cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Антон Іванавіч Дзянікін
Пачатак камандавання Добраахвотніцкай арміяй
Дзянікін вывеў рэшткі Добраахвотніцкай арміі да станіцы. Армія манеўравала, пазбягала чыгунак. Далей ад станіцы Жураўскай павёў войскі на ўсход і выйшаў да. Тут было атрымана вестка аб паўстанні данскіх казакоў супраць савецкай улады. Дзянікін аддаў распараджэнне фарсіраваным маршам рухацца ў бок Растова і Новачаркаска. З боем яго войскамі была ўзята чыгуначная станцыя. года, у разгар казацкага антыбальшавіцкага паўстання, добраахвотнікі падышлі да Растова (занятаму ў той час немцамі) і размясціліся ў станіцах Мячоцінская і на адпачынак і перафарміраванне. Колькасць арміі разам з параненымі складала каля 5000 чалавек.
Аўтар нарысу пра генерала, Юрый Гардзееў, піша, што Дзянікіну ў той момант цяжка было разлічваць на сваё вяршэнства ў антыбальшавіцкай барацьбе. Казачыя часткі генерала Папова (асноўная сіла данскога паўстання) налічвалі больш за 10 тысяч чалавек. У распачатых перамовах казакі запатрабавалі наступлення добраахвотнікаў на Царыцын пры наступленні казакоў на Варонеж, але Дзянікін і Аляксееў прынялі рашэнне, што спачатку яны паўтораць паход на Кубань для ачысткі раёна ад бальшавікоў. Тым самым было выключаны пытанне аб адзіным камандаванні, так як арміі разыходзіліся ў розныя бакі. Дзянікін на нарадзе ў станіцы Маныцкай запатрабаваў перадачы 3-тысячнага атрада палкоўніка Міхаіла Драздоўскага,, з Данской у Добраахвотніцкую армію, і гэты атрад быў перададзены.
Арганізацыя Другога Кубанскага паходу
Атрымаўшы неабходны адпачынак і перафарміраваўшыся, а таксама ўзмацнелая атрадам Драздоўскага, Добраахвотніцкая армія ў ноч з на  года ў складзе 8—9 тысяч байцоў пад камандаваннем Дзянікіна пачала, які завяршыўся разгромам амаль стотысячнай кубанскай групоўкі чырвоных і ўзяццем  года сталіцы Кубанскага казацтва, Кацярынадара.
У Кацярынадары размясціў свой штаб, казачыя войскі Кубані ўвайшлі ў яго падпарадкаванне. Армія пад яго кантролем да таго часу складала 12 тысяч чалавек, і яе істотна папоўніў 5-тысячны атрад кубанскіх казакоў пад камандаваннем генерала Андрэя Шкуро. Асноўным напрамкам палітыкі Дзянікіна падчас знаходжання ў Кацярынадары з'яўлялася вырашэнне пытання аб стварэнні адзінага фронту антыбальшавіцкіх сіл на Поўдні Расіі, а асноўнай праблемай з'яўляліся адносіны з Данской арміяй. Па меры разгортвання поспеху добраахвотнікаў на Кубані і Каўказе яго пазіцыі ў дыялогу з данскімі сіламі ўсё больш умацоўваліся. Адначасова вёў палітычную гульню па замене на пасадзе данскога атамана Пятра Краснова (які да лістапада 1918 года арыентаваўся на Германію) на саюзніцку арыентаванага Афрыкана Багаеўскага.
Адмоўна выказаўся аб украінскім гетмане Паўле Скарападскім і створанай ім пры ўдзеле немцаў дзяржаве — Украінскай дзяржаве, што ўскладняла адносіны з нямецкім камандаваннем і памяншала прыток добраахвотнікаў да Дзянікіна з кантраляваных немцамі тэрыторый Украіны і Крыма.
Пасля смерці генерала Аляксеева года заняў пасаду галоўнакамандуючага Добраахвотніцкай арміяй, аб'яднаўшы ў сваіх руках ваенную і грамадзянскую ўладу. На працягу другой паловы 1918 года Добраахвотніцкай арміі пад агульным кіраваннем Дзянікіна ўдалося разграміць войскі і заняць усю заходнюю частку Паўночнага Каўказа.
Увосень 1918 — узімку 1919 гг., нягледзячы на супрацьдзеянне з боку Вялікабрытаніі, войскі генерала Дзянікіна адваявалі Сочы, Адлер, Гагры, усю прыбярэжную тэрыторыю, захопленую вясной 1918 года Грузіяй. Да 10 лютага 1919 года войскі УСПР прымусілі адступіць грузінскую армію за раку Бзыб. Гэтыя баі дзянікінцаў у ходзе дазволілі дэ-факта захаваць Сочы для Расіі.
Галоўнакамандуючы ўзброенымі сіламі Поўдня Расіі
года войскі чырвоных перайшлі ў наступленне, што выклікала развал фронту Данской арміі. У гэтых умовах Дзянікіну прадставілася зручная магчымасць падпарадкаваць сабе казачыя войскі Дона. года Дзянікін падпісаў пагадненне з Красновым, згодна з якім Добраахвотніцкая армія аб'ядналася з Данскім войскам. Пры ўдзеле данскіх казакоў Дзянікіну таксама атрымалася ў гэтыя дні адхіліць ад кіраўніцтва генерала Пятра Краснова і замяніць яго Афрыканам Багаеўскім, прычым узначаленыя Багаеўскім рэшткі Данской арміі былі перападпарадкаваныя непасрэдна Дзянікіну. Такая рэарганізацыя паклала пачатак стварэнню Узброеных сіл Поўдня Расіі (УСПР). Ва УСПР таксама ўвайшлі (пазней ) армія і Чарнаморскі флот.
Дзянікін узначаліў УСПР, абраўшы сваім намеснікам і начальнікам штаба даўняга паплечніка, з якім разам прайшоў быхаўскае зняволенне і абодва Кубанскія паходы Добраахвотніцкай арміі, генерал-лейтэнанта Івана Раманоўскага. года перадаў камандаванне Добраахвотніцкай арміяй, якая стала цяпер адным з падраздзяленняў УСПР, Пятру Урангелю. У хуткім часе перавёў сваю Стаўку галоўнакамандуючага УСПР у Таганрог.
Саюзнікамі Расіі па Антанце да пачатку 1919 года Дзянікін апынуўся ўспрыняты як асноўны кіраўнік антыбальшавіцкіх сіл на Поўдні Расіі. Яму ўдалося атрымаць праз чарнаморскія парты ад іх у якасці ваеннай дапамогі вялікую колькасць зброі, боепрыпасаў, рыштунку.
Доктар гістарычных навук Уладзімір Кулакоў падзяляе дзейнасць Дзянікіна як галоўнакамандуючага УСПР на два перыяды: перыяд найбольш буйных перамог (студзень — кастрычнік 1919 года), якія прынеслі Дзянікіну вядомасць як у Расіі, так і ў Еўропе і ЗША, і перыяд разгрому УСПР (лістапад 1919 — красавік 1920 год), які завяршыўся адстаўкай Дзянікіна.
Перыяд найбольш буйных перамог
Паводле дадзеных Гардзеева, Дзянікін меў вясной 1919 года армію ў 85 тысяч чалавек ; паводле савецкіх дадзеных, армія Дзянікіна да года складала 113 тысяч чалавек. Доктар гістарычных навук Уладзімір Фядзюк піша, што ў Дзянікіна ў гэты перыяд служылі 25—30 тысяч афіцэраў.
