cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Лужыцкі альянс
Арганізацыйная структура
Вышэйшым органам партыі з'яўляецца з'езд, які збіраецца адзін раз у два гады. У перыяд паміж з'ездамі дзейнічаюць Генеральны савет і Выканаўчы камітэт. Генеральны савет, які выбіраецца на чарговым з'ездзе, адказвае за кіраванне партыяй у перыяд паміж з'ездамі. Выканаўчы камітэт складаецца з розных аддзелаў, якія выконваюць рашэнні з'езда.
Лужыцкі альянс падзяляецца на дзве рэгіянальныя асацыяцыі па геаграфічнай прыкмеце ў Ніжняй Лужыцы і Верхняй Лужыцы. Гэтыя дзве асацыяцыі ў сваю чаргу падпадзяляюцца на мясцовыя арганізацыі.
У цяперашні час старшынёй партыі з'яўляецца Ханес Вільгельм-Кель.
Спіс народжаных у 2010 годзе
У гэтым спісе прадстаўлены спіс персон, якія нарадзіліся ў 2010 годзе.
Чатал-Хююк
Чатал-Гуюк (састарэлае напісанне) або Чатал-Хююк (Çatalhöyük Çatalhöyük, таксама Եղանիկ і Çatal Hüyük, у перакладзе — «вілападобны пагорак») — вялікае паселішча эпохі керамічнага неаліту і энеаліту ў правінцыі Конья (паўднёвая Анатолія). З’яўляецца найбуйнейшым і найлепш захаваным выяўленым неалітычным паселішчам. Самыя раннія знойдзеныя культурныя пласты адносяцца да 7400 г. да н. э. Паселішча існавала да 5600 г. да н. э. Жыхары пакінулі паселішча да наступлення Бронзавага веку. Паселішча было размешчана за 140 км ад двухгаловай вяршыні вулкана. Усходняя частка паселішча ўтварае пагорак, які ўзвышаецца над раўнінай на 20 м. На захад ад паселішча існавала яшчэ адно паселішча меншых памераў, а за некалькі сотняў метраў на ўсход ад яго было выяўлена паселішча армянскай, візантыйскай эпох.
Геаграфія
Плато Конья ў Гамірке з'яўляецца дном перасохлага возера эпохі плейстацэну, знаходзіцца на вышыні крыху больш за 1 тыс. м над узроўнем мора. Рэкі, якія ў старажытнасці ўпадалі ў возера, утваралі веерападобныя дэльты. На найбуйнейшай з дэльт, на беразе ракі Чаршамба, і размяшчаўся Чатал-Хююк. Чаршамба першапачаткова працякала паміж двума пагоркамі і ва ўмовах засушлівага клімату забяспечвала прэснай вадой жыхароў паселішча.
Археалогія
Чатал-Хююк выкарыстоўваўся мясцовымі жыхарамі як месца для выпасу жывёлы, з якім былі звязаны пэўныя забабоны. 10 лістапада 1958 года тры даследчыкі ад Брытанскага інстытута археалогіі ў Анкары Дэвід Фрэнч, Алан Хол і Джэймс Меларт выявілі пагорак падчас пошукаў ранніх паселішчаў на плато Конья. У той жа дзень былі выяўленыя тры артэфакты з керамікі і абсідыяну, стала ясна, што пагорак з'яўляецца велізарнай знаходкай эпохі неаліту. Меларт да 1961 года быў заняты на раскопках Хаджылара, вярнуўся з жонкай, якая працавала фатографам, і турэцкай групай: яны пачалі буйныя раскопкі, якія працягваліся да 1965 года. Пад кіраўніцтвам Джэймса Меларта ў Чатал-Хююке працаваў дацкі палеабатанік Ганс Хелбаек з Нацыянальнага музея Даніі. Хелбаек выявіў вялікую колькасць свойскай пшаніцы (адназярнянкі і двухзярнянкі), ячменю і гароху. Мяркуючы па рэштках акаліны і шлаку, жыхары Чатал-Хююка аднымі з першых у свеце навучыліся выплаўляць з руды медзь, што звязвае гэта паселішча з пачаткам Меднага веку. Месца аказалася ўнікальным і стала адным з самых вядомых у свеце. Меларт прыехаў на раскопкі на фоне «скандалу з Доракам». Турэцкія ўлады падазравалі археолага ў крадзяжы і вывазе знаходак. Меларт жа сцвярджаў, што маладая жанчына папрасіла яго ацаніць некаторы «антыкварыят», які па ўсёй бачнасці быў знойдзены ў чатырох магілах вёскі Дорак на поўначы Турцыі. Меларт замаляваў асобныя знаходкі. Пасля, замалёўкі былі апублікаваныя ў The Illustrated London News ў 1959 годзе, што і прыцягнула ўвагу турэцкіх уладаў, якія палічылі, што археолаг скраў знаходкі. Аднак пошук маладой жанчыны і выкрадзеных знаходак не даў вынікаў, у 1965 годзе дэпартамент старажытнасцяў Турцыі ануляваў Меларту дазвол на раскопкі.
У 1993 годзе даследаванні аднавіліся з новай групай археолагаў пад кіраўніцтвам і працягваюцца ў цяперашні час кожнае лета. У новых раскопках выкарыстоўваюцца мікрамарфалагічны аналіз, калі археолагі выкарыстоўваюць мікраскопы, каб атрымаць найбольш поўную інфармацыю. Група Ходэра падыходзіць да раскопак вельмі старанна, і ў той час, калі група Меларта раскапала больш за 200 будынкаў за 4 гады, цяперашняя група раскапывала ў першыя некалькі гадоў толькі адзін ці два будынкі кожны год. У сезоне 2006 года ў міжнародных і міждысцыплінарных раскопках прынялі ўдзел 230 чалавек, што стала адным з найбуйнейшых у свеце падобнага кшталту мерапрыемстваў. Для фінансавання археалагічных раскопак Іэн Ходэр карыстаецца паслугамі кампаній-спонсараў (Boeing, Fiat, British Airways, Shell), таксама ў археалагічных экспедыцыях ўдзельнічае мясцовае насельніцтва.
Датаванне і памер
Розныя крыніцы кажуць аб розных датаваннях паселішча. Пласты, якія былі даследаваны Мелартам, датаваліся ім прыкладна ад 6250 г. да н. э. да 5400 г. да н. э. Іэн Ходэр паказвае, што паселішча існавала на працягу 1400 гадоў (паміж 7000 г. да н. э. і 6000 г. да н. э.), па даследаваннях 18 археалагічных слаёў. Па апошніх звестках, час існавання паселішча ўказваецца ад 7400 г. да н. э. да 5600 г. да н. э.
Памеры Чатал-Хююка ў розных крыніцах называюцца розныя, пачынаючы ад 32 акраў (12,96 га) і 13,5 га да 20 га. Гэта кажа аб тым, што Чатал-Хююк ўяўляе сабой велізарных памераў паселішча, пры гэтым раскапана толькі 5 % усёй тэрыторыі.
