cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Таццяна Вітальеўна Лісавенка
Біяграфія
Арганізавала некалькі персанальных выстаў: «Таццяна і Тэатр» (Мінск, 2015), «Гісторыя аднаго спектакля» (Мінск, 2016), «Тэатр у маім жыцці» (Мінск, 2021).
Спасылкі
https://www.sb.by/articles/raman-z-prafes-yay.html
https://bestbelarus.by/events/afisha/teatr-v-moey-zhizni/
NGC 5095
NGC 5095 (іншыя абазначэнні — UGC 8381, MCG 0-34-29, ZWG 16.54, PGC 46561) — галактыка ў сузор’і Дзева.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Бэрэсцяны
Бэрэсцяны (Берестяни́) — вёска ў Самбірскім раёне Львоўскай вобласці Украіны.
Бераснёўка (Докшыцкі раён)
Бераснёўка (, Береснёвка) — вёска ў Докшыцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Бягомльскага сельсавета.
З 20 мая 1960 года да 18 лютага 1964 года вёска ў складзе Юхнаўскага сельсавета.
Асноўныя звесткі
Ад пачатку 19 стагоддзя Бераснёўка належала расійскаму графу Манузі, які перанёс у вёску цэнтр маёнтку з Бягомлю, пазней маёнтак стаў уласнасцю памешчыка Ігната Гаўрылавіча Булгака.
Новаўзенск
Новаўзенск (Новоузенск) — горад (з 1835 года) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Новаўзенскага раёна Саратаўскай вобласці. Насельніцтва 16,9 тыс. чал. (2005). Заснаваны ў 1760 годзе.
Горад размешчаны на левым беразе ракі Вялікі Узень, пры ўпадзенні ў яе ракі Чартанлы, за 202 км на паўднёвы ўсход ад Саратава, за 20 км ад мяжы з Казахстанам. Праз горад праходзіць чыгуначная лінія Прыволжскай чыгункі Красны Кут — Аляксандраў Гай.
Стараверамі, якія вярнуліся ў Расію з Польшчы пасля маніфеста Кацярыны II, які заклікаў старавераў вярнуцца на радзіму, у 1760 годзе была заснавана вёска Чартанла. З 1835 года — горад Новы Узень (у супрацьлегласць ужо існаваўшай крэпасці Узень вышэй па цячэнню), пазней, Новаўзенск.
У горадзе размешчаныя прамкамбінат, масларобны завод і 3 цагельні. Працуе філіял Саратаўскага музея краязнаўства.
Эндру Пэджэт
Эндру Пэджэт (Andrew Pagett; нар., , Уэльс) — валійскі прафесійны гулец у снукер.
Плешчыцы (Хіславіцкі раён)
Плешчыцы (Плещицы) — вёска ў Хіславіцкім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Гарадзішчанскага сельскага паселішча.
Білокы
Білокы (Біло́ки) — вёска ў Самбірскім раёне Львоўскай вобласці Украіны.
Плешчыцы (Хіславіцкі раён)
Гісторыя
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай Плешчыцы абвяшчаліся часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі яны ўвайшлі ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР. У 1924 годзе, нягледзячы на перавагу беларускага насельніцтва, Плешчыцы не вярнулі БССР.
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупаваная гітлераўскімі войскамі ў ліпені 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
Кантракт на розніцу цэн
Кантракт на разніцу цэн (CFD) — гэта дагавор паміж двума бакамі — прадаўцом і пакупніком аб перадачы разніцы паміж цяперашнiм коштам актыву на момант заключэння дагавора (адкрыцця пазiцыi) і яго значэннем у канцы дзеяння дагавора (закрыцця пазiцыi).
CFD можна гандляваць з акцыямі, аблiгацыямi, ф'ючэрсамі, таварамі, індэксамі, валютамі і крыптавалютамi.
CFD не дазволены ў шэрагу краін, напрыклад, у Злучаных Штатах. Так як валоданне CFD не з'яўляецца валоданнем актывам, у некаторых краінах, напрыклад, у Вялікабрытаніі, не трэба плаціць падатковыя зборы пры куплi або продажы.
Гісторыя
CFD былі створаны ў Англіі ў 1950-х гадах хэдж-фондамі, каб атрымаць доступ да гандлёвых аперацый з высокім крэдытным плячом. Першапачаткова CFD быў даступны толькі інстытуцыйнаму інвестору. Сёння яны з’яўляюцца вельмі папулярным гандлёвым інструментам сярод вялікіх інвестараў ва ўсім свеце.
Базавы прыклад
Інвестар мяркуе, што акцыі кампаніі N вырастуць у цане. Акцыі кампаніі каштуюць 100$. У інвестара ёсць 1000$.
Варыянт 1 (напрамую): ён можа набыць 10 акцый (1000$/100$)
Варыянт 2 (CFD): крэдытнае плячо брокера 1:10 дазваляе вам здзяйсняць здзелкі, якія ў 10 разоў перавышаюць ваш дэпазіт, гэта значыць на $10 000 ($1000 * 10), што роўна 100 акцыям.
Калі акцыя вырастае да 101$:
У варыянце 1 інвестар атрымае прыбыль у 10$ (10 акцый * 1$)
У варыянце 2 інвестар атрымае прыбыль у 100$ (100 акцый * 1$)
Калі акцыі ўпадуць да 99$:
У варыянце 1 інвестар страціць 10$ (10 акцый * 1$)
У варыянце 2 інвестар страціць 100$ (100 акцый * 1$)
Калі акцыі ўпадуць да 90$:
У варыянце 1 інвестар страціць 100$ ад сваіх 1000$ і працягне гандляваць.
Пелапід
Пелапід (Πελοπιδας, Pelopidas) (каля 410, Фівы — 364 г. да н.э.) — старажытнагрэчаскі палітычны дзеяч і палкавозец. У 379 г. да н.э. адзін з арганізатараў антыспартанскага дэмакратычнага перавароту ў Фівах. З 378 г. да н.э. шмат разоў выбіраўся ў калегію галоўных дзяржаўных чыноўнікаў (беатархаў) Беатыйскага саюза. Пад яго кіраўніцтвам фіванцы перамаглі спартанцаў каля Танагры (377 г. да н.э.), Тэгіры (375 г. да н.э.), Леўктраў (371 г. да н.э.). З 369 г. да н.э. кіраваў ваеннымі дзеяннямі фіванцаў супраць Македоніі і тырана г. Фер Аляксандра; загінуў у бітве з ім каля Кінаскефалаў.
Рок-н-рол
Рок-н-рол (rock and roll альбо rock'n'roll — трасіся і круціся) — кірунак музыкі, які паўстаў у ЗША напачатку 1950-х гадоў і стаў падмуркам для шэрагу новых стыляў і кірункаў. Паходзіць ад спалучэння блюзу і хілбілі (амерыканскага сельскага музычнага мастацтва), таксама заўважны ўплыў рытм-энд-блюзу, кантры і традыцыйнага джазу. Уплыў на фарміраванне поп-музыкі.
У канцы 1950-х гг. часова прыйшоў у заняпад — Элвіс Прэслі перайшоў да камерцыйных эстрадных песень. Біг Бопер (28 гадоў), Холі Бадзі (22 гады) і Рычы Валенс (17 гадоў) загінулі ў аўтакатастрофе ў пачатку сваёй музычнай кар’еры (1959). Літл Рычард стаў хрысціянскім прапаведнікам і пакінуў заняткі рок-н-ролам (праўда, вярнуўся да гэтай творчасці ў 1962). Чак Беры быў прыгавораны да 5 гадоў турэмнага зняволення.
У 1970-я гады аднавілася цікавасць да рок-н-рола ў яго першапачатковай бунтарскай сутнасці, і гэты перыяд прынята лічыць пачаткам адраджэння гэтага кірунку.
