cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Мілард Філмар
Мілард Філмар (Millard Fillmore;, Самерхіл, штат Нью-Ёрк — ) — 13-ы прэзідэнт ЗША, апошні прэзідэнт вігаў, і апошні прэзідэнт, які не быў звязаны з дэмакратычнай або рэспубліканскай партыяў. Філмор быў адзіным прэзідэнтам вігаў, які не памёр на пасадзе ці не быў выключаны з партыі. Як віцэ-прэзідэнт Закарыі Тэйлара, Мілард заняў пасаду прэзідэнта пасля смерці Тэйлара. Філмар быў прыхільнік ідэі кампрамісу паміж рабаўладальнікамі і іх праціўнікамі.
Біяграфія
Філмар быў адвакатам з заходняй часткі штата Нью-Ёрк, а таксама адным з першых членаў партыі вігаў. Ён служыў у заканадаўчым сходзе штата ў 1829—1831 гадах, у 1833-35, 1837-43 у Палаце Прадстаўнікоў ЗША, а таксама кантралёрам штата Нью-Ёрк у 1848-49 гадах. Ён быў абраны віцэ-прэзідэнтам Злучаных Штатаў ў 1848 годзе ў якасці напарніка Тэйлара, і знаходзіўся на пасадзе з 1849 да самай смерці Тэйлара ў 1850 годзе, у разгар «крызісу 1850 года» над рабствам.
Як памяркоўны праціўнік рабства, Філмар выступаў супраць абаліцыяністкіх патрабаванняў, каб выключыць рабства з усёй тэрыторыі, набытай ЗША ў мексіканскай вайне. Замест таго, каб ён падтрымліваў Кампраміс 1850 года, у якім коратка скончыўся крызіс. У знешняй палітыцы Філмар падтрымаў экспедыцыю ваенна-марскога флоту ЗША для адкрыцця гандаля у Японіі, выступаў супраць французскай прысутнасці на Гаваях, і быў збянтэжаны экспедыцыяй Наўціска Лопеса на Кубе. Мілмар дамагаўся абрання на поўны тэрмін у 1852 годзе, але не атрымаў патрымкі для вылучэння партыі вігаў.
Пасля распаду партыі вігаў распаўся ў 1854-56 гадах, Філмар адмовіўся далучыцца да Рэспубліканскай партыі. Хоць кансерватыўныя вігі далучыліся да Амерыканскай партыі, палітычныя мэты якой былі антыімігрантскія і антыкаталіцкія погляды, аднак Філмар не далучыўся да Амерыканскай партыі. Амерыканская партыя вылучыла Філмара кандыдатам на пасаду прэзідэнта ў 1856 годзе, але ён заняў трэцяе месца на выбарах, абыйшоўшы кандыдата Рэспубліканскай партыі. Падчас амерыканскай грамадзянскай вайны, Філмар асудзіў раскол і падтрымаў заявы, што Саюз павінен быць захаваны сілай, калі гэта неабходна; але вельмі крытычна ставіўся да ваеннай палітыкі прэзідэнта Аўраама Лінкальна. Пасля вайны ён падтрымліваў рэканструкцыйную палітыку прэзідэнта Эндру Джонсана. Хоць многія гісторыкі і ўхваляюць стрыманую знешнюю палітыку Філмара, аднак ён падвяргаецца крытыцы за пагаршэнне напружанасці у адносінах паміж абаліцыяністамі і рабаўладальнікамі; і ў выніку ён знаходзіцца ў ніжняй дзясятцы гістарычнага рэйтынгу прэзідэнтаў Злучаных Штатаў, складзенага на падставе розных навуковых абследаванняў.
Філмар заснаваў Універсітэт Буфала і быў першым рэктарам. Ён таксама дапамог заснаваць Гістарычнае таварыства Буфала і Цэтральны шпіталь Буфала.
Фізічная хімія
Фізічная хімія — навука, якая вывучае ўзаемасувязь хімічных і фізічных з'яваў, выяўляе заканамернасці хімічных працэсаў, абапіраючыся на агульныя прынцыпы фізікі.
Асноўныя задачы — даследаванне заканамернасцей ходу хімічных рэакцый у часе, законаў хімічнай раўнавагі і вызначэнне механізмаў працэсаў.
Метады даследавання — спектральны і рэнтгенаструктурны аналізы, метады ізатопных індыкатараў, квантава-хімічны, мас-спектраметрычны, метады электроннага парамагнітнага рэзанансу, ядзернага магнітнага рэзанансу і інш.
Гісторыя
Дысцыпліна ўзнікла ў сярэдзіне 18 ст. Заснавальнікам паводле рускіх гісторыкаў навукі лічыцца М. В. Ламаносаў, які ўвёў тэрмін «фізічная хімія».
Як самастойная навука сфарміравалася ў канцы 19 стагоддзя дзякуючы працам па хімічнай тэрмадынаміцы, электралітах у растворах, хімічнай кінетыцы і іншых пытаннях. Адным з ключавых момантаў стала выданне ў 1876 годзе працы Дж. Гібса «Аб раўнавазе гетэрагенных рэчываў» (On the Equilibrium of Heterogeneous Substances), у якой былі ўведзены такія асноўныя паняцці фізічнай хіміі, як энергія Гібса, хімічны патэнцыял, правіла фаз Гібса.
Першым навуковым часопісам у галіне фізічнай хіміі стаў нямецкі часопіс «Zeitschrift für Physikalische Chemie», заснаваны ў 1887 годзе Вільгельмам Оствальдам і Якабам Хендрыкам вант Гофам. Разам з Свантэ Аўгустам Арэніусам гэта былі вядучыя дзеячы ў галіне фізічнай хіміі ў канцы 19 стагоддзя і ў пачатку 20 стагоддзя. Усе трое атрымалі Нобелеўскую прэмію ў галіне хіміі паміж 1901—1909 гг.
Развіццё фізічнай хіміі ў наступныя дзесяцігоддзі звязана з прымяненнем статыстычнай механікі да хімічных сістэм і працамі па пытаннях калоідных сістэмх і па хіміі паверхневых з'яў, дзе вялікі ўклад зрабіў Ірвінг Ленгмюр. Яшчэ адным важным крокам стала развіццё з 1930-х гадоў квантавай хіміі з квантавай механікі. Адным з вядучых дзеячаў у гэты час быў Лайнус Полінг. Тэарэтычныя распрацоўкі ідуць рука аб руку з развіццём эксперыментальных метадаў, дзе выкарыстанне розных форм спектраскапіі, такіх як ІЧ-спектраскапія, мікрахвалевая спектраскапія, ЭПР-спектраскапія і ЯМР-спектраскапія, верагодна, з'яўляецца найбольш важным у 20 стагоддзі.
На Беларусі даследаванні па фізічнай хіміі праводзяцца ў інстытутах Нацыянальнай АН: фізіка-арганічнайй хіміі, агульнай і неарганічнай хіміі, фізікі, фізікі цвёрдага цела і паўправаднікоў, таксама ў БДУ, Беларускім нацыянальным тэхналагічным універсітэце і інш.
Прадмет вывучэння фізічнай хіміі
Фізічная хімія вывучае хімічную тэрмадынаміку, паверхневыя з'явы, хімічную кінетыку, каталіз і інш. Хімічная тэрмадынаміка на аснове законаў тэрмадынамікі даследуе хімічную раўнавагу і ўмовы яе парушэння пад уплывам знешніх фактараў.
Пры вывучэнні паверхневых з'яў даследуюцца ўласцівасці паверхневых слаёў цвёрдых цел і вадкасцей, у хімічнай кінетыцы — механізмы і заканамернасці ходу хімічных рэакцый у часе, у аб'ёме рэакцыйнай сумесі або на мяжы раздзелу фаз.
