cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Інстытут эканомікі НАН Беларусі
Інстытут эканомікі (Н)АН Беларусі (з 1992 г.)
У 2011—2015 гг. Інстытут эканомікі НАН Беларусі праводзіць фундаментальныя даследаванні ў рамках Дзяржаўнай праграмы навуковых даследаванняў «Гуманітарныя навукі як фактар ​​развіцця беларускага грамадства і дзяржаўнай ідэалогіі» па наступных заданнях:
У 2016—2020 гг. у Інстытуце ажыццяўляліся фундаментальныя даследаванні ў рамках Дзяржаўнай праграмы навуковых даследаванняў «Эканоміка і гуманітарнае развіццё беларускага грамадства» па наступных заданнях:
Набуюкі Абэ
— генерал Імператарскай арміі Японіі, генерал-губернатар Карэі і 36-ы прэм’ер-міністр Японіі.
Юнацкасць і ваенная кар’ера
Абэ нарадзіўся ў сям’і былога самурая ў горадзе Канадзава. Ён вучыўся ў вышэйшай школе Хібія, а затым — у вышэйшай школе № 4. У студэнцкія гады ён запісаўся добраахвотнікам у армію і ўдзельнічаў у япона-кітайскай вайне 1894—1895 гадоў.
Пасля перамогі Абэ скончыў Ваенную акадэмію Імператарскай арміі, потым Вышэйшую ваенную акадэмію. Генерал Аракі Садаа вучыўся з ім у адным класе. З 1918 па 1921 гады Абэ быў камандуючым Трэцяга артылерыйскага палка. Полк быў пасланы ў Расію падчас грамадзянскай вайны, але не прымаў удзелу ў баявых дзеяннях.
У 1933 годзе Абэ стаў генералам арміі і галоўнакамандуючым Тайванскай арміі. У 1936 ён быў перакладзены ў рэзерв.
Прэм’ер-міністр Японіі
Пасля адстаўкі кабінета Хіранумы Кіітыра, чыноўнікі высунулі на вызваленую пасаду прэм’ера кандыдатуры Каноэ Фумімара і Хіроты Кокі, а ваенныя — генерала Угакі Кадзусігэ. Гэнро Саёндзі Кімоці не падтрымаў ніводнага з кандыдатаў. Неўзабаве Угакі захварэў і быў шпіталяваны. Новым кандыдатам ад ваенных стаў Абэ, які быў кампраміснай фігурай, з прычыны таго, што ён не належаў ні да адной групоўкі ўнутры арміі.
На пасадзе прэм’ер-міністра Абэ абвясціў нейтралітэт Японіі ў Другой сусветнай вайне. Ён быў перакананым праціўнікам саюза Японіі з Трэцім рэйхам і фашысцкай Італіяй.
Паколькі Абэ не карыстаўся падтрымкай японскіх палітычных партый, у студзені 1940 года ён быў вымушаны сысці ў адстаўку.
Пасля адстаўкі
У 1942 годзе Абэ стаў членам Палаты Лордаў у японскім парламенце, а ў 1944 годзе змяніў Койса Куніякі на пасадзе генерал-губернатара Карэі. Пасля капітуляцыі Японіі ў Другой сусветнай вайне Абэ перадаў паўнамоцтвы камандуючаму войскамі ЗША ў Карэі Джону Ходжу.
Пазней Абэ быў звольнены з дзяржаўнай службы і арыштаваны акупацыйнай адміністрацыяй ЗША. На судзе ён быў цалкам апраўданы і неўзабаве выпушчаны на свабоду.
Прудок (Даўгапольскі сельсавет)
Прудо́к (, Прудок), Вараб’і  — вёска ў Гарадоцкім раёне Віцебскай вобласці Беларусі. Уваходзіць у склад Даўгапольскага сельсавета.
Вёска знаходзіцца каля ракі Прудніца (Копань), за 0,4 км на поўнач ад возера Жодзень. Каля паўночнай ускраіны вёскі працякае рака Свіна.
Гісторыя
У другой палове XIX стагоддзя вёска ў Гарадоцкім павеце Віцебскай губерні, у складзе казённага маёнтка Мошнікі. У канцы XIX — пачатку XX ст. у складзе Селішчанскай воласці Гарадоцкага павета. З 20.08.1924 г. вёска ў Іванаўскім (з 9.10.1929 г. Пралетарскім) сельсавеце Гарадоцкага раёна Віцебскай акругі (з 20.02.1938 г. — Віцебскай вобласці). У 1930-х гг. у вёсцы створаны калгас «Чырвоны Прудок». У 1959 г. пасёлак Прудок (Вараб’і). З 1970 года ў складзе саўгаса «Іванаўка». З 2 верасня 1998 г. вёска Прудок у складзе Даўгапольскага сельсавета.
Бэрэзнэвэ
Бэрэзнэвэ (Березне́ве) — вёска ў Корасценскім раёне Жытомірскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Ушомырскай вясковай абшчыны.
Войтава
Назву Войтава маюць:
Білашыці
Білашыці (Білошиці) — вёска ў Корасценскім раёне Жытомірскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Ушомырскай вясковай абшчыны.
Уладзімір Антонавіч Кернога
Уладзімір Кернога (нар. 1926) — удзельнік беларускага патрыятычнага падполля ў 1946—1947 гг. у Баранавіцкай вобласці, сябра арганізацыі «Чайка».
Біяграфія
Нарадзіўся ў 1926 г. у сялянскай сям’і ў в. Заполле Баранавіцкага павета Навагрудскага ваяводства ў Польскай Рэспубліцы.
У 1946—1946 гг. далучыўся да падпольнай беларускай арганізацыі «Чайка», якая планавала змаганне за беларускія нацыянальныя правы, годнасць, культуру, мову, гісторыю, свабоду і незалежнасць. Вучыўся ў чыгуначным тэхнікуме. У сярэдзіне 1947 г. арганізацыя была выкрытая савецкімі спецслужбамі ў сувязі з арыштамі сябраў Саюза вызвалення Беларусі (СВБ выдаў уладам савецкі агент Алесь Бажко). Пачаліся таксама арышты ўдзельнікаў «Чайкі», бо некаторыя сябры «Чайкі» утрымлівалі сувязь з СВБ у выніку канспірацыйнай памылкі.
Уладзімір Кернога быў арыштаваны 29 ліпеня 1947 г., асуджаны 18 кастрычніка 1947 г. судовым органам як пасобнік контррэвалюцыйнай арганізацыі паводле артыкулу 73 КК БССР на 5 гадоў канцлагераў. Пакаранне адбываў у Магаданскай вобласці. Справа пераглядалася Вярхоўным Судом БССР 3 кастрычніка 1956 г. Справа нумар 6816-С знаходзіцца ў УКГБ Брэсцкай вобласці.
Далейшы лёс невядомы.
Экзашкілет (біялогія)
Экзашкілет — вонкавы тып шкілета ў некаторых беспазваночных жывёл.
Сазоненкі
Сазо́ненкі (, Сазоненки) — вёска ў Гарадоцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Даўгапольскага сельсавета.
Экзашкілет (біялогія)
Экзашкілет характэрны для большасці беспазваночных, у якіх ён прадстаўлены ў выглядзе ракавіны (многія прасцейшыя, малюскі) або хіцінізаванай кутыкулы (членістаногія). Характэрнай асаблівасцю гэтых утварэнняў з'яўляецца тое, што яны не ўтрымліваюць клеткавых элементаў.
