cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Мікалай Мікалаевіч Аляксандраў
Біяграфія
За самаахвярную працу, якая выратавала жыцці многіх байцоў і камандзіраў Чырвонай Арміі, М. М. Аляксандраў быў узнагароджаны другім Ордэнам Чырвонага Сцяга, ордэнамі Айчыннай вайны 1-й ступені і Чырвонай Зоркі.
Алег Уладзіміравіч Молчан
Біяграфія
Кар’ера Алега Молчана як піяніста пачалася адразу пасля заканчэння ССМШ. Ён супрацоўнічаў з рознымі музычнымі калектывамі і граў сольныя праграмы. У 1985—1987 гадах Алег Молчан быў прызваны на тэрміновую ваенную службу, якую праходзіў у ансамблі песні і танца Белпалка (цяпер — Узорна-паказальны аркестр унутраных войскаў МУС Беларусі). У складзе гэтага калектыву ўдзельнічаў у канцэртах у 30-кіламетровай зоне Чарнобыльскай АЭС. У войску напісаны харавы цыкл на вершы Янкі Купалы «Я нясу вам дар» (вык. Акадэмічны хор Белтэлерадыёкампаніі, дырыжор А. Саўрыцкі; Дзяржаўная акадэмічная капэла імя Р. Шырмы п/к Л. Яфімавай; Мінскі камерны хор п/к Н. Міхайлавай). .
Дэмабілізаваўшыся, Алег Молчан працаваў у Белдзяржфілармоніі ў якасці кіраўніка вакальна-інструментальнага ансамбля «Асарці», паралельна займаючыся аранжыроўкамі твораў і кампазітарскай дзейнасцю. У гэты перыяд у выдавецтве «Мастацтва» выходзяць яго першыя нотныя творы — «Рэгтайм», «Накцюрн» і «Чыпаліна».
Мікалай Мікалаевіч Аляксандраў
Біяграфія
У 1946 годзе вярнуўся на кафедру факультэцкай хірургіі ВМА, скончыўшы ў тым жа годзе ад’юнктуру, а затым працаваў старшым навуковым супрацоўнікам і выкладчыкам кафедры факультэцкай хірургіі ВМА.
Алег Уладзіміравіч Молчан
Біяграфія
З 1987 года Алег Молчан актыўна супрацоўнічаў як аўтар і аранжыроўшчык з вядучымі калектывамі і артыстамі. У прыватнасці, для аркестра пад кіраўніцтвам Міхаіла Фінберга сумесна з паэтэсай Валянцінай Аколавай яны стварылі песенны цыкл «На рацэ Прыманцы».
Мікалай Мікалаевіч Аляксандраў
Біяграфія
У 1951 годзе М. М. Аляксандраў на працягу паўгода ва ўмовах ваенных дзеянняў у Карэйскай Народнай Дэмакратычнай Рэспублікі (КНДР) кіраваў нейрахірургіяй, актыўна ўкараняючы ў практыку ўласна распрацаваны ім метад выкарыстання антыбіётыкаў пры раненнях галаўнога мозгу з мэтай прафілактыкі і лячэння ўскладненняў. Вывучэнне дадзенага метаду было паспяхова завершана ва ўмовах факультэцкай хірургіі ў ВМА імя С. М. Кірава, а атрыманыя вынікі абагульнены ў доктарскай дысертацыі (1954) і ў манаграфіі «Пеніцылінавая эпілепсія і выбар спосабу ўжывання антыбіётыкаў пры адкрытых пашкоджаннях чэрапа» (1966). За гэты перыяд М. М. Аляксандраў быў узнагароджаны трэцім Ордэнам Чырвонага Сцяга, другім ордэнам Чырвонай Зоркі і ордэнам Свабоды і незалежнасці КНДР.
Алег Уладзіміравіч Молчан
Біяграфія
У 1991 годзе Алег Молчан паступіў у Беларускую дзяржаўную кансерваторыю на спецыяльнасць кампазіцыя ў клас прафесара Андрэя Мдзівані. У тым жа годзе народны артыст СССР Уладзімір Мулявін запрасіў Алега Молчана на працу ў дзяржаўны ансамбль «Песняры» ў якасці піяніста, аранжыроўшчыка і кампазітара, а фактычна ён стаў музычным кіраўніком калектыву. Афіцыйна ж на гэтую пасаду быў прызначаны ў 1998 годзе. Усе папярэднія 29 гадоў у штатным раскладзе «Песняроў» такой пазіцыі проста не існавала.
Бялінскэ
Бялінскэ (Бєлінське) — сяло ў Лэнінскім раёне (Аўтаномная Рэспубліка Крым, Украіна). Падпарадкоўваецца Бялінскаму сельскаму савету.
Алег Уладзіміравіч Молчан
Біяграфія
Памёр 26 кастрычніка 2019 года ў Жэневе. Пахаваны ў Мінску на Усходніх могілках.
Мікалай Мікалаевіч Аляксандраў
Біяграфія
У 1956 годзе М. М. Аляксандраў быў узнагароджаны чацвёртым ордэнам Чырвонага Сцяга. Пад яго кіраўніцтвам у 1955—1960 гадах было выканана і абаронена 7 кандыдацкіх дысертацый па пытаннях лячэння агнястрэльных раненняў у пашкоджаных іанізуючай радыяцыяй.
Алег Уладзіміравіч Молчан
Творчая дзейнасць
Дэбютам Алега Молчана ў «Песнярах» стала праграма «Ave sole, альбо Слова Скарыны», напісаная ў суаўтарстве з паэтам-песеннікам Аляксандрам Лягчылавым. Менавіта яе знакаміты ансамбль не проста ўзяў у рэпертуар, а выканаў на канцэрце да свайго 20-гадовага юбілею. Гэтая праграма была адзначана і на рэспубліканскім конкурсе кампазітараў да 500-годдзя Францыска Скарыны: Алег Молчан быў уганараваны званнем лаўрэата ў намінацыі «Буйная форма».
Мікалай Мікалаевіч Аляксандраў
Біяграфія
З 1960 года М. М. Аляксандраў, які праслужыў у войску 25 гадоў, пасля звальнення ў запас па стане здароўя, быў накіраваны Міністэрствам аховы здароўя СССР у сталіцу Беларусі горад Мінск, дзе ўзначаліў зноў створаны Навукова-даследчы інстытут анкалогіі і медыцынскай радыялогіі Міністэрства аховы здароўя Беларускай ССР, адначасова ён быў абраны загадчыкам кафедры анкалогіі і медыцынскай радыялогіі Беларускага інстытута ўдасканалення ўрачоў. Пад кіраўніцтвам М. М. Аляксандрава пад Мінскам быў выбудаваны навуковы гарадок інстытута анкалогіі.
Алег Уладзіміравіч Молчан
Творчая дзейнасць
Алег Молчан унёс вялікі ўклад у стварэнне рэпертуару ВІА «Песняры» — гэта і яго аўтарскія песні, і аранжыроўкі твораў Уладзіміра Мулявіна. Адзін з самых значных творчых праектаў «песняроўскага» перыяду Алега Молчана — праграма «Вянок».
Мікалай Мікалаевіч Аляксандраў
Біяграфія
Будучы галоўным анколагам Міністэрства аховы здароўя БССР, М. М. Аляксандраў праводзіў вялікую працу па ўмацаванні і ўдасканаленні арганізацыі анкалагічнай службы ў рэспубліцы. У 1962 годзе яму было прысвоена званне прафесара. У 1974 годзе ён абраны членам-карэспандэнтам АМН СССР.
Алег Уладзіміравіч Молчан
Творчая дзейнасць
Працуючы над гэтай праграмай, Алегу Молчану давялося рабіць выбар: навучанне ў кансерваторыі або «Песняры». Як прызнаўся сам кампазітар, тады не было нават часу пахадайнічаць пра акадэмічны адпачынак, і з кансерваторыяй прыйшлося развітацца.
