cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Хвошч багнавы
Выкарыстанне
Раннія парасткі з’яўляюцца ядомымі. Медыкаментозна ён выкарыстоўваўся старажытнымі грэкамі і рымлянамі, каб спыніць крывацёк і для лячэння захворванняў нырак, язвы і туберкулёзу. Сцеблы часам ядуць вадаплаўныя. Хвашчы паглынаюць цяжкія металы з глебы, і часта выкарыстоўваюцца ў біяпробах на металы.
Галоўчыцкі сельсавет (Драгічынскі раён)
Гало́ўчыцкі сельсавет (Головчицкий сельсовет) — былая адміністрацыйная адзінка ў складзе Драгічынскага раёна Брэсцкай вобласці Беларусі. Цэнтр — вёска Галоўчыцы.
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1549 чалавек, з іх 88,4 % — беларусы, 6,8 % — украінцы.
На момант скасавання ў сельсавет уваходзілі 10 населеных пунктаў: вёскі Асіпавічы, Галік, Галоўчыцы, Дзятлавічы, Корсунь, Навасёлкі, Пігановічы, Толкава, Хамічыцы, Ямнік.
Пераход (Гомельскі раён)
Перахо́д (, Переход) — пасёлак у Гомельскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Цярэніцкага сельсавета.
Да 19 чэрвеня 2008 года пасёлак уваходзіў у склад Целяшоўскага сельсавета.
Храм Венеры-Прамаці
Храм Венеры Прамаці — храм, які некалі знаходзіўся на форуме Цэзара ў Рыме.
Фасад храма быў упрыгожаны 8 калонамі, да нашых дзён захаваліся толькі тры калоны і подыум. Храм быў збудаваны Юліем Цэзарам у 46 годзе да н.э. у знак удзячнасці Венеры (Venus Genetrix), таксама багіні хатняга ачага і мацярынства, за тое, што яна прывяла Цэзара да перамогі ў Фарсале над Пампеям.
У храме знаходзіліся статуі Цэзара, Клеапатры і Венеры, якая лічылася маці Энея і прамаці роду Юліяў. Пазней храм быў перабудаваны Даміцыянам і адноўлены Траянам у 113 годзе.
Паслэнк (гміна)
Па́слэнк (Pasłęk) — вяскова-гарадская гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Эльблёнгскага павета Вармінска-Мазурскага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Паслэнку. Плошча гміны складае 264,39 км². Станам на 2004 год у гміне Паслэнк пражывалі 19 340 чалавек, шчыльнасць — 73,1 чал./км². Адміністрацыйна падзелена на 33 салецтвы.
Мальяна-ін-Таскана
Насельніцтва складае 3750 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 15 чал./км². Займае плошчу 251 км². Паштовы індэкс — 58051. Тэлефонны код — 0564.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы Santissima Annunziata.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
NGC 51
NGC 51 (іншыя абазначэнні — UGC 138, MCG 8-1-35, ZWG 549.31, NPM1G +47.0009, PGC 974) — лінзападобная галактыка (S0) у сузор’і Андрамеда.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Галактыка была адкрыта амерыканскім астраномам Льюісам Свіфтам 7 верасня 1885 года.
Каралеўскі палац (Брусель)
Каралеўскі палац у Бруселі (Palais Royal de Bruxelles, Koninklijk Paleis van Brussel) — афіцыйная рэзідэнцыя бельгійскага манарха, размешчаная ў цэнтры сталіцы ў Брусельскім парку.
Бельгійская каралеўская сям’я насамрэч пражывае ў Лакенскім палацы, размешчаным у брусельскім раёне Лакен. Каралеўскі палац жа выкарыстоўваецца каралём галоўным чынам як месца для афіцыйных мерапрыемстваў.
Сучасны фасад у стылі класіцызму з’явіўся толькі ў 1900-я гады. Сам жа будынак палаца пачалі будаваць у канцы XVIII стагоддзя. Да гэтага на гэтым месцы знаходзіўся Каўдэнберг, замак-рэзідэнцыя герцагаў Брабанцкіх, пабудаваны меркавана ў канцы XI стагоддзя і знішчаны пажарам у 1731 годзе.
Каралеўскі палац не варта блытаць з Домам караля («Хлебным домам») на плошчы Гран-Плас, які, нягледзячы на назву і размяшчэнне ў гістарычным цэнтры Бруселя, ніколі не выкарыстоўваўся для патрэб манархаў.
Слонімскі дзяржаўны медыцынскі каледж
Слонімскі дзяржаўны медыцынскі каледж — дзяржаўная ўстанова адукацыі нацыянальнай сістэмы адукацыі Рэспублікі Беларусь, якая ажыццяўляе асноўную адукацыю на ўзроўні сярэдняй спецыяльнай адукацыі медыцынскага профілю, а таксама дадатковую адукацыю, якая ўключае павышэнне кваліфікацыі кадраў з сярэдняй спецыяльнай адукацыяй па профілю «Ахова здароўя».
З’яўляецца правапераемнікам Слонімскай школы медыцынскіх сясцёр (1939—1954), Слонімскага медыцынскага вучылішча (1954—2001) і ўстановы адукацыі «Слонімскага дзяржаўнага медыцынскага вучылішча» (2001—2009).
Абд аль-Кадзір
Абд аль-Кадзір (Насір-ад-дзін ібн Мухіддзін аль-Хасані;  —, Дамаск) — нацыянальны герой Алжыра, палкаводзец, палітычны дзеяч, навуковец, аратар, паэт.
Біяграфічныя звесткі
Паходзіў са старажытнага і знатнага марабуцкага (святарскага) роду ў Аране. У 1832—47 узначаліў паўстанне супраць французскай акупацыі Алжыра. У 1832 абвешчаны султанам Заходняга Алжыра, прыняў тьпул эміра. На працягу 15 гадоў даволі паспяхова змагаўся з французскімі інтэрвентамі, але ўрэшце пацярпеў паражэнне, адпраўлены ў Францыю. У 1847—52 зняволены ў Францыі. Жыў пад хатнім арыштам з сям'ёй, вызвалены Напалеонам ІІІ. У 1852 пераехаў у Бурсу, потым у Дамаск.
3 1855 займаўся багаслоўем у Дамаску. Падарожнічаў, наведаў Сусветную выстаўку ў Парыжы ў 1867, прысутнічаў на адкрыцці Суэцкага канала ў 1869, двойчы здзейсніў хадж.
Аўтар прац па вайсковай справе, рэлігійна-філасофскага трактата.
Таццяна Мікалаеўна Хадневіч
Таццяна Мікалаеўна Хадневіч (нар., Кавалёва, зараз у межах г. Мар’іна Горка Пухавіцкага раёна Мінскай вобласці) — беларускі палітык.
Іўеўскі раён
Іўеўскі раён — адміністрацыйная адзінка ў складзе Гродзенскай вобласці. Утвораны 15 студзеня 1940 года. Плошча раёна складае 1842 тыс. км². Падзелены на 10 сельсаветаў. Знаходзіцца на ўсходзе Гродзенскай вобласці. На поўначы мяжуе з Літоўскай Рэспублікай і Ашмянскім раёнам, на ўсходзе — з Валожынскім і Стаўбцоўскім раёнамі Мінскай вобласці, на поўдні — з Навагрудскім раёнам, на захадзе — з Лідскім і Воранаўскім раёнамі.
Прырода
Тэрыторыя раёна знаходзіцца ў межах Беларускай антэклізы, дзе выдзяляецца Іўеўская брахіантыкліналь. Належыць да Лідскай раўніны на поўначы і Нёманскай нізіны на поўдні. Рэльеф раўнінны. У 50 % вышыня рэльефу складае 150—200 метраў над узроўнем мора, 50 % — ніжэй за 150 м. Самы высокі пункт — 243,4 метры (за 8 км на паўднёвы захад ад вёскі Трабы).
