cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Пратасевіцкі сельсавет
Гісторыя
Утвораны 16 ліпеня 1954 года як Восаўскі сельсавет у складзе Асіповіцкага раёна Магілёўскай вобласці БССР шляхам аб’яднання скасаваных Верайцоўскага і Дзераўцоўскага сельсаветаў. Цэнтр — вёска Восава. З 25 снежня 1962 года сельсавет у складзе Бабруйскага раёна. 25 лютага 1964 года цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Пратасевічы, сельсавет перайменаваны ў Пратасевіцкі. З 6 студзеня 1965 года ў складзе адноўленага Асіповіцкага раёна. 26 сакавіка 1987 года частка сельсавета перададзена ў склад зноў утворанага Асіповіцкага сельсавета (10 населеных пунктаў: вёскі Восава, Дзераўцы, Дубралёва, Задняя Града, Заручэўе, Кляпчаны Мост, Малоціна, Ставішча, Ягаднае і пасёлак Дзераўцы). 13 лютага 2002 года да сельсавета далучана частка скасаванага Асіповіцкага сельсавета (11 населеных пунктаў: вёскі Восава, Дзераўцы, Дубралёва, Задняя Града, Заручэўе, Кляпчаны Мост, Малоціна, Прудок, Ставішча, Станцыя Дзераўцы, Ягаднае). 27 снежня 2006 года цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Забалацце.
Насельніцтва
Паводле перапісу 2009 года насельніцтва сельсавета — 3251 чалавек, з іх 84,4 % — беларусы, 11,2 % — рускія, 3,1 % — украінцы.
Пешкі
Пе́шкі (, Пешки) — вёска ў Бярозаўскім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Сігневіцкага сельсавета. Размешчана за 24,5 км ад Бярозы, за 29,5 км ад чыгуначнай станцыі Бяроза-Картузская.
Гісторыя
У 1864 годзе вёска ў Чарнякоўскай воласці Пружанскага павета Гродзенскай губерні. Паводле перапісу 1897 г. дзейнічаў піцейны дом.
З 1915 года акупіравана германскімі войскамі, з 1919 года да ліпеня 1920 года і з жніўня 1920 года — войскамі Польшчы. У ліпеня 1920 устаноўлена савецкая ўлада.
З 1921 года ў складзе Чарнякаўскай гміны Палескага ваяводства Польшчы, з 1926 года ў Міжлескай (былой Мацвеевіцкай), з 1932 года ў Сігневіцкай гміне.
З 1939 года ў БССР. З 1940 года вёска ў Пешкаўскім сельсавеце. У сельсавеце ў той час дзейнічалі 2 пачатку школы. У 1941—1944 гг. акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі. 14 мірных жыхароў вёскі расстраляны фашыстамі ў красавіку 1944 года ў Бярозе. На фронце ў Вялікую Айчынную вайну загінулі 9 воінаў-землякоў.
16 ліпеня 1954 года сельсавет перайменаваны ў Боркаўскі (цэнтр перанесены ў в. Боркі). Паводле перапісу 1959 года — вёска і хутар. У 1970 годзе ў калгасе «Боркі», ферма.
Да 17 верасня 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Боркаўскага сельсавета.
Планіроўка
Планіровачна складаецца з арыентаванай з паўночнага захаду на ўсход вуліцы (у заходняй і цэнтральнай частках забудова двухбаковая), да якой у цэнтры з паўднёвага боку прымыкае яшчэ адна вуліца, арыентаваная з поўначы на поўдзень.
Ферганская даліна
Ферганская даліна, Ферганская катлавіна (Farg‘ona vodiysi, тадж. водии Фарғона, Фергана өрөөнү) — міжгорная катлавіна ў гарах Сярэдняй Азіі, ва Узбекістане, Кыргызстане, Таджыкістане. Абмежавана на поўначы гарамі Цянь-Шаня, на поўдні — Гісара-Алая; на захадзе злучаецца з Галодным стэпам. У плане нагадвае эліпс даўжынёй каля 300 і шырынёй да 170 км. Плошча каля 22 тыс. км², а разам з навакольнымі гарамі да 80 тыс. км². Вышыня днішча ад 330 метраў на захадзе да 1000 метраў на ўсходзе. Складзена з алювіяльных і пралювіяльных адкладаў. Карысныя выкапні: нафта, гаручыя газы, вугаль, сурма, ртуць, жалезныя, медныя, поліметалічныя руды, сера.
На паўднёвым усходзе паласа адыраў, на паўночным захадзе — нізкагорныя грады (вышыня да 1009 метраў). Клімат кантынентальны, сухі. Сярэдняя тэмпература студзеня −3 °C, ліпеня 24-27 °C. Ападкаў ад 100 мм у цэнтральнай частцы да 500 мм на ўсходзе.
Галоўная рака: Сырдар’я. Вялікі Ферганскі канал, Паўднёвы Ферганскі канал, Кайраккумскае вадасховішча. Участкі пасчанай пустыні, саланчакі.
Большая частка тэрыторыі пад бавоўнікам, садамі і вінаграднікамі. Шаўкаводства. Галоўныя гарады: Худжанд (Таджыкістан), Андыжан, Каканд, Наманган, Фергана (Узбекістан), Ош (Кыргызстан).
Мсціслаўскі раён
Геаграфія
Плошча 1300 км². Мсціслаўскі раён размешчаны ў межах Аршанска-Магілёўскай раўніны. Тэрыторыя раёна размешчана ў межах Горацка-Мсціслаўскай узвышанай раўніны. Паверхня плоскахвалістая, 79 % яе на вышыні 180—200 м. Найвышэйшы пункт — 239 м. Агульны нахіл з поўначы на поўдзень. Пашыраны яры і суфазійныя западзіны.
Карысныя выкапні: торф, гліны і суглінкі, пясчана-друзавы матэрыял, будаўнічыя пяскі, цэментавыя суглінкі; сустракаюцца радовішчы сапрапелю, фасфарытаў, мелу.
Клімат Мсціслаўшчыны ўмерана-кантынентальны, вільготны. Сярэдняя тэмпература студзеня — −8,1 градусаў, ліпеня — +18 градусаў. Ападкаў — 602 мм за год. Вегетацыйны перыяд — 185 дзён.
Асноўныя рэкі — Сож з прытокамі, Віхра, Чорная Натапа, Малатоўка, Волчас, Кашанка (прыток Проні), Рамясцвянка (прыток Быстрай). Іншыя рэкі: Дамалка.
Лясістасць складае 17 %. Большасць лясоў знаходзіцца ў заходняй і паўднёвай частках раёна. Плошча балот — 70 км².
Дэмаграфія
Насельніцтва раёна складае 28,5 тыс. чалавек, у тым ліку ў гарадскіх умовах пражываюць каля 12 тыс. Усяго акрамя Мсціслава налічваецца 168 населеных пунктаў. У 1995 годзе насельніцтва раёна складала 33,2 тыс. чалавек.
Транспарт
Праз раён праходзяць: чыгунка лініі Орша — Крычаў, аўтадарогі на Магілёў, Крычаў, Горкі, Смаленск.
Вагіф Азіз аглы Мустафа-задэ
Вагіф Азіз аглы Мустафа-заде (Vaqif Mustafazadə; ; Баку —, Ташкент) — азербайджанскі джазавы і.
Каленішке
Кале́нішке (Kolėniškė) — вёска ў Ігналінскім раёне Уцянскага павета Літвы. Уваходзіць у склад Казіцішкіскай сянюніі. Размешчана за 4 км ад Грыбеная.
Муласен
Муласен — гара ў горнай сістэме Сьера-Невада на Пірэнейскім паўвостраве. Вышыня 3478 м.
Складзена з крышталічных сланцаў. На паўночным схіле невялікі лавінны ледавік, самы паўднёвы ў Еўропе.
