cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Шылава (Угранскі раён)
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупаваная гітлераўскімі войскамі ў кастрычніку 1941 года, вызвалена ў сакавіку 1943 года.
У 2004—2017 гадах у складзе Холмаўскага сельскага паселішча.
Тувалу
Тува́лу (Tuvalu) — малая астраўная дзяржава на аднайменных астравах у Ціхім акіяне. Агульная плошча — 26 км². Насельніцтва — 10544 чал. (2011 г.). Сталіца — атол Фунафуці.
Гісторыя
Згодна паданням, астравы былі населены толькі ў II тыс. н. э. палінезійцамі з Самоа і Тонга. Аднак археалагічныя знаходкі, зробленыя ў адной з падводных пячор на востраве Нануманга ў 1986 г., сведчаць пра тое, што Тувалу была населены людзьмі ўжо некалькі тысяч гадоў таму.
Адкрыццё астравоў еўрапейскімі мараплаўцамі расцягнулася ад 1568 г. да 1827 г. У 1819 г. ім была дадзена агульная назва астравы Эліс. Аднак з-за таго, што тут не было каштоўных прыродных рэсурсаў, еўрапейская каланізацыя пачалася адносна поздна. У 1862 і 1865 гг. некалькі сот тубыльцаў стала ахвярай перуанскіх гандляроў рабамі. З 1862 г. сярод астравіцян пачалі сяліцца міссіянеры і прадстаўнікі гандлёвых кампаній.
У 1892 г. быў усталяваны брытанскі пратэктарат. У 1916 г. была створана калонія Астравы Гілберта і Эліс.
Пад час II Сусветнай вайны на астравах Тувалу базіраваліся амерыканскія ваенныя, якія вялі баявыя дзеянні з японцамі, што захапілі суседнія астравы Гілберта. Гэта паспрыяла далейшаму пранікненню еўрапейскай культуры ў асяроддзе астравіцян.
У 1974 г. мясцовае насельніцтва прагаласавала за аддзяленне ад астравоў Гілберта, дзе пазней была створана дзяржава Кірыбаці. У 1975 г. астравы і народ афіцыйна атрымалі назву Тувалу («дзевяць разам» — па колькасці адзіночных астравоў і атолаў). Была створана асобная калонія з шырокім правам на самакіраванне.
5 верасня 2000 г. Тувалу атрымала членства ААН.
Геаграфія
Складаецца з 3 асобных астравоў і 6 атолаў на поўдні Ціхага акіяна, якія маюць каралавае паходжанне. Найвышэйшая кропка дасягае ўсяго 4,6 м.
Клімат трапічны пасатны. Сярэдняя колькасць ападкаў — 3000 мм у год. Сярэднегадавая тэмпература вагаецца ад 26 да 32° C. Трапічныя цыклоны часцяком выклікаюць істотныя страты, у тым ліку чалавечыя ахвяры.
Флора і фаўна адносна бедныя.
Насельніцтва
Агульная колькасць — 10544 чал. (2011 г.). Усё насельніцтва складае адзіную нацыю тувалуанцаў (Tuvaluans). Аднак большасць жыхароў мае палінезійскае паходжанне і складае этнас — тувалу. Насельнікі атола Нуі — маюць мікранезійскае паходжанне і складаюць самастойную этнічную групу (каля 4 %). Усяго некалькі тувалуанцаў — выхадцы з краін Еўропы і Азіі.
Узроставая і полавая структура (2005 г.):
У сярэднім, на 1 жанчыну прыходзілася 0,95 мужчын. Сярэдняя працягласць жыцця — 68,01 гадоў, у тым ліку мужчын — 65,79 гадоў, жанчын — 70,33 гадоў (2005 г.).
Майкл Эліс Дэбейкі
Майкл Эліс Дэбейкі (анг. Michael Ellis DeBakey;  — ) — амерыканскі кардыяхірург, выдатны спецыяліст у галіне хірургіі.
Біяграфія
Нарадзіўся 7 верасня 1908 г у горадзе Лейк-Чарлз (штат Луізіяна), у мараніцкай ліванскай сям'і імігрантаў Шакера і Рахіджы Дабагі (пазней англіфікавала сваё прозвішча ў Дэбейкі).
Пасля заканчэння школы ён паступае ва ўніверсітэт Тулейна, адзін з вядучых ВНУ Новага Арлеана. У той час там працуюць такія вядомыя хірургі як Альтан Ошнер і Рудольф Матас. Інтэрнатуру і ардынатуру праходзіць там жа — у шпіталі Міласэрнасці. Працягвае навучанне ў Страсбургскім універсітэце пад кіраўніцтвам Рэнэ Лерыша, універсітэце Гайдэльберга пад кіраўніцтвам Марціна Кіршнера. Гэтыя два вялікія хірургі шмат у чым вызначылі яго далейшы лёс.
Вярнуўшыся ва ўніверсітэт Тулейна, Майкл Дэбейкі служыць на медыцынскім факультэце з 1937 па 1948 год. Ва ўзросце 23 гадоў ён вынаходзіць ролікавую помпу — асноўную частку вялікай колькасці медыцынскіх прыбораў, такіх як апарат штучнага кровазвароту, апарат штучная нырка, інфузамат. У тыя ж гады вынайшаў іголку для пералівання крыві, заціск для каластам, іглатрымальнік для сасудзістага шва. Разам са сваім кіраўніком Альтанам Ошнерам Дэбейкі ўпершыню высунуў здагадку аб ўзаемасувязі курэння з развіццём рака лёгкіх, здагадка, што было пацверджана пазней.
Клістрон
Клістрон — электравакуумны прыбор, у якім пераўтварэнне пастаяннага патоку электронаў у пераменны адбываецца шляхам мадуляцыі хуткасцяў электронаў электрычным полем ЗВЧ (пры пралёце іх скрозь зазор аб'ёмнага рэзанатара) і наступнай групоўкі электронаў у згусткі (з-за рознасці іх хуткасцяў) у прасторы дрэйфу, вольным ад ЗВЧ поля.
Майкл Эліс Дэбейкі
Біяграфія
У гады II Сусветнай вайны яго прыцягваюць у аддзел хірургаў-кансультантаў генеральнага штаба арміі ЗША. У 1945 годзе ўзначальвае гэты аддзел. Дэбейкі працаваў у Еўропе, дзе ўдзельнічаў у распрацоўцы прынцыпаў рэабілітацыі ветэранаў пасля вайны.
Клістрон
Класіфікацыя
Клістроны падпадзяляюцца на 2 класа: пралётныя і адбівальныя.
У пралётным клістроне электроны паслядоўна пралятаюць скрозь зазоры аб'ёмных рэзанатараў. У найпростым выпадку рэзанатараў 2: ўваходны і выхадны. Наступным развіццём пралётных клістронаў з'яўляюцца каскадныя шматрэзанатарныя клістроны, якія маюць адзін або некалькі прамежкавых рэзанатараў, размешчаных паміж уваходным і выходным рэзанатарамі.
У адбівальным клістроне выкарыстоўваецца адзін рэзанатар, праз які электронны паток праходзіць двойчы, адлюстроўваючыся ад спецыяльнага электрода — адбівальніка.
Рыгор Канстанцінавіч Пукст
Біяграфія
Скончыў Маскоўскую кансерваторыю, з 1929 года выкладаў у Омскім музычным тэхнікуме, у 1932 годзе пераехаў у БССР. Да Вялікай Айчыннай вайны выкладаў у Гомельскім музычным тэхнікуме, пасля (у 1944—1949 і 1959—1960 гадах) — у Беларускай дзяржаўнай кансерваторыі (Мінск). Адначасова з 1949 года хормайстар, мастацкі кіраўнік музычнага вяшчання Беларускага радыё.
