cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Стэнлі Норман Коэн
Стэнлі Норман Коэн (Stanley Norman Cohen; нар., Пэрт-Амбой, Нью-Джэрсі, ЗША) — амерыканскі генетык. Прафесар Стэнфардскага ўніверсітэта, член НАН ЗША (1979). Удастоены Нацыянальнага навуковага медаля (1988), лаўрэат прэміі Вольфа (1981).
Выпускнік Ратгерскага ўніверсітэта, Коэн атрымаў вучоную ступень доктара ў Школе медыцыны Універсітэта Пенсільваніі ў 1960 г. Пасля далейшай падрыхтоўкі ў розных установах, у тым ліку ў Нацыянальных інстытутах аховы здароўя ЗША, ён у 1968 годзе далучыўся да выкладчыцкага складу Стэнфардскага ўніверсітэта.
Герберт Боер
Герберт Боер (Herbert Wayne Boyer; нар., ЗША) — амерыканскі біяхімік. Прафесар біяхіміі Каліфарнійскага ўніверсітэта ў Сан-Францыска. Заснавальнік кампаніі Genentech.
Узнагароды
Член Амерыканскай акадэміі мастацтваў і навук (1979), Нацыянальнай акадэміі навук ЗША (1985).
Трусіны бандыкут
Трусіны бандыкут (Macrotis lagotis) — від сумчатых млекакормячых з сямейства Thylacomyidae.
Арэал
Жыве ў Аўстраліі.
Экалогія
Харчуецца насякомымі, лічынкамі і грызунамі. Размнажаецца восенню. 1-2 дзіцяня. Мае прыгожае доўгае шаўкавістае футра, гандаль якім, у дадатак да малой пладавітасці, прывялі да малалікасці гэтага віду.
Ан-12
Ан-12 — чатырохматорны турбавінтавы ваенна-транспартны самалёт, распрацаваны ў Савецкім Саюзе. Гэта ваенная версія Ан-10 і мае мноства варыянтаў. Больш за тры дзесяцігоддзі Ан-12 быў стандартным грузавым і дэсантным самалётам ВПС СССР. Усяго было пабудавана 1248 штук.
Дызайн і распрацоўка
Ан-12, распрацаваны на аснове Ан-8, быў ваеннай версіяй пасажырскага самалёта Ан-10. Першы прататып Ан-12 паляцеў у снежні 1957 года і паступіў на савецкую вайсковую службу ў 1959 годзе. Першапачаткова самалёт вырабляўся на Дзяржаўным авіяцыйным заводзе ў Іркуцку. З 1962 года вытворчасць была перанесена ў Ташкент, дзе было пабудавана 830 штук. Пазней вытворчасць перамясцілася ў Варонеж і Казань.
У ваеннай эксплуатацыі Ан-12 мае ўмяшчальнасць да 100 цалкам абсталяваных дэсантнікаў або 20 000 кг грузу, які загружаецца праз заднюю пагрузачную рампу/дзверы.
Кітайская вытворчасць
У 1960-х гадах Кітай набыў у Савецкага Саюза некалькі самалётаў Ан-12 разам з ліцэнзіяй на зборку самалёта на мясцовых прадпрыемствах. З-за пагаршэння кітайска-савецкіх зносін Савецкі Саюз адклікаў сваю тэхнічную дапамогу. Сіаньская авіябудаўнічая кампанія і Сіаньскі авіяканструктарскі інстытут правялі рэканструяванне Ан-12 для мясцовай вытворчасці, і першы палёт кітайскага Ан-12 быў адкладзены да 1974 года пасля таго, як СССР спыніў вытворчасць у 1973 годзе.
У 1981 годзе кітайскі варыянт Ан-12, які атрымаў пазначэнне Y-8, нарэшце паступіў у вытворчасць. З тых часоў Y-8 стаў адным з самых папулярных ваенных і грамадзянскіх транспартна-грузавых самалётаў Кітая, з мноствам варыянтаў вытворчасці і экспарту. Для Y-8 была абраная канструкцыя навігацыйнай кабіны бамбардзіроўшчыка Ту-16/Н-6 замест арыгінальнай карацейшай канструкцыі кабіны штурмана Ан-12, паколькі бамбавік Н-6 некаторы час серыйна выпускаўся. Хаця Ан-12 больш не выкарыстоўваецца ні ў Расіі, ні ва Украіне, Y-8 мадэрнізаваны і вырабляецца ў Кітаі. Апошні Y8-F600 выраблены сумесным прадпрыемствам кампаніі Shaanxi Aircraft Company, Аэранавігацыйнага навукова-тэхнічнага комплексу Антонава (ASTC) і Pratt &amp; Whitney Canada. Y8-F600 мае перапрацаваны фюзеляж, заходнюю авіёніку, турбавінтавыя рухавікі PW150B з вінтавой сістэмай R-408 і шкляную кабіну з двума экіпажамі.
Савецкія ВПС
Самалёт упершыню узляцеў у 1957 годзе і вырабляўся ў СССР да 1973 года. Ён выкарыстоўваўся ў розных ролях: ад пошукава-выратавальных аперацый да транспарціроўкі абсталявання. Найбольш значнае яго выкарыстанне было заўважана падчас савецка-афганскай вайны. Сярод савецкіх воінаў было сумна вядома, што самалёт выляцітае з Афганістана ў Ташкент з «Грузам 200» або трунамі з целамі загінуўшых салдат. У сувязі з гэтым самалёт атрымаў мянушку «Чорны цюльпан».
Варыянты
У дадатак да сваёй асноўнай ролі ў перавозцы грузаў, Ан-12 быў адаптаваны ў якасці платформы для шырокага спектру спецыялізаваных задач і было выпушчана каля 30 розных варыянтаў. Мадэрнізацыя ўключала павелічэнне ўзлётнай масы і дадатковы запас паліва. Мадэрнізаваны варыянт Ан-12БП стаў стандартным тактычным транспартам савецкіх і іншых ВПС. У 2019 годзе на ваенным форуме «Армія-2019» было абвешчана, што Расія пачала працаваць над узброеным варыянтам Ан-12 для наземнага ўдару і блізкай авіяцыйнай падтрымкі, падобным да АС-130. У 2021 годзе было абвешчана, што баявы карабель усё ж не будзе грунтавацца на Ан-12, бо не адпавядаў патрабаванням да «лятаючага наводчыка».
Аператары
У цяперашні час Ан-12 карыстаецца папулярнасцю ў грузавых аператараў, асабліва ў СНД, Афрыцы і Індыйскім субкантыненце.
Грамадзянскія аператары
12 студзеня 2009 года Аб’яднаныя Арабскія Эміраты (ААЭ) выдалі часовую забарону на палёты Ан-12 над іх паветранай прасторай пасля несанкцыянаванага выезду на ўзлётна-пасадачную паласу ў міжнародным аэрапорце Шарджа, і GCAA параіла аператарам спыніць выкарыстанне самалёта. Забарона стала пастаяннай у лютым 2010 года.
Сяргей Антонавіч Дубінскі
Сяргей Антонавіч Дубінскі (, в. Наройкі, Бельскі павет, Гродзенская губерня, цяпер Падляшскае ваяводства, Польшча —, Мінск, НКУС) — беларускі археолаг, гісторык.
Біяграфія
Нарадзіўся ў сям’і святара. Спачатку вучыўся ў царкоўнапрыходскім вучылішчы, потым — Віленскай духоўнай семінарыі.
У жніўні 1905 года паступіў на медыцынскі факультэт Юр’еўскага ўніверсітэта, але ўжо восенню з-за рэзкага пагаршэння зроку быў вымушаны пакінуць універсітэт. У жніўні наступнага, 1906 года перайшоў на гісторыка-філалагічны факультэт, у кастрычніку 1908 года перавёўся ў Санкт-Пецярбургскі Імператарскі ўніверсітэт. З 1909 года стаў пастаянным удзельнікам археалагічнага семінара, які пачаў дзейнічаць пры ўніверсітэце.