Хіцінізаваная кутыкула параўнальная па трываласці з металам, мяжа трываласці кутыкулы каля 10 кг/ мм². Акрамя механічнай аховы, хіцінізаваная кутыкула забяспечвае ненамакальнасць покрыва і перашкаджае празмернаму выпарэнню вады: служыць месцам прымацавання мускулатуры, ахоўвае ўнутраныя органы, надае форму целу членістаногіх. У час галадання і лінькі з’яўляецца крыніцай ежы, удзельнічае ва ўтварэнні органаў пачуццяў, высцілае трахеі і часткі іншых органаў. Пігменты кутыкулы забяспечваюць разнастайнасць афарбоўкі членістаногіх, у тым ліку і ахоўнай.
Літаратура
Біялогія: вучэб. дапам. для 8-га кл. агульнаадукац. устаноў з беларус. мовай навучання / Л. В. Камлюк, А. С. Шалапёнак; пер. з рус. мовы Г. І. Кулеш. — 3-е выд., дап. — Мінск: Нар. асвета, 2010. — 222 с. ISBN 978-985-03-1367-6.
Бандарыўка (Корасценскі раён)
Бандарыўка (Бондарі́вка) — вёска ў Корасценскім раёне Жытомірскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Ушомырскай вясковай абшчыны.
Алгу
Алгу, Алгуй — пяты кіраўнік Чагатайскага ўлуса (1260—1265), сын Байдара, унук Чагатая, праўнук Чынгіс-хана.
Падчас барацьбы за ханскі прастол паміж Хубілаем і Арыг-Бугам, апошні прызначыў Алгу, які знаходзіўся ў Манголіі, кіраўніком Чагатайскага ўлуса і адправіў на захад, у радавыя ўладанні. Хубілай спыніў пастаўкі харча з Кітая ў Манголію, і Алгу павінен быў арганізаваць забеспячэнне Каракарума туркестанскім хлебам.
Дзейнічаючы вельмі энергічна, Алгу прыцягнуў на свой бок чагатаідаў і іх прыхільнікаў, у прыватнасці, Масуд-бека, сына Махмуда Ялавача, і Сулейман-бека, сына наіба Хабаш-Аміда. Кіраўніца ўлуса Эргэнэ-хатун, удава Хара-Хулагу, пераехала на ўсход, да Арыг-Бугі. Алгу выгнаў джучыдскіх намеснікаў з заходняй часткі чагатайскіх уладанняў і падпарадкаваў нават землі, якія раней не належалі Чагатаідам, — Харэзм і поўнач Афганістана. Ён накіраваў сваіх прадстаўнікоў у Бухару і Самарканд, якія да гэтага падпарадкоўваліся непасрэдна кагану.
Узмацніўшыся, Алгу перайшоў на бок Хубілая і выступіў супраць Арыг-Бугі, выцесненага Хубілаем з Манголіі да берагоў Енісея. Ён атакаваў ўгэдэіда Хайду, які падтрымліваў Арыг-Бугу. У 1262 годзе Алгу ўдалося разбіць авангард Арыг-Бугі каля возера Сайрам, але ўвесну 1263 года ён пацярпеў паражэнне ў даліне Ілі і бег ва Усходні Туркестан. Войскі Арыг-Бугі разрабавалі Ілійскую даліну і ўсталі на зімоўку ў Кульджынскім краі. Рабаванні выклікалі ў краіне голад, а коні воінаў Арыг-Бугі, якія звыкліся за зіму да пшаніцы, увесну 1264 года сталі хварэць ад падножнага корму і гінуць. Большая частка военачальнікаў пакінула Арыг-Бугу, і той, даведаўшыся пра наступ Алгу, адправіў да яго Эргэнэ-хатун, а сам вярнуўся да Хубілая з выразам пакоры.
Эргэнэ-хатун стала жонкай Алгу. Пасля яго смерці ў 1265 годзе да ўлады прыйшоў сын Эргэнэ Мубарэк-шах.
Махмуд Ялавач
Махму́д Ялава́ч Харэзмі́ (цюрк. ялавач — «пасол»; ? — ) — дзяржаўны дзеяч Мангольскай імперыі, харэзміец паводле паходжання.
Уваходзіў у склад пасольства Чынгіс-хана да харэзмшаха Мухамеда II у 1218 годзе.
Пасля заваявання Сярэдняй Азіі быў прызначаны вялікім ханам Угэдэем намеснікам Маверанахра з рэзідэнцыяй у Хаджэндзе. Пасля прыгнечання паўстання Махмуда Тарабі ў Бухары, якое ўспыхнула ў 1238 годзе, каля 1239—1240 г. Чагатай самавольна зрынуў Махмуда, але затым прызнаў перад братам незаконнасць сваіх дзеянняў. Усе вобласці ад кітайскай мяжы да Бухары перайшлі ў кіраванне Мас’уд-бека, сына Махмуда Ялавача.
У рэгенцтва ўдавы Угэдэя Дарэгенэ-хатун (1242—1246) Махмуд трапіў у няласку і знайшоў разам з Чынкаем прытулак у Гадана, сына Уэдэя. Нягледзячы на тое, што хатун некалькі разоў патрабавала іх выдаць, Гадан заявіў маці, што прадставіць іх толькі на суд курултая. З прыходам да ўлады Гуюка (1246), Махмуд, атрымаўшы ярлык і пайцзу з галавой тыгра, стаў намеснікам Пекіна.
Сканаў Махмуд Ялавач у 1254 годзе ў Пекіне.
Ушомыр
Ушомыр (Ушо́мир) — вёска ў Корасценскім раёне Жытомірскай вобласці Украіны. Адміністрацыйны цэнтр Ушомырскай вясковай абшчыны.
Корсёр
Корсёр (Korsør) — горад у камуне Слагельсэ вобласці Зеландыя (Данія). Порт.
Размешчаны над пралівам Вялікі Бельт за 110 км на паўднёвы захад ад сталіцы дзяржавы — Капенгагена, побач з вядомым мостам Вялікі Бельт, які злучае астравы Зеландыя і Фюн і з'яўляецца трэцім у свеце па даўжыні пралёта.
Горад заснаваны ў 1241 годзе. У наш час Корсёр з'яўляецца месца базіравання 2-й эскадры Каралеўскіх ваенна-марскіх сіл Даніі.
Дэмаграфія
Насельніцтва станам на 01.01.2013 года складае 14 501 чалавек.
Гараўцы
Назву Гараўцы маюць:
Ганчарова
Назву Ганчаро́ва маюць:
Валасяніца шэрая
Валасяніца шэрая, мухалоўка шэрая (Muscicapa striata) — птушка сямейства мухалоўкавых.
Апісанне
Даўжыня цела 14-15 см, размах крылаў 23-25 см. Верх шэра-карычневы з цёмнымі рыскамі на галаве, ніз цела белаваты з цёмнымі падоўжнымі рыскамі на грудзях. Маладыя ў белыя плямкі зверху цела. Голас: ціхае шчабятанне з адзінкавымі, высокімі гукамі і далікатнымі трэлямі.
Пашырэнне
Арэал: Еўропа, Заходняя, Цэнтральная і Малая Азія, Каўказ, Блізкі Усход, Паўночна-Заходняя Афрыка.
Сустракаецца ва ўсіх тыпах не вельмі густых лясоў (часцей з сярэдняй вільготнасцю), на ускрайках палян, уздоўж ручаёў і рэчак або стаячых вадаёмаў, жыве ў парках і садах. Аддае перавагу нізінам, але ў Швейцарыі распаўсюджванне даходзіць да 900 м над у.м. (у выключных выпадках да 1500 м), у Татрах — 1100 м, (не больш за 1700 м).
Пералёты від. Месца зімовак: Афрыка на поўдзень ад экватара і ад Аравійскага паўвострава на ўсход да дэльты р. Ганг.
Асаблівасці біялогіі
Корміцца насякомымі.
