cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Генрых Іпалітавіч Семірадскі
Жаніцьба. Працы 1873—1876 гадоў
У 1873 годзе ў Варшаве 30-гадовы Семірадскі абвянчаўся са сваёй 18-гадовай кузінай Марыяй Прушыньскай. Яна вырасла ў глухмені тагачаснай Мінскай губерні, але змагла хутка адаптавацца да артыстычнага асяродка мужа, асвоіла італьянскую мову і заняла «годнае месца» ў яго жыцці. Пазней у мужа і жонкі нарадзілася трое сыноў — Баляслаў (нарадзіўся ў 1874 годзе), Лявон (нарадзіўся ў 1875 годзе), Казімір (нарадзіўся ў 1876 годзе, памёр у гадавалым узросце) — і дачка Ванда (нарадзілася ў 1878 годзе). Пасля жаніцьбы мастак запланаваў вялікае падарожжа па Аўстрыі, Бельгіі і Францыі, аднак неўзабаве перапыніў паездку і вярнуўся ў Рым. Прычыны ён патлумачыў у лісце канферэнц-сакратару Акадэміі П. Ф. Ісееву ў верасні 1873 года: задумаўшы новую вялікую працу на антычны сюжэт, ён меў патрэбу ў музеях, руінах і нават людзях Італіі, якія, паводле яго слоў, «надзвычай блізкія па тыпу да старажытнарымскіх».
У 1873 годзе Семірадскі зблізіўся ў Рыме з баталістам, які знаходзіўся ў пенсіянерскай паездкі — сынам знакамітага польскага ўсходазнаўца. Ён пакінуў некаторыя ўспаміны, у тым ліку аб творчым метадзе Генрыха Семірадскага: падчас вячэрніх прагулак па той мог спыніцца ў прывабным для сябе месцы і кінуць на брук аскепак мармуру, каляровы шматок або металічную цацанку, якія насіў з сабой. Пасля гэтага ён фіксаваў на эфекты вячэрняга асвятлення і тое, як закатнае святло падае на прадметы. На штогадовую выстаўку Акадэміі 1874 года Семірадскі даслаў з Рыма палатно «Ганіцелі Іхрысціян ля ўваходу ў катакомбы». Карціна была напісана па замове пецярбургскага калекцыянера А. А. Івашава, прычым сюжэт па кантракце заставаўся на меркаванне мастака. П. П. Чысцякоў, які ўбачыў на выстаўцы «Ганіцеляў», пісаў В. Д. Паленаву: «Спрытна, ярка, брудна, крыва, коса і па-дурному, па-дурному надмерна…» Публіка і крытыкі апынуліся не гатовыя прыняць экспрэсіўную мастацкую манеру ў вялікім палатне. Нязвыклым здалося і перанясенне цэнтра цяжару кампазіцыі ў пейзаж, якое ў далейшым стане ў Семірадскага пастаянным і будзе даваць яго палотнам жыццёвую дакладнасць. За карціну акадэмік Семірадскі атрымаў ад Савета Акадэміі афіцыйную вымову, якая моцна яго зачапіла. Па думку Ю. П. Клімава, «Семірадскі адзін з першых стаў на шлях разбурэння старой акадэмічнай сістэмы, унёс у аналітычнае, „галаўное“ у сваёй аснове рускае мастацтва стыхійны, маляўнічы пачатак». Нядзіўна, што пасля 1874 года сляды карціны губляюцца, і да 2001 года яна лічылася згубленай, пакуль не з’явілася ў адным з антыкварных салонаў Масквы. Тым не менш неўзабаве Савет Акадэміі абвясціў Семірадскаму падзяку за карціну «Прадавец кудменяў» і хадайнічаў аб прысуджэнні 3-й ступені, які ён атрымаў у жніўні 1875 года.
«Светачы хрысціянства»
Новая вялікая праца Семірадскага была заснавана на сюжэце, выкладзеным у «Аналах» Тацыта: імператар Нерон абвінаваціў у вялікім пажары Рыма першых хрысціян і асудзіў іх на пакутлівае пакаранне. Гэтая праца атрымала назву «». Семірадскі, аднак, не жадаў ілюстрацыйнасці, а змясціў сюжэт Тацыта ў шырокі філасофскі і гістарычны кантэкст. Гэта выявілася ў тым, што намаляваная лесвіца перпендыкулярная вераніцам слупоў з прывязанымі пакутнікамі-хрысціянамі, утвараючы кампазіцыйны цэнтр карціны — крыж. Крыж, акрамя ўсяго іншага, сімвалізуе скрыжаванне двух шляхоў развіцця свету — старога паганскага, які загразнуў у загане, і хрысціянскага свету, які нараджаецца ў пакутах. Аптычная вось, на якой размешчаны фігуры Нерона і атачэння, упіраецца ў шэраг ахвярных слупоў, утвараючы тупік. Слупоў на карціне 13, яны прама сімвалізуюць лік апосталаў і Хрыста. Семірадскі выступіў у звычайным для сябе амплуа мастака-гісторыка і эрудыта. Адукаваную публіку ў карціне прыцягнулі і дакладныя археалагічныя дэталі; мастак засноўваўся на манаграфіі «Будынкі антычнага Рыма» (1848—1856), а таксама ўласных уражаннях ад раскопак Пампей. На эмацыйнае ўспрыманне эпохі Семірадскім магла паўплываць аповесць Ю. Крашэўскага «Рым пры Нероне», апублікаваная ў 1866 годзе ў Кракаве. Мастак пісаў родным, просячы выслаць яму ў Рым кнігі Крашэўскага, а ў пачатку працы над карцінай нават паехаў у Дрэздэн, каб сустрэцца з пісьменнікам, якія жыў там. Праца над манументальным палатном запатрабавала ў выніку чатырох гадоў працы. За гэты час была створана вялікая серыя графічных накідаў і як мінімум тры эскізы асноўнай кампазіцыі, якія экспанаваліся на выстаўцы ў Варшаве ў 1939 годзе. Карціна стала вядомая ў Рыме яшчэ да свайго заканчэння, Семірадскі з гонарам пісаў у Пецярбург, што ў 1876 годзе яго наведаў Альма-Тадэма, а, акрамя таго, яго абралі ў журы штогадовай выстаўкі Рымскай Акадэміі жывапісу Св. Лукі. У Рымскай акадэміі «Светачы хрысціянства» былі ўпершыню прадстаўлены яшчэ да адпраўкі ў Пецярбург. Студэнты Акадэміі увянчалі Семірадскага лаўровым вянком, а кароль Італіі ўзнагародзіў яго. Па падліках, толькі ў апошні дзень выстаўкі карціну ўбачылі 5000 чалавек. На шляху ў Пецярбург карціна была выстаўлена ў Мюнхене і Вене, а ў 1878 годзе была адпраўлена ў Парыж на Сусветную выстаўку, дзе Семірадскі быў удастоены Залатога медаля, а ўрад узнагародзіў яго кавалерствам Ордэна ганаровага легіёна. Семірадскі быў абраны ганаровым членам Акадэмій жывапісу ў Берліне, Стакгольме і ў Рыме, а Галерэя Уфіцы замовіла мастаку яго аўтапартрэт, што лічыцца асаблівым гонарам.
