cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
30-я грэнадзёрская дывізія СС (2-я руская)
Рэарганізацыя
Замест выключаных частак у дывізію ўлілі некалькі ўсходніх добраахвотніцкіх, напрыклад, былы 654-ы ўсходні батальён (у красавіку 1944 года быў 3-м батальёнам 895-га грэнадзёрскага палка 265-й пяхотнай дывізіі). У першай палове верасня 1944 года ў дывізіі ўжо налічвалася 6200 чалавек, з якіх Зіглінг пачаў ствараць новую дывізію. Структура дывізіі змянілася цалкам: два з чатырох ейных грэнадзёрскіх палкоў былі расфармаваныя.
Была адноўленая інтэнсіўная падрыхтоўка асабовага складу. Зіглінг арганізаваў у дывізіі школу падрыхтоўкі унтэр-афіцэраў. Заняткі праводзіліся ў кожным падраздзяленні. Аднак паўнавартаснаму навучанню перашкаджалі французскія партызаны, якія штодзень прымушалі жаўнераў нервавацца.
У канцы жніўня 1944 года Францішак Кушаль паслаў у штаб Зіглінга 16 беларускіх афіцэраў, каб тыя занялі камандныя пасады ў падраздзяленнях, дзе большасць беларусаў. Аднак Зіглінг беларускіх афіцэраў не прыняў, бо адмаўляў нацыянальны падзел у дывізіі.
Адступленне
У сярэдзіне верасня 1-я французская армія набліжалася да Дыжона, крайняга паўднёвага пункту дыслакацыі дывізіі. Зіглінг атрымаў загад адвесці дывізію на паўночны ўсход. Падчас адступлення дывізія цярпела ад французскіх партызанаў, найбольш нападаў было ў ваколіцах Бельфор — Мюлуз.
Адступленне выклікала новую хвалю дэзертырства: уцякла большасць калішніх кадэтаў афіцэрскай школы БКА і палякаў. Сярод дызертыраў быў Рыгор Зыбайла разам са сваім узводам, а таксама рота беларусаў, былых шуцманаў, якія служылі ў Міры. Большасць з іх пазбегла рэпрэсіяў і была накіраваная ў 2-гі польскі корпус у Італіі.
Падчас адступлення былі і бунты. Напрыклад, жаўнеры 1-й роты школы малодшых камандоўцаў забілі ўсіх афіцэраў і сяржантаў і ўцяклі да французскіх партызанаў. Паводле ўспамінаў аднаго нямецкага афіцэра, у нейкай 10-й роце былі забітыя 2 немцы, а жаўнеры разбегліся, акрамя максімум 10 чалавек.
Аднак 6 верасня 1944 года афіцэр дывізіі оберштурмфюрар СС Хансен адзначаў у сваім дзённіку: "У складзе 30-й дывізі знаходзіцца фармаванне, якое складаецца з афіцэраў Саюзу беларускай моладзі. Нягледзячы на тое, што настроі сярод салдатаў дывізіі ўпалі, не хапае ўзбраення і харчу, гэтае беларускае падраздзяленне захоўвае становішча высокай баявой гатоўнасці."27 верасня ў мястэчку Этабоне жаўнеры дывізіі расстралялі 39 цывільных французаў за падтрымку партызанаў. Яшчэ 27 былі дэпартаваныя ў Нямеччыну, семярых з іх праз 10 дзён расстралялі як памагатых партызанаў.
Дывізія адступіла ў ваколіцы Кальмара, увайшоўшы ў падпарадкаванне 5-й ваеннай акругі генерала артылерыі Максіміліяна Фельцмана. Было загадана працягнуць рэарганізацыю дывізіі і падрыхтаваць яе да баявых дзеянняў на фронце.
Працяг рэарганізацыі
Цяпер дывізія складалася з двух грэнадзёрскіх палкоў і частак узмацнення. Кожны полк складаўся з трох батальёнаў, пры гэтым 3-ія батальёны абодвух палкоў фармаваліся з нуля. Так 12 верасня быў утвораны батальён Мураўёва, максімальная колькасць жаўнераў якога складала 890 чалавек у кастрычніку. Пазней частку жаўнерааў батальёна размеркавалі па іншых падраздзяленнях, такім чынам, на 16 кастрычніка ў ім былі 422 чалавекі. Мураўёў меў добрыя дачыненні з Зіглінгам, таму мог дазволіць сабе некаторыя адвольнасці кшталту вядзення ўнутранай дакументацыі па-расейску.
Быў сфармаваны 30-ы панцаргрэнадзёрскі батальён СС, які стаў ударным рэзервам дывізіі і быў укамплектаваны збольшага нямецкімі, а таксама найбольш падрыхтаванымі ўсходнімі добраахвотнікамі. 2 кастрычніка быў адноўлены навучальна-палявы батальён для забеспячэння баявой падрыхтоўкі новых добраахвотнікаў.
Рэарганізацыя праходзіла на хаду пад ударамі супраціўнікаў. Падрыхтоўка жаўнераў была слабая, а баявы дух нізкі. Нягледзячы на рэарганізацыю, дывізія ўсё адно заставалася вельмі слабой. Яе ўзбраенне заставалася збольшага стралковым узораў розных краінаў. Таксама не хапала цяжкай зброі.
Па адступленні пагроза партызанаў знікла і дэзертырства зменшылася, бо бегчы ўжо не было куды: дывізія ўжо была ў Нямеччыне.
12 кастрычніка кватармайстар дывізіі Хенінгфельд падпісаў распараджэнне аб арганізацыі адмысловых курсаў кіроўцаў для персаналу выведнай роты.
Жаўнеры мелі адзін цалкам вольны дзень — нядзелю. Для жаўнераў былі арганізаваныя аркестр і палкавыя хоры, паказвалі кінафільмы. Дывізійны аркестр разам з палкавымі хорамі правёў некалькі выступаў для салдатаў і тамтэйшага грамадзянскага насельніцтва. Аднак дысцыпліна ўсё адна была нізкая, жаўнеры шмат пілі. З-за гэтага 24 кастрыніка Мураўёў выдаў загад аб забароне жаўнерам кватараваць за межамі казармаў і злоўжываць алкаголь.
18 кастрычніка было загадана стварыць у палках 3-ія батальёны, аднак гэта атрымалася толькі ў 76-м палку, якім камандаваў гаўптштурмфюрар СС Эрнст Ніпель, былы супрацоўнік паліцэйскай камендатуры ў Слуцку. 19 кастрычніка загадам Галоўнага аператыўнага ўпраўлення СС дывізія была зноў рэарганізаваныя шляхам прывядзення яе да штату пяхотнай дывізіі ўзору 1944 года.
24 кастрычніка адбылася рэарганізацыя дывізіі. Два наяўныя грэнадзёрскія палкі скарачаліся да двух батальёнаў, а з вылучаных з іх двух батальёнаў сфармавалі трэці полк дывізіі, каторы цяпер складаўся з «батальёна Мураўёва» і былога 654-га ўсходняга батальёна. Пры гэтым палкі атрымалі парадкавыя нумары ў адпаведнасці са скразной нумарацыяй палкоў войскаў СС. Так, папярэдні 1-ы полк стаў 75-м палком, 2-і — 76-м, а 3-і — 77-м грэнадзёрскімі палкамі войскаў СС.
У канцы кастрычніка 1944 года ў дывізіі налічвалася каля 6500 человек, збольшага беларусаў, расейцаў, украінцаў і палякаў. Апошнія прызнаваліся за ненадзейных, таму 17 лістапада Зіглінг загадаў стварыць пайменны спіс польскіх афіцэраў і жаўнераў.
