cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Канфесійная сітуацыя ў Вялікім Княстве Літоўскім XVI—XVIII стагоддзяў
Каталіцка-пратэстанцка-праваслаўная канфрантацыя
Сіметрычнасць рэфармацыі ў ВКЛ і ў Еўропе тлумачыцца шматлікімі культурнымі кантактамі. Магнацкія дзеці масава вучыліся ў Еўропе. З сабой, яны бралі вялікую світу шляхты. Вялікалітоўская шляхта брала адукацыю ў Кракаве, Празе, Вітэнбергу, Кёнігсбергу, Фларэнцыі і інш. Ідэалогія Адраджэння і рэфарматарскія ідэі не маглі не зачапіць эліту Вялікага княства. Тым больш, што ўжо як сто гадоў да гэтага часу Гусіты мелі магчымасць адкрыта прапаведаваць сваю веру, тым самым ствараючы глебу для рэфармісцкіх поглядаў.
У хуткім часе пратэстантызм робіцца надзвычай Папулярным у ВЛЛ. Адукацыю ў замежных універсітэтах маглі сабе дазволіць не толькі шляхта, але і мяшчане. Сацыяльны склад літоўскіх студэнтаў у германскіх і галандскіх універсітэтах сведчыць пра міжсаслоўную еднасць у пратэстанцкай супольнасці. Апроч гэтага, большасць дысертацый абаранялася па тэалогіі [11], што з'яўляецца ўскосным сведчаннем найвялікшай істотнасці рэлігійных пытанняў у ВКЛ.
У наступныя гады пратэстантамі робяцца ўся магнатэрыя і блізкая да іх шляхта: Валовічы, Глябовічы, Сапегі, Агінскія, Хадкевічы, Вішнявецкія і інш. Актыўна будуюцца пратэстанцкія цэрквы. Друкуюцца кнігі, падначаленае магнатам насельніцтва таксама пераходзіць у пратэстанты. Пратэстантызму спачувае ваявода ВКЛ, праваслаўны па веравызнанню К. Астрожскі. У хуткім часе пратэстантамі робіцца амаль уся эліта княства.
Радыкалная адрознасць пратэстантызму ад традыцыйных вераў спарадзіла яскравую адасобленасць стракатай кааліцыі пратэстанцкіх цэркваў ад каталіцтва і праваслаўя. Па-першае, усе пратэстанцкія плыні адмоўна ставіліся да іконаў і да культу дзевы Марыі, што давала ім падставы лічыць праваслаўных і каталікоў язычнікамі. Па-другое, пратэстантызм кепска ставіўся да рытуалаў, збольшага арыентуючыся на чытанне бібліі і на прамаўленне казаняў, тое давала ім падставы абвінавачваць традыцыйныя веры ў язычніцтве і практыкаванні магіі. Прычым маючы апроч каталіцтва, яшчэ больш традыцыялізаванае праваслаўе ў якасці канкурэнта, менавіта ў праваслаўі пратэстанты бачылі асноўную пагрозу для сябе.
Апроч згаданага, пратэстанты лічылі сябе адраджальнікамі сапраўднай рэлігійнасці, той элітай, якая вяртае не столькі сапраўднае вучэнне, але хутчэй сапраўднае стаўленне да вучэння. У сваім лісце Мікалай Радзівіл Чорны пісаў: «Нашыя прапаведнікі добра ведаюць сапраўднае вучэнне Хрыстова і прапаведуюць не каноны і дэкрэты, а слова вечна жывога Госпада Бога… Кнігі, якія я сам чытаю і іншым чытаць раю, адкрываюць людзям чыстае Евангелле. Некаторыя з гэтых кніг я за свае грошы друкаваў і друкаваць буду... Госпадзе Божа, зрабі так, каб мы, адкінуўшы ўсе недарэчныя выдумкі, звярнуліся нарэшце да служэння, што было прынята апосталамі і існавала ў грэчаскай царкве ў часы Златавуста і Васіля, а ў лацінскай – у часы Амброзія, Гераніма і Аўгусціна… Я так лічу, што ўсе людзі, узносячы славу, малітвы і падзяку Госпаду Богу за Яго дабрславенствы, павіны здзяйсняць гэта з чыстымі думкамі і шчырым сэрцам. Таму неабходна, каб той, хто гэта робіць, абавязкова ведаў мову і спасцігаў сэнс сказанага. Калі ж набажэнства ідзе на лаціне, грэчаскай альбо якой іншай, незразумелай простаму чалавеку мове, то ён і рады быў бы шчыра маліцца Госпаду Богу і славіць Яго, укладаючы ў гэта сваё сэрца і розум. Але, нажаль, не можа зразумець ні сэнсу сваіх словаў, ні сутнасці сваіх учынкаў. Менавіта па гэтай прычыне я так лічу: на якой мове кожны народ здольны спасцігаць таямніцы Слова Божага, на той мове патрэбна праводзіць святыя царкоўныя служэнні”.
Аднак каталікі і праваслаўныя таксама мелі што супрацьпаставіць пратэстантызму. Па-першае, крытыкавалася агульнае чытанне бібліі. Біблія павінна была чытацца толькі святараствам і ім жа яна павінна інтэрпрытавацца. Тое дало падставы называць пратэстантаў ерытыкамі. Апроч гэтага, пратэстанцкая царква цалкам кантралявалася свецкай грамадой, што было непрымальна для каталіцтва і праваслаўя. Па-трэцее, дамінаванне лаціны і царкоўнаславянскага было суцэльнай лінгвістычнай дамінантай каталіцтва і праваслаўя. Веданне гэтых моў было часткай яднання царкоўнай іерархіі, яшчэ адным фактарам існавання царквы ў яе традыцыйным для каталіцтва і праваслаўя выглядзе.
Аднак у XVI ст. асноўныя намаганні дзяржавы былі скіраваны на прымярэнне ўсіх веравызнанняў у княстве. Такое скіраванне выразілася ў палітыцы талерантнасці, якая была зацверджана шэрагам юрыдычных дакументаў. (Прывілеі 1563, 1568, Варшаўская канфедэрацыя 1573 г., Статут ВКЛ 1588 - Разд. 3, арт. 3)
З надыходам контррэфармацыі і пазбаўленнем праваслаўя юрыдычнага статусу ў сувязі з уніяй, праваслаўе і пратэстантызм збліжаюцца дзеля адзінага фронту супрацьстаяння каталіцкай агрэсіі. Так, напрыклад, горад Слуцк робіцца адзіным горадам у ВКЛ з наяўнасцю 15 праваслаўных грамадаў і гэта пры тым, што большасць насельніцтва ў Слуцку з'яўляліся пратэстантамі.
Агульны фронт праваслаўных і пратэстанцкіх магнатаў супраць пастановаў і рэлігійнай палітыкі новай дзяржавы выявіўся ў асацыяванні пратэстантаў і праваслаўных як яе ворагаў. Ад канца XVI і да XVIII ст.ст. рэлігійная палеміка набывае палітычную афарбоўку. Пратэстанты (ерытыкі) і праваслаўныя (схізматы) ператвараюцца ў галоўных ворагаў дзяржавы, дзеля чаго яны даюць досыць падстаў. Так, напрыклад, іезуіт А.Кулеша ў сваім сачыненні «Праваслаўная вера» сцвярджае, што талерантнасць негатыўна ўплывае на дзяржаву. Віцебскае паўстанне і паўстанне Б.Хмяльніцкая выяўляюцца яскравым падцверджаннем гэтага.
