cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Элам
Стары эламскі перыяд
Пасля знішчэння Акадскай імперыі гутыямі адносіны паміж Шумерам і Эламам былі складанымі. Гудэа, энсі Лагаша, паведамляў, што перамог Элам і Аван. На адной з яго цыліндрычных пячатак кажацца, што эламіты і жыхары Суз удзельнічалі ў пабудове храма ў Лагашы. Сярод абласцей, заваяваных Пузур-Іншушынакам, узгадвалася вобласць Кут, населеная гутыямі. Такім чынам, яго перамога магла садзейнічаць паўстанню Утухегаля і ўзвышэнню трэцяй дынастыі Ура. Яе другі прадстаўнік Шульгі падначаліў сабе Элам. Сузы былі пераўтвораны ў адзін з найважнейшых гарадоў агульнай шумерскай дзяржавы. Тут дзейнічалі законы Ур-Наму, выплочваліся штогадовыя правінцыйныя падаткі. Болей за тое, эламіты былі вымушаны служыць у шумерскім войску. Але ў горных ускраінах працягвала існаваць мясцовая ўлада. У прыватнасці, захавалася дынастыя Сімашкі, у якой усяго налічвалася 12 валадароў. Характэрна тое, што ў перыяд трэцяй дынастыі Ура яны прынялі шумерскі тытул вайскаводаў.
Падчас кіравання Ібі-Суэна, апошняга лугаля трэцяй дынастыі Ура, Элам паўстаў супраць шумераў. Ібі-Суэн здолеў адбіць у паўстанцаў Сузы, але яго поспехі былі перарваны прыроднай катастрофай на радзіме. Паміж 2022 г. да н. э. і 2018 г. да н. э. Тыгр і Еўфрат змянілі свае рэчышчы. У Шумеры пачаліся голад і распад дзяржавы. Ібі-Суэн захаваў уладу толькі ў Уры. У 2004 г. да н. э. Кіндату, шосты прадстаўнік дынастыі Сімашкі, узначаліў кааліцыю горных народаў і ўзяў Ур у аблогу. Эламіты перакрылі канал, які злучаў горад з Еўфратам, што дапамагло ім скончыць аблогу перамогай. Ур быў разбураны. Ібі-Суэна і сакральную статую Сіна вывезлі ў Элам. Вызваленне Элама ад панавання трэцяй дынастыі Ура ўнесла змены ў тытул кіраўнікоў дынастыі Сімашкі. Індату-Іншушынак I, сын Кіндату, ужо называў сябе як сункір (манарх) Элама і Сімашкі.
Да сярэдзіны XIX ст. да н. э. у Эламе адбылася змена кіравання, калі ўлада апынулася ў валадароў з першасным тытулам сукальмах. Звычайна іх вылучаюць у самастойную дынастыю, паколькі сувязь з папярэдняй дынастыяй Сімашкі не ясная. Першым яе прадстаўніком быў Эпарты, або Эбарат, таму гэтую дынастыю часам называюць Эпартыдамі. Перад сваім імем Эпарты ставіў клінапісны знак «дэнгір», што значыла «бажаство» — незвычайны выпадак для Элама, дзе ў адрозненні ад Акада і Шумера валадары не абагаўляліся. Для ўзмацнення свайго стану ён ажаніўся з прынцэсай з Ісіна. Яго сын Шылхаха не меў прамых нашчадкаў і перадаў уладу нашчадкам сваёй сястры. У далейшым усе валадары дынастыі спасылаліся на свой род ад сястры Шылхахі.
Дынастыя сукальмах вяла актыўную палітыку ў дачыненні да Месапатаміі, аднак ёй прыйшлося сутыкнуцца з узвышэннем Вавілона. У 1764 г. да н. э. Хамурапі, валадар Вавілона, перамог кааліцыю Элама, Эшнуны і Асірыі, а ў 1763 г. да н. э. разбурыў Ларсу і паланіў Рым-Сіна, прадстаўніка апошняй дынастыі Ларсы, якая па меркаванню некаторых вучоных паходзіла з Элама. У канцы XVIII ст. да н. э. або ў пачатку XVII ст. да н. э. эламскі сукальмах Кутыр-Нахунтэ зрабіў спусташальнае нашэсце на Вавілонію, дзе зруйнаваў святыні Акада. Магчыма, менавіта яго ўзгадвае Кніга Быцця пад імем Кедарлаамэр, калі апавядае пра ўмяшанне эламітаў у вайну на Блізкім Усходзе. Саслабленне Вавілона садзейнічала яго заваяванню касітамі, якія пазней ператварыліся ў супернікаў Элама.
Сярэдні эламскі перыяд
На мяжы XVI ст. да н. э. і XV ст. да н. э. дынастыя Эпартыдаў спынілася пры невядомых абставінах. На чале Элама стаў валадар Кідыну, які ўжо не ўжываў тытул сукальмах. Ён і яго 4 пераемнікі зваліся сункір Элама і Аншана, а таксама служкамі Кірвашыра, бажаства з Іранскага плато. Відавочна, іх кіраванне было спынена нашэсцем касіцкага валадара Курыгальзу. Згодна з месапатамскімі крыніцамі, валадар Элама кпіў з яго і прапаноўваў пазмагацца. Курыгальзу атрымаў перамогу, захапіў праціўніка ў палон і ўвайшоў у Сузы. Захоп палаца ў гэтым горадзе ён прысвяціў багіне Нінліль. На троне Элама апынуўся заснавальнік новай дынастыі Ігіхалкі, які дзякаваў за прыход да ўлады багіню Іштар. Яго сын Пахір-Ішан ажаніўся з сятрой (або дачкой) Курыгальзу.
З часоў знікнення эламскай лінейнай пісьмовасці ў адміністрацыйным жыцці Элама часцей карысталіся акадскай мовай. У гады кіравання дынастыі Ігіхалкідаў працягвалі карыстацца клінапісам, але ўжывалі эламскую мову. Дзякуючы міру з Вавілоніяй валадары разгарнулі маштабнае будаўніцтва ў Сузах і Чога-Занбіль. Унташ-Напірыша (XIII ст. да н. э.), заснавальнік Чога-Занбіль, узводзіў не толькі культавыя комплексы і ўмацаванні, але таксама складаныя ірыгацыйныя збудаванні. Аднак у другой палове XII ст. у справы саслабленай касіцкай дынастыі Вавілоніі пачала актыўна ўмешвацца Асірыя. Таму эламскі валадар Кідын-Хутран здзейсніў 2 спусташальныя паходы ў Месапатамію.
Дынастыя Шутрукідаў, што ўсталявалася на мяжы XIII ст. да н. э. і XII ст. да н. э., працягвала палітыку папярэднікаў па «эламізацыі» Элама, а таксама актыўна займалася будаўніцтвам. Яе другі прадстаўнік Шутрук-Нахунтэ, які даў назву ўсёй дынастыі, займаўся зборам стэл і іншых старажытных помнікаў. Часцяком іх дастаўлялі яго воіны з экспедыцый у горныя мясцовасці. У 1157 г. да н. э. яго войска захапіла Вавілон і канчаткова выгнала дынастыю касітаў. Аднак сіл для даўгатэрміновага ўтрымання шматнаселенай Вавілоніі ў эламітаў не было. У неакупаванай частцы краіны ўлада перайшла да другой дынастыі Ісіна, якая вызваліла Вавілон. Нашчадкі Шутрук-Нахунтэ былі вымушаны абмяжоўвацца спусташальнымі рэйдамі супраць суседняй краіны. Яны таксама атакавалі Асірыю. Навухаданосар I здзейсніў 2 зваротныя паходы супраць Элама. Першы скончыўся фактычным паражэннем з-за эпідэміі, што ахапіла яго войска. Але ў другі раз ён уварваўся ў Сузіяну і атрымаў перамогу на рацэ Дыяла. Навухаданосар I не здолеў развіць поспех і канчаткова заваяваць Элам, паколькі сам пацярпеў паражэнне ад Асірыі.