Чарнякава
Чарня́кава (, Черняково) — вёска ў Бярозаўскім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Сігневіцкага сельсавета.
Да 17 верасня 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Боркаўскага сельсавета.
Цярэшчанка
Цярэшчанка — прозвішча.
Прыхільнасць
Прыхільнасць — пачуццё блізкасці, заснаванае на глыбокай сімпатыі, закаханасці, адданасці каму-небудзь ці чаму-небудзь.
Фармаванне прыхільнасці
Першасная прыхільнасць узнікае ў дзіцяці да яго бацькоў і, пазней, да іншых выхавальнікаў. Сярод псіхааналітыкаў пашырана думка, што калі фармаванне такіх першасных прыхільнасцей па якіх-небудзь прычынах абцяжарана ці немагчыма, то сталы чалавек не зможа паўнавартасна фармаваць прыхільнасці і да іншых людзей, што сур'ёзна парушае працэс яго сацыялізацыі і можа быць прычынай антысацыяльнага засмучэння асобы.
Віды прыхільнасці
Унікаючая прыхільнасць — узнікае з прычыны сталага эмацыйнага грэбавання бацькі ці бацькоў. Даступнасць бацькі непрадказальная. Дзіцё назойлівае, стаўшы сталым, моцна залежыць ад думкі атачальных, схільнае недаацэньваць блізкія адносіны.
Дэзарганізаваная прыхільнасць — з'яўляецца як вынік сталага запалохвання і прыгнечання дзіцяці бацькам ці бацькамі. Дзіцё дрэнна кіравана, агрэсіўнае ці прыгнечанае, стаўшы сталым, з вялікімі высілкамі выбудоўвае адносіны з атачальнымі.
Прыбынь (Пэрэмышлянскі раён)
Прыбынь (Приби́нь) — вёска ў Пэрэмышлянскім раёне Львоўскай вобласці Украіны.
NGC 4561
NGC 4561 (іншыя абазначэнні — IC 3569, IRAS12336+1935, UGC 7768, KCPG 346A, MCG 3-32-76, KUG 1233+195, ZWG 99.98, VV 571, PGC 42020) — спіральная галактыка з перамычкай ў сузор’і Валасы Веранікі.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Касцеша (герб)
Касце́ша (Kościesza) — прыватнаўласніцкі герб, вядомы з пачатку XIV ст., у Вялікім Княстве Літоўскім з XV ст. Гербам карысталіся каля 200 родаў Беларусі, Украіны, Літвы і Польшчы, у т.л. Барэйкі, Верашчакі, Жабы, Галашэўскія, Дарагастайскія, Дольскія, Капытоўскія, Сланчэўскія, Статкевічы, Хадкевічы, Шымковічы.
Легенда
Назву сваю герб атрымаў ад віцязя Касцешы, які ў 1072 г. храбра абараняўся супраць ворагаў у прысутнасці караля Баляслава Смелага. Калі скончылася бітва і польскае войска стала зносіць здабычу, тады прыступіў і Касцеша. Трымаючы паміж ног дзіду, ён адкрыў галаву і, паказваючы на ёй глыбокія раны і пераломлены меч, сказаў: «У гэтым і ёсць уся мая здабыча». У памяць пра такі подзвіг дадзена Касцешы ў герб апісаная фігура, якая прынята шматлікімі шляхетнымі родам.
Апісанне
На чырвоным полі выява сярэбранай стралы, накіраванай угору і перакрыжаванай пасярэдзіне, з раздвоеным канцом; клейнод — над прылбіцай з шляхецкай каронай 3 страусавыя пёры. існуе шмат варыянтаў герба: страла з 2 перакрыжаваннямі або наогул без іх, з 6-прамянёвымі зоркамі па баках, з рукой з мячом у клейнодзе і інш.
Гербам карысталіся
Гербам карысталіся наступныя фаміліі: Александровіч, Альшэўскі, Барткевіч, Берасневіч, Блусь, Бужынскі, Вальчэўскі, Ваўковіч, Ваўчковіч, Верашчака, Верталь, Война-Аранскі, Воўк, Вронскі, Галяўскі, Грыгаровіч, Далінскі, Дарагастайскі, Дольскі, Залескі, Заможыцкі, Казакевіч, Калакоўскі, Клімовіч, Крымоўскі, Кулакоўскі, Кульчыцкі, Лазаровіч, Лазарэвіч, Мілашэўскі, Міхалкевіч, Муравіцкі, Наксяновіч, Норвід, Паеўскі, Песляк, Пржавальскі/Перавальскі, Пукшта, Пшасланскі/Перасланскі, Рудзейскі, Сабаткоўскі, Скленскі, Статкевіч, Статкоўскі, Стацкевіч, Таргонскі, Унароўскі, Хадкевіч, Цемналонскі, Шкленік, Шымборскі, Шымкевіч, Яворскі, Ярмола, Яшчыкоўскі.
Казанка (Смаленская вобласць)
Казанка (Каза́нка) — вёска ў Глінкаўскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Глінкаўскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з ліпеня 1941 года, вызвалена падчас Ельнінска-Дарагабужскай аперацыі ў 1943 годзе.
(52) Еўропа
(52) Еўропа — адзін з найбуйнейшых астэроідаў галоўнага пояса, які належыць да цёмнага спектральнага класа C. Ён быў адкрыты 4 лютага 1858 года нямецкім астраномам і мастаком Германам Гольдшмітам з дапамогай 4-х цалевага тэлескопа, размешчанага на шостым паверсе яго кватэры ў Лацінскім квартале Парыжа, і названы ў гонар Еўропы, дачкі фінікійскага цара ў старажытнагрэчаскай міфалогіі. Таксама імем Еўропы названы адзін са спадарожнікаў Юпітэра.
Арбітальныя характарыстыкі
Дадзены астэроід размешчаны ў знешняй частцы галоўнага пояса на адлегласці 3,10 а.а. ад Сонца. Паколькі ён рухаецца па некалькі выцягнутай арбіце з прыкметным эксцэнтрысітэтам, блізкім да 0,11, яго адлегласць ад Сонца змяняецца даволі прыкметна, прыкладна ад 413,781 млн км у перыгеліі да 512,901 млн км у афеліі.
Астэроід па сваіх арбітальных параметрах блізкі да астэроідаў сямейства Гігеі, але, мяркуючы па ўсім, не ўваходзіць у яго. Адзін абарот ён здзяйсняе прыкладна за 1990,9 сутак, што складае трохі больш за 5,4 гады.
Фізічныя характарыстыкі
Астэроід Еўропа ўваходзіць у дзясятку самых буйных целаў пояса астэроідаў. Тым не менш, нягледзячы на гэта, ён мае вельмі нізкае значэнне шчыльнасці (ледзь больш шчыльнасці вады), што гаворыць пра высокую сітаватасць гэтага цела. Таму сутыкненні з іншымі астэроідамі на Еўропу маглі аказаць асабліва моцны ўплыў. Па выніках даследаванняў зробленым G. Michalak у 2001 годзе маса Еўропы ацэньвалася ў (5,2 ± 1,8) кг, аднак, пазнейшыя адзнакі, праведзеныя амерыканскімі астраномамі James Baer і Steven R. Chesley у 2007 годзе далі некалькі меншае значэнне масы, а менавіта (1,9 ± 0,4) кг , а яшчэ год праз, у 2008, даследаванні James Baer, паказалі яшчэ меншае значэнне масы 1,65 кг. Астэроід (52) Еўропа па спектральных характарыстыках адносіцца да класа C, які характарызуецца вельмі нізкім значэннем альбеда, абумоўленага наяўнасцю ў складзе паверхневых парод вялікай колькасці вуглярод-што змяшчаюць злучэнняў. Спектральныя даследаванні паказалі таксама прысутнасць у пародах астэроіда алівіну і розных піраксенаў. Прычым магчыма, што ў залежнасці ад раёна паверхні, хімічны састаў парод можа змяняцца. Доўгі час усталяваць перыяд вярчэння Еўропы па крывым бляску не ўдавалася, нават нягледзячы на шматлікія вымярэнні — вынікі адрозніваліся ад 5 секунд да 11 гадзін. Пасля было ўсталявана, што вярчэнне астэроіда з’яўляецца рэтраградным, але дакладныя кірункі, у якіх знаходзяцца пункты палюсоў, застаюцца невядомымі. Найбольш дэталёвы аналіз даных дае пункты з каардынатамі экліптыкі (β, λ) = (70 °, 55 °) ці (β, λ) = (40 °, 255 °) з нявызначанасцю ў 10 °, што адпавядае нахілу восі вярчэння да плоскасці арбіты каля 14 °.
