cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
3-я армія (Расійская імперыя)
У жніўні і верасні 1914 года
12 пяхотных дывізій, 4 конных дывізій, 192 батальёнаў, 123 эскадронаў і 712 гармат. Усяго ў 3-й арміі: 192 бат., 384 кул., 123 эск. і сотняў, 32 кул., 576 гарм., 48 марцір, 24 цяжкіх, 18 сап., 1 іскр, і 5 тэл рот, 2 пант. бат., 12 самалётаў, 4 роты памежнай варты.
Лугвен Альгердавіч
Лугвен-Сымон Альгердавіч, Лонгвін-Сямён, Лангвен, Лугвень (~1355 — 1431) — чацвёрты сын Альгерда ад другога шлюбу з Ульянай Цвярской (агульным лікам дзявяты), князь мсціслаўскі (1392—1431).
Імя
У дакументах наўгародскага паходжання імя найчасцей перадаецца як Лоугвень (Лоугвеньевич). Але ў беларуска-літоўскіх летапісах і ў актавым матэрыяле, што паходзіць з Вялікага Княства Літоўскага, форма імя іншая: Линкгвен(ий) (Линкгвенович, Линкгвениевич) і асабліва часта Лынкгвень (Лынкгвеневич).
Кітуба
Кіту́ба (саманазвы: Munukutuba, Kituba) — крэольская мова, распаўсюджаная на захадзе Цэнтральнай Афрыкі, афіцыйная мова Рэспублікі Конга. Колькасць носьбітаў — каля 5,4 млн чалавек.
Лугвен Альгердавіч
Імя
Імя Лугвен (ад *Leng-vin’as ці блізкага) з шэрагу старабалцкіх (старалітоўскіх) двухасноўных імёнаў, якія дайшлі з індаеўрапейскай эпохі і ўласцівыя іменнікам народаў індаеўрапейскага паходжання.
Кітуба
Сфарміравалася ў выніку кантактаў народа конга з іншымі народамі банту. Мае таксама запазычанні з еўрапейскіх моў.
Лугвен Альгердавіч
Імя
Гэтае імя — з супольнага пруска-літоўскага антрапанімікону, яго форма пад 1399 годам засведчаная і ў прусаў — Langwenne. Аснову звязваюць з літ. lengvas «лёгкі, просты», адпаведнае слова мела быць і ў старапрускай мове. У літоўскім іменніку роднасныя асновы Lang-, Leng-, Ling- фігуруюць у двухасноўных імёнах Lang-vin’as, Leng-vin’as, Ling-vin’as.
Кітуба
У Дэмакратычнай Рэспубліцы Конга ўжываецца ў якасці афіцыйнай тая ж форма мовы, але яна носіць назву кіконга.
Лугвен Альгердавіч
Імя
Другая аснова Vin- адна з найбольш папулярных сярод літоўскіх двухасноўных антрапонімаў, з ёй вядома іх каля сотні. У аблаўтных дачыненнях гэтая аснова знаходзіцца з асновай Vain-, яны паходзяць ад індаеўрапейскага *ṷei- «рушыць, імкнуцца; гнаць», ад якога і блр. вайна, ваяваць.
Імя, такім чынам, мела значыць «той, каму лёгка ваюецца».
Дзейнасць
Быў трэцім ці чацвёртым сынам Альгерда ад другога шлюбу з Ульянай Цвярской. Польскі даследчык Караль Стадніцкі лічыў Лынгвеня трэцім сынам Альгерда ад Ульяны. Польскі генеалог Юзаф Вольф, грунтуючыся на тэксце Дубіскай дамовы 1382 года, прапанаваў наступны варыянт старэйшынства сыноў Альгерда і Ульяны: Ягайла, Скіргайла, Карыбут, Лынгвень, Карыгайла, Вігунт, Свідрыгайла. Гэтыя высновы падтрымалі і іншыя даследчыкі. На мяжы XX—XXI стагоддзяў польскі даследчык Ян Тэнгоўскі выказаў меркаванне, што Лынгвень мог быць іх трэцім сынам — пасля Скіргайлы і Карыбута.
У гістарычных крыніцах выступае з 1379 года, калі ў ліку іншых літоўскіх князёў падпісаў у Троках мір з Ордэнам (29 верасня). Разам з братам Ягайлам і трыма іншымі князямі 14 жніўня 1385 года падпісаў Крэўскую унію. Удзельнічаў у разгроме вялікага князя смаленскага Святаслава, які падтрымаў выступленне Андрэя Полацкага супраць Ягайлы, пад Мсціславам (29 красавіка 1386 года).
У 1389—1392 гадах — князь у Вялікім Ноўгарадзе, атрымаў у кармленне Ладагу, Арэшак, Карэлу і палову Капор’я. Склаў васальную прысягу Ягайлу як сюзерэну Ноўгарада (у тайне ад саміх наўгародцаў). У 1390 годзе спрабаваў далучыць да Ноўгарада Пскоў, у 1391 годзе разбіў ганзейскіх піратаў-вітальераў пад Арэшкам. З’ехаў з Ноўгарада пад уціскам Масквы, атрымаў ад Ягайлы Мсціслаўскае княства, якім да яго валодаў іх брат Карыгайла.
Дабраны (Мыкалаіўскі раён)
Дабраны (Добря́ни) — вёска ў Мыкалаіўскім раёне Львоўскай вобласці Украіны.
Лугвен Альгердавіч
Дзейнасць
19 чэрвеня 1431 года стаў адным з падпісантаў Хрыстмемельскай дамовы з Тэўтонскім Ордэнам, у тэксце якой яго імя стаіць на другім месцы — пасля імя самога вялікага князя літоўскага Свідрыгайлы.
Вядомая пячатка Лугвена (1389) з выявай «Пагоні», якая захоўваецца ў Львоўскім гістарычным музеі.
Сям’я
14 чэрвеня 1394 года ў Маскве ажаніўся з дачкой Дзмітрыя Данскога і сястрой тагачаснага вялікага князя маскоўскага Васіля Дзмітрыевіча — Марыяй. Аднак расійскі даследчык Уладзімір Андрэевіч Кучкін падвергнуў сумневу версію аб існаванні Марыі. Даследчык адзначыў, што ў тэксце Васкрасенскага летапісу прыводзіцца толькі пералік дзяцей Юрыя Патрыкеевіча, названага зяцем вялікага князя, у той час як імя жонкі адсутнічае. Кучкін паказвае, што ні ў летапісах, ні ў актах, ні ў ранніх радаводах не пацвярджаецца наяўнасць у вялікага князя Васіля Дзмітрыевіча дачкі па імені Марыя.
Марыя памерла ўжо 15 мая 1399 года і была пахавана ў Маскве, у прыдзеле Святога Лазара новай мураванай царквы Нараджэння Найсвяцейшай Маці Боскай. У гэтым шлюбе нарадзіўся сын Юрый.
Ад другой жонкі (з восені 1406/1407 гадоў, імя і паходжанне невядомыя) меў сына Яраслава-Фёдара.
Краст-панк
Краст-панк — разнавіднасць панку, зарадзіўся сярод англійскіх гуртоў, што гралі ў сярэдзіне 80-х 20 ст., галоўным чынам Discharge — а таксама D-beat. Паўстаў у выніку зліцця хардкор-панка і анарха-панка, заўсёды меў у сваіх тэкстах такія тэмы як: радыкалізм, глабалізацыя, войны, капіталізм і інш.
Краст-панк — вытворная форма хардкор-панка і анарха-панка, змешанага з надзвычайнымі металічнымі рыфамі. Тэмпы часцей за ўсё хуткія, шмат гуртоў звяртаюцца да агрэсіўных і брудных тэмпаў. Гітарнае сола рэдка выкарыстоўваецца. Выкананне вакалу - часта ў падвойнай форме (мужчына і жанчына) - вельмі пранізлівае, або хрыплае і гартаннае. Лірычны змест краста мае тэндэнцыю да суровасці і нігілістычнасці, але звычайна ўсё ж палітычна ангажаваны.
