cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Юзаф Пілсудскі
Кабінетавы крызіс у 1922 г.
Ужо 20 лістапада з Пілсудскім сустрэўся, які заклікаў таго, каб той выставіў сваю кандыдатуру на найвышэйшую пасаду ў дзяржаве. 4 снежня Пілсудскі, аднак, паведаміў, што не стане выстаўляць сваю кандыдатуру на пасаду Прэзідэнта Польшчы. Прычынай адмовы ён назваў замалую колькасць рэальнай улады, якая належала Прэзідэнту згодна з новай Канстытуцыяй. Пілсудскі звяртаў увагу на той факт, што калі прэзідэнт павінен выконваць збольшага рэпрэзентатыўныя функцыі, то стаць ім мусіць чалавек беспартыйны, з якім бы пагадзіліся прадстаўнікі ўсіх партый. Адначасова ён прапанаваў на гэту пасаду Вітаса, але супраць гэтай кандыдатуры выступіла Польская народная партыя «Вызваленне», (Polskie Stronnictwo Ludowe «Wyzwolenie») пасля чаго маршал высунуў кандыдатуру свайго даўняга таварыша па падпольнай рабоце — Станіслава Вайцяхоўскага. Пасля пятага галасавання перамог, аднак, Габрыэль Нарутовіч. 14 снежня Пілсудскі перадае яму ўладу.
Адыход ад палітычнай дзейнасці
Пасля прэзідэнцкіх выбараў Пілсудскі сышоў з палітыкі. Ён збіраўся прысвяціць сябе толькі арміі, захоўваючы кіраўніцтва «Малой Ваеннай Радай» («Ścisłej Radzie Wojennej»). 16 снежня 1922, натхнёны атакамі правых на новага прэзідэнта, тэрарыст забівае Нарутовіча. Як пішуць шматлікія біёграфы маршала, для Пілсудскага гэта быў вялікі шок, які
Функцыі прэзідэнта, згодна з канстытуцыяй, пераняў маршалак Сейма Мацей Ратай, які справу ўтварэння ўраду даверыў Уладзіславу Сікорскаму. Сікорскі яе прыняў, папярэдне знайшоўшы паразуменне з Пілсудскім, з якім дамовіўся, што той застанецца на пасадзе кіраўніка Генеральнага Штаба. 20 снежня новым прэзідэнтам стаў Станіслаў Вайцяхоўскі.
Пасля стварэння ўраду Вітаса, 28 мая 1923 Пілсудскі адмовіўся спярша ад кіраўніцтва ў Штабе, а пазней і ад камандавання Малой Ваеннай Радай. Гэта адбылося таму, што новы міністр ваенных спраў Станіслаў Шэптыцкі накіраваў у Сейм праект закона аб арганізацыі галоўных ваенных улад. Згодна з ім, Міністр павінны быў мець вяршэнства над Кіраўніком генштаба і Генеральным інспектарам узброеных сіл (які павінен быў быць яго намеснікам у Ваенным савеце). Аднак у той жа час 28 чэрвеня Сейм прыняў пастанову, што Маршал Юзаф Пілсудскі як кіраўнік дзяржавы і Галоўнакамандуючы «верна служыў польскаму народу».
Майскі пераварот
Палітычная сітуацыя ў краіне, якая пагаршалася, правальныя ўрады, боязь таго, што да ўлады зноў прыйдзе скампраметаваны ўрад «Хейна-Пяста», прывялі да таго, што пад канец 1925 г. Пілсудскі вырашае вярнуцца ў палітыку. Паводле гісторыка Анджэя Гарліцкага, ён ужо пачынаючы з 1922 г. разлічваў на захоп улады шляхам дзяржаўнага перавароту.
15 лістапада 1925 г. дом у Сулеювеку, у якім жыў маршал, наведала група афіцэраў. Афіцыйнай падставай візіта было адзначэнне гадавіны вяртання Пілсудскага з Магдэбурга. Падчас гэтай сустрэчы генерал Густаў Орліч-Дрэшэр гаварыў пра безагаворачную падтрымку будучых дзеянняў маршала.
Тым часам чарговы кабінетны крызіс скончыўся 20 лістапада, калі Аляксандр Скшыньскі стварыў кааліцыйны ўрад, у склад якога ўвайшлі таксама члены левых партый, у тым ліку Енджэй Марачэўскі. Аднак гэты кабінет гэты ў поўным складзе праіснаваў толькі да красавіка 1926, пасля выйсця з яго членаў партыі ППС, якія не згаджаліся з гаспадарчай палітыкай Міністра Ежы Здзяхоўскага. Пілсудскага ўсё больш і больш раздражнялі чарговыя змяненні ўрадаў, ён вырашае выкарыстаць армію каб націснуць на Прэзідэнта і Сейм. Дзеля дасягнення гэтай мэты пілсудчык генерал Люцыян Жалігоўскі, які займаў пасаду міністра ваенных спраў, даверыў Маршалу непасрэднае камандаванне вайсковымі адзінкамі, якія размяшчаліся ў ваколіцах Рэмбертава, афіцыйна — для адпрацоўкі практыкаванняў.
10 мая 1926 г. вызначыўся са складам новы ўрад, пад кіраўніцтвам Вінцэнты Вітаса. Хутка пасля гэтага Вітас у прэсе заклікаў Пілсудскага ўзяць адказнасць за дзяржаву і вярнуцца ў палітыку. Маршал востра адказваў яму на старонках "Ранішняга кур’ера "«Kurier Poranny», вельмі нізка ацэньваючы дзейнасць Вітаса і яго ўрад. Гэтае інтэрв’ю было сканфіскавана, адначасова 11 мая ў Варшаве з’явіліся данясенні пра рух у кірунку сталіцы вайсковых часцей з Памор’я і Вялікапольшчы. У адказ Пілсудскі планаваў з’явіцца ў Варшаве на чале салдатаў, перададзеных пад яго камандаванне Жалігоўскім. Гэта дэманстрацыя павінна была скарыць урада.
Ранкам 12 мая 1926 г. Пілсудскі разам са сваім ад’ютантам накіраваўся ў Варшаву, каб сустрэцца з Прэзідэнтам Вайцяхоўскім і схіліць яго да змены ўрада. Сустрэчы не адбылося, бо прэзідэнт выехаў у Спалу. Пасля вяртання ў Рэмбертаў Маршал Пілсудскі даў загад падначаленым яму часткам на марш у бок Варшавы. Дыслакацыя распачалася ў той жа самы дзень у 13.30. А 16-й сілы маршала занялі пазіцыі каля варшаўскіх мастоў Панятоўскага i Кербедзя. На мосце Панятоўскага маршала ўжо чакаў прэзідэнт Вайцяхоўскі, якому паведамілі пра здарэнні і які вярнуўся са Спалы. Падчас размовы прэзідэнт пажадаў, каб Пілсудскі вярнуўся да дзеянняў, якія б адпавядалі праву і правёў перамовы. Як сцвярджае Уладзімір Сулея: Пасля правалу размовы з прэзідэнтам Пілсудскі загадаў заняць мост Кербедзя, а таксама выслаў Казімежа Світальскага, каб той пераканаў прафсаюз чыгуначнікаў аб неабходнасці перашкодзіць войскам, верным ураду, дабрацца да Варшавы. Аўтары, якія падтрымліваюць дзеянні Пілсудскага, гэтаксама сцвярджаюць, што маршал выдаў загад, які забараняў сваім салдатам страляць першымі.
