cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Петыцыя аліўкавай галінкі
Тэкст Петыцыі
Не палегчыла трывогу каланістаў і якая-небудзь рыса гэтай сістэмы, якая магла б садзейнічаць дабрабыту Маці-краіны. Хоць і наступствы гэтай сістэмы былі ў большай ступені і адразу адчуты каланістамі, яе ўплыў пашкодзіў таксама і для камерцыі і росквіту Вялікабрытаніі.
Аляксандр Васілевіч Баль
Лаўрэат фестывалю «Пецярбургскі акорд — 96» у намінацыі «аўтары». Лаўрэат Грушынскага фестывалю (1999).
Спявае і піша па-руску.
Петыцыя аліўкавай галінкі
Тэкст Петыцыі
Мы не жадаем брацца за няўдзячную задачу апісання розных надакучлівых хітрык, якімі карысталіся многія з Мінстраў Вашай Вялікасці, падманаў, і безвыніковых пагрозаў і некарысных праяваў жорсткасці, якія час ад часу яны ажыццяўлялі, у сваіх спробах выканаць гэты неразумны план, альбо сумнага адрознення паміж Вялікабрытаніяй і нашымі Калоніямі, якое па гэтый фатальнай прычыне расце на працягу апошніх гадоў.
Міністры Вашай Вялікасці, якія упарта працягвалі сваю справу і прыступілі да адкрытых ваенных дзеянняў каб дабіцца свайго, прымусілі нас узяць у рукі зброю каб абараняцца, і ўцягнулі нас у барацьбу, якая настолькі агідна для пачуццяў Вашых верных каланістаў, што, калі мы бачым, каму мы павінны супрацьстаяць у гэтым змаганні, і калі яно будзе цягнуцца далей, то якія яно можа быць наступствы, тады наша ўласнае няшчасце, мы бачым як толькі частку масштабнай трагедыі.
Паколькі мы ведаем, якія непарадкі і насілле і няспынную варожасць можа спарадзіць грамадзянскі разлад, які узмацняе супрацьстаянне варожых бакоў, мы лічым сябе абавязаннымі перад Усемагутным Богам, Вашай Вялікасцю, нашымі суайчыннікамі і Вашымі падданымі і перад самімі сабой, неадкладна зрабіць усё, што ў нашых сілах, нават калі гэта нам небяспечна, каб спыніць далейшае праліццё крыві, а таксама каб прадухілць бедствы, якія пагражаюць Брытанскай імперыі.
Такім чынам, мы вырашылі звярнуцца да Вашай Вялікасці па гэтых справах у такі цяжкі момант для Амерыкі, і, магчыма, для ўсіх Вашых валоданняў, мы найшчыра жадаем выконваць гэты абавязак з найвялікшай павагай для Вашай Вялікасці, і таму молімся, каб Ваша Каралеўская вялікадушнасць і добразычлівасць пабудзілі Вас прыняць найлепшыя рашэнні ў сувязі з пачуццямі, выкліканымі такой незвычайнай падзеяй. Калі мы можам выразіць ва ўсёй сіле пачуцці, якія хвалююць розумы Вашых паслухмяных падданых, мы перакананы, што Ваша Вялікасць аднясе ўсе магчымыя адхіленні ад глыбокай павагі, ці то ў тым, што мы кажам, ці нават у тым, што мы робім, не нейкаму ліхому намеру, а толькі як немагчымасці паводзіць сябе як звычайна па прычыне таго, што мы абараняем наша жыццё ад тых хітрых і жорсткіх ворагаў, якія злоўжываюць Вашым даверам і аўтарытэтам каралеўскай улады каб поўнасцю знішчыць нас.
Прывязаныя да асобы Вашай Вялікасці, Вашай сям’і і Ўрада з усёй адданасцю, якую могуць натхніць прынцыпы і прыхільнасць; звязаныя з Вялікабрытаніяй наймацнейшымі сувязямі, якія могуць аб’яднаць грамадства, і шкадуючыя аб кожнай падзее, якая можа хоць неяк аслабіць іх, мы ўрачыста запэўніваем Вашу Вялікасць, што мы не толькі горача жадаем аднаўлення былой гармоніі паміж Брытаніяй і нашымі калоніямі, і араджэння былой згоды паміж імі на такой цвёрдай аснове, каб зрабіць дабрабыт вечным і назаўжды спыніць якія-небудзь магчымыя будучыя праяўленні варожасці, дзеля наступных пакаленняў абедзвюх краін, а таксама дзеля праслаўлення імя Вашай Вялікасці ў нашчадкаў той доўгай і гучнай славай, якая жыве ў памяці людзей аб тых славутых дзеячах, чыя вартасці і здольнасці ратавалі дзяржавы ад цяжкіх патрасенняў, і, праз забеспячэнне шчаслівага жыцця іншым, ўзвялі самы высакародны і даўгавечны помнік сваёй славы.
Мы літасціва просім Вашу Вялікасць паверыць, што, нягледзячы на ​​пакуты Вашых верных Каланістаў у ходзе цяперашніх непарадкаў, у нашых сэрцах хаваюцца настолькі пяшчотныя пачуцці да каралеўства, якога мы вядзем свае паходжанне, што мы не можам патрабаваць такіх умоў прымірэння, якія маглі б быць якім-небудзь чынам несумяшчальнымі з яго годнасцю ці дабрабытам. Гэта ўсё, звязанае з Радзімай як і мы, гонар і абавязак, а таксама цяга да Радзімы даюць нам сіл; а калі знікнуць турботы, што цяпер прыгнятаюць нашы сэрцы невымоўным смуткам, то Ваша Вялікасць знойдзе Вашых верных падданых на гэтым кантыненце гатовымі ўвесь час, жыццем і маемасцю адстойваць і сцвярджаць правы і інтарэсы Вашай Вялікасці і нашай Маці-Краіны.
Таму мы просім Вашу Вялікасць, каб Вашы каралеўскія ўлада і ўплыў маглі быць выкарыстаны нам на палёгку ад нашых страха і рэўнасці выкліканых сістэмай, аб якой мы пісалі вышэй, і на ўсталяванне міру ва ўсіх землях Вашага валодання, з усей пакорлівасцю падпарадкоўваючыся мудрым рашэнням Вашай Вялікасці, пра тое, што можа быць мэтазгодным для дасягнення гэтых важных мэтаў, каб Вашай Вялікасці было заўгодна ажыццявіць некаторыя меры, ад якіх злучаныя намаганні Вашых верных каланістаў, у адпаведнасці з іх агульным рашэннямі, былі накіраваны на ўсталяванне шчаслівай і пастаяннай згоды, і каб ў пэўны час былі прыняты меры для прадухілення далейшага забойства падданых Вашай Вялікасці, і каб законы, якія чыняць ліха ў Калоніях Вашай Вялікасці маглі быць адменены.
Паколькі мудрасць Вашай вялікасці можа ўрэгуляваць сітуацыю так каб Вашы амерыканскія падданыя вярнуліся да цвярозага розуму, мы перакананы, што Ваша Вялікасць атрымае даволі здавальняючыя доказы адданасці Каланістаў да свайго Суверэна і Маці-Краіны, што мы жадаем ізноў мець магчымасць паказаць іх, выяўляючы шчырасць сваіх пачуццяў кожным сведчаннем адданасці і зрабіцца самымі паслухмянымі падданымі і самымі далікатнымі ў пачуццях Каланістамі.
Аб ты, каб Ваша вялікасць магла доўга і шчасліва правіць, і каб Вашы нашчадкі маглі кіраваць Вашымі валоданнямі сабе на славу і сваім падданым на шчасце, наша шчырая малітва.