Поспех «Светачаў хрысціянства» моцна ўскладніў адносіны Семірадскага з Імператарскай Акадэміяй мастацтваў. Пенсіянер парушыў правіла, згодна з якім камандзіраваныя ў Еўропу мастакі не мелі права ўдзельнічаць у замежных выстаўках. У Пецярбургу карціну выставілі ў асобнай зале, і яна зноў выклікала жорсткія спрэчкі публікі і крытыкаў. Адмоўныя рэцэнзіі напісалі У. В. Стасаў і. П. П. Чысцякоў, які марыў напісаць карціну на той жа сюжэт, гараваў, што Семірадскі яго «сапсаваў». Яшчэ больш бязлітаснымі былі польскія крытыкі, так, С. Віткевіч абвінаваціў Семірадскага ў тым, што трагічны сюжэт паўстаў пад яго пэндзлем як ледзь ці не свята. Тым не менш Савет Акадэміі удастоіў Семірадскага звання прафесара і афіцыйна заявіў, што «яго дзейнасць прыносіць гонар Акадэміі і рускаму мастацтву».
«Светачы хрысціянства» паслужылі адпраўным пунктам і крыніцай для напісання рамана Г. Сянкевіча «». У 1890 годзе, знаходзячыся ў Рыме, пісьменнік спыняўся ў доме Семірадскага, і той служыў яму гідам, паказаўшы, у прыватнасці, царкву. Па матывах працы Семірадскага стварыў сваё палатно «Смерць Пятронія» Канстанцін Макоўскі. Ужо ў пачатку XXI стагоддзя пры пастаноўцы  скарыстаўся карцінамі Семірадскага для пабудовы  і кампазіцыі кадра. Грым, які выканаў ролю Нерона, дакладна ўзнаўляў тыпаж імператара на больш познім палатне Семірадскага «».
За карціну «Светачы хрысціянства» Семірадскі прызначыў цану 40 000 рублёў, аднак процідзеянне лідара перадзвіжнікаў І. М. Крамской перашкодзіла імператарскаму двару набыць яе. Паколькі да 1879 года карціна так і не была прададзеная, Семірадскі падарыў яе Кракаву, дзе рыхтавалася адкрыццё польскага нацыянальнага мастацкага музея, прымеркаванае да 50-годдзя Ю. Крашэўскага. Аднак у 1879 годзе карціна адправілася ў міжнароднае турнэ, экспануючыся ва Львове, Познані, Празе, Цюрыху, Лондане, Дрэздэне, Стакгольме і Амстэрдаме, і ў Кракаў прыбыла толькі ў 1881 годзе.
Паколькі карціна пакінула Расію, вядомы мецэнат замовіў Семірадскаму паменшаную аўтарскую копію, якая доўга знаходзілася ў прыватным зборы ў Маскве, а ў 1921 годзе была вывезена ў Берлін і неаднаразова перапрадавалася. У 2004 годзе яна была прададзеная на аўкцыене  у Лондане за 292 650 фунтаў.
Роспісы храма Хрыста Збавіцеля
Мастацкая інтэлігенцыя Расіі паставілася да размалёвак Семірадскага вельмі адмоўна, самую рэзкую крытыку выклікаў сюжэт «Аляксандр Неўскі прымае папскіх легатаў». У газеце «Санкт-Петербургские ведомости» ад 31 кастрычніка 1877 года асуджалася адсутнасць у карціне рэлігійнага зместу. Сам мастак, працуючы над храмавымі роспісамі, адштурхоўваўся ад італьянскай традыцыі эпохі Адраджэння, таму з пункту гледжання праваслаўнага канону дапусціў мноства вольнасцяў, але здолеў настаяць на сваім. Нягледзячы на крытыку, А. Зорына прызнае «Тайную вячэру» адным з лепшых твораў Семірадскага. Ён падзяліў кампазіцыю на дзве візуальна роўныя часткі — паўкупал з глыбокай аконнай нішай наверсе і ніжнюю частку са сталом-пасадам, за якім і адбываецца дзеянне. «Семірадскі знайшоў залатую сярэдзіну паміж класічным спакоем і моцным рухам».
Творчасць 1880—1890-х гадоў
Барацьба меркаванняў вакол «Светачаў хрысціянства», рэзкая крытыка з боку дэмакратычнай інтэлігенцыі і калег-мастакоў прывялі да таго, што Семірадскі ў пачатку 1880-х гадоў прыняў рашэнне канчаткова пасяліцца ў Рыме. Тым не менш, ён не адмовіўся ад падданства Расійскай імперыі, рэгулярна пасылаў свае працы на акадэмічныя выстаўкі ў Пецярбург, пастаянна прыязджаў на радзіму ў Польшчу. З 1879 года мастак стаў праводзіць лета з сям’ёй у маёнтку Стшалкова пад Нова-Радамскам каля Чэнстахова, які купіў у 1884 годзе. Аднак ён арганічней адчуваў сябе ў еўрапейскім акадэмічным асяроддзі, тады як у Расіі яго творчасць, пры практычна безумоўным ухваленні Акадэміі мастацтваў, пастаянна падвяргалася крытыцы дэмакратычнай інтэлігенцыі.
У 1882 годзе Семірадскі атрымаў заказ для Гістарычнага музея ў Маскве — карціны «Пахаванне руса ў Булгары» і «Трызна дружыннікаў Святаслава пасля бою пад Дарастолам». Прызначаліся яны для залы X стагоддзя і павінны былі наглядна паказваць жорсткасць нораваў да прыняцця на Русі хрысціянства. Сюжэты былі прапанаваны мастаку графам А. С. Уваровым, які і распрацоўваў ідэалогію экспазіцыі. Захавалася іх перапіска, у якой Семірадскі настойваў на ўвядзенні фігуры сляпца- ў цэнтры кампазіцыі, а таксама адстойваў тры фігуры плакальшчыц справа. Семірадскі сур’ёзна падышоў да сваёй працы — у Рым яму дасылаліся замалёўкі зброі, упрыгажэнняў, арнаментаў і касцюмаў; акрамя таго, мастак пабудаваў макет, каб узгадніць памеры і кампазіцыю карцін з маштабам і афармленнем залы. Гэта зноў выклікала незадаволенасць рускіх мастакоў: «касмапаліт-паляк» нібыта быў не здольны пранікнуцца духам рускай гісторыі і перадаць яго на палатне.
Паралельна з гіганцкімі шматфігурнымі кампазіцыямі, Семірадскі шмат працаваў з камернымі палотнамі, пераважна на сюжэты з антычнага жыцця, такія працы былі папулярныя ў сучаснікаў. Яскравым прыкладам такой працы з’яўляецца карціна 1878 года «». Сюжэт гэтага твора павучальны: пажылому патрыцыю трэба зрабіць выбар паміж прыгажуняй-рабыняй і кітайскай вазай. Багаты рымлянін знаходзіцца ў роздуме, ён перапоўнены ўсякімі асалодамі. Намаляваны побач сын патрыцыя з захапленнем глядзіць на цела нявольніцы, не падзяляючы бацькавых цяжкасцяў з выбарам. Такім чынам, карціна з’яўляецца алегорыяй маладосці і старасці, тут на першы план вынесена тэма каштоўнасцяў і прыярытэтаў. Характэрна, што за спіной патрыцыя мастак намаляваў кентаўра з калекцыі рымскага Капіталійскага музея, які сам па сабе з’яўляецца алегорыяй старасці. На думку А. Несцеравай, дадзеная карціна паказвае, што «Для Семірадскага людзі і прадметы аднолькава неадухаўлённыя ці, дакладней, адухаўлённыя аднолькава». Карціна дэманстравалася ў Расіі на персанальнай выстаўцы Семірадскага ў 1890 годзе. У далейшым Семірадскі перанясе дзеянне сваіх антычных карцін на, змяшчаючы персанажаў у пейзажное асяроддзе. Гэты прыём стаў асновай яго аўтарскай інтэрпрэтацыі жанру «антычнай ідыліі». Аднак мастак жыў і фармаваўся ў эпоху рэалізму, таму яго антычныя фантазіі мелі цалкам рацыянальны падмурак. Так, у карціне «» сумешчаныя пейзажны вобраз італьянскага і матывы, верагодна, навеяныя балетам «Дон Кіхот» у пастаноўцы М. Петыпа, які Семірадскі бачыў у абедзвюх рэдакцыях 1869 і 1871 гадоў. Адметна тое, што пастава танцоркі на карціне амаль у дакладнасці паўтарае антычную фрэску пампейскай «Вілы містэрый», якая была адкрыта толькі пасля смерці мастака. Верагодна, ён мог сустракаць падобныя матывы ў антычным вазапісу. Люстраной парай да «Танца сярод мячоў» з’яўляецца дакладна такога ж фармату і з аднолькавай формай рамы карціна 1881 года «».