13-ці гадовая вайна паміж Вялікім Княствам Літоўскім і Масковіяй, уварванне Швецыі, знішчэнне Рэчы Паспалітай і цудадзенае яе выратаванне інтэрпрытаваліся нічым іншым як Божым промыслам. Тое, што Рэч Паспалітая патрапіла пад пагрозу знішчэння тлумачылася добрым стаўленнем да ерытыкоў у XVI ст. Менавіта пашырэннем пратэстантызму тлумачылася падзенне былой моцы краіны. Гэта прывяло да таго, што большасць шляхты і магнатэрыі пераходзіць у каталіцтва. Сканчаецца афармаленне прадстаўнікоў некаталіцкіх канфесій у якасці дэсідэнтаў, забараняецца свабода сумлення, а каралевай Рэчы Паспалітай становіцца дзева Марыя.
Варта дадаць, што такое стаўленне да пратэстантаў не з'яўляецца беспадстаўным. Як мінімум два разы ў XVII ст. Рэч Паспалітая стаяла на мяжы знішчэння і ў абодвух выпадках пратэстанцкая грамада Вялікага Княства Літоўскага адыгрывала ролю сепаратыстаў і саюзнікаў ворага. Кейданаўская унія стала апошняй кропляй у захаванні легітымнага месца пратэстантаў у каталіцкай краіне. Аддаючыся пад пратэктарат Швецыі пратэстанцкая эліта Рэчы Паспалітай праявіла сябе не толькі як сепаратысцкая, але як прынцыпова небяспечная ў шэрагу іншых дэсідэнтаў, якія хаўруснічаюць з ворагам.
«У тых, умовах, якія склаліся ў краіне, многія беларускія інтэлектуалы некаталікі мелі толькі два шляхі: або прыняць каталіцтва, або пакінуць краіну. Шмат хто з іх абраў эміграцыю. Пратэстанты пераехалі на Захад, а праваслаўныя - у адзіную ў Еўропе праваслаўную краіну – Масковію.» Гэта яшчэ больш падарвала давер да дэсідэнтаў. Дэсідэнты стала пачалі асацыявацца з ворагамі дзяржавы. Прымаючы пад увагу той факт, што пасля пераходу шляхты ў каталіцтва, асноўным носьбітам пратэстантызму і праваслаўя сталі мяшчане, якія з'яўляліся прымымі канкурэнтамі шляхты ў эканоміцы дзяржавы.
Павялічэнне пагрозы з боку ваколных краін і ўдзел у гэтым дэсідэнтаў яшчэ больш паглыбілі рэлігійную нецярпімасць. Кепска ставіцца да дэсідэнтаў, змагацца з імі стала не проста кропкай погляду прыватных канфесіных стаўленняў, але і дэманстрацыяй патрыятызму, выяўленнем любові да радзімы. Прыкладу супрацы Радзівілаў са Швецыяй, Агінскіх, Сапегаў з Масковіяй і цудадзейнае выратаванне дзяржавы з катастровфы шматлікіх войнаў спарадзілі глыбокае пачуццё сораму за здраду каталіцтва дзеля еретычнай веры. Забарона дэсідэнтам удзельнічаць у соймах яшчэ больш зменшыла сацыяльную базу пратэстантызму. Ужо ад пачатку XVIII ст. можна весці гаворку пра рэлігійны канфлікт пануючага каталіцтва з дэсідэнцкімі плынямі. Перамога контррэфармацыі засведчыла смерць Рэчы Паспалітай як поліканфесійнай дзяржавы.
Вынікі
Гамагенезацыя насельніцтва Рэчы Паспалітай стала апошнім намаганнем гэтай дзяржавы. У 1772 г. Была падпісана дамова паміж Расіяй, Прусіяй і Аўстрыяй аб падзеле тэрыторыі Рэчы Паспалітай. Такім чынам, шматнацыянальнае насельніцтва, зведаўшая працэс гамагенезацыі было падзелена паміж трыма Імперыямі, якія пачалі праводзіць працэс гамагеназацыі праз прызму сваіх інтарэсаў і свайго насельніцтва (Ермаловіч 418). Так сканчаецца перыяд, які характаразаваўся рэлігійнай і нацыянальнай разнастайнасцю з аднаго боку, і вялікім імпульсам з боку дзяржаў, да скасавання гэтай разнастайнасці, шляхам гамагенезацыі насельніцтва з дргога. Перамеленыя праз жарнавы гамагенезацыі шматэтнічнае насельніцтва ператварылася ў еўрапейскія нацыі, са сваёй ідэнтычнасцю, паноўнай рэлігіяй і моваю. Культура вышэйшых і ніжэйшых слаёў ураўнаважылася, а інтарэсы дзяржавы сталі перавышаць канфесійныя, манархічныя ці лакальныя інтарэсы лакальных груповак.
Мартыняты
Мартыня́ты (, Мартыняты) — вёска ў Шаркаўшчынскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Ёдскага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1945 гадах вёска ў складзе гміны Ёды Дзісенскага павета Віленскага ваяводства Польскай Рэспублікі.
Секстант
Секстант (sextans (sextantis) — шостая частка), у марской справе часцей секстан — вугламерны адбівальны інструмент, асноўная частка якога — дуга памерам у 1/6 частку акружнасці (60°), падзеленая на градусы і долі градуса (лімб). Вымярае вуглы да 120°. Выкарыстоўваецца ў мараходнай і авіяцыйнай астраноміі для вымярэння вышынь нябесных свяціл і берагавых прадметаў над гарызонтам, а таксама вуглоў паміж бачнымі з карабля прадметамі.
Выявы аб’ектаў, напрыклад нябеснага свяціла і марскога гарызонту, паміж якімі вымяраецца вуглавая адлегласць, сумяшчаецца ў трубе секстанта. Гэта дае магчымасць не замацоўваць секстант на нерухомай аснове, рабіць вымярэнні, трымаючы яго ў руках. Для астранамічнага вызначэння месца карабля ці самалёта секстантам вымяраюць вышыні некалькіх нябесных свяціл, а потым будуюць вышынныя лініі становішча з улікам папраўкі на паніжэнне гарызонту з прычыны шарападобнасці Зямлі.
Бутаньерка
Бутаньерка (boutonnière — кветка ў пятліцы) — адна або некалькі кветак або бутонаў (звычайна гваздзікі ці ружы) у пятліцы, аксэсуар мужчынскага касцюма.
Цяпер бутаньерку носяць толькі рэдкія індывідуальнасці, якія падкрэсліваюць свой стыль. У часы Французскай рэвалюцыі чырвоны гваздзік у пятліцы дваран, якія ўзыходзілі на эшафот, сімвалізаваў іх бясстрашнасць. Пачынаючы з 40-х гадоў XIX стагоддзя чырвоны гваздзік сталі насіць прадстаўнікі рабочага руху на палітычных дэманстрацыях, так званых маёўках, калі чырвоныя сцягі былі пад забаронай.
У пачатку XX стагоддзя бутаньерка стала апазнавальным знакам бяздзейных дэндзі. Без кветкі ў пятліцы, напрыклад, не з'яўляўся на публіцы Оскар Уайльд. У цяперашні час бутаньерка сустракаецца ў святочным мужчынскім касцюме (напрыклад, на вясельных урачыстасцях, на танцавальных балях).
