cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ота Гейгенбергер
Біяграфія
Ота Гейгенбергер вучыўся жывапісу ў Каралеўскай школе прыкладных мастацтваў у Мюнхене ў Макса Артура Стрэмеля і Максіміліяна Дасіа. Пасля кароткай выкладчыцкай пасады ў школах ксілаграфіі ў Оберамергау і Берхтэсгадэне ён пасяліўся ў Мюнхене ў 1905 годзе ў якасці вольнага мастака і ажаніўся. Разам з братам Аўгустам ён заснаваў мастацкую майстэрню па ілюстрацыі дзіцячых кніг і дызайну дзіцячых цацак. Наведаў Парыж, Рым, а таксама поўдзень Францыі, Люксембург, Бельгію, Галандыю, Аўстрыю.
25 жніўня 1937 года новая камісія на чале з Цыглерам канфіскавала са старой Пінакатэкі Баварскай дзяржаўнай калекцыі жывапісу 109 карцін і адну карціну Гейгенбергера. Таксама ў 1937 годзе ў рамках нацысцкай кампаніі «дэгенератыўнае мастацтва» яго акварэль «Schiffe am Chiemsee/Караблі на Хімзэе» была канфіскавана ў муніцыпальнай карціннай галерэі ў Вуперталь-Эльберфельдзе і знішчана.
Галосныя
Гало́сныя — гукі чалавечай мовы, пры ўтварэнні якіх паветра свабодна праходзіць праз поласць рота.
У акустычных адносінах галосныя гукі — музычныя таны з нязначнымі шумамі. Кожны галосны, у залежнасці ад формы, якую маюць рэзанатары (поласці рота і глоткі) пры яго вымаўленні, мае пэўную колькасць уласных таноў, якія называюцца характэрнымі танамі галоснага — фармантамі. Сукупнасць таноў утварае тэмбр; ім галосныя адрозніваюцца адзін ад аднаго.
Агульныя ўмовы ўтварэння
Агульныя анатама — фізіялагічныя ўмовы ўтварэння галосных: няіснасць у маўленчым апараце якіх-небудзь значных перашкод, што маглі б спрыяць узнікненню фрыкацыйнага шуму; слабая паветраная плынь; напружанасць усіх органаў маўлення.
Крыніцай гуку пры ўтварэнні галосных з'яўляюцца перыядычныя ваганні паветра, якія ўзнікаюць у выніку дзеяння галасавых звязак. Асноўную ролю пры ўтварэнні галоcных выконваюць губы, язык, мяккае паднябенне, якія ствараюць пэўныя формы рэзанатараў, якія і абумоўліваюць адрозненні паміж галоснымі. Вядомая практычная дэманстрацыя гэтага — падрыхтавацца вымаўляць галосны гук і пашчоўкаць па шчацэ. Узніклы гук будзе нагадваць тэмбрам спадзяваны галосны. .
Класіфікацыя
Найбольш зручнай навуковай класіфікацыяй галосных гукаў прынята лічыць анатама-фізіялагічную ці генетычную, заснаваную на стане артыкуляцыйных органаў.
Неабходнасцю пры апісанні галосных з'яўляецца апісанне становішча (форму) языка, спецыфічнага для канкрэтнага галоснага, таму што рухі языка цалкам вызначаюць форму ротавай поласці. Такая форма языка з'яўляецца крывой, часта складанай. Дзеля спрашчэння апісання ўказваюць толькі найвышэйшы пункт пад'ёму спінкі языка, што дазваляе прыблізна вызначыць і ўсю яго форму.
Рад галоснага
Найвышэйшы пункт пад'ёму языка пры артыкуляцыі можа знаходзіцца ў пярэдняй, сярэдняй, задняй частках ротавай поласці. Адпаведна, галосны можа належаць да пярэдняга, сярэдняга ці задняга раду.
Пад'ём галоснага
Пры артыкуляцыі язык можа высока падымацца да паднябення, пры гэтым ніжняя сківіца апускаецца вельмі нязначна, шчыліна паміж зубамі вельмі вузкая. Галосныя, утвораныя пры такім становішчы языка, называюцца галоснымі верхняга пад'ёму, часам таксама закрытымі ці вузкімі.
Таксама язык можа падымацца вельмі нязначна, у пар. з нейтральным становішчам, праход паміж языком і паднябеннем тады шырокі, ніжняя сківіца значна апускаецца, шчыліна паміж зубамі шырокая. Галосныя, утвораныя пры такім становішчы языка, называюцца галоснымі ніжняга пад'ёму, таксама адкрытымі ці шырокімі.
Акцябр (Кобрынскі раён)
Акця́бр (, Октябрь, да 1939 года Камень Шляхецкі) — вёска ў Кобрынскім раёне Брэсцкай вобласці Беларусі. Уваходзіць у склад Гарадзецкага сельсавета.
Галосныя
Пад'ём галоснага
Галосныя, утвораныя пры прамежкавым пад'ёме языка — галосныя сярэдняга пад'ёму.
Акцябр (Кобрынскі раён)
У 1940—1954 гадах цэнтр Каменскага сельсавета Антопальскага раёна. У 1970 годзе да вёскі далучана вёска Варатынічы.
Геаграфія
Знаходзіцца за 18 км ад горада Кобрын, за 70 км ад Брэста, за 10 км ад чыгуначнай станцыі Гарадзец.
Галосныя
Дыяграма галосных
Кожны галосны характарызуецца дзвюмя каардынатамі вышэйшага пункту языка: месцам на гарызантальнай восі моўнага апарату (рад) і месцам на вертыкальнай восі (ступень пад'ёму, пад'ём). Даследаванні маўлення паказваюць, што ў сукупнасці для ўсіх галосных гэтыя каардынаты ў ротавай поласці займаюць пэўную зону, якую прыблізна можна прадставіць у форме эліпса ці ў больш распаўсюджанай, спрошчанай форме гэтай дыяграмы — трапецыі кардынальных галосных.
Нікі Мінаж
Оніка Та́ня Мараж-Пэці (Onika Tanya Maraj-Petty, нар., , Трынідад і Табага), вядомая пад псеўданімам Нікі Мінаж (Nicki Minaj) — трынідадская спявачка, рэпер, аўтар песень і актрыса. Заўважыў талент маладой дзяўчыны Ліл Уэйн, які, пачуўшы мікстэйпы Playtime Is Over, Sucka Free і Beam Me Up Scotty заключыў з ёй кантракт ад імя свайго лэйбла Young Money Entertainment у жніўні 2009 года.
Творчасць
Дэбютны альбом Pink Friday у першы тыдзень продажаў трапіў на другое месца чарта Billboard 200, а праз некалькі тыдняў узначаліў яго. Мінаж стала першай артысткай у гісторыі, сем песень якой адначасова знаходзіліся ў чарце Billboard Hot 100. Яе другі сінгл «Your Love» узначальваў чарт Billboard Hot Rap Songs. Праз месяц пасля выхаду, Pink Friday атрымаў плацінавую сертыфікацыю Амерыканскай асацыяцыяй гуказапісвальных кампаній. Пазней сінгл «Super Bass» становіцца супер-хітом ва ўсім свеце і лепшай песняй лета 2011 года ў ЗША. На сённяшні дзень прададзена каля 7,5 мільёнаў копій сінгла. Таксама Мінаж вядомая супрацоўніцтвам з такім артыстамі, як Беёнсэ, Рыяна, Мадонна, Кеша, Брытні Спірс, Джэсі Джэй, Дэвід Гета, Арыяна Грандэ, Кэці Перы і гурт DNCE. У сярэдзіне 2012 года яна падпісала кантракт з амерыканскім шоу American Idol і стала чацвёртым суддзём 12-га сезона. У 2013 годзе Мінаж знялася ў камедыі «Іншая жанчына», прэм’ера якой адбылася 24 мая 2014 года, у ролі Лідзіі. Партнёрамі Онікі па фільме сталі Камеран Дыяс, Леслі Ман, Кейт Аптан і Мікалай Костэр-Вальдаў. У 2014 годзе была вядучай цырымоніі MTV EMA у Глазга.
