cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ганна (Люблінскае ваяводства)
Найноўшы час
Згодна з Рыжскім мірным дагаворам 1921 года Ганна апынулася ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі. З пачаткам Другой сусветнай вайны ў 1939 годзе Ганну занялі войскі Трэцяга Рэйха.
У 1944 годзе Ганну занялі савецкія войскі, пасля чаго яе зноў перадалі Польшчы.
Жорж Уо
Жорж Уо (Georges Houot,,  — , Ла-Гард) — афіцэр ВМФ Францыі, аўтар кніг. На працягу 20 год кіраваў акіянаграфічнымі даследваннямі, якія праводзіліся з дапамогай батыскафу. У 1953 годзе здзейсніў пагружэнне на 4000 метраў, пазней здзейсніў пагружэнне на 9500 метраў.
Сопіт (Яварыўскі раён)
Сопіт (Со́піт) — вёска ў Яварыўскім раёне Львоўскай вобласці Украіны.
NGC 5581
NGC 5581 (іншыя абазначэнні — MCG 4-34-21, ZWG 133.38, PGC 51282) — галактыка ў сузор’і Валапас.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Спіс зорак сузор’я Скарпіёна
У прыведзеным спісе пералічаны ўсе зоркі сузор'я Скараіёна да бачнай зорнай велічыні +6,5m і іншыя зоркі, уяўляючыя пэўную цікавасць: пераменныя, з планетнымі сістэмамі, звышновыя і г. д.
Вежкі (Жабінкаўскі раён)
Да 13 кастрычніка 1961 года вёска ўваходзіла ў склад Крыўлянскага сельсавета, да 11 мая 2012 года — у склад Якаўчыцкага сельсавета.
Кібуц
Кібуц (קִבּוּץ; першапачаткова קְבוּצָה, квуца — `група`) — сельскагаспадарчая камуна ў Ізраілі, якая характарызуецца агульнасцю маёмасці і роўнасцю у працы і спажыванні. Першы кібуц створаны ў 1909 годзе ў Паўночнай Галілеі; да 1914 года на землях, што належалі Яўрэйскаму нацыянальнаму фонду, было 14 кібуцаў. У 1990 годзе было 270 кібуцаў (ад 200 да 700 чалавек), аб'ядноўвалі да 125 тысяч чалавек. Адыграваюць значную ролю ў эканоміцы Ізраіля.
Брысага-Вальтравалья
Насельніцтва складае 1050 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 175 чал./км². Займае плошчу 6 км². Паштовы індэкс — 21030. Тэлефонны код — 0332.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы.
Стадныкы (Яварыўскі раён)
Стадныкы (Ста́дники) — вёска ў Яварыўскім раёне Львоўскай вобласці Украіны.
Урдама
Урдама (Урдома́) — рабочы пасёлак у Ленскім раёне Архангельскай вобласці Расіі, на левым беразе Вычагда. Буйная грузавая чыгуначная станцыя Сольвычагодскага аддзялення Паўночнай чыгункі на лініі Котлас — Варкута. Размешчана сярод іглічных лясоў у паўднёва-ўсходняй частцы Архангельскай вобласці, за 30 км ад мяжы з Рэспублікай Комі, у месцы ўпадзення ракі Нянды ў раку Верхняя Луп’я. Плошча тэрыторыі пасёлка складае 9,9 км².
Вуліца Карбышава (Мінск)
Вуліца Карбышава — вуліца ў Першамайскім раёне Мінска. Названа ў гонар Дзмітрыя Міхайлавіча Карбышава (1880—1945), савецкага ваеначальніка, Героя Савецкага Саюза.
Hasta la vista (песня Руслана Аляхно)
«Hasta la vista» (назва на іспанскай мове, Да сустрэчы) — песня, з якой 22 мая 2008 года Руслан Аляхно прадставіў Беларусь на міжнародным конкурсе песень «Еўрабачанне 2008». Аўтары песні: Элеанора Мельнік і Тарас Дзямчук. Песня заняла 17 месца з 27 баламі ў другім паўфінале конкурсу і не выйшла ў фінал.
Песня існуе ў дзвюх версіях: англійскай і рускай.
Тэадор Кёрнер
Тэадор Кёрнер, эдлер (дваранскі тытул) фон Зігрынген (Theodor Körner Edler von Siegringen, 23 красавіка 1873 — 4 студзеня 1957) — аўстрыйскі палітык, прэзідэнт Аўстрыі ў 1951—1957 гадах.
Ранняя біяграфія
Нарадзіўся ў Уйсёне (прыгарадзе сучаснага Камарам), у сям’і афіцэра аўстра-венгерскай арміі, наведваў ваенную школу, ваенную акадэмію і ў 1894 г. стаў лейтэнантам. Паступіў на службу ў якасці афіцэра ў горадзе Аграм (цяперашні Заграб) і да 1904 г. даслужыўся да маёра. У гэтым жа годзе паступіў на службу ў аўстрыйскі генеральны штаб. У Першую сусветную вайну быў адным з актыўных камандуючых на італьянскім фронце. Скончыў ваенную кар’еру ў 1924 г. у чыне генерала.
Палітычная біяграфія
Заўсёды зацікаўлены палітыкай Кёрнер стаў членам SPÖ і быў абраны ў парламент у 1924 годзе. Адначасова пачаў працу над арганізацыяй Рэспубліканскага шуцбунда, у якім выступаў за правядзенне незалежнай і радыкальнай палітыкі. Ён быў старшынёй Бундэсрата ў перыяд паміж снежнем 1933 і лютым 1934 г.
Грамадзянская вайна ў Аўстрыі і ўсталяванне аўстрафашысцкай дыктатуры спынілі кар’еру Кёрнера як палітыка. Ён быў арыштаваны, як і многія яго аднапартыйцы, аўтарытарным урадам, які забараняў усе апазіцыйныя партыі. Пасля аншлюсу Аўстрыі, падчас Другой Сусветнай вайны Кёрнер быў зноў арыштаваны, на гэты раз ужо нацыстамі.
Васіль Аляксандравіч Віхарэў
Біяграфія
Нарадзіўся 19 студзеня 1905 года ў вёсцы Шчыпачова Растоўскага павета Яраслаўскай губерні Расійскай імперыі (цяпер Растоўскага раёна Яраслаўскай вобласці Расійскай Федэрацыі) у сям’і селяніна. Рускі. Адукацыя пачатковая.
Самуіл Захаравіч Слонім
Самуіл Захаравіч Слонім (, Сянно, Магілёўская губерня, цяпер Віцебская вобласць —, НКУС, Менск) — беларускі эканаміст, спецыяліст у галіне эканамічнай тэорыі.
Васіль Аляксандравіч Віхарэў
Біяграфія
З 1927 года ў Чырвонай Арміі. У 1929 годзе быў прыняты ў члены ВКП(б). Скончыў курсы ўдасканальвання афіцэрскага складу.
Самуіл Захаравіч Слонім
Біяграфія
З купецкай сям’і. Атрымаў вышэйшую адукацыю. У 1905—1917 гадах член партыі меншавікоў. У 1920 годзе ўступіў ва УКП(б). У 1920-х гадах — дацэнт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта (у 1926—1928 гадах — намеснік дырэктара) і Камуністычнага ўніверсітэта Беларусі, у 1928—1930 гадах — намеснік наркама асветы БССР, у 1930—1936 гадах — дырэктар Навукова-даследчага інстытута прамысловасці БССР. Пражываў у кватэры № 44 Дома спецыялістаў па вул. Савецкай у Менску.
