cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Міхаіл Сямёнавіч Кутарга
Біяграфія
Па вяртанні з-за мяжы, ён атрымаў пасаду ад’юнкта ў Пецярбургскім універсітэце, у якім выкладаў да 1869 года, калі перайшоў у Імператарскі Маскоўскі універсітэт. У Санкт-Пецярбургу ён абараніў доктарскую дысертацыю «Калены і саслоўі атычныя» і атрымаў званне экстраардынарнага прафесара на кафедры ўсеагульнай гісторыі (1838); з 1844 года — ардынарны прафесар; з 1864 года — ганаровы член Санкт-Пецярбургскага ўніверсітэта. Акрамя гэтага, ён з 1840 года загадваў музеем прыгожых мастацтваў і старажытнасцяў пры Пецярбургскім універсітэце, а з 1842 года быў бібліятэкарам пры Імператарскай публічнай бібліятэцы. Таксама чытаў усеагульную гісторыю ў Рымска-каталіцкай духоўнай акадэміі, у якой быў членам праўлення. Са жніўня 1857 года быў ардынарным прафесарам у Галоўным педагагічным інстытуце.
Ардынарны прафесар кафедры ўсеагульнай гісторыі гісторыка-філалагічнага факультэта Маскоўскага ўніверсітэта (1869—1874). Заслужаны прафесар Маскоўскага універсітэта (1872).
Член-карэспандэнт гісторыка-філалагічнага аддзялення (па разрадзе гістарычных і палітычных навук) Пецярбургскай Акадэміі навук з 2 снежня 1848 года.
Быў жанаты на Аляксандры Герасімаўне Устралавай, сястры гісторыка Мікалая Герасімавіча Устралова.
Навуковая дзейнасць
Яго магістарская і доктарская дысертацыі былі прысвечаны разбору племяннога ладу ў Старажытнай Грэцыі ў ранні перыяд яе гісторыі : ступень магістра філасофіі ён атрымаў за дысертацыю «De tribubus Attieis eorumque cum regni partibus» (Дэрпт, 1832), а доктара філасофіі — за дысертацыю «Калены і саслоўі атычныя» (СПб., 1838).
Аўтар шматлікіх прац па гісторыі Грэцыі, Персіі, Егіпта, якія пераважна друкаваў у часопісе «Современник».
Выдатна ведаючы гістарычныя крыніцы, ён развіваў перадавыя на той час падыходы да ix вывучэння. Яго лекцыі мелі строга навуковы крытычны кірунак. У канцы 1840-х гадоў арганізаваў у сваім доме гістарычны семінарый, на якім знаёміў вучняў з прыёмамі гістарычнай крытыкі.
Першая праца Кутаргі, прысвечаная гісторыі Афінскай дэмакратыі — «Гісторыя афінскай рэспублікі ад забойства Іпархаа да смерці Мільтыяда» (1848), дзе асноўную ўвагу надаў палітычнай барацьбе арыстакратыі і дэмакратыі ў Грэцыі і ў Афінах ; кніга атрымала найвышэйшую ацэнку Чарнышэўскага. Асобную працу ў 1853 годзе Кутарга прысвяціў заканадаўству Клісфена, дзе абапіраючыся на сведчанне арыстоцелевай «Палітыкі» зрабіў выснову, што Клісфен прыняў у саслоўе грамадзян увесь клас метэкаў, які складаўся з аддзелаў метэкаў-замежнікаў і метэкаў-рабоў. Далейшыя працы ў 1850-я гады, па перавазе, былі звязаны з яго пошукамі ў галіне храналогіі. Так, храналогіі персідскіх войнаў прысвечана праца «Персідскія вайны. Крытычныя даследаванні падзей эпохі старажытнай грэцкай гісторыі» (1858).
Новы ўсплёск цікавасці да палітычнай гісторыі Грэцыі V стагоддзя да н. э., і ў прыватнасці, да пытанняў, звязаных з гісторыяй Афінскай дэмакратыі, паўстаў у Кутаргі ў 1860-я гады, што, трэба думаць, было непасрэдна звязана з надыходам эпохі ліберальных рэформаў у Расіі, а таксама з развіццём ідэй панславізма, што нараджала асаблівую цікавасць да грэка-славянскага свету. Мабыць, не выпадкова, што з’яўленне праграмнага артыкула Кутаргі «Уводзіны ў гісторыю старажытнай грэцкай адукаванасці», дзе гісторык казаў пра асаблівую значнасці для рускіх вывучэння гісторыі Старажытнай Грэцыі, супала па часе з правядзеннем у Расіі Славянскага з’езда. Менавіта ў 1860—70-я гады Кутарга казаў пра неабходнасць стварэння нацыянальнай самабытнай навукі аб антычнасці, у гэты ж час зараджаецца яго арыгінальны погляд на развіццё Афінскай дэмакратыі пры Перыкле. На думку Кутаргі, пры Перыкле у Афінах склаўся асаблівы палітычны лад, які прыйшоў на змену дэмакратыі. Гэты лад Кутарга называў палітыяй. Палітыя, на яго думку, была самым дасканалым ладам старажытнага свету і ўяўляла сабой дзяржаўны лад, у якім былі зняты ўсе супярэчнасці, характэрныя як для арыстакратыі, так і для дэмакратыі. Палітыя ўяўляла сабой, як лічыў Кутарга, раўнапраўную грамадзянскую абшчыну, дзе мірна ўжываюцца ўсе пласты грамадства.
На яго думку, «ні адзін пачатак не зрабіў на рускую народнасць такога моцнага ўплыву і не пракраўся так глыбока, як пачатак элінскі».
Азярэчча
Азярэ́чча (, Озеречье) — пасёлак у Клецкім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Галынкаўскага сельсавета.
Нарвежская арктычная экспедыцыя (1898—1902)
Нарве́жская паля́рная экспеды́цыя 1898—1902 гадоў (Друго́е пла́ванне «Фра́ма») пад кіраўніцтвам Ота Свердрупа праходзіла на тэрыторыі Канадскага арктычнага архіпелага. Пераследвала ў першую чаргу нацыянальна-палітычныя мэты, адкрыла і абследавала каля 260 тыс. км² астравоў, якія аб'яўляліся ўладаннямі Нарвегіі. У 1899 годзе былі страчаныя два чалавекі. У сілу шэрагу прычын апынулася менш вядомая, чым першае і трэцяе плаванні «Фрама»
Мэты і планы
Уздым нацыянальнай самасвядомасці ў Нарвегіі і поспех першай экспедыцыі «Фрама» прывёў да жадання пашырыць прысутнасць Нарвегіі ў высокіх шыротах Арктыкі — краіна станавілася цэнтрам палярных даследаванняў.
Папярэдні план новай экспедыцыі быў гатовы ўжо ў верасні 1896 года, калі Нансен і Свердруп толькі прыбылі ў Крысціянію. Падчас разгрузкі «Фрама» ў Люсакеры Нансен прапанаваў Свердрупу стаць кіраўніком новай палярнай экспедыцыі. Ідэя была прапанаваная арматарамі «Фрама» — і піваварамі Элефам і Амундам Рынгнесамі. Яны ж бралі на сябе фінансаванне новай экспедыцыі, і першапачаткова хацелі, каб на чале яе ўстаў Нансен, але той толькі што ўз’яднаўся з сям’ёй.