Творчасць
Аўтар опер «Машэка» (1945), «Марынка» (1955), «Свіцязянка» (1960), 6 сімфоній, хораў, рамансаў. Аўтар вядомай сімфанічнай фантазіі «Перапёлачка», апрацовак народных песень. Пісаў музыку да фільмаў і тэатральных спектакляў.
Сям’я
Сын Яўген стаў піяністам, унук Сяргей — кампазітарам, музыкантам і музычным журналістам.
Памяць
У горадзе Гомель, на доме дзе нарадзіўся Рыгор Канстанцінавіч Пукст, устаноўлена мемарыяльная дошка.
Шэмені
Шэмені (Шемени) — вёска ва Угранскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Усходскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупаваная гітлераўскімі войскамі ў кастрычніку 1941 года, вызвалена ў сакавіку 1943 года.
У 2004—2017 гадах у складзе Холмаўскага сельскага паселішча.
Тасіё Іватані
(岩谷 俊夫; нар. — ) — былы японскі футбаліст. У 1951—1956 гадах выступаў за нацыянальную зборную Японіі.
Жэчка
Жэ́чка — рака ў Шчучынскім раёне Гродзенскай вобласці Беларусі, левы прыток ракі Котра.
Даўжыня 12 км. Плошча вадазбору 47 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 2‰. Пачынаецца за 0,8 км на паўночны захад ад вёскі Курылаўцы, упадае ў Котру каля вёскі Сухары. На працягу 10 км каналізаваная (ад вытоку да вёскі Зінякі).
Франчэска Мензокі
Франчэска Мензокі (іт. Francesco Menzocchi; 1502,  — 1574, ) — італьянскі мастак. Належыць да мастакоў Высокага Адраджэння і ранняга маньерызму. Нарадзіўся ў Фарлі, належаў да школы жывапісу Фарлі, працаваў у асноўным у Фарлі і Пезара.
Біяграфія
Франчэска Мензокі таксама часам згадваецца як Іль Век’ё дзі Сан Бернарда. Першыя заняткі жывапісу атрымаў у мастака Марка Палмегані, затым вучыўся ў Джыралама Джэнгі.
Мензокі стварыў фрэскі «Ахвярапрынашэнне Мелхіседэка» і «Цуд Маны нябеснай» для капліцы Сан-Франчэска-дзі-Паўла ў базіліцы Ларэта. У Фарлі ён напісаў «Троіцу» для царквы Санта-Марыя-дэла-Грата.
У Венецыі ён напісаў чатыры карціны для драўлянай столі пакоя, прысвечанай Псіхеі ў палацы Палаца Грымані (1539-40 гады), працы да гэтага часу не захаваліся.
Біяграфія мастака была прадстаўлена ў «Жыццяпісе найбольш знакамітых жывапісцаў, разьбяроў і дойлідаў» Джорджа Вазары.
Мяркіс
Мяркіс, Мерачанка, Мярчанка (Merkys) — рака ў Беларусі і Літве, правы прыток Нёмана. Даўжыня 203 км. Вадазбор 4416 км², у межах Літвы 3781 км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці 36,2 м³/с.
Агульнае
Рэчышча ў вярхоўях і нізоўях звілістае, да мяжы з Літвой каналізаванае. Прытокі: Шальча, Ула (злева) і інш.
Жыўленне пераважна грунтовае. Веснавое разводдзе з сакавіка па май. Замярзае ў снежні, ледастаў няўстойлівы (да 1,5 мес.). 25% гадавога сцёку прыходзіцца на вясну, 29% — на лета і 46% — на восень і зіму.
Выкарыстоўвалася для сплава лесу.
Гаваі
Гава́і (Hawaii) — пяцідзесяты і найноўшы штат ЗША, далучаны 29 жніўня 1959 года. Гэта адзіны штат ЗША складзены выключна з астравоў, з агульнай плошчай 16,8 тыс км².
Разнастайныя краявіды, цёплы трапічны клімат, мноства адкрытых пляжаў, маляўнічыя акіянскія віды і дзеючыя вулканы робяць астравы надзвычай прывабнымі для турыстаў, сёрфераў, біёлагаў і вулканолагаў. Дзякуючы месцазнаходжанню пасярод Ціхага акіяна, Гаваі развіваліся пад моцным уплывам шматлікіх культураў: палінезійскіх, азіяцкіх і паўночнаамерыканскай.
Геаграфія
Гавайскі архіпелаг размешчаны на паўночнай мяжы Палінезіі і налічвае сотні астравоў, што распасціраюцца на 2400 кіламетраў да паўночнага захаду ад найвялікшага вострава Гава́і. Восем галоўных астравоў штату (ад паўночнага захаду) — Ні́іхаў, Каўа́і, Малака́і, Лана́і, Кахо́алавэ, Маўі, Аа́ху і Гаваі (які таксама называюць Big Island — Вялікі Востраў).
На востраве Гаваі знаходзяцца дзеючыя вулканы Маўна Лоа і Кілаўэа, спячы вулкан Маўна Кэа (найвышэйшая вяршыня астравоў вышынёй 4 205 м).
Сталіца і найбуйнейшы горад — Ганалулу. Іншыя буйныя гарады — Кайлуа, Вайпаху, Канэохэ. Эканамічна найболей развіты востраў Ааху.
Дэмаграфія
З насельніцтвам звыш 1,36 млн чалавек (паводле перапісу ў 2010 годзе) Гаваі з'яўляецца найбольш этнічна разнастайным штатам Амерыкі, дзе групы еўрапейскага паходжання складаюць меншасць (24,7%), са значнай доляй нашчадкаў імігрантаў з Азіі (38,7%) і міжрасавых шлюбаў (23,6%). Гавайцы і палінезійцы складаюць каля 10%. Насельніцтва Гаваяў сфармавалася пад уплывам некалькіх міграцыйных хваляў. З 1789 году мясцовыя плантатары пачалі завозіць працаўнікоў з Кітаю, яшчэ больш мігрантаў прыбыло з Японіі пачынаючы з 1838 году. У канцы 19 стагоддзя на астравы пачалі прыязджаць партугальцы, карэйцы, філіпінцы, пуэртарыканцы, самоанцы і мікранезійцы, фармуючы ўнікальную па сваёй разнароднасці культуру Гавайскіх астравоў.
Афіцыйныя мовы — англійская і гавайская; часткова (у побыце) захоўваюцца і родныя мовы. У шырокім ужытку сярод ураджэнцаў штату таксама гавайская піджын-мова, якая ўтварылася праз міжэтнічныя стасункі імігрантаў з розных краін пад асноўным уплывам англійскай, гавайскай, японскай і філіпінскай моў.
Афіцыйная мянушка — штат Алоха («штат гасціннасці»).
Ландрат
Ландра́т (ням. Landrat) — кіраўнік управы ландкрайса, самакіравальнага ўтварэння другога ўзроўню ў Германіі. У гэтай функцыі ландрат ажыццяўляе прадстаўніцтва ландкрайса ў адносінах з іншымі органамі дзяржаўнай улады і арганізацыямі. Адміністрацыйнае заканадаўства большасці нямецкіх земляў разглядае пасаду ландрата як выбарную пасаду сістэмы мясцовага самакіравання, яка акрамя таго яшчэ выконвае функцыі кіраўніка дзяржаўнай адміністрацыі на тэрыторыі ландкрайс а (прынцып падоўжанай рукі дзяржавы). Слова ландрат ўжываецца акрамя таго яшчэ і ў многіх, у асноўным паўночнагерманскіх, землях для азначэння ўстановы, якой кіруе ландрат. У паўднёвагерманскім землях звыклай з'яўляецца назва Ландратсамт.