У баях
8 кастрычніка 9-я і 12-я рота 76-га палка былі выкарыстаныя ў пошуку пілота са збітага амерыканскага самалёта ў ваколіцах Ільсенайма. Ранены лётчык быў спайманы пехацінцамі-беларусамі і перададезны нямецкай ваеннай жандармерыі. Салдаты дывізіі таксама ўдзельнічалі ў зборы прапагандысцкіх улётак, якія раскідваліся над мясцовасцю з союзных самалётаў.
Баі з дэсантам
25 кастрычніка перад дывізіяй была пастаўленая новая задача, для якой 27 кастрычніка армейскае камандаванне высунала 30-ю дывізію СС да пераправаў праз Рэйн. Зіглінг павінны быў забяспечыць переправу абкружаных нямецкіх войскаў на бяспечны бераг Рэйна і зрабіць так, каб ніводзін з мастоў не трапіў у рукі супраціўніка.
75-ы полк рушыў у Грусенайм праз Хайдэльсхайм — Эльзенайм. Першым на месца прыбыў 2-і батальён палка, які адразу прыступіў да абсталявання пазіцыяў прыкрыцця маста ў раёне мястэчка. У гэты час 1-ы батальён атрымаў загад прыкрыць абаронны раён Кюнайм — Маркальсайм. Сюды ж рушыў 30-ы выведны батальён СС, які зладзіў вылазку на захад ад абодвух гэтых гарадоў у напрамку пазіцыяў супраціўніка. Было ўстаноўлена, што там дзейнічае 1-я французская армія.
76-ы полк меў асаблівае заданне, для чаго рушыў у раён Артальсайм — Бутцайм — Маркольсайм — Артэнайм, дзе рыхтаваўся да атакі. За дзень да гэтага, 26 кастрычніка, Саюзнікі правялі аперацыю ў раёне Грусенайм — Жэбсайм — Мюнцэнайм, высадзіўшы на планерах дэсантнікаў з мэтай захопу чатырох мастоў цераз Рэйнскі канал паміж Маркальсаймам і Кюнаймам. Ліквідаваць гэтую пагрозу даручылі 30-й дывізіі СС. Так байцы 75-га і 76-га палка дывізіі, узброеныя збольшага вінтоўкамі, змагаліся з добра навучанымі дэсантнікамі. У серыі сутычак дывізія змагла ачысціць мясцовасць ад супраціўніка і ўтрымаць масты. Аднак страты палкоў былі вялікія, з-за гэтага 2 лістапада быў расфармаваны 77-ы полк, а ягоны склад размеркавалі па іншых палках дывізіі. Такім чынам, полк праіснаваў меней за два тыдні, не зрабіўшы ніводнага стрэлу. Батальён Мураўёва ж захаваў сваю самастойнасць.
Баі з 1-й французскай бронетанкай дывізіяй
17 лістапада войскі Саюзнікаў дасягнулі раёна Бельфора, і Зіглінг прапанаваў штабу групы армій «G» скарыстацца ягонай дывізіяй у баі. Пасля кансультацыі з камандоўцам 19-й арміі, 30-ю дывізію СС размясцілі на другой лініі абароны.
20 лістапада Саюзнікі прарваліся праз Мюлуз і ўсталявалі плацдармы цераз канал Рона-Рэйн у раёне Брытані і Шато-Мантэрэй. 30-ю дывізію СС падпарадкавалі штабу 63-га армейскага корпуса генерала пяхоты Густава Хёнэ і адправілі ў раён Ларга, дзе яна павінная была змяніць на пазіцыях 198-ю пяхотную дывізію, якая збіралася контратакаваць. 75-ы полк дывізіі заняў рубеж уздоўж канала Рона-Рэйна паміж Шато-Мантэрэй і Вольферсдорфам. 76-ы полк направіўся на лінію Дамеркірх — Альткірх — Хіртцбах.
30-я дывізія СС павінная была падтрымаць наступленне 198-й пяхотнай дывізіі. Удар запланавалі на 21 лістапада, 198-я пехотная дывізія павінная была атакаваць праз Шаванці, каб дасягнуць лесу паўднёвей дарогі Гроснэ — Суарсэ. 76-ы полк атрымаў загад правесці абмежаваную атаку ў раёне Хірсінгена і Ларгатцэна, а 30-ы выведвальны батальён СС быў кінуты ўперад уздоўж ракі Ілі ў напрамку Вальдыгхофена.
Баі пачаліся супраць 1-й французскай бронетанкай дывізіі з часткамі ўзмацнення. Спробы атакі 30-й дывізіі СС хутка спыніліся, і яна перайшла да абароны. 76-ы полк уцягнуўся ў цяжкія абаронныя баі з французскімі войскамі, стрымаць якія не змог. 21 лістапада 30-я дывізія СС была адкінутая французскімі танкавымі контратакамі на рубеж Хіндлінген — Хіртцбах. На гэтай лініі адбыліся жорсткія баі, у ходзе каторых 30-я дывізія СС змагла спыніць французскае наступленне.
У баях 21-22 лістапада войскі 63-га армейскага корпуса знішчылі 41 танк 1-й французскай бронетанкай дывізіі, з іх 6 было знішчана 30-й дывізіяй СС. Пры гэтым дывізія не мела сур’ёзнай супрацьтанкай зброі і змагался панцэрфаўстамі.
Развал дывізіі
23 лістапада Саюзнікі перагрупаваліся і нанеслі па нямецкіх рубяжах серыю моцных контрудараў танкамі і пяхотай пры падтрымцы артылерыі. Абарона 198-й дывізіі была прорваная, Саюзнікі выйшлі да мяжы Швейцарыі. Затым французскія танкі і артылерыя пачалі граміць ушчэнт 30-ю дывізію СС. Супрацьтанкавых гарматаў у дывізіі не было, яна аказалася ў безнадзейнай сітуацыі. 24 лістапада, як толькі з’явіліся варожыя танкі, жаўнеры адразу кінуліся на ўцёкі. Калі б не стойкасць суседніх нямецкіх дывізіяў, 30-я дывізія СС была б знішчаная. За два дні яна адступіла на поўнач да лініі Шпехбах — Бернвайлер і практычна згубіла баяздольнасць. Зноў пачалі адбывацца выпадкі бунтаў і дэзертырства.
26 лістапада нямецкі фронт на лініі Бельфор — Эпіналь – Альткірхен быў прорваны. 30-я дывізія СС апынулася ў раёне вёсак Бютвайлера, Бальшвайлера і Бернвайлера. Дывізія пачала развальвацца, а жаўнеры пачалі масава здавацца ў палон. Страты дывізіі за некалькі дзён лічыліся сотнямі, збольшага зніклымі без вестак. Падчас лістападаўскіх баёў пад Мюльхаўзенам дэзертаваў, забіўшы перад тым нямецкі персанал, сваім амаль поўным складам нават батальён Мураўёва, які ўважаўся немцамі за адну з найнадзейнейшых частак.
28 лістапада 30-я дывізія СС была падпарадкаваная 90-му армейскаму корпусу генерала авыяцыі Эрыха Петэрсена. У дывізіі заставаліся толькі дывізійны штаб, выведвальны батальён, некоторыя тылавыя подраздзяленні і службы, а таксама некалькі сотняў салдатаў з разрозненых баявых подраздзяленняў. Зіглінг адразу паведаміў штабу Петэрсана, што дывізія больш не гатовая да баёў, а ейнае выкарыстанне можа быць небяспечным.
Фактычна дывізія спыніла сваё існаванне. З нямецкага кадравага персаналу, які застаўся, і ўсходніх добраахвотнікаў Ганс Зіглінг стварыў баявую групу, на чале каторай і прыбыў у падпарадкаванне 90-га корпуса.
