cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Філасофскае таварыства Дэрбі
Гісторыя
Колькасць членаў заснавальнікаў у розных крыніцах вагаецца ад сямі-васьмі да дзесяці чалавек (Рычард Фрэнч, Снэйд, доктар Джон Холіс Пігат, доктар Джон Берыдж, доктар Эразм Дарвін, Томас Гісбарн, містар Фокс і Уільям Страт). Зрэшты, Гісбарн і Снэйд не жылі ў Дэрбі, таму застаецца роўна сем плюс Эразм Дарвін, дзейнасць якога стала галоўнай прычынай існавання клуба. Дакументацыя філасофскага таварыства існуе, але часта яна адсылае да людзей толькі па прозвішчах, што ўскладняе ідэнтыфікацыю асобы, якая наведвала гурток. Задача клуба ўключала публічныя сустрэчы, аднак у яго членаў існавала і мноства іншых інтарэсаў, як у Дарвіна, звязанага з медыцынай. Пазней членамі з’яўляліся: Джозіян Веджвуд, Уільям Пікерынг, Чарлз Хоўп, Пітэр Кромптан, Эразм Дарвін-малодшы, Роберт Дарвін, Рычард Ліпер і Генры Хадлі, містар Хадээн, містар Фоўлер, містар Джонсан, Сачверэл Поўл, Уільям Дзюсберы, Роберт Бэйдж і Рычард Архдэйл. Каля паловы складу былі дактарамі, як Уільям Брукс Джонсан; аднак сярод іншых былі вельмі ўплывовыя людзі (сэр Роберт Вілмат, інжынер Джэдэдзіах Страт, паэт і джэнтэльмен сэр Брук Бутбі, хімік Чарлз Сільвестр, землеўладальнікі Чарлз Гант, Д'Эвес Кок і Томас Эванс . Кромптан, Ліпер і Чарлз Хоўп пазней сталі мэрамі Дэрбі.
Пасля смерці Эразма Дарвіна ў 1803 годзе на месца прэзідэнта клуба прэтэндавалі Уільям Страт і Рычард Фрэнч. Мясцовы школьны настаўнік і філосаф Уільям Джордж Спенсер быў сакратаром таварыства з 1815 года і яго сын, філосаф Герберт Спенсер, натхняўся літаратурнай і навуковай культурай Дэрбі.
Падчас праўлення таварыствам Эразм Дарвін жыў у доме на Фул-стрыт у Дэрбі. Нягледзячы на тое, што гэты дом быў знесены, на яго месцы ў 2002 годзе была ўстаноўлена мемарыяльная таблічка ў гонар грамадскага ўкладу Дарвіна ў публічнае жыццё горада Дэрбі.
Андронікаў манастыр
Андронікаў манастыр (Спаса-Андронікаў, Свята-Андронікаў, Андронікаў Нерукатворнага Спаса) — былы мужчынскі манастыр на левым беразе р. Яўзы, каля адной з Паклонных гор. Заснаваны ў 1357 мітрапалітам Алексіем як мітрапаліцкі манастыр, названы ад імя першага Ігумена — Андроніка, вучня Сергія Раданежскага. У цяперашні час манастыр знаходзіцца ў межах Масквы на Андроньеўскай плошчы.
Спаскі сабор манастыра — самы старажытны з захаваных маскоўскіх храмаў ( ў Маскоўскім Крамлі захавалася толькі да ўзроўню хораў).
Allium xinlongense
Апісанне
Від апісаны з правінцыі Сычуань, Кітай. Яго дыягнастычныя марфалагічныя прыкметы былі пацверджаны ў параўнанні іх з прыкметамі роднасных відаў:, , , , ,. Праведзены малекулярны філагенетычны аналіз.
Акжайык (гарадская адміністрацыя Атырау)
Акжайык — аул у Атыраўскай вобласці Казахстана. Знаходзіцца ў падпарадкаванні гарадской адміністрацыі Атырау. Уваходзіць у склад Балыкшынскай пасялковай адміністрацыі. Код КАТА — 231037200.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва аула складала 1888 чалавек (885 мужчын і 1003 жанчыны). Паводле дадзеных перепісу 2009 года, у ауле пражываў 2191 чалавек (1062 мужчыны і 1129 жанчын).
Ярашоўка
Назву Ярашо́ўка маюць:
Алена Дзмітрыеўна Квітніцкая
Алена Дзмітрыеўна Квітніцкая (Елена Дмитриевна Квитницкая;, Масква — ) — рускі савецкі гісторык архітэктуры. Кандыдат тэхнічных навук (1947).
Біяграфія
Скончыла Маскоўскі архітэктурны ўніверсітэт (1941), працавала ў Цэнтральным НДІ прамысловых збудаванняў (1941—1947) і Цэнтральным НДІ тэорыі і гісторыі архітэктуры (1948—1981).
Пахавана на Пятніцкіх могілках у Маскве.
Дзейнасць
Аўтар шматлікіх прац па гісторыі архітэктуры Беларусі, у якіх разглядала пытанні планіроўкі і забудовы гарадоў і мястэчак, а таксама крэпасцей. Упершыню даследавала вялікую колькасць помнікаў жылой, грамадскай і культавай архітэктуры. Была членам рэдкалегіі навуковых зборнікаў «Архітэктурная спадчына» ("Архитектурное наследство") і «Праблемы гісторыі архітэктуры народаў СССР» (Проблемы истории архи¬тектуры народов СССР), адным з аўтараў энцыклапедыі «Мастацтва краін і народаў свету» ("Искусство стран и народов мира", т. 1, М., 1962), «Усеагульнай гісторыі архітэктуры» ("Всеобщая история архитектуры", т. 6. — М., 1968)
Дубнавічы (прыпыначны пункт)
Дубнавічы (, Дубновичи, нарматыўная назва — )  — прыпыначны пункт Брэсцкага аддзялення Беларускай чыгункі ў Пінскім раёне Брэсцкай вобласці. Размешчаны ў вёсцы Дубнавічы; на лініі Лунінец — Жабінка, паміж прыпыначным пунктам Лобча і станцыяй Парахонск.
Дзіўнава
Дзі́ўнава (, Дивново) — вёска ў Шклоўскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Гарадзішчанскага сельсавета.
Да 22 лютага 2012 года вёска ўваходзіла ў склад Ардацкага сельсавета.
Гісторыя
Згадваецца ў 1643 як вёска Дзіўнае ў Басейскім войтаўстве Шклоўскай воласці ў Аршанскім павеце ВКЛ.
Карбіўскэ
Карбіўскэ (Карбівське) — пасёлак у Гайсынскім раёне Вінніцкай вобласці Украіны.
Ялыніўка (Бэрэзніўскі раён)
Ялыніўка (Яли́нівка) — вёска ў Бэрэзніўскім раёне Ровенскай вобласці Украіны.
Кульбачына
20 красавіка 1961 года вёска перададзена з Астрынскага пассавета ў Лычкавіцкі сельсавет.
Славутасці
Гарадзішча Кульбачына X—XIII стст. знаходзіцца за 800 м на захад ад вёскі, на схіле спусцістага берага ракі Астрынка.
Лісна Паляна (пасёлак)
Лісна Паляна (Лісна Поляна) — пасёлак у Гайсынскім раёне Вінніцкай вобласці Украіны.
NGC 4041
NGC 4041 (іншыя абазначэнні — UGC 7014, MCG 10-17-129, ZWG 292.61, ARAK 342, IRAS11596+6224, PGC 37999) — галактыка ў сузор’і Вялікая Мядзведзіца.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі новага агульнага каталога.