Чаша (Клецкі раён)
Ча́ша (, Чаша) — вёска ў Клецкім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Грыцэвіцкага сельсавета.
Да 30 кастрычніка 2009 года вёска ўваходзіла ў склад Заастравецкага сельсавета.
Гаўя (прыток Нёмана)
Гаўя — рака ў Літве і Іўеўскім раёне Беларусі, правы прыток Нёмана. Даўжыня 100 км, у межах Беларусі 68 км. Вадазбор 1680 км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці 13,6 м³/с. Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,9 ‰.
Назва
Рачная назва Гаўя балцкага паходжання. Пад 1566 годам зафіксаваная форма «Говья»: «Кговъею въ Немонъ».
Назва ідэнтычная назве ракі Гаўя на латвійскім Задзвінні (уцякае ў Балтыйскае мора). Перагук таксама ў назвах іх прытокаў — латвійскай ракі Vija і ракі Іўянкі (< Vija). Абедзве назвы, Гаўя i (І)Вія, матываваныя звілістасцю рачнога рэчышча.
У назве Гаўя корань ад індаеўрапейскага *gēu- / gū- «гнуць, крывіць». Ад яго таксама літоўскае gau-r-as «волас», gu-r-as «вяршыня пагорка», gu-g-a «пагорак; гузак; горб».
Той жа корань у назве ракі Гавязна, а яго фанетычны варыянт — у назве ракі Гуя (усё ў басейне Нёмана).
Назва Гаўя, як і аднайменная рака ў Латвіі, значыць «Звілістая (рака)».
Асноўныя прытокі
Справа: Матрона, Лынтупка, Апіта, Жыжма, Вядроўка. Злева: Вярсока, Падакупка, Клява, Якунька.
На рацэ
Помнікі прыроды: Жамыслаўскі ясень (на левым беразе каля в. Жамыслаўль). ГЭС: Жэмыслаўская
Агульнае
Пачынаецца на паўднёва-заходніх схілах Ашмянскага ўзвышша Шальчынінкайскага раёна Літвы. Замярзае ў канцы снежня, крыгалом у 2-й палове сакавіка.
Даліна выразная. Пойма лугавая, шырынёй ад 0,1 да 0,9 км. Рэчышча звілістае, на асобных участках каналізаванае, шырыня яго ў межань 12—20 м. Берагі стромкія.
Басманава
Басманава — тапонім.
Ольша (Краснінскі раён)
Ольша (Ольша) — вёска ў Краснінскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Гусінскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з ліпеня 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
Арловічы (Смаленская вобласць)
Арловічы (Орловичи) — вёска ў Краснінскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Гусінскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з ліпеня 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
Амбросенкі (Язненскі сельсавет)
Амбро́сенкі (, Амбросенки) — вёска ў Мёрскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Язненскага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1945 гадах вёска ў складзе гміны Язна Дзісенскага павета Віленскага ваяводства Польскай Рэспублікі.
Кіруна (камуна)
Камуна Кіруна (Kiruna kommun) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка мясцовага самакіравання, якая знаходзіцца ў лене Нарботэн у паўночнай Швецыі.
Кіруна 1-ая па памеры тэрыторыі камуна Швецыі. Адміністрацыйны цэнтр камуны — горад Кіруна.
Насельніцтва
Насельніцтва складае 23 023 чалавек (па стане на верасень 2012 года).
Населеныя пункты
Камуне падпарадкаваныя 7 гарадскіх пасяленняў (tätort) і некалькі сельскіх, найбольшыя з якіх:
Васільеўскае
Васільеўскае — тапонім.
Грыднева
Грыднева — тапонім.
Уладзімір Ільіч Вітко
Уладзі́мір Ільіч Вітко́ (,, Мінская вобласць — 7 красавіка 2020, в. Гольчыцы, Слуцкі раён) — беларускі мастак.
Біяграфія
У 1960 годзе скончыў Мінскае мастацкае вучылішча, праз год пераехаў у Віцебск, дзе працаваў мастаком спачатку на фабрыцы «КІМ», затым на шаўковым камбінаце, а ў 1968 годзе перайшоў у Віцебскія мастацка-вытворчыя майстэрні. З’яўляецца пастаянным удзельнікам абласных, рэспубліканскіх і міжнародных выставак з 1963 года. Творы У. Вітко захоўваюцца ў музеях Беларусі, Польшчы, у дырэкцыі выставак Мастацкага Фонда Беларусі, а таксама ў прыватных калекцыях у Беларусі, Расіі, Польшчы, Германіі, Італіі.
Творчасць
Для творчасці мастака характэрна жанравая разнастайнасць. Аўтар пейзажаў, выкананых пераважна ў тэхніцы алейнага жывапісу — «Стары Віцебск» (1988), «Мой дом» (1987), адлюстраванне жыцця прыроды — «Квітнеюць лугі» (1984), «Беларускі пейзаж» (1978), нацюрмортаў — «Кветкі» (1988), партрэтаў — «Партрэт маці» (1978), займаецца сюжэтна-тэматычнай кампазіцыяй — «Спартыўны дзень» (1979). Для жывапіснай манеры мастака характэрнымі з’яўляюцца арыгінальнасць і смеласць каларыту, імкненне да абагульнення форм, дэкаратыўнай гучнасці, альбо, наадварот, наўмыснай прыглушанасці колеру.
Выстаўкі
20 студзеня 2016 года ў Віцебскай абласной бібліятэцы адбылося адкрыццё выстаўкі Уладзіміра Вітко і прэзентацыя яго кнігі «Лёс і мастацтва».
Навара (аўтаномная супольнасць)
Плошча 10478 км ². Насельніцтва 601.874 жыхароў (2006). Пераважна гэта этнічныя баскі (каля 47 %) і іспанцы. Важнейшы горад Навары і яе адміністрацыйны цэнтр — Памплона (Ірунья).
Тэрыторыя аўтаномнай супольнасці дзеліцца на 272 муніцыпалітэта.
Кабора-Баса
Кабо́ра-Ба́са, Кебрабаса , Кахора-Баса — вадасховішча ў заходняй частцы Мазамбіка, на рацэ Замбезі.
Плошча паверхні 2700 км². Даўжыня вадасховішча 270 (240 ) км, найбольшая шырыня 31 км. Вышыня плаціны 171 м, даўжыня 303 м. Аб’ём вады 63 км³. Створана ў 1977 годзе ў мэтах энергетыкі, ірыгацыі і суднаходства.
Далматава (значэнні)
Далматава - тапонім.
Трасцянка (Навагрудскі раён)
Трасця́нка (, Тростянка) — вёска ў Навагрудскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Уселюбскага сельсавета.
Рымінка
Рымі́нка (, Риминка) — вёска ў Беларусі, у Чавускім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Асінаўскага сельсавета.
LRRTM1
LRRTM1 (Leucine-pich repeat transmembrane neuronal protein 1) - першы ген, які звязаны з тым, што чалавек стане ляўшой. Знаходзіцца на 2-й храмасоме. Іграе значную ролю падчас фарміравання мовы і эмоцыяў. Даследчыкі таксама вызначылі, што адзін з палімарфізмаў дадзенага гена асацыянаваны з павышанай рызыкай псіхатычных псіхічных расстройстваў, падобных да шызафрэніі.
Як вынікае з назвы, бялковы прадукт з'яўляецца трансмембранным бялком, які ўтрымлівае мноства ўзбагачаных лейцынам ланцужкоў, якія прысутнічаюць у нейронах. Ген экспрэсіраваны пры развіцці пэўных структураў пярэдняга мозга і паказвае зніжэнне рэгулявання з мацярынскага боку (геномны імпрынцінг).
Гісторыя
Ген быў упершыню кланаваны ў 2003 годзе.
