cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Грабніца антыпапы Яна XXIII
Узвядзенне грабніцы
Храналогія апошняга этапу збудавання грабніцы сапраўды не вядомая, але сёе-тое можна ўстанавіць па розных крыніцах. Мяркуючы па выпадковай нататцы фларэнційскага натарыуса, у 1424 годзе (па фларэнційскаму календару) была збудавана частка грабніцы. Кадастр Мікелоца за ліпень 1427 паказвае, што Мікелоца быў партнёрам Данатэла ўжо каля двух гадоў (due anni o incircha) і што выдаткавана ўжо тры чвэрці бюджэту ў 800 флорынаў. Растлумачыць неадпаведнасць дат можна ці недакладнасцю запісаў Мікелоца, ці тым, што Данатэла пачаў працы яшчэ да партнёрства з Мікелоца, ці тым, што 1424 год у фларэнційскім календары адпавядае 1425 года ў сучасным.
2 лютага 1425 года Барталамеа Валоры і Козіма дэ Медычы запыталі 400 з 800 флорынаў, аддадзеных раней у задатак цэху Артэ дзі Калімала, мабыць, як кошт ужо праведзенай працы. Гэты задатак быў страхоўкай на выпадак, калі б заказчыкі пакінулі грабніцу незавершанай і цэх быў бы вымушаны аплачваць яе дабудоўку, паколькі быў абавязаны Яну XXIII рэлікварыям. Гэты запыт — найбольш відавочнае пацверджанне ўдзелу Козіма ва ўзвядзенні грабніцы. Нягледзячы на гэта, сцвярджэнне Джорджа Вазары ў «Жыццеапісаннях», што Козіма быў адказным кіраўніком прац, аспрэчвалася некаторымі даследчыкамі.
Дакладная дата заканчэння прац невядомая, але яны былі завершаны не пазней 1431 года — сёлета памёр Папа Марцін V, пра якого дакладна вядома, што ён наведваў гатовую грабніцу; іншыя даныя дазваляюць адсунуць гэту мяжу яшчэ на некалькі гадоў раней. Найбольш дакладны з такіх фактаў — той, што ў верасні 1428 Якопа дэла Кверча, вярнуўшыся ў Балонню, стварыў надмагільны помнік з фігурамі дабрадзейнасцей, якія прайграваюць дробнымі дэталямі сваіх сясцёр з грабніцы Косы.
Вонкавы выгляд
У баптыстэрыі ўжо знаходзілася тры саркафага: у адным з іх быў пахаваны біскуп Раньеры (памерлы ў 1113), два іншых былі выраблены яшчэ ў рымскі час і выкарыстаны зноў у Сярэднявеччы. Але грабніца вышынёй 7,32 м была самай высокай у баптыстэрыі, а ў свой час і ва ўсёй Фларэнцыі. Пахаванняў у самім Дуома мала, і яны ўяўляюць сабой хутчэй выключэнні — напрыклад, магіла Альдабрандзіна Атабоні.
Вонкавы выгляд надмагільнага помніка адпавядае ўмовам, прад'яўленым цэхам Артэ дзі Калімала, і арганічна ўпісаны ў інтэр'ер баптыстэрыя. Манумент размешчаны паміж дзвюма карынфскімі калонамі, якія знаходзяцца паміж паўночнай брамай працы Ларэнца Гіберці і алтарнай апсідай; ён займае трэць адной са сцен васьмівугольнага памяшкання і звернуты да «Райскіх дзвярэй». Такое размяшчэнне пазбаўляе грабніцу святла, асабліва калі брама баптыстэрыя зачынены, што з'яўляецца іх звычайным станам. Надмагілле магло б выглядаць яшчэ цямней, калі б яго задняя частка не выступала са сцяны баптыстэрыя на 48,4 см. Белы і карычневы мармур спрыяе гарманічнаму спалучэнню збудавання з агульным інтэр'ерам баптыстэрыя, аформленага ў паліхромным бела-зялёным стылі. Некаторыя вучоныя лічаць каляровы эскіз, выкананы Банакорса Гіберці, доказам таго, што «арыгінальная згубленая паліхромія» грабніцы яшчэ больш гарманіравала з інтэр'ерам, хоць іншыя лічаць гэты малюнак недакладным. Які вянчае збудаванне полаг замацаваны на калонах, а карніз баптыстэрыя стварае ілюзію апоры; па вобразным выразе сучаснай даследніцы, надмагільны помнік Косы — «муж атачальнай яго архітэктуры», нават калі лічыць гэты шлюб марганатычным. За выключэннем статуі, якая стаіць на саркафагу, усе скульптуры выкананы ў выглядзе гарэльефаў.
Хоць грабніца выканана цалкам у класічным стылі, яе агульная кампазіцыя знаходзіцца ў рэчышчы манументальнай надмагільнай архітэктуры сярэднявечнай Італіі — з характэрнымі для насценных грабніц ярусамі розных дэкаратыўных элементаў. Італьянская гатычная скульптура захавала шматлікія элементы класіцызму; Данатэла і Мікелоца не патрабавалася настолькі рэзка змяняць стыль, як іх папярэдніку, сіенскаму скульптару Ціна дзі Камаіна, чые насценныя грабніцы аказалі яшчэ за стагоддзе да таго вялікі ўплыў на мастацтва Італіі. Тыповая мармуровая фігура, выкананая ў натуральную велічыню на паднятым над полам саркафагу. Матыў заслоны, якая ахінае помнік, характэрны для гатычных помнікаў, а яе форма нагадвае вімперг; часам у готыцы такую заслону падтрымліваюць анёлы, якія стаяць па баках ад саркафага. Магілу Косы часта параўноўваюць з пабудаваным у 1423 годзе надмагіллем венецыянскага дожа Тамаза Мачэніга, дзе гарэльефныя фігуры святых стаяць у нішах па баках саркафага і над ім, а фіранкі сыходзяцца ў вяршыні помніка; аднак дэталі там выкананы ў гатычным стылі. Надмагільны помнік Косы быў пабудаваны пад уплывам папярэдняга тварэння Мікелоца і Данатэла, грабніцы кардынала Бранкачы ў Неапалі, і ў сваю чаргу паўплываў на грабніцу Леанарда Бруні ў фларэнційскай базіліцы Санта-Крочэ, пабудаваную Бернарда Раселіна дваццаццю гадамі пазней.
Падножжа помніка
Падножжа надмагільнага помніка абапіраецца на высокі плінт (38 см), аддзелены ўвагнутымі карнізамі. Вышыня падножжа — 1,39 м, шырыня — 2,02 м; яно ўпрыгожана фрызам з крылатымі галовамі анёлаў (меркавана, серафімаў), гірляндамі і стужкамі.
Фігуры дабрадзейнасцей
Над падножжам, аддзеленыя яшчэ адным карнізам, у нішах стаяць фігуры трох дабрадзейнасцей — злева направа Вера, Любоў і Надзея; яны падзелены карынфскімі пілястрамі, упрыгожанымі канелюрамі. Такі матыў не сустракаецца ў тасканскай надмагільнай скульптуры, але папулярны тым часам у Венецыі, Падуі і асабліва ў родным горадзе Косы Неапалі. Узнікае думка, што і Мікелоца, і Данатэла прадпрымалі вандраванне ў Венецыю; зрэшты, Джэнсан звяртае ўвагу на тое, што «неабавязкова ездзіць у Венецыю», каб знайсці падобныя матывы. Надмагільныя фігуры дабрадзейнасцей былі распаўсюджаны па-за межамі Фларэнцыі, прычым над магіламі парафіян устанаўліваліся статуі кардынальных дабрадзейнасцей (разважлівасць, мужнасць, стрыманасць і справядлівасць), а над магіламі духоўных асоб — тэалагічных (вера, надзея і любоў), як, напрыклад, над грабніцай кардынала Бранкачы. Аднак статуі на надмагіллі Косы носяць значна больш антычных рыс. Акрамя таго, Данатэла стварыў дзве падобныя бронзавыя фігуры дабрадзейнасцей для баптыстэрыя Сіенскага сабора, але іх сувязь са статуямі на грабніцы Косы няясная.