Сербахарвацкая Вікіпедыя
Сербахарвацкая Вікіпедыя (Srpskohrvatska Wikipedija, Харватасербская вікіпедыя, hrvatskosrpska Wikipedija) — раздзел Вікіпедыі на сербахарвацкай мове, мове былой Югаславіі.
На чэрвень 2023 года змяшчае 458 271 артыкулаў. Па гэтым паказчыку раздзел знаходзіцца на месцы сярод усіх раздзелаў Вікіпедыі.
Асаблівасці
У адрозненне ад Сербскай Вікіпедыі, гэты раздзел не ўтрымлівае сістэм пераўтварэння тэксту — тэкст бачны ў тым алфавіце, у якім быў уведзены. Аўтары самі выбіраюць, пісаць артыкул на кірыліцы ці на лацініцы, а ў апошнім выпадку прытрымвацца сербскай ці харвацкай арфаграфіі.
Падобнае «двухмоўе» прыкметна і на галоўнай старонцы, і ў афармленні нацыянальнага вэб-інтэрфейсу (надпісы на кірыліцы і лацінцы дублююць адзін аднаго), і нават у датах (назвы месяцаў адначасова прыведзены ў дзвюх версіях: славянскія (харвацкія) лацінкай, і лацінскія (сербскія) кірыліцай).
Гісторыя
Сербахарвацкая Вікіпедыя была заснавана амаль адначасова з сербскай, харвацкай і баснійскай. Мэтазгоднасць стварэння гэтага раздзела з самага пачатку ставілася пад сумнеў, аднак на той момант раздзел было вырашана ўсёткі развіваць.
Тым не менш, раздзел моцна адстаў у сваім развіцці ад трох больш «спецыфічных», якія выкарыстоўваюць больш вузейшую норму мовы і, магчыма, арыентаваных нацыянальна. Сербахарвацкі раздзел быў зачынены на кароткі час напачатку 2005 года як неактыўны.
Бухарэсцкі тэхнічны ўніверсітэт будаўніцтва
Бухарэсцкі тэхнічны ўніверсітэт будаўніцтва (Universitatea Tehnică de Construcţii din Bucureşti) — румынская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта з сядзібай у горадзе Бухарэст.
Ваяшоўка (гміна)
Ваяшо́ўка (Wojaszówka) — вясковая гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Красненскага павета Падкарпацкага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Ваяшоўцы. Плошча гміны складае 83,4 км². Станам на 2010 год у гміне Ваяшоўка пражывалі 9196 чалавек, шчыльнасць — 109,3 чал./км². Адміністрацыйна падзелена на 11 салецтваў.
IC 2611
IC 2611 — галактыка тыпу * (зорка) ў сузор’і Леў.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Арыён (міфалогія)
Арыён (Ὠρίων) — у старажытнагрэчаскай міфалогіі славуты паляўнічы, які вылучаўся незвычайнай прыгажосцю і такім ростам, што яго часам называлі волатам. Сюжэты пра Арыёна вельмі заблытаныя. Месцам яго смерці называецца Беотыя, Дэлас, Хіяс, Крыт, Эўбея. Міф звязвае з ім з’яўленне сузор’я Арыён.
Мікола Садковіч
Мікола (Мікалай Фёдаравіч) Садковіч (, вёска Вусце, Аршанскі раён, Віцебская вобласць —, Масква) — беларускі кінадраматург, кінарэжысёр, пісьменнік. Заслужаны дзеяч мастацтваў БССР (1944).
Біяграфія
Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. Скончыў Дзяржаўны тэхнікум кінематаграфіі ў Маскве ў 1928 годзе. Да 1945 года працаваў рэжысёрам на кінастудыях Масквы, Адэсы, Кіева, Ташкента. У 1942—1945 гг. кіраўнік Беларускай кінагрупы на Цэнтральнай студыі дакументальных фільмаў у Маскве, з якой выязджаў да партызан і на франты. У 1946—1947 гг. і з 1950 г. — міністр кінематаграфіі БССР. У 1953—1956 гг. — намеснік міністра культуры БССР. Узначальваў рускую секцыю СП Беларусі. У 1948—1950 гг. быў галоўным рэдактарам і рэжысёрам Цэнтральнай студыі дакументальных фільмаў у Маскве. Дэпутат Вярхоўнага Савета БССР (1947—1959 гг.). Член СП СССР з 1947 г.
Прыкладная сацыялогія
Дастасоўная сацыялогія — галіна сацыялогіі, якая займаецца назапашваннем тэарэтычных ведаў, метадаў збору інфармацыі і іх логіка-матэматычнай апрацоўкай для атрымання канкрэтных вынікаў і рэкамендацыяў па ўладкаванню грамадства. У адрозненне ад тэарэтычнай сацыялогіі, узнікненне якой сягае ў IV стагоддзе да нашай эры, прыкладная з'явілася толькі ў XIX стагоддзі.
Дастасоўнае сацыялагічнае даследаванне
Асноўным інструментам дастасоўнай сацыялогіі з'яўляецца сацыялагічнае даследаванне.
Дастасоўнае сацыялагічнае даследаванне складаецца з наступных этапаў:
Морган Тэйлар
Фрэдэрык Морган Тэйлар (Frederick Morgan Taylor;  — ) — амерыканскі лёгкаатлет, які спецыялізаваўся ў бегу з бар’ерамі.
Біяграфія
Алімпійскі чэмпіён у бегу на 400 метраў з бар’ерамі (1924). На наступных двух Алімпіядах заваёўваў «бронзу» ў бегу на 400 метраў з бар’ерамі. Быў сцяганосцам алімпійскай зборнай ЗША на Гульнях-1932. Неаднаразовы чэмпіён ЗША. Экс-рэкардсмен свету па бегу на 400 метраў з бар’ерамі і ў эстафеце 4 × 440 ярдаў.
Працаваў распаўсюднікам «Чыкага Трыб’юн», затым — настаўнікам і трэнерам, паралельна працягваў працаваць у рытэйле.
Сын — Фрэнк «Баз» Тэйлар малодшы (1931—2010) — быў лёгкаатлетам, перамагаў на нацыянальных спаборніцтвах, пазней — прэзідэнт Асацыяцыі гольфа ЗША.
Група армій
Група армій (Heeresgruppe, army group), вышэйшае аператыўна-стратэгічнае аб'яднанне сухапутных войскаў на тэатры ваенных дзеянняў ва ўзброеных сілах некаторых дзяржаў, у Савецкім Саюзе аналагам быў фронт.
Камандаванне
Камандаванне групай армій ажыццяўляе камандуючы ў званні генерал-фельдмаршала, або генерал-палкоўніка. У якасці першага памочніка выступае начальнік штаба.
Найменне
Адзінага варыянту наймення груп армій няма. У назве групы армій можа адлюстроўвацца геаграфічнае становішча: група армій Афрыка, група армій «Курляндыя». Падчас Першай сусветнай вайны групы армій часта зваліся ў гонар свайго камандуючага (група армій спадчыннага прынца). Часам групы армій зваліся толькі адной літарай: група армій «B», група армій «F». Ва ўзброеных сілах ЗША, Вялікабрытаніі, Францыі і Кітая падчас Другой сусветнай вайны выкарыстоўваліся нумарныя абазначэнні груп армій (3-я група армій, 6-я група армій і г. д.)