Напрыканцы 1921 года вярнуўся ў Беларусь. Працаваў настаўнікам у Мінску, прымаў удзел у рабоце Цэнтральнай камісіі па ліквідацыі непісьменнасці. З 1924 года, пасля аднаўлення работы таварыства гісторыі і старажытнасці, прымаў актыўны ўдзел у яго дзейнасці. З 1925 года ў Інстытуце беларускай культуры: член гісторыка-археалагічная камісіі, аспірант, навуковы супрацоўнік. З 1929 года працаваў у Інстытуце гісторыі АН БССР, дзе займаўся вывучэннем археалагічных помнікаў ранняга жалезнага веку і эпохі Сярэднявечча.
Летам 1930 года арыштаваны ДПУ БССР па справе «Саюза вызвалення Беларусі», але праз пэўны час вызвалены. Праз цяжкае становішча ў тоечаснай акадэмічнай навукі ў Беларусі быў вымушаны з’ехаць у Ленінград. З 1933 года ён навуковы супрацоўнік Дзяржаўнай акадэміі гісторыі матэрыяльнай культуры (рус. ГАИМК). Працаваў старшым архіварыусам навуковага археалагічнага архіва, потым старшым навуковым супрацоўнікам.
У 1937 годзе абвінавачаны ў шпіёнскай дзейнасці на карысць Польшчы, арыштаваны і расстраляны. Рэабілітаваны ў 1958 г.
Навуковая дзейнасць
Даследаваў пераважна помнікі ранняга жалезнага веку і сярэднявечча, курганныя старыжтнасці ў Бельскім павеце, гарадзішчы і магільнікі Бабруйшчыны, Віцебшчыны, Міншчыны, Магілёўшчыны і Мазыршчыны. У 1926—1928 гг. вывучаў гарадзішчы Банцараўшчына і Чаркасава, якія аднёс да даславянскага часу. Склаў першую археалагічную карту Магілёўскай вобласці (1937, не захавалася), а таксама археалагічную карту Беларусі. Падрыхтаваў і выдаў першую бібліяграфію па археалогіі Беларусі і сумежных краін (Мн., 1933), у якую ўключыў працы па дакласавым грамадстве, раннім феадалізме, нумізматыцы, сфрагістыцы, архітэктуры, абарончых земляных збудаваннях.
Вільгельміна Пруская (1751—1820)
Вільгельміна нарадзілася ў сям'і прынца Аўгуста Вільгельма Прускага і яго жонкі Луізы Амаліі, народжанай прынцэсы Браўншвайга-Вольфенбютэля.
Вільгельміна выйшла замуж за штатгальтара Нідэрландаў Вільгельма V Аранскага. Шлюбу паспрыяў дзядзька Вільгельміны, кароль Прусіі Фрыдрых II. У шлюбе нарадзілася трое дзяцей:
Капліца
Каплі́ца, капэ́ла (ад памяншальнае ад  (capa) капа, від убору каталіцкіх святароў, першапачаткова — плашч-накідка) — хрысціянская культавая пабудова, прызначаная для рэлігійных набажэнстваў і малітваў. Можа быць як асобным будынкам, так і часткай больш значнага комплекса. Да Рэфармацыі капліца ўяўляла сабою месца для набажэнстваў, якое было дапаможным або належыла нейкай асобе ці арганізацыі.
Ва ўсходняй хрысціянскай традыцыі капліца ўяўляе сабой невялічкую царкву (часта без алтара) або нават просты слуп з абразом.
У заходняй традыцыі хрысціянства, а таксама ў грэка-каталікоў капліца нярэдка ўяўляе сабой паўнавартасны храм (з алтаром) і магчымасцю рэлігійных службаў у ім.
Гары Грэгсан-Уільямс
Гары Грэгсан-Уільямс (Harry Gregson-Williams; нар. ) — англійскі кампазітар, аранжыроўшчык, дырыжор, музычны прадзюсар. Аўтар музыкі для кіно, тэлебачання і камп’ютарных гульняў. Намінант на прэміі «Залаты глобус» і «Грэмі». Старэйшы брат кампазітара.
Апшэронск
Апшэронск (Апшеронск) — горад (з 1947 года) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Апшэронскага раёна Краснадарскага края. Насельніцтва 39,6 тыс. чалавек (2006). Заснаваны ў 1863 годзе.
Горад размешчаны на паўночным схіле Галоўнага Каўказскага хрыбта, на рацэ Пшэха (басейн Кубані, левы прыток ракі Белая), за 103 км на паўднёвы ўсход ад Краснадара, за 43 км ад Беларэчанска, за 5 км ад мяжы з Адыгеяй.
Чыгуначныя станцыі Апшэронская і Нефцягорская — тупік на галінцы ад лініі Армавір — Туапсэ.
Ляспрамгас, лясгас, лесакамбінат (выпускаюць піламатэрыялы, фанеру, шпон, паркет, тару і інш.), Апшэронская вузкакалейная чыгунка, вытворчасць музычных інструментаў, рыбаперапрацоўчая прамысловасць. У перспектыве — цэнтр горнага турызму і гарналыжнага спорту.
Мастэрс 2017 (снукер)
Ма́стэрс 2017 (Masters 2017, таксама вядомы як Dafabet Masters 2017 — ад назвы спонсара) — прафесійны нярэйтынгавы турнір па снукеры, які праходзіў з 15 па 22 студзеня 2017 года ў «Аляксандра-палацы» ў Лондане, Англія. Найпрэстыжнейшае і найбуйнейшае па прызавых грошах запрашальнае снукернае спаборніцтва, а таксама другое спаборніцтва Трайной кароны ў сезоне 2016/2017. Турнір стаў 43-м розыгрышам Мастэрс, які праходзіць штогод з 1975 года. Кампанія Dafabet у чацвёрты раз запар спансавала турнір Мастэрс. Прызавы фонд турніру склаў £600,000, з якіх £200,000 атрымаў пераможца.
У турніры прынялі ўдзел 16 гульцоў, якія займалі найвышэйшыя пазіцыі ў афіцыйным рэйтынгу. Яны ўсе пачалі турнір са стадыі 1/8 фіналу без якіх-небудзь папярэдніх матчаў.
Турнір
Мастэрс 2017 праходзіў пад эгідай сусветнай асацыяцыі прафесійнага більярда і снукера (World Professional Billiards and Snooker Association) і ўваходзіў у каляндар мэйн-туру, а таксама з'яўляўся адным з запрашальных турніраў снукернага сезона 2016/2017.
Матчы найбуйнейшага запрашальнага снукернага турніру (15 паядынкаў) гуляліся за адным сталом на арэне ў Аляксандра-палацы.
Прызавыя грошы
У 2017 годзе анлайн-сэрвіс Dafabet у чацвёрты раз запар стаў спонсарам турніру Мастэрс. Прызавы фонд турніру не змяніўся ў параўнанні з 2016 годам, склаўшы £600,000. Толькі прызавыя фонды іншых турніраў Трайной снукернай кароны, чэмпіянату свету (£1,750,000) і чэмпіянату Вялікабрытаніі (£850,000), а таксама чэмпіянату Кітая (£650,000) перавысілі суму ў £600,000 у сезоне 2016/2017.
Таксама на тым жа ўзроўні, што і год таму, застаўся першы прыз турніру — £200,000. Для параўнання, першы прыз чэмпіянату Вялікабрытаніі 2016 склаў £170,000, а International Championship — £125,000. Толькі першы прыз чэмпіянату свету 2017 года, які стаў найвышэйшым грашовым прызам пераможцы турніру ў гісторыі снукера, склаўшы £375,000, перавысіў першы прыз турніру Мастэрс у сезоне 2015/2016. Першы прыз чэмпіянату Кітая 2016 года таксама быў роўны £200,000.
Аптычны стол
Аптычны стол — устаноўка для правядзення аптычных эксперыментаў.
