cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Канстытуцыйны крызіс у Расіі (1993)
Няўзгодненасць дзеянняў войскаў і яе наступствы
Паводле версіі Леаніда Прошкіна, былога следчага генеральнай пракуратуры Расіі, які расследаваў падзеі, у першыя гадзіны штурму 4 кастрычніка дзеянні розных падраздзяленняў сілавых структур Міністэрства абароны і Міністэрства ўнутраных спраў не былі ўзгодненыя : «Не было адзінага каманднага цэнтра, адкуль бы каардынаваліся дзеянні ўсіх падраздзяленняў, якія ўдзельнічалі ў аперацыі.»
Камандзіру Таманскай дывізіі генерал-маёру Валерыю Яўневічу была пастаўлена задача заняць пазіцыі на Краснапрэсненскай набярэжнай ад Рочдэльскай вуліцы, уключаючы Глыбокі завулак. Пры гэтым па загадзе генерала арміі Паўла Грачова на БТР дывізіі былі размешчаны ўзброеныя аўтаматамі добраахвотнікі — ветэраны афганскай вайны. 119-ы парашутна-дэсантны полк перакрыў Белы дом з тыльнага боку Краснапрэсненскай набярэжнай.
ОМСДОН павінна была перакрыць тэрыторыю ад вуліцы Рочдэльскай і Глыбокага завулка да Краснапрэсненскай набярэжнай. Па загадзе камандавання група з чатырох БТР павінна была заняць завулак Глыбокі ад вуліцы Рочдэльскай да Краснапрэсненскай набярэжнай. У 07:00 БТР падраздзялення ОМСДОН пачалі рух да завулку Глыбокаму. На вуліцы Рочдэльскай знаходзіліся барыкады, узведзеныя абаронцамі Вярхоўнага Савета. Людзі, якія знаходзіліся на барыкадах, кідалі ў БТР бутэлькі з запальнай сумессю, адзін з БТР загарэўся, пасля чаго па абаронцам Дома Саветаў быў адкрыты агонь на паразу. У гэты ж час на скрыжаванні завулка Глыбокага і вуліцы Рочдэльскай знаходзіліся БТР Таманскай дывізіі. Пачуўшы стральбу, ветэраны-«афганцы» спешыліся і схаваліся за дрэвамі. Экіпажы БТР унутраных войскаў, убачыўшы ўзброеных людзей у цывільным адзенні, адкрылі агонь у іх бок. Адзін з «афганцаў» быў цяжка паранены ў грудзі, жывот і нагу.
Камандзір падраздзялення Таманскай дывізіі, які знаходзіўся на скрыжаванні Рочдэльскай вуліцы і Глыбокага завулка, далажыў Яўневічу, што нейкія бронетранспарцёры, ведучы інтэнсіўны агонь, рухаюцца з боку Дома Саветаў. Яўневіч, не ведаючы, чыя гэта тэхніка, загадаў не страляць. Тым часам некалькі БТР унутраных войскаў праз вуліцу Мікалаева выйшлі на Краснапрэсненскую набярэжную. У раёне Глыбокага завулка набярэжную перакрывала барыкада з жалезабетонных блокаў, падоўжаная за кошт грузавога аўтамабіля вытворчасці Мінскага аўтамабільнага завода і вадавоза. Камандзір групы, убачыўшы на барыкадзе і каля яе нейкіх людзей, вырашыў, што гэта абаронцы Дома Саветаў, і загадаў адкрыць агонь. Аднак за барыкадай знаходзіліся «афганцы», а ў кабіне «МАЗа», ахоўваючы дастаўлены груз кандытарскіх вырабаў, сядзеў 53-гадовы кіроўца, грамадзянін Літоўскай Рэспублікі Бронюс Юргеленіс.
У гэты ж час камандзір Таманскай дывізіі генерал-маёр Яўневіч назіраў з супрацьлеглага берага Масквы-ракі, як па набярэжнай у напрамку размяшчэння яго войскаў рухаюцца і вядуць агонь чатыры невядомыя яму БТР. Памятаючы, што часткі дывізіі ўжо былі абстраляныя невядомымі БТР, Яўневіч выказаў здагадку, што гэта рухаецца дапамога абаронцам Дома Саветаў і загадаў высунуць насустрач групе некалькі БТР дывізіі і сустрэць іх агнём. Два БТР «Таманцаў», адкрыўшы агонь, рвануліся насустрач БТР унутраных войскаў. У ходзе бою быў забіты літоўскі кіроўца Юргеленіс. БТР камандзіра мабільнай групы ўнутраных войскаў з бартавым № 444 спрабаваў абмінуць барыкаду з левага боку і быў падпалены. Паранены камандзір групы не змог пакінуць машыну і загінуў. У БТР з бартавым № 412 загінуў радавы ўнутраных войскаў. Разгарнуўшыся, баявыя машыны выехалі на вуліцу Мікалаева і схаваліся ў двары жылога дома.
Камандзір 119-га парашутна-дэсантнага палка загадаў сваёй разведроце заблакіраваць пад’езд да Белага дома з боку вуліцы Рочдэльскай. Ад генерал-палкоўніка Кандрацьева ён атрымаў загад забяспечваць праход АМАПа да Белага дома, узаемадзейнічаючы пры гэтым з Таманскай дывізіяй. Аб наяўнасці ў раёне вуліцы Рочдэльскай падраздзяленняў і бронетэхнікі ўнутраных войскаў яго не папярэдзілі.
Намеснік камандзіра ОМСДОН загадаў камандзіру аднаго з батальёнаў перакрыць ўчастак ад сквера Паўліка Марозава да стадыёна «Красная Прэсня», у тым ліку і яго тэрыторыю. Пры гэтым не было паведамлення пра месцы дыслакацыі падраздзяленняў Міністэрства абароны.
У гэты час ішоў абстрэл навакольнай тэрыторыі, у тым ліку і стадыёна. Экіпажы бронемашын унутраных войскаў вялі агонь у адказ.
Вайскоўцы 119-га парашутна-дэсантнага палка далажылі свайму камандаванню, што на стадыёне знаходзяцца чужыя БТР і БМП. Прыняўшы іх за баявыя машыны прыхільнікаў Вярхоўнага Савета, полк уступіў у бой. Камандзір 2-га батальёна паспрабаваў стрэлам з гранатамёта знішчыць адзін з БТР, але яго дзеянні выклікалі толькі актывізацыю баявых дзеянняў падраздзяленняў унутраных войскаў. У выніку загінулі двое і параненыя некалькі вайскоўцаў Міністэрства абароны.
Каля 10:00 намеснік камандзіра ОМСДОН загадаў павозкам двух БТР дывізіі вылучыцца на Краснапрэсненскую набярэжную, каб прыкрыць падраздзяленні АМАП. У экіпаж камандзірскага БТР быў уключаны для сувязі з АМАП афіцэр міліцыі. Але вайскоўцы Таманскай дывізіі, убачыўшы БТР з такой жа афарбоўкай, як і ў тых, з якімі раніцай яны вялі бой, адкрылі агонь. У выніку ўсе члены экіпажа БТР ОМСДОН загінулі.
Афіцэры падраздзяленняў унутраных войскаў і Міністэрства абароны на допытах распавялі, што не ведалі, супраць каго вялі баявыя дзеянні. Аб месцах дыслакацыі частак іншых ведамстваў іх не апавяшчалі, сувязь паміж падраздзяленнямі арганізавана не была.
