cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Французскі Алжыр
Пачатак вызваленчай барацьбы
Пасля Першай сусветнай вайны ў Алжыры некаторыя інтэлектуалы сталі гаварыць аб аўтаноміі і самакіраванні. У 1926 годзе быў заснаваны нацыянальна-рэвалюцыйны рух «Паўночнаафрыканская зорка», які ставіў пытанні сацыяльна-эканамічнага характару (паляпшэнне ўмоў працы, рост заробкаў і г. д.). У 1938 годзе створаны Алжырскі народны саюз, пазней пераназваны ў Маніфест алжырскага народа (патрабаванне незалежнасці), а ў 1946 годзе названы Дэмакратычны саюз Алжырскага маніфесту. Патрабаванні аўтаноміі або незалежнасці атрымалі шырокае распаўсюджванне. У маі 1945 года дэманстрацыя нацыяналістаў перарасла ў беспарадкі, падчас якіх было забіта да сотні еўрапейцаў і яўрэяў. Улада адказала самым жорсткім тэрорам з ужываннем авіяцыі, бронетэхнікі і артылерыі — па розных ацэнках, за некалькі месяцаў было забіта ад 10 да 45 тысяч алжырцаў.
Нацыяналісты бяруць курс на ўзброеную рэвалюцыю. У 1946 годзе заснавана «Спецыяльная арганізацыя» (СА) — разгалінаваная падпольная сетка узброеных груп, якая дзейнічала ў гарадах. У 1949 годзе «Спецыяльную арганізацыю» ўзначаліў Ахмед бен Бела, які ў гады Другой сусветнай вайны быў сяржантам французскай арміі. За СА сталі з’яўляцца і іншыя падобныя арганізацыі, якія вялі збор сродкаў, закупку зброі, боепрыпасаў, вярбоўкі і навучання будучых байцоў. З сакавіка 1947 года ў горных раёнах Алжыра былі сфармаваныя першыя партызанскія атрады. У 1953 годзе Спецыяльная арганізацыя аб’ядналася з узброенымі атрадамі Дэмакратычнага саюз Алжырскага маніфеста. Узброеныя групоўкі падпарадкоўваліся цэнтру кіравання, што знаходзіўся ў Егіпце і Тунісе. 1 лістапада 1954 года быў арганізаваны Фронт нацыянальнага вызвалення (ФНВ), галоўнай задачай якога было дасягненне незалежнасці Алжыра ўзброеным шляхам. У яго ўвайшлі не толькі нацыяналісты, але і прадстаўнікі сацыялістычнага руху, патрыярхальна-феадальных груповак. Ужо ў ходзе вайны сацыялістычныя элементы ўзялі ўверх, і пасля атрымання Алжырам незалежнасці ФНВ была ператворана ў партыю (ПФНО), якая захоўвае ўладу да сённяшняга дня.
Асноўныя падзеі вызваленчай вайны
Кіраўнікі супраціву выбралі зручны момант для ўдару, — за мінулыя паўтара дзесяцігоддзі Францыя адчула горыч ганебнага разгрому і акупацыі 1940 года, непапулярную каланіяльную вайну ў Індакітаі і паражэнне ў В’етнаме. Найбольш баяздатныя войскі яшчэ не былі эвакуяваныя з Паўднёва-Усходняй Азіі. Але ў той жа час ваенныя сілы Фронту нацыянальнага вызвалення былі вельмі нязначныя — спачатку ўсяго некалькі сот байцоў, таму вайна не прыняла адкрыты характар, а партызанскі. Спачатку баявыя дзеянні не насілі шырокамаштабнага характару. Французы перакідалі дадатковыя сілы, а паўстанцаў было мала, каб арганізаваць значныя баявыя аперацыі і ачысціць тэрыторыю Алжыра ад «захопнікаў». Першая буйная бойня адбылася толькі ў жніўні 1955 года — мяцежнікі ў горадзе Філіпвіль выразалі некалькі дзясяткаў чалавек, у тым ліку еўрапейцаў, у адказ армія і атрады франкаалжырскіх апалчэнцаў знішчылі сотні (ці тысячы) мусульман.
Французы ўжылі тактыку квадрыльяжу — Алжыр разбілі на квадраты, за кожны адказваў пэўны падраздзел (часта мясцовыя апалчэнцы), а элітныя часткі — Замежны легіён, дэсантнікі вялі контрпартызанскія дзеянні па ўсёй тэрыторыі. Для перакідання злучэнняў шырока выкарыстоўвалі верталёты, што рэзка павысіла іх мабільнасць. Адначасова французы разгарнулі вельмі паспяховую інфармацыйную кампанію. Спецыяльныя адміністрацыйныя секцыі займаліся заваёвам «сэрцаў і розумаў» алжырцаў, яны ўступалі ў кантакты з жыхарамі аддаленых раёнаў, пераконвалі іх захаваць лаяльнасць Францыі. Вербавалі мусульман у атрады харкі, якія абаранялі паселішча ад паўстанцаў. Вялікую працу вялі французскія спецслужбы, яны змаглі справакаваць ўнутраны канфлікт у ФНВ, падкінуўшы інфармацыю аб «здрадзе» шэрагу камандзіраў і лідараў руху.
У 1956 годзе паўстанцы разгарнулі кампанію гарадскога тэрарызму. Ледзь не кожны дзень выбухалі бомбы, гінулі франкаалжырцы, каланісты і французы адказвалі актамі адплаты, прычым часта цярпелі невінаватыя. Паўстанцы вырашылі дзве задачы — прыцягнулі ўвагу сусветнай грамадскасці і выклікалі нянавісць мусульман да французаў.
У 1956—1957 гады французы, каб спыніць праход мяцежнікаў з-за мяжы, спыніўшы паток зброі і боепрыпасаў, стварылі на межах з Тунісам і Марока ўмацаваныя лініі (мінныя палі, калючы дрот, электронныя сэнсары і д. т. падобнае). У выніку ў першую палову 1958 мяцежнікі панеслі на іх вялікія страты, страціўшы магчымасць перакідваць значныя сілы з Туніса і Марока, дзе былі створаны лагеры падрыхтоўкі баевікоў.
Больш паспяховым для мяцежнікаў стаў палітыка-дыпламатычны фронт. У пачатку 1958 года французскія ВПС нанеслі ўдар па тэрыторыі незалежнага Туніса. Згодна разведінфармацыяй у адным з сёлаў быў вялікі склад зброі, акрамя таго ў гэтым раёне каля вёскі Сакіет-Сядзі-Юсэф былі збітыя два і пашкоджаны адзін самалёт ВПС Францыі. У выніку ўдару загінулі дзясяткі мірных жыхароў, выбухнуў міжнародны скандал — пытанне прапаноўвалі вынесці на абмеркаванне Савета бяспекі ААН. Лондан і Вашынгтон прапанавалі свае пасрэдніцкія паслугі. Зразумела, што за гэта яны хацелі атрымаць доступ да Французскай Афрыкі. Французскі прэм’ер вынес гэтае пытанне на парламент, пачаўся ўнутрыпалітычны крызіс, правыя дастаткова разумна вырашылі, што гэта ўмяшальніцтва ва ўнутраныя справы Францыі. Згода ж урада з вонкавым умяшаннем будзе здрадай нацыянальным інтарэсам Францыі. У красавіку ўрад сышло ў адстаўку.
Шарль дэ Голь 1 чэрвеня ўзначаліў урад і здзейсніў паездку ў Алжыр.
