cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Кашалёва (Буда-Кашалёўскі раён)
Гісторыя
Падчас Вялікай Айчыннай вайны вызвалена 28 лістапада 1943 года. На франтах і ў партызанскай барацьбе загінуў 141 жыхар вёскі. У памяць пра загінуўшых у 1966 годзе ў цэнтры вёскі ўсталяваны помнік. У 1959 годзе цэнтр саўгаса імя П. Я. Галавачова. Працуюць маслазавод, базавая школа, клуб, бібліятэка, дзіцячы сад, лякарня, аддзяленне сувязі, магазін.
Афганец (вецер)
Афга́нец — сухі і вельмі пыльны паўднёва-заходні або паўднёвы вецер, што дзьме ў раёны заходняга Паміра і вярхоўі Амудар’і з Афганістана.
Узнікае пры ўварванні халодных паветраных масаў у паўднёвыя раёны Сярэдняй Азіі. У Тэрмезе дзьме да 70 дзён за год. Скорасць ветру — 17—25 м/с. Афганец прыгнечвае расліннасць, наносіць шкоду сельскай гаспадарцы.
Беларуская рада даверу
Беларуская рада даверу — дарадчы орган з прадстаўнікоў беларускай грамадскасці пры генеральным камісары Беларусі на акупіраванай тэрыторыі Беларусі.
Створана 27 чэрвеня 1943 г. ў г. Мінску па ініцыятыве генеральнага камісара Беларусі В. Кубэ з асоб, што супрацоўнічалі з нацыстамі. У яе склад увайшлі 16 чал.: 9 прадстаўнікі мясцовай беларускай адміністрацыі, а — 6 дзеячоў цэнтральнага ўзроўня: мінскі бургамістр В. Іваноўскі (старшыня),  кіраўнік БНС і прадстаўнік Баранавіцкай акругі Ю. Сабалеўскі (намеснік старшыні), Канстанцін Гуло (прадстаўнік Мінскай акругі), Сымон Цытовіч (Слонімская акруга), Уладзімір Козел (Глыбоцкая акруга), Віктар Трахімовіч (Барысаўская акруга), Цімафей Гаргесгаймер (Ганцавіцкая акруга), Язэп Душэўскі (Слуцкая акруга), Булак (Наваградская акруга), Ян Галяк (Вілейская акруга), Надзея Абрамава (кіраўнік жаночага аддзела СБМ), Міхась Ганько (кіраўнік мужчынскага аддзела СБМ), Канстанцін Рабушка (кіраўнік Цэнтральнага бюро прафсаюзаў), Аўген Калубовіч. 16-ы член ніколі публічна не называўся. Паводле І. Новікава, гэта быў сам В. Кубэ.
Беларуская рада даверу мела на мэце збор і апрацоўку прапаноў і пажаданняў акупацыйным уладам, удзел з дарадчым голасам у пасяджэннях генеральнага камісарыята «Беларусь».
У снежні 1943 Беларуская рада даверу ператворана ў Беларускую цэнтральную раду.
Дзіцячы фальклор
Дзіцячы фальклор — від вуснай народнай паэзіі, творчасць дзяцей і творы, складзеныя для іх дарослымі. Найбольш старажытны від народнай вусна-паэтычнай творчасці, якая ўвабрала шматвяковы педагагічны і паэтычны вопыт народа.
Творы
Творы дзіцячага фальклору падзяляюць на 3 групы: паэзія даставання (калыханкі, забаўлянкі), гульнёвы фальклор (дзіцячыя гульні, лічылкі, згаворы), творы, не звязаныя з гульнямі (песенькі, дражнілкі, заклічкі, некаторыя загадкі і казкі, асабліва казкі пра жывёл).
Дзіцячаму фальклору ўласціва спалучэнне пазнавальна-выхаваўчай функцыі з мнеманічнай і эстэтычнай. Пазнавальна-выхаваўчы характар твору вызначае мастацкую форму, рытміку, вобразную сістэму і падбор моўных сродкаў. Для дзіцячага фальклору характэрна сінкрэтычнасць: элементы музыкі, танца, драмы (жэсты, міміка) спалучаюцца з музыкальнай паэтычнай мовай, багатай і простай арганізацыяй верша, што актыўна ўплывае на пачуцці і розум дзяцей. На змест і форму кожнай групы твораў таксама ўплываюць асаблівасці псіхалогіі і светаўспрымання дзяцей у залежнасці ад узросту (калыханкі і забаўлянкі саступаюць месца самастойным дзіцячым гульням і забавам). У наш час у дзіцячы побыт усё больш пранікаюць творы прафесійнага мастацтва для дзяцей, дзіцячай літаратуры.
Калыханкі
Калыха́нка — адзін з жанраў дзіцячай літаратуры; простая паводле зместу і выяўленчых сродкаў пяшчотная песенька, пад якую маці закалыхваюць сваіх дзяцей. Дзякуючы калыханцы дзіця хутчэй i лягчэй авалодвае роднай мовай, атрымлівае першыя ўяўленні пра навакольны свет, развівае пачуццё моўнага i музычнага рытму, знаёміцца з асновамі паэтычнай творчасці (рытм, рыфма, гукапіс).
Забаўлянкі
Забаўлянкі, пацешкі — кароткія вершаваныя прыгаворы або песенькі, якімі забаўляюць і суцяшаюць дзіця. Забаўлянкі ўзбуджаюць у дзіцяці эмоцыі, прывучаюць да першых самастойных рухаў, знаёмяць з навакольным светам. Умоўна падзяляюцца на звязаныя з рознымі гульнёвымі рухамі («Ладачкі») і на творы, якія пацяшаюць толькі гучаннем («Ходзіць бай па сцяне»). Як і ў калыханках, у іх яскрава выяўляецца імправізацыя. Часцей сустракаюцца дыялагічныя і апавядальныя забаўлянкі, насычаныя экспрэсіўна-эмацыйнай лексікай, рэфрэнамі, у іх шмат гукапераймальных і дзіцячых слоў, пры гэтым асноўная сэнсавая нагрузка прыпадае на дзеяслоўныя формы. Канкрэтнасць адлюстравання абумовіла вобразныя сродкі паэтычнай мовы: эпітэты па знешняй прыкмеце, гіпербалы, літоты і інш., сустракаюцца элементы алегорыі.
Дражнілкі
Дражнілкі — кароткія, найчасцей аднастрофныя вершаваныя творы сатырчнага характару. У іх жартам высмейваецца «супраціўнік», яго імя, знешні выгляд, рысы характару (часам скіраваны на птушак і звяроў). Маюць генетычную сувязь з даўняй традыцыяй мянушак, уласцівым фальклору народным гумарам. Дражнілкі выразна функцыянальныя, што вызначае іх сэнс і форму. Характэрныя іх кампаненты — рэчытатыўнае скандаванне, выразны рытм, яркая рыфма, шматразовае паўтарэнне. Дражнілкам уласцівы перавелічэнні, літота, насычанасць параўнаннямі, ужыванне дадаткаў-азначэнняў.
Пекін Дасін (аэрапорт)
Міжнароды аэрапорт Пекін Дасін (北京大兴国际机场) — аэрапорт у Пекіне, сталіцы Кітая.
Пабудаваны ў паўднёвым гарадскім раёне Дасін. Быў здадзены ў эксплуатацыю ў верасні 2019 года. Размешчаны за 46 км ад цэнтра кітайскай сталіцы, тэрмінал новага аэрапорта мае форму фенікса з распраўленымі крыламі. Чакаецца, што да 2025 года пасажырапаток і грузаабарот аэрапорта дасягне адпаведна 72 млн чалавек і 2 млн тон з 620 тысячамі ўзлётаў і пасадак.