Рыўна (Львоўская вобласць)
Рыўна (Рі́вна) — вёска ў Пэрэмышлянскім раёне Львоўскай вобласці Украіны.
Восьмы аул
Восьмы аул — сяло ў Абайскім раёне Карагандзінскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад Есенгельдзінскай сельскай акругі. Код КАТА — 353241205.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 98 чалавек (50 мужчын і 48 жанчын). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 55 чалавек (32 мужчыны і 23 жанчыны).
Іржы з Подзебрадаў
Іржы з Кунштата і Подзебрадаў (Jiří z Kunštátu a Poděbrad; 23 красавіка 1420, Подзебрады — 22 сакавіка 1471, Прага) — кіраўнік (рэгент) Багеміі (3 верасня — 28 кастрычніка 1448, 1-ы раз), (27 красавіка 1452 — 19 кастрычніка 1453, 2-і раз), (23 лістапада 1457 — 2 сакавіка 1458, 3-і раз), кароль Багеміі з 2 сакавіка 1458; першы кіраўнік буйной дзяржавы Заходняй Еўропы, які не вызнаваў каталіцтва. Іржы з Подзебрадаў належаў да ўтраквістаў, ці чашнікаў, — умеранага крыла гусіцкага руху.
Паходжанне
Паходзіў з знатнай і ўплывовай чэшскай сям’і паноў з Кунштата і Подзебрадаў, якая далучылася да гусіцкага лагера. Бацька Іржы, Віктарын Бочак з Подзебрадаў, быў адным з кіраўнікоў табарытаў — радыкальнага крыла гусітаў, аднак праз некаторы час далучыўся да ўмераных утраквістам. Сам Іржы з Подзебрадаў, быўшы чатырнаццацігадовым хлопчыкам, удзельнічаў у бітве пад Ліпанамі ў 1434 годзе, у якой умераныя гусіты, якія аб’ядналіся з каталікамі, нанеслі паражэнне табарытам. Увогуле, пры Жыгімонце Люксембургскім сям’я Іржы з Подзебрадаў належала да ўмеранай партыі, але пасля абрання каралём Чэхіі з падачы каталіцкай партыі герцага Аўстрыйскага Альбрэхта V Габсбургскага, бацька і сын далучыліся да апазіцыі, якая жадала абрання каралём Чэхіі Казіміра Польскага.
Пачалася вайна, у якой Альбрэхт узяў верх, але ўвосень 1439 года сканаў ад дызентэрыі. Сын і спадчыннік Альбрэхта, Ладзіслаў, нарадзіўся праз некалькі месяцаў пасля смерці бацькі, таму ў наступным дзесяцігоддзі мір і парадак у Чэхіі падтрымлівалі так званыя ландфрыды — ваенна-палітычныя саюзы, арганізаваныя па краёвым прынцыпе. Іржы з Подзебрадаў быў выбраны начальнікам Кралавеградзецкай акругі (ландфрыда), што дазволіла яму ў 1444 годзе стаць на чале ўсёй утраквісцкай партыі, якая абапіралася на сярэдняе дваранства і гарады. Падчас наступнай барацьбы, у 1448 годзе, маючы 9000 салдат з ліку былых гусітаў ён узяў Прагу. У 1452 годзе пры падтрымцы шматлікіх каталіцкіх вяльможаў абраны рэгентам каралеўства.
Абранне каралём Чэхіі
Пасля смерці 17-гадовага караля Ладзіслава I (1457) прэтэндэнтамі на прастол выступілі імператар Фрыдрых III, Казімір IV Ягелончык, Вільгельм Саксонскі і прынц Карл, малодшы сын Карла VII Французскага. Але толькі Іржы з Подзебрадаў мог забяспечыць выкананне пражскіх кампактатаў і дамагчыся суіснавання каталіцкай і гусіцкай цэркваў. З дапамогай прамога подкупу і абяцання не патрабаваць у магнатаў вяртання захопленых каралеўскіх і царкоўных зямель, ён схіліў на свой бок сойм. 2 сакавіка 1458 года на пасяджэнні сойма ў пражскай Старамесцкай ратушы найвышэйшы земскі бургграф Здэнек са Штэрнберка, нядаўні праціўнік Іржы, першым схіліў перад ім калены і абвясціў: «Няхай будзе пан рэгент каралём нашым!».
З-за таго, што ні ў Празе, ні ў Оламаўцы не было каталіцкіх біскупаў, саюзнік Іржы з Подзебрадаў Мацьяш Хуньядзі, са згоды папскага легата Хуана дэ Карвахаля паслаў двух венгерскіх біскупаў, якія каранавалі Іржы 7 сакавіка. Умовай каранацыі была тайная клятва чэшскага караля падпарадкоўвацца Папе і выкараняць ерасі, прынесеная 6 сакавіка ў прысутнасці легата і каталіцкіх магнатаў.
Зацвярджэнне ўлады
Каралю даволі хутка ўдалося дамагчыся прызнання. Маравія падпарадкавалася пасля недоўгачасовага супраціўлення, і 4 чэрвеня Іржы быў абвешчаны каралём у Брно. Калі кароль накіраваўся ў Сілезію, паўстала Іглава, якая карысталася падтрымкай архібіскупа Альбрэхта, брата Фрыдрыха III, які атрымаў пасля смерці Ладзіслава Верхнюю Аўстрыю і ўступіў у канфлікт з Фрыдрыхам. Іржы з Подзебрадаў спыніў паход у Сілезію, накіраваў частку войска, каб аблажыць Іглаву, а сам рушыў супраць Альбрэхта. Той быў вымушаны адступіць да Дуная і прымірыцца з братам. Іржы з Подзебрадаў і Фрыдрых 2 лістапада сустрэліся на востраве перад Венай. Пасля гэтага імператар прымусіў Альбрэхта і Жыгімонта Цірольскага адмовіцца ад прэтэнзій на чэшскую карону. Пазбавіўшыся аўстрыйскай падтрымкі, Іглава здалася пасля працяглага супраціўлення, і была жорстка пакарана.
На сустрэчы ў Брно 1 жніўня 1459 імператар Фрыдрых прызнаў Іржы з Подзебрадаў каралём Чэхіі. У Венгрыі частка знаці выступіла супраць Мацьяша Хуньядзі і прапанавала карону Іржы з Подзебрадаў. Той адмовіўся, а імператар прыняў прапанову, і 6 жніўня 1459 заключыў з Іржы саюзны дагавор, паводле якога чэшскі кароль абяцаў дапамогу супраць Мацьяша, нядаўна ўзведзенага на прастол пры яго ж падтрымцы. На канферэнцыі ў Эгеры 11 лістапада быў заключаны дагавор з Саксоніяй. Ветыны адмовіліся ад прэтэнзій на чэшскую карону ў абмен на тэрытарыяльныя саступкі, і атрымалі ў лен большую частку чэшскіх уладанняў у Мейсене і Цюрынгіі. Іржы з Подзебрадаў выдаў сваю дачку Здэнку за Альбрэхта, сына саксонскага курфюрста, а сын чэшскага караля Гінек ажаніўся з дачкой Вільгельма Саксонскага. Дачка Альбрэхта Ахілеса, які пасрэднічаў на перамовах, была заручана з іншым сынам Іржы з Подзебрадаў — Індржыхам.