Мікалай Мікалаевіч Аляксандраў
Біяграфія
Сваім вопытам па арганізацыі анкалагічнай дапамогі ў Беларусі Мікалай Мікалаевіч дзяліўся на розных рэспубліканскіх медыцынскіх форумах, на пасяджэннях, якія праводзіліся з удзелам сацыялістычных краін, у перыяд камандзіровак у ЗША, ГДР, Аўстрыю, Швейцарыю, Нідэрланды. З 1974 года ён з’яўляўся экспертам СААЗ па пытаннях міжнароднай кааперацыі супрацьракавых даследаванняў. Гэты досвед працы знайшоў адлюстраванне ў манаграфіі 1980 года «Супрацьракавая барацьба ў краінах-членах СЭУ», у напісанні якой Мікалай Мікалаевіч прымаў удзел.
Выбітны навуковец жыў у горадзе-героі Мінску. Памёр 7 кастрычніка 1981 года. Пахаваны ў Мінску на Усходніх могілках (участак № 26).
Памяць
Мікалай Мікалаевіч Аляксандраў апублікаваў звыш 240 навуковых прац, у тым ліку 7 манаграфій.
Алег Уладзіміравіч Молчан
Творчая дзейнасць
У 1994 годзе «Песняры» шырока адзначылі 25-годдзе калектыву. Да юбілейнай праграмы «Голас душы» Алег Молчан рабіў аранжыроўкі, таксама прагучалі і яго аўтарскія творы: «Обманите меня» ., «Кума», «Хрыстос уваскрос», «Малітва», новая версія «Купалінкі» a cappella.
Мікалай Мікалаевіч Аляксандраў
Памяць
У 1984 годзе на фасадзе будынка галоўнага адміністрацыйнага корпуса інстытута, які М. М. Аляксандраў узначальваў больш за дваццаць гадоў, урачыста адкрыта мемарыяльная дошка, а ў 1997 годзе Навукова-даследчаму інстытуту анкалогіі і медыцынскай радыялогіі Міністэрства аховы здароўя Рэспублікі Беларусь прысвоена імя яго заснавальніка і першага дырэктара Героя Сацыялістычнай Працы М. М. Аляксандрава.
Алег Уладзіміравіч Молчан
Творчая дзейнасць
У 1996 годзе Алег Молчан сумесна з Уладзімірам Мулявіным працуе над стварэннем праграмы «Казацкая вольнасць», у якую ўвайшлі яго песенныя кампазіцыі на вершы Уладзіміра Някляева («Гуляй, казак», «Ой, вы други» і апрацоўкі народных песень («Распрягайте, хлопцы, коней»).
Багдановіч
Багдановіч — беларускае і ўкраінскае прозвішча, утворанае ад імя Багдан.
Мікалай Мікалаевіч Аляксандраў
Памяць
У 2008 годзе імем М. М. Аляксандрава названая вуліца мікрараёна «Зялёны Бор» у пас. Лясны (Бараўлянскі сельсавет Мінскага раёна), населеным пункце, дзе і размешчаны НДІ анкалогіі і медыцынскай радыялогіі, які ўзначальваў Аляксандравым.
Алег Уладзіміравіч Молчан
Творчая дзейнасць
Многія песні, напісаныя Алегам Молчанам у «Песнярах», ужо належаць да сучаснай песеннай класікі. Маладыя артысты ўключаюць іх у свой рэпертуар і перамагаюць з імі на прэстыжных музычных конкурсах. Вяршыняй творчасці Алега Молчана ў «Песнярах» лічыцца песня на вершы Янкі Купалы «Малітва», якую ўзяў у свой рэпертуар Уладзімір Мулявін. Фактычна з першага выканання публіка ўспрыняла яе як духоўны гімн Беларусі.
У 2000 годзе Алег Молчан звольніўся з «Песняроў» і стварыў студыю гуказапісу пры Беларускім саюзе кампазітараў.
Вядомая прымаўка «Таленавіты чалавек таленавіты ва ўсім» ў поўнай меры адносіцца да Алега Молчана. У 2001 годзе ён быў запрошаны ў Дзяржаўны камітэт па справах моладзі на пасаду начальніка ўпраўлення па працы з творчай моладдзю ў РУП «Ювентус». Тут ён бліскуча спраўляўся з пастаўленымі задачамі і на высокім узроўні праводзіў шматлікія творчыя мерапрыемствы, у тым ліку фэстываль «За Саюз» у якасці мастацкага кіраўніка.
З 1994 года Алег Молчан цесна супрацоўнічаў у якасці кампазітара і музычнага прадзюсара са спявачкай Ірынай Відавай. Гэты тандэм раскрыў яшчэ адну яркую грань таленту кампазітара: яго «модныя» песні сталі сапраўднымі хітамі і знаходзяцца ў гарачай ратацыі вядучых радыёстанцый. У 2006 годзе Ірына Відава з песняй «Думала» стала лаўрэатам радыёпрэміі «Залатое вуха», а ў 2011 годзе з песняй «У апошні раз» атрымала прыз глядацкіх сімпатый Нацыянальнай музычнай прэміі ў галіне эстрады. Абедзве песні напісаў Алег Молчан на словы Ірыны Відавай.
Брэнд «Песняры», створаны Уладзімірам Мулявіным, настолькі магутны, што па вялікім рахунку нікому з музыкаў гэтага калектыву не ўдалося зрабіць кар’еру па-за межамі ансамбля. Нікому, акрамя Алега Молчана. Яго таленту і бязмежных здольнасцяў хапае для таго, каб ісці наперад, а не ехаць у карэце мінулага, няхай і самай лепшай. Новыя песні Алега Молчана гучаць зусім не «па-песняроўску», але, як і калісьці, становяцца хітамі ў дзень прэм’еры. Так было з кампазіцыямі «Родныя песні», «Дзве таполі» , «Песня мая» на вершы Янкі Купалы, «Карабель маёй краіны» на вершы Алеся Ліпая. «Будуць новыя песні на вершы нашых класікаў і сучаснікаў, — казаў Алег Молчан у адным з інтэрв’ю. — Не бачу сябе ў адрыве ад беларускай песні, беларускай культуры, таму што я сам — беларус».
Алег Молчан складаў музыку для тэатра, паспяхова працуе ў сегменце камерцыйнай музыкі : піша застаўкі для радыё і тэлебачання («Рускае радыё», «Радыус ФМ»), у тым ліку замежнага; музычную рэкламу («5 элемент», «Белшына» , «Вem Bohnbau»); гімны карпарацый («Белтэлекам») ).
Алег Молчан — актыўна працуючы кампазітар, і што важна, яго песні запатрабаваныя ў выканаўцаў. Менавіта таму ён адзін з нямногіх беларускіх кампазітараў, у творчым багажы якога чатыры аўтарскія канцэрты з удзелам папулярных артыстаў эстрады: 2008 год — «Родныя песнi» ў Белдзяржфілармоніі; 2010 год — да 25-годдзя творчай дзейнасці «Алег Молчан збірае сяброў» ў Палацы Рэспублікі; 2015 год — юбілейны аўтарскі канцэрт «Песня мая» на фестывалі беларускай песні і паэзіі ў Маладзечна ; 2016 год — «Малітва» ў Белдзяржфілармоніі.
Аранжыроўкі
«Лявоніха» два варыянты (У.Мулявін, апрацоўка А.Молчан, М.Багдановіч)
«Паляна» (І.Лучанок, А.Барский)
«Чырвоная ружа» (У. Мулявін, сл. нар.)