Васіль Аляксандравіч Віхарэў
Біяграфія
Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны з 1942 года. Да лета 1944 года маёр Віхарэў быў камандзірам батальёна 4-га матарызаванага пантонна-маставога палка.
Самуіл Захаравіч Слонім
Біяграфія
Арыштаваны 29 жніўня 1936 года ва ўласнай кватэры. 5 кастрычніка 1936 года асобай нарадай пры НКУС асуджаны за «контррэвалюцыйную трацкісцкую дзейнасць, антысавецкую агітацыю і сувязь з польскай разведкай» да 5 гадоў ППК. 30 кастрычніка 1937 года ваеннай калегіяй Вярхоўнага суда СССР справа Слоніма была перагледжана, а ён прыгавораны да ВМП з канфіскацыяй маёмасці. Расстраляны. Рэабілітаваны 11 жніўня 1956 года. Асабовая справа С. № 7100-с з фотаздымкам захоўваецца ў архіве КДБ Беларусі.
Тэадор Кёрнер
Палітычная біяграфія
Пасля вайны, 17 красавіка 1945 г., Кёрнер быў прызначаны савецкімі акупацыйнымі войскамі ў Аўстрыі часовым бургамістрам Вены. Кёрнер адказваў за перабудову і аднаўленне сталіцы, якая моцна пацярпела падчас вайны. Пасля смерці Карла Рэнера яго партыя прапанавала Кёрнера ў якасці кандыдата ў прэзідэнты Аўстрыі, і Кёрнер выйграў выбары, атрымаўшы крыху больш, чым 51 працэнт. Ён стаў першым прэзідэнтам краіны, абраным прамым галасаваннем. Кёрнер памёр падчас свайго тэрміну.
Васіль Аляксандравіч Віхарэў
Біяграфія
Асабліва вызначыўся ў баях за вызваленне Беларусі пры фарсіраванні рэк Дняпро (у раёне горада Рагачоў батальён маёра Віхарэва знаходзячыся ўвесь час пад агнём у рэкордна кароткі тэрмін пабудаваў мост, а затым вёў своечасовыя аднаўленчыя работы) і Друць (мост быў пабудаваны за ноч, затым вяліся аднаўленчыя работы). Камбат не пакідаў сваёй пасады некалькі дзён без сну і адпачынку. 26 чэрвеня падчас чарговых работ па аднаўленню разбуранага пралёта моста маёр Васіль Аляксандравіч Віхарэў загінуў ад асколка варожай міны. Пахаваны ў Рагачове.
Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 24 сакавіка 1945 года за ўзорнае выкананне баявых заданняў камандавання на фронце барацьбы з нямецка-фашысцкім захопнікамі і праяўленыя пры гэтым мужнасць і гераізм маёру Віхарэву Васілю Аляксандравічу пасмяротна прысвоена званне Героя Савецкага Саюза.
Узнагароджаны ордэнам Леніна, медалём.
Вуліца Карпава (Мінск)
Вуліца Карпава, вуліца ў Маскоўскім раёне раёне Мінска. Названа ў гонар Уладзіміра Барысавіча Карпава (1912—1977), удзельніка камуністычнага падполля і партызанскага руху ў гады Вялікай Айчыннай вайны, пісьменніка.
Вуліца Карпава злучае вуліцы Волаха, Розы Люксембург і Карла Лібкнехта.
Стары Яр
Стары Яр (Старий Яр) — вёска ў Яварыўскім раёне Львоўскай вобласці Украіны.
Андрэй Яшчанка
Андрэй Яшчанка (нар. ) — беларускі гандбаліст. Кандыдат у майстры спорту Беларусі. Левы паўсярэдні клуба «Гомель».
Клубная кар’ера
Выступаў у 2009—2016 гадах за «Гомель». З ліпеня 2016 года быў іграком БГК імя Мяшкова.
У маі 2019 года перайшоў у французскі клуб «Біер», які выйшаў у другі дывізіён Францыі. Пакінуў французскі клуб у красавіку 2020 года.
У ліпені 2020 года зноў стаў іграком «Гомеля».
Севераанежск
Севераанежск (Североонежск) — пасёлак гарадскога тыпу ў Плясецкім муніцыпальным раёне Архангельскай вобласці Расіі. Размешчаны на левым беразе ракі Анегі, за 36 кіламетраў ад раённага цэнтра, пасёлка гарадскога тыпу Плясецк, за 55 км ад горада Мірнага. У раёне пасёлка вядзецца здабыча алюмініевых руд — баксітаў (Іксінскае радовішча) і базальту. Развіта лясная прамысловасць (нарыхтоўка і першасная апрацоўка лесу). У Севераанежску знаходзіцца станцыя Ікса — галоўная станцыя Заанежскай чыгункі.
Чарнігаўскія могілкі
Чарнігаўскія могілкі — абмежавана дзеючыя могілкі на вул. Чарнігаўскай ў Мінску паміж мікрараёнам Мінск-Мір і бальніцай хуткай дапамогі. Год заснавання нявызначаны. Плошча: 0,6347 га. Адны з самых маленькіх могілак Мінска. З 1933 г. адносяцца да абмежавана дзеючых. Дазваляецца падпахаванне да сваякоў, на канец лістапада 2018 г. апошняе пахаванне датуецца 26.09.2018. Даглядаюцца адміністрацыяй Козыраўскіх могілак.
Аэрастат
Аэрастат (спрошчана і не цалкам дакладна — паветраны шар; ад грэчаскага аэр — паветра, стата — стаячы) — лятальны апарат лягчэйшы за паветра, які выкарыстоўвае для палёту пад’ёмную сілу змешчанага ў абалонцы газу (або нагрэтага паветра) са шчыльнасцю меншай, чым шчыльнасць навакольнага паветра (згодна з законам Архімеда).
Тыпы
Адрозніваюць прывязныя, вольналятаючыя і аэрастаты з рухавіком — дырыжаблі.
Па тыпу напаўнення аэрастаты дзеляцца на:
Для напаўнення шарльераў ужываюцца вадарод і (радзей) асвятляльны газ, але гэтыя газы гаручыя, а іх сумесі з паветрам выбуханебяспечныя, што патрабуе дадатковых мер засцярогі. Гэтага недахопу пазбаўлены інэртны гелій, які таксама выкарыстоўваецца ў шарльерах, аднак гелій досыць дарагі, што перашкаджае яго паўсюднаму ўжыванню ў паветраплаванні.
Выкарыстанне
]] Аэрастаты ўпершыню дазволілі чалавеку падняцца ў паветра, а пазней і дасягнуць стратасферы.
У Расіі адным з арганізатараў палётаў на аэрастатах для навуковых даследаванняў атмасферы быў А. М. Каванько.
Адна з асноўных сфер выкарыстання — ўздым на неабходную вышыню сістэм відэаназірання, сувязі, атрымання метэададзеных.
Падчас Другой сусветнай вайны аэрастаты шырока ўжываліся для абароны гарадоў, прамысловых раёнаў, вайскова-марскіх баз і іншых аб’ектаў ад нападу з паветра. Дзеянне аэрастатаў загароды было разлічана на пашкоджанне самалётаў пры сутыкненні з трасамі, абалонкамі або падвешваемымі на трасах зарадамі выбуховага рэчыва. Наяўнасць у сістэме СПА аэрастатаў загароды прымушала самалёты суперніка лятаць на вялікіх вышынях і ўскладняла прыцэльнае бамбакіданне з пікіравання.
Акрамя выкарыстання ў сістэме СПА прывязныя аэрастаты ўжываюцца для назірання за полем бою, карэктавання артылерыйскага агню і выведкі.