Пабудовы і артэфакты
Пагорак Чатал-Хююк ствараўся жыхарамі на працягу стагоддзяў шляхам пабудовы новых дамоў па-над старымі, што ў цяперашні час складае 17 м археалагічнага слою. Дамы стаялі настолькі блізка, што паміж імі не было праходаў. Таксама ў дамоў не было дзвярных праёмаў, уваход у большасці выпадкаў быў уладкованы з даху, куды былі пракладзены лесвіцы як унутры, так і звонку дамоў, таму «гарадскі рух», відаць, праходзіў па дахах будынкаў. Уваход быў таксама адзінай вентыляцыйнай адтулінай як для паступлення свежага паветра, так і для адвядзення дыму ад адкрытых ачагоў, якія не мелі комінаў. Падобныя сучасныя пасёлкі, якія выглядаюць як Чатал-Хююк, гэта  паўночнаамерыканскіх індзейцаў і паселішчы  ў Малі ў Заходняй Афрыцы.
Паміж дамамі былі месцы з адкрытай прасторай. Яны выступалі ў якасці сметнікаў для кухняў. У іх знаходзяць жывёльныя і раслінныя адходы, гліняны посуд, статуэткі, каралі. Асобныя знаходкі інтэрпрэтуюцца як чалавечыя фекаліі, а такія месцы як прыбіральні. Фекаліі і арганічныя адходы ў густанаселеным паселішчы, верагодна, прадстаўлялі рызыку для здароўя насельніцтва і стваралі вялікі смурод.
Афармленне дамоў
Дамы створаны пераважна з гліны (з сырцовай цэглы), за выключэннем даху, які меў апорныя драўляныя бэлькі. Археолагі лічаць, што тэрмін службы дома быў каля 70 гадоў. Кожны год неабходна было дадаваць новы пласт гліны. Дах і сцены былі пакрытыя паліраваным алебастрам. Разам з печчу і адтулінай у даху, якія прадстаўлялі сабой мясцовую кухню і размешчаных на паўднёвым баку, ў сцяне, як правіла, быў невялікі праём, які вёў у невялікі пакой. Гэты пакой выкарыстоўвалі ў якасці склада. Усяго дом займаў плошчу ў сярэднім 23 м², але памеры вар'іруюцца ад 11 да 48 м². У той жа час сцены вялікіх дамоў былі багата ўпрыгожаны роспісам. Іх прызначэнне застаецца незразумелым. Быў толькі адзін паверх. У галоўным пакоі, ў дадатак да печы і каміна былі лаўкі, нізкія платформы, ёмістасці для захоўвання ежы. У кожнай пабудове дом на 5 і 10 чалавек, але няма ніводнага дома, які мае больш за 8 ложкаў. Дамы таксама выкарыстоўваліся ў якасці «могілак»: у многіх з іх былі выяўленыя пахаванні. У адным з дамоў было пахавана 68 чалавек. Целы памерлых хавалі пад падлогай дамоў, часцей за ўсё, пад агменямі і іншымі ўнутранымі ўзвышэннямі, разам з дарамі: каштоўнымі і напаўкаштоўнымі камянямі, зброяй, тканінамі, драўлянымі пасудзінамі. Падобная практыка назіралася да XX стагоддзя на палінэзійскім востраве. Целы памерлых старанна спавівалі і нярэдка ўкладвалі ў плеценыя кошыкі альбо загортвалі ў трысняговыя маты. Паколькі шкілеты часта раздзеленыя, мяркуюць, што перад пахаваннем цела доўга выстаўлялі на адкрытым паветры, пасля чаго хавалі толькі косткі. Часам чэрапы аддзялялі, верагодна, для выкарыстання ў нейкім рытуале, так як іх знаходзяць у іншых месцах паселішча.
Каля траціны дамоў былі больш упрыгожанымі, чым астатнія, са скульптурамі бычыных галоў. Гэтыя памяшканні былі інтэрпрэтаваныя Джэймсам Мелартам як «свяцілішчы». Групе Меларта ўдалося раскапаць толькі невялікі ўчастак у паўднёва-заходняй частцы пагорка, і ў сувязі з мноствам «свяцілішчаў» у гэтым раёне Меларт палічыў, што гэтая частка паселішчы была жрэчаскай. У «свяцілішчы», датаваным 6200 г. да н. э., былі знойдзены чатыры чалавечых чэрапы, размешчаных за бычынымі галовамі на сценах. Група Іэна Ходэра раскапала некалькі розных месцаў на ўсходнім пагорку і таксама знайшла некалькі «свяцілішчаў». Атрымлівалася, што паўднёва-заходняя частка паселішча чыста жрэцкай не з'яўлялася. У сувязі з гэтым Меларт прапанаваў версію, згодна з якой дамы падзяляліся на «звычайныя» і «свяцілішчы». Новы аналіз паказаў, што мелася раздзяляльная лінія паміж двума відамі гэтых дамоў. Акрамя таго, мікрамарфалагічны аналіз пацвердзіў, што мела месца бытавая дзейнасць у «свяцілішчах». Такім чынам, гэтыя дамы выключна свяцілішчамі не з'яўляліся.
Артэфакты і ўпрыгожванні
Чатал-Хююк славіцца сваімі вялікімі аб'ёмамі прадметаў і ўпрыгожванняў. Ёсць шматлікія насценныя роспісы. Гэта адно з першых месцаў, дзе сустракаюцца фрэскі на пабудаваных сценах (насценныя роспісы ў Ласко — на натуральных сценах). Іншае месца, дзе былі выяўленыя першыя фрэскі — ў Сірыі, узростам 9 тыс. гадоў да н. э.
Адна з фрэсак у «свяцілішчы» складаецца з некалькіх шэрагаў фігур, якія можна трактаваць як малюнак дамоў. У сярэдзіне карціны — малюнак, які тлумачыцца як двухгаловая вяршыня патухлага вулкана Хасандаг падчас вывяржэння, назіранага з Чатал-Хююка. Гэтую фрэску расцэньваюць як першы ў гісторыі прыклад пейзажнага жывапісу або картаграфіі, хаця іншыя даследчыкі бачаць у ім толькі геаметрычны арнамент. Іншая фрэска паказвае чалавека, які працуе (або танчыць), трымаючы пры гэтым выгнутую рэч — магчыма, лук. На чалавеке апранута насцегнавая павязка з леапардавай шкуры. Ёсць фрэскі, якія малююць драпежных птушак — сцярвятнікаў. Сустракаюцца малюнкі, калі паказаны драпежнікі разам з абезгалоўленымі людзьмі.
Прадстаўлены рэльефы з выявай вялікіх кошак (хутчэй за ўсё леапардаў і звычайна парамі). Скульптуры бычыных галоў былі з асаблівасцю, яны мацаваліся альбо на сцены, альбо на нізкія платформы, некаторыя з гэтых быкаў ўзначальвалі цэлыя шэрагі з галоў. Знойдзена мноства жаночых статуэтак з мармуру, карычневага і блакітнага вапняка, кальцыту, сланца, базальту, алебастру і гліны. Сярод самых вядомых знаходак вылучаецца статуэтка з абпаленай гліны вышынёй 16,5 см, якая паказвае тлустую жанчыну, якая сядзіць са зброяй, якая адпачывае на дзьвух вялікіх кошках. Гэтая статуэтка падобная да Венерай Вілендорфскай. Двух катоў асобныя навукоўцы лічаць львамі, а іншыя мяркуюць, што гэта леапарды. Некаторыя навукоўцы прапануюць версію, што статуэтка адлюстроўвае жанчыну, якая вось-вось народзіць. Статуэтка з жанчынай, якая сядзіць, самая складаная з знойдзеных фігурак. Сярод больш простых, сустракаецца жаночая фігурка з адтулінай у спіне, магчыма ў гэта адтуліну засыпалася збожжа. Чатал-Хююк паказвае пераход паміж  і. У старых пластах археолагі не знаходзяць керамікі, аднак збаны пачынаюць з'яўляцца ў больш маладых пластах ў прамежку ад 7050 г. да н. э. да 6800 г. да н. э. паўсюдна. З самага пачатку яны, верагодна, выкарыстоўваліся толькі для захоўвання, і толькі потым (каля 6500-6400 г. да н . э.) для прыгатавання ежы. Самыя маладыя пласты мелі збаны з простымі геаметрычнымі ўзорамі, а збаны з Кучук-Хююка маюць больш складаныя геаметрычныя ўзоры.
