cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Кілва-Кісівані
Гісторыя
Кілва-Кісівані развіваўся як гандлёвы горад, які меў шчыльныя сувязі з унутранымі раёнамі Усходняй і Паўднёвай Афрыкі, адкуль мясцовыя жыхары-суахілі прывозілі золата, жалеза, слановую косць і рабоў і перапрадавалі іх у Аравію, Персію і Індыю. Да XV ст. султаны Кілва-Кісівані падпарадкавалі значную колькасць буйных гарадоў суахілі ўздоўж афрыканскага ўзбярэжжа Індыйскага акіяна. Аднак улада султанаў была абмежавана гарадскім самакіраваннем. У канцы XV ст. значны аўтарытэт набылі ваеначальнікі-эміры. У 1495 г. эмір Ібрагім фактычна захапіў трон і стаў кіраваць як узурпатар.
У 1497 г. Кілва-Кісівані быў адкрыты партугальскім мараплаўцам Васкам да Гама. У 1505 г. партугальцы з дапамогай саюзнікаў-суахілі захапілі горад і востраў. Баі суправаджаліся страшэннымі разбурэннямі, пажарам і ўцёкамі жыхароў. У 1512 г. Кілва-Кісівані быў вызвалены арабамі, аднак так і не здолеў аднавіць сваю былую магутнасць. У XVIII - XIX стст. ён трапіў у залежнасць ад Занзібара. З дазволу султана французы пабудавалі тут крэпасць. У 1840-ыя гг. мясцовыя жыхары канчаткова пакінулі горад.
Археалагічныя даследаванні вядуцца з сярэдзіны XX стагоддзя.
Спадчына
Сучасны Кілва-Кісівані ўяўляе сабою рэшткі былога сярэднявечнага гарадскога цэнтра, які ахопліваў увесь востраў. Значная частка помніка яшчэ патрабуе падрабязнага даследавання. Вызначаны рэшткі Вялікай мячэці, узведзенай у XI ст. У XIII ст. яна была значна перабудавана, дададзеныя арачныя канструкцыі і інкрустацыя сцен з кітайскага парцаляну. Значную цікаваць уяўляюць рэшткі султанскага палаца Хусуні-Ндога. Ён быў узведзены ў 1310 - 1333 гг. Частку палаца займаў васьмікутовы басейн. Захаваліся рэшткі грамадскіх, гандлёвых і жылых будынкаў, партугальскай і французскай крэпасцяў.
Сонга-Мнара
Сонга-Мнара з'яўляўся горадам-спадарожнікам Кілва-Кісівані. Яго росквіт прыпаў на XV ст., калі сюды з-за недахопу месца пераязджалі жыхары Кілва-Кісівані. На месцы Сонга-Мнара захаваліся рэшткі каля 40 мураваных будынкаў, у тым ліку 5 мячэцяў, палацавы комплекс, жылыя дамы і магільні.
Тарасёнкі
Тарасёнкі (, Тарасёнки) — вёска ў Шумілінскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Мікалаеўскага сельсавета.
Турскавы
Турскавы́ (, Турсковый) — пасёлак у Рагачоўскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Гадзілавіцкага сельсавета.
Лаўрыновіч
Вядомыя носьбіты:
Турск
Турск (, Турск) — вёска ў Рагачоўскім раёне Гомельскай вобласці Беларусі. Уваходзіць у склад Гадзілавіцкага сельсавета.
Гісторыя
Згадваецца ў 1756 годзе як вёска ў Задняпроўскім войтаўстве Рагачоўскага староства, у якой знаходзіліся жаночы і мужчынскі Пакроўскі манастыры. У 1925 годзе ў Турску адкрылася метэаралагічная станцыя, якая дзейнічала да 1940 года.
Л’Анс-о-Медаўз
Л’Анс-о-Медаўз (скаж. L'Anse aux Meadows ад L'Anse-aux-Méduses, літар. «бухта медуз») — гісторыка-археалагічны помнік на тэрыторыі правінцыі Ньюфаўндленд і Лабрадор (Канада), дзе, паводле даных раскопак, існавала першае ў Паўночнай Амерыцы і Заходнім паўшар’і еўрапейскае паселішча вікінгаў канца XI стагоддзя. Гэта таксама было самае заходняе паселішча вікінгаў.
Да таго як паселішча было адкрыта, нарвежскі даследчык Хельгэ Маркус Інгстад на працягу шматлікіх гадоў спрабаваў адшукаць зямлю, якая ў сагах значылася як «Вінланд». Знайсці гэта паселішча Інгстад чакаў на вялікай адлегласці — ад Гудзонава праліва на поўначы да заліва Святога Лаўрэнція на поўдні, і нават яшчэ да нью-ёркскага Лонг-Айленда. Урэшце ў 1960 годзе даследчыка чакаў поспех. Ці з’яўляюцца гэтыя раскопкі паселішчам, заснаваным Лейфам Эрыксанам прыблізна ў 1003 годзе, дагэтуль застаецца загадкай.
Раскопкі
Французскія пасяленцы, якія прыбылі на тэрыторыю будучага Квебека, са здзіўленнем даведаліся ад іракезаў пра існаванне загадкавага Каралеўства Сагеней, дзе нібыта жылі людзі з белай скурай і светлымі валасамі, якія мелі шмат золата і мяхоў. Спробы адшукаць каралеўства апынуліся беспаспяховымі; пазней у яго гонар быў названы горад Сагеней у Квебеку.
У 1960-х гадах у невялікім рыбацкім пасёлку Л’Анс-о-Медаўз на востраве Ньюфаўндленд, які ў XVI—XVII стагоддзях нанова абжывалі французы і брытанцы, якія змянілі іх, было выяўлена 8 зямлянак і кузня. Бронзавыя зашпількі, жалезныя заклёпкі і іншыя прадметы, знойдзеныя падчас раскопак, адправіліся на выстаўку ў Вашынгтоне і Нью-Ёрк пад называннем «Вікінгі: Паўночна-Атлантычная сага».
Паводле здагадак навукоўцаў, вікінгі, якія заснавалі паселішча ў Л’Анс-о-Медаўз, прыбылі з суседняй Грэнландыі, дзе Эрык Руды незадоўга да гэтага (987) заснаваў калонію нарманаў. Паводле ацэнак, на Ньюфаўндлендзе жыло не больш за 50-100 чалавек, якія ўжо праз некалькі гадоў пакінулі востраў.
Калонія скандынаваў на востраве Грэнландыя апынулася больш даўгавечнай, праіснаваўшы каля 5 стагоддзяў, але з-за пахаладанні клімату, а таксама іншых невядомых навуцы фактараў, знікла ў канцы XV — пачатку XVI стагоддзяў. У XIII стагоддзі, у перыяд яе росквіту, колькасць скандынаваў у Грэнландыі, мабыць, дасягнула 5 тысяч чалавек.
Сільвястрас Жукаўскас
Сільве́стр Канстанці́навіч Жуко́ўскі (Сильвестр Константинович Жуковский), або Сільвястрас Жукаўскас (Silvestras Žukauskas;, фальварак Давайнішкі каля Пакроя — , ) — расійскі і літоўскі генерал. Стваральнік незалежнага літоўскага войска.
Біяграфія
Скончыўшы гімназію ў Мар’ямпалі, працягнуў навучанне ў ваеннай акадэміі ў Вільні. У 1881 паступіў у Віленскае пяхотнае юнкерскае вучылішча, пасля якой у чыне падпрапаршчыка служыў у 112-м пяхотным Уральскім палку. У 1887 павышаны да падпаручніка. Служыў у 176-м пяхотным Перавалочанскім палку, дзе атрымаў павышэнні, камандаваў ротам, батальёнам.