У верасні было абвешчаны Часовы ўрад Алжырскай рэспублікі, які размяшчаўся ў Тунісе.У ваенным дачыненні паўстанцы цярпелі паразу, умацаваныя лініі на межах былі магутнымі — паток падмацаванняў і зброі вычарпаўся. Унутры Алжыра ўрад здабываў перамогу ў тым, каб паўстанцы не маглі рэкрутаваць байцоў і атрымліваць прадукты харчавання, у шэрагу абласцей стварылі «лагеры перагрупоўкі» (алжырцы іх назвалі канцлагерамі). Спроба разгарнуць тэрор у самой Францыі была сарваная. Дэ Голь апублікаваў план 5-гадовага эканамічнага развіцця Алжыра, ідэю амністыі тым паўстанцам, якія добраахвотна складуць зброю.
У лютым 1959 года пачалася аперацыя па ліквідацыі паўстанцкага руху ў сельскай мясцовасці, яна працягвалася да вясны 1960 года. Кіраваў аперацыяй генерал Марыс Шаль. Паўстанцам быў нанесены яшчэ адзін магутны ўдар: мясцовыя сілы блакавалі абраны раён, а элітныя часткі праводзілі «зачыстку». У выніку камандаванне паўстанцаў было вымушана развеяць сілы да ўзроўню аддзяленне-ўзвод (раней дзейнічалі ротами і батальёнамі). Французы знішчылі ўвесь вышэйшы камандны склад мяцежнікаў ў Алжыры і да паловы камандных кадраў. У ваенным дачыненні паўстанцы былі прысуджаны. Але французская грамадскасць стамілася ад войнаў.
1960 год стаў «годам Афрыкі» — незалежнасць атрымалі 17 дзяржаў афрыканскага кантынента. Летам прайшлі першыя перамовы паміж французскай уладай і Часовым урадам Алжырскай рэспублікі. Дэ Голь паведаміў аб магчымасці змены статусу Алжыра. У снежні ў Іспаніі была створана Тайная армейская арганізацыя (ТАА), яе заснавальнікамі сталі студэнцкі лідар П’ер Лагаярд (ён узначальваў ультраправых падчас «тыдня барыкад» у 1960 годзе), былыя афіцэры Рауль Сала, Жан-Жак Сюзіні, члены французскай арміі, Французскага замежнага легіёна, удзельнікі Індакітайскай вайны.
У студзені 1961 быў праведзены рэферэндум і 75% удзельнікаў апытання выказаліся за прадастаўленне Алжыру незалежнасці. 21-26 красавіка адбыўся «Путч генералаў» — генералы Андрэ Зелер, Марыс Шаль, Рауль Салан, Эдамонд Жуо паспрабавалі зрушыць Дэ Голя з пасады кіраўніка ўрада і захаваць Алжыр для Францыі. Але іх не падтрымала значная частка арміі і французскі народ, да таго ж мяцежнікі не змаглі правільна скаардынаваць свае дзеянні, у выніку паўстанне было задушана.
У 1961 годзе ТАА пачала тэрор — французы сталі забіваць французаў. Былі забітыя сотні людзей, учыненыя тысячы замахаў. Толькі на Дэ Голя замахваліся больш за дзесяць разоў.
Перамовы паміж Парыжам і ФНС працягнуліся вясной 1961 года і праходзілі ў курортным мястэчку Эвіян-ле-Бен. 18 сакавіка 1962 года былі зацверджаны Эўянскія пагадненні, якія завяршылі вайну і адкрылі Алжыру шлях да незалежнасці. На красавіцкім рэферэндуме 91% грамадзян Францыі выказаліся ў падтрымку гэтых пагадненняў. Пасля афіцыйнага завяршэння вайны адбылося яшчэ некалькі гучных падзей. Так, палітыка Фронту нацыянальнага вызвалення адносна франкаалжырцаў характарызавалася лозунгам «Чамадан або труну». Хоць Парыжу ФНС абяцаў, што ні асобныя асобы, ні групы насельніцтва, якія служылі Парыжу, не будуць падвергнутыя рэпрэсіям. Прыкладна 1 млн. чалавек уцяклі з Алжыра і нездарма. 5 ліпеня 1962 года, у дзень афіцыйнага абвяшчэння незалежнасці Алжыра, у горад Аран прыбыў натоўп узброеных людзей, бандыты пачалі катаваць і забіваць еўрапейцаў (прыкладна 3 тыс. чалавек прапалі без вестак). Прыйшлося бегчы з Алжыра дзясяткам тысяч харкі — пераможцы арганізавалі серыю нападаў на мусульманскіх салдат Францыі, загінула ад 15 да 150 тысяч чалавек.
Паўлюк Прануза
Паўлюк Прану́за, сапраўднае імя Павел Кузьміч Прануза (, в. Вылева, цяпер Добрушскі раён, Гомельская вобласць, Беларусь - ) — беларускі паэт.
Lua (мова праграмавання)
Lua (з lua [ˈlu.(w)ɐ], што азначае месяц) — легкаважная, высокаўзроўневая, шматпарадыгменная мова праграмавання, распрацаваная галоўным чынам для ўбудаванага выкарыстання ў прыкладных праграмах. Lua з'яўляецца кросплатформавай мовай, паколькі інтэрпрэтатар скампіляванага байт-кода напісаны на ANSI C, і Lua мае адносна просты API для C, што спрашчае яе ўбудаванне ў прыкладных праграмах.
Паўлюк Прануза
Біяграфія
Скончыў у 1941 годзе Гомельскі педагагічны інстытут. У 1945—1978 гадах настаўнічаў у г. Нясвіж Мінскай вобласці. Друкаваўся з 1936 года.
Lua (мова праграмавання)
Lua паўстала ў 1993 годзе як мова для пашырэння прыкладнога ПЗ для задавальнення попыту на наладжванне, які ўзрастаў у той час. Яна забяспечвала асноўныя магчымасці большасці працэдурных моў праграмавання, але больш складаныя або прадметна-спецыфічныя магчымасці не былі ўключаны; хутчэй, яна ўключала механізмы для пашырэння мовы, што дазваляе праграмістам рэалізоўваць такія функцыі. Паколькі Lua задумвалася як агульная ўбудаваная мова пашырэнняў, праекціроўшчыкі Lua сканцэнтраваліся на паляпшэнні яе хуткасці, партатыўнасці, пашыральнасці і прастаты выкарыстання пры напісанні праграм.
Паўлюк Прануза
Творчасць
У зборніку «Разгневаная зямля» (1946) біяграфія франтавога пакалення пазначана асабістай выверанасцю, суаднесена з уласным лёсам. Стваральная праца народа, вернасць грамадзянскага абавязку, трываласць маральна-этычных ідэалаў, гісторыя і сучаснасць адлюстраваны ў зборніках «Добрай раніцы» (1951), «У дальнім раёне» (1954), «Мае землякі» (1957), «Калі верыш» (1963), «Непаўторнасць» (1974), «Трываласць» (1978), «Сустрэчы» (1983), «Рукі салдата» (1990), «Памяць, памяць…» (1994). Піша для дзяцей (зборнікі «Добры дожджык», 1960; «Дзе вясны пачатак» 1965; «Вясновыя тэлеграмы», 1976; «Фарбы восені», 1982; «Звініць ручаёк», 1988).
Lua (мова праграмавання)
Гісторыя
Lua быў створаны ў 1993 годзе Раберта Ерусалімскім (Roberto Ierusalimschy), Луісам Энрыке дэ Фігейрэда (Luiz Henrique de Figueiredo) і Вальдэмарам Селесам (Waldemar Celes), членамі Групы тэхналогій камп'ютэрнай графікі (Tecgraf) у Папскім каталіцкім універсітэце Рыа-дэ-Жанэйра ў Бразіліі.
Паўлюк Прануза
Творчасць
Перакладаў з польскай, рускай, украінскай і іншых моў.
