cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Бірмінгем (Алабама)
Бірмінгем быў заснаваны ў 1871 годзе, адразу пасля заканчэння Грамадзянскай вайны ў ЗША. Названы ў гонар брытанскага Бірмінгема, аднаго з галоўных прамысловых цэнтраў Злучанага Каралеўства. Бірмінгем знаходзіцца ў ліку найважнейшых індустрыяльных цэнтраў амерыканскага поўдня. Аснову прамысловасці Бірмінгема традыцыйна складае металургія, за што горад атрымаў мянушку «Паўднёвы Пітсбург» (англ.: The Pittsburgh of the South). Другая мянушка Бірмінгема — «Магічны горад» (англ.: The Magic City).
ФК Малага
«Ма́лага» (Málaga Club de Fútbol) ― іспанскі футбольны клуб з аднайменнага горада, з аўтаномнай супольнасці Андалусія. «Малага» лічыцца спадкаемцай іншага клуба з Малагі «CD Málaga», знакамітага андалузскага клуба, што агулам правёў дванаццаць сезонаў у Ла Лізе, дваццаць дзевяць у Сегундзе і дзевяць сезонаў у Тэрсеры, пасля чаго ў 1992 годзе клуб быў скасаваны. Цяперашняя «Малага» з’явілася як рэзерва зніклай.
У сезоне 2002/03 клуб здолеў дайсці да чвэрцьфіналу Кубка УЕФА. У 2006 годзе былы прэзідэнт мадрыдскага «Рэала» іспанскі бізнесмен Ларэнца Санс выкупіў 97 працэнтаў акцый клуба ў сваю ўласнасць. Ён прызначыў свайго сына Фернанда Санса, былога іграка і капітана «Малагі», прэзідэнтам клуба. Клуб на цяперашні час мае рэзервовую каманду «Атлетыка Малагуэнья». Клуб быў зноў прададзены ў чэрвені 2010 года, катарскаму інвестару Абдуле бін Насеру бін Абдуле аль-Ахмеду эль-Тані, які выкупіў клуб у Санса.
Гісторыя
Пачатак сучаснай «Малагі» варта шукаць у яе папярэдніка — «Дэпартыва Малага», чыёй рэзервовай камандай і быў цяперашні клуб. Ён быў заснаваны 25 мая 1948 года, калі «Дэпартыва Малага» рэфарміравала дзіцяча-юнацкую каманду «Дэпартыва Томас» з мэтай стварэння на яе базе сваёй рэзервовай каманды. Яна атрымала імя «Атлетыка Малагуэнья», тым самым адрадзілася імя аднаго з двух клубаў, якія сфарміравалі «Дэпартыва Малага» ў 1933 годзе.
На працягу сезона 1959/60 абедзве каманды гулялі разам у трэцім дывізіёне. Паводле правілаў, «Атлетыка Малагуэнья» павінен быў панізіцца ў класе, адначасовая гульня асноўнай і рэзервовай каманды ў адным дывізіёне не дазваляецца. Каб пазбегнуць гэтага, «Атлетыка Малагуэнья» разарвала адносіны з «Дэпартыва Малага» і зарэгістравала сябе як асобны незалежны клуб.
У 1992 годзе, калі «Дэпартыва Малага» паводле фінансавых прычын спыніла сваё існаванне, «Атлетыка Малагуэнья» працягвала гуляць. У сезоне 1992/93 каманда гуляла ў 9-й групе Тэрсеры. Паспяхова прайшоўшы чэмпіянат, клуб здабыў сабе павышэнне ў Сегунду B. Аднак у наступным сезоне клуб вылецеў і сутыкнуўся з сур’ёзнымі грашовымі праблемамі, стаяўшы на мяжы роспуску. На рэферэндуме 19 снежня 1993 года члены клуба выказаліся «за» змены назвы, гэтак «Атлетыка Малагуэнья» стаў клубам «Малага», стаўшы афіцыйным спадчыннікам каманды-заснавальніка «Дэпартыва Малага».
У 2000-х гадах клуб быў багаты таленавітай моладдзю і моцнымі ігракамі, а таксама прадставіў больш сучасны стадыён. І хоць «Малага» ніколі не займала высокіх месцаў, яна мела некаторы паспех пад кіраўніцтвам вельмі папулярнага трэнера Хаакіна Пейра. Яны адзіны раз прымалі ўдзел у еўракубках, але здабылі трафей — Кубак Інтэртота, паслядоўна выбіўшы «Гент», «Вілем II» і адолеўшы ў «іспанскім фінале» «Вільярэал». Гэты поспех дазволіў клубу выйсці ў Кубак УЕФА.
Сламнікі (гміна)
Сламні́кі (Słomniki) — вяскова-гарадская гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Кракаўскага павета Малапольскага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Сламніках. Плошча гміны складае 111,38 км². Станам на 2010 год у гміне Сламнікі пражывалі 13 761 чалавек, шчыльнасць — 122 чал./км².
Сацыял-дэмакратычная рабочая партыя Швецыі
Сацыял-дэмакратычная партыя Швецыі (Sveriges socialdemokratiska arbetarepartiet) — старэйшая палітычная партыя краіны (належыць да левага кірунку). Заснавана ў 1889 годзе ў Стакгольме. З 1897 года дзейнічала партыйная праграма, прынятая на ўзор Эрфурцкай праграмы сацыял-дэмакратычнай партыі Германіі (на аснове марксізму).
Да 1899 года дамінавала рэвалюцыйная група А. Даніельсана, потым вылучылася памяркоўнае крыло на чале з К. Я. Брантынгам (лідар партыі з 1907 года; у 1920, 1921—1923, 1924—1925 прэм’ер-міністр Швецыі).
З 1930-х гадоў ідэалогія — рэфармізм (шведскі сацыялізм), у знешняй палітыцы — нейтралітэт краіны.
У 1932—1976, 1982—1991 і з 1994 года кіруючая партыя (у час прэм’ерства Брантынга і ў 1925—1926, 1991—1994 гадах ва ўрадавай кааліцыі з іншымі партыямі).
Іншыя прэм’ер-міністры Швецыі ад партыі: Друкаваны орган — газета «Arbetet» («Рабочы»). Уваходзіць у Сацыялістычны інтэрнацыянал.
Энкам’енда
Энкам'енда (encomienda — літар. - апека, абарона) — форма залежнасці насельніцтва іспанскіх калоній ад каланізатараў. Уведзеная ў 1503 годзе. Адменена ў XVIII стагоддзі.
Буркоўскі сельсавет
Бурко́ўскі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Брагінскага раёна Гомельскай вобласці Беларусі. Адміністрацыйны цэнтр — аграгарадок (да 2009 г. вёска) Буркі. Знаходзіцца на паўночным захадзе раёна.
Гісторыя
Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Брагінскага раёна Рэчыцкай акругі БССР. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Гомельскай акругі. 30 снежня 1927 года сельсавет узбуйнены, у яго склад увайшла тэрыторыя скасаваных Бакуноўскага і Сабалёўскага сельсаветаў. Пасля скасавання акруговага падзелу 26 ліпеня 1930 года ў складзе Брагінскага раёна БССР. З 20 лютага 1938 года ў складзе Палескай вобласці, з 8 студзеня 1954 года — Гомельскай вобласці. 26 лістапада 1959 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Мікуліцкага сельсавета.
18 сакавіка 2005 года Астраглядаўскі сельсавет перайменаваны ў Буркоўскі. 20 жніўня 2008 года былі ліквідаваныя вёскі Астрагляды, Багушы, Вязок і Хатуча. 1 снежня 2009 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Мікуліцкага сельсавета (5 населеных пунктаў: аграгарадок Мікулічы, вёскі Вялікі Лес, Конанаўшчына, Рыжкаў і Чырвонае Поле), таксама ў склад сельсавета перададзены вёскі Красная Гара і Сабалі, якія знаходзіліся ў раённым падпарадкаванні.
