cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Францішка Уршуля Радзівіл
Драматургія
У камедыі «Каханне — зацікаўлены суддзя» Ф. У. Радзівіл узнаўляе гісторыю траянскага каралевіча Парыса ад яго нараджэння да прыезду ў Трою з чароўнай Аленай. Цыкл старажытнагрэчаскіх міфаў, у якіх падавалася гісторыя Траянскай вайны, з антычных часоў карыстаўся вялікай папулярнасцю. Аднак, нягледзячы на вялікую колькасць папярэднікаў у справе драматургічнай апрацоўкі траянскага міфа, Ф. У. Радзівіл пры стварэнні камедыі пра Парыса вырашыла пайсці сваім шляхам. Пісьменніца па-свойму трактуе асобныя падзеі, кампануе сюжэт, змяняе імёны герояў. У сваёй п'есе яна выявіла новае, «арыстакратычнае» разуменне сутнасці траянскага міфа, па-новаму расставіла акцэнты. Яна цалкам рэабілітуе Парыса і Прыама, у той час як папярэдняя літаратурна-драматычная традыцыя разглядала іх як адмоўных персанажаў, што адступіліся ад волі багоў. Вобраз галоўнага героя атрымлівае прынцыпова новую мастацкую трактоўку: у знакамітай сцэне з «трыма грацыямі» Парыс прызначае «яблык звады» Венеры без усялякіх ваганняў (у адрозненне ад міфічнага героя). Ён лічыць, што мусіў бы баяцца асуджэння багоў, калі б аддаў яблык дзеля набыцця ўлады або мудрасці, а не дзеля кахання. Падарожжа Парыса ў Грэцыю таксама атрымлівае новую інтэрпрэтацыю. Паводле міфа, траянскі царэвіч збіраецца ў дарогу дзеля вызвалення сястры Прыама Гесіоны з патаемнай надзеяй завалодаць у Спарце абяцанай Аленай. Радзівілаўскі Парыс нібыта зусім забываецца пра падарунак Венеры: саромячыся сваёй непісьменнасці, ён выпраўляецца ў далёкае падарожжа для таго, каб у цывілізаваных краінах атрымаць адукацыю. Такі сюжэтны ход Ф. У. Радзівіл ужывае найперш у дыдактычных мэтах, як павучанне для дзяцей, а ў болып шырокім плане такое пераасэнсаванне міфа можна разглядаць як вынік уплыву ідэалогіі Асветніцтва з яе культам навукі і адукацыі.
У аснове сюжэта п'есы «Безразважлівы суддзя» ляжыць гісторыя хрысціянскіх сясцёр-пакутніц часоў імператара Дыяклетыяна — Агапіі, Хіоніі і Ірэны. У жанравых адносінах драма набліжаецца да сярэднявечных маралітэ. Аднак Ф. У. Радзівіл творча перапрацавала прагматычны матэрыял жыція з мэтай надання яму сапраўднай драматычнасці. Яна апусціла некаторыя жыційныя персанажы, звузіўшы тым самым сюжэтную прастору п'есы. Галоўныя гераіні аказаліся, такім чынам, у цэнтры ўвагі. Г. Барышаў заўважаў, што ў трагедыі «акцэнт рабіўся на велічнасці і мужнасці духу, які не змаглі скарыць ні ўгаворы змяніць рэлігію, ні катаванні і прыніжэнні» .Галоўныя дзейныя асобы тут — жанчыны, узвелічэнню і паэтызацыі якіх прысвечана ўся драматургічная творчасць аўтаркі. Таксама гэтае жыціе магло прыцягнуць яе ўвагу наяўнасцю ў ім дыялогаў — першапачатковага элемента любой драмы. Апавядальныя эпізоды жыція Ф. У. Радзівіл драматызуе з пісьменніцкім майстэрствам. Характарызуючы галоўных гераінь, аўтарка звяртае ўвагу на «ўнутраны», духоўны аспект іх святасці. Дзеля гэтага яна ўводзіць у п'есу разгорнутыя маналогі, з якіх вынікае дасведчанасць сясцёр у пытаннях тэалогіі і глыбіня іх веры. Зразумела, што гэтымі глыбокімі ведамі надзяліла іх сама аўтарка. Да гэтага можна дадаць і талент княгіні Радзівіл як інтэрпрэтатара хрысціянскага веравучэння, выкладзенага ў трагедыі ў паэтычнай форме. Да артадаксальных догматаў паэтка далучае элементы прыродазнаўчых навук. Падкрэсліваючы духоўную святасць пакутніц, аўтарка значна менш увагі надае апісанню цудаў. Напэўна, яна не хацела перагружаць п'есу шматлікімі цудамі, якія маглі адцягнуць увагу гледача і знізіць патэтычную танальнасць дзеяння.
Камедыя «У вачах нараджаецца каханне» адкрывае цыкл п'ес, якія польскі даследчык Ю. Кжыжаноўскі называе антычна-ўсходне-пастаральнымі. Дзея ў камедыі адбываецца на Кіпры, у антычныя часы. У цэнтры ўвагі аўтаркі праблема ўлады таямнічай моцы кахання над чалавекам. Князь Філаксіп не можа да часу зразумець кахання караля Паліксена да княгіні Арэтафілі, кпіць з яго любоўных пакут і не прызнае над сабою ўлады «велічнай багіні пачуццяў» — Венеры. Аднак тая, насуперак просьбам Філаксіпа, неўзабаве пасылае яму каханне, прычым даволі арыгінальным спосабам. Філаксіп пакахаў выяву багіні Венеры на карціне мастака Мандрокла. Нечакана каля храма Венеры ён сустракае «арыгінал» — Палікрыту, цалкам падобную да выявы багіні на палатне. Прайшоўшы праз шэраг выпрабаванняў, закаханыя ўз'ядноўваюцца ў шчаслівым саюзе. Такім чынам, аўтарка прыводзіць чытача да высновы, што кожны чалавек хоць раз бывае пераможаны каханнем. У адным з эпізодаў камедыі княгіня Радзівіл выступае як палітык-аматар, калі прапануе сваю мадэль ідэальнай дзяржавы.
У 1750 з-пад пяра Ф. У. Радзівіл выходзіць трагедыя «Золата ў агні». Сюжэт п'есы вядомы з навелы Бакачыо: гэта гісторыя маркіза Салуцкага, які ажаніўся з беднай дзяўчынай Грызельдай, а потым жорстка выпрабоўваў жонку на вернасць і пакорлівасць сваёй волі. Навела паслужыла асноваю аповесці Г. Морштына «Пра Прамыслава, асвенцымскага князя, і Цэцылію, жонку яго дзівоснай дабрачыннасці» (1650), адкуль Ф. У. Радзівіл запазычыла імёны галоўных дзейных асоб. Першапачатковая калізія заключаецца ў тым, што асвенцымскі князь Прамыслаў не жадаў браць шлюб, але, заахвочаны сваімі падданымі, вырашыў сам выбраць сабе жонку. Аднойчы ён выпадкова пазнаёміўся з Цэцыліяй, дачкой збяднелага шляхціца. Правёўшы сваю жонку праз шэраг жорсткіх выпрабаванняў, Прамыслаў робіць, нарэшце, апошні іспыт: праганяе Цэцылію і абвяшчае ёй, што возьме іншую жонку. Радзівілаўскую Цэцылію належыць успрымаць як жывое ўвасабленне жаночай цярплівасці і паслухмянасці.
Па сюжэце галантна-куртуазнай камедыі «Адпачынак пасля клопатаў» княгіня Партэнія, якая спачатку шмат папакутавала ад нявернага мужа князя Саляміс, а потым была бязвінна скампраметаваная, прыходзіць у храм багіні (напэўна, Венеры), каб спытаць пра свой далейшы лёс. Багіня ў сваім прароцтве абяцае шчасце ў каханні з тым, хто палюбіць княгіню, не бачачы яе твару. У выніку кіпрыйскі князь Тымант менавіта так і закахаўся ў Партэнію. Для таго, каб праверыць пачуцці князя, Партэнія прыдумвае наступнае выпрабаванне: паабяцаўшы паказаць свой твар падчас набажэнства, яна адпраўляе ў храм замест сябе непрыгожую Зазіяну, якая і адкрывае Тыманту свой васпаваты твар.
