cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Беларусь (універмаг)
«Універмаг Беларусь» — універсальны магазін у Мінску, адно з найбуйнейшых гандлёвых прадпрыемстваў Беларусі. Размешчаны па адрасе вул. Жылуновіча, 4. Штат універмага налічвае каля тысячы супрацоўнікаў, гандлёвыя плошчы складаюць каля 7200 кв. м, якія штодня наведваюць 35 тыс. пакупнікоў.
Гісторыя
Распараджэннем Савета Міністраў БССР ад 2 лістапада 1970 г. была зацверджана праектная дакументацыя на будаўніцтва ў цэнтры Заводскага раёна г. Мінска ўнівермага «Беларусь». Прадпрыемства створана ў адпаведнасці з загадам Міністэрства гандлю БССР № 50 ад 3 мая 1978 г. Універмаг адкрыўся 8 чэрвеня 1978 г.
Архітэктура
Будынак універмага быў узведзены ў 1978 годзе па праекце архітэктараў Я. Разанава і Г. Аквілава.
У кампазіцыі будынка дамінуе асноўны блізкі да квадрата ў плане аб'ём. Першапачаткова чатыры верхнія паверхі былі аб'яднаны ў суцэльны маналітны блок, які падтрымліваўся калонамі. Першы паверх паглыблены адносна верхніх і абкружаны шырокай галерэяй, у якую адкрыты цэнтральны галоўны ўваход і сіметрычна размешчаныя бакавыя ўваходы. У цэнтры асноўнага аб'ёму ўзвышаўся паверх, завершаны светлавым рэкламным надпісам. Пластыка фасадаў асноўнага аб'ёму была заснавана на кантрасце выразных гарызантальных паясоў са шкла і бетону і шматлікіх дробных вертыкальных чляненняў. Мерны рытм падвойных бетонных рэбраў-выступаў паўтараўся ў металічным каркасе зашклення. Вышэй па рэльефе да тыльнага фасада далучаны рознавялікія аб'ёмы.
На 1—4-м паверхах размяшчаюцца гандлёвыя залы, злучаныя паміж сабой па цэнтры эскалатарамі і 2 бакавымі лесвіцамі, адміністрацыйныя, складскія, бытавыя памяшканні, кафэ; на 5-6-м паверхах знаходзяцца канферэнц-зала, складскія і інш. памяшканні. У аддзелцы інтэр'ераў быў выкарыстаны метал, дрэва і мармур. Адвольная планіроўка дазваляе спалучыць рацыянальнае размяшчэнне гандлёвых ячэек з мэтанакіраваным рухам патокаў пакупнікоў. У рознавялікіх аб'ёмах — складскія, службовыя і інш. дапаможныя памяшканні. За сваю гісторыю ўнівермаг чатыры разы змяняў свой выгляд, змянялася таксама і прылеглая тэрыторыя. У канцы 1990-х гг. была праведзена рэканструкцыя будынка, і замест надбудовы былі ўзведзены два паўнавартасныя паверхі. Паводле аднаго з праектаў, тут меў быць размясціцца зімовы сад.
З 2003 года практычна ўсю плошчу галоўнага фасада займае фотапано.
Сяргей Кавалёў
Сяргей Кавалёў:
IC 1316
IC 1316 — галактыка тыпу NF (у працэсе пацверджання) у сузор’і Арол.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Сырэць (прыпыначны пункт)
Сырэць (Сире́ць) — пасажырскі прыпыначны пункт Кіеўскага чыгуначнага вузла Паўднёва-Заходняй чыгункі. Прыпыначны пункт гарадской электрычкі.
Журавы
Назву Журавы́ маюць:
Закон Украіны «Аб адукацыі»
Закон Украіны «Аб адукацыі» (Закон України «Про освіту») — закон, які вызначае прававыя асновы арганізацыі і дзейнасці навучальных устаноў. Паводле закону, мовай адукацыі ва Украіне ёсць украінская мова. Прыняты 5 верасня 2017 года.
Кароткі змест
У навучальных установах з гэтага часу будуць выкладаць на ўкраінскай мове. Вучням і студэнтам нацыянальных меншасцяў і карэнных народаў гарантуецца права навучання на роднай мове. А для яго рэалізацыі будуць створаны асобныя класы.
Школа будзе трохузроўневая: пачатковая — 4 гады, уводзіцца з 2018 года, базавая сярэдняя адукацыя — 5 гадоў (гімназіі), уводзіцца з 2022 года, профільная сярэдняя адукацыя — 3 гады (ліцэі і ўстановы прафесійнай сярэдняй адукацыі), уводзіцца з 2027 года.
З прыняццем закона менавіта дырэктар будзе прымаць на працу настаўніка — а не адпаведнае ўпраўленне адукацыі. Вызваляць ад пасады будзе таксама дырэктар.
Упраўленні адукацыі таксама не будуць удзельнічаць у распрацоўцы і рэалізацыі складнікаў вучэбнай праграмы, не будуць кантраляваць выкананне законаў і абавязковае выкананне Дзяржстандарту і не будуць ўмешвацца ў фарміраванне педагагічнай нагрузкі настаўніка ці настаўніцы — усё гэта цяпер будзе адбывацца на ўзроўні школы.
Клыпенка
Клы́пенка (, Клыпенка) — вёска ў Барысаўскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Мётчанскага сельсавета.
Закон Украіны «Аб адукацыі»
Кароткі змест
Атэстацыю школ новы закон цалкам ліквідуе. Як і інспекцыі раённых упраўленняў адукацыі.
Клыпенка
Да 28 мая 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Аздзяціцкага сельсавета.
Закон Украіны «Аб адукацыі»
Кароткі змест
Дырэктар школы будзе прызначацца па конкурсе раз у 6 гадоў. Ён можа займаць пасаду не больш дзвюх кадэнцый. Пры гэтым камісія, якая будзе прымаць адпаведнае рашэнне, будзе складацца ў тым ліку з настаўнікаў гэтай навучальнай установы. Акрамя іх, такая камісія павінна ўключаць наступных прадстаўнікоў: заснавальніка школы, грамадскага аб’яднання бацькоў вучняў установы, грамадскае аб’яднанне дырэктараў школ гэтай мясцовасці.
Закон прадугледжвае, што ўсе настаўнікі павінны ўдзельнічаць у пасяджэннях педагагічных рад. Такім чынам, усе настаўнікі будуць прыцягнуты да прыняцця кіраўніцкіх рашэнняў сваёй школы. Педрада плануе працу ўстановы, ўхваляе адукацыйныя праграмы, абмяркоўвае пытанні павышэння кваліфікацыі настаўнікаў, мае права ініцыяваць правядзенне пазапланавага інстытуцыйнага аўдыту установы і абмяркоўвае механізмы забеспячэння акадэмічнай дабрачыннасці ў сваёй школе.
Настаўнік больш не будзе абавязаным слухаць лекцыі ў Інстытуце паслядыпломнай педагагічнай адукацыі (ІППА). Настаўнікі за свой кошт аплочваюць наведванне тых трэнінгаў, якія лічаць патрэбнымі для сваёй працы.
Артыкул 59 законапраекта дае настаўнікам магчымасць самастойна выбіраць, у якой форме і дзе менавіта павышаць сваю кваліфікацыю. Настаўнікі самі аналізуюць, якім чынам яны жадаюць павысіць кваліфікацыю. Пасля гэтага яны падаюць заяўку ў адміністрацыю школы. Тады збіраецца Педагагічная рада — і вырашае, каго і куды накіроўваць на павышэнне кваліфікацыі. Тады Педрада прымае рашэнні. Далей, згодна з гэтым планам, настаўнікі наведваюць курсы, семінары або трэнінгі — а сродкі на іх аплату пералічвае школа (а не ўпраўленне адукацыі). Закон дазваляе іншым фізічным і юрыдычным асобам фінансаваць такія курсы для настаўнікаў.