Антычнасць паўставала ў Семірадскага як двух пачаткаў — сонечнага апаланійскага і начнога дыянісійскага. Начныя сцэны ў спадчыне Семірадскага займалі істотнае месца яшчэ і таму, што мастак сур’ёзна захапляўся акультызмам і праводзіў у сябе дома, што не перашкаджала яму быць вернікам каталіком, рэгулярна наведваюць касцёл. Сонечныя ідыліі Семірадскага былі формай кампенсацыі, за якой хаваліся пастаянныя дэпрэсіі і сумневы ў значнасці ўласнага таленту. Яны ж служылі прычынай містычных настрояў. Начныя карціны Семірадскага публіцы не падабаліся і часцяком з цяжкасцю знаходзілі сабе пакупнікоў. Так, карціна «Ісаўрыйскія піраты, якія прадаюць здабычу» ў 1880 годзе была ўдастоена Залатога медаля на Сусветнай выстаўцы ў Мельбурне, але, мяркуючы па фатаграфіях, у 1890-я гады ўсё яшчэ знаходзілася ў майстэрні мастака. Цяпер яна захоўваецца ў.
У 1886 годзе Семірадскі скончыў палатно «Хрыстос у Марфы і Марыі», прызначанае для акадэмічнай выстаўкі ў Берліне. Традыцыйна мастак экспанаваў яго спачатку ў Акадэміі св. Лукі, дзе на аглядзе пабывала. У 1887 годзе карціна была прадстаўлена на Акадэмічнай выстаўцы ў Пецярбургу, прычым адначасова з працай Паленава «», паказанай на Перасоўнай выстаўцы. Рэцэнзенты адразу сталі разглядаць абедзве карціны ў комплексе, Семірадскі ганараваўся станоўчымі водгукамі за пейзажна-архітэктурны антураж і лірычнасць. Урад Расіі купіў карціну для музея Імператарскай Акадэміі мастацтваў.
«Фрына на свяце Пасейдона ў Элеўзіне»
На мяжу 1880-1890-х гадоў прыпадае найвышэйшы пік папулярнасці Семірадскага, які нязменна атрымліваў узнагароды на акадэмічных выстаўках у Пецярбургу. Публіка ў жывапісу Семірадскага шанавала захапляльнасць і занімальнасць сюжэтаў. Нават назвы палотнаў, па выразе А. Несцеравай, "гучаць як загалоўкі жаночых раманаў, б’юць, напэўна, і паразяць сэрца абывацеляў, якія прагнуць прыгод ". У гэты перыяд быў створаны адзін з найбольш вядомых яго твораў — «». Задума гіганцкага па памерах палатна (390 × 763,5 см) ставіцца да 1886 года, калі Семірадскі думаў аб удзеле ў будучай Сусветнай выстаўцы ў Парыжы ў 1889 годзе. Адначасова ён звярнуўся да працы Ж.-Л. Жэрома «» (1861), якога публіка абвінаваціла ў смакаванні аголенасці. Семірадскі хацеў стварыць пачуццёвы твор, які, аднак, будучы эратычным, застанецца ў рамках прыстойнасцяў. Для напісання пейзажу Семірадскі спецыяльна ездзіў у Грэцыю — у, дзе некалі ладзіліся. Карціна стала галоўным экспанатам выстаўкі Семірадскага ў Акадэміі мастацтваў 1889 года; яе наведала каля 30 000 чалавек. Для найбольшай эфектнасці Семірадскі распарадзіўся прыцьміць выставачную залу, а карціна асвятлялася электрычнымі лямпамі. Прама з персанальнай выстаўкі «Фрына» была набытая імператарам Аляксандрам III, прычым яго вялікасць упершыню заявіў пра намер стварыць у Пецярбургу музей рускага мастацтва. Р. Р. Мясаедаў пры гэтым абурана пісаў Стасаву: «Хіба гэта руская карціна?» — і называў Семірадскага «чартапалохам». Спецыялісты ацэньваюць куплю «Фрыны» як элемент імперскай прапаганды дзяржаўнага прыярытэту над нацыянальным, а роўна і ўкаранення класічнай адукацыі ў Расіі — «педагагічнага класіцызму». Еўрапейскія экспазіцыі «Фрыны» дадалі Семірадскаму ўзнагарод: ён стаў членам Турынскай акадэміі і членам-карэспандэнтам.
Позні перыяд
Антычныя працы Семірадскага аб’ядноўваюць з творчай спадчынай такіх мастакоў, як, , , браты і , у асаблівы кірунак акадэмічнага класіцызму — стыль «». Аднак Семірадскі вылучаецца тэматычнай і жанравай разнастайнасцю, так, у яго ёсць камерны цыкл, прысвечаны італьянскім манастырам. Пазнейшыя антычныя ідыліі 1890-х гадоў сведчаць, што Семірадскі спрабаваў збольшага адаптаваць дасягненні французскага імпрэсіянізму, што прыкметна ў карціне «Загадка» (1896, прыватны збор). Арганічнага сінтэзу не атрымалася — пейзаж другога плана з напрыскамі чырвоных кропак-кветак, блізкі да рашэнняў Клода Манэ і Рэнуара, успрымаецца як незавершанасць.
Для Семірадскага некаторыя жанры былі, хутчэй, дапаможнымі і нават выконвалі функцыі «творчай лабараторыі». Такія яго партрэты, якія дазвалялі адпрацоўваць новыя прыёмы, а таксама служылі крыніцай для фундаментальных твораў. Напрыклад, «Партрэт маладой рымлянкі» 1889 года быў выкарыстаны ў кампазіцыі «Фрыны» — мадэль змешчана ў цені ў цэнтральнай частцы карціны. Для партрэтаў Семірадскі любіў выбіраць фон з кветкавым малюнкам. Круг мадэляў не вычэрпваўся «грачанкамі» і «рымлянкамі» — мастак стварыў у 1880-я — 1890-я гады шэраг партрэтаў сучаснікаў, у тым ліку сваіх бацькоў і сыноў. Яны адзначаны псіхалагізмам, увагай да характару, узросту, унутранаму свету адлюстраваных людзей. Жанр драмы тым не менш быў недаступны Семірадскаму. Па думку, рашэнне супярэчнасці паміж «выдатным і жахлівым» — гэта наогул невырашальная праблема для акадэмічнага мастацтва. Характэрная для Семірадскага ўвага да дэталяў, у прыватнасці, гістарычнай бутафорыі, ураўнаважанасці кампазіцыі глушыць эмацыйнае ўздзеянне карціны і нівеліруе псіхалогію галоўных дзеючых асоб. Напісаная ў 1885 годзе карціна «Пакутніцтва св. Цімафея і яго жонкі Маўры» на сюжэт адной з самых драматычных агіяграфій ранняга хрысціянства — падчас ганенняў на хрысціян муж і жонка апынуліся раскрыжаваны адзін насупраць аднаго, — апынулася вельмі няўдалай, «ператварылася ў бутафорскую тэатральную сцэну».