Гняздо ў напаўадкрытых і без прыкрыцця зверху дуплах, за карой, у шчылінах ці карнізах будынкаў і муроў, радзей у развілцы тоўстых сукоў або плоскіх галін, скальных выступах, у старых гнёздах іншых птушак (часта чорнага дразда); няшчыльнае, з тонкіх лістоў сухой травы, галінак і карэньчыкаў, аплеценых па паверхні касмыкамі воўны, шэрсці, пуху і лішайнікамі. Высцілка з дробных траў, сухога лісця з прымессю валосся, а часам і пёраў.
Гаспадар (тытул)
Этымалогія
Слова гаспадар паходзіць ад слова госпад і блізка па значэнні да тытула гасудар.
Горнава
Назву Горнава маюць:
Гаспадар (тытул)
Гісторыя
У славянскіх дакументах з XV стагоддзя па 1866 год кіраўнікі Малдаўскага княства і Валахіі называліся гаспадарамі, нароўні з тытулам ваяводы. У румынскіх крыніцах замест гаспадара выкарыстоўваўся тытул Domn (ад dominus). Да XIX стагоддзя многія васалы Асманскай імперыі насілі гэты тытул. З ростам румынскай незалежнасці тытул дамнітар цалкам выцесніў тытул гаспадара.
Валасяніца шэрая
Асаблівасці біялогіі
Яйкі 4-6 (часам 2-7) з завостраным вузейшым канцом, белыя, бела-зеленаватыя, блакітныя або блакітна-зеленаватыя з даволі густымі і вялікімі ржавымі ці пурпурова-шэрымі плямамі, часта сканцэнтраванымі на шырэйшым канцы.
Гаспадар (тытул)
Гісторыя
Да ўсталявання асманскага сюзерэнітэту ў Малдавіі кіравала дынастыя Мушацінаў, пачатак якой паклаў гаспадар Пётр I Мушат. Цырыманіял прысвячэння здзяйсняўся «ласкаю божай» і меў два этапы: «абранне» ў полі, на адкрытым месцы і ўласна каранацыя — у царкве. Гаспадар насіў карону, меў неабмежаванае права над сваімі падданымі, лічыўся ўласнікам тэрыторыі ўсёй краіны, галоўнакамандуючым арміяй, вярхоўным суддзёй. Толькі ён меў права аб'вяшчаць вайну і падпісваць мірны дагавор.
Інстытут гаспадарства захоўваўся яшчэ некаторы час пасля аб'яднання Малдаўскага княства з Валахіяй у 1859 годзе да 1881 года, калі Румынія была абвешчана каралеўствам.
Чырванафлоцец
Чырво́нафло́цец — воінскае званне і пасада ваеннаслужачага радавога складу РСЧФ з лютага 1918 года, як персанальнае воінскае званне ўведзена ў 1935 годзе.
У арміі ў 1918-1946 гадах званню чырвонафлоцца адпавядала званне чырвонаармеец.
У лютым 1946 года ў ВМФ УС СССР гэтае званне заменена званнем матрос.
Чырвонаармеец
Чырво́наарме́ец (баец) — воінскае званне і пасада ваеннаслужачага радавога складу Рабоча-сялянскай Чырвонай арміі (РСЧА) Савецкай Расіі і СССР з лютага 1918 да 1946, сінонім слова «салдат», ад якога адмовіліся, як ад «контррэвалюцыйнага».
Як персанальнае воінскае званне ўведзена ў 1935 годзе.
У ВМФ ў 1918—1946 гадах званню чырвонаармейца адпавядала званне Чырванафлоцец.
У лютым 1946 года званне чырвонаармеец заменена званнем радавы.
Знакі адрознення
У 1924 годзе ў РСЧА была ўведзена форма адзення новага ўзору. Адмяняліся нагрудныя клапаны і нарукаўныя знакі адрознення, на шынелі і гімнасцёрцы нашываліся пятліцы :
У чырвонаармейцаў на пятліцах пазначаўся нумар палка.
ФК Чэрна Мора Варна
«Чэрна Мора» (Черно море) — балгарскі футбольны клуб з горада Варна, які выступае ў вышэйшым дывізіёне чэмпіянату краіны. Хатнія матчы клуб праводзіць на стадыёне «Ціча», якая змяшчае 8 250 гледачоў.
Гісторыя
Клуб створаны ў 1945 годзе пасля аб’яднання дзвюх каманд з Варны — «Ціча» і «Уладзіслаў».
Катастрофа ў Маскоўскім метрапалітэне (2014)
Катастрофа ў Маскоўскім метрапалітэне адбылася 15 ліпеня 2014 года ў 08:39 (паводле маскоўскага часу) на перагоне паміж станцыямі «Парк Перамогі» і «Славянскі бульвар» Арбацка-Пакроўскай лініі. У выніку трагедыі загінулі 24 чалавекі. Яна з’яўляецца найбуйнейшай тэхнагеннай аварыяй у маскоўскім метро.
Ход падзей
Каля 08:35 (MSK, UTC+4) у перагоне тунэля паміж станцыямі «Парк Перамогі» і «Славянскі бульвар» Арбацка-Пакроўскай лініі ля стрэлачнага пераводу, які будуецца, да нядзеючых пуцей Калінінскай лініі ў кірунку да станцыі «Мінская» Маскоўскага метрапалітэна тры пярэдніх вагона электрацягніка мадэлі 81-740/741 «Русіч» (састаў цягніка: 0210-0766-0765-0764-0211, тып 81-740.4 / 81-741.4, 2010 года пабудовы, дэпо «Ізмайлава»), які рухаўся на хуткасці 70 км/г, сутыкнуліся з цюбінгам папярочнай сцяны з’езду і сышлі з рэек.
Участак ад «Парку Перамогі» да «Кунцаўскай» быў ачэплены і зачынены для руху да ліквідацыі наступстваў катастрофы, з гэтых станцый пачалася эвакуацыя пасажыраў.
Супрацоўнікі МНС Расіі і ратавальнікі грамадскіх аварыйна-ратавальных фарміраванняў неадкладна прыступілі да выратавання пасажыраў. Пад час эвакуацыі высветлілася, што адзін з вагонаў вельмі дэфармаваны. Некаторыя пацярпелыя не маглі самастойна выбрацца на паверхню, іх ратавальнікі эвакуіравалі з дапамогай гідраўлічных інструментаў.
Агулам ратавальнікі вывялі з метро на паверхню 189 чалавек, а найбольш дэфармаваны вагон «дэблакавалі», каб выпусціць з яго пацярпелых: іх сталі выводзіць і выносіць на паверхню.
Каля 10:55 на месца здарэння прыбыў мер Масквы Сяргей Сабянін, які заслухаў справаздачу аператыўных службаў пра ход іх дзеянняў. 16 лі­пе­ня было абвешчана Днём жа­ло­бы па загінулых у ава­ры­і ў мэт­ра­па­лі­тэ­не.
Галава МНС паведаміў, што інцыдэнт не разглядаецца як тэракт.
Ахвяры і пацярпелыя
Колькасць загінулых склала 24 чалавекі, з якіх 21 чалавек сканаў на месцы, і яшчэ 3 праз цяжкія цялесныя пакалечанні цягам першых сутак пасля аварыі.
Пацярпелі 217 чалавек, з іх 150 — шпіталізаваныя, 47 чалавек у цяжкім стане, паводле іншых крыніц 42. Каля дзясятка пасажыраў пасля гэтай аварыі назаўсёды засталіся інвалідамі.
Сярод пацярпелых, паводле паведамлення віцэ-прэм’ера РФ Вольгі Галадзец, расіяне з 12 рэгіёнаў, а таксама грамадзяне 5 іншых дзяржаў: Кыргызстана, Малдовы, Таджыкістана, Узбекістана і Украіны, а таксама 8 дзяцей (непаўналетніх), наймалодшаму было 4 з паловай гады.
