cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Трыпалі
Гісторыя
Горад з'явіўся з трох фінікійскіх паселішчаў VII стагоддзя да н.э. — Аеа, Сабрата і Лептыс Магна. Каля ІІІ стагоддзя н.э. горад стаў сталіцай Трыпалітаніі. Пераўтварыўся ў значны гандлёвы цэнтр. У VIII стагоддзі быў заваяваны арабамі.
Як сталіца вілаета Трыпаліс (часткі Асманскай імперыі), заставаўся значным цэнтрам міжземнаморскага гандлю. Тут злучаліся шляхі з розных буйных гарадоў Сахары. У 1530 годзе Мальтыйскі ордэн пабудаваў тут крэпасць, але горад вярнуўся да туркаў у 1551 годзе. Трыпалі пераўтварыўся ў важны пірацкі мусульманскі порт.
У 1714 годзе на трон Трыпалітаніі ўвайшоў паша Ахмед Караманлі, які стаў родапачынальнікам дынастыі Караманлі. Кантроль туркаў над горадам аслабеў. Такі стан рэчаў цягнуўся да 1835 года, калі на трон увайшоў турэцкі паша, які ўзнавіў стасункі з Асманскай імперыяй.
ХІХ і ХХ стагоддзі
У ХІХ стагоддзі пірацтва ў горадзе атрымала максімальнае развіццё. Кіруючы ў 1796 годзе паша выставіў патрабаванні да ЗША: ён хацеў 83 000 долараў у абмен на абяцанне, што піраты перастануць нападаць на амерыканскія караблі. ЗША не пагадзіліся і выслалі свае войскі да горада. Вайна цягнулася да 1803 года. Амерыканцы страцілі некалькі вялікіх ваенных караблёў. Але паша без платы пагадзіўся на ненападзенне на гандлёвыя караблі ЗША. 3 чэрвеня 1805 года наступны паша разарваў пагадненне з ЗША, жадаючы 60 000 долараў за вызваленне амерыканскіх грамадзян. У 1815 годзе ЗША зноў акупавалі горад і паша вымушаны быў прыняць умовы амерыканцаў.
У 1842 і 1844 гадах ў горадзе адбыліся паўстанні супраць туркаў. Калі Францыя акупавала Туніс у 1881 годзе, туркі павялічылі колькасць войска ў Трыпалі.
У 1911 годзе італьянцы пад прыкрыццём абароны сваіх грамадзян у Трыпалі абвясцілі вайну Турцыі і акупавалі горад.
Трыпалі кантраляваўся Італіяй да 1943 года. Потым пачалася брытанская акупацыя, якая скончылася ў 1951 годзе незалежнасцю Лівіі.
Эканоміка
Галоўны гандлёва-прамысловы, фінансавы і культурны цэнтр краіны. Марскі порт і вузел аўтадарог. Горад абслугоўвае.
Развіты харчасмакавая, тэкстыльная, нафтаперапрацоўчая, гарбарная прамысловасці. Саматужныя промыслы (дываны, упрыгожанні і інш.). Рыбалоўства.
Культура і адукацыя
Дзейнічае ўніверсітэт. Музеі,.
Вялікія Князікоўцы
Вялі́кія Князіко́ўцы (, Великие Князиковцы) — вёска ў Іўеўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Ліпнішкаўскага сельсавета.
Гісторыя
У другой палове 17 ст. маёнтак у Ашмянскім павеце Віленскага ваяводства. Уласнасць Пацаў. У канцы XVIII — пачатку XIX ст. вёска, 60 двароў.
У канцы XIX ст. маёнтак перастаў існаваць. Памешчыцкія землі былі распрададзены сялянам. У пачатку XX ст. побач з вёскай пракладзена чыгунка Маладзечна — Ліда.
У 1905 г. у складзе Лідскай воласці Лідскага павета Віленскай губерні, 452 жыхары, 641 дзесяціна зямлі. У 1909 г. 84 двары, 561 жыхар, якія мелі 150 галоў буйной рагатай жывёлы, 81 каня, 646 дзесяцін зямлі.
У 1921—1939 гг. у Лідскай гміне Лідскага павета Навагрудскага ваяводства Польшчы. У 1921 г. 54 двары, 357 жыхароў.
Далучана в. Жыжма, ад якой захавалася да нашых дзён Пакроўская царква.
3 12 кастрычніка 1940 г. вёска (124 двары, 499 жыхароў) цэнтр Князікоўскага сельсавета Іўеўскага раёна. У 1940 г. арганізаваны калгас імя У. І. Леніна. У верасні 1950 г. арганізаваны калгас «Маладая гвардыя». 3 9 верасня 1960 г. у Ліпнішкаўскім сельсавеце. У 1970 г. 112 двароў, 370 жыхароў. Пасля цэнтр калгаса «Маладая гвардыя».
Працавалі базавая школа, клуб, бібліятэка, фельчарска-акушэрскі пункт, аддзяленне сувязі, крама. У 1999 г. 118 двароў, 268 жыхароў.
Старынкі 1
Стары́нкі 1 (, Старинки 1) — вёска ў Мядзельскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Сваткаўскага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1945 гадах засценак у складзе гміны Мядзел Пастаўскага павета Віленскага ваяводства.
Ту-154
Ту-154 (па кадыфікацыі НАТА: Careless — «Бесклапотны», на слэнгу савецкіх пілотаў — «Паўрубель», «Туполь», «Вялікая Тушка», або «Аўрора» ) — рэактыўны пасажырскі самалёт з трыма рухавікамі, разлічаны на 152—180 пасажыраў, для авіяліній сярэдняй працягласці, распрацаваны ў 1960-х гадах у СССР у доследным канструктарскім бюро «Туполев».
Першы палёт выкананы 3 кастрычніка 1968 года. Вырабляўся серыйна з 1970 па 1998 год, перажыўшы некалькі мадэрнізацый. Тэмп выпуску часам дасягаў пяці машын у месяц. З 1998 па 2013 гады вялася дробнасерыйная вытворчасць самалётаў Ту-154М на самарскім заводзе «Авіякар». У лютым 2013 года завод паведаміў аб заканчэнні, з выпускам борта № 998, вытворчасці самалёта дадзенага тыпу.
Самы масавы савецкі рэактыўны пасажырскі самалёт, які да канца першага дзесяцігоддзя XXI стагоддзя заставаўся адным з асноўных самалётаў на маршрутах сярэдняй дальнасці. Самы кароткі беспасадкавы маршрут, на якім выкарыстоўваецца Ту-154, — Ташкент — Наманган (189 км), а самы працяглы — Масква — Нерунгры (Якуція).
Вытворчасць
У перыяд з 1970 па 1998 год пабудавана 918 самалётаў сямейства Ту-154.
Георгій Паўлавіч Лапато
Георгій Паўлавіч Лапато (, в. Азершчына, Гомельская губерня —, Мінск) — беларускі вучоны ў галіне вылічальнай тэхнікі і інфарматыкі. Член-карэспандэнт Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (1995), член-карэспандэнт АН СССР (1979), член-карэспандэнт Расійскай акадэміі навук (1991), доктар тэхнічных навук (1976), прафесар (1980). Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны.
Ту-154
Вытворчасць
19 лютага 2013 года серыйная вытворчасць Ту-154 была спынена — на Самарскім авіяцыйным заводзе «Авіякор» (былы Куйбышаўскі авіяцыйны завод, які будаваў Ту-154 пачынаючы з 1970-х гадоў) быў выпушчаны апошні самалёт сямейства з завадскім нумарам 998, дадзены борт перададзены міністэрству абароны РФ. Пасля гэтага на заводзе ў Самары будуць працягваць выконвацца рэгламентныя работы, капрамонты і розныя аперацыі па прадаўжэнню рэсурса самалётаў.