Фігура Веры злева, вышынёй 1,05 м, трымае ў руках пацір для прычасця; фігура Любові, якая стаіць у цэнтры, вышынёй 1,07 м, трымае рог дастатку і жароўню; нарэшце, фігура Надзеі справа, вышынёй 1,06 м, склала рукі ў малітве. Статуя Любові выканана ў найбольш антычным духу, успрыняўшы элементы класічных выяў Дастатку, Цэрэры і Юноны, у якіх у левай руцэ заўсёды знаходзіўся рог дастатку. Сувязь з антычнасцю падкрэслівае таксама тая акалічнасць, што хоць і высокія, але недастаткова прапрацаваныя фігуры дабрадзейнасцей ствараюць дадатковую вертыкальную дыстанцыю паміж гледачом і фігурай Косы, прыглушваючы непасрэднасць паставы ляжалай статуі нябожчыка — у адрозненне ад іншых насценных грабніц эпохі Кватрачэнта, для якіх такая пастава з'яўляецца дамінантай. Сама фігура заклікана схаваць асабістыя якасці Косы, уяўляючы яго як звычайнага пантыфіка і першага прадстаўніка фларэнційскай «дынастыі» Пап.
Саркафаг і надпіс
Над фігурамі дабрадзейнасцей знаходзіцца саркафаг, які падтрымліваецца чатырма класічнымі кансолямі, упрыгожанымі акантам. У трыпціху, утвораным кансолямі, намаляваны злева направа фамільны герб Косы з папскай тыярай, папскі герб і фамільны герб Косы з кардынальскай шапкай. Сценка саркафага, шырынёй 2,12 м і вышынёй 70 см, упрыгожана rilievo schiacciato («сплясканым рэльефам», тып барэльефа, вынайдзены Данатэла) з выявай дзвюх пуці ці, інакш, spirateli («маленькіх духаў»); яны трымаюць аформлены ў выглядзе папскага брэвэ ліст пергамента з напісанай на ім надпісам. Пуці запазычылі шматлікія рысы ў сваіх антычных папярэднікаў, за выключэннем скрыжаваных ног.
Па меркаванні гісторыка Чарльза Эйверы, рэльеф Данатэла «Узнясенне Хрыста і перадача ключоў апосталу Пятру» першапачаткова прызначаўся таксама для сценкі гэтага саркафага і быў закліканы ўзмацніць асацыяцыі з папскім прастолам. Асацыяцыі выклікаліся і тым, што дата смерці Косы была азначана ў эпітафіі з выкарыстаннем рымскіх календаў, што было нетыпова для фларэнційскіх пахаванняў, але цалкам звычайна для папскіх.
Статуя Яна XXIII
Над саркафагам размяшчаюцца львы, якія падтрымліваюць катафалк са статуяй нябожчыка і нагадваюць формай кансолі эпохі Трэчэнта. Магчыма, львы адлюстроўваюць Марцока (Marzocco), льва, які сімвалізуе Фларэнцыю, і ўвасабляюць такім чынам сувязь памерлага Яна з горадам. Для папскіх апартаментаў у базіліцы Санта-Марыя-Навела Данатэла стварыў бронзавага Марцока, які адлюстроўваў дваістае стаўленне фларэнційцаў да Марціна V, які павялічыў сваім візітам прэстыж горада, але ў той жа час быў патэнцыйным праціўнікам Рэспублікі. Падобна яму, львы, якія падтрымліваюць катафалк, могуць сімвалізаваць падтрымку Фларэнцыяй прэтэнзій Яна XXIII на папскую кафедру. Аднак сімвалічны сэнс ільвоў няясны, і інтэрпрэтаваць яго неабходна з асцярожнасцю; варта памятаць і пра тое, што львы ў якасці апоры выкарыстоўваліся ў грабніцах і раней, да прыкладу, у надмагіллі Лапа дэ Бардзі (памёр у 1342) у Барджэла.
Катафалк і полаг, які хавае яго, злёгку нахілены да гледача, а леў, які падтрымлівае падгалоўе, зроблены на 2 см карацейшым, каб лепш была бачная скульптура памерлага і асабліва галава. Фігура, выкананая з пазалочанай бронзы ў натуральную велічыню, убрана ў відавочна кардынальскае адзенне і не ўтрымлівае намёкаў на магчымую легітымнасць пантыфіката Косы; яе ложа таксама выраблена з бронзы, але не пазалочана. Калі саркафаг быў распячатаны ў XVI стагоддзі, высвятлілася, што пахавальнае адзенне Косы адпавядае ўбору статуі. Да таго ў Італіі не існавала грабніц з аб'ёмнымі скульптурамі з пазалочанай бронзы, хоць на балконе палаца дэла Брыяда ў Балонні ўжо знаходзілася такая скульптура вышынёй 1,83 м, вырабленая па заказе Папы Баніфацыя VIII. Некаторыя вучоныя мяркуюць, што Данатэла стварыў скульптуру Яна XXIII па пасмяротнай масцы, але іншыя пярэчаць ім.
Балдахін
За статуяй размешчаны пілон вышынёй 1,34 м, які складаецца з трох частак, з патопленымі рэльефнымі межамі, які падтрымлівае карніз і апраўлены дзвюма дадатковымі карынфскімі пілястрамі. Над ім знаходзіцца антаблемент з паўмесяцам, у які ўпісана выявай Мадонны з Немаўлём — тыповы матыў для грабніц, які сімвалізуе заступніцтва нябесных заступнікаў. Яшчэ вышэй размяшчаецца мармуровы балдахін з пазалочанымі краямі, упрыгожаны ўзорыстымі кветкамі са сцебламі і які нібы вісіць на рабрыстым латуневым кольцы (насамрэч гэта немагчыма з-за цяжары балдахіна). Даследніца Сара Мак-Хэм мяркуе, што балдахін сімвалізуе неба і, такім чынам, той baldacchino, які неслі над галавой Папы пры інтранізацыі. Аднак гісторык Рональд Лайтбаўн настойвае, што падобны балдахін, умацаваны на карнізе і на калонах, не мае дачыненне да царквы і ўяўляе сабой варыяцыю балдахіна, які ўмацоўваўся над пасцеляй.
Аўтарства грабніцы
Надмагільны помнік Бальтазара Косы быў першай сумеснай працай скульптараў Данатэла (1386—1466) і Мікелоца (1391—1472), якія ў далейшым стварылі разам грабніцу кардынала Рынальда Бранкачы ў царкве Сант-Анджэла а Ніла ў Неапалі, грабніцу папскага сакратара Барталамеа Арагацы ў саборы Мантэпульчана, а таксама вонкавую кафедру сабора Прата. Да гэтага часу Данатэла ўжо ўславіўся сваімі статуямі прарокаў і святых, створанымі для Санта-Марыя-дэль-Ф’ёрэ і Арсанмікеле, у той час як Мікелоца быў мала вядомы. Абодва некаторы час працавалі ў майстэрні Гіберці, які займае вядучае становішча ў фларэнційскай скульптуры таго часу.
Амаль усе элементы грабніцы прыпісваліся рознымі гісторыкамі мастацтва як Мікелоца, так і Данатэла. Класіфікацыя па аўтару заснавана большай часткай на суб'ектыўных крытэрыях: як правіла, даследчык прыпісвае Данатэла тыя дэталі, якія высока ацэньвае, а Мікелоца часамі прама завуць аўтарам тых элементаў, якія «не так добра прапрацаваны».