Новы эламскі перыяд
Катастрофа бронзавага веку і некалькі наступных стагоддзяў гісторыі Элама амаль не асветлены пісьмовымі крыніцамі. У XI—X стст. да н. э. на Іранскім плато і паўночна-ўсходніх схілах Загроса з’явіліся арыі, якія ў першай палове 1 тысячагоддзя да н. э. стварылі магутныя дзяржавы Мідыю і Персію. Ускосным сведчаннем таго, што Элам пацярпеў ад нашэсця, з’яўляецца пакіданне карэнным насельніцтвам Аншана каля 1000 г. да н. э. Магчыма, гэта паўплывала на змену ў адносінах паміж Эламам і Вавілоніяй, якія выступілі як саюзнікі супраць супольных ворагаў. У 985—980 гг. Вавілонам кіраваў Мар-біці-апла-уцур, валадар эламскага паходжання. У 720 г. да н. э. эламіты выступілі на баку вавіланян і перамаглі асірыйскага валадара Саргана II.
Адным з першых валадароў Элама ў 1 тысячагоддзі да н. э., што ўзгадваўся ва ўласна эламскіх крыніцах, быў Шутрук-Нахунтэ II (скончыў кіраваць у 699 г. да н. э.). Хаця яго часам адносяць да нейкай новай дынастыі, якая ўзначаліла краіну пасля Шутрукідаў, сам ён лічыў сябе іх нашчадкам і меў тыя ж тытулы, што і валадары канца 2 тысячагоддзя да н. э. Цікава, што доўгі час даследчыкі меркавалі, быццам бы яго першасным імем было Шутур-Нахунтэ. Але, як пазней высветлілася, гэта былі розныя валадары. Ён называў сябе прымнажальнікам дзяржавы. У 702 г. да н. э. няўдала падтрымаў вавілонскага валадара Мардук-апла-ідзіна II у барацьбе з Сінахерыбам і ў выніку, паводле вавілонскіх крыніц, быў зрынуты сваім братам Халушу-Іншушынакам, які ў сваю чаргу быў забіты падчас паўстання.
У 691 г. да н. э. Сінахерыб арганізаваў буйную ваенную экспедыцыю супраць Элама як помсту за выкраданне яго сына з Вавілона. Асірыйскае і эламскае войскі сустрэліся на рацэ Тыгр. Сінахерыб паведамляў, што забіў у бітве 150 000 варожых воінаў. Ён пахваляўся : Колы маёй баявой калясніцы, якая зводзіць бязбожных і злых, былі заліты брудам і крывёй. Я запоўніў раўніну целамі іх ваяроў, як травою. Я зрэзаў ім яечкі і парваў іх інтымныя месцы, як насенне агуркоў у чэрвені. Потым яны ўцяклі ад мяне. Яны стрымлівалі мачу, але дазвалялі гною патрапіць у іх калясніцы. Але яго пахвальба хавала рэчаісны пройгрыш. Яму прыйшлося спыніць наступ і вярнуцца ў Асірыю.
Відавочна, у гады кіравання асірыйскага валадара Асархадона адносіны паміж яго дзяржавай і Эламам на кароткі час палепшыліся. Ашурбаніпал нават узгадваў харчовую дапамогу, якую яго бацька аказаў эламскаму валадару Уртаку (каля 675—664 гг. да н. э.), калі ў Эламе здарыўся неўрадлівы перыяд. Але, калі ён узначаліў імперыю, адносіны паміж краінамі зноў абвастрыліся. Эламіты падтрымалі яго брата Шамаш-шум-укіна ў барацьбе за трон, а таксама працягнулі набегі на Месапатамію. У 653 г. да н. э. войска Ашурбаніпала ўварвалася ў Элам і на рацэ Улай атрымала бліскучую перамогу. Эламскі валадар Тэмці-Хубан-Іншушынак быў абезгалоўлены. У Ніневіі захаваўся рэльеф, на якім Ашурбаніпал выяўлены падчас адпачынку з жонкай, а галава Тэмці-Хубан-Іншушынака непадалёк прымацавана да дрэва :
У 646—645 гг. да н. э. Ашурбаніпал паўтарыў паход на Элам і заняў Сузы. Эламскі валадар Хумпан-Хальташ схаваўся ў гарах, але трапіў у палон да горнага племені і быў перададзены асірыйцам. Лічыцца, што Элам быў канчаткова заваяваны Асірыяй у 639 г. да н. э.
У 605 г. да н. э., калі Асірыя была заваявана Мідыяй і Вавілоніяй, горная частка Элама ўвайшла ў склад Мідыі, а раўнінная — Вавілоніі. Відавочна, Сузы атрымалі пэўную аўтаномію, паколькі ў першай палове VI ст да н. э. тут узгадваліся мясцовыя валадары. У 540 г. да н. э. Элам увайшоў у склад імперыі Ахеменідаў. Апошнюю спробу ўзнавіць незалежнасць радзімы зрабілі паўстанцы-эламіты на чале з Ашынам у 522 г. да н. э. Але паўстанне было задушана, а Ашына забіты Дарыем I.
Дзяржава
Асаблівасцю функцыянавання дзяржавы ў Эламе было тое, што ён аб’ядноўваў некалькі адміністрацыйных фарміраванняў: Сузы, Аван, Сімашкі і Аншан. Прычым, у гісторыкаў не выклікае спрэчак толькі месцазнаходжанне Сузаў. Некаторыя мяркуюць, што Аван і Аншан маглі з’яўляцца тым жа самым месцам, паколькі ў перыяд існавання тытула валадара Элама і Авана, Аншан не ўзгадваўся. Калі з’явіўся тытул валадара Элама і Аншана, Аван ужо не пералічваўся ў складзе дзяржавы. Але звычайна Аван лакалізуюць на поўнач ад Сузаў, Сімашкі — на паўночны усход, а Аван — на усход і паўднёвы ўсход. Вобласць Сімашкі была далучана толькі Пузур-Іншушынакам і канчаткова інтэгравалася ў склад Элама пасля заняпаду трэцяй дынастыі Ура. Не вядома, ці сапраўды вобласць Аншан была часткай Элама ў апошнія стагоддзі яго існавання. На сувязь з Аншанам першай паловы 1 тысячагоддзя да н. э. прэтэндавала дынастыя Ахеменідаў.
На працягу большай часткі XX ст. даследчыкі гісторыі Элама сцвярджалі, што мясцовая манархія была трыадзінай. Усталяванне трыадзінства імкнуліся прасачыць ужо ў перыяд дынастыі Сімашкі. Выразна яно выяўлялася падчас кіравання дынастыі Эпартыдаў. Выглядала гэта наступным чынам. На чале дзяржавы стаяў вярхоўны валадар, але разам з ім існавала пасада другога валадара, старэйшага з братоў манарха. Яго рэзідэнцыя знаходзілася ў месцы паходжання дынастыі, але ні ў якім разе не ў Сузах. Сузы былі падначалены свайму асабліваму валадару, звычайна старэйшаму сыну вярхоўнага валадара. Пасля смерці апошняга, другі валадар займаў трон, яго пасада перадавалася маладзейшаму брату, але валадар Сузаў працягваў кіраваць пакуль не паміраў, і тады яго месца атрымоўваў старэйшы сын дзейснага манарха.
Сучасныя даследчыкі адмаўляюцца ад сцверджання аб трыадзінстве ўлады. Атрыманне трона ў спадчыну звычайна засноўвалася на мужчынскім першародстве. Аднак манархі Элама мелі традыцыю жаніцца на сваіх сёстрах, прычым дзеці ад такіх шлюбаў мелі вышэйшы статус, чым іншыя дзеці валадара, а значыцца маглі прэтэндаваць на трон перш за старэйшых братоў ад іншых шлюбаў. Вышэйшая жа ступень легітымнасці была прадастаўлена сыну, народжанаму ад саюза валадара з яго ўласнай дачкой. Калі ў манарха не было нашчадкаў, то ўлада пераходзіла да пабочнай лініі дынастыі, часцей — да яго брата або пляменніка. Наяўнасць асобнага валадара Сузаў не была правілам, хаця вярхоўны валадар мог часова перадаваць частку ўлады свайму сыну або сваяку, напрыклад, калі яго двор пераязджаў улетку са спякотнай сталіцы ў горы.
