cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Вайна за кастыльскую спадчыну
Верасень 1476 — студзень 1479
У кастрычніку 1477 года Афонсу вярнуўся ў Партугалію, дзе яго сын Жуан вярнуў яму часова ўзяты тытул караля. У пачатку наступнага года Жуан, яшчэ ў 1474 годзе прызначаны бацькам адказваць за, атрымаў весткі пра тое, што дзве кастыльскія марскія экспедыцыі выйшлі з порту Санлукар-дэ-Барамеда. Адна з іх складам 35 суднаў скіравалася да Канарскіх астравоў для заваявання вострава Гран-Канарыя, гэтыя планы былі парушаны своечасовым прыбыццём партугальскага флоту Жуана. Другая экспедыцыя скіравалася да Элміны, дзе за колькі месяцаў сабрала значную колькасць золата. Вясною або летам 1478 года туды прыбыў партугальскі флот і нанёс паражэнне кастыльцам. Паводле, захопленага золата хапіла Афонсу для ўзнаўлення сухапутнай вайны. У канцы 1478 года, яшчэ перад тым, як вестка пра паразу ў Эльміне дасягнула Еўропы, Людовік XI і каталіцкія каралі заключылі мірны дагавор у Гвадалупе, паводле якога французскі кароль прызнаў Фердынанда і Ізабелу каралямі Кастыліі, а тыя згадзіліся скасаваць саюз з Бургундыяй і ўрэгуляваць спрэчку пра Русільён дыпламатычным шляхам.
Студзень — верасень 1479
У канцы 1478 года прыхільнікі Хуаны ўзнялі мяцяжы ў Эстрэмадуры, Ла-Манчы і Галісіі. Партугалія, адужэлая пасля гвінейскай перамогі пры падтрымцы саюзнікаў зноў уварвалася ў Кастылію. У лютым 1479 года партугальская армія пад камандаваннем, біскупа Эворы, уварвалася ў Эстрэмадуру, яе задачай было заняць і ўмацаваць крэпасці Мерыду і Медэльін, якія кантралявала прыхільніца Афонсу V . Армія складалася, паводле Паленсіі, з 1000 партугальскіх рыцараў, пяхоту, а таксама 180 рыцараў Ордэна Сант'яга на чале са скарбнікам Ордэна Альфонса дэ Манроем. 24 лютага паблізу Ла-Альбуэра яны сутыкнуліся з кастыльскай арміяй у складзе 500 рыцараў Ордэна Сант'яга і 400 рыцараў Эрмандады, на чале з . У цяжкай бітве, нягледзячы на тое, што кастыльская пяхота не вытрымала націску кавалерыі праціўніка, дзякуючы дзеянням магістра Сант'яга войскі Ізабелы і Фердынанда перамаглі. Прыхільнікі Хуаны адышлі да Мерыды, адкуль рушылі да Медэльіна і захапілі гэты горад. Кастыльцы аблажылі абедзве гэтыя крэпасці.
Тым жа часам у Кастылію прыбыў нунцый Якаба Рандон дэ Сезенья з пасланнем Папы Сікста IV, якім той ануляваў выдадзены ім раней дазвол на шлюб Афонсу і Хуаны, што канечне падарвала прэтэнзіі прэтэндэнтаў. Таксама ў лютым 1479 года каралі Кастыліі паспрабавалі сабраць новы флот для экспедыцыі ў Элміну, але не здолелі падрыхтаваць неабходную колькасць караблёў.
Адміністрацыйны падзел Азербайджана
Адміністрацыйна тэрыторыя Азербайджана падзяляецца на 66 раёнаў (rayonlar) і 12 гарадоў рэспубліканскага падпарадкавання (şəhərlər), сяродякіх 7 раёнаў і 1 горад рэспубліканскага падпарадкавання ўтвараюць эксклаў са статусам аўтаномнай рэспублікі (muxtar respublika) — Нахічэванскую Аўтаномную Рэспубліку. Падзел на раёны захаваўся з савецкіх часоў.
Раёны падзелены на муніцыпалітэты. Усяго ў Азербайджане налічваецца 2698 муніцыпалітэтаў (bələdiyyə, мн.л. bələdiyyələr ). Два гарады рэспубліканскага падпарадкавання Баку і Гянджа ў сваю чаргу падзелены на раёны. Частка тэрыторыі Азербайджана кантралюецца непрызнанай Нагорна-Карабахскай Рэспублікай, частка — Арменіяй, прыналежнасць шэрагу тэрыторый, кантралюемых Азербайджанам, у сваю чаргу, аспрэчваецца Нагорна-Карабахскай Рэспублікай і Арменіяй.
Вайна за кастыльскую спадчыну
Студзень — верасень 1479
У красавіку 1479 года кароль Фердынанд прыбыў у Алькантару для ўдзелу ў перамовах, арганізаваных,. Перамовы цягам 50 дзён былі безвыніковымі, і канфлікт працягваўся. Абодва бакі спрабаваць дамагчыся перавагі, для выкарыстання ў наступных перамовах. Тым часам як кастыльцы нанеслі паразу арміі архібіскупа Таледскага, партугальскія гарнізоны ў Эстрэмадуры паспяхова трывалі ў аблозе.
Мірныя перамовы аднавіліся летам і скончыліся падпісаннем мірнага дагавора.
Адміністрацыйны падзел Азербайджана
Нахічэванская Аўтаномная Рэспубліка
[[Выява:Nakhichevan-subdivisions.png|thumb|220px|Раёны Нахічэванскай Аўтаномнай Рэспублікі
Раёны і горад рэспубліканскага падпарадкавання Нахічэванскай Аўтаномнай Рэспублікі Нахічэванская Аўтаномная Рэспубліка ўключае 7 раёнаў і 1 горад рэспубліканскага значэння:
Вайна за кастыльскую спадчыну
Мірны дагавор
Дагавор, які спыніў вайну, заключаны ў партугальскім горадзе Алкасаваш 4 верасня 1479 года. Пагадненне было ратыфікавана партугальскім каралём 8 верасня таго ж года, а кастыльскімі каралямі ў Таледа 6 сакавіка 1480 года. З гэтай прычыны дагавор таксама вядомы як Дагавор Алкасаваш-Таледа. Фактычна было заключана два дагаворы, адзін з якіх, дагавор las Terçarias de Moura, урэгулёўваў матрыманіяльныя адносіны паміж двума дзяржавамі, а ў другім былі палажэнні 1431 года і ўстанаўліваў падзел сфер уплыву Іспаніі і Партугаліі ў Атлантыцы.
Паводле дынастычнага дагавору Хуана Бельтранеха адмаўлялася ад прэтэнзій на Кастылію і мусіла выбраць — або ўзяць шлюб з прынцам Хуанам Астурыйскім, або сысці ў манастыр; Хуана выбрала апошняе. Прынцэса Ізабела Астурыйская ўзяла шлюб з, сынам прынца Жуана, і яе бацькі далі за ёю багаты пасаг, як кампенсацыю ваенных выдаткаў Партугаліі. Усім удзельнікам канфлікту давалася амністыя.
Паводле дагавару пра падзел тэрыторый, за Партугаліяй засталіся Азорскія астравы, Мадэйра і астравы Зялёнага мыса і іншыя тэрыторыі, якія будуць адкрытыя ў кірунку Гвінеі, апроч Канарскіх астравоў, якія засталіся за Кастыліяй. У 1481 годзе гэты дагавор пацверджаны булай Папы Сікста IV, у выніку Партугалія атрымала магчымасць працягваць каланізацыю заходняга ўзбярэжжа Афрыкі.