У справаздачах Антанты сакавіка 1919 года рабіліся высновы аб непапулярнасці і дрэнным маральна-псіхалагічным стане войскаў Дзянікіна, а таксама адсутнасці ў іх уласных рэсурсаў для працягу барацьбы. Становішча ўскладнілі і яе падзенне ў красавіку 1919 года з адступленнем  ў Румынію і наступнай яе перапраўкай у Новарасійск, а таксама заняцце бальшавікамі 6 красавіка Севастопаля. Пры гэтым замацавалася на Керчанскім паўвостраве, чым часткова знялі пагрозу ўварвання чырвоных на Кубань. У Каменнавугальным раёне асноўныя сілы Добраахвотніцкай арміі вялі абарончыя баі супраць праўзыходных сіл Паўднёвага фронту.
У гэтых супярэчлівых умовах Дзянікін падрыхтаваў вяснова-летнія наступальныя аперацыі УСПР, якія дасягнулі вялікага поспеху. Кулакоў піша, што згодна з аналізу дакументаў і матэрыялаў «генерал праявіў у гэты час свае лепшыя ваенна-арганізатарскія якасці, нестандартнае стратэгічнае і аператыўна-тактычнае мысленне, паказаў мастацтва гнуткага манеўру і правільнага выбару напрамкі галоўнага ўдару». У якасці фактараў поспеху Дзянікіна называюцца яго досвед баявых аперацый Першай сусветнай вайны, а таксама разуменне таго, што стратэгія Грамадзянскай вайны адрозніваецца ад класічнай схемы вядзення вайны.
Акрамя ваенных аперацый вялікую ўвагу надаваў прапагандысцкай працы. Ім было арганізавана асведамляльнае агенцтва, якое распрацоўвала і выкарыстоўвала розныя неардынарныя метады прапаганды. Для распаўсюджвання ўлётак над пазіцыямі чырвоных ужывалася авіяцыя. Паралельна з гэтым агентура Дзянікіна распаўсюджвала ўлёткі ў тылавых гарнізонах і месцах раскватаравання запасных частак чырвоных з разнастайнай дэзінфармацыяй у выглядзе тэкстаў «загадаў-зваротаў» Старшыні рэспублікі. Паспяховым прапагандысцкім ходам лічыцца распаўсюджванне сярод вяшонскіх казакоў-паўстанцаў улётак з інфармацыяй аб тым, што Саўнаркам падпісаў сакрэтны ліст аб пагалоўнае знішчэнне казакоў, якія стануць на бок Дзянікіна. Адначасова Дзянікін падтрымліваў баявы дух добраахвотнікаў уласнай шчырай верай у поспех здзяйснянай справы і асабістай блізкасцю да арміі.
Хоць суадносіны сіл вясной 1919 года ацэньваюцца як 1:3,3 у штыках і шаблях не на карысць белых пры адноснай роўнасці ў артылерыі, маральна-псіхалагічная перавага была на баку белых, што дазволіла ім весці наступленне супраць праўзыходнага праціўніка і звесці да мінімуму фактар недахопу матэрыяльных і чалавечых рэсурсаў.
На працягу позняй вясны і пачатку лета 1919 года войскам Дзянікіна атрымалася перахапіць стратэгічную ініцыятыву. Ён засяродзіў супраць Паўднёвага фронту, па ацэнцы савецкага камандавання, 8—9 пяхотных і 2 конныя дывізіі агульнай колькасцю 31—32 тысячы чалавек. Разграміўшы ў маі — чэрвені бальшавікоў на Доне і Манычы, войскі Дзянікіна павялі паспяховае наступленне ўглыб краіны. Яго войскі змаглі авалодаць Каменнавугальным раёнам — паліўна-металургічнай базай поўдня Расіі, увайсці на тэрыторыю Украіны, а таксама заняць шырокія ўрадлівыя раёны Паўночнага Каўказа. Фронт яго армій размясціўся дугой ад Чорнага мора на ўсход ад Херсона да паўночнай часткі Каспійскага мора.
Шырокая вядомасць у межах Савецкай Расіі прыйшла да Дзянікіна ў сувязі з надыходам яго армій у чэрвені 1919 года, калі добраахвотніцкая армія ўзяла Харкаў года, Кацярынаслаў  года, Царыцын  года. Любое яго імя ў савецкай прэсе стала паўсюдным, а сам ён падвяргаўся ў ёй жорсткай крытыцы. Дзянікін у сярэдзіне 1919 года выклікаў у савецкага боку сур'ёзнае апасенне. У ліпені 1919 года Уладзімірам Леніным быў напісаны зварот з назвай «Усе на барацьбу з Дзянікіным!», які стаў лістом ЦК РКП (б) да арганізацый партыі, у якім наступленне Дзянікіна называлася «самым крытычным момантам сацыялістычнай рэвалюцыі».
У сярэдзіне 1919 года дасягнуў вялікіх ваенных поспехаў ва Украіне. У канцы лета 1919 года яго войскамі былі ўзятыя гарады Палтава года, Мікалаеў, Херсон, Адэса  года,   года. Пры узяцці Кіева добраахвотнікі сутыкнуліся з і. Дзянікін, які не прызнаваў легітымнасці Украіны і ўкраінскіх войскаў, запатрабаваў раззбраення сіл УНР і іх вяртання па дамах для наступнай мабілізацыі. Немагчымасць знаходжання кампрамісу прывяла да пачатку баявых дзеянняў паміж УСПР і ўкраінскімі сіламі, якія хоць і развіваліся паспяхова для УСПР, аднак прывялі да неабходнасці ваяваць на два франты адначасова. У лістападзе 1919 года пятлюраўскія і галіцыйскія войскі пацярпелі на Правабярэжнай Украіне поўнае паражэнне, армія УНР страціла значную частку кантраляваных тэрыторый, а с галічанамі быў заключаны, у выніку якога Галіцкая армія перайшла ў распараджэнне Дзянікіна і ўвайшла ў склад УСПР.
Верасень і першая палова кастрычніка 1919 года былі часам найбольшага поспеху сіл Дзянікіна на цэнтральным напрамку. Нанёсшы ў жніўні — верасні 1919 года ў маштабнай сустрэчнай бітве пад Харкавам і Царыцынам цяжкае паражэнне войскам Паўднёвага фронту чырвоных (камандуючы — Уладзімір Ягор'еў), дзянікінцы, пераследуючы разбітыя чырвоныя часткі, сталі імкліва прасоўвацца да Масквы. года яны ўзялі Курск, года — Варонеж,  года — Чарнігаў,  года — Арол і мелі намер узяць Тулу. Паўднёвы фронт бальшавікоў рухнуў. Бальшавікі былі блізкія да катастрофы і рыхтаваліся да сыходу ў падполле. Быў створаны падпольны Маскоўскі камітэт партыі, урадавыя ўстановы пачалі эвакуацыю ў Волагду.
Калі года Добраахвотніцкая армія ў Каменнавугальным раёне налічвала ў сваіх шэрагах 9600 байцоў, то пасля ўзяцця Харкава, да  года яна складала 26 тысяч чалавек, а да  года — 40 тысяч чалавек. Уся колькасць УСПР, падначаленых Дзянікіну, з мая па кастрычнік узрасла паступова з 64 да 150 тысяч чалавек. Пад кантролем Дзянікіна знаходзіліся тэрыторыі 16—18 губерняў і абласцей агульнай плошчай 810 тыс. кв. вёрст з насельніцтвам у 42 мільёны.