Расследаванне
15 ліпеня Следчы камітэт РФ узбудзіў крымінальную справу па факце аварыі паводле артыкуле 263.1 п. 3 Крымінальнага Кодэксу РФ («Невыкананне патрабаванняў па забеспячэнні транспартнай бяспекі на аб’ектах транспартнай інфраструктуры і транспартных сродках, што пацягнула па неасцярожнасці смерць дзвюх або больш асоб»). Месца аварыі было абследавана следчымі, праведзенае апытанне сведак, відавочцаў, супрацоўнікаў метрапалітэна і Мосэнерга. Расследаванне праводзіць цэнтральны апарат СК РФ. Афіцыйны прадстаўнік СК РФ Уладзімір Маркін паведаміў, што следства разглядае некалькі прычын аварыі: няспраўнасць вагонаў, няспраўнасць стрэлкі, прасяданне палатна. Усе яны з’яўляюцца тэхнагеннымі, з магчымых прычын выключаны тэрарыстычны акт. У першыя гадзіны пасля аварыі СМІ заяўлялі са спасылкай на МНС, што магчымай прычынай мог стаць скок напружання, праз які пачалося рэзкае тармажэнне саставу, аднак следчыя не знайшлі пацверджання дадзенай гіпотэзы.
16 ліпеня былі затрыманы двое падазраваных — старэйшы дарожны майстар службы пуцей Валерый Башкатаў і яго памочнік Юрый Гордаў, якія мелі дачыненне да работ па кладцы срэлачнага пераводу. Па дадзеных следчых, стрэлачны механізм быў зафіксаваны неналежным чынам, што і прывяло да катастрофы. Прадстаўнік прафсаюза метрапалітэна пагадзіўся з гэтай версіяй, але паставіў пад сумнеў тое, што стрэлка была няправільна зафіксаваная менавіта трохміліметровым дротам. Пазней абвінавачванне па гэтым жа артыкуле было прад’яўленае дырэктару па вытворчасці ТАА «Спецтэхрэканструкцыя» Анатолю Круглову і намесніку начальніка дыстанцыі капітальнага рамонту службы пуцей ГУП «Маскоўскі метрапалітэн» Аляксею Трафімаву.
22 ліпеня мэр Масквы Сяргей Сабянін паведаміў пра звальненне Івана Бяседзіна з пасады начальніка маскоўскага метро. Новым начальнікам быў прызначаны Дзмітрый Пегаў.
Шкода ад катастрофы склала 331 млн 740 тыс. расійскіх рублёў.
Барджыгін
Барджыгін («сінявокія» ці «шэры воўк»; халха-мангольская мова: Боржигин; кітайская мова: 博爾濟吉特; піньін: Bó'ěrjìjítè) — напаўлегендарны старажытнаалтайскі род (абок), які паходзіць ад Буртэ-Чыно (жыў у III ст., пасяліўся ў Хэнтэі (цэнтральна-ўсходняя Манголія) ля гары Бурхан-Халдун). Ад шлюбу Дабун-Мэргэна з Алан-гаа пайшлі пяць мангольскіх (Бэлгунут, Бугунут, Хатагін, Салджыут, уласна Барджыгін) і чатыры айрацкія роды (плямёны). З роду Барджыгін пасля вылучыліся шматлікія вядомыя роды, такія як Барулас, Урууд, Мангуд, Тайджыут, Чанос, Кіят і іншыя. Заснавальнікам роду Кіят быў Хабул-хан, першы агульнамангольскі хан, прадзед (элэнчэг) Чынгісхана. Унук Хабул-хана Есугэй-багатур заснаваў род Кіят-Барджыгін. Найменне роду, мабыць, тлумачыцца тым, што менавіта ў Есугэя і яго нашчадкаў выявілася характэрная знешнасць Барджыгінаў. Усе нашчадкі Есугэя, у тым ліку і яго сын Чынгісхан, належылі да роду Кіят-Барджыгін.
Пры гэтым, усе роды якія вылучыліся былі па стаўленні да роду Барджыгінн косткай (ясун) і складалі разам з ім велізарны экзагамны род, шлюбы ўнутры якога былі забаронены.
Прадстаўнікі роду дагэтуль карыстаюцца пашанай сярод манголаў, нягледзячы на тое, што за часы камуністычнага рэжыму шмат іх роду было вынішчана, а ўжыванне родавага наймення было забаронена да 1997, што стала прычынай страты памяці пра сваіх продкаў.
Радавод
Радавод засноўваецца на сямейных спісах (ургийн бичиг) манголаў, «Таямнічым апавяданні» («Таемнай гісторыі манголаў») і «Алтан дэптэр» («Залатая кніга»), афіцыйнай гісторыі, вытрымкі з якой прыводзіў Рашыд ад-Дзін.
Ранні радавод
Буртэ-Чыно (літ. Шэры Воўк), ж. — ад 254 Гаа-Марал (літ. Прыгожая самка)
Альтан Ураг (Залатое дрэва; радавод непасрэдных продкаў Чынгісхана)
Баданчар (970-?)
Кіяты
Хабул-хан (1101—1148), першы хан усіх манголаў (Хамаг Монгол), заснавальнік роду Кіят
Кіят-Барджыгіны
Есугэй (1134—1171), ж. — 1) Аэлун з роду Алханут; 2) Сачыхэл
Вэлэнь (Корасценскі раён)
Вэлэнь (Ве́лень) — вёска ў Корасценскім раёне Жытомірскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Ушомырскай вясковай абшчыны.
Шыкені
Шыке́ні (, Шикени) — вёска ў Гарадоцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Даўгапольскага сельсавета.
ФК Вольфсберг
«Вольфсберг» (Wolfsberger AC) — аўстрыйскі футбольны клуб з горада Вольфсберг. Заснаваны ў 1931 годзе.
Вэсэліўка (Корасценскі раён)
Вэсэліўка (Весе́лівка) — вёска ў Корасценскім раёне Жытомірскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Ушомырскай вясковай абшчыны.
Гулянка (Корасценскі раён)
Гулянка (Гу́лянка) — вёска ў Корасценскім раёне Жытомірскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Ушомырскай вясковай абшчыны.
Вышнэвэ (Корасценскі раён)
Вышнэвэ (Вишневе) — вёска ў Корасценскім раёне Жытомірскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Ушомырскай вясковай абшчыны.
Жабчэ (Корасценскі раён)
Жабчэ (Жа́бче) — вёска ў Корасценскім раёне Жытомірскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Ушомырскай вясковай абшчыны.
ФК Нефтчы Баку
«Нефтчы» (Neftçi Peşəkar Futbol Klubu) — азербайджанскі футбольны клуб з горада Баку.
Гуцульшчына
Размяшчэнне
Гуцульшчына размешчана ў паўднёва-ўсходняй частцы Украінскіх Карпат. Займае частку Галічыны, Букавіны, Закарпацця, у сточышчы рэк Дубца з Чэрэмошам і Серэтам, верхняй Сучавай, верхняй Надвірнанскай Быстрыцы і верхняй Цісы. Паўднёвыя і паўночныя межы Гуцульшчыны ўтвараюць першыя вышэйшыя хрыбты і рэзка звужаныя даліны рэк. Паўднёвая мяжа праходзіць па водападзельных хрыбтах Горганы, праз Свыдзівец, Гуцульскія Альпы і паўночныя схілы Чыўчынскіх гор; паўночная этнаграфічная мяжа пралягае лініяй Зялэна — Дэлятын — Яблунаў — Пістынь — Косіў — Куты (Косіўскі раён) — Выжніца, часам межы Гуцульшчыны пашыраюць аж да Каламыі, Надвірнай, Салавтына і Манастырчан; на паўднёвым захадзе гуцулы засяляюць усю даліну Цісы на поўнач і поўдзень ад Рахіва; усходняя мяжа Гуцульшчыны — лінія Выжніца — Бэрэгамэт — Мігавэ — Баніліў — Падгорны. Некалькі гуцульскай сёл (сяло Паляны і яго наваколлі) ёсць і на румынскай Мармарошчыне.