Генерал Развадоўскі, які кіраваў абаронай сталіцы, выдаў ультыматум, у якім патрабаваў, каб аддзелы Пілсудскага былі выведзены да 18.30. Аднак урадавыя сілы распачалі наступальныя дзеянні раней. Ля 19.30 Маршал з’явіўся на Замкавай плошчы ў Варшаве, дзе быў прывітаны з авацыямі натоўпам варшавян. Увечары з Пілсудскім спаткаўся Маршалак сейма Мацей Ратай з мэтай пачатку перамоў. Аднак перамовы не ўдаліся ні ў гэты дзень, ні ў наступны. 14 мая адбыліся вырашальныя баі — атрады Пілсудскага пагражалі ўжо Бельведэру. Пасля кароткіх, але крывавых баёў (379 чалавек загінула), меўшы значную грамадскую падтрымку, аднак насуперак закону, Пілсудскі здзейсніў дзяржаўны пераварот. А 17.30 урад пайшоў у адстаўку, а Вайцяхоўскі склаў з сябе паўнамоцтвы Прэзідэнта. Гэта адбылося нягледзячы на звесткі аб рухаўшыхся ў кірунку Варшавы атрадах, лаяльных ураду. Паўнамоцтвы прэзідэнта былі перададзеныя Маршалку Сейма Ратаю. Ён склікаў урад Казімежа Бартэля, у якім Пілсудскі фармальна ўзначаліў міністэрства ваенных спраў і заняў пасаду Генеральнага інспектара ўзброеных сіл — фактычна засяродзіў у сваіх руках усю паўнату ўлады ў дзяржаве. 22 мая выдаў адозву да салдат, у якой заклікаў да еднасці і перамір’і варожыя бакі.
31 мая Пілсудскі абраны Нацыянальным сходам Прэзідэнтам II-ой Рэчы Паспалітай, аднак не прымае пасады, аргументуючы рашэнне малы́мі паўнамоцтвамі Прэзідэнта, згодна сакавіцкай канстытуцыі 1921 г. У другім туры Нацыянальны Сход абірае пратэжэ Пілсудскага Ігнацыя Масціцкага. Гэта стала чарговым трыўмфам Пілсудскага, бо законнае афармленне новай улады рабіла бачнасць легальнасці майскага перавароту.
Джанджавід
Джанджавід (جنجوید у перакладзе азначае «джын на кані») — прынятае ў заходніх СМІ назва арабскага праўрадавага апалчэння ў Судане, вядомага па канфлікту ў Дарфуры, які пачаўся ў 2003 годзе. Хоць канфлікт апісваецца як сутыкненні паміж качавымі светласкурымі «арабамі» (Амар аль-Башыр) і цемнаскурымі земляробамі, у рэчаіснасці ён носіць больш складаны характар, так як сутыкненні рэгулярна адбываюцца і паміж праціўнікамі цэнтральнай улады, і паміж «арабскімі» атрадамі, якія цэнтральныя ўлады ўзбройваюць. Акрамя таго, уласна ў Судане тэрмінам «джанджавід» абазначаюць не праўрадавых апалчэнцаў, а бандыцкія шайкі, што яшчэ больш ўскладняе разуменне сітуацыі.
Юзаф Пілсудскі
Першы ўрад Юзафа Пілсудскага
4 лістапада 1926 г. прэзідэнт Масціцкі выдаў дэкрэт, у якім за расплывістыя злачынствы ў якіх абвінавачвалася прэса, пагражаў вялікі штраф ці турэмнае зняволенне тэрмінам да трох месяцаў. Гэтая пастанова, якая атрымала назву «Дэкрэт пра прэсу» была, тым не менш, адхіленая Сеймам, а яе новая версія, выдадзеная прэзідэнтам у 1927 г., была нашмат больш лагоднай.
Джанджавід
Джанджавід быў створана ў знак падтрымкі рэгулярнай арміі Судана ў барацьбе з паўстанцамі з «Арміі Вызвалення Судана» і «Руху за Справядлівасць і Роўнасць». Аднак іх падтрымка ператварылася ў карныя акцыі супраць мірнага насельніцтва. Асноўны сродак перамяшчэння — коні, вярблюды і джыпы «Таёта-Лэндкрузер». Вядомыя лідары — Муса Хілаль і Махамед Хамдан Дагала.
У жніўні 2013 года апалчэнне было рэарганізавана ў Сілы аператыўнай падтрымкі.
Юзаф Пілсудскі
Выбары ў 1928 г. i ББВР
У парламенцкіх выбарах 4 сакавіка 1928 г. ББВР атрымаў перамогу, набраўшы каля 25 % галасоў, 130 мандатаў у Сейме i 46 у Сенаце (са 111). 13 сакавіка, падчас сустрэчы з групай дэпутатаў Блока, Пілсудскі выкладае сваё бачанне далейшага кіравання, падчас якога кабінет міністраў павінны быў займаць прывілеяваную пазіцыю перад парламентам. Маршал не прыняў канцэпцыі аднапартыйнасці, а новую Канстытуцыю лічыў патрэбнай у далёкай перспектыве.
Падчас першага пасяджэння Сейма, у часе чытання прэзідэнцкага выступлення Маршалам, дэпутаты-камуністы выкрыквалі антыўрадавыя лозунгі, за што былі выдаленыя з залы паліцыяй. Феліцыян Славой Складкоўскі апісваў гэты інцыдэнт такім чынам: Больш за то, Маршалам Сейму стаў не Бартэль, якога падтрымліваў Пілсудскі — а Дашынскі з ППС. Гэта азначала пачатак адкрытай вайны паміж парламентам з аднаго боку, Маршалам і яго прыхільнікамі — з другога.
Гэта быў час, калі ў Юзафа Пілсудскага значна пагоршалыся здароўе. У красавіку 1928 г. ён меў лёгкі апаплексічны прыступ і з гэтага часу меў цяжкасці з рухавасцю правай рукі. Хутчэй за ўсё ў той час Маршал быў ужо хворы на рак печані. З-за дрэннага стану здароўя 27 чэрвеня 1928 г. Пілсудскі дасылае свой урад у адстаўку. Яго месца кіраўніка кабінета заняў ужо ў чацвёрты раз Казімеж Бартэль. 1 ліпеня, ужо пасля адстаўкі, Юзаф Пілсудскі даў інтэрв’ю Голасу праўды (Głos Prawdy), у якім адкрыта аб’яўляў вайну сейму, ўжываючы рэзкія і, нават, вульгарныя выразы, называючы «сеймам распусніц» ці «сеймам карупцыі». На яго думку, дэпутаты паводзілі сябе так, Чарговая барацьба маршала з Сеймам распачалася з-за г. зв. справы Чаховіча. Дзяржаўны міністр фінансаў Габрыэль Чаховіч быў абвінавачаны апазіцыяй у тым, што перавысіў дзяржаўны бюджэт у 1928 г. Сума, якой датычыла справа, паходзіла з прэм’ерскага фонду, аднак была выкарыстана ББВР падчас выбарчай кампаніі. Сейм прагаласаваў за тое, каб Чаховіч быў пастаўлены перад Дзяржаўным Трыбуналам, не адважваючыся, аднак, прыцягнуць да адказнасці самаго Пілсудскага.
Маршал аднёсся да справы як да правакацыі з боку парламента і адказаў артыкулам на старонках газеты Голас праўды (Głos Prawdy), пад назвай Вочы ўнізе ці ўражанні хворага чалавека ад бюджэтнай сесіі ў Сейме. Гэта быў адзін з найвастрэйшых тэкстаў Пілсудскага, ён персанальна атакаваў у ім двух дэпутатаў: Германа Лібермана (галоўны тэнар у той смуродлівай аперэтцы) i Яна Вазніцкага (цяжка думае, людажэр). Больш таго, Маршал выступіў на пасяджэнні Дзяржаўнага Трыбунала, беручы на сябе ўсе парушэнні, і дыскрэдытуючы цалкам сакавіцкую канстытуцыю. Як вынік, Трыбунал накіраваў справу зноў у Сейм.