Закон прадугледжвае магчымасць добраахвотнай сертыфікацыі настаўнікаў.
Новы закон прадугледжвае мінімальную зарплату настаўніка ці настаўніцы ў памеры не менш за 4 пражытачнага мінімуму для працаздольных асоб. Гэта значыць педагог найніжэйшай кваліфікацыйнай катэгорыі можа атрымліваць 6736 грыўняў.
Зарэчча (Веткаўскі раён)
Зарэ́чча (, Заречье) — былы пасёлак у Веткаўскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіў у склад Свяцілавіцкага сельсавета.
Ліквідаваны ў 2011 годзе.
Манголія (Сенненскі раён)
Манго́лія (, Монголия) — вёска ў Сенненскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Беліцкага сельсавета.
ФК Сент-Патрыкс Атлетык
«Сент-Патрыкс Атлетык» (Cumann Peile Lúthchleas Phádraig Naofa) — ірландскі футбольны клуб, месціцца ў горадзе Дублін, цяпер гуляе ў Прэм’ер-дывізіёне Ірландыі.
Каманда праводзіць хатнія сустрэчы на стадыёне «Рычманд Парк». Клубныя колеры — чырвоны і белы. Клуб быў утвораны ў 1929 годзе.
Шчытоўка
Шчыто́ўка (, Щитовка) — вёска ў Сенненскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Багушэўскага сельсавета.
Да 1963 года вёска ўваходзіла ў склад Асінаўскага сельсавета Віцебскага раёна.
Вёска знаходзіцца каля аўтадарогі. На ўсход ад вёскі возера. У вёсцы дзейнічае база адпачынку УА «Віцебскі дзяржаўны ўніверсітэт імя П. М. Машэрава».
Задуброўскі сельсавет
Задубро́ўскі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Віцебскага раёна Віцебскай вобласці Беларусі. Цэнтр — аграгарадок (да 2010 года вёска) Задуброўе.
Гісторыя
Утвораны 6 кастрычніка 1981 года ў складзе Віцебскага раёна Віцебскай вобласці БССР з часткі Суражскага пассавета з цэнтрам у вёсцы Задуброўе ў складзе 30 населеных пунктаў (Арэшанкі, Аўтушкава, Белікі, Ботанічы, Вялікая Любшчына, Гара, Гунчанкі, Задуброўе, Засценкі, Зэздрына, Іванькова, Каменка, Кароўка, Краскі, Краўцова, Крупадзёры, Лазаватка, Лямніца, Малая Любшчына, Пенклавічы, Пруднікі, Прысушына, Рыбакі, Салавічы, Слабада, Татарскія, Трушчы, Храпальна, Церахова і Шавуры). 13 верасня 2016 года скасавана вёска Церахова.
Насельніцтва
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1253 чалавекі, з іх 89,8 % — беларусы, 8,0 % — рускія, 1,0 % — украінцы.
Кіявец
Назву Кіяве́ц маюць:
IC 1317
IC 1317 — галактыка тыпу E (эліптычная галактыка) у сузор’і Арол.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Людвіг Райхенбах
Ге́нрых Го́тліб Лю́двіг Ра́йхенбах (Heinrich Gottlieb Ludwig Reichenbach, 1793—1879) — нямецкі батанік-сістэматык і заолаг XIX стагоддзя.
Біяграфія
Генрых Готліб Людвіг Райхенбах быў сынам , намесніка рэктара ў прэстыжнай гімназіі Томасшуле (Thomasschule) у Лейпцыге, аўтара першага грэка-нямецкага слоўніка, які з’явіўся ў 1818 годзе.
У 1818 годзе абараніў доктарскую дысертацыю і ў тым жа годзе быў прызначаны экстраардынарным прафесарам прыродазнаўчых навук у Медыка-хірургічнай акадэміі ў Дрэздэне. Гэту пасаду ён займаў там да рэарганізацыі акадэміі ў 1862 годзе.
У тыя ж гады — з 1820 па 1874 год — ён быў адначасова дырэктарам Каралеўскіх прыродазнаўчанавуковых музеяў (Königlichen Naturhistorischen Museums) у Цвінгеры. Заалагічная калекцыя збору была амаль цалкам знішчана пры пажары Цвінгера ў час беспарадкаў 1848—1849 гадоў, але Райхенбах апынуўся ў стане аднавіць яе на працягу некалькіх гадоў.
Бражнік мёртвая галава
Бражнік мёртвая галава (Acherontia atropos, Manduca atropos) — матыль сямейства.
Людвіг Райхенбах
Біяграфія
Акрамя таго, ён заснаваў Дрэздэнскі батанічны сад (Botanischer Garten Dresden), якім кіраваў да самай смерці.
Бражнік мёртвая галава
Вялікі матыль з масіўным брушкам. Размах крылаў больш за 10 см. Самы буйны прадстаўнік сямейства ў фаўне Еўропы, з'яўляецца другім паводле велічыні матыльком Еўропы (пасля ) і першым паводле памеру цела. Адметнай асаблівасцю з'яўляецца характэрны малюнак на грудзях, які нагадвае чалавечы чэрап, што паслужыла асноваю для стварэння цэлага шэрага легендаў і забабонаў пра гэтага матыля.
Этымалогія
Лацінская бінамінальная назва «Acherontia atropos» узыходзіць да грэчаскай міфалогіі. Ахеран у міфалогіі — адна з 5 рэк у падземным царстве мёртвых, таксама слова «Ахерон» ужывалася для абазначэння глыбіні і жахаў пекла. або Атропа (Ἄτροπος, «няўхільная») — няўмольная, няўхільная доля (смерць) — імя адной з трох мойр — багінь лёсу, якія пераразалі нітку чалавечага жыцця.
Людвіг Райхенбах
Біяграфія
Райхенбах выдатна ведаў батаніку і заалогію і пакінуў свой заўважны след у абедзвюх навуках. Ён быў пладавітым аўтарам навуковых прац і здольным батанічным мастаком. «Поўная прыродазнаўчая гісторыя сысуноў і птушак» (Vollständige Naturgeschichte der Säugetiere und Vögel) — яго самая вядомая кніга. Многія яго батанічныя і заалагічныя кнігі бліскуча праілюстраваны, прычым часткова.
Бражнік мёртвая галава
Этымалогія
Беларуская назва «мёртвая галава» паходзіць ад характэрнай рысы афарбоўкі матыля — наяўнасці на грудзях жоўтага малюнка, які нагадвае чалавечы чэрап. У большасці еўрапейскіх народаў гэты матылёк носіць назву, падобную па значэнні з беларускай.
Людвіг Райхенбах
Біяграфія
Яго сын Генрых Густаў Райхенбах таксама быў батанікам і даследчыкам архідэй.
Бражнік мёртвая галава
Таксанамія і сістэматыка
Першае навуковае апісанне бражніка мёртвая галава было зроблена Карлам Лінеем у яго працы «Systema naturæ», пад назвай Sphinx atropos. Пазней, у 1809 годзе, нямецкі энтамолаг Якаб Генрых Ласпейрэса перанёс матылька ў выдзелены ім род Acherontia, да якога ён адносіцца і па гэты дзень.
Матары
Ма́тары (саманазва Матор-аймак) — самадыйскі народ з групы саянскіх самадыйцаў. Жыў на паўночных адгор'ях Саянаў і на рацэ Туба на поўдні Сібіры.