Некаторае выключэнне складае перыяд канца кіравання дынастыі Сімашкі — пачатку кіравання дынастыі Эпартыдаў. Падобна на тое, што першыя сукальмах валадарылі разам з прадстаўнікамі старой дынастыі, прычым абедзве дынастыі прэтэндавалі на ўсю ўладу ў дзяржаве. Тытул сукальмах паходзіў з суседняга Шумера і быў ніжэйшы за тытулы лугаля і энсі. Відавочна, ён з’явіўся ў Сузах у перыяд шумерскай акупацыі трэцяй дынастыяй Ура. Але менавіта пры Эпартыдах, што карысталіся ім, адбылося небывалае ўзвышэнне дзяржавы, калі манархі Мары і Вавілона звярталіся да эламскага валадара прыніжана як да бацькі.
Манархі Элама разглядалі сябе як прылады волі багоў, а таму іх цывільная ўлада перамяжоўвалася з сакральнай. Яны выступалі ў ролі вярхоўных суддзяў, вайскаводаў і будаўнікоў. Да 1 тысячагоддзя да н. э. асноўным сімвалам іх улады з’яўлялася змяя. У прыватнасці, ў абліччы змяі быў зроблены трон. Выявы змеяў таксама знаходзяць на іншых палацавых артэфактах.
Рэлігія
Рэлігія эламітаў была політэістычнай. Усяго вядома каля 200 імёнаў багоў, якіх шанавалі ў Эламе, аднак многія з іх мелі неэламскае паходжанне. Вядомы культы дыльмунскага бога фінікавых пальм Анзака, шумерскіх і акадскіх багоў Інаны, Сіна, Шамаша, Іштар, Эа і інш. Ім будавалі храмы, прысвячалі надпісы, імі кляліся, дадавалі іх імёны ў свае асабістыя. Існавалі эламскія цыліндрычныя пячаткі з міфалагічнымі сюжэтамі з Месапатаміі. Росквіт шанавання іншаземных багоў прыйшоўся на эпоху Эпартыдаў. Эламскія багі ўпершыню ўзгадваюцца ў дагаворы з Нарам-Сінам. У другой палове 2 тысячагоддзя да н. э. іх шанаванне набывае болей уяўны характар. Аднак далёка не ўсе эламскія багі атрыбутаваны. Амаль палова эламскіх багоў, якія згадваюцца ў шумерскіх і акадскіх крыніцах, невядома з эламскіх тэкстаў. З 19 эламскіх багоў, пералічаных Ашурбаніпалам, атрыбутаваны толькі 14.
Найбольш вядомыя багі эламскага пантэона:
Пасрэднікам паміж багамі і людзьмі лічылася жрэцтва. Яно складала асобны пласт грамадства і было арганізавана ва ўплывовую супольнасць. На чале яе стаялі вярхоўны жрэц і яго намеснік у Сузах. Храмы валодалі землямі, рухомай і нерухомай маёмасцю, атрымоўвалі ахвяраванні ад парафіян і валадароў, займаліся ліхвярствам. Жрацы ўваходзілі ў склад арыстакратыі, часам займалі дзяржаўныя і ваенныя пасады. Жрацамі маглі быць як мужчыны, так і жанчыны. Аднак пробашчамі храмаў з'яўляліся толькі мужчыны. Акрамя шанавання багоў, эламскія жрацы практыкавалі магію, у прыватнасці некрамантыю.
Санта Лючыя
«Санта Лючыя» (Санта Лючия) — беларускі двухсерыйны тэлевізійны фільм, зняты ў 1999 годзе Белтэлерадыёкампаніяй.
Сюжэт
Героі фільма апынуліся ў дзіцячым доме таму, што іх дом згарэў. Іх адправілі туды на месяц-другі, але сродкаў на новае жыллё бацькі не зарабілі не тое, што за месяц, а і ніколі. Знойдзена агульная мова з таварышамі, з педагогамі. Дзіцячы дом стаў іх новым домам і ўсё б добра, калі б не каханне, сутыкнуўшыся з якім, педагогі разгубіліся…
Музей акупацый (Талін)
Музе́й акупа́цый (Okupatsioonide muuseum) — музей у Таліне (Эстонія), які знаходзіцца на рагу вуліцы Таампэа і бульвара Каарлі. Экспазіцыі музея прысвечаныя гісторыі Эстоніі ў 1940—1991 гадах, калі краіна была паслядоўна акупаваная СССР, нацысцкай Германіяй і зноў Савецкім Саюзам.
У 1999 годзе члены Эстонскага фонду Кістлер-Рытса (Kistler-Ritso Eesti Sihtasutus) пачалі збор інфармацыі для будучай экспазіцыі і гістарычных даследаванняў. Было распачата супрацоўніцтва з Эстонскай міжнароднай камісіяй па расследаванні злачынстваў супраць чалавецтва, Эстонскай дзяржаўнай камісіяй па экспертызе палітыкі рэпрэсій, Асацыяцыяй «Memento», Даследчым цэнтрам савецкай эпохі ў Эстоніі, а таксама з расійскім таварыствам «Мемарыял» і іншымі арганізацыямі. Музей быў афіцыйна адчынены 1 ліпеня 2003 года.
Яўген Гудзь
Яўген Гудзь (Eugene Hutz, Євген Гудзь, сапраўднае імя — Яўгеній Аляксандравіч Мікалаеў; ) — вакаліст гурта Gogol Bordello, акцёр і дыджэй.
Біяграфія
Яўген Гудзь — заснавальнік гурта Гогаль Бардэла, нарадзіўся 6 верасня 1972 ў Баярцы, непадалёк ад Кіева. Пасля аварыі на ЧАЭС быў з сям’ёй эвакуіраваны на Заходнюю Украіну. Пазней, у якасці бежанца, Гудзь пабываў у многіх краінах Еўропы — у Польшчы, Венгрыі, Аўстрыі, Італіі, а ў 1990 годзе эміграваў у ЗША, дзе асеў спачатку ў Вермонце, а ў 1997 годзе перабраўся ў Нью-Ёрк.
Яшчэ ў Вермонце Гудзь заснаваў гурт The Fags і Flying Fuck. У Нью-Ёрку ён пазнаёміўся з членамі сваёй цяперашняй каманды — Сяргеем Рабцавым, Юрыем Лемешавым і іншымі.
Першапачаткова гурт называўся «Hutz and the Bela Bartoks», але, па словах Яўгена, «nobody knows who the hell Bela Bartok is in the United States» (пераклад: «ніхто ў Злучаных Штатах не ведае, хто, чорт вазьмі, такі гэты Бела Бартак»).
Трыумф Цэзара
Трыумф Цэзара — габелен у калекцыі Нясвіжскага палацава-паркавага комплексу, экспануецца ў Тэатральнай зале палаца Радзівілаў. З'яўляецца найбольш дарагім і рарытэтным габеленам на Беларусі.
Рэнесансны габелен створаны ў другой палове XVI стагоддзя брусельскімі майстрамі. За аснову былі ўзяты работы італьянскага мастака XV стагоддзя Андрэа Мантэньі. На габелене адлюстраваны Цэзар, які забівае гіганта, якога ніхто не мог перамагчы. Пра гэта кажа і надпіс на латыні.
У 2013—2014 гг. быў адрэстаўраваны майстрамі з Мастацкага музея Літвы па заказе Нацыянальнага гісторыка-культурнага музея-запаведніка «Нясвіж».