Мастэрс 2017 (снукер)
Фармат турніру
На Мастэрс 2016 прыняло ўдзел 16 гульцоў, якія займалі найвышэйшыя пазіцыі ў сусветным снукерным рэйтынгу. У першым раўндзе сышліся 8 першых нумароў пасеву з астатнімі ўдзельнікамі. Пасля гэтага пераможцы працягвалі гуляць на выбыванне ў чвэрцьфіналах, паўфіналах і фінальным паядынку. Такім чынам, лёсаванне турніру прадвызначала немагчымасць сустрэчы снукерыстаў топ-8 раней за чвэрцьфінальную стадыю, снукерыстаў з першай чацвёркі сеяных — раней за паўфіналы і двух першых сеяных — раней фінальнага матча Мастэрс. Чатыры раўнды спаборніцтва праходзілі на працягу васьмі дзён на арэне ў Аляксандра-палацы ў Лондане, Англія.
Удзельнікі
Пасеў гульцоў на Мастэрс быў утвораны паводле афіцыйнага рэйтынгу на 5 снежня 2016 года (пасля чэмпіянату Вялікабрытаніі 2016 года). Першы нумар пасеву атрымаў леташні пераможца Роні О’Саліван, другі — чэмпіён свету Марк Сэлбі.
Аптычны стол
Агульныя ўяўленні
Аптычныя эксперыменты патрабуюць вельмі дакладнага і вібраўстойлівага выраўноўвання, Напрыклад, аптычныя восі лінз павінны быць строга выраўненыя. Для забеспячэння такіх ўмоў аптычныя сістэмы збіраюцца і ўсталёўваюцца на спецыяльных жорсткіх сталах, зробленых найчасцей са сталі.
Мастэрс 2017 (снукер)
Удзельнікі
Роні О’Саліван і Джон Хігінс патрапілі на Мастэрс у 23-і раз, што з'яўляецца найлепшым вынікам сярод удзельнікаў розыгрышу 2017 года. Марк Уільямс прымаў удзел на найбуйнейшым запрашальным спаборніцтве ў 19-ы раз, а Шон Мёрфі і Дзін Цзюньхуэй — у 13-ы раз.
Двухразовы чэмпіён Мастэрс шатландзец Джон Хігінс прыняў удзел у турніры ўжо ў 23-і раз запар. Такім чынам, ён абышоў вынік шасціразовага чэмпіёна Стывена Хендры, які ўдзельнічаў на 22-х турнірах запар з 1989 па 2011 гады. Рэкардсменам па гэтым паказчыку з'яўляецца Джымі Уайт з 26 удзеламі на Мастэрс запар (з 1982 па 2007).
У 2017 годзе на Мастэрс, на якім дагэтуль прымалі ўдзел усяго 84 снукерысты з самога заснавання, дэбютантам стаў Кайрэн Уілсан.
З усіх удзельнікаў максімальную колькасць чэмпіёнскіх тытулаў меў Роні О’Саліван (6 тытулаў: 1995, 2005, 2007, 2009, 2014, 2016), які, разам са Стывенам Хендры быў рэкардсменам па колькасці тытулаў спаборніцтва. У выпадку перамогі О'Саліван меў магчымасць стаць аднаасобным лідарам па колькасці тытулаў Мастэрс. Апроч О'Салівана пераможцамі Мастэрс станавіліся яшчэ шэсць удзельнікаў турніру: Марк Сэлбі (3 тытулы: 2008, 2010, 2013), Джон Хігінс (2 тытулы: 1999, 2006), Марк Уільямс (2 тытулы: 1998, 2003), Шон Мёрфі (2015), Ніл Робертсан (2012) і Дзін Цзюньхуэй (2011).
Самым узроставым удзельнікам Мастэрс 2017 года стаў 42-гадовы Джо Пэры. Марку Уільямсу, Джону Хігінсу і Роні О’Салівану ў часе турніру было па 41 году, а Сцюарту Бінэму — 40. Самым маладым гульцом, які патрапіў на найбуйнейшы запрашальны снукерны турнір 2017 года, стаў 25-гадовы дэбютант Кайрэн Уілсан. Джаду Трампу было 27 гадоў, а кітайцам Дзіну Цзюньхуэю і Ляну Вэньбо — па 29.
Ніжэй прадстаўлена табліца, якая дэманструе статыстыку выступленняў удзельнікаў спаборніцтва на ўсіх папярэдніх турнірах Мастэрс.
Рэферы
На матчах Мастэрс 2017 працавалі трое рэферы з розных краін Еўропы.
Расклад і кошт квіткоў
Мастэрс 2017 года праходзіў на працягу 8 дзён (з нядзелі 15 студзеня па нядзелю 22 студзеня) за адным сталом на арэне ў Аляксандра-палацы ў Лондане, Англія. Кожны дзень на турніры праходзіла па дзве гульнявыя сесіі. Кошт квіткоў на матчы спаборніцтва залежыў ад стадыі турніру, сесіі (у чвэрцьфінальнай стадыі чым пазней пачыналася сесія, тым даражэй каштавалі квіткі) і дня тыдня (квіткі на матчы першага раўнда, якія праходзілі ў нядзелю, каштавалі даражэй, чым квіткі на матчы гэтай жа стадыі, якія праходзілі ў іншыя дні). На матчы першага раўнда квіткі каштавалі ад £16 да £21, на чвэрцьфіналы — ад £21 да £26, на паўфіналы — £41, на фінальны паядынак — £46. Апроч таго, гледачы мелі магчымасць набыць квіткі адразу на ўвесь гульнявы дзень (дзве сесіі). На матчы першага раўнда такія квіткі каштавалі ад £21 да £31, на чвэрцьфіналы — £41, на паўфіналы — £71, на фінальны паядынак — £76.
Апроч таго, на чатыры апошнія гульнявыя дні спаборніцтва таксама прадаваліся квіткі класаў «PLATINUM» (£160 — апошняя сесія фінала) і «VIP» (£100-£200 — чвэрцьфіналы, £125-£235 — паўфіналы, £135 — першая сесія фінала). Гэтыя класы прадугледжвалі для аматараў снукера сядзенні з павышаным камфортам, абеды і вячэры, напоі, каментарыі праз слухаўкі і розныя іншыя выгоды.
Брэйкі, вышэйшыя за 50 ачкоў
Ніжэй прадстаўлены ўдзельнікі, упарадкаваныя па іх найвышэйшай серыі на турніры. Насупраць пералічаныя ўсе соценныя і паўсоценныя брэйкі кожнага гульца.
ФК Гановер 96
«Гановер 96» (Hannover 96) — нямецкі футбольны клуб з горада Гановер, які знаходзіцца ў зямлі Ніжняя Саксонія. Заснаваны ў 1896 годзе. Двухразовы чэмпіён Германіі (1938, 1954), уладальнік Кубка Германіі (1992).
Гісторыя
Футбольны клуб «Гановер 96» быў заснаваны 12 красавіка 1896 года на базе спартыўнага клуба для школьнікаў, першымі спартыўнымі секцыямі якога былі рэгбі і атлетыка. Фарміраванне футбольнай секцыі скончылася нашмат пазней, а менавіта 25 чэрвеня 1899 года. У 1913 годзе быў утвораны «спартыўны клуб Гановер 96», у які ўвайшлі ўсе буйныя спартыўныя аб’яднанні Гановера. Клуб быў вельмі буйной арганізацыяй, адным з першых яго старшыняў быў будучы прэзідэнт Германіі Паўль фон Гіндэнбург.
Першых поспехаў клуб дасягнуў у пачатку 1930-х гадоў. Яны звязаны з імёнамі трэнера Роберта Фухса і ігракоў нацыянальнай зборнай Германіі Фрыца Дайке, Людвіга Пёлера і Эдмунда Малецкага. У гэтыя гады клуб заваяваў першае чэмпіёнства ў 1938 годзе. Усяго ж у яго актыве дзве перамогі ў чэмпіянаце Германіі і абедзве яшчэ да стварэння Бундэслігі ў 1938 і 1954 гадах, а таксама перамога ў Кубку Германіі 1992 года, які каманда выйграла як удзельнік другой лігі — першы падобны выпадак у гісторыі нямецкага футбола.