Вакуоля
Вакуолі (ад Vacuus — пусты) — мембранныя пузыркі або поласці ў жывёльных і раслінных клетках ці аднаклетачных арганізмах, запоўненыя пераважна водным змесцівам.
Матары
Асноўныя заняткі — паляванне, рыбалоўства, аленегадоўля. Галоўнайй сацыяльнай адзінкай быў улус — сезонны стан некалькіх сваяцкіх сем'яў. У 1609 г., калі пачаліся кантакты з рускімі, матары знаходзіліся ў залежнасці ад енісейскіх кіргізаў. Г. Ф. Мілер дадаваў іх да групы малых сібірскіх народаў, што выплочвалі даніну манголам. Пасля уключэння зямель матараў у склад Расіі частка перасялілася ў Манголію.
У пачатку XVIII ст. матары моцна пацярпелі ад эпідэміі воспы, што спрыяла іх далейшай асіміляцыі цюркамі і рускімі.
Вакуоля
Вакуолі ўтвараюцца з пузырападобных расшырэнняў эндаплазматычнай сеткі або з пузыркоў комплексу Гольджы. Функцыі вакуоляў: рэгуляцыя водна-салявога абмену, падтрыманне тургарнага ціску ў клетцы, назапашванне нізкамалекулярных водарастваральных метабалітаў, запасных рэчываў і выдаленне з абмену таксічных рэчываў.
Вакуолі раслінных клетак
У маладых клетках раслін узнікае шмат невялікіх вакуоляў. Павялічваючыся, яны зліваюцца ў адну цэнтральную вакуолю, якая можа займаць да 90% аб'ёму клеткі. Вакуолі адыгрываюць галоўную ролю ў паглынанні вады расліннымі клеткамі.
У раслін вкуолі — вытворныя эндаплазматычнай сеткі, акружаныя пранікальнай мембранай — танапластам.
Вакуолі раслін напоўнены бясколерным або афарбаваным клетачным сокам. Ён уяўляе сабой водны раствор розных неарганічных і арганічных рэчываў. Хімічны састаў і канцэнтрацыя клетачнага соку вельмі зменлівыя і залежаць ад віду расліны, органа, тканкі і ўзросту клеткі. У клетачным соку могуць утрымлівацца солі, вугляводы (перш за ўсё цукроза, глюкоза, фруктоза), карбонавыя кіслоты (яблычная, лімонная, шчаўевая, воцатная), амінакіслоты, бялкі. Гэта запасныя рэчывы, якія часова выведзены з абмену рэчываў і могуць выкары-стоўвацца клеткай зноў.
Акрамя запасных рэчываў, клетачны сок змяшчае канечныя прадукты абмену, якія выводзяцца ў вакуолю і такім чынам ізалююцца. Гэта, напрыклад, таніны (дубільныя рэчывы), алкалоіды, некаторыя пігменты. Лічыцца, што таніны з іх вяжучым смакам і алкалоіды выконваюць ахоўную функцыю: іх непрыемны (часцей горкі) смак і спецыфічны пах адштурхоўваюць траваедных жывёл, што прадухіляе паяданне гэтых раслін.
У вакуолях часта выяўляюцца розныя па форме крышталі аксалату кальцыю, які таксама з'яўляецца канечным прадуктам абмену рэчываў.
У клетачным соку многіх раслін змяшчаюцца пігменты. Самымі распаўсю-джанымі з іх з'яўляюцца антацыяны, якія надаюць клетачнаму соку пурпуровы, чырвоны, сіні або фіялетавы колер. Блізкія да антацыянаў флаваноіды афарбоўваюць клетачны сок у жоўтыя і крэмавыя адценні. Менавіта гэтыя пігменты вызначаюць афарбоўку пялёсткаў, пладоў, пупышак, лістоў і караняплодаў многіх раслін. Напрыклад, колер караняплодаў буракоў абумоўлены антацыянамі. Колер антацыянаў можа мяняцца ў залежнасці ад кіслотнасці асяроддзя: у кіслым асяродцзі ён чырвоны, у нейтральным — фіялетавы, у шчолачным — сіні. Акрамя таго, могуць назірацца ўсе пераходныя адценні.
Людвіг Райхенбах
Біяграфія
Род раслін сямейства Nyctaginaceae быў названы ў яго гонар.
Вакуоля
Вакуолі раслінных клетак
Рэакцыя клетачнага соку ў працэсе жыццядзейнасці раслін можа мяняцца ад моцнакіслай да слабакіслай або нават слабашчолачнай, што выклікае адпаведныя змяненні колеру пігментаў. Таму кветкі некаторых раслін (напрыклад, медуніцы няяснай) падчас цвіцення могуць змяняць сваю афарбоўку ад ружовай да сіняй.
1970 год у гісторыі літаратуры
1970 год быў адзначаны шэрагам літаратурных падзей.
Вакуоля
Вакуолі раслінных клетак
Клетачны сок некаторых раслін змяшчае біялагічна актыўныя рэчывы, напрыклад фітагармоны (рэгулятары і каардынатары росту раслін), фітанцыды (рэчывы, якія знішчаюць мікраарганізмы або прыгнята-юць іх рост), ферменты. У апошнім выпадку вакуолі дзейнічаюць падобна да лізасом. Пасля гібелі клеткі мембрана, якая абмяжоўвае вакуолю, губляе сваю выбіральную пранікальнасць, і ферменты, вызваляючыся з вакуоляў, выклікаюць самаператраўліванне клеткі (аўтоліз).
Людвіг Райхенбах
Біяграфія
У 1879 годзе яго імем была названа вуліца ў Дрэздэне.
Вакуоля
Вакуолі раслінных клетак
[Цытаплазма]] адасоблена ад вакуолі ліпоідна-бялковай паўпраніцальнай мембранай. Паколькі клетачны сок з'яўляецца больш канцэнтраваным растворам, чым гіялаплазма, рэчывы, раствораныя ў клетачным соку вакуолі раслін (цукры, поліцукрыды, алкалоіды, дубільныя рэчывы, пігменты, некаторыя солі і іншыя), выклікаюць праз осмас паступленне ў клетку пажыўных рэчываў і вады і ствараюць механічнае напружанне клетак і тканак. У выніку ў клетцы развіваецца тургорны ціск, які абумоўлівае напружаны стан клетачнай абалонкі, а таксама яе расцяжэнне падчас росту клеткі.
Клетачны сок, што запаўняе вакуолі, утрымлівае менш раствораных рэчываў, чым цытаплазма. Расліны і грыбы здольны пераводзіць ваду і розныя рэчывы з цытаплазмы ў клетачны сок і назад. Гэта могуць быць як запасныя рэчывы, так і тыя, якія з’яўляюцца шкоднымі для клеткі. Вакуолі таксама рэгулююць ціск цытаплазмы на цытаплазматычную мембрану і клетачную сценку.
У запасальных тканках раслін замест адной цэнтральнай вакуолі часта бывае некалькі. У такіх вакуолях збіраюцца запасныя пажыўныя рэчывы (вугляводы і бялкі). Вугляводы ў вакуолях могуць знаходзіцца ў раствораным выглядзе (мона- і алігацукрыды) або ў выглядзе гранул (поліцукрыды). Бялкі адкладваюцца ў выглядзе цвёрдых зярністых утварэнняў. Іх асабліва шмат у клетках насення збожжавых і бабовых.
Бражнік мёртвая галава
Таксанамія і сістэматыка
Род Acherontia вылучаюць у трыбу. Сваяцтва паміж відамі ў межах трыбы цалкам не даследавана.
