cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Лівермар (Каліфорнія)
Лівермар (Livermore) — горад у акрузе Аламіда, штат Каліфорнія, ЗША. У горадзе размешчана знакамітая Лівермарская нацыянальная лабараторыя ім. Э.Лоўрэнса. Насельніцтва — 85156 чалавек (2013).
Юрый Уладзіміравіч Андропаў
Юрый Уладзіміравіч Андропаў, с. Салуна-Дзмітрыеўскае Стаўрапольская губерня, Расійская імперыя —, , СССР) — савецкі дзяржаўны і палітычны дзеяч, фактычны кіраўнік СССР у 1982—1984 гадах. Генеральны сакратар ЦК КПСС (1982—1984), Дэпутат Вярхоўнага Савета СССР 3-га і 6-10-га скліканняў: ад Карэла-Фінскай ССР (3-е скліканне, 1950—1954) ,  ад Латвійскай ССР (6-е скліканне, 1962—1966) , Эстонскай ССР (7 скліканне, 1966—1970) і Маскоўскай вобласці (8-10-е скліканне, 1970—1984)  . Старшыня Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР (1983—1984). Старшыня Камітэта дзяржаўнай бяспекі СССР (1967—1982).
Паходжанне
Звесткі пра паходжанне Андропава вельмі заблытаны і супярэчлівыя.
Бацька Уладзімір Канстанцінавіч Андропаў — чыгуначны службовец, скончыў ці вучыўся ў Маскоўскам інстытуце чыгуначнага транспарта. Працаваў тэлеграфістам на станцыі Нагуцкай. Памёр ад ў 1919 годзе.
Маці Андропава, настаўніца музыкі Яўгенія Карлаўна Флекенштэйн, была, са слоў самага Ю. У. Андропава, прыёмнай дачкой багатых яўрэяў , выхадцаў з Фінляндыі, уладальнікаў крамы «Ювелірныя рэчы» Карла Францавіча Флекенштэйна і Еўдакіі Міхайлаўны Флекенштейн. Еўдакія Міхайлаўна пасля смерці Карла Флекенштэйна ў 1915 годзе працягнула займацца гандлем у краме «Ювелірныя рэчы». Маці Андропава з 17 гадоў працавала настаўнікам музыкі ў жаночай гімназіі Ф. Ф. Мансбаха ў Маскве. Яўгенія Карлаўна развялася з бацькам Андропава неўзабаве пасля нараджэння сына і з’ехала жыць у Цвярскую вобласць. Другі раз выйшла замуж у 1921 годзе ў Маздоку за Фёдарава Віктара Аляксандравіча. Памерла ў 1927 годзе.
У Андропава сярод часткі калег у КДБ была мянушка «Ювелір» — намёк на тое, што дзед Андропава — Карл Флекенштэйн — валодаў у Маскве крамай «Ювелірныя рэчы».
Біяграфія
Пасля смерці бацькі разам з маці перабраліся ў Маздок, дзе вырас і жыў да 1932 года. Скончыў сямігадовую школу. Член УЛКСМ з 1930 года. Са жніўня па снежань 1930 года Юрый Андропаў працаваў спачатку працоўным на тэлеграфе, а са снежня 1930 года па красавік 1932 года — вучнем і памагатым кінамеханіка ў Клубе чыгуначнікаў на станцыі Маздок. «Прашу прыняць мяне ў тэхнікум рачнога суднаходства на аддзяленне судакіроўнае ці карабельнае. У наш час я працую памагатым кінамеханіка, працоўны стаж маю 2-гадавы» (Андропаў). У 1932 годзе паступіў у Рыбінскі рачны тэхнікум, які скончыў у 1936 годзе, пасля чаго працаваў на Рыбінскай карабельні ім. Валадарскага. У 1935 годзе жаніўся з дачкой кіраўніка Чарапавецкім аддзяленнем Дзяржбанка Нінай Іванаўнай Енгалычавай, якая вучылася ў тым жа тэхнікуме на электратэхнічным факультэце, а пасля працавала ў Яраслаўскім архіве НКУС. У іх былі двое дзяцей — Яўгенія і Уладзімір. Мала хто ведае пра яго праблемы з першай жонкай, з сынам ад першага шлюбу і зусім, як ён з’явіўся ў Палітбюро. Расказваюць, ён рабіўся белым як папера, калі яго пыталі пра першую жонку ці пра аўтабіяграфію перыяду 1933—1935 гадоў. (унук Брэжнева — ).
У 1936 годзе стаў вызваленым сакратаром камсамольскай арганізацыі тэхнікума воднага транспарта ў Рыбінску. Потым яго высунулі на пасаду камсарга (камсамольскага арганізатара) Рыбінскай карабельні.
Таксама ў 1936 годзе ён быў зняты з воінскага ўліку з-за цукровага дыябету і праблем са зрокам.
Прызначаны загаддзела гаркама камсамола Рыбінска, потым загаддзела абкама камсамола Яраслаўскай вобласці. У снежні 1938 года ён абраны першым сакратаром Яраслаўскага абкама УЛКСМ, які ўзначальваў да 1940 года. Жыў у Яраслаўлі ў доме на Савецкай вуліцы (дом 4).
У Карэла-Фінскай ССР (1940—1951 гады)
У чэрвені 1940 года Юрый Андропаў быў скіраваны на камсамольскую працу ва ўтвораную 31 сакавіка 1940 года Карэла-Фінскую ССР (у яе склад увайшла частка тэрыторыі Фінляндыі, якая адышла да СССР па ).
3 чэрвеня 1940 года Ю. Андропаў быў абраны першым сакратаром ЦК ЛКСМ Карэла-Фінскай ССР. Сям’я (жонка і двое дзяцей) засталіся ў Яраслаўлі.
У 1940 годзе Андропаў пазнаёміўся ў Петразаводску з Таццянай Піліпаўнай Лебедзевай, з якой ажаніўся ў пачатку вайны. У жніўні 1941 года нарадзіўся сын.
"«Юрый Уладзіміравіч сам не прасіўся паслаць яго на вайну, у падполле ці партызаны, як настойліва прасіліся многія працаўнікі старэй яго па ўзросту. Больш таго, ён часта жаліўся на хворыя ныркі. І зусім на слабое здароўе. Быў у яго і яшчэ адзін довад для адмовы адправіць яго ў падполле ці ў партызанскі атрад: у Беламорску ў яго жыла жонка, яна толькі што нарадзіла дзіця. А яго першая жонка, якая жыла ў Яраслаўлі, закідвала нас лістамі са скаргай на тое, што ён мала дапамагае іх дзецям, што яны галадаюць і ходзяць без абутку, абарваліся (і мы прымусілі Юр’я Уладзіміравіча дапамагаць сваім дзецям ад першай жонкі). …Усё гэта, разам узятае, не давала мне маральнага права… паслаць Ю. У. Андропава ў партызаны, паводзячыся партыйнай дысцыплінай. Неяк нязручна было сказаць: „Ці не хочаш паваяваць?“ Чалавек хаваецца за сваю наменклатурную бронь, за сваю хваробу, за жонку і дзіцё» (з неапублікаванага рукапісу «Партызанская вайна на Поўначы»)."
У верасні 1944 года Ю. Андропаў быў зацверджаны другім сакратаром Петразаводскага гаркама УКП(б), 10 студзеня 1947 года — другім сакратаром. Скончыў Вышэйшую партыйную школу пры ЦК КПСС, у 1946—1951 гадах завочна вучыўся на гісторыка-філалагічным факультэце Карэла-Фінскага дзяржаўнага ўніверсітэта.
