cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Фердынанд II Арагонскі
Пасля смерці Ізабелы
У лістападзе 1511 года Фердынанд і яго зяць, Генрых VIII, кароль Англіі, падпісалі Вэстмінстэрскі дагавор, паводле якога абодва бакі станавіліся саюзнікамі ў вайне супраць Францыі. У той жа самы год Фердынанд захапіў і анексаваў паўднёвую частку каралеўства Навара, каралі якой адначасова з’яўляліся французскімі арыстакратамі. У асноўным Свяшчэнная Ліга дамаглася поспехаў і ў Італіі. Французы былі выгнаны з Мілана, які ізноў перайшоў да герцагаў з роду Сфорца паводле мірнага дагавора 1513 года. Аднак праз два гады французскія войскі ізноў увайшлі ў Мілан.
Спадчына
Фердынанд меў славу вельмі прадбачлівага і бязлітаснага палітыка. Адным з першых ён зразумеў моц і патанцыял аб’яднанай Іспаніі, над узмацненнем якой, ён разам са сваёй жонкай, Ізабелай Кастыльскай, безупынна працаваў. Спрабуючы стала ўсталяваць дамінаванне Іспаніі ў Італіі, Фердынанд і Ізабелла, вялі актыўную дынастычную палітыку, каб акружыць свайго самага магутнага і ўпартага праціўніка, Францыю, ланцугом саюзнікаў. Так былі аддадзены замуж Хуана, будучая каралева Кастыліі, якая стала жонкай герцага Фландрыі Філіпа і маткай будучага імператара Карла V Вялікага, і Кацярына Арагонская, якая стала жонкай, спачатку Артура, герцага Уэльскага, а пасля яго малодшага брата Генрыха VIII, і маткай каралевы Марыі I, якая атрымала мянушку «крывавай Мэры» за сваю рэпрэсіўную рэлігійную палітыку. Фердынанд добра разумеў патрэбы сваёй краіны. І калі яго спадчынік, Карл V, уступіў на трон, Іспанія, і яе ўладанні сталі падмуркам і самай каштоўнай часткай усіх яго зямель і гаспадарстваў.
Міжнародная прэмія Гайрднера
Спіс лаўрэатаў
Гэта няпоўны спіс
Таўрахенадэзоксіхолевая кіслата
Таўрахенадэзоксіхолевая кіслата — адна з жоўцевых кіслот, якая ўтвараецца ў печані большасці біялагічных відаў, уключаючы чалавека, шляхам кан’югацыі хенадэзоксіхолевай кіслаты з таўрынам. Сакрэтуецца ў жоўць, а затым у кішэчнік. Звычайна іанізуецца пры фізіялагічных значэннях pH, хоць можа крышталізавацца ў выглядзе натрыевай солі.
Прымяняецца як жоўцегонны сродак.
Вайсковыя могілкі (Стасева)
Вайсковыя могілкі — вайсковае пахаванне ў аграгарадку Стасева (Лёзненскі раён, Віцебская вобласць, Беларусь). Размешчана каля будынка пачатковай школы.
Апісанне
У вайсковай магіле пахаваны 127 савецкіх афіцэраў, якія загінулі ў баях за вызваленне раёна ад нямецкіх войск. Сярод пахаваных — Герой Савецкага Саюза Цімафей Мікалаевіч Арлоў.
У 1959 годзе на могілках пастаўлены помнік — скульптура воіна, у 1969 годзе — гармата. На кожнай магіле — абеліск.
Булонь-сюр-Мэр
Було́нь-сюр-Мэр (Boulogne-sur-Mer, Gesoriacum, Bononia) — горад на поўначы Францыі, порт у дэпартаменце Па-дэ-Кале, на беразе праліва Па-дэ-Кале. Насельніцтва 45 тыс. жыхароў (1999, з прыгарадамі — 135 тыс.). Металургія, суднабудаванне; рыбаапрацоўка.
Геаграфія
Булонь-сюр-Мэр размешчаны на беразе Ла-Манша, за 100 км на захад ад Ліля і за 215 км на поўнач ад Парыжа, у месцы ўпадзення ў праліў ракі Льян.
Гісторыя
Заснавала горад кельцкае племя боі. Рымляне выкарыстоўвалі яго як асноўны марскі порт, які злучаў мацерыковую частку імперыі з Брытаніяй. Імператар Клаўдзій у 43 годзе выкарыстаў Булонь як апорную базу для арганізацыі ўварвання ў Брытанію, і да 296 года паселішча было месцам базавання рымскага флоту ў Ла-Маншы.
У Сярэднявеччы Булонь была цэнтрам аднайменнага графства. Землі графства Булонь былі аб’ектам тэрытарыяльнай спрэчкі паміж Францыяй і Англіяй, англічане валодалі горадам у 1554—1550 гадах. У 1550 годзе Булонскі мір завяршыў вайну Англіі з Францыяй і Шатландыяй, французы выкупілі горад за 400 тысяч крон.
У 1805 годзе ў раёне Булоні імператар Напалеон I размясціў Вялікую армію, збіраючыся пачаць адсюль заваёву Англіі, але гэтым яго планам не наканавана было спраўдзіцца. Падчас Другой сусветнай вайны тут размяшчалася буйная ваенна-марская база нямецкага флоту, і ў чэрвені 1944 года горад пацярпеў ад масіраванай бамбардзіроўкі авіяцыяй саюзнікаў.
Цна (прыток Свіслачы)
Цна — рака ў Беларусі у Мінскім раёне Мінскай вобласці Беларусі, левы прыток ракі Свіслач (басейн Дняпра).
Назва
Назва Цна балцкага паходжання, з цягам часу зведала эвалюцыю Цна < *Тъсна̄ < балцк.*Tusnā.
З балцкай лексікі да гэтага гідроніма найбліжэйшае прускае tusn(а)s «ціхі», прускі тапонім Tuseine. Далей да прускага *tusitwei «маўчаць», балцкага *taus- / *tus- «супакойваць, маўчаць, супакойвацца», індаеўрапейскага *taus- «ціхі, маўклівы».
Мяркуецца, што даўней у не захаваных на сёння гаворках балтаў Падняпроўя і Павочча гэтае слова таксама ўжывалася — як і некаторыя іншыя словы, цяпер вядомыя толькі з прускай мовы, напрыклад, ape «рака» (у верхнедняпроўскім гідроніме Опісна, ад *Apesna).
Назвы тыпу Цна фіксуюцца на Верхнім Падняпроўі, Верхнім Павоччы, Верхнім Падонні.
Назву Цна можна перадаць як «Ціхая, спакойная (рака)».
Гідраграфія
Даўжыня ракі 14 км. Плошча вадазбору 70 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 1,4 м/км. Вадазбор у межах Мінскага ўзвышша. Рэчышча Цны каналізаванае амаль на ўсім працягу.
Цна выцякала з балаціны, на паўночным ускрайку якой была вёска Забалоцце, з-пад пагорка, на якім цяпер могілкі (паміж Забалоццем і Дроздава).
На карце 1797 г. рэчка пазначаная як «Цнянка». Паселішчы на яе берагах абазначаліся як «Цна-Хмарынская», «Цна-Ёдкава» і «Цнянка».
Тувінцы
Туві́нцы (саманазва: тывалар) — народ, карэнныя насельнікі Паўднёвай Сібіры. Жывуць пераважна ў Рэспубліцы Тува (Расія), а таксама ў Кітаі і Манголіі. Агульная колькасць (2010 г.) - каля 300 тыс. чал. .