Таццяна Мікалаеўна Хадневіч
Біяграфія
У 1995 годзе была абрана дэпутатам Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь 13-га склікання па 203-й Рудзенскай выбарчай акрузе. У лістападзе 1996 года ўвайшла ў склад Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь, дзе працавала намеснікам старшыні Пастаяннай камісіі па нацыянальнай бяспецы.
Іўеўскі раён
Прырода
Карысныя выкапні: торф, пясчана-жвіровы матэрыял, будаўнічыя пяскі, крэйда, гліны. Сярэдняя тэмпература студзеня −6,2 °C, ліпеня 17,6 °C. Ападкаў выпадае 610 мм у год. Вегетацыйны перыяд доўжыцца 191 суткі.
Праз раён цячэ рака Нёман з прытокамі Заходняя Бярэзіна, Гаўя (з Алітай) і Іўнянка. Іншыя рэкі: Дудлянка, Чапунька. У раёне на рацэ Гарача знаходзіцца Лаздунскае вадасховішча. Лясы пераважна хваёвыя, займаюць 44,7 % тэрыторыі раёна, з іх 22,3 % — штучныя насаджэнні. Найбольшая лясістасць — на паўднёвым усходзе і паўночным захадзе раёна, на ўсходзе знаходзіцца частка (20 тыс. га) лясоў Налібоцкай пушчы. Глебы дзярнова-падзолістыя (40 %), дзярнова-падзолістыя забалочаныя (29,4 %), тарфяна-балотныя (11,6 %), дзярновыя і дзярнова-карбанатныя забалочаныя (12,3 %). Балоты займаюць каля 4,7 % тэрыторыі раёна. Самыя буйныя балотныя масівы — Сіма, Жыжма, Краснае балота.
Гісторыя
Іўеўскі раён утвораны 15 студзеня 1940 года ў складзе Баранавіцкай вобласці БССР. 12 кастрычніка 1940 года падзелены на 14 сельсаветаў: Галімшчанскі, Геранёнскі, Дайлідскі, Драбышоўскі, Жамласлаўскі, Іўеўскі, Князікоўскі, Ліпнішкаўскі, Морынскі, Некрашскі, Слесарскі, Старчаняцкі, Суботніцкі, Суражскі. З 20 верасня 1944 года раён у складзе Маладзечанскай вобласці, з 8 студзеня 1954 года ў складзе Гродзенскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваны Драбышоўскі, Іўеўскі, Некрашскі сельсаветы, утвораны Лукашынскі сельсавет, Слесарскі сельсавет перайменаваны ў Кудэйшынскі. 5 чэрвеня 1959 года скасаваны Кудэйшынскі сельсавет, 1 верасня 1959 года — Лукашынскі сельсавет. 20 студзеня 1960 года да раёна далучаны гарадскі пасёлак Юрацішкі, Бакштаўскі, Даўнарскі, Лаздунскі, Лежневіцкі, Лелюкінскі, Такарышкаўскі, Трабскі, Юрацішкаўскі, Яхімаўшчынскі сельсаветы скасаванага Юрацішкаўскага раёна і Багданаўскі сельсавет Валожынскага раёна Маладзечанскай вобласці. 13 лютага 1960 года Багданаўскі сельсавет перададзены ў склад Ашмянскага раёна. 2 сакавіка 1960 года Даўнарскі сельсавет скасаваны. 29 красавіка 1960 года скасаваны Жамласлаўскі, Такарышкаўскі, Яхімаўшчынскі сельсаветы, утвораны Даўгердзішскі сельсавет. 9 верасня 1960 года скасаваны Князікоўскі, 2 снежня 1961 года — Галімшчанскі і Старчаняцкі сельсаветы. 20 красавіка 1962 года скасаваны Юрацішкаўскі сельсавет, Дайлідскі сельсавет перайменаваны ў Іўеўскі. 25 снежня 1962 года да раёна далучаны Багданаўскі сельсавет Ашмянскага раёна. 15 мая 1963 года скасаваны Геранёнскі, Даўгердзішскі і Суражскі сельсаветы, утвораны Жылеўскі сельсавет. 6 студзеня 1965 года Багданаўскі сельсавет перададзены ў склад Валожынскага раёна Мінскай вобласці. 19 студзеня 1965 года ўтвораны Такарышкаўскі сельсавет. 6 жніўня 1979 года Жылеўскі сельсавет перайменаваны ў Геранёнскі, 15 ліпеня 1985 года Такарышкаўскі сельсавет — у Эйгердаўскі. 22 снежня 1986 года скасаваны Лежневіцкі сельсавет. 18 красавіка 2017 года скасаваны Морынскі сельсавет.
Насельніцтва
Насельніцтва раёна — 28,8 тыс. чалавек (2009), гарадское насельніцтва складае 27,8 %. Сярэдняя шчыльнасць — 15 чалавек на 1 кв.км. Цэнтр раёна — горад Іўе. Разам з гарадскім пасёлакам Юрацішкі раён змяшчае яшчэ 372 сельскія населеныя пункты.
Адміністрацыйна раён падзяляецца на 10 сельсаветаў: Бакштаўскі, Геранёнскі, Іўеўскі, Лаздунскі, Лелюкінскі, Ліпнішкаўскі, Суботніцкі, Трабскі, Эйгердаўскі, Юрацішкаўскі.
Гаспадарка
Агульная плошча сельгасугоддзяў 79,2 тыс.га, з іх асушаныя — 25,7 тыс.га. У раёне 20 калгасаў, адкормачны пункт. Асноўныя галіны сельскай гаспадаркі: свінагадоўля, мяса-малочная жывёлагадоўля і конегадоўля, вырошчваюць збожжавыя, алейныя і кармавыя культуры, цукровыя буракі, лён, бульбу.
Прадпрыемствы: харчовай прамысловасці, будаўнічых матэрыялаў, дрэваапрацоўчай прамысловасці.
Транспарт
Па тэрыторыі раёна праходзяць чыгуначная лінія Ліда — Маладзечна, магістраль Мінск — Гродна. Раённы цэнтр звязаны аўтадарогамі з гарадамі Навагрудак і Ашмяны. На Навагрудак вядзе рэспубліканская аўтадарога Іўе — Навагрудак — Баранавічы, на Ашмяны — рэспубліканская аўтадарога Іўе — Юрацішкі — Ашмяны — Варняны / пад’езд да граніцы Літоўскай Рэспублікі (Лоша).
Таксама ад раённага цэнтра ў бок літоўскай мяжы ідзе рэспубліканская аўтадарога Іўе — Трокелі — Радунь.
Сродкі масавай інфармацыі
Мясцовая прэса прадстаўлена раённай газетай «Іўеўскі край», якая з’яўляецца грамадска-палітычным выданнем. Заснавальнік — Іўеўскі райвыканкам. Выходзіць 2 разы на тыдзень: па сярэдах і суботах. Газета двухмоўная (беларуская і руская мовы).
Аб’ём вяшчання раённага радыё «Голас Іўеўшчыны» складае каля 1 гадзіны ў тыдзень. Трансляцыя ідзе па правадной сетцы раніцай ці позна вечарам у выглядзе кароткіх блокаў мясцовых навін.
Адукацыя і культура
У раёне 16 сярэдніх, 16 базавых, 5 пачатковых школ, школа-інтэрнат, музычная школа, прафесійна-тэхнічнае вучылішча, 17 дашкольных устаноў, 38 клубаў, 13 дамоў культуры, 44 бібліятэкі, 9 бальніц, амбулаторыя, 27 фельчарска-акушэрскіх пунктаў.
Жаўтазель
Жаўстазель (Genísta) — род кветкавых раслін сямейства.
Батанічнае апісанне
Нізкарослыя, цярністыя або некалючыя хмызнякі, паўхмызнякі і ліяны. Лісце суцэльнае, простае ці трайчастае, з пухам або голае. Кветкі жоўтыя, радзей бялёсыя, сабраныя ў гронкападобныя суквецці.
