cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Сон лугавы
Арэал і экалогія
Месцы росту: сасновыя лішайнікавыя, верасковыя, імшыстыя лясы і сасновае драбналессе з разрэджаным наглебавым покрывам, радзей трапляецца на дзюнах. Расце паасобнымі экземплярамі або невялікімі, часам даволі шматлікімі групамі.
Выкарыстанне
Дэкаратыўная і лекавая расліна. Адрозніваецца моцнай унутрывідавой зменлівасцю.
У медыцыне
Выкарыстоўваецца ў народнай медыцыне і ў гамеапатыі. У лячэбных мэтах нарыхтоўваюць траву падчас цвіцення. Расліна валодае мачагонным, адхарквальным, бактэрыцыдным, седатыўным і болесуцішальным дзеяннем. Стымулюе функцыі печані. Гомеапатычны сродак Pulsatilla ужываюць для лячэння дэпрэсій, мігрэні, парушэнняў менструальнага цыклу, страўнікава-кішачных і прастудных захворванняў, хвароб нырак і мачавога пузыра, экзэм, спазмаў сасудаў, рэўматызму, падагры і іншых. Сон лугавы ўваходзіць у склад гомеапатычнага прэпарату «Биолайн колд», які выкарыстоўваецца пры прастудных захворваннях верхніх дыхальных шляхоў.
Расліна  надзвычай атрутная . Прымаць яго прэпараты можна толькі пад кантролем медыка.
Імператар Кадзан
Імператар Кадзан ( — ) — 65-ы імператар Японіі, сінтаісцкае боства. Кіраваў з 5 лістапада 984 па 31 ліпеня 986 год.
У 986 годзе Імператар Кадзан адрокся ад пасады і стаў будысцкім манахам.
Некера перыстая
Некера перыстая (Neckera pennata) — від мхоў сямейства Neckeraceae, які сустракаецца на старых ствалах дрэў, радзей на сухіх скалах.
У 2012 годзе ўнесена ў Чырвоную кнігу Беларусі.
Кастэль-Габ’яна
Насельніцтва складае 392 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 78 чал./км². Займае плошчу 5 км². Паштовы індэкс — 24058. Тэлефонны код — 0373.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы Sant'Alessandro.
NGC 6145
NGC 6145 (іншыя абазначэнні — MCG 7-34-21, ZWG 224.17, PGC 58074) — спіральная галактыка (Sc) ў сузор’і Геркулес.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Дурга
Дурга́ (दुर्गा, літаральна «непрыступная» або «непераможная») — індуісцкая багіня, адно з увасабленняў багіні-маці.
Паходжанне
Некаторыя даследчыкі лічаць, што вобраз Дургі быў створаны ўжо ў перыяд Індскай цывілізацыі. Аднак большасць з іх звязвае багіню з ведычнай культурай. Яе імя ўзгадваецца ў Рыгведзе, Махабхараце і Рамаяне. Згодна індуісцкай міфалогіі, Дурга была створана Брахмам, Шывам, Вішну, Варунам і іншымі багамі ў водах Ганга для барацьбы з дэманам Махішасуру.
Аблічча
На кананічных выявах Дурга трымае ў руках наступныя сімвалы:
Шанаванне
Індуісты разглядаюць Дургу як увасабленне першаснай багіні-маці. У шактызме яна — папулярная форма Шакты Дэві, жонка Шывы. Культ Дургі найбольш папулярны на ўсходзе і паўночным усходзе Індыі, у Непале, сярод індуістаў Бангладэш. Існуюць як асобныя храмы, прысвечаныя багіні або яе аватарам, так і выявы ў храмах іншых багоў. Увосень пасля збору ўраджая святкуецца дзесяцідзённы фестываль Дурга-пуджа, прысвечаны перамозе Дургі над дэманам Махішасуру.
Вядомыя асобы Нальчыка
Вядомыя ўраджэнцы Нальчыка:
Гераніевы алей
Гера́ніевы алей — эфірны алей са свежых раслін герані. Вадкасць жоўтага колеру з пахам герані і ружы. Шчыльнасць 0,844—0,9 г/см³. Асноўныя складнікі: цытранелол (38—46 %), і гераніёл (15—18 %), ментол і інш.
Гераніевы алей выкарыстоўваецца ў парфумерыі і ароматэрапіі.
Ліпінічы
Лі́пінічы (, Липиничи) — вёска ў Буда-Кашалёўскім раёне Гомельскай вобласці Беларусі. Цэнтр Ліпініцкага сельсавета.
Гідраграфія
Рака Гліна (прыток ракі Ліпа).
Транспартная сетка
Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым аўтамабільнай дарозе Чачэрск — Буда-Кашалёва. Планіроўка складаецца з доўгай прамалінейнай вуліцы з двума завулкамі, арыентаванай амаль мерыдыянальна і забудаванай з двух бакоў пераважна драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу.
Гісторыя
Па пісьмовых крыніцах вядомая з XV стагоддзя як вёска ў Рэчыцкім павеце Менскага ваяводства Вялікага княства Літоўскага, шляхецкая ўласнасць. Згадваецца ў 1503, 1526—1527 гадах у матэрыялах пра канфлікты паміж ВКЛ і Маскоўскай дзяржавай. У 1560 годзе згадваецца ў Актах Галоўнага Літоўскага трыбунала. У 1566 годзе зямлі Сарыбаўшчына, прыпісаныя да вёскі Ліпінічы, перададзены Б. Даніловічу. Па вопісе 1567 года маёнтак Ліпінічы павінен быў выдзяляць сваіх апалчэнцаў для фарміравання ўзброеных атрадаў ВКЛ. У 40-х гадах XVII стагоддзя згадана ў інвентары Гомельскага староства.
Пасля першага падзела Рэчы Паспалітай (1772 год) у складзе Расійскай імперыі. З 1880 года дзейнічаў хлебазапасны магазін. Па перапісу 1897 года знаходзіліся: царкоўна-прыхадская школа, хлебазапасны магазін, карчма. У 1909 годзе — 497 дзесяцін зямлі, у Кашалёўскай воласці Рагачоўскага павета Магілёўскай губерні.
Напачатку 1920-х гадоў для школы быў вылучана нацыяналізаваны будынак. Некаторы час пасля канчатка настаўніцкай семінарыі ў вясковай школе працаваў будучы народны пісьменнік і акадэмік Акадэміі навук БССР М. Ц. Лынькоў. Ён жа падчас акупацыі вёскі германскімі войскамі ў 1918 годзе быў адным з арганізатараў партызанскага атрада.
З 20 жніўня 1924 года цэнтр Ліпініцкага сельсавета Буда-Кашалёўскага раёна Бабруйскага, з 27 кастрычніка 1927 года Гомельскай акруг.
У 1929 годзе арганізаваны калгас «Перамога», працавала гамарня. Падчас Вялікай Айчыннай вайны акупанты спалілі 8 двароў, 77 жыхароў вёскі загінулі на фронце. Вызвалена 28 лістапада 1943 года. На франтах і ў партызанскай барацьбе загінулі 303 жыхара вёскі і бліжэйшых населеных пунктаў. У памяць пра загінуўшых у цэнтры вёскі ўсталявана скульптура жанчыны з лаўровым вянком. У 1959 годзе цэнтр калгаса «Світанак». Размяшчаліся камбінат бытавога абслугоўвання, Дом культуры, бібліятэка, аддзяленне сувязі, фельчарска-акушэрскі пункт, дзіцячы сад, магазін.
