cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Максім Горкі
Лютаўская і Кастрычніцкая рэвалюцыі, падзеі і дзейнасць 1917—1921 гадоў
Пасля адносіны Горкага і Леніна, азмрочаным да таго шэрагам сварак, зноў умацаваліся. Горкі адправіў Леніну спагадлівую тэлеграму і аднавіў перапіску з ім, перастаў займацца дзейнасцю. Шукаў у Леніна абароны ад піцерскіх чэкістаў, якія спрабавалі ўсталяваць у пісьменніка правапарушэнні і наведваліся на кватэру Горкага з. Горкі некалькі разоў выязджаў у Маскву для сустрэч з Леніным, Дзяржынскім, Троцкім, шмат звяртаўся да старога сябра, якога цяпер называлі правадыром Кастрычніцкай рэвалюцыі, з рознымі просьбамі, у тым ліку з хадайніцтвамі аб асуджаных. Клапатаў Горкі і аб дазволе на выезд за мяжу для Аляксандра Блока, аднак яно было атрымана толькі за дзень да смерці паэта. Пасля расстрэлу Мікалая Гумілёва ў Горкага з’явілася адчуванне безвыходнасці ўласных намаганняў, пісьменнік стаў задумвацца аб ад’ездзе за мяжу. Ленін, які шанаваў Горкага за ранейшыя заслугі і сацыяльны рэалізм у творчасці, падаў ідэю адправіцца ў Еўропу для лячэння і збору сродкаў для барацьбы з, які напаткаў Расію пасля засухі 1921 года. У ліпені 1920 года Горкі ўбачыўся з Леніным, калі той прыязджаў у Петраград на. Пісьменнік атрымаў у падарунак ад Леніна, які наведаў Горкага ў яго кватэры перад вяртаннем у Маскву, толькі што выдадзеную ленінскую кнігу «», яны разам сфатаграфаваліся ля калон Таўрыйскага палаца. Гэта была апошняя сустрэча Горкага і Леніна.
Эміграцыя пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі
16 кастрычніка 1921 года- ад’езд M. Горкага за мяжу, слова «эміграцыя» ў кантэксце яго паездкі тады не ўжывалася. Афіцыйнай прычынай ад’езду было аднаўленне яго хваробы і неабходнасць, па патрабаванні Леніна, лячыцца за мяжой. Па іншай версіі, Горкі быў вымушаны з’ехаць з-за абвастрэння ідэалагічных рознагалоссяў з савецкай уладай. У 1921—1923 гадах жыў у Гельсінгфорсе, Берліне, Празе. Адразу ў Італію Горкага не адпусцілі як «палітычна недобранадзейнага».
Па ўспамінах Уладзіслава Хадасевіча, у 1921 годзе Горкі, як хісткі і недобранадзейны мысліцель, па ініцыятыве Зіноўева і савецкіх, са згоды Леніна, адпраўлены ў Германію, а Андрэева неўзабаве рушыла ўслед за былым грамадзянскім мужам «у мэтах нагляду за яго палітычнымі паводзінамі і тратамі грошай». З сабой Андрэева ​​ўзяла новага палюбоўніка, супрацоўніка НКУС (будучага нязменнага сакратара пісьменніка), з якім разам пасялілася ў Берліне, у той час як сам Горкі з сынам і нявесткай абгрунтаваўся за горадам. У Германіі Андрэева, скарыстаўшыся сваімі сувязямі ў савецкім урадзе, уладкавала Кручкова галоўным рэдактарам савецкага кнігагандлёвага і выдавецкага прадпрыемства «». Такім чынам Кручкоў пры садзейнічанні Андрэевай стаў фактычным выдаўцом твораў Горкага за мяжой і пасярэднікам ва ўзаемаадносінах пісьменніка з расійскімі часопісамі і выдавецтвамі. З прычыны гэтага Андрэева і Кручкоў змаглі цалкам кантраляваць расходаванне Горкім яго немалых грашовых сродкаў.
Вясной 1922 года Горкі напісаў адкрытыя лісты А. І. Рыкаву і Анатолю Франсу, дзе выступіў супраць суда ў Маскве над эсэрамі, які быў багаты для іх смяротнымі прысудамі. Атрымала рэзананс ліст надрукавала нямецкая газета «», а таксама шэраг рускіх эмігранцкіх выданняў. Ленін ахарактарызаваў ліст Горкага як «паганы» і назваў яго «здрадай» сябра. З крытыкай ліста Горкага выступілі у «Праўдзе» і Дзям’ян Бедны ў газеце «». Да Горкі, аднак, ставіўся насцярожана, але да 1928 года адкрыта не крытыкаваў яе. У Берліне Горкі не ўшанаваў прысутнасцю ўшанаванне сябе з нагоды 30-годдзя літаратурнай дзейнасці, уладкованае А. Белым, А. Талстым, У. Хадасевічам, В. Шклоўскім і іншымі рускімі літаратарамі, якія прыязна да яго ставіліся.
Улетку 1922 года Горкі жыў у, на беразе Балтыйскага мора, меў зносіны з Аляксеем Талстым, Уладзіславам Хадасевічам,. У 1922 годзе напісаў з’едлівую брашуру «Аб рускім сялянстве», у якой усклаў адказнасць за трагічныя падзеі ў Расіі і «жорсткасць формаў рэвалюцыі» на сялянства з яго «заалагічным інстынктам ўласніка». Гэтая брашура, хоць і не друкавалася ў СССР, з’явілася, на думку, адным з першых літаратурна-ідэалагічных абгрунтаванняў будучай сталінскай палітыкі суцэльнай калектывізацыі. У сувязі з кнігай Горкага у эмігранцкай прэсе з’явіўся «народазлоб’е» (народозлобие).
З 1922 па 1928 год Горкі напісаў «Нататкі з дзённіка», «Мае ўніверсітэты», а таксама «Апавяданні 1922-24 гг.». Ядром зборніка, прасякнутага адзіным сюжэтам, з’яўляюцца «Аповяд аб незвычайным» і «Пустэльнік», дзе Горкі адзіны раз у сваёй творчасці звярнуўся да тэмы Грамадзянскай вайны ў Расіі. Кастрычніцкая рэвалюцыя і наступная Грамадзянская вайна паўстаюць у кнізе падзеямі ўсеагульнага спрашчэння, плоскай рацыяналізацыі і дэградацыі, метафарамі нізвядзення з’яў незвычайнага і гуманнага — да штодзённага, прымітыўнага, цеснага і жорсткага. У 1925 годзе выйшаў у свет раман «».
З 1924 Горкі жыў у Італіі, у Сарэнта — на віле «Il Sorito» і ў санаторыях. Апублікаваў успаміны пра Леніне. У Сарэнта мастаком Паўлам Корыным напісаны адзін з лепшых партрэтаў Горкага ; асаблівасцю карціны з’яўляецца малюнак пісьменніка на фоне вулкана Везувій, пры гэтым Горкі як бы узвышаецца над горным волатам. Разам з тым у сюжэце карціны выразна гучыць тэма адзіноты, у якую паступова апускаўся Горкі.
У Еўропе Горкі гуляў ролю своеасаблівага «моста» паміж рускай эміграцыяй і СССР, спрабаваў прадпрымаць намаганні па збліжэнні рускіх эмігрантаў першай хвалі з гістарычнай радзімай.