Плювіёз
Плювіё́з (pluviôse, паводле pluviosus — дажджлівы) — 5-ы месяц (20/21 студзеня — 18/19 лютага) французскага рэспубліканскага календара, які дзейнічаў з кастрычніка 1793 па 1 студзеня 1806.
Як і ўсе месяцы французскага рэспубліканскага календара, складаўся з 30 дзён, якія падзяляліся на 3 дэкады. Кожны дзень меў назву сельскагаспадарчай расліны, акрамя пятага ды дзясятага дзён, якія мелі назву свойскай жывёлы і сельскагаспадарчай прылады адпаведна.
IC 715-2
IC 715-2 — галактыка тыпу C (кампактная галактыка) у сузор'і Чаша.
Млынкы (пасёлак)
Млынкы (Млинки) — пасёлак у Гайсынскім раёне Вінніцкай вобласці Украіны.
Сігнальны аранжавы колер
Сігнальны аранжавы — адценне аранжавага колеру, больш глыбокі, насычаны тон якога вядомы як міжнародны аранжавы колер. Выкарыстоўваецца для афарбоўкі прадметаў, якія трэба яўна выдзяліць з асяроддзя. Кантрастны з блакітным колерам (неба).
Кеўліна
Ке́ўліна (, Кевлино) — вёска ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Ветрынскага сельсавета.
Да 2004 года ўваходзіла ў склад Нацкага сельсавета.
Тальмецца
Тальмецца (Tolmezzo) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Фрыўлі-Венецыя-Джулія, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Удзінэ.
Насельніцтва складае 10 673 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 162 чал./км². Займае плошчу 66 км². Паштовы індэкс — 33028. Тэлефонны код — 0433.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы Марцін Турскі.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
Беларуская Праваслаўная Царква
Беларуская Праваслаўная Царква (другая афіцыйная назва — Беларускі Экзархат Маскоўскага Патрыярхату) — кананічнае царкоўна-адміністрацыйнае аб’яднанне праваслаўных епархій у межах Беларусі.
Дзейнасць
Паводле 9-га артыкула Статута, Беларуская праваслаўная царква ажыццяўляе:
Кіраванне
На 2015 г. пры Сінодзе дзейнічала 17 аддзелаў і камісій:
Гісторыя
Гісторыя беларускай царквы бярэ пачатак з заснавання ў 992 г. Полацкай епархіі. Да XIII ст. Беларуская праваслаўная царква складалася з 2 епархій: Полацкая і Тураўская (1005 г.), якія ўваходзілі ў Кіеўскую мітраполію. У сувязі з раздзяленнем гэтай мітраполіі на праваслаўную царкву ў межах Маскоўскага княства і праваслаўную царкву ВКЛ (Літоўская мітраполія, 1316 г.) Полацкая, а з 1347 г. і Тураўская епархіі ўвайшлі ў склад апошняй. У 1459 г. адбылося канчатковае аддзяленне Кіеўскай (Літоўска-Навагрудскай) мітраполіі ад Маскоўскай. У сярэдзіне XVI ст. ў склад Літоўска-Навагрудскай мітраполіі (цэнтр у Навагрудку, потым у Вільні) уваходзіла 10 епархій:
Вядомыя літоўска-наваградскія мітрапаліты: Яны знаходзіліся ў кананічных і малітоўных сувязях з Усяленскім (Канстанцінопальскім) патрыярхам.
Пасля Брэсцкай уніі 1596 г. праваслаўная царква ў ВКЛ як кананічна цэлае перастала існаваць. Зноў заснавана ў 1632 г. у Магілёве. Магілёўская (Беларуская) епархія была адзінай праваслаўнай епархіяй у межах Беларусі да канца XVIII ст. Пасля 2-га падзелу Рэчы Паспалітай у 1793 г. заснавана Мінская епархія. У 1833 г. адноўлена Полацкая, створаны Віленская (1840 г.) і Гродзенская (1900 г.) епархіі. У Брэсце, Беластоку, Слуцку, Гомелі, Коўне і Дзвінску існавалі кафедры вікарных епіскапаў. Усе епархіі ўваходзілі ў склад Грэка-расійскай царквы і знаходзіліся пад юрысдыкцыяй Свяцейшага кіруючага Усерасійскага Сінода. Да пачатку 1-й паловы сусветнай вайны ў 5 праваслаўных епархіях Беларусі былі 3552 храмы і 35 манастыроў, 3 духоўныя семінарыі. Кожная з епархій мела свае перыядычныя выданні. У Заходняй Беларусі, якая ў 1921 г. адышла да праваслаўнай епархіі (Віленская, Гродзенская і Палеская) былі ў юрысдыкцыі Польскай аўтакефальнай царквы. У БССР у 1922 г. была ўтворана Беларуская праваслаўная мітраполія на чале з мітрапалітам Мелхіседэкам Паеўскім (1920—1927), які меў тытул «мінскі і беларускі». У складзе мітраполіі знаходзіліся Мінская, Бабруйская, Мазырская і Слуцкая епархіі. Аднак рэпрэсіўная палітыка савецкіх улад у адносінах да царквы (арышты, забойствы святароў, масавае закрыццё і руйнаванне храмаў і манастыроў) прыпыніла царкоўнае жыццё. Не існавала ніводная з кананічных беларускіх праваслаўных епархій. У час акупацыі Беларусі нямецкімі войскамі ў 1942 г. адноўлена 6 епархій: Мінская, Віцебская, Гродзенская, Магілёўская, Навагрудская і Смаленская. Беларускую праваслаўную царкву ўзначальваў мітрапаліт мінскі і ўсея Беларусі Панцялеймон (Ражноўскі). У канцы 1941 г. у афіцыйных царкоўных дакументах упершыню была ўжыта назва «Беларуская праваслаўная царква». У час вайны Беларуская праваслаўная царква кананічна не падпарадкоўвалася ніякай іншай царкве. Спробы належным чынам аформіць яе аўтакефалію былі беспаспяховыя. Пасля вайны кіраўніцтва Беларускай праваслаўнай царквы ажыццяўлялася праз Мінска-Беларускую епархію, якая ўваходзіла ў склад Маскоўскага патрыярхата Рускай праваслаўнай царквы. Створаныя раней епархіі не аднаўляліся. Кіруючы мінскі архірэй (насіў тытул «мінскі і беларускі») ажыццяўляў кіраўніцтва непасрэдна. Кіруючыя Мінска-Беларускія архірэі:
У 1957 годзе Беларуская праваслаўная царква мела 968 храмаў, з якіх 709 былі прыходскімі, 3 манастыры, 1 духоўную семінарыю. У выніку чарговых ганенняў на царкву ў канцы 1950 — пачатку 1960-х г. засталося 369 царкоўных прыходаў і 1 манастыр; духоўная семінарыя была закрыта.
У канцы 1980-х г. пачалося адраджэнне царкоўнага жыцця. Да 1992 года было адноўлена 9 епархій: Полацкая, Магілёўская, Пінская, Брэсцкая, Гомельская, Навагрудская, Гродзенская, Тураўская, Віцебская. У 2004 г. таксама адноўлена Бабруйская епархія. Усе епархіі уваходзяць у Беларускі Экзархат. Усе кіруючыя епіскапы епархій (зараз іх 15) складаюць Сінод, якому належыць вышэйшая заканадаўчая, выканаўчая і судовая ўлада (у межах, якія дазваляе Статут РПЦ і Статут БПЦ).
