cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Эдуард Віктаравіч Туманаў
Біяграфія
У цяперашні час працуе дацэнтам кафедры судовай медыцыны Расійскага нацыянальнага медыцынскага ўніверсітэта, загадчык вучэбнай часткай кафедры.
Навуковая дзейнасць
Аўтар 108 навуковых прац, у тым ліку 1 манаграфію, 2 падручнікаў, 9 вучэбна-метадычных дапаможнікаў, 6 патэнтаў на вынаходніцтвы і карысныя мадэлі.
Міхаіл Якаўлевіч Варонін
Міхаіл Якаўлевіч Варонін (, -, п. Нова-Нікольскае, Краснагорскі раён, Маскоўская вобласць, Расія) — савецкі гімнаст, двухразовы алімпійскі чэмпіён 1968 года, двухразовы чэмпіён свету, заслужаны майстар спорту СССР, заслужаны трэнер СССР.
Першая жонка — алімпійская чэмпіёнка 1968 гады па гімнастыцы Зінаіда Вароніна (Дружыніна).
Пічана
Пічана (Picciano) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Абруца, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Пескара.
Насельніцтва складае 1367 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 195 чал./км². Займае плошчу 7 км². Паштовы індэкс — 65010. Тэлефонны код — 085.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы Вінцэнт Ферэр.
Сэкрэтарыўка
Сэкрэтарыўка (Секрета́рівка) — вёска ў Біляіўскім раёне Адэскай вобласці Украіны.
Шарль Камуэн
Біяграфія
Нарадзіўся ў Марселі. У 1895 годзе паступіў у мясцовую мастацкую школу. Перабраўшыся ў Парыж, працягнуў навучанне ў студыі Гюстава Маро, дзе пазнаёміўся з Анры Мацісам і іншымі пачынаючымі мастакамі: Марке, Руо, Вламінкам, Дэрэнам і Мангенам. У далейшым усе гэтыя людзі склалі ядро ​​групы фавістаў.
З 1903 года выстаўляўся ў «Салоне Незалежных», з 1904 — у Восеньскім Салоне, а таксама ў галерэі Берты Вейль, дзе прайшла яго персанальная выстава. У 1904 годзе ён наведаў Жыверні — месца жыхарства вядомага імпрэсіяніста Клода Манэ, дзе і адбылося знаёмства мастакоў.
З кола фавістаў Камуэн падтрымліваў блізкія адносіны з Анры Мацісам. У 1913 годзе ён суправаджаў яго ў адной з мараканскіх паездак. Шырока вядомы напісаны ім партрэт Маціса, які цяпер захоўваецца ў Цэнтры Жоржа Пампіду ў Парыжы.
У 1913 годзе Камуэн прыняў удзел у гістарычным «Armory Show» у Нью-Ёрку. Пасля паездкі ў Кань-сюр-Мер і наведвання майстэрні знакамітага мастака П’ера Агюста Рэнуара, Камуэн пачаў пісаць больш мякка і выразна.
Сярагі
Сяра́гі (, Серяги) — вёска ў Слуцкім раёне Мінскай вобласці. Цэнтр Сяражскага сельсавета.
Шарль Камуэн
Біяграфія
У 1955 годзе Шарль Камуэн быў прэміраваны прэзідэнтам Францыі Рэнэ Каці за ўклад у французскае мастацтва. Мастак дажыў да глыбокай старасці і памёр ва ўзросце 85 гадоў у Парыжы. Пасля смерці Камуэна яго работы былі прадстаўлены на буйных фавістычных выставах у Токіа, Мюнхене, Маліне і Парыжы, а таксама на некалькіх пасмяротных асабістых выставах.
Сярагі
Знаходзіцца за 8 кіламетраў на паўночны захад ад Слуцка, 110 кіламетраў ад Мінска.
Шарль Камуэн
Біяграфія
Значная частка работ Шарля Камуэна захоўваецца ў парыжскіх музеях, у прыватнасці, у Цэнтры Пампіду і Музеі сучаснага мастацтва, а таксама ў прыватных калекцыях.
Эпітэлій
[[File:Illu epithelium.jpg|thumb|300px| Тыпы эпітэлію:
уверсе — аднаслойны (плоскі, кубічны, прызматычны);
унізе — мнагаслойны ]] Эпітэліяльная тканка — тып тканкі, прадстаўлены покрыўным (эпідэрміс скуры, эпітэлій стрававальнай, дыхальнай, мочапалавой сістэм) і залозістым (уваходзіць у склад большасці залоз) эпітэліем. Складаецца з клеткак, якія прылягаюць адна да другой і ўтвараюць слой, што пакрывае цела жывёлы або высцілае ўнутраную паражніну.
Покрыўны эпітэлій
Клеткі покрыўнага эпітэлію ляжаць шчыльна адна да адной — міжклетачнага рэчыва паміж імі няма. Покрыўны эпітэлій выконвае ахоўную функцыю. Ён бывае аднаслойным і шматслойным. У аднаслойным эпітэліі ўсе клеткі звязаны з асноўнай мембранай, у той час як у шматслойным з мембранай звязаны толькі ніжні слой клетак. У адпаведнасці з формай клетак аднаслойны эпітэлій падзяляецца на плоскі, кубічны і прызматычны.
На клеткі покрыўнага эпітэлію, як правіла, уздзейнічаюць разнастайныя фактары асяроддзя, і яны гінуць. Але іх колькасць хутка ўзнаўляецца дзякуючы выражанай здольнасці да дзялення клетак, размешчаных у больш глыбокіх слаях.
Залозісты эпітэлій
Клеткі залозістага эпітэлію выпрацоўваюць і выдзяляюць розныя сакрэты — стрававальныя сокі, слёзы, пот і інш. Залозісты эпітэлій можа быць прадстаўлены клеткамі, сабранымі ў групы, — залозамі.
Адрозніваюць залозы ўнутранай, знешняй і змешанай сакрэцый.
Залозы ўнутранай сакрэцыі не маюць вывадных праток. Выпрацаваныя імі біялагічна актыўныя рэчывы трапляюць непасрэдна ў тканкавую вадкасць або ў кроў.
Залозы знешняй сакрэцыі маюць вывадныя пратокі і па іх выдзяляюць свой сакрэт на паверхню цела (малочныя, потавыя, сальныя) або ў поласці — ротавую, страўнік, кішэчнік (слінныя, кішэчныя і інш.).
Залозы змешанай сакрэцыі (падстраўнікавая, палавыя) утрымліваюць розныя тыпы клетак. Адны з іх выконваюць унутрысакраторную, а другія — знешнесакраторную функцыю.
Інтэрфакс
«Інтэрфакс» — расійскае прыватнае інфармацыйнае агенцтва, заснаванае ў часы СССР у ліпені 1989 года. У 1994—2021 гадах мела падраздзяленне ў Беларусі.
Структура
У склад агенцтва ўваходзяць галіновыя службы «Інтэрфакс-АВН», «Інтэрфакс-АГІ», «Інтэрфакс-АКІ», «Інтэрфакс-АНІ», «Інтэрфакс-АФІ», «Інтэрфакс-Дылінг», «Інтэрфакс-Тэлеком». Агенцтва мае падраздзяленні ў 7 з 8 федэральных акруг Расіі, акрамя Паўночна-Каўказскай. Таксама мае падраздзяленні ў такіх краінах, як Азербайджан, Англія, Беларусь, ЗША, Казахстан, Кітай, Германія, Польшча, Украіна.
Паводле паведамленняў СМІ ў красавіку 2007 года інфармацыйная група «Interfax» набыла 90 % акцый інфармагенцтва «Финмаркет». Па інфармацыі «Газета. Ru», кампанію пачалі рыхтаваць да продажу яшчэ ў 2006 годзе, для чаго была праведзена ацэнка бізнесу. Па выніках гэтай ацэнкі кошт «Финмаркет» склаў парадку 7 мільёнаў долараў ЗША. Аднак і «Interfax», і «Финмаркет» сцвярджаюць, што сума пагаднення амаль у два разы менш за гэтую лічбу.