Перыяд разгрому УСПР
Але з сярэдзіны кастрычніка 1919 года становішча армій Поўдня Расіі прыкметна пагоршылася. Тылы былі разбураны рэйдам паўстанцкай арміі Нестара Махно па Украіне, якая прарвала ў канцы верасня фронт белых у раёне Умані, да таго ж супраць яго прыйшлося здымаць войскі з фронту, а бальшавікі заключылі сакрэтнае перамір'е з палякамі і пятлюраўцамі, вызваліўшы сілы для барацьбы з Дзянікіным. З-за пераходу з добраахвотніцкай на мабілізацыйную аснову камплектавання арміі якасць узброеных сіл Дзянікіна падала, мабілізацыі не давалі патрэбнага выніку, большая колькасць ваеннаабавязаных аддавала перавагу на розных падставах заставацца ў тыле, а не ў дзеючых частках. Слабела сялянская падтрымка. Стварыўшы колькасную і якасную перавагу над сіламі Дзянікіна на галоўным, Арлоўска-Курскім, напрамку (62 тысячы штыкоў і шабляў у чырвоных супраць 22 тысяч у белых), у кастрычніку Чырвоная армія перайшла ў контрнаступленне: у, які шлі з пераменным поспехам, на поўдзень ад Арла малалікім часткам Добраахвотніцкай арміі да канца кастрычніка войскі Паўднёвага фронту чырвоных (з года — камандуючы Аляксандр Ягораў) нанеслі паражэнне, а затым сталі адціскаць іх па ўсёй лініі фронту. Узімку 1919—1920 гадоў войскі УСПР пакінулі Харкаў, Кіеў,, Растоў-на-Доне.
24 лістапада (7 снежня) 1919 года ў размове з братамі Пепяляевымі вярхоўны кіраўнік і вярхоўны галоўнакамандуючы рускай арміі А. В. Калчак упершыню заявіў пра сваё адрачэнне на карысць А. І. Дзянікіна, а ў пачатку снежня 1919 года адмірал гэтае пытанне падняў перад сваім урадам. года Савет міністраў Расійскага ўрада прыняў наступную пастанову: «У мэтах забеспячэння бесперапыннасці і пераемнасці ўсерасійскай улады Савет міністраў пастанавіў: ускласці абавязкі Вярхоўнага кіраўніка на выпадак цяжкай хваробы або смерці вярхоўнага кіраўніка, а таксама на выпадак адмовы яго ад звання вярхоўнага кіраўніка або доўгачасовага яго адсутнасці на Галоўнакамандуючага ўзброенымі сіламі на Поўдні Расіі генерал-лейтэнанта Дзянікіна».
Аляксандр Сяргеевіч Пушкін
Алякса́ндр Сярге́евіч Пу́шкін (Александр Сергеевич Пушкин;,  — , ) — расійскі паэт, драматург і празаік. Камер-юнкер; член Расійскай акадэміі (1833).
Антон Іванавіч Дзянікін
Перыяд разгрому УСПР
года Калчак выдаў у Ніжнеудзінску свой апошні ўказ, якім, «з прычыны прадвызначэння мною пытання аб перадачы вярхоўнай усерасійскай улады Галоўнакамандуючаму ўзброенымі сіламі на Поўдні Расіі генерал-лейтэнанту Дзянікіну, надалей да атрымання яго ўказанняў, у мэтах захавання на нашай Расійскай усходняй ускраіне дзяржаўнасці на пачатках непарыўнага адзінства з усёй Расіяй», падаваў «усю паўнату ваеннай і грамадзянскай улады на ўсёй тэрыторыі Расійскай Усходняй Ускраіны, аб'яднанай расійскай вярхоўнай уладай», генерал-лейтэнанту Рыгору Сямёнаву. Нягледзячы на тое, што вярхоўная ўсерасійская ўлада Дзянікіну Калчакам так і не была перададзена, адпаведна, не перадаваўся ніколі і сам тытул «Вярхоўны кіраўнік», Дзянікін у сваіх мемуарах пісаў, што ў абстаноўцы цяжкіх паражэнняў Узброеных сіл Поўдня Расіі і палітычнага крызісу ён палічыў цалкам непрымальным «прыняцце адпаведнай назвы і функцый» і адмовіўся ад прыняцця тытула Вярхоўнага кіраўніка, матывуючы сваё рашэнне «адсутнасцю афіцыйных звестак пра падзеі на Усходзе».
Аляксандр Сяргеевіч Пушкін
Пры жыцці, у 1820-я, як паэт, карыстаўся папулярнасцю сярод расійскай чытаючай публікі і прыхільнасцю літаратурных крытыкаў, атрымаў эпітэт «Русский Байрон» (Расійскі Байран) ; у 1830-я (пасля яго паэмы «Полтава») стаўленне да яго стала пераважна халодным і крытычным. З другой паловы XIX ст. мае рэпутацыю вялікага нацыянальнага паэта Расіі. Разглядаецца як стваральнік сучаснай рускай літаратурнай мовы, а яго творы — як моўны эталон, падобны творам Дантэ ў Італіі або Гётэ ў Германіі. Крытык і філосаф-захаднік В. Р. Бялінскі назваў яго «первым поэтом-художником России» (першым паэтам-мастаком Расіі). З канца XIX ст. большасць біёграфаў і бібліёграфаў Пушкіна кажуць пра яго як вялікага альбо найвялікшага расійскага паэта , як пра стваральніка новай рускай літаратуры, які ў сваёй творчасці зацвярдзіў нормы сучаснай рускай літаратурнай мовы.
Антон Іванавіч Дзянікін
Перыяд разгрому УСПР
Пасля адступлення да пачатку 1920 года рэшткаў Добраахвотніцкай арміі ў межы казачых абласцей, ужо валодаючы атрыманым ад Калчака тытулам вярхоўнага кіраўніка, Дзянікін спрабаваў сфарміраваць так званую паўднёварускую мадэль дзяржаўнасці, заснаваную на аб'яднанні дзяржаўных пачаткаў добраахвотніцкіх, данскіх і кубанскіх кіраўніцтваў. Для гэтага скасаваў Асаблівую нараду і стварыў замест яго паўднёварускі ўрад з прадстаўнікоў усіх бакоў, які і ўзначаліў, застаючыся ў якасці галоўнакамандуючага УСПР. Пытанне неабходнасці шырокай кааліцыі з прадстаўнікамі казацкага кіраўніцтва страціў актуальнасць да сакавіка 1920 года, калі армія адступіла да Новарасійска, страціўшы кантроль над казачых абласцямі.
Аляксандр Сяргеевіч Пушкін
Паходжанне
Пушкін паходзіў з разгалінаванага нетытулаванага дваранскага роду, які ўзыходзіў паводле генеалагічнай легенды «к мужу честну» Ратшэ, сучасніку Аляксандра Неўскага. Пушкін неаднаразова пісаў пра свой радавод у вершах і прозе; ён бачыў у сваіх продках узор старажытнага роду, сапраўднай «арыстакратыі», які сумленна служыў айчыне, але не здабыўшага прыхільнасці кіраўнікоў і «гонимого». Не раз ён звяртаўся (у тым ліку ў мастацкай форме) і да вобразу свайго прадзядулі па маці — афрыканца Абрама Пятровіча Ганібала, які стаў слугой і выхаванцам Пятра I, а пасля ваенным інжынерам і генералам.
Дзядуля па бацьку Леў Аляксандравіч — артылерыі палкоўнік, гвардыі капітан. Бацька — Сяргей Львовіч Пушкін (1767—1848), свецкі востраслоў і паэт-аматар. Маці Пушкіна — Надзея Восіпаўна (1775—1836), унучка Ганібала. Стрый, Васіль Львовіч (1766—1830), быў вядомым паэтам кола Карамзіна. З дзяцей Сяргея Львовіча і Надзеі Восіпаўны, акрамя Аляксандра, выжылі дачка Вольга (у шлюбе Паўлішчава, 1797—1868) і сын Леў (1805—1852).
Антон Іванавіч Дзянікін
Перыяд разгрому УСПР
года выдаў дырэктыву войскам пераправіцца на левы бераг ракі Кубань і заняць па ёй абарону, але войскі не выканалі гэтых распараджэнняў і пачалі панічнае адступленне. Данская армія, якой было загадана заняць абарону на Таманскім паўвостраве, замест гэтага, змяшаўшыся з добраахвотнікамі, адыходзіла да Новарасійска. Кубанская армія таксама сышла з пазіцый і адкочвалася да Туапсэ. Бязладнае скопішча войскаў ля Новарасійска і прамаруджванне з пачаткам эвакуацыі сталі прычынай Новарасійскай катастрофы, якая нярэдка ставіцца ў віну Дзянікіну. Усяго з раёна Новарасійска морам у Крым — года атрымалася пераправіць каля 35-40 тысяч салдат і афіцэраў. Сам жа генерал са сваім начальнікам штаба Раманоўскім уступіў у Новарасійску на борт мінаносца «Капітан Сакен» адным з апошніх.