Мэтай экспедыцыі быў в. Грэнландыя, да 1898 года амаль цалкам невядомы. «Фраму» мелася прайсці пралівам Дэвіса, далей — пралівам Сміта, залівам Кейна, пралівам Кенэдзі, залівам Хола і пралівам Робесана, а таксама, магчыма, настолькі магчыма на поўнач, наколькі дазволіць лядовая абстаноўка. Дрэйфу не меркавалася. Ад самога паўночнага пункту каманда на сабачых запрэжках павінна была ісці на паўночны ўсход уздоўж паўночнага ўскрайку Грэнландыі і дабрацца да больш вывучаных усходніх узбярэжжаў вострава. Мелася таксама вывучыць Зямлю Піры, якую амерыканскі даследчык адкрыў разам з у 1893 годзе і лічыў асобным палярным архіпелагам. Пытанне аб заваяванні Паўночнага полюса нават не ставілася.
Свердруп разумеў, што гэты амбіцыйны план практычна немагчыма рэалізаваць, паколькі ён будаваўся, зыходзячы з умовы, што лядовая абстаноўка будзе ідэальнай. Да паўночнага ўзбярэжжа Грэнландыі ў тыя часы не магло прабіцца ніводнае судна, таму Свердруп абгаварыў сваё права мяняць маршрут экспедыцыі, калі лядовая абстаноўка будзе неспрыяльнай.
Фінансаванне, рыштунак
Усе выдаткі ўзялі на сябе арматары «Фрама»: кожны ўнёс траціну агульнай сумы. Агульныя выдаткі на экспедыцыю склалі каля 220 тыс. крон (12 000 £). Аб рыштунку экспедыцыі Свердруп амаль нічога не пісаў, абмежаваўшыся згадваннем, што ўсё было зроблена як нельга лепш. Большая частка навуковага абсталявання і правіянту на 3 гады наперад паступілі з-за мяжы.
Паколькі «Фрам» быў дзяржаўнай уласнасцю, стортынг у 1897 годзе вылучыў 20 000 крон (каля 1100 £) на рэканструкцыю судна. Экспедыцыя 1893—1896 гадоў паказала, што жылыя памяшканні былі занадта цеснымі і нязручнымі, акрамя таго, новыя задачы патрабавалі ўзрослага экіпажа — 16 чалавек. Мараходныя якасці «Фрама» таксама былі не найлепшымі: разлічаны на ціск ільдоў корпус быў хісткім, судна было капрызным у кіраванні і занадта хутка разварочвалася да ветру пад ветразямі, а таксама мела малую хуткасць.
У ліпені 1897 года «Фрам» быў адбуксіраваны на верф ў. Усе змены ў канструкцыі судна абгрунтоўвалі самі суднабудаўнікі. Свердруп і Арчэр вырашылі надбудаваць на верхняй палубе «Фрама» спардэк ад машыннага аддзялення да самага носа. Надводны борт судна павялічваўся да 6 футаў (раней — максімум 2 футы). Для размяшчэння экіпажа ўтваралася надбудова даўжынёю каля 20 м і шырынёй у 10 м. Цяпер у верхнім памяшканні была вялікая кают-кампанія і 6 кают каманднага складу і навуковых супрацоўнікаў, а 10 чалавек радавога складу размяшчаліся ў старых жылых памяшканнях на карме. Каюты цеплаізаляваныя звычайным для «Фрама» спосабам, навінай была паветраная праслойка ў 1 фут, запоўненая коркам. У трумах былі навешаны столі, ізаляваныя коркам і кардонам для памяншэння кандэнсацыі вільгаці.
У новых жылых памяшканнях былі абсталяваны ілюмінатары, салон таксама атрымаў натуральнае асвятленне. Абаграваліся жылыя памяшканні печкай у кают-кампаніі, вентыляцыі памяшканні па-ранейшаму не мелі. Электраабсталяванне было дэмантавана ў 1896 годзе, асвятляўся і абаграваўся «Фрам» газам.
Для паляпшэння мараходных якасцей быў дададзены фальшкіль 15 цаляў вышынёй. На 7 футаў была падоўжаная фок-мачта, яна зраўнавалася даўжынёй з бізань-мачтай. Сілавую ўстаноўку (паравую машыну трайнога пашырэння ў 220 к. с.) не змянялі. Паравы кацёл пры максімальнай нагрузцы спажываў прыкладна 2,8 т. вугалю ў суткі. Абмеры пасля перабудовы паказалі, што ёмістасць «Фрама» склала 510 брута рэг. т. супраць 402 у 1893 годзе.
Каманда
Склад другой экспедыцыі «Фрама» не быў чыста нарвежскім:
Стыль кіраўніцтва Свердрупа адрозніваўся ад дэмакратыі Нансена і аўтарытарызму Амундсена. Паводле ўспамінаў:
«''Рэдка мы бачылі ўсмешку на яго вуснах і рэдка чулі яго смех. Аднак з гэтага зусім не вынікала, што ён быў буркуном. Наадварот, ён быў заўсёды прыветлівы, аддаваў загады, пытаўся і адказваў заўсёды ва ўласцівай яму спакойнай манеры. Хоць ён і не належаў да тых, хто запальваў іншых сваім душэўным парывам, затое як ніхто іншы ўмеў абудзіць у людзях упэўненасць і стойкасць''».
1898 год
«Фрам» выйшаў у другі рэйс 24 чэрвеня 1898 года, роўна праз 5 гадоў пасля пачатку першай экспедыцыі. Пры пераходзе да мыса судна адчувала моцную гайданку, Грэнландыю ўбачылі толькі 18 ліпеня, прыбыўшы 28 ліпеня ў Эгедэсмінде, дзе прынялі на борт 36 эскімоскіх лаек. У Годхаўне ўзялі яшчэ 35 сабак, а таксама вугаль. Сабак магло б быць і больш, але Свердруп даведаўся пра нейкую эпідэмію, і адмовіўся ад пакупкі.
17 жніўня «Фрам» адправіўся да в. Элсмір, але ўжо ў мыса Сабіне сутыкнуўся з шчыльнымі льдамі. Стала зразумела, што далей прайсці не атрымаецца. Каманда адразу ж занялася нарыхтоўкай маржоў, мноства якіх было паблізу: сабакам, якія хутка размножваліся, патрабавалася шмат корму. На зімоўку ўсталі ў бухце Форт Юльяна ў заліве Райс. Ізаксен адразу ж выступіў у разведвальны паход для картаграфавання мясцовасці.
6 кастрычніка Свердруп, Фасхейм і Бай адправіліся на паляванне, калі на лёдзе здаліся незнаёмыя людзі: гэта быў Роберт Піры з каюрам-эскімосам. Гутарка выйшла кароткай, Піры адмовіўся ад кавы і сняданку і паспешліва пайшоў. Свердруп успамінаў: «''Наведванне Піры стала галоўнай падзеяй дня ў нашым намёце. Мы не гаварылі ні аб чым іншым, толькі радаваліся, што нам пашчасціла паціснуць руку знакамітага палярніка, хоць бы яго візіт быў настолькі кароткі, што госць не паспеў нават толкам зняць рукавіцы''»
Характэрна, што сам Піры аб гэтым эпізодзе ніколі і нідзе не згадваў.
Свердруп упершыню стаў практыкаваць кароткачасовыя санкавыя паходы, для якіх «Фрам» служыў надзейнай базай. З 1 лістапада «Фрам» быў падрыхтаваны да зімы: для змяншэння цеплааддачы расцягнулі над палубай тэнт, ілюмінатары надзейна запрэсавалі снегам. Для сабак былі ўладкованыя будкі на снезе — усё гэта было апрабавана яшчэ ў рэйсе ў Ледавітым акіяне. Свердруп тады яшчэ не пакінуў планаў на Грэнландыю, таму на ўсю зіму распланавалі работы па шыццю намётаў і пабудове каякоў і інш.. Нёдвед зладзіў кузню прама на лёдзе. Свае планы на Грэнландыю былі ў членаў каманды: Раанес і Фасхейм збіраліся налавіць жывых аўцабыкаў з тым, каб даставіць іх у Еўропу і распрадаць па заапаркам.