Веляполе Скшыньске (гміна)
Веляпо́ле Скшы́ньске (Wielopole Skrzyńskie) — вясковая гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Рапчыцка-Сэндзішоўскага павета Падкарпацкага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Веляпольске Скшыньске. Плошча гміны складае 93,55 км². Станам на 2013 год у гміне Веляполе Скшыньске пражывалі 8471 чалавек, шчыльнасць — 91 чал./км². Адміністрацыйна падзелена на 5 салецтваў.
Міцуа Цукахара
Міцуа Цукахара (нар. ) — японскі гімнаст, пяціразовы алімпійскі чэмпіён, чатырохразовы чэмпіён свету. Бацька гімнаста Наоі Цукахары.
Нарадзіўся ў Токіа; скончыў Японскі ўніверсітэт спартыўнай навукі. У 1968 годзе на Алімпійскіх гульнях у Мехіка стаў уладальнікам залатога медаля. На чэмпіянаце свету 1970 года ён меў два залатыя і два срэбныя медалі. У 1972 годзе зарабіў два залатыя і бронзавы медалі Алімпійскіх гульняў у Мюнхене. У 1974 годзе стаў уладальнікам залатога медаля чэмпіянату свету. У 1976 годзе на Алімпійскіх гульнях у Манрэалі Міцуа Цукахара меў два залатыя, сярэбраны і два бронзавыя медалі. На чэмпіянаце свету 1978 года ён стаў уладальнікам залатога медаля.
Міцуа Цукахара быў віцэ-прэзідэнтам Японскай асацыяцыі гімнастыкі. У 2009 годзе ўрад Японіі ўзнагародзіў яго Медалём Пашаны з пурпуровай стужкай.
Марсель Кан
Марсель Кан ( — ) — французская мастачка, адзін з членаў Abstraction-Création. Нарадзілася ў яўрэйскай сям’і Страсбурга. З 1915 года навучалася жывапісу ў Лавіса Карынта. У 1930 годзе ў Парыжы ўдзельнічала ў выставе «Круг і квадрат». У сваіх карцінах, пераважна абстрактных, часта заснаваных на геаметрычных формах, яна імкнулася стварыць «абсалютную прастору»; гэта ж самае яна спрабавала вырашыць у рэльефах і калажах.
Бленхеймскі палац
Палац Бленхейм, Бле́нем або Бленім (Blenheim Palace) — размешчаны ў Вудстаку (Оксфардшыр, Англія). Пабудаваны ў 1707—1722 па праекце Джона Ванбру і Нікаласа Хоксмура. Радавы маёнтак герцагаў Мальбара. Назва — у гонар перамогі Джона Чэрчыля над французамі пры Бленгейме. Тут нарадзіўся Уінстан Чэрчыль.
Палац быў спраектаваны ў досыць рэдкім для Англіі стылі барока. Ён сумяшчае ў сабе рысы жылога дома, маўзалея і нацыянальнага помніка.
У 1987 годзе Бленхеймскі палац быў уключаны ў спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.
Каралеўства Брэтань
Каралеўства Брэтань (Royaume de Bretagne) — феадальная дзяржава, якае існавала ў сярэдзіне IX — пачатку X стагоддзяў на тэрыторыі паўвострава Брэтань. Каралеўства было створана ў выніку дамовы паміж Эрыспоэ (кароль у 851—857) і каралём Заходне-Франкскай дзяржавы Карлам II Лысым у Анжэ ўвосень 851 года. Вяршыня магутнасці каралеўства — кіраванне Саламона (кароль у 857—874), які далучыў да каралеўства заходнюю частку Анжу, Катантэн і Авранш. Пасля смерці Саламона краіна пагрузілася ў грамадзянскую вайну паміж феадаламі, якія забілі яго, што прэтэндавалі на тытул караля, Паскветэнам і Гурванам. Брат Паскветэна, Ален I Вялікі (кароль у 874—907), быў апошнім каралём Брэтані. Пасля яго смерці ў 907 годзе, Брэтань патрапіла пад уладу кіраўнікоў Нармандыі, а ў 930-х гадах, заваяваўшы незалежнасць, стала герцагствам, фактычна застаючыся незалежнай дзяржавай аж да 1532 года, калі адбылося яе канчатковае далучэнне да Францыі.
Небамун
Небамун — чыноўнік сярэдняга рангу, які быў пісарам і ўлікоўцам збожжа ў перыяд Новага царства ў Старажытным Егіпце.
Біяграфія
Небамун, як мяркуюць, жыў каля і працаваў у велізарным храмавым комплексе каля Фіваў (цяпер Луксор), дзе шанаваўся дзяржаўны бог Амон. Яго імя перакладаецца як «Гасподзь мой Амон», і яго сувязь з храмам, у спалучэнні з важнасцю паставак збожжа ў Егіпет, азначала, што ён быў важным на практыцы чалавекам, хоць і не самага высокага рангу.
Грабніца
Небамун вядомы сёння з-за адкрыцця ў 1820 годзе яго багата ўпрыгожанай грабніцы на заходнім беразе Ніла ў Фівах. Хоць дакладнае месцазнаходжанне гэтай магілы цяпер страчана, фрызы з насценным роспісам з грабніцы былі набыты Брытанскім музеям, дзе яны цяпер знаходзяцца і лічацца адным з найвялікшых скарбаў яго фондаў.
Сонячнэ (Біляіўскі раён)
Сонячнэ (Сонячне) — вёска ў Біляіўскім раёне Адэскай вобласці Украіны.
Вальдэмар Поўльсен
Вальдэмар Поўльсен (Valdemar Poulsen,, Капенгаген — , Нью-Ёрк) — датскі фізік, інжынер. Распрацаваў спосаб магнітнага запісу на дрот у 1899  году.
Прынцып магнітнага запісу быў прадэманстраваны Поўльсенам у пачатку 1898 года. Першы прыбор меў назву тэлеграфон і выкарыстоўваў металічны (стальны) дрот у якасці носьбіта. Сучасныя магнітафоны выкарыстоўваюць больш зручныя і надзейныя магнітныя стужкі, але базавы прынцып аналагавага запісу гуку не змяніўся: з узмацняльніка сігнал падаецца на галоўку, якая запісвае, уздоўж якой са сталай хуткасцю перасоўваецца носьбіт (стужка ці дрот), у выніку чаго носьбіт намагнічваецца адпаведна гукавому сігналу. Пры прайграванні гуку носьбіт з той жа хуткасцю працягваецца ўздоўж галоўкі, якая грае, індуцыруючы ў ёй слабы электрычны сігнал, які пасля ўзмацнення падаецца на гучнагаварыцель.
Патэнт на тэлеграфон Поўльсен атрымаў у 1898 году. Узмацняльнікаў гуку тады яшчэ не было, таму гук быў вельмі слабы і яго можна было слухаць толькі ў навушніках. У 1908 году Поўльсен распрацаваў удасканалены варыянт дугавога перадатчыка, які пазней быў названы яго імем. Памёр на 73-ем гаду жыцця ў Нью-Ёрку, ЗША. У 1969 году была выпушчана паштовая марка ў гонар Поульсэна.
Анры Дарсі
Анры Філібер Гаспар Дарсі (фр. Henry Philibert Gaspard Darcy, 10 чэрвеня 1803, Дыжон - 2 студзеня 1858, Парыж) — французскі інжынер-гідраўлік, абгрунтаваў закон Дарсі (1856), які злучае хуткасць фільтрацыі вадкасці ў порыстым асяроддзі з градыентам ціску. Імем Дарсі названая адзінка вымярэння пранікальнасці порыстага асяроддзя.
