cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Цымшыянскія мовы
Цымшыянскія мовы — сям'я індзейскіх моў Паўночнай Амерыкі, на якой размаўляюць плямёны цымшыян ў Брытанскай Калумбіі і Алясцы. Уключае 4 мовы, якія падзяляюць на 2 групы — прыбярэжныя (прыбярэжная і паўднёвая мовы) і ўнутраныя (нісгаа і гітксан).
Эдвард Сэйпір лічыў, што цымшыянскія мовы маюць агульнае паходжанне з шэрагам іншых паўночнаамерыканскіх ізаляваных моў, аднак гэта гіпотэза ў нашы дні лічыцца састарэлай.
Да пачатку XXI ст. колькасць носьтбітаў значна скарацілася. Навукоўцы і добраахвотнікі з Канады і ЗША прадпрымаюць намаганні для адраджэння моў.
Афанасій Нікіцін
Афанасій Нікіцін (? — ) — рускі падарожнік, цвярскі купец. У 1466-72 зрабіў падарожжа з гандлёвай мэтай у Персію, потым Індыю, дзе пражыў амаль 3 гады. На зваротным шляху наведаў афрыканскі бераг (сёняшняя Самалі), Маскат у Аравіі, Турцыю, ВКЛ. У дзённіку дакладна і рознабакова апісаў мясціны, дзе пабываў. Яго падарожныя запіскі — літаратурны помнік, каштоўны дакумент па гісторыі і геаграфіі Індыі 15 стагоддзя.
Быцень (значэнні)
Назву Бы́цень маюць:
Суднікі (Смаленская вобласць)
Суднікі (Судники) — вёска ў Духаўшчынскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Траццякоўскага сельскага паселішча.
Белая Гліна (Краснадарскі край)
Белая Гліна (Бе́лая Гли́на) — сяло, адміністрацыйны цэнтр Белаглінскага раёна і Белаглінскага сельскага паселішча Краснадарскага края Расіі. Размешчана на паўночным усходзе Краснадарскага края, на рацэ Рассыпная. Заснавана ў 1820 годзе. Насельніцтва — 16 870 (2018).
Барыс Аляксеевіч Чычыбабін
Барыс Аляксеевіч Чычыбабін (пры нараджэнні: Палушын,,  — , ) — украінскі савецкі , лаўрэат Дзяржаўнай прэміі СССР (1990).
Біяграфія
Б. А. Чычыбабін нарадзіўся 9 студзеня 1923 гады і выхоўваўся ў сям’і афіцэра. Да 1930 года сям’я жыла ў Крапыўныцкым, потым у пасёлку Рогань пад Харкавам, дзе Барыс пайшоў у школу. У 1935 годзе Палушыны пераехалі ў Чугуіў, дзе айчым атрымаў пасаду начальніка штаба эскадрыллі Чугуіўскай школы пілотаў. Барыс вучыўся ў Чугуіўскай 1-й школе з 5-га па 10-ы клас. Тут ён ужо пастаянна наведваў літаратурны гурток, публікаваў свае вершы ў гарадской газеце пад псеўданімам Барыс-Рыфмач.
Па заканчэнні школы Барыс паступіў на гістарычны факультэт Харкаўскага ўніверсітэта. У лістападзе 1942 года Барыс Палушын быў прызваны ў армію, служыў салдатам 35-га запаснога стралковага палка ў Грузінскай ССР. У пачатку 1943 года паступіў у школу авіяспецыялістаў ў горадзе Гамборы. З ліпеня 1943 года да Перамогі служыў механікам па авіяпрыборах у розных частках Закаўказскай ваеннай акругі. Некалькі месяцаў пасля Перамогі займаў такую ​​ж пасаду ў Чугуіўскім авіявучылішчы, затым быў дэмабілізаваны. У чэрвені 1946 года Чычыбабін быў арыштаваны і асуджаны за антысавецкую агітацыю. Пасля амаль двухгадовага (з чэрвеня 1946 па сакавік 1948 гадоў) следства (Лубянка, Бутырская і Лефортаўская турмы) Чычыбабін быў накіраваны для адбыцця пяцігадовага тэрміну ў Вятлаг Кіраўскай вобласці.
У пачатку 1960-х гадоў паэт доўгі час жыў у Маскве на кватэры Юлія Даніэля і Ларысы Багараз, выступаў у літаратурным аб’яднанні «Магістраль». У 1962 годзе яго вершы публікаваліся ў часопісе «Новы свет», харкаўскіх і кіеўскіх выданнях. Сярод знаёмых Чичибабина гэтага перыяду былі С. Маршак, І. Эрэнбург, В. Шклоўскі.
У 1963 годзе выйшлі з друку два першыя зборнікі вершаў Чычыбабіна. У Маскве быў выдадзены зборнік «Маладосць», у Харкаве — «Мароз і сонца».
У студзені 1964 года Чычыбабіну было даручана кіраўніцтва літаратурнай студыяй пры ДК работнікаў сувязі. Праца студыі стала яркім эпізодам у культурным жыцці Харкава.
У 1973 годзе Чычыбабіна выключылі з СП СССР. Для пачатку ад яго запатрабавалі перадаць у КДБ свае вершы, якія ён чытаў публічна. Ён павінен быў сам падрыхтаваць друкаваны тэкст, каб у КДБ змаглі разабрацца ў справе. У 1987 годзе паэта аднаўляюць у Саюзе пісьменнікаў (з захаваннем стажу) — аднаўляюць тыя ж людзі, якія выключалі. Памёр 15 снежня 1994 года. Пахаваны на 2-х могілках г. Харкава (Украіна).
На беларускую мову вершы пераклалі Уладзімір Скарынкін, Уладзімір Папковіч.
Вуйвічы
Ву́йвічы (, Вуйвичи) — вёска ў Пінскім раёне Брэсцкай вобласці, на беразе ракі Стыр. Уваходзіць у склад Барычавіцкага сельсавета.
Гісторыя
Перад Вялікай Айчыннай вайной у вёсцы жыло 427 чалавек у 115 дварах.
У верасні 1943 года гітлераўцамі было спалена 112 дамоў, забіта 9 чалавекі.
Славутасці
У вёсцы знаходзіцца драўляная Свята-Ільінская царква 1788 года будоўлі, абноўленая ў 1937.
Кумедзіма
Кумедзіма (久米島) — востраў у групе астравоў Рукю на поўдні Японіі. Плошча — 59,53 км². Насельніцтва (2011 г.) — 8 509 чал.
Геаграфія
Кумедзіма — адносна невялікі востраў вулканічнага паходжання, які месціцца на поўдні Усходне-Кітайскага мора ў 86,65 км на паўночны захад ад горада Наха, адміністрацыйнага цэнтра прэфектуры Акінава, у 1608 км на паўднёвы захад ад Токіа, сталіцы Японіі. Даўжыня з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход — 13,31 км. Найбольшая шырыня — 7,65 км.
Клімат трапічны вільготны. Улетку сярэдняя тэмпература трымаецца каля +26°C—31°C. Востраў Кумедзіма знаходзіцца ў зоне частых тайфунаў і землятрусаў.
Прырода
Прырода вострава Кумедзіма значна зменена чалавекам. Тут шмат птушак, казурак, крабаў, 1 від змей. Значна большае багацце фаўны ў навакольных водах, у тым ліку рэдкія віды каралаў і рыб. З 2008 г. 255 га паверхні вострава знаходзяцца пад сталай аховай.
Гісторыя
Востраў Кумедзіма быў населены ў неаліце. У пісьмовых крыніцах упершыню ўзгадваецца пад 714 г. Паміж 1470 г. і 1476 г. увайшоў у склад дзяржавы Рукю. Быў падзелены паміж двума феадальнымі родамі, якія знаходзіліся ў сваяцкіх адносінах. З 1879 г. у складзе Японіі.
