cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Спроба ваеннага перавароту ў Габоне (2019)
Пераварот
7 студзеня 2019 года каля 4:00 па мясцовым часе, вайсковыя падраздзяленні прыбылі ў офіс дзяржаўнай радыёвяшчальнай станцыі Габона ў Лібрэвілі. Яны заблакавалі ўсе падыходы да будынка з дапамогай ваеннай тэхнікі і атрымалі доступ у прамы эфір. Камюніке ад імя арміі ў прамым эфіры зачытаў лейтэнант Онда Абіанг Кэлі, які паведаміў, што ў бліжэйшыя гадзіны будзе створаны Нацыянальны савет рэстаўрацыі для «аднаўлення дэмакратыі». Навагодні зварот прэзідэнта, які не мог рухаць правай рукой і з цяжкасцю вымаўляў словы, ваенны назваў «вартым жалю відовішчам» і «бясконцай спробай зачапіцца за ўладу». У сваёй заяве лейтэнант таксама пазначыў, што пераварот накіраваны супраць таго, «хто баязліва забіў юных патрыётаў» у жніўні 2016 года. Таксама ён заклікаў насельніцтва Габона падтрымаць пучыстаў зачытаўшы у прамым эфіры заклік: Наступіў доўгачаканы дзень, калі армія вырашыла ўстаць на бок народа, каб абараніць Габон ад надыходзячага хаосу. Калі вы едзеце спыніцеся, калі вы ясце спыніцеся, калі вы п’яце спыніцеся, калі вы спіце прачніцеся! Абудзіце суседзяў і вазьміце пад кантроль вуліцы! Прэс-сакратар прэзідэнта заявіў, што лідар краіны неўзабаве выступіць са зваротам да нацыі. Каля 300 чалавек, адгукнуўшыся на заклік пучыстаў, выйшлі на вуліцы горада, сабраўшы стыхійны мітынг каля будынка дзяржаўнай радыёвяшчальнай станцыі, аднак неўзабаве яны былі разагнаны вернымі ўраду часцямі і паліцыяй з ужываннем слезацечнага газу.
Паводле крыніцы радыё RFI ва ўзброеных сілах краіны, не ўсе ў арміі падтрымалі путчыстаў. У гэты ж час у Лібрэвілі каля 10:00—10:30 раніцы было чуваць інтэнсіўную стральбу, як аказалася пазней, гэта паліцэйскія падраздзяленні верныя ўраду штурмавалі захопленую пучыстамі радыёвяшчальную станцыю, y якой таксама ўтрымліваліся закладнікі. Акрамя таго, у горадзе быў адключаны інтэрнэт, а ў некаторых раёнах не было электрычнасці.
Пазней, каля 11:00 раніцы, міністр па справах камунікацый Габона Гі-Бертран Мапонга заявіў, што чацвёра з пяці галоўных путчыстаў былі арыштаваны, а яшчэ адзін абвешчаны ў вышук і што сітуацыя ў сталіцы цалкам пад кантролем урада. Пазней стала вядома, што пры штурме радыёвяшчальнай станцыі ў перастрэлцы з органамі правапарадку былі забіты 2 пучыста, яшчэ 7, уключаючы лідара бунту лейтэнанта Онда Абіанг Кэлі, былі арыштаваны, адзін здолеў схавацца і абвешчаны ў вышук. Урадавыя сілы страцілі пры штурме захопленай радыёвяшчальнай станцыі трох чалавек параненымі.
Концыкі
Ко́нцыкі (, Концыки) — вёска ў Пружанскім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Лінаўскага сельсавета.
Да 2005 года ўваходзіла ў склад Бакунскага сельсавета.
Ігельстромы
Ігельстромы — шведскі, польскі і расійскі дваранскі род.
Родапачынальнік — шведскі палкоўнік Гаральд Бенгтсон, які быў у 1645 узведзены ў дваранскую годнасць Швецкага каралеўства пад прозвішчам Ігельстром. Яго нашчадкі валодалі маёнткамі ў Ліфляндыі, Эстляндыі і знаходзіліся на шведскай і польскай, а з другой паловы XVIII ст. на расійскай службе. У 1739 пяць братоў Ігельстромаў, польскіх афіцэраў, узведзены ў баронскую годнасць Каралеўства Польскага. У 1792 Восіп Ігельстром узведзены ў графскую годнасць Расійскай імперыі.
Герб роду Ігельстром, якія маюць тытул графаў Свяшенной Рымскай імперыі занесены ў Частку 11 Агульнага гербовника дваранскіх родаў Усерасійскай імперыі, стар. 50
Піткэрнская мова
Піткэрнская мова - мова насельніцтва вострава Піткэрн. Крэольская мова, якая ўтварылася з сумясі англійскай мовы XVIII стагоддзя і таіцянскай мовы. З'яўляецца роднай для менш як 100 ураджэнцаў вострава. На блізкароднаснай Норфалкскай мове размаўляюць некалькі тысяч чалавек. Нягледзячы на тое, што астравы размешчаны ў Ціхім акіяне, гэтыя мовы адносяцца да атлантычнай групы крэольскіх моў.
Allium marschallianum
Allium marschallianum — від травяністых раслін сямейства, распаўсюджаны ў Балгарыі, Румыніі, Украіне — у Крыму.
Батанічнае апісанне
Шматгадовая расліна 20-30 см вышынёй. Кветаножка 5-8 мм даўжынёй. Калякветнік бялёсы або злёгку ружаваты; тычынка амаль удвая даўжэй калякветніка.
Таксанамія
Класіфікацыя Кронквіста (1988) адносіла гэты род да, пазней паводле вынікаў філагенетычных даследаванняў род быў выдзелены ў асобнае сямейства  , аднак у больш позняй Сістэме класіфікацыі APG III (2009) роды, якія ўваходзілі ў гэта сямейства, былі ўключаны ў сямейства.
Распаўсюджанне
Распаўсюджаны ў Балгарыі, Румыніі, Украіне — у Крыму.
Каталіцтва ў Амане
Каталіцтва ў Амане ці Каталіцкая царква ў Амане з'яўляецца часткай сусветнай Каталіцкай царквы. Колькасць каталікоў у Амане складае каля 55 тысяч чалавек (каля 2 % ад агульнай колькасці насельніцтва), большасць якіх складаюць рабочыя-эмігранты. Каталіцкая абшчына ў Амане ўваходзіць у склад апостальскага вікарыята Паўднёвай Аравіі з цэнтрам у горадзе Абу-Дабі.
У наш час у краіне дзейнічаюць чатыры прыходы, у якіх служаць 7 святароў:
Аравія (сатрапія)
Ахеменідская Аравія займала землі паміж дэльтай Ніла і Месапатаміяй. Паводле Герадота, Камбіз II не падпарадкаваў сабе арабаў, калі ў 525 годзе да н.э. напаў на Егіпет. Яго пераемнік Дарый I згадвае арабаў у Бехістунскім надпісе, што можа сведчыць пра тое, што Дарый I заваяваў частку Аравійскага паўвострава.
Арабы былі вызвалены ад падаткаабкладання. Замест гэтага яны пастаўлялі 1,000 талентаў пахаў у год. Яны таксама дапамаглі ахеменідскаму войску, якое перасякала пустыню, уварвацца ў Егіпет, падаючы бурдзюкі.