Люстэрка
Люстра, люстэ́рка (ад lustro ) — цела з адбівальнай паверхняй, няроўнасці якой не перавышаюць долей даўжыні хвалі (электрамагнітнай ці гукавой). Выкарыстоўваецца ў побыце, астранамічных і фізічных прыладах, ультрагукавой апаратуры, медыцыне і інш. Найбольш вядомы прыклад — плоскае люстэрка.
Гісторыя
Пазней навучыліся рабіць люстэркі са шкла, наносячы на тыльны бок шкляной пласцінкі тонкі пласт серабра, золата ці волава. Найбольшую вядомасць атрымалі знакамітыя венецыянскія люстэркі, якія каштавалі гэтак дорага, што для іх куплі французскія арыстакраты часам былі вымушаны прадаваць цэлыя маёнткі.
Таксама для вытворчасці люстраў раней ужываўся абсідыян.
Сучасную гісторыю люстэркаў адлічваюць з 1240 года, калі ў Еўропе навучыліся выдзімаць посуд са шкла. Уласна вынаходства шклянога люстра адносяць да 1279 года, калі італьянскі манах-францысканец Джон Пекам апісаў спосаб пакрываць шкло тонкім пластом волава.
Вытворчасць люстра выглядала так. У пасудзіну праз трубку майстар уліваў расплаўленае волава, якое расцякалася роўным пластом па паверхні шкла, а калі шар астываў, яго разбівалі на кавалкі. Першая люстра было недасканалым — увагнутыя аскепкі злёгку скажалі адлюстраванне, але яно было яркім і чыстым.
У XIII ст. у Галандыі асвоілі саматужную тэхналогію вытворчасці люстраў, затым яе асвоілі ва Фландрыя і ў нямецкім горадзе Нюрнбергу, дзе ў 1373 годзе ўзнік першы люстраны цэх.
У 1407 годзе венецыянскія браты Данзало дэль Гала выкупілі ў фламандцаў патэнт і Венецыя паўтара стагоддзі трымала манаполію на вытворчасць люстраў, якія называліся венецыянскімі, хаця па сутнасці былі фламандскімі. І хоць Венецыя была не адзіным месцам вытворчасці люстраў у той час, але менавіта венецыянскія люстэркі вылучаліся найвышэйшай якасцю. Венецыянскія майстры дадавалі адлюстравальны сплаў золата і бронзу, таму ўсе прадметы ў люстры выглядалі нават прыгажэй за рэчаіснасць. Кошт аднаго венецыянскага люстра быў роўны кошту невялікага марскога судна, і для іх куплі французскія арыстакраты часам былі вымушаныя прадаваць маёнткі. Напрыклад, лічбы, якія дайшлі да нашых дзён, не дужа вялікае люстра памерам 100х65 см каштавала больш за 8000 ліўраў, а карціна Рафаэля таго ж памеру — каля 3000 ліўраў.
Уласцівасці
Уласцівасці люстэрка вызначаюцца каэфіцыентам адбіцця матэрыялу, з якога яно зроблена, і формай яго паверхні. Каэфіцыент адбіцця ўплывае на энергію адбітай хвалі, для яго павелічэння на паверхню люстэрка наносяць тонкі слой металу або мнагаслойнае дыэлектрычнае пакрыццё. Форма люстэрка вызначае від адбітай хвалі (плоскай, цыліндрычнай, сферычнай). Плоскае люстэрка змяняе толькі напрамак распаўсюджвання хвалі і захоўвае яе від (напр., плоская хваля застаецца плоскай, сферычная — сферычнай). Увагнутыя і выпуклыя люстэркі з паверхняй рознай формы змяняюць напрамак распаўсюджвання і від адбітай хвалі, напр., плоская хваля пры адбіцці ад знешняй паверхні конуса пераўтвараецца ў цыліндрычную, цыліндрычная пры адбіцці ад унутранай паверхні конуса — у плоскую. Аптычныя люстэркі пазбаўлены храматычнай аберацыі.
Рансека
Насельніцтва складае 616 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 26 чал./км². Займае плошчу 24 км². Паштовы індэкс — 13036. Тэлефонны код — 0161.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы.
Уладзімір Васільевіч Калтовіч
Біяграфія
Нарадзіўся ў Чэрвені Мінскай вобласці Беларусі ў 1966 годзе.
У 2009—2010 гадах — намеснік, першы намеснік міністра гандлю Рэспублікі Беларусь.
У 2010—2012 гадах — намеснік старшыні Мінскага гарвыканкама.
Са снежня 2012 года працаваў у пасольстве Рэспублікі Беларусь у Расіі.
З 17 снежня 2015 па 21 снежня 2021 года займаў пасаду міністра гандлю Рэспублікі Беларусь. 22 снежня 2021 года пераведзены на пасаду намесніка Кіраўніка Апарату Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь.
Люстра (прыбор)
Люстра (lustre ) — падвесная столевая свяцільня, прызначаная для стварэння бесценевага асвятлення (у адрозненне ад кропкавай крыніцы) памяшканняў. Памеры люстры (адлегласць паміж асобнымі кропкавымі крыніцамі) і колькасць кропкавых крыніц святла ў ёй вызначаюць раўнамернасць асвятлення памяшкання. Першапачаткова ў якасці крыніцы святла выкарыстоўваліся свечкі — тады люстры называліся жырандолямі (girandole ), сёння часцей за ўсё можна сустрэць лямпы накальвання і люмінесцэнтныя лямпы.
Крыніцы святла
У якасці крыніц святла канструкцыяй люстры могуць выкарыстоўвацца:
Георгій Мікалаевіч Высоцкі
Георгій Мікалаевіч Высоцкі (, вёска Мыкыціўка,, Расійская імперыя — , , Украінская ССР, СССР) — выдатны ўкраінскі і рускі глебазнавец, лесавод, геабатанік і географ. Акадэмік УАСГНІЛ (1934). Акадэмік Акадэміі навук УССР (1939). Заснавальнік навукі пра лес і лясной даследніцкай справы. Аўтар больш за 200 навуковых прац.
Адукацыя
Сярэднюю адукацыю атрымаў у Глухаўскай прагімназіі, якую скончыў у 1883 годзе. У 1886 годзе паступіў ў Пятроўска-Разумоўскую сельскагаспадарчую акадэмію ў Маскве.
У 1890 годзе Г. Высоцкі скончыў, дзе прысвяціў сябе прыродазнаўчым навукам, асабліва глебазнаўству. Будучы яшчэ студэнтам акадэміі, Георгій Мікалаевіч прыняў удзел у вядомай Палтаўскай экспедыцыі па гаспадарчай ацэнцы зямель, якую ўзначальваў выбітны географ прафесар В. В. Дакучаеў. Працуючы ў басейне ракі Сулы (Роменскі павет), ён даследаваў уплыў лесу на ўвесь прыродны комплекс і на ўраджайнасць збожжавых культур.