Прокшына (станцыя метро)
«Прокшына» (Прокшино) — станцыя Сакольніцкай лініі Маскоўскага метрапалітэна.
Сяргей Мікалаевіч Ратушняк
Сяргей Мікалаевіч Ратушняк (нарадзіўся, г. Ужгарад, УССР —) — украінскі палітык. Скончыў Кіеўскі політэхнічны інстытут па спецыяльнасці «інжынер-механік».
Эстэргётланд (лен)
Лен Эстэргётланд (Östergötlands län) — лен, размешчаны на балтыйскім узбярэжжы Швецыі ў правінцыі Эстэргётланд. Мяжуе з ленамі Кальмар, Ёнчэпінг, Вестра-Гёталанд, Эрэбру і Сёдэрманланд. Цэнтральны горад - Лінчэпінг.
NGC 6640
NGC 6640 (іншыя абазначэнні — UGC 11247, MCG 6-40-18, ZWG 200.21, IRAS18263+3416, PGC 61913) — спіральная галактыка (Sc) ў сузор’і Ліра.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Будынак былога жылога дома (Нароўля)
Будынак былога жылога дома — будынак у г. Нароўля Гомельскай вобласці, пабудаваны ў 1912 г. для двараніна Юзафа Андрэевіча Ліневіча (Ляневіча), адміністратара маёнтка Нароўля Эдварда Артуравіча Горвата (1866—1935). Размешчаны па вуліцы Кастрычніцкай, 12. Прыклад драўлянага дойлідства ў стылі мадэрн. Цяпер у будынку знаходзіцца нараўлянскі гісторыка-этнаграфічны музей.
Гісторыя
Пабудаваны ў 1912 г. з дрэва для двараніна-каталіка Юзафа Андрэевіча Ліневіча (Ляневіча), адміністратара маёнтка Нароўля Эдварда Артуравіча Горвата (1866—1935). Бацька Юзафа Андрэй Ліневіч (1814—1876) таксама быў у свой час адміністратарам маёнтка Нароўля паноў Горватаў і пахаваны ў Нароўлі, на тэрыторыі нараўлянскага парку. Унукам Андрэя Ліневіча быў Казімір Францавіч Градзіцкі (1891—1959), глаўурач нараўлянскай бальніцы ў 1921—1936 гг., партызан-медык, кавалер ордэна Чырвонай Зоркі і трох баявых медалёў, заслужаны ўрач БССР.
У савецкі час тут размяшчаліся па чарзе мясцовы райкам кампартыі; райвыканкам; раённая бальніца (з 1920 г. — на 10 ложкаў), дзе працаваў урачом у тым ліку Казімір Францавіч Градзіцкі (1891—1959); раённы Дом піянераў і школьнікаў (да 1991 г.).
У 1982 г. па ініцыятыве аддзела ідэалогіі Нараўлянскага РК КПБ у Доме піянераў і школьнікаў пачалі ствараць мясцовы музей краязнаўства. У лістападзе 1982 г. музей быў урачыста адкрыты. Ён дзейнічаў на грамадскіх пачатках пры Доме піянераў і школьнікаў. У 1991 г. Дом піянераў і школьнікаў перавялі ў іншае месца, а будынак перадалі на баланс Нараўлянскага раённага аддзела культуры. 1 студзеня 1992 г. рашэннем выканкама Нараўлянскага раённага Савета дэпутатаў у доме быў адкрыты Нараўлянскі цэнтр-музей этнаграфіі і народных промыслаў, які дзейнічае ў былым будынку Ліневіча дагэтуль пад новай назвай «Нараўлянскі гісторыка-этнаграфічны музей». У 1992—1995 гг. у будынку праводзіліся ўнутраная рэканструкцыя і рамонт фасада, а тэрыторыя навокал была добраўпарадкавана.
Архітэктура
Аднапавярховы прамавугольны ў плане будынак з мезанінам. Пастаўлены на высокім цагляным цокалі. Над галоўным уваходам — балкон на 4 слупах. 3 боку дваровага фасада была прыбудавана галерэя (не збераглася). Фасады дома аздоблены дэкаратыўнай шалёўкай. Прамавугольныя аконныя праёмы ў ліштвах. Па перыметры будынка праходзіць разны карніз. Фрыз і гарызантальныя цягі таксама ўпрыгожаны разьбой. Вуглы зруба ашаляваны стылізаванымі пілястрамі з базамі і капітэлямі. Па-мастацку дэкарыраваны і бляшаныя вадасцёкі. Планіроўка калідорная.
У цяперашнія часы драўляны будынак шмат разоў быў пафарбаваны. У вокнах і дзверах пастаўлены сучасныя пласцікавыя шклапакеты.
Мемарыяльная шыльда
Злева на фасадзе будынка была размешчана мемарыяльная шыльда з імем Казіміра Францавіча Градзіцкага (1891—1959), галоўурача нараўлянскай бальніцы ў 1921—1936 гг.
Канкамарызэ
Конкамарызэ (Concamarise) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Венета, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Верона.
Насельніцтва складае 1040 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 132 чал./км². Займае плошчу 8 км². Паштовы індэкс — 37050. Тэлефонны код — 0442.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы Лаўрэнцій.
Ле Карбюзье
Ле Карбюзье́, сапр.: Шарль Эдуа́р Жанерэ́-Гры (Le Corbusier — Charles-Édouard Jeanneret-Gris;  — ) — французскі архітэктар швейцарскага паходжання, стваральнік архітэктуры інтэрнацыянальнага стылю, мастак і дызайнер. Яго ўсебаковая мастацкая дзейнасць паўплывала не толькі на архітэктуру, але і на ўрбаністыку.
Асаблівасці стылю
Ле Карбюзье — адзін з найбольш значных архітэктараў XX стагоддзя, яго месца ў адным шэрагу з такімі рэфарматарамі архітэктуры, як Фрэнк Лойд Райт, Вальтэр Гропіус, Міс ван дэр Роэ.
Дасягнуў вядомасці дзякуючы сваім пабудовам, заўсёды самабытна арыгінальным, а таксама таленавітаму пяру публіцыста.
Характэрныя прыкметы архітэктуры Ле Карбюзье — аб’ёмы-блокі, узнятыя над зямлёй; свабодна стаячыя калоны пад імі; плоскія дахі-тэрасы («сады на даху»); «празрыстыя», прагледжваемыя наскрозь фасады («свабодны фасад»); шурпатыя неапрацаваныя паверхні бетону; свабодныя прасторы паверхаў («свабодны план»). Зараз усе гэтыя прыёмы сталі звыклымі рысамі сучаснага будаўніцтва.
Незвычайную папулярнасць творчасці Ле Карбюзье ў свеце можна растлумачыць універсальнасцю яго падыходу, сацыяльнай напоўненасцю яго прапаноў. Нельга не адзначыць яго заслугі і ў тым, што ён адкрыў вочы архітэктарам на свабодныя формы. У вялікай ступені менавіта пад уражаннем яго праектаў і пабудоў адбыўся зрух у свядомасці архітэктараў, у выніку чаго свабодныя формы ў архітэктуры сталі ўжываць значна шырэй і з значна большай нязмушана, чым раней.
Рысы яго асобы неадназначныя: гэта і чалавек адкрытай свядомасці, і містык, гэта і грамадскі лідар, арганізатар Міжнародных Кангрэсаў сучасных архітэктараў CIAM — і рак-пустэльнік, які хаваецца ад усіх у сваім малюсенькім доміку-майстэрні на мысе Кап-Мартэн, гэта апалагет рацыянальнага падыходу, і адначасова архітэктар, які ствараў збудаванні, якія сучаснікам здаваліся верхам эксцэнтрычнасці і ірацыянальнасці.