Для зручнасці пасажыраў на станцыі метро Цаацяа, размешчанай непадалёк ад цэнтра горада ў раёне Фэнтай, устаноўлена стойка рэгістрацыі, дзе пасажыры могуць зарэгістравацца на рэйс і здаць багаж перш, чым адправіцца ў аэрапорт Дасін на аэраэкспрэсе.
Барб’янела
Барб'янела (Barbianello) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Ламбардыя, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Павія.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы Георгій Перамаганосец.
NGC 6007
NGC 6007 (іншыя абазначэнні — UGC 10079, MCG 2-40-18, ZWG 78.95, IRAS15510+1206, PGC 56309) — галактыка ў сузор’і Змяя.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Воўчая гара
Воўчая Гара, Ваўчыная гара — найвышэйшы пункт Браслаўскай грады — 210,9 м над узроўнем мора. З’яўляецца таксама найвышэйшай кропкай Мёрскага раёна.
Уяўляе сабой узгорак, які знаходзіцца на тэрыторыі Перабродскага сельсавета на мяжы з Браслаўскім раёнам. Знаходзіцца за 6 км на паўночны захад ад Пераброддзя і за 19 км на паўночны захад ад Мёраў.
Утварыўся 15-16 тыс. гадоў таму ў часы браслаўскай стадыі апошняга (паазёрскага) зледзянення. Уяўляе краявое канцова-марэннае ўтварэнне постмаксімальнай фазы. Адклады — марэнныя супескі, суглінкі, грубыя пяскі. Даўжыня — 1,6 км, шырыня — 1,1 км, бачная вышыня — 30 м. Былы культавы пагорак.
Заказнік Ельня
Ландшафтны заказнік рэспубліканскага значэння «Ельня» (ландшафтны ) — заказнік спецыфічна ўнікальнага тыпу водна-балотных угоддзяў у Беларусі ў Мёрскім і Шаркаўшчынскім раёнах Віцебскай вобласці. Гэта неасвоенае вярховае балота, якое іграе важную ролю ў падтрыманні гідралагічнага рэжыму рэгіёна і ракі Заходняй Дзвіны. Утвораны ў 1968 годзе з мэтай захавання ў натуральным стане балотнага масіву Вялікі Мох, затым ён быў расшыраны ў 1981 годзе, а ў 2002 атрымаў статус водна-балотнага ўгоддзя міжнароднага значэння і ахоўваецца згодна з Рамсарскай канвенцыяй. Агульная плошча заказніка 25758 гектараў. Зарэгістраваны Пастановай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь ад 27.12.2007 г. № 1833 (код МСАП 9000003037)
Ландшафт
Балотны масіў утварыўся на месцы возера на другой тэрасе ракі Дзісна, ён мае авальную форму, паверхня плоская, яго цэнтральная частка вельмі выпуклая і ўзвышаецца на 5—7 метраў над наваколлем. Агульная магутнасць тарфянога пласта дасягае 8,3 метра, а ў сярэднім — 3,8 м. Глеба тарфяная, верхавога тыпу, слаба раскладаецца. Грунтовыя воды знаходзяцца блізка ад паверхні і часам выходзяць на яе. Максімальная вышыня цэнтральнай часткі масіву над узроўнем мора 145 м. Ландшафт адносіцца да падзоны падтаёжных (змешана-лясных), азёрна-ледавіковых, марэнна-аэёрных, пагоркава-марэнна-азёрных.
Флора
Тэрыторыя заказніка адносіцца да падзоны дубова-цёмнахваёвых падтаёжных шыракаліста-яловых лясоў і адлюстроўвае структурныя асаблівасці леса-балотных і балотных комплексаў. 192 віды сасудзістых раслін адносяцца да 126 родаў, 62 сямействаў, 6 класаў, 5 аддзелаў. У іх ліку 177 кветкавых, 8 папаратнікаў, па 3 голасемянныя і хвашчы. Выяўлена 12 відаў дрэў, 22 — хмызнякоў, 4 — паўхмызнякоў, 5 — хмызнячкоў, 134 віды травяністых раслін. Найбольш часта сустракаюцца 18 відаў асакі і 6 — лазы, што ўласціва паўночнаму ўсходу Усходне-Еўрапейскай раўніны. А мхоў нават 24 віды, сярод якіх пануюць сфагны, сустракаюцца вельмі рэдкія для Беларусі і Усходняй Еўропы і. Лішайнікаў тут каля 50 відаў.
Лес
Сярод бяроз найбольшыя плошчы займаюць (75,6 %) і. Бярэзнікі сталі вынікам чалавечай дзейнасці на працягу апошніх дзесяцігоддзяў. Асінавыя лясы растуць на дастаткова багатых і непераўвільготненых глебах. займае невялікія ўчасткі на ўскрайках балотнага масіву. Але найбольш каштоўныя ўгоддзі размешчаны толькі на некалькіх кварталах.
Балотная расліннасць
Яна характарызуецца слаба выражаным рэльефам (курганы да 15—25 см) і двума ярусамі — дрэвы (пераважна ) і мох. На адкрытых мясцінах пераважаюць асокі і сфагнавыя мхі ( і ), у некаторых месцах распаўсюджаны балотныя хмызнячкі. Значныя плошчы займаюць пагуркава-мачажныя і пагуркава-азёрныя комплексы расліннасці.
Пасля вялікіх паверхневых пажараў 1998 і 2002 гадоў з'явіліся, , на сотнях гектараў. Лугавая расліннасць займае 0,1 % плошчы ў рэчышчы Яльнянкі. Тут часта сустракаюцца, ,. На берагах азёраў Ельня, Доўгае, Плоскае, Яжгіня пануюць, і , , ускраек вады займаюць імхі.
Рэдкія і знікаючыя расліны:, , , , , , , , , , , , , ,. Для іх захавання дастаткова папярэджання пажараў і абмежавання збору.
На тэрыторыі заказніка выяўлена 10 катэгорый асабліва каштоўных раслінных супольнасцей, агульная плошча якіх склала 18 067 гектараў (69 % тэрыторыі). Гэта карэнныя плакорныя дубравы, ясеневыя і ліпавыя лясы, чорнаальшаннікі, асіннікі ўперамешку з шыракалістымі дрэвамі, балотныя супольнасці з ахоўнымі відамі раслін, у першую чаргу карлікавай бярозай, супольнасці адкрытых верхавых балот, ягаднікі (журавіннікі і бруснічнікі), участкі лекавай і тэхнічнай сыравіны.
Жывёльны свет
Заказнік з'яўляецца сховішчам для многіх насякомых, якія захаваліся з часін апошняга зледзянення. Па берагах азёр жыве 18 відаў жужаляў, сярод якіх рэдкія і малавядомыя. На масіве зарэгістравана 149 відаў матылёў. Тут выяўлена 117 відаў птушак, 31 — млекакормячых, 7 — земнаводных. Асаблівасцю з'яўляецца мноства гадзюк.
Сярод птушак большасць вадаплаўных і балотных. У параўнанні з іншымі верхавымі балотамі, найбольш шырока прадстаўлены віды паўночнага паходжання, большасць з якіх — рэдкія і якія знаходзяцца пад пагрозай знікнення не толькі ў Беларусі, але і ў Еўропе ў цэлым. У паслягняздовы перыяд тут канцэнтруюцца гусепадобныя (,, , ,  — знікаючы від на планеце, , ). Акрамя таго, на балоце ўтвараецца найбуйнейшы ў рэспубліцы (да 2—3 тысяч асоб) перадвырайны гурт. Большасць млекакормячых знаходзіцца на перыферыі балота. Сярод капытных толькі і.
