cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Марс
Магнітнае поле
Паводле адной тэорыі, апублікаванай у 1999 годзе і пераправеранай у 2005 годзе (з дапамогай беспілотнай станцыі «Марс Глобал Сэрвеёр»), гэтыя палосы дэманструюць тэктоніку пліт гадоў назад — да таго, як дынама-машына планеты спыніла выконваць сваю функцыю, што паслужыла прычынай рэзкага аслаблення магнітнага поля. Прычыны такога рэзкага аслаблення няясныя. Існуе здагадка, што функцыянаванне дынама-машыны гадоў назад тлумачыцца наяўнасцю астэроіда, які круціўся на адлегласці 50-75 тысяч кіламетраў вакол Марса і выклікаў нестабільнасць у яго ядры. Затым астэроід знізіўся да мяжы Роша і разбурыўся. Тым не менш, гэтае тлумачэнне само змяшчае няясныя моманты і аспрэчваецца ў навуковай супольнасці.
Геалагічная гісторыя
Паводле адной з гіпотэз, у далёкім мінулым у выніку сутыкнення з буйным нябесным целам кручэнне ядра спынілася, а таксама быў страчаны асноўны аб’ём атмасферы. Страта лёгкіх атамаў і малекул з атмасферы — вынік слабага прыцягнення Марса. Лічыцца, што страта магнітнага поля адбылася каля 4 млрд гадоў назад. З прычыны слабасці магнітнага поля сонечны вецер практычна бесперашкодна пранікае ў атмасферу Марса, і многія з фотахімічных рэакцый пад дзеяннем сонечнай радыяцыі, якія на Зямлі адбываюцца ў іанасферы і вышэй, на Марсе могуць назірацца практычна ля самай яго паверхні.
Геалагічная гісторыя Марса заключае ў сябе тры ніжэйпрыведзеныя эпохі :
Спадарожнікі
Натуральнымі спадарожнікамі Марса з’яўляюцца Фобас і Дэймас. Абодва яны адкрыты амерыканскім астраномам Асафам Холам у 1877 годзе. Фобас і Дэймас маюць няправільную форму і вельмі маленькія памеры. Паводле адной з гіпотэз, яны могуць прадстаўляць сабой захопленыя гравітацыйным полем Марса астэроіды, падобныя да з траянскай групы астэроідаў. Спадарожнікі названыя ў гонар персанажаў, якія суправаджаюць бога Арэса (гэта значыць Марса), — Фобаса і Дэймаса, якія ўвасабляюць страх і жах, якія дапамагалі богу вайны ў бітвах.
Абодва спадарожнікі круцяцца вакол сваіх восей з тым жа перыядам, што і вакол Марса, таму заўсёды павернутыя да планеты адным і тым жа бокам (гэта выклікана эфектам прыліўнага захопу і характэрна для большасці спадарожнікаў планет у Сонечнай сістэме, у тым ліку для Месяца). Прыліўнае ўздзеянне Марса паступова запавольвае рух Фобаса, і ў рэшце рэшт прывядзе да падзення спадарожніка на Марс (пры захаванні цяперашняй тэндэнцыі), або да яго распаду. Дэймас жа, наадварот, аддаляецца ад Марса.
Арбітальны перыяд Фобаса меншы, чым перыяд абароту Марса, таму для назіральніка на паверхні планеты Фобас (у адрозненне ад Деймаса і наогул ад усіх вядомых натуральных спадарожнікаў планет Сонечнай сістэмы) ўзыходзіць на захадзе і заходзіць на ўсходзе.
Абодва спадарожнікі маюць форму, падобную на трохвосны эліпсоід, Фобас некалькі большы чым Дэймас. Паверхня Дэймас выглядае значна больш гладкай за кошт таго, што большасць кратараў пакрыта тонказярністым рэчывам. Відавочна, на Фобасе, больш блізкім да планеты і больш масіўным, рэчыва, выкінутае пры ўдарах метэарытаў, альбо наносіла паўторныя ўдары па паверхні, альбо падала на Марс, у той час як на Дэймасе яно доўгі час заставалася на арбіце вакол спадарожніка, паступова асядаючы і хаваючы няроўнасці рэльефу.
Гісторыя пытання
Папулярная ідэя, што Марс населены разумнымі марсіянамі, шырока распаўсюдзілася ў канцы XIX стагоддзя.
Назіранні Скіяпарэлі так званых каналаў, у спалучэнні з кнігай па той жа тэме зрабілі папулярнай ідэю аб планеце, клімат якой станавіўся ўсё сушэй, халадней, якая памірала і на якой існавала старажытная цывілізацыя, якая выконвае ірыгацыйныя працы.
Іншыя шматлікія назіранні і аб’явы вядомых асоб спарадзілі вакол гэтай тэмы так званую «марсіянскую ліхаманку» («Mars Fever»). У 1899 годзе падчас вывучэння атмасферных радыёперашкод з выкарыстаннем прыёмнікаў у каларадскай абсерваторыі, вынаходнік Нікола Тэсла назіраў паўтарэнне аднаго сігналу. Ён выказаў дапушчэнне, што гэта можа быць радыёсігнал з іншых планет, напрыклад Марса. У інтэрв’ю 1901 года Тэсла сказаў, што яму прыйшла ў галаву думка пра тое, што перашкоды могуць быць створаны штучна. Хоць ён не змог расшыфраваць іх значэнне, яму здавалася немагчымым, што яны з’явіліся цалкам выпадкова. На яго думку, гэта было прывітанне аднае планеты іншай.
Гіпотэза Тэслы выклікала гарачую падтрымку вядомага брытанскага навукоўца-фізіка Уільяма Томсана (лорда Кельвіна), які, наведаўшы ЗША ў 1902 годзе, сказаў, што на яго думку, Тэсла злавіў сігнал марсіян, пасланы ў ЗША. Аднак яшчэ да адбыцця з Амерыкі Кельвін стаў рашуча адмаўляць гэта заяўленне: «На самай справе я сказаў, што жыхары Марса, калі яны існуюць, несумненна могуць бачыць Нью-Ёрк, у прыватнасці святло ад электрычнасці».
Аагенез
Аагенез (ᾠόν ᾨόν - яйка + γένεσις - узнікненне) — у жывёл, развіццё жаночай палавой клеткі - яйцаклеткі (яйка).
Марс
Фактычныя дадзеныя
Навуковыя гіпотэзы аб існаванні жыцця на Марсе ў мінулым існуюць даўно. Паводле вынікаў назіранняў з Зямлі і дадзеных касмічнага апарата «Марс Экспрэс» у атмасферы Марса знойдзены метан.
Аагенез
Падчас эмбрыянальнага развіцця арганізма ганацыты ўсяляюцца ў зачатак жаночай палавой ганады (яечніка), і ўсё далейшае развіццё жаночых палавых клетак адбываецца ў ёй.
Марс
Фактычныя дадзеныя
Ва ўмовах Марса гэты газ даволі хутка раскладаецца, таму павінна існаваць пастаянная крыніца яго папаўнення. Такой крыніцай можа быць альбо геалагічная актыўнасць (але дзейныя вулканы на Марсе не выяўлены), альбо жыццядзейнасць бактэрый. Цікава, што ў некаторых метэарытах марсіянскага паходжання выяўленыя ўтварэнні, якія па форме нагадваюць найпрасцейшыя бактэрыі, хоць яны і саступаюць драбнюткім зямным арганізмам па памерах. Адным з такіх метэарытаў з’яўляецца ALH84001, знойдзены ў Антарктыдзе ў 1984 годзе.