Міхаіл Мікалаевіч Мураўёў-Віленскі
Граф Міхаі́л Мікала́евіч Мураўё́ў (Мураўё́ў-Ві́ленскі, у ліберальных і народніцкіх кругах званы «Мураўёў-вешальнік» ці «Мураўёў-людаед», Михаил Николаевич Муравьёв; 1 (12) кастрычніка 1796 — ) — расійскі ваенны, дзяржаўны дзеяч, граф, генерал-губернатар Паўночна-Заходняга края ў часы задушэння нацыянал-вызваленчага паўстання пад кіраўніцтвам Кастуся Каліноўскага.
Дзяцінства і маладосць
Нарадзіўся ў Маскве ў сям'і марскога афіцэра. Вучыўся ў Маскоўскім універсітэце, заснаваў Маскоўскае таварыства матэматыкаў, потым, разам з бацькам — вучылішча калонаважатых (штабных афіцэраў) — правобраз будучай Акадэміі генеральнага штаба. Удзельнічаў у Вайне 1812 года, за ўдзел у бітве пад Барадзіно атрымаў ордэн Уладзіміра IV ступені з бантам. У 1813 годзе ўдзельнічае ў «бітве народаў» пад Дрэздэнам. Пасля вяртання на радзіму зацікаўліваецца тайнымі таварыствамі і ўступае ў «Саюз благадзеяння» (1816), дзе, падчас голаду ў Смаленскай губерні, прымае ўдзел у арганізацыі ў рослаўльскім павеце шырокай дапамогі галадаючым.
Пасля радыкалізацыі руху дзекабрыстаў, калі ў Статут «Саюза» быў унесены пункт аб забойстве цара, Мураўёў, нязгодны з гэтым рашэннем, выходзіць з сяброў арганізацыі. За ўдзел у «Саюзе» быў арыштаваны, але цалкам апраўданы.
Губернатарская пасада
У 1826 годзе Мураўёў прызначаны віцэ-губернатарам Віцебскай губерні, пазней — у 1828 губернатарам Магілёўскай, затым Гродзенскай губерні. Прымаў удзел у падаўленні паўстання 1830—1831 гадоў.
У 1835 годзе прызначаны губернатарам Курскай губерні, у 1850 — член Дзяржаўнага савета, у 1850—1857 віцэ-прэзідэнт Расійска геаграфічнага таварыства, у 1857—1861 — Міністр дзяржаўных маёмасцей. Прымаў удзел у распрацоўцы праекта вызвалення сялян.
Задушэнне паўстання 1863—64 гадоў
Падчас паўстання 1863—64 гадоў Мураўёў быў прызначаны генерал-губернатарам Паўночна-Заходняга края з надзвычайнымі паўнамоцтвамі.
На гэтай пасадзе Мураўёў жорстка змагаўся з паўстанцамі. Расейцамі шырока практыкавалася канфіскацыя маёмасці, абкладанне польскай і беларускай шляхты вялікім «ваенным падаткам». Паўстанне было ў хуткім часе падаўленае.
У дадатку да тысяч чалавек, якія загінулі ў бойках, паводле прысудаў трыбуналаў было пакарана смерцю 128 паўстанцаў (у тым ліку нацыянальны герой Беларусі Кастусь Каліноўскі), ад 2500 да 9423 чалавек паводле розных падлікаў было саслана ў Сібір. За сваю жорсткасць Мураўёў увайшоў у гісторыю пад мянушкай вешальнік.
Акрамя гэтага, шырока вядомы яго дэвіз у дачыненні да русіфікацыі Беларусі — «Што не дарабіў расійскі штых — даробіць расійская школа».
Пазнейшая кар'ера
З 1863 года — генерал ад інфантэрыі. 1 мая 1865 года звольнены з пасады губернатара Паўночна-Заходняга края з атрыманнем тытулу графа і наймення «Віленскі». У красавіку 1866 — старшыня следчай камісіі па справе Каракозава.
Памёр 29 жніўня (10 верасня) 1866 года ў Пецярбургу. У 1898 годзе ў Вільні яму быў усталяваны помнік (зруйнаваны польскімі ўладамі на пачатку 1920-х гадоў). Пахаваны ў Аляксандра-Неўскай Лаўры.
Лёс віленскага помніка
У 1898 годзе ў Вільні яму быў усталяваны помнік. Пасля абвяшчэння незалежнасці Польшчы і ўключэння Вільні ў яе склад напачатку 1920-х гадоў польскія ўлады здзейснілі максімальна магчымы здзек — са знесенага помніка Мураўёву ў Вільні пабудавалі грамадскія гарадскія прыбіральні. Мінімум адна з іх была цэлай у 1990-х гадах
Цікавыя факты
16 красавіка 1866 года на абедзе ў Англійскім клубе Мікалай Някрасаў зачытаў оду, прысвечаную Мураўёву. У далейшым за гэта паэт быў моцна раскрытыкаваны калегамі: паэтамі, публіцыстамі. Сітуацыю, якая склалася вакол Някрасава пасля прачытання оды, апісаў Карней Чукоўскі ў творы "Паэт і кат" :
Цвердзяць, што двулічча Някрасава ні ў чым не адбілася з такой відавочнасцю, як менавіта ў гэтай жахлівай одзе. Насамрэч, як мог рэвалюцыйны паэт славіць крывавага душыцеля Польшчы і заахвочваць яго да новых зладзействаў? Чаму чалавек, адно імя якога натхняла змагароў за свабоду, які, здаецца, толькі і рабіў, што паўтараў моладзі: «ідзі ў агонь...», «ідзі і гінь...», «памрэш не дарма: справа трывае, калі пад ёй струменіцца кроў», « кідайся проста ў полымя і гінь», - чаму пасля таго, як моладзь сапраўды кінулася ў полымя, ён аддаў яе Мураўёву? А ён менавіта здрадзіў ёй, бо (як у той час паведамлялі газеты) ён сам пры народзе прасіў Мураўёва ўзмацніць тэрор, заклікаў яго да новых пакаранняў смерцю. Моладзі казаў «ідзі і гінь», а Мураўёву «ідзі і губі».
Дзевятнаццатая папраўка да Канстытуцыі ЗША
Дзевятнаццатая папраўка дазваляе жаншчынам удзельнічаць у палітычных выбарах на роўных правах з мужчынамі. З'яўляее\цца адной з галоўных перамог фемінісцкага руху ў краіне. Ратыфікавана 18 жніўня 1920 г.
Тэкст папраўкі
Права голасу грамадзянiна Злучаных Штатаў не павінна аспрэчвацца ці абмяжоўвацца Злучанымі Штатамі ці якім-небудзь штатам па прыкмеце полу. Кангрэс абавязаны забяспечваць выкананне палажэнняў гэтага артыкулу праз прыняцце адпаведнага заканадаўства.
Цэнтральнаўкраінскі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт імя Уладзіміра Віннічэнкі
Цэнтральнаўкраінскі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт імя Уладзіміра Віннічэнкі — украінская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам нацыянальнага ўніверсітэта, якая знаходзіцца ў Крапіўніцкім. У рэйтынгу за 2013 год усіх універсітэтаў Украіны згодна з рэйтынгавай сеткай універсітэтаў (Webometrics) ад 7 лютага 2013 года ўніверсітэт заняў 12-е месца сярод многіх найлепшых ВНУ краіны, а таксама па выніках рэйтынгу «Топ-200 Украіны» ў 2012/2013 навучальным годзе. Універсітэт заняў 5 месца — сярод 17 ВНУ педагагічнага профілю.