«Касіў Васiль сена» (нар. песня)
«Дорогой длинною» (Б.Фамін, К.Падрэўскі)
Праграма «Голас душы» (муз. У Мулявін і А.Молчан)
«Каля млына» (У.Мулявін, сл. нар.)
«Золотая осень» (Я.Глебаў, А.Лягчылаў) і інш., а таксама ўсе ўласныя аўтарскія творы.
Б’ют
Б’ют (Isle of Bute, Eilean Bhòid, ці Eilean Bhòdach) — востраў на захадзе Шатландыі, у заліве Ферт-оф-Клайд. У наш час адміністрацыйна адносіцца да вобласці Аргайл і Б’ют, раней разам з іншымі астравамі заліва — Аран, Грэйт-Камбрэй і інш. — утвараў графства Б'ют. Найбуйнейшы горад Б’юта — Ротсей на ўсходнім беразе вострава. Замак Ротсея гістарычна з’яўляўся адным з цэнтраў уладанняў Сцюартаў, каралеўскай дынастыі Шатландыі і Англіі.
Алег Уладзіміравіч Молчан
Апрацоўкі
«Ой, сад-вiнаград» (нар.песня)
Б’ют
Геаграфія
Рэльеф вострава Б’ют невысокі, пераважаюць узгоркі (вышынёй да 278 м, вяршыня Уіндзі-Хіл) і ўрадлівыя прыбярэжныя нізіны. Вузкі праліў Кайл-оф-Б'ют аддзяляе паўночную частку вострава ад паўвострава Коўал.
Алег Уладзіміравіч Молчан
Апрацоўкі
«Ты ж мяне падманула» (нар. песня)
Б’ют
Гісторыя
Тэрыторыя Б’юта даволі рана была заселена скотамі, перасяленцамі з Ірландыі і ўвайшла ў склад гэльскага каралеўства Дал Рыяда. У 843 г. Дал Рыяда аб’ядналася з Каралеўствам піктаў, утварыўшы Шатландскую дзяржаву. У той жа час на тэрыторыю заходняга ўзбярэжжа пранікаюць нарвежскія вікінгі. У сярэдзіне XII ст. Б’ют увайшоў у склад гэльскага Каралеўства Астравоў на чале з Сомерледам. Каля 1200 г. Б’ют захопліваюць Сцюарты, англа-шатландскі род, асноўныя ўладанні якога знаходзіліся ў Клайдсайдзе. Пасля таго, як Роберт Сцюарт стаў у 1371 г. каралём Шатландыі, Б’ют увайшоў у склад каралеўскага дамена.
З 1398 г. спадчыннік караля Шатландыі стаў насіць тытул герцага Ротсея, у гонар галоўнага замка Сцюартаў на Б’юце. Гэты тытул дагэтуль выкарыстоўваецца спадчыннікам прастола Вялікабрытаніі прынцам Уэльскім. У наш час каралі не маюць земляў на Б’юце. У 1703 г. тытул графаў (з 1796 г. маркізаў) Б’юта атрымалі прадстаўнікі адной з малодшых галін дому Сцюартаў.
Алег Уладзіміравіч Молчан
Апрацоўкі
«Распрягайце, хлопцы, коней» (нар. песня)
«Купалінка» вариант a capella (муз. В. Теравский, сл. народныя)
«Бывайце здаровы» (муз. И. Любана, сл. А. Русака) і інш.
Музыка для тэатра
Спектакль «Ніначка», пастаноўка Нацыянальнага акадэмічнага драматычнага тэатра імя М. Горкага
Харавая творчасць
Цыкл «Я нясу вам дар» (сл. Я.Купалы)
Грамадская дзейнасць
Алег Молчан вёў актыўную грамадскую дзейнасць у галіне абароны аўтарскага права і быў абраны старшынёй аўтарскага савета пры Нацыянальным цэнтры інтэлектульнай уласнасці. У 2018 годзе Алег Молчан быў абраны прэзідэнтам Еўразійскай канфедэрацыі таварыстваў праваўладальнікаў.
Эцьен Безу
Эцьен Безу (фр. Étienne Bézout;, Немур — , Бас-Лож каля Фантэнбло) — французскі матэматык, член Парыжскай акадэміі навук (1758).
Біяграфія
Выкладаў матэматыку ў Вучылішчы Гардэмарынаў (1763) і Каралеўскім артылерыйскім корпусе (1768). Асноўныя яго працы адносяцца да алгебры (даследаванне сістэм алгебраічных раўнанняў вышэйшых ступеняў, выключэнне невядомых у такіх сістэмах і інш.) Аўтар шасцітомнага «Курсу матэматыкі» (1764—1769), неаднаразова перавыдаваўся.
Канстанцкі ўніверсітэт імя Авідзія
Названы ў гонар антычнага паэта Авідзія, які жыў у ссылцы і памёр у рымскім паселішчы на тэрыторыі сучаснай Канстанцы.
Вішакхапатнам
Вішакхапатнам — горад у Індыі, на беразе Бенгальскага заліва, у штаце Андхра-Прадэш. 2845938 жыхароў (2006). Адзін з галоўных марскіх партоў (грузазварот звыш 6 млн. т у год). Асноўныя грузы: нафта і нафтапрадукты, жалезная руда, абсталяванне, збожжа, вугаль, ўгнаенні. У Вішакхапатнаме знаходзяцца: першая індыйская дзяржаўная суднабудаўнічая верф, нафтаперапрацоўчы камбінат; развіваюцца нафтахімія, машынабудаванне і металаапрацоўка.
Куарту-Сант’Элена
Куарту-Сант'Элена (Quartu Sant'Elena) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Сардзінія, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Кальяры.
Насельніцтва складае 71254 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 738 чал./км². Займае плошчу 96 км². Паштовы індэкс — 09045, 09046. Тэлефонны код — 070.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
Кубак Турцыі па футболе
Кубак Турцыі па футболе (Türkiye Kupası) — штогадовы кубак Турцыі, які праходзіць у фармаце алімпійскай сістэмы. У спаборніцтве прымаюць удзел 158 каманд. Першы розыгрыш быў праведзены ў 1962 годзе. Найбольш паспяховы клуб — «Галатасарай», які выйграваў спаборніцтва 18 разоў.
M43 (аб’ект Месье)
M43 (каталог Месье), туманнасць дэ Майрана (de Mairan) — дыфузная туманнасць у сузор'і Арыёна, частка аб'екта M42 (туманнасці Арыёна).
Ксенія Алегаўна Луцкіна
Ксенія Алегаўна Луцкіна (нар. ) — беларуская журналістка, стваральніца цыкла «Terra incognita» («Невядомая Беларусь)», былая супрацоўніца Белтэлерадыёкампаніі. Палітычная зняволеная, абвінавачаная падчас пратэстаў у Беларусі ў 2020 годзе.
Біяграфія
Ксенія нарадзілася ў расійскім горадзе Перм, дзе яе бацька-беларус вучыўся ў Вышэйшым вучылішчы ракетных войскаў і пасля служыў, і дзе ажаніўся з маці Ксеніі, якая працавала ў Пермі настаўніцай. Пасля бацьку перавялі ў Петрыкаў (Ксеніі на той момант было толькі 5 месяцаў), а адтуль — у Слуцк, дзе Ксенія вучылася ў 10-й слуцкай школе: «''Чарнобыльскі пясок Ксенія ў прамым сэнсе ела ў 1986 годзе ў Петрыкаве, дзе я спачатку служыў. Потым мяне перавялі ў Слуцак, а сям’я яшчэ заставалася ў Петрыкаве. І калі адбылася аварыя, я быў на дзяжурстве, камандзір палка даведаўся, што сям’я ў зоне, і загадаў мне тэрмінова ехаць і забіраць родных. Я ўбачыў Ксенію ў пясочніцы, схапіў дзіця пад пахі і павёз сям’ю ў Слуцак''». У школе вельмі цікавілася гісторыяй, па якой займала прызавыя месцы на алімпіядах. Пасля навучалася ў БДУ на гістарычным факультэце, які скончыла з адзнакай. Пасля заканчэння ўніверсітэту ад свайго аднагрупніка, Аляксандра Мацяса, які ўжо ў той час працаваў на тэлебачанні, атрымала запрашэнне таксама паспрабаваць працу на тэлебачанні.