Аагенез
Літаратура
БЭ ў 18 тамах, Т.1, Мн., 1996, С.7: Аагенез
Марс
Фактычныя дадзеныя
Галоўныя адкрыцці зробленыя марсаходам «Curiosity». У снежні 2012 года былі атрыманы дадзеныя аб наяўнасці на Марсе арганічных рэчываў, а таксама. Тыя ж даследаванні паказалі наяўнасць вадзяной пары ў нагрэтых узорах грунту. Цікавым фактам з’яўляецца тое, што «Curiosity» на Марсе прызямліўся на дно высахлага возера.
Аналіз назіранняў кажа, што планета раней была значна прыдатная для наяўнасці жыцця, чым зараз. Згодна з праграмай «Вікінг», ажыццёўленай у сярэдзіне 1970-х гадоў, была праведзена серыя эксперыментаў для выяўлення мікраарганізмаў у марсіянскай глебе. Яна дала станоўчыя вынікі, напрыклад, часовае павелічэнне выдзялення CO2 пры змяшчэнні часціц глебы ў ваду і пажыўнае асяроддзе. Аднак затым дадзенае сведчанне жыцця на Марсе было аспрэчана навукоўцамі каманды «Вікінгаў». Гэта прывяло да іх працяглых спрэчках з навукоўцам з NASA Гільбертам Левіным, які сцвярджаў, што «Вікінг» выявіў жыццё. Пасля пераацэнкі дадзеных «Вікінга» ў святле сучасных навуковых ведаў аб экстрэмафілах было ўстаноўлена, што праведзеныя эксперыменты былі недастаткова дасканалыя для выяўлення гэтых форм жыцця. Больш таго, гэтыя тэсты маглі забіць арганізмы, нават калі яны ўтрымліваліся ў пробах. Тэсты, праведзеныя ў рамках праграмы «Фенікс», паказалі, што глеба мае вельмі шчолачны pH і ўтрымлівае магній, натрый, калій і хларыды. Пажыўных рэчываў у глебе дастаткова для падтрымання жыцця, аднак жыццёвыя формы павінны мець абарону ад інтэнсіўнага ультрафіялетавага святла.
На сённяшні дзень умовай для развіцця і падтрымання жыцця на планеце лічыцца наяўнасць вадкай вады на яе паверхні. Таксама існуе патрабаванне, каб арбіта планеты знаходзілася ў так званай заселенай зоне, якая для Сонечнай сістэмы пачынаецца за Венерай і канчаецца вялікай паўвоссю арбіты Марса. Паблізу перыгелія Марс знаходзіцца ўнутры гэтай зоны, аднак тонкая атмасфера з нізкім ціскам перашкаджае з’яўленню вадкай вады на значнай тэрыторыі на працяглы перыяд. Нядаўнія сведчанні кажуць пра тое, што любая вада на паверхні Марса з’яўляецца занадта салёнай і кіслотнай для падтрымання пастаяннага жыцця, падобнага зямному.
Адсутнасць магнітасферы і вельмі тонкая атмасфера Марса таксама з’яўляюцца праблемай для падтрымання жыцця. На паверхні планеты ідзе вельмі слабае перасоўванне цеплавых патокаў, яна дрэнна ізаляваная ад бамбардзіровак часціцамі сонечнага ветру; акрамя таго, пры награванні вада імгненна выпараецца, абмінаючы вадкі стан з-за нізкага ціску. Марс таксама знаходзіцца на парозе т. зв. «геалагічнай смерці». Заканчэнне вулканічнай актыўнасці, відаць, спыніла кругазварот мінералаў і хімічных элементаў паміж паверхняй і ўнутранай часткай планеты.
Блізкасць Марса і адноснае яго падабенства з Зямлёй спарадзіла рад фантастычных праектаў тэрафарміравання і каланізацыі Марса зямлянамі ў будучыні.
Астранамічныя назіранні з паверхні Марса
Пасля пасадак аўтаматычных апаратаў на паверхню Марса з’явілася магчымасць весці астранамічныя назіранні непасрэдна з паверхні планеты. З прычыны астранамічнага становішча Марса ў Сонечнай сістэме, характарыстык атмасферы, перыяду абароту Марса і яго спадарожнікаў карціна начнога неба Марса (і астранамічных з’яў, назіраных з планеты) адрозніваецца ад зямной і шмат у чым уяўляецца незвычайнай і цікавай.
Нябесная сфера
Паўночны полюс на Марсе, з прычыны нахілу восі планеты, знаходзіцца ў сузор’і Лебедзя (экватарыяльныя каардынаты: прамое ўзыходжанне 21г 10хв 42с, скланенне +52° 53.0′ і не адзначаны яркай зоркай: бліжэйшая да полюса — цьмяная зорка шостай велічыні (іншыя яе абазначэнні — HR 8106, HD 201834, SAO 33185). Паўднёвы полюс свету (каардынаты 9г 10хв 42с і −52° 53,0) знаходзіцца ў пары градусаў ад зоркі Каппа Ветразі (бачная зорная велічыня 2,5) — яе, у прынцыпе, можна лічыць Паўднёвай Палярнай зоркай Марса.
Выгляд неба падобны на назіраны з Зямлі, з адным адрозненнем: пры назіранні гадавога руху Сонца па сузор’ях Задыяку яно (як і іншыя планеты, уключаючы Зямлю), выйшаўшы з усходняй часткі сузор’я Рыб, будзе праходзіць на працягу 6 дзён праз паўночную частку сузор’я Кіта перад тым, як зноў ўступіць у заходнюю частку Рыб.
У час усходу і заходу Сонца марсіянскае неба ў зеніце мае чырванавата-ружовы колер, а ў непасрэднай блізкасці да дыска Сонца — ад блакітнага да фіялетавага, тады як карціна зямных світанкаў выглядае цалкам наадварот.
Апоўдні неба Марса жоўта-аранжавае. Прычына такіх адрозненняў ад каляровай гамы зямнога неба — уласцівасці тонкай, разрэджанай атмасферы Марса, якая змяшчае ўзважаны пыл. На Марсе прамянёў (якое на Зямлі і з’яўляецца прычынай блакітнага колеру неба) адыгрывае нязначную ролю, эфект яго слабы. Як мяркуецца, жоўта-аранжавая афарбоўка неба таксама ствараецца прысутнасцю 1 % магнетыту ў часціцах пылу, пастаянна ўзважанага ў марсіянскай атмасферы. Змярканні пачынаюцца задоўга да ўзыходу Сонца і доўжацца доўга пасля яго заходу. Часам колер марсіянскага неба набывае фіялетавае адценне ў выніку рассейвання святла на мікрачасціцах вадзянога лёду ў аблоках (апошняе — даволі рэдкая з’ява).
Сонца і планеты
Пры назіранні з Марса Сонца выглядае меншым, чым з Зямлі, і яго вуглавы памер складае ад памеру, бачнага з Зямлі. Меркурый з Марса будзе практычна недаступны для назіранняў простым вокам з-за надзвычайнай блізкасці да Сонца. Самай яркай планетай на небе Марса з’яўляецца Венера, на другім месцы — Юпітэр (яго чатыры найбуйнейшыя спадарожнікі часам можна назіраць без тэлескопа), на трэцім — Зямля.
Зямля ў адносінах да Марса з’яўляецца ўнутранай планетай, гэтак жа як Венера для Зямлі. Адпаведна, з Марса Зямля назіраецца як ранішняя ці вячэрняя зорка, якая ўзыходзіць перад світаннем або бачная на вячэрнім небе пасля заходу Сонца.