У 1890-я гады, паралельна са станковымі кампазіцыямі, Семірадскі браўся за афармленне дэкаратыўных пано для інтэр’ераў. Ён напісаў плафон для у Варшаве, а таксама карціну «Апафеоз Каперніка» для  (страчаная). У пачатку 1900-х гадоў ён распісаў бакавыя сцены эстрады, а таксама заключыў дагавор на роспіс Залы антычнасці Музея вытанчаных мастацтваў у Маскве — фрыз з выявай руінаў Рыма, але ўжо не паспеў яго выканаць. У 1894 і 1900 гадах мастак выканаў роспіс курцін — заслонаў і Львоўскага тэатраў. У гэтых працах Семірадскі звяртаецца да шырокіх абагульненняў, у прыватнасці, уводзячы алегорыі Святла і Цемры. Курціны выклікалі неадназначную ацэнку, паколькі ў стагоддзе мадэрна здаваліся у стылявым дачыненні архаічнымі. Заслона тэатра ў Львове выклікала наступную рэакцыю крытыка: «…заслона г-на Семірадскага — паўсталы з магілы прывід блажэннай памяці акадэмічнага мастацтва». Гэта заслона захавалася і цяпер з’яўляецца славутасцю Львова, якую выкарыстоўваюць вельмі нячаста.
Апошняя буйная кампазіцыя Семірадскага — «», пачатая яшчэ ў 1885 годзе, была завершана ў 1897 годзе і паказана на акадэмічнай выставе ў Пецярбургу і Маскве ў 1898 годзе. Крытыка і гледачы прынялі яе холадна, пры жыцці мастака яна так і не была прададзеная. У карціне адсутнічалі звыклыя для Семірадскага пленэрные эфекты і з’явы паўднёвай прыроды, недарэчнай здавалася і аголенасць распятай паміж рагоў быка хрысціянкі. Кампазіцыя карціны як бы распадалася на часткі і выглядала «вымучанай», хоць вобраз Нерона адносілі да поспехаў мастака. Крытыкі нават заявілі, што карціна ўяўляе сабой ілюстрацыю да рамана Г. Сянкевіча «», што надзвычай знервавала Семірадскага, ён быў вымушаны даваць тлумачэнні ў друку. З восені 1901 года Семірадскі захварэў надзвычай пакутлівай хваробай —. Лета 1902 года выдалася ў Рыме гарачым, хворага мастака было вырашана перавезці на радзіму ў Польшчу. 20 жніўня 1902 года датавана яго завяшчанне, у якім ён пакідаў жонцы маёнтак Стшалкова, дом у ваколіцах Варшавы і дом у Рыме з усёй маёмасцю і творамі мастацтва (уся маёмасць мастака ацэньвалася ў 400 тыс. руб.), а кожнаму з дзяцей — па 60 000 руб. Ён памёр 23 жніўня 1902 года ў маёнтку Стшалкова і быў пахаваны ў Варшаве побач з магіламі бацькі і маці. Аднак 26 верасня 1903 года яго прах быў перанесены ў Кракаў, у Крыпту заслужаных ў царкве святога Станіслава.
Спадчына
Некралог, апублікаваны ў газеце «», быў азагалоўлены «Вялікі класік». Ананімны аўтар артыкула назваў Семірадскага «Вялікім Панам», абыграўшы як любоў мастака да сюжэтаў з антычнай гісторыі, так і яго польскае паходжанне. Па словах, некралогі Семірадскага былі аднадушныя ў тым, што «памёр апошні класік рускага мастацтва». У прыватнасці, яна піша:
У рускім мастацтве, зусім не багатым на бліскучых салонных жывапісцаў, Семірадскі застаўся свайго роду дзіўным «рарытэтам», віртуозам-штукаром, высокай пробы рамеснікам, творы якога да гэтага часу захавалі здольнасць захапляць і захапляць
У пачатку XX стагоддзя ў асяроддзі мастакоў мадэрну імя Семірадскага карысталася значна вялікай павагай, чым у коле перасоўнікаў. М. А. Урубель у рускім мастацтве прызнаваў толькі А. А. Іванава, А. І. Куінджы і Семірадскага. Леон Бакст, чытаючы субратам па «» лекцыі, тэмай для першых з іх абраў менавіта творчасць Семірадскага. Для членаў аб’яднання Семірадскі з яго панэстэтызмам і ўвагай да формы ўвасабляў заклік да ўспрымання эстэтыкі формы і адначасова увазе да фармальных уласцівасцяў мастацтва. Аляксандр Бенуа ў манаграфіі «Руская школа жывапісу» (1904) пісаў, што ў некаторым дачыненні Семірадскі «мог бы сысці за наватара». Аднак, у агульным, негатыўнае стаўленне да мастака перамагло. Збольшага гэта адбывалася з-за касмапалітычнасці мастака і яго пагарды да праблем сучаснасці: у эпоху, заклапочанасці нацыянальнай ідэяй, ён успрымаўся чужынцам як у рускай нацыянальнай школе, так і польскай. Так, Павел Міхайлавіч Траццякоў прынцыпова не купляў палотнаў Семірадскага, адмаўляючы яму ў праве называцца рускім мастаком. Пры ўсёй захопленай увазе шэрагу сучаснікаў Семірадскі быў чужы менавіта польскаму нацыянальнаму асяроддзю, і нават яго працы ў Кракаве і Львове за мінімальныя ганарары не змянілі да яго адносіны. Адзінай маляўнічай працай Семірадскага на польскую тэму з’яўляецца карціна «Шапэн у князя Радзівіла» (1887). Сустракаюцца, зрэшты, і меркаванні, што творчасць Семірадскага ўкаранёна ў польскім нацыянальна-вызваленчым руху:
Гэта ў Расіі «Ганіцелі ў хрысціян ля ўваходу ў катакомбы» і «Паходні Нерона» ўспрымаліся як нешта прыгожа-антычнае ў духу Лоўрэнса Альма-Тадэмы. Тады як польскія патрыёты цудоўна разумелі, наколькі блізкі Генрык Семірадскі Генрыку Сянкевічу з яго «Quo vadis», і атаясамлялі сябе з хрысціянскімі пакутнікамі часоў неронаўскай імперыі, і верылі, што ўсеўладдзе Расійскай імперыі не вечна.
У перыяд росквіту авангарду Семірадскі быў забыты. Музеі перасталі купляць тыя яго творы, што засталіся, мноства рэчаў былі страчаны або рассеяны па прыватных зборах Германіі, Польшчы, Беларусі, Украіны і Расіі. Авангардыстаў Семірадскі раздражняў ужо не касмапалітызмам, а непраяўленасцю аўтарскага «Я» і бясстрастнасцю. Доўгія гады адзінай працай аб ім заставалася манаграфія яго сябра — скульптара, апублікаваны на польскай мове ў Варшаве ў 1904 годзе. Стаўленне да Семірадскага, і да акадэмічнага і салоннага мастацтва наогул, стала мяняцца толькі ў апошняй чвэрці XX стагоддзя. У 2002 годзе на Украіне ў гонар 100-годдзя скону мастака прайшлі навуковыя канферэнцыі, прысвечаныя яго творчасці, тады ж на месцы яго нараджэння — у Печанегах — быў адкрыты помнік, выліты. У кастрычніку 2004 года ў Траццякоўскай галерэі адкрылася выстаўка «Палонныя прыгажосці. Рускае акадэмічнае і салоннае мастацтва 1830-1910-х гадоў», дзе былі прадстаўлены «Фрына» і некаторыя іншыя працы Семірадскага. У 2004 годзе была апублікавана манаграфія А. У. Несцеравай пра салонным і акадэмічным мастацтве, чатыры працы, прысвечаныя непасрэдна Семірадскаму, выйшлі ў 1997—2006 гадах. У 2008 годзе пабачыў свет альбом-каталог  — куратара выстаўкі «Палонныя прыгажосці». З 20 снежня 2017 па 2 красавіка 2018 года ў Дзяржаўнага Рускага музея праходзіла энцыклапедычная выстаўка «Генрых Семірадскі і калонія рускіх мастакоў у Рыме», прымеркаваная да 175-годдзя з дня нараджэння акадэміста.
