cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Англічане
Побыт
Сельскія паселішчы бываюць двух тыпаў — вёскі на ўсходзе і хутары або фермы на захадзе. Дахі хат звычайна высокія, двухсхільныя, стромкія, з чарапіцы або шыферу. Дамы — каркасныя, з каменя, галькі, вапняковых пліт, пазнейшы тып хат — з цэглы.
Ксенія Сяргееўна Шайгу
Біяграфія і кар’ера
Саўладальнік інвестыцыйнай кампаніі «Кэпітал Перформ» (59 % акцый).
Picture to Burn (песня Тэйлар Свіфт)
Інфармацыя
У якасці чацвёртага сінгла з пласцінкі «Taylor Swift » песня была выпушчана 3 лютага 2008. Яна увайшла ў топ-10 кантры-чарта і стала плацінавай ў ЗША. Некаторыя крытыкі адзначылі феміністычны ухіл лірычнай часткі сінгла.
Англічане
Побыт
Характэрна малапавярховае будаўніцтва, вертыкальнае размяшчэнне кватэр (на двух паверхах).
Ксенія Сяргееўна Шайгу
Біяграфія і кар’ера
З 2020 года — кіраўнік партнёр венчурнага фонду стартапов АФК «Сістэма» Sistema SmartTech.
Picture to Burn (песня Тэйлар Свіфт)
Інфармацыя
14 красавіка 2008 быў выпушачны відэакліп на кампазіцыю, рэжысёрам якого была выбрана Трэй Фанджой, якая зняла папярэднія тры кліпа для Тэйлар.
Англічане
Побыт
У англійскай архітэктуры XVII—XVIII стагоддзяў прыкметны галандскі ўплыў. Да гэтага часу, у сілу закаранелага кансерватызму англічан, вельмі доўга трымалася готыка.
Ксенія Сяргееўна Шайгу
Грамадская дзейнасць
З’яўляецца адзін з галоўных папулярызатараў OSR-руху ў Расіі. У 2013 годзе стала адным з арганізатараў першага ў Расіі экстрэмальнага забегу з перашкодамі па перасечанай мясцовасці «Гонка герояў».
Picture to Burn (песня Тэйлар Свіфт)
Інфармацыя
Патаемная пасланне — «Date Nice Boys» (бел. «Сустракайцеся з добрымі хлопцамі»).
Англічане
Адзежа
Нацыянальны англійскі касцюм склаўся ў XIX стагоддзі. Для яго характэрны строгасць і прастата ліній, мяккія і спакойныя тоны. Тып англійскага касцюма паўплываў на фарміраванне агульнаеўрапейскага мужчынскага касцюма. Цяпер папулярна спартыўная адзежа. Захоўваюцца сярэднявечныя элементы ў адзежы ў суддзяў, гвардзейцаў, студэнтаў, парламентарыяў.
Ежа
Традыцыйная ежа — мясная (ростбіф, біфштэкс, бекон, рыбныя стравы). Таксама папулярныя пудынгі (яны могуць быць з розных прадуктаў) і аўсянка.
Ксенія Сяргееўна Шайгу
Грамадская дзейнасць
Пад кіраўніцтвам Ксеніі, праект выйшаў спачатку на ўсерасійскі, а затым і на міжнародны ўзровень. «Гонка герояў» праводзілася ў Азербайджане і Германіі. .
У 2015 годзе была створана арганізацыя «Ліга Герояў», якая займаецца развіццём і прасоўваннем аматарскіх і прафесійных OSR відаў спорту ў Расіі.
У 2019 годзе па ініцыятыве Ксеніі гонкі з перашкодамі былі ўключаны ў расійскі рэестр відаў спорту.
У 2019 годзе Ксенія Шайгу стала членам рабочай групы па развіцці горада Кранштат ў рамках праекта па стварэнні ў ім турысцка-рэкрэацыйнага кластара.
Асабістае жыццё
У 2010 годзе знялася ў ролі медсястры ў фільме Мікіты Міхалкова «Стомленыя сонцам 2: Цытадэль».
Захапляецца бегам і спартыўным турызмам. У 2018 годзе ўдзельнічала ў Санкт-Пецярбургскім паўмарафоне і Сінгапурскі марафоне, у 2019 годзе — у паўмарафоне ва Уладзівастоку.
IC 2767
IC 2767 — галактыка тыпу S (спіральная галактыка) ў сузор’і Леў.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Знаменны спеў
Зна́менны спеў, або стаўповы спеў — асноўны спеў старажытнарускай манадыйнай музыкі. Назва паходзіць ад старажытнарускага слова «знамя» — знак, нота ў безлінейным неўменным запісе музыкі. Падпарадкаваны агульным кананічным прынцыпам праваслаўнай царкоўнай музыкі: папевачнаму развіццю, радку як асноўнаму вышыннаму ўзроўню формаўтварэння знаменнага песнапення, сістэме асмагласся. Выконваўся унісонным мужчынскім хорам. Мелодыка знаменных спеваў — строгая, суровая, стрыманая, падпарадкаваная вядучаму слоўнаму тэксту, вылучаецца плаўным паступовым меладычным рухам, дазволенасцю скачкоў на тэрцыю, кварту, квінту. Адзін з тыповых прынцыпаў арганізацыі знаменных напеваў — лінеарная перакампаноўка мелодыі (тэрмін Л. Касцюкавец). Вылучаюць вялікі знаменны спеў (больш урачысты, распеты), лірызаваны і малы (скарочаны варыянт знаменнага спеву). Вядомы з рукапісаў канца XI — пачатку XII ст. (Благавешчанскі кандакар). Гістарычна меў З перыяды развіцця: старажытнарускага сапраўдамоўя, раздзельнамоўя і новага сапраўдамоўя.
Існуюць грэчаскі, балгарскі, сербскі, кіеўскі знаменны спеў. На аснове старажытнарускага развіўся кіеўска-літоўскі, на Беларусі — беларускі, супрасльскі знаменныя спевы, а таксама лакальныя — магілёўскі, віцебскі, нясвіжскі, куцеінскі, слуцкі, мірскі, віленскі, жыровіцкі.
Беларусы стварылі ў Расіі шэраг новых спеваў, у т.л. старасіманаўскі, вяцкі і інш. На аснове ўскладнення знаменнага спеву і яго натацыі склаліся дзямественны спеў, пуцявы і т.зв. «казанскае знамя» (XVI—XVII стст.).
Аляксей Зарыцкі
Біяграфія
Нарадзіўся ў сям’і служачага. У 1928 скончыў сярэднюю школу ў Бабруйску, працаваў электраманцёрам на Бабруйскім дрэваапрацоўчым камбінаце. У 1936 скончыў Маскоўскі інстытут замежных моў. З 1938 па 1946 служыў у Савецкай Арміі. у 1941-42 удзельнічаў у баях пад Арлом і Масквой, памочнік начальніка разведаддзела штаба паветрана-дэсантнага корпуса. Затым у якасці інструктара армейскага палітаддзела прымаў удзел у баявых аперацыях на Волхаўскім і Ленінградскім франтах. Быў супрацоўнікам, пасля загадчыкам аддзела паэзіі часопіса «Полымя». Член Саюза пісьменнікаў СССР з 1935 года.
Творчасць
Першы верш надрукаваў у 1927, у 1932 выйшаў першы зборнік вершаў «Эпічныя фрагменты». У пасляваенны час выдаў кнігі паэзіі «Дняпроўскае рэха» (1946), «Арліная крыніца» (1947), «Наш сын» і «Світанскія сады» (1950), «Вершы і паэмы» (1952), «Залатое дно» (1955), «Праз бурныя парогі» (1957), «Пасылка ў рай» (1960), «Размова з сэрцам» (1961), «Вяртанне на зямлю» (1966), «Мая асяніна» і «У дарогу» (1973), «Талоны на бяссмерце» і «Пераклічка гадоў» (1974), «Каля вячэрняга кастра» (1979), «Трывожная госця» (1986). У 1965 выдадзена кніга апавяданняў на рускай мове «Вересковый мед», У 1985 — кніга ўспамінаў, крытычных артыкулаў, нарысаў «За словам-падарункам». У 1969 і ў 1981 выйшлі Выбраныя творы ў 2 тамах.