1899 год
Зіма была суровая — Педэр Хенрыкс, узведзены ў асістэнты доктара Свендсена, з цяжкасцю прабіваў двухмятровыя калодзежы ў лёдзе змёрзлага заліва для прамераў тэмпературы вады. Самыя нізкія тэмпературы паветра назіраліся ў студзені-лютым 1899 года — да −45 °C; у трумах і майстэрні тэмпература трымалася на ўзроўні −27 °C. Нягледзячы на халады, 22 лютага 1899 года Свердруп, Баўман, Бай, Ізаксен і Хенрыксен вырашылі адправіцца на паляванне. Свердруп і Хенрыксен як больш дасведчаныя аддзяліліся ад атрада і вырашылі заначаваць на свежым паветры. Паставіўшы палатку, яны распалілі прымус і тут жа пераканаліся, што палатка цалкам пакрылася інеем. Тэрмометр у іх быў ртутны, не разлічаны на такія маразы. Заснуць паляўнічым не ўдалося. Нечакана Хенрыксен паскардзіўся, што ў яго мерзне спіна: Свердруп пераканаўся, што замёрзла палярнае адзенне з воўчага футра. Свердрупу прыйшлося здзіраць ледзяны даспех з таварыша і адаграваць яго прымусам, які ён трымаў у руках. Гэтай жа ноччу Піры (знаходзячыся ў 10 мілях ад Свердрупа) зафіксаваў тэмпературу -67 °C і адмарозіў восем пальцаў на нагах, якія давялося ампутаваць. Ні Свердруп, ні Хенрыксен не пацярпелі, не лічачы таго, што на прасушку прамарожанага адзення сышлі не адны суткі.
7 сакавіка Скей, Штольц і Хасель паспрабавалі прайсці як мага далей на поўнач. Тэмпература трымалася на ўзроўні -42 °C. На пяты дзень паходу Скей адмарозіў пяць пальцаў на нагах і іх прыйшлося ампутаваць. Падвёў абутак: замест лапландскіх «каньгаў», якія набіваліся травой сены, ён насіў «камагі» з сырамятнай скуры.
Калі пацяплела, Свердруп і Бай здзейснілі некалькі паходаў, адзін з іх доўжыўся каля месяца. У чэрвені выйшлі два атрады: Скея і Свендсена і Свердрупа і Сіманса. Свендсен адчуваў сябе не вельмі добра, але жадаючы паназіраць за арктычнымі казуркамі, адмовіўся вярнуцца і застаўся ў намёце. Свердруп, вяртаючыся, убачыў доктара, які сядзеў за палаткай: згледзеўшы начальніка, Свендсен стрэліў сабе ў галаву. Самазабойцу пахавалі ў моры, апусціўшы цела ў заліў. 15 чэрвеня на «Фраме» была абвешчана жалоба. Пра сапраўдную прычыну яго смерці камандзе абвясцілі ўжо пасля заканчэння экспедыцыі.
У ліпені льды сталі разыходзіцца, але прасунуцца на поўнач не ўдалося. У жніўні вызваліўся праліў Сміта, таму «Фрам» змог зайсці ў Фаулк-фіёрд у Грэнландыі. Там ужо размясціўся Піры на сваім экспедыцыйным судне Windward. У Піры быў Баўман, але асабістая сустрэча начальнікаў экспедыцый не адбылася: Піры быў пакрыўджаны на Свердрупа, і лічыў, што той збіраецца адабраць у яго галоўны прыз — Паўночны полюс.
Да сярэдзіны жніўня Свердруп канчаткова адмовіўся ад грэнландскіх планаў і прыняў рашэнне прайсці магчыма далей на захад пралівам Джонс, працягнуўшы картаграфаванне в. Элсмір. 22 жніўня атрымалася забіць 22 маржы. Для эканоміі часу іх паднялі прама на борт, і падчас шторму ў праліве Лэдзі-Ан маржы запэцкалі салам і крывёю ўсю палубу. Неўзабаве быў адкрыты раней невядомы фіёрд, названы імем судна, але ўвайсці ў яго не ўдалося. На другую зімоўку размясціліся толькі 1 верасня.
У верасні Свердруп, Штольц і Ізаксен паспрабавалі даследаваць праліў Джонса на шлюпцы. У выніку яны патрапілі ў суцэльныя льды, і былі вымушаныя весці жыццё палярных рабінзонаў, пакуль не дабраліся да «Фрама» 6 снежня таго ж года. За некалькі дзён да іх прыходу памёр Браскеруд пасля двухтыднёвай пнеўманіі.
1900 год
Каляды былі маркотнымі: акрамя смерці Браскеруда, каманду прыгнятала цяжкая хвароба Сіманса і Ліндстрома, ад якой яны не хутка акрыялі. Роля кока была ўскладзена на Хасселя, і ён справіўся з новымі абавязкамі. Першы паход у 1900 годзе пачаўся 23 лютага — яго мэтай было вярнуць шлюпкі, кінутыя камандай Свердрупа ў іх рабінзанадзе. Адначасна высвятлілася, што склады для мяса — сабачага корму, закладзеныя ў 1899 годзе, былі разрабаваны белымі мядзведзямі. Новы склад, прызначаны для вялікай экспедыцыі на захад, быў названы Б'ёрнборгам «Мядзведжай крэпасцю», адзіным вартаўніком падахвоціўся быць Э. Бай, які тры месяцы пражыў там у поўнай адзіноце. 20 сакавіка ў вялікі санкавы паход адправіліся тры групы: Ізаксен і Хасель, Свердруп і Фасхейм, Хенрыксен і Скей. Баўман і Раанес курсіравалі паміж атрадамі, забяспечваючы іх правіянтам і газай. На борце засталося 5 чалавек, яны перасяліліся на ют; з мэтай эканоміі паліва ацяпляліся толькі кармавыя памяшканні.
Галоўным адкрыццём экспедыцыі стаў вузкі праліў паміж астравамі Элсмір і Норт-Кент. Яго дасягнулі ў моцны мароз і буран, даўшы перавалу імя Пякельныя Вароты: Хел-Гейт. Тут ледзь не загінула запрэжка сабак, якая праваліўся пад лёд. Праліў быў названы Свердрупам Нарвежскім. 30 сакавіка здаліся горы, але абследаваць іх было немагчыма. Тэмпература трымалася на ўзроўні -42 °C, у выніку чаго каньяк, узяты Раанесам, замёрз, і падчас святкавання экспедыцыянеры яго з'елі.
Ад Нарвежскага заліва Свердруп і Ізаксен, маючы 12 сабак, паспрабавалі прайсці на поўнач. Яны адкрылі востраў Аксель-Хейберг. Пастаянныя штармы вымусілі іх вярнуцца. Усе групы сабраліся ў Б'ёрнборгу 1 чэрвеня 1900 года. Бая на пасадзе захавальніка базы замяніў Фасхейм. За ўвесь гэты час Бай не бачыў ні аднаго мядзведзя.
27 мая 1900 года экспедыцыя ледзь не пазбавілася «Фрама»: іскры з камбузнай трубы падпалілі тэнт, расцягнуты над усім суднам, заняўся дах рубкі, а затым успыхнулі піламатэрыялы і 16 каякоў, прасякнутых для воданепранікальнасці газай. Сталі гарэць і ванты, акрамя таго, на палубе стаяў бак з 200 л газы. Дзякуючы рашучасці Сіманса і зладжанасці дзеянняў, пажар удалося патушыць. Асноўным уронам быў расплаўлены кухонны посуд.