Сяргей Сямёнавіч Увараў
Сяргей Сямёнавіч Увараў (25 жніўня (5 верасня), 1786, Масква — 4 (16) верасня, 1855, Масква) — рускі дзяржаўны дзеяч, граф (1846). Член Расійскай акадэміі (1831), ганаровы член (1811) і прэзідэнт (1818—1855) Пецярбургскай акадэміі навук. У 1833—1849 міністр народнай асветы. Аўтар формулы «праваслаўе, самадзяржаўе, народнасць». Ініцыятар прыняцця «Універсітэцкага статуту 1835».
У гонар С. С. Уварава атрымаў назву мінерал уваравіт.
Дысномія (спадарожнік Эрыса)
Дыcномія — спадарожнік карлікавай планеты (136199) Эрыс, першапачаткова названы S/2005 (2003 UB313) 1. Адкрыты 10 верасня 2005 года Майкам Браунам і супрацоўнікамі ў Абсерваторыі імя Кека, Гаваі.
Уласцівасці
Калі альбеда Дысноміі роўнае альбеда Эрыс, то дыяметр спадарожніка 316 ± 23 км, калі ж альбеда менш (скажам, у 5 разоў), то дыяметр спадарожніка можа дасягаць 685 ± 50 км. Ён здзяйсняе поўны абарот вакол Эрыса за 15,772 дня па арбіце, блізкай да кругавой (эксцэнтрысітэт<0,01). Радыус арбіты 37430 км. Вымярэнне параметраў арбіты спадарожніка дазволіла вызначыць масу Эрыса, якая апынулася на 27% большай, чым маса Плутона.
Назва
Першаадкрывальнікі прапаноўвалі для спадарожніка назву Габрыэла (Gabrielle) у гонар спадарожніцы Зены — галоўнага персанажа серыяла «Зена — каралева воінаў» (паколькі саму Эрыс прапаноўвалася назваць Зенай). Зацверджаная назва абрана ў гонар Дысноміі, у старажытнагрэчаскай міфалогіі — дух беззаконня (так перакладаецца грэчаскае слова Δυσνομία), дачка Эрыс, багіня помсты. Аднак гэта назва была прапанавана не толькі таму, што Дысномія з'яўляецца дачкой Эрыс, але і ў сувязі з тым, што прозвішча новазеландскай актрысы Люсі Лоўлес (Lucy Lawless), якая сыграла Зену ў серыяле, таксама перакладаецца як «беззаконная».
Восіп Андрэевіч Ігельстром
Восіп Андрэевіч Ігельстром ( — ) — расійскі дзяржаўны дзеяч і военачальнік, барон, а затым граф і генерал ад інфантэрыі, сын ліфляндскага двараніна.
У 1792 пераведзены намеснікам у Пскоў, а ў наступным годзе прызначаны генерал-губернатарам кіеўскім, чарнігаўскім і ноўгарад-северскім. У канцы таго ж года быў пасланы ў Варшаву для прыняцця галоўнага начальства над рускімі войскамі, размешчанымі ў Польшчы. Прадбачачы паўстанне, Ігельстром не раз прасіў графа Зубава павялічыць войска, але атрымліваў толькі папрокі ў баязлівасці. Нарэшце, у 1794 у Варшаве ўспыхнула паўстанне і Ігельстром, які ледзь выратаваўся ад смерці, павінен быў пакінуць службу і выдаліўся на пражыванне ў Рыгу. У 1797 Павел I прызначыў яго на пост ваеннага губернатара ў Арэнбургу. У гэтым званні Ігельстром падпарадкаваў арэнбургскаму начальству башкіраў і мешчаракоў і палепшыў іх унутранае становішча.
Круглае (Пружанскі раён)
Кру́глае (, Круглое) — вёска ў Пружанскім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Лінаўскага сельсавета.
Запарожская епархія ПЦУ
Запарожская епархія — епархія Праваслаўнай царквы Украіны ў адміністрацыйных межах Запарожскай вобласці Украіны.
Гісторыя
Запарожская епархія была заснавана 2 лютага 1996 года пастанаўленнем Свяшчэннага Сінода Украінскай праваслаўнай царквы Кіеўскага патрыярхата шляхам вылучэння са складу Днепрапятроўскай епархіі (Днепрапятроўска-Запарожскай).
Паладыянства
Паладыя́нства (palladianism) — кірунак у архітэктуры класіцызму XVII — першай траціны XIX стст., таксама ў неакласіцызме першай паловы XX ст., якое развівала прынцыпы творчасці Андрэа Паладыа. У шырокім распаўсюджванні ідэй Паладыа вялікую ролю адыграў яго трактат «Чатыры кнігі пра архітэктуру» (1570), а таксама працы яго паслядоўнікаў, якія публікавалі праекты і малюнкі Паладыа, і свае ўласныя працы. У творчасці Паладыа яго паслядоўнікі шанавалі перш за ўсё выразнасць, кампактнасць і завершанасць планіроўкі, строгую спарадкаванасць, стрыманасць, адмову ад залішняй дэкарацыі, рэдукаванай да элементаў класічных архітэктурных ордараў, разнастайнасць рашэнняў фасадаў з франтонным порцікам, падобным да порціка антычнага храма, з адкрытай паверхняй сцяны, голымі кутамі, аконнымі праёмамі без абрамлення, а таксама арганічную сувязь архітэктуры з навакольным асяроддзем. У пабудовах паладыянства паўтараліся і іншыя кампазіцыйныя схемы Паладыа: 3-частковая кампазіцыя з галоўныга корпусаа і крылаў, злучаных галерэямі, купал на галоўнай восі фасада за франтонным порцікам і інш.
Італія
У Італіі першым паслядоўнікам Паладыа быў венецыянскі архітэктра Вінчэнца Скамоцы, які пасля смерці майстра завяршаў будаўніцтва некалькіх яго будынкаў. Перабудоўваючы на плошчы Сан-Марка ў Венецыі, ён выкарыстоўваў нерэалізаваны праект Паладыа для Палаца Дожаў;  каля  (1576—1578) — варыяцыя на тэму Вілы Ратонда Паладыа. Пасля смерці Скамоцы паладыянская традыцыя ў Венета (Венецыя) перапынілася. У XVIII ст. найважнейшым цэнтрам вывучэння спадчыны Паладыа стала Вічэнца, дзе выдаваліся трактаты пра яго творчасць, будаваліся будынкі ў рэчышчы яго ідэй: ў  (1735-1742, архітэктар Франчэска Мутоні),  ў  (1764), фасад  ў  (1768, абедзве — архітэктар Атавіа Бертоці-Скамоцы) і інш.
Вялікабрытанія
Вырашальная роля ў станаўленні паладыянства належыць Вялікабрытаніі, дзе са спадчыны А. Паладыа пачалося знаёмства з класічнай традыцыяй еўрапейскага дойлідства, хоць да пачатку XVIII ст. уплыў яго ідэй быў эпізадычным. Папулярызатар класічнай архітэктурнай тэорыі, англійскі пасол у Венецыі пачатку XVII ст. падтрымліваў архітэктара Ініга Джонса (абодва калекцыянавалі малюнкі Паладыа), які рэалізаваў ідэі Паладыа ў фасадзе ў Лондане (1619—1622) і будынку Куінс-хауса ў Грынвічы (1616—1635); Джонс стаў першым паслядоўнікам Паладыа ў Вялікабрытаніі. Строгае паладыянства сфарміравалася ў англійскай архітэктуры каля 1715 года; яно рэзка супрацьпаставіла сябе панаваламу ў той час барока. Паладыянства перш за ўсё выявілася ў будаўніцтве загарадных палацаў і віл арыстакратаў, у т.л. у сталіцы і прыгарадах. Для (лорда Бёрлінгтана), знаўца архітэктуры, які высока шанаваў спадчыну Паладыа, працавалі архітэктары, , ; для  працаваў. Сярод іншых прадстаўнікоў паладыянства:, , , правінцыйныя архітэктары (працаваў у Баце),  (у Ёркшыры). У 1715—1720 гадах працы Паладыа апублікаваны ў англійскім перакладзе італьянскага архітэктара ; у 1738 годзе больш дакладны пераклад выдаў Айзек Уэйр. У Паладыа былі пазычаны не толькі асобныя матывы, але і цэлыя фасадныя схемы, планіроўкі: напрыклад, (Кент; праект 1723) — дакладная копія Вілы Ратонда. У англійскай архітэктуры да канца XVIII ст. па-ранейшаму пераважалі паладыянскія матывы, дапоўненыя, аднак, больш свабодным дэкорам інтэр’ера і матывамі непаладыянскай архітэктуры Адраджэння і барока.