14 красавіка быў утвораны новы кабінет, на чале якога стаў Казімеж Світальскі. Гэты кабінет называлі ўрадам палкоўнікаў — былых ваенных, адданых Маршалу, і якія выступалі за сілавы развязак праблем з апазіцыяй. Да гэтага Пілсудскага асабліва падгаворвалі Світальскі, Славек i Прыстар. Пад канец чэрвеня з маршалам сустрэўся Дашынскі, які прапанаваў утварэнне кааліцыі ББВР, ППС і ПСЛ «Вызваленне». Пілсудскі аднак прапанову не прыняў. У выніку, у сярэдзіне верасня 1929 г. з’явіўся Цэнтралеў — блок шасці апазіцыйных парламенцкіх груповак супраць санацыі.
30 кастрычніка 1929 павінна было адбыцца інаўгурацыйнае пасяджэнне Сейма. Яго павінны быў адкрываць прэм’ер Світальскі, але ён захварэў, таму замяніць яго мусіў Пілсудскі. У сеймавым калідоры з’явілася, аднак, група афіцэраў, якія чакалі прыбыцця Пілсудскага. Дэпутаты вырашылі, што ён прыслаў іх, каб арыштаваць членаў Сейму, таму маршалак Сейму Дашынскі адмовіўся пачынаць пасяджэнне. Паміж Пілсудскім і Дашынскім адбылася вострая размова:
Сесія не была адкрыта, прэзідэнт Масціцкі адклаў яе на месяц. У рэшце рэшт, Сейм сабраўся толькі 5 снежня, а кансалідацыя антысанацыйнай апазіцыі прывяла да таго, што ўраду Казімежа Світальскага быў абвешчаны вотум недаверу. Тое што Казімеж Бартэль пяты раз стаў кіраўніком урада азначала часовае змякчэнне курсу санацыі ў адносінах да парламента. Аднак калі парламент аб’явіў вотум недаверу да міністра працы і сацыяльнай апекі Аляксандра Прыстара, Пілсудскі вярнуўся да адкрытай барацьбы з Сеймам. Новым прэм’ерам стаў Валерый Славек, які не скрываў поглядаў, што з Сеймам патрэбна расправіцца сілай.
Другі ўрад Пілсудскага
30 чэрвеня 1930 г. у Кракаве адбыўся арганізаваны Цэнтралевам «Кангрэс Абароны Правоў і свабод чалавека». Рэзалюцыя ўдзельнікаў Кангрэса дэкларавала неабходнасць сканчэння дыктатуры Юзафа Пілсудскага і зняцця з пасады Ігнацыя Масціцкага, якога лічылі падстаўной асобай Маршала. Пастулявалася таксама ўтварэнне дэмакратычнага ўрада, які будзе мець шырокую грамадскую падтрымку. 14 верасня Цэнтралеў планаваў правесці больш за 20 антысанацыйных дэманстрацый. Рэакцыяй на гэтыя планы была адстаўка 23 жніўня кабінета Слаўка, месца якога заняў сам Пілсудскі.
Маршал працягваў выключна вострую, часам вульгарную крытыку Сейма на старонках Газеты Польскай: Гэтым разам Пілсудскі не ўтойваў, што не будзе вагацца перад парушэннем фізічнай недатыкальнасці дэпутатаў: 29 жніўня 1930 г. прэзідэнт Масціцкі, па прапанове Пілсудскага, выдае распараджэнне пра роспуск Сейму. Гэта азначыла, што пасля ўступлення ў сілу закона дэпутатаў ужо не былі недатыкальныя.
«Брэсцкая справа» і выбары 1930 г
4 снежня 1930 г. Пілсудскі сышоў з пасады кіраўніка ўрада, зноў з-за праблем са здароўем. Яго замяніў Валерый Славек, які адначасова выконваў функцыі кіраўніка ББВР. Сам Маршал накіраваўся ў 3,5-месячны адпачынак у партугальскую Мадэйру. Скончыў свой водпуск 29 сакавіка 1931 г. Падчас першай сустрэчы з прадстаўнікамі найвышэйшых дзяржаўных органаў Пілсудскі сказаў, што хоча абмяжаваць сваё ўмяшальніцтва ў дзяржаўныя справы і зноў сканцэнтравацца на самым яму блізкім — арміі, у выпадку пагаршэння міжнароднай сітуацыі загадаў каб на пасадзе кіраўніка МЗС Аўгуста Залескага таго замяніў Юзаф Бек. Ужо ў тыя часы Пілсудскі прапанаваў правядзенне «палітыкі раўнавагі» паміж Германіяй і СССР (польска-савецкі пакт аб ненападзе быў падпісаны ў 1932 г). Таксама планавалася супрацоўніцтва з заходнімі саюзнікамі — Францыяй і Вялікабрытаніяй, а таксама з суседзямі — Латвіяй, Румыніяй i Венгрыяй.
Небяспека з боку Германіі пачала нарастаць, калі да ўлады 30 студзеня 1933 г. прыйшоў Адольф Гітлер. Пілсудскі быў прыхільнікам правядзення разам з Францыяй прэвентыўнага ўдару на Германію, у выпадку, калі тая не спыніць узбройвацца. Французы, аднак, праявілі незацікаўленасць такім планам, таму Пілсудскі быў вымушаны шукаць паразумення з Германіяй. 26 студзеня 1934 г. была падпісана польска-нямецкая дэкларацыя аб ненападзе, тэрмінам на 10 год.
15 чэрвеня 1934 г. міністр унутраных спраў, Браніслаў Пярацкі быў забіты тэрарыстамі з Арганізацыі Украінскіх Нацыяналістаў (АУН). Гэтая падзея была адной з галоўных прычын таго, што прэзідэнт Масціцкі 12 ліпеня 1934 г. выдаў распараджэнне аб утварэнні ў Бярозе Картузскай канцэнтрацыйнага лагера, у якім утрымліваліся як і галоўныя праціўнікі санацыі, так і асуджаныя за гаспадарчыя злачынствы.
Красавіцкая канстытуцыя
Пачынаючы ўжо ад майскага перавароту 1926 г. прыхільнікі санацыі планавалі змяніць Канстытуцыю такім чынам, каб прэзідэнт атрымаў як мага больш уладных паўнамоцтваў. 26 студзеня 1934 г., выкарыстоўваючы канстытуцыйны прэцэдэнт і дэманстратыўную непрысутнасць дэпутатаў ад апазіцыі ў сеймавай зале, Станіслаў Цар, нягледзячы на адсутнасць кворуму, давёў справу да таго, што канстытуцыйныя тэзісы, прадстаўленыя на абмеркаванне ў Сейм былі ўхваленыя як новая Канстытуцыя. Пілсудскі асудзіў запал рэфарматараў, звяртаючы іхную ўвагу на тое, што не задаволены прапіхваннем новага асноўнага закона з дапамогай фокусаў. Ён пастуляваў далейшую, спакойную працу над Канстытуцыяй у Сенаце.
23 сакавіка 1935 г. Сейм канчаткова ўхваліў новую Канстытуцыю. Калі прэзідэнт Ігнацы Масціцкі 23 красавіка 1935 г. падпісаў новы асноўны закон, Пілсудскаму заставалася жыць толькі каля месяца. Канстытуцыя была створаная пад Маршала, але найвышэйшая ўлада ў дзяржаве стала ўдзелам Масціцкага.