9 жніўня 1900 года «Фрам» рушыў далей, але трапіў у лядовыя палі на поўнач ад праліва Джонс. Свердруп вырашыў станавіцца на трэцюю зімоўку ў Гёсе-фіёрдзе. Тут былі багатыя статкі аўцабыкаў, неабходныя для пракорму сабак і разнастайнасці рацыёну каманды (на «Фраме» нават выкарыстоўвалі малако, якое даілі з забітых кароў). Новых экспедыцый арганізаваць не ўдалося з-за пастаяннага штармавога надвор'я.
1901 год
Пачатак 1901 года не прынёс паляпшэння: штармы працягваліся да сакавіка. 12 сакавіка яны змяніліся маразамі да -50 °C. Тым не менш, Свердруп арганізаваў дзве групы з 4 чалавек, на 4 санках з 24 сабакамі. Група Ізаксена прайшла да заходняга краю вострава Аксель-Хейберг, паход доўжыўся 2 тыдні. Свердруп падчас двухтыднёвага паходу дабраўся да праліва паміж Аксель-Хейбергам і Элсмірам, названы ім Эўрыка. Ужо 8 красавіка пачаўся новы паход: Ізаксен і Хасель абследавалі заходнія астравы, адкрыўшы астравы Амунд-Рынгнес і Элеф-Рынгнес, Баўман і Штольц картаграфавалі фіёрды на ўсходзе Нарвежскага праліва. Тут яны знайшлі магутныя паклады вугалю і скамянелы дагістарычны лес, асобныя ствалы мелі ў дыяметры больш за метр.
Фасхейм і Раанес тады ж пераправіліся праз праліў Эўрыка і прасунуліся да Грылі-фіёрда. 13 чэрвеня яны вярнуліся на «Фрам», прарабіўшы 1550 км за 67 дзён. Адначасова Свердруп і Скей здзейснілі 77-дзённы паход, падчас якога знайшлі шматлікія сляды знаходжання эскімосаў, але людзей не бачылі.
Надвор'е змянілася: да 17 чэрвеня тэмпература дасягнула нулявой адзнакі. 12 жніўня Свердруп паспрабаваў пакінуць месца зімоўкі, аднак ільды не давалі праходу. Былі пачаты выбуховыя работы, але 5 верасня разыграўся ўраган, стала ясна, што прыйдзецца зімаваць яшчэ раз. Канчаліся запасы, таму разгарнулася бурная паляўнічая дзейнасць на лёдзе і на сушы. Акрамя таго, Свердруп распарадзіўся засыпаць пяском канал у льдах да вусця фіёрда, каб паскорыць вясновае раставанне льдоў.
1902 год. Вяртанне
У красавіку Баўман, Фасхейм і Хасель разведалі в. Коун у праліве Джонса. Тут былі ўсталяваныя гурыі з залітаванымі ў бляшаных скрынках справаздачамі аб экспедыцыі. У канцы красавіка Баўман, Фасхейм і Раанес здзейснілі паход да паўвострава Бічы, дзе Джон Рос пакінуў у 1850 годзе вялікі склад, калі шукаў зніклую экспедыцыю Франкліна. Аказалася, што склад разрабаваны невядома кім. Улетку праводзілася картаграфаванне вострава Дэван і Гёсе-фіёрда. Тут была знойдзена вялікая колькасць закамянеласцей. 6 жніўня ўскрыліся льды, пасля чаго «Фрам» змог пачаць прасоўвацца да Грэнландыі. Штармавое надвор'е прыйшлося чакаць у Хаўне-фіёрдзе, у Годхаўне экспедыцыя была толькі 17 жніўня.
Абмінуўшы мыс Фарвель, 20 верасня «Фрам» прыбыў у Ставангер. Тут каманда перайшла на борт браняносца «Хеймдаль» — флагмана нарвежскага флоту, які адбуксіраваў судна ў Крысціянію. «Хеймдалем» камандаваў Сігурд Скот-Хансен.
Ушанаванне экспедыцыі не саступала сустрэчы 1896 года. Усе члены экіпажа былі ўзнагароджаны сярэбраным медалём «Фрама», Свердруп ганараваны Вялікага крыжа ордэна св. Олафа, Хенрыкс — залатога медаля «За службу каралю».
Вынікі экспедыцыі
Экспедыцыя падрабязна абследавала тэрыторыю ў 260 тыс. км² — больш, чым якая-небудзь папярэдняя экспедыцыя (усяго было здзейснена 15 санных паходаў сумарнай працягласцю 762 дні, пройдзена 17515 км, не лічачы экскурсій у 30—40 км на некалькі дзён). Усе тэрыторыі аб'яўляліся ўладаннямі Нарвегіі. Свердруп накіраваў адпаведныя дакументы ўраду ў Стакгольм, аднак міністр замежных спраў Лагерхейм фактычна іх праігнараваў. Пасля распаду ўніі са Швецыяй пачалася зацяжная спрэчка з Канадай, якая далучыла гэтыя тэрыторыі ў адпаведнасці з канцэпцыяй палярных сектараў. Судовыя разборы цягнуліся да 1930 года, а апошнія дакументы аб адмове ад прэтэнзій Сведруп падпісаў літаральна за два тыдні да свайго скону. У 1930 годзе Канадскі ўрад выкупіў усе матэрыялы экспедыцыі Свердрупа за 67 тыс. долараў, якія захоўваюцца цяпер у.
Папулярнае апісанне экспедыцыі выйшла ў 1904 годзе пад назвай «Новая зямля», і было неадкладна перакладзена на англійскую мову. Свердруп быў няважным пісьменнікам, таму літаратурную апрацоўку яго дзённікаў вырабіў знакаміты празаік Якаб Брэда Буль.
У навуковым дачыненні экспедыцыя картаграфавала тэрыторыю, супастаўную з Нарвегіяй паўднёвей. Былі дастаўлены ўзоры горных парод, астанкі флоры і фаўны, шырокія заабатанічныя калекцыі (больш за 50 тысяч адзінак), 2000 узораў ніжэйшых жывёл, пробы планктону і грунту. Аднымі з найбольш цікавых знаходак былі секвоі і кіпарысы ўзростам 45 млн гадоў, якія добра захаваліся. Апрацоўка гэтых матэрыялаў заняла 20 гадоў. Публікацыя пяцітомнай справаздачы («Report of the Second Norwegian Arctic Expedition on the „Fram“ 1898—1902» — на англійскай мове) расцягнулася: два тамы пабачылі свет у 1907 годзе, па адным у 1911 і 1919 гадах, апошні том убачыў свет у 1930 годзе. Сумарны аб'ём выдання перавысіў 2000 старонак.
Экспедыцыя Свердрупа развіла і сістэматызавала спосабы і прыёмы падарожжаў і выжывання ў палярных краінах. Шмат у чым дасягненні Свердрупа спрыялі рэалізацыі планаў Руаля Амундсена.
Свірыдавіцкі сельсавет
Свіры́давіцкі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Рэчыцкага раёна Гомельскай вобласці. Цэнтр — вёска Свірыдавічы.
Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Рэчыцкага раёна Рэчыцкай акругі БССР. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Гомельскай акругі. 30 снежня 1927 года сельсавет узбуйнены, у яго склад увайшла тэрыторыя скасаваных Адамаўскага і Яноўска-Гасцівельскага сельсаветаў. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Рэчыцкім раёне БССР. З 20 лютага 1938 года ў складзе Гомельскай вобласці. 2 красавіка 1959 года ў склад сельсавета з Ровенска-Слабадскога сельсавета перададзены 3 населеныя пункты (Калінін, Падроўнае і Ямпаль). 29 жніўня 1974 года скасаваны пасёлак Цешаў. 26 верасня 2006 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Заспенскага сельсавета.
