cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Беларускі нацыянальны камітэт (Мінск)
Напады сацыялістаў-рэвалюцыянераў на БНК
Повады для таго былі. Асаблівасць сітуацыі была ў тым, што на чале БНК стаў Раман Скірмунт, які ў 1907—1917 гг. быў віцэ-старшынёй Мінскага таварыства сельскай гаспадаркі (МТСГ) пры Эдвардзе Вайніловічу, якое было галоўнай арганізацыяй кансерватыўных буйных і сярэдніх земельных уласнікаў Мінскай губерні і мела ўплывы значна шырэй меж Мінскай губерні. У пачатку 1917 г. Раман Скірмунт для блізіру выйшаў са складу МТСГ і, з’яўляючыся буйным маянткоўцам, уступіў у склад Беларускай народнай партыі сацыялістаў, а пазней узначаліў БНК. Раман Скірмунт, далучаючыся да шэрагаў беларускіх сацыялістаў, паабяцаў (па настойлівым патрабаванні сацыялістаў), што адмовіцца ад свайго маёнтка, аднак у сапраўднасці Раман Скірмунт і не думаў адмаўляцца ад маёнтка, увесь час трымаў сувязь з лідарам МТСГ Эдвардам Вайніловічам (і зрупаванымі вакол яго заможнымі зямельнымі ўласнікамі) і, наадварот, рабіў у 1917—1918 гг. усе высілкі ў шэрагах беларускіх сацыялістаў, каб прадухіліць радыкальныя аграрныя рэформы ў Беларусі (у першую чаргу, прадухіліць скасаванне прыватнай уласнасці на зямлю) і пашырыць у грамадстве ідэю палітычнай суб’ектнасці Беларусі. Пазней, у ліпені 1918 г. Раман Скірмунт, калі стане на 10 дзён прэм’ер-міністрам БНР, будзе беспаспяхова спрабаваць адмяніць сёмы пункт Другой Устаўной граматы БНР, які тычыўся аграрнага пытання (скасавання прыватнай уласнасці на зямлю). У канечным выніку, у сярэдзіне 1918 г. Раман Скірмунт вернецца ў склад членаў МТСГ і будзе зноў лёгка абраны буйнымі маянткоўцамі на пасаду віцэ-старшыні МТСГ пры Эдвардзе Вайніловічу, а ў 1922 г. адзін з лідараў беларускіх сацыялістаў Браніслаў Тарашкевіч будзе прасіць менавіта Эдварда Вайніловіча (а не Рамана Скірмунта) стаць лідарам беларускага нацыянальна-дэмакратычнага руху ў міжваеннай Польшчы, хоць Вайніловіч ветліва адмовіцца.
Паводле назіранняў Змітра Жылуновіча, зафіксаваных у пазнейшых успамінах, пасада старшыні БНК «вельмі імпанавала» Раману Скірмунту, «і трэба прызнацца, ён працаваў у ім старанна, хілючы, вядома, умела і здатна сваю буржуазную лінію». Пасля ўтварэння БНК (якому з’езд надаў права кааптацыі) на яго паседжаннях часта бывалі Эдвард Вайніловіч, князь Станіслаў Радзівіл, князь Геранім Друцкі-Любецкі і іншыя заможныя маянткоўцы.
Місія ў Петраград да Часовага ўрада Расіі
У сярэдзіне красавіка 1917 г. БНК адправіў у Петраград дэлегацыю з 18 чалавек на чале са старшынёй БНК Раманам Скірмунтам для перагавораў з Часовым урадам Расіі аб статусе Беларусі. Упершыню ў найвышэйшых уладных інстанцыях Расіі было афіцыйна заяўлена пра нацыянальна-палітычныя інтарэсы беларускага народа.
Яшчэ па дарозе ў Петраград дэлегацыя БНК вырашыла звярнуцца ў Літоўскі нацыянальны савет (які прадстаўляў у Петраградзе інтарэсы літоўскага насельніцтва краіны), каб выступіць за супольную адміністрацыйна-тэрытарыяльную аўтаномію беларускіх і літоўскіх зямель (у межах шасці губерняў былога Паўночна-Заходняга края — Віцебскай, Магілёўскай, Мінскай, Гродзенскай, Віленскай і Ковенскай). У якасці падстаў для гэтага супрацоўніцтва беларускія дэлегаты ўказвалі: «а) даўнейшую супольную лучнасць у форме дзяржавы — гістарычнай Літвы ; в) цяперашнюю адміністрацыйную супольнасць у форме „Северо-Западного края“; с) лучнасць палітычных і эканамічных інтарэсаў Літвы і Беларусі» . Гэта была галоўная ідэя «краёвасці» — захаванне адзінства беларуска-літоўскіх зямель (былых зямель ВКЛ) і вяртанне палітычнай суб’ектнасці гэтых зямель . Такім чынам, яшчэ не зусім была адкінута ідэя непадзельнасці беларуска-літоўскіх зямель кіраўнікамі беларускага руху на ўсход ад лініі руска-нямецкага фронту, які падзяляў беларускія землі на часткі . (У выпадку атрымання Беларуссю статусу самастойнай дзяржавы найбольш важным для самастойнага эканамічнага існавання ў тагачасных умовах быў выхад сухапутнай дзяржавы да мора, каб сплаўляць сваю прадукцыю па рэках і чыгунках). Аднак кіраўнікі літоўскага руху (як у Вільні, так і Петраградзе) адхілілі прапанову БНК (на чале са Скірмунтам) аб узаемадзеянні на платформе «краёвасці», бо гэта супярэчыла курсу літоўскіх палітыкаў на пабудову ўласна літоўскай дзяржавы выключна на монаэтнічнай аснове.
У выніку дэлегацыя БНК у Петраградзе самастойна перадала старшыні Часовага ўрада Расіі князю Георгію Львову дакладную запіску з пераказам рэзалюцый з’езда беларускіх нацыянальных арганізацый (пра неабходнасць абвясціць Расію федэратыўнай рэспублікай, дэмакратызаваць органы мясцовага самакіравання, увесці ў школах краю беларускую мову, гісторыю Беларусі і іншыя краязнаўчыя дысцыпліны, кампенсаваць насельніцтву страты, прычыненыя ваеннымі дзеяннямі). Дэлегаты БНК былі прыняты і міністрам народнай асветы Часовага ўрада Аляксандрам Мануйлавым (якому дэлегацыя выказала свае пажаданні адкрыцця ў Мінску ўніверсітэта і сельскагаспадарчага інстытута, а таксама дапасавання школьных праграм да мясцовага беларускага жыцця і перадачы кіравання сістэмай адукацыі ў рукі ўраджэнцаў Беларусі ), намеснікам міністра ўнутраных спраў Лявонцевым, обер-пракурорам Сінода Уладзімірам Львовым (якому дэлегаты скардзіліся на палітычныя выступы асобных высокіх прадстаўнікоў праваслаўнай царквы ў Беларусі, якія, на іх думку, распальвалі міжнацыянальную і міжрэлігійную варожасць у краі ), каталіцкім архіепіскапам Янам Цеплякам (якому дэлегаты выказалі пажаданні ўвядзення беларускай мовы ў каталіцкае набажэнства, адкрыцця беларускай каталіцкай духоўнай семінарыі і інш. ). У кабінетах Часовага ўраду Расіі адразу ж запыталі ў дэлегатаў БНК: «Якая рэальная сіла стаіць за дэлегацыяй?». Адказ прадстаўніка беларускай дэлегацыі Паўла Алексюка, што «за ёй стаіць вялікая маральная сіла», натуральна, не быў вельмі пераканаўчым для кіраўнікоў Часовага ўраду Расіі пайсці насустрач пажаданням беларусаў.