Санацыйны лагер і беларуская праблема
Пасля майскага перавароту ў 1926 г. была зроблена спроба перагледзець палітыку дзяржавы ў дачыненні да нацыянальных меншасцей. Некаторыя палітыкі з атачэння Пілсудскага, а менавіта Леан Васілеўскі, Тадэвуш Галуўка, Казімеж Млядзяноўскі выказвалі думку, што ранейшую палітыку нацыянальнай асіміляцыі трэба змяніць менш балючай палітыкай дзяржаўнай асіміляцыі. Гэта б дазволіла сфарміраваць у грамадзян няпольскай нацыянальнасці перакананне, што Польская Рэспубліка — гэта і іхная радзіма. Вышэй згаданыя дзеячы прапанавалі шэраг праектаў. Аднак Пілсудскі і 'крэсовая' адміністрацыя зрабілі стаўку на польскія школы, армію і паліцыю. Некаторыя саступкі на карысць беларусаў былі зроблены ў 1927 г. Так, беларуская мова стала абавязковай для навучання ў польскіх гімназіях на землях, заселеных беларусамі, быў дадзены дазвол на адкрыццё 26 школ з беларускай мовай навучання і 49 дзвюхмоўных. Тым не менш, ужо ў 1928 г. урад перастаў спрабаваць вырашыць беларускае пытанне, а абяцаныя школы так і не былі адкрыты. У 30-я гг. палітыку ў адносінах да беларусаў вызначалі такія палітыкі санацыйнага лагера, як Феліцыян Славой-Складкоўскі ці палескі ваявода Вацлаў Костэк-Бярнацкі. .
Стаўленне Пілсудскага да Беларусі і беларусаў
Гісторыя Польшы была заўжды звязаная з гістарычным лёсам Беларусі. У постаці Пілсудскага сапраўды выяўляліся пэўныя рысы беларускасці, якія ставілі яго ў лепшае святло ў параўнанні з беларускімі савецкімі дзеячамі. Нарадзіўся ён на Віленшчыне, ведаў беларускую мову, карыстаўся ёю, меў кантакты з дзеячамі беларускага нацыянальнага адраджэння. Аднак гэтыя рысы, уваходзячы ў палітычны арсенал Пілсудскага, аблягчаючы яму дзейнасць на «ўсходніх крэсах» былой Рэчы Паспалітай, тым не менш, не былі сутнаснымі для яе. Галоўнае для Пілсудскага — гэта ідэя моцнай, вялікай польскай дзяржавы. Яго беларуская палітыка была толькі адным з інструментаў будаўніцтва такой дзяржавы .
У перыяд з 1890 па 1935 гг. можна вылучыць чатыры этапы павышанай цікавасці Пілсудскага да Беларусі і беларусаў. Першы вызначаецца часам, калі ён узначаліў ППС і заканчваецца ў момант набыцця рэальнай улады. У стаўленні Пілсудскага да беларускага народа ў гэты час няцяжка прасачыць важную рысу: ён заўсёды разглядае яго ў якасці патэнцыяльнага саюзніка ў барацьбе за незалежнасць Польшчы. У гэты час Пілсудскі займаўся кантрабандным увозам зборніка вершаў Дудка беларуская беларускага паэта Францішка Багушэвіча.
Другі этап пачынаецца з восені 1919 г. і завяршаецца падпісаннем Рыжскага дагавора. Стаўленне Пілсудскага да Беларусі на гэтым этапе ўвасобілася ў адозве «Да насельніцтва былога Вялікага Княства Літоўскага», якая была адной з частак федэратыўнага плана Пілсудскага. Аднак падпісанне ў 1921 г. Рыжскага міру амаль перакрэсліла «Усходняю канцэпцыю» Пілсудскага.
Трэці этап быў звязаны з дзейнасцю «Грамады». У гэты час па ініцыятыве Пілсудскага адбываецца разгром гэтай арганізацыі, узмацняецца ціск на беларускую культуру.
Будаўніцтва польскай дзяржавы — справа гонару, вялікая заслуга Пілсудскага — палітыка. Аднак яе будаўніцтва як дзяржавы ўнітарнай, монанацыянальнай — яго вялікая страта, палітычная і асабістая.
Смерць
Інфармацыю пра стан здароўя Пілсудскага афіцыйна аб’явілі пасля ўрачыстасцей Свята Незалежнасці 11 лістапада 1934 г. Падчас урачыстасцей Пілсудскі аслабеў, у сувязі з чым афіцыйную частку мерапрыемстваў скарацілі. Кансіліум дактароў вырашыў прывезці ў Польшчу з Вены праф.Карла Венкебаха. Ён прыляцеў у Варшаву вясной 1935 і канстатаваў наяўнасць ракавай пухліны. Юзафу Пілсудскаму было спрагназавана некалькі тыдняў жыцця.
Пілсудскі памёр з-за рака печані (некаторыя крыніцы гавораць пра рак страўніка з метастазамі ў печань) у Бельведэры 12 мая 1935 г. (у 9-ю гадавіну дзяржаўнага перавароту), у 20.45. Яго пахаванне стала вялікай маніфестацыяй нацыянальнага адзінства. Была абвешчана нацыянальная жалоба.
13 мая 1935 г. з цела былі выняты мозг і сэрца. Мозг даследаваўся вучонымі з Вільні — пасля гэтага абмежаваным тыражом была выдадзена публікацыя, якая завяршала першы этап тых прац пра мозг Юзафа Пілсудскага. 17 мая была праведзена жалобная імша, цэлебраваў яе кардынал Аляксандр Какоўскі.
Цела маршала было змешчана ў крыпце святога Леанарда ў Вавелі. Пэўны час ішлі спрэчкі паміж духоўнымі і свецкімі ўладамі наконт месца пахавання Пілсудскага.
У 1936 г. сэрца Пілсудскага палажылі ў труну яго маці на могілках Росы ў Вільні. У маўзалеі Маці і сэрца сына у Вільні на чорнай гранітнай пліце, згодна з воляй памерлага, выкавалі цытаты з Вацлава (наверсе) i Бенёўскага  (знізу) аўтарства Юліуша Славацкага:
наверсе: ''Ty wiesz, że dumni nieszczęściem nie mogą Za innych śladem iść tą samą drogą.'' знізу: ''Kto mogąc wybrać, wybrał zamiast domu Gniazdo na skałach orła, niechaj umie Spać, gdy źrenice czerwone od gromu I słychać jęk szatanów w sosen szumie. Tak żyłem.'' паміж імі: Matka i Serce Syna.
Падчас жыцця Пілсудскі разважаў, хто зойме пасля яго ролю кіраўніка. Аднак у сваім атачэнні не бачыў годнага пераемніка і баяўся дзеянняў найвышэйшых ваенных камандуючых пасля сваёй смерці. Адпаведна гэтым страхам, пасля яго смерці распачалася барацьба паміж групай ваенных, якія кацэнтраваліся вакол Генеральнага Інспектара Узброеных сіл Эдварда Рыдза-Сміглага і «палацавай партыяй», на чале з прэзідэнтам Ігнацы Масціцкім. Аднак ні ў аднаго з іх не было адпаведнай харызмы, каб дамінаваць на палітычнай сцэне ў такой ступені, як гэта рабіў Пілсудскі.
Культ Пілсудскага
У міжваенны час, а таксама пасля Другой Сусветнай вайны, вакол асобы маршала будаваўся пэўны культ. Сутнасць культу была ў тым, што Пілсудскаму прыпісваліся заслугі геніяльнага камандуючага, выбітнага стратэга і палітыка, і, у першую чаргу, — празорцы. .