Першапачатковы артыкул аб даследаванні 2007 года быў апублікаваны ў часопісе «Малекулярная псіхіятрыя».
Даследчыкі, якія абвясцілі аб магчымым дачыненні гена да леварукасці і шызафрэніі, таксама выпусцілі ў ліпені 2007 года заяўленне для прэсы.
Клоўн
Клоўн (ад ) — цыркавы, эстрадны або тэатральны артыст, які выкарыстоўвае прыёмы гратэску і буфанады.
У сучасным цыркавым і эстрадным мастацтве клоўны працуюць, як правіла, парамі ці групай (ўстойлівая традыцыйная клоунская пара — «рыжы» і «белы» клоуны). Пры сольным выступе партнёрам «рыжага» блазна можа выступаць вядучы цыркавога прадстаўлення або рабочыя, якія абслугоўваюць цыркавую арэну падчас прадстаўлення; у эстрадным прадстаўленні — публіка ў зале або асобны глядач.
Аляксандр Аляксандравіч Гугнін
Біяграфія
Нарадзіўся 3 мая 1941 года ў Маскве. У 1953 годзе сям’я пераехала ў Полацк. Бацька, Гугнін Аляксандр Паўлавіч, працаваў дырэктарам Полацкага ляснога тэхнікума, да гэтага з’яўляўся намеснікам міністра лясной гаспадаркі Літоўскай ССР. Дзядзька, Гугнін Мікалай Паўлавіч, лётчык-ас часоў Другой сусветнай вайны, Герой Савецкага Саюза.
Клоўн
Цыркавыя клоуны маюць мноства спецыялізацый (музычныя эксцэнтрыкі, дывановыя, акрабаты, дрэсіроўшчыкі, пантамімісты і г.д.), аднак выразнага падраздзялення не існуе: большасць цыркавых клоўнаў, як правіла, працуюць у самых розных жанрах. Часта артыст выкарыстоўвае прыёмы вельмі складаных жанраў цыркавога мастацтва, напрыклад, эквілібрыстыкі.
Клоўн — адна з самых дэмакратычных і ў той жа час самых складаных і універсальных спецыялізацый акцёра. Гісторыя не ведае прыкладаў асваення жанру клаўнады трагічнымі артыстамі; аднак зваротныя прыклады — не рэдкія. Шматлікія знакамітыя клоуны (у тым ліку — цыркавыя) дамагаліся значных поспехаў у кінематаграфічных і тэатральных ролях трагічнага рэпертуару (Юрый Нікулін, Леанід Енгібараў, Вячаслаў Палунін).
Аляксандр Аляксандравіч Гугнін
Біяграфія
У 1958 годзе скончыў полацкую школу № 1. Атрымаў пуцёўку на ўдарную камсамольскую будоўлю ў Наваполацку, працаваў у брыгадзе перадавіка Пятра Блахіна. У 1972 годзе закончыў філалагічны факультэт Маскоўскага дзяржаўнага ўніверсітэта, у 1975 годзе — аспірантуру гэтага ж факультэта. У 1976 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю на тэму «Асноўныя этапы развіцця паэзіі Л. Уланда».
У 1972 годзе працаваў у «Літаратурнай газеце». У 1976—1977 гадах з’яўляўся рэдактарам часопіса «Замежная літаратура». У 1978—1982 гадах працаваў навуковым рэдактарам выдавецтва «Прагрэс», затым — загадчыкам рэдакцыі мастацкай літаратуры на замежных мовах выдавецтва «Вясёлка». У 1982—1983 гадах загадваў рэдакцыяй літаратуры на замежных мовах выдавецтва «Вясёлка». Затым працаваў у Інстытуце славяназнаўства і балканістыкі Акадэміі навук СССР: з 1983 года старшы навуковы супрацоўнік, з 1993 года — кіраўнік Цэнтра славяна-германскіх даследаванняў, з 1998 года — вядучы навуковы супрацоўнік Расійскай акадэміі навук. У 1998 годзе абараніў доктарскую дысертацыю на тэму «Асноўныя этапы развіцця сербалужыцкай літаратуры ў славянска-германскім кантэксце».
З 1999 года загадчык кафедры сусветнай літаратуры і культуралогіі Полацкага дзяржаўнага ўніверсітэта. У 2005 годзе пры кафедры быў адкрыты кабінет сусветнай літаратуры. Яго аснову склала асабістая бібліятэка Аляксандра Гугніна, падораная ім Полацкаму ўніверсітэту. Гэта звыш 20 тысяч тамоў на рускай, беларускай, англійскай, нямецкай, французскай, лацінскай мовах. Апошнія гады працаваў прафесарам кафедры сусветнай літаратуры і замежных моў, а таксама прафесарам кафедры славянскай філалогіі Полацкага дзяржаўнага ўніверсітэта.
Навуковая дзейнасць
Даследаванні Аляксандра Гугніна прысвечаны гісторыі літаратур Аўстрыі, Германіі і нямецкамоўнай Швейцарыі, а таксама вывучэнню руска-нямецкіх і нямецка-рускіх літаратурных узаемасувязяў. У шэрагу манаграфічных работ А. А. Гугніна разглядаецца гісторыя сербалужыцкай літаратуры. У фокусе пастаяннай цікавасці даследчыка — тэорыя, гісторыя і практыка мастацкага перакладу.
Заснавальнік і выдавец кніжнай серыі «Праблемы гісторыі літаратуры» (1996).
Пачаў публікавацца з 1959 года ў газетах «Сцяг камунізму» і «Сцяг новабудоўлі» Полаччыны. Яго творчасць, а таксама артыкулы аб ім самім публікавала газета «Веснік культуры». Перакладае на рускую мову нямецкамоўных і славянскіх пісьменнікаў. Аўтар паэтычных зборнікаў «Шляхі зямныя і іншыя» (Наваполацк, 1993) і «Палонны зямных гарызонтаў» (Масква-Полацк, 1996).
Асноўная бібліяграфія
З 1970 года апублікаваў больш за 500 навуковых і літаратурна-крытычных работ, у тым ліку 11 кніг і брашур, у тым ліку:
Уладзіслаў Тадэвуш Быхавец
Уладзіслаў Тадэвуш Быхавец (? — 10 жніўня 1761) — ураднік Вялікага Княства Літоўскага.
Біяграфія
Паходзіў са шляхецкага роду Быхаўцаў герба «Магіла». Сын Самуэля Дабрагоста Банавентуры і Крысціны з Дэнгафаў.
Cпярша падчашы менскі (1714—1726 гг.), суддзя Галоўнага трыбунала ВКЛ (1714 і 1736) і староста люцынскі (1718), харужы пяцігорскі знаку Пана падкаморыя ВКЛ (1725) і стольнік ваўкавыскі (1726), суддзя гродскі ваўкавыскі (1727—1736 гг.), затым — падстароста судовы Ваўкавыскага павета (1738—1740) і суддзя земскі ваўкавыскі (1740—1761).
У Ваўкавыскім павеце валодаў маёнткам Раневічы ці Граневічы (1726 г.) і сваёй часткай Лыскава (з Магілёўцамі). 5 сакавіка 1726 заставіў сваю частку Лыскава за 50 000 злотых сваёй жонцы Галене з Біспінгаў. Як вынікае з ліста да маці ад 13 кастрычніка 1734 г., Уладзіслаў Тадэвуш Быхавец меў 47 дымоў.
Памёр 10 жніўня 1761 года.
Сям’я
Ад першай жонкі меў сына Яна Мікалая (каля 1732 — ?), а ад другой — сына Ігната (Ігнацыя) і тры дачкі: Тэрэзу, Яганну і Францішку.