Перакладаў з рускай, украінскай, літоўскай, нямецкай, польскай, лужыцка-сербскай моў. Асобнымі кнігамі выйшлі зборнік А. Туманяна «Казкі і легенды» (1958), паэма К. Данелайціса «Чатыры пары года» (1961), балада А. Міцкевіча «Свіцязанка» (1976) і кніга выбраных перакладаў «У свет па песні» (1978).
Узнагароды
Узнагароджаны двума ордэнамі Айчыннай вайны II ступені і медалямі.
Габрыэла Коўкалава
Га́брыэла Ко́ўкалава (, у дзявоцтве Со́ўкалава ; нар., Ябланец-над-Нісаў, Чэхаславакія) — біятланістка з Чэхіі, сярэбраны прызёр Алімпійскіх гульняў 2014 года ў мас-старце, прызёр чэмпіянату свету, удзельніца Алімпійскіх гульняў 2010 года. Уладальніца Вялікага крыштальнага глобуса сезона 2015/2016.
Іваніўка (Захарыўскі раён)
Іваніўка (Іва́нівка) — вёска ў Захарыўскім раёне Адэскай вобласці Украіны.
Араматнэ (Бахчысарайскі раён)
Араматнэ (Ароматне) — сяло ў Бахчысарайскім раёне (Аўтаномная Рэспубліка Крым, Украіна). Падпарадкоўваецца Араматненскаму сельскаму савету.
Лаўжанскі сельсавет
Лаўжа́нскі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Шумілінскага раёна Віцебскай вобласці Беларусі. Адміністрацыйны цэнтр — аграгарадок (да 2008 года вёска) Мікіціха.
Сяргей Цімафеевіч Маісеенка
Сярге́й Цімафе́евіч Маісе́енка (, в. (цяпер Дубровенскі раён Віцебскай вобласці) — ) — беларускі савецкі дзяржаўны дзеяч, міністр лясной гаспадаркі БССР у 1966—1985 гадах.
Біяграфія
Пасля заканчэння школы паступіў у Беларускі лесатэхнічны інстытут імя С. М. Кірава на лесагаспадарчы факультэт. Пасля чацвёртага курса быў накіраваны на вытворчую практыку ў Дзяругінскі лясгас Курскага упраўлення лясной гаспадаркі, дзе яго заспела Вялікая Айчынная вайна. Адмовіўшыся ад размеркавання, паступіў у Адэскае артылерыйскае вучылішча. Скончыўшы яго напярэдадні пачатку аперацыі «Баграціён», патрапіў у 3-ю армію, у шэрагах якой вызваляў Беларусь, Польшчу, дайшоў да Берліна.
Пасля дэмабілізацыі быў накіраваны на працу ляснічым Краснабродскага (цяпер — Даманаўскага) лясніцтва Бабруйскага лясгаса, які ўзначаліў 11 сакавіка 1952 года. У маі 1960 года быў прызначаны начальнікам Галоўнага ўпраўлення лясной гаспадаркі пры Савеце Міністраў БССР. У 1966 годзе, калі ствараецца саюзна-рэспубліканскае Міністэрства лясной гаспадаркі Беларускай ССР, Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР ён быў прызначаны міністрам і працаваў на пасадзе да 1985 года.
Узнагароды
Заслужаны лесавод Беларускай ССР (1970), Заслужаны лесавод Польскай Народнай Рэспублікі (1977).
Ёсыпіўка (Захарыўскі раён)
Ёсыпіўка (Йо́сипівка) — вёска ў Захарыўскім раёне Адэскай вобласці Украіны.
IC 2768
IC 2768 — галактыка тыпу S (спіральная галактыка) ў сузор’і Леў.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Салака
Сала́ка, або селядзец балтыйскі, (Clupea harengus membras) — рыба сямейства, балтыйскі падвід.
Апісанне
Даўжыня да 20 см, важыць 25—50 г.
Біялогія
Жыве ў Балтыйскім моры, у яго прэснаводных Куршскім і Калінінградскім залівах і прэсных водах некаторых азёр Швецыі. Сілкуецца дробнымі ракападобнымі. Трымаецца заўсёды зграямі, пераважна ў верхніх пластах вады (пелагічная рыба). Палавая спеласць надыходзіць у салакі ва ўзросце двух-трох гадоў. Жыве да 11 гадоў. Асноўную масу ва ўловах складаюць асобіны ва ўзросце двух-чатырох гадоў, даўжынёй 14—16 см. Салаку ўтварае лакальныя статкі, якія трымаюцца асобных участкаў мора ці заліваў, існуюць таксама «сезонныя» расы, якія адрозніваюцца тэрмінамі нерасту. Адрозніваюць 2 расы: вясновую і восеньскую. Вясновая раса салакі кідае ікру ў маі — чэрвені на глыбіні да 5—7 м; ікра донная. Восеньская раса нешматлікая, кідае ікру ў жніўні — верасні ў аддаленні ад берагоў.
Аляксей Максімавіч Калтыгін
Аляксей Калтыгін (нар., Мінск) — беларускі футбаліст, брамнік пінскай «Хвалі».
Клубная кар’ера
Выхаванец сталічнай СДЮШАР «Трактар». Выступаў за «Трактар» у Чэмпіянаце АЛФ, у 2018 годзе знаходзіўся ў дублюючым складзе БАТЭ, пасля гуляў у Другой лізе за «Узду». Сезон 2019 пачынаў у дублі мінскага «Тарпеда», а пасля спынення існавання клуба далучыўся да «Белшыны-2».
У лютым 2020 года стаў іграком рэчыцкага «Спадарожніка», дзе быў рэзервовым брамнікам. У лютым 2021 года перайшоў у «Крумкачы» і замацаваўся ў стартавым складзе каманды.
У сакавіку 2022 года падпісаў кантракт з «Крумкачамі» на 2 гады і быў аддадзены ў арэнду ў «Слуцк» да канца сезона 2022. У слуцкай камандзе быў другім брамнікам, заставаўся на лаўцы запасных і не з’яўляўся на полі. У снежні 2022 года па заканчэнні тэрміну арэнды пакінуў «Слуцк».
У лютым 2023 года разарваў кантракт з «Крумкачамі» і адправіўся на прагляд у пінскую «Хвалю», неўзабаве афіцыйна стаў іграком гэтага клуба.
Варненскі раён
Варненскі раён (Ва́рненский район) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і аднайменнае муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у Чалябінскай вобласці Расійскай Федэрацыі.
Адміністрацыйны цэнтр — сяло Варна.
Геаграфія
Размешчаны ў паўднёва-ўсходняй частцы Чалябінскай вобласці. Мяжуе з Часменскім раёнам і Карталінскім раёнам, мае мяжу з Рэспублікай Казахстан. Плошча — 3853 км². Усходняй часткай больш чым напалову выдаецца вуглом у суседні Казахстан і мяжуе з ім з трох бакоў. Мае самы працяглы ўчастак дзяржаўнай граніцы з Рэспублікай Казахстан у вобласці.
Насельніцтва раёна на 1 студзеня 2016 года склала, 13 сельскіх паселішчаў, 37 населеных пунктаў. Тэрыторыя раёна ўяўляе сабой раўніну, якая ўзвышаецца ў заходняй частцы і паніжаецца на ўсход. Клімат рэзка кантынентальны.
