cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Альберт Эйнштэйн
Пуанкарэ як аўтар тэорыі адноснасці
Лорэнц да канца жыцця так і не стаў прыхільнікам тэорыі адноснасці і заўсёды адмаўляўся ад гонару лічыцца яе «папярэднікам»: «Асноўная прычына, па якой я не змог прапанаваць тэорыі адноснасці, заключаецца ў тым, што я прытрымліваўся ўяўлення, быццам толькі пераменная t можа лічыцца сапраўдным часам, а прапанаваны мной мясцовы час t' павінен разглядацца толькі ў якасці дапаможнай матэматычнай велічыні». У лісце Эйнштэйну Лорэнц успамінаў: «Я адчуваў неабходнасць больш агульнай тэорыі, якую спрабаваў распрацаваць пазней… Заслуга ў распрацоўцы такой тэорыі належыць Вам (і, у меншай ступені, Пуанкарэ)».
Недастатковая ўвага да змястоўных работ Пуанкарэ сапраўды мела месца, але, па справядлівасці, гэты папрок варта адрасаваць не толькі Эйнштэйну, але ўсім фізікам пачатку XX стагоддзя. Нават у Францыі ў працах па СТА ўклад Пуанкарэ спачатку ігнараваўся, і толькі пасля канчатковага сцвярджэння СТА (1920-я гады) гісторыкі навукі зноў знайшлі забытыя працы і аддалі Пуанкарэ належнае:
Даўшы штуршок для далейшых тэарэтычных даследаванняў, праца Лорэнца не аказала якога-небудзь істотнага ўплыву на наступны працэс зацвярджэння і прызнання новай тэорыі… Але і працы Пуанкарэ не ўдалося вырашыць гэтую праблему… Фундаментальнае даследаванне Пуанкарэ не аказала прыкметнага ўплыву на погляды шырокіх колаў навукоўцаў…
Прычыны гэтага — адсутнасць сістэмнасці ў рэлятывісцкіх артыкулах Пуанкарэ і істотныя адрозненні Эйнштэйна і Пуанкарэ ў фізічным разуменні рэлятывізму. Формулы, прыведзеныя ў Эйнштэйна, пры знешнім падабенстве з формуламі Пуанкарэ мелі іншы фізічны змест.
Сам Эйнштэйн растлумачыў, што ў яго працы «Да электрадынамікі цел, што рухаюцца» новымі былі два палажэнні: «думка пра тое, што значэнне пераўтварэнняў Лорэнца выходзіць за рамкі ўраўненняў Максвела і датычыцца сутнасці прасторы і часу… і выснова пра тое, што „Лорэнц-інварыянтнасць“ з’яўляецца агульнай умовай для кожнай фізічнай тэорыі». П. С. Кудраўцаў пісаў у «Гісторыі фізікі»:
Сапраўдным стваральнікам тэорыі адноснасці быў Эйнштэйн, а не Пуанкарэ, не Лорэнц, не Лармор і не хто-небудзь іншы. Справа ў тым, што ўсе гэтыя аўтары не адрываліся ад электрадынамікі і не разглядалі праблему з больш шырокага пункту гледжання… Іншая справа — падыход Эйнштэйна да гэтай праблемы. Ён зірнуў на яе з прынцыпова новых пазіцый, з цалкам рэвалюцыйнага пункту гледжання.
Неабходна таксама адзначыць, што ні Лорэнц, ні Пуанкарэ ніколі не аспрэчвалі прыярытэт Эйнштэйна ў тэорыі адноснасці. Лорэнц ставіўся да Эйнштэйна вельмі цёпла (менавіта ён рэкамендаваў Эйнштэйна на Нобелеўскую прэмію), а Пуанкарэ даў Эйнштэйну высокую і дружалюбную ацэнку ў сваёй вядомай характарыстыцы.
Адкрыццё формулы E=mc²
Эйнштэйн першы прапанаваў гэтыя суадносіны як усеагульны закон дынамікі, які адносіцца да ўсіх відаў матэрыі і не абмежаваны электрамагнетызмам. Акрамя таго, большасць пералічаных навукоўцаў звязвалі гэты закон з існаваннем асаблівай «электрамагнітнай масы», якая залежыць ад энергіі. Эйнштэйн аб’яднаў усе віды мас і адзначыў зваротную залежнасць: інертнасць любога фізічнага аб’екта расце з ростам энергіі.
Аўтарства ўраўненняў гравітацыйнага поля
Як ужо гаварылася вышэй, канчатковыя ўраўненні гравітацыйнага поля агульнай тэорыі адноснасці (АТА) былі выведзеныя практычна адначасова (рознымі спосабамі) Эйнштэйнам і Гільбертам у лістападзе 1915 года. Да нядаўняга часу лічылася, што Гільберт атрымаў іх на 5 дзён раней, але апублікаваў пазней: Эйнштэйн прадставіў у Берлінскую акадэмію сваю працу, якая змяшчае правільны варыянт ураўненняў, 25 лістапада, а нататка Гільберта «Падставы фізікі» была агучана на 5 дзён раней, 20 лістапада 1915 года на дакладзе ў Гётынгенскім матэматычным таварыстве, і затым перададзена Каралеўскаму навуковаму грамадству ў Гётынген. Артыкул Гільберта быў апублікаваны 31 сакавіка 1916 года. Двое навукоўцаў пры падрыхтоўцы сваіх рукапісаў вялі ажыўленае ліставанне, частка якога захавалася; з яе ясна відаць, што абодва даследчыкі аказвалі адзін на аднаго ўзаемны і плённы ўплыў. У літаратуры ўраўненні поля называюцца «ўраўненнямі Эйнштэйна».
У 1997 годзе былі выяўленыя новыя дакументы, а менавіта карэктура артыкула Гільберта, датаваная 6 снежня. З гэтай знаходкі Л. Коры, які зрабіў яе, з суаўтарамі зрабілі выснову, што Гільберт выпісаў «правільныя» ўраўненні поля не на 5 дзён раней, а на 4 месяцы пазней Эйнштэйна. Аказалася, што праца Гільберта, падрыхтаваная да друку раней эйнштэйнаўскай, у двух акалічнасцях істотна адрозніваецца ад свайго канчатковага друкаванага варыянта :
Гэта азначае, што варыянт Гільберта быў спачатку не скончаны і не цалкам неагульнакаварыянтны, канчатковы выгляд праца прыняла толькі перад друкам, калі эйнштэйнаўская праца ўжо ўбачыла свет. У ходзе завяршальнай праўкі Гільберт уставіў у свой артыкул спасылкі на паралельную снежаньскую працу Эйнштэйна, дадаў заўвагу аб тым, што ўраўненні поля можна ўявіць і ў іншым выглядзе (далей ён выпісаў класічную формулу Эйнштэйна, але без доказу), і прыбраў усе развагі аб дадатковых умовах. Гісторыкі мяркуюць, што гэтая праўка шмат у чым была праведзена пад уплывам эйнштэйнаўскага артыкула. Выснова Л. Коры была таксама пацверджаная ў артыкуле Т. Заўэра.
У далейшай палеміцы, акрамя Коры, удзельнічаў Ф. Вінтэрберг, які крытыкаваў Коры (у прыватнасці, за замоўчванне наяўнасці лакуны ў карэктуры).
Акадэмік Анатоль Лагуноў (з суаўтарамі) таксама распачаў спробу аспрэчыць прыведзеныя Коры і паўтораныя шэрагам іншых аўтараў высновы. Ён адзначыў, што не захаваная частка 8-га аркуша можа змяшчаць нешта значнае, напрыклад, ураўненні ў класічным выглядзе, і, акрамя таго, гэтыя ўраўненні могуць быць атрыманы «трывіяльным шляхам» з відавочна выпісанага ў карэктуры лагранжыяна. На гэтай падставе Лагуноў прапанаваў называць ураўненні поля «ўраўненнямі Гільберта-Эйнштэйна». Гэта прапанова Лагунава не атрымала заўважнай падтрымкі навуковай супольнасці.
