cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Валерый Мікалаевіч Герус
Творчасць
Асноўныя працы: жылыя групы пасёлка Дружны (першая чарга); коннаспартыўны манеж дзіцячай школы ў г. Гомелі; жылы квартал у скрыжавання вуліц Чарвякова, Старавіленскі тракт, Веры Харужай; водна-трэніровачны комплекс па вул. Герояў 120-й дывізіі ў Мінску (добраўпарадкаванне); шматпавярховы жылы дом на скрыжаванні вуліц Бялыніцкага-Бірулі і Мінскай шашы ў г. Магілёве.
Узнагароды
Лаўрэат рэспубліканскага конкурсу «На знак 1000-годдзя г. Віцебска і забудову цэнтральнай плошчы»; першага і другога этапаў міжнароднага конкурсу «Жылое асяроддзе ў буйным горадзе». Забудова жылога раёна «Лебядзіны»; нацыянальнага фестывалю архітэктуры (2000) за распрацоўку эскіза забудовы квартала па вуліцах Янкоўскага — Гарэцкага; «Лепшы праект года» (гран-пры) рэспубліканскага агляду-конкурсу лепшых архітэктурных твораў (2002) за распрацоўку эскіза ў складзе ПДП «Жылая забудова ў граніцах вуліц П. Глебкі, Матусевіча, Кунцаўшчына, пас. Масюкоўшчына» XIII—га рэспубліканскага конкурсу лепшых архітэктурных твораў 2005—2007. Дыплом Саюза архітэктараў Расіі за праект «Забудова тэрыторыі „Аэрапорт Мінск-1“ з фарміраваннем дзелавога цэнтра „Мінск-Сіці“» і інш.
Галілеа (касмічны апарат)
«Галілеа» (Galileo) — аўтаматычны касмічны апарат НАСА, створаны для даследавання Юпітэра і яго спадарожнікаў. Апарат быў запушчаны ў 1989 годзе і прапрацаваў да 2003 года. Гэта быў першы (і пакуль адзіны) апарат, які выйшаў на арбіту Юпітэра, які вывучаў планету доўгі час і скінуў у яе атмасферу спушчальны зонд. Станцыя перадала звыш 30 гігабайт інфармацыі, у тым ліку 14 тысяч малюнкаў планеты і спадарожнікаў, а таксама ўнікальную інфармацыю аб атмасферы Юпітэра. Назва станцыі звязана з тым, што менавіта Галілеа Галілей адкрыў чатыры спадарожніка Юпітэра ў 1610 годзе.
Гісторыя
<div style="">
Праектаванне апарата пачалося яшчэ ў 1977 годзе, калі было прынята рашэнне аб вывучэнні атмасферы Юпітэра з дапамогай спушчальнага апарата. Мэтай місіі было вывучэнне атмасферы Юпітэра, спадарожнікаў і іх будынка, магнітасферы, перадача малюнкаў планеты і яе спадарожнікаў і іншага.
Меркавалася, што «Галілеа» будзе выведзены на зямную арбіту з дапамогай «Шатла», а затым разагнаны з дапамогай паскаральніка «Кентаўр» у бок Юпітэра. Аднак пасля згубы «Чэленджэра» дастаўка «Кентаўра» на арбіту з дапамогай «Шатл» была забароненая. Пасля доўгага аналізу была знойдзена траекторыя палёту, якая значна эканоміла паліва і дазваляла абыйсціся без «Кентаўра». Гэтая траекторыя, якую назвалі VEEGA (Venus-Earth-Earth Gravity Assist), выкарыстала прыцягненне Венеры і Зямлі для здзяйснення гравітацыйных манеўраў.
У выніку, апарат паляцеў спачатку да Венеры і 2 разы прайшоў міма Зямлі, перш чым выйсці на траекторыю да Юпітэра, а працягласць палёту да планеты склала амаль 6 гадоў. У выніку «Галілеа» правёў даследаванні Венеры і двух астэроідаў. З-за змены першапачатковай траекторыі апарату спатрэбілася дадатковая сонцаабарона. Акрамя таго, паколькі паблізу Сонца апарат павінен быў быць павернуты пэўным чынам, каб знаходзіцца ў цені сонцаабароны, то выкарыстанне асноўнай антэны было немагчыма. Таму вырашана было не раскрываць яе, пакуль апарат не адыдзе ад Сонца на бяспечную адлегласць, а для падтрымання сувязі была ўсталявана дадатковая антэна (маламагутная). Але асноўная антэна пасля так і не расчынілася.
Сумарныя выдаткі на місію «Галілеа» склалі 1,5 млрд долараў.
Асноўныя падзеі:
Апісанне апарата
Апарат вышынёй 5 метраў важыў 2223 кг, у тым ліку 118 кг навуковага абсталявання, 339 кг — спушчальны апарат, 925 кг паліва. Электраэнергетычная ўстаноўка складалася з двух радыеізатопных элементаў магутнасцю каля 500 Вт (сонечныя батарэі не ўжываліся з прычыны вялікай адлегласці ад Сонца).
На апараце было ўстаноўлена 4 антэны — асноўная, маламагутная і прыёмная для сувязі са спушчальным апаратам. Асноўная антэна не расчынілася, і сувязь з Зямлёй ажыццяўлялася з дапамогай маламагутнай антэны. Хуткасць сувязі склала 160 біт/с замест 134 Кбіт/с. Былі распрацаваныя метады сціску інфармацыі (уключаючы абразанне цёмнага касмічнага фону здымкаў), аднак якасць некаторых здымкаў прыйшлося паменшыць. Нагрузка на асноўны камп’ютар рэзка ўзрасла, і часткова алгарытмы сціску выконваліся на камп’ютары, адказным за сістэму арыентацыі «Галілеа». Стужачная прылада захоўвання інфармацыі мела ёмістасць 900 мегабіт, аднак з ёй таксама ўзніклі праблемы.
Энергію для апарата выпрацоўвалі дзве радыеізатопных устаноўкі агульнай магутнасцю 570 ват (490 ват пры прыбыцці да Юпітэра).
«Галілеа» нёс 11 навуковых прыбораў, і яшчэ 7 знаходзіліся на спушчальным зондзе.
Апарат быў абсталяваны камерай, якая дае малюнка 800х800 пікселяў. Камера зроблена па прынцыпе тэлескопа-рэфлектара, працавала з дапамогай крамянёвых сенсараў і была абсталявана рознымі фільтрамі для здымкі ў тым ці іншым дыяпазоне. Спектральны дыяпазон камеры складаў ад 0,4 да 1,1 мікраметра (бачны дыяпазон 0,4-0,7 мкм). Радыяцыйную абарону камеры выконвала 1-сантыметровае танталавае пакрыццё. Разрозненне камеры, усталяванай на «Галілеа», у 20 разоў перавышала паказчык камер «Вояджэраў», а для некаторых здымкаў — да 1000 раз.
Спектраметр для карціравання ў блізкай інфрачырвонай вобласці (NIMS) дазваляў атрымоўваць малюнак высокага разрознення ў інфрачырвоным дыяпазоне. З яго дапамогай можна было складаць «тэмпературныя карты», рабіць высновы аб хімічным складзе паверхні спадарожнікаў Юпітэра, а таксама вызначаць цеплавыя і хімічныя характарыстыкі атмасферы планеты, уключаючы ўнутраныя пласты. Дыяпазон хваляў, якія рэгіструюцца NIMS, складаў ад 0,7 да 5,2 мкм.