На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 18 населеных пунктаў: вёскі Гасцівель, Казанаўка, Свірыдавічы, Ямпаль, Яноўка, пасёлкі Арол, Бяроза, Васток, Вішнёўка, Волга, Востраў, Вясёлы, Залессе, Калінін, Краснаселле, Лабкі, Падроўнае і Сокал.
Bentley
Bentley Motors Ltd. — брытанская аўтамабілебудаўнічая кампанія, якая спецыялізуецца на выпуску аўтамабіляў класа «люкс» пад маркай Bentley. У цяперашні час уваходзіць у склад германскага канцэрна Volkswagen AG.
Гісторыя
Гісторыя маркі Bentley пачалася 18 студзеня 1919 года, калі Уолтэр Оўэн Бэнтлі (Walter Owen Bentley), сумесна з Ф. Барджэсам і Г. Варлеем распрацавалі свой першы аўтамабіль.
У 1922 машыны «Bentley» выйгралі камандны прыз у гонках Tourist Trophy, а год праз адзін з прадстаўнікоў гэтай хвалебнай серыі фінішаваў чацвёртым у Le Mans.
У канцы 30-тых гадоў Bentley выпусціла сваю самую прэстыжную мадэль — 8L. Яна стала апошняй для маркі як незалежнай.
Вытворчасць
Завод маркі ў, таксама вядомы як Pyms Lane, размешчаны ў англійскім графстве Чэшыр. Пабудаваны ў 1938 годзе, і першапачаткова прызначаўся для вытворчасці рухавікоў і кампанентаў авіяцыйнай тэхнікі. Перанос выпуску аўтамабіляў з завода ў Дэрбі ў Кру адбыўся пасля Другой сусветнай вайны і пачаўся з Bentley Mark VI.
Масцішча (Мёрскі раён)
Масці́шча (, Мостище) — вёска ў Мёрскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Туркоўскага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1939 гадах вёска ў складзе гміны Мікалаёва Дзісенскага павета Віленскага ваяводства Польскай Рэспублікі.
З 16 верасня 1960 года да 26 сакавіка 1973 года вёска знаходзілася ў складзе Узменскага сельсавета.
Хочын
Хо́чын (, Хочин) — вёска ў Пухавіцкім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Турынскага сельсавета.
Да 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Ананіцкага сельсавета.
Гельгаланд
Геаграфія і прырода
Гельгаланд знаходзіцца ў 56,7 км ад узбярэжжа Германіі. Складаецца з 2 скалістых астравоў, размешчаных на кантынентальным шэльфе. Найбольшы востраў Гельгаланд займае плошчу 1 км². Меншы востраў Дзюн знаходзіцца ў 808,2 м на захад і займае плошчу прыкладна 0,7 км². Да 1720 г. яны з’яўляліся адзіным масівам сушы. Здабыча медзі і гіпсу прывялі да вытанчэння каменю і разбурэння часткі прыморскіх скал падчас павадку 1721 г.
Клімат марскі ўмераны. Сярэдняя тэмпература лютага 2,5 °C, жніўня 16,6 °C. Сярэднегадавая колькасць ападкаў 718,6 мм.
Геолагамі выяўлена, што астравы сфарміраваліся ў 2 этапы. Першы пачаўся каля 260 млн гадоў таму, калі з’явіліся асадкавыя жалезістыя і медныя адкладанні, што сталі асновай для знакамітых чырвоных скал Гельгаланда. Другі этап адбыўся 140 — 60 млн гадоў таму, калі працэс выветрывання вывастрыў абрысы скал, і з’явіліся вапняковыя адкладанні. Радовішчы гэтага перыяду маюць таўшчыню больш за 1000 м.
Да XIX ст. скалы атачалі пясчаныя выдмы і балоты. У наш час ад іх засталіся толькі нізкія пясчаныя пляжы. Астатняя прырода таксама была значна зменена ў выніку чалавечай дзейнасці. У нашы дні пераважае травяністая расліннасць. Таксама вырошчваюць экзатычныя расліны. З-за практычнай адсутнасці пылку мясцовае паветра лічыцца надзвычай спрыяльным для хворых на алергію.
Астравы насяляюць 370 відаў птушак, часцяком наведваюць цюлені.
24 красавіка 1981 г. для аховы мясцовай прыроды быў створаны Гельгаландскі скальны запаведнік.
Гісторыя
У VII ст. н.э. Гельгаланд насялілі фрызы. Нягледзячы на геаграфічную ізаляванасць, астравы прыцягвалі здабытчыкаў вапны і медзі. У Сярэднявеччы Гельгаланд таксама славіўся здабычай селядцоў. Хрысціянскія місіянеры паведамлялі, што на Гельгаландзе існаваў цэнтр шанавання паганскага богa правасуддзя Фо́рсэці. Але ў пачатку IX ст. мясцовыя фрызы прынялі хрысціянства.
Да 1231 г. архіпелаг увайшоў у склад Дацкага Каралеўства. Але з XIV ст. гэта аспрэчвалася нямецкім Герцагствам Шлезвіг (гл. Шлезвіг-Гольштэйн). У 1544—1721 гг. Гельгаланд належыў Шлезвігу, пазней зноў трапіў пад кантроль Даніі. Падчас Напалеонаўскіх войнаў з’яўляўся адным з галоўных пунктаў кантрабанды брытанскіх тавараў на кантынент.
У 1807 г. Гельгаланд быў захоплены Вялікабрытаніяй і пераўтвораны пасля 1814 г. у гандлёвы, транспартны і курортны цэнтр. Сюды наведваліся многія культурныя і палітычныя дзеячы Германіі.
У 1890 г. Вялікабрытанія адмовілася ад Гельгаланда на карысць нямецкіх валоданняў у Занзібары. Архіпелаг быў далучаны да Германіі. На галоўным востраве была ўзведзена ваенна-марская база. У перыяд I і II Сусветных войнаў яна з’яўлялася месцазнаходжаннем нямецкага падводнага флота. У 1920—1925 гг. на Гельгаландзе працаваў фізік Вернер Карл Гайзенберг. Тут ён склаў сваю формулу, якая легла ў аснову квантавай механікі.
У 1945 — 1952 гг. Гельгаланд кантраляваўся брытанскімі ваеннымі. 18 красавіка 1947 г. на востраве Гельгаланд яны ўзарвалі 6700 тон выбухных рэчаў. У выніку, частка скальнага масіву была знесена. Утварыўся сучасны раён Мітэланд. У ФРГ акупацыя Гельгаланда ўспрымалася вельмі балюча. Студэнтамі нават быў арганізаваны рух за выратаванне астравоў. У 1951 г. іх падтрымаў бундэстаг. 1 сакавіка 1952 г. архіпелаг быў вернуты ў склад Германіі.
Будынак Руска-Азіяцкага банка (Гомель)
Будына́к Ру́ска-Азія́цкага ба́нка — помнік грамадзянскай архітэктуры неакласіцызму ў Гомелі. Пабудаваны ў пачатку XX стагоддзя паводле праекта Оскара Мунца. Месціцца на рагу вуліц Савецкай і Ланге.
Гельгаланд
Гісторыя
У далейшым Гельгаланд развіваўся як марскі курорт і гандлёвы цэнтр. Ён не ўвайшоў у склад адзінай эканамічнай прасторы Еўрапейскага Саюза. На астравах забаронена выкарыстанне аўтамабіляў і веласіпедаў, акрамя электрычных. Аўтамабілямі карыстаюцца толькі хуткая медыцынская дапамога і з 2006 г. — паліцыя.
