывучаючы паказчыкі пераламлення розных гатункаў шкла, у 1814 годзе адкрыў (незалежна ад англійскага фізіка У. Воластана) і апісаў лініі паглынання ў сонечным спектры (фраўнгоферавы лініі). У 1821 годзе ўпершыню ўжыў дыфракцыйную рашотку для вывучэння спектраў. Прапанаваў метад назірання дыфракцыі святла ў паралельных промнях.
Ханя
Ха́ня, Хан, Цераздрэў — рака ў Нараўлянскім раёне Гомельскай вобласці Беларусі, правы прыток ракі Жалонь (басейн Дняпра).
Пачынаецца за 1,8 км на поўнач ад вёскі Дзятлік (нежылая ), вусце за 4 км на паўночны захад ад вёскі Хільчыха (нежылая ). На рацэ плаціны і сажалкі каля вёсак Красноўка (плошча 21 га), Хамянкі (плошча 12 га), Нічыпараўка (плошча 22 га). Вадазбор на паўднёва-заходняй ускраіне Гомельскага Палесся. У ніжнім цячэнні на працягу 11 км рака працякае па лясістай забалочанай мясцовасці.
Піт Сампрас
Пэтрас "Піт" Сампрас (Petros Sampras; нар., , Каліфорнія, ЗША) — амерыкаснкі былы прафесійны тэнісіст. За сваю 14-гадовую кар'еру выйграў 14 турніраў Вялікага шлема, стаўшы першым гульцом, які пабіў рэкорд Роя Эмерсана (12 турніраў Вялікага шлема). Ён таксама выйграў 7 галоўных турніраў у памяшканнях (5 фінальных турніраў ATP і 2 кубка Вялікага шлема). Сампрас выкарыстоўваў атакуючы стыль гульні, які характарызуецца магутнай падачай і частымі выхадамі да сеткі.
Піт Сампрас дэбютаваў у прафесійным туры ў 1988 годзе і праз два гады стаў самым маладым пераможцам адкрытага чэмпіянату ЗША. На працягу шасці гадоў запар (1993-1998) ён займаў першы радок у сусветным рэйтынгу, што з'яўляецца рэкордным паказчыкам для Адкрытай эры, а таксама прабыў лідарам у агульнай складанасці 286 тыдняў (чацвёртае месца ў сучаснай гісторыі). У 2002 годзе ён атрымаў перамогу на сваім апошнім турніры Вялікага шлема - адкрытым чэмпіянаце ЗША, абыграўшы ў фінальным матчы свайго адвечнага суперніка Андрэ Агасі. Яго сем перамог на Уімблдане з'яўляюцца рэкордам, які ён дзеліць з Роджэрам Федэрэрам. Таксама рэкорднымі з'яўляюцца яго пяць тытулаў адкрытага чэмпіянату ЗША, які ён дзеліць з Роджэрам Федэрэрам і Джымі Конарсам. Нягледзячы на не такія паспяховыя выступленні на грунтавых пакрыццях (Сампрас ні разу не выходзіў у фінал турніру Ралан Гарос), яго агульныя дасягненні (у суме выйграна 64 прафесійных тытула) і розныя рэкорды дазваляюць яму лічыцца адным з найвялікшых тэнісістаў гісторыі. Сампрас таксама з'яўляецца апошнім амерыканцам, які выйграваў Уімблдан і фінальны турнір сусветнага тура.
Прыселле (Ярцаўскі раён)
Прыселле (Приселье) — вёска ў Ярцаўскім раёне Смаленскай вобласці Расіі.
Гісторыя
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай Прыселле абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі яно ўвайшло ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР. У 1924 годзе, нягледзячы на перавагу беларускага насельніцтва, Прыселле не вярнулі БССР.
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупаваная гітлераўскімі войскамі ў ліпені 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
Першая сусветная вайна
Пе́ршая сусве́тная вайна́ — вайна двух геапалітычных блокаў, Антанты і Цэнтральных дзяржаў (28 ліпеня 1914 — 11 лістапада 1918).