Сярод яго заступнікаў былі пісьменнік Андрэ Мальро і палітык Джавахарлал Нэру.
Характэрныя асаблівасці іміджу Ле Карбюзье — строгі цёмны касцюм, гальштук-матылёк, а таксама круглыя ​​рагавыя акуляры, якія сталі яго своеасаблівым фірмовым знакам.
Швейцарскі перыяд 1887—1917
Ле Карбюзье, — сапраўднае імя Шарль-Эдуард Жанерэ-Гры, — нарадзіўся 6 кастрычніка 1887 года ў Швейцарыі, у горадзе Ла-Шо-дэ-Фон франкамоўнага кантона Неўшатэль, у сям’і, дзе традыцыйным было рамяство гадзіншчыка-эмальера. У 13 гадоў ён паступае ў Школу мастацтваў у Шо-дэ-Фоне, дзе вучыцца дэкаратыўна-прыкладному мастацтву ў выкладчыка Шарля Леплатэнье. Навучанне ў Школе мастацтваў грунтавалася на ідэях руху «мастацтваў і рамёстваў», заснаванага Дж. Роскінам, а таксама на папулярным у той час стылі ар нуво. З моманту паступлення ў гэтую школу Эдуард Жанерэ пачынае самастойна займацца ювелірнай справай, ствараючы эмалі і гравіруючы манаграмы на вечках гадзіннікаў.
Свой першы архітэктурны праект Э. Жанерэ распачаў у няпоўныя 18 гадоў, з дапамогай прафесіянальнага архітэктара. Гэта быў жылы дом для гравёра Луі Фалу (дом Фалу), члена савета Школы мастацтваў. Калі будаўніцтва было скончана, на заробленыя грошы Жанерэ здзейсніў сваю першую адукацыйную паездку — па Італіі і краінам Аўстра-Венгрыі. Каля паўгода Жанерэ знаходзіўся ў Вене, дзе быў заняты новымі двума праектамі жылых дамоў для Шо-дэ-Фона, вывучаў архітэктуру венскага сецэсіона, сустракаўся з мастакамі і архітэктарамі гэтага горада, у прыватнасці з вельмі папулярным тады Ёзэфам Хофманам. Убачыўшы малюнкі, зробленыя Жанерэ ў падарожжы, Хофман прапанаваў яму працаваць у яго ў майстэрні, ад чаго той адмовіўся, паколькі лічыў, што сецэсіона (або стыль мадэрн) ужо не адпавядае сучасным задачам. Шарль працаваў у гравёрнай майстэрні свайго дзядзькі, дзе займаўся гравіроўкай ініцыялаў. У 1900—1904 гг. ён вучыўся на гравіроўшчыка ў мастацкай школе ў Ла Ша-дэ-Фондс. Прафесар гэтай школы, Шарль Л’Эплатэньер, зацікавіў маладога чалавека архітэктурай. Першапачаткова Шарль Жанерэ знаходзіўся пад уплывам архітэктуры мадэрна і англійскага руху арт-энд-крафтс, але ў 1906—1907 гг. разам з Рэнэ Шапалазам рэалізаваў будову першага будынка па сваім праекце, багата дэкараваную вілу для гравёра Луі Фалета. У 1907 годзе Шарль здзейсніў першае мастацкае падарожжа на поўнач. Ён наведаў Мілан, Фларэнцыю, Галузу, Сіену, Балонню, Падую і Венецыю, а потым пераехаў у Аўстра-Венгрыю, дзе наведаў Будапешт і Вену. У Вене, некаторы час, Шарль Жанерэ працаваў у аднаго з вядомых аўстрыйскіх архітэктараў Ёзэфа Хофмана, таксама пазнаёміўся з ідэямі Адольфа Лоаса. У сакавіку 1908 года малады архітэктар упершыню наведаў Парыж, дзе працаваў у майстэрні парыжскага архітэктара Агюста Перэта. Там ён працаваў 15 месяцаў, набыўшы значны досвед у працы з жалезабетонам. У 1909 годзе ён пазнаёміўся ў Ліёне з адным з прадстаўнікоў новай архітэктуры Тоні Гарнье.Падарожжа завяршылася ў Парыжы, дзе Жанерэ правёў больш за два гады, працуючы стажорам-чарцёжнікам у бюро архітэктараў братоў Агюста і Густава Пэры (1908—1910), наватараў, якія прапагандзіравалі нядаўна адкрыты жалезабетон. У 1910-м каля паўгода стажыруецца (разам з Людвігам Міс ван Дэр Роэ і Вальтэрам Гропіусам) у майстэрні вядомага нямецкага майстра архітэктуры Петэра Беренс ў Нойбабельсбергу пад Берлінам. У 1910 годзе Шарль Жанерэ здзейсніў доўгае падарожжа ў Германію, каб пазнаёміцца з дасягненнямі дэкаратыўна-прыкладнага мастацтва гэтай краіны. Працуючы ў Петэра Бехрэнса, ён пазнаёміўся з Місам ван дэр Роэ і Вальтэрам Гропіюсам. У наступным годзе спаткаўся з Генрыхам Тэсэнам, архітэктарам горада-сада Grünau-Falkenberg (пабудаваным у 1913 годзе). Наступнае падарожжа Шарль здзейсніў у Усходнюю Еўропу, Турцыю, Грэцыю і Італію, пад час якой ён стварыў шмат малюнкаў, нататкаў і здымкаў.
Пазней з мэтай самаадукацыі Жанерэ распачаў яшчэ адно падарожжа, на Усход (1911) — па Грэцыі, Балканам і Малой Азіі, дзе ён меў магчымасць вывучаць старажытныя помнікі, фальклор і традыцыйнае народнае будаўніцтва Міжземнамор’я. Гэтыя падарожжы сталі яго ўніверсітэтамі і шмат у чым сфарміравалі яго погляды на мастацтва і архітэктуру.
У 1913 годзе Жарль Жэнерэ арганізаваў першую выстаўку сваіх прац (акварэльных малюнкаў). У гэты час ён займаўся напісаннем сваёй кнігі «Будоўля гарадоў» (''La construction des villes"").
Вярнуўшыся на радзіму, Жанерэ стаў працаваць выкладчыкам у Школе мастацтваў, той самай, дзе вучыўся. У 1914 годзе адкрыў сваю першую архітэктурную майстэрню. У Ла-Шо-дэ-Фон ім спраектавана некалькі будынкаў, у асноўным гэта жылыя дамы, у прыватнасці, пабудаваная для бацькоў віла Жанерэ-Пэры (1912). Заказ мясцовага гадзіннага магната віла Швоб (ці «Турэцкая віла», 1916—1917), паводле слоў самога Ле Карбюзье, была першым праектам, у якім ён адчуў сябе архітэктарам у поўнай меры.
У гэты ж перыяд Жанерэ стварыў і запатэнтаваў вельмі істотны для яго творчай біяграфіі праект Дом-Іна (1914) (сумесна з інжынерам М. Дюбуа). У ім прадбачана магчымасць будаўніцтва з буйнапамерных зборных элементаў, што па тых часах было наватарскім крокам. Канцэпцыю Дом-Іна Карбюзье рэалізаваў пазней у многіх сваіх пабудовах.
У пачатку 1917 года Эдуард Жанерэ пакідае Ла-Шо-дэ-Фон і Швейцарыю, каб ўладкавацца ў Парыжы назусім.