Ужо падчас дзейнасці ў ППС і барацьбы ў Легіёнах у атачэнні будучага маршала з’явіліся асобы, якія былі яму фанатычна адданыя. Яны некрытычна ставіліся да яго і да яго загадаў. .З гэтага асяродка паходзіла група палітыкаў — кіраўнікоў II Рэччу Паспалітай. Пасля ўзнаўлення незалежнасці папулярнасць Пілсудскага ўзрастала, асабліва ў сувязі з выйгрышам у польска-бальшавіцкай вайне і няздатнасцю да кіравання чарговых урадаў. Яго прыхільнікі ў той час лічылі Пілсудскага адзіным чалавекам, які можа вывесці Польшчу з палітычнага і гаспадарчага крызісу. Пасля майскага перавароту 1926 г. і ўвядзення аўтарытарнага праўлення культ Пілсудскага стаў афіцыйнай ідэалогіяй дзяржавы, а распаўсюджанне культу ўзмацнілася пасля яго смерці ў 1935 г. партрэты Пілсудскага віселі ў той час у школах і дзяржаўных установах. Маршал з’яўляўся галоўнай тэмай шматлікіх літаратурных твораў, быў бачны на іконах, з’яўляўся ганаровым членам незлічонай лічбы арганізацый, ганаровым грамадзянінам некалькіх дзесяткаў гарадоў (у тым ліку Баранавіч), яго імем называлі ўстановы, аб’екты, караблі, самалёты і г. д. Культ асобы Пілсудскага быў важным элементам патрыятычнага выхавання дзяцей і моладзі ў школах. У 1938 г. Сейм ухваліў нават спецыяльны Закон аб ахове імені Маршала Пілсудскага, які пад пагрозай турэмнага зняволення забараняў паклёпнічаць на імя Юзафа Пілсудскага. У гады нямецкай акупацыі і існавання «Народнай Польшчы» супраць гэтага культа змагаліся ўлады, што, тым не менш, прывяло да яго ўзмацнення. Пасля падзення камунізму ў Польшчы ў 1989 г., маршал Пілсудскі лічыцца адной з найважнейшых асоб у гісторыі польскай дзяржавы. У гонар Пілсудскага названыя многія вуліцы, плошчы і школы. Пасля 1989 г. Пілсудскаму паставілі некалькі помнікаў.
Супярэчнасці
Юзаф Пілсудскі гэта асоба, заслугі якой для незалежнасці Польшчы паўсюдна прызнаныя, аднак з якой звязана нямала супярэчнасцей.
Найважнейшыя пытанні, якія ўзнімаюцца яго праціўнікамі, гэта:
Ордэны і адзнакі
Маршал быў узнагароджаны значнай колькасцю ордэнаў і адзнакаў. Вось некаторыя з іх:
Ганаровыя ступені ва ўніверсітэтах
Ніжэй названыя некаторыя ўстановы, якія прысвоілі маршалу ступень ганаровага доктара (honoris causa). У скобках пазначаны даты прысваення.
Літаратура
<div class="references-small" style="-moz-column-count:3; column-count:3; -webkit-column-count:3; font-size:12px;">
Лопух (значэнні)
Лопух
Чарнушка палявая
Чарну́шка палявая (Nigella arvensis) — від кветкавых раслін роду сямейства.
Батанічнае апісанне
Сцябло прамое, галінастае, рабрыстае, вышынёй 20—50 см, шыза-зялёнае, больш-менш галінастае.
Лісце даўжынёй 2—4 см, двойчы-тройчы перыстарассечанае на вузкалінейныя дзелькі.
Арэал
Паходзіць з Міжземнамор’я. На тэрыторыі Украіны і Беларусі зрэдку сустракаецца дзіка.
Значэнне і выкарыстанне
Чарнушку палявую вырошчваюць як вострую прыправу. Яе насенне, якое называюць «чарнушкі», прымешваюць да хлеба, квашанай капусты, салёных агуркоў, каб надаць ім прыемнага паху.
Харытоны (Брэсцкі раён)
Харыто́ны (, Харитоны) — вёска ў Брэсцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Чэрнінскага сельсавета. Размешчаны за 13 км на паўночны ўсход ад Брэста.
Гісторыя
За 0,4 км на паўночны ўсход ад вёскі выяўлены курганны могільнік (мясцовая назва Шведскія магілы).
Вядома з XVI стагоддзя як сяло Берасцейскага павета Берасцейскага ваяводства Вялікага Княства Літоўскага. У 1582 годзе належала пану Харытонаўскаму, тады замест старой пабудавана новая драўляная царква.
У XIX стагоддзі вёска, дзяржаўнае ўладанне Збіражскай воласці Кобрынскага павета Гродзенскай губерні. У 1890 — вёска, цэнтр сельскага таварыства, куды таксама ўваходзілі вёскі Гутавічы і Валоскі, таварыству агулам належала 92 дзесяціны зямлі. Дзейнічала школа граматы. Вёска належала да Збіражскага праваслаўнага прыхода Свята-Параскева-Пятніцкай царквы.
Паводле Рыжскага мірнага дагавора 1921 года ў складзе Польскай Рэспублікі, у Збіражскай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства.
З 1939 года ў складзе БССР. У Вялікую Айчынную вайну гітлераўцы знішчылі 6 двароў, загубілі 4 жыхароў.
Станам на 2019 год у складзе камунальнага ўнітарнага сельскагаспадарчага прадпрыемства «Маладая гвардыя» (цэнтр — в. Чэрні).
Эльмер Нікландэр
Эльмер Нікландэр (Elmer Niklander;  — ) — фінскі пажарны і лёгкаатлет, алімпійскі чэмпіён.
Эльмер Нікландэр нарадзіўся ў 1890 годзе ў абшчыне Хаўс'ярві. У 1908 годзе прыняў удзел у Алімпійскіх гульнях у Лондане, дзе выступіў у штурханні ядра, кіданні дыска і кіданні дыска ў грэчаскім стылі, але не заваяваў медалёў.
Наносы (значэнні)
Назву Наносы маюць:
Эльмер Нікландэр
У 1912 годзе, на Алімпійскіх гульнях у Стакгольме, выступаючы за фінскую каманду заваяваў сярэбраны медаль у кіданні дыска правай і левай рукамі і бронзавы — у штурханні ядра правай і левай рукамі (у залік ішоў лепшы вынік).
Пасля здабыцця Фінляндыяй незалежнасці Эльмер Нікландэр выступаў ужо за незалежную Фінляндыю. У 1920 годзе на Алімпійскіх гульнях у Антверпене ён стаў чэмпіёнам у кіданні дыска і заваяваў сярэбраны медаль у штурханні ядра, але ў 1924 годзе на Алімпійскіх гульнях у Парыжы быў у гэтых дысцыплінах ўжо 7-м і 6-м адпаведна.
Сцяг Магілёўскага раёна
Сцяг Магілёўскага раёна — сцяг Магілёўскага раёна Магілёўскай вобласці. Сцяг зацверджаны Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад  г. № 150.
Апісанне
Сцяг Магілёўскага раёна ўяўляе сабой блакітнае прамавугольнае палотнішча з суадносінамі бакоў 1:2, у цэнтры якога — герб раёна.
Мален (архіпелаг)
Мален (Enezeg Molenez, Archipel de Molène) — архіпелаг у Атлантычным акіяне, каля заходняга ўзбярэжжа Брэтані. Агульная плошча — 1,95 км². Насельніцтва (2010 г.) — 212 чал.
Геаграфія
Архіпелагам Мален называюць 18 астравоў і скал паміж востравам Уэсан і Брэтонскім паўвостравам. Найбуйнейшы востраў Мален займае плошчу 72 га. Астатнія значныя астравы:
Архіпелаг месціцца на падводным плато. У ледавіковую эпоху яно ўяўляла сабою паўвостраў плошчай каля 300 км², было злучана з мацерыком. У пачатку чацвярцічнага перыяда з-за наступу акіяна на паверхні засталіся толькі невялікія астравы. Падчас адліву некаторыя з іх злучаюцца паміж сабою. Аснову астравоў складае граніт і асадкавыя пароды, часткова прынесеныя звонку і адкладзеныя ў ледавіковую эпоху. Так, на востраве Трыэлен можна знайсці друз, які з'яўляецца рэшткамі магматычных парод Ісландыі.