Паходжанне і гісторыя
Тэрыторыя сучаснай Тувы была населена каля 30 тысяч гадоў таму. На працягу ранняй гісторыі этнічны склад мясцовага насельніцтва значна змяняўся. Археолагі мяркуюць, што ў неалітычную эпоху на значнай частцы Тувы жылі продкі самадыйцаў — сялькупаў, ненцаў, нганасанаў і інш. У эпоху бронзавага веку стэпавыя і лесастэпавыя прасторы былі заняты качэўнікамі-індаеўрапейцамі. У сярэдзіне 1 тысячагоддзя да н. э. сюды прыйшлі цюркскія плямёны, якія заставілі багаты археалагічны матэрыял, у тым ліку пятрогліфы.
Назва тувінцаў паходзіць ад старажытнага цюркскага племені тубо (дубо). На працягу сярэднявечча Тува ўваходзіла ў склад цюркскіх і мангольскіх дзяржаўных утварэнняў. Аналіз культуры тувінцаў сведчыць пра дастаткова абмежаваны ўплыў на яе папярэдніх самадыйскай і індаеўрапейскай культур. Генетычныя даследаванні дэманструюць, што непасрэднымі продкамі тувінцаў былі пераважна старажытныя цюркі. У паўднёва-усходняй папуляцыі тувінцаў выяўлены значны генетычны ўплыў манголаў.
У сярэдзіне XVIII ст. тувінцы трапілі пад кантроль Цынскай імперыі. У 1760 г. у Туве была ўведзена ваенна-адміністрацыйная сістэма кіравання, а ў 1789 - 1817 гг. — маньчжурскае заканадаўства, якія захоўвалі адносную самастойнасць мясцовага насельніцтва, але ў той жа час стваралі адзіныя органы кіравання і агульную ваенную павіннасць прадстаўнікоў розных груп тувінцаў, што спрыяла іх кансалідацыі. Культурнаму аб'яднанню таксама садзейнічала распаўсюджанне будызму. З 1863 г. Тува трапіла ў межы актыўнай дзейнасці расійскіх гандляроў, якія да канца XIX ст. фактычна ператварыліся ў манапалістаў. У Туве з'явіліся рускія перасяленцы, што займаліся земляробствам і здабычай золата. У 1901 г. кітайскі ўрад дазволіў свабодны гандаль з тувінцамі, што прывяло да частковага выцяснення рускіх купцоў кітайскімі.
Кітайская рэвалюцыя 1911 г. прывяла да звяржэння дынастыі Цын, ад якой непасрэдна знаходзіліся ў васальнай залежнасці мясцовыя феадальныя колы. Расійскія прадпрымальнікі і чыноўнікі суседніх памежных рэгіёнаў інспіравалі звароты некалькіх тувінскіх феадальных уладароў да Расіі з прапановай уключыць іх землі ў яе склад. 17 кастрычніка 1914 г. Мікалай II абвясціў, што прымае ўсю тэрыторыю Тувы пад свой пратэктарат. У 1915 г. кітайскія рэспубліканскія ўлады пагадзіліся падпісаць дагавор з Расіяй і Манголіяй, паводле якога Манголія, у склад якой перадавалася Тува, набывала палітычную аўтаномію. У 1921 г. была абвешчана незалежная Тувінская Народная Рэспубліка. У 1925 г. яна была канчаткова прызнана з боку СССР і Манголіі.
У 1926 г. у Туве пачаліся актыўныя рэформы, накіраваныя на пабудову сацыялізму і выцяснення іншаземных гандляроў, акрамя савецкіх. Яны суправаджаліся масавымі рэпрэсіямі і бегствам часткі насельніцтва ў суседнія Кітай і Манголію. Адносіны паміж камуністычнымі ўрадамі Тувы і Манголіі значна пагоршыліся. У 1944 г. Тува была прынята ў склад РСФСР у якасці аўтаномнай вобласці. У 1961 г. яна набыла статус аўтаномнай рэспублікі ў складзе РСФСР. У наш час з'яўляецца суб'ектам Расійскай Федэрацыі. У Кітаі і Манголіі тувінцы не маюць нацыянальных аўтаномій, аднак прызнаюцца ў якасці этнічнай меншасці, і дзякуючы кампактнаму пражыванню здольны захоўваць і развіваць свае мову і культуру.
Традыцыйная культура
Да пачатку XX ст. галоўным заняткам тувінцаў была качавая жывёлагадоўля. Трымалі коняў, авечак, кароў, коз, вярблюдаў. Ва Усходніх Саянах разводзілі аленяў. Земляробства было вядома здаўна. Вырошчвалі пераважна засушлівыя збожжавыя культуры, для іх ладзілі простыя ірыгацыйныя збудаванні. Ва ўсіх рэгіёнах, населеных тувінцамі, важную ролю ў гаспадарцы адыгрывалі паляванне і збіральніцтва. На паўночным захадзе Тувы паляванне на футравых звяроў давала асноўныя прыбыткі хатнім гаспадаркам да сярэдзіны XX ст. Распаўсюджаныя рамёствы — гарбарства, апрацоўка металаў, драўніны, воўны, лямца і г. д. Да пачатку XX ст. у Туве працавала каля 500 ювеліраў.
Асноўны традыцыйны тып паселішча — качавы аіл, які складаўся з некалькіх часовых жытлаў. Звычайна месцы для аіла выбіралі загадзя недалёка ад крыніц з пітной вадой і наведвалі іх некалькі разоў на год. Тувінцы стэпавых і лесастэпавых раёнаў жылі ў разборных юртах, якія крылі лямцам. Аленяводы аддавалі перавагу канічным чумам з нахіленых жэрдак, накрытых драўнянай карай або ласінымі шкурамі.
Народная вопратка прыстасавана для качавога ладу жыцця. Складаецца з штаноў, скураных ботаў з завостраным перадам, халата мангольскага тыпу з правым запахам, узмку — з доўгага кажуха з авечых або іншых скур. Для мужчын і жанчын шыюць шапкі з аўчыны або скуры рысі. Яны маюць канічны верх, навушша, завязваюцца на патыліцы. Вопратка ўпрыгожваецца поясам і металічнымі бляхамі. Жанчыны носяць пярсцёнкі, завушніцы, бранзалеты, срэбныя падвескі.
Народная кухня тувінцаў утрымоўвае значную колькасць страў з мяса і малака. Найбольш папулярна мяса коняў і авечак. Яго вараць, пякуць, робяць каўбасы. Ласункам лічыцца смажаная печань сагажа. З конскага малака гатуюць кумыс, з авечага і каровінага малака — саланаватае масла, сухі сыр курут і алкагольны напой арака. Збожжа пшаніцы, ячменю і проса пякуць і молюць. Атрыманую такім чынам муку далган ядуць замест хлеба, робяць з яе аладкі і лапшу. Чай гатуецца з малаком і соллю.
Тувінскі фальклор даволі багаты — казкі, легенды, жартоўныя песні, гістарычныя паданні і інш. Існуе 8 варыянтаў гераічнага эпасу "Кезер-Мерген". Народныя музычныя інструменты — жалейка, варган, смычковы струнны інструмент ігіл, шчыпковы струнны інструмент чадаган. Тувінцы славутыя сваімі гарлавымі спевамі хаамей. Папулярныя святочныя забавы — скачкі на конях і вярблюдах, барацьба хурэш, стральба з луку і г. д. Тувінцы шырока святкуюць шагаа (новы год па месячным календары) і свята жывёлагадоўцаў наадым (святкуецца ў сярэдзіне жніўня).
Мова
Тувінская мова належыць да цюркскай групы алтайскай моўнай сям'і. Падзяляецца на 4 асноўныя дыялекты. З 1940 г. тувінцы карыстаюцца алфавітам на аснове кірыліцы. Тувінская мова мае афіцыйны статус у Рэспубліцы Тува, выкарыстоўваецца ў адукацыі, літаратуры і сродках масавай інфармацыі. Па выніках перапісу 2002 г. у Расіі 98% тувінцаў лічыла тувінскую мову роднай.