Эканоміка
Асноўныя галіны эканомікі — сельская гаспадарка і абслугоўванне турыстаў.
Паліесюс
Паліе́сюс (Paliesius), традыцыйная беларуская назва — Палессе  — вёска ў Ігналінскім раёне Уцянскага павета Літвы. Уваходзіць у склад Міелагенайскай сянюніі. Размешчана за 3 км ад Міелагеная. Насельніцтва 41 чал. (2001 г.). У вёсцы знаходзіцца Паліесюская сядзіба.
Уладзімір Аляксандравіч Антонаў-Аўсеенка
Уладзімір Аляксандравіч Антонаў-Аўсеенка (сапраўднае прозвішча — Аўсеенка, псеўданімы ў партыі — Штык і Мікіта, літаратурны псеўданім — А. Гальскі; 9 (21) сакавіка 1883,, Расійская імперыя — , ) — рэвалюцыянер, меншавік да 1914 года, падчас Першай сусветнай вайны — меншавік-інтэрнацыяналіст, у 1917 годзе ўступіў у партыю бальшавікоў, пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі — савецкі партыйна-дзяржаўны і ваенны дзеяч, юрыст, публіцыст.
Парнакапытныя
Парнакапы́тныя (Artiodactyla) — атрад плацэнтарных сысуноў, аб'яднаных падабенствам канструкцыі канечнасцяў. Спецыфіка палягае ў функцыянальным прымяненні двух пальцаў (трэцяга і чацвертага), паміж якімі праходзіць вось канечнасці. Гэтыя пальцы завяршаюцца арагавелымі капытамі і нясуць усю вагу цела сысуна.
Атрад парнакапытных падзяляецца на 3 падатрады, 10 сучасных сямействаў і налічвае каля 220 сучасных відаў.
Еўрапейская сістэма пераводу і назапашвання крэдытаў
Еўрапейская сістэма пераводу і назапашвання крэдытаў (European Credit Transfer and Accumulation System, ECTS) з’яўляецца стандартным сродкам для параўнання аб’ёму і нагрузкі навучання падчас атрымання вышэйшай адукацыі ў Еўрапейскім саюзе і іншых еўрапейскіх краінах, якія супрацоўнічаюць у межах Балонскага працэсу.
Агульная характарыстыка
За паспяхова завершанае навучанне па пэўнай дысцыпліне або паспяхова выкананую работу ў межах навучальнай праграмы студэнту прысуджаецца ўмоўны бал — крэдыт. Адзін навучальны год адпавядае 60 крэдытам, што звычайна эквівалентна 1500—1800 акадэмічным гадзінам агульнай нагрузкі незалежна ад стандарту або тыпу кваліфікацыі.
Крэдыты выкарыстоўваюцца для палягчэння параўнанняў і мабільнасці па ўсёй Еўропе. Сістэма таксама ўключае ў сябе стандартную шкалу ацэнкі, прызначаную для змяшчэння ў дадатках да нацыянальных стандартных адзнак (напрыклад, у дадатках да нацыянальных дыпломаў аб вышэйшай адукацыі).
Памер крэдыта ў розных краінах можа адрознівацца, але заўсёды знаходзіцца ў дыяпазоне 25-30 акадэмічных гадзін. Так, напрыклад, у Аўстры, Італіі, Славакіі, Босніі і Герцагавіне і на Мальце гэта — 25 гадзін, у Эстоніі і Чэхіі — 26, у Фінляндыі — 27, у Даніі, Літве, Нідэрландах, Партугаліі — 28, у Францыі — 29, на Кіпры і ў Грэцыі, Венгрыі, Латвіі, Румыніі, Сербіі, Украіне і Грузіі — 30 акадэмічных гадзін.
Цяцевіна
Цяцевіна (Тетевино) — вёска ў Духаўшчынскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Траццякоўскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з кастрычніка 1941 года, вызвалена ў 1943 годзе.
Віцебская даўніна
«Ві́цебская даўніна́» (Витебская старина) ― зборнік дакументаў па гісторыі Віцебшчыны XI-XIX стагоддзяў, сабраных гісторыкам і краязнаўцам стацкім дараднікам Аляксеем Парфёнавічам Сапуновым.
Стварэнне
Настаўнік віцебскай гімназіі, а пазней служачы Віцебскага архіва старажытных актаў Аляксей Парфёнавіч Сапуноў, удзельнік стварэння Віцебскай вучонай архіўнай камісіі (1909) і Віцебскага царкоўна-археалагічнага музея (1893), усё сваё творчае жыццё прысвяціў Віцебшчыне. Асноўная яго праца ― зборнік дакументаў «Віцебская даўніна».
Змест
Першы том, які выйшаў у 1883 годзе, змяшчае дакументы выключна пра Віцебск: урыўкі з летапісаў, інвентары горада, дагаворы, граматы, прывілеі горада і віцебскіх князёў, Віцебскі летапіс Панцырнага-Аверкі, статыстычныя звесткі пра жыхароў горада, дакументы Траецкага Маркавага манастыра, спісы віцебскіх ваяводаў і кашталянаў, праваслаўных і уніяцкіх епіскапаў, ўказы ўрада Расійскай імперыі, якія тычацца Віцебску і Віцебскай губерні, яўрэяў, якія жылі тут, дакументы пра Віцебскае паўстанне 1623 года, вайну 1812 года і інш.
У 4-м томе (у 2-х частках, 1885) апублікаваныя дакументы пра падзеі на Віцебшчыне пад час Лівонскай вайны і вайны між Расіяй і Рэччу Паспалітай (1654-1667).
У 5-м томе (1888) змешчаныя матэрыялы па гісторыі Полацкай епархіі, скасаванні ўніяцкай царквы.
2-і і 3-і тамы не выйшлі. У іх Сапуновым меркавалася ўключыць матэрыялы па гісторыі астатніх мястэчкаў Віцебскай губерні, увесь 6-ы том павінны быў складаць вялікі нарыс пра Віцебскую губерню з паказальнікамі і дадаткамі.
Тамы, якія выйшлі, добра ілюстраваныя малюнкамі помнікаў дойлідства, картамі, партрэтамі гістарычных асоб, якія маюць дачынентне да гісторыі Віцебшчыны. Большасць дакументаў была апублікавана ўпершыню, арыгіналы многіх да цяперашняга часу не захаваліся.
У 1911―1916 гадах у Віцебску выходзіў зборнік архіўных дакументаў «Полацка-Віцебская даўніна» (да 1910 года - «Працы Віцебскай вучонай архіўнай камісіі»), які выдаецца Віцебскай вучонай архіўнай камісіяй.
Барысаглебскі раён (Яраслаўская вобласць)
Барысаглебскі раён (Борисогле́бский райо́н) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у складзе Яраслаўскай вобласці Расійскай Федэрацыі.
Адміністрацыйны цэнтр — пасёлак гарадскога тыпу Барысаглебскі.
Геаграфія
Асноўныя рэкі — Усцье, Могза.
Аўчоса
Аўчо́са — рака ў Шклоўскім раёне Магілёўскай вобласці Беларусі, правы прыток ракі Бася (басейн Сажа).
Даўжыня ракі 11 км. Плошча вадазбору 26 км². Пачынаецца за 0,7 км на паўночны захад ад вёскі Лысая Гара. Вусце каля паўночнай ускраіны вёскі Карасі. Рэчышча каналізаванае на працягу 6,4 км ад вытоку да вёскі Акунёўка.
Назва
Назва балцкага паходжання, пачатковая форма назвы — *Vilkesà (Вількеса́).