Два аэрастаты ляталі ў атмасферы Венеры. У чэрвені 1985 года з савецкіх аўтаматычных міжпланетных станцый «Вега-1» і «Вега-2», якія праляталі ў ваколіцах планеты, было «скінута» па пасадачнаму модулю і па атмасфернаму зонду. Аэрастатныя зонды знізіліся на парашутах і пасля напаўнення іх абалонак геліем пачалі дрэйф у атмасферы планеты на вышыні 53-55 км, праводзячы вымярэнні метэаралагічных параметраў. Працягласць працы абодвух зондаў склала больш за 46 гадзін.
У канцы 1920-х нямецкі фізік Плаўсан з поспехам выкарыстоўваў прывязныя аэрастаты ў якасці прымальнікаў атмасфернай электрычнасці. З адзіночнага аэрастата ў яснае надвор’е ўдавалася зняць да 3,5 кілават электрычнай магутнасці пры напрузе каля 120 кілавольт. Пазней з гэтым эфектам сутыкнуліся пры выкарыстанні трасоў аэрастатаў загароды ў якасці антэн далёкай радыёсувязі. Гэтая тэхналогія можа прымяняцца для аўтаномнага энергазабеспячэння. Выхад энергіі можа быць павышаны з дапамогай дугавога разрадніка, падвешанага на тросе пад аэрастатам для іанізацыі атмасферы.
Рэкорды
31 жніўня 1933 года Аляксандр Даля, знаходзячыся на борце адкрытага паветранага шара, зрабіў першы здымак, на якім бачная закругленасць Зямлі.
У 1934 годзе 30 студзеня рэкорд вышыні ў 22 000 м (72178 футаў) быў узяты на савецкім стратасферным аэрастаце «Осоавиахим-1». Дадзены рэкорд быў азмрочаны сумнай падзеяй. Падчас спуску загінулі аэранаўты П. Ф. Федасеенка, А. Б. Васенка і І. Д. Усыскін.
11 лістапада 1935 года геліевы аэрастат Explorer II, пілатуемы афіцэрамі Авіяцыйнага корпуса Сухапутных войскаў ЗША (капітанам Оўрылам А. Андэрсанам, маёрам Уільямам Кепнэрам і капітанам Альбертам У. Стывенсам), дасягнуў новай рэкорднай вышыні ў 22066 м (72395 футаў).
Бягучы рэкорд устанавіў 24 кастрычніка 2014 года Алан Юстас, падняўшыся над амерыканскім штатам Нью-Мексіка на вышыню каля 41.421 метра ў скафандры, прымацаваным да паветранага шару.
Рэкорд вышыні для шматмеснага пілатуемага аэрастата быў устаноўлены 4 мая 1961 года: Малькольм Рос і Віктар Пратэр на шары Stratolab V стартавалі з палубы карабля USS Antietam у Мексіканскім заліве і падняліся на вышыню 34.668 м (113739 футаў).
1 сакавіка 1999 года Бертран Пікар і Браян Джонс адправіліся на аэрастаце Breitling Orbiter 3 з швейцарскай вёскі Шато-д’О (Château d’Oex) у першы беспасадачны кругасветны палёт. Яны прызямліліся ў Егіпце пасля 40.814 кіламетраў палёту праз 19 дзён, 21 гадзіну і 55 хвілін (сярэдняя хуткасць 85,4 км/г).
Рэкорд вышыні для беспілотнага шара складае 53,0 км (173882 футаў). Шар быў запушчаны JAXA 25 мая 2002 года з прэфектуры Іватэ, Японія. Гэта самая вялікая вышыня, калі-небудзь дасягнутая паветраплавальных апаратам. Толькі ракеты, ракетныя самалёты і артылерыйскія снарады могуць лятаць вышэй.
Дуб Напалеона
Дуб Напалеона — былы дуб у гарадскім пасёлку Бешанковічы Віцебскай вобласці. Знаходзіўся на тэрыторыі былога палацава-паркавага комплексу, які ў розныя часы належаў князям Агінскім і графам Храптовічам.
Гісторыя
З гэтым дрэвам звязана паданне: быццам сядзеў пад ім сам Напалеон падчас вайны з Расіяй.
Дуб
З’яўляўся помнікам прыроды мясцовага значэння. Вышыня дуба — звыш 20 м, таўшчыня — 1,7 м, у акружнасці — 5 м. У 2010 годзе дуб быў спілаваны.
Хрустальны свет
«Хрустальны свет» («Хрустальный мир») — апавяданне рускага пісьменніка Віктара Пялевіна, упершыню апублікаванае ў 1991 годзе ў часопісе «Знание — сила». Па-за перыёдыкай аповесць упершыню апублікавана ў 1991 годзе ў зборніку «Сіні ліхтар».
Сюжэт
Напярэдадні Кастрычніцкай рэвалюцыі ў Петраградзе на Шпалернай вуліцы юнкеры Мікалай і Юрый нясуць дзяжурства з галоўным заданнем: не прапускаць нікога ў Смольны. Юнкеры нясуць дзяжурства, ужываючы розныя наркотыкі і вядучы філасофскія гутаркі, пастаянна перарываліся спробамі незразумелых асоб прайсці да Смольнага.
Адначасна Юрый, адзін з юнкераў, тлумачыць іншаму, што ў кожнага чалавека ёсць місія, якая можа апынуцца нечаканай для яго самога. На пытанне, як даведацца пра сваю місію, Юрый адкрывае, што калісьці ён слухаў лекцыі заснавальніка рэлігійна-містычнага вучэння антрапасофіі Рудольфа Штэйнера. Штэйнер адкрыў Юрыю, што на ім асаблівы знак, у лёсе у яго асаблівая місія — абараніць свет ад старажытнага дэмана.
Паступова высвятляецца, што ў Смольны спрабуе прарвацца лідар бальшавікоў Уладзімір Ленін. І вось, чарговы раз, калі юнкеры пакутуюць на адхадняк пасля ўжывання эфедрыну, яны прапускаюць працоўнага Эйно Райх’я нібыта з грузам ліманаду ад фірмы «Карл Лібкнехт і сыны». На самай справе, маецца на ўвазе гістарычная падзея, як фінскі камуніст Райх’я правёў Леніна ў Смольны.
Такім чынам, юнкеры правалілі сваю місію, і старажытны дэман авалодаў Расіяй.
Гістарычная падаплёка
Рэальная гістарычная аснова апавядання — успаміны Эйно Райх’і пра тое, як ён правёў Леніна ў Смольны 25 кастрычніка 1917 года:
Антыгены
Антыге́ны — складаныя арганічныя рэчывы, якія пры паступленні ў арганізм чалавека і цеплакроўных жывёл выклікаюць спецыфічную імунную рэакцыю — утварэнне антыцелаў.
Уласцівасцямі антыгенаў валодаюць чужародныя для дадзенага арганізма бялкі і поліцукрыды, асабліва высокамалекулярныя. Як антыгены яны могуць быць агульныя для ўсіх асобін пэўнага віду арганізмаў (відавыя антыгены) або толькі для іх часткі (групавыя антыгены).
Ступень антыгенаў, форма і вынік, які яны выклікаюць (утварэнне антыцелаў, , алергія, ), залежаць ад ступені іх чужароднасці , хімічнай прыроды і малекулярнай будовы, дозы і формы увядзення ў арганізм і інш. фактараў. Імунная сістэма млекакормячых здольная распазнаваць да 106 антыгенаў.
