cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Інданезійская акупацыя Усходняга Тымора
Рэферэндум 1999 года
Цягам некалькіх гадзін пасля абвяшчэння вынікаў рэферэндуму ваенізаваныя групоўкі пачалі нападаць на людзей і рабіць падпалы ў сталіцы, Дылі. Замежныя журналісты і назіральнікі выбараў ратаваліся ўцёкамі, дзясяткі тысяч усходнетыморцаў збеглі ў горы. Ісламісцкія банды атакавалі будынак каталіцкай, забіўшы два дзясяткі чалавек; на наступны дзень штаб-кватэра МКЧК была атакавана і згарэла дашчэнту. Амаль сто чалавек былі забіты надалей у, шматлікія справаздачы пра падобныя выпадкі разаніны паступалі з усяго Усходняга Тымора. ААН адклікала большасць сваіх службоўцаў, але абгароджаныя тэрыторыі ў Дылі былі наводнены ўцекачамі. Чатыры працаўнікі ААН адмовіліся ад эвакуацыі датуль, пакуль уцекачы не будуць выратаваны, сказаўшы, што яны аддадуць перавагу загінуць ад рук узброеных груповак. У той жа час інданезійскія войскі і паўвайсковыя банды сілком адправілі больш 200 000 чалавек у Заходні Тымор, у лагеры; умовы ўтрымання там атрымалі ад Human Rights Watch эпітэт «жаласныя».
Падчас сустрэчы з дэлегацыяй ААН у Джакарце 8 верасня прэзідэнт Інданезіі назваў паведамленні пра кровапраліцце ва Усходнім Тыморы «фантазіямі» і «хлуснёй». Генерал інданезійскай арміі (Wiranto) настойліва сцвярджаў, што яго салдаты трымаюць сітуацыю пад кантролем, а потым выказаў свае эмоцыі пра Усходні Тымор выкананнем хіта 1975 года  на імпрэзе для жонак вайскоўцаў.
Сыход інданезійцаў і высілкі па падтрыманні міру
Гвалт выклікаў негатыўную грамадскую рэакцыю ў Аўстраліі, Партугаліі і іншых краінах, а актывісты гэтых краін аказвалі ціск на свае ўрады для прыняцця мер. Аўстралійскі прэм'ер-міністр Джон Говард радзіўся з генсакам ААН Кофі Ананам і лабіяваў прэзідэнта ЗША Біла Клінтана падтрымаць уступ ва Усходні Тымор узначаленых Аўстраліяй міжнародных міратворчых сіл для спынення хваляванняў. ЗША падалі патрэбныя ў той час лагістычныя і разведвальныя рэсурсы і стрымальную наяўнасць, але не вылучылі для аперацыі армію. Урэшце, 11 верасня Біл Клінтан заявіў : Я ясна даў зразумець, што мая гатовасць спрыяць далейшай эканамічнай дапамозе з боку міжнароднай супольнасці будзе залежаць ад таго, якія меры з сённяшняга дня будзе прымаць Інданезія. Інданезія, якая знаходзілася ў цяжкім фінансавым стане, памякчыла пазіцыю. Прэзідэнт Хабібі заявіў 12 верасня, што Інданезія адкліча сваіх салдатаў і дасць аўстралійскім міратворчым войскам увайсці ва Усходні Тымор.
15 верасня 1999 года Савет бяспекі ААН выказаў заклапочанасць пра пагаршэнне сітуацыі ва Усходнім Тыморы і выпусціў рэзалюцыю 1264, якая закліквала міжнародны міратворчы кантынгент аднавіць мір і бяспеку для абароны і падтрымкі місіі ААН і для аблягчэння аперацый па аказанні гуманітарнай дапамогі датуль, пакуль міратворчыя сілы ААН не будуць ухвалены і дыслакаваны на тэрыторыі Тымора.
(МСУТ) пад камандаваннем аўстралійскага генерал-маёра ўвайшлі ў Дылі 20 верасня, а 31 кастрычніка апошнія часткі інданезійскіх войскаў пакінулі Усходні Тымор. Прыбыццё тысяч салдатаў міжнародных войскаў ва Усходні Тымор прывяло да таго, што незаконныя ўзброеныя фармаванні беглі праз граніцу ў Інданезію, адкуль ажыццяўлялі потым адзінкавыя выбегі супраць МСУТ.
(ЧААНУТ) была заснавана пад канец кастрычніка і кіравала рэгіёнам два гады. Кантроль над дзяржавай быў перададзены ўраду Усходняга Тымора, і 20 мая 2002 года была абвешчана незалежнасць. 27 сентября того же года Восточный Тимор присоединился к ООН как его 191-й член.
Большая частка ваенных сіл МСУТ была аўстралійцамі — на піку аперацыі ў ёй бралі ўдзел больш за 5500 вайскоўцаў з Аўстраліі, улучаючы брыгаду пяхоты з бранятанкавай і авіяцыйнай падтрымкай; у выніку 22 дзяржавы ўнеслі свой унёсак у МСУТ, лік войскаў у якіх налічваў больш 11 000 чалавек. Злучаныя Штаты падавалі важную лагістычную і дыпламатычную падтрымку падчас крызісу, тым часам як крэйсер быў пасланы бараніць марскі флот МСУТ, а батальён марской пяхоты з 1000 чалавек, разам з бранятанкавай тэхнікай і артылерыяй адправіліся ва Усходні Тымор на борце  для падавання стратэгічнага рэзерву ў выпадку значнага ўзброенага супраціўлення.
Міжнародная рэакцыя
Інданезія скарысталася страхам перад камунізмам заходніх краін, улучаючы Аўстралію і ЗША, для атрымання падтрымкі перад уварваннем і акупацыяй Усходняга Тымора. Уварванне і падаўленне руху за незалежнасць Усходняга Тымора паслужыла сур'ёзным ударам па інданезійскай рэпутацыі ў свеце і міжнародным даверы да яе. Крытыка з боку зрабіла немагчымым узначальванне Інданезіяй Руху недалучэння, чаго дамагаўся Сухарта; асуджэнне краіны працягвалася да 1990-х гадоў.
Аўстралія
У верасні 1974 года аўстралійскі прэм'ер-міністр Гоф Уітлэм сустрэўся з Сухарта і заявіў, што ён будзе падтрымваць Інданезію ў выпадку, калі яна анексуе Усходні Тымор. 11 лістапада 1975 года ўрад Уітлэма быў. Гэта наклала абмежаванні на часовы ўрад Малкалма Фрэйзера. Да таго, як сталі вядомыя вынікі, кожнае дзеянне патрабавала падтрымкі ад абедзвюх палітычных партый і генерал-губернатара. 4 снежня 1975 года Аўстралія беспаспяхова дабівалася прыняцця рэзалюцыі ААН пра статус Усходняга Тымора, аўстралійскі ўрад эвакуяваў сваіх грамадзян і іншых замежных падданых з Дылі.
Жазэ Рамуш-Орта прыбыў у Дарвін 5 верасня, заявіўшы, што гуманітарныя арганізацыі і Аўстралійскае таварыства міжнароднай дапамогі Тымору (ASIAT) былі забаронены ва Усходнім Тыморы. На той жа прэс-канферэнцыі Орта сказаў, што Усходні Тымор і ўрад FRETILIN не прымуць ніякай дапамогі з боку ААН, калі ў яе аказанні возьме ўдзел Аўстралія.
Пасля перамогі ў снежаньскіх выбарах урад Фрэйзера вырашыў, што гандаль з Паўднёва-Усходняй Азіяй і палітычныя сувязі з ёй занадта важныя для таго, каб быць пастаўленымі на кон з-за «безнадзейнай справы». Аўстралія ўстрымлівалася пры галасаваннях за рэзалюцыі ААН ад 1976 і 1977 года, а ў 1978 годзе стала адзінай дзяржавай, што афіцыйна прызнала Усходні Тымор правінцыяй Інданезіі.
Год праз Аўстралія і Інданезія пачалі падрыхтоўку дагавора, што падзяляе рэсурсы ў Тыморскім моры. Пагадненне было падпісана ў снежні 1989 года, ахапляючы здабычу ад аднаго да сямі мільярдаў барэляў нафты. Гэты дагавор, разам з агульным эканамічным супрацоўніцтвам з Інданезіяй, часта згадваецца як вырашальны фактар для пазіцыі аўстралійскага ўрада. Але ўлічваючы, што амаль 60 000 усходнетыморцаў загінулі падчас бітвы паміж аўстралійскімі і японскімі войскамі, якая адбылася пасля ўварвання ў Тымор японцаў у час Другой сусветнай вайны , некаторыя аўстралійцы былі ўпэўнены, што іх урад завінаваціў былой партугальскай калоніі. Джэймс Дан, старэйшы саветнік па міжнародных адносінах до і падчас акупацыі, асуджаў пазіцыю ўрада, заяўляючы потам: «Тое, што разглядалася як важная стратэгічная пазіцыя ў 1941-м, у 1974-м неактуальнае і нязначнае». Некаторыя аўстралійскія ветэраны Другой сусветнай вайны пратэставалі супраць акупацыі па падобных прычынах.
У канцы 1998 год Джон Говард і міністр замежных спраў падрыхтавалі ліст Інданезіі пра змены ў аўстралійскай пазіцыі, прапануючы даць шанец Усходняму Тымору прагаласаваць пра незалежнасць на працягу дзесяцігоддзя.
Ліст засмуціў інданезійскага прэзідэнта Хабібі, які бачыў у ім вінавачанне Інданезіі ў каланіялізме, і ён вырашыў правесці рэферэндум у найбліжэйшы час. рэферэндум быў праведзены ў 1999 годзе і паказаў, што пераважная большасць жыхароў падтрымлівае незалежнасць, але за гэтым пачаліся бязлітасныя сутыкненні і крызіс бяспекі, арганізаваны ўзброенымі групоўкамі, што выступалі супраць незалежнасці. Аўстралія ўзначаліла санкцыянаваныя ААН для спынення гвалту і аднаўлення парадку. Тым часам як умяшанне было паспяховым, аўстралійска-інданезійскія адносіны аднавіліся толькі праз некалькі гадоў.
Аўстралійская лейбарысцкая партыя змяніла палітыку ў адносінах да Усходняга Тымора ў 1999 годзе і прыняла бок падтрымкі ўсходнетыморскай незалежнасці і супраціву інданезійскай наяўнасці ў рэгіёне, як заявіў яе прадстаўнік па міжнародных справах (Laurie Brereton). Аўтарытэт Брэрэтона аспрэчваў урад кіруючай ліберальна-нацыянальнай кааліцыі, яго прэм'ер-міністр Говард і міністр замежных спраў Доўнер. Падтрымку кампаніі аказваў тагачасны член парламента ад лейбарыстаў Кевін Рад, які пазней прывёў лейбарысцкую партыю да перамогі на выбарах 2007 года.
Партугалія
На наступны дзень пасля ўварванні Партугалія перапыніла дыпламатычныя адносіны з Інданезіяй і пачала падтрымваць рэзалюцыі ААН, якія асуджалі ўварванне. Тым не менш, у канцы 70-х — пачатку 80-х партугальскі ўрад неахвотна абмяркоўваў дадзеную праблему; амерыканскі спецыяліст па Інданезіі Бенедыкт Андэрсан (Benedict Anderson) меркаваў, што прычынай гэтаму была нявызначанасць у дачыненні заявы Партугаліі на ўступ у Еўрапейскую эканамічную супольнасць. Партугальская крытыка рэзка пачала ўзрастаць з сярэдзіны 1980-х і, пад грамадскім ціскам краіна стала адным з найболей вядомых актывістаў на міжнародных абмеркаваннях пытання самавызначэння Усходняга Тымора. На працягу 1990-х Партугалія брала ўдзел у пасярэдніцтве ААН з Інданезіяй.
ЗША
У сярэдзіне 1970-х ЗША завяршалі адступленне з Індакітая. Непахісная антыкамуністычная Інданезія разглядалася імі як істотная процівага ў рэгіёне і сяброўскія адносіны з інданезійскім урадам лічыліся важнейшымі, чым дэкаланізацыйны працэс ва Усходнім Тыморы. Злучаныя Штаты таксама хацелі захаваць свой доступ да глыбакаводных праліваў Інданезіі для невыяўляльнага праходу падвадных лодак паміж Індыйскім і Ціхім акіянамі.
За дзень да ўварвання прэзідэнт ЗША Джэральд Форд і дзяржсакратар Генры Кісінджэр сустрэліся з інданезійскім прэзідэнтам Сухарта і, па наяўных паведамленнях, далі сваю згоду на ўварванне. У адказ на рэпліку Сухарта «Мы хочам вашага разумення, калі намі будзе палічана патрэбным прыняць хуткія і наважныя дзеянні [ва Усходнім Тыморы]», на што Форд яму адказаў «Мы зразумеем вашу пазіцыю і не будзем перашкаджаць вам у гэтым пытанні. Мы разумеем праблему і наяўныя ў вас намеры». Кісінджэр таксама пагадзіўся, хоць у яго і былі боязі, што выкарыстанне створанай у ЗША зброі ва ўварванні будзе выстаўлена на ўсеагульны агляд, кажучы пра сваё жаданне «паўплываць на рэакцыю ў Амерыцы» так, каб «было менш шанцаў, што людзі будуць абмяркоўваць сітуацыю ў непажаданым для ўрада кірунку». ЗША таксама выказалі надзею, што ўварванне будзе імклівым і не пацягне за сабой працяглага супраціўлення. «Па-за залежнасцю ад таго, што вы станеце рабіць, вельмі важна, каб гэта хутка скончылася», сказаў Кісінджэр Сухарта. Галоўным страхам Кісінджэра, напэўна, было тое, што, калі паўкамуністычны FRETILIN гвалтоўна захопіць уладу, гэта можа натхніць на падобныя перамогі камуністаў па ўсёй Азіі і, магчыма, нават да з'яўлення сепаратысцкіх паўстанняў, якія паставяць пад пагрозу існаванне Інданезіі як дзяржавы.
ЗША пастаўлялі зброю ў Інданезію падчас уварвання і наступнай акупацыі. Праз тыдзень пасля ўварвання Савет нацыянальнай бяспекі падрыхтаваў дэталёвы аналіз, які выявіў, што пераважная большасць ваеннай тэхнікі была пададзена ЗША. Тым часам як амерыканскі ўрад казаў, што ён прыпыніла вайсковую дапамогу са снежня 1975-га па чэрвень 1976-га, насамрэч яе памер быў вышэй, чым прапанаваў Дзяржаўны дэпартамент, і Кангрэс працягваў павялічваць яго амаль удвая. Ваенная дапамога ЗША і продаж зброі ў Інданезію павялічыліся з 1974 года і працягваліся да часоў Буша і Клінтана, спыніўшыся толькі ў 1999 годзе. Паміж 1975-м і 1980-м гадамі, калі гвалт ва Усходнім Тыморы дасягнуў піка, ЗША выдаткавалі прыкладна 340 мільёнаў долараў у вайсковае забеспячэнне інданезійскага ўрада. Аб'ём гандлю зброяй паміж ЗША і Інданезіяй у 1975—1995 гадах склаў прыкладна 1,1 мільярда долараў.
ААН сцвярджала ў раздзеле «Адказнасць» сваёй выніковай справаздачы, што «вайсковая і палітычная дапамога [ЗША] была істотнай падчас інданезійскіх уварвання і акупацыі» Усходняга Тымора ў перыяд з 1975 па 1999 год. Справаздача (стар. 92) таксама сцвярджала, што «падаванне зброі ЗША было вырашальным для інданезійскага патэнцыялу актывізацыі ваенных аперацый з 1977 года, скіраваных на знішчэнне супраціўлення, у чым ключавую ролю згуляла авіяцыя, што пастаўлялася ЗША».
FRETILIN сцвярджаў, што ступень падтрымкі высілкаў урада Інданезіі ва Усходнім Тыморы з боку ЗША, магчыма, выйшла за межы дыпламатычнай і матэрыяльнай дапамогі. Справаздача з Сіднея, датавана 19 чэрвеня 1978 года, цытуе прэс-рэліз FRETILIN, што сцвярджаў наступнае: «Амерыканскія вайсковыя саветнікі і найміты змагаліся разам з інданезійскімі салдатамі супраць FRETILIN у дзвюх бітвах … У той жа час амерыканскія пілоты лётаюць на  для дапамогі інданезійскай авіяцыі ў бамбардзіровачных налётах на вызваленыя тэрыторыі пад кантролем FRETILIN».
Злучаныя Штаты ўстрымліваліся ад галасавання па большасці рэзалюцый ААН, што асуджалі інданезійскае ўварванне. Дэніэл Патрык Мойніхэн, прадстаўнік ЗША ў ААН у той час, напісаў пазней у мемуарах: «Дзярждэпартамент жадаў, каб любыя меры, якія распачынала ААН, аказаліся зусім неэфектыўнымі. Заданне забяспечыць гэта была дадзена мне, і я выконваў яе з немалым поспехам».
Філіпіны
З-за моцных сувязей з Інданезіяй Філіпіны спрадвечна не засудзілі ўварванне. Яны не толькі забаранілі заезд Рамуш-Орта ў краіну ў 1997 годзе (калі ён быў запрошаны прачытаць лекцыю ва ), але і ўнеслі яго ў чорны спіс пагранічнікаў.
Аднак, з павелічэннем падтрымкі незалежнасці рознымі краінамі Філіпіны змянілі палітыку. Пасля рэферэндуму Філіпіны ўнеслі свой унёсак у медычнае і лагістычнае забеспячэнне МСУТ, але не арміі. Падзяляючы адну і тую ж рэлігію з усходнімі тыморцамі, Філіпіны пазней сталі саюзнікам Усходняга Тымора і захоўваюць з ім добрыя адносіны. Жазэ Рамуш-Орта быў прыбраны з чорнага спіса і рэгулярна чытае лекцыі ў розных універсітэтах Філіпін, самыя вядомыя з якіх — Універсітэт Філіпін у Дылімане,, і.
Іншыя краіны
Вялікабрытанія, Канада, Індыя, Японія і іншыя краіны падтрымвалі Інданезію падчас акупацыі Усходняга Тымора. Вялікабрытанія ўстрымлівалася ад галасавання па ўсіх рэзалюцыях Генасамблеі ААН, якія адносіліся да Усходняга Тымора, і прадавала Інданезіі зброю цягам усяго перыяду акупацыі. У 1978 годзе Інданезія набыла 8 навучальна-трэнеравальных самалётаў, якія выкарыстоўваліся падчас кампаніі «акружэння і вынішчэння». Брытанія прадала дзясяткі самалётаў Інданезіі ў 1990-х. Канада ўстрымлівалася ад ранніх рэзалюцый Генасамблеі з нагоды Усходняга Тымора, а па трох была супраць. Канадскі ўрад увесь час прадаваў зброю Інданезіі падчас акупацыі, а ў 1990-х пацвердзіў экспарт запасных частак зброі на агульную суму ў 400 мільёнаў канадскіх долараў.
Індыйскі ўрад таксама падтрымліваў Інданезію, злучаючы акупацыю са сваёй анексіяй Гоа ў 1961 годзе. Некаторыя аналітыкі таксама адзначалі, што марудлівасць Інданезіі перашкаджала мірнай перадачы Усходняга Тымора аналагічна таму, як Францыя дзеяла пры перадачы Пандышэры Індыі ў 1962 годзе.
Краіны-члены Асацыяцыі дзяржаў Паўднёва-Усходняй Азіі ўзгоднена галасавалі супраць рэзалюцый Генасамблеі ААН, якія заклікалі да самавызначэння ва Усходнім Тыморы. Японія таксама галасавала супраць усіх васьмі рэзалюцый Генасамблеі з нагоды Усходняга Тымора.
Лік загінулых
Дакладны лік загінулых лік загінулых падчас акупацыі цяжка ўсталяваць. Справаздача (CAVR) ААН паведамляе пра прынамсі 90 800: 17 600 неправамерных пакаранняў смерцю і 73 200 смерцяў ад голаду (улічваючы хібнасць даследавання). CAVR не вылічвала верхнюю мяжу колькасці загінулых, хоць выказала дапушчэнне, што яна магла дасягаць 202 600 смерцяў. Камісія лічыць, што інданезійскія войскі адказныя за прыкладна 70 працэнтаў гвалтоўных забойстваў.
Даследнік (Ben Kiernan) лічыць, што «колькасць у 150 000 чалавек блізка да праўды», хоць можна зрабіць ацэнкі ў 200 000 чалавек і вышэй. Цэнтр абароннай інфармацыі таксама лічыць агульны лік загінулых блізкім да 150 000. У 1974 годзе каталіцкая царква ацэньвала лік насельніцтва Усходняга Тымора ў 688 711 чалавек, у 1982 годзе яна паведамляла толькі пра 425 000. Гэта прывяло да ацэнкі ў 200 000 загінулых падчас акупацыі. Amnesty International і Human Rights Watch лічаць, што загінулі больш 200 000 чалавек.
Згодна Гэбрыэлю Дэферу (Gabriel Defert), які засноўваецца на статыстычных дадзеных інданезійскіх і партугальскіх улад і каталіцкай царквы, у перыяд са снежня 1975 года па снежня 1981-га загінулі прыблізна 308 000 тыморцаз; гэта складае каля 44 % насельніцтва перад акупацыяй. Падобныя лічбы прыводзіць інданезійскі прафесар Джордж Адытджондра, які базуецца на вывучэнні дадзеных інданезійскай арміі, кажучы, што ў раннія гады акупацыі сапраўды загінулі 300 000 тыморцаў.
Роберт Крыб (Robert Cribb) з сцвярджае, што колькасць ахвяр была моцна перабольшана. Ён сцвярджае, што перапіс насельніцтва, праведзены ў 1980 годзе, які налічыў 555 350 тіморцащ, нягледзячы на тое, што з'яўляецца «самай надзейнай крыніцай з усіх», адлюстроўвае хутчэй мінімальную, чым максімальную колькасць насельніцтва. «Варта нагадаць, што сотні тысяч усходнетіморцащ зніклі падчас гвалту верасня 1999 года толькі для таго, каб з'явіцца пазней», піша ён. Перапіс насельніцтва 1980 года робіцца больш непраўдападобнім пасля параўнання з перапісам 1987 года, які налічыў 657 411 тыморцаў — для гэтага б запатрабаваўся прырост насельніцтва на 2,5 % у год, амаль ідэнтычны вельмі высокім тэмпам узросту ва Усходнім Тыморы з 1970 па 1975 год, што малаімаверна, калі ўлічыць умовы жорсткай акупацыі, асабліва — інданезійскія высілкі па скарачэнні нараджальнасці. Адзначаючы адсутнасць асабістых сведчанняў пра генацыд і паведамленняў пра траўмы інданезійскіх салдатаў, ён дадае, што Усходні Тымор «не выяўляў — на падставе навінавых рэпартажаў і акадэмічных даследаванняў — прыкмет грамадства, пацярпелага ад масавай гібелі… становішча, што прывяло да разаніны ў Дылі ў 1991 годзе… азначала, што грамадства захавала энергію і абурэнне з нагоды адбытага, што было б немагчыма, калі б з ім звярталіся гэтак жа, як у Камбоджы пры Пол Поце». Нават інданезійская вайсковая стратэгія была заснавана на перамозе над «сэрцамі і розумамі» насельніцтва, чаму не спрыяюць вінавачанні ў масавым забойстве.
Кірнан, засноўваючыся на колькасці насельніцтва ў 700 000 тыморцаў у 1975 годзе (на базе перапісу каталіцкай царквы 1974 года) ацаніў чаканае насельніцтва 1980 года ў 735 000 (пры ўмове, што ўзрост насельніцтва будзе толькі ў 1 % у год у выніку акупацыі). Прымаючы, што паводле ацэнак Крыба лік насельніцтва ў 1980 быў на 10 % (55 000) ніжэй, Кірнан робіць выснову, што да 180 000 маглі загінуць у вайне.
Крыб сцвярджаў, што трохпрацэнтны ўзрост, прапанаваны перапісам 1974 года, занадта высокі, спасылаючыся на той факт, што царква ў мінулым вылічвала працэнт узросту ў 1,8 %, што выказалася б у колькасці партугальскага насельніцтва ў 635 000 чалавек у 1974 годзе.
Кірнан сцвярджаў у адказ на гэта, што прыток працоўных мігрантаў падчас акупацыі і павелічэнне тэмпаў узросту насельніцтва, характэрнае для крызісу смяротнасці, апраўдвае ўзяцце за аснову для ацэнкі насельніцтва ў 1987 годзе перапіс насельніцтва ў 1980 годзе, і што перапіс насельніцтва царквой у 1974 годзе нельга не ўлічваць з-за адсутнасці доступу царквы да грамадства, бо гэта прывяло да магчымага заніжэння ацэнкі. Ён складае, што прынамсі 116 000 удзельнікаў узброенага змагання і грамадзянскіх асоб былі забіты з абодвух бакоў ці памерлі «ненатуральнай» смерцю ў 1975—1980 гады (калі гэта так, то гэта дае падставы меркаваць, што каля 15 % грамадзянскага насельніцтва Усходняга Тымора былі забіты за гэтыя гады). Ф. Хіёрт (Finngeir Hiorth) ацэньвае, што 13 % (95 000 з меркаваных 730 000, калі ўлічваць скарачэнне нараджальнасці) грамадзянскага насельніцтва памерла ў гэты перыяд. Кірнан мяркуе, што дэфіцыт насельніцтва налічваў каля 145 000 чалавек пры ўліку скарачэння нараджальнасці, ці 20 % насельніцтва Усходняга Тымора. Сярэдняй ацэнкай справаздачы ААН былі 146 000 чалавек забітымі; (Rudolph Rummel), аналітык палітычных забойстваў, ацэньвае колькасць забітых у 150 000.
Многія назіральнікі завуць інданезійскія вайсковыя аперацыі ва Усходнім Тыморы прыкладам генацыду. У даследаванні юрыдычнай дастасавальнасці слова да акупацыі Усходняга Тымора навуковы прававед Бэн Сол (Ben Saul) робіць вынік, што з-за таго, што ніводная група, прызнаваная ў адпаведнасці з міжнародным правам, не была мэтай інданезійскіх улад, вінавачанні ў генацыдзе не могуць быць ужыты. Тым не менш, ён таксама адзначае: «Канфлікт ва Усходнім Тыморы найболей дакладна кваліфікуецца як генацыд супраць „палітычнай групы“ ці, альтэрнатыўна, як „“, але ніводнае з гэтых паняццяў не прызнана міжнародным правам». Акупацыя была параўнана з забойствамі чырвоных кхмераў, югаслаўскімі войнамі і генацыдам у Руандзе.
Дакладныя лічбы загінулых інданезійцаў невядомыя, але паводле некаторых ацэнак да 10 000 інданезійскіх вайскоўцаў загінулі ў перыяд з 1976 па 1980 год.
Румель мяркуе, што 10—15 тысяч інданезійцаў былі забіты падчас вайны.
Правасуддзе
У 1999 годзе Савет Бяспекі ААН прыняў рэзалюцыю, у якой паказала пра «сістэматычныя, шырока пашыраныя і грубыя парушэнні міжнароднага права і праў чалавека» і запатрабаваў «прыцягнуць да адказнасці тых, хто ажыццяўляў такі гвалт». Для выканання гэтага задання ЧАААНУТ стварыла, якія спрабавалі расследаваць і пераследаваць у судовым парадку асоб, адказных за гвалт. Аднак, дзейнасць асаблівых калегій была скрытыкавана за расследаванне параўнальна малой колькасці злачынстваў, прычынамі чаго было, магчыма, то, што калегіі дрэнна фінансаваліся і абмяжоўваліся расследаваннем злачынстваў, здзейсненымі толькі ў 1999 годзе. Інданезійскія прысуды, якія ўсталёўвалі кары асобам, адказным за гвалт, былі ахарактарызаваны адмысловай камісіяй ААН як «выяўна недастатковыя».
Недахопы гэтых працэсаў прывялі да таго, што шэраг арганізацый заклікалі стварыць міжнародны трыбунал для судовага пераследу асоб, адказных за забойствы ва Усходнім Тыморы, аналагічныя тым, што былі створаны па і былой Югаславіі. Артыкул 2001 года ва ўсходнетыморскай няўрадавай арганізацыі La’o Hamutuk сцвярджала: <blockquote style="background:0; font-size:95%; margin:0 0 0 2em; padding:0;">Незлічоная колькасць злачынстваў супраць людскасці была здзейснена ва Усходнім Тыморы ў перыяд з 1975 па 1999 гады. Нягледзячы на тое, што міжнародны суд не можа разглядаць усё, ён… б пацвердзіў, што ўварванне, акупацыя і разбурэнне Усходняга Тымора Інданезіяй былі даўняй, сістэмнай, злачыннай змовай, спланаванай і загаданай да выканання на вышэйшых узроўнях урада. Многія злачынцы працягваюць мець аўтарытэт і ўплыў у найбліжэйшым суседзе Усходняга Тымора. Будучыня міру, справядлівасці і дэмакратыі ў абедзвюх дзяржавах [Усходнім Тыморы і Інданезіі] залежыць ад таго, ці будуць адказныя заказцы злачынстваў.
Уладзімір Васілевіч Суслаў
Уладзімір Васілевіч Су́слаў (Владимир Вачильевич Суслов;  — ) — рускі архітэктар, рэстаўратар, даследчык старажытна-рускай архітэктуры, педагог. Акадэмік архітэктуры (1896). Член-карэспандэнт Рускага Археалагічнага таварыства.
Біяграфія
У. В. Суслаў нарадзіўся ў Маскве. Скончыў Маскоўскае вучылішча жывапісу, скульптуры і дойлідства. У 1878 годзе патупіў на архітэктурнае аддзяленне Акадэміі мастацтваў у Пецярбургу, якую скончыў у 1882 годзе, атрымаўшы званне класнага мастака I ступені.
Першую навуковую экспедыцыю са згоды Акадэміі мастацтваў здзейсніў у Валагодскую і Архангельскую губерні. У 1883—1887 гг. штогод здзяйсняў падарожжы па Расіі, таксама наведаў Нарвегію і Швецыю. У перыяд да 1920 года У. В. Суслаў неаднаразова выязджаў з рознымі мэтамі ў краіны Заходняй Еўропы і розныя рэгіёны Расіі. У студзені 1902 г. выбраны прафесарам архітэктуры і мастацтва архітэктурных класаў Вышэйшага мастацкага вучылішча. Прымаў удзел у шэрагу археалагічных з’ездаў (у 1884, 1887, 1896, 1899, 1911 гг.). З кастрычніка 1918 г. У. В Суслаў працаваў аддзеле аховы помнікаў мастацтва і старажытнасці пры Наркамаце асветы РСФСР.
Навуковая дзейнасць
Вывучаў і прапагандаваў помнікі старажытнарускай архітэктуры, асабліва драўлянага дойлідства. На Беларусі рэстаўрыраваў Камянецкую вежу (1903) і выканаў праект рэстаўрацыі Віцебскай Ільінскай царквы.
Бібліяграфія
Сярод апублікаваных прац У. В. Суслава: і інш.
Лэлякы (Барышыўскі раён)
Лэлякы (Леляки́) — вёска ў Барышыўскім раёне Кіеўскай вобласці Украіны.
Борнхальм
Борнхальм (Bornholm — Барнхо́льм, ад старажытнага Burgundaholmr, літаральна «бургундскі востраў») — востраў у паўднёва-заходняй частцы Балтыйскага мора. Утварае муніцыпалітэт у складзе Даніі (раней яго часткай таксама з'яўляліся суседнія астравы Эртхольмен). Галоўны горад і порт — Роне. Насельніцтва (2012 г.) — 41 303 чал.
Гісторыя
Быў апорным пунктам вікінгаў, затым уваходзіў у склад правінцыі Сконэ. У старажытнарускіх паданнях, як мяркуюць, менавіта гэты востраў называецца Буян. За права валодання востравам доўгі час вялася барацьба паміж архіепіскапствам Лунда і дацкімі каралямі. У 1150 годзе дацкім каралём была пабудавана крэпасць Лілеборг (Lilleborg), а праз сто гадоў архібіскупам пабудавана крэпасць Хамерсхус (Hammershus). Да 1259 года кантроль над востравам перайшоў да архіепіскапства. У 1525 востраў быў закладзены Любеку (нямецкі горад у складзе Ганзы).
Падчас дацка-швецкай вайны шведы захапілі востраў у 1645 годзе, але ў тым жа годзе вярнулі яго Даніі пасля заключэння міру. У 1658 годзе паводле Раскільскага міру ён быў перададзены Швецыі разам з іншымі тэрыторыямі, а ў 1660 годзе па ўмовах Капенгагенскага міру вернуты Даніі.
У пачатку Другой сусветнай вайны акупіраваны Германіяй, выкарыстоўваўся ў якасці назіральнага паста і станцыі падслухоўвання. 12 мая 1945 заняты савецкімі войскамі, якія знаходзіліся на востраве да 5 красавіка 1946 года.
Геаграфія
Архейскія граніты складаюць паўночную частку вострава. На поўдні распаўсюджаныя палеазойскія і мезазойскія пясчанікі, сланцы і вапнякі. Выгляд узбярэжжа ў розных частках вострава істотна змяняецца. Для паўночнага захаду характэрны стромкія і абрывістыя кліфы. Высокія берагавыя схілы тут у выніку дзейнасці марскіх хваль, асабліва падчас штормаў, асыпаліся. Кліфы збудаваныя з цвёрдых горных парод. Але цвёрдасць парод неаднолькавая, таму разбураюцца яны нераўнамерна. Так утварыліся разнастайныя і незвычайныя формы скал. Паўднёвае ўзбярэжжа Борнхальма нізіннае, на многія кіламетры працягнуліся пясчаныя пляжы. Паверхня тут у асноўным плоская, злёгку нахіленая ў бок мора. Матэрыял, з якога збудаваны бераг, моцна перамяшаны — пляж заліваюць марскія хвалі. Пад дзеяннем ветру на паўднёва-ўсходнім узбярэжжы ўтварыліся пясчаныя ўзгоркі-дзюны. У выніку паступовага выдзіманя пяску наступае перамяшчэнне пясчанай масы. Каб яно не набыло катастрафічнага характару, паверхню стараюцца замацаваць з дапамогай лесанасаджэнняў.
Рэльеф узгорысты (марэнная і водна-ледавіковая раўніна), найбольшая вышыня — 162 м.
Расліннасць: хваёвыя і шыракалістныя лясы (займаюць каля 17 % тэрыторыі), лугі і верасоўнікі.
Эканоміка
Важную ролю ў эканоміцы вострава адыгрывае турызм. Сельская гаспадарка: раслінаводства (збожжавыя культуры), жывёлагадоўля (малочныя і свінагадоўчыя фермы), рыбалоўства (селядзец, ласось, траска). Прамысловасць: горная прамысловасць (здабыча граніта), вытворчасць фарфору і іншых ганчарных вырабаў, рыбаперапрацоўка. Частка прадукцыі ідзе на экспарт.
Славутасці
На востраве размешчаны 15 цэркваў, 4 з якіх маюць круглую форму (12 стагоддзе). У свой час яны служылі крэпасцямі. Рэшткі замка Хамерсхус (1250) з'яўляюцца гістарычным помнікам. Ёсць таксама рэшткі будынка вікінгаў.
1955 год у гісторыі музыкі
1955 год быў адзначаны шэрагам музычных падзей.
Шуплякі
Шуплякі́ (, Шупляки) — вёска ў Сенненскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Какоўчынскага сельсавета.
Тэатральны куфар
«Тэатра́льны ку́фар» — міжнародны фестываль студэнцкіх тэатраў, які штогод ладзіцца Беларускім дзяржаўным універсітэтам з 2004 года. Дэвіз фестывалю — «Традыцыі. Пошук. Эксперымент». Штогод пастаноўкі фестывалю наведваюць каля 12 тыс. гледачоў. На пачатак 2015 г. за 11 гадоў існавання ў фестывалі бралі ўдзел тэатральныя студэнцкія калектывы з 60 краін свету.
Гісторыя
6-11 кастрычніка 2008 г. адбыўся 5-ы Міжнародны фестываль студэнцкіх тэатраў «Тэатральны куфар», на якім 19 студэнцкіх тэатраў з 9 краін Еўропы (Беларусь, Літва, Нідэрланды, Германія, Расія, Сербія, Украіна, Францыя і Эстонія) і 1 краіна Азіі (Ізраіль) выступілі з 20 спектаклямі. Адбор ажыццяўляўся з амаль 50 заявак на ўдзел. Трупы тэатраў налічвалі каля 300 акцёраў. Журы ўключала прадстаўнікоў з 5 дзяржаў Еўропы (Беларусь, Брытанія, Латвія, Славенія, Францыя) і 2 дзяржаў Паўночнай Амерыкі (ЗША, Канада). На чале журы стаяў старшыня Міжнароднай асацыяцыі ўніверсітэцкіх тэатраў (МАУТ) Жан-Жак Лару (Канада). У сувязі з працягам бясплатнага допуску гледачоў у Ліцэі БДУ спектаклі праходзілі пры перапоўненых залах (звыш 500 месцаў). На закрыцці фестывалю 11 кастрычніка 2008 г. выдалі па-беларуску і па-англійску зборнік «Бібліятэчка» з 5 п’есамі беларускіх драматургаў, якія раней не друкаваліся. Агульны лік гледачоў склаў каля 12 тыс. чалавек.
28 верасня — 3 кастрычніка 2009 г. прайшоў 6-ы Міжнародны фестываль «Тэатральны куфар», на якім паказалі 22 пастаноўкі тэатраў з 11 краін Еўропы (Англія, Беларусь, Бельгія, Латвія, Літва, Германія, Польшча, Расія, Славенія, Сербія і Эстонія), 2 краін Азіі (Іран, Турцыя) і 1 краіна Паўночнай Амерыкі (Мексіка). Сярод пастановак адсутнічалі спектаклі на беларускай мове. 27 верасня — 2 кастрычніка 2010 г. на 7-ым фестывалі «Тэатральны куфар» беларускамоўныя спектаклі адсутнічалі паўторна, хоць удзел бралі 4 тэатры з Беларусі. Агулам прыехалі тэатры з 16 краін.
25 верасня — 2 кастрычніка 2011 г. адбыўся 8-ы фестываль «Тэатральны куфар» з удзелам 29 тэатраў з 12 краін Еўропы (Беларусь, Латвія, Літва, Нідэрланды, Германія, Польшча, Расія, Славенія, Сербія, Украіна, Харватыя і Эстонія), 2 краін Азіі (Грузія, Ізраіль), 1 краіна Афрыкі (Марока) і 1 краіна Паўднёвай Амерыкі (Бразілія). Упершыню на фестывалі ўвялі платныя білеты па 10 тыс. рублёў ($1,77) за месца незалежна ад размяшчэння ў зале. З 13 пастановак ад тэатраў Беларусі на беларускай мове прайшлі 2 (15%): «Афарызм» паводле Уладзіміра Караткевіча (Беларускі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт) і «Ігрышча» паводле Якуба Коласа (Беларускі дзяржаўны тэхналагічны ўніверсітэт). У 2011 годзе фестываль стаў уладальнікам сярэбранага медаля прафесійнага конкурсу «Брэнд года».
2-6 ліпеня 2012 г. 9-ы фестываль прайшоў з удзелам тэатраў з 6 краін Еўропы (Балгарыя, Беларусь, Літва, Расія, Украіна, Францыя), 3 краін Азіі (Грузія, Кітай, Філіпіны) і 2 краін Амерыкі (ЗША, Уругвай). З 70 спектакляў адбор для паказу прайшлі 13 заявак. Цана ўваходнага білета склала 23 тыс. рублёў ($2,76). 4 ліпеня 2012 г. у Палацы культуры прафсаюзаў тэатр БДУ «На балконе» прадставіў беларускамоўную пастаноўку «Кругі» («Колы») паводле п’есы Уладзіміра Боські. Фестываль упершыню прайшоў улетку для спалучэння з адначасным 9-м Сусветным кангрэсам Міжнароднай асацыяцыі ўніверсітэцкіх тэатраў (МАУТ) у Мінску, на які з’ехаліся прадстаўнікі 35 краін. 23-28 верасня 2013 г. 10-ы «Тэатральны куфар» адбыўся пры ўдзеле тэатраў з 14 дзяржаў Еўропы (Беларусь, Бельгія, Брытанія, Грэцыя, Латвія, Літва, Македонія, Малдова, Германія, Польшча, Расія, Славенія, Францыя і Эстонія), 3 дзяржаў Азіі (Бангладэш, Грузія, Турцыя) і 1 дзяржавы Паўночнай Амерыкі (Канада). На фестывалі паставілі 28 спектакляў. У выніку за 10 гадоў удзельнікамі фестывалю сталі тэатры з 55 краін.
На пачатак 2015 г. за 11 гадоў існавання ў фестывалі бралі ўдзел тэатральныя студэнцкія калектывы з 60 краін свету.
Марыя Рыгораўна Бялевіч
Марыя Бабіч (Бялевіч) (1928) — дзяячка беларускага нацыянальнага супраціву, сябра глыбоцкай групы беларускай моладзевай падпольнай паваеннай арганізацыі Саюз беларускіх патрыётаў (СБП). Сястра Івана Бабіча.
Біяграфія
Нарадзілася ў 1928 г. у в. Бабічы Дзісенскага павета (Віленскае ваяводства, Польская Рэспубліка). У Другую сусветную вайну пасля адыходу немцаў разам з братам Іванам Бабічам паступіла на вучобу ў Глыбоцкую педагагічную навучальню. У 1946 г. далучылася да нелегальнай беларускай арганізацыі «За Беларусь», якая пазней улілася да Саюза беларускіх патрыётаў: студэнты вырашылі папулярызаваць беларускую мову і культуру, ідэю незалежнасці Беларусі. Трохі пазней да арганізацыі далучыўся яе брат Іван Бабіч, але напачатку яны не здагадваліся пра ўдзел адзін аднаго ў СБП. Належала да глыбоцкай групы арганізацыі. 25 сакавіка 1946 г. разам з іншымі сябрамі СБП прымала прысягу на вернасць беларускаму народу: «У мяне былі шчырыя гутаркі з Антонам Фурсам наконт таго, як гвалтам выцясняецца з нашай навучальні беларуская мова, як нас спрабуюць дэнацыяналізаваць. І я згаджалася з ім, што нельга з гэтым мірыцца, патрэбна неяк процідзейнічаць. Я была ў ліку першых, з каго пачынаўся Саюз Беларускіх Патрыётаў».
У лютым 1947 года савецкія спецслужбы пачалі арышты ўдзельнікаў арганізацыі: да пастаўскай групы ўвайшоў афіцэр МДБ Алег Стахоўскі, які падштурхоўваў да тэрарызму, выдаваўшы сябе за ўдзельніка антысавецкай арганізацыі. Праз тое з 8 лютага Марыя з братам Іванам пераходзіць на паўлегальнае становішча. Але ў глыбоцкай педнавучальні таксама быў свой агент МДБ — Канстанцін Талапіла, які спрычыніўся да арышту Івана і Марыі Бабічаў: абое былі арыштаваныя 8 верасня 1947 г. падчас верагоднай спробы выезду ў Польшчу на станцыі Навадруцак каля Глыбокага.
Пасля арышту знаходзілася ў полацкай турме, як і брат Іван. Была асуджаны разам з маці Ганнай і дзядзькам Аляксеем Бабічам, якіх судзілі за неданясенне на «ворагаў народу». Была асуджаная на 10 год савецкіх канцлагераў, пакаранне адбывала ў Комі АССР, Кіраўскай вобласці, у Азерлагу пад Тайшэтам, працавала на будаўніцтве чыгункі Тайшэт-Брацк, потым у Мардоўскай АССР. У 1955 г. разам з братам была накіравана ў Маладзечна на перагляд судовай справы, дзе ёй скарацілі тэрмін да 8 год.
Была вызваленая ў лютым 1956 г. вярнулася ў Беларусь. Пабралася шлюбам з сябрам Глыбоцкай групы СБП Львом Бялевічам, ад якога пазней мела дачку. Пасля вяртання ў Беларусь актывісты знаходзіліся пад цікам мясцовых уладаў, таму разам з братам і мужам выехала на заробкі ў Інту (Комі АССР).
З 1983 г. Леў і Марыя Бялевічы жылі ў Полацку. У снежні 2015 г. муж Леў Бялевіч памёр.
Узнагароды
Узнагароджана медалём 100 гадоў БНР Рады Беларускай Народнай Рэспублікі.
Фін Мальмгрэн
Фін Мальмгрэн (, Гётэбарг —, Паўночны Ледавіты акіян) — шведскі геафізік, даследчык Паўночнага Ледавітага акіяна.