Разам са Шклоўскім і Хадасевічам Горкі пачаў свой адзіны выдавецкі праект у Еўропе — часопіс «». У новым канцэптуальнай выданні Горкі хацеў злучыць культурны патэнцыял літаратараў Еўропы, рускай эміграцыі і Савецкага Саюза. Планавалася выдаваць часопіс у Германіі, а распаўсюджваць пераважна ў СССР. Ідэя заключалася ў тым, каб маладыя савецкія пісьменнікі атрымалі магчымасць выдавацца ў Еўропе, а ў пісьменнікаў з рускай эміграцыі з’явіліся б чытачы на радзіме. І такім чынам часопіс сыграў бы злучную ролю — моста паміж Еўропай і Савецкай Расіяй. Меркаваліся высокія аўтарскія ганарары, што выклікала пісьменніцкі энтузіязм па абодва бакі межаў. У 1923 годзе ў берлінскім выдавецтве «Эпоха» выйшаў у свет першы нумар часопіса «Беседа». Супрацоўнікамі рэдакцыі пад пачаткам Горкага былі Хадасевіч, Белы, Шклоўскі, Адлер, запрошаныя еўрапейскія аўтары Р. Ралан, Д. Галсуорсі, С. Цвэйг; эмігранцкія, , , ; савецкія , К. Федзін, В. Каверын, Б. Пастарнак. Хоць тады ўлады ў Маскве праект на словах падтрымалі, пазней у сакрэтных архівах былі знойдзены дакументы, якія характарызавалі выданне як ідэалагічна шкоднае. Усяго выйшла 7 нумароў, але Палітбюро ЦК РКП (б) забараніла дапускаць тыраж часопіса ў СССР, пасля чаго праект быў зачынены з прычыны бесперспектыўнасці. Горкі быў маральна прыгнечаны. Як перад пісьменнікамі эміграцыі, так і перад савецкімі літаратарамі Горкі, не здолеўшы стрымаць абяцанні, апынуўся са сваім немагчымым сацыяльным ідэалізмам ў няёмкім становішчы, што нанесла ўрон яго рэпутацыі.
У сакавіку 1928 года ў Італіі Горкі адзначыў свой 60-гадовы юбілей. Тэлеграмы і лісты з віншаваннямі яму даслалі Стэфан Цвэйг, Ліён Фейхтвангер, Томас Ман і Генрых Ман, Джон Галсуорсі, Герберт Уэлс, Сельма Лагерлёф, Шэрвуд Андэрсан, і іншыя вядомыя пісьменнікі Еўропы. Святкаванне юбілею Горкага на высокім узроўні было арганізавана і ў Савецкім Саюзе. У мностве гарадоў і вёсак СССР адбыліся выстаўкі пра жыццё і творчасць Горкага, у тэатрах шырока ішлі спектаклі па яго творах, у адукацыйных установах, клубах, на прадпрыемствах прачытаны лекцыі і даклады аб Горкім і значэнні яго прац для будаўніцтва сацыялізму.
Паездкі ў СССР
У маі 1928 года па запрашэнні Савецкага ўрада і асабіста Сталіна першы раз за 7 гадоў пасля ад’езду ў эміграцыю Горкі прыехаў у СССР. 27 мая 1928 года, а 22 гадзіне, цягнік з Берліна спыніўся на першай савецкай станцыі Негарэлае, Горкага на пероне вітаў мітынг. З натхненнем пісьменніка сустракалі і на іншых станцыях па шляху да Масквы, а на плошчы перад Беларускім вакзалам Горкага чакаў шматтысячны натоўп, частку шляху да дома (спыніўся ён у кватэры жонкі К. П. Пяшковай) пісьменніка неслі на руках.
Горкі мусіў ацаніць поспехі будаўніцтва сацыялізму. Пісьменнік здзейсніў пяцітыднёвую паездку па краіне. З сярэдзіны ліпеня 1928 года Горкі наведаў Курск, Харкаў, Крым, Растоў-на-Доне, Баку, Тбілісі, Ерэван, Уладзікаўказ, Царыцын, Самару, Казань, Ніжні Ноўгарад (на радзіме правёў тры дні), 10 жніўня вярнуўся ў Маскву. Падчас паездкі Горкаму паказвалі дасягненні СССР, больш за ўсё яго захапіла арганізацыя працы і чысціня (вадзілі пісьменніка на загадзя падрыхтаваныя аб’екты). Канстанціна Федзіна, пісьменнікаў і літаратуразнаўцаў уразіла выдатная фізічная форма, поўная адсутнасць лядашчасці і здаравецкі поціск рукі Горкага, які перанёс пасля трох дзесяцігоддзяў цяжкай хваробы такія шляхавыя нагрузкі. Уражанні ад паездкі знайшлі сваё адлюстраванне ў цыкле нарысаў «Па Саюзу Саветаў». Але ў СССР Горкі не застаўся, восенню з’ехаў назад у Італію.
У 1929 годзе Горкі другі раз прыехаў СССР і 20-23 чэрвеня наведаў, прыбыўшы туды на сумна вядомым цеплаходзе «Глеб Бокій», які прывозіў на Салаўкі зняволеных, у суправаджэнні самаго Глеба Бокія. У нарысе «» станоўча адазваўся аб рэжыме ў турме і перавыхаванні яе вязняў. 12 кастрычніка 1929 года Горкі з’ехаў назад у Італію.
У 1931 годзе Горкаму быў прадстаўлены савецкім урадам для пастаяннага пражывання ў Маскве на , с 1965 года —.
Вяртанне ў СССР
З 1928 па 1933 год, як сцвярджае, Горкі «жыў на два дамы, зіму і восень праводзячы ў Сарэнта» на віле Il Sorito, а канчаткова вярнуўся ў СССР 9 мая 1933 года. Большасць распаўсюджаных крыніц паказвае, што Горкі прыязджаў у СССР у цёплы сезон 1928, 1929 і 1931 гадоў, у 1930 годзе не прыязджаў у СССР з-за праблем са здароўем, а канчаткова вярнуўся на радзіму ў кастрычніку 1932 года. Пры гэтым Сталін абяцаў Горкаму, што ён і далей зможа праводзіць зіму ў Італіі, на чым настойваў Аляксей Максімавіч, аднак пісьменніку замест гэтага з 1933 года прадаставілі вялікую дачу ў (Крым), дзе ён знаходзіўся ў халодны сезон з 1933 па 1936 год. У Італію Горкага больш не выпускалі.
У сакавіку 1932 года дзве цэнтральныя савецкія газеты, «Правда» і «», адначасова надрукавалі артыкул-памфлет Горкага пад назвай, якая стала  — «З кім вы, майстры культуры?».
У кастрычніку 1932 года Горкі, згодна з распаўсюджанай версіяй, канчаткова вяртаецца ў Савецкі Саюз. пісьменніка настойліва ўгаворваў сын Максім, не без уплыву АДПУ, што шчыльна апекавала яго ў якасці крамлёўскага курьера. Эмацыйнае ўздзеянне на Горкага аказалі маладыя, жыццярадасныя, поўныя гіганцкіх планаў і захапленняў ад поспехаў ў СССР пісьменнікі  і, якія прыязджалі да яго ў Італію.
У Маскве ўрад зладзіў Горкаму ўрачыстую сустрэчу, за ім і яго сям’ёй быў замацаваны былы ў цэнтры Масквы, дачы ў Горках і ў Тэселі (Крым), яго імем быў названы родны горад пісьменніка Ніжні Ноўгарад. Горкі адразу атрымлівае заказ Сталіна — падрыхтаваць глебу для 1-га з’езда савецкіх пісьменнікаў, а для гэтага правесці сярод іх тлумачальную працу. Горкім ствараецца мноства газет і часопісаў: аднаўляецца серыя «», адкрываюцца кніжныя серыі «Гісторыя фабрык і заводаў», «Гісторыя грамадзянскай вайны», «Бібліятэка паэта», «Гісторыя маладога чалавека XIX стагоддзя», часопіс «», ён піша п’есы «» (1932), «Дасцігаеў і іншыя» (1933).
У 1934 годзе Горкі праводзіць, выступае на ім з асноўным дакладам.