Lua (мова праграмавання)
Гісторыя
У «Эвалюцыі Lua» (The Evolution of Lua) аўтары мовы пісалі: «У 1993, адзіным сапраўдным сапернікам быў Tcl, які быў выразна зпраектаваны каб быць убудаваным у прыкладное ПЗ. Тым не меней, Tcl меў незвычны сінтаксіс, не мог прапанаваць добрай падтрымкі апісання даных і мог запускацца толькі на Unix-платформах. Мы не разглядалі LISP або Scheme з прычыны іх недружалюбнага сінтаксіса. Python быў яшчэ ў зачатку. У свабоднай зрабі-сам атмасферы, якая пазней запанавала ў Tecgraf, было даволі натуральным паспрабаваць распрацаваць нашу асабістую сцэнарную мову ... З-за таго, што большая частка патэнцыйных карыстальнікаў не былі бы прафесійнымі праграмістамі, мова павінна была пазбягаць таямнічага сінтаксіса і семантыкі. Пры прыўнясенні новай мовы ў жыццё мы павінны былі зыходзіць з яе партатыўнасці, бо кліенты Tecgraf мелі вельмі разнастайны набор камп’ютарных платформ. І, нарэшце, паколькі мы чакалі, што іншым прадуктам Tecgraf спатрэбіцца ўбудаванне сцэнарнай мовы, новая мова павінна была прытрымлівацца прыкладу SOL і пастаўляцца як бібліятэка з API для C».Lua 1.0 была распрацавана такім чынам, што яе канструктары аб'ектаў, у той час крыху адрозніваючыся ад цяперашняга лёгкага і гнуткага стылю, уключылі сінтаксіс апісання даных SOL (адсюль назва Lua: Sol азначае «Сонца» на партугальскай мове, а Lua азначае «Месяц»). Сінтаксіс Lua для структур кіравання ў асноўным быў запазычаны з Modula (, ,  / ), але таксама быў пераняты ўплыў з CLU (шматлікія прызначэнні і шматлікія вяртанні з выклікаў функцый, як больш простая альтэрнатыва спасылачным параметрам або яўным паказальнікам), C++ («выдатная ідэя дазволіць аб’яўляць лакальную пераменную толькі там, дзе яна нам патрэбна» ), SNOBOL і AWK (асацыятыўныя масівы). У артыкуле, апублікаваным у часопісе Dr. Dobb's Journal, стваральнікі Lua таксама сцвярджаюць, што LISP і Scheme з іх адзіным усюдыісным механізмам структуры даных (спіс) аказалі вялікі ўплыў на іх рашэнне распрацаваць табліцу ў якасці асноўнай структуры даных Lua.
З цягам часу семантыка Lua падвяргалася ўсё большаму ўплыву Scheme, асабліва з увядзеннем ананімных функцый і поўнага лексічнай вобласці. У новых версіях Lua было дададзена некалькі функцый.
Капліца Святой Ганны (Паляны)
Капліца Святой Ганны — каталіцкая капліца ў вёсцы Палянах Ашмянскага раёна Гродзенскай вобласці. Размешчана на могілках на паўночнай ускраіне вёскі. Належыць да парафіі Святога Міхала Арханёла ў Ашмянах.
Lua (мова праграмавання)
Гісторыя
Версіі Lua да версіі 5.0 выпускаліся пад ліцэнзіяй, падобнай да ліцэнзіі BSD. Пачынаючы з версіі 5.0 і далей, Lua карыстаецца ліцэнзіяй MIT. Абедзве з'яўляюцца дазвольнымі ліцэнзіямі на бясплатнае праграмнае забеспячэнне і амаль аднолькавыя.
Капліца Святой Ганны (Паляны)
Гісторыя
Драўляная капліца пад тытулам святой Ганны на мясцовых могілках была пабудавана ў 1810 годзе (дата на цагліне падлогі) з фундацыі Амброзія Янкоўскага.
Lua (мова праграмавання)
Сінтаксіс
Класічная праграма «Hello, World!» можа быць запісана наступным чынам: або як: Каментарый у Lua пачынаецца з падвойнага злучка і працягваецца да канца радка, падобна да Ada, Eiffel, Haskell, SQL і VHDL. Шматрадковы тэкст і каментарыі ўпрыгожваюцца падвойнымі квадратнымі дужкамі.
Функцыя фактарыяла рэалізавана як функцыя ў наступным прыкладзе:
Капліца Святой Ганны (Паляны)
Гісторыя
У 2014 годзе была здзейснена ацэнка стану захавання капліцы і падрыхтаваны план замены яе фундаменту. Працы датавала польскае Міністэрства культуры і нацыянальнай спадчыны. Праект кансерватарска-будаўнічых прац выканалі Ежы Сталыгін і Мацей Вархоль з Нацыянальнага інстытута спадчыны ў Варшаве.
Замену фундаменту здзейсніла ў 2017 годзе супольнасць рамеснікаў з Ашмянаў пад кіраўніцтвам Генрыка Раманчука з Сувалак (Польшча).
5 кастрычніка 2019 года дапаможны біскуп Гродзенскай дыяцэзіі Юзаф Станеўскі здзейсніў асвячэнне адноўленай капліцы.
Архітэктура
Помнік народнага дойлідства з рысамі класіцызму. Вырашана прамавугольным у плане зрубам пад двухсхільным дахам, вынесеным на фасадзе трохвугольным франтонам на чатырох слупах, у самым левым інтэркалумніі якога падвешаны звон. Вертыкальна ашаляваныя фасады прарэзаны высока ўзнятымі прамавугольнымі аконнымі і ўваходным праёмамі, паўкруглай люкарнай пад франтонам.
Інтэр’ер перакрыты плоскай падшыўной столлю, падлога цагляная, над уваходам хоры на двух слупах. .
NGC 572
NGC 572 (іншыя абазначэнні — ESO 296-31, MCG ?7-4-9, PGC 5508) — лінзападобная галактыка (SB0) у сузор’і Скульптар.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі новага агульнага каталога.
Мікалай Арсенцьевіч Неўскі
Мікалай Арсенцевіч Неўскі (22 лютага 1922 года, Гомель, РСФСР — 27 кастрычніка 1989 года, Ленінград, СССР) — савецкі артылерыст, палкоўнік Савецкай Арміі, удзельнік, , Люблін-Брэсцкай, Вісла-Одэрскай і Берлінскай аперацый Вялікай Айчыннай вайны. Герой Савецкага Саюза (1945), кандыдат ваенных навук, дацэнт.
Дзяцінства і юнацтва
Нарадзіўся 22 лютага 1922 года ў Гомелі ў сям’і служачага. Дзяцінства і юнацтва правёў у горадзе Гжацку. Скончыў 10 класаў сярэдняй школы.
У Рабоча-сялянскай Чырвонай арміі з верасня 1940 года, быў прызваны Гжацкім райваенкаматам (паводле іншых дадзеных — Гомельскім ), служыў чырвонаармейцем у 533-м зенітна-артылерыйскім палку Кіеўскай Асобай ваеннай акругі, 23 лютага 1941 года прыняў прысягу. У красавіку 1941 года стаў курсантам 1-га Кіеўскага артылерыйскага вучылішча, эвакуяванага ў Сібір, у лістападзе скончыў яго.
Вялікая Айчынная вайна
На франтах Вялікай Айчыннай вайны з сакавіка 1942 года. Служыў камандзірам узвода кіравання, потым батарэі, намеснікам і камандзірам артылерыйскага дывізіёна 940-га артылерыйскага палка 370-й стралковай дывізіі 11-й арміі. У гэтым падраздзяленні ён служыў да канца вайны.