Апісанні, складзеныя паміж 1475 і 1568 гадамі, прыпісваюць Данатэла ўсё ўбранне грабніцы, за выключэннем статуі Веры. Некаторыя сучасныя даследчыкі прытрымваюцца кардынальна процілеглага пункта гледжання, лічачы Мікелоца стваральнікам усяго надмагільнага помніка, акрамя скульптуры Яна XXIII. Па меркаванні Джэнсана, з мармуровага дэкору толькі пуці могуць быць прыпісаны «руцэ самога Данатэла». Мяркуюць, што прычынай супрацоўніцтва з Мікелоца маглі стаць недастатковыя веды Данатэла ў вобласці ліцця і архітэктуры, а таксама яго напружаны графік заказаў.
Арагац
Арага́ц (Արագած) — найвышэйшая горная вяршыня Армянскага нагор’я, у Арменіі. Вышыня 4090 метраў.
Патухлы вулкан, кратар якога стаў ледавіковым цыркам. Складзены з лаваў і туфаў. Ёсць невялікія ледавікі. На схілах стэпы з нагорнымі ксерафітамі. Па паўднёвым схіле Бюраканская астрафізічная абсерваторыя; рэшткі крэпасці Амберд.
Грамадзянская альтэрнатыва
Грамадзянская альтэрнатыва - неафашысцкі саюз у Італіі. Быў заснаваны ў 2004 г. і дасягнуў на выбарах рознага ўзроўня ад 1,2% да 2% галасоў. У 2006 г. саюз распаўся пасля таго як, на парламенцкіх выбарах 2006 г. саюз, які ўваходзіў у правацэнтрысцкі блок "Дом свабод", не атрымаў ніводнага месца ў парламенце. У саюз уваходзілі праваэкстрэмісцкія партыі: Партыя "Новая сіла", Azione Sociale і Fronte Sociale Nazionale. Старшынёй саюза была Алесандра Мусаліні, унучка Беніта Мусаліні. Асноўнымі праграмнымі патрабаваннямі саюза былі высыланне эмігрантаў, абмежаванне сувязяў з ЕС і абвостранае права прыстанішча.
Віталь Аляксеевіч Насенка
Віталь Аляксеевіч Насенка (нар., г. Барыспіль, Кіеўская вобласць, Украіна) — беларускі спецыяліст у галіне канструявання радыёэлектроннай апаратуры. Доктар тэхнічных навук (1988), прафесар (1988).
Біяграфія
Скончыў Кіеўскі політэхнічны інстытут (спецыяльнасць «Тэхнічная электроніка», 1954), Працаваў у Навукова-даследчым інстытуце-160, г. Фразіна Маскоўскай вобласці (1954—1956, інжынер); заводзе «Радыёпрыбор», г. Кіеў (1956—1964, спецыяльнае канструктарскае бюро, з 1960 — галоўны інжынер, з 1962 — начальнік СКБ); Мінскім прыборабудаўнічым заводзе імя У. І. Леніна (1964—1966, намеснік галоўнага інжынера); Мінскім навукова-даследчым прыборабудаўнічым інстытуце (з 1966, з 1972 — генеральны дырэктар) і адначасова ў Мінскім радыётэхнічным інстытуце (з 1968, кафедра канструявання і вытворчасці радыёэлектроннай апаратуры, прафесар).
Навуковыя інтарэсы: распрацоўка вымяральнай тэхнікі, інфармацыйна-вымяральных сістэм і САПР. Больш за 30 аўтарскіх пасведчанняў.
Узнагароды
Ордены «Знак Пашаны», Працоўнага Чырвонага Сцяга, Кастрычніцкай Рэвалюцыі, медаль «За актыўную працу ў НТГ СССР», званні «Ганаровы работнік прамысловасці сродкаў сувязі СССР», «Ганаровы радыст СССР», «Заслужаны машынабудаўнік Беларускай ССР», нагрудны знак «Выдатнік асветы СССР» і інш.
Эканамічная палітыка
Эканамічная палітыка — сукупнасць мер, дзеянні ўрада па выбары і ажыццяўленні эканамічных рашэнняў на макраэканамічным узроўні. Рэалізацыя эканамічнай палітыкі прадугледжвае дасягненне грамадствам значных мэт. Мэты эканамічнай палітыкі вызначаюцца станам эканомікі краіны на дадзены момант.
Кулікі (Дзяржынскі раён)
Кулікі́ (, Кулики) — вёска ў Дзяржынскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Бараўскага сельсавета.
Цзіньвэнь
Цзіньвэнь (кіт. 金文; піньінь: jīn wén) — выгравіраваныя надпісы на кітайскіх бронзавых сасудах разных эпох да нашай эры: ад дынастыі Шан (1.5 тыс гадоў да н. э.) да дынастыі Чжоў (11—3 ст. да н.э), часам сустракаюцца надпісы больш позніх перыядаў.
На ранніх знаходках перыяду Шан налічваецца ад 1 да 6 сімвалаў, на больш позніх сасудах на сходзе Шан ужо каля 40 знакаў, і больш за сотні ў перыядзе Чжоў. Самы доўгі надпіс налічвае 497 сімвалаў.
Гэтыя надпісы сустракаюцца на рэчах для ахвярапрынашэння: рытуальных музычных інструментах, званах «чжун» 鐘, трыножніках для маса «дзін» 鼎, посудзе для зерня «гуй» 簋, сасудах для віна і вады. Іерогліфы напісаны вертыкальнымі слупкамі зверху ўніз. У эпоху Заходняя Чжоў яны размяшчаюцца на дне альбо ўнутраных сценках сасудаў, такім чынам, пры запаўненні ахвярнай ежай надпісы не былі бачныя, то ёсць служылі сродкам камунікацыі паміж жывымі і духамі продкаў. У наступны перыяд, аднак, надпісы часта выносяцца на вонкавы бок матэрыяльнай рэчы і становяцца часткай эстэтычнага выгляду.
Казатызма
Казацізма (Casatisma) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Ламбардыя, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Павія.
Насельніцтва складае 847 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 155 чал./км². Займае плошчу 5 км². Паштовы індэкс — 27040. Тэлефонны код — 0383.
Палац Украіна (станцыя метро, Кіеў)
«Палац Украіна» («Пала́ц Украї́на», ) — 26-я станцыя Кіеўскага метрапалітэна. Размешчана на Курэнёўска-Чырвонаармейскайй лініі, паміж станцыямі «Алімпійская» і «Лыбядская». Адкрыта 30 снежня 1984 года пад назвай «Чырвонаармейская». Цяперашняя назва — з 2 лютага 1993 года. Пасажырапаток — 21,0 тыс. чал./суткі.
Казатызма
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы San Guniforto.
Палац Украіна (станцыя метро, Кіеў)
Канструкцыя
Станцыя глыбокага залажэння. Мае тры падземныя залы - цэнтральны і два бакавых з пасадкавымі платформамі. Залы станцыі злучаныя паміж сабой побач праходаў-парталаў, якія чаргуюцца з пілонамі. Сярэдняя зала пры дапамозе эскалатарнага тунэлю з трохстужачным аднамаршавым эскалатарам злучаным з падземным вестыбюлем, які выходзіць у падземны пераход пад Вялікай Васількоўскай вуліцай. Наземны вестыбюль адсутнічае.