Еўропа
У кантынентальнай Еўропе найбольш раннія прыклады пладыянства праяўляюцца ў Галандыі (Маўрыцхёйс у Гаазе, 1633—1635, архітэктар ), Швецыі (т.зв. Рыцарскі дом у Стакгольме, 1641-74, архітэктары і, ; праекты віл ). Класіцызм XVIII ст. у шматлікіх еўрапейскіх краінах сфарміраваўся пад уплывам англійскага паладыянства. Нават архітэктары, далёкія ад паладыянства, часам будавалі ў «англійскім гусце»: напрыклад будынак Опернага тэатра ў Берліне (1740—1743, архітэктар Георг Венцэслаус фон Кнобельсдорф, перабудавана), Малы Трыянон у Версалі (1762—1764, архітэктар Анж Жак Габрыэль).
Англійскае паладыянства аказала значны ўплыў на архітэктуру Ірландыі і брытанскіх калоній. У Ірландыі найбуйнейшыя прадстаўнікі паладыянства —, аўтар палацаў (1722) і  (паміж 1725 і 1730), , які пабудаваў загарадны палац  (1742—1755),  (1739) і Ленстэр-хаус у Дубліне (1745).
Расія
У Расіі архітэктура сталага класіцызму вызначана ўплывам Джакама Кварэнгі і, якія, хоць і не былі паслядоўнымі паладыянцамі і часта звярталіся непасрэдна да антычнай спадчыны, прынеслі ў Расію англійскія і італьянскія традыцыі паладыянства. Так, дзякуючы Кварэнгі тып загараднага палаца з 3-частковай кампазіцыяй і купальнай залай на цэнтральнай восі атрымаў у Расіі шырокае распаўсюджанне. (1782-86) — самая маштабная пабудова Камерана — да перабудовы яго Вінчэнца Брэнам быў хрэстаматыйнай паладыянскай вілай. Яго ж у Царскім Сяле (1782-88) мае падабенства з цэнтрычнымі купальнымі віламі А. Паладыа, В. Скамоцы і лорда Бёрлінгтана. Самым паслядоўным прадстаўніком паладыянства ў Расіі быў М. А. Львоў; ён выдаў у сваім перакладзе (1798) 1-ы том працы Паладыа; уплыў італьянскага майстра прасочваецца ў многіх яго сядзібных і культавых праектах. І. Я. Староў узвёў у рэчышчы паладыянства Таўрычаскі палац у Санкт-Пецярбургу (1783—1789), недабудаваны (1785—1796, захаваўся фрагментарна). Росквіт рускага паладыянства супаў з росквітам рускіх сядзіб: на працягу ўсёй першай траціны XIX ст. іх будавалі ў традыцыях Кварэнгі і Львова, таму паладыянскі фасад стаў амаль абавязковай прыкметай дваранскага загараднага дома і сімвалам сядзібнай культуры.
На Беларусі
На Беларусі ўплыў паладыянства меў месца ў палацавай, сядзібнай, культавай архітэктуры другой паловы 18 — першай паловы 19 ст. Для збудаванняў характэрны прастата і рацыянальнасць планавай будовы, выкарыстанне ў архітэктурна-мастацкай кампазіцыі перапрацаваных форм антычных ордараў; палацы сіметрычнай кампазіцыі з анфіладнымі параднымі пакоямі ў цэнтры. Тыповымі для палацаў былі працяглыя, плоскасна вырашаныя фасады і пластычна багатыя порцікі (палацы ў Гомелі, в. Жылічы Кіраўскага раёна). Некаторыя паркавыя і службовыя пабудовы сядзіб мелі цэнтрычную кампазіцыю і былі аналагічныя збудаванням тыпу вілы «Ратонда» («павільён руж» у сядзібе ў в. Старыя Пескі Мастоўскага раёна, драўляны свіран у сядзібе на хутары Крыкалы Пастаўскага раёна). Асобныя культавыя пабудовы мелі цэнтрычную кампазіцыю, адсутнічалі традыцыйныя апсіды, аднолькава вырашаліся ўсе фасады (Слаўгарадская царква Раства Багародзіцы, Стрэшынская царква), пашырыліся храмы-ратонды (Чачэрская Спаса-Праабражэнская царква).
Міністэрства духоўных спраў і народнай асветы Расійскай імперыі
Міністэрства духоўных спраў і народнай асветы — міністэрства, якое існавала ў Расіі ў 1817—1824 гадах. Утворана шляхам аб'яднання міністэрста народнай асветы, Галоўнага ўпраўлення духоўных спраў Свяцейшага Сінода, Галоўнага ўпраўлення духоўных спраў замежных веравызнанняў.
Міністрам духоўных спраў і народнай асветы ўвесь час існавання міністэрства быў А. М. Галіцын.
Дзіна Ільінічна Рубіна
Дзіна Ільінічна Рубіна (Дина Ильи́нична Ру́бина;, Ташкент) — руская пісьменніца, рэдактар, кінасцэнарыст.
Біяграфія
Нарадзілася 19 верасня 1953 года ў Ташкенце ў сям’і мастака Ільі Давідавіча Рубіна (родам з Харкава) і настаўніцы гісторыі Рыты Аляксандраўны Рубінай (народжанай Жукоўскай, родам з Палтавы). Маці эвакуіравалася ў Ташкент ў сямнаццацігадовым узросце падчас Вялікай Айчыннай вайны, бацька пасяліўся ў бацькоў у Ташкенце, вярнуўшыся з фронту пасля дэмабілізацыі. Дзіну Рубіну назвалі ў гонар Дзіны Дурбін — амерыканскай кінаактрысы, зоркі Галівуда 1940-х гадоў.
Скончыла спецыялізаваную музычную школу імя В. А. Успенскага пры ташкенцкай кансерваторыі. Уражанні ад школы ўвайшлі ў зборнік аповесцей і апавяданняў «Урокі музыкі».
У 1977 годзе Рубіна скончыла Ташкенцкую кансерваторыю, выкладала ў Інстытуце культуры ў Ташкенце. З Ташкентам 1940-х — 1960-х гадоў цесна звязаны сюжэт і жыццё герояў яе рамана «На сонечным баку вуліцы»
Першыя юнацкія творы Дзіны Рубінай былі апублікаваны на старонках часопіса «Юность». Першае апавяданне сямнаццацігадовай пісьменніцы, надрукаванае ў часопісе, называлася «Неспакойная натура» і было апублікавана ў 1971 годзе ў раздзеле «Зялёны партфель» часопіса «Юность». Літаратурную вядомасць Рубінай прынесла публікацыя ў 1977 годзе аповесці «Калі ж пойдзе снег?..». У ёй дзяўчынка сустракае сваю любоў напярэдадні смяротна небяспечнай аперацыі. Па гэтым творы быў зняты фільм, пастаўлены тэле- і радыёспектакль, напісана п’еса, якая шмат гадоў ішла на сцэне Маскоўскага ТЮГа. У тым жа годзе, ва ўзросце 24 гадоў, яна стала членам Саюза пісьменнікаў УзССР — на той момант самым маладым у краіне членам падобных арганізацый. У 1979 годзе стала членам Саюза пісьменнікаў СССР.