Эфір і тэорыя адноснасці
Сустракаецца сцвярджэнне, што Эйнштэйн, які спачатку адмаўляў эфір у сваёй працы 1905 года «Да электрадынамікі цел, што рухаюцца», дзе ён называў увядзенне «святланоснага эфіру» залішнім, пазней прызнаў яго існаванне і нават напісаў працу пад назвай «Эфір і тэорыя адноснасці» (1920).
Тут чыста тэрміналагічная блытаніна. Светаносны эфір Лорэнца—Пуанкарэ Эйнштэйн ніколі не прызнаваў. У згаданым артыкуле ён прапануе вярнуць тэрміну «эфір» яго спрадвечны (з антычных часоў) сэнс: матэрыяльны запаўняльнік пустаты. Іншымі словамі, і Эйнштэйн пра гэта прама піша, эфір у новым разуменні — гэта фізічная прастора агульнай тэорыі адноснасці : Можна прывесці некаторы важны аргумент на карысць гіпотэзы пра эфір. Адмаўляць эфір — гэта ў канчатковым рахунку значыць прымаць, што пустая прастора не мае ніякіх фізічных уласцівасцей. З такім меркаваннем не суадносяцца асноўныя факты механікі…
Рэзюмуючы, можна сказаць, што агульная тэорыя адноснасці надзяляе прастору фізічнымі ўласцівасцямі; такім чынам, у гэтым сэнсе эфір існуе. Згодна з агульнай тэорыі адноснасці, прастора немагчымая без эфіру; сапраўды, у такой прасторы не толькі было б немагчыма распаўсюджанне святла, але не маглі б існаваць маштабы і гадзіны і не было б ніякіх прасторава-часавых адлегласцей у фізічным сэнсе слова. Аднак гэты эфір нельга ўявіць сабе складзеным з частак, што прасочваюцца ў часе; такой уласцівасцю валодае толькі важкая матэрыя; сапраўды гэтак жа да яго нельга ўжываць паняцце руху.
Гэты новы сэнс старога тэрміна не знайшоў, аднак, падтрымкі ў навуковым свеце.
Эйнштэйн і савецкая навука
Зацвярджэнне эйнштэйнаўскіх ідэй (квантавай тэорыі і асабліва тэорыі адноснасці) у СССР было няпростым. Частка навукоўцаў, асабліва навуковая моладзь, успрынялі новыя ідэі з цікавасцю і разуменнем, ужо ў 1920-я гады з’явіліся першыя савецкія працы і навучальныя дапаможнікі на гэтыя тэмы. Аднак былі фізікі і філосафы, якія рашуча ўсупрацівіліся канцэпцыям «новай фізікі»; сярод іх асабліва актыўны быў А. К. Ціміразеў (сын вядомага біёлага ), які крытыкаваў Эйнштэйна яшчэ да рэвалюцыі.
У 1922 годзе Эйнштэйн быў абраны замежным членам-карэспандэнтам РАН. Тым не менш за 1925—1926 гады Ціміразеў апублікаваў не менш за 10 анты-рэлятывісцкіх артыкулаў.
Не прыняў тэорыю адноснасці і К. Э. Цыялкоўскі, які адхіліў рэлятывісцкую касмалогію і абмежаванне на хуткасць руху, якія падрывалі тэорыі Цыялкоўскага па магчымым засяленні космасу. Тым не менш да канца жыцця, мабыць, Цыялкоўскі змякчыў сваю пазіцыю, таму што на рубяжы 1920—1930-х гадоў ён у шэрагу прац і інтэрв’ю згадвае рэлятывісцкую формулу Эйнштэйна E=mc^2 без крытычных пярэчанняў. Аднак з немагчымасцю рухацца хутчэй святла Цыялкоўскі так ніколі і не змірыўся.
Хоць у 1930-я гады крытыка тэорыі адноснасці сярод савецкіх фізікаў спынілася, ідэалагічная барацьба шэрагу філосафаў з тэорыяй адноснасці як «буржуазным цемрашальствам» працягвалася і асабліва ўзмацнілася пасля арышта і расстрэла Мікалая Бухарына, уплыў якога раней змякчаў ідэалагічны націск на навуку. Наступная фаза кампаніі пачалася ў 1950 годзе; імаверна, яна была звязана з аналагічнымі па духу тагачаснымі кампаніямі супраць генетыкі і кібернетыкі. Незадоўга да таго (1948) выдавецтва «Гостехиздат» выпусціла пераклад кнігі «Эвалюцыя фізікі» Эйнштэйна і Інфельда з шырокай прадмовай пад назвай: «''Пра ідэалагічныя заганы ў кнізе А. Эйнштэйна і Л. Інфельда „Эвалюцыя фізікі“''». Праз 2 гады ў часопісе «Савецкая кніга» была змешчана разгромная крытыка як самой кнігі (за «ідэалістычны ўхіл»), так і выдавецтва, якое яе выпусціла (за ідэалагічную памылку).
Гэты артыкул адкрыў цэлую лавіну публікацый, якія фармальна былі накіраваны супраць філасофіі Эйнштэйна, аднак заадно абвінавачвалі ў ідэалагічных памылках шэраг буйных савецкіх фізікаў —, С. М. Рытава, Л. І. Мандэльштама і іншых. Неўзабаве ў часопісе «Пытанні філасофіі» з’явіўся артыкул дацэнта кафедры філасофіі Растоўскага дзяржаўнага універсітэта М. М. Карпава «Аб філасофскіх поглядах Эйнштэйна» (1951), дзе навуковец абвінавачваўся ў суб’ектыўным ідэалізме, нявер’і ў бясконцасць Сусвету і іншых саступках рэлігіі. У 1952 годзе быў апублікаваны артыкул віднага савецкага філосафа А. А. Максімава, які кляйміў ужо не толькі філасофію, але і асабіста Эйнштэйна, «якому буржуазная прэса стварыла рэкламу за яго шматлікія нападкі на матэрыялізм, за прапаганду поглядаў, якія падрываюць навуковы светагляд і абясцэньваюць ідэйна навуку». Аднак крытычная важнасць «» ў тыя гады, аўтарытэт і рашучая пазіцыя акадэмічнага кіраўніцтва прадухілілі разгром савецкай фізікі, аналагічны таму, які зладзілі генетыкам. Пасля смерці Сталіна анты-эйнштэйнаўская кампанія была хутка згорнутая.
Жухаўцы
Жухаўцы́ (, Жуховцы) — вёска ў Кобрынскім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Астроміцкага сельсавета.
У 1940—1954 гадах цэнтр Жухавецкага сельсавета.
Грэнландскі сабака
Грэнландскі сабака (Gronlandshund) — парода сабак, якая адносіцца па класіфікацыі МКФ да групы шпіцаў і прымітыўных парод. Выведзена ў Грэнландыі.
Звесткі аб пародзе
Грэнландскі сабака — адна з самых старажытных парод ездавых сабак. Адметныя якасці: сіла, стойкасць і цягавітасць, таксама выдатна развітыя нюх і здольнасць да арыентацыі. Грэнландскія сабакі дапамаглі Руалю Амундсену, нарвежскаму палярнаму падарожніку, прыйсці першым у час гонак да паўднёвага полюса. Сабак гэтай пароды выкарыстоўвалі для палявання на цюленяў, мядзведзяў і паўночных аленяў. Валодаючы ад прыроды рэзкім тэмпераментам, грэнландскія сабакі заўсёды прыязныя ў адносінах да чалавека. Як вартавыя сабакі не выкарыстоўваюцца. У кантынентальную Еўропу грэнландскіх сабак ўпершыню прывёз з палярнай экспедыцыі Поль-Эміль Віктор у 1936 годзе.
Парода рэдка сустракаецца ў Еўропе, у тым ліку і ў Скандынавіі.
Позняя Лян
Дынастыя Позняя Лян — дынастыя, што кіравала часткай Паўночнага Кітая ў  з 386 года да свайго звяржэння ў 403 годзе. Гэтая дынастыя кіравалася ванамі (князямі) з роду.
Гісторыя
Заснавальнікам дзяржавы позняя Лян стаў адзін з правадыроў тыбецкага племені. У той час ён узначальваў частку племені, якое жыло на тэрыторыі сучаснай правінцыі Ганьсу. У 386 годзе пасля паслаблення дзяржавы ён абвясціў незалежнасць. Зрэшты ўзяў сабе толькі тытул вана. Доўгі час валадар Позняй Лян манеўраваў паміж рознымі ваеннымі і палітычнымі сіламі Паўночнага Кітая. У рэшце рэшт Люй Гуан вырашыў утаймаваць частку племені і сяньбійцаў з роду. Гэта выклікала грамадзянскую вайну і раскол Позняй Лян. У выніку ўжо ў 403 годзе яе тэрыторыя была захоплена дынастыяй.
Раголі
Раголі (Ragoli) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Трэнціна — Альта-Адыджэ, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Трэнта.
Насельніцтва складае 790 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 12 чал./км². Займае плошчу 64 км². Паштовы індэкс — 38070. Тэлефонны код — 0465.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы San Faustino.
NGC 6547
NGC 6547 (іншыя абазначэнні — UGC 11110, MCG 4-43-1, ZWG 141.48, ZWG 142.1, PGC 61378) — галактыка ў сузор’і Геркулес.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Сезар (прэмія, 2022)
47-я цырымонія прысуджэння прэміі «Сезар» адбылася 25 лютага 2022 года ў Парыжы. Уручэнне ажыццяўлялася Акадэміяй мастацтваў і тэхналогій кінематографа у гонар найлепшых французскіх фільмаў 2021 года. Сцэнарыст і рэжысёр узначаліла журы, вёў цырымонію. Аўстралійская актрыса і прадзюсар Кейт Бланшэт атрымала. Цырымонія была прысвечана акцёру Гаспару Ульелю, які памёр 19 студзеня 2022 года.
Драматычны фільм «» лідзіраваў па ўсіх намінацыях з 15 намінацыямі, за імі ідуць «» і «» з адзінаццацю і дзесяццю намінацыямі адпаведна.
Кайнуу
Кайнуу (фін. Kainuu, швед. Kajanaland) — правінцыя ў Фінляндыі на ўсходзе ляані Оўлу. Насельніцтва 84740 чалавек (2006). Мяжуе з правінцыямі Паўночная Пох'янмаа (на паўночным захадзе), Паўночнае Саво і Паўночная Карэлія (на поўдні). На ўсходзе мяжуе з Рэспублікай Карэлія. Плошча 21.567 км².
Муніцыпалітэты
Кайнуу складаецца (з 1.1.2007, калі Вуаліёкі аб'ядналася з Каяані) з дзевяці муніцыпалітэтаў. У дужках азначана колькасць жыхароў на 31 снежня 2009.
Як-28
Як-28 («выраб 28», па кадыфікацыі НАТА: Brewer— «Півавар») — савецкі шматмэтавы звышгукавы рэактыўны ваенны самалёт.
МіГ-25
МіГ-25 (па кадыфікацыі НАТА: Лятучая лісіца (Foxbat)) — савецкі звышгукавы вышынны двухрухомы ваенны самалёт, спраектаваны канструктарскім бюро Мікаяна — Гурэвіча ў 1960-х гадах. Серыйна выпускаўся ў камплектацыях знішчальніка-перахопніка 3-га пакалення, разведчыка і тактычнага бамбавіка.
Як-28
Першы палёт здзейсніў у 1958 годзе. Першы ў СССР буйнасерыйны звышгукавы франтавы бамбавік. Выпускаўся ў мадыфікацыях франтавога бамбавіка, перахопніка, разведчыка, самалёта РЭБ, вучэбна-трэніровачнага самалёта.
У мадыфікацыі бамбавіка прызначаўся для дастаўкі тактычнай ядзернай зброі.
Mars Sample Return Mission
Mars Sample Return Mission - міжпланетная касмічная місія на Марс, мэтай якой з'яўляецца збіранне ўзораў марсіянскага грунту і дастаўка яго на Зямлю для аналізу. Гэта суместны праект НАСА і ЕКА. Старт місіі запланаваны на 2022 год, на Зямлю ўзоры прыбудуць верагодна ў перыяд з 2024 год да 2025 год.
Апісанне місіі
Місія будзе ўключаць у сябе арбітальны і спускальны апараты. Мэтай арбітальнага апарата будзе дастаўка спускальнага апарата да арбіты Марса, і потым дастаўка ўзораў грунту назад на Зямлю. Спускальны апарат будзе мець модуль для пад'ёму грунту на арбіту Марса.
Навуковае выкарыстанне
Дастаўка ўзораў грунту з Марса дазволіць правесці больш глыбокі аналіз і атрымаць значна больш інфармацыі, чым шляхам даследавання іх марсаходамі і іншымі аўтаматычнымі зондамі. Акрамя таго, прысутнасць узораў на Зямлі знішчае ўсе абмежаванні па часу іх даследавання, што дазваляе вывучаць іх яшчэ гады пасля заканчэння місіі.
Над узорамі таксама правядуць лабараторную экспертызу на выяўленне жывых ці мертвых формаў жыцця. Але, пытанне аб падтрымцы жыцця на працягу месяцаў падчас транспартыроўкі грунту ад Марса да Зямлі застаецца адкрытым, таму што не вядомы ўмовы, якія для гэтага патрэбны. Калі мёртвыя формы жыцця і будуць знойдзены ў грунце, то будзе цяжка вызначыць, ці былі яны жывымі ў момант збору ўзораў.
Зайсанскі раён
Зайсанский раён (Зайсан ауданы) — раён на паўднёвым усходзе Усходне-Казахстанскай вобласці ў Казахстане. Адміністрацыйны цэнтр раёна — горад Зайсан.
Геаграфія
Зайсанскі раён займае паўднёва-ўсходнюю частку тэрыторыі вобласці. На захадзе раён мяжуе з Тарбагатайскім раёнам, на поўначы — з Куршымскім раёнам (мяжа праходзіць па Чорнаму Іртышу і возеру Зайсан), на поўдні і ўсходзе — з Сіньцзян-Уйгурскім аўтаномным раёнам Кітая.
Вялікая частка раёна размешчана ў Зайсанскай і Шылікцінскай западзінах, якія ўяўляюць сабой шырокі міжгорны прагін. Менш за палову тэрыторыі раёна носіць горны характар. Горы цягнуцца ў шыротным кірунку, займаючы ўсю паўднёвую частку раёна і прадстаўлены хрыбтамі Саура і Манырак. Хрыбет Саўра размешчаны ў паўднёва-ўсходняй частцы тэрыторыі раёна. Вышэйшыя кропкі Саурскага хрыбта, гары Музтау («ледзяная гара»), дасягаюць 3500-3816 м, з якіх спускаюцца невялікія ледавікі. Па кірунку да паўночна-захад вышыні паступова зніжаюцца да 1500-1800 м.
Клімат раёна — рэзка кантынентальны, з вялікімі сутачнымі амплітуда тэмпературы паветра. Па кліматычным умовам тэрыторыя раёна адносіцца да пустэльна-стэпавы сухі і альпійскай тундравай-лугавы зонах. Лета сухое і гарачае, зіма маласнежная і суровая. Сярэднегадавая колькасць ападкаў — 281 мм. Сярэднегадавая тэмпература паветра — -4°С. Абсалютны мінімум тэмпературы прыпадае на студзень — -50°С, абсалютны максімум на ліпень — 46°С. Працягласць безмарознага перыяду 130—150 дзён. Снежны пакроў усталёўваецца ў другой палове лістапада, сыходзіць у першых чыслах красавіка. Сярэдняя вышыня снежнага покрыва да канца зімы дасягае 20-30 см, з ваганнем у асобныя гады ад 5 да 40 см.
Гісторыя
17 снежня 1930 года акружное дзяленне ў Казахскай АССР скасавана, усе раёны перададзены ў прамое дачыненне рэспубліканскім уладам.
10 сакавіка 1932 года раён увайшоў у склад Усходне-Казакскай (с 31 студзеня 1935 года — Усходне-Казакстанскай, с 1936 года — Усходне-Казахстанскай) вобласці.
16 кастрычніка 1939 года ў склад зноў утворанага Маркакольскага раёна перададзены 6 сельсаветаў.
25 кастрычніка 1957 года ў склад раёна перададзена тэрыторыя скасаванага Тарбагатайскага раёна.
11 чэрвеня 1959 года Тарбагатайскі раён адноўлены.
2 студзеня 1963 года на базе Зайсанскага і Тарбагатайскага раёнаў утвораны Зайсанскі сельскі раён.
31 снежня 1964 года Тарбагатайскі раён адноўлены.
Насельніцтва
Нацыянальны склад (на 1 студзеня 2016 года):
Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел
У склад раёна ўваходзяць 1 гарадская адміністрацыя і 8 сельскіх акруг, у  якіх знаходзіцца 36 сельскіх населеных пунктаў.
Помнік землякам (Брадзяцін)
Помнік землякам — помнік у цэнтры вёскі Брадзяцін Маларыцкага раёна. Размешчаны каля былога сельскага клуба (цяпер дом сацыяльных паслуг). Пастаўлены ў 1978 годзе на ўшанаванне памяці 66 землякоў, якія загінулі ў гады Вялікай Айчыннай вайны на франтах, у партызанскай барацьбе ці былі закатаваны гітлераўцамі. Аўтары помніка скульптар У. Булыга і архітэктар Ю. Казакоў.
Сусветная прэмія саўндтрэкаў 2011
11-я цырымо́нія прысуджэ́ння Сусве́тнай прэ́міі саўндтрэ́каў адбылася 22 кастрычніка 2011 года ў Генце, Бельгія. Цырымонія стала завяршаючай падзеяй.
Пераможцы і намінанты
Ніжэй прыведзены спісы пераможцаў  і намінантаў. У межах адной катэгорыі намінанты ўпарадкаваны паводле беларускага алфавіта. Пераможца адзначаны жоўтым колерам фона    і прыводзіцца першым.
Генрых Антон дэ Бары
Генрых Антон дэ Бары́ (Heinrich Anton de Bary, , г. Франкфурт-на-Майне, Германія — , г. , Эльзас-Латарынгія, Германская імперыя) — нямецкі батанік, адзін з заснавальнікаў мікалогіі і ліхеналогіі.
Біяграфія
Антон дэ Бары нарадзіўся ў сям'і лекара, але ўжо ў школе зацікавіўся батанікай. Аднак у 1849-1853 гадах вывучаў медыцыну ў Гайдэльбергу, Марбургу і Берліне. Медыцынскай практыкай ён займаўся толькі адзін год і ў 1855 годзе стварыў батанічную лабараторыю, першую ў Германіі.
У 1867 годзе ў Гале заснаваў існуючы да гэтага часу Інстытут батанікі, аднак з-за панавалай там бюракратыі пераехаў у Страсбург, куды яго запрасілі на пасаду дэкана прыродазнаўчага факультэта.
Высветліў гетэратрофны характар жыўлення грыбоў; паказаў, што паразітныя грыбы з'яўляюцца ўзбуджальнікамі хвароб вышэйшых раслін (1853). Адкрыў і вывучыў палавы працэс у фікаміцэтаў і сумчатых грыбоў, даследаваў цыкл развіцця ржаўнікаў (1863), правёў шматлікія даследаванні водарасцей-кан'югатаў.
Прапанаваў першую філагенетычную сістэму грыбоў.
У 1863 годзе адначасова з Луі Пастэрам даследаваў пытанне аб самазараджэнні жыцця.
Прафесар універсітэтаў у Фрайбургу (1855), Гале (1867) і Страсбургу (1872).
Член Лонданскага каралеўскага таварыства (1884).
Уладзімір Антонавіч Булыга
Уладзімір Антонавіч Булыга (, в. Канюцічы, Мінскі раён — ) — беларускі скульптар.
Біяграфія
Скончыў Мінскае мастацкае вучылішча ў 1962 годзе, Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут у 1967 годзе. Выкладчык архітэктурнага факультэта БПА з 1967 года.
Член Беларускага саюза мастакоў з 1971 года.
Творчасць
Працуе ў галіне станковай і манументальнай скульптуры. Сярод работ: кампазіцыі «Арсеналец» (1967), «Юнацтва» (1970); партрэты М. Багдановіча, хірурга В. А. Мохарта; помнікі С. І. Вавілаву ў Мінску і землякам, якія загінулі ў Вялікую Айчынную вайну (в. Брадзяцін Маларыцкага раёна, абодва 1978), мемарыяльныя дошкі М. Лынькову, М. В. Дарашэвічу ў Мінску, І. І. Якубоўскаму ў Оршы і інш.
Рэва (правінцыя Трэнта)
Рэва (Revò) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Трэнціна — Альта-Адыджэ, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Трэнта.
Насельніцтва складае 1261 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 94 чал./км². Займае плошчу 13 км². Паштовы індэкс — 38028. Тэлефонны код — 0463.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы Santo Stefano.
Юзафат Жыскар
Юзафат Фрыдэрык Жыскар (Józefat Fryderyk Żyskar; у архіўных дакументах НА РС(Я) Фридрих-Иозофат Жискард; псеўд. Х. Ahasfer; 1868—1919, Масква) — ксёндз, гісторык касцёла, публіцыст.
Біяграфія
Ягоным бацькам быў француз, католік, а маці — немка, пратэстантка. У Пецярбургскім кадэцкім корпусе, куды яго аддалі вучыцца, ён пачаў наведваць лекцыі па каталіцкай рэлігіі, якія так захапілі яго, што 18-гадовы юнак пасля заканчэння кадэцкага корпуса паступае ў Пецярбургскую духоўную семінарыю, якая належала да Магілёўскай архідыяцэзіі.
У 1891 г. быў пасвечаны ў святары і пачаў служыць вікарным ксяндзом пры касцёле Святой Кацярыны ў Пецярбургу. Там ён стварае прытулак для ўбогіх дзяцей, якіх сам вучыць і корміць. Але за актыўную дзейнасць на карысць каталіцкай веры сярод рускіх кс. Жыскар па загадзе паліцыі высылаецца з Пецярбургу. З правінцыі ён здолеў выехаць за мяжу і дабрацца да Папы Льва XIII, якому распавёў пра цяжкасці служэння каталіцкай веры ў Расійскай імперыі і раіў даручыць гэту справу езуітам. З Ватыкана кс. Жыскар, усцешаны разуменнем яго дзейнасці Святым Прастолам, нелегальна вярнуўся ў Пецярбург, дзе стаў праводзіць патаемную катэхізацыю.
Аднойчы ноччу, падчас аказання ў леснічоўцы рэлігійных паслуг «упартым», кс. Жыскара арыштаваў паліцэйскі, але адданыя святару вернікі вызвалілі яго і схавалі.
Пасля гэтага ён патаемна прыехаў у Вільню, дзе ў келлі былога бернардзінскага кляштара абсталяваў каплічку, куды дзеля рэлігійных паслуг пацягнуліся ўніяты з усяго края. У Вільні ён пасяліўся ў сваёй маці, якая жыла з дачкою, што была замужам за праваслаўным афіцэрам. Кс. Жыскар паведаміў ім пра тое, з якой мэтай з’явіўся ў Вільні, і, нягледзячы на рознасць у веравызнаннях, атрымаў разуменне і пэўную дапамогу. Аднак у хуткім часе кс. Жыскар быў ізноў высачаны паліцыяй, і яму давялося ўцякаць за мяжу.
У Італіі, паблізу Рыма, ён заснаваў таварыствы святых Юзафата і Юзафатак, каб рыхтаваць місіянераў для працы ў Расійскай імперыі сярод уніятаў. Але хутка гэтыя таварыствы з-за нястачы сродкаў перасталі існаваць. Сам жа кс. Жыскар у грамадзянскай вопратцы вярнуўся ў Расійскую імперыю і зноў распачаў місіянерскую дзейнасць сярод уніятаў. Але ў хуткім часе ён быў арыштаваны ў Дзвінску і зняволены ў Варшаўскай цытадэлі. Неўзабаве кс. Жыскар атрымаў чарговы прысуд: 5 гадоў выгнання ў аддаленыя губерні Расіі.
Служыў ксяндзом у Валагодскай, Кастрамской, а потым у Чарнігаўскай губернях, ад 1905 г. пробашч у Іркуцку адкуль неаднаразова наведваў Якуцкую вобласць, якая ўваходзіла ў склад яго парафіі. У 1908 г. кс. Жыскар звярнуўся да якуцкага губернатара з просьбай даць звесткі пра састарэлых сасланых туды паўстанцаў 1863—1864 гг., «якія жадалі б паехаць на радзіму і там бязбедна і ціхамірна правесці апошнія гады свайго жыцця», і якім «ён адразу вышле грошы, неабходныя на дарогу».
Урэшце ўлады дазволілі яму выехаць на Каўказ. Там, у Сухум-Кале, ля Чорнага мора, ён напісаў кнігу ўспамінаў, прадмову да якой ён падрыхтаваў яшчэ ў Іркуцку.
Потым кс. Жыскар ізноў служыць у Дэрпце. Таксама паспрыяў пілігрымцы да Чэнстаховы пілігрымаў з Пецярбургу, Міншчыны і Магілёўшчыны.
З вялікім замілаваннем піша кс. Жыскар пра жыхароў вёскі Фашчаўка (цяпер у Шклоўскім раёне Магілёўскай вобласці), з якой у пілігрымку да Чэнстаховы выправілася 13 чалавек:
Цікавіўся кс. Жыскар і беларускай літаратурай, бо ў сваіх працах цытуе творы са зборніка Янкі Купалы «Жалейка» (Пецярбург, 1908 г.).
У Дэрпце кс. Жыскар распачаў разам з кс. Д. Банчкоўскім з Луцку — Жытомірскай дыяцэзіі — працу над апісаннем усіх касцёлаў, якая павінна была ахапіць «польскія» касцёлы нават Паўночнай Амерыкі. Кс. Жыскар апрацаваў матэрыял пра магілёўскія, віцебскія і мінскія касцёлы, і гэтыя звесткі выходзілі асобнымі сшыткамі. У іх, апрача фатаздымкаў касцёлаў і каталіцкіх дзеячаў, было змешчана шмат этнаграфічных здымкаў беларускага народа, пададзены гісторыка-этнаграфічны матэрыял. Потым гэтыя сшыткі склалі агульны том. Далейшай працы ў гэтым кірунку перашкодзіла Першая сусветная вайна.
Калі ў лістападзе 1915 г. пры польскім Камітэце ў Маскве ўтварыўся Аддзел апекі над помнікамі мастацтва пад старшынствам М. Радзівіла, то ў яго кіраўнічы склад увайшоў кс. Жыскар, які вышукваў па чыгуначных пакгаўзах і складах лому Галоўнай управы артылерыі вывезеныя з раёна ваенных дзеянняў каталіцкія званы. А калі ў красавіку 1917 г. утварыўся Саюз польскіх арганізацый апекі над помнікамі польскага мастацтва і культуры (куды ўваходзіў і мінскі аддзел), кс. Жыскар зрабіўся намеснікам яго старшыні. Паводле інструкцыі, у кола зацікаўленняў саюза ўваходзілі «прадметы мастацтва, помнікі архітэктуры (збіранне фатаздымкаў), антыкварныя музейныя, бібліятэчныя, этнаграфічныя, рэлігійныя зборы, даўнія польскія строі, ваенныя мундзіры, зброя і г. д.»
Памёр кс. Жыскар у 1917 г. у Маскве на пасадзе вікарыя пры.
Запруды
Запру́ды (, Запруды) — вёска ў Кобрынскім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Астроміцкага сельсавета.
Анджэй Піскозуб
Анджэй Юзаф Роман Піскозуб (нар. 5 лютага 1933, Вольштын, Польшча) — спецыяліст ў галіне гісторыі і геаграфіі цывілізацыі. Былы прафесар Інстытута гісторыі Гданьскага універсітэта, заснавальнік і кіраўнік (1992—2002) Кафедры навук пра цывілізацыю Гданьскага універсітэта.
Запруды
У 1970 годзе да вёскі далучана вёска Мачульнікі.
NGC 6548
NGC 6548 (іншыя абазначэнні — UGC 11115, MCG 3-46-13, ZWG 113.20, KCPG 529B, PGC 61404) — лінзападобная галактыка (SB0) ў сузор’і Геркулес.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Crustomyces
Класіфікацыя
Род Crustomyces налічвае 6 відаў:
Фліндэрс (рака)
Флі́ндэрс (Flinders River) — рака на поўначы Аўстраліі, у штаце Квінслэнд. Рака названая ў гонар даследчыка Аўстраліі Мэцью Фліндэрса (Matthew Flinders).
Даўжыня ракі 830 км. Плошча вадазбору каля 108 000 км². Рака бярэ пачатак на заходніх схілах Вялікага Водападзельнага хрыбта. Упадае ў заліў Карпентарыя (Арафурскае мора). Расход вады каля 16 м³/с. Сталы сцёк толькі ў нізоўі.
Слізістая абалонка
Слі́зістая абало́нка (tunica mucosa, часта кажуць проста слізістая) — унутраная абалонка полых органаў, сазлучаных са знешнім асяроддзем. Слізістая абалонка пакрывае паверхню органаў дыхання, мачавой, палавой і стрававальнай сістэм, унутраныя паверхні вочных павек і ўнутраныя паверхні вушэй.
Назва паходзіць ад слова слізь (mucus): большасць слізістых абалонак пакрытыя пластом слізі, вылучаемай сакраторныя клеткамі эпітэлія (звычайна — фужэрападобнымі клеткамі).
Слізістая абалонка пастаянна ўвільгатняецца сліззю. Складаецца з трох слаёў: эпітэлію, злучальнай тканкі і мышачнай пласцінкі. Бывае гладкая або складкавая. Тканкавыя элементы слізістай абалонкі здольныя да рэгенерацыі.
NGC 6549
NGC 6549 (іншыя абазначэнні — NGC 6550, UGC 11114, MCG 3-46-12, ZWG 113.19, KCPG 529A, PGC 61399) — галактыка ў сузор’і Геркулес.
Гэты аб’ект занесены ў новы агульны каталог некалькі разоў, з абазначэннямі NGC 6549, NGC 6550.
Лімфатычная сістэма
Лімфатычная сістэма (лац.: systema lymphaticum) — частка сасудзістай сістэмы млекакормячых, дапаўняе сардэчна-сасудзістую сістэму. Яна адыгрывае важную ролю ў абмене рэчываў і ачышчэнні клетак і тканак арганізма. У адрозненне ад крывяноснай сістэмы лімфатычная не з’яўляецца закрытай і не мае цэнтральнай помпы. Лімфа, якая цыркулюе ў ёй, рухаецца павольна і пад невялікім ціскам.
Лімфатычная сістэма дапаўняе дзейнасць сардэчна-сасудзістай, дапамагаючы вяртанню з тканкавай вадкасці бялкоў і іншых рэчываў. Яна прадстаўлена лімфатычнымі вузламі і сасудамі.
У структуру лімфатычнай сістэмы ўваходзяць:
Рыва-дэль-Гарда
Рыва-дэль-Гарда (Riva del Garda) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Трэнціна — Альта-Адыджэ, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Трэнта.
Насельніцтва складае 15693 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 374 чал./км². Займае плошчу 42 км². Паштовы індэкс — 38066. Тэлефонны код — 0464.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы Santa Maria Assunta e Andrea apostolo.
Класічная археалогія
Класічная або антычная археалогія — прысвечаная Старажытным Грэцыі і Рыму. Родапачынальніца ўсёй археалогіі як навукі. Узнікла ў эпоху Адраджэння. Частка антыказнаўства.
Класічная археалогія вывучае пісьмовы перыяд гісторыі Старажытных Грэцыі і Рыма. Геаграфічна ахоплівае грэка-рымскі свет ад Іспаніі да Сярэдняй Азіі і Індыі, ад Паўночнай Афрыкі да Скіфіі і Сарматыі.
На тэрыторыі Грэцыі маштабныя даследаванні пачаліся пасля атрымання ёю незалежнасці ад Асманскай імперыі ў 1830 годзе — туды накіраваліся англійскія, французскія і нямецкія археолагі.
Зосіна (Кобрынскі раён)
Зо́сіна (, Зосино) — вёска ў Кобрынскім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Астроміцкага сельсавета.
Віктар Мітрафанавіч Пузікаў
Віктар Мітрафанавіч Пу́зікаў ( — ) — вучоны, філосаф і культуролаг, кандыдат філасофскіх навук (1958), прафесар (1978), Заслужаны работнік вышэйшай школы БССР (1975).
Навуковая дзейнасць
Займаўся вывучэннем пытанняў гісторыі філасофіі і сацыялогіі, асветы і культуры Беларусі. Сярод апублікаваных прац:
Чара Дыяніса
Чара Дыяніса (таксама Марское падарожжа Дыяніса, Дыяніс у ладдзі) — сучасная назва аднаго з самых вядомых твораў старажытнагрэчаскага вазапісу, кіліка, датаванага 540—530 гадамі да н. э. Гэта адзін з шэдэўраў атычнага чорнафігурнага вазапісца Эксекія і адзін з самых значных твораў Дзяржаўнага антычнага збору ў Мюнхене.
Кантэкст
Былі прапанаваны дзве версіі значэння размалёўкі кіліка. Найбольш распаўсюджаным з’яўляецца меркаванне аб тым, што гэта спасылка на сёмы гамераўскі гімн, у якім распавядаецца, як Дыяніс быў выкрадзены этрускімі піратамі, што не былі дасведчаныя пра яго асобу. Бог блытае ім думкі і прымушае скакаць у ваду, дзе яны ператвараюцца ў дэльфінаў.
Іншая магчымая версія мяркуе, што на кіліку намалявана прыбыццё Дыяніса на афінскія. Ён нясе людзям сакрэт вінаробства. Выявы вакол ручкі, верагодна, паказваюць баі за целы Патрокла і Ахіла, а аголенае цела з’яўляецца трупам Патрокла.
Інавацыі
Кубак змяшчае шматлікія тэхнічныя інавацыі. Як ганчар, Эксекій узяў старыя формы і змяніў іх на зусім новыя. Гэтая форма посуду, так званая Чара тыпу А з тоўстай ножкай, кольцам вакол ствала, і глыбокай і шырокай чашай, хутка стане дамінуючай формай. Матыў «чары з вачамі» быў першапачаткова ўведзены Эксекіем, магчыма, з гэтым творам. Аздабленне вакол ручак было аналагічным, але ў адрозненне ад іншых новаўвядзенняў яго не ляпілі. Раней тонда не займала амаль усю ўнутраную частку чары. Да гэтага часу паражніна посуду ўпрыгожвалася невялікімі тонда з выявай. Таксама новай, але толькі эксперыментальнай на працягу некалькіх гадоў і вельмі рэдкай пазней, была тэхніка, якую ў англамоўнай літаратуры называюць (Наўмысна чырвоны), у якой фон рабіўся з цёмна-чырвонай гліны. Для гэтай тэхнікі «Ладдзя Дыяніса» таксама самы ранні прыклад.
Гісторыя
Аўтарства Эксекія бясспрэчнае, бо ён пакінуў на ножцы надпіс EΞΣΕΚΙΑΣ ΕΠΟΕΣΕ — «Эксекій зрабіў гэта». Атрыбуцыя карціны да яго выцякае са стылістычных супастаўленняў. Хоць па ўнутранай храналогіі працы Эксекія да гэтага часу цалкам не зразумелыя, гэты кілік, як правіла, размяшчаюць сярод яго пазнейшых работ. Дакладная дата вагаецца паміж 540 і 530 гадамі да нашай эры.
Чаша была знойдзена падчас раскопак Люсьена Банапарта ў Вульчы і набыта для Людвіга I Вітэльсбаха ў 1841 годзе.
Куманіка
Куманіка (Rubus suberectus) — від паўкустоў сямейства.
Назва
Ажына неская, ажына, дуброўка , ажэўні, жавіны, чорныя маліны , жавіна, жавіннік  , ажавіна, ажэвіны.
Батанічнае апісанне
З'яўляецца блізкім відам, ад якой адрозніваецца пераважна граністымі (у ажыны цыліндрычныя) парасткамі першага года, наяўнасцю прамастаячых, толькі на верхавіне паніклых, парасткаў, чырванавата-чорных пладоў без шызага налёту, адсутнасцю бялёсага налёту на сцяблах.
Лістападны паўкуст вышынёй да 1-3 метраў, які ўтварае каранёвыя парасткі — стромкія, толькі на верхавіне апускаюцца, вуглавата-рабрыстыя з рэдкімі, амаль прамымі чорна-пурпурнымі шыпамі больш-менш аднолькавай даўжыні.
Лісце складанае, чаргаванае, на маладых парастках пяціпальцае, ніжнія лісты часам трайчастыя (часам лісточкаў сем-восем ), з нераўнамерна-востразубчатымі бакамі. Лісточкі тонкія, зверху звычайна голыя, знізу кароткаваласістыя па жылках, ніжняя паверхня лісточка больш светлая.
Пладушчыя галінкі кароткія, размешчаны гарызантальна, маюць рэдкія шыпікі і тройчатае лісце.
Кветкі досыць буйныя, дыяметрам каля 2 см, з зялёнымі чашалісцікамі і белымі пялёсткамі, сабраны па 5-12 штук у шчыткападобныя-мяцельчатыя суквецці на канцах пладушчых парасткаў па рэбрах, пялёсткаў пяць.
Плод — невялікая голая, бліскучая, цёмна-малінавая ці чырванавата-чорная, часам амаль чорная, шматкасцянка. Костачка маленькая, трохвугольная.
Пашырэнне
Куманіка сустракаецца ў лясах, на ўзлесках, па берагах рэк і на ўскраінах балот у Сярэдняй і Атлантычнай Еўропе, Скандынавіі. Від апісаны з Англіі.
У Беларусі сустракаецца паўсюдна. Расце на паніжаных месцах у хваёвых лясах, у хмызняках, на ўзлесках і па берагах рэк.
Цвіце ў чэрвені-ліпені, спее ў жніўні.
Ужыванне
Плады куманікі ядомыя, але ў культуры гэта расліна вырошчваецца рэдка. Падчас цвіцення дае меданосным пчолам шмат нектару. Мёд светлы, празрысты, з лёгкім водарам.
Рыхард Нікалас фон Кудэнгофэ-Калергі
Рыхард Нікалас Эйджыро, граф фон Кудэнгофэ-Калергі  (16 лістапада, 1894 — 27 ліпеня, 1972) — аўстрыйскі палітык, філосаф, граф з роду Кудэнгофэ-Калергі.
Біяграфія
Адзін з пачынальнікаў Еўрапейскай інтэграцыі, заснавалькік і прэзідэнт Панеўрапейскага саюза на працягу 49 гадоў. Яго бацькамі былі Гайнрых фон Кудэнгофэ-Калергі, аўстра-венгерскі дыпламат, і Міцуко Аояма, дачка гандлёўца нафтай і антыкварыятам, а таксама вялікага землеўладальніка з Токіа. У Японіі вядомы пад прозвішчам Аояма Эйджыро. Атрымаў грамадзянства Чэхаславаччыны ў 1919 годзе, а з 1939 года і да яго смерці — французскае грамадзянства.
Погляды
Яго першая кніга, Пан-Еўропа, была надрукаваная ў 1923 годзе, і змяшчала заяву на ўступленне ў Пан-Еўрапейскі рух. Першы кангрэс Руху Кудэгнгофэ-Калергі адбыўся ў Вене ў 1926 годзе. Сярод тых, хто яго наведаў, былі: Альберт Эйнштэйн, Томас Ман і Зігмунд Фройд.
Вядомая цытата Калергі:
«Будучы чалавек будзе змешанай расы. Сучасныя расы і класы будуць паступова знікаць з-за („змены“) прасторы, часу і знікнення забабонаў. Эўразійска-негрыцянская раса будучыні, што будзе нагадваць старажытных егіпцян, замяняе разнастайнасць народаў разнастайнасцю асоб.»
NGC 6552
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Ермаловіч
Ермаловіч — беларускае прозвішча.
Сімі-Валі
Сімі-Валі (Simi Valley) — горад у акрузе Вентура (штат Каліфорнія, ЗША). Насельніцтва - 126 878 чалавек (перапіс 2017 года). Па дадзеных Бюро перапісу насельніцтва ЗША Сімі-Валі мае агульную плошчу ў 109,42 км², з якіх 107,433 км² займае зямля і 1,986 км² - вада. Плошча водных рэсурсаў складае 1,8% ад усёй яго плошчы.
Руды воўк
Руды воўк (Canis rufus) — драпежнае млекакормячае; часам лічыцца падвідам шэрага ваўка. Не варта блытаць з чырвоным ваўком (Cuon alpinus).
Самы рэдкі прадстаўнік сямейства ваўкоў, руды воўк некалі засяляў вялікую частку усходу ЗША, ад Пенсільваніі да Тэхаса. Аднак у XX ст. з-за знішчэння, разбурэння асяроддзя пражывання і гібрыдызацыі з каётамі рудыя ваўкі апынуліся на грані вымірання. Іх арэал спачатку скараціўся да крайняга паўднёва-захаду Луізіяны і паўднёва-усходу Тэхаса, а да канца 1970-х гадоў рудыя ваўкі ў прыродзе канчаткова зніклі, і захаваліся толькі асобіны ў заапарках і гадавальніках. Пачынаючы з 1988 г. вядзецца праца па вяртанні рудых ваўкоў ў натуральнае асяроддзе пасялення — у горы Грэйт-Смокі-Маунтынс ў Паўночнай Караліне і Тэнэсі.
Марш-кідок на Прышціну
Марш-кідок на Прышціну — аперацыя па перакідцы зводнага батальёна ПДВ УС Расіі, які ўваходзіў у склад міжнароднага міратворчага кантынгенту ў Босніі і Герцагавіне (горад Углевік), у горад Прышціна (Косава і Метохія), праведзеная ў ноч з 11 на 12 чэрвеня 1999 года. На Захадзе аперацыя вядомая як Інцыдэнт у Прышціне (прышцінскі інцыдэнт).
Мэтай аперацыі было ўсталяванне кантролю над аэрапортам «Слаціна» (цяпер — Міжнародны аэрапорт Прышціны) раней брытанскага аддзела KFOR.
Перадгісторыя
Пасля пачатку ваенных дзеянняў паміж югаслаўскай арміяй і Арміяй вызвалення Косава Захад абвінаваціў сербскія ўлады ў этнічных чыстках. Пасля інцыдэнту ў н. п. Рачака блок НАТА запатрабаваў вывесці сербскія войскі з аўтаномнай вобласці Косава і Метохія, населенай галоўным чынам албанцамі. Югаславія не выканалп ўмовы ўльтыматума. У выніку 24 сакавіка 1999 гады войскі НАТА пачалі ваенную аперацыю ў дачыненні да Югаславіі, якая доўжылася з сакавіка па чэрвень.
У ходзе аперацыі авіяцыя НАТА ажыццяўляла бамбардзіроўкі стратэгічных ваенных і грамадзянскіх аб’ектаў на тэрыторыі Сербіі. На 12 чэрвеня быў запланаваны ўвод сухапутных войскаў з боку Македоніі. Галоўным стратэгічным аб’ектам, які падлягаў захопу ў першую чаргу, стаў міжнародны аэрапорт «Слаціна», што размяшчаўся за 15 км на паўднёвы ўсход ад горада Прышціна, — адзіны аэрапорт з узлётна-пасадачнай паласой, здольнай прымаць любыя тыпы самалётаў, у тым ліку цяжкія ваенна-транспартныя.
Падрыхтоўка да марш-кідку на Прышціну
Паводле пазіцыі Расіі, для абазначэння сваёй прысутнасці ў сусветнай палітыцы, а таксама для забеспячэння сваіх геапалітычных інтарэсаў у Балканскім рэгіёне, кіраўніцтвам Мінабароны і Міністэрства замежных спраў, са згоды прэзідэнта Барыса Ельцына, было прынята рашэнне аб захопе аэрапорта «Слаціна» і ўводзе на тэрыторыю Косава і Метохіі расійскага міратворчага кантынгенту.
У той жа час, як у МЗС (прадстаўнік прэзідэнта Расіі па ўрэгуляванні сітуацыі вакол СРЮ Віктар Чарнамырдзін), так і ў Генштабе (начальнік Генштаба генерал арміі Анатоль Квашніна і іншыя) былі і праціўнікі правядзення гэтай аперацыі, што баяліся канфрантацыі з ЗША і іх саюзнікамі, так як перакідка расійскага батальёна ішла насуперак з ваеннымі планамі НАТА і магла прывесці да пачатку поўнамаштабнай вайны. З прычыны гэтага план па занятку аэрапорта даводзілася распрацоўваць ў таямніцы і ад шматлікіх расійскіх вайскоўцаў і палітыкаў.
