cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Дубна (Украіна)
Гісторыя
Упершыню згаданы ў Іпацьеўскім летапісе пад 1100 годам; уваходзіла ў склад Уладзімір-Валынскага і Галіцка-Валынскага княстваў.
6 чэрвеня 1498 года атрымала Магдэбургскае права. У канцы XV ст. разам з гарадскімі ўмацаваннямі ў Дубна ўзвялі замак, у гэты час у месце дзейнічалі Крыжаўзвіжанскі і Праабражэнскі манастыры.
З 1565/66 г. у Валынскім ваяводстве. У 1569 годзе згодна з умовамі Люблінскай уніі перайшло да Каралеўства Польскага. У XVI ст. у Дубенскім замку дзейнічала людвісарня.
У 1609 годзе ўвайшло ў склад ардынацыі з цэнтрам у горадзе Астрог. У 1614 годзе ў Дубне пачаў дзейнічаць кляштар бернардзінцаў. З 1620 года валоданне князёў Заслаўскіх. У 1630—1631 гг. усе манастыры Дубна прынялі Унію. У 1648 годзе казацкія загоны М. Крываноса часова авалодалі Дубнам. У 1660 годзе казакі Б. Хмяльніцкага бралі замак у аблогу, аднак не здолелі яго ўзяць; у гэты ж час А. Чарнецкая заснавала ў Дубне кляштар кармелітаў. З 1673 года валоданне Юзафа і Тэафіліі Любамірскіх.
У 1727 і 1743 гадах у Дубенскім Праабражэнскім манастыры праходзілі саборы (генеральныя капітулы) Уніяцкай царквы. У 1793 годзе ў выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай апынулася ў складзе Расійскай імперыі, у Валынскай губерні.
У 1873 годзе адкрылася аднайменная чыгуначная станцыя.
Згодна з Рыжскім мірным дагаворам у 1921 годзе ўвайшло ў склад міжваеннай Польскай Рэспублікі, цэнтр павета Валынскага ваяводства. З 1939 года ў складзе Украінскай ССР. З ліпеня 1941 па 17 сакавіка 1944 г. знаходзілася пад нямецкай акупацыяй.
Эканоміка
Прадпрыемствы лёгкай, харчовай, мэблевай прамысловасці. Працуюць ліцейна-механічны, гуматэхнічных вырабаў заводы.
Швянчонелей
Швянчонелей (Švenčionėliai), традыцыйная беларуская назва — Новыя Свянця́ны — горад ва ўсходняй Літве, у Вільнюскім павеце, на рацэ Жэймяне. Аддалены ад Швянчоніса на 10 км на захад і на 87 км на паўночны ўсход ад Вільнюса.
Гісторыя
Паселішча ўзнікла ў канцы ХІХ стагоддзя вакол станцыі на чыгунцы Варшава — Санкт-Пецярбург. Пасля 1920 года ў складзе Польшчы і ў гэты ж год атрымала статус горада. У верасні 1939 года горад далучаны да СССР (у складзе БССР), а з 1940 года перададзены ў склад Літоўскай ССР.
У 1995 годзе стаў цэнтрам аднайменнай сянюніі.
Нікейскі сімвал веры
Нікейскі сімвал веры (Symbolum Nicaenum) з'яўляецца сімвалам і вызначэннем веры, якое найбольш шырока выкарыстоўваюцца ў хрысціянскай літургіі. Быў названы ў гонар горада Нікеі (цяпер горад Ізнук на тэрыторыі Турцыі) на Першым Сусветным Саборы (Нікейскім), які быў праведзены там у 325 годзе.
Нікейскі сімвал веры прызнаны Каталіцкай Царквой, Праваслаўнай Царквой, Царквой Усходу, усходнімі праваслаўнымі цэрквамі, Англіканскай царквой, і многімі пратэстанцкімі дэнамінацыямі.
Апостальскі сімвал веры, які з'яўляецца больш позняй версіяй Нікейскага, шырока прыняты на Захадзе, але не выкарыстоўваецца на Усходзе. Адзін з гэтых двух сімвалаў веры чытаецца ў Каталіцкай царкве падчас імшы адразу пасля пропаведзі ва ўсе нядзельныя і ўрачыстыя службы. У Рымска-каталіцкай Царквы, Нікейскі сімвал веры з'яўляецца часткай веры, яго вызнанне патрабуецца ад тых, хто ажыццяўляе важныя функцыі ў Касцёле.
У візантыйскім абрадзе Нікейскі сімвал веры заўсёды спяваецца падчас на Літургіі, непасрэдна папярэднічае анафары (Эўхарыстычнай малітве), а таксама штодня чытаецца вечарам, а таксама на розныя іншыя нагоды.
Характарыстыка сімвала
Ёсць некалькі вызначэнняў для двух формаў Нікейскага сімвала веры, некаторыя з іх маюць амаль падобнае значэнне:
У музычных творах, асабліва ў тых, што спяваюцца на латыні, як правіла, называюць першым словам, Сімвал.
Гісторыя
Сімвал веры быў распрацаваны для вызначэння крытэрыю правільнай веры падчас канфлікту аб дактрыне: прыняцце або адмова ад веравызнання служыла адрозненнем вернікаў і адмоўляючых канкрэтную дактрыну або набор дактрын. Па гэтай прычыне веравызнанне называлася па-грэчаску σύμβολον, слова, якое азначала палову зламанага прадмета, якая, пры складанні разам з другой паловай, правярала асобу прад'яўніка. Грэчаскае слова запазычалася ў лацінскаю мову "Symbolum" і стала значыць знешні знак чагосьці.
Нікейскі сімвал веры быў прыняты ў час змагання з Арыянамі. Арый, лівійскі прэсвітар ў Александрыі, заявіў, што хоць Сын Божы меў Боскую сутнасць, але Ён быў створанай істотай і, такім чынам, не быў суроўным з Айцом, і "быў час, калі Яго не было." Гэта зрабіла Ісуса ніжэйшым за Айца, і стварала праблемы для вучэння пра Тройцу. Вучэнне Арыя выклікала сур'ёзны крызіс у хрысціянстве.
Нікейскі сімвал веры, прыняты ў 325 годзе, відавочна пацвярджае сумеснае Боскую сутнасць Сына разам з Айцом, ужываючы да Іх тэрмін "Адзінасутныя". Рэдакцыя 381 года кажа аб Святым Духу, які годны пакланення і хвалы разам з Айцом і Сынам. Афанасьеўскі сімвал веры значна больш падрабязна апісвае адносіны паміж Айцом, Сынам і Духам Святым. У Апостальскім сімвале веры не даецца ніякіх відавочных заяў пра Боскасць Сына і Святога Духа, але, традыцыйна лічыцца, што ў ім гэтае вучэнне маецца на ўвазе.
Першапачатковы Нікейскі сімвал веры 325 года
Нікейскі сімвал веры быў упершыню прыняты ў 325 годзе на Першым Нікейскім Саборы. У той час, тэкст скончваўся словамі "Мы верым у Духа Святога", пасля чаго дадавалася анафема.
У Коптскай царкве існуе традыцыя, што аўтарам тэксту першапачатковага сімвалу веры быў Папа Афанасій Александрыйскі, таксама існуюць меркаванні, што Нікейскі сімвал веры быў распрацаваны ў Кесарыі, важным цэнтры ранняга хрысціянства. Неўзабаве пасля Нікейскага сабора былі распрацаваны новыя формулы веры для супрацьдзеяння новым формам арыянства.