Перыяд пурызма 1917—1930
Па прыездзе ў Парыж Эд. Жанерэ працуе архітэктарам-кансультантам у «Таварыстве па ўжыванні армаванага бетону» Макса Дюбуа. За час працы ў ім (красавік 1917 года — студзень 1919 года), ён выканаў даволі шмат праектаў, у асноўным тэхнічных збудаванняў, — воданапорная вежа ў Падзенсаке (Жыронда), арсенал ў Тулузе, электрастанцыя на рацэ Вьен, бойні ў Шалюі і Гаршызі, і іншыя. Гэтыя праекты, якія не адзначаныя яшчэ асаблівай арыгінальнасцю, не ўключаліся Ле Карбюзье ў яго «Поўны збор твораў». Працуючы ў згаданым «Таварыстве…», Эд. Жанерэ закладвае фабрыку па вытворчасці будаўнічых вырабаў у г. Альфартвіль і становіцца яе дырэктарам. Вядома, што ў гэты ж час ён выкладаў маляванне ў дзіцячай мастацкай студыі.
У Парыжы Эд. Жанерэ сустрэў Амедэ Азанфана (Amédée Ozenfant), мастака, які пазнаёміў яго з сучасным жывапісам, у прыватнасці, з кубізмам. Азанфан знаёміць Жанерэ з Бракам, Пікаса, Грысам, Ліпшыцам, а пазней — з Фернанам Лежэ. Пад уплывам гэтых знаёмстваў Эд. Жанерэ і сам пачынае актыўна займацца жывапісам, якая становіцца яго другой прафесіяй. Разам з Азанфанам яны ладзяць сумесныя выставы, дэкларуючы іх як выставы «пурыстаў». У 1919 годзе Жанерэ і Азанфан, з фінансавай падтрымкай швейцарскага бізнэсмэна Рауля Ла Роша, пачынаюць выпускаць філасофска-мастацкі часопіс «Эспра Нува» («L'Esprit Nouveau» — «Новы дух»). Архітэктурны аддзел у ім вядзе Эд. Жанерэ, падпісваючы свае артыкулы псеўданімам «Ле Карбюзье». У часопісе «Эспра Нува» ўпершыню апублікаваны «Пяць зыходных пунктаў сучаснай архітэктуры» Ле Карбюзье, своеасаблівы збор правілаў найноўшай архітэктуры.
У 1922 годзе Эд. Жанерэ адкрывае сваё архітэктурнае бюро ў Парыжы; у супрацоўнікі ён бярэ свайго стрыечнага брата П’ера Жанерэ, які становіцца яго сталым кампаньёнам. У 1924 годзе яны арандуюць пад свой офіс крыло старога парыжскага манастыра па адрасе вул. Сеўр, 35 (Rue de Sevre, 35). У гэтай імправізаванай майстэрні створана большасць праектаў Карбюзье, тут працавала група яго памочнікаў і супрацоўнікаў.
У 20-я гады Эд. Жанерэ (зараз ужо Ле Карбюзье) спраектаваў і пабудаваў некалькі багатых віл, якія стварылі яму імя; большасць з іх размешчаныя ў Парыжы або яго ваколіцах. Гэта пабудовы яркага мадэрнісцкага стылю; іх цалкам новая эстэтыка прымусіла гаварыць пра Карбюзье як аб новым лідары еўрапейскага архітэктурнага авангарду. Галоўныя з іх — віла Ла Роша/Жанерэ (1924), віла Штэйн ў Гарш (цяпер Вакрэсон, 1927), віла Савой у Пуасі (1929). Характэрныя асаблівасці гэтых пабудоў — простыя геаметрычныя формы, белыя гладкія фасады, гарызантальныя вокны, выкарыстанне ўнутранага каркаса з жалезабетону. Адрознівае іх таксама наватарскае выкарыстанне ўнутранай прасторы — так званы «свабодны план». У гэтых будынках Карбюзье ужыў свой кодэкс архітэктара — «Пяць зыходных пунктаў архітэктуры» (будынак на апорах-слупах, плоскі дах-сад, адвольная ўнутраная планіроўка, суцэльнае стужачнае акно, нясучая фасадная сцяна.).
Хутка ён наблізіўся да парыжскіх авангардысцкіх мастацкіх асяроддзяў. Разам з Амедзі Азенфантам стварыў новы кірунак выяўленчага мастацтва — пурызм. З 1925 года ён актыўна карыстаўся сваім псеўданімам як архітэктар і мастак. З 1923 да 1940 года кіраваў майстэрняй разам са сваяком Пьерам Жэнерэтам, з якім разам працавалі над праектамі і артыкуламі. У праектах 1920—30-х г. развіваў ідэю «вертыкальнага» горада-сада з вялікай шчыльнасцю насельніцтва, вежападобнымі будынкамі і вялікімі азелянёнымі прасторамі паміж імі, з падзелам шляхоў руху пешаходаў і транспарту, зон жылля, дзелавой актыўнасці і прамысловасці.
Для выставы «Восеньскі Салон» 1922 года браты Жанерэ прадставілі макет «Сучаснага горада на 3 млн жыхароў», у якім прапаноўвалася новае бачанне горада будучыні. Пасля гэты праект быў ператвораны ў «План Вуазен» (1925) — развітая прапанова па радыкальнай рэканструкцыі Парыжа. Планам Вуазен прадугледжвалася будаўніцтва новага дзелавога цэнтра Парыжа на цалкам расчышчанай тэрыторыі; для гэтага прапаноўвалася знесці 240 гектараў старой гарадской забудовы. Васемнаццаць аднолькавых хмарачосаў-офісаў у 50 паверхаў кожны размяшчаліся па плане свабодна, на адлегласці адзін ад аднаго. Вышынныя будынкі дапаўнялі гарызантальныя структуры ў іх падножжа — з функцыямі разнастайнага сервісу і абслугоўвання. Забудоўваемая плошча складала пры гэтым усяго 5 %, а астатнія 95 % тэрыторыі адводзіліся пад магістралі, паркі і пешаходныя зоны (паводле суправаджальнай анатацыі Л. К.) «План Вуазен» шырока абмяркоўваўся ў французскай прэсе і стаў свайго роду сенсацыяй.
У гэтым і іншых падобных праектах — гэта планы для Буэнас-Айрэса (1930), Антвэрпэна (1932), Рыа-дэ-Жанейра (1936), «План Абюс» для Алжыра (1931) — Ле Карбюзье развіваў цалкам новыя горадабудаўнічыя канцэпцыі. Агульная іх сутнасць у тым, каб з дапамогай новых планіровачных метадаў павысіць камфорт пражывання ў гарадах, стварыць у іх зялёныя зоны (канцэпцыя «зялёнага горада»), сучасную сетку транспартных магістралей — і ўсё гэта пры значным павелічэнні вышыні будынкаў і шчыльнасці насельніцтва. У гэтых праектах Карбюзье праявіў сябе як паслядоўны ўрбаніст.
У 1924 годзе па заказу прамыслоўца Анры Фружэ ў прыгарадзе Песака пад Бардо быў узведзены па праекце Карбюзье гарадок «Сучасныя дамы Фружэ» (Quartiers Modernes Frugès). Гэты гарадок, які складаецца з 50-ці двух- і трохпавярховых жылых дамоў, быў адным з першых досведаў будаўніцтва серыйных (тыпавых праектных) дамоў у Францыі. Тут ужытыя чатыры асноўных тыпу будынка, розныя па канфігурацыі і планіроўцы — істужачныя дома (тып «аркада»), якія асобна стаяць (тып «хмарачос») і блакіраваныя істужачныя дома. У гэтым праекце Карбюзье спрабаваў прапанаваць розныя ўзоры сучасных дамоў па даступным цэнам — простых формаў, нескладаных ў будаўніцтве, якія валодаюць пры гэтым сучасным узроўнем камфорту.