Валь-д’Уаз
Валь-д’Уаз (Val-d’Oise, літаральна — «Даліна Уазы») — густанаселены дэпартамент на поўначы цэнтральнай часткі Францыі, адзін з дэпартаментаў рэгіёна Іль-дэ-Франс. Парадкавы нумар 95. Адміністрацыйны цэнтр — Пантуаз. Насельніцтва 1,136 млн. чалавек (15-е месца сярод дэпартаментаў, дадзеныя 1999 г.).
Плошча тэрыторыі 1246 км². Праз дэпартамент працякаюць рэкі Сена і яе прыток Уаза.
Дэпартамент уключае 3 акругі, 39 кантонаў і 185 камун.
Дэпартамент Валь-д'Уаз быў утвораны 1 студзеня 1968 г. і ўключыў частку тэрыторыі былога дэпартамента Сена і Уаза. Назва паходзіць ад ракі Уаза.
Збруч
Збруч — прыток Днястра на захадзе Украіны.
Даўжыня 247 км, плошча басейна 3330 км². Працякае па Падольскаму ўзвышшу, на мяжы Цярнопальскай і Хмяльніцкай абласцей.
У 1793—1809 і 1815—1918 гадах Збруч з’яўляўся памежнай ракой паміж Расійскай імперыяй і Аўстрыйскай імперыяй (з 1867 — Аўстра-Венгрыяй). У 1921—1939 гадах па ёй праходзіла савецка-польская мяжа.
На берагах Збруча размешчаны Кудрынецкі замак, Чорнаказінецкі замак, запаведнік «Медаборы» і нацыянальны прыродны парк «Падольскія Тоўтры».
У вёскі Гусяцін у рацэ быў знойдзены старажытны ідал.
Кембрыйскія горы
Кембрыйскія горы (Cambrian Mountains) — шэраг горных ланцугоў ў Вялікабрытаніі, якія адлучаюць Уэльс ад Англіі і якія займаюць асноўную частку паўвострава Уэльс. Найвышэйшы пункт — гара Сноўдан.
Характарыстыка
Першапачаткова тэрмін «Кембрыйскія горы» ўжываўся ў агульным сэнсе да большай часткі нагор’я Уэльса. З 1950-х выкарыстанне гэтай назвы стала ўсё больш і больш лакалізаваным да геаграфічна гамагеннага нагор’я сярэдняга Уэльса, вядомаму на валійскай мове як Elenydd (якое распасціраецца ад Пімлімана да Мінід-Малайна).
Гэтая неўрадлівая і маланаселеная дзікая мясцовасць часта згадваецца як Пусткі Уэльса. Тым не менш, яны забяспечваюць вадой увесь Уэльс і такія вялікія англійскія гарады, як Ліверпуль і Бірмінгем.
Гульня без правілаў
«Гульня' без пра'вілаў» — беларускі дакументальны фільм, зняты рэжысёрам Антосем Цялежнікавым на тэлеканале «Белсат» у 2019 годзе.
Сюжэт
Самы пачатак 1990-ых у найноўшай гісторыі Беларусі. Чарга па лядоўню «Мінск» складае 25 гадоў. Масавыя страйкі. СССР канае. Самыя актыўныя беларусы пайшлі ў бізнес ці палітыку. Як, напрыклад, маладыя вясковыя хлопцы Аляксандр Лукашэнка і Анатоль Лябедзька, якія дзякуючы першым дэмакратычным выбарам сталіся дэпутатамі Вярхоўнага Савету. Там яны разам гулялі ў футбол, а таксама на палітычным полі. Узлёт палітыка Лукашэнкі адбыўся акурат з адной прапановы Лябедзькі. Хто яшчэ паспрыяў ягонай палітычнай кар’еры, а што магло пахаваць яе?
Мшанэць (Тэрэбоўлянскі раён)
Мшанэць (Мшане́ць) — вёска ў Тэрэбоўлянскім раёне Цярнопальскай вобласці Украіны.
Іван Іларыёнавіч Камінскі
Іва́н Іларыё́навіч Камі́нскі (, вёска Масоры (цяпер ) — ) — старшы лейтэнант, лётчык-разведчык савецкіх ВПС. Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. Герой Савецкага Саюза (29.06.1945), узнагароджаны ордэнамі і медалямі.
Біяграфія
Скончыў ваеннае вучылішча ў горадзе Энгельс (1941). У час вайны камандзір экіпажу, потым намеснік камандзіра эскадрыллі ў асобным палку далёкай авіяразведкі. Зрабіў 239 баявых вылетаў, правёў фотаразведку каля 27 тыс. кв. км тэрыторыі праціўніка — лепшы вынік у савецкіх ВПС часоў 2-й сусветнай вайны. Паведамляецца, што нямецкае камандаванне абяцала за збіццё Камінскага Жалезны крыж. Выконваў баявыя задачы на Заходнім і 3-м Беларускім франтах. У дзельнік абароны Масквы, Арлоўскай, Смаленскай, Віцебскай, Магілёўскай, Беларускай аперацый, баёў у Літве, Польшчы, Усходняй Прусіі.
Пілатаваў: Пе-2 у варыянце фотаразведчыка.
Збіты 27.2.1945, у 239-м вылеце. Гарэў разам з самалётам, але дацягнуў машыну да сваёй тэрыторыі, разам з экіпажам выкінуўся з парашутам. Амаль год правёў у шпіталі, паводле стану здароўя быў спісаны з баявой авіяцыі.
Пасля вайны скончыў Рэспубліканскую партыйную школу пры ЦК КП(б)Б (1948), Вышэйшую партшколу пры ЦК КПСС (1963). З 1948 года працаваў сакратаром райкома КПБ, старшынёй Фрунзенскага райвыканкома Мінска, у апараце Дзяржплана БССР.
Памяць
Помнік у аграгарадку Машканы Сенненскага раёна.
Ž
Ž, ž (Z с гачакам) — літара пашыранай лацінкі. З'яўляецца мадыфікацыяй літары «Z» з дыякрытычным знакам гачак. Пазначае гукі [ʒ] і [ʐ].
The Rains of Castamere (песня)
Дажджы Кастамеры (англ.  — «Тhe Rains of Castamere») — песня з серыі раманаў «Песня Лёду і Агню» і тэлесерыяла «Гульня тронаў». Тэксты песні былі напісаны Джорджам Р. Р. Марцінам у арыгінальным рамане, а мелодыю напісаў ў 2011 годзе па запыце стваральнікаў серыяла Дэвіда Беніяфа і Д. Б. Вайс.
Змест
Песня распавядае аб бязлітаснасці персанажа Тайвіна Ланістэра ў знішчэнні Дома Рэйн («Рэйнаў з Кастамера») і Дома Тарбекаў, мяцежных васалаў дома Ланістэраў, прыкладна за 40 гадоў да падзей раманаў. Страфа песні, якая з’яўляецца ў раманах і адаптаваная для тэлесерыяла, апавядае пра непадпарадкаванне васалаў: «А хто ты, гаварыў пан ганарлівы / Што я павінен так нізка пакланіцца?» — і наступнае знішчэнне іх дамоў: «Але цяпер дажджы плачуць над яго залай / Няма каму чуць».
Выкарыстоўвае
Тэксты песні ўпершыню з’яўляюцца ў рамане «Шторм мячоў», у якім песня спяваецца або згадваецца некалькі разоў. У канцы рамана песня выконваецца на Чырвоным вяселлі, чарговай расправе над ворагамі Тайвіна Ланістэра.