Фотапалярыметр быў прызваны вымяраць інтэнсіўнасць і палярызацыю святла, адлюстраванага/рассейванага ад Юпітэра і паверхні яго спадарожнікаў. Прыбор адначасова выконваў функцыі палярыметра, фотаметрыі і радыёметра. З дапамогай фотапалярыметра рабіліся ацэнкі, якія тычацца як складу і структуры атмасферы, так і патокаў цеплавога і адлюстраванага выпраменьвання. Поляриметр рэгістраваў электрамагнітныя хвалі даўжынёй да 110 мкм.
Шэраг прыбораў (дэтэктар часціц высокіх энергій і інш.) выкарыстоўваўся, галоўным чынам, для вывучэння плазмы, якая ўваходзіць у магнітасферу Юпітэра. Дэтэктар пылавых часціц рэгістраваў часціцы масай ад 10−7 да 10−16 грама ў касмічнай прасторы і на арбіце Юпітэра. Праводзіліся таксама нябеснамеханічныя і радыёэксперыменты (па праходжанні радыёсігналу праз іонасферу і атмасферу).
Навуковыя даследаванні
Знаходзячыся ў поясе астэроідаў, «Галілеа» зблізіўся з астэроідам Гаспра і паслаў на Зямлю першыя здымкі, зробленыя з блізкай адлегласці. Каля года праз «Галілеа» прайшоў міма астэроіда Іда і выявіў у яго спадарожнік, названы Дактыль.
У ліпені 1994 года на паверхню Юпітэра ўпала камета Шумейкераў — Леві 9. Пункту падзення фрагментаў знаходзіліся ў паўднёвым паўшар’і Юпітэра, на процілеглым па адносінах да Зямлі паўшар’і, таму самі моманты падзення візуальна назіраліся толькі апаратам «Галілеа», якія знаходзіліся на адлегласці 1,6 а.а. ад Юпітэра.
У снежні 1995 спушчальны апарат увайшоў у атмасферу Юпітэра. Зонд прапрацаваў у атмасферы прыкладна на працягу гадзіны, апусціўшыся на глыбіню 130 км. Паводле вымярэнняў, знешні ўзровень аблокаў характарызаваўся ціскам у 1,6 атмасферы і тэмпературай −80 °C; на глыбіні 130 км — 24 атмасферы, +150 °C. Шчыльнасць аблокаў апынулася ніжэй чаканай, меркаваны пласт аблокаў з вадзянога пара адсутнічаў.
«Галілеа» падрабязна даследаваў дынаміку атмасферы Юпітэра і іншыя параметры планеты. У прыватнасці, ён выявіў, што атмасфера Юпітэра мае «мокрыя» і «сухія» вобласці. У некаторых «сухіх плямах» утрыманне вадзянога пара быў у 100 разоў менш, чым у атмасферы ў цэлым. Гэтыя «сухія плямы» маглі павялічвацца і памяншацца, аднак яны пастаянна аказваліся на адных і тых жа месцах, што кажа пра сістэмнасць цыркуляцыі атмасферы Юпітэра. «Галілеа» зарэгістраваў шматлікія навальніцы з маланкамі ў 1000 разоў больш магутны за зямныя. Перадаў мноства здымкаў Вялікай Чырвонай Плямы — гіганцкага шторму (памерам перавышае дыяметр Зямлі), які назіраюць ужо больш за 300 гадоў. «Галілеа» таксама выявіў «гарачыя плямы» уздоўж экватара. Відаць, у гэтых месцах пласт знешніх аблокаў тонкі, і можна бачыць больш гарачыя ўнутраныя вобласці.
Дзякуючы дадзеным «Галілеа» былі пабудаваныя больш дакладныя мадэлі працэсаў, якія адбываюцца ў атмасферы Юпітэра.
Вялікае значэнне мелі даследаванні спадарожнікаў Юпітэра. За час свайго знаходжання на арбіце Юпітэра «Галілеа» праходзіў рэкордна блізка да спадарожнікаў Юпітэра: Еўропа — 201 км (16 снежня 1997 г.), Каліста — 138 км (25 мая 2001), Іо — 102 км (17 студзеня 2002 г.), Амальтэя — 160 км (5 лістапада 2002 г.).
Было атрымана мноства новых дадзеных і падрабязныя здымкі паверхні спадарожнікаў. Было ўстаноўлена, што Іо валодае ўласным магнітным полем, пацверджана тэорыя аб наяўнасці акіяна вадкай вады пад паверхняй Еўропы, выказаны гіпотэзы аб наяўнасці вадкай вады ў нетрах Ганімеда і Каліста. Таксама былі вызначаны незвычайныя характарыстыкі Амальтэі.
Роберт Донат
Роберт Донат (Friedrich Robert Donat, 18 сакавіка 1905, Уітынгтон — 9 чэрвеня 1958, Лондан) — англійскі акцёр тэатра і кіно, прадзюсар, рэжысёр, сцэнарыст.
Больш за ўсё акцёр вядомы сваімі ролямі ў фільме Альфрэда Хічкока «Трыццаць дзевяць прыступак» і «Да пабачэння, містэр Чыпс», за які ён атрымаў «Оскара» за лепшую мужчынскую ролю.
Рыгор Аляксеевіч Рапота
Біяграфія
Нарадзіўся ў Маскве ў сям’і вайскоўца. Бацька — вайсковец, авіятар, маці — педагог па адукацыі, але з-за пастаянных пераездаў па службе мужа ёй давялося працаваць не толькі ў школе, але і бібліятэкарам, і ў ашчаднай касе.
З 1966 па 1990 гады працаваў у Першым галоўным упраўленні КДБ (знешняя разведка), быў у працяглых камандзіроўках у ЗША, Швецыі і Фінляндыі, у перыяд 1990—1994 гадоў — намеснік начальніка, начальнік аддзела ПДУ. З 1994 па 1998 год займаў пасаду намесніка дырэктара Службы знешняй разведкі Расіі, курыраваў партнёрскія сувязі з замежнымі спецслужбамі.
У перыяд з красавіка па лістапад 1998 года — намеснік сакратара Савета Бяспекі Расіі, з лістапада 1998 па верасень 1999 — генеральны дырэктар дзяржкампаніі «Расузбраенне». З верасня 1999 года па май 2000 — першы намеснік міністра гандлю Расіі, займаўся ваенна-тэхнічным супрацоўніцтвам. У перыяд з чэрвеня 2000 па кастрычнік 2001 — першы намеснік міністра навукі, прамысловасці і тэхналогій. З кастрычніка 2001 па кастрычнік 2007 года — генеральны сакратар Еўразійскай эканамічнай супольнасці.
22 сакавіка 2021 года губернатар Курскай вобласці Раман Старавойт на штотыднёвай нарадзе прадставіў Рыгора Рапоту прадстаўніком рэгіёна ў Савеце Федэрацыі, ён заняў крэсла Аляксандра Міхайлава, які сканаў у снежні 2020.
Пуцеправод цераз Партызанскі праспект (Мінск)
Пуцеправод цераз Партызанскі праспект — аўтамабільна-пешаходны пуцеправод у Мінску. Злучае вуліцы Даўгабродскую і Пляханава, праходзячы над Партызанскім праспектам.
Апісанне
Пуцеправод пабудаваны ў 1972 годзе. Мае 3 пралёты, даўжыня складае 30 м, шырыня 27 м
Пуцеправод прызначаны для руху трамваяў, аўтатранспарту і пешаходаў. Праезная частка пуцеправода складаецца з 4 палос для руху аўтатранспарту. Пакрыццё праезнай часткі і тратуараў — асфальтабетон. На пуцеправод пастаўлены бетонныя бар'ерныя агароджы праезнай часткі. Парэнчавая агароджа металічная простага дыяганальнага малюнка, завяршаецца на устоях гранітнымі тумбамі з ліхтарамі.
