cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Аналітычная функцыя
Да аналітычных функцый адносяцца: рацыянальная функцыя, паказнікавая функцыя, лагарыфмічная функцыя, трыганаметрычныя функцыі, адваротныя трыганаметрычныя функцыі, іх разнастайныя кампазіцыі, а таксама функцыі, адваротныя да гэтых кампазіцый. Існуюць аналітычныя функцыі аднаго або некалькіх рэчаісных ці камплексных пераменных.
Азначэнне
Функцыя f(z) аднаго камплектнага пераменнага z=х+іу называецца аналітычнай у пункце z0, калі ў некаторым наваколлі h гэтага пункта існуе канечная вытворная (дыферэнцавальнасць функцыі), што мае месца, калі і толькі калі выконваецца ўмова Кашы—Рымана:
Гісторыя
Асновы тэорыі аналітычных функцый былі закладзены А.Кашы, Б.Рыманам і К.Веерштрасам, С. В. Кавалеўскай і інш.
На Беларусі даследаванні па тэорыі аналітычных функцый пачаліся ў 1930-я г. ў БДУ (М. В. Ламбін, М. Л. Лукомская), з 1960-х гадоў праводзяцца ў АН, БДУ і іншых ВНУ рэспублікі (Ф. Д. Гахаў, Э. І. Звяровіч і інш.).
Прыкладанні
Аналітычныя функцыі маюць шматлікія прымяненні ў матэматычным аналізе (вылічэнне вызначаных інтэгралаў), у геаметрыі (канформныя адлюстраванні), у тэорыі пругкасці, гідрадынаміцы, электрадынаміцы і іншых навуках.
Незалежная рэспубліка Македонія
Незалежная Рэспубліка Македонія, або НРМ (Независна Држава Македонија, Независима република Македония) (верасень—лістапад 1944) — няздзейснены праект кіраўніцтва нацыяналістычнай арганізацыі УМОРА па абвяшчэнні незалежнай дзяржавы ў канцы Другой сусветнай вайны на тэрыторыі югаслаўскай і грэчаскай Македоніі.
Гісторыя
У 1941—1944 гадах тэрыторыя Македоніі была занята балгарскімі войскамі і пазней анексавана Балгарыяй, якая далучылася да краін Восі.
У верасні 1944 года, з набліжэннем Чырвонай Арміі да румына-балгарскай мяжы і абвяшчэннем СССР вайны Балгарыі (5 верасня), у краіне адбыўся дзяржаўны пераварот, у выніку якога Балгарыя выйшла з нацысцкага блока і абвясціла вайну Трэцяму рэйху, а да ўлады ў Сафіі прыйшоў Айчынны фронт (9 верасня).
Нямецкія войскі, якія акупавалі Македонію ў 1944 годзе, актыўна падтрымлівалі славянскіх нацыяналістаў. У сувязі з вывадам з Македоніі балгарскіх войскаў з Македоніі сышлі і нямецкія войскі, што прывяло да аднаўлення кантролю над гэтай тэрыторыяй войскамі Грэцыі і Югаславіі.
Восаў (Лельчыцкі раён)
Во́саў (, Осов) — вёска ў Лельчыцкім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Сіманіцкага сельсавета.
Прыбалавічы
Пры́балавічы (, Приболовичи) — аграгарадок у Беларусі, у Лельчыцкім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Мілашавіцкага сельсавета.
Геаграфія
Знаходзіцца за 46 км у напрамку на паўднёвы захад ад Лельчыцаў, за 272 км ад Гомеля , за 122 км ад чыгуначнай станцыі Ельск , за 6 км ад аўтамабільнай дарогі.
Ясянец (Баранавіцкі раён)
Ясяне́ц (, Ясенец) — вёска ў Баранавіцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Гарадзішчанскага сельсавета. Размешчаны за 28 км на поўнач ад Баранавіч, ля ракі Сэрвач.
Гісторыя
Будаўніцтва царквы Святога Мікалая ў маёнтку Ясянец фундаваў у 1638 годзе мазырскі мечнік Рыгор Война-Ясянецкі разам з жонкай Хрысцінай з Улатоўскіх. Згодна з візітацыяй 1680 года, святыня была драўляная і мела ўсё неабходнае начынне.
У першай палове 1880-х гадоў сяло Ясянец (яно ж Паручын) у Гарадзішчанскай воласці Навагрудскага павета Мінскай губерні, 35 двароў, 350 жыхароў, дзейнічалі 2 царквы, капліца, школа.
У 1897 годзе дзейнічалі царква, царкоўна-прыходская школа, вадзяны млын.
У пачатку XX стагоддзя 31 двор, каля 170 жыхароў. Побач з сялом знаходзіўся аднайменны маёнтак (1 двор, 2 жыхары).
Паводле Рыжскага мірнага дагавора 1921 года ў складзе Польскай Рэспублікі.
З 1939 года ў складзе БССР.
Паўстанне на браняносцы «Пацёмкін»
Паўста́нне на браняно́сцы «Князь Пацё́мкін Таўры́часкі» (таксама вядомае як «абурэ́нне», «непадпарадкава́нне», «адкрытае супраціўле́нне», «бунт», «мяце́ж») — адна з заўважных падзей рэвалюцыі 1905—1907 гадоў у Расіі і першы выпадак узброенага мяцяжу цэлай воіскай часткі падчас гэтай рэвалюцыі. Праходзіла з па  года.
У ходзе стыхійна распачатага з-за няякаснай ежы ўзброенага выступу матросы захапілі карабель у свае рукі, забіўшы пры гэтым частку афіцэраў. Не маючы выразнага плана далейшых дзеянняў, паўсталыя павялі карабель у Адэсу, дзе мелі намер папоўніць запасы вугалю, вады і харчу, падтрымаць антыўрадавыя выступы, што праходзілі ў горадзе, і сустрэцца з галоўнымі сіламі Чарнаморскага флота, якія, як меркавалі паўсталыя, далучацца да паўстання. Пасля таго, як планы і надзеі паўсталых не апраўдаліся, браняносец, здзейсніўшы паход ад Канстанцы да Феадосіі і назад, праз адзінаццаць дзён здаўся румынскім уладам у порце Канстанца.
Паўстанне на браняносцы спрыяла паглыбленню крызісу ўлады ў Расійскай імперыі і мела для яе негатыўныя замежнапалітычныя наступствы. Ацэнкі паўстання ў Расіі змяняліся ў адпаведнасці са зменай панавалай у краіне ідэалогіі — ад негатыўных у імперскай Расіі да абсалютнай гераізацыі паўстання і яго ўдзельнікаў у рэспубліканскай і савецкай, прытым кожны раз розныя аспекты паўстання ў гэтыя перыяды асвятляліся неаб'ектыўна. У постсавецкі час гісторыя паўстання або замоўчваецца, або перакручваецца з пазіцый яго дыскрэдытацыі ці гіпертрафавання нацыянальнага складніка.