Гэтая назва ўмацавалася ў гістарыяграфіі толькі пасля пачатку Другой сусветнай вайны ў 1939 годзе. У міжваенны перыяд ужывалася назва «Вялікая вайна» (the Great War, La Grande guerre), часам «Сусветная вайна» (der Weltkrieg), у Расіі яе часам называлі «Другой Айчыннай»; затым у СССР — «імперыялістычнай вайной».
Непасрэднай нагодай да вайны паслужыла Сараеўскае забойства 28 чэрвеня 1914 года аўстрыйскага эрцгерцага Франца Фердынанда сербскім студэнтам Гаўрылам Прынцыпам, які быў членам тэрарыстычнай арганізацыі «Млада Босна».
Першапачаткова вайна вялася 8 дзяржавамі, у канцы — 38 дзяржавамі з агульнай колькасцю насельніцтва звыш 1,5 млрд чал. Доўжылася 51 месяц і 2 тыдні, чалавечыя страты ўсіх бакоў каля 9,5 млн забітых, каля 20 млн параненых.
У выніку вайны спынілі сваё існаванне тры імперыі: Расійская, Аўстра-Венгерская і Асманская.
Назва
Сучасную назву вайны даў афіцэр брытанскай арміі і ваенны журналіст Чарлз Рэпінгтан у сваёй публікацыі ў «Morning Post» у 1918 годзе — «World War One».
Перадгісторыя
Венскі кангрэс, які тэрытарыяльна ўпарадкаваў Еўропу, не даваў правоў на самавызнанне і свабоду «іншым» народам, пакідаючы ім месца пад патранажам магутных дзяржаў. Доўгі час пастанаўленні кангрэса існавалі дзякуючы так званаму Свяшчэннаму саюзу, але з часам паміж еўрапейскімі краінамі сталі ўзнікаць непаразуменні. Аб’яднанне Італіі ў 1861 годзе і Германіі ў 1871 годзе, дасягнутыя нацыяналістамі, прывялі да перастаноўкі сіл. У выніку франка-прускай вайны, Францыя страціла на карысць Германіі Эльзас і Латарынгію, што пасеяла сярод французаў жаданне помсты суседзям. У Аўстра-Венгрыі і на Балканах усе часцей узнікалі канфлікты этнічнага характару. У асноўным хваляванні адбываліся ў паўднёвай частцы імперыі, якую насялялі славяне, прыхільнікі панславізму, пашыранага Сербіяй і Расіяй. Аналагічнай дактрынай панславянізму, з’яўлялася дактрына пангерманізму, якая была пашырана сярод урадаў Германіі і Аўстра-Венгрыі, што, безумоўна, вяло да абастрэння супярэчнасцяў.
Адным з фактараў напружання паміж дзяржавамі быў імперыялізм. У выніку прагрэса індустрыяльнай рэвалюцыі Вялікабрытаніі, Францыі і Германіі былі неабходны вялікія рынкі збыту для сваіх тавараў, колькасць якіх штогод павялічвалася. Гэтыя краіны актыўна ўдзельнічаюць у эканамічнай экспансіі Афрыкі, Азіі і Акеаніі. Англія і Францыя здолелі мірна вырашыць пытанні, датычныя сваіх калоній. Але яны не хацелі мірыцца з агрэсіўнай каланіяльнай палітыкай Другога Рэйха, што яшчэ больш павялічвала напружанне. На Блізкім Усходзе за распадам Асманскай імперыі ўважліва сачылі Расія і Аўстра-Венгрыя, якія рыхтаваліся да падзелу тэрыторый саслабелага суседа.
Пад канец 19 ст. узнікла новая сацыяльная і філасофская дактрына, якая атрымала назву «Сацыяльны дарвінізм». Паводле гэтай тэорыі, усе нацыі, народы і этнічныя групы павінны былі весці канкурэнцыю за сусветнае лідарства. Будавалася гэтая тэорыя на думках Дарвіна, а менавіта на біялагічнай эвалюцыі і міжвідавай канкурэнцыі, што разумелася як «выжыванне найбольш прыстасаваных». Такая ідэалогія выдатна спалучалася з імперскай палітыкай, якую праводзілі еўрапейскія дзяржавы. Апраўданая жорсткая «бітва за выжыванне» паміж краінамі, вымушала мацнейшых «з’ядаць» слабейшых, што пазней, у міжваенны перыяд, дало пачатак нацыскаму расізму. Сацыяльны дарвінізм таксама служыў апраўданнем каланізацыі ў Азіі і Афрыцы.