NGC 3749
NGC 3749 (іншыя абазначэнні — ESO 320-8, MCG -6-26-2, AM 1133-374, IRAS11333-3743, PGC 35861) — спіральная галактыка (Sa) ў сузор’і Цэнтаўр.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Дунцінху
Дунтынху, Дунцінху́  (洞庭湖) — возера на ўсходзе Кітая, на Цзянханьскай раўніне, у даліне ракі Янцзы.
Плошча ад 4—5 тыс. км² зімой (распадаецца на некалькі вадаёмаў) да 10—12 тыс. км² летам; сезонныя ваганні ўзроўню 10—15 м. Глыбыні да 8 м. У возера ўпадаюць рэкі Сянцзян, Юаньцзян, Лішуй, Цзышуй і інш., рэгулюе сцёк ракі Янцзы (з якой злучана рукавамі), прымае ўлетку 40—60 % яе паводкавых вод.
Суднаходства, рыбалоўства. Наваколлі возера — цэнтр вырошчвання рысу.
Вуліца Энгельса
Вуліца Энгельса:
Газімурскі хрыбет
Газімурскі хрыбет — горны хрыбет у паўднёва-ўсходняй частцы Забайкальскага края Расіі, у міжрэччы pэк Газімур і Урумкан.
Працягласць хрыбта дасягае 200 км пры шырыні 20—50 км. Пераважныя вышыні складаюць ад 900 да 1100 м, найвышэйшы пункт — гара Ушмунскі Галец (1372 м). Хрыбет складзены пераважна гранітамі, гнейсамі, крышталічнымі сланцамі і пясчанікамі палеазойскага, месцамі мезазойскага ўзросту.
На схілах хрыбта лістоўнічная тайга, месцамі стэп.
Бурдур (значэнні)
Назву Бурдур маюць: горад і правінцыя ў Турцыі.
Раман Сяргеевіч Вягера
Раман Вягера (нар., ) — беларускі футбаліст, абаронца расійскага клуба «Спартак» з Кастрамы.
Клубная кар’ера
Выхаванец СДЮШАР гродзенскага «Нёмана». У пачатку 2015 года перабраўся ў Акадэмію АБФФ, якая функцыянавала на базе мінскага Рэспубліканскага дзяржаўнага вучылішча алімпійскага рэзерву (РДВАР). У ліпені 2017 года пасля заканчэння навучання вярнуўся ў «Нёман», дзе стаў выступаць за дубль.
У ліпені 2018 года на правах арэнды далучыўся да «Ліды», дзе стаў іграком асновы. Па заканчэнні сезона ў лістападзе 2018 года вярнуўся ў «Нёман». Да сезона 2019 рыхтаваўся разам з асноўным складам гродзенцаў, аднак пачаў сезон у дублі. 2 чэрвеня 2019 года дэбютаваў у Вышэйшай лізе, адгуляўшы ўсе 90 хвілін у матчы з мазырскай «Славіяй» (0:1). У далейшым стаў трывала прыцягвацца да асноўнай каманды, гуляючы таксама за дубль.
Са студзеня 2021 года стаў трэніравацца з брэсцкім «Рухам», які ў сакавіку афіцыйна арандаваў абаронцу. Гуляў толькі за дубль і ў ліпені 2021 года вярнуўся «Маларыту», а неўзабаве далучыўся да дзяржынскага «Арсенала» , дзе замацаваўся ў стартавым складзе і дапамог камандзе выйсці ў Вышэйшую лігу.
У пачатку 2022 года рыхтаваўся да новага сезона з «Рухам», аднак у сакавіку, пасля таго як брэсцкая каманда знялася з Вышэйшай лігі, зноў далучыўся да «Арсенала» і неўзабаве падпісаў паўнавартасны кантракт з дзяржынскім клубам. У сезоне 2022 рэгулярна гуляў у аснове дзяржынскага клуба.
У студзені 2023 года перайшоў у жодзінскае «Тарпеда-БелАЗ». У складзе жодзінскай каманды заставаўся на лаўцы запасных, зрэдку выхадзіў на замену ў канцы сустрэчы. У ліпені 2023 года кантракт з клубам па пагадненні бакоў быў разарваны, і неўазабе абаронца далучыўся да кастрамскога «Спартака».
Міжнародная кар’ера
У кастрычніку 2016 года і сакавіку 2017 года ў складзе юнацкай зборнай Беларусі (да 17 гадоў) прымаў удзел адпаведна ў кваліфікацыйным і элітным раўндах чэмпіянату Еўропы.
У кастрычніку 2017 года, а таксама ў кастрычніку 2018 года ў складзе юніёрскай зборнай Беларусі (да 19 гадоў) прымаў удзел у кваліфікацыйных раўндах чэмпіянату Еўропы.
26 сакавіка 2019 года дэбютаваў у моладзевай зборнай Беларусі, выйшаўшы на замену ў другім тайме ў таварыскім матчы супраць Літвы (1:0).
26 лютага 2020 года дэбютаваў за нацыянальную зборную Беларусі ў таварыскім матчы супраць Балгарыі (1:0), выйшаўшы на замену ў канцы сустрэчы.
Лешна (Польшча)
Лешна (Leszno) — горад на правах павета ў Велікапольскім ваяводстве Польшчы.
Насельніцтва — 64 610 жыхароў (2014 год).
Гафурыйскі раён
Гафуры́йскі раён (Гафурийский район; Ғафури районы) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў цэнтральнай частцы Башкартастана ў Расіі. Адміністрацыйным цэнтрам з’яўляецца сяло Краснаўсольскі.
Геаграфія
Гафурыйскі раён мяжуе з Беларэцкім, Ішымбайскім, Стэрлітамацкім, Аўргазінскім, Кармаскалінскім і Архангельскім раёнамі. Плошча раёна складае 3038,02 км².
Гісторыя
Гафурыйскі раён быў утвораны 20 жніўня 1930 года ў адпаведнасці з пастановай УЦВК.
Наваселле
Назву Навасе́лле маюць:
Даніэл Карлтан Гайдузек
Даніэл Карлтан Гайду́зек (Daniel Carleton Gajdusek,, Іонкерс, ЗША — , Тромсё, Нарвегія) — амерыканскі педыятр, вірусолаг і эпідэміёлаг. Лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне ў 1976 годзе разам з Б.Бламбергам «за адкрыцці, якія датычацца новых механізмаў паходжання і распаўсюджвання інфекцыйных захворванняў».
Біяграфія
Скончыў Рочэстэрскі ўніверсітэт (1943). З 1949 года ў Гарвардскім універсітэце, у 1954 годзе — у Пастэраўскім інстытуце ў Тэгеране, у 1955—1957 гадах у Інстытуце медыцынскіх даследаванняў у Мельбурне, з 1958 года ў Нейралагічным цэнтры Нацыянальнага інстытута здароўя (ЗША).
У 1950-х гадах Гайдузек раскрыў інфекцыйную прыроду нейралагічнага захворвання куру, распаўсюджаную ў той час сярод жыхароў Новай Гвінеі племені фарэ. Жывучы доўгі час сярод абарыгенаў племені і вывучаючы гэтую хваробу, ён звязаў з'яўленне захворвання з традыцыяй канібалізму — з'ядання мозгу памерлых. Ён лічыў, што куру выклікаецца «латэнтным вірусам». Аднак, пазней высветлілася, што інфекцыйны агент куру — прыён, г.зн. нармальны бялок арганізма, які прыняў патагенныя ўласцівасці з-за змены канфармацыі.
Аўтар навуковых прац па вірусалогіі, эпідэміялогіі, педыятрыі, генетыцы і эвалюцыі чалавека ў ізаляваных папуляцыях. Стваральнік вучэння пра павольныя вірусныя інфекцыі чалавека (хваробы з працяглым інкубацыйным перыядам і пашкоджаннем ЦНС).