Нікейска-Канстанцінопальскі сімвал веры 381 года
Традыцыйна лічыцца, што на Другім Сусветным Саборы, які быў праведзены ў Канстантынопалі ў 381 годзе, быў дададзены раздзел пасля словоў: "Мы верым у Святога Духа", які пасля стаў прадметам спрэчак і Вялікага расколу паміж праваслаўем і каталіцтвам.
Трэці Сусветны Сабор (Эфескі Сабор у 431) пацвердзіў першапачатковую версію Нікейскага сімвала веры 325 года і заявіў, што "незаконным для любога чалавека з'яўляецца прапаведаваць, або пісаць, або распаўсюджваць іншыя веравызнанні замест тых, што былі ўсталяваны святымі айцамі, сабранымі Духам Святым ў Нікеі ў 325 годзе".
У наступнай табліцы паказаны першапачатковы Сімвал веры, прыняты ў Нікеі, а таксама тэкст Сімвала веры ў рэдакцыі 381 года. Тэкст, які адсутнічаў ў версіі 325 года, але прысутнічае ў рэдакцыі 381 года паказаны курсівам; тэкст, які прысутнічае ў версіі 325 года, але быў зменены ў 381 годзе, дадзены ў дужках.
Roco
Roco Modelleisenbahn GmbH (раней Roco Modellspielwaren GmbH) — аўстрыйскі вытворца мадэляў чыгуначнага транспарта ў тыпапамерах H0(1:87), N(1:160), і ў меней значных аб'ёмах TT(1:120) і H0e(1:87)(вузкая каляіна). На 2007/08 г трэцяя па велічыні гадавога звароту еўрапейская кампанія-вытворца чыгуначных мадэляў.
Гады станаўлення і росквіту
Кампанія Roco была заснавана ў Зальцбургу доктарам тэхнічных навук Карлхайнцам Рослерам (13 лютага 1928, Вена  — †17 красавіка 1977, Dr.-Ing. Karlheinz Rössler) і яго жонкай Эльфрыдай(Elfriede) у 1960. Рослер усвядоміў, што тэхналогія ліцця пластыка пад ціскам (якая была тады адносна новым вынаходніцтвам) дазваляла выпускаць мадэлі значна больш дэталяваныя, чым тыя, што вырабляліся ў той час з металу. Спачатку кампанія занялася вытворчасцю дзіцячых цацак: вёдраў для пяску, цацачных аўтамабіляў, цацак-бонусаў, якія ўкладаюцца ў пакункі кавы. Трохі пазней сталі таксама выпускаць мадэлі транспартных сродкаў розных узброеных сіл пад назвай «Roco minitanks». Мадэлі былі аднымі з лепшых па якасці і дэталіроўцы на той час, і серыя мела велізарны поспех, асабліва на амерыканскім рынку.
У 1963 годзе Рослер заняўся вытворчасцю мадэляў лакаматываў і вагонаў па замовах амерыканскіх мадэльных фірмаў у тыпапамерах H0(1:87) і 0(1:45). Першыя мадэлі тыпапамеру N(1:160) былі выпушчаныя ў 1965/1966 гг. У 1967 годзе пачаўся продаж чыгуначных мадэляў тыпапамеру H0 і на еўрапейскім рынку. Першымі сталі мадэлі васьмі розных таварных вагонаў еўрапейскага ўзору. Дзякуючы высокай дэталізацыі і нізкаму кошту мадэлі Roco хутка сталі папулярныя ў ФРГ.
Увосень 1973 была выпушчаная першая мадэль еўрапейскага лакаматыва — V 215 нямецкіх чыгунак DB у маштабе H0. У 1975 нямецкія Umbau-Wagen (3-х і 4-х восныя вагоны для прыгарадных цягнікоў, пабудаваныя на базе спісаных даваенных). У гэтым жа годзе была набыта маёмасць і абсталяванне збяднелай фірмы Röwa, што паспрыяла далейшаму ўмацаванню фірмы на рынку. Мадэлі з асартыменту Röwa зараз прадаваліся ўсяго за 60 % іх ранейшага кошту. У 1976 была прадстаўленая запатэнтаваная счэпка для H0 і N.
Пасля смерці ў 1977 Хайнца Рослера справа перайшла яго ўдаве і яе брату, Вальтару Чынкелю (Walter Tschinkel), які прымаў актыўны ўдзел у справах фірмы з 1961 года. Мадэльны шэраг папоўніўся ўласнымі распрацоўкамі — вагонамі Eurofima і Corail(SNCF), лакаматывамі DB серый 110,111,140. Паступова мадэлі DB і ÖBB сталі прыярытэтным кірункам Roco. Новаўвядзеннем стаў выпуск пасажырскіх вагонаў для тыпапамеру H0 у маштабе 1:100 па даўжыні, якія лепш праходзілі крывыя малога радыусу. У 1978 было адчынена прадстаўніцтва кампаніі ў Фрайласінгу, Баварыя. У 1980 была запушчаная серыя мадэляў грамадзянскага аўтатранспарту «ROCO-Miniaturmodelle». Праз год быў выпушчаны першы электронны блок кіравання ASC 1000. Натхнёныя поспехам, у 1983 у Roco выпусцілі першы цалкам электронны пост цэнтралізацыі MCS-120. У гэтым жа годзе з'явіліся першыя вагоны ў «правільным» маштабе 1:87, імі сталі Eurofima. З 1988 практычна ўсе тыпы вагонаў з даўжынёй у 1:100 былі ў правільным маштабе. Сёння скарочаныя версіі пазіцыянуюцца ў якасці мадэляў пачатковага ўзроўня. У 1989 была прадстаўленая рэйкавая сістэма ўласнай распрацоўкі «Roco-line». У 1990 пачаўся выпуск мадэляў HOe, а таксама, у дадатак да заводаў у Зальцбургу і Глогніцэ, быў пабудаваны завод у Энцэсфельдзе. У 1991 адкрылася прадстаўніцтва Roco у Швейцарыі. У 1993 пачалося распаўсюджванне лічбавага кіравання пад лозунгам «Digital is cool». Сярод дасягненняў фірмы ў гэтай галіне асабліва варта адзначыць серыю лічбавых кантролераў LOKMOUSE.
Банкруцтва
У 2002 Эльфрыда Рослер прадала кампанію Петэру Магдэфраў. Новы ўласнік разгарнуў кампанію па засяроджванні канструктарскіх, вытворчых магутнасцей і кіраўніцтва ў адным месцы, для чаго быў набыты будынак былога лакафарбавага завода ў г.Халейн. Нажаль, такая палітыка, разам з памылкамі менеджменту, прывяла да вялікай запазычанасці, якая ўлетку 2005 перарасла ў банкруцтва. У ліпені 2005 актывы і гандлёвая марка кампаніі Roco перайшлі кампаніі Modelleisenbahn GmbH пад кіраўніцтвам банка Raiffeisen (RZB-Austria). Адбылося значнае скарачэнне персанала, а таксама кампаніі прыйшлося ўносіць змены ў вытворчы працэс, бо мноства патэнтаў было зарэгістравана на імя былога ўладальніка Петэра Магдэфраў. У верасні 2007 будаўнічы магнат з Фрайзінга, Германія, Франц-Іозеф Хасльбергер, выкупіў 74 % Modelleisenbahn GmbH у RZB. 1 кастрычніка 2007 года фірме Herpa была прададзеная серыя Minitanks.
Беларускі рубель
Беларускі рубель (код ISO — BYN, да 1 студзеня 2000 года — BYB, з 1 студзеня 2000 года па 1 ліпеня 2016 года — BYR) — афіцыйная валюта Беларусі. Знак — Br. У абарачэнні маюцца банкноты ўзору 2009 года наміналам 5, 10, 20, 50, 100, 200 і 500 рублёў, а таксама манеты наміналам 1, 2, 5, 10, 20 і 50 капеек, 1 і 2 рублі ўзору 2009 года.