Вызначэнне відавой і групавой прыналежнасці антыгенаў выкарыстоўваецца пры ўстанаўленні ступені роднасці арганізмаў, распрацоўцы вакцын і сываратак, пераліванні крыві, перасадках тканак,, у судовай медыцыне і інш.
Вінцук Адважны
Біяграфія
Паходзіў з сялянскай сям’і: бацькі — Станіслаў і Ганна (з дому Савіцкіх) Германовічы. У 1898—1902 гадах наведваў Гальшанскую народную школу, а наступныя чатыры гады — Ашмянскае гарадское вучылішча. У 1913 скончыў Віленскую духоўную каталіцкую семінарыю. 29 чэрвеня 1913 пасвечаны ў святары, тады ж распачаў душпастырскую дзейнасць як вікарый у мясцовасці Далістова Беластоцкага павета. Пазней працаваў у розных парафіях Беластоцкага дэканата (Беласток, Крынкі, Мсцібава, Вялікая Лапеніца). У 1920 г. перабраўся ў Слонімскі павет.
У 1921 уступіў у Таварыства беларускай школы; арганізаваў адну з беларускіх школ, у касцёле гаварыў казанні на беларускай мове. У 1921—1924 гадах служыў пробашчам у мястэчку Лужкі Дзісенскага павета, у катэхізацыі дзяцей і пропаведзях карыстаўся беларускай мовай, запомніўся мясцовым жыхарам дабрачыннасцю, дапамагаючы бедным. Яго беларускасць выклікала незадавальненне ў мясцовай польскай грамадскасці, кс. Германовіч стаў аб’ектам нападак у польскай нацыяналістычнай газеце «Dziennik Wileński». У 1924 годзе кс. Язэп Германовіч пераехаў у Друю, дзе ўступіў у ордэн марыянаў. Пачаткова выконваў абавязкі пробашча Друйскай парафіі, пазней быў магістрам навіцыяту ў Друйскім кляштары марыянаў і, акрамя таго, настаўнікам рэлігіі і лацінскай мовы ў Друйскай гімназіі. Шырока выступаў у беларускім перыядычным друку, пісаў пад псеўданімам Вінцук Адважны. Празаічныя і паэтычныя творы Адважнага рэгулярна з’яўляліся на старонках перыядычнага друку («Krynica», «Chryścijanskaja Dumka»). Пераследаваўся польскімі свецкімі і духоўнымі ўладамі.
З 1932 на місіянерскай працы ў Харбіне (Маньчжурыя), дзе таксама быў дырэктарам гімназіі.
У 1936 вярнуўся ў Вільню, кіраваў Беларускім марыянскім домам студэнтаў. У 1938 г. установа была закрытая, а Германовіч дэпартаваны разам са студэнтамі ў Цэнтральную Польшчу, адкуль у хуткім часе зноў выехаў у Харбін. У 1948 арыштаваны кітайскай паліцыяй па загадзе камуністычных ўладаў і перададзены савецкім органам бяспекі. Быў прысуджаны да 25 гадоў прымусовых работ у лагерах. Знаходзіўся ў зняволенні ў Сібіры. Па вызваленні ў 1955 г. выехаў у Польшчу, пад канец 1959 — у Рым, а неўзабаве прыбыў у лонданскі Дом Марыянаў. Ад 1962 г. быў цягам некалькі гадоў дырэктарам школы-інтэрнату Св. Кірылы Тураўскага. У 1964 г. аднавіў выданне рэлігійна-грамадскага часопіса «Божым шляхам» (Лондан), рэдактарам якога заставаўся амаль да смерці. Прымаў удзел у рэлігійным і культурным жыцці беларускага замежжа. Пра сваё знаходжанне ў лагерах напісаў успаміны «Кітай — Сібір — Масква», якія выклікалі вялікую цікавасць, былі апублікаваныя на беларускай, італьянскай, польскай, літоўскай мовах. Архіў дзеяча захоўваецца ў Беларускай бібліятэцы імя Ф. Скарыны.
Памёр 26 снежня 1978 года ў Лондане.
Ізбіно
Ізбіно́ (, Избино) — вёска ў Вілейскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Асіпавіцкага сельсавета.
Знаходзіцца за 1 км на паўднёвы захад ад горада і 2 км ад чыгуначнай станцыі Вілейка, злучана з імі гарадскімі аўтобуснымі маршрутамі. 105 гаспадарак, 318 жыхароў (2008).
Насельніцтва
Дынаміка насельніцтва:
Сарая Ансар аль-Акіда
Сарая Ансар аль-Акіда (سرايا أنصار العقيدة; Брыгада абаронцаў догмы) — іракская шыіцкая ісламісцкая групоўка.
Узнікненне
«Сарая Ансар аль-Акіда» была сфарміравана ў чэрвені 2014 года іракскімі шыітамі, якія ў 2012 годзе з’ехалі ваяваць у Сірыю, а затым вярнуліся ў Ірак падчас наступлення «Ісламскай дзяржавы».
Адносіны
Групоўка ўваходзіць у склад Вышэйшага ісламскага савета Ірака і кааліцыі «Сілы народнай мабілізацыі», сфарміраванай у чэрвені 2014 года. Арганізацыя мае цесныя сувязі з апалчэннем «Сарая Ашура».
Ідэалогія
«Сарая Ансар аль-Акіда» прытрымліваецца шыіцкага ісламізму і іракскага нацыяналізму, прызнае рэлігійны аўтарытэт аяталы Алі Сістані і станоўча адносіцца да Ірану.
Асабісты склад
Арганізацыю ўзначальвае Джалал ад-Дын ас-Сагір. У 2016 годзе «Сарая Ансар аль-Акіда» ў сваім складзе мела дзве брыгады: 28-ю і 66-ю. Агульная колькасць групоўкі ацэньвалася ад 1500 да 3000 чалавек. Апалчэнне вядома вытворчасцю добрай саматужнай бранятэхнікі.
Баявыя дзеянні
Падчас грамадзянскай вайны ў Іраку групоўка прыняла удзел у розных ваенных кампаніях, сярод якіх :
Падтрымка
«Сарая Ансар аль-Акіда» падтрымліваецца Іранам, які пастаўляе ёй зброю.
Старычы
Старычы (Ста́ричі) — вёска ў Яварыўскім раёне Львоўскай вобласці Украіны.
Шаены
Шае́ны (Cheyenne, саманазва: Tsétsêhéstâhese) — алганкінскі народ, карэнныя насельнікі ЗША. Жывуць пераважна ў штатах Аклахома і Мантана. Агульная колькасць (2016 г.) — 12 000 чал.
Гісторыя
Паводле вусных паданняў, у мінулым продкі шаенаў жылі ў лясной зоне, меркавана ў паўночнай даліне Місісіпі. У канцы XVII ст. пад ціскам суседніх плямён яны былі вымушаны перасяліцца ў даліны Мінесоты. У гэты перыяд да іх далучылася група So'taa'e, якая раней належыла да народа арыкара.
Назва шаены (šahíyena) была дадзена перасяленцам суседзямі-сіў. З мовы сіў яна трапіла ў французскую, а потым — у англійскую. Аднак адзінага погляду на этымалогію назвы няма. Некаторыя лінгвісты лічаць, што слова šahíyena пазначала іншамоўных людзей, чужынцаў. Таксама высоўваецца меркаванне, што яно значыла "малыя кры".