Лахва (значэнні)
Назву Лахва маюць:
NGC 5096
NGC 5096 (іншыя абазначэнні — MCG 6-29-76, ZWG 189.51, VV 633, PGC 46506) — галактыка ў сузор’і Гончыя Псы.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Нікан Мікуліч
Нікан Канстанцінавіч Мікуліч (8 студзеня 1922 года, в. Круплі, цяпер Іеўскі раён, Гродзенская вобласць — 7 лютага 2013 года, Мінск) — беларускі ваенны дзеяч, жаўнер паветрана-дэсантнага адмысловага батальёна «Дальвіц».
Бена Гутэнберг
Бена Гутэнберг (Beno Gutenberg;, Дармштат — , Пасадэна, штат Каліфорнія) — амерыканскі геафізік, член Нацыянальнай Акадэміі навук ЗША ў Вашынгтоне.
Нікан Мікуліч
Біяграфічны нарыс
Падчас нямецкай акупацыі жыў з сям’ёй у Круплях. Ягоных братоў, якія служылі ў беларускай дапаможнай паліцыі, расстралялі савецкія партызаны. Вясной 1944 года брат Нікана Уладзімір Мікуліч, які служыў у Лідзе ў 13-ы Беларускім паліцыйным батальёне, дапамог сям'і пераехаць у Вільню — баяліся карных акцыяў савецкіх партызанаў.
Бена Гутэнберг
Скончыў Гётынгенскі ўніверсітэт (1911) у Германіі. У гады нацызму эміграваў у ЗША. Прафесар Каліфарнійскага тэхналагічнага інстытута, дырэктар сейсмалагічнай лабараторыі. Даследаванні па сейсмічнасці Зямлі, будове зямных нетраў і атмасферы. сумесна з амерыканскім геафізікам Ч. Рыхтэрам распрацаваў шкалу магнітуды землетрасенняў.
Нікан Мікуліч
Дальвіц
Улетку 1944 года Нікан Мікуліч трапіў у беларускі спецыяльны батальён «Дальвіц» пры Абверы ва Усходняй Прусіі. Мікуліч патрапіў у групу Родзькі, якая выехала з Вільні ў Вількавішкі, а адтуль — у Дальвіц. Нікан Мікуліч быў у спецбатальёне камандасаў ад самага пачатку яго існавання і да канца вайны.
У Польшчы
У маі 1945 года, пасля роспуску батальёна, Мікуліч спрабаваў перайсці ў амерыканскую акупацыйную зону, але выпадкова сустрэў украінскага вайскоўца, які яго папярэдзіў, што амерыканцы выдаюць усіх савецкаму боку. Тады ён на ровары паехаў у Польшчу.
Жыў у горадзе Любаж (каля дарогі Пазнань — Быдгашч). У 1946 годзе вучыўся ў Народным універсітэце, дзн атрымаў пасведчанне аб заканчэнні 7 класаў. Адвучыўся адзін год у кааператыўнай гімназіі ў Інаўроцлаве, пасля чаго там жа працаваў рахункаводам. Прозвішча не мяняў, хаця яго шукалі савецкія спецслужбы. Іншы службовец батальёну Дальвіц, Юрый Сянькоўскі, які ўцякаў з Польшчы на Захад, пакінуў яму некалькі адрасоў беларусаў, каб той скарыстаўся іх дапамогай у разе патрэбы, бо тыя «добра ўладкаваліся». Нікан Мікуліч напісаў лісты да дваіх чалавек. Адзін працаваў «сакратаром раёна», а другі — адміністратарам маёнтка. Як пазней адзначаў Мікуліч, менавіта па лісце яго і знайшлі савецкія службы.
Арышт
У ліпені 1948 года Нікана Мікуліча затрымала група аператыўнікаў, якая складалася з палякаў і рускіх. Ён быў асуджаны на 25 гадоў зняволення і 5 гадоў «паражэння ў правах».
Спачатку Мікуліча трымалі ў Польшчы, у Лігніцы, дзе ў савецкіх спецслужбаў быў аператыўны пункт. У лютым 1949 года яго прывезлі на месяц у Брэст, пасля былі Арол, Масква, Волагда і Варкута, дзе адразу адправілі ў шахту, на якой ён потым працаваў 7 гадоў.
Далейшы лёс
Вызваліўся ў 1956 годзе, але застаўся працаваць на шахце, У тым жа годзе наведаў родныя Круплі. Ажаніўся.
У 1972 годзе выйшаў на пенсію. Разам з жонкай пераехаў ва Украіну, дзе яны пражылі 18 гадоў у Днепрапятроўскай вобласці.
У пачатку 1990-х гадоў Нікан Мікуліч вярнуўся ў Беларусь, у свае родныя мясціны. Пасля смерці жонкі Нікан Мікуліч жыў у дачкі ў Мінску. Быў у добрым настроі, чытаў, спяваў беларускія песні. На ягоным стале ляжала «Новая зямля» Якуба Коласа і гістарычны часопіс «Беларускі Рэзыстанс», якому ён даў інтэрв’ю 27 студзеня 2013 года.
Памёр 7 лютага 2013 года
Сям’я
Бацька — Канстанцін Іванавіч Мікуліч — у Першую сусветную вайну ваяваў у складзе рускай арміі, быў вайсковым фельчарам, а ў міжваенны час працаваў на сваёй гаспадарцы. Падчас вайны атруціўся газам, таму быў слабы на лёгкія і пражыў усяго 63 гады. Памёр у красавіку 1944 года, пахаваны ў Іўі. Маці — Таццяна Мікуліч (да шлюбу Вееўнік) з Капашчава, пражыла амаль 100 гадоў. Сям’я была вялікая — восем дзяцей.
Нікан Мікуліч характарызаваў свайго брата Уладзіміра Мікуліча як «заўзятага беларуса». Падчас вайны ён, падафіцэр польскага войска, удзельнічаў у беларускім вайсковым руху, служыў у 13-м беларускім батальёне, а ў паваенны час жыў пад іншым прозвішчам у Польшчы. Савецкія спецслужбы яго так і не знайшлі. Найбольш на братоў Мікулічаў паўплываў іх дзядзька, брат маці, Цімафей Вееўнік, які падчас акупацыі быў бурмістрам Любчы. Ён загінуў пасля вайны ў савецкай турме.
Шыкуці
Шыкуці́ (, Шикути) — вёска ў Валожынскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Івянецкага сельсавета.
Бірчыці
Бірчыці (Бі́рчиці) — вёска ў Самбірскім раёне Львоўскай вобласці Украіны.
Аляксандра Якаўлеўна Саўчанка
Аляксандра Якаўлеўна Саўчанка (, Ізмаіл, Адэская вобласць — ) — украінскі педагог, віцэ-прэзідэнт Нацыянальнай акадэміі педагагічных навук Украіны, галоўны навуковы супрацоўнік Інстытута педагогікі НАПН Украіны, акадэмік-заснавальнік Нацыянальнай акадэміі педагагічных навук Украіны, доктар педагагічных навук, прафесар, заслужаны работнік адукацыі Украіны, ганаровы прафесар многіх ВНУ Украіны, спецыяліст у галіне агульнай педагогікі і дыдактыкі пачатковай школы.
Біяграфія
У 1958—1963 гг. вучылася на факультэце педагогікі і методыкі пачатковага навучання Ізмаільскага дзяржаўнага педагагічнага інстытута.
З 1963 па 1967 гады працавала настаўнікам пачатковых класаў школ г. Кіева і выкладчыкам Кіеўскага дзяржаўнага педагагічнага інстытута імя А. М. Горкага.
Навуковая дзейнасць
А. Саўчанка з’яўляецца аўтарам педагагічнай сістэмы фарміравання пазнавальнай самастойнасці малодшых школьнікаў.