Каментуючы прычыны няўзгодненасці падраздзяленняў сілавых структур падчас штурму Дома Саветаў Расіі, якія прывялі да вялікай колькасці выпадковых ахвяраў, былы кіраўнік Службы Бяспекі Прэзідэнта Расіі Аляксандр Каржакоў у 2007 годзе распавёў аб размове тагачаснага міністра абароны Паўла Грачова, кіраўніка галоўнага ўпраўлення аховы Міхаіла Барсукова і прэзідэнта Барыса Ельцына ў загараднай рэзідэнцыі «Завідава», які адбыўся за некалькі дзён да падзей, удзельнікам якіх ён быў:
За некалькі дзён да гэтага Барсукоў на савеце ў Завідаве прапанаваў правесці камандна-штабныя вучэнні для адпрацоўкі ўзаемадзеяння паміж тымі часткамі, якім, магчыма, прыйдзецца ваяваць у сталіцы. Грачоў страпянуўся: «Ты што, Міша, панікуеш? Ды я са сваімі дэсантнікамі там усіх парву». І Б. М. яго падтрымаў: «Пал Сяргеічу лепш відаць. Ён Афган прайшоў». А вы, маўляў, «паркетныя», памаўчыце.
Удзел КПРФ
КПРФ асудзіла Указ Прэзідэнта Б. М. Ельцына пра роспуск З’езду народных дэпутатаў і Вярхоўнага Савета. Лідар партыі Генадзь Зюганаў у кастрычніку 1992 года ўвайшоў у аргкамітэт Фронту нацыянальнага выратавання, чые ўзброеныя дружыны сярод іншых абаранялі Дом Саветаў Расіі з 21 верасня 1993 года, аднак сам Зюганаў пакінуў Дом Саветаў за некалькі дзён да пачатку штурму і 2 кастрычніка выступіў па тэлебачанні з заклікам не паддавацца на правакацыі і праяўляць стрыманасць.
5 кастрычніка 1993 года дзейнасць КПРФ была на 17 дзён прыпыненая ўладамі.
Аляксандр Руцкой выказаўся пра Генадзя Зюганава так: «24 верасня яны разам з яшчэ адным дзеячом, Тулеевым, заявілі: мы паехалі падымаць пралетарыят, — і больш іх ніхто не бачыў».
Сакратар ЦК КПРФ Таццяна Астраханкіна ў 2004 годзе назвала лідара сваёй партыі Генадзя Зюганава «ахвосцем Ельцына», заявіўшы, што той «быўшы па натуры чалавекам баязлівым», «збег з Белага дома».
Каментуючы свой учынак, сам Генадзь Зюганаў у інтэрв’ю газеце «Завтра» ў 2004 годзе заўважыў :
Мне няма чаго саромецца за маё паводзіны ў тыя трагічныя дні. Я зыходзіў не са сваіх асабістых інтарэсаў. Я хацеў апярэдзіць бессэнсоўную ахвярнасць. Я змагаўся за партыю, якая толькі-толькі адраджалася. Яна была выведзена з-пад ельцынскага ўдару і змагла ўдзельнічаць у далейшым палітычным жыцці.
У наступныя гады КПРФ рэгулярна з’яўлялася арганізатарам штогадовых вулічных маніфестацый і жалобных мерапрыемстваў у дні памяці падзей 3-4 кастрычніка.
У кастрычніку 1995 года Дзяржаўная Дума ФС РФ адмовілася падтрымаць прапанову дэпутатаў фракцыі КПРФ пра абвяшчэнне 4 кастрычніка днём нацыянальнай жалобы («за» выступілі толькі 197 дэпутатаў).
Абаронцы Дома Саветаў
22 верасня з ліку грамадзянскіх асоб, якія знаходзіліся каля Дома Саветаў з мэтай падтрымкі Вярхоўнага Савета, у тым ліку — сярод прыхільнікаў камуністычных і нацыяналістычных грамадскіх арганізацый была сфарміравана «рота аховы белага дома», часткова іх узброеілі аўтаматамі Калашнікава. Аналагічная зброя была раздадзена і некаторым з трохсот казакоў, якія прыехалі на абарону Дома Саветаў.
Частка баявых дружын, якія абаранялі «Белы дом», былі сфарміраваны Фронтам нацыянальнага выратавання — арганізацыі, якая аб’яднала прыхільнікаў камуністычных і нацыяналістычных рухаў і яе лідарам Ільёй Канстанцінавым.
У кастрычніцкіх падзеях непасрэдны ўдзел прымалі узброеныя паплечнікі радыкальнай нацыяналістычнай арганізацыі РНА на чале з А. П. Баркашовым, двое з якіх, паводле дадзеных друкаванага выдання арганізацыі, загінулі. Пазней баркашаўцы назвалі гэтыя падзеі «полем гонару». Большасці гэтых арганізацый было пасля адмоўлена ў праве ўдзелу ў выбарах у ФС указам Ельцына.
Паводле ўспамінаў удзельніка падзей, лідара «Працоўнай Расіі» Віктара Анпілава члены пракамуністычнай арганізацыі, якую ён узначальваў, 21 верасня — 4 кастрычніка правялі на барыкадах і ў палатках каля Дома Саветаў. Паводле яго слоў, аднымі з актыўных удзельнікаў абароны будынка былі сябры РНА:
Руцкой, прызначаны Вярхоўным Саветам выконваючым абавязкі прэзідэнта Расіі, сімпатызаваў баркашоўцам. І павінен сказаць, яны выгадна адрозніваліся ад усёй масы абаронцаў Дома Саветаў, сваёй камуфляжнай формай, дысцыплінай ладу, і прывітаннем «Слава Расіі!» З выкіданнем наперад выцягнутай далоні правай рукі.
Сам Руцкой назваў удзел РНА ў абароне Дома Саветаў правакацыяй спецслужбаў, якія кантраляваліся Барысам Ельцыным. Паводле ўспамінаў Руцкога паміж аховай парламента і баркашоўцамі адбываліся бойкі, з-за таго што сябры РНА вывешвалі лозунг «Бей жыдоў, ратуй Расію!».
Гісторык Аляксандр Астроўскі ў сваёй кнізе «1993. Расстрэл Белага дома» прыводзіць наступны факт пра момант выхаду лідара РНА Баркашова з будынка Вярхоўнага Савета:
Касцяк арганізацыі «Працоўная Расія» складалі пажылыя камуністкі, якіх пасля прэс-служба МГК КПРФ называла «анпілаўскімі бабулямі».
Паводле словах Анпілава, у абароне Дома Саветаў ўдзельнічалі казакі і атрады дружыннікаў з Белгарада і Варонежа, а таксама група членаў «Саюзу афіцэраў» (арганізацыі ваенных камуністычнай і нацыяналістычнай арыентацыі ) Станіслава Церахава, прызначанага ў гэтыя дні Вярхоўным саветам намеснікам міністра абароны.
Як паведамляе ўдзельніца падзей палітык-камуніст Дар’я Міціна, каля Дома Саветаў у тыя дні стаяла палатка Расійскага Камуністычнага Саюза Моладзі, (лідар — Ігар Маляроў), а сярод абаронцаў Дома былі прыхільнікі гэтай арганізацыі — студэнты філасофскага факультэта МДУ.