У Белтэлерадыёкампаніі Луцкіна займаляся стварэннем дакументальных фільмаў на гістарычныя тэмы. У 2008 годзе стала шэф-рэдактарам «Студыі дакумэнтальнага кіно». Аўтарка праектаў «Terra incognita» («Невядомая Беларусь)» (з 2013 па 2016 было знята і паказана больш за 140 праграм, у 2013 годзе каманда «Terra incognita» атрымала дзве нацыянальныя прэміі «Тэлевяршыня» — за найлепшую тэматычную праграму і за найлепшы дызайн ) і серыі дакументальных драматычных фільмаў «Сямейныя гісторыі», таксама стварыла больш за 20 дакумэнтальных фільмаў і каля 50 караткаметражных стужак, рыхтавала рэпартажы з Чарнобыльскай зоны «Зямля страчаная. Зямля здабытая», якія прысвяціла сваёй бабулі, якая была ў ліку ліквідатараў наступстваў аварыі (за гэты цыкл з чатырох фільмаў Луцкіна таксама атрымала «Тэлевяршыню» ў 2017 годзе).
У 2012 годзе Луцкіна перанесла складаную нэўралагічную апэрацыю: ёй выдалілі дзве пухліны ў мозгу.
У 2013 годзе Луцкіна скончыла аспірантуру гістарычнага факультэта БДУ.
Падзеі вакол выбарчай кампаніі 2020 года вымусілі Луцкіну ў канцы жніўня 2020 звольніцца з тэлебачання пасля 15 лет працы там, яна далучылася да асноўнага складу Каардынацыйнай рады, дзе адказвала за сувязі з прэсай. Таксама планавала стварыць альтэрнатыўны канал аб’ектыўных навін, з праектам якога ёй дапамагала ў тым ліку Акадэмія Прэс-клуба, першыя перадачы былі запісаныя, запуск павінен быў адбыцца ў студзені 2021 на Youtube.
За некалькі дзён да затрымання Луцкіна запісала відэазварот да былых калег з дзяржаўных СМІ, які яе сябры выклалі ўжо пасля яе затрымання: «''Мы абвясцілі забастоўку, бо хочам займацца журналістыкай, а не прапагандай. Мы сыйшлі, бо было сорамна называць сваё месца працы''».
Сын — Мацвей.
Палітычны пераслед
Ксенія Луцкіна была затрымана 22 снежня 2020 на бульвары Мулявіна ў Мінску, недалёка ад ЦУМа, куды яна выйшла за пакупкамі, у яе кватэры правялі ператрус (на момант пачатку ператрусу ў кватэры быў толькі сын Луцкінай, дзесяцігадовы Мацвей) канфіскавалі камп’ютар, тэлефон, флэшкі і дакументы, яна была змешчана ў СІЗА-1 на Валадарскага. Першапачаткова Луцкінай было прад’яўлена абвінавачванне па ч. 2 артыкула 243 Крымінальнага кодэксу (Ухіленне ад выплаты сум падаткаў, збораў у асабліва буйным памеры), яна праходзіла па так званай справе Прэс-клубу.
13 студзеня 2021 года 11 беларускіх праваабарончых арганізацый, сярод якіх Праваабарончы цэнтр «Вясна», Беларуская асацыяцыя журналістаў, Беларускі ПЭН-цэнтр, апублікавалі супольную заяву, у якой прызналі Ксенію Луцкіну палітычнай зняволенай, таксама праваабаронцы назвалі палітычным пераследам арышт іншых супрацоўнікаў Прэс-клубу.
18 лютага 2021 сімвалічным хросным Ксеніі Луцкінай стаў дэпутат Нацыянальнай рады Швейцарыі, які заявіў «''Свабода слова, у прыватнасці прэсы, з'яўляецца адным з асноўных правоў любой дэмакратыі. Мы не можам мірыцца з тым, што дзяржава, якая прэтэндуе на дэмакратычнасць, не паважае гэтае права. З гэтай прычыны журналістку Ксенію Луцкіну трэба неадкладна вызваліць''».
Пасля закрыцця справы Прэс-клубу, Луцкінай выставілі новае абвінавачанне паводле арт. 357 Крымінальнага кодэксу (Змова ці іншыя дзеянні, учыненыя з мэтай захопу дзяржаўнай улады).
Вядома, што нейкі час Луцкіна ўтрымлівалася ў адной камэры СІЗА разам з галоўнай рэдактаркай tut.by Марынай Золатавай.
У СІЗА-1 у Луцкінай сур’ёзна пагоршыўся стан здароўя: зноў пачала расці пухліна ў мозгу, праз што Ксенія адчувала вялікі боль, некалькі месяцаў атрымлівала ўколы абязбольвальных, таксама праз умовы ў камеры абвострылася бранхіяльная астма.
28 верасня 2022 года Ксенію Луцкіну асудзілі да 8 гадоў пазбаўлення волі.
Туманнасць Арыёна
Вялікая туманнасць Арыёна (таксама вядомая як Месье 42, М42 ці NGC 1976) — дыфузная туманнасць у сузор’і Арыёна.
Самая яркая газавая туманнасць на начным небе. Адно з найбольшых газава-пылавых воблакаў, бліжэйшае да Сонечнай сістэмы ў Галактыцы. Адлегласць да яе звыш 1000 светлавых гадоў, або каля 300 парсек. Мае выгляд мігатлівай бледнай плямы ў сузор’і Арыёна пад трыма яркімі зоркамі «пояса Арыёна». Папярочнік туманнасці больш за 5 пс.
Належыць да эмісійных туманнасцяў. Сярэдняя шчыльнасць у 1017 разоў меншая за шчыльнасць паветра. Эмісійныя газава-пылавыя туманнасці могуць з’яўляцца раёнамі актыўнага зоркаўтварэння. У Вялікай туманнасці Арыёна з дапамогай касмічнага тэлескопа Хабла выяўлены пратазоркі, абкружаныя протапланетнымі дыскамі.
Петэн-Іца
Петэн-Іца (ісп.: Lago Petén Itzá) — возера ў паўночнай частцы Гватэмалы. Знаходзіцца на тэрыторыі дэпартамента Петэн. Другое па велічыні возера Гватэмалы пасля Ісабаль. Плошча 99 км², максімальная глыбіня 160 м. Дзякуючы помнікам культуры мая каля 150 тысяч турыстаў штогод наведваюць гэты рэгіён. Горад Флорэс, сталіца дэпартамента Петэн, размешчана на востраве непадалёк ад паўднёвага берага возера. Вакол Петэн-Іца існавала па меншай меры 27 паселішчаў мая, таксама на месцы сучаснага Флорэса знаходзілася сталіца мая-іца Таясаль, якая была заваяваная апошняй у Цэнтральнай Амерыцы ў 1697 годзе.
Каралеўства Альба
Каралеўства Альба (Rìoghachd na h-Alba) — дзяржава скотаў і піктаў пад вяршэнствам скотаў, якая існавала з 900 (год смерці караля Дональда II) да 1286 (год смерці караля Аляксандра III). Фактычна дзяржава ўтварылася яшчэ ў 843 годзе, калі кароль скотаў Кенет Мак-Альпін аб'яднаў сваё каралеўства Дал Рыяду з каралеўствам піктаў Фортрыу.