Пазбавіўшыся надзеі на германскую падтрымку, Сілезія і Лужыца таксама паступова падпарадкаваліся Іржы. Амаль усе сілезцы прысягнулі ў Свідніцы 1 верасня, а лужычане 21-га ў Явары. Толькі Уроцлаў, нямецкі патрыцыят якога быў настроены непрымірыма да гусітаў, а просты люд усхваляваны прапагандай духавенства, працягваў супраціўленне. Апынуўшыся ў ізаляцыі абложаныныя ўрацлаўцы былі вымушаны скласці зброю, заключыўшы з каралём, пры пасродніцтве папскага легата, 13 студзеня 1460 Пражскі дагавор, які падаваў гараджанам трохгадовую адтэрміноўку для прынясення прысягі.
Кароль Чэхіі
Каб заручыцца згодай Папы на сваю каранацыю, Іржы з Подзебрадаў вырашыўся прыцягнуць папскую курыю абяцаннем садзейнічання аднаўленню ў Чэхіі каталіцтва шляхам царкоўнай уніі. Папа Пій II, спрабуючы прымусіць Іржы да дзеяння, адмяніў Пражскія кампактаты 1436 года, пад той падставай, што яны тычыліся толькі «аднаго пакалення» гусітаў і ў цяперашняй сітуацыі несапраўдныя. Паддобрыванне каралём Рыма сустрэла адкрытую апазіцыю ў шэрагах утраквістаў, якія вымусілі яго ў 1461 годзе ўрачыста абавязацца захаваць гусіцкія абрады. Папа абвясціў чашнікаў ератыкамі, але на далейшае абвастрэнне не пайшоў па патрабаванні імператара Фрыдрыха III, які быў абавязаны Іржы сваім выратаваннем з Венскага замка і знаходзіўся з ім у саюзе супраць венграў.
Новы папа, Павел II, пасля няўдалай спробы аднавіць перамовы (з боку Іржы іх вёў Ян з Рабштэйна) 1461 годзе адлучыў Іржы і загадаў прапаведаваць супраць яго крыжовы паход. Іржы атрымаў верх над бязладнымі натоўпамі крыжакоў; але, калі ён пасварыўся і з імператарам, апошні заклікаў супраць яго былога блізкага саюзніка Іржы, венгерскага караля Мацьяша Корвіна (Хуньядзі), які ў якасці выканаўцы папскага адлучэння захапіў большую частку Маравіі. Пачалася працяглая вайна за чэшскі прастол.
Каталіцкая арыстакратыя Маравіі аказала падтрымку Мацьяшу. У Оламаўцы ў 1469 годзе Мацьяш Корвін абвясціў сябе чэшскім каралём, прымусіўшы прысягнуцца сабе Маравію, Сілезію і Лужыцу. Быўшы палітычным рэалістам, Іржы склікаў у Празе сойм, ад якога запатрабаваў абрання сабе ў пераемнікі спадчынніка польскага прастола Уладзіслава Ягелона, які даводзіўся па маці пляменнікам Ладзіславу (Уласла I), з той умовай, што ўласныя сыны Іржы атрымалі б у спадчыну яго прыватную маёмасць, і сойм падпарадкоўваўся. Пасля гэтага Польшча адразу ж заняла бок Іржы, з якім тады ж прымірыліся і імператар і ўласныя каталіцкія падданыя, так што і венгерскі кароль быў вымушаны пачаць перамовы. Але яшчэ да заключэння міру з венграмі Іржы з Подзебрадаў сканаў у 1471 годзе. Яго сыны, Віктарын, Індржых I і Гінек, атрымалі ў спадчыну вялікія ўладанні ў Чэхіі і Сілезіі, аднак ніколі не заяўлялі прэтэнзій на чэшскі прастол.
Хрысціянская ліга
Іржы з Подзебрадаў належала ідэя ўсееўрапейскага хрысціянскага саюза, названага «Хрысціянскай лігай».
Знаходзячыся пад пагрозай крыжовага паходу, і каб пазбегнуць ізаляцыі, кароль Іржы, натхнёны сваім блізкім саветнікам, італьянскім юрыстам Антоніа Марыні высунуў план, названы «Дагавор аб зацвярджэнні міру паміж хрысціянамі», у якім прапанаваў аб’яднаць высілкі хрысціянскай Еўропы ў барацьбе з туркамі — «найупартымі непрыяцелямі самога імя хрысціян». План прадуглджваў стварэнне саюза еўрапейскіх манархаў, якія павінны былі ўзяць на сябе абавязацельства вырашаць усе спрэчныя пытанні мірным шляхам. Меркавалася стварэнне «агульнай кансісторыі», гэта значыць еўрапейскага суда, а таксама нейкага зародка агульнаеўрапейскага парламента. Рашэнні павінны былі прымацца шляхам галасавання, у якім кожная краіна валодала б адным голасам. Еўропу ў палітыка-дыпламатычным плане прапанавалася разбіць на некалькі абласцей — Галію, Германію, Італію, Іспанію і г.д. Іржы з Подзебрадаў выступаў у якасці прапагандыста шматлікіх элементаў еўрапейскай інтэграцыі, якія сталі рэальнасцю ў XX стагоддзі.
(4931) Томск
(4931) Томск (Tomsk) — астэроід галоўнага пояса, які быў адкрыты 11 лютага 1983 года італьянскім астраномам Джавані дэ Санкцісам і бельгійскім астраномам Анры Дэбеонем у абсерваторыі Ла-Сілья і названы ў гонар расійскага горада Томск.
«ASTEROID 4931 TOMSK» — адзін з мільёна надпісаў, выгравіраваных на чыпе касмічнага апарата НАСА «Стардаст», запушчанага 7 лютага 1999 года.
Фікрэт Мешадзі Джаміль аглы Аміраў
Фі́крэт Мешадзі́ Джамі́ль аглы́ Амі́раў (Fikrət Məşədi Cəmil oğlu Əmirov,, г. , ССРА, Федэратыўны Саюз Сацыялістычных Савецкіх Рэспублік Закаўказзя — ) — азербайджанскі савецкі ,. Народны артыст СССР (1965). Лаўрэат Сталінскай прэміі другой ступені (1949) і Дзяржаўнай прэміі СССР (1980). Герой Сацыялістычнай працы (1982).
Для твораў кампазітара характэрна актыўнае выкарыстанне азербайджанскіх народных мелодый і рытмаў, прынцыпаў мугама, імправізацыі, якія арганічна спалучаюцца з варыяцыйным і поліфанічным развіццём.
Біяграфія
Ф. М. Аміраў нарадзіўся ў сям’і музыканта і кампазітара Мешадзі Джаміля Аміраслан аглы Амірава.
Навучаўся ў Кіравабадскім музычным вучылішчы па класу тара, затым у Бакінскім музычным вучылішчы.
У 1939 годзе паступіў у Азербайджанскую дзяржаўную кансерваторыю, дзе вывучаў асновы азербайджанскай народнай музыкі ў кампазітара У. А. Гаджыбекава і кампазіцыю ў.
З пачаткам Вялікай Айчыннай вайны пайшоў на фронт, але быў дэмабілізаваны пасля ранення.
У 1942—1945 гадах працаваў у Кіравабадзе дырэктарам і мастацкім кіраўніком філармоніі, а таксама дырэктарам музычнага вучылішча.
У 1945 годзе працягнуў навучанне ў кансерваторыі і праз тры гады закончыў яе, прадставіў у якасці дыпломнай працы оперу «».