Член Амерыканскай акадэміі навук і мастацтваў, Нацыянальнай АН ЗША, Амерыканскай акадэміі неўралогіі.
Кастрычніцкая вуліца
Кастрычніцкая вуліца:
Гунб’ёрн
Гунб'ёрн (Gunnbjørns Fjeld) — самая высокая гара Грэнландыі і найвышэйшы пункт Арктыкі. Належыць горнай сістэме Уоткінса. Знаходзіцца ў поясе гор, вышыня якіх перавышае 2500 м. Размешчана на паўднёвым усходзе вострава, за 100 км ад Дацкага праліва.
Атрымала сваю назву ў гонар першаадкрывальніка Грэнландыі Гунб'ёрна Ульфсана. У ісландскіх сагах гара згадвалася пад імем Хвітсерк, што літаральна азначае «белы сарафан».
Першае задакументаванае ўзыходжанне на Гунб'ёрн было здзейснена 16 жніўня 1935 года Аўгусцінам Курто, Джэкам Лонглендам, Эбі Мункам, Х. Г. Уагерам і Лоўрэнсам Уагерам.
Палацца Публіка (Сан-Марына)
Палацца Публіка (Palazzo Publico, Народны палац) — рэзідэнцыя ўрадавых органаў Сан-Марына і мэрыі горада Сан-Марына. Будынак служыць для правядзення афіцыйных цырымоній і з’яўляецца месцазнаходжаннем Генеральнага савета, капітанаў-рэгентаў, Савета Дванаццаці і Дзяржаўнага кангрэса.
Быў пабудавана ў стылі сярэднявечных італьянскіх палацца ў 1884—1894 архітэктарам Франчэска Адзуры на месцы старой урадавай рэзідэнцыі Domus Magna Comunis (Дом вялікіх камун). Паступова будынак перастаў адпавядаць стандартам бяспекі і запатрабавалася комплексная рэканструкцыя, якая была завершана 30 верасня 1996 года пад кіраўніцтвам Гае Аўленці.
Біледжык (значэнні)
Назву Біледжык маюць: горад і правінцыя ў Турцыі.
NGC 3750
NGC 3750 (іншыя абазначэнні — MCG 4-28-8, ARP 320, ZWG 127.9, HCG 57C, VV 282, NPM1G +22.0340, PGC 36011) — галактыка ў сузор’і Леў.
Шапкаўскі сельсавет
Ша́пкаўскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Аршанскага раёна Віцебскай вобласці. Цэнтр — вёска Юрцава.
Утвораны 20 жніўня 1924 года як Шапкаўскі (Шапкінскі, Юрцаўскі) сельсавет у складзе Аршанскага раёна Аршанскай акругі БССР. Цэнтр — вёска Шапкі. У 1925 годзе цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Юрцава. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Аршанскім раёне БССР. У 1931 годзе цэнтр сельсавета вернуты ў вёску Шапкі. З 20 лютага 1938 года ў складзе Віцебскай вобласці. У 1939 годзе цэнтр сельсавета перанесены зноў у вёску Юрцава. З 9 верасня 1946 года сельсавет у складзе Арэхаўскага раёна, з 17 снежня 1956 года — у складзе Аршанскага раёна. 16 верасня 1960 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Межаўскага (7 населеных пунктаў: Івашкава, Калатоўкі, Пісаршчына, Шапкі, Юрцава, пасёлак Юрцава і раз’езд Юрцава) і Высокаўскага (5 населеных пунктаў: Абухава, Барсукі, Селякта, пасёлак чыгуначнай станцыі Хлусава і дзіцячы дом Хлусава) сельсаветаў.
На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 12 населеных пунктаў.
Gogol Bordello
Gogol Bordello (Гогаль Бардэла) — амерыканскі гурт. У сваёй гры спалучае некалькі музычных стыляў. Гурт быў заснаваны ў 1999 годзе ў Нью-Ёрку украінскім эмігрантам Яўгенам Гудзем з музыкантаў ўсходнееўрапейскага паходжання — з Украіны і з Расіі, а таксама Ізраіля. Яны вядомыя сваімі тэатралізаванымі пастаноўкамі канцэртаў, якія з’яўляюцца сумессю карнавалу і камедыі. Іх музыка адчула ўплыў украінскіх і рускіх народных матываў, карпацкай (у асноўным украінскай), цыганскай музыкі, у суправаджэнні акардэона і скрыпкі (у некаторых альбомах і саксафона) і з’яўляецца аб’яднаннем раманса, панка, фолк-року і рок-н-ролу.
Навасяды
Назву Навася́ды маюць:
Жанатап
Жанатап — сяло ў Актагайскім раёне Паўладарскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад Муткенаўскай сельскай акругі. Код КАТА — 553249300.
Часлаў Найдзюк
Часлаў (Чэслаў) Найдзю́к (, в. Бойдаты, Ваўкавыскі павет — , Пасадэн, Каліфорнія, ЗША) — беларускі грамадскі дзеяч.
Біяграфія
Брат Язэпа Найдзюка.
У час Другой сусветнай вайны старшыня акруговага міравога суда ў Вілейцы.
У 1949 эмігрыраваў у ЗША, арганізоўваў беларускае жыццё ў Каліфорніі, супрацоўнічаў з газетай «Беларус».
Пахаваны на могільніку Галівуд-Хілз у Пасадэне, Каліфорнія.
Сям'я
У верасні 1956 года ажаніўся з Юзэфай Брэчкай, ад якой меў дзвюх дачок, Ядзю і Карнелю, і сына Віктара.
Свята-Петра-Паўлаўская царква (Моўчадзь)
Гісторыя
Храм узведзены ў 1869—1873 гадах па тыпавым праекце, дапрацаваным і «прывязаным» архітэктарам Мікалаем Ціхвінскім.
Падрадчыкамі выступалі купцы Нахман Буткоўскі, Шыман Скідзельскі і Абрам Прэхнер, з іх жа было спагнана на гэтыя мэты 2475 рублёў з-за неплацежаздольнасці прыхаджан і шэрагу неўраджаяў і падзяжу жывёлы.
Згодна з апісаннем 1897 года настаяцелем храма з 6 снежня 1843 года быў Венядыкт Качаноўскі. Пры царкве было царкоўна-прыходскае папячыцельства, 5 царкоўных школ: у Белалозах, Кузявічах, Саўцавічах, Харашоўцы і Ярашове з 144 навучэнцамі хлопчыкамі і 14 дзяўчынкамі. Мелася народнае вучылішча ў Моўчадзі са 112 навучэнцамі хлопчыкамі і 18 дзяўчынкамі.
Пры царкве мелася прыпісная драўляная могілкавая Свята-Крыжаўзвіжанская царква ў Моўчадзі з драўлянай званіцай. Царква была пабудавана ў 1800 землеўладальнікам Валовічам. Паблізу з агароджай і дарогай мелася капліца з вялікай іконай прападобнага Антонія Кіева-Пячэрскага.
Архітэктура
Храм узведзены на высокім штучным плато на месцы разабранага касцёла пасярод мястэчка Моўчадзь і пануе ў навакольнай забудове. Царкоўны пагост адасоблены бутавай агароджай з чатырохслуповай брамай і старымі пасадкамі клёна.
Белакаменная царква ўяўляе сабой кананічны чатырохчасткавы храм: званіца, трапезная, малітоўная зала, апсіда. У падоўжана-восевай сіметрычнай аб’ёмна-прасторавай кампазіцыі дамінуе трох’ярусная, два васьмерыкі на чацверыку, званіца з шатровым верхам і цыбулепадобнай галоўкай (два званы былі з былога касцёла). Асноўны кубападобны аб’ём пад чатырохсхільным дахам увянчаны маляўнічым пяцікупаллем (цыулепадобныя галоўкі на васьмігранных барабанах), апяразаны карнізам у выглядзе падугі з дзвюма цягамі-выкружкамі. У інвентарным вопісе 1873 г. адзначана, што купалы былі бляшанымі і завяршаліся пазалочанымі шарамі і чыгуннымі крыжамі.