Францішак Кушаль бачыў прычыну развалу дывізіі ў ігнараванні Гансам Зіглінгам нацыянальнага пытання.
Расфармаванне
Рэшткам дывізіі (каля 4000 або 4400 чалавек) загадалі здаць зброю і рыштунак і пешым маршам рушыць у напрамку Нюрнберга. 2 снежня падраздзяленні дывізіі сабраліся на армейскім ваенным палігоне ў Мюнзінгене (паўднёвей Нюрнберга). 7 снежня рускія добраахвотнікі, якія яшчэ засталіся на службе, агульнай колькасцю каля 1000 чалавек былі афіцыйна перададзеныя ў склад 600-й (рускай) пяхотнай дывізіі вермахта (будучая 1-я дывізія РВА), якая тады фармавалася. Астатнія байцы 30-й дывізіі СС (немцаў і беларусаў) адправілі на палігон Графенвер у Баварыі.
1 студзеня 1945 года 30-ю грэнадзёрскую дывізію войскаў СС (2-ю рускую) афіцыйна расфармавалі (загад аддалі 11 студзеня са старшынством ад 1 студзеня). Яе рэшткі размеркавалі па іншых частках СС. Так, 30-ы гаспадарчы полк СС, які быў у адносна нядрэнным стане і меў каля сотні калёсаў, быў уключаны ў 25-ю грэнадзёрскую дывізію войскаў СС «Хуньядзі» (1-ю венгерскую), каторая тады фармавалася на палігоне ў Нойгамеры. 30-ы выведны батальён СС увайшоў у склад 26-й грэнадзёрскай дывізіі войскаў СС (2-й венгерскай), якая фармавалася на палігоне ў Шыратцы, куды батальён прыбыў 7 студзеня.
Частка афіцэраў дывізіі была накіарваная на службу ў 31-ю грэнадзёрскую дывізію войскаў СС. Так, гаўптштурмфюрар СС Вернер Цымерман стаў камандоўцам 3-га батальёна 79-га грэнадзёрскага палка СС, а штурмбанфюрар СС Гельмут Гантц — камандоўцам 1-го батальёна 80-га грэнадзёрскага палка СС.
У пачатку студзеня 1945 года асабовы склад, які застаўся ад 30-й дывізіі СС, быў засяроджаны на палігоне Графенверы, дзе чакаў вызначэння свайго лёсу. 15 студзеня 1945 года рэйхсфюрар СС Генрых Гімлер падпісаў загад аб стварэнні грэнадзёрскай брыгады войскаў СС (1-й беларускай).
Склад
На сярэдзіну жніўня 1944 года ў дывізіі налічвалася 11600 вайскоўцаў, з якіх каля 7000 чалавек былі беларусамі (60-65%). У дывізіі таксама служылі ўкраінцы, расейцы, палякі, немцы, а таксама нязначная колькасць татар, чэхаў і армян. Напрыклад, на 4 жніўня ў 3-м батальёне 4-га палка з 695 чалавек было 447 беларусаў (64%), 114 немцаў (16%), 63 полякі (9%), 53 расейцы (7,6%), 15 украінцаў (2,1%) і 3 татары. У 1-м і 2-м палках значную колькасць складалі ўкраінцы, бо гэтыя палкі складаліся з украінскіх батальёнаў шуцманшафту.
У афіцэрскім складзе пераважалі немцы, а за імі расейцы і ўкраінцы. Украінцы ж былі збольшага русіфікаваныя. Беларускіх афіцэраў было мала. Напрыклад, у 3-м батальёне 4-га палка з 22 афіцэраў толькі 5 былі беларусамі. З пераводам у СС у фармаваньні пачалі ўжывацца званні СС, але ў замежных добраахвотнікаў дадавалася толькі прыстаўка «вафен» без абрэвіятуры СС.
Нямецкія афіцэры дывізіі збольшага былі афіцэрамі паліцыі ў Беларусі, пераведзеныя ў СС. Напрыклад начальнікам аператыўнага аддзела быў калішні камандовец батальёна дапаможнай паліцыі. Да таго ж бальшыні нямецкіх афіцэраў было за 40 гадоў. Нямецкія афіцэры дывізіі былі слабейшыя адносна афіцэраў іншых дывізіяў СС.
Меркавалася, што ў дывізіі будзе ад 6 да 10 чалавек з веданнем некалькіх моваў, але на практыцы такіх было ад 2 да 5, што ўскладняла зносіны немцаў з жаўнерамі дывізіі.
У першай палове верасня ў дывізіі налічвалася каля 6200 чалавек, а ў канцы кастрычніка 1944 года ў дывізіі было каля 6500 вайскоўцаў. Да снежня ў дывізіі засталося каля 4000 або 4400 жаўнераў.
Арганізацыя
Спачатку арганізацыя дывізіі паўтарала арганізацыю брыгады. У дывізіі засталіся 4 палкі, нумарацыя якіх не была скразная з іншымі часткамі СС, а была звычайнай. Кожны полк складаўся з двух батальёнаў, акрамя 4-га, у якім былі тры батальёны. Парадкавы нумар 30 атрымаў толькі артылерыйскі дывізіён.
Арганізацыя дывізіі да адпраўкі на Заходні фронт (пачатак жніўня 1944 года):
Кастрычнік 1944 года
У першай палове кастрычніка 1944 года дывізія складалася з двух грэнадзёрскіх палкоў і частак узмацнення. Арганізацыя выглядала наступным чынам:
На паперы дывізія мела 2 батарэі савецкіх 122-мм гаўбіцаў, аднак насамрэч гэтых гаўбіцаў у дывізіі ўсяго было толькі 5. Таксама камандаванне планавала перадаць дывізіі батарэю шасціствольных мінамётаў «Небельверфер», але няма пацверджанняў, што гэта адбылося.
Аўтапарк дывізіі быў з нямецкіх, савецкіх і французскіх машынаў, да якіх не было дэталяў, а паліва было ў дэфіцыце. Таксама няма пацверджанняў, што ў дывізіі сапраўды былі бронемашыны.
Пасля рэарганізацыі
Пасля рэарганізацыі 24 кастрычніка склад дывізіі быў наступны:
Падпарадкаванне
У ніжэй пададзенай табліце паказана, каму падпарадкавалася дывізія, будучы на Заходнім фронце.
Нэвіім
Нэвіім (іўр. נביאים‎ — Прарокі) — другая частка Танаха — Яўрэйскай Бібліі.
Змест
Складаецца з 8 кніг, якія, ў сваю чаргу, могуць быць зведзеныя ў дзве групы :
Раннія прарокі - у асноўным носяць гістарычны характар:
Познія прарокі - месцяць больш прапаведніцкія прароцтвы:
Асанхан Джумахматавіч Джумахматаў
Асанхан Джумахматаў (Асанкан Жумакматов;, Ысык-Ата, Туркестанская АССР — , ) — кіргізскі дырыжор, музычны педагог. Герой Кыргызскай Рэспублікі (2003). Народны артыст СССР (1976).
Біяграфія
Нарадзіўся 16 чэрвеня (па іншых крыніцах — 16 ліпеня) 1923 года ў сяле Ісык-Ата недалёка ад курортнага мястэчка Арашан (цяпер у Ысык-атынскі раён, Чуйская вобласць, Кіргізія).
