cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Пояс Арыёна
Пояс Арыёна — астэрызм у сузор'і Арыёна, які апяразвае фігуру паляўнічага ў выявах сузор'я. Складаецца з трох зорак: Альнітак (ζ Арыёна), Альнілам (ε Арыёна), Мінтака (δ Арыёна). Лепшы час назірання астэрызму — перыяд з лістапада па студзень. Пояс Арыёна размешчаны амаль дакладна на нябесным экватары.
Маскоўскае зледзяненне
Маскоўскае зледзяненне (Московское оледенение) — другое сярэднеплейстацэнавае зледзяненне на тэрыторыі еўрапейскай часткі Расіі. Адбывалася ўслед за дняпроўскім зледзяненнем. На тэрыторыі Заходняй і Цэнтральнай Еўропы адпавядае стадыі заальскага зледзянення, на тэрыторыі Беларусі — сожскаму зледзяненню (па іншых меркаваннях — сожскай стадыі дняпроўскага зледзянення).
Морг
Морг (ад morgue) — спецыяльна абсталяванае памяшканне стацыянарных лячэбных устаноў для захоўвання, апазнання, анатаміравання і выдачы трупаў.
Храмавы комплекс у Баальбеку
Храмавы комплекс у Баальбеку — комплекс старажытных храмаў, які фармаваўся на працягу двух тысячагоддзяў. Дзякуючы сваім памерам Баальбек адносіцца да самых значных храмавых комплексаў, якія калі-небудзь будаваліся на Блізкім Усходзе. Комплекс размешчаны на высокім узгорку, вышыня якога павялічана за кошт 9 метровай старажытнай тэрасы, складзенай з камянёў яшчэ ў часы фінікійцаў
Гісторыя
Першапачаткова тут знаходзіўся храм Баала (Ваала) — старажытнага бажаства, які ўшаноўваўся ў Фінікіі. Баал лічыўся богам Сонца і ўрадлівасці.
Упершыню Баальбек згадваецца ў дакументах, якія адносяцца да XIV стагоддзя да н.э., да часоў егіпецкага фараона Эхнатона, які ўсталяваў на тэрыторыі Егіпта і падуладных яму земляў культ сонечнага бажаства Атона. Верагодна, тым часам разбураны землетрасеннем старажытны фінікійскі храм Баала быў адноўлены як храм Сонца. Па сведчанні рымскага пісьменніка Макробія, у адноўлены храм з Егіпта была дастаўлена статуя бога Атона. Старажытнае свяцілішча паступова ператварылася ў найбуйнейшы рэлігійны цэнтр Блізкага Усходу.
У эліністычную эпоху вобраз Баала зліўся з вобразам грэчаскага бога Сонца Геліяса, і Баальбек атрымаў назву Геліёпаліс — горад Сонца.
Будаўніцтва на месцы старажытнага фінікійскага свяцілішча храмавага комплексу, які павінен быў замацаваць ідэю рымскага панавання, пачалося ў часы рымскага імператара Нерона, каля 60 г. н.э. Менавіта тады была на 9 метровай платформе быў збудаваны храм Юпітэра Геліёпальскага, якога атаясамлялі з фінікійскім богам Баалам. З часам, каля 150 г.н.э., побач з храмам Юпітэра быў збудаваны храм Вакха. У 244—249 гг., пры імператары Філіпе Арабе, перад свяцілішчам Юпітэра быў пабудаваны шасцівугольны ў плане двор. Стварэнне прапілеяў — урачыстага ўваходу ў комплекс — адносіцца да канца III ст. н.э.
У часы Візантыйскай імперыі язычніцкія храмы былі звернутыя ў хрысціянскія.
У XIII стагоддзі тэрыторыя ансамбля была пераўтворана ў крэпасць (захаваліся рэшткі сцен, вежаў). На ўсход ад прапілеяў — руіны Вялікай мячэці і мінарэта.
Старажытныя храмы часта рабаваліся, перабудоўваліся і разбіраліся на будаўнічы матэрыял. Акрамя таго пабудовы Баальбека чатыры разы руйнаваліся землетрасеннямі, таму да нас комплекс дайшоў у выглядзе руін.
Даследванне
Першыя публікацыі замалёвак Баальбека (1757, R. Wood) зрабілі яго помнікі аднымі з узораў, на якія абапіраўся еўрапейскі класіцызм. Сур'ёзныя даследаванні Баальбека былі распачаты толькі на мяжы XIX—XX стст. нямецкай экспедыцыяй пад кіраўніцтвам Т. Віганда ў 1898—1905 гг., пазней Ліванскім дэпартаментам старажытнасцей. Палітычная сітуацыя ў Ліване з 1970-х гг. зрабіла працяг раскопак немагчымым.
Архітэктура
Не гледзячы на тое, што ансамбль будаваўся амаль на працягу дзвюх з паловай стагоддзяў, яго цэласнасць не была парушана: усе збудаванні сталі неад'емнымі элементамі адзінай архітэктурна-мастацкай задумы.
Уваход на абгароджаны храмавы ўчастак знаходзіўся з усходняга боку, дзе велізарная лесвіца ў 42 ступені і шырынёй 50 м вяла да манументальнай брамы — прапілеў. Тут знаходзілася каланада з 20 калон карынфскага ордара шырынёй каля 150 м, па краях якой размяшчаліся квадратныя вежы-пілоны вышынёй прыкладна ў 30 м, якія захаваліся да нашых дзён.
Галоўны ўваход вядзе ў першы шасцівугольны ў плане двор, які таксама атачала каланада карынфскага ордара з цудоўнымі капітэлямі і па-майстэрску ўпрыгожанымі разьбой карнізамі. Некаторыя з іх незавершаныя, магчыма іх не паспелі апрацаваць. З першага двара праход вядзе ў галоўны двор. Яго памеры 88 x 100 м. Галерэі, якія атачалі яго, не захаваліся, аднак ацалелі чатыры вялікія экседры. Калоны з цёмна-ружовага асуанскага граніту, якія стаялі побач, цудоўна гармануюць са сценамі з мясцовага жоўта-зялёнага вапняка. Сцены збудаванняў упрыгожаны багатым разьбяным дэкорам. Пасярэдзіне двары размешчаны велічэзны алтар. З двух бакоў ад яго — рэшткі басейнаў. З двара тры маршы шырокіх ступеняў вядуць да храма Юпітэра, які ўзвышаецца на высокай платформе — подыі. Менавіта тут ляжаць велізарныя блокі, так званыя.
Храм Юпітэра
Храм Юпітэра ў Баальбеку памерам 49 x 90 м пачаў будавацца ў часы імператара Антаніна Пія і завершаны пры імператары Нероне (37—68 гг. н.э.). Яго атачалі 58 калон карынфскага ордара. Вышыня кожнай калоны каля 20 м, дыяметр — да 2 м. Калоны размяшчаліся на адлегласці 3 м адна ад адной, на значныай адлегласці ад сцен храма. З каланады храма ацалела шэсць калон паўночнага фасада з часткай антаблемента.
Храм Вакха
З двара храма Юпітэра адкрываецца від на, размешчаны за 40 м на поўдзень ад храма Юпітэра і таксама збудаваны на ўзвышэнні, але меншай вышыні. Памеры храма 34 x 66 м, практычна такія ж, як і ў Парфенона. Пабудова цудоўна захавалася да нашых дзён. Побач з храмам Юпітэра ён выглядае значна меншым, аднак дзякуючы цесна пастаўленым карынфскім калонам здаецца большым і вышэйшым за Парфенон, падкрэсліваючы звышчалавечую сілу, веліч і багацце.