Дзеянне камедыі «Забавы фартуны» адбываецца ў Егіпце. У аснове сюжэта — прыгоды закаханых, якія, прайшоўшы праз шэраг выпрабаванняў, нарэшце ўз'ядноўваюцца пры поўнай згодзе ўсіх родных і блізкіх. Сюжэтная аснова запазычана з «Гісторыі» Герадота, дзе змяшчаецца паданне пра караля Егіпта Апрыя, пры якім узнялося паўстанне, і каралём быў абвешчаны Амасіс. Аўтарка напаўняе сюжэт прыгодніцкім зместам: уводзіць двух каралеўскіх дзяцей у выглядзе пастухоў, упрыгожвае камедыю любоўнай інтрыгай, матывамі пазнавання, ілжывага пазнавання, сцэнай з забойствам кракадзіла і г.д. Яна робіць пераацэнку вобразаў караля і узурпатара: герадотаўскі тыран Апрый у камедыі становіцца бязвіннай ахвярай жорсткага здрадніка Амадыса, які ў арыгінале пададзены як народны герой. У вобразнай сістэме і стылістыцы твора адчуваецца ўплыў старагрэчаскай эліністычнай традыцыі, прысутнічаюць таксама куртуазны, палітычны і дыдактычны кірункі. У пачатку п'есы паведамляецца аб тым, як Амадыс па-здрадніцку забівае караля Апрыя і займае яго трон. Аднак тэму дзяржаўнага злачынства Ф. У. Радзівіл вырашае ў станоўчым рэчышчы: Амадыс у канцы п'есы прыходзіць да пакаяння і саступае трон законнаму спадкаемцу Сесатрыксу. Ф. У. Радзівіл здолела сінтэзаваць матэрыял антычнай гісторыі, вобразна-сюжэтныя асаблівасці эліністычнага і галантна-гераічнага раманаў, дадаўшы пышнае барокавае вакальна-інструментальнае і дэкарацыйнае афармленне.
Ствараючы ў пачатку 1751 п'есу «Распуснікі ў пастцы», Ф. У. Радзівіл ізноў бярэцца за апрацоўку вядомага казачнага сюжэта, запазычанага на гэты раз з усходняга фальклору. Верная жонка Аруя дапамагае свайму мужу, збяднеламу купцу Бануту, спагнаць даўгі з доктара, суддзі і губернатара. Запрасіўшы ўсіх траіх па чарзе прыйсці да яе нібыта на любоўнае спатканне, спрытная жанчына хавае няўдалых каханкаў у куфрах, пасля чаго адводзіць іх на суд султана. Сюжэтная першакрыніца паходзіць з казак «Тысячы і адной ночы». Узяўшы за аснову персідскую казку, княгіня стварыла арыгінальны драматычны твор. У мастацкіх і стылёвых адносінах п'еса дэманструе драматургічнае майстэрства нясвіжскай паэткі. Дацкі славіст А. Штэндэр-Петэрсан, адзначаючы жывасць аўтарскіх дыялогаў, падкрэсліваў таксама, што княгіні Радзівіл цудоўна ўдалася «характэрная дыферэнцыяцыя трох тыпаў даўжнікоў: у доктары падкрэсліваецца крывадушная ветлівасць і пакрыўджаная нявіннасць; суддзя адрозніваецца грубай бесчалавечнасцю; губернатар жа аб'ядноўвае ў сабе ўяўную дабрыню і злоўжыванне ўладай. Таксама і характар Банута, які ўсё скардзіцца, просіць і якога ганебна праганяюць, добра паказаны ва ўсіх трох сцэнах». Дасягненнем аўтаркі было тое, што ў эпоху панавання пастаральнай драмы і прэцыёзна-галантнай літаратуры яна ўводзіць у сваю камедыю жывую гутарковую мову, стварае яскравыя, жыццёвыя характары і пры гэтым удала спалучае ўсе элементы.
Другім усходнім фарсам, напісаным непасрэдна пасля «Несумленнасці ў пастцы», з'яўляецца камедыя «Суддзя, пазбаўлены розуму». Сюжэт распадаецца на дзве часткі. Першая — гісторыя прынца Фадляляха да высвятлення яго каралеўскага паходжання, другая — гісторыя падману Суддзі спрытнай Земрудай. Без сумнення ў п'есе Ф. У. Радзівіл выкарыстаны дзве навелы (або казкі) усходняга паходжання. «Суддзя, пазбаўлены розуму» — арлекінская камедыя, заснаваная на сувязі драматызаванай прыгодніцкай гісторыі з фарсавым матывам. Арлекін выступае ў ролі свата па загадзе Суддзі, на хаду выдумляючы гісторыю пра тое, што ён таксама князь, які страціў свой карабель у марской прыгодзе. Ф. У. Радзівіл надае рэплікам Арлекіна характэрны камізм, тым самым даючы герою моўную характарыстыку. Так, аб пачуццях Фадляляха да Земруды ён гаворыць: «Любоў мазгі ссушыла, косці ўсе ламае». Сцэна размовы паміж Суддзёй і Земрудай, якая выдае сябе за дачку Амара, завяршаецца размовай паміж Арлекінам і Дэлай, служанкай Земруды. Пасля любоўных тырад распуснага суддзі, адрасаваных Земрудзе, аўтарка ўводзіць «прызнанне» Арлекіна, адрасаванае Дэле. Камічныя ўцёкі Арлекіна ў камедыі Ф. У. Радзівіл таксама прысутнічаюць, адпаведна сваёй натуры ён раіць гаспадару (Суддзі) прагнаць яго ранейшую жонку Намедыю і замяніць яе на новую. Так, у дзвюх сваіх «спробах рэалістычна-камічнага арыенталізму» нясвіжская паэтка здолела аб'яднаць усходні антураж з элементамі фарсавага дзеяння. Матэрыял усходніх гумарэсак падлягае ў яе даволі дасканалай драматургічнай апрацоўцы.
1752 год — апошні і самы плённы ў творчасці княгіні, яна перакладае два мальераўскія фарсы — «Смешныя манерніцы» і «Доктар па прымусу». Стварыўшы ўласныя драматычныя адаптацыі гэтых камедый, Ф. У. Радзівіл ставіць іх на нясвіжскай сцэне. У гэтым жа годзе адбываецца пастаноўка дзвюх яе опер на сюжэты з антычнай міфалогіі — «Шчаслівае няшчасце» і «Сляпое каханне не зважае, чым скончыцца». Першая ўяўляе сабою драматызаваную гісторыю выкрадання Еўропы, другая распавядае гісторыю злачыннага кахання Сцылы да Міноса падчас аблогі горада Нісы. Як і ў іншых выпадках апрацоўкі міфалагічнага матэрыялу, Ф. У. Радзівіл надае міфу новае гучанне, рэтушуе занадта рэзкія эпізоды, здымаючы такім чынам першапачатковую жорсткасць і трагізм. Старажытны міф служыць мастацкаму ўвасабленню ідэйнай дамінанты творчасці паэткі: шчырае каханне — гэта выпрабаванне і пакуты, але адначасова і ўзнагарода за іх. Разуменне кахання ў творчасці Ф. У. Радзівіл кардынальна адрозніваецца ад яго антычнай інтэрпрэтацыі. Гэта не Эрас з яго ўсеразбуральнай сілаю, які непадуладны рацыянальнаму пачатку, — гэта тонкае, надзвычай цнатлівае, па-галантнаму вытанчанае пачуццё; гэта не прага цялеснага злучэння — гэта імкненне да духоўнай еднасці.