Пасля адраджэння цікавасці да салонна-акадэмічнага мастацтва, працы Семірадскага цэняцца на антыкварным рынку. У 2011 годзе аўтарская копія карціны «» была прададзеная на аўкцыёне Sotheby’s у Нью-Ёрку за 2 млн. 098 тысяч долараў (пры пачатковай ацэнцы ў 600—800 тысяч долараў) — гэта рэкордны кошт для карцін Семірадскага.
У кастрычніку 2015 года ў Харкаўскім універсітэце на будынку бібліятэкі была ўрачыста адкрыта мемарыяльная дошка Г. Семірадскага. Памятны знак быў створаны скульптарам. Таксама паведамлялася, што ў гонар Семірадскага ў будынку ўніверсітэта была адкрыта карцінная галерэя.
Лэбэдзіўка (Казэлэцкі раён)
Лебядзёўка ці Лэбэдзіўка (Лебеді́вк) — вёска ў Казэлэцкім раёне Чарнігаўскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Максымаўскага сельсавета.
Новая Ляля
Новая Ляля (Новая Ляля) — горад (з 1938) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Новалялінскага раёна Свярдлоўскай вобласці. Насельніцтва 13,5 тыс. чал. (2005). Заснаваны ў 1723 годзе.
Горад размешчаны на рацэ Ляля, за 306 км ад Екацярынбурга.
Цэлюлозна-папяровы камбінат, леспрамгас.
Аляксандраўка (Любанскі раён)
Алякса́ндраўка (, Александровка) — вёска ў Любанскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Сароцкага сельсавета.
Да 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Ляхаўскага сельсавета.
Бабарыкы (Казэлэцкі раён)
Бабарыкы (Бабари́ки) — вёска ў Казэлэцкім раёне Чарнігаўскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Одынціўскага сельсавета.
Валэвачы
Валэвачы (Волевачі́) — вёска ў Казэлэцкім раёне Чарнігаўскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Одынціўскага сельсавета.
Новаўральск
Новаўральск (Новоуральск) — горад (з 1954) у Расіі, закрытае адміністрацыйна-тэрытарыяльнае ўтварэнне ў Свярдлоўскай вобласці. Насельніцтва 79,6 тыс. чал. (2021). Заснаваны ў 1941 годзе.
Горад размешчаны за 67 км на поўнач ад абласнога цэнтра Екацярынбурга, на захад ад пасёлка Верх-Нейвінскага, на рацэ Бунарцы. Уральскі электрахімічны камбінат.
Японская антарктычная экспедыцыя
— першая антарктычная экспедыцыя, здзейсненая ў Японіі, мэтай яе было дасягненне Паўднёвага полюса. Узначальвалася лейтэнантам Сірасэ Нобу (1861—1946). Нягледзячы на адсутнасць адчувальных вынікаў, выклікала вялікі ўздым патрыятычных пачуццяў у Японіі.
Падрыхтоўка і рыштунак
Будучы начальнік экспедыцыі Сірасэ Нобу меў экспедыцыйны досвед, правёўшы ў 1893 годзе зімоўку ў ледзяной пячоры на востраве Шумшу, пабываўшы там і ў 1895 годзе. Пасля дэмабілізацыі ў званні лейтэнанта некаторы час жыў на Карафута. У пачатку ХХ стагоддзя ён стаў планаваць экспедыцыю да Паўночнага полюса, але пасля паведамленняў Кука і Піры, у 1909 годзе ён пачаў арганізацыю экспедыцыі на Паўднёвы полюс. Экспедыцыя не атрымала падтрымкі дзяржавы, паколькі прэм'ер-міністр Кацура Таро і старшыня Асацыяцыі падтрымкі экспедыцыі Акума Сігэнобу былі палітычнымі праціўнікамі. Рыхтаваць экспедыцыю прыйшлося на добраахвотныя ахвяраванні, была аб'яўлена нацыянальная падпіска, у якой удзельнічалі 10 000 чалавек. Экспедыцыя была вельмі абцяжаранай у сродках, рыштунак быў больш чым бедным. Напрыклад, правіянт уключаў 3000 штук сушанай трэскі для сабак, 11 тысяч сушаных грабеньчыкаў, 660 кг цукру, 2500 бляшанак мясных кансерваў, 562,5 кг тофу, 18 000 кг рысу, 2500 слоікаў фруктовых кансерваў, 2000 слоікаў прыправы і г. д. Істотнай часткай рыштунку былі 30 курыльскіх ездавых лаек, аддадзеных пад апеку каюраў-айнаў Ямабэ Ясуносукэ (айнскае імя Яёманэку) і Ханаморы Сінкіці (айнскае імя Сісіратока). Першапачаткова меркавалася выкарыстоўваць коней (Сірасэ кансультаваўся з удзельнікамі экспедыцыі Шэклтана), але месцы для стайняў і корму не аказалася на борце экспедыцыйнага судна.
Экспедыцыйным суднам стала былая рыбалоўная парусная шхуна. Яе абшылі жалезнымі лістамі, паставілі невялікі рухавік і далі імя «Кайнан-Мару» {{ніханго|«Кайнан-мару»|開南丸||«Асваенне Поўдня»). Судна даўжынёй 30 метраў мела водазмяшчэнне 204 тоны. Дапаможная паравая машына мела магутнасць усяго ў 18 к. с.
Ход экспедыцыі
29 лістапада 1910 года «Кайнан-Мару» выйшаў з Ёкагамы, узяўшы курс на поўдзень. Ужо першы этап плавання паказаў, што экспедыцыя будзе вельмі цяжкай. На экватары тэмпература ў трумах судна дасягнула 37 °C, сапсавалася частка крупы і кансерваў. Асабліва пакутавалі ад спёкі лайкі, пяць з якіх здохлі. Камандзе даводзілася займацца рыбнай лоўляй, здабыча складала значную частку рацыёну. Вельмі напружанай была сітуацыя з прэснай вадой: мыцца даводзілася дажджавой вадой, сутачны рацыён вады складаў адну кружку.
Мясцовыя жыхары сустрэлі японцаў падазрона, а ў каманды нават не было грошай на гасцініцу. Капітан «Кайнан-Мару» Намура быў адпраўлены на радзіму для збору сродкаў і закупкі новай партыі ездавых сабак. З ім адправіліся некалькі членаў каманды, якія не вынеслі нягод шляху. Тыя людзі, што засталіся ў Сіднеі, у літаральным сэнсе слова жабравалі, а ў прэсе друкаваліся здзеклівыя матэрыялы пра «жоўтых гарыл, якія ўзяліся за заваяванне Паўднёвага полюса». У Аўстраліі экспедыцыі вялікую дапамогу аказаў сэр Уільям Эджварт Дэвід, удзельнік першай экспедыцыі Шэклтана, заваёўнік Паўднёвага Магнітнага полюса, які займаў тады пасаду прэзідэнта Аўстралійскага таварыства садзейнічання развіццю навукі. Ён апублікаваў артыкул аб экспедыцыі ў мясцовых газетах, ладзіў экскурсіі на «Кайнан-Мару» для збору сродкаў, дапамагаў парадамі, а таксама даў уласны сад для разбіўкі намётавага лагера японскай экспедыцыі. Сірасэ падарыў яму фамільны меч XVII стагоддзя, які захоўваецца цяпер у Аўстралійскім музеі.