Біялагічнае апісанне
Даўжыня пярэдняга крыла 40-50 мм, максімальна — да 70 мм. Размах крылаў у самцоў 90-115 мм, у самак — 100—130 мм.
Палавы дымарфізм выяўлены слаба. Пярэднія крылы цёмна-бурыя, больш чым у 2 разы даўжэй сваёй шырыні, з прывостранай вяршыняй, з 2 папярочнымі шырокімі зубчастымі рыжавата-чорнымі палосамі са складаным малюнкам і жоўтым апыленнем. Іх вонкавы край роўны.
Заднія крылы вохрыста-жоўтыя з 2 папярочнымі цёмнымі палосамі, звычайна ў 1,5 разы даўжэй сваёй шырыні, прыкметна скошаны да задняга краю, Маюць неглыбокую выемку па сваім вонкавым краі перад анальным вуглом.
Вага самцоў 2-6 г, самак — 3-8 г. Галава чорна-карычневая або амаль чорная.
Грудзі чорна-карычневага або сінявата-бурага колеру з вохрава-жоўтым малюнкам, якія нагадваюць сабою чалавечы чэрап з чорнымі вачамі. Гэты малюнак зменлівы і можа цалкам адсутнічаць — напрыклад, у формы. Патагіі і тэгулы чарнавата-блакітныя.
Ніжні бок грудзей і апошніх сегментаў брушка — вахрава-жоўтага колеру. Апошнія 2, радзей 3 сегменты брушка у самца цалкам шэра-блакітныя, альбо чорныя. У самкі так афарбаваны толькі апошні сегмент.
Афарбоўка пярэдніх крылаў зменлівая — можа быць рознай ступені інтэнсіўнасці, уключаючы наяўнасць плям і цёмных палос. У большасці выпадкаў пярэднія крылы бура-чорнага, месцамі чорнага колеру, падзеленыя на тры палі двума папярочнымі, складана размаляванымі, хвалістымі палосамі жоўта-папялістага колеру. Заднія крылы вохрава-жоўтыя з двума чорнымі папярочнымі палосамі. Вонкавая паласа шырэй, з зубчатым краем. Поласы зменлівыя па сваёй шырыні і афарбоўцы — могуць быць бурага колеру або выяўленымі настолькі моцна, што амаль зліваюцца адзін з адным. На задніх крылах жылкі R5 і M1 размяшчаюцца на кароткім агульным сцябле.
Вочы круглыя​​, голыя. Хабаток кароткі, тоўсты, даўжынёй ад 10 да 14,5 мм, пакрыты вейчыкамі. Губныя шчупікі добра развітыя, загнуты дагары, з вонкавага боку густа пакрытыя лускавінкамі, шчыльна прыціснутыя да галавы. Вусікі кароткія, стрыжнепадобныя, рэзка звужаныя і злёгку выгнутыя перад вяршыняй. Валодаюць 2 радамі вейчыкаў на вентральным баку кожнага членіка. У самкі яны верацёнападобныя, без вейчыкаў. Ногі скарочаныя і тоўстыя. Лапкі з 4 падоўжнымі радамі моцных шыпоў. Сярэднія і заднія лапкі заціснуты з бакоў. Пульвілус адсутнічае, параніхіум рэдукаваны да кароткай шырокай лопасці. Заднія галёнкі з 2 парамі шпор.
На цёмным грудным аддзеле цела матыля светлы малюнак у выглядзе чалавечага чэрапа з перакрыжаванымі пад ім касцямі, што паслужыла асновай для стварэння цэлага шэрагу легенд і забабонаў аб дадзеным матыльку. Брушка тоўстае з чорнымі і жоўтымі папярочнымі палоскамі і з блакітнавата-сіняй падоўжнай палосай.
Арэал
[[Файл:Acherontia atropos distribution map cutted.png|thumb|Арэал мёртвай галавы.
]]
Вакуоля
Стрававальныя вакуолі
У клетках шэрагу мнагаклетачных беспазваночных (губкі, кішачнаполасцевыя, некаторыя малюскі), здольных да ўнутрыклетачнага стрававання, і ў целе некаторых аднаклетачных арганізмаў (прасцейшых) утвараюцца стрававальныя вакуолі, яны змяшчаюць стрававальныя ферменты, якія раскладаюць рэчывы. У вышэйшых жывёл стрававальныя вакуолі ўтвараюцца ў адмысловых клетках — фагацытах. У іншых клетках вакуолі ўтрымліваюць солі, ферменты і прадукты абмену рэчываў (тлушчы і г.д.).
Скарачальныя вакуолі
У многіх аднаклетачных арганізмаў ёсць таксама скарачальныя (пульсуючыя) вакуолі, якія перыядычна выкідваюць сваё змесціва ў навакольнае асяроддзе. Паколькі канцэнтрацыя солей у рачной або азёрнай вадзе значна ніжэйшая, чым у клетках прэснаводных пратыстаў, вада бесперапынна трапляе ў іх клеткі шляхам осмасу. Лішак вады збіраецца ў вакуолях, якія перыядычна скарачаюцца дзякуючы ўзаемадзеянню размешчаных вакол іх мікратрубачак і мікрафіламентаў. Вада выводзіцца вонкі праз спецыяльную выдзяляльную пору, і клетка захоўвае больш або менш пастаянны аб'ём. Такім чынам, скарачальныя вакуолі выконваюць у клетках функцыю осмарэгуляцыі, падтрымліваюць на пэўным узроўні ўтрыманне вады і канцэнтрацыю солей.
Бражнік мёртвая галава
Арэал
Глабальны арэал з'яўляецца мульцірэгіянальным — ахоплівае Афрыку і заходнюю частку Палеарктыкі.
на поўдзень ад Альпаў. Бражнікі мёртвая галава распаўсюджаны ў трапічным і субтрапічным паясах Старога Свету да Туркменіі на ўсходзе. Залёт гэтага віду адзначаны таксама ў наваколлі Паўладара (Паўночна-Усходні Казахстан). Сустракаецца ў Паўднёвай, збольшага і Цэнтральнай Еўропе, на Азорскіх астравах, у Афрыцы, Мадагаскары, Блізкім Усходзе, Сірыі, Турцыі, Паўночным Іране. У Крыму і Беларусі рэдкі залётны від.
На тэрыторыі Расіі маюцца знаходкі гэтага віду з многіх абласцей: Астраханскай, Валгаградскай, Саратаўскай, Маскоўскай, Смаленскай, Калужскай, Краснадарскага краю, Пензенскай і з Паўночнага Каўказа. На Каўказе сустракаецца ў Абхазіі, Карачаева-Чаркесіі, Усходняй Грузіі, Арменіі, Азербайджане. У Сібіры — непацверджаныя сабранымі экзэмплярамі паведамленні з поўдня Цюменскай вобласці.
Першапачатковай радзімай еўрапейскіх папуляцый з'яўляецца Паўночная Афрыка. Нават папуляцыі, якія насяляюць на поўдні Еўропы, перыядычна маюць патрэбу ў папаўненні за кошт мігрантаў з больш паўднёвых рэгіёнаў.
Міграцыі і час лёту
Адносіцца да відаў, якія ажыццяўляюць штогадовыя пералёты на поўнач.
У залежнасці ад умоў надвор'я працягласць міграцыйных пералётаў можа адрознівацца. У спрыяльныя гады бражнікі далятаюць да Ісландыі. На тэрыторыі Расіі такія мігрантныя асобнікі знаходзілі пад Санкт-Пецярбургам, Петразаводскам і нават на Кольскім паўвостраве.