Пасля наступлення зімой-вясной 1942 года войскаў Паўночна-Заходняга і Калінінскага франтоў нямецкія войскі былі адкінутыя далёка на захад, але ім удалося ўтрымаць выступ у раёне горада Дзямянска. Баі за ліквідацыю Дзямянскага выступу ішлі ўвесь 1942 год. Войскі 11-й арміі імкнуліся перахапіць камунікацыі ворага і яго групоўку. У ходзе гэтых баёў батарэяй Неўскага было знішчана 4 фашысцкіх танка, 3 артбатарэі, 4 мінамётныя батарэі, вялікая колькасць жывой сілы праціўніка. У ліпені 1942 года Неўскаму было прысвоена званне старшага лейтэнанта, у верасні ён быў узнагароджаны ордэнам Чырвонай Зоркі.
У другой палове верасня 1942 года нямецкія войскі распачалі некалькі вельми моцных удараў з мэтай прарваць акружэнне. Батарэя пад камандаваннем Неўскага адбівала атакі праціўніка ў раёне вёсак Вераска, Ліпна, Рамушэва, але сілам праціўніка ўсё-ткі атрымалася прабіць «Рамушэўскій калідор». У выніку баёў Дземянская групоўка немцаў злучылася з асноўнымі сіламі. 6 кастрычніка 1942 года Неўскі атрымаў раненне, лячыўся ў медсанбате.
Вісячыя дамы
Вісячыя дамы — гэта набор грамадзянскіх будынкаў, размешчаных у горадзе Куэнка (Іспанія).
У мінулым такія дамы былі звычайнай часткай архітэктуры ў гэтай частцы старажытнага горада, змешчаным насупраць выгібу ракі Хукар. Аднак да цяперашняга часу захавалася толькі невялікая іх частка.
Мікалай Арсенцьевіч Неўскі
Вялікая Айчынная вайна
У студзені-лютым 1944 года ў рамках дывізіён Неўскага удзельнічаў у баях па авалоданню станцыяй Маева і вызваленню іншых населеных пунктаў Пскоўскай вобласці.
Вісячыя дамы
Самыя вядомыя з усіх — тры дамы з драўлянымі балконамі.
Дамы маюць невядомае паходжанне, аднак маюцца сведчанні іх існавання ўжо ў XV стагоддзі.
Мікалай Арсенцьевіч Неўскі
Вялікая Айчынная вайна
У траўні 1944 года 370-ю стралковую дывізію зноў перадыслакавалі. На гэты раз яна ўвайшла ў склад 1-га Беларускага фронту і заняла зыходныя пазіцыі перад наступленнем на тэрыторыю Валыні. У чэрвені 1944 года капітана Неўскага прызначылі камандзірам артылерыйскага дывізіёна.
17 ліпеня 1944 года пачалася Люблін-Брэсцкая аперацыя. У нёй дывізіён капітана Неўскага удзельнічаў у магутнай артылерыйскай падрыхтоўцы, якая папярэднічала наступу, і на сваім участку дакладным агнём знішчыў да 60 % агнявых кропак ворага, што значна палегчыла стралковым падраздзяленням прарыў варожай абароны. Да 20 ліпеня 1944 года войскі 69-й арміі выйшлі да ракі Заходні Буг і прыступілі да фарсіравання яе ў раёне Кладнеў —  — Загурнік. Дывізіён капітана Неўскага сваім агнём забяспечыў пераправу праз раку ў раёне вёскі Кладнеў. Тут таксама артылерыстамі былі знішчаны шэраг мінамётных і кулямётных кропак, якія перашкаджалі пераправе. За ўмелае камандаванне дывізіёнам у ходзе гэтых баёў Неўскі быў узнагароджаны ордэнам Аляксандра Неўскага. Разам з падпалкоўнікам, Мікалай Арсенцевіч стаў кавалерам ордэна свайго знакамітага цёзкі.
Летам 1944 года дывізіён пад камандаваннем Неўскага ажыццяўляў артылерыйскае забеспячэнне пры фарсіраванні ракі Вісла. Са жніўня 1944 года пры адбіванні адной з варожых контратак Неўскі быў паранены, але не пакінуў поле бою, працягнуўшы выконваць задачы, пастаўленыя камандаваннем.
Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 21 лютага 1945 года за ўзорнае выкананне баявых заданняў камандавання на фронце барацьбы з нямецка-фашысцкімі захопнікамі і паказаныя пры гэтым мужнасць і гераізм капітану Неўскаму было прысвоена званне Героя Савецкага Саюза.
Удзельнік Берлінскай аперацыі. У баях пра прарыву нямецкай абароны на поўдзень ад горада Лебус арганізаваў цеснае ўзаемадзеянне артылерыі з пяхотай, дамогся забеспячэння выканання пастаўленай камандаваннем задачы, быў узнагароджаны ордэнам Суворава III ступені. 26 красавіка дывізіён пад камандаваннем маёр Неўскага удзельнічаў у авалоданні горадам, а затым, здзейсніўшы рывок, выйшаў да ракі Эльбы ў раёне горада Магдэбург, дзе 1 мая 1945 года артылерысты і пехацінцы сустрэліся з арміяй ЗША.
Пасля вайны
Пасля вайны Неўскі працягнуў службу ў Узброеных Сілах СССР. Год праслужыў у Германіі, у 1946 годзе паступіў у, якую скончыў у 1950 годзе. У гэтым жа годзе паступіў у ад’юнктуру акадэміі, а таксама стаў выкладчыкам тактыкі наземнай артылерыі ў ёй. У 1953 годзе паспяхова абараніў дысертацыю, атрымаўшы навуковую ступень кандыдата ваенных навук.
У снежні 1982 года сышоў у адстаўку ў званні палкоўніка. Жыў у Маскве, затым пераехаў у Ленінград.
Памёр 27 кастрычніка 1989 года. Пахаваны на ленінградскім.
Памяць
2 ліпеня 2014 года ў Гомелі ў Студэнцкім скверы па вуліцы Савецкай была ўрачыста адкрыта Алея Герояў і мемарыяльны комплекс. У мерапрыемстве прынялі ўдзел кіраўнікі вобласці і горада, ветэраны Вялікай Айчыннай вайны, прадстаўнікі моладзевых і грамадскіх арганізацый.
На Алеі была ўстаноўлена 41 памятная стэла, на якіх увекавечаны імёны 38 Герояў Савецкага Саюза і 3 поўных кавалера ордэна Славы, лёс якіх была звязана з Гомелем. На адной з стэл таксама ўвекавечана імя Мікалая Неўскага.
Мемарыяльны комплекс у Студэнцкім скверы, Гомель
NGC 5700
NGC 5700 (іншыя абазначэнні — UGC 9423, MCG 8-27-7, ZWG 248.13, KUG 1435+487, PGC 52237) — галактыка ў сузор’і Валапас.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Бялградскі ўніверсітэт
Бялградскі ўніверсітэт — найстарэйшы і найбуйнейшы ўніверсітэт у Сербіі. Бярэ вытокі ад Вялікай школы, заснаванай у 1808 годзе. Сёння тут навучаюцца больш за 90 000 студэнтаў.
Каёла
Каёла (Caiolo) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Ламбардыя, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Сондрыа.
Насельніцтва складае 956 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 29 чал./км². Займае плошчу 33 км². Паштовы індэкс — 23010. Тэлефонны код — 0342.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы.
Асьмерыжск
Асьмерыжск — сяло ў Качырскім раёне Паўладарскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад сельскай акругі Берагавая. Код КАТА — 554835400.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 409 чалавек (210 мужчын і 199 жанчын). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 247 чалавек (124 мужчыны і 123 жанчыны).
Падсвілле
Назва
Назва Падсвілле паходзіць ад назвы ракі Свіліца (< Свіла), якая балцкага паходжання.