"«У ліпені 1949 года, калі кіроўныя працаўнікі Ленінграда былі ўжо арыштаваны, Малянкоў пачаў дасылаць да нас у Петразаводск камісію за камісіяй, каб падбіраць матэрыял для арышту мяне і іншых таварышаў, якія раней працавалі ў Ленінградзе. Нас вінавацілі ў наступным: мы — працаўнікі ЦК КПП Купрыянаў і Уласаў, палітычна блізарукія людзі, носімся з падпольшчыкамі і вяльмуем іх працу, просім узнагародзіць іх ордэнамі. А насамрэч кожнага з тых, хто працаваў у тыле ворага, трэба старанна правяраць і ні ў якім разе не дапушчаць на кіроўную працу. Сяго-таго і арыштаваць! Я сказаў, што ў мяне няма ніякіх падстаў не давяраць людзям, што ўсё яны сумленныя і верныя партыі, што сваю адданасць Радзіме яны давялі на справе, працуючы ў цяжкіх умовах, рызыкуючы жыццём. Уся гэта гутарка адбывалася ў ЦК партыі Карэліі, былі ўсе сакратары. Я сказаў, шукаючы падтрымкі ў сваіх таварышаў, што вось Юрый Уладзіміравіч Андропаў, мой першы намеснік, добра ведае ўсіх гэтых людзей, бо браў удзел у падборы, навучанні і адпраўцы іх у тыл ворага, калі працаваў першым сакратаром ЦК камсамола, і можа пацвердзіць правасць маіх слоў. І вось, да майго вялікага здзіўлення, Юрый Уладзіміравіч устаў і заявіў: „Ніякага ўдзелу ў арганізацыі падпольнай працы я не браў. Нічога пра працу падпольшчыкаў не ведаю. І ні за каго з працавалых у падполлі ручацца не магу“»."
Захавалася сведчанне пра тое, як сам Андропаў праз гады ўспамінаў пра сваю сувязь з «Ленінградскай справай»: «што, калі ён прыйшоў у КДБ, яму самому было нязручна браць яго з архіва. Папрасіў памагатага. Паводле слоў Ю. Андропава, у справе былі матэрыялы і на яго, але была рэзалюцыя вылучыць іх у асобную вытворчасць, то бок па асноўнай „Ленінградскай справе“ ён не праходзіў».
У гады вайны карыстаўся падпольнай мянушкай «Магікан».
За вялікую арганізатарскую працу па мабілізацыі моладзі рэспублікі ў гады вайны і па аднаўленні разбуранага вайной народнай гаспадаркі, удзел у арганізацыі Юрый Андропаў быў узнагароджаны дзвюма ордэнамі Працоўнага Чырвонага Сцяга і медалём «Партызану Айчыннай вайны» I ступені.
Абіраўся дэпутатам Вярхоўнага Савета КФССР (1947—1955).
У ЦК КПСС і МЗС СССР
21 чэрвеня 1951 года пры спрыянні Ота Куўсінена паводле рашэння ЦК УКП(б) пераводзіцца ў Маскву ў апарат ЦК УКП(б), дзе працуе спачатку інспектарам ЦК. У якасці інспектара курыраваў працу партыйных арганізацый прыбалтыйскіх савецкіх рэспублік. Браў удзел у працы камісіі, што наведвала савецкіх вайскоўцаў, якія ўдзельнічалі ў Карэйскай вайне, у прыватнасці наведваў Мукдэн. Потым кіраваў пададдзелам Аддзела партыйных, прафзвязных і камсамольскіх органаў ЦК УКП(б).
У маі 1953 года Андропаў па прапанове В. М. Молатава пераходзіць на працу ў. У МЗСе Андропаў узначальваў 4-ы Еўрапейскі аддзел (Польшча, Чэхаславакія) і стажыраваўся ў скандынаўскім аддзеле пад кіраўніцтвам, у кастрычніку 1953 года быў прызначаны саветнікам-пасланцом у Венгрыі.
Пасол у Венгрыі
З ліпеня 1954 года па сакавік 1957 года пасол СССР у Венгрыі.
"«Для Андропава „венгерская трагедыя“ стала выдатным трамплінам для галавакружнага кар’ернага ўзлёту. Пасол, які праславіўся ў Венгрыі, ужо ў пачатку 1957 гады пайшоў на падвышэнне, узначаліўшы створаны адмыслова пад яго аддзел ЦК КПСС, што ведаў адносінамі з кампартыямі сацыялістычных краін»."
Загаддзела і сакратар ЦК КПСС
З сакавіка 1957 года па май 1967 года кіраваў. На гэтай пасадзе нярэдкімі для яго былі замежныя падарожжы; асабліва шмат часу давялося надаваць «». На (1961) быў упершыню абраны членам ЦК, а праз год прызначаны сакратаром ЦК КПСС (з 23 лістапада 1962 па 21 чэрвеня 1967).
Старшыня КДБ (1967—1982 гады)
У 1972 годзе пасля выступіў з ініцыятывай стварэння ў СССР падраздзялення па барацьбе з тэрарызмам, якое пазней атрымала назва «».
Малыя Гарадзяцічы
Малы́я Гарадзя́цічы (, Малые Городятичи) — аграгарадок у Любанскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Малагарадзяціцкага сельсавета.
Юрый Уладзіміравіч Андропаў
Старшыня КДБ (1967—1982 гады)
Асаблівую ўвагу Андропаў надаваў кантролю над працай органаў дзяржбяспекі краін сацыялістычнага лагера. Андропаў быў прыхільнікам самых рашучых мераў у адносінах да тых краін сацыялістычнага лагера, якія імкнуліся праводзіць незалежную ад СССР унутраную і знешнюю палітыку. У жніўні 1968 года ён паўплываў на прыняцце рашэння па ўводу войскаў краін Варшаўскага дагавора ў Чэхаславакію. У 1972 годзе ён наведаў Магадыша. У канцы 1979 года Андропаў стаў адным з ініцыятараў уводу савецкіх войскаў у Афганістан і.
У 1974 годзе Андропаву было прысвоена званне Героя Сацыялістычнай Працы, у 1976 годзе (у адзін дзень з яго апанентам міністрам унутраных спраў М. А. Шчолакавым) — званне «генерала арміі».
Малыя Гарадзяцічы
Знаходзіцца за 42 км на паўднёвы ўсход ад горада Любань, за 194 км ад Мінска, каля ракі Арэса.
Юрый Уладзіміравіч Андропаў
Старшыня КДБ (1967—1982 гады)
У студзені 1980 года наведваў Кабул.
Андропаў знаходзіўся на партыйным уліку ва Упраўленні нелегальнай разведкі.
Узмацненне ролі КДБ
Пры Андропаве былі створаны райаддзелы КДБ са штатам супрацоўнікаў, якія «курыравалі» практычна ўсе прадпрыемствы і арганізацыі. Асабовы склад атрымаў высокія аклады і прывілеі, якіх не мелі супрацоўнікі МУС, вайскоўцы. Прамую карупцыю і хабарніцтва сярод падначаленых Андропаў цвёрда перарываў, але, дзякуючы кантролю над усімі сферамі жыцця і ўзаемнай падтрымцы, афіцэры КДБ, нават невысокага рангу, атрымалі магчымасць вырашаць любыя асабістыя пытанні. Кадравай палітыкай запраўлялі партыйныя органы, але склаўся парадак, пры якім ніводнае колькі-небудзь важнае прызначэнне не магло адбыцца без заключэння КДБ пра кандыдата.
Афганская вайна
Існуе думка, што, разам з міністрам абароны Дзмітрыем Усцінавым, Андропаў нясе асноўную адказнасць за развязванне афганскай вайны.
