cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Формула-1 у сезоне 2013
Дакладна вызначаныя ўдзельнікі: каманды і пілоты
Наступныя каманды і кіроўцы падпісалі ўсе пагадненні і дамовы для ўдзелу ў Чэмпіянаце, а таксама спецыяльнае Пагадненне паміж Міжнароднай Аўтамабільнай Федэрацыяй (FIA), Асацыяцыяй Каманд Формулы Адзін (FOTA) і Адміністрацыяй Формулы-1.
30 лістапада 2012 года FIA апублікавала папярэдні спіс удзельнікаў да сезона 2013:
Змены з камандамі
Каманда HRT F1 была выстаўлена на продаж у лістападзе 2012 года сваім уладальнікам Thesan Capital. Гэта было выклікана неабходнасцю знайсці пакупніка да 30 лістапада, каб паспець заплаціць уступны ўнёсак за ўдзел у сезоне 2013. Thesan Capital не змаглі знайсці пакупніка ў час, і каманда была выключана са спісу ўдзельнікаў на 2013 год. Неўзабаве было паведамлена пра ліквідацыю каманды.
Змены ў спісе пілотаў
Чэмпіён свету 2008 года Льюіс Хэмілтан падпісаў кантракт з камандай Mercedes AMG Petronas F1 Team пасля таго, як сяміразовы чэмпіён свету Міхаэль Шумахер вырашыў скончыць сваю кар'еру ў Формуле-1. Кантракт з Хэмілтанам быў падпісаны на тры гады. На гэтым скончылася чатырнаццацігадовае супрацоўніцтва Хэмілтана з камандай McLaren Mercedes. Хэмілтан матываваў свой сыход з McLaren Mercedes жаданнем знайсці для сябе новы стымул. Ідэя знайсці перспектыўную каманду, якую можна пабудаваць вакол сябе для паспяховага выніку, пераўзышла жаданне заставацца ў больш паспяховай камандзе.
Пасля зыходу Хэмілтана McLaren Mercedes выбрала Серхіа Перэса напарнікам для Джэнсана Батана. Перэс, як пілот, быў выгадаваны ў Акадэміі Ферары і з'яўляўся адным з прэтэндэнтаў на месца ў Scuderia Ferrari, як толькі месца аднаго з пілотаў будзе вольным. У сваіх заявах з нагоды пераходу ў McLaren Mercedes Перэс прызнаўся, што хоць ён і вёў перамовы з Ferrari наконт будучай кар'еры ў гэтай камандзе, ён ніколі не ўспрымаў магчымасць выступлення за італьянскую каманду рэалістычна.
Ніка Хюлькенберг, не гледзячы на трохгадовую дамоўленасць з Force India, падпісаную ў 2012 годзе, пакідае каманду, каб заняць вольнае месца ў Sauber. Напарнікам Хюльгенберга будзе былы тэст-пілот Sauber і ўдзельнік GP2 Series Эстэбан Гуцьерэс. Пасля з'яўлення Хюлькенберга і Гуцьеррэса ў камандзе, свайго месца пазбавіўся японскі пілот Камуі Кабаясі, які да гэтага правёў за Sauber тры сезоны ў якасці асноўнага пілота. Месца Хюлькенберга ў камандзе атрымаў нямецкі пілот Адрыян Зуціл, які ўжо выступаў за Force India ў сезонах 2008—2011 гадоў.
Williams замяніў Бруна Сену на свайго тэст-пілота Вальтэры Ботаса. Дагэтуль, Ботас рэгулярна з'яўляўся за рулём балідаў Williams падчас пятнічных сесій у сезоне 2012. Бруна Сена сышоў у чэмпіянат па гонках на цягавітасць.
Шарль Пік перайшоў з Marussia ў Caterham, дзе далучыўся да дэбютанта Формулы-1 Г'еда ван дэр Гардэ. У мінулым Пік і ван дэр Гардэ былі напарнікамі па выступленні за Barwa Addax у серыі GP2 пакуль Піка не забралі ў Marussia. Такім чынам Пік і ван дэр Гардэ замянілі Хейкі Кавалайнена і Віталя Пятрова на месцах асноўных пілотаў каманды Caterham.
Макс Чылтан, яшчэ адзін дэбютант Формулы-1, будзе выступаць у сезоне 2013 за каманду Marussia. Планавалася, што Чылтан далучыцца да нямецкага пілота каманды Ціма Глока, але апошні аб'явіў аб сваім рашэнні пакінуць Marussia. На месца Глока быў падпісаны ўладальнік другога месца ў серыі GP2 2012 года Луіш Разія. Неўзабаве, спонсары Разіі прыпынілі выплаты камандзе з прапановай спыніць яго тэставыя сесіі, што прывяло да скасавання кантракта Луіша Разіі з Marussia праз 23 дні пасля яго падпісання. Месца Разіі заняў Жуль Б'яншы.
Разам з ліквідацыяй каманды HRT F1 свае месцы ў Формуле-1 згубілі Педра дэ ла Роза і Нараін Карцікеян. Дэ ла Роза пазней далучыўся да Ferrari ў якасці тэсціроўшчыка гоначнага сімулятара.
Кімі Райканен не змог удзельнічаць у апошніх этапах Гран-Пры ЗША і Гран-Пры Бразіліі з-за праблем са спіной. Так як пілоту каманды Lotus тэрмінова патрабавалася хірургічная аперацыя, яго месца за рулём баліда заняў Хейкі Кавалайнен.
Каляндар
Наступныя дзевятнаццаць гонак павінны быць праведзены ў сезоне 2013 паводле падпісаных пагадненняў. Уладальнік Формулы-1 Берні Эклстоўн не аднойчы падкрэсліваў, што дваццаць гонак у сезоне — гэта той ліміт, які дазволіць камандам і пілотам нармальна працаваць.
На Гран-пры Венгрыі 2012 года Эклстоўн пацвердзіў, што каляндар 2013 года будзе складацца з 20 гонак. Папярэдні каляндар быў апублікаваны падчас Гран-пры Сінгапура і зацверджаны Радай Сусветнага Аўтаспорту FIA 28 верасня 2012 года.
Напачатку ў календары павінна было быць 20 гонак разам з дэбютным Гран-пры Амерыкі, які планавалася правесці па вуліцах Ню-Ёрка і Уіхокена. Але неўзабаве Гран-пры быў выдалены з календара, у якім засталося дзевятнаццаць гонак. У лютым 2013 Берні Эклстоўн аб'явіў аб немагчымасці знайсці замену для Гран-пры Амерыкі. Такім чынам у спісе засталося 19 гонак.
Пазіцыі пілотаў
Схема размеркавання ачкоў згодна з пазіцыяй у гонцы.
Кваліфікацыйныя дуэлі
Табліца ніжэй паказвае вынікі кваліфікацыйных сесій з пункту процістаяння пілотаў адной каманды
Красны Луч (Сенненскі раён)
Кра́сны Луч (, Красный Луч) — вёска ў Сенненскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Багданаўскага сельсавета.
Да 20 мая 1960 года вёска знаходзілася ў адміністрацыйным падпарадкаванні Сенненскага гарсавета.
Уштаган (Мангістаўская вобласць)
Уштаган (Үштаған) — сяло ў Мангістаўскім раёне Мангістаўскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад Акцюбінскай сельскай акругі.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 1552 чалавекі (786 мужчын і 766 жанчын). Паводле дадзеных перепісу 2009 года, у сяле пражывалі 1325 чалавек (690 мужчын і 635 жанчын).