Рэдкія і знікаючыя
У межах заказніка выяўлена 27 рэдкіх і знікаючых відаў, якія ўключаны ў Чырвоную кнігу Рэспублікі Беларусь, сярод іх 8 відаў насякомых, 18 — птушак і 1 млекакормячы.
Сярод насякомых —, , , , , , ,. Птушкі:, , , , , , , , , , , , , , , , ,. Млекакормячыя —.
Рэкрэацыйны патэнцыял
На тэрыторыі заказніка знаходзяцца ўгоддзі Мёрскай і Шаркаўшчынскай (адпаведна 24 і 0,5 тыс. га) арганізацый таварыства паляўнічых і рыбаловаў. Паводле выніках уліку 2006 года ў іх зарэгістравана 27 ласёў, 54 дзікі і 50. На балотах гняздуецца каля 100—200 асобін, і нырковых качак, а ў час выраю адпачывае 1—2,5 тысячы гусей і каля 500—1000 качак. Яшчэ выяўлены дзясяткі і. Сярод драпежнікаў — 30, 25 і 7 ,  тут каля 70,  — з паўсотні.
3 2000 года паляванне на пералётных птушак на тэрыторыі заказніка забаронена. Праз цяжкую даступнасць заказнік «Ельня» слаба выкарыстоўваўся ў рэкрэацыйных мэтах, хаця з'яўляецца перспектыўным для развіцця экатурызму і адукацыйна-асветніцкіх праектаў.
У 2012 годзе на тэрыторыі заказніка будзе ўтворана інфраструктура экалагічнага турызму. Фінансуецца гэты праект па лініі міжнароднай тэхнічнай дапамогі ЕС/ПРААН. У Ельні плануецца стварэнне экалагічнага цэнтра, арганізацыя экалагічных сцяжынак і навучанне спецыялістаў і персаналу.
Козі Рог
Ко́зі Рог (, Козий Рог) — былы пасёлак у Буда-Кашалёўскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіў у склад Патапаўскага сельсавета.
Ліквідаваны 20 сакавіка 2010 года.
Размяшчэнне
У 15 км на паўночны захад ад Буда-Кашалёва, 6 км ад чыгуначнай станцыі Забаб’е (на лініі Жлобін — Гомель.
Гісторыя
Каля мястэчка ў 1960 і ў 1980 гадах выяўлена два скарбу. Знойдзеныя рэчы, вырабленыя ў Старажытнай Русі ў канцы XI — пачатку XIII стагоддзяў, што сведчыць пра дзейнасць чалавека ў гэтых месцах з даўніх часоў. Сучасны пасёлак заснаваны напачатку 1920-х гадоў на былых памешчыцкіх землях перасяленцамі з суседніх вёсак. У 1929 годзе жыхары вёскі ўступілі ў калгас. У 1959 годзе ў складзе гаспадаркі Буда-Кашалёўскага аграрна-тэхнічнага каледжа (цэнтр — горад Буда-Кашалёва).
Забудова драўляная сядзібнага тыпу.
Кірыл Сямёнавіч Маскаленка
Кіры́л Сямё́навіч Маскале́нка ( — ) — савецкі военачальнік, двойчы Герой Савецкага Саюза, Маршал Савецкага Саюза.
Мемарыяльны ансамбль у памяць аб савецкіх воінах Вялікай Айчыннай вайны на Антакальнісе
Мемарыяльны ансамбль у памяць аб савецкіх воінах Вялікай Айчыннай вайны на Антакальнісе — помнік савецкім воінам, якія вызвалялі Вільнюс ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў падчас Вялікай Айчыннай вайны. Уключае пахаванне 2906 воінаў 3-га Беларускага фронту, якія загінулі пры вызваленні Вільнюса ў ліпені 1944 года, 86 партызан і прыкладна 150 рэвалюцыянераў, грамадскіх дзеячаў і дзеячаў культуры Літоўскай ССР. Ансамбль размешчаны ва ўсходняй частцы раёна Вільнюса Антакальніс і з’яўляецца часткай Антакальніскіх могілак, якія былі заснаваны яшчэ ў пачатку XIX стагоддзя ўладамі Расійскай імперыі. Ансамбль займае плошчу каля 2 га.
Апісанне
Цэнтральная частка ансамбля — даліна, дзе ў брацкіх магілах пахаваны 81 воін, 86 партызан і падпольшчыкаў — члены аператыўных груп ЦК КПЛ, Тракайскай партызанскай брыгады і партызанскай брыгады «Жальгірыс», партызанскага злучэння «Гражына», партызанскіх атрадаў «Бічуляй» («Прыяцелі»), «Дайнавас партызанас» («Партызан Дайнавы»), «Кяршытаяс» («Мсціўца»), імя Адама Міцкевіча, «Мірціс фашызмуй» («Смерць фашызму»), «Шарунас», «Уж пяргале» («За перамогу»). Уваход у даліну — з захаду, ён пазначаны чатырма ўзвышэннямі апорнай гранітнай сцяны, на двух з якіх выгравіраваны лічбы, якія абазначаюць перыяд Вялікай Айчыннай вайны: «1941» і «1945».
Даліна разбіта на шэсць шырокіх тэрас, якія раўнамерна ўздымаюцца ва ўсходні бок. Тэрасы і лесвіцы паміж імі выкладзены плітамі з шэрага граніту. На III—V тэрасах размешчаны 16 надмагілляў з шэрага граніту з паліраванымі плітамі з чорнага граніту.
Брацкія магілы воінаў размешчаны ў даліне і на паўднёвым схіле мемарыяльнага ансамбля, на іх устаноўлены бетонныя надмагіллі з чыгуннымі і гранітнымі плітамі. Магілы на схіле размешчаны трыма тэрасамі, якія падымаюцца ў паўднёвы бок, ля магіл пасаджаны туі.
Акрамя брацкіх магіл савецкіх воінаў і партызан, у савецкі перыяд помнікамі гісторыі лічыліся дзве групы магіл у паўночнай і паўднёва-ўсходняй частцы мемарыяла. Першую групу складала 41 магіла, абвешчаная гістарычным помнікам рэспубліканскага значэння: Герояў Савецкага Саюза — воінаў Вялікай Айчыннай вайны, віленскіх камунараў, вядомых дзяржаўных, партыйных дзеячаў і дзеячаў культуры Літоўскай ССР. Другую групу большай часткай складалі 88 магіл, абвешчаных гістарычнымі помнікамі мясцовага значэння: дзеячаў культуры, вядомых грамадскіх і ваенных дзеячаў Літоўскай ССР, рэвалюцыянераў-падпольшчыкаў.
Ала Аляксандраўна Горская
Ала Аляксандраўна Горская (Алла Олександрівна Горська; 18 верасня 1929, Ялта, Крымская АССР, РСФСР — 28 лістапада 1970, Васылькіў, Кіеўская вобласць, УССР) — украінская савецкая мастачка, дысідэнтка, дзеяч праваабарончага руху 1960-х гадоў ва Украінскай ССР.
Біяграфія
Ала нарадзілася ў Ялце ў 1929 годзе. Яе бацька, Аляксандр Валянцінавіч Горскі, быў адным з арганізатараў савецкай кінавытворчасці, у 1931 годзе ён стаў дырэктарам Ялцінскай кінастудыі. У 1932 годзе Аляксандр Валянцінавіч з сям’ёй пераехаў у Маскву, дзе заняў пасаду начальніка вытворчасці трэста «Усходфільм», а ў 1933 годзе — ў Ленінград, дзе А. В. Горскі спачатку быў намеснікам дырэктара, а потым — дырэктарам Ленінградскай кінастудыі. Пасля вайны працаваў дырэктарам Адэскай і Кіеўскай кінастудый.