Абсталяванне
Абсталяванне станцыі цалкам адпавядае яе ранейшай назве: пілоны з тарцамі з нержавеючай сталі абліцаваныя чырвонай смальтай, у тарцы цэнтральнай зале - кампазіцыя з выявай чырвонаармейца, шляхавыя сцены з чырвонымі зоркамі - эмблемамі Чырвонай і Савецкай Арміі на дзверцах кабельных шаф. У афармленні выкарыстаны шэраг вельмі цікавых прыёмаў. Пілоны станцыі параўнальна вузкія, іх кантавыя часткі пакрытыя нержавеючай сталлю, а бакавыя паверхні - рэльефнай чырвонай смальтай, стылізаванай пад полымя. У тарцы цэнтральнага залы - мазаічнае пано з выявай чырвонаармейца з вінтоўкай. Партал эскалатара і тунэльныя парталы на платформах таксама пакрытыя чырвонай смальтай.
На гэтай станцыі адначасова са станцыяй «Серпухаўская» Маскоўскага метрапалітэна была выкарыстаная эксперыментальная тэхналогія асвятлення на аснове святлавода. На абедзвюх станцыях эксперымент не атрымаўся, канструкцыя святлавода апынулася тэхнічна недасканалай і была заменена на колцавыя свяцільні, якія апынуліся лішнімі ў кіеўскім музеі Леніна (зараз - «Украінскі Дом»).
Улетку 2015 года, згодна з рашэннем Кіеўская рада "Аб замене камуністычнай сімволікі на будынках і збудаваннях, на станцыі Палац Украіна закрыты мазаічнае пано Чырвонаармеец і дзве чаканкі - Зорка Чырвонай арміі і Зорка Савецкай арміі.
Расклад адпраўлення цягнікоў
Адпраўка першага цягніка ў напрамку:
Адпраўка апошняга цягніка ў напрамку:
Расклад адпраўлення цягнікоў увечары (пасля 22:00) ў накірунку:
2013 год у гісторыі спорту
2013 год быў адзначаны шэрагам спартыўных падзей.
Юліян Новак
У 1886—1893 гадах вывучаў медыцыну ў Ягелонскім універсітэце, атрымаўшы ступень доктара. У 1896 годзе атрымаў дыплом па паталагічнай анатоміі. З 1899 года займаў пасаду надзвычайнага прафесара Ягелонскага ўніверсітэта, з 1906 года — прафесара. У 1912 годзе атрымаў ступень доктара ветэрынарнай медыцыны ў Акадэміі ветэрынарнай медыцыны ў Львове. У 1911—1912 гадах быў дэканам медыцынскага факультэта, а ў 1921—1922 гадах рэктарам Ягелонскага ўніверсітэта. Актыўна дзейнічаў у прафесійных аб’яднаннях. Быў прэзідэнтам Кракаўскага медыцынскага таварыства.
У 1905 годзе прайшоў у Кракаўскую гарадскую раду, дзе засядаў да 1935 года. З 9 па 22 лістапада 1914 года — урадавы камісар Кракава, са снежня 1914 па 1916 год — першы намеснік бурмістра Кракава. З 1903 года дзейнічаў у Кракаўскім сельскагаспадарчым таварыстве, віцэ-прэзідэнтам якога быў у 1921—1927 гадах.
У 1922 годзе (з 31 ліпеня па 14 снежня) — прэм’ер-міністр Польшчы, з 31 ліпеня па 21 жніўня таго ж года — міністр рэлігійных культаў і народнай асветы. Сымпатызаваў Партыі «Пяст» (не разрываючы кантактаў з кракаўскімі кансерватарамі), якую прадстаўляў у Сенаце у 1922—1927 гадах. Ён засядаў у камітэце Сената па адукацыі і культуры.
Юрый Аляксеевіч Гагарын
Ю́рый Аляксе́евіч Гага́рын (, в. Клушына,, Смаленская вобласць, РСФСР — ), каля сяла Навасёлава, Кіржацкі раён, Уладзімірская вобласць, СССР) — лётчык-касманаўт СССР № 1, Герой Савецкага Саюза, кавалер вышэйшых знакаў адрознення шэрага дзяржаў, ганаровы грамадзянін шматлікіх савецкіх і замежных гарадоў.
Палкоўнік ВПС (1963). Лётчык-касманаўт СССР, Ваенны лётчык 1-га класа, ЗМС СССР (1961). Член ЦК УЛКСМ. Дэпутат Вярхоўнага Савета СССР 7-га і 8-га скліканняў.
Першы касмічны палёт выклікаў вялікую цікавасць ва ўсім свеце, а сам Юрый Гагарын ператварыўся ў сусветную славутасць. Па запрашэннях замежных урадаў і грамадскіх арганізацый ён наведаў каля. Шмат у першага касманаўта было падарожжаў і па Савецкаму Саюзу. У наступныя гады Гагарын вёў вялікую грамадска-палітычную працу, скончыў Ваенна-паветраную інжынерную акадэмію імя прафесара М. Я. Жукоўскага, працаваў у Цэнтры падрыхтоўкі касманаўтаў і рыхтаваўся да новага палёту ў космас.
27 сакавіка 1968 года Юрый Гагарын загінуў у авіяцыйнай катастрофе паблізу вёскі Навасёлава Кіржацкага раёна Уладзімірскай вобласці, выконваючы навучальны палёт на самалёце МіГ-15УТІ пад кіраўніцтвам дасведчанага інструктара У. С. Сярогіна. Прычыны і акалічнасці авіякатастрофы застаюцца не цалкам высветленымі да сённяшняга дня.
У сувязі з гібеллю Гагарына ў Савецкім Саюзе была абвешчана агульнанацыянальная жалоба (упершыню ў гісторыі СССР у памяць пра чалавека, які не з’яўляўся кіраўніком дзяржавы). У гонар першага касманаўта Зямлі быў пераназваны шэраг населеных пунктаў (уключаючы яго родны горад — Гжацк), названы вуліцы і праспекты. У розных гарадах свету было ўсталявана мноства помнікаў Гагарыну.
Раннія гады жыцця і адукацыя
У сям’і Гагарыных было тры сыны і дачка. Юрый быў трэці па старшынстве.
Дзяцінства Юрыя прайшло ў вёсцы Клушына. 1 верасня 1941 года хлопчык пайшоў у школу, але 12 кастрычніка вёску занялі нямецкія войскі, і яго вучоба перапынілася. Сям’ю з малымі дзецьмі немцы выгналі на вуліцу, а ў доме зладзілі майстэрню. Да пачатку зімы Гагарына выкапалі маленькую зямлянку, накрылі дзірванам, выклалі печку. Бацькі збівалі і прымушалі працаваць. Незадоўга да адступлення немцы сагналі старэйшага брата Валянціна і сястру Зою ў Германію. Юра бачыў, як маці беглі за машынай, якая везла іх дзяцей, а немцы наводмаш адганялі іх прыкладамі. У далейшым Гагарын ніколі не згадваў пра ваенныя гады. Амаль паўтара года вёска Клушына была акупаваная немцамі. 9 красавіка 1943 года вёску вызваліла Чырвоная армія, і вучоба ў школе аднавілася.
24 мая 1945 года сям’я Гагарыных пераехала ў Гжацк. У маі 1949 года Гагарын скончыў шосты клас Гжацкай сярэдняй школы. Нягледзячы на ​​ўгаворы бацькоў і настаўнікаў скончыць сямігодку ў Гжацку Юрый вырашыў працягнуць вучобу ў Маскве, дзе жылі сваякі. Але патрапіць у Маскву не атрымалася: пакуль бацькі рыхтавалі сына да ад’езду, набор у маскоўскія рамесныя вучылішчы ўжо скончыўся. Толькі 30 верасня з дапамогай дзядзькі — Савелія Іванавіча Гагарына — Юрыю ўдалося паступіць у Люберэцкага рамеснае вучылішча № 10. Адначасова Юрый паступіў у вячэрнюю школу рабочай моладзі, сёмы клас якой скончыў у маі 1951 года, а ў чэрвені скончыў з адзнакай вучылішча па спецыяльнасці фармоўшчык ліцейшчыка.
