cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Данія-Нарвегія
Унія аказала вялікі ўплыў на развіццё нарвежскай культуры; літаратурнай мовай Нарвегіі была дацкая, затым, у 19 стагоддзі, пасля распаду уніі, пачаў развівацца, а ў 20 стагоддзі была кадыфікаваная асноўная сучасная літаратурная мова Нарвегіі букмал — у аснове дацкая з шэрагам прыўнясенняў у яе нарвежскіх рысаў.
Падчас Напалеонаўскіх войн пасля бамбардзіроўкі Капенгагена англічанамі дацка-нарвежскае каралеўства апынулася ўцягнутым у спусташальную англа-дацкую вайну 1807—1814. Па выніках яе Данія абвясціла сябе банкрутам (1813) і саступіла кантынентальную Нарвегію па Кільскім дагаворы (1814) каралю Швецыі; пры гэтым замежныя ўладанні Нарвегіі — Фарэры, Грэнландыя і Ісландыя — засталіся ў Даніі. Нарвежцы паўсталі супраць гэтага рашэння, прынялі канстытуцыю і абралі сваім каралём дацкага кронпрынца Крысціяна Фрэдэрыка (будучага караля Даніі Крысціяна VIII), але пасля ўварвання шведскіх войск Крысціян быў скінуў, а каралём Нарвегіі фармальна стаў састарэлы шведскі кароль Карл XIII, якога праз чатыры гады змяніў заснавальнік дома Бернадотаў Карл XIV Юхан. Так дацка-нарвежскую унію змяніла шведска-нарвежская (з захаваннем асобнай нарвежскай канстытуцыі), якая праіснавала да 1905.
Пол Лотэрбур
Пол Крысціян Лотэрбур (Paul Christian Lauterbur;, Сідней, Агая — , Урбана, Ілінойс) — амерыканскі хімік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне (2003) «За вынаходніцтва метаду магнітна-рэзананснай тамаграфіі».
Біяграфія
Скончыў Універсітэт Пітсбурга ў 1962 годзе. Першапачатковая ідэя, якая прывяла да стварэння магнітна-рэзананснай тамаграфіі, нарадзілася падчас бурнай дыскусіі на вячэры ў прыгарадзе Пітсбурга. Наступныя працы па стварэнні метаду Лотэрбур праводзіў у Нью-Ёркскім універсітэце ў Стоўн-Брук у 1970-х гадах. Пасля гэтага Лотэрбур усё жыццё прапрацаваў у Ілінойскім універсітэце ў Урбане і Шампейн.
NGC 5043
NGC 5043 (іншае абазначэнне — ESO 132-SC2) — рассеянае скопішча ў сузор’і Цэнтаўр.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Абол
Абол (ὀβολός obolós - прут) – 1) у старажытнай Грэцыі тавар-грошы ў выглядзе 4-граннага жалезнага прута, які складаў 1/6 драхмы; вагавая адзінка для серабра (0,73 г.); медная манета – 1/6 драхмы.
2) У Заходняй Еўропе 2-й паловы VIII—X стст. вагавая адзінка серабра (0,85 г.), сярэбраная манета ў ½ дэнарыя.
3) У Польшчы XIII ст. вагавая адзінка для золата (0,44 г.).
4) У Заходняй Еўропе XII—XV стст. сярэбраная манета, у XVI—XVIII стст. білонная ці медная ў ½ дэнарыя; у Германіі, Нідэрландах і Скандынавіі часта называлася «шэрф» ці «хэльбелінг».
6) Сінонім паняцця «дробныя грошы».
Кастэльён-дэ-ла-Плана
Кастэльён-дэ-ла-Плана (Castellón de la Plana) — горад і муніцыпалітэт у Іспаніі, у аўтаномнай супольнасці Валенсія, адміністрацыйны цэнтр правінцыі Кастэльён. Муніцыпалітэт знаходзіцца ў складзе раёна (камаркі) Плана-Альта.
Якуб Ульчынскі
Якуб Ульчынскі (Jakub Ulczyński; нар. ) — польскі баскетбаліст, у цяперашні час гулец «Асторыя Быдгашч».
Кар’ера
Выпускнік «Асторыі» на працягу многіх гадоў гуляў юніёрскай зборнай. З 2020 года выступаў за дубаль «Асторыі», а у 2022 годзе ўвашоў у асноўны склад каманды.
Акуляр
Акуля́р (ад ocularis — вочны) — частка аптычнай прылады (мікраскопа, тэлескопа і інш.), накіраваная да вока назіральніка. Прызначаны для разглядання павялічанага відарыса, створанага аб'ектывам або абарачальнай сістэмай.
Асноўныя характарыстыкі:, якая вызначае павелічэнне ўсей аптычнай сістэмы; адлегласць да (ад апошняй паверхні акуляра да відарыса, створанага акулярам);.
Асноўныя тыпы простых акуляраў: (17 ст.) і  (18 ст.). У складаных акуляраў за кошт павелічэння колькасці лінзаў і выкарыстання несферычных (напрыклад, парабалічных) паверхняў вугал зроку даводзіцца да 90—100°.
Гамалера
Гамалера (Gamalero) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне П’емонт, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Алесандрыя.
Насельніцтва складае 804 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 66 чал./км². Займае плошчу 12 км². Паштовы індэкс — 15010. Тэлефонны код — 0131.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы San Lorenzo.
Бюст (скульптура)
Бюст — скульптура, якая адлюстроўвае грудзі, плечы і галаву чалавека, звычайна на падстаўцы. Трохмерныя формы ствараюць падабенства з арыгіналам. Бюст з'яўляецца найбольш распаўсюджаным відам скульптурнага партрэта і адносіцца да круглай скульптуры. Бюст можа быць створаны з любога матэрыялу (звычайна з мармуру ці іншага зносастойкага матэрыялу).
Паўхатан (правадыр)
Паўхатан (Powhatan, Wahunsunacock; каля 1545 - 1618 гг.) — вярхоўны правадыр індзейскай канфедэрацыі паўхатан, арганізатар барацьбы супраць каланіяльнай экспансіі Англіі ў Паўночнай Амерыцы, бацька Пакахонтас.
Пасля заснавання англійскай калоніі Джэймстаўн на землях паўхатан вярхоўны правадыр прапанаваў перасяленцам мір і даў дазвол на занятак земляробствам. Дапамога з боку індзейцаў адыграла значную ролю ў першыя гады выжывання калоніі. У 1608 г. каланісты перадалі Паўхатану падарункі, а таксама арганізавалі цырымонію яго каранацыі. Паўхатан ледзь не сапсаваў яе, калі адмовіўся ўкленчыць, каб атрымаць карону, бо жадаў заставацца вышэй за астатніх.
У лістападзе 1609 г. паміж індзейцамі і каланістамі пачаўся канфлікт. Ён скончыўся толькі ў 1614 г. пасля паланення Пакахонтас, роднай дачкі Паўхатана. Пакахонтас прыняла хрысціянства і абрала шлюб з англійскім прадпрымальнікам Джонам Рольфам. У 1617 г. яна разам з мужам выправілася ў Англію, дзе захварэла і памерла.
Паўхатан памёр увесну 1618 г.
Пятро Чабор
Пятро Чабор (сапраўднае імя — Пётр Пятровіч Ільюкевіч;, Моўчадзь) — беларускі паэт.
Біяграфія
Нарадзіўся ў вёсцы Моўчадзь Баранавіцкага раёна. Скончыў філалагічны факультэт Брэсцкага педагагічнага інстытута імя А. С. Пушкіна. Працаваў дырэктарам Янавіцкага дому культуры, загадчыкам аўтаклуба пры аддзеле культуры Клецкага райвыканкама, настаўнікам у школах Клецкага раёна. З'яўляўся заснавальнікам і першым старшынёй Клецкага раённага Таварыства беларускай мовы імя Ф. Скарыны.