Дзевятнаццатая папраўка да Канстытуцыі ЗША
Тэкст папраўкі
"The right of citizens of the United States to vote shall not be denied or abridged by the United States or by any state on account of sex.
Цэнтральнаўкраінскі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт імя Уладзіміра Віннічэнкі
Гістарычныя звесткі
Педагагічная адукацыя ў Кіраваградскай вобласці мае доўгую гісторыю. Ужо ў 1881 годзе пры грамадскай жаночай гімназіі горада Елісаветграда быў адкрыты VIII дадатковы педагагічны клас. Яе выпускнікі сталі настаўнікамі пачатковых класаў або займаліся «бясплатнай практыкай». У пачатку ХХ стагоддзя народныя настаўнікі таксама рыхтаваліся ў педагагічных курсах і духоўнай семінарыі.
Дзевятнаццатая папраўка да Канстытуцыі ЗША
Тэкст папраўкі
Congress shall have power to enforce this article by appropriate legislation."
Цэнтральнаўкраінскі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт імя Уладзіміра Віннічэнкі
Гістарычныя звесткі
У неспакойныя гады ўкраінскай нацыянальнай рэвалюцыі ўзнікла вострая неабходнасць падрыхтаваць кваліфікаваных настаўнікаў для новай украінскай школы. Улетку і ўвосень 1918 года актывісты Елісаветградскага гарадскога земства і таварыства «Прасвіта» пачалі патрабаваць ад урада гетмана Паўла Скарападскага рашэння аб адкрыцці педагагічнага ўніверсітэта ў горадзе Елісаветградзе. Але рэальныя спробы рэалізацыі гэтых планаў былі зроблены толькі падчас кіравання наступнага ўкраінскага ўрада дзякуючы значнай падтрымцы кіраўніка Дырэкторыі Уладзіміра Віннічэнкі, ураджэнца Елісаветграда. 26 студзеня 1919 года Дырэкторыя Украінскай Народнай Рэспублікі прыняла рашэнне аб стварэнні ў Елізаветградзе настаўніцкай установы. Але ў выніку разгрому Дырэкторыі гэтыя планы не былі рэалізаваны, нават вестка аб рашэнні аб настаўніцкім інстытуце згубілася дзесьці на крывавых дарогах вайны і не дайшла да Елісаветграда.
1920-я гады
Першым рэальным крокам у стварэнні вышэйшай педагагічнай установы на Елісаветградчыне стала адкрыццё 1 чэрвеня 1921 года педагагічных курсаў, якія рыхтавалі настаўнікаў для пачатковых школ. У рэгіёне разгарнулася барацьба з непісьменнасцю, у школах не хапала настаўнікаў, таму выпускнікі педагагічных курсаў не толькі працавалі ў пачатковай школе, але і часта станавіліся настаўнікамі ўсіх прадметаў у старшых класах, вялі значную грамадска-асветніцкую працу сярод насельніцтва. У 1925 годзе педагагічныя курсы былі рэарганізаваны ў Зіноўеўскі педагагічны тэхнікум, які працягваў рыхтаваць настаўнікаў для пачатковай школы. Не хапала сродкаў, абсталявання, офісаў. У 1927 годзе педагагічны каледж атрымаў памяшканне былой грамадскай жаночай гімназіі, якая стала домам для многіх пакаленняў выпускнікоў універсітэта.
1930-я гады
1 кастрычніка 1930 года Савет Народных Камісараў СССР прыняў афіцыйную пастанову аб адкрыцці Інстытута народнай асветы, які складаўся з чатырох факультэтаў: тэхнічна-матэматычнага, аграбіялагічнага, гісторыка-эканамічнага і лінгвалітаратурнага. Было створана пяць кафедраў: матэматыкі, біялогіі, гісторыі, педагогікі, украінскай мовы і літаратуры. У інстытуце працавала 26 выкладчыкаў. Вучылася больш за 300 студэнтаў.
У 1933 годзе Інстытут сацыяльнай адукацыі быў рэарганізаваны ў педагагічны інстытут з фізіка-матэматычным і хіміка-біялагічным факультэтамі з тэрмінам навучання чатыры гады. Колькасць выкладчыкаў узрастае да 32, ёсць 7 кафедраў. У 1935 годзе на базе Кіраваградскага педагагічнага інстытута быў створаны настаўніцкі інстытут з двухгадовым тэрмінам навучання. У той жа час студэнты другога і чацвёртага курсаў, якія працавалі па праграме педагагічнага інстытута, працягвалі навучанне. У той час ужо было 9 кафедраў з 54 выкладчыкамі. У ліпені 1937 года Кіраваградскі інстытут адначасова скончыў педагагічны і настаўніцкі інстытуты, а таксама накіраваў студэнтаў 3 курса на працу датэрмінова. 508 настаўнікаў матэматыкі, хіміі і біялогіі, прыродазнаўства і геаграфіі былі накіраваны ў школы рэгіёна, якім патрэбны кваліфікаваныя настаўнікі.
1 верасня 1939 года разам з настаўніцкім інстытутам быў адноўлены педагагічны інстытут з трыма факультэтамі: фізіка-матэматычным, геаграфічным, моўным і літаратурным з кафедрамі рускай і ўкраінскай. У даваенныя гады Кіраваградскі інстытут ператварыўся ў вялікі вучэбна-педагагічны комплекс, які складаўся з стацыянарных і завочных педагагічных і настаўніцкіх інстытутаў і вячэрняга настаўніцкага інстытута. У ім было 12 навуковых кафедраў і 62 прафесары. Інстытут меў адзін вучэбны корпус, 5 лабараторый, 9 класаў, бібліятэку з фондам 80 000 тамоў, батанічны сад з аранжарэяй і тры майстэрні. Акрамя таго, у інстытуце працаваў факультэт. З 1929 па 1941 год Кіраваградскі педагагічны і настаўніцкі інстытуты падрыхтавалі для школы 2025 высокакваліфікаваных настаўнікаў.
1940-1950-я гады
Другая сусветная вайна перапыніла мірнае жыццё людзей, змяніла лёс выкладчыкаў і студэнтаў інстытута. Са зброяй у руках яны абаранялі Украіну. Аляксей Мікітавіч Кацюба, намеснік дырэктара інстытута, Астапенка Сяргей Мікалаевіч, сакратар партбюро, Васіль Аляксеевіч Дыкі, сакратар камітэта ЛКСМУ, Мікалай Майсеевіч Карнавух, памочнік дырэктара інстытута, Пётр Фёдаравіч Сіноўскі, настаўнікі Фядот Канановіч, выпускнік універсітэта лейтэнант Антон Антонавіч Богун. Былыя студэнты Пётр Іванавіч Лахман, Алена Захараўна Бур’янава і іншыя маладыя патрыёты змагаліся з ворагам у падпольных дыверсійных арганізацыях.
У студзені 1944 года савецкія войскі ўвайшлі ў Кіраваград. Адразу пачалося аднаўленне педагагічнага інстытута, які панёс значныя страты: былі разбіты і разрабаваны класы і лабараторыі, скрадзены і спалены кнігі з Вышаўскай бібліятэкі, знішчаны абодва студэнцкія інтэрнаты. Агульная сума страт склала больш за 6 мільёнаў рублёў. Памяшканне інстытута (раней жаночая гімназія) займала бальніца.