Па словах Леаніда Івашова, што займаў пасаду начальніка Галоўнага ўпраўлення міжнароднага ваеннага супрацоўніцтва Мінабароны Расіі, аб аперацыі не ведалі не толькі ў міністэрстве замежных спраў. У Генштабе, міністэрстве абароны, паветрана-дэсантных войсках пра гэта ведалі літаральна адзінкі. А ў поўным аб’ёме аб усёй аперацыі, уключаючы ваенна-дыпламатычнае прыкрыццё, ведалі ўсяго шэсць чалавек. Нават прэзідэнту Ельцыну была прадастаўлена аналітычная запіска з агульнымі прапановамі, а не канкрэтнымі дзеяннямі.
У выпадку нападу на дэсантнікаў з боку сілаў НАТА планавалася ў спешным парадку правесці бліц-перамовы з ваенным і палітычным кіраўніцтвам Югаславіі, уступіць з Югаславіяй у ваенны саюз і даць адпор надыходзячым войскам НАТА на ўсёй тэрыторыі Косава, адначасова перакінуўшы у Косава і Метохію некалькі палкоў ПДВ, аж да дывізіі. На думку генерала Л. Івашова, такое развіццё падзей было б першапачаткова паспяховым, бо кіраўніцтва НАТА не было ў поўнай меры гатова да поўнамаштабнай наземнай аперацыі.
Synapsis
Synapsis — манатыпны род кветкавых раслін у сямействе Schlegeliaceae. Эндэмічны для вострава Куба.
Марш-кідок на Прышціну
Падрыхтоўка да марш-кідку на Прышціну
У маі 1999 года маёр Юнус-бек Еўкураў, які знаходзіўся ў той час у складзе міжнароднага міратворчага кантынгенту ў Босніі і Герцагавіне, атрымаў ад вышэйшага ваеннага камандавання Расійскай Федэрацыі зусім сакрэтнае заданне: у складзе групы з 18 ваеннаслужачых падраздзялення спецыяльнага прызначэння ГРУ ГШ УС Расіі ўтойліва пракрасціся на тэрыторыю Косава і Метохіі, узяць пад кантроль стратэгічны аб’ект — аэрапорт «Слаціна» і падрыхтавацца да прыбыцця асноўных сіл расійскага кантынгенту.
Synapsis
Адзіны від Synapsis ilicifolia.
Марш-кідок на Прышціну
Падрыхтоўка да марш-кідку на Прышціну
Пастаўленая задача была выкананая, і група Еўкурава, дзейнічаючы пад рознымі легендамі, таемна для навакольных сербаў і албанцаў у канцы мая 1999 года ўзяла пад поўны кантроль аэрапорт «Слаціна». Падрабязныя абставіны дадзенай аперацыі засакрэчаныя.
10 чэрвеня 1999 года ваенная аперацыя НАТА завяршылася. Як вынікае з рэзалюцыі СБ ААН 1244 у Косава ўводзіліся міратворчыя сілы НАТА.
Устанаўленне кантролю над аэрадромам «Слаціна» і ўвод у Косава міратворчых сіл былі запланаваны на 12 чэрвеня. Асноўныя сухапутныя сілы НАТА былі сканцэнтраваны ў Македоніі і рыхтаваліся выступіць у бок Косава раніцай 12 чэрвеня.
10 чэрвеня расійскаму міратворчаму кантынгенту SFOR (падраздзялення ПДВ), які знаходзіўся ў Босніі і Герцагавіне, паступіў загад падрыхтаваць механізаваную калону і перадавы атрад колькасцю да 200 чалавек.
Перадавы атрад і калона, у склад якой уваходзілі БТРы, аўтамашыны «Урал» і «УАЗ», былі падрыхтаваны ў самы кароткі тэрмін. Пры гэтым асабісты склад (акрамя камандавання), які павінен быў удзельнічаць у марш-кідку, да самага апошняга моманту не ведаў, куды і навошта яны рыхтуюцца выступаць.
Пачатак аперацыі
11 чэрвеня у 4:00 (па іншых звестках, гатоўнасць да пачатку руху была прызначаная на 5-й гадзіны раніцы, а пачалі рух ў 11 гадзін ) перадавы атрад ПДВ на БТРах і аўтамашынах вылучыўся ў бок мяжы Босніі і Югаславіі. Камандавалі старэйшы аператыўнай групы Паветрана-дэсантных войскаў Расіі ў Босніі і Герцагавіне генерал-маёр Валерый Рыбкін і камбат палкоўнік Сяргей Паўлаў. На тэрыторыі Сербіі да калоны далучыўся прызначаны ад Генштаба генерал-лейтэнант Заварзін. Ішлі хутка — пад 80 км/ч. . Калона без цяжкасцяў перасекла мяжу. Да гэтага моманту камандаванне НАТА не размяшчала звесткамі пра пачатак марш-кідка расійскіх дэсантнікаў на Прышціну.
Начальнік Генштаба генерал арміі Анатоль Квашніна па камандна-штабной сувязі баснійскай брыгады загадаў Віктару Заварзіну неадкладна разгарнуць батальён у зваротным кірунку. Заварзін, у сваю чаргу, паведаміў пра гэта начальніку ГУ МВС Мінабароны Расіі генерал-лейтэнанту Леаніду Івашова. Апошні нагадаў яму, што «рашэнне на ўвод батальёна прыняў Вярхоўны Галоўнакамандуючы — Прэзідэнт Расіі, а загад пра яго аддаў міністр абароны <...> Такім чынам, ніякіх разваротаў і прыпынкаў — толькі наперад». Каб зберагчы Заварзіна ад новых несанкцыянаваных загадаў, Івашоў прапанаваў яму на час выключыць мабільны тэлефон. Неўзабаве Квашніна паспрабаваў зноў перадаць загад аб спыненні батальёна праз штаб брыгады (у камандна-штабной машыне знаходзілася свая апаратура сувязі), аднак Заварзін, узяўшы ўсю адказнасць на сябе, працягваў рух далей.
Калі амаль праз суткі батальён выйшаў да мяжы з Косава, ён, як і было прадугледжана, прытармазіў і 12 чэрвеня ноччу перасёк адміністрацыйную мяжу Сербіі з Косава толькі пасля таго, як спецпадраздзяленні НАТА (разведкі, сувязі і іншыя) перасеклі мяжу Македоніі з Косава. Да гэтага часу аб вылучэнні расійскіх дэсантнікаў у Брусэлі ўжо ведалі
Рух калоны расійскіх войскаў па Югаславіі быў сустрэты мясцовым насельніцтвам неадназначна. Падчас праходжання па тэрыторыі Сербіі, у тым ліку і тэрыторыі Косава, насельніцтва з радасцю сустракала расійскіх салдат, закідваючы тэхніку кветкамі, перадаючы ежу і напоі, у сувязі чым рух калоны нязначна запавольваліся. Аднак, пазней ужо ў самім Косаве пачаліся супрацьстаяння з прыхільнікамі незалежнасці рэгіёна.
Калона дэсантнікаў прыбыла ў Прышціну прыкладна ў 2 гадзіны ночы 12 чэрвеня. Насельніцтва горада выйшла на вуліцы сустракаць калону, пры гэтым выкарыстоўваліся петарды, светлавыя ракеты, дзесьці раздаваліся аўтаматныя чэргі. Калона прайшла праз Прышціну за 1,5 гадзіны. Адразу за Прышцінай калона ўехала ў Косава Поле, дзе спынілася на непрацяглы час для ўдакладнення задач і атрымання звестак ад разведкі.