Былі знойдзеныя прадметы з абсідыяну, некаторыя з іх роўна і гладка адпаліраваныя, што дазволіла археолагам выказаць здагадку, што яны выкарыстоўваліся ў якасці звычайных люстэркаў. Такім чынам, Чатал-Хююк быў першым «вытворцам люстэркаў». Іншыя знойдзеныя абсідыянавые кавалкі былі апрацаваныя для выкарыстання ў ролі нажоў, наканечнікаў стрэл і дзідаў.
Таксама выкарыстоўваўся крэмень: былі знойдзены два крэмневых нажы з ручкамі з разной косткі. Гэта дазваляе выказаць здагадку, што мясцовая абшчына спецыялізавалася ў горнай справе і актыўна развівала культуру вырабу вырабаў з камення. Акрамя таго, былі выяўленыя фрагменты тканін, драўляныя кубкі, каралі з камянёў, косці і гліны, а таксама кошыкі і керамзіт, якія знаходзяць толькі ў старых пластах (ўжывалі для прыгатавання ежы).
Сельская гаспадарка, паляванне і рыбалка
У Чатал-Хююке было выяўлена вялікая колькасць слядоў раслін, а некаторыя археолагі перакананы, што хатнія расліны складалі асноўную частку рацыёну з расліннай ежы. Галоўным чынам вырошчвалася пшаніца двухзярнянка, а таксама пшаніца адназярнянка, гарох, боб звычайны, гарошак пацеркападобны, сачавіца. Акрамя таго, былі знойдзены плады дзікіх раслін, такія як міндаль, жалуды, фісташкі. Частка археабатанікаў лічаць, што людзі з Чатал-Хююка выкарыстоўвалі палі, размешчаныя ў 10 км ад паселішча.
Дэкстэр Перкінс-малодшы, эксперт па фауне у экспедыцыі пад кіраўніцтвам Меларта, першапачаткова прыйшоў да высновы, што першапачаткова былі прыручаны толькі буйная рагатая скаціна і сабакі. У такім выпадку Чатал-Хююк і Анатолія станавіліся самім раннім цэнтрам прыручэння буйной рагатай скаціны. Перкінс лічыў нават, што няма ніякай дзікай рагатай жывёлы ў найбольш старажытных пластах, а былі гэта прыручаныя жывёлы. Высновы Перкінса у дадзены момант пераглядаюцца спецыялістамі па фауне Луізай Марцін і Нерысай Расэл, якія лічаць, што буйная рагатая скаціна на працягу ўсяго перыяду існавання селішча была дзікай. Апошні вугляродны аналіз паказвае, што буйая рагатая скаціна не з'яўлася асноўнай крыніцай бялку для жыхароў Чатал-Хююка, што супярэчыць першапачатковым здагадкам Джэймса Меларта. Але гэтае пытанне да нашага часу з'яўляецца дыскусійным і яго рашэнне пакуль не замацавана.
Грамадская жыццё ў Чатал-Хююке
Аб расслаенні ў грамадстве Чатал-Хююка раскопкі не даюць адказу: усе дамы не надта адрозніваліся па памеры. Акрамя таго, не быў знойдзены ні адзін дом-майстэрня. Таксама не выяўленыя грамадскія плошчы і адміністрацыйныя будынкі. Такім чынам, вельмі верагодна, што паселішча не мела цэнтралізаванага кіравання. Адсутнасць майстэрняў дазваляе меркаваць, што Чатал-Хююк не быў горадам у поўным сэнсе гэтага слова, а хутчэй за ўсё разрослай вёскай. Раней археолагі лічылі, што ў Чатал-Хююке было матрыярхальнае грамадства. Падчас сучасных раскопкаў навукоўцы хацелі вызначыць розніцу ў ладзе жыцця мужчын і жанчын паселішчы, але ніякіх адрозненняў не было знойдзена. Унутры памяшканні былі пакрытыя пластом сажы з печы і каміна. Пры ўдыханні сажа трапляе ў лёгкія, такім чынам яе можна выявіць на рэбрах пахаваных жыхароў. Быў праведзены аналіз рэбраў двух палоў, аднак ён паказаў, што колькасць сажы ў жанчын не адрозніваецца ад колькасці сажы ў мужчын. Такім чынам, жанчыны не праводзілі больш часу ў памяшканні, чым мужчыны. Ізатопны аналіз костак не даў выніку аб розніцы ў дыеце двух палоў. Акрамя гэтага, размяшчэнне магіл ніяк не звязана з палавой прыналежнасцю. Жанчыны і мужчыны, відаць, мелі аднолькавы статус у грамадстве.
У мастацкіх аб'ектах маюцца некаторыя адрозненні: на фрэсках у асноўным адлюстраваныя мужчыны, у той час як на статуэтках — жанчыны. Іэн Ходэр сцвярджае, што археалагічныя астанкі не даюць сведчанняў на карысць наяўнасці ў Чатал-Хююке матрыярхату альбо патрыярхату.
У маладых пластах былі знойдзены гліняныя пячаткі. Не зусім ясна, для чаго яны прызначаліся, магчыма, гэта адзнака ўласнасці на аб'екты. Калі гэта так, то здагадкі аб наяўнасці прыватнай уласнасці маюць пад сабой глебу. Хаця дамы знаходзіліся блізка адзін да аднаго, аднак яны не мелі агульных сцен. Кожная сям'я, такім чынам, была адносна незалежнай ад суседзяў і рамантавала дом па сваім жаданні.
У Чатал-Хююке не выяўлена слядоў вайны ці гвалту. Магчыма, гэта было мірнае грамадства альбо горад з'яўляўся крэпасцю. У горад немагчыма было трапіць пасля таго, як былі прыбраныя лесвіцы на вонкавым шэрагу дамоў, так як не было непасрэднага ўваходу ў горад.
Мноства скульптур бычыных галоў і статуэтак тлустых жанчын прымушала археолагаў думаць, што рэлігійная жыццё жыхароў была сканцэнтравана на пакланенні культу быка і культу «Вялікай Маці». Знойдзеныя чэрапы былі пакрытыя алебастрам, што мадэлявала твар, і размаляваныя охрай. Падобныя звычаі вядомыя ў насельніцтва з неалітычных паселішчаў Міжземнамор'я, у тым ліку з Ерыхона і Чаёню (Турцыя). Усё гэта можа гаварыць пра культ чэрапу ў Чатал-Хююке. Паколькі цела асоб з высокім статусам хавалі асобна ад чэрапоў, даследчыкі супаставілі колькасць падобных мужчынскіх і жаночых пахаванняў і выявілі, што яна прыблізна аднолькавая. У сувязі з гэтым даследчыкі 2000-х гадоў выказалі здагадку, што абшчына не была ні патрыярхальнай, ні матрыярхальнай, і сэнс выявы жаночых фігур быў іншым, чым пакланенне Багіні-маці.