Дзмітрый Яўгенавіч Зайцаў
Дзмітрый Яўгенавіч За́йцаў (нар. ) — беларускі савецкі кінааператар, кінарэжысёр, сцэнарыст, кінапрадзюсар. Заслужаны дзеяч мастацтваў БССР (1981).
Біяграфія
Нарадзіўся ў Мінску. У 1969 годзе скончыў аператарскі факультэт Усесаюзнага інстытута кінематграфіі. З гэтага ж года працуе на кінастудыі «Беларусьфільм».
Член Беларускага саюза кінематаграфістаў з 1970 года.
Творчасць
Сярод аператарскіх прац:
Шугалей 3
Шугалей 3 — расійска-туніскі баявік рэжысёра Максіма Брыуса, прэм'ера адбылася 2 верасня 2021 года на тэлеканале НТВ у 23:50. Кінакарціна заснаваная на рэальнай гісторыі двух расіян, якія трапілі ў палон да баевікоў у Лівіі.
Сельская гаспадарка
Сельская гаспадарка — адна з галін эканомікі, галоўнай мэтай якой з’яўляецца забеспячэнне харчаваннем. Сельская гаспадарка вырабляе расліннае і жывёльнае харчаванне, дзякуючы апрацоўцы зямлі, вырошчванню раслін, гадоўлі жывёл.
Развіццём сельскай гаспадаркі займаюцца сельскагаспадарчыя галіны навукі: агратэхніка, заатэхніка, аграномія, аграбіялогія, аграхімія, аграэкалогія, аграгеалогія, аграметэаралогія, агракліматалогія.
Гісторыя развіцця сельскай гаспадаркі
Сельская гаспадарка належыць да адной з самых старых формаў матэрыяльнай дзейнасці чалавека — пачатак сельскай гаспадаркі адносяць да неаліту (10—3 тыс. д.н.э.). Пераход ад збірання да апрацоўкі зямлі прывёў да «рэвалюцыі» ў чалавечых узаемаадносінах. Змяніўся стыль іх жыцця з качавога на аселы, што прывяло да ўзнікнення болей складаных сацыяльных формаў, якія, у сваю чаргу, стварылі магчымасці для эвалюцыі чалавечых узаемаадносін. Змяніліся і адносіны чалавека да прыроды, якую ён пачаў пераўтвараць дзеля ўласных патрэб.
Першыя спробы апрацоўкі зямлі пачаліся каля 8 тыс. д.н.э. на Блізкім Усходзе (Месапатамія і Егіпет), а потым, амаль адначасова, у трох аддаленых адзін ад аднаго частках света на абшарах сучасных Кітая, Мексікі і Перу. Першымі сельскагаспадарчымі раслінамі сталі на Блізкім Усходзе пшаніца, жыта і ячмень, у Паўднёва-Усходняй Азіі — гарох, бабы, рыс і проса.
Цывілізацыі старажытнасці атрымалі магчымасць развівацца, галоўным чынам, дзякуючы вырошчванню раслін, а часам атрымлівалі і назву ад сваёй галоўнай сельскагаспадарчай культуры — цывілізацыя пшаніцы, жыта, кукурузы.
У гэты ж перыяд былі асвоеныя некаторыя жывёлы: авечкі і козы — каля 10-7 тыс. д.н.э., каровы і свінні — каля 6 тыс. д.н.э., спачатку на Блізкім Усходзе, потым па ўсім Старым Свеце.
Сельская гаспадарка належыць да галін эканомікі з самым шкодным уплывам на навакольнае асяроддзе. У наш час Еўрапейскі Саюз робіць вялікія намаганні для абмежавання забруджвання шляхам інтэграцыі сельскагаспадарчай палітыкі і экалагічнай палітыкі.
Шкода
Сучасная сельская гаспадарка глабальна нясе вялікую шкоду прыродзе, здароўю чалавека праз: і шмат іншага.
Аб’ектыўна, сельская гаспадарка характарызуецца многафункцыянальнасцю.
Этычнасць
Глядзіце Правы жывёл, Бойні, Вегетарыянства, Веганізм
Антон Францавіч Бубала
Антон Францавіч Бубала (, в. Гісялёва Верхнядзвінскага раёна Віцебскай вобл.) — беларускі грамадскі дзеяч, краязнавец, паэт.
Біяграфія
Нарадзіўся 27 кастрычніка 1942 г. у вёсцы Гісялёва Асвейскага (цяпер Верхнядзвінскага) раёна падчас нямецкай акупацыі Беларусі. Яшчэ будучы немаўлям прайшоў праз канцлагер у Саласпілсе. Скончыў фізіка-матэматычны факультэт Даўгаўпілскага педагагічнага інстытута. У Камсамольску-на-Амуры ён завочна скончыў педінстытут з чырвоным дыпломам. Працаваў настаўнікам у школах Латвіі і ў Верхнядзвінскім раёне Беларусі. Пэўны час узначальваў аддзел культуры Верхнядзвінскага райвыканкама. Жыве ў Верхнядзвінску, з’яўляецца старэйшым навуковым супрацоўнікам Верхнядзвінскага гісторыка-краязнаўчага музея. Ганаровы грамадзянін Верхнядзвінска.
Зорка Венера (опера)
Зорка Венера — опера кампазітара Ю. У. Семянякі, пастаўленая на лібрэта А. Бачылы ў 1970 годзе пад кіраўніцтвам дырыжора Кірыла Ціханава рэжысёрам Сямёнам Штэйнам.
Антон Францавіч Бубала
Дзейнасць
Краязнаўствам пачаў займацца з 1972 г. Даследуе гісторыю, культуру і геаграфію Паўночнай Беларусі, у асноўным тэрыторыю Верхнядзвінскага, часткова Міёрскага і Расонскага раёнаў. Актыўны папулярызатар і арганізатар турысцка-краязнаўчага руху ў рэгіёне. Прымаў удзел у арганізацыі і правядзенні шэрага навуковых канферэнцый рэгіянальнага і міжнароднага ўзроўню. Адзін з асноўных аўтараў і ўкладальнікаў кнігі «Памяць. Верхнядзвінскі раён».
З 1972 г. аўтыўна друкуецца ў сродках масавай інфармацыі. Выдаў некалькі ўласных паэтычных зборнікаў. Аўтар і рэдактар некалькі дзясяткаў кніг і брашур, буклетаў і паштовак, прысвечаных краязнаўству ў рэгіёне. Рэгулярна публікуецца ў газеце «Дзвінская праўда» з артыкуламі па гісторыі Поўначы Беларусі.
Зорка Венера (опера)
Апісанне
Опера прысвечана класіку беларускай літаратуры Максіму Багдановічу і носіць назву аднаго з яго вершаў. Яна амаль цалкам заснавана на вершах паэта. Кампазітар ўдала выкарыстаў вытокі паэзіі М. Багдановіча, яе глыбокую сувязь з народнымі песнямі і танцамі.
Лейтматывам оперы стаў аднайменны раманс на словы М. Багдановіча на музыку Сымона Рак-Міхайлоўскага. З-за таго, што С. Рак-Міхайлоўскі быў рэпрэсаваны, аўтарства раманса ў даведачнай літаратуры падавалася народным, а пасля выкарыстання музыкі ў оперы аўтарам памылкова лічылі Ю. Семянякі.
Антон Францавіч Бубала
Дзейнасць
Актыўны грамадскі дзеяч, папулярызатар беларускай нацыянальнай культуры, дзеяч беларускага адраджэнскага руху. З’яўляецца сябрам шэрага грамадскіх аб’яднанняў, старшынёй клуба «Шукальнік», ініцыятарам і арганізатарам рэгіянальных турслётаў, пешых, лыжных і водных тэматычных турыстычных паходаў, займаецца добраўпарадкаваннем месцаў пахаванняў ахвяр Другой сусветнай вайны.