У 1898 ажаніўся з Жазэфінай Гасдорф і перайшоў у лютэранства.
Браў удзел у Руска-японскай вайне. У 1908 павышаны да падпалкоўніка, прызначаны камандзірам батальёну ў 131-м пяхотным Ціраспальскім палку. У 1911 атрымаў чын палкоўніка.
18 мая 1917 атрымаў у падначаленне ўсю 1-ю пяхотную дывізію.
Вайна за незалежнасць Літвы
Пасля атрымання Літвой незалежнасці ў 1918 годзе Жукоўскі заняўся стварэннем на радзіме нацыянальнага войска, стаў міністрам абароны. З 26 красавіка па 27 мая 1919 быў старшынёй Генеральнага штаба, адначасна з 7 мая быў прызначаны Вярхоўным галоўнакамандуючым Літоўскай арміі. Займаўся арганізацыяй абароны ад бальшавіцкага наступу, непасрэдна планаваў Куркляйска-Панявежыскую аперацыю, у часе якой былі вызвалены Вількамір і Панявеж.
26 мая — 6 чэрвеня 1919 літоўскае войска працягнула наступ, у ходзе якога былі вызвалены Біржы, Радзівілішкі і Уцяна.
Сільвестр Жукоўскі зноў выконваў абавязкі Галоўнакамандуючага з 23 лютага да 14 чэрвеня 1920 года і падчас вайны з Польшчай. 29 мая 1921 падаў у адстаўку.
5 чэрвеня 1923 вярнуўся на вайсковую службу і да 25 студзеня 1928 быў Вярхоўным галоўнакамандуючым літоўскай арміі, пасля чаго канчаткова сышоў у адстаўку.
Памёр у 1937 і пахаваны на лютэранскіх могілках Коўны.
Уладзімір Саламонавіч Лазарэвіч
Уладзімір Саламонавіч Лазарэвіч, в. Астроўка, Сакольскі павет (паводле іншых звестак Беласток) —, , «Камунарка», НКВД) — савецкі ваенны, педагог.
Павел Іванавіч Пампуха
Павел Пампуха (нар., ) — беларускі футбаліст, нападнік клуба «Ніва» з Доўбізны.
Уладзімір Саламонавіч Лазарэвіч
Біяграфія
З беларускай шляхецкай сям'і. У 1912 годзе скончыў Акадэмію Генеральнага штаба. Удзельнік Першай сусветнай вайны, падпалкоўнік.
Павел Іванавіч Пампуха
Клубная кар’ера
З 2012 года пачаў выступаць за дубль брэсцкага «Дынама». У сезоне 2014 стаў часам прыцягвацца да асноўнай каманды, але тады так і не дэбютаваў у яе складзе. Сезон 2015 распачаў у арэндзе ў «Кобрыне», а ў ліпені вярнуўся ў склад дынамаўцаў. 9 жніўня 2015 года дэбютаваў у Вышэйшай лізе, выйшаўшы на замену ў канцы матча супраць «Мінска» (1:2).
Уладзімір Саламонавіч Лазарэвіч
Біяграфія
З 1918 у Чырвонай арміі: ва Усерасійскім галоўным штабе, на Усходнім. фронце. З лістапада 1919 на Заходнім фронце — начальнік штаба фронту, камандуючы 3-й арміі. Пасля на Паўднёвым фронце камандуючы арміі, дзе вызначыўся пры ўзяцці чангарскіх і сіваскіх пазіцый Урангеля ў Крыме.
Павел Іванавіч Пампуха
Клубная кар’ера
У жніўні 2016 года на правах арэнды перайшоў у «Баранавічы». Па заканчэнні сезона 2016 пакінуў брэсцкае «Дынама» і ў лютым 2017 года накіраваўся на прагляд у пінскую «Хвалю», але ён скончыўся беспаспяхова, і неўзабаве Пампуха стаў іграком клуба чацвёртага польскага дывізіёна «Спарта» з Брадніцы.
Уладзімір Саламонавіч Лазарэвіч
Біяграфія
З 1921 камандуючы Туркестанскім фронтам, з 1922 намеснік начальніка ваенна-навучальных устаноў РСЧА, з 1925 начальнік Ваенна-паветранай акадэміі, з 1934 начальнік кафедры Ваенна-транспартнай акадэміі Чырвонай арміі.
Монькава
Мо́нькава (, Моньково) — вёска ў Аршанскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Межаўскага сельсавета.
Мядзведнікі
Мядзве́днікі (, Медведники) — вёска ў Аршанскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Межаўскага сельсавета.
Монькава
Да 2004 года ўваходзіла ў склад Стайкаўскага сельсавета.
Уладзімір Саламонавіч Лазарэвіч
Біяграфія
Член ВКП(б) з 1932. Узнагароджаны 3 ордэнамі. Арыштаваны 4 лютага 1938 у Маскве. Асуджаны ваеннай калегіяй Вярхоўнага суда СССР 20 лютага 1938 за «ўдзел у ваенна-фашысцкай змове» да ВМП. Расстраляны. Рэабілітаваны 5 мая 1956.
Павел Іванавіч Пампуха
Клубная кар’ера
З пачатку 2018 года трэніраваўся з брэсцкім «Рухам», з якім у сакавіку падпісаў кантракт. З 21 голам стаў найлепшым бамбардзірам каманды ў сезоне і дапамог ёй выйсці ў Першую лігу. У сезоне 2019 чаргаваў выхады ў стартавым складзе і на замену, разам з «Рухам» выйшаў у Вышэйшую лігу. У сакавіку 2020 года па заканчэнні кантракта пакінуў каманду і неўзабаве далучыўся да клуба «Дынама-Брэст-1960» з Другой лігі.
У 2021 годзе стаў іграком іншага клуба Другой лігі — «Нівы» з Доўбізны.
Хельгэ Маркус Інгстад
Хельгэ Маркус Інгстад (Helge Marcus Ingstad; 30 снежня 1899, Меракер — 29 сакавіка 2001, Осла) — нарвежскі падарожнік, археолаг і пісьменнік. Вядомы адкрыццём у 1960-х гадах паселішча вікінгаў у Л’Анс-о-Медаўзе, у Ньюфаўндлендзе, датаванага XI стагоддзем, што даказвала наведванне еўрапейцамі Амерыкі за чатыры стагоддзі да Хрыстафора Калумба.
Біяграфія
Нарадзіўся Хельгэ Інгстад 30 снежня 1899 года ў Меракеры, горадзе на заходнім узбярэжжы Нур-Трондэлага — у вобласці Ст’ёрадаль — непадалёк ад старажытнай сталіцы Тронхейма. У маладосці вучыўся ў горадзе Левангер на адваката, але ў 1926 годзе нечакана спыніў паспяховую юрыдычную практыку, прадаў утульную кантору ў Левангеры — і адправіўся ў Канаду. На працягу чатырох гадоў ён вандруе ў басейне ракі Мак-Кензі, на паўночны захад ад Вялікага Нявольніцкага возера палюючы на пушнога звера, вывучаючы субарктычную прыроду і этнаграфію мясцовых плямёнаў, празваных «едакамі аленя-карыбу». Вынікам канадскіх прыгод стала першая кніга Інгстада «Жыццё паляўнічага за пушным зверам сярод індзейцаў Паўночнай Канады», якая выйшла ў 1931 г., а пазней — раман «Кландайк Біл», які пабачыў свет у 1941 г.
У 1933—1935 гадах займаў пасаду губернатара Шпіцбергена.