Вялікаанадольскі перыяд
У 1890 годзе Г. М. Высоцкі скончыў акадэмію і адбыў на практыку ў. Па заканчэнні практыкі ён падаў прашэнне ў Лясны дэпартамент аб залічэнні на лясную службу. Дэпартамент тады рыхтаваў вядомую стэпавую экспедыцыю пад кіраўніцтвам В. В. Дакучаева. Гэтая экспедыцыя, выкліканая жорсткай засухай 1891 года, адыграла выдатную ролю ў справе вывучэння і пераўтварэння ўкраінскіх стэпаў. Такім чынам, з 1892 года Г. М. Высоцкі працаваў і вёў навуковыя даследаванні ў стэпавай экспедыцыі В. В. Дакучаева на Вялікаанадольскім лясным стацыянары (цяпер заказнік ), размешчаным на водападзеле басейнаў Дняпра і рэк, што цякуць у Азоўскае мора, у 50 км на паўднёвы-захад ад Данецка і ў 3 км ад станцыі Вялікаанадоль, якой стаў загадваць. У першы ж год працы ў экспедыцыі Г. М. Высоцкі заклаў лясныя культуры і стварыў 6 метэаралагічных станцый. Ён з цікавасцю вывучаў на прыкладзе штучных насаджэнняў узаемасувязь лесу са стэпавай цэліной і палявымі дзялянкамі, узровень грунтавых вод, лясны мікраклімат, і галоўнае — узаемнае лесу і стэпу, дзеянне лясных полеахоўных палос на снеганазапашванне і на ўраджай сельскагаспадарчых раслін.
У Вялікаанадолі Георгій Высоцкі жыў і працаваў 12 гадоў. Цягам гэтага часу ён вёў геаграфічныя назіранні за масівам штучна разведзенага лесу плошчай 1 600 га (сучасная площа 2 200 га). Перад ім стаялі складнейшыя задачы стварэння рацыянальнага, стойкага тыпу лясных пасадак, стварэння полеахоўных, прыяравых і іншых насаджэнняў. Высоцкі ахапіў сваімі даследваннямі ўсе бакі прыроды стэпу, усе асаблівасці стэпавых лесанасаджэнняў. Гэта быў самы плённы перыяд яго дзейнасці, перыяд стацыянарных даследаванняў, калі ён напісаў каля 40 навуковых прац, апублікаваных у тым ліку ў «Трудах экспедиции, снаряжённой лесным департаментом под руководством проф. В. В. Докучаева», у часопісах «Почвоведение», «Лесной журнал» і іншых. Досвед працы таго перыяду абагульнены ў артыкулах «Гидрологические и геоботанические наблюдения в Велико-Анадоле» (1899), «Биологические, почвенные и фенологические наблюдения в Велико-Анадоле» (1901).
Яшчэ працуючы ў экспедыцыі на Вялікаанадольскім участку Г. М. Высоцкі выказаў меркаванне пра тое, што паспяховае лесаразвядзенне ў стэпах не можа грунтавацца на вывучэнні толькі мясцовых умоў, для гэтага неабходна зыходзіць з навуковага падзелу краіны на зоны, акругі і раёны. Такім чынам, ужо ў пачатку ХХ стагоддзя вучоны фактычна адначасова з В. В. Дакучаевым сфармуляваў уласную (некалькі іншую) ідэю геаграфічнай (ландшафтнай) занальнасці.
1900—1917
У 1899—1904 гадах Г. М. Высоцкі працаваў ляснічым Марыупальскага лясніцтва, а затым быў пераведзены ў Санкт-Пецярбург на пасаду рэвізора лесаўпарадкавання пры Лясным дэпартаменце. Адначасова ён працаваў прафесарам у Лясным інстытуце. Вучоны актыўна ўдзельнічаў у рэарганізацыі лясной даследчай справы і быў залічаны ў пастаянную Камісію лясных праблем.
У 1908—1909 гадах пабачылі свет першыя вялікія фізіка-геаграфічныя працы Высоцкага — пра Самарскі павет і «Бузулукский бор и его окрестности». У апошняй Г. М. Высоцкі упершыню даў абагульняючую фізіка-геаграфічную характарыстыку гэтага ўнікальнага ляснога масіву. Акрамя ён вывучаў лесараслінныя умовы тульскіх засек, Ергеняў  і Нарынскіх пяскоў.
У 1913 годзе лясны дэпартамент даручыў Г. М. Высоцкаму ўзначаліць работы па лесаўпарадкаванню стэпавых штучных лясніцтваў, і ён пераехаў у Кіеў. Тады ж Наварасійскі (Адэскі) універсітэт прысвоіў Г. М. Высоцкаму ступень доктара аграноміі (без абароны дысертацыі), а Кіеўскі ўніверсітэт запрасіў яго на кафедру глебазнаўства. Працуючы ў Кіеве, ён апантана вывучае пяшчаныя (борныя) тэрасы рэк Украіны з мэтай замацавання пяскоў з дапамогай расліннасці і гаспадарчага асваення. Прыкладна ў гэты ж час выходзіць яго фізіка- геаграфічная манаграфія аб Ергенях (1915).
У 1915 годзе за заслугі перад геаграфічнай навукай Г. М. Высоцкі ганаруецца вышэйшай узнагародай Геаграфічнага таварыства — залатым медалём імя П. П. Сямёнава-Цян-Шанскага.
Дзейнасць пры савецкай уладзе
Пасля ўсталявання ва Украіне савецкай улады пачалася педагагічная дзейнасць Георгія Мікалаевіча Высоцкага. У 1918 годзе прафесар Г. Высоцкі ўзначаліў кафедру глебазнаўства. Выкладаў у розных ВНУ краіны: у Сімферопальскім універсітэце (1918—1923), Горацкім сельскагаспадарчым інстытуце (1923—1926, у 1923-25 загадчык кафедрай ), (1926—1930).
У 1924 −1926 годзе загадчык Минскай (з 1926 года Цэнтральнай) лясной доследнай станцыяй. Праводзіў у Беларуси метэаралагічныя і гідралагічныя даследаванні, паклаў пачатак навуковай тыпалагічнай класіфікацыі лясоў Беларусі, даў геабатанічную характарыстыку расліннасці поўдня Беларусі.
У 1930—1940 працаваў прафесарам ў Харкаве, які цяпер носіць яго імя. У 1934 годзе Г. М. Высоцкі абраны акадэмікам УАСГНІЛ, а ў 1939 годзе — АН УССР.
Памёр вучоны ў Харкаве 6 красавіка 1940 года.
Навуковая дзейнасць
Унёс істотны ўклад у стэпавае лесаразвядзенне. Распрацаваў «драўняна-хмызняковы» тып насаджэнняў, паказаў каштоўнасць дубу для стварэння лясных насаджэнняў у стэпе, высунуў палажэнне аб значэнні мікарыз для гадоўлі дуба і хвоі. Падкрэсліваў значэнне земляных чарвей і іншых земляроеў у.
Увёў паняцце «глей», якое было транслітаравана ў англійскае «Gley» і шырока выкарыстоўваецца глебазнаўцамі усяго свету. Таксама ўвёў паняцце «фітастрома» як геасферы найбольшага засяроджання расліннасці.
Прапанаваў па формах вегетатыўнага размнажэння.
З работ па геабатаніцы асабліва каштоўная яго манаграфія «Ергені» (1915 г.), якая мае вялікае значэнне для пазнання лясной расліннасці і яе эвалюцыі пад уплывам уздзеяння чалавека.
Вучоны быў адным са стваральнікаў і актыўным аўтарам першага ў свеце часопіса «Глебазнаўства», пачатага ў 1899 годзе.
Г. М. Высоцкі быў не толькі бліскучым лесаводам, але і цудоўным фізіка-географам. Ён развіў дакучаеўскае вучэнне пра зоны прыроды, увёў у навуковы лексікон паняцце пра «мясцовасць», якое поўнасцю адпавядае сучасным уяўленням пра геаграфічны ландшафт як прыродны комплекс. Ім закладзены асновы глебавай гідралогіі засушлівых раёнаў і распрацавана вучэнне пра тыпы воднага рэжыму глебаў; сфармуляваная тэорыя паходжання саланцаватых стэпавых глебаў. Упершыню ён апісаў працэс абглеяння і паказаў яго біялагічны характар​​. Георгій Высоцкі першым устанавіў заканамернасці прыземных паветраных плыняў, якія выклікаюць пыльныя буры. Ён распрацаваў асновы оракліматычнай класіфікацыі глебаў, увёў паняцце пра, мікраклімат, плакор, ілювій і іншыя. Геаграфія абавязаная Георгію Мікалаевічу Высоцкаму развіццём найважнейшых прынцыпаў дакучаеўскай школы і з’яўленнем новых, арыгінальных ідэй, якія ўзбагацілі геаграфічную тэорыю.