Автобизнес-Weekly
Автобизнес (раней Автобизнес-weekly, Аўтабізнэc-weekly, літаральна «Аўтабізнэс-тыднёвік») — беларускае аўтамабільнае выданне. Газета выдавалася з лютага 1993 года да снежня 2018 года. У цяперашні час існуе як інтэрнэт-партал.
Газета
Першы нумар выйшаў 11 лютага 1993 года.
Асноўная тэматыка газеты — размяшчэнне рэкламы, як прыватнага характару (купля продаж аўто/запчастак/гаражоў і да т.п.), так і камерцыйнай рэкламы (выкананне розных работ і да т.п.). Таксама размяшчала на сваіх старонках тэсты і агляды аўта і мотатэхнікі (як новых так і карыстаных, артыкулы прысвечаныя мота- і аўтаспорту, узаемадачыненням з ДАІ, мытняй і іншымі дзяржаўнымі органамі і ўстановамі адносна аўтамабільнай тэматыкі, рабіліся агляды працы розных аб’ектаў, якія часта выкарыстоўваюцца аўтааматарамі (напрыклад, АЗС), адказвалі на пытанні па лістах чытачоў.
Выдавалася ў Мінску штотыдзень па чацвяргах. Распаўсюджвалася праз шапікі «Белсаюздрук», па падпісцы, а таксама ў іншых месцах (супермаркеты, і г.д.). Мова — пераважна руская.
У інтэрнэце
У 2006 годзе на базе газеты «Аўтабізнес» з’явіўся інтэрнэт-партал abw.by. Калі існаваў паралельна з газетай, была магчымасць сцягваць свежыя нумары з сайта (пры наяўнасці дастатковых «адзінак» на балансе). Баланс быў неабходны для набыцця свежых нумароў газеты, «спецнумароў» — (нумар — прысвечаны пэўнай тэматыцы) і карыстання іншымі магчымасцямі сайта.
Ружампаль (Шаркаўшчынскі раён)
Гісторыя
У 1921—1945 гадах ваеннае паселішча ў складзе гміны Верхняе Дзісенскага павета, пазней у складзе гміны Казлоўшчына Пастаўскага павета Віленскага ваяводства Польскай Рэспублікі.
Ламбінавіцы (гміна)
Ламбінаві́цы (Łambinowice) — вясковая гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Ныскага павета Апольскага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Ламбінавіцах. Плошча гміны складае 123,71 км². Станам на 2004 год у гміне Ламбінавіцы пражывалі 8264 чалавекі, шчыльнасць — 66,8 чал./км². Адміністрацыйна падзелена на 12 салецтваў.
Населеныя пункты
На тэрыторыі гміны размешчаны 15 населеных пунктаў.
Араматнэ (Білагірскі раён)
Араматнэ (Ароматне) — сяло ў Білагірскім раёне (Аўтаномная Рэспубліка Крым, Украіна). Падпарадкоўваецца Араматніўскаму сельскаму савету.
Юрый Артуравіч Альдэкоп
Біяграфія
Ю. А. Альдэкоп нарадзіўся ў вёсцы Палякі Варнавінскага павета Кастрамской губерні (у сучасным Варнавінскім раёне Расіі). У 1941 годзе скончыў Горкаўскі дзяржаўны ўніверсітэт. У 1942 годзе праходзіў навучанне ў Саранскім пяхотным вучылішчы, быў звольнены па стану здароўя і пачаў працаваць ў Горкаўскім універсітэце (асістэнт кафедры арганічнай хіміі, з 1949 года — дацэнт). У 1946 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю. У 1955 годзе абараніў доктарскую дысертацыю ў Інстытуце арганічнай хіміі імя М. Д. Зялінскага АН СССР. З 1956 года Ю. А. Альдэкоп у Мінску, загадчык лабараторыі арганічнай хіміі Інстытута хіміі АН БССР.
Навуковая дзейнасць
Ю. А. Альдэкопу належаць працы па сінтэзу металаарганічных і полігалагенаарганічных злучэнняў, элементаарганічных пераксідаў, вывучэнню рэакцый іх пераўтварэння і інш. Значны ўклад унёс у хімію арганічных злучэнняў ртуці.
Пад кіраўніцтвам Ю. А. Альдэкопа падрыхтаваны 2 дактары і 27 кандыдатаў хімічных навук. На працягу 14 гадоў выкладаў у Беларускім дзяржаўным універсітэце (у 1956—1958 гг. дацэнт, 1959—1970 гг. прафесар кафедры). Ю. А. Альдэкоп з’яўляўся членам Бюро Аддзялення хімічных і геалагічных навук АН БССР, членам рэдакцыйнай калегіі часопіса «Весці Акадэміі навук БССР, серыя хімічных навук», членам шэрагу навуковых саветаў Акадэміі навук СССР.
Ю А. Альдэкопу належаць больш за 420 апублікаваных навуковых прац, у т.л. 2 манаграфіі. Сярод апублікаванага:
Кудзіркас Наўміесціс
Кудзіркас Наўміесціс (Kudirkos Naumiestis) — горад у паўднёвай Літве, у Шакейскім раёне Марыямпальскага павета. Аддалены ад Шакея на 25 км. Насельніцтва налічвае каля 1,9 тыс. чалавек. Горад адносіцца да этнаграфічнага рэгіёна Судовія.
Упершыню паселішча згадваецца ў 1561 годзе як Дулебачы, а ў 1639 годзе назва была зменена Цэцыліяй Рэнатай Габсбург, жонкай вялікага князя Уладзіслава Вазы на Уладзіславаў. У 1643 годзе паселішча атрымала гарадскія правы. Пасля ўваходу горада ў склад Прусіі ён меў назву Neustadt-Schirwindt, ад ракі Шырвінты. У 1917 годзе горад быў названы Наўміесціс. Пасля ўваходу горада ў склад Літоўскай Рэспублікі новая ўлада ў 1934 годзе змяніла назву на Кудзіркас Наўміесціс у гонар літоўскага дзеяча Вінцаса Кудзіркі, які жыў тут з 1895 да 1899 года.
Сепіна
Сепіна (Sepino) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Малізэ, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Кампабаса.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
Бітва ля Імбраса
Бі́тва ля во́страва І́мбрас — марскі бой паміж флатамі Вялікабрытаніі і Асманскай Імперыі падчас Першай сусветнай вайны.
Адбыўся 20 студзеня 1918 года, калі Асманская эскадра атакавала Брытанскі флот ля вострава Імбрас у Эгейскім моры. Сыход брытанскіх цяжкіх караблёў дазволіў асманскім (фактычна - нямецкім) лінейнаму крэйсеру «Явуз Султан Сялім» (Гэбен) і лёгкаму крэйсеру «Мідзілі» (Брэслаў) патапіць некалькі варожых караблёў перад атакай на брытанскую ваенна-марскую базу на востраве Мудрас. Нягледзячы на паспяховыя баявыя дзеянні і знішчэнне некалькіх брытанскіх караблёў ля вострава Імбрас, «Явуз Султан Сялім» і «Мідзілі» патрапілі ў міннае поле. «Мідзілі» патануў, а «Явуз Султан Сялім» быў моцна пашкоджаны.
Глаўкома
Глаўкома — захворванне вачэй, асноўнай прыкметай якога з'яўляецца павышэнне ўнутрыглазного ціску і зніжэнне зроку. Унутрывочны ціск пры глаўкоме можа даходзіць часам да 80 мм рт. сл. ( 10,67 кн/м²) (нармальны ціск 18-27 мм рт. сл. (2,4-3,6 кн/м²).