Спасылкі
Некралог па Хельгэ Інгстаду ў The New York Times
Касцёл Святой Кацярыны і кляштар бернардзінцаў (Нясвіж)
Касцёл Святой Кацярыны і кляштар бернардзінцаў — каталіцкі сакральны комплекс у Нясвіжы, які існаваў у канцы XVI—XIX ст. Комплекс заснаваны ў 1598 г. Мікалаем Крыштофам Радзівілам. Уключаў касцёл і прыбудаваны да яго падоўжнага фасада двухпавярховы П-падобны ў плане кляштарны жылы будынак (вул. Гейсіка, 1; збярогся часткова). Займаў тэрыторыю, прылеглую да паўночна-заходняга боку абарончага гарадскога валу (сучасная вул. Ленінская).
Гісторыя
Заснаваны М. К. Радзівілам Сіроткам па волі сваёй памерлай жонкі Альжбеты Яўхіміі (з Вішнявецкіх), якая завяшчала на пабудову кляштара даход ад маёнтка Карэлічы. Сіротка перадаў бернардзінцам даход ад маёнтка Чановічы, агарод у 3 маргі і 20 прутоў, 28 маргоў лугоў і 5 валок, 6 маргоў лесу ў наваколлях Нясвіжа. Кляштарны комплекс пабудаваны ў 1598 г. У 1617 г. Я. Ю. Радзівіл даў кляштару млын, сажалку і лес каля Пагарэлага.
Бернардзінцы адны з першых трапілі пад рэпрэсіі з боку расійскіх улад пасля паўстання 1863—1864 гг. Мінскі губернатар адзначаў  г., што сярод усіх кляштараў Нясвіжа менавіта бернардзінскі «у час мінуўшай смуты» праявіў актыўную антырасійскую палітыку. У 1864 г. кляштар скасаваны, жылы корпус перададзены ваеннаму ведамству, а касцёл быў перароблены пад царкву. Манахаў выслалі ў Крацінгу (Жамойць), Кімбараўку (прыгарад Мазыра), Гарадзішча.
Перабудова
Першы план перабудовы храма пад праваслаўную царкву распрацаваны ў год закрыцця касцёла, але генерал-губернатар Каўфман праект не зацвердзіў і заказаў новы палкоўніку генеральнага штаба Зялінскаму з умовай арыентацыі алтара на ўсход і магчымасцю абхода вакол храма. Ваенны інжынер выказаў думку аб немагчымасці такой перабудовы і што танней было б касцёл разбурыць і з яго матэрыялу збудаваць царкву. Прыстасаванне касцёла, разлічанага на 1500 парафіян, пад царкву для 500 праваслаўных гараджан патрабавала вялікіх затрат. Усё гэта абумовіла адмаўленне ад ідэі перабудовы касцёла пад царкву. Падчас наведвання Нясвіжа Каўфман выбраў адпаведны ўчастак пад будаўніцтва царквы, князь Радзівіл ахвяраваў гэты пляц, а затраты на будаўніцтва мусілі пакрыць за кошт прыхаджан. Але гэта ідэя не была рэалізавана. Новы генерал-губернатар Патапаў у 1869 г. загадаў інжынеру Скуратаву перабудаваць касцёл па больш танным каштарысу (было затрачана 1660 руб., з якіх прыхаджане ахвяравалі толькі 67 руб.). Перш-наперш была разбурана крытая галерэя, што злучала касцёл з кляштарным корпусам; над фасадам узняты драўляны, абіты меддзю крыж. У інтэр'еры былі знішчаны галоўны і 6 кулісных алтароў і пастаўлены прывезены з мінскага сабора стары іканастас. Перабудова касцёла завершана ў 1870 г. На працягу рэканструкцыі адбылося 5 пажараў.
XX стагоддзе
Захаваўся праект рамонту царквы 1911 г. Кляштар нязначна пашкоджаны ў Другую сусветную вайну, храм разбураны ў 1950-я гг., бо размяшчаўся на тэрыторыі вайсковай часці.
Архітэктура
Падобна дзвюм іншым каталіцкім кляштарам Нясвіжа, езуіцкаму і бенедыкцінак, бернардзінскі касцёл і кляштар занялі крайні (паўночна-заходні) пляц горада, на адной вуліцы з езуітамі, і фланкавалі завяршэнне гэтай вуліцы. Планіроўна і візуальна касцёлы двух кляштароў былі напросткі звязаныя паміж сабой, што ў поўнай меры атрымала адлюстраванне на малюнку Н. Орды. Кляштар займаў тэрыторыю, прылеглую да абарончага гарадскога вала (сучасная вул. Ленінская).
Касцёл і кляштарны корпус з'яўляліся творамі архітэктуры ранняга барока. Двухпавярховы П-падобны ў плане кляштарны жылы корпус, які збярогся часткова, далучаўся да падоўжнага бакавога фасада касцёла.
Касцёл — трохнефная базіліка з павышаным цэнтральным нефам пад двухсхільным і больш нізкімі бакавымі нефамі пад аднасхільнымі дахамі. двух'ярусны галоўны фасад завяршаўся трохвугольным франтонам, у аднам ярусе на цэнтральнай восі размяшчаўся арачны партал галоўнага ўвахода. Плоскасныя бакавыя фасады рытмічна чляніліся арачнымі і прамавугольнымі аконнымі праёмамі (адпаведна галоўнага і бакавых нефаў) і крапаваліся пілястрамі ў прасценках. Да алтарнага фасада далучалася высокая ярусная чацверыковая вежа-званіца, завершаная спічастым шатром. У аб'ёме жылога будынка былі тры вежы — адна з іх завяршала ўязную браму. Мастацкую цікавасць мелі абразы святых Кацярыны, Найсвяцейшай Дзевы Марыі Бязгрэшнага Зачацця, Ганны, Антонія і Францыска. Архітэктура касцёла была зменена пасля перабудовы ў царкву.
Новае Сяло (Аршанскі раён)
Но́вае Сяло́ (, Новое Село) — вёска ў Аршанскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Межаўскага сельсавета.
Торфін Карлсефні
Торфін Карлсефні (Þorfinnr Karlsefni; каля 980,  — пасля 1007), таксама Карлсэбні — ісландскі мараплавец.
Біяграфія
Паводле «Сагі пра Эрыка Рудага», Торфін прыплыў з Грэнландыі ў 1004 ці 1005 гадах на трох суднах, якія мелі на борце 160 чалавек, і дасягнуў Вінланда, які быў адкрыты некалькімі гадамі раней Лейфам Эрыксанам. Дакладнае месцазнаходжанне паселішчаў невядома, нягледзячы на знаходкі рунічных надпісаў, скандынаўскай зброі, пабудоў і суднаў. З дзікім вінаградам, якія згадваюцца ў сазе, пасяленцы маглі сустрэцца толькі на шыраце паўднёвага Масачусетса.
Сын Торфіна Сноры, які нарадзіўся ўвосень у Вінландзе, быў, відаць, першым дзіцем, якое з'явілася на свет у Амерыцы ў белых бацькоў. Правёўшы шырокія даследаванні на працягу трох гадоў і змяніўшы месцы трох зімовак з-за варожага стаўлення туземцаў — «скрэлінгаў», Торфін вярнуўся ў Грэнландыю, верагодна ў 1006 ці 1007, а затым у Ісландыю. З ім прыбылі сын Сноры і два «скрэлінгі». Памёр Торфін пасля 1007 года.
Памяць
У Філадэльфіі стаіць помнік Торфіну працы ісландскага скульптара Эйнара Ёнсана.
Раждзественскі
Раждзественскі — прозвішча.
Свістуны
Свістуны́ (, Свистуны) — вёска ў Аршанскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Межаўскага сельсавета.
Бастынь
Гісторыя
З 12 кастрычніка 1940 года ў Бастынскім сельсавеце Лунінецкага раёна Пінскай вобласці, яго цэнтр. 16 ліпеня 1954 года сельсавет скасаваны, вёска ўвайшла ў склад Дзятлавіцкага сельсавета. 8 верасня 1959 года вёска пералічана ў склад Валуцкага сельсавета, дзе стала яго цэнтрам, сельсавет перайменаваны ў Бастынскі.