Гістарычны фон
Сітуацыя ў Расійскай імперыі да канца вясны 1905 года была ўскладнена наступнымі звонку- і ўнутрыпалітычнымі фактарамі:
Рыхтоўля сацыял-дэмакратамі ўзброенага паўстання на Чарнаморскам флоце
З пачатку XX стагоддзя на Чарнаморскам флоце Расіі пачалі з'яўляцца сацыял-дэмакратычныя гурткі. У красавіку 1904 года гэтыя разрозненыя групы з'ядналіся ў адзіную падпольную арганізацыю сацыял-дэмакратаў — Севастопальскую партыйную арганізацыю ці, як яе коратка звалі матросы — «Севастопальскую цэнтралку». III з'езд РСДРП, на якім былі толькі прадстаўнікі бальшавікоў, прыняў рашэнне праводзіць у Расіі палітыку, скіраваную на пачатак узброенага паўстання. Выконваючы рашэнні з'езда, Севастопальская цэнтралка пачала рыхтаваць усеагульнае паўстанне на Чарнаморскам флоце, запланаванае на восень 1905 года. Цэнтралка ўсталявала сувязі з камітэтамі РСДРП шэрага прыморскіх гарадоў, а таксама змешчаным у Жэневе кіраўніком бальшавікоў У. І. Леніным. Нарастальныя рэвалюцыйныя настроі на флоце — хваляванні салдатаў севастопальскай прыгоннай артылерыі напачатку чэрвеня 1905 года і выступу ў іх абарону матросаў браняносцаў «Кацярына II» і «Тры свяціцелі» — прымусілі Цэнтралку перасунуць тэрміны пачатку паўстання на лета 1905 года. Разам з тым браняносец «Пацёмкін» лічыўся ў кіраўнікоў Цэнтралкі самым «адсталым» у плане рэвалюцыйнасці караблём. Падзеі, што адбыліся на «Пацёмкіне» пасля выхаду на навучальныя стрэльбы, былі нечаканы для кіраўніцтва Цэнтралкі і зусім зблыталі ўсе іх планы.
Сітуацыя ў Адэсе
Палітычнае становішча вясной і летам 1905 года ў Адэсе было напружаным. 1 мая ў горадзе праводзіліся традыцыйныя імпрэзы пралетарыята — гулянні, сходкі, мітынгі, што суправаджаліся сутыкненнямі з паліцыяй. Вясной у Адэсе больш месяца доўжылася «ўсеагульная стачка», што ахапіла ўсе адэскія заводы, фабрыкі і дробныя майстэрні, якая паралізавала гарадское жыццё і моцна ўскладніла побытавыя ўмовы жыхароў. Да далучэння да стачкі «несвядомыя» працаўнікі прыцягваліся сілай, шляхам пагроз і нават збіццяў, разгромам тых вытворчасцей, якія адмаўляліся страйкаваць. У горад былі ўведзены казачыя часткі, якія патрулявалі вуліцы супольна з узмоцненымі строямі паліцыі. Яўрэйскае насельніцтва горада, што складала ў Адэсе самую значную нацыянальную меншасць — да 40 % насельніцтва, ці да 170 тыс. чалавек у абсалютнай велічыні, устрывожанае паведамленнямі пра яўрэйскія пагромы, што адбыліся ў некаторых гарадах Поўдня Расіі, з бояззю чакала пагрому і ў Адэсе. Яўрэі прыступілі да арганізацыі «атрадаў самаабароны», члены якіх узбройваліся агнястрэльнай зброяй.
У Адэсе ў той час існавала дзве арганізацыі РСДРП — бальшавіцкі «Адэскі камітэт РСДРП» і меншавіцкая «Адэская група РСДРП». У маі 1905 года, для аказання ўплыву на страйкавы рух, гэтымі групамі была створана «Злучаная камісія» (часам таксама званая «Кантактнай…»), у якую таксама ўвайшлі прадстаўнікі Бунда.
У панядзелак 26 чэрвеня года працоўныя завода сельскагаспадарчых машын Іагана Гена, што ўжо больш месяца праводзілі да таго моманту страйк з эканамічнымі вымогамі, вырашылі правесці супольную сустрэчу для абмеркавання бягучых спраў і планаў на будучыню. З просьбай пра дазвол на такую сустрэчу да кіраўніка горада была паслана дэпутацыя працоўных. Кіраўнік горада, запытаўшы думку фабрычнага інспектара, у правядзенні сустрэчы працоўным адмовіў. Тады натоўп працоўных у 200—300 чалавек, вырашыўшы сабрацца насуперак забароне ўлад, пачалі збірацца на вуліцы ў завадскога кіравання. Паліцыя, бачачы правядзенне несанкцыянаванага сходу, здзейсніла арышты актывістаў, выхопліваючы іх проста з натоўпу і адводзячы іх у паліцэйскі ўчастак. Натоўп працоўных рушыў услед за арыштаванымі да ўчастка, патрабуючы іх вызвалення. Для ўціхамірвання хваляванняў былі выкліканы казакі. Працоўныя сталі закідваць прыбылых казакоў камянямі, прытым сярод казакоў былі параненыя. Казакі далі залп па натоўпу баявымі патронамі. Двое працоўных былі забіты.
Пасля гэтага пачаліся сутычкі працоўных з паліцыяй і казакамі ў многіх месцах цэнтра горада — на Успенскай, Рышельеўскай, Праабражэнскай, Ліннай вуліцах, на Ціраспальскай плошчы. Асабліва моцныя сутыкненні адбыліся на Мяшчанскай вуліцы. Арганізатары хваляванняў ішлі на правакацыі — стральбу ў казакоў і паліцыю з вокнаў верхніх паверхаў, кіданне бомбаў. 27 чэрвеня года ўвечар на Саборнай плошчы з экіпажа ў размешчаных на плошчы казакоў была кінута бомба, прытым быў забіты гарадскі Паўлоўскі — найстарэйшы гарадавы адэскай паліцыі. У ноч на 28 чэрвеня года была распачата спроба зрабаваць крамы на Аляксандраўскім праспекце, што гандляввалі зброяй. Па выпадковым збегу абставін, менавіта ў самы разгар хваляванняў на рэйдзе Адэсы з'явіўся браняносец «Пацёмкін», захоплены паўсталай камандай.
Падзеі на браняносцы
Браняносец «Князь Пацёмкін Таўрычаскі» быў на той момант самым новым і адным з самых моцных караблёў Чарнаморскага флота Расіі. Пабудова карабля ішла даўжэй запланаванага з-за пажару ў кацельным аддзяленні і выяўленых дэфектаў брані веж гармат галоўнага калібру. Незадоўга да апісваных падзей карабель паспяхова прайшоў хадавыя выпрабаванні і прыступіў да выпрабавання ўзбраення.
Экіпаж браняносца
Да фармавання экіпажа браняносца прыступілі адначасна з яго закладкай. Для гэтага быў створаны 36-ы флоцкі экіпаж. Па штаце экіпаж складаўся з 731 чалавека, у тым ліку 26 афіцэраў. На момант выхаду ў мора на борце браняносца знаходзіўся экіпаж з 781 матроса, 15 афіцэраў, двух лекараў і святара. Павелічэнне колькасці каманды ў параўнанні са штатнай было выклікана тым, што ў мора была ўзята вялікая колькасць вучняў качагараў і машыністаў. Маладых матросаў прызыву 1904 года, якія трапілі на борт карабля толькі ўвесну 1905 года, было зусім вельмі шмат — 28 % ад агульнага ліку. Разам з прызыўнікамі папярэдніх двух гадоў (тэрмін службы на флоце Расійскай імперыі складаў тады сем гадоў) — 1902 і 1903 гадоў — якія таксама лічыліся маладымі матросамі, доля «навабранцаў» складала 56 %. Звыштэрміновікаў (дасведчаных матросаў, якія засталіся служыць на флоце па заканчэнні пакладзеных сямі гадоў) было ўсяго 16 чалавек.
З матросаў 106 былі гараджанамі, 618 — выхадцамі з вёсак. Больш паловы каманды былі набраны ў губернях Поўдня Расіі. Прыблізна 80 % каманды вызнавалі праваслаўе, гэтулькі ж былі рускімі па нацыянальнасці. Да саслоўя сялян сябе адносілі 73 % матросаў.