Максімальная элангацыя Зямлі на небе Марса складае 38 градусаў. Для няўзброенага вока Зямля будзе бачная як яркая (максімальная бачная зорная велічыня каля −2,5m) зеленаватая зорка, побач з якой будзе лёгка распазнавальная жаўтаватая і больш цьмяная (каля +0,9m) зорачка Месяца. У тэлескоп абодва аб’екты будуць бачныя з аднолькавымі фазамі. Абарот Месяца вакол Зямлі будзе назірацца з Марса наступным чынам: на максімальным вуглавым аддаленні Месяца ад Зямлі простае вока лёгка раздзеліць Месяц і Зямлю: праз тыдзень «зорачкі» Месяца і Зямлі сальюцца ў адну зорку, яшчэ праз тыдзень Месяц будзе зноў бачны на максімальнай адлегласці, але ўжо з другога боку ад Зямлі. Перыядычна назіральнік на Марсе зможа бачыць праходжанне (транзіт) Месяца па дыску Зямлі альбо, наадварот, пакрыццё Месяца дыскам Зямлі. Максімальнае бачнае аддаленне Месяца ад Зямлі (і іх бачная яркасць) пры назіранні з Марса будзе значна змяняцца ў залежнасці ад ўзаемнага становішча Зямлі і Марса, і, адпаведна, адлегласці паміж планетамі. У эпохі процістаянняў яно складзе каля 17 хвілін дугі (каля палавіны вуглавога дыяметра Сонца і Месяца пры назіранні з Зямлі), на максімальным аддаленні Зямлі і Марса — 3,5 хвіліны дугі. Зямля, як і іншыя планеты, будзе назірацца ў паласе сузор’яў Задыяка. Астраном на Марсе таксама зможа назіраць праходжанне Зямлі па дыску Сонца; бліжэйшая такая з’ява адбудзецца 10 лістапада 2084 года.
Даследаванне Марса класічнымі метадамі астраноміі
Галандскі астраном Хрысціян Гюйгенс першым склаў карту паверхні Марса, якая адлюстроўвае мноства дэталей мясцовасці. 28 лістапада 1659 года ён зрабіў некалькі малюнкаў Марса, на якіх былі адлюстраваны розныя цёмныя вобласці, пазней супастаўленыя з плато Вялікі Сырт.
Як мяркуецца, першыя назіранні, якія ўстанавілі існаванне ў Марса ледзяной шапкі на паўднёвым полюсе, былі зробленыя італьянскім астраномам Джавані Даменіка Касіні ў 1666 годзе. У тым жа годзе ён выкарыстаў пры назіраннях Марса маркіроўку паверхні і вызначыў перыяд кручэння, роўны 24 г. 40 хв. (Гэта адрозніваецца ад правільнага значэння менш чым на 3 хвіліны). У 1672 годзе Хрысціян Гюйгенс заўважыў невыразную белую шапачку і на паўночным полюсе.
У 1888 годзе Джавані Скіяпарэлі даў першыя імёны асобных дэталей паверхні : мора Афрадыты, Эрытрэйскае, Адрыятычнае, Кімерыйскае; азёры Сонца, Месяцавае і Фенікс.
Росквіт тэлескапічных назіранняў Марса прыйшоўся на канец XIX — сярэдзіну XX стагоддзя. Шмат у чым ён абумоўлены грамадскай цікавасцю і вядомымі навуковымі спрэчкамі вакол марсіянскіх каналаў. Сярод астраномаў дакасмічнай эры, якія праводзілі тэлескапічныя назіранні Марса ў гэты перыяд, найбольш вядомыя Скіяпарэлі, Персільваль Лоуэл, Слайфер, Антаніядзі, Барнард, Жары-Делож, Л. Эддзі, Ціхаў, Вакулёр. Іменна гэтыя навукоўцы заклалі асновы арэяграфіі і склалі першыя падрабязныя карты паверхні Марса (хоць карты і аказаліся амаль поўнасцю няправільнымі, што высветлілася пасля палётаў да Марса аўтаматычных зондаў).
Вывучэнне з дапамогай арбітальных тэлескопаў
Для сістэматычнага даследавання Марса былі выкарыстаны магчымасці касмічнага тэлескопа «Хабл» (КТХ або HST — Hubble Space Telescope), пры гэтым былі атрыманы фатаграфіі Марса з самым высокім разрозненнем з калі-небудзь зробленых на Зямлі. КТХ можа стварыць выявы паўшар’яў, што дазваляе прамадэляваць умовы сістэмы. Наземныя тэлескопы, абсталяваныя, могуць зрабіць фотавыявы Марса высокай выразнасці, што дазваляе ў супрацьстаянні рэгулярна праводзіць маніторынг планетнага надвор’я.
Рэнтгенаўскае выпраменьванне з Марса, упершыню выяўленае астраномамі ў 2001 годзе з дапамогай, складаецца з двух кампанентаў. Першы складнік звязаны з рассейваннем у верхняй атмасферы Марса рэнтгенаўскіх прамянёў Сонца, у той час як другі паходзіць ад узаемадзеяння паміж іонамі з абменам зарадамі.
Даследаванне Марса касмічнымі апаратамі
З 1960-х гадоў да Марса для падрабязнага вывучэння планеты з арбіты і фатаграфавання паверхні было накіравана некалькі аўтаматычных міжпланетных станцый (АМС). Акрамя таго, працягвалася дыстанцыйнае зандзіаванне Марса з Зямлі ў большай частцы электрамагнітнага спектра з дапамогай наземных і арбітальных тэлескопаў, напрыклад, у інфрачырвоным для вызначэння складу паверхні, у ультрафіялетавым і субміліметровым дыяпазонах — для даследавання саставу атмасферы , у радыёдыяпазоне — для вымярэння хуткасці ветру.
Савецкая праграма
Савецкія даследаванні Марса ўключалі ў сябе праграму «Марс», у рамках якой з 1962 па 1973 год былі запушчаны аўтаматычныя міжпланетныя станцыі чатырох пакаленняў для даследавання планеты Марс і каляпланетнай прасторы. Першыя АМС («», «») даследавалі таксама і міжпланетную прастору.
Касмічныя апараты чацвёртага пакалення (серыя М-71 — «Марс-2», «Марс-3», запушчаны ў 1971 годзе) складаліся з арбітальнай станцыі — штучнага спадарожніка Марса і спускальнага апарата з аўтаматычнай марсіянскай станцыяй, якая камплектавалася марсаходам ПрОП-М. Касмічныя апараты серыі М-73С «Марс-4» і «Марс-5» павінны былі выйсці на арбіту вакол Марса і забяспечваць сувязь з аўтаматычнымі марсіянскія станцыямі, якія неслі АМС серыі М-73П «Марс-6» і «Марс-7»; гэтыя чатыры АМС былі запушчаны ў 1973 годзе.
Арбітальныя станцыі праграмы «Марс» ў масе сваёй выканалі цалкам альбо часткова асноўныя пастаўленыя перад імі тэхнічныя і навуковыя праграмы. З-за няўдач спускальных апаратаў галоўная тэхнічная задача ўсёй праграмы «Марс» — працяглая праца на паверхні Марса аўтаматычнай марсіянскай станцыі — не была вырашана. Тым не менш, многія навуковыя задачы, такія як атрыманне фатаграфій паверхні Марса і розныя вымярэнні атмасферы, магнітасферы, складу глебы з’яўляліся перадавымі для свайго часу. У рамках праграмы была ажыццёўлена першая мяккая пасадка спускальнага апарата на паверхню Марса («Марс-3», 2 снежня 1971 г.) і першая спроба перадачы здымка з паверхні.
СССР ажыццявіў таксама праграму «Фобас» — дзве аўтаматычныя міжпланетныя станцыі, прызначаныя для даследавання Марса і яго спадарожніка Фобаса.
