cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Агракліматычныя вобласці Беларусі
Цэнтральная вобласць
Цэнтральная вобласць амаль адпавядае Перадпалессю, Заходне-Беларускай і Усходне-Беларускай фізіка-геаграфічным правінцыям. Каэфіцыент увільгатнення 0,87—0,9. Сярэдняя тэмпература ліпеня 17,5°—18,7°, студзеня ад -4,9° на захадзе да -8,2 °С на ўсходзе. Ападкаў 530—600 мм, у некаторых месцах да 700 мм і больш (на Навагрудскага ўзвышша да 706 мм) у год. Вегетацыйны перыяд 184—200 сутак. Устойлівае снежнае покрыва ўтвараецца ў снежні (напачатку месяца на ўсходзе, у канцы — на захадзе), сыходзіць 1—5 сакавіка на захадзе. На захадзе зіма мякчэйшая і карацейшая, лета даўжэйшае і цяплейшае, раўнамерней выпадаюць ападкі.
Кысыл-Сыр
Кысыл-Сыр — пасёлак гарадскога тыпу ў Вілюйскім улусе Якуціі. Насельніцтва — 3,6 тыс. чалавек (2005, 7,4 тыс. у 1989), другое месца ва ўлусе пасля горада Вілюйска. Пасёлак размешчаны на правым беразе Вілюя, за 90 км на паўночны ўсход ад Вілюйска. Узнік у 1960 годзе, як пасёлак геолагаў. Здабыча прыроднага газу.
Антыбальшавіцкі блок народаў
Антыбальшавіцкі блок народаў — міжнародная антыкамуністычная палітычная арганізацыя, дзейнасць якой была накіравана на каардынацыю антысавецкага змагання ва Усходняй Еўропе і Азіі. Штаб-кватэра - Мюнхен (Германія).
Стварэнне
Ідэйныя асновы для арганізацыі АБН паклаў яшчэ маніфест Арганізацыі ўкраінскіх нацыяналістаў (АУН) у снежні 1940 г. Аднак спробы структурна аформіць арганізацыю былі зроблены толькі ў 1943 го. 25 чэрвеня 1943 г. бандэраўцы правялі падрыхтоўчую нараду прадстаўнікоў паняволеных народаў, а 21—22 лістапада 1943 г у Жытомірскіх лясах (в.Будэраж) адбылася нелегальная Першая канферэнцыя паняволенных народаў Усходу Еўропы і Азіі. На ёй быў створаны Нацыянальны камітэт паняволеных народаў для каардынацыі іх «рэвалюцыйнай барацьбы» («рэвалюцыйнага ходання») супраць «расійскага камунізму», прынятая палітычная платформа і маніфест (у канферэнцыі бралі ўдзел два прадстаўнікі Беларускай незалежніцкай партыі: капітан В.Ермаковіч і старэйшы лейтэнант Г.Маліноўскі. Капітан Ермаковіч пад псеўданімам «Дружны» падпісаў рэзалюцыю канферэнцыі). У 1944 г. у Кракаве адбылася новая канферэнцыя прадстаўнікоў «паняволеных народаў», на якой былі выпрацаваны канкрэтныя напрамкі супольнай працы і барацьбы. АБН быў створаны 16 красавіка 1946 г. у Пазінгу каля Мюнхена ў Заходняй Германіі на нелегальнай канферэнцыі дэлегатаў нацыянальна-вызваленчых арганізацый народаў Усходняй Еўропы і Азіі.
Дзейнасць
АБН разгортвае актыўную прапагандысцкую працу на Захадзе: высылае звароты на міжнародныя канферэнцыі і кангрэсы, да ўрадаў заходніх краін, у якіх перасцерагаў іх перад «маскоўска-бальшавіцкай небяспекай», арганізуе мітынгі і прэс-канферэнцыі. АБН аказвае падтрымку антыбальшавіцкаму падполлю ў СССР, вядзе шырокую прапаганду. У праграмных дакументах АБН адзначалася: «Разгром бальшавізму і канчатковы падзел Расіі — імперыі — гэта першая мэта АБН, асноўная догма нашага змагання», «Мядзведзя трэба задушыць у яго бярлозе. Бальшавізм знікне аканчальна тады, калі будзе пераможаны ў сваім цэнтры — эвентуальная перамога на перыферыях заўсёды будзе часовай, бо атрутны газ будзе ізноў пранікаць усюды, дзе яшчэ яго няма, паводле закону распаўсюджвання». У той жа час АБН стаяў на прынцыпе поўнай незалежнасці кожнага народа ў яго этнаграфічных межах. АБН супрацоўнічаў з іншымі антыкамуністычнымі міжнароднымі арганізацыямі (у тым ліку з Сусветнай антыкамуністычнай лігай, у склад якой увайшоў у 1967 г., і Еўрапескай радай свабоды), актыўна рэагаваў на падзеі ў СССР. Фактычна арганізацыя даіснавала да распада савецкай імперыі, у якім ёсць і яе заслуга.
Сан-Бернардзіна-Вербана
Сан-Бернардзіна-Вербана (San Bernardino Verbano) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне П’емонт, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Вербана-Кузіа-Асола.
Насельніцтва складае 1322 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 51 чал./км². Займае плошчу 26 км². Паштовы індэкс — 28059. Тэлефонны код — 0323.
Антыбальшавіцкі блок народаў
Дзейнасць
Аднак найбольшую актыўнасць праяўлялі ўсё ж украінскія арганізацыі. Сваю дзейнасць АБН спыніў у 1996 г. у сувязі з выкананнем пастаўленых мэтаў, аднак яшчэ сёння існуюць асобныя групы АБН у ЗША, Бельгіі, Італіі, Аўстраліі, Аргенціне, як Амерыканскія члены АБН, куды ў свой час уваходзіў былы прэзідэнт ЗША Джордж Буш Старэйшы. Моладзевыя секцыі дзейнічаюць у ЗША і Вялікабрытаніі.
Сан-Бернардзіна-Вербана
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы San Vittore.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
Паўлыкы (Бускі раён)
Паўлыкы (Павлики́) — вёска ў Бускім раёне Львоўскай вобласці Украіны.
Выганашчанскае балота
Выганашча́нскае балота — балота нізіннага (94%) і змешанага тыпу (6%), у Ляхавіцкім, Івацэвіцкім і Ганцавіцкім раёнах Беларусі.
Сток ажыццяўляецца па Агінскаму і іншых каналах ў Выганаўскае возера.
Новы Вісніч
Новы Вісніч (Nowy Wiśnicz) — горад на поўдні Польшчы. Размешчаны за 45 км на ўсход ад цэнтра Кракава і за 310 км на поўдзень ад Варшавы. Уваходзіць у склад Бахэнскага павета Малапольскага ваяводства, сядзіба вяскова-гарадской гміны Новы Вісніч. Плошча 4,97 км². Насельніцтва 2,8 тыс. чалавек.
IC 4297
IC 4297 — галактыка тыпу SBa (кампактная выцягнутая галактыка) ў сузор’і Валасы Веранікі.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Сонечнае зацьменне 20 жніўня 1971 года
Сонечнае зацьменне 20 жніўня 1971 года — частковае сонечнае зацьменне 154 сараса.
Зацьменне мела велічыню 0,5080 і дасягнула свайго максімуму ў 22:39:31 UTC у пункце з каардынатамі 62° пд. ш. 135° у. д..
Зацьменне 20 жніўня 1971 года стала 3-ім сонечным зацьменнем у 1971 годзе і 164-ым у XX стагоддзі. Папярэдняе сонечнае зацьменне адбылося 22 ліпеня 1971 года, наступнае — 16 студзеня 1972 года.
Пэрэвалочна (Бускі раён)
Пэрэвалочна (Переволо́чна) — вёска ў Бускім раёне Львоўскай вобласці Украіны.