У тэлесерыяле мелодыю ўпершыню чуюць, калі Тырыён Ланістэр выконвае яе ў 2-м серыяле 1 («Поўнач памятае»). У 9 серыі 2 сезона Брон спявае «Дажджы Кастамера» з салдатамі Ланістэраў. Калі адзін з салдат пытаецца: «Адкуль ты навучыўся песні Ланістэра?», Брон адказвае: «П’яныя Ланістэры». Інструментальную версію можна пачуць падчас прамовы Тырыёна адразу пасля таго, як кароль Джофры пакідае поле бітвы ў тым жа эпізодзе. Саўндтрэк 2 сезона змяшчае выкананне песні індзі-рок-гурта The National, якую спявае іх вакаліст Мэт Бернінгер. Песня таксама гучыць у апошніх тытрах 9-й серыі 2 сезона «Blackwater».
У 3 сезоне інструментальная версія песні гучыць у апошніх тытрах у 7-м эпізодзе «Мядзведзь і дзявочы кірмаш». У 9-й серыі 3-га сезона, таксама пад назвай «The Rains of Castamere», музыканты на Чырвоным Вяселлі выконваюць інструментальную версію песні.
Аркестравае выкананне мелодыі з’яўляецца тэмай Дома Ланістэраў у 3 і 4 сезонах, даступная ў саўндтрэку як «Ланістэр заўсёды плаціць свае даўгі».
Новая версія песні была выпушчана ў саўндтрэку 8 сезона з удзелам Сержа Танкяна з амерыканскага хэві-метал-гурта System of a Down на вакале.
Выконвалі
Персанал адаптаваны з нататкаў альбома.
Пераклад на ўкраінскую мову
У чэрвені 2020 года Аніта Заварава выклала на сваім ютуб-канале кавер, які стаў першым украінамоўным.
У лістападзе 2020 года з’явілася англа-ўкраінская версія Eileen.
Мшанэць (Старасыняўскі раён)
Мшанэць (Мшане́ць) — вёска ў Старасыняўскім раёне Хмяльніцкай вобласці Украіны.
Такахіро Футагава
(二川 孝広; нар. ) — японскі футбаліст. У 2006 годзе выступаў за нацыянальную зборную Японіі.
Пакланенне вешчуноў
Пакланенне вешчуноў (μάγοι ἀπὸ ἀνατολῶν), у каталіцкай традыцыі таксама Пакланенне каралёў — папулярны багаслоўскі і іканаграфічны сюжэт, у аснову якога пакладзена сведчанне Евангелля паводле Матфея аб трох мудрацах, якія прыйшлі з Усходу ў Віфлеем, каб пакланіцца  Дзіцяці-Хрысту і прынесці яму дары. Аповед Матфея пазней дапоўнілі царкоўныя і апакрыфічныя паданні.
Чыстая (Ярцаўскі раён)
Чыстая (Чистая) — вёска ў Ярцаўскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Міхейкаўскага сельскага паселішча.
Пакланенне вешчуноў
Раннехрысціянская літаратура лічыла радзімай вешчуноў Аравію, Клімент Александрыйскі назваў персідска-месапатамскі рэгіён. У аўтараў Блажэннага Аўгусціна (354—430) і Іаана Залатавуста (каля 347—407) вешчуноў налічвалася дванаццаць, а Арыген (184/185 — 253/254) сцвярджаў, што іх колькасць адпавядала колькасці дароў. Багасловы суадносілі іх з трыма асобамі Тройцы ці з траістым складам чалавечага роду. Беда Вялебны (каля 672/673 — 735) даў ім імёны — Каспар, Мельхіёр і Бальтазар, царскае паходжанне і радзіму.
Чыстая (Ярцаўскі раён)
Гісторыя
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай Чыстая абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР. У 1924 годзе, нягледзячы на перавагу беларускага насельніцтва, Чыстую не вярнулі БССР.
Пакланенне вешчуноў
Сюжэт атрымаў шырокую папулярнасць дзякуючы зборніку італьянца Якава Варагінскага (каля 1228/1230—1298) «Залатая легенда», складзенаму каля 1260 года. Мошчы каралёў з XIII стагоддзя зберагаліся ў Кёльнскім саборы, магчыма, таму «Пакланенне Каралёў» было незвычайна папулярным у жывапісе Паўночнай Еўропы.
Чыстая (Ярцаўскі раён)
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупаваная гітлераўскімі войскамі ў ліпені 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
Пакланенне вешчуноў
У эпоху вялікіх геаграфічных адкрыццяў мудрацы становяцца ўвасабленнем белай, жоўтай і чорнай расаў ці трох частак свету — Еўропы, Азіі, Афрыкі.
Святкуецца хрысціянамі. У каталіцтве пакланенне вешчуноў адзначаецца 6 студзеня на свята Богаяўлення. У некаторых краінах свята носіць назву свята трох каралёў.
Лактышы
Лактышы́ (, Локтыши) — вёска ў Ганцавіцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Нацкага сельсавета. Размешчаны на левым беразе р. Лань, каля вадасховішча Лактышы, за 24 км на паўночны ўсход горада і чыгуначнай станцыі Ганцавічы (на лініі Лунінец — Баранавічы).
У 1940—1954 гадах цэнтр Лактышскага сельсавета.
Гісторыя
Перад вайной у вёсцы жыло 1126 чалавек у 284 дварах.
Падчас Вялікай Айчыннай вайны ў сакавіку 1943 года гітлераўцамі было спалена 269 дамоў, забіта 12 чалавек.
Кальварыя (прадмесце)
Кальва́рыя, Кальвары́йскае прадмесце — гістарычны раён Мінска, размешчаны ў паўночна-заходняй частцы горада, уздоўж шляху да Кальварыйскіх могілак і вакол іх. Архітэктурная дамінантай мясцовасці быў могілкавы касцёл Узвіжання Святога Крыжа, які захаваўся да нашага часу.
На захадзе ад Кальварыі месціцца прадмесце Цівалі, на поўначы — Міхалянка, на ўсходзе — Татарская Слабада, на поўдні — Тучынка.
Гісторыя
Ужо ў канцы XVIII — пачатку XIX стст. на гэтых могілках існаваў драўляны касцёл з «высокімі вежамі», які ў 1830 годзе разабралі з прычыны старасці. У 1830 годзе мінскі гісторык і збіральнік даўніны Юрый Кабылянскі пабудаваў могілкавую ўваходную браму. У верхняй яе частцы знаходзіцца надпіс на польскай мове, з якога відаць, што пад адной з масіўных апораў пахаваная жонка гісторыка — Юзэфа. У 1839 годзе на могілках збудавалі капліцу (цяпер гэта Касцёл Узвіжання Святога Крыжа), у якой быў пахаваны знакаміты беларускі мастак Ян Дамель. За алтаром капліцы знаходзілася велічная фрэска — выява гары Іерусалімскай Кальварыі, крыжовай Галгофы. «У цэнтры гэтай фрэскі вялікі, у пазалачонай раме вобраз Хрыстоса, які лічыцца адным з найлепшых твораў Дамеля», — пісаў у сваім гістарычна-краязнаўчым нарысе «Мінск» вядомы паэт Уладзіслаў Сыракомля (Людвіг Кандратовіч).
Паводле сведчанняў беларускага падарожніка Паўла Шпілеўскага яшчэ ў сярэдзіне XIX ст. могілкі атачаў «арэхавы лес, багаты на грыбы і ягады». У «Спісе домаўладальнікаў… г. Мінска», які датычыцца 1866—1867 гадоў, згадваецца «Кальварыя (урочышча) — 6 дамоў». У сувязі з ростам горада ў пачатку XX ст. Кальварыя ўвайшла ў склад Мінска, у пятую паліцэйскую частку. Гэтую ж назву атрымала навакольнае прадмесце, праз якое праходзіла Кальварыйская вуліца.