Зараз працуе ў міжнародным фондзе «Беларускі кнігазбор».
Спіс аб’ектаў PGC (884001—885000)
Гэта спіс аб'ектаў Спіс аб'ектаў PGC (884001—885000)
Сінегаловік пласкалісты
Сінегало́вік пласкалісты (Eryngium planum) — кветкавая расліна роду сямейства.
Батанічнае апісанне
Шматгадовая травяністая расліна вышынёй да 1  м, з прамым стрыжнёвым коранем. Сцябло прамое, галінастае ў верхняй частцы. Расліна мае блакітнае адценне, асабліва ў верхняй частцы. Лісце жорсткае, скурыстае. Прыкаранёвае лісце суцэльнае, з калючымі зубцамі па краях і з доўгімі чаранкамі. Сцябловае — драбнейшае за прыкаранёвае, сядзячае. Верхняе лісце 3—5-раздзельнае. Кветкі ў галоўчатых парасонах яйцападобнай формы дыяметрам да 2 сантыметраў, блакітнага або сіняга колеру з белаватым адценнем, з пяццю пялёсткамі. Плод — віслаплоднік.
Распаўсюджанне і экалогія
Расліна распаўсюджана на тэрыторыі Еўразіі. Святлолюбівая расліна. Ксерафіт, мезатроф, эўтроф. Расце на сухіх лугах, узлесках і палянах шыракалістых лясоў, у стэпах, па берагах рэк і ручаёў. Цвіце ў ліпені—жніўні.
Ахоўваецца на тэрыторыі Расіі (Масква, Іванаўская, Кіраўская, Кастрамская вобласці, Краснадарскі край), Валынскай вобласці Украіны.
Гаспадарчае значэнне
Лекавая і дэкаратыўная расліна. У траве маецца вялікая колькасць сапанінаў, дубільных рэчываў, эфірных алеяў і флаваноідаў.
Сінонімы
Паводле сайта The Plant List
Фердынанд I
Фердынанд I:
Інгрыд Рагнвальдсдотэр
Інгрыд Рагнвальдсдотэр (Ingrid Ragnvaldsdotter, ст.-сканд. Ingiríðr Rögnvaldsdóttir) — шведская прынцэса з дынастыі Стынкіляў, унучка караля Швецыі Інгэ Старэйшага, жонка караля Нарвегіі Харальда IV Гілі, маці караля Швецыі Магнуса Хенрыксена і караля Нарвегіі Інгэ Гарбуна.
Біяграфія
Інгрыд была дачкой Рагнвальда, адзінага сына шведскага караля Інгэ старэйшага, памерлага, верагодна, яшчэ пры жыцці бацькі.
Цётка Інгрыд, Маргарэт Фрэдкула, арганізавала яе вяселле з пляменнікам свайго мужа, дацкага караля Нільса, Хенрыкам Скадэлорам. Нягледзячы на нараджэнне некалькіх сыноў шлюб апынуўся нешчаслівым. Інгрыд спрабавала збегчы ад мужа разам з палюбоўнікам, але была злоўленая. У датычнасці да ўцёкаў Хенрык абвінаваціў свайго кузена Кнуда Лаварда, сына караля Эрыка I. У 1131 годзе Хенрык Скаделор стаў саўдзельнікам забойства Кнуда Лаварда. Гэта злачынства прывяло да паўстання супраць караля Нільса, якое ўзначаліў адзінакроўны брат Кнуда Эрык Памятлівы. У чэрвені 1134 года адбылася вырашальная бітва, у якім Эрык Памятлівы разбіў войскі Магнуса Моцнага, сына караля Нільса. Магнус і Хенрык Скадэлор загінулі.
Аўдавелую Інгрыд узяў у жонкі саюзнік Эрыка Памятлівага нарвежскі кароль Харальд Гілі. У 1135 годзе ў іх нарадзіўся сын Інгэ. Адначасова Харальд Гілі сужыўся з жанчынай, якую звалі Тора Гутармсдоцір. У снежні 1136 года кароль, які начаваў у Торы, быў забіты сваім супернікам у барацьбе за ўладу Сігурдам Слембе. Новымі каралямі былі абвешчаныя немаўля Інгэ, сын Інгрыд, і яго трохгадовы брат Сігурд, сын Торы.
Трэцім мужам Інгрыд стаў Арнэ Іварсан са Стадрэйма, названы ў сазе «айчымам конунга» Інгэ. Акрамя таго ў Інгрыд быў пазашлюбны сын ад нейкага Івара Прута. У якасці маці караля Інгэ Інгрыд прымала актыўны ўдзел у яго барацьбе за ўладу са шматлікімі супернікамі. Пасля старэйшы сын Інгрыд ад Хенрыка Скаделора, Магнус, на кароткі час здолеў стаць каралём Швецыі. Аднак у лютым 1161 года Інгэ і Магнус, адзін у Нарвегіі, а іншы ў Швецыі, былі забітыя. Пра далейшы лёс Інгрыд нічога не вядома.
Шлюбы і дзеці
Ад сувязі з Іварам Прутам — сын Орм Іварсон.
Гідраакустыка
Гідраакустыка — раздзел акустыкі, які вывучае выпраменьванне, прыём і распаўсюджванне гукавых хваль у рэальным водным асяроддзі (ў акіянах, морах, азёрах і г. д.) для мэт падводнай лакацыі, сувязі і т. п.
Галоўная асаблівасць падводных гукаў - іх малое згасанне, з прычыны чаго пад вадой гукі могуць распаўсюджвацца на значна вялікія адлегласці, чым, напрыклад, у паветры.
Акрамя згасання, абумоўленага ўласцівасцямі самай вады, на далёкасць распаўсюджвання гукаў пад вадой уплываюць рэфракцыі гуку, яго рассейванне і паглынанне рознымі неаднастайнасцямі асяроддзя.
Рэфракцыі гуку (скрыўленне шляху гукавога прамяня)
Хуткасць распаўсюджвання гуку змяняецца з глыбінёй, прычым змены залежаць ад часу года і дня, глыбіні вадаёма і шэрагу іншых прычын.
Гукавыя прамяні, якія выходзяць з крыніцы пад некаторым вуглом да гарызонту, выгінаюцца, прычым кірунак выгібу залежыць ад размеркавання хуткасцей гуку ў асяроддзі:
Вертыкальнае размеркаванне хуткасці гуку (ВРХГ) і градыент хуткасці аказваюць вызначальны ўплыў на распаўсюджанне гуку ў марском асяроддзі. Размеркаванне хуткасці гуку ў розных раёнах Сусветнага акіяна розна і змяняецца ў часе. Адрозніваюць некалькі тыповых выпадкаў ВРХГ:
З прычыны рэфракцыі могуць утварыцца мёртвыя зоны - вобласці, размешчаныя недалёка ад крыніцы, у якіх чутнасць адсутнічае.
Наяўнасць рэфракцыі можа прыводзіць і да павелічэння далёкасці распаўсюджвання гуку - з'яве звышдалёкага распаўсюджвання гукаў пад вадой.
Рассейванне і паглынанне гуку неаднастайнасці асяроддзя
На распаўсюджанне гукаў высокай частоты, калі даўжыні хваляў вельмі малыя, аказваюць уплыў дробныя неаднастайнасці, звычайна наяўныя ў натуральных вадаёмах: бурбалкі газаў, мікраарганізмы і г. д.