Каталіз вывучае з'явы змены скорасці хімічных рэакцый пад уплывам каталізатараў. Даследуюцца ферментны каталіз, працэсы з мембранным размежаваннем, хімія гетэрагенных сістэм, будова рэчыва — будова атамаў і малекул, а таксама агрэгатныя станы рэчываў, хімічныя растворы — іх прырода, структура і асноўныя ўласцівасці ў залежнасці ад канцэнтрацыі і хімічнай прыроды кампанентаў.
Многія з прыкладных кірункаў фізічнай хіміі сталі самастойнымі навукамі, напрыклад, калоідная хімія, тэорыя металургічных працэсаў.
Калоідная хімія
Калоідная хімія — традыцыйная назва фізічнай хіміі дысперсных сістэм і паверхневых з'яў, якія ўзнікаюць на мяжы падзелу фаз. Яна вывучае адгезію, адсорбцыю, змочванне, каагуляцыю, электрафарэз і распрацоўвае тэхналогіі будаўнічых матэрыялаў, бурэння горных парод, золь-гель-тэхналогіі. Сучасная калоідная хімія ўяўляе сабой навуку, якая знаходзіцца на стыку хіміі, фізікі і біялогіі.
Асноўныя напрамкі сучаснай калоіднай хіміі:
Крышталяхімія
Крышталяхімія — гэта навука аб крышталічных структурах і іх сувязі з прыродай рэчыва. Будучы раздзелам хіміі, крышталяхімія цесна звязана з крышталяграфіяй і вывучае прасторавае размяшчэнне і хімічную сувязь атамаў у крышталях, а таксама залежнасць фізічных і хімічных уласцівасцей крышталічных рэчываў ад іх будовы. З дапамогай рэнтгенаструктурнага аналізу, структурнай электронаграфіі і нейтронаграфіі ў крышталяхіміі вызначаюць абсалютныя велічыні межатамных адлегласцей і вуглы паміж лініямі хімічных сувязей (валентныя вуглы). Крышталяхімія накапіла вялікі матэрыял аб крышталічных структурах больш злучэнняў, больш за палову з якіх складаюць неарганічныя злучэнні.
Асноўныя задачы крышталяхіміі:
Радыяхімія
Радыяхімія вядзе працу са звышмалымі колькасцямі рэчываў і з вельмі моцна разведзенымі растворамі, а таксама з крыніцамі іанізуючых выпраменьванняў. Радыеактыўнасць вывучаемых радыехіміяй рэчываў дазваляе і патрабуе выкарыстоўваць спецыфічныя высокачуллівыя метады вымярэння іх мікраскапічных колькасцей, дыстанцыйныя аўтаматызаваныя метады аналізу.
Тэрмахімія
Тэрмахімія — раздзел хімічнай тэрмадынамікі, у задачу якой уваходзіць:
Асноўнымі эксперыментальнымі метадамі тэрмахіміі з'яўляюцца:
Вучэнне пра будову атама
Атам — часціца рэчыва мікраскапічных памераў і масы, найменшая частка хімічнага элемента, якая з'яўляецца носьбітам яго уласцівасцей. Атам складаецца з атамнага ядра і электронаў. Калі колькасць пратонаў у ядры супадае з колькасцю электронаў, то атам у цэлым аказваецца электрычна нейтральным. У адваротным выпадку ён валодае некаторым дадатным або адмоўным зарадам і называецца іонам. У некаторых выпадках пад атамамі разумеюць толькі электранейтральныя сістэмы, у якіх зарад ядра роўны сумарнаму зараду электронаў, тым самым супрацьпастаўляючы іх электрычна зараджаным іонам.
Ядро, якое нясе больш чым 99,9 % масы атама, складаецца з дадатна зараджаных пратонаў і незараджаных нейтронаў, якія звязаныя паміж сабой пры дапамозе моцнага ўзаемадзеяння. Атамы класіфікуюцца па колькасці пратонаў і нейтронаў у ядры: колькасць пратонаў Z адпавядае парадкаваму нумару атама ў перыядычнай сістэме і вызначае яго прыналежнасць да некаторага хімічнага элемента, а колькасць нейтронаў N — да пэўнага ізатопа гэтага элемента. Лік Z таксама вызначае сумарны дадатны электрычны зарад (Ze) атамнага ядра і лік электронаў у нейтральным атаме, якія вызначаюць яго памер. Атамы рознага віду ў розных колькасцях, звязаныя межатамнымі сувязямі, утвараюць малекулы.
Вучэнне пра карозіі металаў
Карозія — гэта самаадвольнае разбурэнне металаў у выніку хімічнага або фізіка-хімічнага ўзаемадзеяння з навакольным асяроддзем. Прычынай карозіі з’яўляецца тэрмадынамічная няўстойлівасць канструкцыйных матэрыялаў да ўздзеяння рэчываў, якія знаходзяцца кантактуемым з імі асяроддзі. У паўсядзённым жыцці для сплаваў жалеза (сталей) часцей выкарыстоўваюць тэрмін «іржаўленне». Менш вядомыя выпадкі карозіі палімераў. У дачыненні да іх існуе паняцце «старэнне», аналагічнае тэрміну «карозія» для металаў. Скорасць карозіі, як і ўсякай хімічнай рэакцыі, вельмі моцна залежыць ад тэмпературы. Павышэнне тэмпературы на 100 градусаў можа павялічыць скорасць карозіі на некалькі парадкаў.
Вучэнне пра растворы
Раствор — аднастайная сумесь, якая складаецца з часціц растворанага рэчыва, растваральніка і прадуктаў іх ўзаемадзеяння. Стварэнне таго ці іншага тыпу раствора абумоўліваецца інтэнсіўнасцю межмалекулярных, межатамных, міжіонных або іншага віду ўзаемадзеянняў, гэта значыць, тымі ж сіламі, якія вызначаюць ўзнікненне таго ці іншага агрэгатнага стану. Адрозненне ў тым, што стварэнне раствора залежыць ад характару і інтэнсіўнасці ўзаемадзеяння часціц розных рэчываў. Растворы бываюць газавымі, вадкімі і цвёрдымі.
Хімічная кінетыка
Малекулярнасць элементарнай рэакцыі — колькасць часціц, якія, згодна з эксперыментальна ўстаноўленаму механізму рэакцыі, удзельнічаюць у элементарным акце хімічнага ўзаемадзеяння.
Монамалекулярныя рэакцыі — рэакцыі, у якіх адбываецца хімічнае ператварэнне адной малекулы (ізамерызацыя, дысацыяцыя і г.д.): H2S → H2 + S
Бімалекулярныя рэакцыі — рэакцыі, элементарны акт якіх ажыццяўляецца пры сутыкненні двух часціц (аднолькавых або розных): СН3Вr + КОН → СН3ОН + КВr
Трымалекулярныя рэакцыі — рэакцыі, элементарны акт якіх ажыццяўляецца пры сутыкненні трох часціц: О2 + NО + NО → 2NО2
Рэакцыі з малекулярнасцю больш за тры невядомы.
Паўночна-Каралінскі дзяржаўны аграрна-тэхнічны ўніверсітэт
Паўночна-Каралінскі дзяржаўны аграрна-тэхнічны ўніверсітэт (North Carolina Agricultural and Technical State University) — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам даследчага ўніверсітэта, якая месціцца ў горадзе Грынсбара ў штаце Паўночная Караліна.
Фізічная хімія
Хімічная кінетыка
Каталіз — працэс, які заключаецца ў змене скорасці хімічных рэакцый у прысутнасці рэчываў, званых каталізатарамі. Каталітычныя рэакцыі — рэакцыі, якія праходзяць у прысутнасці каталізатараў.