Паводле дадзеных заключэння камісіі Дзярждумы Расіі (старшыня — Таццяна Астраханкіна, фракцыя КПРФ), для аховы будынка Вярхоўнага савета з ліку добраахвотнікаў былі сфарміраваныя дадатковыя ахоўныя падраздзяленні, членам якіх па спецыяльным дазволу выдавалася агнястрэльная зброя, якое належала Дэпартаменту аховы Вярхоўнага савета.
У нарысе «Канец дома саветаў», апублікаваным у часопісе «Наш сучаснік» відавочца падзей Аляксей Залескі так характарызуе абстаноўку, якая склалася каля будынка ў дні падзей:
Барыкады вельмі прымітыўныя, з усякага роду жалязяк і дзеравяк. Здаецца, любы бульдозер, не кажучы ўжо пра танк, можа папросту іх знесці. Каля барыкад таксама вогнішчы, таму што там дзяжураць круглыя суткі. Зброя — жалезныя і драўляныя палкі, акуратна складзеныя ў купкі камяні, вывернутыя з бруку, ды некалькі бутэлек з бензінам на выпадак, калі АМАП пачне атаку, бо ў іх аўтаматы. З нашых аўтаматы мае ахова ўнутры будынка і тыя з абаронцаў-добраахвотнікаў, якім дадзена права насіць зброю. Як тлумачыў Руцкой на адной з прэс-канферэнцый, дзе прысутнічала шмат замежных журналістаў, зброя выдавалася ў абмен на пашпарт і рэгістравалася ў спецыяльным часопісе
Паводле сцвярджэння Вядучага спецыяліста Камітэта па прамысловасці і энергетыцы Вярхоўнага савета Ларысы Яфімавай, сярод абаронцаў Дома Саветаў было шмат пажылых людзей і прадстаўнікоў інтэлігенцыі, згалелых ў выніку эканамічнага калапсу канца 1980-х — пачатку 1990-х гадоў і рэформаў ўрада Гайдара 1991—1992 гадоў і якія лічылі, што ўдзел у абароне Вярхоўнага савета — гэта іх апошні шанец палепшыць сваё жыццё. Адзін з іх жыў у намёце з поліэтылену каля будынку і кіраваў групай абаронцаў Дома Саветаў з дзесяці чалавек.
Аб удзеле жыхароў Прыднястроўя ў абароне Савецкай улады ў складзе абаронцаў Дома Саветаў у Маскве ў кастрычніку 1993 года піша журналіст Леанід Лявонаў у артыкуле «Русічы на Днястры», апублікаванай у газеце «Прыднястроўя». На думку Аляксандра Лебедзя, у той час — камандуючага расійскім ваенным кантынгентам у Прыднястроўі, «баевікі» з непрызнанай ПМР сапраўды ўдзельнічалі ў кастрычніцкіх падзеях у Маскве. Варта адзначыць, што Аляксандр Лебедзь 5 кастрычніка прыбыў да старшыні Вярхоўнага Савета ПМР Рыгору Маракуцы і запатрабаваў прынесці прабачэнні Расіі за ўмяшальніцтва ў яе ўнутраныя справы, якая выявілася ў адпраўцы добраахвотнікаў у Маскву на дапамогу Руцкому і Хасбулатуву. 14 кастрычніка 1993 года на скліканай па яго ініцыятыве сесіі Вярхоўнага савета Прыднястроўя Лебедзь запатрабаваў адстаўкі сілавых міністраў «за дачыненне да падзеяў у Маскве». Пасля адмовы, Лебедзь, у знак пратэсту склаў з сябе паўнамоцтвы дэпутата Вярхоўнага савета ПМР.
Як сцвярджае былы следчы па асабліва важных справах Генеральнай пракуратуры Расіі, адзін з кіраўнікоў следчай групы Леанід Прошкін, на абарону Дома Саветаў прыбыў атрад «Днестр» КДБ самаабвешчанай Прыднястроўскай рэспублікі:
Гэта вопытныя байцы, якія прайшлі сур’ёзную вайну ў сябе ў рэгіёне. 4 кастрычніка, калі супраць Белага дома была кінута бронетэхніка і стала ясна, што ў абаронцаў Вярхоўнага савета няма шанцаў, прыднястроўцы, як высветліла следства, не сталі вяртацца на Чырвонай Прэсні і нібы растварыліся. Ніхто з іх не быў затрыманы. Яны прыбылі ў Маскву са сваёй зброяй і з ёй жа здолелі вярнуцца ў Прыднястроўе. Больш за тое, была інфармацыя, што і некалькіх сваіх загінулых яны здолелі вывезці на радзіму.
У 2013 годзе ў інтэрв’ю тэлекампаніі НТВ афіцэр «Днястра» Сяргей Лешчанка заявіў, што ў Маскву прыехала 12 байцоў яго атрада і ўсе яны былі без зброі.
Член Саюза пісьменнікаў Масквы, генеральны дырэктар Клуба народных дэпутатаў Аляксей Суркоў спасылаецца на супрацоўніка аховы Ельцына Ігара Астахава, які сцвярджаў : «Я працаваў тады ў службе бяспекі Прэзідэнта… за некалькі дзён да развязкі я вывеў з Белага дома „дзікіх гусей“ — казакоў, якія ваявалі яшчэ ў Прыднястроўі, якіх я добра ведаў.»
Як сцвярджае ад’юнкт-прафесар Універсітэта Джорджа Вашынгтона, палітолаг Дэвід Кокс у кнізе «Close Protection: The politics of guarding Russia’s Rulers», апублікаванай у 2001 годзе, на абарону Дома Саветаў прыбытку асобныя прадстаўнікі Рыжскага і Ціраспальскага АМАП, а таксама жыхары сепаратысцкай Абхазіі і Нагорнага Карабаха.
Па дадзеных СМІ, сярод абаронцаў Дома Саветаў былі маладыя людзі з камуны «Портос» (вядомай таксама як П. О. Р. Т. О. С., або «Паэтызаванае аб’яднанне распрацоўкі тэорыі агульнанароднага шчасця» ).
Паводле сцвярджэння Аляксандра Каржакова, падчас штурму «асноўная частка баевікоў» пакінула будынак Дома Саветаў па шматлікім падземным тунэлях, адзін з якіх выходзіў да будынка гасцініцы «Украіна».
Снайперы
3 кастрычніка падчас стральбы па натоўпе каля тэлецэнтра «Астанкіна», снайперскімі стрэламі з будынкаў тэлецэнтра (АСК-1 і АСК-3) было забіта 46 чалавек, у тым ліку журналіст Роры Пек.
4 кастрычніка ў ходзе штурму Белага дома і заняткі прылеглых тэрыторый падраздзяленнямі ўнутраных войскаў і Міністэрства абароны некалькі чалавек з ліку абаронцаў Дома Саветаў, вайскоўцаў, а таксама выпадковых асоб былі забітыя снайперамі. Менавіта снайперамі, паводле дадзеных камісіі Дзярждумы РФ, у раёне Дома Саветаў у гэты дзень былі забітыя супрацоўнікі МУС і ваенныя, якія выступалі на баку сіл, верных Барысу Ельцыну: супрацоўнік ГУУС Масквы Міхаіл Драздоў, старшы лейтэнант парашутна-дэсантнага палка ПДВ Канстанцін Краснік (у Дзявяцінскім завулку), кіроўца АУС «Зюзіна» старшы сяржант Аляксандр Панкоў, афіцэр групы спецназа «Альфа» Генадзь Сяргееў.