Ціск электрамагнітнага выпраменьвання
Ціск электрамагнітнага выпраменьвання, ціск святла — ціск, які аказвае светлавое (і наогул электрамагнітнае) выпраменьванне, якое падае на паверхню цела.
Гісторыя
Упершыню гіпотэза пра існаванне светлавога ціску была выказана І. Кеплерам ў XVII стагоддзі для тлумачэння паводзін хвастоў камет пры пралёце іх паблізу Сонца. У 1873 Максвел даў тэорыю ціску святла ў рамках сваёй класічнай электрадынамікі. Эксперыментальна светлавы ціск ўпершыню даследаваў П. М. Лебедзеў ў 1899 г. У яго вопытах ў вакуумнай пасудзіне на тонкай сярэбранай ніткі падвешваліся круцільныя шалі, да каромысла якіх былі прымацаваныя тонкія дыскі са слюды і розных металаў. Галоўнай складанасцю было вылучыць светлавы ціск на фоне радыеметрычных і канвектыўных сіл (сіл, абумоўленых рознасцю тэмпературы навакольнага газу з асветленага і неасветленага боку). Акрамя таго паколькі ў той час не былі распрацаваны вакуумныя помпы, адрозныя ад простых механічных, Лебедзеў не меў магчымасці праводзіць свае вопыты ва ўмовах нават сярэдняга, па сучаснай класіфікацыі, вакууму.
У адсутнасць рассейвання
дзе I — інтэнсіўнасць падаючага выпраменьвання; c — скорасць святла, k — каэфіцыент прапускання, \rho — каэфіцыент адбіцця.
Ціск сонечнага святла на перпендыкулярную святлу люстраную паверхню, якая знаходзіцца ў космасе ў раёне Зямлі, лёгка разлічыць праз шчыльнасць патоку сонечнай (электрамагнітнай) энергіі на адлегласці адной астранамічнай адзінкі ад Сонца (сонечная пастаянная). Ён складае 4,6 мкН/м² = 4,6 атм (гл. сонечная пастаянная).
Калі святло падае пад вуглом \theta да нармалі, то ціск можна выразіць формулай:
дзе w — аб’ёмная шчыльнасць энергіі выпраменьвання, k — каэфіцыент прапускання, \rho — каэфіцыент адбіцця, \vec i — адзінкавы вектар у кірунку падаючага пучка, \vec {i'} — адзінкавы вектар у кірунку адбітага пучка.
Напрыклад, тангенцыяльны складнік сілы ціску святла на адзінкавую пляцоўку будзе роўны:
Нармальная складнік сілы ціску святла на адзінкавую пляцоўку будзе роўны:
Адносіна нармальнага і тангенцыйнага складнікаў роўная:
Пры рассеянні
Калі рассейванне святла паверхняй і пры прапусканні, і пры адбіцці падпарадкоўваецца закону Ламберта, то пры нармальным падзенні ціск будзе роўны:
дзе I — інтэнсіўнасць падаючага выпраменьвання, K — каэфіцыент дыфузнага прапускання, A — альбеда.
Вывад
Знойдзем імпульс, які пераносіцца электрамагнітнай хваляй ад ламбертавай крыніцы.
дзе B_n — сіла святла ў кірунку нармалі.
Энергія, выпрамененая ў элемент цялеснага вугла, які мае выгляд сферычнага кальца, роўная:
Для вызначэння імпульсу, які пераносіцца выпраменьваннем, трэба ўлічваць толькі яго нармальны складнік, бо з прычыны паваротнай сіметрыі ўсе тангенцыяльныя складнікі ўзаемна кампенсуюцца:
Адсюль
Для рассеянага назад выпраменьвання E = A I і
Для выпраменьвання, якое прайшло скрозь пласцінку, E = K I і (мінус ўзнікае з-за таго, што гэтае выпраменьванне накіравана наперад).
Складаючы ціск, які ствараецца падаючым і абодвума відамі рассеянага выпраменьвання, атрымліваем шуканы выраз.
У выпадку, калі адбітае і прапушчанае выпраменьванне з’яўляецца часткова накіраваным і часткова рассеяным, справядлівая формула:
дзе I — інтэнсіўнасць падаючага выпраменьвання, k — каэфіцыент накіраванага прапускання, K — каэфіцыент дыфузнага прапускання, \rho — каэфіцыент накіраванага адбіцця, A\,\! — альбеда рассейвання.
Ціск фатоннага газу
Ізатропны фатонны газ, які мае шчыльнасць энергіі u, аказвае ціск:
У прыватнасці, калі фатонны газ з’яўляецца збалансаваным (выпраменьванне абсалютна чорнага цела) з тэмпературай T, то яго ціск ровен:
дзе
σ
— пастаянная Стэфана — Больцмана
Фізічны сэнс
Ціск электрамагнітнага выпраменьвання з’яўляецца вынікам таго, што яно, як і любы матэрыяльны аб’ект, які валодае энергіяй E і рухаецца са скорасцю v, таксама валодае імпульсам p = Ev/c². А паколькі для электрамагнітнага выпраменьвання v = c, то p = E/c.
У электрадынаміцы ціск электрамагнітнага выпраменьвання апісваецца тэнзарам энергіі-імпульсу электрамагнітнага поля.
Карпускулярнае апісанне
Калі разглядаць святло як паток фатонаў, то, згодна з прынцыпам класічнай механікі, часціцы пры ўдары аб цела павінны перадаваць яму імпульс, іншымі словамі — аказваць ціск.
Хвалевае апісанне
З пункту гледжання хвалевай тэорыі святла электрамагнітная хваля прадстаўляе сабой зменлівыя і залежныя адно ад аднаго ў часе і прасторы ваганні электрычнага і магнітнага палёў. Пры падзенні хвалі на адбіваючую паверхню, электрычнае поле ўзбуджае токі ў прыпаверхневым слоі, на які дзейнічае магнітны складнік хвалі. Такім чынам, светлавы ціск ёсць вынік складання многіх сіл Лорэнца, якія дзейнічаюць на часціцы цела.
Прымяненне
Магчымымі абласцямі прымянення з’яўляюцца сонечны ветразь і падзел газаў, а ў больш аддаленай будучыні — фатонны рухавік.
У цяперашні час шырока абмяркоўваецца магчымасць паскарэння светлавым ціскам, ствараным звышмоцнымі лазернымі імпульсамі, тонкіх (таўшчынёй у 5-10 нм) металічных плёнак з мэтай атрымання высокаэнергічных пратонаў.
Клісфен
Клісфен (Κλεισθένης) — афінянін, сын Мегакла і Агарысты, унук сікіёнскага тырана таго ж імя (Клісфен Старэйшы), з шляхетнага роду Алкмеанідаў.