NGC 5474
NGC 5474 (іншыя абазначэнні — UGC 9013, MCG 9-23-32, ZWG 272.23, PGC 50216) — спіральная галактыка (Sc) ў сузор’і Вялікая Мядзведзіца.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Анніка Страндхел
Анніка Вікторыя Страндхел (швед. Annika Viktoria Strandhäll, нар., ) — шведскі прафсаюзны, палітычны і дзяржаўны дзеяч. Член Сацыял-дэмакратычнай партыі, кіраўнік стакгольмскага філіяла жаночага крыла партыі. Міністр клімату і навакольнага асяроддзя Швецыі з 30 лістапада 2021 года. Дэпутат рыксдага з 1 кастрычніка 2019 года. Міністр сацыяльнага страхавання Швецыі (2014—2017, 2019), міністр сацыяльных спраў Швецыі (2017—2019), таксама часова выконвала абавязкі міністра народнага здароўя, аховы здароўя і спорту Швецыі з траўня па ліпень 2017 года.
Біяграфія
Нарадзілася 30 красавіка 1975 года ў Гётэбаргу. Вырасла ў раёне Бергшэн[en]. Вучылася ў гімназіі Бергшэна (Bergsjöskolan), якую скончыла ў 1995 годзе. У 2007—2008 гадах вывучала псіхалогію і сацыялогію на факультэце псіхалогіі Гётэбаргскага ўніверсітэта, але не скончыла яго. У 1996—2011 гадах працавала менеджарам праекта па рынку працы ў муніцыпалітэце Гётэбарга.
У канцы 1990-х гадоў стала членам прафсаюза SKTF у Гётэбаргу, у 1999 годзе стала членам праўлення SKTF у Гётэбаргу, затым намеснікам старшыні SKTF у Гётэбаргу і старшынёй SKTF у Гётэбаргу з 2005 па 2008 год. У 2008 годзе стала другім намеснікам старшыні прафсаюзу SKTF. 14 чэрвеня 2011 года змяніла Еву Нордмарк на пасадзе старшыні прафсаюза SKTF, які затым змяніў назву на Vision.
3 кастрычніка 2014 года атрымала партфель міністра сацыяльнага страхавання Швецыі ў першым урадзе Лёвена. З 5 мая па 27 ліпеня 2017 года часова выконвала абавязкі міністра народнага здароўя, аховы здароўя і спорту падчас бальнічнага водпуску Габрыэля Вікстрэма. Пасля адстаўкі Габрыэля Вікстрэма 27 ліпеня атрымала партфель міністра сацыяльных спраў Швецыі. Знаходзілася на пасадзе да спынення паўнамоцтваў урада 21 студзеня 2019 года.
22 студзеня 2019 года атрымала партфель міністра сацыяльнага страхавання Швецыі ў другім урадзе Лёвена.
Чарнуха (ручай)
Чарну́ха — ручай у Чашніцкім раёне Віцебскай вобласці, правы прыток ракі Усвейка (басейн Заходняй Дзвіны). Даўжыня 3,8 км. Выцякае з возера Жэрынскае, за 0,5 км на поўдзень ад вёскі Баравыя, цячэ праз азёры Святое і Дрэвічнае, вусце за 1,7 км на поўдзень ад вёскі Вішкавічы. Рэчышча каналізаванае.
Карагінскі заліў
Карагі́нскі заліў (Караги́нский залив ) — заліў Берынгава мора, каля ўсходняга ўзбярэжжа паўвострава Камчатка, у Камчацкім краі Расіі.
Даўжыня заліва 117 км. Глыбіні 30—60 м. Знаходзіцца паміж паўвостравам Гавена і паўвостравам Азярны (Озерно́й). У цэнтральнай частцы заліва буйны востраў Карагінскі. Берагі Карагінскага заліва абрывістыя, скалістыя. Берагавая лінія ўтварае шмат больш дробных заліваў (Кор­фа, Анап­ка, Уа­ла, Кічыгін­скі) і бухт. У заліў упадае вялікая колькасць невялікіх рэк (Карага, Ламуцкая, Хайлюля і інш.). Прылівы вышынёй да 2,4 м. Заліў у зімовы перыяд (са снежня да чэрвеня) пакрыты лёдам.
Холм (Ярцаўскі раён)
Холм (Холм) — вёска ў Ярцаўскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Міхейкаўскага сельскага паселішча.
Гісторыя
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай вёска Холм абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР. У 1924 годзе, нягледзячы на перавагу беларускага насельніцтва, Холм не вярнулі БССР.
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупаваная гітлераўскімі войскамі ў ліпені 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
Wonderful Life
Wonderful Life (Цудоўнае жыццё) — песня з дэбютнага альбома брытанскага гурта Hurts. Рэліз гэтай песні адбыўся 3 мая 2010 ў Даніі. 22 жніўня 2010 года ў Вялікабрітаніі адбыўся рэліз дыска з песняй. Кампазіцыя заняла другое месца ў хітпарадзе Германіі, а ў Бельгіі, Даніі, Расіі, Аўстрыі і ў іншых краінах стала абсалютных хітом.
Гісторыя напісання
У інтэрв'ю брытанскаму часопісу Digital Spy вакаліст Тэа Хачкраўт казаў, што песня заснавана на двух крайнасцях: першая - чалавек, які хоча скончыць жыццё самагубствам, другая - каханне з першага позірку. Герой стаіць на мосце і гатовы скочыць з яго, але яго спыняе кабета. Яны ўлюбляюцца з першага погляду. У песні адлюстраваны толькі невялікі ўрывак з жыцця і мы не ведаем, як ён скончыцца.
Васько
Васько — прозвішча.
Надыбы
Надыбы (Нади́би) — вёска ў Старасамбірскім раёне Львоўскай вобласці Украіны.
Амброзіус Босхарт
Амброзіус Босхарт Старэйшы (Амброзій Босхарт, Ambrosius Bosschaert de Oude;,  — , ) — фламандскі мастак залатога веку нідэрландскага жывапісу. Вядомы перш за ўсё сваімі кветкавымі нацюрмортамі, выкананымі ў сакавітых колерах.
Сваю кар’еру Босхарт пачаў у Антверпене ў 1588 годзе. З 1593 па 1613 год працаваў у Мідэлбургу, затым ва Утрэхце (з 1616 года) і ў Брэдзе.
Босхарт адносіцца да ліку першых мастакоў, якія зацвердзілі кветкавы нацюрморт у якасці самастойнага жанру нідэрландскага мастацтва. Дакладнасць выявы і гарманічнасць колераў дазваляюць ставіць працы Босхарта ў адзін шэраг з яго сучаснікам Янам Брэйгелем Старэйшым.
На палотнах Басхарта побач з букетамі кветак часта намаляваны матылі або ракавінкі. У многіх выпадках кветкі крануты завяданнем, што ўводзіць у палотны Босхарта алегарычны матыў тленнасці быцця (ванітас).
Мастацкі напрамак Амброзіюса Босхарта працягнулі развіваць яго тры сыны.
Камольі
Камольі (Camogli) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Лігурыя, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Генуя.
Насельніцтва складае 5674 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 573 чал./км². Займае плошчу 10 км². Паштовы індэкс — 16032. Тэлефонны код — 0185.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы N.S. del Boschetto.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
Наталля Любаміраўна Васько
Наталля Любаміраўна Васько (Ната́ля Любоми́рівна Васько́; 19 кастрычніка 1972, Чэрванаград, Львоўская вобласць, УССР) — украінская актрыса кіно, тэатра і тэлебачання, тэлевядучая. З 1999 па 2019 год — вядучая актрыса Кіеўскага Маладога Тэатра. Лаўрэатка Нацыянальнай кінапрэміі «Золота дзиґа» у намінацыі «Лепшая актрыса другога плана» у фільме «Гняздо галубкі» (2017). Член Украінскай кінаакадэміі.