Распаўсюджанне і экалогія
Прадстаўнікі роду растуць па ўсім Міжземнамор’і, у Еўропе, Паўночнай Амерыцы, Блізкім Усходзе.
Размнажаюцца насеннем, горш — зялёнымі тронкамі.
Гаспадарчае значэнне
Некаторыя віды выкарыстоўваюцца як дэкаратыўныя расліны. Ужываецца як глебазамацавальная расліна.
Ідзе на корм авечкам і козам, каровы ядуць толькі падчас голаду.
З здабываецца жоўтая фарба.
Пан (раман)
«Пан» (Pan) — раман нарвежскага пісьменніка Кнута Гамсуна, упершыню апублікаваны ў 1894 годзе. На беларускую мову пераклала Лідыя Ёхансен.
Сюжэт
Трыццацігадовы лейтэнант Томас Глан прыгадвае падзеі, што адбыліся з ім два гады таму, у 1855 годзе. Успаміны абудзіў атрыманы ім па пошце ліст — у пустым канверце ляжалі два зялёныя птушыныя пяры. Глан вырашае для ўласнага задавальнення і каб проста прабавіць час напісаць пра тое, што яму давялося перажыць. Тады недзе каля года ён правёў на самай поўначы Нарвегіі, у Нурлане.
Глан жыве ў лясной вартоўні разам са сваім паляўнічым сабакам Эзопам. Яму здаецца, што толькі тут, удалечыні ад чужой яму гарадской мітусні, сярод поўнай адзіноты, назіраючы за павольным жыццём прыроды, любуючыся фарбамі лесу і мора, адчуваючы іх пахі і гукі, ён па-сапраўднаму вольны і шчаслівы. Аднойчы ён хаваецца ад залевы ў паветцы для лодак, там жа вырашаюць схавацца мясцовы багацей гандляр Мак з дачкой Эдвардай і доктар з суседняга прыходу. Выпадковы эпізод амаль не пакідае следу ў душы Глана. Неўзабаве, сустракаючы на прыстані паштовы параход, ён звяртае ўвагу на маладую прыгожую дзяўчыну Еву, якую прымае за дачку сельскага каваля.
Глан здабывае сабе ежу паляваннем, а выпраўляючыся ў горы, бярэ сыр у лапароў-аленяводаў. Любуючыся велічнай прыгажосцю прыроды, ён адчувае сябе неаддзельнай яе часткай, ён пазбягае таварыства людзей, разважаючы над марнасцю іх намераў і ўчынкаў. Сярод буйства вясны ён адчувае дзіўнае, бударажачае пачуццё, якое соладка трывожыць і п’яніць душу. Аднаго разу ў госці да Глана наведваюцца Эдварда і доктар. Дзяўчына ў захапленні ад таго, як паляўнічы ўладкаваў свой побыт, жыллё Глана, абвешанае рознымі шкурамі і пёрамі, нагадвае ёй логавішча дзікуна. І хоць паляўнічы заўсёды знойдзе, чым прахарчавацца, яна ўсё ж прапануе лейтэнанту абедаць у доме яе бацькі. Гэта кранае Глана. Сам не заўважаючы таго, ён аказваецца захоплены Эдвардай. Адпраўляючыся на паляванне, ён усё спадзяецца, што выпадкова сустрэне яе, калі ж гэтага не адбываецца, то ён вырашае адправіцца на вячэру ў дом Мака. Аднак вечар у таварыстве іншых гасцей, занятых картачнай гульнёй, аказваецца страшэнна сумным, а Эдварда зусім не звяртае на яго ўвагі. Вяртаючыся ў вартоўню, ён са здзіўленнем адзначае, што Мак ноччу прабіраецца ў дом каваля. Глан зноў застаецца сам на сам з лесам і сваёй адзінотай. Аднаго разу ён сустракае ля свайго жытла пастушку і прымае яе ў сябе.
Глан тлумачыць Эдвардзе, што займаецца паляваннем не дзеля забойства, але каб пражыць. Хутка адстрэл птушак і звяроў будзе забаронены, і яму давядзецца рыбачыць. Глан з такім захапленнем распавядае пра жыццё лесу, што гэта ўражвае купецкую дачку, ёй яшчэ не даводзілася чуць такіх незвычайных прамоў. Эдварда запрашае Глана на пікнік і ўсяляк падкрэслівае на людзях сваю прыхільнасць да яго. Глан адчувае сябе няёмка, спрабуе згладзіць неабдуманыя выхадкі дзяўчыны. Калі ж на наступны дзень Эдварда прызнаецца, што кахае яго, ён губляе галаву ад шчасця. Каханне захоплівае іх, яны сустракаюцца штодня ў лесе, а часам нават і ў вартоўні Глана. Але адносіны маладых людзей складваюцца няпроста, узаемнае захапленне і палкія прамовы раз-пораз змяняюцца барацьбой самалюбстваў. Эдварда капрызная і свавольная, дзівацтвы і нелагічнасць яе ўчынкаў парой выводзяць Глана з сябе. Аднойчы падчас лодачнай прагулкі ён спрабуе прыцягнуць увагу раўнадушнай да яго Эдварды і дорыць ёй на памяць два зялёныя пяры.
Эдвардзе надакучваюць лясныя сустрэчы з лейтэнантам, цяпер яна выдзяляе доктара. Той наведваецца да яе ў госці і сустракае ласкавы прыём, тым часам як Глан адчувае сябе забытым і пакутуе ад рэўнасці. На балі, спраўленым Эдвардай, дзяўчына то набліжае Глана да сябе, то адштурхвае, раз-пораз яна адпускае з’едлівыя заўвагі ў яго адрас. Калі ж Глан у парыве рэўнасці ўказвае дзяўчыне на кульгавасць доктара, тая выдае гэта за перавагу. Глан вяртаецца да сябе ў вартоўню надзвычай узбуджаны і ад прыкрасці прастрэльвае сабе нагу. Цяпер доктар часты госць у жытле лейтэнанта. Падчас аднаго з візітаў Глан дапытваецца ў яго, ці была ў іх з Эдвардай узаемная схільнасць? Доктар відавочна спачувае Глану. У Эдварды моцны характар і няшчасны нораў, тлумачыць ён, яна чакае ад кахання цуду і спадзяецца на з’яўленне казачнага прынца. Уладная і гордая, яна прывыкла ва ўсім верхаводзіць, і захапленні па сутнасці не закранаюць яе сэрца.
Мінае два гады, аднак успаміны не пакідаюць Глана ў спакоі, яго душа ные, яму холадна і сумна. Глан разважае, а ці не з’ехаць развеяцца, папаляваць дзе-небудзь у Афрыцы ці Індыі?
Экранізацыі
Раман экранізаваўся 4 разы :
Акрамя таго раман стаў крыніцай натхнення для яшчэ некалькіх фільмаў:
Cardigan (песня Тэйлар Свіфт)
«Cardigan» (бел. «Кардзіган») — песня амерыканскай спявачкі Тэйлар Свіфт. 27 ліпеня 2020 года яна была прадстаўлена ў якасці лід-сінгла з восьмага студыйнага альбома артысткі «Folklore». Кампазіцыя была напісана самой Тэйлар у супрацоўніцтве з Ааранам Дэснерам.
«Cardigan» адрозніваецца павольным баладным тэмпам і нетыповым для Свіфт фолк-гучаннем з элементамі софт-рока і інды-рока. Асноўным інструментамі аранжыроўкі з'яўляюцца фартэпіяна, барабаны скрыпкі. Лірычна трэк распавядае пра юнацкі раман выдуманай гераіні па імені Бэці, якая з'яўляецца адным з галоўных героеў пласцінкі «Folklore».