Вайна заспела 11-гадовую Алу разам з маці і старэйшым братам Арсеніем (загінуў у красавіку 1943 года у пяхотным баі на Ленінградскім фронце) у Ленінградзе. Перажыўшы блакаду, летам 1943-га Ала з маці эвакуявалася ў Алматы, дзе ўжо працаваў на аб’яднанай кінастудыі Аляксандр Валянцінавіч. У Алмаце сям’я была нядоўга і ў канцы 1943 года пераехала ў Кіеў.
З 1946 па 1948 год А. Горская вучылася ў Кіеўскай мастацкай сярэдняй школе імя Шаўчэнкі, дзе выкладчыкам па спецыяльнасці быў Уладзімір Бандарэнка. Скончыўшы школу з залатым медалём, паступіла на маляўнічы факультэт Кіеўскага мастацкага інстытута. Яе настаўнікамі былі М. Шаронаў і С. Грыгор’еў. Летам 1952 года яна выйшла замуж за студэнта гэтай жа ВНУ Віктара Зарэцкага. Праз два гады, скончыўшы інстытут, Горская працавала па спецыяльнасці ў вобласці станковага і манументальнага жывапісу.
Ала Горская трагічна загінула 28 лістапада 1970 года у горадзе Васылькіў, паводле афіцыйнай версіі, ад рук свайго свёкра які забіў яе ўдарам сякеры па галаве, ён зрабіў гэта па загадзе КДБ. Пахаванне Горскай 7 снежня на Гарадскіх (Беркавецкіх) могілках у Кіеве ператварыліся ў мітынг пратэсту.
Творчая дзейнасць
У 1959 годзе па работах шахцёрскага цыкла Горскую прынялі ў Саюз мастакоў. На ўздыме «адлігі» 1960-х гадоў яна працавала ў вёсках Чарнобыльскага раёна, дзе стварыла палотны «Прыпяць. Паром», «Абетка», «Хлеб». Мастачка распрацавала эскізы да дэкарацый спектакляў «Нож у сонца» паводле паэмы І. Драча, «Так знік Гуска» М. Куліша «Праўда і крыўда» М. Стэльмаха (рэжысёр Л. Танюк). Спектаклі, гатовыя да пастаноўкі, былі забароненыя.
У 1964 годзе Ала Горская ў суаўтарстве з Панасам Залівахай, Людмілай Семыкінай, Галінай Сеўрук і Галінай Зубчанка стварыла ў Кіеўскім універсітэце вітраж «Шаўчэнка. Маці». Вітраж быў знішчаны адміністрацыяй універсітэта па распараджэнні гаркама партыі. Скліканая пасля гэтага Камісія кваліфікавала яго як ідэалагічна варожы. Горскую выключылі з Саюза мастакоў, аднак праз год аднавілі ў членстве.
Жывапіс і графіка Алы Горскай знаходзяцца ў Нацыянальным мастацкім музеі (Кіеў), Нацыянальным мастацкім музеі імя А. Шаптыцкага (Львоў), адной з найбуйнейшых у свеце калекцый Савецкага нонканфармізму Нортана і Нэнсі Додж (Ратгерскі ўніверсітэт), музеі Берлінскай сцяны.
Грамадская дзейнасць
Ала Горская разам з Лесем Танюком, Васілём Сіманенка і Іванам Святлічным была адным з арганізатараў і актыўным членам Клуба творчай моладзі «Сучаснік» (1959—1964) у Кіеве. Яна прымала ўдзел у арганізацыі літаратурна-мастацкіх вечароў, падрыхтоўцы штогадовых Шаўчэнкаўскіх святаў і інш.
У 1962 годзе А. Горская разам з В. Сіманенка і Л. Танюком выявілі ў Быкоўне, на Лук’янаўскіх і Васількаўскіх могілках месца пахавання расстраляных органамі НКУС у 1930—1940-х гадах, пра што была зроблена заява ў Кіеўскі гарадскі савет («Мемарандум № 2»).
А. Горская уваходзячы ў групу «шасцідзясятнікаў», прымала актыўны ўдзел ва ўкраінскім праваабарончым руху. Яна матэрыяльна і маральна падтрымлівала сем’і палітвязняў, складалася ў перапісцы з імі. У красавіку 1966 года падала хадайніцтва на абарону П. Залівахі. Дысідэнты, якія вярталіся з-за кратаў, звярталіся да яе па дапамогу.
Горская была на працэсе У. Чарнавола, які праходзіў 15 верасня 1967 года ў Львове, дзе з групай кіяўлян заявіла пратэст супраць незаконнага вядзення суда. У красавіку 1968 года яна паставіла свой подпіс пад лістом-пратэстам 139 дзеячаў навукі і культуры да кіраўнікоў СССР у сувязі з арыштамі і закрытымі судамі над дысідэнтамі і была зноў выключана з Саюза мастакоў.
За ўдзел у акцыях пратэсту ў 1965—1968 супраць расправы над украінскімі дысідэнтамі Горская падвергнулася пераследам з боку савецкіх органаў бяспекі. Па Кіеву і ўсёй Украіне распаўсюджваліся чуткі пра існаванне тэрарыстычнай бандэраўскай арганізацыі, кіраванай заходнімі спецслужбамі. Адным з кіраўнікоў гэтай арганізацыі называлі Горскую.
Калам
Калам (, паходзіць ад κάλαμος — «трыснёг» ) — трысняговае пяро. Са старажытнасці служыла для пісьма. У народаў сярэдневяковага Усходу, якія карысталіся арабскім алфавітам, для розных відаў пісьма існавалі розныя спосабы рэзкі і расшчаплення трыснягу. У сярэдневяковых трактатах каламам называлі таксама пэндзаль для жывапісу.
Ала Аляксандраўна Горская
Грамадская дзейнасць
У 1970 годзе Горскую выклікалі на допыт у Івана-Франкоўск па справе арыштаванага У. Мароза, але яна адмовілася даваць паказанні. За некалькі дзён да смерці яна склала пратэст у Вярхоўны суд УССР аб незаконнасці і жорсткасці прысуду У. Марозу.
Версіі гібелі
У 2008—2009 гадах у Галіновым дзяржаўным архіве Службы бяспекі Украіны быў рассакрэчаны Фонд 16 (дакладныя, паведамленні, даведкі старшыні КДБ УССР першаму сакратару ЦК КПУ), дзе ўтрымліваюцца дакументы, якія непасрэдна адносяцца да Алы Горскай. Кіраўніцтву КДБ агульная карціна злачынства, асоба і матывацыя забойцы былі вядомыя раней, чым пачаліся следчыя дзеянні. У гэты ж час КДБ дакладвала ў ЦК аб фіксацыі настрояў разгубленасці, дэзарыентацыі і страху ўкраінскай грамадскасці.
У 1999 годзе адкрыты новы помнік на магіле А. Горскай — аўтар У. Прадка.
Старына (Негарэльскі сельсавет)
Старына́ (, Старина) — вёска ў Дзяржынскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Негарэльскага сельсавета.
Калам (значэнні)
Калам — пісьмовая прылада.
Найнаўская кампанія (2008)
Кампанія 2008 года ў Найнаве ўяўляла сабой серыю наступленняў і контратак паміж паўстанцкімі і кааліцыйнымі сіламі за кантроль над мухафазай Найнава на поўначы Ірака. Некаторыя баявыя дзеянні адбыліся таксама ў суседняй мухафазе Кіркук.
Мар’янаўка (Паўладарская вобласць)
Мар’янаўка — былое сяло ў Шчарбакцінскім раёне Паўладарскай вобласці Казахстана. Скасавана 22 лістапада 2017 года. Уваходзіла ў склад Карабідайскай сельскай акругі. Код КАТА — 556847200.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 123 чалавекі (67 мужчын і 56 жанчын). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 29 чалавек (17 мужчын і 12 жанчын).