Біяграфія
Нарадзілась 19 кастрычніка 1972 года ў сям’і радавога Шахцёра ў горадзе Чэрванаград Львоўскай вобласці. У школьным узросце займалася ў тэатры дзіцячай творчасці «Казка», дзе грала шырокі дыяпазон роляў, ад прынцэс да вырадкаў.
Пасля школы з другой спробы паступіла ў Кіеўскі тэатральны інстытут імч Карпенкі-Карага, які скончыла ў 1994 годзе (курс Юліі Ткачэнка). З 4-га курса грала ў Кіеўскім тэатры драмы і камедыі.
Жан Шрам
Жан Шрам (Jean Schramme; 25 сакавіка 1929 — 14 снежня 1988), таксама вядомы па мянушцы «Чорны Джэк» — камандзір бельгійскіх наймітаў у былым Бельгійскім Конга.
Наталля Любаміраўна Васько
Біяграфія
З 1999 па 2019 год — вядучая актрыса Кіеўскага Маладога Тэатра.
Жан Шрам
Біяграфія
Ва ўзросце васемнаццаці гадоў пасяліўся ў Бельгійскім Конга, дзе кіраваў плантацыяй.
Наталля Любаміраўна Васько
Біяграфія
У 2008 годзе — вядучая шоу «Ранок з „Інтером“» на ўкраінскім тэлеканале Інтэр.
Ад першага шлюбу — выхоўвае дачку Юлію ( 1997). 28 лютага 2022 года, падчас ваеннага ўварвання Расіі ва Украіну Наталля Васько абвянчалася з Андрэем Шоставым, з якім была разам восем гадоў.
Жан Шрам
Біяграфія
У 1960 годзе прымае ўдзел у грамадзянскай вайне ў цяпер незалежным Конга. З ліку работнікаў сваёй плантацыі стварае апалчэнне. Далучыўся да прыхільнікаў катангскіх сепаратыстаў Маіза Чомбэ. Удзельнічаў у падаўленні паўстання Сімба.
У 1967 годзе ў супрацоўніцтве з Бобам Дэнарам арганізуе дзяржаўны пераварот супраць Мабуту Сесе Секо. Путч праваліўся. Шрам бег у Стэнлівіль (цяпер Кісангані), затым у Букаву, на мяжы з Руандай. Тут яго армія, якая складалася са ста дваццаці трох наймітаў і шасцісот катангскіх байцоў, некаторы час паспяхова супрацьстаяла войскам Кангалезскай нацыянальнай арміі. У рэшце рэшт атрад адступіў у Руанду.
Пасля Шрам вяртаецца на радзіму ў Бельгію.
У 1986 годзе завочна прысуджаны да дваццаці гадоў пазбаўлення волі за забойства бізнесмена Морыса Квінтэна. Дачкам загінулага спатрэбілася амаль дваццаць гадоў, каб прыцягнуць наёмніка да суда.
У сувязі з судовым пераследам Шрам схаваўся ў Бразіліі, дзе набыў плантацыю, якой кіраваў да канца жыцця.
Трунава (Ярцаўскі раён)
Трунава (Труново) — вёска ў Ярцаўскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Міхейкаўскага сельскага паселішча.
Гісторыя
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай Трунава абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі яно ўвайшло ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР. У 1924 годзе, нягледзячы на перавагу беларускага насельніцтва, Трунава не вярнулі БССР.
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупаваная гітлераўскімі войскамі ў ліпені 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
Нэдзільна
Нэдзільна (Недільна) — вёска ў Старасамбірскім раёне Львоўскай вобласці Украіны.
NGC 5475
NGC 5475 (іншыя абазначэнні — UGC 9016, MCG 9-23-33, ZWG 272.24, PGC 50231) — спіральная галактыка (Sa) ў сузор’і Вялікая Мядзведзіца.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Ян Бот
Ян Бот (нідэрл. Jan Dirksz Both; 1618?—1652) — галандскі жывапісец, член рымскай Акадэміі Св. Лукі. Ён быў малодшым братам Андрыса Бота.
Біяграфія
Нарадзіўся ва Утрэхце, брат Андрыса Бота. Па словах Хоўбракена, браты навучыліся маляваць у свайго бацькі, які быў мастаком па шкле. Пазней Ян быў вучнем Абрахама Блумарта. Яшчэ пазней браты разам адправіліся ў Рым праз Францыю, калі яму было 20 гадоў, падарожнічалі па Францыі і Італіі. Два гады яны жылі разам у доме ў Рыме. У 1638 годзе Ян і яго брат знаходзіліся ў Рыме, дзе Ян працаваў над пейзажамі ў стылі Клода Ларэна. У 1639 годзе Ян супрацоўнічаў з Германам ван Суаневелем і Клодам Ларэнем у праекце для палаца Буэна Рэціра ў Мадрыдзе. У 1646 годзе мастак вярнуўся ва Утрэхт, дзе працягваў працаваць над пейзажамі, удасканальваючы іх.
Жорж Санд
Жорж Санд (George Sand, сапраўднае імя Amandine Aurore Lucile Dupin — Амандзіна Аўрора Люсіль Дзюпэн;, Парыж — ) — французская пісьменніца-.
Творчасць
Дэбютавала псіхалагічным раманам «Індыяна» (1832), у якім тэма жаночай эмансіпацыі цесна звязана з праблемай свабоды чалавека. У раманах «Валянціна» (1832), «Лелія» (1833), «Жак» (1834) у традыцыях байранізму і «нястрымнага рамантызму» абвясціла індывідуалістычны бунт як адзіны шлях у абнаўленні грамадства. На мяжы 1830-40-х г. захапілася ідэямі ўтапічнага і хрысціянскага сацыялізму. Аўтар сацыяльных раманаў «Мапра» (1837), «Вандроўны падмайстар» (1840), «Арас» (1841), «Млынар з Анжыбо» (1845), «Грэх пана Антуана» (1847), дылогіі «Кансуэла» (1842-43) і «Графіня Рудальштат» (1843-44). Дэмакратычныя погляды Жорж Санд выявіліся ў цыкле вясковых аповесцей («Чортава лужына», 1846; «Франсуа-знайдыш», 1847-48; «Маленькая Фадэта», 1848-49). Удзельніца рэвалюцыі 1848, пасля перамогі рэакцыі адышла ад палітыкі. Аўтар мемуараў «Гісторыя майго жыцця» (1854-55), шматлікіх раманаў, у т.л. «Снегавік» (1858), «Апошняе каханне» (1867) і інш. Аповесць «Франсія» (1872) пра гістарычныя падзеі 1812-14.
Франсіс Бот
Франсіс Бот (, Франкфурт-на-Майне —, Лугана, Тычына) — нямецкі жывапісец і прадстаўнік «Другой Парыжскай школы», г.зн., французскага «Інформэля». У яго мастацкай творчасці суіснуюць супрацьлеглыя акцэнты: сюррэалістычная, фантастычная аб’ектыўнасць і тахістычная, геаметрычная абстракцыя. Яго творчасць складаецца з жывапісу, вітражоў, акварэлі, гуашы, скульптуры і інш.; ён таксама працаваў сцэнографам.
Маці (правінцыя Турын)
Маці (Mattie) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне П’емонт, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Турын.
Насельніцтва складае 767 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 26 чал./км². Займае плошчу 27 км². Паштовы індэкс — 10050. Тэлефонны код — 0122.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы San Cipriano vescovo
Авянір Маркавіч Касценчык
Авянір Маркавіч Касценчык (,  —, ), лётчык-бамбардзіроўшчык расійскіх ВПС, палкоўнік. Ордэн Св. Георгія IV класа (1916).
Вучыўся ў Віленскім ваенным вучылішчы, перайшоў (пач. 1914) і скончыў школу ваенных лётчыкаў у Гатчыне. У 1-ю сусв. вайну паручнік (1915), камандзір аднаго з першых на германскім фронце самалётаў «Ілля Мурамец» (1915).