Спіс аб’ектаў PGC (957001—958000)
Гэта спіс аб'ектаў Спіс аб'ектаў PGC (957001—958000)
Вішанька (Рагачоўскі раён)
Ві́шанька (, Вишенька) — вёска ў Рагачоўскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Гарадзецкага сельсавета.
У 1924—1954 гадах цэнтр Вішанскага сельсавета.
Ветачка
Ве́тачка (, Веточка) — вёска ў Рагачоўскім раёне Гомельскай вобласці Беларусі. Уваходзіць у склад Гарадзецкага сельсавета.
Смаляны (Аршанскі раён)
Смаля́ны (, Смоляны) — былая станцыя ў Аршанскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіла ў склад Межаўскага сельсавета.
Да 2004 года ўваходзіла ў склад Запольскага сельсавета.
Казакоўка
Назву Казако́ўка маюць:
Стапурэва
Стапурэ́ва (, Стопурево) — вёска ў Аршанскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Межаўскага сельсавета.
Да 2004 года ўваходзіла ў склад Стайкаўскага сельсавета.
Смалоўка
Назву Смалоўка маюць:
Рубашына
Руба́шына (, Рубашино) — вёска ў Аршанскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Межаўскага сельсавета.
Да 2004 года ўваходзіла ў склад Запольскага сельсавета.
Вялікія Стралкі
Вялі́кія Стралкі́ (, Великие Стрелки) — вёска ў Рагачоўскім раёне Гомельскай вобласці Беларусі. Уваходзіць у склад Гарадзецкага сельсавета.
У 1954—1960 гадах цэнтр Маластралкоўскага сельсавета.
Замокраўе
Замо́краўе (, Замокровье) — вёска ў Рагачоўскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Гарадзецкага сельсавета.
Да 14 красавіка 1960 года вёска ўваходзіла ў склад Маластралкоўскага сельсавета.
Вялікія Чучавічы
Гісторыя
У 1577 годзе Чучавічы — сяло Новагародскага павета, уласнасць віленскага ваяводы Мікалая Юр’евіча Радзівіла. У 1626 годзе — сяло Лахвенскага маёнтка, зямлі — 39 валок (80 двароў). Пэўны час сяло прыпісана да Нясвіжскага маёнтка. У 1795 годзе Вялікія Чучавічы зноў сяло Лахвенскага маёнтка, 55 двароў, уніяцкая царква. Пасля Радзівілаў вёска перайшла ва ўладанне князя Пятра Вітгенштэйна.
У 1943 годзе ў Вялікіх Чучавічах спалены 291 двор. Паводле мясцовых жыхароў, вёску спалілі самі чучаўляне, каб акупантам не было дзе размесціцца. Паводле раённай кнігі з серыі «Памяць», вёску спалілі акупанты, пры гэтым загінула 165 цывільных жыхароў, сярод загінулых названы:
У Хатынскім мемарыяле Вялікія Чучавічы ўвекавечаны на стэле адроджаных паселішчаў.
Станам на 2009 год Вялікія Чучавічы практычна злілася з суседняй вёскай Малыя Чучавічы.
Транспарт
Раней праз вёску праходзіла лесавозная лінія вузкакалейнай чыгункі Люшча — Вялута — Вялікія Чучавічы — Гоцк.
Славутасці
У вёсцы дзейнічае драўляная Свята-Пакроўская царква, пабудаваная паміж 1846 і 1851 гадамі  —
Вінланд
Ві́нланд, Вінла́ндыя (Vínland, ) — назва тэрыторыі Паўночнай Амерыкі, дадзенае ісландскім вікінгам Лейфам Эрыксанам прыкладна ў 986 годзе. У 1960 годзе ў мястэчку Л’Анс-о-Медаўз на востраве Ньюфаўндленд было выяўлена археалагічнае сведчанне ранняга паселішча вікінгаў. У наш час гэта тэрыторыя адносіцца да канадскай правінцыі Ньюфаўндленд і Лабрадор. Хоць даследаванне вікінгамі тэрыторыі Паўночнай Амерыкі задаўга да падарожжаў Хрыстафора Калумба лічыцца канчаткова даказаным фактам, дакладнае месца іх паселішча дагэтуль з'яўляецца прадметам навуковай спрэчкі. Трэба прызнаць, што вікінгі не рабілі адрознення паміж даследаваннем і пасяленнем у Грэнландыі і Вінландзе і аналагічным даследаваннем Ісландыі. Гэта было проста працягам іх радзімы, і паняцце іншага свету з'явілася толькі пасля сустрэчы з мясцовымі плямёнамі, якія значна адрозніваліся ад ірландскіх манахаў у Ісландыі.
У наш час сярод навукоўцаў дасягнута згода, што вікінгі сярод еўрапейцаў сапраўды першымі адкрылі Паўночную Амерыку, хоць гэты кантынент на працягу больш чым 11 000 гадоў да гэтага засялялі карэнныя народы, акрамя таго, першы генетычны кантакт паміж еўрапейцамі і жыхарамі Паўночнай Амерыкі адбыўся таксама дзякуючы вікінгам, якія прывезлі амерындскую жанчыну ў Ісландыю на мяжы першага і другога тысячагоддзяў, і чый генатып дагэтуль прасочваецца ў гэтай краіне.
Гістарычныя дакументы
Першыя згадкі пра Вінланд сустракаюцца ў кнізе Адама Брэменскага «Descriptio insularum Aquilonis», напісанай прыкладна ў 1075 годзе. Перад напісаннем сваёй працы ён наведаў дацкага караля Свена II Эстрыдсена, які ведаў пра паўночныя тэрыторыі.
Асноўная крыніца інфармацыі пра падарожжы вікінгаў да берагоў Паўночнай Амерыкі змяшчаецца ў дзвюх ісландскіх сагах, «Сазе пра Эрыка Рудога» і «Сазе пра грэнландцаў». Гэтыя сагі былі напісаны прыкладна праз 250 гадоў пасля каланізацыі Грэнландыі і з'яўляюцца істотнай інтэрпрэтацыяй мінулых падзей. У сукупнасці гэтыя дзве сагі даюць уяўленне аб тым, што існавала некалькі спроб заснаваць паселішча ў Вінландзе, уключаючы адну пад кіраўніцтвам Торфіна Карлсефні (Þorfinnr Karlsefni на старажытнаісландскай мове), ніводная з якіх не доўжылася больш двух гадоў. Пакіданне паселішчаў, магчыма, мае некалькі прычын, сярод якіх можна назваць рознагалоссі сярод каланістаў-мужчын адносна некалькіх жанчын, якія суправаджалі падарожжа, і ўзброеныя сутычкі з мясцовымі жыхарамі, названымі вікінгамі «skræling» — абодва гэтыя фактары ўзгадваюцца ў пісьмовых крыніцах.
Сагі распавядаюць пра тое, што пасля таго як вікінгі заснавалі паселішча ў Грэнландыі, гандляр па імі Б'ярні Хер'юльфсан (Bjarni Herjólfsson) адплыў з Ісландыі ў кірунку да Грэнландыі, каб пабачыць свайго бацьку, які пасяліўся там. Яго карабель збіўся з курсу ў выніку шторму і такім чынам ён выпадкова апынуўся на ўсходнім беразе Амерыкі ў 985 ці 986 годзе. Быў канец лета, і Б'ярні не захацеў заставацца на зімоўку на зямлі, якая, паводле яго слоў, была пакрыта лесам. Ён не стаў высаджвацца на бераг, а замест гэтага ўзяў курс на Грэнландыю. Пазней ён распавёў пра гэта падарожжа і прадаў свае караблі Лейфу Эрыксану, які, паводле запісаў, адправіўся назад да гэтых берагоў. Паколькі Грэнландыя была вельмі бедная на запасы лесу, пасяленцы імкнуліся даследаваць багацце гэтай новай для іх зямлі. Праз некалькі гадоў Лейф Эрыксан абследаваў берагі і заснаваў недаўгачасовае паселішча на зямлі, якую ён назваў Вінланд.
