cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Уладзімір Сымонавіч Базан
Біяграфія
Уладзімір Базан з’яўляўся вядомым у Беларусі калекцыянерам, спецыялістам па бонах і краязнаўцам, намаганнямі якога быў прыняты сучасны герб Брэста. Шэраг яго навуковых публікацый па дапаможных гістарычных дысцыплінах — па баністыцы змешчаны ў «Энцыклапедыі гісторыі Беларусі» (у 6-ці т.).
Як грамадска-актыўны чалавек стаў заснавальнікам шэрагу беларускіх грамадскіх арганізацый: ГА «Стары горад» у Брэсце, Рэспубліканскі Фонд падтрымкі дэмакратычных рэформ імя Л. Сапегі, творчай суполкі мастакоў «Пагоня» і інш.
Уладзімір Базан стаў заснавальнікам грэка-каталіцкай парафіі ў Брэсце, спрычыніўся да выпуску ў Брэсце грэка-каталіцкай газеты «Царква».
Раптоўна захварэў адразу пасля канстытуцыйнага рэферэндуму 1996 года і заўчасна памёр у Брэсце ва ўзросце 40 гадоў 3 сакавіка 1997 года. Пахаваны на радзіме продкаў на Случчыне ў в. Вярхуціна Старадарожскага раёна.
Скартынь
Скарты́нь (, Скартынь) — вёска ў Кармянскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Лужкоўскага сельсавета.
Расохі (Кармянскі раён)
Расо́хі (, Расохи) — вёска ў Кармянскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Лужкоўскага сельсавета.
У 1924—1939 гадах цэнтр Расохскага сельсавета.
Расстрэл на Марсавым полі
Расстрэл на Марсавым полі — падзея Вялікай французскай рэвалюцыі, якая адбылася 17 ліпеня 1791 г., калі гвардыя адкрыла агонь па мірнай маніфестацыі, што збірала подпісы дзеля петыцыі аб скасаванні манархіі. Гвалтоўны акт адбыўся па загаду рэвалюцыйнага Устаноўчага Сходу, які прадстаўляў на той момант інтарэсы ўмеранай буржуазіі: апошняя была задаволена абмежаваннем улады караля і не жадала ліквідацыі манархічнага інстытута, а таксама радыкальнай рэфармацыі дзяржаўнай сістэмы.
Перадгісторыя
Рэвалюцыйны Устаноўчы сход, які абмежаваў уладу караля і ўзначаліў Францыю, праводзіў даволі абмежаваныя рэформы: скасаваў частку феадальных парадкаў, але таксама прыняў шэраг мер супраць бедных. У вёскі былі накіраваны карныя атрады з загадам страляць у паўсталых сялян у выніку непадпарадкавання. Вясной 1791 г. быў прыняты загад аб забароне стачак і саюзаў наёмных рабочых. За парушэнне забароны пагражалі штраф і турма. Гэтыя меры былі матававаны тым, што стачкі і саюзы рабочых нібыта парушаюць «свабоду асобы» працоўнага і прадпрымальніка і супярэчаць «Дэкларацыі правоў чалавека і грамадзяніна». Фактычна Устаноўчы сход у яго тагачасным выглядзе выражаў інтэрэсы буржуазіі (купцоў, банкіраў, багатых рамеснікаў), якая да рэвалюцыі не мела многіх правоў і разам з працоўнымі і сялянамі ўваходзіла ў «трэцяе», ніжэйшае саслоўе. На дадзеным жа этапе яна адметна абмежавалася ад сялянства і рабочых, стала паступова ператварацца ў самастойны эксплуататарскі клас.
Але кароль Людовік XVI, якому Устаноўчы сход адводзіў ролю канстытуцыйнага манарха, не жадаў зжыцца з цяперашнім становішчам і здзесніў сбробу ўцёкаў за мяжу. У 1791 г. узброеныя контрэвалюцыянеры-эмігранты стварылі лагер недалёка ад усходняй мяжы Францыі, і чакалі дапамогі ад Аўстрыі, якой кіраваў брат французскай каралевы, каб распачаць паход супраць рэвалюцыі. Кароль і каралева разам з дзецьмі распрацавалі план уцёкаў і ноччу таемна выехалі ў карэце ў бок усходняй мяжы, але па дарозе былі апазнаны і вернуты ў Парыж. Кароль (які на той час ужо не карыстаўся вялікай павагай народных мас) хутка набыў у народзе рэпутацыю здрадніка. Паколькі кароль быў затрыманы ў Варэне, падзеі, звязаныя з расколам у рэвалюцыйным руху і стратай прэстыжу канстытуцыйнай манархіі, атрымалі назву Варэнскі крызіс.
Раскол паміж умеранымі і радыкальнымі (рэспубліканскімі) рэвалюцыйнымі аргранізацыямі паглыбляецца, 16 ліпеня (за дзень да растрэлу) Якабінскі клуб пакідаюць супраціўнікі рэспублікі (А. Барнаў, А. Дзюпор, браты Ламет і іншыя) і ўтавараюць Клуб феянаў.
Беларуска-французскія адносіны
Беларуска-французскія адносіны — дыпламатычныя адносіны паміж Рэспублікай Беларусь і Францыяй. 3 студзеня 1992 Французская Рэспубліка афіцыйна прызнала незалежнасць Рэспублікі Беларусь. Дыпламатычныя адносіны ўстаноўлены 25 студзеня 1992 года.
Расстрэл на Марсавым полі
Падзеі 17 ліпеня
Раніцаў у нядзелю 17 ліпеня Клуб кардыльераў арганізуе на Марсавым полі мірную маніфестацыю дзеля прыняцця рэспубліканскай петыцыі. Нават якабінцы дасылаюць папанову народу адмовіцца ад падпісання петыцыі. Тым не менш, на Марсавым полі, вакол Алтара Айчыны, збіраюцца тысячы людзей, у асноўным рабочых і рамеснікаў. Усяго было сабрана каля 6 000 подпісаў. Ні Жорж Дантон, ніводны з вядомых якабінцаў сваіх подпісаў не пакінулі. Аўтарамі петыцыі былі Рабер, Пейр, Вараш і Дэмуа. Акрамя іншага яна ўтрымлівала тэкст:
Беларуска-французскія адносіны
У сакавіку 1992 года ў Парыжы адкрыта Пасольства Рэспублікі Беларусь, у маі 1992 г. — Пасольства Францыі ў Мінску.
Расстрэл на Марсавым полі
Падзеі 17 ліпеня
«…адбылося вялікае злачынства: Людовік XVI уцякае; ён ганебна пакідае свой пост; дзяржава на мяжы анархіі. Грамадзяне затрымліваюць яго ў Варэне і прывозяць у Парыж. Насельніцтва гэтай сталіцы настойліва просіць вас нічога не вырашаць аб лёсе гэтага вінаватага, не выслухаўшы астатніх 83 дэпартаменты; вы марудзіце; у сходзе выступае мносства адрасоў; усе вобласці дзяржавы патрабуць суда над Людовікам. Але вы, спадарства, відавочна, вырашылі, што ён невінаваты і недатыкальны, абвясціўшы вашых учорашнім дэкрэтам, што пасля таго, як будзе завершана канстытуцыя, яна будзе прадстаўлена каралю. Мы патрабуем прыняць яго адрачэнне і склікаць новы Устаноўчы сход, дзеля таго, каб распачаць сапраўдны нацыянальны суд над вінаватым і асабіста да яго замяшчэнню і арганізацыі новай выканаўчай улады».