Пад кіраўніцтвам Дарсі ў г. Дыжоне была створана першая ў Еўропе сістэма гарадскіх ачышчальных збудаванняў з рознымі фільтрацыйнымі засыпаннямі. Гэта настолькі змяніла горад у лепшы бок, што ўжо на наступны дзень пасля смерці Дарсі ад пнеўманіі галоўнай плошчы горада было прысвоена яго імя.
Стара Эмэціўка
Стара Эмэціўка (Стара Еметівка) — вёска ў Біляіўскім раёне Адэскай вобласці Украіны.
Гранада (значэнні)
Грана́да (Granada):
Каросцінка
Каро́сцінка — рака ў Лельчыцкім раёне Гомельскай вобласці Беларусі, левы прыток ракі Убарць (басейн Дняпра).
Даўжыня ракі 33,8 км. Пачынаецца за 2 км на поўдзень ад аграгарадка Дуброва, вусце за 3 км на поўнач ад вёскі Убарцкая Рудня. Рэчышча на працягу 21 км угару ад вусця каналізаванае. Цячэ па лясістай забалочанай мясцовасці. Ніжэй вёскі Новае Палессе ў басейне ракі сетка меліярацыйных каналаў і вадасховішчы (у тым ліку, Новапалескае ).
Валянцін Кірылавіч Сцешыц
Валянцін Кірылавіч Сце́шыц ( — )  — беларускі судовы медык. Доктар медыцынскіх навук (1975), прафесар (1978).
Біяграфія
Нарадзіўся ў вёсцы Доўгае Старобінскага раёна Бабруйскай акругі БССР (сучасны аграгарадок у Салігорскім раёне Мінскай вобласці Беларусі). У 1951 годзе скончыў Мінскі медыцынскі інстытут і працаваў у ім у 1951—1955 гадах асістэнтам кафедры судовай медыцыны. У 1955 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю на тэму «Аўтатраўма, яе асаблівасці і судова-медыцынская дыягностыка». У 1955—1959 гадах асістэнт кафедры судовай медыцыны Кіргізскага медыцынскага інстытута, адначасова судова-медыцынскі эксперт Рэспубліканскага бюро судова-медыцынскай экспертызы Міністэрства аховы здароўя Кіргізскай ССР і судова-медыцынскі эксперт горада Фрунзэ. У 1959—1961 гадах В. К. Сцешыц працаваў загадчыкам кафедрай судовай медыцыны Цярнопальскага медыцынскага інстытута. У 1961 годзе зацверджаны ў званні дацэнта. У 1961—1976 гадах у Мінскім медыцынскім інстытуце. Займаў пасаду загадчыка кафедрай судовай медыцыны. Адначасова ў 1961—1977 гадах — галоўны судова-медыцынскі эксперт Міністэрства аховы здароўя БССР. У 1976—1993 гадах выкладаў у Вышэйшай школе Міністэрства ўнутраных спраў БССР, Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь, з 1978 года — прафесар. З 1993 года на пасадзе вядучага спецыяліста ў Навукова-даследчым інстытуце крыміналістыкі, крыміналогіі і судова-медыцынскай экспертызы Міністэрства юстыцыі Рэспублікі Беларусь. Адначасова прафесар кафедры юрыдычнага факультэта Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта.
Памёр В. К. Сцешыц 5 кастрычніка 1997 года. Пахаваны на Усходніх могілках у Мінску.
Навуковая і грамадская дзейнасць
Кандыдацкая (1955) і доктарская (1968) дысертацыі прысвечаны пытанням судова-медыцынскай экспертызы аўтамабільнай траўмы, па матэрыялах якой была напісана манаграфія «Судова-медыцынская экспертыза пры дарожна-транспартных здарэннях» (Мінск, 1976). Аўтар методыкі вызначэння велічыні траўміруючай сілы пры аўтатранспартных здарэннях. Займаўся пытаннямі прафілактыкі дзіцячага траўматызму і інш.
Аўтар больш за 180 навуковых прац, у тым ліку 10 падручнікаў.
Сярод апублікаванага:
Быў членам праўлення Усесаюзнага навуковага таварыства судовых медыкаў, старшынёй праўлення Беларускага навуковага таварыства судовых медыкаў і метадычнага савета пры Галоўнай судова-медыцынскай экспертызе Міністэрства аховы здароўя БССР. Уваходзіў у склад навукова-кансультацыйнага савета Вярхоўнага суда БССР, метадычнага савета Пракуратуры БССР, рэдакцыйнай калегіі часопіса «Судебно-медицинская экспертиза».
Прымаў удзел у шэрагу усесаюзных і рэспубліканскіх навуковых з’ездаў і канферэнцый.
Кліменцій Пятровіч Шут
Кліме́нцій Пятро́віч Шут (, в. Плецявішча, Чэрвеньскі раён — ) — беларускі археолаг.
Біяграфія
У 1960 годзе скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт. 3 1960 г. навуковы супрацоўнік сектару археалогіі Інстытута гісторыі АН Беларусі. У 1959—1961 гадах удзельнічаў у працы Мінскай археалагічнай экспедыцыі, з 1963 года даследаваў гарадзішчы ранняга жалезнага веку на поўначы Беларусі, на многіх гарадзішчах правёў шурфоўку (неглыбокая вертыкальная выпрацоўка для разведкі выкапняў). Адкрыў і ўвёў у навуковы ўжытак больш за 10 археалагічных помнікаў. Падрыхтаваў археалагічную карту паўночнай Беларусі са спісам гарадзішчаў.
Сярод апублікаваных прац:
Comatricha
Comatricha — род слізевікоў сямейства. Назва ўпершыню апублікавана ў 1851 годзе.
Класіфікацыя
Да роду Comatricha адносяць 100 відаў:
Вялёвесь (гміна)
Вялё́весь (Wielowieś) — вясковая гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Глівіцкага павета Сілезскага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Вялёвесі. Плошча гміны складае 116,59 км². Станам на 2004 год у гміне Вялёвесь пражывалі 6104 чалавекі, шчыльнасць — 52,4 чал./км². Адміністрацыйна падзелена на 12 салецтваў.
Населеныя пункты
На тэрыторыі гміны размешчаны 12 населеных пунктаў.
Рувімава пакаленне
Рувімава пакаленне — паходзіла, паводле Бібліі, ад Рувіма, першага сына патрыярха Якава. Як старэйшы сярод сваіх братоў, ён мог спадзявацца на асаблівае бласлаўленне бацькі. Аднак за тое, што ён апаганіў ложа свайго бацькі распуснай сувяззю з наложніцай апошняга, патрыярх пазбавіў яго права першародства. Пры падзеле Палесціны пакаленне Рувіма атрымала ў сваё валоданне пладародныя землі за ракой Іардан.
IC 2543-2
IC 2543-2 — галактыка тыпу C (кампактная галактыка) у сузор’і Малы Леў.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Беларуская ДРЭС
Беларуская ДРЭС, Беларуская дзяржаўная раённая электрастанцыя (БелДРЭС) — электрастанцыя, пабудаваная паводле плана ГОЭЛРО ў 1927-30 гадах каля вёскі Арэхі (цяпер г.п.Арэхаўск) Аршанскага раёна Віцебскай вобласці як Асінаўская ДРЭС. Працавала на торфе, які здабываўся на Асінаўскім балоце. З 1931 года — БелДРЭС. Праектнай магутнасці ў 32 тыс. кВт дасягнула з пускам 2-й чаргі ў 1939 годзе. У Вялікую Айчынную вайну разбурана. Адноўлена ў 1946 годзе, даваеннай магутнасці (34,5 кВт) дасягнула ў 1951 годзе. З 1986 года працуе на мазуце. У 1999 годзе электрастанцыя была пераведзена на выкарыстанне прыроднага газу. У 2010-х мантуюцца катлы для спальвання драўняных адходаў
Армянская мова
Армянская мова (Հայերեն) уваходзіць у фрыгійска-армянскую падгрупу грэка-фрыгійска-армянскай групы палеабалканской галіны індаеўрапейскай сям’і моў. Сярод іх з’яўляецца адной з старажытнапісьменных.