Тэрэза стала жонкай Антонія Сухадольскага (каля 1750—1799), гаспадара маёнтка Рагозніца, дзе ён у 1791 г. пабудаваў прыгожы палац, які захаваўся да нашых дзён. Тэрэза была бабкай знакамітага польскага мастака-баталіста Януарыя Сухадольскага (1797—1875).
Малодшы сын Ігнацый з жонкай Нявінскай меў сыноў Юзафа, Яна і Антонія.
300
300 — высакосны год, пачаўся ў панядзелак. 300 год нашай эры, 300 год 1 тысячагоддзя, 100 год III стагоддзя, 10 год 10-га дзесяцігоддзя III стагоддзя, 1 год 300-х гадоў.
Зялёналужская вуліца (Мінск)
Зялёналужская вуліца — вуліца ў Савецкім раёне Мінска у былой вёсцы Цна непадалёк ад МКАД. Названа ў гонар мікрараёна Зялёны Луг. Да ўваходу вёскі Цна ў склад г. Мінска назвалася Юбілейнай.
Дзявяткіна
Дзявяткіна:
Хрысаар
Хрысаар (Χρυσάωρ, «залаты меч») — у старажытнагрэчаскай міфалогіі сын Пасейдона і гаргоны Медузы, які з’явіўся на свет, калі гаргону абезгаловіў Персей. Нарадзіўся з залатым мячом у руках. Брат Пегаса.
Хрысаар і акіяніда Каліроя — бацькі страшэннага трохгаловага Герыёна.
Па інтэрпрэтацыі Дыядора, Хрысаар — цар Іберыі, які меў 3 сыноў (так тлумачыцца міф пра трохгаловага Герыёна).
Аляксандр Анатольевіч Храмчыхін
Аляксандр Анатольевіч Храмчыхін (Александр Анатольевич Храмчихин; нар. 3 чэрвеня 1967) — расійскі палітолаг.
Біяграфія
Скончыў фізічны факультэт МДУ (1990).
У 1995—1996 гадах працаваў у аналітычных структурах выбарчага штаба партыі «Наш дом — Расія» на выбарах у Дзяржаўную думу, затым штаба Барыса Ельцына на прэзідэнцкіх выбарах.
У 1995—1998 працаваў у структурах Усерасійскага саюза Народных дамоў (УСНД) (кіраўнік — спачатку С. А. Філатаў, потым C. А. Папоў, адзін з заснавальнікаў і кіраўнікоў «Адзінай Расіі»), пазней — у Маскоўскім аддзяленні УСНД у якасці радавога супрацоўніка.
У 1999 У удзельнічаў у выбарчай кампаніі «Саюза правых сіл» і Сяргея Кірыенка на выбарах дэпутатаў Дзяржаўнай думы і мэра Масквы.
Удзельнічае ў якасці эксперта ў праграмах тэлебачання і радыё (УДТРК, РЭН ТБ, «Радыё Расіі», «Маяк-24»).
У перыяд навучання Храмчыхіна на малодшых курсах ВНУ пераважная частка савецкіх студэнтаў (у тым ліку МДУ) была пазбаўленая адтэрміноўкі ад прызыву ва Узброеныя Сілы. Але сам ён у войску не служыў. Пазней, у 2010-м годзе, ён ацэньваў вопыт прызыву студэнтаў у 1980-я гг. як станоўчы і ўхваляў ідэю зноў адмяніць студэнцкую адтэрміноўку. Матываваў тым, што з’яўленне студэнтаў у арміі дапаможа яе аздараўленню і выкараніць нестатутныя адносіны.
Лубэнэць (Карукіўскі раён)
Лубэнэць (Лубене́ць) — вёска ў Карукіўскім раёне Чарнігаўскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Карукіўскай гарадской абшчыны.
Аляксандр Анатольевіч Храмчыхін
Працы
Асноўны аўтар кніг "выбары ў шостую Дзяржаўную думу: вынікі і высновы" і "выбары прэзідэнта РФ: вынікі і высновы", выдадзеных Інстытутам палітычнага і ваеннага аналізу ў 1996 годзе.
Аўтар некалькіх соцень публікацый на палітычныя і ваенныя тэмы ў друкаваных выданнях («Независимое военное обозрение», «Час МН», «Знамя», «Отечественные записки» і іншыя) і на інтэрнэт-сайтах (Русский журнал, GlobalRus.ru, ima-press.ru, РБК і іншыя), кнігі.
Храмчыхін стаў аўтарам падзелу аб ваенных падрыхтоўках КНР у кнізе.
Верагодна, праца Храмчыхіна стала асновай сцэнара, выкарыстанага М. Міхалковым ў сваёй тэлеперадачы.
«Цмок прачнуўся»
Назіраючы за мадэрнізацыяй арміі КНР, яе тэхнічным перааснашчэннем і характарам буйнамаштабных вучэнняў, Храмчыхін супаставіў гэта з сур’ёзнымі ўнутранымі праблемамі Кітая ў кнізе. На аснове вывучэння больш чым 400 крыніц інфармацыі (уключаючы работы спецыяліста-китаязнаўца Ю. М. Галеновіча і інш.) ён прыйшоў да высновы, што абвастраецца недахоп прыродных рэсурсаў, тэрыторыі і неабходнасць падняць папулярнасць КПК могуць стаць прычынай ваеннага канфлікту (накшталт «маленькай пераможнай вайны») з мэтай адцягнуць увагу насельніцтва ад унутраных праблем, якія пагражаюць далейшаму рэсурса-марнатраўнаму развіццю краіны.
Якшына
Якшына — тапонім.
301
301 — невысакосны год, пачаўся ў сераду. 301 год нашай эры, 301 год 1 тысячагоддзя, 1 год IV стагоддзя, 1 год 1-га дзесяцігоддзя IV стагоддзя, 2 год 300-х гадоў.
Анатоль Іванавіч Гармаза
Біяграфія
Закончыў Мінскае мастацкае вучылішча імя А. К. Глебава, у 1987 г. Віцебскі педагагічны інстытут імя Кірава, мастацка-графічны факультэт. З 1978 г. літсупрацоўнік часопіса «Вожык», з 1984 г. па 1995 г. працаваў галоўным мастаком гэтага часопіса, з лістапада 1995 г. шэф-рэдактар газеты «Пікнік». Аформіў шмат кніжак, у тым ліку школьныя падручнікі, персанальныя кнігі карыкатур, кнігі для дзяцей. Друкаваўся ў рэспубліканскіх газетах «Звязда», «Советская Белоруссия», «Белорусская нива», «Беларускі час», а таксама ў замежных выданнях. Удзельнік рэспубліканскіх і замежных выставак, кожны год прымае ўдзел у штогадовай міжнароднай выстаўцы карыкатуры ў Турцыі.
Прэзідэнцкія выбары ў Францыі (2022)
Выбары Прэзідэнта Францыі 2022 (Élection présidentielle française de 2022) — чарговыя выбары Прэзідэнта Францыі, першы тур якіх адбыўся 10 красавіка, а другі 24 красавіка 2022 года. Перамогу атрымаў дзеючы кіраўнік краіны Эманюэль Макрон.
Сацыялагічныя апытанні
Па даных папярэдняга апытання, у верагодным другім туры Макрон можа набраць 53 %, а Марын Ле Пен — 47 %.
Вынікі
У першым туры найбольшую колькасць галасоў атрымалі дзеючы Прэзідэнт Эманюэль Макрон і Марын Ле Пен, якія выйшлі ў другі тур. Трэцяе месца мае Жан-Люк Меланшон.
Экзіт-полы
Паводле дадзеных першых экзітполаў, Макрон набраў 28,1 % галасоў у першым туры галасавання, а ягоная суперніца Ле Пэн — 23,3 %. На трэцім месцы — кандыдат ад левых Жан-Люк Меланшон з 20,1 %.