Рассейванне гуку неаднастайнасцямі, а таксама няроўнасцямі паверхні вады і дна выклікае з'ява падводнай рэверберацыі, якая суправаджае пасылку гукавога імпульсу: гукавыя хвалі, адлюстроўваючыся ад сукупнасці неаднастайнасцей і зліваючыся, даюць зацягванне гукавога імпульсу, якое працягваецца пасля яго заканчэння.
Межы далёкасці распаўсюджвання падводных гукаў гэтак жа абмяжоўваюцца ўласнымі шумамі мора, якія маюць дваякае паходжанне:
Ужыванне гідраакустыкі
Гідраакустыка атрымала шырокае практычнае прымяненне, бо ніякія віды электрамагнітных хваль не распаўсюджваюцца ў вадзе (з прычыны яе электраправоднасці) на колькі-небудзь значныя адлегласці, і гук таму з'яўляецца адзіным магчымым сродкам сувязі пад вадой.
Для гэтых мэтаў карыстаюцца гукавымі частотамі ад 300 да 10000 Гц і ўльтрагукамі ад 10000 Гц і вышэй. У якасці выпраменьвальнікаў і прымачоў у гукавой вобласці выкарыстоўваюцца электрадынамічныя і п'езаэлектрычныя выпраменьвальнікі і гідрафоны, а ва ўльтрагукавой - п'езаэлектрычныя і магнітастрыкцыённыя. Акрамя гукападводнай сувязі гідраакустыка ўжываецца для:
Гідраакустычная прылады
Ужыванне гідраакустыкі рэалізуецца з дапамогай гідраакустычных сродкаў. Гідраакустычная прылада ўяўляе сабой тэхнічную прыладу або сукупнасць прылад, прынцып дзеяння якіх заснаваны на выкарыстанні акустычных хваль у водным асяроддзі. Да гідраакустычных прылад можна аднесці:
Мукані
Мукані (Мука́ні) — вёска ў Радэхіўскім раёне Львоўскай вобласці Украіны.
ФК Осіек
«Осіек» (Osijek) — харвацкі футбольны клуб з аднайменнага горада. Заснаваны 27 лютага 1947 года.
Ільняны жмых
Ільняны жмых — пабочны прадукт алейна-экстракцыйнай вытворчасці, які атрымліваецца пасля выціскання алею з насення льна прэсаваннем. Багаты бялком і тлушчам канцэнтрыраваны корм.
Змест прадукту
У льняным жмыху ўтрымліваюцца: безазоцістыя экстрактыўныя рэчывы — 33,2 %, пратэін — 33,1 %, вада — 11 %, клятчатка — 9,3, попел — 6,6, тлушч — 6,8 %.
Выкарыстанне
Жмых скармліваецца ўсім відам жывёл у сухім ці змочаным выглядзе ў сумесі з іншымі кармамі.
Чаўныця
Чаўныця (Човни́ця) — вёска ў Ківэрцаўскім раёне Валынскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Трасцянэцкай вясковай абшчыны.
Еркіндык
Еркіндык — сяло ў Шэцкім раёне Карагандзінскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад Успенскай сельскай акругі. Код КАТА — 356477400.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 602 чалавекі (320 мужчын і 282 жанчыны). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 654 чалавекі (374 мужчыны і 280 жанчын).
Зварот беларускіх навукоўцаў супраць гвалту
Зварот беларускіх навукоўцаў супраць гвалту, або зварот супраць гвалту ці ліст беларускіх навукоўцаў, поўная назва Зварот прадстаўнікоў навуковай грамадскасці Рэспублікі Беларусь — адкрыты зварот беларускай навуковай і навукова-тэхнічнай супольнасці, які стаў рэакцыяй на падзеі 9 жніўня 2020 года. Зварот апублікаваны 11 жніўня 2020 года.
Тэкст звароту
Мы, грамадзяне Рэспублікі Беларусь, узрушаныя падзеямі апошніх некалькіх дзён.
9 жніўня 2020 года, падчас правядзення выбараў Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь па дадзеных незалежных назіральнікаў і па сведчаннях выбаршчыкаў мелі месца масавыя фальсіфікацыі, зафіксаваныя шматлікія парушэнні выбарчага кодэкса. У многіх выпадках члены камісій пакідалі выбарчыя ўчасткі ў суправаджэнні міліцыі і атрадаў АМАП, забіраючы з сабой гатовыя пратаколы з мэтай стварыць перашкоды для азнаямлення з імі выбаршчыкаў, што з’яўляецца грубейшым парушэннем заканадаўства. Мы не давяраем афіцыйна агучаным вынікам выбараў і адчуваем найглыбейшую незадаволенасць тым, якім чынам яны былі арганізаваныя і праведзеныя.
Нас глыбока раняць і абураюць дзеянні сілавых структур Рэспублікі Беларусь, якія неабгрунтавана прымяняюць у апошнія дні беспрэцэдэнтную па маштабе і жорсткасці сілу ў адносінах да тысяч мірных беларусаў. Выкарыстанне спецсродкаў (гумавых куль, светлашумавых гранат, слезацечнага газу), вадамётаў і іншай спецтэхнікі, а таксама прымяненне фізічнага гвалту з боку сілавых структур падчас мірных акцый пратэсту супраць бяззбройных людзей парушае грамадзянскія правы, гарантаваныя артыкулам 35 Канстытуцыі Рэспублікі Беларусь. Паводле інфармацыі афіцыйных крыніц падчас мірных пратэстаў загінуў 1 чалавек і не менш 10 сур’ёзна параненыя. Мы патрабуем правядзення незалежнага раследавання кожнага акта жорсткасці і гвалту з боку сілавых структур.
Мы лічым абмежаванне доступа да інтэрнэту на тэрыторыі Рэспублікі Беларусь у апошнія дні наўмысным парушэннем нашых правоў на доступ да праўдзівай і своечасовай інфармацыі, гарантаваных артыкулам 34 Канстытуцыі РБ. Мы заклікаем усіх адказных за адключэнне інтэрнэту не паўтараць падобнае ізноў, паколькі гэта прыводзіць да цяжкіх эканамічных і сацыяльных наступстваў для ўсіх грамадзян незалежна ад іх палітычных перакананняў.
Мы заклікаем як дзяржаўныя, так і незалежныя СМІ ўстрымацца ад ужывання слоў нянавісці ў адносінах да прадстаўнікоў сілавых структур і мірна пратэстуючых грамадзян. Рэдактары і журналісты, на вас зараз ляжыць вялізная адказнасць за тое, як вырашыцца гэтая сітуацыя, якая не павінна ні ў якім выпадку перарасці ў канфлікт з прымяненнем зброі. Будзьце абачлівымі, не забывайце, што сярод людзей, якія выйшлі на вуліцы, могуць быць вашы блізкія.
Мы, вучоныя, выкладчыкі, супрацоўнікі навуковых устаноў Рэспублікі Беларусь, што падпісаліся ніжэй, патрабуем:
Лічым дзеянні сілавых структур незаконнымі, непрымальнымі і парушаючымі Канстытуцыю Рэспублікі Беларусь, паколькі чалавек, яго правы, свабоды і гарантыі іх рэалізацыі з’яўляюцца найвышэйшай каштоўнасцю і мэтай грамадства і дзяржавы (артыкул 2 Канстытуцыі РБ).
Тэкст звароту быў прадубліраваны на англійскай, рускай, кітайскай мовах. Станам на 11 жніўня 2020 года зварот падпісала 2845 чалавек.