Павышацца ціск у воку можа самаадвольна - першасная глаўкома, або ў выніку раней перанесенага або бягучага захворвання вока - другасная глаўкома. У аснове захворвання ляжыць парушэнне цыркуляцыі ўнутрывочнай вадкасці (пераважна цяжкасць яе адтоку ). Развіваецца глаўкома звычайна ў сталым узросце, часта пашкоджвае абодва вокі і працякае, як правіла, хранічна; пры адсутнасці сістэматычнага лячэння носіць прагрэсавальны характар. Адрозніваюць застойную глаўкому, для якой характэрныя перыядычныя затуманьванні зроку, бачанне вясёлкавых кольцаў вакол крыніцы святла, пачуццё ціску ў воку і вакол яго, і простую глаўкому, калі гэтыя суб'ектыўныя з'явы адсутнічаюць. Пры любой форме глаўкомы паступова зніжаецца вастрыня зроку, адбываецца абмежаванне поля зроку і атрафія глядзельнага нерва. У любой стадыі хваробы можа развіцца востры прыступ глаўкомы, які характарызуецца рэзкім павышэннем ўнутрывочнага ціску: з'яўляюцца моцныя болі ў воку і вакол яго, пачырваненне вока, ацёк і памутненне рагавой абалонкі, пашырэнне зрэнкаў, зніжэнне зроку, што даводзіць часам да слепаты; нярэдка далучаюцца млоснасць і ваніты.
Лячэнне
Медыкаментозныя сродкі, лазер, часам - хірургічная аперацыя.
Федэрацыя Вест-Індыі
Федэрацыя Вест-Індыі (Federation of the West Indies, або West Indian Federation) — аб'яднанне брытанскіх астраўных уладанняў у Карыбскім моры. Існавала з 3 студзеня 1958 па 31 мая 1962. Заяўленай мэтай стварэння федэрацыі было фармаванне палітычнай супольнасці, якая магла б атрымаць незалежнасць ад Вялікабрытаніі як адзінае цэлае. Аднак, перш чым гэта адбылося, федэрацыя распалася ў сувязі з нарастаючым ўнутранымі канфліктамі паміж членамі Федэрацыі.
Гэтую пасаду ад утварэння да роспуску займаў Патрык Джордж Томас Б'юк-Хэпберн, барон Хэйлес. Генерал-губернатар прызначаў прэм'ер-міністра. Ім быў Грантлі Херберт Адамс (ад Лейбарысцкай партыі).
Квантавая гравітацыя
Квантавая гравітацыя — кірунак даследаванняў у тэарэтычнай фізіцы, мэтай якога з'яўляецца квантавае апісанне гравітацыйнага ўзаемадзеяння (і, у выпадку поспеху — аб'яднанне такім чынам гравітацыі з астатнімі трыма фундаментальнымі ўзаемадзеяннямі, гэта значыць, пабудова так званай «тэорыі ўсяго»).
Праблемы стварэння
Нягледзячы на актыўныя даследаванні, тэорыя квантавай гравітацыі пакуль не пабудавана. Асноўная цяжкасць у яе пабудове заключаецца ў тым, што дзве фізічныя тэорыі, якія яна спрабуе звязаць разам — квантавая механіка і агульная тэорыя адноснасці (АТА), — абапіраюцца на розныя наборы прынцыпаў. Так, квантавая механіка фармулюецца як тэорыя, якая апісвае часавую эвалюцыю фізічных сістэм (напрыклад, атамаў або элементарных часціц) на фоне вонкавай прасторы-часу. У АТА вонкавай прасторы-часу няма — яна сама з'яўляецца дынамічнай зменнай тэорыі, якая залежыць ад характарыстык класічных сістэм, якія знаходзяцца ў ёй.
Пры пераходзе да квантавай гравітацыі як мінімум трэба замяніць сістэмы на квантавыя (гэта значыць зрабіць квантаванне), пры гэтым правая частка ўраўненняў Эйнштэйна — тэнзар энергіі-імпульсу матэрыі — становіцца квантавым аператарам. Сувязь, якая ўзнікае, патрабуе нейкага квантавання геаметрыі самой прасторы-часу, прычым фізічны сэнс такога квантавання абсалютна няясны і пакуль што праквантаваць прастору-час не ўдалося.
Нават спроба правесці квантаванне лінеарызаванай класічнай тэорыі гравітацыі (АТА) натыкаецца на шматлікія тэхнічныя цяжкасці — квантавая гравітацыя аказваецца неперанарміруемай тэорыяй. Сітуацыя пагаршаецца тым, што прамыя эксперыменты ў галіне квантавай гравітацыі, з-за слабасці саміх гравітацыйных узаемадзеянняў, недаступныя сучасным тэхналогіям. У сувязі з гэтым у пошуку правільнай фармулёўкі квантавай гравітацыі прыходзіцца пакуль абапірацца толькі на тэарэтычныя выкладкі.
Перспектыўныя кандыдаты
Два асноўныя напрамкі, якія спрабуюць пабудаваць квантавую гравітацыю, — гэта тэорыя струн і петлявая квантавая гравітацыя.
У першай з іх замест часціц і фонавай прасторы-часу выступаюць струны і іх шматмерныя аналагі — браны. Для шматмерных задач браны з'яўляюцца шматмерными часціцамі, але з пункту гледжання часціц, якія рухаюцца ўнутры гэтых бран, яны з'яўляюцца прасторава-часавымі структурамі.
Аперацыйная сістэма
Аперацы́йная сістэ́ма (АС) — комплекс камп’ютарных праграм, які кіруе апаратнымі і праграмнымі рэсурсамі камп’ютара. Галоўны складнік сістэмнага праграмнага забеспячэння. Выконвае найпрасцейшыя заданні, напрыклад, кіруе размеркаваннем памяці, выконвае праграмныя інструкцыі згодна з пэўнай сістэмай прыярытэтаў, кіруе прыладамі ўводу/вываду, забяспечвае праграмы карыстальніка магчымасцю выкарыстання сеткавых пратаколаў, дае прыкладным праграмам просты інтэрфейс работы з файламі і іншае.
Квантавая гравітацыя
Перспектыўныя кандыдаты
У другім падыходзе робіцца спроба сфармуляваць квантавую тэорыю поля без прывязкі да прасторава-часавага фону, прастора і час па гэтай тэорыі складаюцца з дыскрэтных частак. Гэтыя маленькія квантавыя ячэйкі прасторы пэўным чынам злучаны адна з адной, так што на малых маштабах часу і даўжыні яны ствараюць стракатую, дыскрэтную структуру прасторы, а на вялікіх маштабах плаўна пераходзяць у непарыўную гладкую прастору-час. Хаця многія касмалагічныя мадэлі могуць апісаць паводзіны Сусвету толькі пачынаючы з планкаўскага часу пасля Вялікага выбуху, петлявая квантавая гравітацыя можа апісаць сам працэс выбуху, і нават зазірнуць далей. Петлявая квантавая гравітацыя, магчыма, дасць магчымасць апісаць усе часціцы Стандартнай мадэлі.
Аперацыйная сістэма
Microsoft Windows
Microsoft Windows – сямейства прыватнаўласнісцкіх аперацыйных сістэм. Гэта найбольш распаўсюджаная аперацыйная сістэма для персанальных камп’ютараў. Яна зарадзілася ў 1981 годзе ў якасці дапаўнення да аперацыйнай сістэмы MS-DOS для IBM-сумяшчальных персанальных камп’ютараў. Упершыню апублікавана ў 1985 годзе.
Квантавая гравітацыя
Перспектыўныя кандыдаты
Асноўнай праблемай тут з'яўляецца выбар каардынат. Можна сфармуляваць і агульную тэорыю адноснасці ў бескаардынатнай форме (напрыклад, з дапамогай знешніх форм), аднак вылічэнне Рыманавага тэнзара ажыццяўляецца толькі ў канкрэтнай метрыцы. Любаш Мотль — адзін з самых актыўных і дасціпных прапагандыстаў тэорыі струн — з гэтай нагоды выказаўся так, што казаць, напрыклад, пра «фонавую незалежнасць» прапагатара спінавай сеткі петлявой тэорыі гравітацыі без указання адзінкавага стану — тое ж самае, што вылічаць рад Тэйлара ў кропцы х0 без указання х0.