Георгій Паўлавіч Лапато
Біяграфія
Скончыў Маскоўскі энергетычны інстытут (1952). З 1959 года галоўны інжынер, з 1964 года начальнік СКБ, з 1965 года начальнік праектнага бюро Мінскага завода вылічальных машын імя Арджанікідзэ, з 1969 г. дырэктар НДІ ЭВМ. У 1987—1996 гадах галоўны навуковы супрацоўнік НДІ ЭВМ, у 1992—1993 гадах дырэктар Навукова-інжынернага цэнтра «Нейракампкамп’ютар». Адначасова ў Інстытуце сучасных ведаў: прарэктар, загадчык кафедры, прафесар.
Ту-154
Вытворчасць
Самалёт Ту-154 стаў самым масавым рэактыўным пасажырскім самалётам у СССР. 150 самалётаў былі экспартаваныя.
Георгій Паўлавіч Лапато
Навуковая дзейнасць
Асноўныя працы ў галіне распрацоўкі і ўкаранення ў прамысловасць ЭВМ сямейства «Мінск», ЭВМ Адзінай сістэмы і персанальных камп’ютараў на базе мікраэлектронікі, а таксама стварэння вылічальных комплексаў і сістэм, перыферыйнага абсталявання для ЭВМ, вытворчасці тэхнічных сродкаў і метадаў аўтаматызацыі праектавання ЭВМ. Галоўны канструктар ЭВМ «Мінск-1», вылічальнай сістэмы «Мінск-222», сістэмы калектыўнага карыстання «Нарач», шэрагу вазімых ЭВМ, вылічальных комплексаў спецыяльнага прызначэння.
Ту-154
Страты самалётаў
Усяго ў аварыях і катастрофах страчана 72 самалёта Ту-154, загінула 3263 чалавека.
Георгій Паўлавіч Лапато
Навуковая дзейнасць
Аўтар больш за 120 навуковых прац і 46 вынаходстваў.
Ту-154
Страты самалётаў
Найбуйнейшая катастрофа ў гісторыі Ту-154 (і ўсёй савецкай авіяцыі) адбылася 10 ліпеня 1985 года пад Учкудукам. Перагружаны самалёт зваліўся ў штопар па віне экіпажа. На борце знаходзілася 200 чалавек, усе яны загінулі.
Георгій Паўлавіч Лапато
Узнагароды
Узнагароджаны ордэнамі Кастрычніцкай рэвалюцыі (1971), Працоўнага Чырвонага Сцяга (1976), Леніна (1983), «Знак Пашаны» (1966), медалямі.
Даўнары
Назву Даўнары маюць:
Лес Бонда
Лес Бонда — балотна-лясны масіў у Вілейскім раёне Мінскай вобласці Беларусі, за 3 км на поўдзень ад возера Вішнеўскае. Плошча складае каля 1,6 тыс. га. Участак ляснога вярховага балота, на 70 % парослага хвояй. Пераважаюць багуновыя i сфагнавыя тыпы лесу. Месца рэгламентаванага палявання, збору i нарыхтоўкі журавін. Назва ад прозвішча графа Бонда, якому ў міжваеннай Польшчы належаў лес.
Меланома
Меланома — злаякасная пухліна меланаўтваральнай тканкі, што дае лімфагенныя, гематагенныя метастазы. клеткі пухліны і навакольныя тканкі ўтрымліваюць меланін, але і нам вядомыя беспігментавыя меланомы. Развіваецца ў скуры, пігментавай абалонцы вока, мазгавых абалонках, мазгавой субстанцыі наднырачнікаў, зрэдку ў слізістай. У палове выпадкаў развіваецца з радзімак. Утварэнне пухліны папярэджваецца выдаленнем радзімак у траўманебяспечных месцах. Спрыяльнымі чыннікамі з’яўляюцца націранне радзімак, сонечныя апёкі і паходы ў салярый.
Паводле формы мы вылучаем 2 тыпы меланомаў:
Клеткі: зорчатыя, верацёнападобныя, вычварныя, паліморфныя. Меланацыты могуць групавацца ў клетачныя жмуткі, якія ідуць уздоўж сасудаў. Калі клеткі пухліны распадаюцца, у навакольных тканках назіраюцца адкладанні пігменту, ён трапляе ў кроў, пераходзіць у мачу і праз нейкі час пасля забору мачы на аналіз надае ім цёмнае адценне. Меланацыты — клеткі нейрагеннага паходжання, якія напрацоўваюць меланін (бура-чорны пігмент), яны ёсць субстратам для развіцця злаякасных пухлін, названых меланома, або меланабластома. Пігментавы невус нельга прылічаць да сапраўдных пухлін, бо ён, як высветлілася, з’яўляецца заганай у развіцці.
Сардарапацкая бітва
Сардарапацкая бітва (Սարդարապատի ճակատամարտ; Sardarapat Savaşı) — бітва Першай сусветнай вайны, якая адбылася 21—28 мая 1918 года паміж армянскімі рэгулярнымі ваярскімі часткамі і ратнікамі, з аднаго боку, і турэцкімі войскамі, якія ўварваліся ва Усходнюю Арменію — з іншага, у раёне чыгуначнай станцыі Сардарапат (пры Савецкам Саюзе — гор. Акцемберан, а цяпер гораду вернута яго старажытная назва — Армавір). Сёння бітва разглядаецца не толькі як такая, што спыніла наступленне турэцкіх войскаў на Арменію, але і прадухіліла поўнае знішчэнне армянскага народа Згодна брытанскаму гісторыку Крыстаферу Уолкеру, калі б армяне прайгралі бітву, «цалкам магчыма, што слова Арменія захавалася б толькі як тэрмін гістарычнай геаграфіі.».
Туніс (горад)
Туніс (تونس) — сталіца і найбуйнейшы горад Туніса, цэнтр аднайменнага вілаета. Насельніцтва складае 1 200 000 чалавек (2008). Вузел чыгунак і аўтадарог. Буйны порт (з аванпортам Хальк-эль-Уэд). Міжнародны аэрапорт. Галоўны эканамічны і культурны цэнтр краіны. Прамысловасць: харчасмакавая, металаапрацоўчая, тэкстыльная, цэментная; каляровая металургія. Мастацкія рамёствы.
Гісторыя
Як антычнае паселішча вядомы за некалькі стагоддзяў да н.э. У 7-2 стагоддзях да н.э. пад уладай Карфагена, з 2 стагоддзя да н.э. — Рыма. У 5 стагоддзі н.э. заваяваны вандаламі, у 6 стагоддзі — візантыйцамі, у 669 годзе — арабамі (называўся Тунус) і ўваходзіў у склад арабскіх дзяржаў Паўночнай Афрыкі. З 13 стагоддзя сталіца ўсходнемагрыбскай дзяржавы Хафсідаў; буйны цэнтр рамесніцтва, гандлю і навукі. У 1535 годзе захоплены і разрабаваны іспанцамі. З 1574 года пад уладай Асманскай імперыі, галоўны горад яе туніскай правінцыі. Перасяленне ў 17 стагоддзі з Іспаніі маўраў садзейнічала далейшаму росквіту ў Тунісе гандлю і рамесніцтва. У 18 стагоддзі Туніс — рэзідэнцыя правіцеляў дынастыі Хусейнідаў. У 1881 годзе захоплены французскімі войскамі, адміністрацыйны цэнтр французскага пратэктарату Туніс (1883—1956). У 1942-43 гадах акупіраваны італа-германскімі войскамі. Пасля Другой сусветнай вайны цэнтр нацыянальна-вызваленчага руху. З 1956 года сталіца незалежнай дзяржавы Туніс.
Клімат
Клімат Туніса блізкі да міжземнаморскага. Лета гарачае і сухое, але меней спякотнае, чым у пустынях, а зіма дажджлівая і халаднаватая.
