cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Кано Санраку
Санраку асвоіў усе прыёмы школы Кано і атрымаў ад свайго настаўніка яго радавое прозвішча. Ён намаляваў для Хідэёсі вялікую колькасць насценных карцін у. Пасля смерці сюзерэна Санраку адмовіўся служыць сёгунату Такугава і пасяліўся ў Кіёта, дзе стаў тварыць для сталічных будысцкіх манастыроў. У Кіёта ён заснаваў сталічную школу Кано.
Асаблівасцю стылю Санраку лічацца яркасць, пышнасць, велічнасць. З вядомых прац: шырма «Дракон і тыгры», «», 18 насценных роспісаў у манастыры «Півоні» і г. д.
Цімафей Емяльянавіч Салтановіч
Цімафей Емяльянавіч Салтановіч (, в. Асінаўка — ) — Герой Сацыялістычнай Працы (1966).
Біяграфія
Працоўную дзейнасць пачаў у пятнаццацігадовым узросце: працаваў пастухом ў калгасе «Бальшавік». У 1933 годзе абраны старшынёй гэтага калгаса. У 1937—1941 гадах быў старшынёй выканкама Веравойшанскага і Машкаўскага сельсаветаў Аршанскага раёна.
У Вялікую айчынную вайну ваяваў на фронце ў радах дзеючай арміі. Быў камандзірам узвода, палітруком роты, камандзірам роты. У ходзе баявых дзеянняў атрымаў два цяжкія раненні.
Пасля вайны звольнены з ваеннай службы, працаваў загадчыкам аддзела райкама партыі. У 1946—1950 гадах старшыня выканкама Пішчалаўскага сельсавета Аршанскага раёна. У 1950—1975 гадах старшыня калгаса імя Кірава Аршанскага раёна.
За поспехі ў развіцці сельскай гаспадаркі Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР у 1966 годзе ўдастоены звання Героя Сацыялістычнай Працы.
Дэпутат Вярхоўнага Савета БССР у 1963—1971 гг.
Чэрэмшанка
Чэрэмшанка (Черемша́нка) — вёска ў Старавыжыўскім раёне Валынскай вобласці Украіны.
NGC 5764
NGC 5764 (іншыя абазначэнні — OCL 934, ESO 223-SC4) — рассеянае скопішча ў сузор’і Воўк.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Галадзянка
Галадзя́нка (Падко́сцелак) — возера ў Астравецкім раёне Гродзенскай вобласці. Знаходзіцца за 34 км на паўночны ўсход ад горада Астравец, каля вёскі Падкосцелак. Належыць да Сарачанскай групы азёр.
Возера знаходзіцца ў басейне ракі Страча. Плошча Галадзянкі складае 0,33 км². Найбольшая глыбіня возера — 6,1 м. Даўжыня возера — 0,9 км, найбольшая шырыня — 0,49 км. Аб'ём вады ў возеры складае 1,32 млн м³. Даўжыня берагавой лініі возера складае 2,59 км, плошча вадазбору — 1,7 км². Велічыня празрыстасці вады ў возеры складае 2,2 м.
Схілы катлавіны возера маюць вышыню да 8 м, на поўдні сягаюць 15 м. Схілы парослыя лесам, на захадзе і ўсходзе — разараныя. Берагі возера нізкія, знаходзяцца пад хмызняком. На захадзе і поўдні зліваюцца з схіламі.
Дно вадаёма да 2 м пясчанае, на большых глыбінях — глеістае.
Шкробы
Шкробы (Шкро́би) — вёска ў Старавыжыўскім раёне Валынскай вобласці Украіны.
Мікалай (Шамяціла)
Епіскап Мікалай (свецкае імя: Мікалай Іванавіч Шамяціла;, Аброва, Пінскі павет, Мінская губерня, Расійская імперыя  — , Мінск, БССР, СССР) — беларускі праваслаўны дзеяч, епіскап Слуцкі (1923—1933).
Біяграфія
Па нацыянальнасці беларус. Нарадзіўся ў шматдзетнай сям’і праваслаўнага святара Івана Шамяцілы. Навучаўся ў Пінскім духоўным вучылішчы, у 1897 годзе скончыў Мінскую духоўную семінарыю.
Ямышава (Паўладарская вобласць)
Ямышава — сяло ў Лябяжынскім раёне Паўладарскай вобласці Казахстана. Адміністрацыйны цэнтр Ямышаўскай сельскай акругі. Код КАТА — 555263100.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 1509 чалавек (768 мужчын і 741 жанчына). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 1223 чалавекі (636 мужчын і 587 жанчын).
Мікалай (Шамяціла)
Біяграфія
У 1904 годзе паступіў у Маскоўскую духоўную акадэмію, якую скончыў са ступенню кандыдата багаслоўя (1908). Па вяртанні ў Беларусь служыў у Міхайлаўскай царкве ў Востраве, прадмесці Слуцка. 22 красавіка 1914 года прызначаны настаяцелем слуцкага Мікалаеўскага кафедральнага сабора, старшынёй Слуцкага аддзялення Епархіяльнага вучылішчнага савета з наданнем сана протаіерэя.
Падчас польска-савецкай вайны падтрымліваў кантакты са Слуцкім беларускім нацыянальным камітэтам, культурна-асветніцкім таварыствам «Папараць-Кветка». Падтрымліваў і прапагандаваў сярод вернікаў ідэі беларускага нацыянальнага адраджэння. 29 мая 1920 года выступіў з урачыстым малебнам перад выпускнікамі Слуцкіх беларускіх настаўніцкіх курсаў, у якім заклікаў маладых настаўнікаў служыць на карысць бацькаўшчыны і беларушчыны.
У сакавіку 1923 года мітрапаліт Мелхіседэк пасвяціў айца Мікалая ў епіскапа Слуцкага, вікарыя Мінскай епархіі.
Арыштаваны 21 жніўня 1926 года ДПУ БССР па абвінавачванню ў антысавецкай дзейнасці, аднак вызвалены ў верасні 1926 года з-за недаказанасці злачынства. У ліпене 1927 года ў епіскапа здарыўся інсульт з частковай паралізацыяй.
Зноў арыштаваны ў 1933 годзе і разам з 20 святарамі Слуцкага вікарыяцтва прыгавораны да 8 гадоў зняволення ў лагерах па сфабрыкаванай справе «контррэвалюцыйнай праваслаўнай паўстанцкай арганізацыі». Па афіцыйнай версіі, памёр ад тыфу ў мінскім шпіталі, па іншых звестках — расстраляны ў Мінскай унутранай турме АДПУ. Рэабілітаваны 17 ліпеня 1989 года пракуратурай БССР.
Муджа
Муджа (Muggia) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Фрыўлі-Венецыя-Джулія, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Трыест.
Насельніцтва складае 13409 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 981 чал./км². Займае плошчу 14 км². Паштовы індэкс — 34015. Тэлефонны код — 040.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы Заступнікам населенага пункта лічыцца святы Santi Giovanni e Paolo.
Вяцкія Паляны
Вяцкія Паляны (Вятские Поляны) — горад (з 1942 года) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Вяцка-Палянскага раёна Кіраўскай вобласці. Насельніцтва 38,8 тыс. чалавек (2007). Заснаваны ў 1596 годзе.
Размешчаны на правым беразе ракі Вяткі.
Мікалай Яфрэмавіч Шарснёў
Мікалай Яфрэмавіч Шарснёў (, в. Прыгузкі, Аршанскі раён — ) — Герой Сацыялістычнай Працы (1973).