Храм Венеры
На ўсход ад храма Вакха стаіць трэці храм баальбекскага комплексу, які часам завуць храмам Венеры. Гэта круглая ў плане, з выступаючымі калонамі, невялікая пабудова. Дыяметр цэлы гэтага храма роўны 9,8 м. Купал, які перакрываў цэлу, разбурыўся, на фасадзе маюцца вялікія расколіны. У вымудраваных формах будынка, пышных карынфскіх капітэлях і архітэктурных упрыгажэннях знаходзіць адлюстраванне бязмежная улада над народамі, і багацце мастацкіх формаў, і выключныя для тых часоў магчымасці будаўнічай тэхнікі Рымскай імперыі.
Кабёлка
Кабёлка (, Кобёлка) — вёска ў Брэсцкім раёне Брэсцкай вобласці Беларусі. Уваходзіць у склад Дамачаўскага сельсавета. Размешчана за 52 км на поўдзень ад Брэста, за 9 км ад чыгуначнай станцыі Дубіца, на аўтадарозе Брэст — Тамашоўка.
У складзе адкрытага акцыянернага таварыства «Брэстрайаграсэрвіс» (цэнтр — г.п. Дамачава).
Гісторыя
Паводле пісьмовых крыніц вядома з XV стагоддзя як сяло — шляхецкая ўласнасць у Берасцейскім павеце Троцкага ваяводства Вялікага Княства Літоўскага. Размяшчалася на дарозе Камароўка — Бярэсце.
У XIX стагоддзі вёска ў Брэсцкім павеце Гродзенскай губерні, у складзе маёнтка Дамачава. Паводле рэвізскіх матэрыялаў 1858 года ўладанне князя Вітгенштэйна. У 1878 годзе вёска з’яўлялася цэнтрам сельскай грамады, адносілася да Дамачаўскай воласці. У 1890 годзе працавала царкоўна-прыходская школа. У 1897 годзе дзейнічала школа граматы.
Паводле Рыжскага мірнага дагавора 1921 года ў складзе Польскай Рэспублікі, у Дамачаўскай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства.
З 1939 года ў складзе БССР.
Да 1957 года ў складзе Ляплёўскага сельсавета, пасля — у складзе Дамачаўскага пассавета.
Глябовічы
Глябо́вічы — шляхецкі род герба «Ляліва». Адзін з найбагацейшых і найбольш уплывовых родаў Вялікага Княства Літоўскага, з якога выйшлі многія выдатныя дзяржаўныя дзеячы. Згас 18 красавіка 1669 года са смерцю апошняга мужчынскага прадстаўніка роду — Юрыя Мікалаевіча.
Лічыцца, што род паходзіць ад ваяводы смаленскага і дарагабужскага Глеба Вяжэвіча, які жыў у XV стагоддзі. Некаторыя даследчыкі выводзяць паходжанне роду ад Гедзіміна або ад маршалка літоўскага Манівіда. Верагодна, што Глеб паходзіў з баяраў Смаленскай ці Полацкай зямель.
Глябовічы валодалі землямі ў Мазырскім, Ігуменскім, Аршанскім і Новагародскім паветах, а таксама на Смаленшчыне, у Віцебшчыне і ў Польшчы. Глябовічам належалі гарады Дуброўна і Заслаўе, яны валодалі замкамі ў Вільні і Менску.
Пасля смерці Глеба Вяжэвіча ў яго засталіся ўдава Ганна Мілохна Рачкоўна, верагодна, што менавіта дзецьмі Глеба Вяжэвіча былі Юрый, Станіслаў і Пётр, якія займалі ў Вялікім Княстве Літоўскам высокія пасады.
Мінеі-Чэцці
«Мі́неі-Чэ́цці» (ад μηνιαίος — месячны + стараж.-рус. чытанне), «Штомесячныя чытанні» — царкоўна-рэлігійныя зборнікі твораў павучальнага зместу. Уключалі жыціі святых, павучанні,, казанні, легенды, складзеныя па месяцах у адпаведнасці з днямі ўшанавання царквою памяці кожнага святога. Прызначаліся для штодзённага чытання.
Узніклі ў Візантыі ў IX ст. На Русі вядомы з XI ст., найбольш пашыраны ў XVI ст. ў сувязі з умацаваннем ідэалам асноў самадзяржаўя і стварэння культу агульнарасійскіх святых. У 1530—1540-я гг. складзены «» ў 12 тамах, у якіх сабраны творы царкоўна-апавядальнай і духоўна-павучальнай літаратуры Русі ад пачатку хрысціянства, уключаны шэраг помнікаў старажытнарускай літаратуры. Амаль пасля кожнага жыція або казання змешчана «слова» айцоў царквы ці твор свецкага зместу. У складзе «Мінеі-Чэцці» дайшлі спісы каштоўнейшых помнікаў старажытнарускай літаратуры.
У XVII ст. на аснове макар'еўскіх «Мінеі-Чэцці» створаныя «Мінеі-Чэцці» Германа Тулупава і Іаана Мілюціна. У канцы XVII — пачатку XVIII ст. Дзімітрый Туптала (Дзімітрый Растоўскі) на аснове рускіх «Мінеі-Чэцці» і заходніх крыніц склаў 12-томны збор жыцій святых.
На Беларусі вядомы «Мінеі-Чэцці» камянецкая і жыровіцкая XV ст., слуцкая XVI ст., супрасльская рукапісная і друкаваная «Мінея агульная», віленская рукапісная — усе XVII ст.
Ліпінкі
Лі́пінкі (, Липинки) — вёска ў Беларусі, у Брэсцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Дамачаўскага сельсавета.
Размешчаны за 55 км на поўдзень ад Брэста, за 14 км ад чыгуначнай станцыі Дубіца, вакол лес, непадалёку аўтадарога Брэст — Тамашоўка.
У складзе адкрытага акцыянернага таварыства «Брэстрайаграсэрвіс» (цэнтр — гарадскі пасёлак Дамачава).
Гісторыя
У XIX стагоддзі вёска ў Брэсцкім павеце Гродзенскай губерні. Уваходзіла ў склад маёнтка Дамачава. Паводле матэрыялаў 1858 года ўладанне князя Вітгенштэйна.
Паводле Рыжскага мірнага дагавора 1921 года ў складзе Польскай Рэспублікі, у Дамачаўскай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства.
З 1939 года ў складзе БССР. У Вялікую Айчынную вайну гітлераўцы загубілі 26 жыхароў, 8 вяскоўцаў загінулі на фронце. У 1948 годзе быў арганізаваны калгас імя Жданава. У 1954—1959 гадах цэнтр Ліпінкаўскага сельсавета. З 1989 года ў калгасе «Беларусь».
Сукачы (Жыткавіцкі раён)
Сукачы́ (, Сукачи) — вёска ў Жыткавіцкім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Ленінскага сельсавета.
26 сакавіка 1987 года вёска перададзена са складу Юркевіцкага сельсавета ў Ленінскі сельсавет.
Устаноўка (псіхалогія)
Устаноўка (ацціцюд) — схільнасць індывіда да пэўных думак, пачуццяў, выканання пэўных дзеянняў, у адносінах да пэўных навакольных сацыяльных аб’ектаў або з’яў, зыходзячы з здабытага ім вопыту.
Інтэрпрэтацыі тэрміну
Згодна М. Сміту, сацыяльная ўстаноўка ёсць пэўная дыспазіцыя індывіда, у адпаведнасці з якой тэндэнцыі яго думак, пачуццяў і магчымых дзеянняў арганізаваны з улікам сацыяльнага аб’екта. Па вызначэнні М. Рокіча, сацыяльная ўстаноўка — гэта адносна ўстойлівая ў часе сістэма поглядаў, уяўленняў аб аб’екце або сітуацыі, схіляе да пэўнай рэакцыі.