Беларуска-французскія адносіны
11-13 ліпеня 1996 г адбыўся візіт Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь А. Р. Лукашэнкі ў Францыю — першы афіцыйны візіт кіраўніка беларускай дзяржавы ў краіны далёкага замежжа. 11 ліпеня 1996 года ў ходзе візіту быў падпісаны Дагавор аб супрацоўніцтве і паразуменні паміж Рэспублікай Беларусь і Французскай Рэспублікай.
Расстрэл на Марсавым полі
Падзеі 17 ліпеня
Устаноўчы сход патрабаваў ад парыжскага мэра Ж. С. Байі разагнаць маніфестацыю. З гэтай мэтай на базе закону аб ваенным становішчы Камуна Парыжа скарыстала Нацыянальную гвардыю пад началам Лафаета. Нацыянальная гвардыя адкрыла агонь па дэманстрантах, 50 чалавек было забіта і мноства паранена. Уся віна за падзеі была ўскладзена за маніфестантаў, ніхто з Устаноўчага сходу не вырашыўся абараняць пацярпелых.
Меры Устаноўчага сходу пасля расстрэлу маніфестацыі
Услед за расстрэлам рушылі новыя рэпрэсіўныя меры: былі адданы пад суд многія лідары дэмакратычнага руху, забаронены шэраг газет рэспубліканскага кірунку, зачынены Клуб кардыльераў (аднак яго дзейнасць аднавілася ў канцы ліпеня). 18 ліпеня (праз дзень пасля крывавых падзей) Устаноўчы сход выдаў дэкрэт аб жорскткім пакаранні «паўстанцаў», пастанавіўшы пачаць судовы пераслед удзельнікаў дэманстрацыі.
Маючы значную перавагу ва Устаноўчым сходзе над прыхільнікамі рэспублікі, канстытуцыяналісты вырашлі павялічыць маёмасны цэнз дзеля ўсіх катэгорый «актыўных» грамадзян. Пад паставаў кадыфікацыі артыкулаў канстытуцыі, якія раней прыняў Устаноўчы сход, дэпутаты ад большасці дамагліся перагляду артыкулаў, якія датычыліся выбарчага цэнзу. У жніўні большасцю галасоў «правых» было прынята рашэнне аб значным павышэнні маёмаснага цэнзу.
Беларуска-французскія адносіны
Міжпарламенцкае беларуска-французскае супрацоўніцтва ажыццяўляецца ў рамках парламенцкіх груп дружбы. У Нацыянальным сходзе Францыі ў кастрычніку 1993 г. была створана парламенцкая група дружбы «Францыя — Беларусь». У цяперашні час групу сяброўства «Францыя-Беларусь» Нацыянальнага сходу Французскай Рэспублікі ўзначальвае Жэральдо Дарманен. Кіраўніком Рабочай групы Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь па супрацоўніцтве з Парламентам Французскай Рэспублікі з'яўляецца Уладзімір Сянько. У 2012 — 2019 гг.. паслом Беларусі ў Францыі быў Павел Латушка.
Развіваецца супрацоўніцтва пародненых гарадоў Беларусі і Францыі: Мінск — Ліён, Гомель — Клермон-Феран, Гродна — Лімож, Магілёў — Вілербан, Брэст — Брэст, Порт-сюр-Сон, Наваполацк — Шафай, Жывор.
Найбольш знакавай культурнай падзеяй з'явілася правядзенне ў красавіку 2002 года ў Парыжы ў Цэнтры П'ера Кардэна Дзён культуры Беларусі ў Францыі.
Прадстаўнікі культуры Францыі рэгулярна удзельнічаюць у Міжнародным фестывалі мастацтваў «Славянскі базар у Віцебску», у Мінскім міжнародным кінафестывалі «Лістапад», у іншых культурных мерапрыемствах. У верасні 2012 года адкрылася выстава «Мастакі Парыжскай школы з Беларусі».
Чамышаль
Ліквідавана 3 лютага 2012 года.
Бераставец
Бераставе́ц (, Берестовец) — вёска ў Кармянскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Стараградскага сельсавета.
Лучанец
Лу́чанец (Lučenec, Lizenz, Losonc) — горад у цэнтральнай Славакіі. Насельніцтва каля 28 тыс. чалавек.
Гісторыя
Лучанец (на  — Лошанц) быў упершыню згаданы ў 1128 годзе, але аж да XV стагоддзя быў невялікім паселішчам. У 1451 годзе ён ужо згаданы як горад. Тады каля сцен Лучанца разыгралася бітва паміж войскамі Янаша Хуньядзі і Яна Іскры, прычым перамогу атрымаў Іскра.
У XVI стагоддзі горад шмат разоў бралі ў аблогу туркі. У 1544 годзе яны ўзялі яго штурмам і 40 гадоў Лучанец належаў філякаўскаму санджаку Асманскай імперыі. У 1575 годзе горад згадваецца як «бязлюдны».
У 1828 годзе ў Лучанцы жыло 3000 жыхароў, было 216 дамоў і 229 рамесных майстэрняў. У 1849 годзе венгерскія рэвалюцыянеры забіваюць параненых афіцэраў рускай арміі. У адплату дывізія Грабэ спальвае горад.
У 1867 годзе ў горадзе будуюцца заводы, прыходзіць індустрыялізацыя.
Пасля распаду Аўстра-Венгрыі Лучанец стаў месцам баёў паміж чэхаславацкай арміяй і венгерскай. Венгерская армія была вымушана адступіць, а крыху пазней паводле арбітража горад увайшоў у склад Чэхаславакіі. У 1938 годзе Венгрыя акупавала горад ізноў. 14 студзеня 1945 года Лучанец вызвалілі часці савецкай і румынскай армій.
Стара-Любаўня
Ста́ра-Лю́баўня (Stará Ľubovňa, Стара-Любовня, Lubowla / Любовля, Altlublau, Ólubló) — горад ва ўсходняй Славакіі на рацэ Попрад. Адзін з важных спішскіх гарадоў. Насельніцтва каля 15 тыс. чалавек.
Гісторыя
Стара-Любаўня была першы раз згадана ў 1292 годзе як горад Лібенаў. У 1364 годзе венгерскі кароль Людовік I Вялікі дараваў Стара-Любаўні права каралеўскага горада. У 1412 годзе ў ліку 16 спішскіх гарадоў Стара-Любаўня была аддадзена Польшчы як задатак за доўг. У 1772 годзе пасля падзелу Рэчы Паспалітай, Стара-Любаўня зноў уваходзіць у склад Венгерскага каралеўства ў складзе Аўстрыі.
Насельніцтва
Стара-Любаўня — шматнацыянальны горад. Тут жывуць славакі, русіны, палякі, немцы, цыгане. Каля траціны вернікаў — уніяты.
Баляслаў Антонавіч Ялавецкі
Баляслаў Лаўрэнцій Антонавіч Ялавецкі (, Віленская губерня — каля ) — інжынер і прадпрымальнік, надворны саветнік.
Біяграфія
30 сакавіка 1885 г. Б.Ялавецкі падае на імя імператара прашэнне аб адстаўцы з-за хваробы. Да гэтага часу ён адслужыў 20 гадоў, узнагароджаны ордэнамі св. Станіслава 3-й ступені і св. Ганны 3-й ступені. Прашэнне было задаволенае 16 ліпеня 1885 г.
На працягу 15 гадоў Б. Ялавецкі быў дырэктарам Аляксандраўскага завода ў Пецярбургу, у гэты час прадпрыемства не саступала лепшым заводам Еўропы. Між іншага быў аўтарам канструкцыі спецыяльнага цягніка для царскай сям’і пабудаванага на Аляксандраўскім заводзе. Вучыўся і стажыраваўся за мяжой — у Аўстрыі і Чэхіі. Аўтар артыкулаў на тэхнічныя тэмы, дакладаў і выступленняў у Рускім тэхнічным таварыстве. У 1878—1879 гадах у Пецярбургу выйшла праца Б. Ялавецкага ў 2-х тамах «Вада, паліва і паравозныя катлы», папулярная сярод расійскіх інжынераў-чыгуначнікаў. Да часу калі Ялавецкі вырашыў заснаваць Першае таварыства пад’язных чыгуначых шляхоў у Расіі, яго аўтарытэт інжынера, арганізатара вытворчасці і знаўца чыгуначнай справы не выклікаў сумневу.