Назва
Назва «Беларускі рубель» была прынята пасля адмовы Беларусі ад савецкага рубля напачатку 1990-х гадоў. Тады шэраг грамадскіх дзеячаў прапанаваў «талер» як назву для нацыянальнай валюты, і пытанне было разгледжана на Прэзідыуме Вярхоўнага Савета, аднак з усіх прысутных за талер выказаўся толькі Ніл Гілевіч.
Roco
Банкруцтва
У лютым 2008 Roco Modelleisenbahn GmbH разам з кампаніяй Fleischmann увайшлі ў нямецка-аўстрыйскі холдынг Modelleisenbahn Holding.
Беларускі рубель
Сітуацыя пасля распаду СССР
Напачатку 1992 года, падчас распаду агульнасавецкай грашовай сістэмы, у Беларусі была ўведзена купонная сістэма, затым — разліковыя білеты Нацыянальнага банка. Афіцыйны абменны курс складаў адзін разліковы білет за 10 савецкіх рублёў.
Roco
Вытворчыя магутнасці
На бягучы момант кампанія Roco Modelleisenbahnen GmbH базуецца ў г. Берггайм, Аўстрыя, дзе знаходзіцца яе штаб-кватэра. Вытворчасць засяроджана на заводах у г. Глогніц, у г. Банска-Бістрыца, Славакія (завод адчынены ў 1993) і г. Арад, Румынія (перанесена з Аўстрыі ў 2007). Вытворчыя магутнасці ў Энцэсфельдзе ліквідаваныя ў 1998(?), у Зальцбургу і Франкенбургу пры спробе перабазавання ў Халейн.
Беларускі рубель
Сітуацыя пасля распаду СССР
З 1 ліпеня 1992 года пачалі праводзіцца аперацыі ў безнаяўных беларускіх рублях. У канцы ліпеня 1993 года пачаўся вывад з абарачэння савецкіх рублёў. Беларускі рубель стаў адзіным законным сродкам плацяжоў на тэрыторыі краіны. І нягледзячы на тое, што ў верасні Казахстан, Арменія, Расія, Узбекістан і Таджыкістан падпісалі новую дамову аб стварэнні рублёвай зоны новага тыпу, дадзеная ідэя не атрымала развіцця, і беларускі рубель так і застаўся нацыянальнай валютай.
Дэнамінацыі
Першапачаткова ў 1992—1994 гадах беларускі рубель быў уведзены ў суадносінах 1 беларускі рубель (1992 года выпуску) за 10 савецкіх рублёў.
20 жніўня 1994 года была праведзена дэнамінацыя беларускага рубля ў 10 разоў.
1 студзеня 2000 года ў Беларусі была праведзена яшчэ адна дэнамінацыя рубля (у 1000 разоў), закліканая, у тым ліку, стабілізаваць нацыянальную валюту. Рубель, уведзены ў 2000 годзе, не меў разменных грашовых адзінак.
1 ліпеня 2016 года праведзена дэнамінацыя беларускай валюты ў 10 000 разоў, пры гэтым была ўведзена разменная грашовая адзінка — капейка.
Эканамічны агляд за 2000—2015 гады
Прыярытэтам палітыкі Нацбанка стала падтрыманне курса рубля — такія былі патрабаванні расійскага боку. Быў дазволены продаж долараў у абменных пунктах. Быў адкрыты доступ банкаў-нерэзідэнтаў на ўнутраны валютны рынак і зняты абмежаванні па выкарыстанні беларускага рубля ў знешнеэканамічных аперацыях. Палітыка Нацыянальнага Банка і спрыяльныя знешнія фактары прывялі да стабілізацыі курса беларускага рубля. На фоне пазітыўных змен у эканоміцы і падатковай сферы (зніжэнне ПДВ з 20 % да 18 %, падатку з абароту з 4,5 % да 4,15 % і г. д.), ад пачатку 2004 года і да канца 2008 года курс беларускага рубля ў адносінах да долара ЗША і расійскага рубля заставаўся фактычна нязменным. На працягу 2005 года назіраўся сталы рост банкаўскіх дэпазітаў у нацыянальнай валюце. Тэмпы інфляцыі некаторы час пастаянна змяншаліся, так у 2002 годзе яна склала 34,8 %, у 2003 — 25,4 %, у 2004 — 14,4 %, у 2005 — 8,0 %, у 2006 — 6,6 %. Афіцыйны курс валюты цалкам зраўнаваўся з ценявым, як следства ценявы валютны рынак практычна знік.
16 сакавіка 2006 французскі банк BNP Paribas пачаў каціраваць беларускі рубель у адносінах да амерыканскага долара на міжбанкаўскім рынку. Банк выставіў двухбаковую каціроўку — ён прадае і купляе беларускую валюту ў адносінах да долара ЗША. Намеснік старшыні праўлення Нацбанка Васіль Мацюшэўскі назваў дадзены факт досыць знакавай падзеяй: "Гэта кажа пра тое, што вядучыя сусветныя фінансавыя інстытуты з цікавасцю назіраюць за стабілізацыяй нашай крэдытнай палітыкі ў цэлым, і ў тым ліку беларускага рубля. З'яўляецца цікавасць да беларускага рубля як аб'екта інвеставання"
Паводле слоў старшыні праўлення Нацыянальнага банка Рэспублікі Беларусь Пятра Пракаповіча, беларускі рубель павінен быў стаць цалкам канверсоўным у 2010 годзе.
Інфляцыя ў студзені-красавіку 2010 года 3,1 % (6,5 % за аналагічны перыяд 2009 года).
З 2 студзеня 2009 года Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь перайшоў да механізма прывязкі курса беларускага рубля да кошыка замежных валют, адначасова дэвальваваўшы яго на 20,5 % у адносінах да долара ЗША.
Аб'ём чыстай куплі замежнай валюты суб'ектамі гаспадарання — рэзідэнтамі ў студзені—сакавіку 2010 склаў 1 млрд 497,1 млн долараў ЗША (значна вышэй, чым за аналагічны перыяд 2009 года — 955,4 млн долараў ЗША).
З прычыны фінансавага крызісу 2011 года макраэканамічныя паказчыкі значна пагоршыліся: інфляцыя дасягнула 108,7 %, стаўка рэфінансавання была павышана з 10 % да 45 % (гл. ніжэй). Пачынаючы з восені курс рубля пачаў вызначацца паводле вынікаў гандлю на Беларускай валютна-фондавай біржы. Курс беларускага рубля зменшыўся ў адносінах да долара ЗША з 3000 рублёў 31 снежня 2010 да 11 900 рублёў 31 снежня 2014 года (з улікам 20%-ай камісіі на куплю валюты насельніцтвам — больш за 14 тысяч рублёў).
Па выніках 2014 года інфляцыя ў Рэспубліцы Беларусь склала 16,2 %.
Пытанне валютнай інтэграцыі з Расіяй
З пачатку свайго кіравання прэзідэнт А. Лукашэнка пачаў актыўна дзейнічаць у кірунку інтэграцыі з РФ. З самага пачатку ішла гаворка і пра ўвядзенне адзінай беларуска-расійскай валюты. Артыкул 13 падпісанага ў 1999 годзе «Дагавора аб стварэнні Саюзнай Дзяржавы» прадугледжваў увядзенне адзінай грашовай адзінкі. 30 лістапада 2000 у Мінску было падпісана Міждзяржаўнае пагадненне паміж Рэспублікай Беларусь і Расіяй аб увядзенні адзінай грашовай адзінкі і фарміраванні адзінага эмісійнага цэнтра Саюзнай дзяржавы. Яно прадугледжвала, што ролю адзінай грашовай адзінкі з 1 студзеня 2005 года павінен быў выконваць расійскі рубель, а з 1 студзеня 2008 года павінна быць уведзена адзіная грашовая адзінка Саюзнай дзяржавы. Вакол размяшчэння і кантролю за гэтым цэнтрам разгарэлася доўгая дыскусія — ці павінна гэта быць Масква, Мінск або які-небудзь трэці горад.