Acherontia atropos сустракаецца ў Афрыцы круглы год у бесперапынна наступных адно за адным пакаленнях. У Еўропе першыя мігруючыя матылькі з'яўляюцца, у большасці выпадкаў, пачынаючы з мая, часам ужо з сакавіка-красавіка, разам з асобнымі асобінамі, якія перажылі еўрапейскую зіму ў стане кукалкі.
Першая хваля мігруючых асобін слабее на працягу чэрвеня, другая хваля з'яўляецца ў жніўні і верасні. Яйкі аплодненых самак спеюць падчас міграцыйнага палёту на поўнач. Калі паспяванне завершана, матылі больш не працягваюць палёт і, знайшоўшы кармавую расліну вусеняў, адкладаюць яйкі. Першыя матылькі ў большасці выпадкаў не знаходзяць расліны бульбы у дастатковай колькасці і адкладаюць яйкі на іншыя кармавыя віды раслін.
З ліпеня да верасня матылі прылятаюць з поўдня ў Цэнтральную і Усходнюю Еўропу. На поўдні еўрапейскай часткі арэала дае два пакаленні ў год, у цёплую восень назіраецца і частковая трэцяя генерацыя.
Месцапражыванне
Сустракаецца ў розных ландшафтах, пераважна ў далінах, у культурным ландшафце, на палях і плантацыях. Таксама засяляе адкрытыя, парослыя хмызнякамі ландшафты. Аддае перавагу сухім і выграваецца сонцам раёнах. У Цэнтральнай Еўропе сустракаецца пераважна ў культурных ландшафтах, часта на бульбяных палях і плантацыях.
На Каўказе насяляе ў перадгор'ях, радзей у нізінных мясцовасцях. У гарах падымаецца на вышыні да 700 метраў над узроўнем мора, аднак падчас міграцыі могуць залятаць на вышыні да 2500 метраў над узроўнем мора.
Асаблівасці біялогіі
Паліфаг, палівальцінны эўрыбіёнт. Імага актыўныя ў змярканні і да поўначы. Іх часта прыцягваюць штучныя крыніцы святла, аднак да іх прылятаюць толькі самцы і самкі, гатовыя да адкладвання яек.
Бражнікі мёртвая галава ахвотна ядуць мёд, пранікаючы ў гнёзды і вуллі меданосных пчол, дзе праколваюць ячэйкі сот хабатком і смокчуць мёд, за адзін раз з'ядаючы 5-15 г. можа пранікаць у вуллі дзікіх і хатніх пчол.
Вусені вельмі вялікія, ярка-жоўтыя з сінімі, чорнымі і зялёнымі косымі палоскамі на сегментах. Кормяцца на травяністых раслінах сямейства паслёнавых, у тым ліку на бульбе. Ёсць звесткі аб развіцці вусеняў на дрэвава-кустовых раслінах — язміне, брызгліне і інш. Зімуе кукалка ў глебе. Матыль, вусень і кукалка могуць выдаваць гукі.
На самай справе гэтыя матылі супакойваюць пчол шляхам выдзялення хімічных рэчываў, якія маскіруюць іх уласны пах (хімічная мімікрыя). Да іх адносяцца чатыры тлустыя кіслоты: пальміталеінавая, пальміцінавая, стэарынавая і алеінавая, якія сустракаюцца ў такой жа канцэнтрацыі і такіх жа суадносінах у меданосных пчол. Таксама матылі малаадчувальныя да пчалінага яду і ў эксперыментах вытрымлівалі да 5 укусаў пчол. Але часам здараецца, што пчолы зажальваюць «рабаўніка» да смерці. Шкоднікам пчалярства не з'яўляецца з прычыны сваёй нізкай колькасці. Аднак многія пчаляры негатыўна ставяцца да гэтага матыля, лічачы яго шкоднікам. Таму часцяком яны імкнуцца ўсталяваць на ляткі ля вулляў драцяную сетку з вочкамі дыяметрам 8-9 мм, праз якія могуць пранікаць пчолы і трутні, але не дадзеныя матылькі.
Бражнікі мёртвая галава, будучы патрывожанымі, выдаюць пранізлівы піск. Як менавіта матылёк вырабляе гэты гук, доўгі час заставалася загадкай. Рашэннем дадзенага пытання ў 18 стагоддзі займаўся фізік і заолаг Рэнэ Антуан Рэамюр. Але толькі ў 1920 годзе выявіў, што гэты гук ўзнікае ў выніку ваганняў вырасту верхняй губы эпіфарынкса, калі бражнік засмоктвае паветра ў горла і працісквае яго назад. Вусень таксама можа выдаваць гук, але трэннем сківіц. За некалькі дзён да выхаду матыля, гук можа выдаваць і кукалка ў выпадку яе механічнага раздражнення. Значэнне гэтых гукаў канчаткова не высветлена. Верагодна, яны служаць для адпужвання ворагаў.
Яйка
Авальнае, памерам 1,5×1,2 мм, матавае, бледна-зялёнага або блакітнага колеру. Звычайна размяшчаецца на ніжнім баку лісця кармавых раслін.
Вусень
Вусені даволі буйныя, з пяццю парамі ног. Гусеніцы першага ўзросту дасягаюць даўжыні 12 мм і пакрытыя рэдкімі асобнымі невялікімі валасінкамі. Гусеніцы 4 ўзросту ўжо дасягаюць даўжыні 40-50 мм, пры вазе да 4 г. Вусень 5 ўзросту — вялікая, гладкая, да канца свайго развіцця дасягае даўжыні 15 см, пры вазе 18-22 г.
Сустракаюцца формы з рознай афарбоўкай: жоўта-блакітнай, зялёнай і бурай. Часцей за ўсё сустракаецца цытрынава-жоўтая з сінімі касымі палосамі, якія сыходзяцца на спіне пад вострым вуглом; цела, пачынаючы з 4 і па 11 сегмент, усеяна чорна-сінімі кропкамі. Рог выгнуты ў выглядзе літары «S», зярністы і шурпаты. Таксама сустракаюцца гусеніцы з зялёнай афарбоўкай і з зялёнымі палосамі, а таксама шэра-бурыя з белым малюнкам. Апошні выгляд афарбоўкі не лічыцца нармальным, што даказваецца не толькі вялікай рэдкасцю такіх асобнікаў у Еўропе, але і той акалічнасцю, што ў маладым узросце, а таксама пасля лінькі, часова бываюць зялёнай афарбоўкі.
Працягласць стадыі вусеняў складае каля 8 тыдняў.
Кармавыя расліны
Вусені харчуюцца, перш за ўсё, раслінамі сямейства, пераважна. Іншымі важнымі кармавымі раслінамі з гэтага ж сямейства з'яўляюцца:, , , , Lycium europaeum, а также , , , , і іншыя віды гэтага роду.
Аднак вусені з'яўляюцца паліфагамі і таксама могуць харчавацца многімі відамі раслін з некалькіх сямействаў, у тым ліку :
На Канарскіх астравах кармавымі раслінамі служаць :, , , , ,. У Азербайджане і Дагестане з кармавых раслін адзначаны таксама, і.
Кукалка
Кукалка гладкая, бліскучая, даўжынёй 50-65 мм у самца і 65-75 мм у самкі, максімум да 80 мм. Вага кукалкі самцоў - 7-10 г, самак - 7-12 г.
Адразу пасля акуклення колер кукалкі можа быць ад жоўтага да крэмавага, часам з зялёным адценнем на спінцы. Праз 12 гадзін куколка набывае канчатковую чырвона-бурую афарбоўку. Звычайна размяшчаецца ў зямлі на глыбіні 15-40 см, у ломкім земляным кокане. Стадия куколки длится около месяца.