Другі тур
Другі тур адбыўся 24 красавіка. Эманюэль Макрон набраў 58,5 % галасоў, Марын Ле Пен — 41,5 %.
Нацыянал-сацыялізм
Нацыянал-сацыялізм або нацы́зм (Nationalsozialismus) — афіцыйная ідэалогія нацысцкай Германіі. Скарачэнне «нацызм» утварылася ад скарачэння «нацы» (Nazi, скарачэнне ад Nationalsozialist), якім у Германіі звалі нацыянал-сацыялістаў па аналогіі з «соцы» — сацыял-дэмакратамі.
Нацызм мае шмат агульнага з фашызмам і звычайна класіфікуецца як адна з яго разнавіднасцяў; фашызм выкарыстоўваецца для пазначэння шырокага спектру палітычных рухаў, што існавалі ў розных краінах, у той час як тэрмін «нацызм» ужываюць толькі ў сувязі з нацысцкай партыяй ў Германіі і арганізацыямі, створанымі па яе падабенстве.
У сучаснай Германіі нацызм забаронены, аднак у свеце па-ранейшаму знаходзяцца прыхільнікі нацысцкай ідэалогіі; мноства неанацысцкіх арганізацый працягвае дзейнічаць як у Германіі, так і па ўсім свеце.
Ідэалогія
Венгерскі філосаф-неамарксіст Д. Лукач у кнізе «Разбурэнне розуму» паказваў на тое, што з’яўленню нацысцкай ідэалогіі папярэднічала ''«пэўная філасофская атмасфера, падрыў даверу да развагі і розуму, схільнасць паверыць ірацыяналізму, міфу і містыкі. І менавіта гэтую філасофскую атмасферу стварыла філасофія жыцця»''.
Герб Львова
Герб Льво́ва — афіцыйны сімвал горада Львоў, найбуйнейшага горада заходняй Украіны і адміністрацыйнага цэнтра Львоўскай вобласці.
Апісанне
Афіцыйнае апісанне герба і вялікага герба ў Статуце Львова :
Гісторыя
Упершыню выява льва сустракаецца на пячатцы галіцка-валынскіх князёў Андрэя II і Льва ІІ, якія называлі сябе кіраўнікамі ўсёй Русі, Галіча і Уладзіміра. Мяркуецца, што леў быў знакам дынастыі Раманавічаў, аднак з першай паловы XIV ст. ён адназначна становіцца тэрытарыяльным гербам Галіцка-Валынскай дзяржавы, адміністрацыйным цэнтрам якой быў Львоў.
Найстарэйшая вядомая гарадская пячатка прымацаваная да пергаментнай граматы Львоўскага магістрата 1359 года. На ёй намаляваны леў, які крочыць у адкрытай гарадской браме з трыма зубчастымі вежамі і байніцамі. Малюнак аб’яднала сімвал назвы (тоесны з імем сына заснавальніка, Льва I Данілавіча) і старадаўнюю эмблему княства. У 1526 годзе польскі кароль Жыгімонт II Аўгуст фармальна зацвердзіў гэты герб.
Аляксандр Гваньіні ў «Апісанні Сарматыі Еўрапейскай» (1585) памылкова адзначае, што гербам Львова быў каранаваны чорны леў на залатым полі — герб самога князя Льва, заснавальніка горада.
Пасля аўдыенцыі львоўскага арцыбіскупа Салікоўскага ў Папы Сікста V ў 1586 годзе, горад атрымаў права карыстацца папскім гербам — львом, які стаіць на задніх лапах і трымае ў пярэдніх тры пагорка і васьміпрамянёвую зорку. Хоць на гарадскіх пячатках і ў далейшым выкарыстоўваўся старажытны гарадскі знак, а на некаторых з іх змяшчаліся абодва варыянты.
6 лістапада 1789 года імператар Іосіф ІІ зацвердзіў герб Львова, у якім «папскі» леў стаяў у гарадской браме з трыма вежамі.
Савецкі герб зацверджаны 15 ліпеня 1967 года. У сінім шчыце чырвоныя адкрытыя гарадскія вароты з трыма вежамі, у арцы стаіць залаты леў, павернуты направа. На цэнтральнай вежы варот — залатыя серп і молат. Аўтары — І. Картушенко, С. Кецала, Л. Лявіцкі, Э. Місько і Я. Навакоўскі.
5 ліпеня 1990 года сесія Львоўскага гарадскога савета зацвердзіла сучасны герб Львова: у сінім полі залатыя каменныя вароты з трыма вежамі, сярэдняя з якіх вышэй бакавых, у праёме варот крочыць у правы геральдычны бок залаты леў. Таксама былі зацверджаныя вялікі герб і харугва (сцяг) Львова. Сімвалы распрацавалі па матывах старога герба А. Грачыла, В. Турэцкі, І. Турэцкі і І. Сварнік.
Чэхава
Чэхава:
Вярхоўны Суд СССР
Вярхо́ўны суд СССР — вышэйшы саюзны судовы орган СССР, які існаваў c 23 лістапада 1923 — 2 студзеня 1992 года. Пасля распаду СССР Вярхоўны Суд СССР, разам з іншымі вышэйшымі органамі дзяржаўнай улады СССР, быў скасаваны, яго архівы перададзены ў Дзяржаўны архіў Расійскай Федэрацыі, а будынак па вуліцы Кухарская, дом 15, заняў Вярхоўны Суд Расійскай Федэрацыі.
Дзейнасць
Ажыццяўляў ва ўсталяваных законам межах нагляд за судовай дзейнасцю судоў СССР і саюзных рэспублік, вывучаў практыку прымянення судамі заканадаўства і даваў кіруючыя тлумачэнні па пытаннях яго выкарыстання. Меў права ўносіць на разгляд Вярхоўнага Савета СССР законапраекты ці прапановы аб прыняцці новага, змяненнi або адмене дзеючага закона. Згодна з Канстытуцыяй СССР (арт. 152, 153) старшыня, яго намеснікі, члены і народныя засядацелі Вярхоўнага Суда СССР абіраліся Вярхоўным Саветам СССР на пяць гадоў. У склад Вярхоўнага Суда СССР уваходзілі таксама старшыні Вярхоўных Судоў саюзных рэспублік.
Дзейнічаў у складзе Пленума і трох судзейскіх калегій: па грамадзянскіх справах, крымінальных справах і ваеннай калегіі. Па 1-й інстанцыі разглядаў справы выключнай важнасці, аднесеныя да яго кампетэнцыі; у парадку судовага нагляду — пратэсты на рашэнні і прысуды Вярхоўных Судоў саюзных рэспублік. Пленум Вярхоўнага Суда СССР склікаўся не радзей аднаго разу ў тры месяца; сцвярджаў склад судовых калегій, разглядаў пратэсты на іх рашэнні, прысуды і вызначэнні. Арганізацыя і парадак дзейнасці Вярхоўнага Суда СССР вызначаўся Законам аб Вярхоўным Судзе СССР.
Ляхавіцкі сельсавет (Дзяржынскі раён)
Ля́хавіцкі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Дзяржынскага раёна Мінскай вобласці Беларусі. Цэнтр — вёска Ляхавічы.