Іскіцім
Іскіцім (Искитим) — горад (з 1938) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Іскіцімскага раёна Новасібірскай вобласці. Насельніцтва 63,8 тыс. чал. (2005). Заснаваны ў 1717 годзе.
Горад размешчаны на рацэ Бердзь, за 65 км ад Новасібірска.
Тургай (Акмолінская вобласць)
Тургай — сяло ў Ярэйментаўскім раёне Акмолінскай вобласці Казахстана. Адміністрацыйны цэнтр Тургайскай сельскай акругі. Знаходзіцца прыкладна за 30 км на паўночны захад ад цэнтра горада Ярэйментаў. Код КАТА — 114659100.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 1597 чалавек (747 мужчын і 850 жанчын). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 1224 чалавекі (624 мужчыны і 600 жанчын).
Батакскія мовы
Батакскія мовы — група з 7 моў, распаўсюджаных сярод батакскіх пляменаў на поўначы Суматры (Інданезія).
Батакскія мовы дзеляцца на дзве падгрупы: Большасць слоў у мовах паўночнай падгрупы мае агульнае паходжанне, так у кара налічваецца 76 % агульных слоў з аласам, 81 % з пакпакам і 80 % з сімалунгунам, тады як з малайскім толькі 30 %.
Аўстранезійская мова палаван-батак не адносіцца да дадзенай групы.
Старажытны Егіпет
Старажытны Егіпет — адна з першых дзяржаў у гісторыі чалавецтва, якая ўзнікла на Афрыканскім кантыненце ў даліне Ніла прыкладна ў пачатку 4 тысячагоддзя да н.э. Лічыцца адной з першых так званых «рачных цывілізацый», якія адметныя моцнай дэспатычнай уладай, доўгім перыядам існавання. Назва краіны — «Егіпет» паходзіць ад назвы старажытнай егіпецкай сталіцы Хікупта (Хет-Ка-Птах — «дом Ка Птаха», Мемфіс). Грэкі, перайначыўшы гэта слова, назвалі ўвесь Егіпет словам «Айгюптас». З гэтага, у сваю чаргу, назва перакачавала ва ўсе астатнія еўрапейскія мовы. Самі егіпцяне называлі сваю краіну kmt (Кемет) або Та-кемет, што ў перакладзе азначае «чорны» або «чорная зямля», а дакладней — «чарназём», — у гонар урадлівай чорнай зямлі, якой славіўся Егіпет ва ўсе часы.
Магеланаў праліў
Магеланаў праліў (Estrecho de Magallanes) — праліў, падзяляе Кантынентальную Паўднёвую Амерыку і архіпелаг Вогненная Зямля, вузкі (мінімальная шырыня - 2,2 км) і ў некаторых месцах вельмі небяспечны для мараплаўства. Даўжыня праліва - 575 км, найменшая глыбіня на фарватэры - 20 м.
Старажытны Егіпет
Старажытны Егіпет развіваўся ў ніжнім і сярэднім цячэнні Ніла. У сувязі з неабходнасцю стварэння ірыгацыйных сістэм была вялікая патрэба ў арганізацыі кантролю. Гэта прывяло да з'яўлення ранняй дзяржавы. Спачатку гэта былі невялікія ўтварэнні, царамі якіх выступалі жрацы. Неабходнасць стварэння ірыгацыйнай сістэмы, а таксама аб'яднанне даліны з дэльтай патрабавала стварэння адзінай цэнтралізаванай дзяржавы. У эпоху Новага царства ўлада фараонаў прасціралася да чацвёртага нільскага парога на поўдні і распаўсюджвалася на значныя тэрыторыі ва Усходнім Міжземнамор'і, а таксама на ўзбярэжжа Чырвонага мора. Увесь Егіпет дзяліўся на дзве вялікія вобласці: Верхні і Ніжні Егіпет. А тыя, у сваю чаргу, мелі па некалькі дзясяткаў абласцей, якія грэкі называлі номамі. Больш за 90 % тэрыторыі Егіпта займае пустыня, так званая «Чырвоная зямля». Жыццё там было магчыма толькі ў аазісах і ў далінах перасохлых рэк. Эканоміка Егіпта асноўвалася на прадуктыўнай сельскай гаспадарцы ва ўрадлівай даліне Ніла. Егіпет развіваў зносіны з цывілізацыямі Міжземнамор'я, а таксама з Нубіяй, з якой Егіпет атрымліваў лес, золата, каштоўныя камяні ў асноўным захопам.
Магеланаў праліў
Упершыню быў пераадолены Магеланам падчас яго кругасветнага падарожжа, аднак, ёсць версіі, што праліў быў вядомы і раней, а Вогненная Зямля ў той час лічылася паўночнай часткай Невядомай Паўднёвай зямлі.
Старажытны Егіпет
Егіпет дасягнуў вяршыні сваёй магутнасці падчас Новага царства, пазней Егіпет процістаяў Хецкай, Асірыйскай і Мітанійскай імперыям, пасля чаго ён уступіў у перыяд павольнага заняпаду. У Трэці пераходны і Позні перыяды Егіпет захоплівалі хананеяне, лівійцы, нубійцы, асірыйцы, вавіланяне, ахеменіды і македонскія грэкі. Пасля смерці Аляксандра Вялікага, Егіптам пачаў кіраваць адзін з яго военачальнікаў, Пталамей Сатэр, які заснаваў грэчаскую дынастыю фараонаў. Гэтая дынастыя кіравала краінай да 30 года да н.э., калі Егіпет быў далучаны да Рымскай імперыі ў якасці адное з правінцый. Пераходныя перыяды, якіх было тры, азначаюць распад дзяржавы.
Перыядызацыя
У III стагоддзі да н.э. егіпецкі жрэц Манефон саставіў паслядоўнасць фараонаў ад Менеса да свайго часу і падзяліў яе на 30 дынастый, гэтая сістэма (з некаторымі дапрацоўкамі) выкарыстоўваецца і па сёння.
Усю гісторыю Старажытнага Егіпта дзеляць на наступныя перыяды:
Гісторыя
Ніл быў жыццёваю артэрыяй для прылеглых зямель на працягу большай часткі чалавечай гісторыі. Урадлівая пойма Ніла давала людзям магчымасць развіваць аселую сельскагаспадарчую эканоміку і больш складанае, цэнтралізаванае грамадства, якое стала краевугольным каменем у гісторыі чалавечай цывілізацыі. Сучасны чалавек, у складзе плямён паляўнічых і збіральнікаў, пачаў жыць у даліне ў канцы сярэдняга плейстацэна прыкладна 120 тысяч гадоў назад. У познім палеаліце засушлівы клімат Паўночнай Афрыкі станавіўся ўсё больш гарачым і сухім, прымушаючы насельніцтва прылеглых зямель канцэнтравацца ўздоўж рачной даліны.
Дадынастычны Егіпет
У дадынастычныя і раннедынастычныя часы егіпецкі клімат быў не такім засушлівым, як цяпер. Вялікія абсягі Егіпта былі пакрыты саваннамі, там раслі дрэвы і пасвіліся статкі капытных жывёл. Расліннасць і жывёльны свет былі значна багацейшымі ва ўсім наваколлі, у даліне Ніла жылі вялікія папуляцыі вадаплаўных птушак. У егіпцян распаўсюджаным заняткам было паляванне. Таксама ў гэты перыяд былі ўпершыню прыручаны многія віды жывёл.