Рэлігія
Большасць тувінскіх вернікаў належаць да шаманістаў або будыстаў-ламаістаў. Тувінскі шаманізм заснаваны на старажытных цюркскіх вераваннях, заснаваных на шанаванні неба тэнгры. Будызм шырока распаўсюдзіўся ў XVIII ст., хаця быў вядомы і раней. Сярод вернікаў ёсць таксама праваслаўныя хрысціяне, хаця іх колькасць адносна невялікая.
Тувінцы-таджынцы
Таджынцы з'яўляюцца субэтнічнай групай тувінцаў, якія насяляюць усходні саянскі раён Тоджа. Яны адрозніваюцца ад астатніх тувінцаў асаблівым дыялектам, гаспадарчымі заняткамі і ладам жыцця. Вельмі блізкімі па культуры і мове да таджынцаў з'яўляюцца тафалары, саёты і цаатан. Галоўныя заняткі — аленегадоўля, збіральніцтва і паляванне.
Лічыцца, што непасрэднымі продкамі таджынцаў былі кеты і самадыйцы, якія перанялі тувінскую мову і этнічную назву. Аднак генетычныя даследаванні паказваюць, што ўплыў старажытных сібірскіх насельнікаў на сучасных таджынцаў быў малаважным. Размова можа ісці толькі пра запазычванне таёжнымі перасяленцамі-цюркамі пэўных культурных элементаў у папярэднікаў.
Тувінцы ў Беларусі
У 2009 г. у Беларусі жыло 10 чал., якія вызнавалі сваю этнічную тоеснасць як тувінцы. З іх 2 лічылі роднай мовай тувінскую, 1 — беларускую.
NGC 2931
NGC 2931 (іншыя абазначэнні — MCG 4-23-19, ZWG 122.36, PGC 27415) — галактыка ў сузор’і Леў.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Медаль Сільвестра
Медаль Сільвестра — бронзавы медаль, які прысуджае Лонданскае каралеўскае таварыства з 1901 года за выдатныя заслугі ў вобласці матэматыкі. Названы ў гонар вядомага англійскага матэматыка Сільвестра. Яе атрымлівалі:
Георг Кантар
Гео́рг Ка́нтар (Georg Ferdinand Ludwig Philipp Cantor; 3 сакавіка 1845, Санкт-Пецярбург —, Гале (Заале)) — нямецкі матэматык. Ён найбольш вядомы як стваральнік тэорыі мностваў, якая стала краевугольным каменем у матэматыцы. Кантар увёў паняцце ўзаемна-адназначнай адпаведнасці паміж элементамі мностваў, даў вызначэнне бясконцага і цалкам-упарадкаванага мностваў і даказаў, што рэчаісных лікаў «больш», чым натуральных. Тэарэма Кантара, фактычна, сцвярджае існаванне «бясконцасці бясконцасцей». Ён вызначыў паняцці кардынальных і парадкавых колькасцей і іх арыфметыку. Яго праца ўяўляе вялікую філасофскую цікавасць, пра што і сам Кантар добра ведаў.
Тэорыя Кантара пра трансфінітныя колькасці першапачаткова была ўспрынята настолькі нелагічнай, парадаксальнай і нават шакавальнай, што натыкнулася на рэзкую крытыку з боку матэматыкаў-сучаснікаў, у прыватнасці, Леапольда Кронекера і Анры Пуанкарэ ; пазней — Германа Вейля і Лёйтзена Браўэра, а Людвіг Вітгенштэйн выказаў пярэчанні філасофскага плана (гл. Спрэчкі аб тэорыі Кантара). Некаторыя хрысціянскія багасловы (асабліва прадстаўнікі неатамізму) убачылі ў працы Кантара выклік унікальнасці абсалютнай бясконцасці прыроды Бога, прыраўнаваўшы аднойчы тэорыю трансфінітных колькасцей і пантэізм. Крытыка яго прац была часам вельмі агрэсіўная: так, Пуанкарэ зваў яго ідэі «цяжкай хваробай», якая паражае матэматычную навуку ; а ў публічных заявах і асабістых выбрыках Кронекера ў адрас Кантара мільгалі часам такія эпітэты, як «навуковы шарлатан», «адрачэнец» і «разбэшчвальнік моладзі». Праз дзесяцігоддзі пасля смерці Кантара, Вітгенштэйн з гаркатой адзначаў, што матэматыка «стаптана ўздоўж і папярок разбуральнымі ідыёмамі тэорыі мностваў», якое ён адхіляе як «блазнерства», «смяхотнае» і «памылковае». Прыступы дэпрэсіі, якія перыядычна паўтараліся з 1884 года і давеку Кантара, некаторы час ставілі ў віну яго сучаснікам, якія занялі залішне агрэсіўную пазіцыю, але цяпер лічыцца, што гэтыя прыступы, магчыма, былі праявай біпалярнага разладу.
Рэзкай крытыцы супрацьстаялі сусветная вядомасць і ўхваленне. У 1904 годзе Лонданскае каралеўскае таварыства ўзнагародзіла Кантара Медалём Сільвестра, вышэйшай узнагародай, якую яно магло дараваць. Сам Кантар верыў у тое, што тэорыя трансфінітных колькасцей была паведамлена яму звыш. У свой час, абараняючы яе ад крытыкі, Давід Гільберт адважна заявіў: «Ніхто не выганіць нас з раю, які заснаваў Кантар».
Граф Усходняй Англіі
Граф Усходняй Англіі (Earl of East Anglia) — адзін з арыстакратычных тытулаў раннесярэднявечнай Англіі.
Усходняя Англія была адным з англасаксонскіх каралеўстваў перыяду гептархіі і займала тэрыторыю сучасных графстваў Норфалк, Суфалк, а таксама частку графстваў Кембрыджшыр і Эсэкс. У 879 годзе каралеўства было заваявана дацкімі вікінгамі і ўвайшло ў склад Данелага. Тут было створана адно з невялікіх скандынаўскіх каралеўстваў, якое праіснавала да 910-х гадоў, калі гэта тэрыторыя была адваявана англасаксамі і ўключана ў склад Англійскай дзяржавы. З узыходжаннем на прастол Англіі напачатку XI стагоддзя Кнуда Вялікага краіна была падзелена на некалькі буйных правінцый, якія кіраваліся англа-дацкімі паплечнікамі караля. Адной з такіх правінцый стала Усходняя Англія, на чале якой устаў дацкі вікінг Торкель Доўгі. У 1045 годзе эрлам Усходняй Англіі стаў Гаральд Годвінсан, будучы апошні англасаксонскі кароль. Пасля нармандскага заваявання Англіі ў 1066 годзе Вільгельм I перадаў Усходнюю Англію з тытулам графа аднаму са сваіх англа-нармандскіх прыхільнікаў, графу Ральфу I. Яго сын у 1075 годзе прыняў удзел у мецяжы трох графаў, пасля прыгнечання якога графства Усходняя Англія было скасавана. У далейшым гэты тытул больш не аднаўляўся.
Град (РСЗА)
РСЗА «Град» (Індэкс ГРАУ — 9К51) — савецкая і расійская рэактыўная сістэма залпавага агню (РСЗА) калібра 122 мм. Прызначана для паражэння адкрытай і накрытай жывой сілы, небраняванай тэхнікі і бронетранспарцёраў у раёне засяроджвання, артылерыйскіх і мінамётных батарэй, камандных пунктаў і іншых мэтаў, рашэння іншых задач у розных умовах баявой абстаноўкі.
Клясціцкая ГЭС
Клясціцкая ГЭС — малая гідраэлектрастанцыя на рацэ Нішча ў Клясціцах Расонскага раёна Віцебскай вобласці. Плаціна ўтварае Клясціцкае вадасховішча. Капітальна адрэмантавана (1994), вызначаная магутнасць 520 КВт. Работы выконвалі РУП «Віцебскэнерга» і ТАА «Малая энергетыка».