Тайкуры
Тайкуры (Тайкури́) — вёска ў Ровенскім раёне Ровенскай вобласці Украіны.
Машок (прыпыначны пункт)
Машо́к (, Мошок)  — прыпыначны пункт Гомельскага аддзялення Беларускай чыгункі ў Добрушскім раёне Гомельскай вобласці. Размешчаны за 0,8 км на поўдзень ад вёскі Дубраўка; на лініі Церахоўка — Кругавец, паміж прыпыначным пунктам Красная Буда і прыпыначным пунктам Лук'янаўка.
Кусье-Аляксандраўскі
Кусье-Аляксандраўскі (Кусье-Александровский) — пасёлак гарадскога тыпу ў Горназаводскім раёне Пермскага края Расіі. Насельніцтва — 1592 чал. (2021). Кусье-Аляксандраўскі размешчаны ў горнай, лясістай мясцовасці Сярэдняга Урала, на рацэ Койва, на абодвух берагах. Адлегласць да бліжэйшай чыгуначнай станцыі Пашыі — 16 кіламетраў.
Шампейн (Ілінойс)
Шампейн (Champaign) — горад у акрузе Шампейн, штат Ілінойс. Размешчаны за 217 км (135 міль) на поўдзень ад Чыкага і за 200 км на захад ад Індыянапаліса, штат Індыяна. Паводле перапісу насельніцтва ЗША 2010 года ў горадзе пражываюць 81 055 чалавекі (11-е месца сярод гарадоў штата).
Служба нацыянальных паркаў ЗША
Служба нацыянальных паркаў ЗША — федэральнае агенцтва ЗША, якое кіруе ўсімі нацыянальнымі паркамі, шматлікімі нацыянальнымі помнікамі, а таксама іншымі ахоўнымі і гістарычнымі аб'ектамі. Утворана 25 жніўня 1916 года актам кангрэса ЗША для аховы прыродных і гістарычных аб'ектаў, дзікай прыроды. Служба з'яўляецца аддзелам Міністэрства ўнутраных спраў ЗША.
Косцінскае (Пачынкаўскі раён)
Косцінскае (Костинское) — вёска ў Пачынкаўскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Шаталаўскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з ліпеня 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
З 28 снежня 2004 года па 1 студзеня 2019 у складзе Данькаўскага сельскага паселішча.
Эдуард Алберт
Эдуа́рд А́лберт (Eduard Albert;, Жамберк — , там жа) — славуты чэшскі хірург, публіцыст, папулярызатар чэшскай паэзіі, перакладчык і паэт.
Біяграфія
Эдуард Алберт нарадзіўся 20 студзеня 1841 года ў Жамберку (Багемія) у сям'і гадзіншчыка. Яго брат Францішак Алберт стаў вядомым чэшскім пісьменнікам.
Эдуард Алберт вывучаў медыцыну ў Венскім універсітэце, паспяхова скончыў курс у 1867 годзе. У 1873 быў назначаны прафесарам хірургічнай клінікі ў Інсбруку, а ў 1881 прафесарам хірургіі ў Вене. Ён меў уласную клініку, якая прыносіла яму значныя даходы.
Яго галоўныя працы адносяцца да хірургічнай дыягностыкі, да аператыўнай хірургіі і да механікі чалавечых суставаў.
Эдуард Алберт памёр у родным горадзе ў 1900 годзе. Пахаваны ў Вене.
Вушастая сава
Вушастая сава (Asio otus) — птушка з сямейства савіных.
Апісанне
Дастаткова буйная птушка, з «вушкамi». Даўжыня цела 33-39 см, размах крылаў 86-100 см. Палосы на сподзе са «стрэлкамi». Параўнальна стройны сілуэт, вочы аранжава-жоўтыя. Актыўная ўначы. У палёце «вушкi» непрыкметныя, крылы апускае далёка ўнiз. У час шлюбных палётаў часта лопае крыламi. Занепекоеная пры гняздзе крычыць непрыемным голасам, падобным на плач дзiцяцi.
Адрозніваецца ад балотнай савы вялікімі вушнымі пукамі, якія складаюцца з 6 пёраў, больш кароткім першым махавым пяром (карацей чацвёртага) і афарбоўкай. Агульны тон афарбоўкі — той жа, але цёмныя плямы верхняй боку цела не зліваюцца ў падоўжаныя палосы, як у балотнай савы, а стрыжневыя плямы на ніжнім баку цела выцягнутыя ў папярочным кірунку. Памеры цела тыя ж або крыху меншыя.
Пашырэнне
Вобласць яе гнездавання абдымае Галарктыку (акрамя поўначы і поўдня; лакальна сустракаецца ў Афрыцы — Эфіопія, Кенія, Дэмакратычная Рэспубліка Конга).
Звычайная вушастая сава жыве выключна ў лясах, аддаючы перавагу іглічнаму лесу замест чарналесся, бо тут яна меней прыкметная па сваёй афарбоўцы. Насяляе ўскрайкi высакастволых хваёвых і мяшаных лясоў, парослыя дрэвамі рачныя даліны, групы старых дрэў сярод палёў, паркі, старыя могілкі, сады. У Арменіі даходзіць да 2750 м, а на Цянь-Шані — да 3000 м. На Беларусі звычайны від.
Аселая ці качуючая, паўночныя еўрапейскія, азіяцкія і амерыканскія папуляцыі пералётныя. Месца зімовак: у межах гнездавога арэала, а таксама непасрэдна на поўдзень ад яго, даліна ніжняга Ніла.
Асаблівасці біялогіі
Займае старыя гнёзды іншых птушак, якія размяшчаюцца ў высокіх і густых кронах (часцей за ўсё пасля крумкачовых птушак, такіх як варона і сарока), часам гнёзды вавёрак. Гняздуе пад ветраломам, паміж каранямі дрэў, у дуплах, на вербах са зламанымі вяршалінамі. Займае і гнездавыя скрынкі.
Гняздо без высцілкі, як правіла размяшчаецца дастаткова высока, але вядомыя выпадкі выяўлення гнёздаў на вышыні ўсяго 1,5-2 метраў. Кладка (у канцы сакавіка і красавіка) звычайна з 4-5 шарападобных белых яец.
Андрыцкі
Андрыцкі (Andricki) — лужыцкае прозвішча.
Макаед
Макае́д — беларускае прозвішча.
IC 1256
IC 1256 — галактыка тыпу Sb (кампактная выцягнутая галактыка) у сузор’і Геркулес.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Вуглышчэ
Вуглышчэ (У́глище) — вёска ў Ровенскім раёне Ровенскай вобласці Украіны.
Міклаўш Андрыцкі
Міклаўш (Мікалаўс) Андрыцкі (Mikławš Andricki; 30 мая 1871, Паншвіц-Кукаў — 18 снежня 1908, Цытау, Саксонія) — каталіцкі святар, сербалужыцкі празаік, публіцыст, перакладчык, рэдактар часопіса «Łužica», дзеяч нацыянальнага руху лужыцкіх сербаў.
Біяграфія
У 1883-1886 навучаўся ў каталіцкай семінарыі Баўтцэна, у 1886-1895 — у Лужыцкай семінарыі ў Празе, у 1886-1892 — пражскай нямецкай гімназіі, у 1892-1895 вывучаў тэалогію. У 1895-1908 — служыў святаром. У перыяд навучання ў Празе быў членам студэнцкага гуртка «Сербаўка» пры Сербалужыцкай семінарыі.
Праціўнік германізацыі, адзін з самых актыўных младасербаў канца XIX стагоддзя. Член «Маціцы сербскай». У 1895 годзе арганізаваў XXI моладзевы летнік-фестываль для лужыцкіх гімназістаў пад назвай «Схадзаванка». У 1896-1904 гг. рэдагаваў часопіс младасербаў «Łužica», у 1903 — «Katolski Posoł», царкоўную газету лужыцкага таварыства Кірыла і Мяфодзія для лужычанаў-каталікоў у Верхняй Лужыцы
Творчасць
Адзін з лепшых стылістаў лужыцкай літаратуры. Аўтар многіх аднаактовых п'ес.
Напісаў першую біяграфію лужыцкага паэта Якуба Барт-Чышынскага.
Перакладаў з польскай і чэшскай моў творы Генрыка Сянкевіча, Яна Неруды, Алаіса Ірасека і інш.
Выкарыстоўваў псеўданімы: Альфа, Арыстарх, Дыксі, Handrij, IMPIGER, Лузан, Łužičan, Сілуан, Spectator, Wuj Łazowski.
Ражанка (пасёлак)
Ража́нка (, Рожанка) — пасёлак у Шчучынскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Ражанкаўскага сельсавета.
Андрэеўшчына (Сенненскі раён)
Андрэ́еўшчына (, Андреевщина) — вёска ў Сенненскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Багушэўскага сельсавета.
Да 20 мая 1960 года вёска знаходзілася ў адміністрацыйным падпарадкаванні Багушэўскага пассавета.
Осій Кардубскі
Осій Кардубскі (Όσιος Κορδούης, Osius Cordubensis)  — епіскап Кордаўскі (256—359), адыграў вялікую ролю ў царкоўным жыцці першай паловы IV стагоддзя. Ён быў спецыяльным пасланцам імператара Канстанціна ў Александрыю па супакаенні арыянскай ерасі, з’яўляўся актыўным удзельнікам Першага Усяленскага сабора і цэлага шэрагу памесных сабораў (быў старшынёй Сардыкійскага сабора).
Лічыцца адным з аўтараў Нікейскага Сімвала веры. З сачыненняў захаваліся толькі два ліста, да папы Юлія і да Канстанцыя, а сачыненне «De virginitate», пра якое згадвае Ісідор Севільскі, не знойдзена. Хоць творчая спадчына Осіі невяліка, каштоўнасць яго вельмі значная ў сілу непасрэднага ўдзелу аўтара ў найважнейшых царкоўных падзеях.
Арыянская спрэчка
Арыянская спрэчка — асноўны ўнутрыцаркоўны канфлікт IV стагоддзя, самы драматычны з усіх перанесеных хрысціянскай царквой да таго часу.
Прычынай рознагалоссяў стала розніца ў хрысталагічных гледжаннях александрыйскага прэсвітара Арыя і яго прыхільнікаў, якія стаялі на антытрынітарных пазіцыях, якія не прынялі рашэння Першага Нікейскага сабора з аднаго боку, і тых царкоўных дзеячаў, хто рашэнне гэтага сабора прыняў, з іншага. Кожны з бакоў канфлікту лічыў свой пункт гледжання адлюстраваннем «праваслаўнага» погляду царквы на разгляданае пытанне і асуджаў процілеглы на шматлікіх саборах. Больш таго, у гэты перыяд, калі шляхам спроб і памылак фармавалася само паняцце «праваслаўе», практычна кожны, уключаючы Пап і патрыярхаў, змяняў свой пункт гледжання. У XXI стагоддзі праваслаўная і каталіцкая цэрквы лічаць погляды Арыя і яго паслядоўнікаў ерэтычнымі, адпаведна, у гістарычнай літаратуры тэрмін «праваслаўныя», нягледзячы на некаторы анахранізм, ужываецца да яго праціўнікаў.
Спачатку Арый быў асуджаны епіскапам Александрыі Аляксандрам, а затым у 325 годзе на Першым Нікейскім саборы, на якім александрыйскі дыякан Апанас узначаліў праваслаўную партыю. Гэты сабор, праведзены пры падтрымцы імператара Канстанціна Вялікага, пастанавіў лічыць Ісуса Хрыста «адзінасутным» Богу Айцу, выкарыстоўваўшы для гэтага слова όμοούσίος. Выкарыстанне гэтага тэрміна, які раней шырока не ўжываўся, выклікала апазіцыю сярод кансерватыўна настроеных тэолагаў усходняй часткі Рымскай імперыі. Хоць Арый быў адпраўлены ў ссылку, арыянства засталося ўплывовай сілай, паколькі ўжо ў 328 годзе імператар змяніў сваю пазіцыю і дазволіў Арыю вярнуцца. Затым на працягу некалькіх гадоў шматлікія епіскапы-прыхільнікі рашэнняў, прынятых Нікейскім саборам, пад рознымі падставамі былі асуджаны і адпраўлены ў выгнанне. Сам Канстанцін фармальна не адмовіўся ад Нікейскага сімвала веры, але перад сваёй смерцю ў 337 годзе прыняў хрышчэнне ад епіскапа-арыяніна.
Апошнім рымскім імператарам, якія падтрымліваў арыянства, быў Валент II (364—378). Пасля яго смерці люты прыхільнік Нікейскага сімвала Феадосій I падтрымаў у 381 годзе Першы Канстанцінопальскі сабор, які канчаткова асудзіў арыянства як ерась.
Форт-Уэйн
Форт-Уэйн (Fort Wayne) — другі па велічыні горад на паўночным усходзе штата Індыяна, адміністрацыйны цэнтр акругі Ален у ЗША. Насельніцтва 253 691 чалавека (2010). Узнік у 1794 годзе на месцы паселішча Кекіёнга, традыцыйнай сталіцы індзейцаў маямі. Форт пабудаваны арміяй ЗША і названы ў гонар генерала Энтані Уэйна.
Качала (гміна)
Кача́ла (Koczała) — вясковая гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Члухоўскага павета Паморскага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Качале. Плошча гміны складае 223,39 км². Станам на 2012 год у гміне Качала пражывалі 3488 чалавек, шчыльнасць — 15,61 чал./км². Адміністрацыйна падзелена на 7 салецтваў.
Населеныя пункты
На тэрыторыі гміны размешчаны 29 населеных пунктаў.
Ягадаводства
Ягадаводства — гэта галіна сельскай гаспадаркі, якая займаецца вырошчваннем ягадных культур. Навука памалогія займаецца вывучэннем сартоў агароднінных і ягадных культур. Ягады — гэта шматнасенныя плады з мякаццю. Маюць высокую харчовую каштоўнасць і багаты вітамінавы склад.
Выкарыстанне
Ягадныя культуры шырока выкарыстоўваюць для вытворчасці сокаў, віна, сіропаў, кампотаў, сухафруктаў. Таксама актыўна ягады выкарыстоўваюць у фармакалогіі і касметалогіі. Карыстаюцца вялікім попытам і могуць даваць значны прыбытак сельскай гаспадарцы.
Культуры, якія вырошчваюць у ягадаводстве
Клубніцы — самая папулярная ягодная культура. Займае 50-60% плошчы ўсіх ягаднікаў.
Парэчкі займаюць 20-30% плошчы ягаднікаў. Вырошчваюць парэчкі чорныя і чырвоныя.
Агрэст — самая ураджайная ягодная культура. Займае 8-10% агульнай плошчы ягаднікаў.
Ягадныя культуры скараплодныя і могуць даваць дастаткова высокія ўраджаі. Якасны догляд ягадных культур дазваляе атрымліваць высокія ўраджаі і добрыя прыбыткі. Усе ягадныя культуры пачынаюць даваць плады праз 1-2 гады пасля пасадкі. Клубніцы даюць добрыя плады 5 гадоў, а астатнія культуры могуць плоданасіць 15-25 гадоў. Ягадныя культуры могуць разрастацца і займаць вялікую плошчу.
Дзем’яновіч
Дзем’яно́віч — беларускае прозвішча.
Зосіна
Назву Зо́сіна маюць:
Сфератэка
Сфератэка (Sphaerotheca) — род сумчатых грыбоў сямейства мучністарасяных.
Апісанне
Міцэлій паверхневы, павуціністы, лямцавы, ад шараватага да бурага колеру. Пладовыя целы (клейстатэцыі) цёмна-карычневыя, шарападобныя, утрымліваюць сумку з 6-8 спорамі. Сумкаспоры аднаклетачныя, эліпсоідныя, бясколерныя.
Пашыраны пераважна ў краінах з умераным кліматам.
Некаторыя віды
На Беларусі 8 відаў. Найбольш вядомыя прадстаўнікі роду ў Беларусі:
Іншыя віды: • 2
Мікалай Мікалаевіч Шыпаў
Мікалай Мікалаевіч Шыпаў (Николай Николаевич Шипов; 1802, Выяздная Слабада, Арзамаскі павет — сакавік 1882, Масква) — прыгонны селянін, расійскі прадпрымальнік, падарожнік, мемуарыст.
Гістарыяграфія
Асноўная крыніца пра жыццё Мікалая Шыпава — уласныя мемуары. Згадка пра Шыпава ёсць у працы Мікалая Шчагалькова «Исторические сведения о городе Арзамасе, собранные Николаем Щегольковым» (1911). Таксама згаданы мемуары Шыпава ў працы Сяргея Нікіціна «Источниковедение истории СССР» (М., 1940). Коратка пераказаны яны ў артыкуле Анатоля Аквілева «Малоизвестная повесть нижегородского крепостного крестьянина» у зборніку «Записки краеведов» за 1981 год, але без гістарычнага аналізу твора. Асобныя каментарыі мемуараў зрабіў Юрый Лотман у тэлевізійных «Беседах о русской культуре» (1986—1991), пазней іх сцэнарый апубліваны (2005). Біяграфія Мікалая Шыпава агулам і яго мемуары ў прыватнасці не былі аб’ектам даследванняў спецыялістаў.
Біяграфія
Нарадзіўся ў сям’і Мікалая Шыпава, прыгоннага селяніна Салтыковых. Паводле мемуараў, бацька «… быў добра заможны; займаўся гандлем быдлам… быў чалавек пісьменны, начытаны; быў шанаваны і паважаны». У 6-гадовым узросце хлопчыка аддалі вучыцца грамаце да мясцовага святара, чытаць ён навучыўся хутка, а пісаць толькі дарэформенных пісьмом.
Бацька Шыпаў, акрамя быдла, гандляваў салам, скурамі і пушным таварам. Усё збывалася ў асноўным у Маскве. Мікалай упершыню быў у Маскве па гандлёвых справах у красавіку 1816 года, застаў яшчэ сляды маскоўскага пажару 1812 года, яго ўразілі доўгія і звілістыя вуліцы, напоўненыя народам і павозкамі, вялікія высокія дамы, мноства цэркваў, Крэмль з саборамі, палацамі і палатамі, Іванаўскай званіцай з вялізным звонам побач.
Тагачасны гаспадар —, жыў у Санкт-Пецярбургу, летам у падмаскоўным маёнтку Сергіеўскім (цяпер урочышча Бярозкі калі в. Бурцава Ленінскага раёна), толькі зрэдку наведваў Выяздную Слабаду. Бацьку Шыпава часта прызначалі бурмістрам (памочнікам эканома), як чалавека паважанага ў сяле. Паводле мемуараў, пасада не падабалася ні бацьку, ні самому Мікалаю, бо гандлёвыя справы вымагалі частых ад’ездаў, а пасада — знаходжання ў Выяздной; таксама пры спагнанні чыншу адбываліся канфлікты і нажываліся ворагі.
У 1828 годзе бурмістрам прызначылі дваровага чалавека Тархава, які, паводле мемуараў Шыпава, вельмі не любіў іх сям’ю. Аднак, ці толькі ў «нелюбові» была прычына варожасці не вядома, напрыклад, Шчагалькоў пісаў, што «Мікалай Мікалаевіч… пайшоў насуперак, нагрубіў эканому, трапіў у няміласць…». Шыпавы тым годам страцілі 18 000 рублёў асігнацыямі, бо Тархаў пусціў чутку пра арышт іх маёмасці і крэдыт сярод купцоў знізіўся. Таксама Тархаў быццам прымушаў і падгаворваў некаторых сялян скардзіцца на бацьку Шыпава. Усе гэтыя звесткі вымагаюць хоць нейкай праверкі, бо мемуары толькі асабістае стаўленне аўтара да падзей. Старэйшы Шыпаў неўзабаве захварэў на вадзянку і памёр у 1830 годзе. Пасля гэтага Мікалай задумаўся збегчы.
За нейкія правіны Мікалай Шыпаў трапляе пад дамашні арышт, але 29 сакавіка 1831 года арышт адменены эканомам Рагузіным. Пры аглядзе двара, камор і свірнаў Шыпоў знайшоў замкі збітымі, а маёмасць раскрадзенай, ён падаў аб’яву ў земскі суд і паехаў у Санкт-Пецярбург да гаспадара, прапанаваў Салтыкову за сябе выкуп 25 000 рублёў асігнацыямі, але той адмовіўся. У снежні 1831 года Шыпаў пачаў падрыхтоўваць пабег. Паводле Шчагалькова, «…каб выратаваць сваю спіну… малады Шыпаў… вымушаны быў збегчы».
Шастакіў
Шастакіў (Шостаків) — вёска ў Ровенскім раёне Ровенскай вобласці Украіны.
Мікалай Мікалаевіч Шыпаў
Біяграфія
Неўзабаве бурмістр Тархаў зразумеў, што Шыпавы не паехалі па справах, а збеглі і паслаў на вышук селяніна Павельева, за злоў абяцана 1000 рублёў. Павельеў явіўся на кватэру Шыпава ў Ясах, але той з жонкай і дзецьмі паспеў схавацца. Некаторы час Шыпоў з сям’ёй, у 1833 годзе нарадзіўся сын Мікалай, хаваўся ў знаёмых скапцоў. Скапцы дасталі сям’і прускія пашпарты і напісалі рэкамендацыйны ліст да ігумена Пынгарацкага манастыра Канстанціна. Ігумен дастаў Шыпавым на прускіх пашпартах дазвол на праезд у Расію праз Аўстрыйскую імперыю і даў 4000 рублёў. Шыпаў з сям’ёй паехаў у Сучаву, дзе жыў каля месяца. Адтуль праз Сірэт у Чарнавіцы (Аўстрыйкая імперыя) і далей у Магілёў-на-Днястры (Расійская імперыя). Шыпаў узгадаў, што ў Сімферопалі жыве дзед жонкі Маркаў і накіраваўся туды, пражыўшы каля 2 тыдняў пазычыўшы ў Маркава 500 рублёў, паехаў у Херсон, потым у Бесарабію да аўстрыйскай мяжы, ледзь не сутыкнуў з Павельевым, які ехаў у Адэсу. З Бесарабіі накіраваўся ў Лубны Палтаўскай губерні, потым вырашыў ехаць на Каўказ. У Стаўрапалі атрымалі ў губернатара пашпарты для пражывання на Каўказе і паехалі ў Пяцігорск, дзе нанялі краму з кватэрай на год і з дазволу каменданта завялі гандаль прадуктамі.
Праз гандаль Шыпаў пазнаёміўся з сотнікам данскога палка Васілём Сухарукавым, паважаным чалавекам у Пяцігорску. Сухарукаў здымаў на Каўказе паштовыя станцыі, браў казённыя падрады і займаўся іншай камерцыйнай дзейнасцю, ён прапанаваў Шыпаву быць у сябе камісіянерам з жалаваннем 1000 рублёў асігнацыямі штогод. У 1836 годзе Шыпаў ужо гандляваў нафтай, здабываную ў ваколіцах Грознага. Лісты Шыпаву прыходзілі на імя Сухарукава, які адкрываў і чытаў іх, такім чынам летам 1837 года з аднаго ліста ён зразумеў, што Шыпаў беглы прыгонны і заявіў у паліцыю. Шыпава пасадзілі ў астрог, спачатку прысудзілі да ссылкі, затым прысуд змякчылі і ў красавіку 1839 года адправілі ў арзамасці астрог, потым, у канцы 1841 года вярнулі прыгоннага гаспадару.
У канцы 1843 года Шыпаў знайшоў у IX томе Зводу Законаў артыкул, што «крепостные люди, бывшие в плену у горских хищников, по выходе из плена освобождаются на волю со всем семейством и могут избрать род жизни, где пожелают, в течение девяти месяцев». Ён адважыўся на гэты спосаб збаўлення, атрымаў у эканома дазвол і 3 студзеня 1844 года выехаў на Каўказ. Стаў кампаньёнам знаёмага гандляра па дастаўцы харчоў у крэпасць Кабардзінскаму егерскаму палку. Аднойчы, дарогай у суседні аул за алеем, на Шыпава напалі і ўзялі ў палон, адвялі ў горны аул і трымалі ў саклі, запыталі 300 рублёў выкупу. Ён дамовіўся з адным горцам, якія дапамог збегчы. Неўзабаве Шыпаў вызвалены з прыгону разам з сям’ёй і пасяліўся ў Херсоне, займаўся гандлем. На гэтым яго апублікаваныя мемуары заканчваюцца.
Памёр у сакавіку 1882 года ў Маскве на вуліцы, быў апазнаны па паперах, якія былі пры ім.
Мемуары
Твор рэдкага для прыгонных сялян жанру. Напісаны да 1862 года, упершыню апублікаваны ў часопісе «Руская старына» ў 1881 годзе са значнымі скарэчннямі, па гэтым выданні перавыдаваліся ў 1933 і 2006 гадах, разам іншымі сялянскімі ўспамінамі. Сялянскім мемуары агулам і мемуары Шыпава ў прыватнасці ніколі не былі аб’ектам грунтоўнага даследавання гісторыкаў.
Мемуары Шыпава — рэдкі дакументальны помнік часоў скасавання прыгоннага права ў Расіі. Іх асаблівасць — проста выклад гістарычных падзей, імкненне да праўдзівасці і шчырасці. Напэўна гэта звязана з тым, што ў адрозненне ад чыноўніка або іншага прадстаўніка вышэйшых класаў, селянін Шыпаў адчуваў сябе толькі сведкам і не спрабаваў паказаць у іх сваю ролю і ўплыў.
Такім чынам, мемуары Мікалая Шыпава даюць рэдкую магчымасць убачыць эпоху вачыма селяніна, у прыватнасці вызваленне сялян ў 1861 годзе. Сярод часткі гісторыкаў бытавала думка, што падзея не была значнай, сапраўднага вязвалення сялян не адбылося — яны працягвалі плаціць памешчыкам, але ўжо за арэнду зямлі, бо ўласнай не атрымалі. Аднак, гэта пэўнае спрашчэнне, стаўленне сялян да атрымання асабістай свабоды не варта недаацэньваць. Напрыклад, селянін Фёдар Дзмітрыевіч Бабкоў успамінае як пры навіне пра скасаванне прыгону: «У многих на глазах были слёзы», — са зместу зразумела, гэта былі слёзы ўдзячнасці. Што праўда, сяляне аднесліся да свабоды розна — адны разумелі яе як усёдазволенасць, напіваліся ў кабаках, грубілі былым гаспадарам; іншыя нават пракліналі цара, бо не ведалі як і за што жыць і што рабіць самастойна. Пісьменнейшыя тлумачылі сэнс маніфеста, але разумелі яго ўсё адно не ўсе. Мікалай Шыпаў піша ў мемуарах пра будучага імператара Аляксандра II: ''«На Наследника я долго и пристально смотрел и не мог вдоволь насмотреться. … Предчувствие у меня тогда было, что этот царь будет великий и покровитель всем угнетённым»'', — што, вядома, толькі пераасэнсаванне мінулага праз веданне лёсу Аляксандра II, але адлюстроўвае стаўленне аўтара да скасавання прыгону.
Аквілеў звярнуў увагу на падабенства лёсу Шыпава і героя «Кавказского пленника» Льва Талстога, ён меркаваў, што з мемуарамі мог азнаёміцца Талстой, які напісаў свой твор у 1872 годзе, бо, на думку Аквілева, рукапіс Шыпаў перададаў у рэдакцыю «Рускай старына» яшчэ ў 1862 годзе і ён праляжаў у стале рэдактара 15 гадоў. Таксама ёсць падабендства лёсу Шыпава і Флягіна — галоўнага героя аповесці Мікалая Ляскова «Очарованный странник», напісанай у 1872 годзе, абодва — прыгонныя, беглыя і шукальнікі праўды, займаліся дзейнасцю звязанай з жывёлагадоўляй, гандлем быдлам са стэпавымі народамі, падарожнічалі. Мікалай Ляскоў добра ведаў Міхаіла Сямеўскага, галоўнага рэдактара «Рускай старыны». Аднак, як адзначана ў самой публікацыі «Рускай старыны», рукапіс паступіў у рэдакцыю толькі ў снежні 1877 года, што праўда не выключае ранейшага знаёмства з ім Талстога і Ляскова.
Шаўцоў (Веткаўскі раён)
Шаўцо́ў (, Шевцов) — пасёлак у Веткаўскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Данілавіцкага сельсавета.
Пясчанка (Салігорскі раён)
Пясча́нка (, Песчанка) — вёска ў Салігорскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Капацэвіцкага сельсавета.
Да 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Гаўрыльчыцкага сельсавета.
IC 1257
IC 1257 — галактыка тыпу V у сузор’і Змеяносец.
Гэты аб’ект уваходзіць у арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Лука (Сенненскі раён)
Лука́ (, Лука) — вёска ў Сенненскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Багданаўскага сельсавета.
Да 20 мая 1960 года вёска знаходзілася ў адміністрацыйным падпарадкаванні Сенненскага гарсавета.
Блумінгтан (Індыяна)
Блумінгтан (Bloomington) — горад на поўначы ЗША, у акрузе Манро, штат Індыяна. Паводле перапісу насельніцтва 2010 года, колькасць жыхароў — 80 405 чалавек (6-е месца сярод гарадоў штата). У горадзе размешчаны вядучы кампус Індыянскага ўніверсітэта, заснаваны тут у 1820 годзе.
Чыжэўшчына
Назву Чыжэўшчына маюць:
Алег Васілевіч Бераснеў
Алег Васілевіч Бе́раснеў (,  — ) — беларускі вучоны ў галіне дынамікі трываласці і надзейнасці машын. Доктар тэхнічных навук (1982), прафесар (1986), член-карэспандэнт АН БССР (1986). Заслужаны дзеяч навукі Рэспублікі Беларусь (2000).
Біяграфія
Скончыў Беларускі інстытут інжынераў чыгуначнага транспарту ў 1961. Пасля з 1961 па 1964 працаваў на Валагодскім паравозавагонарамонтным заводзе. З 1964 года ў Інстытуце праблем надзейнасці і даўгавечнасці машын АН БССР: інжынер, кіраўнік групы, старшы навуковы супрацоўнік, вучоны сакратар, намеснік дырэктара па навуковай рабоце. У 1978—2002 гг. дырэктар гэтага інстытута, у 2002—2008 гг. загадчык лабараторыяй. З 2008 галоўны навуковы супрацоўнік, намеснік загадчыка аддзялення Аб’яднанага інстытута машынабудавання Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі.
Навуковая дзейнасць
Даследаванні па прагназаванні і пошуку шляхоў павышэння надзейнасці, зніжэння дынамічнай нагружанасці і вібраакустычнай актыўнасці прывадных механізмаў машын. Распрацаваныя пры яго ўдзеле прынцыпы, правілы і парадак прагназавання надзейнасці вырабаў машынабудавання пры праектаванні адлюстраваны ў дзяржаўных стандартах і нарматыўнай тэхнічнай літаратуры. Ім развіты новы навуковы напрамак па распрацоўцы тэарэтычных асноў і інжынерных методык канструявання і разліку, стварэнню і даследаванню зубчастых колаў, якія самаўсталёўваюцца, і прывадных механізмаў на іх аснове.
Аўтар больш за 350 навуковых прац, у тым ліку 9 манаграфій, 22 брашур, 108 аўтарскіх пасведчання на вынаходкі і патэнты.
Узнагароды
Узнагароджаны ордэнам «Знак Пашаны» (1981), медалём «За доблесную працу», дзвюма Ганаровымі граматамі Вярхоўнага Савета БССР, Ганаровай граматай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь.
Грыгараўшчына
Назву Грыгараўшчына маюць:
Каменскі
Каме́нскі — прозвішча, тапонім.
Аленінскі раён
Але́нінскі раён (Оленинский район) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на поўдні Цвярской вобласці Расіі. Адміністрацыйным цэнтрам з’яўляецца пасёлак гарадскога тыпу Аленіна.
Геаграфія
Аленінскі раён мяжуе з Ржэўскім, Селіжараўскім, Нялідаўскім і Бельскім раёнамі, а таксама з Смаленскай вобласцю. Плошча раёна складае 2675,02 км².
Гісторыя
Аленінскі раён быў утвораны ў 1929 годзе ў адпаведнасці з пастановай УЦВК і СНК РСФСР у складзе Заходняй вобласці. У 1935 годзе быў перададзены ў склад Калінінскай вобласці, як на той час называлася Цвярская вобласць. 29 снежня 2019 года раён быў рэарганізаваны ў гарадскую акругу.
Абіркы (Сарнэнскі раён)
Абіркы (Обі́рки) — вёска ў Сарнэнскім раёне Ровенскай вобласці Украіны.
Трэя
Трэя (Treia) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Марке, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Мачэрата.
Насельніцтва складае 9606 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 102 чал./км². Займае плошчу 93 км². Паштовы індэкс — 62010. Тэлефонны код — 0733.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы San Patrizio.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
Жарма (Мангістаўская вобласць)
Жарма (Жарма) — сяло ў Мангістаўскім раёне Мангістаўскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад Акцюбінскай сельскай акругі.
Хорхэ Алесандры Радрыгес
Хорхэ Алесандры Радрыгес (Jorge Alessandri Rodríguez;  — ) — 27-ы прэзідэнт Чылі з 1958 па 1964, таксама з’яўляўся кандыдатам ад чылійскіх правых у прэзідэнцкай гонцы 1970 года, дзе прайграў Сальвадору Альендэ. Ён быў сынам Артура Алесандры, які з’яўляўся прэзідэнтам Чылі з 1920 па 1925 і з 1932 па 1938.
Раннія гады
Нарадзіўся ў Сант’яга. Навучаўся будаўнічай справе ў Чылійскім універсітэце ў Сант’яга і пасля заканчэння навучання працаваў там у якасці выкладчыка. У 1924—1925, пасля падзення парламенцкай рэспублікі, жыў са сваімі бацькамі ў выгнанні ў Еўропе, але неўзабаве вярнуўся на радзіму і быў абраны ў парламент у 1926 годзе.
Адышоў ад палітычнай дзейнасці ў 1932 годзе, стаўшы прэзідэнтам іпатэчнага банка.
Ларэда (Тэхас)
Ларэда (Laredo) — горад у штаце Тэхас (ЗША) на мяжы з Мексікай, адміністрацыйны цэнтр акругі Уэб. Насельніцтва 231 470 чалавек (2006, у межах адміністрацыйных межаў горада). Утварае адзіную гарадскую агламерацыю з размешчаным на другім беразе Рыа-Грандэ мексіканскім горадам Нуэва-Ларэда; насельніцтва агламерацыі з прыгарадамі па абодва бакі мяжы — 1,17 млн чалавек. У Ларэда размешчаны найбуйнейшы памежны пераход ЗША, праз які праходзіць 36 % мексіканскага экспарту ў ЗША і 47 % экспарту ЗША ў Мексіку.
Жарма (Мангістаўская вобласць)
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 209 чалавек (108 мужчын і 101 жанчына). Паводле дадзеных перепісу 2009 года, у сяле пражывалі 67 чалавек (34 мужчыны і 33 жанчыны).
Пяткунішкі
Назву Пяткунішкі маюць:
Дзмітрый Юр’евіч Кавалёнак
Дзмітрый Кавалёнак (нар., ) — былы беларускі футбаліст, нападнік. Вядомы ў першую чаргу дзякуючы шматгадовым выступам за гродзенскі «Нёмана», з 68 галамі з’яўляецца яго найлепшым бамбардзірам у чэмпіянаце Беларусі.
Клубная кар’ера
Выхаванец мінскай ДЮСШ «Трактар», пазней перабраўся ў «Змену», за якую выступаў у Трэцяй лізе. Пазней некаторы час правёў у Швейцарыі, дзе гуляў за дубль жэнеўскага «Сервета». У 1998 годзе вярнуўся ў Беларусь. Трапіў у «Дынама», але не здолеў прабіцца ў асноўны склад.
У 2001 годзе перайшоў у гродзенскі «Нёман», выступленне за які прынесла Кавалёнку найбольшы поспех. З’яўляецца рэкардсменам клуба па колькасці забітых галоў за ўсю гісторыю суверэннага чэмпіянату Беларусі. У 2005—2006 гадах гуляў за наваполацкі «Нафтан» і ждановіцкую «Дарыду», але ў 2007 годзе вярнуўся ў гродзенскі клуб. 22 мая 2010 года адзначыўся хет-трыкам у браму мінскага «Партызана».
У пачатку 2013 стала вядома, што «Нёман» не будзе падпісваць новы кантракт з Кавалёнкам. Аматары клуба, якія лічылі Кавалёнка легендай гродзенскага футбола, пачалі кампанію па збору подпісаў за захаванне іграка ў гродзенскім клубе. Тым не менш, у сакавіку 2013 года ён стаў іграком мікашэвіцкага «Граніта». У жніўні 2013 года перайшоў у «Ліду». Стаў лідарам лідскага клуба замест пакінуўшага «Ліду» Ігара Крывабока, за палову сезону забіў 12 галоў.
У красавіку 2014 года, пасля заканчэння тэрміну кантракта з «Лідай», атрымаў прапанову вярнуцца ў «Нёман». 3 красавіка 2014 зноў стаў іграком гродзенскага клуба. У складзе «Нёмана» у сезоне 2014 пераважна выхадзіў на замену. 25 мая 2014 года аформіў дубль у браму бабруйскай «Белшыны», чым дапамог гродзенскаму клубу атрымаць выніковую перамогу 4:3.
Па заканчэнні сезону 2014 застаўся ў «Нёмане», нягледзячы на фінансавыя праблемы гродзенскага клуба (з-за якіх Гродна пакінула большасць асноўных ігракоў). У сакавіку 2015 падпісаў новы кантракт з «Нёманам». У 2015—2017 ужо толькі зрэдку выхадзіў на замену ў канцы матчу. У лістападзе 2017 года абвясціў б завяршэнні кар’еры, 26 лістапада згуляў свой апошні матч, у якім «Нёман» перамог салігорскі «Шахцёр» з лікам 3:1. Пасля заканчэння сустрэчы адбылася цырымонія развітання з нападнікам, на якой стала вядома, што Кавалёнак зойме пасаду спартыўнага дырэктара гродзенскага клуба.
Юрла
Размешчана на рацэ Лопва (прыток Касы) за 38 км на паўночны захад ад Кудымкара і за 180 км ад Пермі.
Кодань (гміна)
Ко́дань (Kodeń) — вясковая гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Бяльскага павета Люблінскага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Кодані. Плошча гміны складае 150,33 км². Станам на 2008 год у гміне Кодань пражывалі 3892 чалавекі, шчыльнасць — 27,3 чал./км². Адміністрацыйна падзелена на 19 салецтваў.
Жмых
Жмых — пабочны прадукт пасля выціскання алею прэсаваннем з насення алейных культур (сланечніка, рапсу, соі, лёну, аніса і інш.). Ужывалі як дэсерт або лёгкую закуску. У Непале жмых грэцкага арэха выкарыстоўваюць у кулінарных мэтах, таксама прыкладваюць да лба пры галаўных болях. У некаторых рэгіёнах выкарыстоўваюць як кацельнае паліва, для чаго жмых цалкам падыходзіць, таксама зніжае кошт атрыманай энергіі.
Пабочны прадукт пасля экстрагавання алею растваральнікамі называецца шротам. Тлушчу ў жмыху — 7-10 %, у шроце — 2,5 %.
Ужываецца як дадатак у корм жывёлам. Рыбакі выкарыстоўваюць жмых як прынаду для рыб.
Ascaris
Ascaris (Ascaris) — род паразітычных нематод. Уключае два віды:, што звычайна заражае свіней, а таксама , які заражае чалавека. Аскарыды выклікаюць захворванне аскарыдоз.
Руткевічы
Рутке́вічы (, Руткевичи) — аграгарадок у Шчучынскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Ражанкаўскага сельсавета.
Гісторыя
Да 25 лютага 1961 года Руткевічы ўваходзілі ў склад Шчучынскага сельсавета.
IC 1258
IC 1258 — галактыка тыпу Sa (спіральная галактыка) у сузор’і Дракон.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Астапенкі
Аста́пенкі (, Остапенки) — вёска ў Сенненскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Багушэўскага сельсавета.
Алэксііўка (Сарнэнскі раён)
Алэксііўка (Олексі́ївка) — вёска ў Сарнэнскім раёне Ровенскай вобласці Украіны.
Касмічнае права
Касмічнае права — сукупнасць юрыдычных прынцыпаў і норм, якія рэгулююць адносіны паміж дзяржавамі ў працэсе даследавання і выкарыстання касмічнай прасторы і нябесных цел і вызначаюць іх прававы рэжым. Засноўваецца на агульных міжнародна-прававых прынцыпах, уключаючы прынцыпы Статута ААН.
Асноўны дакумент у галіне касмічнага права — Дагавор аб прынцыпах дзейнасці дзяржаў па даследаванні і выкарыстанні касмічнай прасторы, у т.л. Месяца і іншых нябесных цел (1967). Прадугледжвае свабоду даследавання касмічнай прасторы і нябесных цел, мірнага выкарыстання Месяца і іншых нябесных цел, іх поўную дэмілітарызацыю.
Цясна
Цясна́ (, Тесна) — вёска ў Салігорскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Капацэвіцкага сельсавета.
Да 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Гаўрыльчыцкага сельсавета.
Сферычная трыганаметрыя
Сферы́чная трыганаме́трыя — раздзел трыганаметрыі, у якім вывучаюцца залежнасці паміж велічынямі вуглоў і даўжынямі бакоў сферычных трохвугольнікаў. Ужываецца для рашэння розных геадэзічных і астранамічных задач.
Зацішша (Веткаўскі раён)
Заці́шша (, Затишье) — пасёлак у Веткаўскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Стаўбунскага сельсавета.
Юрый Міхайлавіч Селівёрстаў
Юрый Міхайлавіч Селівёрстаў (нар., ) — беларускі дзяржаўны дзеяч. Міністр фінансаў Беларусі (з 4 чэрвеня 2020 года).
Біяграфія
Нарадзіўся 23 красавіка 1978 года ў Мінску.
Скончыў Беларускі дзяржаўны эканамічны ўніверсітэт у 2002 годзе, Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь у 2009 годзе.
У 2002—2009 гадах працаваў у Міністэрстве фінансаў Рэспублікі Беларусь на розных пасадах, у 2009—2012 гадах — начальнік Галоўнага ўпраўлення фінансаў вытворчай сферы Міністэрства фінансаў Рэспублікі Беларусь, у 2012—2015 гадах — начальнік Галоўнага ўпраўлення бюджэтнай палітыкі Міністэрства фінансаў Рэспублікі Беларусь, у 2015—2018 гадах — намеснік Міністра фінансаў Рэспублікі Беларусь, 14 лістапада 2018 года прызначаны першым намеснікам Міністра фінансаў Рэспублікі Беларусь.
4 чэрвеня 2020 года прызначаны Міністрам фінансаў Рэспублікі Беларусь.
У чэрвені 2022 года трапіў пад санкцыі Канады.
Аскарыда чалавечая
Аскарыда чалавечая (Ascaris lumbricoides) — паразітычны круглы чарвяк, які выклікае аскарыдоз. Касмапаліт, жыве ў прасвеце тонкай кішкі чалавека.
Характарыстыка
Даволі буйны чарвяк жаўтаватага колеру. Памеры самцоў да 25 см, самак — да 44 см. У самца задні канец цела захіляецца да брушнога боку цела. Цела тонкае, цыліндрычнае, звужана з абодвух канцоў.
Скурна-мускульны мяшок аскарыды складаецца з мнагаслойнай кутыкулы, якая ахоўвае чарвяка ад ператраўлівання ў кішэчніку гаспадара. Пад ёй знаходзіцца аднаслойны скурны эпітэлій, які выдзяляе рэчыва кутыкулы. Кутыкула дае апору падоўжным мышачным слаям, скарачэнне якіх прыводзіць да зігзагападобных рухаў цела.
Не мае органаў прымацавання, пастаянна рухаецца насустрач харчовым масам. Кутыкула складаецца з 10 слаёў. Кішэчнік трубкападобны, усмоктванне пажыўных рэчываў адбываецца ў сярэдняй кішцы. Нервовая сістэма ўтворана гангліем у форме каляглоткавага кольца і нервовымі стваламі, што адыходзяць ад яго і ідуць уздоўж цела.
З органаў пачуццяў развіты толькі датыкальныя грудкі (папіломы) вакол ротавага адтуліны.
Органы размнажэння маюць выгляд звілістых тонкіх ніткападобных трубачак. У самкі ёсць два яечнікі, у самца адзін семяннік. Самка за дзень вылучае да 245 тысяч мікраскапічных яек, пакрытых трывалай абалонкай.
Жыве аскарыда ў кішэчніку каля аднаго года. Яна выдзяляе ядавітыя прадукты абмену рэчываў, якія выклікаюць у чалавека расстройствы стрававання і галаўныя болі.
Размнажэнне
Палавая сістэма самца прадстаўлена ніцепадобным семенніком, самкі — парнымі ніцепадобнымі яечнікамі. Апладненне ўнутранае. Яйцы з калам выходзяць вонкі. У далейшым для развіцця ў іх лічынкі неабходна асяроддзе, якое ўтрымлівае кісларод. Праз 3—4 тыдні ў яйцы развіваецца лічынка. Такое яйцо з лічынкай ужо здольна выклікаць заражэнне новага гаспадара. Яйцы мікраскапічныя і ліпкія. Яны могуць прыліпаць да агародніны і садавіны, да рук, а затым трапляць у рот чалавека. Іх могуць прынесці на сваіх канечнасцях мухі, якія поўзаюць па прадуктах і пасудзе.
Абалонка праглынутых яец у страўніку раствараецца, і лічынкі, якія выйшлі, пранікаюць праз сценку кішэчніка ў кроў. Зноў маючы патрэбу ў кіслародзе для далейшага развіцця, лічынкі па крывяносным русле трапляюць у печань, сэрца і лёгкія. З лёгкіх падрослыя лічынкі паднімаюцца па трахеі і гартані ў глотку і са слінай заглытваюцца паўторна. Толькі пасля гэтага лічынкі ў кішэчніку поўнасцю паспяваюць, становяцца дарослымі і размнажаюцца.
Мацешы
Назву Маце́шы маюць:
Ліпкі (Пачынкаўскі раён)
Ліпкі (Липки) — вёска ў Пачынкаўскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Шаталаўскага сельскага паселішча.
Гісторыя
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай вёска Ліпкі абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР.
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з ліпеня 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
З 28 снежня 2004 года па 1 студзеня 2019 у складзе Данькаўскага сельскага паселішча.
Геаграфія
Праз вёску праходзіць аўтадарога.
Мацеюс Валанчус
Маце́юс Вала́нчус, або Мацей Казімір Валанчэўскі (Motiejus Valančius, Maciej Wołonczewski; 28 лютага 1801, вёска, зараз Крацінгскі раён Літвы — 29 мая 1875, Коўна) — літоўскі пісьменнік, асветнік, гісторык, каталіцкі цельшаўскі (жамойцкі) біскуп (1849—1875). Арганізатар руху «кніганошаў».
Біяграфія
Скончыў Віленскую галоўную духоўную семінарыю (1828). Ад 1840 прафесар Віленскай і Пецярбургскай духоўных акадэмій, з 1845 рэктар Варнейскай духоўнай семінарыі. З 1849 жамойцкі біскуп. З мэтай умацавання каталіцтва ў літоўскай вёсцы праводзіў асветніцкую працу на літоўскай мове, арганізоўваў парафіяльныя школы, стварыў шырокую сетку таварыстваў цьвярозасці. Быў лаяльны ў адносінах да царскай ўлады, але выступаў супраць прымусовага насаджэння ў Жамойціі праваслаўя, русіфікацыі насельніцтва і забароны літоўскага друку. 18 жніўня 1863 выдаў адозвы з заклікам заставацца вернымі царскаму ўраду. У 1864 перанёс сталіцу дыяцэзіі з Варняў у Каўнас. Аўтар гістарычнага даследвання «Жамойцкае біскупства» («Żemajtiu Wiskupste», Вільня, 1848, 2 ч.), дыдактычных апавяданняў і аповесцяў. Складальнік зборніку «Жамойцкія прыказкі» (1867).
Радон
Радон (radonum) Rn — хімічны элемент VIII групы перыядычнай сістэмы; атамны нумар 86. Атамная маса 222,0176. Інертны газ. Вызначае прыродную радыеактыўнасць паветра.
Радон адкрылі ў 1900 годзе Э. Резерфорд (220Rn) і Э. Дорн і А. Дэб'ерн (222Rn). У 1903 годзе Ф. Гізель і Дэб'ерн адткрылі 219Rn.
Радон утвараецца ў выніку распаду радыю. Прыродны радон складаецца з сумесі ізатопаў з масавымі лікамі 218—220 і 222. Найбольш устойлівы ізатоп 222Rn з перыядам паўраспаду 3,284 сутак. Уяўляе сабой бясколерны газ без паху. Шчыльнасць 9,73 кг/м³ пры 0 °C. Тэмпература кіпення -61,9 °C. Добра раствараецца ў этаноле, бензоле, гексане. Пры награванні ўзаемадзейнічае з фторам з утварэннем дыфтарыда RnF2.
Дапушчальная канцэнтрацыя ў паветры памяшканняў 55,5 Бк/л.
Прыродныя крыніцы
Распаўсюджанасць у прыродзе — нізкая: 84-е месца сярод элементаў. Больш за ўсё радону ў радыеактыўных рудах (звычайна — разам з уранам і торыем). У атмасферы Зямлі ўтрымліваецца 6·10−20 % па аб'ёме.
Прымяненне
Радонавыя ванны ў медыцыне. Крыніца мечаных атамаў (радыеактыўных метак).
Лук’янава (Сенненскі раён)
Лук'я́нава (, Лукьяново) — вёска ў Сенненскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Багданаўскага сельсавета.
Касмічная зброя
Касмічная зброя — комплекс устройстваў і сродкаў для вырашэння ваенных задач у космасе і з космасу, у т.л. з размяшчэннем асобных сістэм на Зямлі і іншых нябесных целах.
Уключае касмічныя комплексы, розныя сродкі паражэння, а таксама выяўлення, суправаджэння, навядзення, баявога кіравання і энергетычнага забеспячэння.
Да сродкаў паражэння адносяцца:
Найбольш перспектыўнай і эфектыўнай лічаць лазерную зброю наземнага базіравання. Эфектыўнасць касмічнай зброі значна ўзрасла з выкарыстаннем шматразовых транспартных касмічных караблёў тыпу «Шатл» (ЗША).
У цяперашні час даследаванні і распрацоўка касмічнай зброі перанесены з стратэгічных сістэм у тактычныя, у тым ліку ў сістэмы проціракетнай абароны тэатра ваенных дзеянняў (ЗША, Ізраіль і інш.).
Арліўка (Сарнэнскі раён)
Арліўка (Орлі́вка) — вёска ў Сарнэнскім раёне Ровенскай вобласці Украіны.
Рэзы
Рэ́зы (, Резы) — вёска ў Шчучынскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Ражанкаўскага сельсавета.
Да 1966 года вёска ўваходзіла ў склад Шчучынскага сельсавета.
Сазды (Мангістаўская вобласць)
Сазды (Сазды) — сяло ў Мангістаўскім раёне Мангістаўскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад Акцюбінскай сельскай акругі.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 344 чалавекі (185 мужчын і 159 жанчын). Паводле дадзеных перепісу 2009 года, у сяле пражывалі 182 чалавекі (113 мужчын і 69 жанчын).
Брэнан
Брэнан — прозвішча.
Кашына
Кашына — тапонім.
1965 год у гісторыі музыкі
1965 год быў адзначаны шэрагам музычных падзей.