Барацьба супраць тыраніі
Першае згадванне аб Клісфене (зрэшты, гэта нельга лічыць цалкам даказаным) змяшчаецца ў фрагменце афінскага надпісу са спісам архонтаў, з якога вынікае, што Клісфен быў архонтам 525 г. да н. э. Гэта супярэчыць антычнай традыцыі, паводле якой Алкмеаніды былі выгнаныя тыранам Пісістратам і з тых часоў пастаянна змагаліся з тыраніяй і прымушае навукоўцаў меркаваць, што Клісфен, у ліку іншых Алкмеанідаў, быў вернуты ў Афіны Пісістратам ці хутчэй яго сынамі Гіпіем і Гіпархам і зноў выгнаны пасля забойства Гіпарха Гармодзіем і Арыстагітонам ў 514 г. да н. э. З гэтага моманту Алкмеаніды, на чале якіх стаяў Клісфен, сапраўды развіваюць актыўную барацьбу супраць тыраніі: ўмацоўваюць мястэчка Ліпсідрый, а пасля панесенага там ваеннага паражэння — падкупляюць Дэльфійскі аракул, які дае загад спартанцам вызваліць Афіны. Загад быў выкананы ў 510 г. да н. э. пры актыўнай дапамозе афінскіх праціўнікаў тыраніі; аб канкрэтнай ролі Клісфена ў падзеях крыніцы нічога не гавораць, але яна павінна была быць немалой.
Каперы
Каперы (гал. kapers) — прыватныя асобы або караблі, якія атрымоўвалі дазвол пэўнай дзяржавы нападаць на яе праціўніка.
Гісторыя
Звычай дазволу прыватным асобам удзельнічаць у вайне з мэтай спажывы практыкаваўся ў еўрапейскіх краінах з часоў сярэднявечча, але меў вельмі абмежаваны характар.
Актыўнае выкарыстанне капераў у якасці дадатковай ваеннай сілы на моры, пачалося ў XVI ст. пад час вайны паміж Англіяй і Іспаніяй. Англійская карона, флот якой быў значна слабейшы за іспанскі, выдавала прыватным асобам пісьмовыя дазволы на напад на іспанскія судны і ўмацаванні. Каперы не падпарадкоўваліся агульнаму камандаванню, а іх рэйды супраць праціўніка часцей за ўсё былі звычайным пірацтвам.
Найбольш вядомы англійскі капер таго часу Фрэнсіс Дрэйк атрымаў пісьмовы дазвол каралевы Елізаветы ў 1571 г. На све грошы ён падрыхтаваў два добра ўзброенныя караблі, на якіх у 1572 г. зрабіў некалькі нападаў на карыбскае ўзбярэжжа Панамы. У выніку, з 73 членаў экіпажаў у Англію вярнулася толькі 30, але яны захапілі 7 тон срэбра. Прыклад Дрэйка быў настолькі захапляльным, што ў Англіі пачалі ўзнікаць прыватныя акцыянерныя таварыствы, якія рыхтавалі караблі для нападаў на іспанцаў. Ф. Дрэйк падрыхтаваў яшчэ 5 караблёў, прычым каралева ўнесла ў яго прадпрыемства свой асабісты пай — 400 фунтаў. 13 снежня 1577 г. яны пакінулі Плімут. Дрэйк здзейсніў кругасветнае плаванне, якое цягнулася да 1580 г. і прынесла акцыянерам 139 фунтаў чыстага прыбытку на кожны ўкладзены фунт. Каралева атрымала 80 тыс. фунтаў, у тым ліку карону, упрыгожаную каштоўнымі камянямі, якую Дрэйк паднёс як падарунак. У лісце да іспанскага караля Філіпа яна тлумачыла, што рабаўніцтва ў Новым Свеце вядзецца не ёю, а яе падданымі на іх страх і рызыку. У 1588 г. каперы ўдзельнічалі разам з каралеўскім флотам у разгроме Непераможнай Армады.
У XVII—XVIII стст. каперства атрымала асабліва шырокі размах. Некаторы час стаўку на капераў рабіла Францыя, што ўзбагаціла французскіх карсараў, аднак, не прынесла асаблівага плёну для развіцця каралеўскага флоту. У кан. XVIII — пач. XIX ст. патэнты на каперскую дзейнасць супраць Вялікабрытаніі давалі ЗША. У час Грамадзянскай вайны ў ЗША патэнты для нападу на караблі паўночных штатаў выдавалі Канфедэратыўныя Штаты Амерыкі.
16 красавіка 1856 г. Парыжская дэкларацыя павагі да марскога права забараніла каперства і ўрэгулявала дзейнасць ваюючых бакоў на моры.
Эфектыўнасць
Першапачаткова практыка выдачы дазволаў каперам тлумачылася слабасцю дзяржаўнага флоту. Легальнае пірацтва часцяком ператваралася ў выгадную справу з пункту гледжання атрымання прыбыткаў і ўзбагачала не столькі тых, хто прымаў удзел у каперскіх акцыях, колькі прыватных асоб, якія знаходзіліся на беразе і ўкладалі ў падрыхтоўку караблёў свае грошы.
Ужо ў XVIII ст. праціўнікі гэтай практыкі паведамлялі, што рэйды капераў накіраваны пераважна супраць гандлёвага флоту і мірных паселішчаў, а не супраць ваенных караблёў, таму не рашаюць ніякіх істотных задач у самой вайне. Стаўка на каперства магла весці да скарачэння выдаткаў на ваенныя патрэбы на моры і ў выніку не спрыяла развіццю дзяржаўнага флоту. Многія каперы працягвалі займацца пірацтвам пасля заканчэння дазволу і нават нападалі на караблі сваёй краіны.
Даследаванні дзейнасці амерыканскіх капераў паказалі, што большасць з іх займаліся звычайным гандлем і рэдка нападалі на караблі праціўніка.
Мечыслаў Карлавіч Свянціцкі
Мечыслаў Карлавіч Свянціцкі (1833—1887) — расійскі ўрач і арганізатар аховы здароўя. Доктар медыцыны (1861). Старэйшы брат беларускага ўрача С. К. Свянціцкага.
Дзяцінства і адукацыя
Нарадзіўся ў сям’і небагатага шляхціца ў маёнтку Красцінава Кобрынскага павета Гродзенскай губерні.
Прафесійная дзейнасць
Спачатку служыў у арміі, у ваенных шпіталях, у Пецярбургу. З 1867 года служыў у правінцыі, спачатку ў у Казанскім земстве, дзе ён займаў пасаду старэйшага лекара губернскай земскай бальніцы, дзе па яго ініцыятыве быў праведзены з’езд земскіх лекараў Казанскай губерні. З 1872 года — у Сімбірскай губерні, спачатку земскім урачом, а з 1876 года старшым Сімбірскай губернскай земскай бальніцы да сваёй смерці ў 1887 годзе.
На гэтай пасадзе М. Свянціцкі паказаў сябе выдатным арганізатарам: была перабудавана праца хірургічнага аддзялення бальніцы, фельчарскай школы, якая знаходзілася на базе бальніцы, па становішчы таго часу, як у пытаннях выкладання, так і бытавых умоў навучэнцаў. Быў актыўным удзельнікам Сімбірскага таварыства ўрачоў, выступаў на яго пасяджэннях з дакладамі па пытаннях арганізацыі аховы здароўя, галоўным чынам правядзення бальнічнымі ўстановамі прафілактычных мерапрыемстваў у дачыненні да інфекцыйных захворванняў.
На працягу сямі гадоў ён абіраўся старшынёй таварыства ўрачоў, змяніўшы на гэтай пасадзе даволі вядомага доктара М. Гласана ў 1880 годзе.
Памёр М. Свянціцкі ў Сімбірску ў ліпені 1887 года.
Хакей з мячом
Хакей з мячом, бэндзі (bandy) ці рускі хакей — зімовая спартыўная камандная гульня з клюшкамі і невялікім цвёрдым мячом на ледзяным полі футбольных памераў з удзелам двух каманд з 11 чалавек на каньках (па 10 палявых гульцоў і аднаму варатару ў кожнай). У працэсе гульні палявыя гульцы спрабуюць клюшкамі закінуць мяч у вароты іншай каманды і пры гэтым не дазволіць супернікам зрабіць тое ж самае.