У Петраградзе дэлегаты БНК таксама зайшлі ў Выканаўчы камітэт Петраградскага савета рабочых і салдацкіх дэпутатаў, які знаходзіўся пры Часовым урадзе Расіі ў тым жа будынку, бо салдаты былі важнай сілай, ад якой залежаў поспех палітыкаў.
Аднак перамовы беларускай дэлегацыі з Часовым урадам Расіі вынікаў не далі, бо ён стаяў на пазіцыях адзінай і непадзельнай Расіі. Часовы ўрад згадзіўся наладзіць з БНК пастаянны кантакт, для чаго былі прызначаны ўпаўнаважаныя асобы — Эдвард Будзька і Аляксандр Ярэміч, але не прызнаў БНК у якасці прадстаўнікоў беларускага народа і нават выказаўся, што не прызнае беларусаў за асобны ад рускіх народ. І па сутнасці Часовы ўрад Расіі адхіліў прэтэнзіі БНК на ўладу на той тэрыторыі Беларусі, якая знаходзілася пад кантролем Часовага ўрада Расіі і яго органаў у Мінскай, Віцебскай і Магілёўскай губернях. Часовы ўрад Расіі заявіў, што пастаўленыя беларускай дэлегацыяй пытанні можа вырашыць толькі Усерасійскі ўстаноўчы сход, які запланаваны на восень 1917 г.
Сялянскі з’езд Мінскай і Віленскай губерняў 20-24 красавіка 1917 г.
20-24 красавіка 1917 г. у Мінску адбыўся яшчэ адзін з’езд беларускіх сялянскіх дэлегатаў (толькі ад Мінскай і Віленскай губерняў), дзе праявілася ўся вастрыня ўзаемаадносін паміж ліберальнымі і сацыялістычнымі поглядамі, групоўкай Рамана Скірмунта і прадстаўнікамі мінскага камітэта Усерасійскага сялянскага саюза. Раман Скірмунт са сваімі прыхільнікамі браў удзел у з’ездзе, але тон там задавалі мінскія эсэры і бальшавікі на чале з «Міхаілам Аляксандравічам Міхайлавым» (псеўданім Міхаіла Фрунзэ). Старшыня прэзідыума з’езда «М. А. Міхайлаў» абвінаваціў БНК у супрацоўніцтве з памешчыкамі. Гучалі рэплікі, што БНК — гэта «памешчыцкая інтрыжка». Дэлегату з’езда Петрусевічу, які імкнуўся выступіць з прамовай па-беларуску, проста не далі слова. У канечным выніку сялянскі з’езд адхіліў рашэнні БНК аб наданні Беларусі аўтаноміі ў складзе Расіі і ў рэзалюцыі «Па пытанні аб аўтаноміі Беларусі» адзначыў: ''«З’ездам прызнаецца права народнасцей на нацыянальнае і культурнае самавызначэнне, але з адмовай ад аўтаноміі. З’езд лічыць неабходным захаваць непадзельнасць з Расіяй, а таксама прадаставіць Беларусі шырокае абласное самакіраванне з дэмакратычным строем»''.
На думку беларускага гісторыка Мікалая Сяменчыка, не трэба перабольшваць уплыў эсэраў і бальшавікоў на працэс ухвалы сялянскімі дэпутатамі рэзалюцыі аб адхіленні галоўнага праграмнага палажэння БНК (аўтаномія Беларусі), а ўлічваць сукупнасць фактараў — як слабую нацыянальную свядомасць, так і сацыялістычныя настроі, якія шырыліся ў сялянскіх колах. Сялян турбавалі ў першую чаргу праблемы зямлі і сканчэння мірам Першай сусветнай вайны. Усё гэта вяло да страты Беларускім Нацыянальным Камітэтам свайго аўтарытэта сярод сялянскага насельніцтва, бо кіраўніцтва БНК на першы план ставіла праблемы стварэння палітычнай аўтаноміі і задачы культурнага развіцця Беларусі, а не вырашэнне аграрнага пытання, адносна якога кіраўніцтва БНК на чале са Скірмунтам ставілася кансерватыўна.
Пасля сялянскага з’езда прэса мінскіх эсэраў адзначыла, што з’езд «даў зусім здавальняючыя вынікі». У адказ прадстаўнікі БНК надрукавалі адкрыты ліст у абарону свайго гонару, дзе расказалі аб ініцыятарах антыбеларускай кампаніі: ''«Абмеркаваўшы паасобку заяву сп. Міхайлава аб „бязлітаснай барацьбе“ з беларускім рухам, якая была ім зроблена не толькі на з’ездзе, але і ў друку, БНК прызнаў, што дзейнасць яго як чалавека чужога і незнаёмага з гістарычнымі ўмовамі нашага краю, з’яўляецца ў найвышэйшай ступені шкодным для культурнага развіцця Беларусі і яе народаў»''. Адзіная арганізацыя ў Мінску, якая падтрымала ў той сітуацыі БНК, была мінская рада Украінскай Грамады. Яна афіцыйна звярнулася да Мінскага Савета рабочых і салдацкіх дэпутатаў, мінскага прадстаўніцтва РСДРП, мінскага гарадскога і губернскага камісараў з асуджэннем антыбеларускай пазіцыі Міхайлава і шкоднасцю «антынацыянальных падкопаў», якія ўносяць раскол у беларускі народ тыя людзі, якія не з’яўляюцца мясцовымі і якія з канцом Першай сусветнай вайны пакінуць беларускі край. Аднак усё ж з той пары тон у грамадскай думцы Мінска задавалі Мінскі Савет рабочых і салдацкіх дэпутатаў, мінскі камітэт Усерасійскага сялянскага саюза, а выканаўчы камітэт Савета сялянскіх дэпутатаў Мінскай і Віленскай губерняў па сутнасці стаў асяродкам, які непрыхільна ставіўся да беларускай аўтаноміі і беларускага руху ўвогуле.
Культурная работа
Нягледзячы на такія неспрыяльныя ўмовы, БНК працягнуў сваю дзейнасць, галоўным сэнсам якой стала абуджэнне нацыянальнай свядомасці беларускага сялянства — у першую чаргу праз стварэнне культурных асяродкаў. Так, у маі 1917 г. Беларускім Нацыянальным Камітэтам у Мінску было заснавана «Таварыства беларускай культуры» з адукацыйным, агранамічным, тэатральным і іншымі аддзеламі. Функцыі тэатральнага аддзела выконвала Першае таварыства беларускай драмы і камедыі, гастролі якога па Беларусі сталі моцным імпульсам для абуджэння нацыянальнай самасвядомасці. 13 мая 1917 г. быў скліканы сход членаў БНК з Мінска, Масквы, Петраграда і іншых гарадоў для каардынацыі дзеянняў.