Насельніцтва
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (5 населеных пунктаў) — 646 чалавек, з іх 97,1 % — беларусы, 1,1 % — рускія, 1,1 % — украінцы.
Адкрыты чэмпіянат Уэльса па снукеры 2013
Адкрыты чэмпіянат Уэльса 2013 (Welsh Open 2013, таксама вядомы як BetVictor Welsh Open 2013 — ад назвы спонсара) — прафесійны рэйтынгавы турнір па снукеры, які праходзіў з 11 па 17 лютага 2013 года на арэне Ньюпарт Цэнтр, у Ньюпарце, Уэльс. Турнір стаў 22-м розыгрышам адкрытага чэмпіянату Уэльса, які праводзіцца штогод з 1992 году. Кампанія BetVictor упершыню спансавала турнір. Прызавы фонд чэмпіянату склаў £250,000 (на £48,500 больш, чым у мінулым годзе), з якіх £50,000 атрымаў пераможца (на £20,000 больш, чым у мінулым годзе).
Пераможцам турніру стаў Стывен Магуайр, які перайграў на свяім шляху да тытула Марка Джойса ў кваліфікацыі (4:3), Энтані Хэмілтана (4:2), Мэцью Стывенса (4:2), свайго суайчынніка Алана Мак-Мануса ў чвэрцьфінале (5:3), Джада Трампа ў паўфінальным матчы (6:4) і Сцюарта Бінэма ў напружаным фінальным паядынку (9:8). Такім чынам, 31-гадовы шатландзец выйграў свой восьмы прафесійны і пяты рэйтынгавы тытул у кар'еры, а таксама другі прафесійны турнір у сезоне (пасля перамогі на першым этапе серыі PTC) і першы рэйтынгавы — амаль за 5 гадоў (у сакавіку 2008 года ён перамог на адкрытым чэмпіянаце Кітая).
Прызавыя грошы
У 2013 годзе спонсарам адкрытага чэмпіянату Уэльса стала букмекерская кампанія BetVictor. Прызавы фонд турніру вырас у параўнанні з 2012 годам на £48,500 і склаў £250,000. Таксама на £20,000 выраслі і прызавыя пераможцы, якія склалі ўжо £50,000.
Кадрышкі
Ка́дрышкі (, Кадришки) — вёска ў Шаркаўшчынскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Більдзюгскага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1945 гадах вёска ў складзе гміны Новы Пагост Дзісенскага павета, а з 1926 года ў Браслаўскім павеце Віленскага ваяводства Польскай Рэспублікі.
Сквер Старосцінская слабада
Старо́сцінская слабада́ (Старостинская слобода) — сквер у Цэнтральным раёне Мінска. Размешчаны ў паркавай зоне ўздоўж ракі Свіслач у межах вуліц Камуністычнай, Старажоўскай, перад гасцініцай «Беларусь».
10 ліпеня 1999 года ў скверы быў урачыста адкрыты помнік А. С. Пушкіну (скульпт. Юрый і Рыгор Арэхавы). Помнік стаў падарункам мэрыі Масквы гораду Мінску, прымеркаваным да 200-годдзя з дня нараджэння расійскага паэта. Праз помнік сквер часам памылкова называюць Пушкінскім.
Назва скверу прысвоена ў 2009 годзе, паводле назве старога прадмесця Старосцінская слабада, якое існавала тут у XVI – першай палове XX ст..
Орыя
Орыя (Orria) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Кампанія, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Салерна.
IC 2391
IC 2391 — галактыка тыпу II3p ў сузор’і Ветразі.
Орыя
Насельніцтва складае 1292 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 50 чал./км². Займае плошчу 26 км². Паштовы індэкс — 84060. Тэлефонны код — 0974.
IC 2391
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Орыя
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы San Felice.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
Бадуэн III
Імя Бадуэн III насілі:
Малібаеў
Малібаеў — сяло ў Сырдар’інскім раёне Кызылардзінскай вобласці Казахстана. Адміністрацыйны цэнтр і адзіны населены пункт Кундыздзінскай сельскай акругі. Код КАТА — 434846100.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 1119 чалавек (575 мужчын і 544 жанчыны). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражываў 1251 чалавек (621 мужчына і 630 жанчын).
Ёп дэн Ойл
Яханес Мартэн дэн Ойл (Johannes Marten den Uijl; 9 жніўня 1919, Хілверсюм, Нідэрланды — 24 снежня 1987, Амстэрдам, Нідэрланды) — нідэрландскі палітычны і дзяржаўны дзеяч. Былы прэм’ер-міністр Нідэрландаў.
Ачхой-Мартанаўскі раён
Ачхой-Мартанаўскі раён (Ачхо́й-Марта́новский райо́н, Тӏехьа-Мартанан кӀошт) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у складзе Чачэнскай Рэспублікі.
Адміністрацыйны цэнтр — горад Ачхой-Мартан (да 2023 года — сяло).
Геаграфія
Раён знаходзіцца на захадзе Чачэнскай Рэспублікі і выцягнуты ў мерыдыянальным напрамку. Мяжуе на захадзе з Сернаводскім раёнам, на поўначы — з Грозненскім раёнам, на ўсходзе — з Урус-Мартанаўскім раёнам, на паўднёвым усходзе — з Ітум-Калінскім раёнам Чачні, на паўднёвым захадзе — з Сунжанскім і Джэйрахскім раёнамі Рэспублікі Інгушэціі. Плошча раёна са студзеня 2020 года — 753,21 км² (паводле даных на канец 2018 года — 1152,83 км²), 1 студзеня 2020 года плошча скарацілася ў сувязі з перадачай Бамуцкага сельскага паселішча ў Сернаводскі раён і частка ненаселенай тэрыторыі Стара-Ачхойскага сельскага паселішча перадаецца ва Урус-Мартанаўскі і Шатойскі раёны.
Раён размешчаны ў перадгор’ях Вялікага Каўказскага хрыбта, праз тэрыторыю раёна працягнуліся два з трох асноўных хрыбтоў Прадкаўказзя — Лясісты і Скалісты; на поўнач раёна заходзіць невялікі Сунжанскі хрыбет, на поўдні — хрыбет Мордлам. Найбуйнейшыя горы — Ахчынкорт, Барзонці (2511), Базгенты (1540,0), Даргакорт, Мордлам, Балой-Лам (2029,9) Хайхі (2162,8), Ханц-Бала-Корт (790,2), Хахалгі (3031) Чал-Гамі-Корт (760,7). Асноўныя рэкі — Аса, Ачху, Валярык, Нетхой, Сунжа, Фартанга і Шалажа; ёсць азёры — Галанчож, Гехі-Ам.
Брацкая магіла савецкіх воінаў і партызан (Белаазёрск)
Брацкая магіла савецкіх воінаў і партызан — мемарыял у цэнтры горада Белаазёрска, у парку «Энергетыкаў». Адкрыты у 1976 годзе ў гонар подзвігу 49 воінаў і партызан, у тым ліку 19 лётчыкаў 130-га хуткаснага, 207 і 212-га далёкага дзеяння бамбардзіровачных авіяпалкоў, якія нанеслі ўдары па нямецка-фашысцкім захопнікам і загінулі (архітэктар М. Ф. Ткачук і скульптар У. І. Ананька). З’яўляецца гісторыка-культурнай каштоўнасцю Беларусі.
Апісанне
На брацкай магіле загінуўшых воінаў і партызан усталявана васьмімятровая стэла, зробленная у выглядзе крыла самалёта. Уверсе гэтага «крыла самалёта» знаходзяцця барэльефы твараў лётчыкаў.