Утвораны 20 жніўня 1924 года як Нарэйкаўскі 1-шы сельсавет у складзе Койданаўскага раёна Мінскай акругі БССР. Цэнтр — вёска Нарэйкі. 18 снежня 1925 года цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Ляхавічы, сельсавет перайменаваны ў Ляхавіцкі. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Койданаўскім раёне БССР. З 25 ліпеня 1931 года Ляхавіцкі нацыянальны польскі сельсавет. З 23 сакавіка 1932 года ў Койданаўскім нацыянальным польскім раёне. З 29 чэрвеня 1932 года ў складзе Дзяржынскага раёна. З 31 ліпеня 1937 года ў складзе Мінскага раёна. 23 жніўня 1937 года рэарганізаваны ў беларускі сельсавет. Пасля ўвядзення абласнога падзелу 20 лютага 1938 года ў Мінскім раёне Мінскай вобласці. З 4 лютага 1939 года ў складзе Дзяржынскага раёна. На 1 студзеня 1974 года ў складзе сельсавета было 18 населеных пунктаў. 30 кастрычніка 2009 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Станькаўскага сельсавета.
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 533 чалавекі, з іх 87,1 % — беларусы, 7,3 % — рускія, 2,1 % — украінцы.
На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 19 населеных пунктаў: вёскі Булыншчына, Бязодніца, Войтаўка 1, Войтаўка 2, Вялікая Шатаноўшчына, Вясёлы Вугал, Глухоўшчына, Леніна, Ліхачоўшчына, Ляхавічы, Малая Шатаноўшчына, Нарэйкі, Пенькавічы, Пісараўшчына, Плоскае, Рабцаўшчына, Сівожанка, Студзянка і пасёлак Сасновы Бор.
Абдала Хамдок
Абдала Хамдок (عبدالله حمدوك‎; нар. 1956, Кардафан, Судан) — суданскі дзяржаўны і палітычны дзеяч, 15-ы прэм’ер-міністр Судана са жніўня 2019 года (з перапынкам у кастрычніку—лістападзе 2021) па студзень 2022 года.
Сяргейкава
Сяргейкава — тапонім.
Плябанцы (Лідскі раён)
Пляба́нцы (, Плебанцы) — вёска ў Лідскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Дубровенскага сельсавета.
Зел
Зел (Ζῆλος — «суперніцтва», «рэўнасць», «зайздрасць») — у старажытнагрэчаскай міфалогіі — бажаство суперніцтва, сын тытана Паланта і багіні Стыкс, брат Нікі. Саюзнік Зеўса ў барацьбе з тытанамі. . З'яўляецца ўвасабленнем зайздрасці і суперніцтва.
У гонар Зела названы астэроід (169) Зелія, адкрыты ў 1876 годзе.
Альхоўка (Чавускі раён)
Альхо́ўка (, Ольховка) — вёска ў Чавускім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Асінаўскага сельсавета.
Махавыкы
Махавыкы (Маховики́) — вёска ў Карукіўскім раёне Чарнігаўскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Карукіўскай гарадской абшчыны.
Яркае святло (ЦРУ)
«Яркае святло» (Bright Light) — кодавая назва сеткі сакрэтных турмаў ЦРУ ў г. Бухарэст (Румынія).
Гісторыя сеткі пачалася з таго, што Урад ЗША запытаў у канцы 2002/пачатку 2003 года будынак для разведслужбаў, і тагачасны прэзідэнт краіны Іон Іліеску даў дазвол на гэта, прызначыўшы свайго саветніка адказным за аб’ект.
У «Яркім святле» ўтрымліваліся некаторыя з найбольш важных зняволеных-тэрарыстаў, у тым ліку Халід Шэйх Махамед, натхняльнік тэрактаў 11 верасня. Большасць турмаў у сетцы ЦРУ знаходзіліся ў ізаляваных месцах. Асноўны аб’ект быў размешчаны на тэрыторыі кампуса румынскага Нацыянальнага рэгістрацыйнага бюро сакрэтнай інфармацыі, што тлумачыць неабходнасць забеспячэння высокага ўзроўню бяспекі. Камеры, у якіх утрымліваліся вязні, былі ўсталяваны на спружынах, каб тыя гублялі раўнавагу. Па паведамленні ABC News, да іх ужываліся «ўзмоцненыя метады допыту» (катаванні).
Ліпава (Краснінскі раён)
Ліпава (Липово) — вёска ў Краснінскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Гусінскага сельскага паселішча.
Гісторыя
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай Ліпава абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі яно ўвайшло ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР.
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з ліпеня 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
Вецярэвічы 2
Геаграфія
Знаходзіцца за 42 км на паўднёвы захад ад раённага цэнтра і чыгуначнай станцыі Пухавічы на лініі Мінск-Асіповічы, на р. Пціч.
Гісторыя
Паселішча вядома ў ВКЛ з XVI ст. У 1588 годзе сяло, 28 дымоў, у Парэцкай воласці Менскага павета, шляхецкая ўласнасць. У 1589 годзе 20 дымоў.
Пасля 2-га падзелу Рэчы Паспалітай (1793) у складзе Расійскай імперыі, у Ігуменскім павеце Мінскай губерні. У 1795 годзе мелася карчма. У 1800 годзе ва ўласнасці Дамініка Радзівіла. У 1870 годзе вёска ў Шацкай воласці, 107 душ мужчынскага полу. У 1897 годзе меліся капліца, хлебазапасны магазін, піцейны дом. У 1906 годзе адчынена земскае народнае вучылішча. У 1917 г. маёнтак Вецярэвічы Шацкай воласці Ігуменскага павета. Пазней ператвораны ў вёску Вецярэвічы 2-я.
З 31 ліпеня 1920 года ў складзе Беларускай ССР. Працавала школа 1-й ступені.
Пад час Другой сусветнай вайны з чэрвеня 1941 г. да ліпеня 1944 г. акупіравана нямецкімі войскамі.
З 4.01.1964 г. цэнтр сельсавета Вецярэвічы.
Да 28 мая 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Вецярэвіцкага сельсавета.
Самарка
Самарка — тапонім.
Уса
Уса — тапонім:
303
303 — невысакосны год, пачаўся ў пятніцу. 303 год нашай эры, 303 год 1 тысячагоддзя, 3 год IV стагоддзя, 3 год 1-га дзесяцігоддзя IV стагоддзя, 4 год 300-х гадоў.
Пузелі (археалагічны помнік)
Пузелі — археалагічны помнік — каменныя магілы каля в. Пузелі Воранаўскага раёна Гродзенскай вобласці. За 0,7 км ад вёскі, на ўзвышшы ва ўрочышчы Пяцкушкі. Большасць каменных выбруковак мае авальную форму. З заходняга боку магіл звычайна знаходзяцца тарчма паўстаўленыя камяні. На асобных з іх высечаны крыжы. У 1884—1888 гг. даследавалі В. А. Шукевіч, З. Глогер і Э. А. Вольтэр. Выяўлены адзіночныя пахаванні па абраду трупапалажэння ў ямах глыбінёй да 1,5 м. Пахавальны абрад — трупапалажэнне галавой на захад, паўночны захад, паўднёвы захад, у 2 выпадках — на поўнач. Пахавальны інвентар: жалезныя нажы, сякеры, крэсівы, у т.л. з крэменем і кавалкамі серы, наканечнікі кап'я, жалезныя і бронзавыя спражкі, кольцы, тачыльныя камяні. Багата прадстаўлены ўпрыгажэнні: сярэбраныя і бронзавыя пярсцёнкі, бранзалеты, завушніцы, бронзавыя спіралькі, шкляныя пацеркі. Найбольш характэрнае ўпрыгажэнне — галаўны ўбор з бронзавых ці сярэбраных, часам з пазалотай пласцінак, аблямаваных дробнымі шклянымі пацеркамі. У магілах трапляліся літыя манеты і адзінкавыя гаршкі. Могільнік датуецца XIII — XIV стст. і больш познім часам.