Матч складаецца з двух таймаў па 45 хвілін; па рашэнні суддзі пры неспрыяльных умовах надвор'я — часцей за ўсё вельмі нізкай тэмпературы або моцным снегападзе — 3 таймы па 30 хвілін, пераможцам з'яўляецца каманда, якая за час гульні здолела часцей закінуць мяч у вароты суперніка (забіла больш галоў).
Найбуйнейшай міжнароднай арганізацыяй у хакеі з мячом з'яўляецца Федэрацыя міжнароднага бэндзі (FIB — Federation of International Bandy). Хакей з мячом — афіцыйна прызнаны Міжнародным алімпійскім камітэтам зімовы від спорту, аднак у праграму Зімовых Алімпійскіх гульняў ён не ўваходзіць. У якасці паказальнай дысцыпліны хакей з мячом быў прадстаўлены на VI Зімовых Алімпійскіх гульнях у Осла ў 1952 годзе.
Гісторыя
Першыя згадкі аб гульнях на лёдзе замёрзлых вадаёмаў адносяцца да эпохі Сярэднявечча. У рускіх летапісах X—XI стагоддзяў распавядаецца пра народную забаўку, у якой некалькі чалавек на невялікай пляцоўцы палкамі ганялі які-небудзь круглы прадмет. У розных мясцовасцях гульню называлі па-рознаму: ваўчок, кацёл, клюшкаванне.
Прыхільнікам гэтай гульні з'яўляўся Пётр I. Пры ім гульцы пачалі выкарыстоўваць жалезныя канькі, завезеныя царом з Галандыі.
Хакей з мячом, у сучасным разуменні спартыўнай дысцыпліны, сфармаваўся ў Вялікабрытаніі ў першай палове XIX стагоддзя. У 1850—1870-я некаторыя англійскія футбольныя клубы («Шэфілд Юнайтэд», «Нотынгем Форэст» і іншыя) нараўне з футболам культывавалі і бэндзі. Паступова ўзнікалі і асобныя бэндзі-клубы. У 1891 годзе ў Вялікабрытаніі была створана Нацыянальная асацыяцыя бэндзі (першае падобнае аб'яднанне ў свеце), якая распрацавала афіцыйныя правілы гульні. Англічане ў канцы XIX — пачатку XX стагоддзяў паспрыялі развіццю хакея з мячом у еўрапейскіх краінах — Швецыі, Нарвегіі, Швейцарыі і іншых. Англійскія спецыялісты арганізоўвалі футбольна-хакейныя гурткі на прамысловых прадпрыемствах у Расіі. У 1888 годзе пецярбургскі студэнт Пётр Масквін заснаваў «Санкт-Пецярбургскі гурток аматараў спорту» (клуб «Спорт»), а ў 1897 годзе ён распрацаваў першыя ў Расіі правілы для хакея з мячом. 20 сакавіка 1898 года ў Санкт-Пецярбургу быў згуляны першы матч па хакеі з мячом — «рускаму хакеі».
У 1913 годзе ў швейцарскім Давосе праведзены чэмпіянат Еўропы па хакеі з мячом, аднак Першая сусветная вайна надоўга спыніла развіццё гэтага віду спорту. У пачатку дваццатых гадоў нацыянальныя федэрацыі былі альбо распушчаны (як у 1924 годзе ў Даніі), альбо прынялі правілы «канадскага хакея» (як у 1922 годзе ў Венгрыі). Аўстрыйцы працягвалі рэгулярна гуляць у бэндзі, але толькі да канца дваццатых гадоў. Насуперак гэтай тэндэнцыі, на перыяд паміж сусветнымі войнамі прыйшоўся росквіт бэндзі ў Прыбалтыцы, калі ў Эстоніі і Латвіі да сярэдзіны трыццатых гадоў праводзіліся рэгулярныя чэмпіянаты.
Толькі ў Скандынавіі (Швецыя, Нарвегія, Фінляндыя) і СССР хакей з мячом не перарываў сваю гісторыю. Да сярэдзіны XX стагоддзя гэтыя чатыры краіны заставаліся адзінымі, у якіх гэты від спорту развіваўся і заставаўся папулярным. Аднак правілы, якія існавалі з аднаго боку ў Скандынавіі, а з другога боку ў СССР, крыху адрозніваліся. Гэтыя абставіны стрымлівалі папулярызацыю бэндзі ў іншых краінах, нягледзячы на высілкі ўсіх чатырох краін: Нарвегія, напрыклад, у 1952 годзе настаяла на ўключэнні ў праграму Зімовых Алімпійскіх гульняў у Осла бэндзі ў якасці паказальнага віду спорту. 12 лютага 1955 года ў Стакгольме была створана Федэрацыя міжнароднага бэндзі, правілы гульні былі ўніфікаваны, пасля чаго ў тым жа годзе адбылася першая міжнародная сустрэча па новых правілах паміж зборнымі СССР і Швецыі. З 1957 года рэгулярна праводзяцца чэмпіянаты свету.
У 1963 годзе бэндзі быў адроджаны ў Галандыі, у 1988 годзе — у Венгрыі, з 1981 года праводзяцца рэгулярныя гульні ў ЗША, а з 1986 годзе — у Канадзе. Пасля распаду СССР у арбіту міжнароднага бэндзі ўцягнуліся Казахстан, Беларусь, Эстонія, Латвія і Кіргізія. З 2004 года праводзяцца чэмпіянаты свету па хакеі з мячом сярод жанчын. У 2011 годзе хакей з мячом быў прадстаўлены на Зімовых Азіяцкіх гульнях, якія праходзілі ў Казахстане.
Сучасны хакей з мячом
Паказчыкам папулярнасці хакея з мячом можна лічыць тое, што на чэмпіянатах свету на працягу шэрагу гадоў удзельнічае па 12 каманд з Еўропы, Паўночнай Амерыкі і Азіі. Найстарэйшымі ўдзельнікамі гэтага турніру з'яўляюцца Расія (СССР), Швецыя і Фінляндыя, якія прымалі ўдзел ва ўсіх чэмпіянатах, пачынаючы з 1957 года. З другога чэмпіянату ўдзельнічае ў турнірах і зборная Нарвегіі. З 1985 года рэгулярна накіроўваюць сваю зборную на чэмпіянаты свету Злучаныя Штаты Амерыкі. З 1991 года ў чэмпіянатах выступаюць зборныя Нідэрландаў, Канады і Венгрыі, з 1995 — каманда Казахстана, з 2001 — Беларусі, з 2003 — Эстоніі, з 2006 — Манголіі, з 2007 — Латвіі, з 2012 — Кіргізіі і Японіі, з 2013 — Украіны, з 2014 — Германіі і Самалі.
Вынікі апошніх чэмпіянатаў свету дазваляюць казаць аб тым, што ў сусветным хакеі з мячом сфарміравана своеасаблівая «табель аб рангах». Наймацнейшымі зборнымі з'яўляюцца расійская і шведская. Канкурэнцыю ім можа скласці каманда Фінляндыі, якая мае ў сваім актыве адзін тытул чэмпіёна свету. Гэтыя зборныя, а таксама Казахстан і Нарвегія фармуюць «вялікую пяцёрку» мацнейшых каманд свету.
Акрамя краін, зборныя якіх удзельнічаюць у чэмпіянатах свету, у Міжнароднай федэрацыі хакея з мячом прадстаўлены таксама Індыя, Італія, Польшча, Аўстралія, Ірландыя, Сербія, Швейцарыя, Літва, Арменія, Аргенціна, Англія, Кітай і Афганістан (усяго 32 краіны).