Памяць
У горадзе Боярцы на Кіеўшчыне на тэрыторыі Боярскай лясной доследнай станцыі ўсталяваны бюст Г. М. Высоцкага.
Беларусы Латвіі
Беларусы ў Латвіі — частка беларускай дыяспары, трэцяя па колькасці нацыянальная меншасць краіны. Станам на 1 ліпеня 2022 г. колькасць беларусаў у Латвіі складала 57 319 чалавек (2,98 % жыхароў Латвіі). Станам на 1 студзеня 2021 года 27 477 чалавек — грамадзяне Латвіі, 26 481 чалавек — неграмадзяне Латвіі, 4 405 чалавек — грамадзяне Беларусі.
У Індрскай, Піедруйскай (Прыдруйскай) і Робэжніекскай валасцях Краслаўскага раёна беларусы, паводле перапісу 2000 года, складаюць большасць насельніцтва.
Сярэднявечча
У V—VIII стст. славянскія плямёны (перадусім крывічы) з’явіліся на тэрыторыі сённяшняй Латвіі, частка з іх змяшалася з мясцовым балцкім насельніцтвам, часткова асіміляваўшы яго. У гэты час у раёне мясцовасцей Пылда, Піедруя, Істра, Індрыца пачалі фарміравацца астравы беларускага аўтахтоннага насельніцтва, якое развівалася ў шчыльным кантакце з асноўным арэалам беларускага этнасу.
Э. Мугурэвіч, В. Уртан, Р. Дзянісава, Я. Граўдоніс, У. Свяжынскі ў сваіх працах паказваюць на шчыльныя кантакты паміж крывічамі і латгаламі, у выніку чаго часам немагчыма правесці выразную мяжу паміж дзвюма плямёнамі. У працэсе ўзаемадачынення склалася шырокая культурная і геаграфічная зона з мяшаным насельніцтвам. Пра шчыльнасць кантактаў з крывічамі сведчыць і латышскі этнонім krievs (беларус — baltkrievs), якім мясцовыя плямёны пазначалі ўсе ўсходнеславянскія плямёны (цяпер ён ужываецца для азначэння рускіх). Даследаванні адмыслоўцаў кажуць пра падабенства рытмікі і мелодый у народнай музыцы (М. Голдын), адзежы (А. Зарыня), найменнях прадметаў побыту (Р. Меркенэ), прыказках і прымаўках (Э. Кокарэ).
З цягам часу раён Заходняе Дзвіны ў Латвіі ўвайшоў у сферу ўплыву Полацкага княства. Палачане збіралі даніну з мясцовых плямёнаў (ліваў і латгалаў), пра што згадвае ў сваёй «Хроніцы Лівоніі» Генрых Латвійскі. Фарпостамі Полацкага княства ў рэгіёне былі крэпасці Герцыке і Кукенойс, дзе ў пачатку XIII ст. княжылі адпаведна князі Усевалад і Вячка. Гэтыя князі ў 1200—1220-х узначальвалі змаганне мясцовых плямёнаў супраць нямецкіх і шведскіх рыцараў. У гарадах Талава, Герцыке, Кукенойс былі праваслаўныя цэрквы, падначаленыя Полацкай епархіі.
З заснаваннем у 1201 годзе Рыгі і прыходам крыжакоў Полацкае княства ўсталявала шчыльныя гандлёвыя кантакты з імі, пра што сведчаць дамова 1210 года і іншыя пагадненні. У часы існавання Ганзы купцы-крывічы збудавалі ў Рызе Крэўскі двор. З 1453 года вядомая царква святога Мікалая ў Рызе, з XVI ст. — слабада беларускіх плытагонаў (Крэўсгорад) каля Крустпілса (з 1670 года мела магдэбургскае права).
У выніку Інфлянцкай вайны ў 1561 годзе Інфлянцкі ордэн распаўся на Курляндскае і Задзвінскае княствы, якія тады ж сталі васаламі Вялікага Княства Літоўскага, а з 1569 года — Рэчы Паспалітай. Паўночная Латвія ў 1629 года адышла да Швецыі, паўднёвая ж (Курляндыя) заставалася ў складзе Рэчы Паспалітай да 1795 года.
Расійская імперыя
У 1795 годзе частка беларускіх і латышскіх зямель далучаны да Расійскай імперыі. Перасяленню беларусаў у Латвію спрыяла адмена прыгоннага права ў 1861 годзе. Частка беларусаў асела ў партовых гарадах. З Латвіі паходзілі, тут навучаліся або працавалі ў XIX — пачатку XX стст. беларускія грамадскія, культурныя і палітычныя дзеячы, пісьменнікі і мастакі — Ігнат Буйніцкі, Віктар Вальтар, Ніна Ватацы, Кастусь Езавітаў, Карусь Каганец, Уладзімір Кудрэвіч, Вацлаў Ластоўскі, Іван Луцкевіч, Янка Маўр.
Паводле ўсерасійскага перапісу 1897 года на тэрыторыі сучаснай Латвіі было 81 986 беларусаў (па іншых даных 79 523). У Рызе Вацлаў Ластоўскі і Эдвард Будзька чыталі лекцыі на беларускай мове для беларускае нацыянальнае інтэлігенцыі і настаўнікаў, выступалі перад працаўнікамі з Беларусі.
1918—1944
У 1920 годзе, са стварэннем незалежнай Латвійскай Рэспублікі, беларусам нададзены статус нацыянальнай меншасці, латвійскае грамадзянства і права на нацыянальна-культурную аўтаномію. Аднак ужо праз пяць гадоў колькасць беларусаў знізілася да 38 тысяч, а ў 1930 годзе да 36 тысяч, гэта звязана з тым, што беларусаў часта штучна адносілі да рускіх, палякаў і латышоў. Пасля абвяшчэння Латвійскай Рэспублікі было створана некалькі культурна-асветніцкіх таварыстваў («Бацькаўшчына», «Беларуская хата», «Рунь» і інш.), каля 40 школ, дзве беларускія гімназіі, два тэатры — у Рызе і Даўгаўпілсе, газета «Голас беларуса» і некалькі часопісаў. Усё гэта дазволіла беларускаму насельніцтву Латвіі захаваць сваю нацыянальную ідэнтычнасць і ў той жа час інтэгравацца ў латвійскую дзяржаву. Паводле перапісу 1935 года ў Латвіі жылі толькі 26,9 тысячы беларусаў (1,4 %). Беларускую дыяспару крыху папоўнілі суайчыннікі, якія прыехалі ў пошуках працы з заходняй часткі Беларусі, якая з’яўлялася часткай Польшчы.
Пасля перавароту 1934 года беларуская адукацыя стала згортвацца (у 1941—1944 гадах яна яшчэ існавала, у прыватнасці, у Варнавічах Каплаўскай воласці). Пачаліся працэсы «латышызацыі» Латгаліі. Дзейнасць, прысвечаная беларускай адукацыі і культуры ў рэгіёне, была спынена, а беларускія школы ліквідаваны. Некаторыя з іх былі адноўлены падчас нямецкай акупацыі. Пасля Другой сусветнай вайны і з устанаўленнем савецкага рэжыму ў 1944 годзе, беларускія школы былі зноў закрыты, культурна-асветніцкая работа спынена, настаўнікі і работнікі культуры рэпрэсіраваны.