У гэтым жа годзе Горкі — сурэдактар кнігі «». Гэты твор Аляксандр Салжаніцын ахарактарызаваў як «першую кнігу ў рускай літаратуры, якая апявае рабскую працу».
23 мая 1934 года па замове Сталіна адначасова ў газетах «Правда» і «» надрукаваны артыкул Горкага «Пралетарскі гуманізм», дзе ў кантэксце ідэалагічнага супрацьстаяння «камунізм-фашызм» давалася катэгарычная ацэнка як шкоднай уласцівасці нямецкай буржуазіі (у Германіі да ўлады ўжо прыйшоў Гітлер): «не дзясяткі, а сотні фактаў кажуць аб разбуральным, раскладальным уплыве фашызму на моладзь Еўропы, — абвяшчаў Горкі. — Пералічваць факты — брыдка, ды і памяць адмаўляецца загружацца брудам, які ўсё больш старанна і багата фабрыкуе буржуазія. Пакажу аднак, што ў краіне, дзе мужна і паспяхова гаспадарыць пралетарыят, гомасексуалізм, разбэшчвае моладзь, прызнаны сацыяльна злачынным і каральным, а ў „культурнай“ краіне вялікіх філосафаў, навукоўцаў, музыкаў ён дзейнічае свабодна і беспакарана. Ужо склалася саркастычная прымаўка: „Знішчыце гомасексуалістаў — фашызм знікне“».
У 1935 годзе Горкі меў у Маскве цікавыя сустрэчы і гутаркі з Рамэнам Раланам, у жніўні здзейсніў настальгічнае падарожжа на параходзе па Волзе. 10 кастрычніка 1935 года ў Маскоўскім Мастацкім тэатры адбылася прэм’ера п’есы Горкага «Ворагі».
На працягу апошніх 11 гадоў жыцця (1925—1936 гады) Горкі піша свой самы буйны, выніковы твор, раман-эпапею ў чатырох частках «» — пра лёсы рускай інтэлігенцыі ў пераломную эпоху, яе цяжкім і слізкім шляху ў рэвалюцыю, выкрыванні яе ілюзій і памылак. Раман застаўся не дапісаны да фіналу, тым не менш успрымаецца літаратуразнаўцамі як суцэльны твор, неабходны, на думку Д. Быкава, для чытання любым чалавекам, хто хоча спасцігнуць і зразумець рускае XX стагоддзе. Адзначаючы, што Горкага і яго героя, Кліма Самгіна, радніць прыцэльны погляд прыкмячаць за людзьмі «самае агіднае, засяроджанасць на адштурхвальных дэталях і жудаснаватых гісторыях», Д. Быкаў называе «Жыццё Кліма Самгіна» выдатным прыкладам «выкарыстання ўласных заганаў для стварэння сапраўднай літаратуры». Раман неаднаразова экранізаваны як культавы твор сацыялістычнага рэалізму і стаў літаратурнай асновай для спектакляў у многіх тэатрах СССР.
11 мая 1934 года, прастудзіўшыся пасля начлегу на халоднай зямлі пад адкрытым небам на дачы ў Горках пад Масквой, нечакана памірае ад крупознага запалення лёгкіх сын Горкага —. У ноч, калі паміраў яго сын, Горкі на першым паверсе дачы ў Горках абмяркоўваў з прафесарам А. Д. Спяранскім дасягненні і перспектывы Інстытута эксперыментальнай медыцыны і праблему, якую ён лічыў актуальнай і дасягальнай для навукі. Калі ў тры гадзіны ночы суразмоўцам паведамілі пра смерць Максіма, Горкі запярэчыў: «Гэта ўжо не тэма» і працягваў захоплена тэарэтызаваць аб бессмяротнасці.
Смерць
27 мая 1936 года Горкі цягніком у няважным стане вярнуўся ў Маскву з адпачынку з (Крым). З вакзалу адправіўся ў сваю «рэзідэнцыю» у на Малой Нікіцкай вуліцы пабачыць унучак Марфу і Дар’ю, якія ў гэты час хварэлі грыпам; вірус перадаўся і дзядулі. На наступны дзень, пасля наведвання магілы сына на Новадзявочых могілках Горкі прастудзіўся на халодным ветраным надвор’і і захварэў; праляжаў у тры тыдні. Да 8 чэрвеня стала ясна, што пацыент ужо не выздаравее. Тройчы да ложка паміраючага Горкага прыязджаў Сталін — 8, 10 і 12 чэрвеня, Горкі знайшоў у сабе сілы падтрымаць гутарку пра жанчын-пісьменніц і іх выдатных кнігах, пра французскую літаратуру і жыццё французскага сялянства. У спальні безнадзейна хворага, які знаходзіўся ў свядомасці, у апошнія дні жыцця з ім развіталіся самыя блізкія людзі, сярод якіх былі афіцыйная жонка, нявестка , асабісты сакратар ў Сарэнта , медсястра і сябар сям’і А. Д. Чарткова (Ліпа), літаратурны сакратар, а затым дырэктар Архіва Горкага , мастак І. М. Ракіцкі, які некалькі гадоў жыў у сям’і Горкага.
18 чэрвеня прыблізна ў 11 раніцы Максім Горкі памёр у, на 69-м годзе жыцця, перажыўшы сына крыху больш чым на два гады. Апошнія словы Горкага, тыя, што засталіся ў гісторыі, былі сказаны медсястры Ліпе (А. Д. Чарткова) — «А ведаеш, я зараз з Богам спрачаўся. Ух, як спрачаўся».
Пры неадкладна праведзеным тут жа, на стале ў спальні, высветлілася, што лёгкія памерлага знаходзіліся ў жахлівым стане,  прырасла да рэбраў, завапнякавалася, абодва лёгкіх закасцянелі, — так што лекары дзівіліся, якім чынам Горкі наогул дыхаў. З гэтых фактаў вынікала, што з дактароў здымалася адказнасць за магчымыя памылкі ў лячэнні гэтак далёка нябачнага захворвання, несумяшчальнага з жыццём. У ходзе ўскрыцця мозг Горкага быў выняты і дастаўлены ў маскоўскі для далейшага вывучэння. Па рашэнні Сталіна цела было крэміравана, прах змешчаны ва ўрне ля Крамлёўскай сцяны на Краснай плошчы ў Маскве. Пры гэтым ўдаве К. П. Пяшковай было адмоўлена ў пахаванні часткі праху ў магіле сына Максіма на Новадзявочых могілках.
На пахаванні, у ліку іншых, урну з прахам Горкага неслі Сталін і Молатаў.
Абставіны смерці Максіма Горкага і яго сына некаторымі лічацца «падазронымі», хадзілі чуткі пра атручванні, якія не знайшлі пацверджання.
Сярод іншых абвінавачванняў Генрыха Ягоды і на  1938 года было абвінавачванне ў атручванні сына Горкага. Згодна з допытам Ягоды, Максім Горкі быў забіты па загаду Троцкага, а забойства сына Горкага,, было яго асабістай ініцыятывай. Падобныя паказанні даў Кручкоў. І Ягода, і Кручкоў у ліку іншых асуджаных былі расстраляныя па прысудзе суда. Аб’ектыўных пацверджанняў іх «прызнаннях» не існуе, Кручкоў пасля быў рэабілітаваны.
Некаторыя публікацыі ў смерці Горкага абвінавачваюць Сталіна. Важным эпізодам у «Маскоўскіх працэсах» быў (1938), дзе сярод падсудных былі тры лекара (,  і ), які абвінавачваліся ў забойстве Горкага і іншых.
Канцэпцыя неўміручасці
Метафізічная канцэпцыя  — не ў рэлігійным сэнсе, а менавіта як фізічнай неўміручасці чалавека, — займала розум Горкага на працягу дзесяцігоддзяў, грунтавалася на яго тэзісах аб «поўным пераходзе ўсёй матэрыі ў псіхічную», «знікненні фізічнай працы», «царстве думкі».