Рэакцыя грамадства на зварот
Адразу пасля публікацыі звароту, было сабрана экстраннае пасяджэнне Прэзідыума Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі, на якім тагачасны старшыня Прэзідыума — Уладзімір Гусакоў, звяртаючыся да дырэктараў навукова-даследчых інстытутаў Нацыянальнай акадэміі навук, назваў зварот правакацыйным і заклікаў лепш кантраляваць сваіх супрацоўнікаў, асабліва моладзь :
"Я вынужден был сегодня вас пригласить, чтобы вы навели порядок в своих институтах. Вы должны знать, чем дышит каждый человек — особенно молодежь. Мы гордились тем, что обновлялись и набирали молодежь. Но они же неуправляемые! Что они делают в лабораториях — никто не знает. Представляете, «ученые против насилия». И это началось с Академии наук!"
"Понимая законы распределения вероятностей, логику математической статистики, опираясь на свидетельства многочисленных нарушений во время избирательного процесса и руководствуясь… мы требуем признать результаты состоявшихся 09.08.2020 г. выборов Президента Республики Беларусь недействительными"
Зварот падпісала больш за 350 чалавек, у тым ліку першы кіраўнік незалежнай Беларусі — Станіслаў Шушкевіч.
Пазней, 14 жніўня 2020 года кіраўніцтва НАН Беларусі і група акадэмікаў выступіла з афіцыйнай заявай наконт падзей жніўня 2020 года. Тэкст звароту пасля быў выдалены з сайта Акадэміі навук, але захаваўся варыянт на англійскай мове :"We appeal to the Belarusian people: be cautious, don’t give in to provocation, don’t pursue a “street” policy. Decisions are not taken on the streets, they are taken by means of consensus and interrelation between authorities and society. The administration of the Academy of Sciences calls for stop of the country destruction. (Мы звяртаемся да беларускага народа: будзьце асцярожнымі, не паддавайцеся на правакацыі, не праводзьце «вулічную» палітыку. Рашэнні прымаюцца не на вуліцах, яны прымаюцца кансенсусам і ўзаемаадносінамі ўлады і грамадства. Кіраўніцтва Акадэміі навук заклікае спыніць разгром краіны)"12 верасня 2020 года на сайце Scientific.ru апублікавана заява расійскіх навукоўцаў са словамі падтрымкі беларускіх навукоўцаў. На момант выхаду артыкула пад заявай стаяла больш за 500 подпісаў, у тым ліку дзесяці акадэмікаў і дванаццаці член-карэспандэнтаў РАН. Пазней Прэзідыум НАН Беларусі адрэагаваў на заяву расійскіх навукоўцаў з крытыкай і абвінавачаннямі ў тым, што «заява цалкам пабудавана на несапраўдных фактах, з’яўляецца скажонай і палітычнай».
16 верасня 2020 года Прэзідыум РАН выпусціў адказ на апошнюю заяву Прэзідыума НАН Беларусі з удакладненнем, што:
Восенню 2022 года ў Беларусі пачаліся затрыманні навукоўцаў, якія ў 2020 годзе падпісалі Зварот беларускіх навукоўцаў супраць гвалту.
Чабор (значэнні)
Чабор (Thýmus) — род паўхмызнякоў сямейства Ясноткавыя (Lamiaceae).
Міністэрства лясной гаспадаркі БССР
Міністэ́рства лясно́й гаспада́ркі Белару́скай ССР было ўтворана 1 ліпеня 1947 года.
24 красавіка 1953 года Міністэрства было скасавана і яго паўнамоцтвы былі перададзеныя Галоўнаму ўпраўленню лясной гаспадаркі Міністэрства сельскай гаспадаркі і нарыхтовак БССР.
З 1966 года Міністэрства было зноў адноўлена.
Мікшына (Хіславіцкі раён)
Мікшына (Микшино) — вёска ў Хіславіцкім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Пячэрскага сельскага паселішча. Насельніцтва — 162 жыхары (2007 год).
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупаваная гітлераўскімі войскамі ў ліпені 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
Акустаэлектроніка
Акустаэлектроніка — вобласць навукі і тэхнікі, якая вывучае і выкарыстоўвае ўзаемадзеянне высокачастотных (з частатой вышэй за 20 кГц) акустычных хваль з электрычным полем і электронамі ў цвёрдых целах. Існуюць тры асноўных эфекты акустаэлектронікі: электроннае паглынанне акустычных хваль, змена хуткасці акустычных хваль, акустаэлектрычны эфект.
Шранява (герб)
Шраня́ва (Szreniawa) — прыватнаўласніцкі герб, вядомы з канца XIV ст.. Мае ўласна польскае паходжанне і быў створаны ў гонар рыцарскай кавалерыі, якая адрознілася падчас бітвы на рацэ Шранява. У Вялікім Княстве Літоўскім з'явіўся пасля Гарадзельскай уніі 1413 года.
Гербам карысталіся каля 120 родаў Беларусі, Украіны, Літвы і Польшчы, у т.л. Квілецкія, Ліпскія, Любамірскія, Рагозы, Скіндары, Стадніцкія.
Апісанне
У чырвоным полі сярэбраная хвалістая стужка, на якой сярэбраны крыж; клейнод — над прылбіцай з каронай галава льва паміж 2 турынымі рагамі са званочкамі.
Леанід Генадзевіч Барабанаў
Леанід Генадзевіч Барабанаў  — беларускі дэрматавенеролаг, доктар медыцынскіх навук, прафесар.
Біяграфія
Пасля заканчэння Мінскай сярэдняй школы № 89 у 1967 г. паступіў на лячэбны факультэт Мінскага медыцынскага інстытута. У перыяд вучобы актыўна ўдзельнічаў у працы студэнцкага навуковага гуртка пры кафедры агульнай хіміі пад кіраўніцтвам Заслужанага работніка вышэйшай школы Беларусі дацэнта В. А. Бандарына, атрымліваў імянную стыпендыю імя акадэміка А. А. Багамольца. Інстытут скончыў з адзнакай у 1973 г. і быў накіраваны ў клінічную ардынатуру пры кафедры дэрматавенералогіі Мінскага медыцынскага інстытута. Пасля заканчэння ардынатуры працаваў у Беларускім навукова-даследчым скурна-венералагічным інстытуце, дзе працаваў малодшым і старшым навуковым супрацоўнікам, кіраўніком лабараторыі і венералагічнага аддзела. З 1988 г. працуе ў БелДІУУ асістэнтам, затым загадчыкам кафедры (з 1989 г.).
З 1997 г. па 2002 г. Л. Г. Барабанаў з'яўляўся галоўным спецыялістам МЗ РБ па дэрматавенералогіі, каардынатарам праграм Сусветнай арганізацыі аховы здароўя па інфекцыях, якія перадаюцца палавым шляхам.
Навуковая дзейнасць
Кандыдацкую дысертацыю на тэму «Стан гіпафізарна-наднырачнікавай сістэмы ў хворых прафесійным алергічных дэрматытам, прафесійнай і праўдзівай экзэмай пры лячэнні этымізолам і індуктатэрміяй паяснічнай вобласці» абараніў у 1983 г., доктарскую — у 1989 г. на тэму «Рэабілітацыя рэпрадуктыўнай функцыі мужчын, хворых ганарэяй з улікам актыўнасці гіпофізу, яечкаў і кары наднырачнікаў». У званні прафесара зацверджаны ў 1991 г. Кола навуковых інтарэсаў ахоплівае розныя вобласці дэрматалогіі — прафесійную дэрматолагію, лімфомы скуры, лекавыя паразы скуры, і венералогіі — вывучэнне эфектыўнасці новых лекавых прэпаратаў пры лячэнні інфекцый, якія перадаюцца палавым шляхам, стан рэпрадуктыўнай функцыі ў хворых рознымі формамі ганарэі. Пад яго кіраўніцтвам абаронена 12 кандыдацкіх дысертацый, падрыхтавана 15 метадычных рэкамендацый і вучэбна-метадычных дапаможнікаў, апублікавана 250 прац.