Афіцыйны статус і выкарыстанне
Мова армян, дзяржаўная мова Арменіі. Агульная колькасць носьбітаў па ўсім свеце — каля 9 мільёнаў чалавек.
Сучасная літаратурная мова мае 2 варыянты: усходні (дзяржаўная мова Арменіі) і заходні (сродак зносін армян за мяжой).
Пісьменства
Армянскі алфавіт створаны Месропам Маштоцам у 405—406 гг.
Лінгвістычнае апісанне
Фанетыка багатая зычнымі — 30 фанем; 6 галосных. Самая развітая і багатая граматычная катэгорыя — дзеяслоў.
Гісторыя
Гісторыя літаратурнай мовы падзяляецца на 3 лерыяды: старажытнаармянская мова вядома з часу стварэння армянскага пісьма (V ст.), вусны яе варыянт выйшаў з ужытку ў ХІ ст., пісьмова-літаратурная (грабар) існавала да канца ХІХ ст.; сярэдні лерыяд — XII—XVI ст.; з XVII ст. фарміруецца новая літаратурная армянская мова.
Пінчук
Пінчук — беларускае прозвішча, якое азначае прыналежнасць чалавека да горада Пінска і яго ваколіц
Сэйкан
Тунэль Сэйкан — чыгуначны тунэль у Японіі, даўжынёй 53,85 км з падводным фрагментам даўжынёй 23,3 км. Тунэль апускаецца на глыбіню каля 240 метраў, на 100 метраў ніжэй за ўзровень марскога дна. З'яўляўся самым доўгім тунэлем у свеце да пабудовы Гатардскага тунэлю ў Швейцарыі ў кастрычніку 2016.
П’етраніка
П'етраніка (Pietranico) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Абруца, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Пескара.
Насельніцтва складае 582 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 43 чал./км². Займае плошчу 14 км². Паштовы індэкс — 65020. Тэлефонны код — 085.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
Жорж Міз
Жорж Міз ( — ) — швейцарскі гімнаст, чатырохразовы алімпійскі чэмпіён. Адзіны швейцарац, які выйграў 4 залатыя медалі на летніх Алімпійскіх гульнях.
Біяграфія
Права ўдзельнічаць у сваёй першай Алімпіядзе Жорж заваяваў у 1924 годзе, заняўшы другое месца ў нацыянальным чэмпіянаце. У агульнай складанасці ён удзельнічаў у чатырох Алімпійскіх гульнях і заваяваў восем медалёў, рэкордная колькасць медалёў у Швейцарыі, роўная з колькасцю ўзнагарод яго таварыша па камандзе Ойгенам Макам, але пры гэтым у Міза чатыры золата супраць двух у Мака.
Паміж Алімпійскімі гульнямі 1924 і 1928 гадоў Жорж праходзіў ваенную службу, працаваў у якасці трэнера па гімнастыцы ў Нідэрландах. Вярнуўшыся ў Швейцарыю, ён працаваў у спартыўнай кампаніі і распрацаваў сваю ўласную мадэль штаноў для гімнастыкі.
У 1928 годзе на Гульнях у Амстэрдаме Міз быў самым паспяховым спартсменам Швейцарыі. Пасля Алімпіяды пераехаў у К’яса ў Тычына. У К’яса ён працаваў настаўнікам гімнастыкі і быў адказным за развіццё адзіночных відаў спорту ў горадзе.
У 1932 годзе ў Лос-Анджэлесе ён быў адзіным швейцарцам, якія з’ехалі з гульняў з медалём. Хаця яго ўдзел у гульнях быў пад вялікім пытаннем. Федэрацыя Швейцарыі вырашыла не накіроўваць каманду на Алімпіяду з-за сусветнага эканамічнага крызісу. Жорж паехаў у якасці індывідуала. На кожным з відаў спаборніцтваў праводзілася галасаванне аб удзеле індывідуалаў у спаборніцтвах. Так Жорж не прыняў удзел у спаборніцтве па вольным практыкаванням.
У 1934 годзе Міз удзельнічаў у адзіным для яго чэмпіянаце свету, дзе ён выйграў золата ў вольных практыкаваннях і з камандай, а таксама срэбра — на перакладзіне. У 1936 годзе ён, нарэшце, выйграў алімпійскае золата ў вольных практыкаваннях і завяршыў кар’еру.
Пазней Міз стаў трэнерам швейцарскай нацыянальнай каманды па гімнастыцы. Некаторы час працаваў у Чырвоным Крыжы (падчас Зімовай вайны ў Фінляндыі). Пасля Другой сусветнай вайны ён заснаваў некалькі паспяховых прыватных школ, пісаў кнігі па спартыўнай медыцыне.
Яму належала некалькі тэнісных кортаў. Канец жыцця правёў у Лугана, дзе памёр у 1999 годзе ва ўзросце 94 гадоў неўзабаве пасля інсульту.
Ручай (Шаркаўшчынскі раён)
Руча́й (, Ручай) — вёска ў Беларусі, у Шаркаўшчынскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Германавіцкага сельсавета.
Геаграфія
Знаходзіцца за 8 км у напрамку на паўночны ўсход ад гарадскога пасёлка Шаркаўшчына, за 210 км ад Віцебска, за 8 км ад чыгуначнай станцыі Шаркаўшчына. На поўдзень ад вёскі працякае рака Ручай (прыток Маціцы).
Гісторыя
У 1921—1939 гадах вёска ў складзе гміны Шаркаўшчына Дзісенскага павета Віленскага ваяводства Польскай Рэспублікі.
Да 2004 года цэнтр Ручайскага сельсавета.
Джакама дэла Порта
Джакама дэла Порта (Giacomo della Porta, 1533, Парлеца — 1602, Рым) — італьянскі архітэктар.
Біяграфія
Нарадзіўся ў Ламбардыі, асноўныя пабудовы стварыў у Рыме і Папскай вобласці. Вучыўся ў Мікеланджэла і да Віньёлы. Пасля іх смерці яму прыпадае сканчаць некаторыя іх працы, пры гэтым дэла Порта працягвае барочныя тэндэнцыі, вызначаныя Віньёлай. Так, Порта змяніў некаторыя прапорцыі купала сабора Св. Пятра ў праекце Мікеланджэла. Пра фасад Іль-Джэзу сучасны даследчык піша: «У той час як Віньёла прапануе прамавугольны цэнтр з дапаможнымі крыламі, дэла Порта стварае крэшчэнда, вылучаючы галоўны партал уварваннем франтона ў франтоне і сцягвае ўсе нішы да цэнтральнай вобласці, пакідаючы вонкавыя крылы голымі». Характэрна разнастайнасць дэкаратыўных элементаў — валют, пілястр, паўкалон.
Да самастойных прац Порты адносяцца шматлікія свецкія і царкоўныя пабудовы, а таксама некалькі рымскіх фантанаў.
Жак Шабан-Дэльмас
Жак Шабан-Дэльмас (Jacques Chaban-Delmas;  — ) — блізкі супрацоўнік Шарля дэ Голя, удзельнік Руху Супраціву, прэм'ер-міністр Францыі з 1969 па 1972 пры прэзідэнце Жоржы Пампіду.
Смачная кніга
«Смачная кніга» — кніга вершаў і загадак для дзяцей. Аўтар — Аксана Спрынчан. Выдадзена ў 2017 годзе, выдавецтва «Мастацкая літаратура».