Аперацыйная сістэма
Microsoft Windows
Пачынаючы з Windows 2000, усе сучасныя версіі зроблены на аснове ядра Windows NT.
Квантавая гравітацыя
Перспектыўныя кандыдаты
Яшчэ адной перспектыўнай тэорыяй, якая здымае пярэчанне Л. Мотля, з'яўляецца прычынная дынамічная трыянгуляцыя. У ёй прасторава-часавая мнагастайнасць будуецца з элементарных эўклідавых сімплексаў (трохвугольнік, тэтраэдр, пентахор) з улікам прынцыпу прычыннасці. Чатырохмернасць і псеўдаэўклідавасць прасторы-часу ў макраскапічных маштабах у ёй не пастулюецца, а з'яўляецца вынікам тэорыі.
Аперацыйная сістэма
Unix і Unix-падобныя аперацыйныя сістэмы
Кен Томпсан напісаў мову праграмавання B, галоўным чынам, на аснове BCPL, якую ён выкарыстаў, каб напісаць Unix, на аснове яго досведу працы ў праекце MULTICS. Мова B была заменена на C, і з цягам часу Unix пераўтварылася ў вялікае, складанае сямейства ўзаемазвязаных аперацыйных сістэм, якое паўплывала на ўсе сучасныя АС.
Назва "UNIX" з'яўляецца гандлёвай маркай The Open Group. Для абазначэння доўгага шэрагу аперацыйных сістэм, якія падобныя на арыгінальны Unix, але не маюць ліцэнзіі The Open Group, ужываецца назва "Unix-падобныя".
Некаторыя варыянты Unix, такія як HP-UX ад Hewlett-Packard і AIX ад IBM, прызначаны для выкарыстання толькі на абсталяванні вытворцы. Іншыя, такія як Solaris ад Sun Microsystems, могуць працаваць на розных тыпах апаратных платформ, уключаючы x86 серверы і ПК. Сучасная АС Mac OS X ад Apple мае гібрыднае ядро на аснове варыянта BSD, атрыманае ад NeXTSTEP, Mach, і FreeBSD.
Сумяшчальнасць Unix дасягаецца шляхам падтрымкі стандартаў POSIX. Стандарты POSIX можна прымяняць да любой аперацыйнай сістэмы, хаця пачаткова яны былі створаны для розных варыянтаў Unix.
BSD і нашчадкі
Падгрупу сям'і Unix утварае сямейства Berkeley Software Distribution, якое ўключае FreeBSD, NetBSD і OpenBSD. Гэтыя аперацыйныя сістэмы найбольш часта сустракаюцца на вэб-серверах, хоць яны могуць таксама працаваць у якасці аперацыйнай сістэмы персанальнага камп’ютара.
Сеціва шмат у чым абавязана сваім існаваннем АС BSD, таму што многія з пратаколаў, якія ў цяперашні час шырока выкарыстоўваюцца для падключэння камп’ютараў, перадачы і атрымання інфармацыі па сетцы, былі ў значнай ступені распрацаваны і ўдасканалены менавіта ў BSD. World Wide Web быў упершыню прадэманстраваны на некалькіх камп’ютарах пад кіраваннем NextStep, АС на аснове BSD.
Карані сістэмы BSD ідуць у Unix. У 1974 годзе Каліфарнійскі ўніверсітэт у Берклі ўстанавіў свае першыя сістэмы Unix. З цягам часу, студэнты і выкладчыкі ўніверсітэта пачалі дадаваць новыя праграмы, такія як тэкставыя рэдактары, каб палегчыць сваю працу. Калі ўніверсітэт Берклі атрымаў новы камп’ютар VAX у 1978 годзе з устаноўленым Unix, студэнты змянілі Unix нават больш, для таго, каб выкарыстоўваць апаратныя магчымасці камп’ютара. Агенцтва перспектыўных абаронных даследаванняў (DARPA) Міністэрства абароны ЗША праявіла цікавасць, і прыняло рашэнне аб фінансаванні праекта. Многія школы, карпарацыі і ўрадавыя арганізацыі звярнулі ўвагу і сталі выкарыстоўваць версію Unix ад Берклі, замест той, якую афіцыйна распаўсюджвала AT&T. Стыў Джобс, пасля выхаду з карпарацыі Apple у 1985 годзе, заснаваў NeXT Inc, кампанію, якая вырабляла камп’ютары, якія працуюць на змененым BSD пад назвай NeXTSTEP. Адна з гэтых машын была выкарыстана Цімам Бернерс-Лі як першы вэб-сервер для стварэння World Wide Web.
Mac OS X
Mac OS X – гэта лінейка часткова прыватнаўласніцкіх графічных аперацыйных сістэм, якія распрацоўвае, прасоўвае і прадае карпарацыя Apple. Апошнюю версію гэтай АС устанаўліваюць на ўсе камп’ютары Macintosh. Mac OS X з'яўляецца пераемнікам арыгінальнай Mac OS, якая была асноўнай аперацыйнай сістэмай камп’ютараў Apple, пачынаючы з 1984 г. У адрозненне ад свайго папярэдніка, Mac OS X – гэта UNIX, пабудаваная па тэхналогіі, якая была распрацавана ў NeXT цягам другой паловы 1980-х гадоў і да пачатку 1997 года, калі кампанію набыла карпарацыя Apple.
Упершыню аперацыйная сістэма была выпушчана ў 1999 годзе як Mac OS X Server 1.0, затым з'явілася арыентаваная на персанальны камп’ютар версія (Mac OS X 10.0) у сакавіку 2001 года.
Linux і GNU
Linux – агульная назва UNIX-падобных аперацыйных сістэм, якія можна выкарыстоўваць на самых разнастайных устройствах ад суперкамп'ютараў да наручных гадзіннікаў. Ядро Linux выпускаецца пад ліцэнзіяй GNU GPL, таму кожны можа чытаць і змяняць яго зыходны код.
Праект GNU – гэта масавае супрацоўніцтва праграмістаў, якія імкнуцца стварыць абсалютна свабодную і адкрытую аперацыйную сістэму, якая была б падобная на Unix, але мела цалкам незалежны (ад Unix) зыходны код. Праект быў распачат у 1983 годзе Рычардам Столманам. У рамках гэтага праекта распрацоўваюцца значная частка складнікаў для большасці варыянтаў Linux. Па гэтай прычыне, Linux часта называюць GNU/Linux.
Тысячы праграм практычна для любой аперацыйнай сістэмы распаўсюджваюцца на ўмовах GNU General Public License – ліцэнзіі, створанай Рычардам Столманам для праекта GNU.
Google Chrome OS
Chrome – аперацыйная сістэма, створаная кампаніяй Google на аснове  ядра Linux. Мэтавая аўдыторыя Chrome – камп'ютарныя карыстальнікі, якія трацяць большую частку свайго часу на сеціва. З тэхнічнага боку гэта адзіны вэб-браўзер, у якім выкарыстоўваюцца сеціўныя прыкладанні для выканання такіх задач, як апрацоўка тэкстаў і прагляд мультымедыя.
Іншыя
Старыя аперацыйныя сістэмы, якія да гэтага часу займаюць пэўныя невялікія нішы рынку, ўключаюць OS/2 ад IBM і Microsoft; Mac OS, папярэднік сучаснай Mac OS X; BeOS; XTS-300. Некаторыя з іх, перш за ўсё RISC OS, MorphOS і AmigaOS 4 працягваюць развівацца як вузкія платформы для суполак энтузіястаў, або ў адмысловых мэтах. OpenVMS, першапачаткова ад DEC, да гэтага часу ў стадыі актыўнай распрацоўкі ў Hewlett-Packard.