БНК таксама імкнуўся прыцягнуць на свой бок шырокія пласты настаўнікаў Мінскай губерні. 15 мая 1917 г. у Мінску адбыўся з’езд каля 1200 прадстаўнікоў настаўніцтва Мінскай губерні. Аднак ідэя аўтаноміі Беларусі не атрымала на з’ездзе падтрымкі. Рэзалюцыя з’езда настаўнікаў на гэты конт адзначыла: «Беларусь і ў будучым складзе з астатняй Расіяй адзінае палітычнае цэлае, для вырашэння гаспадарчых краёвых пытанняў павінна карыстацца земскім самакіраваннем». Такім чынам, настаўнікі выказаліся нават супраць абласнога самакіравання, а падтрымалі толькі «земскае», г.зн. — губернскае самакіраванне. За беларускім народам з’езд настаўнікаў прызнаў толькі «права на нацыянальна-культурнае развіццё». На пасаду ганаровых старшынь з’езда настаўнікаў выбралі Сяргея Каваліка і галоўнакамандуючага Заходнім фронтам Васіля Гурко. З’езд настаўнікаў таксама выказаў падтрымку Часоваму ўраду Расіі і яго палітыцы (устанаўлення новага грамадскага ладу) і негатыўна аднёсся да спроб некаторых дэлегатаў абмеркаваць пытанне беларускай нацыянальнай школы. Паводле пастаноў настаўніцкага з’езда, 26 мая 1917 г. у Мінску быў створаны настаўніцкі саюз (узначаліў А. Сцепуржынскі), у склад якога ўвайшлі ўсе гарадскія і павятовыя настаўніцкія суполкі і які стаў ўплывовай грамадскай арганізацыяй. Да беларускамоўнай асветы, аднак, гэты саюз ставіўся непрыхільна і, хутчэй, варожа.
Важным (хоць і запозненым) крокам БНК быў пачатак друку з 28 мая 1917 г. сваёй газеты «Вольная Беларусь», што значна паляпшала інфармацыйнае асвятленне мэт, задач і дзейнасці БНК. Так, у другім нумары газета надрукавала праграму БНК, якая была прынята З’ездам беларускіх нацыянальных арганізацый 25-27 сакавіка, г.зн. падзеі, якая адбылася 2 месяцы таму. Падкрэслівалася жаданне аўтаноміі Беларусі ў складзе Расіі, а аграрнае пытанне прапаноўвалася разглядзець на Устаноўчым сходзе Расіі, які павінен быў адбыцца праз некалькі месяцаў (восенню 1917 г.). Прынцып размеркавання зямлі павінна была вырашыць будучая Беларуская Краёвая Рада. Падкрэслівалася патрабаванне непадзельнасці Беларусі, г.зн. вяртання да аўтаномнай Беларусі заходняй тэрыторыі Беларусі, занятай у той час нямецкімі войскамі, і падпісання міра без анэксій і кантрыбуцый на аснове самавызначэння народаў. Яшчэ раз заклікалася, што працоўныя Беларусі без адрознення канфесій павінны сумесна дзейнічаць для стварэння беларускай нацыянальнай школы і адзінай культуры. Адкідваліся ўсялякія чуткі аб планах далучэння Беларусі да Польшчы.
15 мая 1917 г. у Мінску, пры падтрымцы БНК, узнікае Ваенная Беларуская Арганізацыя (ВБА), якая ставіла сваёй мэтай: «злучыць ваенных беларусаў, што жывуць у Мінску, як людзей аднаго краю, звычаю і мовы і маючых агульныя патрэбы, каб падрыхтавацца да Устаноўчага Сойму і выставіць там сваю праграму». У газеце «Вольная Беларусь» за 11 чэрвеня 1917 г. быў надрукаваны Статут ВБА. Па палітычным, нацыянальным, культурным, аграрным і іншым пытанням ВБА абапіралася на праграму БСГ, партыйная дзейнасць і папулярнасць якой у Мінску была параўнальна слабой, нягледзячы на наяўнасць уласнага друку. У той час дзеячы БСГ сваю асноўную дзейнасць вялі за межамі Беларусі — у беларускіх бежанскіх і рабочых арганізацыях Петраграда і Масквы. Беларуская народная партыя сацыялістаў (БНПС), дзе ўплыў мелі Раман Скірмунт і Павел Аляксюк, абмяжоўвалася патрабаваннямі аўтаноміі Беларусі ў складзе Расіі, увядзення Беларускай Краёвай Рады, імкнулася пашыраць культурна-асветніцкую работу сярод беларусаў, патрабавала паляпшэння становішча рабочых, але не ўзнімала аграрнага пытання, максімальна адкладаючы яго разгляд і лічачы, што аграрнае пытанне павінна вырашацца з улікам асаблівасцей Беларусі і мясцовых умоў жыцця.
Менавіта БНПС у той час імкнулася пашырыць кола сваіх прыхільнікаў і падтрымаць беларускую асвету і культуру. У Мінску 22 мая, 9 чэрвеня і 24-25 чэрвеня 1917 г. партыя правяла культурныя акцыі («беларускія дні») па збору грашовых ахвяраванняў на культурна-асветніцкія патрэбы беларускага народа: Купальскі вечар, спектакль, латарэя і інш., што дазволіла сабраць 2906 рублёў. БНК таксама прыняў удзел у канцы чэрвеня 1917 г. у «беларускіх днях» і арганізаваў распаўсюджанне лістовак БНК, лекцыі па гісторыі Беларусі, экспазіцыі нацыянальнага мастацтва і інш. Павел Аляксюк у друку з абвяржэннем паклёпніцкага артыкула «сацыяліста-эканаміста» Пратасевіча, які займаўся дыскрэдытацыяй «дня беларускага збору» (24-25 чэрвеня) і БНПС увогуле. 24 чэрвеня ў Мінску прайшоў і каталіцкі з’езд ксяндзоў-беларусаў ад Мінскай, Магілёўскай і Віленскай губерняў, які абмеркаваў культурна-рэлігійныя аспекты развіцця Беларусі.
Раскол у БНК і ліквідацыя арганізацыі
13-15 мая 1917 г. на сесіі БНК у Мінску разгарнулася вострая палеміка паміж прыхільнікамі ліберальных і сацыялістычных поглядаў. Многія прадстаўнікі БСГ дабіваліся дэмакратызацыі Камітэта, а таксама настойвалі спалучаць у праграме БНК не толькі палітычныя і нацыянальна-культурныя патрабаванні, але і пункты сацыяльна-эканамічных пераўтварэнняў (у першую чаргу, пераход усёй зямлі ў агульнародную ўласнасць). Аднак Раман Скірмунт і буйныя землеўласнікі (Эдвард Вайніловіч, князь Станіслаў Радзівіл, князь Геранім Друцкі-Любецкі і інш.), прыцягнутыя Скірмунтам да ўдзелу ў сесіі БНК на падставе права кааптацыі, блакіравалі прыняцце пастаноў адносна скасавання прыватнай уласнасці на зямлю. Як засведчыў у сваіх успамінах ксёндз Вінцэнт Гадлеўскі, стваралася ўражанне, што «буйныя землеўласнікі на Беларусі пачынаюць пазнаваць самі сябе і варочацца да таго народу, з каторага яны выйшлі», а ідэя палітычнай суб’ектнасці Беларусі ў форме аўтаноміі ў складзе Расіі атрымлівае ў маянткоўцаў шчырую падтрымку. Як сведчыць ксёндз Вінцэнт Гадлеўскі, у прыватнасці князь Геранім Друцкі-Любецкі ў сваёй прамове на сесіі адзначыў, што паходзіць з роду беларускіх князёў і заявіў, «што ён не вінаваты, што над яго калыскай пяялі не беларускія, а польскія песні». У прынятай сесіяй дэкларацыі БНК зноў пацвердзіў сваё жаданне аб аўтаноміі Беларусі ў складзе дэмакратычнай Расіі; адхіліў ілжывыя чуткі аб польскай арыентацыі і жаданні злучэння Беларусі з Польшчай ці іншай дзяржавай; выказаўся за мір без анэксій і кантрыбуцый на аснове права нацыянальнасцей на самавызначэнне; за непадзельнасць тэрыторыі Беларусі і патрабаванне далучэння занятай нямецкімі войскамі заходняй Беларусі да беларускай аўтаноміі ў складзе Расіі; аб’явіў права на свабоду за кожнай рэлігіяй і заклікаў усіх беларусаў (без розніцы веры) да супольнай працы над стварэннем адзінай беларускай культуры; і нацыяналізацыю (беларусізацыю) беларускай школы. Вырашэнне аграрнага пытання для Беларусі, якога чакалі сяляне, было адкладзена да кампетэнцыі Устаноўчага сходу Расіі і Беларускай Краёвай Рады.