У пачатку лістапада 1911 года з Японіі вярнуўся капітан Намура, з якім прыплыў яшчэ адзін каюр-айн Хасімура і 29 сахалінскіх лаек. 19 лістапада экспедыцыя зноў выйшла ў мора. 12 студзеня 1912 года «Кайнан-Мару» ўвайшоў у Кітовую бухту, дзе ўжо размясціўся «Фрам», які чакаў вяртання каманды Амундсена з Паўднёвага полюса. 27 студзеня адбылася сустрэча двух экспедыцый. Амундсен апісваў гэтую падзею ў іранічных танах:
Асавец (Любанскі раён)
Асаве́ц (, Осовец) — вёска ў Любанскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Рачэнскага сельсавета.
Японская антарктычная экспедыцыя
Ход экспедыцыі
«…Прэструд ладна здзівіўся, апынуўшыся тварам да твару з двума сынамі Ніпона, якія заўзята вывучалі нашу палатку і яе змесціва. Праўда, у ёй быў усяго-то адзін спальны мяшок ды прымус. Японцы першымі пачалі гутарку па-англійску, радасна тлумачачы нешта наконт nice day (цудоўнага дня) і plenty ice (багацця лёду). Заявіўшы, што ён цалкам згодны з такімі бясспрэчнымі фактамі, наш таварыш перавёў размову на пытанні, якія больш цікавілі яго. Госці распавялі, што яны зараз адзіныя насельнікі палаткі на краі бар'ера. Двое іх таварышаў сышлі ўглыб бар'ера займацца метэаралагічнымі назіраннямі, яны вернуцца праз тыдзень. „Кайнан Мару“ адправіўся да Зямлі Караля Эдуарда. Меркавалася, што судна вернецца да 10 лютага, забярэ берагавы атрад і возьме курс на поўнач. Прэструд запрасіў сваіх новых знаёмых наведаць нас у „Фрамхейме“ і, чым хутчэй, тым лепш; але яны ўсё не ішлі, а мы не маглі іх чакаць. Калі японцы ўсё ж наведалі „Фрамхейм“, яны могуць засведчыць, што мы зрабілі ўсё, каб нашым магчымым пераемнікам было добра».
Асавец (Любанскі раён)
Да 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Ляхаўскага сельсавета.
Побач з вёскай знаходзіцца возера Асавецкае.
Японская антарктычная экспедыцыя
Ход экспедыцыі
У 75 кіламетрах на ўсход ад Кітовай бухты 16 студзеня была знойдзена зручная гавань, названая Кайнан-Мару. (У 1956 годзе тут будзе заснаваная амерыканская база Little America V.) Бухта мела шмат цюленяў, на якіх айны тут жа разгарнулі паляванне, мяса стала асновай рацыёну палярнікаў, тлушч служыў выдатным палівам. Лагер экспедыцыі разгарнулі ў 2,5 км ад узбярэжжа. З-за непагадзі 27 студзеня, «Кайнан-Мару» вымушаны быў сысці ў мора.
20 студзеня атрад з пяці чалавек на чале з лейтэнантам Сірасэ накіраваўся на поўдзень. На вядучых санках, у якія запрэглі 15 лаек, сядзелі Сірасэ, айн Ханаморы і назіральнік Такэда. За імі ішла запрэжка з 13 сабак, цягнулі санкі з айнам Ямабэ і медыкам Міісё. Атрад узяў з сабой 800 кг грузу, які ўключаў палаткі, дваццацідзённы запас правіянту і розныя інструменты. Усе былі ў футравай вопратцы, на нагах — снегаступы. На сабак надзелі адмысловы абутак, каб палегчыць ім бег па снезе.
Прасоўванне было павольным: у суткі ўдавалася праходзіць не больш за 15 км. Жыццё ўскладнялася антаганізмам паміж японцамі і айнамі: японскія члены экспедыцыі на прывалах начавалі ў намёце, айнаў ж пакідалі разам з сабакамі пад адкрытым небам. На шосты дзень паходу пачалася завіруха пры -25 °C, у шугавеі запрэжкі страцілі адна адну, што пагражала смяротнай небяспекай, паколькі навігацыйны компас размяшчаўся на адных нартах, а ўвесь рыштунак на другіх. Завея працягвалася 26 гадзін. 28 студзеня, на 9-ы дзень паходу, групы ўз'ядналіся. Дасягнуўшы 80° 05' пд. ш. на 156° 37' з. д., Сірасэ зразумеў, што каманда цалкам не гатовая да паходу і прыняў рашэнне вяртацца.
Сірасэ даў назву дасягнутаму месцу Снежная даліна Ямата (大和雪原, Ямата юкіхара), падняў японскі сцяг, і абвясціў адкрытыя землі ўладаннямі Японіі. У снезе была пахаваная капсула з подпісамі ўсіх 10 000 ахвярадаўцаў экспедыцыі. 31 студзеня каманда вярнулася на ўзбярэжжа. З імі былі 26 ацалелых сабак.
Вяртанне
2 лютага «Кайнан-Мару» вярнуўся ў Кітовую бухту. Цяжкая лядовая абстаноўка патрабавала неадкладнага вяртання. 4 лютага каманда была на борце свайго судна, з сабой узялі толькі 6 сабак, астатніх кінулі на ўзбярэжжы. 20 чэрвеня экспедыцыя вярнулася ў Токіа, прайшоўшы за год і сем месяцаў каля 48 000 км. Лейтэнант Сірасэ быў вымушаны вярнуцца ў Японію раней, адшукваць сродкі на выплату жалавання членам каманды. Для гэтага ён быў вымушаны прадаць уласны дом, экспедыцыйнае судна і ўсё абсталяванне, але грошай усё роўна не хапіла. Агульная сума выдаткаў на экспедыцыю дасягала 125000 ен, з якіх ён быў павінен 40000 ен (200 млн сучасных). Начальніку прыйшлося ўладкаваць лекцыйнае турнэ з дэманстрацыяй фільма, знятага ў экспедыцыі, але на выплату даўгоў спатрэбілася 23 гады.
У роднай вёсцы Сірасэ Нобу ўсталяваны помнік, а ў новым горадзе Нікаха (прэфектура Акіта, у мінулым — пасёлак Канаура) адкрыты. Будынак нагадвае па форме эскімоскае іглу, на тэрыторыі музея ўсталяваны макет «Кайнан-Мару». Помнік экспедыцыі ўстаноўлены таксама ў Токіа, у скверы на пірсе раёна Сібаура; японцамі пастаўлены памятны знак на Сахаліне на сопцы побач з вёскай Лясная (Корсакаўскі раён Сахалінскай вобласці).
Сушкоўшчына
Сушкоўшчына (Сушковщина) — вёска ў Смаленскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Піянерскага сельскага паселішча. Насельніцтва — 15 жыхароў (2007).
Гісторыя
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай вёска абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР.
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупавана нямецкімі войскамі ў ліпені 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
Кашаны (Казэлэцкі раён)
Кашаны (Коша́ни) — вёска ў Казэлэцкім раёне Чарнігаўскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Одынціўскага сельсавета.
Целічана
Целічана (Теличено) — вёска ў Смаленскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Піянерскага сельскага паселішча. Насельніцтва — 14 жыхароў (2007).