Першай будоўляй Таварыства была вузкакалейнай чыгуначнай лініі ад станцыі Свянцяны Пецярбургска-Варшаўскай чыгункі да буйнога беларускага мястэчка Беразвечча (цяпер у межах Глыбокага). Хадайніцтва на дазвол будаўніцтва паступіла да імператара праз віленскага, гродзенскага і ковенскага генерал-губернатара і міністра ўнутраных спраў у лютым 1894 г., і 27 чэрвеня 1894 г. яно было зацверджана Аляксандрам III. Затым былі пабудаваны і паспяхова эксплуатаваліся вузкакалейныя чыгункі ў Прыбалтыцы і ва Украіне. Да 1913 года Таварыству належала 1149 вёрст чыгуначных шляхоў — амаль палова агульнарасійскай вузкай чыгуначнай каляі. Таварыства з’яўлялася найбуйнейшай чыгуначнай кампаніяй такога ўзору ў Расійскай імперыі, нашмат апярэджваючы найбліжэйшага канкурэнта — Маскоўскае таварыства пад’язных шляхоў, якое валодала толькі 301 вярстой. Б. Ялавецкі меў вялікі аўтарытэт у Расіі і за мяжой, ён быў у ліку заснавальнікаў і стала прысутнічаў у складзе праўлення Руска-Бельгійскага металургічнага таварыства з асноўным капіталам 20 млн руб. Таварыству належалі Пятроўскі чыгуна-плавільны і жалезаробчы завод (4200 рабочых), вугальныя шахты ў Екацярынаслаўскай губерні і Данской вобласці. Пры гэтым Б. Ялавецкі заставаўся сталым старшынём праўлення Першага таварыства пад’язных шляхоў, яно месцілася ў Санкт-Пецярбургу, на Неўскім праспекце, 11. Таварыства займалася не толькі перавозкай пасажыраў і грузаў па сваіх чыгунках, але і будавала на замову пераносныя рэйкавыя шляхі з рухомым складам, вырабляла вагоны і ваганеткі, гандлявала машынамі і прыладамі для здабычы і прасавання торфу і пераноснымі лесапільнымі заводамі. Перад 1-й сусветнай вайной маёмасць Таварыства ацэньвалася амаль у 27 млн руб., яно рэгулярна выдавала справаздачы па эксплуатацыі пад’язных шляхоў і каштарысы даходаў і выдаткаў.
Б. Ялавецкі не менш вядомы і праз сваю грамадскую дзейнасць. Як выбарны прадстаўнік ад Свянцянскага павету ён прымаў удзел у распрацоўцы Палажэння аб земскіх установах у Віленскай, Ковенскай і Гродзенскай губернях, а ў 1906 г. абраны ад Віленскай губерні дэпутатам Першай Дзяржаўнай Думы. У Думе Ялавецкі далучыўся да «Кола тэрытарыяльнага» — фракцыі «краёўцаў», і ягоныя погляды на будучыню Беларуска-Літоўскага краю, выкладзеныя ў «Нацыянальным маніфесце Літвы», сведчаць пра глыбокую неабыякавасць да эканамічнага і культурнага развіцця ўсіх нацыянальных, рэлігійных і моўных груп насельніцтва краю, якое бачылася яму адзінай «літоўскай нацыяй» (narodem).
Аляксандр Памідораў
Аляксандр Памідораў (сапраўднае імя: Аляксандр Крывашэеў; 21 снежня 1971, Мінск, БССР) — беларускі музыкант, журналіст, радыёвядучы, шоумэн. Лідар гурта «Pomidor/OFF».
Біяграфія
Нарадзіўся 21 снежня 1971 года ў Мінску. Жадаў стаць гукарэжысёрам, але пры паступленні ў Ленінградскі інстытут кінаінжынераў трэба было здаваць матэматыку і геаметрыю. Гэта яго адпудзіла і ён падаўся ў Беларускую акадэмію мастацтваў, але не паступіў. Пайшоў вучыцца ў Інстытут культуры на «кіраўніка самадзейнага тэатра». І ўсё жа на трэцім курсе перавёўся ў Беларускую акадэмію мастацтваў (тэатральны факультэт) на рэжысуру драматычнага тэатра. Дыплом абараніў у Маладзечне, атрымаў спецыяльнасць «рэжысёр драматычнага тэатра».
Працаваў на шэрагу радыёстанцый: «Беларуская маладзёжная», «Радыё 101,2», «», «Беларускае Радыё Рацыя», «Радыё Бі-Эй». У 1988 годзе ў Араніенбаўме (Ламаносаве) стварыў першы свой гурт пад назвай «Пьяные Гости» — акустычнае трыа. Песні гурта былі на рускай мове. Гурт запісаў тры касетныя магнітаальбомы. У 2001 годзе толькі апошні канцэртны альбом «Уровень жизни» 1998 года быў выдадзены на дыску. З 1997 года піша па-беларуску.
26 лістапада 2020 года Аляксандр Памідораў звольніўся з «Радыёстанцыя Рокс-М» з-за сваёй грамадзянскай пазіцыі на пратэстах у Беларусі: «Ёсць дысананс у тым, каб весці забаўляльныя праграмы ў той час … калі ў тваім горадзе на тваіх вуліцах невядомыя людзі без твараў са зброяй хапаюць мірных грамадзян, суседзяў, збіваюць і катуюць, беспадстаўна кідаюць у турмы».
Супольныя музычныя праекты
Памідораў браў удзел у шэрагу супольных музычных праектаў «Народны Альбом» («Lomir Zech Iberbetn»), «Святы Вечар — 2000» («Цуд на Каляды», «Глорыя»), «Я нарадзіўся тут». Удзельнік розных дуэтаў з вядомымі беларускімі музыкамі. Вядучы канцэртаў, фестываляў (Басовішча, Рок-каранацыя, Be Free), мітынгаў.
Анастасія Валер’еўна Шпакоўская
Біяграфія
У 1996—1998 навучалася на студыі пры НАДТ імя Горкага (мастацкі кіраўнік — Барыс Луцэнка). У 1998—2002 — Беларуская дзяржаўная акадэмія мастацтваў. Спецыялізацыя — акцёр драматычнага тэатра і кіно (кіраўнік курсу — Валерый Раеўскі).
Аляксандр Памідораў
Уласныя праекты
У 2000 годзе Аляксандр стварыў уласны музычны праект «Pomidor/OFF», дзе цяпер працуе супольна з вядомымі беларускімі музыкамі. Са снежня 2006 года да верасня 2008 года вёў праграму «Гукапіс» на Радыё «Свабода».
Сям’я
Жанаты другім шлюбам. Ад першага ёсць дачка Соф’я.
Анастасія Валер’еўна Шпакоўская
Біяграфія
Працуе ў Нацыянальным тэатры імя Максіма Горкага.
Як спявачку яе характаразуюць наступным чынам: «з пранізлівым жаночым вакалам і мужчынскім драйвам». «Яна вызначаецца эмацыйнасцю ў вакале і рашучасцю ва ўчынках», — даваў ацэнку Сяргей Будкін.
У 2007 годзе нарадзіла сына, на нейкі час выступы былі спынены.