Аляксандр Сяргеевіч Пушкін
Дзяцінства
У метрычнай кнізе царквы Вадохрышча ў Ялохаве (зараз на яе месцы знаходзіцца Богаяўленскі сабор у Ялохаве) на дату 8 чэрвеня 1799 года, у ліку іншых, прыходзіцца такі запіс:
Летнія месяцы 1805—1810 будучы паэт звычайна праводзіў у сваёй бабулі па маці, Марыі Аляксееўны Ганібал (1745—1818, народжанай Пушкінай, з іншай галіны роду), у падмаскоўным сяле Захарава, каля Звянігарада. Раннія дзіцячыя ўражанні адлюстраваліся ў першых спробах пушкінскіх паэм, напісаных крыху пазней («Манах», 1813; «Бова», 1814), у ліцэйскіх вершах «Пасланне да Юдіну» (1815), «Сон» (1816). Бабуля пісала пра свайго ўнука наступнае:
Антон Іванавіч Дзянікін
Адстаўка з пасады галоўнакамандуючага УСПР
У Крыме года размясціў сваю Стаўку ў Феадосіі ў будынку гасцініцы «Асторыя». На працягу тыдня ён праводзіў рэарганізацыю арміі і мерапрыемствы па аднаўленні баяздольнасці войскаў. Пры гэтым у самой арміі, за выключэннем каляровых частак і большасці кубанцаў, нарастала незадаволенасць Дзянікіным. Асаблівую незадаволенасць выказваў апазіцыйны генералітэт. У гэтых умовах Ваенны савет УСПР у Севастопалі прыняў рэкамендацыйны рашэнне аб мэтазгоднасці перадачы Дзянікіным камандавання Урангелю. Адчуваючы адказнасць за ваенныя няўдачы і выконваючы законы афіцэрскага гонару, напісаў старшыні Ваеннага Савета Абраму Драгаміраву ліст, у якім паведаміў, што плануе падаць у адстаўку і склікаў пасяджэнне савета з мэтай абрання сабе пераемніка. года прызначыў галоўнакамандуючым УСПР генерал-лейтэнанта Пятра Урангеля і ў той жа дзень вечарам разам з былым начальнікам штаба Раманоўскім, які таксама падаў у адстаўку, на англійскім мінаносцы пакінуў Крым і выехаў у Англію з прамежкавай прыпынкам у Канстанцінопалі, назаўжды пакінуўшы межы Расіі.
Аляксандр Сяргеевіч Пушкін
Юнацтва
Шэсць гадоў Пушкін правёў у Царскасельскім ліцэі, адчыненым 19 кастрычніка 1811 года. Тут юны паэт перажыў падзеі вайны 1812 года. Тут упершыню адкрыўся і быў высока ацэнены яго паэтычны дар. Успаміны пра гады, праведзеныя ў Ліцэі і пра ліцэйскае братэрства заўсёды засталіся ў душы паэта. У ліцэйскі перыяд Пушкіным было створана шмат вершаваных твораў. Яго натхнялі французскія паэты XVII—XVIII стагоддзяў, з творчасцю якіх ён пазнаёміўся ў дзяцінстве, чытаючы кнігі з бібліятэкі свайго бацькі. Любімымі аўтарамі маладога Пушкіна былі Вальтэр і Парні. У яго ранняй лірыцы злучаліся традыцыі французскага і расійскага клпсіцызму. Настаўнікамі Пушкіна-паэта сталі Бацюшкаў, прызнаны майстар «лёгкай паэзіі», і Жукоўскі, галава айчыннага расійскага рамантызму. Пушкінская лірыка перыяду 1813—1815 гадоў пранізаная матывамі хуткаплыннасці жыцця, якая дыктавала прагу асалоды жыццёвымі ўцехамі. З 1816 года, услед за Жукоўскім, ён звяртаецца да элегій, дзе развівае характэрныя для гэтага жанру матывы: безадказнага кахання, сыходу маладосці, згасання душы. Лірыка Пушкіна ўсё яшчэ з’яўляецца пераймальнай, поўнай літаратурных умоўнасцей і штампаў, тым не менш ужо тады пачынаючы паэт абірае свой, асаблівы шлях. Не замыкаючыся на паэзіі камернай, Пушкін звяртаўся да тэмаў больш складаным, грамадска значымым. «Успаміны ў царскім сяле» (1814), якія былі ўхвалены Дзяржавіным, — у пачатку 1815 года Пушкін чытаў верш у яго прысутнасці, прысвечанае падзеям вайны 1812 года. Вершаваны твор быў апублікаваны ў 1815 годзе ў часопісу «Российский музеум» за поўным подпісам аўтара. У сваім пасланні «Ліцынію» сатырычна адлюстравана сучаснае жыццё Расіі, а ў вобразе «любімца дэспата» выведзены расійскі дзяржаўны і ваенны дзеяч Аляксей Аракчэеў.
Антон Іванавіч Дзянікін
Адстаўка з пасады галоўнакамандуючага УСПР
года ў Канстанцінопалі ў непасрэднай блізкасці ад Дзянікіна забіты яго начальнік штаба Іван Раманоўскі, што стала для Дзянікіна цяжкім ударам. У той жа вечар са сваёй сям'ёй і дзецьмі генерала Карнілава перайшоў на англійскае шпітальнае судна, а года на дрэдноўце  адбыў у Англію, паводле ўласных слоў, з пачуццём «непазбыўнага смутку».
Аляксандр Сяргеевіч Пушкін
Юнацтва
У ліпені 1814 года Пушкін упершыню выступіў у друку ў маскоўскім часопісу «Вестник Европы». У трынаццатым нумары быў надрукаваны яго верш «К другу-стихотворцу», падпісанае псеўданімам Александр Н.к.ш.п.
Антон Іванавіч Дзянікін
Адстаўка з пасады галоўнакамандуючага УСПР
Улетку 1920 года Аляксандр Гучкоў звярнуўся да Дзянікіна з просьбай «давяршыць патрыятычны подзвіг і асаблівым урачыстым актам аблегчыць барона Урангеля… пераемнай усерасійскай уладай», аднак ён адмовіўся падпісаць такі дакумент.
Аляксандр Сяргеевіч Пушкін
Юнацтва
Яшчэ будучы ліцэйскім выхаванцам Пушкін увайшоў у літаратурнае таварыства «Арзамас», якое выступала супраць рутыны і архаікі ў літаратурнай справе, і прыняў дзейны ўдзел у палеміцы з аб’яднаннем «Беседа любителей русского слова», якое пакінула каноны класіцызму мінулага стагоддзя. Прываблены творчасцю найбольш яскравых прадстаўнікоў новага літаратурнага кірунку, Пушкін іспытваў у той час уплыў паэзіі Бацюшкава, Жукоўскага, Давыдава. Апошні напачатку імпанаваў Пушкіну тэмай бравага воя, а пасля тым, што сам паэт называў «кручением стиха» — рэзкімі зменамі настрою, экспрэсіяй, нечаканым злучэннем вобразаў. Пазней Пушкін казаў, што, пераймаючы ў моладасці Давыдава, «засвоіў сабе яго манеру назаўжды».