Падрыхтавала 15 дактароў і 32 кандыдатаў педагагічных навук, Старшыня Міжведамаснай рады па каардынацыі навуковых даследаванняў па педагагічных і псіхалагічных навук на Украіне, Кіраўнік Усеўкраінскай асацыяцыі Васіля Сухамлінскага. Уваходзіла ў склад двух спецыялізаваных саветаў па абароне доктарскіх дысертацый і ў склад рэдкалегій шэрагу навуковых выданняў, член прэзідыума ВАК Украіны.
Апублікавала больш за 600 навуковых прац. Сярод іх: манаграфіі «Развіццё пазнавальнай самастойнасці малодшых школьнікаў», падручнік для студэнтаў «Дыдактыка пачатковай адукацыі», дапаможнікі «Сучасны ўрок у пачатковых класах», «Выхаваўчы патэнцыял пачатковай адукацыі», падручнікі і метадычныя дапаможнікі па літаратурным чытанні, асновах здароўя.
Баяры (Бягомльскі сельсавет)
Бая́ры (, Бояры) — вёска ў Докшыцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Бягомльскага сельсавета.
Адаленга-Пікала
Адаленга-Пікала (Odalengo Piccolo) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне П’емонт, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Алесандрыя.
Насельніцтва складае 273 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 36 чал./км². Займае плошчу 8 км². Паштовы індэкс — 15020. Тэлефонны код — 0141.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы San Pietro.
Біскавычы
Біскавычы (Бі́сковичі) — вёска ў Самбірскім раёне Львоўскай вобласці Украіны.
Пыкоўка
Гісторыя
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай Пыкоўка абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР. У 1924 годзе, нягледзячы на перавагу беларускага насельніцтва, Пыкоўку не вярнулі БССР.
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупаваная гітлераўскімі войскамі ў ліпені 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
Тапоса
Тапоса (саманазва Toposa) — народ, што жыве на памежжы Паўднёвага Судана, Эфіопіі і Уганды. Агульная колькасць (2021 г.) — 274 100 чалавек.
Паходжанне
Тапоса адносяцца да нілотаў, блізкія па мове да н'янгатом і туркана. Сваёй радзімай тапоса лічаць горныя раёны паўночнай Уганды. На мяжы XVI ст. і XVII ст. паміж тагачаснымі плямёнамі льё і тап адбылася вайна, а потым працяглая засуха, якія вымусілі ацалелых шукаць паратунак на іншых землях. Сучасныя тапоса з'яўляюцца толькі адной з трох галін нашчадкаў мігрантаў. Іх продкі перасяліліся на асушлівыя тэрыторыі ў пачатку XIX ст. пад ціскам больш моцных туркана. Калі ў нашы дні нехта пытае тапоса, што іх трымае разам, яны адказваюць, што сталі адзіным народам дзякуючы гэтай вандроўцы, якая цягнулася некалькі стагоддзяў.
Культура
Другім важным заняткам здаўна з'яўляецца адгонная жывёлагадоўля. У вільготны сезон кароў, авечак, коз і вярблюдаў трымаюць каля асноўнага жытла, а ў сухі пераганяюць на аддаленыя пашы. Жывёлагадоўля лічыцца мужчынскай справай. Жанчыны вырошчваюць ўздоўж рэчышч сорга, засухаўстойлівыя сарты кукурузы, некаторую гародніну. Зямля апрацоўваецца пераважна ўручную.
Іаган Крыстаф Фрыдрых Гутсмутс
Іаган Крыстаф Фрыдрых Гутсмутс (Johann Christoph Friedrich GutsMuths;, Кведлінбург — , Ібенхайн) — нямецкі педагог. Вывучаў тэалогію ва ўніверсітэце Хале.
Тапоса
Культура
Валоданне жывёлай і зброяй — галоўная прыкмета багацця і сацыяльнага статусу. Пастухі перамяшчаюцца разам са статкамі на вялікія дыстанцыі, але падчас засухі пашаў не хапае. Тапоса заўсёды канкуравалі з суседзямі за ваду і пашы, заўсёды займаліся згонам чужой рагатай жывёлы. Традыцыйнай зброяй была доўгая дзіда. Падчас атакі воін затуляўся вялікім шчытом, бег зігзагамі, каб адхіліцца ад стрэл і дзідаў праціўніка, а потым кідаў сваю дзіду. Калі ён не трапляў у цэль, то адступаў з мэтай прыцягнуць ворага і зноў нечакана атакаваць яго. У выніку адносіны тапоса з суседзямі разглядаюцца ў лепшым выпадку як варожае перамір'е. У 1982 г. маладыя воіны тапоса зрабілі напад і сагналі жывёлу дзінка, што прывяло да крывавага канфлікта з абодвух бакоў, вырашанага з дапамогай доўгіх перагавораў. У 1992 г. тапоса атакавалі мірны канвой з гуманітарнай дапамогай. Адзіны народ, які лічыцца сваяком і саюзнікам, — н'янгатом.
Чамярыца Лабеля
Батанічнае апісанне
Травяністая шматгадовая расліна з кароткім (5-8 см у даўжыню), вертыкальным ці касым, мясістым, патоўшчаным цёмна-бурым карэнішчам, густа пакрытым шматлікімі шнурпадобнымі, сакавітымі, светлымі каранямі.
Сцябло прамое, крэпкае, тоўстае (2-3 см у дыяметры), круглае, дасягае ад 15 да 70-170 см вышынёй. Густа пакрыта лісцем у верхняй частцы.
Лісце чарговае, абдымае сцябло, шматлікае. Ніжнія лісты шырокаэліптычныя (8-12 см даўжынёй, 5-7 см шырынёй) з кароткімі похвамі, верхнія — паступова звужаюцца да ланцэтападобных, з доўгімі похвамі. Усё лісце складкавае, знізу апушанае, з дугападобнымі жылкамі.
Кветкі сабраны ў верхавінную пірамідальную мяцёлку з каласковых пэндзляў даўжынёй 20-60 см. Кветаножкі і кветканосы апушаныя. Прыкветкі яйкападобныя або круглява-яйкападобныя, даўжэй кветаножкі. Кветкі (да 2,5 см у дыяметры) правільныя, вольнапялёсткавымі, шасцічленныя з простым вяночакападобным калякветнікам. Кветкі двухполыя, часам аднаполыя, жаўтлявыя, жаўтлява-зялёныя або бялёсыя. Тычынак шэсць, песцік адзін, завязь верхняя. Суквецце — мяцёлка даўжынёй да 20-60 см.
Тапоса
Культура
Тапоса будуюць сталыя паселішчы нгіэрэа, што ўяўляюць сабою сямейныя сядзібы. Іх узводзяць у рэгіёне, дзе маюцца сталыя крыніцы вады. У сухі сезон у іх застаюцца толькі старыя мужчыны, дарослыя жанчыны і дзеці. Моладзь разам з жывёлай перамяшчаецца на аддаленыя пашы. Асноўная сацыяльная адзінка — пашыраная сям'я. Многія тапоса практыкуюць палігінію. Сем'і аб'ядноўваюцца па тэрытарыяльнаму прынцыпу. Прыналежнасць да родавай арганізацыі важная толькі з пункту гледжання жаніцьбы, паколькі шлюбы знутры бацькоўскага рода забаронены. Мужчыны тапоса падзяляюцца на 8 узрастовых груп. Да іх адносяцца ўсе мужчыны, што праходзяць абрады ініцыяцыі разам. Кожная з груп кіруецца сваім правадыром. Чым болей старэйшая група, тым болей высокі яе сацыяльны статус. Юнакі і маладыя мужчыны імкнуцца падвысіць яго дзякуючы ваенным сутычкам і згонам чужой жывёлы. Жанчыны набываюць статус узрастовай групы свайго мужа незалежна ад свайго рэчаіснага ўзросту.