Нацыянальны тэатр оперы і балета Албаніі
Гісторыя
Нацыянальны тэатр оперы і балета Албаніі быў заснаваны 29 лістапада 1953 года. Спачатку ўстанова месцілася ў памяшканні Акадэміі музыкі і мастацтваў Албаніі, а праз 10 гадоў (1963) пераехала ў пабудаваны з дапамогай СССР  ў цэнтры албанскай сталіцы, дзе месціцца і дагэтуль, дзелячы будынак з Нацыянальнай бібліятэкай Албаніі.
Нацыянальны тэатр оперы і балета Албаніі падпарадкаваны Міністэрству культуры, моладзі і спорту Албаніі і фінансуецца з дзяржаўнага бюджэту. Станам на 2000-я калектыў тэатра налічваў каля 200 чалавек.
Баскапэ
Баскапэ (Bascapè) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Ламбардыя, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Павія.
Насельніцтва складае 1743 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 134 чал./км². Займае плошчу 13 км². Паштовы індэкс — 27010. Тэлефонны код — 0382.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы.
Абарончая сцяна
Сцяна́, мур — у фартыфікацыі — гістарычнае абарончае збудаванне.
Будавалася з гліны, дрэва або камяню (мур) і мела вышыню ў чалавечы рост, а часцей значна вышэй. Звычайна, часткова або цалкам, абкружала месца, якое трэба было абараніць, напрыклад, паселішча. Часта сцены спалучаліся з натуральнымі перашкодамі, у т.л. схілы ўзгоркаў, рэкі або скалы. Трапіць у месца, абароненае сценамі, звычайна можна было толькі праз браму. У сярэднявеччы ўзвядзенне сцен было прывілеям, які даваўся паселішчам разам з гарадскім правам, таму сцены сталі сімвалам гарадоў.
NGC 6008
NGC 6008 (іншыя абазначэнні — NGC 6008A, UGC 10076, MCG 4-37-52, ZWG 136.110, IRAS15507+2114, PGC 56289) — спіральная галактыка з перамычкай (SBb) ў сузор’і Змяя.
Гэты аб’ект занесены ў новы агульны каталог некалькі разоў, з абазначэннямі NGC 6008, NGC 6008A.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Леон Казлоўскі
Леон Казлоўскі (Leon Tadeusz Kozłowski; 6 чэрвеня 1892 — 11 мая 1944 года) — польскі палітык, прэм'ер-міністр Польшчы.
Біяграфія
З 1917 года — сябар Польскай вайсковай арганізацыі. Ваяваў добраахвотнікам у польска-бальшавіцкую вайну. У 1921-1931 і 1935-1939 гадах быў прафесарам археалогіі Універсітэта Яна Казіміра ў Львове.
З 1926 года пасля Майскага перавароту арганізаваў у Львове Саюз мадэрнізацыі Рэчы Паспалітай. З 1928 года — актывіст Беспартыйнага блоку супрацоўніцтва з урадам. У 1928-1935 гадах быў дэпутатам Сейма, а ў 1935-1939 гадах — сенатарам. Ва ўрадзе быў міністрам сельскай гаспадаркі (1930-1932) і намеснікам міністра фінансаў (1932-1933). У перыяд з 15 мая 1934 года па 28 сакавіка 1935 года быў прэм'ер-міністрам. Ён быў ініцыятарам стварэння лагера ў Бярозе Картускай. Пасля смерці Пілсудскага лічыўся прыхільнікам Валерыя Славэка і «левым» у так званай «групы палкоўнікаў». У 1937-1938 гадах належаў да Лагеру нацыянальнага аб’яднання. У маладосці быў масонам, звязаны з Вялікай нацыянальнай ложай Польшчы, пазней летам 1938 года быў аўтарам адной з самых вядомых антымасонскіх кампаній у гісторыі Другой Польскай Рэспублікі.
Пасля пачатку Другой сусветнай вайны 26 верасня 1939 года быў арыштаваны НКУС ў Львове і зняволены ў турму, адкуль перавезены ў Маскву, дзе ён быў прысуджаны да смяротнага пакарання, аднак прысуд не быў прыведзены ў выкананне. Пасля вызваленьня ў выніку пакту Сікорскага-Майскага далучыўся да арміі генэрала Уладзіслава Андэрса, дзе займаўся ў асноўным адміністрацыйнай працай. Пры нявысветленых абставінах ён пакінуў польскія войскі і восенню 1941 года каля Тулы апынуўся на нямецкім баку фронту.
Абвінавачаны ў спробе весці перамовы з Германіяй спачатку ў Варшаве, а затым у Берліне аб стварэнні сумеснага польскага ўрада і супрацоўніцтва з нямецкай прапагандай адносна сітуацыі ў СССР. Завочна асуджаны палявым судом арміі Андэрса да расстрэлу за здраду, хоць ёсць сур'ёзныя сумневы ў законнасці гэтага рашэння.
Быў інтэрнаваны ў Берліне ў гатэлі "Alemannia". За працу ў мясцовым музеі, дзе ён мог займацца навуковай працай, быў узнагароджаны высокім месячным заробкам. Памёр ад сардэчнага прыступу або ад атрыманых раненняў 11 мая 1944 года падчас або пасля бамбардавання саюзнікамі Берліна.
Як археолаг, ён быў прадстаўніком так званай неаўтахтоннай школы, гаворачы, што славяне сяліліся на землях паміж Одрай і Віслай яшчэ ў бронзавым веку, а іх вытокі паходзяць ад людзей лужыцкай культуры. Перад вайной друкаваў навуковыя працы з старажытнай гісторыі Польшчы. Ён таксама напісаў успаміны пра зняволенне, знаходжанне ў арміі Андэрса і ўцёкі ў Германію. Быў членам-карэспандэнтам Польскай акадэміі навукі (з 1935 года).
Цэнтр новых ідэй
Цэнтр новых ідэй (ЦНІ) — беларускі аналітычны цэнтр, які працуе ў трох кірунках: уцягванне грамадства ў абмеркаванне рэформаў, правядзенне незалежных даследаванняў, падтрымка новых лідараў.
Створаны ў 2012 годзе. Заснавальніка арганізацыі і дырэктар па даследаваннях — Рыгор Астапеня, выканаўчы дырэктар — Антон Раднянкоў.
З 2012 года Цэнтр новых ідэй зладзіў 77 анлайн- ды афлайн-мерапрыемстваў у 9 беларускіх гарадах, арганізаваў 3 доўгатэрміновыя адукацыйныя праграмы, набраў больш за 35 тыс. падпісантаў у сацыяльных сетках і штотыдзень з 2016 выпускае Ідэйны падкаст. Штогод Цэнтр новых ідэй публікуе Рэйтынг беларускіх гарадоў. Каманда ЦНІ налічвае 19 чалавек.
Гісторыя
Цэнтр новых ідэй узнік у 2012 годзе першапачаткова як студэнцкі анлайн-часопіс «Ідэя». Яго заснавальнікі ставілі мэту стаць беларускім адпаведнікам брытанскага выдання The Economist, з фокусам на сусветнай палітыцы і эканоміцы.
У 2020 годзе арганізацыя ператварылася ў аналітычны цэнтр.
Даследчая дзейнасць
Асноўнымі аналітычнымі прадуктамі Цэнтра новых ідэй з’яўляюцца: Рэйтынг беларускіх гарадоў і Індэкс беларускай будучыні.