Курган таксама ў выглядзе крыла. Знізу яго — лічбы Вялікай Айчыннай вайны. Ён пасеяны травою, і каля яго зроблены клумбы. Ззаду братэрскай магілы запалены «Вечны агонь», які абрамлёны жалезнай зоркай. Побач «Вечнага агню» усталяваны прамавугольныя мемарыяльныя гранітныя пліты, на якіх напісаны імёны загінулых партызан, і на адной з іх — словы Ніны Мацяш.
Штыкі, якімі абстаўлены мемарыяльны комплекс, сімвалізуюць стойкасць і мужнасць партызан.
Уладзімір Цімафеевіч Плыткевіч
Біяграфія
Скончыў Віцебскі ордэна Дружбы народаў медыцынскі інстытут, Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь.
Працаваў урачом-інтэрнам па хірургіі Віцебскай абласной клінічнай бальніцы, урачом-выкладчыкам хірургічных хвароб Аршанскага медыцынскага вучылішча, урачом-хірургам хірургічнага аддзялення паліклінікі галаўнога тэрытарыяльна-медыцынскага аб’яднання № 1 г. Оршы, клінічным ардынатарам кафедры неадкладнай хірургіі Беларускага дзяржаўнага інстытута ўдасканалення ўрачоў г. Мінска, клінічным ардынатарам Віцебскага медыцынскага інстытута, урачом-хірургам хірургічнага аддзялення гарадскога тэрытарыяльнага медыцынскага аб’яднання № 1 г. Оршы, урачом-хірургам хірургічнага кабінета паліклінікі Вузлавой бальніцы на ст. Орша Віцебскай вобласці, галоўным урачом тэрытарыяльнага медыцынскага аб’яднання Аршанскага раёна (г. Барань), галоўным урачом установы аховы здароўя «Аршанскае гарадское амбулаторна-паліклінічнае аб’яднанне».
Галоўны ўрач установы аховы здароўя «Аршанская цэнтральная паліклініка».
Выбіраўся дэпутатам Аршанскага гарадскога Савета дэпутатаў 25-га і 26-га скліканняў, членам Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 5-га склікання.
Узнагароды
Удастоены ганаровага звання «Чалавек года Віцебшчыны-2011». Узнагароджаны юбілейнымі медалямі, Ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь, ганаровымі граматамі Віцебскага аблвыканкама, Аршанскага райвыканкама, граматамі ўпраўлення аховы здароўя Віцебскага аблвыканкама.
Хлевішча
Хле́вішча (, Хлевище), таксама Хлівэ́шча  — вёска ў Камянецкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Вярховіцкага сельсавета. Размешчана за 33 км на паўночны захад ад Камянца, за 46 км ад Брэста, за 12 км ад чыгуначнай станцыі Высока-Літоўск на лініі Брэст-Беласток.
Транспартная сувязь па аўтадарозе Брэст-Высокае-Пагранічная (Голя).
Людвіка Караліна Радзівіл
Людвіка Караліна Радзівіл (,  —, ) — рэлігійны дзеяч, мецэнатка з роду Радзівілаў.
Біяграфія
Дачка Багуслава Радзівіла. Рана асірацела і мела 11 апекуноў, сярод якіх брандэнбургскі курфюрст Фрыдрых Вільгельм. У спадчыну ад бацькоў атрымала вялікія маёнткі, у т.л. Слуцк, Капыль, Копысь, Любчу, Койданава, Смалявічы, Невель, Себеж, Кейданы, Біржы. Цэнтрам латыфундыі быў Слуцк. Кіраўніком маёнткаў быў Крыштаф Сяніцкі.
Людвіка Караліна выхоўвалася ў кальвінісцкім асяроддзі ў Караляўцы (Кёнігсбергу) і з маленства была наканавана ў жонкі каго-небудзь з прынцаў або магнатаў. Курфюрст брандэнбургскі намовіў яе выйсці замуж за свайго малодшага сына маркграфа Людвіга (8.7.1666— 7.4.1687), супраць чаго выступалі нясвіжскія Радзівілы; кароль Ян III Сабескі хацеў ажаніць яе са сваім сынам Якубам. Пасля шлюбу з Людвігам Людвіка Караліна пераехала ў Берлін, а сваёй латыфундыяй кіравала праз адміністратараў. Падтрымлівала грашыма і будавала кальвінісцкія зборы ў Літве і Беларусі, плаціла стыпендыі студэнтам, якія вучыліся ў пратэстанцкіх універсітэтах. Паводле яе загаду ў 1684 у Караляўцы быў надрукаваны малітоўнік на літоўскай мове для сялян-кальвіністаў. У 1688 паўторна выйшла замуж за швагра германскага імператара, каталіцкага прынца нойбургскага і пфальц-графа рэйнскага Карла Філіпа (4.11.1661 — 31.12.1742) з дынастыі Вітэльсбахаў і пераехала ў Гайдэльберг. Працягвала аказваць дапамогу кальвіністам у ВКЛ, утрымлівала Слуцкую друкарню. 20.3.1690 выдала прывілей, у якім абвяшчала на будучыню ў сваіх гарадах і маёнтках свабоду веравызнання пратэстантам і праваслаўным і гарантавала, што царкоўная унія ў яе ўладаннях не будзе ўведзена. Яе спадкаемцы прытрымліваліся гэтага акта.
Пасля смерці Людвікі Караліны яе латыфундыя, т.зв. «Нойбургскія маёнткі», стала аб’ектам спрэчак паміж магнатамі ВКЛ і нямецкімі князямі, пакуль у 1730—40-я г. не вярнулася ў рукі Радзівілаў.
Бухарскае ханства
Бухарскае ханства — дзяржава ў Сярэдняй Азіі ў 16-18 стагоддзях. Заснавана ўзбекскім ханам Мухамедам Шэйбані на месцы былой дзяржавы Цімурыдаў. Названа Бухарскім ханствам у канцы 16 стагоддзя, калі сталіцу з Самарканда перанеслі ў Бухару. Значна ўзмацнілася пры Абдуле-хане II, заваявала Ташкент, Фергану, Харэзм, Герат. У час дынастыі Аштарханідаў (1599—1753) прыйшло ў заняпад, выкліканы войнамі з Іранам і Хівінскім ханствам. У 1740 годзе Бухарскае ханства заваяваў іранскі шах Надзір. Пасля яго смерці да ўлады прыйшлі прадстаўнікі дынастыі Мангыт.
Сэмюэл Кірквуд
Сэмюэл Кірквуд (Samuel Jordan Kirkwood, 20 снежня 1813, Харфард, Мэрыленд — 1 верасня 1894, Аёва-Сіці, штат Аёва) — амерыканскі палітычны дзеяч, двойчы займаў пасаду губернатара штата Аёва, абіраўся сенатарам, а таксама займаў пасаду міністра ўнутраных спраў ЗША.
Сернаводскі раён
Сернаводскі раён (Серноводский район, Эна-Хишкан кӀошт; да 2019 года — Сунжанскі раён) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у складзе Чачэнскай Рэспублікі.
Васіль Мікалаевіч Асяненка
Васіль Мікалаевіч Асяненка (, в. Ліпнікі, Дзісенскі павет, Віленская губерня, Расійская імперыя, цяпер — Пастаўскі раён, Віцебская вобласць, Беларусь — ) — беларускі савецкі дзяржаўны і партыйны дзеяч.
Сернаводскі раён
Адміністрацыйны цэнтр — сяло Сернаводскае.
Васіль Мікалаевіч Асяненка
Біяграфія
Удзельнік савецкага партызанскага руху на акупаванай тэрыторыі Беларусі ў Вялікую Айчынную вайну. У 1958 г. скончыў Вышэйшую партыйную школу КПСС.