Дырэктарам інстытута быў прызначаны Сідар Карпавіч Каралюк, які ўзначальваў універсітэт з 1936 года. Заняткі пачаліся 25 сакавіка 1944 года, 382 вучні зноў селі за парты. Не хапала кваліфікаваных настаўнікаў, і рэпрэсіі нанеслі вялікую шкоду. І ўсё ж упершыню ў гісторыі інстытута сфарміравалася невялікае ядро ​​выкладчыкаў-навукоўцаў. Тут працавалі: доктар матэматычных навук — Ліўшыц, чатыры дацэнты і кандыдаты навук, два дацэнты, дапушчаныя да абароны кандыдацкіх дысертацый. У 1948/1949 навучальным годзе ва ўніверсітэце было ўжо 77 выкладчыкаў, у тым ліку 1 прафесар, 5 дацэнтаў, 31 старшы выкладчык і 40 выкладчыкаў і асістэнтаў. У 1950-я гады было выдадзена 9 тамоў навуковых запісаў інстытута, якія сведчылі аб павелічэнні навуковага патэнцыялу ўніверсітэта. У 1955 годзе быў скончаны апошні выпуск настаўнікаў на двухгадовы тэрмін, і ўніверсітэт перайшоў на навучанне з вышэйшай адукацыяй па вучэбных праграмах педагагічнага інстытута.
Паступова ўніверсітэт расце, павялічваецца колькасць факультэтаў і кафедраў, паляпшаецца якасць адукацыі і выхавання. У 1956 годзе на базе педагагічнага вучылішча фізічнага выхавання быў адкрыты факультэт фізічнага выхавання інстытута. У 1959 годзе пачаў працу педагагічны факультэт, які рыхтаваў настаўнікаў пачатковых класаў з вышэйшай адукацыяй. У 1962 годзе быў адкрыты факультэт англійскай мовы, а ў 1967 годзе — музыкі і педагогікі. У верасні 1978 годзе гістарычны факультэт аднавіў сваю працу.
1960-1980-я гады
Універсітэт рос, будаваліся новыя навучальныя корпусы і інтэрнаты. Адкрыліся лабараторыі. Вялікі ўклад у развіццё педагагічнага інстытута ўнёс яго рэктар Фёдар Гнатавіч Аўчарэнка, які пачаў працаваць у 1967 годзе. Яго жыццёвым крэда было служыць людзям і абранай справе. У пачатку 1970-х гадоў Кіраваградскі дзяржаўны педагагічны інстытут скончыла каля 4 тысяч студэнтаў. У 1978 годзе рэктарам педагагічнага інстытута стаў Алег Яўгенавіч Паляруш, які займаў гэтую пасаду чвэрць стагоддзя. Імклівы рост невялікага правінцыйнага ўніверсітэта і ператварэнне яго ў сапраўдны навукова-педагагічны цэнтр рэгіёна пацвердзіўся ў 1982 годзе, калі супрацоўнікі інстытута сталі пераможцамі сацыялістычнага спаборніцтва сярод вышэйшых педагагічных устаноў СССР.
1990-я гады
У сярэдзіне 1990-х педагагічны інстытут дасягнуў новых межаў. Ствараецца вучэбна-навуковы вытворчы комплекс «Бесперапынная адукацыя», у які ўваходзяць найлепшыя сярэднія навучальныя ўстановы вобласці, пачало працаваць абласное аддзяленне Малой акадэміі навук, адкрываецца магістратура.
4 красавіка 1997 года пастановай Кабінета Міністраў Украіны Кіраваградскаму дзяржаўнаму педагагічнаму інстытуту быў нададзены статус дзяржаўнага педагагічнага ўніверсітэта. Гэта падзея паклала пачатак новаму этапу ў гісторыі вышэйшай педагагічнай адукацыі Кіраваградскай вобласці.
Сучаснасць
Згодна з распараджэннем Міністэрства адукацыі і навукі Украіны ад 27 сакавіка 2017 года № 467, Кіраваградскі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт імя Уладзіміра Віннічэнкі быў перайменаваны ў Цэнтральны ўкраінскі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт імя Уладзіміра Віннічэнкі.
На сучасным этапе мэтай адукацыйнай дзейнасці ўніверсітэта з’яўляецца падрыхтоўка новага пакалення спецыялістаў з узроўнем адукацыі, годным найлепшых вышэйшых навучальных устаноў свету. Яны здольныя працаваць у кантэксце інтэграцыі Украіны ў сусветную супольнасць і канкурыраваць на сусветным рынку працы. За апошнія гады ўніверсітэт атрымаў шырокае прызнанне і аўтарытэт сярод абітурыентаў, педагагічнай і навуковай грамадскасці.
Касцёл Святой Ганны
Касцёл Святой Ганны — назва шэрагу каталіцкіх храмаў, асвячоных у гонар Святой Ганны:
Жан-Поль Сартр
Жан-Поль Сартр (Jean-Paul Sartre; 21 чэрвеня 1905, Парыж — 15 красавіка 1980) — французскі філосаф, пісьменнік і літаратуразнавец, прадстаўнік экзістэнцыялізму і фенаменалогіі. Пісаў п’есы і раманы, дзякуючы чаму экзістэнцыялізм стаў, асабліва ў Францыі, моднай плынню.
Біяграфічныя звесткі
Жан-Поль Сартр нарадзіўся ў Парыжы і быў адзіным дзіцём у сям’і. Яго бацька Жан-Батыст Сартр, афіцэр ваенна-марскіх сіл Францыі, маці — Ганна-Марыя Швейцэр. Па матчынай лініі Жан-Поль быў стрыечным пляменнікам Альберта Швейцэра. Калі Жан-Полю было ўсяго 15 месяцаў, памёр ягоны бацька. Сям’я перабралася ў бацькоўскі дом у Мёдоне.
Скончыў Вышэйшую нармальную школу (1929). 3 1931 выкладаў у ліцэях Парыжа, Гаўра і Ліёна. У час ІІ сусветнай вайны ўдзельнік руху Супраціўлення. 3 1945 узначальваў часопіс «Les Temps Modernes» («Новыя часы»).
Яшчэ ў студэнцкія гады пазнаёміўся з Сімонай дэ Бавуар, якая стала не проста спадарожніцай яго жыцця, але яшчэ і аўтарам-аднадумцам.
Сартр быў удзельнікам (можна нават сказаць, іх сімвалам: узбунтаваныя студэнты, захапіўшы Сарбону, пусцілі ўнутр толькі Сартра), у пасляваенныя гады — шматлікіх дэмакратычных, мааісцкіх рухаў і арганізацый.
Жан-Поль Сартр памёр у 1980 годзе, і ў апошнюю дарогу яго праводзілі 50 тысяч чалавек.
Светапогляд
У цэнтры філасофіі Сартра — феномен чалавека і анталогія яго свядомасці. Крытыкаваў псіхааналіз і эксперыментальную псіхалогію, якія ператвараюць чалавека ў «раба сваіх эмоцый» і здымаюць з яго адказнасць; распрацаваў экзістэнцыяльна-псіхааналітычны метад, які даследуе асобу ў працэсе «самавынаходніцтва». На яго экзістэнцыялізм моцна ўплывае фенаменалогія Гусерля, Гегеля, а пазней і марксізм.