Гэта была часовая перамога ліберальнага крыла (на чале з Раманам Скірмунтам) над сацыялістычным (на чале з лідарамі левага крыла БСГ Змітром Жылуновічам і Аляксандрам Бурбісам) у БНК, бо ў Мінску, як і ў цэлым у Расіі, праходзіла радыкалізацыя палітычных настрояў — у бок пашырэння сацыялістычных лозунгаў і ўзмацнення сацыялістычных партый і арганізацый. Як засведчыў ва ўспамінах Вінцэнт Гадлеўскі, большасць членаў БНК вельмі крытычна паставілася да ўдзелу землеўласнікаў у арганізацыі, бо ''«надыходзіў такі час, што ад князёў і буйных земляўласнікаў трэба было быць як найдалей, і прыхільнікі Скірмунта, адчуўшы гэты настрой да іх сяброў сесіі Б.Нац. Камітэту, вышлі, каб болей ужо не вярнуцца. Спужала іх радыкальнасць беларускага руху»''.
Прадстаўнікі левай плыні ў БНК (Зміцер Жылуновіч, Аляксандр Бурбіс) настаялі на скліканні новага з’езда беларускіх нацыянальных арганізацый. 4-6 чэрвеня 1917 года ў Петраградзе на II з’ездзе БСГ старшынёй цэнтральнага камітэта БСГ быў абраны Зміцер Жылуновіч, які пераймаў лозунгі бальшавікоў і ўжо наладжваў сувязі з рускімі эсэрамі і бальшавікамі, а сацыялістычны лад у Беларусі было вырашана ўводзіць шляхам «развіцця класавай барацьбы і сацыяльнай рэвалюцыі».
Гэта ўсё прывяло да скасавання БНК падчас 2-га з’езда беларускіх партый і арганізацый, які прайшоў 8-10 ліпеня 1917 года ў Мінску. На з’ездзе былі прадстаўнікі ўсіх плыняў беларускага нацыянальна-дэмакратычнага руху, у тым ліку лідары правага і левага крыла БСГ, дэлегаты ад Усерасійскага сялянскага саюза, Беларускай народнай грамады; прадстаўнікі мінскіх рускіх эсэраў, меншавікоў, кадэтаў; прадстаўнікі розных нацыянальных арганізацый (украінскіх, польскіх і яўрэйскіх); а таксама ліберальна-дэмакратычных партый — Беларуская народная партыя сацыялістаў, Саюз беларускага народа, Саюз беларускай дэмакратыі. Левае крыло БСГ, якое было найболей радыкальнай часткай з’езду, прадстаўляў асабіста кіраўнік Петраградскай арганізацыі БСГ Зміцер Жылуновіч. І менавіта гэтае крыло вызначала лінію з’езда.
Цэнтральным пытаннем з’езда стала пытанне аб статусе беларускіх зямель у складзе Расіі і аб форме гэтага статусу. Большасць дэлегатаў выказалася за нацыянальна-тэрытарыяльную аўтаномію ў складзе Расіі, але разуменне аўтаноміі ў іх рознілася.
Так, Раман Скірмунт са сваімі прыхільнікамі на з’ездзе выступаў «за шырокую краёвую аўтаномію краёў і народаў» і выказаўся, што тэрмін «палітычная аўтаномія», на яго погляд, не азначае, што Беларусі трэба мець сваё ўласнае войска, грошы і мытні з Расіяй. Такія погляды падтрымалі і канстытуцыйныя дэмакраты (кадэты) на чале з Уладзімірам Самойлам, які паведаміў, што новая кааліцыя ў Часовым урадзе Расіі ў нядаўняй сваёй дэкларацыі прызнае прынцып краёвай аўтаноміі ў Расіі, таму само пытанне аб краёвай аўтаноміі ўжо прынцыпова вырашана Часовым урадам Расіі, а патрэбна толькі выпрацаваць праект аўтаномнай Беларусі.
Прадстаўнік жа Беларускай народнай грамады Аляксандр Цвікевіч імкнуўся на з’ездзе даказаць непатрэбнасць «палітычнай аўтаноміі», якую прапаноўваў Скірмунт, а задаволіцца толькі мясцовай гаспадарчай аўтаноміяй Беларусі, што азначала па сутнасці больш нізкі статус Беларусі ў складзе Расіі, чым прапаноўваў Скірмунт.
У канечным выніку з’езд прыняў рэзалюцыю аб нацыянальна-тэрытарыяльнай аўтаноміі Беларусі ў складзе Расіі, але не канкрэтызаваў яе форму і не выпрацаваў практычных мер па яе рэалізацыі. Галоўным жа вынікам з’езда стала адсоўванне ліберальнага крыла беларускага нацыянальна-дэмакратычнага руху (на чале якога стаяў Раман Скірмунт і БНПС) ад кіраўніцтва — праз ліквідацыю Беларускага Нацыянальнага Камітэта і стварэнне замест яго Цэнтральнай рады беларускіх арганізацый, куды ўвайшлі галоўным чынам прадстаўнікі БСГ. У выканаўчы камітэт Цэнтральнай рады ўвайшлі Язэп Лёсік (старшыня), Аркадзь Смоліч, Усевалад Фальскі, Ант. Лявіцкі і Уладзіслаў Галубок. Цэнтральная рада беларускіх арганізацый павінна была ўжо прадстаўляць арганізацыі толькі «поўнасцю дэмакратычныя», што па тагачаснай тэрміналогіі і рэаліях азначала крайне левыя (сацыялістычныя) — з іх ідэяй нацыяналізацыі ўсёй зямлі без грашовай кампенсацыі ранейшым уласнікам.
Страхавальнік
Страхавальнік — гэта юрыдычная асоба ці дзеяздольная фізічная асоба, якая заключыла са страхоўшчыкам дагавор страхавання, або з’яўляецца страхавальнікам паводле закона.
Страхавальнікі — грамадзяне, у тым ліку замежныя, асобы без грамадзянства, арганізацыі, у тым ліку замежныя і міжнародныя, а таксама Рэспубліка Беларусь і яе адміністрацыйна-тэрытарыяльныя адзінкі, замежныя дзяржавы, якія заключылі са страхоўшчыкамі дагаворы страхавання або з’яўляюцца гэтакімі паводле закона ці акта Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь
Страхавальнікі маюць права пры афармленні дагавораў асабістага страхавання прызначаць пры згодзе застрахаванай асобы грамадзян ці юрыдычных асоб (выгаданабытчык) для атрымання страхавых выплат, а таксама замяняць іх да наступлення страхавога выпадку, калі гэта прадугледжана законам і/або дагаворам страхавання.
Страхавальнікі маюць права пры афармленні дагавораў страхавання іншых, чым дагаворы асабістага страхавання, прызначаць грамадзян ці юрыдычных асоб (выгаданабытчыкаў), якія могуць панесці страты ў выніку наступлення страхавога выпадку, для атрымання страхавога пакрыцця, а таксама замяняць іх да наступлення страхавога выпадку, калі іншае не прадугледжана законам.