Змест
Усе вершы ў кнізе звязаны са смачнай тэматыкай на любы густ. У вершаванай форме ў ёй распавядаецца пра стравы беларускай кухні, дранікі і верашчаку, смачную гарбату з зёлак, таксама ёсць вершыкі і пра ласункі — шакаладкі, мармелад, марозіва і інш. . Кніга ўтрымлівае вершаваныя расповеды пра адметнасці розных страў і спосабаў іх прыгатавання, гісторыі пра жывёл і іх любімую ежу, а таксама невялічкія казкі ў вершах.
Раздзел кнігі «Агародная хованка» складаецца з рыфмаваных загадак, у якім аўтар у гульнявай форме знаёміць малых чытачоў амаль з усімі тымі дарамі, што дае нам гарод.
Прэзентацыя кнігі
Упершыню кніга была прэзентавана 12 мая 2017 года ў мінскай бібліятэцы імя Цёткі. Прэзентацыя стала самай незвычайнай і крэатыўнай па сваёй праграме і форме падачы. Яна суправаджалася прыгатаваннем на вачах гледачоў страў беларускай кухні, а таксама стала самай працяглай па часе. У праграму прадстаўлення кнігі ўвайшлі музычныя выступленні, конкурсы і загадкі на кулінарныя тэмы.
На прэзентацыі «Смачнай кнігі» выступілі Таццяна Будовіч-Барадуля, Наталля Бучынская, Алег Грушэцкі, Анатоль Зэкаў, Альжбэта Малішэўская-Спрынчан, Яраш Малішэўскі, Серж Мінскевіч, Юры Пацюпа, Людміла Рублеўская, Антаніна Хатэнка, Віктар Шніп, Людміла Шчэрба. {|align="center" |-valign="top"
Дадатковая інфармацыя
У верасні 2018 года экзэмпляр кнігі з аўтарскім аўтографам быў перададзены аўтарам ў дар у бібліятэку школы № 3 з дадатковым навучаннем беларускай мовы ў Бельску Падляшскім (Польшча).
Насельніцтва Літвы
Літву насяляе каля 2,8 млн чал (2018). Гэта ў два разы больш за Эстонію, у паўтара — за Латвію.
Дэмаграфія
Да пачатку 1990-х насельніцтва павялічвалася і на сваім піку (1990-1991) дасягнула 3,7 млн чал. Пасля распаду СССР і ўступлення Літвы ў ЕС насельніцтва краіны паменшылася на 0,9 млн чал. або на 25 % і працягвае памяншацца. Падобныя тэмпы дэпапуляцыі ў свеце толькі ў Латвіі і Балгарыі. Змяншэнне насельніцтва мае пад сабою два складнікі: перавышэнне смяротнасці (14,6 на адну тысячу) над нараджальнасцю (9,9) і міграцыйны адток у краіны Заходняй Еўропы (-6). Такім чынам, тэмп змяншэння насельніцтва Літвы ў 2017 склаў -1,1 %. Сярэдні ўзрост літоўцаў — 43,7 гады, доля асоб старэйшых за 65 гадоў наблізілася да 20 %.
Этнічны склад
86,7 % насельніцтва Літвы належаць да этнічных літоўцаў, якія размаўляюць па-літоўску (літоўская мова — адна з дзвюх жывых балтыйскіх моў), на дзяржаўнай мове краіны. Найбольш значныя нацыянальныя меншасці: палякі (5.6 %), рускія (4.8 %), беларусы (1.3 %). Традыцыйнай рэлігіяй Літвы з'яўляецца каталіцтва.
Рэлігіі
Не менш за 77 % літоўцаў з'яўляюцца каталікамі. Пратэстанцкая супольнасць складае 1,9 % ад агульнага насельніцтва. Пратэстанты кампактна жывуць у паўночнай і заходняй частках Літвы. Таксама ў краіне жывуць наступныя рэлігійныя меншасці: праваслаўныя, 4,9 % насельніцтва (у асноўным рускія), іудзеі, мусульмане, бахаі, караімы (старажытнае адгалінаванне ад іудаізму, прадстаўленае ў Літве суполкай з Тракая), якія разам складаюць каля 1,6 % насельнікаў краіны.
Рассяленне
Насельніцтва размешчана па тэрыторыі краіны даволі раўнамерна. У 2018 крыху больш за дзве траціны літоўцаў (67,7 %) пражываюлі ў гарадах. Асноўны прыток насельніцтва з вёсак у гарады прыйшоўся на савецкія часы, аднак ён працягваўся і пасля, асабліва дзякуючы праграме развіцця рэгіянальных цэнтраў, такіх як Марыямпале, Алітус, Мажэйкяй і інш. Самыя буйныя гарады Літвы (па звестках на 2015 г.) :
У вялікіх гарадах асабліва заўважна дэпапуляцыя. Так насельніцтва Каўнаса, Клайпеды, Шаўляя, Паневяжыса ў 2010—2015 гадах зменшылася на 15-20 тыс. чалавек у кожным горадзе.
Амстэрдамская фондавая біржа
Амстэрдамская фондавая біржа — былая назва біржы, размешчанай у Амстэрдаме. У верасні 2000 года яна злілася з Брусельскай фондавай біржай і Парыжскай фондавай біржай, утварыўшы аб'яднаную кампанію пад назвай Euronext, і вядомую цяпер як Euronext Amsterdam.
Гісторыя
Амстэрдамская Фондавая Біржа лічыцца самай старой у свеце. Яна была заснавана ў 1602 годзе Галандскай Ост-індскай кампаніяй (Verenigde Oostindische Compagnie, or "VOC"), пасля была пераназвана ў Амстэрдамскую Біржу і першая пачала гандляваць каштоўнымі паперамі. У гісторыі біржаў вялікае значэнне мела Амстэрдамская таварная біржа, якая ўзнікла ў 1608 г. Менавіта на Амстэрдамскай біржы ўпершыню была ўведзена гандаль па ўзорах і пробах тавараў, а ў далейшым былі ўстаноўлены якасныя нормы для тавараў, што дазволіла весці гандаль без прадстаўлення на біржу самой прадукцыі.
Амстэрдамская біржа была першай біржай, на якой сталі праводзіцца аперацыі з каштоўнымі паперамі. Гандаль вёўся аблігацыямі дзяржаўных пазык Галандыі, Англіі, Партугаліі, акцыямі Галандскай і Брытанскай Ост-Індскай, а пазней — Вест-Індскай гандлёвых кампаній. Усяго на гэтай біржы катыраваліся каштоўныя паперы 44 найменняў.
Дыскавая фібула
Дыскавая фібула або дыскавая брошка — тып фібулы, то ёсць, спражкі, зашпількі або  для мацавання на адзенні, якая мае дыскападобную, часта багата аздобленую пласціну аб дыск, які закрывае крапёж. Дыскавыя фібулы да 5 сантыметраў у дыяметры, як правіла, былі часткай жаночага адзення ў Еўропе ў ; значна менш прыкладаў таго, што падобныя ўпрыгажэнні таксама насілі мужчыны, аднак яны ставяцца да каралінгскай эпохі. Вядомы фібулы гэтага тыпу, датаваныя перыядам міграцыі і на працягу стагоддзяў у абодва бакі ад яго, напрыклад дыск фібулы з Зоста або ніжнесаксонскай вёскі  ў Германіі.
Многія дыскавыя фібулы маюць залатыя ўпрыгажэнні, інкрустацыю каштоўнымі камянямі, зробленыя з эмаллю або насяканнем, або апраўленыя ў золата або срэбра. Вядомая пліцхаўзенская брошка была вонкавай часткай дыскавай фібулы. Прыкладам рымскай эпохі з’яўляецца. Раннесярэдневяковая  адлюстроўвае постаць неідэнтыфікаванага святога з.
Шэфер
Шэфер — прозвішча.