Гэтая тэма абмяркоўвалася і была падрабязна заканспектавана пісьменнікам у ходзе гутаркі з Аляксандрам Блокам, якая адбылася 16 сакавіка 1919 года ў Санкт-Пецярбургу, у выдавецтве «Всемирная литература», на святкаванні ўяўнага 50-гадовага юбілею Горкага («юбіляр» зменшыў сабе год). Блок быў настроены скептычна і заявіў, што ў неўміручасць не верыць. Горкі ў адказ запярэчыў, што колькасць атамаў у Сусвеце, якім бы няўяўна велізарным яно ні было, — усё роўна вядома, а такім чынам цалкам магчыма «вечнае вяртанне». І праз шматлікія стагоддзі зноў можа атрымацца так, што Горкі і Блок зноў будуць весці дыялог у Летнім садзе «такім жа хмурным вечарам пецярбургскай вясны». Праз 15 гадоў тэму неўміручасці Горкі з ранейшай ўпэўненасцю абмяркоўваў з лекарам, прафесарам А. Д. Сперанскім.
Па вяртанні ў СССР у 1932 годзе, Горкі звярнуўся да Сталіна з прапановай стварыць (УІЭМ), які займаўся б, у прыватнасці, і праблемай неўміручасці. Сталін падтрымаў просьбу Горкага, інстытут быў у тым жа годзе створаны ў Ленінградзе на базе раней існавалага Імператарскага інстытута эксперыментальнай медыцыны, заснаванага, які з’яўляўся папячыцелем інстытута да лютага 1917 года. У 1934 годзе інстытут УІЭМ быў пераведзены з Ленінграда ў Маскву. Адной з прыярытэтных задач інстытута было максімальнае падаўжэнне чалавечага жыцця, гэтая ідэя выклікала наймацнейшы энтузіязм Сталіна і іншых членаў Палітбюро. Сам Горкі, будучы цяжка хворым чалавекам, ставячыся да ўласнай няўхільна надыходзячай смерці абыякава, іранічна і нават пагарджаючы яе, верыў у прынцыповую магчымасць дасягнення навуковымі сродкамі чалавечага неўміручасці. Сябар і лекар Горкага, загадчык аддзела патафізіялогіі УІЭМ, прафесар А. Д. Спяранскі, з якім Горкі пастаянна вёў даверныя размовы пра бессмяротнасць, лічыў у размове з пісьменнікам максімальнай навукова абгрунтаванай мяжою працягласці жыцця чалавека, і то ў аддаленай перспектыве, — 200 гадоў. Аднак прафесар Спяранскі прама сказаў Горкаму, што зрабіць чалавека несмяротным медыцына не зможа ніколі. «Дрэнная ваша медыцына», — уздыхнуў Горкі з вялікай крыўдай за магчымасці ідэальнага чалавека будучага.
Горкі і яўрэйскае пытанне
У жыцці і творчасці Максіма Горкага займала значнае месца. Для сучаснага сусветнага Горкі традыцыйна — самы ўшанаваны з савецкіх пісьменнікаў неяўрэйскага паходжання.
Адным з дэвізаў жыцця Горкі прызнаваў словы яўрэйскага мудраца і настаўніка закону : "Калі я не за сябе, то хто ж за мяне? А калі я толькі за сябе, то што ж я? "Менавіта гэтыя словы, па перакананні Горкага, выказваюць самую сутнасць калектыўнага ідэалу сацыялізму.
У 1880-х гадах пісьменнік у нарысе «Погром» (упершыню апублікаваны ў зборніку «Дапамога яўрэям, якія пацярпелі ад неўраджаю», 1901 ) з гневам і асуджэннем апісаў  у Ніжнім Ноўгарадзе, сведкам якога ён стаў. А тых, хто граміў яўрэйскае жыллё, адлюстраваў выразнікамі «цёмнай і узлаванай сілы».
У 1914 годзе, падчас Першай сусветнай вайны, калі яўрэяў масава руска-германскага фронту, па ініцыятыве Горкага было створана Рускае таварыства для вывучэння яўрэйскага жыцця і ў 1915 годзе пачаўся выпуск публіцыстычнага зборніка «» у інтарэсах абароны яўрэяў.
Горкі напісаў некалькі артыкулаў аб яўрэях, дзе не толькі ўзвысіў яўрэйскі народ, але і абвясціў яго заснавальнікам ідэі сацыялізму, «рухавіком гісторыі», «дрожджамі, без якіх немагчымы гістарычны прагрэс». У вачах рэвалюцыйна настроеных масаў такая характарыстыка выглядала тады вельмі прэстыжна, у ахавальных кансэрватыўных колах — выклікала насмешку.
У дачыненні да лейтматываў сваёй творчасці Горкі знайшоў у яўрэях тых самых «ідэалістаў», якія не прызнавалі ўтылітарнага матэрыялізму і шмат у чым адпавядалі яго рамантычным намерам «новых людзей».
У 1921—1922 гадах Горкі, карыстаючыся сваім аўтарытэтам у Леніна і Сталіна, асабіста дапамог 12 яўрэйскім пісьменнікам на чале з буйным сіяністам, паэтам эміграваць з Савецкай Расіі ў Палесціну. З прычыны гэтай падзеі Горкага прылічаюць да дзеячаў, якія стаялі ля вытокаў на гістарычныя тэрыторыі Зямлі абетаванай.
У 1906 годзе, выступаючы на ​​яўрэйскім мітынгу ў Нью-Ёрку, Горкі выступіў з прамовай, якая затым была апублікаваная артыкулам пад назвай «Аб яўрэях» і разам з артыкулам «Пра „Бунд“» і нарысам «Пагром» склала кнігу Горкага, якая выйшла ў тым жа годзе асобным выданнем і была прысвечана яўрэйскаму пытанню. У нью-ёркскай прамове Горкі, у прыватнасці, заявіў: «У працяг ўсяго цяжкага шляху чалавецтва да прагрэсу, да святла, на ўсіх этапах стомнага шляху яўрэй стаяў жывым пратэстам, даследчыкам. Ён заўсёды быў тым маяком, на якім горда і высока разгараўся над усім светам неаслабны пратэст супраць усяго бруднага, усяго нізкага ў чалавечым жыцці, супраць грубых актаў гвалту чалавека над чалавекам, супраць агіднай пошласці духоўнага невуцтва». Далей у сваёй прамове з трыбуны Горкі распаўсюджваўся аб тым, што «адна з прычын жудаснай нянавісці да яўрэяў — гэта тое, што яны далі свету хрысціянства, падавіўшы ў чалавеку звера і абудзіўшы ў ім сумленне — пачуццё любові да людзей, патрэбу думаць пра дабро ўсіх людзей».
Пасля навукоўцы і гісторыкі шмат спрачаліся пра дзіўнае разуменнt Горкім хрысціянства як іўдзейскай рэлігіі — некаторыя спісвалі гэта на адсутнасць у пісьменніка базавай адукацыі па і ведаў у, іншыя лічылі неабходным рабіць папраўку на гістарычны кантэкст. Разам з тым цікавасць навукоўцаў і літаратуразнаўцаў выклікалі таксама цікавасць Горкага да Старога Запавету і, у асаблівасці, да Кнігі Іова.
У дарэвалюцыйнай Расіі асобныя літаратурныя крытыкі падазравалі Горкага і ў антысемітызме. Падставай да такіх здагадках паслужылі словы некаторых персанажаў пісьменніка — напрыклад, Рыгора Арлова ў першай рэдакцыі аповяду «Муж і жонка Арловы». Пад «антысеміцкім» вуглом часткай крытыкаў успрымалася і апавяданне «Каін і Арцём». Літаратуразнаўцы больш позняга перыяду адзначалі, што аповяд амбівалентны, гэта значыць дае магчымасць множных інтэрпрэтацый, здабывання розных сэнсаў — нават супрацьлеглых і узаемавыключальных, пры тым што сапраўдная аўтарская задума была вядомы толькі Горкаму.