Падчас баявога вылету на Рыга-Дзвінскім участку фронту 13(26).4.1916 быў цяжка паранены, але дакончыў бамбардзіроўку і павёў самалёт на базу. Ад ранаў страціў прытомнасць, але другі пілот давёў самалёт (64 шрапнельныя прабоіны ў корпусе). За гэты вылет увесь экіпаж быў прадстаўлены да крыжаў Св. Георгія.
Рудзі Бандо
(播戸 竜二; нар. ) — японскі футбаліст. У 2006—2008 гадах выступаў за нацыянальную зборную Японіі.
Ныжня Воўча
Ныжня Воўча (Ни́жня Вовча) — вёска ў Старасамбірскім раёне Львоўскай вобласці Украіны.
Ліпск (Ганцавіцкі раён)
Ліпск (, Липск) — вёска ў Ганцавіцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Малькавіцкага сельсавета. Знаходзіцца за 34 км на паўднёвага ўсходу ад Ганцавіч, за 9 км ад чыгуначнай станцыі Малькавічы (на лініі Лунінец — Баранавічы).
Людовік Іосіфавіч Чайкоўскі
Людовік Іосіфавіч Чайкоўскі ( — ?) — грамадзянскі інжынер, архітэктар.
Дзяцінства і адукацыя
Нарадзіўся ў 1861 годзе.
Прафесійная дзейнасць
З чэрвеня 1892 года займаў пасаду памочніка начальніка станцыі Пецярбургска-Варшаўскай чыгункі ў Санкт-Пецярбургу.
Не пазней 1908 года стаў малодшым інжынерам пры будаўнічым аддзяленні гродзенскага губернскага праўлення.
Валь-дэ-Марн
Валь-дэ-Марн (франц. Val-de-Marne, літаральна «Даліна Марны») — невялікі па плошчы, але густанаселены дэпартамент на поўначы цэнтральнай часткі Францыі, адзін з дэпартаментаў рэгіёна Іль-дэ-Франс. Парадкавы нумар 94. Адміністрацыйны цэнтр — Крэтэй. Насельніцтва 1,256 млн чалавек (11-е месца сярод дэпартаментаў, дадзеныя 1999 г.).
Плошча тэрыторыі 245 км². Праз дэпартамент працякаюць рэкі Сена і яе прыток Марна.
Дэпартамент уключае 3 акругі, 49 кантонаў і 47 камун.
Дэпартамент Валь-дэ-Марн быў утвораны 1 студзеня 1968 г. і ўключыў часткі тэрыторыі былых дэпартаментаў Сена (29 камун) і Сена і Уаза (18 камун). Назва паходзіць ад ракі Марна.
Еўрапейская кінапрэмія 2022
35-я цырымо́нія прысуджэ́ння Еўрапе́йскай кінапрэ́міі, якая ўручаецца Еўрапейскай кінаакадэміяй для прызнання дасягненняў у еўрапейскай кінавытворчасці, адбылася ў канферэнц-зале «» ў Рэйк’явіку, Ісландыя, 10 снежня 2022 года. На ўзнагароду прэтэндавалі фільмы, першыя афіцыйныя паказы якіх прайшлі з 1 чэрвеня 2021 года па 31 мая 2022 года і былі зняты еўрапейскімі рэжысёрамі.
Пераможцы і намінанты
Ніжэй прыведзены спісы пераможцаў і намінантаў. У межах адной катэгорыі намінанты ўпарадкаваны паводле беларускага алфавіта. Пераможца адзначаны блакітным колерам фона    і прыводзіцца першым.
Мацуа Басё
Мацуа Басё (松尾芭蕉 ці Matsuo Bashō) ( — ) — японскі паэт. Адзін са стваральнікаў жанру і эстэтыкі хайку. Яго стыль адрозніваюць вытанчаная немудрагелістаць, асацыятыўнасць, гармонія прыгожага, глыбіня спасціжэння гармоніі свету. Стваральнік празаічнага жанру хайбун.
Паходзіў з самурайскай сям’і. Пачаткаў вывучаў паэзію ў 1664 годзе ў Кіёта. У 1672 годзе паступіў на дзяржаўную службу ў горадзе Эдо, пазней выкладаў паэзію. Слыннасць Мацуа Басу прынесла яго майстэрства ў жанры камічнага рэнга, але асноўнай яго заслугай стаў унёсак у жанр і эстэтыку хайку. Ён ператварыў чыста камічны жанр у вядучы лірычны, заснаваны на пейзажнай лірыцы, уклаў у яго філасофскае ўтрыманне.
Адзінства яго вобразнай сістэмы, выразных сродкаў, яго мастацкую своеасаблівасць характарызуюць вытанчаная прастата, асацыяцыйнасць, гармонія выдатнага, глыбіня зразумення гармоніі свету. У 1680-я гады Басё, пад уплывам дзэн-будызму, выкарыстоўваў у творчасці прынцып «азарэння».
Басу пасля сябе пакінуў 7 анталогій, у стварэнні якіх бралі ўдзел і яго вучні: «Зімовыя дні» (1684), «Вясновыя дні» (1686), «Заглухлае поле» (1689), «Гарбуз-гарлянка» (1690), «Саламяны плашч малпы» (кніга 1-я, 1691, кніга 2-я, 1698), «Мяшок вугалю» (1694), лірычныя дзённікі, прадмовы да кніг і вершаў, лісты, утрымоўвальныя меркаванні пра мастацтва і творчы працэс у паэзіі. Шляхавыя лірычныя дзённікі ўтрымваюць апісанні краявідаў, сустрэч, гістарычных падзей. У іх улучаны ўласныя вершы і цытаты з твораў выбітных паэтаў. Лепшым з іх лічыцца «Па сцяжынках Поўначы» («Акуні хасаміці», 1689). Паэзія і эстэтыка Басё істотна паўплывалі на японскую літаратуру таго часу, «стыль Басё» вызначыў развіццё японскай паэзіі амаль на 200 гадоў.
Біяграфія
Басё нарадзіўся ў вёсцы Уэно, правінцыя Іга (сучасная прэфектура Міэ) у сям’і самурая (松尾与左衛門). Басё быў трэцім дзіцем у сям’і. У дзяцінстве меў розныя імёны: Кінсаку, Цюэмон, Дзінсіціра, Тосіціра (甚七郎). Пазней ён пачаў называць сябе Мацуа Мунэфуса. З дзесяці год служыў пры двары Тода Ёсітадэ. Першае хайку датуецца 1662 годам, у 1664 годзе ў зборніку «Саёнонакаяма-сю» былі надрукаваны два хайку Мацуа Мунэфуса. У 1665 годзе ўпершыню ўдзельнічае ў сачыненні хайкай-но рэнга («нанізаныя строфы»). Ён вывучаў літаратуру і каліграфію. У 1675 годзе паэт пераехаў у Эдо (тагачасная назва Токіа), дзе на змену паэтычнай школы Тэйтоку прыходзіць Данрын, якая дэкларавала поўную свабоду паэтычнага выяўлення. Андым з найбольш актыўных паэтаў гэтай школы быў Юдзан (Такано Наосігэ). Басё некаторы час служыў у Юдзана пісчыкам, запісваў на скрутак строфы, напісаныя ўдзельнікамі паэтычных сходаў. Басё ўдзельнічае ў зборніку «Супастаўленне 50 пар хайку», выданым сынам Фука Расэнам. У 1676 годзе ён быў прызнаны майстрам хайку, надрукаваў разам з Сода «Эдаскія строфы двух паэтаў», што засведчыла аб канчатковым адыходзе Басё ад старога стылю Тэйтоку. Утварылася кола яго вучняў, паслядоўнікаў. Яны і пабудавалі ў 1680 годзе яму першую хаціну. Частку свайго жыцця пражыў у хацінах, назіраў за прыродай. «Мацуа» — прозвішча, але яго звычайна завуць проста «Басё» (芭蕉). Слова «басё» азначае «бананавае дрэва». Паэт узяў такі псеўданім, бо аднойчы вучань падараваў яму гэтую расліну. Басё пасадзіў дрэва ля свайго дома, але клімат быў дужа халодны, каб яно давала плады.