Паводле адной з версій, прапанаванай у сваёй кнізе удзельнікам падзей Іванам Івановым (Маратам Мусіным), які называе сябе «разведчыкам» і які выступаў на баку абаронцаў Дома Саветаў, снайперам з будынка, «цалкам кантраляванага войскамі Барыса Ельцына», быў застрэлены малодшы лейтэнант групы спецназа «Альфа» Генадзь Сяргееў.
Паводле версіі, на якую спасылаецца журналіст Марк Дэйч, якая была пачутая ім ад ананімнага суразмоўцы — прафесіянала спецслужбаў, «стрэл быў зроблены з тэхнічнага памяшкання фабрыкі імя Капранава, якое знаходзіцца побач з Белым домам. Гэтае памяшканне доўгі час выкарыстоўвалася КДБ СССР для назірання за амерыканскім пасольствам».
Паводле версіі Марата Мусіна, снайперы былі ўзброеныя па асабістым загадзе кіраўніка Службы Бяспекі прэзідэнта Аляксандра Каржакова
Паводле дадзеных штаба абароны Дома Саветаў (пазней пацверджаных ў адкрытым друку крыніцамі і процілеглым бокам), яшчэ 28 верасня па асабістым загадзе Каржакова з вайсковых складоў у Алабіна было выдадзена яго загадкавай «паддашкавага» групе 50 снайперскіх вінтовак. Увечары 5 кастрычніка ўсе яны былі вернутыя на склад, а дакументы выдачы канфіскаваныя аховай Ельцына. Усяго ўрадавых снайперам ў перыяд з 28 верасня па 3 кастрычніка выдавалася 127 снайперскіх вінтовак — магчыма, апошняя крыніца аперыравала сумарным лікам снайперскай зброі з улікам яшчэ 52 вінтовак, вывезеных 1 кастрычніка Каржаковым са склада ў Балашысе.
У інтэрв’ю журналісту Марку Дэйчу, перададзеным у эфіры Радыё Свабода ў кастрычніку 1994 года, чалавек, прадстаўлены як «высокапастаўлены супрацоўнік спецслужбаў», выказвае наступную версію:
Паводле афіцыйных і неафіцыйных ацэнак, у Маскве ў тыя дні дзейнічалі 100—110 снайпераў-прафесіяналаў. Ёсць версія, быццам гэта баевікі, якія прыбылі з Абхазіі і Прыднястроўя. Сапраўды, прафесіяналы там ёсць, але іх няшмат. Паводле дадзеных, якія я маю, у Маскве іх было 8-10 чалавек.
У жніўні адзін з блізкіх Каржакову людзей, генерал Прасвірын (генерал-маёр Барыс Прасвірын, намеснік начальніка аховы Прэзідэнта РФ. — М. Д.), праз швейцарскую рэзідэнтуру усталяваў нефармальныя кантакты са спецслужбамі некалькіх еўрапейскіх дзяржаў. 17 верасня з Кіпра ў «Шарамеццева» прыляцелі некалькі груп турыстаў, сярод якіх былі толькі мужчыны. Дакументы аб прылёце гэтых груп чамусьці не захаваліся.
— Адкуль вы ведаеце, што — не захаваліся? — Так мяне інфарміравалі мае людзі. Як і пра тое, што не захаваліся дакументы на прылёт нейкай каманды па рэгбі, якую, калі я не памыляюся, 27 верасня ў аэрапорце «Шарамеццева» сустракаў сам Каржакоў. Ні па лініі спорткамітэта, ні па лініі якіх-небудзь спартыўных клубаў ніякіх спаборніцтваў па рэгбі ў той перыяд не было. Да сустрэчы гэтай групы спачатку Каржакоў, а потым Прасвірын на зброевым складзе міліцыі асаблівага прызначэння ў Рэўтава атрымалі снайперскія вінтоўкі СВД. — У якой колькасці? — Паводле той інфармацыі, якую атрымаў я, — 50 і 52 вінтоўкі адпаведна.
Вось яшчэ адзін факт. У гасцініцы «Мір», адкуль — ужо пасля забойства Сяргеева — ішла стральба па групе «Альфа», пасля ў адной з пакояў былі выяўленыя чатыры трупы. Адзін з іх — у форме падпалкоўніка міліцыі. Паводле дадзеных маіх інфарматараў, гэты чалавек з’яўляўся супрацоўнікам Галоўнага ўпраўлення аховы. Трое іншых — у цывільным, без дакументаў.
У інтэрв’ю «Новай газеце» 10 кастрычніка 1994 года «пасярэднік высокапастаўленага афіцэра спецслужбаў» таксама даў інфармацыю, якая сведчыць, нібыта, аб непасрэднай датычнасці снайпераў да спэцслужбаў, якія кантралююцца Барысам Ельцыным.
Аляксандр Руцкі адмаўляе, што снайперы стралялі са зброі, які належаў Дэпартаменту аховы Дома Саветаў, спасылаючыся на дадзеныя следства:
кулі, якімі былі застрэленыя ахвяры снайпераў, такога калібра, якога няма на ўзбраенні ні ў войску, ні ў міліцыі. Адкуль бы яны ўзяліся ў нас? Да таго ж уся зброя, якое належыць Вярхоўнаму Савету, у тым ліку і снайперскія вінтоўкі, знаходзіліся на сваіх месцах у асобным пакоі, дзе потым іх генпракурор апісваў
Паводле сцвярджэння кіраўніка Службы Бяспекі Прэзідэнта Расіі Аляксандра Каржакова :
мы спрабавалі высветліць, адкуль узяліся снайперы. Многія прыехалі з Прыднястроўя. На баку мяцежнікаў выступілі ваенныя з Саюза афіцэраў. Я меў сумны вопыт і ведаю: трагічныя падзеі заўсёды прыцягваюць людзей, аднойчы адчуў смак крыві. Ім не важная палітычная падаплёка сутычкі. Яны, як вампіры, не могуць жыць, не забіваючы.
Паводле яго ж сцвярджэння, падчас штурму "снайперы, якія дапамагалі паўстанцам, паспяхова «сышлі агародамі».
Паводле дадзеных расследавання камісіі Дзярждумы Расіі, снайперы дзейнічалі нават 5 кастрычніка. У прыватнасці, на Краснапрэснянскай набярэжнай быў забіты стрэлам зверху ўніз у шыю супрацоўнік маскоўскай міліцыі Мікалай Балдзін, які знаходзіўся ў стане алкагольнага ап’янення.
Кіраўнік следчай групы Генеральнай пракуратуры Расійскай Федэрацыі па расследаванні падзей верасня-кастрычніка 1993 года Леанід Прошкін назваў снайпераў, якія ўдзельнічалі ў падзеях, пытаннем, на якое следчая група «не змагла знайсці адказ».
Ацэнка ролі вядучых удзельнікаў падзей
Выконваючы абавязкі прэзідэнта Аляксандр Руцкой праз 10 гадоў так адазваўся пра ролю старшыні Вярхоўнага Савета Руслана Хасбулатава ў падзеях 1993 года:
Калі б на месцы Хасбулатова быў іншы чалавек, магчыма, усё пайшло б па-іншаму. Ён сядзеў тады, забіўшыся ў вугал — не відаць і не чуваць. Гэта ён зараз шчокі надзімае.