З часу стварэння Экзарахата ў 1989 г. Сінод узначальвае Мітрапаліт Мінскі і Слуцкі, Патрыяршы Экзарх усяе Беларусі Філарэт. На пачатак 2012 г. у Беларускай Праваслаўнай Царкве налічвалася 11 епархій, 13 епіскапаў (з іх 2 вікарныя), 1555 прыходаў, 14 мужчынскіх і 20 жаночых манастыроў, 1485 святароў, 166 дыяканаў.
Царкоўныя кадры рыхтуюць Мінская духоўная акадэмія, Мінская духоўная семінарыя, Віцебская духоўная семінарыя, Мінскае духоўнае вучылішча, Слонімскае духоўнае вучылішча, Рэгентскае вучылішча пры МінДС і іншыя адукацыяныя ўстановы. Таксама дзейнічае Інстытут тэалогіі Беларускага дзяржаўнага універсітэта, які рыхтуе тэолагаў і рэлігіяведаў.
Беларускі Экзархат выдае часопісы «Веснік Беларускага экзархата», «Минские епархиальные ведомости», «Праваслаўе ў Беларусі і ў свеце», газеты «Могилёвские епархиальные ведомости», «Преображение», «Царкоўнае слова» і іншыя.
Ладыжана
Лады́жана (, Ладыжено) — вёска ў Шклоўскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Гарадзішчанскага сельсавета.
Да 22 лютага 2012 года вёска ўваходзіла ў склад Ардацкага сельсавета.
Беларуская Праваслаўная Царква
Епархіі
Да часу стварэння Беларускай праваслаўнай царквы ў яе складзе былі 4 епархіі — Мінская, Полацкая, Пінская і Магілёўская. У 1990 годзе адноўлены Брэсцкая і Гомельская епархіі, у 1991 годзе — Навагрудская і Гродзенская, у 1992 годзе — Тураўская і Віцебская. У 2004 годзе ўтворана Бабруйская епархія.
У кастрычніку 2014 года са складу Мінскай епархіі былі вылучаны Барысаўская, Маладзечанская і Слуцкая епархіі. Для каардынацыі дзейнасці правячых архірэяў новаствораных епархій была заснавана Мінская мітраполія ў складзе Мінскай, Барысаўскай, Маладзечанскай і Слуцкай епархій. У снежні 2014 года са складу Навагрудскай епархіі была вылучана Лідская епархія.
Узнагароды
Да ўзнагарод Беларускай праваслаўнай царквы адносяцца ордэны, медалі ордэнаў і Грамата Патрыяршага Экзарха. Імі могуць быць ганараваны архірэі, клірыкі, недухоўныя і свецкія асобы, прадстаўнікі іншых канфесій і рэлігій. Узнагароды ўручаюцца за канкрэтныя дзеянні — будаўніцтва храмаў, працы на ніве пастырскага, асветніцкага, прапаведніцкага служэння, унёсак у захаванне традыцыйных каштоўнасцей у грамадстве. Нагодамі для ўзнагароджання могуць быць асвячэнне храма, значныя падзеі царкоўнага жыцця, круглыя даты хіратоніі, юбілеі. Рашэнне пра ўзнагароджанне прымае Патрыяршы Экзарх усяе Беларусі. Уручэннем узнагарод і праверкай дакументаў на прадмет адпаведнасці крытэрыям займаецца Камісія па ўзнагародах Беларускага экзархата.
Сінадальныя аддзелы, установы і епархіі Беларускай праваслаўнай царквы могуць зацвярджаць свае медалі, граматы і знакі адрознення, пры гэтым іх назвы не павінны супадаць з назвамі агульнацаркоўных узнагарод БПЦ і РПЦ, а калодкі медалёў не павінны паўтараць калодкі іншых епархіяльных медалёў. Гэтыя ўзнагароды носяцца на левым баку грудзей, ніжэй за агульнацаркоўныя медалі РПЦ, БПЦ і іншых памесных цэркваў.
Залатая Агада
Залатая Агада — ілюмінаваны яўрэйскі рукапіс, які, верагодна, быў зроблены ў Каталоніі ў другой чвэрці XIV стагоддзя. Гэта (הגדה של פסח), якая з’яўляецца выдатным творам.
Серыя з 56 мініяцюр, задуманых як апавядальныя сцэны, якія маюць фоны з залатых лістоў, характарызуе гэтую як адзіны рукапіс; з-за гэтых залатых лістоў твор звычайна называюць «Залатой Агадай».
Рукапіс захоўваецца ў Брытанскай бібліятэцы (Лондан), дзе ён каталагізаваны пад назвай «Add. MS. 27210».
Паходжанне і характарыстыка рукапісу
Залатая Агада была зроблена для багатай яўрэйска-іспанскай сям’і. Як і любая кніга на іўрыце, рукапіс адкрываецца па гадзіннікавай стрэлцы, гэта значыць, пачынаючы з таго, што ў кнізе на раманскай мове будзе задняй вокладкай.
Іўрыцкі тэкст Залатой Агады быў напісаны на пергаментных старонках з выкарыстаннем спецыяльна сефардскай каліграфіі.
Згодна з тытульным надпісам на іўрыце, які рукапіс мае на франтыспісе, поўная яго назва — Seder haggadah shel Pesach (סדר הגדה של פסח), што азначае «Парадак пераказу пра Песах».
Міжнародны аранжавы колер
Міжнародны аранжавы — тон аранжавага колеру, больш глыбокі, насычаны за сігнальны аранжавы колер, мае больш чырвонае адценне. Выкарыстоўваецца для афарбоўкі прадметаў, якія трэба яўна выдзяліць з асяроддзя. Кантрастны з блакітным колерам (неба). Гэтым колерам афарбоўваюцца тэставыя дэталі ў авіяцыйнай прамысловасці, выратавальныя прыналежнасці і т.п.
Трубачка
Трубачка (Трубочка) — пасёлак у Гайсынскім раёне Вінніцкай вобласці Украіны.
Вантоз
Ванто́з (ventôse, паводле ventosus — ветраны) — 6-ы месяц (19/20 лютага — 20/21 сакавіка) французскага рэспубліканскага календара, які дзейнічаў з кастрычніка 1793 па 1 студзеня 1806.
Як і ўсе месяцы французскага рэспубліканскага календара, складаўся з 30 дзён, якія падзяляліся на 3 дэкады. Кожны дзень меў назву сельскагаспадарчай расліны, акрамя пятага ды дзясятага дзён, якія мелі назву свойскай жывёлы і сельскагаспадарчай прылады адпаведна.
Нямецкая нацыянальная народная партыя
Няме́цкая нацыяна́льная наро́дная па́ртыя (Deutschnationale Volkspartei скар. DNVP, НННП) — нацыяналістычная кансерватыўная партыя ў Германіі ў часы Веймарскай рэспублікі. Да стварэння НСДАП з’яўлялася галоўнай нацыяналістычнай партыяй у Веймарскай Германіі і складалася з нацыяналістаў, рэакцыйных манархістаў, народнікаў і антысемітаў. Падтрымлівалася Пангерманскім саюзам.
Дзясна
Дзясна́ (Десна) ці Дэсна (Десна) — рака ў Расіі (Бранская вобласць) і Украіне (Чарнігаўская і Кіеўская вобласці), левы прыток Дняпра.
Даўжыня ракі — 1187 км (у межах Украіны — 591 км), плошча басейна — 88,9 тыс. км².