Біяграфія
Працаваў у калгасе «Чырвоныя Прыгузкі». З 1947 года механізатар гэтага калгаса, з 1967 года звеннявы механізаванага звяна па вырошчванні бульбы ў калгасе імя Куйбышава Аршанскага раёна. Званне прысвоена ў 1973 годзе за поспехі ў вытворчасці і нарыхтоўках бульбы.
Дэпутат Вярхоўнага Савета СССР з 1979 года.
Свята-Ільінская царква (Ілья)
Свята-Ільінская царква — праваслаўны храм у цэнтры агагарадка Ілья Вілейскага раёна. Афіцыйны адрас: вул. 17 Верасня, 38, аг. Ілья, Вілейскі раён, Мінская вобласць. Да прыхода прыпісана капліца Святых апосталаў Пятра і Паўла ў в.Казлы.
Настаяцель: протаіерэй Нікончык Віктар Іванавіч.
Гісторыя
Пабудавана ў 1828 годзе з дрэва, за час свайго існавання царква не зачынялася, адноўлена ў 1990-я і 2010-ыя гг. Паводле здымка Я. Балзункевіча ў пачатку ХХ стагоддзя, царква размяшчалася на ўзвышшы, а агароджа была тынавай. Шалёўку франтона ўпрыгожвалі геаметрычныя ўзоры.
Архітэктура
Помнік народнага дойлідства з рысамі стылю «мадэрн». Прамавугольнае ў плане збудаванне пад стромкім трохсхільным дахам з вальмай над алтарнай часткай, якая завершана макаўкай на чатырохгранным барабане. Галоўны фасад вырашаны ў выглядзе галерэі (падсені) на чатырох слупах, якія абапіраюцца на цагляны падмурак. Трохвугольны франтон з нішай у выглядзе абрыса купала-цыбуліны. Маленькі бабінец з бакавымі дзвярамі звернуты ўнутр царквы. Над ім — хоры на квадратных слупах. Ашаляваныя сцены прарэзаны высока ўзнятымі прамавугольнымі аконнымі праёмамі і ўмацаваны брусамі-сцяжкамі ў прасценках.
Інтэр'ер
У агульных габарытах малітоўнай залы перагародкамі вылучаны невялікі прытвор, над якім створаны хоры, і прамавугольная апсіда з бакавымі рызніцамі, вылучаная драўляным трох'ярусным іканастасам, дэкарыраваным накладной разьбой.
Дублінскі ўніверсітэт
Дублінскі ўніверсітэт (англ.: University of Dublin) — адзін з чатырох універсітэтаў Дубліна, найстарэйшы ў Ірландыі.
У цяперашні час ва ўніверсітэце запісаны каля 15 500 студэнтаў.
Універсітэт быў заснаваны ў 1592 годзе англійскай каралевай Елізаветай І пад назвай The College of the Holy and Undivided Trinity of Queen Elizabeth near Dublin.
У адрозненні ад універсітэтаў Оксфарда і Кембрыджа з мноствам каледжаў, па прыкладу якіх быў створаны ўніверсітэт, у Дубліне існуе толькі адзін каледж —. Таму на практыцы паняцці «Trinity College, Dublin» і «University of Dublin» выкарыстоўваюцца як сінонімы.
Ярэвышчэ
Ярэвышчэ (Яре́вище) — вёска ў Старавыжыўскім раёне Валынскай вобласці Украіны.
Новатухінскі сельсавет
Новатухі́нскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Дубровенскага раёна Віцебскай вобласці. Цэнтр — вёска Новая Тухінь.
Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Дубровенскага раёна Аршанскай акругі БССР. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Дубровенскім раёне БССР, з 20 лютага 1938 года — Віцебскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваны, тэрыторыя ўвайшла ў склад новаўтворанага Засценкаўскага сельсавета.
Шынкароў
Шынкароў — прозвішча.
Балет у Беларусі
Вытокі беларускага харэаграфічнага мастацтва ў глыбокай старажытнасці — у гульнях, абрадах, карагодах, дзе танец быў неаддзельны ад песні, гульні, акцёрскага дзеяння.
Гісторыя
Першыя прафесіянальныя танцоры-скамарохі вядомыя на Беларусі з 12 стагоддзя.
З 17 стагоддзя функцыяніравалі школьны тэатр, народная драма, батлейка.
XVIII—XIX стагоддзі
Паводле гістарычных звестак, першым балетным тэатрам быў Нясвіжскі тэатр Радзівілаў (1740—1791), які прайшоў шлях ад аматарскага да прафесіянальнага і сфарміраваў вялікі арыгінальны рэпертуар. У яго складзе налічвалася больш за 20 прыгонных танцораў. Часам у спектаклі ўдзельнічалі члены княжацкай сям’і, прадстаўнікі шляхты і кадэты нясвіжскага корпуса. У розныя гады ў тэатры балетмайстрамі працавалі Я. Аліўе, Л. Дзюпрэ, А. Лойка і Г. Петынеці, А. Пуціні, Шрэтэр. Балеты ставіліся і ў Слуцкім тэатры Радзівіла.
Высокага прафесіяналнага ўзроўню дасягнула балетная трупа Ружанскага тэатра Сапегаў (1765—1791), дзе працаваў польскі танцоўшчык і балетмайстар М. Пранчынскі (паставіў балет «Літасцівасць Ціта», 1784). Значны балетны рэпертуар меў Гродзенскі тэатр Тызенгаўза (1769—1780), дзе першыя балеты выконвалі італьянскія артысты, а з 1778 года прыгонныя танцоўшчыкі. У перыяд росквіту тэатра балетная трупа налічвала больш за 30 чалавек; першым яе балетмайстрам быў Г. Петынеці, які ставіў балеты на ўласныя лібрэта, пазней — К. А. Марэлі. Зберагліся звесткі пра пастаноўкі спектакляў «Балет пекараў», «Квартэт дудароў» і «Сялянскі балет». Творчых поспехаў дасягнула балетная трупа Слонімскага тэатра Агінскага (1771—1791), які шмат гастраліраваў і паспяхова канкурыраваў з каралеўскім балетам у Варшаве. У яго рэпертуары налічвалася 18 балетаў: «Каралеўскі балет», «Дзікі балет», «Балет млынароў», «Рыбакі», «Дэзерцір» і іншыя, а таксама шэраг танцавальных дывертысментаў і асобных танцаў.
У Свіслацкім тэатры Тышкевіча (1788—1819) перыядычна выступалі сольныя балетныя трупы.
Вядома, што пры тэатрах Гродна, Нясвіжа, Слоніма, Слуцка і Шклова існавалі балетныя школы (Гродзенская музычна-тэатральная школа, Нясвіжская балетная школа, Слонімская балетная школа, Слуцкая балетная школа, Шклоўская балетная школа), якія рыхтавалі танцораў на высокім узроўні. Найбольш таленавітыя беларускія прыгонныя танцоры (А. Дарэўская, М. Малінская, Р. Бекер, М. Рымінскі і інш.) пазней выступалі на варшаўскай і пецярбургскай сцэнах. Балетныя трупы тэатраў Гродна і Слоніма ў канцы 18 стагоддзя склалі аснову польскага «Таварыства танцоўшчыкаў яго каралеўскай вялікасці», 14 прыгонных артыстаў Шклоўскага тэатра Зорыча з поспехам танцавалі на Пецярбургскай імператарскай сцэне і ў Маскве (П. і К. Азарэвічы, А. Бжазінскі, К. Буткевіч, Я. Чуцікаў).
