cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Уладзімір Яўгенавіч Кухараў
Біяграфія
У суботу, 18 жніўня 2018 года, па рашэнню Аляксандра Лукашэнкі Уладзімір Кухараў быў прызначаны на пасаду намесніка Прэм’ер-міністра Рэспублікі Беларусь Сяргея Румаса. Як сказаў сам Прэзідэнт: «Кухараў будзе курыраваць пытанні ЖКГ, транспарту, а таксама пытанні будаўніцтва».
Чырвоныя кхмеры
«Чырво́ныя кхме́ры» (Khmers rouges, ខ្មែរក្រហម) — неафіцыйная назва членаў Камуністычнай партыі Кампучыі, якая стаяла на мааісцкіх пазіцыях.
Напачатку партыя ўваходзіла ў Нацыянальны адзіны фронт Камбоджы (НАФК), створаны ў 1970 Нарадомам Сіанукам у Кітаі. Пасля таго, як атрады НАФК занялі сталіцу Камбоджы Пнампень (1975), уладу ў краіне захапілі «Чырвоныя кхмеры», а іх лідар Пол Пот стаў прэм’ер-міністрам. У 1976 годзе Нарадома Сіанука прымусілі пайсці ў адстаўку. У 1976 годзе краіна стала называцца Дэмакратычная Кампучыя. У час праўлення «Чырвоных кхмераў» быў устаноўлены жорсткі рэжым тэрору і генацыду (за няпоўныя 4 гады ад голаду і рэпрэсій загінула каля 3 млн. чал.). У снежні 1978 праціўнікі Пол Пота, якія аддзяліліся ад «Чырвоных кхмераў», стварылі Аб’яднаны фронт выратавання Кампучыі (АФВК), падтрыманы В’етнамам. Са студзеня 1979 «Чырвоныя кхмеры» адхілены ад улады, але працягвалі партызанскую барацьбу супраць новага ўрада і в’етнамскіх войск. Пасля перамогі Нарадома Сіанука на выбарах 1993 («Чырвоныя кхмеры» байкатавалі выбары) і смерці Пол Пота (1998) войскі ўрада Хун Сена выцеснілі рэшткі партызан у горныя раёны і рассеялі іх.
Каркавада (вулкан)
Каркавада (Corcovado) — стратавулкан, размешчаны за 25 км на поўдзень ад вусця ракі Ельча ў правінцыі Палена чылійскага рэгіёна Лос-Лагас. Недалёка ад вулкана знаходзіцца пасёлак Чайтэн. Вытачаная ледавікамі гара ўвянчаная шлакавым конусам, які ўтварыўся ў эпоху галацэну. Ля падножжа вулкана знаходзіцца шэраг маляўнічых азёр. У яснае надвор'е вулкан бачны з вострава Чылаэ.
Вулкан і тэрыторыя каля яго з'яўляецца часткай Нацыянальнага парку Каркавада.
Бафала Сейбрз
Бафала Сейбрз  — амерыканскі прафесійны хакейны клуб, выступае ў Нацыянальнай хакейнай лізе ў Паўночна-ўсходнім дывізіёне Усходняй канферэнцыі. Каманднай сталіцай з’яўляецца горад Бафала, штат Нью-Ёрк, ЗША.
Год заснавання клуба: 1970
У залежнасці ад месца гульні, каманда выкарыстоўвае наступныя колеры формы: сіні, белы, блакітны.
Патрыёты Беларусі (грамадскае аб’яднанне)
Патрыёты Беларусі — грамадскае аб’яднанне, зарэгістраванае Мінюстам РБ 24 снежня 2020 г. Дэкларуемымі мэтамі гэтага аб’яднання з’яўляюцца: « У СМІ гэта арганізацыя вядома як структура, якая займаецца пераважна арганізацыяй аўтапрабегаў у падтрымку дзеючай улады i якая ўзнікла на хвалі супрацьдзеяння пратэстам 2020 г. Паводле звестак на сайце арганізацыі, яна налічвае 2500 удзельнікаў.
Васіль Аляксеевіч Варонін
Васіль Аляксеевіч Варонін‎ (нар., в. Дзёрнавічы, , Віцебская вобласць) — беларускі гісторык-медыевіст. Кандыдат гістарычных навук (2000), дацэнт (2005).
Біяграфія
Скончыў у 1994 годзе гістарычны факультэт БДУ. У 1994—1995 гадах працаваў у Полацкім дзяржаўным універсітэце.
У 1998 годзе скончыў аспірантуру па спецыяльнасці «Айчынная гісторыя». У 2000 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю па тэме «Сацыяльна-эканамічнае і палітычнае развіццё Полацкага ваяводства ў першай палове XVI ст.».
У 1998—2000 гадах працаваў старшым выкладчыкам Полацкага дзяржаўнага ўніверсітэта. У 2000—2006 і 2007—2015 гадах выкладчык кафедры гісторыі Беларусі Старажытнага часу і Сярэдніх вякоў гістарычнага факультэта БДУ, дацэнт з 2005 года.
Стажыраваўся ў 2002, 2003 і 2004 гадах у Цэнтры даследаванняў антычнай традыцыі пры Варшаўскім універсітэце (Польшча), у 2006—2007 гадах у Люблінскім універсітэце (Польшча), у 2009 годзе ў Інстытуце гісторыі Літвы.
Пасля таго як кіраўніцтва Інстытута гісторыі НАН Беларусі вырашыла не працягваць працоўныя кантракты з гісторыкамі Міколам Волкавым, Алесем Жлуткам, Кацярынай Крывічанінай, Таццянай Папоўскай, Андрэем Радаманам, Аляксеем Шаландам і Уладзімірам Шыпілам, якія адкрыта выступілі супраць фальсіфікацыі вынікаў прэзідэнцкіх выбараў 2020 года, пераследу палітычных апанентаў, збіцця і катаванняў пратэстоўцаў, Васіль Варонін разам з іншымі калегамі вырашыў не працягваць свой кантракт з Інстытутам, які скончыўся 31 снежня 2020 года.
Цяпер дацэнт Інстытута гісторыі імя Тадэвуша Мантэйфеля Польскай акадэміі навук у Варшаве.
Навуковая дзейнасць
Кірункі навуковай дзейнасці: гісторыя Беларусі эпохі Вялікага Княства Літоўскага (XIII—XVI стагоддзі). Займаецца археаграфічнай дзейнасцю.
Алфрэд Норт Уайтхед
Алфрэд Норт Уайтхед (Alfred North Whitehead;, г. Рэмсгіт, Вялікабрытанія — ) — англійскі логік, філосаф і матэматык. Прафесар Кембрыджскага і Лонданскага (з 1914), Гарвардскага (з 1924) універсітэтаў.
Адзін з заснавальнікаў лагістычнай школы ў філасофіі матэматыкі, якая ў значнай ступені вызначыла развіццё матэматычнай логікі («Principa mathematica», т. 1—3, 1910—13, з Б. Раселам).
Для эвалюцыі філасофскіх поглядаў А. Уайтхеда характэрны пераход з пазіцый неарэалізму да аб'ектыўнага ідэалізму, набліжанага да платанізму. Імкнуўся да ўзгаднення філасофіі з прыродазнаўчымі дысцыплінамі, да рацыянальнага абгрунтавання навукі і яе ролі сярод іншых сістэм ведаў (мастацтва, рэлігія, філасофія). Уяўляў прыроду ў выглядзе адзінства падзей («элементарных фактараў пачуццёвага вопыту») і аб'ектаў («вечных элементаў у прыродзе»), што, на яго думку, дазваляе разумець прыроду як працэс і сумясціць палажэнні пра незалежнасць прыроды ад думкі і пра тоеснасць прыроды і вопыту. Лічыў, што ўсё існае з'яўляецца часткай вопыту: індывідуальнага для канечных рэчаў і божага для свету наогул. Сусветны працэс разглядаў як «вопыт Бога», у якім «вечныя аб'екты» пераходзяць з ідэальнага божага свету ў свет фізічны і якасна вызначаюць падзеі. Сцвярджаў, што паколькі падзея мае часовы, зменлівы характар, яна арганічная; прапанаваў замяніць паняцце матэрыі паняццем «арганізм». Лічыў, што аб'ектам вывучэння навукі з'яўляюцца арганізмы (напр., біялогія вьюучае больш буйныя арганізмы, фізіка — меншыя). Для сацыялагічных поглядаў А. Уайтхеда характэрны разуменне ідэй як галоўных рухальных сіл грамадства і абсалютызацыя ролі вучоных у сацыяльным развіцці.