У жніўні 1951 года Гагарын паступіў у Саратаўскі індустрыяльны тэхнікум, і 25 кастрычніка 1954 года ўпершыню прыйшоў у Саратаўскі аэраклуб. У 1955 года Юрый Гагарын дамогся значных поспехаў, скончыў з адзнакай вучобу і здзейсніў першы самастойны палёт на самалёце Як-18. Усяго ў аэраклубе Юрый Гагарын выканаў 196 палётаў і налётаў 42 гадзіны 23 хвілін.
Кар’ера ў марской авіяцыі
27 кастрычніка 1955 года Гагарын быў прызваны ў Савецкую армію і накіраваны ў Чкалаў (цяпер Арэнбург), у 1-е ваеннае авіяцыйнае вучылішча лётчыкаў імя К. Я. Варашылава. Навучаўся Гагарын у вядомага ў тыя часы лётчыка-выпрабавальніка Я. Ш. Акбулатава. Нягледзячы на некаторыя складанасці, якія ўзнікалі ў працэсе навучання, 25 кастрычніка 1957 года Гагарын скончыў вучылішча з адзнакай. На працягу двух гадоў служыў у Луастары (Мурманская вобласць) у 769-м знішчальным авіяцыйным палку 122-й знішчальнай авіяцыйнай дывізіі ВПС Паўночнага флота, узброеным самалётамі МіГ-15біс. Да кастрычніка 1959 года налётаў у агульнай складанасці 265 гадзін. Меў кваліфікацыю «Ваенны лётчык 1-га класа». Воінскае званне старшы лейтэнант.
Гагарын з касмічным атрадам
Рашэнне аб адборы касманаўтаў і іх падрыхтоўцы да першага палёту на караблі «Усход-1» было прынята ў Пастанове ЦК КПСС і Савета Міністраў СССР № 22/10 ад 5 студзеня 1959 года і ў Пастанове Савета Міністраў СССР № 569—264 ад 22 мая 1959 года.
Ваенна-паветраныя сілы СССР займаліся адборам і падрыхтоўкай будучых касманаўтаў. Планавалася адабраць 20 кандыдатаў.
Адбор кандыдатаў у касманаўты ажыццяўляўся спецыяльнай групай спецыялістаў Цэнтральнага ваеннага навукова-даследчага авіяцыйнага шпіталя. Псіхолагі ж звярнулі ўвагу на наступныя асаблівасці характару Гагарына:
Любіць відовішча з актыўным дзеяннем, дзе пераважае героіка, воля да перамогі, дух спаборніцтва. У спартыўных гульнях займае месца ініцыятара, важака, капітана каманды. Як правіла, тут гуляюць ролю яго воля да перамогі, цягавітасць, мэтанакіраванасць, адчуванне калектыву. Любімае слова — «працаваць». На сходах уносіць слушныя прапановы. Пастаянна ўпэўнены ў сабе, у сваіх сілах. Трэніроўкі пераносіць лёгка, працуе вынікова. Развіты вельмі гарманічна. Шчыры сэрцам. Чысты душой і целам. Ветлівы, тактоўны, акуратны да пунктуальнасці. Інтэлектуальнае развіццё ў Юры высокае. Выдатная памяць. Вылучаецца сярод таварышаў шырокім аб’ёмам актыўнае ўвагі, кемлівасцю, хуткай рэакцыяй. Не саромеецца адстойваць пункт гледжання, які лічыць правільным.
9 снежня 1959 года Гагарын напісаў рапарт з просьбай залічыць яго ў групу кандыдатаў у касманаўты. Праз тыдзень Гагарына выклікалі ў Маскву для праходжання ўсебаковага медыцынскага абследавання ў Цэнтральным навукова-даследчым авіяцыйным шпіталі. У пачатку 1960 года рушыла ўслед яшчэ адна спецыяльная медкамісія, якая прызнала старшага лейтэнанта Гагарына прыдатным для касмічных палётаў.
11 студзеня 1960 года загадам Галоўнакамандуючага ВПС Канстанціна Андрэевіча Вяршыніна была арганізавана спецыяльная вайсковая часць (в/ч) № 26266, задачай якой была падрыхтоўка касманаўтаў (у далейшым, частка была ператворана ў Цэнтр падрыхтоўкі касманаўтаў ВПС). Гагарын быў залічаны ў групу кандыдатаў у касманаўты загадам Галоўнакамандуючага ВПС К. А. Вяршынін ад 3 сакавіка 1960 года, а 11 сакавіка — разам з сям’ёй выехаў да новага месца ваеннай службы. З 25 сакавіка пачаліся рэгулярныя заняткі па праграме падрыхтоўкі касманаўтаў.
Выбар касманаўта і падрыхтоўка
Хто першым павінен ляцець у космас, у Галоўнага канструктара Асаблівай канструктарскага бюро № 1 Дзяржкамітэта Савета Міністраў СССР па абароннай тэхніцы Каралёва і яго паплечнікаў сумненняў не выклікала — гэта павінен быць лётчык рэактыўнай знішчальнай авіяцыі.
Для працы з касмічнай тэхнікай спатрэбіліся асаблівыя кандыдаты — людзі абсалютна здаровыя, прафесійна падрыхтаваныя, дысцыплінаваныя, якія адпавядаюць усім прад’яўленым фізічным і медыцынскім патрабаванням.
Пасля чатырохмесячнай маскоўскага перыяду падрыхтоўкі, які пачаўся ў сакавіку 1960 года, Цэнтр падрыхтоўкі касманаўтаў усім сваім наяўным складам перабраўся на пастаяннае месца свайго базавання — у Зорны. Там у той момант атрымалася стварыць на першы час самыя непатрабавальныя ўмовы для працы. Непадалёк, блізу станцыі Чкалаўскай, быў атрыманы першы жылы фонд — кватэры для размяшчэння сем’яў слухачоў-касманаўтаў і часткі сем’яў кіруючага складу Цэнтра падрыхтоўкі касманаўтаў.
Акрамя Гагарына, былі яшчэ прэтэндэнты на першы палёт у космас; усяго іх было дваццаць чалавек (Першы атрад касманаўтаў СССР). Кандыдаты набіраліся менавіта сярод ваенных лётчыкаў-знішчальнікаў па рашэнні Каралёва, які лічыў, што такія лётчыкі ўжо маюць досвед перагрузак, стрэсавых сітуацый і перападаў ціску. Адбор у першы атрад касманаўтаў праводзіўся на падставе медыцынскіх, псіхалагічных і шэрагу іншых параметраў: ўзрост рост не больш за 170 см, вага не больш , здольнасць да высотнай і стратасфернай адаптацыі, шпаркасць рэакцыі, фізічная вынослівасць, псіхічная ўраўнаважанасць. Патрабаванні да росту і вазе паўсталі з-за адпаведных абмежаванняў на касмічны карабель «Усход», якія вызначаліся магутнасцю ракеты-носьбіта «Усход». Акрамя таго, пры адборы кандыдатаў улічваліся станоўчая характарыстыка, сяброўства ў партыі (Гагарын стаў кандыдатам у члены КПСС у 1959 годзе, а ўступіў у партыю летам 1960 года), палітычная актыўнасць, сацыяльнае паходжанне. Непасрэдна лётныя якасці не гулялі вырашальнай ролі. Лётчык-выпрабавальнік Марк Галай, які прымаў удзел у падрыхтоўцы будучых касманаўтаў да палёту, у кнізе «З чалавекам на борце» пісаў: «У любым авіягарнізоне можна было лёгка сустрэць такіх хлопцаў. Ці дрэнна гэта? Наадварот, перакананы, што вельмі добра! Ні ў якай меры не прымяншае вартасцяў першых касманаўтаў, але многае кажа ў карысць „любых авіягарнізонаў“».
У першым атрадзе касманаўтаў пазначыліся тры лідары — Юрый Гагарын, Герман Цітоў і Рыгор Нялюбаў.
З дваццаці прэтэндэнтаў адабралі шасцярых, Каралёў вельмі спяшаўся, бо былі дадзеныя, што 20 красавіка 1961 свайго чалавека ў космас адправяць амерыканцы. І таму старт планавалася прызначыць паміж 11 і 17 красавіка 1961 года. Таго, хто паляціць у космас, вызначылі ў апошні момант, на пасяджэнні ГК, імі сталі Гагарын і яго дублёр Герман Цітоў.
3 красавіка 1961 года адбылося пасяджэнне Прэзідыума ЦК КПСС, якое праводзіў Хрушчоў. Па дакладзе намесніка Старшыні Савета Міністраў СССР Д. Ф. Усцінава Прэзідыум ЦК прыняў рашэнне аб запуску чалавека ў космас.
Выканаць аднавітковы палёт вакол Зямлі на вышыні 180—230 кіламетраў, працягласцю 1 гадзіна 30 хвілін з пасадкай у зададзеным раёне. Мэта палёту — праверыць магчымасць знаходжання чалавека ў космасе на спецыяльна абсталяваным караблі, праверыць абсталяванне карабля ў палёце, праверыць сувязь карабля з Зямлёй, пераканацца ў надзейнасці сродкаў прызямлення карабля і касманаўта.
Пасля адкрытай частцы пасяджэння камісія засталася ў вузкім складзе і зацвердзіла прапанову Каманіна дапусціць у палёт Юрыя Гагарына, а Цітова зацвердзіць запасным касманаўтам.
Палёт у космас
Удзел СССР у касмічнай гонцы прыёў да таго, што пры стварэнні карабля «Усход» быў абраны шэраг неаптымальных, але затое простых і хутка ажыццяўляных рашэнняў. Некаторыя кампаненты стварыць своечасова не паспелі, у выніку прыйшлося адмовіцца ад сістэмы аварыйнага выратавання на старце і сістэмы мяккай пасадкі карабля. Акрамя таго, з канструкцыі карабля «Усход-1» была прыбраная дублюючая тармазная ўстаноўка. Апошняе рашэнне было абгрунтавана тым, што пры запуску карабля на нізкую 180—200-кіламетровую арбіту ён у любым выпадку на працягу 10 сутак сышоў бы з яе з прычыны натуральнага тармажэння аб верхнія слаі атмасферы і вярнуўся б на Зямлю. На гэтыя ж 10 сутак разлічваліся і сістэмы жыццезабеспячэння.
Старт карабля «Усход» з пілотам-касманаўтам Юрыем Аляксеевічам Гагарыным на борце быў здзейснены 12 красавіка 1961 года ў 09:07 па маскоўскім часе з касмадрома Байканур. Пазыўны Гагарына быў «Кедр». Начальнікам стартавай каманды («страляючым») падчас запуску быў інжынер — падпалкоўнік ракетных войскаў (пасля генерал-маёр) А. С. Кірылаў — ён аддаваў каманды па этапах пуску ракеты і кантраляваў іх выкананне, назіраючы за ракетай у перыскоп з каманднага бункера. Яго дублёрам у другога перыскопа быў Л. А. Васкрасенскі — намеснік галоўнага канструктара С. П. Каралёва па выпрабаваннях. У самым пачатку ўздыму ракеты Гагарын усклікнуў: «Паехалі!». Ракета-носьбіт «Усход» прапрацавала без заўваг, але на завяршальным этапе не спрацавала сістэма радыёкіравання, якая павінна была выключыць рухавікі 3-й ступені. Выключэнне рухавіка адбылося толькі пасля спрацоўвання дублюючага механізму (таймера), але карабель ужо падняўся на арбіту, вышэйшы пункт якой (апагей) апынулася на 100 км вышэй разліковай: рассакрэчаныя параметры арбіты былі 327×180 км. Сход з такой арбіты з дапамогай «аэрадынамічнага тармажэння» мог заняць паводле розных ацэнак ад 20 да 50 дзён.
На арбіце Гагарын правёў найпростыя эксперыменты: піў, еў, рабіў запісы алоўкам. «Паклаўшы» аловак побач з сабой, ён выпадкова выявіў, што той маментальна пачаў сплываць. З гэтага Гагарын зрабіў выснову, што алоўкі і іншыя прадметы ў космасе лепш прывязваць. Усе свае адчуванні і назірання ён запісваў на бартавы магнітафон. Да палёту яшчэ не было вядома, як чалавечая псіхіка будзе паводзіць сябе ў космасе, таму была прадугледжана спецыяльная абарона ад таго, каб першы касманаўт ў парыве вар’яцтва не спрабаваў бы кіраваць палётам карабля. Каб уключыць ручное кіраванне, яму трэба было раскрыць запячатаны канверт, усярэдзіне якога ляжаў лісток з кодам, набраўшы які на панелі кіравання, можна было б яе разблакаваць.
На вышыні 7 км у адпаведнасці з планам палёту Гагарын катапультаваўся, пасля чаго капсула і касманаўт сталі спускацца на парашутах паасобна (па такой жа схеме адбывалася пасадка і астатніх пяці караблёў з серыі «Усход»). Пасля катапультавання і адлучэння паветравода спушчальнага апарата, у герметычным скафандры Гагарына не адразу адкрыўся клапан, праз які павінна паступаць вонкавае паветра, так што Гагарын ледзь не задыхнуўся. Апошняй праблемай у гэтым палёце аказалася месца пасадкі — Гагарын мог апусціцца на парашуце ў ледзяную ваду Волгі. Гагарыну дапамагла добрая перадпалётная падрыхтоўка — кіруючы кроквамі, ён адвёў парашут ад ракі і прызямліўся ў 1,5-2 кіламетрах ад берага.
Выканаўшы адзін абарот вакол Зямлі, у 10:55:34 на 108-й хвіліне карабель завяршыў палёт. З-за збою ў сістэме тармажэння спушчальны апарат з Гагарыным прызямліўся не ў запланаванай вобласці ў 110 км ад Сталінграда, а ў Саратаўскай вобласці, непадалёк ад Энгельса у раёне сёлаў Смелаўка і Падгорнае. У 10:48 радар блізкага зенітна-ракетнага дывізіёна засёк неапазнаную цэль — гэта быў спушчальны апарат (зенітчыкаў за суткі да гэтага папярэдзілі, каб яны сачылі за «кантэйнерамі з неба»). Пасля катапультавання цэлей на радары стала дзве.
Адносна абставін сустрэчы Гагарына ёсць розныя версіі.
1961/04/12 г. у 10:00. 55 мін. 2 км паўднёва-ўсход ад н. п. Падгорнае прызямліўся лётчык-касманаўт маёр ГАГАРЫН Юрый Аляксеевіч, які здзейсніў першы касмічны палёт на касмічным караблі «Усход». Першы заўважыў ефр. Сапельцаў В. Г., а прыбыў да месца прызямлення маёр Гасіеў А. Н., які даставіў першага ў свеце лётчыка-касманаўта Героя Савецкага Саюза маёра ГАГАРЫНА ЮРЫЯ АЛЯКСЕЕВІЧА ў падраздзяленне для сустрэчы з асабістым складам.
Па іншых звестках, першымі людзьмі, якія сустрэлі касманаўта пасля палёту, апынуліся жонка мясцовага лесніка Ганна (Аніхаят) Тахтарава і яе шасцігадовая ўнучка Рыта (Румія). Неўзабаве да месца падзей прыбылі ваенныя з дывізіёна і мясцовыя калгаснікі. Адна група ваенных узяла пад ахову спушчальны апарат, а іншая павезла Гагарына ў размяшчэнне часткі. Адтуль Гагарын па тэлефоне адрапартаваў камандзіру дывізіі ППА: «Прашу перадаць галоўнаму трэнеру ВПС: задачу выканаў, прызямліўся ў зададзеным раёне, адчуваю сябе добра, удараў і паломак няма. Гагарын».
Вяртанне на Зямлю
Тым часам з аэрадрома Энгельс вылецеў верталёт Мі-4, у задачу экіпажа якога ўваходзіла знайсці і падабраць Гагарына. Экіпаж верталёта Мі-4 першым выявіў спушчальны апарат, але Гагарына побач не было; сітуацыю растлумачылі мясцовыя жыхары, якія сказалі, што Гагарын з’ехаў на грузавіку ў Энгельс. Верталёт узляцеў і ўзяў курс на горад. З яго борта на дарозе непадалёк ад КПП ракетнага дывізіёна заўважылі аўтамашыну, на якой Гагарын пасля дакладу ў частцы накіроўваўся да спушчальнага апарату. Гагарын выйшаў з машыны і махаў рукамі, яго падабралі, і верталёт паляцеў на аэрадром Энгельс, перадаўшы радыёграму: «Касманаўт узяты на борт, трымаю курс на аэрадром». На месцы пасадкі Гагарыну была ўручана яго першая ўзнагарода за палёт у космас — медаль «За асваенне цалінных земляў». Пасля такі ж медаль ўручаўся на месцы пасадкі і многім іншым касманаўтам.
На аэрадроме ў Энгельсе Гагарына ўжо чакалі, ля трапа верталёта было ўсё кіраўніцтва базы. Яму ўручылі віншавальную тэлеграму Савецкага ўрада. На аўтамабілі «Перамога» Гагарына павезлі на камандна-дыспетчарскі пункт, а затым у штаб базы для сувязі з Масквой.
Да поўдня на аэрадром Энгельс з Байканура прыбылі два самалёты: Іл-18 і Ан-10, на якіх прыбылі намеснік камандуючага ВПС генерал-лейтэнант Агальцаў і група журналістаў. На працягу трох гадзін, пакуль ўсталёўвалі сувязь з Масквой, Гагарын даваў інтэрв’ю і фатаграфаваўся. Са з’яўленнем сувязі ён асабіста далажыў Хрушчову (Першаму сакратару ЦК КПСС) і Брэжневу (Старшыні Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР) аб выкананні палёту.
Пасля дакладу Гагарын і група суправаджэння асоб селі на самалёт Іл-14, які прыбыў з Куйбышаўскага аэрадрома «Камлюк», і паляцелі ў Куйбышаў (зараз Самара). Было прынята рашэнне, каб пазбегнуць шуміхі зрабіць пасадку не ў аэрапорце «Курумоч», а на завадскім аэрадроме «Безымянка». Але пакуль глушылі рухавікі самалёта і мантавалі трап, на аэрадроме ўжо сабралася шмат народу (уключаючы рабочых і інжынераў размешчанага побач з аэрадромам завода «Прагрэс», дзе, дарэчы, і была выпушчаная ракета Р-7, на якой стартаваў у космас карабель «Усход» з Гагарыным на борце), прыехала гарадское партыйнае кіраўніцтва. Калі змантавалі трап, першым выйшаў з самалёта Гагарын, ён павітаў прысутных. Гагарына павезлі на «абкамаўскую» дачу на беразе Волгі. Там ён прыняў душ і нармальна паеў. Праз тры гадзіны пасля прылёту ў Куйбышаў Гагарына, туды ж прыляцелі Каралёў і яшчэ некалькі чалавек з Дзяржкамісіі. У 21 гадзіну накрылі стол і адсвяткавалі ўдалы палёт Гагарына ў космас.
Асвятленне ў савецкіх СМІ
Перад палётам урадам СССР загадзя было падрыхтавана тры паведамленні ТАСС аб запуску чалавека ў космас, у тым ліку адно «трагічнае», калі касманаўт не вернецца жывым:
1 варыянт — урачысты, аб выхадзе карабля-спадарожніка з чалавекам на борце на калязямную арбіту :
Пасля паспяховага правядзення намечаных даследаванняў і выканання праграмы палёту 12 красавіка 1961 года ў 10 гадзін 55 хвілін маскоўскага часу савецкі касмічны карабель «Усход» здзейсніў паспяховую пасадку ў зададзеным раёне Савецкага Саюза.
Паршынскі сельсавет
Па́ршынскі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Горацкага раёна Магілёўскай вобласці. Цэнтр — аграгарадок Паршына.
Юрый Аляксеевіч Гагарын
Асвятленне ў савецкіх СМІ
Лётчык-касманаўт маёр Гагарын паведаміў: «Прашу далажыць партыі і ўраду, што прызямленне прайшло нармальна, адчуваю сябе добра, траўм і ўдараў не маю».
Паршынскі сельсавет
Гісторыя
Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Горацкага раёна Аршанскай акругі БССР. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Горацкім раёне БССР, з 20 лютага 1938 года — Магілёўскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваны, тэрыторыя ўвайшла ў склад новаўтворанага Будскага сельсавета.
Юрый Аляксеевіч Гагарын
Асвятленне ў савецкіх СМІ
Ажыццяўленне палёту чалавека ў касмічную прастору адкрывае грандыёзныя перспектывы заваявання космасу чалавецтвам.
Паршынскі сельсавет
Гісторыя
20 чэрвеня 1966 года ўтвораны зноў у Горацкім раёне Магілёўскай вобласці БССР з цэнтрам у вёсцы Паршына ў складзе 13 населеных пунктаў: 7 населеных пунктаў (Іванова, Нівішчы, Паляшчыцы, Паршына, Пуплы, Тосна і Целяшоўка) Будскага сельсавета і 6 населеных пунктаў (Азаравічы, Вялікая Каралёўка, Кузавіна, Малая Каралёўка, Равячына і Тушкава) Панкратаўскага сельсавета. 26 сакавіка 1987 года ў склад новаўтворанага Горацкага сельсавета перададзены 5 населеных пунктаў (Азаравічы, Іванова, Нівішчы, Тосна і Тушкава). 21 лістапада 1989 года ў склад сельсавета з Горацкага сельсавета вернуты 3 населеныя пункты (Іванова, Нівішчы і Тосна). 13 чэрвеня 2002 года да сельсавета далучана частка скасаванага Горацкага сельсавета (6 населеных пунктаў: Буды, Задарожжа, Кацялёва, Кварцяны, Славікі і Сураўцова). 20 лістапада 2013 года ў склад сельсавета з Ленінскага сельсавета перададзены 6 населеных пунктаў (вёскі Андрухі, Воўкаўшчына, Зайцава, Макараўка, Чашнікі і Шалаханаўка), з Горскага сельсавета — вёска Малое Марозава.
Юрый Аляксеевіч Гагарын
Асвятленне ў савецкіх СМІ
2 варыянт — паведамленне аб нявыхадзе карабля-спадарожніка на арбіту і яго экстраным прызямленні, у ім жа зварот да народаў і ўрадаў замежных краін з просьбай аказаць садзейнічанне ў пошуку і выратаванні касманаўта;
Паршынскі сельсавет
Насельніцтва
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (18 населеных пунктаў) — 1685 чалавек, з іх 92,6 % — беларусы, 5,4 % — рускія, 1,5 % — украінцы.