Юравічы (Лідскі раён)
Ю́равічы (, Юровичи) — вёска ў Лідскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Дварышчанскага сельсавета.
Гельгаланд
Востраў Дзюн
Дзюн — самы малы і нізкі з двух астравоў архіпелага Гельгаланд. Быў адарваны ад асноўнага вострава ў выніку шторму ў 1721 г. Цягнецца ў даўжыню 1,1 км, у шырыню — 955 м. На ім сустракаюцца залежы чырвонага крэменю, які выкарыстоўваецца ў ювелірнай прамысловасці. Дзюн таксама знакаміты сваімі белымі пясчанымі пляжамі, адзін з якіх лічыцца нудысцкім. Частыя наведвальнікі пляжаў — цюлені.
Юравічы (Лідскі раён)
Да 11 студзеня 1966 года вёска ўваходзіла ў склад Тракельскага сельсавета Воранаўскага раёна.
Гельгаланд
Востраў Дзюн
На востраве знаходзяцца аэрапорт, некалькі прычалаў і вялікі кемпінг для турыстаў.
Востраў Гельгаланд
Галоўны востраў прасціраецца на 2,1 км у даўжыню і 796 м у шырыню. Падзяляецца на высокую частку Оберланд, што ўзвышаецца на 61,3 м над узроўнем мора, сярэдняе плато Мітэланд, нізіны завуцца Утэрландам.
Паміж Оберландам і Утэрландам пабудавана лесвіца са 184 прыступкамі. У Оберландзе захаваўся маяк (35 м), пабудаваны нямецкімі ваеннымі. На самай высокай гары Пінеберг усталяваны крыж.
Асноўнае паселішча размяшчаецца ў Мітэландзе. Тут працуе музей, знаходзіцца жытло для турыстаў і сталых жыхароў.
Будынак Руска-Азіяцкага банка (Гомель)
Гісторыя
На падставе Дэкрэта УЦВК ад 14 снежня 1917 года Руска-Азіяцкі банк быў нацыяналізаваны. Пасля нацыяналізацыі ў банку ў розныя гады дзейнічалі розныя банкаўскія ўстановы. Захаванне функцыі спрыяла захаванню нязменнасці архітэктурнага аблічча. Цяпер у гэтым будынку месціцца Галоўнае ўпраўленне Нацыянальнага банка Рэспублікі Беларусь па Гомельскай вобласці.
Гельгаланд
Востраў Гельгаланд
Заходні бераг абрывісты. На поўдні і ўсходзе вылучаюцца нізіны. Поўдзень і частка ўсходу займаюць прычалы і пясчаныя пляжы. У паўночнай частцы вострава вылучаецца маляўнічая скала Доўгая Ганна або Дзіда Ганны. Тут таксама ёсць пляж, аднак хуткая плынь замінае плаванню.
Будынак Руска-Азіяцкага банка (Гомель)
Архітэктура
Былое аддзяленне Руска-Азіяцкага банка ўяўляе сабой двухпавярховы Г-падобны ў плане мураваны будынак. Вуглавая частка скругленая, вылучана цыліндрычнай вежай з купалам, якія з’яўляюцца як бы своеасаблівай візітнай карткай банка. Фасады падзелены карнізным поясам на два ярусы, ніжні апрацаваны рустам. На плоскасці сцен — тонкія ліштвы, маскароны, гірлянды, пад карнізам быў надпіс «Руска-Азіяцкі банк». На вежы, абапал ад круглага акна алегарычныя выявы бога-заступніка гандлю Меркурыя і жаночай фігуры ў антычным адзенні. Унутраная планіроўка першага паверха анфіладная, другога — калідорная.
Гельгаланд
Сімвалы
Сучасныя сімвалы Гельгаланда:
Тамаш Ляшонак
Тамаш Ляшонак (сапр.: Фама Васільевіч Ляшонак;, в. Загор’е, Глыбоцкі раён, Віцебская вобласць — ) — беларускі паэт. Член Саюза беларускіх пісьменнікаў з 1997 года.
Біяграфія
Пасля заканчэння ў 1954 годзе Залескай сярэдняй школы тры гады служыў у войску. У 1957—1958 гадах вучыўся ў Глыбоцкім тэхнічным вучылішчы, а затым працаваў электраманцёрам і завочна вучыўся ў Беларускім інстытуце механізацыі сельскай гаспадаркі.
3 1967 года працаваў на інжынернай пасадзе на Глыбоцкім прадпрыемстве электрычных сетак, а з 1970 года па 1997 год — кіраўніком Глыбоцкага міжраённага аддзялення «Энерганагляду» рэспубліканскага ўнітарнага прадпрыемства «Віцебскэнерга».
Творчасць
Выдаў вершаваныя зборнікі «Запознены дар» (1995), «Сустрэча» (1997), «Апошні лістапад» (2005), песенны зборнік «Гронка бэзу» (1997).
Святлана Аляксандраўна Талмачова
Святлана Аляксандраўна Талмачова — беларускі гісторык. Кандыдат гістарычных навук (2002).
Біяграфія
Нарадзілася ў г. Патсдам (ГДР), але з юнацтва жыве ў Мінску. Бацькі выхадцы з Пензенскай вобласці Расіі.
У 1996 закончыла гістарычны факультэт БДПУ. 12 снежня 2002 абараніла кандыдацкую дысертацыю «Сялянскае самакіраванне ў Беларусі (1861—1901 гг.)».
У 2016 скончыла дактарантуру БДПУ. Тэма даследавання — «Дзейнасць Мясцовы органаў дзяржаўнага кіравання па рэалізацыі аграрнай палітыкі самадзяржаўя на тэрыторыі Беларусі (1861—1914 гг.)»
Навуковая дзейнасць
Сфера навуковых інтарэсаў і праблематыка навуковых даследаванняў — сацыяльна-эканамічныя працэсы ў Беларусі перыяду капіталізму.
Шарлота Уэльская
Прынцэса Шарлота Уэльская (Princess Charlotte of Wales; поўнае імя Шарлота Лізавета Дыяна (Charlotte Elizabeth Diana); нар., Лондан) — член брытанскай каралеўскай сям’і, другая ўнучка караля Карла III, другое дзіця прынца Уэльскага Уільяма і прынцэсы Уэльскай Кэтрын.
Займае трэцяе месца ў лініі атрымання ў спадчыну брытанскага прастола.
Нараджэнне
9 красавіка 2015 года стала вядома, што дзіця народзіцца ў Лондане, у, дзе нарадзіліся яго брат, бацька і дзядзька. Паводле дадзеных букмекерскіх кантор на раніцу 24 красавіка, істотная частка брытанцаў упэўнена, што з’яўленне на святло новага члена каралеўскай сям’і адбудзецца 24 ці 25 красавіка. Тым не менш гэтага не здарылася. Наступнай верагоднай датай было 29 красавіка.
Герцагіня Кембрыджская нарадзіла дачка 2 мая ў 8:34 раніцы па лонданскім часе ў прысутнасці мужа. Пры нараджэнні была зафіксавана вага 8 фунтаў 3 унцыі (3,71 кг). Герцагіня Кембрыджская і нованароджаная прынцэса пакінулі бальніцу ўвечар у той жа дзень.
4 мая было абвешчана, што нованароджаная атрымала імя Шарлота Лізавета Дыяна.
29
29 — невысакосны год, пачаўся ў суботу. 29 год нашай эры, 29 год 1 тысячагоддзя, 29 год I стагоддзя, 9 год 3-га дзесяцігоддзя I стагоддзя, 10 год 20-х гадоў.