Песня атрымала прызнанне крытыкаў, якія адзначылі асаблівую паэтычнасці лірыкі і нязмушанасць гучання. Песня ўзначаліла сусветны чарт Spotify, набраўшы на платформе больш за 7,000,000 праслухоўванняў, што стала лепшым вынікам сярод жанчын у 2020 годзе. Сінгл дэбютаваў на першым месцы ў амерыканскім хіт-парадзе Billboard Hot 100, стаўшы шостым чарттоперам Свіфт у ЗША. Такім чынам, Тэйлар стала першым у гісторыі Амерыкі музыкам, песня і альбом якога адначасова стартавалі з вышэйшай пазіцыіі адпаведных рэйтынгаў.
Музычнае відэа на трэк зняла сама Свіфт. Яно было прадстаўлена 24 ліпеня 2020 года і атрымала звыш 15,400,000 праглядаў і 1,100,000 лайкаў на YouTube за першыя суткі.
30 ліпеня адбыўся рэліз альтэрнатыўнай версіі «Cardigan».
Стварэнне і рэліз
«Cardigan» была першай песняй, якую Тэйлар напісала для альбома «Folklore». У стварэнні кампазіцыі ёй дапамагаў Ааран Дэснер з амерыканскага рок-гурта «The National»; ён жа выступіў прадзюсарам трэка. Са слоў Дэснера, праца над песняй пачалася ў канцы красавіка 2020, а скончылася ў пачатку мая. Тэйлар адправіла яму нарыхтоўкі песні, якая назвалася «Maple», і разам яны, працуючы дыстанцыйна, ператварылі яе ў «Cardigan». У цэлым, аднак, канчатковы запіс амаль не адрозніваецца ад арыгінала. Сур'ёзныя змены крануліся только аранжыроўкі песні: былі дабаўлены аркестравыя інструменты.
Ааран Дэснер распявадае пра кампазіцыю:
«Cardigan» — гэта фолк і софт-рок балада з далікатнымі гукамі фартэпіяна і маруднымі ўдарамі барабана, прасякнутая атмасферай панурага настрою. Песня адрозніваецца ад папярэдніх работ Свіфт сваім павольным тэмпам і моцным фолк-гучаннем з элементамі софт-рока і інды-рока. Асноўным інструментамі аранжыроўкі з'яўляюцца фартэпіяна, барабаны скрыпкі. Танальнасць C-мінор спалучаецца з тэмпам 130 удараў у хвіліну, а вакальны дыяпазон Тэйлар распасціраецца ад E♭3 да A♭4.
Лірычна трэк апісвае юнацкі раман выдуманай гераіні па імені Бэці, якая з'яўляецца адным з галоўных героеў пласцінкі «Folklore». Свіфт выкарыстоўвае «кардзіган» у якасці метафары «працяглых успамінаў на фізічным узроўні», якія датычацца разбураных рамантычных адносін. Таксама спявачка згадвае Пітэра Пэна, праводзячы паралелі з гісторыяй яго кахання.
Тэйлар Свіфт распявадае пра кампазіцыю:
Рэліз песні апынуўся сюрпрызам. 23 ліпеня 2020 года Свіфт абвясціла ў сацыяльных сетках, што заўтра выпускае свой восьмы студыйны альбом «Folklore», а лід-сінглам з яго стане менавіта «Cardigan». Такім чынам, прэм'ера песні адбылася 24 ліпеня 2020 года разам з рэлізам музычнага відэа. Праз чатыры дні трэк адправілі на радыё і выпусцілі ў фізічным фармаце на CD і на вінілавых пласцінках.
30 ліпеня 2020 года адбыўся рэліз альтэрнатыўнай версіі «Cardigan».
Кавер-версіі
29 верасня 2020 года англійскі рок-спявак Yungblud у эфіры праграмы BBC Radio 1 Live Lounge выканаў свой варыян песні, аб'яднаўшы «Cardigan» з «I'm With You» Аўрыл Лавін. Абедзве спявачкі станоўча ацанілі гэтае выступленне.
Музычнае відэа
Дзеля здымак Свіфт звязалася з кінематаграфістам Радрыга Прыета ў пачатку ліпеня 2020 года. Ён раней працаваў над кліпам спявачкі «The Man». Пад кіраўніцтвам Радрыга Тэйлар распрацавала канцэпцыю для відэа, якое Прыета пазней назваў «двухсэнсоўным, асабістым і фантастычным». Напярэдадні здымак спявачка склала спіс з падрабязным апісаннем сцэн кліпа і канкрэтнымі часовымі паслядоўнасцямі, а таксама адправіла візуальныя спасылкі Радрыга, каб перадаць сваё бачанне гэтага відэа. Акрамя рэжысуры і акцёрскага выканання, Свіфт сама зрабіла сабе макіяж і прычоску для відэа. Здымкі працягваліся паўтара дня. Яны праходзілі ва ўмовах пандэміі COVID-19, што вымусіла ўсіх удзельнікаў прытрымлівацца строгіх меры бяспекі. Усе члены каманды праходзілі тэставанне на вірус, насілі маскі і захоўвалі сацыяльную дыстанцыю. За выканнем гэтых правілаў сачыў медыцынскі інспектар.
Паколькі Свіфт павінна была заставацца без маскі непасрэдна падчас сваіх здымак, члены здымачнай групы насілі бранзалеты з каляровай кадоўкай, каб пазначыць тых, каму дазволена знаходзіцца ў цесным кантакце з ёй. Акрамя таго, усё відэа было знята на камеру, усталяваную на рабатызаванай руцэ, якая дыстанцыйна кіравалася аператарам.
Відэа атрымала звыш 15,400,000 праглядаў і 1,100,000 лайкаў на YouTube за першыя суткі.
Крытычныя водгукі
Кампазіцыя, у цэлым, была ўхвальна сустрэта музычнымі экспертамі і аглядальнікамі. «Insider» апісалі лірыку песні як простую, рэзкую, надзвычай вострую і пранізлівую, а таксама адзначылі ўплыў Ланы Дэль Рэй. «Pitchfork» напісалі, што ў песні «дэталі, якія накладваюцца адна на адну, а таксама цэнтральнае абрамленне — забыты і знойдзены кардзіган — раскрываюць сапраўдную Свіфт». «The Guardian» апісалі песню як глыбокую і мігатлівую. Часопіс «Vulture» ахарактарызаваў трэк як чароўны.
У рэдакцыі «NME» вызначылі песню як «вяртлявую сумесь зіхатлівага прадакшна, струн, што страчваюць прытомнасць, бліскучага піяніла і лірыкі, якая струменіць болем юнацкага кахання», а таксама пахваліла здольнасць Свіфт «неверагодна» перадаваць складаныя эмоцыі перажыванняў, рэўнасці і гора ў «пышным» народном матыве.
«Wales Arts Review» назваў гэтую песню «адраджэннем самапавагі, выяўленым, як ні дзіўна, праз каханне да іншага». «Uproxx» адзначыў, што «Cardigan» заснаваны на яркіх дэталях і меладычнай цеплыні, якая характарызуе большую частку музыкі Свіфт. У «Entertainment Weekly» песню назвалі «упэўненай, але злёгку жорсткай».
Узнагароды і намінацыі
«Cardigan» атрымала намінацыю «Песня лета» на MTV VMA.
Камерцыйны поспех
Песня ўзначаліла сусветны чарт Spotify, набраўшы на платформе больш за 7,000,000 праслухоўванняў, што стала лепшым вынікам сярод жанчын у 2020 годзе. У Кітаі сінгл быў прададзены ў колькасці 1,000,000 копій усяго за тры дні.
«Cardigan» дэбютаваў на першым месцы ў амерыканскім хіт-парадзе Billboard Hot 100, стаўшы шостым чарттоперам Свіфт у ЗША. Такім чынам, Тэйлар стала першым у гісторыі Амерыкі музыкам, песня і альбом якога адначасова стартавалі з вышэйшай пазіцыіі адпаведных рэйтынгаў. Яшчэ сінгл узабарўся на пік яшчэ 6 хіт-парадаў часопіса «Billboard»: Streaming Songs, Alternative Streaming Songs, Digital Song Sales, Alternative Digital Song Sales, Hot Rock and Alternative Songs і Alternative Airplay.