Пасля арышту бацькі разам з сям’ёй быў высланы ва Украіну, дзе сур’ёзна пачаў займацца музыкай — граў на гітары ў самадзейным аркестры, а пазней — на ўдарных інструментах. У 1938 годзе, пражыўшы амаль восем гадоў ва Украіне, вярнуўся на радзіму, паступіў вучыцца на падрыхтоўчае аддзяленне педагагічнага тэхнікума і адначасова працаваў артыстам аркестра першага Кіргізскага музычна-драматычнага тэатра (цяпер — Нацыянальны акадэмічны тэатр оперы і балета імя А. Малдыбаева).
У верасні 1941 года Дзяржаўны сімфанічны аркестр СССР быў эвакуіраваны ў Фрунзэ (цяпер Бішкек), дзе Асанхан гуляў на ўдарных інструментах. Удзельнік вайны, быў цяжка паранены і кантужаны. У 1944 годзе, пасля звальнення з войска, — артыст аркестра Кыргызскага тэатра оперы і балета імя А. Малдыбаева.
У 1945—1948 гадах навучаўся на дырыжорскім факультэце ў нацыянальнай студыі пры Маскоўскай кансерваторыі, у 1957 годзе скончыў кансерваторыю па класе дырыжыравання (педагогі Л. М. Гінзбург і Б. Э. Хайкін). Будучы студэнтам кансерваторыі, дырыжыраваў студэнцкім аркестрам.
З 1948 года — дырыжор Кыргызскага тэатра оперы і балета імя А. Малдыбаева, у 1958—1962 і ў 1972—1983 гадах — галоўны дырыжор тэатра. З 1953 па 1957 год — галоўны дырыжор Тэатра імя Массавета ў Маскве.
З 1989 года — галоўны дырыжор Дзяржаўнага камернага аркестра «Насыйкат».
Пестуніца
Пе́стуніца — тапонім:
Спрынчан
Спрынчан — беларускае прозвішча.
Сцюарт Ален Руса
Сцюарт Ален Ру́са (Stuart Allen Roosa;  — ) — астранаўт ЗША. Палкоўнік ВПС ЗША, з 1976 года ў адстаўцы.
Нарадзіўся ў Дуранга, штат Каларада, вырас у Клермары, Аклахома. У 1962 годзе скончыў Каларадскі ўніверсітэт у Боўлдэры, у 1965 годзе — школу падрыхтоўкі пілотаў для аэракасмічных даследаванняў. З 1966 года ў складзе групы астранаўтаў НАСА.
Сцюарт Руса быў у складзе экспедыцыі «Апалон-14», трэцяй высадцы людзей на Месяц. Ён удзельнічаў у якасці камандзіра арбітальнага модуля, гэта значыць ён не ступаў на паверхню Месяца. У космасе правёў 9 сутак. У 1971 годзе быў узнагароджаны медалём НАСА «За выдатныя заслугі».
Ніямей
Ніямей (Niamey) — сталіца Нігера, адміністрацыйны цэнтр дэпартамента Ніямей, прыстань на левым беразе ракі Нігер. Насельніцтва — 675 тысяч жыхароў (2002, з прыгарадамі). Транспартны вузел. Міжнародны аэрапорт. Тэкстыльная фабрыка; харчасмакавая прамысловасць (скатабойня, мукамольны завод). Лёгкая прамысловасць. Гандлёвы цэнтр сельскагаспадарчага раёна. Рамёствы (выраб скураў, выраб ўпрыгожванняў з срэбра, золата). Паблізу Ніямея — ЦЭС. Ёсць універсітэт і нацыянальны музей. У 1926—1960 адміністрацыйны цэнтр французскага валодання Нігер, з 1960 — сталіца незалежнага Нігера.
Геаграфія і клімат
Ніямей размешчаны на абодвух берагах ракі Нігер, гарадская тэрыторыя займае прыкладна 250 км ². У гарадскіх межах на рацэ маецца некалькі астравоў. Клімат горада даволі гарачы і засушлівы. Сярэднегадавы ўзровень ападкаў вагаецца ад 500 да 750 мм, большая частка ападкаў выпадае з чэрвеня па верасень. У перыяд з сярэдзіны кастрычніка да красавіка дажджоў практычна не бывае.
Насельніцтва
Для Ніямея, як і для іншых буйных афрыканскіх гарадоў характэрны хуткі рост насельніцтва на працягу ўсёй другой паловы XX стагоддзя. Па дадзеных на 1960 год яно складала ўсяго 30 тыс. чалавек, на 1980 ўжо 250 тыс., на 2005 год — 750 тыс. У 2008 годзе насельніцтва горада перасягнула адзнаку ў 1 млн чалавек. Больш за 90 % насельніцтва горада — мусульмане. Найбуйнейшыя этнічныя групы горада: сангай і джэрма, якія разам складаюць 51,1 % ад агульнага насельніцтва; за імі — народ хаўса (34,4 %).
Даўбарова (вёска, Мінскі раён)
Даўбаро́ва (, Довборово) — вёска ў Мінскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Шаршунскага сельсавета.
Апалон-17
«Апалон-17» (Apollo 17) — пілатуемы касмічны карабель, на якім была ажыццёўлена шостая і апошняя ў рамках «праграмы Апалон» высадка людзей на Месяц. Гэта быў першы начны запуск ракеты «Сатурн-5»; карабель быў запушчаны 7 снежня 1972 года і вярнуўся на Зямлю 19 снежня. На сённяшні дзень гэтая місія застаецца апошнім пілатаваным палётам да Месяца і апошняй высадкай людзей на яго паверхню.
Экіпаж
Сернан — вопытны астранаўт, які прайшоў праграму «Джэміні» і ўжо лятаў да Месяца на «Апалон-10», дзе ён быў пілотам месяцавага модуля і ўдзельнічаў у манеўрах і стыкоўцы на месяцавай арбіце. Эванс — пачатковец. У якасці пілота месяцавага модуля спачатку быў абраны Джо Энгл, але калі стала відавочна, што «Апалон-17» будзе апошнім, у рамках праграмы «Апалон» палётам на Месяц, навуковая супольнасць вымусіла НАСА ўключыць у склад каманды астранаўта-навукоўца. Выбар трапіў на Шміта, вопытнага прафесійнага геолага, які быў выведзены са складу экіпажа «Апалон-18» і замяніў Энгла на борце «Апалона-17».
Дзейнасць місіі
Пласціна, пакінутая на лесвіцы ніжняй прыступкі «Чэленджэра», абвяшчае: «Тут Чалавек завяршыў сваё першае даследаванне Месяца, снежань 1972 г. новай эры. Няхай дух міру, з якім мы прыбылі, адаб’ецца ў жыццях ўсяго чалавецтва». На пласціне намаляваныя два зямныя паўшар’і і відаць бок Месяца, а таксама подпісы Сернана, Эванса, Шміта і прэзідэнта Ніксана.
Пестуніца (рака)
Пе́стуніца — рака ў Віцебскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі, левы прыток ракі Шэвінка (прыток Заходняй Дзвіны).
Даўжыня ракі 14 км. Плошча вадазбору 39 км². Упадае у Шэвінку прыкладна за 1 км у напрамку на паўночны захад ад вёскі Сцяпанкава. У басейне ракі возера Пестуніца. Каля ракі вёскі Пестуніца, Варашылы.
Сігурд Выхаванец Маркуса
Сігурд Выхаванец Маркуса (каля 1155 — 29 верасня 1163) — прэтэндэнт на нарвежскі каралеўскі прастол (1162—1163), які абвясціў сябе сынам караля Сігурда Муна (1136—1155) і братам караля Хокана Шыракаплечага (1157—1162).