Аўласенкі
Аўла́сенкі (, Авласенки) — вёска ў Мёрскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Язненскага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1945 гадах вёска ў складзе гміны Язна Дзісенскага павета Віленскага ваяводства Польскай Рэспублікі.
Аглая (харыта)
Аглая (Ἀγλαΐα) — малодшая з трох Харыт, дачка Зеўса і Эўрыномы, сястра Еўфрасіны і Таліі. Імя ў даслоўным перакладзе азначае «Ясная». У «Тэагоніі» Гесіёда Аглая — жонка Гефеста. Нарадзіла Гефесту чатырох дочак. У некаторых аўтараў Аглая разглядаецца другой жонкай Гефеста, з якой ён ажаніўся пасля разводу з Афрадытай, якая здрадзіла яму з Арэсам.
У гонар Аглаі названы астэроід (47) Аглая, адкрыты ў 1857 годзе
Ігар Мікалаевіч Шкуратаў
Ігар Мікалаевіч Шкуратаў (нар., г. Ашмяны, Гродзенская вобласць) — беларускі акварэліст.
Біяграфія
Скончыў мастацка-графічны факультэт Віцебскага дзяржаўнага педагагічнага інстытута імя С. М. Кірава (1976). У 1993—2008 гг. выкладаў на кафедры выяўленчага мастацтва Віцебскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя П. М. Машэрава. Член Беларускага саюза мастакоў (1993).
Творчасць
Працуе ў акварэлі і станковай графіцы, аддае перавагу пейзажу і нацюрморту.
Сярод твораў: «Браслаўскія ночы» (1995), «Зімовы пейзаж з кляштарам» (1998), «Цішыня» (2002), «Зімовы дзень» (2002), «Рамонкі» (2007), «Віцебск над Дзвіной» (2008); трыпціхі «Касмічная гармонія» (1995), «Асенняя сімфонія» (2001), «Атлантыда» (2006); паліптых «Раніца. Дзень. Вечар. Ноч» (1994); серыі «Стары Віцебск» (1991—1993), «Краявіды Віцебшчыны» (1990—1993), «Мой свет» (1994), «Поры года» (2002) і інш.
Удзельнік усесаюзных, абласных, гарадскіх і шматлікіх міжнародных выстаў у Германіі, Францыі, Іспаніі, Расіі.
Сакі (народ)
Са́кі (саманазва: 𐨯𐨐) — старажытны ўсходні іранскі народ, які насяляў стэпы Еўразіі ў 1 тысячагоддзі да н. э. — пачатку 1 тысячагоддзя н. э.
Старажытнагрэчаскія аўтары называлі сакаў скіфамі. Пазней назва «скіфы» замацавалася за еўрапейскімі сакамі, а назва «сакі» — за азіяцкімі. Тым не меней, у сучаснай навуковай літаратуры абедзьве назвы часцяком узаемазаменныя.
Паходжанне
На працягу другой паловы XIX — XX стст. археолагамі быў выяўлены шэраг культур, якія атаесамляліся са скіфа-сакскім насельніцтвам жалезнага веку: Уюкская, Пазырыкская, Тагарская, Бегазы-Дандыбаеўская, Тасмалінская, скіфскі культурны комплекс поўдню Украіны і паўночнага Каўказа і інш. Іх агульнымі рысамі з'яўляюцца шырокае выкарыстанне жалеза, удасканаленне конскай збруі, сацыяльна-распластаванае грамадства і вылучэнне асобнага пласту воінаў. Яны ахоплівалі вялікія тэрыторыі ад Дуная да Сіньдзяна, але не ўяўлялі сабою бесперапынную прастору, што садзейнічала вылучэнню пэўных мясцовых асаблівасцей. Вывучэнне культур суправаджалася высоўваннем розных гіпотэз іх агульнага паходжання, у тым ліку з усходняй Еўропы і паўночнага захаду Цэнтральнай Азіі. Аднак большасць прапанаваных ідэй да нашага часу састарэлі.
Найбольш старажытныя археалагічныя знаходкі (IX ст. да н. э.), звязаныя з сакамі, былі зроблены ў раёне Алтая. Генетычнае даследаванне 111 рэшткаў са старажытных пахаванняў, апублікаванае ў 2017 г. , паказала, што пераход ад бронзавага да жалезнага веку суправаджаўся значнымі дэмаграфічнымі ў стэпавых рэгіёнах Еўразіі. Былі вылучаны 2 асноўныя месцы паходжання качавых груп жалезнага веку: Алтай, адкуль пачалася скіфска-сакская экспансія, і заходні Урал. Качэўнікаў з заходняга Урала найчасцей атаесамляюць з сарматамі, але яны маглі таксама адыгрываць значную ролю ў фарміраванні еўрапейскіх скіфаў.
Гісторыя
Скіфа-сакскская этнічная культура сфарміравалася на захадзе ад Алтая ў першай траціне 1 тысячагоддзя да н. э. Нягледзячы на яе імклівае пашырэнне ўздоўж стэпавых раёнаў Еўразіі, на першых парах яна захоўвала еднасць. Так, рысы, характэрныя для Карасукскай культуры, выяўляюць у помніках Харэзма, на Сырдар'е, у ніжнім Паволжы, у Балгарыі і Румыніі. Самая старажытная пісьмовая згадка пра іх знаходзіцца ў асірыйскіх крыніцах і датуецца 70-мі гадамі VII ст. да н. э., калі яны ўварваліся на поўднёвы ўсход Закаўказзя і поўнач Блізкага Усходу. У 625 г. да н. э. мідыйцы паўсталі супраць сакаў і выгналі іх.
Сакі таксама ўзгадваліся ў «Махабхараце» пры апісанні падзей прыкладна таго ж перыяду на паўвостраве Індастан. Некаторыя даследчыкі мяркуюць, што валадарскі род (пазней — каста) Шак’я, з якога паходзіў Гаўтама Буда, браў пачатак ад сярэднеазіяцкіх сакаў.
У VI ст. да н. э. падчас пашырэння дзяржавы Ахеменідаў частка сакаў падтрымала Кіра Вялікага, удзельнічала разам з яго войскам у паходах у Малую і Сярэднюю Азію. Аднак, паводле апавядання Герадота, Кір загінуў падчас вайны з цэнтральнаазіяцкімі масагетамі, пра якіх ён паведамляў, што «некаторыя лічаць іх таксама скіфскім племем». Бехістунскі надпіс сведчыць, што сакі былі падпарадкаваны Дарыем I. У персепальскім надпісе Дарыя I узгадваюцца плямёны сака хаўмварга і сака тыграхауда, якія насялялі землі меркавана вакол ракі Сырдар’я. Паміж VI ст да н. э. і II ст. да н. э. сакі прасунуліся ў басейн Ілі, дзе былі зафіксаваны кітайскімі крыніцамі.
Сакі ўдзельнічалі ў бітве пры Гаўгамелах на баку персаў. У 329 г. частка сакаў падтрымала паўстанне супраць Аляксандра Македонскага ў Сярэдняй Азіі, але яны былі пераможаны ім у бітве на Яксарце, пасля чаго правадыр астатніх сакаў падцвердзіў мір з македонскім валадаром.
У III — II стст. да н. э. сакскія культуры паступова знікаюць у Цэнтральнай Азіі і Сібіры. На ўсходзе сакаў выціскаюць качэўнікі хуну і юэчжы. Клаўдзій Пталемей у I ст. н. э. лакалізаваў месцазнаходжанне масагетаў і сакаў ўздоўж Каракарума і Гіндукуша. У I ст. да н. э. — IV ст. н. э. на тэрыторыі сучасных Пакістана, Афганістана і Індыі існаваў шэраг так званых інда-скіфскіх дзяржаў, дзе галоўную ролю адыгрывалі валадары сакскага паходжання.