Лілія Яфрэмаўна Стасевіч
Лілія Яфрэмаўна Стасе́віч (Лилия Ефремовна Стасевич;, г. Калуга, РСФСР — ) — беларуская актрыса, дыктар радыё. Заслужаны артыст Беларускай ССР (1965).
Біяграфія
Скончыла ў 1941 годзе Рэспубліканскае тэатральнае вучылішча ў Мінску. З 1944 года актрыса Беларускага тэатра імя Я. Купалы. У 1948—1980 гадах дыктар на Беларускім радыё, выкладала ў Беларускім тэатральна-мастацкім інстытуце (1956—1963, 1971—1975).
Вяла грамадска-палітычныя, літаратурна-драматычныя, музычныя і інш. перадачы, святочныя рэпартажы. Выступала як чытальнік, у рэпертуары пераважалі творы беларускіх пісьменнікаў.
NGC 5044
NGC 5044 (іншыя абазначэнні — MCG -3-34-34, UGCA 341, PGC 46115) — эліптычная галактыка (E) ў сузор’і Дзева.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Нэмыліў
Нэмыліў (Неми́лів) — вёска ў Радэхіўскім раёне Львоўскай вобласці Украіны.
Ганна Іванаўна Верас
Ганна Іванаўна Верас (Ганна Іванівна Верес; 21 снежня 1928, Абуховычы, Іванкіўскі раён, Кіеўская акруга, УССР —  11 чэрвеня 2003, Абуховычы, Іванкіўскі раён, Кіеўская вобласць, Украіна) — украінская вышывальшчыца і ткачыха. Народны мастак Украіны (1995).
Біяграфія
Нарадзілася 21 снежня 1928 года ў вёсцы Абуховычы (сёння — Вышгарадскі раён Кіеўскай вобласці, Украіна). Атрымала сярэднюю адукацыю. Майстэрству ткацтва вучылася ў сваёй маці Марыі Пасабчук.
Член саюза савецкіх мастакоў Украіны з 1965 года і Нацыянальнага саюза майстроў народнага мастацтва Украіны з 1999 года.
У 1988—1992 гадах стварыла музей народнага ткацтва ў пгт Іванківе.
Жыла ў Кіеве, у доме № 9 на завулку Бастыённым, кватэра 15.
Творчасць
Працавала ў галіне дэкаратыўнага мастацтва (мастацкая вышыўка). Аўтар і выканаўца традыцыйных палескіх тканых ручнікоў, дэкаратыўных тканін і пано.
У 1966—1968 гадах выканала арнаментальныя ручнікі, якія прысвяціла Тарасу Рыгоравічу Шаўчэнку. Рэпрадукцыямі яе ручнікоў у суаўтарстве з Ганнай Васілашчук ілюстраваны «Кабзар» Шаўчэнкі (Кіеў, 1971).
Міжнародная федэрацыя таварыстваў Чырвонага Крыжа і Чырвонага Паўмесяца
Міжнародная федэрацыя таварыстваў Чырвонага Крыжа і Чырвонага Паўмесяца  — міжнародная гуманітарная арганізацыя, якая з’яўляецца часткай Міжнароднага руху Чырвонага Крыжа і Чырвонага Паўмесяца разам з Міжнародным камітэтам Чырвонага Крыжа і 192 нацыянальнымі арганізацыямі. Федэрацыя была заснавана ў 1919 годзе і мае штаб-кватэру ў Жэневе, Швейцарыя.
Ганна Іванаўна Верас
Творчасць
Удзельнічала ў рэспубліканскіх і замежных выстаўках з 1960 года, усесаюзных — з 1961 года. Яе працы экспануюцца ў Нацыянальным музеі Тараса Шаўчэнкі у Кіеве, Шаўчэнкаўскім нацыянальны запаведніку ў Каніві, Нацыянальным музеі ўкраінскага народнага дэкаратыўнага мастацтва.
Міжнародная федэрацыя таварыстваў Чырвонага Крыжа і Чырвонага Паўмесяца
У 1963 годзе федэрацыя была ўдастоена Нобелеўскай прэміі міру ў азнаменаванне 100-годдзя існавання Міжнароднага камітэта Чырвонага Крыжа.
Ганна Іванаўна Верас
Творчасць
Творчасці майстрыхі прысвечаны кінафільмы «Ляда» (1974, «Кіеўнавукфільм»), «А лён цвіце» (1980, «Укртэлефільм»).
Асобныя працы майстрыхі, якія захоўваліся ў Іванкаўскім гісторыка-краязнаўчым музеі, згарэлі 27 лютага 2022 года з-за пажару, які ўзнік падчас бою з расійскімі вайскамі ў ходзе расійска-ўкраінскай вайны.
Сям’я
Мела двух дачок Валянціну Іванаўну Верас і Алену Іванаўну Верас, якія таксама сталі майстрынямі.
Сяргей Шупа
Сяргей Шупа (нар., Мінск) — беларускі перакладчык, журналіст і грамадскі дзеяч.
Біяграфія
Скончыў перакладчыцкі факультэт Мінскага дзяржаўнага педагагічнага інстытуту замежных моў (1983, перакладчык французскай мовы). Пасля службы ва Узброеных Сілах СССР (1983—1985) 2 гады вучыўся ў аспірантуры Інстытута мовазнаўства імя Я. Коласа АН БССР (1985—1987). Працаваў рэдактарам выдавецтва «Мастацкая літаратура» (1987—1991), быў навуковым супрацоўнікам Нацыянальнага навукова-асветніцкага цэнтра імя Ф. Скарыны (1991).
З 1991 года ўдзельнічаў у выданні газеты «Наша ніва» ў Вільнюсе. Працаваў перакладчыкам, рэдактарам. З 1995 года вучыўся 1 год у дактарантуры (адпавядае аспірантуры ў Беларусі) Вільнюскага ўніверсітэта, тэма дысертацыі — «Тэксталогія біблейскіх перакладаў Францішка Скарыны». З 1996 года супрацоўнік «Радыё Свабода» (Прага). У 1999—2001 гадах быў рэдактарам радыё «Балтыйскія хвалі» (Вільнюс).
Жанаты, мае дваіх дзяцей. Грамадзянін Літвы, жыве ў Празе. У 2012 годзе Сяргею Шупу адмовілі ў візе на ўезд у Беларусь.
Дзейнасць
Актыўны ўдзельнік беларускага нацыянальна-дэмакратычнага руху 1980-х гадоў. Удзельнічаў у маладзёжным грамадскім аб’яднанні «Беларуская майстроўня» (1979—1984). У 1986 годзе разам з Лявонам Баршчэўскім заснаваў нефармальнае аб’яднанне перакладчыкаў «Бабілён» і быў яго прэзідэнтам у 1986—1991 гадах. Актыўны удзельнік літаратурнага таварыства «Тутэйшыя». Член Біблійнай камісіі пры Беларускім экзархаце (1989—1991), член рабочай групы праекту «Новая беларуская Біблія» (з 2012).