Антон Іванавіч Дзянікін
Палітыка Дзянікіна на падкантрольных тэрыторыях
На тэрыторыях, якія кантраляваліся ўзброеныя Сіламі Поўдня Расіі, уся паўната ўлады належала Дзянікіну як галоўнакамандуючаму. Пры ім дзейнічала Адмысловая нарада, якой выконваліся функцыі выканаўчай і заканадаўчай улады. Валодаючы па сутнасці дыктатарскай уладай і будучы прыхільнікам канстытуцыйнай манархіі, Дзянікін не лічыў сябе маючым права да скліку ) вызначаць будучы дзяржаўны лад Расіі. Ён стараўся з'яднаць як мага больш шырокія пласты насельніцтва вакол Белага руху пад лозунгамі «Барацьба з бальшавізмум да канца», «Вялікая, адзіная і непадзельная Расія», «Палітычныя свабоды», «Закон і парадак». Такая пазіцыя была аб'ектам крытыкі як справа, з боку манархістаў, так і злева, з ліберальна-сацыялістычнага лагера. Заклік да аднаўлення адзінай і непадзельнай Расіі сустракаў супраціўленне з боку казачых дзяржаўных утварэнняў Дона і Кубані, якія дамагаліся аўтаноміі і федэратыўнага ладу будучай Расіі, а таксама не мог быць падтрыманы нацыяналістычнымі партыямі Украіны, Закаўказзя, Прыбалтыкі.
Рэалізацыя дзянікінскай улады была недасканалай. Хоць фармальна ўлада належала вайскоўцам, якія з апорай на армію фармавалі палітыку Белага Поўдня, але на практыцы Дзянікіну не атрымалася ўсталяваць цвёрды парадак ні на кантраляваных тэрыторыях, ні ў арміі.
Аляксандр Сяргеевіч Пушкін
Маладосць
З ліцэя Пушкін быў выпушчаны ў чэрвені 1814 года ў чыне калескага сакратара (10-й клас, паводле табелі аб рангах) і прызначаны ў Калегію замежных спраў. Ён становіцца пастаянным наведвальнікам тэатру, прымае ўдзел у пасяджэннях «Арзамаса», у 1819 годзе ўступае ў члены літаратурна-тэатральнага таварыства «Зелёная лампа», якім кіруе «Союз благоденствия». Не прымаючы ўдзелу ў дзейнасці першых тайных арганізацый, Пушкін тым не менш звязаны сяброўскімі стасункамі з многімі актыўнымі членамі дзекабрысцкіх супольнасцей, піша палітычныя эпіграмы і вершы «К Чаадаеву» («Любви, надежды, тихой славы…», 1818), «Вольность» (1818), «Н. Я. Плюсковой» (1818), «Деревня» (1819), якія распаўсюджваліся ў спісах. У гэтыя гады ён заняты работай над паэмай «Руслан и Людмила», якая была пачатая ў Ліцэі і адказвала праграмным устаноўкам літаратурнага таварыства «Арзамас» наконт неабходнасці стварэння нацыянальнай багатырскай паэмы. Паэма была завершана ў маі 1820 года і неўзабаве пасля публікацыі выклікала жорсткія водгукі крытыкаў, абураных зніжэннем высокага канона. Змяшэнне ў «Руслане и Людмиле» руска-французскіх прыёмаў славеснага выказвання з прастамоўем і фальклорнай стылістыкай выклікала нараканні і з боку абаронцаў дэмакратычнай народнасці ў літаратуры. Такія нараканні змяшчаў ліст Дзмітрыя Зыкава, літаратурнага паслядоўніка расійскага паэта і драматурга Паўла Каценіна, апублікаваны ў «Сыне Отечества».
Антон Іванавіч Дзянікін
Палітыка Дзянікіна на падкантрольных тэрыторыях
Пры спробах рашэння працоўнага пытання было прынята прагрэсіўнае працоўнае заканадаўства з 8-гадзінным працоўным днём і мерамі па ахове працы, якое з-за поўнага развалу прамысловай вытворчасці і нядобрасумленных дзеянняў уласнікаў, якія выкарыстоўвалі сваё часовае вяртанне да ўлады на прадпрыемствах як зручную магчымасць выратаваць сваю маёмасць і перавесці капіталы за мяжу, не знайшло практычнага ажыццяўлення ў жыццё. У той жа самы час любыя працоўныя дэманстрацыі і забастоўкі разглядаліся выключна як палітычныя і душыліся сілай, а незалежнасць прафсаюзаў не прызнавалася.
Урад Дзянікіна не паспеў цалкам ажыццявіць распрацаваную ім зямельную рэформу, у аснову якой павінна было легчы ўмацаванне дробных і сярэдніх гаспадарак за кошт казённых і памешчыцкіх зямель. У сучаснай расійскай і ўкраінскай гістарыяграфіі, у адрозненне ад больш ранняй савецкай, не прынята называць аграрнае заканадаўства Дзянікіна арыентаваным на абарону інтарэсаў памешчыцкага землеўладання. Пры гэтым ураду Дзянікіна не ўдалося цалкам перашкодзіць стыхійнаму вяртанню памешчыцкага землеўладання з усімі яго адмоўнымі наступствамі для рэалізацыі зямельных рэформаў.
Аляксандр Сяргеевіч Пушкін
На поўдні (1820—1824)
Увесну 1820 года Пушкіна выклікалі да ваеннага генерал-губернатара Пецярбурга графу Міхаілу Міларадавічу па тлумачэнне з нагоды зместу яго вершаў (у тым ліку эпіграм на Аракчэева, архімандрыта Фоція і самога Аляксандра I), несумяшчальных са статусам дзяржаўнага чыноўніка. Ішла гаворка пра яго высылку ў Сібір ці зняволенне ў Салавецкі манастыр. Толькі дзякуючы клопату сяброў, перш за ўсё Карамзіна, здолелі дамагчыся змякчэння пакарання. Яго перавялі са сталіцы на поўдзень у кішынёўскую канцэлярыю Івана Інзава.
Антон Іванавіч Дзянікін
Палітыка Дзянікіна на падкантрольных тэрыторыях
У нацыянальнай палітыцы Дзянікін прытрымліваўся канцэпцыі «адзінай і непадзельнай Расіі», што не дапускала абмеркавання якой-небудзь аўтаноміі альбо самавызначэння тэрыторый, якія ўваходзілі ў склад былой Расійскай імперыі ў даваенных межах. Прынцыпы нацыянальнай палітыкі ў дачыненні да тэрыторыі і насельніцтва Украіны знайшлі адлюстраванне ў «Звароце Дзянікіна да насельніцтва Маларосіі» і не дапускалі права ўкраінскага народа на самавызначэнне. Не дапускалася і казачай аўтаноміі — Дзянікін ажыццявіў рэпрэсіўныя меры супраць спробаў стварэння ўласнай федэратыўнай дзяржавы кубанскім, данскім і церскім казацтвам: ліквідаваў Кубанскую Раду і зрабіў перастаноўкі ва ўрадзе казачых абласцей. У дачыненні да яўрэйскага насельніцтва праводзілася адмысловая палітыка. З прычыны таго што сярод кіраўнікоў бальшавіцкіх структур значную частку складалі яўрэі, у асяроддзі Добраахвотніцкай арміі было прынята лічыць любых яўрэяў патэнцыяльнымі саўдзельнікамі бальшавіцкага рэжыму. Дзянікін быў вымушаны выдаць загад аб забароне яўрэям уступаць у Добраахвотніцкую армію на афіцэрскія пасады. Хоць аналагічнае распараджэнне з нагоды салдат Дзянікіным не было выдадзена, але штучна завышаныя патрабаванні да прымаемых у армію навабранцам-яўрэям прывялі да таго, што пытанне пра ўдзел ва УСПР яўрэяў «вырашылася само сабой». Сам Дзянікін неаднаразова звяртаўся з заклікам да сваіх камандзірам «не настрайваць адну нацыянальнасць супраць іншай», але слабасць яго ўлады на месцах была такая, што ён не змог прадухіліць пагромы, асабліва пры ўмовах, калі і само прапагандысцкае агенцтва ўрада Дзянікіна вяло антыяўрэйскую агітацыю — напрыклад, у сваёй прапагандзе яно ставіла знак роўнасці паміж бальшавізмум і яўрэйскім насельніцтвам і заклікала да «крыжовага паходу» супраць яўрэяў.