Прамавугольны ў плане прытвор і бакавыя прыдзелы аформлены па франтальных фасадах кілепадобнымі франтонамі на кароткіх пілястрах, маюць глыбокія ўваходныя арачныя парталы таксама з кілепадобнымі франтонамі. Кілепадобнымі ліштвамі аформлены і арачныя аконныя праёмы — высокія адзінарныя ў асноўням аб’ёме і паўкруглай апсідзе і строеныя ў трапезнай. Сцены храма традыцыйна выкладзены з мясцовага бутавага каменю, а элементы архітэктурнага дэкору выведзены з цэглы.
Малітоўная зала перакрыта плоскай столлю і аддзелена ад апсіды трох’ярусным пабеленым і пазалочаным іканастасам на 13 абразоў, выкананых алеем і ўстаўленых у пазалачоныя рамы. Іканастас, крыжы, аконныя краты, шкляныя і сталярныя работы выкананы варшаўскім мешчанінам-яўрэем Абрамам Прэхнерам, які пражываў у Слоніме па кантракце ад верасня 1871 г. Абраз «Святы Аляксандр Неўскі» (1866).
Капліца
На могілках. Пабудавана ў другой пал. 19 ст. з цэглы. Вырашана цэнтрычным чатырохгранным аб’ёмам, завершаным шатровым дахам з макаўкай. Атынкаваныя фасады прарэзаны арачнымі ўваходнымі і аконнымі праёмамі.
Кыркларэлі (значэнні)
Назву Кыркларэлі маюць: горад і правінцыя ў Турцыі.
Навашыно
Назву Навашыно́ маюць:
Чанакале (значэнні)
Назву Чанакале маюць: горад і правінцыя ў Турцыі.
Ласін
Ласін (Łasin, Lessen — Лесен) — горад у Польшчы, размешчаны за 220 км на паўночны захад ад Варшавы і за 95 км на паўночны ўсход ад Быдгашчы. Уваходзіць у склад Грудзёндзкага павета Куяўска-Паморскага ваяводства, сядзіба вяскова-гарадской гміны Ласін. Займае плошчу 4,79 км². Насельніцтва 3,3 тыс. чалавек.
Індыйская Прэм’ер-ліга
Індыйская прэм’ер-ліга (Indian Premier League) — прафесійная мужчынская ліга па крыкету, у якой удзельнічаюць дзесяць каманд з дзесяці індыйскіх гарадоў. Ліга была заснавана Саветам па кантролі за крыкетам у Індыі ў 2007 годзе.
Індыйская прэм’ер-ліга з’яўляецца самай наведвальнай лігай па крыкету ў свеце і ў 2014 годзе заняла шостае месца па сярэдняй наведвальнасці сярод усіх спартыўных ліг. У 2010 годзе Індыйская прэм’ер-ліга стала першай спартыўнай падзеяй у свеце, якая транслявалася ў прамым эфіры на YouTube. Кошт брэнда Індыйская прэм’ер-ліга ў 2019 годзе склаў 6,3 мільярда долараў ЗША.
Аляксандраўка (Гусявіцкі сельсавет)
Аляксандраўка (Аляксандраўка) — вёска ў Гусявіцкім сельсавеце Буда-Кашалёўскага раёна Гомельскай вобласці Беларусі.
Размяшчэнне
За 25 км на поўдзень ад Буда-Кашалёва, 12 км ад чыгуначнай станцыі Уза (на лініі Жлобін — Гомель), 28 км ад Гомеля.
Гідраграфія
Рака Хачэмля (прыток ракі Уза).
Транспартная сетка
Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым аўтамабільнай дарозе Уваравічы — Зарэчча.
Планоўка складаецца з прамалінейнай, амаль мерыдыянальнай вуліцы, да якой на поўдні далучаецца другая прамалінейная вуліца. Забудова двухбаковая, драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу.
Гісторыя
Па пісьмовым крыніцам вядома з пачатку XX стагоддзя, калі перасяленцы з суседніх вёсак заснавалі тут пасёлак. У 1926 годзе ў Стара-Гусявіцкім сельсавеце Уваравіцкага, з 17 красавіка 1962 года Буда-Кашалёўскага раёна Гомельскай (да 26 ліпеня 1930 года) акругі, з 20 лютага 1938 года Гомельскай вобласці. У 1929 годзе арганізаваны калгас. 37 жыхароў вёскі загінулі на франтах Вялікай Айчыннай вайны. У 1959 годзе ў складзе калгаса імя В. І. Леніна (цэнтр — вёска Старая Гусявіца).
Равіч (горад)
Равіч (Rawicz) — горад у Польшчы, адміністрацыйны цэнтр Равіцкага павета Велікапольскага ваяводства. Сядзіба вяскова-гарадской гміны Равіч.
Іван Гундуліч
Іван Гундуліч (, Дуброўнік —, там жа) — харвацкі паэт.
Адзін з найбуйнейшых прадстаўнікоў барока. Паходзіў з арыстакратычнага роду. Пачаў пісаць у юнацтве. Папулярнасцю карысталася драма-пастараль «Дубраўка» (паст. 1628). Напісаў рэлігійна-дыдактычныя сачыненне «Пра веліч боскую» (1621), «Пакаяльныя псалмы цара Давіда» (1621), «Слёзы блуднага сына» (1622), а таксама паэму свецкага зместу «Сарамлівы палюбоўнік». Вянком паэтычнай дзейнасці Гундуліча з'яўляецца эпічная паэма «Асман» (выд. 1826). Паэма, прысвечаная перамозе польскага войска над туркамі ў Хоцінскай бітве 1621, прасякнута ідэямі свабоды, міру. Нараўне з маляўнічым апісаннем гістарычных падзей яна змяшчае элементы фантастыкі, народных паданняў, карціны побыту паўднёваславянскіх народаў, вобразы антычнай міфалогіі.
NGC 3751
NGC 3751 (іншыя абазначэнні — UGC 6601, MCG 4-28-9, HCG 57F, PGC 36017) — галактыка ў сузор’і Леў.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Канстытуцыя Арменіі
Канстытуцыя Рэспублікі Арменія — асноватворны дакумент, які вызначае дзяржаўны лад Арменіі. Прынята на рэферэндуме 5 ліпеня 1995 г., змененая рэферэндумам 27 лістапада 2005 г. Канстытуцыя сцвярджае Рэспубліку Арменія як суверэнная, дэмакратычная, сацыяльная, прававая дзяржава, улада ў якой належыць народу і ажыццяўляецца з дапамогай свабодных выбараў, рэферэндумаў, а таксама праз прадугледжаныя канстытуцыяй дзяржаўныя органы, органы мясцовага самакіравання і службовых асоб.
Форма праўлення — рэспубліка.
Навіна
Назву Навіна́ маюць:
Латвійскі сельскагаспадарчы ўніверсітэт
Латвійскі сельскагаспадарчы ўніверсітэт (Latvijas Lauksaimniecības universitāte) — латвійская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова аграрна-тэхнічнага і прыродазнаўчага профілю, якая знаходзіцца ў Елгаве.
Гісторыя
Вытокі вучэльні ўзыходзіць да 1863 года, калі ў Рыжскім політэхнічным інстытуце быў створаны факультэт сельскай гаспадаркі. У 1919 годзе ён стаў падраздзяленнем Латвійскага універсітэта. У 1936 годзе урад Латвіі прыняў рашэнне аб пераводзе сельскагаспадарчага факультэта ў Елгаву і стварэнні сельскагаспадарчай акадэміі. Афіцыйны дакумент аб стварэнні новага ўніверсітэта быў падпісаны Карлісам Ульманісам 23 снежня 1938 года.
