cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Маскоўская ваенная акруга
На тэрыторыі акругі дыслакуюцца дзве агульнавайскавыя арміі, 20 А (4 тд і 10 тд) і 22 А (2 мсд і 3 мсд), 34-я артылерыйская дывізія, 27-я асобная гвардзейская мотастралковая брыгада, 112-я ракетная брыгада, сем артылерыйскіх, чатыры зенітных ракетных брыгады. На тэрыторыі акругі размешчаныя 98-я і 106-я гвардзейскія паветрана-дэсантныя дывізіі. Таксама акрузе падпарадкоўваецца выконваючая міратворчыя функцыі АГРВ ПР РМ — Аператыўная група Расійскіх войскаў у Прыднястроўскім рэгіёне Рэспублікі Малдова.
Шыпулічы
Шыпу́лічы (, Шипуличи) — вёска ў Маладзечанскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Гарадзілаўскага сельсавета.
Грамадзянская вайна ў Кітаі
Грамадзянская вайна ў Кітаі  — комплекс узброеных канфліктаў на тэрыторыі Кітая паміж сіламі, падкантрольнымі ўладам Кітайскай Рэспублікі і кітайскімі камуністамі ў 1927—1950 гадах (з перапынкамі). Вайна пачалася ў 1927 годзе пасля Паўночнага паходу, падчас якога па рашэнні правага крыла Гаміньдана, на чале якога стаяў Чан Кайшы, быў разарваны саюз паміж Гаміньданам і КПК.
Шанхайскі інцыдэнт
Улетку 1926 года часці кітайскай Нацыянальна-рэвалюцыйнай арміі (НРА) на чале з Чан Кайшы выступілі ў ваенны паход у Паўночны Кітай, які пасля ўвайшоў у гісторыю як Паўночны паход. Чан Кайшы разлічваў паходам вырашыць дзве задачы. Па-першае, ён намерваўся ліквідаваць кліку Бэянскіх мілітарыстаў, якія панавалай у паўночных і паўночна-ўсходніх раёнах Кітая, а па-другое — вызваліць ад замежнікаў т.з. «адкрытыя» порты, у якіх раней ім было дазволена весці гандаль і эксплуатаваць кітайскую эканоміку.
Па меры прасоўвання на поўнач НРА вяла паспяховыя ваенныя дзеянні супраць мілітарысцкіх лідараў. Да пачатку 1927 года пад кантроль урадавых войскаў перайшлі правінцыі Хунань, Цзянсі, Фуцзянь. Шматлікія правадыры мілітарыстаў, асцерагаючыся разгрому з боку НРА, пераходзілі на яе бок для захавання сваіх сіл. 21 сакавіка 1927 года войскі Чан Кайшы ўзялі Шанхай. Аднак у гэты момант паміж Гаміньданам і кітайскімі камуністамі пачалі ўзнікаць рознагалоссі. Найважнейшай іх прычынай стала стратэгія камуністаў, якая выклікала незадаволенасць сярод насельніцтва і супярэчыла імкненню гамінданаўцаў да аднаўлення стабільнасці ў краіне. Камуністы, у сваю чаргу, выступалі супраць атрымання сродкаў на патрэбы дзяржавы з боку буйных землеўладальнікаў і замежных капіталістаў.
Як следства, у красавіку 1927 года Чан Кайшы, асцерагаючыся магчымага захопу ўлады камуністамі, разарваў сувязі з КПК, а таксама адмовіўся ад прысутнасці на тэрыторыі Кітая ваенных саветнікаў з СССР. Пачаліся арышты членаў КПК. У перыяд з 12 па 15 красавіка працягваліся масавыя арышты камуністаў на тэрыторыі Кітая: былі разгромлены камуністычныя арганізацыі ў гарадах Нанкін, Ханчжоу, Нінбо, Аньцын, Фучжоу. Камуністычныя выступленні ў Шанхаі, якія ўзніклі напачатку месяца, былі жорстка падушаны. Красавіцкія падзеі 1927 года пасля атрымалі назву Шанхайская разня.
Спадарожнік астэроіда
Спадарожнік астэроіда — астэроід, натуральны спадарожнік, які звяртаецца па арбіце вакол іншага астэроіда. Спадарожнік і астэроід прадстаўляюць сабой сістэму, якая падтрымлівае гравітацыяй абодвух аб’ектаў. Астэроідная сістэма, у якой памеры спадарожніка супастаўныя з памерам астэроіда, называюць падвойным астэроідам. На сённяшні дзень таксама вядомыя сістэмы з трох кампанентаў.
Грамадзянская вайна ў Кітаі
Другі этап грамадзянскай вайны ў Кітаі
Другі этап доўжыўся з 10 кастрычніка 1945 года (Зрыў гамінданаўцамі чунцынскіх мірных перамоў, якія вяліся пад патранажам Патрыка Джэя Хёрлі) па 7 жніўня 1950 года (канец бітвы за астравы Ваньшань). Асноўная фаза шырокамаштабных дзеянняў з боку КПК пачалася толькі 26 чэрвеня 1946 года, а да гэтага КПК не раз выходзіла з мірнымі прапановамі. Але гамінданаўскі ўрад, падтрыманы ЗША і Вялікабрытаніяй, быў упэўнены ў перамозе і таму адмаўляў ім у гэтым. Міжнародна прызнаны кітайскі ўрад (гамінданаўскі) неаднаразова беспаспяхова спрабаваў дамовіцца з СССР хоць бы пра садзейнічанне ў дыялогу з КПК. У 1946 г. Цзян Цзінго па даручэнні свайго бацькі Чан Кайшы правёў у Маскве перамовы з І. В. Сталінам. Перамовы скончыліся правалам: Сталін адмовіўся дапамагчы ўрэгуляваць адносіны Гаміньдана з КПК, нягледзячы на велізарныя выгоды, якія абяцаў яму Чан Кайшы. Гамінданаўскія войскі, якія перайшлі ў наступ, ўзялі ў сакавіку 1947 г. нават горад Яньань, дзе размяшчаўся ЦК КПК і галоўны штаб НВАК. Але гэта быў часовы поспех і праз некаторы час камуністы перайшлі ў контрнаступленне. У лістападзе 1948 г. усе сілы НВАК былі зведзены ў чатыры арміі:
5 снежня 4 армія і дзве групы войскаў Паўночнага Кітая перайшлі ў наступ на фронце працягласцю 800 км. Мэтай аперацыі было авалоданне Калганам (Чжанцзякоу) — цэнтрам правінцыі Чахар, Цяньцзінем — найбуйнейшым эканамічным цэнтрам і портам, таксама авалоданне Пекінам.
Спадарожнік астэроіда
Гісторыя даследаванняў
Да канца XIX стагоддзя астэроіды ўяўляліся навукоўцам як адзінкавыя целы. Але на пачатку XX стагоддзя, з паляпшэннем назіральнай апаратуры, з’явіліся здагадкі пра існаванне дваістасці астэроідаў. Былі праведзены першыя даследаванні, у прыватнасці, дэталёва быў вывучаны астэроід (433) Эрас. Аднак такіх даследаванняў было няшмат, і яны супярэчылі агульнапрынятым поглядам.
Грамадзянская вайна ў Кітаі
Другі этап грамадзянскай вайны ў Кітаі
Пасля шэрагу паспяховых аперацый, 31 студзеня 1949 года Кітайская Чырвоная Армія без бою ўступіла ў Пекін. 21 красавіка камуністы фарсіравалі Янцзы, узяўшы Нанкін праз два дні. 27 мая быў узяты Шанхай. 1 кастрычніка ў Пекіне была абвешчана Кітайская Народная Рэспубліка. 14 кастрычніка быў узяты і Гуанчжоу.