Кіраўнік партыі і дзяржавы
У маі 1982 года Андропаў пераведзены з пасады Старшыні КДБ СССР на пасаду сакратара ЦК КПСС, што вызвалілася пасля смерці М. А. Суслава. Паколькі сесці ў крэсла генеральнага сакратара непасрэдна з пасады старшыні КДБ было палітычна цяжка, эксперты ўбачылі ў кадравай перастанове фактычны рашэнне пытання пра наступніка, што было немагчыма без згоды Брэжнева. Пасля смерці Л. І. Брэжнева 12 лістапада 1982 года, рашэннем пазачарговага Пленума ЦК КПСС Андропаў быў абраны генеральным сакратаром ЦК КПСС. На новай кіроўнай пасадзе Андропаў рэзка скараціў апарат генеральнага сакратара.
Змаганне за паляпшэнне эканамічнага становішча дзяржавы, разгорнутае Андропавым, пачалася з шырокамаштабнай кампаніі па ўмацаванні працоўнай дысцыпліны. У некаторых гарадах СССР сілавыя органы сталі ўжываць меры, жорсткасць якіх у 1980-я гады насельніцтву здалася незвычайнай. Прыкладам, у Ленінградзе ў працоўны час сталі праводзіцца міліцэйскія аблавы ў кінатэатрах, буйных універмагах і іншых месцах скупнасці людзей, падчас якіх правяраліся дакументы з мэтай выявіць прагульшчыкаў працы. На справе часцяком змаганне за дысцыпліну паварочвалася кур’ёзамі, калі заўзятыя начальнікі на месцах арганізоўвалі аблавы на сваіх супрацоўнікаў, якія, прыкладам, у працоўны час «бегалі па крамах». Калі Андропаву паведамілі пра такія мясцовыя ініцыятывы, ён памякчыў меры. Кампанія па навядзенні дысцыпліны і парадку ў народнай гаспадарцы прынесла дадатныя вынікі. Ужо ў першым квартале 1983 года быў дасягнуты прырост аб’ёму вытворчасці на 6 %. За ўвесь «андропаўскі» 1983 год прырост нацыянальнага прыбытку склаў 3,1 %, а прамысловая вытворчасць вырасла на 4 %. Андропаў разумеў, што сродкамі ўмацавання дысцыпліны можна дасягнуць толькі кароткачасовага эфекту і трэба карэннае дасканаленне сацыялістычнай эканомікі і метадаў кіравання вытворчасцю.
Адначасна быў дадзены ход гучным справам пра карупцыю, абвешчана змаганне з непрацоўнымі прыбыткамі, спекуляцыяй. Вялікі маштаб набыло змаганне са злоўжываннямі ў гандлі. Аддадзены быў пад суд і расстраляны начальнік Галоўнага кіравання гандлю Масгарвыканкама; следам за ім складзены пад варту 25 адказных працаўнікоў маскоўскага Кіраўнікоў гандлю, дырэктара найбуйнейшых маскоўскіх гастраномаў. Пасунуты былі пазіцыі «баваўнянай мафіі» ва Узбекскай ССР; дайшлі да першага сакратара Краснадарскага абкама КПСС С. Ф. Мядунова, міністра ўнутраных спраў М. А. Шчолакава і яго намесніка, буйна замяшаных у карупцыі.
У гады кіравання Андропава заўважна павялічыўся лік асоб, асуджаных за крымінальныя злачынствы. Калі ў 1982 годзе ўсімі судамі РСФСР (апроч ваенных) былі асуджаны 747 865 чалавек, то за 1983 годзе — ужо 809 147 чалавек, а за 1984 год — 863 194 чалавекі.
Андропаў пачаў умеранае і асцярожнае чышчанне партыйнага і дзяржаўнага апарата, улучаючы органы бяспекі. За пятнаццаць месяцаў яго кіравання былі зменены 18 міністраў СССР, пераабраны 37 першых сакратароў абкамаў КПСС. Андропаў стаў збіраць каманду дзеячаў паплечнікаў. Ён увёў у вышэйшае кіраўніцтва рэгіянальных дзеячаў: М. С. Гарбачова,, В. І. Варатнікова, М. І. Рыжкова, В. М. Чэбрыкава, Г. А. Аліева, Р. В. Раманава і інш.
У пачатку 1983 года Ю. У. Андропаў даручыў М. С. Гарбачову і М. І. Рыжкову пачаць падрыхтоўку эканамічнай рэформы. Да распрацоўкі партыйна-дзяржаўнага курса былі прыцягнуты бачныя навукоўцы: акадэмікі А. Г. Аганбегян,, , А. Ц. Багамолаў, дактары эканамічных навук, М. Я. Пятракоў і некаторыя іншыя.
Андропаў публікуе праграмны артыкул у часопісе «Камуніст» (№ 3, 1983) — «Вучэнне Карла Маркса і некаторыя пытанні сацыялістычнага будавання ў СССР», у якім выказаў бачанне перспектыў развіцця сацыялізму і грамадскай уласнасці ў СССР. Нарожным каменем артыкула з’яўляецца палажжэнне пра эканомію, пра руплівае выкарыстанне матэрыяльных, фінансавых, працоўных рэсурсаў. І менавіта ў артыкуле гучыць ідэя пра паскарэнне «прагрэсу прадукцыйных сіл».
Андропаў пазначыў свой рэфарматарскі курс з важнай заявы на 15 чэрвеня 1983 года: трэба спазнаць па-сапраўднаму краіну і грамадства, даць пісьменную, навуковую дыягностыку складаных з’яў, якія на працягу дзесяцігоддзяў перажываў Савецкі Саюз. «Стратэгія партыі ў дасканаленні развітага сацыялізму павінна абапірацца на трывалы марксісцка-ленінскі тэарэтычны падмурак. Тым часам, калі казаць шчыра, мы яшчэ дагэтуль не вывучылі ў належнай ступені грамадства, у якім жывём і працуем, не цалкам расчынілі ўласцівыя яму заканамернасці, асабліва эканамічныя. Таму часам змушаны дзеяць, так бы мовіць, эмпірычна, вельмі нерацыянальным спосабам проб і памылак». Андропаў, у прыватнасці, казаў пра пашырэнне сацыялістычнай дэмакратыі і галоснасці. Безумоўнай увагі заслугоўвае палажэнне, выказанае Андропавым на чэрвеньскім пленуме 1983 года, пра пераход «айчыннай эканомікі да інтэнсіўнага развіцця», да злучэння «на справе пераваг нашага сацыялістычнага ладу з дасягненнямі навукова-тэхнічнай рэвалюцыі».
16 чэрвеня 1983 года Андропаў займае пасаду Старшыні Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР. Пад канец года Прэзідыум прыняў шэраг пастаноў, скіраваных на ўзмацненне барацьбы з антыдзяржаўнай дзейнасцю.
Пра кірунак андропаўскай рэфарматарскай думкі кажуць далейшыя асноўныя сацыяльна-эканамічныя ператварэнні таго часу.
17 чэрвеня 1983 года быў прыняты «Закон пра працоўныя калектывы». Членам працоўных калектываў дазвалялася зараз браць удзел у абмеркаванні планаў, калектыўных дамоў, вызначэнні прынцыпаў выдаткаванні фондаў аплаты працы на прадпрыемствах. Голас працоўных калектываў у большасці выпадкаў вызначаўся як дарадчы. Меркавалася, што падчас абмеркаванняў можа выяўляцца ініцыятыва радавых працаўнікоў, з’яўляцца канструктыўныя ідэі. Аднак пэўны механізм матывацыі і ажыццяўлення нават дарадчых праў калектываў не быў прапісаны.