У сваёй знешняй палітыцы арыентаваўся на прызнанне падкантрольнага яму дзяржаўнага ўтварэння з боку краін Антанты. З умацаваннем сваёй улады ў канцы 1918 года і ўтварэннем УСПР у студзені 1919 года Дзянікіну атрымалася заручыцца падтрымкай Антанты і атрымліваць яе ваенную дапамогу на працягу ўсяго 1919 года. За час свайго кіравання Дзянікін не паставіў задачы міжнароднага прызнання свайго ўрада з боку Антанты, гэтыя пытанні вырашаліся ўжо яго пераемнікам Урангелем у 1920 годзе.
Аляксандр Сяргеевіч Пушкін
На поўдні (1820—1824)
На шляху да новага горада службы Аляксандр Пушкін захворвае на запаленне лёгкіх, выкупаўшыся ў Дняпры. Для папраўлення здароўя Раеўскія вывозяць пад канец мая 1820 года хворага паэта з сабой на Каўказ і ў Крым.
Антон Іванавіч Дзянікін
Палітыка Дзянікіна на падкантрольных тэрыторыях
Адмоўна ставіўся да ідэі фарміравання кааліцыйнага заканадаўчага ўрада антыбальшавіцкіх сіл на Поўдні Расіі, скептычна ставіўся да дзяржаўных здольнасцей сваіх данскіх і кубанскіх саюзнікаў, мяркуючы, што падпарадкаваная яму тэрыторыя «магла б даць прадстаўнічы орган інтэлектуальна не вышэй за губернскі ».
Аляксандр Сяргеевіч Пушкін
Пушкін у Крыме
16 жніўня 1820 года Пушкін прыбыў у Феадосію. Ён напісаў свайму брату Льву:
Праз два дні Пушкін разам з Раевскімі адбыў морам у Гурзуф.
Антон Іванавіч Дзянікін
Палітыка Дзянікіна на падкантрольных тэрыторыях
З сярэдзіны 1919 года абазначыўся буйны, адным з ваеначальнікаў Добраахвотніцкай арміі. Супярэчнасці не насілі палітычнага характару : прычынамі рознагалоссяў з'яўлялася розніца ў бачанні двума генераламі пытання выбару саюзнікаў і далейшай стратэгіі для сіл Белага руху на Поўдні Расіі, якая хутка перайшла ў плоскасць узаемных абвінавачванняў і дыяметральна процілеглых ацэнак адных і тых жа падзей. Пачатковай кропкай канфлікту даследчыкамі называецца ігнараванне Дзянікіным у красавіку 1919 года сакрэтнага рапарта Урангеля, у якім ён прапаноўваў зрабіць Царыцынскі кірунак наступлення белых армій прыярытэтным. Дзянікіным пазней была створана Маскоўская дырэктыва наступлення, якая пасля яе няўдачы была публічна раскрытыкаваная Урангелем. Да канца 1919 года паміж генераламі разгарэлася адкрытая канфрантацыя, Урангель зандаваў глебу па змене генерала Дзянікіна, але ў студзені 1920 падаў у адстаўку, пакінуў тэрыторыю УСПР і з'ехаў у Канстанцінопаль, знаходзячыся там да вясны 1920 года. Канфлікт Дзянікіна і Урангеля спрыяў узнікненню расколу ў белым лагеры, ён прадоўжыўся таксама і ў эміграцыі.
Аляксандр Сяргеевіч Пушкін
Пушкін у Крыме
У Гурзуфе Пушкін працягваў работу над паэмай «Кавказский пленник», напісаў некалькі лірычных вершаў; некаторыя з іх прысвечаныя дачкам М. М. Раеўскага — Алене і Марыі. тут узнік у паэта задума паэмы «Бахчисарайский фонтан» і рамана «Евгений Онегин». пад канец жыцця ён узгадваў пра Крым: «Там калыска майго Анегіна».
Антон Іванавіч Дзянікін
Палітыка Дзянікіна на падкантрольных тэрыторыях
Рэпрэсіўная палітыка ўрада Дзянікіна ацэньваецца падобнай з палітыкай Калчака і іншых ваенных дыктатур, альбо называецца больш жорсткай, чым у іншых белых утварэнняў, што тлумачыцца большай разлютаванасцю Чырвонага тэрору на Поўдні ў параўнанні з Сібірру або іншымі раёнамі. Сам Дзянікін адказнасць за арганізацыю на Поўдні Расіі пераносіў на самадзейнасць сваёй контрразведкі, сцвярджаючы, што яна станавілася «часам агменямі правакацый і арганізаванага рабавання». У жніўні 1918 года выйшла яго распараджэнне перадаваць па распараджэнні ваеннага губернатара вінаватых ва ўсталяванні савецкай улады «ваенна-палявым судам вайсковай часткі Добраахвотніцкай арміі». У сярэдзіне 1919 года рэпрэсіўнае заканадаўства стала больш жорсткім у сувязі з прыняццем «Закона ў дачыненні да ўдзельнікаў устанаўлення ў Расійскай дзяржаве савецкай улады, а роўна свядома садзейнічаючых яе распаўсюджванню i ўмацаванню», згодна з якім асобы, відавочна датычныя да ўсталявання савецкай улады, падлягалі смяротнаму пакаранню, саўдзельнікам прадугледжваліся «бестэрміновая катарга», або «катаржныя работы ад 4 да 20 гадоў», або «папраўчыя арыштанцкія аддзяленні ад 2 да 6 гадоў», больш дробным парушэнням — турэмнае зняволенне ад месяца да 1 года 4 месяцаў або «грашовае спагнанне» ад 300 да 20 тысяч рублёў. Акрамя таго, «асцярога магчымага прымусу» была выключана Дзянікіным з раздзелу «вызвалення ад адказнасці», паколькі, згодна з яго рэзалюцыяй, яна «цяжка ўлаўліваецца для суду». Пры гэтым Дзянікін з уласнымі прапагандысцкімі мэтамі паставіў заданне вывучаць і дакументаваць вынікі чырвонага тэрору. 4 красавіка 1919 года паводле яго распараджэння была створана Асаблівая следчая камісія па расследаванню злачынстваў бальшавікоў.
Сыход ад палітыкі і перыяд актыўнай літаратурнай дзейнасці
Накіроўваючыся з сям’ёй з Канстанцінопаля ў Англію, Дзянікін зрабіў прыпынак на Мальце і ў Гібралтары. У Атлантычным акіяне карабель трапіў у моцную буру. Прыбыўшы ў Саўтгемптан, ён 17 красавіка 1920 года з’ехаў у Лондан, дзе быў сустрэты прадстаўнікамі брытанскага ваеннага міністэрства, а таксама генералам Хольманам і групай рускіх дзеячаў, у ліку якіх былі былы лідар кадэтаў і дыпламат Яўген Саблін, які ўручыў Дзянікіну падзякавальную і прывітальную тэлеграму з Парыжа, адпраўленую ў расійскае пасольства ў Лондане на імя Дзянікіна з подпісамі князя Георгія Львова, Сяргея Сазонава,  і Барыса Савінкава. Лонданская прэса (у прыватнасці, «Таймс» і «Дэйлі Геральд») адзначыла прыезд Дзянікіна пачцівымі артыкуламі ў адрас генерала.
Аляксандр Сяргеевіч Пушкін
Пушкін у Крыме
Гуляючы па нутраным палацавым дваркам, паэт сарваў дзве ружы і паклаў іх да падножжа «Фантана слёз», якому пазней прысвяціў вершы і паэму «Бахчисарайский фонтан».