На Міжнароднай выставе 1925 года ў Парыжы па праекце Карбюзье быў выбудаваны павільён «Эспра Нува». Па сваёй эстэтыцы і ўнутранай структуры павільён уяўляў сабой своеасаблівую мадэрнісцкую архітэктурную дэкларацыю — як і павільён СССР архітэктара К. Мельнікава для той жа выставы. Павільён «Эспра Нува» уключаў у сябе жылое вочка шматкватэрнага дома ў натуральную велічыню — эксперыментальную кватэру ў двух узроўнях. Падобнае вочка Карбюзье выкарыстаў пазней, у канцы 40-х гадоў, пры стварэнні сваёй марсельскай Жылой Адзінкі. У другой палове 1920-х гадоў Ле Карбюзье з’яўляўся членам рэдкалегіі савецкага часопіса «Сучасная архітэктура».
1930-я гады — пачатак «інтэрнацыянальнага» стыля
Да пачатку 1930-х гадоў імя Ле Карбюзье становіцца шырока вядомым, да яго пачынаюць паступаць буйныя заказы. Адзін з першых такіх заказаў — Дом Арміі выратавання ў Парыжы (1929—1931). У 1928 годзе Карбюзье ўдзельнічае ў конкурсе на будынак Наркамлёгпрама (Дом Цэнтрасаюза) у Маскве, якое затым і было пабудавана (1928—1935). Цэнтрасаюз з’явіўся цалкам новым, па сутнасці, беспрэцэдэнтным для Еўропы прыкладам рашэння сучаснага дзелавога будынка. Будаўніцтва ажыццяўлялася пад кіраўніцтвам архітэктара Мікалая Колі.
Архітэктурным адкрыццём быў і пабудаваны ў 1930—1932 гадах Швейцарскі павільён у Парыжы — інтэрнат швейцарскіх студэнтаў на тэрыторыі Міжнароднага студэнцкага гарадка. Яго арыгінальнасць — у навізне кампазіцыі; яго найбольш нечаканым момантам былі адкрытыя апоры-калоны першага паверха, незвычайныя па форме, эфектна ссунутыя да падоўжнай восі будынка. Адразу пасля завяршэння будаўнічых работ Швейцарскі павільён прыцягнуў увагу крытыкі і прэсы, прымусіў гаварыць пра сябе. У пасляваенныя гады на адной са сцен бібліятэчнага хола Карбюзье стварыў вялікі насценны роспіс ў абстрактна-сімвалічным ключы.
У 1935 годзн Ле Карбюзье наведвае Злучаныя Штаты, з лекцыямі здзяйсняе турнэ па гарадах краіны — Нью-Ёрк, Ельскі універсітэт, Бостан, Чыкага, Медысан, Філадэльфія, зноў Нью-Ёрк, Калумбійскі універсітэт. У 1936 годзе ён зноў здзяйсняе падобную паездку, зараз ужо ў Паўднёвую Амерыку. У Рыа-дэ-Жанейра, акрамя чытання лекцый, Карбюзье актыўна ўдзельнічаў у распрацоўцы праекта будынка Міністэрства асветы і адукацыі (арх. Л. Коста і О. Німеер). Па яго ініцыятыве на вышынным офісным блоку гэтага комплексу было ўжыта суцэльнае шкленне, а таксама вонкавыя сонцаахоўныя жалюзі-сонцарэзы, — адзін з першых вопытаў такога роду.
Ле Карбюзье быў адным з заснавальнікаў міжнародных кангрэсаў CIAM — з’ездаў сучасных архітэктараў розных краін, аб’яднаных ідэяй абнаўлення архітэктуры. Першы кангрэс CIAM адбыўся ў Ла Сараз, Швейцарыя, у 1928 годзе. Горадабудаўнічыя канцэпцыі Корбюзье ляглі ў аснову «Афінскай хартыі», прынятай на IV Міжнародным кангрэсе CIAM ў Афінах 1933 года. Тэарэтычныя погляды Ле Карбюзье выкладзены ім у кнігах «Да архітэктуры» (1923), «Горадабудаўніцтва» (1925), «Прамяністы горад» (1935) і іншых.
Усе гэтыя гады (1922—1940) у майстэрні Карбюзье ў Парыжы на вуліцы Сеўр працавалі ў якасці стажораў-вучняў маладыя архітэктары з розных краін. Некаторыя з іх сталі пасля вельмі вядомымі і нават знакамітымі, як напрыклад, Куніа Маэкава (Японія), Дзюндза Сакакура (Японія), Хасэп Люіс Серт (Іспанія-ЗША), Андрэ Важанскі (Францыя), Альфрэд Рот (Швейцарыя-ЗША), Максвел Фрай (Англія) і іншыя.
Карбюзье быў жанаты з Івонай Галі (Yvonne Gallis), з Манака, з якой пазнаёміўся ў Парыжы ў 1922 годзе, афіцыйна шлюб быў аформлены ў 1930 годзе. У тым жа годзе Карбюзье прыняў французскае грамадзянства.
Перыяд 1940—1947
У 1940 годзе майстэрня Карбюзье была зачынена, а сам ён з жонкай перабіраецца на ферму удалечыні ад Парыжа, (Ozon, Пірэнеі). У 1942 годзе Карбюзье здзейсніў афіцыйную паездку ў Алжыр, у сувязі з горадабудаўнічым праектам горада Алжыр. Вярнуўшыся ў тым жа годзе ў Парыж, з прычыны адсутнасці заказаў, ён займаўся тэорыяй, маляваў, пісаў кнігі. Да гэтага часу адносіцца пачатак сістэматычнай распрацоўкі «Мадулора» — вынайдзеная Ле Карбюзье сістэма гарманічных прапорцый, якую ён ужыў ў першых жа вялікіх пасляваенных праектах. У Парыжы ім было заснавана навукова-даследчае таварыства «Ascoral» (Асамблея будаўнікоў дзеля абнаўлення архітэктуры), у якім ён і старшыняваў. У розных секцыях грамадства дыскутавала тэмы, так ці інакш звязаныя з праблемамі будаўніцтва, жылля і здаровага пражывання.
Пасля вызвалення ў Францыі пачаліся аднаўленчыя работы і Карбюзье быў запрошаны ўладамі для ўдзелу ў іх, як праекціроўшчык-горадабудаўнікі. Ім былі выкананы, у прыватнасці, планы рэканструкцыі гарадоў Сен-Дьё (1945) і Ла-Рашэль (1946), якія сталі новым арыгінальным укладам у горадабудаўніцтва. У гэтых праектах упершыню з’яўляецца так званая «жылая адзінка» Ле Корбюзье Unité d'habitation, правобраз будучага Марсельскага Блока. У гэтых, як і ў іншых горадабудаўнічых праектах, што ажыццяўляюцца ў той час, паслядоўна праводзіцца ідэя «зялёнага горада», або, паводле Карбюзье, — «прамяністага горада» («La Ville radieuse»).
У Сен-Дзьё па замове прамыслоўца Дзюваля Ле Карбюзье ўзводзіць будынак мануфактуры Клода і Дзюваля (1946—1951) — чатырохпавярховы блок з вытворчымі і офіснымі памяшканнямі, з суцэльным шкленнем фасадаў. У мануфактуры Дзюваля былі ўжытыя так званыя brise-soleil («сонцарэзы», — вынайдзеныя Карбюзье асаблівыя навясныя канструкцыі, якія абараняюць зашклёны фасад ад прамых сонечных прамянёў. З гэтага моманту сонцарэзы становяцца своеасаблівым фірмовым знакам пабудоў Карбюзье, дзе яны выконваюць адначасова і службовую і дэкаратыўную ролю.