Акрамя турніраў нацыянальных зборных, у хакеі з мячом таксама праводзяцца міжнародныя турніры сярод клубных каманд. Самым прэстыжным сярод іх з'яўляецца Кубак свету па хакеі з мячом, які штогод праводзіцца ў Швецыі. Важнае значэнне мае таксама Кубак еўрапейскіх чэмпіёнаў. Праводзіцца і цэлы шэраг камерцыйных турніраў.
Асноўныя правілы
Поле для хакея з мячом уяўляе сабой прамавугольную ледзяную пляцоўку з даўжынёй 90—110 і шырынёй 50—70 м. Памеры варот: вышыня — 2,1 м, шырыня — 3,5 м. Акружнасць мяча — да 24 см, вага — не больш за 165 г.
Стандартная працягласць гульні — два таймы па 45 хвілін.
Кожная каманда павінна выставіць на поле 10 палявых гульцоў і варатара. Як і ў футболе, палявыя гульцы валодаюць адным з трох амплуа — абаронца, паўабаронца ці нападнік. Варатар — адзіны гулец на полі, які не скарыстоўвае клюшку, мае права браць мяч рукой у мяжах сваёй штрафной плошчы, мае здзяйсняць падзення і скачкі на лёд.
Як і ў хакеі з шайбай, гульцы могуць замяняцца практычна ў любы момант і неабмежаваную колькасць разоў.
Пры парушэнні правілаў суддзя можа прызначыць свабодны ўдар або пенальці, вынесці вуснае папярэджанне, выдаліць гульца на 5, 10 хвілін, або да канца гульні без права замены.
Кеўлічы
Ке́ўлічы (, Кевличи) — вёска ў Пастаўскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Варапаеўскага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1945 гадах вёска ў складзе гміны Паставы Дзісенскага павета Віленскага ваяводства Польскай Рэспублікі.
З 1939 года ў БССР.
Да 18 снежня 2009 года належала да Белькаўскага сельсавета.
Цярэнцеева (Угранскі раён)
Цярэнцеева (Терентеево) — вёска ва Угранскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Усходскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупаваная гітлераўскімі войскамі ў кастрычніку 1941 года, вызвалена ў сакавіку 1943 года.
У 2004—2017 гадах у складзе Холмаўскага сельскага паселішча.
Рагоза (пісар гаспадарскі)
Рагоза (2-я палова XIV ст. — пасля 1432) — пісар найвышэйшы рускі вялікіх князёў Вітаўта і Свідрыгайлы.
На думку Сяргея Палехава, Рагоза быў русінам або доўга жыў на Русі, што пацвярджае яго мянушка, добра зразумелая з русінскай мовы. Падобныя прозвішчы былі распаўсюджаны як у літоўскай, так і ў маскоўскай частцы Русі.
Пэўны час Палехаў лічыў, што Рагоза паходзіў з Чарнігаўскай зямлі, якой працяглы час валодаў Свідрыгайла перад вялікім княжаннем, але, паводле самога даследчыка, думка грунтавалася на кантэксце і даволі няпэўнай крыніцы. Пазней Палехаў выявіў кароткае апісанне ліста вялікага князя Вітаўта да вялікага магістра, якое праясняе асобу Рагозы. Ліст, напісаны ў канцы кастрычніка — пачатку лістапада 1418 года, сам не захаваўся, тычыўся крадзяжу вопраткі, каштоўнасцяў і грошай вялікага князя падчас літоўска-ордэнскай сустрэчы ў Вялёне (13-22 кастрычніка 1418) трыма русінамі, якія збеглі ў Ордэн, акалічнасці падзей у лісце пацвярджае «наш найвышэйшы рускі пісар Рагоза» («unsir obirster Ruwssche schreiber Rahoza»). На думку Палехава, пацвярджэнне словамі Рагозы сведчыць, што русіны-злачынцы маглі быць яго падначаленымі, а таксама пра пэўны давер да яго вялікага князя Вітаўта.
Таксама Палехаў звяртае ўвагу на надаўчую грамату вялікага князя Вітаўта нейкаму Санку Андрэйкаву Радзевічу, выдадзеную 22.8.1424 года падчас падарожжа па Заходнім Падоллі. Грамата раней выдавалася Ежы Ахманскім, але ў польскай траслітарацыі, якая дакладна грамату не перадае. У правым ніжнім вуглу дакумента ёсць подпіс «Раг», перададзены Ахманскім як «Ra», які з веданнем месца Рагозы у канцылярыі, і пазнейшай традыцыі скарочаных подпісаў, можна дапусціць за яго подпіс. Такім чынам, напэўна, Рагоза заставаўся на службе і ў 1424 годзе.
Пазней успамінаецца пад 1431—1432 гадамі як давераны вялікага князя Свідрыгайлы. На пачатку ліпеня 1431 года пасланы разам з пісарам гаспадарскім да вялікага магістра па пытаннях сустрэчы. У сярэдзіне жніўня 1431 года — разам з панам Андрушкам Няміравічам пасланы да караля Ягайлы па пытанні спынення баявых дзеянняў у вайне на Валыні, 6 верасня ён паручыўся каралю за вялікалітоўскіх палонных. У канцы студзеня 1432 года, разам з навагародскім намеснікам Петрашам Мантыгірдавічам і сакратаром гаспадарскім, Рагоза вёў перамовы з палякамі пра ахоўныя граматы (глейты) для ордэнскіх і малдоўскіх паслоў, якія, па словах вялікага князя Свідрыгайлы, мусілі ўзяць удзел у польска-літоўскай сустрэчы запланаванай на 2 лютага, але ахоўных грамат ім не выдалі. Пасля Рагоза крыніцамі не ўспамінаецца. Усё гэта дазволіла Рымвідасу Пятраўскасу сцвярджаць, што Рагоза быў набліжаным вялікага князя Свідрыгайлы. На думку Палехава, вялікі князь Свідрыгайла «успадкаваў» Рагозу разам з канцылярыяй вялікага князя Вітаўта.
Не ясна, ці тоесны гэты Рагоза і Рагоза Якшыч, які ў сярэдзіне XV ст. атрымаў 10 «чалавек» ад вялікага князя Казіміра Ягелончыка.
Камень Міцкевіча
«Камень Міцкевіча» — валун з выбітай на польскай мове цытатай Адама Міцкевіча: «''Ewa raj utraciła, Tyś go wskrzesiła. Mickiewicz''» (Ева рай страціла, Ты ж яго ўваскрасіла. Міцкевіч). Знаходзіцца ў вёсцы Студзёнкі ў Нясвіжскім раёне Мінскай вобласці. Памер бачнай часткі каменя — 85×64 см.
Гісторыя стварэння
У першай палове XIX стагоддзя Адам Міцкевіч (1798—1855) наведаў маёнтак Студзёнкі. Ён быў у захапленні ад сядзібнага парка і пакінуў у гасцявой кнізе гаспадыні маёнтку свой запіс. Найверагодней гэта магло адбыцца ў 1820 годзе, калі Міцкевіч (разам з сябрам Тамашам Занам) прыязджаў у тыя мясціны ў маёнтак Тугановічы да сваёй каханай Марылі Верашчакі, з каторай па ваколіцах яны часта рабілі конныя шпацыры. З гэтага вынікае, што запіс быў зроблены хутчэй за ўсё ў гасцявой кнізе Марыі Развадоўскай (1783—1845; народжаная Вангродская).