Паразітоіды
На розных стадыях жыццёвага цыкла бражнік мёртвая галава схільны нападу пэўных тыпаў паразітоідаў: яйкавых, яйкавалічынкавых, лічынкавых, лічынкава-кукалкавых і кукалкавых :
Колькасць
Часцей за ўсё сустракаецца адзінкава. Колькасць папуляцыі з году ў год моцна вар'іруе. Ваганні колькасці звязаны ў першую чаргу з надвор'ем і іншымі прыроднымі ўмовамі. У халодныя гады яна скарачаецца, а ў цёплыя — адразу ж узрастае.
У халодныя зімы кукалкі ў сярэдняй паласе Еўропы могуць паміраць. Але колькасць аднаўляецца на наступны год за кошт мігруючых асобін. Са з'яўленнем нашчадкаў мігрантаў звязана тое, што другое пакаленне значна больш шматлікае, чым першае. У сярэдняй паласе самкі другога пакалення стэрыльныя.
Аб агульнай колькасці можна меркаваць толькі ўскосна на падставе выяўляных кукалак. Пастаяннае зніжэнне колькасці на тэрыторыі краін былога СССР абумоўлена хімічнай апрацоўкай палёў, асабліва бульбяных ў барацьбе з, якая прыводзіць да гібелі гусеніц і кукалак матыля.
Заўвагі па ахове
Мёртвая галава была занесена ў Чырвоныя кнігі УССР (1980) і СССР (1984).
На дадзены момант, від выключаны з Чырвонай кнігі Расіі, як той, які параўнальна распаўсюджаны і не мае патрэбы ў спецыяльнай ахове.
Занесены ў Чырвоную кнігу Украіны, дзе яму прысвоена III катэгорыя — «рэдкія віды» — віды з невялікімі папуляцыямі, якія ў дадзены час не адносяцца да катэгорыі «знікаючых» або «уразлівых».
З прычыны пастаяннага зніжэння колькасці на тэрыторыі краін былога СССР неабходна стварэнне і ўвядзенне мер па ахове гэтага віду. Неабходныя меры аховы павінны ўключаць у сябе вывучэнне біялогіі віду, тэрмінаў яго развіцця, уплыву восеньскіх і зімовых халадоў, кармавых раслін, біятапічнага размеркавання, а таксама распаўсюджвання, вызначэнне паўночнай мяжы арэала і зоны міграцый. На палях замест татальных хімічных апрацовак неабходна ўвядзенне інтэграванага метаду барацьбы з сельскагаспадарчымі шкоднікамі.
Колкі (Барысаўскі раён)
Ко́лкі (, Колки) — вёска ў Барысаўскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Мётчанскага сельсавета.
Кірава
Назву Кі́рава маюць:
Яноўшчына
Яно́ўшчына (, Яновщина) — вёска ў Сенненскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Багушэўскага сельсавета.
Clonostachys
Clonostachys — род грыбоў сямейства. Назва ўпершыню была апублікаваная ў 1839 годзе.
Класіфікацыя
Род Clonostachys налічвае 78 відаў:
Прудзіны
Назву Прудзі́ны маюць:
IC 1318
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Гісторыя Ісландыі
Адкрыццё і засяленне
Некаторыя гісторыкі мяркуюць, што Ісландыя была ўпершыню адкрыта экспедыцыяй Піфея ў IV ст. н.э. і апісана пад назвай Туле. Археолагамі былі выяўленыя рымскія манеты III ст. н.э., аднак невядома, былі яны завезеныя антычнымі маракамі ці пазнейшымі сярэднявечнымі пасяленцамі. Згодна з пісьмовымі крыніцамі, у Ранняе Сярэднявечча, Ісландыю маглі наведваць кельцкія манахі.
У IX ст. востраў быў выпадкова адкрыты вікінгамі з Фарэрскіх астравоў. У скандынаўскім фальклоры ён быў вядомы як «Снежная зямля» ці «Ледзяная зямля». У 874 г. было заснавана першае сталае паселішча нарвежскіх вікінгаў у Рэйк’явіку.
Хуткай каланізацыі Ісландыі садзейнічала палітыка першага нарвежскага караля Гаральда Рудавалосага (каля 850—933 гг.), якая прывяла да масавага зыходу нарвежцаў. Сярод пасяленцаў з самага пачатку таксама былі рабы (у асноўным жанчыны і падлеткі) кельцкага паходжання. Ісландцы адкрылі і даследавалі Грэнландыю, Лабрадор і некаторыя паўночныя астравы, прымалі ўдзел у ваенных экспедыцыях скандынаўскіх вікінгаў. Дзякуючы адносна мяккаму клімату той пары, каланісты займаліся пераважна земляробствам. Паміж імі часта ўспыхвалі зямельныя спрэчкі і канфлікты. Для іх прадухілення ў 930 г. быў створаны агульны сход, званы Альтынгам, які ладзіўся штогод. Прымаць у ім удзел маглі ўсе дарослыя свабодныя мужчыны, але галоўную законатворчую функцыю мелі «святыя мужы» (Goðorðsmenn), якія прадстаўлялі буйныя роды ці пасяленцаў пэўнай мясцовасці. У 999 ці 1000 г. ісландцы прынялі хрысціянства. У 1056 г. быў прызначаны першы каталіцкі біскуп Ісландыі.
У перш. пал. XIII ст. уладу на востраве фактычна захапіў род Стурлунгаў (1200—1262 гг.). Аднак афіцыйна дамагчыся каралеўскай кароны яго прадстаўнікі не здолелі. У 1220 г. Сноры Стурлунг упершыню прызнаў сябе васалам нарвежскага караля Хокана IV. У 1262 г. была падпісана унія (т. зв. «Стары запавет») паміж нарвежскім каралём і прадстаўнікамі буйных ісландскіх родаў, якая прадугледжвала выплату ісландцамі падаткаў, роўнасць паміж падданымі Нарвегіі і Ісландыі, усталяванне адзінага заканадаўства і вольнага гандлю паміж дзвюма краінамі.
Пад уладай Даніі
З 1380 г. Ісландыя фактычна кіравалася каралямі Даніі, якія мала клапаціліся пра насельніцтва вострава ў сувязі са скарачэннем падаткаў, што ў сваю чаргу было выклікана пахаладаннямі клімату ў XIII—XIV, а потым у XVI—XVII і XIX стст. Пахаладанні прывялі да выпадкаў масавага голаду, згалення і памяншэння колькасці насельніцтва. Земляробства было закінута. Асноўную эканамічную ролю пачалі адыгрываць лоў і экспарт рыбы (галоўным чынам траскі), а таксама жывёлагадоўля.
У XVI ст. правядзенне дацкімі манархамі Рэфармацыі выклікала супраціўленне каталікоў на чале з біскупам Ёнам Арасанам, а затым працяглы крывавы канфлікт паміж каталікамі і пратэстантамі-манархістамі (1541—1550 гг.), які скончыўся перамогай апошніх.
У 1627 г. на ўсходняе і паўднёвае ўзбярэжжа вострава ўрываліся берберскія піраты (Tyrkjaránið). Хаця каля 400—800 ісландцаў апынуліся ў палоне, дацкія ўлады не прадпрымалі рашучых захадаў для абароны Ісландыі.