Архітэктура
Ад гарадскіх сцен (IX стагоддзе, XIII-XIV стагоддзі) захаваліся каменныя вароты Баб аль-Джадыд (1276), Баб аль-Менара (XIII стагоддзе), рэшткі сцен касбы (цытадэлі). У Старым горадзе (медзіне) знаходзяцца: мячэці Вялікая («Мячэць аліў», 732, перабудавана ў 9 стагоддзі), аль-Ксар (каля 1106, мінарэт 1647), аль-Хаўа, ці Таўфік (XIII стагоддзе), аль-Халік (1375), Меласін (1435), Юсуф Дэя (1616, медрэсэ 1677); маўзалей-куба Бені Харасан (1093); рынкі 13 і 14 стагоддзяў; палацы 18-19 стагоддзяў. Вакол сярэдневяковага горада кварталы пазнейшай забудовы: паштамт (1893, архітэктар А.Саладэн), дзелавыя будынкі, жылыя дамы, вілы; косплекс універсітэта, Нацыянальны тэхнічны ўніверсітэт, гатэль «Афрыка». Стары горад унесены ЮНЕСКА ў спіс Сусветнай спадчыны.
Адукацыя і культура
Універсітэт. Нацыянальны музей. Музей Бардо (Алауі)
Гарады-пабрацімы
Адносіны пабрацімства ўсталяваны паміж Тунісам і наступнымі гарадамі :
Фест
Фест (Φαιστός) — археалагічны помнік мінойскай цывілізацыі на востраве Крыт (3 - 2 тысячагоддзі да н. э.).
Гісторыя
Фест знаходзіцца на раўніне Месара на поўдні цэнтральнай часткі Крыта, якая была населена каля 6 тысячагоддзя да н. э. У пачатку 2 тысячагоддзя да н. э. тут быў ўзведзены тыповы мінойскі палац, які, як мяркуюць, з'яўляўся буйным адміністрацыйным і рэлігійным цэнтрам. Ён займаў прыкладна 8400 м². Каля 1700 г. да н. э. палац быў значна разбураны землятрусам, адноўлены, але саступіў першынство суседняму палацу ў Агія-Трядзе. У сярэдзіне XV ст. да н. э. зноў пацярпеў ад вывяржэння вулкана на востраве Сантарын.
Археалагічныя раскопкі вядуцца з 1900 г.
Майхровіч
Майхровіч — прозвішча.
Помнік Юзафу Панятоўскаму
Помнік князю Юзафу Панятоўскаму ў Варшаве — праца дацкага скульптара Бертэля Торвальдсена. Манумент быў замоўлены ў 1817 годзе. У 1829 годзе ў Варшаве была створана мадэль помніка. Скульптура была адліта з бронзы ў 1832 годзе, аднак з прычыны рэпрэсій пасля паўстання 1830—1831 гадоў не магла быць усталявана паводле ранейшых планаў перад Палацам намесніка.
Манумент быў канфіскаваны і ў разабраным стане перавезены ў Новагеоргіеўскую крэпасць (Модлін). У 1840-х гадах помнік быў падораны Мікалаем I Івану Фёдаравічу Паскевічу, вывезены ў Дэмблін (Івангарад) і, нарэшце, у Гомель, дзе ён быў усталяваны ля палаца Паскевіча.
Манумент быў вернуты ў Польшчу ў 1922 годзе ў адпаведнасці з Рыжскім дагаворам. У 1923 годзе быў усталяваны ў двары каралеўскага палаца перад каланадай Саксонскага палаца і магілай Невядомага салдата. Пасля прыгнечання Варшаўскага паўстання быў падарваны 19 снежня 1944 года.
Новую адліўку скульптуры, створаную 1948—1951 па мадэлі, якая захавалася ў музеі Торвальдсена ў Капенгагене, падарыў Польшчы дацкі ўрад. Яна была ўсталявана перад Старой Аранжарэяй у Лазенкоўскім парку, а з 1965 года — перад Палацам намесніка, цяпер рэзідэнцыяй прэзідэнта Польшчы.
Торвальдсен адлюстраваў князя Панятоўскага на кані, як на антычным мануменце Марка Аўрэлія на рымскім Капітоліі. Помнік не спадабаўся жыхарам Варшавы, з прычыны таго, што князь быў апрануты ў рымскі, антычны строй замест рыцарскіх даспехаў.
Уладзімір Міхайлавіч Мажуль
Уладзімір Міхайлавіч Мажуль (нар., Адэса — ) — беларускі вучоны ў галіне біяфізікі, пратэёмікі. Член-карэспандэнт Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (2004), доктар біялагічных навук (1986), прафесар (1991).
Біяграфія
Скончыў Мінскі дзяржаўны медыцынскі інстытут (1962). З 1965 года старшы інжынер-тэхнолаг, галоўны інжынер, малодшы, старэйшы, вядучы навуковы супрацоўнік, з 1989 года па 2003 год загадчык лабараторыі фатонікі бялкоў Інстытута фотабіялогіі НАН Беларусі. З 2004 года загадчык лабараторыі пратэёміка Інстытута біяфізікі і клетачнай інжынерыі НАН Беларусі.
Навуковая дзейнасць
Работы ў галіне малекулярнай і мембраннай біяфізікі, фатонікі бялкоў, пратэёміка. Устанавіў новы біяфізічны механізм рэгуляцыі актыўнасці пратэома ў норме і пры паталогіі, які рэалізуецца шляхам пераўтварэнняў структурна-дынамічнага стану бялкоў на фоне сталасці іх складу. Паказаў важнасць ролі унутрымалекулярнай дынамікі бялковай глобулы ў рэалізацыі і рэгуляцыі функцыянальнай актыўнасці бялкоў. Прапанаваў флуктуацыйную мадэль фермент-субстратных узаемадзеянняў. Сфармуляваў і эксперыментальна абгрунтаваў канцэпцыю аб магчымасці існавання бялку ў мностве часткова-згорнутых станаў, якія адрозніваюцца па канфармацыі, унутрымалекулярнай дынаміцы і функцыянальнай актыўнасці. Распрацаваў метад селектыўнага маніторынгу мілісекунднай унутрымалекулярнай дынамікі мембранных бялкоў у складзе жывых клетках, заснаваны на рэгістрацыі кінэтычных параметраў трыптафанавай фасфарэсцэнцыі пры пакаёвай тэмпературы. Стварыў прыборнае забеспячэнне фосфарэсцэнтнага метаду.
Аўтар больш за 300 навуковых прац, у тым ліку манаграфіі, 12 вынаходак.
Узнагароды
Дзяржаўная прэмія Рэспублікі Беларусь у галіне навукі і тэхнікі (1992) за цыкл прац па люмінесцэнцыі бялкоў і яе выкарыстанні ў навуковых даследаваннях і практыцы, апублікаваных у 1956—1991 гадах.
Выдатнік Беларускай чыгункі (адзнака)
Выдатнік Беларускай чыгункі — беларуская дзяржаўная ўзнагарода, нагрудны знак беларускай чыгункі. Заснаваная ў 2003 годзе ў мэтах захавання і развіцця гістарычных традыцый Беларускай чыгункі.
Статут
Нагруднай адзнакай узнагароджваюцца работнікі Беларускай чыгункі, якія зрабілі значны асабісты ўнёсак у развіццё чыгуначнага транспарту Рэспублікі Беларусь, дасягнулі высокіх вынікаў у працы, пастаянна павышаюць прафесійнае майстэрства і перадаюць свой вопыт іншым работнікам.
Узнагароджаныя нагрудным знакам работнікі, якія ўчынілі наўмыснае злачынства альбо дапусцілі грубую дысцыплінарную правіну, загадам Начальніка Беларускай чыгункі могуць быць пазбаўлены адзнакі.
Запісы аб узнагароджанні нагруднай адзнакай і пра яе пазбаўленне ўпісваюцца ў працоўную кніжку работніка.
Нагрудная адзнака носіцца на правым баку пасля ордэнаў і медалёў, а пры іх адсутнасці — на іх месцы.
Паўторнае ўзнагароджанне адзнакаю не адбываецца. Пры страце нагруднай адзнакі і (або) пасведчання дублікаты да яго не выдаюцца.