Канфлікт з крытыкамі
Падчас фестывалю «Амбасовішча»-2008 Анастасія Шпакоўская ўдарыла журналістку Таццяну Заміроўскую за тое, што тая «дрэнна пісала пра гурт „Naka“»; інцыдэнт атрымаў агалоску толькі ў 2014—2015 годах.
Задуб’е (Кармянскі раён)
За́дуб’е (, Задубье) — вёска ў Кармянскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Стараградскага сельсавета.
У 1924—1954 гадах цэнтр Задубскага сельсавета.
Лубянка (Кармянскі раён)
Лубя́нка (, Лубянка) — вёска ў Кармянскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Стараградскага сельсавета.
Уладзімір Іванавіч Шчарбін
Біяграфія
У 1969 годдзе закончыў Пензенскае педагагічнае вучылішча (мастак-графік), у 1977 годзе — Пензенскае мастацкае вучылішча, у 1983 годзе — Беларускі дзяржаўны тэатральна-мастацкі інстытут.
У 1969—1971 гадах працаваў па камсамольскай пуцёўцы на будаўніцтве Волжскага аўтазавода ў Тальяці. Зараз працуе загадчыкам мастацкага аддзялення Дзяржынскай дзіцячай школы мастацтваў.
Выстаўляцца пачаў з 1977 года. У 1995 годзе ў Дзяржынску адбылася персанальная выстаўка. Асноўныя творы ў галіне плаката. Член Беларускага саюза мастакоў з 1991 года. Член Міжнароднай асамблеі дзіцячай творчасці.
3 чэрвеня 2011 года за шматгадовую плённую працу, высокі прафесіяналізм, значны асабісты ўклад у развіццё культуры ўзнагароджаны медалём Францыска Скарыны
Леле
Леле (Lehel, Lele, Lél; памёр у ) — венгерскі палкаводзец князя Такшаня, да 955 года — меркаваны кіраўнік Нітранскага княства (на тэрыторыі сучаснай паўднёва-заходняй Славакіі).
Паводле Сімона Кезскага, спачатку Леле жыў у раёне Галгаца (сучасны Глогавец). Насуперак сцвярджэнням некаторых гісторыкаў ён, напэўна, не належаў да дынастыі Арпадаў. У 955 годзе ў бітве на рацэ Лех Леле трапіў у палон і быў пакараны смерцю.
Вядома паданне, што Леле належаў горн, які цяпер экспануецца ў музеі венгерскага горада Ясберэнь. Паводле падання, перад пакараннем смерцю, якое павінна было адбыцца на вачах германскага імператара Атона I, Леле прапанавалі ў апошні раз сыграць на гэтым горне. Сыграўшы, ён, быццам, кінуўся да імператара і паспеў разбіць яму горнам галаву. Аднак, на праўдзе Атон памёр толькі ў 973 годзе, праз 18 гадоў па смерці Леле.
Свінарэйка
Свінарэйка — возера ў Кобрынскім раёне Брэсцкай вобласці Беларусі, за 38 км на паўднёвы ўсход ад горада Кобрын, ля вёскі Лелікава, за 2,4 км ад мяжы з Украінай, у басейне ракі Мухавец.
Плошча паверхні 0,18 км², даўжыня 0,53 км, шырыня 0,48 км. Даўжыня берагавой лініі 1,19 км. Найбольшая глыбіня 1,1 м, сярэдняя – 0,5 м. Дно сапрапелістае.
На поўначы злучана меліярацыйным каналам з каналам Арэхаўскі. На поўдні ўпадаюць тры меліярацыйныя каналы. Зарастае ўмерана.
У возеры водзяцца шчупак, акунь, плотка, карась і іншыя віды рыб.
Верхняя Венгрыя
Верхняя Венгрыя (Felső-Magyarország or Felvidék, Horné Uhorsko) — назва тэрыторыі ў паўночнай частцы Каралеўства Венгрыя. У цяперашні час прыкладна супадае з тэрыторыяй Славакіі. Падчас асманскіх войнаў назва Верхняя Венгрыя распаўсюджвалася толькі на паўночна-ўсходнія рэгіёны Венгерскага каралеўства, а паўночна-заходнія адносіліся да Ніжняй Венгрыі. У XVIII—XIX стагоддзях гэта азначэнне стала ўжывацца ў дачыненні да ўсёй паўночнай часткі каралеўства.
Насельніцтва Верхняй Венгрыі было разнамасным і складалася са славакаў, венграў, немцаў і русінаў. Паводле першых поўных дэмаграфічных звестак, што з'яўляюцца ў XVIII стагоддзі, славакі складалі большасць насельніцтва. Яны называлі гэту тэрыторыю тэрмінам «Slovensko» (Славакія), вядомым у пісьмовых крыніцах яшчэ з XV стагоддзя, аднак без акрэсленых межаў і без пэўнага вызначанага статусу ў Венгрыі. У венгерскай літаратуры гэты рэгіён часта завецца «Felvidék» (Узвышша).
Сучаснае ўжыванне
Пасля Першай сусветнай вайны значэнне венгерскага слова Felvidék (Felső-Magyarország выйшла з ужытку) звузілася да Славакіі і Карпацкай Русі. Цяпер выкарыстанне слова Felvidék у дачыненні да сваёй краіны славакі лічаць абразай, і яно ўжываецца венграмі выключна ў гістарычнай літаратуры для апісання сярэднявечнай тэрыторыі (хоць на той час гэты тэрмін яшчэ не ўвайшоў ва ўжыванне). Нават у дачыненні да трох дзяржаў рэгіёна, што засталіся ў складзе Венгрыі пасля Першай сусветнай вайны, цяпер ужываецца выраз Паўночная Венгрыя (Észak-Magyarország), а не Верхняя. Аднак прадстаўнікі венгерскай меншасці ў паўднёвых памежных рэгіёнах Славакіі працягваюць карыстацца звыклай назвай дзеля азначэння тэрыторыі пражывання пераважна венграў. Некаторыя называюць сябе felvidéki magyarok («верхнія венгры»).
Шашцін-Стражэ
Шашцін-Стражэ (Šaštín-Stráže; Schoßberg-Strascha; Sasvár-Morvaőr) — горад у раёне Сеніца Трнаўскага края заходняй Славакіі.
Першапачаткова ўяўляў сабой дзве асобныя вёскі. Шашцін-Стражэ з’яўляецца адным з наймаладзейшых гарадоў Славакіі, атрымаўшы статус горада толькі 1 верасня 2001 года.
Геаграфія
Горад размяшчаецца на поўначы Загор’я за 18 км ад Сеніцы і за 65 км ад Браціславы. Рака Міява працякае паўз горад, падзяляючы яго на дзве часткі.
Гісторыя
Сучасны горад узнік аб’яднаннем двух паселішчаў — Шашцін і Стражэ над Міяваў. Шашцін упершыню згадваецца ў 1218 годзе як вартавая крэпасць Венгерскага каралеўства. Гэтая вёска мае шчыльнае гістарычнае дачыненне да этнічнай групы секеяў. Шашцін і Стражэ над Міяваў былі аб’яднаныя ў 1961 годзе пад агульнай назвай «Шашцінске Стражэ» (Šaštínske Stráže). У 1971 мястэчка набыло цяперашнюю назву.
Горад знакаміты сваёй базілікай Св. Марыі, якая з’яўляецца месцам паломніцтва хрысціянскіх вернікаў.
Дэмаграфія
Паводле перапісу 2001 года колькасць насельніцтва горада налічвае 5005 чалавек. Нацыянальны склад: 95,44 % — славакі, 2,06 % — цыгане і 1,50 % — чэхі.