У 1991 годзе пасля аднаўлення незалежнасці Латвіяй акадэмія была перайменавана ў Латвійскі сельскагаспадарчы ўніверсітэт. 6 сакавіка 2018 года сенат універсітэта зацвердзіў назву "Latvia University of Life Sciences and Technologies" у якасці афіцыйнай назвы вучэльні на англійскай мове.
Ялава (значэнні)
Назву Ялава маюць: горад і правінцыя ў Турцыі.
Які (індзейцы)
Які, або Ёэмэ (саманазвы: Hiaki, Yoeme) — індзейскі народ. Жывуць на паўночным захадзе Мексікі і паўднёвым захадзе ЗША. Агульная колькасць (2022 г.) — 39 000 чалавек.
Гісторыя
Нашчадкамі які былі індзейскія плямёны, якія да позняга сярэднявечча мігрыравалі з вярхоўяў Каларада на паўночны захад Мексікі. У дакалумбавы перыяд яны складалі 23 самастойныя супольнасці, якія насялялі землі ўздоўж Каліфарнійскага заліва. У 1533 г., калі пачаліся кантакты паміж які і іспанцамі, іх агульная лічба ацэньвалася ў 30 тысяч чалавек.
Спробы іспанцаў каланізаваць землі які прывялі да ўзаемных ваенных дзеянняў, што скончыліся ў 1610 г. мірным пагадненнем. У 1617 г. сярод які былі адкрыты езуіцкія місіі. Паступова насельніцтва сканцэнтравалася ў 8 паселішчах пры місіях. Дзякуючы місіянерам былі адкрыты саляныя радовішчы, якія прыносілі прыбыткі. Спроба прыватных уладальнікаў захапіць радовішчы выклікала індзейскае паўстанне 1740 г., у якім які адыгрывалі вызначальную ролю.
У 1767 г. езуіты былі выгнаны з іспанскіх калоній. На іх месцы з’явіліся місіянеры-францысканцы. Яны не карысталіся ўплывам сваіх папярэднікаў, таму ўлада засяродзілася ў руках правадыроў паселішчаў. Падчас Вайны за незалежнасць Мексікі саслабленне цэнтральнага кіравання прывяло да ваенных сутычак паміж які і суседнімі індзейскімі народамі.
У 1825 г. які адмовіліся выплочваць падаткі цэнтральнаму мексіканскаму ўраду. Яны арганізавалі шэраг паўстанняў. У 1863 г. мексіканцы здолелі вымусіць іх прадстаўнікоў падпісаць мірнае пагадненне. Але падчас французскай інтэрвенцыі правадыры які далучыліся да інтэрвентаў. У 1868 г. іх выступленне было жорстка задушана. У 1876 г. правадыр Каэмэ абвясціў незалежную рэспубліку на землях які і маё. Узброены рух за незалежнасць працягваўся да 1900 г.
У 1903—1911 гг. мексіканскія ўлады арганізавалі прымусовую дэпартацыю які ў Юкатан і Аахаку. Лічыцца, што дэпартацыя прывяла да гібелі ад 15 000 да 60 000 чалавек і выклікала бегства які ў ЗША. У 1918 г. на мяжы Мексікі і ЗША нават адбыўся бой паміж амерыканскімі ваеннымі і ўзброенымі бежанцамі. У 1978 г. нашчадкі бежанцаў у Арызоне атрымалі федэральнае прызнанне і права на самакіраванне.
У Мексіцы ваенныя выступленні які былі задушаны да 1929 г. Тым не меней, прадстаўнікі гэтага народа актыўна ўдзельнічаюць у рухах за правы карэнных насельнікаў і сацыяльную роўнасць.
Асаблівасці культуры
Да прыходу іспанцаў супольнасці які падзяляліся на прыбярэжныя, раўнінныя і горныя. Прыбярэжныя жыхары займаліся рыбалоўствам, здабычай солі і ракавін малюскаў. На раўнінах займаліся земляробствам. Горцы практыкавалі вандроўнае паляванне. Традыцыйная культура які была значна зменена ў выніку ўплыву каталіцкіх місіянераў у XVII — пачатку XIX стст., а потым узброенай барацьбы і дэпартацыі у XIX — першай траціне XX стст. У нашы дні асноўнымі заняткамі з’яўляюцца сельская гаспадарка і дробнае рамяство. Зямля належыць як абшчынам, так і прыватным уладальнікам. У Мексіцы развіццё земляробства стрымліваецца недахопам вады, таму ў апошнія дзесяцігоддзі сяляне аддаюць перавагу жывёлагадоўлі. Рамёствы накіраваны на выраб цырыманіяльнай атрыбутыкі без камерцыйных мэтаў. Жанчыны знакаміты вырабам лялек з тканін. У ЗША які ўцягнуты пераважна ў сферу абслугоўвання.
Традыцыйная хаціна ўяўляе сабой будынак з трыснёгу і гліны з земляной падлогай, трысняговым ці пальмавым дахам, аднак у наш час найбольш папулярны будаўнічы матэрыял — бетон. Жытлы складаюцца з 1 або 2 пакояў. Улетку часцяком спяць пад падстрэшкамі каля хаціны і ператвараюць пакоі ў спальні толькі ўзімку. У большасці хацін ёсць прылеглы ўнутраны дворык для розных заняткаў — жывёлагадоўлі, вялення ялавічыны, забаў дзяцей.
Ужо ў перыяд езуіцкіх місій сфарміравалася грамадзянская форма кіравання, калі на чале агульнай супольнасці стаць рада з 40 старэйшын і намеснікаў паселішчаў. Падчас Вялікага посту грамадзянскія ўлады спыняюць сваё дзеянне, кіраванне перадаецца рэлігійным старастам і іх памочнікам. Здаўна існавала ваенная арганізацыя на чале з лейтэнантам. У наш час яна захоўваецца ў якасці сімвалічнага атрыбута. Традыцыйная святочная вопратка выкарыстоўваецца толькі ў цырымоніях. Яна ўключае насцегнавую хустку, шалік, упрыгожванні з бісеру. Цырыманіяльнымі ўпрыгожваннямі таксама з’яўляюцца галава аленя, маскі, шытыя лялькі, бразготкі.
Музычная культура прадстаўлена рытуальным танцам аленя, які імітуе паводзіны гэтай жывёлы. Традыцыйныя музычныя інструменты — барабаны і скрэблы, а таксама флейты. Апошнія раней выкарыстоўваліся ў ваенных мэтах.
Старажытная рэлігія які была політэістычнай з элементамі анімізму і шаманізму. Адзін з абрадаў уключаў раду з дрэвам або кіем, уваткнутым у зямлю. У XVII ст. які прынялі хрысціянства, але захавалі некаторыя старыя вераванні. У прыватнасці, яны атаесамляюць Ісуса са старажытным богам-бацькам, а Дзеву Марыю — з багіняй-маці. Рытуальны цыкл адпавядае каталіцкаму літургічнаму календару, але выразна адрознівае два перыяды года: ахвярны перыяд Вялікага посту і ўвесь астатні год, калі абраднасць абмяжоўваецца.
Артвін (значэнні)
Назву Артвін маюць: горад і правінцыя ў Турцыі.
Базалія
Базалія (Базалія) — пасёлак гарадскога тыпу ў Тэафіпальскім раёне Хмяльніцкай вобласці Украіны на рацэ Случ (прыток Гарыні).
Гісторыя
Упершыню згадваецца ў дакуменце ад 1574 г. у сувязі са спрэчкай за землі, на якіх размешчана мястэчка, паміж Чалганскімі і Астрожскімі. Абодва бакі прыйшлі да згоды, і Васіль Канстанцін Астрожскі назваў мястэчка уласным імём (Базылея — ад лацінск. Basilius — Васіль). Мястэчка ўваходзіла ў Астрожскую ардынацыю, таму перайшоў ад Астрожскіх да Заслаўскіх, а затым да Сангушкаў.
Нагаўкі
Назву Нагаўкі маюць:
Іосіф Маркавіч Максіменя
Біяграфія
Працаваў у сельскай гаспадарцы. З 1934 па 1937 г. служыў у Чырвонай Арміі. Пасля дэмабілізацыі працаваў у родным калгасе.
У канцы 1939 г. Быў прызваны на службу ў Чырвоную Армію і накіраваны на Карэльскі перашыек. 5 сакавіка 1940 г. у баі за авалоданне вышынёй «Эйрапя», якая кантралявала ўсю мясцовасць, І. М. Максіменя пад моцным кулямётным і артылерыйскім агнём прабіўся на вышыню, закідаў гранатамі варожы дот, узняў сцяг свайго палка і да падыходу падмацавання паўтары гадзіны вёў няроўны бой. 7 сакавіка 1940 г. кулямётчык І. М. Максіменя сярод першых фарсіраваў раку Вуоксу, замацаваўся на супрацьлеглым беразе і забяспечыў паспяховую пераправу батальёна, які паспешна разгарнуў далейшае наступленне.
7 красавіка 1940 года за праяўленыя мужнасць, адвагу і бясстрашша ў барацьбе з белафінамі Іосіфу Маркавічу Максіменю было прысвоена званне Героя Савецкага Саюза. У час Вялікай Айчыннай вайны І. М. Максіменя змагаўся з нацыстамі ў партызанскай брыгадзе імя У. І. Леніна. Пасля вайны працаваў старшынёй калгаса, у Орлікаўскім лясніцтве.
Выбіраўся дэпутатам Вярхоўнага Савета БССР у 1947—1952 гг.
Піла (горад)
Піла (Piła) — горад у Польшчы, адміністрацыйны цэнтр Пільскага павета Велікапольскага ваяводства. Утварае гарадскую гміну.
Горлаўскі
Го́рлаўскі — ручай у Мсціслаўскім і Дрыбінскім раёнах Магілёўскай вобласці Беларусі, левы прыток ракі Вербаўка (басейн Проні).
Даўжыня ручая 7 км. Выток ручая знаходзіцца за 1 км на паўночны ўсход ад вёскі Будзёнаўка, вусце на заходняй ускраіне аграгарадка Расна (на паўночнай ускраіне аграгарадка на ручаі плаціна і сажалка (плошча 0,14 км²)).
Аўргазінскі раён
Аўргазі́нскі раён (Аургазинский район; Ауырғазы районы) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў цэнтральнай частцы Башкартастана ў Расіі. Адміністрацыйным цэнтрам з’яўляецца сяло Талбазы.
Геаграфія
Аўргазінскі раён мяжуе з Гафурыйскім, Стэрлітамацкім, Альшэеўскім, Даўлеканаўскім і Кармаскалінскім раёнамі. Плошча раёна складае 2014,03 км².
Гісторыя
Аўргазінскі раён быў утвораны 20 жніўня 1930 года ў адпаведнасці з пастановай УЦВК.
Насельніцтва
Насельніцтва раёна станам на 2017 год складала 33358 чалавек. Паводле перапісу 2010 года большасць складаюць татары (42,2 %), далей ідуць чувашы (29,3 %), башкіры (18,9 %), рускія (6,4 %).
Андрэй Іванавіч Грышан
Андрэй Іванавіч Грышан (нар., г. Сухінічы, Калужская вобласць, РСФСР) — беларускі архітэктар.
Біяграфія
У 1988—1989 гадах служыў у Савецкай Арміі. Скончыў у 1992 годзе БПІ. У 1992—1998 гадах архітэктар, начальнік групы архітэктараў ППУП «Творчая майстэрня архітэктара Тарноўскага У. М.»; у 1998—2001 гадах загадчык групы Інстытута «Мінскпраект»; у 2001—2010 гадах галоўны архітэктар праектаў ППУП «Творчая майстэрня архітэктара Крамарэнкі В. У.»; у 2012—2013 годзе вядучы спецыяліст ВГПУП «ВІП-1»; з 2013 года галоўны архітэктар праектаў ТДА «ДЫАРСТ».
Член Беларускага саюза архітэктараў з 1996 года.
Творчасць
Асноўныя працы (у тым ліку ў складзе аўтарскага калектыва): тры 10-павярховыя шматсекцыйныя жылыя дамы ў г. Акмала, Казахстан; 9-10 павярховы эксперыментальны жылы дом у квартале вул. Прытыцкага-Цімашэнкі-Якубоўскага па праграме «Рацыянальны дом»; АЗС «Лукойл» па вул. Трасцянецкай; падземны гараж-стаянка з надземнай аўтастаянкай у мікрараёне Уручча-6 у Мінску; праект рэканструкцыі кафэ ў рэстаран на 50 месцаў у г. Слонім; распрацоўка павільёнаў выхадаў на чыгуначныя платформы на станцыі «Мінск-Пасажырскі»; праект рэканструкцыі Нацыянальнага банка Беларусі з прыбудовай па вул. Леніна, 14; праектаванне і будаўніцтва будынка Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі; будынак Беларускага дзяржаўнага музея гісторыі Вялікай Айчыннай вайны па пр. Пераможцаў — усе ў Мінску.
Акардэон
Акардэон (ад accordéon) — клавішны духавы язычковы музычны інструмент, ручная гармоніка. У 1829 годзе гэту назву даў венскі арганны майстар К. Даміян ўдасканаленаму ім гармоніку. У беларускай традыцыі акардэонам прынята называць толькі інструменты з правай клавіятурай фартэпіяннага тыпу (звычайна некалькі тэмбравых рэгістраў) — у адрозненне, напрыклад, ад баяна. Аднак часам сустракаецца і назва «кнопкавы акардэон» (звычайна ў перакладных тэкстах). Адна з разнавіднасцяў храматычнага кнопкавага акардэона называецца баянам.
У канцы XIX стагоддзя акардэоны ў вялікай колькасці вырабляліся ў Клінгентале (Саксонія).
Жанабет (Актагайскі раён)
Жанабет — сяло ў Актагайскім раёне Паўладарскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад Муткенаўскай сельскай акругі. Код КАТА — 553249400.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 459 чалавек (232 мужчыны і 227 жанчын). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 404 чалавекі (213 мужчын і 191 жанчына).
Аляксій I (Патрыярх Маскоўскі)
Аляксій I (свецкае імя Сяргей Уладзіміравіч Сіманскі; 27 красавіка (8 лістапада) 1877—17 красавіка 1970), епіскап Рускай Праваслаўнай Царквы; Патрыярх Маскоўскі і всея Русі c 2 лютага 1945 да 17 красавіка 1970. Займаў Патрыяршы пасад Рускай Царквы больш за 25 гадоў, даўжэй усіх у гісторыі. Ні пры жыцці, ні па смерці — да інтранізацыі Аляксія II — ніколі не выкарыстоўваўся нумар пры імі.
Біяграфія
Нарадзіўся ў Маскве ў сям’і камергера Двара Яго Імператарскай Вялікасці. Скончыў юрыдычны факультэт Маскоўскага ўніверсітэта. У 1899—1900 на вайсковай службе, выйшаў запас прапаршчыкам. У 1904 скончыў Маскоўскую духоўную семінарыю са ступенем кандыдата багаслоўя.
У 1902 годзе пастрыжаны ў манахі. У том жа годзе ўзведзены ў сан іерадзякана, у 1903 годзе — у сан іераманаха. У 1904—1906 — інспектар Пскоўскай духоўнай семінарыі і выкладчык Свяшчэннага Пісання Новага Запавета. У 1906 годзе ўзведзены ў сан архімандрыта і прызначаны рэктарам Тульскай духоўнай семінарыі. З 1908 года старшыня Тульскага аддзела Саюза рускага народа.
З 1911 — рэктар Наўгародскай духоўнай семінарыі, настаяцель манастыра Св. Антонія Рымляніна. З 1913 — епіскпа Ціхвінскі, вікарый Наўгародскай епархіі.