Сернаводскі раён
Геаграфія
Раён знаходзіцца на захадзе Чачэнскай Рэспублікі і выцягнуты ў мерыдыянальным напрамку. Мяжуе на поўначы — з Грозненскім раёнам, на поўдні і ўсходзе — з Ачхой-Мартанаўскім раёнам, на захадзе — з Сунжанскім раёнам Інгушэціі. Плошча раёна — 358,17 км².
Размяшчэнне — ля паўднёвага падножжа Сунжанскага хрыбта, які з’яўляецца часткай Церска-Сунжанскага масіва, праз раён працякаюць рэкі Сунжа і Аса. Нягледзячы на невялікую плошчу, клімат, расліннасць і глебы тут адрозніваюцца разнастайнасцю, бо тэрыторыя раёна дзеліцца на дзве розныя прыродныя зоны — перадгорную і раўнінную. Большасць глеб лугава-чарназёмныя, лясны масіў складае 91,18 км², на раўніне, у асноўным, рознатраўна-зёлкавыя лугі і пашы. Значныя вяршыні — гара Сернаводская (583,2 м) і курган Галоўны (316,9 м).
Па тэрыторыі раёна праходзіць хрыбет Ердые.
Васіль Мікалаевіч Асяненка
Біяграфія
З 1966 да 1971 гг. член ЦК КПБ. З 1967 да 1976 гг. старшыня партыйнай камісіі Віцебскага абкама КПБ. Дэпутат Вярхоўнага Савета Беларускай ССР 2-га (1947—1951 гг.) і 6-га скліканняў (1963—1967 гг.).
Ракаў
Гісторыя
Упершыню Ракаў згадваецца ў XIV стагоддзі як вялікакняжацкае ўладанне.
У Літоўскай Метрыцы засведчаныя балцкія імёны жыхароў Ракава па стане на XV стагоддзе: Пацюс, Малдуціс, Яўлейка, Цябут Лімейкавіч, Люмант ("Пацюс, Молдутис", "Евлеико, Тябутъ Лимеиковичъ", "Люмонтъ").
У 1465 годзе вялікі князь Казімір перадаў паселішча Кезгайлам, з 1550 года — ва ўладанні Завішаў. У другой палове XVI стагоддзя тут заснавалі кальвінскі збор (дзейнічаў да пачатку XVIII стагоддзя). Згодна з адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай (1565—1566) мясцовасць увайшла ў склад Менскага павета Менскага ваяводства.
У 1568 годзе Ракаў атрымаў статус мястэчка. У першай палове XVII стагоддзя паселішча перайшло да Сангушкаў, пры якіх зрабілася значным гадлёвым горадам, цэнтрам графства. У гэты час тут працавала вядомая друкарня. У 1686 годзе Канстанцыя Сангушка з Сапегаў заснавала ў мястэчку дамініканскі кляштар Св. Духа.
Вышаградскі тунэль
Тунэль пабудаваны ў 1905 годзе па праекце Вацлава Дворжака і Францішка Веліха. Першапачатковы праект уключаў памост вакол скалы над Влтавай, але па рэкамендацыі абаронцаў аховы культуры гэта ідэя агляднай пляцоўкі рэалізавана не была. З 1910 года праз тунэль пракладзена трамвайная лінія.
Уваходны партал упрыгожаны зубцамі і вежамі ў «псеўдазамкавым» стылі, гэтым тунэль адрозніваецца ад іншых падобных будоў у Празе. На паўночным боку прымацавана памятная дошка чэшскаму геолагу Яну Крэйчы.
Ракаў
Гісторыя
У выніку другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793) Ракаў апынуўся ў складзе Расійскай імперыі, дзе стаў цэнтрам воласці Мінскага павета. У 1794 годзе за ўдзел у паўстанні расійскія ўлады канфіскавалі мястэчка ў Сангушкаў і перадалі царскаму фельдмаршалу Салтыкову. У 1804 годзе Салтыкоў прадаў Ракаў Здзяхоўскім. У 1824 годзе мясцовыя вернікі збудавалі драўляны касцёл і капліцу, у 1830 годзе — змуравалі прымогілкавую капліцу Св. Ганны. Па задушэнні вызваленчага паўстання (1830—1831) у 1835 годзе расійскія ўлады ліквідавалі кляштар Св. Духа, а касцёл гвалтоўна перарабілі ў царкву Маскоўскага патрыярхата. У 1839 годзе царскія ўлады скасавалі базыльянскі манастыр, царкву перадалі Маскоўскаму патрыярхату, багатую бібліятэку і архіў, што знаходзіліся пры манастыры — разрабавалі, манастырскі шпіталь — закрылі.
У 1843 годзе ў Ракаве пабудаваныя майстэрні сельскагаспадарчых машын (веялкі, малатарні, сячкарні і інш.), якія добра разыходзіліся ў Мінскім, а таксама ў Пскоўскім, Пецярбургскім паветах; апроч таго, у мястэчку працавалі 2 млыны, цагельня, піваварня. Мясцовыя майстры выраблялі драўляныя малатарні, арфы і сячкарні для навакольных сельскіх гаспадарак. Паводле М. Улашчыка, у 1901 годзе тут вырабілі 80 малатарань. Станам на 1859 год у мястэчку было 140 двароў.
У канцы XIX — пачатку XX стагоддзяў. Ракаў знаходзіўся ва ўладанні Марыяна Здзяхоўскага, прафесара Кракаўскага і Віленскага ўніверсітэтаў. У гэты час у сядзібе Здзяхоўскага збіраліся вядомыя літаратары і музыканты. Эліза Ажэшка называла Ракаў «Паўночнымі Афінамі». На 1905 год у мястэчку было 740 будынкаў, у 1906 годзе тут збудавалі неагатычны касцёл Найсвяцейшай Дзевы Марыі. У пачатку XX стагоддзя існавалі некалькі млыноў, касцёл Св. Духа, капліца Св. Ганны, царква, праваслаўная прымогілкавая капліца, каталіцкая і праваслаўная пачатковыя школы, паштовая станцыя і тэлеграф, аптэка; набліжэйшы доктар — у Заслаўі. У 1906—1909 гадах дзейнічала правінцыйнае кола Польскага таварыства «Асвета» ў Мінску, якое займалася падтрымкай польскай адукацыі.
Згодна з Рыжскім мірным дагаворам (1921) Ракаў апынуўся ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, дзе стаў цэнтрам гміны Віленскага ваяводства. Непадалёк ад мястэчка праходзіла граніца з БССР, што спрыяла вялікаму эканамічнаму ўздыму. У гэты час Ракаў быў улюблёным месцам кантрабандыстаў, шпіёнаў з абодвух бакоў, тут адкрываліся рэстарацыі, публічныя дамы.
У 1939 годзе Ракаў увайшоў у БССР, дзе атрымаў статус гарадскога пасёлка. У Другую сусветную вайну з ліпеня 1941 года да ліпеня 1944 года Ракаў знаходзіўся пад нямецкай акупацыяй. 16 ліпеня 1954 года статус Ракава панізілі да вёскі, Ракаў далучаны да Выганіцкага сельсавета, дзе стаў яго цэнтрам, сельсавет перайменаваны ў Ракаўскі.
28 лютага 2008 года Ракаву нададзены статус аграгарадка.
Інфрастуруктура
У Ракаве працуюць сярэдняя школа, бальніца і пошта.
СМІ
У 2000—2008 гадах выходзіла краязнаўчае выданне «Ракаўскі шлях» пад рэдакцыяй прафесара Вячаслава Рагойшы.
Эканоміка
Ракаў — вядомы ў Беларусі ганчарны цэнтр (гэтак званая «Ракаўская кераміка»). Апроч таго, у вёсцы працуюць лясніцтва і прамысловы камбінат.