Бярэ пачатак на Смаленскім узвышшы, упадае ў Дняпро вышэй Кіева. У верхнім цячэнні берагі пераважна нізінныя і забалочаныя, ніжэй г. Бранск правы бераг павышаецца. Даліна пераважна трапецападобная, шырокая, у верхнім і часткова сярэднім цячэнні асіметрычная, з нізкім левым і высокім (да 35—40 м) правым берагам. Пасля ўпадзення р. Сейм даліна расшыраецца. Ніжэй берагі спадзістыя, пясчаныя. Пойма забалочаная, рака ўтварае шмат рукавоў і старыц. Рэчышча пясчанае, звілістае, няўстойлівае, шмат мелей. Шырыня рэчышча да 450 м, глыбіня 2—4 м, максімальная — 17 м. Сярэдні нахіл 1 м/км.
Галоўныя прытокі: Судасць, Сноў (справа), Болва, Наўля, Няруса, Сейм і Асцёр (злева).
Жыўленне пераважна снегавое. Ледастаў са снежня да красавіка. Вясной у паводку шырока разліваецца, назіраецца нізкая летняя межань, амплітуда ваганняў узроўняў вады дасягае 3—4 м. Сярэдні гадавы расход вады ў вусці 360 м³/с.
На рацэ знаходзяцца гарады: Ельня, Дзеснагорск, Бранск, Чарнігаў і інш. Рэгулярнае суднаходства ад г. Ноўгарад-Северскі.
NGC 4051
NGC 4051 — галактыка каталога NGC, знаходзіцца ў Сузор’і Вялікай Мядзведзіцы. Бачная зорная велічыня: 10,0. Размер: 5,2' × 3,9'. Прамое ўзыходжанне: 12 гадз. 3 м 9,6 сек. Схіленне: +44°31'55".
Міхась Саўка
Міхась Саўка (, в. Загор’е Навагрудскага пав. і ваяв., цяпер, Гродзенская вобласць — , ) — беларускі мастак, рэстаўратар.
Біяграфія
Нарадзіўся ў сялянскай сям'і. Пачатковую адукацыю атрымаў у мясцовай школе. Падчас нямецкай акупацыі ўдзельнічаў у маладзёжным руху, быў адным з кіраўнікоў Саюза беларускай моладзі. У 1944 выехаў у Германію, а затым, у 1947, пераехаў у Бельгію. Працаваў вуглякопам. Паступіў на вячэрнія курсы Мастацкай акадэміі. У гэты час пры Лювенскім універсітэце было арганізавана Згуртаванне беларускіх студэнтаў. М. Саўка ў 1951 паступіў на факультэт археалогіі і мастацтва гэтага ўніверсітэта. Пасля заканчэння вучобы, з дыпломам магістра, уладкаваўся на працу ў. Працаваў спачатку як часовы рэстаўратар абразоў і скульптур, спецыялізаваўся на рэстаўрацыі касцельных фрэсак. З 1963 г. атрымаў бельгійскае грамадзянства, быў залічаны ў штат сталых супрацоўнікаў, займаў пасаду адміністрацыйнага сакратара, а з 1982 — кіраўніка работ. Як практык праводзіў з каралевай заняткі па маляванню.
У рэстаўрацыі М. Саўка дасягнуў распрацаваў спецыяльную тэхніку рэстаўравання, пра якую пісаў у прафесійных часопісах. Асобна выдаў наступныя працы: «Фіксацыя насценнага жывапісу полівінілавым спіртам: вопыт рэстаўратара» (1978-79); «Рэстаўрацыя насценнага пахавальнага жывапісу XIV ст. у склепе Варнятонскай царквы» (1972—75) і інш. Бельгійскае Міністэрства французскай культуры надало Міхасю Саўку званне доктара навук і мастацтва.
У 1985 Міхась Саўка ад паралічу страціў працаздольнасць. Праз пяць год памёр.
Пахаваны па яго жаданні на могілках у Лондане побач з трагічна загінуўшым раней сынам Маркам. Па яго просьбе грошы, якія ў такіх выпадках збіраюць на кветкі, былі перададзены А. Надсану на дапамогу ахвярам Чарнобыля.
Курылаўцы
Куры́лаўцы (, Куриловцы) — вёска ў Шчучынскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Астрынскага сельсавета.
Фрэдэрык VII (кароль Даніі)
Фрэдэрык VII (Frederik 7., 6 кастрычніка 1808, Капенгаген — 15 лістапада 1863, Глюксбургі) — кароль Даніі з 1848 года, з дынастыі Ольдэнбург.
Фрэдэрык быў апошнім дацкім каралём з дынастыі Ольдэнбург і апошнім абсалютным манархам Даніі. Падчас свайго кіравання падпісаў канстытуцыю, якая заснавала парламент і абвясціла краіну канстытуцыйнай манархіяй.
Быў адным з самых папулярных дацкіх каралёў, бо адмовіўся ад абсалютызму, быў блізкім да народа і шчырым, простым і адначасова велічным манархам; падчас сваіх падарожжаў па Даніі меў зносіны з простымі людзьмі.
Новаіванаўка
Новаіва́наўка (, Новоивановка) — былая вёска ў Веткаўскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіла ў склад Свяцілавіцкага сельсавета.
Уладзімір Уладзіміравіч Ціток
Уладзімір Уладзіміравіч Ціток (нар., Мінск) — беларускі вучоны ў галіне генетыкі, селекцыі, фізіялогіі і біяхіміі раслін. Член-карэспандэнт (2014), доктар біялагічных навук (2002).
Біяграфія
Скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт (1981).
Узнагароды
Міждзяржаўная прэмія «Зоркі Садружнасці» (2015) за цыкл работ і распрацовак «„Бэз Перамогі“ як інструмент выкарыстання калекцый дэкаратыўных раслін батанічных садоў краін СНД для адлюстравання гераічнага мінулага савецкага народа і фарміравання патрыятызму».
Навуковая дзейнасць
Даследаваў генетычны і селекцыйны патэнцыял роду Linum на аснове распрацоўкі шматтэставых малекулярна-генетычных і фізіка-хімічных метадаў аналізу. Абгрунтаваў і распрацаваў генетычныя прынцыпы біяэнергетычнай канцэпцыі гетэрозісу, якая дазваляе пашырыць уяўленні аб механізме фарміравання гібрыднай магутнасці пры атрыманні высокапрадуктыўных гібрыдаў сельскагаспадарчых культур і стварыць базу для практычнага выкарыстання атрыманых даных у селекцыйным працэсе лёну, тамата, пшаніцы, трыцікале і іншых культур, ідэнтыфікацыі і аналізу стваранай у Рэспубліцы Беларусь ільнопрадукцыі. Значна пашырыў даследаванні рэдкіх і знікаючых відаў раслін прыроднай флоры Беларусі, лекавых, рэзка-араматычных, кармавых і біяэнергетычных раслін.
Аўтар больш за 400 навуковых прац, у тым ліку 14 манаграфій, 18 сартоў раслін, 4 патэнтаў.
Крывавец
Крывавец
Хараша (пасёлак)
Хараша (Хороша) — пасёлак у Гайсынскім раёне Вінніцкай вобласці Украіны.
IC 716
IC 716 — галактыка тыпу Sbc (кампактная выцягнутая спіральна галактыка) у сузор'і Дзева.
Гэты аб'ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Паўстанне Жоўтых павязак
Паўстанцы былі арганізаваны ў 36 вялікіх (больш за 10 тыс. чал.) і малых (па 6—7 тыс. чал.) атрадаў (фан). Супраць іх выступілі войскі імператара і буйных землеўладальнікаў, якія ліквідавалі паўстанне. Чжан Цзяо загінуў.