Спадарожнік астэроіда
Гісторыя даследаванняў
Першыя спробы выявіць спадарожнікі ў астэроідаў, з дапамогай вымярэнняў паслаблення бляску зорак пры пакрыцці іх астэроідамі, былі праведзены для аб’ектаў (6) Геба (1977 год) і (532) Геркуліна (1978 год). У ходзе даследаванняў было выказаць здагадку наяўнасць сатэлітаў у названых аб’ектаў, аднак гэтыя дадзеныя не былі пацверджаны. Пазней чэшскі астраном Пётр Правец (1991 год) і нямецкі Г. Хан (1994), звярнуў увагу на пераменны бляск двух невялікіх астэроідаў, zrbz праляталі паблізу Зямлі, які мог паказваць на іх дваістасць. На жаль, гэтыя назіранні паўтарыць не ўдалося.
Кірыла Тураўскі
Кірыла Тураўскі (нар. не раней за 1110 і не пазней за 1134, 28 красавіка 1113, Тураў — каля 1182, Тураў) — царкоўны дзеяч, епіскап тураўскі (магчыма, з 1159/1161 па 1177). Святы праваслаўнай царквы, які таксама шануецца ў грэка-каталікоў Беларусі. Аўтар вядомых царкоўна-асветніцкіх і царкоўна-літаратурных твораў.
Спадарожнік астэроіда
Гісторыя даследаванняў
Першы пацверджаны спадарожнік астэроіда быў адкрыты ў 1993 годзе аўтаматычнай міжпланетнай станцыяй «Галілеа». Ён быў выяўлены ў астэроіда (243) Іда, па ходзе пралёта АМС паблізу аб’екта. Спадарожнік назвалі Дактыль. Другім адкрытым спадарожнікам ў 1998 годзе стаў Маленькі Прынц, спадарожнік астэроіда (45) Яўгенія. У 2002 годзе быў адкрыты першы спадарожнік у транснептунавага аб’екта.
Грамадзянская вайна ў Кітаі
Другі этап грамадзянскай вайны ў Кітаі
Асноўныя баявыя дзеянні завяршыліся з высадкай кітайскіх чырвонаармейцаў на востраве Хайнань і поўным авалоданнем ім з дапамогай мясцовых партызан увесну 1950 года. Пасля іх заканчэння пад кантролем камуністаў апынуўся кантынентальны Кітай і востраў Хайнань, а пад уладай Гаміньдана засталіся астравы Тайвань, Пэнху (у Тайванскім праліве) і група астравоў (Цзіньмэнь і Мацзу), якія адносяцца да правінцыі Фуцзянь.
Спадарожнік астэроіда
Метады даследаванняў
Адкрыццё спадарожнікаў дазваляе лепш вывучыць астэроіды, паколькі веданне спадарожнікавых арбіт мае вялікае значэнне для атрымання фундаментальных фізічных параметраў падвойнай сістэмы, такіх як маса, і пралівае святло на яе магчымае фарміраванне і эвалюцыю. Таму навукоўцы шукаюць розныя метады даследаванняў астэроідаў, накіраваныя на пошук у іх спадарожнікаў. Вось некаторыя з іх:
Грамадзянская вайна ў Кітаі
Другі этап грамадзянскай вайны ў Кітаі
Калі б не савецкая дапамога камуністам, ураду Кітая было б няцяжка зладзіцца з КПК і яе ўзброенымі сіламі. Гаміньдан мог абараніць сваю ўладу самастойна і без дапамогі ЗША, у той час як «Кампартыя Кітая сваіх магчымасцей для ўзброенага захопу ўлады не мела і абапіралася на Савецкі Саюз» А ў 1954, пасля змены палітычнага курсу ў СССР і змянення геапалітычнага становішча, падобнае стала немагчыма.
Кірыла Тураўскі
Біяграфічныя звесткі
Адзначаецца добрая адукаванасць Кірыла, асабліва ў багаслоўі; ведаў мовы, у т.л. грэчаскую. Ён быў пастрыжаны ў манахі, магчыма, Нікольскага манастыра Турава (магчыма, у канцы 1120-х—пач. 1130-х гг.). Відаць, быў узведзены ў ігуменскі сан тамсама (не раней за 1140—1143), быў ігуменам да ~1148. Пасля пастаўлення на Рускую мітраполію Клімента Смаляціча (1147) і пачатку ўціску з боку «самастойнікаў» у бок «грэкафілаў», Кірыл, як прыхільнік апошніх, з канца 1147 — пач. 1148 або быў зняволены ў манастыры, або прыняў подзвіг стоўпніцтва, якое, аднак, мела, відаць, выгляд самазачынення ў келлі (т.ч., у «стаўпе» (або вежы), а не на «стаўпе»). У гэты час займаўся каментаваннем Святога Пісання, і, відаць, паводле Антыяхійскай школы экзегетыкі (праца не захавалася). Пасля змянення палітычнай сітуацыі на карысць «візантыністаў» Кірыла быў пастаўлены на Тураўскае епіскапства тураўскім князем Юр'ем (відаць, у час небыцця мітрапаліта на Русі, што, аднак, было пэўным парушэннем кананічнасці).
Спадарожнік астэроіда
Метады даследаванняў
Аптычны метад з’яўляецца самым відавочным, аднак мае шэраг недахопаў, найбольш важным з якіх з’яўляецца складанасць рэгістрацыі слабага аб’екта побач з больш яркім і неабходнасць праводзіць назіранні з высокім вуглавым разрозненні. Таму аптычныя назіранні дазваляюць выяўляць невялікую колькасць спадарожнікаў, якія маюць досыць буйныя памеры адносна астэроіда, і якія знаходзяцца на значнай адлегласці ад яго.
Кірыла Тураўскі
Біяграфічныя звесткі
Каля 1169 г. князь Юрый Яраслававіч з тураўскімі старэйшынамі ўпрасілі Кірылу прыняць епіскапства. У гэты час Фёдар з Уладзіміра-Суздальскага княства, пры дапамозе князя, пачаў раскол праваслаўнай царквы на Русі, на гэта Кірыла пракляў яго. Актыўна ўдзельнічаў у палеміцы другой палове XII ст. вакол царкоўнага ўладкавання на землях Русі, да князя Андрэя напісаў шмат пасланняў па гэтай справе, якія не захаваліся.
Спадарожнік астэроіда
Метады даследаванняў
Радыёлакацыйны метад дазваляе даволі дакладна вымераць форму аб’екта (з дакладнасцю да 10 метраў на найбуйнейшых радыётэлескопах), з дапамогай вымярэння часу запазнення адлюстраванага сігналу. Недахоп радыёлакацыйнага метаду заключаецца ў малым радыусе дзеяння. З павелічэннем адлегласці да доследнага аб’екта дакладнасць дадзеных істотна зніжаецца.
Кірыла Тураўскі
Біяграфічныя звесткі
Пра апошнія гады жыцця і скон Кірылы Тураўскага звестак таксама небагата. Магчыма, што каля 1177 года ён быў пазбаўлены пасады епіскапа, і, відаць, прымусова. Вядома, што ў 1184 годзе, калі адбывалася выбранне і ўзвядзенне ў сан новага архімандрыта Кіева-Пячэрскай лаўры, на цырымоніі прысутнічаў ужо пераемнік Кірылы епіскап Лаўрэнцій. Але ж пры тым захаваліся і два пасланні Кірылы Тураўскага да самаго архімандрыта Васіля. Гэта значыць, што свяціцель жыў і дзейнічаў, хоць і не займаў епіскапскай кафедры.
Спадарожнік астэроіда
Метады даследаванняў
Метад фотаметрычных назіранняў пакрыццяў зорак астэроідамі выкарыстоўвае вымярэння памяншэння бляску пакрываемай зоркі. Сутнасць метаду складаецца ў назіранні за зоркай з зоны, якая знаходзіцца па-за разліковай паласы пакрыцця астэроідам. Перавага заключаецца ў тым, што такія назіранні можна праводзіць з дапамогай аматарскіх астранамічных прыбораў. Недахоп — спадарожнік астэроіда павінен пакрываць зону назіральніка ў момант даследавання.