14 ліпеня 1983 года была прынята пастанова ўрада «Пра дадатковыя меры па пашырэнні маю рацыю вытворчых з’яднанняў (прадпрыемстваў) прамысловасці ў планаванні і гаспадарчай дзейнасці і па ўзмацненні іх адказнасці за вынікі працы». Яна ў некаторай ступені пашырала правы кіраўнікоў прадпрыемстваў у выдаткаванні фондаў (перадусім — фонду развіцця вытворчасці і фонду развіцця навукі і тэхнікі) і ўзмацніла залежнасць зарплаты ад аб’ёмаў збыту выпусканай прадукцыі.
Гэтыя меры вырашылі спачатку апрабаваць падчас шырокамаштабнага эканамічнага эксперыменту. 1 жніўня 1983 года Савет міністраў СССР прыняў пастанову, якой была створана адмысловая Камісія па кіраўніцтве эканамічным эксперыментам. З 1 студзеня 1984 года на новыя ўмовы працы перавялі саюзныя міністэрствы цяжкага і транспартнага машынабудавання, электратэхнічнай прамысловасці, а таксама рэспубліканскія міністэрствы харчовай (Украінская ССР), лёгкай (Беларуская ССР) і мясцовай (Літоўская ССР) прамысловасці (усяго каля 700 прадпрыемстваў, потым 1850 прадпрыемстваў). На прадпрыемствах гэтых міністэрстваў уводзіўся частковы, вызначаная самастойнасць прадпрыемстваў і з’яднанняў у складанні планаў вытворчасці, зніжаны лік кантрольных паказнікаў. Павялічвалася адказнасць за выкананне дагаворных абавязанняў, але адміністрацыі давалася шырэйшая самастойнасць усярэдзіне прадпрыемства. З 1 студзеня 1985 года ўмовы эксперыменту пашырыліся яшчэ на 20 саюзных міністэрстваў.
28 ліпеня 1983 года была прынята пастанова «Пра ўзмацненне працы па ўмацаванні сацыялістычнай дысцыпліны працы», у якой гаварылася: «Няздольнасць кіраўніка забяспечыць належную дысцыпліну працы на атрыманай пляцоўцы працы павінна расцэньвацца як неадпаведнасць занятай пасадзе». Адначасна пастанова забараняла правядзенне ў працоўны час «розных сходаў», якія, такім чынам, пераносіліся на свабодны час працаўніка.
У вобласці вонкавай палітыкі Андропаў імкнуўся да разумных кампрамісаў з замежнапалітычнымі праціўнікамі СССР, але ва ўмовах адкрытага недаверу СССР і ЗША адзін да аднаго такі кампраміс не адбыўся. У гэты час грымнуў крызіс у сувязі з размяшчэннем у Еўропе ракет сярэдняй далёкасці СССР і ЗША, працягвалася вайна ў Афганістане. 8 сакавіка 1983 года прэзідэнт ЗША Рональд Рэйган у сваім выступе назваў СССР «», а 23 сакавіка 1983 года абвясціў дактрыну. Апагеем напружанасці стала трагедыя 1 верасня 1983 года, калі ў савецкай паветранай прасторы знішчальнік ППА СССР СУ-15 карэйскай авіякампаніі з 269 пасажырамі. Прапаганда ЗША і ўсяго заходняга свету пачала масіраваную, скаардынаваную кампанію па выкрыцці «жорсткага і бязлітаснага» кіраўніцтва СССР, што з’яўляецца «імперыяй зла». У 1983 годзе ЗША размясцілі на тэрыторыі ФРГ, Вялікабрытаніі, Даніі, Бельгіі і Італіі балістычныя ракеты сярэдняй далёкасці «Першынг-2» у 5-7 хвілінах падлёту да мэтаў на еўрапейскай тэрыторыі СССР і крылатыя ракеты рознага базавання. У адказ у лістападзе 1983 года СССР выйшаў з перагавораў па еўра-ракетах, якія праходзілі ў Жэневе. Генеральны сакратар ЦК КПСС Юрый Андропаў заявіў, што СССР распачне шэраг контрзахадаў: размясціць аператыўна-тактычныя ракеты-носьбіты ядзернай зброі на тэрыторыі ГДР і Чэхаславакіі і высуне савецкія атамныя падвадныя лодкі бліжэй да ўзбярэжжа ЗША. Адначасна была спынена публічная крытыка кіраўніцтва кітайскай камуністычнай партыі і зроблены крокі па нармалізацыі адносін з Кітаем. У перспектыве саюз з усходне-азіяцкім гігантам Андропаў хацеў супрацьставіць ЗША і НАТА. Але далей некаторага развіцця савецка-кітайскага гандлю і спынення прапагандысцкай вайны справа не прасунулася.
Фета
Фета — традыцыйны грэчаскі сыр на аснове авечынага малака (з даданнем казінага). Прадукт белага колеру с крохкай структурай і салёным смакам прадаецца і захоўваецца ў рассоле. Вядомая з часоў Старажытнай Грэцыі.
Юрый Уладзіміравіч Андропаў
Кіраўнік партыі і дзяржавы
Восенню 1983 года стан здароўя Андропава рэзка пагоршыўся. Сваю кіроўную дзейнасць ён быў змушаны ажыццяўляць з крамлёўскай лякарні ў Кунцаве. Тут ён прымаў сваіх паплечнікаў. У адрозненне ад Брэжнева Андропаў і ў апошнія дні захаваў здольнасць ясна думаць, у дзень праглядаў па 400 старонак дакументаў, літаратурных часопісаў, глядзеў інфармацыйныя праграмы тэлебачання. 26 снежня 1983 года на чарговым пленуме ЦК партыі абвешчаны тэкст выступу смяротна хворага Генеральнага сакратара Юрыя Андропава, адмысловы палітычны тэстамент: <…Становішча спраў у народнай гаспадарцы патрабуе наважнага павароту міністэрстваў, ведамстваў, Акадэміі навук СССР да падвышэння тэхнічнага ўзроўню вытворчасці, якасці прадукцыі…>. У перададзеным удзельнікам чарговага Пленума ЦК КПСС тэксце свайго выступу Андропаў змог назваць асноўныя кірункі праграмы комплекснага дасканалення ўсяго механізма кіравання. Снежаньскі Пленум ЦК 1983 года па прадстаўленні Андропава абраў членамі Палітбюро Варатнікова і Саломенцава, кандыдатам старшыні КДБ Чэбрыкава, сакратаром ЦК Ягора Лігачова. Пасля снежаньскага Пленума, на якім Андропаў узяў удзел толькі завочна, яго дзейнасць пайшла рэзка на спад.
Фета
Выраб
Час вытрымкі сыру складае не менш за 3 месяцаў. Тлустасць ад 30 да 60%. Сыры, падобныя да феты, вырабляюць па ўсёй паўднёва-ўсходняй Еўропе, у Міжземнаморскіх краінах, на Сярэднім Усходзе - у Грэцыі, Балгарыі, Босніі і Харватыі, Румыніі, Турцыі, Ізраілі і Егіпце (дзе яго робяць у асноўным з каровінага малака). Існуе тры тыпы феты:
Юрый Уладзіміравіч Андропаў
Смерць
У ліпені і жніўні 1983 года здароўе Андропава працягвала пагаршацца, і большую частку часу ён працаваў у загарадным доме, часта не ўстаючы з пасцелі. А калі ў Маскву прыбыў канцлер ФРГ Гельмут Коль, генеральны сакратар прыехаў у Крэмль, але з машыны змог выйсці толькі з дапамогай целаахоўнікаў. Лекары, якія назіралі Юрыя Андропава, настойліва раілі яму захоўвацца — нават малая застуда магла пацягнуць за сабой цяжкія наступствы.