Гісторыя
Група армій як форма аб'яднання сухапутных войскаў і як форма кіравання імі ўзнікла ў канцы 1914 — пачатку 1915 гадоў, падчас Першай сусветнай вайны, у англа-французскай і германскай арміях. Падчас Другой сусветнай вайны нямецкія сухапутныя войскі аб'ядноўваліся ў некалькі груп армій, у склад кожнай групы армій уваходзілі 2—4 палявыя арміі і сродкі ўзмацнення. З 1942 года ў нямецкай арміі існавалі таксама армейскія групы (Armeegruppe) — часовыя аб'яднанні звычайна з 2 армій, якія выконвалі задачы на якім-небудзь аперацыйным кірунку. Англа-амерыканскія войскі на заходнееўрапейскім тэатры ваенных дзеянняў у 1944—1945 гадах аб'ядноўваліся ў 3 групы армій, якія зваліся армейскімі групамі. У Германіі за час Другой сусветнай вайны было 20 груп армій. У паваенны час ва ўзброеных сілах ЗША і ў аб'яднаных узброеных сілах НАТА ў склад групы армій уваходзяць палявыя арміі, асобныя армейскія карпусы і інш. злучэнні сухапутных войскаў.
Напачатку XXI стагоддзя групы армій перастаюць выкарыстоўвацца, а ім на змену прыходзяць драбнейшыя ваенныя фарміраванні.
З групай армій, як правіла, узаемадзейнічае тактычнае авіяцыйнае камандаванне.
Спасылкі
Вялікая савецкая энцыклапедыя
Марыя Іванаўна Шалупкіна
Марыя Іванаўна Шалупкіна (нар., в. Бржэзова, Лёзненскі раён — ) — беларускі работнік сельскай гаспадаркі, Герой Сацыялістычнай Працы (1966).
Біяграфія
З 1943 года працавала паляводам, жывёлаводам, звеннявой па вырошчванні лёну, у 1958—1970 гадах — брыгадзір комплекснай брыгады калгаса «Новае жыццё» Лёзненскага раёна.
За поспехі ў павелічэнні вытворчасці ільнопрадукцыі і ўкараненне перадавой тэхналогіі вырошчвання сельскагаспадарчых культур Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР Шалупкінай М. І. у 1966 годзе было прысвоена званне «Герой Сацыялістычнай Працы».
На Алеі Славы ў гарадскім пасёлку Лёзна знаходзіцца стэла ў гонар М. І. Шалупкінай.
Вестэрнізацыя
Вестэрнізацыя (Western — заходні) — перанакіраванне развіцця грамадства на ўзор культуры краін Захаду, што прадугледжвае засваенне заходніх і моды, каштоўнасцей маралі і этыкі, стэрэатыпаў мыслення і паводзінаў. Найчасцей пераймаюцца, народаўладдзе, міжэтнічная , свабода звестак і творчасці, эканамічны лібералізм. Звычайна праводзіцца кіраўніцтвам дзяржаваў: Вялікае Княства Літоўскае ў 16—18 ст., Маскоўскае царства на пачатку 18 ст., Японская імперыя ў другой палове 19 ст. — 20 ст. Часам выклікае супраціўленне чыноўнікаў (, СССР), веравызнавальных супольнасцей, народнасцей і саслоўяў. У краінах, якія здабылі незалежнасць пры распадзе СССР у 1991 г., ператварылася ў. Асноўнымі рэчышчамі ажыццяўлення служаць заходнія сродкі масавай інфармацыі (перыёдыка, радыё, Сеціва, тэлебачанне), міжасабовыя і міжурадавыя зносіны з краінамі Захаду, распаўсюджанне заходніх культурных артэфактаў (адзенне, відэакасета, камп’ютарная праграма, кніга, фільм).
Анатоль Міхайлавіч Жук
Анатоль Міхайлавіч Жук (нар., в. Буда, Лагойскі раён, Беларусь) — беларускі дзяржаўны дзеяч. Кандыдат сельскагаспадарчых навук.
Біяграфія
У 1960 годзе скончыў Мар’інагорскі сельскагаспадарчы тэхнікум.
З верасня 1983 да 1996 год — першы намеснік старшыні Мінскага аблвыканкама. У 1996—1999 гадах старшыня абласнога камітэта прыродных рэсурсаў і аховы навакольнага асяроддзя.
Абіраўся дэпутатам раённых, абласнога і Вярхоўнага Савету БССР 11-га і 12-га скліканняў.
Узнагароды
Узнагароджаны двума ордэнамі Працоўнага Чырвонага Сцяга, ордэнамі Кастрычніцкай Рэвалюцыі, «Знак Пашаны», Ганаровымі граматамі Вярхоўнай Савета БССР. Ганаровы грамадзянін Дзяржынскага раёну (2001).
Белорусский вестник (1904)
«Белорусский вестник» — штодзённая грамадска-палітычная і літаратурная газета вялікадзяржаўна-шавіністычнага кірунку. Выдавалася з 21 лістапада (4 снежня) 1904 да 16(29) лісапада 1905 гадах у Мінску на рускай мове. Заснавана П. Р. Бывалькевічам пры фінансавай і палітычнай падтрымцы ўрада. Выдаўцы: Бывалькевіч, з 6(19) мая 1905 года А. П. Смародскі. Рэдактары: I. П. Фацінскі, з 10(23) снежня 1904 да 9(22) лютага 1905 года Смародскі.
Кастэльён (правінцыя)
Кастэльён (Castellón), або Кастэльё (Castelló) — правінцыя на ўсходзе Іспаніі, у складзе аўтаномнай супольнасці Валенсія. Адміністрацыйны цэнтр — Кастэльён-дэ-ла-Плана. Тэрыторыя — 6679 км² (38-е месца сярод правінцый краіны). Насельніцтва — 579 тыс. чал. (28-е месца; даныя 2016 года).
Бабіцкі край
Бабіцкі край (Babītes novads) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў Латвіі, у рэгіёне Відземе. Край складаецца з двух воласцяў. Адміністрацыйным цэнтрам краю з'яўляецца пасёлак Пінькі. Насельніцтва на 1 студзеня 2009 года склала 9408 чалавек. Плошча краю займае 241,7 км².
Край быў утвораны 1 ліпеня 2009 года па заканчэнні латвійскай адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформы з часткі Рыжскага раёна.
Скапаліты
Скапаліты (ад Scapus — страла) — група мінералаў — алюмасілікаты натрыю і кальцыю з нясталым складам, крышталяграфічна тоесных і адрозных хімічным складам і ўдзельнай вагой. У хіміі іх разглядаюць як ізаморфныя сумесі двух сілікатаў: Ca 4Al6Si6O25 (25,1 % вокісу кальцыю, 34,3 гліназёму і 40,6 крэмназёма) і Na 4Al3Si9O24 Cl (11 % натрыю, 18 % гліназёму і 61,1 крэмназёма і 6,9 хлорыстага натрыю) у розных суадносінах. Назва «скапаліт» паходзіць ад стар.-грэч. σκάπος — стрыжань і λίθος — камень, што звязана з незвычайнай формай крышталёў гэтых мінералаў.
Сірыйска-Ліванская аперацыя
Сірыйска-Ліванская аперацыя — ваеная аперацыя антыгітлераўскай кааліцыі па вызваленні Сірыі і Лівана ад Вішысцкай Францыі і Вермахта падчас Другой сусветнай.