У. Томас і Ф. Знанецкий — даследчыкі, якія ўвялі ў навуковы ўжытак тэрмін «сацыяльная ўстаноўка» у сваім пяцітомнае даследаванні «Польскі селянін у Еўропе і Амерыцы», вызначылі яго як псіхалагічны працэс, які разглядаецца ў адносінах да сацыяльнага міру і ўзяты перш за ўсё ў сувязі з сацыяльнымі каштоўнасцямі. Каштоўнасць, на іх думку, ёсць аб’ектыўны бок ўстаноўкі. Такім чынам, ўстаноўка ёсць індывідуальная (суб’ектыўная) бок сацыяльнай каштоўнасці.
Адрозненні ад сходных паняццяў
Неабходна правесці падзел паняцця «ўстаноўка» з блізкімі ёй паняццямі. Напрыклад, вызначэнне ўстаноўкі, дадзенае грузінскім даследнікам Д. Узнадзэ, ад тэрміналогіі сацыяльнай ўстаноўкі. Узнадзэ вызначае ўстаноўку як цэласны дынамічны стан суб’екта, стан гатоўнасці да пэўнай актыўнасці, стан, які абумоўліваецца двума фактарамі: патрэбай суб’екта і адпаведнай аб’ектыўнай сітуацыяй. Аднак, варта адзначыць, што дадзенае вызначэнне не звязана з аналізам сацыяльных фактараў, дэтэрмінуюцца паводзіны асобы, з засваеннем індывідам сацыяльнага вопыту; ўстаноўка ў кантэксце канцэпцыі Узнадзэ ў большай ступені звязана з рэалізацыяй найпростых фізіялагічных патрэбаў чалавека.
Рыса — устойлівае ўласцівасць асобы, якое вызначае характэрнае для яе паводзіны і мысленне. Амерыканскі псіхолаг Г. Олпарт лічыць, што існуе тры адрозненні: 1) рыса не мае відавочна выяўленай накіраванасці; 2) рыса можа быць толькі агульнай; 3) рыса не мае пэўнага адносення да аб’ектаў.
Ці ж, адрозненне паміж паняццямі «ўстаноўка» і «стаўленне» у тым, што стаўленне, згодна В. Мясішчаву, выцякае з ўсёй гісторыі развіцця чалавека, яна выяўляе яго асабісты вопыт і ўнутрана вызначае яго дзеянні, яго перажыванні; пры гэтым ўстаноўку варта разглядаць як пэўную дыспазіцыю — гатоўнасць да пэўных паводзінаў у канкрэтнай сітуацыі, зыходзячы з сацыяльнага досведу.
Адрозненне сацыльнай устаноўкі ад стэрэатыпу заключаецца ў тым, што стэрэатып — любая думка, шырока прынятая аб канкрэтных тыпах людзей або пэўных спосабах паводзін, прызначаных для прадстаўлення ўсёй групы гэтых асоб або паводзін у цэлым. Стэрэатып у асноўным гэта кагнітыўнае стварэнне, разнавіднасць сацыяльных ведаў, сацыяльная ўстаноўка ж акрамя кагнітыўных мае яшчэ матывацыйную, а таксама, як ўбачым ніжэй, і іншыя функцыі. Акрамя таго, у адрозненне ад стэрэатыпу сацыяльная ўстаноўка не абавязкова адрозніваецца нерухомасцю, асабліва стойкай устойлівасцю: ўстаноўкі, асабліва сацыяльна-палітычныя, здольныя мяняцца, асабліва пад уплывам змяненняў у патрэбах, ў матывах, у ведах і вопыце людзей.
Структура сацыяльных установак
Разглядаючы складнікі сацыяльнай ўстаноўкі, варта прывесці трехкомпонентной структуру, прапанаваную Смітам:
1) кагнітыўны (пазнавальны) кампанент: выяўляецца ў выглядзе меркаванняў, сцвярджэнняў, датычна аб’екта ўстаноўкі; веды пра ўласцівасці, прызначэнні, спосабах абыходжання з аб’ектам.
2) афектыўны (эмацыйны) кампанент: стаўленне да аб’екта, выказанае на мове непасрэдных перажыванняў і пачуццяў, якія ён выклікае; ацэнкі «падабаецца — не падабаецца» або амбівалентнае стаўленне.
3) паводніцкі кампанент: гатоўнасць індывіда да ажыццяўлення канкрэтнай дзейнасці (паводзінаў) з аб’ектам.
Аднак дадзеная структура выклікае пэўныя рознагалоссі ў навуковых колах. У прыватнасці, феномен, вядомы пад назвай «Парадокс Лапьера», заключаецца ў тым, што рэальныя паводзіны людзей разыходзілася з іх сацыяльнымі ўстаноўкамі, думкамі адносна аб’екта. Акрамя таго, паводле меркавання Д. Бема, што не ацціцюд ўплывае на паводзіны, а паводзіны аказвае ўздзеянне на ацціцюд, тлумачачы гэта тым, што чалавек спачатку назірае за паводзінамі, і толькі пасля гэтага фармуецца ўстаноўка, гэта значыць людзі як бы «выводзяць» свае ўстаноўкі зыходзячы з назірання за ўласнымі паводзінамі.
Віды сацыяльных установак
Віды сацыяльных установак:
1. сацыяльная ўстаноўка на аб’ект — індывід гатовы паводзіць сябе канкрэтным чынам.
2. сітуатыўная ўстаноўка — індывід гатовы паводзіць сябе пэўным чынам, па-рознаму ў розных сітуацыях ў адносінах да аднаго і таго ж аб’екту.
3. перцэпцыйная ўстаноўка — чалавек гатовы бачыць тое, што хоча бачыць.
4. парцыяльныя або прыватныя ўстаноўкі, і агульныя або генералізаваныя.
Адрозніваюць віды сацыяльных установак па іх мадальнасці:
1) станоўчыя («за» аб’ект);
2) адмоўныя («супраць» аб’екта);
3) нейтральныя;
4) амбівалентнасць сацыяльныя ўстаноўкі (гатоўнасць весці сябе як станоўча, так і адмоўна) — кіраўнічыя адносіны, шлюбныя адносіны.
Віды сацыяльных установак у першым выпадку вылучаныя зыходзячы з сітуацыі ўзаемадзеяння індывіда з аб’ектам, а таксама канкрэтызацыі ім аб’ектаў; у другім — зыходзячы з эмацыйнага складніку сацыяльнай ўстаноўкі ў адносінах да аб’екта.
Функцыі сацыльных установак
Варта таксама адзначыць асноўныя функцыі сацыяльнай ўстаноўкі, якія вылучылі М. Сміт і Д. Брунер:
1) Ацэнка аб’екта: ацэнка, якая паступае з навакольнага свету інфармацыі, з дапамогай аттитюда і суаднясенне яе з існуючымі ў чалавека каштоўнасцямі, мэтамі, інтарэсамі, матывамі.
2) Сацыяльнае прыстасаванне: дазваляе чалавеку ацаніць тое, як іншыя людзі ставяцца да сацыяльнага аб’екту. Сацыяльная ўстаноўка выказвае міжасобасныя адносіны. Ацціцюд можа выступаць як сродак разрыву адносінаў чалавека з іншымі людзьмі, альбо захаванне адносінаў.
3) Экстэрналізацыя (функцыя увасаблення): існаванне ў чалавека ўнутраных супярэчнасцяў і праблем. Устаноўка да сацыяльнага аб’екту з’яўляецца, на думку аўтараў, адкрытым сімвалічным заменнікам для схаванай ўстаноўкі, прынятай ва ўнутранай барацьбе. Сацыяльная ўстаноўка можа стаць «выразнікам» глыбінных матываў чалавека.