Біяграфія
Сігурд Сігурдсан быў зводным братам Хокана Шыракаплечага, яго выхавальнікам быў Маркус са Скога (Рынгсакер). У 1162 годзе годзе кароль Хокан Шыракаплечы загінуў у бітве з ярлам Эрлінгам Скаке (Крывым). Прыхільнікі загінулага Хокана на чале з ярлам Сігурдам з Рэйра абвясцілі Сігурда каралём у Оплане. Але ім была падпарадкавана толькі невялікая частка дзяржавы. Мяцежнікі падзялілі войска, якое было ў іх, на дзве часткі. Конунг Сігурд і яго выхавальнік Маркус знаходзіліся ў бяспечным месцы, а ярл Сігурд са сваім атрадам здзяйсняў набегі на Оплан і Вікен, збіраючы грошы і харч. Бонды (сяляне) Вікена, якія сімпатызавалі ярлу Эрлінгу Скаке, на тынгах асудзілі людзей ярла Сігурда, як жывых, так і мёртвых.
Ярл Эрлінг Скаке, бацька караля Магнуса, сабраўшы сілы, нагнаў ярла Сігурда ў Храўснесе і разбіў увесь яго атрад. У баі быў забіты і сам ярл Сігурд з Рейра. Пазнаўшы пра гэта, конунг Сігурд і Маркус беглі спачатку на востраў Хисинг, а адтуль углыб мацерыка, спачатку ў Оплан, а потым у Тронхейм, дзе мясцовыя жыхары на эйратынгу абвясцілі Сігурда конунгам. Сабраўшы ўсе прызначаныя конунгу падатку на ўзбярэжжы, Сігурд і Магнус у пачатку лета 1163 года адправіліся ў Берген, але на шляху натыкнуліся на флот Нікаласа Сігурдсана, які значна праўзыходзіў іх па моцы. Невялікая дружына Сігурда рассеялася, а сам ён разам з Маркусам знайшоў прытулак на востраве Скарпа. Тут іх злавілі людзі Эрлінга і адвезлі ў Берген. 29 верасня 1163 года абодва яны былі пакараны смерцю: Сігурду адсеклі галаву, а Маркуса са Скога павесілі.
Сігурд II Харальдсан
Сігурд II Харальдсан, вядомы таксама як Сігурд Мун (стар.-ісл. Sigurðr Haraldsson;  — ) — кароль Нарвегіі з 1136 па 1155 гады. Сын Харальда IV Гілі і яго палюбоўніцы Торы Гутармсдоцір (Þóra Guthormsdóttir). Мянушка Мун (Munn) на старажытнаісландскай азначае «рот». Кіраваў сумесна з братамі, Інгэ I і Эйстэйнам II. Кіраўнікі эпохі грамадзянскіх войнаў у Нарвегіі.
Пачатак кіравання
Сігурд II выхоўваўся сваім дзедам Гутармам у Трондэлагу. У 1136 годзе, калі Сігурдам Слембэ быў забіты яго бацька Харальд Гілі, Сігурд разам са сваім братам Інгэ былі абвешчаны каралямі Нарвегіі. Першыя гады іх кіравання прайшлі ў барацьбе з прэтэндэнтамі на прастол, Сігурдам Слембэ і Магнусам Сляпым. У 1139 годзе ў бітве каля Шэрага Вострава войскі прэтэндэнтаў былі разбіты.
Пасля гэтага на кароткі перыяд наступіў мір. У перыяд маленства Інгэ і Сігурда вакол іх склалася кліка нарвежскай знаці, якая выконвала ролю саветнікаў і фактычных кіраўнікоў дзяржавы. У 1142 годзе з Шатландыі прыбыў Эйстэйн II Харальдсан, які абвясціў сябе незаконнанароджаным сынам Харальда IV. З гэтага часу Эйстэйн становіцца сукіраўніком Нарвегіі разам з Інгэ і Сігурдам.
У 1152 годзе ў Нарвегію прыбыла папская дэлегацыя на чале з Нікаласам Брейкспірам (будучым Папам Адрыянам IV). Ён стаў папскім легатам у Скандынавіі і кіраваў стварэннем незалежнага нарвежскага архібіскупства з кафедрай у Нідарасе (Тронхейме).
Новы віток грамадзянскай вайны
Калі Інгэ і Сігурд выраслі, а іх ранейшыя саветнікі адышлі ад спраў, каралі-суправіцелі пачалі дзяліць уладу. Успыхнула барацьба паміж братамі. У 1155 годзе трое братоў з’ехаліся ў Бергене, дзе Інгэ I абвінаваціў Сігурда і Эйстэйна ў падрыхтоўцы звяржэння яго з трона. Сігурд абвергнуў абвінавачанні. Пасля гэтага маці Інгэ, каралева Інгрыд і яе галоўны саветнік Грэгорыус Дагсан, пераканалі Інгэ ісці вайной на Сігурда. Дом Сігурда Муна быў узяты ў аблогу, і 10 чэрвеня (паводле іншых крыніц, раней — 6 лютага) 1155 года ён быў забіты. Цела Сігурда было пахавана ў старым саборы Бергена.
Сям’я
У Сігурда Муна быў шэраг незаконнанароджаных сыноў:
Спрэчныя нашчадкі:
Даўбарова (пасёлак)
Даўбаро́ва (, Довборово) — пасёлак у Мінскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Шаршунскага сельсавета.
Спіс зорак сузор’я Стралы
У прыведзеным спісе пералічаны ўсе зоркі сузор’я Стралы да бачнай зорнай велічыні +6,5m і іншыя зоркі, якія ўяўляюць пэўную цікавасць: пераменныя, з планетнымі сістэмамі, звышновыя і г. д.
Дашкі (Мінскі раён)
Да́шкі (, Дашки) — вёска ў Мінскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Шаршунскага сельсавета.
Бестла (багіня)
Бестла (Bestla) — у скандынаўскай міфалогіі веліканша з роду ётунаў, дачка Бёльторна. Выйшла замуж за Бёра, сына Буры. Вядомая тым, што з’яўляецца маці Одзіна і яго братоў Вілі і Ве («Старэйшая Эда»). Лічыцца, што яна маці ўсіх асаў.
Імя волаткі старажытнае. Яно паходзіць з фрызскай мовы ад слова bóst «жонка». У гэтым выпадку імя Буры разумеецца як «бацька», «прабацька», а Бёр як «сын», жонкай якога была Бестла. Па іншай версіі ад прагерманскага слова *bastilón «што дае кару» праз старажытнаскандынаўскае слова bastr «луб» і bestisíma «лыка» імя звязваецца з міфам аб паходжанні свету ад дрэва. Магчыма, Бестла — луб дрэва Ігдрасіль, на якім Одзін перарадзіўся, прынёсшы самога сябе ў ахвяру сваёй дзідай Гунгнір, як распавядае паэма Прамовы Высокага.
Дворышча (Мінскі раён)
Дво́рышча (, Дворище) — вёска ў Мінскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Шаршунскага сельсавета.
Эпоха нявіннасці (фільм, 1993)
«Эпоха нявіннасці» (The Age of Innocence) — мастацкі фільм 1993 года рэжысёра Марціна Скарсэзэ.
Сюжэт
Нью-Ёрк, 1870-я. Паспяховы юрыст Ньюленд Арчэр заручаны з выдатнай і ў вышэйшай ступені дабрадзейнай дзяўчынай па імені Мэй Веланд. Вышэйшы свет горада з найвялікшым ухваленнем глядзіць на гэты саюз. Але неўзабаве ў Нью-Ёрк прыбывае стрыечная сястра Мэй, графіня Элен Аленская. Свецкае грамадства толькі і абмяркоўвае скандальную навіну пра тое, што яна мае намер развесціся са сваім мужам, польскім графам, ад якога збегла і цяпер вядзе вольны лад жыцця. Ньюленд на правах будучага сваяка бярэцца займацца справамі Элен. Але неўзабаве ён разумее, што закахаўся ў гэтую жанчыну і стаміўся жыць па правілах велікасвецкага грамадства. А яго маючы адбыцца шлюб з Мэй здаецца яму фатальнай і самай вялікай памылкай.