На здымках фільма «Наш ўнук працуе ў міліцыі» паводле аповесці «Заўтра, як звычайна» пісьменніца пазнаёмілася са сваім другім мужам, і з’ехала з ім у Маскву. Фільм атрымаўся няўдалым, але пасля яго Дзіна Рубіна напісала адзін з лепшых сваіх твораў «Камера наязджае». У Маскве пісьменніца жыла і працавала да ад’езду ў канцы 1990 года на пастаяннае месца жыхарства ў Ізраіль.
Пасля пераезду ў Ізраіль працавала літаратурным рэдактарам у штотыднёвым літаратурным дадатку «Пятница» да рускамоўнай газеце «Наша страна». У гэтыя гады творы Рубінай пачынаюць публікаваць расійскія часопісы «Новый мирт», «Знамя», «Дружба народов».
У 2001—2003 гадах працавала ў Маскве кіраўніком культурных праграм Яўрэйскага агенцтва (Сахнут).
Доўгі час Дзіна Рубіна жыла ў горадзе Маале-Адумім, які апісаны ў некаторых яе творах. У цяперашні час пражывае ў горадзе Мевасэрет-Цыён.
Рубіна стала аўтарам трох варыянтаў «татальнай дыктоўкі», якая прайшла ў 2013 годзе. У 2014 годзе прыняла ўдзел у тэатралізаваных анлайн-чытаннях «Карэніна. Жывое выданне».
Царква Святога Іаана (Дрычын)
Царква Святога Іаана — колішні храм у а.г. Дрычын Пухавіцкага раёна Мінскай вобласці.
Гісторыя
Царква ў гонар святога Іаана Прадцечы — помнік народнага дойлідства — існавала ў сяле Дрычын з 2-й паловы XVIII ст., пабудавана на сродкі мясцовага памешчыка Бурымскага.
У царкоўным архіве станам на 1879 год захоўваліся метрычныя кнігі і спаведныя спісы прыхаджан з 1844 года. Апроч Дрычына, у прыход уваходзілі яшчэ 5 вёсак (каля 2 тысяч прыхаджан).
Настаяцелямі Дрычынскай царквы ў розны час былі святары Васіль Беліновіч (узнагароджаны ордэнам Святога Уладзіміра 4-й ступені), Уладзімір Ржэцкі, Аляксандр Будзіловіч, Аляксандр Шалай. У 1900 годзе ў Свята-Іаанаўскай царкве служылі святар Павел Шыманоўскі (у сан быў узведзены ў 1879 годзе) і псаломшчык Васіль Костка.
У 1930-я гады царква была закрыта, а праз некалькі год, з пісьмовай згоды мясцовых жыхароў, разабрана на будаўнічыя матэрыялы, з якіх пазней пабудавалі вясковую школу. У вёсцы Калінаўка, паблізу Дрычына, жыла жанчына вельмі сталага веку, сведка тых падзей, якая і распавяла падрабязнасці закрыцця царквы святару айцу Міхаілу. Жанчына вельмі каялася, што хаця і была веруючай, але як і іншыя, падпісалася пад згодай на разбурэнне царквы.
Цяпер на месцы царквы стаяць два дамы мясцовых жыхароў, а побач з імі — стары парк.
Архітэктура
Пабудавана з драўляных брусоў, у выглядзе выцягнутага крыжа з адным глухім купалам. Унутраная плошча храма складала каля 25 квадратных сажняў. У званіцы былі два званы.
Дзяржаўны кантроль Расійскай імперыі
Дзяржаўны кантроль Расійскай імперыі — орган Кабінета Міністраў Расійскай імперыі, які здзяйсняў кантрольна-злічальныя і наглядальныя функцыі ў вобласці прыходу, выдатку і захоўвання капіталаў дзяржаўнага бюджэту, а таксама бюджэтаў усіх міністэрстваў і ведамстваў па асобнасці.
Утвораны на правах міністэрства ў 1811 годзе, Дзяржаўны кантроль на працягу першых 25 гадоў свайго існавання насіў назву «Дзяржаўнае ўпраўленне рэвізіі дзяржаўных рахункаў» (28 студзеня 1811 — 30 снежня 1836) і толькі затым атрымаў сваё канчатковае найменне, якое праіснавала да 28 лютага 1917 года.
Грузавы аўтамабіль года
Грузавы аўтамабіль года (International Truck of the Year) — міжнародная ўзнагарода ў галіне грузавога аўтамабілебудавання, якая прысуджаецца групай прафесійных еўрапейскіх аўтамабільных журналістаў. Конкурс праводзіцца з 1977 года.
З 2019 года таксама прысуджаецца дадатковая ўзнагарода за інавацыі — Innovation Truck Award.
Ленсу
Ленсу — прозвішча.
Рэжым Ван Цзінвэя
Рэжым Ван Цзінвэя, або Рэарганізаваны нацыянальны ўрад Кітайскай Рэспублікі (афіцыйная назва — Кітайская Рэспубліка, такая ж, як у дзяржавы пад кіраўніцтвам Чан Кайшы) — альтэрнатыўны ўрад, утвораны на акупаванай Японскай Імперыяй тэрыторыі Кітая. Існаваў у 1940—1945 гадах.
Лангелан
Лангелан (Langeland) — востраў у Балтыйскім моры. Размешчаны на захад ад праліва Вялікі Бельт, паміж астравамі Фюн і Лолан. Належыць Даніі. Плошча 284 км ², даўжыня 52 км, шырыня 11 км. Насельніцтва 13.881 (1 студзеня 2006).
Востраў уваходзіць у склад муніцыпалітэта Лангелан (вобласць Паўднёвая Данія). Галоўны горад - Рудкёбінг.
Рэжым Ван Цзінвэя
Гісторыя
Ван Цзінвэй з’яўляўся адной з найважнейшых асоб у Гаміньдане. Ён узначальваў унутраную фракцыю партыі, якая выступала за заключэнне міру з Японіяй. У 1938 годзе Ван збег з часовай сталіцы Кітая Чунцыня ў Французскі Індакітай і выйшаў на кантакт з японскімі ўладамі. Пасля гэтага ён перабраўся ў акупаваны Шанхай і пачаў весці перамовы па ўтварэнні «альтэрнатыўнай» Кітайскай Рэспублікі. 30 сакавіка 1940 года ў Нанкіне было абвешчана ўтварэнне Рэарганізаванага нацыянальнага ўрада. У склад новай рэспублікі ўвайшлі Часовы ўрад і Рэфармаваны ўрад, якія функцыянавалі на акупаванай тэрыторыі з 1938 года, каб падкрэсліць агульнанацыянальную накіраванасць новага нанкінскага ўрада.
Урад Ван Цзінвэя апублікаваў дэкларацыю, у якой заклікаў ўрад Чана Кайшы і войска рэспублікі спыніць ваенныя дзеянні, аб’яднацца для барацьбы з камунізмам і прызнаць «новы парадак ва Усходняй Азіі». Японцы дапамаглі «цэнтральнаму ўраду» ў стварэнні ўласнай арміі, якая павінна была весці дзеянні супраць паўстанцаў у японскім тыле. Калабарацыянісцкае кітайскае войска на дзве траціны складалася гаміньданаўскіх частак, якія былі разгромлены і здаліся ў палон або перайшлі на бок японцаў. Яе колькасць складала каля 800 тысяч чалавек. Узначалілі яе былыя гаміньданаўскія генералы, якія перайшлі на бок захопнікаў або добраахвотна здаліся.