У верасні 2005 года пасля правядзення пасяджэння Саўміна Саюзнай Дзяржавы прэм'ер-міністр Расіі Міхаіл Фрадкоў заявіў журналістам, што Расія і Беларусь не гатовыя да ўвядзення адзінай валюты з 2006 года і не гатовыя назваць новыя тэрміны датуль, пакуль не будуць створаны эканамічныя ўмовы для гэтага рашэння, у прыватнасці, маецца на ўвазе рашэнне пытанняў па эмісійным цэнтры і па выраўноўванні эканамічных умоў у нашых краінах. Фрадкоў адзначыў: "З парадку дня гэта тэма не здымаецца, пытанне актуальна, больш таго, узнікае разуменне комплекснасці і неабходнасці рашэнняў, якія прадвызначаюць умовы для таго, каб адзіная валюта запрацавала ў інтарэсах і Расіі, і Беларусі, і Саюзнай дзяржавы ў цэлым"
На сённяшні дзень расійскі рубель так і не ўведзены ў Беларусі ў якасці адзінай валюты. Эксперты разыходзяцца ў адзнаках адносна таго, ці будзе гэта зроблена ў далейшым і калі менавіта.
Золатавалютныя рэзервы
Па метадалогіі МВФ, міжнародныя рэзервовыя актывы Беларусі за 2004 год павялічыліся на 54,4 % і склалі на 1 студзеня 2005 года $ 770,2 млн. У 2004 годзе золатавалютныя рэзервы ў нацыянальным вызначэнні выраслі на 17,1 % да $ 1,047 млрд. Па стане на 1 студзеня 2006 года аб'ём міжнародных рэзервовых актываў Беларусі ў вызначэнні спецыяльнага стандарту распаўсюджвання даных МВФ складаў $ 1296,5 млн. Валавыя актывы Нацбанка ў замежнай валюце, каштоўных металах і камянях складалі $ 1629,6 млн, павялічыўшыся за год на $ 449,7 млн. Залаты запас краіны складаў 25,02 тоны (у валютным эквіваленце — $ 412,7 млн). Міжнародныя рэзервовыя актывы Беларусі, разлічаныя па методыцы МВФ па стане на снежань 2007, склалі $ 4182,2 млн, павялічыўшыся з пачатку года на 202,4 %. Міжнародныя рэзервовыя актывы Беларусі ў нацыянальным вызначэнні склалі $ 4997,6 млн, павялічыўшыся з пачатку года на 185 %. Па стане на 1 сакавіка 2008 года, міжнародныя рэзервовыя актывы Беларусі, разлічаныя па методыцы МВФ, склалі $ 4 млрд 352,9 млн, павялічыўшыся з пачатку года на 4,1 %. Міжнародныя рэзервовыя актывы ў нацыянальным вызначэнні павялічыліся за гэты ж перыяд на 9,1 %, да $ 5 млрд 446,6 млн. На 1 студзеня 2015 года міжнародныя рэзервовыя актывы склалі 5 059 млн USD.
Міжнародныя рэзервовыя актывы Рэспублікі Беларусь, разлічаныя па метадалогіі МВФ на 1 студзеня кожнага года (у млн. USD) :
20 кастрычніка 2011 года старшыня праўлення Нацбанка Надзея Ермакова паведаміла, што 74 % золатавалютных рэзерваў Нацбанка (3,5 з 4,7 млрд долараў) — гэта доўг перад банкамі па здзелках СВОП. Такім чынам, рэальныя золатавалютныя рэзервы складаюць толькі 1,2 млрд долараў.
Паводле даных на 1 студзеня 2013 года залаты запас Нацыянальнага банка Беларусі вырас на 1,6 т за 2012 год і склаў 33,3 тоны. На 1 студзеня 2016 года залаты запас склаў 38,1 т.
Стаўка рэфінансавання
Па меры зніжэння інфляцыі ў 1990-х і першай палове 2000-х гадоў Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь паступова змяншаў і стаўку рэфінансавання, каб стымуляваць рост эканомікі. Да прыкладу, на пачатак 2004 года яна складала 28 %, на пачатак 2005 — 17 %, на пачатак 2006 — 11 %, на пачатак 2007 — 10 %. У сувязі з ажыятажным попытам на валюту, якія назіраўся напачатку 2007 года ва ўмовах рэзкага павышэння кошту напрыродны газ, было прынята рашэнне павялічыць стаўку рэфінансавання з 10 % да 11 %, аднак пасля стабілізацыі сітуацыі яна была ў некалькі этапаў зніжана да 10 % (на 1 кастрычніка 2007). З 1 ліпеня 2008 года стаўка рэфінансавання была зноў павышана да 10,25 %. У 2011 годзе з прычыны фінансавага крызісу стаўка рэфінансавання была рэзка павышана ў некалькі этапаў да 45 %. Затым Нацыянальны банк пачаў змяншаць стаўку рэфінансавання, але 9 студзеня 2015 года з-за чарговага абвастрэння сітуацыі на фінансавым рынку падняў яе да 25 %. Затым стаўка рэфінансавання паступова змяншалася да ўзроўню 7,75 %, але 21 красавіка 2021 года Нацыянальны банк прыняў рашэнне пра павышэнне стаўкі да 8,5 %.
Дэвальвацыя 2009 года
2 студзеня 2009 года Нацыянальным банкам Рэспублікі Беларусь курс беларускага рубля быў адначасова зніжаны (дэвальваваны) на 20 %. Так, курс долара ЗША быў усталяваны на ўзроўні Br2650, еўра — Br3703, расійскага рубля — Br90,16.
Курсы змяніліся такім чынам (у дужках для параўнання — на 1 студзеня):
Дэвальвацыя 2011 года
24 мая 2011 года Нацыянальным банкам Рэспублікі Беларусь курс беларускага рубля быў паўторна дэвальваваны да Br4930 за даляр ЗША, гэта значыць прыкладна на 56 %. Таксама курс еўра быў усталяваны на ўзроўні Br6914,82, расійскага рубля — Br173,95.
Курсы змяніліся наступным чынам (у дужках для параўнання — на 23 мая):
Падзенне курса 20 кастрычніка 2011 года
У адпаведнасці з планам мерапрыемстваў Урада і Нацыянальнага банка Рэспублікі Беларусь па выхаду на адзіны раўнаважны курс беларускага рубля 20 кастрычніка 2011 года курс нацыянальнай валюты зваліўся на 52 %, што фактычна азначае паўторную дэвальвацыю за перыяд з 24 мая 2011 года.
Курсы Br з 21 кастрычніка 2011 года (у дужках для параўнання — на 20 кастрычніка):
Такім чынам беларускі рубель з пачатку 2011 года абясцэніўся ў адносінах да асноўных валют амаль у 3 разы.
Снежань 2014 года
На працягу 2012—2014 гадоў беларускі рубель аслабляўся ў адносінах да долара не больш чым на 10 рублёў за дзень. У снежні 2014 года ўслед за хуткім падзеннем расійскага рубля ў абменных пунктах стаў расці курс долара і еўра да беларускага рубля, у той час як курс, які ўсталёўваецца Нацыянальным банкам, практычна не рос. Да 19 снежня мінімальны курс продажу долара насельніцтву ў Мінску вырас да 11 500 рублёў, максімальны — да 11 990 пры афіцыйным курсе ў 10 890 рублёў. У Гомелі курс продажу долара ў абменных пунктах вырас да 13 000 рублёў.