У хуткім часе ў правінцыі Хэбэй зноў паўсталі сяляне, якія утварылі «Армію чорных гор» (больш за 1 млн чал.). Пазней паўстанне канчаткова ліквідавана сіламі военачальнікаў Юань Шао, Цао Цао і інш.
Еўрапейскія кансерватары і рэфармісты
Еўрапейскія кансерватары і рэфармісты (European Conservatives and Reformists, ECR) — кансерватыўная фракцыя Еўрапейскага парламента. Група ў цяперашні час уключае 56 членаў Еўрапарламента, што робіць яе чацвёртай па велічыні групай у Еўрапейскім парламенце. Фракцыя ўзнікла пасля выбараў у Еўрапарламент 14 ліпеня 2009 года. Большасць партый-членаў далучыліся ад еўрапейскіх дэмакратаў пры падзеле EPP-ED і Саюза за Еўропу нацый
Фракцыя ўяўляе сабой еўраскептыкаў, нашмат больш ўмераных чым Еўропа за свабоду і дэмакратыю. Большасць членаў партыі складаюць прадстаўнікі з Цэнтральнай Еўропы і Вялікабрытаніі. Таксама у фракцыі ёсць невялікае лік удзельнікаў з Прыбалтыкі і Бенілюкса. Фракцыя мае слабую падтрымку ў пазднёваеўрапейскіх і паўночных краінах.
Жэрміналь
Жэрміна́ль (germinal, паводле germen — парастак) — 7-ы месяц (21/22 сакавіка — 19/20 красавіка) французскага рэспубліканскага календара, які дзейнічаў з кастрычніка 1793 па 1 студзеня 1806.
Як і ўсе месяцы французскага рэспубліканскага календара, складаўся з 30 дзён, якія падзяляліся на 3 дэкады. Кожны дзень меў назву сельскагаспадарчай расліны, акрамя пятага ды дзясятага дзён, якія мелі назву свойскай жывёлы і сельскагаспадарчай прылады адпаведна.
Вікі
Wiki, Вікі — веб-сайт, структуру і змест якога карыстальнікі могуць змяняць з дапамогай прылад, якія мае сам сайт. Найбольш вядомы і буйны вікісайт — Вікіпедыя.
Гісторыя
Упершыню тэрмін «вікі» для апісання вэб-сайта быў выкарыстаны ў 1995 годзе Уордам Канінгамам, распрацоўшчыкам першай вікі-сістэмы WikiWikiWeb, «Портландскага сховішча ўзораў» праграмнага кода, створанай 25 сакавіка 1995 года, які запазычаў слова гавайскай мовы, якое азначае «хуткі». Канінгам першапачаткова апісаў вікі як «найпрасцейшую анлайн-базу дадзеных, якая, магчыма, працуе». Пазней гэтаму слову быў прыдуманы англійскі бэкранім What I Know Is ….
Вандалізм
Некаторыя вікі дазваляюць змяняць іх змесціва ўсім жадаючым, а не толькі зарэгістраваным карыстальнікам. Падобна да таго, як сцены будынкаў і платы распісваюць непрыстойнымі надпісамі і ўпрыгожваюць малюнкамі графіці, у такіх вікі часам псуюць змесціва або дадаюць нешта недарэчнае. Але, у адрозненне ад сцен і платоў, у вікі лёгка вярнуць змесціва да ранейшай версіі. Калі нехта ўпарта і наўмысна імкнецца нашкодзіць карыстальнікам вікі-сайта, можна закрыць яму магчымасць ўносіць праўкі.
Тарэана
Тарэана (Torreano) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Фрыўлі-Венецыя-Джулія, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Удзінэ.
Насельніцтва складае 2265 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 67 чал./км². Займае плошчу 34 км². Паштовы індэкс — 33040. Тэлефонны код — 0432.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
NGC 4105
NGC 4105 – галактыка каталога NGC, знаходзіцца ў Сузор’і Гідры. Бачная зорная велічыня: 10,5. Размер: 2,8' × 2,1'. Прамое ўзыходжанне: 12 гадз. 6 мін. 40,6 сек. Схіленне: -29°45'36".
Васыліўка (Жмэрынскі раён)
Васыліўка (Васи́лівка) — пасёлак у Жмэрынскім раёне Вінніцкай вобласці Украіны.
1881 год у гісторыі астраноміі
1881 год быў адзначаны шэрагам падзей у астраноміі.
Нацыянальны акадэмічны Вялікі тэатр оперы і балета
Размешчаны ў гістарычным раёне Мінска — Траецкім прадмесці ў велічным будынку, акружаным маляўнічым паркам, па адрасе пл. Парыжскай камуны, дом 1.
Будынак оперы — помнік міжнароднага значэння, узор савецкага канструктывізму з элементамі ар-дэко (арх. І. Р. Лангбард, Г. Л. Лаўроў).
Пастаноўкі большасці спектакляў у тэатры ідуць на мове арыгінала, а таксама на абедзвюх дзяржаўных мовах краіны — на беларускай і рускай.
Конкурс і будаўніцтва
11 чэрвеня 1933 года ў дзень святкавання вызвалення сталіцы БССР ад белапалякаў на плошчы Парыжскай камуны адбылася ўрачыстая закладка будынка.
У сувязі з новымі патрабаваннямі праект Георгія Лаўрова быў перагледжаны і адхілены. У 1933 годзе быў абвешчаны новы конкурс на праект тэатра ў Мінску. У ім удзельнічалі бачныя савецкія дойліды и, , Л. У. Руднеў, І. Р. Лангбард і інш., беларускія архітэктары А. П. Воінаў, У. М. Вараксін, Н. М. Макляцова. Па ўмовах конкурсу неабходна было прадставіць праект тэатра з глядзельнай залай на 3000 месцаў і звышмеханізаванай сцэнай.
Па выніках конкурсу новым архітэктарам стаў І. Лангбард. Умяшчальнасць была паменшана да 1200 гледачоў. Існуе легенда, што Янка Купала, убачыўшы праект, выклікнуў: «А летуценны хлопец гэты Лангбард!». Будаўніцтва тэатра завяршылася ў 1938 годзе (паводле іншых звестак у 1937).
Будынак тэатра адкрыўся 10 мая 1939 года прэм’ерай оперы беларускага кампазітара Яўгена Цікоцкага «Міхась Падгорны».
Унутранае ўбранне даваеннага тэатра было досыць аскетычным: глядзельная зала, вырашаная ў выглядзе амфітэатра, невялікія балконы і аркестравая яма. Партал сцэны меў вузкую паласу ляпных дэкаратыўных элементаў. З першапачатковых інтэр'ераў захаваліся толькі нахільная кесаніраваная частка столі з прафіляваным карнізам, а таксама люстра глядзельнай залы.
Таму ўжо ў 1941 годзе пачаліся першыя перабудовы аскетычных інтэр’ераў.
Падчас Вялікай Айчыннай вайны
У 1941 годзе ў тэатр трапіла бомба і пашкодзіла глядзельную залу. Падчас нямецкай акупацыі 1941—1944 гадоў тэатр быў пераўтвораны ў стайню і сховішча. Інтэр’еры і ўпрыгожванні былі разрабаваны: у Германію вывезлі люстэркі, мэблю, люстры, дываны, карціны, унікальныя рэчы з тэатральнага рэквізіту і дэкарацый. Люстра глядзельнай залы ў гады вайны страціла каля 40 % шкляных дэталяў. Сам будынак немцамі планавалася падарваць, усе памяшканні былі замінаваны.