У 1946—1947 гадах — мастацкі кіраўнік Азербайджанскай дзяржаўнай філармоніі імя М. А. Магамаева, у 1956—1959 — дырэктар Азербайджанскага дзяржаўнага акадэмічнага тэатра оперы і балета імя М. Ф. Ахундава.
Быў сакратаром праўленняў Саюза кампазітараў Азербайджана (з 1956) і Саюза кампазітараў СССР (з 1975). Член-карэспандэнт АН Азербайджанскай ССР (1980). Дэпутат Вярхоўнага Савета Азербайджанскай ССР 4—9-га скліканняў.
У памяць аб кампазітары яго імя прысвоена Азербайджанскаму дзяржаўнаму ансамблю песні і танца, філармоніі і парку ў г. Гянджа, вуліцам у Баку і інш., школе ў Сумгаіце. У Баку усталяваныя помнік і мемарыяльная дошка на доме, дзе ён жыў.
Творчасць
Аўтар першых нацыянальнай лірыка-псіхалагічнай оперы «» (1953) і сімфанічных мугамаў «Шур» і «» (1948), якія паўплывалі на развіццё сімфанізму ў Азербайджане і інш. краінах Усходу.
Сярод іншых твораў: опера «Улдуз» (1948); балеты «» (1973), «Тысяча і адна ноч» (1979); музычныя камедыі «Выкрадальнікі сэрцаў» (1944), «Добрая вестка» (1946); сімфонія «Нізамі» (1947); сімфанічныя і аркестровыя творы, рамансы, апрацоўкі народных песень, музыка да драматычных спектакляў і кінафільмаў. Аўтар кніг «Музычныя роздумы» (1971), «Музычныя старонкі» (1978) і інш.
Помбія
Помбія (Pombia) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне П’емонт, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Навара.
Клішчыіўка
Клішчыіўка (Кліщіївка; да 1945 года Карлаўка) — вёска ў Бахмуцкай гарадской грамадзе Бахмуцкага раёна Данецкай вобласці Украіны.
Помбія
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы Vincenzo Pallotti.
Клішчыіўка
Код КААТЛУ — 1420985505. Насельніцтва паводле перапісу 2001 года складала 512 чалавек. Паштовы індэкс — 84557. Тэлефонны код — 6274.
Гісторыя
У 1945 годзе Указам Прэзідыума ВС УССР вёска Карлаўка перайменавана ў Клішчыіўку.
19 студзеня 2023 года ў ходзе ўварвання Расіі ва Украіну вёска была акупавана расійскімі войскамі.
Разсохы (Пэрэмышлянскі раён)
Разсохы (Розсо́хи) — вёска ў Пэрэмышлянскім раёне Львоўскай вобласці Украіны.
Царства Цынь
Цынь (秦) — старажытнакітайскае царства.
Узнікла каля Х ст. да н.э. Першапачаткова залежала ад дынастыі Чжоў. Яго тэрыторыя ўключала заходнія і паўночна-заходнія часткі сучаснай правінцыі Шэньсі, усходнюю частку Ганьсу і поўнач Сычуані.
У перыяд Чжань-го (V—III ст. да н.э.) была адной з 7 магутных дзяржаў Кітая. Узмацненне Цынь звязана з рэформамі Шан Яна. У сярэдзіне IV ст. да н.э. пачало барацьбу супраць іншых царстваў і да 221 да н.э. падпарадкавала іх, стварыўшы цэнтралізаваную імперыю Цынь. Заснавальнік імперыі — Цынь Шыхуандзі (259—210 да н.э.), правіцель царства Цынь (246—221 да н.э.) і імператар (221 да н.э. — 210 да н.э.). Пры ім дзяржава падзелена на 36 адміністрацыйных акруг, уніфікавана пісьменнасць, створана адзіная сістэма мер і вагаў, пачалося будаўніцтва (у 215 да н.э.) Вялікай кітайскай сцяны. У 212 да н.э. жорстка расправіўся з канфуцыянцамі.
Узмацненне падатковага ціску і няспынныя войны выклікалі паўстанні пад кіраўніцтвам Чэнь Шэна, У Гуана, Лю Бана і інш. У 207 да н.э. войска Лю Бана захапіла сталіцу Сяньян, дынастыя Цынь спыніла існаванне.
Трафімава (Сафонаўскі раён)
Трафімава (Трофимово) — вёска ў Смаленскай вобласці Расіі, у Сафонаўскім раёне. Насельніцтва — 9 жыхароў (2007).
Геаграфія
Размешчана ў цэнтральнай частцы вобласці за 38 км на паўночны ўсход ад горада Сафонава, за 6 км на поўнач ад аўтадарогі, на беразе ракі Вязьма. За 11 км на поўдзень ад вёскі чыгуначная станцыя Алфёрава на лініі Масква — Мінск. Уваходзіць у склад Старасельскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупавана нямецкімі войскамі ў верасні 1941 года, вызвалена ў 1943 годзе.
Цярнопальская вобласць
Цярно́пальская во́бласць (Терн́опільська о́бласть) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ва Украіне. Плошча вобласці складае 13,823 тыс. км². Насельніцтва — 1,035 млн чалавек (2021). Адміністрацыйны цэнтр — горад Цярнопаль.
У гістарычна-этнаграфічным плане ахоплівае ўсходнюю частку Галіцыі, заходнюю частку Падолля і паўднёвую Валынь. У геаграфічным — размешчана на Падольскім узвышшы; паўднёвая мяжа Цярнопальскай вобласці праходзіць па рацэ Днестр, усходняя — па рацэ Збруч.
На тэрыторыі вобласці размешчана самая доўгая ў свеце карставая пячора Аптымістычная працягласцю 260 кіламетраў, а таксама адно з «Сем прыродных цудаў Украіны» — Днястроўскі каньён. Таксама Цярнопальшчына вядомая Пачаеўскай лаўрай, цудатворнай Іконай Божай Маці ў Зарваніцы і духоўным цэнтрам Зарваніцы. Па колькасці замкаў (34) Цярнопальшчына займае першае месца ва Украіне.
Плошча — 13 824 км² (2,29 % тэрыторыі Украіны), 1038923 жыхары (1 снежня 2020), у тым ліку 474992 чалавекі гарадскіх (44,18 %) і 599931 чалавек сельскіх (55,82 %). У вобласці 18 гарадоў, 17 пасёлкаў гарадскога тыпу, 1022 сельскія населеныя пункты, 3 раёны (да 17 ліпеня 2020 года — 17 раёнаў), 55 тэрытарыяльных грамад (да 12 чэрвеня 2020 года — 580 сельскіх саветаў). Нацыянальны склад насельніцтва, паводле перапісу 2001: украінцы — 97,8 %, рускія — 1,2 %, палякі — 0,3 %.
Філалагічны факультэт МДПУ імя І. П. Шамякіна
'''Філалагічны факультэт МДПУ імя І. П. Шамякіна''' — структурнае падраздзяленне МДПУ імя І. П. Шамякіна.
Гісторыя
У 1944 годзе быў створана аддзяленне мовы і літаратуры. З 1952 года — факультэт мовы і літаратуры, з 1956 года — філалагічны факультэт.
Туркава (Сафонаўскі раён)
Туркава (Турково) — вёска ў Смаленскай вобласці Расіі, у Сафонаўскім раёне. Насельніцтва — 0 жыхароў (2007).
Глубока-над-Влтавай
Глубока-над-Влтавай (Hluboká nad Vltavou; Frauenberg) — горад у раёне Чэске-Будзеёвіцы Паўднёвачэшскага края Чэхіі.
Насельніцтва 4 953 чалавек (2011). Размешчаны паабапал р. Влтава ў 7 км на поўнач г. Чэске-Будзеёвіцы ля падножжа ўзгорка, на якім знаходзіцца сярэднявечны замак. Цэнтр горада (былое падграддзе) — на левым беразе ракі.
Гісторыя
Гісторыя горада адносіцца да сярэдзіны XIII стагоддзя, калі тут быў пабудаваны каралеўскі замак Фробург (Froburg, першапачаткова Wroburch). Замак быў збудаваны на скале вышынёй 83 метра над ракой Влтавай. Яго першапачатковая нямецкая назва — замак Фраўенберг. Вакол замкавай гары сталі сяліцца людзі, развівацца рамёствы і гандаль, узнік гарадок. У сярэдзіне XVII стагоддзя (у 1660 годзе) замак і яго наваколлі сталі ўласнасцю роду Шварцэнбергаў.
Напачатку замак зваўся па-чэшску Глубока, ад глухога лесу, які атачаў замкавую гару, а мястэчка вакол яго — Подградзі. Толькі ў 1885 г. горад быў пераназваны ў Глубока-над-Влтавай.
Піхтла (воласць)
Піхтла (Pihtla) - воласць у Эстоніі, у складзе павета Саарэ.
Палажэнне
Плошча воласці — 228,11 км², колькасць насельніцтва на 1 студзеня 2006 года складала 1400 чалавек.
Адміністрацыйны цэнтр воласці — вёска Піхтла.
Канстанцінавас (Ігналінскі раён)
Канстанціна́вас (Konstantinavas) — хутар у Ігналінскім раёне Уцянскага павета Літвы. Уваходзіць у склад Наўясісдаўгелішкіскай сянюніі. Размешчана за 8 км ад Наўясіс Даўгелішкіса.
Алівін
Аліві́н — пародаўтваральны мінерал, магнезіяльна-жалезісты сілікат з формулай (Mg,Fe)2[SiO4]. У складзе алівіну 8—12 (часам да 20) % FeO і 45—50 % MgO. Разнавіднасці — хрызаліт, гіяласідэрыт, фаяліт-гартаналіт.
Уласцівасці
Крышталізуецца ў рамбічнай сінгоніі. Утварае зярністыя, вострапрызматычныя крышталі. Колер аліўкава-зялёны, бутэлечна-зялёны, жоўты, карычневы, шэры. Бляск шкляны. Цвёрдасць 6,5—7 па шкале Моаса. Шчыльнасць 3000—4200 кг/м³. Крохкі.
Паходжанне і распаўсюджанне
Алівін з’яўляецца звычайным матэрыялам метэарытаў, знойдзены ў грунце Месяца. Зрэдку сустракаецца ў асадкавых пародах. З’яўляецца пародаўтваральным мінералам асноўных і ультраасноўных парод магматычнага паходжання.
NGC 4562
Гэты аб’ект занесены ў новы агульны каталог некалькі разоў, з абазначэннямі NGC 4562, NGC 4565A.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Каравела
Каравела — марское, ветразевае судна з 3-4 мачтамі, адной палубай, высокімі бартамі і надбудовамі на карме.
Агульныя дадзеныя
У XII стагоддзі каравеламі называлі невялікія партугальскія рыбалоўныя судны, а пазней гэта назва была перанесена на гандлёвыя судны сярэдняй велічыні - двухмачтавыя з лацінскімі ветразямі. З часам лацінскі ветразь на фок-мачце замянілі прамым. Відавочна, пры стромкім бейдэвіндзе больш падыходзілі лацінскія ветразі, а пры поўных курсах - прамыя. Каравеламі карысталіся таксама партугальскія канкістадоры.
Мараходныя якасці
Мараходныя якасці каравелы, у параўнанні з суднамі, што былі ў той час, былі значна вышэйшымі. Хуткасць ходу дасягала 14-15 вузлоў. Па сведчанні аднаго марака XV стагоддзя «каравелы выдатна лавіравалі, паварочваючыся да ветру то адным, то іншым бортам, быццам у іх былі вёслы». Асаблівае значэнне мелі лёгкасць і манеўранасць каравелы ва ўмовах акіянскіх плаванняў ля невядомых і слаба абследаваных берагоў. Першапачаткова каравелы былі лёгкімі аднапалубнымі караблямі водазмяшчэннем у 50-70 тон, даўжынёй 15-25 метраў, з трыма або чатырма матчамі і лацінскімі ветразямі. Адносна высокія мачты і наяўнасць бушпрыта дазволілі павялічыць плошчу ветразяў ўдвая, што, натуральна, адбілася на павелічэнні хуткасці ходу. Лацінскія ветразі на касых рэях грот-і бізань-мачтах дазвалялі суднам хадзіць крута да ветру. Толькі фок-мачта несла чатырохвугольны прамы ветразь. Удала была вырашана і канструкцыя корпуса каравелы.
Раманіў (Пэрэмышлянскі раён)
Раманіў (Рома́нів) — вёска ў Пэрэмышлянскім раёне Львоўскай вобласці Украіны.
Клокава (Глінкаўскі раён)
Клокава (Кло́ково) — вёска ў Глінкаўскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Глінкаўскага сельскага паселішча.
Уварава (Сафонаўскі раён)
Геаграфія
Размешчана ў цэнтральнай частцы вобласці за 30 км на ўсход ад горада Сафонава, за 2 км на поўдзень ад аўтадарогі, на беразе ракі Дыміца. За 3,5 км на паўднёвы ўсход ад вёскі чыгуначная станцыя Алфёрава.
Графен
Графе́н (graphene) — вуглярод у форме слаёў таўшчынёй у адзін атам, размешчаных у выглядзе сота-падобнай рашоткі. Больш дакладна, графен — гэта двухмерная алатропная мадыфікацыя вугляроду, утвораная слоем атамаў вугляроду таўшчынёй у адзін атам, якія знаходзяцца ў і злучаюцца σ- і π-сувязямі ў  двухмерную крышталічную рашотку. Яго можна ўявіць як адну плоскасць графіту, аддзеленую ад аб’ёмнага крышталя. Па ацэнках, графен мае вялікую і рэкордна вялікую цеплаправоднасць (~1 ТПа і ~5 Вт·м−1·К−1 адпаведна). Высокая носьбітаў зараду (максімальная рухомасць электронаў сярод усіх вядомых матэрыялаў) робіць яго перспектыўным матэрыялам для самых розных прымяненняў, у тым ліку, у якасці будучай асновы  і магчымую замену крэмнію ў інтэгральных мікрасхемах.
З-за асаблівасцей носьбітаў графен праяўляе спецыфічныя, у адрозненне ад іншых , электрафізічныя ўласцівасці. Пазней былі атрыманы аналагічныя двухмерныя крышталі крэмнію, фосфару , германію.
За «перадавыя вопыты з  — графенам» А. К. Гейму і К. С. Навасёлаву была прысуджана Нобелеўская прэмія па фізіцы за 2010 год. У 2013 годзе узнагароджаны  за распрацоўку базавай канцэпцыі і паняццяў, якімі аперыруе навука ў галіне графена.
Уводзіны
Графен — першы вядомы сапраўды. У адрозненне ад ранейшых спроб стварэння двухмерных праводзячых слаёў, напрыклад, (ДЭГ), з паўправаднікоў метадам кіравання шырынёй, электроны ў графене лакалізаваныя ў плоскасці значна мацней.