Дзіцячая смяротнасць была вялікай, паколькі дзіцячых магіл знойдзена даволі шмат. Косткі шмат каго з дзяцей ўтрымліваюць прыкметы анеміі, якая, верагодна, была выклікана недаяданнем.
Аналіз зубоў пахаваных людзей паказаў, што ў магілах аднаго дома хавалі людзей, не звязаных біялагічным сваяцтвам.
Значэнне
З-за свайго памеру, архітэктуры, фрэсак і рэльефаў Чатал-Хююк часта характарызуецца як «археалагічная звышновая». Некаторыя навукоўцы раней лічылі, што Чатал-Хююк з'яўляўся найстаражытнейшым горадам у свеце, раннім земляробчым паселішчам і найбуйнейшым населеным пунктам свайго часу. Аднак, у цяперашні час найстарэйшым горадам лічыцца Ерыхон, а ў Тэль Абу-Хурейре на поўначы Сірыі знойдзены самыя старыя сляды зараджэння сельскай гаспадаркі. У Цэнтральнай Анатолі Чатал-Хююк таксама не з'яўляецца найстарэйшым цэнтрам сельскай гаспадаркі, так, у Ашыклы-Хююке знойдзены сляды культурных раслін узростам 8400 г. да н. э. Аднак Меларт даказаў сваімі раскопкамі, што Ўрадлівы паўмесяц (Левант і Месапатамія) не з'яўляецца адзіным цэнтрам неалітычнай рэвалюцыі. Раней, археолагі нават не меркавалі, што Анатоля магла б быць урадлівай глебай для ўзнікнення сельскіх абшчын.
Большасць даследчыкаў перакананыя, што сельская гаспадарка прыйшла ў Еўропу з Анатолі. Некаторыя з іх (як археолаг Колін Рэнфру) пайшлі далей і заяўляюць, што індаеўрапейскія мовы распаўсюджваліся сумесна з экспансіяй сельскай гаспадаркі, а індаеўрапейскую радзіму варта шукаць на Анаталійскім пласкагор'і, гэта значыць у Чатал-Хююке. Дадзеная тэорыя (анаталійскіх гіпотэза) дазваляе лічыць Чатал-Хююк радзімай насельніцтва, мова якога распаўсюдзіўся на большую частку Еўропы і Азіі.
Амерыканскі пісьменнік і этнабатанік Тэрэнс Макена пісаў: «Заключэнне аб тым, што народы Афрыкі з іх культурамі, якія сыходзяць каранямі ў далёкае мінулае, дасягнулі Блізкага Усходу і нейкі час квітнелі там, цалкам лагічнае, і пазбегнуць яго цяжка. Меларта здзіўляе тое, што Чатал-Хююк не пакінуў прыкметнага ўплыву на наступныя культуры ў гэтым раёне. Ён адзначае, што „неалітычныя культуры Анатолі паклалі пачатак земляробству і жывёлагадоўлі, а таксама культу Багіні-Маці — аснове нашай цывілізацыі“. З усёй справядлівасцю можна дадаць: аснове, многімі пакуль што яшчэ адмаўляемай».
Чатал-Хююк як паселішча
Пакуль што, незразумела, чаму людзі выбралі менавіта гэтае месца. Згодна з адной з тэорыяй, мяркуюць, што чалавек засяліў гэтую мясцовасць у сувязі з вядзеннем сельскай гаспадаркі, але знаходкі ў селішчы Ашыклы-Хююк паказваюць, што большасць раслін і жывёл не былі прыручанымі і што пасёлак жыў паляўніча-збіральніцкай культурай. Некаторыя археолагі мяркуюць, што выбар месца быў звязаны не з утылітарным прычынамі, а з перавагамі людзей.
Таксама незразумела, чаму людзі пакінулі Чатал-Хююк. Некаторыя археолагі выказвалі здагадку аб тым, што ішло імклівае скарачэнне паселішчаў 8 тыс. гадоў таму з-за разбурэння мясцовага навакольнага асяроддзя ў выніку празмернага выкарыстання драўніны для будаўніцтва дамоў з вапнай. Але дадзеная тэорыя аспрэчваецца знаходкамі ў маладых пластах Чатал-Хююка — там такі метад будаўніцтва ўжо не ўжываўся.
Багіня-маці
Статуэткі з Чатал-Хююка з тлустымі жанчынамі былі інтэрпрэтаваныя Джэймсам Мелартам як выявы Багіні-маці («Вялікая маці»). Так як многія знаходкі падобных статуэтак на прасторах Еўропы асацыяваліся з матрыярхальнымі строем, то і Чатал-Хююк сталі лічыць матрыярхальнымі. Далей за ўсіх пайшла археолаг Марыя Гімбутас, яна прапанавала тэорыю, што грамадства Чатал-Хююка было тыпова неалітычным («Старая Еўропа»): матрыстычнае (з абсалютнай уладай жанчыны ў сям’і), арыентаванае на роўнасць і ціхамірнае. Такое грамадства было знішчана уварваннем патрыярхальных, іерархічна-арыентаваных, ваяўнічых людзей, якіх Гімбутас ідэнтыфікавала як прадстаўнікоў індаеўрапейскай курганнай культуры.
Ідэя аб Багіні-маці ў мірным матрыстычным грамадстве дала некаторы рэзананс у Нью-Эйдж руху, людзі сталі ездзіць у Чатал-Хююк на паломніцтвы. Былі арганізаваны «Goddess Tours», у ходзе якіх  і прыхільнікі Нью-Эйдж руху прыязджалі ў Чатал-Хююк маліцца і ладзіць танцы па крузе. Асобныя з гэтых наведвальнікаў былі адкрыта абуранымі, што Іэн Ходэр і яго група падвяргалі сумневу фемінісцкія тлумачэнні ладу грамадства Чатал-Хююк.
Музей
Месца адкрыта для наведвання турыстаў, можна ўбачыць копіі знаходак у невялікім музеі, пабудаваным побач з узгоркам. Прысутнічае інфармацыя на англійскай і турэцкай мовах. Можна агледзець рэканструкцыі дамоў і наведаць месца раскопак. Большасць арыгінальных прадметаў з месца раскопак знаходзяцца ў Музеі анаталійскіх цывілізацый у Анкары.
Месца не гэтак папулярна, як, напрыклад, музей у Конья, аднак цікавасць да Чатал-Хююка расце, кожны год яго наведваюць каля 13 тыс. чалавек. Чатал-Хююк на працягу некалькіх гадоў быў у папярэднім спісе Турцыі ў спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА і быў прыняты ў 2012 годзе.
NGC 2145
NGC 2145 (іншае абазначэнне — ESO 57-SC52) — рассеянае скопішча ў сузор’і Сталовая Гара.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Кафірніган
Кафірніга́н (Кофарниҳон) — рака ў Таджыкістане і на мяжы з Узбекістанам, правы прыток ракі Амудар’я.
Даўжыня ракі 387 км. Плошча вадазбору 11 600 км². Сярэдні расход вады 156 м³/с. Выток ракі знаходзіцца на Гісарскім хрыбце. Працякае па Гісарскай даліне і ў гарах на захадзе ад яе. Сілкаванне пераважна снегавое. На рацэ знаходзіцца горад Вахдат. У даліне Кафірнігана — сталіца Таджыкістана горад Душанбэ.