Паўночна-Каралінскі дзяржаўны аграрна-тэхнічны ўніверсітэт
Агульная характарыстыка
Гэта гістарычна "чорны" ўніверсітэт, дзе традыцыйна большасць студэнтаў складаюць афраамерыканцы. Заснаваны Генеральнай асамблеяй Паўночнай Караліны 9 сакавіка 1891 года як сельскагаспадарчы і механічны каледж для каляровых людзей, гэта быў другі каледж, заснаваны ў адпаведнасці з палажэннямі Закона Морыла 1890 года, а таксама першы для каляровых людзей у штаце. Першапачаткова каледж прапаноўваў навучанне сельскай гаспадарцы, англійскай мове, садаводству і матэматыцы. У 1967 годзе каледж быў прызначаны рэгіянальным універсітэтам Генеральнай асамблеяй Паўночнай Караліны і перайменаваны. Універсітэт з'яўляецца буйнейшым гістарычна "чорным" універсітэтам у Злучаных Штатах з 2014 года. Інжынерны каледж універсітэта выпускае больш афраамерыканскіх інжынераў, чым любы іншы кампус у краіне; яго каледж сельскагаспадарчых і экалагічных навук выпускае больш афраамерыканскіх выпускнікоў у галіне сельскай гаспадаркі, чым любы іншы ўніверсітэт. Універсітэт прапануе 54 праграмы бакалаўрыяту, 29 магістарскіх і 9 доктарскіх праграм у васьмі каледжах і школах; універсітэт выдае больш за 2,5 тыс. дыпломаў штогод і мае базу выпускнікоў каля 65 тыс.
Фізічная хімія
Хімічная кінетыка
Станоўчым называюць каталіз, пры якім скорасць рэакцыі ўзрастае, адмоўным (інгібіраваннем) — пры якім яна змяншаецца. Прыкладам станоўчага каталізу можа служыць працэс акіслення аміяку на плаціне пры атрыманні азотнай кіслаты. Прыкладам адмоўнага — зніжэнне скорасці карозіі пры ўвядзенні ў вадкасць, у якой эксплуатуецца метал, нітрыту натрыю, хромата і дыхромата калію. Многія важнейшыя хімічныя вытворчасці, такія як атрыманне сернай кіслаты, аміяку, азотнай кіслаты, сінтэтычнага каўчуку, шэрага палімераў і інш., праводзяцца ў прысутнасці каталізатараў.
Фотахімія
Фотахімія — частка хіміі высокіх энергій; раздзел фізічнай хіміі, які вывучае хімічныя ператварэнні (хімія ўзбуджаных станаў малекул, фотахімічныя рэакцыі), якія праходзяць пад дзеяннем святла ў дыяпазоне ад далёкага ультрафіялета да інфрачырвонага выпраменьвання. Многія найважнейшыя працэсы, якія адбываюцца ў навакольным асяроддзі і ў нас саміх, маюць фотахімічную прыроду. Дастаткова назваць такія з'явы, як фотасінтэз, зрок і ўтварэнне азону ў атмасферы пад дзеяннем УФ-апраменьвання.
Хімічная тэрмадынаміка
Хімічная тэрмадынаміка — раздзел фізічнай хіміі, які вывучае працэсы ўзаемадзеяння рэчываў метадамі тэрмадынамікі.
Хімічная тэрмадынаміка цесна звязана з такімі часткамі хіміі, як аналітычная хімія, электрахімія, калоідная хімія, адсорбцыя і храматаграфія.
Фізіка-хімічны аналіз
Фізіка-хімічны аналіз — комплекс метадаў аналізу фізіка-хімічных сістэм шляхам пабудовы і геаметрычнага аналізу дыяграм стану і дыяграм састаў-уласцівасць. Гэты метад дазваляе выявіць існаванне злучэнняў (напрыклад, медзістага золата CuAu), існаванне якіх немагчыма пацвердзіць іншымі метадамі аналізу. Першапачаткова даследаванні ў галіне фізіка-хімічнага аналізу былі сканцэнтраваны на вывучэнні залежнасцей тэмператур фазавых пераходаў ад саставу. Аднак на мяжы 19—20 стагоддзяў М. С. Курнакоў паказаў, што любая фізічная ўласцівасць сістэмы з'яўляецца функцыяй саставу, а для вывучэння фазавага стану можна выкарыстоўваць электраправоднасць, вязкасць, паверхневае нацяжэнне, цеплаёмістасць, каэфіцыент рэфракцыі, пругкасць і іншыя фізічныя ўласцівасці.
Тэорыя рэакцыйнай здольнасці хімічных злучэнняў
Тэорыя рэакцыйнай здольнасці хімічных злучэнняў (ТРЗХЗ) — навуковая дысцыпліна, якая займаецца вывучэннем механізму хімічных рэакцый і механікі элементарнага акта хімічнага ператварэння. ТРЗХЗ — адносна маладая галіна хімічнай навукі, актыўна развіваецца ў апошнія дзесяцігоддзі, што звязана з прагрэсам у галінах вылічальнай і квантавай хіміі, а таксама фізіка-хімічных метадаў аналізу.
Эксперыментальныя метады ТРЗХЗ:
Хімія высокіх энергій
Сярод асноўных раздзелаў хіміі высокіх энергій вылучаюць фотахімію, лазерную хімію, радыяцыйную хімію, плазмахімію (у газавай і кандэнсаваных фазах), механахімію, крыяхімію, ядзерную хімію і іншыя.
Радыяцыйная хімія
Радыяцыйная хімія — частка хіміі высокіх энергій, раздзел фізічнай хіміі, які вывучае хімічныя працэсы, выкліканыя ўздзеяннем іанізуючых выпраменьванняў на рэчыва.
Іанізуючай здольнасцю валодаюць электрамагнітныя выпраменьванні (рэнтгенаўскае выпраменьванне, γ-выпраменьванне, сінхратроннае выпраменьванне) і патокі паскораных часціц (электронаў, пратонаў, нейтронаў, геліёнаў, цяжкіх іонаў; асколкі дзялення цяжкіх ядзер і інш.), энергія якіх перавышае патэнцыял іанізацыі атамаў або малекул (які, у большасці выпадкаў, ляжыць у межах 10-15 эВ).
У рамках радыяцыйнай хіміі разглядаюцца некаторыя хімічныя працэсы, немагчымыя пры выкарыстанні традыцыйных хімічных падыходаў. Іанізуючыя выпраменьванні могуць моцна зніжаць тэмпературу працякання хімічных рэакцый без прымянення каталізатараў і ініцыятараў.
Радыяцыйная хімія з'явілася пасля адкрыцця x-прамянёў В. Рэнтгенам у 1895 годзе і радыеактыўнасці А. Бекерэлем у 1896 годзе, якія першымі назіралі радыяцыйныя эфекты ў фотапласцінках.
Першыя працы па радыяцыйнай хіміі былі выкананы ў 1899—1903 гадах мужам і жонкай М. Кюры і П. Кюры. У наступныя гады найбольшая колькасць даследаванняў было прысвечана радыёлізу вады і водных раствораў.