Пасля акупацыі паўночнай часткі Францыі Германіяй на поўдне краіны быў усталяваны рэжым Вішы, які супрацоўнічаў з нацыскай Германіяй. Большая частка французскіх калоній, уключаючы Сірыю і Ліван, апынуліся пад кантролем вішыстаў.
Летам 1941 года Брытанская імперыя і Змагаюшчаяся Францыя правялі паспяховую ваенную аперацыю па вызваленні Сірыі і Лівана.
Падзеі
З мая 1941 года брытанская авіяцыя наносіла бомбавыя ўдары па ваеным базам вішыстаў. Вяліся даволі жорсткія паветраныя баі з авіяцыяй Вішы.
У ноч на 8 чэрвеня 1941 года паўднёвая групоўка англа-французскіх войск, якая знаходзілася ў Палесціне, перайшла мяжу і стала прасоўвацца на поўнач. Супраць чаканняў французская камандуючага Шарль дэ Голя, вішысты далі ўпартае супраціўленне. Так, калі войскі антыгітлераўскай кааліцыі 9 чэрвеня захапілі буйны горад Кунейтра, вішысты, выкарыстоўваючы перавагу ў танках, адбілі яго 15 чэрвеня, пры гэтым захапіўшы ў палон брытанскі батальён. Таксама з 9 па 22 чэрвеня ішлі жорсткія баі за горад Мерджуон, які тройчы пераходзіў з рук у рукі. Правалілася і спроба з ходу ўзяць Дамаск — тут брытана-індыйскія часці былі контратакаваны і акружаны ў прыгарадным пасёлку, дзе двое сутак ўпарта абараняліся. Толькі 21 чэрвеня асноўныя сілы саюзнікаў выйшлі да сірыйскай сталіцы. Тады войскі Вішы пакінулі горад.
Удалым рашэннем брытанскага камандавання была атака ў цэнтральную Сірыю з пустыні на мяжы з Іарданіяй, дзе паспяхова дзейнічалі сілы Брытанскага Арабскага легіёна, якія захапілі горныя праходы з мінімальнымі стратамі і ўзялі горад Пальміра 3 ліпеня (вулічныя баі там адрозніваліся бязлітаснасцю, было захоплена 165 палонных). 6 ліпеня злучыліся групоўкі саюзнікаў, якія надыходзілі з Палесціны і з цэнтральнага Ірака. Паўночная групоўка перайшла ў наступленне 1 ліпеня і даволі хутка, адціскаючы разрозненыя часці Вішы, прасоўвалася да Міжземнага мора.
Да 9 ліпеня перадавыя часці саюзнікаў з поўдня выйшлі да Бейрута, прарваўшы магутны абарончы рубеж ля горада Дамур. Страта Дамура прадвызначала зыход усёй кампаніі, пасля чаго камандуючы сіламі Вішы ў Сірыі генерал Дентц пачаў перамовы аб капітуляцыі. З 11 ліпеня баявыя дзеянні былі спынены. 14 ліпеня ў Акрэ было падпісана пагадненне аб спыненні баявых дзеянняў, па ўмовах якога войскі саюзнікаў займалі ўсю Сірыю.
Diderma
Diderma — род слізевікоў сямейства. Назва ўпершыню апублікавана ў 1794 годзе.
Класіфікацыя
Да роду Diderma адносяць 197 відаў:
Багдадская чыгунка
Багдадская чыгунка — галоўны адрэзак шырока запланаванай у XIX стагоддзі і часткова пабудаванай чыгуначнай магістралі Берлін — Вена — Стамбул — Багдад — Басра — Кувейт. Багдадская чыгунка стала важным фактарам міжнароднай палітыкі пачатку XX стагоддзя. Мае працягласць каля 2400 км, злучае Басфор з Персідскім залівам.
Ідэя Багдадскай чыг.
Ідэя пабудовы чыгункі, што злучала б Міжземнае мора з Персідскім залівам, упершыню была агучана ў 1829-1831 гг. брытанскім палкоўнікам Фрэнсісам Р. Чэсні (Francis Rawdon Chesney).
Аўтарам аналагічнага і таксама нерэалізаванага праекта (Міжземнае мора — Багдад) выступіў у 1872 годзе нямецкі інжынер Вільгельм фон Прэсель, які займаў пост дырэктара Румелійскіх чыгунак. Для Турцыі Багдадская чыгунка гуляла важную вайскова-стратэгічную ролю, бо павінна была звязаць важныя цэнтры бездарожнай Малой Азіі (асабліва ўсходнія вілаеты) з Канстанцінопалем. Аднак, нягледзячы на актыўнае лабіяванне ўплывовага Мідхат-пашы, праект быў адпрэчаны султанам.
Развіццё чыгунак у Азіяцкай Турцыі ішло вельмі павольна. Пабудаваная дарога Хайдар-паша (Стамбул) — Ізміт у 1877 годзе была прададзена нямецкаму банку. Да 1906 года немцамі была пабудавана лінія Ізміт — Эскішэхір — Конья — Эрэглі (каля 900 км.) з адгалінаваннем Эскішэхір — Анкара (263 км.). У 1899 годзе, пасля візіту Вільгельма II у Асманскую імперыю, кіраўнік Deutsche Bank Георг фон Сіменс падпісаў папярэдняе пагадненне пра канцэсію на будаванне і эксплуатацыю асноўнай магістралі Багдадскай чыгункі — ад Коньі праз Багдад да Персідскага заліва. Для гэтага Берлінскі і Вюртэмбергскі банкі стварылі чыста-германскую кампанію, з французскай назвай Société de Chemins de Fer Ottomans d’Anatolie. У выніку франка-германскага пагаднення ад 6 мая 1899 г., да ўдзелу ў будаванні Багдадскай чыгункі быў дапушчаны французскі капітал. У 1903 годзе была канчаткова аформлена канцэсія, што забяспечыла германскай кампаніі высокую аплату за кожны кіламетр уведзенай у эксплуатацыю дарогі (т.зв. кіламетрычную гарантыю).
Па плане, Багдадская чыгунка павінна была прайсці ад Эрэглі да горада Адана, потым ісці на ўсход да Нусайбіна і Масула, а потым на поўдзень па правым беразе Тыгра да Багдада, Басры і Кувейта. Планаваліся адгалінаванне да Алепа на злучэнне з ужо існуючай Сірыйскай чыгункай да Бейрута і Дамаска з вузкакалейнай Хіджазскай чыгункі да Мекі. Іншае буйнае адгалінаванне павінна было прайсці ад Багдада ў Ханекін, на граніцу з Персіяй. Чыгунка ў нямецкім друку называлася дарогай «Трох Б» (гэта назва расшыфроўвалася то як Берлін — Басфор — Багдад, то як Берлін — Бізанц (Bysanz) — Багдад.
Міжнародныя ўскладненні
Пабудова дарогі выклікала турботу ў Расіі, бо дарога, асабліва ў выпадку паўночнага варыянту шляхі, дазволіла б Турцыі хутка перакідаць войскі на каўказскую граніцу Расіі. Таму Расія ў 1900 годзе дамаглася ад Турцыі зняволення пагаднення, па якім Турцыя абавязвалася не перадаваць замежным кампаніям будаванне чыгунак на поўнач ад Лініі Анкара — Сівас — Дыярбакыр — Ван, а магла будаваць іх або сама, або перадаць пабудову рускім капіталістам. Такім чынам прарыў Германіі да каўказскай мяжы быў папярэджаны.