Пасля таго, як 1964 годзе клуб упершыню прабіўся ў Бундэслігу, ён пераходзіў у розныя лігі ад першай да трэцяй, шмат гадоў выступаўчы ў рэгіянальнай (трэцяй) лізе. Апошні раз клуб дамогся выхаду ў Бундэслігу ў 2002 годзе і з тых часоў выступае менавіта там. Падчас сезона 2009/10 10 лістапада 2009 года скончыў жыццё самагубствам тагачасны капітан каманды брамнік Роберт Энке.
Галоўным спонсарам клуба з’яўляецца нямецкае акцыянернае таварыства ў індустрыі турызму — TUI.
Стадыён
«Гановер 96» гуляе на стадыне AWD-Арэна, які быў пабудаваны ў 1954 годзе як «Нідэрзахзенштадыян», які зараз мае ўмяшчальнасць у 49 тысяч гледачоў. Падчас чэмпіянату свету 2006 стадыён быў месцам чатырох матчах першага раўнда і аднаго матча стадыі 1/8 фіналу. Стадыён таксама служыў у якасці пляцоўкі для правядзення матчаў чэмпіянату свету 1974 і чэмпіянату Еўропы 1988.
Заўзятары
Асноўным канкурэнтам «Гановера» з’яўляецца клуб «Айнтрахт» з Браўншвайга ў той час як маюцца іншыя суперніцтвы, менш старажытныя, як з «Вердэрам» і «Вольфсбургам». У апошнія гады прыхільнікі «Гановеру» маюць некаторую непрыязнасць да клуба «Энергі» з Котбуса, якая заснавана на інцыдэнце ў 1997 годзе ў матчы Рэгіянальнай лізе. Пражэктар на стадыёне ў Котбусе зламаўся падчас гульні, і многія прыхільнікі «Гановера» лічыць, што гэта было зроблена наўмысна і высілкі на выпраўленне асвятлення былі толькі палавіністымі. Котбус пазней перамог у перанесеным матчы з лікам 3:1.
«Гамбург» лічыцца сяброўскім клубам, прыхільнікі якой падзяляюць суперніцтва з «Вердэрам». Абодва клуба часцяком называюць HSV. Прыхільнікі «Гановера» таксама маюць добрыя адносіны з заўзятарамі дацкага клуба «Одэнсэ». Прыхільнікі клубаў часцяком прыязджаюць адзін да аднаго на стадыён, каб падтрымаць сяброў падчас матча. Існуе таксама сяброўства з «Армініяй» з Білефельда.
Боер
Боер — прозвішча.
Лаўцы
Назву Лаўцы́ маюць:
NGC 3677
NGC 3677 (іншыя абазначэнні — UGC 6441, IRAS11235+4714, MCG 8-21-35, NPM1G +47.0198, ZWG 242.35, KCPG 284A, PGC 35181) — галактыка ў сузор’і Вялікая Мядзведзіца.
Левашы
Назву Левашы́ маюць:
Вячаслаў Аркадзевіч Крывулец
Вячаслаў Крывулец (нар. ) — беларускі футбаліст, абаронца клуба «Мікашэвічы».
Клубная кар’ера
Пачынаў займацца футболам у родных Мікашэвічах, а з 2015 года выступаў за дубль салігорскага «Шахцёра». У 2016 годзе стаў прыцягвацца да асноўнага складу, дэбютаваў за «Шахцёр» 6 верасня 2016 года ў матчы Кубка Беларусі супраць «Ліды» (2:0). У кастрычніку 2016 года гуляў за «Шахцёр» у Юніёрскай лізе УЕФА.
У лютым 2018 года быў аддадзены ў арэнду ў бабруйскую «Белшыну», дзе стаў адным з асноўных ігракоў. Па заканчэнні арэнды ў студзені 2019 года пакінуў «Шахцёр» і неўзабаве папоўніў склад мінскага «Тарпеда». 19 мая 2019 года дэбютаваў у Вышэйшай лізе, выйшаўшы на замену ў канцы матча супраць брэсцкага «Дынама» (0:1). У ліпені 2019 года ў сувязі з фінансавымі праблемамі пакінуў «Тарпеда».
Міжнародная кар’ера
У сакавіку 2017 года выступаў за юніёрскую зборную Беларусі да 19 гадоў у элітным раўндзе чэмпіянату Еўропы.
Хімічная сувязь
Хімічная сувязь — узаемадзеянне, двух ці некалькіх атамаў, якое характарызуецца перабудовай іх знешніх энергетычных узроўняў і абагульненнем валентных электронаў (пераносам зараду, калі сувязь утвараецца паміж рознымі атамамі).
Х.с. вядзе да памяншэння поўнай энергіі сістэмы. Утвараецца шмататамная сістэма — малекула, крышталь, іён, радыкал. Хімічнае ўзаемадзеянне адбываецца праз электрычнае прыцягненне і адштурхоўванне электронаў і атамных ядраў. Вынікам утварэння Х.с. з’яўляецца жорсткая карэляцыя знаходжання асобных атамаў у прасторы.
Асаблівасці ўтварэння Х.с. вынікаюць з законаў квантавай механікі. Валентныя электроны пры ўтварэнні Х.с. злучаюцца ў пары, электронныя абалонкі атамаў набываюць канфігурацыю, падобную на канфігурацыю бліжэйшага высакароднага газу, якая адпавядае мінімуму энергіі і з’яўляецца найбольш устойлівай. Адпаведна колькасці электронных параў адрозніваюць адзіночную, падвойную, трайную Х.с.
Адрозніваюць розныя віды Х.с.: іонную, кавалентную, каардынацыйную, металічную. Асобна разглядаюць вадародную сувязь. Х.с. можа характарызавацца праз палярнасць, палярызоўнасць, даўжыню, энергію разрыву.
Адносіны паміж Іракскім Курдыстанам і Сірыйскім Курдыстанам
Ідэалагічныя адрозненні
Адносіны ДФПС з Рэгіянальным урадам Курдыстана ў Іраку ўскладненыя. Дамінуючая палітычная сіла ДФПС, партыя «Дэмакратычны саюз» (PYD), уваходзіць ў Саюз суполак Курдыстана (KCK). Адна з праблем заключаецца ў тым, што кіруючая партыя Іракскага Курдыстана, Дэмакратычная партыя Курдыстана, разглядае сябе і саюзныя курдскія партыі ў іншых краінах як больш кансерватыўную і нацыяналістычную альтэрнатыву лібертарныя-сацыялістычнай ідэалогіі KCK.
PYD яшчэ больш крытычна, чым KCK ў цэлым, ставіцца да любой формы нацыяналізму, уключаючы курдскі нацыяналізм. З-за гэтага PYD знаходзіцца ў канфлікце з курдскімі нацыяналістычнымі поглядамі Курдскага нацыянальнага савета (KNC), заснаванага ў Сірыйскім Курдыстане пры падтрымцы KDP.
У 2012 годзе пры пасярэдніцтве прэзідэнта Іракскага Курдыстана Масуда Барзані быў сфармаваны Вышэйшы курдскі савет, які ўключае аднолькавую колькасць прадстаўнікоў PYD і KNC.
Знешнепалітычны складнік. Турцыя і турэцка-курдскі канфлікт
Арганізацыі-ўдзельнікі KCK ў суседніх дзяржавах з аўтахтоннымі курдскімі меншасцямі альбо абвешчаныя па-за законам (у Іране і ў Турцыі), альбо палітычна маргінальныя у параўнанні з іншымі курдскімі партыямі (у Іраку). Аднак ДФПС, кіраваная PYD, стала мадэллю для палітычнага парадку дня KCK і іх плана ў цэлым.