Поўны гідранімічны адпаведнік — назва літоўскай рэчкі Vilkesà (на поўначы ад Вільні).
Гідранімічны фармант -es- таксама ў такіх балцкіх гідронімах на Верхнім Падняпроўі і Верхнім Падзвінні, як Akesà (> Ачоса), Laukesà (> Лучоса), Velesà (>Веляса). Ён шырока прысутны ў літоўскім назва- і словаўтварэнні: žalias «зялёны» — žalesà «зеляніна; зяленіва», rudas «руды» — Rudesa «Рудая (рака)».
Па-за тэрыторыяй Літвы назву Аўчоса (Вількеса́) можна аднесці да гідранімічнай спадчыны балтаў Пасожжа і сумежных тэрыторый. На Пасожжы такога ж паходжання, што і назва Аўчоса, назва ракі Воўчаса, а на поўдні ад іх — назвы рэчак Вовчасова і Вовчасок (прытокі ракі Верэсня, на правабярэжжы Прыпяці ў яе ніжнім цячэнні), возера Вовчас / Овчес (на Падзесенні, ля дзесенскай рэчкі Віць каля горада Ноўгарад-Северскі).
Для ўсіх гэтых гідронімаў аднаўляецца форма тыпу *Vilkesà. Значэнне гэтай назвы — «Ваўчыная (рака)», ад агульнабалцкага *vilkas, якое далей да індаеўрапейскага *u̯l̥ku̯os.
Блізкую балцкую «ваўчыную» назву магла мець і рака Сож. Менавіта вакол буйнога Сажа канцэнтруюцца гэтыя чатыры «ваўчыныя» рачныя назвы, разам з Аўчосай. Сожская назва таксама «ваўчыная», але фінская, звязаная з ліўскім suž, эстонскім suzi, фінскім susi «воўк». Яна мела ўзнікнуць на сожскіх вярхоўях, куды распаўсюджваўся ўплыў фіна-вугорскай па паходжанні археалагічнай культуры ямачна-грабенчатай керамікі. У пачатку сярэдняга неаліту (4400-4200 гг. да н.э.) яна насунулася з паўночнага ўсходу на тэрыторыю протабалтаў (Нарвенская і Нёманская археалагічныя культуры). Яе пашырэнне запынілася, крыху не даходзячы да Дзвіны, фрагментарна яе фіксуюць і на поўдні ад Дзвіны, у тым ліку на нарачанска-аўкштайцкім Паазер’і. Імаверна, сам Сож або адзін з яго прытокаў у верхнім цячэнні меў балцкую «ваўчыную» назву, якая была перакладзеная прыхаднымі фінамі і пазней пашырылася і на ўсё цячэнне Сажа.
Сцяпан Парфёнавіч Маргунскі
Сцяпан Парфёнавіч Маргунскі (, — ) — беларускі юрыст.
Біяграфія
Працоўную дзейнасць пачаў рахункаводам калгаса. З 1938 г. служыў у радах Чырвонай Арміі. У гады Вялікай Айчыннай вайны на фронце, пры абароне Масквы быў цяжка паранены. У 1943–1944 гг. працаваў ва ўпраўленні кадраў Цэнтральнага штаба партызанскага руху пры Стаўцы Вярхоўнага Галоўнакамандавання.
Закончыўшы гадавыя ленінскія курсы пры ЦК ВКП(б), у 1945 г. вярнуўся на беларускую зямлю. З 1945 па 1948 гг. знаходзіўся на партыйнай рабоце ў апараце ЦК КПБ. У 1946 г. скончыў Маскоўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя М. В. Ламаносава. У 1951 г. завяршыў вучобу ў аспірантуры Акадэміі грамадскіх навук пры ЦК КПСС i абараніў кандыдацкую дысертацыю.
Кіраваў сектарам права Інстытута філасофіі АН БССР, аддзелам прававых навук, працаваў у Беларускім дзяржаўным універсітэце імя У.І. Леніна.
Навуковую дзейнасць прысвяціў юрыдычнай навуцы. Асабістую ўвагу ўдзяляў даследаванням, прысвечаным станаўленню i развіццю дзяржаўнасці Беларусі. Па гэтай тэме абараніў доктарскую дысертацыю. Апублікаваў больш за 70 навуковых прац, у тым ліку 3 манаграфій. Пад яго кіраўніцтвам падрыхтавана калектыўная праца – двухтомнік “Гісторыя дзяржавы i права Беларускай ССР”.
Фізіка-інжынерны факультэт МДПУ імя І. П. Шамякіна
Фізіка-матэматычнага факультэта
23 лютага 1944 года Савет народных камісараў БССР прыняла пастанову № 57 аб аднаўленне дзейнасці Рагачоўскага настаўніцкага інстытута ў горадзе Мазыры, які стаў называцца Мазырскім настаўніцкім інстытутам. 15 сакавіка 1944 года ў складзе інстытута пачащ функцыяваць фізіка-матэматычны факультэт. У 1946 годзе на фізіка-матэматычным факультэце адбыўся першы выпуск 32 настаўнікаў фізікі і матэматыкі сямігадовай школы. У 1964 годзе ў звязку з адкрыццём аналагічнага факультэта ў Гомельскім дзяржаўным педагагічным інстытуце факультэт прыпыніў падрыхтоўку кадраў, а з 1977 года была адноўлена праца фізіка-матэматычнага факультэта.
Дэканы:
Інжынерна-педагагічны факультэт
1 верасня 1982 года быў арганізаваны факультэт агульнатэхнічных дысцыплін і працы, якая ў 1989 годзе ператвораны ў інжынерна-педагагічны факультэт.
Дэканы:
Кафедры
Фізікі і матэматыкі Тэарэтычнай фізікі і прыкладной інфарматыкі Інжынерна-педагагічнай адукацыі
4-я дэсантная брыгада (Біяфра)
4-я дэсантная брыгада (з кастрычніка 1968 года — дывізія) — ваеннае фарміраванне арміі Біяфры, якім кіравалі замежныя найміты. Падраздзяленне добра сябе праявіла ў мабільных дыверсійна-разведавальных аперацыях, але ў маштабных сутыкненнях звычайна цярпела няўдачу.
Стварэнне
У пачатку красавіка 1968 года палкоўнік Чуквуэмека Адумегву Аджукву даручыў нямецкаму найміту Рольфу Штайнеру сфармаваць і навучыць новую ўдарную брыгаду на аснове маленькіх і згуртаваных атрадаў, якія ўзначальвалі замежныя баевікі.
Асабісты склад насіў колеры Замежнага легіёна Францыі — зялёны і чырвоны, зялёныя берэты. Дэвізам стала фраза «Гонар і вернасць», аналагічная напісанай на першым штандары легіёна, атрыманым ад караля Луі Філіпа. На парадах часцей гучала Марсельеза, а не нацыянальны гімн Біяфры. Галоўным сімвалам брыгады стала мёртвая галава.
Брыгада
У красавіку—маі 4-я брыгада прыняла ўдзел у баях у раёне горада Порт-Харкорт, дзе прапаў без вестак Нарбьята. У канцы вясны 25 байцоў падраздзялення ажыццявілі рэйд на аэрадром Энугу (50 км за лініяй фронту). У ходзе аперацыі атрад знішчыў авіятэхніку праціўніка. Улетку брыгада знішчыла штаб нігерыйскага батальёна ў вёсцы Аму Нэлу і разграміла сілы праціўніка пад Акупалай на паўдарозе з Аверы ў Абу. У ходзе апошняй аперацыі былі паранены Гэй і Іанарэлі. У жніўні дэсантнікі на чале з Уільямсам удзельнічалі ў абароне горада Аба. За лета фарміраванне панесла досыць вялікія страты: да 4 верасня з 3742 байцоў у жывых засталіся толькі 922.