Першы асноўны трактат Сартра «Быццё і нішто», спроба фенаменалагічнай анталогіі, прысвечаны пытанню быцця. Ён адрознівае быццё-ў-сабе, незалежнае ад свядомасці быццё рэчы, і быцця-для-сябе — вызначэнне быцця чалавека, які існуе дзякуючы свядомасці. Быццё-ў-сабе не засноўваецца ні на самім сабе, ні на чымсьці іншым. Быццё-для-сябе мае здольнасць негаціяцыі, «нішто» з’яўляецца толькі з свядомасцю чалавека. «Быццё, праз якое ў свет прыходзіць небыццё, — гэта быццё, у якім размова ідзе пра ўласна небыццё: быццё, праз якое ў свет трапляе небыццё, з’яўляецца небыццём для самога сябе». Гэта вызначальнае для людской экзістэнцыі. Яна змяшчае ў сабе пярэчанне сабе, г.зн. з’яўляецца супярэчлівай: быццё «з’яўляецца тым, чым яно не ёсць, і ёсць не тым, чым яно ёсць». Г.зн., што чалавек — гэта быццё, якое праектуе сябе праз цяперашнюю сучаснасць, што ў значнай меры вызначаецца яе мажлівасцямі. Дзякуючы гэтаму праекту чалавек падымаецца над сабою, ёсць тым, кім яшчэ не ёсць. Чалавек — не толькі тое, што ён ёсць, але і тое, кім сябе стварае.
Аснова быцця чалавека — гэта свабода, бо чалавек мусіць самавызначацца, то бок ствараць сябе такім, якім ён ёсць; ён вырачаны на свабоду.
Свабода — гэта негацыяцыя быцця-ў-сабе з дапамогай праекта.
Фактычная дадзенасць (напрыклад, рэчы, астатнія людзі, фізічныя целы) не знішчае свабоду, паколькі свабода адкрывае гэтыя межы; абмежаванні існуюць толькі ўнутры канкрэтнага праекта жыцця.
Паколькі, паводле канцэпцыі Сартра, Бога, які вызначае існаванне чалавека, няма, чалавек самастойна вызначае сваё існаванне. Чалавек нясе за сябе поўную адказнасць. Хоць ён таксама можа быць непраўдзівым з самім сабой.
Каб зразумець, хто ён ёсць, патрэбны Іншы. Падпадання пад уладу Іншага можна пазбегнуць, калі індывід свядома акрэсліць свае магчымасці. Тады ён спасцігае самасвядомасць без уваходжання ў ролю Іншага.
Гісторыю літаратуры Ж.-П. Сартр разглядаў у кантэксце агульнага культурна-гістарычнага працэсу, лічыў, што кожны літаратурны стыль быў «ангажаваны» пэўным класам, які імкнуўся да панавання ў грамадстве. Адстойваў сацыяльна-пераўтваральную функцыю літаратуры і канстатаваў крызіс заходне-еўрапейскай літаратуры ХХ ст. як вынік «дэкласаванасці пісьменнікаў» («Што такое літаратура?», 1947).
Літаратурная творчасць
Празаічныя і драматычныя творы Ж.-П. Сартра прасякнуты экзістэнцыяльнымі ідэямі адчужанасці ад знешняга свету і самаадчужанасці чалавека (раман «Млоснасць», 1938), немагчымасці пазбавіцца ад абсурднасці рэчаіснасці (зб. апавяданняў «Мур», 1939), шляху да свабоды і цяжару адказнасці за выбар (п’еса «Мухі», 1943; незавершаная тэтралогія «Дарогі свабоды», 1945-49), асуджанасці на адзіноту (п’еса «Пры зачыненых дзвярах», 1945) і інш. Проза Сартра спалучае рысы традыцыйнага рэалізму, «плыні свядомасці» і натуралізму, эсэістычнасці і дакументалізму. Ён імкнуўся пашырыць межы біяграфічнага жанру: распрацаваў канцэпцыю «рамана рэальнай асобы», у якім разглядаў чалавека як «тыповую ўніверсальную адзінку сваёй эпохі», спалучаючы мастацкія метады з экзістэнцыялізмам, псіхааналізам і навуковым аналізам сацыяльнага асяроддзя. Прынцыпы «рамана рэальнай асобы» развіваў у творах «Бадлер» (1947), «Святы Жанэ, камедыянт і мучанік» (1952), аўтабіяграфічнай аповесці «Словы» (1964) і канчаткова замацаваў у рамане «Ідыёт у сям’і» (т. 1-3, 1971-72).
Асаблівае месца ў яго творчасці належыць драматургіі. У п’есах імкнуўся да прытчавасці і развіваў прынцыпы ўласнай канцэпцыі «тэатра сітуацый», у якім універсальныя першаасновы чалавечай экзістэнцыі выяўляюцца праз прызму канкрэтнай сітуацыі («Мёртвыя без пахавання», 1946; «Брудныя рукі», 1948; «Д’ябал і Гасподзь Бог», 1951; «Пустэльнікі Альтоны», 1960 і інш.).
На беларускую мову прозу і драматургію Ж.-П. Сартра перакладаў З. Колас.
Узнагароды
Нобелеўская прэмія па літаратуры 1964, ад якой Ж.-П. Сартр адмовіўся.
Уладзімір Барысавіч Гераўкер
Уладзімір Барысавіч Гераўкер ( — 6 лістапада 2009) — беларускі дызайнер, мастак-канструктар.
Біяграфія
У 1963 годзе скончыў 8 класаў 42 сярэдняй школы Мінска і паступіў ан архітэктурнае аддзяленне Мінскага архітэктурна-будаўнічага тэхнікума. Скончыў яго ў 1967 годзе і быў накіраваны на працу ў інстытут «Белдзяржпраект».
Праекты жылой мэблі Гераўкера атрымлівалі залатыя і срэбныя ўзнагароды на ўсесаюзных і рэспубліканскіх конкурсах і выставах.
Лозаў
Ло́заў (, Лозов) — вёска ў Буда-Кашалёўскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Рагінскага сельсавета.
Размяшчэнне
У 21 км на поўнач ад раённага цэнтра і чыгуначнай станцыі Буда-Кашалёўская (на лініі Жлобін — Гомель), 57 км ад Гомеля.
Гідраграфія
На паўночнай ускраіне рака Чачора (прыток ракі Сож).
Транспартная сетка
Транспартныя сувязі па прасёлкавай дарозе, затым па шашы Доўск — Гомель. Планоўка складаецца з прамалінейнай вуліцы, арыентаванай з паўднёвага ўсходу на паўночны захад. На поўдні паралельна да яе праходзіць кароткая вуліца, да якой з паўднёвага захаду далучаецца другая кароткая вуліца. Забудова двухбаковая, драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу.
Гісторыя
Па пісьмовых крыніцах вядомая з канца XVIII стагоддзя як паселішча ў Рэчыцкім павеце Менскага ваяводства Вялікага княства Літоўскага. У 1765 годзе — маёнтак, прыналежала Завадскім.