У 1845—1847 гадах у Віцебску працавала прыватная балетная трупа пад кіраўніцтвам французскага балетмайстра М. Піёна, т.зв. Віцебскі балет Піёна; у яе рэпертуары былі балеты «Антыкварыус», «Швейцарская малочніца», «Чарадзейная флейта, або Танцоўшчыкі паняволі» Маковеца, «Вяселле ў Айцове» К. Курпінскага і Ю. Дамсе, «Дзве статуі» Ю. Эльснера. Разам з прыватнаўласніцкімі тэатрамі на стварэнне прафесіянальнага музычна-драматычнага тэатра на Беларусі паўплывала таксама дзейнасць Першай беларускай трупы І. Буйніцкага (1910—1913), у балетныя спектаклі якой уключаліся і народныя танцы.
XX стагоддзе
Нацыянальны балетны тэатр узнік на пачатку 1920-х гадоў. Першыя балетныя спектаклі, у т.л. «Капелія» Л. Дэліба, «Зачараваны лес» Р. Дрыга, пастаўлены ў 1920-я гады К. Алексютовічам на сцэне БДТ, які меў і балетную трупу. У 1930 годзе адчынілася Беларуская студыя оперы і балета. У балетную трупу ўваходзілі В. Бурэйка, Я. Вяпрынскі, Р. Гімпелева, Н. Гурвіч, С. Дрэчын, К. Калітоўская, Т. Новікава, К. Пекур, Т. Узунава, Н. Фінская, Ю. Хіраска і інш. Яна паслужыла асновай для стварэння ў 1933 годзе Нацыянальнага акадэмічнага Вялікага тэатра оперы і балета, першай харэаграфічнай пастаноўкай якога быў «Чырвоны мак» Р. Гліэра (балетмайстар Л. Крамарэўскі). У наступныя гады на сцэне тэатра пастаўлены шэраг класічных і савецкіх балетаў.
У 1939 годзе па ініцыятыве і пад кіраўніцтвам З. Васільевай у тэатральным вучылішчы ў Мінску адкрыта секцыя харэаграфіі, на базе якой у 1945 годзе створана Беларускае дзяржаўнае харэаграфічнае вучылішча — зараз Беларускі дзяржаўны харэаграфічны каледж.
У гады Вялікай Айчыннай вайны артысты беларускага балета ў складзе канцэртных брыгад выязджалі на фронт, працавалі ў Алма-Аце, Горкім, Свярдлоўску. У горад Каўроў была эвакуіравана трупа тэатра, дзе адбыўся паказ балета «Марная засцярога» П. Л. Гертэля ў пастаноўцы З. Васільевай (1944). Першым балетным спектаклем у вызваленым Мінску быў балет «Арлекінада» Р. Дрыга (пастаноўка В. Вайнонена, 1945).
У пасляваенныя гады рэпертуар тэатра папоўніўся творамі балетнай класікі: «Дон Кіхот» (пастаноўка 1947) і «» (1959) Л. Мінкуса, «» Ч. Пуні (1951), «» (1952), «» (1953) і «» (1957) А. Адана, «Лебядзінае возера» (1948), «Спячая прыгажуня» (1954) і «Шчаўкунок» (1956) П. Чайкоўскага, «Лаўрэнсія» А. Крэйна (1955), «Марная засцярога» П. Л. Гертэля (1959). Адначасова працягвалася работа над стварэннем арыгінальнага рэпертуару, над спектаклямі на нацянальную тэму. Значнай падзеяй у гісторыі беларускага балетнага тэатра стала пастаноўка балета «Князь-возера» В. Залатарова, вырашанага ў жанры харэаграфічнай драмы (лібрэта М. Клімковіча па матывах народных паданняў, пастаноўка К. Мулера, 1949). Творчымі здабыткамі гэтага спектакля сталі ўдалая тэатралізацыя харэаграфічнага фальклору, пашырэнне кола народных танцаў, якія ўвайшлі ў драматургію беларускага балетнага тэатра, першая спроба стварэння масавага танца на пуантах з нацыянальнай афарбоўкай. Поспеху спектакля садзейнічала высокае майстэрства і яркі тэмперамент выканаўцаў галоўных роляў А. Hікалаевай (Надзейка), С. Дрэчына (Васіль) і С. Паўлава (Князь). Пазней балетмайстар А. Ермалаеў на тую ж музыку стварыў новыя харэаграфічныя спектаклі «Аповесць пра каханне» (пастаноўка 1953) і «Палымяныя сэрцы» (пастаноўка 1955).
Пэўнае значэнне ў развіцці лірыка-камедыйнага жанру ў нацыянальнай харэаграфіі мела пастаноўка К. Мулерам балета «Падстаўная нявеста» Г. Вагнера (1958). Тагачасныя тэмы былі ўвасоблены ў балетным спектаклі «Сцежкаю грому» К. Караева (балетмайстар Н. Конюс, пастаноўка 1960), а таксама ў нацыянальных балетах «Мара» Я. Глебава (балетмайстр А. Андрэеў, пастаноўка 1961) і «Святло і цені» Г. Вагнера (лібрэта М. Алтухова па водле рамана П. Броўкі «Калі зліваюцца рэкі», харэаграфія і пастаноўка А. Андрэева і Н. Стукалкінай, пастноўка 1963). Прыкметнай вяхой у развіцці сучаснай тэматыкі на беларускай сцэне з’явілася пастаноўка камернага, псіхалагічна паглыбленага спектакля «Альпійская балада» Я. Глебава (лібрэта Р. Чарахоўскай па аднайменнай аповесці В. Быкава, харэограф А. Дадышкіліяні пастаноўка 1967), які па сваёй ідэйнай накіраванасці з’яўляўся балетам гераічным. У ролі Джуліі — К. Малышава, у ролі Івана — Л. Чахоўскі. Пастаноўка пашырыла кола праблем беларускіх харэаграфічных спектакляў, узняла тэмы інтэрнацыянальнага гучання.
На беларускай сцэне ставілі спектаклі балетмайстры Захараў, К. Галяйзоўскі, Лапухоў, Вайнонен, Н. Стукалкіна, Н. Конюс, Бельскі, А. Вінаградаў. Склаліся выканальніцкія кадры. Сярод майстроў першага пакалення (1930 — 40-я гады) А. Нікалаева, З. Васільева, С. Дрэчын, Н. Младзінская, Т. Караваева, Б. Карпілава-Разенблат, Я. Глінскіх; у 1950—60-я гады вылучаліся Л. Ражанава, В. Міронаў, Н. Давыдзенка, А. Карзянкова, В. Крыкава, В. Давыдаў, М. Шэхаў, І. Савельева, К. Малышава, І. Дзідзічэнка, Р. Красоўская, М. Красоўскі, Г. Мартынаў, Я. Паўловіч і інш.
У 1995 годзе Нацыянальны акадэмічны Вялікі тэатр оперы і балета паставіў балет А. Мдывані-Елізар’ева «Страсці» («Рагнеда»), прысвечаны гістарычнаму мінуламу беларускага народа (Дзяржаўная прэмія Беларусі 1996).
Сярод значных пастановак 1990-х сваёй нацыянальнай накіраванасцю вылучаецца спектакль «Кругаверць», створаны па матывах беларускіх балад на музыку А. Залётнева (лібрэта Ю. Чурко, харэаграфія і пастаноўка У. Іванова і Ю. Чурко). Цэнтральны метафарычны вобраз — вобраз млына — жыцця як вечнай кругаверці, адкуль з’яўляюцца і куды вяртаюцца галоўныя героі пасля апавядання сваёй гісторыі.