Перад новымі саюзнікамі японцы ставілі дзве асноўныя задачы: першая — аказваць палітычны ціск на Чунцын, дабіцца спынення яго супраціўлення на агульнай антыкамуністычнай платформе (менавіта на гэтую мэту былі арыентаваны дэкларацыя новага ўрада, пакіданне вакантнай пасады старшыні ўрада, роспуск пекінскага ўрада і т.д.), Другая — стварыць апарат «прымірэння» японскага тылу.
Паўнамоцтвы, нададзеныя Ван Цзінвэю японцамі, былі вельмі абмежаваныя, і гэта толькі часткова змянілася з падпісаннем новага дагавора ў 1943 годзе, які даў яму большы суверэнітэт ад японскага кантролю. Японцы ў асноўным разглядалі рэжым як сродак для перамоваў з Кітаем Чан Кайшы, таму японскія ўлады часта абыякава ставіліся да праблемаў «свайго» Кітаю.
Назвы
Як у Кітайскай Народнай Рэспубліцы, так і на Тайване рэжым Ван Цзінвэя лічыцца нелегітымным. У абодзвюх кітайскіх дзяржавах найбольш распаўсюджана назва Марыянетачны рэжым Вана (кіт.: 汪偽政權; піньін: Wāng Wěi Zhèngquán) або Марыянетачны нацыяналістыяны рэжым (кіт.: 偽國民政府; піньін: Wěi Guómín Zhèngfǔ). Таксама сустракаюцца назвы Нанкінская Рэспубліка Кітай, Нанкінскі Кітай ці Нанкінскі рэжым.
Нуры
Нуры (نوري‎) — археалагічны помнік каля аднайменнага паселішча на поўначы Судана. Уяўляе сабою некропаль з малых пірамід, пабудаваных у 1 тысячагоддзі да н. э. для манархаў дзяржавы Куш. Разам з археалагічным помнікам Джэбель-Баркал, які знаходзіцца ў 10 км ад Нуры, унесены ў спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.
Гісторыя
У 1 тысячагоддзі да н. э. некропаль Нуры знаходзіўся бліз Напаты, першай сталіцы дзяржавы Куш. Разам з Джэбель-Баркал з'яўляўся адным з галоўных сакральных месцаў Нубіі. Узвядзенне пірамід-грабніц манархаў Куша ў Нуры пачалося пры валадары Тахарка (690 - 664 гг. да н. э.), які меў тытулы корэ Куша і фараона Егіпта. Нуры заставаўся важным месцам пахавання і ў эпоху Мероэ, калі Напата страціла сваё значэнне. Апошнія грабніцы датуюцца 308 г. да н. э.
Археалагічныя даследаванні вядуцца з 1916 г.
Піраміды
Усяго ў Нуры налічваецца 61 піраміда. Найбольшая ў магільным комплексе піраміда Тахаркі мае плошчу 51,75 м² і ўзвышаецца ўсяго на 40 м. Піраміды будаваліся з чырвонага пясчаніка, які здабываўся непадалёк.
Першапачаткова піраміды Нуры мелі наступную структуру:
Найчасцей пахавальная камера была падземнай, злучалася з паверхняй вузкім тунэлем.
Рэжым Ван Цзінвэя
Тэрыторыі
У 1940 годзе Рэарганізаваны нацыянальны ўрад заключыў пагадненне з Мэнцзянам аб яго ўваходжанні ў склад «новага Кітая» на правах аўтаноміі.
Кулікі (Пружанскі раён)
Кулікі́ (, Кулики) — вёска ў Пружанскім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Лінаўскага сельсавета.
Нарвежская антарктычная экспедыцыя (1910—1912)
Нарве́жская паля́рная экспеды́цыя 1910—1912 гадоў (або Трэ́цяе пла́ванне «Фра́ма») пад кіраўніцтвам Руаля Амундсена — даследчая экспедыцыя ў Антарктыку, галоўнай мэтай якой было дасягненне Паўднёвага геаграфічнага полюса.
У час экспедыцыі, якая праходзіла ў вострай канкурэнтнай барацьбе з англійскай экспедыцыяй «Тэра Нова» Роберта Фалкана Скота, былі атрыманы важныя навуковыя вынікі. Галоўным дасягненнем Амундсена было заваяванне Паўднёвага Полюса 14 снежня 1911 года. Каманда Скота дабралася да полюса праз 33 дні і загінула на зваротным шляху, не дайшоўшы да базы 264 км.
Мэты і вынікі
Руаль Амундсен, паводле слоў нарвежскага пісьменніка Тура Санеса, «''уяўляў сабой новы тып палярнага даследчыка. Ён не быў навукоўцам, якi займаўся даследаваннем каляпалярных абласцей, як Нансен або Нордэншэльд, ці натхнёным дылетантам, як Андрэ''». Яго галоўнай мэтай былі першаадкрывальніцкія рэкорды, у выніку яму ўдалося вырашыць у 1903—1906 гадах задачу праходжання на. Сапраўдным намерам Амундсена было заваяванне Паўночнага полюса. У аўтабіяграфіі ён пісаў:
Наступнай задачай, якую я задумаў вырашыць, было адкрыццё Паўночнага полюса. Мне вельмі хацелася самому зрабіць спробу, распачатую некалькі гадоў назад доктарам Нансенам, а менавіта — прадрэйфаваць з палярнымі цячэннямі праз Паўночны полюс папярок Паўночнага Ледавітага акіяна. <…> Але вось, калі ўсё ўжо было амаль гатова да адпраўлення, па ўсім свеце распаўсюдзілася вестка аб адкрыцці адміралам Піры Паўночнага полюса ў красавіку 1909 года. Гэта, вядома, было для мяне жорсткім ударам!
У выніку Амундсен, не разлічваючы на спонсарскую падтрымку, адважыўся ў тайне ад усіх радыкальна змяніць уласныя планы, узяўшыся за заваяванне Паўднёвага полюса. 14 снежня 1911 года каманда Амундсена ў складзе (Оскара Вістынга,, і ) дабралася да мэты. Амундсен пісаў:
Не магу сказаць…, што дасягнуў мэты свайго жыцця. Гэта было б ужо занадта відавочнай і адкрытай выдумкай. Лепш… я скажу прама, што, па-мойму, яшчэ ніколі ніхто з людзей не стаяў у пункце, дыяметральна супрацьлеглым мэце яго імкненняў у такім поўным сэнсе слова, як я ў гэтым выпадку. Раён Паўночнага полюса — чаго там! — сам Паўночны полюс вабіў мяне з дзяцінства, і вось я на Паўднёвым полюсе. Сапраўды ўсё навыварат!
У навуковым дачыненні экспедыцыя абследавала Трансантарктычны хрыбет, узяўшы некаторыя геалагічныя ўзоры, дапушчэнне Амундсена аб яго працягласці пазней пацвердзілася. Экспедыцыя дэталёва вывучыла паверхню шэльфавага ледавіка Роса і Паўднёвапалярнага плато, а таксама паўвострава Эдуарда VII. Экспедыцыя таксама даставіла шырокі комплекс метэаралагічных дадзеных. Суднавы атрад на «Фраме» зрабіў шэраг важных акіянаграфічных і гляцыялагічных даследаванняў (узятыя 891 проба вады і 190 проб планктона) ў Атлантычным сектары Паўднёвага акіяна.