Паміж 1742 г. і 1770 г. шаены пачалі займацца конегадоўляй і ператварыліся ў тыповых конных паляўнічых прэрый. Яны замацаваліся ў рэгіёне Блэк-Хілс, прытрымліваліся саюзу з арапаха і сіў. У выніку паступовай экспансіі на паўднёвы захад у канцы XVIII ст. адбыўся падзел на паўночных і паўднёвых шаенаў. У 1825 г. і 1851 г. былі заключаы мірныя дагаворы з урадам ЗША. Яны прадугледжвалі міграцыю белых перасяленцаў праз землі шаенаў на захад і канчаткова замацавалі падзел народа на 2 галіны.
Перасяленне выклікала скарачэнне прыродных запасаў у рэгіёнах, населеных шаенамі, а таксама распаўсюджанне эпідэмічных захворванняў. У 1857 г. адбыўся першы ўзброены інцыдэнт паміж паўночнымі шаенамі і рэгулярнай арміяй ЗША, выкліканы непаразуменнямі паміж індзейцамі і амерыканскімі вандроўнікамі.
Адкрыццё золата і дазвол урада ЗША на перасяленне белых мігрантаў ў Блэк-Хілс у 1875 г. выклікала напружанне ў адносінах з паўночнымі шаенамі. 25 чэрвеня - 26 чэрвеня 1876 г. адбылася бітва каля Літл-Бігхорн, у выніку якой аб'яднаныя сілы паўночных шаенаў, сіў і арапаха нанеслі паражэнне часткам арміі ЗША. У 1879 г. спроба спроба амерыканскіх ваенных суправадзіць паўночных шаенов у рэзервацыю скончылася іх уцёкамі.
Нягледзячы на адчайны супраціў, да 1884 г. паўднёвыя і паўночныя шаены апынуліся ў адведзеных для іх рэзервацыях.
Заняткі
За некалькі стагоддзяў шаены цалкам змянілі лад жыцця ад вандроўных паляўнічых і земляробаў лясной зоны да качавых паляўнічых і жывёлагадоўцаў раўнін. Пасля перасялення ў рэзервацыі многія шаены ўпадабалі аселы лад жыцця.
Вялікую ролю ў першапачатковай трансфармацыі адыграла конегадоўля. Французскія крыніцы паведамлялі, што шаены Канзаса пачалі трымаць коняў каля 1745 г. Паляўнічыя коннікі мелі больш шанцаў для пераследу капытных жывёл, у тым ліку шматлікіх бізонаў. Пры гэтым важнымі заставаліся гандлёвыя сувязі з ляснымі плямёнамі і еўрапейцамі. Шаены абменьвалі сушонае мяса, скуры, рамесныя вырабы на кукурузу, пшанічную муку, агнястрэльную зброю, жалеза і інш.
Дадатковымі традыцыйнымі заняткамі з'яўляліся збіральніцтва, земляробства і рамяство. Апошняе пасля перасялення на раўніны захоўвалася толькі ў некаторых мясцовасцях, але зноў атрымала важнасць пасля перасялення ў рэзервацыі. Акрамя гародніны і збожжавых культур шаены вырошчваюць кармавыя. Збіралі каля 40 розных ядомых раслін. Многія віды рамяства выконваюцца жанчынамі — апрацоўка скуры, выраб скураной вопраткі і абутку. Мужчыны апрацоўваюць драўніну і металы, раней быў распаўсюджаны выраб зброі.
У нашы дні многія шаены жывуць і працуюць за межамі рэзервацый, шукаюць наёмную працу ў прамысловасці і сельскагаспадарчых фермах. Жыхары рэзервацый атрымоўваюць урадавую эканамічную дапамогу.
Прыводзіна
Прыводзіна (Приводино) — пасёлак гарадскога тыпу ў Котласкім раёне Архангельскай вобласці Расійскай Федэрацыі, утварае Прыводзінскае гарадское паселішча. Размешчаны за 23 км ад Котласа, на левым беразе старыцы ракі Паўночнай Дзвіны ў месцы ўпадзення ў яе ракі Яры, за 15 км ад бліжэйшай чыгуначнай станцыі Ядрыха на лініі Конаша — Котлас.
Шаены
Жытло
Качавы лад жыцця вымушаў шаенаў перамяшчацца на значныя адлегласці. Звычайным відам паселішча з'яўляўся часовы лагер, які ладзілі каля ракі або іншых крыніц вады. Ён складаўся з разборных канічных тыпі. Кожны тыпі належыў асобнай нуклеарнай сям'і.
Сацыяльная арганізацыя
Традыцыйная родавая супольнасць распалася пасля перасялення на раўніны. Шаены аб'ядноўваліся ў групы сем'яў vestoz, што качавалі разам па адной мясцовасці і жылі ў адзіных лагерах. Часцяком гэта былі блізкія сваякі. Меліся і большыя па колькасці аб'яднанні качэўнікаў manhastoz і manhao. Апошнія мелі рытуальны характар і кіраваліся радай правадыроў. Да сярэдзіны XIX ст. налічвалася каля 10 manhao, пасля эпідэмій засталося толькі 3. Імкненне сумеснай абароны прывяло да фарміравання супольнай рады з 44 прадстаўнікоў розных груп. Рада сарака чатырох заключала дагаворы ад імя ўсіх шаенаў, судзіла, прымала агульныя правілы.
Звычайная форма сям'і — малая нуклеарная. Сексуальныя зносіны да шлюбу забараняліся. Шлюбы звычайна заключаліся па дамове сямей, заляцанне да нявесты магло працягвацца некалькі гадоў. Пасля смерці мужчыны яго маёмасць падзялалася паміж усімі чальцамі групы.
У XIX ст. асаблівую ролю набылі ваенныя супольнасці notxestoz. Яны аб'ядноўвалі воінаў з розных качавых груп і мелі сваіх правадыроў, прадстаўленых у радзе сарака чатырох. У мірны час ваенныя супольнасці падрымлівалі парадак, ахоўвалі коняў, арганізоўвалі рэлігійныя цырымоніі. Падчас вайны notxestoz з'яўляліся найбольш баяздольнымі адзінкамі. У некаторых выпадках у ваенныя супольнасці прымаліся жанчыны і выхадцы з іншых плямён.
Першапачаткова вылучаліся 4 ваенныя супольнасці шаенаў :
Апошняя ваенная супольнасць фактычна перастала існаваць у выніку войн з амерыканцамі, але на яе аснове былі створаны супольнасці Hotamémâsêhao'o ("ваўкі") і Hotamétaneo'o ("воіны-сабакі").
Фальклор
Шаены маюць багатую вусную традыцыю пераказу казак, міфаў, гістарычных паданняў. Асабліва вылучаюцца міфы пра паходжанне свету, гісторыі трыкстэра павука Wihio і розных фантастычных істот. Танцы, у тым ліку знакаміты танец сонца, мелі рытуальны характар. Захаваліся святочныя песні, любоўная лірыка, паляўнічыя, ваенные і прыгодніцкія спевы. Распаўсюджаныя музычныя інструменты — барабаны, флейта. Шаенскае музычнае мастацтва актыўна развіваецца і ў нашы дні.
Мова
Шаенская мова адносіцца да алганкінскай групы моў. Найчасцей выкарыстоўваецца ў побыце паўночнымі шаенамі Мантаны, але колькасць носьбітаў стала скарачаецца.
У мінулым была распаўсюджана піктаграфічная пісьмовасць. У нашы дні карыстаюцца алфавітам на аснове лацінкі, які ўтрымоўвае 14 літар.