Крытыка
Вядомы амерыканскі кінакрытык Роджэр Эберт адзначыў фільм чатырма зоркамі з чатырох магчымых і занёс у свой спіс «Выдатных фільмаў».
Узнагароды
Паводле інфармацыі сайта «Internet Movie Database» фільм быў адзначаны 15 кінаўзнагародамі і яшчэ 33 намінацыямі.
Сезон 2019/2020 ЖБК «Цмокі-Мінск»
У сезоне 2019/2020 жаночага баскетбольнага клуба Цмокі-Мінск з Мінска прымаў удзел:
Іван Міхайлавіч Дзёмін
Іва́н Міха́йлавіч Дзёмін ( — ) — былы дырэктар Мінскага аўтамабільнага завода (1959—1982), удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Сацыялістычнай Працы (1975), лаўрэат Дзяржаўнай прэміі СССР.
Біяграфія
Нарадзіўся 2 студзеня 1915 у сяле Хацісіна (цяпер Перамышльскі раён, Калужская вобласць). Скончыў сярэднюю школу, затым паступіў у Маскоўскі тэкстыльны інстытут. У перыяд навучання ў інстытуце прайшоў падрыхтоўку на ваеннай кафедры, у жніўні 1937 года атрымаў званне малодшага лейтэнанта запасу.
23 чэрвеня 1941 года атрымаў павестку аб мабілізацыі (паспеў абараніць дыпломную працу), быў накіраваны ў Мінск у распараджэнне штаба Заходняга фронту, а затым у Калінін. Быў прызначаны камандзірам трэцяга ўзвода кулямётнай роты 892-га стралковага палка 298-й стралковай дывізіі. У пачатку кастрычніка Дзёмін трапіў у акружэнне і быў узяты ў варожы палон.
Ужо ў канцы кастрычніка ў Гомлі Дзёміну атрымалася бегчы з палону. Прасоўваючыся да лініі фронту ў канцы лістапада ён праваліўся пад лёд адной з рэчак, атрымаў запаленне лёгкіх і без прытомнасці быў пакінуты ў вёсцы Стрыгіна. Быў выратаваны мясцовымі жыхарамі, але 25 снежня 1941 года быў зноў узяты ў палон. Знаходзіўся ў лагерах для ваеннапалонных на станцыі Пачынок, у горадзе Барысаў, пасёлку Лядзішча.
12 кастрычніка 1942 года Дзёмін разам з групай ваеннапалонных на аўтамашыне ЗІС-5 збег з палону. 14 кастрычніка прыйшоў у партызанскі атрад «Смерць фашызму». 28 кастрычніка прыняў партызанскую клятву, затым быў прызначаны камандзірам аддзялення, потым камандзірам узвода, а з канца снежня 1942 года-камандзірам першай роты партызанскага атрада. 1 мая 1943 года ў партызанскім атрадзе заключыў шлюб са сваёй адзінай жонкай. У ліпені 1943 года пасля перафармавання атрада ў партызанскую брыгаду «Смерць фашызму» быў прызначаны камандзірам партызанскага атрада імя М. І. Кутузава, камандаваў ім да злучэння з войскамі РСЧА у чэрвені 1944 года.
Пасля расфармавання партызанскага атрада быў накіраваны на аднаўленне Мінскага аўтарамонтнага завода, быў прызначаны намеснікам галоўнага энергетыка. Неўзабаве завод быў перапрафіляваны ў аўтазборачны, а затым у аўтамабільны. У 1945 годзе стаў галоўным энергетыкам завода, у 1957 — сакратаром парткама завода.
У 1959 годзе быў прызначаны дырэктарам МАЗа, у 1975 годзе — Генеральным дырэктарам Беларускага аб’яднання па вытворчасці вялікагрузных аўтамабіляў «БелаўтаМАЗ». У склад аб’яднання акрамя галаўнога Мінскага аўтамабільнага завода ўваходзілі Беларускі аўтамабільны завод, Магілёўскі АЗ, а таксама шэраг іншых прадпрыемстваў. Пад яго кіраўніцтвам заводы актыўна функцыянавалі і сталі вядучымі ў краіне.
Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 25 лютага 1975 года за выдатныя заслугі ў развіцці аўтамабілебудавання Дзёміну было прысвоена званне Героя Сацыялістычнай Працы.
Быў дэпутатам Вярхоўнага Савета БССР 7-га і 9-га скліканняў, дэпутатам Вярхоўнага Савета СССР 6-га і 10-га скліканняў, кандыдатам у члены ЦК Кампартыі Беларусі, а затым членам ЦК Кампартыі Беларусі. Быў дэлегатам XXIII, XXIV і XXV з’ездаў КПСС, шэрагу з’ездаў Кампартыі Беларусі.
Жыў у Мінску. Памёр 13 студзеня 1992 года. Пахаваны на Паўночных могілках у Мінску.
Эдгар Мітчэл
Эдгар Дын Мітчэл (Edgar Dean Mitchell;, Херэфорд, штат Тэхас — ) — астранаўт ЗША.
Бантэайсрэй
Бантэайсрэй (បន្ទាយស្រី [ bɑntiəj srəj ], літар. «Цытадэль Жанчыны») — храмавы комплекс на тэрыторыі правінцыі Сіемрэап у Камбоджы, ля падножжа гары Пном Дай, за 25 км на паўночны ўсход ад асноўнай групы храмаў Ангкор. Храм прысвечаны індуісцкаму богу Шыве. Пабудаваны ў часы праўлення Раджэндравармана II, дакладная дата заканчэння будаўніцтва — 967 год. Дата асвячэння — 22 красавіка 967 года.
Эдгар Мітчэл
Мітчэл быў у складзе экспедыцыі Апалон-14, трэцяй высадцы людзей на Месяц. Агульная працягласць знаходжання месяцавага модуля на паверхні Месяца 33 гадзіны 24 хвіліны.
Бантэайсрэй
Храм пабудаваны з чырвонага пясчаніку, навакольныя яго сцены — з латэрыту. Бантэайсрэй — адзіны з ангкорскіх храмаў, пабудаваны не манархам, а каралеўскім саноўнікам Яджнявараха (Khmer: យ ជ្ញ វ រា ហៈ) у сваёй асабістай вотчыне горадзе Ішварапура. На знойдзенай на тэрыторыі храма стэлы напісана, што Яджнявараха быў навукоўцам і філантропам, які дапамагаў жабракам, хворым і нявінным.
Быў знойдзены французамі ў 1914 годзе. Набыў вядомасць праз дзесяць гадоў, адразу пасля таго, як пісьменнік і авантурыст Андрэ Мальро паспрабаваў выкрасці статуі 4-х апсар.
Эдгар Мітчэл
Масон, сябра ложы «Артэзія» № 28, Нью-Мэрыленд.
Елінг
Е́лінг (Jelling) — населены пункт у Даніі на паўвостраве Ютландыя (80 км ад Орхуса і 10 км ад Вейле). Насельніцтва складае 3370 чалавек (на 1 студзеня 2014).
У Елінгу валадарыў і меркавана быў пахаваны першы вядомы па гістарычных дакументах дацкі кароль Горм Стары і яго жонка Цюра. Два пахавальныя курганы і два рунныя камяні разам з царквой на месцы пахавання занесены ў спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА. На поўдні горада знаходзіцца возера Форуп.