У палітычным сэнсе экспедыцыя прыўнесла шмат праблем у нарвежска-брытанскія адносіны: брытанцы разглядалі Антарктыку як зону свайго прыярытэту, а гібель Скота прывяла да вельмі негатыўнага стаўлення да самога Амундсена.
Экспедыцыя Амундсена стала пачаткам канца «залатога веку» палярных даследаванняў: магчымасці сабачай запрэжкі як транспартнага і даследчага сродку ў экстрэмальных умовах былі вычарпаныя. Не выпадкова 11 чэрвеня 1914 года Амундсен атрымаў дыплом авіятара, маючы на той час налёт у 20 гадзін. У далейшым Амундсен будзе актыўна карыстацца гідрасамалётамі і дырыжаблямі. З пункту гледжання Амундсена, паход да Паўднёвага полюса быў толькі этапам яго арктычнай экспедыцыі, аднак з-за падзей Першай сусветнай вайны ў паход на Паўночны полюс ён выступіў у 1918 годзе на.
Брытанскія даследаванні ў Антарктыдзе
Раён мора Роса мог з поўным правам называцца традыцыйным раёнам даследаванняў Вялікабрытаніі, бо яшчэ ў 1841—1842 гадах даследаванні тут праводзіў сэр Джэймс Рос. 27 студзеня 1841 года ён адкрыў два вулканы — Эрэбус і, потым востраў, на якім яны размяшчаюцца, быў названы яго імем. Пасля гэтага Рос правёў свае караблі ўздоўж Вялікага ледзянога бар’ера і дасягнуў бухты, якую ў пачатку ХХ стагоддзя назвалі Кітовай.
Зноў даследчыкі з’явіліся ў моры Роса ў 1901 годзе ў ходзе Брытанскай нацыянальнай антарктычнай экспедыцыі на «Дыскаверы» капітана Роберта Скота, якая зазімавала ў праліве Мак-Мёрда. Найбліжэйшы бераг быў названы ім Зямлёй Эдуарда VII. У 1902 годзе Скот, Эрнэст Шэклтан і Эдвард Уілсан паспрабавалі выступіць у першы саначны паход да Паўднёвага полюса і дасягнулі 30 снежня пункта 82° 17' пд. ш.. З прычыны недахопу правіянту і цяжкіх лядовых умоў, экспедыцыянеры вымушаныя былі вярнуцца. Скот не ставіў перад сабой спартыўных задач, разглядаючы гэты паход як выпрабавальны: трэба было выпрабаваць розныя тэхналогіі перамяшчэння па ледзяным покрыве. Скот быў праціўнікам выкарыстання ездавых сабак: лічыў, што яны занадта пражэрлівыя, у Антарктыцы няма дзічыны, каб іх пракарміць і г. д. (Практыка скормлівання іншым сабакам загінулых або наўмысна забітых жывёл, якую выкарыстоўвалі нарвежскія экспедыцыі, была абсалютна непрымальнай для Скота). У той перыяд Скот лічыў, што адзінай цяглавай сілай у паўднёвапалярным паходзе павінны быць людзі.
У 1908 годзе Шэклтан паспрабаваў прабіцца да полюса (гэта было галоўнай задачай яго экспедыцыі), выкарыстоўваючы новую тактыку: у сані запрагаліся маньчжурскія нізкарослыя коні (англічане называлі іх «поні»). Аднак неўзабаве яны загінулі ад холаду, і большую частку маршруту ў 2800 км Шэклтану і спадарожнікам давялося ісці пешшу, не выкарыстоўваючы нават лыж. Выйшаўшы з Мак-Мёрда 29 кастрычніка 1908 года, Шэклтан і яго каманда (Фрэнк Уайлд, Эрык Маршал і Джэймсан Адамс) 9 студзеня 1909 года дасягнулі 88° 23' пд. ш., не дайшоўшы па полюса 180 км (112 міль). Яны разведалі трасу на Палярнае плато па ледавіку Бірдмара (названы ў гонар спонсара экспедыцыі).
Праект Нансена
Фрыцьёф Нансен яшчэ да заканчэння апрацоўкі матэрыялаў Нарвежскай палярнай экспедыцыі 1893—1896 гадоў планаваў нарвежскую экспедыцыю ў Антарктыду. План Нансена быў выкладзены на дакладзе ў Каралеўскім геаграфічным таварыстве. Яшчэ ў 1897 годзе Нансен меркаваў, што паспяховая экспедыцыя да Паўднёвага полюса павінна складацца з двух атрадаў: суднавага і берагавога. Суднавы атрад служыць для транспарціроўкі рыштунку і сабак (лікам каля 100) і выкарыстоўваецца для акіянаграфічных даследаванняў. Берагавы атрад, адшукаўшы базу для зімоўкі, здзейсніць марш-кідок да полюса. Экспедыцыя пачала ажыццяўляцца, але «Фрам» здаваўся непрыдатным для новых планаў Нансена (тым больш што судна было занята ў той перыяд экспедыцыяй Свердрупа). У 1899 годзе Колін Арчэр распрацаваў праект новага паўднёвапалярнага судна, але рэалізаваны ён не быў. Далей Нансен быў загружаны навуковай працай і палітыкай, і толькі ў 1907 годзе адважыўся вярнуцца да антарктычных планаў. Ён прыйшоў да высновы, што «Фрам» будзе цалкам прыдатным для экспедыцыі такога роду.
У лісце сэру Клементу Маркхэму Нансен апісваў далейшае:
Лёс экспедыцыі Амундсена вырашыла хвароба Евы Нансен — жонкі Фрыцьёфа Нансена. У лісце Амундсену ад 2 красавіка 1913 года Нансен пісаў:
«Палярная гонка»
Тэрмін «палярная гонка» быў уведзены Робертам Піры ў інтэрв’ю газеце 13 верасня 1909 года. У гэтым нумары былі апублікаваныя планы экспедыцыі Скота з каментарыямі вядомых палярнікаў. Піры, акрамя ўсяго іншага, заявіў:
Можаце мне паверыць на слова: гонкі да Паўднёвага полюса, якія пачнуцца паміж амерыканцамі і брытанцамі ў бліжэйшыя сем месяцаў, будуць напружанымі. Ад іх будзе перахапляць дыханне. Такіх гонак свет яшчэ ніколі не бачыў.
Амундсен к таму часу ўжо прыняў рашэнне адмовіцца ад паўночнапалярных планаў (хоць бы часова): 1 верасня 1909 года стары сябар і паплечнік Амундсена Фрэдэрык Кук афіцыйна абвясціў аб дасягненні Паўночнага полюса 21 красавіка 1908 года. 7 верасня таго ж года аб дасягненні Паўночнага полюса абвясціў Роберт Піры: паводле яго заявы, гэта адбылося 6 красавіка 1909 года. У прэсе ўпарта мусіраваліся чуткі, што наступнай мэтай Піры будзе Паўднёвы полюс, аналагічныя экспедыцыі рыхтавалі: у Францыі — Жан-Батыст Шарко, у Германіі — Вільгельм Фільхнер, у Японіі — Сірасэ Нобу. Рыхтаваліся экспедыцыі ў Бельгіі і Аўстраліі (Дуглас Моўсан). Ніхто з іх, уключаючы Роберта Скота, не называў канкрэтных дат пачатку экспедыцыі. У дзень абвяшчэння Піры, 7 верасня 1909 года, Амундсен выехаў у Капенгаген, дзе тады з лекцыйным турнэ знаходзіўся Кук. Імаверна, у выніку размовы з ім, 9 верасня Амундсен робіць заказ кампаніі «Каралеўскі грэнландскі гандаль» на набыццё 50 ездавых грэнландскіх лаек, 14 поўных камплектаў эскімоскага футравага адзення, палярнага абутку, матэрыялаў для яго рамонту, неапрацаваных аленевых шкур і г. д. Першапачаткова меркавалася ўсё гэта закупіць на Алясцы. Тым самым становіцца зразумела, што прынамсі, 9 верасня 1909 года Амундсен адважыўся на штурм Паўднёвага полюса.