Прыблізна к 5500 г. да н. э. невялікія плямёны, якія жылі ў даліне Ніла, развіліся ў некалькі культур. Людзі гэтых культур ажыццяўлялі строгі кантроль сельскай гаспадаркі і жывёлагадоўлі і мелі характэрныя для кожнай культуры посуд і прадметы асабістага карыстання, такія як расчоскі, бранзалеты і пацеркі. Найбольш значнай з гэтых ранніх культур у Верхнім (паўднёвым) Егіпце была Бадары. Яна, імаверна, зарадзілася ў Заходняй Пустыні і вядома па сваёй высокаякаснай кераміцы, каменных прыладах і выкарыстанні медзі.
Пасля Бадары былі Амрацкая (Накада I) і Герзейская (Накада II) культуры, якія прыўнеслі рад тэхналагічных удасканаленняў. Ужо ў часы Накады I дадынастычныя егіпцяне ўвозілі абсідыян з Эфіопіі і выраблялі з абсідыянавых сколкаў нажы і іншыя прадметы. Да часоў Накада II адносяцца першыя сведчанні аб кантактах з Блізкім Усходам, асабліва з Ханаанам і ўзбярэжжам Бібла. Прыкладна за 1000 гадоў культура Накада развілася з некалькіх сельскагаспадарчых супольнасцей у магутную цывілізацыю, правіцелі якой мелі поўную ўладу над людзьмі і рэсурсамі Нільскай даліны. Устанавіўшы цэнтр улады ў Нехене, а пазней у Абідасе, кіраўнікі культуры Накада III пашырылі сваю ўладу на поўнач уздоўж Ніла. Яны таксама гандлявалі з Нубіяй на поўдні, аазісамі Лівійскай пустыні на захадзе, і культурамі ўсходняга Міжземнамор'я і Блізкага Усходу на ўсходзе. Знойдзеныя ў царскіх пахаваннях у (Нубія) артэфакты нясуць на сабе найстаражытнейшыя вядомыя выявы егіпецкіх дынастычных сімвалаў, такіх як белая карона Егіпта і сокал.
Людзі культуры Накада выраблялі самыя разнастайныя матэрыяльныя даброты (што адлюстроўвае рост улады і багацця эліты), у тым ліку прадметы асабістага карыстання, такія як расчоскі, маленькія статуэткі, распісны посуд, высакаякасныя, і ювелірныя вырабы з золата, ляпіс-блакіту (лазурыту) і слановае косці. Яны таксама распрацавалі від палівы, вядомы як, які ў Рымскія часы шырока выкарыстоўваўся пры аздабленні кубкаў, амулетаў і фігурак. Бліжэй к канцу дадынастычнага перыяду ў культуры Накада пачалі выкарыстоўвацца пісьмовыя сімвалы, якія з часам развіліся ў паўнацэнную іерагліфічную пісьменнасць для егіпецкай мовы.
Ранняе Царства
У 4-м тыс. да н.э. шматлікія дробныя княствы аб'ядналіся ў два дзяржаўныя ўтварэнні — так званыя Верхні Егіпет і Ніжні Егіпет (са сталіцамі ў Іераконпалі і Бута). Стварэнне адзінай дзяржавы прыпісваюць правіцелю Верхняга Егіпта Менесу. Сталіцай аб'яднанай дзяржавы каля 3000 да н.э. стаў Мемфіс у паўднёвай частцы дэльты Ніла. Да кан. 4 — пач. 3 тыс. да н.э. адносяць першыя помнікі, напісаныя егіпецкім іерагліфічным пісьмом.
У 30—28 стагоддзях да н.э. пачаліся сутыкненні з суседзямі: кушытамі (нубійцамі) — на поўдні, з лівійцамі — на захадзе і качэўнікамі з Сінайскага паўвострава — на паўночным усходзе. У 28—23 стагоддзях да н.э. сфарміравалася старажытнаегіпецкая цывілізацыя.
Старое Царства
Адзінства Егіпта ўвасаблялася ва ўладзе фараонаў — неабмежаваных валадароў усёй краіны. Фараон быў галавой культаў усіх багоў Егіпта і сам быў абагаўляемы. Праяваю гэтага было будаўніцтва ў гэты перыяд пірамід — фараонавых магільняў, напрыклад, сусветна вядомыя піраміды Джосера, Снофру, Хеопса (Хуфу), Хефрэна (Хафра) і Мікерына (Менкаура). Узрасло значэнне геліопальскага культу бога сонца Ра, чыімі сынамі абвяшчалі сябе ўсе фараоны (у тытулах).
Першы пераходны перыяд
У 23—21 стагоддзях да н.э. Егіпет распадаецца на мноства номаў.
Авазлар
Авазлар (Avazlar) — сяло ў Лачынскім раёне Азербайджанскай Рэспублікі.
У 1992—2020 гадах было пад кантролем узброеных сіл Арменіі і ўваходзіла ў Кашатагскі раён непрызнанай Нагорна-Карабахскай Рэспублікі. У ходзе Другой карабахскай вайны 1 снежня 2020 года сяло было занята ўзброенымі сіламі Азербайджана (армяне лічаць гэта акупацыяй).
Старажытны Егіпет
Другі пераходны перыяд
Новы распад Егіпта ў 18-16 стагоддзях да н.э. прывёў да захопу Егіпта азіяцкімі захопнікамі — гіксосамі, якія захапілі ўладу ў Ніжнім Егіпце і зрабілі сваёй сталіцай горад Аварыс ва ўсходняй частцы дэльты Нілу.
Атлантыда
Атлантыда — легендарная зямля (востраў, архіпелаг ці нават кантынент), якая апусцілася на марское дно ў выніку землетрасення або іншага катаклізму, разам са сваімі жыхарамі — атлантамі. Упершыню згадваецца ў Платона ў дыялогах «Цімей» і «Крыцій». На дадзены момант у навуковых кругах лічыцца або цалкам выдуманым Платонам філасофскім міфам, або — міфам, складзеным на аснове ўспамінаў пра нейкую старажытную катастрофу, магчыма аб прарыве міжземнаморскіх вод у Чорнае мора ў канцы 4 тысячагоддзі да н.э. ці вывяржэнні вулкана на востраве Сантарын у сярэдзіне XV ст. да н.э. Пры гэтым, у кругах калянавуковых Атлантыда з'яўляецца прадметам самых разнастайных гіпотэз. Атлантыда стала таксама папулярным аб'ектам мастацкай творчасці, фантастычных твораў.
Старажытны Егіпет
Новае Царства
Вытурыць гіксосаў змог Яхмас I. Пераследуючы іх, ён уварваўся ў Палесціну, Сірыю. Яго пераемнікі ўсталявалі панаванне Егіпта ў Палесціне, Фінікіі, Сірыі; краіна Куш да 4 нільскага парога стала егіпецкаю правінцыяй.
Пры Аменхатэпе III Старажытны Егіпет дасягнуў найбольшай магутнасці. З правінцый у Азіі і ў Кушы егіпецкая дзяржава палучала даніну драўнінай, меддзю, волавам, свінцом, серабром, а таксама быдла, рабоў, віна, ювелірныя вырабы, слановую косць. З краіны Пунт, куды царыца Хатшэпсут накіравала экспедыцыю, у Старажытны Егіпет паступалі духмяныя рэчывы. У гэты перыяд егіпецкае войска стала рэгулярным. Рэлігійная рэформа Аменхатэпа IV (Эхнатона) абвясціла культ адзінага для егіпцян бога Атона (сонечнага дыска). У гонар гэтага бога будуецца новая сталіца Ахетатон. Пасля смерці Эхнатона ў 1335 г. да н.э. было адноўлена шанаванне ранейшых багоў, і Фівы ізноў сталі сталіцай Егіпта. Заняўшыся рэлігійнай рэформай, Эхнатон закінуў кіраванне дзяржавай. Заняпад працягваўся і пасля яго смерці, але каля 1290 г. да н.э. фараон Рамзес II аднавіў магутнасць Егіпта. Ён вёў упартую барацьбу з хетамі і іх сірыйскімі саюзнікамі. Сталіцай Егіпта пры Рамзесе II стаў Пер-Рамсес, пабудаваны на месцы Аварыса.