Асаблівасць архіпелага складае хуткая плынь з боку Ла-Манша. Яна моцна астуджае мясцовыя воды, у той час як пануючыя паўднёвыя вятры награваюць паветра. Клімат мяккі марскі. Найбольш цёплы месяц — ліпень.
Прырода
У выніку асаблівасцяў геаграфічных умоў прырода сушы адносна бедная. Пераважаюць травяністыя расліны, прыстасаваныя да існавання на скалістых і друзлых засоленых глебах, у тым ліку партулак, канюшына, катран, смалёўка і інш. Аднак спалучэнне плыткаводдзя і хуткай плыні стварае спрыяльныя ўмовы для развіцця марской флоры і фаўны. Дзякуючы гэтаму на астравах Мален гняздуюць разнастайныя птушкі, што здабываюць ежу ў акіяне. Тут у вялікай колькасці сустракаюцца гарбаткі, бакланы, крачкі, гальштучнікі, пясчанкі і г. д. Берагі Мален — адно з 2 месцаў у Францыі, дзе рэгулярна размножваюцца даўгамордыя цюлені. Навакольныя воды насяляе стая афалін.
Тэрыторыя архіпелага ўваходзіць у ахоўваемую зону марскога прыроднага парка Іруаз (агульная плошча 3 550 км²). Астравы Баланек, Банек і Трыэлен — частка прыроднага нацыянальнага запаведніка Іруаз (агульная плошча 39,4 га).
Гісторыя
Археолагі выявілі на архіпелаге Мален паселішчы неаліта і бронзавага века, мегалітычныя помнікі, рэшткі старажытных будынкаў і муроў. Найстаражытнейшы будынак, знойдзены ў 2003 г. на востраве Мален, адносіцца да бронзавага века. Ён меў 11 м у даўжыню і 6 м у шырыню, са сценамі таўшчынёй да 2 м. Вонкавая сцяна была абкладзена гранітнымі плітамі. Аналіз знаходак паказаў, што яго насельнікі на працягу ўсяго года займаліся ловам рыбы і малюскаў, палявалі на птушак і цюленяў, выраблялі кераміку і па-майстэрску апрацоўвалі камень. Большасць прылад працы зроблена з мясцовых матэрыялаў. З IV тысячагоддзя да н. э. астравіцяне займаліся жывёлагадоўляй, трымалі кароў і авечак, радзей — свінняў. У той час на поўдні астравоў захоўваліся дрэвы лісцевых парод. Іх выкарыстоўвалі як паліва. У якасці будаўнічага матэрыяла пераважаў камень.
У рымскіх запісах архіпелаг узгадваецца як востраў Медыёна (Mediona Insula). Сучасная назва паходзіць з брэтонскай мовы, мажліва ад слова moel (літаральна «лысы» або «бязлесы»). У XIV ст. астравы належылі мясцоваму феадальнаму сямейству. Пазней трапілі ў склад Ліёнскага біскупства. Мясцовыя жыхары займаліся здабычай соды з водарасцяў. З абвастрэннем барацьбы паміж Францыяй і Англіяй у XVII — XVIII стст. астравы Мален ператварыліся ў базу для карсараў.
Пасля Французскай рэвалюцыі архіпелаг трапіў пад кантроль дзяржавы. У XIX ст. улады прадпрымалі захады для будаўніцтва дамбаў для аховы ўзбярэжжа. Аднак Мален заставаўся ізаляваным, астравіцяне пакутвалі ад беднасці. З 1921 г. колькасць насельнікаў стала памяньшалася з-за міграцыі на мацярык. У нашы дні населены толькі астравы Мален і Кеменес. Маленцы займаюцца абслугоўваннем турыстаў, рыбалоўствам і вырошчваннем водарасцяў.
Міхаіл Ціханавіч Казлоўскі
Міхаіл Ціханавіч Казло́ўскі ( — ) — вучоны-хімік, акадэмік Акадэміі навук Казахскай ССР (1962, член-карэспандэнт з 1953).
Біяграфія
Нарадзіўся ў вёсцы Маляцічы Чэрыкаўскага павета Магілёўскай губерні (сучасны аграгарадок у Магілёўскай вобласці Беларусі). У 1926 годзе скончыў Адэскі вышэйшы хіміка-тэхналагічны інстытут і працаваў у Інстытуце навукова-судовай экспертызы ў Адэсе. З 1939 года ў Казахскім універсітэце.
Навуковая дзейнасць
М. Ц. Казлоўскаму належаць навуковыя працы па аналітычнай хіміі, атрыманні і вывучэнні амальгам, па распрацоўцы электрахімічных метадаў аналізу, тэорыі працэсу цэментацыі металамі і амальгамамі, узаемадзеяння металаў у ртутнай фазе. Займаўся таксама даследаваннямі дэзінтэграцыі металічных катодаў і ўтварэння тонкадысперсных парашкоў з узнікненнем адмоўных іонаў металаў.
Сярод апублікаванага;
Атытлан
Атытлан (Lago de Atitlán) — буйное бяссцёкавае возера ў Цэнтральнай Амерыцы, размешчана на паўднёвым захадзе Гватэмалы, у 145 км на захад ад сталіцы краіны. Плошча 130,1 км². Займае засыпаную вулканічным попелам даліну. Назва возера перакладаецца з маянскай як «месца, дзе вясёлка набывае колеры».
Герб Магілёўскага раёна
Герб Магілёўскага раёна — геральдычны сімвал Магілёўскага раёна Магілёўскай вобласці. Герб зацверджаны Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад  г. № 150.
Апісанне
Герб Магілёўскага раёна ўяўляе сабой варажскі шчыт, перасечаны дзвюма хвалістымі палосамі серабрыстага і зялёнага колеру. У верхнім поле размешчана фігура рыцара з мячом у паднятай руцэ, а ўнізе намаляваны тры кветкі лёну.
Нацыянальны ўніверсітэт «Запарожская палітэхніка»
Нацыянальны ўніверсітэт «Запарожская палітэхніка» (Національний університет «Запорізька політехніка») — украінская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова політэхнічнага профілю са статусам нацыянальнага ўніверсітэта, якая знаходзіцца ў Запарожжы.
Агульная характарыстыка
Існаванне навучальнай установы пачалося з 1900 г., калі ў павятовым горадзе Аляксандраўск (з 1924 г. – Запарожжа) было створана сямікласне тэхнічнае вучылішча, якое рыхтавала спецыялістаў сярэдняй кваліфікацыі - тэхнікаў-механікаў. Адначасова з вучэбнай працай вялося будаўніцтва асноўных памяшканняў. Неўзабаве былі збудаваныя галоўны трохпавярховы корпус, а таксама майстэрні, гімнастычны павільён, жылыя дамы для супрацоўнікаў. У навучальным корпусе размясціліся аўдыторыі, фізічныя і механічныя кабінеты, лабараторыі, актавая зала, крама па продажы гатовых вырабаў. Добра наладжанае навучанне, абсталяваныя майстэрні дазвалялі калектыву вучылішча выхоўваць кваліфікавана падрыхтаваных тэхнікаў-механікаў. Яго выпускнікі паспяхова працавалі на машынабудаўнічых прадпрыемствах, што спрыяла павышэнню аўтарытэту, прызнанню вучылішча. Яно лічылася адным з лепшых не толькі ва Украіне, але і было вядома ў замежжы. У 1920 г. вучылішча рэарганізавана ў Запарожскі індустрыяльны тэхнікум з чатырохгадовым навучаннем. З лістапада 1922 г. у адпаведнасці з новай сістэмай народнай адукацыі ва Украіне тэхнікум стаў навучальнай установай, якая рыхтавала інжынераў-механікаў для сельгасмашынабудавання і інжынераў для машынабудавання. У 1930 г. тэхнікум быў ператвораны ў інстытут сельгасмашынабудавання. На працягу 10 гадоў, да пачатку Другой сусветнай вайны, дыпломы інжынераў атрымалі тут 782 чалавекі, якія ў далейшым працавалі як на запарожскіх заводах – камбайнавым, маторабудаўнічым і іншых, так і на заводах іншых гарадоў краіны - Краматорск, Кіраваград, Луганск і інш.