Геаграфія
Размешчана ў заходняй частцы вобласці за 12 км на паўднёвы захад ад Смаленска, за 12 км на поўдзень ад аўтадарогі Арол — Віцебск, на беразе ракі Мошны. За 19 км на поўнач ад вёскі знаходзіцца чыгуначная станцыя Дачная-1 на лініі Смаленск — Віцебск.
Гісторыя
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай вёска абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР.
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупавана нямецкімі войскамі ў ліпені 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
Міністэрства культуры і спорту Рэспублікі Казахстан
Міністэрства культуры і спорту Рэспублікі Казахстан (Қазақстан Республикасы Мәдениет және спорт министрлігі) з’яўляецца цэнтральным выканаўчым органам Рэспублікі Казахстан, які ажыццяўляе кіраўніцтва ў сферах культуры, унутрыпалітычнай стабільнасці, міжэтнічнай згоды, развіцця моў, дзяржаўных знакаў, дзяржаўнага сацыяльнага заказу, архіўнай справы і дакументацыі, рэлігійнай дзейнасці, фізічнай культуры і спорту, ігральнага бізнесу, а таксама ў межах, агаданых заканадаўствам, — міжгаліновую каардынацыю і дзяржаўнае рэгуляванне.
Перадгісторыя
У Рэспубліцы Казахстан, культура і спорт ужо не першым разам яднаюцца ў адзінай дзяржаўнай структуры як міністэрства.
Гісторыя
6 жніўня 2014 года Прэзідэнт Рэспублікі Казахстан прызначыў Арыстанбека Мухамедзіулы Міністрам культуры і спорту Рэспублікі Казахстан, вызваліўшы ад пасады Міністра культуры Рэспублікі Казахстан.
Структура
Унутраведамасныя арганізацыі міністэрства:
Задачы Міністэрства
Місія Міністэрства — гэта дзяржаўнае рэгуляванне ў сферах культуры, развіцця моў, архіўнай справы і дакументацыі, рэлігійнай дзейнасці, фізічнай культуры і спорту, ігральнага бізнесу, а таксама ўмацаванне адзінства нацыі, падтрымка эфектыўнай сістэмы партнёрства дзяржавы і грамадзянскай сектара.
Асноўныя задачы:
Гатэнтоты
Гатэнтоты (Hottentotten, саманазва Khoekhoe ) — агульная назва часткі кайсанскіх народаў Паўднёвай Афрыкі, якая займалася жывёлагадоўляй. Нашчадкамі гатэнтотаў з'яўляюцца нама і грыква.
Паходжанне
Гатэнтоты, як і іншы кайсанскі народ сан, мелі значныя антрапалагічныя адрозненні ад іншых народаў Афрыкі на поўдзень ад Сахары. У розныя часы гэта было прычынай для высоўвання версій паходжання гатэнтотаў з Азіі. Аднак у наш час прадстаўнікі капоіднай расы лічацца абарыгенным насельніцтвам Афрыкі. Іх афрыканскае паходжанне падцвярджаюць археолагі і генетыкі.
Раскопкі на паўднёвым захадзе ПАР паказалі, што характэрная жывёлагадоўчая культура гатэнтотаў там існавала ўжо 1300 гадоў таму. Мяркуецца, што гатэнтоты маглі паходзіць з тэрыторыі Батсваны. Пад уплывам банту або самастойна яны асвоілі жывёлагадоўлю і такім чынам адасобіліся ад сан, якія засталіся паляўнічымі і збіральнікамі. Засухі вымусілі продкаў гатэнтотаў разам са статкамі мігрыраваць на паўднёвы захад. У сярэдзіне II тысячагоддзя н. э., калі на поўдні Афрыкі з'явіліся еўрапейскія мараплаўцы, гатэнтоты насялялі землі вакол мыса Добрай Надзеі.
Гісторыя
Этнолагі налічваюць каля 9 племянных супольнасцяў гатэнтотаў, якія насялялі паўднёвы захад Паўднёвай Афрыкі ў XVII - XIX стст., аднак дакладны падлік аб'яднанняў гатэнтотаў ускладняецца блытанінай у крыніцах, паколькі еўрапейцы часцяком разумелі пад плямёнамі і буйныя роды, і тэрытарыяльныя злучэнні. У 1488 г. партугальцы адкрылі мыс Добрай Надзеі. З гэтага моманту гатэнтоты стала кантактавалі з еўрапейскімі мараплаўцамі.
У 1652 г. галандскі даследчык Ян ван Рыбек заснаваў Капскую калонію, куды пачалі прыбываць перасяленцы з Еўропы. Паміж імі і гатэнтотамі, якіх перасяленцы лічылі дзікунамі, склаліся даволі складаныя адносіны. З аднаго боку, еўрапейцы былі вымушаны развіваць абмен і гандаль. З іншага — падманам захоплівалі землі і статкі гатэнтотаў, выкарыстоўвалі іх у якасці рабоў і таннай рабочай сілы. Адзін з нямецкіх вандроўнікаў XVIII ст. пісаў, што галандцы палююць на гатэнтотаў як на дзікіх жывёл. Асабліва неспрыяльныя наступствы для гатэнтотаў мела прынесеная еўрапейцамі эпідэмія воспы 1712 г. Яна суправаджалася моцнай засухай і згубай свойскай жывёлы. Многія ацалелыя пасля эпідэміі гатэнтоты былі вымушаны шукаць працу на плантацыях, прымаць звычаі і мову перасяленцаў. Назіралася вялікая колькасць вотпрыскаў ад сумесных легальных і нелегальных шлюбаў. Толькі некаторыя групы гатэнтотаў захоўвалі папярэдні лад жыцця.
Абкіданне
Абкіда́нне, зубленне, зубкаванне — від вышыўкі, які служыў для ўмацавання краёў вырабаў, зрэзаў тканіны, скразных прасветаў у ажурным шыцці. Асаблівай разнастайнасцю спосабаў і дэкаратыўнымі якасцямі вылучаецца палескае абкіданне, якім аздаблялі наміткі, падолы кашуль, фартухоў, краі каўняроў і каўнерцаў.
Гатэнтоты
Гісторыя
У XVIII - XIX стст. дзве групы нашчадкаў гатэнтотаў нама і грыква, сярод якіх было шмат крэолаў, мігрыравалі на поўнач. Астатнія гатэнтоты да пачатку XX ст. канчаткова страцілі свае землі, культуру і мову.
Культура
Гатэнтоты займаліся качавой жывёлагадоўляй, трымалі кароў, коз, авечак. Пасля прыходу еўрапейцаў угатэнтотаў з'явіліся коні. Свойская жывёла лічылася супольным багаццем. Яе рэдка забівалі, найчасцей карысталіся малочнымі прадуктамі. Важную ролю асабліва ў засушлівыя гады мела паляванне. Гатэнтоты ведалі выраб керамікі і апрацоўку металаў.
Паселішчы гатэнтотаў былі вялікімі, складаліся з круглых разборных трысняговых хацін, якія ўзімку ацяпляліся з дапамогай скур. У кожным паселішчы жылі прадстаўнікі аднаго роду. У некаторых выпадках да яго сталых жыхароў далучаліся прышлыя сем'і паляўнічых, у тым ліку сан. Гатэнтоты заставаліся на адным месцы, пакуль хапала травы для жывёлы, а потым перамяшчаліся ў іншае. Некалькі родаў аб'ядноўваліся ў саюзы.
На чале родаў стаялі правадыры. Яны выконвалі функцыі суддзяў і загадчыкаў працэса перасялення на новае месца. Улада правадыра перадавалася па спадчыне да старэйшага сына. Вылучаўся пласт заможных жывёлагадоўцаў. У каланіяльныя часы яны самі маглі мець дапаможных рабочых, якім плацілі ежай.