Біяграфія
Па заканчэнні ўніверсітэта Упсалы (1917) быў метэаролагам-назіральнікам, а затым загадчыкам горнай станцыяй Портычока на поўначы Швецыі, працаваў у метэаралагічнай абсерваторыі ў Упсале, быў супрацоўнікам Шведскай гідраграфічны камісіі. Удзельнічаў у некалькіх Акіянаграфічных экспедыцыях у Балтыйскім моры; у 1922-25 — у нарвежскай арктычнай экспедыцыі на судне «Мод», ў 1926 — у трансарктычнай экспедыцыі Р. Амундсена на дырыжаблі «Нарвегія», у 1928 — у арктычнай экспедыцыі У. Нобіле на дырыжаблі «Італія»; загінуў пры спробе прайсці па неабсяжных льдах з месца катастрофы дырыжабля да Шпіцбергена. Унёс вялікі ўклад у даследаванне фізічных і хімічных уласцівасцяў марскога лёду.
Мандрагонскі ўніверсітэт
Мандрагонскі ўніверсітэт (Universidad de Mondragón) — іспанская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта з сядзібай у горадзе Мандрагон у аўтаномнай супольнасці Краіна Баскаў.
Амар Радрыгес-Лопес
Амар Радрыгес-Лопес (1 верасня 1975) - амерыканскі гітарыст, прадзюсар, удзельнік гуртоў The Mars Volta, De Facto, At the Drive-In, займаецца сольнай кар'ерай.
Лэхніўка (Барышыўскі раён)
Лэхніўка (Лехні́вка) — вёска ў Барышыўскім раёне Кіеўскай вобласці Украіны.
IC 1391
IC 1391 — галактыка тыпу E? (эліптычная галактыка) у сузор’і Вадаліў.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
El Grupo Nuevo De Omar Rodriguez-Lopez
El Grupo Nuevo De Omar Rodriguez-Lopez — амерыканскі гурт, які выконвае музыку ў стылях джаз-фьюжн і эксперыментальны рок.
Івольскі сельсавет
Іво́льскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Буда-Кашалёўскага раёна Гомельскай вобласці Беларусі. Адміністрацыйны цэнтр — вёска Івольск.
Гісторыя
Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Уваравіцкага раёна Гомельскай акругі БССР. 30 снежня 1927 года сельсавет узбуйнены, у яго склад увайшла тэрыторыя скасаванага Сінічынскага сельсавета. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ва Уваравіцкім раёне БССР. З 20 лютага 1938 года ў складзе Гомельскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Бацунскага сельсавета. З 17 красавіка 1962 года ў складзе Буда-Кашалёўскага раёна. 5 верасня 1963 года ў склад Чарнянскага сельсавета Рэчыцкага раёна перададзены 4 населеныя пункты (Пераход, Рэпішча, Стоўпня I і Стоўпня II). На 1 студзеня 1974 года ў складзе Івольскага сельсавета 16 населеных пунктаў. 1 снежня 2009 года сельсавет скасаваны, яго тэрыторыя далучана да Крыўскага сельсавета.
Склад
На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 9 населеных пунктаў: вёскі Івольск, Лозкі, Сінічына, пасёлкі Восаў, Дунай, Красная Плошчадзь, Расцяробы, Смаловыя Лозкі і Чырвоны Лужок. У склад Івольскага сельсавета таксама ўваходзілі: да 1936 года — пасёлкі Крывуля і Свашын, да 1938 года — пасёлак Галыда, да 1969 года — пасёлак Пашкоўскі, да 1997 года — пасёлак Букалаў (не існуюць).
Насельніцтва
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года складала 561 чалавек, з іх 95,9 % — беларусы, 2,3 % — рускія, 0,9 % — украінцы.
Красная Гара (Барысаўскі раён)
Кра́сная Гара́ (, Красная Гора) — вёска ў Барысаўскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Вяляціцкага сельсавета.
Трохвугольнік (музычны інструмент)
Трохвугольнік належыць да інструментаў з нявызначанай вышынёй гуку, мае бліскучы і яркі тэмбр, здольны ўпрыгожыць нават магутнае аркестравае tutti. Як правіла, яму даручаюцца нескладаныя рытмічныя фігуры і трэмала. Трохвугольнік падвешваецца за адзін з вуглоў на тонкім дроце або тасьме, якую трымаюць у руцэ або прымацоўваюць да пюпітру. Па трохвугольніку ўдараюць металічнай (радзей драўлянай) палачкай.
Нэдра (Барышыўскі раён)
Нэдра (Не́дра) — вёска ў Барышыўскім раёне Кіеўскай вобласці Украіны.
Саксен-Кобург-Гота
Са́ксен-Ко́бург-Го́та (рэдка Са́ксен-Ко́бург і Го́та; Sachsen-Coburg und Gotha) — дзяржава, якая існавала з 1826 па 1918 год на тэрыторыі Германіі і складалася з герцагстваў Саксен-Кобург і Саксен-Гота, якія знаходзіліся ў асабістай уніі.
Назва Саксен-Кобург-Гоцкай таксама адносіцца да дынастыі, якая кіравала ў герцагстве і ў некаторых іншых краінах.
Герцагства
Герцагствы Саксен-Кобург і Саксен-Гота кіраваліся Эрнесцінской лініяй дынастыі Ветынаў. У 1826 годзе пасля смерці апошняга герцага Саксен-Гота-Альтэнбургскага, які не пакінуў пасля сябе спадчынніка, герцагства Саксен-Гота павінна было адысці Эрнсту I, герцагу Саксен-Кобург-Заальфельдскаму, разведзенаму да таго моманту, мужу Луізы Саксен-Гота-Альтэнбург, пляменніцы памерлага герцага. Паколькі іншыя галіны дынастыі, з-за разводу мужа і жонкі, выступілі супраць атрымання герцагам Эрнстам Готы, то ўзнік канфлікт, у выніку якога, у лістападзе 1826 года, бакі дасягнулі кампрамісу. Па дагаворы аб паздзеле 1826 года Эрнст атрымаў ва ўладанне Готу, але наўзамен саступіў Заальфельд галіне Саксен-Мейнінген. Пасля гэтага ён стаў Эрнстам I, герцагам Саксен-Кобург-Гоцкім, і адпаведна змяніў свой тытул на Герцаг Саксен-Кобург і Гота.
Эрнст I памёр у 1844 годзе, пасля чаго на трон уступіў яго сын Эрнст II. У перыяд яго кіравання герцагства склала з Прусіяй ваенную канвенцыю (1862), а пазней удзельнічала на боку манархіі Гогенцолернаў у аўстра-прускай вайне 1866—1867 гадоў.
Памерлы ў 1893 годзе Эрнст II не меў дзяцей, таму герцагства было перададзена нашчадкам Альберта Саксен-Кобург-Гоцкага, мужа каралевы Вікторыі, брата Эрнста. Канстытуцыі герцагстваў выключалі наследаванне герцагскага трона каралём Вялікабрытаніі і яго прамым спадчыннікам. Таму прынц Уэльскі Эдуард адмовіўся ад права на прастол герцагства на карысць свайго малодшага брата Альфрэда, герцага Эдынбургскага. Сын Альфрэда і Марыі Аляксандраўны, таксама Альфрэд, здзейсніў самагубства ў 1899 годзе, і пасля смерці герцага ў 1900 годзе на трон узышоў яго шаснаццацігадовы пляменнік, герцаг Олбані Карл-Эдуард — сын Леапольда, самага малодшага сына каралевы Вікторыі (трэці сын Вікторыі герцаг Артур Конахцкі і яго сын адмовіліся ад правоў на наследаванне). Да паўналецця Карла Эдуарда ў 1905 годзе герцагствам кіраваў спадчынны прынц Гогенлоэ-Лангенбургскі. Пасля Першай сусветнай вайны парламент Вялікабрытаніі прыняў закон, па якім герцаг з-за ўдзелу ў ваенных дзеяннях супраць Злучанага Каралеўства і яго саюзнікаў пазбаўляўся сваіх брытанскіх тытулаў.