Наведаўшы пахаванне Барыса Ельцына ў 2007 годзе, Аляксандр Руцкой заявіў:
Спадзяюся, што ён да канца жыцця ўсё ж зразумеў, што ж на самай справе здарылася тады, у 1993-м. Я ж паўстаў не супраць яго, а супраць каманды, супраць людзей, якія тады атачалі Ельцына. Я хачу верыць у тое, што ён ведаў гэта. Бо праз нейкі час пасля тых падзей ён усё ж звольніў тых, хто ў той час быў вакол яго: Гайдара, Бурбуліса, Паўтараніна… потым і Каржакова
Публіцыст Леанід Радзіхоўскі праз 15 гадоў пасля канфлікту ў артыкуле ў «Расійскай газеце» напісаў:
Улада Ельцына здавалася адначасова і слабай, і грубай, і бязглуздай, але пры думкі аб «перамогі парламента», гэта значыць купкі безадказных дэпутатаў і акружаў іх разлютаванага натоўпу, перасыпаную прамымі фашыстамі, валасы ўставалі дыбам.
Сяргей Дубінін, першы намеснік міністра фінансаў Расіі ў сакавіку 1993 — студзені 1994, пасля смерці Ельцына ў 2007 годзе заявіўл : У перыяд рэвалюцый 1991 і 1993 гадоў, калі вырашалася будучыня краіны, Ельцын зрабіў больш, чым можна было чакаць, каб не дапусціць грамадзянскай вайны і бедстваў, якія іх суправаджаюць.
Інфармацыйная вайна
Напярэдадні канфлікту ў расійскіх СМІ склалася сітуацыя, якую публіцыст Леанід Радзіхоўскі праз 15 гадоў ахарактарызаваў так:
Памятаю, як самым галоўным умовай кар’еры тады (1992—1993) лічыўся правільны адказ: ты «наш» — ці вораг? Так было па абодва бакі барыкады — і ў камандзе Ельцына, і ў камандзе ВС. Так ішла справа і ў СМІ, якія вялі жорсткую вайну. Свабоды слова ўнутры каманд не было — якая свабода ў прапагандыстаў (хоць падчас гэтай вайны ў чытача і гледача сапраўды была поўная магчымасць параўноўваць). Сілы былі, вядома, няроўныя — Крэмль вёў агонь з 1-га і 2-га каналаў (праўда, на 1-м канале былі некаторыя апазіцыйныя Ельцыну праграмы) — у яго супернікаў з ТБ-зброі была, здаецца, толькі праграма Няўзорава «600 секунд». Праўда, у ВС былі свае радыёпраграмы, а ў друкаваных СМІ (тады яшчэ чыталі газеты) наогул было роўнасць сіл. «День» Праханава, «Савецкая Расія», «Праўда», яшчэ некаторыя газеты вялі сапраўдную татальную вайну супраць Ельцына, не было лаянак, якімі б яго ні абсыпалі.
У англамоўных СМІ асноўная вось канфлікту пазначаная паміж supporters of parliament (прыхільнікі парламента) або defenders of the Parliament (абаронцы парламента) з аднаго боку і part of Moscovites, who supported Yeltsin (частка масквічоў, якая падтрымлівала Ельцына), police (паліцыя) і elite divisions of Russian military forces (элітныя падраздзяленні расійскіх узброеных сіл) — з другога.
Вялікую ролю ў канфлікце прыпісваюць «правакатарам» і «снайперам Каржакова», а паводле іншай версіі, снайперам Руцкога, ветэранам «гарачых кропак» ), якія стралялі па міліцыянерам з мэтай справакаваць іх на рашучыя дзеянні.
Выкарыстанне сцягоў і іншай атрыбутыкі
Сярод абаронцаў Дома Саветаў былі грамадзяне — прыхільнікі розных палітычных арганізацый. Тыя з іх, якія сімпатызавалі КПРФ і іншым камуністычным рухам, выкарыстоўвалі чырвоны сцяг СССР. На фатаграфіі вядомага расійскага фотарэпарцёра, лаўрэата міжнародных конкурсаў Уладзіміра Федарэнкі (агенцтва РИА Новости), знятай 2 кастрычніка 1993 года на Смаленскай плошчы (у подпісы памылкова пазначана што гэта Новы Арбат), відаць, як чалавек, узлезшы на барыкады, трымае сцяг чырвонага колеру. На другі фатаграфіі, знятай Федарэнкай ў той жа дзень, відаць як у натоўпе прыхільнікаў Вярхоўнага Савета на барыкадах ёсць людзі са сцягам РСФСР 1954 з сярпом і молатам), з сцягам СССР і з Андрэеўскім сцягам.
У кнізе «Таямніца Расіі», размешчанай на сайце «Руская ідэя», сцвярджаецца са спасылкай на члена Вярхоўнага Савету Анатоля Грэшнявікова, што адным з першых над барыкадамі каля Дома Саветаў быў узняты сцяг манархістаў. Гэты ж сцяг (чорна-залаціста-белага колеру) выкарыстоўваўся прыхільнікамі Фронту нацыянальнага выратавання, у аргкамітэт якога сярод іншых ўваходзілі старшыня Нацыянальна-рэспубліканскай партыі Мікалай Лысенка, народны дэпутат Расіі Мікалай Паўлаў і генерал-палкоўнік Альберт Макашоў.
На фатаграфіі Аляксандра Палякова, знятай 3 кастрычніка 1993 года і размешчанай на сайце РИА Новости, бачны балкон Дома Саветаў, які выкарыстоўваўся ў дні падзей у якасці трыбуны перманентнага мітынгу. На здымку — выступаючы Аляксандр Руцкjq ў асяроддзі целаахоўнікаў. Ззаду яго можна ўбачыць два вялікіх сцяга — Андрэеўскі сцяг і чорна-залаціста-белы імперскі сцяг. У той жа дзень абаронцамі савецкай улады быў узняты сцяг СССР над мэрыяй Масквы (былым СЭВам).
На фатаграфіі, знятай 4 кастрычніка 1993 года, размешчанай на сайце агенцтва РИА Новости, бачная верхняя частка будынка Дома Саветаў, ахопленага пажарам. На верхняй кропцы вежы усталяваны дзяржаўны сцяг Расіі — бел-блакітна-пунсовы трыкалор. Крыху ніжэй — на пляцоўцы, на якой размешчаны флагшток, — яшчэ некалькі розных сцягоў меншага памеру, сярод якіх сцяг СССР.
Адзін з актыўных удзельнікаў падзей кастрычніка 1993 года народны дэпутат Расіі Сяргей Бабурын носіць на лацкане значок з чорна-залаціста-белым імперскім сцягам доўгія гады.
Выразы падтрымкі Ельцыну
Мэр Масквы Юрый Лужкоў актыўна падтрымаў ўказ прэзідэнта Ельцына № 1400. Гарадскія службы забяспечылі адключэнне будынка Дома Саветаў ад водазабеспячэння, каналізацыі, электрычнасці, тэлефоннай сувязі і іншых гарадскіх камунікацый.