У тым жа 1900 годзе Месапатамію і Арменію наведаў буйны германскі геапалітык Паўль Рорбах. Ён прыйшоў да высновы, што для стварэння ў Паўночнай і Усходняй Анатоліі аднастайнага турэцкага насельніцтва трэба ўжыццявіць масавае перасяленне армян у раёны будавання Багдадскай чыгункі, што дапаможа вырашыць адразу два важныя заданні:
У 1911 годзе паміж Расіяй і Германіяй было складзена Патсдамскае пагадненне, па якім Расія абавязалася не перашкаджаць пабудове чыгункі Берлін-Багдад у памен на прызнанне расійскіх інтарэсаў у Іране. У будучым скончаным выглядзе дарога дасць магчымасць германскай прамысловасці запоўніць сваімі прадуктамі Малую Азію, Сірыю і Месапатамію, а па сканчэнню лініі Багдад — Ханекін — Тэгеран, таксама і Персію. Палітычнае значэнне дарогі для Германіі, палягае ў тым узмацненні і адраджэнні Турцыі, якое немінуча павінна пацягнуць за сабой правядзенне чыгуначнага шляху праз усю краіну ад Канстанцінопаля да Персідскага заліва з разгалінаваннямі ва ўсе бакі. Узмацненне Турцыі і асабліва яе вайсковай магутнасці з'яўляецца адной з галоўных заданняў германскай палітыкі апошніх гадоў, што скіроўваецца да прыцягнення Атаманскай імперыі ў сферу Траістага саюза.
Што да Англіі, то яе асаблівую турботу выклікала ідэя працягу дарогі ад Багдада да Персідскаму заліву. У 1913 годзе, у звязку з абвастрэннем пытання пра Персідскі заліў і статут Кувейта, былі адноўлены перамовы паміж Англіяй, Германіяй і Францыяй пра Багдадскую чыгунку. Па канвенцыі з Турцыяй, падпісанай 29 ліпеня 1913 года, Брытанія згаджалася на падаўжэнне нямецкай чыгункі аж да Басры, з тым, аднак, умовай, што гэта дарога не будзе працягнута да Персідскага заліва.
Так Англія дамаглася ад Турцыі прызнання сваёй гегемоніі ў заліве і свайго кантролю над суднаходствам Шат-эль-Арабу. Апошнія два гады перад Першай сусветнай вайной запоўнены германа-турэцкімі перамовамі па пытанні пра гэту дарогу: яны прывялі (перад самым пачаткам вайны) да падпісання папярэдняй дамовы, што прызнавала вярхоўную ўладу Турцыі над Кувейтам; аднак, адначасна з гэтым, падпісаны былі асаблівыя дамовы паміж шэйхам Кувейта і англійскім урадам, якое рабіла Англію фактычнай гаспадыняй гэтай вобласці.
Імкнучыся знайсці кампраміс, Германія ў чэрвені 1914 года перадала Англіі будаванне чыгуначнай магістралі да поўдня ад Багдада. Шэраг палітолагаў лічыць англа-германскі канфлікт з-за нямецкага пранікнення ў раён Персідскага заліва адной з прычын Першай сусветнай вайны.
Завяршэнне пабудовы
Да пачатку Першай сусветнай вайны Багдадская чыгунка была пабудавана толькі часткова. На поўначы рэйкі былі пракладзены да Рас-эль-Айна (за час вайны да Нусайбіна), на поўдні — ад Багдада да Самары. На будаванні асобных пляцовак Багдадскай чыгункі былі задзейнічаны армянскія працоўныя брыгады. У 1915 годзе яны былі цалкам знішчаны младатуркамі.
У 1916-1917 гг. Германская адмысловая чыгуначная рота № 6 займалася будаваннем лакаматыўных дэпо і складоў для Багдадскай чыгункі. Пасля паразы Цэнтральных дзяржаў і распаду Асманскай імперыі будаванне спынілася - і аднавілася далёка не адразу. Пасля Першай сусветнай вайны Багдадская чыг. была падзелена на тры часткі:
Толькі да лета 1940 года будаванне ўсіх асобных пляцовак турэцкімі падраднікамі было цалкам завершана, і ў ліпені 1940 года са Стамбула ў Багдад адправіўся першы прамы і бесперасадкавы цягнік.
Сучасны стан дарогі
Большая частка дарогі знаходзіцца ў працоўным стане. Большасць чыгуначных станцый таксама захавалася.
Антоні Смуглевіч
Антоні Смуглевіч (1740, Варшава — 1810, Вільня) — польскі жывапісец і тэатральны дэкаратар; сын Лукаша, брат Францішка. Лукаш Смуглевіч разам з сынам Антоніем стварылі абразы каля галоўнага алтара ў  ў  (у цяперашні час сяло ў Бродыўскім раёне Львоўскай вобласці Украіны) у 1765—1766 гады.
IC 2612
IC 2612 — галактыка тыпу E-S0 (эліптычная спіральная галактыка) ў сузор’і Малы Леў.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Вайцехавіцы (гміна)
Вайцехаві́цы (Wojciechowice) — вясковая гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Апатоўскага павета Свентакшыскага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Вайцехавіцах. Плошча гміны складае 86,37 км². Станам на 2004 год у гміне Вайцехавіцы пражывалі 4544 чалавекі, шчыльнасць — 52,6 чал./км².
Кордава (правінцыя, Іспанія)
Кордава (Córdoba) — правінцыя на поўдні Іспаніі, у складзе аўтаномнай супольнасці Андалусія. Адміністрацыйны цэнтр — Кордава. Тэрыторыя — км² (13-е месца сярод правінцый краіны). Насельніцтва — чал. (18-е месца, па даных 2009 года).
Сант’Эўзаніа-дэль-Сангра
Сант'Эўзаніа-дэль-Сангра (Sant'Eusanio del Sangro) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Абруца, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру К'еці.
Насельніцтва складае 2420 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 101 чал./км². Займае плошчу 23 96 км². Паштовы індэкс — 66037. Тэлефонны код — 0872.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы San Filippo Neri.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
Сяргей Мікалаевіч Ходзін
Сярге́й Мікала́евіч Хо́дзін (нар., Путчына Дзяржынскага раёна Мінскай вобласці) — беларускі гісторык. Кандыдат (1990), доктар гістарычных навук (2017).
Біяграфія
У 1985 годзе скончыў гістарычны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Дэкан гістарычнага факультэта БДУ (2000-2016), загадчык кафедры крыніцазнаўства (2001-2016, з 2019), прарэктар па вучэбнай рабоце і інтэрнацыяналізацыі адукацыі (2016-2018).
Даследуе сацыяльна-эканамічную і палітычную гісторыю XX стагоддзя, тэорыю і гісторыю крыніцазнаўства, крыніцазнаўства гісторыі Беларусі. Аўтар звыш 100 навуковых прац.
Вольнае Глыбокае
«Вольнае Глыбокае» — рэгіянальная беларуская штотыднёвая газета, выходзіла з 1994 да 2021 года ў Глыбокім на беларускай і рускай мовах.
Газета асвятляла культурныя падзеі Глыбоцкага краю, друкавала навіны, шмат увагі прысвячала мясцоваму краязнаўству. Уваходзіць у склад Асацыяцыі выдаўцоў рэгіянальнай прэсы «Аб’яднаныя Масмедыі».