Акрамя таго, Д. Кац вылучае 4 асноўных функцыі сацыяльных установак з пункту гледжання патрэбаў, якая яна выконвае:
1) Інструментальная (прыстасоўвальная). Дапамагае павялічыць узнагароджання і паменшыць страты, выказвае прыстасоўвальныя тэндэнцыі паводзінаў чалавека. Ўстаноўка накіроўвае суб’екта аб’ектах, якія служаць дасягненню яго мэтаў.
3) Функцыя выразы каштоўнасцяў. Ацціицюды даюць чалавеку магчымасць арганізаваць свае паводзіны адпаведным чынам і выказаць тое, што важна для яго.
4) Функцыя арганізацыі веды. Гэта функцыя заснавана на імкненні чалавека да сэнсавага ўпарадкаванняі навакольнага свету. Ацціцюды дапамагаюць чалавеку зразумець дзеянні іншых людзей або падзеі, што адбываюцца, асэнсаваць рэчаіснасць.
Падыходы да фарміравання сацыяльных установак
Варта разгледзець розныя падыходы да фарміравання феномена сацыяльных установак:
Біхэвіярысцкі падыход. Устаноўка разглядаецца як імпліцытна, опосредствуют рэакцыя — прамежкавая пераменная паміж знешняй рэакцыяй і аб’ектыўным стымулам або гіпатэтычная канструкцыя. Ацціцюд, які з’яўляецца адначасова стымулам для назіранай рэакцыі і рэакцыяй на назіраны стымул, дзейнічае накшталт злучнага механізму. Ён фактычна недаступны для знешняга назірання. У якасці асноўных механізмаў адукацыі ацціцюдаў у дадзеным падыходзе могуць быць разгледжаны: 1) стымуляванне (дадатнае падмацаванне); 2) назіранне за паводзінамі іншых людзей і за наступствамі гэтага паводзін; 3) узнікненне асацыяцый паміж ужо існуючай і зноў сфарміраванай устаноўкай або паміж структурнымі кампанентамі розных ацціюдаў.
Кагнітывісцкі падыход. Гэты падыход уключае ў сябе некалькі падобных паміж сабой тэорый, якія базуюцца на тым, што людзі імкнуцца да ўнутранай узгодненасці сваёй кагнітыўнай структуры і, у прыватнасці, сваіх ацціюдаў. Ролю ўстаноўкі, згодна кагнітывісцкай тэорыі, як апасрэднічае зноў паступаючую інфармацыю, выконвае ўся кагнітыўная структура, якая мадэлюе, блакуе ці асімілюе яе.
Структурны падыход. Ацціцюд вызначаецца як функцыя структуры міжасобасных адносін. Фарміравання ацціцюдаў разглядаецца зыходзячы з узаемадзеяння з соцыумам, з цеснаты міжасобасных зносін, у тым ліку і з назірання за ацціцюдамі навакольных нас людзей. Чалавек параўноўвае свае ўласныя ўстаноўкі з устаноўкамі навакольных, «карэктуючы» іх у адпаведнасці са значнасцю той ці іншай групы для яго.
Генетычны падыход. Фарміраванне ацціцюдаў ускосна можа быць абумоўлена генетычнымі асаблівасцямі, якія выяўляюцца ва прыроджаных адрозненнях тэмпераменту, інтэлектуальных здольнасцях, біяхімічных рэакцыях. Такія прыроджаныя ацціцюды, на думку прадстаўнікоў дадзенага падыходу, з’яўляюцца значна больш трывалымі ў адносінах да набытым.
Цімашэвічы
Цімашэ́вічы (, Тимошевичи) — вёска ў Жыткавіцкім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Ленінскага сельсавета.
З 12 кастрычніка 1940 года па 16 ліпеня 1954 года з'яўлялася цэнтрам Цімашэвіцкага сельсавета Ленінскага раёна.
Калінаўка (Жыткавіцкі раён)
Калі́наўка (, Калиновка) — вёска ў Жыткавіцкім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Людзяневіцкага сельсавета.
Мікуліна (Руднянскі раён)
Мікуліна (Микулино), або Мікулін — вёска ў Расіі, на возеры Галабай. Уваходзіць у склад Перавалоцкага сельскага пасялення Руднянскага раёна Смаленскай вобласці. Насельніцтва 127 чал. (2007). Знаходзіцца за 7 км на поўнач ад Рудні, за 6 км ад граніцы з Беларуссю.
Геалогія
У 1923 г. А. Касцюковіч-Тызенгаўзен адкрыў, а ў 1932 г. вывучыў пахаваны міжледавіковы тарфянік. Ад назвы сяла атрымала назву мікулінскае міжледаівкоўе. Над міжледавіковымі ляжаць адклады апошняга зледзянення.
Гісторыя
У канцы XV стагоддзя горад Віцебскага павета Вялікага Княства Літоўскага, цэнтр Мікулінскай воласці, якую трымаў ад гаспадара князь Іван Асавіцкі, у 1514 годзе разам са Смаленскам заняты маскоўскімі войскамі, у 1526 годзе вернуты Вялікім княствам Літоўскім і нададзены сыну князя Івана — князю Міхаілу Асавіцкаму. Пасля смерці князя Міхаіла ў 1550 годзе Мікуліна перайшло яго жонцы княгіні Аграфене Андрэеўне з Лукомскіх «да жывата», а па яе смерці вялікаму князю. Пазней мястэчка, уладанне князёў Агінскіх. У 1720 годзе Мар’ян Агінскі фундаваў тут касцёл Святога Антонія з кляштаром бернардзінцаў.
Пасля першага падзелу Рэчы Паспалітай (1772) у складзе Расійскай імперыі, у Аршанскім павеце Магілёўскай губерні. Пасля здушэння паўстання 1863—1864 гадоў, 27 мая 1866 года расійскія ўлады перадалі касцёл праваслаўнай царкве. На мяжы XIX—XX ст. у мястэчку 73 двары, царква і 3 яўрэйскія малітоўныя школы, народнае вучылішча (з 1875).
Паводле пастановы I з’езда КП(б) Беларусі ад 1 студзеня 1919 года Мікулін у складзе Беларускай ССР, аднак 16 студзеня перададзены разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР. У 1924 годзе Мікулін не вярнулі БССР. Паселішча пераведзена ў статус вёскі.
Інфраструктура
Пачатковая школа і амбулаторыя.
Мелькарт
Мелька́рт, Меліке́рт (ад Μελικέρτης, элінізаванае фінікійскае, Milk-Qart, «цар горада») — у фінікійскай рэлігіі і міфалогіі — бог-заступнік мараплаўства і горада Ціра, які атаясамляўся грэкамі з Гераклам. Шанаваўся ў Ціры і Фасасе.
Спачатку быў богам прыроды, якая адраджаецца. Паводле сведчання Менандра Эфескага свята Мелькарта адзначалі ў лютым-сакавіку. Пераказы называлі Мелькарта сынам Дэмара і Астарты, якога выгадавала казачная лань з меднымі нагамі. З самага нараджэння вёў непрымірымую барацьбу з богам смерці Мотам. Перамог жахлівага змяя з сямю галовамі, адолеў пасланых Мотам львоў і грыфонаў (апошніх — з дапамогай свайго спадарожніка Эшмуна), перамог самага Мота, які ператвараўся ў вепрука і быка, пасля ўсё ж быў забіты Мотам, але адрадзіўся (дзякуючы Эшмун, які даў яму пачуць пах перапёлкі ), спусціўся ў царства мёртвых і вынес з яго душу паплечніка — з дапамогай багіні сонца.