У 1946 годзе Карбюзье разам з іншымі вядомымі архітэктарамі з розных краін (Німеер, Рычардсан, Маркеліус і інш.) запрошаныя для праектавання комплексу штаб-кватэры ААН на беразе Іст-Рывер ў Нью-Ёрку. Ён працаваў над ім са студзеня па чэрвень 1947 гады. Паводле некаторых прычын яму не давялося ўдзельнічаць у праекце да поўнага завяршэння і афіцыйна Карбюзье ў спісе аўтараў не фігураваў. Тым не менш, агульная планіроўка комплексу і асабліва вышынны 50-павярховы будынак Сакратарыята (пабудаваны ў 1951 годзе) у значнай ступені адлюстроўваюць яго праектныя прапановы.
Перыяд «новага пластыцызма» — 1950—1965
Пачатак 1950-х гадоў — гэта пачатак новага перыяду ў Карбюзье, характэрнага радыкальным абнаўленнем стылю. Ён сыходзіць ад аскетызму і пурысцкай стрыманасці сваіх ранейшых твораў. Цяпер яго почырк адрозніваецца багаццем пластычных форм, фактурнай апрацоўкай паверхняў. Пабудаваныя ў гэтыя гады будынкі зноў прымушаюць казаць пра яго. Перш за ўсё гэта марсельскага блок (1947—1952) — шматкватэрны жылы дом у Марселі, размешчаны асабняком на прасторным азеленёным участку. Карбюзье выкарыстаў у гэтым праекце стандартызаваныя кватэры «дуплекс» (у двух узроўнях) з лоджыямі, якія выходзяць на абодва бакі дома. Першапачаткова марсельскага блок быў задуманы як эксперыментальнае жыллё з ідэяй калектыўнага пражывання (свайго роду камуна). Унутры будынка — у сярэдзіне па яго вышыні — размешчаны грамадскі комплекс паслуг: кафетэрый, бібліятэка, пошта, прадуктовыя крамы і іншае. На якія агароджваюць сценах лоджый ўпершыню ў такім маштабе прыменена размалёўка ў яркія чыстыя колеры — паліхрамія. У гэтым праекце таксама шырока ўжывалася пропорционирование па сістэме «Модулор».
Падобныя Жылыя Адзінкі (часткова відазмененыя) былі ўзведзены пазней у гарадах Нант-Рэзе (1955), Бры-ан-Фарэ (1961), Фірміні (1968) (Францыя), у Заходнім Берліне (1957). У гэтых пабудовах ўвасобілася ідэя «прамяністага горада» Карбюзье — горада, спрыяльнага для існавання чалавека.
У 1950 годзе па запрашэнні індыйскіх уладаў штата Пенджаб Карбюзье прыступіў да ажыццяўлення самага маштабнага праекта свайго жыцця — праекта новай сталіцы штата, горада Чандыгарх. Горад, які ўключае адміністрацыйны цэнтр, жылыя кварталы з усёй інфраструктурай, школы, гасцініцы і інш., будаваўся на працягу прыкладна дзесяці гадоў (1951—1960, дабудоўваўся на працягу 1960-х гг.). Супрацоўнічалі з Ле Карбюзье ў праектаванні дыгарха архітэктары з Англіі, муж і жонка Максвел Фрай і Джэйн Дру, а таксама П’ер Жанерэ (брат Карбюзье), — тры галоўных архітэктара, якія ажыццяўлялі нагляд за будаўніцтвам. З імі працавала таксама вялікая група індыйскіх архітэктараў на чале з М. Н. Шарма.
Пабудовы, спраектаваныя непасрэдна самім Карбюзье, адносяцца да Капітолія, адміністрацыйнага цэнтра горада. Гэта будынкі Сакратарыята, Палацу Справядлівасці і Асамблеі. Кожная з іх адрозніваецца яркай характарнасцю ладу, магутнай манументальнасцю і ўяўляе сабой новае слова ў архітэктуры таго часу. Як і ў марсельскага блоку, для вонкавага аздаблення ў іх ужытая адмысловая тэхналогія апрацоўкі бетоннай паверхні, так званы «béton brut» (Неапрацаваны бетон). Гэтая тэхніка, якая стала асаблівасцю новай стылістыкі Ле Карбюзье, была падхопленая пазней шматлікімі архітэктарамі Еўропы і краін іншых рэгіёнаў, што дазволіла казаць пра ўзнікненне новай плыні «бруталізм».
Пабудовам 1950—60-х г. уласцівы магутная і тонка нюансіраваная пластыка, выразная архітэктоніка форм і мас, кантрастнасць святлоценявых, колеравых і фактурных эфектаў, выкарыстанне тыпавых зборных і арыгінальных элементаў і канструкцый, спалучэнне розных матэрыялаў, сакавітая паліхромія: жылы дом у Марселі (1947—52), капэла Нотр-Дам-дзю-О ў Раншане (1950—53), манастыр Ла-Турэт у Эвё каля Ліёна (1956—59) — усе ў Францыі, Нацыянальны музей заходняга мастацтва ў Токіа (1957—59), Цэнтр мастацтваў Гарвардскага ўніверсітэта ў Кембрыджы (ЗША; 1964), бальніца ў Венецыі (1965).
Будаўніцтва дыгарха курыраваў Джавахарлал Нэру, першы прэм’ер-міністр незалежнай Індыі. Горад быў створаны праекціроўшчыкамі цалкам «ад нуля», на новым месцы, да таго ж для цывілізацыі іншага тыпу, чым заходнія. У цэлым гэта быў зусім новы, невывучаны вопыт. Наступныя ацэнкі ў свеце гэтага горадабудаўнічага эксперыменту вельмі супярэчлівую. Тым не менш, у самой Індыі Чандыгарх лічыцца сёння адным з самых зручных і прыгожых гарадоў. Акрамя гэтага, у Індыі па праектах Карбюзье было ўзведзена некалькі будынкаў у горадзе Ахмадабад (1951—1957), — таксама вельмі арыгінальных і па пластыцы і па ўнутраным рашэнні.
1950-я-1960-я гады — час канчатковага прызнання Ле Карбюзье. Ён увенчаны лаўрамі, засыпаны замовамі, кожны яго праект рэалізуецца. У гэты час пабудаваны шэраг будынкаў, замацавалі яго славу еўрапейскага архітэктара-авангардыста № 1. Галоўныя з іх — капэла Раншан (1955, Францыя), Бразільскі павільён у студэнцкім гарадку ў Парыжы, комплекс манастыра Ля Турэта (1957—1960), будынак Музея заходняга мастацтва ў Токіа (1959). Будынкі, вельмі розныя па сваім архітэктурным вобразу, пластычнага рашэння, аб’ядноўвае адно — гэта ўсё арыгінальныя, наватарскія для свайго часу творы архітэктуры.
Адна з апошніх буйных работ Карбюзье — пабудаваны ў ЗША культурны цэнтр Гарвардскага універсітэта, Карпэнтэр-цэнтр візуальных мастацтваў (1959—1962). У гэтым будынку, у яго кідкіх нязвыклых формах, увасобіўся ўвесь шматстайны вопыт Карбюзье апошняга перыяду. У адрозненне ад калектыўнага праекта па стварэнні штаб-кватэры ААН, гэта адзіная пабудова Ле Карбюзье на тэрыторыі Паўночнай Амерыкі з афіцыйна зафіксаваным аўтарствам.
Акрамя архітэктурнай спадчыны, Карбюзье пакінуў пасля сябе мноства твораў пластычнага мастацтва і дызайну — карцін, скульптур, графічных работ, а таксама узораў мэблі. Многія з іх захоўваюцца ў сходзе Фонду Ле Карбюзье, які знаходзіцца ў пабудаванай ім віле Ла Роша-Жанерэ, у Парыжы. А таксама ў павільёне Хэйдзі Вебер ў Цюрыху (Цэнтр Ле Карбюзье), выставачным будынку ў стылі хай-тэк, збудаваны па яго ж праекту.