Звязана з літоўскім svilti «гарэць без полымя, прыгараць; „гарэць“ ад холада». Далей да індаеўрапейскага *sṷel- «тлець, гарэць».
Значэнне назвы Свіла можна прыблізна перадаць як «Сцюдзёная (рака)». Імаверна, назва была дадзеная ў сувязі з крыніцамі, што ўцякаюць у Свілу і робяць яе халаднейшай.
Пад уладай Расійскай імперыі
Узнікла як паселішча пры чыгуначнай станцыі Балагое-Сядлецкай чыгункі, якая была збудаваная ў 1902—1906 гадах і афіцыйна ўведзена ў эксплуатацыю 14 студзеня 1907 года.
Станам на 1913 год у Падсвіллі было 9 двароў і фальварак Алаізберг з 3 дварамі. З пракладаннем чыгункі Маладзечна — Полацк у вёсцы адкрылася чыгуначная станцыя, што істотна паскорыла яе развіццё.
Найноўшы час
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай вёска абвешчана часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. З 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі вёска ўвайшла ў склад БССР.
Згодна з Рыжскім мірным дагаворам (1921) Падсвілле апынулася ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, у Дзісенскім павеце Віленскага ваяводства. Было памежным мястэчкам, таму ў Падсвіллі быў арганізаваны штаб батальёна «Падсвілле».
У Другую сусветную вайну ў 1939 годзе Падсвілле ўвайшло ў БССР, у Пліскі раён Вілейскай вобласці. З чэрвеня 1941 года да 2 ліпеня 1944 года вёска знаходзілася пад нямецкай акупацыяй.
У 1944 годзе Падсвілле ўвайшло ў склад Полацкай, у 1954 годзе Маладзечанскай вобласці, цягам 1950—1962 гадоў было цэнтрам Пліскага раёна. 28 чэрвеня 1958 года паселішча атрымала афіцыйны статус пасёлка гарадскога тыпу, з 1962 года ў Глыбоцкім раёне.
У 2019 годзе ў Падсвіллі праходзіў міжнародны фэст дударскіх рэгіёнаў Дударскі рэй.
Інфраструктура
У Падсвіллі працуюць сярэдняя і дзіцячая музычная школы, дашкольная ўстанова, бальніца, паліклініка, дом культуры, 2 бібліятэкі, пошта і інш.
Эканоміка
Прадпрыемствы харчовай (камунальнае УП «Завод харчовых прадуктаў», вытворчая дзялянка Глыбоцкага камбікормавага завода), лёгкай (ільнозавод) галінаў прамысловасці. Працуюць Дзвінская эксперыментальная база Інстытута лесу Нацыянальнай АН Беларусі, ПМК Мінсельбуду, філіял АСБ «Беларусбанк», 15 прадпрыемстваў гандлю і 1 — грамадскага хачавання.
Турыстычная інфармацыя
Падсвілле — цэнтр дзіцяча-юнацкага турызму і экскурсій.
Славутасці
У міжваенны перыяд у Падсвіллі існаваў касцёл (не захаваўся).
Вядомыя асобы
У Падсвіллі знаходзіцца магіла Міхала Фалькоўскага (1839—1930) — удзельніка нацыянальна-вызваленчага паўстання.
Валянціна Міхайлаўна Коўтун
Валянціна Міхайлаўна Коўтун, па мужу Новік (, в. Дземяхі, Рэчыцкі раён, Гомельская вобласць —, ; Псеўданімы: Леся Беларуска; Ясельда) — беларуская паэтэса, празаік, літаратуразнавец.
Біяграфічныя звесткі
Нарадзілася ў сям’і настаўнікаў Міхаіла Фёдаравіча і Ганны Раманаўны Колтунаў. Скончыла Малоткавіцкую сярэднюю школу. Працавала піянерважатай у Паршавіцкай (цяпер Бярозавіцкай) сярэдняй школе Пінскага раёна. Паступіла на філалагічны факультэт Львоўскага дзяржаўнага ўніверсітэта, з 4 курса перавялася ў БДУ, які скончыла ў 1969. Працавала настаўніцай мовы і літаратуры Варнянскай сярэдняй школы Астравецкага раёна (1969—1970), літкансультантам «Сельской газеты» (1970—1976). У 1977—1980 вучылася ў аспірантуры пры Інстытуце мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору АН БССР. Кандыдат філалагічных навук. Член СП БССР (з 1975), СП СССР (з 1976). З 1976 — літсупрацоўнік, з 1979 — рэдактар аддзела крытыкі і літаратуразнаўства часопіса «Полымя», з 1982 — загадчык рэдакцыі літаратуры для юнацтва выдавецтва «Юнацтва», з 1990 — старшы рэдактар аддзела прозы часопіса «Полымя», з 2006 — рэдактар аддзела паэзіі часопіса «Маладосць». Старшыня Усебеларускага жаночага фонду святой Еўфрасінні Полацкай (з 1993). Член СП Украіны (з 1997).
Творчасць
Дэбютавала ў друку ў 1966. Аўтар зборнікаў паэзіі «Каляровыя вёслы» (1971), «На ўзлёце дня» (вершы і паэмы, 1977), «На зломе маланкі» (1981), «Метраном» (1985), «Лісты да цябе» (вершы і паэмы, 1988), рамана «Крыж міласэрнасці» (1988), рамана-жыція «Пакліканыя» (2002, часопіс «Полымя»), прысвечанага Еўфрасінні Полацкай. Адна з важных тэм творчасці — асэнсаванне асобы беларускай паэтэсы Цёткі (А. Пашкевіч), якой прысвечаны паэмы «На зломе маланкі» (1979), «Суд Алаізы» (1985), раман-дылогія «Крыж міласэрнасці» (1988—1996). Аўтар кніжак паэзіі для дзяцей «Мы робім казку» (1983), «Вясёлы заасад» (1986), зборніка апавяданняў «Калінавая гронка залатая» (1988).
Таксама вядомая як крытык і літаратуразнавец. Аўтар прац «Святло народнага слова: Паэтычны лад беларускай народнай песні» (1984), «Крыніца паэзіі: На шляхах эпізацыі» (1987). Аўтар артыкулаў па пытаннях фальклору ў сучаснай беларускай паэзіі. Перакладала з рускай, украінскай і іншых моў.
Прэміі і ўзнагароды
Лаўрэат Літаратурнай прэміі СП БССР імя А. Куляшова (1986) за кнігу паэзіі «Метраном».
Дамініканцы ў Беларусі
Дамініканцы ў Беларусі ― манахі жабрацкага каталіцкага ордэна братоў-прапаведнікаў, якія дзейнічалі на тэрыторыі Беларусі з XIII стагоддзя.
Першыя дамініканцы на беларускіх землях
У польскіх землях дамініканцы з’явіліся з Балонні ў 1222 годзе па запрашэнні кракаўскага біскупа. Сярод іх быў і сваяк біскупа Яцак Адрованж, абвешчаны ў 1594 годзе святым каталіцкай царквы. Біскуп перадаў дамініканцам, з якога потым вырас кляштар. У 1524 годзе Мікалай Гусоўскі напісаў паэму «Жыццё і подзвігі Святога Гіяцынта» (1525), — да дня ўшанавання Яцака Адрованжа.
Лілія Бусарава
Лілія Бусарава — беларускі мастак.