Турызм
Ракаў уваходзіць у турыстычныя маршруты «Свет беларускіх мястэчак», «Дойлідства Налібоцкага края», Ракаў — Тупальшчына — Івянец і інш.
У наваколлі вёскі дом адпачынку НАН Беларусі «Іслач», аздараўленчы комплекс «Світанак», 9 дзіцячых арганізацый адпачынку і аздараўлення.
Запрашае наведвальнікаў музей-галерэя «Янушкевічы». Краязнаўчая экспазіцыя музея прысвячаецца жыццю старасвецкай шляхты і дробнай местачковай буржуазіі, найстарэйшы яе экспанат датуецца XVII стагоддзем.
Славутасці
У вёсцы размяшчаецца магіла беларускага кампазітара М. Грушвіцкага, на якой пастаўлены помнік.
Слапніцы (гміна)
Слапні́цы (Słopnice) — вясковая гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Ліманоўскага павета Малапольскага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Слапніцах. Плошча гміны складае 56,74 км². Станам на 2009 год у гміне Слапніцы пражывалі 6237 чалавек, шчыльнасць — 109 чал./км². Адміністрацыйна падзелена на 5 салецтваў.
Населеныя пункты
На тэрыторыі гміны размешчаны 1 населены пункт.
Отаці
Отаці (Ottati) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Кампанія, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Салерна.
Насельніцтва складае 809 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 15 чал./км². Займае плошчу 53 км². Паштовы індэкс — 84020. Тэлефонны код — 0828.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
IC 2392
IC 2392 — галактыка тыпу S? (спіральная галактыка) ў сузор’і Рак.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Віктар Эдмундавіч Бухвал
Палітычныя погляды
Падпісаў адкрыты ліст спартыўных дзеячаў краіны, якія выступаюць за дзеючую ўладу Беларусі пасля здушэння народных пратэстаў у 2020 годзе.
Гета ў Мар’інай Горцы
Гета ў Мар’інай Горцы — яўрэйскае гета, якое было створана пад час Другой Сусветнай вайны ў г. Мар’іна Горка германскимі акупантамі.
Гета было створана амаль адразу пасля захопу гораду немцамі ў 1941 годзе. Па ўспамінах сведак, у яго трапіла каля 80 чалавек. Габрэйскія сем’і пасялілі ў доме пісьменнікаў (зараз абласны дзіцячы цэнтр медыцынскай рэабілітацыі «Пухавічы»).
Ліквідацыя
22 верасня (28 верасня) 1941 года габрэі з Мар’інай Горкі былі адпраўлены грузавікамі з плошчы Леніна, а з Пухавічаў былі дастаўлены канвоем. Пад кіраўніцтвам брыгаднага фюрара СС Карла Зенера, немцамі была праведзена аперацыя па расстрэле. Габрэі былі пахаваны ў дзвюх ямах.
Пасля рээвакуацыі ў 1944 годзе большасць габрэяў г. Мар’іна Горка перасялілася ў Мінск.
Памяць
У 1966 годзе на месцы расстрэлу ва ўрочышчы «Папова горка» пастаўлены абеліск.
Канашоўка
Канашо́ўка (, Конашовка) — вёска ў Шаркаўшчынскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Більдзюгскага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1945 гадах вёска ў складзе гміны Ёды, пазней у складзе гміны Новы Пагост Дзісенскага павета Віленскага ваяводства Польскай Рэспублікі.
Сейфулін (Кызылардзінская вобласць)
Сейфулін — сяло ў Сырдар’інскім раёне Кызылардзінскай вобласці Казахстана. Адміністрацыйны цэнтр і адзіны населены пункт Сейфулінскай сельскай акругі. Знаходзіцца прыкладна за 4 км на паўночны захад ад раённага цэнтра, пасёлка Церэназек. Код КАТА — 434847100.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 1628 чалавек (811 мужчын і 817 жанчын). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 1600 чалавек (803 мужчыны і 797 жанчын).
Прэм’ер-міністр Вялікабрытаніі
Прэм’ер-міністр Злучанага каралеўства Вялікабрытаніі і Паўночнай Ірландыі з’яўляецца главой урада і выконвае розныя выканаўчыя функцый, якія намінальна належаць Суверэну, які з’яўляецца главой дзяржавы. Паводле звычаю, Прэм’ер-міністр і кабінет (які ён узначальвае) адказваюць за свае дзеянні перад парламентам, членамі якога яны з’яўляюцца.
Дзеючы прэм’ер-міністр (з 25 кастрычніка 2022 года) — Рышы Сунак, лідар Кансерватыўнай партыі.
Як паказвае назва пасады, Прэм’ер-міністр з’яўляецца галоўным саветнікам манарха. Гістарычна, першы міністр мог займаць любую з вышэйшых дзяржаўных пасад, напрыклад пасаду Лорда канцлера, Архібіскупа Кентэрберыйскага, Лорда распарадчыка, Канцлера казначэйства, Лорда хавальніка пячаткі або дзяржаўнага сакратара. Са з’яўленнем у XVIII стагоддзі ўрада, які складаецца з кабінета міністраў, яго главу сталі зваць «Прэм’ер-міністрам» (часам таксама «Прэм’ерам» або «Першым міністрам»); да цяперашняга часу Прэм’ер-міністр заўсёды займае адну з міністэрскіх месцаў (звычайна пасада Канцлера казначэйства). Сэр Роберт Уолпал звычайна лічыцца першым Прэм’ер-міністрам у сучасным сэнсе гэтага слова. Прэм’ер-міністр прызначаецца Манархам, які паводле канстытуцыйнага звычаю павінен абраць чалавека, які карыстаецца найбольшай падтрымкай Палаты обшчын (звычайна, лідара партыі, якая мае большасць). У выпадку, калі Прэм’ер-міністр страчвае давер Палаты обшчын (што паказваецца прыняццем Пастановы аб недаверы), ён ці яна маральна абавязаны або сысці ў адстаўку (у гэтым выпадку Суверэн можа паспрабаваць знайсці іншага Прэм’ер-Міністра, які карыстаецца даверам палаты) або папытаць манарха аб прызначэнні новых выбараў. З прычыны таго, што прэм’ерства ў пэўным сэнсе па ранейшым застаецца пасадай de facto, паўнамоцтвы Прэм’ер-міністра галоўным чынам вызначаюцца звычаем, а не законам, паходзячы ад таго, што той, хто займае гэту пасаду можа прызначаць (праз Суверэна) сваіх калегаў па кабінеце міністраў і выкарыстоўваць Каралеўскія прэрагатывы, якія могуць выконвацца як самім Прэм’ер-міністрам, так і Манархам па савеце Прэм’ер-міністра. Некаторыя каментатары ўказваюць на тое, што на практыцы Прэм’ер-міністр мала падсправаздачны палаце.
Пасада
Хоць у апошнія гады гэта не замінала Прэм’ер-міністрам выконваць сваю працу, афіцыйны статус Прэм’ер-міністра некалькі неадназначны. У яго практычна няма заканадаўча вызначанай улады над іншымі членамі Кабінета, уся праца па кіраванні краінай тэарэтычна выконваецца міністрамі, паўнамоцтвы якіх больш выразна вызначаны актамі Парламента. Прэм’ер-міністр сам адначасова займае адну з міністэрскіх пасад — Першага лорда казначэйства.
У парадку старшынства вызначаным каралеўскай уладай Прэм’ер-міністр, калі выключыць членаў каралеўскай сям’і, знаходзіцца ніжэй толькі Архібіскупа Кентэрберыйскага, Архібіскупа Ёркскага і Лорда-канцлера.
У рэгіянальных урадах Шатландыі, Уэльса, і Паўночнай Ірландыі, пасада адпаведная прэм’ер-міністру завецца Першы міністр. (Гл. Першы міністр Шатландыі, Першы міністр Уэльса і Першы міністр Паўночнай Ірландыі.)