Апісанне
Нагрудная адзнака «Выдатнік Беларускай чыгункі» ўяўляе сабой круг дыяметрам 30 мм. На коле размешчана выява серабрыстага колеру цягніка, што рухаецца. У ніжняй частцы кола знаходзяцца направа і налева дзве лаўровыя галінкі, а ў цэнтры іх — тэхнічны знак. За цягніком знаходзяцца промні ўсходу сонца. Кола аблямоўвае надпіс «ВЫДАТНІК БЕЛАРУСКАЙ ЧЫГУНКІ», надпіс пакрыты сіняй эмаллю.
Адзнака з дапамогай вушка і кальца злучаецца з калодкаю памерам 16 x 25 мм. Калодка ўяўляе сабой прамавугольнік, пакрыты чырвонай эмаллй, унізе якога размешчаны геральдычны знак-эмблема Беларускай чыгункі, які ўяўляе сабой эліпсападобнае кола з «крыламі» залацістага колеру.
Нагрудны знак і калодка вырабляюцца з метал жоўтага колеру.
Адваротны бок знаку мае гладкую паверхню, на якой рэльефна выкананы таварны знак Беларускай чыгункі, які ўяўляе сабой стылізаваную выяву чыгуначных шляхоў, дапоўнены літарамі «БЧ», і № адзнакі. Парадкавы нумар нагруднага знаку выбіваецца.
Фаўстас Бузанд
Фаўстас Буза́нд (Փավստոս Բուզանդ), сустракаецца таксама Фаўст Візантыйскі — імя армянскага гісторыка V стагоддзя, традыцыйна прыпісванае меркаванаму аўтару гісторыка-эпічнага складання, што традыцыйна завецца «Гісторыя Арменіі». У ім апісваюцца падзеі да 387 года н.э.
Біяграфія
Паводле дапушчэння гісторыка другой паловы V стагоддзя Лазара Парпецы, Фаўстас быў родам з Візантыі. Традыцыйна лічылася, што Бузанд жыў у IV стагоддзі.
Паводле высноў Ніны Гарсаян, «Гісторыя Арменіі» была напісана каля 470 года армянінам, нярэдка дрэнна інфармаваным пра падзеі ўсеагульнай гісторыі. Гарсаян мяркуе, што аўтар быў святаром.
Бярэзіна Барысаў
«Бярэзіна» — беларускі жаночы баскетбольны клуб з горада Барысаў.
Дасягненні
Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын
Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын
Младатурэцкая рэвалюцыя
Младатурэцкая рэвалюцыя — рэвалюцыя 1908 года ў Асманскай імперыі, мэтай якой было звяржэнне султана Абдул-Хаміда II і аднаўленне канстытуцыі. Рэвалюцыю ўзначаліла младатурэцкая арганізацыя «Яднанне і прагрэс».
Ход паўстання
3 ліпеня ў македонскім горадзе Рэсен адбылося паўстанне пад кіраўніцтвам маёра Ахмеда Ніязі-бея. 6 ліпеня паўстанне падняў Энвер-паша, а ў наступныя некалькі дзён паўстала большасць турэцкіх ваенных часцей у Македоніі. Іх падтрымалі мясцовыя албанцы і македонцы. 23 ліпеня паўстанцы ўвайшлі ў Салонікі і Біталу. У гэтых гарадах былі сабраны мітынгі, на якіх рэвалюцыянеры ў аднабаковым парадку абвясцілі аднаўленне канстытуцыі 1876 года. У выніку Абдул-Хамід II пагадзіўся аднавіць канстытуцыю на афіцыйным узроўні і склікаць парламент.
У 1909 годзе прыхільнікі султана паднялі, аднавіўшы на кароткі час яго абсалютную ўладу. Вайсковыя часці, якія прыбылі з Македоніі, задушылі мяцеж. Пасля гэтага выпадку парламент зрынуў Абдул-Хаміда і выбраў новым султанам Мехмеда V. Аднак младатурэцкі рух з часам страціў сваю папулярнасць, а пасля дзяржаўнага перавароту Энвер-пашы 1913 года канстытуцыя страціла сваё значэнне.
Мікалай Арцем’евіч Маер
Мікалай Арцем’евіч Маер (нар., Ніжні Ноўгарад — ) — беларускі хімік. Член-карэспандэнт Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (1991). Доктар хімічных навук (1976), прафесар (1989).
Біяграфія
Скончыў Горкаўскі дзяржаўны ўніверсітэт (1954). У 1954—1956 гадах загадчык навукова-даследчай лабараторыі Лахвіцкага спірткамбіната ў Палтаўскай вобласці. З 1956 года аспірант, малодшы, старэйшы, з 1986 года вядучы навуковы супрацоўнік, у 1988—2003 гадах загадчык аддзела арганічнай хіміі Інстытута фізіка-арганічнай хіміі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі.
Навуковая дзейнасць
Навуковыя даследаванні ў галіне арганічнай хіміі і хіміі металаарганічных злучэнняў. Адкрыў (разам з Г. А. Разуваевым, Ю. А. Альдэкопам) рэакцыю ініцыяванага дэкарбаксіліравання діацылатаў ртуці і даказаў ланцуговай гомалітычны характар гэтай рэакцыі. Распрацаваў прэпаратыўныя спосабы атрымання разнастайных ртутьарганіченых злучэнняў, хімічныя і электрахімічнай спосабы атрымання шэрагу металаацэнавых, біс-дыкарбалільных і металакарбаранавых вытворных жалеза, кобальту і нікеля. Адкрыў шкілетную перабудову орта-карбаранавага ядра ў металакарбаранавае, а таксама ізамерызацыю орта-нікелакарбаранаў ў мета-ізамеры.
Аўтар больш за 170 навуковых прац, у т.л. 2 манаграфій, 10 вынаходстваў.
Турын
Туры́н (Torino ) — горад у Італіі, сталіца рэгіёна П’емонт.
Гісторыя
Турын быў заснаваны ў I стагоддзі да н.э. як рымскі ваенны лагер. У канцы 13 стагоддзя ўвайшоў у Савойскае княства, а ў 1563 стаў яго сталіцай. У 1861 стаў першай сталіцай аб’яднанай Італіі, у 1865 гэты статус перайшоў да Фларэнцыі.
Славутасці
У аснове прамавугольнай горадабудаўнічай структуры Турына ляжыць планіроўка старажытнарымскага ваеннага лагера. Гарадскія славутасці: У 1997 г. ЮНЕСКА прыняло рашэнне ўключыць у спіс Сусветнай спадчыны рэзідэнцыі Савойскага дому ў Турыне і яго наваколлях, з якіх найбольш значнымі з’яўляюцца наступныя:
Узла
У́зла (, Узла) — вёска ў Мядзельскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Сваткаўскага сельсавета.
Дзяржаўны ўніверсітэт фізічнага выхавання і спорту
Дзяржаўны ўніверсітэт фізічнага выхавання і спорту (Universitatea de Stat de Educație Fizică și Sport) — малдоўская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта, якая знаходзіцца ў горадзе Кішынёў.
Маўсес Харэнацы
Маўсес Харэнацы, Маісе́й Харэнскі (Մովսէս Խորենացի) (традыцыйна лічыцца, што нарадзіўся каля 410 і памёр у 490 гадах ці ў пачатку VI стагоддзя  ), разам з тым шэраг навукоўцаў адносіць гады яго жыцця да перыяду паміж VII—IX стагоддзямі ўлучна ) — найбуйнейшы армянскі сярэднявечны гісторык, аўтар манументальнай «Гісторыі Арменіі», за стварэнне якой, нягледзячы на існаванне ранейшых гістарычных прац на армянскай мове, быў названы «бацькам армянскай гістарыяграфіі»  . Яго гістарычная праца прасякнутая пачуццём нацыянальнай самасвядомасці і патрыятызму.