Савецка-польскі абмен тэрыторыямі (1951)
Прадмет абмену
Дагавор засноўваўся «на прынцыпе ўзаемнага абмену кіламетр на кіламетр», у выніку якога Польшча атрымала ўчастак у Драгобыцкай вобласці агульнай плошчай у 480 км², перадаючы Савецкаму Саюзу роўны па памеры ўчастак у Люблінскім ваяводстве. Размешчаная на гэтых тэрыторыях нерухомая ўласнасць перадавалася бязвыплатна і ў спраўным стане, а яе кошт не падлягаў кампенсацыі. Кожны бок мог вывозіць сваю рухомую маёмасць, рэзервовае і неўстаноўленае абсталяванне. Давалася права пераносу сваіх памежных збудаванняў і абсталявання. Насельніцтва, якое пражывае на гэтых тэрыторыях, павінна было заставацца ў межах ўласнай дзяржавы, якое самастойна вырашала пытанне аб яго перасяленні. Перадача ўчасткаў і адсяленне насельніцтва планавалася рабіць на працягу 6 месяцаў пасля ўступлення дагавора ў сілу.
Для вырашэння пытанняў, звязаных з перадачай маёмасці, была створана змешаная польска-савецкая камісія ўпаўнаважаных у складзе:
Тэрыторыя, якая перайшла ад СССР да Польшчы
Перададзеная Польшчы тэрыторыя здаўна належала да этнічных землях бойкаў. Адной з умоў абмену было высяленне мясцовага насельніцтва. Дэпартацыі падвергліся жыхары горада Ніжнія Устрыкі — адміністрацыйнага цэнтра раёна, вёсак Чорне, Паляна, Панішчаў, Бандраў, Скародне, Усцянава, Берагі, Шэўчэнкава (Лютавіска), Рыўня, Цялешніца (Саная і Ашарава), Ладына, Ясень, Гошыў, Сцярвяжык, Гошыўчык, Дашыўка, Мачары, Лобазеў, Смільнік, Хрэўць, Рабе, Сакалова Воля, Вільхавец, Хміль, Сокале, Крыўка, Ялове, Жалабок, Сярэдне (Малое), Выдрыне, Расоліна, Расахаце, Двернічак і некалькіх хутароў Ніжне-Устрыцкага раёна, сёл Карастэнка, Ліскуватэ і Стэбнік Хыраўскага раёна, сёл Міхнавец, Ліп’е і Быстрэ Стралкоўскага раёна. Таксама былі дэпартаваныя жыхары вёсак Журавін Ніжне-Устрыцкага раёна і Нанова Хыраўскага раёна, якія траплялі ў памежную паласу.
Сем’і рабочых і служачых, якія прадстаўлялі нязначную частку насельніцтва, былі пераведзеныя на іншыя прадпрыемствы, большай часткай Драгобыцкай вобласці. Гэта былі, у асноўным, работнікі нафтаздабываючых галін, чыгуначнікі і служачыя сацыяльнай сферы.
З 48 тысяч гектараў тэрыторыі 20,5 тысяч складалі ворныя землі, 15,5 — лясы, 9 — сады і 1,7 — пашы.
У ліку нерухомасці Польшчы былі перададзеныя:
Тэрыторыя, якая перайшла ад Польшчы да СССР
СССР атрымаў «участак тэрыторыі ў Люблінскім ваяводстве ў трохвугольніку паміж рэкамі Буг, Салокія і Хучва, на поўдзень ад Грубешава і на ўсход ад Тамашава Любэльскага». На тэрыторыі ўчастка знаходзіліся населеныя пункты Вараж, Бэлз, Крыстынопаль, Угніў, Апільска, Баратын, Баянічы, Бязёеў, Варохта, Вербяж (Вербавае), Войславічы, Гарадловічы, Добрачын, Жабчэ Мураванэ (Мураванае), Жужаляны, Забалоцце, Забужжа, Завішань, Канатопы, Коркаў, Корчаў, Корчмін, Любоў (Лубноўка), Ляшкоў, Машкоў, Мянавіцы (Нінавічы), Остраў, Паддубнае, Пшэмыслаў (Перамыслоўцы), Пясочнае, Русін, Саўчын, Себечаў, Стаеўка, Тударкавічы, Тушкоў, Угрынаў, Ульвавек, Хатавіцы, Хорабраў, Цэблаў, Цяляж, Шміткоў.
На тэрыторыях чатырох гмін (Крыстынопаль (цяпер — Чэрванаград), Бэлз, Хорабраў і Угніў), якія цалкам перайшлі да СССР і трох гмін (Варэнж/Вараж, Даўгабычаў і Тарношын), якія перайшлі часткова, пражывала 14 тысяч чалавек. Насельніцтва гэтай тэрыторыі было выселена ўглыб Польшчы, а таксама на тэрыторыю перадаванага Польшчы ўчастка Драгобыцкай вобласці.
З 48 тысяч гектараў тэрыторыі 33 тысячы складалі ворныя землі, 9,5 тысяч — лугі, 3,3 тысячы — лясы і сады 2,2 га.
У ліку нерухомасці Савецкаму Саюзу былі перададзеныя:
Паслядоўнасць падзей
15 лютага 1951 года ў Маскве заключаны «Дагавор паміж Саюзам Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік і Польскай Рэспублікай ад 15 лютага 1951 года аб абмене ўчасткамі дзяржаўных тэрыторый».
26 мая дагавор ратыфікаваны Сеймам Польскай Рэспублікі, 28 мая — Прэзідэнтам Польшчы Баляславам Берутам, 31 мая — Вярхоўным Саветам СССР.
5 чэрвеня ў Варшаве адбыўся абмен ратыфікацыйнымі граматамі.
У адпаведнасці з артыкулам 3 пагаднення была сфарміравана змешаная камісія і распачаты работы па дэмаркацыі мяжы.
23—25 чэрвеня на пасяджэнні Упаўнаважаных Савецкага і Польскага бакоў зацверджаны інструкцыі па перадачы і прыёму маёмасці на ўчастках дзяржаўных тэрыторый паміж Саюзам ССР і Польскай Рэспублікай, якія падлягалі абмену.
9 ліпеня распачаты работы па перадачы і прыёму маёмасці на ўчастках тэрыторый, якія падлягалі абмену.
Работы па адсяленню насельніцтва Драгобыцкай вобласці скончаны да 15 кастрычніка.
Работы па падрыхтоўцы да перадачы нафтаздабычы былі скончаны да 19 кастрычніка.
20 кастрычніка складзеныя акты па перадачы нерухомай маёмасці, участкі перададзеныя і акты падпісаныя.
25 кастрычніка адбыўся адвод пагранвойск на новую мяжу.
Да 26 кастрычніка з былой савецкай тэрыторыі было адселена 7 167 сем’яў з 32 066 чалавек: калгаснікаў 5 995, працоўных і служылых 1 172. У паўднёвыя вобласці скіравана 5 810 калгасных сем’яў, у якіх працаздольных 14 648 чалавек.
Праца камісіі была завершана да 10 лістапада 1951 года.