Дывізія
У канцы верасня Рольф Штайнер з’ехаў у адпачынак у Габон, камандаванне часова прыняў Уільямс. Вярнуўшыся з адпачынку, немец атрымаў пад камандаванне толькі што сфармаваную 4-ю дэсантную дывізію камандас, сепаратысты даручылі яму абарону фронту пад Калабарам. Аднак у гэты час у Штайнера абвастраюцца адносіны з французскім урадам, які хацеў праз яго адстойваць свае эканамічныя інтарэсы, і біяфрыйскімі генераламі, што зайздросцілі яго дружбе з палітычным кіраўніцтвам. 10 лістапада праз інцыдэнт з захопам транспарту Чырвонага Крыжа і бойку Штайнера з прэзідэнцкай аховай, немца і яшчэ пяць наймітаў выслалі з Біяфры.
12 лістапада 1968 года ў ходзе аперацыі «Хірасіма» 4-я дывізія пад камандай Тафі Уільямса паспрабавала адбіць Анічу. У першай жа атацы быў забіты кіраўнік наступлення Марк Гаасенс, а Армана Іанарэлі ўкусіла змяя. На наступны дзень адбылася другая атака. Уільямс у гэты дзень застрэліў шасцярых вайскоўцаў за адмову ісці на безнадзейны штурм. Пасля гэтага дывізію перадалі пад камадаванне біяфрыйскага генерала. Уільямс, Іанарэлі і Гэй яшчэ нейкі час заставаліся ў Біяфры, але працавалі больш як інструктары, а не палявыя камандзіры.
Імша
Імша (missa) — асноўнае літургічнае дзянне Рымска-Каталіцкага Касцёла. Здзяйсненне еўхарыстыі ў лацінскім (рымскім) абрадзе. Асноўным момантам Імшы з'яўляецца пераісточанне або кансекрацыя: перамяненне хлеба і віна ў Цела і Кроў Хрыста адпаведна. Для наймення здзеяйснення еўхарыстыі ва Усходніх Цэрквах, уключаючы уніяцікія (Усходнія Каталіцкія Цэрквы), выкарыстоўваюцца іншыя тэрміны: Боская Літургія, святая Курбана, Бадарак і інш.
Назва
Паводле найбольш распаўсюджанага меркавання, тэрмін Імша ўзнік ад познелацінскага слова «missa», якое выкарыстоўваецца ў апошнім закліку Імшы на лацінскай мове: «Ite, missa est» што прыкладна азначае: «Ідзіце, вольны», пры гэтым маецца на ўвазе сход вернікаў. Непасрэдна ў беларускай мове тэрмін паўстаў ад польскага слова msza. Па-беларуску непрынята ўжываць множны лік назоўніка «імша».
Абрады
Першую еўхарыстыю здзейсніў Хрыстос падчас Тайнай вячэры, г.зн. у чацвер перад сваёй смерцю. У выніку культурных, моўных і інш. адрозненняў на розных тэрыторыях гэтае здзяйсненне набыло розную форму, захоўваючы пры гэтым аднолькавую сутнасць. З цягам часу аформіліся асноўныя абрадавыя літургічныя традыцыі (абрады). Звычайна абрад атаясамліваецца з пэўнай хрысціянскай царквой (касцёлам): лацінскі (рымскі) абрад — з Рымска-Каталіцкім Касцёлам, візантыйскі — з Праваслаўнымі цэрквамі, армянскі — з Армянскай царквой і г.д. Усходнія каталіцкія (уніяцкія) цэрквы захоўваюць свае абрады. Згодна з моту пропрыё (motu proprio) Папы рымскага Бенедыкта XVI ў Рымска-Каталіцкім Касцёле існуюць дзве формы рымскага абраду: звычайная (уведзеная пасля Другога Ватыканскага сабора) і надзвычайная (т. зв. трыдэнцкая). З рымскім абрадам звязаны іншыя традыцыі літургіі заходняга хрысціянсва: мацарабская, амбразіянская, галіканская, парыжская, ліёнская, розныя манаскія (дамініканская, картуская, кармеліцкая, цыстэрская), якія ў пэўнай ступені захаваліся або цалкам зніклі.
Парадак Імшы ў рымскім абрадзе
Парадак Імшы ў рымскім абрадзе (звычайная форма, курсівам пазначаны элементы, якія могуць быць прапушчаны):
На заканчэнне Імшы могуць прагучаць душпастырскія аб'явы. Затым адбываецца благаслаўленне ўсіх прысутных, гучыць заклік на завяршэнне Імшы і спеў на заканчэнне.
NGC 4707
NGC 4707 (іншыя абазначэнні — UGC 7971, MCG 9-21-50, DDO 150, ZWG 270.25, 1ZW 43, PGC 43255) — галактыка ў сузор’і Гончыя Псы.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Хватаўка (Бярэзінскі раён)
Хва́таўка (, Хватовка) — вёска ў Бярэзінскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Пагосцкага сельсавета.
Псеашхо
Псеашхо  — горны масіў на Заходнім Каўказе, за 20 км ад пасёлка Красная Паляна, у вярхоўях рэк Уруштэн, Малая Лаба, Пслух, на тэрыторыі Каўказскага прыроднага біясфернага запаведніка. Адносіцца да Галоўнага Каўказскага хрыбта.
Тапонім «Псеашхо» перакладаецца з адыгейскай як «шматводная гара», верагодна, з-за таго, што на схілах масіва бяруць пачатак некалькі рэк, што жывяць ледавікі.
Цэнтральнае (Бухар-Жыраўскі раён)
Цэнтральнае — сяло ў Бухар-Жыраўскім раёне Карагандзінскай вобласці Казахстана. Адміністрацыйны цэнтр Цэнтральнай сельскай акругі. Знаходзіцца прыкладна за 71 км на захад ад раённага цэнтра, пасёлка Батакара. Код КАТА — 354077100.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 1668 чалавек (805 мужчын і 863 жанчыны). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 1428 чалавек (700 мужчын і 728 жанчын).
Адаменка (рака)
Ада́менка  — рака ў Беларусі, правы прыток Дняпра на тэрыторыі Быхаўскага раёна Магілёўскай вобласці.
Даўжыня ракі 13 км. Плошча вадазбору 65 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 1 м/км. Пачынаецца за 1,3 км у напрамку на паўночны ўсход ад вёскі Чарналессе, на поўдзень ад вёскі Істопкі. Вусце каля аграгарадка Новы Быхаў. Каналізаваная амаль на ўсім працягу, акрамя невялікіх участкаў у нізоўі.
Марсалья
Марсалья (Marsaglia) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне П’емонт, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Кунеа.
Насельніцтва складае 294 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 23 чал./км². Займае плошчу 13 км². Паштовы індэкс — 12060. Тэлефонны код — 0174.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы Sant'Eusebio.
Bombus terrestris
Bombus terrestris — від чмялёў.
Відавы эпітэт
Відавы эпітэт terrestris пераводзіцца як наземны або земляны.
Апісанне
Самка 19-23 мм (да 27 мм), рабочыя 11-17 мм, самцы 11-22 мм. Верх грудзей у чорных валасінках, пярэдняспінка з перавяззю з рудавата-жоўтых валасінак. Тэргіты брушка з чатырма перавязямі: 1-ы, 3-і і частка 4-га тэргіту ў чорных валасінках, 2-й тэргіт — у рудавата-жоўтых, 5-ы і частка 4-га тэргіту ў белых або светла-жоўтых валасінках.