Кірыла Тураўскі
Біяграфічныя звесткі
Апошнія гады жыцця Кірыла правёў у епіскапскім Барысаглебскім манастыры Турава. Быў пахаваны на манастырскіх могілках.
Літаратурная спадчына
На думку даследчыкаў, да літаратурнай спадчыны Кірылы належаць 8 слоў-казанняў, 2 прытчы, 2 казанні, 2 пасланні да Васіля ігумена Пячорскага, 2 каноны і каля 30 спавядальных малітваў, дзе выявіліся яго духоўныя перажыванні. Апошнія творы Кірыла Тураўскі напісаў, верагодна, ужо пасля таго, як зноў адышоў ад грамадска-царкоўнай дзейнасці, жыў у келлі пры царкве ў Тураве, засяродзіўшыся на малітвах і творчасці. Памёр асветнік у апошняе дзесяцігодзе XII ст. Творы Кірылы Тураўскага набылі вялікую папулярнасць на Русі і распаўсюджваліся ў спісах XII — XVII ст.
Казанні Кірылы ахопліваюць велікодны цыкл нядзельных і святочных дзён. Кожнае з іх адлюстроўвае пэўную грань філасофскіх і грамадска-этычных поглядаў пісьменніка. Калі ідэі Кірылы Тураўскага выказваюцца непасрэдна і не заўсёды ўзгадняюцца з артадаксальным праваслаўным багаслоўем, то філасофскае вучэнне прысутнічае ў яго творах у скрытах формах прытчаў, мастацкіх вобразах і сімвалах. Ён нідзе не сцвярджае, што Бог стварыў сусвет з «нічога», як аб гэтым гаворыць Святое Пісанне — Біблія.
У «Слове пра антыпасху» пісьменнік кідкімі жывапіснымі метафарамі малюе веснавое абнаўленне прыроды як урачысты гімн прыгожага тварэння свайму Творцу. Законы прыроды, паводле Кірылы, гэта «страх боскі». Такім чынам, філасофскія погляды Кірылы Тураўскага — тэацэнтрызм, які толькі па аналогіі можна назваць аб'ектыўным ідэалізмам. Кірыла развівае традыцыю ўсходніх айцоў царквы, паводле якой Бог ёсць непазнавальны ў паняццях. І Кірыла верыў у вучэнне царквы пра Тройцу, што ёсць Бог Бацька, Бог Сын і Бог Дух Святы (гэта не біблейскае вучэнне). Багаслоўская канцэпцыя Кірылы грунтуецца на гэтых асноўных пастулатах хрысціянскага светапогляду.
У адной з сваіх Прытч ён вызначае наіўным «бытавое» хрысціянства. Багасловы спрабавалі тлумачыць словы Бібліі: «І сказаў Бог: „Створым чалавека па нашай выяве, па нашым падабенстве…“» (Пераклад Новага Света, НС, 2007 год). На думку Кірылы, падабенства гэта сказана вобразна, сімвалічна. Ён называў ерассю погляды тых, хто насуперак здароваму сэнсу ўяўляе бесцялеснага Бога цялесным. «Бога нельга апісаць альбо вызначыць мераю». Але гэтыя словы царква разумела рэальна, а не вобразна. І тут асветнік не мог не заўважыць супярэчнасці сваёй рэлігіі. Ён жыў у эпоху, калі хрысціянства на Русі яшчэ моцна сутыкалася з жывой язычніцкай плынню ў народнай культуры, а ў вучэннях царквы ўсё яшчэ спалучалі хрысціянскія догматы з грэчаскімі філасофіямі.
На гэтым ідэалагічным фоне асветніцтва Кірылы Тураўскага вызначаецца сваёй памяркоўнасцю, цярпімасцю да народнай культуры. Народная міфалогія [язычнікаў і грэкаў] ўяўлялася яму верай у створаную прыроду, а не ў самога Творца.
Кірыла Тураўскі склаў твор «Слова на пахвалу айцоў Нікейскага сабора». На гэтым першым усяленскім саборы было прынята вучэнне аб Троіцы, што выклікала вострую дыскусію і спрэчкі ва ўсей хрысціянскай царкве. Такім чынам, догмат аб Тройцы з'явіўся толькі ў IV ст., да гэтага яго не існавала ў хрысціянскай царкве зусім. У сваім творы ён расказвае аб гэтай падзеі. Таксама Кірыла дакладна вызначае сутнасць вучэння «папы Александрыйскай царквы» Áрыя, які выступаў супраць вучэння аб Троіцы. Кірыла называў яго ерэтыкам і ў сваім творы выяўляў нецярпімасць да Арыя і яго вучэння пра тое, што Бог — гэта не Тройца. Кірыла Тураўскі рэдка карыстаўся лагічнымі довадамі ці хоць бы спасылкамі на аўтарытэтныя дакументы або кнігі іншых аўтараў, ён спадзяваўся на ўнушальнасць сваіх твораў і аратарскае мастацтва. У Кірылы былі яшчэ таксама іншыя творы і прытчы, дзе ён выказваў свае думкі і веды.
Для хрысціянскай культуры таго часу багаслоўская, паэтычная, красамоўніцкая і асветніцкая творчасць Кірылы Тураўскага была сапраўдным адкрыццём красы і мастацкай выяўленчай сілы роднай мовы. Пісьменнік добра ведаў класічную візантыйскую рыторыку і паэтыку, творча выкарыстаў гэту багатую эстэтычную традыцыю, узбагаціўшы культуру і мову свайго народа. З пазнейшых беларускіх асветнікаў, бадай што, адзіны Сімяон Полацкі дасканала валодаў красамоўніцкім майстэрствам, хоць і саступаў свайму выдатнаму папярэдніку ў сіле і прыгажосці лірычнага самавыяўлення.
Светапогляд
Кірыла Тураўскі першым у беларускай філасофскай і навукова-філалагічнай традыцыі поўна сфармуляваў першаступенную значнасць для жыцця чалавека кніжных ведаў, гуманітарнай навукі і пазнання. У «Прыпавесці пра чалавечую душу і цела, або Пра Сляпога і Бязногага» ён выказаў фундаментальную ідэю аб развіцці грамадства ў кірунку ўзмацнення інтэлектуальнасці, духоўнасці, літаратуры і навукі. Пісьменнік заклікаў чытаць кнігі, якія дазваляюць адчыніць браму вечнага жыцця, знайсці невымоўныя даброты будучага веку.
У «Слове пра шанаванне кніг і пра навучанне» Кірыла Тураўскі змясціў рэестр кніг, неабходных для чытання, і пералічыў апакрыфічныя творы: «Спасцігайце і засвойвайце святыя кнігі — Евангелле, Апостал, Парамію, Псалтыр, а хлуслівыя пісанні — адкідвайце прэч. Памылковыя кнігі — гэта Астраномія, Зоркалічэнне, Соннік, Чароўнік, Зялейнік, Замовы, Каляднік, Громнік, Кіданне. У іх — хлуслівыя праракаванні і паклёп на святыя кнігі».
Паводле канцэпцыі Кірылы Тураўскага, інтэлектуальная і духоўная праца — шлях да маральнага ўдасканалення асобы. Менавіта веды найбольш стрымліваюць чалавека ад злых учынкаў, адводзяць ад граху. Навука — невычэрпная крыніца жыццёвай энергіі і фізічнага здароўя чалавека. Шлях да сапраўднай славы таксама палягае праз навуку. Яна стварае багацці і дабрабыт, дапамагае пераадольваць жыццёвыя перашкоды. У адпаведнасці з азначэннем Кірылы Тураўскага, навука — вонкава нябачная, але яна — вечная і бясконцая, цвёрдая і трывалая.