Абазначэнне гэтага перыяду гісторыі Шатландскага каралеўства як каралеўства Альба ўжываецца для зручнасці, бо на працягу гэтага часу эліта і насельніцтва каралеўства было пераважна пікта-гэльскім (у позні час пікта-гэльскім і скота-нармандскім), размаўляла на гэльскай мове, у адрозненне ад перыяду валадарства Сцюартаў, калі эліта каралеўства і большая частка насельніцтва, якая жыла на раўнінах і ў гарадах, галоўным чынам ужо перайшла на англа-шатландскую мову.
Бэрэзіўка (Раздольнэнскі раён)
Бэрэзіўка (Березівка) — вёска ў Раздольнэнскім раёне (Аўтаномная Рэспубліка Крым, Украіна). Падпарадкоўваецца Бярозаўскаму сельскаму савету.
Радоўка (Акмолінская вобласць)
Радоўка — сяло ў Акольскім раёне Акмолінскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад Акольскай гарадской адміністрацыі. Знаходзіцца прыкладна ў 22 км на заход ад цэнтра горада Аколь. Код КАТА — 113220400.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 160 чалавек (86 мужчын і 74 жанчыны). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 146 чалавек (72 мужчыны і 74 жанчыны).
Немур
Немур (Nemours) — горад у Францыі, у цэнтральнай частцы Паўночнай Францыі, на паўднёвы ўсход ад Парыжа. Плошча Немура складае 10,83 км². Колькасць яго насельніцтва — 12 434 чалавекі (на 2006 год). Шчыльнасць насельніцтва роўная 1148 чал./км².
Адміністрацыйна ён з’яўляецца цэнтрам кантона Немур, які ўваходзіць у акругу Фантэнбла дэпартамента Сена і Марна рэгіёна Іль-дэ-Франс. Горад ляжыць на берагах ракі Луэн і аднайменнага канала.
З XV стагоддзя Немур з’яўляўся цэнтрам герцагства Немурскага, якое прасціралася па сярэднім цячэнні Сены да межаў герцагства Арлеанскага. З помнікаў даўніны ў цэнтры Немура захаваўся замак XII стагоддзя.
Уагадугускае пагадненне (2007)
Уагадугускае пагадненне (Accord de Ouagadougou) — мірны дагавор, падпісаны 4 сакавіка 2007 года паміж прэзідэнтам Кот-д’Івуара Ларанам Гбагбо і лідарам групоўкі «Новыя сілы» Гіёмам Саро ў горадзе Уагадугу (Буркіна-Фасо). Дакумент паклаў канец Першай Івуарыйскай вайне. Пагадненне было чацвёртай па ліку мірнай ініцыятывай па ўрэгуляванні канфлікту. Дагавор абавязваў бакі спыніць агонь, дэмантаваць буферную зону паміж поўначчу і поўднем краіны, пачаць падрыхтоўку да прэзідэнцкіх выбараў. Кіраўнік мяцежнікаў хутка атрымаў пасаду прэм’ер-міністра. У сваю чаргу яго байцы павінны былі раззброіцца (усяго 40 тысяч паўстанцаў склалі зброю).
У адрозненне ад папярэдніх пагадненняў, заключаных пры пасярэдніцтве Францыі і ПАР, гэта было заключана ў выніку прамых перамоваў паміж паўстанцамі і ўладамі Кот-д’Івуара.
Некаторую выгаду ад заключэння мірнага пагаднення атрымаў прэзідэнт Буркіна-Фасо Блез Кампаарэ, які змог зарэкамендаваць сябе як уплывовы палітык у Заходняй Афрыцы. Акрамя таго, гэта вырашыла шэраг праблем для яго краіны: знешні гандаль спыніўся ў выніку грамадзянскай вайны ў суседняй дзяржаве, бо большая частка яго ажыццяўлялася праз івуарыйскі порт Абіджан. У выніку імпартныя тавары сталі значна даражэйшымі, але пасля спынення баявых дзеянняў сітуацыя наладзілася.
Сан-Базіліа (Сардзінія)
Сан-Базіліа (San Basilio) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Сардзінія, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Кальяры.
Насельніцтва складае 1414 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 32 чал./км². Займае плошчу 45 км². Паштовы індэкс — 9040. Тэлефонны код — 070.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
Сабор Алаверды
Алаверды (груз.: ალავერდის მონასტერი) — кафедральны сабор і манастырскі комплекс блізу аднайменнага сяла ў Кахетыі, Грузія. Уваходзіць у Спіс нерухомых помнікаў нацыянальнага значэння Грузіі.
Гісторыя
Раннія часткі манастыра датуюцца VI ст., але сучасны сабор быў пабудаваны ў XI ст. Квірыке III Кахетынскім на рэштках больш старой царквы Святога Георгія.
Новы манастыр быў заснаваны асірыйскім манахам Язэпам Алавердэлі, якія прыйшоў з Антыёхіі і пасяліўся ў вёсцы Алавердзі. Манахі выраблялі ўласнае віно. Склеп датуецца перыядам паміж X і XII стагоддзямі.
У мінулым на рэлігійныя святы тут збіралася ад 15 да 20 тысяч чалавек. Пры манастыры пры падтрымцы грузінскіх цароў праводзіўся традыцыйны кірмаш на свята Алавердоба.
Іваніўскі раён (Херсонская вобласць)
Утвораны ў 1923 годзе. Насельніцтва раёна на года складае 14175 чалавек, плошча — 1100 км².
Ліквідаваны 17 ліпеня 2020 года.
Адміністрацыйны падзел
Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складаецца з 1 пасялковага і 14 сельскіх саветаў.
Населеныя пункты
На тэрыторыі раёна размешчаны 1 пасёлак гарадскога тыпу, 3 пасёлкі сельскага тыпу і 24 сяла.
Самуй
Самуй (เกาะสมุย) — востраў у Сіямскім заліве Ціхага акіяна. З’яўляецца часткай тайландскай правінцыі Суратхані. Другі па памеры востраў Тайланда пасля Пхукета, плошча — 228,7 км², максімальная вышыня над узроўнем мора 635 м. Папулярны курорт. Размешчаны прыкладна за 700 км ад Бангкока і 40 км ад усходняга ўзбярэжжа Паўднёвага Тайланда. Востраў багаты прыроднымі славутасцямі: беласнежнымі пясчанымі пляжамі, каралавымі рыфамі і какосавымі пальмамі. У чэрвені 2008 года Самую быў прадстаўлены афіцыйны муніцыпальны статус незалежнага горада, да гэтага ён быў пад адміністрацыйнай юрысдыкцыяй горада Суратхані.
Роберт Голаб
Роберт Голаб (Robert Golob) — славенскі бізнесмен і палітык, лідар партыі «Рух „Свабода“». Прэм’ер-міністр Славеніі з 25 мая 2022 года.
Т-54
Т-54 (Аб'ект 137) — савецкі сярэдні танк. Прыняты на ўзбраенне Савецкай Арміі УС СССР у 1946 годзе, серыйна выпускаўся з 1947 года, пастаянна мадэрнізуючыся. З 1958 года выпускалася яго мадыфікацыя пад назвай Т-55, прыстасаваная да баявых дзеянняў ва ўмовах прымянення ядзернай зброі. У 1961—1967 гадах ён у асноўным быў зменены ў вытворчасці і ТВ УС СССР танкам Т-62, створаным на яго базе, але на ОЗТМ выпуск Т-55 працягваўся аж да 1979 года. Таксама ў шэрагу краін выпускаўся сам Т-54, або яго мадэрнізаваныя, або прыстасаваныя да мясцовых умоў варыянты.