Распаўсюджанне
Еўропа (акрамя паўночна-ўсходніх раёнаў), Пярэдняя Азія, Каўказ, поўдзень Уралу і Заходняй Сібіры, Сярэдняя Азія, паўночны захад Афрыкі.
Генетыка
Геном віду Bombus terrestris складае 0,64 пг (C value), дыплоідны храмасомны набор (2n): 36.
Мікалай Кірылавіч Анціпаў
Мікалай Кірылавіч Анціпаў (Николай Кириллович Антипов; 3 [15] снежня 1894, Лісічкіна, Наўгародская губерня —, ) — савецкі партыйны і дзяржаўны дзеяч. Намеснік старшыні Савета Народных Камісараў СССР, старшыня Камісіі савецкага кантролю пры СНК СССР (1935—1937).
Член ЦВК СССР 1—7 скліканняў, член ЦК ВКП(б) (1924—1937), кандыдат у члены Аргбюро ЦК ВКП(б) (1924—1925, 1928—1930). Расстраляны ў 1938 годзе, рэабілітаваны пасмяротна.
Ваенны ардынарыят Кеніі
Ваенны ардынарыят Кеніі (Military Ordinariate of Kenya) — ваенны ардынарыят Рымска-Каталіцкай Царквы, які дзейнічае ў Кеніі. Ваенны ардынарыят Кеніі, падпарадкоўваючыся непасрэдна Святому Прастолу, забяспечвае пастырскае акармленне ваеннаслужачых Кенійскай арміі і іх сем’яў.
Гісторыя
20 студзеня 1964 года ў Кеніі быў арганізаваны інстытут ваеннага капеланства для вайскоўцаў кенійскага войска.
21 ліпеня 1986 года Рымскі Папа Ян Павел II выпусціў булу «Spirituali militum curae», якой заснаваў ваенны ардынарыят Кеніі. Ардынарыят з’яўляецца асобнай самастойнай царкоўнай структурай на ўзроўні епархіі.
Палмае
Па́лмае (Palmajė) — вёска ў Ігналінскім раёне Уцянскага павета Літвы. Уваходзіць у склад Лінкмяніскай сянюніі. Размешчана за 24 км ад Палушэ. Насельніцтва 4 чал. (2001 г.).
Цікуны
Цікуны (Тикуны) — вёска ў Духаўшчынскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Траццякоўскага сельскага паселішча.
Брэйтаўскі раён
Геаграфія
Плошча 2155 км² (7-е месца сярод раёнаў). Брэйтаўскі раён мяжуе на поўдні з Некаузскім раёнам Яраслаўскай вобласці, а таксама з Цвярской вобласцю на захадзе і з Валагодскай вобласцю на поўначы.
Асноўныя рэкі — Сіць, Сёбла. Тэрыторыя раёна на значнай адлегласці прымыкае да Рыбінскага вадасховішча. Частка раёна, аддзеленая вадасховішчам ад астатняй вобласці, з’яўляецца тэрыторыяй Дарвінскага біясфернага запаведніка. Па сушы дабрацца сюды можна толькі праз тэрыторыю Цвярской і Валагодскай абласцей.
Новапакроўская
Новапакроўская (Новопокро́вская) — станіца ў Краснадарскім краі Расіі. Адміністрацыйны цэнтр Новапакроўскага раёна і Новапакроўскага сельскага паселішча. Насельніцтва — 19,1 тыс. жыхароў (2002). Знаходзіцца ў вярхоўі ракі Ея, пры ўпадзенні ў яе ручая Корсун, у стэпавай зоне. Чыгуначная станцыя Ея на лініі Ціхарэцк — Сальск. За 47 км ад Ціхарэцка, за 205 км ад Краснадара.
Інакенцій Фёдаравіч Аненскі
Інакенцій Фёдаравіч Аненскі (20 жніўня (1 верасня) 1855,  — 30 лістапада (13 снежня) 1909, ) — рускі паэт, драматург і перакладчык, крытык. Даследчык літаратуры і мовы, дырэктар мужчынскай Царскасельскай гімназіі.
Яго старэйшы брат — Мікалай Фёдаравіч Аненскі.
Delta Machine
«Delta Machine» ― трынаццаты альбом англійскага гурта Depeche Mode, выдадзены 22 сакавіка 2013 лэйбламі Columbia Records і Mute Records.
Любоў Васілеўна Ракава
Любоў Васілеўна Ракава (вёска Сушчэўская Слабодка, Чавускі раён, Магілёўская вобласць, БССР) — беларускі этнограф, кандыдат гістарычных навук, доктар гістарычных навук (2010), грамадскі дзеяч. Лаўрэат прэміі Рэспублікі Беларусь «За духоўнае адраджэнне» 2008 года за ўдзел у напісанні дзесяцітомнага выдання «Беларусы».
Біяграфія
У 1950 годзе сям'я пераехала ў горад Чавусы, дзе яна ў 1966 годзе закончыла СШ № 2. З 1967—1972 гады — вучоба ў Магілёўскім педінстытуце на гістарычным факультэце. З 1968 года жыла і працавала ў Мінску. Працавала сакратаром віцэ-прэзідэнта АН БССР акадэміка К. І. Лукашова. З 1970 года працуе ў Інстытуце мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклора Акадэміі навук Беларусі, спачатку малодшым навуковым супрацоўнікам, а з 1984 — старэйшым навуковым супрацоўнікам. У 1978 годзе паступіла ў аспірантуру па спецыяльнасці этнаграфія, абараніла кандыдацкую дысертацыю па тэме Быт і культура працуючай моладзі горада (1983). Потым займалася вывучэннем сям'і і сямейнага быта беларусаў. Па гэтай тэме апублікавала раздзел у калектыўнай манаграфіі Сям'я і сямейны быт беларусаў  (1990). Апублікавала звыш 40 работ у кнігах і часопісах, прысвечаных розным праблемам быта і культуры насельніцтва Беларусі і асабовую манаграфію Быт і культура гарадской моладзі, 1989 г. Займаецца грамадскай дзейнасцю: чытае лекцыі, выступае па радыё і тэлебачынню з прапагандай лепшых народных традыцый.
Кубак Беларусі па хакеі з шайбай
Кубак Рэспублікі Беларусь па хакеі са шайбай  — штогадовы турнір для каманд па хакеі з шайбай, які праводзіць Федэрацыя хакея Рэспублікі Беларусь. Разыгрываецца з 2002 года. Як правіла, праводзіцца ў канцы жніўня перад стартам рэгулярнага чэмпіянату Экстралігі у якасці размінкавага турніру.
Рэгламент
У розыгрышы Кубка бяруць удзел каманды беларускага чэмпіянату. У 2005 годзе ў Кубку ўдзельнічала таксама маладзёжная зборная Беларусі, а ў 2010 — каманда МХЛ «Мінскія зубры».
Турнір праводзіцца ў два этапы. На першым этапе каманды дзеляцца на дзве падгрупы згодна вынікам папярэдняга чэмпіянату экстралігі. Каманды гуляюць у падгрупах па кругавой сістэме ў адзін круг, пасля чаго пераможцы падгруп разыгрываюць Кубак у адзіным фінальным матчы. Фінал праходзіць на пляцоўцы каманды, якая набрала больш ачкоў на першым этапе. У сезонах 2004/2005, 2006/2007, 2007/2008 гадоў праводзіў агульны групавы турнір, пасля чаго ў фінале сустракаліся каманды, якія занялі два першых месцы. У розыгрышах 2003—2006 гадоў фінал складаўся з двух матчаў.
Спіс прызёраў
''Заўвага. У сезонах 2002/2003 і 2003/2004 Кубак Беларусі праводзіўся ўвесну, пасля завяршэння чэмпіянату краіны.''