Рэйтынг беларускіх гарадоў
Рэйтынг беларускіх гарадоў ацэньвае гарады паводле пяці паказнікаў: дэмаграфічнай устойлівасці, стану эканомікі, якасці жыцця, празрыстасці кіравання і турыстычнай прывабнасці. ЦНІ складае і публікуе яго з 2018 года. Версія 2019 года ўлічвала гарады, якія маюць больш за 50 тыс. насельніцтва. Абодва гады першае месца па агульных выніках займаў Мінск.
Індэкс беларускай будучыні
Індэкс беларускай будучыні — гэта экспертнае апытанне, якое паказвае, як Беларусь можа выглядаць праз 5 гадоў паводле 24 паказнікаў, што тычацца эканамічных перспектываў, сацыяльна-дэмаграфічнага развіцця, адукацыйнага і навуковага патэнцыялу ды грамадска-палітычныя трэндаў. Паводле версіі Індэкса за 2019 год, па 15 паказніках Беларусь чакае стагнацыя, па 3 — пагаршэнне, і па 4 — паляпшэнне.
Падзеі і адукацыйныя праграмы
Штогод Цэнтр новых ідэй ладзіць дзве буйныя канферэнцыі пра будучыню Беларусі — Belarus Future Unconference і Reshape. Выступоўцамі на гэтых канферэнцыях былі такія беларускія грамадскія, палітычныя і культурныя дзеячы, як Юрый Зісер, Станіслаў Шушкевіч, Альгерд Бахарэвіч.
Акрамя гэтага, Цэнтр новых ідэй зладзіў больш за 70 публічных афлайн- і анлайн-мерапрыемстваў у Беларусі, прысвечаных сацыяльным, эканамічным і палітычным выклікам. Гэтаксама ЦНІ праводзіць доўгатэрміновыя адукацыйныя праграмы: Школу маладых рэфарматараў для маладых лідараў, Belarus Urban Fellowship для рэгіянальных актывістаў і Vitali Silitski Fellowship для маладых даследчыкаў.
Ідэйны падкаст
З 2016 года ЦНІ штотыдзень выпускае «Ідэйны падкаст». Падкаст пазіцыянуецца як «штотыднёвая гутарка пра Беларусь здаровага чалавека». «Ідэйны падкаст» выходзіць штотыдзень, вядуць яго Антон Раднянкоў, Глеб Мартынаў ды Іван Шыла.
У розны час гасцямі падкаста былі такія грамадскія, палітычныя, эканамічныя, культурныя дзеячы, як Сяргей Гурыеў, Святаслаў Вакарчук, Віталь Шкляраў, Наталля Зубарэвіч, Жанна Нямцова, Андрэй Маўчан, Павел Данэйка, Сяргей Чалы, Арцём Шрайбман і іншыя.
Музей ахвяр вайны
Музей ахвяр вайны (Bảo tàng chứng tích chiến tranh) — ваенны музей у горадзе Хашымін, В’етнам. Адрас музея: вуліца Vo Van Tan, дом 28, 3-я акруга. Экспазіцыя музея прысвечана асноўнай фазе ўдзелу ЗША ва В’етнамскай вайне. Музей знаходзіцца пад кіраваннем ўрада В’етнама. Быў адкрыты ў верасні 1975. Першапачатковая назва была «Дом для паказу ваенных злачынстваў амерыканскага імперыялізму і марыянеткавага ўрада Паўднёвага В’етнама». Пазней назва змянілася на «Музей амерыканскіх ваенных злачынстваў«. У 1993 назва змянілася на «Музей ваенных злачынстваў». Бягучае назва адлюстроўвае працэс лібералізацыі ў В’етнаме і нармалізацыю адносін з ЗША. Выстава музея складаецца з васьмі тэм і размяшчаецца ў некалькіх будынках. Трафейная ваенная тэхніка размешчана ў двары, уключаючы верталёт UH-1 «Huey», знішчальнік F-5, бомба BLU-82 (Daisy Cutter — касілка маргарытак), танк M48 і штурмавік A-1. У куце двара ўтрымліваюцца боепрыпасы. У музеі знаходзіцца самалёт-штурмавік амерыканскай вытворчасці A-37 (серыйны нумар 70-1285). Гэты самалёт служыў у ВПС Паўднёвага В‚етнама, затым быў захоплены северовьетнамцами і працягваў службу ў складзе ВПС В’етнама. Нягледзячы на гэта, у музеі самалёт стаіць з амерыканскімі апазнавальнымі знакамі і надпісам U.S. AIR FORCE (гэта значыць ВПС ЗША) на борце.
У адным з будынкаў знаходзяцца «тыгровыя клеткі», у якіх па загадзе ўрада Паўднёвага В'етнама ўтрымліваліся палітычныя зняволеныя. Іншыя выставы ўтрымліваюць фатаграфіі, якія суправаджаюцца кароткімі тлумачэннямі на англійскай, в’етнамскай і японскай мовах, якія паказваюць наступствы выкарыстання эйджэнт орынджа і іншых дэфаліантаў, напалму і фосфарных бомбаў, жорсткасці (уключаючы разню ў Сангмі). Сярод экспанатаў ёсць гільяціна, якую французы і паўднёвыя в’етнамцы выкарыстоўвалі для пакарання зняволеных (апошняе пакаранне здзейснілася ў 1960) і тры пасудзіны з кансерваванымі чалавечымі пладамі, якія падвергліся мутацыям пад уздзеяннем дыяксіна.
Прадмесце
Прадме́сце (ад przedmiescie ад miasto — «горад») — частка забудовы сярэдневяковага горада, якая знаходзілася па-за яго абарончымі мурамі. У функцыянальным і сацыяльным сэнсе блізкае да пасада. Звычайна ўзнікала пры плошчах перад уязнымі брамамі і развівалася ўздоўж дарог, якія вялі ў горад. Прадмесці мела жылыя і прамысловыя функцыі, часам — абслугоўвання і адпачынку. Для прадмесця характэрна меншая, чым у цэнтральных раёнах горада, шчыльнасць забудовы, сціпласць і прастата архітэктурных вырашэнняў, наяўнасць садоў і агародаў.
Падчас нападу ворага прадмесце, звычайна, цалкам знішчалася. Нярэдка яно падпальвалася або знішчалася іншымі спосабамі самімі абаронцамі горада — каб не даць праціўніку скрытна падабрацца да сцен і выкарыстоўваць будаўнічы матэрыял для пабудовы аблогавых машын. Насельніцтва прадмесця пры нападзе ворага хавалася за гарадскія сцены.
У залежнасці ад значнасці горада прадмесце магло ўзводзіць уласныя абарончыя збудаванні, якія з часам станавіліся часткай агульнагарадской фартыфікацыйнай сістэмы. Падобным чынам узнікалі новыя прадмесці ў Парыжы, Маскве, Ноўгарадзе, Віцебску, Магілёве і інш.
Пазней, з стратай гарадскімі сценамі значнасці, прадмесцямі сталі называцца як ускраінныя раёны горада, так і тыя, якія знаходзяцца за гарадской мяжой, бліжэйшыя да горада, паселішча.
На Беларусі
На Беларусі вядомы з даўніх часоў. Аснову іх забудовы складалі невялікія драўляныя жылыя дамы з гаспадарчымі пабудовамі. У беларускіх гарадах з XVI ст. прадмесці мелі Мінск (Траецкае прадмесце, Ракаўскае прадмесце, Ляхаўка, Старажоўка, Грушаўка, Камарова), Гродна (Каложа), Магілёў (Пелагееўка), Віцебск (Задунаўе), Полацк (Запалоцце), Пінск (Каралін), Гомель (хутар Сеўрукі). У XVII—XVIII стст. прадмесці з'явіліся і ў мястэчках, напрыклад, у Волме.
Хенамелес японскі
Хенамелес японскі, Айва́ японская (Chaenomeles japonica) — від раслін сямейства ружавых.