1 верасня 1983 года Андропаў правёў пасяджэнне Палітбюро і паляцеў адпачываць у Крым. Як апынулася, гэта паседжанне стала для яго апошнім: у Крыму ён застудзіўся і канчаткова злёг — у яго развілася флегмона (гнойнае запаленне клятчаткі). Аперацыя прайшла паспяхова, але пасляаперацыйная рана не гаілася. Арганізм быў вельмі слабы і не мог змагацца з інтаксікацыяй.
За месяц да смерці Юрый Андропаў супольна з Рональдам Рэйганам быў прызнаны «Чалавекам года» (1983) у часопісе Time. Такога гонару яго папярэднік Леанід Ільіч Брэжнеў (які знаходзіўся ва ўладзе 18 гадоў) не ганараваўся аніразу, а Юрый Уладзіміравіч быў на чале дзяржавы ўсяго пятнаццаць месяцаў.
Андропаў памёр 9 лютага 1984 года ў 16 гадзін 50 хвілін. Згодна з афіцыйнай версіяй, прычынай смерці стала адмова нырак з прычыны шматгадовай падагры. Некаторыя эксперты, аднак, паддаюць сумневу афіцыйную версію смерці Андропава. У прыватнасці,, былы начальнік службы аховы першага прэзідэнта Расіі Барыса Ельцына, заявіў наступнае:
«Сітуацыя трохі дзіўная… У Юрыя Уладзіміравіча, калі ён ляжаў у ЦКБ, увесь час дзяжурылі тры рэаніматары, але калі два з іх сапраўдныя прафесіяналы, выбралі гэтую спецыялізацыю яшчэ ў медінстытуце і з першага курса рыхтаваліся выцягваць хворых з таго свету, то трэці быў тэрапеўт (можа, і добры), які ўсяго толькі адпаведныя курсы скончыў. Менавіта ў яго дзяжурства Андропаў сканаў, прытым зменныя ў адзін голас паўтаралі, што, калі б там знаходзіліся, не далі б яму памерці…»
Пахаванне
Пахаванні Андропава адбыліся ў 12:00 14 лютага 1984 года ля Крамлёўскай сцяны на Чырвонай плошчы Масквы. На жалобную цырымонію развітання прыляцелі кіраўнікі дзяржаў і ўрадаў многіх краін, у тым ліку Маргарэт Тэтчэр і Дж. Буш-старэйшы.
Сям’я
Быў двойчы жанаты. Першы шлюб (1935—1940) з Нінай Іванаўнай Енгалычавай (1915—1994), ад якой дачка Яўгенія (нар. 1936) і сын Уладзімір (1940—1975). Лёс старэйшага сына, Уладзіміра Юр’евіча, склаўся няўдала — ён двойчы сядзеў у турме за крадзяжы. Вызваліўшыся, з’ехаў у Ціраспаль. Парушаць закон перастаў, пачаў піць, співаўся, не працаваў. Юрый Уладзіміравіч хаваў, што яго сын сядзеў у турме — такіх сваякоў не было ні ў каго з членаў Палітбюро. У кадры КДБ не бралі, калі ў сям’і ёсць асуджаны злачынец. Уладзімір Юр’евіч Андропаў сканаў 4 чэрвеня 1975 года, яму было ўсяго трыццаць пяць гадоў. Спадзяваўся хоць бы перад смерцю ўбачыць бацьку. Юрый Уладзіміравіч не прыехаў ні ў лякарню (хоць было вядома, што яго сын смяротна хворы), ні на пахаванне.
У другім шлюбе з Таццянай Піліпаўнай Лебедзевай (1917—1991) у Юрыя Уладзіміравіча нарадзілася двое дзяцей — сын Ігар (1941—2006) і дачка Ірына (нар. 1947). Ірава Юр’еўна Андропава была замужам за, акцёрам Тэатра імя Маякоўскага.
Ацэнкі гістарычнай ролі
Людзі, якія ведалі Андропава, сведчаць, што інтэлектуальна ён вылучаўся на агульным фоне членаў Палітбюро застойных гадоў, быў чалавекам творчым, не пазбытым самаіроніі. У коле давераных людзей мог дазволіць сабе параўнальна ліберальныя развагі. У адрозненне ад Брэжнева ён быў абыякавы да ліслівасці і раскошы, не трываў хабарніцтва і казнакрадства. Ясна, аднак, што ў прынцыповых пытаннях Андропаў прытрымліваўся цвёрдай кансерватыўнай пазіцыі. Генерал КДБ СССР успамінаў :
Пра імкненне Андропава выправіць становішча, якое склалася, пра яго задумы па абнаўленні кіравання народнай гаспадаркай, развіцці дэмакратыі, рэфармаванні ўсіх сфер жыцця грамадства пісаў, у прыватнасці, памочнік Генеральнага сакратара ЦК КПСС у 1982—1984 гадах, Надзвычайны і Паўнамоцны Пасол. Нямала пра гэта казаў у сваіх інтэрв’ю яшчэ адзін памочнік Андропава — Аркадзь Вольскі. У той жа час некаторыя эксперты, у тым ліку палітолаг мяркуюць, што Андропаў мог стаць «рускім Дэн Сяапінам», правесці патрэбныя рэформы і захаваць СССР ад распаду. Журналіст, наадварот, не адзначае якой-небудзь пазітыўнай ролі Андропава. Па яго думцы, Андропаў запомніўся «Гучным здыманнем з пасады міністра ўнутраных спраў Шчолакава (застрэліўся), расследаваннем карупцыі ва Узбекістане („узбекская справа“ ў выніку развалілася), аблавамі ў крамах, лазнях і кінатэатрах — з мэтай выявіць прагульшчыкаў і лайдакоў (стала тэмай для анекдотаў), а яшчэ новым сортам таннай гарэлкі, якой далі мянушку „Андропаўка“ і ўпісанай яму адным з рэферэнтаў у тэкст выступу на пленуме ЦК фразай Калі казаць шчыра, мы яшчэ дагэтуль не вывучылі ў належнай меры грамадства, у якім жывём і працуем…».
Спробы актуалізаваць погляды Ю. У. Андропава на эканамічнае развіццё Расіі заўважныя ў апошнія гады. Так, у верасні 2009 года, да 95-годдзя з дня нараджэння Андропава, быў прымеркаваны круглы стол у Вольным Эканамічным Таварыстве Расіі, дзе вядучыя эканамісты краіны шырока абмяркоўвалі артыкул Ю. У. Андропава «Навука Карла Маркса і некаторыя пытанні сацыялістычнага будавання ў СССР». Была зробленая выснова пра патрэбу бесстаронняга вывучэння спадчыны Юрыя Уладзіміравіча.
Як адзначае сучасны даследчык дзейнасці Ю. У. Андропава, яго фігура цяпер выклікае несумнеўную цікавасць, што тлумачыцца яго барацьбой з карупцыяй на пасту генсака. Адзначаюць, што яго «палітычная спадчына аказваецца вельмі запатрабаванай у постсавецкай Расіі».
Бамако
Бамако́ (Bamako) — сталіца і самы вялікі горад Малі. Знаходзіцца ў паўднёва-заходняй частцы краіны, на рацэ Нігер, недалёка ад мяжы з Гвінеяй. Колькасць насельніцтва складае 1690 тыс. чалавек.