Камон Камон
«Камон Камон» («C'mon C'mon») — амерыканская чорна-белая драма з Хаакінам Феніксам.
Апісанне
Галоўная зорка стужкі — 47-гадовы Хаакін Фенікс, які ў 2019 года атрымаў «Оскар» як лепшы выканаўца мужчынскай ролі ў фільме «Джокер».
Стужка ўключае ў сябе сапраўдныя інтэрв’ю з амерыканскімі дзецьмі ў розных гарадах краіны: Дэтройце, Нью-Ёрку, Новым Арлеане. Сярод іх — гутарка з дзевяцігадовым Дэвантэ Браянтам, хлопцам з Новага Арлеана, які пазней загінуў у трайным забойстве за месяц да свайго дзясятага дня нараджэння.
Рэжысёр карціны Майк Мілз у дзяцінстве шмат камунікаваў з чалавекам з Новага Арлеана. Той расказваў Мілзу пра свой горад і надзяляў яго ледзьве не містычнымі ўласцівасцямі, таму гэтае месца набыло важнасць для хлопца. Цяпер рэжысёр часам уключае ў свае стужкі тэму Новага Арлеана, і «Камон Камон» не стаў выключэннем.
Мілз пазнаёміўся з мастачкай Джэкі Самэл, што якраз жыла ў Новым Арлеане, і дамовіўся з ёй выкарыстоўваць яе дом як дэкарацыі для фільма. Высветлілася, што мастачка прыглядае за некалькімі дзецьмі са свайго раёна, і адным з іх якраз быў Дэвантэ Браянт. Так ён і яго двое сяброў апынуліся сярод маленькіх зорак карціны.
Euronext Paris
Euronext Paris — рынак каштоўных папер у Францыі, раней вядомы як Парыжская біржа, якая ў 2000 годзе аб’ядналася з Амстэрдамскай і Брусельскай біржамі, утварыўшы Euronext, якая на гэты момант з’яўляецца другой па велічыні біржай у Еўропе пасля Лонданскай фондавай біржы.
Камон Камон
Сюжэт
Радыёжурналіст Джоні, які падарожнічае па ЗША і гутарыць з дзецьмі пра іх жыццё і будучыню. У Лос-Анджэлесе ён сустракаецца з Джэсі, сваім дзевяцігадовым пляменнікам. Маці хлопца Віў, сястра Джоні, просіць яго прыгледзець за Джэсі, пакуль яна будзе займацца здароўем мужа — той знаходзіцца на мяжы нервовага зрыву. Адносіны Джоні і яго сястры — асобная гісторыя: яны не размаўлялі год з таго часу, як іх маці памерла, пакутуючы на дэменцыю.
Джоні пагаджаецца на просьбу Віў і накіроўваецца разам з пляменнікам у падарожжа. Разам яны ездзяць па краіне, гутараць і спазнаюць адзін аднаго, ператвараючыся з намінальных сваякоў у сапраўдную сям’ю.
Вуліца Гарчакова (станцыя метро)
«Вуліца Гарчакова» (У́лица Горчако́ва) — станцыя Бутаўскай лініі Маскоўскага метрапалітэна.
Таццяна Мікалаеўна Каробушкіна
Тацця́на Мікала́еўна Каро́бушкіна (, в. Кубышка, Нялідаўскі раён, Цвярская вобласць) — беларускі археолаг. Кандыдат гістарычных навук (1977).
Біяграфія
Скончыла Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт (1958). У 1977 годзе абараніла кандыдацкую дысертацыю на тэму «Земляробства на тэрыторыі Беларусі ў 10-13 стст.»: (Віленскі інстытут гісторыі). Працуе ў Інстытуце гісторыі НАН Беларусі.
Брала ўдзел у даследаваннях Мінску і іншых беларускіх гарадоў, абследавала шматлікія помнікі Мінскай і іншых абласцей. Вывучала земляробства на тэрыторыі Беларусі, гісторыю насельніцтва Беларускага Пабужжа X—XIII стст., дала характарыстыку сельскагаспадарчых прылад працы, высвятліла час увядзення ў культуру збожжавых і іншых раслін.
Аўтар кніжак «Земляробства на тэрыторыі Беларусі X—XIII стст.» (1979), «Археалогія Беларусі. Бібліяграфічны паказальнік (1932—1975)» (1988), дзе прыводзяцца археалагічныя помнікі Койданаўшчыны, калі і кім яны даследаваліся; «Курганы Беларускага Пабужжа X—XIII ст.» (Пад рэд. Э. М. Загарульскага. — Мн.: Навука і тэхніка, 1993. — 133 с.), шматлікіх артыкулаў, а таксама адна з аўтараў «Гісторыі Мінску» (1967), «Нарысаў па археалогіі Беларусі». (ч. 2, 1972), «Беларускай археалогіі» (1987).
Троіцкэ (Біляіўскі раён)
Троіцкэ (Тро́їцьке) — вёска ў Біляіўскім раёне Адэскай вобласці Украіны.
Балтыйскія мовы
Балтыйскія мовы — моўная група, асобная галіна індаеўрапейскіх моў.
У наш час існуюць жывыя балтыйскія літоўская і латышская мовы, якія адрозніваюцца багаццем розных дыялектаў. Асабліва вылучаюцца жамойцкі дыялект літоўскай і латгальскі дыялект латышскай моў. Агульная колькасць носьбітаў у наш час — каля 4,7 млн чал., галоўным чынам у Літве і Латвіі, а таксама ў суседніх рэгіёнах Польшчы, Расіі (Калінінградская вобласць) і паўночным захадзе Беларусі (Гродзенская вобласць). На літоўскай і латышскай мовах гавораць таксама латышы і літоўцы ў дыяспары (Паўночная і Паўднёвая Амерыка, Еўропа, Аўстралія).
Назва
Балтыйскія мовы пачалі актыўна вывучацца з пач. XIX ст. Прычым, іх аб'ядноўвалі пад рознымі назвамі. У 1845 г. нямецкі даследчык Георг Несельман прапанаваў для прускай, літоўскай і латышскай моў адзіную назву — балтыйскія.
Гісторыя
Лічыцца, што балты як моўная і культурная група сфарміраваліся на тэрыторыі Еўропы пасля заканчэння неаліту (з III тыс. да н. э.). У бронзавым — жалезным вяках носьбіты балтыйскіх моў насялялі вялізарны рэгіён ад ракі Одэр на захадзе да Волгі на ўсходзе. На поўдні мяжа балтаў дасягала ракі Прыпяць і ахоплівала захад сучаснай Украіны. Але ў друг. пал. I тыс. н. э. яны страцілі значную частку сваіх тэрыторый у выніку міграцыі іншых народаў, у першую чаргу славянскіх.
У пісьмовым выглядзе захаваліся толькі сярэднявечныя літоўская, ранняя латышская і пруская мовы. Прычым, апошняя з'яўляецца мёртвай. Астатнія мовы і гаворкі захаваліся ў форме тапонімаў і часам асобных імён.
Мясцовыя назвы (гідраніміка і мікратапаніміка) сведчаць пра тое, што асобныя групы балтаў даходзілі нават да тэрыторыі сённяшняга Падмаскоўя (голядзь). Прычым балтызмы, якіх шмат і ў рускіх дыялектах, адрозніваюцца сваім складам ад беларускіх, а гэта значыць, што продкі беларусаў і рускіх кантактавалі з рознымі групамі балтаў. Што да славянізмаў у літоўскай і латышскай мовах (а іх яшчэ больш), то яны таксама адрозніваюцца, бо ў літоўскай мове пераважаюць беларускія і польскія запазычанні, а ў латышскай — рускія. Пра шырокую геаграфію старажытных балтаў сведчыць таксама ўплыў балтыйскіх моў на прыбалтыйска-фінскія мовы.