Крамушаўка (вёска)
Краму́шаўка (, Кремушевка) — вёска ў Навагрудскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Пятрэвіцкага сельсавета.
Да 16 сакавіка 1987 года вёска ўваходзіла ў склад Налібацкага сельсавета.
290
290 — невысакосны год, пачаўся ў сераду. 290 год нашай эры, 290 год 1 тысячагоддзя, 90 год III стагоддзя, 10 год 9-га дзесяцігоддзя III стагоддзя, 1 год 290-х гадоў.
Бія-Бія
Бія-Бія (Río Bío-Bío) — рака ў Чылі. Даўжыня 380 км. Вадазбор 24262 тыс. км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці 899 тыс. м³/сек.
Палац Шандара
Палац Шандара (Sándor-palota) — палац у Будайскай крэпасці. Пабудаваны ў 1806 годзе па праекце архітэктара Міхая Полака для графа Вінсента Шандара. Са жніўня 1919 года па чэрвень 1941 года ў палацы Шандара працавалі прэм'ер-міністры Венгрыі. Падчас Другой сусветнай вайны палац быў цалкам разбураны. Аднаўленчыя працы завяршыліся толькі ў 2002 годзе. З 22 студзеня 2003 года палац Шандара з’яўляецца афіцыйнай рэзідэнцыяй Прэзідэнта Венгрыі.
Палац Шандара адкрыты для наведвальнікаў толькі адзін раз у годзе, звычайна ў верасні, калі ў рамках штогадовых Дзён культурнай спадчыны Венгрыі ў ім праводзіцца выстаўка.
Конанаўка
Да 4 чэрвеня 1965 года вёска ўваходзіла ў склад Антонаўскага сельсавета, да 23 снежня 2009 года — у склад Дужаўскага сельсавета.
Ля вёскі працякае рака Рудзея.
Бабкі (Клецкі раён)
Бабкі́ (, Бобки) — вёска ў Беларусі, у Клецкім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Галынкаўскага сельсавета.
Смяротная кара ў Беларусі
Смяротная кара ў Беларусі — выключны метад пакарання, які выкарыстоўваецца судамі дзяржавы за некаторыя віды асабліва цяжкіх злачынстваў, якія звязаны з наўмысным пазбаўленнем жыцця чалавека пры цяжкіх абставінах. Можа быць прызначана толькі мужчынам (да жанчын смяротнае пакаранне заканадаўча не можа выкарыстоўвацца), якія зрабілі злачынства пасля надыходу 18-гадовага ўзросту і якія не дасягнулі на момант вынясення прысуду 65 гадоў. Здзяйсняецца праз расстрэл. Рэспубліка Беларусь з’яўляецца адзінай дзяржавай у Еўропе і СНД, у якой ужываецца смяротнае пакаранне. Ужыванне смяротнай кары штодзённа падвяргаецца крытыцы з боку Еўрапейскага саюзу, ПАСЕ і іншых міжнародных арганізацый; у гэты жа час, згодна з апытаннямі насельніцтва, меркаванні грамадзян Беларусі аб яе неабходнасці неадназначныя.
Гісторыя
З прычыны таго, што смяротная кара ўжывалася ў СССР як выключная мера пакарання, па яго распадзе і абвяшчэнні Беларусі суверэннай дзяржавай смяротная кара была пакінутая (як і ў большасці астатніх постсавецкіх дзяржаў). Пытанне скасавання смяротнага пакарання ўздымалася на рэферэндуме, прычым гэтае пытанне было толькі кансультацыйным, у той час як рэзультаты па астатніх пытаннях рэферэндуму загадам прэзідэнта былі абавязковымі да выканання. На пытанне «Ці падтрымліваеце Вы скасаванне смяротнай кары ў Рэспубліцы Беларусь?» 80,44 % з прагаласавалых (каля 6 мільёнаў чалавек) адказалі адмоўна і толькі 17,93 % (трохі больш за мільён) — станоўча. У час рэферэндуму максімальным пакараннем было 15 гадоў зняволення, у 1997 годзе ўвялі магчымасць 25-гадовага тэрміну і пажыццёвага зняволення. У 1990-х гадах колькасць смяротных прысудаў даходзіла да 47 чалавек у год.
Канстытуцыя
Паводле Канстытуцыі Рэспублікі Беларусь (арт. 24): «Смяротная кара да яе адмены можа ўжывацца ў адпаведнасці з законам як выключная мера пакарання за асабліва цяжкае злачынства і толькі згодна прысуду».
Крымінальны кодэкс
Паводле Крымінальнаму кодэксу Беларусі (1999) да смяротнага пакарання могуць быць прысуджаны асобы за:
Памілаванне
Правам памілавання асоб, прысуджаных да смяротнай кары, валодае Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь.
Статыстыка
Па статыстыцы Міністэрства ўнутраных спраў Беларусі, у краіне з 1990 па 2011 гг. вынесеныя 326 смяротных прысудаў.
Нікому
«Нікому» — паэма Янкі Купалы, напісаная ў 1906 годзе і ўпершыню апублікаваная ў 1926 годзе. .
У аснове паэмы — пачутае Купалам зімой 1906 года падчас працы на бровары ў вёсцы Яхімоўшчына ад селяніна В. Л. Парфёна апавяданне пра жорсткасць былога мясцовага пана, які загубіў жыццё маладога хлопца і дзяўчыны.
Паэт ад імя старога селяніна распавядае пра трагічны выпадак. Пакахаліся вясковы хлопец Тамаш з дзяўчынай Аленай. Пайшлі ў двор да пана прасіць дазволу згуляць вяселле. Дазвол быў дадзены, але «Аленку-красуню пан на воку меў». Далейшае дзеянне быццам бы палярызуецца паказам дзвюх процілеглых карцін: вяселля ў вёсцы і панскага гульбішча ў двары. П’янаму панскаму зброду захацелася глуму, здзеку і ўцехі. Дзесяць гайдукоў кінуліся выконваць загад пана: забраць з вяселля маладую «на гулі» ў панскі двор. На шляху гвалтаўнікоў стаў Тамаш. У парыве адчаю і безвыходнасці Тамаш сякерай забівае сваю каханую: лепш няхай прыме смерць, чым будзе над ёй глуміцца «распасвены звер».
Škoda Auto
«Шкода» (Škoda) — назва кампаніі (Škoda Auto) і марка аўтамабіляў, якія выпускаюцца ў Чэхіі (раней у Чэхаславакіі). Штаб-кватэра — у горадзе Млада-Болеслаў.
Гісторыя
Гісторыя вытворчасці аўтамабіляў, якія носяць у цяперашні час марку «Шкода», пачалася з канца 1895 года ў чэшскім горадзе Млада-Болеслаў. Кнігагандляр Вацлаў Лаўрын і механік Вацлаў Клемент, абодва аматары-веласіпедысты, пачалі выпускаць веласіпеды ўласнай канструкцыі, назваўшы іх патрыятычна — Славія.
Іх справы ішлі шчасна. Да 1899 г. фірма Laurin & Klement Co. пачала вытворчасць матацыклаў. Гоншчыкі атрымалі першыя перамогі ў міжнародных спаборніцтвах.
На мяжы стагоддзяў кампанія ўзяла курс на вытворчасць аўтамабіляў.
Першы аўтамабіль, Voiturette A, выпушчаны ў 1905, меў камерцыйны поспех і стаў знакавым у гісторыі чэшскага аўтамабілебудавання. Дзякуючы сваім ноў-хаў і досведу, кампанія вельмі хутка заняла трывалае становішча на сусветных рынках. Laurin & Klement спрыяла сцвярджэнню пазіцый Багемскага каралеўства як найбольш прамыслова развітога рэгіёна Аўстра-Венгерскай манархіі.