У 2002 годзе Фонд Ле Карбюзье і Міністэрства культуры Францыі выступілі з ініцыятывай унесці творы Ле Карбюзье ў спіс помнікаў Сусветнага чалавечай спадчыны ЮНЕСКА. Заручыўшыся падтрымкай краін, на тэрыторыі якіх маюцца яго пабудовы — Францыі, Аргенціны, Германіі, Швейцарыі, Бельгіі, Індыі, Японіі — гэтыя арганізацыі падрыхтавалі спіс твораў Ле Карбюзье для ўключэння ў «Помнікі…» і ўнеслі сваю прапанову ў ЮНЕСКА ў студзені 2008 года.
Сядзіба сям’і Ралі
Сядзіба сям'і Ралі — дваранская сядзіба пачатку XIX стагоддзя, пабудаваная багатым грэкам Замфірам Ралі у сяле Долна (цяпер Страшанскага раёна Малдовы). Вядомая тым, што гэтыя месцы наведаў у 1821 годзе Аляксандр Сяргеевіч Пушкін (паміж 28 ліпеня і 20 жніўня, у час свайго знаходжання ў Бесарабіі).
Маёнтак Ралі, што належаў у першай палове XX стагоддзя Замфіру Арборы-Ралі, быў пасля далучэння Бесарабіі да СССР нацыяналізаваны і адкрыты для наведванняў у дзень нараджэння Пушкіна, 6 чэрвеня 1949 года. З 1964 года стаў філіялам Дома-музея А. С. Пушкіна ў Кішынёве. Пад канец савецкага перыяду сюды з'язджаліся да 150 тысяч турыстаў у год, для размяшчэння якіх было разгорнутае намётавае мястэчка.
Пасля распаду СССР сядзіба была закрыта на рэканструкцыю і фактычна закінута. У 2002 годзе па ініцыятыве прэзідэнта Малдовы і пры фінансавай падтрымцы кампаніі «Лукойл» маёнтак быў капітальна адрамантаваны.
Выстава, адкрытая цяпер у сядзібе сямействы Ралі, складзена з фондаў калекцый дома-музея Пушкіна. Экспанаты былі сабраны музеем на працягу больш за паўстагоддзя. Гэта сапраўдныя матэрыялы XVIII, XIX і XX стагоддзяў. Штогод у дзень нараджэння паэта тут праводзяцца рэспубліканскія святы пушкінскай паэзіі.
Вакол сядзібы рассцілаецца парк, дзе ўсталяваны помнік паэту працы Алега Комава. У Кодрах каля Долнай знаходзяцца «Крыніца Земфіры» і «Паляна Земфіры», дзе Пушкін некаторы час жыў у цыганскім табары, што натхніла яго на стварэнне паэмы «Цыганы».
Петраградскае
Петраградскае — сяло ў Барадуліхінскім раёне Усходне-Казахстанскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад Андрэеўскай сельскай акругі. Знаходзіцца прыкладна за 10 км на паўднёвы ўсход ад раённага цэнтра, сяла Барадуліха. Код КАТА — 633833200.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 141 чалавек (78 мужчын і 63 жанчыны). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 17 чалавек (9 мужчын і 8 жанчын).
NGC 6641
NGC 6641 (іншыя абазначэнні — UGC 11250, MCG 4-43-35, ZWG 142.49, IRAS18268+2252, PGC 61935) — галактыка ў сузор’і Геркулес.
Планетарый імя Уладзіслава Дзявульскага ў Торуні
Планетарый імя Уладзіслава Дзявульскага ў Торуні — планетарый у Торуні. Размяшчаецца на тэрыторыі Старога горада на вуліцы Францішканскай, 9/11.
Гісторыя
Планетарый быў адкрыты 17 лютага 1994 года, а першы паказ для публікі адбыўся двума днямі пазней у дзень нараджэння Мікалая Каперніка — польскага і нямецкага навукоўца, астранома, стваральніка геліяцэнтрычнай тэорыі свету, які нарадзіўся ў 1473 годзе ў Торуні.
З моманту адкрыцця планетарый у Торуні пастаянна мадэрнізаваўся. У маі 1995 года слайды, якія выкарыстоўваліся падчас паказаў, былі спалучаныя ў панарамы. З 1997 года ў планетарыі стала выкарыстоўваюцца сістэма «all-skay» («усё неба»), што дазволіла паказваць здымкі космасу на паверхні ўсяго купала. У 2005 годзе ў планетарыі была адкрытая інтэрактыўная выстаўка — Orbitarium, а ў 2012 годзе — выстаўка Geodium.
Будынак
Планетарый знаходзіцца ў былым сховішчы газу. У 1860 годзе ў сувязі з растучым попытам на газ былі пабудаваныя газасховішчы, абудаваныя чырвонай цэглай. Па сённяшні дзень з іх застаўся толькі адзін, два астатнія былі разбураныя ў 1927 годзе.
У 1989 годзе было прынятае рашэнне прыстасаваць стары прамысловы аб’ект да патрэбаў планетарыя. У сакавіку 1993 года сховішча разам з плотам былі ўнесеныя ў спіс помнікаў архітэктуры.
Апісанне
Geodium — выстаўка, прысвечаная Зямлі, як планеце. Яе цэнтральным элементам з’яўляецца асветленая мадэль зямнога шара дыяметрам у 2,15 м, якая круціцца. Дзякуючы гульні святла лёгка зразумела, чаму ёсць чатыры пары года, а дзень змяняе ноч.
Вакол глобуса размешчаныя інтэрактыўныя прылады, якія дазваляюць эксперыментаваць самастойна, уключаючы адпаведныя кнопкі. На выстаўцы ёсць таксама дзве экспазіцыі калекцый горных парод і мінералаў.
У чатырох кутах выставачнай залі знаходзяцца мастацкія ўстаноўкі, якія паказваюць, як змянялася наша планета.
Cronograf
Cronograf — штогадовы міжнародны фестываль дакументальнага кіно, створаны па ініцыятыве маладых кінематаграфістаў Малдовы (у прыватнасці прадстаўнікоў OWH Studio) з мэтай папулярызацыі і адраджэння культурнага жыцця і малдаўскага кінамастацтва ў цэлым. Упершыню мерапрыемства праведзена ў 2001 годзе ў горадзе Кішынёў.
Планетарый імя Уладзіслава Дзявульскага ў Торуні
Апісанне
Галоўны праектар планетарыя (мадэль RFP) выпусціла нямецкая кампанія «Zeiss». Купал торуньскага планетарыя, які імітуе штучнае неба, складае 15 метраў. У залі паказаў пад купалам размешчаныя 196 крэслаў для гледачоў.
Cronograf
Сёння фестываль дакументальнага кіно «Cronograf» з’яўляецца адным з самых папулярных у Паўднёва-Усходняй Еўропе і дае магчымасць малавядомым рэжысёрам вылучыцца сярод іншых, паказаць аўдыторыі свае фільмы і даведацца навінкі са свету дакументалістыкі. Штогод колькасць удзельнікаў фестывалю і цікавасць да яго расце.
Дакументалісты могуць у прыязнай, гасціннай і нефармальнай абстаноўцы абмеркаваць перспектывы стварэння сумесных праектаў і супрацоўніцтва, прадставіць свае кінакарціны на меркаванне калег, азнаёміць гледачоў з рознымі кінажанрамі і данесці свой пасыл праз экранізаваныя жыццёвыя гісторыі.
Праграма фестывалю
Фестываль мае чатыры секцыі:
Дарога Н2430
— мясцовая аўтамабільная дарога агульнага карыстання Віцебскай вобласці Беларусі даўжынёй 7,1 км, якая злучае аграгарадок Галубічы з вёскай Перадолы. Аўтадарога мае IV катэгорыю і асфальтавае і гравійнае пакрыццё.