Трэці пераходны перыяд
У 11—7 стагоддзях да н.э. умацавалася ўлада намархаў. У 945 г. да н.э. лівійскі палкаводзец Шэшонк I абвясціў сябе фараонам, зрабіўшы сваёй рэзідэнцыяй горад Бубастыс у дэльце Ніла. Ён узяў Іерусалім і разрабаваў яго. У 671 г. да н.э. асірыйскае войска Асархадона захапіла і разрабавала Мемфіс. У 667 да н.э. і 663 да н.э. асірыйцы авалодалі Фівамі.
Позняе Царства
Псаметых I змог ізноў аб'яднаць Старажытны Егіпет. Пры Неха II, сыне Псаметыха I, быў прарыт канал, які звязаў Ніл з Чырвоным морам.
У 528 да н.э. Старажытны Егіпет быў заваёван персідскім царом Камбісам і стаў персідскай правінцыяй (сатрапіяй). У 341 да н.э. персы ізноў уварваліся ў Егіпет, спустошыўшы яго.
Эліністычны Егіпет
У 332 да н.э. у Егіпет увайшло войска Аляксандра Македонскага, краіна стала часткай яго дзяржавы. Пасля падзелу яго імперыі паміж дыядохамі Егіпет дастаўся палкаводцу Пталамею Лагу — заснавальніку грэка-македонскай дынастыі Пталамеяў Лагідаў (305-30 да н.э.). Сталіцай стаў горад Александрыя.
Пры Пталемеях Егіпет стаў галоўным пастаўшчыком хлеба ў эліністычным свеце. У гэты перыяд егіпецкі флот панаваў у Міжземным моры. У кіраванне царыцы Клеапатры, апошняй з дынастыі Пталемеяў, Егіпет апынуўся ўцягнутым у палітычную барацьбу ў Старажытным Рыме. Пасля паражэння флоту Егіпта пры мысе Акцый у 31 да н.э. і самазабойства Клеапатры егіпецкая дзяржава была пераўтворана ў рымскую правінцыю (30 да н.э.). Пасля распаду Рымскай імперыі (395) Егіпет стаў правінцыяй Усходняй Рымскай імперыі (Візантыі). Нашчадкі старажытных егіпцян — копты — успрынялі хрысціянскаю рэлігію монафізіцкага толку. У 639—642 гадах Егіпет быў заваёван арабамі.
Літаратура
Разам з шумерскай літаратурай егіпецкая літаратура лічыцца першай літаратурай свету. К перыяду Старога царства (каля XXVI—XXII стагоддзяў да н.э.) у літаратурную творчасць Егіпта ўваходзілі пахавальныя тэксты, пасланні і пісьмы, рэлігійныя гімны і вершы, а таксама памятныя аўтабіяграфічныя тэксты, якія расказвалі аб кар'ерах выдатных людзей. У пачатку Сярэдняга царства (каля XXI—XVII стагоддзяў да н.э.) была створана апавядальная літаратура. Пачалася „рэвалюцыя сродкаў“ у выніку ўзвышэння інтэлектуальнага класа пісараў, новых культурных пачуццяў індывідуальнасці, небывалых раней узроўняў пісьменнасці і большага доступу да пісьмовага матэрыялу. Аднак, магчыма, што пісьменнасцю валодаў менш чым адзін працэнт усяго насельніцтва. Такім чынам, літаратурная творчасць належала людзям вышэйшага класа, якія працавалі пры архівах, канцылярыях і пры двары кіруючага фараона.
Мастацтва
Мастацтва Старажытнага Егіпта цесна звязана з рэлігіяй, у т.л. з памінальным культам, увасабляла ўяўленне аб непарушнасці грамадскага ладу і звышчалавечай велічы абагаўлёнага фараона.
Пошукі дейснай мастацкай мовы прывялі да стварэння першага канона. Былі асэнсаваны і распрацаваны асноўныя сродкі пластычных мастацтваў: аб'ём, маса, апора, скляпенне, рытм — у архітэктуры; плоскасць, лінія, сілуэт, колеравая пляма — у рэльефе і жывапісе; тэкстура і фактура каменя і дрэва — у скульптуры. У Егіпце былі выпрацаваны класічныя архітэктурныя формы і тыпы (піраміда, абеліск, калона), віды выяўленчага мастацтва (круглая скулыпура, рэльеф, манументальны жывапіс і інш.). Кананічныя правілы, нязменныя выяўленчыя і выразныя сродкі, прыёмы будаўніцтва павінны былі ўлічваць у сваёй дзейнасці майстры ўсіх відаў мастацтва. Але ўпарадкавальная роля канона не стала перашкодай у эвалюцыі мастацтва.
Крыніцы
Асаблівасцю большасці старажытнаегіпецкіх крыніц з'яўляецца тое, што яны так або інакш звязаны з пахавальным культам. Справа ў тым, што пахавальныя помнікі ў параўнанні з астатнімі лепш захаваліся і дайшлі да нас у большай колькасці, найперш, таму што яны ствараліся з выкарыстаннем трывалых і даўгавечных матэрыялаў (найбольш распаўсюджаны — камень), бо ад таго, колькі праіснуе памінальны інвентар егіпцяніна, залежала яго замагільнае жыццё. З паўсядзённага ж жыцця егіпцян, прадметы для якога яны стваралі з меней трывалых матэрыялаў (псаванне якіх, да таго ж, узмацнялася ўплывам клімату нільскай даліны), помнікаў засталося мала, асабліва мала дайшло да нас помнікаў з дэльты Ніла.
Найважнейшыя пісьмовыя помнікі:
Акрамя таго, добрымі крыніцамі служаць гарадскія і фараонскія некропалі (у Сакары, Гізе, Дашуры, Абідасе і іншых месцах), муміі — цудоўны антрапалагічны матэрыял, і, вядома ж, археалогія — гарадская і падводная.
Сцяг Паўночнай Дакоты
Сцяг Паўночнай Дакоты (Flag of North Dakota) - адзін з афіцыйных знакаў амерыканскага штата Паўночная Дакота.
Гісторыя і апісанне
21 студзеня 1911 года палкоўнік Джон Фрэйн  унёс на разгляд законапраект аб зацвярджэнні сцяга Паўночнай Дакоты. Легіслатура штата пастанавіла, каб колер, форма і памер сцяга адпавядалі палкавому сцягу, які выкарыстоўваўся пяхотай Паўночнай Дакоты ў Іспана-амерыканскай і Філіпіна-амерыканскай вайне. Адзінае выключэнне было зроблена для надпісу «Паўночная Дакота» на стужцы пад арлом. 3 сакавіка таго ж года Заканадаўчы сход Паўночнай Дакоты афіцыйна зацвердзіў сцяг.
На абодвух баках сцяга ў цэнтры намаляваны арол з адкрытай дзюбай і распасцёртымі крыламі. У левай лапе арла заціснуты пучок стрэл, у правай лапе - галіна алівы з трыма чырвонымі ягадамі. На грудзях арла намаляваны шчыт, у ганаровай частцы якога намалявана сіняе поле, а ў сярэдзіне - сем чырвоных і шэсць белых перамежных палос. У адкрытай дзюбе арла размяшчаецца стужка з дэвізам «З многіх адзінае» (E pluribus unum). Над стужкай намаляваныя ў два паўкола 13 пяціканцовых зорак, акружаных у сваю чаргу сонечнымі прамянямі. Пад арлом размешчана стужка з надпісам «Паўночная Дакота» (North Dakota).