Пісьменных сярод каманды браняносца было 33,3 %, малапісьменных — 18,3 %, непісьменных — 32,9 %, на 121 чалавека дадзеныя пра пісьменнасць адсутнічаюць. Найвышэйшы адсотак пісьменных быў сярод былых службоўцаў (такіх на браняносцы служыла 10 чалавек) — 90 %, найніжэйшы — сярод сялян (359 чалавек) — 26 %, прамежкавыя паказнікі мелі гандляры і прыслуга (12 чалавек) — 58 % і працоўныя (265 чалавек) — 52 %.
Не адпавядаюць рэчаіснасці палажэнні савецкай гістарыяграфіі, што на флот на тэхнічныя спецыяльнасці заклікалі амаль вылучна пісьменную працоўную моладзь — так, на браняносцы «Пацёмкін» па тэхнічных службах служылі 250 чалавек (з іх 50,8 % былі пісьменнымі — самы высокі паказнік пісьменнасці па службах), з якіх працоўнымі былі 102 чалавекі, 91 чалавек быў хлебаробамі, 9 — службоўцамі, па астатніх матросах няма дадзеных.
Для пераважнай большасці матросаў «Князь Пацёмкін Таўрычаскі» быў адзіным месцам праходжання службы — толькі 80 матросаў служылі да гэтага на іншых караблях Расійскага флота. З іх 14 матросаў служылі да «Пацёмкіна» на крэйсеры «Вараг» і былі ўдзельнікамі бою ў Чэмульпо.
Па дадзеных Дэпартамента паліцыі і матэрыялах суднаў, праведзеных пасля паўстання, вядома, што з каманды браняносца 24 чалавекі бралі ўдзел у рэвалюцыйным руху, ведалі пра паўстанне на Чарнаморскім флоце. З іх дзевяцера былі ў мінулым працоўнымі, чацвёра — хлебаробамі, астатнія — людзьмі такіх прафесій, як маляр, пастух, пісьмавод, артыст, гандляр. Роўна палова з ліку рэвалюцыянераў праходзіла службу ў тэхнічных службах, другая палова — у страявых.
Гісторык Ю. П. Кардашоў такім апісаў сярэднестатыстычнага матроса, які служыў на браняносцы: малады чалавек 23—25 гадоў, які служыў на флоце першую палову з адведзеных службе сямі гадоў, не меў досведу праходжання службы на іншых караблях, апроч толькі што ўведзенага ў лад «Пацёмкіна», праваслаўны, рускі, з сялян, выхадзец з паўднёвых губерняў Еўрапейскай Расіі, не меў сфармаваных рэвалюцыйных паглядаў.
Як ужо згадвалася, колькасць афіцэраў на караблі, што выйшаў на стрэльбы, была ніжэй штатнай. Некамплект быў злучаны з агульнай нястачай афіцэрскага складу на флоце з-за руска-японскай вайны. Некалькі штатных афіцэраў «Пацёмкіна» не выйшлі на стрэльбы з Севастопаля па розных прычынах. Якасць падрыхтоўкі афіцэраў і досвед службы таксама былі вельмі рознымі. Палова афіцэраў былі ці маладасведчанымі, толькі 2—3 гады назад выпушчанымі з вучылішчаў, або зусім грамадзянскімі маракамі (чацвёра афіцэраў «Пацёмкіна»), якія адбывалі ваярскую павіннасць у сувязі з руска-японскай вайной. Павелічэнне ліку каманды ў параўнанні са штатнай з аднаго боку і некамплект, якасці і службовы досвед метых у дырэктыве камандзіра карабля афіцэраў з іншага боку зніжалі магчымасці кіравання камандай.
На борце знаходзіліся таксама 23 працоўныя Мікалаеўскага карабельнага завода, якія выйшлі ў мора для знішчэння розных завадскіх недаробак (у паўстанні яны ўдзелу не прымалі, пакінулі борт браняносца ў Адэсе 29 чэрвеня года). Для назірання за стрэльбамі на караблі знаходзіліся два спецыялісты, якія прыбылі з Пецярбурга — начальнік артылерыйскай рысавальнай майстэрні Марскога тэхнічнага камітэта палкоўнік І. А. Шульц і член камісіі марскіх артылерыйскіх доследаў М. Ф. Грыгор'еў.
Выхад у мора для правядзення стрэльб. Закуп правізіі ў Адэсе
У дзве гадзіны дня 25 чэрвеня года браняносец у суправаджэнні мінаносца № 267, які павінен быў займацца ўсталёўкай мішэняў, зняўся з Севастопаля і на наступную раніцу прыбыў да Тэндроўскай касы, якая знаходзілася ад Адэсы на прыкладна 100 марскіх міль — традыцыйнага месца навучальных збораў флота для правядзення стрэльб з гармат галоўнага калібру.
27 чэрвеня года на браняносцы адбылося паўстанне матросаў, якія адмовіліся есці боршч з пратухлага мяса.
14 чэрвеня
27 чэрвеня года раніцай палова прывезенага на браняносец мяса была пакладзена ў кацёл для гатавання баршчу, астатнія тушы віселі на спардэку для «праветрывання». Там іх і выявілі матросы, пабуджаныя па пабудцы, як заўсёды, у 5 гадзін раніцы для нясення штодзённай службы і выканання руцінных карабельных прац. Вестка пра тое, што было закуплена нясвежае мяса, хутка абляцела ўвесь карабель, сярод каманды пачаўся гоман і агітацыя не есці боршч.
З-за непагадзі на мора стрэльбы былі перанесены на наступны дзень. У 11 гадзін на браняносцы быў дадзены сігнал на абед, на палубу была выстаўлена яндава з гарэлкай для каманды, піць якую маглі матросы, якія загадзя ўнеслі сябе ў спісы «піткоў». Мерным кубкам баталер наліваў усім такім матросам, вышыхаваным у чаргу, пакладзеную абедную чарку. Пілі гарэлку тут жа на палубе.
Ні камандзір карабля, ні вахтавы афіцэр не сталі браць з баршчу, зваранага для каманды. Боршч быў агледжаны старэйшым лекарам браняносца С. Я. Смірновым, які прызнаў яго добрым. Рэпутацыя лекара Смірнова сярод каманды была нізкай, яго лічылі «здольным на любую подласць». Каманда адмовілася браць бакі для баршчу і дэманстратыўна ела сухары, запіваючы іх вадой. У матэрыялах следчай справы былі сведчанні, што толькі адзін член экіпажа — вучань качагара Е. Ф. Разцоў — атрымаў порцыю баршчу, еў яго і знайшоў яго «смачным і тлустым». У карабельную краму выбудавалася чарга. Пра адмову каманды есці боршч было дакладзена старэйшаму афіцэру капітану 2-га рангу І. І. Гіляроўскаму, той у сваю чаргу даклаў камандзіру карабля капітану 1-га рангу Я. М. Голікаву.
Камандзір загадаў згуляць агульны збор і адправіўся на месца пабудовы па такім выпадку — на ют карабля. Каманда браняносца выбудавалася там у звычайным для такіх выпадкаў пастраенні — па правым і левым борце. Страявыя афіцэры, па абавязку службы абавязаныя быць на падобных пабудовах, сабраліся ў кармавога сцяга, іншыя (інжынеры-механікі, карабельны святар) працягвалі абедаць у кают-кампаніі. Перад пастраеннем капітан Я. М. Голікаў звязаўся з мінаносцам № 267 і загадаў яму «быць гатовым да паходу».