Апалогіі духоўнага кахання і яго пераўтваральнай моцы прысвечана камедыя — «Каханне — дасканалы майстра». Крыніца сюжэтнага запазычання — навела з «Дэкамерона», дзе распавядаецца гісторыя кіпрыйца Чымонэ, які закахаўся ў Іфігенію. Каханне за кароткі час пераўтварыла грубага, неадукаванага юнака ў галантнага кавалера. Як і ў выпадку з трагедыяй «Золата ў агні» Ф. У. Радзівіл запазычае імёны дзейных асоб з пераробкі Г. Морштына. Запазычаецца таксама «двуназоўнасць» галоўнага героя: напачатку ён завецца Галезій, але потым бацька ў роспачы называе яго Сімонам за яго невуцтва і некультурнасць. Радзівілаўскі Галезій спачатку не разумее карысці ад вучэння, але каханне аказваецца «дасканалым майстрам». Сустрэўшы Філіду і закахаўшыся ў яе, Галезій абяцае змяніць свае адносіны да навукі. У сцэне сустрэчы Галезія з Філідай аўтарка ўжывае вобраз цудоўнай дзяўчыны, якая спіць. Каханне Галезія, як гэта характэрна для ўсіх герояў-мужчын у п'есах Ф. У. Радзівіл, нарадзілася ў яго вачах. Для радзівілаўскай Філіды знешнасць не мае ніякага значэння, што адпавядае аўтарскаму разуменню прыгажосці.
Радзівілаўская Філіда мае дзвюх сясцёр (Кларыду і Альбіну), якія аказваюцца каханкамі двух братоў Гелезія — Зізіма і Сільфраніда. Філіда, вясковая, сціпла выхаваная дзяўчына, становіцца ваяўнічай абаронцай сваіх прынцыпаў, якія адпавядаюць маральнай канцэпцыі аўтаркі. Калі пасля выкрадання трох сясцёр трыма братамі Кларыда і Альбіна адразу ж даюць згоду на шлюб, то Філіда катэгарычна адмаўляецца пайсці на гэта без бацькоўскай згоды. Ф. У. Радзівіл асуджае бацьку-тырана і тым не менш ухваляе добрую волю Філіды, дзякуючы якой закаханыя ўсё ж такі змаглі дачакацца шчаслівага для сябе выніку. У адпаведнасці з маральна-эстэтычнай канцэпцыяй аўтаркі ўсе сюжэтныя канфлікты вырашаюцца «бяскроўна»: жаніх Філіды Пазімунд добраахвотна адмаўляецца ад шлюбу, а Арыстыд нарэшце дае сваю згоду. Пад канец п'есы думку пра чароўную моц кахання Ф. У. Радзівіл дапаўняе перасцярогай ад імкнення да інтрыг у сардэчных памкненнях, апелюе ў першую чаргу да розуму, а не да пачуцця.
Францішка Уршуля Радзівіл была стваральніцай рэпертуару нясвіжскага прыдворнага тэатра, перакладчыцай і адаптатаркай мальераўскай камедыйнай спадчыны. Яна, першая на Беларусі жанчына-драматург, стварыла своеасаблівую драматургічную культуру, сінкрэтычную ў мастацка-стылёвых адносінах, якая разві-валася пад значным уплывам заходнееўрапейскага тэатральнага мастацтва. Яе творчая манера выпрацоўвалася пад непасрэдным уплывам паэтыкі барока з уласцівымі ёй рысамі: размытасць жанравых межаў, свабодная кампазіцыя, перавага катэгорыі прас-торы над катэгорыяй часу, адвольнае чаргаванне кантрастных элементаў, узмоцненая рытарычнасць і г. д. Разам з тым пэўныя эпізоды ў п'есах Ф. У. Радзівіл сведчаць аб уздзеянні на яе творчасць класіцыстычнай паэтыкі, а таксама ідэалогіі Асветніцтва.
Пры стварэнні сваіх камедый, трагедый і опер Ф. У. Радзівіл выкарыстоўвала вядомыя літаратурныя або фальклорныя сюжэты, творча перапрацоўваючы іх у адпаведнасці з уласнай маральна-эстэтычнай канцэпцыяй. Пераносячы месца дзеяння ў экзатычныя краіны, аўтарка прыстасоўвала да іншаземных краін побытавыя, сацыяльна-палітычныя і культурныя рэаліі сваёй айчыны. Ва ўсіх п'есах, незалежна ад месца дзеяння, выступаюць кароль або цэсар, а таксама князі і графы. У Рыме або Турцыі ёсць сенат, гетман, існуе падзел на ваяводствы і паветы, шляхта верхаводзіць на сойміках, судзіцца ў трыбуналах.
Пэўную ідэйна-тэматычную аднапланавасць п'ес Ф. У. Радзівіл трэба ўспрымаць у адпаведнасці з ідэйна-творчай дамінан-тай яе пісьменніцкага крэда, якое можна акрэсліць як «апалогія жанчыны». Менавіта ў яе драматычных творах быў створаны цэлы шэраг яскравых жаночых тыпаў, якія так ці інакш станавіліся жывымі ілюстрацыямі маральна-эстэтычнай праграмы аўтаркі. Літаратурная творчасць Ф. У. Радзівіл сфарміравалася на лепшых дасягненнях еўрапейскага слоўнага мастацтва папярэдніх эпох, аднак была цесна звязана з колам тэм і ідэй позняга барока. Адначасова яна ўжо ўбірала ў сябе ідэі і ўяўленні Новага часу — эпохі Асветніцтва, адлюстроўвала духоўныя запатрабаванні арыстакрата, а таксама з'яўлялася сведчаннем высокага ўзроўню развіцця культуры вытанчанага паэтычнага слова ў польскамоўнай літаратуры Беларусі XVIII ст.
Спадчына
Драматычныя творы Францішкі Уршулі Радзівіл былі падрыхтаваны да друку Якубам Побугам Фрычынскім і надрукаваны ў Жоўкве ў 1754. Аб'ёмісты фаліянт пад назваю «Камедыі і трагедыі, складзеныя... яснавяльможнай княгіняй з князёў Вішнявецкіх Карыбутаў Радзівіл» уключае ў сябе дзевяць камедый, пяць трагедый і дзве оперы (паводле жанравых дэфініцый, занатаваных у выданні). Гэтае выданне аздоблена гравюрамі з медзі работы львоўскага мастака М. Жукоўскага. Існуе некалькі экзэмпляраў кнігі, надрукаваных без даты, на добрай паперы, з адрозненнем як у тытульных лістах, так і ў тэксце. Экзэмпляр, што знаходзіцца ў Нацыянальнай бібліятэцы Беларусі, хутчэй з'яўляецца паўторным выданнем.
Творчая спадчына княгіні Ф. У. Радзівіл з'яўляецца каштоўным гісторыка-літаратурным дакументам. Яна складаецца з шаснаццаці трагедый і камедый. Пісьменніца нават спрабавала свае магчымасці ў напісанні оперных лібрэта. Пастаноўкі п'ес Ф. У. Радзівіл адбываліся на сцэнах розных радзівілаўскіх сядзібаў. Аднак пасля смерці Міхала Казіміра ў 1762 п'есы яго жонкі сталі тэатральнай рэліквіяй і выклікалі цікавасць толькі ў вузкім коле радзівілаўскага асяроддзя. А пасля стварэння прыдворнага тэатра пра іх забылі. Чарговы ўздым нясвіжскага тэатра пачаўся з 1777, калі з эміграцыі вярнуўся яе сын Караль Станіслаў Радзівіл «Пане Каханку».
Доўгі час імя Францішкі Уршулі было невядома шырокаму чытачу. Толькі ў 2003 у свет выйшла кніга выбраных твораў у беларускім перакладзе. Пераклад шэрагу твораў Францішкі Урсулы Радзівіл на беларускую мову здзейснілі Наталля Русецкая, Наталля Гардзіенка, Андрэй Хадановіч, Жанна Некрашэвіч-Кароткая, Лявон Баршчэўскі і інш.
Ісабаль
Ісабаль (Lago de Izabal) — возера ва ўсходняй Гватэмале.