NGC 4708
NGC 4708 (іншыя абазначэнні — MCG -2-33-16, IRAS12470-1049, PGC 43382) — галактыка ў сузор’і Дзева.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Мікрараён
Мікрараён — структурная адзінка сучаснай жыллёвай забудовы буйных населеных пунктаў. У вялікіх гарадах разлічаны на 12—20 тысяч жыхароў, у сярэдніх — на 6—12 тысяч. Складаецца з комплексу жылых дамоў, устаноў культурна-бытавога абслугоўвання насельніцтва, зялёных зон. Забудоўваецца як адзіная ці расчлянёная на групы жылых дамоў архітэктурна-прасторавая арганізацыя тэрыторыі з улікам прыродных і кліматычных умоў. Часта ўпісваецца ў адзін квартал.
На Беларусі першыя мікрараёны з’яўляюцца ў канцы 1950-х — пачатку 1960-х (у Мінску — з 1958). Размяшчалі іх на свабодных тэрыторыях паблізу існуючай забудовы, на ўскрайнах гарадоў, а таксама на месцы забудовы, якая патрабавала рэканструкцыі. З канца 1960-х у вялікіх гарадах перайшлі да забудовы тэрыторый буйнымі структурнымі адзінкамі — жылымі раёнамі, у склад якіх уваходзяць мікрараёны, што дазволіла арганічна звязваць архітэктуру з ландшафтам і транспартнымі камунікацыямі.
З сярэдзіны 1990-х па цяперашні час масавая забудова канцэнтрыруецца ў мікрараёнах, планіраванне якіх вялося раней (У Мінску — Лошыца, Сухарава, Уручча-5, 6 і г.д.). У іх будаўніцтве рэалізуецца складаны сплаў разнастайных прыёмаў архітэктурна-планіровачнай арганізацыі жылых тэрыторый, што атрымалі распаўсюджанне ў другой палове ХХ стагоддзя.
Цітова (Духаўшчынскі раён)
Цітова (Титово) — вёска ў Духаўшчынскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Траццякоўскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з кастрычніка 1941 года, вызвалена ў 1943 годзе.
Інжынер
Інжыне́р, інжыне́рка (ingénieur, ад ingenium — здольнасць, вынаходлівасць) — спецыяліст з вышэйшый тэхнічнай адукацыяй, стваральнік інфармацыі пра архітэктуру матэрыяльнага сродку дасягнення мэты і яе функцыянальныя ўласцівасцях, спосаб (тэхналогіі) вырабу гэтага сродку (прадукта), роўна як сам сродак і матэрыяльнае ўвасабленне мэты, ажыццяўляе кіраўніцтва і кантроль за вырабам прадукта.
Першапачаткова інжынерамі звалі асоб, якія кіравалі ваеннымі машынамі. Паняцце «грамадзянскі інжынер» з'явілася ў XVI стагоддзі ў Галандыі ў дачыненні да будаўнікоў мостаў і дарог, затым у Англіі і іншых краінах.
Марцініяна-По
Марцініяна-По (Martiniana Po) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне П’емонт, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Кунеа.
Насельніцтва складае 764 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 59 чал./км². Займае плошчу 13 км². Паштовы індэкс — 12030. Тэлефонны код — 0175.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы.
Хобатныя
Хобатныя (Proboscidea) — атрад плацэнтарных сысуноў, абавязаны сваёй назвай іх галоўнай адметнай прыкмеце — хобату. Адзінымі прадстаўнікамі хобатных на сённяшні дзень з'яўляецца сямейства сланоў (Elephantidae), і іх жыццёвая прастора значна абмежавана. Іншым сямействам з'яўляюцца мастадонты (Mammutidae), якія вымерлі некалькі тысяч гадоў назад і якіх не варта блытаць з таксама вымерлым родам сямейства слановых — мамантамі (Mammuthus).
Хобатныя адрозніваюцца не толькі сваім хобатам, але і ўнікальнымі відазмененымі разцамі — біўнямі (2 зверху і/ці знізу або без іх), а таксама найбольшай велічынёй сярод усіх сучасных наземных сысуноў. Некалі на Зямлі жыло мноства сямействаў хобатных, з якіх некаторыя (напрыклад, мастадонты) мелі чатыры біўні. Біўні растуць усё жыццё. Біўні на працягу эвалюцыі дасягалі 4 метраў і мелі розныя формы. Калі карэнныя зубы, якія выкарыстоўваюцца падчас харчавання, сточваюцца іх замяняюць зубы, якія растуць далей у роце. Пасля 60 гадоў усе карэнныя зубы цалкам сточваюцца. Іклоў няма.
Хобатныя ўтварнні спачатку былі ледзь прыкметныя і служылі продкам хобатных, якія жылі на балотах, як сродак дыхаць пад вадой. Пазней хобаты, з іх мноствам мускулаў, развіліся ў тонкаадчувальныя хапальныя органы, якія дазвалялі зрываць і лісце з дрэў, і траву ў стэпах. Іншай адаптацыяй да жыцця ў вадзе стала тоўстая скура, якая эфектыўна супрацьстаяла знешняму ціску вады, дазваляючы нармальна дыхаць. Валасяное покрыва рэдукаванае.
Хвост слабаразвіты. Дзіцяня падчас перамяшчэння трымаецца хобатам за хвост сталага суродзіча. У цырках падчас выступленняў, калі сланы ідуць калонай, яны трымаюцца за хвост жывёлы, якая ідзе перад імі.
Усе віды з'яўляюцца выключна расліннаеднымі. Пераварваць ежу ім дапамагаюць кішэчныя бактэрыі. Ежа пераварваецца толькі на 60 %. Калі хобатныя перасяліліся з балота на сушу, сланяняты для набыцця патрэбнай кішэчнай мікрафлоры сталі папаўняць сваё меню памётам сталых суродзічаў.
Тоўсцікі (Смаленская вобласць)
Тоўсцікі (Толстики) — вёска ў Духаўшчынскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Траццякоўскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з кастрычніка 1941 года, вызвалена ў 1943 годзе.
Стэнагалінныя арганізмы
Стэнагалі́нныя аргані́змы (ад στενός — «вузкі» і άλινος — «салёны») — водныя жывыя арганізмы, прыстасаваныя да існавання ў вузкім дыяпазоне значэнняў салёнасці вады і здольныя пераносіць толькі нязначныя ваганні гэтых значэнняў.
Тыповыя марскія стэнагалінныя арганізмы адзначаны амаль ва ўсіх групах раслін і жывёл (напрыклад, медузы, селядцы, бычкі, прамянёвікі, марскія зоркі). У прэснаводных вадаёмах большасць раслін і жывёл адносяцца да стэнагалінных арганізмаў (напрыклад, такія рыбы, як сцерлядзь, лінь, карась).
Стэнагалінныя арганізмы ў сваю чаргу падзяляюцца на алігастэнагалінныя (напрыклад, калаўроткі, , якія якія жывуць у слабасалёных Азоўскім і Каспійскім морах ) і полістэнагалінныя (напрыклад, марская зорка ). Таксама вылучаюць ультрастэнагалінныя арганізмы, якія распаўсюджаны ў моцнасалёных водах (напрыклад, водарасці, , ракападобныя ).
Ея
Ея (Е́я) — рака ў Краснадарскім краі Расіі, упадае ў Ейскі ліман Таганрогскага заліва Азоўскага мора. Даўжыня 311 км, плошча басейна 8650 км². Цячэ ў шырокай даліне па Кубана-Прыазоўскай (Прыкубанскай) нізіне. Сцёк пераважна ў перыяд раставання снягоў, летам Ея перасыхае; у нізоўях даліна забалочаная. Вада саланаватая. Сярэдні гадавы расход вады каля 2,5 м³/с (станіца Кушчоўская). Прытокі: Сасыка (левы) і Кугаея (правы).