Ядзерная хімія
Ядзерная хімія — частка хіміі высокіх энергій, раздзел фізічнай хіміі, які вывучае ядзерныя рэакцыі і спадарожныя з імі фізіка-хімічныя працэсы, усталёўвае ўзаемасувязь паміж фізіка-хімічнымі і ядзернымі ўласцівасцямі рэчыва. Часта пад ядзернай хіміяй маюць на ўвазе сферы даследавання радыяхіміі (часам як яе падзел) і радыяцыйнай хіміі. Гэта розныя навукі, але ядзерная хімія з'яўляецца для іх тэарэтычным падмуркам. Тэрмін ядзерная хімія нават у цяперашні час не з'яўляецца агульнапрынятым па прычыне таго, што ператварэнне атамных ядзер гэта першапачаткова вобласць ядзернай фізікі, а хімія па вызначэнню вывучае толькі хімічныя рэакцыі, пры якіх ядра атамаў застаюцца нязменнымі. Ядзерная хімія зарадзілася на стыку радыяхіміі, хімічнай фізікі і ядзернай фізікі.
Электрахімія
Электрахімія — раздзел хімічнай навукі, у якім разглядаюцца сістэмы і міжфазавыя мяжы пры праходжанні праз іх электрычнага току, даследуюцца працэсы ў правадніках, на электродах (з металаў або паўправаднікоў, уключаючы графіт) і ў іонных правадніках (электралітах). Электрахімія даследуе працэсы акіслення і аднаўлення, якія праходзяць на прасторава-падзеленых электродах, перанос іонаў і электронаў. Прамы перанос зарада з малекулы на малекулу ў электрахіміі не разглядаецца.
Традыцыйна электрахімію падзяляюць на тэарэтычную і прыкладную.
Гукахімія
Гукахімія — раздзел хіміі, які вывучае ўзаемадзеянне магутных акустычных хваль і хімічныя і фізіка-хімічныя эфекты, якія ўзнікаюць пры гэтым. Гукахімія даследуе кінетыку і механізм гукахімічных рэакцый, якія адбываюцца ў аб'ёме гукавога поля. Да вобласці гукахіміі адносяцца некаторыя фізіка-хімічныя працэсы ў гукавым поле: соналюмінесцэнцыя, дыспергіраванне рэчыва пры дзеянні гуку, эмульгіраванне і іншыя калоідна-хімічныя працэсы.
Асноўная ўвага гукахімія надае даследаванню хімічных рэакцый, якія ўзнікаюць пад дзеяннем акустычных ваганняў — гукахімічным рэакцый. Як правіла, гукахімічныя працэсы даследуюць у ультрагукавым дыяпазоне (ад 20 кГц да некалькіх МГц). Гукавыя ваганні ў кілагерцавым дыяпазоне і інфрагукавы дыяпазон вывучаюцца значна радзей. Гукахімія даследуе працэсы кавітацыі.
Структурная хімія
Структурная хімія — вобласць хіміі, якая вывучае сувязь розных фізічных і фізіка-хімічных уласцівасцей розных рэчываў з іх хімічнай будовай і рэакцыйнай здольнасцю. Структурная хімія разглядае не толькі геаметрычную будову малекул; вывучэнню падвяргаецца наступнае — даўжыні хімічных сувязей, валентныя вуглы, каардынацыйныя колькасці, канфармацыі і канфігурацыі малекул; эфекты іх узаемнага ўплыву, араматычнасць.
Аперацыя «Вісла»
Аперацыя "Вісла" (Akcja "Wisła"; Операція "Вісла") - этнічная чыстка, праведзеная ў 1947 г. (пачатак — 29 сакавіка) па рашэнні партыйнага і дзяржаўнага кіраўніцтва Савецкага Саюза і Польскай Народнай Рэспублікі. Заключалася ў прымусовай, з выкарыстаннем войскаў, дэпартацыі ўкраінцаў з іх этнічных тэрыторый — Лемкаўшчыны, Надсяння, Падляшша і Холмшчыны - на тэрыторыі заходняй і паўночнай часткі польскай дзяржавы, якія да 1945 г. належалі Германіі, так званыя "Вернутыя землі" (Ziemie odzyskane), а таксама ў СССР, з мэтай абмежавання падтрымкі ўкраінскага падполля і нацыянальна-вызваленчага руху мясцовым насельніцтвам.
Перадгісторыя
У 1944 г. паміж урадамі СССР і Польшчы было падпісана Пагадненне аб узаемным абмене насельніцтвам у памежных раёнах. Гэта першае высяленне украінцаў з спрадвечных ўкраінскіх зямель, што ў той час належалі Польшчы, якое папярэднічала Аперацыі "Вісла" і якое павінна было (па ўмовах пагаднення) быць выключна добраахвотным, насамрэч праводзілася часцяком прымусова і з ужываннем ваеннай сілы.
На працягу кастрычніка 1944 - жніўня 1946 гг., па дадзеных польскіх крыніц, ва УССР было пераселена 482 тыс. асоб украінскага паходжання з польскай тэрыторыі.
Перасяленні і масавыя рэпрэсіўныя акцыі польскага ўрада адносна ўкраінскага грамадзянскага насельніцтва выклікалі заканамернае рашучае супрацьдзеянне нацыянальна-патрыятычных сіл, Украінскай Паўстанцкай Арміі і нацыяналістычнага падполля - Арганізацыі ўкраінскіх нацыяналістаў на тэрыторыі Закерзоння, што ўяўляла сур'ёзную пагрозу для існавання таталітарнага рэжыму. Пры гэтых умовах камуністычная ўлада, працягваючы сваю антыўкраінскую палітыку, вырашыла цалкам выселіць ўкраінскае насельніцтва з яго этнічных зямель і развеяць ўкраінскаю нацыянальную меншасць у Польшчы.
Падставай да пачатку аперацыі стала гібель 28 сакавіка 1947 г. у раёне вёскі Ябланька ў баі з аддзелам УПА намесніка міністра абароны міністра абароны (ІІ віцэ-міністра нацыянальнай абароны) Польшчы генерала Караля Свярчэўскага.
У гэты ж дзень на пасяджэнні Палітбюро Польскай Рабочай Партыі (польскі аналаг КПСС) было прынята рашэнне аб поўнай дэпартацыі ўкраінскага насельніцтва ў новаўтвораныя на былых нямецкіх землях ваяводствы - Вроцлаўскае, Гданьскае, Зялёнагурскае, Кашалінскае, Ольштынскае, Познаньскае і Шчэцінскае.
Дэпартацыйныя мерапрыемствы
На 31 ліпеня 1947 г., па польскіх дадзеных, было пераселена 140 тыс. чалавек, заключана ў канцлагер Явожно 3,8 тыс. чал., забіта 655 чал., арыштавана 1,5 тыс. членаў украінскага руху супраціву.
1 жніўня 1947 г. тайная інспекцыя Дзяржаўнай камісіі бяспекі загадала камандуючым Кракаўскага і Люблінскага ваяводстваў выселіць усіх украінцаў, якія засталіся на іх тэрыторыі пасля акцыі «Вісла», без аглядкі на ступень лаяльнасці і партыйную прыналежнасць і арганізаваць кантрольныя брыгады па праверцы кожнай выселенай вёскі, каб у іх не засталася ні адна ўкраінская або змяшаная сям'я.
Спрабуючы паскорыць асіміляцыю перасяленцаў, органы ўлады дапускалі пераезд у адну мясцовасць не больш за 3-4 украінскіх сям'і.
Да канца 1947 г. у месцы, адкуль было дэпартавана ўкраінскае насельніцтва, было пераселена каля 14 тыс. асоб польскай нацыянальнасці.
27 жніўня 1949 г. у ПНР урадавым дэкрэтам украінцы былі пазбаўленыя правоў на гаспадаркі, з якіх яны былі выселеныя падчас акцыі "Вісла" і на пакінутую там маёмасць.