Плошча 589,6 км². Найбуйнейшае возера Гватэмалы. Глыбіня да 18 м. Размешчана ў нізіне паміж гарамі Санта-Крус на паўночным захадзе, горамі Мінас і Ісідра на поўдні. У возера ўпадае рака Палачык, сцёк праз раку Рыа-Дульсэ і невялікае возера Эль-Гальфетэ (El Golfete) у Гандураскі заліў (Карыбскае мора). У возеры і па яго берагах жывуць ламанціны, равуны, розныя віды птушак.
Адна з захаваных рукапісных кніг мая ўтрымлівае інфармацыю, што разбураная ў выніку землетрасення старажытная сталіца мая Атылан знаходзіцца на дне возера Ісабаль.
У месца выхаду ракі Рыа-Дульсэ з возера захаваліся рэшткі замка Сан-Феліпэ (Castillo de San Felipe), пабудаванага ў каланіяльны перыяд для абароны ад нападаў піратаў. У той час на возеры вёўся гандаль прадукцыяй, якая выраблялася ва ўнутраных раёнах краіны. Захаваліся таксама рэшткі патанулых караблёў. Цяпер недалёка ад возера здабываюць нікелевую руду.
Андрэй Сцяпанавіч Мілюцін
Андрэй Сцяпанавіч Мілюцін (1924—1985) — старшы сяржант Рабоча-сялянскай Чырвонай Арміі, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1946).
Біяграфія
Андрэй Мілюцін нарадзіўся 15 лютага 1924 года ў вёсцы Царкавішча (цяпер Шклоўскі раён Магілёўскай вобласці Беларусі). Пасля заканчэння школы-сямігодкі працаваў у калгасе. Пазней скончыў школу фабрычна-заводскага вучнёўства, працаваў на чыгунцы. У кастрычніку 1942 года Мілюцін быў прызваны на службу ў Рабоча-сялянскую Чырвоную Армію. З верасня 1943 года — на франтах Вялікай Айчыннай вайны. Да студзеня 1945 года старшы сяржант Андрэй Мілюцін камандаваў кулямётным узводам 1409-га зенітнага артылерыйскага палка 38-й зенітнай артылерыйскай дывізіі 2-га Украінскага фронту. Вызначыўся падчас штурму Будапешта.
У ходзе адбіцця варожай контратакі ўзвод Мілюціна, выкаціўшы свае кулямёты на адкрытую пазіцыю, знішчыў 1 бронетранспарцёр і каля 60 салдат і афіцэраў праціўніка, ачысціўшы некалькі гарадскіх кварталаў. У ходзе далейшага перамяшчэння Мілюцін знішчыў вялікую колькасць кулямётных кропак і снайпераў, што спрыяла перамяшчэнню наперад стралковых частак. 11 студзеня 1945 года Мілюцін замяніў сабой загінулага камандзіра роты. Пад яго кіраўніцтвам рота знішчыла 1 бронетранспарцёр, 12 назіральных пунктаў, 3 аўтамашыны, 20 агнявых кропак, каля 350 салдат і афіцэраў праціўніка.
Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 15 мая 1946 года за «ўзорнае выкананне заданняў камандавання і праяўленыя мужнасць і гераізм у баях з нямецкімі захопнікамі» старшы сяржант Андрэй Мілюцін быў удастоены высокага звання Героя Савецкага Саюза з уручэннем ордэна Леніна і медалі «Залатая Зорка» за нумарам 5549.
Пасля заканчэння вайны Мілюцін быў дэмабілізаваны. Пражываў на радзіме, пасля заканчэння саўпартшколы працаваў старшынёй сельсавета, намеснікам старшыні калгаса, загадчыкам МТФ калгаса. Памёр 12 ліпеня 1985 года, пахаваны ў Царкавішчы.
Лерман
Лерман — прозвішча
Don’t dance!
«Don’t dance!» — дэбютны студыйны альбом  Аляксандра Краўчука, які выйшаў у 2022 годзе на мінскім лэйбле «». Альбом прысвечаны памяці музыканта Івана Карэнава.
Макс Гофман
Макс Го́фман, поўнае імя Карл Адольф Максіміліян Гофман (Carl Adolf Maximilian Hoffmann;, Хомберг — , Бад-Райхенхаль) — ваенны дзеяч Германскай імперыі.
Сын акруговага суддзі Юліуса Гофмана і Шарлоты Фрэдэрыкі Элвін Гофман. З 1879 па 1887 гады вучыўся ў гімназіі ў Нордгаўзене.
Ваенная кар’ера
Пасля заканчэння сярэдняй школы з 1887 па 1888 год вучыўся ў ваенным вучылішчы. З 1898 па 1899 вучыўся ў Прускай ваеннай акадэміі. Атрымаў званне лейтэнанта і прызначэнне ваеннага аташэ пры двары імператара Расійскай імперыі. Ён прабыў на гэтай пасадзе паўгода. З 1899 па 1901 працаваў пад кіраўніцтвам генерала Шліфена ў расійскай секцыі нямецкага генеральнага штаба. У 1901 годзе ён атрымаў званне капітана. Падчас руска-японскай вайны ён быў нямецкім ваенным аташэ і назіральнікам у першай японскай імператарскай арміі ў Маньчжурыі. У верасні 1907 быў прызначаны выкладчыкам Ваенна-марской акадэміі. У сакавіку 1913 быў узведзены ў званне падпалкоўніка і прызначаны начальнікам аддзела ў прускім міністэрстве вайны.
Бітва пад Таненбергам
Бітва паміж рускімі і нямецкімі войскамі пад Таненбергам (23 — 30 жніўня 1914) лічыцца адной з самых паспяховых ваенных аперацый Германіі на Усходнім фронце. Дзве расійскія арміі былі цалкам акружаны і знішчаны. Нямецкія кансерватары ўспрынялі бітву, як сімвалічную расплату за Грунвальдскую бітву. На яе месцы быў пабудаваны Таненберскі мемарыял, у якім пасля пахавалі прэзідэнта Гіндэнбург.У пасляваенных мемуарах, апублікаваных пад назвай Вайна страчаных магчымасцяў, Макс Гофман крытыкаваў Гіндэнбурга і Людэндорфа за тое, што яны прыпісалі сабе ўсе заслугі ў перамозе пад Таненбергам. Пазней разам з Людэндорфам ён распрацаваў план бітвы на Мазурскіх азёрах (9 — 14 верасня 1914), якая нанесла вялікія страты расійскім войскам і дазволіла ім канчаткова выцесніць расійскія войскі з Усходняй Прусіі.
У штабе Усходняга фронту
Генерал-кватэрмайстар штаба 9-й нямецкай арміі. Генерал-кватэрмайстар начальніка штаба Усходняга фронту (Oberbefehlshaber Ost (Обер-Ост)). 30 жніўня 1916 года атрымаў званне палкоўніка і быў прызначаны начальнікам штаба галоўнакамандуючага Усходнім фронтам Леапольда Баварскага. У кастрычніку 1917 узведзены ў званне генерал-маёра.
Брэсцкі мір
Ініцыятар і арганізатар мірнай канферэнцыі. Галоўны прадстаўнік камандавання Усходняга фронту на перамовах у Брэсце. Добра валодаў рускай мовай. Яшчэ да вайны ён лічыўся галоўным спецыялістам Генеральнага штаба Германскай імперыі па расійскіх справах. У адрозненне ад іншых членаў Генеральнага штаба, ён сцвярджаў, што Германія не будзе рабіць вялікіх тэрытарыяльных анексій на захадзе і ўсходзе. «Гофман звычайна ускакваў са свайго месца, і са злосным позіркам, пярэчыўшы, пачынаў усклікаць: „Ich protestiere!..“ [Я пратэстую!], часта нават стукаючы па сталу» — з успамінаў А. Самоілы. Калі Леў Троцкі зацягваў перамовы, генерал Людэндорф запатрабаваў ад Гофмана паскорыць іх.