Шадван
Шадван (شدوان) — найбуйнейшы востраў на поўдні Суэцкага заліва. Уваходзіць у склад Егіпта. Плошча — каля 42 км². Сталага насельніцтва няма.
Геаграфія
Востраў Шадван месціцца на поўначы Чырвонага мора ў гарлавіне Суэцкага заліва ў 29 км на паўночны ўсход ад Хургады. Сфарміраваўся ў выніку змены ўзроўню мора. Фундамент вострава складзены з базальтаў, аднак бачная паверхня ўяўляе сабою скалы з вапнякоў і пясчаніку. Востраў Шадван знаходзіцца ў сейсмічна актыўнай зоне, часам адбываюцца землятрусы.
Берагі атачаюць каралавыя рыфы, якія фарміруюць на паўночным захадзе шырокую лагуну. Маецца таксама невялікая ўнутраная лагуна. Узровень вады ў ёй залежыць ад сезону.
Клімат трапічны спякотны.
Прырода
Паверхня вострава Шадван уяўляе сабою скалістую і пясчаную пустыню з рэдкай ксерафітнай расліннасцю. На яго берагах спыняюцца пералётныя птушкі. Значна багацейшымі па сваіх прыродных уласцівасцях з'яўляюцца навакольныя каралавыя рыфы. Каля Шадвана жывуць шматлікія марскія акуні, акулы, дэльфіны, марскія чарапахі.
Гісторыя
Падчас канфлікта паміж Егіптам і Ізраілем у 1967 - 1970 гг. на Шадване была арганізавана егіпецкая ваенная база, з вострава вёўся абстрэл ізраільскіх пазіцый на акупаваным Сінайскім паўвостраве. Пазіцыі егіпцян таксама пацярпелі падчас ізраільскай атакі 26 снежня 1969 г. Часткова разбураны ў выніку ваенных падзей маяк быў адрамантаваны толькі ў 1987 г.
У 1996 г. на востраве была пабудавана аўтаномная сейсмалагічная станцыя. Дзякуючы блізкасці да Хургады Шадван карыстаецца папулярнасцю сярод турыстаў, якія наведваюць яго для знаёмства з каралавым рыфам.
Рыгор Піліпавіч Печнікаў
Рыго́р Пілі́павіч Пе́чнікаў — беларускі мастак, графік.
Біяграфія
Адразу па нараджэнні Рыгора сям'я пераехала ў Пружаны. Тут ён скончыў сярэднюю школу №2, дзе ўпершыню пачаў займацца мастацкай творчасцю: удзельнічаў у конкурсах, аздабляў школьныя газеты. У 1960 годзе паступіў на вечаровае аддзяленне Мінскага мастацкага вучылішча, працуючы на заводзе мастаком-афарміцелем. У 1963 годзе залічаны на аддзяленне графікі Мінскага тэатральна-мастацкага інстытута.
Пасля сканчэння пэўны час працаваў у Мінску, а пасля вярнуўся ў Пружаны. Працаваў мастаком на заводзе радыёдэталяў, настаўнікам у школах, кіраўніком гуртка ў Доме піянераў, выкладчыкам музычнай школы.
Творчасць
Падчас працы ў Пружанах стварыў вялікую колькасць мастацкіх твораў: накідаў тушшу, гуашшу, пастэллю, алоўкам; карцін. Займаўся аздабленнем інтэр'ераў у школах, музея ў пружанскім тэхнікуме. Распрацаваў праекты царскіх варот Свята-Мікалаеўскай царквы ў вёсцы Засімавічы, іканастаса Свята-Пакроўскай царквы ў вёсцы Гарадзечна, помніку Сцяпану Гудзімаву ў гарадскім скверы. Падчас працы выкладчыкам у пружанскай школе мастацтваў падрыхтаваў шмат таленавітых вучняў, некаторыя з якіх ужо таксама сталі вядомыя на Пружаншчыне.
Цяпер Рыгор Піліпавіч займаецца галоўным чынам напісаннем абразоў.
Тайхі
Працэс назапашвання вады
Рэгіён Банска-Шцьяўніцы не мае значных крыніц праточнай паверхневай вады. Менавіта з-за гэтага і былі спраектаваны тайхі, каб захоўваць ваду шляхам назапашвання атмасферных ападкаў. Каналы з агульнай даўжынёй у 72 км выконвалі функцыю перанакіравання дажджавой вады і таплення выпалага снегу ў 60 рэзервуараў. Поўнасцю сістэма была здольна акумуляваць 7 мільёнаў м³ вады. Затым вада цякла цераз 57 км каналаў да вадзяных колаў, якія сілкавалі сем забяспечаных ківачовай сістэмай насосаў. Помпы прыбіралі залішнія падземныя воды, і затым вадзяныя колы забяспечвалі энергіяй руднікі, апрацоўку металаў, металургію і млыны.
Пасека-Слабодка
Па́сека-Слабо́дка (, Пасека-Слободка) — вёска ў Кармянскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Стараградскага сельсавета.
Марцінская дэкларацыя
Марцінская дэкларацыя (Martinská deklarácia) — дакумент, прыняты на сходзе прадстаўнікоў славацкіх палітычных плыняў у Марціне 30 кастрычніка 1918 г. Яго падпісанты заявілі аб праве славацкага народа на самавызначэнне. Паводле вынікаў сходу Славацкі нацыянальны савет быў абвешчаны адзінай найвышэйшай палітычнай сілай славацкага народа. У дэкларацыі ўтрымліваўся пункт пра афіцыйнае скасаванне саюза Славакіі з Венгрыяй і ўтварэнне новага саюза з чэшскім народам.
Пятравічы
Пятра́вічы (, Петравичи) — вёска ў Кармянскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Стараградскага сельсавета.
Сейм Славацкай краіны
Сейм Славацкай краіны (Snem Slovenskej krajiny), т. зв. «аўтаномны парламент» — найвышэйшы парламент Славацкай краіны ў межах Чэхаславакіі ў 1938—1939 гадах. Знаходзіўся ў Браціславе. Першыя выбары ў сейм прайшлі 18 снежня 1938 года, першае паседжанне прыпала на 18 студзеня 1939.
Франчэска Прыматыча
Біяграфія і творчасць
Вучыўся ў Мантуі ў Джуліа Рамана, з 1532 працаваў пры двары Францыска I. Адзін з найбуйнейшых прадстаўнікоў італьянскага і французскага маньерызму. Прымаў удзел у роспісе палаца Фантэнбло, пасля смерці свайго напарніка (1540) узначаліў групу мастакоў, якія працавалі ў каралеўскім маёнтак (так званая «»). Гэты пост ён займаў і пры наступных каралях аж да Карла IX Валуа. Да канца жыцця заняўся архітэктурай, сярод яго прац — пачатак капліца Валуа ў абацтве Сен-Дэні, разбураная ў 1719.
Хізаў
Хі́заў (, Хизов) — аграгарадок у Кармянскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Стараградскага сельсавета.
У 1924—1954 гадах цэнтр Хізаўскага сельсавета.
Месхетыя
Месхе́тыя, або Месхе́ты (მესხეთი) — гісторыка-культурная вобласць Грузіі, у наш час большая частка Месхетыі ўваходзіць у склад Грузіі, займаючы поўдзень і часткова паўднёвы захад краіны. Тэрыторыя гістарычнай Месхетыі адпавядае тром сучасным муніцыпалітэтам Грузіі — Адыгенскаму, Ахалцыхскаму і Аспіндзаўскаму, якія ўваходзяць у край Самцхэ-Джавахетыя, а таксама сумежным раёнам Турцыі. Цэнтр — горад Ахалцыхэ.