На думку асветніка, адукаваныя людзі абавязаныя навучаць іншых, перадаваць набытыя веды, шчодра дзяліцца плёнам уласнага розуму, ні ў якім разе не трапляць у пастку ганарлівасці, інакш Госпад Бог пазбавіць іх таленту і інтэлектуальных здольнасцей. Выключнае месца мысліцель адводзіў святарам і духоўным настаўнікам, якія абавязкова мусілі няспынна набываць і пашыраць кніжныя веды, бо нават уладары, паводле яго слоў, старанна і настойліва імкнуцца да ведаў.
Сярод інтэлектуальна-эстэтычных прыярытэтаў Кірыла Тураўскі вылучаў чатыры найбольш істотныя элементы: набыццё «дару слова», уменне «даступна пісаць», пазбаўленне «замутнёнасці розуму» і пераадоленне «грубасці мовы». У «Прыпавесці пра чалавечую душу і цела, або Пра Сляпога і Бязногага», звяртаючыся да слухачоў, наступным чынам пісаў пра ўласныя разумовыя здольнасці і творчыя прынцыпы: «Послушайте же со вниманиемь, да по ряду беседу скажемь, и вы со вниманиемь смотрите. Аше бо и мутен ымею ум и язык груб, но ваших надеяйся молитвах, прошю дара слову. Аще и недостоин есмь о сих глаголати, но ползы ради послушающих пишем. Аще ли кто зла слуха имать, то не ищеть что бы ему на ползу обрести, но зазираеть, чимь же бы нас потязал и укарял».
Кірыла Тураўскі, выяўляючы сціпласць, як правіла, указваў на абмежаванасць уласных ведаў, пісаў пра сваю няздатнасць пранікнуць у духоўную сутнасць рэчаў, вытлумачыць і апісаць разнастайныя таямніцы зямной прыроды і космасу: «То не воюйте, братье, на мою грубость, нелеп образ писання поставляющи ми. Яко же бо и по ногу вязяши птице нест мощно на аиерьскуюе вьзлетети высоту, тако и мне в телесных вязяшю похотех, невозможно о духовных беседовати: не сольнуть бо ся грешнича словеса, не имуща благодати Святаго Духа».
Выступіў як яркі сацыяльны мысліцель і мараліст. На старонках сваіх твораў ён прапанаваў агульныя прынцыпы справядлівага ўладкавання грамадства, акрэсліў аптымальную мадэль сацыяльных паводзін чалавека. Літаральна кожнае казанне Кірылы Тураўскага заканчваецца дыдактычнай сентэнцыяй агульнамаральнага зместу, наўпроставым павучаннем, заклікамі да пакаяння. Этычная дактрына выкладзена ім у межах канцэпта «добрых спраў», сэнс якіх — у прыкладных паводзінах і прыстойным ладзе жыцця.
У творы «Слова пра чалавека і пра нябесныя сілы» асветнік акрэсліў місію зямнога існавання чалавека, сутнасць якой — у нястомнай духоўнай працы і безупынным тварэнні добрых спраў. У зямным жыцці, паводле Кірылы Тураўскага, людзі павінны пазбягаць грахоў, якія іх паўсюль падсцерагаюць. Так, «Слова на другое прышэсце Хрыста» завяршаецца заклікам да суайчыннікаў адмовіцца ад грахоўных учынкаў і непрыстойных паводзінаў — п'янства, пераядання, пералюбства, гняўлівасці, зайздрасці, паклёпніцтва, ліхвярства.
У «Слове на Пяцідзесятніцу» Кірыла Тураўскі заклікаў да сціпласці, стрыманасці, міласэрнасці, шанавання ўсіх людзей, трымання пастоў. Асабліва важна, на яго думку, быць спагадлівым і чуллівым, ніколі не адмаўляць у міласціні жабракам і абяздоленым. Асветнік у «Слове аб прамудрасці» падрабязна пералічыў злыя ўчынкі, звыш трыццаці, якіх належыць пазбягаць. У прыватнасці, сярод грахоў ён называе: паклёп, абразы, асуджэнне, гняўлівасць, сваркі, бойкі, зайздрасць, варажнечу, злыя задумы, запоі, крадзёж, рабаванне, разбой, душагубства, чарадзействы, пералюбствы. Кірыла заклікаў адмовіцца ад язычніцкіх вераванняў, якія, на яго думку, створаныя зайздрослівым Д'яблам.
Этычнай праблематыцы і выхаванню добрых нораваў прысвечаны твор «Парада». У ім асветнік даказвае неабходнасць рэгулярнага чытання духоўных кніг і заклікае не апускацца да зайздрасці, узаемных нагавораў і п'янства. Пра неабходнасць развітання з паганскім ладам жыцця — празмерным ужываннем ежы, распуснасцю і ўцехамі — Кірыла Тураўскі піша ў «Слове на узнясенне Госпада». Тут жа ён абгрунтоўвае неабходнасць клопату пра сірот і ўбогіх. Галоўнае ў дачыненнях паміж людзьмі, зазначаў асветнік, — добрыя намеры і ўзаемная павага.
Надзелены талентам аб'ёмнага, цэласнага ўспрымання рэчаіснасці, Кірыла Тураўскі ўвасобіў уласныя глыбокія веды пра сусвет і чалавека ў арыгінальных літаратурна-мастацкіх формах. На працягу стагодцзяў яны распаўсюджваліся ў сотнях спісаў і друкаваных выданняў, карысталіся вялікай папулярнасцю ва ўсходнеславянскіх народаў.
Ушанаванне памяці
Быў пахаваны на Барысаглебскіх могілках Турава; магчыма мошчы былі перанесеныя ў Кіева-Пячэрскую лаўру. Царкоўнае шанаванне пачалося, відаць, неўзабаве пасля сканання Кірылы. Дні памяці: 28 красавіка і 4 чэрвеня (па юліянскім календары).
У Беларусі існуе некалькі праваслаўных цэркваў, асвечаны ў імя свяціцеля Кірылы:
Акрамя таго, некалькі вядомых праваслаўных і грэка-каталіцкіх цэркваў беларускай дыяспары названы ў гонар святога Кірылы Тураўскага:
Ордэн свяціцеля Кірыла Тураўскага — узнагарода Беларускай праваслаўнай царквы. Заснаваны рашэннем Сінода Беларускай Праваслаўнай Царквы ў 2004 годзе ў памяць святкавання 1000-годдзя Тураўскай епархіі.
Віднае
Плошча паверхні 0,03 км². Даўжыня 0,25 км, найбольшая шырыня 0,15 км. Даўжыня берагавой лініі 0,68 км.
Схілы катлавіны вышынёй да 5 м, пад лесам.
Уладзімір Вітальевіч Азаранка
Уладзімір Вітальевіч Азаранка (нар., г.п. Арэхаўск, Аршанскі раён, Віцебская вобласць) — беларускі вучоны ў галіне тэхналогій і сродкаў механізацыі сельскай гаспадаркі. Член-карэспандэнт (2014), доктар тэхнічных навук (2006), дацэнт (2008).
Спадарожнік астэроіда
Метады даследаванняў
Даследаванні з дапамогай АМС з’яўляюцца найбольш дакладнымі, так як дазваляюць выкарыстоўваць наяўную на станцыі апаратуру з блізкай адлегласці.
NGC 727
NGC 727 (іншыя абазначэнні — NGC 729, ESO 354-10, MCG -6-5-12, PGC 7027) — спіральная галактыка з перамычкай (SBab) у сузор’і Печ.
Спадарожнік астэроіда
Паходжанне
Паходжанне спадарожнікаў астэроідаў ў цяперашні час адназначна не вызначана. Існуюць розныя тэорыі. Адна з шырока прызнаных абвяшчае, што спадарожнікі могуць быць рэшткавым прадуктам сутыкнення астэроіда з іншым аб’ектам. Іншыя пары маглі ўтварыцца захопам малога аб’екта больш буйным. Фарміраванне ў выніку сутыкнення стрымліваецца момантам імпульсу кампанентаў. Падвойныя астэроідныя сістэмы з невялікай адлегласцю паміж кампанентамі цалкам адпавядаюць гэтай тэорыі. Аднак яна наўрад ці падыходзіць для аддаленых кампанентаў.