Выйдучы да матросаў і пазнаўшы ад іх прычыну, паВОДЛЕ якой яны адмаўляюцца ад абеду, камандзір карабля выклікаў старэйшага лекара з кают-кампаніі і загадаў яму другасна агледзець боршч. Лекар С. Я. Смірноў другасна прызнаў боршч добрым, не спрабуючы яго, і паказаў, што каманда «растлусцела». Пасля гэтага камандзір браняносца прыстрашыў матросам карай за бунт і загадаў тым: ''«Хто хоча есці боршч — выйсці да 12-цалевай вежы. А хто не хоча — для тых на караблі ёсць нокі!»''. З шыхту да вежы пачалі выходзіць адзінкі — галоўным чынам, лаяльныя начальству ўнтэр-афіцэры, кандуктары і боцманы. Услед за імі пацягнулася і дысцыплінаваная частка шараговых матросаў, але ўсяго выйшлі не больш за сто чалавек. Бачачы зацятасць матросаў, камандзір загадаў выклікаць варту — матросы добра ведалі, што гэта азначае — пасля выкліку варты звычайна праводзіўся папрозвішчавы запіс парушальнікаў дысцыпліны, што азначала немінучую адплату. Бунтуючая каманда завагалася. Матросы пачалі масава перабягаць да вежы 12-цалевай гарматы, ужо адтуль, рассыціўшыся ў натоўпе, працягваючы сыпаць лаянкамі ў адрас камандзіра і афіцэраў. У гэты самы момант, калі ў шыхце засталося каля 30 зусім выпадковых матросаў, старэйшы афіцэр І. І. Гіляроўскі загадаў варце затрымаць астатніх. Гісторыкі ўжо ніколі не пазнаюць, што рухала старэйшым афіцэрам. Магчыма, разумеючы, што калі ўсе матросы перабягуць на бок дысцыплінаванай часткі каманды, тое няма каго будзе пакараць за спробу бунту, ён вырашыў, у навучанне, перапісаць прозвішчы і пакараць тых, якія замарудзіліся, а дакладней, астатніх у шыхце матросаў. Запісваць іх прозвішчы павольна і нехаця прыступілі вахтавы афіцэр прапаршчык М. Я. Лівінцаў, фельдфебель В. І. Міхайленка, боцман Т. Д. Зыбалаў.
Перспектыва таго, што будуць пакараны зусім выпадкова адабраныя іх таварышы, якія зусім не з'яўляліся завадатарамі бунту, ізноў вывела матросаў, якія ўжо было падпарадкаваліся волі камандзіра, з падпарадкавання — з натоўпу ўзмацніліся крыкі, пагрозы, праклёны. Гісторык А. А. Кілічэнкаў завастрыў увагу на гэтым моманце: не рэвалюцыйныя ідэі сацыял-дэмакратаў і нават не нясвежае мяса для баршчу канчаткова вывелі каманду з падпарадкавання — бунт пачаўся тады, калі матросы западозрылі камандаванне браняносца ў намеры пакараць невінаватых; менавіта жаданне запабегчы несправядлівай з пункту гледжання каманды кары, «пакласці жыццё за сябра свайго» і стала асноўнай прычынай матроскага бунту. Гісторык Ю. П. Кардашоў зважае на тое, што каталізатарам абурэння магла стаць абедная чарка гарэлкі, выпітая на пусты страўнік — пра гэта, як пра адну з прычын, што пагоршылі становішча, пісалі яшчэ сучаснікі.
У гэты момант старэйшы афіцэр аддаў загад прынесці брызент з 16-вёславага баркаса. Каманда расцаніла гэты загад такім чынам, што старэйшы афіцэр вырашыў расстраляць «завадатараў», выкарыстаючы, па існавалым на флоце звычаі, для гэтага брызент. Сярод матросаў прагучаў заклік: ''«Браткі, што яны робяць з нашымі таварышамі? Забірай вінтоўкі і патроны! Бі іх, хамаў! Хопіць быць рабамі!» Матросы з крыкамі «Ура!»'', кінуліся ў батарэйнае памяшканне, узломліваючы з вінтоўкамі і скрыні з патронамі. Пачаўся сапраўдны бунт. На палубе юта засталося не больш за семдзясят матросаў (1/10 частка каманды), усе астатнія атуліліся ў батарэйным памяшканні, якое з'яўлялася сумежным з адкрытай палубай юта і перакрывала выйсці з яе, і ўзбройваліся захоўнай там зброяй.
Пасля пачатку адкрытага бунту камандзір карабля праз пасланцоў выклікаў усіх афіцэраў карабля на ют. Аднак частка афіцэраў, спалохаўшыся і даючы пасля розныя фармальныя апраўданні, дэзерціравалі: штурман-капітан К. Г. Гурын, мічман Б. В. Вахцін, старэйшы механік Н. Я. Цвяткоў, мінны механік З. А. Заўшкевіч, камандзіраваныя з Пецярбурга палкоўнік І. А. Шульц і лейтэнант Н. Ф. Грыгор'еў, трумавы механік паручнік А. М. Каваленка, інжынер-тэхнолаг Мікалаеўскага карабельнага завода А. Н. Харкевіч паспрабавалі атуліцца ў розных карабельных памяшканнях — з шаснаццаці штатных афіцэраў браняносца на юце памкнуліся толькі дзесяць. Паступова лік лаяльных камандаванню матросаў павялічвалася — яны пракрадаліся на палубу юта праз люкі, што вялі на ніжнія палубы браняносца; іх лік падвоіўся.
Але бунт не спыняўся: калі камандзір Я. М. Голікаў са словамі «Ану, хто тут бунтуе каманду?» паспрабаваў увайсці ў батарэйнае памяшканне, ён быў сустрэты ў дзвярах лаянкай і пагрозамі ўзброеных зараджанымі вінтоўкамі Р. М. Вакуленчука, А. М. Мацюшэнка і іх таварышаў. Варта, што рухалася за камандзірам, выпусціла з-пад увагі спачатку затрыманых матросаў, якія, скарыстаўшыся гэтым, уцяклі з юта праз тыя самыя люкі на палубе, праз якія на ют прабіраліся матросы, верныя прысязе. Становішча афіцэраў, якія сабраліся на юце, стала крытычным: яны не былі ўзброены і знаходзіліся на адкрытай палубе, тым часам як бунтуючыя матросы знаходзіліся ў памяшканні і былі ўзброены. Я. М. Голікаў загадаў варце, чые вінтоўкі таксама былі зараджаны, стаць перад абаімі выхадамі з батарэйнага памяшкання, затуляючы сабой афіцэраў, і страляць у кожнага, хто паспрабуе наблізіцца да афіцэраў. Бунтуючыя матросы крычалі варце з батарэйнага памяшкання: «Браткі, не страляйце ў нас, а біце гэтых цмокаў!» Варта была напалоханая і вагалася.