Бацька і старэйшы брат будучага паэта выкладалі каліграфію пры дварах больш забяспечаных самураяў, і вужэй хаты ён атрымаў добрую адукацыю. У юнацкасці захапляўся кітайскімі паэтамі, такімі як Ду Фу. У тыя часы кнігі ўжо былі даступныя нават дваранам сярэдняй рукі. З 1664 года ў Кіёта вывучаў паэзію.
Быў у слугаванні ў шляхетнага і багатага самурая Тода Ёсітады (藤堂良忠), з якім ён падзяляў захапленне жанрам  — папулярнай японскай формай супольнай паэтычнай творчасці. У 1665 годзе Ёсітада і Басё з некалькімі знаёмымі склалі стострофны хакай. Раптоўная смерць Ёсітады ў 1666 годзе спыніла спакойнага жыцця Мацуа і ўрэшце ён пакінуў дом. Дабраўся да Эдо (цяпер Токіа), дзе знаходзіўся на дзяржаўнай службе з 1672 года. Але жыццё ўрадоўца было для паэта невыносным, ён робіцца настаўнікам паэзіі.
Лічыцца, што Басё быў стройным чалавекам невялікага ўзросту, з тонкімі вытанчанымі рысамі твару, густымі бровамі і які выступае носам. Як гэта прынята ў будыстаў, ён галіў галаву. Здароўе ў яго было слабое, усё жыццё ён пакутаваў ад нястраўнасці. Па лістах паэта можна выказаць дапушчэнне, што ён быў чалавекам спакойным, умераным, незвычайна клапатлівым, шчодрым і дакладным у адносінах да родных і сябрам. Нягледзячы на тое, што ўсё жыццё ён пакутаваў ад галечы, Басу, як праўдзівы філосаф-будыст, амаль не надаваў увагі гэтай акалічнасці.
У Эдо Басё жыў у простай халупе, падоранай яму адным з вучняў. Каля дома ён сваімі рукамі пасадзіў банан. Лічыцца, што менавіта ён даў псеўданім паэту. Бананавая пальма неаднаразова згадваецца ў творах Басё:
Узімку 1682 года сёгунская сталіца Эдо ў чарговы раз стала ахвярай буйнага пажару. Гэты пажар загубіў «Прыстанак бананавага ліста» — жыллё паэта, і сам Басё ледзь не загінуў у полымі. Паэт моцна перажываў страту дома. Пасля кароткага знаходжання ў правінцыі Каі ён вярнуўся ў Эдо, дзе з дапамогай вучняў пабудаваў у верасні 1683 года новую халупу і зноў пасадзіў банан.
Пасля страты жылля Басё ўжо рэдка хочацца заставацца на адным месцы доўгі час. Ён падарожнічае ў адзіноце, радзей — з адным ці двума самымі блізкімі вучнямі, у якіх у паэта нястачы не было. Яго мала хвалюе падобнасць на звычайнага жабрака, вандроўнага ў пошуках хлеба надзённага. Ва ўзросце сарака гадоў у жніўні 1684 года ў суправаджэнні свайго вучня Ціры ён адпраўляецца ў сваё першае вандраванне. У тыя часы падарожнічаць па Японіі было вельмі цяжка. Шматлікія заставы і бясконцыя праверкі пашпартоў прычынялі падарожнікам нямала клопатаў. Яго дарожнае адзенне было такім: вялікі плецены капялюш (якія звычайна насілі святары) і светла-карычневы баваўняны плашч, на шыі вісела торба, а ў руцэ кій і ружанцы са ста васьмю пацерамі. У торбе ляжалі дзве-тры кітайскія і японскія анталогіі, флейта і маленечкі драўляны гонг.
Пасля шматдзённага вандравання па галоўным тракту Такайда Басё і яго спадарожнік прыбытку ў правінцыю Ісэ, дзе пакланіліся храмаваму комплексу Ісэ дайдзінгу, прысвечанаму сінтаісцкай багіні Сонца Аматэрасу Амікамі. У верасні яны аказаліся на радзіме Басё, ва Уэно, дзе паэт пабачыў брата і пазнаў пра смерць бацькоў. Потым Ціры вярнуўся дахаты, а Басё пасля падарожжаў па правінцыях Ямата, Міна і Авары ізноў прыбывае ва Уэно, дзе сустракае новы год, і зноў падарожнічае па правінцыях Ямата, Ямасіра, Омі, Авары і Каі і ў красавіку вяртаецца ў свой прыстанак. Вандраванне Басё служыла і шыранню яго стылю, бо ўсюды паэты і арыстакраты запрашалі яго да сябе ў госці. Далікатнае здароўе Басу прымусіла пахвалявацца яго прыхільнікаў і вучняў, і яны палегчана ўздыхнулі, калі ён вярнуўся дахаты.
Да канца свайго жыцця Басу падарожнічаў, чэрпаючы сілы ў хароствах прыроды. Яго прыхільнікі хадзілі за ім натоўпамі, паўсюль яго сустракалі шэрагі прыхільнікаў — сялян і самураяў. Яго вандраванні і яго геній далі новы росквіт яшчэ аднаму празаічнаму жанру — жанру шляхавых дзённікаў, што зарадзіўся яшчэ ў X стагоддзі. Лепшым дзённікам Басу лічыцца «Аку ное хасаміці» («Па сцяжынках поўначы»). У ім апісваецца самае працяглае вандраванне Басу разам з яго вучнем па імі Сора, якое распачалося ў сакавіку 1689 года і доўжылася сто шэсцьдзясят дзён. У 1691 годзе ён ізноў адправіўся ў Кіёта, трыма гадамі пазней ізноў наведаў родны край, а потым прыйшоў у Асаку. Гэта вандраванне апынулася для яго апошнім. Басу сканаў ва ўзросце пяцідзесяці аднаго года.
Паэзія
Слыннасць Мацуа Басё прынесла яго майстэрства ў жанры камічнага рэнга, але асноўнай яго заслугай стаў унёсак у жанр і эстэтыку хайку. Ён ператварыў чыста камічны жанр у вядучы лірычны, заснаваны на пейзажнай лірыцы, уклаў у яго філасофскае ўтрыманне.
Адзінства яго вобразнай сістэмы, выразных сродкаў, яго мастацкую своеасаблівасць характарызуюць вытанчаная прастата, асацыяцыйнасць, гармонія выдатнага, глыбіня зразумення гармоніі свету. У 1680-я гады Басё, пад уплывам дзэн-будызму, выкарыстоўваў у творчасці прынцып «азарэння».
Басу пасля сябе пакінуў 7 анталогій, у стварэнні якіх бралі ўдзел і яго вучні: «Зімовыя дні» (1684), «Вясновыя дні» (1686), «Заглухлае поле» (1689), «Гарбуз-гарлянка» (1690), «Саламяны плашч малпы» (кніга 1-я, 1691, кніга 2-я, 1698), «Мяшок вугалю» (1694), лірычныя дзённікі, прадмовы да кніг і вершаў, лісты, утрымоўвальныя меркаванні пра мастацтва і творчы працэс у паэзіі. Шляхавыя лірычныя дзённікі ўтрымваюць апісанні краявідаў, сустрэч, гістарычных падзей. У іх улучаны ўласныя вершы і цытаты з твораў выбітных паэтаў. Лепшым з іх лічыцца «Па сцяжынках Поўначы» («Аку но хасаміці», 1689). Паэзія і эстэтыка Басу істотна паўплывалі на японскую літаратуру таго часу, «стыль Басё» вызначыў развіццё японскай паэзіі амаль на 200 гадоў.