Міка Тоймі Валтары
Міка Тоймі Валтары (Mika Toimi Waltari;, Хельсінкі, Вялікае княства Фінляндскае — , Фінляндыя) — выдатны фінскі пісьменнік; сусветна вядомы сваім гістарычным раманам бестселерам «Сінухе, егіпцянін» (1945); акадэмік АН Фінляндыі.
Мархлеўскі нацыянальны польскі сельсавет
Мархлеўскі нацыянальны польскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Круглянскага раёна БССР. Цэнтр — вёска Філатава.
Утвораны 24 верасня 1926 года ў складзе Талачынскага раёна Аршанскай акругі БССР. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Талачынскім раёне БССР. З 12 лютага 1935 года ў складзе Круглянскага раёна БССР. 3 верасня 1937 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Кручанскага і Скуратоўскага сельсаветаў.
Каралеўства Вялікабрытанія
Каралеўства Вялікабрытанія было ўтворана ў 1707 годзе шляхам уз'яднання каралеўстваў Англія і Шатландыя (гл. Акт аб уніі 1707 года). Кіраўніцтва створанай краінай перадавалася ў рукі сумеснага парламенту і сумеснага ўраду ў горадзе Вэстмінстэр. Шатландыя і Англія былі звязаны паміж сабой персанальнай уніяй пачынаючы ўжо з 1603 года.
У 1707 годзе на змену англійскай і шатландскай манархіям прыйшла "брытанская манархія". Парламент Англіі быў пашыраны да парламенту Вялікабрытаніі, а шатландскі парламент быў распушчаны і перастаў існаваць. Абедзьве краіны атрымалі месцы ў Палаце обшчын і ў Палаце лордаў. Але Шатландыя не мела магчымасці дэлегаваць такую колькасць дэпутатаў, якая прапарцыянальна адпавядала б колькасці насельніцтваў краін, адсылаючы некалькі меншую колькасць парламентарыяў. Шатландыя мела права адпраўляць у Лондан усяго толькі 45 дэпутатаў парламента і 16 пэраў.
Шатландскі парламент быў узноўлены 1 ліпеня 1999 года, пасля таго як насельніцтва Шатландыі падтрымала закон аб дэцэнтралізацыі на рэферэндуме 11 верасня 1999 года.
На змену Каралеўству Вялікабрытанія у 1801 годзе прыйшло Аб'яднанае Каралеўства Вялікабрытаніі і Ірландыі.
Талінскі трамвай
Талінскі трамвай — трамвайная сістэма, адкрытая ў Таліне 24 жніўня 1888 года ў выглядзе конкі. З 1916 года дзейнічала лінія на паравой і бензаматорнай цязе, з 1925 года — у сучасным выглядзе, на электрычнай цязе. Адзіная ў Эстоніі.
Маршруты
Маршрут: Коплі — Кадрыорг. Маршрут: Коплі — Суур-Паала. Маршрут: Тондзі — Кадрыорг. Маршрут: Тондзі — Юлемістэ-Ям.
NGC 3258E
NGC 3258E (іншыя абазначэнні — ESO 375-60, MCG -6-23-51B, PGC 31131) — спіральная галактыка (Sb) ў сузор’і Насос.
Гэты аб’ект не ўваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога» і быў дададзены пазней.
Савет Міністраў Сяргея Румаса
Савет Міністраў Сяргея Румаса — 9-ы ўрад Беларусі на чале з С. Румасам. Яго склад быў аб’яўлены 18 жніўня 2018 года. У склад Савета міністраў уваходзіць 41 чалавекі: сам Прэм’ер-міністр, першы намеснік Прэм’ер-міністра, 4 намеснікі Прэм’ер-міністра, 24 міністры, 8 старшыняў дзяржаўных камітэтаў, Старшыня Адміністрацыі Прэзідэнта, Старшыня Нацыянальнага банка, і кіраўнік апарата Савета Міністраў.
Рабочая партыя
Рабочая партыя — назва, якую выкарыстоўваюць многія палітычныя партыі. Гэтае імя выкарыстоўвалася арганізацыямі як левага, так і правага палітычнага спектру. У цяперашні час выкарыстоўваецца паслядоўнікамі марксізму, марксізму-ленінізму, мааізму, сацыял-дэмакратыі, дэмакратычнага сацыялізму, сацыялізму і трацкізму.
Карапуна
Карапуна (Nevado Coropuna) — вулкан у горнай сістэме Цэнтральных Андаў, Перу. Размешчаны за 150 км на паўночны захад ад горада Арэкіпа і за 110 км ад узбярэжжа Ціхага акіяна.
Крыніца Валожынская
Апісанне
Крыніца Валожынская ўяўляе сабой групу крыніц — 2 выхады падземных вод на дзённую паверхню. Абодва выхады каптаваны. Паводле марфалогіі месца выхаду падземных вод на дзённую паверхню крыніца адносіцца да крыніц тыпу рэакрэн. Выхады падземных вод знаходзяцца ў ніжняй частцы канцова-марэннага ўзгорка. Паводле кірунку руху падземных вод да іх выхаду на паверхню зямлі крыніца з’яўляецца сыходнай. Паводле характару рэжыму яна адносіцца да пастаянна дзеючых крыніц. Агульны аб’ём падземных вод крыніцы, што паступаюць на дзённую паверхню, досыць высокі, складае 0,1 л/с.
Карапуна
Паводле новых крыніц вышыня Карапуна складае ўсяго толькі 6377 м. Тым самым ён застаецца найвышэйшым вулканам Перу, але толькі яго пятай па вышыні вяршыняй.
Геалогія
Карапуна — гэта стратавулкан, які ўзнік прыкладна ад 1 да 3 млн гадоў назад у пліяцэне. Геолагі ідэнтыфікавалі галацэнавыя патокі лавы, якія цяклі на адлегласць да 8,5 км. Таксама ёсць адклады попелу і лапілі ў радыусе 7 км вакол гары. Карапуна прылічаецца да патухлых вулканаў. Часовая актыўнасць абмяжоўваецца нешматлікімі тэрмальнымі крыніцамі ў наваколлі вулкана, тэмпература вады якіх складае ад 20 °C да 51 °C. Па словах геолагаў, верагоднасць новага вывяржэння на працягу бліжэйшых год амаль роўная нулю.
Аснаванне вялізнага вулкана мае дыяметр прыкладна 20 км і знаходзіцца на вышыні 4200 м.
Крыніца Валожынская
Апісанне
Паводле хімічнага саставу вада крыніцы адносіцца да гідракарбанатнага класа кальцыевай групы. Агульная мінералізацыя вады ў крыніцы складае 411,5 мг/куб.дм. Актыўная рэакцыя вады паводле вадароднага паказчыка слабашчолачная, бліжэй да нейтральнай pH 7,4. Тэмпература вады крыніцы — 8,8 С°. Колькасць забруджвальных мікраэлементаў (нітрытаў і нітратаў) у вадзе крыніцы ніжэй за гранічна дапушчальную канцэнтрацыю (ГДК) для пітной вады.
Расліннае покрыва на тэрыторыі помніка прыроды «Крыніца Валожынская» прадстаўленая лугавой, сінантропнай, каляводнай і воднай расліннасцю. На тэрыторыі помніка прыроды выяўлены ахоўны від, уключаны ў Чырвоную кнігу Рэспублікі Беларусь (3 выданне), званочак шыракалісты (Campanula latifolia), а таксама растуць віды, якія нячаста сустракаюцца ў Беларусі, частка з якіх у рэспубліцы расце каля граніц іх натуральнага распаўсюджвання.