Канцэрт па заяўках (фільм)
«Канцэрт па заяўках» (Koncert życzeń) — чорна-белы кароткаметражны фільм, зняты ў 1967 годзе польскім кінарэжысёрам Кшыштафам Кеслёўскім.
Апісанне фільма
Кампанія маладых людзей адпачывае на прыродзе. Яны п’юць, паляць, слухаюць рок-н-рол, смецяць. Непадалёк двое закаханых, якія вандруюць на матацыкле, прыбіраюць намёт і збіраюцца з’язджаць. Калі яны ўжо едуць па дарозе, то губляюць намёт і пашпарт дзяўчыны, які быў усярэдзіне. Вясёлая кампанія падбірае намёт. На што давядзецца пайсці галоўнаму герою, каб вярнуць пашпарт…
Тадэвуш Эдвардавіч Можджар
Тадэвуш Эдвардавіч Можджар (нар. 1942) — беларускі матэматык, спецыяліст у галіне дыферэнцыяльных ураўненняў і матэматычнай фізікі. Кандыдат фізіка-матэматычных навук (1981), дацэнт.
Біяграфія
Скончыў Гродзенскі дзяржаўны педагагічны інстытут імя Я. Купалы (фізіка-матэматычны факультэт, 1965), Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт (аспірантура, 1972).
Працуе ў Гродзенскім дзяржаўным універсітэце імя Я. Купалы (1965—1969 і з 1972, асістэнт кафедры вышэйшай матэматыкі, дацэнт кафедры дыферэнцыяльных ураўненняў, кафедры тэорыі функцый і функцыянальнага аналізу, у 1992—1994 і 1995—1998 — дэкан матэматычнага факультэта).
Навуковая дзейнасць
Навуковыя інтарэсы: дыферэнцыяльныя ўраўненні з выбарчым пераключэннем; матэматычны аналіз; тэорыя функцый комплекснага пераменнага.
NGC 1209
NGC 1209 (іншыя абазначэнні — MCG -3-8-73, PGC 11638) — эліптычная галактыка (E6) у сузор’і Эрыдан.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі новага агульнага каталога.
Зінаіда Міхайлаўна Тусналобава-Марчанка
Зінаіда Міхайлаўна Тусналобава-Марчанка (народжаная Марозава; 23 лістапада 1920, хутар Шаўцова,, Віцебская губерня  — 20 мая 1980) — савецкі ваенны ўрач, удзельніца Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1957).
За 8 месяцаў знаходжання на фронце старшыня медыцынскай службы З. М. Тусналобава вынесла з поля бою 123 параненых. 2 лютага 1943 года ў баі за станцыю Гаршэчнае Курскай вобласці была цяжка паранена, абмарожана, суткі праляжала сярод трупаў. З прычыны абмаражэння пазбавілася рук і ног.
Пасля звароту Зінаіды да рабочых, публікацыі адкрытага ліста воінам Першага Прыбалтыйскага фронту, лозунг «За Зіну Тусналобаву!» з’явіўся на бартах многіх савецкіх танкаў, самалётаў і гармат.
Біяграфія
Нарадзілася 23 лістапада 1920 года на хутары Шаўцова Полацкага павета Віцебскай губерні (цяпер Расонскага раёна Віцебскай вобласці Беларусі) у сялянскай сям’і Марозавых. Руская.
У 1930-я гады бацька, баючыся рэпрэсій, выехаў у Сібір і памяняў прозвішча. Яго брат, Сямён Міхайлавіч Марозаў (1890—1937), інвалід першай сусветнай вайны, Георгіеўскі кавалер, старшыня калгаса «Другая пяцігодка» Расонскага раёна быў рэпрэсаваны.
Адукацыя няпоўная сярэдняя. Працавала ў Ленінску-Кузнецкім Кемераўскай вобласці лабарантам-хімікам трэсту «Ленінсквугаль».
У РККА з 1942 года, у дзеючай арміі — з красавіка 1942 года. Член ВКП(б) з 1942 года. Скончыла курсы медсясцёр.
6 лістапада 1942 года за выратаванне 25 байцоў у перыяд з 19 па 23 ліпеня санітарка 849-га стралковага палка 303-й стралковай дывізіі 60-й арміі Варонежскага фронту гвардыі старшына медыцынскай службы З. М. Тусналобава была прадстаўлена камандзірам палка да ордэна Айчыннай вайны I ступені, але была ўзнагароджана ордэнам Чырвонай Зоркі. За гэты ж подзвіг праз некаторы час яна была ўзнагароджана ордэнам Чырвонага Сцяга.
Усяго за 8 месяцаў на фронце вынесла з поля бою 123 параненых.
У лютым 1943 года ў баі за станцыю Гаршэчнае Курскай вобласці З. М. Тусналобава спрабавала аказаць дапамогу параненаму камандзіру ўзвода. Пакуль яна паўзла да лейтэнанта, сама была цяжка параненая: ёй перабіла ногі. У гэты час немцы перайшлі ў контратаку. З. М. Тусналобава паспрабавала прыкінуцца мёртвай, але адзін з нямецкіх салдат заўважыў яе, і ўдарамі ботаў і прыклада паспрабаваў дабіць санітарку.
Ноччу падаючая прыкметы жыцця санітарка была выяўленая разведгрупай, перанесеная ў размяшчэнне савецкіх войскаў і на трэці дзень дастаўлена ў палявы шпіталь. Ад моцнага абмаражэння ўсіх канечнасцяў развілася гангрэна. За некалькі месяцаў лячэння перанесла восем аперацый, якія выратавалі ёй жыццё. Але з прычыны абмаражэння былі ампутаваныя рукі і ногі. Аўтар ліста-закліку да воінаў 1-га Прыбалтыйскага фронту (май 1944). З. М. Тусналобава атрымала на яго больш за 3000 водгукаў, і неўзабаве лозунг «За Зіну Тусналобаву!» з’явіўся на бартах многіх савецкіх танкаў, самалётаў і гармат. У прыватнасці, на фюзеляжы самалёта Героя Савецкага Саюза Пятра Андрэева быў надпіс — «За Зіну Тусналобаву».
Восенню 1965 года Міжнародны Камітэт Чырвонага Крыжа ўзнагародзіў З. М. Тусналобаву-Марчанка, такім чынам, яна стала трэцяй савецкай медсястрой, узнагароджанай гэтай ганаровай узнагародай.
Памерла 20 мая 1980 года ў Полацку. Пахаваная ў Полацку на Чырвоных могілках.
Сям’я
Муж — Іосіф Пятровіч Марчанка, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, лейтэнант. Пасля вайны працаваў у арцелі «Харчавік» начальнікам цэха, галоўным інжынерам, а затым — дырэктарам. У іх двое дзяцей :
Узнагароды і званні
Ганаровы грамадзянін горада Полацка.
Старыя Дарогі (Чэрвеньскі раён)
Стары́я Даро́гі (, Старые Дороги) — вёска ў Чэрвеньскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Лядскага сельсавета.
Спасава слабада
Спасава слабада — гістарычны раён Гомеля, размешчаны на тэрыторыі старажытнага пасада горада, у раёне вуліц Гагарына, Камісарава, Пралетарскай, Пляханава, Фрунзэ.
Гісторыя
Мясцовыя жыхары займаліся хлебаробствам, ахотай, ганчарным промыслам, прадзеннем, ткацтвам, тут былі знойдзены прымітыўныя горны, ў якіх варылі метал і ямы, у якіх курылі смалу і дзёгаць. Але, як лічаць археолагі, у паўднёвым пасадзе пераважаў сельскі побыт.
Пачынаючы з другой паловы 12-а стагоддзя жыццё на значнай частцы паўднёвага пасада стала прыходзіць у заняпад.
Узнікненне Спасавай слабады адносіцца да 17-а стагоддзя, калі праз мяжу, якая падзяляла Вялікае Княства Літоўскае і Рускую дзяржаву, пачалася масавая міграцыя старавераў, якія шукалі магчымасць свабодна здзяйсняць набажэнствы, і якіх прываблівалі чуткі аб аб непраходных лясах, адсутнасці падвойных падаткаў і пашпартоў, а таксама аб гатоўнасці мясцовых уладаў саступаць ім зямлю (гомельскія старасты сапраўды не перашкаджалі міграцыі). Адно са стараверскіх паселішчаў, вядомае пад назвай Спасава Слабада, узнікла на адлегласці ў палову вярсты ад Гомельскага замка. У слабадзе налічвалася да 100 двароў. Яе жыхары лічыліся дастаткова ўплывовымі і заможнымі (пасля ўзвядзення там у сярэдзіне 18 стагоддзя Праабражэнскай царквы яны настойвалі на ўсталяванні ў Спасавай слабадзе стараверскай епіскапскай кафедры). У канцы 18—19 вяках Спасава слабада стала тыповым гарадскім пасадам. У пачатку ХІХ ст. стала адным з месцаў, куды падлягалі перасяленню жыхары Гомеля ў сувязі са зносам забудовы старога горада.
У апісаннях Гомеля 19—пач. 20 стагоддзяў там адзначаліся рознакаляровыя драўляныя дамкі, акружаныя садамі і гародамі, парадак і чысціня, кветкі ў дварах, кветніках і на вокнах, нязменны васьміканцовы крыж ці абразок над кожнымі варотамі, лаўкі з падлакотнікамі і навесы над веснічкамі на драўляных кранштэйнах.
Да пачатку 20-а стагоддзя тут ужо меліся лакавы завод, чугуналіцейная, кравецкая, карэтная майстэрні. Функцыянавала грамадская лазня. Тут жа дзейнічала фабрыка цэментна-бетонных і мазаічных вырабаў «Геркулес», якая належала Гарохаву. На вуліцы Спаскай (цяпер Пляханава) знаходзілася кантора завода «Бетаніт» Шабунеўскага, якая размясцілася ў доме яго памошніка Шчэкудава.
На сённяшні дзень тэрыторыя былога пасада ўваходзіць у Цэнтральны раён горада, яе тэрыторыя забудаваная дамамі пераважна 1950—1970-х гадоў. Каларыт былога стараверскага паселішча часткова захаваўся толькі ў кварталах індывідуальнай сядзібнай забудовы (Ільінскі спуск, частка вул. Камісарава, вул. Пляханава, завулак Пралетарскі). Частцы дамоў старой забудовы па вуліцы Пралетарскай нададзены статус гісторыка-культурных помнікаў. На тэрыторыі Спасавай слабады знаходзяцца стараверскія Ільінская і Праабражэнская цэрквы, Бальніца хуткай дапамогі, НДІ лесу, Гомельскі педагагічны каледж.
У межах тэрыторыі былой Спасавай слабады ў сувязі з рэканструкцыяй аўтамабільнага моста праз Сож і пашырэннем вуліцы Фрунзэ адбылася істотная «падрэзка» тэрыторыі раёна, амаль да самой Ільінскай царквы, якая пакуль узвышаецца нібыта ў цэнтры нейкага аазіса з прыватных дамоў
Маціяс Гансалес
Маціяс Гансалес (Matías González; — ) — уругвайскі футбаліст, абаронца. Чэмпіён свету 1950 у складзе нацыянальнай зборнай Уругвая.
На працягу ўсёй кар’еры гульца выступаў за клуб «Сера» з Мантэвідэа. Ён таксама правёў 30 матчаў за зборную Уругвая, з 1949 па 1956 год. У 1950 годзе са сваёй зборнай ён стаў чэмпіёнам свету па футболе. На пераможным чэмпіянаце быў адным з трох прадстаўнікоў свайго клуба. Але калі нападнік Рубен Моран згуляў толькі ў адным, вырашальным, матчы супраць Бразіліі, а абаронца Эктар Вільчэс так і застаўся ў запасе па ходзе турніру, то Маціяс Гансалес гуляў абсалютна ва ўсіх матчах зборнай і быў адным з ключавых гульцоў у абароне зборнай Уругвая.
Браў удзел у трох чэмпіянатах Паўднёвай Амерыкі — у 1949, 1953, 1955 гадах. Уладальнік бронзавых медалёў гэтага турніру ў 1949 годзе.
Таемнае
Тае́мнае — возера ў Брэсцкім раёне Брэсцкай вобласці Беларусі. Размешчана ў 30 км на поўдзень ад Брэста за 1,5 км на поўнач ад вёскі Дубіца. Уваходзіць у склад Брэсцкай групы азёр.
Таемнае знаходзіцца ў басейне Заходняга Буга. Плошча возера складае 0,16 км². Найбольшая глыбіня возера — 3,8 м, сярэдняя — 1,3. Даўжыня возера складае 0,47 км, найбольшая шырыня — 0,33 км. Даўжыня берагавой лініі — 1,3 км. Аб’ём вады ў Белым возеры складае 0,21 млн. м³. Плошча вадазбору — 3,7 км².
Катлавіна возера плоская, берагі — нізкія, забалочаныя. Бераг на ўсходзе падвышаны, пясчаны. Дно возера сапрапелістае, каля берагоў — пясчанае, месцамі глеістае. У сувязі з меліярацыйнымі працамі ўзровень вады ў возеры панізіўся на 0,8 метра. Возера слаба зарастае.
Таемнае злучанае каналам з Заходнім Бугам.
Мірны (Якуція)
Мірны (Мирный) — горад (з 1959) ў Расіі, адміністрацыйны цэнтр Мірнінскага улуса Якуціі. Насельніцтва 39,4 тыс. чал. (2005). Заснаваны ў 1955 годзе.
Горад размешчаны на рацэ Ірэлях (басейн Вілюя), за 1207 км ад Якуцка. Сваім існаваннем і назвай горад абавязаны адкрыццю ў 1955 годзе кімберлітавай трубкі «Мір».
Куткір
Куткір (Ку́ткір) — вёска ў Бускім раёне Львоўскай вобласці Украіны.
Джамі
Джамі, Абдурахман Нураддзін ібн Ахмад (, с. Джам, каля г. Нішапур, Іран — ) — персідскі і таджыкскі пісьменнік і вучоны.
Вучыўся ў Самаркандзе і Гераце, дзе пражыў усё жыццё. Настаўнік і сябар Алішэра Наваі.
Завяршыў перыяд развіцця паэзіі ўсходніх краін на мове фарсі. Майстар віртуознай паэтычнай формы. Выступаў у шматлікіх паэтычных жанрах (газель, рубаі, касыды, месняві і інш.). Раннія творы Джамі — празаічныя суфійскія і свецкія трактаты, дапаможнік па складанні рэбусаў, шарад. Аўтар прац па філасофіі, тэалогіі, літаратуры, гісторыі, рыторыцы, музыцы, цыкла з 7 паэм (семярыца) «Сем карон», або «Сузор’е Вялікай Мядзведзіцы» (1480—87), зборнікаў газелей «Пачатак юнацтва» (1479), «Сярэдзіна жыццёвай ніці» (1479), «Завяршэнне жыцця» (1491), зборніка прытчаў «Бахірыстан» (1487) і інш. Ад ідэй рэлігійнай нецярпімасці і абскурантызму Джамі ўзняўся да пратэсту супраць дэспатызму і сацыяльнай несправядлівасці, ад містычнай абмежаванасці да філасофскіх абагульненняў і пропаведзі гуманістычных ідэй.
Кананізаваны.
Студыя БМ
Студыя БМ (скарочана ад «Беларуская Маладзёжная» ) — трэці альбом беларускага рок-гурта Мроя. Запісаны ўлетку 1988 года і выдадзены на кампакт-касетах у тым самым годзе. Увосень на Беларускім радыё было запісана яшчэ пяць песень пад агульнай назвай «Студыя БМ-2». Песня «Ён яшчэ вернецца» з альбома «Студыя БМ» перамагла ў хіт-парадзе радыё «Беларуская маладзёжная» пад канец 1988 года (праводзілася галасаванне слухачоў). Гэтая ж песня ўвайшла першай у зборнік «Лепшыя песьні з альбомаў 1988—1990». Таксама ў зборнік увайшлі песні «Зямля», «Зондэркаманда», «Вайна» і «Пераможцы». Песня «Зямля» таксама ўвайшла ў альбом «Акустычныя канцэрты канца XX стагодзьдзя» гурта N.R.M.
В’етнам
В’етна́м (Việt Nam), Сацыялісты́чная Рэспу́бліка В’етна́м (Cộng Hòa Xã Hội Chủ Nghĩa Việt Nam) — дзяржава ў Паўднёва-Усходняй Азіі. Тэрыторыя — 330 тыс. км². Працягласць сухапутных меж — 3880 км, у т.л. з Кітаем — 1300 км, з Лаосам — 1650 км, з Камбоджай — 930 км. Марская берагавая лінія — 3200 км. Афіцыйная мова — в’етнамская (алфавіт на аснове лацінкі). Грашовая адзінка — в’етнамскі донг (1 долар ЗША 19 150 донгаў; 1 еўра 25 800 донгаў (сакавік 2010). Нацыянальнае свята — Дзень незалежнасці (2 верасня 1945 г.).
Адміністрацыйна-тэрытарыяльнае дзяленне — 59 правінцый і пяць гарадоў цэнтральнага падначалення. Апроч Ханоя, найболей буйныя — Хашымін (6,1 млн жыхароў), Хайфон (1,8 млн.), Кантха (1,1 млн.), Дананг (0,8 млн.).
Прырода
Большую частку тэрыторыі займаюць невысокія і сярэдневышынныя горы. Найбольш узвышаная паўночна-заходняя частка — хрыбет Хаангльеншон з вяршыняй Фаншыпан (3143 м). Уздоўж заходніх межаў цягнуцца горы Чыангшон (Анамскія) з лакальнымі пласкагор’ямі і плато (найбольшыя Кантум і Даклак на поўдні). Каля ўзбярэжжаў — нізіны, найбольш значныя ў дэльтах рэк Меконг (каля 50 тыс. км²) і Хонгха (каля 15 тыс. км²). Карысныя выкапні (знаходзяцца пераважна на поўначы): каменны вугаль, жалезная руда, волава, свінец, цынк, малібдэн, вальфрам, тытан, баксіты, храміты, марганец, фасфарыты і апатыты; вялікія запасы нафты і газу ў нетрах шэльфа Паўднёва-Кітайскага мора.
Клімат субэкватарыяльны мусонны, на поўначы трапічны. Зіма на поўдні гарачая, на поўначы халаднаватая, лета ўсюды гарачае. Сярэдняя тэмпература студзеня на раўнінах на поўначы 15 °C, на поўдні 26 °C, ліпеня адпаведна 28 °C і 29 °C. У гарах халадней. Вылучаюцца 2 сезоны: летні (з сярэдзіны мая да сярэдзіны кастрычніка) — гарачы і дажджлівы; зімовы (з сярэдзіны кастрычніка да сярэдзіны сакавіка) — цёплы і сухі. Восенню бываюць тайфуны, у далінах рэк і на ўзбярэжжы — разбуральныя навадненні. Ападкаў 1500—2000 мм за год, у гарах да 3000 мм. Большая частка іх прыпадае на летні сезон.
Рэкі горныя — кароткія, парожыстыя і мнагаводныя, багатыя гідраэнергіяй (сумарныя рэсурсы 15 млрд кВт). На поўдні ніжняе цячэнне ракі Меконг, на поўначы сярэдняе і ніжняе ракі Хонгха (Чырвоная), Ма.
Прыкладна 40 % тэрыторыі (амаль выключна ў гарах) пад вечназялёнымі субтрапічнымі і трапічнымі лясамі. Вышэй за 600—700 м на поўначы і 1000—1200 м на поўдні побач з трапічнымі пародамі растуць дуб, бук, каштан, хвоя. Значныя ўчасткі, асабліва ў дэльце Меконга, заняты балотнай расліннасцю, у прыбярэжнай паласе — мангравыя зараснікі. Нацыянальны парк Пхонг-Нха-Ке-Банг.
Астравы В’етнама: Фукуок, астравы Тхо-Чу, архіпелаг Кандаа, астравы бухты Халонг (у тым ліку Кат-Ба), часткова архіпелаг Спратлі, фармальна Парасельскія астравы і інш. Пячора Шандонг.
Гісторыя
Гісторыя в’етнамскай дзяржаўнасці налічвае 2,5 тыс. гадоў, на працягу якіх захоўвалася адзіная культура з цэнтрам у дэльце ракі Чырвонай.
Стаўшы адной з наймоцных дзяржаў Паўднёва-Усходняй Азіі, Дайв’ет у 13 ст. адбіў тры ўварванні манголаў, у 15 ст. пасля шматвяковай барацьбы падпарадкаваў дзяржаву Чампа, якая знаходзілася ў цэнтральнай частцы сучаснага В’етнама, у 11, 15 і 18 ст. абараніў сваю незалежнасць у войнах з кітайцамі.
У 17 ст. Дайв’ет распаўся на два княствы пад намінальнай уладай імператараў дынастыі Ле. У 19 ст. краіну аб’ядналі правіцелі дынастыі Нгуенаў, якія перанеслі сталіцу з поўначы (Тхангланг — сучасны Ханой) у цэнтр (Хюэ).
У 1858—1884 В’етнам захапіла Францыя (гл.Сайгонскі дагавор), падзяліўшы яго на тры часткі: Танкін (поўнач), Анам (цэнтр) і Кахінхіну (поўдзень). У Анаме была захаваная намінальная ўлада імператара.
Пасля японскай акупацыі (1941—1945) у выніку перамогі Жнівеньскай рэвалюцыі В’етнам 2 верасня 1945 быў абвешчаны незалежнай дзяржавай — Дэмакратычнай Рэспублікай В’етнам (ДРВ). Услед за гэтым больш васьмі гадоў (1945—1954) краіна адстойвала свой суверэнітэт у вайне з Францыяй. Першым прэм’ер-міністрам і прэзідэнтам Паўночнага В’етнама стаў Ха Шы Мін.
У ліпені 1954 былі падпісаныя Жэнеўскія дамовы, якія замацавалі незалежнасць, суверэнітэт, тэрытарыяльную цэласнасць краіны і якія прадугледжвалі яе мірнае ўз’яднанне. Аднак выкананне дамоў было сарвана паўднёва-в’етнамскай адміністрацыяй пры падтрымцы ЗША. Амерыканцы і іх саюзнікі ўвялі свае войскі ў Паўднёвы В’етнам, а ў 1964—1968 і ў 1971—1972 падвяргалі ДРВ масіраваным бамбардзіроўкам з паветра і мора (гл.: В’етнамская вайна). 27 студзеня 1973 у Парыжы было падпісана Дамова аб спыненні вайны і аднаўленні міру. Войскі ЗША і воінскія кантынгенты іх саюзнікаў пакінулі краіну. 30 красавіка 1975 у выніку наступу В’етнамскай народнай арміі і паўстання мясцовага насельніцтва паўднёва-в’етнамскі рэжым быў скінуты.
25 красавіка 1976 адбыліся ўсеагульныя выбары ў Нацыянальны Сход адзінай дзяржавы, які 2 ліпеня таго жа года абвясціў аб уз’яднанні краіны і абвясціў стварэнне Сацыялістычнай Рэспублікі В’етнам.
Дзяржаўны лад і палітыка
Па форме праўлення В’етнам (СРВ) з’яўляецца рэспублікай. Дзеючая Канстытуцыя прынята 15 красавіка 1992 года. Згодна з Канстытуцыяй кіруючая роля ў дзяржаве і грамадстве належыць Камуністычнай партыі В’етнама.
Цэнтральныя органы ўлады
Вышэйшым органам дзяржаўнай улады з’яўляецца аднапалатны Нацыянальны сход, які складаецца з 498 дэпутатаў, якія выбіраюцца на 5 гадоў усеагульным прамым галасаваннем. Толькі Нацыянальны сход можа прымаць Канстытуцыю і законы. Ён таксама ажыццяўляе кантроль за выкананнем законаў і Канстытуцыі. У кампетэнцыі Нацыянальнага сходу знаходзіцца разгляд справаздач аб працы Прэзідэнта, Пастаяннага Камітэта Нацыянальнага Сходу, Урада, Вярхоўнага народнага Суда і Вярхоўнай народнай пракуратуры. Сход сцвярджае праект бюджэту, усталёўвае або адмяняе падаткі. Гэты орган валодае правам абіраць, вызваляць, адклікаць Прэзідэнта, віцэ-прэзідэнта, Старшыні Нацыянальнага Сходу і яго намеснікаў, членаў Пастаяннага Камітэта Нацыянальнага Сходу, Прэм’ер-міністра, Старшыні Вярхоўнага народнага Суда і Галоўнага пракурора Вярхоўнай народнай пракуратуры; сцвярджае прапанову Прэм’ер-міністра аб прызначэнні або адкліканні членаў Урада; адмяняе акты вышэйназваных органаў і службовых асоб у выпадку іх супярэчнасці Канстытуцыі, законам або пастановаў Нацыянальнага Сходу. Сярод некаторых іншых паўнамоцтваў Нацыянальнага Сходу: прыняцце рашэння аб амністыі, усталяванне ваенных і інш. званняў, рашэнне пытанняў вайны і міру, ратыфікацыя і дэнансацыя міжнародных дагавораў або дагавораў з удзелам В’етнама, вырашэнне пытання аб ўсенародным рэферэндуме.
Кіраўніком дзяржавы з’яўляецца Прэзідэнт, адказны перад Нацыянальным Сходам. Ён абіраецца Нацыянальным сходам з ліку дэпутатаў на пяцігадовы тэрмін. У кампетэнцыю Прэзідэнта ўваходзяць такія паўнамоцтвы як: апублікаванне Канстытуцыі, законаў, указаў; ўнясенне ў Нацыянальны сход прапаноў аб прызначэнні, вызваленні або адкліканні віцэ-прэзідэнта і Прэм’ер-міністра, старшыні Вярхоўнага народнага Суда і Галоўнага пракурора Вярхоўнай народнай Пракуратуры; заключэнне ад імя СРВ міжнародных дагавораў; выданне загадаў і рашэнняў; вярхоўнае камандаванне ўзброенымі сіламі і інш.
Выканаўчым органам Нацыянальнага сходу і вышэйшай распарадчым органам СРВ з’яўляецца Урад, адказны перад Нацыянальным Сходам, яго Пастаянным Камітэтам і Прэзідэнтам. У склад Урада ўваходзяць Прэм’ер-міністр, віцэ-прэм’еры, міністры і іншыя члены. На аснове актаў вышэйстаячых органаў Урад выдае пастановы і рашэнні, а Прэм’ер-міністр — рашэнні і дырэктывы.
Мясцовыя органы ўлады
У адміністрацыйным дачыненні В’етнам складаецца з 58 правінцый і пяці гарадоў цэнтральнага падпарадкавання: Ханоя, Хашыміна, Хайфона, Дананга і Кантхо. У гэтых гарадах і правінцыях дзейнічаюць народныя саветы — абіраныя насельніцтвам органы дзяржаўнай улады. Тэрмін іх паўнамоцтваў — 4 гады. Правінцыі падзеленыя на акругі (паветы), у якіх, як паўсюдна ў гарадах і вёсках (супольнасцях), дзейнічаюць выбраныя насельніцтвам народныя саветы. З 1997 года правінцыям і іншым адміністрацыйна-тэрытарыяльным адзінкам прадастаўлена права займацца знешнегандлёвымі аперацыямі.
Судовая сістэма
Судовая сістэма ўключае Вярхоўны народны суд у Ханоі і ніжэйстаячыя народныя суды ў правінцыях і буйных гарадах. Нацыянальны сход можа ў асаблівых выпадках, напрыклад, калі закранаюцца інтарэсы нацыянальнай бяспекі, ствараць сваім рашэннем спецыяльны орган судаводства. Вярхоўны народны суд ажыццяўляе кантроль за працай падведамных устаноў. Прадстаўнікі нацыянальных меншасцей надзелены правам карыстацца ў судзе роднай мовай. На дзяржаўным і правінцыйным узроўнях і ў арміі дзейнічаюць народныя інспекцыі, кожнай з якіх кіруюць адказныя супрацоўнікі пракуратуры, якія выконваюць задачы кантролю за выкананнем закона ў дзяржаўных установах, прыватных арганізацыях, вайскоўцамі і грамадзянскімі асобамі. Справы на працэсах суддзя разглядае сумесна з саветам народных засядацеляў, якія складаюцца з пяці-дзевяці чалавек. У краіне налічваецца звыш 10 тысяч такіх саветаў.
Палітычныя партыі
Палітычныя партыі: камуністычная партыя В’етнама — кіруючая, створана ў лютым 1930 года на аб’яднаўчай канферэнцыі камуністычных груп, якая прайшла ў эміграцыі ў Ганконгу, якія існавалі з 1920-х гадоў. Лідарам партыі стаў Ха Шы Мін. У кастрычніку 1930 года яна была пераназваная ў Камуністычную партыю Індакітая (КПІК). У лютым 1951 года КПІК была ператворана ў Партыю працоўных В’етнама (ПТВ). Старшынёй ЦК стаў Ха Шы Мін, які заставаўся на гэтай пасадзе да смерці ў 1969 годзе. У снежні 1976 ПТВ была пераназваная ў Камуністычную партыю В’етнама. Генеральным сакратаром КПВ стаў Ле Зуан, які заставаўся ім да сваёй смерці ў 1986 годзе. КПВ з’яўляецца адзінай партыяй у краіне, паколькі Дэмакратычная і Сацыялістычная партыі спынілі сваё існаванне ў 1988 годзе. Сярод іншых палітычных арганізацый вылучаецца Айчынны фронт В’етнама, створаны ў 1955 годзе і ўключыў у 1977 годзе ў свой склад Нацыянальны фронт вызвалення Паўднёвага В’етнама (1960—1977) і Саюз нацыянальных, дэмакратычных і міралюбных сіл Паўднёвага В’етнама (1968—1977). У Айчынны фронт В’етнама ўваходзяць таксама Камуністычная партыя, Усеагульная канфедэрацыя працоўных (створана ў 1976 годзе), Саюз камуністычнай моладзі Ха Шы Міна (створаны ў 1931 годзе), Саюз жанчын В’етнама (створаны ў 1930 годзе) і іншыя арганізацыі.
Дзяржаўныя святы і сімволіка
Дзяржаўныя святы (выходныя):
Насельніцтва
Насельніцтва — 85,2 млн чал. (натуральны прырост у 2007 — 1,3 %), у гарадах пражываюць 23,3 млн чал. (27,3 %).
Пераважная нацыянальнасць — в'еты. У краіне пражываюць таксама прадстаўнікі 54 народнасцяў і некалькіх этнічных груп (зяй, тай, тхо, кітайцы, кхмеры, мыонгі, чамы, эдэ, джарай і інш.). Сярэдняя працягласць жыцця — 71 год.
Асноўныя рэлігіі — будызм (10 млн вернікаў) і каталіцызм (5,9 млн.). На поўдні краіны вельмі ўплывовыя секты каадай (2,3 млн.) і хоахаа (1,2 млн.).
Эканоміка
На кантынентальным шэльфе В’етнама ёсць вялікія запасы нафты і газу. Пераважна на поўначы і паўночным-захадзе засяроджаныя радовішчы вугля, вальфраму, цынку, свінцу, апатытавых, жалезных і марганцавых руд, тытана, волава. Маюцца запасы баксітаў. Краіна багатая гідрарэсурсамі.
У апошнія гады эканоміка краіны развіваецца досыць высокімі тэмпамі. У 2007 прырост ВУП дасягнуў рэкорднага за апошняе дзесяцігоддзе паказчыку 8,5 %, у абсалютным вылічэнні — 71,2 млрд дол. ЗША або 835 дол. ЗША на душу насельніцтва.
У структуры ВУП пераважае прамысловасць (41,8 %), значную ролю гуляе сфера паслуг (38,2 %). У той жа час каля 75 % насельніцтва занята ў сельскай гаспадарцы.
В’етнам з’яўляецца адным з лідараў па пастаўках на сусветны рынак рысу, кавы, чая, чорнага перцу, натуральнага каучука і некаторых іншых відаў сельскагаспадарчых культур.
Аснову прамысловай вытворчасці складаюць электраэнергетыка, нафтавая і вугальная прамысловасць, актыўна развіваюцца электратэхнічная, хімічная, тэкстыльная, харчовая галіны, машынабудаванне, вытворчасць будматэрыялаў.
СРВ падтрымлівае знешнеэканамічныя сувязі з больш за 120 дзяржавамі і тэрыторыямі. Знешнегандлёвае абарачэнне ў 2007 перавысіла 109 млрд дол. ЗША (экспарт — 48,4 млрд дол., імпарт — 60,8 млрд дол.). Асноўныя артыкулы экспарту — сырая нафта, швейныя, трыкатажныя і абутковыя вырабы, морапрадукты, электроніка і вылічальная тэхніка, якая збіраецца на мясцовых прадпрыемствах з імпартных камплектуючых, прадукцыя дрэваапрацоўчай прамысловасці, рыс, натуральны каўчук, кава, чай; імпарту — машыны і абсталяванне, ГЗМ, металапракат, сыравіна для лёгкай прамысловасці, электроніка і камплектуючыя да яе, угнаенні, хімікаты.
Культура
Узровень пісьменнасці насельніцтва — амаль 97 %. Колькасць навучэнцаў — каля 25 млн чал. Дзейнічаюць 300 ВНУ і каледжаў, у якіх навучаюцца 442 тыс. студэнтаў. Сярэднія прафесійныя вучылішчы наведваюць 1,4 млн чал. Па пасляўніверсітэцкім праграмам навучаюцца 19 тыс. чал.
Усё сродкі масавай інфармацыі з’яўляюцца дзяржаўнымі альбо фармальна належаць грамадскім арганізацыям або творчым саюзам. В’етнамскае інфармацыйнае агенцтва мае прадстаўніцтвы ў гарадах Хашыміне і Дананге, 61 карпункт на тэрыторыі СРВ і 25 карпунктаў за мяжой. Выдаюцца 150 газет, 337 часопісаў і каля двух дзесяткаў бюлетэняў; іх агульны тыраж — прыкладна 680 млн асобнікаў. Штодня выходзяць 24 цэнтральныя і мясцовыя газеты. Найболей аўтарытэтныя і высокатыражныя — «Нянзан» («Народ»), «Куандой нянзан» («Народная армія»), «Ханой мой» («Новы Ханой»), «Лаадонг» («Праца»), «Сайгон зяйфонг» («Вызвалены Сайгон»), «Туойчэ» («Моладзь») і вячэрняя «Тинтык» («Весткі»).
Тэлевізійнае вяшчанне забяспечвае адзіная дзяржаўная тэлекампанія (VTV). Маецца тры агульнанацыянальных тэлеканала — афіцыйны (VTV1), навукова-адукацыйны (VTV2) і інфармацыйна-забаўляльны (VTV3). Радыёвяшчанне здзяйсняе дзяржаўнае радыё «Голас В’етнама».
На сённяшні дзень у краіне налічваецца больш 70 электронных газет, якія атрымалі ліцэнзію Міністэрства інфармацыі і камунікацый СРВ. Самыя папулярныя інтэрнэт-газеты — Vietnamnet (www.vnn.vn) і VNExpress (www.vnexpress.net).
Узброеныя сілы
Узброеныя сілы ўключаюць рэгулярны кампанент — В’етнамская народная армія (ВНА) і войскі Міністэрствы грамадскай бяспекі (МОБ), а таксама нерэгулярны — сілы народнага апалчэння і самаабароны (НАСА). Органы вышэйшага ваеннага кіравання — Цэнтральны ваенны партыйны камітэт (ЦВПК), Свает нацыянальнай абароны і бяспекі (СНАІБ), Міністэрства нацыянальнай абароны, Генеральны штаб ВНА. Вярхоўны галоўнакамандуючы ўзброенымі сіламі і старшыня СНАІБ — прэзідэнт СРВ Нгуен Мінь Чыет (член ЦВПК).
Беларуска-в’етнамскія адносіны
Сацыялістычная Рэспубліка В’етнам прызнала незалежнасць Рэспублікі Беларусь 27 снежня 1991 года. Дыпламатычныя адносіны паміж краінамі ўстаноўлены 24 студзеня 1992 г. У снежні 1997 г. гандлёвае прадстаўніцтва Рэспублікі Беларусь у Сацыялістычнай Рэспубліцы В’етнам пераўтворана ў Пасольства. Пасольства В’етнама ў г.Мінску адкрыта ў канцы 2003 года.
У красавіку 1997 і красавіку 2008 г. Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь А. Р. Лукашэнка наведаў В’етнам з афіцыйнымі візітамі.
У жніўні 1998 Рэспубліку Беларусь наведаў Прэзідэнт Сацыялістычнай Рэспублікі В’етнам Чан Дык Лыонг. У маі 2010 г. Прэзідэнт В’етнама Нгуен Мінь Чыет наведаў Рэспубліку Беларусь з афіцыйным візітам. У 2000—2006 гадах праведзены абмен візітамі на ўзроўні прэм’ер-міністраў і кіраўнікоў парламентаў дзвюх краін. У сакавіку 2009 г. адбыўся абмен візітамі дэлегацый прадстаўнікоў Нацыянальных сходаў Беларусі і В’етнама. У красавіку 2009 г. адбыўся візіт у Рэспубліку Беларусь Старшыні Нацыянальнага сходу Сацыялістычнай Рэспублікі В’етнам Нгуен Фу Чонгам. У кастрычніку 2010 В’етнам наведаў Старшыня Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь Уладзімір Андрэйчанка.
2 мая 2008 г. В’етнам у афіцыйным парадку інфармаваў аб ратыфікацыі беларускай папраўкі да Дадатку В да Кіёцкага пратакола.
У верасні 2009 г. адбыўся візіт у Рэспубліку Беларусь в’етнамскай дэлегацыі на чале з Генеральным Аўдытарам В’етнама Выонг Дзінь Хуэ. У ходзе візіту адбыліся сустрэчы са старшынёй КДК Беларусі З. К. Ломацем, Старшынёй Савета Рэспублікі Нацыянальнага Сходу Беларусі Б. В. Батурам, наведванне шэрагу беларускіх прадпрыемстваў. У кастрычніку 2009 праведзены візіт у Рэспубліку Беларусь Намесніка Прэм’ер-міністра Сацыялістычнай Рэспублікі В’етнам Хаанг Чунг Хая. У студзені 2010 г. адбыўся візіт у Рэспубліку Беларусь Міністра юстыцыі В’етнама Ха Хунг Кыонга, у траўні 2010 г. — мэра г. Ханоя Нгуен Тхе Тхаа.
У перыяд з 29 лістапада па 1 снежня 2011 г. адбыўся афіцыйны візіт Прэм’ер-міністра Рэспублікі Беларусь Міхаіла Мясніковіча ў Сацыялістычную Рэспубліку В’етнам.
У чэрвені 2015 у Беларусі прайшлі дні в’етнамскай культуры.
Непаламіцы
Непаламіцы (Niepołomice) — горад на поўдні Польшчы. Размешчаны за 20 км на ўсход ад цэнтра Кракава і за 300 км на поўдзень ад Варшавы. Уваходзіць у склад Вяліцкага павета Малапольскага ваяводства, сядзіба вяскова-гарадской гміны Непаламіцы. Плошча 27,4 км². Насельніцтва 13,3 тыс. чалавек.
Парафін
Парафі́н (ад parum — мала і affinis — роднасны) — сумесь насычаных вуглевадародаў (алканаў) саставу ад С18Н38 да С35Н72. Можа ўтрымліваць цыклічныя вуглевадароды.
Адкрывальнікам парафіну быў Карл фон Райхенбах.
Уласцівасці
Бясколернае крышталічнае рэчыва, тлустае навобмацак, без паху. Шчыльнасць 0,880—0,915 г/см³ (пры 15 °C). Тэмпература плаўлення 40—65 °C. Не раствараецца ў вадзе і этаноле, раствараецца ў большасці арганічных растваральнікаў, мінеральных маслах. У звычайных умовах устойлівы да кіслот, шчолачаў, галагенаў. Акісляецца азотнай кіслатой, кіслародам паветра (пры 140 °C) у прысутнасці каталізатараў да тлустых кіслот. Рэагуе з хлорам з утварэннем хлорпарафінаў.
Парафін — гаручае рэчыва (тэмпература ўспышкі не ніжэй 160 °C, тэмпература самазагарання не ніжэй 300 °C).
Атрыманне
Парафін атрымліваюць з нафты, азакерыту, аднаўленнем аксіду вугляроду (II) вадародам. Па ступені ачысткі падзяляецца на высокаачышчаны, ачышчаны і неачышчаны. Усе гатункі парафіну не павінны мець паху і ўтрымліваць бензапірэн.
Выкарыстанне
Парафін выкарыстоўваецца ў вытворчасці карбонавых кіслот, паперы, гумавых вырабаў, свечак, алоўкаў, тавараў бытавой хіміі, пластычных змазак, у якасці электраізаляцыйнага матэрыялу і інш. Таксама парафін выкарыстоўваецца ў медыцыне, харчовай прамысловасці.
Ірына Анатолеўна Фёдарава
Ірына Анатолеўна Фёдарава (1920, станцыя Хілкава, Узбекістан — 1988) — беларускі спецыяліст у галіне энергетыкі і электратэхнікі. Доктар тэхнічных навук (1971), прафесар (1973).
Біяграфія
Скончыла Сярэднеазіяцкі індустрыяльны інстытут (1943).
Працавала ў Беларускім політэхнічным інстытуце (1963—1966), Мінскім філіяле Усесаюзнага завочнага электратэхнічнага інстытута (1966—1975), Мінскім радыётэхнічным інстытуце (з 1972, з 1975 — загадчык кафедры тэарэтычных асноў электратэхнікі).
Памерла 13 жніўня 1988 года.
Навуковая дзейнасць
Навуковыя інтарэсы: тэорыя нелінейных электрычных ланцугоў і кіраванне складанымі электрычнымі сістэмамі; праблемы удасканалення інжынернай адукацыі.
Узнагароды
Узнагароды: медалі «За доблестный труд в Великой Отечественной войне 1941—1945 гг.», «За трудовое отличие», Ганаровая грамата Вярхоўнага Савета Узбекскай ССР.
Кудыраўці
Кудыраўці (Кудиря́вці) — вёска ў Бускім раёне Львоўскай вобласці Украіны.
Сонечнае зацьменне 22 ліпеня 1971 года
Сонечнае зацьменне 22 ліпеня 1971 года — частковае сонечнае зацьменне 116 сараса.
Зацьменне мела велічыню 0,0689 і дасягнула свайго максімуму ў 09:31:55 UTC у пункце з каардынатамі 64° пн. ш. 177° у. д..
Зацьменне 22 ліпеня 1971 года стала 2-ім сонечным зацьменнем у 1971 годзе і 163-ім у XX стагоддзі. Папярэдняе сонечнае зацьменне адбылося 25 лютага 1971 года, наступнае — 20 жніўня 1971 года.
Лада (міфалогія)
Лада — жаночы персанаж усходнеславянскага фальклору. Гіпатэтычна — паганская багіня кахання і шлюбу.
Фальклорныя згадкі
Слова «лада» фігуруе ў вясельных песнях як прыпеў. «Ладо» згадваецца таксама як сінонім маладога ці маладой. «Ладо» — старажытнае імя каханага чалавека, якое выкарыстоўваецца, напрыклад, у «Слове пра паход Ігараў».
Пісьмовыя згадкі
Мацвей Мяхоўскі (Мехавіт) у «Хроніцы палякаў» (1519) пісаў пра старажытных палякаў: «Яны пакланяюцца Ледзі, маці Кастар і Палукса, а таксама блізнятам, народжаным з аднаго яйка, Кастару і Полуксу, што да гэтага часу можна пачуць у самых старажытных песнях: „Лада, Лада і Лель, і Лель і Палель“». Хоць раней у «Кляйнодах польскага рыцарства» тлумачыцца так: «Імя Лада паходзіць ад назвы польскай багіні, якой пакланяліся на Мазовіі у мясцовасці і пасёлку з такой назвай».
У XVII стагоддзі Інакенцій Гізель у сваім «Сінопсісе», дапаўненні да аповяду «Аповесці мінулых гадоў» аб ідалаў князя Уладзіміра пісаў:"…Четвёртый идол — Ладо. Сего имяху бога веселия и всякого благополучия. Жертвы ему приношаху готовящийся ко браку, помощию Лада мнящи себе добро веселие и любезно житие стяжати. Сия же прелесть от древнейших идолослужителей произыде, иже неких богов Леля и Полеля почитаху, их же богомерское имя и доныне по неким странам на сонмищах игралищных пением Лелюм-Полелем возглашают. Такожде и матерь лелеву и полелеву — Ладо, поюще: Ладо, Ладо! И того идола ветхую прелесть дияволю на брачных веселях, руками плещуще и о стол бьюще, воспевают."Тут Лада выступае ў мужчынскім родзе, а затым як маці Лелі і Палеля.
Мацей Стрыйкоўскі (XVI ст.) сведчыць, што літоўцы пачыталі багіню вясны Ладу і, прыносячы ёй у ахвяру пеўня, спявалі: «Ладо, Ладо, Ладо, вялікае наша бажаство!».
У «Помніку сандамірскаму» 1829 года ўтрымліваецца апавяданне, якое ўзыходзіць да другой паловы XVI стагоддзя, дзе гаворыцца аб заснаванні бенедыкцінскага манастыра Святой Тройцы на месцы, дзе перад тым стаялі тры ідала — Лады, Бода і Лёлі, — «да якіх у першы дзень мая сыходзіліся людзі, каб памаліцца і прынесці ім ахвяры».
Іканаграфія
Выявы на абрадавых ручніках, якія могуць трактавацца як выявы Лады, паказваюць яе ў падабенстве вершніцы, якая трымае саху за сядлом.
Трактоўка вобраза
Андрэй Фаміцын у 1844 годзе на аснове аналізу народных песень зрабіў выснову, што часты прыпеў «лада» — гэта імя багіні, звязанай з вясновымі і вясельнымі абрадамі. Фаміцын лічыў, што існаваў яе мужчынскі адпаведнік — Ладо (строй), якога ён атаясамліваў з Ярылам і Апалонам Саранскім. Гэта меркаванне крытыкаваў яшчэ Аляксандр Брукнер, пішучы, што сярэднявечныя замежныя вандроўцы, дрэнна ведаючы славянскія мовы, успрынялі прыпеў з мясцовых песень за імя багіні. На думку Брукнера, «лада» — гэта імя палюбоўніка/палюбоўніцы, наложніка/наложніцы. Аляксандр Пацебня, Макс Фасмер, Грэгар Крэка, Алег Трубачоў таксама крытыкавалі апісанне Лады як багіні. Так, у тлумачэнні Трубачова, «лада (ладо)» — гэта толькі паўднёваславянская форма слова «лад», гэта значыць, «справа, парадак, згода».
Такія даследчыкі, як Анатоль Жураўлёў і Андрэй Тапорков сцвярджалі, што Лада — гэты твор «кабінетнай» міфалогіі і ў народных вераваннях яе не існавала як персанажа. Верагодна, што прыпеў быў успрыняты за імя бажаства памылкова. Мікалай Галькоўскі пісаў, што згадкі Лады як багіні занадта другасныя, каб давяраць ім, і пераканаўчых доказаў, што такая багіня існавала ў вераваннях славян, няма.
На думку Барыса Рыбакова, Лада была агульным Балта-славянскім бажаством. Рыбакоў прылічаў яе да ражаніц і адводзіў функцыі багіні вясны, вясновага ўзворвання і сяўбы, апякункі шлюбу і любові. Адно з бажаствоў Збруцкага ідала ён лічыў Ладай.
Барыс Лабавік пісаў, што Лада «…у больш старажытныя часы паўстае як дух у вобразе маці-дабрадзейкі, якая засцерагае пасевы і якая надае лад у сям’і, пазней — як багіня вясны, любові і дабрабыту». Яе мужа Лада Лабавік тлумачыў як бога шлюбу і сямейнай згоды. На яго думку, «ва ўкраінскай міфалогіі маральным зместам вобразаў Лады і Лада з’яўляецца зацвярджэнне вернасці пералюбнікаў».
NGC 1648
NGC 1648 (іншыя абазначэнні — MCG -1-13-4, Z 0441.2-0834, NPM1G -08.0183, PGC 15886, PGC 15920) — лінзападобная галактыка (S0) ў сузор’і Эрыдан.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Аэрапорт Прышціны
Міжнародны аэрапорт Прышціны імя Адэма Яшары (алб. Aeroporti Ndërkombëtar i Prishtinës Adem Jashari; серб. Међународни аеродром Приштина; ) — міжнародны аэрапорт, размешчаны за 15 км на паўднёвы захад ад Прышціны, Косава. Аэрапорт выконвае рэйсы ў шматлікія еўрапейскія напрамкі.
Аэрапорт з’яўляецца адзіным портам уезду паветраных падарожнікаў у Косава. Ён названы ў гонар Адэма Яшары, заснавальніка Арміі вызвалення Косава, якая змагалася за аддзяленне Косава ад Саюзнай Рэспублікі Югаславія на працягу 1990-х. Міжнародны аэрапорт Прышціны служыць аперацыйнай базай авіякампаніі Eurowings з Германіі і раней Adria Airways са Славеніі.
Гісторыя
З 12 па 26 чэрвеня 1999 года паміж НАТА і расійскімі сіламі Косава адбылося кароткае, але напружаны супрацьстаянне, у выніку якога расійскія войскі занялі аэрапорт. Кантынгент з 200 расійскіх вайскоўцаў, размешчаных у Босніі і Герцагавіне, перайшоў у Косава і занялі аэрапорт у Прышціне, сталіцы Косава.
Перон і пасажырскі тэрмінал былі адрамантаваны і пашыраны ў 2002 годзе і затым зноў у 2009 годзе. У чэрвені 2006 года Міжнародны аэрапорт Прышціны быў узнагароджаны прэміяй Міжнароднага савета аэрапортаў (ACI) як лепшы аэрапорт 2006 года. Аэрапорты-пераможцы адбіраліся па цэлым шэрагу дысцыплін, уключаючы развіццё аэрапорта, эксплуатацыю, абсталяванне, бяспеку і абслугоўванне кліентаў.
12 лістапада 2008 года прышцінскі міжнародны аэрапорт упершыню ў сваёй гісторыі атрымаў мільённага штогадовага пасажыра (без уліку ваенных). У аэрапорце адбылася спецыяльная цырымонія, на якой мільённы пасажыр атрымаў бясплатны зваротны білет у выбраны пункт прызначэння, які абслугоўваў аэрапорт.
У пачатку 2020 года Orange2Fly скончыў усе рэйсы ў аэрапорце, дзе выконваў чатыры рэгулярныя маршруты ў Германію і Швейцарыю і быў пятай па велічыні авіякампаніяй у 2019 годзе. Маршруты пераняў Air Mediterranean.
З-за пастаяннай спрэчкі паміж Сербіяй і Косава на палёты з і ў міжнародны аэрапорт Прышціны ўплывае адмова Кіравання паветраным рухам у Сербіі, а менавіта SMATSA, дазваляць пералёты праз сербскую паветраную прастору. У канчатковым выніку гэта прыводзіць да таго, што маршруты палётаў пазбягаюць сербскай тэрыторыі, і рэйсы ў Прышціну павінны пранікаць праз паветраную прастору Албаніі альбо Македоніі. Як правіла, з-за гэтага палёт можа доўжыца да 30 хвілін больш, і дыскусіі па пераадоленні гэтай адмовы пакуль не ўдаліся. З’яўляючыся адзіным дзеючым аэрапортам у непасрэднай вобласці, любыя дыверсіі ў канчатковым выніку накіроўваліся б у Паўночную Македонію, Албанію ці Балгарыю, улічваючы, што аэрапорт Джаковіцы па-ранейшаму з’яўляецца закрытым аб’ектам.
Авіякампаніі і напрамкі
Наступныя авіякампаніі выконваюць рэгулярныя і чартарныя рэйсы ў Прышціну і назад:
Нацыянальны парк Наэль-Кемпфф-Меркада
Наэль-Кемпфф-Меркада — нацыянальны парк, які знаходзіцца ў паўночна-заходняй частцы дэпартамента Санта-Крус у Балівіі, у прымежнай зоне з Бразіліяй, аб’ект са спіса Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.
Парк быў заснаваны ў 1979 г. Гэты прыродны комплекс з’яўляецца найбольш вялікім натуральным запаведнікам на Зямлі: яго плошча складае болей за 1,5 млн га; з’яўляецца самым чыстым і цэласным рэзерватам у басейне Амазонкі.
Парк насяляюць каля 4000 відаў раслін, звыш за 600 відаў экзатычных і рэдкіх птушак, а таксама мноства відаў рэдкіх жывёл, у тым ліку ягуары, чорныя кайманы, анаконды, якія знаходзяцца на мяжы знікнення. На тэрыторыі рэзервата пырхае каля мільёна матылёў.
Купчэ
Купчэ (Ку́пче) — вёска ў Бускім раёне Львоўскай вобласці Украіны.
IC 4298
IC 4298 — галактыка тыпу Sbc (кампактная выцягнутая спіральная галактыка) ў сузор’і Гідра.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Санта-Марыя-Маджорэ (П’емонт)
Санта-Марыя-Маджорэ (Santa Maria Maggiore) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне П’емонт, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Вербана-Кузіа-Асола.
Насельніцтва складае 1263 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 24 чал./км². Займае плошчу 53 км². Паштовы індэкс — 28038. Тэлефонны код — 0324.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы Madonna della neve.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
NGC 1214
NGC 1214 (іншыя абазначэнні — MCG -2-8-51, HCG 23A, PGC 11675) — галактыка ў сузор’і Эрыдан.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі новага агульнага каталога.
Тадулічы
Таду́лічы (, Тадуличи) — вёска ў Чэрвеньскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Лядскага сельсавета.