Прывілеі
Прэм’ер-міністр атрымлівае сваю зарплату не як прэм’ер-міністр, а як першы лорд казначэйства. На 2006 год яна складае £127,334, звыш таго, што ён атрымлівае £60,277 як член парламента / Прэм’ер-міністр традыцыйна жыве на Даўнінг-стрыт 10 у Лондане, у доме які Георг II падарыў Роберту Уолпалу як асабісты падарунак. Уолпал, аднак, пагадзіўся прыняць яго толькі як афіцыйную рэзідэнцыю Першых лордаў, а не як падарунак для сябе асабіста, і пасяліўся там у 1735 годзе. Хоць большасць Першых лордаў жылі на Даўнінг-стрыт 10, некаторыя жылі ў сваіх прыватных дамах. Звычайна так паступалі арыстакраты, якія самі валодалі вялікімі дамамі ў цэнтры Лондана. Некаторыя, такія як Гаральд Макмілан і Джон Мейджар жылі ў Адміралцейскім доме, пакуль на Даўнінг-стрыт 10 вёўся рамонт і рэканструкцыя. У прылеглым доме Даўнінг-стрыт 11 размяшчаецца рэзідэнцыя другога лорда казначэйства. Даўнінг-стрыт 12 з’яўляецца рэзідэнцыяй галоўнай «кнута».
Прэм’ер-міністр таксама можа выкарыстоўваць загарадную рэзідэнцыю Чэкерс у Бакінгемшыры.
Прэм’ер-міністр, як і іншыя міністры кабінета, па звычаі з’яўляецца членам Тайнага Савета.
Ліната Пятроўна Свірыдзенка
Ліната Пятроўна Свірыдзенка (нар., в. Шумшчына, Лёзненскі раён) — навуковец. Доктар геолага-мінералагічных навук, прафесар. Заслужаны дзеяч навукі Рэспублікі Карэлія.
Біяграфія
Пасля заканчэння сярэдняй школы ў г. Роўна (Украіна) Ліната Свірыдзенка паступіла на геалагічны факультэт Львоўскага ўніверсітэта. Вытворчую практыку яна праходзіла ў Сібіры, у Чыцінскім геалагічным упраўленні, куды і была размеркавана ў 1956 годзе пасля заканчэння ўніверсітэта. Чыцінскім геалагічным упраўленнем была прынята на працу малодшым геолагам Балейскай геолага-здымачнай партыі. З 1957 года — геолаг Балейскай партыі, з 1960 года — геолаг Анікінскай партыі.
У 1962 годзе па сямейных абставінах Ліната Пятроўна была вымушана пераехаць у Петразаводск, дзе яна паступіла ў аспірантуру Інстытута геалогіі Карэльскага філіяла Акадэміі навук СССР.
У 1967 годзе была залічана на пасаду малодшага навуковага супрацоўніка Карэльскага філіяла, які пазней быў ператвораны ў Карэльскі навуковы цэнтр Расійскай Акадэміі навук (КНЦ РАН). У 1974 годзе Ліната Свірыдзенка стала пераможцай спаборніцтва навуковых супрацоўнікаў, і ў 1975 годзе была ўзнагароджана медалём «За працоўную доблесць».
У 1995 годзе Л. П. Свірыдзенка была абрана замежным членам Нью-Ёркскай Акадэміі навук, праз два гады яна была пераведзена на пасаду галоўнага навуковага супрацоўніка КНЦ РАН. Тады ж ёй было прысуджана званне «Заслужаны дзеяч навукі».
Навуковая дзейнасць
З’яўляецца прызнаным спецыялістам у галіне вулканізму і гранітаўтварэння і іх уздзеяння на фарміраванне зямной кары. Яшчэ першыя публікацыі маладога кандыдата навук у цэнтральных часопісах Акадэміі навук прынеслі ёй вядомасць у сусветнай геалагічнай супольнасці. Пачынаючы з 1991 года, яна актыўна ўдзельнічала ў выкананні шэрагу міжнародных праектаў, выступала з дакладамі на міжнародных канферэнцыях у Фінляндыі, Аўстрыі, Канадзе, была членам розных еўрапейскіх і міжнародных камісій па абранай тэматыцы.
З 2006 года Ліната Пятроўна прымае ўдзел у апошнім з міжнародных праектаў. А праз 2 гады даследчыца заканчвае пісаць манаграфію, якая была прысвечана пытанням экалагічнай бяспекі паўднёва-ўсходняй ускраіны Фенаскандынаўскага шчыта (Ладажскае возера).
Каралёў
Каралёў, Каралёва — рускае прозвішча, распаўсюджанае і на Беларусі:
Ржаўка
Ржаўка — тапонім
Віле Рытала
Віле Эйна Рытала (Ville Eino Ritola;  — ) — фінскі лёгкаатлет, пяціразовы алімпійскі чэмпіён у бегу на доўгія дыстанцыі, уладальнік трох сярэбраных алімпійскіх узнагарод. Віле Рытала быў вядомы як адзін з уладальнікаў мянушкі «Крылаты Фін». Таксама яго называлі «Перасейняёкскім ваўком», бо ён нарадзіўся ў фінскай мясцовасці Перасейняёкі.
Ржаўка (прыток Дняпра)
Ржа́ўка — рака ў Рагачоўскім і Жлобінскім раёнах Гомельскай вобласці Беларусі, левы прыток ракі Дняпро.
Даўжыня ракі 43 км, плошча вадазбору 396 км². Вадазбор у межах Прыдняпроўскай нізіны. Пачынаецца Ржаўка за 2 км у напрамку на поўнач ад вёскі Рыскоў (Рагачоўскі раён), упадае ў Дняпро за 2 км на ўсход ад горада Жлобін. Даліна ракі на большай частцы трапецападобная шырынёй 1—2 км, у ніжнім цячэнні невыразная. Рэчышча ад вытоку да вёскі Асінаўка каналізаванае. Сярод прытокаў — рака Ржача (злева).
Шарль Луі дэ Мантэск’ё
Шарль Луі дэ Мантэск’ё (Charles-Louis de Seconda, Baron de La Brède et de Montesquieu;, Лабрэд, каля г. Бардо, Францыя — ) — французскі філосаф-асветнік, сацыёлаг, правазнаўца, пісьменнік. Член Інстытута Францыі (1727).
Біяграфічныя звесткі
Скончыў каталіцкі каледж (1705). Вывучаў права ў г. Бардо і Парыж. 3 1714 саветнік, з 1716 віцэ-прэзідэнт парламента (суда) Бардо. 3 1726 у Парыжы. У 1729—31 у Вялікабрытаніі.
Аўтар артыкулаў з Энцыклапедыі, альбо Тлумачальнага слоўніка навук, мастацтваў і рамёстваў. Суразмоўца французскага даследчыка спрэчных пытанняў міжнароднага права Габрыэля Маблі.
Карчы Мількаўскія
Карчы́ Мі́лькаўскія (, Корчи Мильковские) — хутар у Шаркаўшчынскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Більдзюгскага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1945 гадах вёска ў складзе гміны Ёды Дзісенскага павета Віленскага ваяводства Польскай Рэспублікі.
Уэйн Грэцкі
Уэ́йн Ду́глас Грэ́цкі (Wayne Douglas Gretzky; 26 студзеня 1961, Брэнтфард, правінцыя Антарыё, Канада) — канадскі хакеіст, цэнтральны нападаючы. Адзін з самых вядомых спартсменаў XX стагоддзя. У 1978—1988 гг. выступаў за клуб «Эдмантан Ойлерз», з якім чатыры разы выйграваў Кубак Стэнлі. У Нацыянальнай хакейнай лізе, дзе Грэцкі атрымаў мянушку «Вялікі», ён усталяваў 61 рэкорд і неаднаразова заваёўваў індывідуальныя прызы Лігі (уключаючы 9 прызоў самаму каштоўнаму гульцу і 10 — лепшаму бамбардзіру сезону). Быў у ліку 5 спартсменаў, якія запалілі агонь Алімпіяды-2010 у Ванкуверы. Увайшоў у сімвалічную зборную стагоддзя «Centennial All-Star Team» Міжнароднай федэрацыі хакея з шайбай.