Тадэвуш Корзан
Тадэ́вуш Сільве́стр Ко́рзан (Tadeusz Korzon;,  — , ) — польскі гісторык і публіцыст.
Біяграфія
Нарадзіўся ў Мінску ў 1839 г. Навучаўся ў мінскай гімназіі.
Тадэвуш Корзан — адзін з выбітнейшых гісторыкаў Польшчы канца ХІХ — пач. ХХ ст. Ён першы, хто ў сваіх працах звярнуў увагу і прааналізаваў адміністрацыйныя, эканамічныя, дэмаграфічныя ўмовы ў якіх развіваўся народ у мінулым.
Творы
Найважнейшая праца Корзана — «Унутраная гісторыя Польшчы пры Станіславе Аўгусце» («Wewnętrzne dzieje Polski za Stanisława-Augusta, 1764—1794») (1882—1886). У ёй гісторык дэталёва прааналізаваў эканамічныя і статыстычныя фактары развіцця Рэчы Паспалітай перад яе знікненнем.
Цікавыя факты
У 1908 г. Тадэвуш Корзан апублікаваў невялікую брашуру «Mińsk w połowie XIX wieku : ze wspomnień osobistych» у якой апісаў свае дзіцячыя ўспаміны з Мінску.
Сюй Ічэнь
Сюй Ічэнь — кітайскі непрафесійны гулец у снукер. У верасні 2016 года перамог на Аматарскім Мастэрс і атрымаў права на ўдзел у ўайлдкард-раўндзе Шанхай Мастэрс 2016, здзейсніўшы дэбют на прафесійных турнірах, але саступіў 20-му нумару рэйтынгу Стывену Магуайру з лікам 0:5.
Чарвінка
Чарвінка — рака ў Сенненскім і Чашніцкім раёнах Віцебскай вобласці Беларусі, правы прыток ракі Усвейка (басейн Заходняй Дзвіны).
Даўжыня ракі 23 км, плошча вадазбору 98 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 1,9 м/км. Пачынаецца каля вёскі Старая Беліца Сенненскага раёна, упадае ва Усвейку за 1,5 км у напрамку на паўднёвы захад ад вёскі Баркі Чашніцкага раёна. Вадазбор у межах Аршанскага ўзвышша. Рэчышча Чарвінкі ў верхнім і ніжнім цячэнні на працягу 14,3 км каналізаванае.
Шпіцберген і Ян-Маен
Шпіцберген і Ян-Маен (Svalbard og Jan Mayen) — агульная назва архіпелага Шпіцберген і вострава Ян-Маен, якія належаць Нарвегіі. Выкарыстоўваецца Міжнароднай арганізацыяй па стандартызацыі ў сістэмах ISO 3166-1. Тэрыторыі прысвоены коды Alpha-2 SJ, Alpha-3 SJM і лічбавы 744. Зарэгістраваны (але не выкарыстоўваецца) нацыянальны дамен верхняга ўзроўню .sj.
У інфармацыі Статыстычнага аддзела ААН гэтыя землі таксама аб'ядноўваюцца (пад назвай «Астравы Шпіцберген і Ян-Маен»). Пры гэтым адміністрацыйна яны не звязаны — Шпіцберген мае спецыяльны статус, які рэгулююцца адпаведным трактатам, а Ян-Маен уваходзіць у губерню Нурлан.
Трайпл
«Трайпл» (памылковае вымаўленне Triple [ˈtrɪpl] — патройны) — беларускае прыватнае прадпрыемства, заснаванае ў 1992 годзе ў Мінску.
Дзейнасць
На 2015 г. «Трайпл» вёў жыллёвае будаўніцтва ў мінскім мікрараёне Уручча і пасёлку Лагожаск (Лагойскі раён) на 48 катэджаў. Будаўнічыя матэрыялы выраблялі даччыныя прадпрыемствы Бярозаўскі камбінат сілікатных вырабаў (Брэсцкая вобласць), сумеснае ЗАТ «КварцКрэйдаПрам» (Хаціслаў, Маларыцкі раён, Брэсцкая вобласць) і сумеснае ТАА «Трайпл-Дэкор» (алюмініевы профіль). «АкваТрайпл» ад 16 лістапада 1994 г. вёў вытворчасць безалкагольных напояў у пластыкавых бутэльках ад паў- да 6 літраў. Даччынае сумеснае ЗАТ «ПрасторМаркет» ажыццяўляла ўніверсальны гандаль, у тым ліку страў уласнай вытворчасці, праз 5 гіпермаркетаў «Прастор» («ProStore») у Мінску. Даччынае сумеснае ТАА «НафтаХімТрэйдынг» збывала паліва праз 10 аўтамабільных заправачных станцыяў (АЗС) у Брэсцкай, Гродзенскай і Мінскай вобласцях. Клуб дабрабыту «Эво» аказваў паслугі аздараўлення ў Мінску.
Даччынае ЗАТ «Аскаргатэрмінал» аказвала паслугі складскога размяшчэння на мытнях у нацыянальным аэрапорце Мінск, Магілёве і Мінскім раёне (вёска Шчытомірычы). Гарналыжны курорт «Лагойск» (Мінская вобласць) падаваў паслугі ў галіне спартыўна-аздараўляльнага турызму (валейбол, водны спорт, сумо і футбол). Даччынае ТАА «Ракаўскі бровар» падавала паслугіграмадскага харчавання ў Мінску праз аднайменныя страўню і бровар, французскія кавярню і страўню «Залаты грабеньчык» (La Crête d’or), 3 кавярні «Салодкі фальварак» і адну «У Францішка». Таксама ў Мінску размяшчаўся гадавальнік «Трайпл». Даччынае ТАА «ТрайплФарм» вырабляла парашковыя антыбіётыкі ў Лагойску (Мінская вобласць). Сельскагаспадарчы комплекс «Трайпл-Агра» (в. Чудзенічы, Лагойскі раён) займаўся жывёлагадоўляй і раслінаводствам. Таксама «Трайплу» належалі футбольны клуб «Дынама Мінск» і Лядовая арэна Бярозы (Брэсцкая вобласць).
Гісторыя
У лістападзе 1992 г. былы кіраўнік энергаслужбы аднаго з карпусоў Мінскага трактарнага завода Юрый Аляксандравіч Чыж заснаваў прадпрыемства «Трайпл» для аптовага збыту харчавання і прамысловых тавараў. У 1993 г. набыў некалькі грузавікоў для перавозу тавараў. З пачатку 1994 г. прадпрыемства стала ўдзельнікам Беларускай асацыяцыі міжнародных аўтамабільных перавознікаў (БАМАП) і пачало падаваць паслугі адпаведных грузаперавозак. У маі пачалося будаўніцтва ўласнай вытворчасці безалкагольных напояў у пластыкавай тары ПЭТ і мэблі з пластмасы. У снежні выпусцілі першыя вырабы. У жніўні 1997 г. заснавалі даччынае прадпрыемства «Ракаўскі бровар», у склад якога ўключылі аднайменныя страўню на 430 месцаў і піўны бровар, кулінарыю і кавярню на 45 месцаў «Салодкі фальварак». Адначасна ўтварылі ўласныя праектную працоўню і будаўнічую ўправу. У лістападзе 1999 г. вылучылі даччыныя сумесныя ТАА «Трайпл-Тэхна» для вытворчасці мэблі з пластыку і алюмінія і «АкваТрайпл» для вырабу напояў, мінеральнай і пітной вады. У снежні «Трайпл» набыў 54 % паёў футбольнага ЗАТ «Дынама-Мінск». У маі 2002 г. «Трайпл» асвоіў збыт нафтапрадуктаў і адкрыў у Мінску магазіны адзення марак «Бродвей» (Нью-Ёрк, ЗША), «Максіма» (Хемніц, зямля Саксонія, Германія) і «Вупі» (Нью-Ёрк).