Ў гэты момант камандзір карабля аддаў загад сігналісту выклікаць мінаносец № 267. Пачуўшы гэта, паўсталыя сталі крычаць, што заб'юць кожнага, хто падасць такі сігнал. Я. М. Голікаў аддаў загад старэйшаму памочніку з дапамогай вартавых разагнаць бунтароў сілай. І. І. Гіляроўскі праверыў, зараджаны ці ў вартавых вінтоўкі, і скіраваўся з трыма вартавымі ўбок батарэйнай палубы. У гэты самы момант на баку качагар В. З. Нікішын стрэліў па чайцы. Прагучалы стрэл быў успрыняты як сігнал да пачатку актыўных дзеянняў: артылерыйскі кватэрмайстар У. Г. Вакуленчук першым стрэліў у свайго непасрэднага камандзіра — старэйшага артылерыйскага афіцэра лейтэнанта Л. К. Неупакоева. Тот зваліўся, па юце праехаўся вокліч «Забіты!» З батарэйнага памяшкання па стаячых на адкрытай прасторы афіцэрах і дысцыплінаваных матросах прагучалі бязладныя залпы. Тыя сталі ратавацца ад куль, скачучы за борт ці ў люк, што вёў ва ўнутраныя памяшканні карабля. Старэйшы афіцэр І. І. Гіляроўскі і трое вартавых, якія знаходзіліся ў гэты момант бліжэй усяго да паўсталых, схаваліся ад куль за 12-цалевай вежай. Пасля першых залпаў паўсталыя матросы «пайшлі ў атаку», выбегшы з батарэйнага памяшкання на палубу юта. Наперадзе ўсіх беглі важакі паўстання А. М. Мацюшэнкі і У. Г. Вакуленчук. Калі апошні выбег за 12-цалевую вежу, старэйшы памочнік І. І. Гіляроўскі, выхапіўшы ў аднаго з вартавых вінтоўку, двойчы стрэліў у бунтара. Паводле іншых дадзеных, у яго стралялі вартавыя матросы. Як бы там ні было, паранены дзвюма кулямі У. Г. Вакуленчук дабег да борта браняносца і, пераваліўшыся за лееры, вываліўся за борт. У тыя ж імгненні ў І. І. Гіляроўскага стралялі А. М. Мацюшэнка і вадалаз У. Ф. Папруга. Гіляроўскі быў паранены, ён ляжаў на палубе і сыпаў пагрозамі ў адрас А. М. Мацюшэнкі. ЯГо дабілі некалькімі стрэламі. Цела старэйшага афіцэра выкінулі за борт.
У вадзе плавала да трыццаці чалавек. Паўсталыя матросы вялі па іх агонь з вінтовак (адзін са страляючых пасля сцвярджаў, што выпусціў да сарака патронаў) — яны меркавалі, што ў ваду маглі скокнуць толькі тыя, каму было чаго асцерагацца — афіцэры ці — і таму цалкам заслугоўвалі смерці. Насамрэч большая частка тых, хто скокнулі ў ваду, была маладымі матросамі, якія разгубіліся і ў спалоху паскакалі за борт.
Апроч ужо памянёных старэйшага артылерыйскага афіцэра лейтэнанта Л. К. Неупакоева і старэйшага афіцэра І. І. Гіляроўскага, былі забіты яшчэ чацвёра афіцэраў, улучаючы камандзіра браняносца. Член камісіі марскіх артылерыйскіх доследаў Марскога міністэрства лейтэнант 12-га флоцкага экіпажа Н. Ф. Грыгор'еў і штурманскі афіцэр прапаршчык М. Я. Лівінцаў былі прыстрэлены ў вадзе, куды яны скокнулі з борта карабля, калі па афіцэрах, якія стаялі на юце, пачалася стральба.
Прыкладамі вінтовак быў збіты карабельны святар айцец Пармен. Яму ўдалося бегчы і схавацца ад матросаў у матроскім гальюне. Старэйшы інжынер-механік Н. Я. Цвяткоў быў арыштаваны ў качагарным аддзяленні, якраз у той момант, калі ён даваў загад трумаваму ўнтэр-афіцэру адкрыць кінгстоны. Найбліжэйшыя памагатыя афіцэраў — унтэр-афіцэры: кандуктары, боцманы, фельдфебелі, — таксама былі змушаны хавацца ў зацішных кутах карабля ад гневу бунтароў, бо ім таксама пагражала рэальная небяспека расправы. Некаторыя з афіцэраў, якія скокнулі ў ваду, змаглі даплысці да артылерыйскага шчыта, які стаяў непадалёк, і атуліцца за ім, рэвізору А. Н. Макараву і яшчэ дваім матросам-навабранцам (адзін з іх быў той самы Я. Ф. Разцоў, які адзіны з каманды еў злапомны боршч, другі — Ф. М. Хандыга, які схаваўся на мінаносцы і на наступны дзень, калі мінаносец і браняносец прыйшлі ў Адэсу, здолеў збегчы з яго — ён і быў тым самым матросам, які першым паведаміў уладам пра адбытае на браняносцы) удалося даплысці да мінаносца № 267. Узлезшы на яго палубу, А. М. Макараў страціў прытомнасць. Пазасталыя жывым афіцэры былі арыштаваны. Іх падзялілі на дзве групы: страявых афіцэраў змясцілі ў кают-кампаніі, а інжынераў — у каюту камандзіра карабля. Да кают былі прыстаўлены вартавыя. Афіцэрам было забаронена гаварыць паміж сабой на любоой мове, апроч рускай.
Ужо пазней, калі браняносец ужо ўзяў курс на Адэсу, быў знойдзены і выкінуты за борт лекар браняносца С. Я. Смірноў. «Пацёмкін» падняў сігнал, што забараняе падымаць што-небудзь з вады. На мінаносцы № 267, што ішоў за браняносцам, бачылі чалавека ў афіцэрскім кіцелі, які праплываў за бортам, але не вырашыліся не прытрымлівацца сігналу. Паверка паказала, што апроч шасці афіцэраў і суднавага лекара былі таксама забіты чацвёра матросаў — падчас блытаніны і бязладнай стральбы яны былі забіты стрэламі сваіх жа таварышаў.
Аб борт і надбудову мінаносца пачалі біць кулі ад стрэлаў на борце браняносца. На мінаносцы гэты абстрэл успрынялі як сведчанне падаўлення бунту — варта і афіцэры браняносца страляюць у бунтуючую каманду. Але тут на мінаносец пачалі падымацца матросы і рэвізор А. М. Макараў, якія дабраліся да яго. Камандзір мінаносца лейтэнант барон П. М. Клот фон Юргенсбург паспрабаваў зняцца з якара і пайсці, але не змог гэтага зрабіць па прычыне паломкі якарнай машыны. Камандзір мінаносца пабаяўся адсылаць на бак матросаў для паправы якарнай машыны, бо далятаючыя да мінаносца кулі маглі прычыніць ім шкоду. Замест гэтага ён загадаў «высукаць ліну», то бок аддаць цалкам якарны ланцуг і пакінуць яго за бортам, для чаго мінаносец стаў даваць задні ход. Ад хвалявання камандзір не ўлічыў, што да кармы мінаносца была ашвартавана шлюпка, бакштоў якой, саслабеўшы, неадкладна наматаўся на крутную шрубу, з-за чаго мінаносец страціў кіравальнасць. Вецер пачаў адносіць яго ўбок «Пацёмкіна». Час быў страчаны, хоць няспраўнасці ўдалосяся ўхіліць.
Тымчасам на «Пацёмкіне», убачыўшы манеўры мінаносца і тое, што да яго даплылі некаторыя з тых, што скокнулі ў ваду і вырашыўшы, што мінаносец зможа падарваць браняносец тарпедай, паднялі сігналы з загадам мінаносцу кармой падысці да борта браняносца і далечы тры папераджальныя стрэлы з 47-мм гарматы ўбок мінаносца. Камандзір мінаносца пад пагрозай артылерыйскага абстрэлу падначаліўся загаду. Паўсталыя высадзілі на борт мінаносца сваю каманду, арыштавалі камандзіра і перавялі яго на браняносец. Пасля на мінаносцы ўвесь час знаходзіліся ўзброеныя прадстаўнікі каманды браняносца, якія сачылі, каб мінаносец не пакінуў паўсталых. Пашыраная ў савецкай гістарыяграфіі версія, што мінаносец № 267 «далучыўся да паўстання», не адпавядае рэчаіснасці.
Да гадзіны дня паўстанне перамагло. Карабель быў у руках паўсталых. Камандзе быў звараны новы абед. Што рабіць далей, яны не ведаліи. Паўсталых узначаліў мінна-машынны кватэрмайстар А. М. Мацюшэнка.