Уведзена ў эксплуатацыю ў 1959 г. з вызначанай магутнасцю 30 КВт. Абслугоўваючы персанал — 16 чалавек. ГЭС дала першую электрычнасць наваколлю. Да 1969 года Клясціцкая ГЭС не была падключаная да энергасістэмы, таму, адпаведна патрэбам спажыўцоў, выпрацоўка электраэнергіі рэгулявалася напорам стурменя вады на турбіну. Станцыя забяспечвала электрычнасцю 19 навакольных калгасаў.
Падчас рэканструкцыі адрэмантавана плаціна, берагі Нішчы, часова пушчанай у старое рэчышча, умацаваны спецыяльнымі гнуткімі матамі.
Мбанза-Конга
Мба́нза-Ко́нга (M'banza-Kongo), з 1570 г. да 1975 г. вядомы як Сан-Сальвадор (São Salvador) — горад на поўначы Анголы, адміністрацыйны цэнтр правінцыі Заірэ. Насельніцтва (2008 г.) — 83 400 чал.
У 1390—1914 гг. з’яўляўся сталіцай Каралеўства Конга. У 2017 г. быў уключаны ў спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.
Гісторыя
Мяркуецца, што Мбанза-Конга быў заснаваны ў канцы XIV ст. разам з дзяржавай Каралеўства Конга. У партугальскіх крыніцах узгадваецца як галоўны цэнтр дзяржавы з 1470 г. Партугальскія вандроўнікі паведамлялі, што яго памеры былі параўнальны з горадам Эвара. У выніку войн горад двойчы пакідаўся насельнікамі. У 1705 г. яго ўзнаўленне адбылося дзякуючы прыхільнікам хрысціянскай антаніянскай ерасі, якія абвясцілі адраджэнне Конга.
У 1914 г. быў уключаны ў склад партугальскіх валоданняў у Афрыцы. У 1975 г. увайшоў у склад незалежнай дзяржавы Ангола.
Славутыя мясціны
Захаваліся рэшткі кафедральнага касцёла 1549 г., мемарыял маці караля Афонсу I, што, згодна паданням, была пахавана жыўцом, джаланкува — дрэва, пад якім адбываліся каралеўскія судовыя паседжанні.
Ахова
8 ліпеня 2017 г. старая частка Мбанза-Конга была ўключана спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.
Ганна Садурская
Ганна Садурская (Anna Sadurska;  — ) — польскі археолаг і гісторык мастацтва.
Біяграфія
Вывучала класічную філалогію і археалогію. Выкладчык Варшаўскага ўніверсітэта. Прафесар з 1972 года. Яна была членам экспедыцыі археалагічных раскопак пад кіраўніцтвам Казімежа Міхалоўскага ў Егіпце, Сірыі, у Крыму. У перыяд з 1970 па 1971 год кіраўнік польскіх раскопак у Пальміры.
9К55
Гісторыя стварэння
Праца па стварэнні сістэмы «Град-1« была пачата па пастанове Савета Міністраў СССР № 71-26 ад 21 студзеня 1970 года. Налоўным распрацоўшчыкам сістэмы было прызначанае НВА «Сплаў». Распрацоўка баявой машыны была даручана Дзяржаўнаму канструктарскаму бюро кампрэсарнага машынабудавання пад кіраўніцтвам галоўнага канструктара А. І. Яскіна. У 1976 годзе РСЗА 9К55 была прынята на ўзбраенне.
Апісанне канструкцыі
Асноўным прызначэннем 9К55 з'яўляецца абсталяванне палкавых падраздзяленняў марской пяхоты. Сістэма здольная душыць жывую сілу праціўніка і знішчаць небраніраваную тэхніку і бронетранспарцёры ў раёнах навалы варожых падраздзяленняў. У склад сістэмы 9К55 уваходзяць :
Баявая машына 9П138
Баявая машына 9П138 уяўляе сабой палегчаную версію БМ-21. У якасці базы выкарыстоўваецца армейскі грузавы аўтамабіль ЗІЛ-131. На грузавой платформе аўтамабіля ўсталяваны станок з пакетам з 36 накіроўвалых. У задняй частцы платформы знаходзяцца адкідныя ўпоры з двума амартызатарамі, для паглынання разварушвання пры вядзенні агню.
У наменклатуру боепрыпасаў уваходзяць наступныя тыпы снарадаў :
Зараджэнне машыны вырабляецца ўручную, альбо з грунту, альбо з транспартна-зараджальнай машыны 9Т450. Дзякуючы больш нізкай пасадцы пакета з накіроўвалымі, працэс зараджання істотна палегчаны. Поўны цыкл перазарадкі складае ад 12 да 15 хвілін. Пуск можа ажыццяўляцца як адзінкавымі стрэламі, так і залпам з як з кабіны, так і з выноснага пульта на адлегласці да 60 метраў ад машыны. Механізмы навядзення ручныя. Станок можа наводзіцца ў гарызантальнай плоскасці без перастаноўкі шасі ў дыяпазоне кутоў ад -60° да +60°, а ў вертыкальнай — ад 0° да + 55°.
Транспартная машына 9Т450
Для перавозкі боепрыпасаў, могуць выкарыстоўвацца як грузавікі ЗІЛ-130, ЗІЛ-157К або Урал-4320 з камплектам стэлажоў РСЗА, так і транспартная машына 9Т450 з камплектам стэлажоў, выкананая таксама на базе ЗІЛ-131 і прынятая ў 1983 годзе на ўзбраенне. Для вядзення начных баявых дзеянняў машына абсталёўваецца прыборам начнога бачання ПНВ-57Е. Радыёсувязь забяспечваецца з дапамогай радыёстанцыі Р-108М.
Euhyponomeuta stannella
Euhyponomeuta stannella — від молей сямейства. Насяляе на большай частцы Еўропы, за выключэннем Пірэнэйскага паўвострава, на большай частцы Балканскага паўвострава, у Ірландыі, Нідэрландах, Бельгіі, у Балтыйскім рэгіёне і Даніі.
Размах крылаў 14—19 мм. Лёт імага з чэрвеня па жнівень.
Эн Брэдстрыт
Эн Брэдстрыт (Anne Bradstreet; каля 1612—1672) — паэтэса, аўтарка першай амерыканскай друкаванай кнігі вершаў.
Euhyponomeuta stannella
Лічынкі харчуюцца на.
Эн Брэдстрыт
Біяграфічныя звесткі
Нарадзілася і атрымала адукацыю ў Англіі, была дачкой эканома графскага маёнтка. Яна эмігравала ў Амерыку разам з усёй сям’ёй ва ўзросце 18 год. Яе муж стаў, у рэшце рэшт, губернатарам калоніі Масачусецкай затокі, якая пазней ператварылася ў горад Бостан.
HMS C29
HMS C29 — брытанская падводная лодка тыпу С. Пабудавана ў 1908-1909 гадах кампніяй Vickers, на верфі Бараў-ін-Фёрнас, дзе судна было спушчана 19 чэрвеня 1909 года. Яна пачала службу ў Каралеўскім флоце 17 верасня 1909 года.
Падчас Першай сусветнай вайны была размешчана ў, дзе была ўключана ў Сёмую падводную флатылію.
Лодка ўжывалася ў вайсковых аперацыях на Балтыйскам моры. У Рыжскам заліве HMS C29 затапіла нямецкае гандлёвае судна. У сярэдзіне 1915 года ён вярнуўся ў Вялікабрытанію. У жніўні ён браў удзел, разам са HMS C24, HMS C27 і HMS C33 у паляванні на нямецкія падводныя лодкі, што пагражаюць рыбацкім суднам. HMS C24 узяло ўдзел у знішчэнні нямецкай SM U-40.