Пазней Мелькарт і сам ператварыўся ў бога сонца і заступніка агню. Адпаведна зведала змены і легенда аб адраджэнні Мелькарта, які цяпер спальваў сябе ў свяшчэнным агні і набіраўся новай маладосці. У Гадэсе, дзе нібыта існавала магіла Мелькарта  падчас свята ў яго гонар з горада выганялі ўсіх іншаземцаў і спальвалі выяву Мелькарта, які сядзеў на гіпакампе.
Гіпакамп ператварыўся ў спадарожніка Мелькарта з развіццём фінікійскага мараплаўства і ператварэннем Мелькарта на марскога бога. Тады ж з'явілася новая версія гібелі і адраджэння бога — нібыта Астарта з нованароджаным Мелькартам, якую перасладваў Мот, кінулася ў мора, але Мелькарт выплыў, ператварыўшыся ў дэльфіна. Гэта легенда была запазычана грэкамі (міф пра Мелікерта).
Мелькарт быў таксама богам горада Цір (уласна, яго імя часта інтэрпрэтуюць як «ўладальнік Ціра», падобна да біблскай Баалат-Гебал ці сідонскага Ваал-Цыдона). Легенда аб заснаванні Ціра сцвярджала, што Мелькарт загадаў жыхарам ўзбярэжжа пабудаваць карабель (па ўзоры рыбы наўціл), пераплысці на Амбразійскія скалы, што блукалі ў моры, прынесці ахвяры і, калі скалы спыняцца, пабудаваць на іх горад. Іншая легенда прыпісвала Мелькарту (дакладней яго сабаку) адкрыццё пурпуру.
Ужо як абаронца Ціра Мелькарта ўшаноўвалі і як заступніка каланізацыі (усе фінікійскія калоніі былі заснаваныя ціранамі). Пазней з'явіліся і пераказы аб плаванні гэтага бога на захад Міжземнага мора - да Гібралтара ), які самі фінікійцы называлі «слупамі Мелькарта» (адсюль, верагодна, і пайшла яго грэчаская назва Геркулесавы слупы), хоць, магчыма, што гэта назва тычылася не столькі Гібралтара, колькі вострава Кацінуса, дзе быў размешчаны храм Мелькарта, калоны якога былі выраблены з бронзы. Ёсць легенда, як яго статуя прыплыла на плыце з Ціра ў Эрыфры.
У класічную эпоху грэкі атаясамлялі Мелькарта з Гераклам. Лічылася, што «цірыйскі Геракл» быў пахаваны ў Іспаніі. У двухмоўным надпісе з Мальты імя Мелькарт перакладзена як Геракл-архегет. Паводле Менандра Эфескага, яго храм у Ціры узвёў цар Хіром. Герадот згадвае сваё наведванне цірскага храма Мелькарта, называючы яго храмам Геракла Цірскага.
Рычард Брэнт Талі
Рычард Брэнт Талі (Richard Brent Tully; нарадзіўся ў 1943) — астраном з ў Ганалулу (Гаваі, ЗША).
Спецыялізацыя Талі — астрафізіка галактык. Разам з, у працы Новы метад вызначэння адлегласцей да галактык , ён увёў вядомую паміж яркасцю спіральных галактык (прапарцыйнай масе іх зорак) і амплітудай іх ратацыйных крывых. Гэта залежнасць дала магчымасць рабіць даволі дакладныя ацэнкі адлегласцей да галактык. Складзены ім у 1988 годзе Каталог блізкіх галактык (The Nearby Galaxies Catalog) утрымлівае трохмерныя каардынаты 68 тысяч найбліжэйшых да Зямлі галактык. На аснове гэтых даных была пабудавана мадэль размяшчэння галактык у кубе з бокам у 700 мільёнаў светлавых гадоў і з цэнтрам у Зямлі. Візуалізацыя гэтых даных была аформлена ў выглядзе камп'ютарнай праграмы-планетарыя «», даныя ў якой называюцца Базай Талі (Tully Database). У гэтай базе знаходзіцца гіперструктура, якой Талі даў назву «комплекс звышскопішчаў Рыб-Кіта».
У 2014 годзе Талі склаў трохмерную карту гравітацыйна звязанага звышскопішча, якое змяшчае наша Звышскопішча Дзевы, і назваў яго Ланіякея.
Лагвошчы
Лагво́шчы (, Логвощи) — вёска ў Жыткавіцкім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Юркевіцкага сельсавета.
Да 24 жніўня 1989 года вёска ўваходзіла ў склад Браніслаўскага сельсавета, да 26 верасня 2006 года — у склад Людзяневіцкага сельсавета.
Выхаваныя ваўкамі
Выхаваныя ваўкамі (Raised by Wolves) — амерыканскі навукова-фантастычны драматычны тэлесерыял, створаны, прэм'ера якога адбылася на HBO Max 3 верасня 2020 года. Першыя два эпізоды зняў рэжысёр Рыдлі Скот, які адначасова выступае выканаўчым прадзюсарам тэлесерыяла.
Сінопсіс
Дзеянне ў тэлесерыяле разгортваецца ў далёкай будучыні, калі Зямля была знішчана, а свет ахоплены супрацьстаяннем паміж заклятымі ворагамі — атэістамі і «мітраістамі». Пара андроідаў, Бацька і Маці, атрымліваюць адказнае заданне займацца выхаваннем чалавечых немаўлятаў на аддаленай планеце. Калі на працягу дванаццаці гадоў пяцёра з шасці дзяцей раптам гінуць, важная місія андроідаў аказваецца за крок ад правалу. Дзякуючы ўпартасьці і бясстрашнасці Маці калонію людзей атрымоўваецца выратаваць, аднак неўзабаве разгараецца рэлігійны канфлікт, а андроіды ўсведамляюць, што кантроль чалавечых перакананняў — небяспечная і складаная задача.
Папеса Іаана
Папеса Іаана — легендарная асоба, жанчына, якая нібыта займала папскі прастол пад імем Іаан (Ян) VIII, паміж Львом IV (памёр у 855) і Бенедыктам III (памёр у 858). У прынятым у наш час спісе Рымскіх Папаў імя Іаан VIII насіў рэальны Папа, які кіраваў крыху пазней — у 872—882.
Праўдзівасць апавядання пра "Папу-жанчыну", якое паўтаралася з XIII стагоддзя, упершыню была аспрэчана ў XV стагоддзі. Пачынаючы з сярэдзіны XVI стагоддзя, гісторыкі ўжо не сумняваліся ў выдуманасці гэтага апавядання. Легенда ўзнікла, верагодна, у насмешку над парнакратыяй — перыядам панавання жанчын пры двары Папы, пачынаючы з Іаана X да Іаана XII (919—963). Падобная з'ява адзначана таксама пры Папе Аляксандры VI Борджыя (1492—1502), які прызначыў на пасаду галоўнага скарбніка (бухгалтара-аўдытара) курыі сваю палюбоўніцу Джулію Фарнезэ, а яе малодшы брат Алесандра Фарнезэ, не маючы духоўнага сану, крыху пазней, у 1493 годзе, ва ўзросце 25 гадоў атрымаў пасаду кардынал-скарбніка курыі і адначасова біскупа адразу трох дыяцэзій; мала таго, менавіта гэты кардынал зойме пасля (праз двух Папаў) папскі прастол пад імем Папы Паўла III (1534—1549). Вядомы таксама цікавы факт, звязаны з ваенным паходам Аляксандра VI падчас міжусобіц з родам Сфорца, калі яго малодшая дачка Лукрэцыя Борджыя знаходзілася in loco parentis, гэта значыць «на месцы бацькі» — яна займала трон Святога Пятра ў адсутнасць бацькі па яго ж прызначэнню.