Некаторая колькасць іншых аперацыйных сістэм выкарыстоўваюцца амаль выключна ў акадэмічным асяроддзі, пры выкладанні аперацыйных сістэм, і ў даследаваннях магчымасцей развіцця аперацыйных сістэм. Тыповым прыкладам сістэмы, якая выконвае абедзве ролі, з'яўляецца MINIX, у той час як, напрыклад, Singularity выкарыстоўваецца выключна для навуковых даследаванняў.
Інтэрфейс карыстальніка
Дзвюма самымі распаўсюджанымі формамі інтэрфейсу карыстальніка гістарычна з'яўляюцца інтэрфейс каманднага радка, дзе каманды камп'ютару трэба набіраць радок за радком, і графічны інтэрфейс карыстальніка, дзе прысутнічае візуальнае асяроддзе (часцей за ўсё з выглядзе акон, кнопак і значкоў).
Графічны інтэрфейс карыстальніка
Большасць сучасных камп'ютарных сістэм падтрымлівае графічны інтэрфэйс карыстальніка (GUI, ад Graphical User Interface), і звычайна ўключае яго ў сябе. У некаторых аперацыйных сістэмах, такіх як Microsoft Windows і Mac OS, GUI ўбудован ў ядро. Іншыя аперацыйныя сістэмы маюць модульную канструкцыю, аддзяляючы графічную падсістэму ад ядра АС. GNU/Linux, BSD і Mac OS X пабудаваны менавіта такім чынам.
Многія аперацыйныя сістэмы дазваляюць карыстальніку ўсталёўваць або ствараць любы карыстальніцкі інтэрфейс у адпаведнасці з іх пажаданнямі. X Window System у спалучэнні з GNOME ці KDE звычайна сустракаюцца на большасці Unix і Unix-падобных (BSD, GNU/Linux, Solaris) сістэм. Шэраг замен абалонкі Windows, якія прапануюць альтэрнатывы ўбудаванай абалонцы, былі выпушчаны, але ўбудаваная абалонка не можа быць аддзелена ад Windows. Існуюць шматлікія варыянты графічнага інтэрфейсу для Unix і Unix-падобных АС, большасць іх – вытворныя ад X11 (X Window System).
Графічныя інтэрфейсы карыстальніка змяняюцца з цягам часу. Напрыклад, Windows змяняла свой карыстальніцкі інтэрфейс амаль кожны раз, калі выходзіла новая версія АС, а графічны інтэрфейс Mac OS рэзка змяніўся са з'яўленнем Mac OS X у 1999 годзе.
Ядро
З дапамогай мікрапраграм у пастаяннай памяці прыстасаванняў (firmware) і драйвераў прылад (device drivers), аперацыйная сістэма забяспечвае базавы ўзровень кантролю над апаратнай часткай камп'ютара. Функцыі аперацыйнай сістэмы звычайна ўключаюць: выдзяленне памяці для праграм, кіраванне доступам праграм да апаратных рэсурсаў, упарадкаванне даных (сродкамі файлавай сістэмы) для іх доўгатэрміновага захоўвання, і да т.п.
Выкананне праграмы
Аперацыйная сістэма забяспечвае набор паслуг, якія спрашчаюць распрацоўку прыкладанняў. Выкананне праграмы прадугледжвае стварэнне аперацыйнай сістэмай працэсу. Ядро стварае працэс, выдзяляе яму памяць і іншыя рэсурсы, задае прыярытэт (у шматзадачных сістэмах), загружае праграмны код у памяць, і запускае выкананне праграмы.
Перарыванні
Большасць сучасных працэсараў прадастаўляе сродкі падтрымкі праграмавання з выкарыстаннем перарыванняў. Па ўзнікненні перарывання апаратная частка камп'ютара аўтаматычна прыпыняе ўсе праграмы, якія ў гэты момант працуюць, захоўвае свой статус, і запускае код, раней звязаны з перарываннем. У сучасных аперацыйных сістэмах перарыванні апрацоўвае ядро аперацыйнай сістэмы. Перарыванні могуць паступаць як ад апаратнай часткі камп'ютара, так і ад запушчаных праграм.
Калі камп'ютарная прылада выклікае перарыванне, ядро аперацыйнай сістэмы вырашае, што рабіць з гэтай падзеяй, як правіла, выконваючы нейкі код апрацоўкі перарывання. Аб'ём кода, які будзе выканан, залежыць ад прыярытэту перарывання. Задачу апрацоўкі апаратнага перарывання звычайна накіроўваюць праграме пад назвай "драйвер прылады", які можа быць часткай ядра аперацыйнай сістэмы, часткай іншай праграмы, ці абодвух. Драйверы прылад могуць потым перадаць інфармацыю запушчаным праграмам.
Праграма таксама можа стаць прычынай перарывання. Калі праграма хоча атрымаць, напрыклад, доступ да абсталявання, яна можа выклікаць перарыванне, што прывядзе да перадачы кіравання назад у ядро. Далей ядро будзе апрацоўваць запыт. Калі праграме патрэбны дадатковыя рэсурсы (ці трэба вызваліць рэсурсы), напрыклад памяць, яна выкліча перарыванне, каб прыцягнуць увагу ядра.
Рымскія ўзгоркі
Рымскія ўзгоркі — мясцовасць у Лацыі дзе ўзнік і пабудаваны Рым. У гістарычнай традыцыі, лічаць сем ўзгоркаў — Палацін, Эсквілін, Цэлій, Вімінал, Квірынал, Капітолій, Авенцін.
Першыя сталыя паселішчы ў Лацыі з'явіліся ў кан. 2 тыс. да н.э. на купе Альбанскіх узгоркаў. Гэтыя ўзгоркі былі асяродкам распаўсюджвання ла́цінаў, а пазней, у 7 ст. да н.э. цэнтрам злучэння прымітыўных лацінскіх полісаў у г.зв. Альбанскі саюз.
Аперацыйная сістэма
Рэжымы
Сучасныя працэсары падтрымліваюць некалькі рэжымаў працы. Працэсар у такім выпадку рэалізуе як мінімум два рэжымы: абаронены рэжым і прывілеяваны рэжым. Прывілеяваны рэжым выкарыстоўвае ядро аперацыйнай сістэмы для задач з нізкім узроўнем, для якіх неабходны неабмежаваны доступ да абсталявання, такіх як кантроль над запісам і сціраннем памяці, і зносіны з прыладамі, такімі як відэакарткі. Абаронены рэжым, наадварот, ужываецца амаль для ўсіх астатніх задач. Прыкладанні працуюць у абароненым рэжыме, і могуць выкарыстоўваць апаратныя сродкі толькі праз узаемадзеянне з ядром, якое кантралюе ўсё ў прывілеяваным рэжыме.
Працэсар можа таксама рэалізоўваць іншыя, падобныя на абаронены, рэжымы, напрыклад, віртуальны рэжым, каб эмуляваць стары тып працэсара, напрыклад, 16-разрадны працэсар у 32-разрадным, ці 32-бітны працэсар у 64-бітным.
Рымскія ўзгоркі
Рымскія ўзгоркі
Рымскія ўзгоркі былі заселеныя значна пазней за Альбанскія, яны знаходзяцца на адлегласці прыблізна 25 км ад мора на левым беразе Тыбру. Тымчасова, мясцовасць вакол была балоцістай, а некаторыя ўзгоркі мелі стромкія схілы, што рабіла іх прыдатнымі для арганізацыі абароны. У вусці Тыбру з марской вады здаўна здабывалі соль і па левым беразе ракі, углыб мацерыка, ішоў г.зв. Саляны шлях (Via salaria).