Паводле самога Сяргей Шупы, свабодна ведае англійскую, літоўскую, партугальскую, польскую, французскую, харвацкую і чэшскую мовы, добра разумее нямецкую, эстонскую і сучасны іўрыт (іспыт у дактаранцкім мінімуме), у пэўнай ступені старажытнаяўрэйскую, старажытнагрэчаскую і лацінскую мовы. Пачынаў вучыць верхнелужыцкую, дары, ірландскую, кітайскую, навагрэчаскую, шведскую, японскую і некаторыя іншыя мовы, але, паводле ўласнай ацэнкі, ведае іх на недастатковым узроўні. Думае пра вывучэнне арабскай. Таксама разумее шэраг славянскіх і раманскіх моў, але не лічыць гэты ўзровень іх веданнем.
Пераклаў асобныя творы Э. Базэна, Х. Л. Борхеса, Б. Віяна, А. Ж. Грэймаса, Л. Дарэла, Дж. Джойса, М. Ергавіча, Э. Керэта, М. Кульбака, Л. Маер-Скуманц, Г. дэ Мапасана, Г. Маркеса, П. Мерымэ, О. Мілаша, М. Мута, Дж. Оруэла, М. Павіча, Э. По, Ф. Тугласа, Ё. Тэрборна, Ц. Уевіча, М. Уньта, Б. Шульца,. Пераклады выходзілі асобнымі выданнямі, а таксама ў альманахах «Далягляды» і «Братэрства», часопісах «Крыніца», «Фрагмэнты», «Arche», газетах «ЛіМ», «Наша ніва».
Займаецца пытаннямі і метадалогіяй перакладу біблейскіх тэкстаў на беларускую мову, сярод іншага пераклаў Кнігу прарока Ёны.
Укладальнік і публікатар «Архіваў БНР» (1998). Аўтар кнігі «Падарожжа ў БНР» (2018), дзе ў гістарычным кантэксце ўпарадкавана паказаны арыгінальныя дакументы і матэрыялы, захаваныя ў фондах БНР у архівах Мінска і Вільні, жанр кнігі вызначаны як «архіўны раман».
Рэдактар «Ангельска-беларускага слоўніка» В. Пашкевіч.
Мікалай Іванавіч Пашкевіч
Мікалай Іванавіч Пашкевіч (нар., в. Рубель, Столінскі раён) — беларускі мовазнавец, пісьменнік.
Біяграфія
Вучыўся ў 1965—1975 гадах у Рубельскай сярэдняй школе, у 1976—1978 гадах служыў тэрміновую вайсковую службу. Скончыў філалагічны факультэт і завочна аспірантуру Брэсцкага дзяржаўнага ўніверсітэта імя А. С. Пушкіна (БрДУ імя А. С. Пушкіна). З 1988 г. выкладаў на кафедры беларускага мовазнаўства, з 2013 па 2014 г. — на кафедры журналістыкі філалагічнага факультэта БрДУ імя А. С. Пушкіна.
Сябра Саюза беларускіх пісьменнікаў (2015 г.) і Таварыства беларускай мовы імя Францішка Скарыны
Творчасць
Аўтар вучэбна-метадычнага дапаможніка для студэнтаў ВНУ, якія навучаюцца па спецыяльнасці «Беларуская філалогія», — «Праблемы транслінгвістыкі. Тэорыя і практыка» (2010).
Аўтар навуковых выданняў: «Праца з тэкстам на ўроках беларускай мовы» (Брэст, 1993; у суаўтарстве), «Рыторыка: метад. рэкамендацыі для філал. фак. і фак. замеж. моў» (Брэст, 2004), «Рыторыка: практыкум для філалагічных спецыяльнасцей універсітэта» (Брэст, 2006), «Рубельскі лексіка-фразеалагічны слоўнік: для студэнтаў-філолагаў» (Брэст, 2008) «Рубельскі лексіка-фразеалагічны слоўнік: для студэнтаў-філолагаў» (Брэст, 2008), калектыўнага зборніка «Слова і фразеалагізм у літаратурным і дыялектным кантэксце» (Брэст, 2004), а таксама навукова-папулярнай кнігі «У родным слове адгукаецца душа…» (Брэст, 2012) і дакументальна-мастацкай аповесці «Вера» (Брэст, 2014).
Кніга «Вера» ў 2015 г. намінавалася на літаратурную прэмію імя Ежы Гедройца.
Ꙉ
Ꙉ, ꙉ (джэрв) - літара стараславянскай азбукі. Часта выкарыстоўвалася ў многіх старых сербахарвацкіх пісьмовых помніках для абазначэння гукаў /dʑ/ і /tɕ/ (сучасныя đ/ђ і ć/ћ). Літара з'яўляецца асновай сучасных Ћ і Ђ. .
Джонатан Дэмі
Ро́берт Джо́натан Дэ́мі (Robert Jonathan Demme; — ) — амерыканскі кінарэжысёр, сцэнарыст і прадзюсар.
Дэмі таксама зняў мноства фільмаў-канцэртаў, такіх як «'» (1984), «'» (2006) і «» (2016), а таксама працаваў над некалькімі тэлесерыяламі ў якасці прадзюсара і рэжысёра.
Брандэнбург-Прусія
Брандэнбург-Прусія — дзяржава, ўтвораная ў выніку завяршэння асабістай уніі Прусіі з Брандэнбургам у 1618 годзе, са згоды Жыгімонта III Вазы. З тых часоў, курфюрст Брандэнбургскі быў таксама князем (герцагам) Прусіі.
Калі памёр бяздзетным апошні герцаг Юліх-Клеве-Берг у 1609 справа дайшла да вайны за правапераемнасць, якая скончылася 12 лістапада 1614 года Ксантэнскім мірам, на падставе якога Брандэнбург здабыў сабе уладу над герцагствам Клеўскім і графствам Марк.
Пасля Вестфальскага міру ў 1648 годзе плошча Брандэнбурга дасягнула 105.119 км² на якой пражывала 600 тысяч чалавек.
Пасля Яна II Казіміра, які завершыў вайну са Швецыяй, Прусія афіцыйна перастала быць леннікам Рэчы Паспалітай (Велаўска-Быдгашчскі трактат 1657 года).
У 1701 годзе герцагства было пераўтворана ў Каралеўства Прусія.
Гетман вялікі літоўскі
Вялікі гетман літоўскі — пасада ў Вялікім княстве Літоўскім і Рэчы Паспалітай, носьбіт якой выконваў функцыі галоўнага камандуючага войскам краіны. Намесьнікам і памагатым вялікага гетмана быў польны гетман літоўскі.
Іаган Парлер
Іаган Парлер (Johann Parler; Ян Парлерж, Jan Parléř; каля 1359, — 1405 ці 1406) — архітэктар перыяду готыкі, прадстаўнік знакамітай архітэктарскай дынастыі Парлераў, сын Петэра Парлера. Пасля смерці бацькі працягваў будаўніцтва Сабора Святога Віта, быў першым архітэктарам касцёла Святой Варвары ў Кутна-Горы.
Яромэль
Яромэль (Яромель) — вёска ў Ківэрцаўскім раёне Валынскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Трасцянэцкай вясковай абшчыны.
Агняполле
Агняполле (Огнеполье) — вёска ў Хіславіцкім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Пячэрскага сельскага паселішча. Насельніцтва — 3 жыхары (2007 год).
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупаваная гітлераўскімі войскамі ў ліпені 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
Рацюнкі (гарадзішча)
Апісанне
Узвышаецца над наваколлем на 10 м. Пляцоўка круглая, дыяметрам 45 м, земляных умацаванняў не мае. Вядома з 1895 года. Даследавала ў 1976, 1978, 1979, 1981 гадах Л. У. Дучыц. Ускрыта 236 м² плошчы.