У апошнія дзесяцігоддзі 20-га стагоддзя беларускае харэаграфічнае мастацтва набыло міжнароднае прызнанне. З поспехам прайшлі гастролі балетнай трупы ў краінах Еўропы, Лацінскай Амерыкі, ЗША, Азіі і інш. Балеты беларускіх аўтараў пастаўлены ў Маскве, Санкт-Пецярбургу, Ніжнім Ноўгарадзе, Новасібірску, Львове, Самары, Чалябінску, Хельсінкі і інш. Балетная трупа была сфарміравана і ў Беларускім дзяржаўным музычным тэатры. У розныя гады ў яе складзе былі Т. Акімава, С. Вядзмедзь, У. Казінец, У. Крупскі, Ю. Лапша, Л. Рабушка, Г. Шылянкова і інш. Аднаактовы балет «Паненка і хуліган» на музыку Дз. Шастаковіча (харэографы В. Саркісьян і В. Лапо, 1982) заклаў аснову ўласна балетнага рэпертуару тэатра. У розныя гады ў тэатры балетмайстрамі працавалі В. Бутрымовіч, С. Дрэчын, М. Красоўскі, В. Саркісьян, Л. Травінін. З 1993 года балетную трупу тэатра ўзначальвае Н. Дзьячэнка. Яна паставіла балеты «Іспанскія мініяцюры» на народную музыку (1992), «Новыя Амазонкі» М. Равеля (1997), «» (1998), «Зачараваны прынц» на музыку П. Чайкоўскага (2002), «Вальпургіева ноч» Ш. Гуно (2003), а таксама харэаграфію да многіх музычных спектакляў. У рэпертуары балетнай трупы спектаклі з балетнай класікі «» (пастаноўка 1994), «Дон Кіхот» Л. Мінкуса (пастаноўка 1994), «» Ж. Бізэ — Р. Шчадрына (пастаноўка 1995), «Штраусіяна» (1992), «Шэхеразада» на музыку М. Рымскага-Корсакава (1993); сучасных аўтараў: балет «Мефіста» на музыку У. Кандрусевіча (лібрэта Ю. Чурко, пастаноўка У. Іванова, 2002), «In pivo veritas» паводле ірландскіх народных песень і музыкі эпохі Адраджэння (пастаноўка Р. Паклітару, 2003). Сярод артыстаў балета салісты Ю. Дзятко, К. Кузняцоў, Р. Івакіры, В. Краснаглазаў, Р. Крукоўскі. Балетная трупа вядзе гастрольную дзейнасць.
XXI стагоддзе
У 2010-я гады актыўна пашырыўся балетны рэпертуар Нацыянальнага акадэмічнага Вялікага тэатра оперы і балета: з’явіліся новыя нацыянальныя балеты, аднавіліся і адрэдагаваліся класічныя пастаноўкі, адкрыліся новыя назвы і новыя імёны. Пастаўлены балеты «» С. Пракоф’ева (2009, балетмайстар Ю. Пузакоў, дырыжор В. Плоскіна), «» на музыку Р. Вагнера (2010, балетмайстар Ю. Траян, дырыжор М. Калядка), «» Х. Левенскольда (2011, балетмайстар Н. Далгушын, дырыжор В. Плоскіна), «Тамар» на музыку М. Балакірава (2011, харэаграфія Ю. Смарыгінаса, балетмайстар А. Ліепа, дырыжор В. Плоскіна, сцэнаграфія Л. Бакста), «» А. Адана (2012, балетмайстры Н. Далгушын, А. Ціхамірава, дырыжор М. Калядка, мастак В. Окунеў), «Анюта» В. Гаўрыліна (2012, балетмайстар У. Васільеў, дырыжор В. Плоскіна), «Сем прыгажунь» К. Караева (2013, балетмайстар Ю. Пузакоў), «Каханне і смерць» Палад Бюльбюль аглы (2016, балетмайстар В. Костэль, дырыжор Э. Куліеў), «Ор і Ора» М. Крылова (2017, балетмайстар А. Ціхамірава, дырыжор А. Іваноў).
На малой сцэне Нацыянальнага акадэмічнага Вялікага тэатра оперы і балета былі пастаўлены балеты «Зала чакання» А. Хадоска (2012, балетмайстар Ю. Дзятко), «Хто я?» С. Картэса (2015, балетмайстры Ю. Дзятко, К. Кузняцоў, дырыжор А. Лясун), «Метамарфозы» на музыку І. С. Баха (2012, балетмайстар А. Іваноў). Значнае месца ў беларускім балетным рэпертуары Нацыянальнага акадэмічнага Вялікага тэатра оперы і балета на пачатку XXI стагоддзя занялі творы Вячаслава Кузняцова: у 2000 годзе быў пастаўлены балет «Макбет» — сімволіка-алегарычная інтэрпрэтацыя трагедыі У. Шэкспіра, пастаўленая балетмайстрам Н. Фурман (дырыжор А. Лясун). Знакавымі падзеямі сталі пастаноўкі балетаў кампазітара, прысвечаных важным постацям нацыянальнай гісторыі — «Вітаўт» (2013 — балетмайстар Ю. Траян, дырыжор В. Воліч) і «Анастасія» (2018 — балетмайстар Ю. Траян, дырыжор А. Галанаў). У абедзвюх пастаноўках аўтарамі ў аснову пакладзены не дакументальны, а мастацка абагульнены падыход да ўвасаблення гістарычных падзей: у балетах раскрываецца тэма асобы ў гісторыі і акцэнтуюцца агульначалавечыя каштоўнасці — высакароднасць, каханне, высокая мараль, стойкасць духу, патрыятызм, самаахвярнасць і маральная чысціня.
Афішу Вялікага тэатра Беларусі ўпрыгожылі балеты культавага чэшскага і нідэрландскага харэографа Іржы Кіліана — «чорна-белыя» на музыку В. А. Моцарта «Шэсць танцаў» (2013) і «Маленькая смерць» (2016). Палітру сучаснай беларускай балетнай сцэны дапоўнілі яркія фарбы рускай харэаграфіі «срэбнага стагоддзя» — пастаўленыя балетмайстрам Андрысам Ліепай балеты ў харэаграфіі М. Фокіна «Шахеразада» на музыку М. Рымскага-Корсакава (2011, дэкарацыі Л. Бакста, дырыжор В. Плоскіна), «Жар-птушка» І. Стравінскага (2014, дэкарацыі Л. Бакста, дырыжор В. Плоскіна), «Пятрушка» (2018, дэкарацыі А. Бенуа, дырыжор В. Плоскіна).
15 мая 2021 года ў Вялікім тэатры Беларусі адбылася прэм’ера балета «Лебядзінае возера» П. Чайкоўскага ў пастаноўцы Валянціна Елізар’ева з І. Яромкінай, А. Яромкіным і Ю. Кавалёвым у галоных ралях. У спектаклі можна было заўважыць новыя харэаграфічныя і музычныя фрагменты, якія аднавіў сам Елізар’еў.
Быстрова
Быстро́ва — жаночая форма прозвішча.
NGC 5765
NGC 5765 (іншыя абазначэнні — NGC 5765A, IRAS14483+0519, UGC 9554, KCPG 437B, MCG 1-38-5, ZWG 48.24, PGC 53012) — галактыка ў сузор’і Дзева.
Гэты аб’ект занесены ў новы агульны каталог некалькі разоў, з абазначэннямі NGC 5765, NGC 5765A.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Шара
Шара  — бог-заступнік горада Ума ў старажытным Шумеры.
У асобных рэлігійных гімнах шумераў і акадцаў Шара выступае як сын або суправаджальнік Інаны (Іштар). Энліль падараваў яму лук, стрэлы, булаву і матыку, так што сучасныя даследчыкі схільны разглядаць яго адначасова як бога вайны і ўрадлівасці.
Джэнна Артэга
Джэнна Мары Артэга (англ. Jenna Ortega) — амерыканская актрыса.