Першая АМС «Фобас-1» была запушчана 7 ліпеня, а другая, «Фобас-2» — 12 ліпеня 1988 года. Асноўная задача — дастаўка на паверхню Фобаса спушчальных апаратаў (ПрОП-Ф і ДАС) для вывучэння спадарожніка Марса — засталася нявыкананай. Аднак, нягледзячы на страту сувязі з абодвума КА, даследаванні Марса, Фобаса і калямарсіянскай прасторы, выкананыя на працягу 57 дзён на этапе арбітальнага руху «Фобаса-2» вакол Марса, дазволілі атрымаць новыя навуковыя вынікі аб цеплавых характарыстыках Фобаса, плазменным асяроддзі Марса, узаемадзеянні яго з сонечным ветрам.
Амерыканская праграма
У 1964 годзе ў ЗША быў ажыццёўлены першы ўдалы запуск да Марса ў рамках праграмы «Марынер». «Марынер-4» ажыццявіў першае даследаванне з пралётных траекторыі і зрабіў першыя здымкі паверхні. «Марынер-6» і «Марынер-7», запушчаныя ў 1969 годзе, зрабілі першае даследаванне саставу атмасферы з ужываннем спектраскапічныя методык і вызначэнне тэмпературы паверхні па вымярэннях інфрачырвонага выпраменьвання. У 1971 годзе «Марынер-9» стаў першым штучным спадарожнікам Марса і ажыццявіў першае картаграфаванне паверхні.
Наступная праграма ЗША — «Вікінг» — уключала запуск двух ідэнтычных касмічных апаратаў — «Вікінг-1» і «Вікінг-2», якія павінны былі правесці даследаванні з калямарсіянскай арбіты і на паверхні Марса, у прыватнасці, пошук жыцця ў пробах грунту. Кожны «Вікінг» складаўся з арбітальнай станцыі — штучнага спадарожніка Марса — і спушчальнага апарата з аўтаматычнай марсіянскай станцыі. Аўтаматычныя марсіянскія станцыі «Вікінгаў» — першыя касмічныя апараты, якія паспяхова працавалі на паверхні Марса. Гэта адна з найбольш інфарматыўных і паспяховых марсіянскіх праграм, хоць ёй і не ўдалося выявіць жыццё. Абодва апараты былі запушчаны ў 1975 годзе з мыса Канаверал, штат Фларыда. Перад палётам спускальныя апараты былі старанна стэрылізаваныя для прадухілення заражэння Марса зямнымі формамі жыцця. Час палёту заняў крыху менш за год і да Марса яны прыбылі ў 1976 годзе. Працягласць працы АМС «Вікінг» планавалася ў 90 дзён пасля мяккай пасадкі, але кожны апарат прапрацаваў значна даўжэй гэтага тэрміну.
Станам на 2014 год на арбітах штучных спадарожнікаў Марса знаходзяцца некалькі рабочых АМС: На паверхні планеты працуюць марсаходы
У культуры
Да стварэння фантастычных твораў пра Марс пісьменнікаў падштурхоўвалі дыскусіі навукоўцаў пра магчымасць таго, што на паверхні Марса існуе не проста жыццё, а развітая цывілізацыя. Гэтая дыскусія пачалася ў канцы XIX стагоддзя. У гэты час быў створаны, напрыклад, знакаміты раман Г. Уэлса «Вайна сусветаў», у якім марсіяне спрабавалі пакінуць сваю паміраючую планету для заваявання Зямлі. У 1938 годзе ў ЗША радыёверсія гэтага твора была прадстаўлена ў выглядзе навіннай радыёперадачы, што паслужыла прычынай масавай панікі, калі многія слухачы па памылцы прынялі гэты «рэпартаж» за праўду. У 1966 пісьменнікі Аркадзь і Барыс Стругацкія напісалі сатырычны «працяг» дадзенага твора пад назвай «Другое нашэсце марсіян».
У ліку важных твораў пра Марс таксама варта адзначыць раман Рэя Брэдберы «Марсіянскія хронікі», які выйшаў ў 1950 годзе і складаецца з асобных слаба звязаных паміж сабой навел, а таксама некалькі апавяданняў, якія прымыкаюць да гэтага цыкла; раман апавядае аб этапах асваення чалавекам Марса і кантактах са знікаючай старажытнай марсіянскай цывілізацыяй.
У 1917—1964 гадах выйшла адзінаццаць кніг пра Барсум. Так называлася планета Марс у фантастычным свеце, створаным. У яго творах планета была прадстаўлена як паміраючая, жыхары якой знаходзяцца ў бесперапыннай вайне ўсіх з усімі за бедныя прыродныя рэсурсы. У 1938 К. Люіс напісаў раман «За межы нямой планеты».
Характэрна, што Джонатан Свіфт згадаў пра спадарожнікі Марса за 150 гадоў да таго, як яны былі рэальна адкрыты.
У антычнай міфалогіі
год
У рымскай міфалогіі Марс першапачаткова быў богам урадлівасці; лічылася, што ён можа або наслаць гібель ураджаю або падзёж жывёлы, або адхіліць іх. У яго гонар першы месяц рымскага года, калі здзяйсняўся абрад выгнання зімы, быў названы «марцам» (Mārtius mēnsis — месяц Марса, у беларускай мове больш распаўсюджана назва «сакавік»). Затым Марс быў атаясамлены з грэчаскім Арэсам і стаў богам вайны, а таксама стаў ўвасабляць планету Марс. Святымі жывёламі Марса лічыліся воўк і дзяцел. У многіх раманскіх мовах у гонар Марса названы дзень тыдня — аўторак (па-румынску — «marţi», па-іспанску — «martes», па-французску — «mardi» і па-італьянску — «martedì»). У Вавілоніі гэтая ж планета называлася Нергал і з’яўлялася адным з вярхоўных божастваў — пры малітве ў напрамку планеты падымаліся рукі. У іудзейскай міфалогіі з Марсам асацыюецца архангел Гаўрыіл.
NGC 4356
NGC 4356 (іншыя абазначэнні — IC 3273, ZWG 70.48, UGC 7482, VCC 713, MCG 2-32-26, FGC 1427, IRAS12217+0848, PGC 40342) — спіральная галактыка (Sc) ў сузор’і Дзева.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Кражава (Сафонаўскі раён)
Кражава (Кряжево) — вёска ў Смаленскай вобласці Расіі, у Сафонаўскім раёне. Насельніцтва — 4 жыхара (2007).
Геаграфія
Размешчана ў цэнтральнай частцы вобласці за 4 км на поўдзень ад горада Сафонава, у 10 км на поўдзень ад аўтадарогі, у 2 км на захад ад аўтадарогі Сафонава — Рослаўль. Уваходзіць у склад Бараноўскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупавана нямецкімі войскамі ў верасні 1941 года, вызвалена ў 1943 годзе. .
Узброеныя сілы Казахстана
Казахстан — член Арганізацыі Дагавора аб калектыўнай бяспецы.
Структура
Згодна з законам Рэспублікі Казахстан узброеныя сілы маюць наступную структуру :
Геаграфія Сінгапура
Краіна Сінгапур размяшчаецца на востраве Сінгапур (малайская назва — Пулау Уджонг) разам з групай невялікіх прылеглых астравоў, найбольш значнымі з якіх з’яўляюцца астравы Джуронг, Пулаў Тэконг, Пулаў Убін і Сентоса. Плошча Сінгапура складае 721,5 км² (2018 год), яна паступова павялічваецца дзякуючы праграме намыву тэрыторыі, якая дзейнічае з 1960-х гадоў, павялічваецца і колькасць астравоў — цяпер іх 63. Агульны прырост тэрыторыі з пачатку рэалізацыі праграмы склаў 23 %, да 2030 года плануецца прыдбаць яшчэ 45 кв.км новай зямлі. З іншага боку, некаторыя праекты прыводзяць да зліцця дробных астравоў, гэткім чынам з 7 малых выспачак быў створаны востраў Джуронг.