NGC 727
Гэты аб’ект занесены ў новы агульны каталог некалькі разоў, з абазначэннямі NGC 727, NGC 729.
Спадарожнік астэроіда
Паходжанне
Паводле іншай гіпотэзы, спадарожнікі ў астэроідаў сфармаваліся на пачатковай стадыі эвалюцыі Сонечнай сістэмы.
Уладзімір Вітальевіч Азаранка
Біяграфія
Скончыў Беларускую сельскагаспадарчую акадэмію (1980). З 1980 года ў Цэнтральным НДІ механізацыі і электрыфікацыі сельскай гаспадаркі, у 1993—2006 гадах загадчык лабараторыі (з 1994 — Беларускі НДІ механізацыі сельскай гаспадаркі, з 2003 — інстытут механізацыі сельскай гаспадаркі НАН Беларусі). У 2006—2007 гадах і 2009—2014 гадах намеснік акадэміка-сакратара Аддзялення аграрных навук НАН Беларусі, у 2007—2009 гадах першы намеснік генеральнага дырэктара Навукова-практычнага цэнтра НАН Беларусі па механізацыі сельскай гаспадаркі. З 2014 — акадэмік-сакратар Аддзялення аграрных навук НАН Беларусі.
Навуковая дзейнасць
Асноўныя навуковыя працы прысвечаны вывучэнню заканамернасцяў разбурэння напружана-дэфармаванага масіва глебы імпульснымі нагрузкамі. Вызначыў ўмовы, пры якіх выяўляецца сінэргізм эфектаў разбурэння напружана-дэфармаванага аб’ёму глебы імпульснай нагрузкай, што дазволіла абгрунтаваць перспектыўныя напрамкі ўдасканалення тэхналагічных працэсаў і тэхнічных сродкаў для апрацоўкі глеб. Устанавіў заканамернасці сілавога ўзаемадзеяння рабочых органаў з каменем памерам 0,3-0,6 м (масай 30-300 кг) пры яго выманні з глебы (зрух каменя па плоскасці скола наперадзе якой ляжыць глеба, паварот каменя ў вертыкальнай плоскасці адносна максімальна выдаленай пункту каменя) у залежнасці ад арыентацыі галоўных восяў каменя. Правёў даследаванні па механізацыі аграмеліярацыйных мерапрыемстваў, каменеўборачных і іншых культуртэхнічных работ. Удзельнічаў у распрацоўцы канцэпцыі развіцця механізацыі і аўтаматызацыі сельскагаспадарчай вытворчасці, сістэмы вядзення сельскай гаспадаркі Рэспублікі Беларусь, адаптыўных сістэм земляробства ў Беларусі і іншых дакументаў, якія вызначаюць дзяржаўную тэхнічную палітыку ў галіне механізацыі сельскагаспадарчай вытворчасці і сельгасмашынабудавання.
Аўтар больш за 220 навуковых прац, у тым ліку 1 манаграфіі, 18 аўтарскіх пасведчанняў і патэнтаў.
Спадарожнік астэроіда
Паходжанне
Мяркуецца, што многія астэроіды складаюцца з некалькіх каменных груд, слаба звязаных гравітацыяй і пакрытых пластом рэгаліту, таму невялікае знешняе ўздзеянне можа прыводзіць да разрыву такой сістэмы і ўтварэння сатэлітаў на невялікай адлегласці.
Агульныя характарыстыкі
Прыліўныя ўздзеянні астэроіда на спадарожнік аказваюць уплыў на параметры яго арбіты, і выраўноўваюць восі кручэння абодвух аб’ектаў з воссю галоўнага моманту інерцыі. Сам спадарожнік з часам прымае некалькі выцягнутую форму пад уплывам гравітацыйнага поля астэроіда. Калі перыяд кручэння галоўнага цела менш перыяду абароту спадарожніка вакол яго (што з’яўляецца тыповым для Сонечнай сістэмы), то з часам спадарожнік аддаляецца, а перыяд кручэння галоўнага цела — запавольваецца.
Падвойныя астэроіды звяртаюцца па эліптычных арбітах вакол агульнага цэнтра мас.
Афаліна
Афаліна (Tursiops truncatus) — марское млекакормячае падсямейства дэльфінаў атраду кітападобных.
Апісанне
Даўжыня цела да 3,9 м, маса да 400 кг. Афарбоўка зверху цёмна-бурая, знізу светлая. Цяжарнасць каля года. Даўжыня нованароджанага 1-1,2 м, маса 14-16 кг.
Пашырэнне
Пашыраны ва ўмераных і цёплых водах Сусветнага акіяна (акрамя палярных водаў). Жыве асела або качуе невялікімі чародамі.
Звычайны аб'ект утрымання ў акіянарыумах.
Асабліваці біялогіі
Корміцца рыбай.
Лёгка дрэсіруецца. Даследуюцца паводзіны, рэхалакацыя і іншыя ўласцівасці.
Барыс Фёдаравіч Андрэеў
Барыс Фёдаравіч Андрэеў (Бори́с Фёдорович Андре́ев; 27 студзеня [9 лютага] 1915,  —, ) — савецкі акцёр тэатра і кіно. Народны артыст СССР (1962). Лаўрэат дзвюх Сталінскіх прэмій першай ступені (1948, 1950)[1][2].
Біяграфія
Барыс Андрэеў нарадзіўся 27 студзеня (9 лютага) 1915 года ў Саратаве ў сям’і рабочых. Дзіцячыя і юнацкія гады прайшлі ў Аткарску Саратаўскай губерні. Пасля заканчэння школы-сямігодкі ў 1930 годзе працаваў слесарам-электраманцёрам на камбайнавым заводзе ў Саратаве (1930—1935). У 1933—1935 гадах без адрыву ад працы вучыўся ў Школе працоўнай моладзі пры заводскім упраўленні. Ужо тады пачаў хадзіць у завадскі драмгурток. У 1937 годзе скончыў Саратаўскае тэатральнае вучылішча (з 1933 года — імя І. А. Слонава, цяпер Тэатральны інстытут Саратаўскай дзяржаўнай кансерваторыі ім. Собінава),
У 1938—1941 гадах — акцёр Кіеўскай кінастудыі (цяпер «Кінастудыя імя А. Даўжэнкі»), у 1941—1942 — Ташкенцкай кінастудыі (цяпер «Узбекфільм») і ЦАКС (цяпер «Казахфільм»), у 1943 «Туркменфільм»), Сталінабадскай (цяпер «Таджыкфільм») і Тбіліскай кінастудый (цяпер «Грузія-фільм»), у 1944—1982 — Тэатра-студыі кінаакцёра (цяпер Дзяржаўны тэатр кінаакцёра).
Падчас здымак фільмаў «Трактарысты» і «Знішчальнікі» набыў двух вельмі блізкіх сяброў — П. Алейнікава і М. Кручкова. Пасля ў коле кінаакцёраў ён называў гэтую кампанію «святой тройцай».
У гады вайны разам з М. Бернесам зняўся ў легендарным фільме «Два байцы» (1943).
У ролі Іллі Журбіна ў фільме «Вялікая сям’я» (1954) выявілася ўменне акцёра ўвасабляць псіхалагічна глыбокія характары. Прасякнута эмацыйнай насычанасцю выкананне Андрэевым роляў Лазара Баўкіна ў экранізацыі аповесці Паўла Ніліна «Жорсткасць» (1959) і боцмана Расамахі ў экранізацыі аповесці Віктара Канецкага «Шлях да прычала» (1962). Найбуйнейшай працай артыста ў кіно стаў Важак у фільме «Аптымістычная трагедыя» (1963).
Браў удзел у агучванні мультфільмаў.
Антоні Тызенгаўз
Антоні Тызенгаўз (, Наваельня, Слонімскі павет, Новагародскае ваяводства —, Варшава) — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага, падскарбі надворны літоўскі (з 1765), гарадзенскі староста пры Станіславе Панятоўскім. Вядомы мецэнат.