Савецкі перыяд
Найбольшая колькасць беларусаў прыехала ў Латвію ў перыяд з 1959 па 1989 гады. У асноўным гэта былі рабочыя, занятыя ў будаўніцтве і маладыя спецыялісты, накіраваныя з беларускіх ВНУ, а таксама салдаты і афіцэры, якія засталіся пасля службы ў войску. Паводле перапісу 1959 года ў Латвіі пражывала 61,6 тысяч беларусаў (2,9 %), у 1970 годзе — 95,9 тысяч (4,0 %), у 1979 годзе — 111,5 тысяч (4,5 %). У 1989 годзе ў Латвіі ўжо пражывала каля 120 тысяч беларусаў. Нягледзячы на вялікую колькасць беларусаў, у Латвійскай ССР адсутнічала беларускамоўная адукацыя, беларускія дзеці навучаліся ў рускіх і латышскіх школах, што прывяло да паступовай страты беларускай мовы новымі пакаленнямі.
Постсавецкі перыяд
Пры агульным змяншэнні насельніцтва Латвіі пасля набыцця краінай незалежнасці колькасць беларусаў упала асабліва рэзка — немалой часткай за кошт выезду з краіны беларусаў, якія прыбылі ў апошнія дзесяцігоддзі існавання СССР і ў Латвіі не ўкараніліся. Колькасць беларусаў даволі хутка скарачаецца, што абумоўліваецца як масавай эміграцыяй у постсавецкі перыяд, так і інтэнсіўнымі асіміляцыйнымі працэсамі і вялізным натуральным змяншэннем. Калі яшчэ ў 1990 годзе нараджальнасць сярод латвійскіх беларусаў перавышала смяротнасць, то да 2008 года смяротнасць была вышэйшая за нараджальнасць у тры разы. Для параўнання, у латышоў у 2008 годзе смяротнасць перавысіла нараджальнасць усяго на 6,6 %. У 2011—2017 гадах колькасць беларускага насельніцтва скарацілася на 14,7 %, у той час як рускага — на 12,3 %, а латышскага — на 3,8 %. Параўноўваючы сумарнае змяншэнне беларускага насельніцтва за перыяд паміж перапісамі і дынаміку фактычнай колькасці дыяспары, можна канстатаваць, што толькі за 1989—2000 гады яна скарацілася прыкладна на 7 тысяч чалавек за кошт натуральнага змяншэння і на 15 тысяч — за кошт эміграцыі і асіміляцыі. Цяпер міграцыйнае змяншэнне сярод беларусаў захоўваецца, але маштаб адтоку значна знізіўся ў параўнанні з 1990-мі гадамі.
Развіццё асіміляцыйных працэсаў сярод латвійскіх беларусаў абумоўліваецца шырокім распаўсюджваннем змешаных шлюбаў. Паводле звестак Цэнтральнага статыстычнага бюро Латвіі, доля змешаных шлюбаў сярод беларусаў у 2008 годзе дасягнула 89,8 % (у папярэднія гады яна толькі зрэдку была ніжэйшай за 90 %).
Станам на 2020 год, колькасць грамадзян Беларусі, якія жывуць у Латвіі, штогод расла на 300 чалавек. Пасля падаўлення пратэстаў у Беларусі (2020—2021) у Латвію перабраліся многія прадстаўнікі беларускай апазіцыі, IT-спецыялісты і прадпрыемствы.
Уільям Голдынг
Сэр Уільям Джэралд Голдынг (William Gerald Golding;  — ) — англійскі пісьменнік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па літаратуры (1983). За амаль саракагадовую літаратурную кар'еру Голдынг выдаў 12 раманаў; сусветную вядомасць яму забяспечыў першы з іх, «Валадар мух», які лічыцца адным з выбітных твораў сусветнай літаратуры XX стагоддзя.
Біяграфія
Скончыў Оксфардскі ўніверсітэт (1935). Удзельнік II сусветнай вайны. На яго светаадчуванне значна ўплыла філасофія экзістэнцыялізму.
Творчасць
Вядомасць У. Голдынгу прынёс раман-антыутопія «Валадар мух» (1954), у якім паказаў, што недасканаласць цывілізацыі і разбуральныя інстынкты асобы здольны прывесці сілы зла да ўлады ў свеце. Аўтар філасофскіх раманаў-прытчаў альбо «баек»: «Нашчадкі» (1955), «Зладзюжка Марцін» (1956), «Свабоднае падзенне» (1959), «Шпіль» (1964), «Піраміда» (1967), «Бачная цемра» (1979), «Рытуалы пасвячэння» (1980), «Папяровыя людзі» (1984) і інш.; зборніка публіцыстычных і крытычных нарысаў «Гарачая брама» (1965, у т.л. праірамнае эсэ «Прытча»), вершаў, радыёп'ес. Асэнсоўваў праблемы: чалавек — цывілізацыя, асоба — гісторыя, душа — Бог, ідэал — рэальнасць, выбар, небяспека таталітарызму і фанатызму. Дамінуючым у яго творчасці заставалася пытанне аб чалавечай прыродзе, суаднесенасці ў ёй біялагічнага і духоўнага. Прозе У. Голдынга ўласцівы спалучэнне рэалістычных і авангардысцкіх тэндэнцый, шматзначнасць вобразаў і сітуацый, дыдактычнасць.
Антоній Корсак
«Расійскі» этап
Уступіў у Таварыства Ісуса 14 жніўня 1781 г. Пасля курса рыторыкі ў Оршы выкладаў граматыку і сінтаксіс ў Віцебску (1784—1786). З 1786 па 1788 гг. вывучаў філасофію ў Полацкім езуіцкім калегіуме. Наступныя пяць гадоў працаваў настаўнікам у езуіцкіх школах у Полацку, Дынабургу, Магілёве і Мсціславе.
У 1793 г. вярнуўся ў Полацкі езуіцкі калегіум, дзе праслухаў поўны курс тэалогіі. Пасля двух гадоў у доме ІІІ прабацыі ў Дынабургу слаў апошнія зарокі 15 жніўня 1798 г. Зноў працаваў у Мсціславе (рэгент канвікта, прэфект школ і прафесар французскай мовы, 1798—1799), Магілёве (рэгент канвікта, 1799—1800) і Оршы (прафесар рыторыкі і кіраўнік настаўніцкай семінарыі, 1800—1805; прэфект бібліятэкі, 1804—1805).
З 1805 па 1813 гг. — сакратар правінцыяла Беларускай правінцыі Таварыства Ісуса Казіміра Астроўскага. 3 мая 1813 г. прызначаны рэктарам Магілёўскага калегіума (да 1819). Апошні год дзейнасці езуітаў на Беларусі правёў у Оршы.
«Аўстрыйскі» этап
Пасля выгнання езуітаў з Расійскай імперыі (1820) А. Корсак звязаў свой лёс з Галічыной, якая ў той час уваходзіла ў склад Аўстрыйскай імперыі. Першы год адсутнічаў у правінцыі, паколькі знаходзіўся ў Рыме, дзе прымаў удзел у ХХ Генеральнай кангрэгацыі Таварыства Ісуса, на якой быў абраны новы генерал ордэна Луіджы Фортыс. Па вяртанні ў правінцыю займае высокіе пасады: кансультанта правінцыяла Галіцкай правінцыі (1822—1825), віцэ-рэктар Цярнопальскага калегіума (1822—1824) і прэфект у калегіуме ў Старой Весі (1824—1826). На працягу навучальнага 1826/1827 года як віцэ-рэктар (фактычна з’яўляўся першай асобай установы) займаўся організацыяй працы новага езуіцкага калегіума ў Тынцы. У 1828—1831 гг. — суперыёр у Тухаве.
Працы
Антоній Корсак лічыцца (з рознай ступенню верагоднасці) аўтарам некалькіх выданняў лаціна-польскіх слоўнікаў, выдадзеных у Полацкай езуіцкай друкарні:
Джульета Нана
Біяграфія
Выступала за зборную Буркіна-Фасо WU-19, у 2022 годзе дэбютавала за зборную Буркіна-Фасо.