Біяграфія
Джэнна Мары Артэга нарадзілася 27 верасня 2002 года ў даліне Коачэлла, штат Каліфорнія, чацвёртай з шасці дзяцей. Яе бацька мексіканскага паходжання, а маці мексіканскага і пуэрта-рыканскага.
Кар’ера
Артэга пачала захапляцца акцёрскім майстэрствам з шасці гадоў. Яна дэбютавала ў 2012 годзе, зняўшыся ў эпізодзе «Baby Bug» серыяла «Rob». Пасля гэтага з’явілася на CSI: NY у эпізодзе «Unspoken» у ролі Эймі Мур. У 2013 годзе знялася ў кіно з другараднай роляй у супергеройскім фільме «Жалезны чалавек 3» у ролі дачкі віцэ-прэзідэнта. У тым жа годзе знялася ў фільме жахаў «Insidious:Chapter 2» у ролі Эні. У 2014 атрымала ролю Зоі Леон у серыяле «Rake».
З 2014 па 2019 год Артэга іграла ролю малодшай версіі Джэйн у камедыйна-драматычным серыяле «Jane the Virgin», за якую атрымала прызнанне крытыкаў.
Таксама ў 2014 годзе яна знялася ў ролі Мэры Эн у камедыйным фільме «The Little Rascals Save the Day».
У 2015 годзе Артэга была выбраны для арыгінальнага серыяла Netflix «Richie Rich» як частка асноўнага акцёрскага складу, яна выканала ролю Дарсі, золаташукальніцы, якая марнуе грошы Рычы нават без яго згоды. У тым жа годзе яна знялася ў фільме «After Words» у ролі Ганны.
Першую вядомасць Артэга набыла дзякуючы ролі Харлі Дыяс, сярэдняга дзіцяці сям’і Дыяс, у серыяле Disney Channel «Stuck in the Middle» (2016—2018). За гэтую ролю яна атрымала прэмію Imagen.
У тым жа годзе далучылася да акцёрскага складу дыснэеўскага тэлесерыяла «Elena of Avalor», дзе агучвала прынцэсу Ізабэлу.
У 2017 годзе знялася ў кліпе Джэйкаба Сарторыуса «Chapstick».
У 2018 годзе Артэга знялася ў фільме ««Saving Flora» ў галоўнай ролі Дон, дачкі ўладальніка цырка. Фільм атрымаў станоўчыя водгукі крытыкаў, а Артэга атрымала прызнанне за выкананне ролі. Яна была намінаваная на ўзнагароду за лепшую галоўную жаночую ролю на Міжнародным кінафестывалі ў Саўтгемптане.
Артэга выканала галоўную ролю Элі Алвес у другім сезоне серыяла трылера Netflix «Ты», які выйшаў 26 снежня 2019 года. Другі сезон тэлесерыяла, як і першы, быў высока ацэнены, таксама як і ігра Артэгі.
У 2019 годзе Артэга атрымала ролю Фіобы ў фільме жахаў Netflix «Няня: Каралева забойцаў». Фільм выйшаў у пракат у верасні 2020 года і атрымаў неадназначныя водгукі крытыкаў.
У 2020 годзе агучыла Бруклін у мультыплікацыйным серыяле Netflix «Jurassic World Camp Cretaceous». Серыял быў сустрэты неадназначнымі водгукамі, хоць пахвалілі агучванне Артэгі і астатняга акцёрскага складу.
У 2020 годзе Артэга абвясціла, што дэбютуе ў пісьменніцкай творчасці кнігай «It’s All Love», якая выйшла ў студзені 2021 года.
Пасля Артэга знялася ў ролі Кэці Торэс у камедыйным фільме Netflix «Дзень „Так“». Фільм выйшаў у сакавіку 2021 года і атрымаў неадназначныя водгукі, хоць яе ігру высока ацанілі.
У сакавіку 2021 года выйшаў школьны драматычны фільм «The Fallout», у якім Артэга выканала галоўную ролю Вады і атрымала прызнанне крытыкаў; на HBO Max фільм быў выпушчаны 27 студзеня 2022 г.
Люк Маран
Люк Маран (Luke Moran) — амерыканскі кінарэжысёр і акцёр. Ён найбольш вядомы сваёй працай над мастацкім фільмам «Хлопчыкі з Абу-Грэйб» (2014).
Кар’ера
Маран пачаў сваю кар’еру з вытворчасці незалежнага фільма «Слухай сваё сэрца» 2010 года з Сібіл Шэферд і сваім братам Кентам Маранам у галоўных ролях. У 2010 годзе ён стварыў уласную прадзюсерскую кампанію Rebel One Pictures з мэтай вытворчасці ўласных мастацкіх фільмаў. «Хлопчыкі з Абу-Грэйб» стаў першым фільмам, які выйшаў у некаторых кінатэатрах 28 сакавіка 2014 года, а таксама рэжысёрскім дэбютам Марана.
Джэнна Артэга
Кар’ера
У 2022 годзе Артэга пачала здымацца ў ролі Уэнздэй Адамс у камедыйным серыяле жахаў Netflix «Wednesday». За гэтую ролю яна была намінавана на «Залаты глобус» і «Прэмію Гільдыі кінаакцёраў».
Артэга таксама знялася ў фільме жахаў Foo Fighters «Studio 666», які выйшаў у лютым 2022 года і ў фільме жахаў «X» рэжысёра Ці Уэста, які выйшаў у сакавіку.
Пасля яе роляў у фільме жахаў 2021 года «Няня: Каралева забойцаў» і фільмах жахаў 2022 года «Крык», «Студыя 666», ««Х» і «Амерыканская бойня» яе празвалі новай каралевай крыку. У камедыйным серыяле жахаў Netflix «Wednesday» (2022) Артэга сыграла галоўную ролю Уэнздэй Адамс. Гульня Артэгі ў серыяле атрымала высокую ацэнку, і яна атрымала намінацыі на прэмію «Залаты глобус» за лепшую жаночую ролю ў тэлесерыяле, мюзікле або камедыі і на прэмію Гільдыі кінаакцёраў за выдатную ролю акцёркі ў камедыйным серыяле.
Дабрачыннасць і грамадская дзейнасць
Артэга выкарыстоўвала свае платформы для прасоўвання падтрымкі імігрантаў і палітыкі з іх удзелам. Артэга з 13 гадоў з’яўляецца прыхільнікам Pride Over Prejudice, кампаніі, якая спрыяе прызнанню ЛГБТ- супольнасці. Яна выступае за іміграцыю і супраць дыскрымінацыі.
У 2018 годзе на Radio Disney Music Awards Артэга апранула куртку з надпісам «I Do Care And U Should Too» («Мне не ўсё роўна і вам павінна быць таксама»). Гэта стала яе адказам на паездку Меланні Трамп у цэнтр для дзяцей, якія былі разлучаны са сваімі бацькамі нелегаламі з-за міграцыйнай палітыкі Дональда Трампа. Мелання тады прыляцела ў цэнтр у куртцы з надпісам «I Really Don’t Care. Do U?» («Мне сапраўды ўсё роўна, а вам?»).
Дольск (Турыйскі раён)
Дольск (Дольськ) — вёска ў Турыйскім раёне Валынскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Турыйскай пасялковай абшчыны.
Азяродавічы
Азяро́давічы (, Озеродовичи) — вёска ў Вілейскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Людвіноўскага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1945 гадах вёска ў складзе Польскай Рэспублікі, Віленскага ваяводства, Вілейскага павета, гміны Касцяневічы.
Ліфі
Геаграфія
Рака Ліфі бярэ свой пачатак паміж гарамі Кіпур і Тондаф у графстве Уіклоў і цячэ прыкладна 125 кіламетраў, да свайго ўпадзення ў Ірландскае мора, праз графствы Уіклоў, Кілдэр і Дублін.