Апісанне
Нізкарослыя кусты вышынёй 0,6—1 м, часам да 2 м. Айва японская нізкая (айва Маўлея) — напаўсцелістая форма. Лісце шырокаадваротнаяйцападобнае завостранае або тупое, шчыльнае цёмна-зялёнае бліскучае зверху, даўжынёй 3—5 см, з вельмі буйнымі прылісткамі. У маі расліны ўкрываюцца яркімі вогненна-чырвонымі кветкамі. Цвіценне працяглае — каля 30 дзён. Плады масай 20—30 г, розныя па форме (пераважае яблыкападобныя), выспяваюць у верасні—кастрычніку. У спелым стане іх афарбоўка вар’іруе ад аранжавай ці жоўтай да зялёнай. Апушэння не маюць. Насенныя камеры вялікія, маюць шмат бліскучага прадаўгаватага карычневага насення (да 50—80 шт.), падобнага на насенне яблыні і грушы. Плады дробныя, у іх невялікі слой мякаці (гэтыя адзнакі моцна зменьваюцца і магчыма вывядзенне шляхам селекцыі больш буйнаплодных форм з тоўстым слоем мякаці). Мякаць пладоў сакаўная, вельмі кіслая (да 5 % арганічных кіслот з перавагай лімоннай). Цукроў мала — ад 0,8 да 2 %, а пекцінавых рэчываў значна больш, чым у іншых пладах і ягадах.
Распаўсюджанне
Радзіма — Усходняя Азія. Інтрадукавана ў Еўропе.
Агратэхніка
Добра расце і пладаносіць на дастаткова ўрадлівых і ўвільготненых сугліністых і супясчаных глебах са слабакіслай рэакцыяй асяроддзя. Айву японскую нізкую вырошчваюць на зацішных участках, здольных зімой назапашваць снег, які ў суровыя зімы ахоўвае ад вымярзання парасткі.
Схема пасадкі Зx0,5—1 м. У якасці саджанцаў выкарыстоўваюць 1—2-гадовыя сеянцы, выгадаваныя з насення, пасеянага восенню або вясной пасля 50—60-дзённай стратыфікацыі ў пяску пры тэмпературы 3—4 °C. Буйнаплодныя формы размнажаюць вегетатыўна — атожылкамі, каранёвымі парасткамі, зялёнымі чаранкамі. На 3—4-ы год яны пачынаюць плоданасіць. Лепшыя па якасці плады на галінах 3—4-гадовага ўзросту.
Міжрадкоўі ў пасадках айвы трымаюць пад чыстым папарам, а прыкуставыя палосы — у рыхлым і чыстым ад пустазелля стане. У першыя 2—3 гады пасля пасадкі міжрадкоўі можна займаць нізкарослай гароднінай.
Сфарміраваны куст павінен мець 10—15 рознаўзроставых галін: аднагадовых 3—5, двухгадовых 3—4, трохгадовых 3—4 і чатырох-пяцігадовых 2—3. Абрэзку кустоў праводзяць позняй восенню або ранняй вясной да пачатку набракання пупышак. Цалкам выразаюць галіны, якім больш за 5 гадоў, і якія адпладаносілі, замяняючы іх адпаведнай колькасцю моцных аднагадовых прыкаранёвых або коранеатожылкавых парасткаў. Адначасова выразаюць парасткі, што ляжаць на зямлі або растуць вертыкальна (яны звычайна падмярзаюць). Найбольш каштоўныя галіны і парасткі, якія на вышыні 10—40 см ад паверхні глебы прымаюць гарызантальнае становішча.
Захворванні
3 хвароб асабліва небяспечная пладовая гніль, якая пашкоджвае плады айвы ў перыяд паспявання.
Ота Шык
Біяграфічны нарыс
Вучыўся на электраманцёра. У 1940 годзе ўступіў у нелегальную камуністычную партыю Чэхаславакіі (КПЧ). У 1941 годзе трапіў у канцэнтрацыйны лагер Маўтхаўзен, дзе прабыў да канца вайны.
Хенамелес японскі
Выкарыстанне
Дэкаратыўная і харчовая расліна. 3 айвы японскай гатуюць жэле і пахучае варэнне. Паколькі ў пладах шмат лімоннай кіслаты, гатуюць айву сырую, цёртую з цукрам, выкарыстоўваюць у чай замест лімона.
Ота Шык
Біяграфічны нарыс
У 1957 годзе стаў прафесарам эканомікі Вышэйшай палітычнай школы ЦК КПЧ. У 1963 годзе Антанін Новатны асабіства даручыў Шыку падрыхтаваць эканамічную рэформу. Прапанаваў праграму рэформаў, заснаваную на спалучэнні планавай эканомікі з рынкавымі механізмамі. Праграма была прынята на пасяджэнні ЦК КПЧ у студзені 1965 года. Рэформа Шыка раэлізоўвалася з 1967 да канца 1968. У 1969 годзе, пасля савецкага ўварвання ў жніўні, Ота Шык адным з першых з’ехаў з краіны.
Мастак
Захапляўся жывапісам, якому пачаў вучыцца яшчэ ў 1933 годзе. У 1994 і 1999 гадах былі зладжаныя дзве рэтраспектыўныя выставы ягоных твораў у Празе.
Лілея (балет)
«Лілея» (Лілея) — балет у 2-х дзеях украінскага кампазітара Канстанціна Данькевіча паводле аднайменнай балады Тараса Шаўчэнкі. Баладу «Лілея» Шаўчэнка стварыў у Кіеве 25 ліпеня 1846 года.
Спектакль быў у рэпертуары некалькіх балетных тэатраў, зведаў змены ў балетным лібрэта (Галіна Бярозава,, , Анатоль Шэкера і інш.) і новыя харэаграфічныя рэдакцыі.
Прэм’еры і пастаноўкі
=== Нацыянальная опера Украіны ===
Дзея 1
У цёплую летнюю ноч на Івана Купала дзяўчаты кідаюць вянкі на ваду, загадваючы свой лёс. Упрыгожаная вянком прыгажуня Лілея прыцягвае зачараваныя погляды хлопцаў, а сярод іх — і Сцяпана, з якім расла з дзяцінства. Разам яны адчуваюць, што ўзнікла паміж імі да гэтага часу нязведанае пачуццё кахання. Лілея са Сцяпанам просяць у Князя дазволу на заручыны. Князь згаджаецца, але ўражаны прыгажосцю Лілеі, раптам вырашае развесці закаханых: ён загадвае адвесці дзяўчыну да сябе ў палац, а хлопца — зрабіць парабкам пры княжым двары. Аднак абшчына перашкаджае намерам Князя: Сцяпана адпраўляюць на Сеч, а Лілею бяруць пад сваю апеку.
Блакітныя азёры
Блакітныя азёры, Балдуцкая група азёр — група азёраў у Беларусі, на мяжы Мядзельскага раёна Мінскай вобласці з Пастаўскім раёнам Віцебскай вобласці і Астравецкім раёнам Гродзенскай вобласці, на захадзе Беларускага Паазер'я, у басейне ракі Страча, на тэрыторыі ландшафтнага заказніка Блакітныя азёры.
Уключае невялікія азёры Балдук, Балдучыца, Глубля, Глубелька, Ячмянец, Мёртвае, Імшарац, Карасік. Агульная плошча 1,5 км².
Утварылася ў час паазерскага зледзянення, размешчана сярод комплексу водна-ледавіковых формаў рэльефу (адносныя вышыні 25—30 м), парослага хваёвым і хваёва-яловым лесам. Азёры адметныя чыстай вадой і адсутнасцю антрапагенных экалагічных парушэнняў, у іх растуць рэдкія ахоўныя водныя расліны (хвоснік звычайны і меч-трава звычайная). Па азёрах праходзіць турысцкі маршрут.