Аповед пра сваё вандраванне па Японіі Басу азагаловіў. Пасля года спакойнага разважання ў сваёй халупе, у 1687 годзе, Басу выдае складанку вершаў «Вясновыя дні» (春の日) — сябе і сваіх вучняў, дзе свет убачыў самы вялікі верш паэта — «Стары стаў». Гэта веха ў гісторыі японскай паэзіі. Вось што пісаў пра гэты верш Ямауці Міці ў сваім даследаванні «Імпрэсіянізм як панавальны кірунак японскай паэзіі»: «Еўрапеец не мог зразумець, у чым тут не толькі хараство, але нават і зусім які-небудзь сэнс, і быў здзіўлены, што японцы могуць захапляцца падобнымі рэчамі. Тым часам, калі японец чуе гэты верш, то яго ўяўленне імгненна пераносіцца да старажытнага будыйскага храма, аточанаму стагадовымі дрэвамі, удалечыні ад горада, куды зусім не даносіцца шум людскай. Пры гэтым храме звычайна ёсць невялікая сажалка, якая, у сваю чаргу, можа, мае сваю легенду. І вось пры наступе змяркання ўлетку выходзіць будыйскі пустэльнік, толькі што які адарваўся ад сваіх святых кніг, і падыходзіць задуменнымі крокамі да гэтай сажалкі. Вакол усё ціхае, так ціхае, што чуваць нават, як скокнула ў ваду жаба…»
Не толькі поўная бездакорнасць гэтага верша з пункту гледжання шматлікіх наказаў гэтай лаканічнай формы паэзіі (хоць Басё ніколі не баяўся парушаць іх), але і глыбокі сэнс, квінтэсэнцыя хараства Прыроды, спакою і гармоніі душы паэта і навакольнага свету, прымушаюць лічыць гэта хайку вялікім творам мастацтва.
Басу не вельмі любіў традыцыйны прыём марукэкатомба, пошук утоеных сэнсаў. Лічыцца, што Басё выказаў у гэтым вершы прынцып мона-но аварэ — «сумнага зачаравання».
Філасофскія і эстэтычныя прынцыпы паэзіі Басё
Глыбокае ўплыў на японскае мастацтва зрабіла школа будызму дзэн, якая прыйшла ў Японію з Кітая. Прынцыпы дзэн увайшлі ў практыку мастацтваў, стаў іх грунтам, сфармаваўшы характэрны стыль японскай творчасці, што адрозніваўся кароткасцю, безуважнасцю і тонкім успрыманнем хараства. Менавіта дзэн, што вызначыў светаадчуванне мастака, дазволіў Басё ператварыць літаратурны кірунак «хакай» (літар. «камічнае») ва ўнікальную з’яву, спосаб светаўспрымання, пры якім творчасць здольна эстэтычна зусім адбіць хараство навакольнага свету і паказаць у ім чалавека без выкарыстання складаных канструкцый, мінімальнымі сродкамі, з дакладнасцю патрэбнай і дастатковай для пастаўленага задання.
Характэрная адмова ад агульнапрынятай этыкі, уласцівая дзэн, тым не менш не азначае яе адсутнасць. У японскай культуры этыка ў дзэн знайшла ўвасабленне ў рытуальных формах, праз якія і адбываецца выраз, хоць і вельмі скупы, адносіны да навакольнага свету і людзей. Адпаведныя ўяўленні знайшлі ўвасабленне ў японскім эстэтычным светапоглядзе вабі-сабі.
Жыццё ў сціплай халупе — гэта не толькі і не гэтулькі прытрымліванне сваім жаданням, гэта, што важней, непасрэдна шлях творчасці, што знаходзіць выраз у паэзіі.
Колькасць вершаў, у якіх гучыць тэма беднаты, створаных Басё ў перыяд 1680—1682 гадоў, вельмі значная. Варта адзначыць, што сціплыя, а часам і проста цяжкія ўмовы жыцця не абавязкова азначалі цяжкага душэўнага стану самага паэта. Наадварот, у спробах знайсці гармонію ў сабе і выказаць у сваёй творчасці гармонію навакольнага свету, Басу захоўвае спакой, і максімум яго гора — гэта частае сум і смутак. Сябры Басё, якія наведвалі паэта ў яго халупе, бачылі ў ім добрага і ветлага гаспадара, гатовага падзяліцца з імі хайку, поўных бесклапотнасці і лёгкасці. І калі лічыць багаццем не наяўнасць матэрыяльных каштоўнасцяў, а глыбіню спагадлівасці і ветласці ў адносінах да людзей, тое тлумачэнне панятку «ваби» як «хароствы беднаты» ці «раскошнай беднаты» дастасоўныя да Басё і яго творчасці ў поўнай меры.
Яшчэ адной прыкметай рэдукаванай этыкі ў дзэн, што выявіўся і ў паэзіі японца, можна лічыць выкарыстанне гумару ў апісанні розных з’яў навакольнага свету. Басу здольны ўсміхнуцца там, дзе, здавалася б трэба выявіць спачуванне ці жаль, ці ж смяецца там, дзе іншы б выпрабаваў сумнеўнае замілаванне. Безуважлівасць і спакойная сузіральнасць — менавіта яны дазваляюць мастаку весяліцца ў розных няпростых сітуацыях. Як заўважаў філосаф Анры Бергсан, «…адыдзіце ўбок, паглядзіце на жыццё як абыякавы глядач: шмат драм ператворыцца ў камедыю». Абыякавасць ці, інакш кажучы, неадчувальнасць — сыходзяць каранямі ў дзэн, але ўпікнуць Басу ў абыякавасці ці наўрад магчымае, бо для яго смех — гэта спосаб пераадолець нягоды жыцця, і ўласнай у тым ліку, і галоўнае — сапраўды ўменне пасмяяцца над самім сабой, часам нават вельмі іранічнае, апісваючы цяжкае жыццё ў падарожжах:
Хоць у літаратурным кірунку хакай катэгорыя камічнага асобна не сфармулявана, мусібыць, што яна з’яўляецца істотнай часткай эстэтыкі хакай. Карані яе сыходзяць да традыцыі «абкасі», якая зарадзілася ў ранні перыяд японскай літаратуры.
Памяць
У гонар Басё названы на Меркурыі.
Клапоўнік пасяўны
Клапо́ўнік пасяўны, крэс-сала́та (Lepidium sativum) — кветкавая расліна роду сямейства.
Батанічнае апісанне
Аднагадовая травяністая расліна вышынёй 30—60 см. Сцябло адзіночнае, прамастойнае, мяцёлкападобнае. Корань расліны тонкі. Верхняе лісце простае, суцэльнае, завостранае, сядзячае. Прыкаранёвае — перыста- або двойчыраздзельнае ці лопасцевае, з чаранкамі. Кветкі белага або ружовага колеру, у гронках. Плод — крылаты стручок. Насенне жаўтавата-бурага колеру.
Распаўсюджанне і экалогія
Расліна распаўсюджана на тэрыторыі Азіі і Паўночнае Афрыкі (Егіпет, Эфіопія), натуралізавалася амаль паўсюдна. Святлолюбівая расліна, мезафіт і мезатроф. Марозаўстойлівая. Лепш расце на на лёгкіх глебах у вільготных і паўзацененых месцах. Цвіце ў чэрвені—ліпені.
Бортнікі (Ярцаўскі раён)
Бортнікі (Бортники) — вёска ў Ярцаўскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Міхейкаўскага сельскага паселішча.