Гісторыя
У часы імперыі Малі, да ХІХ стагоддзя, Бамако быў цэнтрам вывучэння ісламу. З 1883 года горад быў акупаваны каланіяльнымі французскімі войскамі, у той час і распачалася разбудова горада. У 1908 годзе Бамако стаў сталіцай французскай калоніі Французскага Судана. У 1960 годзе горад стаў сталіцай незалежнага Малі. У пачатку ХХ стагоддзя Бамако быў невялікім паселішчам, у якім жылі ў асноўным прадстаўнікі народу малінке і бамбара, але разам з будовай плаціны ў Сатобе і завадненнем навакольных зямель водамі Нігеру пачаўся выбуховы рост гораду. Дадатковай прычынай развіцця горада была пабудова чыгункі да сталіцы Сенегала Дакару, які з’яўляецца вялікім марскім портам. У нашы дні Бамако гэта сучасная метраполія. Акрамя чыгункі ёсць міжнародны аэрапорт, які злучае горад з многімі гарадамі Афрыкі і Еўропы.
Расава (гарадзішча)
Апісанне
Гарадзішча каля в. Расава выявіла і абследавала ў 1981 годзе Н. М. Дубіцкая. Культурны слой не выяўлены. Раскопкі не праводзіліся.
Малахавіцкі сельсавет
Мала́хавіцкі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Гродзенскага раёна Гродзенскай вобласці. Цэнтр — вёска Малахавічы.
Утвораны 12 кастрычніка 1940 года як Гібуліцкі сельсавет у складзе Гродзенскага раёна Беластоцкай вобласці БССР. Цэнтр — вёска Гібулічы. З 20 верасня 1944 года ў складзе Гродзенскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года сельсавет перайменаваны ў Малахавіцкі, цэнтр перанесены ў вёску Малахавічы. 17 лістапада 1959 года скасаваны, тэрыторыя ўвайшла ў склад новаўтворанага Каробчыцкага сельсавета.
Цыбульнікі
Геаграфія
Размешчана ў заходняй частцы вобласці за 5 км на паўднёвы ўсход ад Смаленска, за 0,5 км на захад ад аўтадарогі Арол — Віцебск, на беразе ракі Нагаць. За 7 км на ўсход ад вёскі знаходзіцца чыгуначная станцыя на лініі Смаленск — Рослаўль.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупавана нямецкімі войскамі ў ліпені 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
Гетманшчына
Ге́тманшчына (Гетьма́нщина; афіцыйна Войска Запарожскае Військо Запорозьке) — гісторыяграфічная назва часткі тэрыторый сучаснай Украіны і Расіі (Старадуб'е), на якую распаўсюджвалася ўлада гетмана.
Гісторыя
Гетманшчына бярэ свой пачатак з паўстання Хмяльніцкага, якое ўспыхнула ў 1648 годзе. Першапачаткова ахоплівала як Лева- і Правабярэжную Украіну, так і Запарожжа. Пасля паўстання Барабаша і Пушкара ўтварылася Войска Запарожскае Нізавое і Запарожжа стала падпарадкоўвацца гетману толькі фармальна, а пасля падпісання Вечнага міру 1686 года паміж Рускім царствам і Рэччу Паспалітай і ліквідацыяй гетманскага кіравання на Правабярэжнай Украіне, тэрмін стаў ужывацца толькі ў дачыненні Левабярэжжа, Кіева і яго наваколляў.
У 1654 годзе Гетманшчына прыняла пратэктарат рускага цара. З 1663 года Гетманшчына, якая мела ў палітыка-адміністрацыйным стаўленні шэраг асобых правоў у складзе Рускага царства, была падкантрольная Маларасійскаму прыказу, а пасля смерці гетмана Скаропадскага — кіравалася Маларасійскай калегіяй.
Секс-лялька
Секс-лялька — сексуальная цацка, якая імітуе сексуальнага партнёра. У асноўным лялькі імітуюць жаночае цела, але ёсць і ўзоры, якія імітуюць цела мужчыны або нават жывёлы (авечкі, каровы).
Тыпы лялек
Самыя простыя лялькі — надзьмухальныя. Зробленыя яны, звычайна, з вінілу. Падабенства з чалавекам адаленае. У такіх лялек ёсць штучная похва або пеніс.
Больш складаныя лялькі зробленыя з латэксу. У іх праўдападобныя галовы, як у манекенаў, галовы і целы выглядаюць больш праўдападобнымі, чым у надзьмухальных лялек, рукі і ногі больш падобныя да чалавечых. Некаторыя мадэлі могуць напаўняцца цёплай вадой, для стварэння большага эфекту падабенства да чалавечага цела. Існуюць мадэлі, якія вырабляюць з сілікону. Падабенства да чалавека ў такіх лялек можа быць амаль ідэальным. Часам яны капіруюць рэальных людзей. У такіх лялек ёсць шкілет, зроблены з полівінілхларыду або металу, згінальныя суставы. Такія лялькі могуць прымаць розныя позы для здзяйснення сексуальных актаў. Такія лялькі больш цяжкія за таннейшых надзьмухальных.
Секс-робаты
У чэрвені 2006 года Хенрык Крыстэнсен з Еўрапейскай даследчай сеткі па робататэхніцы заявіў брытанскай Sunday Times, што «людзі будуць займацца сексам з робатамі праз бліжэйшыя пяць гадоў».
Рэагуючы на бягучую распрацоўку «секс-робатаў» або «секс-ботаў», у верасні 2015 года Кэтлін Рычардсан з Універсітэта Дэ Манфорта і Эрык Білінг з Універсітэта Скаўдэ стварылі кампанію супраць секс-робатаў, заклікаючы забараніць стварэнне антрапаморфных секс-робатаў. Яны сцвярджаюць, што ўвядзенне такіх прылад было б сацыяльна шкодным і прыніжальным для жанчын і дзяцей.
Кузьміно (возера)
Кузьміно — возера ў Беларусі, у Аршанскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Аршыца, за 24 км на поўнач ад горада Орша, за 2 км на паўднёвы ўсход ад вёскі Клюкаўка, прыкладна за 300 м на ўсход ад аўтамабільнай дарогі.
Плошча паверхні 0,12 км². Даўжыня 0,57 км, найбольшая шырыня 0,32 км, Даўжыня берагавой лініі 1,47 км. Найбольшая глыбіня 2,2 м. Аб’ём вады 0,26 млн м³.
Лемор
Лемор (Lemoore) — горад у штаце Каліфорнія, ЗША. Знаходзіцца ў акрузе Кінгс і ўваходзіць у метрапалітэнскі статыстычны арэал Ханфарда-Каркарана, які цалкам уключае ў сябе акругу Кінгс. Насельніцтва - 25325 чалавек (2010). Лемор знаходзіцца ў цэнтры штата Каліфорнія і на поўначы акругі Кінгс. Знаходзіцца ў даліне Сан-Хаакін.
Кузьміно (возера)
Катлавіна возера рэшткавага тыпу, выцягнутая ў напрамку з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход. Схілы катлавіны вышынёй 2—5 м, спадзістыя, пад хмызняком. Берагавая лінія слабазвілістая. Берагі нізкія, пераважна забалочаныя. На поўначы і паўночным усходзе забалочаная пойма шырынёй да 50 м. Праз возера цячэ рака Чорная і злучае Кузьміно з Арэхаўскім возерам.
У возеры водзяцца шчупак звычайны, акунь, лешч, карась, лінь і інш.