Леў Барысавіч Шнеперман
Леў Барысавіч Шнеперман (, Хмяльніцкі, Украіна — ) — беларускі матэматык. Кандыдат фізіка-матэматычных навук (1963), прафесар (1991).
Біяграфія
Скончыў Кіеўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Т. Шаўчэнкі (спецыяльнасць «Матэматыка», 1953), Ленінградскі дзяржаўны педагагічны інстытут імя А. І. Герцэна (аспірантура, 1962). Працаваў у СШ рабочага пасёлка Рыбніца (Малдова, 1953—1957), Бійскім педагагічным інстытуце (1957—1959), Барнаульскім педагагічным інстытуце (1962—1963), Беларускім дзяржаўным педагагічным універсітэце імя М. Танка (1965—2005, матэматычны факультэт, кафедра алгебры і геаметрыі, у 1968—1979 і 1989—1994 — загадчык кафедры).
Навуковыя інтарэсы: паўгрупы неперарыўных пераўтварэнняў; тапалагічныя і лінейныя паўгрупы.
Міністэрства абароны СССР
Міністэ́рства абаро́ны СССР — саюзны орган дзяржаўнага кіравання ўзброенымі Сіламі СССР за выключэннем самастойных родаў войскаў (Пагранічныя войскі КДБ СССР, Унутраныя войскі МУС СССР). На чале міністэрства знаходзіўся Міністр абароны СССР, які мог уваходзіць у Палітбюро ЦК КПСС.
Гісторыя
26 кастрычніка (8 лістапада) 1917 г. — у Савецкім Урадзе створаны Камітэт па ваенных і марскіх справах, ператвораны ў Савет Народных Камісараў (СНК) па ваенных і марскіх справах.
3 сакавіка 1918 года — утвораны Вышэйшы ваенны савет (ВВС).
31 сакавіка 1918 г. — выдадзены загад ВВС Рэспублікі, па якім заснаваны 6 ваенных акругаў: Яраслаўская, Маскоўская, Арлоўская, Беламорская, Прыуральская і Прыволжская.
2 верасня 1918 — УЦВК абвясціў Савецкую Рэспубліку ваенным лагерам, скасаваў Вышэйшы ваенны савет і заснаваў Рэвалюцыйны ваенны савет Рэспублікі (РВСР) пад старшынствам Наркама па ваенных і марскіх справах. У яго склад на правах члена з правам вырашальнага голасу ўваходзіў Галоўнакамандуючы усімі ўзброенымі Сіламі Рэспублікі (пасада ўведзена 2 верасня 1918), якi ажыццяўляў праз Палявы штаб РВСР аператыўна-стратэгічнае кіраўніцтва войскамі дзеючай арміі і флотам.
1924—1925 гг. — у СССР праведзена ваенная рэформа, якая закранула ўсю ваенную сістэму дзяржавы, уключаючы і цэнтральны апарат.
30 снежня 1937 г. — утвораны Народны Камісарыят ВМФ СССР, са складу Наркамата абароны былі выведзеныя Упраўленне Ваенна-Марскіх Сіл РСЧА і падначаленыя яму флаты і флатыліі.
Чэрвень 1940 — Палітычнае ўпраўленне РСЧА перайменавана ў Галоўнае Палітычнае кіраванне РСЧА.
25 лютага 1946 г — зноў ствараецца адзіны Народны Камісарыят Узброеных Сіл СССР.
з сакавіка 1946 года — Міністэрства Узброеных Сіл СССР.
з 1950 года — Ваеннае міністэрства СССР, у лютым 1950 яно было падзелена на Ваеннае міністэрства і Ваенна-марское міністэрства СССР, якія ў сакавіку 1953 году былі аб’яднаны ў Міністэрства абароны СССР.
Кіраўнікі
1946 — 1947 — І. В. Сталін
1947 — 1949 — М. А. Булганін
1949—1953 — А. М. Васілеўскі
15 сакавіка 1953 — 9 лютага 1955 — М. А. Булганін
9 лютага 1955 — 26 кастрычніка 1957 — Г. К. Жукаў
26 кастрычніка 1957 — 31 сакавіка 1967 — Р. Я. Маліноўскі
12 красавіка 1967 — 26 красавіка 1976 — А. А. Грэчка
29 красавіка 1976 — 20 снежня 1984 — Д. Ф. Усцінаў
22 снежня 1984 — 30 мая 1987 — С. Л. Сакалоў
30 мая 1987 — 29 жніўня 1991 — Д. Ц. Язаў
29 жніўня 1991 — 20 сакавіка 1992 — Я. І. Шапашнікаў
Франсіс Жам
Біяграфія
Пачынаючы з першых зборнікаў («Шэсць санетаў», 1891, «Нараджэнне паэта», 1897, і інш.) Жам апяваў французскую правінцыю. Многія яго кнігі («Ад ранішняга дабравеста да вячэрняга», 1898, «Жалоба вёснаў», 1901, «Прагаліны ў небе», 1906, «Маці Боская і санеты», 1919) прасякнуты каталіцтвам. Творчасць імкненнецца да звычайнага і паўсядзённага. Паэтычнасцю вызначаюцца цыклы «Чатырохрадкоўі» (1922-25). Жам пісаў таксама прозу — раманы («Раман пра зайца», 1903, і інш.) і ўспаміны («Каханне, музы і паляванне», 1922, «Капрызы паэта», 1923).
Жанна Маро
Жанна Маро (Jeanne Moreau ; 23 студзеня 1928, Парыж, Францыя — 31 ліпеня 2017, Парыж, Францыя) — французская актрыса, спявачка і рэжысёр, якая атрымала найбольшае прызнанне ў фільмах рэжысёраў «новай хвалі». Па словах аўтарытэтнага кінакрытыка Жынеты Венсандо, «у той час як Брыжыт Бардо сімвалізавала пачуццёвасць, а Катрын Дэнёў — элегантнасць, Жанна Маро ўвасобіла ў кіно ідэал інтэлектуальнай жаноцкасці».
Сярод узнагарод Жанны Маро — прыз Канскага кінафестывалю (1960, за фільм Пітэра Брука «Сем дзён, сем начэй»), «Залаты леў» Венецыянскага кінафестывалю за ўнёсак у развіццё кіно (1991) і Прэмія еўрапейскай кінаакадэміі за прыжыццёвыя дасягненні (1997), ганаровая «Залатая пальмавая галіна» ў Канах (2003), «Залаты мядзведзь» Берлінскага кінафестывалю (2005) і прыз Станіслаўскага на XXVII ММКФ (2005). Двойчы, у 1975 і 1995 гг., яна ўзначальвала журы Канскага фестывалю.
Дыфракцыя
Дыфрáкцыя хваль (diffractus — літаральна «разламаны, пераламаны», агібанне перашкоды хвалямі) — з’ява адхілення хваль ад прамалінейнага распаўсюджвання ў асяроддзях з рэзка выражанымі неаднароднасцямі (напрыклад, з перашкодамі). Пры гэтым хвалі агінаюць перашкоды і трапляюць у вобласць геаметрычнага ценю.
Дыфракцыя непарыўна звязана са з’явай інтэрферэнцыі. Таксама саму з’яву дыфракцыі часта трактуюць як выпадак інтэрферэнцыі абмежаваных ў прасторы хваль (інтэрферэнцыі другасных хваль). Агульнай уласцівасцю ўсіх з’яў дыфракцыі з’яўляецца залежнасць ступені яе праявы ад суадносін паміж даўжынёй хвалі
λ
і размерам шырыні хвалевага фронту
d
, альбо непразрыстага экрана на шляху яго распаўсюджвання, альбо неаднароднасцей структуры самой хвалі.