Таксама сінгл узначаліў чарт Аўстраліі, дасягнуў другога месца ў Новай Зеландыі, трэцяга — у Канадзе, чацвёртага — у Ірландыі і шостага — у Вялікабрытаніі.
Італія
Іта́лія (Italia ), Італья́нская Рэспу́бліка (Repubblica Italiana) — краіна ў Паўднёвай Еўропе. Знаходзіцца на Апенінскім паўвостраве. Цягнецца ад паўночных Альпаў амаль да ўзбярэжжа Паўночнай Афрыкі, ствараючы, такім чынам, лінію даўжынёй 1100 км. Італію акружаюць Лігурыйскае і Тырэнскае мора на захадзе, Іанічнае мора на поўдні і Адрыятычнае мора на ўсходзе. У нацыянальную тэрыторыю Італіі ўваходзяць два вялікіх вострава, гэта Сардзінія і Сіцылія, а таксама мноства маленькіх астравоў, такіх як Капры, Іхія, Эльба; Ліпарскія астравы паўночней Сіцыліі; астравы Пантэлерыя, Ліноза, Ламп'ёнэ і Лампедуза паміж Сіцыліяй і Афрыкай. Па пагадненню з Югаславіяй 1954—1971 гг., у склад Італіі ўвайшоў Трыест з вобласцю Істрыя. На тэрыторыі самой Італіі існуюць два невялікіх незалежных анклава — Ватыкан і Рэспубліка Сан-Марына. Італія мяжуе на захадзе з Францыяй, на поўначы з Швейцарыяй і Аўстрыяй, на ўсходзе са Славеніяй. Сталіца Італіі — Рым.
Сучасная Італія ўтварылася ў 1861 г., пад кіраўніцтвам караля Сардзініі Віктора Эмануіла II. Дагэтуль Італія складалася з шматлікіх незалежных дзяржаў, чый сепаратызм і моц адлюстраваліся ў тэрытарыяльным падзеле Італіі на 20 рэгіёнаў. Восем з іх знаходзяцца ў Паўночнай Італіі: Эмілія-Раманья, Фрыулі-Венецыя-Джулія, Лігурыя, Ламбардыя, П’емонт, Трэнціна Альто-Адзіджэ, Вале-д’Аоста і Венета. Шэсць знаходзіцца ў Цэнтральнай частцы краіны: Абруца, Лацыё, Марке, Малізэ, Таскана і Умбрыя. Паўднёвая Італія складаецца з чатырох: Апулія, Базіліката, Калабрыя і Кампанія. Астатнія два рэгіёны — гэта астравы Сіцылія і Сардзінія. Італія знаходзіцца на сусветнай гістарычнай арэне з часоў Рымскай Імперыі. Сучасная Італія з’яўляецца індустрыяльна развітай краінай, адным з лідараў Еўрапейскага Саюза.
Сцяг
Упершыню італьянскі трыкалор з’явіўся 7 студзеня 1797 года ў Эміліі як сцяг рэспублікі, абвешчанай Джузэпэ Кампаньёні. Падчас кіравання Напалеона сцяг таксама выкарыстоўваўся як сімвал Французскай рэвалюцыі.
Пасля Венскага кангрэса і Рэстаўрацыі трыкалор застаўся сімвалам свабоды і быў выкарыстаны ў рэвалюцыйных рухах 1831 года і 1848 года.
Нацыянальны гімн
Італьянскі гімн, вядомы таксама як «Браты Італіі» і «Песня італьянцаў» — з’яўляецца неафіцыйна гімнам Італьянскай Рэспублікі з 12 кастрычніка 1946 года. 17 лістапада 2005 года Сенат у першым чытанні прыняў закон аб афіцыйным гімне, аднак далей закон не прайшоў і гімн так і застаўся на неафіцыйным узроўні. Тэкст гімна быў напісаны ўвосень 1847 года Гафрэда Мамелі, а музыка, трохі пазней, кампазітарам Мікеле Навара. У 80-я гады XX стагоддзя таксама шырока быў распаўсюджаны ўрывак з оперы Джузэпэ Вердзі «Набука», які выконваўся ў якасці гімна.
Герб
Афіцыйная эмблема Італьянскай Рэспублікі была апублікавана Прэзідэнтам Італіі Энрыка дэ Нікола 5 мая 1948 года. Эскіз эмблемы быў зроблены мастаком Паала Паскета, які выйграў гэта права ў конкурсах 1946 і 1947 гадоў сярод 500 іншых кандыдатаў і амаль 800 эскізаў.
Эмблема ўяўляе белую пяціканцовую зорку з чырвонымі краямі, накладзеную на зубчастае кола з пяццю спіцамі, якое знаходзіцца паміж аліўкавай галіной злева і дубовай справа. Зялёныя галіны звязаны разам чырвонай стужкай з надпісам «Італьянская Рэспубліка» (італ. REPUBBLICA ITALIANA) вялікімі белымі літарамі.
Назва
Існуе багата здагадак наконт этымалогіі назвы «Italia», якія былі прапанаваны гісторыкамі і лінгвістамі. Паводле аднога з найбольш распаўсюджаных тлумачэнняў, тэрмін Italia мае грэчаскае паходжанне і з аскоцкай мовы Víteliú перакладаецца як «зямля цяляці». Бык быў сімвалам паўднёвых італьянскіх плямёнаў і ён часцяком выкарыстоўваўся пад час самніцкіх войнаў як сімвал непакорнасці Рыму і волі паўднёвай Італіі. Грэчаскі гісторык Дыянісій Галікарнаскі звязваў назву з імём легендарнага караля сікулаў і энотраў Італам, які таксама згадваўся Арыстоцелем і Фукідыдам.
Назва Italia першапачаткова ўжывалася толькі да паўднёвай часцы паўвострава, да сучаснай Калабрыі, паводле Антыёха Сіракузскага. Але ў яго часы слова Энотрыя і Італія былі сінонімамі, болей таго, імя ўжывалася да тэрыторыі Лейканіі. Грэкі паступова сталі ўжываць назву адносна да больш шырокай тэрыторыі, а потым і да ўсяго паўвострава.
Прагісторыя і старажытны Рым
Раскопкі ў Італіі выявілі наяўнасць сучаснага чалавека яшчэ ў перыяд палеаліту, каля 200 000 гадоў таму. Італьянскія плямёны дарымскай Італіі, як умбрыйцы, лаціняне (прашчуры рымлян), вольскі, самніты, кельты і лігуры, якія засялілі паўночную Італію, і многія іншыя пераважна індаеўрапейскія плямёны. Сярод асноўных гістарычных народаў, не індаеўрапейскага паходжання вылучаюць этрускаў, элімцаў, сікулаў і дагістрычных сардзінцаў.
Паміж 17—11 стагоддзямі да н.э. грэкі мікенскай цывілізацыі ўсталявалі кантакты з Італіяй, а ў 8-м і 7-м стагоддзях да н.э. грэчаскія калоніі былі створаны на ўзбярэжжах Сіцыліі і паўднёвай часткі італьянскага паўвострава, якія сталі вядомы пад назвай Вялікая Грэцыя. Таксама фінікійцы заснавалі калоніі на ўзбярэжжы Сардзініі і Сіцыліі.
Старажытны Рым быў спачатку невялікай сельскагаспадарчай суполкай, заснаванай каля 8 стагоддзя да н.э., з цягам часу мястэчка вырасла ў каласальную імперыю, якая ахоплівала ўсё Міжземнае мора, у якой старажытныя грэчаская і рымская культуры былі аб’яднаны ў адну цывілізацыю. Гэтая цывілізацыя была настолькі ўплывовай, што яе адгалоскі існуюць у сучасным праве, адміністрацыі, філасофіі і мастацтве, сфарміраваўшы падставу лічыць, што заходняя цывілізацыя заснавана на рымскай. У павольным згасані з канца 4 стагоддзя н.э., імперыя канчаткова разбілася на дзве часткі ў 395 годзе Заходнюю Рымскую імперыю і Усходнюю Рымскую імперыю. Заходняя частка, пад ціскам франкаў, вандалаў, гунаў, готаў і іншых груп насельніцтва з усходняй Еўропы, нарэшце, распалася, у выніку чаго на італьянская паўвостраў была падзелена на мноства невялікіх незалежных каралеўстваў, якія ваявалі паміж сабой у бліжэйшых 1300 гадоў. Усходняя частка засталася адзінай спадчыніцай рымскай дзяржавы.