Прапанова аб дадатковым перасяленні ў СССР
У сакавіку 1947 г. ўрад Польшчы звярнулася да СССР з запытам аб магчымасці размяшчэння на тэрыторыі УССР 15-20 тыс. перасяленцаў, якія выказалі жаданне на перасяленне ў СССР. Запыт паступіў 29-30 сакавіка 1947 г. праз намеснік міністра замежных спраў СССР В. Гусева, дзе ў прыватнасці адзначалася, што "палякі лічаць, што пры такой пастаноўцы пытання частка ўкраінцаў будзе прасіцца выехаць у УССР, і пазбаўляць іх такой магчымасці непажадана".
Савецкае кіраўніцтва ў асобе Лазара Кагановіча, першага намесніка старшыні СНК СССР - Савета Міністраў СССР, выказала згоду з гэтай прапановай.
Орхава (значэнні)
Орхава — тапонім:
Рэпін (Акцябрскі раён)
Размяшчэнне
За 30 км на паўднёвы захад ад гарадскога пасёлка Акцябрскі, 260 км ад Гомеля, 23 км ад чыгуначнай станцыі Рабкор, размешчанай на чыгунцы Бабруйск — Рабкор, адгалінаванні лініі Асіповічы — Жлобін.
Экалогія і прырода
Вакол вёскі лес.
Гісторыя
Па пісьмовых крыніцах вядомая з пачатку XX стагоддзя як маёнтак у Бабруйскім павеце Мінскай губерні. У 1907 годзе тут пачаў працаваць броварны завод (зачынены ў 1915 годзе). У 1920-х гадах хутка расла за кошт перасяленцаў з суседніх вёсак. У 1931 годзе жыхары ўступілі ў калгас. Падчас Вялікай Айчыннай вайны у красавіку 1942 года нямецкія акупанты цалкам спалілі вёску і забілі 17 жыхароў. Некаторы час увесну 1943 года тут базіраваўся штаб Мінскага партызанскага злучэння. 18 жыхароў загінулі на фронце.
Эрнест Баргнайн
Эрнест Баргнайн (Ernest Borgnine, сапраўднае імя — Ermes Effron Borgnino  — Эрмес Эфрон Барньіна; 24 студзеня 1917, Канектыкут — 8 ліпеня 2012, Лос-Анджэлес) — амерыканскі, лаўрэат прэміі «Оскар» за найлепшую мужчынскую ролю ў 1956 годзе.
Георг Грос
Георг Грос ( — ) — нямецкі мастак, вядомы асабліва сваімі карыкатурнымі малюнкамі і карцінамі з жыцця Берліна 1920-х гадоў.
У часы Веймарскай рэспублікі ён быў вядомым членам берлінскіх груп дадаізму і новай аб’ектыўнасці. Эміграваў у ЗША ў 1933 годзе, атрымаў грамадзянства ў 1938 годзе. Адкінуўшы стыль і тэматыку сваіх ранейшых работ, ён рэгулярна выстаўляўся і шмат гадоў выкладаў у Студэнцкай мастацкай лізе ў Нью-Ёрку. У 1959 годзе вярнуўся ў Берлін, дзе неўзабаве памёр.
Гогалэвэ
Гогалева ці Гогалэвэ (Гоголеве) — пасёлак гарадскога тыпу ў Вэлыкабагачанскім раёне Палтаўскай вобласці Украіны. Чыгуначная станцыя на лініі Кіеў - Палтава
Гісторыя
Населены пункт узнік у самым канцы XIX ст. як паселішча пры будаўніцтве чыгункі. Тэрытарыяльна ён належаў да Міргарадскага павета.
Даўлетбай (Какпекцінскі раён)
Насельніцтва
Паводле дадзеных 1999 года, у сяле не было пастаяннага насельніцтва. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 23 чалавекі (12 мужчын і 11 жанчын).
Гогалэвэ
Гісторыя
У 1900 г. за 18 км на поўдзень ад мястэчка Вялікія Сарочынцы і за 18 км на поўнач ад мястэчка Вэлыка Багачка была адкрыта станцыя Нэронавычанская. У 1902 г. пры святкаванні 50-годдзя са дня смерці Мікалая Васільевіча Гогаля, па прапанове грамадскасці чыгуначная станцыя атрымала назву "Гогалева". Назва распаўсюдзілася і на паселішча, якое пачало расці на поўнач ад станцыі.
Раней на тэрыторыі Гогалева былі хутары Ганчары, Марчэнкы, Гырчын, якія ўзніклі ў канцы ХVIII ст. як казацкія паселішчы. Яны складалі Трэцюю казацкую грамаду, якая ўваходзіла ў склад Устывіцкай воласці Міргарадскага павета.
На мяжы ХІХ-ХХ ст. у Гогалева налічвалася 44 двары, 360 жыхароў. У 1910 г. — 72 двары, 555 жыхароў. Большасць угоддзяў належала памешчыку А. Гудовічу, які жыў у Вялікіх Сарочынцы. У 1912 г. у паселішчы была адкрыта земская школа.
У 1923 г. Гогалева адышло ў склад Устывіцкага, а ў 1925 г. - у склад Вэлыкабагачанскага раёна. З гэтага ж года паселішча становіцца цэнтрам сельскага савета.
У 1951 г. на тэрыторыі пасёлка знойдзены паклады нафты і прыроднага газу. Было створана нафтапрамысловае ўпраўленне "Радчанкава", якое пастаўляла газ у Палтаву і Міргарад.
У 1952 г. да 100-годдзя са дня смерці пісьменніка ў мястэчку быў усталяваны помнік М.В. Гогалю.
Марсель Грамер
Марсель Грамер (Marcel Gromaire;  — ) — французскі мастак. Напісаў шмат работ на сацыяльныя тэмы.
Марсель Грамер нарадзіўся ў сям’і педагога. Наведваў студыі на Манпарнасе і наведваў заняткі ў «Académie de La Palette». У 1912 годзе праходзіў ваенную службу ў Лілі. Быў паранены ў 1916 годзе ў бітве на Соме. Грамер вярнуўся ў Парыж. Працаваў у парыжскай студыі, маляваў сваю майстэрню, яе святло і змест.
Грамера вельмі рана прызналі галерэі і музеі. У 1931 годзе П’ер Маціс выставіў работы Грамера на адкрыцці сваёй нью-ёркскай галерэі. У 1933 годзе рэтраспектыва ў Kunsthalle de Baie пацвердзіла важнасць яго твораў. У 1937 годзе яго работы былі выстаўлены па загадзе дзяржавы на Парыжскай міжнароднай выставе.
Грамер напісаў крыху больш за семсот палотнаў.
Ленінскі сельсавет (Чачэрскі раён)
Ле́нінскі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Чачэрскага раёна Гомельскай вобласці Беларусі. Цэнтр — аграгарадок (да 2009 года пасёлак) Вазнясенскі.
Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года Сярэднемалыніцкі сельсавет у складзе Чачэрскага раёна Гомельскай акругі БССР. Цэнтр — вёска Сярэднія Малынічы. 30 снежня 1927 года сельсавет узбуйнены, у яго склад увайшла тэрыторыя скасаваных Бердыжскага і Малыніцкага сельсаветаў. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Чачэрскім раёне БССР. У 1930 годзе цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Бердыж, сельсавет перайменаваны ў Ленінскі. З 20 лютага 1938 года ў складзе Гомельскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Новазарэчанскага сельсавета. З 25 снежня 1962 года ў складзе Буда-Кашалёўскага раёна, з 18 студзеня 1965 года ў складзе Чачэрскага раёна. Да 1972 года цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Сябровічы. 28 сакавіка 1991 года ў склад сельсавета з Крутоеўскага сельсавета перададзены 5 населеных пунктаў (вёскі Залаўе, Ніўкі, Новыя Малынічы, Старыя Малынічы, Сярэднія Малынічы), цэнтр сельсавета перанесены ў пасёлак Вазнясенскі.