У сваё першае падарожжа ён наведаў зямлю, названую ім Хелуланд (Helluland), у перакладзе на беларускую мову «краіна плоскіх камянёў». Мяркуюць, што гэта сучасная Бафінава Зямля. У выніку наступнага падарожжа ён сышоў на бераг зямлі, названай ім Маркланд (Markland), літаральна «лясная краіна». Мяркуюць, што гэта сучасны Лабрадор. Ёсць сведчанне таго, што паўночная мяжа лесу на гэтай тэрыторыі была паменшана прыблізна ў 1000 годзе. І, нарэшце, ён наведаў так званы Вінланд (назва інтэрпрэтуецца або як «вінаградная зямля», або як «паша») — магчыма, сучасны Ньюфаўндленд. У апошнюю экспедыцыю людзі захапілі з сабой свойскую жывёлу і інструменты для заснавання паселішча. Былі пабудаваны два паселішчы, паўночнае звалася Straumfjörðr, а паўднёвае Hóp. Паводле запісаў, на зімоўку на новай зямлі заставаліся толькі два правадыры вікінгаў, другім з якіх быў брат Лейфа Торвальд Эрыксан (Thorvald Eiríksson), забіты наступным летам. Аднак паселішчы неўзабаве былі пакінуты з-за канфліктаў з «skrælingar» (апошнія паводле апісання супадаюць з індзейцамі племя беатук, асабліва характэрным звычаем фарбаваць у чырвоны колер адзежу і твары, за што праз некалькі стагоддзяў французскія мараплаўцы далі беатукаў мянушку «чырванаскурыя»). Наступныя падарожжы за лесам, магчыма, працягваліся аж да 1300-х гадоў.
Аж да XIX стагоддзя гісторыкі разглядалі ідэю паселішчаў вікінгаў у Паўночнай Амерыцы выключна ў кантэксце нацыянальнага фальклору скандынаўскіх народаў. Першая навуковая тэорыя з'явілася ў 1837 годзе дзякуючы дацкаму гісторыку і антыквару Карлу Хрысціяну Рафну ў яго кнізе «Antiquitates Americanæ» Рафн правёў усебаковую экспертызу саг і даследаваў магчымыя месцы стаянак на амерыканскім узбярэжжы, у выніку чаго зрабіў выснову, што краіна Вінланд, адкрытая вікінгамі, сапраўды існавала.
Спрэчкі адносна месца
Сярод гісторыкаў маюцца рознагалоссі адносна геаграфічнага месцазнаходжання Вінланда. Рафн і Эрык Уалгрэн (Erik Wahlgren) меркавалі, што Вінланд знаходзіўся дзесьці ў Новай Англіі. У 1960-я гады паселішча вікінгаў было выяўлена ў выніку раскопак у мястэчку Л’Анс-о-Медаўз у Ньюфаўндлендзе, і некаторыя навукоўцы думаюць, што гэта і было месца, абранае Лейфам. Іншыя ўсе ж лічаць, што Вінланд павінен знаходзіцца на поўдні ад гэтага месца, а адкрытае паселішча з'яўлялася дагэтуль невядомай пазнейшай спробай вікінгаў абгрунтавацца ў Амерыцы.
Прыхільнікі Ньюфаўндленда аргументуюць свой пункт гледжання тым, што падтрымка больш паўднёвага месцазнаходжання Вінланда была даволі праблематычная ў той час з прычыны занадта далёкай адлегласці ад асноўных земляў паўночных народаў, жалеза і іншыя жыццёва важныя рэсурсы прыходзілася завозіць з Еўропы. Іншай небяспекай былі страты ў сутычках з мясцовым насельніцтвам удалечыні ад магчымага падмацавання і забеспячэння.
Аргумент паўднёвага месцазнаходжання прадстаўлены ў працах Адама Брэменскага. У сваёй кнізе «Descriptio insularum Aquilonis» ён адзначыў, што назва Вінланд паходзіць ад велізарнай колькасці дзікарослага вінаграду, знойдзенага там. («Praeterea unam adhuc insulam recitavit a multis in eo repertam occeano, quae dicitur Winland, eo quod ibi vites sponte nascantur, vinum optimum ferentes»), аднак вінаград не расце ў магчымых месцах паселішча.
Існуе некалькі тэорый, якія тлумачаць гэта несупадзенне:
Хоць тэорыя існавання Вінланда на поўдзень ад Ньюфаўндленда гістарычна апраўдана, яго пошукі на поўдні не з'яўляюцца прыярытэтам даследаванняў. Хоць былі знаходкі сведчанняў дакалумбавых даследаванняў Амерыкі, накшталт Кенсінгтонскага рунічнага каменя, якія вымусілі навукоўцаў спрачацца і часам змяняць пункт гледжання.
Магчымыя месцазнаходжанні Вінланда
Ніжэй прыведзены спіс магчымых месцазнаходжанняў Вінланда (з поўначы на поўдзень):
Аркадзь Ісакавіч Райкін
Аркадзь Ісакавіч Райкін (, Рыга — ) — савецкі артыст эстрады. Народны артыст СССР (1968). Герой Сацыялістычнай Працы (1981).
Скончыў Ленінградскі інстытут сцэнічных мастацтваў у 1935 годзе. Працаваў у ленінградскім Тэатры працоўнай моладзі, маскоўскім тэатры імя Ленінскага камсамола, адначасова выступаў на эстрадзе (канферанс, інтэрмедыі). З 1939 года артыст, з 1942 года мастацкі кіраўнік Ленінградскага тэатра эстрады і мініяцюр (з 1948 года Тэатр мініяцюр); у 1983 годзе на аснове трупы гэтага тэатра створаны Тэатр мініяцюр пад кіраўніцтвам Райкіна ў Маскве (з 1987 тэатр «Сатырыкон»). Выступаў з маналогамі, куплетамі, лірычнымі эпізодамі.
Стаўбуны
Стаўбуны́ (, Столбуны) — вёска ў Аршанскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Межаўскага сельсавета.
Антон Мікалаевіч Дзямкоў
Антон Дзямкоў (нар. ) — беларускі футбаліст, абаронца.
Клубная кар’ера
З 2012 года пачаў выступаць за дубль брэсцкага «Дынама», на наступны год трывала замацаваўся ў дублі. У сезоне 2014 стаў часам прыцягвацца да асноўнай каманды. 27 красавіка 2014 года дэбютаваў у Вышэйшай лізе, выйшаўшы на замену на 81-й хвіліне матча супраць БАТЭ (0:4), але больш на полі ў асноўнай камандзе ў тым сезоне не з’яўляўся.
Сезон 2015 распачаў у «Кобрыне». У ліпені вярнуўся ў склад дынамаўцаў, але правёў толькі адзін матч за дубль, пасля чаго зноў апынуўся ў «Кобрыне».
З лютага 2016 года стаў рыхтавацца да новага сезона разам з «Дынама». У 2016 годзе выступаў за дубліруючы склад каманды. Па заканчэнні сезона пакінуў «Дынама» і ў лютым 2017 года накіраваўся на прагляд у пінскую «Хвалю», але не падышоў.
У жніўні 2017 года стаў іграком клуба Другой лігі ЮАС з Жыткавічаў. Разам з камандай атрымаў перамогу ў трэцім дывізіёне ў сезоне 2017. Па заканчэнні сезона ў снежні 2017 года пакінуў каманду.
У сезоне 2018 выступаў за брэсцкі «Рух» у Другой лізе і другі раз запар атрымаў перамогу ў турніры. У лютым 2019 года па пагадненні бакоў пакінуў «Рух». Сезон 2019 правёў у складзе «Івацэвічаў».
У лютым 2020 года стаў іграком пінскай «Хвалі». У пачатку 2021 года трэніраваўся з пінскім клубам, аднак у лютым пакінуў каманду і далучыўся да «Брэстжылбуда» ў Другой лізе.
У сакавіку 2022 года стаў іграком «Ніва» з Доўбізны на пазіцыі абаронцы, аднак згуляўшы два матчы пакінуў каманду.
Зігмас Зінкявічус
Зі́гмас Зінкя́вічус (Zigmas Zinkevičius, *4 студзеня 1925,, цяпер Укмяргскі раён ) — літоўскі лінгвіст, прафесар Вільнюскага ўніверсітэта, правадзейны член Літоўскай акадэміі навук. Аўтар прац у галіне індаеўрапеістыкі (балтыстыкі), балта-славянскіх моўных стасункаў, праблем літоўска-рускага дзвюхмоўя, анамастыкі. Даследаваў яцвяжскую мову, гісторыю і дыялекты літоўскай мовы.
Біяграфія
Скончыўшы ў 1945 годзе гімназію ва Укмярге, паступіў у Вільнюскі ўніверсітэт, дзе вывучаў лінгвістыку. У 1955 абараніў доктарскую дысертацыю па тэме «Гістарычныя рысы залежных займеннікаў у літоўскай мове». У 1956—1962 быў дэканам факультэта гісторыі і філалогіі Вільнюскага ўніверсітэта. За сваю працу «Літоўская дыялекталогія» (1966) Зігмас Зінкявічус атрымаў ступеню габілітаванага доктара, а цераз два гады стаў прафесарам. У 1973 атрымаў пасаду загадчыка кафедры літоўскай мовы Вільнюскага ўніверсітэта. З 1988 — загадчык кафедры балтыйскай філалогіі.
Член Каралеўскай шведскай акадэміі пісьмовасці, гісторыі і старажытнасці (1982), Літоўскай акадэміі навук (1990), Нарвежскай акадэміі навук (1991), Літоўскай каталіцкай акадэміі навук (1991) і Латвійскай акадэміі навук (1995). Валодае англійскай, беларускай, нямецкай, польскай, рускай, украінскай і французскай мовамі. Зінкявічус лічыцца адным з найбольш цытаваных літоўскіх лінгвістаў.
У 1996—1998 — міністр адукацыі і навукі Літвы. У 1999 абраны старшынёй хрысціянска-дэмакратычнай партыі. У 2000—2004 быў дэпутатам Сейма Літвы.
Віленская пушкарня
Віленская пушкарня — дзяржаўная майстэрня па вырабе гармат у Вільні
Гісторыя
Мяркуецца, што Віленская пушкарня была заснавана Вялікім князём літоўскім Жыгімонтам II Аўгустам каля 1540 года. Размяшчалася на былых землях кармеліцкага кляштара каля арсенала на Дольным замку. Некалькіх майстроў для пушкарні прыслаў прускі герцаг Альбрэхт. Шмат майстроў прыслана з Кракаўскай пушкарні. Былі таксама запрошаныя злотнікі для аздаблення і апрацоўкі гармат.
Сыравіна на Віленскую пушкарню прывозілася з Кракава, куды паступала з розных краін: медзь — з Венгрыі, волава — з Гданьска і Олькуша, сталь — з Карынціі і Венгрыі. Асабліва актыўна Віленская пушкарня працавала ў 1560-х гадах. Паводле данясення венецыянскага пасла, у 1560 годзе ў Вільні было 180 вялікіх гармат і мноства дробных. У канцы 16 стагоддзя, Віленскую пушкарню падтрымліваў кароль польскі і вялікі князь літоўскі Стэфан Баторый. Пры ім у пушкарні працавалі майстры Крыштаф Спрынгер і Геранім Віталі з Італіі, адліваліся цяжкія аблогавыя гарматы.
У пачатку 17 стагоддзя зроблена вялікая гармата «Віленскія браты», якая страляла 30-фунтавымі ядрамі. У час паходу на Смаленск у 1610 годзе адліваў гарматы майстар Ян Роланд з 3 памочнікамі. У 1620—1630 гадах працаваў людвісар Іаган Бротэльд з Латарынгіі, які адліў прынамсі 11 гармат. Пасля Віленская пушкарня спыніла сваю дзейнасць.
Дзмітрый Вадзімавіч Мулькевіч
Клубная кар’ера
З 2012 года пачаў выступаць за дубль брэсцкага «Дынама», праз два гады трывала замацаваўся ў складзе дубля. Тады ж пачаў часам трапляць і ў асноўную каманду. 9 жніўня 2014 года дэбютаваў у Вышэйшай лізе, выйшаўшы на замену ў канцы матча супраць «Дняпра» (1:0).
У пачатку сезона 2015 планавалася аддаць Мулькевіча ў арэнду ў «Кобрын», але ў трэніровачным матчы за гэты клуб ён атрымаў траўму і быў вымушаны вярнуцца ў «Дынама». У жніўні 2015 года, пасля аднаўлення ад траўмы, усё ж такі апынуўся ў «Кобрыне». Правёў у Першай лізе 14 матчаў. З лютага 2016 года стаў рыхтавацца да новага сезона разам з «Дынама», аднак у выніку не трапіў у заяўку на сезон.
У пачатку 2017 года папоўніў склад мікашэвіцкага «Граніта». У студзені 2018 года стаў трэніравацца з брэсцкім «Рухам» і ў лютым падпісаў кантракт. Дапамог камандзе ў сезоне 2018 атрымаць перамогу ў Другой лізе. Застаўся ў складзе «Руха» і на сезон 2019, аднак з’яўляўся на полі эпізадычна.
У ліпені 2021 года перабраўся ў «Маларыту», а ў пачатку 2022 года стаў іграком польскага клуба ГКС (Вікелец). Пакінуў каманду ў студзені 2023 года. З лютага 2023 года стаў трэніравацца з «Нівой» з Доўбізны і ў сакавіку афіцыйна папоўніў склад каманды.
Польска-літоўская вайна
Падчас наступу польскай арміі ў саюзе з часцямі Пятлюры ва Украіне падчас савецка-польскай вайны савецкі ўрад заключыў Маскоўскі дагавор пра прызнанне незалежнай літоўскай дзяржавы (са сталіцай у Вільнюсе і вялікай тэрыторыяй на паўднёвы ўсход ад горада, уключаючы Гродна, Ашмяны, Ліду) 12 ліпеня 1920 года. Аднак фармальна перададзеныя Літве тэрыторыі кантраляваліся савецкімі военачальнікамі — 14 ліпеня 1920 года Чырвоная армія (3-ці кавалерыйскі корпус Г. Гая) паўторна заняла Вільню, 19 ліпеня — Гродна. Толькі пасля эвакуацыі чырвоных часцей (26 жніўня) з Вільні ў горад 28 жніўня ўвайшла літоўскія войскі.
Аднак ужо 22 верасня польскія войскі распачалі новы наступ. Месцамі адбыліся сутычкі польскіх і літоўскіх часцей, пасля таго як польскія часці фарсіравалі раку Нёман у раёне Друскенікаў і 25 верасня занялі горад Гродна. Для прадухілення далейшых сутыкненняў пад ціскам ваеннай кантрольнай камісіі Лігі Нацый 7 кастрычніка 1920 года ў горадзе Сувалкі быў падпісаны дагавор, які прадугледжваў спыненне баявых дзеянняў, абмен палоннымі і дэмаркацыйную лінію, якая размежала літоўскія і польскія тэрыторыі такім чынам, што большая частка Віленскага края апынялася пад кантролем Літвы.