Дамініканцы ў Беларусі
Першыя дамініканцы на беларускіх землях
Пранікнавенне ордэна на ўсход пачалося з Кіева. Пры князі ў Кіеве адкрыўся  і дзейнічала створаная ў 1233 годзе Яцакам Адрованжам дамініканская місія для заходніх купцоў-католікаў, якія пражывалі ў Кіеве ці прыезджалі туды для гандлю. Першым, вядомым дакументальна дамініканцам, які з’явіўся на беларускіх землях, быў манах Віт (Vitus), вучань Яцака Адрованжа (св. Гіяцынта), тагачаснага кіраўніка ордэна дамініканцаў у Польшчы. Гісторык віленскай дыяцэзыі святар Ян Курчэўскі піша пра дзейнасць Віта: «Па слядах святога Яцэка прыходзіць у Літву ягоны вучань, блаславёны Віт, паляк, каралеўскі прэлат, і як сапраўдны дамініканец стварае касцёл і літоўска-рускае біскупства ў Любчы, ― мястэчку, якое належыла баярыну Міндоўга Андрэю Кіяну». Дамініканскі кляштар у Любчы заснаваны ў 1250 годзе.
У 1251 годзе дамініканскі правінцыял на прускіх землях, які пазней стаў біскупам хэлмінскім, (Heidenreich von Culm / Chełmno) атрымаў наказ ад папы Інакенція IV каранаваць Міндоўга і знайсці кандыдатуру ў біскупы для літоўскага княства. Выбар паў на Віта, і ў 1253 годзе ён быў рукапаложаны ў «episcopus Lubozanus» (біскупа Любчанскага) і «episcopus Lithoviensis» (біскупа Літовіі). Але Віт не стаў першым літоўскім біскупам, паколькі Тэўтонскі ордэн вылучыў свайго кандыдата, і Міндоўг пагадзіўся з гэтай кандыдатурай. Замест Віта першым легітымным біскупам княства стаў у 1252 годзе прэсвітар ордэна мечаносцаў немец Крысціян (Christian von Preußen). Менавіта з дамініканцамі звязваецца афіцыйнае прыняцце Літвой хрысціянства.
Лілія Бусарава
Біяграфія
У 2002 годзе скончыла Беларускі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт імя Максіма Танка, факультэт Народнай культуры. Супрацоўнічала з выдавецтвам «Белфакс» па ілюстрацыі 5 дзіцячых кніжак, займалася дызайнам аўтарскіх магнітаў і кубкаў у кампаніі «Каляровы Парасон». У 2015 годзе ў межах міжнароднага праекта ў Нідэрландах ілюстрыравала дзіцячую кніжку «Mama gaat het niet geloven» (Мама не паверыць). Удзельніца праекта пра 15 знакамітых жанчын Беларусі «Она была» (Яна была). Ілюстрыравала кнігу «Стэфка і народзіны» выдавецтва «Янушкевіч». Удзельніца Міжнароднага фестывалю кніжнай ілюстрацыі і візуальнай літаратуры «Морс» (2019).
Дамініканцы ў Беларусі
Першыя дамініканцы на беларускіх землях
Каранацыя Міндоўга з жонкай адбылася летам 1253 года. Мяркуецца, што гэта адбылося ў Наваградку, Вільні або Анікштах. Кароны ўсклаў біскуп Гайдэнрык у прысутнасці магістра Лівонскага ордэна, лівонскага архібіскупа , прадстаўнікоў каталіцкіх ордэнаў і літоўскага баярства.
У далейшым місіянерская дзейнасць дамініканцаў працягвалася, з канца XIII стагоддзя яны нават служылі пры велікакняжацкім двары і ў Канцылярыі Вялікага Княства Літоўскага, удзельнічалі ў стварэнні Віленскага каталіцкага біскупства. Цэнтрам дамініканцаў у Вялікім Княстве Літоўскім стаў касцёл Святога Духа у Вільні (1501).
Лілія Бусарава
Біяграфія
Працуе ў тэхніцы акварэль і калаж.
Дамініканцы ў Беларусі
Дамініканскія кляштары
Пасля Берасцейскай уніі колькасць кляштараў павялічваецца, яны ўваходзяць у Польскую правінцыю, затым у 1647 годзе створана Літоўская правінцыя, якая займала тэрыторыі сучаснай Літвы, паўночнай і заходняй Беларусі. У першай палове XVII стагоддзя заснавана 10 дамініканскіх кляштараў, у другой палове ― 25, у XVIII стагоддзі ― 6, у XIX ― 1. Кляштары паўднёвай, усходняй і цэнтральнай Беларусі уваходзілі ў склад Рускай правінцыі. У кожнай правінцыі ў 1766 годзе налічвалася каля 600 манахаў, у Наваградку знаходзіўся кляштар сясцёр-дамініканак. Правінцыі ўзначальвалі правінцыялы, кляштары ― прыёры. У кляштарах збіраліся бібліятэкі, напрыклад, у Гародні налічвалася больш за 15 тысяч тамоў, у мінскім кляштары Св. Тамаша Аквінскага — крыху менш. Пры наваградскім і гарадзенскім кляштарах працавалі друкарні, якія выдавалі кнігі і паштоўкі.
Уладзімір Юр’евіч Мельцэр
Уладзімір Юр’евіч Мельцэр (, Магілёў) — беларускі архітэктар.
Дамініканцы ў Беларусі
Дамініканскія кляштары
Сярод заснавальнікаў былі прадстаўнікі багатай шляхты і духавенства. Гэта Сапегі, Радзівілы, Пацы, Сангушкі, Слушкі. Напрыклад, Крыштаф Слушка заснаваў у 1605 годзе касцёл св. Тамаша Аквінскага і кляштар у Мінску, луцкі біскуп М. Шышкоўскі — у Брэсце (1605), кашталян мсціслаўскі К. Палубінскі — у Дзярэчыне (1618), Аляксандр Слушка ― кляштары ў Рэчыцы і Слупках, Станіслаў Радзівіл ― кляштар у Клецку (1683), віленскі ваявода Крыштаф Хадкевіч ― у Наваградку (1624), стараста ашмянскі Адам Саковіч ― у Зембіне, графіня Марыя Строццы ― у Пінску (1667), падстолі смаленскі Базыль Баканоўскі ― кляштар у Нясвіжы (1672), віленскі канонік Ф. Гарскі ― касцёл Маці Божай у Полацку (1672), Жыгімонт Адам Слушка ― касцёл у Чашніках (каля 1674), ― каля 1816 года Вінсэнтам Лейндорфам там выкананы алтарныя карціны; харунжы надворны Канстанцін Пац ― у Княжыцах (1681), князь Павел Караль Сангушка ― у Кублічах (1748) і г. д. 1621 годам датуецца фундуш Аляксандра Хадкевіча, у якім ён «з мэтай распаўсюджвання каталіцкай веры ў горадзе яго графства Шклове» даў згоду дамініканцам на будаўніцтва касцёла і кляштара і на надзяленне манахаў гэтага ордэна рознымі ўгоддзямі. У 1623 годзе на месцы даўняга кальвінісцкага храма дамініканцамі былі закладзены касцёл і кляштар. На тэрыторыі кляштара знаходзіліся драўляная кляштарная пабудова з гаспадарчымі пабудовамі (клець, ледавік, дзве стайні, вазоўня, каменная браварня, старая драўляная лазня, калодзеж з драўляным колам) і вялікі сад. Пры кляштары была створана бібліятэка, дзе манахам чыталі курсы філасофіі і тэалогіі. У першай палове XVII стагоддзя фарнаму касцёлу належалі тры вёскі, а кляштару, які знаходзіўся пры касцёле, — тры фальваркі і восем вёсак. У пачатку XVIII стагоддзя манахі-дамініканцы штогод атрымлівалі ад уладальнікаў маёнтка 50 злотых, пуд воску, тры вёдры рыбы (з кожнага спуску) і палову злоўленай рыбы ў замкавым возеры.
Уладзімір Юр’евіч Мельцэр
Біяграфія
Скончыў Беларускую сельскагаспадарчую акадэмію ў 1956 г. Працаваў ва Упраўленні мясцовай прамысловасці Магілёўскага аблвыканкама, з 1968 года — кіраўнік групы планіроўкі сельскіх населеных месцаў у Магілёўграмадзянпраекце.