Вілем дэ Хаан
Вілем дэ Хаан (Wilhem de Haan; 7 лютага 1801, Амстэрдам — 15 красавіка 1855, там жа) — галандскі заолаг.
Дзмітрый Леанідавіч Іваноў
Дзмітрый Леанідавіч Іваноў (Дмитрий Леонидович Иванов, нар., в. Лапаціна, Мсціслаўскі раён, Магілёўская вобласць) — прафесар кафедры агульнага землязнаўства і гідраметэаралогіі геаграфічнага факультэта БДУ, доктар геаграфічных навук, дацэнт.
Біяграфія
Іваноў Дзмітрый Леанідавіч нарадзіўся 26 кастрычніка 1963 г. у в. Лапаціна Мсціслаўскага раёна Магілёўскай вобласці.
На працягу 1983—1990 гг. вучыўся на факультэце прыродазнаўства Мінскага дзяржаўнага педагагічнага інстытута ім. А. М. Горкага, які скончыў з адзнакай ў 1990 г. З 1991 па 2004 гг. вучыўся і працаваў на факультэце прыродазнаўства Беларускага дзяржаўнага педагагічнага ўніверсітэта ў якасці аспіранта, асістэнта, старэйшага выкладчыка, дацэнта, намесніка дэкана. З 2004 г. працуе ў БДУ на пасадзе дацэнта кафедры агульнага землязнаўства і гідраметэаралогіі, намесніка дэкана па навуковай працы (2009—2012 гг.).
З 2013 г. прызначаны дэканам геаграфічнага факультэта.
У 1994 г. абараніў кандыдацкую дысертацыю, у 2011 г. — доктарскую дысертацыю.
Навуковая і педагагічная дзейнасць
Іваноў Д. Л. з’яўляецца аўтарам і сааўтарам больш за 150 апублікаваных навуковых, вучэбных і вучэбна-метадычных прац, у тым ліку 11 падручнікаў, навучальных і і вучэбна-метадычных дапаможнікаў, 3 манаграфій, больш за 60 навуковых артыкулаў.
Навуковая дзейнасць
Іваноў Дзмітрый Леанідавіч з’яўляецца вядомым спецыялістам у галіне палеагеаграфіі і палеаэкалогіі галацэна і эвалюцыйнай геаграфіі. Ім распрацаваны пытанні тэорыі, методыкі і практыкі колькаснай ацэнкі ўмоў асяроддзя і тэхнагеннай трансфармацыі прыродных біятопаў па дадзеным відавой разнастайнасці мікрамаммалій, устаноўлены заканамернасці дынамікі фаўністычных асацыяцый у галацэне і даказана магчымасць іх выкарыстання ў хранастратыграфіі познеладавікоўя — галацэна тэрыторыі Беларусі.
Дзмітрый Леанідавіч мае вопыт каардынацыі работ па выкананні фундаментальных і прыкладных навуковых даследаванняў у галіне рацыянальнага прыродакарыстання ў рамках дзяржаўных праграм. На працягу шэрагу гадоў (2008—2010) з’яўляўся выканаўцам праэкта праграмы Саюзнай Дзяржавы «Удасканаленне сістэмы забеспячэння насельніцтва і галін эканомікі Расійскай Федэрацыі і Рэспублікі Беларусь інфармацыяй аб існуючых і прагназуемых пагодна-кліматычных умовах, стане і забруджванні прыроднага асяроддзя» на 2007—2011 гады".
Пры яго актыўным удзеле распрацаваны і ўкаранёны ў навучальны працэс адукацыйныя стандарты Рэспублікі Беларусь і навучальныя планы па спецыяльнасці «Геаграфія (па напрамках)» (2008); адукацыйныя стандарты Рэспублікі Беларусь для другой ступені вышэйшай адукацыі па спецыяльнасцях «Гідралогія сушы, водныя рэсурсы, гідрахімія» і спецыяльнасці «Метэаралогія, кліматалогія, аграметэаралогія» (2014).
Як спецыяліст у галіне эвалюцыйнай геаграфіі з’яўляецца адным з распрацоўшчыкаў для ВАК Рэспублікі Беларусь пашпарта спецыяльнасці «Геамарфалогія і эвалюцыйная геаграфія» (геаграфічныя і геолага-мінералагічныя навукі) і праграмы-мінімуму кандыдацкага экзамену па спецыяльнасці «Геамарфалогія і эвалюцыйная геаграфія» (2010). З’яўляецца аўтарам тыпавых вучэбных праграм для ўстаноў вышэйшай адукацыі па дысцыплінах геаграфічнага цыкла («Уводзіны ў гідраметэаралогію», «Геамарфалогія»).
Д. Л. Івановым, сумесна з калектывам вядучых географаў і метадыстаў краіны, распрацавана канцэпцыя і новая структура школьнай геаграфічнай адукацыі. У складзе аўтарскага калектыву з’яўляецца распрацоўшчыкам навучальных праграм па геаграфіі для ўстаноў агульнай сярэдняй адукацыі з беларускай і рускай мовамі навучання і выхавання (5-11 класы, базавы і павышаныя ўзроўні). Ім распрацаваны шэраг насценных навучальных геаграфічных карт для УВА і карт атласа для сярэдніх навучальных устаноў.
Педагагічная дзейнасць
Д. Л. Іваноў выконвае працу па абагульненню педагагічнага вопыту і папулярызацыі геаграфічных ведаў. Публікуе артыкулы ў часопісе «Геаграфія», прысвечаныя праблемам навучання геаграфіі і геаграфічнай навукі ў цэлым. На працягу многіх гадоў ён з’яўляўся адным з распрацоўшчыкаў заданняў Рэспубліканскай алімпіяды па геаграфіі і старшынёй журы Рэспубліканскай алімпіяды па геаграфіі (2015). Зацверджаны старшынёй рэспубліканскай дзяржаўнай камісіі пры АПА па атэстацыі настаўнікаў геаграфіі на вышэйшую катэгорыю (2011—2012).
Працаваў у Беларускім дзяржаўным педагагічным універсітэце імя Максіма Танка (1991—2004). Чытаў лекцыі ў Мінскім філіяле Маскоўскага дзяржаўнага сацыяльнага ўніверсітэта, Дзяржаўным інстытуце перападрыхтоўкі кадраў «Газ-Інстытут», Магілёўскім дзяржаўным універсітэце, Беларускім дзяржаўным тэхналагічным універсітэце. Прайшоў стажыроўку на факультэце Навук аб Зямлі Шчэцінскага ўніверсітэта (Польшча, 2015)
Чытэльныя курсы:
Грамадская дзейнасць
Іваноў Д. Л. з’яўляецца сябрам Савета БДУ і Вучонага Савета БДУ, старшынёй Савета геаграфічнага факультэта, намеснікам адказнага рэдактара часопіса: «Веснік БДУ» (з 2013 года), намеснікам старшыні ВМА ВНУ Рэспублікі Беларусь па прыродазнаўчанавуковай адукацыі; старшынёй ВМК па геаграфічнай адукацыі; членам праблемнага савета пры аддзяленні біялагічных навук НАН Беларусі; членам Бюро праблемнага Савета пры Аддзяленні хіміі і навук аб Зямлі НАН Беларусі; членам секцыі міжведамаснага экспертнага Савета па праблемах геаэкалогіі, змены клімату і рацыянальнага прыродакарыстання і т. д.