Новы план Амундсена
У новых умовах Амундсен вырашыў дзейнічаць скрытна: напярэдадні выхаду ў мора аб яго сапраўдных планах ведалі толькі два чалавекі: камандзір «Фрама» Т. Нільсен і брат-адвакат Леон Амундсен. Новы план выглядаў так: выхад з Крысціяніі не пазней жніўня 1910 года, першы і адзіны заход у порт — на востраве Мадэйра, дзе трэба было абвясціць камандзе сапраўдныя намеры камандзіра. Далей — шлях у Антарктыку праз Атлантычны і Індыйскі акіяны пад ветразямі да Аўстраліі з тым, каб прабіцца да ледзянога бар’ера не пазней новага 1911 года. База была абрана загадзя — Кітовая бухта, у свой час адвергнутая Шэклтанам, які даў ёй імя. Паводле плана высадка каманды павінна была адбыцца 15 студзеня 1911 года. Высадзіўшы зімовачны атрад у 10 чалавек з разабраным домам, 100 сабакамі і запасамі паліва і правіянту на два гады, «Фрам» павінен быў адысці ў Буэнас-Айрэс, які стаў галоўнай базай марскога атрада экспедыцыі. Вярнуцца ён павінен быў у кастрычніку 1911 года, далейшыя планы павінны былі вызначыць на месцы.
Задачай берагавога атрада станавілася разведка ледзянога бар’ера да 80° пд. ш. і дастаўка туды максімальнай колькасці правіянту. Склады павінны былі быць нарыхтаваны да пачатку паўднёвай зімы і палярнай ночы — да красавіка 1911 года. Дадаткова трэба было забіць максімальную колькасць цюленяў, каб забяспечыць сабак і людзей свежым мясам на ўсю зіму. Пакінуць базу трэба было як мага раней — у жніўні 1911 года. Курс на полюс павінен быў пракладвацца строга па мерыдыяне. База Амундсена размяшчалася ў 650 км ад базы Скота і амаль на адзін геаграфічны градус шыраты на поўдзень ад яе (на 96 км бліжэй да полюса). Амундсен пісаў: Усю першую палову 1910 года Амундсен вёў адасоблены лад жыцця, наогул не паказваючыся на публіцы. Неабходныя работы па экспедыцыі вяліся прама на яго віле «Ураніеборг» у Бунефіёрдзе. На Вялікдзень у Нарвегію прыехаў Роберт Скот, каб выпрабаваць маторныя сані для экспедыцыі «Тэра Нова» і сустрэцца з Нансенам і Амундсенам — вядучымі палярнікамі свету, пракансультавацца з імі і абмяняцца інфармацыяй: Скот разлічваў, што яго экспедыцыя ў Антарктыдзе і арктычная каманда Амундсена будуць дзейнічаць паводле адзінага навукова-даследчага плана. Амундсен не адказаў на лісты і тэлеграмы Скота, а таксама на яго тэлефонныя званкі.
Экспедыцыйнае судна
Рэканструкцыя «Фрама» была рэкамендавана яшчэ ў 1902 годзе Ота Свердрупам, але судна было пастаўлена на прыкол, застаўшыся без усяго паруснага ўзбраення ў пажары 1905 года. Пасля перагавораў паміж кіраўніцтвам ваенна-марской верфі Хортэн і Амундсенам 9 сакавіка 1909 года быў заключаны дагавор аб пераабсталяванні «Фрама»: Колін Арчэр к таму часу адышоў ад спраў, але паспеў правесці 1 чэрвеня 1908 года генеральную рэвізію судна. Высветлілася, што ашалёўка кают была папсавана грыбком і пачала гніць. Грыбок пашкодзіў бэлькі верхняй палубы і т. п. Ніжняя палуба добра захавалася, дубовыя канструкцыі гніенне не кранула, але ўсе яловыя панэлі ў трумах былі папсаваны грыбком. Вугальныя ямы таксама былі пашкоджаны гніеннем, тое ж самае тычылася стэпсаў мачт. Восенню 1909 года «Фрам» быў уведзены ў док, корпус быў грунтоўна ачышчаны і цалкам афарбаваны ў чорны колер. Былі выдалены ўсе драўляныя панэлі і ўнутраная ашалёўка корпуса, усе новыя драўляныя часткі былі прамазаны фенолам або смалой. Былі вырабленыя новыя мачты і аснастка, аднак на новыя ветразі не хапіла грошай, і таму «Фрам» адправіўся ў шлях з некамплектам.
Галоўным змяненнем была замена рухавіка. Паравая машына, якая служыла Нансену і Свердрупу, была заменена чатырохтактным двухцыліндравым дызельным рухавіком з реверсіўнай цягай. Адпаведна, непатрэбнымі аказваліся вугальныя ямы, але патрабаваліся цыстэрны на 90 тон газы і змазачных матэрыялаў, іх размясцілі ў былой кацельні. Бакі запаўняліся праз верхнюю палубу з дапамогай помпы і вентыляў з гарлавінамі. Злучальных труб паміж паліўнымі танкамі не было. Расходны паліўны бак размяшчаўся непасрэдна ў машынным аддзяленні і меў асіметрычную форму.
Дызельны рухавік меў вадзяное ахалоджванне. Ён быў пабудаваны ў Стакгольме канструктарам Кнутам Сюндбекам і развіваў 180 к. с. пры 280 аб/мін. Расход газы быў 7¾ унцый на 1 к. с./гадзіну (каля 500 л/сут.). Пры запасе газы ў 90 тон дызель «Фрама» мог безперапынна працаваць 2273 гадзіны (95 сутак), забяспечваючы скорасць 4,5 вузла. Аднак з-за асаблівасцей канструкцыі патрабавалася выкарыстанне маленькай шрубы (5 футаў 9 цаляў = 1,7 м дыяметрам), малаэфектыўнай у штармавое надвор’е. Выхлапныя газы адводзіліся ў трубу, якая праходзіла праз кармавую кают-кампанію. Выхлап рэгуляваўся па кірунку ветру. Ад галоўнага дызеля працавала вялікая трумная і вентылятары машыннага аддзялення для працы ў тропіках.
Жылыя памяшканні пад кармавой паўпалубай (8 кают і салон) прызначаліся для афіцэраў. Насавая кают-кампанія і жылыя памяшканні ў палубнай надбудове на баку прызначаліся для матросаў. быў агульны, ежа, якую падавалі ў абодвух салонах, — аднолькавая. Жылыя памяшканні на юце не мелі вентыляцыі і натуральнага асвятлення, таму ў плаванне ў экватарыяльнай зоне пры працуючым дызелі ператвараліся ў душагубку. Насавыя памяшканні былі больш камфартабельнымі для тропікаў, але халоднымі для палярных шырот.
Цеплаізаляцыя кают была абноўлена: каюты на носе былі абабітыя коркам і двайной драўлянай панэллю з пластом прасмоленага лямца, каюты на карме былі абабітыя коркам. Падлога — усюды пакрыта лінолеумам. На носе «Фрама» было ўладкавана спецыяльнае памяшканне для захоўвання мяхоў, акаванае цынкавымі лістамі. За ім размяшчаўся шпілевы адсек, абсталяваны аднацыліндровым рухавіком унутранага згарання. Перадач было дзве: раменная і ланцуговая (меркавалася як аварыйная для высокіх шырот).