Разнастайнасць хімічных і фізічных уласцівасцей абумоўлена крышталічнай структурай і π-электронамі атамаў вугляроду, якія складаюць графен. Шырокае вывучэнне матэрыялу ва ўніверсітэтах і даследчых лабараторыях звязана, перш за ўсё, з даступнасцю і прастатой яго прыгатавання шляхам крышталёў графіту. Матэрыялам, які праявіў свае ўнікальныя ўласцівасці: высокую праводнасць і цеплаправоднасць, трываласць, зацікавіліся не толькі навукоўцы, але і тэхнолагі, а таксама звязаныя з вытворчасцю працэсараў карпарацыі IBM, Samsung. Прынцып работы істотна адрозніваецца ад прынцыпу работы традыцыйных палявых крэмніевых транзістараў, бо графен мае забароненую зону нулявой шырыні, і ток у графенавым канале цячэ пры любым прыкладзеным  напружанні, таму развіваюцца іншыя падыходы да стварэння транзістараў.
Якасць графена для транспартных вымярэнняў характарызуецца такім параметрам, як, які характарызуе сілу водгуку носьбітаў току на прыкладзенае электрычнае поле. Двухмерны электронны газ у паўправадніковых гетэраструктурах валодае рэкорднымі рухомасцямі пры тэмпературах ніжэй 1 K. Графен саступае ДЭГ у GaAs пры такіх нізкіх тэмпературах, але, паколькі электрон-фаноннае рассеянне ў графене намнога слабейшае, рухомасць дасягае пры пакаёвай тэмпературы. Гэта рухомасць уяўляе сабою адзін з асноўных параметраў, неабходных для стварэння хуткадзейных высокачастотных транзістараў.
Унікальныя электронныя ўласцівасці графена праяўляюцца і ў оптыцы. У прыватнасці, графен дазваляе вокам «убачыць» пастаянную тонкай структуры α, параўноўваючы інтэнсіўнасць святла, якое прайшло скрозь закрытую графенам апертуру, і святла, якое прайшло свабодна. для графена ў вобласці бачнага святла добра апісваецца простай формулай
T ≈ 1−πα ≈ 97,7 %
. Пастаянная тонкай структуры аказваецца звязана з велічынёй, якое вымяраецца ў. У гэтым выпадку дакладнасць яе настолькі высокая, што дазваляе выкарыстоўваць графен для стварэння эталона супраціўлення, RK = h/e² = 25 812,807557(18) Ом. Сувязь паміж графенам і пастаяннай тонкай структуры аказваецца нават глыбей, бо дынаміка электроннага газу ў графене вызначаецца рэлятывісцкім ураўненнем квантавай механікі — ураўненнем Дзірака, — і па сутнасці з’яўляецца цвердацельным аналагам (2+1)-мернай квантавай электрадынамікі. Некалькі аналагічных эфектаў, прадказаных для квантавай электрадынамікі, можна назіраць у графене.
Нягледзячы на моцнае ўзаемадзеянне святла з графенам, асаджаныя плёнкі графена на падложцы крэмнію аказваецца складанай задачай. Існуюць найлепшыя таўшчыні аксіду крэмнію (90 нм, 290 нм для даўжынь хваль бачнага святла), якія даюць найбольшы кантраст, што істотна спрашчае пошук плёнак. Хаця натрэніраваны чалавек дастаткова лёгка адрознівае манаслой графена ад двухслойнага графена па кантрасту, добрым доказам служыць таксама, якая выгадна адрозніваецца хуткасцю аналізу і адчувальнасцю да колькасці слаёў. Альтэрнатыўныя метады, такія як вызначэнне таўшчыні і ідэнтыфікацыя па квантаваму эфекту Хола патрабуюць значна большага часу.
Самы непрадукцыйны метад механічнага расшчаплення аказваецца найболей прыстасаваным для атрымання высокаякасных крышталёў графена, хоць CVD-графен па якасці прыбліжаецца да яго. Як механічны метад, так і вырошчванне на паверхні іншага матэрыялу валодаюць істотнымі недахопамі, сярод іншага, малою прадукцыйнасцю, таму тэхнолагі распрацоўваюць хімічныя метады атрымання графена з графіту для атрымання з монакрышталя графіту плёнкі, складзенай пераважна з графенавых слаёў, што істотна прасуне графен на рынку.
Дзякуючы моцным вугляродным кавалентным сувязям графен інертны ў адносінах да кіслот і шчолачаў пры пакаёвай тэмпературы. Аднак прысутнасць пэўных хімічных злучэнняў у атмасферы можа прыводзіць да легіравання графена, што знайшло прымяненне ў рэкордна адчувальных сэнсарах — дэтектарах асобных малекул. Для хімічнай мадыфікацыі з утварэннем кавалентных сувязей графена патрэбны павышаныя тэмпературы і рэчывы з моцнай рэакцыйнай здольнасцю. Напрыклад, для стварэння патрэбна наяўнасць пратонаў у плазме газавага разраду, для стварэння фтораграфена — моцнага фтарыруючага агента. Абодва гэтыя матэрыялы паказалі дыэлектрычныя ўласцівасці, то-бок іх супраціўленне расце з паніжэннем тэмпературы. Гэта абумоўлена фарміраваннем забароненай зоны.
Колькасць публікацый, прысвечаных графену, расце год ад года, перавысіўшы 10000 у 2012 годзе. Нягледзячы на тое, што трэць артыкулаў (доля ад агульнага ліку складае 34 %) публікуецца навуковымі ўстановамі і фірмамі з Еўропы, галоўнымі трымальнікамі патэнтаў (з прыблізна 14000 патэнтаў на ліпень 2014 года) выступаюць фірмы і ўніверсітэты Кітая (40 %), ЗША (23 %) і Паўднёвай Карэі (21 %), а еўрапейская доля складае 9 %. Сярод фірм і ўніверсітэтаў Самсунг з’яўляецца лідарам па колькасці патэнтаў.
Гісторыя адкрыцця
Графен з’яўляецца двухмерным крышталём, які складаецца з адзіночнага слоя атамаў вугляроду, сабраных у. Яго тэарэтычнае даследаванне пачалося задоўга да атрымання рэальных узораў матэрыялу, паколькі з графена можна сабраць трохмерны крышталь графіта. Графен з’яўляецца базай для пабудовы тэорыі гэтага крышталя. Графіт з’яўляецца паўметалам, і, як было паказана ў 1947 годзе Ф. Уолесам, у графена таксама адсутнічае забароненая зона, прычым у пунктах судакранання  і   электронаў і дзірак лінейны як функцыя. Такога роду спектрам валодаюць бязмасавыя фатоны і ультрарэлятывісцкія часціцы, а таксама нейтрына. Таму кажуць, што электронаў і дзірак у графене паблізу пункта судакранання роўная нулю. Але тут трэба адзначыць, што, нягледзячы на падобнасць фатонаў і бязмасавых носьбітаў, у графена ёсць некалькі істотных адрозненняў, якія робяць носьбіты ў ім унікальнымі па сваёй фізічнай прыродзе, а іменна: электроны і дзіркі з’яўляюцца ферміёнамі, і яны зараджаныя. У цяперашні час аналагаў для гэтых бязмасавых зараджаных ферміёнаў сярод вядомых элементарных часціц няма.
Нягледзячы на такія спецыфічныя асаблівасці, да 2005 года эксперыментальнага пацвярджэння гэтыя вывады не атрымалі, бо не ўдавалася атрымаць графен. Акрамя таго, яшчэ раней было тэарэтычна паказана, што свабодную ідэальную двухмерную плёнку атрымаць немагчыма з-за нестабільнасці адносна згортвання ці скручвання. Цеплавыя флуктуацыі прыводзяць да плаўлення двухмернага крышталя пры любой канечнай тэмпературы.
Цікавасць да графена паявілася зноў пасля адкрыцця вугляродных нанатрубак, бо ўся першапачатковая тэорыя графена будавалася на простай модэлі разгортвання цыліндра нанатрубкі. Таму тэорыя для графена ў прымяненні да нанатрубак добра прапрацавана.