У прадмове да зборніка «Горкі і яўрэйскае пытанне», выдадзеным ў 1986 годзе на рускай мове ў Ізраілі, яго аўтары-складальнікі Міхаіл (Мелех) Агурскі і Маргарыта Шклоўская прызнавалі: «Наўрад ці знойдзецца рускі культурны ці грамадскі дзеяч XX стагоддзя, які б у такой меры, як Максім Горкі, быў знаёмы з яўрэйскімі праблемамі, з яўрэйскімі культурнымі каштоўнасцямі, яўрэйскай гісторыяй, палітычнымі і духоўнымі пошукамі яўрэйскага народа».
Сексуальнасць Горкага
Павышаную сексуальнасць Горкага, якая адбілася ў яго творчасці, была адзначана шматлікімі яго сучаснікамі і знаходзілася ў загадкавым супярэчнасці са шматгадовай цяжкай хранічнай хваробай, адзначаюць пісьменнікі і літаратуразнаўцы Дзмітрый Быкаў і. Падкрэсліваліся ўнікальныя асаблівасці мужчынскай прыроды арганізму Горкага: ён не адчуваў фізічнага болю, валодаў звышчалавечай інтэлектуальнай працаздольнасцю і вельмі часта маніпуляваў сваёй знешнасцю, што пацвярджае мноства яго фатаграфій. У гэтай сувязі ставіцца пад сумнеў карэктнасць дыягназу туберкулёзу, які, згодна з агульнапрызнаным эпікрызам, развіваўся ў Горкага на працягу 40 гадоў, у адсутнасць антыбіётыкаў, — і тым не менш пісьменнік захоўваў працаздольнасць, цягавітасць, тэмперамент і выдатную мужчынскую сілу на працягу ўсяго жыцця, амаль аж да скону. Сведчаннем гэтага з’яўляюцца шматлікія шлюбы, захапленні і сувязі Горкага (парой мімалётныя, якія праходзяць паралельна), што суправаджалі ўвесь яго пісьменніцкі шлях і засведчаныя мноствам незалежнай адна ад адной крыніц. Яшчэ ў лісце 1906 года Леаніду Андрэеву з Нью-Ёрка адразу пасля прыбыцця ў Амерыку Горкі адзначае: «Цікавая тут прастытуцыя і рэлігія». Распаўсюджаным сярод сучаснікаў Горкага было сцвярджэнне аб тым, што на Капры «Горкі ў гатэлях не прапускаў ніводнай пакаёўкі». Гэта якасць асобы пісьменніка праявіла сябе і ў яго прозе. Раннія творы Горкага асцярожныя і цнатлівыя, аднак у пазнейшых, як адзначае Д. Быкаў, "ён перастае саромецца чаго б там ні было — нават Буніну далёка да горкаўскага эратызму, хоць у Горкага ён ніяк не эстэтызаваны, секс апісваецца цынічна, груба, часта з агідай ". Акрамя вядомых умілаваных Горкага мемуарысткі і Кацярына Жэлябужская паказвалі таксама на сувязь Горкага з жонкай пісьменніка Аляксандра Ціханава (Сераброва) Варварай Шайкевіч, чыя дачка  (нар. 23 лютага 1910) ашаламляла сучаснікаў сваім падабенствам з Горкім. Вельмі нядобрая для пралетарскага класіка прыжыццёвая версія, што цыркуляваць сярод яго знаёмых, паказвае на Горкага да ўласнай нявесткі, якой ён даў мянушку Цімоша. Па ўспамінах Карнея Чукоўскага, апошняя пасія Горкага прыцягнула пісьменніка не столькі прыгажосцю, колькі «неверагоднай сексуальнай прыцягальнасцю». Аб развітальных моцных, здаровых абдымках і гарачым, далёка не брацкім пацалунку паміраючага Горкага ўспамінала яго хатняя медсястра Ліпа — А. Д. Чарткова.
Гіперсексуальнасць Горкага звязваюць з падзеямі яго юнацтва. Згодна з распаўсюджанай сярод літаратуразнаўцаў трактоўкай, гісторыя страты нявіннасці 17-гадовым Алёшам Пяшковым апісана ў аповядзе «Аднойчы восенню», дзе герой праводзіць ноч з прастытуткай на беразе пад лодкай. З тэкстаў позняга Горкага вынікае, што ў юныя гады ён з непрыязнасцю ўспрымаў цялесныя адносіны, не заснаваныя на духоўнай блізкасці. У апавяданні «Аб першым кахання» Горкі піша: «Я верыў, што адносіны да жанчыны не абмяжоўваюцца тым актам фізічнага зліцця, які я ведаў у яго па-жабрацку грубай, жывёльна простай форме, — гэты акт выклікаў у ва мне амаль агіду, нягледзячы на ​​тое, што я быў моцны, даволі пачуццёвы юнак і валодаў лёгка ўзбудлівым уяўленнем».
Адзнакі
«Вы былі нібы высокая арка, перакінутая паміж двума светамі — мінулым і будучым, а таксама паміж Расіяй і Захадам», — пісаў Горкаму Рамэн Ралан у 1918 годзе.
Іван Бунін, які выйграў у Горкага канкурэнцыю за Нобелеўскую прэмію па літаратуры, прызнаваў «майстравітасць» Горкага, але не бачыў у ім буйнога таленту, і яго сусветную славу лічыў «бяспрыкладнай па незаслужанасці». У лісце да Бунін пісаў: «Я толькі што прачытаў — упершыню — „Мае ўніверсітэты“ Горкага. Гэта нешта зусім жахлівае — не перабольшваю! — па ілжывасці, хвальба і па такой брыдкай пахабнасці, якой няма роўні ва ўсёй расійскай літаратуры!» Шмат разоў у эміграцыі ён публічна крытыкаваў Горкага за, доўгае пражыванне ў камфортных умовах на еўрапейскіх курортах, наяўнасць празмерна вялікай для пралетарскага пісьменніка ўласнасці ў Расіі, тэатральныя паводзіны ў грамадстве. У кампаніях літаратараў і іншых творчых дзеячаў Горкі, па назіраннях Буніна, трымаўся знарочыста нязграбна і ненатуральна, «ні на каго з публікі не глядзеў, сядзеў у гуртку двух-трох абраных сяброў са знакамітасцяў, злосна хмурыўся, па-салдацку (знарочыста па-салдацку) кашляў, курыў папяросу за папяросай, цягнуў чырвонае віно, — выпіваў заўсёды поўную шклянку, не адрываючыся, да дна, — гучна вымаўляў часам для агульнага карыстання якую-небудзь сентэнцыю або палітычнае прароцтва і зноў, робячы выгляд, што не заўважае нікога вакол, то нахмурыўшыся, то барабанячы вялікімі пальцамі па стале, то з прытворнай абыякавасцю падымаючы бровы і зморшчыны лба, казаў толькі з сябрамі, але і з імі неяк мімаходзь, — хоць і без умолку…» Гаварылася таксама пра грандыёзны прыём, які ў снежні 1902 года ў маскоўскім рэстаране закаціў Горкі пасля прэм’еры ў Маскоўскім Мастацкім тэатры сваёй п’есы «», прысвечанай жабракам, галодным і абарваным насельнікам начлежак.