Велікасельскі раён
Плошча — 1333 км² (14-е месца сярод раёнаў). Раён мяжуе на поўначы з Рыбінскім, на ўсходзе — з Тутаеўскім, на паўднёвым усходзе — з Яраслаўскім, на поўдні — з Барысаглебскім, на захадзе — з Угліцкім і Мышкінскім раёнамі Яраслаўскай вобласці.
У геалагічнай будове раёна (да глыбіні 120—150 м) бяруць удзел мезазойскія (мелавыя і юрскія) адклады, якія падсцілаюцца трыясавымі і пермскімі пародамі. Юрска-крэйдавая тоўшча прадстаўлена пераважна разнастайнымі пяскамі з рэдкімі праслоямі глін. Глыбіня залягання даху мезазойскіх парод ад 28 да 80 м, звычайна 40—70 м. Мезазойскія пароды перакрыты чацвярцічнымі адкладамі. Для апошніх характэрна спалучэнне азёрна-ледавіковых, флювіягляцыйных, азёрна-балотных і марэнных адкладаў.
Бязуння
Бязу́ння — рака ў Віцебскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі, левы прыток ракі Заходняя Дзвіна.
Даўжыня ракі 11 км. Плошча вадазбору 50 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 3,2 м/км. Выток ракі знаходзіцца каля вёскі Жабенцяі. Упадае ў Заходнюю Дзвіну за 1 км на паўночны захад ад вёскі Буева. Рэчышча Бязунні часткова каналізаванае.
Павел Антонавіч Шурмей
Вяслярная кар’ера
Асноўная дысцыпліна Шурмея — парнае веславанне.
Алімпійскія гульні
Шурмей выступаў на Алімпійскіх гульнях 2004 і 2008 гадоў з беларускай камандай.
На Гульнях 2004 года Шурмей выступаў у мужчынскім чацвярном парнам веславанні. Яго каманда заняла трэцяе месца ў сваім забегу, выйшла ў паўфінал, у якім заняла трэцяе месца. Гэта дазволіла ім выйсці ў фінал А, дзе яны занялі апошняе месца з шасці каманд.
На Гульнях 2008 года Шурмей зноў выступаў у мужчынскім чацвярном парнам веславанні. Яго каманда заняла трэцяе месца ў сваім забегу, выйшла ў паўфінал, у якім заняла апошняе месца. Гэта азначала, што яны прайшлі ў фінал B, дзе занялі 5-е месца і занялі 11-е месца ў агульным заліку.
Кар’ера веславання ў закрытых памяшканнях
Шурмей сем разоў выйграваў міжнародныя спаборніцтвы ALFA па веславанні ў закрытых памяшканнях і з’яўляецца рэкардсменам спаборніцтваў з 2003 года (2:39,8 на 1000 м).
У цяперашні час ён трымае сусветныя рэкорды ў цяжкай катэгорыі 40-49 на дыстанцыях 1000 і 2000 метраў.
Сусветныя рэйтынгі
Ніжэй прыведзены сусветныя рэйтынгі Шурмея ў канцы сезону ў розных спаборніцтвах па веславанні ў закрытых памяшканнях, дзе ён фінішаваў у 50 лепшых.
Удзел у абароне Украіны
З сакавіка 2022 года Павел Шурмей ваюе ў складзе палка Каліноўскага. У сакавіку 2023 года стала вядома, што ў Беларусі супраць Шурмея завочна распачалі крымінальную справу.
Быў паранены ў баі. За адвагу ўзнагароджаны Медалём БНР за баявыя заслугі.
Маруна
Мару́на, або Павіліца (Gálium) — род кветкавых раслін сямейства, распаўсюджаных па ўсім свеце.
Агульная колькасць відаў — каля чатырохсот.
Батанічнае апісанне
Аднагадовыя, двухгадовыя і шматгадовыя травяністыя расліны (зрэдку паўкусты) вышынёй да 1,3 м. Сцёблы раслін чатырохгранныя або круглыя, шурпатыя ці гладкія. Лісце суцэльнае, па 4—14 у несапраўдных кальчаках. Кветкі дробныя, белага, жоўтага ці ружовага колеру, сабраныя ў канцавыя або пазушныя паўпарасонікі. Плод — арэшак.
Значэнне і выкарыстанне
Некаторыя віды — лекавыя расліны. Многія віды — пустазелле. Меданосныя расліны.
Ісла-Дэ-Ла-Плата
І́сла-Дэ-Ла-Пла́та (Isla de la Plata) — востраў на ўсходзе Ціхага акіяна, уваходзіць у склад Эквадора. Агульная плошча — 6,62 км².
Геаграфія
Ісла-Дэ-Ла-Плата знаходзіцца за 24 км ад Паўднёваамерыканскага кантынента, за 312 км на паўднёвы захад ад Кіта. Мае вулканічнае паходжанне. Суша складзена пераважна базальтамі. Цэнтральная частка нагадвае плато с мноствам скал. Берагі абрывістыя. Прыдатнае месца для прычальвання маламерных суднаў месціцца на усходнім беразе.
Уражайнае (Карагандзінская вобласць)
Уражайнае — сяло ў Бухар-Жыраўскім раёне Карагандзінскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад Цэнтральнай сельскай акругі. Код КАТА — 354077200.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 482 чалавекі (234 мужчыны і 248 жанчын). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражываў 421 чалавек (208 мужчын і 213 жанчын).
Ісла-Дэ-Ла-Плата
Геаграфія
Клімат экватарыяльны засушлівы. Сярэднегадавая тэмпература трымаецца вышэй за +24 °C. Гадавая колькасць ападкаў — ад 125 мм да 250 мм. Сталых крыніц пітной вады няма.
Прырода
Пераважае флора, характэрная для пустыннага клімату з малой колькасцю ападкаў і засоленымі глебамі. На берагах сустракаюцца зараснікі хмызнякоў-ксерафітаў. У цэнтральнай частцы — сухі трапічны лес. Фаўна вострава адметна 70 відамі марскіх птушак. На берагах спыняюцца ластаногія. Навакольныя воды насяляюць рэдкія віды рыб, каралаў, марскія чарапахі, кіты, дэльфіны.
У мэтах аховы прыроды вострава яго тэрыторыя далучана да нацыянальнага парка Мачалілья.
Гісторыя
У дакалумбавы перыяд на востраве дзейнічала індзейскае свяцілішча. Лічыцца, што першым наведвальнікам-еўрапейцам быў Франсіска Пісара, які даў сучасную назву, паколькі знайшоў на сушы срэбраныя прадметы. Ісла-Дэ-Ла-Плата часцяком наведваўся піратамі, якія здабывалі на ім марскіх чарапах. У 1684 г. Уільям Дампір склаў першае апісанне вострава.
У нашы дні Ісла-Дэ-Ла-Плата сезонна наведваецца наглядчыкамі нацыянальнага парка Мачалілья і турыстамі.
Маравіль
Мараві́ль (, Маревиль) — аграгарадок у Бярозаўскім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Сігневіцкага сельсавета. Размешчана за 17 км ад Бярозы, за 18 км ад чыгуначнай станцыі Бяроза-Картузская.
Гісторыя
У 1843 годзе вядома як фальварак у складзе маёнтка Сігневічы, належаў Рамуальду Нейгоф-Лею, які пабудаваў драўляны дом з мансардай (у савецкі час перабудаваны). Быў закладзены парк. У канцы XIX ст. пад назвай Марвіль у Равяціцкай воласці Пружанскага павета Гродзенскай губерні. У 1890 годзе памешчыку разам з іншымі пунктамі належалі 3582 дзес. зямлі.