Пасляваенны перыяд
Па вяртанні ў Мінск пасля вызвалення яго ад нямецкіх акупантаў І. Р. Лангбарда, ён распрацаваў практычна новае рашэнне інтэр’ераў: замест амфітэатра выканана класічная тэатральная зала з партэрам, ложамі ў бельпаверсе, бенуарам і яруснымі балконамі. Былі выдзелены цэнтральная і бакавыя ложы, павялічана аркестравая яма, выкладзены новы паркет, праведзена частковая рэканструкцыя парадных лесвіц. У інтэр’еры фае з’явілася вялікая колькасць ляпных дэкаратыўных элементаў: шэраг медальёнаў, размешчаных на фрызах, з барэльефнымі партрэтамі дзеячаў культуры, гіпсавыя капітэлі калон. Агароджы балконаў фае і глядзельнай залы ўпрыгожвалі ляпныя гірлянды з кветкавым арнаментам, якія чаргуюцца з крыштальнымі бра і маскаронамі. Паводле праекта, усю ляпніну новых інтэр’ераў, выкананую скульптарам Андрэям Бембелем, прапанавалася пазалаціць.
Дэкаратыўныя элементы старой партальнай аркі былі разабраны і ўстаноўлены новыя. Новы партал уяўляў сабой шэсць палос з ляпнымі дэкаратыўнымі элементамі. У цэнтральнай частцы знаходзіўся герб БССР са сцягамі па баках.
Рэканструкцыя доўжылася тры гады і скончылася 7 лістапада 1947 года. Тэрміны адкрыцця тэатра ўвесь час зрываліся, акрамя будматэрыялаў не хапала таксама працоўных рук, да ўсяго тэатр быў пераўтвораны «…з аднаўляльнага аб’екта ў стацыянарны лагер… ваеннапалонных…». Больш таго, кіраўніцтва тэатра ў лютым 1947 года жалілася Старшыне Савета Міністраў, што «…са жніўня 1946 г. паступленне праектных матэрыялаў фактычна спынілася… ад аўтарскага нагляду без спецыяльнай аплаты прафесар Лангбард адмовіўся…». Сродкі для аплаты аўтарскага нагляду былі выдзелены толькі ў маі. Навокал тэатра падчас рэканструкцыі быў разбіты парк, спраектаваны І. Лангбардам.
У 1967 годзе адбылася рэканструкцыя завяршэння тэатру, у выніку чаго апошні атрымаў досыць невыразны нізкі шаломападобны дах, які мастацтвазнаўцы жартаўліва ахрысцілі яе «безгустоўным парасонам», а таксама тэхнічнае пераабсталяванне — упершыню пасля вайны. Падчас рэканструкцыі будынка ў яго сутарэннях была знойдзена зброя часоў Айчыннай вайны, прадметы побыту і муміфікаваны труп нямецкага салдата.
Рэканструкцыя
4 чэрвеня 2005 года пастановай Саўміна № 595 зацверджаны архітэктурны праект «Рэстаўрацыя і рэканструкцыя помніка архітэктуры — будынка творчага аб’яднання „Нацыянальны акадэмічны Вялікі тэатр оперы і балета РБ“».
Генеральнай праектнай арганізацыяй стаў інстытут «Белпраект» (кіраўнік праекта архітэктар Анатоль Шабалін). У распрацоўцы праекта бралі ўдзел звыш 30 субпадрадчыкаў. Заказчыкам праектавання выступіла творчае аб’яднанне «Нацыянальны акадэмічны Вялікі тэатр оперы і балета РБ». З функцыянальных запатрабаванняў, аб’ект быў разбіты на 3 пускавыя комплексы. Першы складаўся з малой рэпетыцыйная залы, грымёрныя, гаспадарчых і інжынерных памяшканняў. Другі — з памяшканняў абслугоўвання, падрыхтоўкі спектакляў і дэкарацый. У трэці ўвайшлі сцэнічны і гледачовы блокі.
Усе працы абыйшліся дзяржаве ў 260 мільярдаў беларускіх рублёў, уключаючы выдаткі і па добраўпарадкаванне прылеглых тэрыторый.
Архітэктура
Будынак з’яўляецца помнікам архітэктуры канструктывізму міжваеннага перыяду. Архітэктурнае рашэнне оперы мае шмат агульнага са знакавым для савецкай архітэктуры праектам у Маскве (арх., 1933), аб’ём якога яшчэ не пераўтвораны ў пастамент для статуі Леніна. Гэты аб’ём складаецца з некалькіх як бы часткова вылучаных з асноўнай масы элементаў рознага геаметрычнага віду: паўцыліндраў рознай вышыні і дыяметра, некалькіх паралелепіпедаў. Ярусная пабудова кампазіцыі, у якой ураўнаважаны манументальнасць і дынамізм, з аформленымі рытмічным строем лапатак паверхнямі фасадаў, з’яўляецца свабодным пераасэнсаваннем класічных узораў цэнтрычных збудаванняў, у якім прыкметны ўплыў стылю ар-дэко — у праекце прасочваецца характэрная тэндэнцыя да дэкаратывізму, аднак гэта скульптурнае афармленне фасадаў не было рэалізавана ў жыццё з-за недахопу сродкаў у рэспубліканскім буджэце. У афармленні партала сцэны, фае і вестыбюляў выскарыстана дэкаратыўная пластыка. Сіметрычнае рашэнне аб’ёмнай формы і наяўнасць прасторнай плошчы перад акцэнтаваным выхадам паказваюць на асноўныя пункты ўспрымання збудавання. Дамінаванне вертыкалі ў кампазіцыі будынка адпавядае яго ролі горадабудаўнічага акцэнту ў панараме.
Інтэр’еры
Падчас апошняй рэстаўрацыі былі адноўлены згубленыя дэкаратыўныя ляпныя элементы ўнутранага ўбрання глядзельнай залы і фае ў адпаведнасці з наяўнымі графічнымі матэрыяламі, выкананымі самім І. Р. Лангбардам, і гістарычнымі фатаграфіямі канца 40 — пачатку 50-х гадоў XX стагоддзя.
Стылістыка інтэр’ераў была максімальна набліжана да першапачатковай. Аздабленне было выканана пераважна з натуральнага мармуру і граніту. Значная частка дэкору глядзельнай залы была пазалочана. З чырвонага аксаміту адноўлены генеральная заслона, драпіроўкі на ложах, балконах і дзвярных праёмах. На столі выканыны альфрэйны жывапіс, адрэстаўравана цэнтральная люстра і вялікія люстры фае. Свяцільні 1960—1970-х гадоў заменены на крыштальныя люстры і бронзавыя люстры з плафонамі з матавага шкла, якія адпавядаюць стылістыцы 1950-х гадоў. Падлога фае выканана з дзевяці відаў граніту з арнаментальным рысункам, на балконах фае і ў глядзельнай зале — з наборнага паркета. У глядзельнай зале захаваўся партал 1946—1948 гадоў, на якім адсутнічае толькі герб са сцягамі.