Паколькі ў большасці выпадкаў, якія маюць практычнае значэнне, гэта абмежаванне шырыні хвалевага фронту заўсёды мае месца, з’ява дыфракцыі суправаджае любы працэс распаўсюджвання хваль.
У шэрагу выпадкаў, асабліва пры вырабе аптычных сістэм, адрознівальная здольнасць абмяжоўваецца не дыфракцыяй, а аберацыямі, узрастаючымі пры павелічэнні дыяметра аб’ектыва. Адсюль адбываецца вядомая фатографам з’ява павелічэння да пэўных меж якасці выявы пры дыяфрагмаванні аб’ектыва.
Пры распаўсюджанні выпраменьвання ў аптычна неаднародных асяроддзях дыфракцыйныя эфекты прыметна выяўляюцца пры размерах неаднароднасцей, параўнальных з даўжынёй хвалі. Калі памеры неаднароднасцей істотна перавышаюць даўжыню хвалі (на 3-4 парадкі і больш), з’яву дыфракцыі, як правіла, можна не ўлічваць. У апошнім выпадку распаўсюджванне хваль з высокай ступенню дакладнасці апісваецца законамі геаметрычнай оптыкі. З другога боку, калі размер неаднароднасцей асяроддзя параўнальны з даўжынёй хвалі, у такім выпадку дыфракцыя праяўляе сябе ў выглядзе з’явы рассеяння хваль.
Першапачаткова з’ява дыфракцыі трактавалася як агібанне хваляй перашкоды ці пранікненне хвалі ў вобласць геаметрычнага ценю. З пункту гледжання сучаснай навукі вызначэнне дыфракцыі як агібання святлом перашкоды прызнаецца недастатковым (занадта вузкім) і не зусім адэкватным. Так, з дыфракцыяй звязваюць вельмі шырокі круг з’яў, якія ўзнікаюць пры распаўсюджанні хваль (у выпадку ўліку іх прасторавага абмежавання) у неаднародных асяроддзях.
Дыфракцыя хваль можа праяўляцца:
Найбольш добра вывучана дыфракцыя электрамагнітных (у прыватнасці аптычных) і гукавых хваль, а таксама гравітацыйна-капілярных хваль (хвалі на паверхні вадкасці).
Грыгішке
Грыгі́шке (Grigiškė), традыцыйная беларуская назва — Грыгішкі  — вёска ў Ігналінскім раёне Уцянскага павета Літвы. Уваходзіць у склад Наўясісдаўгелішкіскай сянюніі. Размешчана за 7 км ад Наўясіс Даўгелішкіса.
Далішне (Мыкалаіўскі раён)
Далішне (Долішнє) — вёска ў Мыкалаіўскім раёне Львоўскай вобласці Украіны.
Урвастэ (воласць)
Урвастэ (Urvaste) - воласць у Эстоніі, у складзе павета Вырумаа.
Палажэнне
Плошча воласці — 139,9 км², колькасць насельніцтва на 1 студзеня 2006 года складала 1433 чалавек.
Адміністрацыйны цэнтр воласці — вёска Кульдре. Апроч гэтага на тэрыторыі воласці знаходзяцца яшчэ 13 вёсак.
Славутасці
На тэрыторыі воласці расце самы буйны дуб Эстоніі Таму-Лаўры.
Стэфан Цвэйг
Стэфан Цвэйг (Stefan Zweig; 28 лістапада 1881 — 22 лютага 1942) — аўстрыйскі, , , аўтар мноства навел і белетрызаваных біяграфій.
Беджа (народ)
Беджа (саманазва: بداوية) — кушыцкі народ на поўначым усходзе Афрыкі. Жывуць у Судане, Егіпце, Эрытрэі. Агульная колькасць (2023 г.) — 2 844 000 чалавек.
Паходжанне
Сучасныя даследчыкі звычайна атаесамляюць беджа з прымымі нашчадкамі старажытнага нубійскага народа, які антычныя аўтары называлі Βλέμμυες або Blemmyae. У канцы II ст. і асабліва ў другой палове III ст. ён рабіў напады на ніжні Егіпет, але ў выніку пацярпеў паражэнне ад рымлян. Згодна рымскім аўтарам, у Blemmyae былі свае манархі і высакародныя асобы з пэўнымі тытуламі. Пад IV ст. племя блэмэ узгадвалася ў эфіопскіх крыніцах, якія тычыліся гісторыі старажытнага Аксума. Сучасныя генетычныя даследаванні сведчаць, што беджа сапраўды блізкія па паходжанню да іншых жыхароў Нубіі і Эфіопіі.
Грайндкор
Грайндкор (Grindcore) — экстрэмальны кірунак рок-музыкі, першапачаткова ўзнік у выніку змешвання краст-панка і трэшкора. Таксама пэўную ролю адыграў уплыў з боку металу. Назва паходзіць ад слова grind - «малоць» (з-за гуку, пабудаванага на атанальных рыфах).
Беджа (народ)
Культура
Беджа насяляюць засушлівыя раёны ўдзоўж Чырвонага мора, але часам іх качэўі дасягаюць ракі Ніл на захадзе. Яны падзяляюцца на асобныя эндагамныя супольнасці абабда, амарар, бішарын, хадэндова і бені амер.
Асноўныя традыцыйныя заняткі: качавая жывёлагадоўля, рыбалоўства, будаўніцтва марскіх лодак. Найбольш распаўсюджаныя свойскія жывёлы: вярблюды, козы і авечкі. Да XX ст. беджа часцяком займаліся нападамі на гандлёвыя караваны і пірацтвам ля афрыканскага ўзбярэжжа Чырвонага мора. У спадчыну ад той пары захавалася традыцыя адкрытага нашэння мужчынамі халоднай зброі.
У мінулым асновай вопраткі мужчын і жанчын з'яўляўся доўгі саронг. Верхнюю частку цела затуляў кавалак баваўнянай тканіны тау́б, які мужчыны накідвалі на плечы, а жанчыны — на галаву. У нашы дні распаўсюджаны доўгія мужчынскія кашулі джалабія і жаночыя сукенкі, паверх якіх, аднак, часцяком працягваюць накідваць тауб. Жаночы тауб звычайна ярка афарбоўваецца, упрыгожваецца вышыванкамі. Мужчыны маюць адметныя прычоскі — доўгі жмут валасоў, умацаваны на верхавіне разным драўляным грэбнем. Прынята дэкараваць шчокі трыма вертыкальнымі шнарамі. Жанчыны ўпрыгоўжваюць вопратку бісерам, устаўляюць у нос завушню колападобнай формы. Пераход у дарослы стан адзначаецца абразаннем хлопчыкаў і адсячэннем клітару ў дзяўчат.
Традыцыйны тып паселішча ўяўляе сабою качавую стаянку, што складаецца з некалькіх разборных каркасных хацін. Каркас вырабляецца з гнуткіх драўняных галін або тоўстых каранёў, паверх крыецца травянымі цыноўкамі. Вырабам і ўсталяваннем хацін займаюцца жанчыны.
Для беджа характэрны як пашыраныя, так і малыя нуклеарныя сем'і, што ўтвараюць асобныя качавыя гаспадаркі. Яны аб'яднаны ў роды, а роды — у своеасаблівыя племянныя федэрацыі. Шлюб з прадстаўніком свайго роду забаронены, аднак шлюбы з прадстаўнікамі іншых федэрацый здараюцца рэдка, паколькі дзейнічае звычай жаніцьбы на прадстаўніцы матчыннага роду. Адлік сваяцтва вядзецца толькі па бацькоўскай лініі. Міжродавыя стасункі здзяйсняюцца дзякуючы старэйшынам. Разам з гэтым існуе звычай абрання правадыра, хаця яго пасада не абавязкова. Правадыры абіраюцца толькі з прадстаўнікоў пэўных «высакародных» родаў. У далёкім мінулым яны ўзначальвалі ваенныя атрады. У нашы дні іх роля абмяжоўваецца перагаворамі з уладамі або прадстаўнікамі іншых плямён. Дагавор, заключаны правадыром федэрацыі, павінен выконвацца кожным чальцом. У беджа вельмі складаныя адносіны з суседзямі. У Судане з 1994 г. яны знаходзяцца ў апазіцыі да афіцыйных органаў кіравання, перыядычна ўспыхваюць узброеныя канфлікты.