Гісторыя
У сярэдзіне XVII — XVIII стагоддзях ва ўсёй Гуцульшчыне дзейнічалі атрады паўстанцаў (самы вядомы Алексы Доўбуша); супраць паншчыны былі накіраваны паўстанні 1840-х, якія ўзначаліў на Букавінскай Гуцульшчыне Лук’ян Кабыліца. Найважнейшымі праявамі нацыянальнага грамадскага жыцця Гуцульшчыны былі арганізацыя Украінскай радыкальнай партыі ў пачатку XX стагоддзя і Сечы Кірыла Трылеўскага, баі Украінскіх Сечавых Стральцоў 1914—1915 гадоў, актыўны ўдзел у вызваленчай барацьбе 1918—1920 гадоў.
Культура
На Гуцульшчыне створаны адмысловы стыль народнага іканапісу. Іконы пісаліся на яловых дошках, якія для абароны ад жукоў-караедаў пакрывалі часночным сокам. Фігуры святых пераважна вертыкальныя, але дынамічныя; твар у асноўным белага колеру, вочы прамаляваныя праз ўвесь твар. Вялікі збор гуцульскіх дамашніх абразоў XVIII—XIX стагоддзяў знаходзіцца ў фондах і экспазіцыі ў Гісторыка-культурным комплексе «Замак Радомысль».
Своеасаблівай з’явай быў арганізаваны ў 1911 годзе Ігнатам Хаткевічам аматарскі народны Гуцульскі тэатр (рэжысёры Аляксей Рэмезаў, Лесь Курбас), дзе сяляне ігралі п’есы на гуцульскай гаворцы.
Хамёнкі
Хамёнкі (, Хомёнки Хамёнки ) — вёска ў Гарадоцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Даўгапольскага сельсавета.
Геаграфія
Вёска знаходзіцца каля левага берага ракі Обаль, за 1,5 км ад аўтадарогі. Бліжэйшыя населеныя пункты — вёскі Завань, Пралетарск, Сілаўцы, Крошкі (Гарадоцкі раён) і Ставіца (Шумілінскі раён).
Гісторыя
У сярэдзіне XIX ст. вёска Хамёнкі ў складзе маёнтка Азаркава ў Гарадоцкім павеце. У канцы XIX — пачатку XX ст. у Селішчанскай воласці Гарадоцкага павета Віцебскай губерні. З 20 жніўня 1924 г. у Іванаўскім (з 1929 г. Пралетарскі) сельсавеце Гарадоцкага раёна Віцебскай вобласці. У час калектывізацыі ў Хамёнках быў створаны калгас імя Гікалы. У 1944—1950 гг. дзейнічаў калгас імя Будзённага. Вёска ўваходзіла ў склад калгаса і саўгаса «Іванаўка», дзейнічала жывёлагадоўчая ферма. З 2 верасня 1998 г. вёска Хамёнкі ў складзе Даўгапольскага сельсавета.
Зарычча (Корасценскі раён)
Зарычча (Заріччя) — вёска ў Корасценскім раёне Жытомірскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Ушомырскай вясковай абшчыны.
Альгова (Гарадоцкі раён)
Да 2004 года ўваходзіла ў склад Зайкаўскага сельсавета.
Азёркі (Мяжанскі сельсавет)
Азёркі (, Озёрки) — вёска ў Гарадоцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Мяжанскага сельсавета.
У 1939—1970 гадах цэнтр Шабраўскага сельсавета. Да 2004 года ўваходзіла ў склад Хмяльніцкага сельсавета.
ФК Цітаград
«Цітаград» — чарнагорскі футбольны клуб з горада Падгорыца. Заснаваны ў 1950 годзе.
Гісторыя
Клуб быў заснаваны ў 1950 годзе пад назвай «Младаст». У 1960 годзе змяніў назву на «Цітаград», а з 1992 года вярнуў назву «Младаст». У 2018 годзе зноў быў перайменаваны ў «Цітаград».
Трагедыя ў Крыжоўцы
Траге́дыя ў Крыжо́ўцы — сутыкненне 2 мая 1977 пасажырскага цягніка «Гродна — Орша» з прыгарадным электрацягніком, у выніку якога па афіцыйных звестках загінулі 22 чалавекі, 82 атрымалі пашкоджанні. Аварыя лічыцца найбуйнейшай за ўвесь час існавання «Беларускай чыгункі» як па колькасці ахвяр, так і па нанесеным уроне. Але непадалёк ад гэтага месца, на перагоне Беларусь — Радашковічы, 5 кастрычніка 1919 года адбылося крушэнне цягніка, які рухаўся з Вільні ў Мінск, у выніку якога загінулі на месцы 23 чалавекі, і каля 100 атрымалі раненні.
Ход падзей
З паваленага выгону электрычкі немагчыма было выцягнуць людзей, не разрэзаўшы яго аўтагенам. Гэта было зроблена толькі праз гадзіну. Дапамогу пацярпелым пачаў аказваць доктар, які апынуўся на месцы здарэння. Ён дапамагаў ставіць дыягназы і наказваў таксоўчыкам (карэтаў «хуткай дапамогі» не ставала), куды адвозіць параненых.
Кароткая абвестка пра здарэнне выйшла ў некалькіх беларускіх газетах. Газеты саюзнага значэння пра гэта не напісалі.
Расследванне
Следчай групай кіраваў старшы следчы Мінскай абласной пракуратуры па асабліва важных справах Мікалай Ігнатовіч (у далейшым генеральны пракурор Беларусі). Было ўстаноўлена, што 2 мая на пачатку трэцяй гадзіны дня з-за надзвычайнай спякоты адбыўся збой у працы аўтаматычнай блакіроўкі, якая адказвае за пераключэнне колеру семафораў пасля праезду цягнікоў. Дзяжурная па пуцявым пасту «Крыжоўка» Алена Бруйло ў парушэнне інструкцыі не паведаміла пра здарэнне дыспетчару Маладзечанскага накірунку, замест гэтага запрасіўшы электрамеханіка Мікалая Кухарава. Той распарадзіўся выклікаць брыгаду рамонтнікаў для спілу ізастыку чыгуначных рэек.
Пабаяўшыся спыняць рух цягнікоў да прыезду майстроў (за гэта пагражала пазбаўленне прэміі), Мікалай Кухараў рэгуляваў працу светлафора ўручную. Такім чынам па ўчастку праехалі 12 саставаў (у тым ліку i электрычка № 548 «Аляхновічы — Мінск»); 13-м стаў пасажырскі цягнік «Гродна—Орша». Падчас яго праезду Кухараў не ўключыў чырвонае святло.
Электрычка затрымалася на станцыі ў тым ліку і з-за загарання фазарасшчапляльніка ў другім вагоне. Вырашэнне гэтай праблемы таксама заняло пэўны час у памочніка машыніста.
Машыніст цягніка Антон Якубоўскі зазвычай працаваў разам з памочнікам. Аднак наконадні падзей у якасці эксперыменту начальнік Мінскага аддзялення чыгункі Істушкін вырашыў скараціць колькасць чалавек у кабінах. Такім чынам, Антон Якубоўскі стаў першым на маладзечанскім кірунку, хто кіраваў адзін. Ён паведамляў, што заўважыў электрычку пасля павароту прыкладна за 900 метраў, аднак прыняў яе за сустрэчную. Зразумеўшы, што памыліўся, ён затармазіў на хуткасці 52,2 км/г, аднак, убачыўшы, што сутыкненне непазбежнае, перабег у дызельнае памяшканне і захаваў сабе жыццё.