Масток быў дапоўнены штурманскай кабінай, якая ацяплялася ад ахалоджвання дызеля. Для ацяплення і асвятлення жылых памяшканняў выкарыстоўвалася газа (200-свечкавыя газакалільныя лямпы «Люкс»). Электраабсталяванне з «Фрама» было дэмантавана яшчэ ў 1896 годзе, бакі для асвятляльнай газы размяшчаліся на кармавой паўпалубе. Была заменена бізань-мачта, якая мела трэшчыну ля стэпса. Са старой бізані быў зроблены новы бушпрыт. Агульная плошча ветразей па праекце — 6640 кв. футаў (616 м²).
Усе ўнутраныя памяшканні судна і пераборкі былі абабітыя трыма слаямі дошак з ізаляцыяй з корку. Фальшборт быў абнесены трывалай сеткай, каб прадухіліць падзенне сабак з палубы. Знутры ён быў зашыты дошкамі. Уся палуба была накрыта тэнтам з адтулінамі для парусных работ. Гэта было неабходна для абароны сабак ад сонца і дажджу ў трапічных шыротах. Для перавозкі сабак палуба была перакрыта дашчанымі шчытамі, размешчанымі ў двух цалях ад асноўнай палубы. Гэта забяспечвала цыркуляцыю паветра, дазваляла трымаць сабак у сухасці нават у штармавое надвор’е і чысціць шчыты ад экскрэментаў.
Пасля выхаду з Крысціяніі вясной 1910 года асадка «Фрама» дасягала 17 футаў на носе і 19 футаў 5 цаляў на карме, што адпавядала водазмяшчэнню 1100 т.
Правіянт і патрэбы каманды
Амундсен цалкам давяраў вопыту Нансена і свайму ўласнаму. Выбар кансерваў цалкам паўтараў рэкамендацыі Нансена, усе харчы былі старанна запаяныя ў бляшаныя банкі і запакаваныя ў драўляныя скрыні (больш за 900 іх будзе выгружана ў Антарктыдзе). Некаторыя кансервавыя фабрыкі Нарвегіі і ЗША пастаўлялі вялікія партыі сваёй прадукцыі бязвыплатна — у рэкламных мэтах, што было важна для абмежаванага ў сродках Амундсена. Пемікан рабіўся па новым рэцэпце — з даданнем гародніны і аўсянай крупы. Дадзены прадукт прызначаўся для нарвежскай арміі: узброеныя сілы спадзяваліся праверыць новы рацыён у экстрэмальных умовах. Армія і ў далейшым забяспечвала Амундсена неабходным рыштункам: яму было пастаўлена 200 спісаных коўдраў, з якіх былі пашытыя лыжныя касцюмы. Армія дала ветраахоўныя касцюмы, ніжнюю бялізну, штармавыя касцюмы, боты і чаравікі, а таксама вялікія (усяго 15 на 16 месцаў кожная) і малыя вайсковыя палаткі.
Для патрэб каманды спонсары далі бібліятэку (каля 3000 тамоў), папяровая прыналежнасці, ігральныя карты, грамафон з наборам запісаў, вялікую колькасць тытунёвых вырабаў і спіртных напояў. Амундсен інакш, чым Нансен, глядзеў на ўжыванне ў экспедыцыях алкагольных напояў:
Норма спажывання спіртнога складала: чарка + 15 кропель гарэлкі па серадах і нядзелях і шклянка пуншу ў суботу вечарам. Па святах была дабаўка. Пасля штармавых вахт выдавалі пунш.
Абсталяванне саначнага паходу
У ліпені 1910 года ў Нарвегію было дастаўлена 100 грэнландскіх лаек. Асновай корму для сабак былі 20 тон сушанай траскі, атрыманай ад аптэкара Фрыца Цапфе з Тромсё. Сабак падзялілі на запрэжкі па дзесяць, падабраўшы туды жывёл, якія добра ладзілі адна з адной. Карміў і трэніраваў запрэжку яе будучы каюр з берагавой каманды. Асабістая запрэжка Амундсена размясцілася на капітанскім мосціку.
Экспедыцыя мела 10 нарт канструкцыі Нансена, даўжынёй 3,5 м. Яны былі пабудаваныя з ясеню, аснашчаны стальнымі палазамі і прызначаліся для любых форм рэльефу. Уласная іх вага была роўная 80 кг. Лыж ўзялі 20 пар (з арэхавай драўніны даўжынёй 2,4 м) — магчыма больш доўгіх для перасячэння расколін у ледавіках і яшчэ 10 пар снежных лыж-ракетак. Кожны палярнік меў два камплекты паходнага адзення: для звышнізкіх (эскімоскія, трохслойны — з аленевых шкур) і ўмерана нізкіх тэмператур — пашыты з ваўняных коўдраў (зверху накідваліся штармоўкі). На ўсякі выпадак ўзялі 250 апрацаваных аленевых шкур з Лапландыі. Абуткам кожны член экспедыцыі павінен быў забяспечыць сябе сам.
Навуковым абсталяваннем экспедыцыі займаліся Нансен і прафесар Б. Хеланд-Хансен. «Фрам» быў нанова абсталяваны акіянаграфічным абсталяваннем. Амундсен, Прэструд і Ертсен прайшлі курс акіянаграфіі на біялагічнай станцыі ў Бергене. Метэаралагічным абсталяваннем «Фрам» абсталяваў прафесар Х. Мон, аднак на зімоўцы высветлілася, што барографы і не пераносяць нізкіх тэмператур (Амундсен пісаў, што тэрмограф у выніку паказваў графік змены тэмператур на камбузе экспедыцыйнай базы ). Меліся таксама два анероіды і два гіпсатэрмометры. Для геафізічных даследаванняў меўся маятнікавы прыбор. Навігацыйнае абсталяванне ўключала тэадаліт, два секстанты, тры штучныя гарызонты (з іх адзін ртутны), біноклі, чатыры спіртавыя компасы.
Істотнай часткай апаратуры быў дом для зімоўкі, пабудаваны ў садзе сядзібы Амундсена ў 1910 годзе братамі Хансам і Ёргенам Стуберудамі, прычым Ёрген быў уключаны ў склад экспедыцыі. Афіцыйна дом называўся для прэсы «Абсервацыйнай будкай», бо план паходу ў Антарктыку хаваўся. Гэта выклікала шмат здзіўлення:
Дом меў памер 8 на 4 м у даўжыню і шырыню, вышыня ад канька даху да падлогі 4 м. Жылы адсек меў плошчу 24 м², там размяшчаўся агульны стол і 10 ложкаў уздоўж сцен (шэсць з аднаго боку і чатыры з другога ў два ярусы).
Каманда
Амундсен строга падышоў да падбору экіпажа. Ён адбіраў людзей, здольных працаваць у камандзе, якія падпарадкоўвацца строгай дысцыпліне, вопытных лыжнікаў і каюраў, якія прывыклі працаваць ва ўмовах палярных краін.
Амундсен не хацеў мець у полюснай камандзе навукоўцаў, бо яны маглі б не падпарадкавацца яго аўтарытэту. На борце «Фрама» не было лекара (самым сур’ёзным захворваннем было абвастрэнне язвы страўніка ў Амундсена). Узамен памочнік камандзіра — Фрэдэрык Яльмар Ертсен прайшоў курс навучання на дантыста: