cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Аперацыя АДКБ у Казахстане
Колькасць
Па даных надзвычайнага і паўнамоцнага пасла Рэспублікі Казахстан ва Украіне і ў Рэспубліцы Малдова па сумяшчальніцтве Дархана Калетаева, на канец разгортвання агульная колькасць замежных вайскоўцаў у краіне склала 3 тысячы чалавек. Тым не менш генсек АДКБ Станіслаў Зась ацаніў колькасць міратворчага кантынгенту ў каля 2,5 тысячы, але адзначыў, што пры ўзнікненні неабходнасці групоўка можа быць узмоцнена. 10 студзеня прэзідэнт Касым-Жамарт Такаеў, выступаючы на сесіі Савета калектыўнай бяспекі альянсу, паведаміў аб 2030 вайскоўцаў. Таксама, са слоў кіраўніка дзяржавы, замежны кантынгент размяшчае 250 адзінак тэхнікі. У сваю чаргу сродкі масавай інфармацыі называлі лічбы ў 3000 —3600. Подобны роскід у лічбах паўстаў з-за адсутнасці афіцыйных даных па міратворцам Расіі і Беларусі. Колькасць войскаў апошняй ацэньвалася ў 200 —500 чалавек. Астатнюю частку кантынгенту АДКБ склалі 200 таджыкістанскіх, 150 кыргызстанскіх і 100 армянскіх вайскоўцаў.
Аснашчэнне
На 10 студзеня кантынгент валодаў 250 адзінкамі тэхнікі. Расійскія сілы арганізавалі патруляванне тэрыторыі і перыметра тых ці іншых аб’ектаў пры ўдзеле бронетранспарцёраў БТР-82А, бронеаўтамабіляў «Тайфун» і «Тыгр», а таксама ажыццяўлялі кантроль прылеглых да ахоўных аб’ектаў тэрыторый з дапамогай разлікаў беспілотных лятальных апаратаў «Арлан-10». У беларускага боку меліся БТР-70МБ1 (мадэрнізацыя савецкага бронетранспарцёра БТР-70 ад 140-га рамонтнага завода) і кітайскія пазадарожнікі Dongfeng Mengshi EQ2050F, якія з’яўляюцца копіяй амерыканскіх HMMWV. Кыргызстан падаў 19 адзінак тэхнікі, у тым ліку 8 адзінак бранятэхнікі і 11 аўтамабіляў. Сярод стралковай зброі меліся АКМ розных варыяцый. У расійскіх і армянскіх міратворцаў прысутнічалі аўтаматы АК-12, кулямёты РПК-203 і ПКМ, вінтоўкі СВД і гранатамёты РПГ-22. У вайскоўцы з Беларусі заўважаны кулямёт ПКМН пад патрон 7,62 × 54 мм R з дзённа-начным прыцэлам ПДНВ-1.
Дзейнасць
Замежныя войскі на тэрыторыі Казахстана ўвайшлі ў склад Калектыўных міратворчых сіл АДКБ. Склад, структура і колькасць іх вызначаюцца рашэннем Савета калектыўнай бяспекі для кожнай міратворчай аперацыі паасобку, зыходзячы з аб’ёму вырашаемых задач і канкрэтнай абстаноўкі ў зоне канфлікту. На пачатак 2022 года агульная колькасць усіх падраздзяленняў, якія былі прызначаныя для міратворчай дзейнасці АДКБ, складала каля 3600 чалавек. Для падраздзяленняў Калектыўных міратворчых сіл гэтая аперацыя стала першай у гісторыі — да гэтага міратворцаў задзейнічалі толькі ў вучэннях.
На перыяд аперацыі аб’яднаны штаб АДКБ пераведзены на ўзмоцнены рэжым работы, у рэспубліку накіравана аператыўная група на чале з намеснікам начальніка органа. Для забеспячэння відэаканферэнцсувязі з абароннымі ведамствамі дзяржаў разгорнута кругласутачная работа цэнтра крызіснага рэагавання арганізацыі. На асаблівым кантролі пытанні арганізацыі матэрыяльна-тэхнічнага забеспячэння і размяшчэння воінскіх кантынгентаў. Камандны пункт Калектыўных міратворчых сіл АДКБ у Казахстане быў разгорнуты на базе Ваеннага інстытута сухапутных войскаў у Алмаце.
Па стане на раніцу 7 студзеня расійскія вайскоўцы сумесна з праваахоўным органамі Казахстана ўзялі пад поўны кантроль аэрапорт Алматы, раней захоплены пратэстоўцамі. Пад ахову замежных войскаў узята генконсульства Расіі ў Алматы і шэраг іншых аб’ектаў. У той жа дзень быў назначаны кіраўнік войскаў у Казахстане, якім стаў расійскі генерал-палкоўнік Андрэй Сердзюкоў.
З інфармацыі ў сацыяльных сетках удалося высветліць, што 98-я гвардзейская паветрана-дэсантная дывізія, якая дзейнічала ў Нур-Султане, устаналявала кантроль над міжнародным аэрапортам, будынкам Генштаба МА РК і тэлецэнтрам «Казмедыя». 45-я асобная гвардзейская брыгада спецыяльнага прызначэння размясцілася на паўднёвым усходзе Казахстана і ўзяла міжнародны аэрапорт Алматы, штаб адзінай сістэмы СПА РК і РФ, 602-ю авіябазу і горад Шымкент. 31-я асобная гвардзейская дэсантна-штурмавая брыгада пачала базавацца на ўсходзе. Пад яе кантролем апынуўся горад Усць-Каменагорск і аб’екты АТ «НАК Казатомпром» — нацыянальнай атамнай кампаніі Казахстана. Сілы спецыяльных аперацый РФ узялі пад ахову прэзідэнцкі палац у Нур-Султане, Цэнтрабанк і Камітэт нацыянальнай бяспекі (КНБ) РК.
У сваю чаргу беларускія сілы ўзялі пад ахову аэрадром у Жэтыгене і арсенал артылерыйскіх боепрыпасаў у горадзе Капшагай. Іх работу каардынавалі намеснік камандуючага сіламі спецыяльных аперацый Сяргей Андрэеў і камандзір батальёна тактычнай групы Сяргей Красоўскі, якія разам з байцамі знаходзіліся ў Казахстане. Тым часам падраздзяленні з Арменіі, Кыргызстана і Таджыкістана забяспечылі бяспеку цеплаэлектрастанцый, хлебакамбінатаў, тэлецэнтрыў і прадпрыемстваў водазабеспячэння ў Нур-Султане і Алмаце. Так, напрыклад, у Алмаце ЦЭЦ-1 узялі таджыкістанскія ваенныя, а ЦЭЦ-2 — кыргызстанскія. Там жа армянамі кантраляваўся хлебакамбінат «Аксай».
Вывад войск
11 студзеня Такаеў абвясціў аб завяршэнні місіі АДКБ у Казахстане і анансаваў пачатак вываду замежных войскаў на 13-е.
12 студзеня на адрас прэм’ер-міністра Арменіі Нікола Пашыняна, як старшыні Савета калектыўнай бяспекі АДКБ, паступіў зварот прэзідэнта Такаева з просьбай даць даручэнне аб завяршэнні міратворчай місіі АДКБ у Казахстане з 13 студзеня. У сувязі з гэтым Сакратарыят АДКБ падрыхтаваў праект рашэння Савета калектыўнай бяспекі і разаслаў яго на зацвярджэнне кіраўнікамі дзяржаў-членаў. Былі пачаты мерапрыемствы па перадачы казахстанскім сілавікам аб’ектаў, якія знаходзіліся пад аховай міратворцаў. Кіраўнікі дзяржаў-членаў АДКБ паставілі задачу завяршыць вывад кантынгенту войскаў да 23-га чысла таго ж месяца. У двары Ваеннага інстытута сухапутных войскаў Казахстана была праведзена цырымонія завяршэння аперацыі. Кантынгенты Калектыўных міратворчых сіл АДКБ, а таксама падраздзяленне Узброеных Сіл Казахстана прайшлі ўрачыстым маршам. Перад удзельнікамі мерапрыемства выступіў генеральны сакратар арганізацыі Станіслаў Зась.
Першымі сыход пачалі расійскія часці. Чатыры самалёта Іл-76 даставілі падраздзяленні дэсантнікаў у Іванаўскую вобласць. 14 студзеня краіну на дзесяці самалётах пакінулі беларускія падраздзяленні. Адначасова на чатырох бартах вылецелі кантынгенты Арменіі (трыма транспартнікамі ПКС РФ ) і Таджыкістана (адным самалётам ). Вайскоўцы з Кыргызстанскай Рэспублікі здзейснілі марш у пункт пастаяннай дыслакацыі на штатнай тэхніцы сваім ходам.
15 студзеня абвешчана аб завяршэнні вываду войскаў, калі Казахстан пакінулі рэшткі 98-й дывізіі ПДВ. Дэсантнікі вярнуліся ў Іванава на аэрадром Северны. Пасля пасадкі апошняга борта прайшла ўрачыстая сустрэча вайскоўцаў.
Ацэнкі работы
9 студзеня на сумесным брыфінгу камандуючага міратворчымі сіламі АДКБ у Казахстане Андрэя Сердзюкова і намесніка міністра абароны Казахстан Султана Камалетдзінава быў зроблены акцэнт на тым, што перадача аховы шэрагу важных аб’ектаў замежным вайскоўцам дазволіла вызваліць людскія рэсурсы Узброеных сіл Казахстана і праваахоўных органаў для падаўлення беспарадкаў. 10 студзеня на пазачарговай сесіі Савета калектыўнай бяспекі АДКБ дадзены тэзіс падтрымаў прэзідэнт Казахстана Касым-Жамарт Такаеў. Як заявіў кіраўнік дзяржавы, прыбыццё ў краіну міратворчых сіл дазволіла не толькі разгрузіць сілавікоў, але і прадухіліць штурм прэзідэнцкай рэзідэнцыі ў Нур-Султане і засяродзіць намаганні ўладаў на падаўленне народных хваляванняў у Алмаце, у якой назіралася найгоршая сітуацыя.
Тым не менш, ёсць і іншыя погляды на завяршэнне місіі. Паводле палітолага Ігара Тышкевіча, АДКБ рыхтавалася маштабаваць аперацыю і пашыраць расійскі ўплыў у рэгіёне. Аднак Сярэдняя Азія з’яўляецца зонай канкурэнцыі фарматаў АДКБ і СНД з фарматамі ШАС і АЦД. Калі заходнім дзяржавам удалося паказаць рашучасць «абараняць свой уплыў», то Кітаю і Турцыі, дзейнічаючы малапрыкметна, атрымалася адстаяць свае пазіцыі ў рэгіёне і прымусіць замежныя войскі пакінуць Казахстан.
Рэакцыя
У грамадскасці краін-удзельніц АДКБ думкі на кошт ваеннай місіі падзяліліся. Жыхары рэспублікі таксама неадназначна паставіліся да ініцыятывы Такаева. Праціўнікі аперацыі называлі гэтыя падзеі «інтэрвенцыяй для падаўлення народа». Казахстанскі бізнесмэн і апазыцыянэр Мухтар Аблязаў, які перабраўся ў Францыю, абвясціў увод войскаў АДКБ акупацыяй, і назваў сябе лідарам пратэстаў у Казахстане. Шэраг расійскіх пісьменнікаў, журналістаў і палітыкаў накіраваў расійскім уладам зварот з заклікам не ўмешвацца ў канфлікт у Казахстане. Журналіст Андрэй Каравулаў параўнаў увод войскаў АДКБ у Казахстан з уводам савецкіх войскаў у студзені 1990 года ў Баку.
У Бішкеку прайшла акцыя пратэсту супраць увядзення войскаў АДКБ. Частка мітынгоўцаў абвінавачвала Расію ў «ваеннай агрэсіі» супраць Казахстана і асуджала фактычна ваенную інтэрвенцыю, а таксама патрабавала выхаду Кіргізіі з АДКБ. На гэтым фоне парламент Кыргызстана не змог сабраць неабходны кворум для разгляду пытання аб сітуацыі ў Казахстане і адпраўкі туды вайскоўцаў.
Са слоў намесніка старшыні камітэта Дзярждумы РФ па абароне Дзмітрыя Сабліна, дэстабілізацыя ў Казахстане адбывалася «з пацверджаным удзелам джыхадзістаў з баявым вопытам Сірыі і Ірака». Пры гэтым ён адзначыў, што ''«міратворцы АДКБ, вядома, не будуць супрацьстаяць мірным пратэстоўцам. Іх патрабаванні павінна пачуць улады, гэта ўнутраная справа Казахстана»''. Тым часам кіраўнік думскай фракцыі «Справядлівая Расія — за праўду» Сяргей Міронаў прапанаваў размясціць сілы АДКБ у Казахстане на пастаяннай аснове.
У сваю чаргу Дзяржаўны дэпартамент ЗША запатрабаваў ад уладаў Казахстана даць аргументаваны адказ на тое, чым была выкліканая неабходнасць уводу ў краіну замежнага кантынгенту. 7 студзеня па гэтым пытанні адбылася тэлефонная размова паміж кіраўніком знешнепалітычнага ведамства Казахстана Мухтарам Тлеубердзі і дзяржсакратаром Энтані Блінкенам. Казахстанскі бок падрабязна праінфармаваў прадстаўніка ЗША аб сітуацыі ў краіне, а таксама аб контртэрарыстычнай аперацыі, якая праводзілася з удзелам сіл АДКБ. Разам з тым Тлеубердзі і Блінкен абмеркавалі стан і перспектывы двухбаковага ўзаемадзеяння, актуальныя пытанні глабальнай і рэгіянальнай бяспекі.
8 студзеня праваабаронца і ўдзельнік пратэстнага руху Мейрхан Абдуманапаў абвінаваціў замежных вайскоўцаў у стральбе па апазіцыйных дэманстрантах. З яго слоў, 6 студзеня на цэнтральнай плошчы Алматы каля 18:30 выехалі бронетранспарцёры з кулямётамі. Адтуль выйшлі байцы ў форме без апазнавальных знакаў, якія гаварылі па-руску. Затым яны адкрылі агонь па апазіцыянерах. Абдуманапаў вызначыў стралкоў як расійскіх вайскоўцаў.
Аляксандр Марыконі
Аляксандр Марыконі (Aleksandras Morikonis, Aleksander Morikoni (Morykoni); 1686, Літва — 19 лістапада 1751, Вільня ) — святар, педагог.
Паходзіў з італьянскага шляхецкага роду, які асеў у Вялікім княстве Літоўскім. Прафесар рыторыкі ў Гродна (1716—1717) і Плоцку (1717—1718), а потым — філасофіі і матэматыкі ў Полацку (1722—1723). З 1723 па 1729 гг. — пенітэнцыярый у Рыме. Прафесар палемічнай тэалогіі ў Вільні (1730—1731). З 1732 па 1735 гг. — сакратар правінцыяла Літоўскай правінцыі Таварыства Ісуса. Узначальваў езуіцкія калегіумы ў Нясвіжы (1731—1732), Варшаве (1740—1743) і Полацку (1743—1746). З 1735 па 1740 гг. — рэктар навіцыяту, а з 1749 па 1751 гг. — рэктар Дому ІІІ прабацыі ў Вільні.
Марана-Экуа
Марана-Экуа (Marano Equo) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Лацыё, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Рым.
Насельніцтва складае 803 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 105 чал./км². Займае плошчу 8 км². Паштовы індэкс — 20. Тэлефонны код — 0774.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы San Biagio Vescovo e Martire.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
Міжнародная філатэлістычная федэрацыя
Міжнародная федэрацыя філатэліі (ФІП; Fédération internationale de philatélie, FIP) — самая прадстаўнічая міжнародная асацыяцыя філатэлістаў. Штогод пад патранатам ФІП арганізуюцца сусветныя і міжнародныя выстаўкі.
Барыс Паўлавіч Уласаў
Барыс Паўлавіч Уласаў (нар., Яраслаўль, Расія) — беларускі спецыяліст у галіне фізічнай геаграфіі і біягеаграфіі, лімнолаг. Доктар геаграфічных навук (2008), кандыдат біялагічных навук (1987), старшы навуковы супрацоўнік (1991), дацэнт (2010), прафесар.
Біяграфія
Скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт (спецыяльнасць «Геаграфія», 1971). Працаваў у Беларускім дзяржаўным універсітэце (геаграфічны факультэт, навукова-даследчая лабараторыя возеразнаўства, загадчык лабараторыі).
Навуковыя інтарэсы: паходжанне і гісторыя развіцця азёраў; сучасны стан азёраў; антропагенны ўплыў і ахова азёраў.
Карлас Алькарас
Карлас Алькарас (Carlos Alcaraz; нар. 5 мая 2003, Эль-Пальмар, Іспанія) — іспанскі тэнісіст, першая ракетка свету (2022).
Пераможца Адкрытага чэмпіянату ЗША ў адзіночным разрадзе (2022). Ва ўзросце 19 год стаў самым маладым лідарам сусветнага рэйтынга ў гісторыі сярод мужчын (з 12 верасня 2022). 16 ліпеня 2023 года перамог у фінале Уімблдана, выйграўшы другі ў кар’еры турнір Вялікага шлема, гэта дазволіла яму захаваць першае месца ў сусветным рэйтынгу.
Сцяг Пермскага края
Сцяг Пермскага края з'яўляецца сімвалам Пермскага края. Прыняты 17 снежня 2003 года як флаг Пермскай вобласці і захаваны без змяненняў пры ўтварэнні Пермскага края.
Апісанне
Сцяг Пермскага края ўяўляе сабой прамавугольнае палатно, падзеленае белым крыжам на чатыры роўнавялікіх прамавугольніка: у верхняй частцы чырвонага, блакітнага (сіняга) колеру, у ніжняй — блакітнага (сіняга) і чырвонага колеру. Белы крыж мае шырыню палосаў 1/4 шырыні і 1/6 даўжыні палатна. У цэнтры белага крыжа малюнак герба Пермскага края. Вышыня малюнка герба мае 2/5 шырыні палатна сцяга. Адносіны шырыні сцяга да яго даўжыні 2:3. Белы крыж — крыж Святога Георгія, апякуна Расіі.
Колеры палатна сцяга Пермскага края абазначаюць: чырвоны, сіні, белы колеру ўзгодняцца з этнакультурнымі асаблівасцямі народаў, якія пражываюць на тэрыторыі Пермскага края;
ФК СКВІЧ
ФК СКВІЧ — былы беларускі футбольны клуб з горада Мінск, заснаваны ў 2000 годзе.
Гісторыя
Клуб быў заснаваны ў 2000 годзе фірмай СКВІЧ, якая займалася будаўніцтвам. Падтрымку камандзе спачатку аказвала БеларускаЯ чыгунка, таму асноўная каманда клуба выступала пад назвай «Лакаматыў». Клуб на першы ж год свайго існавання перамог у Другой лізе, а па выніках сезону 2002 атрымаў месца ў элітным беларускім дывізіёне.
У 2003 — 2008 удзельнічаў у Вышэйшай лізе Беларусі (акрамя 2004 і 2007 гадоў), з 2009 выступаў у Першай лізе. На працягу чатырох сезонах клуб займаў высокія месцы і прэтэндаваў на чарговае вяртанне ў эліту.
2013
Але гэта было амаль што адзінае дасягненне каманды ў сезоне. У паўфінале СКВІЧ быў разгромлены мінскім «Дынама» (0:5), а ў чэмпіянаце цярпеў паражэнне за паражэннем і замацаваўся на апошнім радку. У выніку ўжо за некалькі тураў да канца СКВІЧ пазбавіўся шанцаў застацца ў Першай лізе. Атрымаўшы ў перадапошнім туры перамогу над «Полацкам» (5:1), СКВІЧ перагнаў гэты клуб і ў выніку заняў 15 месца.
2014
У выніку, клуб заняў апошняе 12 месца ў групе А. Саступіўшы ў стыкавых матчах жыткавіцкаму «ЮА-Строй», СКВІЧ заняў апошняе 24-е месца ў Другой лізе.
У сезоне 2015 клуб адмовіўся ад удзелу ў Другой лізе з-за фінансавых цяжкасцей і спыніў існаванне.
Валяр’ян Голяк
Валяр’ян Голяк ( —, Вілейка) — каталіцкі святар, пробашч і дэкан ашмянскі.
Біяграфія
Скончыў семінарыю ў Вільні. У 1905 годзе пасвечаны на ксяндза і пастаўлены вікарыем у Свіры. З 1907 года — святар у Ковенскім павеце. У 1909—1920 гадах быў пробашчам касцёла Святога Юрыя ў Вялікіх Свіранках. У 1920 годзе вярнуўся ў Свір у якасці пробашча і дэкана. У 1929 годзе пастаўлены пробашчам і дэканам ашмянскім.
Асейтунская кампанія (1936)
Асейтунская кампанія праходзіла падчас грамадзянскай вайны ў Іспаніі ў 1936 годзе. У снежні нацыяналісты пачалі наступленне на Андухар. Яны занялі 2600 квадратных кіламетраў (1000 квадратных міль) і разграмілі рэспубліканскую армію пры Лаперы, але не змаглі захапіць Андухар.
Перадумовы
У снежні 1936 г. сілы генерала Гансала Кейпа дэ Льяна пачалі наступленне ў правінцыі Кордава, з мэтай захопу багатага аліўкавымі плантацыямі Андухара і вызвалення абложанай грамадзянскай гвардыяй святыні Нуэстра-Сеньёра-дэ-ла-Кабеса.
Наступленне
13 снежня сілы нацыяналістаў у складзе 2000 рэкетэ і рэгуларэс (пазней 4000) пачалі наступленне. 22 снежня яны занялі гарады Педра-Абад і Вільяфранка. Іспанская рэспубліканская армія вырашыла пачаць контрнаступленне, каб спыніць прасоўванне праціўніка. Тут жа была арганізавана новая Паўднёвая армія пад камандаваннем генерала Фернанда Марцінес-Монхе. Адначасова на фронт Кордавы адпраўлена XIV-я інтэрбрыгада. 24 снежня 9-я рота гэтага падраздзялення (600 чалавек) была знішчана нацыяналістычнымі войскамі ў Вілья-дэль-Рыа (400 забітых), якія занялі Вілья-дэль-Рыа і Лаперу, а 25 снежня — Мантора. 27 снежня XIV-я інтэрбрыгада пачала атаку з мэтай вярнуць горад Лапера, але ў двухдзённых баях панесла цяжкія страты, і 29 снежня спыніла атакі. Да 31 снежня нацыяналісты занялі таксама горад Паркуна і спынілі сваё прасоўванне.
Наступствы
Нацыяналісты занялі 2600 квадратных кіламетраў (1000 квадратных міль) аліўкавых зямель (адсюль і «Асейтуна»), некаторыя гарады і гідраэлектрастанцыю. Тым не менш яны не змаглі заняць Андухар, і 1 мая 1937-га рэспубліканская армія штурмавала свяцілішча Нуэстра-Сеньёра-дэ-ла-Кабеса.
Балгарыя
Балга́рыя (България), Рэспу́бліка Балга́рыя (Република България), Баўга́рыя — краіна, якая знаходзіцца ва ўсходняй частцы Балканскага паўвострава ў паўднёва-ўсходняй Еўропе.
Насельніцтва Балгарыі 7,4 мільёна жыхароў пераважна ўрбанізавана і, збольшага, сканцэнтравана ў адміністрацыйных цэнтрах 28-мі абласцей. Большасць камерцыйных і культурных мерапрыемстваў краіны праходзяць у сталіцы і найбуйнейшым горадзе Сафіі, насельніцтва якой перавышае 1,2 мільёна чалавек. Балгарыя мае сухапутныя межы з Румыніяй на поўначы, Турцыяй і Грэцыяй на поўдні, а таксама Сербіяй і Паўночнай Македоніяй на захадзе. На ўсходзе краіна абмываецца Чорным морам.
Арганізаваныя дагістарычныя культуры пачалі развівацца на цяперашніх балгарскіх землях у перыяд неаліту. Старажытная гісторыя краіны бачыла прысутнасць фракійцаў, грэкаў і рымлян. У 681 годзе была створана адзіная балгарская дзяржава, Першае Балгарскае царства, якое дамінавала на большай частцы Балканаў і з'яўлялася культурным цэнтрам славян у Сярэднявеччы. Пасля падзення Другога Балгарскага царства ў 1396 годзе тэрыторыя краіны на пяць стагоддзяў апынулася пад уладай Асманскай імперыі. Расійска-турэцкая вайна 1877—1878 гадоў прывяла да стварэння трэцяй балгарскай дзяржавы — Княства Балгарыя. У наступныя гады дзяржава мела шэраг канфліктаў з краінамі-суседкамі, у выніку чаго Балгарыя супрацоўнічала з Германіяй у абедзвюх сусветных войнах. У 1946 годзе Балгарыя стала аднапартыйнай сацыялістычнай дзяржавай у складзе Усходняга блока, падкантрольнага СССР. У снежні 1989 года кіруючая камуністычная партыя дазволіла правядзенне шматпартыйных выбараў, якія прывялі да пераходу Балгарыі да дэмакратычнага ладу і рынкавай эканомікі.
Сучасная палітычная структура Балгарыі адносіцца да прыняцця дэмакратычнай канстытуцыі ў 1991 годзе. Балгарыя з'яўляецца унітарнай парламенцкай рэспублікай з высокай ступенню палітычнай, адміністрацыйнай і эканамічнай цэнтралізацыі. Дзяржава з'яўляецца членам многіх міжнародных арганізацый, уключаючы Еўрапейскі саюз, НАТА і Савет Еўропы, адной з заснавальніц Арганізацыі па бяспецы і супрацоўніцтве ў Еўропе (АБСЕ), а таксама тры разы займала месца ў Савеце бяспекі ААН.
Геаграфічнае становішча
Балгарыя знаходзіцца ў Паўднёвай Еўропе на ўзбярэжжы Чорнага мора, ва ўсходняй частцы Балканскай паўвострава. З поўначы мяжуе з Румыніяй, на захадзе з Сербіяй і Паўночнай Македоніяй, а на поўдні з Грэцыяй і Турцыяй. Сталіцай краіны з'яўляецца Сафія (1,1 млн чалавек), іншымі буйнымі гарадамі з'яўляюцца Плоўдзіў, Варна, Бургас, Русэ, Стара-Загора, Плевен і Враца.
Агульная мяжа складае 1808 км, даўжыня ўзбярэжжа 379 км. Працягласць межаў з суседнімі краінамі складае: Румынія — 608 км, Грэцыя — 494 км, Сербія — 318 км, Турцыя — 240 км, Паўночная Македонія — 148 км.
Рэльеф
Каля 60 % плошчы Балгарыі займаюць горы і ўзвышшы, сярэдняя вышыня паверхні краіны складае каля 470 м над узроўнем мора.
Уздоўж паўночнай мяжы краіны цягнецца Прыдунайская нізіна, якая займае ўсю поўнач Балгарыі. У цэнтральнай частцы краіны знаходзіцца асноўны горны масіў Балгарыі — Балканскія горы. У паўднёва-заходняй Балгарыі, на мяжы з Грэцыяй знаходзяцца горы Радопы, Рыла і Пірын, тут жа знаходзіцца самы высокі пункт Балканскага паўвострава гара Мусала (2925 м). Паўднёва-ўсходнюю частку Балгарыі займае Горнафракійская нізіна, а на поўдзень ад яе, на мяжы з Турцыяй, невысокія горы Сакар і Странджа. Самымі высокімі пунктамі Балгарыі з'яўляюцца Мусала (2825 м), Віхрэн (2915 м) і Ботэў (2376 м).
Клімат
Клімат Балгарыі ўмераны, цёплы, кантынентальны, сухі, на ўзбярэжжы мора — субтрапічны, вільготны. У гарах існуе кліматычная пояснасць. Сярэдняя тэмпература паветра ў студзені складае ад −6 °C у гарах, −3 °C у цэнтральнай частцы краіны і да 2 °C у паўднёвай частцы. У ліпені адпаведна ад 18 °C, 23 °C i 25 °C. Сярэднегадавая колькасць ападкаў ад 450 мм на поўначы да 1200 мм у гарах.
Гісторыя
Балгарская дзяржава, так званае Першае Балгарскае царства, паўстала ў 681 (з 1018 па 1186 — пад уладай Візантыі).
Другое Балгарскае царства існавала з 1187 па 1396 год.
У канцы XIV стагоддзя Балгарыя была заваявана Асманскай імперыяй. Вызваленая пасля паражэння Турцыі ў вайне з Расіяй 1877—1878.
З 1879 — княства на чале з нямецкім прынцам Аляксандрам, якога змяніў Фердынанд, з 1908 — незалежнае царства.
У 1912—1913 удзельнічала ў Балканскіх войнах, у выніку якіх атрымала тэрыторыі ў Македоніі і Фракіі, што раней належалі Асманскай імперыі, і выхад да Эгейскага мора.
У Першай сусветнай вайне выступіла на баку Германіі. Пацярпеўшы паражэнне, пазбавілася значнай часткі сваёй тэрыторыі і выхаду да Эгейскага мора.
Пасля перавароту 1923 года да ўлады прыйшоў фашысцкі ўрад.
У сакавіку 1941 года ўключаная ў Берлінскі пакт 1940, на яе тэрыторыю былі ўведзены нямецкія войскі. Балгарыя атрымала часткі тэрыторый Югаславіі і Грэцыі. У верасні 1944 урад цара Барыса III быў скінуты ў выніку ўварвання савецкай арміі; Балгарыя абвясціла вайну Германіі.
15 верасня 1946 абвешчаная Народная Рэспубліка Балгарыя, якая развівалася па сацыялістычным шляху.
У 1989 у Балгарыі пачаліся глыбокія эканамічныя і палітычныя рэформы.
З 15 лістапада 1990 краіна называецца Рэспублікай Балгарыя.
З 1 студзеня 2007 года Балгарыя ўваходзіць у Еўрасаюз. MUIE BULGARIA
Заканадаўчая ўлада
Заканадаўчая ўлада прадстаўлена Народным сходам (Народно събрание), які складаецца з 240 дэпутатаў. Дэпутаты выбіраюцца на чатырохгадовы тэрмін.
Адміністрацыйны падзел
З 1999 года Балгарыя дзеліцца на 28 абласцей (област), якія, сваімі межамі супадаюць з 28 акругамі, што існавалі да 1987 года. З 1987 да 1999 года краіна была падзелена на дзесяць вялікіх абласцей.
Назва кожнай вобласці супадае з назвай яго сталіцы. Сафія з'яўляецца адначасова і сталіцай вобласці і асобным горадам.
Вобласці дзеляцца на драбнейшыя адміністрацыйныя адзінкі — раёны (община).
Колькасць, рассяленне
У канцы 2007 года, згодна са звесткамі Нацыянальнага Статыстычнага Інстытута Балгарыі колькасць насельніцтва склала 7 640 240 чалавек, у тым ліку 3 699 690 мужчын (48,4 %) і 3 940 550 жанчын (51,6 %). У 2006 годзе гарадcкое насельніцтва склада 5 403,2 тыс. чалавек ці 70,7 % агульнай колькасць насельніцтва, сельскае — 2 237 тыс. чалавек (29,3 %). З 1990 года колькасць насельніцтва Балгарыі скарацілася прыкладна на 1 млн чалавек як у выніку натуральнага скарачэння (з 1990 г. смяротнасць перавышае нараджальнасць), так і ў выніку міграцыі за межы краіны. Сярэдні ўзрост насельніцтва ў 2006 годзе склаў 41,4 года, павялічыўшыся ў параўнанні з 2000 годам на 1,5 года.
Мовы
На балгарскай мове размаўляе 84,5 % насельніцтва, на турэцкай — 9,6 %, на цыганскай — 4,1 %.
Рэлігійны склад
Праваслаўнымі хрысціянамі з'яўляюцца 82,6 % насельніцтва, мусульманамі — 12,2 %, каталікамі — 0,6 %, пратэстантамі — 0,5 %.
Эканоміка
Эканамічныя рэформы 1989 года знялі цэнтральнае планаванне балгарскай эканомікі, дазволілі існуючым прамысловым прадпрыемствам займацца эканамічнай дзейнасцю самастойна, шмат з іх былі прыватызаваны.
Асноўнымі сельскагаспадарчымі культурамі краіны застаюцца пшаніца і кукуруза, а так сама сланечнік, тытунь, бавоўна, памідоры, агуркі і перац. Значную частку сельскай гаспадаркі Балгарыі займае вырошчванне вінаграду для вытворчасці віна, а так сама садавінных дрэваў (яблыкаў, сліваў і г.д.). Балгарыя з'яўляецца асноўным экспарторам ружавага алею. Жывёлагадоўля заснавана на гадаванні авечак, кароваў і свінняў. Увогуле жывёлагадоўля, разам з лесанарыхтоўкамі займаюць усё большае значэнне ў сельскай гаспадарцы Балгарыі. Акрамя гэтага развіццё атрымала і рыбалоўства. Акрамя актыўнай рыбнай лоўлі ў Чорным моры, балгарскі рыбны флот павялічвае сваю актыўнасць у Атлантычным акіяне і Міжземным моры.
Горная прамысловасць краіны канцэнтруецца ў асноўным вакол здабычы медзі і жалезнай руды, але акрамя гэтага існуюць невялікія радовішчы каменнага вуглю, нафты і прыроднага газу. Гідаэлектрастанцыі забяспечваюць каля 10 % энергетычных запатрабаванняў Балгарыі, 60 % электрычнасці атрымліваецца ад цеплавых электрастанцыяў, астатняя частка электрычнасці атрымліваецца на АЭС.
Значную ролю ў прамысловасці Балгарыі грае вытворчасць сталі, медзі, цынку, волава, а так сама машынаў і абсталявання, хімікаліяў і прадукцыі харчовай галіны прамысловасці. Важнае месца займае і турызм, асабліва на ўзбярэжжы Чорнага мора.
Краіна мае добра развітую дарожную сетку, акрамя гэтага актыўна выкарыстоўваецца марскі і паветраны транспарт. Галоўнымі марскімі портамі з'яўляюцца Варна і Бургас.
Рудзінец (гміна)
Рудзі́нец (Rudziniec) — вясковая гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Глівіцкага павета Сілезскага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Рудзінцы. Плошча гміны складае 160,39 км². Станам на 2004 год у гміне Рудзінец пражывалі 10 692 чалавекі, шчыльнасць — 66,7 чал./км². Адміністрацыйна падзелена на 17 салецтваў.
Населеныя пункты
На тэрыторыі гміны размешчаны 17 населеных пунктаў.
Дайкі Сугіёка
Дайкі Сугіёка (杉岡 大暉; нар. ) — японскі футбаліст. З 2019 года выступае за нацыянальную зборную Японіі.
Лінія Сконэ
Лінія Сконэ або Сконская лінія (Skånelinjen), таксама вядома як Лінія Пэра Альбіна (Per Albin-linjen), у гонар шведскага прэм'ер-міністра Пэра Альбіна Хансана — сістэма абарончых умацаванняў на паўднёвым узбярэжжы Швецыі. Даўжыня — 500 км, ад Бостада (Сконэ) да Віеруда (Блекінге).
Планаванне
Пасля акупацыі Германіяй часткі Чэхаславакіі, восенню 1938 года, Галоўны штаб узброеных сіл Швецыі загадаў правесці разведку мясцовасці ўздоўж лініі Сімрысхамн — Фальстэрбу для наступнай закладкі берагавых умацаванняў, каб абараніць Швецыю ад магчымага нападу з мора. Рыксдаг у 1939 годзе прыняў рашэнне пра вылучэнне сродкаў на будаўніцтва.
Меркавалася, што Лінія Сконэ будзе мець тры рубяжы абароны. Першы рубеж мусіў ісці ўздоўж узбярэжжа і прызначаўся для спынення спроб дэсантавання з мора. Другі рубеж планавалі размясціць далей ад узбярэжжа, каб мець магчымасць працягваць супраціў, калі першая лінія абароны будзе прарвана або праціўнік выйдзе з іншага кірунку. На трэцім рубяжы планавалі пабудаваць некаторую колькасць сховішчаў дзвюх тыпаў — на 24 і на 48 чалавек.
2-я сусветная вайна
Будаўніцтва ўмацаванняў пачалося летам 1939 года. Неўзабаве былі збудаваны бетанаваныя ДАКі першага рубяжа абароны, прызначаныя для абсталявання кулямётамі і размяшчэння 6-9 салдат. Меркавалася, што гэтыя збудаванні ўтвораць ланцуг ўздоўж усёй берагавой лініі, дзе адлегласць паміж агнявымі кропкамі не будзе перавышаць 1200 метраў. Да канца 1939 года ўздоўж паўднёвага берага Сконэ было пабудавана 271 збудаванне.
У снежні 1939 года пачаўся другі этап будаўніцтва, было пабудавана некалькі абарончых участкаў па ўсім сконскім узбярэжжы, у тым ліку і на беразе праліва Эрэсун. Да красавіка 1940 года шведы паспелі ўзвесці 124 умацаванні. Першы рубеж абарончых збудаванняў на эрэсунскім узбярэжжы пачалі будаваць у студзені 1940 года. ДАКі будаваліся з разлікам, каб яны маглі вытрымаць пападанні снарадаў 210-мм гармат і 300-кілаграмовых авіябомб.
Пасля 9 красавіка 1940 года будаўніцтва вялося фарсіраванымі тэмпамі, бо магчымасць вайны ацэньвалі як вельмі высокую. У першы тыдзень чэрвеня 1940 года было забетанавана 16 ДАКаў. Планы будаўніцтва трэцяга рубяжа абароны былі рэалізаваны толькі на ўчастку Хельсінгбарг — Вікен, які лічыўся найболей небяспечным пры магчымым нападзе.
Халодная вайна
У 1960-я гады абарончыя збудаванні, размешчаныя паблізу стратэгічна важных партоў былі мадэрнізаваны і абсталяваны вежамі ад танкаў m/42 з 75-мм гарматамі. У канцы 1970-х гадоў зноў праведзена ўзмацненне лініі, на ўзбярэжжы былі пабудаваны новыя артылерыйскія ДАКі, абсталяваныя вежамі ад танкаў m/74.
У 1980-х гадах у Сконэ мелася 61 артылерыйская агнявая кропка з вежамі ад старых танкаў. Агулам, за час існавання Лініі Сконэ было пабудавана 1063 ДАКі.
Скасаванне
У пачатку 1990-х гадоў у арганізацыі ўзброеных сіл Швецыі ў паўночна-заходнім Сконэ адбыліся значныя змены. Былі расфарміраваны стралковыя і некаторыя артылерыйскія роты, якія займалі пазіцыі на Лініі Сконэ, такім чынам яна была скасавана. На сённяшні дзень усе агнявыя кропкі на ўзбярэжжы Сконэ дэманціраваны, за выключэннем танкавежавага ДАКа № 740 у Вікене, які стаў часткай Музея мабілізацыйнай гатоўнасці (Beredskapsmuseet).
Канстытуцыя Швецыі
Канстытуцыя Швецыі (Sveriges grundlagar) — асноўны закон Швецыі, які складаецца з чатырох нарматыўных актаў:
Кане Баген
Кане Баген — сяло ў Аральскім раёне Кызылардзінскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад Багенскай сельскай акругі. Код КАТА — 433235200.
Канстытуцыя Швецыі
Акт аб рыксдазе 1947 года займае прамежнае становішча паміж асноўным законам і звычайным статутным правам.
Кане Баген
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 166 чалавек (85 мужчын і 81 жанчына). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 100 чалавек (60 мужчын і 40 жанчын).
Канстытуцыя Швецыі
Акт аб форме праўлення з'яўляецца самым важным канстытуцыйным дакументам. Ён набыў моц у 1975 годзе, змяніўшы Акт аб форме праўлення ад 1809 года.
Гісторыя
Канстытуцыйная рэформа з прыняццем новага Акту аб форме праўлення ад 1975 года не скончылася: у 1976 і 1979 гадах рыксдаг прагаласаваў за ўвядзенне асобных паправак да канстытуцыі, галоўнай мэтай якіх стала ўмацаванне канстытуцыйнай абароны правоў і асноўных свабод чалавека.
Закон аб прастоланаследванні, прыняты ў 1810, быў дапоўнены ў 1979 палажэннем, якое дазваляе жанчыне кіраваць краінай у якасці манарха.
Чатыры асноўных акта могуць быць зменены толькі пры адабрэнні на дзвюх паслядоўных сесіях заканадаўчага органа, паміж якімі павінны прайсці ўсеагульныя выбары.
Гая Дзмітрыевіч Гай
Гай Дзмітрыевіч Гай (Гайк Бжышкян(ц), Հայկ Բժշկյանց)  —  — савецкі ваеначальнік, Камкор, герой Грамадзянскай вайны. 11 снежня 1937 расстраляны падчас кампаніі. Пасля смерці Сталіна рэабілітаваны.
Раннія гады
Армянін, нарадзіўся ў Таўрызе (Персія), у сям'і народнага настаўніка.
У 1901 пераязджае ў Тыфліс, дзе вучыцца ў армянскай духоўнай семінарыі.
З 1903 года браў удзел у рэвалюцыйным руху ў Закаўказзі. Член РСДРП з 1904 года (паказваюць на яго ўступленне ў Армянскую сацыял-дэмакратычную (гнчакскую) партыю і ў атрад ).
Пасля заканчэння школы інструктараў і афіцэраў у Тыфлісе добраахвотна адправіўся на фронт. Камандуе ротай армянскіх добраахвотнікаў у шостай дружыне, якая ваявала на Каўказскім фронце супраць туркаў. У першую сусветную вайну даслужыўся да чыну штабс-капітана, генералам Юдзенічам быў узнагароджаны трыма Георгіеўскімі крыжамі.
Бугаі (падсямейства)
У Беларусі (найболей на Палессі) 2 пералётныя віды: ; народныя назвы: бухала, бугай, вадзяны бык, гібейла) і ; народныя назвы: малы бугайчык, лазнюга, ваўчок, малы гібялюйчык). Жывуць на балотах, па берагах вадаёмаў. Гучныя крыкі самцоў у гнездавы перыяд нагадваюць рыканне быка (адсюль назва). Даўжыня цела бугая вялікага 66-70 см, маса да 1,7 кг, бугая малога — 32 — 35 см і 130—170 г адпаведна.
Гая Дзмітрыевіч Гай
Служба ў РСЧА
Пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі ўступіў у РКП(б). Падчас Грамадзянскай вайны на чале сфармаваных ім частак вёў барацьбу супраць Чэхаславацкага корпуса і. У ліпені 1918 кіраваў абаронай Сімбірска. Нягледзячы на значную перавагу ў жывой сіле, артылерыі і выбары пазіцыі для абароны пацярпеў паразу ад наступу падпалкоўніка У. О. Капеля, які ўзяў горад 21 ліпеня 1918. Камандаваў наступнымі часткамі і злучэннямі:
Вясной 1920 камандаваў 2-м каўказскім кавалерыйскім корпусам. Падчас савецка-польскай вайны — камандуючы, гераічна дзеючым на Заходнім фронце РСФСР. У жніўні 1920 3-і Кавалерыйскі корпус з часткамі быў акружаны польскімі войскамі, пасля найцяжэйшых баёў  ва Усходняй Прусіі.
Бугаі (падсямейства)
Зараз абодва віды занесены ў Чырвоную кнігу Беларусі.
Гая Дзмітрыевіч Гай
Служба ў РСЧА
У 1922 годзе наркамваенмар Арменіі, пасля займаўся ваенна-педагагічнай і навуковай працай.
У 1923 годзе скончыў. У маі таго ж года камандзір і ваенкам, потым 3-га кавалерыйскага корпуса.
У 1924—1925 гадах начальнік ваеннага гарнізона Мінска.
З 1926 года працягнуў вучобу ў Ваенную акадэмію імя Фрунзэ. Пасля яе заканчэння ў 1927 годзе, загадвае там кафедрай і праз два гады абараняе дысертацыю.
У 1933—1935 гадах прафесар кафедры ваеннай гісторыі.
Апала і гібель
У чэрвені 1935 быў зняты з усіх пастоў, звольнены з войска, выключаны з партыі. 3 ліпеня 1935 быў арыштаваны па абвінавачванні ў «стварэнні ваенна-фашысцкай арганізацыі ў РСЧА». У лісце Генрыху Ягодзе са следчага ізалятара прызнаў, што, «будучы выпіўшы, у прыватнай гутарцы з беспартыйным, сказаў, што „трэба прыбраць Сталіна, усё роўна яго прыбяруць“». Жонка Гая, Наталля Якаўлеўна звярнулася па дапамогу да старога рэвалюцыянера, якому Сталін праз памочніка перадаў: «НКУС разбярэцца». 15 кастрычніка 1935 года быў прысуджаны Адмысловай нарадай пры НКУС СССР па абвінавачванні ў дачыненні да контррэвалюцыйнай групы да 5 гадоў лагераў. Пры перасылцы ў Яраслаўскую турму 22 кастрычніка 1935 года здзейсніў пабег, але ўжо праз некалькі дзён быў затрыманы супрацоўнікамі НКУС.