Пазней надпіс, зроблены ў гасцявой кнізе, быў выбіты на камяні. Пры гэтым майстар, які зрабіў надпіс на камені, паспрабаваў захаваць почырк паэта. Камень гаспадары паставілі ў парку як памяць пра паэта, які ўпадабаў іх сядзібу.
Польскі гісторык касцёла, доктар гуманітарных навук піша, што Міцкевіч наведваў Студзёнкі ў часы дзяцінства Марыі Грушэцкай (1834—1900). Але храналагічна гэта не пасуе. Магчыма, доктар Гіль тут дапусціў памылку — у той час мог быць выбіты надпіс на камяні. Бо ў той час Міцкевіч жыў у Парыжы, дзе ў 1834 завяршыў напісанне паэмы «Пан Тадэвуш», у якую ў тым ліку ўвайшло і апісанне парку і сажалак у Студзёнках. Камень гэты пэўны час стаяў у парку, за фруктовым садам, на шляху ад маёнтка да мясцовых могілак.
Адшуканне каменя
1 мая 2020 года мясцовы краязнаўца Аляксандр Абрамовіч паведаміў, што яму атрымалася знайсці той камень з выбітым надпісам, як і ў альбоме гаспадыні маёнтка Студзёнкі. Валун быў умураваны ў кладку склепа каля закінутай вясковай хаты. Надпіс гучаў так: «''Ewa raj utraciła, Tyś go wskrzesiła. Mickiewicz''». У беларускіх і польскіх СМІ валун адразу атрымаў назву «Камень Міцкевіча». Краязнаўца мяркуе, што камень мог апынуцца ў кладцы ў савецкія часы. Па ягоных словах, пасля прыходу бальшавікоў уся спадчына колішніх гаспадароў была знішчаная, сядзіба разрабаваная і разабраная. Нават мясцовыя каталіцкія могілкі былі расцягнутыя на камяні, якія пасля выкарыстоўвалі ў гаспадарцы.
Менш чым праз месяц стала вядома, што камень знаходзіцца пад пагрозай. Пасля асвятлення знаходкі ў СМІ гаспадыня хаты, у склепе каторай знаходзіўся валун, замазала камень глеем і заклала яго смеццем. Апроч таго, у склепе разбілі падмуроўку ля ўваходу, быццам рыхтуючыся вывезці камень. Краязнаўцу атрымалася ачысціць і адмыць валун.
Згадванне пра камень у крыніцах
Пра камень з надпісам Адама Міцкевіча ў Студзёнках згадваў у сваіх успамінах ксёндз Ежы Каліноўскі (1859—1930; зводны брат св. Рафала Каліноўскага і Віктара Каліноўскага, мужа гаспадыні Студзёнак Марыі Грушэцкай). Запісы Ежы Каліноўскага абраў і апрацаваў польскі гісторык касцёла, доктар гуманітарных навук Ганарат Чэслаў Гіль. У іх гаворыцца: Міцкевіч, які наведваў Студзёнкі і ў альбоме гаспадыні дома напісаў гэтыя словы: «Ева рай страціла, Ты ж яго, пані, стварыла». Затым гэтыя словы былі выразаныя на камені, які некалькі гадоў быў яшчэ ў парку, за фруктовым садам, на шляху да мясцовых могілак.
Хаім Вейцман
Хаім Вейцман (חיים עזריאל ווייצמן, Chaim Azriel Weizmann;, , цяпер  — ) — навуковец-хімік, адзін з лідараў сіянісцкага руху, 1-ы прэзідэнт Дзяржавы Ізраіль.
Біяграфія
Быў трэцім дзіцём у сям’і лесасплаўшчыка Озера і хатняй гаспадыні Рахел-Леа (у дзявоцтве Чмярынская), усяго з часам дзяцей у Вейцманаў было 15. Прыблізна ў 1894 годзе бацькі пераязджаюць у Пінск. Скончыў Пінскае рэальнае вучылішча (у 1892 годзе). Вучыўся ў Германіі. У 1901—1904 гадах выкладаў у Жэнеўскім універсітэце, у 1904—1919 гадах працуе ў Манчэстэрскім універсітэце, некаторы час узначальвае хімічную лабараторыю ў Брытанскім адміралцействе. У 1920—1931 і 1935—1946 гадах Х. Вейцман узначальваў сусветную Сіянісцкую арганізацыю. У 1940-х гадах пераехаў у Палесціну, дзе ўзначаліў яўрэйскі нацыянальны рух. Заснавальнік Яўрэйскага ўніверсітэта (Іерусалім), а таксама — навукова-даследчага інстытута па тэарэтычных і прыкладных прыродазнаўчых навуках у горадзе Рэхават. Уладальнік каля 100 патэнтаў у галіне прамысловага прымянення шэрагу хімічных працэсаў. У 1948 годзе абраны 1-м прэзідэнтам Дзяржавы Ізраіль. Пляменнік Хаіма, Эзер Вейцман, у 1993 годзе таксама абраны прэзідэнтам Ізраіля.
Аўтар аўтабіяграфіі «Выпрабаванні і памылкі» (1949, Англія).
Віктар Яўгенавіч Шэршукоў
Віктар Яўгенавіч Шэршукоў (нар., Хабараўск) — трэнер нацыянальнай каманды Рэспублікі Беларусь па цяжкай атлетыцы.
Аляксей Мікалаевіч Скобля
Аляксей Скобля, пазыўны Тур (, Мінск, Беларусь —, паблізу Кіева, Украіна) — украінскі вайсковец, старшы сяржант. Герой Украіны (2022, пасмяротна).
Віктар Яўгенавіч Шэршукоў
Біаграфія
Віктар Яўгенавіч Шэршукоў нарадзіўся ў г. Хабараўск у сям’і кадравага вайскоўца, спартсмен. У 1959 годзе сям’я пераехала ў Наваполацк.
Аляксей Мікалаевіч Скобля
Біяграфія
Маці — выхавальніца ў дзіцячым садку, бацька — кіроўца аўтобуса. Пасля 9 класа паступіў у Мінскі аўтамеханічны каледж. Скончыў яго, працаваў механікам, рамантаваў аўтамабілі. Пазней паступіў у Гродзенскі ўніверсітэт імя Янкі Купалы па спецыяльнасці «эксплуатацыя аўтамабіляў», але не скончыў.
Віктар Яўгенавіч Шэршукоў
Біаграфія
Спартыўную кар’еру пачынаў з заняткаў барацьбой, затым захапіўся цяжкай атлетыкай. Уладальнік двух срэбных медалёў чэмпіянатаў СССР і 4-разовы чэмпіён БССР у вагавай катэгорыі да 82,5 кг. Майстар спорту СССР (1976), Заслужаны трэнер Рэспублікі Беларусь (мае вышэйшую кваліфікацыйную катэгорыю), суддзя рэспубліканскай катэгорыі (1996).
Аляксей Мікалаевіч Скобля
Біяграфія
У сакавіку 2015 года добраахвотнікам паехаў ваяваць на Данбас. Пасля сканчэння актыўных баявых дзеянняў на Данбасе застаўся ў арміі. Працаваў інструктарам па тактыцы і медыцыне. Атрымаў украінскае грамадзянства. Быў у складзе Тактычнай групы «Беларусь».
Па нападзе Расіі на Украіну стаў намеснікам камандзіра групы беларускага батальёна імя Кастуся Каліноўскага. Загінуў 13 сакавіка 2022 года ў баях пад Кіевам.
Віктар Яўгенавіч Шэршукоў
Узнагароды
Узнагароджаны ордэнам «Знак Пашаны», медалём «За працоўныя заслугі». Неаднаразова адзначаўся Падзякай Кіраўніка дзяржавы. У 2010 годзе прысвоена званне «Чалавек года Віцебшчыны». У 2004 годзе прысвоена званне «Ганаровы грамадзянін горада Наваполацка».