Наступствы
Шмат людзей памерла ў шпіталях праз нястачу крыві, спецыялістаў. Усяго ў выніку крушэння па афіцыйных звестках загінулі 22 чалавекі, 18 атрымалі цяжкія пашкоджанні, 30 — менш цяжкія, 34 — лёгкія траўмы. Па ўспамінах людзей памершых у шпіталях у афіцыйны спіс ахвяр не ўключалі. Рух цягнікоў быў затрыманы на 12 гадзін. Мінскае аддзяленне «Беларускай чыгункі» панесла ўрон у памеры 122 850 савецкіх рублёў.
Кухарава арыштавалі 3 мая. Петрыка і Якубоўскага ўзялі пад варту праз два месяцы. З Алены Бруйло ўзялі падпіску пра нявыезд — яна была цяжарна. Разгляд справы судовай калегіяй Вярхоўнага суда распачаўся 25 жніўня, прысуд быў агучаны 14 верасня. Вінаватымі прызналі трох працаўнікоў чыгункі, якія «парушылі правілы бяспекі руху і эксплуатацыі чыгуначнага транспарту, што спрычыніла няшчаснае здарэнне з людзямі», і машыніста цягніка «Гродна — Орша», які прыняў хвост стаячай электрычкі за галаву сустрэчнай, а таму прапусціў момант бяспечнага гальмавання. З усіх асуджаных сваю віну прызнаў толькі Мікалай Кухараў. Ён атрымаў 12 гадоў у калоніі агульнага рэжыму, дарожны майстар Зянон Петрык, які ў той дзень дзяжурыў на перагоне «Беларусь — Крыжоўка» i адказваў за бяспеку руху пры выкананні рамонтных работ — 10, машыніст Антон Якубоўскі — сем, дзяжурная па пуцявым пасту «Крыжоўка» Алена Бруйло — чатыры гады ў калоніі-пасяленні. Праз пэўны час іх тэрміны паводле амністыі былі скарочаны ўдвая.
Доктар, які займаўся аказаннем дапамогі ў першыя хвіліны пасля аварыі, аказаўся незадаволены вынікам следства і прысуду і спрабаваў звяртацца ў вышэйстаячыя інстанцыі. Неўзабаве ён быў знойдзены мёртвым ва ўласным аўтамабілі з перарэзанымі венамі. Афіцыйнай прычынай смерці было названа самагубства з прычыны свайго анкалагічнага захворвання.
Яфрэйтар
Яфрэйтар (ад Gefreiter) — 1) воінскае званне ў арміях шэрагу краін, у тым ліку Узброеных Сілах Рэспублікі Беларусь. З’явілася ў 17 стагоддзі ў Германіі. У Савецкай Арміі з лістапада 1940 года — салдацкае воінскае званне, што ішло за радавым; прысвойвалася камандзірам часці за службовыя адзнакі ў выглядзе заахвочвання. У ВМФ адпавядае воінскаму званню старшы матрос. 2) У арміях некаторых краін — першаснае воінскае званне малодшых камандзіраў (сяржантаў).
Воінскае званне яфрэйтар можа быць прысвоена радавому, прызначанаму на пасаду, для якой штатам прадугледжана воінскае званне яфрэйтар, а таксама ў парадку заахвочвання.
Яфрэйтары могуць быць прызначанымі разводнікамі ў складзе каравулаў.
Іванопіль (Корасценскі раён)
Іванопіль (Івано́піль) — вёска ў Корасценскім раёне Жытомірскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Ушомырскай вясковай абшчыны.
Калыніўка (Корасценскі раён)
Калыніўка (Кали́нівка) — вёска ў Корасценскім раёне Жытомірскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Ушомырскай вясковай абшчыны.
Каваліўшчына
Каваліўшчына (Ковалі́вщина) — вёска ў Корасценскім раёне Жытомірскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Ушомырскай вясковай абшчыны.
Баня-Лука
Ба́ня-Лу́ка (Бања Лука, Banja Luka) — горад у Босніі і Герцагавіне, фактычная сталіца Рэспублікі Сербскай з 1995 года.
Пасля падпісання Дэйтанскіх мірных пагадненняў і Парыжскага дагавора 1995 года сталіца Рэспублікі Сербскай была перанесена з горада Пале (сербская частка Сараева) у Баню-Луку, найбуйнейшы дзелавы і эканамічны цэнтр сербскай Босніі з насельніцтвам 218 тыс. чалавек (каля 16 % насельніцтва Рэспублікі Сербскай у 1996 г.)
Геаграфія
Баня-Лука размешчана на абодвух берагах ракі Врбас у месцы ўпадзення ў яе Врбані.
У Рэспубліцы Сербскай Баня-Лука — адзіны буйны горад, параўнальна аддалены ад межаў рэспублікі. Да любой з іх не прынамсі 30 км, што стварае дадатковыя перавагі ва ўмовах нестабільнасці ў рэгіёне.
Да пераваг становішча Баня-Лукі таксама варта аднесці яе цэнтральнае становішча ў трохвугольніку трох балканскіх сталіц: ад Бялграда горад аддзяляе 320 км, ад Заграба — 200, ад Сараева — 240 км.
За 4 кіламетраў на поўдзень ад цэнтра горада знаходзіцца гара Б'ялявіна, папулярнае месца адпачынку жыхароў Бані-Лукі і наваколляў.
Гісторыя
Першы пісьмовы ўспамін пра паселішча з такой назвай сустракаецца ў летапісных крыніцах канца XV стагоддзя. У 1995 годзе горад афіцыйна адзначыў сваё пяцісотгоддзе. Чатыры першыя стагоддзі існаванні Баня-Лукі прайшлі пад турэцкім валадарствам. У той час горад стаў мясцовым адміністрацыйным цэнтрам баснійскіх земляў. Акупацыя Босніі і Герцагавіны Аўстра-Венгрыяй у 1878 г. прывяла да бурнага эканамічнага развіцця горада. У 1908 г. быў афіцыйна ўключаны ў склад Аўстра-Венгрыі разам з усёй астатняй Босніяй і Герцагавінай. З 1918 г. — у складзе Каралеўства сербаў, харватаў і славенцаў, будучай Югаславіі. Падчас Другой сусветнай вайны — у складзе «Незалежнай харвацкай дзяржавы».
Пад час Баснійскай вайны 1992—1995 гадоў Баня-Лука не была закранута ваеннымі дзеяннямі і не падверглася разбурэнням, як многія іншыя гарады былой Югаславіі. Шмат у чым дзякуючы гэтаму буйны і сучасны горад быў выбраны для перасялення шматлікімі сербскімі бежанцамі з Харватыі і цэнтральных і паўднёвых рэгіёнаў Босніі і Герцагавіны. Яны занялі жыллё і працоўныя месцы баснійцаў і харватаў, якія пакінулі горад. У 1992 годзе адбыўся вядомы інцыдэнт з гібеллю нованароджаных дзяцей.
Насельніцтва
Паводле перапісу насельніцтва 2013 года колькасць насельніцтва горада склала 150 997 чалавек, абшчыны — 199 191 чалавек.
Перад распадам Югаславіі, Баня-Лука была дзясятым па велічыні горадам краіны і другім, пасля Сараева, гарадскім цэнтрам у Босніі і Герцагавіне. Паводле перапісу 1991 года, у Бані-Луцы пражывала каля 150 тысяч жыхароў. Амаль палову з іх (49 %) складалі сербы, 19 і 11 % — харваты і баснійцы адпаведна, і 16 % — югаславы. Цяпер жа амаль усё насельніцтва горада прадстаўлена сербамі, прычым каля траціны гараджан — бежанцы і вымушаныя перасяленцы.
Эканоміка
Баня-Лука — значны прамысловы вузел, дзе атрымалі развіццё электроніка, тэкстыльная прамысловасць, вытворчасць хімічных валокнаў, скуранога абутку, цэлюлозы і паперы. Чыгункай кіруе Жељезнице Републике Српске.