Пасля першага падзела Рэчы Паспалітай (1772 год) у складзе Расійскай імперыі. У 1845 годзе знаходзіліся вадзяны млын, карчма (каля прасёлкавай дарогі), хлебазапасны магазін, лазня. Побач быў фальварак. У «Географа-статыстычным слоўніку Расійскай імперыі» (1863 год) пазначана як сяло. Школа граматы, млын, сукнавальня, у Мяркулавіцкай воласці Рагачоўскага павета. У 1885 годзе ў наваколлях вёскі працавала Заходняя меліярацыйная экспедыцыя генерала Жылінскага. Па перапісу 1897 года знаходзіліся: царкоўна-прыхадская школа, хлебазапасны магазін, карчма.
У 1925 годзе ў Прыбарскім сельсавеце Гарадзецкага раёна Бабруйскай акругі. У 1930 годзе арганізаваны калгас «Камунар», працавала гамарня. Падчас Вялікай Айчыннай вайны загінулі 110 жыхароў вёскі. У 1959 годзе ў складзе калгаса «Рагінь» (цэнтр — вёска Рагінь).
На паўночны захад ад вёскі, ва ўрочышчы Беліца, вядуцца торфараспрацоўкі.
XIII інтэрбрыгада імя Яраслава Дамброўскага
XIII Інтэрнацыянальная брыгада імя Яраслава Дамброўскага (XIII Brigada Internacional, XIII Brygada Międzynarodowa im. Jarosława Dąbrowskiego) — воінская часць, набраная ў асноўным з палякаў і грамадзян Польшчы, якая ўдзельнічала ў грамадзянскай вайне ў Іспаніі на баку рэспубліканцаў супраць паўстанцаў Франка. Фактычна, як і большасць астатніх інтэрбрыгад, была арганізавана Камінтэрнам. Атрымала іспанскую ўзнагароду за доблесць.
Усяго на баку рэспубліканцаў ваявалі ў 1936—1939 гадах каля 5 тысяч палякаў і грамадзян даваеннай Польшчы.
У адпаведнасці з законам аб грамадзянстве 1920 года, які забараняў грамадзянам Польскай Рэспублікі службу ў замежных войсках без дазволу польскага ўрада, добраахвотнікі аўтаматычна гублялі польскае грамадзянства ў момант уступлення ў брыгаду. 11 снежня 1936 года ў «Маніторы Польскім» было апублікавана афіцыйнае папярэджанне польскіх уладаў, якое пагражала пазбаўленнем польскага грамадзянства тым, хто прымае ўдзел у вайне ў Іспаніі. Распараджэнне міністра ўнутраных спраў ПР ад 26 лютага 1938 г. распаўсюдзіла дзеянне гэтага правіла на ўсіх палякаў-камбатантаў у Іспаніі.
Першыя польскія падраздзяленні
19 ліпеня 1936 года група палякаў — палітычных эмігрантаў, якія жылі ў Іспаніі, а таксама ўдзельнікаў міжнароднай рабочай спартакіяды ў Барселоне, уступіла ў рэспубліканскую міліцыю і разам з цэнтурыяй (ротай) імя Эрнста Тэльмана адправілася на арагонскі фронт.
28 жніўня 9 польскіх шахцёраў з Францыі прынялі ўдзел у абароне горада Ірун (Краіна Баскаў). Калі ягоныя абаронцы былі вымушаны адступіць з-за вялікай перавагі з боку франкістаў і недахопу амуніцыі, палякі перайшлі французскую мяжу і пазней вярнуліся ў Іспанію.
У Барселоне група палякаў прыбыла з Парыжа, у складзе якой былі Станіслаў Матушчак, Станіслаў «Болек» Уланоўскі і Антоній Каханек. 8 верасня 1936 года яны стварылі кулямётны ўзвод імя генерала Я. Дамброўскага, у складзе 36 чалавек. Падраздзяленне ўвайшло ў т. зв. «Калону Лібертад». З 11 верасня ўзвод ваяваў на фронце, спачатку пад Талаверай, а потым адзначыўся ў абароне Асоўскіх узгоркаў. 6 кастрычніка 1936 калона была вымушана адступіць пад Мадрыд, дзе была акружана сіламі франкістаў. Частка атрада, якой удалося выйсці з акружэння, у далейшым прымала ўдзел у абароне Мадрыда, баях пад Брунетэ і Эль-Эскарыялам.
Некаторы лік палякаў ваяваў з самага пачатку вайны ў складзе анархісцкай міліцыі CNT-FAI. Вераготна шэраг з іх бралі ўдзел у падаўленні бунту гарнізона Барселоны.
Батальён імя Яраслава Дамброўскага
Калі 22 кастрычніка 1936 года ўрад Іспанскай Рэспублікі прыняў рашэнне аб стварэнні Інтэрнацыянальных брыгад, у Іспаніі знаходзілася ўжо прыблізна 100 палякаў, гатовых ваяваць з франкістамі. Большасць з іх былі рабочымі і эмігрантамі, якія жылі ў Францыі, Бельгіі і Палесціне. Сярод іх былі таксама і прадстаўнікі радыкальнай інтэлігенцыі. Створаны 24 кастрычніка 1936 г. батальён імя Я.Дамброўскага быў адным з першых міжнародных падраздзяленняў. Ён увайшоў у склад XI Інтэрбрыгады, адразу ж адпраўленай на абарону Мадрыда. Камандзірам батальёна стаў Станіслаў «Болек» Уланоўскі, а палітычным камісарам Станіслаў Матушчак. Узбраенне складалася са старых мексіканскіх вінтовак, 4 кулямётаў «Максім» узору 1910 года і гранат уласнай вытворчасці, вырабленых з кансервавых слоікаў. 4 лістапада батальён пасланы ў Мадрыд, куды і прыбыў 8 лістапада.
У Мадрыдзе ваяваў у раёне Сьюдад Універсітарыя, над ракой Мансанарэс, у раёне Французскага моста. Падчас гэтых баёў батальён панёс вялікія страты і быў адведзены на перафарміраванне.
29 лістапада батальён быў уключаны ў склад XIII брыгады пад камандаваннем венгерскага яўрэя генерала Лукача.
28 снежня батальён быў пераведзены пад Гвадалахару, з заданнем заняць важны вузел дарог Мадрыд—Сарагоса і Мадрыд—Сігуэнса, з мэтай адсячэння войскаў франкістаў, якія ваююць пад Мадрыдам, ад баз забеспячэння. 2 студзеня 1937 г. батальён заняў вузел, але ў атацы атрымаў смяротнае раненне камандзір падраздзялення Антоній Каханек. Яго пераемнікам стаў Віктар Кузніцкі «Павел Склінярж». 8—11 студзеня батальён ваяваў на фронце пад Маядахондам, а затым быў адведзены ў тыл, дзе прыняў папаўненне.
7 лютага 1937 года батальён быў перадыслакаваны ў Арганду, дзе заняў пазіцыі ў раёне моста на рацэ Харама — цэнтральны аб’ект нападаў франкістаў у іх спробе наступаць на Мадрыд з поўдня. Нягледзячы на ​​значныя страты, усе напады ворага былі адбіты.
З 10 сакавіка батальён ваяваў пад Гвадалахарай супраць італьянскага экспедыцыйнага корпуса і 18 сакавіка, сумесна з іншымі падраздзяленнямі, узяў горад Брыуэгу. У красавіку ваяваў у раёне Марата-дэ-Тахунія і ў Каса-дэль-Кампа. Потым быў адведзены на адпачынак. 1 мая атрымаў дасланы Кампартыяй Польшчы сцяг з рук Густава «Рвала» Рэйхера. У канцы мая, разам з часткамі генерала Лукача быў пасланы на фронт, дзе 11—16 чэрвеня прыняў удзел у няўдалым наступленні рэспубліканскай арміі, нясучы велізарныя страты.