Намаганнямі Антонія Тызенгаўза Гродна зрабілася месцам працы розных дзяржаўных устаноў: Скарбовай камісіі, Вярхоўнага Трыбунала, задворнага асэсарскага суда. Заснаваў у горадзе і яго ваколіцах шэраг мануфактур: суконную, палатняную, зброевую, панчошную, карэтную і г. д. Ім жа быў адчынены першы ў горадзе тэатр.
Біяграфія
З шляхецкага роду Тызенгаўзаў, сын Бенедыкта, старосты шмельтынскага, і Ганны з Бяганскіх.
Дакладнае месца нараджэння і хросту невядомае. Найбольш пашыраная версія — Наваельня, паколькі сям’я Тызенаўзаў бывала там найчасцей.
Вучыўся ў Вільні ў мясцовым калегіуме іезуітаў, захавалася афіша школьнага тэатра 1747, дзе Антоні згадваецца вучнем рыторыкі. У той жа год памірае яго бацька.
У 1751 паступіў на службу ў пяцігорскую харугву войска ВКЛ.
У 1761 гарадзенская шляхта выбрала яго сваім паслом на надзвычайны варшаўскі сойм. У канцы 1762 адкупіў ад Удальрыка Радзівіла пасаду вялікага літоўскага пісара, якую займаў на працягу 1763—1764. 15 студзеня 1763 атрымаў каралеўскі прывілей на вялікае літоўскае пісарства.
У 1764 прымаў актыўны ўдзел у канвакацыйным сойме, выступаў з прамовамі, быў членам камісій, якія займаліся распрацоўкай праекту каралеўскіх эканомій у ВКЛ. У апошніх днях сойма, 20 снежня, атрымаў пасаду літоўскага канюшага. У сакавіку 1765 быў прызначаны адміністратарам каралеўскіх эканомій: Гарадзенскай, Брэсцка-Кобрынскай, Шавельскай, Аліцкай і Магілёўскай. У чэрвені гэтага ж года атрымаў пасаду надворнага літоўскага падскарбія.
Староста гарадзенскі
Вырашыў упарадкаваць Гродна на ўзор сталіцы дзяржавы. З яго ініцыятывы ў 1760—1780 гадах побач з горадам у вёсцы Гарадніца (дзе ён збудаваў сабе палац, аздоблены А. Грушэцкім ) збудавалі прамыслова-культурны цэнтр з 85 будынкаў рознага прызначэння, што ўтваралі 3 асобныя зоны: адміністрацыйную, вытворчую, навучальную (пазней увайшлі ў межы Гродна).
У прадмесцях Гродна заснаваў фабрыкі: суконную, шаўковую, палатняную, камлотную, карункавую, панчошную, капялюшную, карэтную, шаўковых паясоў, гульнявых карт, збройную, гарбарную, а таксама завод жалезных і медных вырабаў. Аднак, як і большасць тагачасных прадпрыемстваў, працавалі яны з малым прыбыткам або нават са стратай.
Лазар Саулавіч Ран
Лазар Саулавіч Ран (,  —, Мінск) — беларускі савецкі графік, жывапісец, скульптар, паходзіў з яўрэяў горада Даўгаўпілс.
Антоні Тызенгаўз
Сельская гаспадарка
Значную ўвагу надаваў земляробству. Для вывучэння спосабаў павелічэння ўраджайнасці сельскагаспадарчых культур накіраваў свайго аднадумца Даўнаровіча ў Англію вывучаць агратэхніку. Каб падняць узровень жывёлагадоўлі, закупляў пародзістыя віды жывёл.
Лазар Саулавіч Ран
Даваенны перыяд
Калі Лазару споўнілася шэсць гадоў, сям’я пераехала ў беларускі горад Полацк. Мастацкую адукацыю атрымаў у Віцебскім мастацкім вучылішчы (1928—1932) у мастакоў Я. С. Мініна, Ф. А. Фогта, М. Г. Эндэ. У гады вучобы дружыў з Анатолем Волкавым, Абрамам Заборавым, Адольфам Гугелем, Раісай Кудрэвіч.
Антоні Тызенгаўз
Адукацыя
З намерам пашырэння асветы ў краі заснаваў у Гродна кадэцкі корпус, гандлёвую, землямерную, медыцынскую і іншыя школы. У медыцынскай школе на сродкі А. Тызенгаўза і падараванні Панятоўскага была створана бібліятэка спецыяльнай літаратуры. Пасля ліквідацыі гэтай школы яе кнігазбор адышоў да Галоўнай школы ў Вільні.
Лазар Саулавіч Ран
Даваенны перыяд
Пасля заканчэння вучобы Лазар Ран працаваў ілюстратарам кніг у Дзяржвыдавецтве БССР у Мінску. З канца 1930-х ён паспяхова ўдзельнічаў у мастацкіх выстаўках, у асноўным як жывапісец. Жанрам і тэматыкай яго прац былі партрэты, гістарычныя кампазіцыі ў рэалістычным напрамку. Творам уласцівы эмацыйнасць, жыццёвая праўдзівасць, тонкі псіхалагізм.
У лістападзе 1932 года быў арыштаваны за антысавецкую агітацыю і потым асуджаны Асобай нарадай пры Калегіі АГПУ. Некалькі месяцаў правеў за кратамі, але быў вызвалены (рэабілітаваны Пракуратурай БССР 31 мая 1989). Пасля выхаду на волю, Лазар Ран з’ехаў у Маскву і быў вымушаны заставацца там да вызвалення Беларусі ў 1944 годзе. У час вайны мастак маляваў партрэты партызанскіх камандзіраў, падпольшчыкаў, якія прыбылі з-за лініі фронту. Гераічная тэма, тэма Вялікай Айчыннай вайны — традыцыйныя для беларускага мастацтва ХХ стагоддзя. Вядомы яго жывапісныя партрэты і сюжэтна-тэматычныя карціны:
Антоні Тызенгаўз
Культурніцкая дзейнасць
Антоні Тызенгаўз быў не толькі буйным фінансістам і адміністратарам, але даволі адукаваным і культурным чалавекам свайго часу. Заснаваўшы дзясяткі мануфактур і навучальных устаноў, ён стварыў і свой тэатр, у які запрашаў балетмайстраў, замежных артыстаў, музыкантаў, спевакоў і харэографаў, у тым ліку братоў Г. і Л. Петынеці з Неапаля.
Лазар Саулавіч Ран
Даваенны перыяд
Сябра Саюза мастакоў БССР з 1940 года.
Напад на ўніверсітэцкі каледж Гарысы
Напад на  — тэрарыстычны акт, здзейснены 2 красавіка 2015 у горадзе Гарыса, на ўсходзе Кеніі, у выніку якога 147 чалавек загінулі і 79 былі паранены. Адказнасць за напад узяла на сябе самалійская групоўка Харакат аш-Шабаб.
Антоні Тызенгаўз
Культурніцкая дзейнасць
Для падрыхтоўкі ўласных артыстаў з прыгонных сялян А. Тызенгаўз стварыў тэатральную школу. У 1772 годзе ён паслаў для навучання за мяжу прыдворнага капельмайстра А. Сітанскага. Навучэнцамі ў тэатральную школу найчасцей бралі дзяцей прыгонных сялян з яго маёнткаў.
Напад на ўніверсітэцкі каледж Гарысы
Ход падзей
Група баявікоў з схаванымі пад маскамі тварамі напала на кампус універсітэта ў Гарысе раніцай, адкрылі хаатычную стральбу, пасля чаго захапіла студэнтаў, якія не паспелі пакінуць кампус, у закладнікі. У закладніках баявікоў апынулася 533 студэнты, 60 выкладчыкаў і супрацоўнікаў універсітэта. Паводле слоў сведак, баявікі выбіралі ў якасці ахвяр хрысціян.