Т-54 экспартаваўся і стаіць на ўзбраенні ва ўзброеных сілах многіх дзяржаў свету, выкарыстоўваўся ў большасці лакальных канфліктаў пасля Другой сусветнай вайны. Танк стаў вядомы сваёй высокай надзейнасцю і прастатой, якія высока аценьваліся многімі экспертамі. На працягу ўсёй Афганскай вайны асноўным танкам у танкавых падраздзяленнях абмежаванага кантынгенту савецкіх войскаў у Афганістане (АКСВА) былі Т-55 і Т-62. Нягледзячы на наяўнасць у дастатковай колькасці больш сучасных і магутных танкаў у УС СССР на той час і пастаянную мадэрнізацыю лёгкай бронетэхнікі, у матастралковыя і паветрана-дэсантныя падраздзяленні АКСВА яны не накіроўваліся, танкавы парк АКСВА заставаўся без зменаў усе 9 гадоў вайны, што было абумоўлена адсутнасцю сучасных танкаў у частках СА УС СССР на паўднёвых межах СССР і абмежаваным лікам процітанкавых сродкаў у афганскіх маджахедаў.
M78 (аб’ект Месье)
M78 (каталог Месье, M 78, ) — дыфузная туманнасць у сузор'і Арыёна. Адкрыта П'ерам Мешэнам у 1780 годзе. M78 складаецца з 3 аб'ектаў: NGC 2064, NGC 2067 і NGC 2071.
Іван Уладзіміравіч Міхнюк
Іван Міхнюк (нар., Пінск) — беларускі футбаліст, абаронца клуба «Слуцк».
Клубная кар’ера
Пачынаў займацца футболам у родным Пінску, часам выступаў за юнацкія каманды мінскага «Дынама», пазней перабраўся ў акадэмію брэсцкага «Дынама». У 2020 годзе пачаў выступаць за дубль клуба. У пачатку 2021 года разам з акадэміяй дынамаўцаў перайшоў у брэсцкі «Рух», дзе таксама гуляў за дубль. У пачатку 2022 года «Рух» зняўся з чэмпіянату Беларусі, але паўабаронца працягваў выступаць за каманду клуба ў юнацкім першынстве.
У чэрвені 2022 года трапіў у структуру брэсцкага «Цэнтра развіцця футбола» (былая акадэмія «Дынама» і «Руха»), а ў ліпені быў аддадзены ў арэнду ў «Слуцк». Спачатку гуляў за дубль, а 17 верасня 2022 года дэбютаваў у Вышэйшай лізе, выйшаўшы на замену ў другім тайме матча з бабруйскай «Белшынай» (0:0). У далейшым стаў з’яўляцца і ў стартавым складзе каманды.
У студзені 2023 года перайшоў у «Слуцк» на трывалай аснове, падпісаўшы трохгадовы кантракт.
Міжнародная кар’ера
У кастрычніку 2021 года гуляў за юніёрскую зборную Беларусі (да 19 гадоў) у кваліфікацыйным раўндзе чэмпіянату Еўропы.
Алекса Відзіч
Алекса Відзіч (нар., Ужыцэ, Сербія) — сербскі футбаліст, абаронца армянскага клуба «Шырак» з Гюмры.
Клубная кар’ера
Выхаванец клуба «Слабада» з роднага горада Ужыцэ. У сезоне 2013/14 выступаў на правах арэнды ў клубе «Мачва», пасля вярнуўся ў «Слабаду», якая на той час выбыла ў Першую лігу з Суперлігі. На працягу трох з паловай сезонаў абараняў колеры роднага клуба ў Першай лізе, за гэты час стаў адным з лідараў каманды і яе капітанам.
У студзені 2018 года далучыўся да складу дэбютанта беларускай Вышэйшай лігі — клуба «Смалявічы» — і ў сакавіку падпісаў з ім кантракт. У складзе каманды стаў іграком стартавага складу. Па выніках сезона 2018 «Смалявічы» выбылі ў Першую лігу, і Алекса пакінуў клуб.
У сакавіку 2019 года праходзіў прагляд у «Мінску» і ў выніку падпісаў кантракт з клубам. У сталічным клубе таксама стаў адным з асноўных ігракоў. У студзені 2020 года па заканчэнні кантракта пакінуў «Мінск».
У ліпені 2022 года перайшоў у армянскі «Шырак».
Жак Філіп Мары Бінэ
Біяграфія
Скончыў політэхнічную школу (1806) і ўжо з наступнага года пачаў выкладаць e ёй. З 1843 года член Парыжскай Акадэміі Навук.
Бінэ адным з першых прыйшоў да ідэй матрычнай алгебры і першым апублікаваў у 1812 годзе правіла множання матрыц. З яго імем звязана формула Бінэ для лікаў Фібаначы, хоць гэту формулу стагоддзем раней атрымаў Абрахам дэ Муаўр. Незалежна ад Эйлера знайшоў прыватнае рашэнне задачы аб чатырох кубах (формулы Эйлера і Бінэ). Бінэ належыць таксама шэраг важных тэарэм у механіцы для целаў, што верцяцца.
Францішка Уршуля Радзівіл
Францішка Уршуля Вішнявецкая (, Стары Чартарыйск, Каралеўства Польскае, цяпер Валынская вобласць Украіны —, Наваградак, Вялікае Княства Літоўскае, цяпер Гродзенская вобласць Беларусі) — пісьменніца, першая вядомая жанчына- Вялікага Княства Літоўскага, і.
У літаратуры больш вядомая як Францішка Уршуля Радзівіл, пад прозвішчам у шлюбе з князем Міхалам Казімірам Радзівілам Рыбанькам.
Біяграфія
Выйшла замуж у 20 гадоў, даволі позна ў разуменні таго часу. Муж Францішкі Уршулі — князь Міхал Казімір Радзівіл «Рыбанька», вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч і мецэнат быў найбагацейшым магнатам Рэчы Паспалітай, а таксама галавою роду Радзівілаў. Тагачаснае жыццё ў Нясвіжы нельга было ўявіць без свят, банкетаў, паляванняў, шэсцяў, парадаў і гульняў. З ініцыятывы Францішкі Уршулі да іх далучыўся і тэатр — забава каралеўскага гатунку, у сталічнай Варшаве завадатарамі тэатральных імпрэз на той час заставаліся выключна каралі Аўгуст II і Аўгуст III.
Лебядзіны
Назву Лебядзіны маюць:
Францішка Уршуля Радзівіл
Біяграфія
Паколькі князь Міхал часта адсутнічаў у Нясвіжы з прычыны ўдзелу ў сеймах і трыбуналах, а таксама ў рэгулярных аб'ездах іншых сваіх уладанняў, маладая княгіня асабіста займалася вырашэннем большасці пытанняў па гаспадаранню і кіраўніцтву ў ардынацыі. Яна кіравала рэстаўрацыяй Нясвіжскага замка пасля разбуральных войнаў са Швецыяй, бараніла Нясвіж ад наездаў расійскіх войскаў у 1730-х гадах, упарадкавала і папоўніла княжацкую бібліятэку, аднавіла друкарню. Вельмі рэдка пакідаючы Нясвіж, яна разгарнула вялікую культурна-прапагандысцкую і хрысціянска-асветніцкую дзейнасць. Літаратурны талент і здольнасці да вытанчаных мастацтваў дазволілі княгіні Францішцы ў дастаткова кароткі тэрмін зрабіць Нясвіж адным з цэнтраў культурнага жыцця ў дзяржаве.