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 590 чалавек, з іх 92,9 % — беларусы, 4,6 % — рускія, 0,7 % — украінцы.
Томас Грахавяк
Томас Грахавяк (Thomas Grochowiak;,  — , ) — нямецкі мастак, прадстаўнік «ар інфармель». У 1948 годзе быў адным з заснавальнікаў мастацкага аб’яднання «Малады Захад». У яго ранніх фігуратыўных, а пазней у ташысцкіх творах пераважаюць чорныя каліграфічныя знакі. З 1962 года ў яго творах з’яўляюцца рытмічна арганізаваныя лініі («Варыяцыя 7», Кунстхале, Рэклінгхаўзен).
Кебара
Пячора Кебара (מערת כבארה, трансліт. Me’arat Kebbara, مغارة الكبارة, трансліт. Mugharat al-Kabara) — вапняковая пячора ў мясцовасці Вадзі-Кебара на вышыні 60 — 65 метраў над узроўнем мора на заходнім схіле гары Кармель прыкладна ў 10 км ад археалагічнага гарадзішча Кейсарыя. Пячора была населена ў перыяд 60000 — 48000 гадоў таму (сярэдні палеаліт) і атрымала вядомасць у сувязі з знаходкамі рэштак гамінідаў, якія зрабіў прафесар Офер Бар-Йосеф.
Хоць раскопкі ў пячоры праводзілі яшчэ ў пачатку 1930-х гадоў Дораці Гарод і Франсіс Цюрвіль-Пятрэ, найбольш важныя знаходкі тут былі зроблены ў 1982 годзе, калі быў знойдзены амаль поўны шкілет неандэртальца. Экзэмпляр які атрымаў сярод археолагаў мянушку «Мошэ» і датаваны прыкладна 60 тыс. гадоў таму, шкілет захаваў вялікую частку хрыбетнага слупа, рэбраў і таза. Чэрап і большая частка ніжніх канечнасцяў адсутнічаюць. Пад’язычная костка неандэртальца Kebara 2 па сваёй будове мала чым адрознівалася ад пад’язычнай косткі анатамічна сучаснага чалавека і выкарыстоўвалася яна аналагічным чынам.
Паўночна-Каралінскі дзяржаўны ўніверсітэт
Паўночна-Каралінскі дзяржаўны ўніверсітэт (North Carolina State University) — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам даследчага ўніверсітэта, якая месціцца ў горадзе Ролі ў штаце Паўночная Караліна.
Агульная характарыстыка
Заснаваны ў 1887 годзе. Уваходзіць у сістэму Паўночна-Каралінскага ўніверсітэта. Гэта буйнейшы ўніверсітэт у штаце. 7 сакавіка 1887 года Генеральная асамблея Паўночнай Караліны заснавала Каледж сельскай гаспадаркі і механікі. Каледж зведаў некалькі змяненняў у назве і ў 1965 годзе афіцыйна стаў універсітэтам.
Саюз татарскай моладзі
Саюз татарскай моладзі (СТМ) — маладзёжная татарская нацыянальная арганізацыя на акупіраванай нямецкімі захопнікамі тэрыторыі Беларусі і Літвы ў Вялікую Айчынную вайну.
Створаны 19 мая 1944 г. на ўзор Гітлерюгенда. Дзейнічаў пад кантролем нямецкіх акупацыйных улад і спецслужбаў. Кіраўнік (фюрэр) — Б. Халецкі, начальнік штаба — Х. Якубоўскі. На тэрыторыі Генеральных акруг Беларусь і Літва існавалі 2 акруговыя адзінкі. СТМ аб'ядноўваў татар-мусульман ва ўзросце 6—20 гадоў і старэй. Падзяляўся на мужчынчкую і жаночую часткі, на малодшую (6—10 гадоў), сярэднюю (11—14) і старэйшую (15—20) узроставыя групы. Члены СТМ працавалі ў розных акупацыйных установах, служылі ў паліцыі, даглядалі параненых салдат-мусульман, збіралі ахвяраванні, арганізоўвалі працу гурткоў мастацкай самадзейнасці, вывучэння нямецкай мовы і інш. 3 вызваленнем Беларусі СТМ спыніў існаванне.
Фінстэраргорн
Фінстэраргорн (Finsteraarhorn) — гара ў горнай сістэме Альпаў. Вышыня 4274 м.
Свята-Троіцкая царква (Стары Крупец)
Свята-Троіцкая царква — праваслаўны храм у аграгарадку Крупец Добрушскага раёна Гомельскай вобласці Беларусі.
Інтэр’ер
У інтэр’еры пануе прастора малітоўнай залы, у якую адкрываецца светлавы барабан, абапёрты праз скляпеністую ветразевую канструкцыю на сцены. У аздабленні інтэр'ера выкарыстана алейная размалёўка на евангельскія сюжэты.
Роўкавіцкі сельсавет
Ро́ўкавіцкі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Чачэрскага раёна Гомельскай вобласці Беларусі. Цэнтр — аграгарадок (да 2009 года вёска) Роўкавічы.
Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Чачэрскага раёна Гомельскай акругі БССР. 30 снежня 1927 года сельсавет узбуйнены, у яго склад увайшла тэрыторыя скасаваных Залаўскага і Караблішчанскага сельсаветаў. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Чачэрскім раёне БССР. З 20 лютага 1938 года ў складзе Гомельскай вобласці. 25 мая 1961 года да сельсавета далучана частка скасаванага Глыбочыцкага сельсавета (5 населеных пунктаў: Заложжа, Куракі, Матнявічы, Ржавец і Рэпішча). З 25 снежня 1962 года ў складзе Буда-Кашалёўскага раёна, з 6 студзеня 1965 года ў складзе адноўленага Чачэрскага раёна. 20 мая 1991 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Крутоеўскага сельсавета, 20 чэрвеня 1991 года — тэрыторыя скасаванага Халоцкага сельсавета.
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 979 чалавек, з іх 93,3 % — беларусы, 4,6 % — рускія, 0,8 % — украінцы.
Архаічны перыяд у Андах
Архаічны перыяд у Андах (Periodo Arcaico andino) — этап развіцця археалагічных культур у дакалумбавую эпоху захаду Паўднёвай Амерыкі на працягу прыкладна 8 тысячагоддзя да н.э. — 2 тысячагоддзя да н.э.
Перыядызацыя
Згодна перыядызацыі перуанскага археолага Л. Г. Лумбрарэраса вылучаюцца наступныя перыяды:
Вацлаў з Шамотул
Біяграфія
Талент і шматбаковасць Вацлава дазволілі яму ўжо ў досыць юным узросце — у 1547 ці 1548 годзе — стаць прыдворным спеваком і кампазітарам караля Жыгімонта Аўгуста. Тым не менш, ён не быў абавязаны навучаць маладых спевакоў, верагодна, з-за цяжкасцяў з голасам. У 1555 Вацлаў пакідае Кракаў, атрымаўшы званне «каралеўскага кампазітара».
З 1555 г. працаваў у Радзівіла Чорнага.
Але геніяльная адоранасць майстра не змагла рэалізавацца ў поўнай меры. Яго бліскучая творчая дзейнасць не працягвалася доўга — ён памёр зусім маладым.
Творчасць
Сярод твораў Вацлава з Шамотул вылучаюцца матэты, напісаныя з шырокім выкарыстаннем імітацыйнай тэхнікі, яны адрозніваюцца тонкім пачуццём гарманічнага стылю, насычаны жывым, эмацыйным зместам, тыповым для свецкай лірыкі гуманістаў. Вацлаў з Шамотул пісаў галоўным чынам на лацінскія тэксты; у перыяд блізкасці кальвіністам — на польскія. Большасць твораў Вацлава з Шамотул была напісана для хору a capella.