Рэлігія
Традыцыйныя рэлігія вераванні засноўвалася на веры ў існаванне душы ў чалавека, жывёл і прадметаў, а таксама ў шматлікіх духаў і фантастычных істот. Паводле паданняў, сусвет быў створаны Вялікім духам Махеа, але яго ўмяшальніцтва ў паўседзённае жыццё не лічылася вельмі істотным. Важную ролю адыгрывалі шматлікія рытуалы і забабоны. Сувязь з духамі забяспечвалі шаманы, якія часцяком выконвалі функцыю правадыроў і займаліся лекаваннем. Жанчыны-шаманкі аказвалі дапамогу ў выпадку захворванняў, сурокаў, падчас родаў. Аднак лічылася, што сувязь паміж чалавекам і духамі можа ўсталёўвацца і ў выпадку індывідуальных намаганняў у ходзе выканання рытуалаў. Найбольш важныя рытуалы — танец сонца Hoxehe-vohomo' ehestotse, танец жывёл Massaum, шанаванне свяшчэнных стрэл Mahuts і лекарскага капелюша Isiwun.
У нашы дні значная колькасць вернікаў спавядае хрысціянства, належыць да канфесій каталікоў і менанітаў.
NGC 5582
NGC 5582 (іншыя абазначэнні — UGC 9188, MCG 7-29-63, ZWG 220.3, ZWG 219.70, PGC 51251) — эліптычная галактыка (E) ў сузор’і Валапас.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Брузімп’яна
Брузімп'яна (Brusimpiano) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Ламбардыя, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Варэзэ.
Насельніцтва складае 1082 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 216 чал./км². Займае плошчу 5 км². Паштовы індэкс — 21050. Тэлефонны код — 0332.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы.
Стэні
Стэні (Стені́) — вёска ў Яварыўскім раёне Львоўскай вобласці Украіны.
Вялікія Якаўчыцы
Вялі́кія Я́каўчыцы (, Великие Яковчицы) — аграгарадок у Жабінкаўскім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Жабінкаўскага сельсавета.
У 1940—1954 гадах цэнтр Якаўчыцкага сельсавета. Да 20 мая 1957 года вёска ўваходзіла ў склад Мацеевіцкага сельсавета, да 13 кастрычніка 1961 года — у склад Крыўлянскага сельсавета , да 11 мая 2012 года — у склад Якаўчыцкага сельсавета , дзе з’яўлялася яго цэнтрам.
Да 1971 года вёска мела назву Якаўчыцы.
Страдч
Страдч (Страдч) — вёска ў Яварыўскім раёне Львоўскай вобласці Украіны.
Вуліца Кедышкі (Мінск)
Вуліца Кедышкі — вуліца ў Першамайскім раёне Мінска. Названа ў гонар Мікалая Аляксандравіча Кедышкі (1923—1943), аднаго з арганізатараў і кіраўнікоў мінскага камуністычнага падполля, Героя Савецкага Саюза.
Вуліца Кедышкі бярэ пачатак ад вуліцы Талбухіна перасякае вуліцу Каліноўскага і пераходзіць у вуліцу Карбышава.
Слонімская вуліца (Мінск)
Слонімская вуліца — вуліца ў Кастрычніцкім раёне Мінска. Названа ў гонар горада Слонім. Звязвае паміж сабой вул. Магілёўскую непадалёку ад станцыі метро «Інстытут культуры» і аднайменнай наземнай чыгуначнай станцыі з вул. Жукоўскага.
Ілішчавічы
Ілі́шчавічы (, Илищевичи) — вёска ў Вілейскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Асіпавіцкага сельсавета.
Ярэнск
Ярэнск (Я́ренск) — сяло (да 1924 — горад) на паўднёвым усходзе Архангельскай вобласці Расіі. Адміністрацыйны цэнтр Ленскага раёна і Сафронаўскага сельскага паселішча. Насельніцтва — 4441 чал. (2012). Размешчана паблізу ўпадзення ракі Ярэнгі ў Вычагду, за 22 км ад бліжэйшай чыгуначнай станцыі, за 1011 км ад Архангельска (па чыгунцы).
Кіеўскае вадасховішча
Кіеўскае вадасховішча (Кіеўскае мора) — вадасховішча на Дняпры на поўнач ад Кіева з агульнай плошчай у 922 км².
Апісанне
На поўначы яно амаль даходзіць да мяжы з Беларуссю. У яго ўпадаюць рэкі Прыпяць, Цецяраў, Уж, Брагінка, Тарасіца.
Вадасховішча было створана ў 1960-я гады падчас праўлення Мікіты Хрушчова і было перадапошнім з шасці буйных вадасховішчаў на Дняпры. Найбольшая яго шырыня складае 20 км. Розніца ў вышыні выкарыстоўваецца Кіеўскай гідраэлектрастанцыяй для атрымання электраэнергіі.
Вадасховішча з'яўляецца месцам для адпачынку і рыбалкі.
Манежная плошча (Масква)
Мане́жная плошча (Мане́жная площадь; уключаючы был. Майсееўскую плошчу, Абжорны завулак, Ласкутны завулак і тупік, прыляглыя часткі Вялікай Нікіцкай, Манежнай, Махавой і Цвярской вуліц; 1967—1990 — плошча 50-годдзя Кастрычніка) — плошча ў Цэнтральнай адміністрацыйнай акрузе горада Масквы побач з Крамлём і Аляксандраўскім садам. Ад Манежнай плошчы адыходзяць вуліцы: Манежная, Махавая.
Паходжанне назвы
Атрымала назву ў 1937 годзе ад будынку Манежа, які выходзіць на плошчу.
Гісторыя
У 1883 годзе на Майсееўскай (Манежнай) плошчы насупраць гасцініцы «Нацыяналь» была асвячона Капліца Аляксандра Неўскага, пабудаваная ў гонар перамогі ў руска-турэцкай вайне.
У 1922 годзе ранейшая Няглінная вуліца была пераназвана ў Манежную, а назва Нягліннай вуліцы была прысвоена былому Нягліннаму праезду, які вёў да Трубнай плошчы.
У 1931 годзе плошча перад паўднёвым фасадам Манежа, звернутым да Траецкай брамы Крамля, была названа Манежнай плошчай. У 1932 годзе пачаўся знос пабудоў па Ласкутным завулку і ўсходняму боку Махавой вуліцы. Усе пабудовы былі знесены да 1934 года. Гэта было выклікана будаўніцтвам першай лініі Маскоўскага метрапалітэна. На месцы квартала былі пабудаваны два тунэлі службовай злучальнай галіны паміж цяперашнімі Сакольніцкай і Філёўскай лініямі (да 1938 года — галоўныя шляхі адзінай Кіраўскай лініі). Адзін з гэтых тунэляў быў разабраны ў сярэдзіне 90-х пры будаўніцтве гандлёвага комплексу «Ахотны рад», другі працуе дагэтуль.
Адразу пасля свайго стварэння плошча яшчэ не мела назвы, у друку яе назвалі то Новаманежнай, каб адрозніць яе ад ранейшай Манежнай плошчы, названай Стараманежнай, то Універсітэцкай. Аднак гэтыя назвы не прыжыліся, да моманту канчатковага афармлення плошчы яна атрымала назву Манежнай.
У 1967 годзе плошчу пераназвалі ў плошчу 50-годдзя Кастрычніка. На плошчы быў усталяваны закладны камень манумента ў гонар гэтага юбілею, але сам помнік так і не быў усталяваны. У 1990 годзе плошчы вярнулі першапачатковую назву.