19 жніўня 1915 года HMS C29 трапіла на міннае поле каля Хамбэру. Уся каманда лодкі загінула.
Дзяменцеева (Смаленская вобласць)
Дзяменцеева (Дементеево) — вёска ў Руднянскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Перавалоцкага сельскага паселішча. Насельніцтва — 28 жыхароў (2007). Размешчана ў заходняй частцы вобласці за 16 км на паўночны ўсход ад Рудні, за 4 км на паўночны захад ад аўтадарогі Дзямідаў - Рудня, на беразе ракі Рутавеч. За 17 км на поўдзень ад вёскі размешчана чыгуначная станцыя Рудня на лініі Смаленск — Віцебск.
Гісторыя
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай вёска абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР.
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупавана нямецкімі войскамі ў ліпені 1941 года, вызвалена ў кастрычніку 1943 года.
Вітамін D
Вітаміны групы D (Вітамін D) —, адказныя за павелічэнне ўсмоктвання ў кішэчніку кальцыя, магнію і фасфатаў, а таксама за многія іншыя біялагічныя эфекты. Найбольш важнымі злучэннямі гэтай групы для чалавека з’яўляюцца вітамін D3 (халекальцыферол) і вітамін D2 (эргакальцыферол).
Каралёва Слабада 2
Каралёва Слабада́ 2 (, Королёва Слобода 2) — вёска ў Светлагорскім раёне Гомельскай вобласці Беларусі. Уваходзіць у склад Краснаўскага сельсавета. Размешчана на паўночным захадзе раёна, на рацэ Бярэзіна, за 2 км ад шашы Бабруйск — Парычы. 5 км ад вёскі Краснаўка, 14 км ад гарадскога пасёлка Парычы, 39 км ад Светлагорска; 22 км ад Бабруйска Магілёўскай вобласці.
Прыкладна за 1 км у напрамку на паўднёвы ўсход ад вёскі знаходзіцца возера Дабрасень, насупраць вёскі — возера Рэчышча.
Гісторыя
Па назве можна меркаваць, што пасяленне заснавана ў 16 — 17 ст. на землях караля Рэчы Паспалітай (выснова кандыдата філалагічных навук А. Ф. Рогалева, г. Гомель). Паводле высноў доктара гістарычных навук С. Я. Рассадзіна (г. Мінск), в. Каралеўская Слабада ўзнікла на месцы г. Казімір. Гэты горад быў утвораны ў 1643 г. з в. Слабада Бабруйскага староства Рэчыцкага павета Вялікага Княства Літоўскага (ВКЛ), Рэч Паспалітая. У некаторых дакументах Казімір, які існаваў да 1655 г., пададзены пад назвамі Казімірава Слабада, Каралеўская Слабада.
Выказвалася меркаванне, што Каралеўская Слабада, магчыма, колісь называлася Бярэзінскае Сяло, якое разам са Стрэшынам у 1399 г. вялікі князь Вітаўт перадаў віленскаму капітулу (рада святароў кафедральнага касцёла Св. Станіслава). У самой грамаце князя Вітаўта ад 03.04.1399 сяло не згадваецца, а гаворыцца: «дали есмо землю… на имя Березынская, къ Стрешину».
У крыніцах 18—19 ст. сустракаюцца таксама найменні Каралеўская Слабодка, Казіміраўская Слабада. У рашэнні Сейму Рэчы Паспалітай 01.02.1717 г. Каралеўская Слабодка названая сярод уладанняў Рэчыцкага павета, якія ўносілі гіберну («зімовы хлеб», падатак для ўтрымання войска) на конную харугву надворнага падскарбія ВКЛ (з 1713 — Язэп Францішак Сапега). Вёска ўносіла 110 злотых. З 01.07.1736 маёнтак Казіміраўская Слабада — ва ўладанні мужа і жонкі Садоўскіх, якія атрымалі яго ў цэсію ад Пятра Глушынскага.
З 22.07.1793, у выніку II-га падзелу Рэчы Паспалітай — у Расійскай Імперыі, у Парыцкай воласці Бабруйскага павета Мінскай губерні. У рэвізскай казцы (спісе сялян) 1795 г. вёска названая як Казіміраўская Слабада, а ў дадатку да дакумента — Каралеўская Слабада; у рэвізскіх казках 1811 і 1834 г. — Казіміраўская Слабада, у 1850 г. — Каралеўская Слабада. У гэты перыяд маёнткам валодалі Прушаноўскія. За 1835 г. у Каралеўскай Слабадзе згадваецца грэка-каталіцкі храм. З 1874 г. маёнтак належаў Марыі Бажанавай, меў 356 валок, 2 млыны, мноства лугоў. Вёска мела 8 двароў, жыхары займаліся сельскай гаспадаркай, рыбалоўствам і плытніцтвам.
Паводле дадзеных 1886 г., Каралеўская Слабада — сяло Парыцкай воласці Бабруйскага павета, тут 13 двароў, 108 жыхароў, царкоўны прыход. Пры царкве дзейнічала школа; праводзіліся кірмашы 19 жніўня. У 1887 г. сюды перасяліліся выхадцы з Віленскай і Каўнаскай губерній — стараабраднікі (мясцовая назва — ковенцы). Адбыўся падзел на 2 вёскі — Каралеўская Слабада-1 і −2.
У 20 ст. у вёсцы працавала школа, мелася прыстань. З 17.07.1924 — у складзе ўтворанага Парыцкага (з 29.07.1961 — Светлагорскага) раёна; 20.08.1924 раён падзелены на сельсаветы, сярод якіх быў Каралёваслабадскі (да 16.07.1954). У перыяд акупацыі падчас II-ой сусветнай вайны ў вёсцы дзейнічала антыфашысцкая падпольная група. Пасля 1967 года на стараабрадчаскі прыход епіскапам БАПЦ Макарам (Харанэкам) быў высвечаны святар.
У наш час
На 1.1.2005 у вёсцы пражывала 132 чал., з якіх 18 ва ўзросце да 18 гадоў, 57 — у працаздольным узросце і 57 ва ўзросце, старэйшым за працаздольны; налічвалася 60 двароў; 4 вуліцы, 2 завулкі. Вёска ў выніку аварыі на Чарнобыльскай АЭС знаходзіцца ў зоне радыяцыі да 5—15 Ku/км². Маюцца крама, аўтобусны прыпынак, з 2007 — вежы мабільнай тэлефоннай сувязі А1 і МТС. Праваслаўны прыход адносіцца да храма Святой роўнаапостальнай Марыі Магдаліны ў г. п. Парычы. З 2006 г. у вёсцы вядуцца археалагічныя раскопкі (ліпень ці жнівень).
NGC 2932
NGC 2932 (іншае абазначэнне — ESO 261-**10) — група зорак у сузор’і Ветразі.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Epinotia bilunana
Epinotia bilunana — від молей сямейства. Насяляе ў Еўропе.
Размах крылаў 13-17  мм. Лёт імага з мая па жнівень.
Лічынкі харчуюцца на каташках бярозы.
Ростбіф
Ро́стбіф (ад Roast beef — даслоўна «смажаная ялавічына») — страва англійскай кухні, якая ўяўляе сабой запечаны ў духавай шафе вялікі кавалак ялавічнага мяса. Часам ростбіф гатуюць на рашотцы-грыль ці тушаць.
Млыноцкі сельсавет
Млыно́цкі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Ельскага раёна Гомельскай вобласці. Цэнтр — аграгарадок Млынок.
Гісторыя
25 лютага 1977 года Ельскі сельсавет быў перайменаваны ў Млыноцкі. 26 сакавіка 1987 года ў склад сельсавета з адміністрацыйнага падпарадкавання Ельскага гарсавета перададзены пасёлак Палеск. 17 лістапада 2005 года скасавана вёска Палаўкоўскі Млынок. 26 верасня 2006 года населеныя пункты Дабрынскі, Дабрынь, Данілаўка былі перададзеныя ў склад Розалюксембургскага сельсавета. 27 снежня 2022 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Дабрынскага сельсавета.
Склад
На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 8 населеных пунктаў: аграгарадок Млынок, вёскі Бабруйкі, Княжабор’е, Мазуры, Палаўкі, Санюкі, Ульянаўка і пасёлак Палеск.
Насельніцтва
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года складала 702 чалавекі, з іх 90,3 % — беларусы, 4,4 % — рускія, 3,0 % — украінцы, 1,6 % — цыганы.
Іосіф Беньямінавіч Брашынскі
Іосіф Беньямінавіч Брашынскі (1928—1982) — савецкі гісторык і археолаг, спецыяліст па антычнасці, скіфазнавец; выбітны прадстаўнік савецкай школы ў галіне вывучэння амфар і керамічнай эпіграфікі.
Біяграфія
Працаваў у Ленінградскім аддзяленні Інстытута археалогіі Акадэміі навук СССР (цяпер — Інстытут гісторыі матэрыяльнай культуры РАН). Вёў раскопкі ў Крыму, на Ніжнім Доне.
Тыбул
Альбій Тыбул (Albius Tibullus; каля 55 — 19 да н.э.) — рымскі элегічны паэт часоў Аўгуста.
Прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса за найлепшую музыку
Прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса за найлепшую музыку (Los Angeles Film Critics Association Award for Best Music) — адна са штогадовых прэмій Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса. Прысуджаецца з 1976 года.
Тыбул
Аб жыцці Тыбула вядома мала надзейнага. Ён пахадзіў, імаверна, з сям'і вершнікаў, прынамсі быў у пачатку жыцця заможным, а пазней страціў маёмасць — праўдападобна, пры канфіскацыях у 41 да н.э. Карыстаўся заступніцтвам Марка Валерыя Месалы Корвіна, значнага палітыка і вайскавода. Заўчасную смерць Тыбула аплакаў у элегіі III.9 Авідзій.
Гомельская ГЭС
Гомельская ГЭС — малая гідраэлектрастанцыя ў Віцебскай вобласці, размешчаная на рацэ Тураўлянка ў а/г Гомель. Вызначаная магутнасць 250 КВт.
Пабудавана ў 1953 годзе. Забяспечвала электрычнасцю Гомельскі і Вароніцкі сельсаветы Полацкага і палову суседняга Ушацкага раёна. У той час, аднак, нагрузка на электрычныя сеткі былі непараўнальныя з цяперашнімі — сельгаспрадпрыемствы мелі мала абсталявання, а бытавой тэхнікі ў хатах не было зусім. У пачатку 1960-х, са з’яўленнем магчымасці падключэння спажыўцоў да Беларускай энергасістэмы, Гомельская ГЭС як і шэраг малых ГЭС была выведзена з эксплуатацыі. У пачатку 1990-х Гомельская ГЭС трапіла ў дзяржаўную праграму аднаўлення малых гідраэлектрастанцый. У 1995—1996 (работы выконвала ТАА «Малая энергетыка») і 2013—2014 гадах праведзена поўная рэканструкцыя абсталявання і гідратэхнічных збудаванняў. Вызначаная магутнасць склала 250 КВт.
У адрозненне ад іншых малых гідраэлектрастанцый, Гомельская ГЭС працуе на вадатоку сістэмы бліжэйшых азёр, таму магчымасць уплыву засухі на рэках на прадукцыйнасць турбін зведзена на мінімуму. Абслугоўвае ГЭС 1 чалавек, станам на жнівень 2014 года — электраманцёр Уладзімір Мігачоў. Назіранне і ўпраўленне работай ГЭС ажыццяўляецца з цэнтральнага пульту прадпрыемства электрасетак. Станам на жнівень 2014 года аварый і надзвычайных выпадкаў не здаралася.
Астафій Іванавіч Гарнастай
Астафій Іванавіч Гарнастай (1530 — пасля 1582) — землеўласнік.
Біяграфія
Паходзіў са шляхецкага роду Гарнастаяў герба «Гіпацэнтаўр». Сын Івана і Ганны з Саламя­рэцкіх. Дата нараджэння невядомая. Каля 1550 г. страціў маці. Пасля смерці бацькі ў 1558 г. знаходзіўся пад апекай брата Гаўрыла. У 1565 годзе ён стаў афіцыйна паўналетнім. У 1566 г. ці крыху пазней ён прадаў вялікі дом у Вільні роду Радзівілаў.
Удзельнічаў у Інфлянцкай вайне і ставіў почту ў 1567 г.: 33 коней і 16 драбаў.
Прыхільнасць да праваслаўя ён сведчыў праз дараванне рэлігійных рэчаў. У спісе рухомых рэчаў Кіева-Пячэрскага манастыра за 1593 г. было адзначана пра Евангелле, атрыманае ад Астафея Гарнастая. Яно было аздоблена чорным аксамітам. На пярэдняй дошцы былі выявы 4 Евангелістаў і Серафімаў. Вокладка была апраўлена серабром. Адзінае не было адзначана якім чынам кніга патрапіла ў манастыр — праз тастамент ці даравальны запіс. З апісання зразумела, што раней яна належала бацьку, атрымаў Евангелле Астафей разам з царквой Івана Багаслова.
У пачатку 1570-х гг. (прынамсі да 1575 г.) перайшоў у кальвінізм. У 1577 г. выкупіў дом у Радзівілаў будынак у Вільні, які перадаў мясцовай кальвінісцкай грамадзе для збораў. Актыўна падтрымліваў кальвіністаў на Русі і Літве, дапамагаючы прапаведнікам ва ўласных уладаннях.
Пасля смерці Астафея пачаліся судовыя спрэчкі Гаўрылы Гарнастая з-за маёмасці з яго сям’ёй і апекунамі. Паводле тастамента імі былі прызначаны надворны падскарбі Фёдар Скумін Тышкевіч і Багдан Сапега. Жонка Астафея паведаміла Гаўрылу аб смерці брата, сказала пра дату пахавання. Ён збіраўся прыехаць у прызначаны дзень і хацеў яшчэ высветліць пра пазыкі. А яна пахавала цела не дачакаўшыся яго прыезду і прыўласціла маёнткі мужа. Працэс адбываўся ў перыяд 1582—1587 гг. Два бакі спрабавалі дамовіцца аб пагадненні. У 1586 г. дачка Зафея была ўжо замужам і выступала разам з мужам. У пагадненні адзначалася, што яны павінны прыехаць у Гародню ў 1586 г. для канчатковага вырашэння справы спадчыны па Астафею. Гаўрыла павінен прадставіць дзельчыя дакументы. У 1590 г. адбыўся новы падзел паміж імі. Зафея атрымала Поразава, сяло Гушчын у Браслаўскім ваяводстве, а Геранім — Мінковічы, і іншыя сёлы ў Кіеўскім павеце.
У 1598 годзе яго жонка Галена ахвяравала Перасопніцкаму манастыру вёску Перасопніцу. У гэтым жа манастыры былі пахаваны Астафій Гарнастай, а потым і яго жонка.
Сям’я
Астафей быў жанаты з Галенай Чартарыйскай, дачкой князя Івана Чартарыйскага і Ганны Кузьмінічны Заслаўскай. Маці выдала пасаг на суму 2 000 коп літоўскіх грошаў, за што было запісана вена ў падвоеным памеры на 1/3 маёмасці. Разам з цешчай падаў скаргу на Васіля Загароўскага аб невыкананні шлюбнай дамовы. Ён абяцаў ажаніцца з яе другой дачкой Кацярынай (1570). Пазней шлюб адбыўся.