У 1907 г. заснавальнікі пераўтварылі некалі сямейнае прадпрыемства L & K у акцыянернае таварыства. Прагрэс прывёў да стварэння новай мадэлі — Faeton. Пасля 1914 г. кампанія прымала ўдзел у вытворчасці ваеннай прадукцыі.
Для ўмацавання і захавання сваіх пазіцый, а таксама мадэрнізацыі вытворчасці, L & K шукалі моцнага партнёра.
Гады Другой Сусветнай вайны
У гады Другой Сусветнай вайны Skoda стала часткай эканамічнай сістэмы Трэцяга Рэйха і практычна цалкам пераключылася на выпуск ваеннай прадукцыі. Заводы выпускалі газагенератарныя грузавікі, гусенічныя цягачы, а на базе распрацаванай у 1936 г. вытанчанай мадэлі Skoda Superb выпускаліся ваенныя пазадарожнікі. Завод выпускаў узбраенне для фашысцкіх войскаў і таму ў 1945 да 70 % завадскіх магутнасцей былі знішчаны англа-амерыканскімі бамбаваннямі.
Сацыялістычны перыяд
Пасля Другой сусветнай вайны прадпрыемства было нацыяналізавана, аддзелена ад машынабудаўнічай вытворчасці Škoda ў Пльзені і пашырана за кошт далучэння фабрык у Квасінах і Врхлабі. Першая пасляваенная мадэль 1101 Tudor сышла з канвеера завода ў Млада Болеславе ў маі 1946 года.
Пасля аксамітнай рэвалюцыі
Пасля «аксамітнай рэвалюцыі» 1989 года стала ясна, што заводу будзе нялёгка на адкрытым рынку. Гадавая магутнасць складала каля 200 000 аўтамабіляў, пры гэтым акрамя машын састарэлай канструкцыі з рухавіком у задняй частцы, адзінымі сучаснымі мадэлямі былі хэтчбек Favorit і ўніверсал Forman. Škoda быў патрэбен моцны партнёр. Першапачаткова ў якасці патэнцыйных партнёраў чэшскі ўрад разглядаў спіс з 24 вытворцаў аўтамабіляў, летам 1990 года гэтая колькасць скарацілася да васьмі. Толькі чатыры з іх падалі заяўкі, і ў выніку толькі дзве кампаніі ўвайшлі ў канчатковы спіс у жніўні 1990 года: альянс Renault-Volvo і Volkswagen Group. 9 і 10 снежня адбыліся паседжанні ўрада, на аснове якіх 21 снежня 1990 года было падпісана пагадненне аб супрацоўніцтве з канцэрнам Volkswagen.
28 сакавіка 1991 года міністр прамысловасці чэшскага ўрада і старшыня савета дырэктараў Volkswagen AG  заключылі асноўнае пагадненне аб стварэнні сумеснага прадпрыемства Škoda Auto. Пасля выканання адпаведных пунктаў пагаднення 16 красавіка Volkswagen набыў 31 % акцый за 620 мільёнаў марак. У наступныя гады група павялічыла сваю долю да 100 %.
У складзе канцэрна Фальксваген
Дзякуючы ўзаемадзеянню з заходнімі партнёрамі і новаму эканамічнаму мысленню Skoda правяла мерапрыемствы па мадэрнізацыі тэхнічна-вытворчай базы. У выніку гэтага з’явілася канкурэнтаздольная мадэль — Felicia. За ёй рушылі ўслед і больш паспяховыя мадэлі — Octavia, Fabia і Superb.
Вытворчасць
Škoda Auto мае вытворчыя прадпрыемствы ў Чэхіі (Млада Болеслаў, Квасіны, Врхлабі), Славакіі, Украіне, Кітаі, Індыі і Расіі.
Млада Болеслаў
У Млада Болеславе знаходзіцца галаўны завод маркі. Вытворчасць аўтамабіляў тут стартавала ў 1905 годзе разам з пачаткам дзейнасці кампаніі Laurin & Klement. Цяпер у тых гістарычных завадскіх залах размяшчаецца музей маркі Škoda. Цяперашняя вытворчая пляцоўка знаходзіцца побач. На заводзе вырабляюць аўтамабілі шасці мадэляў: Fabia, Scala, Octavia, Kamiq, Karoq і Enyaq. Апроч аўтамабіляў, тут таксама вырабляюцца рухавікі, механічныя каробкі перадач MQ 200 і MQ 100, восі і акумулятары для гібрыдных мадэляў.
У сакавіку 2021 года з канвеера ў Млада Болеславе сышоў 15 мільённы аўтамабіль.
Врхлабі
Вытворчасць у Врхлабі пачалася ў 1864 годзе, калі Тэадор Петэра разам з сынамі заснаваў фабрыку па выпуску конскіх сёдлаў, экіпажаў і саней. З 1908 года пачалася вытворчасць аўтамабільных кузаваў. У 1946 годзе прадпрыемства было нацыяналізавана і ўключана ў склад Škoda.
На заводзе выпускаліся мадэлі:
У 2012 годзе вытворчасць аўтамабіляў тут была завершана, а фабрыка перайшла на вытворчасць трансмісій.
У 2021 годзе завяршыўся пераход на ўзнаўляльныя крыніцы энергіі і фабрыка стала вугляродна-нейтральнай, першай з усіх заводаў Škoda. Каля 90 працэнтаў электраэнергіі атрымана з узнаўляльных крыніц. Завод скараціў выкіды вуглякіслага газу з ранейшых 45000 тон у год да 3000 тон. Астатнія выкіды завод пакрывае за кошт кампенсацыйных мер. Акрамя пераходу на ўзнаўляльныя крыніцы энергіі і эканоміі, таксама скарацілі да нуля колькасць адкідаў, што вывозяцца на звалку. З пачатку 2019 года ўсе адкіды выкарыстоўваюцца паўторна для вытворчасці іншых матэрыялаў або энергіі.
У Кітаі
Škoda выпускае аўтамабілі ў Кітаі з 2007 года. Вытворчасць ажыццяўляецца на чатырох заводах сумеснага прадпрыемства SAIC-Volkswagen (Kodiaq і Kodiaq GT выпускаюцца ў Чаншы, Octavia і Karoq у Нінбо, Rapid і Rapid Spaceback у Ічжэне, Superb, Kamiq і Kamiq GT у Нанкіне).
У ліпені 2020 года ў Кітаі быў выраблены трохмільённы аўтамабіль Škoda.
У Індыі
У 1999 годзе першае пакаленне Octavia пачалі пастаўляць у Індыю ў выглядзе камплектаў SKD0. Увозіліся практычна цэлыя аўтамабілі ў зборы, на іх на месцы мантаваліся толькі колы і фары. Пасля Індыя змяніла мытныя правілы, што вымусіла Škoda пашыраць зборку з паступовым павелічэннем долі лакальных кампанентаў, а пасля быў пабудаваны новы завод у горадзе Аурангабад. Акрамя таго, у Пуне створаны цэнтр распрацоўкі і мясцовая студыя дызайну.
У Расіі
Да 2022 года ў Расіі выраблялі чатыры мадэлі: у Калузе выпускаўся Rapid, а ў Ніжнім Ноўгарадзе Karoq, Kodiaq і Octavia. 3 сакавіка 2022 года канцэрн Volkswagen прыняў рашэнне аб спыненні выпуску машын.
Спонсарства і дабрачыннасць
Чэшскі аўтавытворца мае доўгую гісторыю падтрымкі турніраў па хакеі з шайбай. Škoda з 1993 года бесперапынна з’яўляецца генеральным спонсарам чэмпіянату свету.