Палацін, або Roma quadrata
Першым, у 10— 9 ст. да н.э., лацінамі быў заселены Палацін. Гэта пацвярджаецца як антычнай традыцыяй, так і тапаграфічнымі ўмовамі — схілы Палаціна з трох бакоў вельмі стромкія, толькі ад паўночна-ўсходняга боку быў праход да вяршыні, але і яго было лёгка абараніць. Вяршыня Палаціна мела плошчу 6-8 га і была дастатковай для тымчасова даволі значнага паселішча. Палацін тымчасова акаляла балота, а паблізу яго быў брод праз Тыбр, пад узгоркам ішоў вышэйзгаданы Саляны шлях. Гэты, першы, этап у развіцці Рыму старажытнарымскія пісьменнікі звалі Roma quadrata (Квадратны Рым).
Аперацыйная сістэма
Рэжымы
Пры пачатковым запуску камп'ютара ён аўтаматычна працуе ў прывілеяваным рэжыме. Першыя некалькі праграм, неабходныя для працы камп'ютара – BIOS, загрузчык і аперацыйная сістэма – маюць неабмежаваны доступ да абсталявання, і гэта натуральна, бо ініцыялізацыя абароненага асяроддзя можа быць зроблена толькі па-за яго межамі.
Рымскія ўзгоркі
Знешнія ўзгоркі, або Septimontium
Знешнія ўзгоркі — ўмоўная назва ўзгоркаў, якія акаляюць Палацін. Першым са знешніх узгоркаў, у кан. 9 ст. да н.э., быў заселены Эсквілін, на ім пасяліліся сабіны.
8 ст. да н.э. у развіцці Рыма — перыяд, які старажытнарымскія пісьменнікі назвалі Septimontium (Сямігор'е). Праўда, меліся на ўвазе не тыя ўзгоркі, якія зараз завуцца 7-ю рымскімі ўзгоркаў, а дзве верхавіны Палаціна — Палацый і Гермал, тры верхавіны Эсквіліна — Цыспій, Фагутал і Опій, седлавіна Велія, якая злучала Палацін з Эсквілінам, і ўзгорак Цэліё. Такім чынам, тымчасова былі заселеныя тры ўзгоркі — Палацін, Эсквілін і Цэліё.
Аперацыйная сістэма
Рэжымы
У абароненым рэжыме, праграмы могуць мець доступ да абмежаванага набору інструкцый працэсара. Карыстальніцкая праграма можа выйсці з абароненага рэжыму толькі выклікам перарывання, у выніку чаго кіраванне будзе перададзена ядру. Такім чынам аперацыйная сістэма захоўвае поўны кантроль над такімі рэчамі, як доступ да памяці і абсталявання.
Кіраванне памяццю
Сярод іншага, ядро шматзадачнай і шматкарыстальніцкай аперацыйнай сістэмы павінна несці адказнасць за кіраванне ўсёй сістэмнай памяццю, якую выкарыстоўваюць бягучыя праграмы. Гэта гарантуе, што праграма не ўмешваецца ў памяць, якую ўжо выкарыстоўвае другая праграма.
Рымскія ўзгоркі
Знешнія ўзгоркі, або Septimontium
У 7 ст. да н.э. Рым яшчэ болей пашырыўся да поўначы — былі заселеныя ўзгоркі Вімінал і Квірынал. Узгорак Капітолій быў заселены ў 6 ст. да н.э., а Авенцін толькі ў сяр. 5 ст. да н.э.
Аперацыйная сістэма
Кіраванне памяццю
Кааператыўная мадэль кіравання памяццю, якую можна было сустрэць у многіх ранніх аперацыйных сістэмах, мяркуе, што ўсе праграмы добраахвотна выкарыстоўваюць сістэмны размеркавальнік памяці, і не перавышаюць выдзелены ім абсяг памяці. Гэту сістэму кіравання памяццю сёння амаль немагчыма сустрэць. У рэальнасці праграмы часта ўтрымліваюць памылкі, якія могуць прывесці да перавышэння выдзеленай памяці. Калі праграма "робіць памылку", гэта можа прывесці да таго, што будзе закранута або перапісана памяць іншых праграм. Шкоднасныя праграмы, ці вірусы, могуць мэтанакіравана змяняць памяць другіх праграм, ці могуць паўплываць на працу самой аперацыйнай сістэмы. Пры кааператыўным кіраванні памяццю дастаткова толькі адной няспраўнай праграмы, каб парушыць працу ўсёй сістэмы.
Рымскія ўзгоркі
Іншыя рымскія ўзгоркі
Апроч вышэйзгаданых, у Рыме, на правым беразе Тыбру, ёсць ўзгорак Янікул (вышыня 85 м), а на поўнач ад яго ўзгорак Ватыкан ці Ватыканскія горы (вышыня 146 м).
Рымскі Падол
Узгоркі Палацін і Эсквілін злучаныя паміж сабою скалістай седлавінай Велія, іншыя ўзгоркі раздзеленая далінамі ў старажытнасці забалочаныя, а пазней асушаныя. Так, паміж Палацінам і Капітоліям размешчаны даліны Велябр і Валовій рынак (forum Boarium). Паміж Палацінам, Капітоліям і Квірыналам — даліна Форум. Паміж Палацінам і Авенцінам — даліна Мурцыі, якая пазней навалася Вялікім цыркам (Circus Maximus). Паміж Эсквілінам, Віміналам і Квірыналам — даліны Аргілет і Субура. Паміж Цэліям і Авенцінам — Апіева дарога.
Аперацыйная сістэма
Кіраванне памяццю
Абарона памяці дазваляе ядру абмежаваць доступ працэсаў к памяці камп'ютара. Існуюць розныя метады абароны памяці, у тым ліку сегментацыя памяці і падзел на старонкі. Усе метады патрабуюць пэўнага ўзроўню апаратнай падтрымкі (напрыклад, 80286 MMU), які забяспечваюць не ўсе камп'ютары.
І пры сегментацыі і пры падзеле на старонкі, пэўныя рэгістры абароненага рэжыму паказваюць працэсару, які адрас памяці ён можа дазволіць бягучай праграме для доступу. Спробы атрымаць доступ па іншых адрасах выклічуць перарыванне, якое прымусіць працэсар перайсці ў прывілеяваны рэжым і перадаць кіраванне ядру. Такі выпадак называюць парушэннем сегментацыі, і, паколькі, з аднаго боку, цяжка прызначыць асенсаваны вынік для такой аперацыі, а з другога, такія дзеянні звычайна з'яўляюцца прыкметай памылкі ў праграме, ядро тыпова прымае рашэнне завершыць праграму, і паведаміць пра памылку.
Святлана Мікалаеўна Сямёнава
Біяграфія
Скончыла Брэсцкі дзяржаўны педагагічны інстытут імя А. С. Пушкіна ў 1972 годзе. Працавала настаўніцай матэматыкі ў Пугачоўскай васьмігадовай школе, з 1975 года — арганізатарам пазакласнай і пазашкольнай работы СШ № 1 г. Брэста, з 1985 года — дырэктарам СШ № 15 г. Брэста.
Аперацыйная сістэма
Віртуальная памяць
Многія аперацыйныя сістэмы могуць "падмануць" праграмы, выкарыстоўваючы памяць на жорсткім дыску і аператыўную памяць быццам адзін непарыўны кавалак памяці, які называюць віртуальнай памяццю. Выкарыстанне віртуальнай адрасацыі памяці (такой як старонкавая або сегментная) азначае, што ядро можа вырашаць, якую памяць кожная праграма можа выкарыстоўваць у любы момант часу, і дазваляе аперацыйнай сістэме выкарыстоўваць адзін участак памяці для некалькіх задач.