Могільнік
Могільнік — група старажытных пахаванняў у адным месцы.
Антычны могільнікі звычайна называюць некропалем, хрысціянскія — могілкамі, мусульманскі — мізар.
Беларусь
На Беларусі самыя старажытныя могільнікі адносяцца да бронзавага веку (Рудня-Шлягіна, Ходасавічы). Найбольш даследаваны бескурганныя могільнікі ранняга жалезнага веку Чаплін, курганныя часоў Полацкай дзяржавы Ізбішча, Заслаўскія курганныя могільнікі.
Ланіякея
Дыяметр Ланіякеі прыкладна роўны 500 мільёнам светлавых гадоў. Ланіякея складаецца прыкладна з 100 тысяч галактык, а маса яе прыкладна роўная 1017 масам Сонца (прыкладна ў 100 раз большая за масу Звышскопішча Дзевы). Суседнім з Ланіякеяй з'яўляецца з ланцуга Персея-Пегаса, які таксама ўваходзіць у комплекс Рыб-Кіта.
Першая (трохмерная) карта Ланіякеі была створана да верасня 2014 года з дапамогай радыётэлескопа Грын-Бэнк і іншых тэлескопаў.
Вядучым аўтарам першага даследавання Ланіякеі з'яўляецца астраном Р. Брэнт Талі з на Гаваях, які з'яўляецца структурным падраздзяленнем Гавайскага ўніверсітэта ў Маноа.
Назва Ланіякея, прапанаваная Нава’а Напалеонам, выкладчыкам аднаго з каледжаў Ганалулу, з'яўляецца данінай павагі палінезійскім мараходам, якія выкарыстоўвалі веданне зорнага неба ў навігацыі па Ціхаму акіяну.
Падвосце
Падво́сце (, Подвостье) — вёска ў Жыткавіцкім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Юркевіцкага сельсавета.
Да 26 верасня 2006 года вёска ўваходзіла ў склад Людзяневіцкага сельсавета.
Майшагала
Майшагала (Maišiagala), традыцыйная беларуская назва Майшагола, або Мейшагола — колішні горад, цяпер мястэчка ў Вільнюскім раёне Вільнюскага павета Літвы, на рацэ Муса. Адміністрацыйны цэнтр Майшагальскай сянюніі. Насельніцтва 1634 чал. (2001).
Знаходзіцца за 25 км на поўнач ад Вільнюса, каля аўтамабільнай дарогі Вільнюс — Панявежыс.
Гісторыя
У канцы XV стагоддзя вялікі князь Аляксандр фундаваў будаўніцтва касцёла Найсв. Тройцы, а Станіслаў і Шымон Багдановічы ў 1495 ахвяравалі сродкі на стварэнне ў ім алтара; алтар рабіў майстар «Пётр Алтарыста». У 1503 годзе вялікі князь Аляксандр надаў гораду прывілей на пэўныя вольнасці, пацверджаны 27 снежня 1571 года Жыгімонтам Аўгустам. У XVI стагоддзі дзяржаўцам майшагольскім быў староста гарадзенскі Юрай Мікалаевіч, князь Радзівіл; ён лічыўся таксама і «гараднічым майшагольскага двара яго каралеўскай міласці».
У 1773—1775 гадах вальны сойм прыняў рашэнне пра перадачу Майшаголы і шэрагу іншых старостваў віленскаму біскупу Масальскаму ў абмен на Ляхавіцкае староства, якое мела на той час добра ўмацаваны замак. У 1789 годзе ў Майшаголе было 35 дымоў (каля 245 жыхароў).
23 лютага 1792 года кароль Станіслаў Аўгуст надаў гораду прывілей на Магдэбургскае права і герб «у чорным полі выява святога Антонія»; гэтым прывілеем усе юрыдыкі ў Майшаголе скасоўваліся і падпарадкоўваліся магістрату, мяшчанам прадпісвалася збудаваць у месце ратуш, цагельню для паспалітых патрэбаў і гасціны двор для заезных купцоў. У 1795 годзе ў выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай апынулася ў складзе Расійскай імперыі.
У канцы ХІХ стагоддзя ў мястэчку было 59 дамоў і 715 жыхароў. У пачатку XX стагоддзя паводле этнаграфічнай карты, складзенай Яўхімам Карскім, на захадзе ад Майшаголы праходзіла мяжа рассялення беларусаў.
Спіс аб’ектаў PGC (2075001—2076000)
Гэта спіс аб'ектаў Спіс аб'ектаў PGC (2075001—2076000)
Ляплёўка
Ляплёўка (, Леплёвка) — вёска ў Брэсцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Дамачаўскага сельсавета. Размешчана за 42 км на поўдзень ад Брэста, на рацэ Капаеўцы (прыток Заходняга Буга), на аўтадарозе Брэст — Тамашоўка.
У складзе адкрытага акцыянернага таварыства «Брэстрайаграсэрвіс» (цэнтр — гарадскі пасёлак Дамачава).
Гісторыя
У XIX стагоддзі вёска ў Брэсцкім павеце Гродзенскай губерні. Уваходзіла ў маёнтак Дамачава, якім валодаў князь Вітгенштэйн; 196 мужчын, 108 жанчын. У 1875 годзе ў вёсцы быў пабудаваны з цэглы сядзібны дом, акружаны пейзажным паркам плошчай 7 га. У 1886 годзе працавалі вадзяны млын і лесапільня. У 1890 годзе сяляне вёскі ў Клейнікаўскім сельскагаспадарчым таварыстве, якое мела 368,7 дзесяцін зямлі. У 1897 годзе дзейнічала школа граматы, хлебазапасны магазін, 2 вадзяныя млыны, карчма.
Паводле Рыжскага мірнага дагавора 1921 года ў складзе Польскай Рэспублікі, у Дамачаўскай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства. У ліпені 1933 года ў вёсцы адбылося выступленне сялян супраць падатковага прыгнёту.
З 1939 года ў складзе БССР. У 1940 годзе ў складзе Дамачаўскага раёна, цэнтр сельсавета. У Вялікую Айчынную вайну фашысты знішчылі 54 двары, загубілі 15 мірных жыхароў; 25 вяскоўцаў загінулі на фронце, 3 — у партызанах.
23 верасня 1942 года гітлераўцы вывезлі з Дамачаўскага дзіцячага дома 55 дзяцей разам з выхавацельніцай П. Грахольскай і расстралялі іх каля в. Ляплёўка.
У 1956 годзе аднесена да Брэсцкага раёна ў сувязі з ліквідацыяй Дамачаўскага раёна. Да 1957 года цэнтр Ляплёўскага сельсавета. З 1959 года ў складзе саўгаса «Дамачаўскі».
Баі за Ілавайск
Баі пад Ілавайскам — эпізод узброенага канфлікту на ўсходзе Украіны у другой палове жніўня 2014 года, у ходзе якога разгарнуліся жорсткія баявыя дзеянні паміж украінскімі ўзброенымі сіламі і падраздзяленнямі МУС з аднаго боку, і ўзброенымі фарміраваннямі ДНР  — з другога. Характар ​​баёў вызначаны стратэгічным становішчам Ілавайска, размяшчанага за 25 км на ўсход ад Данецка — пераход Ілавайска пад кантроль украінскіх узброеных сіл дазволіў бы завяршыць блакаванне сепаратыстаў у Данецку.
Ударныя групы ўкраінскіх добраахвотніцкіх і тэрытарыяльных батальёнаў пры падтрымцы армейскай бронетэхнікі і артылерыі ўвайшлі ў Ілавайск 18 жніўня. Яны здолелі ўзяць пад ​​кантроль большую частку горада. Ноччу з 24 на 25 жніўня сітуацыя радыкальна змянілася. З поўдня, у тыл праз расійска-ўкраінскую мяжу ўвайшлі бронекалоны расійскіх войск. Пазіцыі пад Ілавайскам абстралялі з мінамётаў і танкаў. Праз дэзертырства пад ціскам праціўніка дэмаралізаваных украінскіх часцей ужо 28 жніўня падраздзяленні ў Ілавайску апынуліся ў акружэнні.