Сярэднявечча
У VI стагоддзі візантыйскі імператар Юстыніян адваяваў Італію ў остготаў, але ўварванне новай хвалі германскіх плямёнаў лангабардаў у канцы таго ж стагоддзя, знізілі візантыйскую прысутнасць на апенінскай паўвостраве. Ламбардскае каралеўства паўночнай і цэнтральнай Італіі была пазней далучана да імперыі франкаў Карлам Вялікім у канцы VIII стагоддзя. Францкія каралі дапамаглі рымскім папам усталяваць уладу ў цэнтральнай Італіі, ад Рыма да Равены. Да XIII стагоддзя ў італьянскай палітыцы дамінавалі адносіны паміж нямецкімі імператарамі Свяшчэннай Рымскай імперыі і папамі рымскімі, таму большасць італьянскіх дзяржаў прытрымлівалася то аднаго то іншага боку.
Менавіта ў гэты перыяд сфарміраваліся такія інстытуты ўлады, як сіньярыя і сярэднявечная камуна. У анархічных умовах, якія часцяком пераважалі ў сярэднявечных італьянскіх гарадах-дзяржавах, людзі шукалі моцнай улады, каб аднавіць парадак і супыніць бясконцыя ваенныя сутычкі мясцовай эліты. Спробы Берэнгара Фрыульскага і Ардуіна Іўрэйскага стварыць незалежнае аб’яднанае каралеўства Італія былі разгромлены Францкімі імператарамі. Нягледзячы на шматлікія разбуральныя войны, італьянскія гарады, асабліва на поўначы, хутка развіваліся і пазней пераўтварыліся ў своеасаблівую з’яву, як купецкую рэспубліку. У гэтых гарадах-дзяржавах, алігархічнай рэчаіснасці, дамінуючым была класа купецтва, пры гэтым існавала адносная свабода навуковай і творчай дзейнасці. Выбітным сярод іх, на поўначы Італіі, быў Мілан, які ў XII стагоддзі ўзначальваючы Ламбардскую лігу, разграміў разам з саюзнымі гарадамі-дзяржавамі нямецкага імператара Фрыдрыха Барбаросу, што прывяло да поўнай незалежнасці большасці паўночных і цэнтральных італьянскіх гарадоў.
З IX стагоддзя на Сіцыліі існаваў ісламскі эмірат пакуль у канцы XI стагоддзя нарманы яго не захапілі, разам з большасцю лямбардскіх і візантыйскіх дзяржаў паўднёвай частцы Італіі. Праз складаны шэраг падзей, на поўдні Італіі было створана адзінае каралеўства, якое кіравалася спачатку Гогенштаўфенамі, потым Анжуйскай дынастыяй, а з XV стагоддзя, дынастыей Арагона. На Сардзініі, былой візантыйскай правінцыі, з’явіліся незалежныя дзяржавы, аднак большая частка астравы знаходзілася пад кантролем Генуі альбо Пізы, пакуль каралеўства Арагон заваявала востраў у XV стагоддзі.
У пазнейшыя часы на тэрыторыі Італіі былі існавалі шматлікія марскія рэспублікі, як Венецыя, Генуя, Піза і Амальфі. Італьянскія рэспублікі займаліся гандлем на Усходзе, стваралі калоніі на ўзбярэжжах Чорнага і Міжземнага мораў, зладжвалі кантакты з Візантыйскай імперыяй і ісламскім міжземнаморскім светам. Гэтыя марскія рэспублікі бралі таксама актыўны ўдзел у крыжовых паходах, выкарыстоўваючы новыя палітычныя і гандлёвыя магчымасці. Рэспублікі пашыраліся таксама за кошт суседніх італьянскіх гарадоў, як Падуя, Верона, Бергама і іншыя. У Мілане ў той час было створана Міланскае герцагства, якое займала тэрыторыю заходняй Ламбардыі. П’емонт увайшоў у склад Савойскага графства. Фларэнцыя ператварылася ў высока арганізаваны гандлёвы і фінансавы цэнтр, стаўшы на многія стагоддзі еўрапейскай сталіцай шоўку, воўны, банкаў і ювелірных вырабаў. Гэта прывяло да доўгага суперніцтва з іншымі тасканскімі дзяржавамі, як Арэца, Лука, Піза і Сіена.
Італія адыгрывала значную ролю ў культурым развіцці Еўропы ў Сярэднявеччы. Акрамя рэлігійнай улады папы рымскага, Італія рэзідэнцыя першага еўрапейскага ўніверсітэта, што адчыніўся ў Балонні. Таксама шырока вядомы такія італьянскія рэлігійныя дзеячы як Бенедыкт Нурсійскі, святыя Францыск Асізскі і Тамаш Аквінскі, а таксама італьянскія пісьменнікі — Дантэ Аліг’еры, Джавані Бакача і Франчэска Петрарка. Школа Салерна дала магчымасць усёй Еўропе далучыцца да ведаў ісламскай і візантыйскай медыцыны, а кантакты паміж марскімі рэспублікамі і краінамі ісламскага міжземнамор’я прывялі да шырокага распаўсюджвання арабскіх лічбаў у Заходняй Еўропе.
Эпоха Адраджэння
Да XV стагоддзю камуны Тасканы былі аб’яднаны вакол Фларэнцыі ў Вялікае герцагства Тасканскае, Ламбардыя была аб’яднана вакол Мілана ў Герцагства Мілан, Раманья была аб’яднана вакол Ферары ў Ферарскае герцагства, усе гэтыя дзяржавы ўяўлялі сабой манархіі. У Венецыі і Генуі захаваліся арыстакратычныя рэспублікі. У XVI стагоддзі на значнай частцы Італіі замацавалася панаванне Іспаніі, пасля вайны за Іспанская спадчына 1701—1714 — панаванне аўстрыйскіх Габсбургаў.
У 1797 годзе ў Італію ўвайшла Французская армія, былі ўтвораны Цыспаданская рэспубліка, Транспаданская рэспубліка, Венецыянская рэспубліка, Лігурыйская рэспубліка, П’емонцкая рэспубліка, Рымская рэспубліка, Неапалітанская рэспубліка, усе з’яўляліся алігархічнымі рэспублікамі. У тым жа 1797 годзе яны аб’ядналіся ў Цызальпінскую рэспубліку, пераназваную ў 1802 Італьянскую Рэспубліку, якая ў сваю чаргу ў 1805 годзе была ператворана ў Каралеўства Італія, каралём якога стаў Імператар Францыі Напалеон I. У 1814 годзе французская армія пакінула Італію, былі адноўлены Герцагства Мадэна, Герцагства Парма, Каралеўства Неапаль і Папская Вобласць былі адноўлены яшчэ 1799 годзе, Каралеўству Сардзінія быў вернуты П’емонт, Эмілія Папскай Вобласці, Ламбардыя і Венета Аўстрыі.