Яго матэты «In te Domine speravi» і «Ego sum pastor bonus» былі першымі польскімі музычнымі кампазіцыямі, апублікаванымі за мяжой.
Творы
Матэты лацінскія:
Песні польскія (верагодна, усе 1550):
псалмы ў польскім перакладзе:
Ён таксама з’яўляецца аўтарам наступных твораў: Dekalog mniejszy, Dekalog więtszy, Pieśń a prośba człowieka krześcijańskiego.
Акрамя таго, вядома, што ён склаў 8-галосныя Mszę, Lamentacje i pasję і шэраг іншых твораў на лацінскай мове.
Творчая спадчына
Ён памёр рана, і толькі нешматлікія з яго прац захаваліся. Па словах Шымана Старавольскага, які напісаў першую кароткую біяграфію Вацлава, «калі б бог дазволіў пражыць яму даўжэй, палякі не мелі б патрэбы зайздросціць італьянцам іх Палестрына, і ».
Музычныя творы Вацлава з Шамотул былі выдадзеныя пры яго жыцця ў Кракаве, Нюрнбергу і Кёнігсбергу. Большасць з іх згублена. Захаваліся і былі перавыдадзеныя 4-галосныя матэты, 7 4-галосных песень, 4- і 6-галосныя службы. З яго паэтычных твораў захаваліся 3 лацінскіх вершы.
Сувязь з беларускай культурай
Блізка далучаўся да беларускай культуры.
Некаторыя яго мелодыі выдадзены ў Брэсце ў 1558 г., яго твор «Змяркаецца» ў свой час выконваў хор хлопчыкаў Сярэдняй спецыяльнай музычнай школы пры Беларускай кансерваторыі ў Мінску (цяпер Рэспубліканскі вучэбны комплекс гімназія-каледж пры Беларускай дзяржаўнай акадэміі музыкі).
Нура (Усходне-Казахстанская вобласць)
Нура — сяло ў Какпекцінскім раёне Усходне-Казахстанскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад Ульгулімалшынскай сельскай акругі. Код КАТА — 635069400.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 240 чалавек (126 мужчын і 114 жанчын). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 137 чалавек (77 мужчын і 60 жанчын).
Орхава (вадасховішча)
О́рхава — вадасховішча ў Беларусі, у Брэсцкім раёне Брэсцкай вобласці, у басейне ракі Заходні Буг, каля вёскі Орхава.
Створана ў 1988 годзе. Плошча паверхні 0,56 км². Даўжыня 1,4 км, найбольшая шырыня 0,65 км. Найбольшая глыбіня 3,8 м. Аб’ём вады 1,48 млн м³.
Вадасховішча выкарыстоўваецца ў мэтах арашэння і развядзення рыбы.
Паўночна-Каралінскі цэнтральны ўніверсітэт
Агульная характарыстыка
Гэта гістарычна "чорны" ўніверсітэт, дзе традыцыйна большасць студэнтаў складаюць афраамерыканцы.
Кампус размешчаны прыкладна ў мілі на поўдзень ад цэнтра горада Дарэм і прыкладна ў трох мілях на ўсход ад Універсітэта Дзюка. Адзінаццаць будынкаў, пабудаваных да 1940 года, уключаныя ў нацыянальны гістарычны раён. Усе будынкі, за выключэннем трох, з'яўляюцца будынкамі ў стылі Геаргіанскага Адраджэння. Кампус быў унесены ў Нацыянальны рэестр гістарычных месцаў у 1986 годзе.
Майкл Эсьен
Майкл Эсьен (Michael Essien; нар., , Гана) — ганскі футбаліст (апорны паўабаронца) і трэнер. Ігрок нацыянальнай зборнай Ганы (2002—2014). У цяперашні час працуе трэнерам у дацкім клубе «Норшэлан».
Эсьен фізічна развіты, няўступлівы ў адзінаборствах, можа адыходзіць назад на любое месца ў абароне, часта падлучаецца да нападаў, нярэдка б’е па варотах здалёк. Можа гуляць на ўсіх пазіцыях абароны, у цэнтры паўабароны і на фланзе. Таксама акрамя апорніка можа гуляць плэймэйкера. Майкл з’яўляўлся капітанам зборнай Ганы па футболе.
Клубная кар’ера
Майкл Эсьен нарадзіўся ў Акры, сталіцы Ганы, там жа пачаў займацца футболам, першым яго прафесійным клубам стаў мясцовы «Ліберці». У «Бастыі» Эсьена часцяком параўноўвалі з Патрыкам Віейра за такую жа калянасць у адзінаборствах. Паступова стаўшы лідарам каманды, паўабаронца вывеў карсіканцаў у Кубак УЕФА, забіўшы ў чэмпіянаце Францыі 6 галоў. У 2002 годзе за 7,8 мільёнаў еўра Майкл перайшоў у «Ліён». За 2 сезоны ў «Ліёне» ён двойчы выйграў чэмпіянат Францыі, а таксама быў прызнаны лепшым іграком 2005 года Французскай асацыяцыяй прафесійных футбалістаў (5 галоў у 10 матчах Лігі чэмпіёнаў).
«Чэлсі»
19 жніўня 2005 года Эсьен, за рэкордную для афрыканскага іграка суму ў 26 мільёнаў фунтаў (47 мільёнаў долараў), перайшоў у «Чэлсі» з французскага «Ліёна». Дэбют у новай камандзе адбыўся 21 жніўня 2005 года ў матчы супраць «Арсенала». У сезоне 2006/07 быў прызнаны найлепшым іграком «Чэлсі». У 2007 годзе Эсьен падпісаў новы пяцігадовы кантракт, па якім яго зарплата складала 90 тысяч фунтаў у тыдзень. Сезон 2012/13 правёў у арэндзе ў мадрыдскім «Рэале».
Апошнія гады
У студзені 2014 года падпісаў кантракт на 1,5 года з «Міланам». У чэрвені 2015 года стаў іграком «Панатынаікоса», праз год пакінуў каманду. У сакавіку 2017 года далучыўся да інданезійскага клуба «Персіб Бандунг». Пакінуў «Персіб Бандунг» у сакавіку 2018 года.
Міжнародная кар’ера
Эсьен — самы дарагі футбаліст Афрыкі. Ён з’яўляецца самым тытулаваным футбалістам у складзе зборнай Ганы, хоць па ўзросце ён з’яўляўся адным з самых маладых. У складзе юнацкай зборнай ён станавіўся пераможцам чэмпіянату Афрыкі і бронзавым прызёрам чэмпіянату свету 1997 года ў Новай Зеландыі.
Вальпараіса
Вальпараі́са (Valparaíso — літаральна «Райская даліна») — горад і марскі порт у Чылі. Адміністрацыйны цэнтр аднайменных вобласці, правінцыі і камуны. З’яўляецца цэнтрам гарадской агламерацыі Вялікі Вальпараіса. Насельніцтва горада — 263 499 чалавек (2002).
Тэрыторыя камуны — 402 км². Колькасць насельніцтва камуны — 276 474 жыхароў (2006). Шчыльнасць насельніцтва — 688,43 чал./км².
Сулеймен (Усходне-Казахстанская вобласць)
Сулеймен — сяло ў Какпекцінскім раёне Усходне-Казахстанскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад Ульгулімалшынскай сельскай акругі. Код КАТА — 635069500.