Скульптурнае афармленне
Пад час апошняй рэканструкцыі тэатра скульптурнае афармленне фасадаў выканалі скульптары Генадзь Буралкін, Аляксандр Фінскі і Міхаіл Шкробат. Кожная са скульптур муз, Каліёпы — заступніцы эпічнай паэзіі і Тэрпсіхоры — заступніцы танца, мае ў вышыню 5 метраў і важыць 5 тон, а цэнтральная скульптура гэчаскага бога Апалона, заступніка мастацтва, паэзіі і музыкі, мае ў вышыню 4,7 метраў важыць каля 7 тон. Першапачаткова меркавалася ўстанавіць на порціку над уваходам Апалона, які кіруе квадрыгай, але абралі скульптуру бога з двума вянкамі, якія славяць оперу і балет. Па абодва бакі ад яго размешчаны німфы, кожная 4 метра ў вышыню, якія ляцяць і трубяць аб прыходзе заступніка мастацтваў.
Новае скульптурнае афармленне фасадаў па матывах старажытнагрэчаскай міфалогіі было сустрэта крытыкай: па першае, на эскізных праектах немагчыма разгледзець якія менавіта статуі прадугледжваў архітэктар, па другое, зыходзячы з функцыянальных задач пабудовы падобнага роду скульптуры не маглі мець места ў той час, бо акрамя ўласна тэатральных гледзішчаў будынак выкарыстоўваўся для буйных грамадскіх мерапрыемстваў да 1966 года, пакуль не быў уведзены ў эксплуатацыю Палац спорту, па трэцяе, багатае скульптурнае афармленне супярэчыць стылістыцы будынка, яго прастаце і строгасці канструктывізму, а таксама парушае важную для Лангбарда вертыкальнасць чляненняў будынка.
Сквер Траецкая гара
Пасля вайны, у 1949 годзе пачаліся працы па добраўпарадкаванні прылеглай да тэатра тэрыторыі па праекту І. Лангбарда, быў ліквідаваны Тэатральны праезд, які ішоў ад параднай лесвіцы цэнтральнага ўваходу тэатра да вуліцы Янкі Купалы — замест яго з’явілася Цэнтральная алея.
14 мая 2009 г. камісія па найменню і пераназванню праспектаў, вуліц, плошчаў і іншых састаўных частак сталіцы прыняла рашэнне надаць безназоўнаму скверу ў межах вул. Куйбышава — А. Пашкевіч — М. Багдановіча — Я. Купалы гістарычную назву Траецкая гара: менавіта так называлася пл. Парыжскай камуны да будаўніцтва на ёй тэатра оперы і балета ў 1930-х гадах.
Зараджэнне
Гісторыя тэатра пачалася яшчэ ў 1920-я гады на сцэне Першага дзяржаўнага тэатра (БДТ—1), які меў у сваім складзе салістаў оперы, харавую і балетную групы і невялікі сімфанічны аркестр. Ужо тады ставіліся музычна-драматычныя спектаклі, урыўкі з опер «Князь Ігар» А. Барадзіна, «Зачараваны лес» Р. Дрыга, «» і балетаў, гучала народная музыка. У 1927 годзе опера А. Даргамыжскага «» была пастаўлена цалкам. Пераклад «Русалкі» на беларускую мову зрабіў Ф. Ждановіч, пастаноўка В. Селяха). Першай спробай да ўвасаблення арыгінальнай беларускай камічнай оперы з`віўся твор М. Аладава «Тарас на Парнасе» (лібрэта Ю. Дрэйзіна).
У той жа час К. Алексютовіч спрабуе ставіць першы нацыянальны балет «У чэрвеньскую ноч» (лібрэта і музыка К. Алексютовіча і Маркевіча).
У 1930 годзе оперны клас Мінскага музычнага тэхнікума, які ажыццявіў да таго часу пастаноўку шэрагу опер, быў пераўтвораны ў Дзяржаўную студыю оперы і балета, якую ўзначаліў спявак Антон Баначыч — у мінулым партнёр Фёдара Шаляпіна па выступленнях у Марыінскім тэатры. За тры гады ў студыі былі падрыхтаваны прафесійныя артысты і пастаўлены оперы «», «Кармэн», «Яўген Анегін», «».
Адкрыццё тэатра
Дзяржаўны тэатр оперы і балета быў адкрыты ў Мінску 25 мая 1933 года спектаклем «Кармэн» з Ларысай Александроўскай у галоўнай ролі, пастаўлены рэжысёрам Б. Нордам. У ліку першых пастановак калектыву былі оперы «Яўген Анегін» у пастаноўцы В. Барысевіч і «Пікавая дама» у пастаноўцы Б. Мардвінава, балет «Чырвоны мак». Першым беларускім балетам стаў «Салавей» М. Крошнера, пастаўлены ў 1939 годзе. Ужо ў чэрвені 1940 года тэатр гучна заявіў пра сябе ў Маскве, дзе з поспехам былі паказаны тры нацыянальныя оперы: «Міхась Падгорны» Яўгена Цікоцкага, «У пушчах Палесся» Анатоля Багатырова і «Кветка шчасця» Аляксея Туранкова.
Падчас вайны
Падчас Вялікай Айчыннай вайны шмат артыстаў тэатра пайшлі на фронт або далучыліся да партызанскага руху. Астатні калектыў тэатра, які складаўся з 50 чалавек, эвакуіраваўся, артысты працавалі ў тэатрах Алма-Аты, Свярдлоўска, Молатава, Масквы. Да вясны 1942 г. па ўсіх тылавых раёнах удалося сабраць значную частку даваеннай трупы, у тым ліку прыму тэатра народную артыстку СССР Л. Александроўскую, якая працавала ў г. Алма-Аце. У якасці сцэнічнай пляцоўкі была задзейнічана сцэна драматычнага тэатра ў г. Горкім. Тут кампазітар Я. Цікоцкі пачаў працу над новай операй «Алеся» (лібрэта П. Броўкі), напісаў 11 песень для сольнага і харавога выканання на вершы вядучых беларускіх паэтаў, А. Клумаў стварыў аперэту «Каханне і нянавісць» (лібрэта І. Рубінштэйна). У 1943 г. беларускі тэатр оперы і балета перабраўся ў Каўроў, дзе пачаў выступаць у памяшканні клуба «Металіст», цалкам прадстаўленага ў распараджэнне беларускіх артыстаў. Артысты розных жанраў стваралі франтавыя канцэртныя брыгады і выступалі на перадавой перад салдатамі Савецкай Арміі. Адразу пасля вызвалення сталіцы калектыў вярнуўся ў Мінск і 21 снежня 1944 года адкрыў сезон прэм’ерай оперы Яўгена Цікоцкага «Алеся» на сцэне Дома афіцэраў, які цудам уцалеў пасля бамбардзіроўкі.
Паваенныя гады
Вяртанне ў сталіцу БССР адзначыла адраджэнне Нацыянальнага тэатра оперы Беларусі. Пасля рамонту і рэканструкцыі будынка тэатра, пашкоджанага бамбёжкай, адбылося ўрачыстае адкрыццё 7 лістапада 1947 года операй «Кастусь Каліноўскі» Дзмітрыя Лукаса. Вельмі хутка Беларускі тэатр оперы і балета ўвайшоў у лік прызнаных лідараў на культурнай прасторы СССР, меў устойлівую рэпутацыю аднаго з самых яскравых і творча жыццяздольных оперных калектываў.
Тэатр шмат разоў гастраляваў на самай прэстыжнай сцэне былога СССР — у Вялікім тэатры ў Маскве. Паспяховыя гастролі 1940 года прынеслі тэатру ганаровае званне «Вялікі», 1964 года — «акадэмічны».
Першы беларускі дзіцячы оперны спектакль «Марынка» кампазітара Р. К. Пукста быў пастаўлены ў 1955 годзе.