Чыгірынаўка (Паўладарская вобласць)
Чыгірынаўка — сяло ў Шчарбакцінскім раёне Паўладарскай вобласці Казахстана. Адміністрацыйны цэнтр Чыгірынаўскай сельскай акругі. Код КАТА — 556865100.
Юрый Аляксеевіч Гагарын
Асвятленне ў савецкіх СМІ
Праекты ўсіх трох паведамленняў былі прыкладзеныя да запіскі Усцінава, Руднева, Калмыкова, Дзяменцьева, Бутомы, Келдыша, Маскаленка, Вяршыніна, Каманіна, Івашуціна і Каралёва ў ЦК КПСС ад 30 сакавіка 1961 года. Пастановай Прэзідыума ЦК КПСС ад 3 красавіка 1961 «Аб запуску касмічнага карабля-спадарожніка» тэксты паведамленняў былі ўхвалены.
Усе тры паведамленні былі запячатаны ў спецыяльныя канверты пад нумарамі: 1, 2, 3 і адпраўленыя на радыё, тэлебачанне і ТАСС. Па камандзе з Крамля адклейваўся толькі той канверт, нумар якога пакажуць з Крамля 12 красавіка 1961 г., а тыя канверты, што засталіся, падлягалі неадкладнаму знішчэнню.
Чыгірынаўка (Паўладарская вобласць)
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 1035 чалавек (529 мужчын і 506 жанчын). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 538 чалавек (272 мужчыны і 266 жанчын).
Юрый Аляксеевіч Гагарын
Сустрэча ў Маскве
Першапачаткова ніхто не планаваў грандыёзнай сустрэчы Гагарына ў Маскве. Усё вырашыў у апошні момант Мікіта Сяргеевіч Хрушчоў. Паводле слоў яго сына, Сяргея Хрушчова ,
Ён пачаў з таго, што патэлефанаваў міністру абароны маршалу Маліноўскаму і сказаў: «Ён у вас старшы лейтэнант. Трэба яго тэрмінова павысіць у званні». Маліноўскі сказаў, даволі неахвотна, што дасць Гагарыну званне капітана. На што Мікіта Сяргеевіч раззлаваўся: «Якога капітана? Вы яму хоць маёра дайце». Маліноўскі доўга не згаджаўся, але Хрушчоў настаяў на сваім, і ў гэты ж дзень Гагарын стаў маёрам.
Потым Хрушчоў патэлефанаваў у Крэмль і запатрабаваў, каб Гагарыну падрыхтавалі годную сустрэчу.
Царква Санта-Марыя дэль Джылья
Царква Санта-Марыя дэль Джылья (Santa Maria del Giglio, Santa Maria Zobenigo) — царква ў стылі барока ў Венецыі.
Юрый Аляксеевіч Гагарын
Сустрэча ў Маскве
Паводле іншых сведчанняў, чарговае званне «капітан» Гагарын павінен быў атрымаць у красавіку 1961 года, але Д. Ф. Усцінаў прапанаваў зрабіць яго адразу маёрам. Загад аб прысваенні гэтага пазачарговага звання быў падрыхтаваны да старту, але Юрый Гагарын даведаўся пра тое, што ён стаў маёрам, толькі пасля пасадкі. Ва ўсіх паведамленнях ТАСС 12 красавіка ўжо гаварылася аб «маёра Юрыя Гагарына».
14 красавіка за Гагарыным прыляцеў Іл-18, а на падлёце да Масквы да самалёта далучыўся ганаровы эскорт знішчальнікаў, які складаецца з сямі знішчальнікаў МіГ-17. Самалёты з эскортам урачыстым строем прайшлі над цэнтрам Масквы, над Чырвонай плошчай, затым зрабіў пасадку ў аэрапорце Внукава, там Гагарына чакаў грандыёзны прыём: вясёлыя людзі, журналісты і аператары, кіраўніцтва краіны. Самалёт падруліў да цэнтральнага будынка аэрапорта, спусцілі трап, і першым па ім сышоў Гагарын. Ад самалёта да ўрадавых трыбун была працягнута ярка-чырвоная дывановая дарожка, па ёй і пайшоў Юрый Гагарын. Па шляху ў яго развязаўся шнурок на чаравіку (паводле іншай версіі — шлейка ад шкарпэтак), але ён не спыніўся і дайшоў да ўрадавых трыбун, рызыкуючы спатыкнуцца і зваліцца, пад гукі аркестра, выконваючага савецкі авіямарш «Мы народжаныя, каб казку зрабіць быллю». Падышоўшы да трыбуны, Юрый Гагарын адрапартаваў Мікіту Хрушчову :
Царква Санта-Марыя дэль Джылья
Гісторыя заснавання царквы адносіцца да X стагоддзя, калі на яго ўзвядзенне славянскай сям'ёй Джубаніка быў арганізаваны адмысловы фонд.
Юрый Аляксеевіч Гагарын
Сустрэча ў Маскве
Таварыш Першы сакратар Цэнтральнага Камітэта Камуністычнай партыі Савецкага Саюза, Старшыня Савета Міністраў СССР! Рады далажыць вам, што заданне Цэнтральнага Камітэта Камуністычнай партыі і Савецкага ўрада выканана…
Царква Санта-Марыя дэль Джылья
Адметнай рысай гэтай царквы з'яўляецца фасад. Яго стварыў Джузэпэ Сардзі ў гонар Антоніа Барбара і яго сем'і, і замест звычайных фігур святых на ім з'явіліся абрысы гарадоў Задар, Кандыя, Падуя, Рым, Корфу і Спліт, якія адыгралі не апошнюю ролю для гэтага сямейства. У нішах паміж калонамі можна бачыць статуі братоў Барбара.
Юрый Аляксеевіч Гагарын
Сустрэча ў Маскве
Далей была паездка ў адкрытым «ЗІЛ-111В», Гагарын стоячы вітаў тых, хто сустракаў. Кругам чуліся віншаванні, многія махалі плакатамі. Адзін чалавек прарваўся праз ачапленне і ўручыў Гагарыну букет. На Чырвонай плошчы прайшоў мітынг, на якім Мікіта Хрушчоў абвясціў аб прысваенні Гагарыну званняў Герой Савецкага Саюза і «Лётчык-касманаўт СССР».
Мітынг перарос у стыхійную 3-гадзінную дэманстрацыю, якую Юрый Гагарын і кіраўнікі савецкай дзяржавы віталі з трыбуны маўзалея Леніна. Пасля заканчэння дэманстрацыі Мікіта Хрушчоў праводзіў Гагарына ўнутр маўзалея, да саркафага. Урачыстасці працягнуліся на прыёме ў Крамлі, на якім прысутнічалі шматлікія канструктары, імёны якіх тады яшчэ афіцыйна не называліся. Леанід Брэжнеў уручыў Гагарыну «Залатую Зорку» Героя Савецкага Саюза і ордэн Леніна. Многіх нованароджаных хлопчыкаў бацькі называлі ў той дзень у гонар Гагарына — Юрыем.
Царква Санта-Марыя дэль Джылья
У музеі царквы знаходзіцца палатно «Святое сямейства», якое прыпісваецца Рубенсу, і дзве карціны Тынтарэта.
Юрый Аляксеевіч Гагарын
Сустрэча ў Маскве
Сярод сваіх сваякоў ніякіх князёў і людзей шляхетнага роду не ведаю і ніколі пра іх не чуў.
Замежныя візіты
Амаль праз месяц пасля палёту Юрыя Гагарына адправілі ў першую замежную паездку з так званай «Місіяй свету». Першы касманаўт наведаў Чэхаславакію, Фінляндыю, Англію, Балгарыю і Егіпет.