У дадатак, у такіх краінах як Аўстра-Венгрыя і Германія, шла барацьба паміж германскай і славянскай культурамі. Менавіта ў гэты час ваенная перавага над суседзямі стала галоўным фактарам развіцця для шматлікіх еўрапейскіх цывілізацый. Такая філасофія была каталізатарам для фармавання патрабавальных адносін паміж дзяржавамі.
Большасць краін пачала праводзіць агрэсіўную прапагандысцкую кампанію, выклікаючы такім чынам у грамадстве нянавісць і агрэсію да супернікаў. Любыя дыпламатычныя крокі разглядаліся як правакацыя.
Крах саюзаў
Першая сусветная вайна часткова была справакавана існаваннем двух варожых саюзаў: Антанты (Велікабрытанія, Францыя і Расія) і Траістага саюза (Германія, Аўстра-Венгрыя і Італія), які ўзнік дзякуючы канцлеру Рэйха — Бісмарку пасля франка-прускай вайны. Бісмарк, жадаючы ізаляваць Францыю, у 1879 годзе заключыў з Аўстра-Венгрыяй ваенную дамову супраць Расіі (у выпадку вайны паміж Германіяй і Францыяй, Аўстра-Венгрыя павінна была захоўваць нейтралітэт). У 1882 годзе, скарыстаўшыся сітуацыяй, "жалезны канцлер" уцягнуў у альянс Італію, якая была незадаволена захопам французамі Тунісу. Італія павінна была застацца нейтральнай, калі б Расія атакавала Аўстра-Венгрыю. А немцы і аўстра-венгры, у сваю чаргу, згаджаліся дапамагчы італьянцам у выпадку напада французаў. Тым часам адносіны паміж Аўстра-Венгрыяй і Расіяй пагаршаліся праз сітуацыю на Балканах.
Яшчэ перад адстаўкай Бісмарк заключыў з Расіяй мірную дамову, паводле якой абодва бакі мусілі захоўваць нейтралітэт у выпадку, калі адзін з бакоў знаходзіцца ў стане вайны. Але на змену Бісмарку прыйшоў Вільгельм II (20 сакавіка 1890 года), які крута змяніў кірунак знешняй палітыкі Рэйха. Новыя прадстаўнікі ўрада былі нецярпімыя да славян, а менавіта да Расіі. Такім чынам нядаўняя мірная дамова не мела шанцаў на далейшае існаванне. Францыя скарыстала магчымасць і знайшла сабе новага саюзніка ў асобе Мікалая II, рускага цара, заключыўшы з ім шэраг абарончых трактатаў у 1892 годзе. Тым часам Вялікабрытанія пачала насцярожана ставіца да нямецкіх палітычных праграм, у прыватнасці велізарнага пашырэння германскага флоту, якое ставіла пад пагрозу панаванне англійскага флоту.
У 1904 годзе Францыя і Вялікабрытанія вырашылі пераадолець узаемную варожасць і аб’яднацца ў палітычна-ваенны саюз, які атрымаў назву Антанта. У 1907 годзе да саюзу далучылася Расія. Вялікабрытанія таксама мела саюзныя адносіны з Японіяй. Так Еўропа ў пачатку ХХ стагоддзя была падзелена на два варожыя лагеры: Антанта і Траісты саюз.
План Шліфена
Напружанне нарастала, вайны было не пазбегнуць. Тэарэтыкі пачалі распрацоўваць ваенныя планы. Большасць з іх лічыла, што для перамогі неабходна напасць першым і такім чынам атрымаць перавагу над праціўнікам. Для ажыцяўлення гэтага плана, неабходна было як мага хутчэй аб’явіць мабілізацыю і не апынуцца ў абароне.
Нямецкае вярхоўнае кіраўніцтва, у выпадку вайны паміж дзяржавамі, разлічвала хутка разабрацца з Францыяй, для таго каб Расія не паспела мабілізаваць свае велізарныя чалавечыя рэсурсы. Пасля ліквідацыі аднаго праціўніка, усе нямецкія войскі павінны былі перайсці на ўсходні фронт. Ня гледзячы на тое, што план бліцкрыга быў распрацаваны яшчэ ў 1905 годзе графам Адольфам Шліфенам, нямецкае кіраўніцтва ўскладала на яго вялікія надзеі, асабліва пасля руска-японскай вайны, якая выявила слабыя месцы царскай Расіі.
Гонка ўзбраенняў
Еўропа рыхтавалася да вайны. Большасць краін увялі воінскую павіннасць і распрацавалі планы дзеянняў на выпадак пачатка канфлікту. Тэхналагічнае і арганізацыённае развіццё прывялі да стварэння генеральных штабаў з выразным раскладам для мабілізацыі і наступальных аперацый.
Войскі Францыі і Германіі павялічылі сваю колькасць амаль што ўдвая. Гонка ўзбраенняў на моры была відавочнай, асабліва паміж Велікабрытаніяй і Германіяй. Першая дзеля забеспячэння марскога панавыання распрацавала новыя мадэлі ваеннай марской тэхнікі, як вынік - стварэнне ў 1906 годзе дрэдноўтаў Джонам Фішарам. Вайна 1905 года паміж Расіяй і Японіяй паказала ўсю моц сучаснага флоту і падштурхнула еўрапейскія дзяржавы да стварэння вялікай колькасці браніраваных, буйнакаліберных караблёў. Калі Велікабрытанія павялічыла вытворчасць ваенных судоў, Германія ў адказ зрабіла тое ж, наладзіўшы вытворчасць дрэдноўтаў. Між тым, міжнародныя высілкі былі накіраваныя на спыненне і запавольванне гонкі ўзбраення, у тым ліку Гаагскія канвенцыі 1899 і 1907 гадоў, якія на жаль не мелі поспеху.
Мараканскі і Балканскі крызісы
Інтарэсы еўрапейскіх дзяржаў яшчэ больш разышліся падчас Мараканскага і Балканскага крызісаў. У 1905 годзе Германія падтрымала Марока на шляху да незалежнасці, афрыканскую калонію, якую Брытанія перадала пад пратэктарат Францыі ў 1904 годзе. У германска-французскім канфлікце англічане занялі французскі бок, а вайны ўдалося пазбегнуць дзякуючы канферэнцыі ў Альхесірасе ў 1906 годзе, на якой Марока было замацавана за Францыяй.
Іншы канфлікт быў справакаваны Аўстра-Венгрыяй, якая ў 1908 годзе анэксавала былую турэцкую правінцыю — Боснію. Пасля гэтай падзеі так званы «вялікасербскі рух» паставіў перад сабою мэту здабыць славянскую Боснію, абвастрыўшы такім чынам адносіны Аўстрыі і Сербіі. Расія, звязаная з Сербіяй саюзам, падтрымала яе ў спрэчцы і аб’явіла мабілізацыю. Але пачатак вайны гэтым разам быў адкладзены, бо Расія вырашыла выйсці з канфлікту. Тым не менш аўстра-рускія адносіны засталіся вельмі напружаннымі.
Другі мараканскі крызіс успыхнуў у 1911 годзе, калі немцы адправілі сваіх кананераў у Агадзір, у адказ на ўвод французскіх войскаў у сталіцу Марока, горад Фес. Гэтыя войскі павінны былі абараняць еўрапейскіх жыхароў Феса ад мараканцаў, патрабуючых незалежнасці. Аднак Германія палічіла гэта парушэннем Альхесірасскага пагаднення. Англія зноў заняла бок Францыі і засцерагла Германію ад неразважлівых крокаў. Германія атрымала частку Французскай Экватэрыяльнай Афрыкі, а Францыя атрымала поўны пратэктарат над Марока.
Тым часам на Балканах успыхнулі дзве вайны, пад час якіх Грэцыя, Сербія і Балгарыя спачатку занялі амаль усю еўрапейскую тэрыторыю Турцыі, а пасля прыняліся дзяліць паміж сабою здабытую тэрыторыю (Грэцыя, Сербія і Румынія супраць Балгарыі). Таксама абвастраліся аўстра-сербскія стасункі, у прыватнасці Аўстра-Венгрыя вымусіла сербаў саступіць некаторыя тэрыторыі, здабытыя падчас нядаўніх балканскіх войн.
Сараеўскае забойства
28 чэрвеня 1914 года эрцгерцаг аўстрыйскі Франц Фердынанд, нашчадак аўстрыйскага стальца, быў застрэлены ў баснійскім Сараеве. На той час Боснія была заселена шматлікімі этнічнымі сербамі. Забойцам быў Гаўрыла Прынцып — сербскі нацыяналіст, які належыў да тэрарыстычнай арганізацыі "Чорная рука". Адразу пасля забойства Германія выказала падтрымку Аўстра-Венгрыі ў любых дальнейшых дзеяннях, тым самым правакуючы яе на ваенны канфлікт з Сербіяй. Між тым Францыя выказала падтрымку Расіі. Аўстра-Венгрыя, інфармаванная, што ініцыятарам забойства быў сербскі ўрад, выдвінула Сербіі непрымальны ўльтыматум, які фактычна пазбаўляў краіну суверэнітэту. Сербія пагадзілася амаль на ўсе пункты, у тым ліку адмаўлялася ад любых правоў на Боснію і давала згоду на ўласнае аўстрыйскае расследаванне сараеўскага забойства, аднак адхіліла запыт, паводле якога аўстрыйская паліцыя мела права дзейнічаць у сваіх інтарэсах на тэрыторыі Сербіі. Аўстра-Венгрыя палічыла адказ нездавальняючым.
Пачатак вайны
28 ліпеня 1914 года Аўстра-Венгрыя аб’явіла вайну Сербіі. 29 ліпеня Расія яб’яўляе частковую мабілізацыю, але толькі супраць Аўстра-Венгрыі, і ў якасці крока падтрымкі Сербіі. Аднак пасля абвяшчае ўсеагульную мабілізацыю. 31 ліпеня Германія пагражае Расіі вайной у выпадку далейшага правядзення поўнай мабілізацыі. У дадатак Францыя таксама абвяшчае ўсеагульную мабілізацыю. 1 жніўня Другі Рэйх аб’явіў вайну Расіі, а двума днямі пазней - Францыі. Нямецкае ўварванне ў Бельгію, са скасаваннем яе незалежнасці, вымусіла Брытанію 4 жніўня абвясціць вайну Германіі. Да вайны таксама далучылася Японія, якая мела дамову з Англіяй. 6 жніўня Аўстра-Венгрыя аб’явіла вайну Расійскай імперыі.
Развіццё падзей
Першыя ваенныя дзеянні пачаліся ў Афрыцы і Ціхаакіянскім рэгіёне, у калоніях і залежных тэрыторыях еўрапейскіх краін. 8 жніўня 1914 года злучаныя брытанскія і французскія сілы нанеслі ўдар па нямецкаму пратэктарату Тога, што ў Заходняй Афрыцы. Пасля, 10 жніўня нямецкія войскі атакавалі Паўднёвую Афрыку — частку брытанскай каланіяльнай імперыі. Новая Зеландыя (адзін з англійскіх дамініёнаў), 30 жніўня акупавала нямецкія астравы Самоа (дакладней іх заходнюю частку). 11 верасня, для падтрымкі Рэйха, аўстралійскі ваенна-марскі флот і сухапутныя сілы высадзіліся на востраве Новая Памеранія (сёння Новая Брытанія), які з’яўляўся часткай нямецкай Новай Гвінеі. На працягу некалькіх месяцаў сілы Антанты або выціснулі, або прынялі капітуляцыю ад усіх нямецкіх войск размешчаных у Ціхаакіянскім рэгіёне (большасць астравоў была занята Японіяй). Войска Рэйха аказала жорсткае супраціўленне толькі ў некаторых рэгіёнах Афрыкі (галоўным чынам на тэрыторыі сучаснай Танзаніі). У Еўропе арміі цэнтральных дзяржаў Германіі і Аўстра-Венгрыі пакутавалі ад адсутнасці супрацоўніцтва паміж штабамі ваеннай выведкі, і таму часта саюзнікі нават не ведалі аб узаемных планах дзеянняў. Спачатку Германія гарантавала падтрымку аўстрыйцам падчас уварвання Аўстра-Венгрыі ў Сербію, аднак абяцанні не перараслі ў рэальныя дзеянні. Аўстра-Венгрыя спадзявалася, што Германія здолее забяспечыць абарону паўночнай мяжы ад Расіі. Аднак нямецкае ваеннае кіраўніцтва найперш разлічвала ўсімі сіламі атакаваць заходні фронт, то бок - Францыю. Гэтыя ўзаемныя непаразуменні прывялі да перафармавання аўстрыйскай арміі з поўдня на поўнач, каб супрацьстаяць расійскаму войску. Аднак пры ракіроўцы 12 жніўня аўстрыйцы натрапілі на сербскія сілы і, распачаўшы бітву, былі пераможаны.
З цягам часу сербы занялі відавочна абарончую пазіцыю у адрознені ад аўстрыйцаў, якія 16 жніўня спрабавалі прабіць сербскія гарнізоны. Падчас аднаго з жорсткіх начных баёў сербы нечакана атрымалі падтрымку пад кіраўніцтвам Сцепа Сцепановіча. Праз тры дні аўстра-венгры былі вымушаны адступіць за Дунай, нясучы пры гэтым вялікія людскія страты ў 21000 чалавек, пры 16000 з сербскага боку. Гэта была першая вялікая перамога Антанты з пачатку вайны. Аўстрыйцы не здолелі дасягнуць галоўнай мэты — ліквідацыі паўднёвага фронту. Выявілася, што без нямецкай дапамогі Аўстра-Венгрыя не зможа весці вайну на два бакі (з Сербіяй і Расіяй).
Нямецкі план прадугледжваў накіраваць усе сілы на Францыю, каб у хуткім часе пазбавіць яе ўдзелу ў вайне. А затым накіраваць усю армію супраць Расіі. Згодна плану Шліфена напад на Францыю павінны быў адбыцца з поўначы, праз тэрыторыю Бельгіі. У мэтах выканання плана нямецкае кіраўніцтва даслала бельгійскаму ўраду ноту, у якой змяшчала патрабаванне на дазвол знаходжання нямецкіх войск на тэрыторыі Бельгіі. Бельгійскі ўрад адмовіў немцам, у адказ на што войска Германіі ўварвалася ў краіну, захапіўшы пры гэтым Люксембург. Немцы не прадугледжвалі моцнага супрацьстаяння, якое яны сустрэлі каля горада Ліеж, дзе знаходзілася ваеннае ўмацаванне. Імператарская армія, аднак, не зважаючы на бельгійскі супраціў прасоўвалася ў кірунку Францыі. Велікабрытанія ў дапамогу свайму саюзніку выслала экспедыцыйны корпус, які накіраваўся на ўсход. 21 жніўня 1914 года быў забіты першы брытанскі салдат. Адбылося гэта паблізу Монса.
1914 год – нямецкае ўварванне ў Бельгію і Францыю
Першай бітвай на тэрыторыі Бельгіі была аблога Льежа, якая працягвалася з 5 па 16 жніўня. Пасля падзення гарадской крэпасці бельгіскае войска адступіла ў кірунку Антверпена і Намюра. Асноўнае нямецкае войска, якое імкнулася прарвацца на тэрыторыю Францыі, абмінула бельгійскую армію, якая стала цяпер сур’ёзнай пагрозай для нямецкага тылу. З гэтай прычыны горад Намюр быў узяты ў аблогу, якая цягнулася з 20 па 23 жніўня.
Lozotaenia forsterana
Lozotaenia forsterana - від молей сямейства. Сустракаецца ў Еўропе і некаторых частках Азіі.
Першая сусветная вайна
1914 год – нямецкае ўварванне ў Бельгію і Францыю
Французскі наступальны план (План XVII) прадугледжваў здабыццё Эльзаса і Латарынгіі. 14 жніўня пачалося ажыццяўленне плана праз атаку французаў на Сарбур у Латарынгіі і Мюлуз у Эльзасе. Французы здолелі здабыць першы горад і дайсці да ракі Саар, аднак пазней яны былі адкінуты з гэтага рэгіёна. Ужо 20 жніўня нямецкай контратакай быў захоплены Сарбур. Акрамя таго, першапачаткова здабыты французскім войскам Мюлуз, быў пакінуты імі з-за пагрозы знішчэння латарынгскіх ваенных аддзелаў.