16 лістапада адкрыты чыгуначны пасажырскі рух (пасля змены шырыні каляіны) Львоў — Рава-Руская — Угніў — Бэлз — Крыстынопаль — Сакаль, аўтобусны рух Львоў — Бэлз. Адноўлены мост праз раку Салокія ў горадзе Бэлз. Скончана будаўніцтва паловы маста праз раку Заходні Буг у горадзе Сакаль, усталяваны праезд. Вядзецца будаўніцтва другой паловы маста. Усталявана прамая тэлефонная і тэлеграфная сувязь з Львовам. Усталяваны часовы радыёвузел, дзейнічае радыёвяшчанне.
Работы выкананы датэрмінова. 17 лістапада ў Львове падпісаны заключны дагавор.
Тамала (Пензенская вобласць)
Тамала́ (Тамала́) — пасёлак гарадскога тыпу ў Пензенскай вобласці Расіі, адміністрацыйны цэнтр Тамалінскага раёна.
Геаграфія
Пасёлак размешчаны на рацэ Тамале, за 173 км на паўднёвы захад ад Пензы, за 15 км ад мяжы Пензенскай і Тамбоўскай абласцей. Чыгуначная станцыя Тамала на лініі Тамбоў — Рцішчава.
Гісторыя
Пасёлак быў заснаваны ў 1870 годзе як станцыя Разана-Уральскай чыгункі.
У 1966 годзе сяло Тамала пераўтворана ў пасёлак гарадскога тыпу.
IC 4724
IC 4724 — галактыка тыпу S (спіральная галактыка) ў сузор’і Паўлін.
Ян Крушэўскі
Ян Казі́мер Крушэ́ўскі (Jan Kazimierz Kruszewski; 18 чэрвеня 1888, Аляксандрава, Мазавецкае ваяводства, Царства Польскае — 28 сакавіка 1977, Лаі-ан-Валь, Францыя) — польскі ваенны дзеяч, брыгадны генерал Войска Польскага, трэці камандзір Корпуса аховы памежжа (1930—1939).
Ліміт (матэматыка)
Лімі́т, у старых і агульных слоўніках названы таксама грані́ца  — адно з асноўных паняццяў матэматыкі. Сутнасць паняцця ліміту заключаецца ў тым, што некаторая велічыня, залежная ад зменнай, пры пэўным змяненні апошняй адвольна блізка набліжаецца да пэўнай сталай велічыні. Паняцце блізкасці асноўнае пры азначэнні ліміту. Залежна ад таго, у якіх прасторах яго ўводзяць, паняцце ліміту набывае пэўны сэнс.
Ян Крушэўскі
Біяграфія
Ян Крушэўскі нарадзіўся 18 чэрвеня 1888 года ў вёсцы Аляксандрава цяперашняга Мазавецкага ваяводства ў сям’і землеўладальнікаў Казімера Крушэўскага і Вікторыі Калоўскай. Пасля заканчэння Плоцкай сярэдняй школы вывучаў медыцыну ў Кракаве і Жэневе, удзельнічаў у стралковым звязе. Ад жніўня 1914-га да ліпеня 1917 года служыў у польскіх легіёнах, дзе дасягнуў поспеху ў камандаванні шэрагам падраздзяленняў: чацвёртым узводам пры першай кадравай роце, адной з ротаў у пяхотным палку №1 і афіцэрскай школай пры 1 брыгадзе польскіх легіёнаў. Некаторы час з'яўляўся камендантам брыгаднага навучальнага курсу, аднак пасля прысяжнага крызісу быў высланы ў Беньямінаў.
Ліміт (матэматыка)
На паняцці ліміту грунтуюцца асноўныя паняцці матэматычнага аналізу: непарыўнасць, вытворная, дыферэнцыял, інтэграл.
Ян Крушэўскі
Біяграфія
Амаль увесь 1918 год Ян Крушэўскі правёў у статусе камандзіра роты ў 2-ім пяхотным палку польскіх узброеных сілаў, а ў непрацяглы час ад лістапада 1918-га да студзеня 1919 г. знаходзіўся на пасадзе начальніка батальёна ў лагеры рэкрутаў пад Яблонай. Пасля гэтага два месяцы Крушэўскі з’яўляўся галоўнакамандуючым групай «Яблона» у Варшаве. У перыяд часу ад красавіка 1919 да кастрычніка 1926 года ён камандаваў некаторымі падраздзяленнямі Пяхотнай брыгады легіёнаў: спачатку адным з батальёнаў, потым — першым пяхотным палком, а пачынаючы ад кастрычніка 1920 года займаў пасаду начальніка гэтага вайсковага фармавання. У гэты час Яну Крушэўскаму было прысвоена званне падпалкоўніка, што падцверджана загадам ад 11 чэрвеня 1920 г. 31 сакавіка 1924 года ён атрымаў павышэнне, стаўшы палкоўнікам і атрымаўшы дзявяты нумар у корпусе пяхотных афіцэраў.
(51823) Рыкхасбанд
(51823) Рыкхасбанд (Rickhusband) — тыповы астэроід галоўнага пояса, які быў адкрыты 18 ліпеня 2001 года ў рамках праграмы NEAT па пошуку калязямных астэроідаў у Паламарскай абсерваторыі, ЗША і названы ў гонар амерыканскага астранаўта Рычарда Хасбанда, загінулага 1 лютага 2003 года ў выніку катастрофы шатла «Калумбія», камандзірам якога ён быў.
Ян Крушэўскі
Біяграфія
У 1926—1928 гадах служыў камандуючым дывізіяй Першага пяхотнага легіёна, аднак потым пайшоў на падвышэнне і да 1930 г. працаваў камандзірам гэтага легіёна. Напачатку 1927 г. быў абраны кіраўніком рэвізійнай камісіі футбольнай асацыяцыі ў Вільні. 14 кастрычніка 1930 года палкоўнік Крушэўскі ўзначаліў найбуйнейшую польскую памежную службу — Корпус аховы памежжа, якой ён кіраваў ажно да ўсеагульнай мабілізацыі стражнікаў у верасні 1939 г. У сувязі з пачаткам кіравання гэтай структурай прэзідэнт Польскай Рэспублікі Ігнацы Масціцкі 10 лістапада 1930 года надаў Яну Крушэўскаму званне брыгаднага генерала са старшынствам ад наступнага 1 студзеня і першым нумарам у корпусе генералаў. Нашэнне новых атрыбутаў генерала было дазволена ад пачатку 1931 г.
Ліміт (матэматыка)
Ліміт паслядоўнасці
Ліміт паслядоўнасці азначаецца для паслядоўнасці элементаў
Ян Крушэўскі
Біяграфія
З’яўляўся вайсковым асаднікам у калоніі Кавянёў Вілейскага павета.
Ліміт (матэматыка)
Ліміт паслядоўнасці
xn
тапалагічнай прасторы
Ян Крушэўскі
Біяграфія
У верасні 1939 года, пасля адхілення ад камандавання Корпусам аховы памежжа, генерал узначаліў аператыўнае злучэнне ў рэзервовай арміі «Прусы», але неўзабаве быў захоплены ў нямецкі палон (утрымліваўся ў лагеры «Мурнаў») і па вызваленні эміграваў у Францыю. Апошнія гады жыцця праводзіў у Доме састарэлых Польскага гуманітарнага фундуша горада Лаі-ан-Валь, дзе і памёр на 89-ым годзе жыцця. Ян Крушэўскі быў пахаваны на мясцовых могілках.