Чыж (значэнні)
Чыж — шматзначны тэрмін
Камунарка (станцыя метро)
«Камунарка» (Коммунарка) — станцыя Маскоўскага метрапалітэна, канечная Сакольніцкай лініі.
Гошчава
Го́шчава (, Гощево) — аграгарадок у Івацэвіцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Стайкаўскага сельсавета.
Мінск (баскетбольны клуб)
«Мінск» — прафесійны баскетбольны клуб з Мінска, аб’ядноўвае тры прафесійныя баскетбольныя каманды (дзве мужчынскія і жаночую).
Назва
З 2012 па 2022 год клуб меў назву «Цмокі-Мінск».
Згодна з паданнем, Мінск быў заснаваны волатам-асілкам, чарадзеем млынаром, які пабудаваў млын, малоў муку з камянёў і пёк хлеб, а па начах лётаў на млыне, збіраў па акрузе адважных і моцных да сябе ў дружыну. Калі верыць міфам, гэтым асілкам і быў Цмок, які прыняў чалавечае аблічча.
У 2022 годзе клуб стаў называцца «Мінск».
Гісторыя
Ідэя стварэння прафесійнага баскетбольнага клуба належыць Канстанціну Шараверу. У 2001 годзе ён стварыў на базе агульнаадукацыйных школ Мінска праект «Мэджык баскет». Праца секцый па баскетболе прыцягнула ўвагу гарадскіх улад і атрымала развіццё. 9 сакавіка 2006 года яна здабыла спартыўную і юрыдычную форму: на свет з’явіўся заснаваны гарвыканкамам прафесійны баскетбольны клуб «Мінск-2006». Праект нароўні з мужчынскай камандай аб’ядноўваў у сваёй структуры калектыў дублёраў, жаночае падраздзяленне, а таксама дзіцяча-юнацкую школу. Далучыўшыся да змаганняў пад эгідай нацыянальнай федэрацыі, «Мінск-2006» адразу ж стаў бачным іграком на спартыўным полі краіны. Прагрэсуючы з года ў год, каманда падбіралася да вяршыняў айчыннага баскетбола, а з 2009 года стала яго гегемонам — на ўнутранай арэне «гараджанам» не знаходзілася роўных.
«Мінск-2006» стаў таксама ўдзельнікам Еўрачэленджа ФІБА. З сезону-2010/11 з’яўляецца адзіным прадстаўніком краіны ў рамках Адзінай лігі ВТБ. 14 верасня 2012 клуб абвясціў пра рэбрэндынг — змену наймення ўсіх прафесійных і дзіцячых каманд структуры. Гэта было зроблена з мэтай прыцягнуць дадатковую цікавасць аматараў баскетбола ў краіне, стаць вядомым і непаўторным спартыўным суб’ектам на міжнароднай арэне. Новае імя «Цмокі-Мінск» адлюстроўвала духоўныя і гістарычныя карані, уласцівыя беларусам, пры гэтым захоўваючы нестандартнасць, якія дыктаваліся маркетынгавай стратэгіяй. У першы ж год пасля змены «шыльды» каманда захапіла лідарства па колькасці гледачоў на хатніх матчах сярод усіх удзельнікаў Адзінай лігі ВТБ.
Дасягненні
Чэмпіянат Беларусі па баскетболе Кубак Беларусі па баскетболе
Сара Тысдэйл
Сара Тысдэйл (Sara Teasdale; -) — амерыканская паэтэса.
Біяграфія
Нарадзілася ў сям'і забяспечанага сярэдняга класу. Большую частку жыцця правяла ў Сент-Луісе, штат Місуры, і толькі апошнія гады жыла ў Нью-Ёрку. Ужо з дзяцінства ў яе было слабое здароўе, і толькі ў 9 гадоў яна змагла пайсці ў школу. У 1898 годзе яна паступіла ў Мэры-інстытут, але ўжо ў 1899 годзе перавялася ў Хосмер-хол, які і скончыла ў 1903 годзе.
У 1913 годзе Тысдэйл закахалася ў паэта Нікаласа Вейчэла Ліндсэя (1879—1831). Ён штодня пісаў ёй лісты, але ў 1914 годзе паэтэса выйшла замуж за Эрнста Філсінгера, багатага экспарцёра, з якім, аднак, развялася ў 1929 годзе. Ліндсэй заставаўся яе сябрам да канца жыцця.
У 1915 годзе выйшаў трэці зборнік Тысдэйл, «Рэкі, што цякуць у мора» (Rivers to the Sea), а ў 1918 годзе яе зборнік «Любоўныя песні» (Love Songs) атрымаў тры прэміі: прэмію Паэтычнай суполкі Калумбійскага ўніверсітэта, Пулітцэраўскую прэмію за паэзію і штогадовую прэмію Амерыканскай паэтычнай суполкі.
Самы знакаміты верш Сары Тысдэйл — «І будзе пяшчотны дождж» (There Will Come Soft Rains), надрукаваны ў зборніку «Полымя і цень» (Flame and Shadow, 1920), — натхніў Рэя Брэдберы на аднайменнае апавяданне ў постакапаліптычным жанры, што ўвайшло ў зборнік «Марсіянскія хронікі». З гэтай нагоды аўтарства верша часам памылкова прыпісваецца Брэдберы.
Пераклады на беларускую
На беларускую мову творы Тысдэйл перакладалі Аляксей Арцёмаў, Андрэй Стэфановіч, Алена Пятровіч і Ганна Янкута.
Самуіл Якаўлевіч Гафштэйн
Самуіл Якаўлевіч Гафштэйн (нар., Мінск) — беларускі архітэктар.
Біяграфія
Скончыў Беларускі політэхнічны інстытут у 1972 годзе. З 1966 года — тэхнік-архітэктар, архітэктар, галоўны архітэктар праектаў у Белдзяржпраекце.
Член Саюза архітэктараў СССР з 1976 года. Пражывае ў Мінску.
Творчасць
Асноўныя працы (у аўтарскім калектыве): серыя тыпавых праектаў жылых дамоў з аб’ёмных блокаў (1974—1982), 9-павярховы жылы, дом галерэйнага тыпу па вул. Бельскага (1976), дом-інтэрнат для састарэлых і інвалідаў у пас. Навінкі (1982), 9-павярховы жылы дом з аб’ёмных блокаў для маласямейных па вул. Шырокай, комплекс ГПТВ маторнага завода ў пас. Дражня, 9-павярховы жылы дом для адзінокіх удзельнікаў Вялікай Айчыннай вайны ў мікрараёне Серабранка-9 (1989), вытворчы будынак Беларускага канструктарска-тэхналагічнага інстытута камунальнай гаспадаркі па вул. Апанскага (1989) у Мінску, жылыя дамы з аб’ёмных блокаў серыі 3С-АПБ для сельскай мясцовасці (1975—1976), серыя тыпавых праектаў прафілакторыяў і пансіянатаў для рабочых, служачых і творчай інтэлігенцыі (1979—1981), комплекс прафілакторыяў на 2000 месцаў у Вяча-Астрашыцкай зоне адпачынку (1983).
Узнагароды
Сярэбраны медаль ВДНГ СССР за распрацоўку жылых дамоў з аб’ёмных блокаў серыі 3-АПБ (1974), дыпломы ВДНГ БССР I ступені за праект жылых дамоў галерэйнага тыпу з аб’ёмных блокаў (1982) і III ступені за серыю жылых дамоў з аб’ёмных блокаў для сяла (1977).
NGC 6642
NGC 6642 (іншыя абазначэнні — GCL 97, ESO 522-SC32) — шаравое скопішча ў сузор’і Стралец.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Тайванскія горы
Тайванскія горы знаходзяцца на востраве Тайвань.
Дольчэ
Дольчэ (Dolcé) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Венета, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Верона.