У сям’і Астафея і Галены была толькі дачка Зафея, якая выйшла замуж за дынабаргскага старосту Адама Талвоша.
Тахікардыя
Тахікардыя (ταχύς — хуткі і καρδία - сэрца) — павелічэнне частаты сардэчных скарачэнняў ад 90 удараў у хвіліну. Варта адрозніваць тахікардыю як паталагічную з'яву, г.зн. павелічэнне ЧСС у спакоі, і тахікардыю як нармальную фізіялагічную з'яву (павелічэнне ЧСС у выніку фізічнай нагрузкі, хвалявання ці страху). Паталагічная тахікардыя шкодная па некалькіх прычынах. Па-першае, пры частым сэрцабіцці зніжаецца эфектыўнасць працы сэрца, бо жалудачкі не паспяваюць напоўніцца крывёй, у выніку чаго паніжаецца артэрыяльны ціск і памяншаецца прыток крыві да органаў. Па-другое, пагаршаюцца ўмовы кровазабеспячэння самога сэрца, бо яно здзяйсняе вялікую працу ў адзінку часу і патрабуе больш кіслароду, а дрэнныя ўмовы кровазабеспячэння сэрца павялічваюць рызыку ішэмічнай хваробы і наступнага інфаркту. Тахікардыя - не хвароба, а сімптом, бо яна можа ўзнікаць як праява многіх розных захворванняў. Найбольш частымі прычынамі тахікардыі служаць парушэнні вегетатыўнай нервовай сістэмы, парушэнні эндакрыннай сістэмы, парушэнні гемадынамікі і розныя формы арытміі.
Актыналіт
Актыналі́т (ад ἀκτίς — прамень і λίθος — камень: «прамяністы камень») — пародаўтваральны мінерал групы амфіболаў класа сілікатаў. Назва звязана з тым, што ў мінерале мноства ігольчастых крышталёў і іх прамяністых агрэгатаў. Колер абумоўлены наяўнасцю жалеза.
Крышталізуецца ў манакліннай сінгоніі, утварае прызматычныя, ігольчатыя і воласападабныя крышталі. Колер ад светла-зялёнага да цёмна-зялёнага. Бляск шкляны, шаўкавісты, перламутравы. Цвёрдасць 5,5—6 па шкале Моаса. Шчыльнасць 2900—3300 кг/м³.
Тыповы метасаматычны мінерал метамарфічных сланцаў і кантактавых скарнаў. Утварае шаставатыя ці блытана-кудзелістыя агрэгаты. Часта сустракаецца разам з гранатам, кварцам, талькам, эпідотам. Тонкавалакністы актыналіт эластычны і ўжываецца як напаўняльнік гумы для аўтапакрышак. Часам выкарыстоўваецца як аздабляльны камень. Разнавіднасці: нефрыт, аміянт, амфібол-азбест', смарагдыт' , ураліт' , мангактыналіт' , амазіт'.
Луі II (князь Манака)
Луі II, поўнае імя Луі Анарэ Шарль Антуан Грымальдзі (Louis Honoré Charles Antoine Grimaldi; 12 ліпеня 1870, Бадэн-Бадэн, Германія — 9 мая 1949, Манака) — князь Манака, апошні кіраўнік з роду Грымальдзі-Маціньён.
Біяграфія
Адзіны сын Альбера I (1848—1922) і Вікторыі Марыі Дуглас-Гамільтан (1850—1922), дачкі Уільяма, 11-га герцага Гамільтана і ўнучкі вялікага герцага Карла Бадэнскага. Нарадзіўся пры бадэнскім двары і да Першай сусветнай вайны падтрымліваў цесныя сувязі з нямецкімі сваякамі.
Луі служыў у французскай арміі з 1898 па 1908 год, а падчас Першай сусветнай вайны зноў паступіў у французскую армію, стаўшы адным найвыдатнейшых афіцэраў Пятай Арміі. Ён атрымаў званне брыгаднага генерала і стаў афіцэрам ордэна Ганаровага легіёна.
У 1922 годзе, пасля смерці бацькі, Луі ўзышоў на трон.
У час Другой сусветнай вайны Луі беспаспяхова спрабаваў захаваць нейтралітэт. Двойчы Манака было акупавана: фашысцкай Італіяй і нацысцкай Германіяй. Нягледзячы на тое, што яўрэяў загадзя папярэджвалі пра арышты, палітыка Луі ў гэтым плане была вельмі нерашучай і выклікала абурэнне ў яго спадчынніка Рэнье — зацятага антыфашыста.
Адсутнасць у Луі сыноў стварыла пагрозу дынастычнага крызісу ў Манака. Сутыкнуўшыся з пагрозай акупацыі княства французамі ў выпадку пераходу прастола да найбліжэйшага спадчынніка мужчынскага полу, Вільгельма фон Ураха, Луі ў 1919 годзе прызнаў сваю незаконнанароджаную дачку Шарлоту, якая праз год выйшла замуж за французскага арыстакрата, графа П’ера дэ Паліньяка (1895—1964), які атрымаў у Манака тытул прынца Грымальдзі. У 1946 годзе Луі пабраўся шлюбам з французскай актрысай Жыслен Даманжэ (1900—1991) і з’ехаў у Францыю, дзе памёр у 1949 годзе.
HMS C33
HMS C33 — брытанская падводная лодка тыпу С. Пабудавана ў 1908-1909 гадах на верфі HM Dockyard Chatham у, дзе судна было спушчана 10 мая 1909 года. Яна пачала службу ў Каралеўскім флоце 13 жніўня 1909 года.
Падчас Першай сусветнай вайны была размешчана ў Дуўры, дзе была ўключана ў Чацвёртую падводную флатылію.
У жніўні ён браў удзел, разам са HMS C24, HMS C27 і HMS C33 у паляванні на нямецкія падводныя лодкі, што пагражаюць рыбацкім суднам. HMS C33 узяло ўдзел у знішчэнні нямецкай SM U-40.
4 жніўня 1915 года HMS C33 трапіла на міннае поле. Уся каманда лодкі загінула.
Віктар Міхайлавіч Чарноў
Віктар Міхайлавіч Чарноў (Виктор Михайлович Чернов;, , Саратаўская губерня, Расійская імперыя — , , ЗША) — расійскі рэвалюцыянер, лідэр і асноўны тэарэтык Партыі сацыялістаў-рэвалюцыянераў.
Віктар Чарноў нарадзіўся ў сям’і дваран. Скончыў гімназію ў Саратаве, пасля паступіў на юрыдычны факультэт Маскоўскага дзяржаўнага ўніверсітэта. З 1892 года ўдзельнік рэвалюцыйнага студэнцкага руху. У 1894 Чарноў быў арыштаваны па справе «Народнага права». Рашэннем суда высланы ў Камышын, потым у Тамбоў. У 1899 годзе выехаў за мяжу, заняўшыся распрацоўкай тэорыі сялянскага сацыялізму. У 1902 годзе ўступіў у партыю эсэраў, з 1903 член Цэнтральнага і Замежнага камітэта ПСР. Ізноў эміграваў пасля паражэння рэвалюцыі 1905 года. Вярнуўся ў Расію толькі ў красавіку 1917 года.
У 1917 годзе абраны ва ўстаноўчы сход ад партыі эсэраў. 18 студзеня 1918 года быў абраны старшынёй сходу. Аднак, на наступны дзень, сход быў разагнаны і Чарноў аўтаматычна склаў свае абавязкі.
Дабрамыслінская ГЭС
Дабрамыслінская ГЭС — малая гідраэлектрастанцыя ў на рацэ Чарніцы, каля вёскі Дабрамыслі Лёзненскага раёна Віцебскай вобласці. Плаціна ўтварае Дабрамысленскае вадасховішча. Вызначаная магутнасць 212 кВт.
Уведзена ў строй у 1961 годзе.
Народнае апалчэнне Данбаса
Народнае апалчэнне Данбаса — узброенае фарміраванне, якое дзейнічала ў Данецкай Народнай Рэспубліцы.
Народнае апалчэнне Данбаса было створана вясной 2014 года. Тады арганізацыя ўдзельнічала ў прарасійскіх выступленнях ва Украіне ў Данецкай вобласці. Праваахоўныя органы арыштавалі кіраўнікоў арганізацыі: 6 сакавіка быў арыштаваны Павел Губараў, 22 сакавіка — Міхаіл Чумачэнка. Байцы арганізацыі ўдзельнічалі ў захопе адміністрацыйных будынкаў у Данецкай вобласці ў красавіку 2014 года.
У лістападзе 2014 года Народнае апалчэнне Данбаса было ператворана ў 1-й армейскі корпус Узброеных сіл ДНР.
Макс фон Гальвіц
Макс Карл Вільге́льм фон Га́львіц (Max Karl Wilhelm von Gallwitz;  — ) — нямецкі ваенны і грамадскі дзеяч, генерал ад артылерыі (1911), удзельнік Першай сусветнай вайны.
Пачатак службы
Гальвіц нарадзіўся ў 1852 годзе ў Брэслау, з 1870 года ў прускай арміі. Служыў у артылерыйскім палку ў званні лейтэнанта. Удзельнічаў у вайне з Францыяй. У 1877 годзе пачаў навучанне ў Ваеннай Акадэміі, якое завяршыў у 1880 годзе. З 1882 года ад'ютант 11-й артылерыйскай брыгады. З 1883 года па 1886 год служыў у Генеральным Штабе. З 1887 года на працы ў Ваенным міністэрстве Германіі. У 1891 годзе зноў пераходзіць на службу ў Генштаб. У 1895 годзе пераводзіцца на страявую службу і прызначаецца камандзірам артылерыйскага дывізіёна 11-га артылерыйскага палка. У 1899 годзе прызначаны камандзірам артылерыйскага палка, а з 1901 года ўжо камандуе 29-й артылерыйскай брыгадай. У 1903 годзе прызначаецца начальнікам дэпартамента ваеннай адміністрацыі і прадстаўніком Ваеннага міністэрства ў парламенце. У 1906 годзе зноў пераводзіцца на страявую службу, прызначаецца камандзірам 15-й пяхотнай дывізіі. У 1911 годзе прызначаны інспектарам палявой артылерыі германскай арміі.
Удзел у Першай сусветнай вайне
Пасля пачатку Першай сусветнай вайны Гальвіц прызначаецца камандуючым Гвардзейскім рэзервовым корпусам у складзе 2-й арміі. Удзельнічае ў баях у Бельгіі. З 19 па 25 жніўня пад кіраўніцтвам Гальвіца германская армія ўзяла бельгійскую крэпасць Намюр. У ходзе штурму крэпасці Гальвіц ужыў адкрытую атаку пяхоты пры падтрымцы асаднай артылерыі буйных калібраў.
Камандаванне на Усходнім фронце
У пачатку вайны для германскай арміі склалася цяжкая абстаноўка на Усходнім фронце, дзе наступалі рускія войскі. У сувязі з гэтым корпус Гальвіца перакідваецца ў раён Мазурскіх балот. У лютым ствараецца вайсковая група «Гальвіц» (3-й корпус і кавалерыйская дывізія), камандуючым якой прызначаецца генерал Гальвіц. Пасля паспяховай для германскіх войскаў Аўгустоўскай аперацыі Гальвіц, жадаючы развіць поспех прымае рашэнне аб занятку Прасныша, аднак неўзабаве рускія войскі наносяць контрудар і войскі Гальвіца вымушаныя адступаць. У чэрвені 1915 года Гальвіц прадпрымае яшчэ адну спробу наступу ў Прасныша, аднак, захапіўшы першую лінію акопаў немцы прыпынілі наступленне. 23 ліпеня група Гальвіца пачала наступ і фарсіравала раку Нараў, неўзабаве Гальвіц вымусіў рускія войскі цалкам адысці на левы бераг ракі. Аднак наступныя атакі не мелі поспеху. 7 жніўня 1915 года вайсковая група Гальвіца была ператворана ў 12-ю армію. 24 ліпеня узнагароджаны ордэнам Pour le Merite.
Сербская аперацыя
30 верасня 1915 года генерал Гальвіц быў прызначаны камандуючым 11-й нямецкай арміяй, якая знаходзілася на Балканах і была прызначана для аперацыі супраць Сербіі. 6 кастрычніка аўстра-германскія войскі пачалі наступленне супраць сербскай арміі. Зламаўшы супраціўленне сербскіх частак, падраздзялення 11-й арміі прасоўваліся ўглыб краіны. 10 лістапада войскі Гальвіца ўвайшлі ў Ніш і злучыліся там з саюзнай балгарскай арміяй. Неўзабаве аперацыя супраць Сербіі была завершана. Тэрыторыя краіны была акупавана войскамі Цэнтральных дзяржаў, а армія эвакуіравана на Корфу.
Камандаванне на Заходнім фронце
24 сакавіка 1916 года Гальвіц прызначаны камандуючым заходняй групай войскаў на Заходнім фронце. Гэтыя войскі дзейнічалі ў раёне крэпасці Вердэн на левым беразе Мааса. З красавіка 1916 года група Гальвіца ўдзельнічала ў жорсткіх баях з французскай арміяй. Войскам генерала ўдалося захапіць важныя вышыні. 19 ліпеня таго ж года Гальвіц быў прызначаны камандуючым 2-й арміяй. Армія Гальвіца ўдзельнічае ў жорсткіх баях на Соме. У снежні 1916 года прызначаны камандуючым 5-й арміяй. У студзені таксама быў прызначаны камандуючым групай армій «Гальвіц» (усяго 24 дывізіі), якая дзейнічала ў раёне Вердэна. 17 Красавіка 1918 года атрымаў дубовыя галіны да ордэна Pour le Merite. У верасні 1918 года па войскам генерала Гальвіца нанеслі ўдар амерыканскія войскі. У ходзе бітвы за Сен-Міёльскі выступ войскі Гальвіца страцілі 16 000 палоннымі і 400 гармат. Таксама войскі Гальвіца падвергнуліся нападу пры Мёз-Аргонскім наступленіі.
Вядомыя асобы Крупак
Вядомыя ўраджэнцы Крупак:
NGC 2933
NGC 2933 (іншыя абазначэнні — UGC 5132, MCG 3-25-8, ZWG 92.15, VV 808, PGC 27436) — галактыка ў сузор’і Леў.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Аціліа Дэмарыя
Аціліа Хасэ Дэмарыя (Atilio José Demaría, Attilio Demaria;  — ) — аргенцінскі і італьянскі футбаліст, нападнік. Чэмпіён свету 1934 у складзе зборнай Італіі.
Удзельнік чэмпіянату свету 1930 у складзе зборнай Аргенціны. Гуляў за клубы «Эстудыянціль Партэнья» (Буэнас-Айрэс), «Гімнасія і Эсгрыма» (1930, 1936—1938), «Амбразіяна-Інтэр» (Італія; 1931—36, 1938—43; 268 гульняў, 76 галоў), «Леньяна» (Італія, Д-III; 1945—46; 16 гульняў, 5 галоў), «Казенца» (Італія, Д-II; 1946—48; 44 гульні). Чэмпіён Італіі 1940, уладальнік Кубка Італіі 1939.
Меў малодшага брата Фелікса — таксама прафесійнага футбаліста (адзін сезон за «Амбразіяну-Інтэр»).