PlayStation 5
PlayStation 5 (PS5) — гэта хатняя гульнявая прыстаўка, распрацаваная Sony Interactive Entertainment. Яна была абвешчаны пераемніцай PlayStation 4 у красавіку 2019 года, была запушчана 12 лістапада 2020 года ў Аўстраліі, Японіі, Новай Зеландыі, Паўночнай Амерыцы і Паўднёвай Карэі і ва ўсім астатнім свеце праз тыдзень. PS5 з’яўляецца часткай дзявятага пакалення гульнявых прыставак разам з кансолямі Microsoft Xbox Series X/S, якія былі выпушчаныя ў тым жа месяцы.
Базавая мадэль уключае прывад для аптычных дыскаў, сумяшчальны з дыскамі Ultra HD Blu-ray. Лічбавае выданне не мае гэтага назапашвальніка, як танная мадэль для пакупкі гульняў толькі праз спампоўку. Два варыянты былі запушчаныя адначасова.
Распрацоўка
Вядучы архітэктар лінейкі кансоляў PlayStation Марк Чэрні рэалізаваў двухгадовы цыкл зваротнай сувязі пасля запуску PlayStation 4. Гэта пацягнула за сабой рэгулярныя візіты да асноўных распрацоўшчыкаў Sony з інтэрвалам у два гады, каб даведацца, якія ў іх праблемы з недахопамі бягучага апаратнага забеспячэння Sony і як такое абсталяванне можна палепшыць пры абнаўленні кансолі або для наступнага пакалення. Гэтая зваротная сувязь была ўлічана ў прыярытэты для каманды распрацоўшчыкаў кансолі. Пры распрацоўцы PlayStation 5 ключавой праблемай была працягласць часу загрузкі гульняў. Чэрні сказаў, што некалькі распрацоўшчыкаў, у тым ліку Цім Суіні з Epic Games, сказалі яму, што стандартная хуткасць уводу-вываду цвёрдых дыскаў цяпер з’яўляецца абмежавальным фактарам у развіцці гульняў. Нізкія хуткасці перадачы дадзеных абмяжоўваюць памер даных, якія загружаюцца ў гульню, фізічнае месцазнаходжанне даных на носьбіце і дубляванне даных на носьбіце, каб скараціць час загрузкі. Важнай мэтай было знайсці спосабы скараціць час загрузкі, асабліва ў гульнях, якія трансліруюць або дынамічна загружаюць новыя гульнявыя вобласці, калі гулец рухаецца па гульнявым свеце.
Джым Раян, генеральны дырэктар Sony Interactive Entertainment, заявіў, што Sony даследавала магчымасць стварэння версіі PlayStation 5 з «таннай цаной і паменшанымі характарыстыкамі», як тое, што зрабіла Microsoft са сваёй Xbox Series X і яе маламагутным аналагам Xbox Серыя S; і прыйшлі да высновы, што, на іх думку, такія кансолі дрэнна працуюць і занадта хутка старэюць.
Маркетынг і выпуск
Чэрні ўпершыню публічна апісаў новую кансоль у інтэрв’ю часопісу Wired у красавіку 2019 года. У пачатку 2019 года фінансавая справаздача Sony за квартал, які скончыўся 31 сакавіка 2019 года, пацвердзіла, што новае абсталяванне наступнага пакалення знаходзіцца ў стадыі распрацоўкі, але будзе пастаўлена не раней за красавік 2020 года. У другім інтэрв’ю часопісу Wired у кастрычніку 2019 года Sony заявіла, што мае намер паставіць сваю кансоль наступнага пакалення па ўсім свеце да канца 2020 года. Бягучыя апаратныя характарыстыкі былі апублікаваныя ў кастрычніку 2019 года. На выставе CES 2020 Sony прадставіла афіцыйны лагатып платформы, які адпавядае мінімалістычнаму стылю папярэдніх кансоляў і брэнда PlayStation. Поўныя спецыфікацыі былі прадстаўлены ў анлайн-прэзентацыі Чэрні і апублікаваны Sony і Digital Foundry 18 сакавіка 2020 г. Кампанія Digital Foundry падрабязна пагаварыла з Чэрні і апублікавала «падрабязную інфармацыю» 2 красавіка.
Галоўная прэзентацыя бібліятэкі гульняў была запланавана на 4 чэрвеня 2020 г., але была адкладзена да 11 чэрвеня з-за пратэстаў Джорджа Флойда. Гэтая прэзентацыя таксама стала прэм’ерай вонкавага апаратнага дызайну кансолі.
Sony планавала выпусціць PlayStation 5 да святочнага перыяду ў канцы 2020 года. Дата і цэны былі пацверджаны ў рамках прэзентацыі гульняў 16 верасня 2020 г.; дата выпуску ў Аўстраліі, Японіі, Новай Зеландыі, Паўночнай Амерыцы і Паўднёвай Карэі была пацверджана 12 лістапада 2020 г., а для большай часткі астатняга свету — 19 лістапада 2020 г.
Кансоль была выпушчана ў выглядзе дзвюх мадэляў: базавай версіі з прывадам аптычных дыскаў, і больш таннага варыянту без дыскавода але захаваннем падтрымкі лічбавай загрузкі.
Пасля прэзентацыі 16 верасня 2020 года Sony заявіла, што папярэднія заказы на кансоль адкрыюцца ў розных рознічных сетках на наступны дзень. Тым не менш, некалькі рознічных гандляроў у Злучаных Штатах і Вялікабрытаніі запусцілі папярэднія заказы ў той вечар, што выклікала ажыятаж з папярэднімі заказамі, у тым ліку скальпаванне, паколькі запасы ў многіх крамах былі хутка раскуплены, і выклікала блытаніну. Sony папрасіла прабачэння за інцыдэнт 19 верасня 2020 года і паабяцала павялічыць колькасць паставак перад заказамі ў бліжэйшыя дні і запасаў да канца года.
Пастаўкі кансолі ва ўсім свеце застаюцца нізкімі з-за глабальнага дэфіцыту чыпаў з 2020 года. Sony разлічвае на малыя запасы ў крамах да 2023 года. У жніўні 2022 года Sony абвясціла аб павышэнні коштаў да 20 % на большасці сваіх рынкаў, за выключэннем ЗША, спасылаючыся на глабальны эканамічны, інфляцыйны ціск і ціск у ланцужку паставак.
Абсталяванне
PlayStation 5 працуе ад спецыяльнай сістэмы на чыпе (SoC), распрацаванай у тандэме кампаніямі AMD і Sony, якая аб’ядноўвае 7 nm працэсар AMD Zen 2 з васьмю ядрамі, якія працуюць на зменнай частаце, абмежаванай 3,5 ГГц. Убудаваны графічны працэсар таксама з’яўляецца карыстальніцкім блокам, заснаваным на графічнай архітэктуры RDNA 2 ад AMD. Графічны працэсар мае 36 вылічальных блокаў, якія працуюць на зменнай частаце, абмежаванай 2,23 ГГц, што робіць яго здольным да пікавай тэарэтычнай прадукцыйнасці 10 тэраФЛОПС. Графічны працэсар падтрымлівае апаратна паскораную трасіроўку прамянёў у рэальным часе, тэхніку рэндэрынгу, якая забяспечвае рэалістычнае асвятленне і адлюстраванне. Кансоль мае 16 ГБ GDDR6 SDRAM з пікавай прапускной здольнасцю 448 ГБ/с і аб’ядноўвае Bluetooth 5.1 і 802.11ax (Wi-Fi 6).