Гісторыя
Гістарычна вобласць была заселена грузінскімі плямёнамі, якія ў часы панавання тут Візантыйскай імперыі (VI—XI стагоддзі) прынялі хрысціянства, верагодна ўсё ж захоўваючы і дахрысціянскія звычаі, а таксама сваю культуру. C XIII стагоддзя ў княстве Самцхэ-Саатабага, кіравалі якім атабегі з дому Джакелі. Да 1576 года Месхетыя была канчаткова заваявана туркамі-асманамі і стала часткай Асманскай Турцыі.
У Месхетыю, як і ў іншыя заваяваныя землі, пачало перасяляцца з іншых абласцей Анатоліі цюркамоўнае насельніцтва. Шляхам іх змешвання з мясцовымі жыхарамі, частка якіх прынялі іслам, утварылася этнічная група турак-месхетынцаў.
Паслабленне Асманскай імперыі прыводзіць да ўзмацнення Расіі ў рэгіёне (гл. Ахалцыхская бітва). Адрыянопальскі мірны дагавор 1829 года замацоўвае перадачу паўночнай часткі рэгіёна пад кіраванне Расійскай імперыі. Пасля гэтага ў рэгіёне пачынаецца зваротны працэс: значная частка грузінаў-мусульман, асабліва ў другой палове XIX стагоддзя, перасяляецца ў Турцыю.
Астатнія туркі-месхетынцы былі ў 1940-я гады дэпартаваны ў Казахстан і Сярэднюю Азію. Большасць з іх так і не вярнуліся ў Месхетыю.
Канюшоўшчына
Канюшо́ўшчына (, Конюшовщина) — вёска ў Баранавіцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Гарадзішчанскага сельсавета. Размешчана за 28 км на поўнач ад Баранавічаў.
Гісторыя
У 1897 годзе ў Гарадзішчанскай воласці Навагрудскага павета Мінскай губерні.
Паводле Рыжскага мірнага дагавора 1921 года ў складзе Польскай Рэспублікі, у Гарадзішчанскай гміне.
З 1939 года ў складзе БССР. Да 6 жніўня 1979 года вёска ўваходзіла ў склад Зялёнаўскага сельсавета.
Калдычэўскі лагер смерці
Калдычэ́ўскі лагер смерці — лагер смерці, створаны нямецка-фашысцкімі захопнікамі ў сакавіку 1942 года каля в. Калдычэва Баранавіцкага раёна Брэсцкай вобласці ў Вялікую Айчынную вайну.
На абнесенай дротам тэрыторыі лагера вязняў марылі голадам, непасільнай працай на торфараспрацоўках, катавалі і забівалі. Тут існавала 12 турэмных камер і спецыяльная камера для катаванняў. У бараках летняга тыпу знаходзілася толькі 30-40 працэнтаў вязняў, астатнія — пад адкрытым небам.
У лістападзе 1942 года была пабудавана крэмацыйная печ, у якой спалена 600 чалавек з Баранавіцкай і Стаўбцоўскай турмаў. Пазней печ не працавала. Масавыя растрэлы рабіліся ва ўрочышчы Лазы, дзе была крэмацыйная печ, і ў бярэзніку Арабаўшчына.
Ва ўрочышчы, каля лагера, знойдзена больш за 22 тыс. чалавек.
На месцы лагера помнік ахвярам фашысцкага тэрору.
Аляксандр Віктаравіч Ждановіч
Аляксандр Віктаравіч Ждановіч (,, БССР) — савецкі і беларускі акцёр тэатра і кіно. З 1996 года вядомы як вядучы «Калыханкі» — «Маляваныч».
Біяграфія
У 1985 годзе скончыў Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут. З таго часу працуе ў Нацыянальным акадэмічным тэатры імя Горкага. З 1996 года вядзе (Маляваныч) перадачу «Калыханка» на Беларускім Тэлебачанні. Да таго быў вядучым Слаўкам-Забаўкам у дзіцячай перадачы «Літарынка». «Маляваныча» граў амаль 20 гадоў у перадачы «Калыханка», але ў 2015 годзе тэлевізійная кар'ера Аляксандра Ждановіча скончылася. Працягвае граць у тэатры. Заснавальнік і кіраўнік дзіцячага тэатра-студыі «Радасць» для дзяцей-інвалідаў і сірот пры Свята-Елісавецінскім манастыры, які пакінуў (ці быў звольнены) пасля арышту ў лістападзе 2020 г. Мастацкі кіраўнік Міжнароднага каляднага фестывалю батлеечных і лялечных тэатраў «Нябёсы».
Сям'я
Жонка — Людміла Ждановіч — артыстка тэатра лялек. Маюць двух сыноў.
Red Bull Stratos
«Red Bull Stratos» (Red Bull Stratos) — адзін з многіх маркетынгавых і камерцыйных праектаў у экстрэмальных відах спорту сусветна вядомай аўстрыйскай кампаніі «Red Bull GmbH», якая займаецца вытворчасцю энергетычных напояў «Red Bull». Сутнасць праекту: Фелікс Баўмгартнер здзейсніў скачок з стратасферы з вышыні каля 38 969,4 м з адмысловай капсулы і запоўненага геліем паветранага шара, і, такім чынам, перасягнуў рэкорд палкоўніка Джозефа Кітынгера, які паспяхова скокнуў з вышыні 31 000 футаў, і рэкорд Малкама Роса ў палёце паветраным шарам (34 668 м).
Рэалізацыя праекта «Red Bull Stratos», першапачаткова запланаваная на 9 кастрычніка 2012 года, неаднаразова адкладалася з-за моцнага ветра ў раёне Нью-Мексіка, і была паспяхова здзейснена 14 кастрычніка 2012 года. Такім чынам, Фелікс Баўмгартнер стаў першым у свеце «звышгукавым».
Мэта праекта
Праект «Red Bull Stratos» пераследваў некалькі мэтаў;
Гэты праект быў перш за ўсё неабходны для пераадолення гукавага бар'еру без паветраных судоў і высветліць, што ў такі момант адбываецца. Акрамя таго, яшчэ меркавалася сабраць і шмат іншай інфармацыі пра змены ў арганізме чалавека, якія могуць паўстаць у выпадку ўзнікнення надзвычайнай сітуацыі.
Метэаралагічныя ўмовы, неабходныя для рэалізацыі праекта
Адным з асноўных і важных фактараў, якія маглі паўплываць на поспех рэалізацыі праекта «Red Bull Stratos», былі метэаралагічныя з'явы і іх непрадказальнасць.
Вецер
Падчас рэалізацыі праекта ў атмасферы не павінна было быць ветра з-за высокай адчувальнасці сістэмы, паколькі паветраны шар праекта «Red Bull Stratos» быў надзвычай вялікі (850 000 м³).
Рызыка ўдару была вельмі высокай падчас узлёту паветранага шара. Напоўнены геліем паветраны шар, сценкі якога мелі таўшчыню ўсяго 0,002 см, маглі б лёгка разарвацца ад парыву ветра. Таму ўзлёт шара быў адкладзены на некалькі дзён, таму што хуткасць ветру ў тыя дні была большай, чым 2 км/г на ўзроўні зямлі да некалькіх сотняў метраў на вялікай вышыні. Уплыў ветру на паветраны шар і капсулу і яго хуткасць пастаянна кантралявалася падчас канчатковай рэалізацыі праекта — асабліва, калі шар быў на мяжы стратасферы, дзе турбулентнасць з'яўляецца распаўсюджанай з'явай. Вызначэнне хуткасці ветру на розных вышынях дазволіла камандзе сачыць за рухам паветранага шара, што накіроўваўся ветрам, і прагназаваць зону высадкі яшчэ да запуску паветранага шара.