Кракаўскае прадмесце (Львоў)
Кракаўскае прадмесце (Краківське передмістя) — гістарычная мясцовасць у Галіцкім раёне Львова, якая ў XIV—XVIII стагоддзях з поўначы і захаду падступала да гардаскіх муроў Львова і знаходзілася ў юрысдыкцыі львоўскага магістрата.
Лакалізацыя
Прадмесце атрымала сваю назву ад аднайменнай гарадской брамы — у часы сярэднявечча ў горад можна было патрапіць толькі праз дзве брамы — Кракаўскую (з поўначы) і Галіцкую (з поўдня), якія і далі назвы двум буйнейшым львоўскім прадмесцям. У межы Кракаўскага прадмесця сярод іншага ўваходзіў і старажытнарускі Львоў (раён сучаснай плошчы Стары Рынак). Плошча Галіцкага прадмесця складала 150 га, а Кракаўскага — каля 100 га. Гэты адміністрацыйны падзел захоўваўся да 1787 года.
Межы прадмесця змяняліся з пераходам Львова ў склад іншай дзяржавы. У аўстрыйскія часы на поўнач ад разабраных гарадскіх муроў уздоўж Валынскага шляху было утворана асобнае Жоўкаўскае прадмесце. Мяжой гэтага новага прадмесця і Кракаўскага стала рака Полтва.
Сёння пад Кракаўскім прадмесцем часцей за ўсё разумеецца тэрыторыя ўздоўж вуліцы Гарадоцкай (да царквы св. Ганны) і праспекта Вячаслава Чарнавола (да чыгункі Львоў — Підзамчэ). З захаду да Кракаўскага прадмесця прымыкае мясцовасць Клэпарыў, з поўначы — чыгунка Львоў — Підзамчэ, з усходу — Высокі замак, з поўдня — цэнтр горада. Кракаўскае прадмесце па сваім этнанацыянальным характары заўсёды было пераважна яўрэйскім, менавіта ў гэтай частцы горада знаходзілася больш за ўсё сінагог.
Крынічнік лекавы
Крыні́чнік ле́кавы (Verónica officinalis) — шматгадовая травяністая расліна, від роду  сямейства  (раней род адносілі да сямейства Залознікавыя).
Еўрапейска-заходнеазіяцкі від.
Назва
Крынічнік лекавы, сухотнік лесавы, станаўнік , кандрацікі, расходнік , парушэнец жаночы, пржэтачнік, раквіца, расходнік польны, сухотнік лесавы, уразнік , вароннік, сіялуха, сцілаха, сцялуха.
Батанічнае апісанне
Травяністая шматгадовая расліна вышынёй 15-30 (да 50) см, утварае дзярнінкі з ўзыходнымі галінамі. Карэнішча тонкае, паўзучае, звілістае, з дробнымі каранямі.
Сцябло сцелецца, круглявае, раўнамерна пакрыта пушком, разгалінавана, укараняецца ў вузлах, з прыпаднятымі парасткамі.
Лісце супраціўнае, шурпатае, падоўжана-зваротна-яйкападобнае або эліптычнае, даўжынёй 1,5-4 см, шырынёй 1-2 см, звужанае ў кароткі і шырокі хвосцік, зубчастае або зарубкава-пільчатае, ля аснавання цэльнакрайняе, на верхавіне сцісла завостранае або тупое, з абодвух бакоў апушана простымі валасінкамі.
Кветкі ў бакавых, часцей адзіночных, не супраціўных пэндзлях на тоўстых кветканосах, у пазухах верхняга лісця. Кветаножкі валасістыя, карацей прыкветкаў і чашачкі ці роўныя ім, пры плодзе прамыя. Прыкветкі ланцэтна-даўгаватыя, тупаватыя, пакрытыя простымі валасінкамі. Чашачка чатырохраздзельная, з ланцэтнымі, тупавата-завостранымі долямі, залозаваапушаная; вяночак дыяметрам 6-7 мм, бледна-ліловы або блакітнаваты з цёмнымі жылкамі, часам бялёсы з бэзавымі жылкамі, нязначна або ўдвая перавышае чашачку, лопасці зрошчаны на адну траціну ў трубку, адгінаючы вяночак з трыма шырока яйкападобнымі, тупаватымі долямі і адной даўгаватай, удвая вузейшай за астатнія. Тычынкі ў ліку двух, большай часткай перавышаюць вяночак, з буйнымі шырока-яйкападобнымі пылавікамі; песцік адзін; завязь верхняя; лычык цэласны.
Плод — шматнасенная двугнёздная каробачка, сплюснутая, зваротна-трохкутная, даўжынёй 4-5 мм, амаль удвая даўжэй чашачкі, у верхняй частцы шырынёй 4-5 мм, да аснавання звужаная, на верхавіне усечаная, тупая або слаба і тупа выемкавая, залозаваапушаная. Насенне плоска-выпуклае, шырынёй 1 мм.
Цвіце ў чэрвені — жніўні. Плоданасіць у ліпені — кастрычніку.
Распаўсюджанне і экалогія
Арэал віду ахоплівае архіпелаг Мадэйра, Азорскія астравы, практычна ўсю тэрыторыю Еўропы, Турцыю, Закаўказзе і Іран.
У Расіі расце ў еўрапейскай часткі (заходзіць далёка на поўнач), у Перадкаўказзі і Дагестане, заносным адзначаны на Сахаліне. У Сярэдняй Расіі сустракаецца ва ўсіх абласцях.
Асноўныя месцапражыванні — светлыя лясы, лясныя паляны і ўзлескі, лугі, сярод хмызнякоў, горы да субальпійскія паясы.
Размнажаецца насеннем і вегетатыўна.
Нарыхтоўка
Выкарыстоўваюцца аблісцвенныя верхавіны расліны з лісцем і кветкамі, якія збіраюцца ў пачатку цвіцення. Сушаць пры тэмпературы 35-40 °C, імкнучыся не дапусціць змены афарбоўкі пялёсткаў і іх абсыпання. У свежым выглядзе без паху, пасля сушкі з'яўляецца слабы прыемны пах, смак даўкі, ялкавы. Тэрмін прыдатнасці сыравіны — 2 гады.
Хімічны склад
Трава крынічніка лекавага змяшчае вугляводы і роднасныя злучэнні (маніт), арганічныя кіслоты (воцатную, малочную, вінную, цытрынавую, яблычную), эфірны алей, 0,5-1,2 % ірыдоіды (ізакаталпол, мецілкаталпол, ацэтат мецілкаталпола, каталпазід, ацэтат каталпола, каталпол, аўкубін, мусаеназід, ладразід, вераніказід, мінеказід, верміказід, верыразід), стэрыны (β-сітастэрын), трыцерпенавыя сапаніны (5-9 %), азотазмяшчальныя злучэнні (халін), фенолкарбонавыя кіслоты і іх вытворныя (кававую, хлорагенавую, пратакатэхавую, пара-кумаравую), кумарыны, дубільныя (0,6 %) і горкія рэчывы, флаваноіды (апігенін, люцэалін, цынаразід), тлусты алей, вітамін С.
Фармакалагічныя ўласцівасці
Прэпараты крынічніка лекавага праяўляюць бранхалітычнае, супрацькашлевае, супрацьзапаленчае, узбуджальнае апетыт, анальгетычнае, супрацьспазматычнае, анцітаксічнае, кровесуцішальнае, фунгіцыднае дзеянне.
Гаспадарчае прымяненне
Крынічнікі- вяснова-летнія меданосы, якія даюць падтрымліваючы ўзятак. Адна кветка вылучае 0,441 мг цукру. Мёдапрадуктыўнасць18 кг з 1 га.