Лазар Саулавіч Ран
Пасляваенны перыяд
Вярнуўшыся ў 1944 годзе ў Мінск, Лазар Ран дазнаўся аб гібелі ў гета сваёй сям’і, усіх родных, што засталіся ў горадзе. Гэтая трагедыя вызначыла тэму ўсёй далейшай творчасці мастака. У сярэдзіне 1950-х гадоў ён пачаў працаваць над серыяй афортаў «Мінскае гета», якая не мае аналагаў. Мастак на працягу 20 гадоў працаваў над гэтым цыклам, стварае ўсё новыя і новыя варыянты, часам неаднаразова вяртаючыся да адной і той жа кампазіцыі, імкнучыся дамагчыся максімальнай выразнасці і тэхнічнай дасканаласці. Гэты цыкл з’яўляецца адным з самых пранізлівых твораў, прысвечаных трагедыі Халакосту. У серыю ўвайшлі 17 лістоў, сярод якіх:
Антоні Тызенгаўз
Культурніцкая дзейнасць
Прыдворны аркестр, так званая капэла Тызенгаўза, належаў да найбольшых і найлепшых па прафесійным узроўні калектываў падобнага характару ў Беларусь і славіўся за яе межамі. Так, у 1780 годзе гэтая капэля была ангажавана ў Нацыянальны тэатр у Варшаве.
Лазар Саулавіч Ран
Пасляваенны перыяд
Серыя афортаў Лазара Рана «Мінскае гета» доўгія гады не экспанавалася на выстаўках. У 1979 пры пасрэдніцтве нямецкага мастака Ліі Грундзік альбом гэтых гравюр закупіла Дрэздэнская карцінная галерэя. Толькі ў 1991 годзе афорты былі паказаны на выставе ў Палацы культуры тонкасуконнага камбіната імя Ц. Я. Кісялёва. Пасля гэтага ў канцы 90-х гадоў, мастацтвазнаўца Ларыса Фінкельштэйн зноў экспанавала гэтыя творы ў сваёй галерэі «Брама».
Тэму Мінскага гета мастак працягнуў іншымі творамі ў літаграфіі, скульптуры, жывапісу. У якасці мастацкага элемента Лазар Ран уводзіць у літаграфіі «Кажыце, слухайце, памятаеце», «Фашысцкія забойцы» і «Рэквіем» надпісы на мове ідыш, якія даносяць да гледача галоўныя думкі і пачуцці мастака. У адрозненне ад афортаў, дзе пераважае маляўнічае спалучэнне цёмнага і светлага тонаў, літаграфіі выглядаюць як скульптурныя рэльефы. Дзве літаграфіі — «Мадонна з гета» і «Прысвячэнне Абраму Бразеру» выкананы ў выглядзе надмагільных камянёў. Абрам Бразер, беларускі скульптар, жывапісец, графік быў сябрам мастака і загінуў у Мінскім гета разам са сваім сынам.
Антоні Тызенгаўз
Культурніцкая дзейнасць
Пасля адстаўкі А. Тызенгаўза тэатральная школа, балетная трупа і частка капэлы былі пераведзены ў Паставы.
Лазар Саулавіч Ран
Пасляваенны перыяд
Пасля вайны Ран звярнуўся да графікі, да новых для яго тэхнікам афорта і літаграфіі. З гэтага часу графіка стала адным з асноўных відаў яго творчасці. Мастак стварыў серыі афортаў:
Лазар Ран таксама вядомы як жывапісец і скульптар. У яго бронзавых рэльефах «Загінулым у гета прысвячаецца», «Музыка», «Памяці Януша Корчака», выкананага да 100-годдзя з дня нараджэння педагога, які загінуў разам з дзецьмі ў канцлагеры, выкарыстаны сімвалы яўрэйскіх святыняў і тэксты на мове ідыш. Бронзавая скульптура задумвалася мастаком як помнік загінулым у Мінскім гета.
Напад на ўніверсітэцкі каледж Гарысы
Ход падзей
На 18:30 2 красавіка ўдалося вызваліць 500 студэнтаў і акружыць баявікоў у адным з універсітэцкіх карпусоў. 3 красавіка аперацыя супраць баявікоў была завершана, паліцыі ўдалося застрэліць чатырох баявікоў. Аперацыя доўжылася некалькі гадзін.
Антоні Тызенгаўз
Культурніцкая дзейнасць
А. Тызенгаўзу былі блізкімі і зразумелыя ідэі Асветніцтва. У тэатры ён бачыў не крыніцу прыбыткаў, а сродак асветы, інструмент выпраўлення нораваў і ўсталявання роднай мовы. Свае дзеі ён апраўдваў клопатам пра цывілізацыю тутэйшага края. Думкі, выказаныя ім пра выхаваўчую ролю тэатра, былі сугучныя палажэнням французскіх асветнікаў, асабліва Д. Дыдро. Але ў адрозненне ад апошняга ён лічыў, што тэатр існуе толькі для прывілеяванай часткі грамадства, шырокіх колаў шляхты, а не для мяшчан, рамеснікаў, гандляроў і неадукаваных сялян. Таму яго тэатр не стаў агульнадаступным, агульнанацыянальным. Каб надаць сваім пачынанням пэўную важкасць, Тызенгаўз вёў перапіску з Ж. Ж. Русо і прапаноўваў яму пераехаць у Гродна або ў Белавежскую пушчу.
Лазар Саулавіч Ран
Пасляваенны перыяд
Працягваў таксама ілюстраваць кнігі: «Муму» І. Тургенева (1953 г.), «Дзіцячы сад» А. Вялюгіна, «Джым-ліфцёр» (1954 г.) і іншыя.
Антоні Тызенгаўз
Заканчэнне жыцця
У 1777 арэндаваў эканоміі на 12 год з абавязкам штогадовага ўнясення ў каралеўскую казну сумы ў памерах 87 000 дукатаў.
Лазар Саулавіч Ран
«Ідышэ шрайбер»
У цыкл літаграфій «Яўрэйскія пісьменнікі» ўвайшлі партрэты вядомых пісьменнікаў і паэтаў, якія жылі ў розныя эпохі і ўнеслі вялікі ўклад у развіццё яўрэйскай культуры. Больш за 20 партрэтаў усёй серыі размешчаны на традыцыйных разьбяных надмагільных камянях — мацэйвах.
На загалоўным лісце серыі намаляваны камень з ільвом (сюжэт традыцыйнага яўрэйскага народнага арнаменту, сімвал адвагі), які трымае запаленую свечку над надпісам «Яўрэйскія пісьменнікі». Лазар Ран зрабіў вобразы класікаў яўрэйскай літаратуры, на творах якіх ён быў выхаваны: Шолам-Алейхем, Мендэле Мойхер-Сфорым,, ,. Працягнулі цыкл партрэты сучаснікаў мастака:, Ізі Харыка, і іншых.
Антоні Тызенгаўз
Заканчэнне жыцця
Няўдалая гаспадарчая палітыка (нерэнтабельнасць многіх мануфактур), інтрыгі магнатаў, незадаволеных актыўнай дзейнасцю А. Тызенгаўза, спрычыніліся да яго адхілення ў 1780 годзе ад кіравання эканоміяй.
Лазар Саулавіч Ран
«Ідышэ шрайбер»
Партрэты пісьменнікаў рэалістычныя і вядомыя. Для раскрыцця іх вобразаў, пры стварэнні сюжэтаў і дэталяў, мастак выкарыстоўваў разнастайныя прыёмы. Адным з такіх стылістычных прыёмаў сталі надпісы на мове ідыш імёнаў і прозвішчаў персанажаў цыклу, якія раскрываюць стаўленне майстра да творчасці пісьменнікаў. У некаторыя партрэты майстар уключыў дадатковыя тэксты, урыўкі з вершаў (Ізі Харыка,, Шмуэла Галкіна), асобныя выразы (Шолам-Алейхем), назвы твораў. Некаторыя партрэты мастак змясціў на пабітыя камяні. Першапачаткова яны складалі асобную серыю «Разбітыя надмагіллі» («Цубрахене мацэйвес»). Пазней Ран аб’яднаў усе партрэты ў агульны цыкл «Яўрэйскія пісьменнікі». У арыгіналах усе творы цыклу створаны ў спалучэнні двух колераў — чорнага і залатога.