Аксана Даўгарукава
Аксана Даўгарукава (нар., Мінск, Беларусь) — беларуская баскетбалістка. Выступала за зборную Беларусі. Сястра баскетбалісткі Анжэлы Дубойскай. Майстар спорта СССР па баскетболе, чэмпіёнка Еўропы ў складзе маладзёжнай зборнай СССР.
Біяграфія
У 2002 годзе палпісала кантракт з маскоўскім «Дынама».
Аўгуст Шэнаа
Аўгуст Шэнаа (харв. August Šenoa;, — , ) — харвацкі празаік, паэт, літаратурны крытык і фельетаніст. Адзін з найвыбітнейшых аўтараў харвацкай літаратуры 19 стагоддзя.
Біяграфія
Аўгуст Шэнаа нарадзіўся ў Заграбе ў сям'і славацка-нямецкага паходжання. Яго бацькам быў немец Алоіс Шонаа, маці — Тэрэзія Рабач, славачка з Будапешта. У 1857—1865 гадах Шэнаа вучыўся на юрыста ў Празе. Таксама жыў у Вене і вярнуўся ў Заграб у 1866 годзе. З 1874 па 1881 быў рэдактарам літаратурнага часопіса «Vijenac» («Вянок»). У 1881 годзе Аўгусту Шэнаа было прысвоена званне ганаровага грамадзяніна горада Заграба. Памёр з-за хваробы, якой заразіўся пасля заграбскага землетрасення 1880.
Сапейкаў
Сапе́йкаў (, Сопейков) — вёска ў Акцябрскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Пратасаўскага сельсавета.
Агастас Фіц-Рой
Агастас Фіц-Рой, 3-і герцаг Графтан (Augustus FitzRoy, 3rd Duke of Grafton;  — ) — 11-ы прэм'ер-міністр Вялікабрытаніі. Належаў да партыі Вігаў. Паміж 1747 і 1757 гадамі Агастас быў вядомы як граф Юстан і быў брытанскім ліберальным дзяржаўным дзеячам Геаргіянскай эпохі.
Сапейкаў
Размяшчэнне
За 24 км на паўночны ўсход ад гарадскога пасёлка Акцябрскі, за 187 км ад Гомеля, за 19 км ад чыгуначнай станцыі Ратміравічы, размешчанай на чыгунцы Бабруйск — Рабкор, адгалінаванні лініі Асіповічы — Жлобін.
Агастас Фіц-Рой
Стаў вядомым у палітыцы ў якасці праціўніка лорда Б’юта, фаварыта караля Георга III. Графтан злучыўся з герцагам Ньюкасла супраць Б’юта. У 1765 годзе герцаг Графтан быў прызначаны таемным дарадцам; затым ён стаў сакратаром у Паўночным Дэпартаменце ў першым урадзе маркіза Рокінгема. Аднак ён сышоў адтуль у наступным годзе, і Піт (да таго часу граф Чэтэм) сфармаваў міністэрства, у якім Графтан быў Першым лордам казначэйства.
Сапейкаў
Экалогія і прырода
На захадзе і поўдні мяжуе з лесам.
Агастас Фіц-Рой
Хвароба Чэтэма ў канцы 1767 года прывяла Графтана да лідарства ва ўрадзе, але палітычныя разлад і напады «Джаніўса» прывялі да яго адстаўкі ў студзені 1770 года.
Сапейкаў
Транспартная сетка
Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым аўтамабільнай дарозе Парычы — Акцябрскі.
Гісторыя
Па пісьмовых крыніцах вядомая з XIX стагоддзя як вёска ў складзе казённага маёнтка Брожа. Станам на канец 1860-х — пачатак 1870-х гадоў у вёсцы пражывала 76 асоб мужчынскага полу і 71 — жаночага. Пад 1879 годам згадана ў ліку паселішчаў Чэрнінскага царкоўнага прыходу. На 1897 год у вёсцы Сапейкі (яны ж Сапейкава) знаходзіўся хлебазапасны магазін. Станам на 1908 год у Чэрнінскай воласці Бабруйскага павета Мінскай губерні.
На 1925 год у Раманішчаўскім сельсавеце Парыцкага раёна Бабруйскай акругі. У 1930 годзе арганізаваны калгас. Падчас Вялікай Айчыннай вайны у красавіку 1942 года нямецкія акупанты спалілі 16 двароў і забілі 15 жыхароў. 20 жыхароў загінулі на фронце.
Мальбаркскі павет
Мальбаркскі павет (Powiat malborski) — павет у Польшчы, уваходзіць у склад Паморскага ваяводства. Утвораны ў 1999 годзе. Цэнтр павета — горад Мальбарк. Займае плошчу 494,23 км². Насельніцтва павета складае 64 тыс. чалавек (на 2018 год).
Белае (Усходне-Казахстанская вобласць)
Белае — сяло ў Какпекцінскім раёне Усходне-Казахстанскай вобласці Казахстана. Адміністрацыйны цэнтр Беленскай сельскай акругі. Код КАТА — 635073100.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 1136 чалавек (565 мужчын і 571 жанчына). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражываў 961 чалавек (486 мужчын і 475 жанчын).
Джыбуційскі франк
Джыбуці́йскі франк (па-арабску: فرنك, код ISO 4217: DJF) – афіцыйная валюта Джыбуці. Гістарычна дзеліцца на 100 сантымаў, але яны не ўжываюцца.
Пачынаючы з 1884 года, калі Джыбуці стала французскім пратэктаратам, на гэтай тэрыторыі, паралельна з Індыйскай Рупіяй пачаў абарачацца Французскі франк.
У 1952 годзе, пачалі выпускацца франкі з назвай змененай на “франк афараў і ісаў”.
Пасля атрымання краіна незалежнасці ў 1977 годзе, быў ўведзены новы франк, які мае такі самы выгляд і ў нашы дні.
Ганна Бергендаль
Ганна Бергендаль (Anna Bergendahl) — шведская спявачка і аўтарка песень, прадстаўнік Швецыі на міжнародным песенным конкурсе Еўрабачанне 2010 у Осла.
Біяграфія
Бергендаль нарадзіўся ў Егерстэне, Стакгольм, вырас у Нючэпінгу і Катрынгольме. Яна часткова ірландскага паходжання, бо яе бабуля нарадзілася і жыве ў Ірландыі. Яе першае выступленне перад гледачамі было ў саборы ў Ёрку, калі ёй было ўсяго восем гадоў.
«Idol 2008»
Бергендаль паспяхова падала заяўку на шоу талентаў «Idol-2008» на тэлеканале TV4, з песняй «Ёсць сэрца» Боні Райт, якая атрымала пахвалу ад журы, якое складалася з Лайлы Багэ, Андэрса Багэ і Андрэаса Карлсана. Пазней яна спявала такія песні, як «Mamma Mia» ABBA, «Stad i ljus» Пі Бекман, «Save Up All Your Tears», «Bleeding Love» Леона Люіс, «The Best» і «Over Rainbow»
Бергендаль заняла пятае месца ў шоў «Idol», які пазней выйграў Кевін Борг.
У 2009 г. да Бергендаль звярнуліся Крысціян Лагерстрэм і Бобі Люнггрэн і спыталі, ці не хоча яна запісаць песню для Melodifestivalen 2010.
Melodifestivalen і Еўрабачанне
Ганна Бергендаль удзельнічала ў Melodifestivalen 2010 з песняй «This Is My Life», напісанай і прадусаванай Крысціянам Лагерстрэмам (тэкст) і Бобі Люнггрэнам (музыка). Песня выйграла фінал у Глобен-Арэне 13 сакавіка 2010 года, набраўшы 214 балаў. Бергендаль прадстаўляла Швецыю на конкурсе «Еўрабачанне 2010» у Осла.