Дамініканцы ў Беларусі
Дамініканскія кляштары
Больш за ўсё дамініканскіх кляштараў будавалася ў 1660―1680 гг. Касцёл дамініканцаў у Гародні быў закладзены на падставе прывілея Жыгімонта III ў 1632 годзе, а ў 1633 годзе ўжо пабудаваны на фундацыю Фрыдэрыка і Хрысціны Сапегаў. Пасля маёмасць гарадзенскіх дамініканцаў займала цэлы гарадскі квартал. У Наваградку захаваўся Міхайлаўскі касцёл, пабудаваны ў 1624 годзе як дамініканскі. З’явіліся фундатарамі (1631 і 1641 гг.) Д. Наркевіч, Ю. Белазор і Ю. Варлоўскі.
Уладзімір Юр’евіч Мельцэр
Біяграфія
Член Саюза архітэктараў СССР з 1972 года. Пражываў у Магілёве.
Дамініканцы ў Беларусі
Дамініканскія кляштары
Сойм 1658 года зацвердзіў фундацыю дамініканцаў у Васілішках, дзе неўзабаве, дзякуючы намаганням земскага суддзі Марціна Дамініка Лімонта, з’явіліся драўляныя касцёл і кляштар. Перабудаваны ў 1832 годзе ў мураваны, кляштар захаваўся. Канстытуцыя ВКЛ 1659 года пацвярджае фундацыю дамініканцаў у Расонах, сойм 1662 года дазваляе будаўніцтва ў Харашках Гарадзенскага павета. Пінскі кляштар дамініканаў заснаваны ў 1667 годзе маркграфіняй Марыяй Строцы, сваячкай польскай каралевы Цэцыліі Рэнаты. Фундатарка была замужам за ваяводам полацкім Янам Копацем. Да канца XVIII стагоддзя касцёл кляштара заставаўся драўляным. Пры кляштары ў 1726 годзе адкрылася Вышэйшая школа (Генеральная студыя) Рускай дамініканскай правінцыі, якая мела права прысваення вучоных ступеняў сваім гадаванцам. Вышэйшая школа змяшчала двух прафесараў багаслоўя і прафесара філасофіі. Пры гэтай навучальнай установе існавала бібліятэка ў 889 тамоў. У 1667 годзе па хадайніцтве ашмянскага пісара земскага Андрэя Пачобута і яго жонкі Дароты ў Новыя Ашмяны былі запрошаны манахі ордэна дамініканцаў (падзея згадваецца ў інвентары горада 1668 года), якія пабудавалі ў мястэчку драўляны храм Святой Тройцы і жылыя памяшканні кляштара. Гэтаму кляштару належалі землі ў саміх Ашмянах, а таксама тры фальваркі ў павеце. Пры касцёле дамініканцаў была сабрана няблагая бібліятэка. У 1785 годзе пачалося будаўніцтва мураваных касцёла і кляштара ў Астраўцы.
У Полацку манахі-дамініканцы з’явіліся ў 1670 годзе па запрашэнню віленскага каноніка Казіміра Гурскага.
У Навагрудку ў 1654—1864 гадах існаваў адзіны жаночы кляштар ордэна ў Беларусі. Па адных звестках кляштар быў заснаваны ў 1654 годзе Міхаілам Дамброўскім, кавалерам мальтыйскім, па іншых звестках — у 1678 годзе Аленай Пратасевічавай з Бухавецкіх, жонкай земскага наваградскага натарыуса.
Адкрываліся дамініканскія кляштары і на Валыні, якая ўваходзіла ў Вялікае Княства Літоўскае. Так, у трэцяй чвэрці XIV стагоддзя заснаваны, да сярэдзіны XVIII стагоддзя ён налічваў больш за 50 манахаў. Гэта быў самы багаты кляштар у ВКЛ. Падчас дамініканцы былі сярод гаспадароў, што сустракалі высокіх гасцей. У 1497 годзе кароль Аляксандр Ягелончык даў сродкі на будаўніцтва дамініканскага кляштара Св. Тройцы ў горадзе Уладзіміры-Валынскім, які таксама ўваходзіў у Вялікае Княства Літоўскае. Кляштар меў права трымаць карчму, варыць і прадаваць мёд, піва і віно. З дакументаў вядома, што кляштар меў званіцу з пяццю званамі, 22 вокнамі, 12 люстрамі
Храмавая архітэктура
Першыя дамініканскія кляштары ў Беларусі звычайна адносяць да гатычнай храмавай архітэктуры. Зыходзячы з дойлідства цысцэрцыянцаў, спачатку ствараліся будынкі спрошчанай планіроўкі без вежаў, з выходзіўшай алтарнай часткай без апсіды. Выкарыстовалася цэгла. Вышыня храма не перавышала 11,4 метра. Характэрным для дамініканскіх кляштараў быў фрыз у верхняй частцы сцяны з перакрыжаванымі арачкамі і керамічным дэкорам. Перакрывалася скляпеннямі толькі алтарная частка, асноўная частка царквы была пакрыта драўлянымі кроквамі. Ва ўсходняй сцяне алтарнай часткі было тры вокны з хрысціянскай сімволікай. З сярэдзіны XVIII стагоддзя ўзнікае так званае «віленскае барока», у стылі якога быў пабудаваны кляштар дамініканцаў у Вільні (1700―1767), які адрозніваецца вытанчанасцю прапорцый, пластычнасцю фасадаў, шмат’ярусныя вежамі на фасадзе і фігурнымі франтонамі. Касцёл і сам кляштар будаваліся асобна, але злучаліся калідорам, ― характэрная пабудова гэтага часу ― дамініканскія кляштары ў Брэсце і Оршы (1694). Некаторыя кляштарныя келлі мелі ацяпленне. Кляштар у Стоўбцах меў вялікі агарод і сад. У мастацтвазнаўчай літаратуры вядомы архітэктар-дамініканец Людвік Грынцэвіч, які пабудаваў касцёлы дамініканцаў у Друі, Нясвіжы, Вярбілаве. Генуэзец Антоній Параца спраектаваў дамініканскія касцёлы ў Друі і Забелах. У 1716 годзе падваявода полацкі Геранім Жаба разам з жонкай заснавалі Касцёл Святога Лаўрэна ва Ушачах. Потым яго разбурылі, і зноў пабудавалі ў 1913 годзе.
Да нашых часоў захаваліся будынкі дамініканскіх касцёлаў у Ружанах, Васілішках, Ушачах, Клецку, Дунілавічах, Заслаўі, Смальянах, Валеўцы, Княжыцах, Навагрудку, руіны ў Зембіне. Некаторыя перабудаваны пад праваслаўныя храмы.
Пасля падзелу Рэчы Паспалітай
У 1772 годзе, пасля першага падзелу Рэчы Паспалітай, да Расійскай імперыі адышлі землі з сям’ю кляштарамі Літоўскай і дзевяццю кляштарамі Рускай дамініканскай правінцыі. На мяжы 1782 і 1783 гэтыя кляштары былі вылучаныя ў асобную беларускую правінцыю, якая праіснавала каля трынаццаці гадоў. Пасля другога (1793) і трэцяга (1795) падзелаў Рэчы Паспалітай лічба дамініканцаў у Расійскай імперыі павялічылася. Пасля выгнання езуітаў (1815) дамініканцам адышлі іх касцёлы.