На юце карабля праходзіў «матроскі суд» над злоўленымі ўнтэр-афіцэрамі. Нягледзячы на вымогі часткі каманды забіць найболей ненавісных ім машыннага кандуктара А. Г. Лесуна, старэйшага боцмана П. В. Мурзака, шкіпера Т. С. Зубчанку, усё ж большасць вырашыла захаваць ім жыццё. П. В. Мурзах, які шмат гадоў аддаў флоту, ад перажытага жаху ў першы вечар паўстання паводзіў сябе нібы буйна памяшаны. Яго змясцілі ў яго каюту пад арышт, прыставіўшы да яго вартавога. Боцман, аднак, хутка прахапіўся, на наступную раніцу ён, як ніколі нічога, па шматгадовай звычцы абыходзіў карабель і даваў указанні на працы, хоць на яго пасаду камандай быў абраны іншы матрос; прыстаўлены ахоўваць яго вартавы пакорліва хадзіў услед за ім. Яшчэ праз два дні каманда прызначыла яго старэйшым афіцэрам браняносца «Пацёмкін».
Дзіўная гісторыя адбылася са шкіперам Т. С. Зубчанкам. Праз некалькі дзён пасля пачатку паўстанні ён кінуў бутэльку з лістом сваёй сям'і наступнага ўтрымання:Праваслаўныя людзі! Прашу паведаміць маёй дарагой жонцы і дзеткам, што я паміраю не ад ворага, а ад рукі свайго брата. Быў два разы на смяротным ложы, то бок 14 чэрвеня і 16. З ласкі трумавага механіка Каваленкі, артылерыйскага кандуктара Шапарава, боцмана Мурзака пакінуты яшчэ на пакуты і кожную хвіліну чакаю смерці, толькі не ведаю, якая яна будзе. Дарагая Маруся, прашу, прабач мяне. Я паміраю за Веру, Цара і Бацькаўшчыну. Моцна вас абдымаю перадсмяротнаю рукою. 19 чэрвеня 1905 года. Адказ не пішы, а пахавай мяне на севастопальскіх могілках.Бутэлька з лістом была злоўлена пастом крымскай памежнай вартай.
Каля дзвюх гадзін дня быў арганізаваны сход каманды браняносца, на якім браняносец абвясцілі «тэрыторыяй Свабоднай Расіі». Выступалыя кіраўнікі заклікалі экіпаж працягваць выконваць свае штодзённыя службовыя абавязкі з не меншай стараннасцю, чым раней. На пасады афіцэраў сходам былі абраны асобы са свайго асяроддзя, камандзірам карабля быў абраны прапаршчык Д. П. Аляксееў — ён стаў адзіным афіцэрам, які быў абраны паўсталымі на камандную пасаду. Старэйшым інжынер-механікам быў абраны машынны кватэрмайстар С. А. Дзенісенка, вахтавымі афіцэрамі — фельдфебель П. Я. Курылаў і страявыя кватэрмайстры Ф. З. Каравянскі і П. Я. Волгін, мінным афіцэрам — А. М. Мацюшэнка, старэйшым боцманам — страявы кватэрмайстар І. А. Дземчанка.
Паколькі на Тэндру чакалася прыбыццё ўсёй Чарнаморскай эскадры, мяцежнаму браняносцу трэба было тэрмінова сыходзіць адтуль. Каманда прыняла рашэнне ісці ў Адэсу — найбліжэйшы буйны порт, дзе можна было папоўніць запасы вады, вугалю, харчу і дзе, як ведала каманда, праходзіла ўсеагульная стачка. На караблі правялі вялікае прыбіранне, змыванне з палубы слядоў крыві. Каля чатырох гадзін дня браняносец «Пацёмкін» і мінаносец № 267 зняліся з якара. Прызначанаму камандзірам карабля Д. П. Аляксееву і штурману Г. К. Гурыну было заяўлена, што калі карабель сядзе на мелізну, то іх расстраляюць. Д. П. Аляксееў з нехаццю прыступіў да выканання абавязкаў камандзіра карабля. Паўстанню ён не спачуваў, але ў яго бракавала адвагі адкрыта адмовіць паўсталым. Ён заявіў матросам, што згодзен давесці карабель толькі да Адэсы, дзе здасць яго начальніку порта, а сам будзе «прасіць Гасудара пра памілаванне». Матросы не далі яму скончыць яго гаворку. Увечар у карабельным лазарэце памёр паранены артылерыйскі кватэрмайстар Р. М. Вакуленчук. Ён стаў апошняй, дванаццатай, ахвярай першага дня паўстання.
Браняносец Пацёмкін і мінаносец № 267 каля 8 гадзін вечара 27 чэрвеня года прыбылі ў ахопленую ўсеагульным страйкам Адэсу. Паставіўшы карабель на якар на адэскім рэйдзе, кіраўнікі паўстання сабраліся на нараду ў адміральскай каюце. На нарадзе было вырашана запрасіць на борт карабля прадстаўнікоў гарадской сацыял-дэмакратычнай арганізацыі, для чаго ў горад па адрасах, што вядомым паўсталым, раніцой былі адпраўлены два кур'еры; заклапаціцца пошукам паліва і правізіі для карабля; правесці ў Адэсе дэманстратыўныя пахаванні забітага афіцэрам артылерыйскага кватэрмайстра Р. М. Вакуленчука.
Удра
Удра́, Удранка — рака ў Лагойскім, Мінскім і Маладзечанскім раёнах Мінскай вобласці Беларусі, правы прыток ракі Рыбчанка (басейн Віліі).
Назва
Корань *Ud- адносіцца да старабалцкай гідранімічнай асновы Ud- : Vad- : Ved-.
Да балцкага *vad- / ud- «вада». Ад яго з устаўным -n- літоўскае vanduo, прускае (w)undan, unds.
Без устаўнога -n- у гідронімах (у аднаасноўных тыпу літоўскага гідроніма Vadagà / Vedegà, сожскага Удуга, у двухасноўных тыпу прускага Asege-wad «Яршовае возера», яцвяжскага Ясельда), таксама на моўнай перыферыі: латышскае vada «поплаў», літоўскае vadė, vadaksnis «месца, якое залівае вада» (адсунулася, каб саступіць вытворным ад vesti «весці»: vadas «правадыр», vada «нагода; кіраванне»).
Далей да індаеўрапейскага «воднага» кораня *aṷed- : aud- : ūd-, якое ад *aṷ(e)- «апырскваць, увільгатняць, цекці».
Верацейскае
Верацейскае, Верацейка — возера ў Мядзельскім раёне Мінскай вобласці Беларусі ў басейне ракі Лаўрыха (Смычыца) (прыток Галбіцы), за 16 км у напрамку на паўночны ўсход ад Мядзела, за 2 км на паўночны захад ад вёскі Нагаўкі, каля вёскі Нагаўшчына.
Удра
Назва
З тым жа гідранімічным пашыральнікам -r-, што і ў назве Удра, корань *Ud- у назвах літоўскай ракі Ūdara, ракі і возера (у басейне Ловаці). Пазнейшы варыянт кораня Выд- у рачных назвах (< Udega, у басейне ракі Удрай), Выдраж / Выдрыжа / Выдра (прыток Сажа).
Літоўскія гідронімы тыпу Ūdr-upis, Ūdroklis, Ūdrelis мяркуюцца ад літоўскага ūdra «выдра», але могуць сягаць і адпачатнага *udras «вадзяны, водны», ад якога стараіндыйскае udráḥ «усякая вадзяная жывёла».