Карл Эдуард кіраваў да 18 лістапада 1918 года, калі ён быў зрынуты Лістападаўскай рэвалюцыяй. Пасля гэтага Саксен-Кобург і Саксен-Гота сталі асобнымі дзяржавамі ў складзе Веймарскай рэспублікі, якія сталі неўзабаве часткай: Саксен-Кобург — Баварыі, а Саксен-Гота, аб'яднаўшыся з іншымі малымі дзяржавамі, — Цюрынгіі.
Дзяржаўны камітэт па навуцы і тэхналогіях Рэспублікі Беларусь
Дзяржаўны камітэт па навуцы і тэхналогіях Рэспублікі Беларусь (ДКНТ Беларусі) — ведамства ўрада Беларусі, упаўнаважанае парадкаваць ахову правоў інтэлектуальнай уласнасці. Старшыня камітэта прызначаецца і здымаецца з пасады прэзідэнтам. З 21 снежня 2021 года пасаду старшыні камітэта займае Сяргей Шлычкоў.
Склад
На 2019 год ДКНТ Беларусі ўключаў:
Паўнамоцтвы
Згодна з уставам камітэт мае паўнамоцтвы на:
Гісторыя
30 лістапада 1993 года Кабінет міністраў Рэспублікі Беларусь зацвердзіў Пастанову № 809 аб стварэнні Камітэта па навуцы і тэхналогій (КНТ). 23 верасня 1994 года прэзідэнт Беларусі Аляксандр Лукашэнка падпісаў Указ № 122 «Аб змяненні структуры цэнтральных органаў кіравання Рэспублікі Беларусь», паводле якога КНТ далучылі да Міністэрства адукацыі і навукі Рэспублікі Беларусь. 11 студзеня 1997 года А. Лукашэнка падпісаў Указ № 30 «Аб сістэме рэспубліканскіх органаў дзяржаўнага кіравання, падпарадкаваных Ураду Рэспублікі Беларусь», якім пераўтварыў КНТ Мінадукацыі і навукі Беларусі ў Дзяржаўны камітэт па навуцы і тэхналогіях Рэспублікі Беларусь (ДКНТ Беларусі). 24 верасня 2001 года Указам № 516 «Аб удасканаленні сістэмы рэспубліканскіх органаў дзяржаўнага кіравання і іншых дзяржаўных арганізацый, падпарадкаваных Ураду Рэспублікі Беларусь» ДКНТ Беларусі аб’ядналі з Дзяржаўным вышэйшым атэстацыйным саветам і Дзяржаўным патэнтным камітэтам у Камітэт па навуцы пры Савеце міністраў Беларусі. У складзе Камітэта па навуцы ўтварылі Вышэйшы атэстацыйны камітэт. 5 сакавіка 2002 года А. Лукашэнка падпісаў Дэкрэт № 7 «Аб удасканаленні дзяржаўнага кіравання ў сферы навукі», якім Камітэт па навуцы зноў перайменавалі ў КНТ пры Савеце міністраў. У склад КНТ улучылі Нацыянальны цэнтр інтэлектуальнай уласнасці. 12 лютага 2004 года А. Лукашэнка падпісаў Указ № 66 «Аб некаторых захадах па аптымізацыі сістэмы рэспубліканскіх органаў дзяржаўнага кіравання і іншых дзяржаўных арганізацый, падпарадкаваных Савету міністраў Рэспублікі Беларусь, структуры і колькасці работнікаў дзяржаўных органаў, іншых дзяржаўных арганізацый». Паводле Указа, КНТ зноў пераўтварылі ў ДКНТ Беларусі. 4 жніўня 2009 года А. Лукашэнка падпісаў Дэкрэт № 9 «Аб унясенні змяненняў і дапаўненняў у Дэкрэт прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 5 сакавіка 2002 г. № 7», паводле якога размежаваў паўнамоцтвы ДКНТ Беларусі і Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі.
Новая Усмань
Но́вая У́смань (Новая Усмань) — сяло ў Расіі, адміністрацыйны цэнтр Наваусманскага раёна Варонежскай вобласці. Насельніцтва складае 29 270 чалавек паводле звестак за 2010 год. Такім чынам, Новая Усмань з'яўляецца найвялікшым паводле колькасці насельніцтва сялом Расіі. На сёння абмяркоўваецца пытанне аб наданні паселішчу статуса горада. Сяло размяшчаецца на беразе ракі Усмань за 8 км на паўднёвы ўсход ад горада Варонеж. Першапачаткова паселішча мела назву Усмань Сабакіна, аднак у 1928 годзе сяло было пераназвана ў Новую Усмань.
У ХІХ стагоддзі сяло Усмань было ў складзе Усманскай воласці Варонежскага павета Варонежскай губерні.
Фармальная логіка
Фармальная логіка — канструяванне і даследаванне правілаў пераўтварэння выказванняў, якія захоўваюць сваё сапраўднае значэнне безадносна да зместу, уваходныя ў гэтыя выказванні паняццяў. У гісторыі філасофіі — асобны раздзел або кірунак логікі канца XIX — пачатку XX стагоддзя. У сучасным ужыванні — сінонім сімвалічнай або матэматычнай логікі. Арыстоцель - стваральнік фармальнай логікі. Пазней, у сярэднія стагоддзі, фармальна-лагічная частка вучэння Арыстоцеля была адарваная ад змястоўнай і кананізаваная, выкарыстоўвалася як метадалагічная аснова сярэднявечнай схаластыкі.
Георгій Квірыкашвілі
Георгій Джэмалавіч Квірыкашвілі (გიორგი კვირიკაშვილი; нар. 20 ліпеня 1967 года, Тбілісі, Грузінская ССР) — грузінскі палітычны і дзяржаўны дзеяч, з 30 снежня 2015 па 20 чэрвеня 2018 — прэм’ер-міністр Грузіі.
Адукацыя
У 1984 годзе скончыў фізіка-матэматычную школу-інтэрнат ім. В. Н. Камарова. У 1984—1991 гг. вучыўся ў Тбіліскім дзяржаўным медыцынскім універсітэце на тэрапеўта. У 1986—1988 гг. прызываўся на абавязковую вайсковую службу ў савецкай арміі. У 1990—1995 гг. праходзіў навучанне ў Тбіліскім дзяржаўным універсітэце імя Івана Джавахішвілі на факультэце эканомікі, па спецыяльнасці — планаванне прамысловасці. У 1997—1998 гг. вучыўся ў Ілінойскім універсітэце, атрымаў ступень магістра навук у галіне фінансаў.
IC 1392
IC 1392 — галактыка тыпу E-S0 (еліптична спіральна галактыка) у сузор’і Лебедзь.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Пылыпчэ (Барышыўскі раён)
Пылыпчэ (Пили́пче) — вёска ў Барышыўскім раёне Кіеўскай вобласці Украіны.
Фінскія ваеннапалонныя ў СССР
Вайна 1939-1940 гг.
Падчас Савецка-фінляндскай або Зімовай вайны у савецкім палоне пабывала толькі каля 900 фінскіх вайскоўцаў, якіх трымалі ў Гразавецкім лагеры ў Валагодскай вобласці Расіі. Сярод палонных былі і 2 шведскіх лётчыка-дабраахвотніка. Звесткі аб умовах трымання палонных даволі супярэчлівыя, але розныя крыніцы адназначна сцвярджаюць, што сярод палонных праводзілася актыўная прасавецкая агітацыя.
19 красавіка 1940 г. усіх астатніх палонных Гразнаўца - 577 чал. адправілі на Радзіму. Пры гэтым 19 палонных вырашылі застацца ў СССР і прыкладна 13 чалавек памерлі ў палоне.