Беларускае пытанне
Пазіцыя Гофмана на перамовах была цвёрдай — новаўтвораныя дзяржавы на прасторах былой Расійская імперыі, якія заявілі аб сваёй самастойнасці павінны стаць цалкам незалежныя. З успамінаў Макса Гофмана :"…і я пачаў тлумачыць рускім, якое праўдзівае становішча спраў і якая розніца існуе паміж іх прамовамі і іх учынкамі; яны кажуць гучныя словы аб свабодзе сумлення, свабодзе слова, самавызначэнні народаў і пра іншыя выдатныя рэчы, а ў рэчаіснасці ў сябе на радзіме не церпяць вольнага грамадскага руху; яны штыкамі разагналі Устаноўчы сход, выбары ў які скончыліся не на іх карысць, разагналі ўзброенай сілай беларускае народнае прадстаўніцтва ў Мінску і цяпер разганяюць свабодна абраную ўкраінскую Раду. Для нямецкага Вярхоўнага камандавання пытанне аб пагранічных дзяржавах вырашана: яно стаіць на той кропке гледжання, што законныя прадстаўнікі гэтых дзяржаў выказаліся за іх аддзяленне ад Савецкай Расіі, — таму другаснае галасаванне бессэнсоўна.
Украінскае пытанне
Як успамінаў Макс Гофман Яшчэ да таго, як пачаліся перамовы, у Брэсце была абвешчана новая група ўдзельнікаў, а менавіта прадстаўнікі украінскай народнай дзяржавы. Яны былі накіраваны Цэнтральнай Радай для заключэння асобнага міру ад імя Украіны, заснаванага на заяве пецярбургскага Савецкага ўрада аб праве народаў на самавызначэнне сваіх лёсаў. Дзяржсакратар фон Кюльман і я рады вітаць украінцаў, таму што іх выступленне дазволіла нам выйграць гэтую новую дэлегацыю супраць пецярбургскай дэлегацыі. Яны выклікалі новае гора для графа Чэрніна, бо спадзяваліся, што яны прад’явяць пэўныя патрабаванні да палітычных правоў землякоў, якія жывуць на Букавіне і ва Усходняй Галіцыі.
Разам з Леапольдам Баварскім прыняў нефармальную дэлегацыю Цэнтральнай Рады ў складзе Мікалая Лявіцкага, Аляксандра Сеўрука, капітана штаба Юрыя Гасенкі. У размовах з украінцамі Гофман таксама дыктаваў свае ўмовы. У размове з Галубовічам і Сеўруком ён паведаміў, што нямецкі бок выключае магчымасць далучэння да УНР большай (паўночнай) часткі Падляшша. Ён таксама катэгарычна заявіў аўстрыйцам аб неабходнасці прызнання справядлівых правоў УНР на ўкраінскую частку Холмскай вобласці. Ён адхіліў магчымасць далучэння да УНР Галіцыі і Букавіны. Украінскі бок прасіў ваеннай дапамогі і выгнання з Германіі часцей, утвораных захопленымі ўкраінцамі, на што Макс Гофман адказаў, што гэтае пытанне будзе цяжка вырашыць. Ужо пасля ад’езду дэлегацыі з Брэста ён выклікаў Любінскага і даў яму на подпіс «Зварот да ўрада Германіі», у якім УНР прасіла ваеннай падтрымкі. Паколькі пасля падпісання Брэсцкага міру нямецкае камандаванне не дазволіла размясціць украінскія войскі на заходніх межах краіны, Макс Гофман выступіў галоўным гарантам стабільнасці на польска-украінскай мяжы. Нямецкая пазіцыя значна палегчыла акупацыю польскімі войскамі ў 1919 годзе паўночна-заходніх правінцый УНР.
Крымскае пытанне
Адной з мэтаў Першай сусветнай вайны быў кантроль над Чорным морам. Гофман сказаў: «Крым павінен быць пастаяннай каланіяльнай дзяржавай Германіі, як важная ваенна-марская база для ўплыву Германіі на Каўказе і на Блізкім Усходзе».
Расійскае пытанне
24 снежня прадстаўнікі Чацвяртнога саюза пагадзіліся з савецкай формулай міру без анексіі і кампенсацыі. Генерал Гофман заявіў кіраўніку савецкай дэлегацыі Адольфу Ёфэ, што Польшча, Літва і Латвія ўжо заявілі аб выхадзе з Расіі і іх тэрыторыі нельга лічыць далучанымі. Займаў вельмі агрэсіўную і непахісную пазіцыю да Саўнаркама. Генерал Гофман у вострай форме выкрыў бальшавіцкую дэмагогію (разгон Устаноўчага сходу, агрэсію супраць Беларусі і Украіны, чырвоны тэрор, замаскіраваны дзівоснымі лозунгамі пра мір і дэмакратыю). Паколькі Троцкі адмовіўся працягваць перамовы на нямецкіх умовах, нямецкія войскі пачалі наступленне на Усходнім фронце. З успамінаў Макса Гофмана:«Мы ездзілі па вайне практычна ў цягніках і вагонах. Вы высаджваеце ў цягнік кучу пяхоты з кулямётамі і адной гарматай, і едзеце на наступную станцыю. Вы ідзяце на чыгуначны вакзал, арыштоўваеце бальшавікоў, высаджваеце ў цягнік яшчэ салдат і едзеце далей».Пазіцыя Гофмана прывяла да распаду саюза бальшавікоў і левых эсэраў, пераносу расійскай сталіцы з Петраграда ў Маскву. Пасля таго, як Гофман атрымаў тэлеграму ад Леніна пра згоду на падпісанне мірнай дамовы, ён запатрабаваў ад Саўнаркама афіцыйны ліст да ўрада Германіі.
Пасля падпісання міру ён заставаўся фактычным камандуючым войскамі Усходняга фронту. Кіраваў выкананнем падпісаных пагадненняў і вывазам рэсурсаў з акупаваных тэрыторый.
Грамадзянскае жыццё
Ён працягваў цікавіцца справамі былой Расійскай імперыі. У 1922 годзе разам з нямецкім прамыслоўцам Арнольдам Рэхбергам ён распрацаваў план уварвання аб’яднаных войскаў Германіі, Францыі і Брытаніі ў СССР, так званы «план Гофмана»: «сумеснае ваеннае ўмяшанне для звяржэння савецкага ўрада, устанаўлення канстытуцыйнага ладу і аднаўлення эканомікі». Кіраўніцтва Рэйхсвера не падтрымала Гофмана, тым больш, што ў гэты час пачалося ваеннае супрацоўніцтва з Савецкім Саюзам. Галандскі бізнесмен Генры Дэтэрдынг арганізаваў сустрэчу ў Лондане, каб абмеркаваць фінансавую падтрымку плана Гофмана. У 1920-я гады Гофман і Рэхберг апынуліся ў цэнтры скандалу, звязанага з фальсіфікацыяй расійскага чырвонца.
M15 (аб’ект Месье)
M15 (каталог Месье) — шаравое скопішча ў сузор'і Пегаса.
Мітахандрыяльная Ева
Мітахандрыяльная Ева — імя, дадзенае ў папулярнай культуры жанчыне, якая жыла ў Афрыцы каля 200 000 гадоў таму, ад якой сучаснае чалавецтва атрымала ў спадчыну мітахандрыяльную ДНК (арыгінальны тэрмін, прапанаваны першаадкрывальнікам Аланам Вільсанам — Lucky Mother — Удачлівая Мама). Гэтая жанчына стала адзінай, чые нашчадкі па жаночай лініі дажылі да нашых дзён. Паралельна з ёй жылі і іншыя жанчыны, але іх мітахандрыяльнай ДНК да нашага часу не захаваліся. Ад іх нам маглі дастацца іншыя ўчасткі ядзернай ДНК.
Паколькі мітахандрыяльная ДНК перадаецца толькі па матчынай лініі, ва ўсіх людзей, якія жывуць цяпер, такая ДНК была атрыманая ад «Евы». Аналагічна, ДНК мужчынскай Y‑храмасомы ва ўсіх людзей мужчынскага полу павінна паходзіць ад «малекулярна-біялагічнага Адама».