Геаграфічнае становішча
Сінгапур знаходзіцца за 137 км на поўнач ад экватара, што адпавядае 1 з лішкам градусу пн.ш. Востраў Сінгапур аддзелены ад паўвострава Малака пралівам Джахор шырынёй ледзь больш за 1 км. Берагі праліва злучаны насыпам у паўночнай частцы вострава і мостам у заходняй. На поўдні Сінгапур амываецца цёплымі водамі Малакскага і Сінгапурскага праліваў, якія злучаюць Андаманскае мора з Паўднёва-Кітайскім, і пралівам Джахор, па моры дзяржава мяжуе з астравамі Рыау, што належаць Інданезіі. Большасць астравоў атачаюць каралавыя рыфы.
Клімат
Клімат тэрыторыі экватарыяльны, вільготны, з высокімі тэмпературамі на працягу ўсяго года. Сярэдняя гадавая тэмпература 26 °C, а розніца тэмператур самага халоднага (студзень) і самага цёплага (травень) месяцаў не перавышае 1 °C. Сярэдняя гадавая сума ападкаў 2400 мм., размеркаваны яны раўнамерна цягам году (каля 150 мм за месяц), зрэшты, лістапад-студзень за кошт мусонаў удвая вільгатнейшыя.
Самая доўгая рака краіны (Селатар) мае даўжыню 16 км.
Расліннасць і ахова прыроды
Раней на востраве раслі вільготныя трапічныя лясы, але цяпер першародныя лясы амаль цалкам знішчаныя з-за хутка росту горада, следам знікла бадай што палова аўтэнтычнай фаўны. Тым не менш, зеляніны на востраве хапае: усцяж вуліц раскінулі свае шаты дрэвы, а на ўзгорку Букіт-Цімах арганізаваны вялікі запаведнік, што займае амаль 10 % вострава. На паўночным усходзе ў забалочанай мясцовасці Сунгей-Булах у 2002 годзе быў створаны запаведнік з мэтай аховы пералётных птушак. Далёка за межамі Паўднёва-Усходняй Азіі вядомы сінгапурскі батанічны сад — першы аб'ект Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ў Сінгапуры, адзін з трох увогуле і адзіны трапічны батанічны сад у гэтым пачэсным спісе.
Экалагічныя праблемы
З непрыемных экалагічных з'яваў можна адзначыць прыток забруджанага тарфянымі пажарамі паветра з суседняй Суматры, што нярэдка здараецца ў ліпені-кастрычніку і завецца паўднёва-азіяцкай смугой.
Якуб Лось
Якуб Лось ( — ) — ваенны дзеяч Рэчы Паспалітай, аўтар мемуараў.
Біяграфія
З шляхецкага роду герба «Дамброва». Прынамсі з 1655 запісаўся ў казацкую харугву сандамірскага ваяводы Уладзіслава Мышкоўскага. З 1656 харугва ўваходзіла ў склад дывізіі Стэфана Чарнецкага. Удзельнічаў у бітвах са шведамі ў час Паўночнай вайны 1655—1660. З 1660 у складзе харугвы Вацлава Ляшчынскага ўдзельнічаў у кампаніі ў Беларусі, Палонкаўскай бітве 1660, бітве на Басе 1660, бітве пад Талачынам. У 1661—1663 удзельнічаў у вайскова канфедэрацыі «Саюз свяшчэнны». Магчыма, удзельнічаў у задняпроўскім паходзе караля польскага і вялікага князя літоўскага Яна ІІ Казіміра. Удзельнічаў у рокашы Любамірскага 1665—1666. У 1667 пакінуў войска, заняўся гаспадараннем у маёнтку.
У 1676—1682 на аснове сваіх дыярыушаў пісаў успаміны, пасля да 1687 дапаўняючы іх генеалагічнымі звесткамі і выпіскамі з хронік. Мемуары Лося — каштоўная гістарычная крыніца пра падзеі вайны Расіі з Рэччу Паспалітай 1654—1667, ахопліваюць час 1646—1667. У пачатку лаканічныя, становяцца падрабязнымі з 1656, асаблівую ўвагу аўтар удзяляў ваеннаму боку свайго жыцця. Упершыню апублікаваны ў 1858 у Кракаве.
Tatra T6A5
Татрa T6A5 — чэшскія высакападлогавыя чатырохвосныя трамвайныя вагоны з электрабсталяваннем імпульснага рэгулявання, якія выпускаліся серыйна прадпрыемствам АТ «ЧКД Татра», Прага - Сміхаў з 1991 па 1998 год. Выпушчана 296 вагонаў гэтага тыпу. Эксплуатаваліся вагоны ў Чэхіі (Прага, Брно, Острава) і Славакіі (Браціслава, Кошыцэ). Большасць вагонаў працягваюць эксплуатавацца і па гэты дзень.
Гісторыя
На працягу 80-х гадоў XX стагоддзя чэхаславацкія трамвайныя гаспадаркі атрымлівалі трамвайныя вагоны Татра T3, сканструяваны ў 50-60 гады таго ж стагоддзя. У 80-х гадах ЧКД ужо меў праекты і распрацоўкі трамваяў новага пакалення, адным з прыкладаў з'яўляўся вагон Татра KT8D5, які так і не быў запушчаны ў серыйную вытворчасць да канца 80-х гадоў. Для СССР была спраектавана і запушчана ў серыйную вытворчасць мадэль Татра T6B5, якая з-за сваіх габарытаў не магла эксплуатавацца на вузкіх вуліцах чэхаславацкіх гарадоў. Для іх ЧКД прапаноўваў маральна састарэлыя T3 з реастатна-кантактарнай сістэмай кіравання. Пасля зняцця з серыйнага вытворчасці мадэлі T3 ў 1987 годзе, для чэхаславацкіх гаспадарак была распрацавана новая і ўжо даўно чаканы мадэль трамвайных вагонаў - T6A5, якая прыйшла на змену «легендарнай тройцы». Tрамвайный вагон T6A5 ствараўся спецыяльна для чэхаславацкіх трамвайных гаспадарак (таму часам сустракаецца абазначэнне гэтага трамвайнага вагона як T6A5 CS). Асноўным адрозненнем гэтых трамвайных вагонаў ад вагонаў T6A2, што выпускаюцца для ГДР, была шырыня кузава. У T6A5 яна складала 2 500 мм, а ў T6A2 - 2 200 мм. Першым горадам, які атрымаў новыя трамвайныя вагоны стала Браціслава. У [1992 годзе туды былі адпраўленыя з Прагі 34 вагона T6A5. У гэтым жа годзе славацкі горад Кошыцэ атрымаў 30 трамвайных вагонаў новага тыпу. У чэшскай сталіцы Празе вагоны T6A5 ў рэгулярнай эксплуатацыі з'явіліся трохі пазней: у 1995 годзе. Наступнымі пакупнікамі былі Брно і Острава. Транспартныя прадпрыемствы, эксплуатавалі T6A5, паступова мадэрнізавалі іх у адпаведнасці з заходнімі стандартамі: замянялі дзвярны механізм, ўсталёўвалі аўтаматычныя інфармацыйныя сістэмы на вагоны і новыя счапных механізмы. Так ж была змененая стандартная завадская схема афарбоўка на сучасную дызайнерскія схему афарбоўку. На сённяшні дзень эксплуатуюцца ўсе выпушчаныя ЧКД трамвайныя вагоны T6A5.
Агульнае
Трамвайны вагон тыпу T6A5 - чатырохвосны маторны трамвайны вагон, прызначаны для руху ў адным напрамку. Трамвайныя вагоны могуць эксплуатавацца самастойна або ў складзе цягніка з двух ці трох вагонаў па сістэме многіх адзінак (СМА). Эксплуатацыя з прычапных вагонамі не дазваляецца.