Еўрапейскія назіральнікі зазначалі, што гатэнтоты абагаўлялі Месяц, арганізоўвалі святы згодна месячным цыклам. Адным з вярхоўных багоў быў Цуі-'Гааб. Яго лічылі першапродкам, гаспадаром неба, вады і маланак. Цуі-'Гаабу супрацьпастаўлялася бажаство 'Гаўнаб, якое несла хваробы і смерць. Гатэнтоты шанавалі Хаіцы-Аібіб, істоту, што жыла ў вобразе чалавека і шмат разоў перараджалася. Яна разглядалася як заступнік дзяцей, медыцыны і здароўя. Магільні Хаіцы-Аібіб знаходзіліся ў розных месцах, населеных гатэнтотамі, і наведваліся імі для шанавання. У каланіяльны перыяд таксама распаўсюдзілася хрысціянства.
Нічогіўка (Казэлэцкі раён)
Нічогіўка (Нічогі́вка) — вёска ў Казэлэцкім раёне Чарнігаўскай вобласці Украіны. Адміністрацыйны цэнтр Нічогіўскага сельсавета.
Трудзілава
Трудзілава (Трудилово) — вёска ў Смаленскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Піянерскага сельскага паселішча. Насельніцтва — 35 жыхароў (2007).
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупавана нямецкімі войскамі ў ліпені 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
Дзмітрый Аляксандравіч Кузьмін
Дзмітрый Аляксандравіч Кузьмін (нар., Орша) — беларускі баскетбаліст, трэнер. Бацька беларускага баскетбаліста Арцёма Кузьміна.
Кар’ера
У 1994 годзе стаў чэмпіёнам Еўропы ў складзе маладзёжнай зборнай Беларусі.
У сезонах 2009—2011 ён быў гульцом БК «Мінск-2006» і заваяваў з камандай два залатыя медалі Чэмпіянату Беларусі.
Завяршыў гульнявую кар’еру ў 43 гады, пасля чаго перайшоў на трэнерскую працу. У 2019 годзе стаў галоўным трэнерам «Гродна-93».
Палітычныя погляды
Падпісаў адкрыты ліст спартыўных дзеячаў краіны, якія выступаюць за дзеючую ўладу Беларусі пасля жорсткіх падаўленняў народных пратэстаў у 2020 годзе.
Перваўральск
Вытворчасць труб, вогнеўпораў, злучэнняў хрому, будматэрыялаў, зварачнае абсталяванне. Чыгуначная станцыя.
Упакой (вёска)
Упакой (Упокой) — вёска ў Смаленскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Піянерскага сельскага паселішча. Насельніцтва — 66 жыхароў (2007).
Геаграфія
Размешчана ў заходняй частцы вобласці за 23 км на паўднёвы захад ад Смаленска, за 22 км на поўдзень ад аўтадарогі Арол — Віцебск, на беразе ракі Упакой. За 29 км на поўнач ад вёскі знаходзіцца чыгуначная станцыя Дачная-1 на лініі Смаленск — Віцебск.
Барок (вёска, Любанскі раён)
Да 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Ляхаўскага сельсавета.
Мацей Ратай
Мацей Ратай (Maciej Rataj; 19 лютага 1884, Хлопы каля Львова — 21 чэрвеня 1940, Пальміры) — польскі палітык, член Сялянскай партыі.
Біяграфія
Пасля прыгнечання Польшчы ў Вераснёвай кампаніі быў членам падполля. Пасля пачатку нямецкай акупацыі Польшчы ў верасні 1939 года Ратай прадстаўляў Сялянскую партыю ў Пагаджальным камітэце палітычных партый. Актыўна падтрымліваў польскі эмігранцкі ўрад. У сакавіку 1940 года арыштаваны гітлераўцамі, расстраляны ў Кампіноскай пушчы каля вёскі Пальміры ў наваколлях Варшавы разам з іншымі вядомымі палякамі (Янушам Кусацінскім, Давідам Пшапюркам і іншымі спартсменамі, інтэлігентамі і палітыкамі).
У наш час магіла Мацея Ратая знаходзіцца на Пальмірскіх могілках.
Уільям Піт Фесендэн
Уільям Піт Фесендэн (William Pitt Fessenden; 16 кастрычніка 1806 — 8 верасня 1869) — американский палітык, сенатар, 26-й міністр фінансаў ЗША.
Біяграфія
Уільям Фесендэн нарадзіўся ў Боскоене, штат Нью-Гэмпшыр. Яго бацька быў членам парламента Масачусеца і праціўнікам рабства. Двое з братоў Уільяма з'яўляліся членамі Палаты прадстаўнікоў. У 1823 году Фесендэн скончыў Боудин-каледж у Брансвіку, а ў 1827 годзе быў прыняты ў калегію адвакатаў. У тым жа годзе ён стаў сузаснавальнікам руху цвярозасці (Грамадства ўмеранасці). Далей, некалькі гадоў Фесендэн правёў у якасці члена савета Смитсоновского інстытута.
У 1858 годзе Уільям Фесендэн атрымаў у каледжы Боудойн званне ганаровага доктара права. У 1864 годзе ён стаў ганаровым доктарам права ў Гарвардскім універсітэце.
Сваю палітычную кар'еру Уильм Фесендэн пачаў у 1832 годзе з перамогі на выбарах у Палату прадстаўнікоў, дзе да 3 сакавіка 1843 года прадстаўляў інтарэсы 2-й выбарчай акругі штата Мэн ад партыі вігаў. У 1840, 1848 і 1852 гадах Фесендэр складаўся ў дэлегацыі ад партыі вігаў на Нацыянальнай канвенцыі.
4 сакавіка 1853 года Фесендэн быў абраны ў Сенат ЗША. Будучы сенатарам, ён быў адным з галоўных праціўнікаў Стывена Дугласа, які прадставіў закон Канзас-Небраска, які прадугледжваў стварэнне самастойных штатаў Канзас і Небраска. 5 ліпеня 1864 года прэзідэнт Аўраам Лінкальн прызначыў Уільяма Фесендэна міністрам фінансаў ЗША, наўзамен Сэмана Чэйза які пайшоў на пенсію. На гэтай пасадзе ён адказваў галоўным чынам за фінансаванне працы ўрада да канца Грамадзянскай вайны.
Памёр Уільям Фесендэн 8 верасня 1869 года, быў пахаваны на могілках Эвергрин ў Портлендзе, штат Мэн.
Цепліцы
Гісторыя
Уладальнікі горада часта змянялі адзін аднаго, на месцы кляштара быў пабудаваны замак у рэнесансным стылі. Працягвала развівацца курортная галіна. Апошні чэшскі ўласнік Цепліцах Вілем Вхінскі з Вхініцаў і Альбрэхт фон Валенштэйн былі забіты ў лютым 1643 года ў Хебе. Гэтыя тэрыторыі былі канфіскаваны імператарам і перададзены немцу Яну з Альдрынгена, які сканаў у тым жа годзе пры нявысветленых акалічнасцях, так і не пабачыўшы сваіх новых зямель. Землі Цепліцаў перайшлі да яго сястры, якая у замужжы змяніла прозвішча на Клары.
Пасля Трыццацігадовай вайны часткова знішчанае мясцовае насельніцтва было папоўнена нямецкімі перасяленцамі. Да 1680 года адносяцца найстарэйшыя ў Чэхіі спісы адпачывальнікаў на мясцовых курортах, якія захаваліся да нашых дзён. Клары-Альдрынгены перабудоўваюць замак у стылі барока, У 1718 годзе быў узведзены Чумны слуп Найсвяцейшай Тройцы працы Маціяша Браўна, які і цяпер упрыгожвае Замецкую плошчу горада.