Мітахондрыі — гэта ўнутрыклеткавыя арганэлы, якія маюць невялікую ўласную храмасому. У адрозненне ад ядзернай ДНК, якая змяшчае пераважную большасць генаў і ў працэсе палавога размнажэння падвяргаецца рэкамбінацыі, такім чынам нашчадкі атрымліваюць палову генаў ад бацькі, а другую палову — ад маці; мітахондрыі і іх ДНК дзіця атрымлівае толькі з мацярынскай яйцаклеткі. Паколькі мітахандрыяльная ДНК не падвяргаецца рэкамбінацыі, змены ў ёй могуць адбывацца выключна з дапамогай рэдкіх выпадковых мутацый. Шляхам параўнання паслядоўнасці мітахандрыяльнай ДНК і якія ўзніклі ў ёй з часам мутацый можна не толькі вызначыць ступень сваяцтва людзей, але і прыблізна вылічыць час, неабходны для назапашвання мутацый у той ці іншай папуляцыі людзей. Такім чынам можна вылічыць і эпоху, у якой мутацый яшчэ не было, і продкавая папуляцыя людзей была генетычна аднастайнай. У 1987 годзе Рэбека Кан (Rebecca Cann) з калегамі выказалі здагадку, што мітахандрыяльная Ева магла жыць паміж 140 тыс. і 280 тыс. гадоў таму. Згодна з больш познімі разлікамі, мітахандрыяльная Ева жыла каля 140 тыс. гадоў назад ва Усходняй Афрыцы. Сучасныя МП - і МЭ‑ацэнкі звычайна даюць дыяпазон ўзросту Евы 230-140 тыс. гадоў з максімумам верагоднасці на значэннях парадку 200-180 тыс. гадоў. Апошняя датыроўка стала агульнапрызнанай ацэнкай. Тым не менш, у жніўні 2013 года з'явіліся новыя звесткі аб тым, што Ева жыла 148-99 тысяч гадоў назад (з максімальнай верагоднасцю — 124 тысячы гадоў таму). Хоць мітахандрыяльная Ева названая ў гонар біблейскай, яе не варта атаясамліваць з біблейскім персанажам або лічыць, што ўсе людзі з'яўляюцца нашчадкамі толькі адной жанчыны. Мітахандрыяльная Ева — навуковая абстракцыя, створаная для спрашчэння разлікаў. На самой справе гаворка ідзе пра адносна аднастайнай генетычнай папуляцыі, сярод нашчадкаў якой большасць сучасных людзей атрымала мітахандрыяльную ДНК ад адной жанчыны, у той час як нашчадкі іншых жанчын па прамой жаночай лініі той жа продкаў папуляцыі не дажылі да нашых дзён. Калі ў жанчыны няма ні адной дачкі, то яе мітахандрыяльная ДНК не будзе перададзена нашчадкам далей яе ўласнага сына, хоць палову іншых генаў пярэймуць сыны і іх нашчадкі.
Мітахандрыяльная Ева і афрыканскае паходжанне людзей
Паколькі папуляцыйныя генетыкі лічаць радзімай мітахандрыяльнай Евы Афрыку, яе часам называюць афрыканскай Евай. Пры старажытным падзеле продкаў папуляцыі людзей утварыліся чатыры галоўных гаплагрупы: L0, L1, L2, L3. З іх першая пераважае ў бушменаў, другая — у пігмеяў. Дзве апошнія таксама маюцца ў афрыканскіх народаў, але толькі ад гаплогруппы L3 адбываюцца макрагрупы М і N, носьбіты якіх мігравалі з Афрыкі ў Еўразію.
Рэканструяваны гапллатып мтДНК мітахандрыяльнай Евы
Гаплатып мітахандрыяльнай Евы — чалавека, рэканструяваны парсіманістычным алгарытмам на падставе аналізу 8 000 поўных паслядоўнасцяў малекулы мтДНК, можна знайсці, напрыклад, на сайце «Human mtDNA». Нуклеатыдныя адрозненні пазначаны па адносінах да пазіцыяў малекулы.
Магчымасць спрашчэння вызначэння
Па-першае, варта адрозніваць канкрэтнага агульнага продка тых ці іншых групаў людзей, з аднаго боку, і яго (яе) мітахандрыяльную малекулу — з другога: велізарная колькасць сваякоў па прамой жаночай лініі мае ідэнтычныя мтДНК. Сучасныя даследаванні па хуткасці мутаванне мтДНК сведчаць аб тым, што ва ўсёй малекуле адбываецца адна значная мутацыя прыкладна адзін раз у 3 000 гадоў. Гэта азначае, што людзі (як мужчыны, так і жанчыны) з гаплатыпамі, ідэнтычнымі гаплатыпу Евы, маглі жыць на працягу некалькіх тысячагоддзяў, пакуль мутаваўшыя тыпы не сталі пераважаць колькасна, у канчатковым рахунку выцесніўшы зыходны.
Y‑храмасомны Адам
Падобнае паняцце малекулярнай антрапалогіі азначае найбольш блізкага агульнага продка ўсіх цяпер сучасных людзей па мужчынскай лініі. Паколькі Y‑храмасома перадаецца толькі ад бацькі да сына, то ўсе сучасныя Y‑храмасомы паходзяць ад дадзенага мужчыны, якога называюць Y‑храмасомным Адамам. Падобна да таго, як мітахандрыяльная Ева не была адзінай жанчынай у той час, не быў адзіным і Y‑храмасомны Адам: мужчынскія храмасомы яго сучаснікаў у сілу натуральнага працэсу перасячэння прамых ліній проста не захаваліся.
З-за таго, што Y‑храмасома значна даўжэй, чым ДНК мітахондрый, прыкладна на 60 мільёнаў пар аснаванняў, і мае больш нізкую частату мутацый, ідэнтыфікацыя яе палімарфізму запавольваецца і, як вынік, зніжаецца дакладнасць ацэнкі частаты мутацый.
Віторыя (Італія)
Насельніцтва складае 61221 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 336 чал./км². Займае плошчу 181 км². Паштовы індэкс — 97019. Тэлефонны код — 0932.
Мітахандрыяльная Ева
Y‑храмасомны Адам
У большасці старых работ ўзрост Адама ацэньваўся прыкладна ў 100 000 гадоў і менш, што стварала пацешную неадпаведнасць з ацэнкай часу жыцця Евы ў 140 000-200 000 гадоў таму: такім чынам, Ева аказвалася старэй Адама не менш чым на 50 000 гадоў. Наогул кажучы, ўзросты агульных продкаў па розных участках ДНК (мтДНК і Y‑храмасомы) не абавязаны супадаць, паколькі працэс знікнення алеляў у папуляцыі з'яўляецца стахастычным, няма ніякіх агульных заканамернасцяў, якія патрабуюць «сінхроннасці» эвалюцыі розных локусаў. Некаторыя навукоўцы нават вылучалі магчымыя прычыны такой розніцы — з-за практыкі шматжонства жанчыны мелі больш шанцаў перадаць дочкам свае мітахандрыяльныя ДНК, чым мужчыны сынам — Y‑храмасомы: калі ў мужчыны маецца некалькі жонак, ён фактычна адхіляе іншых мужчын ад размнажэння і перадачы храмасомаў у наступныя пакаленні. З іншага боку, шматжонства не перашкаджае жанчынам перадаваць ДНК мітахондрыяў сваім дзецям. Гэтая розніца можа прывесці да памяншэння прамых мужчынскіх ліній па адносінах да жаночых.
Віторыя (Італія)
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
Мітахандрыяльная Ева
Y‑храмасомны Адам
Аднак у апошні час намецілася ўстойлівая тэндэнцыя да «пастарэння» Адама ў навуковай літаратуры: ацэнкі яго ўзросту як па мікрасатэлітных, так і па SNP-дадзеных дасягнулі ніжняй ацэнкі ўзросту мітахандрыяльнай Евы. Так, Фульвія Кручыяні праведзены рэвізія і дыссекцыя Y‑храмасомнай гаплагрупы A, якая прывяла да змены тапалогіі прыкаранёвай часткі глабальнага дрэва Y‑храмасомы чалавека і была атрымана МП-ацэнка ўзросту Адама ў 142 000 гадоў. Зрэшты, нядаўнія даследаванні выявілі новую гаплагрупу A00, што значна аддаліла час Y‑храмасомнага Адама — ад 237 000 да 581 000 гадоў назад (з верагоднасцю 95 %).