Ноччу 29 жніўня расійскі прэзідэнт Уладзімір Пуцін звярнуўся да баевікоў з заклікам адкрыць калідор для акружаных украінскіх вайскоўцаў. Сепаратысты пасля заявілі, што гатовыя прапусціць байцоў без зброі і тэхнікі. 30 жніўня а 10:00 украінскія ваенныя арганізаванымі калонамі пачалі рух з горада, аднак калоны расстралялі, нанесшы вялізныя страты ўкраінскім батальёнам. Паводле афіцыйных дадзеных загінула 366 украінскіх вайскоўцаў, сотні байцоў былі паранены і захоплены ў палон, 158 чалавек лічацца зніклымі без вестак.
Пясчанікі (Жыткавіцкі раён)
Пясча́нікі (, Песчаники) — вёска ў Жыткавіцкім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Юркевіцкага сельсавета.
Баі за Ілавайск
Паводле ГПУ галоўным вінаватым Ілавайскай трагедыі з’яўляецца ваеннае камандаванне Расіі. Генпракуратура Украіны паведаміла, што матэрыялы расследавання ваенных злачынстваў падчас падзеяў у Ілавайску перададзеныя ў офіс Міжнароднага крымінальнага суда ў Гаазе. Сярод іншых фактараў трагедыі — дэзертырства, разлад арміі падчас кіравання прэзідэнта Віктара Януковіча і асобныя памылкі ўкраінскага ваеннага кіраўніцтва.
Пясчанікі (Жыткавіцкі раён)
Да 26 верасня 2006 года вёска ўваходзіла ў склад Людзяневіцкага сельсавета.
Баі за Ілавайск
Пасля цяжкай паразы пад Ілавайскам украінскія ўлады заключылі Мінскае пагадненне ў рамках кантактнай групы Украіна-Расія-АБСЕ з прыцягненнем прадстаўнікоў сепаратыстаў.
Сялко (Жыткавіцкі раён)
Сялко́ (, Селко) — вёска ў Жыткавіцкім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Людзяневіцкага сельсавета.
Роберт Хайнлайн
Ро́берт Э́нсан Ха́йнлайн (Robert Anson Heinlein ;, , Місуры, ЗША — , , Каліфорнія, ЗША) — амерыканскі пісьменнік, адзін з найзначнейшых пісьменнікаў-фантастаў, які шмат у чым вызначыў выгляд сучаснай навуковай фантастыкі. Яго называюць «дэканам пісьменнікаў-фантастаў».
Хайнлайн быў адным з першых, хто стаў публікавацца ў буйных папулярных выданнях, напрыклад, The Saturday Evening Post у канцы 1940-х гадоў. Яго першыя апавяданні з'явіліся ў часопісе Astounding Science Fiction у 1939 годзе, ён быў у групе пісьменнікаў, якія сталі вядомымі дзякуючы рэдактару Astounding Джону Кэмпбелу. Кар'ера пісьменніка доўжылася амаль паўстагоддзя, у сваёй творчасці Хайнлайн закрануў многія тэмы, у т.л. сацыяльныя і філасофскія: асабістую свабоду, адказнасць асобы перад грамадствам, ролю і фармат сям'і, прыроду арганізаванай рэлігіі і шмат іншых.
У англа-амерыканскай літаратурнай традыцыі Хайнлайна разам з Артурам Кларкам і Айзекам Азімавым лічаць «Вялікай тройкай» пісьменніка-фантастаў. Хайнлайн стаў уладальнікам прэстыжных прэмій «Х'юга» і «Неб'юла», адзіным пісьменнікам, які атрымаў «Х'юга» за пяць раманаў. У гонар Хайнлайна названы астэроід і кратар на Марсе.
Дзяцінства
Найбольшы уплыў на будучага пісьменніка ў гэты перыяд аказаў дзед Альва Лайл, якога Роберт наведваў у Батлеры штолета да смерці таго ў 1914 годзе. Дзед прышчапіў яму любоў да чытання і дакладных навук, шэраг станоўчых рыс характару. У памяць дзеда Хайнлайн пазней не раз карыстаўся псеўданімам Лайл Манро, а таксама назваў галоўнага героя аповесці «If This Goes On—». Канзас-Сіці знаходзіўся ў г.зв. «біблейскім поясе», адпаведна, Хайнлайна выхоўвалі строга, па-пурытанску, і закладзеная ўнутраная маральная аснова засталася на ўсё яго жыццё.
У 1920 годзе Хайнлайн паступіў у Цэнтральную сярэднюю школу Канзас-Сіці. Да гэтага часу ён вельмі захапляўся астраноміяй, прачытаў усе кнігі па тэме ў. Таксама яго ўражвала вывучэнне эвалюцыйнай тэорыі Дарвіна, якая паўплывала на далейшую творчасць Хайнлайна. Школьнае захапленне нестандартнымі матэматычнымі задачамі таксама часам праяўлялася ў творах пісьменніка, як, напрыклад, тэсеракт у апавяданні «And He Built a Crooked House».
Служба на флоце
Па сканчэнні школы Хайнлайн вырашыў следам старэйшага брата Рэкса паступіць у Ваенна-марскую акадэмію ЗША ў Анапалісе. Допуск да ўступных іспытаў у акадэмію быў абмежаваны, толькі паводле хадайніцтва аднаго з кангрэсменаў або сенатараў і звычайна толькі аднаму члену сям'і з аднаго пакалення. Таму Хайнлайн актыўна ўзяўся збіраць рэкамендацыйныя лісты і адсылаць іх сенатару Джэймсу А. Рыду для атрымання ад яго хадайніцтва. Чакаючы вынікаў, Хайнлайн правучыўся курс ва. За гэты час сенатар Рыд атрымаў сотню лістоў ад ахвочых паступіць у акадэмію — пяцьдзясят па аднаму ад пяцідзесяці чалавек і пяцьдзясят ад Хайнлайна. Такім чынам Хайнлайн атрымаў хадайніцтва для паступлення ў акадэмію і пасля паспяховых іспытаў у чэрвені 1925 года стаў кадэтам.
У час навучання ў акадэміі Хайнлайн жыў у Банкрафт-Холе — кадэцкім інтэрнаце. Паспяхова вывучаў абавязковыя дысцыпліны, а таксама стаў чэмпіёнам акадэміі па фехтаванні, барацьбе і стральбе. Тройчы праходзіў практыку, на лінкарах «Юта», «Аклахома» і. У 1929 годзе Хайнлайн паспяхова скончыў навучанне пятым у рэйтынгу, але праз дысцыплінарныя парушэнні быў паніжаны да 20-й пазіцыі сярод 243-х кадэтаў выпуску і атрымаў званне энсіна.