Адміністрацыйны падзел
Італія — дэцэнтралізаваная ўнітарная дзяржава. Сталіца дзяржавы — Рым. Краіна падзелена на 20 абласцей — Вале-д’Аоста, Ламбардыя, Трэнціна-Альта Адыджэ, Фрыўлі-Венецыя Джулія, П’емонт, Лігурыя, Венета, Таскана, Умбрыя, Эмілія-Раманья, Марке, Абруца, Лацыа, Малізэ, Базіліката, Кампанія, Калабрыя, Апулія, Сардзінія і Сіцылія, (з якіх 5 — Сіцылія, Сардзінія, Трэнціна-Альта-Адыджэ, Вале-д’Аоста і Фрыўлі-Венецыя Джулія — маюць асобы статус), якія ўключаюць у якасці адміністрацыйна-тэрытарыяльных адзінак 110 правінцый. Правінцыі ў сваю чаргу падзяляюцца на 8101 камуну. У аўтаномных абласцях ёсць свае прадстаўнічыя органы — абласныя саветы і выканаўчыя органы — джунты, вобласці і аўтаномныя правінцыі могуць прымаць абласныя і правінцыйныя законы па тых пытаннях, якія прапісаны ў Канстытуцыі.
Насельніцтва
Італія — краіна з аднымі з найбольш высокіх паказчыкаў шчыльнасці насельніцтва ў Еўропе. Найбольш высокая шчыльнасць складае 200 чалавек на 1 км² на Паўночна-Італьянскай раўніне, узбярэжжы Лігурыі, у паўночнай Таскане.
Прырост насельніцтва ў Італіі мае тэндэнцыю да скарачэння. У 1970 г. прырост склаў 4,4 %, а ў 1990 — ужо 0,5 %. Каля ¾ насельніцтва жывуць у гарадах. Найбольшыя гарады Італіі — Рым, Мілан, Неапаль і Турын — маюць больш за 1 млн гараджан. Іншыя вялікія гарады — Генуя, Палерма, Балоння, Фларэнцыя, Катанія і Венецыя.
Італьянцы этнічна не гамагенны, што было выклікана працяглай гісторыяй падзеленасці і міграцыі. Мноства людзей размаўляе не на літаратурнай італьянскай мове, а на дыялектах альбо неітальянскіх мовах. Гэтыя дыялекты і мовы залежаць ад рэгіёну. Найбольш адасобленымі раманскімі мовамі з’яўляюцца мова Сардзініі, якая бліжэй за ўсіх да лацінскай мовы, на якой размаўляе 1,2 мільёна жыхароў Сардзініі; фрыульская, альбо рэтараманская мова, на якой размаўляюць 520 000 чалавек у паўночна-заходнім рэгіёне Фрыулія; ладына, рэта-раманская мова, на якой размаўляюць у гарах Трэнціна-Альта-Адыджэ. Цалкам неітальянскай групай з’яўляюцца 260 000 германа-італьянцаў, якія жывуць у Трэнціна-Альта-Адыджэ (былы аўстрыйскі Паўднёвы Ціроль) і размаўляюць на паўднёва-нямецкім дыялекце Аўстрыі і Баварыі. Таксама італьянскія славяне, колькасцю 53 000 чалавек, жывуць у рэгіёне Фрыулі-Венецыя-Джулія. Ізаляванымі групамі з’яўляюцца грэчаскія камуны, якія пражываюць часткова ў Апуліі, часткова ў Калабрыі (на поўдні краіны); албанскія калоніі ў Сіцыліі і Калабрыі; серба-харваты ў Малізэ; і французскамоўныя групы ў Аосце, на поўначы краіны.
Амаль 90 % італьянцаў — каталікі. Каталіцтва было прызнана афіцыйнай рэлігіяй Італіі па Латэранскаму каншахту паміж Ватыканам і Італіяй 11 лютага 1929 года, і гэты легальны статус быў адменены толькі ў 1984 годзе. Пратэстанты жывуць невялікімі абшчынамі і складаюць прыкладна каля 180 000 чалавек, колькасць яўрэяў складае прыкладна 35 000. Таксама дзейнічае Праваслаўная царква Італіі.
Адукацыя і здароўе
Італьянская адукацыя вольная, дзеці вучацца з 6 да 14 год. Дзеці паміж 11 і 14 гадамі паступаюць у сярэднюю школу, якая з’яўляецца градуіраванай, і могуць скончыць яе ў класічнай навуковай школе, школе трэніроўкі выкладчыкаў, альбо ў разнастайных тэхнічных школах, дзе рыхтуюць студэнтаў для якой-небудзь прафесіі. Толькі невялічкая частка вучняў ідзе вучыцца ва ўніверсітэты. Галоўныя ўніверсітэты Італіі знаходзяцца ў Рыме, Неапалі, Мілане, Балонні, Турыне і Палерма. У г. Дуіна (камуна Дуіна-Аўрысіна, правінцыя Трыест, рэгіён Фрыўлі-Венецыя-Джулія) дзейнічае Адрыятычны каледж міжнароднай супольнасці.
Італьянская адукацыя зрабіла вялікі прагрэс у ХХ ст. У 1930 гг. толькі 20 % насельніцтва ведалі грамату. Сёння безграматнасць цалкам ліквідавана на поўначы краіны, але на поўдні адукацыйная сістэма працягвае цярпець ад недахопу фінансавання і недахопаў самой сістэмы, і, нягледзячы на зробленыя ўрадам крокі, адукацыйная сістэма ўсё яшчэ моцна залежыць ад кожнага асобнага рэгіёна. Сістэма аховы здароўя ў Італіі платная, але якасць аказанай медыцынскай дапамогі, зноў жа, залежыць ад рэгіёнаў. Мноства шпіталяў знаходзяцца на ўтрыманні разнастайных каталіцкіх ордэнаў. Узровень смяротнасці пайшоў уніз, пачынаючы з 70-х гг., і зараз ён амаль дасягнуў сярэднееўрапейскага ўзроўню.
Культурныя інстытуты
Акадэміі моцна паўплывалі на інтэлектуальнае жыццё ў Італіі. Адной з найзначнейшых застаецца Нацыянальная акадэмія дэі Лінчэі, заснаваная ў 1603 годзе ў Рыме. Нацыянальная Акадэмія Святога Лукі па мастацтвах заснавана ў XIV ст. Фларэнційская Акадэмія Нацыёнале дэла Круска (1582) навучае псіхалогіі, лексікаграфіі і граматыцы. Нацыянальная Акадэмія Святой Чычыліі па музыцы заснавана ў Рыме ў 1566 годзе. Галоўным інстытутам па матэматыцы, фізіцы і натуральных навуках з’яўляецца Нацыянальны Даследчы Камітэт Італіі, заснаваны ў 1923 годзе. Галоўнай бібліятэкай з’яўляецца Нацыянальная Цэнтральная Бібліятэка, заснаваная ў 1747 годзе ў Фларэнцыі, фонд якой складаецца з 4 млн кніг. Рымская Віктора Імануіла II Нацыянальная Цэнтральная бібліятэка захоўвае 2,8 млн дакументаў, Цэнтральны Дзяржаўны архіў — 120 000 дакументаў.
Большасць музеяў і галерэй мастацтва знаходзіцца ў вялікіх гарадах. Найбольш знакамітымі з’яўляюцца палацца Піці, Уфіцы, і Нацыянальны Музей у Фларэнцыі. Таксама знакамітыя галерэя Баргезэ, Віла Джулія, Капіталійскі Музей, Нацыянальная Галерэя сучаснага мастацтва ў Рыме, Акадэмія ў Венецыі. «Універсіта Італьяна пер Страньеры», пабудаваны ў 1925 г. у Перуджыі, выкладае курсы па гісторыі Італіі і італьянскай культуры і італьянскую мову для іншаземных студэнтаў.
Прыродна-рэсурсны патэнцыял
Забяспечанасць прыроднымі рэсурсамі, у асаблівасці паліўнымі, вельмі малая.
Энергетычнымі рэсурсамі краіна забяспечана толькі на 15-17 %. Радовішчы каменнага вугалю размешчаны на Сардзініі, у Таскане, Умбрыі, на Калабрыі; нафты — на Сіцыліі, Паданскай нізіне, усходнім узбярэжжы Цэнтральнай Італіі; прыроднага газу — на Паданскай нізіне, шэльфе Адрыятычнага мора.