Кузаў вагона
Кузаў вагона стальны, цельнасварны з пракатных і прэсаванага профіляў з абліцоўкі з гладкай стальной бляхі. Абліцовачная бляха з унутранага боку забяспечана антыкаразійным пакрыццём і пакрыццём супраць шуму. Пол вагона выраблены з вадацятрывалай фанеры, на якую наклеены неслізгальнае гумовае пакрыццё. З мэтай доступу да кабеляў, сярэдняя частка падлогі здымная.
Кожны вагон абсталяваны трыма чатырохстворчатымі складанымі дзвярыма. Упраўленне дзвярыма электрамеханічнае, механізм кіравання змешчаны ў шафцы над дзвярыма. Механізм дзвярэй аснашчаны фрыкцыйнай муфтай.
Усе вокны вагона выраблены з бяспечнага шкла і мацуюцца ў гумавым профілю. Вагоны абсталяваны зручнымі сядзеннямі. Для больш лёгкай ачысткі вагона пад сядзеннямі пакінута свабодная прастора (акрамя пясочніцы і раз'ядноўвацеля батарэі).
Вентыляцыя пасажырскага салона натуральная з дапамогай вентыляцыйных люкаў у даху вагона і адкрываючыхся вокнаў. Ацяпленне салона вагона вырабляецца з дапамогай электрычных ацяпляльных карпусоў, размешчаных у бакавых каналах кузава вагона і сілкуюцца ад высакавольтнай сеткі. Рэгуляцыя ацяплення двухступеністая. Асвятленне салона для пасажыраў люмінесцэнтнае, сілкуецца з акумулятарных батарэі з дапамогай індывідуальных транзістырных пераўтваральнікаў. Знешняе асвятленне вагона выконваецца лямпамі напальвання.
Месца вадзіцеля
Месца вадзіцеля вагона T6A5 ўяўляе сабой замкнёную кабіну, размешчаную ў пярэдняй частцы вагона. Аддзяляльная сценка кабіны ў яе верхняй частцы зашклёная і забяспечана ссоўваемымі замыкаемымі дзвярыма. Вялікія лабавыя вокны забяспечваюць кіроўцу шырокую зону бачнасці. Абітае сядзенне вадзіцеля рэгулюецца як уздоўж, так і па вышыні. Размяшчэнне кантрольных элементаў, элементаў кіравання і вымяральных прыбораў запраектавана з улікам патрабаванняў эрганомікі. З мэтай забеспячэння добрай бачнасці пры неспрыяльным надвор'і, на шкле кабіны змешчаныя «дворнікі» з электрычным прывадам і апырсківацель. Вентыляцыя месца вадзіцеля робіцца вентылятарам каларыфера і дадатковым вентылятарам. Ацяпленне кабіны вадзіцеля робіцца цёплым паветрам з каларыфера.
Электрычнае абсталяванне
Трамвайны вагон абсталяваны сучаснай электрычнай аснасткай тыпу TV 3 з тырыстарнай імпульснай рэгуляцыяй цягавых рухавікоў. Цягавыя рухавікі асобных возікаў злучаны паслядоўна, а пры разгоне і тармажэнні кіруюцца адным тырыстарным імпульсным пераўтваральнікам. Патрабаваныя ездавыя і тармазныя якасці вагона забяспечваюцца электронным рэгулятарам, які гарантуе ўзаемнае незалежнае кіраванне токамі абедзвюх груп рухавікоў. Крыніцамі сілкавання ланцугоў кіравання і дапаможных ланцугоў служыць статычны пераўтваральнік і акумулятарная батарэя. Складовай часткай электраабсталявання з'яўляецца сістэма абароны ад буксавання і юза, якая забяспечвае хуткае выраўноўванне розніцы акруговых хуткасцей вядучых колаў.
Уладзімір Іванавіч Жбанаў
Уладзімір Іванавіч Жбанаў (, Мінск —, Мінск) — беларускі скульптар.
Біяграфія
Нарадзіўся 26 студзеня 1954 года ў Мінску ў сям’і вайскоўца.
Вальджое
Вальджое (Valgioie) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне П’емонт, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Турын.
Уладзімір Іванавіч Жбанаў
Біяграфія
У 1973 годзе скончыў Мінскае мастацкае вучылішча імя Глебава. У 1979 г. скончыў Беларускі дзяржаўны тэатральна-мастацкі інстытут (аддзяленне скульптуры мастацкага факультэта).
Вальджое
Насельніцтва складае 709 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 79 чал./км². Займае плошчу 9 км². Паштовы індэкс — 10094. Тэлефонны код — 011.
Уладзімір Іванавіч Жбанаў
Біяграфія
Служыў у Афганістане. Пасля войска тры гады вучыўся ў творчых майстэрнях Акадэміі мастацтваў СССР. У 1985—1999 гады — выкладчык вышэйшай катэгорыі ў Мінскім мастацкім вучылішчы імя Глебава.
Вальджое
Заступнікам населенага пункта лічыцца Пій I, Папа Рымскі.
Уладзімір Іванавіч Жбанаў
Біяграфія
З 1993 года член Беларускага саюза мастакоў.
NGC 4357
NGC 4357 (іншыя абазначэнні — NGC 4381, UGC 7478, MCG 8-23-17, ZWG 244.10, KARA 528, PGC 40296) — галактыка ў сузор’і Гончыя Псы.
Гэты аб’ект занесены ў новы агульны каталог некалькі разоў, з абазначэннямі NGC 4357, NGC 4381.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Лашанскі сельсавет (Уздзенскі раён)
Лаша́нскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Уздзенскага раёна Мінскай вобласці Беларусі. Цэнтр — аграгарадок (да 2011 г. вёска) Лоша.
Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Уздзенскага раёна Мінскай акругі БССР. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ва Уздзенскім раёне БССР. Пасля ўвядзення абласнога падзелу 20 лютага 1938 года ва Уздзенскім раёне Мінскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Слабада-Пырашаўскага сельсавета. З 25 снежня 1962 года па 30 ліпеня 1966 года ў складзе Дзяржынскага раёна. У снежні 1986 года цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Крывялі. 28 мая 2013 года скасаваны, тэрыторыя ўвайшла ў склад новаўтворанага Слабадскога сельсавета.
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года складала 1427 чалавек, з іх 94,3 % — беларусы, 2,5 % — рускія, 1,0 % — азербайджанцы.
На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 29 населеных пунктаў: аграгарадкі Лоша і Слабада, вёскі Антанова, Баравыя, Бярэвіца, Верхнёман, Госьбішчы, Гурбаны, Гушчына, Даўгінава, Загоршчына, Заранкова, Іванаў Бор, Казённыя Боркі, Калінінск, Касцюкі, Краснае, Крастынтэрн, Крывялі, Навасёлкі, Паўлаўшчына, Петухоўка, Пырашава, Румок, Сенажаткі, Смалінец, Хароміцкія, Ясень і пасёлак Вясёлае.
Жодзішкі
Жо́дзішкі (, Жодишки) — аграгарадок у Смаргонскім раёне Гродзенскай вобласці. Адміністрацыйны цэнтр Жодзішкаўскага сельсавета. Насельніцтва 835 чал. (1993). Знаходзіцца за 19 км на поўнач ад Смаргоні, на рацэ Вілія пры ўпадзенні ў яе ракі Палавойка, на аўтамабільнай дарозе Варняны — Кабыльнік.
Гісторыя
Першы пісьмовы ўспамін пра Жодзішкі як замак і мястэчка, заснаваныя Мордасам Мішковічам, датуецца 1511. У гэты час вялікі князь Жыгімонт Стары выдаў мястэчку прывілей на таргі, корчмы і кірмашы. Цягам XVI ст. мясцовасць знаходзілася ў валоднанні Падбейпецічаў, Забярэзінскіх, Осцікавічаў, Кішкаў. Каля 1553 Осцікавічы заснавалі тут касцёл. Згодна з адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай (1565—1566) Жодзішкі ўвайшлі ў склад Ашмянскага павета Віленскага ваяводства. У кан. XVI ст. Кішкі збудавалі ў мястэчку кальвінскі збор.