Пашыральнік -r- вядомы ў літоўскім назва- і словаўтварэнні: tikti «адпавядаць, прыдавацца» — tikras «сапраўдны, прыдатны».
Верацейскае
Плошча паверхні возера 0,12 км². Даўжыня 0,7 км, найбольшая шырыня 0,2 км. Даўжыня берагавой лініі 1,6 км. Найбольшая глыбіня 10 м.
Македонская грэкакаталіцкая царква
Македонская грэкакаталіцкая царква — адна з усходнекаталіцкіх цэркваў, якія прытрымліваюцца візантыйскага абраду, гэта значыць належыць да ліку грэкакаталіцкіх цэркваў. Прыходы царквы размешчаны на тэрыторыі Паўночнай Македоніі.
Удра
Назва
Назва Удра значыць «Плыткая (рака)».
Македонская грэкакаталіцкая царква
Гісторыя
Царква была ўтворана ў 1918 годзе, калі пасля ўтварэння Каралеўства Югаславія, Святы Прастол заснаваў апостальскі экзархат для невялікай групы македонскіх каталікоў візантыйскага абраду. У 1924 годзе экзархат быў ліквідаваны, а большасць македонскіх грэкакатолікаў эмігравала ў Балгарыю. Экзархат ізноў адноўлены ў 2001 годзе, у незалежнай Македоніі.
Верацейскае
Катлавіна возера выцягнутая ў напрамку з поўначы на поўдзень. Схілы катлавіны маюць вышыню 3—4 м. Берагі пераважна забалочаныя. У паўднёвай частцы ў Верацейскае возера ўпадае ручай з возера Нагаўскае (Нагаўшчынскае ). На поўначы выцякае ручай у возера Доўгае. Расліннасць распаўсюджваецца да глыбіні 5 м.
Удра
Водаапісанне
Даўжыня ракі складае 26 км. Плошча — вадазбору 188 км².
Пачынаецца за 1 км у напрамку на паўночны ўсход ад вёскі Малыя Бясяды Лагойскага раёна, упадае ў Рыбчанку за 2,5 км у напрамку на поўнач ад Радашковічаў. Вадазбор у межах Мінскага ўзвышша. Рэчышча звілістае.
Македонская грэкакаталіцкая царква
Сучасны стан
Македонская грэкакаталіцкая царква мае статус апостальскага экзархата. Біскуп Скоп'я лацінскага абраду ў той жа час выконвае функцыю апостальскага экзарха візанта-каталікоў. З 2005 года дыяцэзію Скоп'я і грэкакаталіцкі экзархат Македоніі узначальвае біскуп Кіра Стаянаў. Экзархат налічвае каля 15 тысяч вернікаў, 7 прыходаў, аднаго біскупа і 13 святароў.
Удра
Водаапісанне
Сярод прытокаў — рэчка Лукавая, ручай Цёплы Стан. Прыкладна за 500 м у напрамку на паўднёвы ўсход ад вёскі Удранка і каля адселенай у 2018 г. вёскі Пральня на рацэ пабудаваны сажалкі.
Сіманіцкая Рудня
Сі́маніцкая Ру́дня (, Симоничская Рудня) — вёска ў Лельчыцкім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Сіманіцкага сельсавета.
Дубраўкі (Лельчыцкі раён)
Ду́браўкі (, Дубровки) — вёска ў Лельчыцкім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Сіманіцкага сельсавета.
Львоўскі сабор (1946)
Львоўскі сабор — сабор клірыкаў і вернікаў Украінскай грэка-каталіцкай царквы, скліканы 8-10 сакавіка 1946 у Львове, на якім была абвешчаная ліквідацыя Берасцейскай уніі 1596 года і ўз'яднанне з Рускай праваслаўнай царквой.
На саборы не прысутнічаў ніводзін грэкакаталіцкі біскуп, і сабор ніколі не прызнаваўся Каталіцкай царквой. УГКЦ і Каталіцкая царква называюць гэты сабор псеўдасаборам альбо ілжэсаборам.
Сам сабор быў інспіраваны КДБ СССР, які ўзяў курс на поўную ліквідацыю ўніяцкіх структур, якія разглядаліся як варожыя СССР сілы. Фармальна ініцыятарамі сабора з'явілася група ў складзе трох святароў: Гаўрыіла Костэльніка, Міхаіла Мельніка, Антонія Пельвецкага як прадстаўнікоў трох дыяцэзій Галіцкай мітраполіі: Львоўскай, Перамышльскай і Станіславаўскай. Нерухомая маёмасць ліквідаванай УКПЦ пасля сабора было перададзена ў «бязвыплатнае карыстанне» Рускай праваслаўнай царкве.
Наступствы для Беларусі
Дэ-факта Львоўскі сабор прыпыніў дзейнасць уніяцкай царквы ў Беларусі больш чым на 40 год. Дэ-юрэ ніякага дачынення да Беларусі не меў.
Кутора звычайная
Кутора вадзяная, кутора звычайная (Neomys fodiens) — млекакормячая жывёла сямейства землярыйкавых.
Апісанне
Даўжыня цела 7—10 см, хваста 5—8 см, маса 10—17 г. Поўсць кароткая, густая, аксаміцістая, на спіне і баках чорная, радзей чорна-бурая, знізу белая або шараватая, ліняе ўвесну і восенню. Мордачка падоўжаная з доўгімі вібрысамі, якія выконваюць ролю лакатараў. Па ступнях і пальцах задніх лап плавальная аблямоўка з цвёрдых валаскоў. Доўгія валаскі знізу хваста ўтвараюць кіль.
Пашырэнне
Пашырана ў Еўразіі: у т.л. у Еўропе, Сібіры. Самая вялікая з землярыек Беларусі, трапляецца па ўсёй тэрыторыі каля вадаёмаў, на балотах, у сырых лясах, зімой нярэдка каля жылля чалавека.
Асаблівасці біялогіі
Корм (водныя насякомыя і іх лічынкі, малюскі, чэрві, апалонікі, жабы, дробныя грызуны, рыба і інш.) раздабывае пераважна у вадзе, з'ядае на сушы. Вельмі пражэрлівая. Галаданне пераносіць лепш за іншых землярыйкавых (абыходзіцца без корму да 3 сутак).
Паўводная жывёла, добра плавае і нырае. Актыўная ўвесь год, удзень і ўначы.
Гнёзды ў норах або сховішчах на паверхні вады, на купінах сярод травы. Нараджае (красавік—кастрычнік) па 6—8 (зрэдку да 14) дзіцянят 2—3 разы на год.
Іда Лазарэвіч
Іда Лазарэвіч (,  — ) — перакладчыца, пісьменніца, публіцыстыка.
Біяграфія
Нарадзілася 20 ліпеня 1901 года ў Смаргоні. Доктар медыцыны. Анархістка. Медыцынскую адукацыю атрымала ў Харкаве і Маскве. У 1925 годзе прыехала ў Парыж, удзельнічала ў анархісцкім руху, супрацоўнічала з часопісам «Дело труда». Была выслана з Францыі і жыла ў Бельгіі. Вярнуўшыся ў Парыж, працавала ў працоўным прафсаюзе.
Падчас Другой сусветнай была арыштаваная і знаходзілася ў лагеры Р’ёкро. З пачатку 1950-х займалася тэхнічнымі перакладамі. Супрацоўнічала з часопісам «Est et Ouest». У перыёдыцы друкавала артыкулы пра Савецкі Саюз на гістарычныя і культуралагічныя тэмы, падпісваючыся псеўданімам Мета. Аўтарка працы «Кранштацкая камуна, крывавае змярканне саветаў» — на французскай мове.