Аб падтрымцы дзеянняў Барыса Ельцына заявілі дзеячы культуры Леанід Ярмольнік, Аркадзь Арканаў, Кірыл Лаўроў.
26 верасня на Краснай плошчы адбыўся сімфанічны канцэрт Мсціслава Растраповіча і кіраванага ім Нацыянальнага Сімфанічнага Аркестра ЗША. На канцэрце прысутнічаў Барыс Ельцын, генерал арміі Павел Грачоў, мэр Масквы Юрый Лужкоў, масквічы і госці горада. У праграму ўвайшлі фінал кантаты Пракоф’ева «Аляксандр Неўскі» і ўверцюра Чайкоўскага «1812». Пры выкананні ўверцюры прагучалі звонавыя перазвоны званіц сабораў Крамля і Храма Васіля Блажэннага, гарматныя залпы. Канцэрт планіраваўся загадзя і быў прымеркаваны да 100-годдзя з дня смерці П. І. Чайкоўскага. Але ўлічваючы тое, што выступ адбыўся ў момант актыўнага супрацьстаяння уладаў, а таксама той факт, што Растраповіч неаднаразова ў сваіх інтэрв’ю прызнаваўся ў сімпатыях да Б. Ельцына і яго курсу, канцэрт расцэньваўся як акт у падтрымку Ельцына.
У той жа дзень рух «Дэмакратычная Расія» сумесна з арганізацыямі «Жывое кольца» і «Аўгуст-91», правялі агульнамаскоўскую акцыю ў падтрымку дзеянняў Ельцына, у якую ўваходзілі мітынг і маніфестацыя, у якой удзельнічалі некалькі тысяч чалавек. Таксама ў падтрымку Ельцына выступіла Грамадска-патрыятычнае аб’яднанне добраахвотнікаў — абаронцаў Белага дома ў жніўні 1991 года ў падтрымку дэмакратычных рэформаў «Атрад „Расія“».
3 кастрычніка па Цэнтральным тэлебачанні трансляваліся заявы некалькіх вядомых дзеячаў культуры, якія заклікаюць армію (які абвесціў раней пра свой нейтралітэце) пакончыць з абаронцамі савецкага ладу. Напрыклад, вядомая акторка Л. Ахеджакава казала:
«Мне ўжо не хочацца быць аб’ектыўнай. <…> Што ж гэта за праклятая Канстытуцыя?! Бо паводле гэтай Канстытуцыі саджалі людзей у турмы. <…> Цяпер у гэтую Канстытуцыю пішуць папраўкі, і галоўнае, што ў гэтых папраўках, — прывілеі. І зараз за гэтую Канстытуцыю, у якую ўжо ўпісаныя, паўтыканыя іх прывілеі, яны забіваюць людзей. Я не ведаю, што цяпер будзе, калі там сто тысяч людзей. А дзе наша армія?! Чаму яна нас не абараняе ад гэтай праклятай Канстытуцыі?! А мне яшчэ кажуць: легітымна, нелегітымна… Сябры мае! Прачніцеся! Не спіце! Сёння ноччу вырашаецца лёс няшчаснай Расіі, нашай няшчаснай Радзімы. Наша няшчасная Радзіма ў небяспецы! Не спіце! Нам пагражаюць страшныя рэчы. Зноў прыйдуць камуністы!»
Вядомы акцёр Мікіта Джыгурда заявіў, што «спрабавалі мірна дамовіцца з дэпутатамі, і што яны патрабавалі выкуп. Не таму, што яны змагаюцца за вашы выгоды — яны змагаюцца за свае даброты. Яны запатрабавалі па мільёну долараў кожны: атрымаем па мільёну долараў, і пойдзем». Віктар Чарнамырдзін заявіў пра прыхільнікаў Вярхоўнага савета: «Гэта ж нелюдзі, зверы ! Ніякіх перамоваў! Трэба перабіць гэтую банду». Адзін з дэпутатаў, якія перайшлі на бок Ельцына, Юрый Чарнічэнка, заклікаў па тэлебачанні: «Хлопцы, хочаце жыць — раздушыце гэтую гадзіну!».
Ягор Гайдар выступаў па тэлебачанні і заклікаў масквічоў збірацца ля будынка Массавета «для абароны свабоды і дэмакратыі».
Лідар партыі «Яблык» Рыгор Яўлінскі:
«Ужыць усе сілы правапарадку для падаўлення прыхільнікаў фашызму, экстрэмісцкіх, бандыцкіх фарміраванняў, сабраных пад эгідай Белага Дома. Калі гэтых сіл будзе недастаткова, неабходна разгледзець пытанне аб выкарыстанні рэгулярных узброеных сіл».
Напярэдадні штурму Дома Саветаў лідар ЛДПР Уладзімір Жырыноўскі заявіў, што асабіста ён у канфлікце паміж «ружовымі чырвонымі» з Крамля і «чырвонымі чырвонымі» з Белага дома абраў меншае зло і стаў на бок першых.
5 кастрычніка ў газеце «Весці» было апублікавана ліст у падтрымку дзеянняў Ельцына, падпісаны вядомымі пісьменнікамі, сярод якіх — Дзмітрый Ліхачоў, Віктар Астаф’еў, Булат Акуджава і Данііл Гранін (вядомы таксама як ліст 42-х). Аўтары заклікалі Барыса Ельцына забараніць «усе віды камуністычных і нацыяналістычных партый, франтоў і аб’яднанняў», зрабіць больш жорсткім заканадаўства, увесці і шырока выкарыстоўваць жорсткія санкцыі «за прапаганду фашызму, шавінізму, расавай нянавісці», зачыніць шэраг газет і часопісаў, а таксама тэлепраграму «600 секунд», прыпыніць дзейнасць саветаў, а таксама прызнаць нелегітымнымі не толькі З’езд народных дэпутатаў і Вярхоўны Савет Расіі, але і ўсе органы, якія імі створаныя. Прыхільнікі Вярхоўнага Савета ў гэтым лісце былі названыя «камуна-фашыстамі», «чырвона-карычневымі пярэваратнямі», «тупымі нягоднікамі», «прайдзісветамі», «авантурыстамі», «халаднакроўнымі катамі» і проста «забойцамі».
Пісьменнік Васіль Аксёнаў пазней заявіў : «Гэтых свалачоў трэба было страляць. Калі б я быў у Маскве, то таксама падпісаў бы гэты ліст у „Весцях“».
6 кастрычніка былы савецкі дысідэнт Уладзімір Букоўскі заявіў, што «яго (Ельцына) дзеянні былі абсалютна апраўданымі і змушанымі, тут няма ні найменшага сумневу <…> Яго апаненты здзейснілі не палітычныя памылкі — яны здзейснілі крымінальныя злачынствы».
7 кастрычніка ліст з адабрэння дзеянняў Ельцына па разгоне органаў савецкай улады накіраваў Джахар Дудаеў: «Урад Чачэнскай Рэспублікі ўхваляе Вашы дзеянні па падаўленні камуністычна-фашысцкага бунту ў Маскве, які меў сваёй мэтай захапіць уладу ў Расіі і патапіць у крыві дэмакратыю… У гэтую суровы гадзіну, калі вырашаецца лёс Расіі, мы яшчэ раз хочам запэўніць Вас, што мы гатовыя дапамагчы ў любы момант усімі сродкамі, якія маем».