Насуперак запэўненням Аляксандра Лукашэнкі і Пятра Пракаповіча пра немагчымасць новай дэвальвацыі, днём 19 снежня Нацыянальны банк увёў «часовую» камісію ў 30 % на продаж валюты насельніцтву.
29 снежня Нацыянальны банк зменшыў камісію да 20 %, адначасова дэвальваваўшы рубель на 7 %.
За 2014 год агульная дэвальвацыя склала 24,7 %
Студзень 2015 года
5 студзеня зноў была праведзена дэвальвацыя на 7,1 %. Адначасова камісія зніжана да 10 %.
8 студзеня праведзена чарговая дэвальвацыя на 7,5 %. Камісія за куплю валюты адменена:
Курсы Br з 9 студзеня 2015 года (у дужках для параўнання — на 8 студзеня):
9 студзеня беларускі рубель дэвальваваны на 2,18 %. Нацбанк аднавіў выкарыстанне механізма прывязкі курса рубля да кошыка замежных валют. У структуры кошыка доля расійскага рубля павялічана да 40 працэнтаў, а долі еўра і долара ЗША зніжаны да 30 працэнтаў кожная.
12 студзеня беларускі рубель дэвальваваны на 1,78 %.
14 студзеня беларускі рубель дэвальваваны на 4,745 %.
За месяц дэвальвацыя склала 29,4 %.
Лістапад 2015 года
4 лістапада 2015 года было абвешчана пра правядзенне чарговай дэнамінацыі беларускага рубля. З 1 ліпеня 2016 года пачнецца абмен банкнотаў узору 2000 года на банкноты і манеты ўзору 2009 года ў суадносінах 10 000:1. Усяго ў абарачэнне будзе выпушчана 7 наміналаў банкнотаў (5, 10, 20, 50, 100, 200 і 500 рублёў), а таксама 8 наміналаў манет (1, 2, 5, 10, 20, 50 капеек і 1 і 2 рублі).
Манеты
Выпуск памятных манет пачаты 27 снежня 1996 года. Памятныя манеты з каштоўных і некаштоўных металаў чаканяцца, у сувязі з адсутнасцю ўласнага манетнага двара, за мяжой (у Германіі, Літве, Польшчы, Расіі і інш. краінах).
Па ўмовах дэнамінацыі 2016 года выпушчаныя раней памятныя манеты не падлягаюць абмену і падлягаюць прыёму ва ўсе віды плацяжоў па намінальным кошце.
Манеты ўзору 2009 года (выпушчаны ў 2016 годзе)
З 1 ліпеня 2016 года, упершыню за ўсю гісторыю беларускага рубля, у сувязі з дэнамінацыяй у абарачэнне ўводзяцца манеты. Раней Беларусь была адной з нешматлікіх краін у свеце, дзе выпускаліся толькі памятныя манеты, якія фактычна не выкарыстоўваліся ў абарачэнні.
Манеты былі адчаканены на Літоўскім манетным двары і Манетным двары Крэмніцы. Усе манеты вырабленыя са сталі. Манеты да 5 капеек пакрытыя меддзю; 10, 20, 50 капеек — меддзю і латунню; 1 рубель — меддзю і нікелем. Манета вартасцю 2 рублі — біметал, цэнтр пакрыты меддзю і нікелем, кольца — меддзю і латунню. На аверсе ўсіх манет размешчаны відарыс герба Рэспублікі Беларусь (узору 1995 года, на якім памылкова быў выяўлены шасціпялёсткавы лён), надпіс «БЕЛАРУСЬ» і год чаканкі. На рэверсе — намінал манеты разам з рознымі арнаментамі.
Банкноты ўзору 2000 года (мадыфікацыя 2010 года)
У 2010 годзе, пасля прыняцця новай арфаграфіі, на 50-рублёвай і 50 000-рублёвай банкнотах узору 2000 года слова пяцьдзесят стала змяшчаць арфаграфічную памылку, варта пісаць пяцьдзясят.
Для прывядзення надпісаў на гэтых банкнотах у адпаведнасць з новымі правіламі беларускай арфаграфіі 29 снежня 2010 года былі ўведзены ў абарачэнне банкноты Нацыянальнага банка Рэспублікі Беларусь наміналам 50 і 50 000 рублёў узору 2000 года мадыфікацыі 2010 года. Малюнак пярэдняга і адваротнага бакоў, каляровая гама і памер новых мадыфікаваных банкнотаў засталіся такімі ж, як і ў банкнотаў адпаведнага наміналу ўзору 2000 года.
Новыя банкноты маюць наступныя адрозненні: абазначэнне наміналу, размешчанае на пярэднім і адваротным баках банкнота, надрукавана па новых правілах беларускай арфаграфіі — пяцьдзясят замест пяцьдзесят. На банкноце наміналам 50 рублёў адсутнічае палімерная празрыстая нітка з тэкстам «НБРБ». На банкноце наміналам 50 000 рублёў палімерная празрыстая нітка з тэкстам «НБРБ» была заменена металізаванай ахоўнай ніткай. Пры разглядзе банкнота на прасвет ахоўная нітка мае выгляд скразной цёмнай паласы.
Выпушчаныя раней банкноты ўзору 2000 года па-ранейшаму застаюцца законным плацежным сродкам Рэспублікі Беларусь і абавязковыя да прыёму па намінальным кошце.
Банкноты ўзору 2000 года (мадыфікацыя 2011 года)
З мэтай узмацнення ахоўных прыкмет і ўдасканалення візуальных элементаў абароны на банкнотах Нацыянальнага банка Рэспублікі Беларусь наміналам 500, 1000, 10 000 і 20 000 рублёў узору 2000 года 15 сакавіка 2011 года ўводзяцца ў абарачэнне банкноты Нацыянальнага банка Рэспублікі Беларусь наміналам 500, 1000, 10 000 і 20 000 рублёў, 25 ліпеня 2011 года — банкнот наміналам 5000 рублёў, 5 верасня 2011 года — банкнот наміналам 100 рублёў узору 2000 мадыфікацыі 2011 года.
Малюнак пярэдняга і адваротнага бакоў, каляровая гама і памер новых мадыфікаваных банкнотаў засталіся такімі ж, як і ў банкнотаў адпаведнага наміналу ўзору 2000 года.
Новыя банкноты (акрамя 100 рублёў) маюць наступныя адрозненні: замест палімернай празрыстай ніткі з тэкстам «НБРБ» у паперу ўведзена металізаваная ахоўная нітка. Пры разглядзе банкнота на прасвет ахоўная нітка мае выгляд скразной цёмнай паласы. Менавіта таму банкноты новага ўзору не апазнаюцца кававымі апаратамі. У масе паперы банкнота наміналам 100 рублёў ахоўная нітка была прыбрана.
Мадыфікаваныя банкноты, якія ўводзяцца ў абарачэнне, з'яўляюцца законным плацежным сродкам Рэспублікі Беларусь і абавязковыя да прыёму па намінальным кошце ва ўсе віды плацяжоў без усякіх абмежаванняў. Банкноты Нацыянальнага банка ўзору 2000 года наміналам 100, 500, 1000, 5000, 10 000 і 20 000 рублёў нароўні з мадыфікаванымі банкнотамі застаюцца ў абарачэнні на тэрыторыі Рэспублікі Беларусь.