Анатоль Сакалоў
Біяграфія
Нарадзіўся ў 1915 годзе. Сын Алёны Сакаловай-Лекант, настаўніцы ў Віленскай беларускай гімназіі, адной з пачынальнікаў беларускага школьніцтва ды ініцыятараў стварэння гімназіі.
Скончыў Віленскую беларускую гімназію, пасля — юрыдычны факультэт Віленскага ўніверсытэту. У 1938 годзе вывучаў юрыспрудэнцыю ў Варшаве.
У часы Другой сусветнай вайны падчас нямецкай акупацыі Беларусі ў 1941 г. прызначаны бурмістрам г. Бярэзіны. У 1942 годзе зняты з пасады бурмістра і далучаецца да беларускай нацыянальнай партызанкі Уладзіміра Шавеля на Барысаўшчыне, быў яе актыўным удзельнікам. Там разам з іншымі партызанамі пачаў выдаваць падпольны часопіс на рататары і прыступіў да вярбоўкі дабраахвотнікаў. На дзейнасць беларускіх партызанаў хутка выйшлі савецкія партызаны і запрапанавалі сустрэчу, але на спатканні савецкія энкавэдзісты перастралялі беларускіх партызанскіх камандзіраў. У выніку ўратаваўся толькі адзін Анатоль Сакалоў, які дабраўся да Вільні. Афіцэр Беларускай краёвай абароны, сябра Беларускай незалежніцкай партыі. Пасля 1944 г. маці Анатоля Сакалова была рэпрэсаваная савецкай бяспекай, асуджана на 6 гадоў савецкіх канцлагераў.
NGC 2730
NGC 2730 (іншыя абазначэнні — UGC 4743, MCG 3-23-28, ZWG 90.57, IRAS08594+1702, PGC 25384) — галактыка ў сузор’і Рак.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Рудаўка
Назву Руда́ўка маюць:
Нырэц чырвананосы
Нырэц чырвананосы, нырок чырвананосы (Netta rufina) — вадаплаўная птушка сямейства качыных.
Апісанне
Даўжыня цела 53-60 см, размах крылаў 84-98 см. Самка крыху меншая за самца.
Пашырэне
Лакальна сустракаецца ў розных пунктах Паўднёвай i Цэнтральнай Еўропы (ад Іспаніі да Каспійскага мора і ад Вялікабрытаніі да Польшчы), а таксама ў Малой і Цэнтральнай Азiі. На Беларусі вельмі рэдкі залётны від.
У Еўропе пасяляецца на вялiкiх, плыткіх або сярэдняй глыбіні азёрах з добра развiтай надводнай і падводнай раслiннасцю. Пад час лiнькi — вялiкiх, малазарослых азёрах (напр., некаторыя азёры ў Швейцарыі, Галандыі і Іспаніі). Гняздзіцца, таксама на невялікіх балотах, каля павольных рэк, на марскіх узбярэжжах, у дэльтах і затоках (нават салёных), на рыбных ставах, і нават на часовых разлівах. У Азіі часта жыве паблізу салёных, саланаватых або шчолачных стэпавых вадаёмаў.
Паўднёвыя папуляцыi аселыя, паўночныя — пералётныя. Месца зiмовак: басейн Мiжземнага мора (галоўным чынам Іспанія) i Паўднёвая Азiя.
Асаблівасці біялогіі
Гняздо робіць на сплавінаах, участках са зрэзаным трыснягом; звычайна ў цэнтральнай частцы возера ў месцах, дзе ўчасткi трыснягу мяжуюць з невялiчкiмi акенцамі вады. Зрэдку ладзіць яго на беразе або залiтых вадой лугах. Выпадкова гняздуе ў калоніях чаек або крачак. Будуе гняздо са сцёблаў і лістоў трыснягу, прысутнічае багатая высцiлка ў выглядзе валiка вакол яек.
Яйкi (6-17) пераважна акруглыя, алiўкава-карычневыя або шараватыя.
Неўры
Не́ўры (Νευροί, Neuri) — народ, які ў часы антычнасці жыў на тэрыторыі Усходняй Еўропы, магчыма на землях Беларусі.
Згадкі
У неўраў звычаі скіфскія. За адно пакаленне да паходу Дарыя ім прыйшлося пакінуць сваю краіну з-за змеяў. Бо не толькі іх уласная зямля нарадзіла шмат змеяў, але яшчэ больш іх напала з пустыні знутры краіны. Таму неўры былі вымушаны пакінуць сваю зямлю і пасяліцца сярод будзінаў. Гэтыя людзі, магчыма, чараўнікі. Бо скіфы і эліны, якія жывуць сярод іх, сцвярджаюць, што кожны неўр штогод на некалькі дзён ператвараецца ў ваўка, а потым зноў прымае чалавечае аблічча. Мяне гэтыя байкі, вядома, не могуць упэўніць; аднак пра тое кажуць і нават клятвенна сцвярджаюць гэта. Калі скіфы звярнуліся да неўраў па дапамогу супраць персідскага цара Дарыя, тыя адмовіліся і тлумачылі, што не маюць спрэчак з персамі, і не дапамогуць скіфам, якія самі прычынілі вайну.
Старажытнарымскія аўтары 1—5 ст. (Пампоній Мела, Гай Пліній Секунд, Марцін Капела) звязвалі тэрыторыю герадотавых неўраў з рэкамі Гіпаніс (Паўднёвы Буг), Тырас (Днестр) і Барысфен (Дняпро).
Лакалізацыя
У Новы час шведскі гісторык Олаф фон Далін (XVIII ст.) вызначаў неўраў як «сумесь рас» і лакалізаваў іх месца знаходжання ажно ў Скандынавіі. У XIX ст. славацкі гісторык П. Ё. Шафарык больш рацыянальна размяшчаў неўраў у басейне ракі Нарава, залічваючы іх да славянаў.
Акадэмік балтыст Ул. Тапароў пагаджаўся з сувяззю назвы неўраў з назвай Нарава, але інакш інтэрпрэтаваў этнічную атрыбуцыю неўраў:"«З’яўляліся сцвярджэнні, што продкамі неўраў маглі быць балцка-славянскія плямёны, але ў самім гэтым дапушчэнні хавалася істотная недакладнасць храналагічнага парадку: у сярэдзіне I тысячагоддзя да нашай эры менавіта балцкія плямёны ўтваралі той этнас, з якога значна пазней пачалі вылучацца будучыя славянскія плямёны, што першапачаткова лакалізаваліся па паўднёвых (збольшага) ускраінах балцкай прасторы»."Ён звязваў неўраў з тэрыторыяй, на якой пазней у пісаных крыніцах вядомыя яцвягі, побач са згаданымі ў Клаўдзія Пталемея ў ІІ ст. н.э. заходнябалцкімі плямёнамі галіндамі і судзінамі (адпаведна, прускае і яцвяжскае плямёны). Апроч геаграфічнай узгодненасці (на крайнім паўночным захадзе ў вядомай грэкам айкумене), назва неўраў праўдападобна параўноўваецца з яцвяжскай назвай ракі Нараў — «Наўра» (Naura), засведчанай у «Яцвяжскім слоўнічку». Таксама размешчанае на старой прускай тэрыторыі, на захад ад яцвяжскай тэрыторыі, возера называлася «Naury» (< Naurai), а над ім вядомая «Нау́рская гара». У балтаў, у тым ліку ў яцвягаў, нярэдка назвы плямёнаў паходзілі ад рачных назваў.
Беларускі этнограф і краязнавец П. М. Шпілеўскі меркаваў, што неўры насялялі тэрыторыю Беларусі, бо тут найбольш былі пашыраныя ўяўленні пра ваўкалакаў-пярэваратняў.
Савецкі археолаг В. М. Мельнікоўская (1950—1960-я) лічыла неўраў насельніцтвам мілаградскай археалагічнай культуры, якое ў VIII—III ст. да н.э. займала паўднёвы ўсход Беларусі. Яна меркавала, што плямёны мілаградскай археалагічнай культуры прыйшлі на тэрыторыю Беларусі з заходняй часткі Валыні. Гэтую думку падтрымаў акадэмік Б. А. Рыбакоў на падставе таго, што будзіны, да якіх перасяліліся неўры, жылі на тэрыторыі сучаснай Бранскай вобласці, побач з Гомельшчынай.
Беларускі археолаг С. Я. Рассадзін лакалізаваў неўраў у басейне Гарыні (заходняя частка мілаградскага арэала), на яго думку, адтуль неўры рушылі да Паўднёвага Буга — да скіфаў, а ўзгаданне будзінаў — памылка перапісчыка. З ім згодны даследчык скіфскай культуры А. І. Цераножкін. Змеі Герадота, на думку Рассадзіна, азначаюць змены клімату — паніжэнне сярэдніх тэмператур і ўзрастанне вільготнасці (шмат дажджоў, паводкі, забалочванне нізінаў), якія адбыліся ў сярэдзіне VI ст. да н.э. і прымусілі неўраў перасяліцца на сушэйшыя месцы. Паводле Рассадзіна, і на падставе таго, што да неўраў па дапамогу звярталіся скіфы, неўры былі даволі шматлікімі, і даволі моцнымі; не былі дзікунамі, а мелі палітычную арганізацыю — «норавы скіфскія».
Частка беларускіх этнолагаў мяркуе, што доказам месцазнаходжання неўраў на тэрыторыі Беларусі з’яўляецца пашыранае існаванне гідронімаў з коранем Nar-. Таксама варта ўпамянуць сведчанні Герадота, што неўры кожны год на некалькі дзён быццам ператвараліся ў ваўкоў, а таксама тое, што яны змянілі сваё месца жыхарства з-за змей, якіх шмат там развялося. Навукоўцы, як у доказ гэтаму, сталі прыводзіць беларускія легенды аб ваўках-пярэваратнях і змеях, а таксама «Слова пра паход Ігараў», дзе згадваецца князь Усяслаў Полацкі, які быццам мог ператварацца ў ваўка.
Зангулдак (правінцыя)
Зангулдак (Zonguldak), правінцыя на паўночным захадзе Турцыі на ўзбярэжжы Чорнага мора. Плошча 3,5 тыс. кв. км. Насельніцтва 559 тысяч чалавек (2006). Адміністрацыйны цэнтр — горад Зангулдак.
IC 5341
IC 5341 — галактыка тыпу E-S0 (эліптычная спіральная галактыка) ў сузор'і Пегас.
Гэты аб'ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Бостан Бруінз
Бостан Бруінз  — амерыканскі прафесійны хакейны клуб, выступае ў Нацыянальнай хакейнай лізе ў Паўночна-ўсходнім дывізіёне Усходняй канферэнцыі. Каманднай сталіцай з’яўляецца горад Бостан, Масачусетс, ЗША.
Год заснавання клуба: 1924
У залежнасці ад месца гульні, каманда выкарыстоўвае наступныя колеры формы: залаты, белы, чорны. Чэмпіёны ў сезонах 1928—1929, 1938—1939, 1940—1941, 1969-70, 1971-72.
Аляксандр Яраслававіч Малчанаў
Алесь Малчанаў, поўнае імя Аляксандр Яраслававіч Малчанаў (нар., , Гродзенская вобласць) — беларускі акцёр.
Біяграфія
Скончыў Беларускі дзяржаўны тэатральна-мастацкі інстытут у 1999 годзе. У 1999—2018 гадах артыст Нацыянальнага акадэмічнага тэатра імя Янкі Купалы. У 2008 годзе заступіўся за Мікалая Пінігіна, прысутнасць якога ў тэатры была «не рэкамендавана» кіраўніцтву Купалаўскага тэатра Міністэрствам культуры, ад яго таксама хацела пазбавіцца само кіраўніцтва тэатра пасля таго, як ён у сэрцах пасварыўся з дырэктарам і мастацкім кіраўніком падчас банкета, прысвечанага здачы спектакля «Пінская шляхта». Аляксандр Малчанаў быў выкліканы да вядучага ідэолага адміністрацыі прэзідэнта Усевалада Янчэўскага, разам са Святланай Зелянкоўскай і Ганнай Хітрык, якія перайшлі на паўстаўкі, не бачачы перспектыў пры цяперашнім кіраўніцтве тэатра.
Пасля працаваў у культурным хабе Ok16 да яго закрыцця рэжымам Лукашэнкі.
У час пратэстаў 2020 года супраць фальсіфікацый прэзідэнцкіх выбараў 27 снежня Алесь Малчанаў выйшаў на мінскую кальцавую дарогу з бела-чырвона-белым сцягам і неўзабаве быў затрыманы. 28 снежня суд Фрунзенскага раёна Мінска асудзіў акцёра на 11 дзён адміністрацыйнага арышту паводле артыкулу 23.34 КоАП («парушэнне парадку арганізацыі і правядзення масавых мерапрыемстваў»).
Творчасць
Сярод лепшых роляў: Кароль Марка («Трыстан ды Ізольда» С. Кавалёва), Дзяметрый («Сон у чарадзейную ноч пасярэдзіне лета» У. Шэкспіра), Сіман («Брат мой, Сіман…» А. Казанцава), Буланаў («» А. Астроўскага), Чалавек («Барух-Эмануэль» Дз. Плакса), Джэфры («Дзіўная місіс Сэвідж» ), Вільгельм («Князь Вітаўт» А. Дударава), Янка Здольнік («Тутэйшыя» Я. Купалы), Сымон («Сымон-музыка» Якуба Коласа).
Выканаў галоўную ролю ў кароткаметражным фільме «Ягор» па матывах кнігі «Радзіва Прудок» Андруся Горвата, які знялі акцёры Нацыянальнага акадэмічнага Тэатра Янкі Купалы.
Фільмаграфія
Выканаў галоўную ролю ў кароткаметражным фільме «Ягор» па матывах кнігі «Радзіва Прудок» Андруся Горвата, які знялі акцёры Нацыянальнага акадэмічнага Тэатра Янкі Купалы.
Неўскае (Акмолінская вобласць)
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 625 чалавекі (306 мужчын і 319 жанчын). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 512 чалавекі (266 мужчын і 246 жанчын).
Устаўнае пісьмо
Уста́ў, ці ўста́ўнае пісьмо́ — самы старажытны тып кірылічнага пісьма.
Узнік на аснове візантыйскага ўстава. Выкарыстоўваўся ў раннім славянскім пісьменстве, у старабеларускім пісьменстве — да канца 14 ст., зрэдку ў 15 ст. пераважна ў дзелавых граматах на пергаменце.
Вызначаўся стройным і выразным абрысам літар. Словы ва ўставе звычайна не аддзялялі адно ад аднаго, літары пісаліся асобна, амаль перпендыкулярна ў радку і мелі формы, блізкія да геаметрычных. Скарачэнне слоў і напісанне літар пад радком практыкавалася рэдка. У якасці знакаў прыпынку былі кропка і двукроп'е, падрадковых знакаў — цітлы, спалучэнні кропак і знак, які нагадвае знак кароткасці. Знак для абазначэння тысячы (҂) ставіўся не перад літарай-лічбай, а пасля яе.
Уставам пісалі і кнігі: Псалтыр (1296), Тураўскае (11 ст.), Аршанскае (13 ст.), Полацкае (13—14 ст.), Друцкае, Лаўрышаўскае (14 ст.) евангеллі. Да ўстаўнага пісьма адносяць і пісьмо берасцяных грамат. Найбольш доўга і трывала ўстаў ужываўся ў полацкіх граматах. Беларускія граматы 2-й палавіны 14 ст., напісаныя ў іншых мясцовасцях, характарызуюцца меншай акуратнасцю пісьма, драбнейшымі літарамі і наяўнасцю ў асобных літарах паўустаўных і нават скарапісных элементаў.
У канцы 14 ст. устаў быў заменены паўуставам і скорапісам.
Ледавіковая штрыхоўка
Ледавіковая штрыхоўка — сістэмы тонкіх паралельных драпін, якія нанесеныя на цвёрдыя пароды пяском і жвірам, уключаным у ніжнюю паверхню ледавіка.
У шырокім сэнсе пад ледніковай штрыхоўкай разумеюць усе дробныя формы рэльефу, выпрацаваныя ў пародах ложа дзеяннем ледавіковай эрозіі.
Так, з уздзеяннем больш дробных часціц звязана ледавіковая паліроўка, а самыя буйныя штрыхі, звязаныя з уздзеяннем валуноў, называюць ледавіковымі разорамі. У мяккіх пародах на востраве Келіз ледніковыя разоры дасягаюць 120 м даўжыні, 11 м шырыні і 3 м глыбіні. На цвёрдых далікатных пародах штрыхоўка і барознавасць суправаджаюцца серпападобнымі шнарамі (зарубкамі) і расколінамі-паўмесяцамі, арыентаванымі па нармалі да рысак і баразён.
Ледавіковую штрыхоўку, нараўне з іншымі прыкметамі, выкарыстоўваюць для таго, каб вызначыць кірунак руху лёду старажытных зледзяненняў.
Частата (статыстыка)
У статыстыцы частата́ (або абсалютная частата) падзеі i гэта лік n_i, які паказвае колькі раз падзея адбылася ў эксперыменце або даследаванні. Каб паказаць такія частоты графічна, звычайна выкарыстоўваюць гістаграмы.
Тыпы частот
Кумулятыўная часта ўяўляе сабой суму абсалютных частот ўсіх падзей спарадкаванага спіса падзей на ўзроўне роўным або ніжэйшым за вызначаны.
Адносная частата падзеі (або ) ўяўляе сабой абсалютную частату, нармалізаваную па агульнай колькасці падзей:
Адлюстраванне частот
Існуе некалькі асноўных метадаў адлюстраваць частоты
Гістаграмы
Гістаграма ўяўляе сабой графічнае адлюстраванне таблічных частот, калі на малюнку частоты назіранняў у пэўным інтэрвале атабражаюць прапарцыйнымі квадратамі або прамавугольнікамі. Звычайна па васі́ абсцыс адлюстраваць таблічныя частоты, а па васі ардынат — частату. Такім чынам, шырыня кожнага прамавугольніка адлюстроўвае дыяпазон пэўных таблічных частот, а вышыня — шчыльнасць частаты ў гэтым інтэрвале (частата дзеленая на шырыню інтэрвала). Пры неабходнасці адлюстраваць адносныя частоты гістаграму можна нармалізаваць. У гэтым выпадку гістаграма паказвае долю выпадкаў кожнай катэгорыі ад агульнай колькасці выпадкаў, якая прымаецца роўнай да 1. Пры гэтым звычайна катэгорыі звычайна вызначаюцца як паслядоўныя неперасякальныя інтэрвалы зменнай. Катэгорыі (інтэрвалы) павінны быць сумежнымі, і часта выбіраюцца так, каб быць аднаго і таго ж памеру.
Падводны крэйсер
Падво́дны крэ́йсер — падводная лодка, прыстасаваная і прызначаная для доўгіх адзіночных аўтаномных паходаў. Як правіла, адрозніваецца вялікім водазмяшчэннем і лепшымі ўмовамі пражывання экіпажа.
Прычыны з’яўлення
Праекты падводных крэйсераў буйнога водазмяшчэння сталі з’яўляцца з пачатку 20 стагоддзя, аднак праверку ў баі гэтая канцэпцыя прайшла ў гады Першай сусветнай вайны. У ваенна-марскім будаўніцтве перыядычна робяцца спробы стварэння ўніверсальных караблёў, якія спалучаюць у сабе ўласцівасці падводнай лодкі і надводнага карабля. Навукова-тэхнічны прагрэс у гады Першай Сусветнай вайны спарадзіў некалькі дзіўных праектаў у ваенным караблебудаванні. Ваенна-тэхнічная думка таго часу схілялася да меркавання, што ўвесь флот будучыні будзе мець уласцівасці падлодак. Самымі шматспадзёўнымі здаваліся праекты падводных крэйсераў. У першае дзесяцігоддзе пасля Першай сусветнай вайны баявыя магчымасці падлодак спрабавалі павялічыць за кошт артылерыі буйнога калібру (на гэтае рашэнне паўплываў вопыт нямецкіх падводных крэйсераў Першай сусветнай вайны, якія ўтапілі артылерыяй больш караблёў, чым тарпедамі). Напрыклад, у 1925 годзе ў Англіі ўвялі ў строй падлодку з шасцю 533-мм тарпеднымі апаратамі і чатырма 132-мм гарматамі, а ў Францыі ў 1929 годзе — падлодку Сюркуф з двума гарматамі калібра 203 мм, чатырнаццаццю тарпеднымі апаратамі (32 запасныя тарпеды) і адным гідрасамалётам, якая стала вяршыняй распрацовак такога тыпу караблёў. У СССР канструктар Андрэй Асафаў (выкарыстоўваючы па некаторых дадзеных чарцяжы распрацоўваўшайся ў 1914—1915 гадах 950-тонай падлодкі Бубнова) стварыў падводныя лодкі тыпу «Праўда», якія мелі абводы эскадранага мінаносца для дасягнення высокай хуткасці ў надводным становішчы і прызначаныя для баявых дзеянняў у складзе эскадраў надводных караблёў (пераемнікамі падлодак «Праўда» сталі падводныя лодкі тыпу «Крэйсерская»).
Гісторыя з’яўлення падводных крэйсераў
Першыя пабудаваныя баявыя падводныя лодкі адрозніваліся малым водазмяшчэннем, каля 150 тон, і вельмі малой аўтаномнасцю. Задачай новага віду зброі стала абарона рэйдаў і гаваняў ад цяжкіх караблёў праціўніка. Затым з’явіліся сярэднія падводныя лодкі, якія мелі водазмяшчэнне 400—700 тон і прызначаныя для пазіцыйнай барацьбы ў акваторыі мораў. Больш буйныя лодкі, водазмяшчэннем ад 800 тон, лічыліся акіянскімі і ўжо маглі здзяйсняць крэйсерскія паходы. Першая сусветная вайна амаль адразу наглядна паказала, што акрамя ўжо пастаўленых задач падводныя лодкі могуць паспяхова перашкаджаць гандлёваму суднаходству, для чаго на субмарыны сталі ўсталёўваць артылерыйскія гарматы, як найбольш танны і зручны сродак патаплення бяззбройных судоў. Лагічным працягам развіцця гэтай канцэпцыі і стала стварэнне па аналогіі з лёгкімі і дапаможнымі крэйсерамі падводных крэйсераў, як караблёў, здольных здзяйсняць працяглыя аўтаномныя паходы і тапіць гандлёвыя караблі на вялікім выдаленні ад месцаў свайго базавання. У сілу спецыфікі тэатра і суадносін сіл ваюючых бакоў такая ідэя была, перш за ўсё, актуальная для Германіі.
Падводныя крэйсеры Першай сусветнай вайны аб’ядноўвае вялікае водазмяшчэнне, як правіла перавышаючае 1500 тон, наяўнасць буйнакалібернага артылерыйскага ўзбраення, салідны запас тарпед, вялікі запас ходу і высокая хуткасць надводнага ходу.
Германскія крэйсеры
У 1915 годзе ў Германіі пачалася прапрацоўка адразу некалькіх тыпаў крэйсерскіх падводных лодак, якія характарызаваліся спалучэннем магутнага артылерыйскага і тарпеднага ўзбраення (на кожнай падлодцы стаяла 2 500-міліметровых тарпедных апарата з боезапасам у 18 тарпед). Акрамя пары магутных 150-міліметровых гармат нямецкія падводныя крэйсеры мелі браніраванне рубкі і падачы боепрыпасаў да гармат 25-30-міліметровых жалезнымі лістамі, а сама тактыка прымянення нямецкіх падводных крэйсераў насіла назву «ныраючай гарматы». Першынцамі сталі два карабля класа «Дойчланд»: «Дойчланд» і «Брэмен», якія прызначаліся для прарыву брытанскай блакады. Яны мелі водазмяшчэнне больш за 1500 тон, хуткасць над/пад вадой 12/5 вузлоў, і фенаменальную аўтаномнасць у 25 тысяч міль. «Дойчланд» здзейсніў два паспяховых рэйса з грузам пошты ў ЗША, а затым быў пераабсталяваны для вядзення баявых дзеянняў. Шэсць наступных лодак таго ж праекта адразу дабудоўваліся як баявыя. У 1918 годзе ў строй увайшлі падводныя крэйсеры тыпу U-139. Гэта былі лодкі водазмяшчэннем 2000/2500 тон, хуткасцю 15/7,5 вузлоў, аўтаномнасцю больш за 12 500 міль, яны прызначаліся для парушэння суднаходства ў берагоў Паўднёвай Амерыкі і Паўднёвай Афрыкі, а іх асноўным узбраеннем з’яўляліся две 6-цалевыя гарматы (152 мм). Усяго было пабудавана 15 лодак, якія былі аддадзены пад камандаванне лепшых падводнікаў Кайзераўскага флоту. Галаўным караблём камандаваў знакаміты Лотар фон Арно дэ ла Пер’ер. Умоўна да падводных крэйсераў таксама можна аднесці дзесяць падводных мінных загараджальнікаў (U-117 — U-126, 1150 тон, 12 500 міль, тры дзесяткі мін) і 12 вялікіх падлодак (U-127 — U-138, 1200 тон, 17/8 вузлоў, 12000 міль), якія таксама прызначаліся для паходаў у Паўднёвую Атлантыку.
Падводныя крэйсеры ў Другой сусветнай вайне
У міжваенны гады разам з шырокараспаўсюджанымы малымі і сярэднімі лодкамі працягвалі існаваць канцэпцыі крэйсерскіх і эскадраных падводных лодак. Асноўнай зброяй у гады Другой сусветнай вайны з’яўляліся тарпеды, а артылерыя стала выконваць дапаможныя функцыі, а ў канцы вайны часта і зусім дэманціравалася.
Вялікабрытанія
У 1921 годзе ў Вялікабрытаніі была закладзена падводная лодка X1, праект якой засноўваўся на германскіх напрацоўках незавершанага тыпу U-173. На той момант лодка з’яўлялася самай вялікай у свеце, яе водазмяшчэнне складала 2820/3700 тон, даўжыня перавышала 110 метраў, аўтаномнасць была роўная 12400 мілям. Узбраенне акрамя 6 тарпедных апаратаў складалася з 4 гармат калібра 5,2 цалі (132-мм) па дзве ў двух вежах. У 1933 годзе субмарыну вывелі ў рэзерв, а ў 1935 і зусім спісалі.
Францыя
Адзіным падводным крэйсерам Францыі ў гэты перыяд стаў падводны гігант «Сюркуф», пабудаваны ў 1934 годзе, які меў водазмяшчэнне ў 3250/4000 тон і які нёс 2 8-цалевыя (203-мм) артылерыйскія гарматы. Карабель загінуў у 1942 годзе, пратаранены сухагрузам непадалёк ад Панамскага канала. Баявых поспехаў ён так і не дасягнуў.
Германія
У адпаведнасці з распрацаванай у 1930-х гадах у Германіі караблебудаўнічай праграмай, больш вядомай як план «Z», у рамках будаўніцтва падводнага флоту меркавалася стварэнне падводных крэйсераў водазмяшчэннем да 2500 тон, прызначаных для дзеяння на аддаленых камунікацыях праціўніка. Пачатак Другой сусветнай вайны сарваў выкананне гэтага плана, таму на далёкіх камунікацыях дзейнічалі дапаможныя крэйсеры, пераабсталяваныя з гандлёвых судоў, а таксама акіянскія субмарыны тыпу IX, мелі водазмяшчэнне ад 1200 да 2000 тон у залежнасці ад падсерыі. У нямецкім падводным караблебудаванні таго перыяду стаўка рабілася на такія характарыстыкі, як манеўранасць, хуткасць экстранага апускання, хуткасць надводнага поўнага ходу, далёкасць плавання. Артылерыйскае ўзбраенне крэйсерскіх субмарын было прадстаўлена адной 105-мм гарматай і зенітнымі аўтаматычнымі гарматамі калібру 20 або 40 мм, асноўным узбраеннем былі тарпеды.
Акрамя акіянскіх субмарын была пабудавана серыя падводных мінных загараджальнікаў, якія мелі водазмяшчэнне да 2500 тон і перавозілі 66 вялікіх мін.
Дзеянні крэйсерскіх падлодак Германіі былі накіроўваны, ў першую чаргу, супраць суднаходства Вялікабрытаніі і саюзнікаў, а ў канцы вайны акіянскія субмарыны ўжываліся ў якасці транспартных для абмену стратэгічнымі відамі сыравіны з Японіяй.
Да канца вайны былі сканструяваныя і ўкаранёныя ў серыйную вытворчасць акіянскія «электралодкі» тыпу XXI. Яны з’яўляліся рэвалюцыйнымі для таго часу караблямі, аднак прыняць актыўны ўдзел у баявых дзеяннях яны не паспелі.
СССР
Асноўным метадам выкарыстання падводных лодак СССР у Другой сусветнай вайне з’яўляўся пазіцыйны, таму падводныя крэйсеры ў СССР былі прадстаўлены толькі нешматлікай серыяй падводных лодак тыпу «К», якія мелі водазмяшчэнне ў 2500 тон, высокую надводную хуткасць, 10 тарпедных апаратаў, 20 мін тыпу ЭП у спецыяльнай шахце-баластнай цыстэрны і 2x100-мм гарматы Б-24ПЛ. Меркаваўшыся перавод часткі лодак на Ціхаакіянскі флот ажыццяўлёны не быў, таму шэсць лодак даволі паспяхова ўжываліся на Паўночным флоце, пяць лодак ваявалі на нязручнай для гэтых вялікіх караблёў Балтыцы, адна лодка так і не была дабудавана. Лодкі рабілі мінныя пастаноўкі, выходзілі ў тарпедныя атакі, дасягнулі параўнальна вялікіх поспехаў артылерыяй. К-21 (Лунін) здолела выйсці ў атаку на германскі лінкор «Цірпіц». Вынік — зрыў атакі на канвой PQ17. (PQ17 быў атакаваны выключна Люфтвафэ і падводным флотам.)
ЗША
Амерыканскія лодкі вялі неабмежаваную падводную вайну супраць японскіх караблёў, дасягаючы вялікіх поспехаў на расцягнутых камунікацыях, злучаючых японскія астравы з Кітаем і Індакітай. Найбольшыя страты Японіі прыйшліся на танкерны флот — дэфіцыт сродкаў для перавозкі паліва Японія адчувала на сабе на працягу ўсёй вайны. Акрамя таго, значныя перамогі былі дасягнуты ў барацьбе з буйнымі баявымі караблямі японскіх ВМС.
Японія
Крэйсерскія падводныя лодкі складалі значную частку японскага флоту. Адмова ад вайны супраць гандлёвага флоту праціўніка азначала пераважнае ўжыванне субмарын ў мэтах разведкі і ў наступальных аперацыях для нападзення на надводныя ваенныя караблі праціўніка. Японія — адзіная дзяржава, якая мела ў складзе ваеннага флоту падводныя авіяносцы, многія з якіх прадстаўлялі сабой крэйсерскія субмарыны з адным самалётам, рэзка паляпшаючым разведвальныя магчымасці карабля. Часта, у тым ліку і пры атацы на Пёрл-Харбар, крэйсерскія субмарыны выкарыстоўваліся ў якасці буксіроўшчыкаў для міні-падлодак, аднак істотных вынікаў у падобных аперацыях дасягнута не было. У канцы вайны крэйсерскія лодкі выкарыстоўваліся ў якасці носьбітаў кайтэнаў — чалавекакіруемых тарпед. Пераўзыходзячы амерыканцаў у частцы тарпеднай зброі і аптычных прыбораў, японскія лодкі саступалі ім па ўмовах заселенасці і якасці радараў. Гідра- і радыёлакатары з’явіліся на японскіх лодках толькі пад канец вайны і не маглі канкураваць з сучаснай ім амерыканскай тэхнікай.
Сучасныя падводныя крэйсеры
Часам тэрмін падводны крэйсер выкарыстоўваецца ў адносінах да лодак класа ПЛАРК у кантэксце «атамны падводны ракетны крэйсер».
Падводныя крэйсеры ў літаратуры і кіно
Праекты падводных крэйсераў з артылерыйскім узбраеннем, , і французскай падлодкі Сюркуф паслужылі крыніцамі натхнення для зброі дызельпанку.
Буда-Кашалёўскі сельсавет
Буда-Кашалё́ўскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Буда-Кашалёўскага раёна Гомельскай вобласці. Цэнтр — вёска Буда-Кашалёва.
Гісторыя
Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Буда-Кашалёўскага раёна Бабруйскай акругі БССР. З 27 кастрычніка 1927 года ў складзе Гомельскай акругі. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Буда-Кашалёўскім раёне Беларускай ССР. З 20 лютага 1938 года ў складзе Гомельскай вобласці. 27 верасня 1938 года скасаваны ў сувязі з утварэннем Буда-Кашалёўскага пассавета.
Віцьба
Ві́цьба — рака Беларусі, ў Віцебскім раёне Віцебскай вобласці, левы прыток ракі Заходняя Дзвіна.
Назва
Назва балцкага паходжання. Найраней засведчаная форма «Відба» дае падставы аднавіць стадыі эвалюцыі гідроніма ў часе: Відба < *Vid-ъp- < *Vid-up-. Назва Віцебска пайшла ад словазлучэння тыпу *Vid-ъp-ьskъ gorodъ.
Адпачатная назва ракі адпавядае літоўскім гідронімам тыпу Vid-upė, Vid-upis (літ. upė «рака»), іх у Літве налічваецца больш за дзесяць. Корань Vid- таксама ў назвах літоўскіх рэк Vidauja, Videnis, Vidinkstas.
Першая аснова ў гэтай двухасноўнай назве звязаная з літоўскім vidus «сярэдзіна», viduje «пасярод». Далей да індаеўрапейскага *ṷidh- «адасабляць».
Утварэнне такіх гідронімаў было матываванае семантыкай «працярэблівання» рэчышчам ракі сабе шляху паміж берагоў. Блізкую семантыку маюць дняпроўскія гідронімы тыпу Бася, Беседзь, Бестань (ад літоўскага besti, bastyti «утыкаць; капаць, пракопваць»).
За межамі цяперашняй Беларусі такога ж паходжання, што і Віцьба, назвы возера (> Відзьбіна > Віцьбіна) каля вярхоўяў Дзвіны, ракі  (> Выцебець) на Верхнім Павоччы. Назва Віцебеці ўтвораная так жа сама, як і назва яе прытока ракі (звязана з літоўскім keroti «разрастацца, разгаліноўвацца», як Карма з kermėti «нарастаць; абрастаць»). Сувязь з vidus пацвярджае суседства возера Відбіна з возерам Сярэдняе, а ракі Віцебець — з ракой Сярэдняя.
Значэнне назвы Віцьба можна прыблізна перадаць як «Сярэдзінная (рака)», рака, што працярэбіла сабе шлях паміж берагамі.
Ёсць і іншая версія паходжання назвы Віцьба, ад паняцця «віць» — вільготнае месца, багна — у спалучэнні з фармантам -ба, што надае прыналежнасць да месца. Іншая версія выводзіла назву ад лукавін, паміж якімі яна мусіла «віцца».
Гідраграфія
Даўжыня ракі — 33 км. Пачынаецца за 3 км на паўднёвы ўсход ад вёскі Паддуб’е, цячэ ў межах паўночна-заходніх схілаў Віцебскага ўзвышша. Асноўныя прытокі: Горнаўка (злева) і Сільніца (справа). У ніжнім цячэнні на працягу 5 км цячэ ў межах Віцебска, дзе і ўпадае ў Заходнюю Дзвіну. У сутоках, паводле Віцебскага летапісу, у 974 годзе быў заснаваны горад. Назва ракі і дала найменне гораду.
У пойме ракі вадасховішча Тулава. У басейне ракі знаходзяцца азёры Абухаўскае і Талыні.
Бельскае (Смаленская вобласць)
Бельскае (Бельское) — вёска ў Руднянскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Панізоўскага сельскага паселішча. Насельніцтва — 3 жыхары (2007). Размешчана ў заходняй частцы вобласці за 33 км на поўнач ад Рудні, за 22 км на захад ад аўтадарогі Смаленск — Невель, на беразе ракі Рутавеч. За 34 км на поўдзень ад вёскі размешчана чыгуначная станцыя Рудня на лініі Смаленск — Віцебск.
Гісторыя
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай вёска абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР.
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупавана нямецкімі войскамі ў ліпені 1941 года, вызвалена ў кастрычніку 1943 года.
Яўсей Сцяпанавіч Канчар
Яўсей Сцяпанавіч Канчар (, вёска Сяўкі, Рэчыцкі павет, Мінская губерня, цяпер, Гомельская вобласць — ) — беларускі палітычны дзеяч, гісторык, публіцыст, вучоны ў галіне эканамічнай геаграфіі.
Біяграфія
Скончыў Мар'інагорскае земляробчае вучылішча (1902), вучыўся ў Санкт-Пецярбургу на Вышэйшых сельскагаспадарчых курсах (Агранамічным інстытуце, 1910-14), скончыў Петраградскую сельскагаспадарчую акадэмію (1922). 3 1902 у Тыфлісе, за ўдзел у рэвалюцыйным руху ў 1906 арыштаваны, у 1908 апраўданы судом. 3 1910 у Пецярбургу, далучыўся да кааперацыйнага руху, супрацоўнік Пецярбургскага камітэта сельскіх таварыстваў. Аўтар дапаможнікаў па кааперацыі («Кіраўнідгва па сельскай кааперацыі», 1913).
Пасля Лютаўскай рэвалюцыі ўвайшоў у беларускі нацыянальны рух, быў сябрам Беларускага нацыянальнага камітэта (Мінск), у красавіку 1917 выйшаў з яго. 3 лістапада 1917 старшыня Беларускага абласнога камітэта пры Усерасійскім савеце сялянскіх дэпутатаў, адзін з арганізатараў Усебеларускага з'езда 1917. Загадчык навукова-статыстычнага аддзела Беларускага нацыянальнага камісарыяту, старшыня Беларускага вольна-эканамічнага таварыства. Выдаў зборнік «Беларускае нацыянальнае пытанне», друкаваўся ў газ. «Дзянніца», час. «Чырвоны шлях». У 1918 выдаў у Белнацкаме нарыс «З гісторыі грамадскіх, нацыянальных і рэвалюцыйных рухаў беларусаў. Частка II. Гісторыя ўзнікнення і дзейнасць арганізацый. Выпуск першы: Беларускі абласны камітэт — 1-ы Усебеларускі з'езд», які ў далейшым быў, відаць, канфіскаваны з бібліятэк і знішчаны.
У справе беларускага пытання крытыкаваў як пазіцыі бальшавікоў як праціўнікаў нацыянальнага руху, так і кіраўнікоў Беларускай рады з іх паспешным абвяшчэннем БНР.
Аўтар эканамічнай геаграфіі БССР (1923, прапаноўвалася выд-ву «Савецкая Беларусь»). У канцы 1960-х гадоў прапаноўваў свой удзел у працы выд-ва «Беларуская энцыклапедыя» і час. «Полымя», але не атрымаў згоды.
Асабісты архіў Я. Канчара зберагаецца ў Нацыянальным архіве Рэспублікі Беларусь.
Днепрык (рака)
Днепрык — рака ў Рэчыцкім раёне Гомельскай вобласці, левы прыток ракі Ведрыч. Даўжыня 19,6 км. Плошча вадазбору 118 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,7 ‰. Пачынаецца за 1,8 км на паўночны ўсход ад вёскі Валадарск, вусце на паўднёвай ускраіне вёскі Дземяхі. Рэчышча каналізаванае на ўсім працягу. Цячэ пераважна забалочаным лесам. Асноўныя прытокі — рака Шыбенка, канава Крапіўня (праваруч).
IC 5342
IC 5342 — галактыка тыпу E (эліптычная галактыка) ў сузор'і Пегас.
Гэты аб'ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Шчарбы
Назву Шчарбы́ маюць:
NGC 2731
NGC 2731 (іншыя абазначэнні — UGC 4741, MCG 2-23-21, ZWG 33.48, ZWG 61.45, IRAS08594+0829, PGC 25376) — спіральная галактыка (Sc) ў сузор’і Рак.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Енбекшыльдэрскае
Енбекшыльдэрскае — сяло ў раёне Біржан сал Акмолінскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад Енбекшыльдэрскай сельскай акругі. Код КАТА — 114537100.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 513 чалавекі (251 мужчына і 262 жанчыны). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 514 чалавек (261 мужчына і 253 жанчыны).
Крапівінка
Крапівінка — рака ў Рэчыцкім раёне Гомельскай вобласці, правы прыток ракі Бярэзіны. Даўжыня 12,5 км. Пачынаецца за 1,5 км на поўдзень ад вёскі Балашаўка, вусце за 1,2 км на паўночны захад ад пасёлка Гагалі. Рэчышча каналізаванае на ўсім працягу.
Паўустаў
Паўуста́ў — тып кірылічнага пісьма. Выпрацаваўся ў выніку паскарэння працэсу пісання на аснове ўстава і адрозніваўся ад яго меншай геаметрычнасцю пісьма, драбнейшымі літарамі і значна большай колькасцю скарачэнняў.
Ужываўся ў паўднёва-славянскай (з канца 13 ст.) і ўсходне-славянскай (з канца 14 ст.) пісьменнасці на пергаменце і паперы. У старабеларускай пісьменнасці, як і ў іншых усходне-славянскіх, меў 2 разнавіднасці — старэйшы і малодшы. Старэйшы паўустаў, блізкі да ўстава, ужываўся ў справаводстве, граматах канца 14 — 1-й пал. 15 ст. Малодшы паўустаў паралельна са скорапісам выкарыстоўваўся пераважна ў кнігах рэлігійнага і свецкага зместу 2-й пал. 15—16 ст., зрэдку 17 ст. («Чэцця» 1489, перакладныя аповесці «Александрыя», «Аповесць пра трох каралёў» 15 ст., Нікіфараўскі, Акадэмічны, Віленскі, Супрасльскі летапісы 15 — пач. 16 ст., «Гісторыя пра Трою», «Псалтыр», «Арыстоцелева брама» 16 ст., «Хранограф» 17 ст. і інш.). У параўнанні са старэйшым паўуставам у малодшым паўуставе словы пісаліся асобна (акрамя прыназоўнікаў і злучнікаў, літары мелі больш скарапісных элементаў, пашырылася напісанне слоў ці іх частак над радком, пачала выкарыстоўвацца вязь. Шырока ўжываліся надрадковыя знакі, сталі больш разнастайнымі знакі прыпынку.
Паўустаў паслужыў узорам для шрыфтоў у выданнях Ф. Скарыны, С. Буднага, В. Цяпінскага.
Майская рэвалюцыя
Майская рэвалюцыя (Revolución de Mayo) — шэраг палітычных і грамадскіх падзей, якія адбыліся ў Буэнас-Айрэсе віцэ-каралеўства Рыа-дэ-ла-Плата ў маі 1810 года, якія прывялі да адхілення віцэ-караля Сіснераса. Гэтыя падзеі былі арганізаваны арыстакратамі Буэнас-Айрэса, якія мелі іспанскае паходжанне, але былі незадаволенымі палітыкай кароны ў рэгіёне. Падзеі не выклікалі вялікага гвалту і не пацягнулі шырокага супрацьстаяння, але тэрмін рэвалюцыя да іх пачалі прымяняць зыходзячы з аргенцінскай гістарыяграфіі для пазначэння пачатку працэсу, які прывёў да незалежнасці Аргенціны, якая была афіцыйна абвешчаная 9 ліпеня 1816 года.
Перадумовы
Дэкларацыя незалежнасці ЗША 1776 года паказала, што амерыканскія калоніі могуць заваяваць незалежнасць. З-за Вялікай французскай рэвалюцыі 1789 года атрымалі распаўсюджванне ідэі дэмакратычнага кіравання. Лозунг "Свабода, роўнасць, братэрства" быў вельмі папулярны ў тагачаснай моладзі іспанскіх калоній, як і іншыя ліберальныя ідэі.
25 мая 1809 года рэвалюцыя зрынула губернатара Каралеўскай аудыенсіі Чаракас (цяпер Балівія). 16 ліпеня ў горадзе Ла-Пас іншы рэвалюцыйны рух звергнуў губернатара і біскупа Ла-Паса, стварыўшы часовы парламент і абвясціўшы незалежнасць. Пасля рэвалюцыя была жорстка падаўленая іспанскімі войскамі.
Рэвалюцыя
18 мая 1810 года ў Буэнас-Айрэсе стала вядома, што Севільская хунта звергнута, а Іспанія акупаваная французамі. Легітымнасьць віцэ-караля Бальтасара Ідальга дэ Сіснераса апынулася пад пытаннем. 22 мая было праведзена адкрытае пасяджэнне муніцыпальнага савета Буэнас-Айрэса, які раніцай 23 мая вынес рашэнне, згодна з якім Сіснерас павінен быў сысці ў адстаўку і перадаць усе паўнамоцтвы муніцыпалітэту для стварэння парламента.
24 мая Сіснерас быў названы часовым прэзідэнтам і галоўнакамандуючым войскаў, што выклікала абурэнне народа, якое вылілася ў пратэсты на цэнтральнай плошчы Буэнас-Айрэса і паўстанне арміі. 25 мая была абвешчана аб канчатковай адстаўцы віцэ-караля і фарміраванні часовага ўрадавага органа - Першай хунты, якая мела наступны склад:
У той жа дзень у правінцыю быў накіраваны цыркуляр, у якім была просьба даслаць сваіх дэпутатаў. За выключэннем Кордавы, усе гарады, якія цяпер уваходзяць у склад Аргенціны, падтрымалі Майскую рэвалюцыю. Разам з дэпутатамі ад іншых правінцый краіны Першая хунта 18 снежня стварыла Вялікую хунту - парламент Аб'яднаных правінцый Рыа-дэ-ла-Платы.
Хоць 25 мая была фактычна звергнута ўлада Іспаніі, у палітычных мэтах Першая хунта афіцыйна не аб'яўляла незалежнасці да 1816 года.
Аляксандр Міхайлавіч Мядзведзеў
Аляксандр Міхайлавіч Мядзведзеў (нар. 7 лютага 1960, Мінск) — беларускі археолаг. Кандыдат гістарычных навук (1991), дацэнт (2001).
Біяграфія
Скончыў БДУ у 1984 г. Навучаўся ў 1987—1990 гадах у аспірантуры пры Інстытуце археалогіі АН СССР. У 1991 г. абараніў дысертацыю кандыдата гісторычных навук па тэме «Беларускае Панямонне ў раннім жалезным веку (1 тыс. да н.э. — 5 ст.н.э.)» (навуковы кіраўнік — В. В. Сядоў).
З 1980 г. працуе ў Інстытуце гісторыі НАН Беларусі. У 2001 г. — прысвоена вучонае званне дацэнт. У 2006—2013 гг. — знаходзіўся на пасадзе загадчыка аддзела; 2013—2016 гг. — загадчык аддзела першабытнай археалогіі, 2016—2019 гг. — загадчык аддзела археалогii першабытнага грамадства, з 10 чэрвеня 2019 г. — старшы навуковы супрацоўнік таго ж аддзела.
Навуковая дзейнасць
Даследуе праблемы паходжання беларускага этнасу, этнакультурныя працэсы ў жалезным веку і раннім сярэднявеччы. Праводзіў раскопкі помнікаў жалезнага веку і сярэднявечча. Выконвае працы па гаспадарчых дамовах.
Аўтар 85 навуковых выданняў (у тым ліку 3 манаграфіі, 7 раздзелаў у каллектыўных працах).
Ігар Васільевіч Ляшэнка
І́гар Васі́льевіч Ляшэ́нка (нар., г. Ачамчыра, , Грузінская ССР) — беларускі дзяржаўны дзеяч. Намеснік Прэм’ер-міністра Рэспублікі Беларусь (2018—2020). Генеральны дырэктар ААТ «Гродна Азот» (з 2021).
Біяграфія
Нарадзіўся 5 лістапада 1974 года ў г. Ачамчыра Абхазскай АССР Грузінскай ССР.
У 1996 годзе скончыў эканамічны факультэт Гомельскага дзяржаўнага ўніверсітэта.
Са студзеня 1997 года працаваў на Гомельскім хімічным заводзе. Займаў пасаду інжынера аддзела маркетынгу, затым начальніка планава-эканамічнага аддзела. У 2006 годзе ўзначаліў хімзавод.
10 верасня 2013 года быў прызначаны першым намеснікам старшыні, а 28 ліпеня 2014 года — старшынёй канцэрна «Белнафтахім».
З мая 2020 года Ляшэнка кіраваў прадстаўніцтвам «Гомельтранснафта Дружба» ў Мінску.
26 студзеня 2021 года прызначаны генеральным дырэктарам ААТ «Гродна Азот».
Санкцыі ЗША
9 жніўня 2021 года Ляшэнка як дырэктар ААТ «Гродна Азот», прадпрыемства канцэрна «Белнафтахім», якое належыць або кантралюецца Аляксандрам Лукашэнкам, быў уключаны ў санкцыйны спіс спецыяльна прызначаных грамадзян і заблакіраваных асоб ЗША.
Рынат Файзрахманавіч Дасаеў
Рынат Файзрахманавіч Дасаеў (Рина́т Файзрахма́нович Даса́ев; нар., ) — савецкі футбольны брамнік. Заслужаны майстар спорту СССР (1988). Сярэбраны прызёр чэмпіянату Еўропы 1988 года. Бронзавы прызёр Алімпійскіх гульняў 1980 года. Чэмпіён СССР 1979, 1987. Уключаны ў спіс ФІФА 100. Уладальнік прыза «Найлепшы брамнік свету» (1988 год).
Фара Вітаўта (Гродна)
Касцёл Найсвяцейшай Панны Марыі, таксама вядомы як Фара Вітаўта — каталіцкі храм у Гродна, пабудаваны ў канцы XIV ст. у гатычным стылі. Неаднаразова перабудоўваўся. Узарваны ў 1961 годзе.
Драўляны храм
Збудаваны Вітаўтам драўляны фарны касцёл размяшчаўся на заходнім баку Старога рынка ля вуліцы Замкавай. Яго выгляд вядомы дзякуючы гравюры Адэльгаўзена і Цюнта.
Мураваны храм
У 1584—1587 гадах побач з драўляным храмам па ініцыятыве караля Стэфана Баторыя быў узведзены велічны мураваны касцёл. Праўдападобна, архітэктарамі з’яўляліся езуіт Джавані Марыя Бернардоні і прыдворны архітэктар Юзаф Ройтэн, а будаўнічымі працамі кіраваў Антоній Дзікрап.
На гравюры Тамаша Макоўскага 1600 года паказаны выгляд храма. Маньерыстычны будынак з моцнымі гатычнымі рысамі стаяў на пагорку ля рыначнай плошчы, да якой быў звернуты апсідай. Трохнефны васьміслуповы храм з гранёнай апсідай прэзбітэрыя і сакрыстыяй з паўночнага боку быў накрыты высокім спічастым дахам, што ўласціва готыцы. Нефы храма былі перакрыты крыжовымі скляпеннямі, пры чым цэнтральны быў крыху вышэй за бакавыя. Вышынную дынаміку храма падкрэслівала шматярусная вежа на галоўным фасадзе з фігурным завяршэннем. Вонкавыя сцены кафалікона ўмацаваны контрфорсамі ў выглядзе пілястраў між якімі перакінуты лучковыя аркі, якія разам з контрфорсамі ўтварылі сваеасаблівую рэнесансную аркаду. Вокны храма мелі стральчатую форму, што ўласціва архітэктуры готыкі.
Некаторыя паверхі вежы мелі баявыя байніцы, што, верагодна, з’яўляецца ўплывам моцнай традыцыі абарончага храмабудаўніцтва ў Вялікім Княстве Літоўскім.
Перабудова пад царкву
Другая рэканструкцыя пасля моцнага пажару 1892 года амаль да непазнавальнасці змяніла храм. Храм быў адбудаваны ў псеўдарускім стылі па праекце М. М. Чагіна. Над дахам паўстала кампазіцыя з пяці вежачак з цыбулепадобным завяршэннем, вежа пераўтворана ў званіцу з шатровым дахам, фасады былі апрацаваны элементамі псеўдарускага стылю: какошнікамі, броўкамі, парэбрыкам і г.д.