На рацэ пабудаваныя тры гідраэлектрастанцыі, а таксама некалькі прыватных гідраўстановак.
Кызылкагам
Кызылкагам — сяло ў Лябяжынскім раёне Паўладарскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад Ямышаўскай сельскай акругі. Код КАТА — 555263300.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 532 чалавекі (259 мужчын і 273 жанчыны). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 397 чалавек (201 мужчына і 196 жанчын).
Людміла Карнелаўна Быстрова
Людміла Карнелаўна Быстрова (, в. Заскаркі, Віцебская вобласць) — беларускі архітэктар.
Біяграфія
Скончыла ў 1972 годзе Брэсцкі інжынерна-будаўнічы інстытут. З 1972 года — архітэктар, старшы архітэктар у БелНДІПгорадабудаўніцтва.
Член Саюза архітэктараў СССР з 1980 года (Мінск).
Творчасць
Асноўныя працы (у аўтарскім калектыве): праекты парку-набярэжнай у Светлагорску (1976), планіроўкі прыгарадных зон Светлагорска (1977), Пінска (1979), Баранавічаў (1983), ПРП Баранавіцкага (1982), Бярэзінскага (1984), Аршанскага (1986) раёнаў.
NGC 5765B
NGC 5765B (іншыя абазначэнні — UGC 9554, MCG 1-38-4, KCPG 437A, PGC 53011) — спіральная галактыка (Sc) ў сузор’і Дзева.
Імабары
Плошча горада складае 419,90 км², насельніцтва — (1 кастрычніка 2012), шчыльнасць насельніцтва — 389,56 чал./км².
Геаграфія
Горад размешчаны на востраве Сікоку ў прэфектуры Эхімэ рэгіёна Сікоку. З ім мяжуюць гарады Мацуяма, Таон, Сайдзё, Курэя, Онаміці, Такехара і пасёлкі Камідзіма, Осакікамідзіма.
Мікалай Пятровіч Шынкароў
Мікалай Пятровіч Шынкароў (, в. Люціны — ) — Герой Сацыялістычнай Працы (1973).
Біяграфія
З 1944 года палявод калгаса імя Дзяржынскага, з 1951 года трактарыст Копыскай МТС Аршанскага раёна, з 1963 года брыгадзір трактарнай брыгады ў калгасе імя Дзяржынскага Аршанскага раёна.
За поспехі ў павелічэнні вытворчасці і нарыхтовак сельскагаспадарчай прадукцыі Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР Шынкарову Мікалаю Пятровічу ў 1966 годзе прысвоена званне Героя Сацыялістычнай Працы.
Зуеўка
Зуеўка (Зуевка) — горад (з 1944 года) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Зуеўскага раёна Кіраўскай вобласці. Насельніцтва 12,4 тыс. чалавек (2005). Заснаваны ў 1898 годзе.
Горад размешчаны ў Прыўраллі, за 121 км на ўсход ад Кірава.
Рамонтна-механічны завод, механічны завод нестандартызаванага абсталявання, масларобчы завод, харчакамбінат, хлебазавод, птушкафабрыка, вагоннае дэпо.
Кульчын (Турыйскі раён)
Кульчын (Кульчи́н) — вёска ў Турыйскім раёне Валынскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Турыйскай пасялковай абшчыны.
Мглінскі павет
Мглінскі павет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Ноўгарад-Северскага намесніцтва, Маларасійскай, Чарнігаўскай і Гомельскай губерняў, існавала ў 1781—1922 гг. Цэнтр — Мглін.
Гісторыя
Мглінскі павет быў сфарміраваны на тэрытарыяльнай аснове соценнага дзялення Старадубскага палка і ўвайшоў у склад Ноўгарад-Северскага намесніцтва. У 1796 г., пасля скасавання намесніцтва, павет увайшоў у склад Маларасійскай, а з 1802 г. — Чарнігаўскай губерняў.
У 1919 г. разам з іншымі паветамі Старадубшчыны быў уключаны ў склад новастворанай Гомельскай губерні РСФСР. У тым жа годзе са складу павета быў выдзелены новы Почапскі павет, а ў 1922 г. астатняя частка павета была падзелена паміж Почапскім і Клінцоўскім паветамі.
Мікалай Паўлавіч Антропаў
Мікала́й Па́ўлавіч Антро́паў (нар., Мінск, Беларусь) — беларускі вучоны-славіст, этымолаг, этналінгвіст, дыялектолаг, фалькларыст, кандыдат філалагічных навук (1983), дацэнт (2008), аўтар каля 250 апублікаваных навуковых прац.
Адукацыя
У 1968—1973 гг. вучыўся на філалагічным факультэце Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта па спецыяльнасці «Филолог. Преподаватель русского языка и литературы». Падчас навучання ва ўніверсітэце пачаў займацца навуковымі даследаваннямі ў спецсемінары пад кіраўніцтвам прафесара М. Г. Булахава. У 1971 г. апублікаваў першую навуковую работу, удзельнічаў у студэнцкіх навуковых канферэнцыях. Пасля службы ў войску (1973—1975 гг.) вярнуўся на філалагічны факультэт, дзе працаваў выкладчыкам кафедры рускай мовы (1975—1979 гг., 1983—1984 гг.).
Навукова-даследчыцкая дзейнасць
1979—1982 гг. — навучанне ў аспірантуры пры кафедры агульнага і славянскага мовазнаўства (навуковы кіраўнік — прафесар А. Я. Супрун).
1983 г. — абарона кандыдацкай дысертацыі «Названия птиц в белорусском языке на общеславянском фоне» па спецыяльнасці 10.02.03 «Славянскія мовы».
1984 г. — малодшы навуковы супрацоўнік, 1986—1991 гг. — старшы навуковы супрацоўнік Навукова-даследчыцкай лабараторыі беларускага фальклора і дыялекталогіі пры кафедры беларускай літаратуры філалагічнага факультэта БДУ. Распачаў работу па збору палявых матэрыялаў па этналінгвістычных праграмах для «Беларускага фальклорна-этналінгвістычнага атласа» (БФЭЛА), значная колькасць якіх у апрацаваным і картаграфаваным выглядзе апублікаваны ў некалькіх серыях навуковых артыкулаў. Адначасова наладзіў супрацоўніцтва з сектарам этналінгвістыкі і фальклору Інстытута славяназнаўства Расійскай акадэміі навук (РАН) і яго тагачасным загадчыкам — акадэмікам, заснавальнікам Маскоўскай этналінгвістычнай школы М. І. Талстым. Значная частка сабраных у беларускім Палессі матэрыялаў захоўваецца ў Палескім архіве Інстытута славяназнаўства РАН.
Да 1993 г. кіраваў спецсемінарам «Актуальныя праблемы беларускай і ўсходнеславянскай этналінгвістыкі» на філалагічным факультэце БДУ. Падчас яго правядзення былі падрыхтаваны і паспяхова абаронены каля 35 дыпломных праектаў па этналінгвістычнай праблематыцы.
1991—1993 гг. — загадчык аддзела дыялекталогіі і лінгвагеаграфіі Інстытута мовазнаўства імя Якуба Коласа АН БССР. Прымаў актыўны ўдзел у распрацоўцы канцэпцыі выдання і падрыхтоўцы першых тамоў «Лексічнага атласа беларускіх народных гаворак у пяці тамах» (1993—1998). Распрацаваў 16 карт (частка ў суаўтарстве) для 2 тома «Сельская гаспадарка».