Культура
Скіфскія і сакскія плямёны Еўразіі займаліся пераважна адгоннай або качавой жывёлагадоўляй. Трымалі коней, авечак і вярблюдаў. Паводле археалагічных і пісьмовых крыніц, частка насельніцтва была ўцягнута ў земляробства, вырошчванне збожжавых культур. Дадатковую ролю адыгрывалі рыбалоўства і паляванне. На поўдні Сібіры здабыча футравых звяроў магла займаць важнае месца для забеспячэння гандлёвых абменаў. Сакскія майстры выраблялі цудоўную кераміку, былі слыннымі збройнікамі, здабывалі і апрацоўвалі розныя металы, у тым ліку золата, жалеза, бронзу. Для металічнай зброі і прылад характэрны так званы «звярыны стыль» упрыгожванняў.
Сакскія археалагічныя культуры Азіі знакаміты пераважна пахавальнымі помнікамі — драўлянымі калодамі або зрубнымі маўзалеямі з каменнымі насыпамі на паверхні. Ігумацыі нябожчыкаў на баку суправаджалася забеспячэннем іх рознымі рэчамі — вопраткай, пасудзінамі, зброяй, упрыгожваннямі, часам — пахаваннем ахвяраваных людзей і коней. На ацалелых дзякуючы мерзлаце муміях Алтая знаходзяць сляды татуіроўкі, дарагія шаўковыя тканіны. Каля пахаванняў усталёўваліся вертыкальныя так званныя «аленныя камяні», на паверхні якіх часцяком высякалі розныя выявы.
Грамадства сакаў звычайна адносяць да ваеннай дэмакратыі з адметным сацыяльным пластом воінаў на чале правадыроў. Антычныя і персідскія пісьмовыя крыніцы сведчаць пра тое, што інстытут валадарства перадаваўся па спадчыне і фактычна ўяляў сабою манархію.
Тапаніміка
Ад назвы сакаў меркавана паходзяць наступныя тапонімы:
Дом па вуліцы Леніна, 4 (Пінск)
Дом па вуліцы Леніна, 4 — будынак у гістарычным цэнтры Пінска.
Архітэктура
Прымыкае да дома № 2 пры дапамозе крытага праезду ва ўнутраны двор. Двухпавярховы аб'ём выцягнуты ў бок двара і выходзіць па вуліцу вузкім тарцовым фасадам, расчлянёным прамавугольнымі аконнымі праёмамі і вуглавымі лапаткамі. Планіровачна будынак падзелены на 2 палавіны з самастойнымі ўваходамі з боку вуліцы і праезду.
Сонечная цыклічнасць
Сонечная цыклічнасць - перыядычныя змены ў сонечнай актыўнасці. Найбольш вядомы і лепш за ўсё вывучаны сонечны цыкл з працягласцю каля 11 гадоў («цыкл Швабе»). Часам, у вузкім сэнсе, пад сонечным цыклам разумеюць менавіта 11-гадовы цыкл сонечнай актыўнасці.
11-гадовы цыкл
11-гадовы цыкл («цыкл Швабе» або «цыкл Швабе-Вольфа») з'яўляецца найбольш прыкметна выяўленым цыклам сонечнай актыўнасці. Адпаведна, зацвярджэнне аб наяўнасці 11-гадовай цыклічнасці ў сонечнай актыўнасці часам называюць «законам Швабе-Вольфа».
На прыкладна дзесяцігадовую перыядычнасць ў павелічэнні і памяншэнні колькасці сонечных плям на Сонца ўпершыню звярнуў увагу ў першай палове XIX стагоддзя нямецкі астраном Г. Швабе, а затым - Р. Вольф. «Адзінаццацігадовым» цыкл называюць умоўна: яго даўжыня за XVIII-XX стагоддзя змянялася ад 7 да 17 гадоў, а ў XX стагоддзі ў сярэднім была бліжэй да 10,5 гадоў.
Гэты цыкл характарызуецца даволі хуткім (у сярэднім прыкладна за 4 гады) павелічэннем колькасці сонечных плям, а таксама іншых праявамі сонечнай актыўнасці, і наступным, больш павольным (каля 7 гадоў), яго памяншэннем. У ходзе цыкла назіраюцца і іншыя перыядычныя змены, напрыклад - паступовы зрух зоны утварэння сонечных плям да экватара («закон Шпёрэра»).
Для тлумачэння падобнай перыядычнасці ва ўзнікненні плям звычайна выкарыстоўваецца тэорыя сонечнага дынама.
Хоць для вызначэння ўзроўню сонечнай актыўнасці можна выкарыстоўваць розныя індэксы, часцей за ўсё для гэтага ўжываюць асераднёны за год лік Вольфа. Пэўныя з дапамогай гэтага індэкса 11-гадовыя цыклы ўмоўна нумаруюцца пачынаючы з 1755. У 2008 годзе пачаўся 24-й цыкл сонечнай актыўнасці.
22-гадовы цыкл
22-гадовы цыкл («цыкл Хейла») з'яўляецца, у сутнасці, падвоеным цыклам Швабе. Ён быў адкрыты пасля таго, як у пачатку XX стагоддзя была зразуметая сувязь паміж сонечнымі плямамі і магнітнымі палямі Сонца. Пры гэтым апынулася, што за адзін цыкл плям актыўнасці агульнае магнітнае поле Сонца змяняе знак: калі ў мінімуме аднаго цыклу Швабе фонавыя магнітныя палі пераважна дадатныя паблізу аднаго з палюсоў Сонца і адмоўныя - зблізку іншага, то прыкладна праз 11 гадоў карціна мяняецца на процілеглую. Кожныя 11 гадоў змяняецца і характэрнае размяшчэнне магнітных палярнасцяў ў групах сонечных плям. Такім чынам, для таго, каб агульная магнітнае поле Сонца вярнулася да свайго зыходнага стану, павінна прайсці два цыклы Швабе, гэта значыць каля 22 гадоў.
Векавыя цыклы
Векавой цыкл сонечнай актыўнасці («цыкл Гляйсберга») мае даўжыню каля 70-100 гадоў і выяўляецца ў мадуляцыі 11-гадовых цыклу. Апошні максімум векавога цыклу назіраўся ў сярэдзіне XX стагоддзя (паблізу 19-га 11-летняга цыклу), наступны павінен прыйсціся прыкладна на сярэдзіну XXI стагоддзя.
Назіраецца таксама двухвекавой цыкл («цыкл Зюса» або «цыкл дэ Врыё»), у якасці мінімумаў якога можна разглядаць падзеі, якія адбываюцца прыкладна раз у 200 гадоў ўстойлівыя зніжэння сонечнай актыўнасці, якія доўжацца многія дзесяткі гадоў (так званыя глабальныя мінімумы сонечнай актыўнасці) - мінімум Маундэра (1645-1715), мінімум Шпёрэра (1450-1540), мінімум Вольфа (1280-1340) і іншыя.
Тысячагадовыя цыклы
Радыевугляродны аналіз паказвае таксама на існаванне цыклаў з перыядам каля 2300 гадоў («цыклу Холстата») і больш.
Уса (прыток Бярэзіны)
Уса — рака ў Чэрвеньскім і Бярэзінскім раёнах Беларусі, правы прыток Бярэзіны (басейн Дняпра). Даўжыня 55 км. Вадазбор 549 км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці 3,3 м³/с. Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,7 ‰.
Назва
Назва Уса балцкага паходжання.
У больш пашыраным выглядзе аснова Us-ṷ- (> Усв-) у назвах рэк Усвятка (у верхнім цячэнні Дняпра), Усвяж (прыток бярэзінскай Гайны), возера Усвят (на Задзвінні).