Банкноты ўзору 2009 года (выпушчаны ў 2016 годзе)
У сувязі з правядзеннем дэнамінацыі з 1 ліпеня 2016 года ўводзяцца банкноты новага ўзору.
Кожны банкнот прысвечаны адной з абласцей Беларусі і гораду Мінску. Адпаведнасць вобласці наміналу банкнотаў вызначана ў алфавітным парадку. Выява банкнота наміналам 5 рублёў прысвечана Брэсцкай вобласці, 10 рублёў — Віцебскай вобласці, 20 рублёў — Гомельскай вобласці, 50 рублёў — Гродзенскай вобласці, 100 рублёў — Мінскай вобласці, 200 рублёў — Магілёўскай вобласці, 500 рублёў — гораду Мінску. Купюры аддрукаваны фірмай «Thomas De La Rue»  — адным з сусветных лідараў валютнай індустрыі па вытворчасці банкнотаў, каштоўных папер, банкаўскага абсталявання ў Вялікабрытаніі. Новыя грошы былі гатовыя яшчэ ў 2008—2009 гадах, але тады ўвесці іх у абарачэнне не дазволіў крызіс. Вырабленыя грашовыя знакі былі перададзеныя ў Цэнтральнае сховішча Нацыянальнага банка.
З улікам часу вырабу новыя беларускія рублі маюць пэўныя асаблівасці. У прыватнасці, на банкнотах узору 2009 года, якія выпускаюцца ў абарачэнне, размешчана факсіміле подпісу П.П. Пракаповіча, які займаў на той момант пасаду Старшыні Праўлення Нацыянальнага банка Рэспублікі Беларусь.
Акрамя таго, на новай банкноце наміналам 50 рублёў размешчаны надпіс «пяцьдзесят», што не адпавядае правілам беларускай арфаграфіі, якія дзейнічаюць цяпер. У адпаведнасці з Законам Рэспублікі Беларусь ад 23 ліпеня 2008 года № 420-З «Аб правілах беларускай арфаграфіі і пунктуацыі» гэта слова павінна пісацца праз літару «я» ў другім складзе — «пяцьдзясят». Пры ажыццяўленні Нацыянальным банкам наступных заказаў на выраб новых банкнотаў названыя неадпаведнасці будуць ліквідаваны.
Памятныя банкноты
1 студзеня 2001 года тыражом у 5500 асобнікаў быў выпушчаны памятны банкнот наміналам 20 рублёў узору 2000 года, прысвечаны 10-годдзю Нацыянальнага банка Рэспублікі Беларусь. Банкнот пагашаны спецыяльным штампам з прыпрасаванай фольгі ў выглядзе лагатыпа «НБРБ» з віньеткай і лічбамі «1991 — 2001», размешчанымі ў правай частцы пярэдняга боку банкнота, і змешчаны ў буклет.
1 кастрычніка 2001 года Нацыянальны банк выпусціў абмежаваным тыражом у 2500 асобнікаў набор банкнотаў «Міленіум», прысвечаны трэцяму тысячагоддзю. Набор змяшчае 10 банкнотаў узору 2000 года: наміналам 1, 5, 10, 20, 50, 100, 500, 1000, 5000 і 10 000 рублёў. Банкноты вартасцю 20 — 10 000 рублёў пагашаны на адваротным баку спецыяльным надпісам-штампам чырвонага колеру «MILLENIUM». На банкнотах наміналам 1 — 10 рублёў такі штамп адсутнічае. Банкноты аб'яднаны ў камплект з аднолькавымі серыйнымі нумарамі «аа 0000001 — аа 0002500» і спакаваны ў канверт сіняга колеру.
22 мая 2003 года НБРБ выпусціў памятны банкнот наміналам 50 тысяч рублёў узору 2000 года, прысвечаны ўключэнню замкавага комплексу «Мір» у спіс Сусветнай спадчыны ЮНЭСКА. Банкнот змешчаны ў спецыяльны буклет, тыраж выпуску — 1000 асобнікаў. Серыйныя нумары банкнотаў — «аа 0000001 — аа 0001000». Афармленне не адрозніваецца ад звычайнага.
1 снежня 2010 года выпушчаны памятны банкнот наміналам 20 тысяч рублёў узору 2000 года, прысвечаны 20-годдзю Нацыянальнага банка. У левай частцы пярэдняга боку банкнота нанесена галаграма з надпісам «НБ 20 год 1991—2011». Банкнот змешчаны ў спецыяльны буклет. Тыраж выпуску — 3 тысячы асобнікаў.
Знак беларускага рубля
Да 2005 года для кароткага абазначэння беларускага рубля выкарыстоўваліся традыцыйныя для слова «рубель» скарачэння — р. і руб. У маі 2005 года праўленне Нацыянальнага банка Рэспублікі Беларусь зацвердзіла новы знак нацыянальнай валюты.
11.05.2005
Праўленнем Нацыянальнага банка Рэспублікі Беларусь зацверджаны графічны знак нацыянальнай грашовай адзінкі — беларускага рубля.
Графічны знак беларускага рубля ўяўляе сабою ў выглядзе дзвюх літар лацінскага алфавіту «Br», дзе В — беларускі, r — рубель.
Нацыянальны банк рэкамендаваў банкам, небанкаўскім крэдытна-фінансавым арганізацыям Рэспублікі Беларусь, іншым юрыдычным і фізічным асобам выкарыстоўваць дадзены графічны знак у якасці ўказання на афіцыйную грашовую адзінку — беларускі рубель (як перад, так і пасля наміналу (вартасці) беларускага рубля) — пры вытворчасці, размяшчэнні і распаўсюджванні рэкламы на рынках тавараў, прац і паслуг, інфармацыйных, даведачных матэрыялаў, а таксама ў іншых мэтах.
Знак Br актыўна выкарыстоўваецца на сайтах самога Нацыянальнага банка рэспублікі, а таксама шэрагу беларускіх камерцыйных банкаў. У дзелавым абароце па-ранейшаму часцей сустракаюцца традыцыйныя скарачэнні р. і руб.
Рэжым валютнага курса
З 2009 года для падтрымання курса нацыянальнай валюты выкарыстоўваецца рэжым, пры якім беларускі рубель прывязаны да валютнага кошыка (долар ЗША, еўра, расійскі рубель) у суадносінах 3891:1. Дапушчальны дыяпазон ваганняў курса складае +/- 5 %.
Мадрыд
Мадры́д (Madrid) — сталіца і найбуйнейшы горад Іспаніі. Насельніцтва горада складае каля 3,3 млн чалавек, у агламерацыі — каля 6 271 000 чалавек. Гэта трэці па велічыні горад Еўрапейскага саюза, пасля Лондана і Берліна, а яго сталічная агламерацыя з’яўляецца трэцяй па велічыні ў ЕС пасля Лондана і Парыжа. . Горад ахоплівае ў агульнай складанасці 604,3 км².
Мадрыдская гарадская агламерацыя валодае трэцім найбуйным ВУП ў Еўрапейскім Саюзе. Горад моцна ўплывае на палітыку, адукацыю, сферу забаў, пытанні захавання навакольнага асяроддзя, СМІ, моду, навукі і мастацтва, што робіць вялікі ўнёсак у яго статус як аднаго з асноўных глабальных гарадоў свету. З-за сваёй эканамічнай моцы, высокага ўзроўню жыцця і памеру рынку, Мадрыд лічыцца буйным фінансавым цэнтрам Паўднёвай Еўропы і Пірэнейскага паўвострава, ён месціць галаўныя офісы большасці асноўных іспанскіх кампаній. Мадрыд з'яўляецца самым наведавальным сярод турыстаў горадам Іспаніі і чацвёртым на кантыненце, а таксама займае 10-ы радок у спісе гарадоў з прыдатнымі ўмовамі для жыцця ў свеце паводле дадзеных часопісу «Манокль», які быў апублікаваны ў 2010 годзе. Мадрыд таксама знаходзіцца ў спісе 12 зялёных гарадоў Еўропы паводле дадзеных на 2010 год. Горад у цяперашні час змагаецца за права правядзення летніх Алімпійскіх гульняў 2020 года.