Культурны пласт 0,6 м, у ім знойдзены фрагменты ляпной і ганчарнай керамікі, жалезныя нажы, рыбалоўныя кручкі, цыліндрычны замок з каленчатым ключом, броназавая спіральная трубачка, пласціністы бранзалет, шкляны гладкі блакітны бранзалет, гліняныя і шыферныя прасліцы, касцяныя праколкі і каменныя сякеры, касцяныя наканечнікі стрэл і дзідаў. Сярод знаходак вылучаецца фрагмент вырабу з косці з выявамі чалавека з аднаго боку і конніка з другога.
Гарадзішча датуецца VII ст. да н.э. — XIII ст. н.э. Адносіцца да днепра-дзвінскай і штрыхаванай керамікі культур і перыяду Кіеўскай Русі.
Матэрыялы даследаванняў захоўваюцца ў Інстытуце гісторыі Нацыянальнай Акадэміі Навук Беларусі.
Сяргей Міхайлавіч
Вялікі князь Сяргей Міхайлавіч (, маёнтак Баржом, Тыфліская губерня —, пад Алапаеўскам, Пермская губерня) — пяты з шасці сыноў вялікага князя Міхаіла Мікалаевіча і Вольгі Фёдараўны, унук Мікалая I; генерал-ад’ютант (1908), генерал ад артылерыі (1914), палявы генерал-інспектар артылерыі пры Вярхоўным Галоўнакамандуючым (1916—1917), член Савет дзяржаўнай абароны (1905—1908).
Гарбанья
Гарбан'я (Garbagna) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне П’емонт, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Алесандрыя.
Насельніцтва складае 721 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 35 чал./км². Займае плошчу 21 км². Паштовы індэкс — 15050. Тэлефонны код — 0131.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы.
Тор
Тор мае наступныя значэнні:
Нэстанычы
Нэстанычы (Неста́ничі) — вёска ў Радэхіўскім раёне Львоўскай вобласці Украіны.
Маскавічы (гарадзішча)
Маскавічы, або Маскаўцы — гарадзішча днепра-дзвінскай культуры каля в. Маскавічы Браслаўскага раёна Віцебскай вобласці. Знаходзіцца за 0,3 км на поўдзень ад вёскі, на беразе воз. Дзерба.
Апісанне
Пляцоўка няправільнай формы, плошчай 1 га. З паўночнага і ўсходняга боку абкружана балоцістай нізінай, з захада — возерам. Паўночны бок мае плаўны схіл.
Гісторыя
На рубяжы нашай эры гарадзішча было ўмацавана драўляным плотам, у XI—XII стагоддзях на ім зроблены сцены з тоўстых гарызантальна пакладзеных бярвёнаў. У XII—XIII стагоддзях з’яўлялася памежнай крэпасцю на паўднёва-заходняй ускраіне Полацкага княства, магчыма, было сядзібай-замкам, або гандлёвай факторыяй.
На пасяленні жылі славяне (крывічы), прадстаўнікі ўсходнебалцкіх і фіна-ўгорскіх плямёнаў. Знаходкі абломкаў касцей з рунічнымі надпісамі сведчаць аб наяўнасці на гарадзішчы слядоў скандынаваў.
Даследаванні
Выявіў у XIX стагоддзі Ф. В. Пакроўскі (як Рацішскае гарадзішча). Абследавалі ў 1955 годзе Л. В. Аляксееў, у 1972 годзе — М. М. Чарняўскі. У 1976—1988 гадах раскопкі праводзіла Л. У. Дучыц — ускрыта 2200 м² плошчы.
Выяўлены 4 крыжы-энкалпіёны. На адным з іх на вонкавым баку распяцце, на адваротным — выява Маці Божай з дзіцём. З абодвух бакоў па краях — медальёны з выявамі святых. Два іншыя складні па форме аднолькавыя, у іх расшыраныя канцы з кроплепадобнымі выступамі па вуглах. Адзін з іх упрыгожаны эмаллю і пазалотай.
Рэшткі пабудоў не былі выяўлены, аднак ускосныя дадзеныя сведчаць пра комплексную забудову гарадзішча. Верагодна, жытлы былі наземныя, зрубавыя, па форме блізкія да квадрата, памерамі 16—25 м². Пад ніжнімі вугламі знойдзены драўляныя і мураваныя падкладкі. Сцены былі складзены з круглых абчасаных бярвёнаў дыяметрам 0.15—0.2 м, пазы абмазваліся глінай. Падлога была драўлянай і глінабітнай з пясчанай, або глініста-земляной падсыпкай.
Печы — глінабітныя на слупавых апечках. Адна печ даўжынёй 1 м, шырынёй 0.6 м, вышынёй скляпення 0.6 м захавалася добра, у ёй знойдзены вуголле, рэшткі керамікі і бронзавы арнаментаваны бранзалет.
Гаспадарчыя ямы памерамі ад 0.5×0.5 м да 1×1.5 м былі заглыблены ў мацярык на 0.1—1.2 м. Сценкі некаторых абмазаны глінай, і верагодна, што ў іх захоўваліся харчовыя прыпасы.
У 1982, 1983, 1985 і 1988 гадах у возеры Дзерба, якое прымыкае да гарадзішча, праводзіліся гідраархеалагічныя даследаванні і падводныя раскопкі. У культурным пласце 0.2—0.3 м былі знойдзены цыліндрычны замок, шыфернае прасліца, фрагмент сіняга шклянога пярсцёнка, медная блешня, кераміка і іншае. Гэта дае падставу меркаваць пра існаванне на гэтым месцы пасада, які з цягам часу апынуўся пад вадой.
Матэрыялы раскопак захоўваюцца ў Інстытуце гісторыі Нацыянальнай Акадэміі Навук Беларусі, Музеі старажытнабеларускай культуры, Полацкім краязнаўчым музеі.
Гідраўлічны акумулятар
Гідраўлі́чны акумуля́тар — акумулятар, які назапашвае энергію рабочай вадкасці, што знаходзіцца пад ціскам. Выкарыстоўваецца для выраўноўвання ціску і расходу вадкасці ці газу з рэзкапераменнай нагрузкай. Бываюць грузавыя, спружынныя, з пругкім корпусам, а таксама пнеўмагідраакумулятары, ,.
Каралеўства Прусія
Каралеўства Прусія (Königreich Preußen) — нямецкае каралеўства, якое існавала ў перыяд 1701—1918 гадоў. З 1871 года было вядучай дзяржавай Германскай імперыі, прадстаўляючы сабой амаль дзве траціны ўсёй плошчы імперыі. Сваю назву каралеўства пераняла ад гістарычнай вобласці Прусія, хаця яе сэрцавінай з'яўляўся Брандэнбург.
1701: Уздым Брандэнбурга
За выключэннем герцагства Прусіі, усе землі Брандэнбурга былі часткай Свяшчэннай Рымскай імперыі, якія знаходзіліся намінальна пад уладай Габсбургаў. Паколькі ў рамках імперыі існаваў толькі адзін кароль немцаў, то Фрыдрых паводле санкцыі імператара Леапольда I (ў абмен на саюз супраць Францыі ў вайне за іспанскае спадчыну) каранаваўся каралём новага дзяржавы (18 студзеня 1701) пад тытулам «кароль Прусіі» на землях, якія не ўваходзілі ў склад імперскіх тэрыторый. З улікам свайго дваістаснага становішча (як імперскіх князёў з аднаго боку і каралёў Прусіі, яка не ўваходзіць у склад імперыі), а таксама каб не ставіць пад сумненне фармальны суверэнітэт «караля немцаў» прускія манархі да 1772 года вымушаныя былі выкарыстоўваць тытул "кароль у Прусіі "(König in Preußen). Зноў утворанае каралеўства атрымала ўсеагульнае прызнанне па Утрэхтскай дамове (1713).