У маі 2003 г. «Трайпл» пачаў будаўніцтва ў Лагойскім раёне (Мінская вобласць) першага ў Беларусі гарналыжнага курорту. У снежні на курорце ўвялі ў дзеянне першы спуск з 4-мясцовым крэславым пад’ёмнікам. У ліпені 2004 г., паводле Указу прэзідэнта ад 14 чэрвеня 2004 г. № 280, СВК «Верагі» плошчай 1672 га з цэнтрам у вёсцы Чудзенічы (Астрошыцкі сельсавет, Лагойскі раён) перадалі даччынаму «Трайпл-Агра», які стаў пастаўляць харчаванне на курорт. У 2005 г. курорт збудавалі ў складзе гасцініцы, пункту пракату, дому аздараўлення, крытых тэнісных пляцовак, адчыненых пляцовак для футболу і пляжнага валейболу, 2 штучных азёраў для купання і рыбалкі, некалькіх гарналыжных трасаў.
Таксама ў 2003 г. пачалі будаваць першы гіпермаркет «Прастор» (анг. «ProStore»), які адчынілі ў ліпені 2006 года. У лістападзе 2009 г. і красавіку 2010 г. у Мінску адчыніліся яшчэ 2 гіпермаркеты.
Пры канцы 2007 г. «Трайпл» прыдбаў за 319 млн рублёў ($148,5 тыс.) ААТ «Бярозаўскі камбінат сілікатных вырабаў», дзе ў красавіку 2009 г. пусцілі лінію вырабу блокаў з ячэістага бетону магутнасцю 320 тыс. м³ за год. У ліпені 2010 г. на заводзе пусцілі вытворчасць ходнікавай пліткі магутнасцю 320 тыс. м3 за год.
У лютым 2008 г. «Трайпл» атрымаў у канцэсію найбольшае ў Еўропе (500 млн тонаў) Хаціслаўскае радовішча крэйды і кварцавага пяску (Маларыцкі раён, Брэсцкая вобласць). Адначасна «Трайпл» пачаў будаўніцтва інфраструктуры для вынасу ваенных частак з Мінску і Мінскага раёна ў іншыя мясцовасці. Вызваленыя такім чынам ад войска сталічныя і ваколічныя пляцоўкі «Трайпл» стаў атрымліваць для будоўлі жытла. У 2009 г., паводле ўказу прэзідэнта, даччыны «Трайпл-Вялес» (у наступным «Вялес-Міт») прыдбаў Маладзечанскі мясакамбінат. У 2010 г. у Лагойску адчынілася даччынае прадпрыемства «ТрайплФарм» для вырабу антыбіётыкаў. У 2011 г. у Мінску адчынілі клуб дабрабыту «Эво». У 2014 г. «Трайпл» стаў 10-ым найбольш прыбытковым прадпрыемствам краіны.
У траўні 2020 Кампанія «Трайпл» накіравала ў Эканамічны суд Мінска заяву аб эканамічнай неплацежаздольнасці (банкруцтве).
Санкцыі ЕС
23 сакавіка 2012 года Савет Еўрапейскага саюза дадаў Юрый Чыжа, «Трайпл» і яго дачынныя кампаніі ў Чорны спіс Еўрасаюза. 6 лістапада 2015 года санкцыі супраць Чыжа і яго актываў былі знятыя.
Старынкі 2
Стары́нкі 2 (, Старинки 2) — вёска ў Мядзельскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Сваткаўскага сельсавета. За 21 км на паўднёвы ўсход ад Мядзела, 16 км ад чыгуначнай станцыі Княгінін на лініі Полацк — Маладзечна.
Гісторыя
З верасня 1939 года ў складзе БССР. З 12 кастрычніка 1940 года ў Сваткаўскім сельсавеце Мядзельскага раёна Вілейскай вобласці. З 20 верасня 1944 года ў Маладзечанскай вобласці. У 1940 годзе 59 двароў, 309 жыхароў. Арганізаваны калгас імя Варашылава. У Вялікую Айчынную вайну акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі. Гітлераўцы спалілі 3 дамы і знішчылі 4 вяскоўцаў, яшчэ чатыры загінулі на партызанскім фронце. У 1949 годзе аднавілі калгас. У 1960 годзе — 276 жыхароў, у 1970 годзе — 191 жыхар. У 1997 годзе — 35 гаспадарак, 54 жыхары. У 2011 годзе — 13 жыхароў.
Нацкавічы
На́цкавічы (, Нацковичи) — вёска ў Іўеўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Ліпнішкаўскага сельсавета.
Гісторыя
У сярэдзіне XIX ст. у складзе Суботніцкай воласці Ашмянскага павета Віленскай губерні. Адносілася да маёнтка Пагалле, які належаў Габскаму. У 1861 г. 30 рэвіскіх душ. у 1885 г. 10 двароў, 72 жыхары. Паводле перапісу 1897 г. 17 двароў, 133 жыхары. У 1905 г. у вёсцы 128 жыхароў, 303 дзесяціны зямлі, у фальварку, які знаходзіўся непадалёку, 9 жыхароў, 108 дзесяцін зямлі. У 1909 г. 23 двары, 143 жыхары.
У 1921—1939 гг. у Суботніцкай гміне Валожынскага, затым Лідскага паветаў Навагрудскага ваяводства Польшчы. У 1921 г. 25 двароў, 142 жыхары, ў фальварку 3 двары, 19 жыхароў.
3 12 кастрычніка 1940 г. вёска (35 двароў, 219 жыхароў) ў Галімшчынскім сельсавеце Іўеўскага раёна. У 1951 г. арганізаваны калгас «Зара». 3 1952 г. у калгасе «Новы шлях», з 1954 г. уваходзіла ў калгас «Радзіма». 3 12 лютага 1961 г. у Ліпнішкаўскім сельсавеце. У 1970 г. 146 жыхароў.
Галітоз
Галітоз (halitus — дыханне) — непрыемны пах з рота праз размнажэнне бактэрый. Ад парушэння пакутуе больш за палову насельніцтва Зямлі.
Прычыны
Узнікненню парушэння спрыяе дысбактэрыёз, штучныя харчовыя дабаўкі, спажыванне алкаголю і паленне.
Шчоўна (возера)
Плошча паверхні возера 1,14 км². Даўжыня 1,48 км, найбольшая шырыня 0,95 км, даўжыня берагавой лініі 4,1 км. Найбольшая глыбіня дасягае 2,6 м, сярэдняя 1,5 м. Аб’ём вады ў возеры 1,7 млн м³. Плошча вадазбору 357 км².
Катлавіна Шчоўна рэшткавага тыпу. Паўночна-ўсходнія, усходнія і паўднёвыя схілы катлавіны спадзістыя, астатнія — невыразныя і забалочаныя. Берагавая лінія слабазвілістая. Берагі пясчаныя, нізкія, месцамі тарфяністыя. Заходнія, паўночна-заходнія і паўднёва-заходнія берагі возера сплавінныя. Дно выслана слоем сапрапелю таўшчынёй да 8 метраў.
Возера эўтрофнае, праточнае. Праз возера працякае рака Вята, упадае меліярацыйны канал. Возера моцна зарастае. Прыбярэжная расліннасць распаўсюджваецца на адлегласці 100—150 м ад берага.
У возеры водзяцца лінь, карась, шчупак, плотка, гусцяра, язь, краснапёрка і іншыя віды рыб.
Red (альбом Тэйлар Свіфт)
Red — чацвёрты студыйны альбом амерыканскай кантры-спявачкі Тэйлар Свіфт, выпушчаны 22 кастрычніка 2012 года пад лэйблам Big Machine. За першы тыдзень продажаў у ЗША было куплена больш за 1,2 мільёна копій альбома — гэта самы вялікі паказчык продажаў за апошнія дзесяць гадоў. «Red» дэбютаваў на першым радку чарта Billboard 200 і заставаўся на першай пазіцыі ў US Billboard Top Country Albums ў агульнай складанасці 16 тыдняў. Таксама альбом стаў першым у чартах Вялікабрытаніі, Аўстраліі, Канады, Ірландыі і Новай Зеландыі.