Горад размешчаны на рацэ Мансанарэс у цэнтры краіны. З'яўляючыся сталіцай Іспаніі, горад месціць рэзідэнцыю ўрада, а таксама рэзідэнцыю іспанскага манарха, Мадрыд таксама з'яўляецца палітычным цэнтрам Іспаніі. Нягледзячы на тое, што Мадрыд валодае сучаснай інфраструктурай, горад захаваў гістарычны знешні выгляд. Яго славутасці ўключаюць Каралеўскі палац у Мадрыдзе, Тэатр Рэал (Каралеўскі тэатр) з адрэстаўраваным у 1850 годзе Оперным тэатрам; парк Буэна Рэтыра, заснаваны ў 1631 годзе, будынак Нацыянальнай бібліятэкі XIX стагоддзя, якая змяшчае некаторыя з гістарычных архіваў Іспаніі, археалагічны музей, а таксама Залаты трохвугольнік мастацтваў, размешчаны ўздоўж Пасеа-дэль-Прада і які складаецца з трох мастацкіх музеяў: музей Прада, Нацыянальны цэнтр мастацтва каралевы Сафіі і музей Тысена-Барнемісы.
Позняе Сярэднявечча
Каралеўства Кастыліі, са сталіцай у Таледа, і Каралеўства Арагон, са сталіцай у Сарагосе, былі злучаны ў сучасную Іспанію каталіцкімі манархамі, каралевай Ізабелай Кастыльскай і каралём Фердынандам II Арагонскім. Нягледзячы на тое, што іх ўнук Карл I Іспанскі жыў у Севільі, сын Карла, Філіп II пераехаў у Мадрыд у 1561 годзе. Нягледзячы на тое, што афіцыйна горад не з'яўляўся сталіцай, але дэ-факта гэта мела месца быць. Севілья працягвала кантраляваць гандаль з калоніямі Іспаніі, але Мадрыд кантраліраваў Севілью. Акрамя кароткага перыяда 1601—1606 гадоў, калі Філіп III перанёс свой двор у Вальядалід, Мадрыд стаў галоўным горадам Іспаніі.
Падчас іспанскага залатога стагоддзя ў XVI—XVII стагоддзях у Мадрыдзе быў пабудаваны Эскарыял, вялікі каралеўскі манастыр, дзякуючы намаганням караля Філіпа II, які прыцягнуў на працу ў краіну некаторых з найвялікшых архітэктараў і мастакоў Еўропы. Дыега Веласкес, адзін з самых уплывовых мастакоў еўрапейскай гісторыі і вельмі паважаны мастак у свой час, доўгі час жыў і працаваў у Мадрыдзе пры каралеўскім двары. Эль Грэка, іншы паважаны мастак таго перыяду, які надаў іспанскаму мастацтву стыль італьянскага рэнесансу і зрабіў важкі ўнёсак у іспанскі стыль жывапісу, таксама працаваў у Мадрыдзе.
Мадрыд быў адным з культурных цэнтраў падчас іспанскага залатога стагоддзя. Іспанскі двор прыцягваў шматлікіх папулярных іспанскіх мастакоў і пісьменнікаў да горада, у тым ліку Мігеля дэ Сервантэса. Акрамя таго, у горадзе нарадзіліся шматлікія вялікія пісьменнікі гэтага перыяда: Лопэ дэ Вега, Франсіска дэ Кеведа, Кальдэрона дэ ла Баркі і Тырса дэ Маліна, і апошні з выбітных мастакоў залатога стагоддзя, Клаўдзіа Каэлья. Вядомы архітэктар рэнесанса Хуан дэ Эрэра, які распрацаваў праект Пласа-Маёр, які быў пабудаваны ў горадзе ў перыяд панавання Габсбургаў у якасці цэнтральнай плошчы. Ён размешчаны недалёка ад іншай вядомай плошчы, Пуэрта дэль Соль.
Новыя палацы, як Рэал-дэ-Мадрыд, былі пабудаваны падчас панавання Філіпа V. Але сапраўдным сучасным горадам Мадрыд стаў у часы панавання Карла III, які быў адным з самых папулярных каралёў у гісторыі краіны, прыказка: «лепшы мэр — кароль» стала папулярнай у тыя часы. Калі Карл IV стаў каралём у горадзе пачалося паўстанне. Пасля паўстання Аранхуэс, якое ўзначаліў яго ўласны сын Фердынанд VII, Карл IV выракся ад стальца, але панаванне Фердынанда VII было вельмі кароткім, бо ўжо ў маі 1808 года напалеонаўскія войскі ўвайшлі ў горад.
Новы час
2 мая 1808 года насельніцтва Мадрыда паўстала супраць акупацыі горада французскімі войскамі, што прывяло да рэпрэсій з боку французскіх імперскіх сіл і пачатку іспанскай вайны за незалежнасць. Пасля сканчэння вайны за незалежнасць у 1814 годзе Фердынанд VII вярнуўся на трон, але пасля ліберальнай ваеннай рэвалюцыі, генерал Рафаэль дэль Рыега прысіліў караля вярнуць канстытуцыю 1812 года. Гэта быў пачатак перыяду, калі ліберальныя і кансерватыўныя ўрады чаргаваліся, і які скончыўся разам з каранацыяй Ізабелы II у 1830 годзе. Аднак яна не здолела падавіць палітычную напружанасць, якая прывяла да яшчэ аднаго паўстання і стварэння Першай Іспанскай рэспублікі. Аднак праз нейкі час манархія была рэстаўрыравана і зноў скасаваная, пры стварэнні Другой Іспанскай рэспублікі, якая папярэднічала іспанскай грамадзянскай вайне.
17 кастрычніка 1919 года быў адкрыты метрапалітэн.
Мадрыд стаў адным з найбольш пацярпелых гарадоў краіны падчас грамадзянскай вайны ў 1936—1939 гадах. Горад быў апорай рэспубліканцаў з ліпеня 1936 года. Яго заходнія прыгарады сталі арэнай татальнай бітвы ў лістападзе 1936 года, і ў гэты час Мадрыд стаў першым еўрапейскім горадам, які бамбардзіралі з самалётаў (Японія была першай, хто бамбардзіраваў грамадзянскае насельніцтва ў сусветнай гісторыі ў Шанхаі ў 1932 годзе), спецыяльна накіраваныя супраць грамадзянскіх асоб.
Падчас эканамічнага буму ў Іспаніі з 1959 па 1973 гады, горад перажыў беспрэцэдэнтны рост колькасці насельніцтва і багацця, стаўшы найбуйнейшым паводле колькасці ВУП горадам у краіне, і займаючы трэцяе месца ў Заходняй Еўропе. Паступова рос і сам горад, прымаючы ў свой склад суседнія раёны, і дасягнуўшы такім чынам пашырэння да 607 км². Поўдзень Мадрыда стаў вельмі прамыслова развіты, і там назіраліся масавыя міграцыі з сельскіх раёнаў Іспаніі ў горад. У паўночна-заходняй частцы горада пачалі сяліцца людзі сярэдняга класу, які з'явіўся ў выніку эканамічнага буму 1960-х гадоў, у той час як у паўднёва-ўсходняй частцы пражывала пераважна працоўны клас.