Апошні нумар выйшаў у снежні 2020 года. Выданне закрылася з-за фінансавых цяжкасцей.
Русінская Вікіпедыя
Русінская Вікіпедыя (Русиньска Вікіпедія) — раздзел Вікіпедыі на русінскай мове, створаны 23 студзеня 2011 года. Па стане на 1 2023 года ўтрымлівае  NaN артыкулs і займае 150-е месца ў спісе Вікіпедый па колькасці артыкулаў.
Гісторыя
Першапачаткова раздзел існаваў у тэставым рэжыме ў рамках Вікіінкубатара — праекта фонду Вікімедыя, прызначанага для тэсціравання новых моўных раздзелаў і праектаў. Тэставы раздзел быў створаны яшчэ ў 2007 годзе, аднак амаль не развіваўся з-за адсутнасці актыўных удзельнікаў. Сітуацыя змянілася ў 2010 годзе пасля прыходу ўдзельніка Gazeb, які актыўна прыняўся ствараць новыя артыкулы.
У кастрычніку 2010 года моўным камітэтам было прынята рашэнне на карысць стварэння самастойнага раздзела на русінскай мове. Адкрыццё раздзела адбылося 23 студзеня 2011 года.
Аўтаномная нервовая сістэма
Аўтаномная (вегетатыўная) нервовая сістэма — частка нервовай сістэмы арганізма; кантралюе работу сэрца і сасудаў, унутраных органаў і залоз унутранай сакрэцыі, рэгулюе абменныя працэсы, рост і размнажэнне. Яна прадстаўлена двума ўзаемадзейнымі аддзеламі — сімпатычным і парасімпатычным. Дзякуючы іх сумеснай дзейнасці забяспечваюцца неабходныя для існавання клетак умовы.
Агульны план будовы
Аўтаномная нервовая сістэма кіруе жыццёва важнымі працэсамі абмену рэчываў, работай сэрца, гладкай мускулатуры полых унутраных органаў і сасудаў, розных залоз. Зыходзячы з будовы і фізіялагічных асаблівасцей, аўтаномную нервовую сістэму падзяляюць на сімпатычны і парасімпатычны аддзелы. I той, і другі маюць падобную будову: яны падзяляюцца на цэнтральную і перыферычную часткі. Цэнтральная частка размешчана ў межах цэнтральнай нервовай сістэмы. Перыферычная частка складаецца з нервовых вузлоў (гангліяў) і нервовых валокнаў.
У адрозненне ад саматычнай нервовай сістэмы, дзе нервовыя валокны тоўстыя і пакрыты спецыяльнай абалонкай, валокны аўтаномнай нервовай сістэмы ў большасці сваёй тонкія. Хуткасць распаўсюджвання па іх узбуджэння не перавышае 18 м/с, тады як па саматычных нервах яна можа дасягаць 120 м/с. Цэнтральная частка сімпатычнага аддзела аўтаномнай нервовай сістэмы прадстаўлена целамі нейронаў, лакалізаваных у грудных і паяснічных сегментах спіннога мозга; перыферычная — парнымі сімпатычнымі стваламі, размешчанымі па абодва бакі ад пазваночніка. Кожны ствол утвораны сімпатычнымі вузламі (гангліямі), злучанымі адзін з адным.
Аксоны сімпатычных нейронаў спачатку ў саставе пярэдніх карэньчыкаў, а затым у выглядзе асобнай галіны накіроўваюцца да сумежнага ствала, у гангліях якога ажыццяўляецца пераключэнне ўзбуджэння на другую нервовую клетку. Ад яе нервовы імпульс ідзе да рабочага органа. Шлях ад спіннога мозга да сімпатычнага ганглія называюць прэгангліянарным (гэтак жа называецца і нейрон, ад якога гэты шлях пачынаецца), а шлях ад ганглія да рабочага органа — постгангліянарным.
Частка перыферычных, або постгангліянарных, нейронаў ляжыць не ў гангліях сімпатычных ствалоў, а ў вегетатыўных нервовых спляценнях, якія размяшчаюцца паблізу ад унутраных органаў (напрыклад, сонечнае спляценне).
Шлях ад цэнтра ў спінным мозгу да таго органа ў аўтаномнай нервовай сістэме, які інервуецца, складаецца з двух нейронаў. Гэта ключавое адрозненне аўтаномнай нервовай сістэмы ад саматычнай. У саматычнай рэфлекторнай дузе аксон рухальнага нейрона ў саставе нерва даходзіць непасрэдна да рабочага органа.
Целы постгангліянарных нейронаў знаходзяцца ў вузлах нервовых спляценняў, якія ляжаць паблізу або ўнутры органаў, што імі інервуюцца. Постгангліянарныя парасімпатычныя валокны падыходзяць да вочных мышцаў, слёзных і слінных залоз, мускулатуры і залоз стрававальнага тракта, да трахеі, гартані, лёгкіх, сэрца, мочапалавых органаў.
У аўтаномнай нервовай сістэме перадача праз сінапсы ажыццяўляецца з дапамогай двух медыятараў.
Функцыі
Аўтаномная нервовая сістэма забяспечвае падтрыманне пастаянства ўнутранага асяроддзя арганізма праз рэгуляцыю работы ўнутраных органаў, сэрца і сасудаў. Яна прыстасоўвае іх дзейнасць да зменлівых умоў асяроддзя і патрэб арганізма, рэгулюе абмен рэчываў, ажыццяўляе яго карэкцыю.
Унутраныя органы і сэрца валодаюць двайной інервацыяй: да кожнага з іх падыходзяць сімпатычныя і парасімпатычныя нервовыя валокны. Яны аказваюць процілеглы ўплыў. Так, сімпатычныя нервы ўзмацняюць і паскараюць работу сэрца, а парасімпатычныя (напрыклад, блукаючы нерв) — запавольваюць рытм і сілу яго скарачэнняў. Выключэнне складаюць крывяносныя сасуды — яны маюць толькі сімпатычную інервацыю.
Сімпатычны аддзел аўтаномнай нервовай сістэмы стварае ўмовы для інтэнсіўнай дзейнасці арганізма, асабліва ў экстрэмальных умовах, калі трэба напружанне ўсіх сіл. Парасімпатычны (сістэма «адбою») — зніжае ўзровень актыўнасці, садзейнічае ўзнаўленню патрачаных арганізмам рэсурсаў. Абодва аддзелы аўтаномнай нервовай сістэмы ўзаемадапаўняюць адзін аднаго і падпарадкаваны вышэйшым цэнтрам, размешчаным у гіпаталамусе. Менавіта гіпаталамус адыгрывае вядучую ролю ў рэгуляцыі вегетатыўных функцый. Ён узгадняе работу аўтаномнай нервовай сістэмы з дзейнасцю эндакрыннай і саматычнай сістэм.
Практычна ўсе функцыі нервовай сістэмы ажыццяўляюцца шляхам ўзаемадзеяння працэсаў узбуджэння і тармажэння. Як правіла, узбуджэнне ў адных цэнтрах суправаджаецца тармажэннем у другіх, і наадварот. Тармажэнне выконвае ахоўную ролю, абараняючы нервовыя клеткі ад перанапружання і разбурэння. У здаровым арганізме гэтыя працэсы дакладна ўзгоднены і забяспечваюць аптымальнае функцыянаванне арганізма.