Горм Стары
Горм Стары (Gorm den Gamle; 910-я—958?) — кароль Даніі.
Біяграфія
Сын дацкага караля Кнуда I Хардэкнуда. Паводле слоў яго нашчадка, дацкага караля Свена II Эстрыдсена, Горм кіраваў з Елінгу ўсёй Даніяй і, хутчэй за ўсё, Шлезвігам.
Паходжанне мянушкі не зусім зразумелае. Горм не быў ні старым, ні прастадушным, раннія крыніцы сведчаць пра яго адкрытасць і прагматызм, калі справа тычылася адносін з хрысціянскімі суседзямі на поўдні. У часы Горма большасць датчан ушаноўвала старажытнагерманскіх багоў, але ўжо падчас кіравання яго сына Харальда I Сінязубага Данія афіцыйна прыняла хрысціянства.
Сцвярджаецца, што рэшткі Горма былі знойдзены на месцы першай хрысціянскай царквы ў Елінгу, пабудаванай пры Харальдзе. Лічыцца, што яны былі перанесены з узгорка, дзе ён быў першапачаткова пахаваны, а сам узгорак быў пераўтвораны ў памятнае месца.
Ад Горма вядзецца радавод усіх дацкіх манархаў, да кіруючай у наш час каралевы Маргрэтэ II, што робіць Данію найстарэйшай бесперапыннай манархіяй у Еўропе (у свеце яна саступае толькі Японіі).
Горм Стары быў жанаты з Цірай (або Цюрай), якая атрымала мянушку «Выратавальніца Даніі». Яе імем быў названы астэроід (115) Ціра, адкрыты ў 1871 годзе.
Ермакі (Мінскі раён)
Ермакі́ (, Ермаки) — вёска ў Мінскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Пятрышкаўскага сельсавета.
Да 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Рагаўскога сельсавета.
Аўкштайція
Сталіцай гэтага этнаграфічнага (этнакультурнага) рэгіёна сучаснай Літвы лічыцца горад Панявежыс. На тэрыторыі Аўкштайціі распаўсюджаны гаворкі аўкштайцкай дыялектнай групы літоўскай мовы.
Ужыванне тэрміна «Аўкштота» ў пачатку XIV ст. — першай палове XV ст.
У нямецкай крыніцы «Хроніка Лівоніі» Генрыха Латвійскага (цэнтрам увагі якога была тэрыторыя сучаснай Латвіі, а іншыя землі — перыферыяй) пры апісанні падзей першай паловы XIII ст. паўднёвыя землі, сумежныя з уладаннямі Лівонскага ордэна, завуцца проста «Літвой»: храніст Генрых Латвійскі таксама не ўжывае тэрмінаў «Аўкштота» («Аўкштайція») і «Жамойць» у сваім творы. Аўтар лацінамоўнага трактата «Апісання земляў» (Дублінская хроніка) другой паловы XIII ст., які прысутнічаў на каранацыі Міндоўга, асобна ўпамінаў Жамойць (Samoita) побач з Літвой (Lectauie), Нальшчанамі (Nalsani) і Яцвяззю (Ietuesi) і не ўжывае тэрміна «Аўкштота».
Адзначаецца, што назва «Аўкштота»/«Аўкштайція» (у форме «Аўстэхія») упершыню сустракаецца ў лацінамоўнай хроніцы «Chronicon terrae Prussiae» (1326) Пятра з Дусбурга пры апісанні падзей 1294—1300 гг., калі ўжо трывала існавала Вялікае Княства Літоўскае. З той пары тэрмін «Аўкштота» («Аўкштайція») пачынае часта ўжывацца ў крыжацкіх хроніках і дакументах, якія пісаліся на латыні і нямецкай мове, у дачыненні да балтамоўных зямель на захад ад Жамойці — вышэй па цячэнні Нёмана і яго правых прытокаў. Жамойць з сярэдзіны XIII ст. па першую палову XV ст. была яблыкам раздору паміж вялікімі князямі літоўскімі і крыжакамі; аб'ектам пастаяннай экспансіі крыжакоў, якія хацелі злучыць тэрыторыі дзвюх частак Тэўтонскага ордэна (у Прусіі і Лівоніі), а таму захоплівалі прамежкавыя (у першую чаргу — прыморскія) тэрыторыі паміж імі. Лічыцца, што з-за размяшчэння вышэй па цячэнні Віліі-Нёмана адносна Жамойці балтамоўныя землі Вялікага Княства Літоўскага атрымалі сваю назву «Аўкштота» («Аўкштайція») — ад літоўскага слова «aukštas», якое азначае «высокі» (а назва «Аўкштайція» разумеецца як «высокая зямля»/«верхняя зямля»).
З 1420 г. тэрмін «Аўкштота»/«Аўкштайція» ужо выходзіць з ужытку ў лацінамоўных і нямецкамоўных хроніках і афіцыйных дакументах.
У той жа час, у славянамоўных дакументах Вялікага Княства Літоўскага (на царкоўнаславянскай і старабеларускай мовах) тэрмін «Аўкштота»/«Аўкштайція» ніколі не ўжываўся, а тэрміны «Літва» і «Жамойць» ужываліся.
Ліст вялікага князя Вітаўта да германскага імператара Жыгімонта (1420)
11 сакавіка 1420 г. вялікі князь літоўскі Вітаўт напісаў ліст да германскага імператара Жыгімонта I, дзе ёсць наступныя словы: ''«Вы выказаліся і прынялі пастанову наконт Жамойці, якая ёсць наша спадчына і наша ўласнасць, як законная спадчына ад прадзедаў і дзядоў нашых, якою валодаем і цяпер, ды якая ёсць і заўсёды была адзінай з Літвой, бо адна і тая самая мова і адныя і тыя ж людзі (unum ydeoma et uni homines). Але дзеля таго, што Жамойць ляжыць ніжэй за Літву, яна і называецца Жамойцю, што азначае па-літоўску ніжэйшая зямля (quod in lythwanico terra inferior interpretatur). А на Жамойці Літву называюць Аўкштотай, што значыць вышэйшая зямля ў параўнанні з самой Жамойцю. Аднак на Жамойці людзі з даўніх часоў называюць сябе літоўцамі, і ніколі жамойтамі (Samagitte quoque homines se Lythwanos ab antiquis temporibus et nunquam Samaytas appelant), а таму з гэтай прычыны ў нашым тытуле мы ніколі не пішам сябе з Жамойці, бо ўсё ёсць адно: і людзі і зямля»''.
Часта гэты ўрывак з ліста прыводзяць як доказ ад самога вялікага князя літоўскага Вітаўта, што Літва (і адпаведна літоўскі этнас) складалася з дзвюх асноўных частак («зямель») — Аўкштоты і Жамойці (і адпаведна дзвюх этнаграфічных груп («галін») літоўскага этнасу — аўкштайтаў і жамойтаў).