Захапленне Міхала Казіміра і Францішкі Уршулі тэатрам пачалося ў 1740 г., калі іншаземнай трупай у Нясвіжскім замку быў пастаўлены першы спектакль па п'есе «Прыклад справядлівасці». Потым пастаноўкі наладжваліся сваімі сіламі. Спачатку паказвалі камедыі Мальера, «Заіру» Вальтэра, п'есы іншых еўрапейскіх аўтараў. Найбольш поўным жыццём радзівілаўскі тэатр пачаў жыць пасля 1746 г., калі яго ўзначаліла Францішка Уршуля. Да гэтага часу адносяцца і яе першыя драматургічныя творы. Амаль штогод з-пад пяра княгіні з'яўлялася па некалькі новых п'ес. Яны мелі павучальны сэнс. У адных Францішка Уршуля гаварыла аб неабходнасці адукацыі, у другіх — асуджала няверных мужоў ці захаплялася жаночай дабрачыннасцю, шчырасцю. Аднак дамінуючай тэмай яе драматургіі было каханне. Аб гэтым сведчаць нават красамоўныя назвы п'ес: «Каханне — зацікаўлены суддзя», «Каханне — дасканалы майстар», «Дасціпнае каханне» і інш.
У творчасці Ф. У. Радзівіл можна вылучыць два перыяды. Першы (1725—45) быў двухмоўным, а ў жанравых адносінах — пераважна паэтычна-эпісталярным. Найбольш плённы перыяд драматургічнай творчасці і дзейнасці тэатра ў Нясвіжы прыпадае на 1746—52 гады, калі сама княгіня кіравала культурным жыццём у ардынацыі.
Паэзія
Францішка Уршуля Радзівіл з'яўляецца аўтаркай каля 80 паэтычных (недраматычных) твораў рознага аб'ёму — ад чатырох да ста пяцідзесяці радкоў. Жанравая сістэма і вобразна-мастацкая палітра яе паэзіі фарміравалася ў рэчышчы еўрапейскай слоўнай культуры эпохі барока і ранняга Асветніцтва. Творчая праграма паэткі грунтавалася на класічнай літаратурнай спадчыне антычнасці (творах Цыцэрона, Авідзія, Сенекі), фарміравалася пад уплывам заходнееўрапейскай (найперш французскай класіцыстычнай) паэтычнай школы XVII ст. (паэзіі Франсуа Малерба, Жана Лабруйера), але ў непасрэднай сувязі з мастацкімі здабыткамі айчыннай культуры Рэнесансу і барока (творамі Яна Каханоўскага, Андрэя і Гераніма Морштынаў ды інш.).
Першыя (зафіксаваныя ў рукапісах) паэтычныя вопыты княгіні Ф. У. Радзівіл нарадзіліся ў межах эпісталаграфіі. 3 вялізнай колькасці (больш за 1300) лістоў княгіні Францішкі найбольшую цікавасць уяўляюць чатыры вершаваныя допісы да мужа. У паэтычных творах гэтага жанру знайшла выяўленне канцэпцыя ліста-размовы, якая сфарміравалася яшчэ ў антычнай тэорыі эпісталаграфіі і набыла папулярнасць у французскай салоннай паэзіі XVIII ст. Аўтарка, згодна прадпісанням Цыцэрона, піша свае лісты «cotidianis verbis» («у паўсядзённых словах»). Традыцыйныя эпісталаграфічныя формулы спалучаюцца з «інфармацыяй сэрца».
Усе чатыры паэтычныя лісты да князя Міхала прасякнуты пачуццём тугі ў расстанні, нясуць на сабе моцную адзнаку гарачага суб'ектыўнага пачуцця. Тым не менш паэтка пісала свае пасланні, яўна разлічваючы на больш шырокага адрасата, бо паміж радкоў яна фармулюе асноўныя пункты кодэкса ідэальнага кахання: вечная вернасць, прызнанне кахання найдаражэйшай каштоўнасцю, бязмежная туга і страта цікавасці да жыцця ў расстанні з каханым. С. Васілеўскі, характарызуючы паэтычныя лісты княгіні Радзівіл, бачыў у іх «буйную квецень пачуццяў без літаратурнай пудры і прычоскі».
Толькі трое з сямі народжаных дзяцей Францішкі і Міхала Радзівілаў дасягнулі паўналецця. Страта кожнага дзіцяці была прычынаю вялікіх душэўных пакут для маці, і некаторыя з трагічных выпадкаў спрычыніліся да напісання жалобных вершаў. Так, з нагоды смерці двухгадовага першынца ў 1729 быў напісаны «Надмагільны надпіс... Мікалаю Крыштофу Радзівілу», а смерць 17-гадовага Януша ў 1750 выклікала да жыцця «Спачуванне над сынам» («Развітанне з сынам...»). Абодва фунеральныя творы паводле жанравых адметнасцяў набліжаюцца да эпіцэдыя, які ў адрозненне ад пераважна лірычнай і інтравертаванай эпітафіі вылучаўся рытарызмам і быў насычаны панегірычнымі элементамі. Так, смерць маленькага сына Мікалая асэнсоўваецца ў тыповых вобразах элегічнай барокавай паэзіі, большасць якіх канцэнтруецца вакол матыва «жніва смерці». Такі выбар аўтаркі дазваляе ёй стварыць адмысловы паэтычны аксюмарон: Мікалай, які нарадзіўся ў маі, а памёр у чэрвені, прыпадабняецца да «майскай кветкі», якую заўчасна, яшчэ летам, сцяла каса смерці, або да маладога звера, загнанага паляўнічымі ў маі (у той час як паляваць дазваляецца толькі восенню).
Аплакванне Мікалая — гэта не толькі і не столькі асабісты боль маці, колькі ўсведамленне незваротнай страты для магнацкіх родаў Радзівілаў і Вішнявецкіх, для дзяржавы. Адыход з жыцця княжыча асэнсоўваецца праз геральдычныя знакі герба Радзівілаў (арла і трубы) і Вішнявецкіх (зорка, крыж і месяц), праз дамінуючыя колеры (жоўты і блакітны) гэтых гербаў, праз кароткі экскурс у гісторыю славы двух каралеўскіх родаў. Толькі зрэдку голас мацярынскай роспачы прарываецца праз пакорлівыя словы малітвы да Бога, праз узнёсла-сімвалічныя рытарычныя пасажы.
Цыкл вершаваных партрэтаў «Апісанне дам яснавяльможнай княгіні Ям-ці Радзівіл, канцлеравай В. Кн. Літ.» быў напісаны, найверагодней, у 1733, калі княгіня Францішка гасцявала ў свекрыві (той самай згаданай у загалоўку канцлеравай) Ганны Кацярыны Радзівіл з Сангушкаў. Гэта — тыповы ўзор прыдворнай паэзіі, створаны пад уплывам французскай салоннай культуры XVII ст. Вершаваныя партрэты Ф. У. Радзівіл — пераважна кампліментарныя, яны выконвалі рэкрэатыўную функцыю, а таму адрозніваліся слоўнай вытанчанасцю, перыфрастычнасцю.
Функцыянальна гэты жанр энігматычнага. Загадкі, складзеныя паэткай, былі змешчаны ў выданні яе драматычных твораў 1754 пасля тэксту трагедыі «Справа Боскай наканаванасці». У некаторыя свае загадкі княгіня Францішка ўплятала павучанне (паказальная ў гэтым плане загадка пра золата).
Значную частку паэтычнай спадчыны княгіні Радзівіл складаюць лірычныя вершы, у якіх аўтарка імкнецца зафіксаваць праявы «самаўладдзя душы». Нясвіжская паэтка выказвае сваё асабістае разуменне сутнасці ўзаемаадносін паміж жанчынай і мужчынам («Я часта тых людзей не разумею...», «Няшчырыя зменных афектаў забавы...»), з вышыні жыццёвага вопыту ацэньвае сучасную ёй эпоху («Чытаць характары хто ўмее...»), фармулюе ўласную стратэгію ўнутранага жыцця («Жальба», «Верш з нараканнем на замужжа»). Пры гэтым аўтапрэзентацыя датычыцца найчасцей сферы яе інтымных пачуццяў.