Стварэнне і рэліз
Праца над альбомам пачалася яшчэ ў 2010 годзе. Тэйлар напісала дзевяць песень самастойна, а астатнія сем – разам з Максам Марцінам, Ліз Роўз, Дэнам Уілсанам, Эдам Шыранам і Гары Лайтбодзі. Натан Чэпман працаваў у якасці галоўнага прадзюсара альбома. У інтэрв'ю Натан сказаў, што гэта ён натхніў Свіфт на музычныя эксперыменты з хартленд-рокам, энэрджы і данс-попам, але таксама адзначыў, што стыль спявачкі ўсё роўна застаўся індывідуальным і традыцыйным.
Тэйлар Свіфт патлумачыла сэнс назвы альбома наступным чынам: "Розныя эмоцыі, якія сустракаюцца ў гэтым альбоме, у асноўным характарызуюць бурныя, вар'яцкія, напружаныя моманты, перажытыя мной за апошнія два гады. Усе гэтыя эмоцыі — пачынаючы ад моцнай любові, моцнага расчаравання, рэўнасці, замяшання, усе яны — у маім успрыманні — чырвонага колеру..."
Назва і вокладка дыска былі афіцыйна прадстаўлены 13 жніўня 2012, разам з рэлізам лід-сінгла «We Are Never Ever Getting Back Together».
Red быў выпушчаны 22 кастрычніка 2012 года ў ЗША, Вялікабрытаніі, Канадзе і Новай Зеландыі.
Крытычныя водгукі
«Red» атрымаў у асноўным станоўчыя водгукі ад экспертаў. Джон Караманіка з газеты The New York Times сказаў, што альбом «Red» «менш дэталёвы і больш энергічны, чым звычайны стыль музыкі Свіфт», аднак ахарактарызаваў яго як «альбом, у якім Тэйлар перастае прыкідвацца, быццам яна звычайная дзяўчына; яна поп-мегазорка, у якой таксама ёсць свае клопаты». Газета The Times пахваліла «ўзнёслую» лірыку спявачкі, якая прысутнічае, у прыватнасці, у «задуменнай» кампазіцыі «All Too Well». Часопіс Rolling Stone быў рады, што «Тэйлар знайшла сябе».
Адзнакі крытыкаў:
Сінглы
Першым сінглам з альбома стала песня «We Are Never Ever Getting Back Together», якая заняла першае месца хіт-параду Billboard Hot 100. Яшчэ да свайго выхаду кампазіцыя за 50 хвілін заняла першае месца ў сінглавым чарце iTunes, пабіўшы папярэдні рэкорд (60 хвілін), што зрабіла «We Are Never Ever Getting Back Together» самай паспяховай песняй ў лічбавай гісторыі на той момант. Сінгл таксама ўзначаліў чарты iTunes ў 32 краінах. Акрамя таго, песня усталявала рэкорд па знаходжанню кантры-сінгла на першым месцы Billboard Hot 100 за апошнія 32 гады.
Кампазіцыя «I Knew You Were Trouble» была выпушчаная 27 лістапада 2012 года ў якасці трэцяга сінгла і дэбютавала з аб'ёмам продажаў больш за 400 000 копій, што зрабіла Тэйлар Свіфт першай спявачкай ў гісторыі лічбавай музыкі, чые дзве песні з альбома дасягнулі такога выніку. Песня дэбютавала пад нумарам тры ў Billboard Hot 100 з накладам у 416 000 копій у першы тыдзень. Сінгл стаў камерцыйна паспяховым з продажамі больш за тры мільёны копій у ЗША.
Чацвёртым сінглам стала кампазіцыя «22». Песня дэбютавала на дваццатым месцы ў Billboard Hot 100. Сінгл таксама трапіў у чарт Аўстраліі, Канады, Ірландыі, Новай Зеландыі і Вялікабрытаніі.
21 чэрвеня 2013 песня «Red» была выпушчаная пятым камерцыйным сінглам з аднайменнага альбома. Трэк дэбютаваў на вышэйшай пазіцыі чарта Hot Digital Songs, а ў хіт-парадзе Billboard Hot 100 размясціўся на 6-м радку. «Red» таксама быў зарэгістраваны ў Hot Country Songs і ў чартах іншых краін. 6 лістапада Тэйлар выконвала песню на цырымоніі ўручэння «Country Music Association Awards».
Прома-кампанія
Як частка рэкламнай кампаніі, прадстаўнікі 72 радыё-станцый па ўсім свеце прыляцелі ў Нэшвіл падчас першага тыдня выпуску альбома «Red», каб правесці індывідуальныя інтэрв'ю з Тэйлар. Акрамя гэтага, спявачка таксама наведала шмат ТБ-шоў і выступіла на цырымоніях ўзнагароджання ў ЗША, Вялікабрытаніі, Германіі, Францыі, Іспаніі і Аўстраліі.
«Red Tour» у падтрымку альбома пачаўся ў сакавіку 2013 года і ўключаў 86 канцэртаў у Паўночнай Амерыцы, Новай Зеландыі, Аўстраліі, Еўропе і Азіі. Эд Шыран удзельнічаў у турнэ па Паўночнай Амерыцы, дзе праспяваў «Everything Has Changed» разам са Свіфт. Сярод запрошаных гасцей (спяваўшых з Тэйлар дуэтам на розных канцэртах) былі Карлі Сайман, Tegan and Sara, Джэніфер Лопес, Люк Браян, Патрык Стамп (з гурта Fall Out Boy), Элі Голдзінг, Nelly, Сара Бареліс, Шэр Лойд, B.o.B, Гары Лайтбодзі, Train, Neon Trees, Flatts, Хантэр Хейз, Эмелі Санд і Сэм Сміт. Тур прыцягнуў больш за 1.7 мільёна фанатаў і сабраў больш за 150 мільёнаў даляраў.
Таксама Свіфт супрацоўнічала з многімі музыкамі. Напрыклад, яна выканала песню «As Tears Go By» разам з гуртам The Rolling Stones у Чыкага падчас іх тура 50 & Counting і праспявала песню «Highway Don't Care» разам з Цімам Макгро і Кітам Урбанам на цырымоніі ACM Awards 2013 года.
Узнагароды
«Red» не прынёс Тэйлар ні адной узнагароды «Грэмі», хоць і атрымаў намінацыі ў чатырох катэгорыях. Песня «We Are Never Ever Getting Back Together» была намінаваная ў катэгорыі «Запіс года» на 55-й цырымоніі «Грэмі», у той час як сам альбом «Red» быў намінаваны ў катэгорыі «Альбом года» на 56-й цырымоніі. Тое ж самае адбылося і на штогадовай цырымоніі «Country Music Association», на якой альбом не атрымаў ні адной узнагароды з некалькіх намінацый. Аднак, Свіфт атрымала спецыяльную узнагароду «Pinnacle Award» «Асацыяцыі кантры-музыкі» за “унікальныя” ўзроўні поспеху. Прэмію Тэйлар асабіста ўручалі такія кантры-зоркі, як Цім Макгро, Фэйт Хіл, Кіт Урбан, Раскал Флаттс, Джордж Стрэйт і Брэд Пэйслі, у той час як Мік Джэггер, Джулія Робертс, Рыз Уізерспун, Этэль Кеннедзі і Джасцін Тымберлейк запісалі відэазварот.
Шкленікова
Шкленіко́ва (, Шклениково) — вёска ў Мядзельскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Сваткаўскага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1945 гадах вёска ў складзе гміны Мядзел Пастаўскага павета Віленскага ваяводства.
Кяўры
Кяўры́ (, Кевры) — вёска ў Іўеўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Ліпнішкаўскага сельсавета.