У гады вайны больш за 600 студэнтаў і выкладчыкаў сышлі на фронт, 52 вучыліся ў артылерыйскай акадэміі, 30 скончылі паскораны курс ваеннай акадэміі механізацыі і матарызацыі. Больш за 300 студэнтаў і выкладчыкаў былі адзначаны за праяўленыя імі гераізм і мужнасць на франтах баявымі ордэнамі і медалямі. Больш за 50 з іх не вярнуліся дадому.
У 1941 г. інстытут быў эвакуіраваны ў Барнаул, а пасля на базе інстытута стварылі Алтайскі політэхнічны інстытут. Пасля вызвалення Запарожжа ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў у 1944 г. быў арганізаваны Запарожскі аўтамеханічны інстытут, які праз тры гады стаў Запарожскім інстытутам сельскагаспадарчага машынабудавання, а ў 1957 г.быў перайменаваны ў машынабудаўнічы інстытут. Паводле пастановы Кабінета Міністраў Украіны ад 20 красавіка 1994 г. на базе машынабудаўнічага інстытута створаны тэхнічны універсітэт. У жніўні 2001 г. універсітэту быў нададзены статус нацыянальнага.
Універсітэт сёння - гэта 6 інстытутаў, 12 факультэтаў, 60 кафедраў, 9 вучэбна-лабараторных карпусоў, 4 студэнцкія інтэрнаты на 2300 месцаў, бібліятэка з кніжным фондам больш за мільён асобнікаў, рэдакцыйна-выдавецкі аддзел, друкарня, дзве спартыўна-аздараўленчыя здраўніцы, санаторый-прафілакторый, медыцынскі цэнтр, спартыўны і харчовы комплексы, магутная адміністрацыйна-гаспадарчая частка і інш.
Універсітэт рыхтуе бакалаўраў, спецыялістаў (інжынераў), магістраў па 51 спецыяльнасці. Выкладчыцкі склад налічвае больш за 900 чалавек, з якіх 640 маюць навуковыя ступені і навуковыя званні, у тым ліку 47 дактароў навук, прафесараў. З ліку выкладчыкаў 24 чалавекі абраныя дзейснымі членамі і членамі-карэспандэнтамі галіновых акадэмій Украіны, 25 маюць ганаровыя званні заслужаных дзеячаў навукі і тэхнікі, заслужаных работнікаў адукацыі, лаўрэатаў дзяржаўнай прэміі. Ва ўніверсітэце вучыцца больш за 13 тыс. студэнтаў, працуе ваенная кафедра па падрыхтоўцы афіцэраў запасу адначасова з навучаннем на дзённай форме. Ва ўніверсітэце ажыццяўляецца падрыхтоўка навуковых кадраў вышэйшай кваліфікацыі ў аспірантуры і дактарантуры, працуюць спецыялізаваныя вучоныя саветы па абароне дысертацый.
За гады свайго існавання універсітэт падрыхтаваў звыш 85 тыс. спецыялістаў, сярод якіх каля 1500 грамадзяне замежных краін Азіі, Афрыкі, Еўропы, Лацінскай Амерыкі. Падтрымліваюцца дзелавыя, навуковыя, асветніцкія і культурныя сувязі з навучальнымі ўстановамі Кітая, Германіі, Польшчы, Расіі, Францыі.
Інстытут кіравання і права
У структуру ўніверсітэта ўваходзіць Токмакскі механічны тэхнікум, Бердзянскі машынабудаўнічы каледж, Запарожскі электратэхнічны каледж, Запарожскі каледж радыёэлектронікі, Запарожскі гуманітарны каледж.
Тура (рака)
Тура́ — рака ў Свярдлоўскай і Цюменскай абласцях Расіі, левы прыток ракі Табол (прыток Іртыша).
Даўжыня Туры 1030 км. Плошча вадазбору 80 400 км². Сярэднегадавы расход вады каля горада Цюмень 181 м³/с. Суднаходная на адлегласці 635 км ад вусця.
Рака пачынаецца на Сярэднім Урале, працякае па Заходне-Сібірскай раўніне. На рацэ 3 вадасховішчы і Верхатурская ГЭС. Асноўныя прытокі: Салда, Тагіл, Ніца, Пышма, Актай.
На рацэ гарады: Верхняя Тура, Ніжняя Тура, Верхатур’е, Турынск, Цюмень.
Гілі-Матанг
Гілі-Матанг (Gili Motang) — востраў у групе Малых Зондскіх астравоў у Інданезіі. Плошча - каля 30 км². Незаселены.
Гілі-Матанг знаходзіцца ў 2,2 км на паўднёвы захад ад суседняга буйнога вострава Флорэс, 6 км на паўднёвы ўсход ад вострава Рынча. Даўжыня і найбольшая шырыня вострава Гілі-Матанг - каля 4 км. Мае вулканічнае паходжанне. Найвышэйшы пункт - гара Матанг, якая дасягае 441 м над узроўнем мора.
Гілі-Матанг уваходзіць у склад інданезійскага нацыянальнага парка Камода. Флора характэрная для саванны. Востраў насяляюць каля 100 камодскіх варанаў.
Мануэль Амадор Герэра
Мануэль Амадор Герэра Перэсрохас (Manuel Amador Guerrero PerezRojas;, Турбака, Рэспубліка Новая Гранада — , Панама) — першы прэзідэнт Панамы з 20 лютага 1904 па 1 кастрычніка 1908 года, па першапачатковай спецыяльнасці ўрач. Быў членам Кансерватыўнай партыі. Прыехаў у Панаму ў 1855 годзе і пачаў працаваць на Панамскай чыгунцы ў якасці ўрача. Таксама працаваў больш за дваццаць гадоў у Санта-Тамаскай бальніцы. Быў важным дзеячам руху за незалежнасць у 1903 годзе.
Дубінная вайна
Дубінная вайна (Nuijasota, nuija — дубіна, sota — вайна; Klubbekriget) — антыфеадальнае сялянскае паўстанне 1596—1597 гадах у Фінляндыі, якая ў той час была ў складзе Швецыі. Назва «дубінная», відаць, паходзіць ад асноўнага віду зброі сялян-паўстанцаў.
Ход паўстання
Прычынамі паўстання паслужылі спусташэнне краіны падчас руска-шведскай вайны 1590—1595 гадоў, рэкрутчына, увядзенне драконаўскіх падаткаў, усё большае павелічэнне феадальных павіннасцей. Дубінная вайна ўспыхнула ва ўмовах барацьбы паміж шведскай знаццю ў Фінляндыі на чале з намеснікам Класам Флемінгам і кіраўніком Швецыі герцагам Карлам. Першыя выступленні адбыліся ў лістападзе 1596 года на поўдні вобласці Эстэрботнія; правадыром выступленняў быў Яака Ілка (каля 1550—1597). Разграміўшы ўрадавыя войскі пры Стуркюра, сяляне рушылі трыма атрадамі агульнай колькасцю каля 35 тысяч чалавек да Аба (Турку), руйнуючы па дарозе маёнткі феадалаў і расправляючыся з дваранамі і зборшчыкамі падаткаў. Аднак раз'яднанасць паўстанцаў не дазволіла ім замацаваць поспех. У снежні 1596 года — лютым 1597 года войскі Флемінга здушылі паўстанне, а яго правадыр Ілка быў схоплены і пакараны смерцю праз чвартаванне. Дубінная вайна стала самым буйным сялянскім паўстаннем у Фінляндыі, памяць пра якое перадавалася з вуснаў у вусны, атрымаўшы адлюстраванне і ў фінскім фальклоры.