На 1905 года — фальварак Моравіль, альбо Лубкі. З 1915 года акупіраваны германскімі войскамі, з 1919 года да ліпеня 1920 года і з жніўня 1920 года — войскамі Польшчы. З 1921 года — у складзе Польшчы. На 1924 года фальварак у Равяціцкай гміне Пружанскага павета Палескага ваяводства. З 1932 года ў Сігневіцкай гміне.
З 1939 года ў БССР. З 1940 года маёнтак у Сігневіцкім сельсавеце.
У 1941—1944 гг. акупіраваны нямецка-фашысцкімі захопнікамі.
У 1950 годзе тут была створана Сігневіцкая МТС (у 1957 пераўтворана ў машынна-меліярацыйную станцыю, з 1961 будаўніча-мантажнае ўпраўленне, з 1981 ПМК-54 трэста «Брэстводбуд»), Паводле перапісу 1959 года — пасёлак ММС.
Планіроўка
Планіровачна складаецца з прамалінейнай вуліцы, арыентаванай з поўначы на поўдзень, да якой прымыкаюць 2 кароткія завулкі з зах. боку, у паўночнай частцы яшчэ адна кароткая вуліца з усходняга боку.
Памілішке
Памі́лішке (Pamiliškė) — вёска ў Ігналінскім раёне Уцянскага павета Літвы. Уваходзіць у склад Цэйкінейскай сянюніі. Размешчана за 9 км ад Цэйкінея. Насельніцтва 1 чал. (2001 г.).
Нітрабарыт
Нітрабары́т — мінерал класа нітратаў, нітрат барыю Ba(NO3)2, барыевая салетра.
Упершыню апісаны і атрымаў назву ў 1882 годзе як барый азотнакіслы. Найбуйнейшыя радовішчы нітрабарыту ў Чылі.
Абраў-Дзюрсо
Абраў-Дзюрсо (Абра́у-Дюрсо́) — сяло (раней — пасёлак гарадскога тыпу) у Краснадарскім краі Расіі. Адміністрацыйны цэнтр сельскай акругі Абраў-Дзюрсо муніцыпальнага ўтварэння горад Новарасійск. Знаходзіцца за 14 км на захад ад Новарасійска (з якім злучана шашой) і за 5 км на поўнач ад узбярэжжа мора. Паселішча размешчана на беразе горнага возера Абраў, ля месца ўпадзення ў яго аднайменнай ракі. Завод шампанскіх вінаў «Абраў-Дзюрсо».
Суэцкі канал
Суэцкі канал (قناة السويس, Qana al-Suways), знаходзіцца з захаду ад Сінайскага паўвострава, мае даўжыню ў 163 кіламетры. Канал размешчаны ў Егіпце паміж Порт-Саідам (Bur Sa’id) на Міжземным моры і Суэцам (al-Suways) на Чырвоным моры. На ўсходнім беразе канала насупраць Порт Саіда знаходзіцца Порт-Фуад, дзе размешчана Адміністрацыя Суэцкага канала. На ўсходнім баку канала насупраць Суэца знаходзіцца Порт-Тауфик. На канале (у раёне Кракадзілавага возера (Тымсах)) размешчаны трэці па велічыні горад Егіпта і буйны прамысловы цэнтр — Ісмаілія.
Канал дазваляе воднаму транспарту праходзіць у абодва бокі паміж Еўропай і Азіяй без абмінання Афрыкі. Да адкрыцця канала, транспарціроўка ажыццяўлялася шляхам разгрузкі караблёў і сухапутнай перавозкай паміж Міжземным і Чырвоным морамі.
Даўжыня канала складае 163 км. Канал складаецца з дзвюх частак — на поўнач і на поўдзень ад Вялікага Горкага Возера, злучаючы Міжземнае мора з Суэцкім Залівам на Чырвоным моры.
На сённяшні дзень з’яўляецца важнейшым бюджэтаўтваральным праектам Егіпта.
Антычнасць
Магчыма яшчэ ў часы Дванаццатай Дынастыі, Фараон Сенусерт III (1878 да н.э. — 1839 да н.э.) праклаў з захаду на ўсход канал, прарыты праз Wadi Tumilat, які злучае Ніл з Чырвоным морам, для бесперашкоднага гандлю з Пунтам.
Канал быў дабудаваны каля 500 да н.э. царом Дарыем Першым, Персідскім заваёўнікам Егіпту. У памяць гэтай падзеі Дарый усталяваў гранітныя стэлы на беразе Нілу, у тым ліку адну каля Карбета.
Канал быў адноўлены Пталамеем II каля 250 да н.э. на працягу наступных 1000 год ён паспяхова мадыфікаваўся, разбураўся і зноў адбудоўваўся, пакуль нарэшце гэтыя работы не спыніліся ў 8 стагоддзі пры абасідскім каліфе Аль-Мансуры.
Сучаснасць
Да наступнай спробы пракапаць канал мінула больш тысячы гадоў. У канцы 18 стагоддзі Напалеон Банапарт, быўшы ў Егіпце, разглядаў магчымасць будаўніцтва канала, які злучае Міжземнае і Чырвонае мора. Праект быў зачынены пасля хібнай высновы французскіх даследчыкаў, што воды Чырвонага мора знаходзіліся вышэй узроўня Міжземнага мора, што не дазваляла пабудаваць канал без шлюзаў.
У 1854 і 1856 Фердынанд дэ Лесепс атрымаў канцэсіі ад Саіда-ары, віцэ-караля Егіпта, з якім дэ Лессепс пазнаёміўся, быўшы французскім дыпламатам, у 1830-х гадах. Саід Паша ўхваліў стварэнне кампаніі для мэт будаўніцтвы марскога канала, адчыненага для караблёў усіх краін, паводле планаў аўстрыйскага інжынера Alois Negrelli.
Земляныя працы праводзіліся з выкарыстаннем прымусовай працы бедных пластоў насельніцтва Егіпту (на першых этапах) і занялі 11 гадоў. Канал адкрыўся для суднаходства 17 лістапада, 1869.
Ісігакі
Ісігакі (石垣島) — востраў на поўдні архіпелага Рукю ў Японіі. Плошча — 222,63 км². Насельніцтва (2008 г.) — 46 489 чал.
Суэцкі канал
Сучаснасць
Канал аказаў неадкладнае і неацэннае значэнне на сусветны гандаль. Шасцю месяцамі раней была ўведзеная ў дзеянне Першая Транскантынентальная Чыгунка, і ўвесь мір можна было зараз абмінуць у рэкордныя тэрміны. Канал згуляў важную ролю ў экспансіі і наступнай каланізацыі Афрыкі. Вонкавыя абавязкі вымусілі Ісмаіла Пашу, які змяніў Саіда Пашу, прадаць у 1875 годзе дзель у канале ў карысць Вялікабрытаніі.
Ісігакі
Геаграфія
Востраў Ісігакі месціцца на поўдні Усходне-Кітайскага мора ў 425 км на паўднёвы захад ад горада Наха, адміністрацыйнага цэнтра прэфектуры Акінава, у 1923 км на паўднёвы захад ад Токіа, сталіцы Японіі, усяго ў 222 км на ўсход ад вострава Тайвань. Даўжыня з паўночнага ўсходу на паўднёвы захад — 35,45 км.
Востраў сфарміраваўся ў працэсе субдукцыі тэктанічных пліт, які суправаджаўся вулканічнымі вывяржэннямі і падняццем парод арганічнага паходжання. У выніку ўтварылася гарыстая паверхня з лаў і вапнякоў. Найвышэйшы пункт — 526 м. Геалогія Ісігакі мае шмат падабенстваў як з іншымі Японскімі астравамі, так і востравам Тайвань.