Як цэнтральны, так і графічны працэсары кантралююцца спецыяльнай сістэмай узмацнення, якая ўключае тэхналогію SmartShift ад AMD, якая рэгулюе частату гэтых блокаў у залежнасці ад бягучай дзейнасці абодвух, каб дасягнуць ідэальнай пастаяннай спажыванай магутнасці і профілю прадукцыйнасці мадэлі SoC. Напрыклад, калі працэсар працуе з меншай актыўнасцю, сістэма павышэння можа знізіць яго частату і павялічыць частату графічнага працэсара для павышэння прадукцыйнасці без іншага ўплыву на энергаспажыванне або астуджэнне.
Сістэма астуджэння ўключае ў сябе двухбаковы вентылятар астуджэння для паветразаборніка, які складае 120 мм у дыяметры і 45 мм таўшчынёй і вялікі радыятар са стандартнай канструкцыяй цеплавой трубкі, якая, па словах Sony, мае «форму і паток паветра, [якія] дазваляюць дасягнуць такой жа прадукцыйнасці, як і парная камера». Астуджэнне SoC уключае вадкі металічны цеплавой праваднік, які знаходзіцца паміж SoC і радыятарам. Сістэма змяшчае блок харчавання магутнасцю 350 Вт. Sony распрацавала PlayStation 5, каб спажываць менш энергіі, чым PlayStation 4 для прыпыненых станаў гульнявога працэсу.
Кансоль мае новую аўдыятэхналогію пад назвай Tempest Engine, якая дазваляе выкарыстоўваць сотні адначасовых крыніц гуку ў параўнанні з 50 для PlayStation 4.
Архітэктура захоўвання
Унутранае сховішча PlayStation 5 — гэта 825 ГБ вырабленны на заказ цвёрдацельны назапашвальнік (667 ГБ даступна) з 12-канальным інтэрфейсам, дасягаючы прапускной хуткасці 5,5 ГБ/с. Гэты нетыповы памер прывада аптымальны для 12-канальнага шляху, а не больш распаўсюджаныя 512 ГБ або 1 ТБ. Дзякуючы спецыяльнаму блоку дэкампрэсіі, які падтрымлівае zlib і новы пратакол сціску даных Oodle Kraken ад RAD Game Tools, гэты блок мае прапускную хуткасць 8-9 ГБ/с. Марк Чэрні заявіў, што хуткі цвёрдацельны назапашвальнік быў галоўным запытам распрацоўшчыкаў гульняў, таму мэта складалася не толькі ў тым, каб тэарэтычная хуткасць чытання была ў 100 разоў вышэйшая, чым у PS4, але і ў ліквідацыі вузкіх месцаў уводу/вываду, каб дасягнуць эфектыўнай мэтавай прадукцыйнасці. З гэтай мэтай Sony распрацавала спецыяльны чып з некалькімі супрацэсарамі для працы ва ўнісон з кантролерам флэш-памяці, каб паменшыць затрымку і больш эфектыўна каналізаваць дадзеныя па сістэме. На піку карыстацкі блок здольны апрацоўваць да 22 ГБ/с сціскальных даных.
Форм-факта
Форм-фактар кансолі быў паказаны падчас прэзентацыі 11 чэрвеня 2020 года. Прэзідэнт Sony Джым Раян заявіў, што эстэтыка прызначана для «трансфармацыі таго, як яны выглядаюць, гучаць і адчуваюцца». Стартавы блок мае двухколерны дызайн, які адпавядае дызайну кантролера DualSense, з чорным унутраным блокам, акружаным двума белымі крыламі па баках, кожнае з якіх асвятляецца сінімі святлодыёдамі. Раян заявіў, што пасля запуску можа быць даступна больш колераў, чым белы і чорны. Прылада можа працаваць вертыкальна або гарызантальна. Дзве доўгія паветразаборныя адтуліны праходзяць спераду, а вентыляцыйныя адтуліны для адводу цяпла дамінуюць ззаду. Крылы здымаюцца для доступу да пэўных унутраных кампанентаў, такіх як слот пашырэння цвёрдацельнага назапашвальніка PCIe 4.0 NVMe, блок сілкавання і дадатковы дыскавод Blu-ray. Пад бакавымі панэлямі знаходзяцца два «пылазахопніка» — адтуліны, якія дазваляюць карыстальніку пыласосам выдаляць пыл, сабраную сістэмай астуджэння. Старэйшы арт-дырэктар Юджын Марысава будаваў дызайн корпуса кансолі, натхнёным тэрмінам «пяць вымярэнняў» і распрацаваўшы шкілет дызайну вакол кругоў і квадратаў, каб гульцам было зручна глядзець на іх. Марысава таксама прыйшлося кіраваць формай корпуса, каб забяспечыць дастатковы ўнутраны аб’ём у блоку для ўсяго тэхнічнага абсталявання, адначасова памяншаючы яго памер без абмежавання патоку паветра.
Версія Blu-ray мае памеры 390х260х104 мм і 4.5 кілаграмы, а версія без дыскавода крыху драбнейшая: 390х260х92 мм і 3.9 кілаграмы. Кансоль была з больш вялікімі памерамі, ў параўнанні з папярэднімі гульнявымі кансолямі, у першаю чаргу для забеспячэння эфектыўнага кіравання астуджэннем і мінімізацыі шуму падчас працы.
На пярэдняй панэлі ёсць порт USB-C з USB 3.1 Gen 2 і порт USB-A з USB 2.0. На задняй панэлі ёсць два парты USB-A з USB 3.1 Gen 2, порт HDMI 2.1, Gigabit Ethernet і сілкаванне.
Кантролер DualSense
Бесправадны кантролер DualSense для PlayStation 5 быў прадстаўлены 7 красавіка 2020 года. Ён заснаваны на папярэднім кантролеры DualShock, але з мадыфікацыямі пад уплывам абмеркаванняў з дызайнерамі гульняў і гульцамі. Кантролер DualSense мае адаптыўныя трыгеры з сілавой зваротнай сувяззю праз прывады галасавой шпулькі, якія пры неабходнасці могуць змяняць супраціўленне гульцу, падтрымліваючы такія ўражанні, як віртуальнае выцягванне стралы з лука. DualSense падтрымлівае тыя ж кнопкі, што і DualShock 4, хаця кнопка «Падзяліцца» была перайменавана ў «Стварыць» з дадатковымі сродкамі, якія дазваляюць гульцам ствараць і абменьвацца кантэнтам. Быў дададзены новы ўбудаваны мікрафон, каб гульцы маглі размаўляць з іншымі, выкарыстоўваючы толькі кантролер, а дынамік кантролера, які ўваходзіць у камплект, быў палепшаны. Ён мае двухколерную афарбоўку, у асноўным белую з чорнай абліцоўваннем, прычым чорная частка лёгка здымаецца. Светлавая паласа была перанесена га бакі сэнсарнай панэлі. Ён мае падключэнне USB-C, акумулятар з большай ёмкасцю і аўдыёраз’ём. Як велікоднае яйка, тэкстура блока кантролера пакрыта мініяцюрнымі версіямі чатырох сімвалаў кнопак PlayStation (крыж, круг, квадрат і трохкутнік).
Кантролер DualSense Edge
У жніўні 2022 года Sony прадставіла DualSense Edge (CFI-ZCP1), новы кантролер для PlayStation 5 Кантролер будзе мець больш модульную канструкцыю, чым DualSense, са зменнымі модулямі ручак, некалькімі профілямі кіравання і магчымасцю перамяшчэння карт уваходаў.
Дадатковыя аксесуары
Аксесуары ўключаюць зарадную станцыю для DualSense, новую HD-камеру і пульт дыстанцыйнага кіравання мультымедыя. Бесправадная гарнітура Pulse 3D інтэграваная з 3D-тэхналогіяй Tempest Engine PS5.