Альхавец (Гарадоцкі раён)
Альхаве́ц (, Ольховец) — вёска ў Гарадоцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Мяжанскага сельсавета.
Вячаслаў Краскоўскі
Вячаслаў Краскоўскі (1927 — 1988) — удзельнік беларускага патрыятычнага падполля ў 1946—1947 гг. у Баранавіцкай вобласці, сябра арганізацыі «Чайка».
Біяграфія
Нарадзіўся ў 1927 г. у Навагрудку ў Польскай Рэспубліцы. У 1945 г. скончыў Наваградскую педнавучальню. У 1946 г. падчас вучобы ў Баранавіцкім настаўніцкім інстытуце далучыўся да мясцовай групы падпольнай беларускай арганізацыі «Чайка», якая планавала змаганне за беларускія нацыянальныя правы, годнасць, культуру, мову, гісторыю, свабоду і незалежнасць.
У сярэдзіне 1947 г. арганізацыю выкрылі савецкія спецслужбы пасля арыштаў сябраў Саюза вызвалення Беларусі, якія былі выдадзены ўладам савецкім агентам Алесем Бажко. Пачаліся арышты ўдзельнікаў «Чайкі»: у выніку канспірацыйнай памылкі некаторыя сябры «Чайкі» утрымлівалі сувязь з СВБ. Вячаслаў Краскоўскі быў арыштаваны МДБ у чэрвені 1947 і засуджаны 16-18 кастрычніка 1947 г. у Баранавічах вайсковым трыбуналам паводле артыкулаў 63-I і 76 КК БССР да 10 гадоў канцлагераў і 5 гадоў пазбаўлення правоў. Пакаранне адбываў у баранавіцкай турме і канцлагерах Комі АССР, працуючы на вугальных шахтах Інты ў лагерах № 2 і 3.
У 1956 г. вызваліўся, пэўны час працаваў там жа на шахтах камбінату «Інтавугаль». Рэабілітаваны ў 1975 г. У 1977 г. выйшаў на пенсію і вярнуўся на радзіму, пераехаў у Салігорск. Працаваў электрыкам на прадпрыемствах Салігорска.
Памёр у 1988 г., пахаваны ў Навагрудку.
Каўбашчына
Каўбашчына (Ковба́щина) — вёска ў Корасценскім раёне Жытомірскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Ушомырскай вясковай абшчыны.
Краснагірка (Корасценскі раён)
Краснагірка (Красногі́рка) — вёска ў Корасценскім раёне Жытомірскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Ушомырскай вясковай абшчыны.
Аповесць пра Трышчана
«Аповесць пра Трышчана» — помнік беларускай перакладной літаратуры, папулярны сярэдневяковы рыцарскі раман.
Перакладзены на беларускую мову ў 2-й палове XVI ст. з сербскай крыніцы, на што ёсць прамое ўказанне ў загалоўку помніка (Починаєтсѧ повесть ѡ витезѭх / с книгъ сэрбъских а звлаща ѡ славномъ рыцэры Трысчан[е]...), якая ўзыходзіла да італьянскага арыгіналу, пра што сведчаць некаторыя лексічныя італьянізмы, якія захаваліся ў старабеларускім тэксце (прынчып→князь, морнар→моряк). Сербскае паходжанне старабеларускай аповесці пацвярджаецца таксама наяўнасцю ў тэксце шэрага лексічных сербізмаў, адзначаных Аляксандрам Брукнерам. Італьянская даследчыца Э. Згамбаці ўстанавіла, што старабеларускі тэкст не прытрымліваецца ні адной з вядомых італьянскіх версій. Першыя тры чвэрці тэксту ўзыходзяць да венецыянскага італьянскага тэксту, а для апошняй чвэрці тэксту не выйшла выявіць ўзор у заходніх крыніцах. Такім чынам, старабеларускі тэкст паходзіць да розных, часткай невядомых крыніц і нават той сваёй часткай, якая ўяўляе сабой перапрацоўку венецыянскай версіі, можа быць далёка ад свайго арыгінала на некалькі рэдакцый і спісаў, пра якія нічога не вядома акрамя таго, што паміж старабеларускай і італьянскімі тэкстамі павінен быў існаваць і прамежкавы сербскі пераклад. З-за таго, што першыя 6 старонак рукапісу вельмі пашкоджаны, ў публікацыях, у квадратных дужках без агаворак падаюцца абноўленыя рэканструкцыі, заснаваная на ўсіх выданнях тэкста. Беларускі пераклад збярогся ў Пазнаньскім рукапісным зборніку, у якім пад агульным загалоўкам («Повесть о витязях с книг сэрбских...») змешчана таксама «Аповесць пра Баву», а ў канцы — «Гісторыя пра Атылу» і тэкст поўнай рэдакцыі беларуска-літоўскай «Хронікі Вялікага Княства Літоўскага і Жамойцкага».
У аснове рамана паэтычная кельцкая легенда пра ўзнёслае каханне рыцара Трыстана і каралевы Ізольды (у беларускай рэдакцыі — Трышчана і Іжоты), што ў шматлікіх літаратурных апрацоўках на працягу стагоддзяў бытавала сярод народаў Еўропы. «Аповесць» — унікальны славянскі варыянт літаратурнай апрацоўкі славутай легенды, помнік беларускай культуры XVI ст. Беларускі пераклад зроблены ў свецкім асяроддзі, вылучаецца творчым падыходам да тэксту, багаццем беларускай літаратурнай мовы таго часу. Беларуская рэдакцыя аповесці перакладзена на серскахарвацкую, італьянскую і англійскую мовы.
Ячонка (рака)
Даўжыня ракі 21 км, плошча вадазбору 100 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 1,3 м/км. Пачынаецца ў балоцістай мясціне за 2 км на паўночным захадзе ад чыгуначнай станцыі Коласава і пасёлка Коласава. Упадае ў Нёман на поўдзень ад вёскі Жукаў Барок. Рэчышча каналізаванае. Вадазбор раўнінны. Прымае сцёк з меліярацыйных каналаў.
Каля ракі населеныя пункты: Баханы, Засулле, Ячнае, Ячонка, Семенчыцы, Жаўнеркавічы, Лапкі.
Белгаан (горад)
Белга́ан, або Белга́ўм (Belgaum) — горад на поўдні Індыі, у штаце Карнатака. Адміністрацыйны цэнтр акругі Белгаўм. Сярэдняя вышыня над узроўнем мора — 750 метраў. Вузел чыгунак і аўтадарог, маецца аэрапорт. Гандлёва-транспартны цэнтр у буйным баваўнаводчым раёне Дэкана. У горадзе размешчаны баваўняныя, харчовыя (ачыстка рысу, алейная і інш.), хімічныя, дрэваапрацоўчыя прадпрыемствы. Выплаўка алюмінію. Саматужная вытворчасць адзення, скураных вырабаў, запалак.
Насельніцтва
Паводле звестак усеіндыйскага перапісу 2001 года, у горадзе пражывала 399 600 чалавек, з якіх мужчыны складалі 51 %, жанчыны — адпаведна 49 %. Узровень пісьменнасці сталага насельніцтва складаў 78 % (пры агульнаіндыйскім паказчыку 59,5 %). Узровень пісьменнасці сярод мужчын складаў 84 %, сярод жанчын — 72 %. 11 % насельніцтва было маладзей за 6 гадоў.
Аляксеева (Гарадоцкі раён)
Аляксе́ева (, Алексеево) — вёска ў Гарадоцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Мяжанскага сельсавета.
Геаграфія
На поўдзень ад вёскі знаходзіцца возера Аляксееўскае.
Гісторыя
Да 12 мая 1959 года вёска ўваходзіла ў склад Хмяльніцкага сельсавета, да 3 ліпеня 1970 года — у склад Шабраўскага сельсавета, да 8 красавіка 2004 года — у склад Хмяльніцкага сельсавета.