Маладосць
У пачатку XX стагоддзя дзед Уэйна, Цярэнцій Лаўрэнцьевіч Грэцкі, іміграваў у Канаду з Гродзенскай губерні Расійскай імперыі (у цяперашні час — тэрыторыя Беларусі). Там ён ажаніўся з украінкай Марыяй з горада Падгайцы (Галічына, цяпер Цярнопальская вобласць, Украіна). Цярэнцій Грэцкі займаўся фермерствам, падчас Другой сусветнай вайны служыў у канадскай арміі. Па ўспамінах Уэйна, ён быў вельмі блізкі з дзедам, у дзяцінстве штогод прыязджаў летам да яго на ферму; дзед гаварыў па-беларуску, а мовай, на якой размаўлялі ў сям’і, была ўкраінская. Ні дзед, ні бацька Уэйна, Уолтэр Грэцкі, адносінаў да прафесійнага спорту не мелі. Але калі Уэйн пачаў гуляць у хакей, дзед і бацька падтрымлівалі яго ў гэтым імкненні, і Цярэнцій Грэцкі прыходзіў з жонкай на трэніроўкі ўнука.
У 60-х гадах Канада перажывала хакейны бум. У той час у НХЛ гуляла толькі шэсць каманд, сярэдні гулец зарабляў каля 20 000 $ у год. З самага дзяцінства Грэцкі часта гуляў за хлопцаў, якія былі старэйшыя за яго на некалькі гадоў. У пяць гадоў Грэцкі выступаў за дзіцячую каманду Брэнтфарда. У 6 гадоў Грэцкі гуляў ужо з 10-летнімі хлапчукамі. Калі Уэйну Грэцкі было 10 гадоў, ён выступаў у дзіцячай лізе і за сезон здолеў закінуць 378 шайбаў і зрабіць 139 перадач у 68 гульнях. Гэтыя лічбы сталі абсалютным рэкордам для хлопчыкаў яго ўзросту. Аб маладым хакеісце пісалі ў многіх канадскіх газетах, пастаянна параўноўваючы Уэйна з Гордзі Хоу.
У 14-гадовым узросце Грэцкі гуляў супраць 20-гадовых. Добра згуляўшы на міжнародным турніры ў Квебеку, ён ледзь не стаў ахвярай захопленага натоўпу заўзятараў, якія жадалі ўзяць у яго аўтограф. У 1975 Грэцкі сышоў з Брэнтфарда для прафесійнага працягу кар’еры.
Сезон 1977/78 ён правёў за юніёрскую каманду «Грэйхаўндс» з Хакейнай лігі Антарыа і забіў 70 галоў. Пад арыгінальным нумарам «99» — нумар, які ў хакеі зараз заўсёды будзе асацыявацца з яго імем, — Грэцкі ўпершыню выйшаў на лёд, якраз гуляючы за гэтую каманду. Ён хацеў быць падобны на свайго куміра Гордзі Хоу, які гуляў пад нумарам «9». Але дзявятка была ўжо занятая, і Уэйн, спачатку пагуляўшы некалькі тыдняў пад нумарам «19», выбраў, па парадзе генеральнага мэнэджара «Грэйхаўндс» Мюрэя Макферсана, нумар «99».
Згуляўшы на юніёрскім чэмпіянаце свету ў Манрэалі ў 1978 у 16 гадоў, ён стаў самым маладым удзельнікам турніру. Скончыўшы чэмпіянат на першым месцы ў спісе лепшых бамбардзіраў, Грэцкі быў абраны ў каманду ўсіх зорак і прызнаны лепшым нападаючым першынства.
У 1978 Грэцкі апынуўся ў Сусветнай хакейнай асацыяцыі, дзе ніякіх абмежаванняў для падпісання кантрактаў з юніёрамі не было. У НХЛ жа на лёд можна было трапіць толькі пасля 18 гадоў. Амерыканскі клуб «» заключыў з 17-гадовым Грэцкі дагавор на суму каля 100 000 $. У маі 1978 Грэцкі дэбютаваў у вялікім хакеі, і ўжо ў тым жа месяцы «Індыянапаліс» абмяняў Грэцкі ў «Эдмантан Ойлерз» — клуб, які дзякуючы Уэйну і яго партнёрам стаў адной з лепшых каманд паўночнаамерыканскага хакея. У першым сезоне Грэцкі забіў 46 галоў і набраў 110 ачкоў. Крыху пазней яго прызналі лепшым навічком CХА.
«Эдмантан»
10 кастрычніка таго ж года, у матчы супраць «Чыкага Блэкхокс», Уэйн Грэцкі дэбютаваў у НХЛ і набраў сваё 1-е ачко за галявую перадачу на Кевіна Лоу. 14 кастрычніка Грэцкі забіў свой першы гол у НХЛ, у вароты галкіпера «Ванкувер Кэнакс» Глена Хэнлана. Па выніках сезона Уэйн Грэцкі выйграў свой першы з дзевяці тытулаў (восем з іх — запар) самага каштоўнага хакеіста НХЛ і атрымаў «». Да таго ж, забіўшы 51 гол, Грэцкі стаў самым юным снайперам-«пяцідзясятнікам» у гісторыі Лігі: на той момант Уэйну споўнілася ўсяго 19 гадоў і 2 месяцы.
На другі год знаходжання ў НХЛ Грэцкі выйграў тытул лепшага бамбардзіра Лігі, атрымаў «» і ўсталяваў новы рэкорд НХЛ па колькасці перадач (109) і ачкоў (164), набраных за сезон. 18 лютага 1981 Уэйн закінуў у вароты «Сэнт-Луіса» за адзін перыяд 4 шайбы, паўтарыўшы рэкорд Лігі па колькасці галоў, забітых за гэты прамежак часу. 30 снежня 1981 ў матчы супраць «Філадэльфіі» Грэцкі забіў свой 50-ы гол у сезоне: на гэта яму спатрэбілася ўсяго 39 гульняў. Да гэтага падобнай хуткастрэльнасцю вызначаліся толькі і : 50 галоў за 50 матчаў чэмпіянату.
«Ойлерз» з Грэцкі на працягу 6 гадоў запар набіралі больш за 100 ачкоў у рэгулярным сезоне і 4 разы — у 1984, 1985, 1987 і 1988 гадах — выйгравалі Кубак Стэнлі. «Ахвярамі» Эдмантана ў фіналах станавіліся «Нью-Ёрк Айлендэрс», двойчы «Філадэльфія Флаерз» і адзін раз «Бостан Бруінз». Пасля першага, у 1984, Грэцкі ўдастоіўся тытула «Вялікі».
9 жніўня 1988 Уэйн Грэцкі нечакана стаў цэнтральнай фігурай у адной з самых буйных здзелак у гісторыі НХЛ: уладальнік «Эдмантана» Пітэр Поклінгтан вырашыў абмяняць яго ў «Лос-Анджэлес Кінгз», адну з найслабейшых каманд лігі. У якасці кампенсацыі «Ойлерз» атрымалі, , права выбару ў першым раўндзе на драфт ах 1989, 1991 і 1993 гадоў і 15 мільёнаў даляраў.