Ападкі і вільготнасць
Для рэалізацыі адсутнасць ападкаў у выглядзе снег, лёдц і дажджу або туману мае вялікае значэнне, паколькі ў адваротным выпадку яны могуць паставіць пад пагрозу бачнасць і ўздым паветранага шара. Ападкі любога роду і нават лішак вільгаці могуць прадухіліць запуск паветранага шара і рэалізацыю праекта, таму што празмерны ўплыў вільгаці і марозу выклікае назапашванне лёду на паветраным шары, які будзе парушаць узлёт шара. Патэнцыяльна створаны лёд вагой у некалькі сотняў кілаграмаў будзе спрыяць нагрузцы на абсталяванне і істотна ўплываць на хуткасць, даўжыню і вышыню ўздыму.
Хмарнасць
У адпаведнасці з палажэннямі Федэральнага агенцтва авіяцыі Злучаных Штатаў мяркуецца, што шар, ужыты ў праекце «Red Bull Stratos», не павінны лётаць, калі неба хмарнае больш, чым напалову або калі гарызантальная бачнасць (у любы час) меншая, чым 5 км.
Гэтыя ўмовы бачнасці ў небе патрэбныя, каб было добрым візуальнае адсочванне ўздыму паветранага шара і капсулы і Фелікс Баўмгартнер забяспечыў найлепшыя ўмовы для яго належнага кіраўніцтва падчас свабоднага падзення.
Сонечная актыўнасць
Сонечная актыўнасць, напрыклад, сонечныя вывяржэнні і выбухная актыўнасць на паверхні рэгулярна кантралявалася ў праекце Red Bull Stratos. Сонца можа ствараць «сонечныя буры», якія адбіваюцца на працы сістэмы GPS з дапамогай спадарожнікаў і радыёсувязі праз атмасферу. На шчасце, дзякуючы развіццю метэаралогіі, сіноптыкі змаглі папярэдне паведамляць пра ўваходныя сонечныя буры за шмат часу — звычайна за некалькі дзён. Таму місія пазбегла перашкод, выкліканых дзейнасцю Сонца.
Маніторынг і прагназаванне метэаралагічных умоў
З вышэйзгаданых фактараў метэаралогія магла мець непасрэдны ўплыў на ажыццяўленне праектнай каманды Red Bull Stratos. Метэаролагі падрабязна ўвесь час аналізавалі папярэдняе і бягучае надвор’е. З дапамогай камп’ютарнай мадэлі для прагназавання часу яны спрабавалі дакладна прадказаць, што ўмовы надвор’я ў атмасферы на вышыні 40 км і іх савет дапамог камандзе кіравання ў прыняцці фінальнага рашэння аб даце і часу запуску і іншых рашэнняў у ходзе місіі. Нават у выпадку нечаканых змен у умовах надвор’я метэаралагічныя каманда была ў стане кантраляваць кіраванне праектам і забяспечыць своечасовае і бесперапыннае апавяшчэнне аб умовах надвор’я, так што ён Фелікс своечасова інфармаваўся аб любых iстотных змяненнях, неабходных для бяспечнага палёту.
Патэнцыяльныя рызыкі і праблемы са здароўем, якія неабходна было вырашаць у праекце
Калі ў ходзе праекта «Red Bull Stratos» Фелікс Баўмгартнер, нават на кароткі час, быў падвергнуты негатыўным уздзеянням навакольнага асяроддзя, якія існуюць у стратасферы, у такіх абставінах ён мог выжыць толькі некалькі секунд. Дзве з самых вялікіх небяспек былі пашкоджанне і страты ціску ў касцюме або капсуле і выпадкова адкрыты парашут. На вышынях, якія перавышаюць 19 200 метраў, дзе вада кіпіць пры тэмпературы цела, у Фелікса закіпела б кроў, і вызваленыя бурбалкі газу спрычынілі гіпаксію (недахоп кіслароду), што стала б прычынай смерці Фелікса.
Хоць у стратасферы не вакуум, канцэнтрацыя паветра і кіслароду ў ёй настолькі малая, што ў гэтых умовах чалавек можа жыць (без фатальных наступстваў) толькі з прымяненнем адпаведных тэхнічных мер і прафілактычнай медыцыны. Такім чынам, для мэт дадзенага праекта распрацаваны цэлы спектр медыцынскіх і іншых сродкаў абароны працэдур, якія з'яўляюцца вытворнымі ад многіх гадоў вывучэння негатыўных наступстваў уздзеянняў вышыні на арганізмы пілотаў, дэсантнікаў і касманаўтаў. Створаныя сістэма і пратаколы для абароны арганізма Фелікса Баўмгартнера ад неспрыяльных уздзеянняў вышыні: спецыяльна распрацаваная капсула пад ціскам, вышынны касцюм з ахоўным шлемам і спадарожная сістэма забесячэннем кіслародам для таго, каб звесці да мінімуму рызыкі і наступствы ўздзеяння вялікай вышыні.
Змены ў атмасферы з вышынёй
Атмасфера Зямлі, пачынаючы з яе паверхні, паступова становіцца радзей і знікае ў Сусвеце. Няма вызначанай мяжы паміж атмасферай і пазаземным Сусветам, але для практычных мэтаў вызначаецца вышыня 100 ці 118 км. Ад гэтай мяжы атмасфера дзеліцца на тры часткі: мезасфера (6-20 км), стратасфера (20-50 км) і трапасфера (50-85 км). Тры чвэрці масы атмасферы Зямлі знаходзіцца ў 11 км ад паверхні Зямлі. Да вышыні 32 км (цэнтральная частка стратасферы) змяшчаецца 99 % ад агульнай масы атмасферы, а астатнія 1 % знаходзяцца да вышыні 1000 км.
Рэалізацыю праекта «Red Bull Stratos» Фелікс Баўмгартнер пачаў з вышыні 39045 метраў, ці са стратасферы, які знаходзіцца паміж трапасферай і мезасферай, ад 20 да 50 км над узроўнем мора, у якой газы адлучаюцца ў выглядзе слаёў у адпаведнасці з іх вагой. Гэта самая суровая частка зямной атмасферы, дзе тэмпература памяншаецца бесперапынна ад −55 °C (у сярэдніх шыротах і на полюсах) да −85 ° С (на экватары), а затым павялічваецца да 0 °C у стратапаўзе. У такіх умовах са значным перападам тэмператур Фелікс Баўмгартнер правёў некаторы час у свабодным падзенні.
Стратасфера ў ніжняй яе частцы мае азонавы слой. Слаі стратасферы нестабільныя з-за тэмпературных інверсій. Прычына гэтага заключаецца ў распадзе малекулярнага кіслароду (O2) у азон (О3) пад уздзеяннем сонечнага караткахвалевага (200 нм) УФ-выпраменьвання. Кісларод паглынае шкодныя для чалавека прамяні і тым самым быць ператвараецца з трохмалекулавую мадыфікацыю — азон. Чым большая адлегласць ад Зямлі, тым большая доля сонечных ультрафіялетавых прамянёў і, такім чынам, доля азону. Стратасфера змяшчае 90 % атмасфернага азону. З памяншэннем атмасфернага ціску і павелічэннем сонечнай радыяцыі найбольшая канцэнтрацыя азону знаходзіцца ў слоі ад 20 да 50 км. Высокія канцэнтрацыі азону маюцца таксама ў азонавых дзірках азонасферы.
У названых вышэй фізічных характарыстыках стратасферы Фелікс Баўмгартнер здзяйсняў свабоднае падзенне, але яго цела падвяргалася значным зменам тэмпературы і інтэнсіўнага ўльтрафіялетавага выпраменьвання, ад якіх ён быў абаронены з дапамогай адмыслова створанага вышыннага касцюма з пластом паветраных камер, напоўненых гарачым паветрам, і шлемам з ахоўным казырком, які абараняў ад УФ-выпраменьвання.