На сцэне тэатра актыўна ставіліся нацыянальныя оперы, створаныя беларускімі кампазітарамі: «Надзея Дурава» Анатоля Багатырова (1956), «Зорка Венера» (1970) і «Новая зямля» (1982) Юрыя Семянякі, «Сівая легенда» Дзмітрыя Смольскага (1978), «Сцежкаю жыцця» Генрыха Вагнера (1980), «Джардана Бруна» (1977), «Візіт дамы» (1995) і «Юбілей» (2002) Сяргея Картэса, «Дзікае паляванне караля Стаха» Уладзіміра Солтана (1989), «Майстар і Маргарыта» Яўгена Глебава, «Князь Наваградскі» Андрэя Бандарэнкі (1992), «Нататкі вар’ята» Вячаслава Кузняцова (2005), «Сіняя Барада і яго жонкі» (2006) і шэраг іншых. У 76-м тэатральным сезоне (2008/2009) адбылася прэм’ера беларускай камічнай оперы «Чужое багацце», рэканструяванай Уладзімірам Байдавым і Віктарам Скарабагатавым за сілу партытурах кампазітара Яна Голанда,
У 1989 годзе была пастаўлена опера «Дзікае паляванне караля Стаха» Уладзіміра Солтана, якая атрымала Дзяржаўную прэмію Беларусі.
Дзейнасці балетнай трупы ў 1980-я — 1990-я гг. уласціва ўзбагачэнне рэпертуару і засваення сучаснай харэаграфіі — у гэты час па яркія пастаноўкі Валянціна Елізар’ева «Кармэн-сюіта», «Стварэнне свету», «Тыль Уленшпігель», «Спартак», «Шчаўкунок», «Кармін Бурана», «Балеро», «Рамэа і Джульета», «Страсці», «Жар-птушка», «Вясна свяшчэнная». Сведчаннем прызнання беларускага балета стала прэмія Міжнароднай асацыяцыі танца пад эгідай ЮНЕСКА «», якую атрымаў у 1996 годзе балет «Страсці» («Рагнеда») Андрэя Мдзівані-Валянціна Елізар’ева, прысвечаны лёсу полацкай княгіні.
Падзеі 2020 года
Пасля масавых фальсіфікацый на прэзідэнцкіх выбарах 2020 года, жорсткага разгону акцый пратэстаў, збіцця і катаванняў затрыманых пратэстоўцаў, калектыў тэатра выходзіў на акцыі пратэсту 14 і 15 жніўня. Пасля ціску на Купалаўскі тэатр з боку ўладаў і звальнення яго дырэктара Паўла Латушкі больш за 300 артыстаў і супрацоўнікаў Вялікага тэатра падпісалася пад зваротам у падтрымку купалаўцаў :
24 жніўня галоўным дырыжорам Нацыянальнага тэатра оперы і балета быў прызначаны Вячаслаў Чарнуха-Воліч. Але ўжо 26 жніўня ён пакінуў сваю пасаду. Паводле афіцыйнай інфармацыі — праз каранавірусную інфекцыю, але паводле некаторых супрацоўнікаў тэатра, сыход Чарнухі-Воліча ніяк не быў звязаны са станам яго здароўя.
27 кастрычніка артысты правялі акцыю салідарнасці з беларускім народам, звярнуўшыся перад пачаткам спектакля «Царская нявеста» да прысутных: «У гэты пераломны момант, калі ў нашай краіне адбываецца беззаконне і несправядлівасць, мы не можам маўчаць…». Пасля звароту яны выканалі песню «Магутны Божа», гледачы падтрымалі артыстаў авацыямі.
28 кастрычніка «Беларускі фонд культурнай салідарнасці» паведаміў пра звальненне 4 супрацоўнікаў тэатра: дырыжора тэатра, заслужанага дзеяча мастацтваў Беларусі і ўладальніка медаля імя Францыска Скарыны Андрэя Галанава і першую скрыпку аркестра Рэгіну Саркісаву. Раней яны падпісалі зварот культурных дзеячаў з нагоды ўльтыматуму С. Ціханоўскай. Таксама звольнілі скрыпачку Алу Джыган і альтыстку Аляксандру Пацёміну, якія 27 кастрычніка перад пачаткам спектаклю выказаліся супраць гвалту і беззаконня ў Беларусі. У той жа дзень «у сувязі са складанай эпідэміялагічнай сітуацыяй» былі адменены ўсе спектаклі, а таксама канцэрты ў малой залы з 29 кастрычніка па 20 лістапада.
Зоркі мінулага
Народныя артысты СССР:
Народныя артысты Беларусі:
Выканаўцы без ганаровых званняў:
Сучаснасць
У 1996 годзе ў выніку рэарганізацыі адзіны тэатр падзяліўся на самастойныя структуры: тэатр оперы і тэатр балета. У 2009 годзе пасля капітальнай рэканструкцыі будынка было прынята рашэнне зноў аб’яднаць трупы ў адзіны Нацыянальны акадэмічны Вялікі тэатр оперы і балета.
Оперны рэпертуар
Аснову опернага рэпертуару Нацыянальнага акадэмічнага Вялікага тэатра оперы і балета Рэспублікі Беларусь складаюць пераважна класічныя оперы.
Асаблівым попытам карыстаюцца творы прадстаўнікоў італьянскай і рускай кампазітарскай школы. У тым ліку «Севільскі цырульнік» Джаакіна Расіні, «Набука», «Баль-маскарад», «Аіда» і «Травіята» Джузэпэ Вердзі, «Мадам Батэрфляй», «», «» і «Турандот» Джакама Пучыні. Сярод рускіх кампазітараў — «Князь Ігар» Аляксандра Барадзіна, «Іаланта» і «Яўген Анегін» Пятра Чайкоўскага.
З нацыянальных твораў на сцэне ідуць «Дзікае паляванне караля Стаха» Уладзіміра Солтана, прызнаная адной з лепшых беларускіх оперных пастановак, «Сівая легенда» Дзмітрыя Смольскага, «Мядзведзь» Сяргея Картэса, «Доктар Айбаліт» Марыны Марозавай (на аснове лібрэта Таццяны Мушынскай).
Балетны рэпертуар
Аснову рэпертуара складаюць класічныя пастаноўкі, а таксама балеты Валянціна Елізар’ева. Пастаноўкі іншых харэографаў (напрыклад, «Марная засцярога», пастаўлены нямецкім харэографам Дзітмарам Зайфертам, «Папялушка» у пастаноўцы маскоўскага харэографа Юрыя Пузакова, «» у версіі Юрыя Траяна, «Шчаўкунок», пастаўлены Аляксандрай Ціхаміравай) прыкмента саступаюць ім па ўзроўню.
Балетная трупа
Галоўны балетмайстар — Ігар Колб
Оперная трупа
Загадчык трупы оперы — Наталля Акініна
Кіраўнік групы стажораў — Ніна Шарубіна
У культуры
Будынак Нацыянальнага акадэмічнага Вялікага тэатра оперы і балета адлюстраваны ў скульптуры «Дойлід» Уладзіміра Жбанава, устаноўленай у 2007 годзе на плошчы Незалежнасці ў Мінску.
Крошына (Полацкі раён)
Кро́шына (, Крошино) — вёска ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Ветрынскага сельсавета.
Новае Вільянава
Но́вае Вілья́нава (, Новое Вильяново) — вёска ў Шклоўскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Гарадзішчанскага сельсавета.