У маі, у складзе XII інтэрбрыгады, удзельнічаў у нападзе на Свяцілішча Маці Божай Кабезскай у Сьера-Марэна, дзе байцы здзейснілі злачынствы супраць мірнага насельніцтва і духавенства.
Польская брыгада
23 чэрвеня 1937 года батальён імя генерала Я. Дамброўскага быў разгорнуты ў 150-ю брыгаду, камандаванне якой прыняў іспанец Фернанда Герасі-і-Мехулан, а палітычным камісарам стаў Станіслаў Матушчак. У склад брыгады ўвайшлі батальёны:
Батальён Палафокса акрамя польскай і іспанскай рот, уключаў у сябе ўкраінскую роту імя Тараса Шаўчэнкі і яўрэйскую роту імя Нафталі Батвіна.
У ліпені брыгада змагалася пад Брунэтэ, у жніўні на арагонскім фронце.
У жніўні ў склад злучэння была ўключана польская рота імя Адама Міцкевіча, якая з пачатку года ваявала ў складзе 9-га батальёна імя Чапаева пад Тэруэлем, у абароне Альмерыі, пад Гранадай і Кордавай, а затым і ў Брунецкай аперацыі. Рота была ўключана ў батальён Палафокса, у якасці 1-й роты батальёна.
8 жніўня 150-я брыгада была пераназвана ў '''XIII інтэрнацыянальную брыгаду імя Я. Дамброўскага''', а рота імя А. Міцкевіча была выведзена са складу батальёна Палафокса, і разгорнута ў 3-і польскі батальён імя А. Міцкевіча. У канцы жніўня брыгада ваявала пад Сарагосай, дзе вызначылася смелай атакай.
12—18 кастрычніка ваявала пад Фуэнтэс-дэ-Эбра, а ў снежні на ўчастку Тардэнта-Сіера ў горным Арагоне, з мэтай адваёўвання Тэруэля, што дазволіла 24 снежня заняць горад.
У лютым 1938-га брыгада прыняла ўдзел у наступленні ў Экстрэмадуры. 16 лютага яна пачала баі за горны хрыбет Сьера-Кемада, угрызаючыся ў пазіцыі ворага і прарваўшы іх абарону. Аднак контратака франкістаў прывяла да адыходу палякаў і знішчэння часткі брыгады. У пачатку сакавіка брыгада перадыслацыравана на арагонскі фронт, дзе прыняла ўдзел у абарончых баях у складзе 35-й міжнароднай дывізіі, пад камандаваннем польскага генерала «Вальтэра». 21 ліпеня 1938 гады брыгада заняла пазіцыі над ракой Эбра, дзе камандаванне рэспубліканскай арміі рыхтавала контрнаступленне, з мэтай спыніць пасоўванне франкістаў (Бітва на Эбра). 25 ліпеня брыгада фарсіравала раку, глыбока ўклінавалася ў пазіцыі франкістаў, і прасунулася пад Гандэсу, дзе затым вяла двухмесячныя баі. Дзеянні палякаў над Эбра былі высока ацэнены. Брыгада атрымала вышэйшую рэспубліканскую ваенную ўзнагароду «Medalla del Valor».
Роспуск інтэрбрыгад і іх аднаўленне
Яшчэ ў маі Лонданскі камітэт па неўмяшанні прыняў рашэнне аб вывадзе ўсіх замежных частак з Іспаніі, як з рэспубліканскага, так і з франкісцкага боку. Рашэнне відавочна было на карысць мяцежнікаў, бо было зразумела, што ні Трэці Рэйх, ні Італія не выведуць свае падраздзяленні.
21 верасня на сесіі Лігі нацый кіраўнік рэспубліканцаў абвясціў аб тым, што яго ўрад прыняў рашэнне «аб неадкладным і поўным адкліканні ўсіх байцоў неіспанцаў, якія ўдзельнічаюць у барацьбе ў Іспаніі на баку ўрада».
24 верасня ўрад Іспанскай Рэспублікі, пад ціскам Лігі Нацый, вывеў інтэрнацыянальныя падраздзяленні з лініі фронту, а ў кастрычніку расфармаваў іх і дэмабілізаваў асабісты склад.
28 кастрычніка ў Барселоне адбыўся ўрачысты парад-развітанне з байцамі міжнародных брыгад. Воінаў-інтэрнацыяналістаў прыйшлі праводзіць больш за 200 тыс. жыхароў горада і яго наваколля. Па адной з вуліц горада — Дыяганалі — прайшлі спецыяльна сфармаваныя часткі інтэрнацыяналістаў, якія прадстаўлялі кожную інтэрбрыгаду і інтэрзлучэнне. Байцы і афіцэры, ішлі без зброі пад сцягамі сваіх частак. Іх віталі кіраўнік урада Негрын і лідары Народнага фронту. Выступаючы перад імі, Далорэс Ібаруры заявіла: «Вы можаце быць упэўнены, што ўспаміны пра вас будуць вечна жыць у нашых сэрцах… Пакуль існуе Іспанія, будзе жыць у нас памяць аб міжнародных брыгадах».
23 снежня франкісцкія войскі разгарнулі генеральнае наступленне на Каталонію. У сярэдзіне студзеня 1939 г. яны зламалі супраціўленне рэспубліканцаў і пачалося адступленне частак рэспубліканскай арміі да французскай мяжы. Устала задача выратавання амаль 6 тыс. інтэрнацыяналістаў, якія не паспелі пакінуць Іспанію. Сакратарыят ІККІ даў камандаванню дырэктыву прыняць меры для бясшумнага ўзнаўлення інтэрбрыгад.
У студзені 1939 года брыгада была адноўлена і 24 студзеня адпраўлена на каталонскі фронт, дзе праваявала яшчэ два тыдні. 9 лютага 1939 года салдаты польскай брыгады, разам з байцамі іншых міжнародных частак, перасеклі французскую мяжу і былі інтэрнаваны ў Францыі.
Удзел палякаў у грамадзянскай вайне ў іншых падраздзяленнях
Акрамя палякаў, якія ваявалі ў XIII інтэрбрыгадзе, былі таксама створаны польскія артылерыйскія батарэі: імя Валерыя Урублеўскага (створана 16 снежня 1937) і імя Барташа Главацкага (створана ў ліпені 1937), якія ўваходзілі ў склад 1-га інтэрнацыянальнага славянскага дывізіёна цяжкай артылерыі. Таксама палякі ваявалі ў батарэі артылерыі СПА імя Карла Лібкнехта, займалі пасады камандзіраў і камісараў у 129-й інтэрбрыгадзе, 35-й і 45-й дывізіях, а таксама ў шэрагу іншых падраздзяленняў рэспубліканскай арміі.
Пасля вайны
«Іспанцы» арганізоўвалі падпольныя атрады, з якіх потым нарадзілася Гвардыя Людова.