Хайнлайн атрымаў прызначэнне на новы авіяносец ВМС США «Лексінгтан»  — афіцэрам, адказным за радыёсувязь з самалётамі. У сярэдзіне 1932 года атрымаў званне младшага лейтэнанта і быў пераведзены на эсмінец артылерыйскім афіцэрам. У канцы 1933 года ў Хайнлайна выявілі сухоты, ён правёў некалькі месяцаў на лячэнні, спачатку ў шпіталі Фітцсіманс у Дэнверы, потым у санаторыі паблізу Лос-Анджэлеса. У санаторыі Хайнлайн распрацаваў, які пазней будзе ўспамінаць у некаторых сваіх творах, але не запатэнтаваў яго. Праз хваробу Хайнлайн неўзабаве быў прызнаны цалкам непрыгодным да далейшай службы і мусіў пайсці ў адстаўку ў званні лейтэнанта ў жніўні 1934 года, яму была прызначана невялікая пенсія. Ваенная кар'ера старэйшых братоў Роберта склалася больш удала — Рэкс пасля акадэміі зрабіў кар'еру ў арміі ЗША, дзе служыў да канца 1950-х, Лоўрэнс таксама служыў у сухапутнай арміі, ВПС і Нацыянальнай гвардыі Місуры, даслужыўся да звання генерал-маёра.
Шлюбы
Першы раз Хайнлайн ажаніўся 21 чэрвеня 1929 года з Элінор Кары з Канзас-Сіці, з якою быў знаёмы са школы. Адносіны з жонкай адразу ж не склаліся, Хайнлайн як ваенны марак быў у асноўным далёка ад Канзас-Сіці, Элінор не хацела пераязджаць ні ў Каліфорнію, ні ў іншае месца, дзе ён служыў. Урэшце ў кастрычніку 1930 года яна падала ў суд на развод, і шлюб, пра які Хайнлайн нават не паведаміў сваёй сям'і, распаўся. 28 сакавіка 1932 года ён ужо больш свядома ажаніўся з Леслін Макдональд, палітычнай актывісткай, даволі незвычайнай і таленавітай жанчынай.
Каліфорнія
Па адстаўцы Хайнлайн колькі тыдняў правёў у аспірантуры Каліфарнійскага ўніверсітэта ў Лос-Анджэлесе на кафедры матэматыкі і фізікі; але пакінуў яе, ці то з прычыны нездароўя, ці то ўцягнуўшыся ў палітыку. Ён пасяліўся ў, прыгарадзе Лос-Анджэлеса, змяніў шмат спецыяльнасцей, у тым ліку рыелтара нерухомай маёмасці і службоўца сярэбраных капалень. Пазней ён далучыўся да руху Э. Сінклера пад лозунгам «» (EPIC), папулярнага на пачатку 1930-х гадоў у гэтым штаце, стаў да 1935 года сакратаром акруговай асамблеі руху і членам камісіі па складанні канстытуцыі EPIC. Калі Сінклер балатаваўся губернатарам ад Дэмакратычнай партыі, Хайнлайн актыўна ўдзельнічаў у гэтай правальнай кампаніі. У 1938 годзе ён сам балатаваўся ў Заканадаўчы сход Каліфорніі, але таксама няўдала.
Хайнлайн меў шырокія палітычная погляды, частку якіх можна лічыць і сацыялістычнымі. Варта адзначыць, што тагачасны амерыканскі сацыялізм не быў пад уплывам марксізму, а меў уласныя традыцыі, блізкія да ўтапічнага сацыялізму Сэн-Сімона. Апроч уплыву другой жонкі, Леслін, Хайнлайн яшчэ ў дзяцінстве шмат прачытаў з Уэлса, успрыняў спакваля і яго прагрэсіўны сацыялізм, які лёгка сумяшчаўся з пазіцыямі амерыканскіх левых сіл, у тым ліку і руху Э. Сінклера. У 1954 годзе, ужо моцна змяніўшы палітычныя погляды, Хайнлайн пісаў пра гэта :
Пісьменніцкая кар'ера
Няўдачы ў палітычнай дзейнасці і цяжкія выплаты іпатэкі вымусілі Хайнлайна шукаць дадатковага заробку. Хайнлайн прадаў рэдактару Джону Кэмпбелу сваё апавяданне «Life-Line», напісанае за чатыры дні ў красавіку 1939, і яно было апублікавана ў жнівеньскім нумары часопіса Astounding Science Fiction. За выключэннем часу 2-й сусветнай вайны і кароткачасовага ўдзелу ў палітычных кампаніях, Хайнлайн надалей зарабляў выключна літаратурнай працай. Ужо ў 1941 годзе ён быў запрошаны ганаровым госцем на Сусветны канвент навуковай фантастыкі (Worldcon-41), які адбываўся ў Дэнверы. Хайнлайн быў ганаровым госцем гэтага канвента таксама ў 1961 і 1976 гадах.
У час 2-й сусветнай вайны Хайнлайн працаваў разам з Айзэкам Азімавым і Лаянам Спрэгам дэ Кампам у Навукова-даследчай лабараторыі ВМФ у Філадэльфіі. Яны распрацоўвалі метады барацьбы з абледзяненнем самалётаў на вялікіх вышынях, апаратуру для сляпой пасадкі і кампенсвальныя гермакасцюмы. У лабараторыі Хайнлайн пазнаёміўся з Вірджыніяй Дорыс Герстэнфельд, закахаўся, але не хацеў разрываць шлюб.
У 1947 годзе Хайнлайн усё ж развёўся з Леслін, у якой да таго часу ўзмацніліся праблемы з ужываннем алкаголю. У 1948 годзе Хайнлайн ажаніўся трэці раз — з Вірджыніяй Герстэнфельд і ў шлюбе з ёю пражыў свае астатнія сорак гадоў. Вірджынія ніколі не была сааўтарам твораў мужа, аднак уплывала на працэс іх напісання — першай чытала, падказвала ідэі, была сакратаром і менеджарам.
Неўзабаве па жаніцьбе Хайнлайн з Вірджыніяй пераехалі у Каларада-Спрынгс, дзе спраектавалі і пабудавалі ўласны дом з бамбасховішчам.
У 1953—1954 гадах Хайнлайны здзейснілі сваё першае кругасветнае падарожжа, уражанне ад яго ўскосна паўплывала на раманы-падарожжы Хайнлайна (узору «Podkayne of Mars»). Толькі ў 1992 годзе была выдадзена кніга Хайнлайна «Tramp Royale», дзе апісана гэтага падарожжа. У 1959—1960 гадах Хайнлайны наведалі СССР, для гэтага Вірджынія два гады старанна вывучала рускую мову. На пачатку Хайнлайну агулам спадабалася ў Савецкім Саюзе, але збіты гэтым часам амерыканскі разведвальны самалёт U-2 з лётчыкам Паўэрсам сапсаваў уражанні.
У 1960-я гады праз хранічнай вышынную хваробу Вірджыніі, Хайнлайны перабраліся назад у Каліфорнію, часова пасяліліся ў Санта-Крузе, пакуль у 1967 годзе не пабудавалі новы дом у бліжэйшай статыстычна адасобленай мясцовасці Боні Дун. Раней адной з прычын пакінуць Каларада-Спрынгс было жаданне знаходзіцца далей ад першачарговых цэлей ядзернай атакі, адной з якіх мог быць штаб Камандавання паветрана-касмічнай абароны Паўночнай Амерыкі.
Апошнія гады і смерць
Напружаная праца прывяла Хайнлайна ў 1970 годзе на мяжу смерці. 1970-я гады пачаліся для яго з перытаніту, крайне небяспечнага для жыцця, лячэнне заняло больш за два гады. Адчуўшы сябе дастаткова добра для пачатку актыўнай працы, у 1973 годзе Хайнлайн стварае раман «Time Enough for Love: The Lives of Lazarus Long», у якім ужыта шмат сюжэтаў, распрацаваных ім у позняй творчасці. У сярэдзіне 1970-х Хайнлайн атрымаў заказ на два артыкулы для «Штогодніка Брытанскай энцыклапедыі» і разам з Джыні аб'ездзіў краіну для арганізацыі збору донарскай крыві і стаў ганаровым госцем на Трэцім сусветным кангрэсе навуковай фантастыкі ў Канзас-Сіці (1976).