Ліміт (матэматыка)
Ліміт паслядоўнасці
X
пры імкненні
n
да бесканечнасці. Кажуць, што паслядоўнасць збягаецца да свайго ліміту a\in X, калі для любога наваколля
U(a)
элемента
a
існуе нумар
NU
, такі што для ўсіх
выконваецца x_n\in U(a). Таксама існуе сінанімічнае азначэнне: кажуць, што паслядоўнасць збягаецца да свайго ліміту a\in X, калі для любога
ε
, якое больш за нуль, існуе
N
, якое залежыць ад
, пры якім для любога n большага за N выконваецца няроўнасць:. Збежнасць паслядоўнасці да ліміту
запісваюць як
Ліміт функцыі
Няхай
X
Y
— тапалагічныя прасторы. Няхай функцыя
f : E → Y
вызначана на мностве
E
, якое з’яўляецца падмноствам прасторы
. Будзем лічыць, што ў любым наваколлі пункта x_0 \in X ёсць хаця б адзін пункт мноства
.
Пункт a\in Y называюць лімітам функцыі
f
пры імкненні
x
да
x0
, калі для ўсякага наваколля
V
пункта
a
існуе такое наваколле
U0
у прасторы
, што для адвольнага пункта яго вобраз
f(x)
належыць
, г.зн.
Пры гэтым пішуць або
f(x) → a
пры
x → x0
Ліміт інтэгральных сум
Няхай на адрэзку
[a, b]
вызначана функцыя
. Падзелім гэты адрэзак пунктамі
на
n
частак і на кожным з атрыманых меншых адрэзкаў возьмем адвольны лік. Інтэгральная сума вызначаецца як Калі існуе канечны ліміт інтэгральных сум пры імкненні да нуля найбольшай з рознасцей
xi − xi-1
, то яна называецца вызначаным інтэгралам Рымана ад функцыі
f
на адрэзку
.
Сэнт-Джайлс
Сабор Святога Эгідыя (St Giles' Cathedral, Сэнт-Джайлс) — сабор у Эдынбургу, належыць Шатландскай прэсвітэрыянскай царкве. Знаходзіцца ў цэнтры Каралеўскай мілі і з'яўляецца ўпрыгожваннем дадзенага маршруту. На працягу 900 гадоў храм быў цэнтрам рэлігійнага жыцця Эдынбурга, у наш час разглядаецца як цэнтр прэсвітарыянства.
Статус
Саборам, гэта значыць месцам месцавання біскупскай кафедры, Сэнт-Джайлс не з'яўляецца і завецца так толькі фармальна, паколькі ажыццяўляў гэту функцыю на працягу толькі двух кароткіх перыядаў у XVII стагоддзі — у 1635—1638 і 1661—1689 гадах. Прызначэнне біскупаў у Сэнт-Джайлс было арганізавана англійскімі ўладамі і справакавала беспарадкі і біскупскія войны. У сярэднявеччы, да Рэфармацыі сабор святога Джайлса быў галоўным храмам Эдынбурга і належаў біскупству Сэнт-Эндрус, біскупская ж кафедра размяшчалася ў саборы Святога Андрэя у горадзе Сэнт-Эндрус, Файф. Пасля Рэфармацыі, і на працягу большай часткі сваёй гісторыі шатландская прэсвітэрыянская царква не мела біскупаў, епархій і адпаведна кафедральных сабораў, таму сабор святога Джайлса часцей звалі, і дагэтуль завуць «галоўная царква» (high kirk).
Гісторыя
Сабор асвячоны ў гонар святога Джайлса, заступніка калек і пракажаных, які таксама лічыцца заступнікам Эдынбурга. Святы быў вельмі папулярны ў Сярэднія вякі.
Пасля Рэфармацыі 1560 года, саборная рэліквія, правіца святога Джайлса з алмазным пярсцёнкам, а таксама іншыя каштоўнасці і святыні былі прададзены эдынбургскім ювелірам Майклу Гілберту і Джону Харту. Унутраная частка сабора была падзелена на шматлікія залы ў адпаведнасці з рэфарматарскай прэсвітэрыянскай малітоўнай традыцыяй.
На працягу амаль 300 гадоў пасля Рэфармацыі сабор шырока выкарыстоўваўся таксама і не для рэлігійных мэт. У саборы ў розны час было аддзяленне паліцыі, пажарная станцыя, школа, крама па продажы вугля. У саборы таксама знаходзілася гільяціна шатландская панна, а ў адным крыле сабора дзейнічала турма для прастытутак і блудніц.
Да 1800 года сабор знаходзіўся ў гнятлівым стане і псаваў вонкавае аблічча Эдынбурга. У 1829 годзе для правядзення рэстаўрацыйных прац быў прызначаны архітэктар Уільям Берн. Для сіметрыі і паляпшэння вонкавага выгляду будынка былі знесены некалькі капліц, у аконныя праёмы былі ўстаўлены больш сучасныя вітражы, вонкавыя сцены сабора былі абкладзены новым абчасаным каменем.
У 1872—1883 гадах, сэр Уільям Чэмберс, лорд-правост Эдынбурга, прафінансаваў новую рэстаўрацыю з мэтай стварэння «шатландскага Вестмінстарскага абацтва». Для правядзення рэстаўрацыі быў найманы Уільям Хэй, пры правядзенні рамонтных прац былі знесены старыя галерэі і перагародкі збудаваныя ў часы Рэфармацыі.
У аконныя праёмы былі ўстаўлены вітражы з біблейскімі сюжэтамі, што было прынята не ўсімі вернікамі, паколькі, як лічылася, ідзе насуперак з прэсвітэрыянскімі традыцыямі. Не ўсе вокны былі заменены ў той час у тым ліку і па вышэйпаказаных чынніках, але гэта паслужыла пачаткам працэсу па ажыццяўленні ў жыццё плану, калі бесперапынна ў храналагічным парадку, вітражы з паўночна-усходняй часткі і да паўночна-заходняй часткі сабора нясуць на сабе апавяданне Бібліі. Завершана ўсталёўка вітражоў была толькі ў сярэдзіне стагоддзя, на адным з апошніх вітражоў намаляваны св. Андрэй — заступнік Шатландыі. Святы Андрэй паўстае ў адзенні блакітнага колеру, у яго выяве адгадваецца аблічча знакамітага эдынбургскага лекара Джэймса Джэймсана, бо стварэнне вітража прафінансаваў удзячны пацыент доктара.
Капліца
У 1911 годзе ў саборы была ўладкована капліца ордэна Чартапалоху, не які не меў яе з моманту стварэння ордэна ў 1687 годзе. Кожны год, у чэрвені ці ліпені, манарх прыбывае ў Эдынбург і пасяляецца ў Халірудскім палацы. Падчас візіту праводзяцца розныя цырымоніі злучаныя з ордэнам Чартапалоху, у капліцы ордэна адбываецца прысвячэнне новых дам і рыцараў ордэна. У кожнага рыцара ордэна ў капліцы маецца невялікі пакой, над якім змяшчаецца яго меч, геральдычны шлем і герб, пасля смерці рыцара герб не выдаляецца, а пераносіцца ніжэй на заднюю сценку пакоя, такім чынам пакоі ўпрыгожаны гербамі чальцоў каралеўскага ордэна з 1911.