«Іспанец» Караль Свярчэўскі з ПНР стаў нам.міністра абароны (загінуў у сутычцы з атрадам УПА). Адзін з апошніх камандзіраў брыгады, Генрык Таруньчык, пасля вайны ўзначаліў Спецыяльны батальён, з якога потым вырас Корпус унутранай бяспекі. Гжэгаж Карчыньскі быў намеснікам міністра грамадскай бяспекі (1946—48), потым міністра нацыянальнай абароны (1965—71), адзін з адказных за прыгнечанне хваляванняў ў снежні 1970. Мендэль Касой «Вацлаў Комар» у 1950-х кіраваў аб’яднанай службай грамадзянскай і ваеннай разведкі Польшчы. Давід Карон быў адным са стваральнікаў і першым камандзірам ваеннай разведкі Ізраіля.
18 кастрычніка 1956 года Дзяржаўная рада ПНР заснавала Медаль «За вашу і нашу Свабоду». Медаль прызначаўся для ўзнагароджання польскіх добраахвотнікаў — байцоў інтэрнацыянальных брыгад, якія змагаліся ў перыяд грамадзянскай вайны ў Іспаніі ў 1936—1939 гадах на баку рэспубліканцаў.
У ПНР у гонар байцоў і камандзіраў брыгады была названа вялікая колькасць вуліц, але ўсе яны былі перайменаваны пасля падзення камунізму.
У Львове, у памяць аб камісары ўкраінскай роты імя Т. Шаўчэнкі XIII інтэрбрыгады, які загінуў у бітве на Эбра, Юрыі Велікановічы быў усталяваны помнік (разбураны ў 2017 годзе), а адна з вуліц атрымала яго імя (перайменавана пасля здабыцця незалежнасці ў 1991-м годзе).
У 1996 годзе, у гонар 60-годдзя з пачатку грамадзянскай вайны, усе ветэраны інтэрбрыгад, і сярод іх і дамброўшчыкі, атрымалі ганаровае іспанскае грамадзянства.
Прэса брыгады
Польскімі ўдзельнікамі грамадзянскай вайны выдаваўся шэраг перыядычных выданняў (галоўным чынам на польскай мове):
ЮніХэлп
ЮніХэлп (UNIHELP) — міжнародное дабрачыннае грамадскае аб’яднанне, якое дапамагае цяжкахворым дзецям у Рэспубліцы Беларусь.
Гісторыя
7 сакавіка 2003 года было зарэгістравана міжнароднае дабрачыннае грамадскае аб'яднанне «Здароўе ў XXI стагоддзі». Пад гэтай назвай арганізацыя праіснавала да 2012 года, калі афіцыйна была пераназваная ў «ЮніХэлп». Мае аддзяленні ў Германіі (Расток) і Беларусі (Мінск).
Напрамкі дзейнасці
Да 2012 года арганізацыя займалася гуманітарнай дзейнасцю, матэрыяльна дапамагаючы беларускім сацыяльным і медыцынскім установам (дзіцячым дамам, інтэрнатам, тэрытарыяльным цэнтрам сацыяльнага абслугоўвання насельніцтва і інш.). Таксама аб’яднанне ЮніХэлп удзельнічала ў распрацоўцы праграм і правядзенні мерапрыемстваў па павышэнні прафесіяналізму беларускіх сацыяльных работнікаў. З 2012 года асноўным напрамкам работы арганізацыі стала дапамога цяжкахворым дзецям, якія пражываюць у Беларусі. Асноўным напрамкам работы нямецкага аддзялення з'яўляецца збор ахвяраванняў для дапамогі цяжкахворым дзецям з Беларусі, а таксама арганізацыя іх лячэння ў клініках Германіі. Нямецкае аддзяленне цесна ўзаемадзейнічае з мясцовымі медыцынскімі ўстановамі: з Нямецкім кардыялагічным Цэнтрам ў Берліне, Універсітэцкай клінікай ў Растоке, клінікай Карла Густава Каруса ў Дрэздэне, універсітэцкімі клінікамі Фрайбурга, Гейдэльберга, Мюнхена і іншымі.
Агульныя звесткі
19 чэрвеня 2008 года быў запушчаны доўгатэрміновы дабрачынны праект «Захавай жыццё», накіраваны на захаванне жыцця нованароджаных дзяцей, папярэджанне абортаў і абарону мацярынства, паляпшэнне дэмаграфічнай сітуацыі ў Беларусі, а таксама на аказанне дабрачыннай дапамогі дамам дзіцяці, у якіх выхоўваюцца сацыяльныя сіроты. Для асвятлення мэтаў праекта была арганізавана дыскусія аб абортах з удзелам прадстаўнікоў мусульманскага і іудзейскага рэлігійных аб'яднанняў Беларусі, прадстаўнікоў праваслаўнай і каталіцкай цэркваў.
У рамках праекта «Захавай жыццё» ЮніХэлп запусціла першую ў Беларусі дабрачынную лінію, а таксама аналагічную SMS-паслугу, з дапамогай якіх можна зрабіць ахвяраванне на карысць падапечных ЮніХэлп. Толькі за першы тыдзень рэалізацыі праекта «Захавай жыццё» розным дзіцячым установам краіны была аказана дапамога на агульную суму ў 60 мільёнаў недамінаваных беларускіх рублёў.
У 2010 годзе быў запушчаны праект «Развіццё з малога», мэтай якога было стварэнне супольнасці педагогаў розных устаноў, якія працуюць з дзецьмі ранняга ўзросту, а таксама павышэнне ўзроўню развіцця дзяцей-сірот з асаблівасцямі развіцця. У рамках праекта была арганізавана серыя трэнінгаў для педагогаў, сацыяльных і медыцынскіх работнікаў. Удзельнікамі праекта сталі Дом дзіцяці № 1 для дзяцей з арганічным паражэннем цэнтральнай нервовай сістэмы (ЦНС), Гомельскі абласны дом дзіцяці для дзяцей з паражэннем ЦНС і парушэннем псіхікі, Гродзенскі спецыялізаваны дом дзіцяці для дзяцей з арганічным паражэннем ЦНС і парушэннем псіхікі, Пінская цэнтральная паліклініка філіял «Спецыялізаваны дом дзіцяці», а таксама спецыялісты з дзіцячых садоў, рэабілітацыйных цэнтраў, якія адносяцца да тых жа гарадоў, што і названыя ўстановы. Вынікам праекта «Развіццё з малога» стала 12 адукацыйных мерапрыемстваў у кожным з чатырох дамоў дзіцяці на тэмы "Асновы ранняга ўмяшання», «Інавацыйныя методыкі працы з дзецьмі» са спецыялістамі міжнароднага ўзроўню, а таксама серыя трэнінгаў, якія спрыяюць згуртаванню калектыву і фармаванню самастойнай супольнасці. Рэалізацыя праекта стала магчымай дзякуючы атрыманню гранта па праграме малых грантаў Амбасады ЗША.
У чэрвені 2011 года аб'яднанне ЮніХэлп адкрыла ў Мінску спартыўна-рэабілітацыйны цэнтр «Эгалітэ», дзе дзеці і маладыя людзі з парушэннямі апорна-рухальнага апарата маюць магчымасць займацца фехтаваннем. У 2012 годзе на базе полацкага цэнтра «Эгалітэ» быў арганізаваны міжнародны турнір па Паралімпійскаму фехтаванні. У турніры прынялі ўдзел фехтавальшчыкі, якія прадстаўляюць каманды мінскага спартыўна-рэабілітацыйнага цэнтра «Эгалітэ», полацкага цэнтра паралімпійскага фехтавання «Эгалітэ», а таксама каманда па фехтаванні ў калясках з Санкт-Пецярбурга (Расія).