6 лістапада партыя «Дэмакратычны саюз» на сваім з’ездзе выступіла з дэкларацыяй, у якой заявіла аб падтрымцы дзеянняў Барыса Ельцына «па ліквідацыі Саветаў — 21 верасня 1993 года і уціску „камуна-фашысцкага бунту“ 4 кастрычніка 1993 года».
Грыб (значэнні)
Грыб — неадназначасць.
Юрый Міхайлавіч Крот
Юрый Крот (нар. 28 мая 1968, Слуцк) — беларускі футбаліст (паўабаронца) і трэнер.
Ігравая
Пачынаў кар’еру ў складзе наваполацкай «Дзвіны», пазней гуляў за салігорскі «Шахцёр». У пачатку 1990-х выступаў за клубы Польшчы і Славакіі. Скончыў кар’еру ў 2000 годзе ў складзе мікашэвіцкага «Граніта».
Трэнерская
Пасля заканчэння кар’еру стаў працаваць трэнерам дубля салігорскага «Шахцёра». У 2005 годзе ўзначаліў клуб «Слуцкцукар», які на той час выступаў у чэмпіянаце Мінскай вобласці. За дзевяць гадоў прайшоў са слуцкім клубам шлях ад аматарскай каманды да клуба Вышэйшай лігі чэмпіянату краіны.
У 2014 годзе разам са «Слуцкам» дэбютаваў у элітным дывізіёне. Амаль адразу атрымаў вядомасць сваёй экспрэсіўнай прамовай на пасляматчавай прэс-канферэнцыі. Пазней таксама за экспрэсіўныя дзеянні неаднаразова выдаляўся з тэхнічнай зоны падчас матчаў. У выніку, «Слуцк» заняў 9-е месца з 12, здолеўшы замацавацца ў Вышэйшай лізе.
Джон Бургойн
Джон Бургойн (John Burgoyne 24 лютага 1722 - 4 жніўня 1792) - афіцэр брытанскай арміі, палітык і драматург. Ён першы прыняў удзел падчас Сямігадовай вайны, калі ён удзельнічаў у некалькіх бітвах, асабліва ў перыяд Партугальскай кампаніі 1762 года.
Юрый Міхайлавіч Крот
Трэнерская
Сезон 2015 атрымаўся для «Слуцка» няўдалым, каманда хутка апынулася ў зоне вылету. Як вынік, у жніўні 2015 года Юрый Крот пакінуў пасаду галоўнага трэнера слуцкага клуба.
Джон Бургойн
Джон Бургойн з'яўляецца найбольш вядомым за яго ролю ў амерыканскай вайны за незалежнасць. Ён распрацаваў схему ўварвання і быў прызначаны камандаваць войскамі, якія б рухаючыся з поўдзеня ад Канады да адкалолі Новую Англію ад асноўных сілаў паўстання і ў канчатковым выніку задушыць паўстанне. Бургойн выйшаў з Канады, але яго павольны рух дазволіў амерыканцам сканцэнтраваць свае сілы для адпору. Замест таго, каб рушыць да яго на дапамогу ў адпаведнасці з агульным планам, брытанская армія ў Нью-Ёрку рушыла на поўдзень, каб захапіць Філадэльфію. Акружаны Бургойн даў два невялікіх боя каля Саратогі, каб вырвацца з акружэння. Злоўлены ў пастку праўзыходнымі сіламі амерыканскіх войскаў і не бачачы ніякай надзеі, Бургойн здаў ўсю сваю армію (6200 чалавек) на 17 кастрычніка 1777 года. Капітуляцыя Бургойна па заяве гісторык Эдмунда Моргана "была вялікім паваротным момантам вайны, таму што яна выйграла для амерыканцаў знешнюю дапамогу, якая была апошнім элементам неабходным для перамогі". Бургойн і яго афіцэры вярнуліся ў Англію, тады як радавыя сталі ваеннапалоннымі. Бургойн трапіў пад вострую крытыку, калі ён вярнуўся ў Лондан, і ўжо ніколі не прымаў актыўнага камандвання.
Юрый Міхайлавіч Крот
Трэнерская
У жніўні 2019 года быў прызначаны галоўным трэнерам мар’інагорскай «Вікторыі», заставаўся на пасадзе да канца сезона.
Джон Бургойн
Бургойн быў таксама дасведчаным драматургам вядомы сваімі працамі, такімі як Панна Окс і Спадчынніца, але яго п'есы не дасягнулі славы яго ваеннай кар'еры. Ён служыў у якасці члена Палаты абшчын Парламента на працягу шэрага гадоў. Бургойн часта згадваецца пад мянушкай Джэнтльмен Джоні.
Юрый Міхайлавіч Крот
Трэнерская
Мае трэнерскую ліцэнзію катэгорыі A.
Джон Бургойн
Біяграфія
У траўні 1775 года прыбыў у Бостан, а ў лістападзе быў прызначаны намеснікам Галоўнакамандуючага брытанскіх войскаў ў Паўночнай Амерыцы, прыняў удзел у шэрагу сутыкненняў з прыхільнікамі незалежнасці (Асада Бостана, Бітва пры Банкер-Хіле). У снежні 1776 года вярнуўся ў Англію.
У 1777 годзе ён зноў накіраваны на тэатр ваенных дзеянняў - у якасці камандзіра брытанскіх войскаў у Канадзе. Войскі пад камандаваннем Бургойна, ідучы з Канады ў напрамку Нью-Ёрка, панеслі сур'ёзныя страты і былі акружаны амерыканцамі ў ходзе бітвы пры Саратозе. 17 кастрычніка 1777 года Бургойн заключыў пагадненне з амерыканскім камандаваннем. Ён сам і 6000 яго салдат склалі зброю, пасля чаго па ўмовах пагаднення яны павінны былі пакінуць Амерыку і не вяртацца ў яе да канца вайны. Аднак, пагадненне не было адобрана Кантынентальным кангрэсам і салдаты Бургойна фактычна сталі ваеннапалоннымі.
Пасля гэтага паражэння Бургойн падвергнуўся абструкцыі ў палітычных і ваенных колах Вялікабрытаніі. Пяць гадоў ён знаходзіўся ў няміласці, пакуль 4 чэрвеня 1782 года яго не прызначылі Галоўнакамандуючым брытанскімі войскамі ў Ірландыі, але ў 1784 годзе ён пакінуў гэтую пасаду і вярнуўся да прыватнага жыцця.
Джон Бургойн памёр у 1792 годзе і пахаваны ў Вестмінстэрскім абацтве.
Паташня (Асіповіцкі раён)
Паташня́ (, Поташня) — вёска ў Асіповіцкім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Вяззеўскага сельсавета.
Пругкія хвалі
Пру́гкія хва́лі — механічныя ўзбурэнні, якія распаўсюджваюцца ў пругкім асяроддзі. Узнікаюць пры землетрасеннях, выбухах, ударах.
Разнавіднасці пругкіх хваль — гукавыя хвалі і ультрагукавыя хвалі.
Віды пругкіх хваль
У вадкасцях і газах існуюць пераважна падоўжныя хвалі разрэджання-сціскання (часцінкі асяроддзя зрушваюцца ў напрамку распаўсюджання).
У ізатропных цвёрдых целах, якія маюць пругкасць зруху, існуюць падоўжныя і папярочныя хвалі (часцінкі асяроддзя зрушваюцца ў напрамках, перпендыкулярных да распаўсюджання).