Кутора малая
Кутора малая (Neomys anomalus) — млекакормячая жывёла сямейства землярыйкавых.
Апісанне
Даўжыня цела 6—8 см, хваста каля 5 см, маса 9—14 г. Па ступнях і пальцах задніх лап плавальная аблямоўка з цвёрдых валаскоў. Доўгія валаскі знізу хваста ўтвараюць кіль. Ад куторы вадзяной адрозніваецца менш развітай плавальнай аблямоўкай і меншым кілем. Поўсць кароткая, густая, аксаміцістая, на спіне цёмная з бурым адценнем, брушка светлае.
Пашырэнне
Пашырана ў Еўропе і Малой Азіі; трапляецца ў Малдове, Крыме, Украіне. На Беларусі рэдкая, адзначана ў паўднёвых раёнах на палях, у лесе, рачных далінах, зрэдку ў садах і розных пабудовах.
Усе мышы любяць цырк
«Усе мышы любяць цырк» — дзіцячы музычны спектакль, пастаўлены ў Рэспубліканскім тэатры беларускай драматургіі рэжысёрам Веранікай Буслаевай.
Прэм'ера адбылася 23 снежня 2014.
Сюжэт
У закінутай грымёрцы старога цырку пасяліліся мышаняты, якія пасябравалі з лятучай мышшу, што жыла на гарышчы цырку. Аднак грымёрка прыйшлася даспадобы і двум пацукам. Сюжэт разгортваецца вакол таго, ці атрымаецца ў мышанятаў адваяваць свой нядаўна прыдбаны дом, а таксама выканаць даўнюю мару — стаць цыркавымі акцёрамі.
Сцэнічныя рашэнні
У якасці дэкарацыяў выкарыстоўваецца шмат цыркавой атрыбутыкі. У спектаклі, апрача спеваў, танцаў і чытання вершаў, выконваецца шмат цыркавых трукаў.
ФК Вардар Скоп’е
«Вардар» (ФК Вардар) — паўночнамакедонскі футбольны клуб. Месціцца ў сталіцы Паўночнай Македоніі — горадзе Скоп’е. Хатняй арэнай клуба з’яўляецца Тошэ Праескі (былы гарадскі стадыён, пазней Нацыянальны стадыён Філіпа II Македонскага), умяшчальнасць якога складае 33 011 месцаў.
Ілья Галота
Ілья Галота (Ілля Голота; пачатак XVII стагоддзя — ) — палкоўнік,  (май — чэрвень 1649 года).
Біяграфічныя звесткі
Верагодна, паходзіў з казакоў. Яго брат Рыгор (Грышай, Грышко) дзейнічаў разам з ім, а пасля гібелі Ільі стаў Брагінскім палкоўнікам.
У пачатку нацыянальнай рэвалюцыі 1648—1676 гадоў Ілья Галота далучыўся да Багдана Хмяльніцкага. Магчыма, што Ілья Галота дзейнічаў на Севершчыне.
Ва ўмовах контрнаступлення войскаў Рэчы Паспалітай (зіма — увесну 1649) Ілья Галота выступіў за неадкладную вайну.
У канцы мая 1649 года Ілья Галота з вялікім атрадам запарожцаў прыбыў з Сечы на казацкую раду на Маслаў Стаў (цяпер сяло Міронаўскага раёна Кіеўскай вобласці). Там Багдан Хмяльніцкі прызначыў яго наказным гетманам. Галота ўзначаліў украінскага войска, якое павінна весці наступленне на Загалле, Рэчыца, Вільню, а потым ісці на берагі Віслы.
Казакі Галоты, а таксама ўкраінскія і беларускія сяляне і мяшчане (усяго каля трох тысяч) у ноч на 17 чэрвеня 1649 года паспрабавалі штурмам узяць Загалле, але пацярпелі паразу. У ходзе бітвы войска было адціснута да балотаў, самога Галоту цяжка паранілі, ён трапіў у палон. Пасля палякі пакаралі яго смерцю —. Паводле іншых звестак, Галота загінуў у баі.
Пахаваны Галота пад Загаллем у адной з сямі брацкіх магіл паўстанцаў.
У культуры
Верагодна, Ілья Галота з'яўляецца героем народнай.
Рыбейру
Рыбе́йру (Ribeiro) — партугальскае прозвішча. Вядомыя носьбіты:
Сярэднія Печы
Сярэ́днія Пе́чы (, Середние Печи) — вёска ў Беларусі, у Лельчыцкім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Сіманіцкага сельсавета.
Геаграфія
Знаходзіцца за 14 км у напрамку на паўночны захад ад гарадскога пасёлка Лельчыцы, за 221 км ад Гомеля, за 67 км ад чыгуначнай станцыі Ельск , на аўтамабільнай дарозе.
Шугалеі
Шугалеі́ (, Шугалеи) — вёска ў Лельчыцкім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Сіманіцкага сельсавета.
Крашанка
Краша́нка — рака ва Ушацкім раёне Віцебскай вобласці Беларусі, правы прыток ракі Ушача (басейн Заходняй Дзвіны).
Даўжыня ракі 15 км. Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,4 м/км. Плошча вадазбору 184 км². Рака бярэ пачатак у паўночнай частцы возера Ваўчо. Працякае праз азёры Арэхаўна і Мена. Упадае ва Ушачу за 1,3 км на паўночны захад ад вёскі Папоўка. У басейне Крашанкі азёры Глыбачка, Адводы, Зыкоўскае, Гарасянец і інш.
Арэлі
Арэлі, таксама качэлі, гушкалка — прыстасаванне, на якім гушкаюцца для забавы. Усталёўваюцца на дзіцячых пляцоўках, у месцах адпачынку і г. д.
Бяспека
Незамацаваныя арэлі могуць утварыць пагрозу для здароўя дзяцей.
Творчасць Міхаіла Задорнава
Міхаіл Задорнаў — аўтар мноства гумарыстычных кніг і канцэртаў, таксама здымаўся ў кіно.
DVD-відэа
---
Лявонцій Іванавіч Галынец
Лявонцій Іванавіч Галынец (, в. Галоўчын, цяпер  — ) — беларускі ўрач. Доктар медыцыны (1887).
Біяграфія
Скончыў ў Пецярбургу ў 1882. Першы прыват-дацэнт медыцынскай статыстыкі і геаграфіі кафедры гігіены Імператарскай медыка-хірургічнай акадэміі.
Працаваў ваенным урачом у Магілёве. Даследаваў санітарны стан, натуральны рух (нараджальнасць, смяротнасць, прырост) насельніцтва ў Магілёве. Усебакова вывучыў умовы жыцця, асаблівасці фізічнага развіцця асобных сацыяльных груп насельніцтва Магілёва ў залежнасці ад эканамічных, кліматычных і гігіенічных умоў, прыйшоў да высновы аб нізкім адукацыйным узроўні жыхароў.
ФК Фехервар
«Фехервар» (MOL Fehérvár Football Club) — венгерскі футбольны клуб з горада Секешфехервар.
Гісторыя
Клуб заснаваны ў 1941 годзе. З 1968 па 2018 гады большую частку часу клуб насіў назву «Відэатон», 1 ліпеня 2018 года быў перайменаваны ў «МОЛ Відзі». З ліпеня 2019 года клуб зноў змяніў назву на «Фехервар» (або «МОЛ Фехервар»)
Заброддзе (Лельчыцкі раён)
Забро́ддзе (, Забродье) — вёска ў Лельчыцкім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Стадоліцкага сельсавета.
Дом Баярына (Навагрудак)
Дом Баярына — рэшткі будынка XII ст., адкрытага у пачатку 1960-х гг. падчас раскопак на Гандлёвай плошчы Навагрудка.