Кожны каталіцкі ордэн меў папскія прывілеі на арганізацыю і дзейнасць брацтваў. Пры кляштарах дамініканскага ордэна дзейнічалі брацтвы святога Разарыя. Першапачаткова брацтвы ўзнікалі па прафесіях. Кожны гарадскі цэх выступаў своеасаблівым братэрствам і меў у касцёле сваю харугву і свайго святога-абаронцу. Да XIX стагоддзя прадстаўнікі кожнай прафесіі збіраліся ў спецыяльна абазначанае для іх свята і ўдзельнічалі ў працэсіях кожны пад сваёй харугвай. У Мазыры да сярэдзіны XIX стагоддзя «братэрскіх» харугваў налічвалася 15. У красавіку 1868 года выйшла распараджэнне аб закрыцці ўсіх брацтваў пры касцёлах.
Пры брэсцкім кляштары быў свой навіцыят — месца, дзе выхоўваліся толькі браты, якія ўступілі ў ордэн. Кляштарны храм аказаўся апошнім з закрытых (1857) пры будаўніцтве Брэсцкай крэпасці. Да гэтага ён заставаўся парафіяльным. Менавіта ў дамініканскім касцёле захоўваўся абраз Маці Божай Брэсцкай, — копія абраза з рымскай базілікі Санта-Марыя-Маджорэ. Абраз цяпер знаходзіцца ў парафіяльным касцёлы на плошчы Леніна.
Становішча дамініканаў змянілася пасля паўстання 1830―1831 гадоў ― былі аб’яднаны Літоўская і Руская правінцыі, з 1842 года пачалася канфіскацыя кляштараў і пераўтварэнне іх у праваслаўныя. Рускі пісьменнік Мікалай Ляскоў, які праязджаў праз Пінск, пісаў: «''Касцёл дамініканаў, таксама скасаваны цяпер, аздабляецца для праваслаўнай царквы. З яго збіваюць каланаду і праломваюць плафон для пабудовы званіцы. І тут, кажуць, быў добры сценапіс, але цяпер і слядоў яго непрыкметна, праз тое, што пасля ліквідацыі дамініканскага касцёла каля сямі гадоў таму, ён быў здадзены габрэю Арэнборгу пад склад воўны. У келлях дамініканаў жывуць цяпер двое праваслаўных святароў, і змяшчаецца гарадская аптэка''».
У 1840 годзе разглядалася справа «пра супрацьзаконныя ўчынкі забельскіх ксяндзоў дамінікан». Складалася яна ў тым, што частка свальнянскіх вернікаў, былых уніятаў, не жадала пераходзіць у праваслаўе, а перайшла ў каталіцтва. На ўсе звароты праваслаўнага духавенства прыхаджане заяўлялі, што «вера наша ёсць толькі адна… і мы яе ніколі не пакінем…», «бо вера ваша руская ўсё роўна як жыдоўская». У гэтай сітуацыі былі абвінавачаны дамінікане Забельскага кляштара, а таксама мясцовыя ксёндзы і шляхта.
З сярэдзіны XIX стагоддзя колькасць дамініканцаў у Расійскай імперыі змяншалася, і ў 1881 годзе засталося 48 манахаў. Паколькі польская мова пасля паўстання набыла семантыку «сувязі са старой эпохаю», у Беларусі ксяндзоў, што вялі імшу польскай мовай, у асноўным адпраўлялі ў Нясвіжскі дамініканскі кляштар; з 32, якія засталіся да 1871 года, 2 былі зняволеныя ў 1867 годзе, 8 — у 1870 годзе, астатнія — у 1871. Некаторыя ксяндзы былі сасланыя ў будынак ліквідаванага віленскага кляштара кармелітаў, астатнія — у. У 1864 годзе дамініканцаў у Беларусі не засталася.
Асвета
Яшчэ падчас IV Латэранскага сабора ў 1215 годзе была прынята канстытуцыя «De magistris scholasticis» («Пра школьных настаўнікаў»), у якой загадвалася пры кожным кафедральным касцёле мець настаўнікаў і вучыць бясплатна, «адкрываючы дарогу да ведаў». Таксама кафедральны касцёл павінен быў мець тэолага, які б вучыў ксяндзоў. У тым жа годзе папа Інакенцій III зацвердзіў ордэн св. Дамініка. Гэты ордэн стварыў магутную тэалагічна-філасофскую школу на чале са знакамітым Тамашам Аквінскім. Дамініканцы спрабавалі прыстасаваць перыпатэтычную філасофію для выкарыстання яе ў школах. Гэта было пачаткам доўгага працэсу стварэння асноў новай сістэмы адукацыі і адначасова працэс умацавання сувязей усходняй часткі Еўропы з Захадам, працэс уключэння яе ў заходнееўрапейскую цывілізацыю.
Выкладаліся латынь, матэматыка, фізіка, маляванне і архітэктура. Маляванне выкладалі Банавентура Хруцкі, Бернард Лютуковіч і інш.
Пазней дамініканскі ордэн не атрымаў дазволу адкрываць новыя школы на беларускіх землях. Тым не менш, у 1770-х гадах былі створаны вучылішчы, у іх навучалася да 20 % моладзі. Напрыклад, дамініканская школа ў Чашніках, якая адкрылася ў 1777 годзе, нягледзячы на пратэсты Адукацыйнай камісіі, дзейнічала да пачатку 1790-х гадоў. Наўзамен яе ўлады дазволілі адкрыць 3-класную школу ва Ушачах. У некаторых школах давалася павышаная адукацыя ― «7 свабодных мастацтваў»: граматыка, дыялектыка, рыторыка, музыка, арыфметыка, геаметрыя, астраномія. Праводзіліся тэатралізаваныя дыспуты, дэкламацыі, ставіліся спектаклі школьнага тэатра.
У 1797 годзе дамініканцам перадалі свецкія 6-класныя вучылішчы ў Наваградку і Гародні. На базе пераведзенага ў Нясвіж слуцкага павятовага вучылішча адкрыўся калегіум. У 1817 годзе ў шасці дамініканскіх школах ўжо вучылася 705 выхаванцаў.
Часам філасофскія прадметы вар’іраваліся, ― у адных кляштарах выкладалі толькі філасофію, у іншых — тэалогію. Былі студыі, дзе спалучалася з філасофіяй або выкладалася толькі дагматычная тэалогія альбо маральная. Там вывучаліся лацінская мова, фізіка, арыфметыка, геаграфія, гісторыя, логіка, астраномія, літургічныя спевы, рыторыка. У перыяд з 1772 да 1830 года ў Беларусі існавала не менш за 31 студыі дамініканцаў: Гародня — генеральная студыя ў 1752―1830 гадах; Дзярэчын — студыя філасофіі ў 1816—1829 гадах; Дунілавічы — студыя маральнай тэалогіі ў першай трэці XIX стагоддзя; Забелы — фармальная студыя ў 1758―1827 гадах; Шклоў — студыя філасофіі і тэалогіі да 1819 года, студыя філасофіі з 1819 г.
У 1794—1831 гадах пры кляштары дамініканцаў працавала павятовая навагрудская школа, якая мела шэсць класаў і дзве ступені. Ніжнюю ступень утваралі два першыя класы, у якіх вывучалі польскую i лацінскую мовы, арыфметыку i геаграфію. У наступных чатырох класах выкладаліся гісторыя, фізіка, матэматыка, літаратура, права, этыка, французская, нямецкая i руская мовы. У кожным класе з найбольш здольных вучняў выбіралі «аўдытараў», якія дапамагалі выкладчыкам у навучанні і падтрыманні дысцыпліны. Штоквартальна праводзіліся экзамены. Большасць вучняў жыла ў кляштарнай бурсе (інтэрнаце). Выпускнікі школы мелі права паступаць у Віленскі ўніверсітэт. У 1807—1815 гадах у школе вучыліся паэты Адам Міцкевіч і Ян Чачот. Закрыта пасля пажару 1831 года.