Два гады знаходзіўся ў зняволенні. У канцы 1937 (11 снежня) у ходзе кампаніі масавых «чыстак» у РСЧА быў расстраляны. Пасля смерці Сталіна рэабілітаваны і адноўлены ў партыі (пасмяротна).
Павел Стрыенскі
Павел Стрыенскі (Paweł Stryjeński; 27 снежня 1699, каля Гродна — 24 лютага 1753, Львоў) — дзеяч каталіцкага касцёла і Ордэна езуітаў, педагог.
Палярная пошта
Палярная пошта (polar mail) — авіяцыйныя, марскія і іншыя паштовыя лініі сувязі паміж кантынентам і паштовымі службамі, якія дзейнічаюць у зоне Арктыкі і Антарктыкі. У больш вузкім сэнсе пад палярнай поштай разумеюць філатэлістычную назву пошты экспедыцый, якія знаходзяцца ў Арктыцы і Антарктыдзе, уключаючы даследчыя дрэйф-станцыі, а таксама адпраўленні, пазначаныя адпаведнымі паштовымі і дадатковымі штэмпелямі. Да калекцыях палярнай пошты адносяць таксама маркі палярных сюжэтаў або з палярнымі надпісамі.
Эцуа Міёсі
Эцуа Міёсі (三好鋭郎, нарадзіўся 16 снежня 1939 у ) — японскі прадпрымальнік, ганаровы прэзідэнт карпарацыі Swany, якая вырабляе пальчаткі, чамаданы і інвалідныя каляскі; адзін з самых вядомых эсперантыстаў Японіі.
Прадпрымальнік
Як прадпрымальнік, Міёсі запатэнтаваў ў 1996 годзе чамадан Walkin'Bag з коламі і доўгай ручкай, за што ў 2007 годзе атрымаў прэмію ад урада за пастаўку тавару на рынак. У 2009 годзе Саюз турызму Хігасікагавы па прапанове Міёсі арганізаваў штогадовую выставу лялек, што праходзіць у кастрычніку: на выставе прадстаўлены лялькі з розных рэгіёнаў свету ў традыцыйных касцюмах. У 2013 годзе патранат над выставай прыняў міністр культуры Польшчы разам з паслом Польшчы ў Японіі. Налічваецца каля 1500 лялек у калекцыі, якую папаўняюць і эсперантысты.
Міёсі з’яўляецца адэптам рэлігійнага руху (секты) Омата, які падтрымлівае распаўсюджванне эсперанта ў свеце, і яго ганаровым членам. Таксама ён з’яўляецца віцэ-прэзідэнтам Асацыяцыі дзіцячага тэатра Кабукі.
Эсперанта
У 2002 і 2010 гадах Міёсі пачаў публікаваць рэкламу на эсперанта ў розных часопісах і газетах Еўрапейскага саюза, у тым ліку і ў французскім выданні Le Monde, за што ў 2007 годзе быў узнагароджаны прэміяй Кэндзі Асакі Японскага інстытута эсперанта. З 2007 года — ганаровы член Еўрапейскага саюза Эсперантыстаў, з 2012 года — ганаровы член польскага таварыства «Europa Demokracja Esperanto». Міёсі перакананы, што эсперанта з’яўляецца інструментам, які палягчае зносіны паміж людзьмі розных нцыянальнасцяў: па яго словах, ён вывучаў карэйскую і кітайскую мовы, паколькі выпускаў сваю прадукцыю ў гэтых краінах, і на аснове асабістага вопыту зрабіў выснову, што дзякуючы эсперанта зносіны паміж іншаземцамі значна спросцяцца.
З 2001 года — дырэктар Сусветнага руху федэралістаў, падтрымлівае ўвядзенне эсперанта як другой мовы ў кожным рэгіёне свету. У 2011 годзе узнагароджаны за развіццё польскай культуры і эсперанта ў Польшчы ордэнам Заслуг перад Рэспублікай Польшча 5 ступені. Па прапанове Міёсі ў 2012 годзе ў польскім парламенце былі арганізаваны сімпозіум і выстава «125 гадоў эсперанта».
IC 2067
IC 2067 — галактыка тыпу EN (эмісійная туманнасць) ў сузор’і Персей.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Васіль Іосіфавіч Касмачоў
Біяграфія
Скончыў Магілёўскую фельчарска-акушэрскую школу (1939), Мінскі дзяржаўны медыцынскі інстытут (1953; аспірантура, 1957). У 1939—1946 — у Чырвонай Арміі (санінструктар, фельчар на Паўночна-Заходнім, 2-ім Прыбалтыйскім і Ленінградскім франтах). У 1957—1990 — у Мінскім дзяржаўным медыцынскім інстытуце (асістэнт кафедры факультэцкай хірургіі, дацэнт 2-ой кафедры хірургічных хвароб, у 1977—1978 — загадчык кафедры).
Навуковая дзейнасць
Навуковыя інтарэсы: хірургічнае лячэнне захворванняў гастрадуадэнальнай зоны; рэзекцыя страўніка.
Успенскі сабор (Смаленск)
Сабор Успення Найсвяцейшай Багародзіцы (Собо́р Успе́ния Пресвято́й Богоро́дицы) — кафедральны шасціслупавы сабор Смаленскай епархіі Рускай праваслаўнай царквы. Знаходзіцца ў цэнтральнай частцы горада Смаленска на Саборнай гары. Збудаваны на мяжы XVII і XVIII стст. у памяць аб абароне Смаленска 1609—1611 гадоў на месцы аднайменнага сабора XII стагоддзя. Унутры захаваліся іканастас і арыгінальнае ўбранне ў стылі кіеўскага барока.
У саборны ансамбль уваходзяць таксама надвратная Богаяўленская царква з драўляным завяршэннем (1785—1787), прызначаная для набажэнстваў у халодную пару года, званіца 1767—1772 гг. (Архітэктар П. Абухоў) і размешчаны на поўдзень комплекс архірэйскага двара з царквой Іаана Прадцечы (1699—1703, перабудавана ў 1780-я гг.).
Святыні
У саборы да 1941 года захоўваўся першаўзор Смаленскай іконы Божай Маці, але пасля акупацыі горада нямецкімі войскамі вобраз бясследна знік.
У саборы знаходзяцца мошчы Меркурыя Смаленскага, нябеснага апекуна Смаленска; выстаўлена таксама адзіная якая захавалася рэліквія святога Меркурыя Смаленскага — жалезныя сандалі.
Эквівалентнасць масы і энергіі
Гэты артыкул уключае апісанне тэрміна «энергія спакою».
''Гэты артыкул уключае апісанне тэрміна «E=mc2»; гл. таксама .'' Эквівале́нтнасць ма́сы і эне́ргіі — фізічная канцэпцыя тэорыі адноснасці, згодна з якою поўная энергія фізічнага аб'екта (фізічнай сістэмы, цела) роўная яго (яе) масе, дамножанай на размерны множнік квадрата хуткасці святла ў вакууме: дзе E — энергія аб'екта, m — яго маса, c — хуткасць святла ў вакууме, роўная 299,792,458 м/с.