Беларускі гісторык Аляксандр Краўцэвіч паказвае, што ў лісце Вітаўта няма сцвярджэння, што Літва складаецца з Аўкштоты і Жамойці, а, наадварот, сцвярджаецца, што «Жамойць ляжыць ніжэй за Літву» і што «на Жамойці Літву называюць Аўкштотай». Краўцэвіч лічыць, што ліст вялікага князя Вітаўта з'яўляецца дыпламатычным дакументам, створаным для дасягнення канкрэтных палітычных мэт (замацавання Жамойці пад сваёй уладай, а не ўладай крыжакоў), а з той прычыны Вітаўт выкарыстоўваў аргумент блізкасці і падобнасці мовы і звычаяў двух балтамоўных плямён (народаў). Аляксандр Краўцэвіч указвае, што Вітаўт яшчэ ў 1417 г. ужываў назву Жамойці ў сваім тытуле — у акце аб заснаванні Медніцкага біскупства ў Жамойці. Акрамя таго, назва «Жамойць» (нягледзячы на сцверджанні Вітаўта, што людзі ў Жамойці ніколі не называюць сябе жамойтамі, а толькі літоўцамі) захавалася і стала складовай часткай афіцыйнай назвы Вялікага Княства Літоўскага з 1441 г. побач з назвамі «Літва» і «Русь» — «Вялікае Княства Літоўскае, Рускае і Жамойцкае».
Увядзенне тэрміна ў навуковы ўжытак
Верагодна, што з выдання ў 1837 г. другога тома малапрафесійнай гістарычнай працы «Dzieje starożytne narodu litewskiego» («Гісторыя літоўскага народа») Тэадора Нарбута пачалося «новае жыццё» тэрміна «Аўкштота», якое пазней атрымала форму «Аўкштайція». Нарбут прывёў у кнізе вядомы ліст вялікага князя Вітаўта ад 1420 г., дзе пісалася, што «на Жамойці Літву называюць Аўкштотай». З той пары тэрмін «Аўкштота»/«Аўкштайція» пачаў шырока выкарыстоўвацца навукоўцамі, якія пачалі гэтым тэрмінам штучна (ненатуральна) абазначаць тыя альбо іншыя землі на захад ад Жамойці, а пасля і насельніцтва таго рэгіёна словам «аўкштайты». Хоць энцыклапедыі XIX ст. адзначалі, што тэрмін «Аўкштота»/«Аўкштайція» шырокім колам насельніцтва невядомы і не ўжываецца ў паўсядзённым жыцці як геаграфічная назва.
Сезон 2018/2019 ЖБК «Цмокі-Мінск»
У сезоне 2018/2019 жаночага баскетбольнага клуба Цмокі-Мінск з Мінска прымаў удзел:
Аўкштайція
Лінгвістыка
У XIX—XX стст. тэрмін «Аўкштайція» пачаў ужывацца навукоўцамі ў адносінах да цэнтральнай і ўсходняй частцы рассялення літоўскага этнаса, а тэрмінам «аўкштайты» называць этнаграфічную групу літоўскага этнаса. Сукупнасць гаворак «аўкштайтаў» атрымала ў лінгвістаў назву «аўкштайцкі дыялект» літоўскай мовы.
Археалогія
Тэрмінам «аўкштайты» археолагі таксама пачалі рэтраспектыўна называць насельніцтва, якое стварыла археалагічную культуру грунтовых могільнікаў Цэнтральнай Літвы, альбо ўсё насельніцтва, якое стварыла археалагічную культуру грунтовых могільнікаў Цэнтральнай Літвы і культуру ўсходнелітоўскіх курганоў сукупна. Навукоўцы пачалі таксама рэтраспектыўна ўжываць адносна стваральнікаў гэтых археалагічных культур тэрмін «племя аўкштайтаў».
Гістарычная навука
Некаторыя гісторыкі XX ст. паспрабавалі высветліць, з якіх частак («зямель») складалася «Аўкштайція»/«Аўкштота» у Сярэднявеччы і пераносілі падобныя тэарэтычныя канструкцыі на часы раней таго моманту, калі слова ўпершыню пачало ўжывацца. Так, польскі гісторык Генрык Лаўмянскі лічыў, што яшчэ да часу ўзнікнення Вялікага Княства Літоўскага існаваў саюз балцкіх плямён пад назвай «Літва», які складаўся з двух асноўных плямёнаў — «жамойтаў» (у Жамойці) і «аўкштайтаў» (у «Аўкштайціі»/«Аўкштоце»), а само племя «аўштайтаў» складалася з «зямель»: «Нальшчаны» («Нальшчанская зямля»), «Дзяволтва», «Літоўская зямля» і «Упіта». Лаўмянскі меркаваў, што пачаткова мяжа паміж «жамойтамі» і «аўкштайтамі» ішла па рацэ Шушва, а пасля па рацэ Нявежы; з другой паловы XIV ст., на думку Лаўмянскага, мяжа ўсталявалася па рацэ Нявежы. Падобныя погляды і рэканструкцыі падтрымалі савецкі гісторык Уладзімір Пашута і літоўскі гісторык Эдвардас Гудавічус.
Польскі гісторык Ежы Ахманьскі лічыў, што ў культурных аспектах «Аўкштота» (і, адпаведна, «аўштайты») ў старажытныя часы падзяляліся на тры абшары — уцянскі («Нальшчаны»), троцкі («уласна Літва») і ашмянска-геранёнскі (паміж рэкамі Мерачанка, Нёман, Бярэзіна і Вілія — абшар, які, на думку Ахманьскага, называўся «Аўкштота»).
Беларускі гісторык Вячаслаў Насевіч лічыць, што тэрмін «Аўкштота»/«Аўкштайція» (г.зн. «верхняя» зямля) меў вузкаэтнічны сэнс, быў штучна ўтвораны ў пачатковы перыяд існавання Вялікага Княства Літоўскага па аналогіі з «Жамойцю» (што звычайна тлумачаць як «ніжняя» зямля / «нізіна»), з'яўляўся сінонімам тэрміну «Літва», ужываўся абмежаваны час і гэты тэрмін нельга пераносіць на ранейшую эпоху. Насевіч лічыць, што жамойты да стварэння ВКЛ былі асобным ад літвы вялікім балцкім племем («асобным этнасам»).
Геаграфія Аўкштайціі
Аўкштайція знаходзіцца ў паўночна-ўсходняй частцы сучаснай Літвы. Па ўсім рэгіёне багата азёр, асабліва ва ўсходняй частцы. Асноўнымі гарадамі Аўкштайціі з'яўляюцца:
Дыялекты і гаворкі Аўкштайціі
Мясцовыя жыхары размаўляюць на аўкштайцкіх дыялектах літоўскай мовы. Згодна з новымі даследаваннямі літоўская мова дзеліцца не толькі на жамойцкі і аўкштайцкі дыялекты, але і на яшчэ два паддыялекты — судоўскі і дзукійскі, якія разам утвараюць аўкштайцкую дыялектную групу. Да аўкштайцкіх дыялектаў належаць гаворкі, на якіх заснавана літаратурная літоўская мова — сувалкійская гаворка аўкштайцкага дыялекта літоўскай мовы, складзеная пад уплывам гаворак яцвягаў, гаворкі наваколляў Марыямпале ў Сувалкіі.
Турыстычны патэнцыял сучаснай Аўкштайціі
Самымі старажытнымі гарадамі Аўкшайціі лічацца гарады Кернаў і Вількамір. У 1265—1413 гг. жыхары Аўкштайціі былі хрышчаны ў каталіцтва.
Апалон-14
«Апалон-14» (Apollo 14) — пілатуемы касмічны карабель, на якім была ажыццёўлена трэцяя высадка людзей на Месяц.
Экіпаж
Алан Шэпард быў найбольш сталым чалавекам на той час, які выконваў касмічны палёт (47 гадоў). Экіпаж у цэлым меў мінімальны палётны досвед. Мітчэл і Руса здзяйснялі першы палёт. Шэпард не быў пачаткоўцам, аднак ён налётаў толькі 15 хвілін у субарбітальны палёце па праграме «Меркурый». Па праграме Джэміні ён не лётаў з-за медыцынскіх праблем, звязаных з хваробай вуха, якая пазней была паспяхова вылечана хірургічным шляхам.