Парцыяльны ціск кіслароду хутка памяншаецца з вышынёй, і гэта зніжэнне адпавядае агульным зніжэннем атмасфернага ціску (гл. табліцу справа) ў атмасферы. У параўнанні з узроўнем мора, дзе парцыяльны ціск кіслароду 159 мм рт. сл., на вышыні 11 000 м ён складае або 37 мм рт. сл., на вышыні 19000 м, або на ўзроўні мяжы Армстранга ён складае 0 мм рт. сл.
Так як кісларод падтрымлівае жыццё, зніжэнне бараметрычнага ціску на 87 мм рт. сл., (парцыяльны ціск вадзяной пары і двухвокісу вугляроду ў лёгкіх), што адпавядае вышыні 15 000 м, прадухіляе пранікненне кіслароду са знешняй атмасферы ў лёгачныя альвеолы, таму што яны ўжо былі занятыя агульным атмасферным ціскам, што адпавядае парцыяльнаму ціску двухвокісу вугляроду і пары.
Вышыня 15 000 метраў — функцыянальная (жыццёвая) мяжа атмасферы, дзе «час карыснай свядомасці» пасля раптоўнай страты ціску (напрыклад, дэкампрэсіі капсулы або вышыннага касцюма і шлема) ўсяго 15 секунд, гэта азначае, што жыццё Фелікса Баўмгартнера на гэтай вышыні залежала выключна ад невялікага запасу кіслароду ў яго арганізме, які складае каля 1 л.
Свабоднае падзенне (хуткасць і паскарэнне)
Падчас праекта «Red Bull Stratos» планавалася, што хуткасць цела Фелікса Баўмгартнера перавысіць хуткасць гуку, гэта значыць дасягне і перасягне хуткасць, з якой распаўсюджваюцца гукавыя хвалі, што рухаюцца праз паветра. Хуткасць гуку ў паветры залежыць ад шчыльнасці і тэмпературы паветра, напрыклад, у больш халоднае надвор'е гук праходзіць больш павольна.
Планавалася, што прыкладна ў 30 км над узроўнем мора цела Фелікса Баўмгартнера павінна рухацца з хуткасцю больш за 1110 міль у гадзіну, каб дабрацца да хуткасці гуку, вядомы як адзін мах. Калі цела Фелікса (14 кастрычніка 2012 года ў ходзе рэалізацыі праекта) дасягнула хуткасці 1340,59 км у гадзіну, ён быў першым чалавекам у гісторыі, які ўласным целам пераадолеў хуткасць гуку.
Вярчальны рух (акрабатыка)
Кручэнне цела (кругавыя рухі, акрабатыка) у свабодным падзенні ў місіі «Red Bull Stratos» быў асабліва небяспечнымі, таму што на вялікіх вышынях, з-за зніжэння згасання сілы ў разрэжанай атмасферы кручэнне можа адбыцца ва ўсіх напрамках і любой ступені інтэнсіўнасці ў любым этапе свабоднага падзення цела. Такім чынам, калі ён знаходзіўся ў стане свабоднага падзення, для Фелікса Баўмгартнера была пагроза жыццю, таму што ён страціў кантроль над рухам цела. У 1958 годзе было праведзена даследаванне (Walchner-а) на вышыні 83 000 футаў, якое паказала, што чалавечае цела можа развіць хуткасць кручэння (Tumble) да 465 аб/хв.
Падобныя даследаванні (Weiss, Edelberg, Charland, and Rosenbaum), якія праводзіліся ў 1954 годзе на жывёлах і людзях, з тым каб вызначыць межы талерантнасці кручэння цела, паказалі, што калі цэнтр павароту ў вобласці сэрца, галавакружэнне ў чалавека адбываецца на працягу ад 3 да 10 секунд пры 160 аб/хв, і што фатальная хуткасць кручэння 400 аб/хв.
Эфект залежыць ад размяшчэння цэнтра кручэння. Калі цэнтр кручэння ў сэрцы, кардыядынамічныя і агульныя расстройствы максімальныя. Даследаванні на жывёлах паказалі, што пры 150 аб/хв пры цэнтры павароту ў сэрцы артэрыяльна-вянозная рознасць ціскаў і частоты пульса былі зніжаныя да менш чым 5 мм рт. сл. Пры недахопе кіслароду і гіпаксіі адбываецца крывацёк са сценак пашкоджаных крывяносных сасудаў з-за вельмі вялікіх значэннях сісталічнага ціску, выкліканага кручэннем.
Пераразмеркаванне крыві падчас кручэння адбываецца ў тых частках цела, якія далей ад цэнтра кручэння. Калі цэнтр у ніжняй частцы цела, могуць ўзнікнуць; кан'юнктыва, крывацёк, ацёк і крывацёк у пазухах і сярэднім вусе.
Мяжа ўзроўняў для ўзнікнення кровазліццяў эксперыментальна вызначана, але мяняецца ; з цэнтрам кручэння у тазавым грэбні: ад 3 секунд да 90 аб/ хв да 2 хв пры 50 аб/хв, а з цэнтрам у сэрцы на працягу 4 секунд пры 120 аб/хв на працягу 10 мін пры 45 аб/хв. Фелікс пасля вяртання на зямлю меў ціск крыві ў вочных яблыках, то можна выказаць дапушчэнне, што ён адчуў моцнае агульнае засмучэнне кровазвароту, якое выклікана паскарэннем на мяжы страты прытомнасці. Наступная апрацоўка дадзеных паказвала, што колькасць абаротаў свайго цела была каля 60 у хвіліну і яна займала каля 13 секунд.
Абсталяванне
Асноўнымі часткамі абсталявання, якія спецыяльна распрацоўваліся, вырабляліся і выкарыстоўваліся ў праекце «Red Bull Stratos», былі: вышынны шар (high altide ballon), капсула (capsule), вышынны касцюм (pressure suit et hemmet), парашутная сістэма (parachute system), грудны пакет (chest pack).
Вышынны паветраны шар
Тэхнічныя і канструктыўныя характарыстыкі паветранага шара
Капсула
Капсула пад высокім ціскам, з адмысловым сядзеннем і спадарожным абсталяваннем, каб сабраць важныя навуковыя дадзеныя для будучых місій, уключаны спартсмена Фелікса Баўмгартнера, некалькі гадзін знаходзілася ў верхнім пласце зямной атмасферы — стратасферы. Капсула з яе сістэмамі жыццезабеспячэння да дасягнення кантрольнага ўзроўню для скачка з парашутам, увесь час абараняла фізіялагічныя сістэмы Фелікса Баўмгартнера ад экстрэмальных умоў стратасферы: тэмпературы −65 °C, ультрафіялетавага выпраменьвання, нізкага ўтрымання кіслароду і зніжэння ціску паветра. Дзякуючы ўбудаваным сістэмам у капсуле, цела Фелікса магло рэгуляваць: тэмпературу ў вышынным касцюме, нармальны ціск паветра і кісларод у лёгкіх, каб дыхаць натуральна, без неабходнасці дыхання пад ціскамабаронены і не дапускаць больш стрэсу лёгкіх і сардэчна-сасудзістай сістэмы.
Капсула распрацаваная і вырабленая ў кампаніі Sage Cheshire Aerospace у ЗША у выніку пяцігадовай сумеснай працы міжнароднай даследчай групы пад кіраўніцтвам тэхнічнага кіраўніка праекта Артама Томпсана і вядучых спецыялістаў у галіне авіяцыі і касманаўтыкі. Такім чынам, яе структура заснавана на выкарыстанні самага сучаснага абсталявання ў авіяцыйнай і аэракасмічнай прамысловасці.