Дагавор павінен быў набыць сілу 10 кастрычніка 1920 года. Але напярэдадні, 9 кастрычніка, польскія войскі 1-й літоўска-беларускай дывізіі генерала Люцыяна Жалігоўскага занялі Вільню. 12 кастрычніка Жалігоўскі абвясціў сябе вярхоўным кіраўніком створанай ім жа дзяржавы «Сярэдняя Літва» (які да правядзення выбараў у орган, меў паўнамоцны вырашаць лёс края). Баявыя дзеянні па патрабаванні Лігі Нацый былі спынены пасля бітваў пад Гедройцамі (19 лістапада) і Шырвінтамі (21 лістапада). Пасля гэтага Ліга Нацый спрабавала ўрэгуляваць канфлікт шляхам стварэння федэрацыі (План Гіманса), але безвынікова.
Паводле рэзалюцыі Віленскага сейма, сфарміраванага паводле выбараў 8 студзеня 1922 года, прынятай 20 лютага 1922 года, і Акта ўз'яднання Віленскага края, прынятага Устаноўчым сеймам у Варшаве 22 сакавіка 1922 года, Віленскі край у аднабаковым парадку ўвайшоў у склад Польшчы.
Літва прызнала анексію Віленскага края Польшчай толькі ў 1937 годзе. 10 кастрычніка 1939 года, пасля ліквідацыі Польскай дзяржавы, СССР вярнуў Вільню (частку Віленскага края) незалежнай Літве. У кастрычніку 1940 года ў склад Літве была перададзена астатняя частка Віленскага края і частка тэрыторыі БССР.
Вільнюскае гета
Вільнюскае гета (Vilniaus getas) — адно з яўрэйскіх гета, утвораных нацыстамі на тэрыторыі Літвы ў перыяд Другой сусветнай вайны. За два гады існавання, яго насельніцтва, якое складала каля 40 тысяч чалавек, было амаль цалкам знішчана. Толькі некалькім сотням вязняў гета атрымалася выратавацца, бегшы ў лясы і далучыўшыся да савецкіх партызанаў ці схаваўшыся ў спачуваючых мясцовых жыхароў.
Гісторыя гета
22 чэрвеня 1941 годзе Германія пачала вайну супраць СССР, 24 чэрвеня нямецкія войскі ўступілі ў Вільню. Яўрэям было загадана насіць павязкі на рукаве з жоўтай акантоўкай і літарай J, забаронена хадзіць па цэнтральных вуліцах і па ходніках. Пазней з'явілася забарона на праезд у грамадскім транспарце, наведванне паркаў, пакупак на рынках да 11 гадзін раніцы.
Ужо 2 ліпеня ў горад прыбыла айнзатцгрупа A, якая ў цесным узаемадзеянні з літоўскай паліцыяй і мясцовымі актывістамі пачала акцыі па знішчэнні вязняў гета. Грамадзянскія асобы за кожнага злоўленага мужчыну-яўрэя атрымлівалі 10 рублёў. У некалькіх кіламетрах ад Вільні ў лесе каля мястэчка і чыгуначнай станцыі Панярай (Панары) праводзіліся масавыя растрэлы. Да стварэння гета немцы, літоўская паліцыя і актывісты з мясцовага насельніцтва знішчылі каля 30 тысяч жыхароў Вільні яўрэйскага паходжання.
31 жніўня пасля так званай «вялікай правакацыі», калі было абвешчана, што «яўрэі стралялі ў нямецкіх салдат», пачалася арганізацыя гета на тэрыторыі аднаго з кварталаў, у Старым горадзе. Пры гэтым 1—3 верасня да 10 тысяч мясцовых жыхароў яўрэйскага паходжання патрапілі ў Лукішкскую турму, былі вывезены ў Панерай і забітыя. У верасні каля 40 тысяч яўрэяў — жыхароў гораду былі сагнаны ў гета, акружанае платамі з калючага дроту. Было створана два гета: «вялікае» і «малое». У «вялікім» знаходзілася каля 30 тысяч чалавек, у «малым» — каля 10 тысяч. У кастрычніку 1941 года «малое» гета было ліквідавана.
З канца 1941 па верасень 1943 г. у гета знаходзілася каля 15 тысяч вязняў. Вільнюскае гета было адным з нешматлікіх, дзе акупанты дазволілі «культурнае жыццё». Працавалі тэатр, бібліятэка, школа.
Але пры гэтым перыядычна праводзіліся «акцыі» (Aktionen), падчас якіх знішчаліся жыхары. Да канца верасня 1943 годзе гета было канчаткова ліквідавана, вязні былі перакладзены ў канцлагеры (Вайвара) ў Эстоніі, расстраляныя ў Панарай ці накіраваны ў лагеры смерці ў Польшчы.
Супраціўленне
У студзені 1942 года ў гета была створана «Аб'яднаная партызанская арганізацыя» (Fareinikte Partisaner Organizatzie), якая ўзначальвалася Іцхакам Вітэнбергам, Іосіфам Глазманом і Абам Коўнерам. Яе мэтамі былі абвешчаны арганізацыя масавай самаабароны гета, сабатаж, далучэнне да партызанаў і Чырвонай арміі. Гэтыя мэты, аднак, не былі дасягнуты, хоць атрымалася арганізаваць уцёкі ў лес некалькім дзясяткам чалавек.
Нас не павядуць, як авечак, на бойню!
Яўрэйская моладзь, не давай збіць сябе са шляху. З 80 000 яўрэяў Вільні, Літоўскага Іерусаліма, засталося ўсяго 20 000. На нашых вачах аднялі нашых бацькоў, нашых братоў і сясцёр.
Дзе сотні людзей, якіх забралі на працу літоўскія «хапуны»? Дзе распранутыя дагала жанчыны і дзеці, якіх адвялі ў страшную «ноч правакацыі»? Дзе яўрэі, якіх адвялі ў Судны Дзень? Дзе нашы браты з Другога гета?
Усе, каго павезлі з гета, ніколі больш не вернуцца. Усе дарогі Гестапа вялі ў Понары. А Понары — гэта смерць!
Тыя, хто сумняваюцца! Пазбаўцеся ад ілюзіяў! Вашыя дзеці, вашыя мужыкі і жонкі загінулі.
Гітлер мае намер знішчыць усіх яўрэяў Еўропы. Яўрэям Літвы наканавана стаць першымі на гэтым шляху.
Не будзем жа авечкамі, пакорліва ідучымі на зарэз!
Праўда, што мы слабыя і безабаронныя, але супраціўленне павінен стаць адзіным адказам ворагу!
Браты! Лепш загінуць вольнымі барацьбітамі, чым выжыць з ласкі забойцаў.
Супраціўцеся! Да апошняга ўздыху!
Скіфія
Скі́фія (Σκυθία) — ва ўяўленні антычнай геаграфіі вобласць рассялення групы народаў, аб'яднаных пад назвай скіфаў (зборная назва групы іранамоўных качавых і паўкачавых плямёнаў 1-га тысячагоддзя да н.э. — першых стагоддзяў н.э. у антычных крыніцах). Усходнія скіфы нярэдка згадваюцца пад імем сакаў.
Склад народаў і асяроддзе
Герадот са спасылкай на паэму «Арыстэй з Праконеса» адзначаў, што ўласна скіфы жывуць да іседонаў, ад якіх Арыстэй і запазычыў асноўныя звесткі. За іседонамі жывуць арымаспы — аднавокія людзі; за арымаспамі — «якія пільнуюць золата грыфы», а яшчэ вышэй за імі — гіпербарэі на мяжы з морам. Усе гэтыя народы, акрамя гіпербарэяў, па словах Арыстэя, увесь час ваявалі з суседзямі, прычым першымі пачалі вайну арымаспы.