Як дэкаратыўная расліна, прыдатна для ландшафтных пасадак на палянах у парках.
Маладое лісце ўваходзіць у склад прыправаў для юхі, салат, мясных і рыбных страў.
Кветкі выкарыстоўваюцца для араматызацыі некаторых гатункаў каньякоў, лікёраў і іспанскай малагі
У ветэрынарыі пры паносе ў буйной рагатай жывёлы і коней ужываецца настой травы.
Ужыванне ў медыцыне
У навуковай медыцыне Расіі расліна не ўжываецца. Трава афіцыйна ў медыцыне Заходняй Еўропы.
У народнай медыцыне ўжываюць розныя лекавыя формы:
У рускай народнай медыцыне крынічнік ужываюць як адхарквальны сродак пры бранхітах, бранхіяльнай астме.
Трава крынічніку ўваходзіць у склад збораў і грудной гарбаты. Кветкі крынічніку знайшлі прымяненне ў гамеапатыі пры бранхітах, цысцітах, хранічных язвах и ранах.
У Германіі трава выкарыстоўваецца ў выглядзе гарбаты пры захворваннях дыхальных шляхоў і хвароб страўнікава-кішачнага тракту, асабліва паносаў.
У Аўстрыі адвар з расліны, сабранай у перыяд цвіцення, ужываюць для лячэння трахеітаў, бранхітаў і скурнага свербу пры дыябеце. Для лячэння падагры рэкамендуюць больш высокія дозы крынічніку, якія прымаюцца нашча.
Прадстаўнікі
У рамках віду вылучаюць некалькі разнавіднасцей :
Таксанамія
Від Крынічнік лекавы ўваходзіць у род сямейства  парадку.
X павільён Варшаўскай цытадэлі
X павільён Варшаўскай цытадэлі (X Pawilon Cytadeli Warszawskiej) — філіял Музея незалежнасці ў Варшаве (Польшча), які размяшчаецца ў адным з павільёнаў Варшаўскай цытадэлі. Тэматыка экспазіцыі прысвечаная нацыянальна-вызваленчым змаганням у часы расійскага панавання.
Гісторыя
X павільён Варшаўскай цытадэлі паўстаў у 1828 годзе ў рамках разбудовы кашараў з прызначэннем пад магазін абмундзіравання. Ад 5 ліпеня 1833 распачатае прыстасаванне памяшканняў пад вязніцы. Тут дзейнічаў галоўны следчы ізалятар для палітычных вязняў, некалькі сотняў з якіх тут былі забіты, тысячы высланыя на катаргу або ў Сібір. З 1834 тут дзейнічала Сталая ваенна-следчая камісія пры галоўнакамандуючым дзейнай арміі і начальніку Царства Польскага, якая з'яўлялася цэнтральным следчым органам па палітычных злачынствах у Царстве Польскім.
Сярод вядомых вязняў X павільёна — Фелікс Дзяржынскі, Раман Дмоўскі, Апалон Кажанёўскі (бацька Джозефа Кажанёўскага), Юзаф Пілсудскі, Аляксандр Прыстар, Рамуальд Траўгут.
Пасля Другой сусветнай вайны X павільён быў адкрыты для наведвання. Афіцыйнае адкрыццё музея адбылося 22 студзеня 1963 года, на стагоддзе паўстання 1863—1864 гадоў.
Уладзімір Іванавіч Карызна
Уладзімір Іванавіч Карызна (нар., в. Закружка, ) — беларускі паэт, перакладчык.
Біяграфія
Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. Пасля заканчэння філалагічнага факультэта Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта (1961) працаваў выкладчыкам беларускай і рускай мовы і літаратуры ў Опсаўскай сярэдняй школе на Браслаўшчыне (1961—1967), у гэты час узначальваў літаратурнае аб’яднанне пры раённай газеце «Браслаўская звязда». Пазней рэдактар, старшы рэдактар, загадчык аддзела беларускай музыкі Рэспубліканскага радыё (1967—1980), рэдактар аддзела навукі і мастацтва часопіса «Полымя» (1980—1981), старшы рэдактар, загадчык рэдакцыі літаратуры для дашкольнікаў выдавецтва «Юнацтва» (1981—2001), намеснік галоўнага рэдактара часопіса «Крыніца» (2002).
Творчасць
Першы верш надрукаваў у 1956 г. (газета «Чырвоная змена»). Аўтар зборнікаў паэзіі «Край мой сінявокі» (1963), «Жураўліны досвітак» (1969), «Святло ліўня» (вершы і паэма, 1972), «Цеплыня» (паэма, вершы, песні, 1977), «Цішыня баразны» (вершы і паэма, 1981), «Шумяць вербы» (вершы, песні, 1982), «Музыка ў свеце» (1985), «Расколіна на Звоне Свабоды» (1986), «Душы разгуканай мелодыя» (вершы, паэмы, песні, 1988), «Хвіліна святла» (Выбранае, 2003), «Доля Русь наша Белая» (выбранае ў серыі «Беларускае паэзія XXI стагоддзя», 2007).
Аўтар кніжак вершаў для дзяцей «На сяле ў бабулі» (1975), «Кыонг і яго сябры» (1982), «Малююць дзеці» (з А.Вольскім, 1984), «Зямля — два паўшар’і» (1988), «Мір і сонейка для ўсіх» (1990).
Больш за дзвесце вершаў пакладзена на музыку лепшымі беларускімі кампазітарамі. З Карызнам супрацоўнічалі Юрый Семяняка, Яўген Глебаў, Дзмітрый Смольскі, Ігар Лучанок, Эдуард Ханок, Леанід Захлеўны, Уладзімір Карызна-малодшы. Выдадзены зборнікі песень «Клубныя вечары» (1979), «Люблю цябе, Белая Русь» (1984), «Салавей спявае» (1990).
Пераклаў зборнік вершаў А.Матуціса «Мамін пірог» (1986), шматлікія вершы дзіцячых пісьменнікаў для серыі «Бібліятэка дзіцячай літаратуры народаў СССР».
Аўтар слоў да гімна Беларусі.
Асланбек Салтанавіч Булацаў
Асланбек Салтанавіч Булацаў  — прэм’ер-міністр Рэспублікі Паўднёвая Асеція ў 2008—2009 гадах.
Біяграфія
Скончыў эканамічны факультэт Паўночнаасецінскага дзяржуніверсітэта па спецыяльнасці «бухгалтарскі ўлік». З 1986 па 2006 год працаваў у органах КДБ, затым ФСБ у Паўночнай Асеціі, кіраваў фінансавым аддзелам УФСБ па Паўночнай Асеціі. З 2006 па 2008 год Булацаў займаў пасаду кіраўніка ўпраўлення Федэральнай падатковай службы Расіі па Рэспубліцы Паўночная Асеція.
22 кастрычніка 2008 года парламент Паўднёвай Асеціі зацвердзіў Булацава на пасадзе прэм’ер-міністра. У жніўні 2009 года яго на гэтай пасадзе змяніў Вадзім Броўцаў.
Дацкія пралівы
Дацкія пралівы — сістэма праліваў паміж Скандынаўскім і Ютландскім паўвостравам. Уключае пралівы Малы Бельт (найменшая шырыня 0,5 км), Вялікі Бельт (3,7 км), Эрэсун (Зунд) (10,5 км), Катэгат (60 км) і Скагерак (110 км). Дацкія пралівы з'яўляюцца асноўным марскім шляхам, які яднае парты Балтыйскага мора з партамі сусветнага акіяна.
Алана Гебрэмарыям
Алана Тадэгэ Гебрэмарыям (нар., Мінск) — беларуская грамадская актывістка, палітычная зняволеная.