У 1783 г. у выніку вывяржэння вулкану Лакі загінула каля чвэрці насельніцтва вострава. У 1800 г. было забаронена скліканне Альтынгу. У 1814 г. Нарвегія атрымала незалежнасць ад Даніі, але Ісландыя заставалася падначаленай дацкім каралям. Забарона на гандаль ісландцаў з краінамі, не падпарадкаванымі каралю Даніі (дзейнічала ў 1602—1854 гг.), а таксама новае пахаладанне выклікала спачатку эміграцыю актыўнага насельніцтва (у асноўным, у Канаду), а потым масавую падтрымку руху за незалежнасць.
У 1843 г. ісландцы дамагліся ўзнаўлення працы Альтынгу як дарадчага органу. У 1874 г. Ісландыя атрымала права на самакіраванне (пашырана ў 1903 г.). Згодна акту аб уніі ад 1 снежня 1918 г., Ісландыя прызнавалася незалежнай краінай, хаця фармальным кіраўніком краіны заставаўся кароль Даніі.
Незалежная Ісландыя
Гісторыя незалежнай Ісландыі не абцяжарана вялікімі палітычнымі падзеямі, таму цікавасць могуць выклікаць хіба эканамічныя з’явы. У другой палове ХХ краіна паспяхова развівалася пад патранажам заходнееўрапейскіх і паўночнаамерыканскіх саюзнікаў, ператварыўшыя ў адну з самых багатых краін свету. У 1958—1976 Ісландыя вяла «трасковыя войны» з Велікабрытаніяй. Крах банкаўскай сістэмы ў кастрычніку 2008 г. прывёў да моцнага эканамічнага і палітычнага крызісу. На выбарах 2009 г. перамагла кааліцыя Сацыял-Дэмакратычнага аб’яднання і Лева-Зялёнага руху. Прэм’ер-міністрам і кіраўніком дзяржавы стала Ёхана Сігурдардоцір — першая ў свеце з дзейнічаючых глаў дзяржаў, адкрыта абвясціўшая сябе лесбіянкай.
Калемегдан
Назва
Назва паходзіць ад турэцкай назвы «Замкавая плошча» (Kale Meydanı). Паводле іншай версіі назва Калемегдан паходзіць ад двух турэцкіх слоў «Kale» («крэпасць») і «Megdan» («бітва»). Туркі называлі Калемегдан Фікір-байыр (fikir bayır), «узгорак разважання». Цяпер даволі часта Калемегданам называюць саму Бялградскую крэпасць. Парк падзелены на Малы Калемегдан і Вялікі Калемегдан.
Добраўпарадкаванне парку пачалося пасля перадачы крэпасці Сербіі (1867), па загадзе князя Міхаіла Абрэнавіча. Першыя эскізы для закладкі Калемегдана зрабіў першы сербскі ўрбаніст Эміліян Ёсімавіч (Емилијан Јосимовић). Закладка адбылася паміж 1873 і 1875 гадамі, калі Бялградскай крэпасцю камандаваў палкоўнік Драгуцін Жабарац (Драгутин Жабарац), колішні першы ад’ютант князя Міхаіла Абрэнавіча.
Планамернае развіццё Калемегдана пачалося з 1890-х гадоў, калі ваенныя перадалі парк муніцыпалітэту Бялграда. Тагачасны мэр Нікола Пашыч зацвердзіў першую пазыку на развіццё Калемегдана ў памеры 10 000 дынараў. У 1905 годзе парк быў пашыраны шляхам добраўпарадкавання Малога Калемегдана, які распасціраецца ад павільёна «Цвета Зузарыч» у заапарку.
Перад Першай сусветнай вайной Калемегдан заканчваўся ў месцы, дзе цяпер каменныя сходы, якія вядуць да ніжняй тэрасы. Зямля за сходамі да 1929 года была запушчана і зарасла пустазеллем. Пасля 1931 года парк пашыраны да Верхняга горада.
У парку шмат помнікаў вядомым культурным і грамадскім дзеячам. У Калемегдане размешчаны Ваенны музей, Мастацкі павільён «Цвета Зузарыч», гарадскі інстытут па ахове помнікаў культуры, заапарк, Рымскія крыніцы, дзіцячы забаўляльны парк, Пантэон нацыянальных герояў, шэраг спартыўных збудаванняў і ўстаноў грамадскага харчавання, а таксама Прыродазнаўчы музей.
Балотчыцы (Салігорскі раён)
Бало́тчыцы (, Болотчицы) — вёска ў Салігорскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Краснадворскага сельсавета.
Да 11 кастрычніка 1961 года вёска ўваходзіла ў склад Чапялёўскага сельсавета.
ФК Марыбар
«Марыбар» (Nogometni Klub Maribor) — славенскі футбольны клуб з аднайменнага горада. Утвораны ў 1960 годзе. З’яўляецца адным з двух клубаў Славеніі, якія ніколі не выбывалі з наймацнейшага дывізіёна пасля яго заснавання ў 1991 годзе (разам з «Цэле»). Лічыцца адным з сімвалаў славенскага футбола, у прыватнасці ў роднай для клуба вобласці Ніжняя Штырыя на паўночным усходзе Славеніі.
Крэацін
Крэацін — азотазмяшчальная карбонавая кіслата, якая сустракаецца ў пазваночных. Удзельнічае ў энергетычным абмене ў цягліцавых і нервовых клетках. Крэацін быў выдзелены ў 1832 годзе Шэўролем з шкілетных цягліц і быў названы па аналогіі з грэчаскім словам Kreas, мяса.
1971 год у гісторыі літаратуры
1971 год быў адзначаны шэрагам літаратурных падзей.
Палітыка Ісландыі
Ісландыя — парламентска-прэзідэнтская рэспубліка. Члены парламенту, які называецца Альтынг (ісл. Alþingi), абіраюцца прамым галасаваннем кожныя 4 гады. Упершыню альтынг сабраўся ў 1930 годзе, што робіць яго самым старым дзеючым парламентам у свеце. Паводле вынікаў выбараў 2016 года, 48 % сяброў парламента складаюць жанчыны — гэта найбольш "жаночы" парламент свету (у сярэднім у свеце — 23 %).
У 2016 адбыліся доўгачаканыя выбары з цэлымі двума кандыдатамі. Гісторык Гвюдні Ёўханесан перамог бізнэсвумэн Халл Томасдоцір. У снежні 2016 года новы прэзідэнт меў беспрэцэдэнтна высокі рэйтынг (97%).
Піянерская
Піяне́рская — колішняя вёска, з 1972 года ў складзе Мінска.
Гісторыя
Вёска ўзнікла ў канцы 1940-х гадоў вакол кафлянага завода. Да 1972 года вёска Ждановіцкага сельсавета Мінскага раёна. У 1972 годзе ўключаная ў межы горада Мінска, Цэнтральны раён. Па ўваходжанні ў склад горада галоўная вуліца вёскі Заводская пераназваная ў Піянерскую. У 2004 годзе тут пачалося будаўніцтва катэджнага мікрараёна «Вясёлкавы», у 2006 годзе пачаўся знос старой вясковай забудовы. На месцы вёскі катэджная і шматпавярховая забудова вуліцы Піянерская, гандлёвы цэнтр Арэна-Сіці.
Еўрапейскі сацыяльна-эканамічны камітэт
Еўрапейскі сацыяльна-эканамічны камітэт (European Economic and Social committee) — дарадчы орган Еўрапейскага Саюза. Сацыяльна-эканамічны камітэт (ЕСЭК) створаны ў 1958 годзе ў адпаведнасці з Дагаворам аб заснаванні Еўрапейскай Супольнасці, каб забяспечыць прадстаўніцтва інтарэсаў розных эканамічных і сацыяльных груп.