500
500 — высакосны год, пачаўся ў суботу. 500 год нашай эры, 500 год 1 тысячагоддзя, 100 год V стагоддзя, 10 год 10-га дзесяцігоддзя V стагоддзя, 1 год 500-х гадоў.
Горвальскае выступленне сялян (1905)
Горвальскае выступленне сялян 1905 года — сялянскае выступленне, якое адбылося ў ходзе рэвалюцыі 1905—1907 гадоў у Расійскай імперыі ў снежні 1905 года ў мястэчку Горваль Рэчыцкага павета Мінскай губерні.
У канцы 1905 года па ініцыятыве агітатараў Усерасійскага сялянскага саюза братоў А. і Ц. Чысцікаў тут была створана арганізацыя гэтага саюза. Яе ўдзельнікі — жыхары мястэчка Л. Козыр, М. і Р. Галашы раз'язджалі па вёсках і агітавалі сялян далучацца да саюза, аб'явіць усеагульны страйк.
19 снежня (1 студзеня 1906) паліцыя зрабіла вобыск у Л. Козыра, пры арышце ён крыкнуў: «Завіце народ!» Вяскоўцы, узброеныя каламі, вызвалілі яго. Пабіты ураднік уцёк, а прыстаў схаваўся ў валасным праўленні. Сяляне вырашылі трымаць у палоне прыстава, пакуль не будуць вызвалены арыштаваныя раней браты Чысцікі.
NGC 145
NGC 145 (іншыя абазначэнні — MCG −1-2-27, Arp 19, IRAS00292-0525, PGC 1941) — пекулярная спіральная галактыка з перамычкай у сузор’і Кіт.
Галактыка была адкрыта англійскім астраномам Джонам Гершэлем 9 кастрычніка 1828 года.
Квантавая тэлепартацыя
Квантавая тэлепартацыя — перадача квантавага стану на адлегласць пры дапамозе раз’яднанай у прасторы счэпленай (заблытанай) пары і класічнага канала сувязі, пры якой стан разбураецца ў пункце адпраўлення пры правядзенні вымярэння, пасля чаго ўзнаўляецца ў пункце прыёму. Тэрмін усталяваўся дзякуючы апублікаванаму ў 1993 годзе артыкулу ў часопісе «Physical Review Letters», дзе апісана, якую менавіта квантавую з’яву прапануецца называць «тэлепартацыяй» (teleporting) і чым яна адрозніваецца ад папулярнай у навуковай фантастыцы «тэлепартацыі». Квантавая тэлепартацыя не перадае энергію або рэчыва на адлегласць. Абавязковым этапам пры квантавай тэлепартацыі з’яўляецца перадача інфармацыі паміж пунктамі адпраўлення і прыёму па класічнаму, неквантаваму каналу, якая можа ажыццяўляцца не хутчэй, чым са скорасцю святла, тым самым не парушаючы прынцыпаў сучаснай фізікі.
Апісанне эксперыменту
Пры ажыццяўленні квантавай тэлепартацыі акрамя перадачы інфармацыі па квантавым канале, неабходна таксама ажыццявіць перадачу дадатковай інфармацыі, неабходнай для чытання паведамленні, па класічным канале. Для перадачы «квантавай часткі» выкарыстоўваюцца характэрныя для квантава-заблытаных часціц карэляцыі Эйнштэйна — Падольскага — Розена, а для перадачы класічнай інфармацыі падыходзіць любы звычайны канал сувязі.
Для прастаты разгледзім квантавую сістэму з двума магчымымі станамі \psi_1 і \psi_2 (напрыклад, праекцыю спіна электрона або фатона на зададзеную вось). Такія сістэмы часта называюць кубітамі. Аднак апісаны ніжэй спосаб прыдатны для перадачы стану любой сістэмы, якая мае канечны лік станаў.
Няхай у адпраўніка ёсць часціца А, якая знаходзіцца ў адвольным квантавым стане, і ён хоча перадаць гэты квантавы стан атрымальніку, гэта значыць зрабіць так, каб у атрымальніка апынулася ў распараджэнні часціца B ў тым жа самым стане. Іншымі словамі, неабходна перадаць адносіну двух камплексных лікаў \alpha і \beta (з максімальнай дакладнасцю). Заўважым, што галоўная мэта тут — гэта перадаць інфармацыю не як мага хутчэй, а як мага дакладней. Для дасягнення гэтай мэты выконваюцца наступныя крокі.
Поўная перадача інфармацыі ажыццявіцца толькі пасля таго, як атрымальнік будзе валодаць дадзенымі, атрыманымі па абодвух каналах. Да таго як атрыманы вынік па класічнаму каналу, атрымальнік нічога не можа сказаць пра перададзеным стане.
Сяргееўка (Угранскі раён)
Сяргееўка (Сергеевка) — вёска ва Угранскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Усходскага сельскага паселішча.
Квантавая тэлепартацыя
Апісанне эксперыменту
Фантастычнае паняцце тэлепартацыі паходзіць са спецыфічнай інтэрпрэтацыі эксперыменту: «зыходны стан часціцы A пасля ўсяго, што адбылося разбураецца. Гэта значыць стан быў не скапіраваны, а перанесены з аднаго месца ў другое».
Сяргееўка (Угранскі раён)
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупаваная гітлераўскімі войскамі ў кастрычніку 1941 года, вызвалена ў сакавіку 1943 года.
У 2004—2017 гадах у складзе Холмаўскага сельскага паселішча.
Рысавы
Рысавы (Рисавы) — вёска ва Угранскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Усходскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупаваная гітлераўскімі войскамі ў кастрычніку 1941 года, вызвалена ў сакавіку 1943 года.
У 2004—2017 гадах у складзе Холмаўскага сельскага паселішча.
Свята-Успенская царква (Бусяж)
Царква Успення Прасвятой Багародзіцы — праваслаўны храм у в. Бусяж (Івацэвіцкі раён), у паўднёва-заходняй частцы вёскі. Помнік архітэктуры барока.
Гісторыя
Пабудавана ў 1773—1779 гг. з цэглы як касцёл манахаў картэзіянцаў. У 1840-я гг. пераабсталяваны пад праваслаўную царкву. У час Вялікай Айчыннай вайны снарадамі пашкоджаны сцены, адбіты тынк.
Архітэктура
Вырашана адзіным прамавугольным у плане аб'ёмам пад высокім двухсхільным дахам, тарцы якога закрыты фігурнымі барочнымі франтонамі. Над галоўным фасадам узвышаецца чацверыковая вежачка-званіца з пластычным купалам. Да алтарнай сцяны прыбудавана пазнейшая квадратная ў плане апсіда. Нягледзячы на спрошчанае планіровачнае вырашэнне, архітэктура храма мае пластычны характар — валюты, слаістыя пілястры, тонкапрафіляваныя карнізы і развіты антаблемент, высока ўзнятыя лучковыя аконныя праёмы, конхавыя нішы-экседры са скульптурамі евангелістаў (не захаваліся). У залу, перакрытую цыліндрычным скляпеннем з распалубкамі, праз арачны прасвет адкрываюцца хоры. Царква мела шанаваны абраз 1797 г. «Пакроў Маці Божай».
501
501 — невысакосны год, пачаўся ў панядзелак. 501 год нашай эры, 501 год 1 тысячагоддзя, 1 год VI стагоддзя, 1 год 1-га дзесяцігоддзя VI стагоддзя, 2 год 500-х гадоў.