Пасля смерці Франка новыя дэмакратычныя партыі, у тым ліку левыя і рэспубліканскія партыі, прынялі караля Хуана Карласа I у якасці пераемніка Франка, у мэтах забеспячэння стабільнасці ў краіне. Гэта прывяло да змены дзяржаўнага ладу на канстытуцыйную манархію, са сталіцай у Мадрыдзе. Дзякуючы павышэнню дабрабыту насельніцтва ў 1980-х і 1990-х гадах горад умацаваў свае пазіцыі ў якасці важнага эканамічнага, культурнага, прамысловага, адукацыйнага і тэхналагічнага цэнтра на еўрапейскім кантыненце.
Геаграфія
Мадрыд размешчаны ў цэнтры Іспаніі на вышыні 667 м над узроўнем мора. Праз горад цячэ невялікая рака Мансанарэс. Раней Мадрыд належыў гістарычнай вобласці Кастылія. У паўночна-заходняй частцы горада ўзвышаецца горны масіў Сьера-дэ-Гвадарама з яго найвышэйшым пунктам Пеньялара (2430 м).
Клімат
Дзякуючы вышыні ў 667 метраў над узроўнем мора і кантынентальнаму клімату лета ў Мадрыдзе спякотнае з малой колькасцю ападкаў, а зімы нашмат халадней, чым у гарадах на міжземнаморскім узбярэжжы. У некаторыя гады выпадае шмат снегу, а невялікія навалы снегу здараюцца практычна кожную зіму. Сярэдняя студзеньская тэмпература складае 2—4 °C, ліпеньская 24—25 °C. Сярэдняя гадавая колькасць ападкаў складае каля 400 мм.
Насельніцтва, мова, веравызнанне
Сталіца займае першае месца ў краіне па колькасці насельніцтва, якое павялічваецца галоўным чынам за кошт імігрантаў. У горадзе цяпер пражывае прыблізна 3 млн чалавек. Дзяржаўнай мовай з'яўляецца іспанская, акрамя яе насельніцтвам горада выкарыстоўваецца каталонская, галісійская, басконская, а таксама мовы мігрантаў — арабская і іншыя. Большая частка насельніцтва каталікі.
Адміністрацыйны падзел
Горад кіруецца Гарадскім саветам, прадстаўнікі якога абіраюцца раз на чатыры гады шляхам усеагульнага галасавання ўсіх грамадзян, якім на той момант споўнілася 18 гадоў. Мэра сталіцы краіны, таксама абіраюць праз агульныя муніцыпальныя выбары. Мадрыд адміністрацыйна падзелены на 21 акругу, якія, у сваю чаргу, падзеленыя на раёны. Кожны раён знаходзіцца ў падпарадкаванні раённага муніцыпальнай рады, членам якіх дэлегуюць свае прадстаўнічыя функцыі жыхары канкрэтнага раёна. Горад падзяляецца на наступныя акругі:
Эканоміка
Нягледзячы на тэндэнцыю да пераносу індустрыяльных цэнтраў у прамысловыя паркі, размешчаныя па-за гарадской мяжой, Мадрыд з'яўляецца другім паводле істотнасці пасля Барселоны прамысловым цэнтрам Іспаніі. У апошні перыяд узрасла значнасць аэрапорта Барахас і яго ўклад у адміністрацыйную і фінансавую дзейнасць. Істотна ўзрасло ў апошнія гады будаўніцтва дарог і пашырэнне чыгуначнага транспарту. Аднак Мадрыд, як і ўся Іспанія, адстае ад астатняй Еўропы ў развіцці новых тэхналогій. У прыгарадах — некалькі аўтамабільных заводаў.
Акрамя таго, інфляцыя ў Іспаніі вышэй за сярэднееўрапейскі ўзровень. Пачынаючы з 1998 года кошты на жыллё ўзраслі на 150 працэнтаў, чаму садзейнчіала ўвядзенне еўра. Адбылася страта канкурэнтназдольнасці з асноўнымі гандлёвымі партнёрамі. Дэфіцыт гарадскога бюджэта ў 67 мільярдаў еўра з'яўляецца другім паводле памеру ў свеце. Мадрыд развівае турыстычную дзейнасць, з'яўляючыся найбольш наведвальным замежнымі турыстамі горадам краіны. Абвяшчэнне Мадрыда ў 1992 годзе «Горадам еўрапейскай культуры» было істотным крокам у развіцці гэтага працэсу.
Культура, адукацыя, навука
У Мадрыдзе знаходзяцца Каралеўская іспанская акадэмія (з 1713), Мадрыдскі ўніверсітэт, Мадрыдскі ўніверсітэт імя Карла III, Мадрыдскі аўтаномны ўніверсітэт, Нацыянальны ўніверсітэт дыстанцыйнай адукацыі, Камільяскі Папскі ўніверсітэт, Мадрыдскі еўрапейскі ўніверсітэт, Універсітэт Вілануэва, Мадрыдскі дыстанцыйны ўніверсітэт, Мадрыдскі політэхнічны ўніверсітэт, Універсітэт «CUNEF», Універсітэт Святога Паўла, каралеўская акадэмія прыгожых мастацтваў Сан-Фернанда, кансерваторыя (з 1830). У 1952-60 пры Цэнтры абмену еўрапейскай культуры дзейнічаў Інстытут беларусаведы імя Льва Сапегі.
Тэатры: «Рэаль», «Сарсузла», «Лара», «Эспаньёль». 32 музеі, у т.л. музей Прада, Нацыянальны археалагічны, іспанскага народа, сучаснага мастацтва і інш.
Спорт
«Рэал Мадрыд» быў прызнаны ФІФА лепшым футбольным клубам XX стагоддзя. У 1920 годзе клубу было прысвоена званне каралеўскага і ён атрымаў сваю назву.
Стадыён каманды — «Сант'яга Бернабеу», размешчаны ў паўночнай частцы горада. Умяшчальнасць стадыёна — больш за 80 тыс. гледачоў. Адкрыццё стадыёна адбылося 14 снежня 1947 года. Стадыён названы ў гонар Сант'яга Бернабеу Естэ — прэзідэнта клуба ў 1943-1978 гадах.
Адным з наймацнейшых футбольных клубаў у гісторыі Іспаніі з'яўляецца «Атлетыка Мадрыд». Клуб грунтуецца на стадыёне «Вісентэ Кальдэрон», які змяшчае каля 55 тыс. гледачоў.
У 1982 годзе Мадрыд, нароўні з іншымі гарадамі Іспаніі, прымаў чэмпіянат свету па футболу. Фінал адбыўся на стадыёне «Сант'яга Бернабеу», групавыя гульні — на стадыёне «Вісентэ Кальдэрон».
У 2009 годзе Мадрыд заняў другое месца паводле вынікаў галасавання за права прыняць летнія Алімпійскія гульні 2016 года, саступіўшы Рыа-дэ-Жанэйра.
Віленская базыльянская друкарня
Віленская базыльянская друкарня, або Віленская Троіцкая друкарня — колішняя друкарня, якая існавала пры Троіцкім манастыры ў Вільні ў XVII — пачатку XIX ст. Заснаваны на базе віленскай друкарні Мамонічаў, якую пасля 1624 года Лявон Мамоніч перадаў ордэну базыльянаў.
Мела некалькі варштатаў і наборных шрыфтоў, што дазваляла выдаваць кнігі на славянскай, польскай, лацінскай і французскай мовах. Першыя вядомыя кнігі друкарні — «Катэхізіс» (1628) і «Служэбнік, або Літургікон» (1691). Вядома, што падчас быў знішчаны друкарскі прэс.