Антоні Тызенгаўз
Заканчэнне жыцця
Апошнія гады жыцця правёў у Варшаве. Пахавалі графа ў фамільных склепе ў Жалудоцкім касцёле.
Лазар Саулавіч Ран
Памяць
У лістападзе 2009 года ў Расійскай дзяржаўнай бібліятэцы мастацтваў адкрылася выстаўка «Расстраляная літаратура». Яўрэйскія пісьменнікі ў графіцы Лазара Рана". Выстаўка была арганізавана бібліятэкай сумесна з Музеем гісторыі і культуры яўрэяў Беларусі (Мінск). У экспазіцыі было прадстаўлена 16 арыгінальных графічных работ Лазара Рана з цыклу «Яўрэйскія пісьменнікі».
Творы мастака захоўваюцца, у асноўным, у прыватных калекцыях Беларусі, ЗША, а таксама ў сям’і сына мастака.
Антоні Тызенгаўз
Ушанаванне памяці
Помнікі Антонію Тызенгаўзу ўстаноўлены ў Гродзенскім Фарным касцёле, Паставах, яго імем названа плошча ў Гродне.
NGC 732
NGC 732 (іншыя абазначэнні — UGC 1406, IRAS01535+3633, MCG 6-5-57, ARAK 64, MK 1011, ZWG 522.76, PGC 7270) — лінзападобная галактыка (S0) у сузор’і Андрамеда.
Галактыка-спадарожнік
Галактыка-спадарожнік круціцца вакол большай па масе галактыкі пад дзеяннем прыцягнення гравітацыйным полем. Яны верцяцца з пары вакол агульнага цэнтра галактык. Калі адна значна большая іншай па масе, то вялікая з'яўляецца «галоўнай», а меншая спадарожнікам. Паміж галактыкамі, кірунак руху якіх перасякаецца ў залежнасці ад характару перасячэння, можа адбывацца сутыкненне, зліццё, або абмен некаторымі аб'ектамі. У такой сітуацыі бывае цяжка сказаць, дзе сканчаецца адна галактыка і пачынаецца іншая. Сутыкненне галактык не цягне за сабой сутыкненне зорак, але здольна змяніць іх арбіты і ініцыяваць працэс зоркаўтварэння.
NGC 732
Гэты аб’ект уваходзіць у колькасць пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі новага агульнага каталога.
Галактычны год
Галактычны год — перыяд часу, за які Сонечная сістэма робіць адзін абарот вакол цэнтра нашай Галактыкі. Велічыня гэтага прамежку часу вядомая недакладна, таму што яна залежыць ад хуткасці руху нашай сістэмы і адлегласці да цэнтра Галактыкі. Галактычны год складае, па розных ацэнках, ад 225 да 250 мільёнаў зямных гадоў.
NGC 586
Гэты аб’ект уваходзіць у колькасць пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі новага агульнага каталога.
Кампактная галактыка
Кампактная галактыка — далёкая галактыка, якая на зорным небе падобная да звычайнай зоркі. Гэты аб'ект з высокай яркасцю паверхні, які мае вялікае чырвонае зрушэнне, што сведчыць аб значной адлегласці да яго. Найбуйнейшыя галактыкі з-за сваёй яркасці могуць перавышаць у сотні разоў яркасць галактык, маючы блакітны колер. У большасці з іх выяўлена радыёвыпраменьванне не цеплавога паходжання. Паводле тэорыі астранома І. Шклоўскага, такое выпраменьванне ўзнікае пасля тармажэння ў магнітным полі электронаў і больш цяжкіх зараджаных часціц. Гэтыя часціцы павінны рухацца са хуткасцямі, блізкімі да хуткасці святла. Такія хуткасці развіваюцца ў выніку значных выбухаў у галактыцы.
Група навукоўцаў Францыі, ЗША і Чылі апублікавала ў часопісе «The Astrophysical Journal» за студзень 2001 г вынікі даследаванняў, зыходзячы з якіх спіральныя галактыкі, і, у прыватнасці, наша, ўтварыліся з кампактных галактык. У аснову гэтай гіпотэзы ляглі тыя факты, што спектры далёкіх яркіх кампактных галактык вельмі падобныя на спектры ядраў спіральных галактык. На думку навукоўцаў сучасныя кампактныя галактыкі таксама могуць калі-небудзь эвалюцыянаваць у спіральныя. Існаванне галактык такога тыпу яшчэ да іх адкрыцця прадбачыў швейцарскі астрафізік Ф. Цвікі. Бліжэйшая да нас кампактная галактыка — М 32. Кампактныя галактыкі размяркоўваюцца па тыпу спектру выпраменьвання: ад блакітных да інфрачырвоных.
Галактычны дыск
Галактычны дыск — гэта кампанент структуры лінзападобных і спіральных галактык.
Галактычны дыск уяўляе сабой плоскасць, у якой знаходзяцца спіралі, рукавы і перамычкі. У галактычным дыску, як правіла, змяшчаецца больш маладых зорак, газу і пылу, чым у галактычным гало.
Галактычны дыск складаецца з газу, пылу і зорак. Газ і пыл ўтвараюць «газавы дыск». Зоркі ўтвараюць «зорны дыск».
Галактычнае гало
Гало галактыкі — нябачны кампанент галактыкі, які мае сферычную форму і распасціраецца за яе бачную частку. У асноўным складаецца з разрэджанага гарачага газу, зорак і цёмнай матэрыі. Апошняя складае асноўную масу галактыкі.
Белы колер
Белы колер — гэта так званы ахраматычны колер (нараўне з чорным і адценнямі шэрага). Святло з крыніцы, выпускалага раўнамернае для ўсіх даўжынь хваль бачнага спектру — электрамагнітнае выпраменьванне, выклікае пры трапленні на сятчатку здаровага вока адчуванне белага колеру.
Адытыўны сінтэз колеру, у сувязі з асаблівасцю зроку, дазваляе атрымліваць белы колер змешваннем чырвонага, зялёнага і сіняга — спектральных колераў, што ўжываецца, напрыклад, у кінескопах.
Белы колер мае найвышэйшую яркасць, адценне — 0.
Колпіна (возера, басейн Тураўлянкі)
Колпіна — возера ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці, за 11 км на поўдзень ад горада Полацк, за 0,5 км на захад ад вёскі Міжлессе, у басейне ракі Тураўлянка.
Плошча паверхні 0,04 км². Даўжыня 0,36 км, найбольшая шырыня 0,19 км. Даўжыня берагавой лініі 0,85 км.
Схілы катлавіны вышынёй да 5 м, зверху парослыя лесам. Вакол возера забалочаны выган (шырыня 50—170 м). На поўдні выцякае ручай у возера Суя. Возера істотна зарастае.
Агароднікі (Гарадоцкі сельсавет)
Агаро́днікі (, Огородники) — вёска ў Маладзечанскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Гарадоцкага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1945 гадах засценак у складзе Польскай Рэспублікі, Віленскага ваяводства, Вілейскага павета (з 1927 года Маладзечанскага павета), гміны Гарадок.
Падвойны астэроід
Падвойны астэроід — гэта сістэма з двух астэроідаў, гравітацыйна звязаных адзін з адным, якія круцяцца вакол агульнага цэнтра мас, накшталт падвойнай сістэмы зорак. Першым выяўленым бінарным астэроідам стаў астэроід (243) Іда, дваістасць якога была ўстаноўлена падчас пралёта міма яго касмічнага апарата Галілеа ў жніўні 1993 года. З тых часоў у астэроідным поясе было адкрыта яшчэ некалькі падвойных сістэм.