За межамі Сірыі ў ДФПС ёсць нямала прыхільнікаў — напрыклад, некаторыя курды ў Турцыі. Падчас баёў за Кабані многія этнічныя курдскія грамадзяне Турцыі перасеклі мяжу і ўдзельнічалі ў абароне горада ў якасці добраахвотнікаў. Пасля вяртання ў Турэцкі Курдыстан некаторыя з іх прынялі ўдзел у адноўленым турэцка-курдскім канфлікце, дзе навыкі, набытыя імі ў час бою ў Кабані, былі выкарыстаныя ў вулічных баях у Турцыі.
Вайна з Ісламскай дзяржавай
ДФПС і Іракскі Курдыстан ўсвядомілі неабходнасць кампрамісаў з-за пагрозы ў асобе ІД. Фарміраванні Пешмерга (узброеныя сілы Іракскага Курдыстана) прынялі ўдзел у баях за Кабані і каардынавалі свае дзеянні з YPG падчас баёў у Эль-Хасаке. Па некаторых дадзеных, абмяркоўвалася нават зліццё ўзброеных сіл сірыйскіх і іракскіх курдаў у новае фарміраванне з адзіным камандаваннем і іншай назвай.
Тым не менш, падчас канфлікту ў Сірыйскім Курдыстане паведамлялася аб сутычках паміж YPG, з аднаго боку, і прыхільнікамі Барзані і KNC, з другога.
Шарлота (вялікая герцагіня Люксембургская)
Шарлота (поўнае імя Шарлота Альдэгонда Эліза Марыя Вільгельміна, D'Charlotte Adelgonde Elisabeth Marie Wilhelmine vu Lëtzebuerg; 23 студзеня 1896, Замак Берг, Люксембург — 9 ліпеня 1985) — вялікая герцагіня Люксембургская з 1919 па 1964 гады.
Біяграфія
Шарлота ўстала на чале дзяржавы 15 студзеня 1919 года пасля адрачэння старэйшай сястры Марыі Адэлаіды. Падчас рэферэндуму 28 верасня 1919 года, што датычыўся новай канстытуцыі, 77,8 % насельніцтва Люксембурга галасавалі за працяг вялікакняжацкай манархіі з Шарлотай ў якасці кіраўніка дзяржавы. З прыняццем канстытуцыі ўлада манарха стала выразна рэгламентаваная.
Гуйчжоу
Гуйчжоу — правінцыя на паўднёвым захадзе Кітая. Плошча 174 тыс. км². Насельніцтва 34 746 468 чал. (2010), пераважаюць кітайцы, нацыянальныя меншасці складаюць каля 1/4 насельніцтва (мяо, буі, тунцзя, чжуаны, і, шуй, хуэй, яо і інш.) і жывуць пераважна ў гарах. Адміністрацыйны цэнтр - г. Гуйян.
Гісторыя
У 2016 годзе каля вёскі Янькун раёна Гуйань у цэнтральнай частцы Гуйчжоу была знойдзена пячора, якая выкарыстоўвалася людзьмі ўжо ў канцы эпохі палеаліту. У 2017 годзе тут выяўлена цела дзіцяці ў пахаванні, узрост якога ацэньваецца на ўзроўні 11 тысяч гадоў. На месцы раскопак было выяўлена мноства каменных прадметаў, якія датуюцца эпохамі палеаліту і неаліту. Знойдзены таксама вырабы з косці і прадметы для палявання.
Хобатнагаловы кускус
Апісанне
Даўжыня цела 7-8 см, хваста — 9-10 см; вага 13-17 г. Самкі буйнейшыя за самцоў. Поўсць кароткая і грубая. Хвост доўгі і тонкі, хапальны, голы. Вочы маленькія; вушы невялікія, круглявыя. Афарбоўка спіны шэрая, з трыма бурымі падоўжнымі палосамі. Сярэдняя паласа праходзіць ад патыліцы да пачатку хваста, бакавыя — ад плячэй да сцёгнаў. Бакавіны бледна-рудыя, пуза жоўта-белае, галава — светла-бурая. Вялікі палец на канечнасцях супрацьпастаўлены астатнім. II і III пальцы на задніх канечнасцях зрастаюцца, з пазногцямі. Зубы дэгенераваныя, усяго 22; жавальная мускулатура вельмі слаба развітая. У сумцы ў самак 4 смочкі.
Трывіяльныя назвы
Трывія́льныя на́звы — назвы хімічных злучэнняў, якія даюцца без уліку патрабаванняў хімічнай наменклатуры.
Асновай для стварэння трывіяльных назваў служаць запазычанні з натуральнай мовы, выпадковыя прыкметы (імя вучонага, прыродныя крыніцы рэчыва, ягоныя характэрныя ўласцівасці).
Леднікі
Назву Леднікі́ маюць:
Кэмпбел
Кэмпбел:
Сухадольскі
Сухадольскі — прозвішча.
Сынтас (гарадская адміністрацыя Аксу)
Сынтас — сяло ў Паўладарскай вобласці Казахстана. Знаходзіцца ў падпарадкаванні гарадской адміністрацыі Аксу. Уваходзіць у склад Айнакольскай сельскай акругі. Код КАТА — 551633400.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 182 чалавекі (86 мужчын і 96 жанчын). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 153 чалавекі (73 мужчыны і 80 жанчын).
NGC 3678
NGC 3678 (іншыя абазначэнні — UGC 6443, MCG 5-27-71, ZWG 156.75, WAS 21, KUG 1123+281, PGC 35177) — галактыка ў сузор’і Леў.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Дняпроўка (гарадзішча)
Дняпроўка — археалагічны помнік каля вёскі Дняпроўка Дубровенскага раёна Віцебскай вобласці. Знаходзіцца за 1 км на захад ад вёскі, ніжэй моста, на мысе высокага левага берага Дняпра, ва ўрочышчы Германы.
Апісанне
Пляцоўка памерам 16×30 м. Абмежавана з 2 бакоў ярам, з боку поля ўмацавана 2 валамі. Вышыня ўнутранага вала 4,5 м, вонкавага — 3 м. Вядома з 1873 года. Абследавалі ў 1928 годзе С. А. Дубінскі, у 1972 годзе У. Ф. Ісаенка. Культурны пласт больш за 1 м. У паўднёвай частцы гарадзішча на глыбіні 0,6 м выяўлены абломкі гліняных пасудзін, мур і рэшткі драўляных насцілаў. Матэрыялы даследавання зберагаюцца ў Інстытуце гісторыі АН БССР.
Магма
Ма́гма — расплаўленыя горныя пароды. На глыбіні звыш 100 кіламетраў тэмпература зямных парод дасягае 1000—1300 градусаў Цэльсія, пры гэтых умовах парода плавіцца да вязкай магмы, якая збіраецца вялікімі каплепадобнымі формамі на глыбіні ад 2 да 50 кіламетраў. Калі друк дасягае крытычнай велічыні, магма ўздымаецца на паверх праз шчыліны літасферы. Магма, якая такім шляхам дасягае паверхні зямлі, называецца лавай.
Рычард Дол
Сумесна з Эрнстам Віндэрам, Брэдфардам Хілам і Эвартсам Грэмам даказаў, што курэнне выклікае рак лёгкага і павялічвае рызыку захворванняў сэрца. Гэтая сувязь была выяўлена раней у даследаваннях, праведзеных у Германіі ў 1930-х гадах, аднак праца не была шырока вядома ў навуковых колах.
Рычард Дол таксама ўстанавіў, што радыяцыя спрыяе развіццю лейкозаў, уздзеянне азбесту спрыяе развіццю раку лёгкіх і што алкаголь спрыяе развіццю раку малочнай залозы.
Узнагароды і прызнанне
Член Лонданскага каралеўскага таварыства (1966), замежны член Нацыянальнай акадэміі навук ЗША (2001).