У XVII ст. новы ўладальнік Жодзішак Геранім Комар збудаваў касцёл Найсв. Тройцы, пры якім дзейнічала школа. 3 другой пал. XVII ст. мясцінай валодалі Міцкевічы. Барбара Міцкевіч з Комараў заснавала езуіцкі кляштар і калегіум, перадала езуітам свой маёнтак. У 1774 кароль і вялікі князь Станіслаў Аўгуст Панятоўскі надаў мястэчку Магдэбургскае права.
У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795) Жодзішкі апынуліся ў складзе Расійскай імперыі. З сяр. XIX ст. мястэчка ўваходзіла ў Дубагоўскую воласць Свянцянскага павета Віленскай губерні. У другой пал. XIX ст. маёнтак Жодзішкі падзяліўся на некалькі ўладанняў. Станам на 1859 тут дзейнічалі касцёл, малітоўны дом, цагельня, бровар. У Першую сусветную вайну мястэчка занялі нямецкія войскі, у 1918—1920 — бальшавікі і польскае войска.
Згодна з Рыжскім мірным дагаворам (1921) Жодзішкі апынуліся ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, у Вілейскім павеце Віленскага ваяводства.
У 1939 Жодзішкі ўвайшлі ў БССР, дзе 12 кастрычніка 1940 сталі цэнтрам сельсавета Смаргонскага раёна. У Другую сусветную вайну з чэрвеня 1941 да ліпеня 1944 мястэчка знаходзілася пад нямецкай акупацыяй.
Інфраструктура
У Жодзішках працуюць сярэдняя школа, 2 лякарні, дом культуры, маладзёжны культурна-спартыўны цэнтр з атэлем, дашкольная ўстанова, пошта.
Вільгельм Міклас
Вільгельм Міклас (Wilhelm Miklas, 15 кастрычніка 1872 — 20 сакавіка 1956) — аўстрыйскі палітык. Прэзідэнт Аўстрыі з 1928 года да анексіі Аўстрыі Нямеччынай ў 1938 годзе.
Біяграфія
Нарадзіўся ў сям’і паштовага чыноўніка ў Кремс-ан-дэр-Дона, вывучаў гісторыю і геаграфію ў Венскім універсітэце.
З 1923 па 1928 гады займаў пасаду старшыні Нацыянальнага савета Аўстрыі. 10 снежня 1928 ён быў абраны прэзідэнтам Аўстрыі.
Міклас спрабаваў правесці амністыю зняволеных нацыстаў, але гэта было адпрэчана нацыянальнай паліцыяй на чале з Артуром Зейс-Інквартом, праз якога Гітлер праводзіў ваенныя аперацыі за мяжой. Міклас быў вымушаны саступіць іх патрабаванням і прызначыў Зейс-Інкварта міністрам унутраных спраў Аўстрыі.
Міклас быў вельмі непапулярны сярод аўстрыйскіх нацыстаў, таму што ён адхіліў адмену смяротнага прысуду ў адносінах да забойцаў канцлера Энгельберт Дольфуса пасля няўдалага путчу ў 1934 г.
Нямецкія запыты раслі, і 11 сакавіка 1938 года Герман Герынг запатрабаваў прызначыць Зейс-Інкварта федэральным канцлерам Аўстрыі, інакш нямецкія войскі пяройдуць мяжу Аўстрыі на наступны ж дзень.
Міклас адхіліў гэтую прапанову. Пасля таго, як Гітлер атрымаў пацверджанне ад Мусаліні аб тым, што ён не будзе ўмешвацца, было абвешчана, што нямецкія войскі нападуць ў Аўстрыю на наступны дзень. Апоўначы Міклас капітуляваў і абвясціў Зейс-Інкварта новым канцлерам, але было ўжо занадта позна. Калі нямецкія войскі перасеклі мяжу, іх сустракалі як герояў.
13 лістапада 1938 года Міклас падаў у адстаўку; выконваючым абавязкі прэзідэнта стаў канцлер Зейсс-Инкварт, які і падпісаў закон аб уваходжаньні Аўстрыі ў склад Трэцяга Рэйху. Пасля гэтага былы прэзідэнт быў пасаджаны пад хатні арышт і адхілены ад палітычнага жыцця краіны. Памёр 20 сакавіка 1956 года ў Вене.
Цэйкішке (Цэйкінейская сянюнія)
Цэ́йкішке (Ceikiškė) — хутар у Ігналінскім раёне Уцянскага павета Літвы. Уваходзіць у склад Цэйкінейскай сянюніі. Размешчана за 3 км ад Цэйкінея. Насельніцтва 3 чал. (2001 г.).
ЧКД
ЧКД — Чэшскамараўская Колбен-Данек (ČKD — Českomoravská Kolben-Danek) — адна з найбуйнейшых і найстарэйшых марак у машынабудаванні і электратэхніцы Чэхіі (былой Чэхаславакіі).
Гісторыя
Створана ў 1927 годзе праз зліццё трох кампаній: «Першая чэшска-мараўская машынабудаўнічая фабрыка», «Колбэн і кампаньёны» і «Данек і кампаньёны».
У 1930-х гады займалася электратэхнічнай вытворчасцю, уключаючы паратурбінныя ўстаноўкі і помпы, вытворчасцю лакаматываў, кампрэсараў, дызельных рухавікоў, вырабляла парагенератары. Двума іншымі важнымі кірункамі дзейнасці была вытворчасць бытавой тэхнікі (пральныя машыны, пыласосы, халадзільнікі) і ваеннай прадукцыі.
Падчас нямецкай акупацыі большая частка вытворчасці скіравана на забеспячэнне Вермахта, кампанія была перайменавана на БММ (Böhmisch-Mährische Maschinenfabrik AG). У прыватнасці кампанія выпускала лёгкі танк Panzer 38(t) і самаходную супрацьтанкавую гармату Jagdpanzer 38(t).
Пасля заканчэння Другой сусветнай вайны «ЧКД» нацыяналізавана. На працягу 45 гадоў, калі Чэхаславакія была сацыялістычнай дзяржавай, прадпрыемства расло, падзялялася на асобныя фірмы. Усе традыцыйныя кірункі «ЧКД» захаваліся, арыентацыя на экспарт у сацыялістычныя краіны і краіны на стадыі развіцця дазволіла павялічыць аб’ёмы вытворчасці. Кампанія стала сусветным лідарам вытворчасці трамваяў (пад маркай «Татра», добра вядомыя у СССР). У той перыяд у кампаніі працавала да 50 000 супрацоўнікаў. Галоўнымі відамі прадукцыі былі лакаматывы, турбакампрэсары, тырыстарныя пераўтваральнікі, трамваі, якія пастаўляліся ў аб’ёмах соцень і нават тысяч асобнікаў штогод.
Пасля 1990 года створана акцыянернае таварыства «ЧКД Прага», цалкам належыць дзяржаве, з васемнаццаццю даччынымі таварыствамі. У 1994 годзе 51 % акцый «ЧКД» пераходзіць да акцыянернага таварыства «ІНПРО» і засноўваецца АТ «ЧКД Прага Холдынг». У 1995 годзе Завод «ЧКД Прага — Сміхаў» быў закрыты і вытворчасць пераносіцца на завод «ЧКД Злічын». Адбываецца паніжэнне аб’ёмаў экспарту і вытворчасці, некаторыя даччыныя таварыствы сталі неплацежаздольнымі і на іх маёмасць аб’яўлены конкурс.