На думку, значнасць Горкага як пісьменніка ў савецкую эпоху была гіпертрафаванай з ідэалагічных пазіцый. «У сутнасці, Горкі не быў ні хітруном, ні злыднем, ні ментарам, які ўпаў у дзяцінства, а быў ён нармальны рускі ідэаліст, схільны дадумваць жыццё ў радасным кірунку, пачынаючы з таго моманту, дзе яно прымае непажаданыя рысы», адзначаў П’яцух у эсэ «Горкі Горкі». «Горкага спарадзіў невядомы іншаму свету выключна расійскі комплекс віны інтэлігенцыі перад мужыком», — лічыла ў рэдакцыйным артыкуле да праекту «Персоны стагоддзя» выданне «Ex libris НГ». Дарэвалюцыйнага Горкага літаратуразнаўцы называлі «адным з лепшых экспанатаў у вітрыне музея маладога расійскага лібералізму і дэмакратыі», разам з тым у прароцкім пафасе «» угледжваюць далёка не бяскрыўднае.
IC 439
IC 439 — галактыка тыпу EN (эмісійная туманнасць) у сузор’і Вознік.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Максім Горкі
Адзнакі
Літаратуразнавец, вылучаючы магутны інтэлект Горкага і надзвычай хутка набытыя ім пасля басяцкага, неадукаванага дзяцінства фантастычна шырокія, энцыклапедычныя пазнанні, шматгадовае служэнне Горкага дагматыцы сацыялізму і «калектыўнага розуму», называе самым каштоўным і цяжка вытлумачальным у яго светапоглядзе гуманістычную ідэю Чалавека, а самога Горкага — стваральнікам новай, постмадэрнісцкай «рэлігіі Чалавека» (толькі ў гэтым рэвалюцыйным сэнсе трэба разумець парадокс «» пісьменніка). Мастацтва вывучаць у сваіх творах Чалавека і супярэчлівую людскую прыроду знутры зрабілі пісьменніка, па ацэнцы Басінскага, «духоўным правадыром свайго часу», вобраз якога сам Горкі стварыў у «Легендзе аб Данка».
У лекцыях па рускай літаратуры Уладзімір Набокаў пісаў, што мастацкі талент Горкага не мае вялікай каштоўнасці, але Горкі не пазбаўлены цікавасці як яркая з’ява рускага грамадскага жыцця.
Падобную з набокаўскай ацэнку даў творчасці Горкага Дзмітрый Меражкоўскі: «Усе лірычныя выліванні аўтара, апісанні прыроды, любоўныя сцэны — у лепшым выпадку пасрэдная, у горшым — зусім дрэнная літаратура. <…> Але тыя, хто за гэтаю сумніўнаю паэзіяй не бачыць у Горкім знамянальнай з’явы грамадскага, жыццёвага, — памыляюцца яшчэ значна больш тых, хто бачыць у ім вялікага паэта».
Чэхаў у многіх лістах з сімпатыяй адгукаўся пра Горкага, прызнаючы яго не абы які талент. Разам з тым у лісце да ён пісаў, што з часам творы Горкага забудуць, хоць сам ён наўрад ці будзе забыты.
Леў Талстой ў 1909 годзе казаў : «Перачытваў Горкага. Ён мне быў тады антыпатычны. Баяўся, што я несправядлівы. Не, не змянілася маё меркаванне».
Горкі і шахматы
Горкі быў умелым гульцом у шахматы, вядомыя таксама шахматныя партыі сярод яго гасцей. Яму належаць некалькі каштоўных заўваг па шахматнай тэме, у тым ліку ў Леніна, напісаным ў 1924 годзе. Калі ў першапачатковай рэдакцыі гэтага некралога шахматы бегла згадваюцца толькі адзін раз, то ў канчатковую рэдакцыю Горкі уставіў аповяд аб партыях Леніна супраць на італьянскім востраве Капры. Захавалася серыя аматарскіх фотаздымкаў, зробленых на Капры ў 1908 годзе (паміж 10 (23) і 17 (30) красавіка), калі Ленін знаходзіўся ў гасцях у Горкага. Фатаграфіі знятыя з розных ракурсаў і захавалі, які гуляе з Горкім і  — вядомым рэвалюцыянерам-марксістам, лекарам і філосафам. Аўтарам усіх гэтых фатаграфій (ці, прынамсі, двух з іх) быў, сын і пасерб Горкага, а ў будучыні — буйны савецкі кінааператар, рэжысёр і сцэнарыст. У той час ён быў дваццацігадовым юнаком.
Зносіны з беларускай літаратурай
М. Горкі актыўна чытаў газету «Наша ніва», цікавіўся беларускім фальклорам. 3 1896 года ў сваяцкіх і сяброўскіх адносінах з сям’ёй А. Я. Багдановіча (яны былі жанаты з дзвюмя роднымі сёстрамі).
М. Горкі першы з рускіх пісьменнікаў звярнуў увагу на беларускую літаратуру, даў высокую ацэнку творчасці Я. Купалы і Я. Коласа. Пераклаў на рускую мову верш Я. Купалы «А хто там ідзе?», які назваў нацыянальным гімнам беларусаў.
Мастацкую школу Горкага прайшлі многія таленавітыя прадстаўнікі беларускай літаратуры.
Беларускія пераклады
Першы пераклад твора М. Горкага зроблены ў 1910 годзе (апавяданне «Дзед Архіп і Лёнька»). Творы яго перакладаліся і выдаваліся ў БССР неаднаразова і масавымі тыражамі. У 1935-38 гадах выйшаў збор сачыненняў Горкага на беларускай мове.
На беларускую мову творы М. Горкага перакладалі Тэрэза Гардзялкоўская, К. Чорны, М. Гарэцкі, Э. Самуйлёнак, П. Глебка, К. Крапіва, М. Лынькоў, А. Куляшоў, Я. Брыль, Э. Агняцвет, З. Астапенка, С. Баранавых, В. Вітка, Ю. Гаўрук, А. Зарыцкі, М. Лобан, М. Машара, Я. Скрыган, Т. Хадкевіч, У. Хадыка, А. Якімовіч.
Зносіны з беларускім тэатрам
Пастаноўка п’ес Горкага ў Беларусі спрыяла развіццю беларускага нацыянальнага тэатра. Тэатр імя Я. Купалы паставіў п’есы «На дне» (1920, 1921, 1968), «Апошнія» (1937), «Зыкавы» (1955), тэатр імя Я. Коласа — «Мяшчане» (1938), «Ягор Булычоў і іншыя» (1942), «Ворагі» (1952), «Васа Жалязнова» (1953), «Дачнікі» (1964), «Зыкавы» (1968).
Зносіны з украінскай літаратурай
У 1927 годзе вырашыла выдаць украінскай мовай аповесць М. Горкага «Маці» для моладзі, са скарачэннямі. У сувязі з гэтым, галоўны рэдактар выдавецтва, пісьменнік, звярнуўся з лістом да аўтара твора, каб той даў дазвол на друк украінамоўнага перакладу. Горкі напісаў ліст-адказ на гэты зварот, дзе катэгарычна забараніў пераклады сваіх твораў украінскай.
З’яўленне гэтага ліста выклікала пратэсты тагачаснай украінскай інтэлігенцыі, якая асудзіла праявы рускага імперскага шавінізму Горкага. Пасля напісаў ліст-адказ на заяву Горкага пад назвай «», дзе асуджаў яго ўкраінафобскія погляды.
Творчасць
У друку ўпершыню выступіў з апавяданнем «» (1892). У яго ранняй творчасці спалучаліся рамантызм і рэалізм. У алегарычных творах («», 1895, «», 1901) адлюстраваліся погляды М. Горкага на рэвалюцыю.