Антон Іванавіч Дзянікін
Сыход ад палітыкі і перыяд актыўнай літаратурнай дзейнасці
Прабыў у Англіі некалькі месяцаў, спачатку жывучы ў Лондане, а затым у і Істбарне (Усходні Сусекс). Увосень 1920 года ў Англіі была апублікавана тэлеграма лорда Чычэрыну, у якой той адзначаў, што менавіта яго ўплыў спрыяў перакананню Дзянікіна пакінуць пасаду галоўнакамандуючага УСПР і перадаць яе Урангелю. Дзянікін у «Таймс» катэгарычна абверг заяву Керзана пра які-небудзь уплыў лорда на пакіданне ім паста галоўнакамандуючага УСПР, патлумачыўшы пакіданне прычынамі выключна асабістымі і патрабаваннем моманту, а таксама адмовіўся ад прапановы лорда Керзана ўдзельнічаць у заключэнні перамір’я з бальшавікамі і паведаміў, што:
Аляксандр Сяргеевіч Пушкін
Пушкін у Крыме
У сярэдзіне верасня Пушкін каля тыдню правёў у Сімферопалі, як мяркуецца, у доме таўрычнага губернатара Аляксандра Баранава, старога знаёмага паэта па Пецярбургу.
Антон Іванавіч Дзянікін
Сыход ад палітыкі і перыяд актыўнай літаратурнай дзейнасці
У знак пратэсту супраць жадання брытанскага ўрада заключыць мір з Савецкай Расіяй у жніўні 1920 года пакінуў Англію і пераехаў у Бельгію, дзе пасяліўся з сям’ёй у Бруселі і прыступіў да напісання свайго фундаментальнага дакументальнага даследавання аб Грамадзянскай вайне — «Нарысаў рускай смуты». Напярэдадні Каляд у снежні 1920 года генерал Дзянікін пісаў свайму калегу, былому кіраўніку англійскай місіі на Поўдні Расіі генералу :
Аляксандр Сяргеевіч Пушкін
Пушкін у Крыме
Свае ўражанні ад наведвання Крыма Пушкін выкарыстоўваў і ў апісанні «Путешествия Онегина», якое спачатку ўваходзіла ў склад паэмы «Евгений Онегин» у якасці дадатку.
Антон Іванавіч Дзянікін
Сыход ад палітыкі і перыяд актыўнай літаратурнай дзейнасці
Гардзееў піша, што ў гэты перыяд Дзянікін прыняў рашэнне адмовіцца ад далейшай узброенай барацьбы ў карысць барацьбы «словам і пяром». Даследчык пазітыўна выказваецца аб дадзеным выбары і адзначае, што дзякуючы яму гісторыя Расіі канца XIX — пачатку XX стагоддзяў «атрымала выдатнага летапісца».
У чэрвені 1922 года з Бельгіі пераехаў у Венгрыю, дзе жыў і працаваў да сярэдзіны 1925 года. За тры гады жыцця ў Венгрыі ён тройчы змяніў месца жыхарства. Спачатку генерал пасяліўся ў Шопране, затым правёў некалькі месяцаў у Будапешце, а пасля гэтага зноў пасяліўся ў правінцыйным мястэчку паблізу возера Балатон. Тут была завершана праца над апошнімі тэмамі «Нарысаў», якія былі выдадзены ў Парыжы і Берліне, а таксама з скарачэннямі былі перакладзены і выдадзены на англійскай, французскай і нямецкай мовах. Выхад гэтага сачынення некалькі паправіў матэрыяльнае становішча Дзянікіна і даў яму магчымасць шукаць больш зручнае месца для пражывання. У гэты час даўні сябар Дзянікіна генерал Аляксей Шапрон дзю Ларэ ажаніўся ў Бельгіі з дачкой генерала Карнілава і лістом запрасіў генерала вярнуцца ў Брусель, што і паслужыла падставай да пераезду. Прабыў у Бруселі з сярэдзіны 1925 да вясны 1926 года.
Аляксандр Сяргеевіч Пушкін
У Кішынёве
Толькі ў верасні ён прыбывае ў Кішынёў. Новы начальнік спагадліва ставіўся да службы Пушкіна, дазваляючы яму падоўгу адлучацца і гасціць у сяброў у Кішэнёве (зіма 1820—1821), выяжджаць у Кіеў, падарожнічаць з Іванам Ліпрандзі па Малдове і наведвацца ў Адэсу (канец 1821). У Кішэнёве Пушкін уступае ў масонскую ложу «Авідзій», пра што сам піша ў сваім дзённіку. Калі паэма «Руслан и Людмила» была вынікам школы ў лепшых расійскіх паэтаў, то першая «паўднёвая паэма» Пушкіна «Кавказский пленник» (1822) паставіла яго на чале ўсёй сучаснай рускай літаратуры, прынесла заслужаную славу першага паэта, якая заўжды яму спадарожнічала да канца 1820-х гг. Пазней, у 1830-я гг. атрымаў эпітэт «Русский Байрон».
Пазней выходзіць другая «паўднёвая паэма» «Бахчисарайский фонтан» (1824). Паэма атрымалася фрагментарнай, якая быццам бы тоіць у сябе нешта нявыказанае, што і надало ёй асаблівую прыгажосць, якая ўзбуджае ў чытацкім успрыняцці моцнае эмацыйнае поле. Пётр Вяземскі пісаў з Масквы з гэтай нагоды:
Антон Іванавіч Дзянікін
Сыход ад палітыкі і перыяд актыўнай літаратурнай дзейнасці
Увесну 1926 года пасяліўся ў Парыжы, які з’яўляўся цэнтрам рускай эміграцыі. Тут заняўся не толькі літаратурнай, але і грамадскай дзейнасцю. У 1928 годзе ён напісаў сачыненне «Афіцэры», асноўная частка працы над якім праходзіла ў Кабрэтоне, дзе Дзянікін часта меў зносіны з пісьменнікам Іванам Шмялёвым. Далей Дзянікін пачаў працу над аўтабіяграфічнай аповесцю «Маё жыццё». Адначасова ён часта выязджаў у Чэхаславакію і Югаславію для чытання лекцый па рускай гісторыі. У 1931 годзе завяршыў працу «Старая армія», якая прадстаўляе ваенна-гістарычнае даследаванне Рускай імператарскай арміі да і падчас Першай сусветнай вайны.
Аляксандр Сяргеевіч Пушкін
У Кішынёве
Разам з тым паэт спрабуе звярнуцца да расійскай старажытнасці, азначыўшы планы паэм «Мстислав» і «Вадим» (апошняя задума прыняла і драматургічную форму), стварае сатырычную паэму «Гавриилиада» (1821), паэму «Братья-разбойники» (1822; асобнае выданне ў 1827). З цягам часу ў Пушкіне выспела перакананне (напачатку няўцешна трагічнае), што ў свеце дзейнічаюць аб’ектыўныя законы, пахіснуць якія чалавек не ў сілах, якімі бы ні былі ўдалымі і цудоўнымі яго помыслы. У такім ключы ў маі 1823 у Кішынёве раман у вершах «Евгений Онегин»; як меркавалася, фінал першай часткі рамана мусіў мець пад сабой гісторыю падарожжа героя за межамі радзімы па ўзоры паэмы Байрана «Дон Жуан».
Антон Іванавіч Дзянікін
Палітычная дзейнасць у эміграцыі
З прыходам у Германіі да ўлады нацыстаў выступіў з асуджэннем палітыкі Гітлера. У адрозненне ад шэрагу эмігранцкіх дзеячаў, якія планавалі ўдзельнічаць у баявых дзеяннях супраць Чырвонай арміі на баку замежных дзяржаў, недружалюбных СССР, выступаў за неабходнасць падтрымкі Чырвонай арміі супраць любога замежнага агрэсара, з наступным абуджэннем рускага духу ў шэрагах гэтай арміі, які, паводле задумы генерала, і павінен зрынуць бальшавізм у Расіі і пры гэтым захаваць у Расіі саму армію.