Камітэт складаецца з 350 чальцоў; іх прызначае Савет Еўрапейскага саюза на 5 гадоў па рэкамендацыі нацыянальных урадаў. Члены Сацыяльна-эканамічнага камітэта адносяцца да такіх катэгорый так званай «арганізаванай грамадзянскай супольнасці» як працадаўцы, прафсаюзныя дзеячы і прадстаўнікі розных груп інтарэсаў (прафесійных аб’яднанняў, фермераў, абаронцаў навакольнага асяроддзя, спажыўцоў і да т.п.). Сацыяльна-эканамічны камітэт прадстаўляе іх пазіцыю і адстойвае іх інтарэсы ў дыялогу з Еўрапейскай Камісіяй, Саветам Еўрапейскага Саюза і  Еўрапейскім парламентам. Задача Сацыяльна-эканамічнага камітэта заключаецца ў тым, каб даваць парады Камісіі і Савету, якія абавязаны кансультавацца з ім па сацыяльных і эканамічных пытаннях. Сацыяльна-эканамічны камітэт можа таксама выказваць сваю пазіцыю па ўласнай ініцыятыве. Такім чынам, сацыяльна-эканамічны камітэт мае ролю мастка паміж Еўрапейскім Саюзам і грамадзянамі.
Члены Сацыяльна-эканамічнага камітэта сустракаюцца на пленарных пасяджэннях каля дзесяці разоў на год, а часцей засядаюць меншымі групамі.
Ніцкі дагавор не змяніў размеркавання месцаў у Камітэце паміж дзяржавамі-членамі, ён толькі абгаварыў, улічваючы пашырэнне Саюза, у будучыні колькасць месцаў у сацыяльна-эканамічным камітэце не павінна перавышаць 350 (апошняе пашырэнне не выйшла за гэтую мяжу, гл. табл.). Дагавор выясніў таксама прынцыпы прызначэння членаў камітэта: ён павінен складацца з «Прадстаўнікоў розных эканамічных і сацыяльных груп арганізаванай грамадзянскай супольнасці»
(Артыкул 257 Дамовы аб заснаванні Еўрапейскай Супольнасці) .
Камылін
Камы́лін (, Камылин) — былы пасёлак у Веткаўскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіў у склад Свяцілавіцкага сельсавета.
Ліквідаваны ў 2011 годзе.
Лаўніца
Ла́ўніца (, Лавница) — вёска ў Барысаўскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Мётчанскага сельсавета.
Да 28 мая 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Аздзяціцкага сельсавета.
IC 1318A
IC 1318A — галактыка тыпу EN (эмісійная туманнасць) у сузор’і Лебедзь.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Ліпа драбналістая
Ліпа драбналістая, Ліпа сэрцападобная (Tilia cordata) — лістападнае дрэва сямейства ліпавых.
Назва
Ліпа сэрцападобная, ліпа, ліпнік.
Батанічнае апісанне
Дрэва вышынёй да 25—30 м з шарападобнай кронай, чорнай, патрэсканай карой. Лісце чаргаванае, чаранковае, сэрцападобнае, з пілаватым краем. Кветкі жаўтавата-белыя, духмяныя, сабраныя па 5—15 у паніклыя паўпарасонікі. Прыкветны ліст зрастаецца з агульным кветаносам сваёй жылкай у ніжняй яе частцы. Плод — шарападобны арэшак.
Арэал і экалогія
Расце ў зоне мяшаных і шыракалістых лясоў Еўропы, у Заходняй Сібіры да правабярэжжа Іртыша. Звычайна расце ўперамешку з іншымі пародамі, асабліва дубам.
Цвіце ў канцы чэрвеня — пачатку ліпеня, плады выспяваюць у жніўні — верасні.
Значэнне і выкарыстанне
Меданос. Адвар кветак ліпы выкарыстоўваюць як патагонны і жарапаніжальны сродак.
Павел Аляксандравіч Рыбак
Павел Рыбак (нар., ) — беларускі футбаліст, абаронца.
Клубная кар’ера
Пачаў займацца футболам у Гродна, але потым апынуўся ў Мінску. Гуляў за розныя клубы, а ў 2011 годзе вярнуўся ў гродзенскі «Нёман», дзе стаў асноўным цэнтральным абаронцам (зрэдку выкарыстоўваўся як апорны паўабаронца). Улетку 2014 года, пасля зыходу з клуба Івана Дзенісевіча, стаў капітанам каманды.
У снежні 2014 года перайшоў у салігорскі «Шахцёр». У складзе «Шахцёра» трывала замацаваўся на пазіцыі цэнтральнага абаронцы. У лістападзе 2015 года падоўжыў кантракт з салігорцамі. У сезоне 2016 дапамог камандзе выйграць срэбраныя медалі чэмпіянату, а сам быў прызнаны найлепшым абаронцам турніру. У снежні 2016 года яшчэ на адзін сезон падоўжыў пагадненне з «Шахцёрам». У сезоне 2017 стаў таксама капітанам «гарнякоў». У кастрычніку 2017 года стала вядома, што Рыбак застанецца ў камандзе на наступны сезон.
У студзені 2018 года з’явілася інфармацыя аб там, што абаронца можа пакінуць «Шахцёр», аднак у выніку Павел застаўся ў клубе, толькі перадаў капітанства Андрэю Клімовічу. У сезоне 2018 быў іграком стартавага складу і другі раз быў прызнаны найлепшым абаронцам чэмпіянату Беларусі. Сітуацыя паўтарылася ў 2019 годзе, калі абаронца толькі ў ліпені не гуляў з-за траўмы і трэці раз быў прызнаны найлепшым абаронцам чэмпіянату.
У снежні 2019 года па заканчэнні кантракта пакінуў «Шахцёр», а ў студзені 2020 года стаў іграком «Іслачы». Быў асноўным абаронцам каманды, з мая па верасень не гуляў з-за траўмы, пасля вярнуўся ў склад.
У студзені 2021 года перайшоў у барысаўскі БАТЭ. Пачынаў сезон 2021 у стартавым складзе каманды, з чэрвеня стаў радзей з’яўляцца на полі. У студзені 2022 года па заканчэнні кантракта пакінуў клуб і завяршыў прафесійную кар’еру.
Грамадзянская пазіцыя
Пасля жорсткага разгону акцый пратэстаў, выкліканых масавымі фальсіфікацыямі на прэзідэнцкіх выбарах 2020 года, збіцця і катаванняў затрыманых пратэстоўцаў, разам з 92 іншымі беларускімі футбалістамі выступіў з асуджэннем гвалту ў Беларусі.
Жаўтабрухі полаз
Жаўтабрухі полаз, жаўтабрух (Dolichophis caspius) — змяя сямейства вужовых.
Апісанне
Даўжыня да 2,5 м. Верхні бок цела усіх адценняў аліўкавага колеру, без узору. Бруха жоўтае, палевае, зрэдку чырванаватае. Вакол вачэй звычайна жоўтая пляма.
Нарушова (курганны могільнік)
Нарушова — курганны могільнік каля вёскі Нарушова Глыбоцкага раёна Віцебскай вобласці. Знаходзіцца за 0,8 км на ўсход ад вёскі, на доўгай высокай градзе.
Апісанне
17 насыпаў вышынёй 0,8-1,3 м, дыяметрам 6-10 м. Адзін курган за 200 м на ўсход ад асноўнага могільніка. Выявіў Ф. В. Пакроўскі ў канцы XIX стагоддзя. У 1938 годзе А. Цэгак-Галубовіч і У. Галубовіч раскапалі насып, пад якім на грунце знойдзены 3 шкілеты. Абследавала ў 1981 годзе Л. У. Дучыц. Належыць полацкім крывічам, датуецца XI-XII стагоддзямі.