Бінарныя злучэнні
Бінарныя злучэнні — злучэнні двух хімічных элементаў.
Наменклатура Б.з. простая: назва будуецца з міжнароднай назвы электраадмоўнейшага элемента з суфіксам «-ід», «-ыд» і назвы менш электраамоўнага элемента ў родным склоне. У выпадку элемента з пераменнай валентнасцю яна ўлучаецца ў назву ў выглядзе рымскіх лічбаў. Да назвы электраадмоўнейшага элемента можа далучацца прыстаўка з лічбавым значэннем, якая пазначае колькасць яго атамаў у Б.з. Ёсць свае асаблівасці ў наменклатуры аксідаў. Шматлікія бінарныя злучэнні маюць трывіяльныя назвы.
Прыклады: метан — тэтрагідрыд вугляроду; N2O5 — пентаксід азоту, азотны ангідрыд; FeCl3 — хларыд жалеза ІІІ, хлорнае жалеза.
Ленінск
Назву Ле́нінск маюць:
Герберт фон Караян
Герберт фон Караян (Herbert von Karajan;, Зальцбург, Аўстра-Венгрыя — , Аніф, Аўстрыя) — аўстрыйскі дырыжор.
Вучыўся ў «Моцартэўме» у Зальцбургу і Венскай акадэміі музыкі і сцэнічнага мастацтва ў Ф. Шалька. Дэбютаваў у 1927 годзе. У 1941—1944 гадах кіраўнік Берлінскай дзяржаўнай капэлы. З 1947 года дырыжор (з 1949 года і дырэктар) Таварыства сяброў музыкі ў Вене. З 1955 года галоўны дырыжор Берлінскага філарманічнага аркестра, працаваў з ім на працягу 35 гадоў. Адначасова ў 1956—1964 гадах музыкальны кіраўнік Венскай дзяржаўнай оперы.
Буйнейшы сімфанічны і оперны дырыжор, выступаў у буйнейшых тэатрах свету. У інтэрпрэтацыях сімфанічнае і опернае музыкі дасягнуў выдатнага мастацкага ўзроўню. Здзейсніў шэраг значных оперных пастановак (у тым ліку «Барыс Гадуноў» Мусаргскага, 1965; «Містэрыя канца часу» К. Орфа, 1973). Пакінуў пасля сябе адну з самых шырокіх дыскаграфій.
Мештуны
Мештуны́ (, Мештуны) — вёска ў Ваўкавыскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Вярэйкаўскага сельсавета.
Да 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Рэплеўскага сельсавета.
Гісторыя
У 1836 г. прыватная вёска, 15 двароў, 81 жыхар.
Насельніцтва
Плошча 32,3 га, працягласць межаў — 5 287 метраў.
Інфраструктура
Ёсць ФАП.
Літва дваровая
Літва дваровая (стараруск.: литва дворовая) — афіцыйная назва праслойкі служылага стану ў Маскоўскай дзяржаве XVI ст.
Пачала фарміравацца ў канцы XV ст. з палонных і перабежчыкаў з Вялікага Княства Літоўскага падчас маскоўска-літоўскіх войнаў. Да іх далучыліся палонныя ў бітве на Ведрашы (1500) (гл. таксама Федзька Літвіч), а таксама спадарожнікі М. Глінскага, яго баяры і слугі (1508), смаленскія і бранскія баяры, якія прынялі маскоўскае падданства пасля далучэння гэтых земляў да Маскоўскай дзяржавы. «Літва дваровая» была прынята ў прывілеяваны стан Маскоўскай дзяржавы, надзелена маёнткамі, але памяць пра паходжанне з ВКЛ захоўвалася, ёй не давяралі службу на заходніх межах Маскоўскай дзяржавы, выкарыстоўвалі пераважна на поўдні і ўсходзе. Пры Іване IV падверглася значным рэпрэсіям і была скасавана як асобная праслойка прывілеяванага стану.
Тальтан
Тальтан (саманазва Tā̀łtā̀n) — атабаскі народ, карэнныя жыхары паўночнага захаду Канады. Агульная колькасць (2020 г.) - 2 600 чал.
Тальтан здаўна насялялі горную мясцовасць на паўночным захадзе Брытанскай Калумбіі, дзе займаліся паляваннем і рыбалоўствам, здабывалі абсідыян. Да кантактаў з еўрапейцамі яны не мелі палітычнай еднасці, падзяляліся на 6 тэрытарыяльных груп, якія ў сваю чаргу ўключалі фратрыі Ваўка і Крумкача і 4 матрылінейных рода. Лічыцца, што адзін з іх узнік у выніку змяшэння з тлінкітамі. Кожны род валодаў пэўнымі землямі, імёнамі, танцамі, песнямі, рытуальнымі грабёнкамі. На чале яго стаяў спадчынны правадыр. Яго ўлада перадавалася па жаночай лініі. Ніжэйшую сацыяльную прыступку займалі рабы. Агульную назву тальтан атрымалі ад тлінкітаў па найменню мясцовасці, дзе вёўся абмен паміж плямёнамі.
У 1838 г. Кампанія Гудзонава заліва заснавала на землях тальтан гандлёвы пост. Значную дапамогу гандлярам і даследчыкам аказала жанчына-правады Нахані. Аднак кантакты з еўрапейцамі прывялі да распаўсюджвання эпідэмічных захворванняў і хуткаму скарачэнню насельніцтва. Тальтан згубілі частку паляўнічых тэрыторый у выніку дзейнасці еўрапейскіх здабытчыкаў золата. У другой палове XIX ст. да тальтан далучыліся прадстаўнікі іншых атабаскаў. Гэта, а таксама дэпапуляцыя, наёмная праца замест звыклых заняткаў, попыт на прамысловыя тавары садзейнічалі разбурэнню традыцыйнага грамадства. З пачатку XX ст. большасць вернікаў прынялі хрысціянства.
У нашы дні тальтан тэрытарыяльна падзелены на 2 аўтаномныя «першасныя нацыі», якія маюць агульнае кіраванне. Робяцца захады для адраджэння народнай культуры і роднай мовы. Правадыры тальтан удзельнічаюць у экалагічным руху.
Павукі-скакуны
Павукі-скакуны (Salticidae) — сямейства падатрада вышэйшых павукоў, у якое ўваходзіць больш за 550 родаў і 5000 відаў, гэта прыкладна 13 % усіх відаў павукоў. У павукоў-скакуноў добры зрок, яны ім карыстаюцца для палявання і навігацыі. Маюцца лёгкія і трахейная сістэма.
Апісанне
Даўжыня цела 2—9 мм. Афарбоўка яркая, стракатая, асабліва у самцоў. Галавагрудзі прыўзнятыя спераду, сплюшчаныя ззаду. Маюць 8 «дзённых» вачэй, размешчаных у 3 рады. Ногі адносна кароткія, тоўстыя (асабліва пярэднія, якімі павукі ловяць здабычу), заднія больш доўгія (скакальныя). Брушка акруглае або прадаўгаватае, укрыта перыстымі або лускаватымі валаскамі.
Пашырэнне
Пашыраны па ўсім зямным шары, пераважна ў троліках. На тэрыторыі Беларусі адзначава каля 15 відаў, пераважпа з родаў, , , ,. Актыўныя днём. Трапляюцца на дрэвах, кустах, сонечным баку сцен і платоў.
Асаблівасці біялогіі
Лоўчых сетак не робяць. Псрамяшчаюцца скачкамі (адсюль назва). Кормяцца мухамі, клапамі, перапончатакрылымі.
Большасць размнажаецца ў канцы вясны — пачатку лета, спароўванню папярэднічаюць або суправаджаюць яго т.зв. «шлюбныя танцы». ЯЙцы адкладваюць у коканы пад камяні, у трэшчыны сцен, пад кару у двухкамерныя гнёэды, Зімуюць маладыя павукі.