Асноўныя публікацыі
Іваноў Д. Л. — аўтар і сааўтар свыш за 150 апублікаваных навуковых, вучэбных і вучэбна-метадычных прац, у тым ліку 11 падручнікаў, навучальных і і вучэбна-метадычных дапаможнікаў, 3 манаграфій (2 у суаўтарстве), свыш за 60 навуковых артыкулаў.
Вендзі Шэрман
Вендзі Рут Шэрман (Wendy Ruth Sherman; нар., , Мэрыленд, ЗША) — амерыканскі дыпламат. З красавіка 2021 года займае пасаду намесніка дзяржаўнага сакратара ЗША. Да ўступлення на гэтую пасаду яна была прафесарам практыкі грамадскага кіравання і дырэктарам Цэнтра грамадскага кіравання ў Школе кіравання імя Джона Ф. Кенэдзі, старшым дарадцам у фірме Albright Stonebridge Group і старшым навуковым супрацоўнікам Белфераўскага цэнтра навукі і міжнародных адносін школы імя Джона Ф. Кенэдзі.
Шэрман з’яўлялася дырэктарам камітэта палітычных дзеянняў EMILY’s List, дырэктарам упраўлення па абароне дзяцей у штаце Мэрыленд, прэзідэнтам і Chief Executive Officer фінансавага кангламерату Fannie Mae Foundation. З 1997 па 2001 год працавала Дарадцам Дзяржаўнага дэпартамента ЗША ў адміністрацыі прэзідэнта ЗША Біла Клінтана. Яна таксама была спецыяльным дарадцам Клінтана і дзяржаўнага сакратара Мадлен Олбрайт і каардынатарам палітыкі па Паўночнай Карэі. Шэрман адыграла важную ролю ў перамовах, звязаных з праграмамі Паўночнай Карэі па ядзернай зброі і балістычных ракетах.
Эскільстуна
Гісторыя
Спачатку на месцы сучаснага горада існавалі два гандлёвыя мястэчкі: Форс і Туна. Апошняя ўпершыню згадваецца ў летапісы пад 1104 годам, калі тут ужо існаваў культ Святога Эскіля, які паводле адной з легенд, быў забітым паганцамі англійскім манахам. У 1120 годзе Туна была ўжо цэнтрам біскупства, а прыкладна ў 1266 годзе была перайменавана ў «Эскілеву Туну» (Eskilstuna). Пад канец XVI стагоддзя Эськільстуна становіцца рэзідэнцыяй герцага Карла, які пабудаваў тут замак Эскільстунахус (згарэў у XVII стагоддзі). У 1659 годзе кароль Карл X Густаў заснаваў на заходнім беразе Эськільстунаон горад, названы ў яго гонар — Карл Густаўсстад, дзе адразу ўзніклі мануфактуры па вытворчасці зброі (у 1833 годзе гэты горад увайшоў у склад Эскільстуны). З канца XVIII стагоддзя Эскільстуна становіцца важным прамысловым цэнтрам (асабліва металургіі) і застаецца ім да 1970-х гадоў, калі шэраг прадпрыемстваў (Carl Gustafs stads gevärsfaktori, Eskilstuna Jernmanufaktur, Nickelfabriks AB Gottfrid Carlsson, Gense, August Stenman і іншыя) сталі зачыняць свае фабрыкі ў Эськільстуне. У 1990-я гады была пракладзена чыгунка Svealandsbanan, што станоўча паспрыяла развіццю горада. Найбольш значнай падзеяй у найсучаснай гісторыі Эскільстуны пакуль з'яўляецца пажар 2009 года ў гатэлі Quality Hotel Statt.
Цікавыя факты
Каля 10 000 жыхароў Эскільстуны маюць фінскія карані (большасць з іх — гэта дзеці або ўнукі фінскіх рабочых эмігрантаў). Фінская мова і меянкіелі маюць афіцыйны статус у Эскільстуне і некаторых суседніх камунах.
Падгор’еўскі сельсавет
Падгор’еўскі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Магілёўскага раёна Магілёўскай вобласці. Адміністрацыйны цэнтр — вёска Падгор’е.
Гісторыя
Утвораны 20 жніўня 1924 года як Амхаўскі сельсавет у складзе Лупалаўскага раёна Магілёўскай акругі БССР. Цэнтр — вёска Амхавая. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Лупалаўскім раёне БССР. З 2 сакавіка 1931 года ў складзе Магілёўскага раёна БССР, з 20 лютага 1938 года — Магілёўскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Нядашава, сельсавет перайменаваны ў Нядашаўскі сельсавет. 30 лістапада 2016 года цэнтр сельсавета перанесены з вёскі Нядашава 1 у вёску Падгор’е. 16 сакавіка 2017 года Нядашаўскі сельсавет перайменаваны ў Падгор’еўскі сельсавет.
Насельніцтва
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1514 чалавек, з іх 94,2 % — беларусы, 4,6 % — рускія, 0,9 % — украінцы.
Склад
Скасаваныя населеныя пункты на тэрыторыі сельсавета:
Ансі
Ансі (Annecy) — горад на ўсходзе Францыі, размешчаны на паўночным беразе возера Ансі каля 60 км на поўдзень ад Жэневы. З’яўляецца сталіцай дэпартамента Верхняя Савоя, насельніцтва — 51 000 жыхароў.
Фралянкоў
Фралянкоў — прозвішча.
Кадыс (правінцыя)
Ка́дыс (Cádiz) — самая паўднёвая правінцыя Іспаніі ў складзе аўтаномнай супольнасці Андалусія. Адміністрацыйны цэнтр — Кадыс.
Майконг
Майконг, Саванная лісіца ці Лісіца-крабаед (Cerdocyon thous) — драпежнае млекакормячае сямейства сабачых; адзіны від роду Cerdocyon. Яе родавая назва Cerdocyon у перакладзе з грэчаскай азначае «хітры сабака», а відавая назва thous — «Шакал», бо майконг знешне крыху нагадвае шакала.
Дэзынфармацыя
Дэзынфармацыя — загадзя ілжывая інфармацыя, якая прадстаўляецца суперніку або дзелавому партнёру для больш эфектыўнага вядзення баявых дзеянняў, супрацоўніцтва, праверкі на выцечку інфармацыі і кірунак яе выцечкі, выяўленне патэнцыйных кліентаў чорнага рынку.
Таксама дэзынфармацыяй (дэзынфармаваннем) называецца сам працэс маніпулявання інфармацыяй, г.зн.: увядзенне каго-небудзь у зман шляхам прадастаўлення няпоўнай інфармацыі ці поўнай, але ўжо не патрэбнай інфармацыі, скажэнне кантэксту, скажэнне часткі інфармацыі.
Дэзынфармацыя, такім чынам, – гэта прадукт дзейнасці чалавека, спроба стварыць ілжывае ўражанне і, адпаведна, падштурхнуць да жаданых дзеянняў і/ці бяздзейнасці.
Сіль
Сіль (Río Sil) — рака на паўночным захадзе Іспаніі, левы прыток ракі Міньё. Даўжыня — 238 км, плошча вадазборнага басейна — 7982 км². Сярэдні расход вады — 100 м³/с. Бярэ пачатак на Кантабрыйскіх гарах на вышыні 1980 метраў над узроўнем мора. На рацэ размешчаны горад Панферада.
Казімір Адамавіч Равяка
Казімі́р Ада́мавіч Равя́ка (або Рэвя́ка) (, Смалянікі, цяперашні Ляхавіцкі раён, Брэсцкая вобласць — ) — савецкі і беларускі гісторык, доктар гістарычных навук, прафесар (БДУ). Антыкавед, даследаваў гісторыю Пунічных войнаў і культуру старажытнага Рыма.
Дзяцінства, вучоба
Нарадзіўся ў 1937 годзе ў вёсцы Смалянікі. Рос у сялянскай сям’і, перажыў Вялікую Айчынную вайну і першыя пасляваенныя гады. У 1955 годзе скончыў школу ў в. Мядзведзічы Ляхавіцкага раёна. У тым жа годзе паступіў у Мінскі бібліятэчны тэхнікум імя А. С. Пушкіна, які скончыў з адзнакай.
У 1962 годзе скончыў гістарычны факультэт БДУ. У тым жа годзе пачаў працаваць настаўнікам у школе ў вёсцы Сінкевічы Лунінецкага раёна. З 1967 года працаваў выкладчыкам у Краснабярэжскім сельскагаспадарчым тэхнікуме (Жлобінскі раён).
Праца ў БДУ
Па запрашэнні загадчыка кафедры гісторыі старажытнага свету і сярэдніх вякоў БДУ Ф. М. Нячая паступіў, а пазней скончыў аспірантуру таго ж універсітэта. З 1972 года працаваў на кафедры гісторыі старажытнага свету і сярэдніх вякоў. «Профессор Нечай предложил своему ученику для исследования принципиально важный для романистики вопрос о роли плебса. Решить проблему предстояло на примере конкретного исторического события — II Пунической войны», — пісаў І. А. Еўтухоў.
У 1974 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю «Роля рымскага і італійскія плебсу ў 2-й Пунічнай вайне» (навуковы кіраўнік — Ф. М. Нячай). І. А. Еўтухоў адзначыў: Казімір Адамовіч «пераканаўча паказаў, што пасля бітвы пры Канах Рым панізіў цэнз рымскіх грамадзян для службы ў войску, у выніку чаго прызваныя ў войска пралетарыі (плебеі шостага разраду) амаладзілі яе, павысілі баяздольнасць і спрыялі перамозе Рыма». У сваю чаргу, у 1982 годзе Равяка дэпаніраваў манаграфію «Нямецкая гістарыяграфія пра Пунічныя войны», а ў 1988 годзе апублікаваў абагульняючую манаграфію «Пунічныя войны».
«Это первое комплексное исследование Пунических войн в советской историографии, ссылки на которое присутствуют во всех исследованиях по истории Римской республики и военного дела античности», — падагульніў [https://bsu.by/?guid=58531 А. І. Малюгін].
У 1990-х гадах К. А. Равяка ўдзельнічаў у напісанні навукова-папулярных работ. У 1993 годзе разам з чэшскім антыказнаўцам І. А. Лісавым. У 1996 годзе выйшла кніга тых жа аўтараў «Антычны свет у тэрмінах, імёнах і назвах» (у 1997 годзе выйшла 2-е выданне, у 2001 годзе — трэцяе; агульны тыраж — 30 тысяч асобнікаў).
У 1990-х гадах у складзе розных аўтарскіх калектывах Казімір Равяка ўдзельнічаў у падрыхтоўцы першых пасля доўгага забыцця перавыданняў кніг Э. Рэнана «жыццё Ісуса» і «Апосталы», а таксама твораў Іосіфа Флавія «Іўдзейская вайна» і «Іўдзейскія старажытнасці». «…когда на кафедре развернулась подготовка к изданию „Иудейских древностей“ Иосифа Флавия, выяснилось, что в библиотеках Минска и в ближайших крупных библиотечных центрах отсутствует русский перевод этого произведения, а делать самостоятельный перевод нет ни времени, ни возможностей, именно Казимир Адамович, воспользовавшись своими научными контактами, смог достать русский (крайне редкий) дореволюционный текст, который и лег в основу белорусского комментированного издания. При этом он всячески выступал против упоминания в издании своего имени, считая, что не совершил ничего особенного. Хотя, как вспоминает В. А. Федосик, без Казимира Адамовича само издание „Иудейских древностей“ было бы невозможно», — адзначыў А. І. Малюгін.
Яшчэ адзін напрамак дзейнасці Казіміра Адамовіча ў 1990-х і 2000-х — вучэбная літаратура. Разам з Г. І. Даўгяла і М. С. Корзунам падрыхтаваў вучэбны дапаможнік для 5-х класаў «Гісторыя старажытнага свету» на рускай і беларускай мовах (выданняў 1996, 1998, 2001 гадоў) і «Гісторыя цывілізацый Старажытнага свету» на беларускай і рускай мовах (выданняў 1993 года), 8 карт і 5 контурных карт. Таксама ў 1993 годзе К. А. Рэвяка апублікаваў вучэбны дапаможнік для студэнтаў / для вну «Уводзіны ў гісторыю Старажытнага Рыма» (А. І. Малюгін пісаў, што К. А. Равяка не змог завяршыць працу над падручнікам па гісторыі Старажытнага Рыма па прычыне цяжкай хваробы), у 1999 годзе — «Антычнасць на Беларусі» (абедзве кнігі — на беларускай мове), у 2001 годзе — «Заходнееўрапейская культура: антычнасць і Сярэднявечча» (у сааўтарстве).
Доўгія гады К. А. Равяка кіраваў працай студэнцкага навуковага гуртка «Антычнасць і сучаснасць». Многія былыя чальцы гуртка ўжо маюць вучоныя ступені і займаюцца працай з будучымі гісторыкамі. Гурток працягнуў працу з назвай «Scriptorium», з’яўляецца самым старым на факультэце і ў 2014 годзе адзначыў паўвекавы юбілей.
У апошнія гады жыцця Казімір Равяка апублікаваў дзве манаграфіі: 1) «Войны Рыма з Карфагенам: асноўныя тэндэнцыі і напрамкі гістарыяграфіі» (2000) і «Антычная спадчына на Беларусі» (1998).
«Быть может, не столь впечатляющей была подготовка научных кадров высшей квалификации — Казимир Адамович подготовил лишь двух кандидатов наук, но в условиях 90-х гг. ХХ в. и это заслуживает уважения. Его ученики избрали для себя другие области специализации — историю Римской Британии (Е. Е. Барсук) и историю Понтийских войн (А. Г. Зельский). Стоит только пожалеть, что К. А. Ревяко не удалось создать собственную научную школу», — заўважыў А. І. Малюгін.
У цэлым жа Казімір Равяка напісаў 3 манаграфіі і каля 100 артыкулаў і тэзісаў выступленняў на навуковых канферэнцыях. І да, і пасля распаду Савецкага Саюза К. А. Равяка прынімаў актыўны ўдзел у працы навуковых канферэнцый у Мінску, Маскве, Вільні, Львове, Ерэване і многіх іншых гарадах, быў у навуковых камандзіроўках і ў краінах сацыялістычнага блока (Чэхаславакіі, Польшчы, ГДР).
У 1997 годзе К. А. Рэвяку было прысуджана вучонае званне прафесара. 25 лютага 2001 года Казімір Адамавіч выступіў з абаронай доктарскай дысертацыі на тэму «Барацьба Рыма і Карфагена за сусветнае панаванне». Быў адзначаны Ганаровымі граматамі Міністэрства вышэйшай і сярэдняй спецыяльнай адукацыі БССР (1978, 1987), Ганаровымі граматамі БДУ (1980, 2001), Ганаровай граматай БДУ да 50-годдзя гістарычнага факультэта (1984) і іншымі ўзнагародамі.
IC 2634
IC 2634 — галактыка тыпу Sb (кампактная выцягнутая галактыка) ў сузор’і Леў.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Кампабаса
Насельніцтва складае 51244 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 930 чал./км². Займае плошчу 55 км². Паштовы індэкс — 86100. Тэлефонны код — 0874.
Заступнікам населенага пункта лічыцца Святы Георгій Перамаганосец.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
Дзмітрый Лявонцьевіч Яцкевіч
Дзмітрый Лявонцьевіч Яцкевіч (нар., ) — беларускі гісторык, археограф, архівіст.
Біяграфія
Скончыў БДУ ў 1990 годзе. 3 1988 года працаваў археолагам у вытворчым аб’яднанні «Белрэстаўрацыя» і Беларускім рэстаўрацыйна-праектным інстытуце. З 1992 года працаваў у Нацыянальным гістарычным архіве Беларусі. У 1992—2004 гадах — вядучы навуковы супрацоўнік аддзела старажытных актаў, з 2004 года загадчык аддзелу публікацыі дакументаў.
Даследуе гісторыю і культуру гарадоў і мястэчак Беларусі XVI—XVIII стст., праблемы Магдэбургскага права, дарэвалюцыйную гісторыю архіваў, праблемы археаграфіі, генеалогіі, геральдыкі, палеаграфіі, філіграназнаўства.
Працы
Адзін з аўтараў даведнікаў «Малы гербоўнік наваградскай шляхты» (Мінск, 1997), «Магілёўскі магістрат — 1580—1581, 1588 гг.» (Мінск, 1999), «Гербоўнік беларускай шляхты» (т. 1, Мінск, 2000).
Волаў (гміна)
Во́лаў (Wołów) — вяскова-гарадская гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Валоўскага павета Ніжнесілезскага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Волаве. Плошча гміны складае 331,06 км². Станам на 2004 год у гміне Волаў пражывалі 22 609 чалавек, шчыльнасць — 68,3 чал./км².
Chrysophyta
Chrysophyta — тып водарасцей.
Апісанне
Пераважна фотатрофы (маюцца і бясколерныя формы), з рознай арганізацыяй талома, а таксама адзіночныя і каланіяльныя пратысты. Большасць з іх рухомыя, але ёсць і прымацаваныя асобіны разнастайнага выгляду і памераў.
Жгуцікавыя клеткі звычайна маюць рухомы пярэдні жгуцік з трубчастымі мастыганемамі і задні гладкі жгуцік, які часта прылягае да паверхні клеткі, фарміруючы фотарэцэптарны апарат. У пераходнай зоне жгуціка размешчана спіраль. Хларапласты афарбаваны ў жоўта-зялёны або залаціста-буры колер, звычайна маюць абалонку з трох мембран і ўтрымліваюць хларафілы a і c, а таксама караціноіды. Мітахондрыі з трубчастымі ці пузыркападобнымі крыстамі. Рэзервныя рэчывы — хрызаламінарын і ліпіды.
Рзмнажэнне бясполае, палавы працэс апісаны ў нямногіх відаў.
Пашырэнне
Распаўсюджаны сусветна. Сістэматыка тыпа шматразова змянялася і працягвае распрацоўвацца. Выдзяляецца 3 класы, якія аб’ядноўваюць каля 1000 відаў.
Гісторыя Славакіі
Гісторыя Славакіі — гісторыя тэрыторыі сучаснай Славакіі са старажытных часоў да нашых дзён.
Палеаліт
Першыя паселішчы на тэрыторыі сучаснай Славакіі з'явіліся ўжо ў эпоху палеаліту. Гэтая вельмі працяглая эпоха, характарызуецца чаргаваннем абледзяненняў і міжледавікоўяў. Прысутнічаюць сляды розных культур: ад алдувайскай да свідэрскай. У Спішскім Падграддзі быў знойдзены фрагмент чэрапа чалавека прамахадзячага (гэта частка згубілася падчас Другой сусветнай вайны), потым самымі раннімі звесткамі з'яўляюцца звесткі аб гейдэльбергскім чалавеку. Найстарэйшыя знаходкі — неандэртальцы, прытым самыя вядомыя — са стаянкі Ганаўцы.
Мезаліт
Эпоха мезаліту характарызуецца прыкметным адступленнем ледавіка, мяжа якога ў тыя часы праходзіла па поўначы тэрыторыі сучаснай Славакіі. Людзі сяліліся на пясчаных узвышшах.
Неаліт
Аб неаліце, калі ўзнікла земляробства, маецца больш звестак. Мяркуецца, што людзі культуры лінейна-стужачнай керамікі прыйшлі на тэрыторыю Славакіі каля 5000 гадоў да нашай эры. Знойдзеныя рэшткі паселішчаў, могільнікі (напрыклад, у Нітры і Штурава), рэшткі керамікі, культавыя рэчы, напрыклад, жаночыя фігуркі («палеалітычныя Венеры») з Нітранскага замка або Мораванаў-над-Вагам.
У тую эпоху на тэрыторыі Славакіі былі прадстаўлены ў асноўным культура лінейна-стужачнай керамікі, жэлязоўская культура, букавагорская культура, пачыналася развіццё лендзьелскай і полгарскай культур.
Энеаліт
Эпоха энеаліту характарызуецца перш за ўсё пачаткам выкарыстання металаў (медзь і золата; найстаражытныя са знойдзеных медных прадметаў адносяцца да неаліту), падзелам грамадства на пласты (рамеснікі, земляробы, жывёлаводы, гандляры) і пачаткам меннага гандлю. Пазней земляробства было ўдасканалена выкарыстаннем сілы жывёл (з'явіліся прылады земляробства); ўзмацнілася роля мужчыны ў грамадстве (патрыярхат).
У тыя часы перш за ўсё працягвалася развіццё лендзьельскай і полгарскай культур, пазней з'явілася бадэнская культура.
Бронзавы век
У бронзавым веку, які характарызуецца пашырэннем выкарыстання бронзы, на тэрыторыі Славакіі было прадстаўлена мноства розных археалагічных культур (унеціцкая, мадзьяраўская, атамані, адзінкавыя культуры курганных пахаванняў, адзінкавыя культуры палей пахавальных урн, уключаючы лужыцкую культуру). Да гэтай эпохі адносяцца знойдзеныя бронзавыя сярпы, рэшткі драўляных пабудоў без выкарыстання цвікоў.
Гальштацкая эпоха
Жалезны век і яго тэхналогіі прыйшлі на тэрыторыю Славакіі каля 800 года да нашай эры, верагодна, з вобласці Анатоліі і/ці Італіі. У гальштацкую эпоху ў Славакіі, дзякуючы спрыяльным кліматычным умовам, развіваецца здабыча жалеза, волава, золата і солі. З'явіўся ганчарны круг. Працягваецца сацыяльная дыферэнцыяцыя. У тыя часы на тэрыторыі Славакіі былі прадстаўлены гальштацкая (а менавіта календэрбергская) культура, куштанавіцкая (фракійцы) і векерцугская (верагодна, скіфы) культуры, на поўначы яшчэ існавала лужыцкая культура. Магчыма на тэрыторыі Славакіі ў гэты час жылі і кімерыйцы.
Латэнская эпоха і Рымская імперыя
Яшчэ ў пачатку 1 тысячагоддзя ў Славакію прыйшлі кельты, якія звычайна асацыююцца з гальштацкай культурай і якіх можна лічыць першым вядомым этнасам на тэрыторыі Славакіі. Кельты прыйшлі ў Карпацкую катлавіну з тэрыторыі Германіі, Францыі і з Альпаў. Па прыбыцці яны падпарадкавалі сабе мясцовае насельніцтва.