Лірычныя вершы часам апранаюцца у формы традыцыйнай рэлігійнай паэзіі. Але і вершы, звернутыя да Бога, становяцца паэтычнымі ілюстрацыямі розных станаў душы хрысціянкі, якія адпавядаюць тром часткам ружанца (радаснай, жалобнай і хвалебнай): гэта вызнанне веры і пакорлівая малітва («Божа, Ты свету ўсяго абаронца...»), або скрушныя ўспаміны пра пакуты Хрыста (вольная травестацыя гімна «Stabat Mater» «Езу, з ран тваіх крывавіць...»), або славаслоўнае замілаванне цудам Боскага стварэння («Заклік да стварэнняў славіць свайго Створцу»). Іншым разам біблейскі топас можа служыць мастацкім фонам для разгортвання маральнага канцэпту аўтаркі (верш «Пра рай салодкія ўспаміны»). Менавіта лірычныя вершы княгіні Радзівіл — найбольш паслядоўныя ў засваенні эстэтыкі і стылістыкі барока.
Мастацкія сродкі і прыёмы дапамагаюць аўтарцы ў раскрыцці ўласнай філасофіі жыцця, перадусім — жыцця ўнутранага. На думку адукаванай арыстакраткі, яе асабісты духоўны вопыт быў варты таго, каб зрабіць яго грамадскім здабыткам, яна, як і іншыя паэты эпохі барока, адчувала сябе шчаслівай уладальніцай ісціны. Гэтае пачуццё выклікала ўсведамленне інтэлектуальнай элітарнасці.
Істотнай акалічнасцю з'яўляецца «неахайнае» стаўленне Ф. У. Радзівіл да праблемы аўтарства. 3 аднаго боку, княгіня Францішка лічыць магчымым перапісаць уласнай рукою верш французскага паэт Франсуа Малерба і «забыцца» занатаваць у рукапісе імя аўтара, з другога — прыпісвае свае вершы аўтарству іншых асоб (як, напрыклад, «Падзяка яснавяльможнага князя Ям-ці Лявона Радзівіла...» або «Верш на ўспамін яснавяльможнай Ям-ці панне Ганне Мыцельскай...»).
Проза
Няпэўным прызнаецца аўтарства княгіні Ф. У. Радзівіл у дачыненні да празаічных трактатаў на французскай мове, якія змешчаны ў рукапісным зборы «Манускрыпт розных вершаў мною скампанаваных і загадам Ям-ці мужа майго каханага маёй уласнай рукой перапісаных [...] у Нясвіжы 29 сакавіка 1732 года». У творах «Пра ўзаемныя абавязкі мужчыны і жанчыны...», «Дачыненні з іншымі і скрытнасць» паслядоўна разглядаюцца розныя праблемы сямейнага жыцця, прыводзіцца лагічная аргументацыя асноўных пастулатаў для забеспячэння шчасця ў шлюбе: мудрая абачлівасць, пабожнасць сужэнцаў, узаемнае выкананне шлюбных абавязкаў, прыстойнасць і прыязнасць, ветлівасць і дабрадзейнасць. У трактаце «Пра шлюб» раскрываецца як духоўная (рэлігійная), так і сацыяльная прырода саюза мужчыны і жанчыны, фармулююцца мэты шлюбу, разглядаюцца яго віды, а таксама даюцца парады, як зрабіць правільны выбар, каб шлюб быў шчаслівым. Відавочна, што акрэсленае кола разгледжаных у франкамоўных трактатах пытанняў уяўляла надзвычайную цікавасць для паэткі, творчасць якой з самага пачатку тэматычна і вобразна была выразна скіравана на тэму кахання, прынамсі ў шлюбе.
Драматургія
Ф. У. Радзівіл, пачынаючы з 1746, пісала па дзве-тры п'есы ў год і ставіла іх на тэатральных сцэнах у Нясвіжы і Альбе. Пасля замужжа княгіня рэдка выязджала за межы радзівілаўскіх рэзідэнцый. Частыя роды, слабае здароўе не дазвалялі ёй падарожнічаць, таму яе «тэатральная адукацыя» адбывалася дома, у бібліятэцы. Ад паэтычна-драматычных абразкоў яна перайшла да камедый, трагедый і оперных лібрэта.
Асаблівасцю драматургічнай творчасці Ф. У. Радзівіл з'яўляецца тое, што яна пісала непасрэдна для сцэны: як толькі якая-небудзь трагедыя або камедыя была падрыхтавана, любая сямейная ўрачыстасць магла служыць зручнай нагодай для яе пастаноўкі. Пры гэтым часцей за ўсё не было ўнутранай сувязі паміж відам адпаведнай урачыстасці і жанрам пастаўленай п'есы: сур'ёзную рэч ставілі, калі было напісана што-небудзь сур'ёзнае, вясёлую — калі была ў наяўнасці камедыя.
Ёсць падставы сумнявацца, што Ф. У. Радзівіл пачала пісаць драматычныя творы толькі ў 1740-х гадах: фрагменты некаторых п'ес, напэўна, былі напісаны раней. Магчыма, некаторыя п'есы ў чарнавым выглядзе маглі з'явіцца яшчэ да 1732, калі княгіня актыўна разважала над праблемамі кахання і шлюбу. Аднак паколькі не захавалася сведчанняў пра ранні драматургічны вопыт Ф. У. Радзівіл, то адпраўным пунктам яе драматургічнай і рэжысёрскай дзейнасці варта лічыць 13 чэрвеня 1746, калі ў Нясвіжы ў летняй рэзідэнцыі Альбе адбылося прадстаўленне камедыі «Дасціпнае каханне», прымеркаванае да святкавання 44-годдзя князя Міхала Казіміра.
Пасля пастаноўкі першай п'есы заахвочаная пахвалою мужа Ф. У Радзівіл распачынае трывалую працу па складанні рэпертуара для нясвіжскага тэатра, прычым інтэнсіўнасць гэтай працы, таксама як драматургічнае майстэрства аўтаркі, узрасталі год ад года. У 1746, пасля першай камедыі, княгіня напісала яшчэ адну п'есу пад назваю «Справа Боскай наканаванасці». Гэты твор, пазначаны аўтаркай як «трагедыя», распачынае шэраг п'ес Ф. У. Радзівіл, якія ўяўляюць сабою драматычную апрацоўку казачных сюжэтаў. Так, сюжэтная аснова вышэйназванай «трагедыі» — вядомая ў еўрапейскім фальклоры казка пра праўдзівае люстэрка ў руках ліхой мачахі і заснуўшую прыгажуню. 3 прычыны таго, што ў якасці акцёраў пры пастаноўцы гэтай п'есы выступалі князёўны Тэафіля і Караліна Радзівіл, можна дапусціць, што менавіта дзеці падказалі маці для творчага выкарыстання тэму з вядомай казкі. Супастаўленне сюжэта п'есы «Справа Боскай наканаванасці» з рознымі інтэрпрэтацыямі адпаведнага зыход-нага сюжэта ў фальклоры розных народаў сведчыць пра беларускае або ўкраінскае паходжанне сюжэтнай першакрыніцы твора. Між тым наіўную чароўную фабулу народнай казкі Ф. У. Ра-дзівіл напаўняе маралізатарскім пафасам. П'еса становіцца ілюстрацыяй аднаго з цэнтральных матываў творчасці княгіні: усё, што адбываецца ў свеце, — гэта справа Боскай наканаванасці. Цэнтральнае месца ў п'есе займае не люстэрка, здольнае размаўляць, а жорсткая бязбожная маці, якая страчвае знешнюю пры-гажосць за тое, што становіцца душэўнай пачварай.