У публіцыстычнай кнізе «Несвоечасовыя думкі» (асобнае выданне 1918) крытыкаваў узяты У. Леніным курс на рэвалюцыю, сцвярджаў пра яе дачаснасць і разбуральныя вынікі. Напісаў аўтабіяграфічную трылогію («», 1913-14; «У людзях», 1916; «Мае ўніверсітэты», 1923), раман «» (1925), п’есы «» (паст. 1932), «Дасцігаеў і іншыя» (1933), «» (1936, 1-я рэд. 1910), у якіх зноў звярнуўся да паказу жыцця Расіі да 1917 года. Аўтар літаратурных партрэтаў «Леў Талстой» (1919), «У. Г. Караленка» (1923), «Сяргей Ясенін» (1927) і інш. Апошні твор — незакончаны раман-эпапея «» (ч. 1-3, 1927-31, ч. 4, 1937) у надзвычай згушчанай, насычанай форме адлюстраваў падзеі перадрэвалюцыйных дзесяцігоддзяў.
Публіцыстыка
Ініцыяваў стварэнне серыі кніг «Гісторыя фабрык і заводаў» (ГФЗ), выступіў з ініцыятывай адраджэння дарэвалюцыйнай серыі «».
Педагогіка
А. М. Горкі быў таксама рэдактарам наступных кніг аб перадавым педагагічным вопыце, які ўзнік у тыя гады:
Выпуск і поспех апошняй шмат у чым вызначыў магчымасць далейшага апублікавання іншых твораў А. С. Макаранкі, яго шырокай вядомасці і прызнання першапачаткова ў Савецкім Саюзе, а затым і ва ўсім свеце.
Да педагагічных распачынанняў Горкага можна аднесці сяброўскую ўвагу і разнастайную (перш за ўсё, маральную і творчую) падтрымку, якую ён аказваў шматлікім сучаснікам, якія звярталіся да яго з розных нагодаў, у тым ліку маладым пісьменнікам. Сярод апошніх — не толькі Макаранка, але і.
Помнікі
Помнікі Максіму Горкаму ўстаноўлены ў многіх гарадах. Сярод іх:
У філатэліі
Максім Горкі на маляваны на паштовых марках:
У 2018 годзе ФДУП «Пошта Расіі» выпусціла паштовы блок, прысвечаны 150-годдзю з дня нараджэння пісьменніка.
Луіза Мікаэлі
Луіза Шарлота Элена Мікаэлі, народжаная Мікаль (швед. Louise Charlotte Helene Michaëli: 17. мая 1830, Стакгольм — 23 лютага 1875, там жа) — шведская оперная спявачка (сапрана).
Біяграфія
Лавіса (пасля Луіза) Мікаль нарадзілася ў 1830 годзе ў Стакгольме, у музычнай сям’і. У 1849 годзе адбыўся яе дэбют на сцэне Каралеўскай оперы ў Стакгольме ў партыі Эльвіры («Дон Жуан» Моцарта). Пасля яна ўдасканальвала свой талент ў Юліуса Гюнтэра ў Стакгольме і ў Мануэля Гарсіа ў Лондане. У 1852 годзе Луіза заключыла трохгадовы кантракт з Каралеўскай операй, які затым быў працягнуты яшчэ на тры гады. Дзякуючы выбітным поспехам яна ў 24 гады стала членам Шведскай каралеўскай музычнай акадэміі. У 1855—1856 гадах яна таксама гастралявала ў Даніі і Германіі, выступаючы ў Капенгагене, Гамбургу, Берліне, Дрэздэне і іншых гарадах.
З 1859 па 1863 год Мікаэлі спявала ў лонданскім Тэатры Яе Вялікасці, а таксама працягвала выступу ў Германіі, Нідэрландах, Нарвегіі і Даніі. У 1864 годзе яна вярнулася ў Стакгольмскую оперу. Луіза Мікаэлі валодала выразным голасам яркага серабрыстага тэмбру; сярод яе партый былі Леанора ў «Трубадуры» Вердзі, донна Ганна ў «Дон Жуане» Моцарта, Графіня ў «Вяселлі Фігара», Царыца Ночы ў «Чароўнай флейце», Клітэмнестра ў «Іфігеніі ў Аўлідзе» Глюка, Норма ў аднайменнай оперы Беліні, Маргарыта ў «Гугенотах» Меербера, Мацільда ​​ў «Вільгельме Тэле» Расіні і інш.
У 1860 годзе Луіза выйшла замуж за свайго стрыечнага брата Карла Якаба Мікаэлі. У 1869 годзе яна была ўзнагароджана Медалём літаратуры і мастацтваў. У 1870 годзе спявачка атрымала цяжкі ўдар: памерла яе дзіця, а неўзабаве і муж. Луіза Мікаэлі лячылася ад сухотаў у Італіі. Аднак хвароба прагрэсавала, і 23 лютага 1875 года артыстка памерла.
Курты
Ку́рты (, Курты) — вёска ў Пастаўскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Курапольскага сельсавета.
Быхаў (станцыя)
Бы́хаў (, Быхов)  — станцыя Магілёўскага аддзялення Беларускай чыгункі ў Быхаўскім раёне Магілёўскай вобласці. Размешчана ў горадзе Быхаве; на лініі Магілёў I — Жлобін, паміж прыпыначным пунктам Мокрае і прыпыначным пунктам Залеская Слабада.
Курты
Геаграфія
Размешчана ў паўночна-заходняй частцы Пастаўскага раёна за 5 км ад Паставаў і за 3 км ад Хацілаў. Знаходзіцца на рацэ Альшанцы, якая пачынаецца з возера Волься і ўпадае ў Мядзелку.
Быхаў (станцыя)
Гісторыя
У Вялікую Айчынную вайну з ліпеня 1941 года да 27 чэрвеня 1944 года акупіравана нямецкімі войскамі. 3 жніўня 1943 каля станцыі 121-ы партызанскі атрад падарваў 230 рэек.
Курты
Геаграфія
Транспартная сувязь з раённым цэнтрам ажыццяўляецца аўтобусным маршрутам «Паставы — Казьяны».
Гісторыя
У 1649 годзе вёска ў складзе маёнтка Задзеўе, 9 гаспадарак агулам трымалі 4 валокі зямлі.
У 1873 годзе вёска ў Ясеўскай воласці Свянцянскага павета Віленскай губерні.
Паводле Рыжскага мірнага дагавора з 1921 года ў складзе Польшчы, у Віленскім ваяводстве.
Пасля пахода Чырвонай Арміі ў Заходнюю Беларусь з верасня 1939 года далучана да БССР. З 1940 года вёска ў Свілельскім сельсавеце Дунілавіцкага раёна Вілейскай вобласці БССР. Створаны калгас «Светлы шлях».
У 2001 годзе ў вёсцы дзейнічае ферма калгаса імя Мічурына. У сярэдзіне 2000-х гадоў калгас рэарганізаваны ў ААТ «Хацілы-Агра».
Станам на 2021 год у вёсцы размешчана 3 фермы ААТ «Хацілы-Агра».
Да 21 чэрвеня 2023 года вёска ўваходзіла ў склад Ярэўскага сельсавета.
Ліцвінкі
Ліцві́нкі (, Литвинки) — вёска ў Пастаўскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Курапольскага сельсавета.
Да 21 чэрвеня 2023 года вёска ўваходзіла ў склад Ярэўскага сельсавета.
Целюкіна
Целюкіна (Телюкино) — вёска ў Навадугінскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Ізвекаўскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з кастрычніка 1941 года, вызвалена ў сакавіку 1943 года.
Капачы (Смаргонскі раён)
Да 17 лістапада 1986 года вёска ўваходзіла ў склад Сыраваткінскага сельсавета.
Сьера-дэ-Перыха
Сьера-дэ-Перыха (Sierra de Perijá) — горны хрыбет у Андах, які ўключае масівы Матылонес, Вальедупар, Перыха і Ака, на мяжы Калумбіі і Венесуэлы. З'яўляецца паўночным адгор'ем Усходняй Кардыльеры Калумбіі.