Іншае
Англійскі кароль Карл I прыняў рашэнне навязаць прэсвітэрыянскай царкве Шатландыі новую набажэнскую кнігу «пра сумесную малітву» (Book of Common Prayer). У Шатландыі новаўвядзенне, выходнае ад англійцаў разумення не знайшло, і 27 ліпеня 1637 года на нядзельнай службе, калі старэйшы эдынбургскі святар Джон Ханах пачаў чытаць новую кнігу, рынкавая гандлярка Джэні Грэдыс кінула крэсла яму ў галаву, пасля чаго пачаліся масавыя беспарадкі. Беспарадкі, якія распаўсюдзіліся па ўсім горадзе, прывялі да стварэння кавенацкага руху, які хутка ахапіў ўсю Шатландыю. У выніку пачаўся ваенны канфлікт, вядомы як біскупская вайна. Біскупская вайна з'явілася часткай вайны трох каралеўстваў і прывяла да грамадзянскай вайны ў Англіі і звяржэнню і карай смерцю караля Карла I.
У канцы стагоддзя для сабора былі выраблены званы. У 1707 годзе паміж парламентамі Англіі і Шатландыі быў падпісаны Акт аб Уніі і ўтварэнні новай дзяржавы Вялікабрытанія. На наступны дзень пасля падпісання акту званар сабора святога Джайлса адзваніў мелодыю шатландскай песні «Чаму мне павінна быць так сумна ў мой дзень вяселля?» (Why should I be so sad on my wedding day?).
Турызм
Знаходзячыся ў цэнтры каралеўскай мілі сабор з'яўляецца адным з самых папулярных турыстычных месцаў у Эдынбурзе. Акрамя цікавай сярэднявечнай архітэктуры ў сабор турыстаў прыцягваюць і шматлікія рэліквіі, якія захоўваюцца ў яго будынку. У саборы таксама пахаваныя шматлікія вядомыя і ганаровыя грамадзяне Шатландыі, напрыклад, удзельнік грамадзянскай вайны на боку Карла I Джэймс Грэм, яго вораг, удзельнік вайны на боку англійскага парламента Арчыбальд Кэмпбал. А таксама Роберт Люіс Стывенсан і Джон Нокс, хоць магіла апошняга згублена.
Спіс народжаных у 2011 годзе
У гэтым спісе прадстаўлены спіс персон, якія нарадзіліся ў 2011 годзе.
Ісак Саламонавіч Жораў
Ісак Саламонавіч Жораў (1898, Магілёў — 17 красавіка 1976, Масква) — савецкі вучоны-медык, хірург, адзін з заснавальнікаў савецкай анестэзіялогіі і стваральнік першай савецкай анестэзіялагічнай школы, прафесар (1938).
Біяграфія
Ісаак Жораў нарадзіўся ў сям’і рамесніка ў Магілёве ў 1898 годзе. У 1915-м паступіў у фельчарскае вучылішча, працаваў сельскім лекарам у акупаванай немцамі Магілёўскай губерні. У лютым 1918 года ўступіў у рады Чырвонай арміі, удзельнічаў у грамадзянскай вайне. Пасля заканчэння вайны Жораў быў адкамандзіраваны на вучобу ў Маскву на медыцынскі факультэт МДУ, быў вучнем М. Н. Бурдэнкі і. Пасля заканчэння вучобы працаваў галоўным хірургам маскоўскіх бальніц на Басманнай і Трохгорнай. І сам стаў заснавальнікам школы хірургіі і анестэзіялогіі. Праз 5 дзён пасля пачатку вайны І. С. Жораў добраахвотна пайшоў на фронт.
У 1937 годзе апублікаваў манаграфію «Неінгаляцыйны наркоз у хірургіі», якая стала класічным навучальным дапаможнікам.
У гады Вялікай Айчыннай вайны
У пачатку Вялікай Айчыннай вайны Жораў служыў галоўным хірургам 31-й арміі, а затым быў прызначаны галоўным хірургам 33-й арміі. B 1941 годзе разам з часткамі 33-й арміі, трапіў у акружэнне, быў кантужаны. У акупацыі арганізаваў працу шпіталя для мясцовых жыхароў і палонных. З 1942 года кіраваў падпольнай групай па перакідцы параненых салдат партызанам пад выглядам памерлых хворых. 11 сакавіка 1943 года раён быў вызвалены часцямі Савецкай Арміі, быў прызначаны галоўным хірургам 1-га Беларускага фронту (пад камандаваннем маршала Ракасоўскага). Жораў кіраваў медыцынскім забеспячэннем найбуйнейшых наступальных аперацый Савецкай Арміі на Арлоўска-Курскай дузе, у Вісла-Одэрскай і Берлінскай аперацыях. У асабістым архіве І. С. Жорава захоўваюцца лісты камандуючага 1-м Беларускім фронтам Маршала Савецкага Саюза К. К. Ракасоўскага, маршала артылерыі В. І. Казакова, генерала-палкоўніка танкавых войскаў і іншых ваеначальнікаў, якія змяшчаюць словы прызнання яго ратных заслуг і асабіста выкананых аперацый, якія выратавалі жыццё тысячам салдат і афіцэраў.
Вяртанне да навуковай працы
Пасля вайны І. С. Жораў вярнуўся да навуковай і выкладчыцкай працы ў Першы медыцынскі інстытут загадчыкам кафедры факультэцкай хірургіі. Пад яго кіраўніцтвам абаронена і напісана 19 доктарскіх і 55 кандыдацкіх дысертацый.
Жораў быў абраны ганаровым членам Каралеўскага хірургічнага каледжа Вялікабрытаніі, Таварыства анестэзіёлагаў Ірландыі і Вялікабрытаніі, Медыцынскага таварыства Чэхаславакіі імя Пуркінье, Таварыства анестэзіёлагаў і рэаніматолагаў Германіі і многіх іншых.
Ім апублікавана 160 друкаваных прац, 7 манаграфій. Такія працы, як «Развіццё абязбольвання ў Расіі і ў СССР», «Агульнае абязбольванне ў хірургіі» паслужылі асновай першага ў краіне кіраўніцтва — «Агульнае абязбольванне» (1964). І. С. Жораў чатыры разы ўдастойваўся медалёў ВДНГ СССР за свае распрацоўкі ў галіне медыцынскай тэхнікі і медыкаментаў для анестэзіі і рэанімацыі. Гэтыя працы зрабілі прафесара кіраўніком школы анестэзіёлагаў ў нашай краіне. Клініка, кіраваная Ісаакам Жоравым, становіцца вядучай у анестэзіялогіі.
«Справа лекараў»
У 1953 годзе Жораў публічна выступіў з трыбуны Першага медыцынскага інстытута ў абарону абвінавачаных па «Справе лекараў», назваўшы іх гонарам савецкай медыцыны. Жораў быў арыштаваны. Асабіста за яго хадайнічалі Г. Жукаў і К. Ракасоўскі. Яго выпусцілі пасля смерці Сталіна і заканчэння справы лекараў.
Ісак Саламонавіч Жораў памёр 17 красавіка 1976 года ў Маскве і быў пахаваны на Новадзявочых могілках, участак № 3.
Сям’я
Жонка — Алена Пятроўна Раманава (1902—1993), доктар медыцынскіх навук, прафесар, у 1953—1969 гадах — кіраўнік аддзялення паталогіі цяжарнасці ў Інстытуце акушэрства і гінекалогіі Міністэрства аховы здароўя РСФСР.
Сын — Уладзімір Ісакавіч Жораў (1924—2002), доктар медыцынскіх навук, прафесар. Пахаваны на Новадзявочых могілках.
Дачка — Ірына Ісакаўна Жорава (1940—1985), кардыёлаг.
Унучка Таццяна (нар. 1952).