Беджа вядомы як выдатныя спевакі і музыканты. Народныя песні прысвечаны качавому жыццю, спрыту вярблюдаў, прыгажосці жанчын, нудзе аб страчаным. Пашыраны народны музычны інструмент рабабі нагадвае гітару. Падчас святаў арганізуюцца мужчынскія рытуальныя танцы са зброяй. Перагаворы і сустрэчы мужчын суправаджаюцца кававымі цырымоніямі.
Мова
Мова беджа складае паўночную галіну кушыцкай моўнай сям'і. У Егіпце і Судане запісы на ёй робяцца арабскім пісьмом. У Эрытрэі запісы імён робяцца пісьмом на аснове лацінкі.
Рэлігія
У ранняе сярэднявечча продкі беджа прынялі хрысціянства, аднак да XV — XVI стст. яно было выціснута ісламам. Сярод вернікаў распаўсюджаны сунізм, суфізм, махдзізм.
Беларусы Малдовы
Беларусы ў Малдове — нацыянальная меншасць у Малдове. Складае каля 20 тыс. чалавек, ці 0,5 % насельніцтва краіны.
Пачаткі
Гісторыя з’яўлення беларускай дыяспары ў Малдове малавядомая. Міграцыя беларусаў у Малдову была нязначнай як у 14—16 стст., калі левабярэжная частка Малдовы ўваходзіла ў склад ВКЛ, гэтак і ў 18—19 стст., калі частка Малдовы была захопленая Расіяй. У 1374 годзе на пасад Малдаўскага княства быў запрошаны ліцвінскі князь Юрый Карыятавіч, які, праўда, быў атручаны ў тым самым годзе.
Савецкі час
Так, заснавальнікам малдаўскай школы мастакоў стаў выхадзец з Ашмян, мастак і педагог Уладзімір Акушка. Ён і яго сын пакінулі пасля сябе працы, якія ўвайшлі ў фонд Нацыянальнага мастацкага і гістарычнага музеяў Малдовы, яны падрыхтавалі і навучылі цэлую плеяду малдаўскіх скульптараў і мастакоў. У 1953—1970 у Кішынёве выкладаў і працаваў народны мастак БССР Г. Вашчанка. З 1945 г. у медыцынскым інстытуце Кішынёва працаваў доктар медыцынскых навук, прафесар Е. Кучынскі, які да 1967 узначальваў кафедру фізіялогіі. У 1974—1988 доктар медыцынскых навук, прафесар У. Еранкоў таксама ўзначальваў кафедру Кішынёўскага медінстытуту. Доктар медыцынскых навук, прафесар, заслужаны дзеяч навукі Малдаўскай ССР Ф. Агейчанка ў 1945—1954 гг. працаваў у Кішынёўскім медінстытуце.
У першай Кішынёўскай гімназіі на працягу 25 гадоў — да 1900 выкладаў рускую мову і літаратуру педагог, пісьменнік і навуковец А. Шыманоўскі. У 1951—1990 расійскую і замежную літаратуру ў Кішынёўскім дзяржаўным універсітэце выкладала доктар філалагічных навук, прафесар, літаратуразнавец Т. Васільева. У галіне земляробства, садоўніцтва і вінаробства Малдовы працавалі выпускнікі Беларускай сяльгасакадэміі. Пад кіраваннем заслужанага дзеяча навукі і тэхнікі Малдаўскай ССР, доктара сельскагаспадарчых навук, прафесара B. Чатыркіна ў свой час былі дасягнуты вялікія поспехі ў галіне развіцця селекцыйнае жывёлагадоўлі краіны. Вядомы арганізатар сельскагаспадарчае навукі ў МССР доктар сельскагаспадарчых навук, прафесар П. Герасімовіч быў адным з першых кіраўнікоў Кішынёўскага сельскагаспадарчага інстытута. Пасля вайны засноўваў інстытут і падрыхтоўваў кадры доктар сельскагаспадарчых навук, загадчык кафедры земляробства Г. Ваньковіч. Доктар фізіка-матэматычных навук, прафесар, лаўрэат Дзяржаўнае прэміі Малдовы ў галіне навукі і тэхнікі Э.Сенакосаў падрыхтаваў 8 кандыдатаў фізіка-матэматычных навук, атрымаў звыш за 20 аўтарскіх патэнтаў, арганізаваў кафедра цвёрдацельнае электронікі і мікраэлектронікі і навукова-даследчая лабараторыя паўправаднікоў пераўтваральнікаў. З 1935 і да сярэдзіны 1980-х гадоў у Малдове працаваў мікрабіёлаг і педагог, доктар біялагічных навук, прафесар І. Захараў.
У незалежнай Малдове
Са здабыццём у 1991 Беларуссю і Малдовай незалежнасці частка беларусаў вярнулася на радзіму (1673 чалавекі ў 1991—1995), невялікая колькасць прыбыла ў Малдову (45 чалавек у 1995). У 1990-я ў Малдове былі створаныя Беларуская грамада ў Кішынёве, пры якой была заснавана нядзельная школа, суполка «Беларусь» у Бендэрах, аддзел беларускай літаратуры пры адной з бібліятэк Кішынёва і г. д. У 1997 паміж Беларуссю і Малдовай было падпісана пагадненне пра абарону правоў і інтарэсаў беларусаў у Малдове і малдаванаў у Беларусі.
Агульная колькасць беларусаў, аб’яднаных у розныя грамадскія арганізацыі дыяспары ў гарадох Кішынёў, Цярэспаль, Бельцы, Бендэры, Грыгарыёпаль і Рыбніца, налічвае каля 2300 чалавек. Вышэйшым каардынацыйным і дарадчым органам беларускіх суполак з’яўляецца створаная ў 2000 Кардынацыйная рада кіраўнікоў беларускіх абшчын Малдовы, якая на сваіх паседжаннях з удзелам прадстаўнікоў пасольства Беларусі ў Малдове сцвярджае план мерапрыемстваў і арганізуе дзейнасць грамадскіх аб’яднанняў. Старшыня Кардынацыйнага савета абіраецца штогод большасцю галасоў у парадку чарговасці з ліку кіраўнікоў абшчын. Асноўная дзейнасць беларускіх суполак Рэспублікі Малдова накіраваная на стварэнне годных умоў жыцця іх сяброў у выніку цеснага супрацоўніцтва з дзяржаўнымі органамі Рэспублікі Малдова і Рэспублікі Беларусь, захаванне і развіццё беларускай культуры і традыцый, пашырэнне і ўмацаванне сувязяў суайчыннікаў Малдовы з іх гістарычнай радзімай у галіне навукі, эканомікі, культуры і адукацыі. Традыцыйным стала правядзенне Фестываляў беларусаў Малдовы, якія адбыліся 29 мая 2004, 21 — 23 верасня 2007, 12—15 верасня 2008.
Арганізацыі беларусаў Малдовы
Арганізацыі паводле сайта Згуртавання беларусаў свету «Бацькаўшчына» :
Арганізацыі паводле сайту Амбасады Рэспублікі Беларусь у Рэспубліцы Малдова :
Пачаевіцкі сельсавет
Пачае́віцкі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Чашніцкага раёна Віцебскай вобласці Беларусі. Адміністрацыйны цэнтр — вёска Пачаевічы.