Вытокі індаеўрапейства, уключаючы скіфаў, у часы прыручэння коней на абшарах на паўноч ад Каспія і Чорнага мора паказваюць прыхільнікі курганнай гіпотэзы. Паводле адной з гіпотэз, скіфаў злучалі з носьбітамі сеймінска-турбінскай культуры, якая існавала да 38 — 35 стагоддзяў назад, аднак у наш час выкарыстоўваецца тэрмін «сеймінска-турбінскі феномен», паколькі хуткае распаўсюджванне пэўных відаў зброі было надкультурнай і кароткачасовай з'явай, хоць і мела наступства ў еўразійскім рэгіёне.
З апісанняў Герадота і іншых антычных аўтараў вядома, што ў цэлым Скіфія аб'ядноўвала некалькі дзясяткаў антычных народаў, з якіх да часоў Герадота свае царствы і цароў мелі царскія скіфы, саўраматы, таўры, масагеты, агафірсы, гелоны, меланхлены, андрафагі, неўры, будзіны, аланы. Паўночныя часткі ўласна Скіфіі, якія распасціраліся ўнутр мацерыка і ўверх па Істры (Дунаі), межавалі спачатку з агафірсамі (ім аддаюць тэрыторыю Карпат), затым з неўрамі (часцей тэрыторыі Беларусі), потым з андрафагамі (часцей звязваюць з балтамі) і з меланхленамі.
Але гэтыя межы ўмоўныя, бо ў сувязі з уварваннем войскаў Дарыя I каля 514-512 гадоў да н.э. усе цары правялі агульны Савет цароў Вялікай Скіфіі (Герадот. Кн. 4.102), што гаворыць пра каардынацыю дзеянняў народаў на велізарнай тэрыторыі.
Пазней на тэрыторыі, якую антычныя і візантыйскія аўтары працягвалі зваць Скіфіяй, з'явіліся і іншыя народы: вобласці Сарматыі, Готыі, Гуніі, паўночных архонцтваў часоў Візантыі і затым Русі ад нізоўяў Дуная.
Паводле паведамленняў Лаўрэнцеўскага і Густынскага летапісаў (пад 907 годам) Вялікая Скіфія (Вялікая скуфь) складалася з плямёнаў, якія жылі па Бугу і Дняпры пры ўпадзенні іх у мора. Таксама згадваецца, што балгары прыходзілі на Дунай з усходу ад хазараў, гэта значыць ад скіфаў.
Геаграфія
Герадот у 4 кнізе Гісторыі пачынае апісанне Скіфіі з ракі Істр («першая рака Скіфіі на захадзе», 48), да скіфскіх прытокаў Істра ён адносіў Пірэт, Тыярант (Олт ці Сірэт ), Арар (Сірэт ), Напарыс (Яламіца ) і Ордэс (Арджэш ). На ўсход ад Істра знаходзіцца наступная значная рака Скіфіі — Тырас (51). Затым ідзе Гіпаніс (53), на якім стаяла Ольвія (18). За Гіпанісам на ўсход ідзе вялікая рака Барысфен, якая ўпадае ў адзін і той жа ліман з Гіпанісам. Мыс паміж дзвюма рэкамі завецца Гіпалая (53).
Таксама названы прыток Барысфена Пантыкап (54). Некаторыя даследчыкі атаясамляюць Пантыкап з Інгулам, іншыя — з Інгульцам , а акадэмік Рыбакоў — з Ворсклай. Пантыкап цячэ з поўначы, праходзіць праз Гілею і ўпадае ў Барысфен у 3 днях шляху (90 км) ад яго вусця на ўсход (18).
Затым ідзе зніклая рака Гіпакірыс (55), якая ўпадала ў мора ў раёне Керкінітыды (гэта значыць Еўпаторыі). Гіпакірыс выцякае з нейкага возера, але фактычна ён уяўляе сабой пратоку Барысфена праз Гер (56). Ад Пантыкапа да Гера ўжо 10 дзён шляху (19), гэта значыць 300 км. Месца падзелу Барысфена на два рукавы знаходзілася ў раёне горада Чаркасы. Некаторыя даследчыкі атаясамляюць Гіпакірыс з Інгульцам. Таксама ёсць меркаванне, што вусце Гіпакірыса размяшчалася ў раёне Данузлава, тады як яе верхняе цячэнне ішло ў рэчышчы ракі Малочнай. Акадэмік Рыбакоў атаясамляў раку Гіпакірыс з Конкай, а яе вусце размяшчаў у раёне Каркініцкага заліва
Паводле Плінія, сакаў жа звалі хазарамі. Ён таксама гаворыць пра Вялікую Скіфію, якая ідзе ад Дона на ўсход і на поўнач, і пра Малую Скіфію — ад Дона да Дняпра і далей на захад. Страбон таксама гаворыць пра Вялікую ці Азіяцкую Скіфію. Пра скіфаў ён кажа: «старажытная Гісторыя гэтых народаў дакладна невядомая, таму што пісьменнікі яе складалі з выдумак, бачачы, што нечуваныя пачвары былі ў большым ужыванні і павазе, чым апавяданні сапраўдных здарэнняў».
Пасадэна
Пасадэна (Пасадына):
Ракфелер
Ракфелер — прозвішча.
Каменка (Гарадзецкі сельсавет)
Ка́менка (, Каменка) — вёска ў Рагачоўскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Гарадзецкага сельсавета.
Ферма (Аршанскі раён)
Фе́рма (, Ферма) — вёска ў Аршанскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Межаўскага сельсавета.
Да 2004 года ўваходзіла ў склад Запольскага сельсавета.
Малыя Стралкі
Малы́я Стралкі́ (, Малые Стрелки) — вёска ў Рагачоўскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Гарадзецкага сельсавета.
Да 14 красавіка 1960 года вёска ўваходзіла ў склад Маластралкоўскага сельсавета, у 1924—1939 гадах яго цэнтр.
Дэпартацыя чачэнцаў і інгушоў
31 студзеня 1944 Дзяржаўны камітэт абароны СССР прыняў рашэнне пра высяленне чачэнцаў і інгушоў у Кыргызскую і Казахскую ССР у мэтах «стабілізацыі становішча» у ЧІАССР (афіцыйнае абвінавачванне — здрада і масавыя супрацоўніцтва з немцамі; фактычны чыннік — бесперапынныя ўзброеныя выступы чачэнцаў і інгушоў супраць савецкай улады). 23 лютага — 9 сакавіка 1944 года ў цэлым было выселена каля 650 тыс. чалавек. Па ўнутраных дадзеных НКУС, не менш за 144 тыс. (24 %) з іх загінулі падчас дэпартацый і на працягу першых чатырох гадоў знаходжання ў ссылцы. 7 сакавіка 1944 Чачэна-Інгушская АССР загадам Прэзідыума Вярхоўнага савета СССР была скасавана; тэрыторыя Чачэна-Інгушэціі была падзелена паміж Паўночна-Асецінскай АССР, Дагестанскай АССР, Грузінскай ССР і Стаўрапольскім краем РСФСР.
Аперацыяй па высяленні чачэнцаў і інгушоў кіраваў наркам унутраных спраў, генеральны камісар дзяржбяспекі СССР Л. П. Берыя і яго намеснікі Іван Сяроў, Багдан Кабулаў і С.С.Мамулаў. Дэпартацыю ажыццяўлялі опергрупы НКУС-НКДБ і СМЕРШ (19 тыс. чалавек) пры садзейнічанні войскаў НКУС і ваенных частак (100 тыс. чалавек).