Блакітныя азёры з Балдуцкай групы азёр не трэба блытаць з Блакітнымі азёрамі, якія знаходзяцца ў Смаргонскім раёне Гродзенскай вобласці.
Тыбецкія мовы
Тыбе́цкія мовы — моўная група ў складзе сіна-тыбецкае моўнае сям'і, якая аб'ядноўвае ў сваім складзе групу ўзаемнанезразумелых моў тыбецка-бірманскае падсям'і, на якіх размаўляюць найперш тыбетцы. Геаграфічна распаўсюджаныя ў рэгіёнах Тыбецкага нагор'я, Балцістана, Ладакха, Сікіма, а таксама ў Непале і Бутане. Найбуйнейшай літаратурнай мовай з'яўляецца класічная тыбецкая мова, у значнай ступені дзякуючы яе ўжыванню ў будысцкай літаратуры.
Дыялекты рэгіёнаў У-Цанг (у тым ліку дыялект Лхасы), Кам і Амдо звычайна лічацца дыялектамі адной мовы, што асабліва падмацоўваецца наяўнасцю агульнае літаратурнае мовы, у той час як мова дзонг-кэ, сікімская, шэрпская, ладакхская мовы часта ўлічваюцца ў якасці асобных.
Колькасць носьбітаў тыбецкіх моў налічвае больш за 8 млн чал. Цераз распаўсюджанне тыбецкага будызму тыбецкая мова пашырылася і ў заходнім свеце; з гэтае прычыны, у прыватнасці, пашыраецца вывучэнне тыбецкае мовы жыхарамі заходніх краін з мэтаю вывучэння рэлігійных тэкстаў. Па-за межамі Тыбета, па-тыбецку гаворыць прыкладна 200 тыс. чал., на тыбецкіх мовах размаўляюць таксама некаторыя этнічныя групы нетыбецкага паходжання, якія жывуць у Тыбеце. Нягледзячы, аднак, на тое, што ўрадам КНР некаторыя цянскія народы класіфікуюцца як тыбетцы, мовы цянскае групы не належаць да тыбецкіх, утвараючы сваю асобную галіну ў складзе тыбецка-бірманскіх моў.
З марфалагічнага погляду тыбецкія мовы ў цэлым можна апісаць як аглюцінатыўныя, хаця класічная тыбецкая мова была ў значнай ступені аналітычнай.
Склад
Нікаля Турнадр апісвае моўную сітуацыю наступным чынам:
"Грунтуючыся на выніках дваццацігадовай палявой працы на тэрыторыях распаўсюджання тыбецкіх моў, а таксама на існуючай літаратуры, можна меркаваць пра існаванне 220 «тыбецкіх дыялектаў», якія паходзяць ад старатыбецкай мовы і на сёння распаўсюджаныя на тэрыторыі 5 краін: Кітая, Індыі, Бутана, Непала і Пакістана. Гэтыя дыялекты можна аб'яднаць у 25 дыялектных груп, паміж якімі адсутнічае ўзаемнае разуменне. Паняцце «дыялектная група» тут раўназначнае паняццю «мовы», але не прадугледжвае наяўнасці моўнай нормы. Такім чынам, пакідаючы ў баку паняцце нарматыўнасці, на маю думку, больш мэтазгодна было бы казаць пра 25 моў, якія паходзяць ад старатыбецкай. Гэта не толькі пытанне тэрміналогіі, гэта дазваляе зусім іначай ацэньваць ступень моўнай варыятыўнасці. Калі мы кажам пра 25 моў, становіцца ясна, што мы маем справу з моўнай сям'ёй, параўнальнай па памерах з раманскай, якая складаецца з 19 такіх дыялектных груп."
Тыбецкія мовы, якія ўжываюцца ў кітайскіх СМІ, уключаюць у сябе стандартную тыбецкую мову (заснаваную на дыялекце У-Цанг наваколляў Лхасы), камскую тыбецкую і амдоскую тыбецкую.
Класіфікацыя
Паводле Турнадра класіфікацыя тыбецкіх моў выглядае наступным чынам :
Іншыя мовы — тэва-чонэ, жонгу, халонг, дунван, гсэрпа, зітсадэгу, другчу, байма — не дастаткова даследаваны, каб іх можна было класіфікаваць.
Згодна з Брэдлі, тыбецкія мовы падзяляюцца наступным чынам:
Згодна з некаторымі класіфікацыямі камская і амдоская мовы могуць аб'ядноўвацца як усходнетыбецкія.
Пісьменнасць
Большасць тыбецкіх моў маюць пісьменнасць на аснове індыйскай (тыбецкая пісьменнасць), арфаграфія з'яўляецца даволі кансерватыўнай, што дазваляе аб'ядноўваць рэгіёны, у якіх распаўсюджаныя тыбецкія мовы. Аднак, у ладакхскай і балцкай мовах нярэдка выкарыстоўваецца пісьменнасць мовы ўрду, якая ў сваю чаргу паходзіць ад арабскай, што звязана з прыняццем ісламу носьбітамі гэтых моў некалькі стагоддзяў назад. Існуюць некаторыя тэндэнцыі па аднаўленні ўжывання тыбецкае пісьменнасці ў балцкай мове, што тлумачыцца жаданнем захавання ўласнай культурнай ідэнтычнасці.
Юэ Фэй
Юэ Фэй Іо Фэй ( — ) — кітайскі палкаводзец. З 1122 г. удзельнічаў у ваенных дзеяннях супраць кіданяў, з 1126 г. — супраць чжурчжэняў, якія ў 1125 г. уварваліся ў Кітай. Прыпыніў наступленне чжурчжэняў, вызваліў большую частку правінцыі Хубэй і частку Хэнані, а таксама разбіў атрады кітайскіх феадалаў, якія дапамагалі захопнікам. Фальшыва абвінавачаны ў дзяржаўнай здрадзе, пакараны смерцю. Імя Юэ Фэя як патрыёта было адроджана ў 1163 г. Ён стаў адным з герояў кітайскага народнага эпасу.
Мікалай Баратынскі
Мікалай Баратынскі (? — пасля 1648) — ураднік Вялікага Княства Літоўскага.
Біяграфія
Паходзіў з роду князёў Баратынскіх. Нарадзіўся ў сям’і Януша.
Аршанскі стольнік з 1604 года, падсудак з 1627 года, суддзя земскі ў 1638—1648 гадах. У 1648 годзе ўдзельнічаў у элекцыі караля Яна II Казіміра.
Васілючак
Васілючак — прозвішча.
Назараўка (Паўладарская вобласць)
Назараўка — сяло ў Шчарбакцінскім раёне Паўладарскай вобласці Казахстана. Адміністрацыйны цэнтр Назараўскай сельскай акругі. Код КАТА — 556849100.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 400 чалавек (192 мужчыны і 208 жанчын). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 197 чалавек (94 мужчыны і 103 жанчыны).
Юрый Яўгенавіч Дзямідчык
Юрый Яўгенавіч Дзямідчык (, Мінск — ) — вучоны ў галіне анкалогіі. Член-карэспандэнт Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (2009). Доктар медыцынскіх навук (1998), прафесар (2002). Выдатнік аховы здароўя Рэспублікі Беларусь. Лаўрэатамі міжнароднай прэміі ў галіне навукі Скопус Эвардс.
Біяграфія
Скончыў Мінскі дзяржаўны медыцынскі інстытут (1981). З 1981 года ў НДІ анкалогіі і медыцынскай радыялогіі Міністэрства аховы здароўя БССР. З 1994 года асістэнт, дацэнт, з 1996 года загадчык кафедры Беларускага дзяржаўнага медыцынскага ўніверсітэта.