Чамярыца Лабеля
Батанічнае апісанне
Плод — сухая, яйкападобная шматнасенная каробачка (да 2,5 см даўжынёй), да сярэдзіны трохраздзельная. Насенне жаўтлява-бурае, плоскае, эліптычнае, шырокакрылатае, даўжынёй 6—10 мм.
Цвіце ў чэрвені-жніўні; плады спеюць у жніўні—верасні.
Тапоса
Рэлігія
Тапоса вераць у вышэйшую істоту Наквугэ, якая стварыла сусвет і ўвасабляецца ў ім у форме духаў прыроды і памерлых людзей. Паводле міфаў, у мінулым людзі жылі разам з Наквугэ на небе, але аднойчы спусціліся на зямлю па вяроўцы, а тая парвалася. У перыяд істотных бедстваў тапоса прыносяць Наквугэ ахвяры і спрабуюць дамовіцца з ім праз вешчуна. У нашы дні вядзецца актыўная місіянерская дзейнасць з мэтай распаўсюджвання хрысціянства, працуе сталая каталіцкая місія.
Чамярыца Лабеля
Распаўсюджанне і экалогія
Чамярыца Лабеля — еўраазіяцкі від. Распаўсюджаная ў Цэнтральнай і Усходняй Еўропе, Міжземнамор’і, Малой Азіі, Сярэдняй Азіі (Прыбалхаш'е і Цянь-Шань), Паўночнай Манголіі; у Расіі — на большай частцы еўрапейскай часткі (акрамя паўночна-заходніх і засушлівых раёнаў), на Каўказе, у Заходняй і Усходняй Сібіры, на Далёкім Усходзе.
Падпольны камітэт
Падпольны камітэт — слонімская дзіцячая антысавецкая падпольная арганізацыя, якая дзейнічала ў 1946—1948 гадах.
Чамярыца Лабеля
Распаўсюджанне і экалогія
У Беларусі сустракаецца нярэдка на паўднёвым усходзе, а таксама ў цэнтральных раёнах.
Падпольны камітэт
Перадумовы
Ініцыятарам стварэння падпольнай суполкі быў Януш Дэбкоўскі, паляк (загінуў на пачатку жніўня 1944 года). Ягоны бацька быў капітанам польскага войска, верагодна, загінуў у Катыні. У 1944 годзе Янушу было 14 гадоў, ён быў старэйшым за іншых. Як пазней адзначаў Фёдар Сцяпура, адзін з удзельнікаў суполкі:''За што зьбіраліся змагацца? І за Беларусь, і за Польшчу. Савецкі рэжым нам не падабаўся. Дэбкоўскі нічога не казаў, ці ёсць старэйшыя, якія таксама змагаюцца...забілі Ганну Кароль — пазабіваюць усіх). У нас пасьля яе забойства гэтая тэма “выскачыла”."У хляве Сцяпура хаваў пісталет (парабелум). А перад арыштам, са страху, ён выкінуў яго ў канал Агінскага з моста каля лазні. Што потым, як аказалася, было на карысць, бо каб знайшлі, бацьку далі б 5 гадоў турмы.
Іаган Крыстаф Фрыдрых Гутсмутс
Пераважна Гутсмутс вядомы як адзін з заснавальнікаў (разам з Фрыдрыхам Людвігам Янам) германскай фізкультурнай педагогікі. Яго кніга «Гімнастыка для моладзі» (ням. Gymnastik für die Jugend; 1793) была першым нямецкім гімнастычны дапаможнікам. Акрамя таго, Гутсмутсу належыць падручнік па плаванні (ням. Kleines Lehrbuch der Schwimmkunst; 1798) і навучальны дапаможнік па гульнявых відах спорту пад назвай «Гульні для практыкаванняў і адпачынку цела і духу» (ням. Spiele zur Übung und Erholung des Körpers und Geistes; 1796), у якім, у прыватнасці, утрымліваецца першае апісанне правілаў гульні ў бейсбол.
Падпольны камітэт
Дзейнасць
Дзейнасць была распачатая ў 1946 годзе. Вячаслаў Сцяпура (нарадзіўся ў 1935 годзе), Юра Татарэўскі і Зютэк Жамойда (яны былі 1934 года нараджэння) распаўсюджвалі ў Слоніме ўлёткі. Пісалі ад рукі па-расейску. Увечары збіраліся і пісалі «Смерць бальшавікам! Свабоду народу!» («Смерть большевикам! Свободу народу!»). Рабілі па 5-10 лістовак і пасля па горадзе іх налепвалі хлебам. Фёдар Сцяпура пазней распавядаў:''Святла ў горадзе не было, гэта нам спрыяла. Раніцай ужо па горадзе гэтыя ўлёткі зрывалі... Памятаю, што ў адной улётцы мы пісалі: “Убили Анну Король — поубивают всехзабілі Ганну Кароль — пазабіваюць усіх). У нас пасьля яе забойства гэтая тэма “выскачыла”."Адзін раз яны зрабілі пячатку — на паперкі ставілі. Там былі толькі дзве літаркі: «ПК», гэтак знаны «Падпольны камітэт». Сувязі з іншымі антысавецкімі суполкамі групоўка не мела.
Арышт
Сцяпураў бацька не ведаў, чым хлопцы займаліся, але аднойчы знайшоў улёткі, з-за якіх накрычаў на сына. У лютым 1948 года суполка спыніла сваю дзейнасць, Сцяпура пазней адзначаў, што апошнія ўлёткі з’явіліся да 20 лютага. Бацька ведаў, што з пачатку 1948 года кагосьці шукаюць, у школе правяраюць почыркі дзяцей ад 5-й да 10-й клясы. Сцяпура тады быў у чацвёртай клясе. Прыехаў эксперт. Яны разумелі, што гэта вучні ўлёткі пішуць. І знайшлі па почырку Татарэўскага, які вучыўся ў пятай клясе.
Чамярыца Лабеля
Распаўсюджанне і экалогія
Расце на мурожных і пойменных лугах, палянах, у чорнаальховых і вярбовых хмызняках. Мезафіт. Прымеркавана да месцаў з блізкім заляганнем грунтавых вод; пазбягае месцаў з застойным увільгатненнем і сухіх участкаў. Святлалюбная, але можа расці і ў паўценявых умовах. Марозаўстойлівая; здольная расці ў розных, кантрасных кліматычных умовах — ад Арктыкі да Каўказа. Мае шырокі дыяпазон месцапражыванняў: ад глеевых глеб да чарназёмных, ад бедных да багатых і сярэднясаланчаковых, звычайная на гліністых і суглінкавых са слабашчолачнай або нейтральнай рэакцыяй глебах.
Падпольны камітэт
Арышт
Раніцай 23 красавіка 1948 году каля яго хаты спынілася машына. Кіроўца ў ёй корпаўся, нібыта, яна зламалася. А Юра Татарэўскі якраз ішоў у школу. Кіроўца заклікаў: «''Хлопча, дапамагі падштурхнуць. А ты куды, у школу? Ну ідзі, падвязу!''» («Мальчик, помоги подтолкнуть. А ты куда, в школу? Ну иди, подвезём!»). І адразу павезлі ў МДБ. А ў абед узялі ўжо і Сцяпуру, бо Татарэўскі хутка выдаў сяброў... Яны прыйшлі за ім падчас уроку. Фёдар Сцяпура кінуўся ў дзверы, а там стаяў адзін, ён яго і схапіў.
Чамярыца Лабеля
Ахоўны статус
Від ахоўваецца на тэрыторыі рэспублік Карэліі і Марый Эл, Белгародскай, Валагодскай, Курганскай, Ленінградскай вобласці, Растоўскай, Яраслаўскай абласцей Расіі, Палтаўскай і Харкаўскай абласцей Украіны, у Літоўскай Рэспубліцы, а таксама ў фінскай частцы Фенаскандыі.
Падпольны камітэт
Допыт
У іх былі Сцяпуравы ўлёткі, якія пісаў Татарэўскі. Татарэўскі здаўся адразу, а Сцяпура спрабаваў нічога не выдаваць. Зютэк на той час ужо пераехаў са Слоніма ў Мінск. У МДБ Сцяпуру трымалі 4 месяцы. Пазней Сцяпура спрабаваў збегчы, а пасля вызвалення яго цкавалі дзяржаўныя органы. МДБ звязвалі дзіцячае падполле з «Чайкай»
Чамярыца Лабеля
Практычнае выкарыстанне
У народнай медыцыне карані і карэнішчы выкарыстоўваюць пры экзэме, унутрана — як гарачкапаніжальны сродак, пры запаленні лёгкіх, рэўматызме, тыфе.
У якасці лекавай сыравіны ў ветэрынарыі выкарыстоўваюць высушаныя карэнішчы з каранямі (Rhizoma cum radicibus Veratri).
Атрутнасць
Чамярыца — вельмі атрутная расліна, яе карані ўтрымліваюць 5—6 алкалоідаў, з якіх найбольш атрутны протавератрын, які здольны душыць цэнтральную нервовую сістэму, шкодна дзейнічае на страўнікава-кішачны тракт і сардэчна-сасудзістую сістэму.
Пры ўдыханні нават малой колькасці пылу чамярыцавага кораня выяўляецца наймоцнае чханне і слёзацёк. Пры трапленні соку чамярыцы на скуру спачатку адчуваецца цеплыня, потым паленне, якое змяняецца адчуваннем холаду, пасля чаго ўзнікае амаль поўная страта адчувальнасці. Пры паступленні частак расліны ўнутр ўзнікае паленне і паколванне ў горле, багаты слінацёк, слёзацёк, насмарк, ваніты, панос, галаўны боль, галавакружэнне, агульнае ўзбуджэнне, курчы, паслабленне сардэчнай дзейнасці (рэзкая брадыкардыя), гіпатанія і шок. Свядомасць захоўваецца аж да наступлення смерці. Пры асабліва моцных атручваннях смерць можа наступіць праз 3 гадзіны пасля траплення таксінаў расліны ў арганізм. У якасці сродкаў актыўнай дэтаксікацыі ўжываюцца атрапін і дафамін. Тым не менш, выкарыстанне гэтых і іншых лекавых сродкаў для неадкладнай тэрапіі атручвання чамярыцай недастаткова эфектыўна.
Лячэнне алкагалізму
У апошні час атрымалі распаўсюджванне звесткі пра ўжыванне здробненых каранёў чамярыцы як эфектыўнага сродку народнай медыцыны, які дазваляе вылечваць ад алкагалізму без ведама пацыента. Антыалкагольнае дзеянне чамярыцы пры гэтым заснавана на рэалізацыі яе агульнатаксічнага дзеяння, якое выкарыстоўваецца для ўмоўна-рэфлекторнай тэрапіі алкагалізму. Інтаксікацыя алалкоідамі Veratum пралангіраваная па часе ад некалькіх гадзін да некалькіх сутак, што ўскладняе сумяшчэнне па часе максімуму яе таксічнага дзеяння з прыёмам алкаголю для выпрацоўкі негатыўнай ўмоўна-рэфлекторнай рэакцыі менавіта на алкаголь.
Варта таксама ўлічваць, што прэпараты чамярыцы, прыгатаваныя ў хатніх умовах, з’яўляюцца крыніцай моцнадзейных стэроідных алкалоідаў, самая малая перадазіроўка якіх можа прывесці і рэальна прыводзіць да сур’ёзных атручванняў аж да смяротнага зыходу. Прымяненне гэтых прэпаратаў для тэрапіі алкагалізму настолькі небяспечна, што выкарыстанне іх ўяўляецца недапушчальным не толькі ў хатніх умовах, але і ў спецыялізаваных медыцынскіх установах з-за недастатковай эфектыўнасці сродкаў аказання неадкладнай дапамогі ў выпадках перадазіроўкі.
Барацьба са шкоднікамі
і ратыцыднае дзеянне каранёў чамярыцы было вядома яшчэ ў часы Рымскай імперыі. З гэтай мэтай выкарыстоўвалі настоі карэнішчаў з каранямі, або водныя адвары. Апырскваннем знішчаюць гнёзды, , псеўдавусеняў , , і г. д. Настоі эфектыўныя не толькі супраць лічынак, але і супраць дарослых насякомых. Асабліва каштоўная чамярыца тым, што яе можна выкарыстоўваць і падчас выспявання пладоў. У 2010 годзе Д. Елісавецкая з Інстытута абароны раслін Акадэміі навук Рэспублікі Малдова паказала эфектыўнасць прымянення экстрактаў чамярыцы Лабеля супраць.
Збор, перапрацоўка і захоўванне лекавай сыравіны
Збіраюць карані ўвосень, радзей вясной, выкопваючы іх разам з карэнішчамі. Тоўстыя карэнішчы разразаюць уздоўж, прамываюць і правяльваюць на паветры. Сушаць у цені або на гарышчах, рассцілаючы карані пластом 5-10 см на паперы або тканіны. Высушаную сыравіну пакуюць у мяхі і вагой па 25 або 50 кг. Захоўваюць у сухіх, ветраных памяшканнях. Тэрмін захоўвання — тры гады, захоўваюць асобна ад іншых раслін. Пры апрацоўцы каранёў неабходна прытрымлівацца асцярожнасці, таму што дробныя кавалачкі выклікаюць запаленне слізістых абалонак.
У літаратуры
Адзін з літаратурных псеўданімаў Кузьмы Чорнага — Арцём Чамярыца. У беларускай літаратуры чамярыца сімвалізуе пачуцці горычы і атрутнасці.
Гарадок (Буда-Кашалёўскі раён)
Гарадо́к (, Городок) — пасёлак у Буда-Кашалёўскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Чабатовіцкага сельсавета.
Паблізу ёсць паклады гліны.
Гісторыя
Заснаваны ў канцы XIX стагоддзя. Па перапісу 1897 года побач знаходзіўся фальварак, у Чабатовіцкай воласці. У 1909 годзе 182 дзесяцін зямлі, у Недайскай воласці Рагачоўскага павета Магілёўскай губерні. У абшарніка ва ўласнасці знаходзілася 929 дзесяцін зямлі.
У 1926 годзе размяшчалася паштовае аддзяленне. У 1931 годзе жыхары мястэчка ўступілі ў калгас. У 1959 годзе ў складзе саўгаса «Чабатовічы» (цэнтр — вёска Чабатовічы). Да 18 студзеня 1965 года пасёлак у складзе Смычкоўскага сельсавета.
NGC 5097
NGC 5097 (іншыя абазначэнні — 2SZ 37, IRAS13183-1212, PGC 46602) — эліптычная галактыка (E) ў сузор’і Дзева.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Блажыў
Блажыў (Бла́жів) — вёска ў Самбірскім раёне Львоўскай вобласці Украіны.
ATR 42
Aerospatiale ATR 42 — меншая з дзвюх мадэляў турбавінтавога рэгіянальнага транспартнага самалёта вытворчага кансорцыума Avions de Transport Régional. Большая мадэль — ATR 72 — з’яўляецца падоўжаным варыянтам ATR 42.
Гутацыя
Гутацыя (ад Gutta - "кропля") — вылучэнне лісцем раслін вады ў выглядзе кропель. Адбываецца, калі каранямі паглынаецца вады больш, чым выпараецца лісцем. Гутацыя назіраецца пераважна ноччу, на досвітку ці ў вільготнай атмасферы; часта адзначаецца ў маладых прарасткаў, напрыклад травы, развіццё каранёвай сістэмы ў якіх абганяе развіццё выпарвальнай паверхні лісця.
Якаў Іванавіч Заяц
Якаў Іванавіч Заяц (, Клічаў — ) — беларускі савецкі дзяржаўны дзеяч, адзін з арганізатараў і кіраўнікоў партызанскага руху на тэрыторыі Магілёўскай вобласці ў гады Вялікай Айчыннай вайны.
Біяграфія
Нарадзіўся ў Клічаве. Член КПСС з 1929 года. З 1928 года на камсамольскай працы, з 1937 года ў Клічаўскім РК КП(б)Б. З ліпеня 1941 года ў тыле ворага: камісар 277-га, затым 278-га партызанскіх атрадаў. У красавіку 1942 — маі 1944 гадоў сакратар Клічаўскага падпольнага РК КП(б)Б, адначасова ў жніўні — лістападзе 1942 года член падпольнага Бабруйскага міжрайкама, у красавіку 1943 — маі 1944 гадоў — Магілёўскага падпольнага абкама КП(б)Б. з ліпеня 1943 года кіраўнік Клічаўскай ваенна-аператыўнай групы. З 1944 года сакратар Клічаўскага райкама КП(б)Б, намеснікі загадчыка сельскагаспадарчага аддзела Магілёўскага абкама КПБ, сакратар Бялыніцкага, Слаўгарадскага райкамаў КПБ. Пахаваны на Машэкаўскіх могілках у Магілёве.
Памяць
Імем Я. І. Зайца названа вуліца ў Клічаве.
Хайноўшчына
Хайноўшчына (Хайновщина) — вёска ў Хіславіцкім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Гарадзішчанскага сельскага паселішча.
Гісторыя
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай Хайноўшчына абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР. У 1924 годзе, нягледзячы на перавагу беларускага насельніцтва, Хайноўшчыну не вярнулі БССР.
Эрэбуні
Эрэбуні (Ірпуні, Ірэпуні, Эрэвуні, Эрэвані Էրեբունի) — старажытны горад дзяржавы Урарту, разваліны якога знаходзяцца на ўзгорку Арын-Берд у Ерэване ў Арменіі. Эрэбуні быў заснаваны царом Урарту Аргішці I у 782 годзе да н.э. у якасці апорнага пункта для замацавання ўратаў у Арарацкай даліне. У сувязі з тым, што Эрэбуні знаходзіўся ўсярэдзіне Ерэвана, а таксама дзякуючы магчымай этымалагічнай сувязі слоў «Эрэбуні» (чытаецца гэтак жа як «Эрэвуні») і «Ерэван» («Эрэван»), Эрэбуні атаясамляюць з Ерэванам, лічачы 782 год да н.э. годам заснавання Ерэвана. Пасля заняпаду горада ў IV стагоддзі да н.э., аж да III стагоддзя н.э. няма дадзеных, што паказваюць на існаванне значнага селішча на месцы Ерэвана. Горад ізноў пачынае забудоўвацца толькі з III стагоддзя н.э. у 2-х кіламетрах да поўначы ад Эрэбуни, але ўжо з формай «Эреван». Часопісам «Forbes» селішча было ўлучана ў спіс «9 найстаражытнейшых крэпасцей свету».
Гісторыя вывучэння
Упершыню ўзгорак Арын-Берд прыцягнуў увагу навукоўцаў у 1894 годзе, калі расійскі навуковец А. А. Іваноўскі набыў у жыхара навакольнага сяла Чалмакчы (цяпер раён Ерэвана Стары Норк) камень з урарцкім клінапісам. Мясцовы жыхар, Папак Тэр-Авецісаў, сцвярджаў, што знайшоў яго ў 1879 годзе на ўзгорку Арын-Берд. Малюнак і прыблізны пераклад надпісу быў неўзабаве апублікаваны М. В. Нікольскім. Надпіс на камені паведамляў, што на гэтым месцы ўрарцкі цар Аргішці I пабудаваў збожжасховішча «ёмістасцю 10 100 капі». Аднак цягам працяглага перыяду часу ўзгорак заставаўся без увагі археолагаў і толькі ў 1947 годзе археалагічная экспедыцыя пад кіраўніцтвам Б. Б. Піятроўскага, якая займалася ў Ерэване раскопамі Кармір-Блура, правяла на ўзгорку разведвальныя працы. У 1950 годзе гэта ж археалагічная экспедыцыя пачала на ўзгорку сістэматычныя археалагічныя раскопы.
Атаясненне ўрарцкага Эрэбуні з развалінамі на Арын-Бердзе
25 кастрычніка 1950 года падчас разведвальных прац армянскі навуковец К. Л. Аганесян выявіў два базальтавыя камені, пакрытых клінапісам. Адзін з гэтых камянёў паведамляў пра будаванне збожжасховішча ўрарцкім царом Сардуры II, а другі прыпісваў пабудову крэпасці Эрэбуні цару Аргішці I. Пасля гэтай знаходкі з'явілася гіпотэза пра тое, што ўзгорак Арын-Берд хавае разваліны старажытнага Эрэбуні, і з 1952 года на ўзгорку працягнуліся археалагічныя раскопы, што праводзяцца супольна ўжо дзвюма археалагічнымі экспедыцыямі: Інстытутам археалогіі і этнаграфіі АН Армянскай ССР і Дзяржаўным музеем выяўленчых мастацтваў ім. Пушкіна пад агульным навуковым кіраўніцтвам Б. Б. Піятроўскага. У сувязі з тым, што шмат прадметаў з надпісам «Эрэбуні» былі выяўлены пры раскопах суседняга Тэйшэбаіні, яшчэ некаторы час заставаліся сумневы, ці сапраўды Эрэбуні знаходзіўся на ўзгорку Арын-Берд: існавала магчымасць, што таблічка, выяўленая Аганесянам у 1950 годзе, трапіла на ўзгорак выпадкова. Праз 8 гадоў, у 1958 годзе, сумневы канчаткова вырашыліся, і гіпотэза атрымала канчатковае пацверджанне: падчас археалагічных раскопаў яшчэ адзін надпіс Аргішці I пра заснаванне Эрэбуні быў выяўлены некранутым, на камені, закладзеным у старажытную сцяну. Такім чынам, з 1958 года Эрэбуні быў канчаткова лакалізаваны на ўзгорку Арын-Берд.
Пытанне ўзаемасувязі Эрэбуні і Ерэвана
Чытанне назвы таксама доўга выклікала сумневы даследчыкаў. Спачатку назву ўрарцкага горада чыталі Ірпуні, Ірэпуні, Ірбуні і нават Сабуні. Толькі пасля таго, як канчаткова было ўсталявана, што шэраг прадметаў Эрэбуні быў перавезены ў Тэйшэбаіні, а таксама пасля знаходкі ў Тэйшэбаіні шчыта цара Аргішці I з напісаннем слова «Эрэбуні», якое выклікала значна менш сумневаў у слушнасці чытання, канчаткова выстаялася чытанне «Эрэбуні», а таксама атрымалі навуковы грунт здагадкі пра этымалагічную сувязь паміж словамі «Эрэбуні» і «Ерэван», упершыню выказаныя Г. Н. Капанцянам у папулярным друку. У працы 1959 года акадэмік Піятроўскі асцярожна выказваў: «Магчыма, што нават у назве сталіцы Армянскай ССР горада Ерэвана працягвае жыць урарцкая назва горада Эрэбуні… Варта заўважыць, што супастаўленні старажытных урарцкіх назваў з сярэднявечнымі і сучаснымі, праведзеныя без дастатковага абгрунтавання, могуць увесці даследчыкаў у падман.» Сучасныя гісторыкі займаюць больш вызначаную пазіцыю, мяркуючы што этымалагічная сувязь Эрэбуні і Ерэвана на сёння агульнапрынятая .
Іншыя вынікі археалагічных раскопаў
Археалагічныя раскопы ў крэпасці, якія працягваюцца з 1950 года, прынеслі нямала каштоўных знаходак і ўнеслі вялікі ўнёсак у вывучэнне дзяржавы Урарту. На ўзгорку ў агульнай складанасці было выяўлена 23 клінапісныя таблічкі цароў Аргішці I, Сардуры II і Русы III. Прадметаў матэрыяльнай культуры на ўзгорку Эрэбуні было выяўлена няшмат, што галоўным чынам злучаецца з тым, што ў сярэдзіне VI стагоддзя да н.э. ураты пакінулі Эрэбуні без бою і вывезлі ўсё каштоўнае ў суседні Тэйшэбаіні. Апроч гэтага гарадскія пабудовы Эрэбуні знаходзіліся галоўным чынам да ўсходу ад узгорка, і большая частка гэтых пабудоў была разбурана падчас інтэнсіўнага будавання мястэчак Нор-Арэш і Вардашэн на ўскраінах Ерэвана. Гэта зона была абвешчана запаведнікам толькі ў 1952 годзе. Раскопы крэпасці працягваліся да 1958 года, раскопы гарадскіх кварталаў пачаліся ў 1968 годзе. У наш час абодва мястэчкі і ўзгорак Арын-Берд ужо сталі часткай разрослага Ерэвана. На самым узгорку Арын-Берд уладкаваны Музей «Эрэбуні», у які ў сваю чаргу напоўнены галоўным чынам прадметамі матэрыяльнай культуры, прывезеных «назад» з раскопаў суседняга Тэйшэбаіні. Раскопы гарадскіх кварталаў, што ляжаць непадалёк ад узгорка, патроху працягваюцца дасёння з удзелам армянскіх і заходніх археолагаў.
Эрэбуні ў цяперашні час
Усе археалагічныя працы ў крэпасці Эрэбуні, размешчанай на вяршыні ўзгорка, у наш час закансерваваны. Многія аб'екты крэпасці, улучаючы вялікія пляцоўкі падмуркаў сцен, падмуркаў храмаў часткова рэстаўраваны. Асобныя элементы храма бога Халдзі і гаспадарчых памяшканняў крэпасці, дзе як найлепш захаваліся пляцоўкі цаглянага муру, фрагментарна рэстаўраваны і часткова рэканструяваны, каб прадэманстраваць наведнікам прынцып іх будовы ва ўрарцкі час.
У падножжа паўночна-заходняй часткі ўзгорка ў 1968 годзе адкрыты Музей «Эрэбуні», дзе сабраны знаходкі ўласна з Эрэбуні і з суседняга Тэйшэбаіні, пры гэтым арыгіналы некаторых найболей каштоўных прадметаў матэрыяльнай культуры з абодвух гарадоў заменены копіямі, а самі прадметы знаходзяцца ў Гістарычным музеі Арменіі ці ў яго запасніках.
У процілеглага схілу ўзгорка, дзе ва ўрарцкі час знаходзіліся гарадскія пабудовы, у 2002 годзе аднавіліся археалагічныя раскопы, што фінансуюцца Фондам Сораса, у якіх бяруць удзел армянскія і заходнія археолагі.
Слова «Эрэбуні» папулярна ў сучаснай Арменіі і часта выкарыстоўваецца ў назвах камерцыйных структур і гандлёвых марак. Раён Ерэвана, на тэрыторыі якой знаходзіцца крэпасць Эрэбуні, носіць назву «Эрэбуні», гэтак жа названы адзін з аэрапортаў Ерэвана.
У красавіку 2012 года часопісам «Forbes» селішча Эрэбуні было ўлучана ў спіс «9 найстаражытнейшых крэпасцей свету».
Ванькавычы
Ванькавычы (Ва́ньковичі) — вёска ў Самбірскім раёне Львоўскай вобласці Украіны.
Пятроўск (Саратаўская вобласць)
Пятроўск (Петровск) — горад (з 1780) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Пятроўскага раёна Саратаўскай вобласці. Насельніцтва 33,3 тыс. чал. (2005). Заснаваны ў 1696 годзе.
Размешчаны на Прыволжскім узвышшы, на берагах ракі Мядзведзіца, за 104 км на паўднёвы захад ад Саратава, за 5 км ад мяжы з Пензенскай вобласцю.
NGC 5098A
NGC 5098A (іншыя абазначэнні — MCG 6-29-77, ZWG 189.52, PGC 46529) — эліптычная галактыка (E) ў сузор’і Гончыя Псы.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Рос М’юр
Рос М'юр (Ross Muir; нар., , Шатландыя) — шатландскі прафесійны гулец у снукер. Сем разоў у кар'еры даходзіў да 1/32 фіналу на рэйтынгавых турнірах, уключаючы пяць турнраў сезона 2015/2016, але ніколі не праходзіў далей. У красавіку 2016 года падняўся на найвышэйшае для сябе месца ў рэйтынгу — 80-е. У 2016 годзе выканаў свой адзіны максімальны брэйк.
Працоўная Расія
Працоўная Расія (ПР) (Трудовая Россия) — расійская грамадска-палітычная арганізацыя марксісцка-ленінскага напрамку.
Непасрэднымі ідэйнымі папярэднікамі «Працоўнай Расіі» з’яўляліся нефармальныя аб’яднанні прыхільнікаў камуністычнага абнаўлення КПСС у 1988—1991 гадах: Аб’яднаны фронт працоўных СССР, Рух камуністычнай ініцыятывы, Саюз працоўных Масквы. Рух утварыўся першапачаткова як камітэт па арганізацыі мітынгу ў гонар кастрычніцкай рэвалюцыі 7 лістапада 1991 года ля маўзалея Леніну. Камітэт у далейшым стаў агульнарасійскім рухам «Працоўная Расія».
З 1991 па 1996 год рух супрацоўнічаў з Расійскай камуністычнай рабочай партыяй. З 2018 года большасць сяброў руху ўступіла ў шэрагі Аб’яднанай камуністычнай партыі. Перад парламенцкімі выбарамі 2021 года «Працоўная Расія» прыняла рашэнне аб падтрымцы КПРФ.
Руская сістэма мер
Меры вагі (масы)
Ужывалася таксама: 1 лібра = 3/4 фунта = 307,1 г; 1 ансыр = 546 г, не атрымаў шырокага распаўсюджвання
С 13 па 18 стст. ужывалася акія меры вагі, як почка і пірог:
Меры вагі (масы) аптэкарскія і тройскія
Апцекарская вага — сістэма мер масы, якая ўжывалася пры узважванні лекаў да 1927 г. (адрозніваецца ад англійскай сістэмы мер)
Янаўшчына (Валожынскі раён)
Я́наўшчына (, Яновщина) — вёска ў Валожынскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Івянецкага сельсавета.
Да 24 студзеня 1958 года вёска ўваходзіла ў склад Старынкаўскага сельсавета, да 27 сакавіка 1959 года — у склад Станюшкаўскага сельсавета.
Джэк Кілбі
Джэк Кілбі (Jack St. Clair Kilby, 8 лістапада 1923, Джэферсан-Сіці, Місуры, ЗША — 20 чэрвеня 2005, Далас, Штат Тэхас, ЗША) — амерыканскі вучоны. Лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіцы ў 2000 годзе за сваё вынаходніцтва інтэгральнай схемы ў 1958 годзе ў перыяд працы ў Texas Instruments (TI). Таксама ён — вынаходнік кішэннага калькулятара і тэрмапрынтэра (1967).