Спробы атрымання графена, прымацаванага да іншага матэрыялу, пачаліся з эксперыментаў, якія выкарыстоўвалі просты аловак, і працягнуліся з выкарыстаннем для механічнага выдалення слаёў графіту, але не дасягнулі поспеху. Выкарыстанне графіту з (інтэркаліраваны графіт — злучэнні, падобныя графітыду калію KC8) у міжплоскасную прастору чужароднымі атамамі (выкарыстоўваецца для павелічэння адлегласці паміж суседнімі слаямі і іх расшчаплення) таксама не прывяло да выніку.
У 2004 годзе навукоўцамі Андрэем Геймам і Канстанцінам Навасёлавым з Манчэстэрскага ўніверсітэта была апублікаваная праца ў часопісе Science, дзе паведамлялася аб атрыманні графена на падкладцы акісленага крэмнію. Такім чынам, стабілізацыя двухмернай плёнкі дасягалася дзякуючы наяўнасці сувязі з тонкім слоем дыэлектрыка па аналогіі з тонкімі плёнкамі, вырашчанымі з дапамогай. Упершыню былі вымераныя праводнасць,, эфект Хола для узораў, якія складаліся з плёнак вугляроду атамарнай таўшчыні.
Метад лушчэння з’яўляецца даволі простым і гібкім, бо дазваляе працаваць з усімі слаістымі крышталямі, то-бок тымі матэрыяламі, якія прадстаўляюцца як слабазвязаныя (у параўнанні з сіламі ў плоскасці) слаі двухмерных крышталёў. У наступнай працы аўтары паказалі, што яго можна выкарыстоўваць для атрымання іншых двухмерных крышталёў:, MoS2, , Bi2Sr2CaCu2Ox.
Рубчэ (Пэрэмышлянскі раён)
Рубчэ (Ру́бче) — вёска ў Пэрэмышлянскім раёне Львоўскай вобласці Украіны.
Мугам
Муга́м (Muğam, مقام), ці Мугама́т (Muğamat) — адзін з асноўных жанраў азербайджанскай традыцыйнай музыкі, шматчасткавы вакальна-інструментальны твор. Мугам — гэта таксама агульная назва ладоў азербайджанскай музыкі. Мугаму характэрны імправізацыйны тып меладычнага разгортвання на аснове пэўнага мугам-лада. Мугам выконваюцца як цалкам (дэстгях), так і па частках спеваком-салістам (ханендэ) з iнструментальным суправаджэннем або ў выглядзе сольных інструментальных твораў (на, і інш.).
Графен
Гісторыя адкрыцця
У 2011 годзе навукоўцы з Нацыянальнай радыёастранамічнай абсерваторыі абвясцілі, што ім, верагодна, удалося зарэгістраваць графен ў касмічнай прасторы (планетарныя туманнасці ў Магеланавых аблоках).
Мугам
У 2008 годзе ЮНЕСКА аб’явіла мугам адным з шэдэўраў вуснай і нематэрыяльнай культурнай спадчыны чалавецтва.
Графен
Атрыманне
Кавалачкі графена атрымліваюць пры механічным уздзеянні на ці кіш-графіт. Спачатку плоскія кускі графіту кладуць паміж ліпкімі стужкамі (скотч) і расшчапляюць раз за разам, ствараючы дастаткова тонкія слаі (сярод мноства атрыманых плёнак могуць трапляцца адна- і двухслойныя, якія і ўяўляюць цікавасць). Пасля адлушчэння скотч з тонкімі плёнкамі графіту прыціскаюць да падложкі акісленага крэмнію. Пры гэтым цяжка атрымаць плёнку вызначанага памеру і формы ў фіксаваных частках падложкі (гарызантальныя памеры плёнак складаюць звычайна каля 10 мкм). з дапамогай аптычнага мікраскопа слаба бачныя (пры таўшчыні дыэлектрыка 300 нм) плёнкі падрыхтоўваюць для вымярэнняў. Таўшчыню можна вызначыць з дапамогай атамна-сілавога мікраскопа (яна можа вар’іравацца ў граніцах 1 нм для графена) або выкарыстоўваючы камбінацыйнай рассеянне. Выкарыстоўваючы стандартную і рэактыўнае плазменнае траўленне, задаюць форму плёнкі для электрафізічных вымярэнняў.
Кавалачкі графена таксама можна прыгатаваць з графіту, выкарыстоўваючы хімічныя метады. Спачатку мікракрышталі графіту падвяргаюцца дзеянню сумесі сернай і азотнай кіслот. Графіт акісляецца, і на краях узору паяўляюцца графена. Іх ператвараюць у хларыды пры дапамозе. Затым пад дзеяннем ў растворах,  і  яны пераходзяць у графенавыя слаі таўшчынёй 0,54 нм. Гэты хімічны метад не адзіны, і, мяняючы арганічныя растваральнікі і хімікаты, можна атрымаць нанаметровыя слаі графіту.
Адзін з хімічных метадаў атрымання графена заснаваны на аднаўленні. Першае ўпамінанне аб атрыманні шматкоў адноўленага аднаслойнага аксіду графіту (аксіду графена) было ўжо ў 1962 годзе.
Аднаўленнем аднаслойнай плёнкі аксіду графіту, напрыклад, у атмасферы гідразіну з наступным адпалам у сумесі аргон/вадарод, могуць быць атрыманы графенавыя плёнкі. Аднак якасць графена, атрыманага аднаўленнем аксіду графіту, ніжэй у параўнанні з графенам, атрыманым скотч-метадам з прычыны няпоўнага выдалення розных функцыянальных груп. Нанясенне плёнкі аксіду графіту на DVD-дыск і апрацоўка лазерам у DVD-дыскаводзе прывялі да атрымання на дыску плёнкі графена з высокай электраправоднасцю (1738 См/м) і ўдзельнай паверхняй 1520 м2/г.
У артыкулах апісаны яшчэ адзін хімічны метад атрымання графена, убудаванага ў палімерную матрыцу.
Варта назваць яшчэ два метады: радыёчастотнае (PECVD) і вырошчванне пры высокім ціску і тэмпературы (HPHT). Апошні метад можна выкарыстоўваць для атрымання плёнак вялікай плошчы.
Калі крышталь піралітычнага графіту і падложку размясціць паміж электродамі, то, як паказана ў працы, можна дабіцца таго, што кавалачкі графіту з паверхні, сярод якіх могуць аказацца плёнкі атамарнай таўшчыні, пад дзеяннем электрычнага поля могуць перамяшчацца на падложку акісленага крэмнію. Для прадухілення прабою (паміж электродамі прыкладвалася напружанне ад 1 да 13 кВ) паміж электродамі таксама размяшчалі тонкую пласціну слюды.
Дэфекты
Ідэальны графен складаецца выключна з шасцівугольных ячэек. Прысутнасць пяці- і сямівугольных ячэек будзе прыводзіць да рознага роду.
Наяўнасць пяцівугольных ячэек прыводзіць да скручвання атамнай плоскасці ў конус. Структура з 12 такімі дэфектамі вядомая пад назвай фулерэн. Прысутнасць сямівугольных ячэек прыводзіць да ўтварэння седлападобных скрыўленняў атамнай плоскасці. Камбінацыя гэтых дэфектаў і нармальных ячэек можа прыводзіць да ўтварэння розных форм паверхні.
Магчымыя прымяненні
Лічыцца, што на аснове графена можна сканструяваць. У сакавіку 2006 года група даследчыкаў з тэхналагічнага інстытута штата Джорджыя заявіла, што імі быў атрыманы палявы транзістар на графене, а таксама квантава-інтэрферэнцыйны прыбор. Даследчыкі мяркуюць, што дзякуючы іх дасягненням у скорым часе з’явіцца новы клас графенавай нанаэлектронікі з базавай таўшчынёй транзістараў да 10 нм. Гэты транзістар валодае вялікім токам уцечкі, то-бок нельга раздзяліць два станы з закрытым і адкрытым каналам.