2000—2001 гг. — старшы навуковы супрацоўнік аддзела славістыкі і тэорыі мовы Інстытута мовазнаўства імя Якуба Коласа НАН Беларусі, з 2004 гг. — вядучы навуковы супрацоўнік. 2001—2003 гг. — дацэнт кафедры рускай мовы Эрджыескага ўніверсітэта ў г. Кайсеры (Турцыя).
2005—2017 гг. — загадчык аддзела славістыкі і тэорыі мовы Інстытута мовазнаўства імя Якуба Коласа НАН Беларусі.
З 2019 г. — вядучы навуковы супрацоўнік сектара этналінгвістыкі і фальклору аддзела славістыкі і тэорыі мовы Інстытута мовазнаўства імя Якуба Коласа НАН Беларусі.
Назатэ
Назатэ (Nosate) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Ламбардыя, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Мілан.
Мікалай Паўлавіч Антропаў
Навукова-даследчыцкая дзейнасць
У якасці навуковага кіраўніка падрыхтаваў чатырох кандыдатаў навук; кіраваў працай некалькіх аспірантаў аддзела славістыкі і тэорыі мовы; неаднаразова выступаў у якасці афіцыйнага апанента па абаронах кандыдацкіх дысертацый. На працягу некалькіх гадоў працаваў старшынёй дзяржаўных камісій на філалагічным факультэце БДУ, прымаў экзамены ў магістраў і аспірантаў. Выступаў з лекцыямі ў Масарыкавым, Венскім, Люблінскім, Тартускім універсітэтах, Інстытуце латышскай мовы АН Латвіі.
Назатэ
Насельніцтва складае 638 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 160 чал./км². Займае плошчу 4 км². Паштовы індэкс — 20020. Тэлефонны код — 0331.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы.
Мікалай Паўлавіч Антропаў
Удзел у айчынных і міжнародных калектыўных навуковых праектах
З 2000 г. уваходзіць у склад аўтарскага калектыву «Этымалагічнага слоўніка беларускай мовы», які за гады ўзнаўлення працы над слоўнікам падрыхтаваў 10—14 тт. (2004—2017 гг.); з 11 т. (2006 г.) з’яўляецца адказным рэдактарам слоўніка. Прымаў удзел у IX (Кіеў, Украіна; 1983 г.), XIV (Охрыд, Паўночная Македонія; 2008 г.), XV (Мінск, Беларусь; 2013 г.) і XVI (Белград, Сербія; 2018 г.) з’ездах славістаў; некалькіх Міжнародных кангрэсах беларусістаў; буйных навуковых канферэнцыях шэрагу замежных універсітэтаў і акадэмій навук еўрапейскіх краін; традыцыйных этналінгвістычных канферэнцыях «Талстоўскія чытанні» у Яснай Паляне (Расія) і інш. Актыўна ўдзельнічаў у падрыхтоўцы і правядзенні XV (Мінскага) з’езда славістаў, уваходзіў у склад арганізацыйнага і праграмнага камітэтаў. У рамках падрыхтоўкі выданняў да з’езда як складальнік і адказны рэдактар прыняў удзел у падрыхтоўцы і выданні зборніка «Беларуская мовазнаўчая славістыка на з’ездах славістаў» (2013 г.), для якога напісаў таксама прадмову (разам з Г. А. Цыхуном). З 2008 г. з’яўляецца сябрам Этымалагічнай, Этналінгвістычнай і Фалькларыстычнай камісій пры Міжнародным камітэце славістаў (МКС); з 2010 г. — камісіі «Агульнаславянскага лінгвістычнага атласа» пры МКС. На XVI з’ездзе славістаў у Белградзе абраны старшынёй Этымалагічнай камісіі. З’яўляецца сябрам рэдкалегій часопіса «Беларуская лінгвістыка» і штогадовага альманаха «Беларускі фальклор», штатным рэцэнзентам перыядычнага выдання «Веснік Белдзяржуніверсітэта. Серыя 4: Філалогія. Журналістыка. Педагогіка»; штатным замежным рэцэнзентам польскіх перыядычных выданняў: «Studia z filologii polskiej i słowiańskiej» (Варшава), «Etnolingwistyka» (Люблін) і «Socjolingwistyka» (Кракаў).
2014—2019 гг. — кіраваў сумеснымі беларуска-польскімі навуковымі праектамі «Выкарыстанне этымалагічных даных у этналінгвістычных даследаваннях» і «Даследаванне семантычнай матывацыі ў беларускай і польскай мовах у дыяхранічным дыяпазоне» разам з прафесарам Інстытута славістыкі Польскай акадэміі навук М. Якубовіч (Кракаў). У выніку іх выканання з’явіўся шэраг публікацый удзельнікаў праекта ў айчынным і замежным навуковым друку.
Юркоў
Юркоў — рускае прозвішча.
Сяргей Арсенавіч Вінаградаў
Сярге́й Арсе́навіч Вінаградаў (1869—1938) — рускі мастак, графік і жывапісец, правадзейны член Акадэміі майстацтваў.
Біяграфія
Нарадзіўся 1 (13) ліпеня (па іншым дадзеным, 1 (13) чэрвеня) 1869 года ў вёсцы Вялікія Солі Кастрамской губерні (цяпер пасёлак гарадскога тыпа Някрасаўскае Яраслаўскай вобласці) у сям’і святара. Здольнасці да малявання ў Сяргея Вінаградава праявіліся з маленства. Яго бацька, сельскі сьвятар, не стаў перашкаджаць талентам сына, які часта назіраў за працай мясцовых іканапісцаў.
Ва ўзросце адзінаццаці гадоў быў прывезены ў Маскву да свайго земляка, мастака Паўла Сарокіна, потым жыў у яго старэйшага брата Еўграфа Сарокіна. У 1880—1889 гадах вучыўся ў Маскоўскім вучылішчы жывапісу, скульптуры і дойлідства. Галоўным і любімым настаўнікам Вінаградава стаў Васіль Паленаў, які надаваў вялікую ўвагу фарміраванню асабістага почырку вучняў. Ён, акрамя музеяў, паказваў ім калекцыі твораў знакамітых майстроў са збораў Паўла і Сяргея Траццяковых — Каро, Дэлакруа, Энгр, Курбэ.
У 1888 годзе, скончыўшы вучылішча з вялікім залатым медалём, атрымаў званне класнага мастака. У 1889 годзе паступіў у Акадэмію мастацтваў, але захварэў тыфам і вымушаны быў вярнуцца ў Маскву.
З 1889 года стаў браць удзел у выставах «Таварыства перасоўных мастацкіх выстаў». За карціну «Абед працаўнікоў» ў 1890 годзе мастак быў уганараваны 3-цяй прэміяй Таварыства.
У канцы 1880-х — пачатку 1890-х гадоў служыў выкладчыкам у Вучылішчы выяўленчых мастацтваў мастака-архітэктара Анатоля Гунста. У 1890—1898 гадах выкладаў у харкаўскім рамесным вучылішчы, што таксама дала яму вызваленне ад вайсковай службы.
Вінаградаў завёў знаёмствы ў асяроддзі калекцыянераў, часта бываў у гасцях у маскоўскага ўладальніка цукровых заводаў і калекцыянера Паўла Харытоненка, прыязджаў пагасціць і папрацаваць у маёнтак Усевалада Мамантава ў Тульскай губерні. Вінаградаў шмат працаваў, аддаючы перавагу жанравым вясковым сцэнкі, дапаўняючы рэалістычнае мастацтва імпрэсіянісцкімі акцэнтамі. У 1892 годзе мастак становіцца членам Таварыства перасоўных мастацкіх выстаў. Яго супрацоўніцтва з «перасоўнікамі» працягваецца аж да 1901 года. Карціны мастака ахвотна купляюць, ён здабывае фінансавую самастойнасць.