Гідрарэсурсы большасцю сканцэнтраваны на поўначы Італіі, дзе з гэтай прычыны і сканцэнтраваны асноўныя магутнасці ГЭС і каляровай металургіі (выплаўка рафініраваных металаў).
Кліматычныя рэсурсы вызначаюцца вялікай працягласцю тэрыторыі краіны з поўначы на поўдзень, спецыфікай рэльефу і вятроў, з прычыны чаго поўнач і Паданская нізіна адносяцца да ўмеранага тыпу клімата, а астатняя частка — да міжземнаморскага. Гэта адбіваецца на спецыялізацыі сельскай гаспадаркі розных частак краіны і дазваляе вырошчваць культуры як міжземнаморскія, так і ўмеранага пояса. Гэтаму спрыяюць глебы: на поўначы і на Паданскай нізіне — у асноўным бурыя лясныя, а ў даліне р. По — алювіяльныя, а на астатняй тэрыторыі — карычневыя глебы субтропікаў.
Лясы займаюць каля 20 % тэрыторыі і сканцэнтраваны большай часткай на поўначы (хвойныя), дзе маюць вялікае прыродаахоўнае значэнне.
У цэлым тэрыторыя краіны можа быць ахарактарызавана як спрыяльная для жыццядзейнасці людзей.
Урад
На рэферэндуме 2 ліпеня 1946 года італьянцы адмовіліся ад манархіі, Італія стала рэспублікай. Канстытуцыя Італьянскай рэспублікі прымаліся з 22 снежня 1947 года і канчаткова была прынята 1 студзеня 1948 года. Згодна з Канстытуцыяй, заканадаўчая ўлада падпарадкавана 630 сябрам парламента і 315 сябрам сената. Прэзідэнта рэспублікі абіраюць на сямігадовы тэрмін шляхам галасавання на чарговай сесіі парламента і трох дэлегатаў ад розных рэгіёнаў краіны. Выканаўчая ўлада падпарадкоўваецца кабінету міністраў, які фармуецца з партый парламента, на чале з прэм’ер-міністрам, які фармальна падпарадкаваны прэзідэнту краіны. У 20 рэгіёнах краіны абіраюць свой урад, які ажыццяўляе кіраванне на мясцовым узроўні. Пяць рэгіёнаў — Фрыулі-Венецыя-Джулія, Сардзінія, Сіцылія, Трэнціна-Альта-Адыджэ і Вале-д’Аоста маюць спецыяльны аўтаномны статус згодна з Канстытуцыяй.
Асноўнай палітычнай партыяй у Італіі з’яўляецца Хрысціянская Дэмакратычная партыя Італіі, якая была створана ў 1945 годзе. Іншымі значнымі партыямі з’яўляюцца Дэмакратычная партыя Левых (альбо Камуністы за рэформы) і Сацыялістычная партыя. Значную папулярнасць на поўначы набыла ўльтраправая партыя Ліга Поўначы. Маленькімі партыямі ў Італіі з’яўляюцца Сацыяльная Дэмакратычная партыя, Рэспубліканская партыя, Ліберальная партыя, і неафашысцкая партыя Італьянскі Сацыяльны Рух.
Аляксандра Сямёнаўна Слуцкая
Аляксандра Сямёнаўна Астрожская (у дзявоцтве Слуцкая з роду Алелькавічаў; каля 1503 — пасля 1556) — руска-літоўкая княгіня, дачка, жонка князя Канстанціна Астрожскага , маці князя Канстанціна-Васіля Астрожскага.
Біяграфія
Нарадзілася ў сям’і князя і яго жонкі.
Пасля смерці Таццяны Гальшанскай (1480—12 ліпеня 1522 года) дзякуючы пасрэдніцтву кіеўскага мітрапаліта Іосіфа і земскага скарбніка Князь Астрожскі заключыў дамову са Слуцкай княгіняй  аб шлюбе з дачкой Аляксандрай.
26 ліпеня 1522 года перад выездам у Мінск на гаспадарчую службу Канстанцін напісаў у Вільню ліст, у якім узяў абавязак выдаць будучай жонцы вена, каб не запісваць, прымушаць і не ахвяраваць сваі родавыя, выслужаныя і набытыя маёнткі, каб гэтае вена было на поўную траціну маёмасці, а дзяцей з ёю любіць так сама, як і Іллю, народжанага першай жонкай; пасля смерці гетмана ўсе яго маёмасці, незалежна ад часу і характару іх набыцця, Ілля і яго сыны, якія з’явіліся ў шлюбе са Слуцкай князёўнай, павінны былі быць падзелены на роўныя часткі; асобна нікому з іх ён нічога запісваць не будзе. Верагодна, шлюб адбыўся на наступны год.
Ужо ў 1528 годзе Аляксандра выступае ў крыніцах як жонка Канстанціна Астрожскага і маці двух дзяцей.
28 снежня 1528 года яна адтрымала пацверджанне запісу мужа, які ўзяў за ёй 1000 чырвоных і запісаў ёй 6000 коп грошай на Тураве, Сатыеве і іншых маёнтках.
У 1530 годзе К. Астрожскі памёр і Аляксандра засталася ўдовай.
У 1531 годзе атрымала прывілей на гандаль у Тарасаве Мінскага павету.
У 1556 годзе атрымала прывілей на пабудову горада ў сваім мястэчку Сляды. Гэта апошняя згадка ў крыніцах пра яе.
Яленец
Яленец
Павонкаў (гміна)
Паво́нкаў (Pawonków) — вясковая гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Люблінецкага павета Сілезскага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Павонкаве. Плошча гміны складае 118,74 км². Станам на 2004 год у гміне Павонкаў пражывалі 6483 чалавекі, шчыльнасць — 54,6 чал./км².
Рудня Целяшоўская
Ру́дня Целяшо́ўская (, Рудня Телешовская) — вёска ў Гомельскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Цярэніцкага сельсавета.
У 1926—1927 гадах цэнтр Рудня-Целяшоўскага сельсавета. Да 19 чэрвеня 2008 года вёска ўваходзіла ў склад Целяшоўскага сельсавета.
Нурагічная цывілізацыя
Нурагі́чная цывіліза́цыя, або нурагічная культура — цывілізацыя бронзавага і жалезнага вякоў на востраве Сардзінія ў Міжземным моры. Сфарміравалася і развівалася ў XVIII — III стст. да н. э. Назва паходзіць ад характэрных для яе помнікаў абарончага дойлідства — нураг.
Паходжанне
Распаўсюджаны 2 асноўныя версіі паходжання нурагічнай цывілізацыі. Першая сцвярджае, што яе вытокі трэба шукаць ва ўсходняй частцы Міжземнамор'я. Першасна яна абапіралася на старажытнагрэчаскую міфалогію, якая прыпісвае засяленне Сардзініі героям Арыстэю і Іалаю. Другім важным доказам, заўважаным аўтарамі эліністычнага перыяда, было падабенства нураг на толасы. Паўсаній меркаваў, што мелася 3 буйныя міграцыі перасяленцаў на Сардзінію: з Паўночнай Афрыкі, Грэцыі і Іберыі. Але ў XX ст. у пошуках вытокаў нурагічнай цывілізацыі даследчыкі скіравалі свой позірк болей на Блізкі Усход і Малую Азію. Выказваліся думкі, што вобраз Іалая мае фінікійскае паходжанне. У якасці нашчадкаў старажытнага насельніцтва Сардзініі бачылі шардана, вядомых з пісьмовых крыніц Старажытнага Егіпта і Асірыі.
Сучасныя археолагі сапраўды выявілі доказы сувязяў Сардзініі з Усходнім Міжземнамор'ем. Напрыклад, волава для выплаўлення бронзы прывозілі з Кіпра. Вядомы адзінкавыя знаходкі мікенскай керамікі. Аднак у астатнім нурагічная цывілізацыя мела мясцовы фундамент, які папярэднічаў узгадкам пра шардана, росквіту Мікенскай цывілізацыі і фінікійцаў.