Спісы зорак паводле сузор’яў
Амаль усе зоркі могуць быць звязаныя з якім-небудзь сузор’ем, найменным участкам нябеснай сферы. Хоць існуе 88 сучасных сузор’яў, нябесная сфера фактычна падзелена на 89 участкаў няправільнай формы, бо сузор’е Змяі складаецца з двух асобных частак: галавы змеі на захадзе і хваста змеі на ўсходзе.
Адзінай зоркай, якая не належыць ні да аднаго з сузор’яў, з’яўляецца Сонца. На працягу года Сонца праходзіць па экліптыцы праз 13 сузор’яў: 12 задыякальных сузор’яў і сузор’е Змеяносца.
Герард Дэнгаф (ваявода паморскі)
Герард Дэнгаф (15 студзеня 1590 — 23 снежня 1648) — дзяржаўны і ваенны дзеяч Рэчы Паспалітай, камандзір нямецкай пяхоты (1621), кашталян гданьскі (1642), ваявода паморскі (1643—1648), падскарбі Прускай зямлі (1643), маршалак двара каралевы (1645), староста мальбаркскі, касцяжынскі, фелінскі, люцынскі і эканом мальбаркскі.
Біяграфія
Паходзіў з нямецка-балтыйскага шляхецкага роду Дэнгафаў герба «Дзік». Сын ваяводы дорпацкага Герарда Дэнгафа (пам. 1598?) і Маргарыты фон Цвайфельн (пам. 1622). Браты — ваявода парнаўскі Эрнэст Магнус Дэнгаф (1581—1642), палкоўнік Герман Дэнгаф (пам. 1620), ваявода дорпацкі і ваявода серадзскі Каспер Дэнгаф (1588—1645).
На працягу ўсяго жыцця быў заўзятым кальвіністам. У 1621 годзе камандаваў нямецкай пяхотай у Каралеўскай Прусіі. У 1624—1625 гадах удзельнічаў у вайне са Швецыяй у Каралеўскай Прусіі, у 1629 годзе праславіўся падчас абароны Торуні ад шведаў. У якасці пасла Уладзіслава IV Вазы ездзіў з дыпламатычнай місіяй у Капенгаген. З'яўляўся саветнікам польскага манарха па марскіх справах. У 1635 годзе быў прызначаны членам і старшынёй каралеўскай ваенна-марской камісіі, удзельнічаў у аднаўленні і развіцці флоту. Разам з Ежы Асалінскім стварыў праект стварэння марской мытні. У 1642 годзе Герард Дэнгаф быў прызначаны кашталянам гданьскім. У 1643 годзе стаў ваяводай паморскім і падскарбіем Прускай зямлі. У 1645 годзе Герард Дэнгаф вёў у Парыжы перамовы аб заключэнні шлюбу паміж польскім каралём Уладзіславам IV Вазам і французскай прынцэсай Марыяй Луізай Ганзага.
У снежні 1648 года ваявода паморскі Герард Дэнгаф сканаў у Мальбарку, быў пахаваны ў Эльблёнгу.
Шлюб і дзеці
Быў двойчы жанаты. У 1629 годзе першым шлюбам ажаніўся з Катарынай Апалінскай (1596—1625), дачкой крайчага кароннага Пятра Апалінскага (1566—1600) і Эльжбеты Збароўскай, удавой кашталяна гданьскага Дымітра Вейхера (каля 1578—1628), ад шлюбу з якой дзяцей не меў.
У жніўні 1637 года ажаніўся ў другі раз з Сібілай Маргарытай Бжэгскай (1620—1657), дачкой князя бжэгскага, лягніцкага і сцінаўскага Яна Крысціяна (1591—1639) і Даратэі Сібілы Брандэнбургскай (1590—1625). Дзеці:
Алеандр
Алеа́ндр (Nérium) — манатыпны род кветкавых раслін сямейства. Адзіны від — Алеандр звычайны, кусты, шырока распаўсюджаны ў субтрапічных рэгіёнах планеты.
У якасці дэкаратыўнай расліны алеандр шырока выкарыстоўваецца ў ландшафтным дызайне ў рэгіёнах з субтрапічным кліматам. Культывуецца і як пакаёвая расліна, якая прыгожа цвіце.
Алеандр — атрутная расліна, таму пры яго культываванні патрабуецца асцярожнасць. У соку алеандра ўтрымліваецца шэраг сардэчных гліказідаў, некаторыя з якіх знаходзяць медыцынскае выкарыстанне.
Назва
Радавая назва Nerium утворана ад νερος (neros) — сыры, што звязана з месцам, дзе звычайна расце расліны. Відавы эпітэт oleander паходзіць, магчыма, ад olea — аліва і ἀνήρ (aner) або (andros) — мужчына.
Распаўсюджанне
Радзіма алеандра — шырокая паласа сухіх і паўсухіх субтропікаў ад Марока і Партугаліі на захадзе да Паўднёвага Кітая на ўсходзе. Дзікі алеандр часта займае рэчышчы перасохлых рэк (крыкі, вадзі).
На тэрыторыі былога СССР вырошчваецца на Паўднёвым беразе Крыма, Чарнаморскім узбярэжжы Каўказа, у Закаўказзі, паўднёвых раёнах Сярэдняй Азіі.
Батанічнае апісанне
Вечназялёныя кусты вышынёй 2—6 м. Лісце вузкае, да даўжынёй і да  шырынёй,, ланцэтападобнае, супраціўнае. Кветкі яркія, простыя або махровыя, буйныя, духмяныя, у шчыткападобных суквеццях. Вяночак чырвоны, ружовы, белы ці жоўты. Плады — шматнасенныя лістоўкі, якія дасягаюць у даўжыню прыкладна. Размнажаюцца чаранкамі і насеннем.
Медыцынскае выкарыстанне
У якасці лекавай сыравіны выкарыстоўваюць лісце алеандра (Folium Oleandri), якое ўтрымлівае кардыятанічныя гліказіды, галоўны з якіх маназід алеандрын, вытворнае алеандрыгеніну.
Прэпараты, якія атрымліваюць з лісця, — нерыялін і карнерын, маюць выяўленыя кумулятыўныя ўласцівасці, — раней ужывалі ў растворах і таблетках як кардыятанічны сродак пры розных парушэннях сардэчна-сасудзістай дзейнасці.
Культываванне
Расліна засухаўстойлівая, але цеплалюбная, хоць і выносіць зімовыя недоўгачасовыя паніжэнні тэмпературы да. Ідэальна расце ва ўмовах міжземнаморскага клімату.
Ва ўмовах халаднейшага клімату алеандр вырошчваюць як кадушкавую расліну з зімовым утрыманнем у памяшканні (у цепліцы, аранжарэі), а таксама як пакаёвую расліну.
Для актыўнага і працяглага цвіцення расліне патрабуецца яркае сонечнае асвятленне. Глеба павінна быць добра дрэнажаванай.
Размнажэнне — увесну насеннем, улетку чаранкамі.
Выведзена мноства сартоў алеандра, якія адрозніваюцца габітусам (у тым ліку вышынёй сталых раслін — ад 1,8 ), афарбоўкай лісця, афарбоўкай вяночка; у некаторых сартоў кветкі простыя, у іншых — махрыстыя (з павялічанай колькасцю пялёсткаў).
Сістэматыка
Раней род разглядаўся як алігатыпны, звычайна адзначалася існаванне трох відаў, аднак пазней было агульнапрызнана, што няма істотных падстаў для вылучэння відаў  (Алеандр індыйскі) і  (Алеандр духмяны). Абедзве гэтыя назвы цяпер уваходзяць у сінаніміку віду (Алеандр звычайны).
Воля-Баранэцка
Воля-Баранэцка (Воля-Баранецька) — вёска ў Самбірскім раёне Львоўскай вобласці Украіны.
Страшны двор
Страшны двор — опера ў чатырох актах, напісана кампазітарам Станіславам Манюшкам ў 1861—1864 гг.