У цэлым Дзянікін захаваў аўтарытет у асяроддзі рускай эміграцыі, аднак частка белай эміграцыі і наступных хваль рускай эміграцыі ставілася да Дзянікіна крытычна. Сярод іх быў пераемнік на пасадзе галоўнакамандуючага УСПР Пётр Урангель, пісьменнік Іван Саланевіч , філосаф і іншыя. За ваенна-стратэгічныя пралікі падчас Грамадзянскай вайны Дзянікіна крытыкавалі такія прыкметныя дзеячы эміграцыі, як ваенны спецыяліст і гісторык генерал Мікалай Галавін, палкоўнік Арсеній Зайцаў і іншыя. Складаныя адносіны, звязаныя з разыходжаннем у поглядах на далейшы працяг белай барацьбы, былі ў Дзянікіна і з, ваеннай эмігранцкай арганізацыяй былых удзельнікаў Белага руху.
Аляксандр Сяргеевіч Пушкін
У Кішынёве
Пакуль жа ў ліпені 1823 года Пушкін дамагаецца пераводу па службе ў Адэсу ў канцэлярыю графа Варанцова. Менавіта ў гэты час ён усведамляе сябе як прафесійнага літаратара, што перадвызначалася бурным чытацкім поспехам яго твораў. Інтрыжка з жонкай начальніка і няздольнасць да дзяржаўнай службы спрычыняе тое, што паэт падае прашэнне аб адстаўцы. У выніку ў ліпені 1824 года ён быў адхілены ад службы і накіраваны ў пскоўскі маёнтак Міхайлаўскае пад надзор бацькоў.
Антон Іванавіч Дзянікін
Палітычная дзейнасць у эміграцыі
У верасні 1932 года групай блізкіх да Дзянікіна былых ваеннаслужачых Добраахвотніцкай арміі была створана арганізацыя «Саюз добраахвотнікаў». Новаствораная арганізацыя занепакоіла кіраўніцтва РАВС, як прэтэндэнта на лідарства ў арганізацыі воінскіх саюзаў у эмігранцкім асяроддзі. Дзянікін падтрымаў стварэнне Саюза добраахвотнікаў і лічыў, што РАВС у пачатку 1930-х гг. знаходзіўся ў крызісе. Узначальваў Саюз добраахвотнікаў.
Аляксандр Сяргеевіч Пушкін
У Кішынёве
Чатырохгадовае знаходжанне Пушкіна на поўдні — новы рамантычны этап развіцця яго як паэта. У той час Пушкін, які пазнаёміўся з творчасцю Байрана і натхніўся яго асобай, па ўласнаму прызнанню «вар’яцеў» ад яго. Першым вершам, створаным ім у ссылцы стала элегія «Погасло дневное светило…», у падзагалоўку якога Пушкін адзначыў: «Перайманне Байрану». Стрыжнем, асноўнай задачай яго твораў стала адлюстраванне эмайцыйнага стану чалавека, раскрыццё яго нутранага жыцця. Мастацкую форму верша Пушкін распрацоўваў, звяртаючыся да старажытнагрэчаскай паэзіі, вывучаючы яе ў перакладах. Пераасэнсаваўшы вобразнае мысленне антычных паэтаў у рамантычным ключы, узяўшы лепшае з творчасцю сваіх папярэднікаў, пераадолеўшы штампы элегічнага стылю, ён стварыў сваю ўласную паэтычную мову. Асноўнай уласцівасцю пушкінскай паэзіі стала яе выразлівая моц і адначасова незвычайна сцісласць, лаканізм. Сфарміраваны ў 1818—1820 гг. пад уплывам французскіх элегій і лірыкі Жукоўскага ўмоўна-меланхалічны стыль зведаў сур’ёзную трансфармацыю і зліўся з новым «байранічным» стылем. Спалучэнні старых, ускладненых і ўмоўных форм з рамантычнымі фарбамі і напружанасцю яскрава выявіліся ў «Каўказскім нявольніку».
Антон Іванавіч Дзянікін
Другая сусветная вайна
Напярэдадні Другой сусветнай вайны Дзянікін прачытаў у Парыжы лекцыю «Сусветныя падзеі і рускае пытанне», якая пасля ў 1939 года была выдадзена асобнай брашурай. У гэтай кнізе ён пазначыў свае пазіцыі ў сувязі з будучай вайной, удзел СССР у якой уяўляўся непазбежным:
Аляксандр Сяргеевіч Пушкін
Міхайлаўскае
Упершыню юны паэт пабываў тут улетку 1817 года, і быў зачараваны «сельскім жыццём, рускай лазняй, клубніцамі і інш.»
Антон Іванавіч Дзянікін
Другая сусветная вайна
«Нельга — кажуць адны — абараняць Расію, падрываючы яе сілы звяржэннем улады… Нельга — кажуць іншыя — зрынуць савецкую ўладу без удзелу знешніх сіл, якія маюць захопныя мэты… Словам, або бальшавіцкая пятля, або чужацкае ярмо. Я ж не прымаю ні завесы, ні прыгнёту. Веру і вызнаю: звяржэнне савецкай улады і абарона Расіі».
Пачатак Другой сусветнай вайны (1 верасня 1939 года) заспеў генерала Дзянікіна на поўдні Францыі ў вёсцы Мантэй-о-Віконт, куды ён выехаў з Парыжа для працы над сваёй працай «Шлях рускага афіцэра». Згодна з аўтарскай задумай, гэтая праца павінна была з'яўляцца адначасова ўвядзеннем і дадаткам да «Нарысаў рускай смуты». Уварванне нямецкіх войскаў на тэрыторыю Францыі ў маі 1940 года прымусіла Дзянікіна прыняць рашэнне спешна пакінуць Бург-ла-Рэн (пад Парыжам) і на машыне аднаго са сваіх паплечнікаў палкоўніка Глотава выехаць на поўдзень Францыі да іспанскай мяжы. У Мімізане на поўнач ад Біярыца машыну з Дзянікіным нагналі нямецкія матарызаваныя часткі. Быў заключаны немцамі ў канцэнтрацыйны лагер, дзе ведамства Гебельса прапаноўвала яму садзейнічанне ў літаратурнай працы. Адмовіўся ад супрацоўніцтва, быў адпушчаны і пасяліўся пад кантролем нямецкай камендатуры і гестапа на віле сяброў у вёсцы Мімізан каля Бардо. Многія з кніг, брашур і артыкулаў, напісаных Дзянікіным у 1930-я гады, аказаліся ў спісе забароненай літаратуры на тэрыторыі, кантраляванай Трэцім рэйхам, і былі канфіскаваныя.
Аляксандр Сяргеевіч Пушкін
Міхайлаўскае
Праз два гады, пасля цяжкай хваробы ён зноў правёў тут лета. У гэты час былі напісаны вершы «Деревня» і «Домовому». У 1824 годзе, будучы заўважаным у цікавасці да атэізму, непажаданы адэскаму начальству, ён быў адлічаны са службы ў графа Варанцова і сасланы ў маёнтак сваёй маці. Тут Пушкін правёў 2 гады (да верасня 1826 года) — гэта самае працяглае знаходжанне Пушкіна ў Міхайлаўскам.
Антон Іванавіч Дзянікін
Другая сусветная вайна
Адмовіўся зарэгістравацца ў нямецкай камендатуры як асоба без грамадзянства (якімі з'яўляліся рускія эмігранты), матываваўшы гэта тым, што ён з'яўляецца падданым Расійскай імперыі, і гэта падданства ў яго ніхто не адбіраў.
У 1942 годзе нямецкія ўлады зноў прапанавалі Дзянікіну супрацоўніцтва і пераезд у Берлін, на гэты раз патрабуючы, згодна з трактоўкай Іпалітава, каб ён узначаліў антыкамуністычныя сілы з ліку рускіх эмігрантаў пад эгідай Трэцяга рэйха, але атрымалі рашучую адмову генерала.