У 1990-х гадах пад Манежнай плошчай быў пабудаваны буйны падземны гандлёвы комплекс «Ахотны рад». Першапачаткова ў конкурсе на праект рэканструкцыі плошчы выйграла архітэктурная майстэрня Барыса Улькіна. Аднак плошча была рэканструявана па праекце «Маспраект-2» пры ўдзеле скульптара З. К. Цэрэтэлі. Каскад фантанаў у Алэксандрыўскам саду, якія ўваходзяць у склад гандлёвага комплексу «Ахотны рад», збудаваны ў ахоўнай зоне аб’екта Сусветнай спадчыны — Маскоўскага Крамля. Паводле меркавання мастацтвазнаўца і архітэктурнага крытыка Р. І. Рэўзіна, будаўніцтва «Авотнага раду» практычна знішчыла Манежную плошчу.
Масавыя падзеі на плошчы
Манежная плошча неаднаразова была месцам масавых мітынгаў, у тым ліку несанкцыянаваных, падчас перабудовы (1990—1991), у падтрымку Барыса Ельцына і супраць улады КПСС, у тым ліку падчас жнівеньскага путчу 1991 года.
У 1997 годзе на Манежнай плошчы выступалі The Prodigy, а ў 1998 — рэпер Куліа.
9 чэрвеня 2002 года на плошчы адбыліся масавыя беспарадкі пасля пройгрышу нацыянальнай зборнай ў матчы з Японіяй у ходзе чэмпіянату свету па футболе.
11 снежня 2010 года на плошчы зноў прайшлі масавыя беспарадкі, прычынай для якіх паслужыла забойства заўзятара Спартака Ягора Свірыдава прыезджымі з Паўночнага Каўказа і парадак расследавання данага злачынства.
Пагранічная бітва (1914)
Паграні́чная бі́тва (7 жніўня 1914 — 25 жніўня 1914) — адна з найбуйнейшых бітваў Першай сусветнай вайны, у якой з абодвух бакоў брала ўдзел каля 3 000 000 чалавек. Завяршылася перамогай германскай арміі, якая ў бязлітасных сустрэчных баях змагла нанесці шэраг адчувальных паражэнняў войскам Антанты. Германскія войскі, правядучы шэраг паспяховых аперацый у Ардэнах, Латарынгіі, Эльзасе і Бельгіі, здолелі адціснуць саюзныя войскі (галоўным чынам французскія) на тэрыторыю Францыі і працягнулі наступ у кірунку Парыжа. Аднак пасля гэтых поспехаў германскім войскам, нягледзячы на перавагу ў сілах і спрыяльнае аператыўнае становішча, не атрымалася разграміць французскія войскі.
Перадгісторыя
У першыя дні Першай сусветнай вайны германская армія павяла наступленне на Заходнім фронце. Парушыўшы нейтралітэт Люксембурга і Бельгіі, германскія войскі ўварваліся на тэрыторыю гэтых краін.
4 жніўня паміж германскімі і бельгійскімі войскамі пачаліся баі на тэрыторыі Бельгіі. 6 жніўня пачаўся штурм бельгійскай крэпасці Льеж. Падчас гэтых баёў германская армія панесла значныя страты і спыніла сваё наступленне да франка-бельгійскай граніцы. Гераічныя высілкі бельгійскіх войскаў сарвалі планы германскага камандавання хуткімі тэмпамі ўступіць на тэрыторыю Францыі.
Таксама гэта дало час брытанскім арміям высадзіцца ў французскіх портах і далучыцца да войскаў саюзнікаў.
У французскім генеральным штабе, па меры набліжэння вайны, парушэнне бельгійскага нейтралітэту германскай арміяй лічылася ўсё больш і больш імаверным. Таму ў распрацоўваных планах разгортвання заўсёды ўлічвалася такая магчымасць. Аднак ва ўмовах распачатай вайны, французскае камандаванне не было даканцова ўпэўнена, што германцы будуць наступаюць менавіта праз Бельгію. У французскага ўрада была боязь, што германскае камандаванне спрабуе справакаваць Францыю на парушэнне нейтралітэту Бельгіі. Таму французскі ваенны міністр забараніў усім французскім войскам пераходзіць бельгійскую граніцу і ўсім лётчыкам лётаць над бельгійскай тэрыторыяй.
Толькі 4 жніўня, калі стала вядома пра ўварванне германскіх войскаў у Бельгію і бельгійскі ўрад выказаў згоду ўзаемадзейнічаць з французскімі войскамі, французскім войскам было дазволена дзеяць на тэрыторыі Бельгіі.
Да 8 жніўня французская разведка дакладала пра тое, што галоўныя сілы германцаў засяроджаны ў раёне Меца, у Латарынгіі. На падставе гэтых дадзеных і з улікам супраціўлення Льежа, ніводны форт якога яшчэ не быў страчаны, камандуючы французскай арміяй генерал Жазэф Жофр аддаў загад пра агульнае наступленне французскай арміі
Новыя разведвальныя звесткі, атрыманыя французскім штабам да 13 жніўня, паказвалі, што галоўныя сілы германцаў мясцуюцца не ў раёне Меца, як меркавалі раней, а значна паўночней. Аднак Жофр усё яшчэ лічыў, што германская армія не будзе наступаць праз Бельгію.
Пасля кровапралітных баёў 16 жніўня Льеж быў узяты. Германскія войскі пачалі фарсіраванне Мааса. Бельгійская армія з баямі адыходзіла да Антверпена. 20 жніўня германская армія заняла сталіцу Бельгіі — Брусель. Пасля гэтага, германскія войскі выйшлі да франка-бельгійскай граніцы.
План Германіі
Згодна германскаму плану войны, распрацаванаму начальнікам Генеральнага Штаба германскага войска Шліфенам яшчэ ў 1905 годзе, германская армія ў хуткай вайне павінна правесці бліцкрыг, скарыстаючы тэрыторыю Бельгіі для абыходу асноўных абарончых меж французаў і ахопу французскай арміі з фланга. У выніку Германскае камандаванне планавала вырабіць знішчальны ўдар па Францыі праз тэрыторыю Бельгіі. Аднак нягледзячы на тое, што ўся асноўная ўвага германскага камандавання была прыкавана да ўварвання ў Бельгію, германцы прымалі ўсе меры для таго, каб не даць французскай арміі, якая наступала ў Эльзас-Латарынгіі, захапіць гэты рэгіён
План саюзнікаў
Перад вайной французскае камандаванне, лічачы, што з-за расцягненасці камунікацый і абмежаванасці сіл Германія не асмеліцца вырабіць галоўны ўдар праз Бельгію па поўначы Францыі, вырашыла, што асноўныя баявыя дзеянні адбудуцца ў Ардэнах, Эльзасе і Латарынгіі і, пакінуўшы ўсю франка-бельгійскую граніцу без абароны, засяродзіла ўсе свае сілы на ўсходняй граніцы Францыі, маючы намер там пабіць германскія войскі. У Францыі таксама быў план ведання баявых дзеянняў супраць Германіі, распрацаваны да вайны, ён зваўся «План № 17». Гэты план меркаваў магутны наступ французскай арміі ў Эльзасе і Латарынгіі і хуткі захоп гэтых тэрыторый, згубленых Францыяй пасля франка-прускай вайны. Французскае камандаванне не чакала, што германская армія выкарыстае тэрыторыю нейтральнай Бельгіі для ўварвання ў Францыю.
Германія
Для рэалізацыі плана Шліфена па хуткім разгроме Францыі Германія засяродзіла на граніцы з Францыяй, Бельгіяй і Люксембургам значныя ваенныя сілы: былі разгорнены сем армій (1-я — 7-я, 86 пяхотных і 10 кавалерыйскіх дывізій, да 5 тыс. гармат) колькасцю каля 1 млн. 600 тыс. чалавек пад камандаваннем імператара Вільгельма II.