IC 3629A
IC 3629A — галактыка тыпу S? (спіральная галактыка) ў сузор’і Валасы Веранікі.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Бялыніцкі раён
Бялы́ніцкі раё́н — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Магілёўскай вобласці. Адміністрацыйны цэнтр — горад Бялынічы. Плошча 1,4 тыс. км². Насельніцтва 28,1 тыс. чалавек (1996), гарадскога 37,2 %. Сярэдняя шчыльнасць 20 чал/км². 199 сельскіх населеных пунктаў. 8 сельсаветаў.
Геаграфія
Знаходзіцца на захадзе Магілёўскай вобласці. Плошча 1400 км². Раён размешчаны ў межах Цэнтральнабярэзінскай раўніны і Аршанска-Магілёўскай раўніны. Паверхня раўнінная. Пераважаюць вышыні 160—180 м, найвышэйшы пункт 207 м (каля вёскі Ясная Паляна). Карысныя выкапні: торф, сапрапелі, сілікатныя пяскі, гліны. Сярэдняя тэмпература студзеня −7,3 °C, ліпеня 18 °C. Ападкаў 657 мм за год. Вегетацыйны перыяд 187 сутак. Пераважаюць дзярнова-падзолістыя, дзярнова-надзолістыя забалочаныя глебы. Лясы займаюць 30,7 % тэрыторыі раёна, пераважна хваёвыя, бярозавыя і яловыя; балотамі занята 7,2 % тэрыторыі. Гідралагічныя заказнікі Заазер’е і Астравы Дулебы.
Асноўныя рэкі — Друць, Вабіч, Няропля, Малыш, Аслік, Клява, Баран. Асноўныя азёры — Чорнае, Заазёрскае, Няропля, Падазёрышча, Карманоўскае.
Гісторыя
Раён утвораны 17 ліпеня 1924 года ў складзе Магілёўскай акругі БССР. Цэнтр — мястэчка Бялынічы. 20 жніўня 1924 года падзелены на 17 сельсаветаў: Брасневіцкі, Бялыніцкі, Вугольшчынскі, Галоўчынскі, Замачульскі, Запольскі, Кудзінскі (Малакудзінскі), Кулакоўскі, Машчаніцкі (Вялікамашчаніцкі), Нежкаўскі (Веліканежкаўскі), Прыхабскі, Рагацкі, Сіманавіцкі, Шапялевіцкі, Шылавіцкі, Царковішчанскі, Эсьмонскі. 21 кастрычніка 1924 года Брасневіцкі сельсавет перайменаваны ў Дручанскі, Рагацкі сельсавет — у Ланькаўскі. 24 верасня 1926 года Бялыніцкі сельсавет скасаваны. 10 студзеня 1929 года ўтвораны Аляксандраўскі нацыянальны польскі сельсавет. 5 жніўня 1929 года Царковішчанскі сельсавет перайменаваны ў Каліноўскі. Пасля скасавання акруговага падзелу 26 ліпеня 1930 года раён у прамым падпарадкаванні БССР. 8 ліпеня 1931 года да раёна далучаны Стайскі (Стаінскі) і Цяцерынскі сельсаветы скасаванага Круглянскага раёна. У 1931 годзе ўтвораны Вядзерскі сельсавет і скасаваны Дручанскі і Замачульскі сельсаветы. У 1934 годзе скасаваны Аляксандраўскі нацыянальны польскі і Вядзерскі сельсаветы, утвораны Фелікс-Конаўскі нацыянальны польскі сельсавет. 12 лютага 1935 года Сіманавіцкі, Стайскі (Стаінскі), Цяцерынскі, Шапялевіцкі сельсаветы перададзены адноўленаму Круглянскаму раёну. 5 красавіка 1935 года да раёна далучаны Вішоўскі, Навасёлкаўскі (Навасельскі), Рафалаўскі сельсаветы Магілёўскага раёна. 23 жніўня 1937 года Фелікс-Конаўскі нацыянальны польскі сельсавет рэарганізаваны ў беларускі і перайменаваны ў Кіраўскі. З 20 лютага 1938 года раён у складзе Магілёўскай вобласці. 27 верасня 1938 года Бялынічы набылі статус гарадскога пасёлка. 16 ліпеня 1954 года скасаваны Запольскі, Каліноўскі, Кудзінскі, Навасёлкаўскі, Нежкаўскі, Рафалаўскі, Шылавіцкі сельсаветы, утвораны Трылесінскі сельсавет. 16 верасня 1959 года да раёна далучаны Загаранкаўскі, Комсеніцкі, Круглянскі, Кручанскі, Ляснянскі, Паўлавіцкі, Скуратоўскі, Цяцерынскі, Шапялевіцкі сельсаветы скасаванага Круглянскага раёна. 11 красавіка 1960 года скасаваны Вугольшчынскі, Загаранкаўскі, Кіраўскі, Кручанскі, Кулакоўскі, Скуратоўскі, Трылесінскі, Цяцерынскі, Эсьмонскі сельсаветы, утвораны Запольскі сельсавет, Прыхабскі сельсавет перайменаваны ў Лебядзянкаўскі. 15 студзеня 1965 года ўтвораны Цяхцінскі і Эсьмонскі сельсаветы, 4 чэрвеня 1965 года — Кручанскі сельсавет, 18 сакавіка 1966 года — Цяцерынскі сельсавет. 30 ліпеня 1966 года Комсеніцкі, Круглянскі, Кручанскі, Ляснянскі, Паўлавіцкі, Цяцерынскі, Шапялевіцкі сельсаветы перададзены адноўленаму Круглянскаму раёну. 20 кастрычніка 1995 года гарадскі пасёлак Бялынічы і Бялыніцкі раён аб’яднаны ў адну адміністрацыйную адзінку. 22 лютага 2012 года скасаваны Эсьмонскі сельсавет.
Эканоміка
Агульная плошча сельска-гаспадарчых угоддзяў 65,9 тысяч га, з іх асушаны 14,1 тысяч га. На 1.1.1996 у раёне 12 калгасаў, 5 саўгасаў, аграгандлёвае прадпрыемства «Друць». Асноўныя галіны сельскай гаспадаркі — мяса-малочная жывёлагадоўля, вырошчваюць збожжавыя, кармавыя культуры і бульбу. Прадпрыемствы харчовай (крухмал, сыры), дрэваапрацоўчай (дзелавая драўніна, піламатэрыялы), камбікормавай (тэхнічны тлушч, травяная мука) прамысловасці. Крухмальны завод у вёсцы Цехцін, філіял ТАА «Бабушкіна крынка».
У раёне 12 сярэдніх, 5 базавых, 10 пачатковых школ, ПТВ, цэнтральная дзіцячая школа мастацтва, 21 дашкольная ўстанова, 28 клубаў, 29 бібліятэк, 5 бальніц, 2 амбулаторыі, 18 фельчарска-акушэрскіх пунктаў. 2 музеі: мастацкі імя В. К. Бялыніцкага-Бірулі і краязнаўчы. Выдаецца газета «Зара над Друццю».
Транспарт
Праз раён праходзяць чыгунка Магілёў — Асіповічы, аўтадарогі Мінск — Магілёў, Бялынічы — Шклоў.
СМІ
У Бялынічах выдаецца раённая газэта «Зара над Друццю».
Дональд II (кароль Шатландыі)
Дональд II Вар'ят (Domnall mac Chòiseim, Domnall Dásachtach, Donald II, Donald II the Madman, памёр у 900) — кароль Альбы (Шатландыі) з 889, сын караля Канстанціна I. Сваю мянушку «Вар'ят» (Dásachtach) Дональд атрымаў у «Прароцтве Берхана», але прычына яе ўзнікнення не вядомая.