У анізатропных асяроддзях (крышталях) пругкія хвалі падоўжна-папярочныя (часцінкі зрушваюцца ўздоўж трох узаемна перпендыкулярных напрамкаў, якія не супадаюць з напрамкам распаўсюджання).
Паблізу паверхні цвёрдага асяроддзя могуць існаваць паверхневыя акустычныя хвалі.
У абмежаваных цвёрдых целах (пласцінках, стрыжнях) узнікаюць т.зв. нармальныя пругкія хвалі — камбінацыя падоўжных і папярочных хваль.
Распаўсюджанне ў асяроддзі
На мяжы асяроддзяў пругкія хвалі адбіваюцца і пераламляюцца. Пры гэтым у цвёрдым асяроддзі ўзнікаюць і падоўжныя і папярочныя пругкія хвалі.
На перашкодах можа адбывацца дыфракцыя хваль і іх рассеянне.
З-за ўнутранага трэння (вязкасці) і цеплаправоднасці асяроддзя пругкія хвалі затухаюць з адлегласцю (гл. паглынанне хваль).
Пры вялікіх амплітудах хваль іх узаемадзеянне з асяроддзем становіцца нелінейным.
У тэхніцы
Пругкія хвалі ўлічваюцца пры тэхнічных разліках падмуркаў, станкоў, турбін, самалётаў, караблёў, пры рашэнні геафізічных задач (распаўсюджанне пругкіх хваль ад землетрасенняў, зрухаў зямной кары), пры кантролі ядзерных выпрабаванняў.
Красінскі
Красінскі — прозвішча.
Пяцігарск
Пяці́гарск (, Пятигорск) — вёска ў Бешанковіцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Бешанковіцкага сельсавета.
У 1924—1954 гадах цэнтр Пяцігарскага сельсавета. Да 2004 года вёска ўваходзіла ў склад Драздоўскага сельсавета.
Езуіцкі квартал і місіі Кордавы
Езуіцкі квартал і місіі Кордавы (La Manzana Jesuítica y las Estancias de Córdoba) — помнік Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА, які складаецца з дзвюх складовых частак:
Ансамбль рэдукцый (місій і фермаў) у наваколлях горада узвздзіўся езуітамі пачынаючы з сярэдзіны XVII стагоддзя. У 1767 годзе Карл III падпісаў указ аб выгнанні езуітаў з іспанскіх уладанняў і канфіскацыі іх уласнасці. У наступным годзе ўніверсітэт і школа перайшлі ў распараджэнне дзяржавы. Місіямі, аднак, да 1853 года кіравалі францысканцы, калі езуітам было дазволена вярнуцца ў Амерыку.
Кожная місія мае сваю царкву і комплекс будынкаў, вакол якіх вырасталі пасёлкі, такія як Альта-Грасія, найбліжэйшая да горада Кордава. Місія Сан-Ігнасіа не захавалася. Езуіцкі квартал і місіі часта наведваюцца турыстамі, якія вандруюць па маршруце «Дарога езуіцкіх місій» (El Camino de las Estancias Jesuíticas).
Як унікальнае сведчанне асветніцкай дзейнасці езуітаў на тэрыторыі Лацінскай Амерыкі ў XVII—XVIII стст. езуіцкі квартал і місіі былі занесены ў 2000 годзе ў спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.
Церабееўка
У 1926—1927 гадах цэнтр Церабееўскага сельсавета. Да 26 верасня 2006 года вёска ўваходзіла ў склад Артукоўскага сельсавета.
Паўсаній (географ)
Паўса́ній (Παυσανίας, Pausanias) — старажытнагрэчаскі пісьменнік і географ II стагоддзя, аўтар свайго роду антычнага даведніка «Апісанне Элады».
Біяграфія
Паўсаній, мабыць, выхадзец з Лідыі. Такое меркаванне грунтуецца на яго фразе з сачынення «Апісанне Элады», дзе ён заўважае, што міфічныя героі Пелоп і Тантал жылі ў яго краіне (5.13.7), гэта значыць Лідыі. Час яго жыцця, 2-я палова II стагоддзя, вызначаецца па згадванні ім войнаў рымскага імператара Марка Антаніна. Яго адзіная вядомая праца, «Апісанне Элады» (грэч., прыняты лац. пераклад «Graeciae descriptio»), разбіта на 10 глаў па назвах грэчаскіх абласцей: Атыка, Карынф, Лаконія, Месенія, Эліда (1), Эліда (2), Ахая, Аркадыя, Беотыя і Факіда.
Праца ўяўляе сабой даведнік па найбольш выдатных помнікаў Старажытнай Грэцыі з апісаннем і звязанымі легендамі, у якіх змешчана каштоўныя гістарычныя звесткі, нярэдка замяняючы сабой страчаныя першакрыніцы. Паўсаній нічога не прыдумляе ў адрозненне ад многіх антычных аўтараў, але проста апісвае тое, што бачыў на свае вочы і чуў ад мясцовых жыхароў, а калі дадае штосьці ад сябе, тое паказвае на гэта. Да міфалагічных паданняў Паўсаній адносіцца з прастадушным даверам. Мова Паўсанія вельмі далёкая ад узораў класічнай прозы: сказы адрывістыя, не зусім ясныя па сэнсе, паўтараюцца адны і тыя ж словы і абароты. Паўсаній таксама пабываў таксама ў Рыме і верагодна ў Палесціне.
Як адзначаюць, ён стаў аднаўляльнікам кірунку, які прыйшоў у заняпад на зыходзе старой эры — жанру перыэгезы (апісання славутасцей якой-небудзь краіны). Ён ставіў мэтай апісанне таго, што не патрапіла ў гісторыю", а не паўтор звестак, пра якія «ўжо было добра сказана» да яго.
У тапаграфічным плане «Апісанне Элады» дагэтуль можа служыць даведнікам. Шліман пры адкрыцці царскіх грабніц у Мікенах кіраваўся ўказаннямі Паўсанія.
Упершыню яго дарожныя нататкі на старажытнагрэчаскай выдадзены ў 1516 годзе ў Венецыі.
Мошэ Фельдэнкрайз
Мошэ Фельдэнкрайз (, Славута, Украіна —, ЗША) — інжынер, фізік, вынаходнік, спецыяліст па баявых мастацтвах.
Біографія
Калі М. Фельдэнкрайзу было зусім мала гадоў, сям'я перабралася ў Корац, потым у Баранавічы (Беларусь). Частыя пераезды і баявыя дзеянні Першай Сусветнай вайны не дазволілі будучаму вынаходніку атрымаць прыстойную адукацыю.
У 1918 годзе ў 14 гадоў ен адправіўся ў паломніцтва ў Палесціну. Вярнуўшыся да сям'і, Мошэ атрымаў вышэйшую адукацыю і працаваў картографам у Брытанскім бюро геалогіі, геадэзіі і картаграфіі. Уступіў у групу самаабароны, дзе асвоіў барацьбу джыу-джытсу і распрацаваў уласную тэхніку самаабароны. Ва Францыі атрымаў адукацыю механіка і электратэхніка. 1933 сустрэўся з прафесарам Кано — стваральнікам дзюдо. Захапіўся гэтым відам барацьбы і першым сярод еўрапейцаў заваяваў чорны пояс па дзюдо.