Опальскі сельсавет
О́пальскі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Іванаўскага раёна Брэсцкай вобласці Беларусі. Цэнтр — аграгарадок (да 2010 года вёска) Опаль.
Мікалай Пятровіч Аўдошка
Мікалай Пятровіч Аўдошка (нар., в. Мяніца, Полацкі раён) — беларускі савецкі будаўнік.
Біяграфія
Скончыў Полацкі нафтавы тэхнікум. У 1954, 1957—1958 гадах — інструктар Ветрынскага РК ЛКСМБ. У 1954 годзе быў прызваны ў Савецкую армію. Пасля звальнення ў запас у 1958 годзе працаваў інструктарам Ветрынскага райкама, а затым Полацкага ГК КПБ. У 1960 годзе быў абраны сакратаром парткама саўгаса «Банонь» Полацкага раёна. З 1963 года працаваў майстрам упраўлення вытворча-тэхналагічнай камплектацыі, намеснікам старшыні пострайкама прафсаюза, намеснікам дырэктара завода ЖБВ Наваполацкага трэста № 16 «Нафтастрой».
Пасля заканчэння ў 1969 годзе Ленінградскай Вышэйшай прафсаюзнай школы працаваў начальнікам будаўнічага ўпраўлення трэста № 24 «Спецмантажстрой». З 1976 года — кіраўнік Светлагорскага будтрэста № 20 Гомельскай вобласці. З 1980 года — намеснік начальніка Гомельскага домабудаўнічага камбіната. З 1988 года — намеснік старшыні калгаса «Шлях да камунізму» в. Лапаціна Гомельскага раёна.
Член-карэспандэнт Беларускай інжынернай акадэміі. Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР Аўдошка М. П. было прысвоена званне Героя Сацыялістычнай працы (прадстаўлены да звання ў 1979 годзе, атрымаў медаль у 2001 годзе).
Ізабела Валуа
Ізабела Валуа — французскія прынцэсы з дынастыі Валуа:
Мазамбікскае цячэнне
Мазамбікскае цячэнне - цёплае паверхневае цячэнне ў Мазамбікскім праліве, у заходняй частцы Індыйскага акіяна; галіна Паўднёвага Пасатнага цячэння. Накіравана на поўдзень, уздоўж берагоў Афрыкі, дзе пераходзіць у цячэнне мыса Іголкавага.
Скорасць да 2,8 км/гадз (у перыяд з лістапада да красавіка). Сярэдняя тэмпература вады на паверхні за год да 25°С. Салёнасць 35‰.
Тэфія (спадарожнік Сатурна)
Тэфія (Тэтыс) (Τηθύς) — спадарожнік Сатурна сярэдняй велічыні, яго дыяметр складае каля 1060 км. Тэфія была адкрыта Д. Касіні ў 1684 годзе і атрымала імя аднаго з тытанаў грэчаскай міфалогіі. Бачная зорная велічыня Тэфіі складае 10,2.
Тэфія мае параўнальна нізкую шчыльнасць (0,98 г/см ³), што паказвае на тое, што яна складаецца пераважна з вадзянога лёду з малым дамешкам парод. Спектраскапічныя замеры паказалі, што практычна ўся яе паверхня складаецца з лёду. Гэтак жа на Тэфіі прысутнічае невялікая колькасць цёмнага рэчыва невядомага складу. Паверхня Тэфіі вельмі светлая і ў яе нейтральны паказчык колеру, яна з'яўляецца другі па паказчыку альбеда з спадарожнікаў Сатурна, пасля Энцэлада.
Тэфія моцна ўсеяна кратарамі і мае шэраг буйных структур на сваёй паверхні. Найбуйнейшым кратарам на Тэфіі з'яўляецца Адысей, дыяметр якога каля 400 км, найбуйнейшы рыфт - каньён Ітака мае даўжыню больш за 2000 км пры шырыні каля 100 км. Гэтыя дзве найбуйнейшыя дэталі паверхні могуць быць звязаныя паміж сабой. Невялікая частка паверхні пакрыта гладкай раўнінай, якая магла ўтварыцца з прычыны крыавулканічнай актыўнасці. Як і іншыя рэгулярныя спадарожнікі Сатурна, Тэфія сфарміравалася на поўдзень ад дыска імглістасці з газу і пылу, што атачала Сатурн адразу пасля яго ўтварэння.
Знаходзіцца ў арбітальным рэзанансе з траянскімі спадарожнікамі - Тэлеста і Каліпса.
Мета
Ме́та (, Мета) — вёска ў Беларусі, у Шаркаўшчынскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Ёдскага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1945 гадах вёска ў складзе гміны Ёды Дзісенскага павета Віленскага ваяводства Польскай Рэспублікі.
Грузавы аўтамабіль
Грузавы аўтамабіль, грузавік — аўтамабіль, які па сваёй канструкцыі і абсталяванні прызначаны для перавозкі грузаў. Некаторыя лёгкія грузавікі дастаткова маленькія, блізкія памерам да легкавых аўтамабіляў. Камерцыйныя грузавікі або пажарныя аўтамабілі могуць быць дастаткова вялікім і служыць платформай для дадатковага абсталявання.
Дом Фарнезэ
Фарне́зэ  (Farnese, Farnesio ) — нашчадкі Папы Рымскага Паўла III, якія атрымалі ад яго ў валодаенне герцагства Пармскае.
Павел III — заснавальнік велічы дому Фарнезэ
Галоўным фамільным уладаннем сярэдневяковых Фарнезэ быў замак Фарнета каля Арвіета. Прадстаўнікоў роду можна прасачыць да XIII стагоддзя, аднак пачатак сапраўднай велічы дому Фарнезэ пакладзена быў на мяжы XV—XVI стагоддзяў Аляксандрам Фарнезэ.
Яго сястра, прыгажуня Джулія, якая выйшла замуж за Арсіна Арсіні, дзякуючы блізкім адносінам з папам Аляксандрам VI здабыла брату кардынальскую шапку. Пазней сам ён быў выбраны ў рымскія першасвятары пад імем Паўла III (1534—1549) і шмат клапаціўся пра павелічэнне багацця і магутнасці свайго роду. Свайго пабочнага, але прызнанага сына П’ера Луіджы (нар. у Рыме ў 1503) ён зрабіў спачатку князем у Кастра, Ранчыльёнэ і Непі, потым герцагам у П’ячэнцы, Парме і Навары ў 1545 годзе, якія былі заваяваны і далучаны да царкоўнай тэрыторыі Юліем II. Пасля кароткачасовага бурнага кіравання новы герцаг, які быў праціўнікам палітыкі Карла V у Італіі і падтрымаў няўдалую змову Фіескі, загінуў у 1547 годзе.
Парма адышла зноў да Папы; П’ячэнца была занята імперскімі войскамі. Сыну П’ера Луіджы, Атавіа Фарнезэ, удалося зноў завалодаць герцагствамі, дзе ён паспяхова кіраваў да сваёй смерці ў 1586 годзе. З гэтых пор лёсу дому Фарнезэ да канца заставаўся павязаны з Пармай, хоць часам яго прадстаўнікі сустракаюцца ў ліку кардыналаў рымскай царквы. Прымірэнне Атавіа з домам Габсбургаў было замацавана ў 1538 годзе шлюбам яго з незаконнаю дачкой Карла V Маргарытай, якая набыла вядомасць як кіраўніца Нідэрландаў пры Філіпэ II.