На беларускай тэрыторыі надзвычай поўна прадстаўлена гідраніміка балтыйскага паходжання, і гэта зусім заканамерна, бо славяне прыйшлі сюды не раней за VIII ст. нашай эры. Да гэтага часу тут жылі ўсходнія балты, блізкароднасныя літоўцам, але са сваімі дыялектнымі асаблівасцямі, што дае падставу лічыць іх мову асобнай усходнебалтыйскай. Балтыйская гідраніміка дасягала Прыпяці на поўдні і Сейма на паўднёвым усходзе. У сучасных беларускіх дыялектах збераглося нямала балтызмаў, якія ўзыходзяць да тых далёкіх часоў, калі на гэтую тэрыторыю прыйшлі першыя славяне. Значная колькасць балтызмаў адзначана і ва ўкраінскай мове, што тлумачыцца кантактамі на Прыпяці, Ясельдзе і Гарыні. У гэты рэгіён славяне прыйшлі з захаду ў пачатку нашай эры. Па р. Сейм праходзіла граніца паміж балтамі і іранцамі, што адбілася на шэрагу балта-іранскіх лексічных адпаведнасцей.
На думку некаторых навукоўцаў, шэраг падобных рыс балтыйскіх і славянскіх моў дазваляе аб'ядноўваць іх у балта-славянскія мовы або меркаваць, што ў старажытнасці існавала балта-славянская моўная злучнасць. Расійскі мовазнавец У. М. Тапароў высунуў тэорыю, згодна якой славянскія мовы вылучыліся спярша як падгрупа балтыйскіх моў. Таксама абмяркоўваецца цесная сувязь старажытных балтыйскіх моў з кельцкімі мовамі.
Фанетыка-граматычныя характарыстыкі
Нягледзячы на значныя адрозненні, у балтыйскіх мовах існуюць некаторыя агульныя рысы, што дае падставу лічыць іх роднаснымі. Сярод гэтых рыс асаблівасці, якія адрозніваюць балтыйскія дыялекты ад іншых індаеўрапейскіх, у фаналагічнай сістэме (супрацьпастаўленне па мяккасці — цвёрдасці зычных), у сістэме дзеясловаў (форма 3-й асобы адзіночнага ліку супадае з адпаведнымі формамі множнага і парнага), у складзе словаўтваральных фармантаў назоўнікаў (літоўскія памяншальныя суфіксы на -ul-, -už-, -ut- і інш.
Існуюць больш за 100 лексем, распаўсюджаных у балтыйскіх мовах, для якіх не знойдзены паралелі ў іншых індаеўрапейскіх. Сярод іх:
Існуюць рысы, якія адрозніваюць усходнебалтыйскія мовы (літоўскую, латышскую) ад заходнебалтыйскіх (прускай). Напрыклад, значэнні займеннікаў мой, твой, свой перадаюцца ў літоўскай мове mano, tavo, savo, у латышсай mans, tavs, savs, у той час як старажытнапрускія mais, twais, swais дакладна адпавядаюць славянскім формам.
Сувязь з беларускай мовай
Балтыйскія мовы паўплывалі на фарміраванне беларускай мовы, што тлумачыцца асаблівасцямі этнагенезу беларусаў, у тым ліку на лексіку, вымаўленне гукаў, а таксама на тапонімы і імёны. Дакладна колькасць слоў балтыйскага паходжання ў беларускай мове не падлічвалася (высоўваюцца розныя лічбы), але відавочна, што ўплыў балтыйскіх моў на беларускую быў найбольшым сярод усіх славянскіх моў.
Пры гэтым навука апошніх гадоў паказала, што славянскія мовы бліжэй да заходнебалтыйскіх (адзіным характэрным прадстаўніком якіх засталася старажытнапруская).
Шродэр
Шродэр — нямецкае прозвішча.
Жуніёр Атэменг
Жуніёр Атэменг (Junior Atemengue, нар., Яўндэ, Камерун) — камерунскі футбаліст, нападнік ганскага клуба «Бечэм Юнайтэд».
Клубная кар’ера
Выступаў у Камеруне за клубы «Спорт Эцюд», «Рэнесанс», «Тонер», «Юніён». У 2015 годзе далучыўся да тайландскага клуба «Бурырам Юнайтэд», аднак так і не згуляў за яго, выступаючы на правах арэнды за «Сурын Сіці». У 2016 годзе вярнуўся ў Камерун у клуб «АПЭЖЭС Акадэмі», разам з якім выйграў Кубак Камеруна. У 2017 годзе гуляў у элітным дывізіёне Марока за клуб «Шабаб Атлас», а сезон 2017/18 правёў у другім мараканскім дывізіёне, дзе дапамог клубу «Мулудыя» атрымаць перамогу.
У жніўні 2018 года перайшоў у беларускі клуб «Нёман» з Гродна. Спачатку не гуляў з-за траўмы, але неўзабаве стаў прыцягвацца да дубля, а пазней і да асноўнай каманды. У снежні 2018 года падоўжыў кантракт з «Нёманам» на два гады. У сезоне 2019 годзе з’яўляўся на полі нерэгулярна, часам выступаў за дубль, у асноўнай камандзе не адзначаўся галамі або перадачамі. У снежні 2019 года пакінуў гродзенскі клуб.
Са студзеня 2020 года знаходзіўся на праглядзе ў «Энергетыку-БДУ» і ў сакавіку падпісаў кантракт з клубам. Спачатку гуляў у стартавым складзе, пасля стаў часцей выхадзіць на замену. У верасні 2020 года пакінуў сталічную каманду.
У сакавіку 2022 года далучыўся да ганскага клуба «Бечэм Юнайтэд».
Шыман Забела (сын Міхала)
Жыццяпіс
З роду Забелаў герба «Тапор і Ліс», другі сын ковенскага пісара земскага Міхала Забелы і Ганны, дачкі керсноўскага старосты і менскага ваяводзіча Даніэля Белазора герба «Вянява» і Еўфрасінні Білевіч герба «Магіла».
Ваенную кар'еру пачынаў капітанам у французскім войску, потым быў паслядоўна палкоўнікам артылерыі, генерал-маёрам і генерал-лейтэнантам войск Вялікага Княства Літоўскага. На грамадзянскай службе 16 гадоў быў маршалкам ковенскага павету, а 23 красавіка 1784 атрымаў менскае кашталянства пасля Адама Хмары. У 1787 годзе з-за хваробы вачэй пакінуў яго на карысць свайго пляменніка, таксама Шымана.
Памёр у 1793 годзе бяздзетным.
Metrioptera brachyptera
Metrioptera brachyptera — від сямейства.
Апісанне
Мае даўжыню цела 12-16 мм, бураватага колеру, з зялёнымі элементамі на верхнім баку галавы і пярэдняспінцы, а таксама па баках цела. У самкі заднія лапы часта збольшага слаба-зеленаватыя. Як вынікае з лацінскай назвы, крылы звычайна рэдукаваныя, хоць могуць сустракацца і даўгакрылыя морфы.
Арэал
Арэал распаўсюджваецца на большую частку Еўропы, акрамя Пірэнейскага паўвострава. Звычайна сустракаецца ля балотаў і забалочаных вадаёмаў. Самцы могуць быць даволі агрэсіўнымі і прыцягваць таварышаў песняй, якая складаецца з простага паўторнага «зірр».
Зазуля
Зазуля — прозвішча.
IC 2544
IC 2544 — галактыка тыпу SBcd ў сузор’і Малы Леў.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
1979 год у гісторыі астраноміі
1979 год быў адзначаны шэрагам падзей у астраноміі.
Усатавэ
Усатавэ (Уса́тове) — вёска ў Біляіўскім раёне Адэскай вобласці Украіны.