Урэшце, у 1998 годзе з-за нерэнтабельнасці вытворчасці пачынаецца працэдура банкруцтва прадпрыемства і ў 1999 годзе холдынг «ЧКД» ліквідаваны.
У 1998 годзе з’явілася на рынку акцыянернае таварыства «11FITE» мэтай якога з’яўляецца аднаўленне маркі «ЧКД».
У 2004 годзе ўзнікае Група «ЧКД Прага», якая складаецца з асобных фірмаў: АТ «ЧКД Прага ДІЗ», АТ «ЧКД НОВАЕ Энерга», АТ «ЧКД Электратэхніка», АТ «Паўправаднікі» і АТ «ЭТТ энергетыкі».
У 2008 годзе ў склад канцэрна «ČKD GROUP» ўвайшла кампанія «ČKD EXPORT, a.s.» (былая «ŠKODAEXPORT, a.s.»)
Сен-Кантэн
Сен-Кантэ́н (Saint-Quentin) — горад (камуна) у Францыі.
Горад знаходзіцца на правым беразе ракі Сома пры ўпадзенні ў яе канала Сен-Кантэн. Чыгуначная станцыя, вузел аўтамабільных дарог, рачны порт.
Насельніцтва ў 2001 годзе складала каля 100 тыс. чалавек.
Кэн Ватанабэ
{{Кінематаграфіст |імя                 = Кэн Ватанабэ |арыгінал імя      = {{lang-ja2|渡辺 謙}}} |выява         = Ken Watanabe 01.jpg |шырыня              = |апісанне выявы = Кен Ватанабэ ў 2007 годзе |імя пры нараджэнні    = Кэнсаку Ватанабэ |месца нараджэння      = |месца смерці        = |прафесія           = |гады актыўнасці     = 1984 — }}
— японскі і амерыканскі акцёр тэатра, кіно і тэлебачання. За мяжой найбольш вядомы ролямі правадыра паўстанцаў даймё Кацумота ў фільме «Апошні самурай», генерала Курыбаясі ў фільме «Лісты з Івадзімы» і прадпрымальніка Сайта ў фільме «Пачатак». Шматразовы лаўрэат «Japanese Academy Awards», намінант на прэміі «Оскар» і «Залаты глобус» у катэгорыі «лепшая мужчынская роля другога плана» ў 2004 годзе за ролю ў фільме «Апошні самурай».
Кудзьярава
Геаграфія
Размешчана ў цэнтральнай частцы вобласці за 3 км на ўсход ад горада Сафонава, за 2 км на поўдзень ад аўтадарогі, за 2 км на ўсход ад аўтадарогі Сафонава — Рослаўль, на левым беразе ракі Вапец. За 3 км на ўсход ад вёскі чыгуначная станцыя Дурава на лініі Масква — Мінск. Уваходзіць у склад Бараноўскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупавана нямецкімі войскамі ў верасні 1941 года, вызвалена ў 1943 годзе. .
Мітоз
Мітоз — адзін з фундаментальных працэсаў антагенезу. Мітатычнае дзяленне забяспечвае рост мнагаклетачных эўкарыёт за кошт павелічэння папуляцыі тканкавых клетак. У выніку мітатычнага дзялення клетак мерыстэм павялічваюцца тканкавыя папуляцыі раслінных клетак. Драбленне аплодненага яйка і рост большасці тканак у жывёл таксама адбываецца шляхам мітатычных дзяленняў.
Мітатычнаяе дзяленне, якое ажыццяўляецца праз разбурэнне ядравай абалонкі завецца адкрытым мітозам. У гэтым выпадку, характэрным для жывёл і раслін, разыходжанне храмасом да палюсоў даччыных клетак адбываецца ў цытаплазме. Форма мітоза, пры якой ядравая абалонка застаецца цэльнай, а падзел храмасом адбываецца у ядры (напрыклад у дрожджаў), завецца закрытым мітозам.
На падставе марфалагічных асаблівасцяў мітоз (у асобнасці адрыты тып) ўмоўна падзяляецца на стадыі: прафазу, праметафазу, метафазу, анафазу, целафазу. Першыя апісанні мітатычных фаз і ўстанаўленне іх паслядоўнасці былі зроблены ў 1870—1880-х гадах. У канцы 1870-х — пачатку 1880-х гадоў нямецкі гістолаг Вальтэр Флемінг для абазначэння працэсу непрамога дзялення клеткі ўвёў тэрмін «Мітоз».
Палянаў
Палянаў (Polanów, Pollnow — Польнаў) — горад на паўночным захадзе Польшчы. Размешчаны за 480 км на паўночны захад ад Варшавы, за 200 км на ўсход ад Шчэціна. Уваходзіць у Кашалінскі павет Заходнепаморскага ваяводства, сядзіба вяскова-гарадской гміны Палянаў. Займае плошчу 7,37 км². Насельніцтва 2,9 тыс. чалавек.
Беларускі фальклор
Беларускі фальклор (англ. folklore — народныя веды, народная мудрасць) — сукупнасць розных відаў народнага мастацтва беларусаў, такіх як вусна-паэтычная творчасць, народная музыка, танцы, разнастайныя віды прыкладнога мастацтва, народны тэатр. Пераважна ўжываецца для абазначэння мастацтва слова — вусна-паэтычнай творчасці.
На працягу многіх стагоддзяў фальклор жыў у асяроддзі сваіх стваральнікаў, чуйна рэагуючы на ўсе змены, што несла з сабой гістарычнае развіццё і ў быце, і ў светапоглядзе, і ў сацыяльных стасунках. Фальклор — мастацкі летапіс народа, але гэта толькі адна, прычым не самая галоўная яго функцыя. Ён — захавальнік працоўнага вопыту, які перадаваўся з пакалення ў пакаленне, і ў той жа час узбуджальнік творчай энергіі, новых ідэй і нават пэўных тэхнічных рашэнняў, якія з цягам часу рэалізоўваліся ў адпаведных умовах. Вусна-паэтычная творчасць замацоўвала многія маральна-этычныя нормы, якія рэгулявалі адносіны людзей у грамадстве і ў сям’і. Дзякуючы гэтым нормам чалавек доўгі час жыў у суладдзі з прыродай, абагаўляў і абараняў яе, ахоўваючы тым самым сваё асяроддзе існавання. Сямейная абрадавая паэзія, шматлікія прыказкі і прымаўкі і многія іншыя творы былі накіраваны на ўмацаванне сям’і і сямейных адносін, на выхаванне новых пакаленняў у адпаведнасці з высокімі нормамі і патрабаваннямі народнай маралі. Тая ж мараль патрабавала ад людзей справядлівасці, праўдзівасці, працавітасці і многіх іншых якасцей, якія адносяцца да агульначалавечых каштоўнасцей. Але фальклор найперш — з’ява мастацтва, дзе ўсё багацце ідэй выяўляецца праз мастацкія вобразы.
Сваю важную ўласцівасць — задавальненне эстэтычных патрэб народа — фальклор не страціў да нашага часу. Галоўная асаблівасць фальклору выцякае са спосабу яго існавання. Перадача і захаванне тэкстаў магчымыя толькі пры непасрэднай камунікацыі людзей. Захоўваць і перадаваць тэкст без яго перыядычнага ўзнаўлення нельга. Падключэнне пісьмовасці ўносіць свае карэктывы ў бытаванне фальклору. Фальклорны тэкст — гэта заўсёды адносна ўстойлівая камбінацыя элементаў традыцыі, якая ўзнікае пры кожным новым выкананні. Амаль заўсёды маюць месца пэўныя адрозненні, аднак важна не разыходжанне варыянтаў, а іх супадзенне, агульная сэнсавая аснова. Падобнае вар’іраванне неабходнае для жыцця здольнасці саміх фальклорных тэкстаў.