Вільгельміна Пруская (1774—1837)
Фрыдэрыка Луіза Вільгельміна Пруская (Friederike Luise Wilhelmine Prinzessin von Preußen; 18 лістапада 1774, Патсдам — 12 кастрычніка 1837, Гаага) — пруская прынцэса і каралева Нідэрландаў.
Вільгельміна — дачка караля Прусіі Фрыдрыха Вільгельма II і яго жонкі Фрыдэрыкі Луізы Гесэн-Дармштацкай. Выйшла замуж за свайго кузена Вілема, караля Нідэрландаў.
Хімічная наменклатура
Хімі́чная наменклату́ра — сістэма рацыянальных назваў злучэнняў, якая выразна вызначае іхні састаў і будову. Сучасная хімічная наменклатура заснавана на правілах IUPAC, якія вызначаюць агульныя прынцыпы і прыёмы пабудовы назваў.
Гісторыя
Першапачаткова злучэнні атрымлівалі трывіяльныя назвы, адно рэчыва магло мець некалькі назваў-сінонімаў. Першая сістэма хімічнай наменклатуры была распрацавана ў 1787 годзе камісіяй французскіх хімікаў пад старшынствам А. Лавуазье. Камісія вырашыла, што злучэнне павінна мець адну назву, назва складанага рэчыва мусіць быць з двух слоў, якія перадаюць тып злучэння; назва павінна быць няцяжкай для вымаўлення і не супярэчыць нормам мовы.
Па ўзоры французскай хімічнай наменклатуры ў 19 ст. былі распрацаваны нацыянальныя хімічныя наменклатуры.
Акжол (Паўладарская вобласць)
Акжол — сяло ў Паўладарскай вобласці Казахстана. Знаходзіцца ў падпарадкаванні гарадской адміністрацыі Аксу. Адміністрацыйны цэнтр і адзіны населены пункт Акжолскай сельскай акругі. Код КАТА — 551635100.
Гірын
Гірын —правінцыя ў паўночна-усходнім Кітаі. Плошча 183 тыс. км². Насельніцтва 27 462 297 чалавек (2010), пераважна кітайцы, а таксама карэйцы (6 %) і маньчжуры (3 %). Адміністрацыйны цэнтр — горад Чанчунь.
Прырода
Паўднёва-ўсходняя частка Гірына занятая Маньчжура-Карэйскімі гарамі, якія складаюцца з некалькіх ланцугоў вышынёй 500—1200 м, падзеленых шырокімі густанаселенымі катлавінамі. Найбольшая вышыня — 2744 м (г. Байтаушань). На паўночным захадзе — плоская раўніна Сунляа. Клімат умераны, мусонны. Сярэдняя тэмпература студзеня −17 ° С, −20 ° С; ліпеня 20 ° С, 24 ° С. Ападкаў у год на раўніне 400—600 мм, у гарах — да 1000 мм. На паўночным захадзе рэшткі стэпаў і лесастэпы, значныя тэрыторыі асвоены пад земляробства; на паўднёвым усходзе, у гарах, змешаныя і шыракалістыя лясы, якія змяняюцца іглічнымі, займаюць каля 30 % тэрыторыі.
Эканоміка
Гірын — важны прамысловы раён краіны. Здабыча каменнага вугалю (Ляаюань), меднай (Цяньбаашань), свінцова-цынкавай (Шыцзуйцзы), жалезнай руд, золата.
Налёт на Навагрудак
Налёт на Навагрудак — начны налёт «Чорнага ката», які нібыта адбыўся ўночы 29 сакавіка 1948 года. Таксама часам згадваецца, што ў гэтай акцыі ўдзельнічалі бульбаўцы. Гэтую акцыю шмат апісвалі на эміграцыі, але адкрытых архіўных сведчанняў няма.
Як сцвярджаў у сваіх працах гісторык Сяргей Ёрш, спасылаючыся на савецкую кнігу «Беларускія буржуазныя нацыяналісты. Падручнік» («Белорусские буржуазные националисты. Учебник»), гэты бой быў сапраўдным. Таксама, калі кніга была засакрэчаная, упраўленне СБУ Львоўскай вобласці давала станоўчы адказ Сяргею Яршу наконт сапраўднасці гэтай падзеі, спасылаючыся на старонкі 152—154, аднак у рассакрэчаным падручніку са сховішча СБУ ўсяго каля 52 старонак і нічога пра напады на гарады беларускіх нацыяналістаў. Таксама не на карысць сапраўднасці гэтай акцыі ідзе тое, што ў Навагрудку не было ніякага ізалятара МГБ і спецбатальёна МГБ.
Перадумовы
У 1947 годзе у раённым цэнтры Беларускай ССР Навагрудку была раскрытая падпольная арганізацыя беларускіх нацыяналістаў «Саюз вызваленьня Беларусі», аднак наступныя аператыўныя дзеі выявілі, што ліквідаваная толькі частка шырокай падпольна-дывэрсійнай сеткі беларускіх нацыяналістаў у дадзеным раёне. Паколькі замежная агентура давала даныя пра цесную сувязь дзейнасці беларускага нацыяналістычнага падполля ў Навагрудку з Вітушкавай арганізацыяй «Чорным катом», было вырашана накіраваць у раён спецбатальён МДБ, узмоцнены аператыўнымі супрацоўнікамі галоўнага ўпраўленьня МДБ БССР і пад беспасярэдным кіраўніцтвам супрацоўнікаў аператыўнай групы МДБ СССР.
Дзейнасць спецбатальёна
У пачатку сакавіка 1948 года батальён прыбыў на месца дыслакацыі ў беларускі горад Навуградак і пачаў аператыўныя дзеі. Ужо з першых дзён сваёй дзейнасці аператыўнікі выявілі больш за 20 чалавек, якія мелі дачыненне да нацыяналістычнага падполля ў Навагрудку і бліжэйшых вёсках.
Для далейшага выяўлення лагераў узброеных нацыяналістаў з ліку арыштаваных быў завербаваны агент «Капуста». Але пасля закідкі ў банду ён перайшоў на бок партызанаў і выдаў даручанае яму заданне.
Да 25 сакавіка стала вядома, што ў лясах пад Навагрудкам заўважаная канцэнтрацыя ўзброеных нацыяналістаў, а цэнтр радыёпеленгацыі ў Мінску паведаміў пра актывізацыю працы некалькіх варожых радыёстанцый у дадзеным раёне. Кіраўнікі аперацыі ў Маскве і Мінску прапанавалі камандаванню спецбатальёна перайсці на ўзмоцнены рэжым нясення службы, а афіцэрам — на казарменнае становішча. Было прапанавана і ўзмацненне спецбатальёна армейскімі часткамі, але кіраўніцтва спецбатальёна праігнаравала гэтае, спасылаючыся на вялікі баявы досвед сваіх афіцэраў і салдат, блізкасць дыслакацыі вайсковых частак і няздольнасць нацыяналістаў спланаваць і здзейсніць масштабныя аперацыі.
Паводле Сяргея Ярша
Выкарыстоўваючы цемру, нападнікі невялікімі суполкамі праніклі ў горад і напалі на ізалятар часовага ўтрымання МДБ, а таксама закідалі гранатамі некалькі дамоў, у якіх кватэравалі афіцэры МДБ. Нарад спецбатальёна МДБ, які нёс варту, меў адчувальныя страты, а шэраг афіцэраў батальёна быў забіты. Не прыняўшы бою з паднятым па трывозе батальёнам МДБ, нацыяналісты хутка адступілі ў лес.
Паводле ўспамінаў, апублікаваных у «Беларускім слове»
Атрад у ліку 500 чалавек разьмясціўся ў лесе каля вёскі Літоўкі. На поўдні, кіламетраў на 3, пабліскваў агнямі Навагрудак. Была цёмная сакавіковая ноч 1948 года. Дзесьці каля чацвёртай гадзіны ночы Міхал Вітушка пачаў прамову перад сваімі жаўнерамі:''Браты партызаны. Я не люблю шмат гаварыць, ды гэта і не патрэбна. За нас будуць гаварыць нашыя кулямёты і аўтаматы. Яны за тры гады навучыліся. У нашых руках яны заікацца не будуць, бо мы ведаем, для чаго іх узялі, і не выпусцім, пакуль не пераможам ці памром. Маці Беларусь абліваецца слязьмі і крывёю пад бальшавіцкім зялезным ботам. Крывёю за кроў, смерцю за смерць мы будзем плаціць нашым смяротным ворагам.