Германскім арміям супрацьстаялі французскія, бельгійскія і брытанскія арміі. Французскае восйка было разгорнена ў складзе пяці армій і аднаго кавалерыйскага корпуса, пры 4000 гарматах. Колькасць французскіх ваяроў складала 1 300 000 чалавек. У звязку з наступленнем германскай арміі праз тэрыторыю Бельгіі на Парыж, французскаму камандаванню давялося адмовіцца ад агаданага перад вайной «плана № 17», які меркаваў захоп Эльзаса і Латарынгіі. У звязку з гэтым канчатковыя раёны размяшчэння французскіх армій і іх склад пад канец жніўня значна адрозніваліся ад запланаваных мабілізацыйным «планам № 17».
Саюзнікі
налічвалі пяць армій (1-я —, 76 пяхотных і 10 кавалерыйскіх дывізій, больш 4 тыс. гармат) пад камандаваннем генерала Жазэфа Жофра. (шэсць пяхотных і адна кавалерыйская дывізія, 312 гармат) колькасцю 117 тыс. чалавек пад камандаваннем караля Альберта I. Брытанская экспедыцыйная армія (4 пяхотных і 1,5 кавалерыйскія дывізіі, 328 гармат) колькасцю 87 тыс. чалавек пад камандаваннем фельдмаршала Джона Фрэнча.
Бітва пры Мюльгаўзене
7 жніўня 1914 года, французскія арміі перайшлі франка-германскую граніцу і ўварваліся на тэрыторыю Германскай імперыі. Было важна як мага хутчэй уступіць на землі Эльзаса і Латарынгіі, адрынутыя Германіяй ад Францыі. Гэта зрабіла б вялікі маральны эфект, падняло б дух французскіх войскаў перад пачаткам вырашальных бітваў.
7 жніўня завязаліся першыя баі Пагранічнай бітвы, да 8 жніўня французскім часткам атрымалася адкінуць германскія войскі за Рэйн і захапіць Мюльгаўзен, у Эльзасе. У Францыі ўсё лічылі, што пачалося вызваленне спрадвечных французскіх земляў ад германскага валадарства. Аднак прыбылыя германскія падмацаванні 9 жніўня нечакана для французаў перайшлі ў наступ і адціснулі французскія войскі да граніцы.
Бітва за Латарынгію
Наступленне французаў буйнейшымі сіламі (шэсць з паловай карпусоў, тры рэзервовыя і тры кавалерыйскія дывізіі 1-ай і 2-ай армій) пачалося 14 жніўня ў агульным кірунку на у Латарынгіі. Германскія войскі тут мелі пяць карпусоў і тры кавалерыйскія дывізіі 6-ай германскай арміі. Адранку 15 жніўня і на правым флангу 1-ай арміі французы распачалі новае наступленне буйнейшымі сіламі, утварыўшы для гэтага адмысловую Эльзаскую армію.
Так да гэтага часу ўжо даканцова стала ясна намер германскага камандаванне наставаць праз Бельгію, мэтай новай аперацыі французаў у Верхнім Эльзасе было прыкуць да гэтага раёна як мага большую колькасць германскіх войскаў і не дазволіць перакідаць іх на ўзмацненне паўночнага германскага крыла.
2-я французская армія і часткі 1-ай арміі павольна наступалі з нязначнымі баямі і да 18 жніўня — 20 жніўня занялі Саарбург, і іншыя паселішчы. Да 19 жніўня на правым флангу Эльзаскай арміі французам таксама зноў атрымалася заняць раён Мюльгаўзена, бо вялікая частка германскіх сіл да гэтага часу была перасунута з Мюльгаузена да поўначы.
Хоць тактычна Латарынгская аперацыя скончылася поўнай перамогай германскіх войскаў, у стратэгічным плане яе вынікі былі неадназначнымі. Немцы адкінулі 1-ю і 2-ю французскія арміі на захад, чым дапамаглі французам кансалідаваць фронт сваіх армій на заходнім тэатры ваенных дзеянняў.
Становішча перад вырашальнымі баямі
Далей, пасля завяршэння актыўных дзеянняў у Латарынгіі асноўныя падзеі адбываліся на франка-бельгійскай граніцы. Да 20 жніўня тут засяродзіліся: галоўная групоўка германскіх сіл і французскія арміі левага крыла.
1-я германская армія выйшла на лінію Вольфертгем, заходней Бруселя, (3-і рэзервовы корпус гэтай арміі быў пакінуты для блакавання бельгійскай арміі ў Антверпене); 2-я германская армія — паўднёва-ўсходней 1-й да Намюра; 3-я армія падышла да ракі Маас на пляцоўцы Намюр — ; 4-я германская армія выйшла на мяжу Бастонь, Атэр; 5-я армія дасягнула лініі Эталь — Лонгві — Арсвейлер. Усяго ў пяці германскіх арміях наставалі 17 ваенных карпусоў і 7 кавалерыйскіх дывізій. За імі рухаліся яшчэ 5 рэзервовых карпусоў, якія маглі цягам найблізкіх 2-3 дзён таксама ўзяць удзел у бітве.
Французскія войскі займалі наступнае становішча: 3-е армія знаходзілася на лініі Этэн, Жамец, паўночна-ўсходней Вердэна; 4-я армія займала шырокі фронт ад Манмедзі да Мезьера; 5-я армія заняла паказанае ёй месца паміж рэкамі Самбрай і Маасам і ў трохвугольніку Дыян — Намюр — Шарлеруа. Кавалерыйскі корпус у складзе трох дывізій знаходзіўся на левым беразе Самбры заходней Шарлеруа. Паміж 4-ай і 5-ай арміямі быў прамежак у 50 км, прычынены слабымі сіламі, што абаранялі пераправы праз раку Маас.
Далей ад Валансьена на паўночны захад да марскога ўзбярэжжа чатыры тэрытарыяльныя дывізіі пад камандаваннем мелі заданне заступіць шлях германскай кавалерыі на французскую тэрыторыю.
Англійская армія скончыла сваё засяроджванне паўднёвей Мабёжа і збіралася высоўвацца да Монса.
Правы фланг усёй галоўнай групоўкі англа-французскіх войскаў закрывала Латарынгская армія пад камандаваннем генерала, створаная да 21 жніўня ў складзе сямі рэзервовых дывізій. Яна размяшчалася ўсходней Вердэна, у раёне Мааскіх вышынь.
Усяго ў групоўцы саюзных армій 22,5 корпуса і 7,5 кавалерыйскіх дывізій. Сілы бакоў да пачатку вырашальных баёў на франка-бельгійскай граніцы былі практычна роўныя.
Да 20 жніўня сілы праціўнікаў цалкам былі разгорнены. У звязку з гэтым камандуючыя войскамі аддаюць аператыўныя дырэктывы сваім арміям.
Германскае камандаванне прыняло рашэнне актыўнымі дзеяннямі 1-й, 2-й і 3-й армій ахапіць і разграміць галоўныя французскія сілы, 4-я і 5-я армія павінны былі дзеяць у залежнасці ад становішча — наступаць ці абараняцца.
Французскае камандаванне таксама прыняло рашэнне пра пераход у актыўнае наступленне 3-ай і 4-ай армій, астатнія сілы павінны былі закрываць флангі і наносіць дапаможныя ўдары.
Бітва пры Ардэнах
Выконваючы загады камандавання, супраціўныя арміі рухаліся насустрач адна адной. У выніку гэтага з 21 жніўня завязаліся бязлітасныя сустрэчныя баі.