У залежнасці ад таго, што разумеюць пад тэрмінамі «маса» і «энергія», дадзеная канцэпцыя можа быць вытлумачыць дваяка:
Першая інтэрпрэтацыя не з'яўляецца толькі асобным выпадкам другой. Хоць энергія спакою ёсць асобны выпадак энергіі, а m практычна роўная m_{rel} у выпадку нулявой ці малой хуткасці руху цела, але m мае па-за рамкамі другой інтэрпрэтацыі свой уласны фізічны змест: гэта велічыня з'яўляецца скалярным (г. зн. выражаным адным лікам) інварыянтным (нязменным пры змене сістэмы адліку) множнікам у азначэнні 4-вектара энергіі-імпульсу, аналагічным ньютанаўскай масе і яе прамым абагульненнем, і да таго ж m з'яўляецца модулем 4-імпульсу. У дадатак, іменна m (а не m_{rel}) з'яўляецца адзіным скалярам, які не толькі характарызуе інертныя ўласцівасці цела пры малых хуткасцях, але і праз які гэтыя ўласцівасці можна дастаткова проста запісаць для любой скорасці руху цела.
І такім чынам, m — інварыянтная маса — фізічная велічыня, якая мае самастойнае і ў многім фундаментальнейшае значэнне.
У сучаснай тэарэтычнай фізіцы канцэпцыю эквівалентнасці масы і энергіі звычайна выкарыстоўваюць у першым сэнсе. Галоўная прычына, чаму прыпісванне масы любому віду энергіі лічыцца чыста тэрміналагічна няўдалым і таму практычна выйшла з ужытку ў стандартнай навуковай тэрміналогіі, заключаецца ў поўнай сінанімічнасці паняццяў масы і энергіі пры таком падыходзе. Акрамя таго, неакуратнае выкарыстанне такога падыходу можа заблытваць і ў канчатковым выніку аказваецца неапраўданым. Такім чынам, у цяперашні час тэрмін «рэлятывісцкая маса» ў прафесійнай літаратуры практычна не сустракаецца, а калі кажуць пра масу, маюць на ўвазе інварыянтную масу. У той жа час тэрмін «рэлятывісцкая маса» ўжываецца для якасных разважанняў у прыкладных пытаннях, а таксама ў адукацыйным працэсе і ў навукова-папулярнай літаратуры. Гэты тэрмін падкрэслівае павелічэнне інертных уласцівасцей рушачага цела разам с яго энергіяй, што само па сабе цалкам змястоўна.
У найбольш універсальнай форме прынцып быў сфармулёван упершыню Альбертам Эйнштэйнам у 1905 годзе, аднак уяўленні аб сувязі энергіі і інертных уласцівасцей цела развіваліся і ў больш ранніх працах іншых даследчыкаў.
У сучаснай культуры формула
з'яўляецца ледзь не самай вядомай з усіх фізічных формул, што абумоўліваецца яе сувяззю са страшнай магутнасцю ядзернай зброі. Акрамя таго, іменна гэта формула з'яўляецца сімвалам тэорыі адноснасці і шырока выкарыстоўваецца папулярызатарамі навукі.
Эквівалентнасць інварыянтнай масы і энергіі спакою
Гістарычна прынцып эквівалентнасці масы і энергіі быў упершыню сфармулёван у сваёй канчатковай форме пры пабудове спецыяльнае тэорыі адноснасці Альбертам Эйнштэйнам. Ён паказаў, што для свабодна рушачай часціцы, а таксама свабоднага цела і ўвогуле любой замкнёнай сістэмы часціц, справядлівы наступныя суадносіны : дзе E, \vec{p}, \vec{v}, m — энергія, імпульс, хуткасць і інварыянтная маса сістэмы ці часціцы, адпаведна, c — хуткасць святла ў вакууме. З гэтых выразаў відаць, што ў рэлятывісцкай механіцы, нават калі хуткасць і імпульс цела (масіўнага аб'екта) становяцца нулявымі, яго энергія застаецца ненулявою, застаючыся роўнаю некаторай велічыні, якая вызначаецца масай цела: Гэта велічыня называецца энергіяй спакою, і гэты выраз устанаўлівае эквівалентнасць масы цела гэтай энергіі. На аснове гэтага факта Эйнштэйн зрабіў вывад, што маса цела з'яўляецца адною з форм энергіі, і што тым самым законы захавання масы і энергіі аб'яднаны ў адзін закон захавання.
Энергія і імпульс цела з'яўляюцца кампанентамі 4-вектара энергіі-імпульсу (чатырохімпульсу) (энергія — часавай, імпульс — прасторавымі) і адпаведным чынам пераўтвараюцца пры пераходзе з аднае сістэмы адліку ў другую, а маса цела з'яўляецца лорэнц-інварыянтам, астаючыся пры пераходзе ў іншыя сістэмы адліку нязменнай, і мае сэнс модуля вектара чатырохімпульсу.
Варта таксама адзначыць, што няглядзячы на тое, што энергія і імпульс часціц адытыўныя, г. зн. для сістэмы часціц маем: маса часціц адытыўнаю не з'яўляецца, г. зн. маса сістэмы часціц, у агульным выпадку, не роўная суме мас часціц, з якіх яна складаецца.
Такім чынам, энергія (неінварыянтная, адытыўная, часавая кампанента чатырохімпульсу) і маса (інварыянтны, неадытыўны модуль чатырохімпульсу) — гэта дзве розныя фізічныя велічыні.
Эквівалентнасць інварыянтнай масы і энергіі спакою азначае, што ў сістэме адліку, у якой свабоднае цела знаходзіцца ў спакоі (уласнай), яго энергія (з дакладнасцю да множніка \! c^2) роўная яго інварыянтнай масе.
Чатырохімпульс ровен здабытку інварыянтнай масы на 4-хуткасць цела. У спецыяльнай тэорыі адноснасці гэтыя суадносіны з'яўляюцца адпаведнікам класічнага азначэння імпульсу праз масу і хуткасць.
Паняцце рэлятывісцкай масы
Пасля таго, як Эйнштэйн прапанаваў прынцып эквівалентнасці масы і энергіі, стала відавочна, што паняцце масы можа вытлумачвацца дваяка. З аднаго боку, гэта інварыянтная маса, якая — іменна дзякуючы інварыянтасці — супадае з той масай, што фігуруе ў класічнай фізіцы, з другога — можна ўвесці так званую рэлятывісцкую масу, эквівалентную поўнай (уключаючы кінетычную) энергіі фізічнага аб'екта : дзе — рэлятывісцкая маса, E — поўная энергія аб'екта.
Для масіўнага аб'екта (цела) гэтыя дзве масы звязаны між сабою суадносінамі: дзе m — інварыянтная («класічная») маса, v — хуткасць цела.
Энергія і рэлятывісцкая маса — гэта адна і тая ж фізічная велічыня (неінварыянтная, адытыўная, часавая кампанента чатырохімпульсу).
Эквівалентнасць рэлятывісцкай масы і энергіі азначае, што ва ўсіх сістэмах адліку энергія фізічнага аб'екта (з дакладнасцю да множніка \! c^2) роўная яго рэлятывісцкай масе.
Уведзеная такім чынам рэлятывісцкая маса з'яўляецца каэфіцыентам прапарцыянальнасці паміж трохмерным («класічным») імпульсам і хуткасцю цела : Аналагічныя суадносіны выконваюцца ў класічнай фізіцы для інварыянтнай масы, што таксама прыводзіцца як аргумент на карысць увядзення паняцця рэлятывісцкай масы. Гэта ў далейшым прывяло к тэзісу, што маса цела залежыць ад хуткасці яго руху.
У працэсе стварэння тэорыі адноснасці абмяркоўваліся паняцці падоўжнай і папярочнай масы масіўнай часціцы (цела). Няхай сіла, што дзейнічае на цела, роўная скорасці змянення рэлятывісцкага імпульсу. Тады сувязь сілы \vec{F} і паскарэння істотна змяняецца ў параўнанні з класічнаю механікаю: Калі хуткасць перпендыкулярная сіле, то а калі паралельная, то дзе — рэлятывісцкі множнік. Таму называюць папярочнаю масаю, а m\gamma^3 — падоўжнаю.