Сёння мы павінны ўзяць Наваградак і пакараць катаў нашага народу. У першую чаргу мы павінны захапіць МДБ, казармы, дзе знаходзяцца польскія і сібірскія карныя атрады, тэлефонную і тэлеграфную станцыі, райкам, райвыканкам, міліцыю і выпусціць з вязніцы усіх вязняў. Адказных работнікаў расстраляць на месцы, так, як робяць яны з намі. Забітых і параненых партызанаў забраць з сабою. Атаку пачынаць па сігнале чырвонай ракеты, збор на Замкавай гары па сігнале зялёнай ракеты. Будзьце бязлітаснымі і бясстрашнымі. З Божай дапамогай мы пераможам!У адказ партызаны ўпаўголаса паўтарылі: «Пераможам!''»
Вітушка зьвярнуўся да камандзіраў, напомніў ім тактычныя задачы. Камандзіры паўтарылі загад і са сваімі падраздзеламі зніклі ў цемнаце. Адзін падраздзел пайшоў па Татарскай, другі — па Карэліцкай. Вітушкаў атрад пайшлі ў напрамку Замкавай гары і за хвілінаў 25 былі там. Пакінуўшы на Замкавай гары ўкраінскі аддзел, яны рушылі па Слонімскай на пляц. Па дарозе да іх далучылася каля 20 жыхароў Навагрудка. Перад самым пляцам яны сустрэлі галоўны дазор, ад якога даведаліся, што тэлефонная і тэлеграфная станцыі, памяшканне міліцыі і райвыканкама былі занятыя без стрэлу.
Хутка пасля гэтага да Вітушкі падбег партызан П-ч і перадаў паведамленне камандзіра Р., што ён дасягнуў будынку МДБ, устанавіў два кулямёты насупраць дзвярэй і чакае сігнал. Аналагічнае паведамленне было атрымана ад камандзіра К., які мусіў атакаваць казармы. А пятай гадзіне Вітушка перахрысціўся і пусціў у неба ракету.
Пачаўся бой у казармах. Пакуль Вітушкавы партызаны змагаліся ў кашарах, камандзір Р. браў штурмам будынак МГБ. Пасля ўпартага бою МДБ было ўзятае. Шмат супрацоўнікаў МДБ было забіта. Некалькі чалавек уцяклі. Начальнік МДБ быў узяты жывым. Падчас бою былі вызваленыя 270 чалавек, болей за сотню з якіх далучылася да партызанааў, атрымаўшы зброю.
Партызаны захапілі 3 кулямёты, 650 аўтаматаў, 1300 стрэльбаў, 70 скрынак патронаў і забілі каля 300 супрацоўнікаў МДБ.
А восьмай гадзіне раніцы партызаны сшыхтаваліся ў паходную калону. Калона рушыла ў напрамку вёскі Літоўкі. Са страхі райвыканкаму доўга махаў ім на развітанне бел-чырвона-белы сцяг.
У эмігранцкай прэсе
15 верасня 1949 года ў беларускай газеце «Беларускае слова» былі апублікаваныя, як пісалася ў газеце, успаміны ўдзельніка акцыі.
NGC 3679
NGC 3679 (іншыя абазначэнні — MCG -1-29-12, PGC 34844) — эліптычная галактыка (E) ў сузор’і Леў.
Рудольф Крыстаф Эйкен
Рудольф Крыстаф Эйкен (ням. Rudolf Christoph Eucken;, Аўрых, Правінцыя Гановер — , Ена) — нямецкі пісьменнік і філосаф.
У 1908 годзе становіцца лаўрэатам Нобелеўскай прэміі па літаратуры «За сур'ёзныя пошукі ісціны, усёпрасякальную сілу думкі, шырокі кругагляд, жвавасць і пераканаўчасць, з якімі ён адстойваў і развіваў ідэалістычную філасофію».
5 студзеня 1916 года да свайго дня нараджэння стаў Ганаровым грамадзянінам горада Ена.
Прафесар філасофіі Енскага ўніверсітэта з 1874 года.
Армавір (Расія)
Армавір (Армавир) — горад (з 1914 года) у Расіі краявога падпарадкавання ў складзе Краснадарскага краю. Насельніцтва 210,0 тыс. чалавек (2007). Заснаваны ў 1839 годзе.
Горад размешчаны на левым беразе Кубані, пры выхадзе яе з паўночных перадгор'яў Вялікага Каўказа, у месцы ўпадзення ў яе прытока Уруп, за 202 км на паўднёвы ўсход ад Краснадара. Важны чыгуначны вузел: станцыі Армавір-Растоўскі і Армавір-Туапсінскі Паўночна-Каўказскай чыгункі. Неўзабаве будзе дабудавана новая РЛС (магутней за Габалінскую РЛС у Азербайджане), што дапоўніць сілавую прысутнасць ў горадзе. На сённяшні дзень у горадзе знаходзіцца Армавірскае лётнае вучылішча.
Гайдэльбергскі ўніверсітэт
Гайдэльбергскі ўніверсітэт імя Рупрэхта і Карла, таксама Гейдэльбергскі ўніверсітэт (Ruprecht-Karls-Universität Heidelberg) — найстарэйшы і адзін з найбольш прэстыжных універсітэтаў на тэрыторыі сучаснай Германіі. Заснаваны ў 1386 годзе.
Заснаванне
Ён быў заснаваны курфюрстам Рупрэхтам I з дазвалення рымскага папы Урбана VI ў 1386 годзе, каб даць яго разрозненым валадарствам, Пфальцу на Рэйне, цэнтр духоўнага жыцця, прыцягнуць замежнікаў і выхоўваць царкоўных дзеячаў і дзяржаўных чыноўнікаў ва ўласнай краіне. Падаплёкай утварэння ўніверсітэта стаў Вялікі заходні раскол каталіцкай царквы: выпускнікі Сарбоны, якія падпарадкоўваліся Авіньёнскаму папе Кліменту VII, не маглі служыць у цэрквах Пфальца, што кіраваліся папам рымскім, таму ўзнікла патрэбнасць ва ўласнай тэалагічнай адукацыі. Першыя прафесары ў Гайдэльберг прыехалі з Парыжа і Прагі. Рэктарам-заснавальнікам універсітэта стаў Марсілій Інгенскі, прыхільнік наміналізма; наміналізм доўгі час выкладаўся ва ўніверсітэце ў выключным парадку.
Устаноўчыя граматы датаваныя 1 кастрычнікам 1386 г. 18 кастрычніка таго ж года адбылася царкоўная імша, якая адкрыла сцены ўніверсітэта, а на наступны дзень пачаліся заняткі. У той жа дзень была атрымана і срэбная ўніверсітэцкая пячатка, адбітак якой з’яўляецца лагатыпам універсітэта.
Майкл Берыдж
Сэр Майкл Бэрыдж (Michael John Berridge;, Гатума, цяпер Кадома, Зімбабвэ — ) — брытанскі фізіёлаг і біяхімік. Доктар філасофіі (1965), ганаровы прафесар Кембрыджа. Член Лонданскага каралеўскага таварыства (1984), замежны член Нацыянальнай акадэміі навук ЗША (1999) і Амерыканскага філасофскага таварыства (2007). Рыцар-бакалаўр (1998). Лаўрэат прэстыжных узнагарод, у прыватнасці прэмій Ласкера (1989) і Вольфа (1995), Thomson Reuters Citation Laureate (2002). Найбольш вядомы адкрыццём іназітолтрыфасфата.