Біяграфія
Дональд стаў каралём Альбы (Шатландыі) пасля смерці або звяржэнне Гірыка (Giric mac Dúngail). Дата яго ўзыходжання на прастол дакладна невядомая, але звычайна за яе прымаецца 889 год. Падчас кіравання Дональда вікінгі працягвалі рабаваць Шатландыю. Ён спачатку перамог іх у бітве пры Інісібсаліяне, але затым быў разбіты і загінуў пры Данатары.
Хроніка Каралёў Альбы паведамляе пра яго: «Дональд, сын Канстанціна, трымаў каралеўства на працягу 11 гадоў [889-900]».
Дональд быў апошнім кіраўніком, якога згадваюць з тытулам «кароль піктаў».
Караняед буракоў
Караняед буракоў  — захворванне раслін, выкліканых рознымі грыбамі і бактэрыямі.
Паражае часцей за ўсё буракі, у першую чаргу праросткі і ўсходы. Узбуджальнікамі з’яўляюцца грыбы, , , , віды роду і бактэрыі з родаў ,  і інш. Акрамя буракоў, сустракаецца ў капусты, шпінату, агуркоў і іншых раслін. Узбуджальнікі перадаюцца праз глебу або распаўсюджваюцца з насеннем.
Сімптомы караняеду ў буракоў залежаць ад канкрэтнага ўзбуджальніка. Большасць іх паражае расліны на ранніх стадыях развіцця (часам да выхаду парасткаў на паверхню), і толькі від прадстаўляе небяспеку для дарослых раслін. Як правіла, агульнымі сімптомамі з’яўляюцца пабурэнне і загніванне каранёвай шыйкі і з’яўленне перацяжак, якія прыводзяць да палягання сцяблінак. Пры паразе грыбамі роду карэньчыкі пакрываюцца чорнымі кропкамі — ; віды роду  прыводзіць да ўтварэння белай цвілі;  утварае бурую грыбніцу на паверхні праросткаў;  — бела-ружовы міцэлій на карэньчыках. Расліны адстаюць у росце; зніжаецца маса караняплодаў і іх цукрыстасць; пры моцным паражэнні расліны гінуць.
Меры барацьбы — пратручванне насення, севазварот, вапнаванне глебы, унясенне ўгнаенняў і падкормкі, прарэджванне ўсходаў з выдаленнем слабых раслін і т. п.
Ніжняянск
Ніжняянск (Нижнеянск, Нижнеянскай) — пасёлак гарадскога тыпу ва Усць-Янскім улусе Рэспубліка Саха (Якуція) у Расійскай Федэрацыі. Рачны порт. Размешчаны за Паўночным палярным кругам, у дэльце ракі Яна, за 612 км на поўнач ад п. Дэпутацкі. Насельніцтва: 862 (1959), 1681 (1970), 2164 (1979), 2502 (1989), 701 (2002), 429 (2008), 386 (2009), 357 (2010). Узнік як рачны порт (перавалачная база Дальбуду) ў часы ВАВ, з 1958 года рабочы пасёлак. У часы перабудовы заняпаў.
Гамільтан
Гамільтан (Hamilton) — англійскае прозвішча, а таксама назва некалькіх населеных пунктаў.
Сан-Нікола-Джэрэі
Сан-Нікола-Джэрэй (San Nicolò Gerrei) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Сардзінія, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Кальяры.
Насельніцтва складае 977 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 16 чал./км². Займае плошчу 63 км². Паштовы індэкс — 9040. Тэлефонны код — 070.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы.
NGC 2159
NGC 2159 (іншае абазначэнне — ESO 57-SC60) — рассеянае скопішча ў сузор’і Залатая Рыба.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі новага агульнага каталога.
Спрэд (значэнні)
Спрэд — шматзначны тэрмін.
Вішапы
Вішапы (վիշապներ, Вешапы, Аждахакі) — старажытныя міфалагічныя істоты, якіх рабілі ў выглядзе высокіх каменных стодаў, менгіраў. Вішапы распаўсюджаныя ў міфалогіях краін Армянскага нагор'я і Пярэдняй Азіі. Першапачаткова вішапы з'яўляліся божаствамі ці духамі вады і, верагодна, былі звязаны з Кура-аракскай археалагічнай культурай. Народы, якія насялялі Армянскае нагор'е ва II тысячагоддзі да н. э. або раней, вычэсвалі стоды вішапаў з камення і ўсталёўвалі іх ля падземных крыніц вады. З цягам часу міфалагічны вобраз вішапаў змяніўся і ў міфалогіях розных народаў пачаў асацыявацца са злымі духамі, цмокамі і т. п., часцяком захоўваючы першапачатковую сувязь з вадой. Статуі вішапаў дасягалі пяці метраў у вышыню і, як правіла, мелі форму рыб, радзей - форму расцягнутай на калах шкуры быка.
Гісторыя адкрыцця
У 1909 годзе М. Я. Мар і Я. І. Смірноў падчас правядзення археалагічных раскопак у Гарні ў Арменіі чулі ад мясцовых жыхароў пра каменныя «вішапах», якія ляжаць высока ў гарах, на летніх качэўях. Навукоўцы распачалі паездку ў горы Гегамскага хрыбта, каб усталяваць аснову чутак і праверыць ці ўяўляе гэта навуковы інтарэс. Навукоўцы сапраўды выявілі мегалітычныя каменныя статуі на высакагорным качэўі (яйле), якую армяне называлі «Вішапнер», а мясцовыя курды «Аждаха-юрт». Большасць стодаў мела форму рыб. Самы буйны з выяўленых вішапаў дасягаў 4,75 метраў пры шырыні 0,55 метраў. Усе вішапы да 1909 былі паваленыя на зямлю, некаторыя з іх прыйшлося адкопваць.
Узрост статуй
Датаванне гэтых мегалітаў, як правіла, уяўляе пэўныя цяжкасці. Паблізу вішапаў не было знойдзена рэшткаў старажытных паселішчаў, вогнішчаў або іншых арганічных рэшткаў, да якіх мог быць ужыты радыёвугляродны аналіз. Аднак, выяўлены ў Аждаха-юрце вішап № 1 утрымліваў пазнейшыя малюнкі крыжоў і армянскі надпіс, датаваны XIII стагоддзем нашай эры. На падставе гэтай знаходкі навукоўцы першапачаткова вылучылі здагадку, што вішапы былі узведзены ў I тысячагоддзі нашай эры. Размяшчэнне крыжоў і тэксту сведчыла аб тым, што ў XIII стагоддзі вішап № 1 яшчэ знаходзіўся ў вертыкальным становішчы. У 1963 годзе ў Гарні быў адкрыты вішап, на якім аказаўся больш ранні урарцкі клінапісныя надпіс урарцкага цара Аргішці I. Гэтая знаходка дазваляе датаваць вішапы даурарцкім часам, гэта значыць, пачаткам I тысячагоддзя да н. э., а хутчэй за ўсё II тысячагоддзем да н. э..
Багенбай (Акмолінская вобласць)
Багенбай — сяло ў Сцепнагорскай гарадской адміністрацыі (да 2013 года — у Акольскім раёне Акмолінскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад Багенбайскай сельскай акругі. Код КАТА — 111847300.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 581 чалавек (283 мужчыны і 298 жанчын). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 195 чалавек (103 мужчыны і 92 жанчыны).
Лічынкатэрапія
Лічынкатэрапія (анг. maggot therapy) — адзін з найстаражытнейшых метадаў ачысткі адкрытых ран дапамогай прадэзінфіцыраванных лічынак насякомых, напрыклад сіняй і зяленай мясных мух. Метад дазваляе пазбавіцца ад тканкавага экссудата (раневая ірыгацыя і антысептыка адначасова), прадухіляе нагнаенне і запаленчыя працэссы. У ЗША гэты метад атрымаў назву «ачышчальная лічынкавая тэрапія» (анг. maggot debridement therapy), у Вялікабрытаніі — «біяхірургія» (анг. biosurgery).