Euronext Lisbon
Euronex Lisbon — біржа, утвораная ў 2002 годзе шляхам набыцця біржай Euronext акцый Партугальскай фондавай біржы, якая стала паўнапраўным членам першай пан’еўрапейскай біржы, змяніўшы пры гэтым назву. Час правядзення гандлю: з 9 гадзін раніцы да 17 гадзін 30 хвілін вечара, з панядзелку па пятніцу ўключна.
Спасылкі
Сайт біржы
Бунінская алея (станцыя метро)
«Бунінская алея» (Бу́нинская алле́я) — паўднёвая канцавая станцыя Бутаўскай лініі Маскоўскага метрапалітэна.
Велюнь (гміна)
Ве́люнь (Wieluń) — вяскова-гарадская гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Вялюньскага павета Лодзьскага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Велюні. Плошча гміны складае 131,2 км². Станам на 2011 год у гміне Велюнь пражывалі 32 799 чалавек, шчыльнасць — 250 чал./км².
Рынполле
Рынпо́лле (, Рынполье) — хутар у Шаркаўшчынскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Германавіцкага сельсавета.
Odiellus spinosus
Odiellus spinosus — від сенакосцаў сямейства.
Апісанне
Odiellus spinosus можа дасягаць даўжыні цела 6.5-8 мм у самцоў і 7-11 мм у самак. У гэтага сенакосца ёсць тры вялікіх, амаль плоскіх шыпа (адсюль і назва віду) перад вачыма і сядло з чорнай аблямоўкай на спіне. Акрамя таго, брушка выразна пляскатае, з некалькімі радамі карычневых плям папярок кожнага тэргіту.
Біялогія
Імага можна сустрэць з чэрвеня і да снежня.
Барыс Фёдаравіч Рэпін
Барыс Фёдаравіч Рэпін (, в. Пухавічы, Пухавіцкі раён, Мінская вобласць) — беларускі мастак.
Cetema elongatum
Cetema elongatum — від двухкрылых сямейства. Сустракаецца ў Палеарктыцы. Лічынкі сілкуюцца на.
Кельцкія мовы
Кельцкія мовы — група роднасных моў, якія ўваходзяць у склад індаеўрапейскай моўнай сям’і. Некалі на кельцкіх мовах гаварылі на шырокіх тэрыторыях Заходняй і Цэнтральнай Еўропы, цяпер яны захоўваюцца толькі на крайнім захадзе: у Ірландыі, Уэльсе, Брэтані, Шатландыі.
У I тыс. да н.э. былі пашыраны ў Германіі, Францыі, Вялікабрытаніі, Ірландыі, Іспаніі, Паўночнай Італіі. Пазней зона іх распаўсюджання значна скарацілася. Паводле геаграфічнай прыкметы падзяляюць на кантынентальныя і астраўныя. Іх вылучаюць у тры падгрупы: гальскую (гальская, кельтыберская, лепантыйская), гайдэльскую (ірландская, гэльская, мэнская) і брыцкую (валійская, корнская, брэтонская). Мэнская, корнская, кельтыберская, лепантыйская і гальская — мёртвыя мовы; ірландская мова — дзяржаўная мова Ірландыі (разам з англійскай); валійская мова ўжываецца ў перыёдыцы і на радыё, выкладаецца ў школах (разам з англійскай); брэтонская і гэльская мовы — сукупнасць рэгіянальных дыялектаў без устойлівай пісьмовай літаратурнай нормы і ўжываюцца ў вуснай форме.
Некаторымі асаблівасцямі кельцкія мовы збліжаюцца з італійскімі мовамі. Старажытныя кельцкія мовы былі флектыўнымі, для сучасных характэрны аналітычны тып марфалогіі. У фанетыцы розныя камбінаторныя змяненні гукаў (галосных і зычных), інкарпарацыя, спрашчэнне канцавых складоў, сілавы націск, спецыфічнае ўжыванне аддзеяслоўных назоўнікаў, цвёрды парадак слоў.
Першыя пісьмовыя помнікі кантынентальных кельцкіх моў датуюцца прыблізна V—I стст. да н.э. (надпісы на камянях, графіці на вазах, этрускае пісьмо і інш.), астраўных — IV—XI стст. (атамічныя надпісы, глосы і інш).
Навукова-даследчы інстытут фізіка-хімічных праблем БДУ
Пасля дзяржаўнай перарэгістрацыі ў канцы 1999 года інстытут называецца — Установа Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта «Навукова-даследчы інстытут фізіка-хімічных праблем» (НДІ ФХП БДУ).
Карпілаўка (рака)
Карпі́лаўка — рака ў Чэрвеньскім раёне Мінскай вобласці Беларусі, левы прыток ракі Уса (басейн Дняпра).
Даўжыня ракі 12 км. Плошча вадазбору 53 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 1,2 ‰. Пачынаецца на паўднёвай ускраіне вёскі Барсукі Лядскага сельсавета, вусце за 2 км на паўднёвы ўсход ад вёскі Карпілаўка Лядскага сельсавета. На рацэ каля вёсак Ведрыца і Карпілаўка сажалка Ведрыца-Карпілаўка  — помнік прыроды мясцовага значэння (выкарыстоўваецца для арашэння, рыбагадоўлі, з’яўляецца месцам адпачынку).
Каля ракі вёскі Юравічы, Красная Змена, Ведрыца, Карпілаўка.
Раберта Раселіні
Раберта Раселіні (Roberto Rossellini;,  — ) — італьянскі кінарэжысёр.
Біяграфія
Вучыўся ў Вышэйшай тэхнічнай школе.
У першых фільмах «Белы карабель» (1941, пад кіраўніцтвам Ф. Дэ Рабертыса), «Пілот вяртаецца» і «Чалавек з крыжам» (абодва 1942) імкнуўся наблізіць мастацкі кінематограф да дакументальнага. Фільм «Рым — адкрыты горад» (1945, прыз Міжнароднага кінафестывалю ў Канах, 1946) стаў маніфестам неарэалізму ў кіно. Значным быў і трагічны па гучанні антыфашысцкі фільм «Пайза» (1946, прыз Міжнароднага кінафестывалю ў Венецыі). Тэма маральнай дэградацыі, звязанай з грамадскім спадам канца 1940-х г., адлюстравана ў карцінах «Германія, год нулявы», «Машына забівае дрэнных» (абедзве 1948), «Дзе свабода?» (1953). Зняў шэраг фільмаў на рэлігійную тэматыку: «Францыск, менестрэль Божы», «Стромбалі, зямля Божая» (абодва 1950), «Еўропа, 51» (1952). Пасля творчага крызісу вярнуўся да патрыятычнай і антыфашысцкай тэматыкі: «Генерал Дэла Раверэ» (1959, галоўны прыз Міжнароднага кінафестывалю ў Венецыі), «У Рыме была ноч», «Няхай жыве Італія!» (абодва 1960). У сярэдзіне 1960-х г. працаваў на тэлебачанні, дзе зняў шэраг фільмаў пра гістарычных дзеячаў («Сакрат», 1970; «Блез Паскаль», 1971; «Дэкарт», 1973, і інш.) і гістарычныя падзеі («Гісторыя амерыканскай рэвалюцыі», 1971; «Італія, год першы», 1975).
Яхта
Яхта (jacht, ад jagen - гнаць, пераследваць) — першапачаткова лёгкае, хуткае судна для перавозкі важных персон. У сучасным разуменні — любое судна, прызначанае для спартыўных або турыстычных мэт. Да яхт не адносяцца судны, прызначаныя для камерцыйных мэтаў, перавозкі пасажыраў (калі асноўная мэта — транспартная, а не адпачынак на борце судна), перавозкі грузаў, інжынерных, выратавальных і даследчых работ у моры.
Рокамарычэ
Рокамарычэ (Roccamorice) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Абруца, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Пескара.
Насельніцтва складае 1012 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 43 чал./км². Займае плошчу 24 км². Паштовы індэкс — 65020. Тэлефонны код — 085.