Пасля перасячэння Бельгіі і Люксембурга кайзераўская армія падступіла да граніцы Паўночнай Францыі, дзе сутыкнулася з аб’яднаным войскам французаў і брытанцаў. Пачаўся шэраг памежных бітваў. Асноўныя баі разгарнуліся ў раёне Шарлеруа і Монс. Пасля шэрага параз урад саюзнікаў абвясціў генеральнае адступленне, падчас якога адбыліся бітвы пры Ле-Като, першая бітва на Марне і аблога Мабёжа.
Lozotaenia forsterana
Апісанне
Размах крылаў 20–29  мм. Лёт імага з чэрвеня па жнівень.
Першая сусветная вайна
1914 год – нямецкае ўварванне ў Бельгію і Францыю
Перадавыя нямецкія батальёны знаходзіліся ўжо на адлегласці 70 км ад Парыжа, як нечакана два корпусы былі пераведзены ва Усходнюю Прусію, што значна паслабіла наступ на французскую сталіцу. У гэтай сітуацыі немцы былі вымушаны адступіць на поўнач ад ракі Эна, дзе войска і замацавалася. Такім чынам з гэтага моманту на Заходнім фронце пачынаецца статычнае вайна, якая працягнецца яшчэ тры гады. За гэты перыяд была вельмі моцна развіта сістэма траншэй і акопаў, якія цягнуліся ад Ла-Манша да швейцарскай мяжы.
Lozotaenia forsterana
Апісанне
Лічынкі харчуецца рознымі раслінамі, але аддаюць перавагу.
Першая сусветная вайна
1915 год
Лінія фронту цягнулася паміж паўночным узбярэжжэм і Вагезамі, і насіла імя Наён (ад назвы захопленага немцамі тутэйшага горада). Брытанцы імкнуліся прарвацца з поўначы і рухацца ў кірунку Артуа, у той час калі французы атакавалі б Шампань. 10 сакавіка сілы саюзнікаў распачалі вялікі наступ. Англійскае войска рушыла ў атаку, імкнучыся авалодаць узвышшам Аўберс. Атаку праводзілі чатыры дывізіі, займаючы тэрыторыю шырынёй каля трох кіламетраў. Перад наступам нямецкім пазіцыі апынуліся пад шчыльным артылерыйскі абстрэлам, які цягнуўся паўгадзіны. Пачатак аперацыі суправаджаўся поспехам: ужо праз чатыры гадзіны былі захопленыя бліжэйшыя вёскі. Аднак атака была прыпынена у сувязі з папаўненнем боепрыпасаў. Гэты момант дазволіў немцам сцягуць рэзервы і зладзіць контратаку, дзякуючы якой было адбіта ўзвышша Аўберс. Нямецкае камандаванне імкнулася ўтрымаць нязменнай сітуацыю на фронце і адначасова рыхтавала наступ у раёне горада Іпр, які брытанцы захапілі яшчэ ў лістападзе 1914 года падчас першых сутычак у гэтым рэгіёне. Атака мела на мэце адцягнуць увагу ад галоўнага ўдару, што мусіў адбыцца на Усходнім фронце, падарваць ажыццяўленне франка-брытанскіх планаў, а таксама выпрабаваць новую зброю. Пасля двухдзённай бамбардзіроўкі, 22 красавіка 1915 года, нямецкія войскі распылілі хлорны газ, які быў знесены ветрам да брытанскіх акопаў. Зялёна-жоўтая хмара прынесла абаронцам смяротна-задушлівы эфект, сярод войску пачалася паніка. Людзі кінуліся наўцёкі, што прывяло да ўтварэння трохкіламетровага прабою ў абарончых камунікацях саюзнікаў. Аднак немцы не валодалі дастатковымі сіламі, каб выкарыстаць сітуацыю. Хутка падцягнутыя канадскія войскі здолелі ўзяць сітуацыю ў свае рукі і запаволіць падыход праціўніка. Гэтая бітва стала першай, дзе была ўжыта газавая зброя (немцы выкарысталі 168 тон атрутнага хлору), якая ўнесла 5000 жыццяў.