На канікулах Вінаградаў абавязкова ездзіў у Маскву, да сяброў, наведваў Паленаўскія малявальныя вечары, у якіх удзельнічалі вучні майстра — Канстанцін Каровін, Сяргей Іваноў, Абрам Архіпаў, Аляксандр Галавін, Ісак Левітан. Па вяртанні ў Маскву спрабуе свае сілы ў кніжнай графіцы, працаваў у выдавецтве А. Д. Ступіна. З 1897 года Сяргей Вінаградаў — выкладчык малюнка ў Строганаўскім вучылішчы, а таксама ў Вучылішчы прыгожых мастацтваў Анатоля Гунста.
Каровін і Сяроў неаднаразова распавядалі сябрам аб сваім падарожжы на Поўнач, якое яны здзейснілі летам 1894 года на сродкі Савы Мамантава. Ідэя паўтарыць гэты ваяж аб’яднала Вінаградава і ягонага калегу па вучэльні прыгожых мастацтваў Гунста, мастака Васіля Пераплётчыкава. У 1902 годзе яны адправіліся ў шлях: праехалі Рыбінск, Архангельск, потым падарожнічалі па Паўночнай Дзвіне, да Белага мора, наведалі Салавецкія астравы. Вінаградаў палюбіў Архангельск і пазней прыязджаў сюды ствараць эцюды. Ён пісаў порт і суды на рэйдзе, паўночныя вёскі і іх жыхароў.
У снежні 1901 года Сяргей Вінаградаў разам з Васілём Пераплётчыкавым, Апалінарыем Васняцовым і Мікалаем Дасекіным прымаюць рашэнне аб заснаванні выставачнага аб’яднання «36 мастакоў». Новае таварыства вырасла з пратэстных дыскусій аб нераўнапраўі маладых мастакоў, якія з’яўляліся членамі таварыства перасоўнікаў. Журы там не вітала новых пошукаў і часта адмаўляла моладзі ў прыёме іх карцін для ўдзелу ў выставах. Затое ў аб’яднанні «36 мастакоў» журы не было наогул. Першая выстава адкрылася 10 студзеня 1902 года ў залах Строганаўскага вучылішча і была добра сустрэта і публікай, і крытыкамі.
Праз год большасць членаў аб’яднання ўвайшлі ў Саюз рускіх мастакоў; Вінаградаў стаў адным з яго заснавальнікаў.
У 1902 годзе ён разам з прамыслоўцам Міхаілам Марозавым здзейсніў паездку ў Еўропу. Менавіта пры ўдзеле Вінаградава Марозаў набыў у Амбруаза Валара знакаміты «Партрэт Жанны Самары» пэндзля Рэнуара, палотны Дэга і Сезана.
Пашырае сваю выставачную актыўнасць. Ён прымае ўдзел у экспазіцыях таварыства «Свет мастацтва» (1901—1903 і 1906 гг), вядома ж, у выставах «36 мастакоў» і Саюза рускіх мастакоў. Ад жанравых твораў паступова сыходзіць у пейзажны жывапіс. У 1904 годузе прадставіў свае карціны на Міжнароднай выставе ў Дзюсельдорфе, год праз удзельнічаў у экспазіцыях рускіх майстроў у Берліне і Парыжы, якія арганізаваў Сяргей Дзягілеў. Карціна «Улетку» ў 1909 годзе атрымала залаты медаль Міжнароднай мастацкай выставы ў Мюнхене.
У 1912 годзе стаў акадэмікам Акадэміі мастацтваў, з 1916 года — яе рэчаісным сябрам. Становіцца удзельнікам Маскоўскага літаратурна-мастацкага гуртка, публікуе рэцэнзіі, стварае кніжныя ілюстрацыі. У гады Першай сусветнай вайны мастак стварае шэраг агітацыйных паштовак і плакатаў.
У 1915 г. Канстанцін Каровін ўпершыню запрасіў Вінаградава на сваю дачу ў Гурзуфе. Наступныя тры гады мастак рэгулярна наведваў гэтыя маляўнічыя месцы, удасканальваючы майстэрства ў малюнку эфектаў сонечнага святла і напаўняючы палотны яркімі фарбамі Крыма.
У першую гадавіну Кастрычніцкай рэвалюцыі прыняў удзел у афармленні Крамля.
У снежні 1923 года, у час падрыхтоўкі выстаўкі рускага мастацтва ў Нью-Ёрку 1924 года, апынуўся праездам у Рызе, дзе жылі шмат знаёмых мастакоў (Мікалай Багданаў-Бельскі, Канстанцін Выготскі, Лудальф Лібертс), якія цёпла яго прынялі. Вырашыў застацца ў Латвіі. Від на жыхарства мастаку дапамог аформіць яго даўні знаёмы, мастак Вільгельм Пурвіціс, заснавальнік і першы рэктар Латвійскай акадэміі мастацтваў.
З канца лета 1924 года жыў у Рызе (праз год прыехала яго жонка, былая вучаніца ў Строганаўскім вучылішчы Ірына Вайцяхоўская), з 1927 года — у маёнтку Лабарж, каля Рэзэкнэ.
Аднавіў выкладчыцкую дзейнасць — спачатку ў майстэрні Багданава-Бельскага, а пазней — ва ўласнай школе-студыі. У 1925 годзе правёў сваю першую персанальную выставу ў Рызе.
У 1929 годзе выпусціў альбом з відамі Пскова-Пячэрскага манастыра, размешчанага ў Эстоніі. Праз год у Рызе адбылася выстава работ дзевятнаццаці яго вучняў. Па-ранейшаму шмат увагі надаваў выставам, на якія прадстаўляў свае працы амаль што кожны год: Прага, Капэнгаген, Лондан, Бялград, Рыга.
Памёр у Рызе 5 лютага 1938 года. Пахаваны на Пакроўскіх могілках.
Пасля пачатку Другой сусветнай вайны жонка мастака, Ірына Вайцехоўская з’ехала ў Канаду, забраўшы з сабой спадчыну мужа — больш за 250 карцін.
У верасні 2020 — сакавіку 2021 года адбылася першая буйная рэтраспектыўная выстава мастака ў Музеі рускага імпрэсіянізму.
Творчасць
Творчасць Вінаградова характэрна для асноўнага ядра «Саюзу рускіх мастакоў». Вялікі ўплыў на яго зрабіла дзяцінства, праведзенае ў сям’і патомнага святара, а таксама манументальны жывапіс, над якім шмат працаваў яго першы настаўнік Е. Сарокін.
Пісаў жанравыя карціны, партрэты, інтэр’еры, пейзажы. У канцы 1890-х гадоў у карцінах на сялянскую тэму шмат сонца. Пазней спрабаваў сысці ад стылю перадзвіжнікаў, работы 1910-х гадоў утрымліваюць элементы імпрэсіянізма, пейзажы ствараюцца ў дэкаратыўна-пленэрнай манеры.
Падкрэслена лёгкія і радасныя сюжэты карцін ідуць насуперак з драматычнымі падзеямі першай трэці XX стагоддзя, быццам бы мастак малюе іншую жыццё — часткова выдуманую, жаданую, часткова рэальную. У часы рэвалюцыі майстар старанна пазбягае любога намёку зменлівыя абставіны. Ён паэтызуе побыт і глядзіць на ўсё з боку: пейзажы поўныя фарбаў, маскоўскія вулачкі асветлены сонцам, яркія і чыстыя колеры хаваюць прыкметы беднасці навакольнага свету.
Найбольш цікавыя работы ў перыяд актыўнай дзейнасці ў «Саюзе рускіх мастакоў».