«Лос-Анджэлес»
Уэйн не хаваў слёз, калі казаў журналістам пра свой пераход: ён доўга не мог паверыць, што з ім так паступілі. Да 1988 на хакейных матчах мясцовы палац спорту «Форум» запаўняўся максімум на траціну. Страты дасягалі 5 млн $ у год. Але з’яўленне Грэцкі павысіла цікавасць каліфарнійцаў да хакея, у выніку чаго дастаць квіток у «Форум» на «Лос-Анджэлес Кінгз», адзінага прадстаўніка рэгіёну ў НХЛ, стала гэтак жа вялікай праблемай, як і на гульні «Лос-Анджэлес Лэйкерс». Грэцкі павысілі зарплату да $2 млн.
15 кастрычніка 1989 Грэцкі ў матчы супраць сваёй былой каманды — «Эдмантан Ойлерз» — набраў чарговыя дзейсныя балы і пабіў вынік лепшага бамбардзіра Лігі Гордзі Хоу — 1850 ачкоў за кар’еру. Сваё 1850-я ачко Уэйн Грэцкі набраў ужо праз 4 хвіліны 32 секунды пасля пачатку гульні пасам на абаронца Тома Лэйдлоу, які вывеў каманду наперад. Да канца трэцяга перыяду лік быў 4-3 на карысць «Ойлерз», і за 1 хвіліну 46 секунд да канца трэнер «Кінгз» Том Уэбстер ўзяў таймаўт. Грэцкі знаходзіўся на лёдзе да гэтага моманту 3 хвіліны бесперапынна, і быў выматаны, але тым не менш папрасіў трэнера пакінуць яго на пляцоўцы. За хвіліну і секунду да канца, пад скандаванне гледачоў «Грэцкі! Грэцкі!», «Кінгз» выйгралі ўкіданне і ўшасцёх пачалі апошні штурм варот суперніка. І ўжо праз 8 секунд, за 53 секунды да заканчэння трэцяга перыяду, дакладным кідком з «пятачка», Грэцкі зраўняў лік у матчы, набраўшы сваё 1851-е ачко, і стаў абсалютна лепшым бамбардзірам у гісторыі НХЛ. Гульня была перапыненая, і пачалося святкаванне рэкорда. Пасля аднаўлення гульні, яна перайшла ў авертайм, дзе Грэцкі забіў пераможны гол.
Перайшоўшы ў «Лос-Анджэлес Кінгз», Грэцкі дапамог камандзе палепшыць яе паказчыкі. У сезоне 1990/91 «Кінгз» набралі 102 ачкі ў рэгулярным сезоне, заняўшы першае месца ў дывізіёне Сміт. 40 ачкоў Грэцкі ў плэй-оф-93 дазволілі «Каралям» упершыню ў гісторыі клуба прабіцца ў фінал розыгрышу Кубка Стэнлі, дзе яны саступілі па выніках пяці матчаў «Манрэалю».
«Сент-Луіс»
Пасля поспеху 1993 года «Кінгз», нечакана для ўсіх, ператварыліся ў аўтсайдэра лігі і не маглі прабіцца ў плэй-оф да 1998 года. Грэцкі папрасіў абмену ў больш моцную каманду і быў адпраўлены ў «Сент-Луіс Блюз» 27 лютага 1996-га.
У тым жа сезоне ён стаў лепшым бамбардзірам «Сент-Луіса», набраўшы 102 ачкі, і ў 15-ы раз за сваю кар’еру ён дасягнуў адзнакі «100 ачкоў за чэмпіянат». У плэй-оф каманда выбыла ў паўфінале канферэнцыі, прайграўшы там «Дэтройту». Адразу пасля завяршэння сезону Грэцкі з-за канфлікту з кіраўніцтвам «Блюз» пакінуў клуб і падпісаў кантракт з «Нью-Ёрк Рэйнджэрс».
«Нью-Ёрк Рэйнджэрс»
21 ліпеня 1996 года «Нью-Ёрк Рэйнджэрс» заключылі кантракт з вольным агентам Уэйнам Грэцкі. Упершыню з часоў легендарнага «Эдмантан» у адной камандзе зноў гулялі і Грэцкі.
Уэйн, ужо завяршаючы кар’еру, біў ўсё новыя і новыя рэкорды. 1 снежня 1996 года ў гульні супраць «Манрэаля» Грэцкі дасягнуў адзнакі ў 3000 ачкоў за кар’еру (сумарная статыстыка ў рэгулярным чэмпіянаце і плей-оф). 3 красавіка 1997, у матчы супраць «Бостана», ён набраў сваё 2700-е ачко ў рэгулярным чэмпіянаце.
26 кастрычніка 1997 Грэцкі зрабіў сваю 1851-ю дзейсную перадачу ў рэгулярным чэмпіянаце. Да таго за ўсю гісторыю НХЛ ні адзін гулец не набіраў такой колькасці не тое, каб галявых пасаў, але ачкоў наогул (найвышэйшы на той момант вынік меў Гордзі Хоу — 1850 ачкоў, пасля яго перасягнуў Марк Месье — 1887 ачкоў). 7 сакавіка 1998 ў матчы супраць «Нью-Джэрсі» пры гульні ў большасці Грэцкі забіў свой 1000-ы гол за кар’еру ў рэгулярным чэмпіянаце і плей-оф.
У пачатку 1998 года Уэйн Грэцкі удастоіўся тытула «Найвялікшы гулец у гісторыі хакея» на думку аўтарытэтнага выдання «The Hockey News». Па ходзе сваёй кар’еры Уэйн Грэцкі 9 разоў за 10 сезонаў атрымліваў прыз самага каштоўнага гульца НХЛ («»). Гордзі Хоу за тыя ж 10 гадоў атрымліваў тытул MVP 6 разоў. 29 сакавіка 1999 Грэцкі забіў 1072-й гол у сваёй кар’еры і дасягнуў яшчэ аднаго найвышэйшага выніку ў гісторыі хакея, абагнаўшы куміра свайго дзяцінства Гордзі Хоу, які за час выступлення ў НХЛ і СХА ў суме забіў 1071 гол.
Міжнародная кар’ера
У складзе зборнай Канады Грэцкі ўдзельнічаў у моладзевым (1978) і дарослым (1982) чэмпіянатах свету, абодва разы стаў бронзавым прызёрам, а таксама самым рэзультатыўным іграком турніру па сістэме «гол+пас» (адпаведна, 8+9 і 6+8), увайшоў у сімвалічную зборную і таго, і іншага чэмпіянату. Удзельнічаў у розыгрышы Кубка Канады (ўладальнік Кубка 1984, 1987 і 1991, фіналіст розыгрышу 1981), забіўшы ў 31 матчы 17 шайбаў і зрабіўшы 40 перадач. У кожным з гэтых турніраў Грэцкі набраў больш за ўсіх ачкоў.
Януш Радзівіл (1579—1620)
Януш Радзівіл (21 ліпеня 1579, Вільня — 6 або 7 лістапада ), дзяржаўны дзеяч ВКЛ.
Біяграфія
Сын Крыштафа Радзівіла Перуна.
Уэйн Грэцкі
Міжнародная кар’ера
У 1998 Грэцкі ажыццявіў сваю даўнюю мару, выступіўшы на Алімпійскіх гульнях у Нагана. «''Гэты турнір — нешта асаблівае. Грошы тут не маюць ніякага значэння — камандны дух, падпарадкаванне ўсіх адной мэце значна важней мільёнаў даляраў''», — казаў Грэцкі пра Алімпіяду. Але дэбют выйшаў няўдалым — яго каманда паехала дадому без медалёў. Тым не менш ён лічыць, што набыў значны вопыт, і гэта «асноўны этап» ў яго прафесійнай кар’еры.
На Алімпіядзе-2002 у Солт-Лэйк-Сіці Уэйн Грэцкі, які так і не падняўся на алімпійскі п’едэстал у ролі хакеіста, стаў чэмпіёнам на пасадзе генеральнага трэнера зборнай.