Працягласць хрыбта складае каля 300 км. Максімальная вышыня дасягае 3630 м. Хрыбет складзены метамарфічнымі і асадкавымі пародамі. На схілах растуць пастаянна-вільготныя і пераменна-вільготныя лясы.
Ян Сцыпіён
Ян Сцыпіён (Сцыпіё дэль Кампа) (? — 1738) — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. Староста лідскі (1713—1720), кашталян смаленскі (1720—1738).
Біяграфія
Паходзіў з роду Сцыпіёнаў уласнага герба, сын Андрэя Сцыпіёна, падчашага гарадзенскага і харунжага вендэнскага, і Элеаноры Сухадольскай, дачкі Паўла Казіміра Сухадольскага, ваўкавыскага земскага пісара.
Разам з братам Казімірам пачаў прымаць удзел у грамадскім жыцці з сярэдзіны 90-х гадоў XVII стагоддзя. У адпаведнасці з сямейнай традыцыяй яны звязалі свой лёс з Радзівіламі: Каралем Станіславам, падканцлерам літоўскім і Янам Мікалаем, старостам лідскім. Гэта абумовіла іх пазіцыю ў віхуры «Хатняй» і Паўночнай войнаў на мяжы XVII—XVIII стагоддзяў. Сцыпіёны былі на баку так званых «рэспубліканцаў» супраць Сапегаў, Станіслава Ляшчынскага і Швецыі ды падтрымлівалі Радзівілаў і Аўгуста ІІ Моцнага, за якога Ян Сцыпіён аддаў свой голас падчас элекцыі 1697 года.
Першай дзяржаўнай пасадай Яна Сцыпіёна стала пасада лідскага гродскага пісара, якую ён атрымаў у 1695 (быў ім да 1708), дзякуючы падтрымцы Яна Мікалая Радзівіла. У 1699 ён быў абраны лідскім дэпутатам у Трыбунал ВКЛ, а ў 1703—1704 нават з’яўляўся яго маршалкам. У 1704 Ян Сцыпіён прабаваў заняць пасаду лідскага земскага пісара, але атрымаў толькі месца лідскага падстолія. Нарэшце, у 1713, дзякуючы падтрымцы Міхала Радзівіла, Ян Сцыпіён заняў пасаду лідскага старосты, якая да таго доўга належала Радзівілам. У якасці лідскага старосты і пасла ад Лідскага павета Ян Сцыпіён актыўна ўдзельнічаў у большасці палітычных падзеяў пачатку XVIII стагоддзі. Ён скардзіўся на злоўжыванні расійскай арміі ў Лідскім павеце (1710), выступаў супраць «царскай пратэкцыі» Рэчы Паспалітай (1716), прапаноўваў зняць з усіх дзяржаўных пасадаў «дысідэнтаў» — некатолікаў (1720). У 1719 віленскі кашталян Людвік Канстанцін Пацей перадаў Яну Сцыпіёну Барцянскае староства ў Лідскім павеце. 7 лістапада 1720 года Ян Сцыпіён атрымаў пасаду смаленскага кашталяна, якая не давала матэрыяльных даходаў, але гарантавала месца ў сенаце Рэчы Паспалітай. Неўзабаве, Ян стаў першым Сцыпіёнам, які заняў магнацкую пасаду. Але яго спробы ў 1732 заняць пасаду смаленскага ваяводы былі беспаспяховымі.
Портабуфоле
Портабуфале (Portobuffolé) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Венета, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Трэвіза.
Насельніцтва складае 835 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 167 чал./км². Займае плошчу 5 км². Паштовы індэкс — 31040. Тэлефонны код — 0422.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы Марк.
Элін Малін
Эма Элеанора Юхана Малін (Emma Eleonora Johanna Molin), больш вядомая як Элін Малін (,  —, ) — шведская мастачка, якая працавала ў партрэтным жанры, таксама стварала нацюрморты.
Біяграфія
Элін Малін была дачкой вядомага шведскага скульптара Юхана Пітэра Малін і мастачкі Эмы Амаліі Эрхардзіны Малін, сястрой Герды Амаліі Сафіі Юнгстэт і Х’ялмара Малін. Свае першыя ўрокі жывапісу яна брала ў свайго бацькі, а затым вучылася ў Вільгельміны Лагерхольм і Аўгуста Мальмстрома. У 1883 годзе Элін Малін пераехала ў Францыю, там яна вучылася ў Каролюс-Дзюрана.
Удзельнічала ў выставах калекцый, арганізаваных Асацыяцыяй шведскіх мастакоў у Акадэміі мастацтваў і ў Мастацкім музеі Лундскага ўніверсітэта. Творчы ўклад Эмы складаецца з жанравых карцін з фруктовымі і кветкавымі матывамі, выкананымі ў алеі. Таксама маюцца і партрэтныя работы, самая вядомая з якіх — «Дзяўчынка» (швед. Flicka, палатно, алей, 1890).
Памерла ў 1948 годзе ў Броме ва ўзросце 93 гадоў. Пахавана на найбуйнейшых у Стакгольме Паўночных могілках у сямейным пахаванні.
Уладзімір Андрэевіч Арлоўскі
Уладзімір Андрэевіч Арлоўскі (нар., г. п. Бялынічы, Магілёўская вобласць) — беларускі архітэктар.
Біяграфія
Скончыў у 1957 годзе архітэктурнае аддаленне Мінскага будаўнічага тэхнікума. У 1957—1958 гадах працаваў у Магілёўскім філіяле «Белдзяржпраекта» старэйшым тэхнікам, архітэктарам. Пераведзены на працу ва Упраўленне па будаўніцтве і архітэктуры Магілёўскага аблвыканкама, дзе працаваў са снежня 1958 года архітэктарам, а з 1966 года начальнікам аддзела грамадзянскага і прамысловага будаўніцтва.
У 1969 годзе скончыў факультэт горадабудаўніцтва Усесаюзнага завочнага інжынерна-будаўнічага інстытута ў Маскве, у 1970 і 1986 гадах навучаўся на агульнасаюзных курсах павышэння кваліфікацыі спецыялістаў па горадабудаўніцтве пры Маскоўскім архітэктурным інстытуце.
У 1971—2000 гадах працаваў намеснікам начальніка Упраўлення па будаўніцтве і архітэктуры Магілёўскага аблвыканкама. Выйшаў на пенсію.
Член Саюза архітэктараў СССР з 1980 года. Член КПСС з 1972 года. Пражывае ў Магілёве па пр. Міру, 25а.
Грамадская дзейнасць
Член Саюза архітэктараў СССР з 1980 года, пасля — Беларускага саюза архітэктараў.
Абіраўся членам рэвізійнай камісіі Беларускага саюза архітэктараў і старшынёй рэвізійнай камісіі Магілёўскай абласной арганізацыі саюза архітэктараў. Актыўна працаваў у архітэктурнай секцыі Магілёўскай абласной арганізацыі Добраахвотнага таварыства аховы помнікаў гісторыі і культуры.
Творчасць
Аўтар генпланаў г. Шклова (1966), г. п. Краснаполле (1971), праекта жыллёва-грамадзянскага будаўніцтва Беларускага цэментавага завода ў г. Касцюковічы (1978) і інш. Арганізоўваў распрацоўку горадабудаўнічай дакументацыі па Магілёўскай вобласці і правядзенне архітэктурных конкурсаў.
Узнагароды
Узнагароджаны медалямі «За доблесную працу. У адзначэнне 100-годдзя з дня нараджэння У. І. Леніна», «Ветэран працы», «60 гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941−1945 гг.», «65 гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941−1945 гг.».
Цюхава (Навадугінскі раён)
Цюхава (Тюхово) — вёска ў Навадугінскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Ізвекаўскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з кастрычніка 1941 года, вызвалена ў сакавіку 1943 года.