Аршанскі каледж ВДУ імя П. М. Машэрава
Аршанскі каледж — сярэдняя спецыяльная навучальная ўстанова ў г. Орша Віцебскай вобласці. Філіял Віцебскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя П. М. Машэрава. Размешчаны па адрасе вул. Аляксандра Пушкіна, 9Б.
Гісторыя
29 мая 1911 г. міністр народнай асветы Расійскай імперыі прыняў рашэнне аб адкрыцці ў Оршы жаночай настаўніцкай семінарыі, якая была адкрыта 1 ліпеня 1911 таго ж года Дырэктарам семінарыі прызначаны М. А. Сяркоў. Першы выпуск настаўнікаў народных вучылішчаў адбыўся ў 1915 годзе.
У ліпені 1917 г. семінарыя ператворана ў сярэднюю педагагічную навучальную ўстанову для абодвух палоў, старшынёй школьнага савета навучальнай установы выбраны М. А. Сяркоў. У 1919 г. ператворана ў педагагічныя курсы. 1 кастрычніка 1921 г. на базе педагагічных курсаў адкрыты Аршанскі педагагічны тэхнікум. 6 жніўня 1926 г. Аршанскі рабфак рэарганізаваны ў Беларускі педагагічны тэхнікум.
У 1930 годзе ажыццёўлены пераход з 4-гадовага на 3-гадовы тэрмін навучання. У 1932 годзе ў тэхнікуме адкрыты завочны сектар для навучання настаўнікаў пачатковай школы, якія не мелі педагагічнай адукацыі. 29 красавіка 1937 г. педагагічны тэхнікум у перайменаваны ў Аршанскае педагагічнае вучылішча. 23 чэрвеня 1939 года Аршанскае педагагічнае вучылішча злілася з Віцебскім педагагічным вучылішчам.
16 ліпеня 1946 г. у Оршы адкрытае рускае педагагічнае вучылішча. Першы пасляваенны выпуск настаўнікаў пачатковых класаў адбыўся ў 1947 годзе. У 1950 г. ажыццёўлены пераход з 3-гадовага на 4-гадовы тэрмін навучання. У 1955/1956 навучальным годзе вучылішчу перададзена будынак па вул. Міру, 6 (навучальны корпус № 1). 23 ліпеня 1956 г. педагагічнага вучылішча перайменаванае ў Аршанскае індустрыяльна-педагагічнае вучылішча. У 1956—1961 гадах часова спынены прыём навучэнцаў па спецыяльнасці «Выкладанне ў 1-4 класах агульнаадукацыйнай школы». 1 верасня 1956 г. адкрыта падрыхтоўка настаўнікаў па спецыяльнасці «Выкладанне працы ў 5-8 класах агульнаадукацыйнай школы».
У верасні 1962 года адкрыта прыбудова да навучальнага корпуса № 1, у верасні 1971 — будынак навучальнага корпуса № 2 па вул. Аляксандра Пушкіна, 9б. У 1974-1991 гадах дзейнічала завочнае аддзяленне для падрыхтоўкі настаўнікаў працоўнага навучання.
12 студзеня 1977 года індустрыяльна-педагагічнае вучылішча перайменаванае ў Аршанскае педагагічнае вучылішча. У 1977—1980 гадах часова спынены прыём навучэнцаў па спецыяльнасці «Выкладанне ў 1-4 класах агульнаадукацыйнай школы». У 1984 годзе адкрыты новы будынак інтэрната па вул. Кірава, 7. У 1990—1996 гадах адкрыта падрыхтоўка выхавальнікаў дашкольных устаноў.
12 ліпеня 1994 года педагагічнае вучылішча рэарганізаванае ў Аршанскі педагагічны каледж. 21 красавіка 1995 года пастанова № 105 Міністэрства адукацыі і навукі Рэспублікі Беларусь аб стварэнні навуковавучэбна-метадычнага аб’яднання (НВМА): Віцебскі дзяржаўны педагагічны інстытут — Аршанскі педагагічны каледж. З 6 жніўня 2001 г. Аршанскі дзяржаўны педагагічны каледж.
Купышчэ
Купышчэ (Ку́пище) — вёска ў Корасценскім раёне Жытомірскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Ушомырскай вясковай абшчыны.
Гетнер
Гетнер — прозвішча.
Ярмоліна
Ярмоліна — тапонім.
Баброва (Гарадоцкі раён)
Бабро́ва (, Боброво) — вёска ў Гарадоцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Мяжанскага сельсавета.
Юзафова
Назву Юзафова маюць:
Адмірал флоту
Адміра́л флоту (Admiral of the fleet) — воінскае званне ў ваенна-марскім флоце шэрагу дзяржаў.
Ваенна-марское званне адмірал флоту існуе ў Ваенна-Марскім Флоце Расіі, а таксама ў ваенна-марскіх сілах Аўстраліі, Аргентыны, Новай Зеландыі, Вялікабрытаніі, ЗША, Нідэрландаў (Admiraal), Італіі (Grande Ammiraglio), Харватыі (Admiral flote), Нігерыі, Турцыі (Büyükamiral), Таіландзе (Chom phon ruea), Грэцыі (Archinaúarchos), Іспаніі (Capitán general de la real armada española), Індыі і Партугаліі (Almirante da Armada).
СССР
Гісторыя воінскіх званняў «адмірал флоту» і «Адмірал Флоту Савецкага Саюза» досыць складаная і заблытаная. У розны час гэтыя званні прыраўноўваліся да розных сухапутных званняў, а з 1962 года суіснавалі адзін з адным (да гэтага меўся толькі адзін флотскі клас вышэй звання «адмірал», які б адпавядаў генерал-палкоўніку).
1940—1945
Пры заснаванні генеральскіх і адміральскіх званняў у 1940 годзе было ўведзена званне «адмірал флоту», якое адпавядала сухапутнаму званню «генерал арміі», аднак, у адрозненне ад гэтага звання, нікому не было прысвоена. Да мая 1944 года, калі адміраламі флоту сталі Народны камісар ВМФ М. Г. Кузняцоў і начальнік Галоўнага штаба ВМФ І. С. Ісакаў, вышэйшым флоцкім званнем фактычна было званне «адмірал».
Такім чынам, суадносіны званняў вышэйшага каманднага складу ў арміі і на флоце ў 1940-1945 гадах было такое:
1945—1955
Пасля таго, як званне «адмірал флоту» ў маі 1945 года было прыраўнавана да звання Маршала Савецкага Саюза, склалася такая сітуацыя, што на флоце ніякое званне не адпавядала генералу арміі, гэта значыць, што два вышэйшых флоцкіх звання падзялялі ўжо не адну, а дзве (ці тры, з улікам галоўных маршалаў) прыступкі.
1955—1962
3 сакавіка 1955 года было ўведзена воінскае званне «Адмірал Флоту Савецкага Саюза» ; тады ж асобам, якім яно было прысвоена, было пазначана насіць Маршальскую Зорку. Фактычна гэта было перайменаваннем ужо існуючага звання «адмірал флоту», так як новае званне было прысвоена тым ваеначальнікам, якія мелі старое — М. Г. Кузняцову і І. С. Ісакаву.
1962—1992
Званне «адмірал флоту» прысвойвалася неаднаразова. Усяго (не лічачы М. Г. Кузняцова і І. С. Ісакава) гэта званне насілі 10 военачальнікаў.
Тоўсцік
Тоўсцік — беларускае прозвішча.
Маверанахр
Маверана́хр ( — тое, што за ракой), вядомы таксама пад назвамі Трансаксанія, або Трансаксіяна (Transoxiana) і Фараруд ( Farārud) — гістарычная вобласць у Цэнтральнай Азіі.