Гісторыя
У сярэдзіне XIX ст. у складзе Іўеўскай воласці Ашмянскага павета Віленскай губерні. Адносілася да маёнтка Іўе графіні Замойскай. У 1861 г. 30 рэвіскіх душ. у 1866 г. 13 двароў, 106 жыхароў. Паводле перапісу 1897 г. 18 двароў, 114 жыхароў. У 1909 г. 25 двароў, 115 жыхароў, 126 дзесяцінаў зямлі.
У 1921—1939 гг. у Ліпніскай гміне Валожынскага, затым Лідскага паветаў Навагрудскага ваяводства Польшчы. У 1921 г. 20 двароў, 82 жыхары).
Малдоўскі інстытут міжнародных адносін
Малдоўскі інстытут міжнародных адносін (Institutul de Relații Internaționale din Moldova) — малдоўская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова, якая знаходзіцца ў горадзе Кішынёў.
Фёдар Дзмітрыевіч Рома
Фё́дар Дзмі́трыевіч Ро́ма ( — ) — савецкі дзяржаўны і партыйны дзеяч, старшыня Дзяржаўнага камітэта па труду БССР, старшыня Брэсцкага прамысловага (1963—1964) аблвыканкама.
Біяграфія
Член УКП(б) з 1940 года.
З 1939 года ўпаўнаважаны ЦК ЛКСМБ, 1-ы сакратар Брэсцкага РК ЛКСМБ. У 1941—1943 гадах выконваў спецзаданне ЦК КП(б)Б і ЦШПР ў Арлоўскай і Маскоўскай абласцях, ў сакавіку 1943—ліпені 1944 года сакратар Брэсцкага падпольнага абкама ЛКСМБ, намеснік камандзіра Брэсцкага партызанскага аб’яднання.
У 1944—1948 гадах 1-ы сакратар Гомельскага, Пінскага абкамаў ЛКСМБ, з 1951 года загадчык аддзела Пінскага абкама КП(б)Б, з 1953 года 1-ы сакратар Столінскага РК, Баранавіцкага ГК КПБ.
З 1960 года 1-ы нам. старшыні, старшыня Брэсцкага аблвыканкама. З красавіка 1967 года старшыня Дзяржаўнага камітэта СМ БССР па выкарыстанні працоўных рэсурсаў, з 1976 — Старшыня Дзяржаўнага камітэта БССР па працы.
Член Рэвізійнай камісіі КПБ (1956—1980), член ЦК КПБ (1960—1961), Дэпутат Вярхоўнага Савета (1959—1971), член Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР у 1963—1967 гадах.
Павел Андрэевіч Растаргуеў
Па́вел Андрэ́евіч Растаргу́еў (Павел Андреевич Расторгуев; 30 чэрвеня 1881, Старадуб, цяпер Расія — 21 сакавіка 1959, Навазыбкаў, цяпер Расія) — беларускі і расійскі мовазнавец і педагог. Правадзейны член Інбелкульта (1924), доктар філалагічных навук (1941), прафесар (1923).
Біяграфія
Бацька — Андрэй Якаўлевіч Растаргуеў, сын губернскага сакратара, пачынаў службу другаразрадным пісцом у мясцовага прадвадзіцеля дваранства, потым служыў у павятовым судзе, у 1870 годзе атрымаў першы класны чын — калежскага рэгістратара, перайшоў у павятовае казначэйства, дзе даслужыўся да надворнага саветніка і заняў пасаду старшага бухгалтара. Маці — Зінаіда Іванаўна Касовіч, дачка святара. У сям’і было восем дзяцей. Ахрышчаны ў старадубскім прыходзе Захарыі і Лізаветы.
Паводле Растаргуева, жывучы з бацькамі ў прадмесці Старадуба, ён лічыў мясцовую народную гаворку сваёй роднай. Нягледзячы на складанае матэрыяльнае становішча, у доме была вялікая бібліятэка, якой Павел з дзяцінства цікавіўся. Хацеў паступаць ва ўніверсітэт, але праз нястачу сродкаў вымушаны не ў гімназію, а ў Старадубскае гарадское двухкласнае вучылішча. Пасля паступіў у Глухаўскі настаўніцкі інстытут, які скончыў у чэрвені 1901 года. Вярнуўся ў Старадуб, працаваў памочнікам настаўніка ў гарадскім двухкласным вучылішчы, у сакавіку 1902 года заняў месца настаўніка Мглінскага гарадскога двухкласнага вучылішча. Думкі пра працяг адукацыі не пакідаў, у маі-чэрвені 1903 года здаў іспыты на атэстат сталасці ў Старадубскай гімназіі і быў прыняты на гісторыка-філалагічны факультэт Маскоўскага ўніверсітэта. Вучыўся ў вядомага славіста, прафесара Р. Ф. Бранта і А. А. Шахматава займаўся параўнальным славянскім мовазнаўствам. Скончыў універсітэт у 1908 годзе, здаўшы экзамены на магістра рускай мовы і славеснасці.
Пасля сканчэння ўніверсітэта застаўся ў Маскве. Жыў у раёне Чыстых прудоў (Срэценскі бульвар, 7; Б. Харытоньеўскі зав., 16, кв. 6; Срэценка 9, кв. 3), затым на Садовым кальцы (Бажэдомскі зав., 4; 2-я Мяшчанская, 5). Выкладаў адразу ў трох жаночых гімназіях — 2-й на Гарохаўскай вуліцы, 5-й на Таганцы і прыватнай гімназіі Раеўскай у Карэтным радзе. Разам з тым працягваў інтэнсіўна займацца навуковымі даследаваннямі, на летніх вакацыях здзяйсняў этнаграфічныя і дыялекталагічныя экспедыцыі ў Старадубскі і суседнія паветы. Вынікам гэтых даследаванняў стала 2-томная праца «Опыт характеристики северо-черниговских городов». Даследаванні працягваў і ў рэвалюцыйны час. Летам 1918 года прачытаў лекцыю пра беларускую мову ў Беларускім народным універсітэце, пазней яна пакладзена ў аснову брашуры «Белорусская речь в ее современном и прошлом состоянии».
У сакавіку 1917 года Растаргуеў атрымаў пасаду прыват-дацэнта. Да 1923 года вёў курсы рускай і беларускай моў у 1-м і 2-м Маскоўскіх універсітэтах і іншых маскоўскіх вышэйшых навучальных установах.
На пачатку 1930-х гадоў працаваў у маскоўскім Навукова-даследчым інстытуце мовазнаўства. Як і многія калегі, аказаўся ахвярай палітычнай кан’юнктуры праз развіванае ў СССР «новае вучэнне пра мову», якое даводзіла класавасць моў, і яго крытыку з боку навукоўцаў рускай эміграцыі, найперш М. С. Трубяцкога. У лютым 1934 года арыштаваны па інспіраванай АДПУ справе «Расійскай нацыянальнай партыі» і ў сакавіку 1934 года асуджаны да 5 гадоў ППЛ, высланы адбываць іх у Караганду.
У 1936 годзе яму дазволілі выехаць з Караганды, але без права жыць у Маскве. Два гады жыў у сястры ў Клінцах. У 1938 годзе пераехаў у Навазыбкаў, дзе атрымаў месца загадчыка кафедры рускай мовы Навазыбкаўскага педагагічнага інстытута, працаваў там да 1950 года. Пасле Другой сусветнай вайны, у 1947—1948 гадах па запрашэнні Якуба Коласа працаваў у Інстытуце мовы, літаратуры і мастацтва АН БССР. У 1950 годзе выйшаў на пенсію.
У 1951—1959 гадах працягваў даследаванні на сваёй радзіме, у Бранскай вобласці. Памёр у 1959 годзе ў Навазыбкаве, дзе і пахаваны. Падрыхтаваны ім «Словарь народных говоров Западной Брянщины» апублікаваны ўжо пасля смерці аўтара.
Дзейнасць
Вывучаў беларускія гаворкі ў іх гістарычным і сучасным стане, гаворкі расійска-беларуска-ўкраінскага памежжа ў іх узаемадзеянні. Даследаваў праблемы беларускай літаратурнай мовы.