1702—1740: Рост каралеўства
Тэрыторыя каралеўства была раскідана больш чым на 1200 км: ад зямлі княства Прусія на паўднёва-ўсходнім узбярэжжы Балтыйскага мора, да сэрца Гогенцолернаў — Брандэнбурга, з эксклавамі — Герцагства Клеўскае, акругі Марк і Равенсбург у Рэйнландзе. Новае Каралеўства Прусія было вельмі беднае — цяжка ішло аднаўленне пасля Трыццацігадовай вайны. У 1708 годзе, прыблізна адна траціна насельніцтва герцагства Прусія стала ахвярай бубоннай чумы. Чума ў жніўні 1710 года дасягнула Прэнцлау, але ў рэшце рэшт адступіла, не дасягнуўшы сталіцы — Берліна, які быў толькі на адлегласці 80 км.
Швецыя, пацярпеўшы паражэнне ад Расіі, Саксоніі, Рэчы Паспалітай, Даніі-Нарвегіі, Гановера і Прусіі ў Паўночнай вайне (1700—1721) страціла тэрыторыі на паўднёвым узбярэжжы Балтыйскага мора. Па пруска-шведскай дамове, падпісанай у Стакгольме (студзень 1720 года), Прусія атрымала Шчэцін і іншыя тэрыторыі Швецыі ў Памераніі.
1740—1760: Сілезскія войны
У 1740 годзе, кароль Фрыдрых II заняў трон. Выкарыстаўшы за падставу длягавор 1537 года (на дамову наклаў вета імператар Фердынанд I), паводле якога Сілезія павінна была перайсці да Брандэнбургу пасля перапынення яе кіруючай дынастыі Пястаў. Фрыдрых уварваўся ў Сілезію, што распачала вайну за аўстрыйскае спадчыну. Пасля хуткай акупацыі Сілезіі, Фрыдрых падахвоціўся абараняць эрцгерцагіню Марыю Тэрэзіі Аўстрыйскую, пры ўмове, што край будзе перададзены яму. Прапанова атрымаў адмову, але Аўстрыя сутыкнулася з шэрагам іншых праціўнікаў, і Фрыдрыха ў рэшце рэшт атрымаў афіцыйныя тэрытарыяльныя саступкі ў адпаведнасці з Берлінскай дамовай у 1742 годзе.
Да здзіўлення многіх, Аўстрыі ўдалося паспяхова аднавіць вайну. У 1744 г. Фрыдрых зноў уварваўся каб пазбегнуць рэпрэсій і прэтэнзіі, на гэты раз, у Багемію. Ён пацярпеў няўдачу, але французскі ціск на Аўстрыю, саюзніка Вялікабрытаніі, прывяло да серыі дагавораў і кампрамісаў, у выніку чаго ў 1748 годзе быў падпісаны Другі Ахенскі дагавор, які аднавіў мір і аддаў Прусіі ў валоданне большую частку Сілезіі.
Пасля свайго прыніжэння саступкай Сілезіі, Аўстрыя накіравала свае намаганні для забеспячэння альянсу з Францыяй і Расіяй («Дыпламатычная рэвалюцыя»), тады як Прусія мела праблемы па стварэнні кааліцыі з Вялікабрытаніяй. Другое ўварвання Фрыдрыха ў Саксонію і Багемію на працягу некалькіх месяцаў у перыяд 1756—1757 гадоў прывяло да Сямігадовай вайне.
Пасля перамогі над аўстрыйскай арміяй у бітве пры Буркерсдорфе Прусіі, нарэшце, удалося ўсталяваць статус-кво на кантыненце. Гэты вынік пацвердзіў вядучую ролю Прусіі сярод германскіх дзяржаў і стварэння краіны, на ўзроўні Вялікага еўрапейскага дзяржавы. Фрыдрых, узрушаны амаль адбыўшайся паразай Прусіі, пражываў рэшткі свае дзён як мірны кіраўнік.
Пруская армія
Ядром прускай арміі з'яўляліся мушкецёры, а таксама грэнадзёры, фузілеры і пікінёры, кавалерыя складалася з кірасір, драгун і гусараў.
1772, 1793, 1795 гады: Падзелы Рэчы Паспалітай
На ўсходзе і поўдні ад Прусіі знаходзілася Рэч Паспалітая якая паступова прыходзіла ў заняпад на працягу XVIII стагоддзя. Занепакоены павелічэннем расійскага ўплыву ў польскіх справах і магчымым пашырэннем Расійскай імперыі, Фрыдрых прыняў удзел у першым з падзелаў Рэчы Паспалітай паміж Расіяй, Прусіяй і Аўстрыяй у 1772 годзе для падтрымання балансу сіл. Каралеўства Прусія анексавала большую частку тэрыторыі Кароны Каралеўства Польскага, у тым ліку Вармію. Далучаныя тэрыторыі ўтварылі ў наступным годзе правінцыю Заходняя Прусія. Новую тэрыторыю, якія ўвайшлі ў склад Усходняй Прусіі (тэрыторыя, раней вядомая як герцагства Прусія) у Памераніі, аб'ядналі ў каралеўства на ўсходніх тэрыторыях.
У 1795 годзе Рэч Паспалітая перастала існаваць, і вялікія тэрыторыі (у тым ліку Варшава) на поўдзень ад Усходняй Прусіі сталі часткай Прусіі. Гэтыя новыя тэрыторыі былі арганізаваныя ў правінцыі Новая Сілезія, Паўднёвая Прусія і Новая Усходняя Прусія.
1806—1815: Напалеонаўскія войны
У выніку паразы Прусіі ў бітве пры Ене і Ауэрштедтэ ў 1806 годзе кароль Фрыдрых Вільгельм III быў вымушаны часова пакінуць Мемель. Паводле Тыльзіцкай дамове ў 1807 годзе, Прусія страціла прыкладна палову сваёй тэрыторыі, уключаючы зямлі, атрыманыя пры Другім і Трэцім падзеле Рэчы Паспалітай (якая ў той час стала герцагства Варшаўскім) і ўсе землі на захад ад ракі Эльба. Уся астатняя частка каралеўства была акупавана французскімі войскамі і кароль быў вымушаны стварыць альянс з Францыяй і далучыцца да Кантынентальнай блакады.
Пасля паразы Напалеона ў Расіі, Прусія выйшла з альянсу і прыняла ўдзел у вайне Шостай кааліцыі падчас «вызваленчай вайны» (Befreiungskriege) супраць французскай акупацыі. Прускія войскі пад старшынствам маршала Гебхарда Леберэхта фон Блюхера ўнеслі ўклад у канчатковую перамогу над Напалеонам у вырашальнай бітве пры Ватэрло ў 1815 годзе.
1815: Прусія пасля Напалеона
Прусія ва ўзнагароду за свой уклад у паражэнне Францыі была запрошаная на Венскі кангрэс, дзе атрымала вялікую частку сваіх тэрыторый і набыла 40 % Каралеўства Саксонія і значную частку Рэйнланда. Большая частка тэрыторыі, якая адышла да Прусіі пры трэцім раздзеле Польшчы была далучана да Царству Польскага ў рамках Расійскай імперыі.
З улікам гэтых змен у Прусіі, каралеўства было рэарганізавана на 10 правінцый. Большая частка каралеўства, не былых у складзе Усходняй Прусіі, Заходняй Прусіі і Познані, сталі часткай новага Германскага саюза, які прыйшоў на змену Свяшчэннай Рымскай імперыі.