У выніку Дубіннай вайны загінула і было пакарана смерцю больш за тры тысячы сялян. Калі зыходзіць з суадносін загінулых з колькасцю жыхароў Фінляндыі ў той час, гэта лічба з'яўляецца вельмі вялікай.
Беларускі гістарычны агляд (часопіс)
«Белару́скі гістары́чны агля́д» (Belarusian historical review) — недзяржаўны незалежны навуковы часопіс, прысвечаны гісторыі Беларусі і актуальнаму стану беларускай гістарыяграфіі. Галоўны рэдактар — Генадзь Сагановіч.
Пачаў выходзіць у 1994 годзе. Да 2004 года выдаваўся ў Мінску. З 2006 года выдаецца пры Еўрапейскім гуманітарным універсітэце. Часопіс змяшчае артыкулы, агляды, рэцэнзіі, архіўныя матэрыялы і інфармацыйныя зацемкі па беларускай і ўсходнееўрапейскай гісторыі без храналагічных абмежаванняў. Рэзюмэ на англійскай, нямецкай мовах.
Бібліятэка БГА
Кніжная серыя «Бібліятэка БГА» была заснавана ў 1999 годзе. Спецыялізуецца на выданні актуальных гістарычных даследаванняў, твораў замежнай беларусікі, а таксама на публікацыі гістарычных крыніц (дакументаў, успамінаў і інш.). Некаторыя выданні даступныя для запампоўкі.
Нанея цёмная
Батанічнае апісанне
Шматгадовая расліна, 15—50 см вышынёй. Расліна зялёная, з кароткім і негустым апушэннем. Сцеблы большай часткай шчыткападобна разгалінаваныя. Лісце па даўжыні сцябла і ў прыкаранёвай разетцы, простае, суцэльнае, з гладкім краем і завостранай верхавінкай, апушанае. Кветкі чырвоныя з адценнямі. Пялёскаў — 5. Плод — арэшак.
Распаўсюджанне
Распаўсюджана ў Цэнтральнай і Усходняй Еўропе, Заходняй Азіі; інтрадуцыравана ў некаторых краінах Еўропы.
Ва Украіне від расце на гліністых, вапнава-камяністых схілах і па пустазельных месцах — у паўднёва-заходніх і лясных раёнах, лесастэпе і стэпы. У Крыме рэдка (наваколлі Сімферопаля).
Святлолюбівая расліна, ксерафіт, мезафіт, мезатроф, эўтроф. Апыляецца насякомымі.
Спіс аб’ектаў PGC (2225001—2226000)
Гэта спіс аб'ектаў Спіс аб'ектаў PGC (2225001—2226000)
Маламонас
Маламонас (Mallomonas) — род аднаклетачных залацістых водарасцей сямейства маламанадавых.
Апісанне
Клеткі адзіночныя рознай формы, аднажгуцікавыя, свабодна плаваюць, абалонка цвёрдая, пакрыта панцырам з акрамянелых лускавінак, размешчаных чарапіцападобна радамі або па спіралі, у многіх відаў лускавінкі з крэменевымі ігламі і шыпамі (рознай формы і колькасці). Хларапластаў 1—2, пасценныя, звычайна без пірэноіда. Клетачнае ядро шарападобнае ці авальнае, часцей цэнтральнае. Запасное рэчыва — лейказін.
Пашырэнне
Вядома больш за 200 відаў. Трапляюцца ў чыстых, халодных водах, часта на балотах, у канавах, сажалках, старыцах, азёрах, рэках. На Беларусі адзначаны, ,
Астработнія (гістарычная правінцыя)
Астрабо́тния (По́х'янма́ (Pohjanmaa - аснова), Э́стэрботэн, (Österbotten) - усходняя частка) — гістарычная правінцыя ў Фінляндыі, частка гістарычнай тэрыторыі рассялення фінаў.
Геаграфічнае становішча
Рэгіён Астработнія ўключае ўсю тэрыторыю губерні Оўлу, а таксама паўночную частку Заходняй Фінляндыі і паўднёвую частку губерні Лапландыя; яго асноўную частку складаюць цяперашнія губерні Паўночная, Цэнтральная і Паўднёвая Пох'янма. З захаду Астработнію абмывае Батнічны заліў, на поўначы яна мяжуе з Лапландыяй, на ўсходзе — з Карэліяй, на поўдні — з Фінскай Карэліяй, абласцямі Савонія, Тавастыя і Сатакунта.
Ландшафт Астработніі ўяўляе сабой пакрытыя лясамі і балотамі пагорыстыя раўніны са мноствам невялікіх рэк, якія цякуць у паўночна-заходнім кірунку і ўпадаюць у Батнічны заліў Балтыйскага мора. Найбуйнейшае возера — Оўлуярві, размешчанае ў Паўночнай Пох'янма. На яго ўзбярэжжы знаходзіцца горад Каяні.
Гісторыя
Першыя разрозненыя паселішчы на тэрыторыі Астработніі з'явіліся прыкладна 9-10 тыс. гадоў таму назад пасля адступлення мацерыковага лёду і наступнага ўздыму сушы. Пазнейшыя жыхары гэтай тэрыторыі ў расавым і лінгвістычным плане меркавана належалі да фіна-ўгорскай групы народаў. У перыяд бронзавага і жалезнага вякоў на поўдні Астработніі пачынае развівацца земляробства.
Пачынаючы з XII стагоддзя заходняе ўзбярэжжа Паўднёвай і Цэнтральнай Астработніі ўваходзіла ў склад Шведскага каралеўства. Адміністрацыйным цэнтрам Астработніі ў гэты перыяд становіцца Корсхальм (цяпер Мустасаары). У той жа час шэраг унутраных раёнаў Астработніі засялілі перасяленцы з Карэліі. Паводле ўмоў Цяўзінскага мірнага дагавора (1595), уся тэрыторыя Астработніі была замацавана за Швецыяй.
У 1634 годзе была ўтворана губерня. Пазней, у 1775 годзе, яна была падзелена на Вазаскую і Улеабаргскую губерні.
Першыя гарады ў Астработніі з'явіліся ў XVII стагоддзі дзякуючы гандлю хваёвай смалой, які адыграў важную ролю ў караблебудаванні. Падчас Вялікай Паўночнай вайны Астработнія, як і астатняя тэрыторыя Фінляндыі, была спустошана рускімі войскамі. Асабліва пацярпела ад гэтай вайны Паўночная Астработнія, якая страціла прыкладна чвэрць свайго насельніцтва.
У 1809 годзе Астработнія стала часткай Вялікага Княства Фінляндскага, якое ўваходзіла ў склад Расійскай імперыі.
Афелія (карціна Міле)
Сюжэт
Афелія была каханай прынца Гамлета, але, даведаўшыся, што ён забіў яе бацьку Палонія, яна звар'яцела розумам і скончыла з сабой — утапілася ў рацэ. Як кажуць магільшчыкі ў п'есе, «Каб не парушан быў царкоўны статут загадам найвышэйшым, то яна ляжала б у зямлі неасвячонай да страшнага суда». Міле адлюстраваў сцэну, якая апісана Каралевай, маці Гамлета. Яна апісвае смерць Афеліі, як няшчасны выпадак: