cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Беларускі дзяржаўны музей народнай архітэктуры і побыту
Экспазіцыя
Кожны рэгіён павінен быць прадстаўлены ў экспазіцыйнай зоне музея адпаведным сектарам — фрагментам характэрнага і тыповага дадзенаму рэгіёну паселішча кан. ХІХ — пач. ХХ стст.: сяло, вёска, хутар з адлюстраваннем прыродна-геаграфічных умоў рэгіёна. На сектарах прадстаўлены як жылыя хаты, так і гаспадарчыя будынкі (гумны, хлявы, свіраны, млыны), культавыя збудаванні (тры цэрквы і капліца), грамадскія пабудовы (школа, харчэўня, грамадскі свіран). Асобна фарміруецца сектар «Мястэчка».
Ландшафт мясцовасці музея ўяўляе сабой як бы нашу краіну ў «мініяцюры»: ёсць высокія пагоркі, зялёныя лугі, частыя пералескі. На падставе аналізу тэрыторыі музея па асноўных прыродных фактарах выдзелены зоны, найбольш спрыяльныя для забудовы, азелянення і ўчастак ахоўнага ландшафту (плошчаю 80 га ў пойме р. Пціч). Праведзены комплекс мерапрыемстваў па азеляненню тэрыторыі згодна рэгіянальных характарыстык: пасадка дрэў, кустоў і кветак. Усяго на тэрыторыі ў 151 га пасаджана звыш 5000 дрэў.
Цэнтральная Беларусь
Гісторыка-этнаграфічны рэгіён Цэнтральная Беларусь размяшчаецца ў цэнтры краіны і займае асноўную частку Мінскай і заходнюю частку Магілёўскай абласцей. Рэгіён Цэнтральная Беларусь прадстаўлены наступнымі аб'ектамі:
Падняпроўе
Гісторыка-этнаграфічны рэгіён Падняпроўе размешчаны на тэрыторыі басейна Дняпра і яго прытокаў. У склад рэгіёну ўваходзяць Магілёўская вобласць, Аршанскі і Дубровенскі раёны Віцебскай вобласці, а таксама раёны Гомельскай вобласці ўздоўж рэкаў Дняпро і Сож. Для Падняпроўя характэрная вулічная забудова.
Экспазіцыя Падняпроўя пакуль не з'яўляецца завершанай і прадстаўленая наступнымі аб'ектамі:
У межах экспазіцыі рэгіёну плануецца аднавіць групу склепаў.
Паазер'е
Гісторыка-этнаграфічны рэгіён Паазер'е ўключае ў сябе цэнтральную і заходнюю тэрыторыю Віцебскай вобласці, а таксама часткова паўночныя раёны Мінскай вобласці. Для паселішчаў рэгіёну характэрная малая колькасць двароў і бессістэмнасць забудовы, што выкліканае ў першую чаргу ўзгорыстым рэльефам, які чаргуецца з забалочанымі нізінамі.
У сектар Паазер'я ўваходзяць наступныя аб'екты:
Страты помнікаў
У выніку пажару ў 2014 г. згарэла музейная маёмасць: гісторыка-культурная каштоўнасць - дом з зав. Паўночны г. Мінска, у траўні 2015 г. у музеі згарэў помнік Адрына з в. Левановічы. У руініраваным стане знаходзіцца помнік Хутар з в. Цімошкава. У вельмі складаным тэхнічным стане знаходзіцца помнік Царква з в. Вялец
Экскурсіі
На тэрыторыі музея размяшчаецца рэстаран «Беларуская карчма», у якім можна паспрабаваць лепшыя стравы традыцыйнай беларускай кухні.
Народныя святы
Круглы год у музеі праходзіць велізарная колькасць масавых мерапрыемстваў. Гэта і народныя святы («Шчадрэц», «Масленіца», «Гуканне вясны», «Вербніца», «Купалле», «Спасаўка-ласаўка», «Восеньскі фэст»), і мерапрыемствы асветна-забаўляльнага характару («Апошні званок», «Дзень настаўніка», «Першы званок»). У апошнія гады актыўна сталі праводзіцца open-air мерапрыемствы, якія карыстаюцца велізарнаю папулярнасцю сярод наведвальнікаў — гэта серыя канцэртаў «Шэдэўры сусветнай класікі ў музеі пад адкрытым небам» (праводзіцца сумесна з Беларускім нацыянальным акадэмічным музычным тэатрам) і "Фолк-фэст «Камяніца» (сумесна з ААА «Новы Альянс»).
Часы працы і транспарт
Музей працуе з лістапада па красавік — з 10.00 да 16.00, з мая па кастрычнік — з 10.00 да 18.20. Да музея можна дабрацца з Мінска ад а/с «Паўднёва-заходняя» прыгараднымі аўтобусамі.
Уладзіслаў Шафер
Уладзіслаў Шафер (Władysław Szafer;, г. Сасновец, Польшча — ) — польскі батанік; заснавальнік навуковай школы па палеабатаніцы. Член Польскай АН з 1952, яе віцэ-прэзідэнт у 1957—61.
Біяграфічныя звесткі
Вучыўся ў Венскім і Львоўскім універсітэтах. Прафесар Кракаўскага ўніверсітэта і дырэктар Батанічнага сада (з 1917). Арганізатар і дырэктар Інстытута батанікі (1951—63) і Інстытута аховы прыроды (1951—60) Польскай АН.
Прэміі і ўзнагароды
Дзяржаўная прэмія Польшчы (1949).
Плошча Паўстання (Санкт-Пецярбург)
Плошча Паўстання (Площадь Восстания; (да 1918 — Знаменская) — адна з цэнтральных плошчаў Санкт-Пецярбурга. Знаходзіцца на перакрыжаванні Неўскага і Лігаўскага праспектаў.
На плошчы знаходзяцца Маскоўскі вакзал, гасцініца «Кастрычніцкая», наземны павільён станцыі метро «Плошча Паўстання». У цэнтры плошчы ўсталявана стэла «Гораду-герою Ленінграду».
Ордэн Чорнага арла
Ордэн Чорнага Арла (Schwarzer-Adler-Orden) — вышэйшы прускі ордэн — заснаваны каралём Фрыдрыхам I па выпадку яго каранацыі 18 студзеня 1701 года. Адзін клас. Складаецца са знакаў: крыжа, зоркі і стужкі аранжавага колеру. Вялікі Крыж ордэна таксама насілі на залатым ланцугу.
Пасаду гросмайстрам займаў кароль; сыны караля станавіліся кавалерамі ордэна пры нараджэнні. З замежнікаў ордэн Чорнага Арла дараваўся гасударам і вышэйшым дзяржаўным саноўнікам; нямецкім падданым — за ваенныя і грамадзянскія заслугі. Знакі ордэна: светла-сіні васьміканцовы крыж з 4-ма чорнымі арламі ў вуглах і шыфрам FK на сярэднім шчыце, які надзяваўся на шырокай аранжавай стужцы праз плячо, і васьміканцовая сярэбраная зорка, з чорным арлом на аранжавым полі і дэвізам «Suum cuique».
Куршынавіцкі сельсавет
Куршы́навіцкі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў Ляхавіцкім раёне Брэсцкай вобласці Беларусі. Адміністрацыйны цэнтр — вёска Куршынавічы.
Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Ляхавіцкага раёна Баранавіцкай вобласці БССР. З 8 студзеня 1954 года ў Брэсцкай вобласці. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Тальмінавіцкага сельсавета. 4 верасня 1972 года скасаваны хутары Асавец (зліўся з вёскай Стараселле), Грудскія і Дзірван. На 1 студзеня 1974 года ў складзе сельсавета 13 населеных пунктаў. 20 снежня 2013 скасаваны, тэрыторыя далучана да Ганчароўскага сельсавета.
Паводле перапісу 2009 года насельніцтва сельсавета — 1260 чалавек, з іх 66,0 % — беларусы, 30,3 % — палякі.
На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 13 населеных пунктаў: аграгарадок Тальмінавічы, вёскі Асосы, Гайнін, Гайнінец, Гашчын, Куляні, Куршынавічы, Нізкія, Новыя Буды, Савейкі, Стараселле, Старыя Буды, Хацяж.
Група Рагуза
Група Рагуза — гэта атычных вазапісцаў, якія працавалі ў чорнафігурным стылі. Прадстаўнікі групы працавалі ў першай траціне 6-га стагоддзя да н. э. і арыентаваліся на стыль тагачаснага перадавога карынфскага вазапісу. Вазапісец Поласа па праве лічыцца пераемнікам групы.
Трохвугольны гандаль
Трохвугольны гандаль (Triangular trade, Triangle trade) — характэрны для Новага часу (асабліва для 17 і 18 стст.) трансатлантычны гандлёвы абмен паміж трымя часткамі свету — Еўропай, Афрыкай і Амерыкай.
Еўрапейскія судны курсіравалі паміж усімі вяршынямі «залатога трохвугольніка»:
Фрыдрых I (курфюрст Саксоніі)
Фрыдрых I Ваяўнічы (Friedrich I.;  — ) — курфюрст Саксоніі з 1423 года, маркграф Майсена пад імем Фрыдрых IV Сварлівы (Friedrich IV., der Streitbare) з 1381 года, з дынастыі Ветынаў. Старэйшы сын маркграфа майсенскага Фрыдрыха III Строгага.
Біяграфія
У 1381 годзе атрымаў у спадчыну разам са сваімі братамі Георгам (памёр у 1402 годзе) і Вільгельмам II бацькаўскі прастол і кіраваў спачатку пад апекай маці. Паводле падзелу з дзядзькамі (братамі бацькі) у 1382 годзе атрымаў разам з братамі Остэрланд, марку Ландсберг, Пляйсенланд, некаторыя гарады ў Цюрынгіі (Орламюндэ, Кала, Ена, Наўмбург і інш.) і матчыныя спадчынныя ўладанні — Кобург.
У 1389 годзе браты павялічылі свае ўладанні купляй горада Заальфельда, а ў 1400 годзе — Кёнігсбергскай акругі.
Пасля смерці іх дзядзькі, Вільгельма Аднавокага ў 1407 годзе, Фрыдрых і Вільгельм атрымалі паводле Наўмбургскага дагавора (1410) палову Майсена, якая прылягала да іх уладанняў. Фрыдрых узяў сабе Остэрланд, з якой у 1423 годзе саступіў Вільгельму Лейпцыг. Калі апошні памёр, не пакінуўшы спадчыннікаў, яго частка перайшла да Фрыдрыха (1425).
Ваенная кар’ера
Фрыдрых паспяхова вёў шматлікія войны. У 1388 годзе ён дапамагаў свайму дзядзьку, нюрнбергскаму бургграфу Фрыдрыху V, супраць франконскіх гарадоў.
У 1391 годзе ў саюзе з Тэўтонскім ордэнам ваяваў супраць польскага караля Ягайлы. Калі імператар Венцаслаў адмовіўся выдаць за Фрыдрыха сваю сястру Ганну, Фрыдрых перайшоў на бок пфальцграфа Рупрэхта, ворага імператара.
У 1409 годзе ён ахвотна прыняў прафесараў, якія сышлі з Пражскага ўніверсітэта, і заснаваў у Лейпцыгу ўніверсітэт.
Атрыманне курфюрства
У час гусіцкіх войнаў быў галоўным саюзнікам імператара Сігізмунда. У падзяку за гэта апошні дараваў Фрыдрыху курфюрства Саксонію, галоўнай часткай якога было герцагства Саксен-Вітэнберг, у якім у 1422 годзе згасла Асканійская дынастыя. Новыя ўладанні Фрыдрыха, разам з яго ранейшым майсенскім маркграфствам, сталі называцца з гэтага часу Саксоніяй, а ў асобе Фрыдрыха тут замацавалася дынастыя Ветынаў.
Калі саксонскае войска было знішчана гусітамі каля Аўсіга, а імперскае войска пад камандваннем Фрыдрыха бегла пры іх відзе, Фрыдрых, ад гора, сканаў.
Сям’я
У 1402 годзе Фрыдрых ажаніўся з Кацярынай Браўншвайг-Люнебургскай (1395—1442), дзеці:
Макаўскае (Смаленская вобласць)
Макаўскае (Маковское) — вёска ў Руднянскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Казіміраўскага сельскага паселішча. Насельніцтва — 4 жыхара (2007). Размешчана ў заходняй частцы вобласці за 8 км на поўдзень ад Рудні, за 10 км на поўдзень ад аўтадарогі Арол — Віцебск, на беразе ракі Сярцея. За 9 км на поўнач ад вёскі размешчана чыгуначная станцыя Рудня на лініі Смаленск — Віцебск. У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупавана нямецкімі войскамі ў ліпені 1941 года, вызвалена ў кастрычніку 1943 года.
A3 (папера)
A3 — фармат паперы, вызначаны стандартам ISO 216, серыі А. яго памеры — 297×420 мм, што складае плошчу 0,125 (0,12474) м².
Агульныя звесткі
Выкарыстоўваецца для чарцяжоў, вырабу паліграфічнай прадукцыі, газет, часопісаў і інш. Памер гэтага фармату вызначаецца дзяленнем напалову фармату A2 паралельна яго карацейшаму боку і складае палову плошчы фармату A2, чацвёртую частку фармату A1 і восьмую частку фармату A0. У сваю чаргу ён змяшчае ў сабе дзве плошчы фармату А4 і чатыры — фармату А5.
Замак Блуа
Каралеўскі замак Блуа (château de Blois) у французскім дэпартаменце Луар і Шэр — самы буйны па памерах з замкаў Луары, любімая рэзідэнцыя французскіх каралёў Людовіка XII і Францыска I. Замак знаходзіцца ў цэнтры горада Блуа, на правым беразе Луары, і нароўні з іншымі луарскімі замкамі знаходзіцца пад аховай ЮНЕСКА як помнік Сусветнай спадчыны.
Гісторыя
Асноўная частка існуючага палаца-замка была выбудавана ў XV стагоддзі герцагамі Арлеанскімі. Калі адзін з іх уступіў на французскі прастол пад імем Людовіка XII (1498), ён застаўся жыць у Блуа. Яго дачка Клод таксама была прывязана да рэзідэнцыі ў Блуа і настаяла на тым, каб яе муж, Францыск I, вылучыў сродкі на абнаўленне познегатычнага палаца ў духу італьянскага рэнесансу. Пасля смерці каралевы на планах Францыска перабрацца ў Блуа з Амбуаза быў пастаўлены крыж, і рэнесанснае крыло замка засталося недабудаваным.
Канец XVI стагоддзя адзначыўся ў Блуа крывавымі падзеямі. Пры выкрыцці Амбуазскай змовы Гізы павезлі караля ў больш прыдатны на выпадак аблогі Амбуаз. Генрых III заманіў у палац свайго ворага, Генрыха Гіза з братам-кардыналам, дзе яны абодва былі забіты каралеўскімі целаахоўнікамі, а яшчэ праз два тыдні тут памерла Кацярына Медычы. (Турыстам паказваюць яе тайнік для ядаў).
Пры Бурбонах рэзідэнцыя ў Блуа страціла палітычнае значэнне. Людовік XIII выдаліў туды са сталіцы сваю маці, Марыю Медычы. Пазней палацам валодаў яго брат, Гастон Арлеанскі, які даручыў Франсуа Мансару прыбудаваць да палаца пакоі ў найноўшым гусце барока. Гэта праца не была даведзена да канца па прычыне недахопу сродкаў. Напачатку XVIII стагоддзя палац быў адведзены ў распараджэнне польскай каралевы-ўдавы Марысенькі. Луі-Філіп у XIX стагоддзі адрэстаўраваў, нанова мэбляваў і маляўніча дэкараваў спустошаныя за гады рэвалюцыі каралеўскія пакоі.
Глазінінская зямля
Глазінінская, Глазынінская зямля — мясцовасць прылеглая да Гомеля («при месте Гомельском») у 2-й палове XVI ст., адзін з першых вядомых цяпер гомельскіх мікратапонімаў.
Гісторыя
У 1560 годзе лістом вял.кн. Жыгімонта Аўгуста гэтая ворная зямля сярэдняй якасці («грунту среднего») пацверджана як ранейшае наданне гаспадара Якіму Паповічу, прозвішча якога сведчыць пра паходжанне з сям'і святара. Паводле «Рэестру рэвізіі гаспадарскай Гомельскай воласці» (1560) названы Якім Паповіч штогод мусіў плаціць з надзелу «до скарбу господарского з кождое бочки земли за цынш, за жито, за овес по два гроши и по два пенези; за дань грошовую копа одна, грошей двадцать».
Назва
У публікацыях «Рэестра рэвізіі гаспадарскай Гомельскай воласці» 1560 года назва зямлі даецца як «Глазынінская» (1853) і «Глазінінская», або «Гразоўская» («тая земля Гразовская», 1886). Прычыну варыяцыі ў другой публікацыі вызначыць цяжка, не выключана памылка публікатараў 1886 года. Таксама, магчыма, дублетнасць назвы можна тлумачыць праз традыцыяю балта-славянскага ўзаемадзеяння -- тады тапонім «Глазінінская» паходзіць з літоўскага «gleizavóti», «gleiznóti» (пэцкаць, брудзіць, гразніць), а «Гразоўская» — старабеларускі пераклад балцкай назвы. Нельга выключаць, што перад Якімам Паповічам названы надзел трымаў нейкі Глазыня, а перад або пасля яго асоба з мянушкай ці прозвішчам корню Гроз-/Граз-.
Пачынак (Руднянскі раён)
Пачынак (Починок) — вёска ў  Смаленскай вобласці Расіі, у Руднянскім раёне. Насельніцтва — 2 жыхары (2007). Размешчана ў паўночна-заходняй частцы вобласці ў 40  км на поўнач ад Рудні, за 15 км на ўсход ад мяжы з  Беларуссю, на левым беразе ракі Каспля. Уваходзіць у склад Панізоўскага сельскага паселішча.
Гісторыя
Да XX стагоддзеа зноў утвораныя сельскія паселішчы называлі Пачынкамі, адгэтуль і гэтакая назва вёскі.
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай вёска абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР.
Альхоўскі сельсавет
Утвораны 12 кастрычніка 1940 года як Альхавецкі сельсавет у складзе Ляхавіцкага раёна Баранавіцкай вобласці БССР. Цэнтр — вёска Альхоўцы. З 8 студзеня 1954 года ў Брэсцкай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Пад’язаўлеўскага сельсавета, які 20 мая 1968 года перайменаваны ў Альхоўскі сельсавет з пераносам цэнтра ў вёску Альхоўцы. На 1 студзеня 1974 года ў складзе сельсавета 8 населеных пунктаў. 16 сакавіка 1987 года ў склад Малагарадзішчанскага сельсавета перададзена вёска Літоўка. 23 снежня 1997 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Малагарадзішчанскага сельсавета.
Паводле перапісу 2009 года насельніцтва сельсавета — 1721 чалавек, з іх 93,8 % — беларусы, 3,1 % — рускія.
Анвіль Улацлавак
«Анвіль» (Włocławskie Towarzystwo Koszykówki Anwil Włocławek) — польскі прафесійны баскетбольны клуб з горада Улацлавак. Клуб быў створаны ў 1990 годзе. У вышэйшай лізе дэбютаваў у 1992 годзе.
Дасягненні
Чэмпіянат Польшчы:
Кубак Польшчы:
Суперкубак Польшчы:
Кубак ФІБА Еўропы:
Канстанцін Анатолевіч Цымерман
Канстанцін Анатолевіч Цымерман (Константин Анатольевич Тимерман, 11 кастрычніка 1977) — падпалкоўнік расійскай арміі, камандзір мотастралковага батальёна 135 мотастралковага палка 19 мотастралковай дывізіі, выканаўца абавязкаў камандзіра батальёна міратворчых сіл у Паўднёвай Асеціі (з 25 мая 2008), Герой Расійскай Федэрацыі.
Узнагароджаны званнем героя за мужнасць і гераічнасць, выяўленыя пры выкананні воінскага доўгу ў Поўнача-Каўказскім рэгіёне. Упраўленне прэс-службы і інфармацыі Міністэрствы абароны Расіі так апісвае подзвіг К. Цымермана: 8 жніўня 2008 г. пры ўварванні грузінскіх узброеных сіл у зону адказнасці батальёна падпалкоўнік Цымерман Канстанцін Анатолевіч пісьменна, са веданнем справы, арганізаваў нясенне службы на пастах, разведку і кіраванне батальёнам, ахову і абарону базавага лагера ў адпаведнасці з мандатам міратворчых сіл.
Кіруючыся мандатам міратворчых сіл, да апошняга моманту спрабаваў прымусіць грузінскі бок да прытрымлівання перамір’я і недапушчэнню парушэння ўсталяваных меж. У адказ грузінскі бок адкрыў агонь з усіх відаў узбраення.
Умела кіруючы дзеяннямі падпарадкаваных пры адбіцці нападу на пункт дыслакацыі батальёна, падпалкоўнік Цымерман Канстанцін Анатолевіч выявіў падчас бою мужнасць і гераічнасць, асабіста знішчыў 6 баявікоў. Нягледзячы на атрыманае раненне, ён не пакінуў поле бою, працягваў умела кіраваць дзеяннямі падпарадкаваных.
У выніку першых сутак бою падраздзяленнем падпалкоўніка Цымермана К. А. знішчана 6 танкаў, 4 браняваных машыны, каля 50 чалавек жывой сілы праціўніка.
У далейшым пасля прыбыцця падрадзялення ўзмацнення падпалкоўнік Цымерман К. А. адмовіўся ад шпіталізацыі і працягвае камандаваць падрадзяленнем.
Узброеныя сілы Камеруна
Гісторыя
УСК з’явіліся ў 1960 годзе, адразу пасля здабыцця краінай незалежнасці ад Францыі. Аднак армія аж да сённяшняга дня застаецца залежнай ад былой мітраполіі, якая пастаўляе ёй узбраенне, а таксама займаецца падрыхтоўкай камерунскіх вайскоўцаў.
Першым баявым досведам камерунскіх узброеных сіл стала Бамілекская вайна, дзе ім супрацьстаялі сілы марксісцкага Саюза народаў Камеруна. У 2000-я краіна сутыкнулася з праблемай паўстанцкага руху на востраве Бакасі. Таксама ў складзе міжнародных сіл Камерун далучыўся да інтэрвенцыі ў ходзе грамадзянскай вайны ў ЦАР.
Доўгія гады Камерун валодаў традыцыйнай для краін Трапічнай Афрыкі вельмі слабой абараназдольнасцю. Тым не менш, у адрозненне ад іншых дзяржаў кантынента, армія заставалася лаяльнай ўраду і дзейнічала для забеспячэння стабільнасці рэжыму, а не выступала як незалежная палітычная сіла. У 2014—2015 гадах абстаноўка на заходняй мяжы краіны рэзка абвастрылася ў сувязі з актывізацыяй у суседняй Нігерыі радыкальнай ісламскай групоўкі «Бока Харам». Менавіта яна стала асноўным праціўнікам для УСК. Паралельна з гэтым армія змагалася з сепаратыстамі Амбазоніі.
У гэты час узмацняюцца ваенныя ўзаемаадносіны з КНР. Двухбаковае партнёрства выяўляецца ў штогадовую падрыхтоўку камерунскіх курсантаў у Кітаі, прадастаўленнем паслуг кітайскіх тэхнічных кансультантаў для аказання дапамогі ў рамонце машын і ваенна-марскіх судоў, а таксама продажу ўзбраенняў.
Сухапутныя войскі
У цяперашні час СВ арганізацыйна дзеляцца на некалькі тыпаў падраздзяленняў: баявыя часткі, падраздзяленні рэагавання, ваенныя ўстановы і спецыяльныя рэзервовыя сілы ў складзе 3 сумесных ваенных раёнаў і 10 ваенных зямельных участкаў. Да сухапутных войскаў ставяцца таксама падраздзяленні супрацьпаветранай абароны.
Ваенна-паветраныя сілы
ВПС Камеруна размяшчаюць 9 верталётамі, такімі як Sud-Aviation Alouette II, Sud-Aviation Alouette III, Sud-Aviation Gazelle, 28 самалётамі, напрыклад, Dassault/Dornier Alpha Jet, Fouga СМ.170 Magister, Lockheed C-130 Hercules, De Havilland Canada DHC-5 Buffalo, Dornier Do 28.
Ваенна-марскія сілы
У ваенна-марскіх сілах налічваецца каля 1300 вайскоўцаў, уключаючы марскую пяхоту, якая з’яўляецца часткай ВМС.
На ўзбраенні ВМС Камеруна знаходзяцца :
Жандармерыя
Жандармерыя ўяўляе з сябе ваенізаваную арганізацыю, якая складаецца з 9 000 вайскоўцаў. Яна выконвае абавязкі па забеспячэнню выканання законаў і нацыянальнай бяспекі па ўсёй краіне.
Радам
Радам (Radom) — горад на правах павета ў Мазавецкім ваяводстве Польшчы, сядзіба Радомскага павета. Чатырнаццаты па колькасці насельніцтва горад у Польшчы. Адлегласць па прамой паміж гарадамі Радам — Мінск 504 км, да Варшавы — 92 км.
Насельніцтва — 218 161 жыхароў (2014).
NGC 2985
NGC 2985 (іншыя абазначэнні — UGC 5253, MCG 12-10-6, ZWG 333.4, ZWG 332.67, IRAS09459+7230, PGC 28316) — спіральная галактыка (Sb) ў сузор’і Вялікая Мядзведзіца.
Менедэм з Эрэтрыі
Менедэм з Эрэтрыі (Μενέδημος; 345/4 г. до н.э. — 261/0 г. до н.э. ) — старажытнагрэчаскі філосаф, заснавальнік Эрэтрыйскай школы. Вывучаў філасофію спачатку ў Афінах, затым у Стыльпона і Федана. Сачыненні Менедэма не захаваліся, акрамя некалькіх заўваг у пазнейшых пісьменнікаў.
Пра яго філасофскія гледжанні маюцца адрывістыя звесткі. Афіней цытуючы Эпікрата, мяркуе, што Менедэм быў платонікам, але паводле іншых звестках ён аддаваў перавагу Стыльпону. Паводле Дыягена Лаэрцкага, Менедэм ідэнтыфікаваў дабро як карыснасць, адмаўляў каштоўнасць негатыўных меркаванняў, паколькі толькі афірмацыі выражаюць ісціну. У этыцы, паводле сведчанняў Плутарха і Цыцэрона, ён высока шанаваў дабрадзейнасць. Цыцэрон таксама паведамляе, што Менедэм быў паслядоўнікам Мегарскай школы. Дыяген кажа, што Менедэм не пакінуў твораў, і Эрэтрыйская школа неўзабаве спыніла сваё сціплае існаванне.
Халекальцыферол
Халекальцыферо́л (Cholecalciferol), вітамін D3 — тлушчарастваральны вітамін. Адзін з найважнейшых кальцыферолаў. Выкарыстоўваецца ў медыцыне.
Галоўныя крыніцы халекальцыферола: печань млекакормячых, птушак і рыб, яечны жаўток, сметанковае масла.
Апісанне
Бясколернае крышталічнае злучэнне, добра раствараецца ў маслах і арганічных растваральніках (спірт, эфір і інш.). Халекальцыферол вельмі адчувальны да ўздзеяння святла і кіслароду.
Недахоп у арганізме выклікае рахіт у дзяцей, мышачныя болі, дыстрафію касцявой тканкі ў дарослых. Прысутнічае ў выглядзе правітаміну халекальцыферола ў скурным покрыве людзей (для ператварэння ў халекальцыферол дастаткова сонечнага апрамянення).
Леапольд Гаровіц
Леапольд Стэфан Гаровіц (Leopold Stefan Horowitz; 2 лютага 1838, Разгоны (цяпер ) — 16 лістапада 1917, Вена, Аўстра-Венгрыя) — польскі жывапісец і партрэтыст яўрэйскага паходжання.
Біяграфія
З 1850 года навучаўся майстэрству малюнка і жывапісу ў венскай Акадэміі выяўленчых мастацтваў у Карла Ёзэфа Гейгера і. У 1857 годзе скончыў акадэмію, атрымаўшы Першую прэмію.
Перасяліўшыся ў Парыж, на працягу васьмі гадоў стварыў шмат твораў партрэтнага і жанравага жывапісу. У сваёй творчасці ішоў стылю і манеры лісты Рэмбрандт, пазней Антоніса Ван Дэйка.
У 1868 годзе пераехаў у Варшаву, дзе пісаў сцэнкі з польска-яўрэйскага побыту, у тым ліку, «Гадавіну разбурэння Іерусаліма». У 1891 пасяліўся ў Берліне, дзе бліскучая тэхніка, элегантная манера і трактоўка ў духу старадаўніх майстроў зрабілі яго любімым партрэтыстам мясцовай арыстакратыі.
Гіяцынт Рыго
Гіяцынт (Іасент) Рыго (Hyacinthe Rigaud; 20 ліпеня 1659, Перпіньян — 27 снежня 1743, Парыж) — французскі мастак, майстар параднага барочнага партрэта часоў Людовіка XIV і Людовіка XV.
Рыго вучыўся жывапісу ў Манпелье, потым працаваў у Ліёне. У 1681 г. ён прыехаў у Парыж, дзе стварыў шырокую галерэю выбітных дзеячаў эпохі. Спачатку запатрабаваны трэцім саслоўем, Рыго з 1688 г. працаваў па заказах версальскага двара. Наступныя паўстагоддзя ён не пісаў нічога, акрамя партрэтаў. Тым не менш у 1700 годзе ён быў выбраны акадэмікам жывапісу па гістарычнай частцы.
Каспар Ваньковіч
Каспар Ваньковіч (Kasper Wańkowicz) — дзяржаўны службовец.
Біяграфія
Належаў да каталіцкага шляхецкага роду Ваньковічаў герба «Ліс», які паходзіў з Менскага ваяводства ВКЛ.
Нарадзіўся ў сям’і шляхціца-каталіка Мацея Янавіча Ваньковіча, менскага гродскага суддзі (упамін.1778) і яго жонкі Кацярыны Янішэўскай. Бацька Мацей Ваньковіч адносіўся да сярэднезаможнай каталіцкай шляхты Менскага ваяводства ВКЛ, дзе і займаў мясцовыя земскія пасады. Маці таксама паходзіла з сярэднезаможнай шляхты Менскага ваяводства. Меў брата Юзафа, мінскага павятовага і губернскага маршалка.
Маршалак шляхты Сенненскага павета ў 1796 годзе. Надворны радца.
Спіс кіраўнікоў Бадэна
Спіс кіраўнікоў Бадэна — дзяржавы Свяшчэннай Рымскай імперыі, а затым Германіі. Яно ўтварылася на месцы Брайсгау — сярэдневяковага графства ў Швабіі. Кіраўнікі Бадэна паходзілі з дынастыі Цэрынгенаў.
Першым пэўна вядомым прадстаўніком роду лічыцца Бертольд (Бецэлін) (пам. у 1024 годзе), граф Ортэнау. Заснавальнікам магутнасці Цэрынгенаў быў яго сын граф Бертольд I Барадаты, які прад’явіў, пасля смерці імператара Генрыха III, прэтэнзіі на абяцанае яму нібыта Генрыхам швабскае герцагства. Удава Генрыха, імператрыца Агнеса, аддала гэты лен Рудольфу Швабскаму і зрабіла Бертольда наўзамен герцагам Карынтыі і маркграфам Вероны (1061). Са смерцю Бертольда I у 1078 годзе род Цэрынгенаў падзяліўся на дзве лініі: бадэнскую, якая захавалася да нашых дзён, і цэрынгенскую, дзве галіны якой згаслі па мужчынскай лініі ў 1218 і 1439 гадах.
Старэйшы сын Бертольда, Герман I Святы (пам. у 1074 годзе), які насіў тытул маркграфа веронскага, набыў праз шлюб бадэнскія ўладанні. Яго сын Герман II з 1112 года называўся маркграфам Бадэна. Нашчадкі Германа II кіравалі Бадэнам да 1918 года.
Маркграфы Бадэна
У 1190 годзе маркграфства Бадэн было падзелена на дзве часткі паміж сынамі Германа IV. Герман V узначаліў асноўную лінію Бадэнскага дому, у той час як Генрых I атрымаў у кіраванне адмыслова для яго вылучанае маркграфства Бадэн-Гахберг.
Пасля смерці Германа VII яго сыны падзялілі спадчыну, фактычна абвясціўшы маркграфства Бадэн-Эберштайн для Фрыдрыха II і Бадэн-Пфорцгайм — для Рудольфа IV і Германа VIII.
Пасля смерці Крыстафа I маркграфства Бадэн было ў 1535 годзе падзелена паміж яго сынамі Бернхардам III і Эрнстам, якія заснавалі маркграфства Бадэн-Бадэн і Бадэн-Дурлах.
Маркграфы Бадэн-Гахберга
У 1290 годзе два сына Генрыха II падзялілі ўладу ў Бадэн-Гахбергу: Рудольф I атрымаў новае маркграфства Гахберг-Заўзенберг, а Генрых III — астатнюю частку Бадэн-Гахберга. У 1415 годзе Бадэн-Гахберг быў аб’яднаны з Бадэн-Бадэнам.
Маркграфы Гахберг-Заўзенберга
У 1503 годзе Гахберг-Заўзенберг быў далучаны да ўладанняў асноўнай лініі Бадэнскага дому.
Маркграфы Бадэн-Бадэна
У 1771 годзе маркграфства Бадэн-Бадэн было аб’яднана з Бадэн-Дурлахам.
Маркграфы Бадэн-Дурлаха
Пасля аб’яднання з Бадэн-Бадэнам Карл Фрыдрых ізноў прыняў тытул маркграфа Бадэна (аж да 1803 года).
Станіслаў Станіслававіч Богуш-Сестранцэвіч
Станіслаў Станіслававіч Богуш-Сестранцэвіч (, Вільня —, Варшава) — польскі графік і жывапісец.
Біяграфія
Станіслаў Богуш-Сестранцэвіч нарадзіўся ў 1869 годзе ў збяднелай шляхецкай сям’і, у Вільні на Зарэччы. Скончыў Віленскае рэальнае вучылішча, пазней рысавальную школа Трутнева.
Падчас навучання ў Акадэміі юнак хварэў на сухоты. Станіслаў вучыўся на выдатна, але ў 1892 годзе быў выключаны з трэцяга курса «за непаспяховасць», пазней у яго папрасілі прабачэння і аднавілі ў правах студэнта. Неўзабаве ён сам «не пажадаў працягваць навучанне ў Імператарскай акадэміі мастацтваў» і вярнуўся ў Вільню.
Удасканальваў сваё майстэрства ў Парыжы, у прыватнай Акадэміі Жуліяна (Academia Julian). Працягваў сваё навучанне ў Мюнхене, у майстэрні мастака-рэаліста Юзафа Бранта (1841—1915), які даводзіўся яму цесцем.
Паводле меркавання гісторыка і краязнаўцы Г. Каханоўскага Станіслаў Богуш-Сестранцэвіч пад псеўданімам Яніслаў Валакіта з’яўляецца аўтарам ілюстрацый да выдання апавядання М. Горкага «Дзед Архіп і Лявонка» (пераклад Тэрэзы Гардзялкоўскай, Вільня, «Наша хата», 1910). Аднак мастацтвазнаўца Н. Усава слушна заўважае, што ілюстрацыі да твора М. Горкага пры ўсіх іх несумненных мастацкіх якасцях усё ж наўрад ці належаць высокапрафесійнаму мастаку з акадэмічнай адукацыяй. На яе думку, ілюстрацыі да «Дзеда Архіпа і Лявонкі» выканаў вядомы паэт і драматург Альберт Паўловіч.
Удзельнік выставак Санкт-Пецярбургскага таварыства мастакоў (1890—1900) і мастацкіх у Мінску (1911).
У кастрычніку 1919 года быў адноўлены Віленскі ўніверсітэт. Першы дэкан і рупліўца мастацкага факультэта, прафесар Фердынанд Рушчыц даверыў Станіславу Богуш-Сестранцэвічу кіраванне майстэрняй натуры і даў беспрытульнаму мастаку пакойчык пры факультэце. З-за пагрозы чырвонай акупацыі практычна ўвесь першы склад факультэта пакінуў горад, Богуш-Сестранцэвіч перабраўся у Варшаву. Памёр Станіслаў Богуш-Сестранцэвіч 24 мая 1927 года. Хаўтурнымі клопатамі па ім, з-за адсутнасці нашчадкаў, займалася былая жонка — Крысціна Бранд-Тышкевіч. Пахаваны адпаведна тэстаманту 28 мая, у Вільні, на зруйнаваных у 1956 годзе на Евангелічна-рэфармацкіх могілках. Магіла перанесена на могілкі Роса.
Творчасць
Творчасць звязана з мастацкім жыццём Літвы і Беларусі. У жанравых творах адлюстроўваў побыт беларускіх і літоўскіх сялян і гараджан, высмейваў норавы мяшчан.
Аўтар карцін «Баль у Мінску», «Прачкі», графічных лістоў «У мястэчку», «Злоўлены жывым», «Праца ў фальварку», «Цыганы» і інш., анімалістычных малюнкаў («Стаеннік», «Бегавы конь» і інш.), ілюстрацый да апавядання Э. Ажэшкі «Гэдалі» (1907).
Як мастак-анімаліст С. Богуш-Сестранцэвіч праявіў сябе яшчэ падчас навучання ў Пецярбургскай акадэміі мастацтваў. Выявы свойскіх і дзікіх жывёл: коней, валоў, сабак, свіней, нават зайцаў і курэй, намаляваныя ва ўдала падгледжаных выпадковых рухах і ракурсах, з’яўляюцца неад’емным і характэрным элементам яго сюжэтных твораў. Адлюстраванню жывёл мастак часта адводзіць цэнтральнае, першапланавае месца, акцэнтуючы ўвагу на іх натуральнай прыгажосці і норавах («На торгу». «Выпадак»). Часам натуральныя замалёўкі асобных жывёл перарастаюць у самастойныя сюжэтныя кампазіцыі анімалістычнага жанру («Зграя сабак», «Коні ў стойле»), але ніколі вобразы жывёл не набываюць карыкатурных рыс, што нагадваюць звычкі людзей. У гэтым жанры мастак моцна трымаўся акадэмічных традыцый, з’яўляючыся творчым пераемнікам выдатных рускіх і польскіх рысавальшчыкаў папярэдніх часоў.
Хрэшчатык
Паходжанне назвы
Назва вуліцы паходзіць ад Крашчатага Яра (гэта значыць перакрыжаванага папярочнымі бэлькамі-ярамі). У дакументах XVII стагоддзя ўся гэтая мясцовасць называлася Крашчатай Далінай.
Гісторыя
Вуліца створана ў пачатку XIX стагоддзя. Да гэтага часу Хрэшчатыкам называлася мясцовасць уздоўж Дняпра, дзе Уладзімір Вялікі хрысціў сваіх дамачадцаў (у цяперашні час там праходзіць Набярэжнай-Крашчаціцкая вуліца). Ёсць версія, што ў гэтай мясцовасці працякала невялікая рака Хрэшчатык, якая з’яўлялася прытокам Дняпра.
У часы Кіеўскай Русі мясцовасць на месцы цяперашняга Хрэшчатыка ўяўляла сабой пакрытую лесам даліну, па якой працякаў ручай. Даліна была месцам палявання, дзе кіяўляне перавешваюць сеткі для ўлову дзікага звера (адсюль старажытная назва мясцовасці — «Перавесішча»). З возера ў раёне цяперашняй плошчы Незалежнасці выцякаў ручай, які ў раёне вуліцы Басейнай зліваўся з Клоўскім ручаём (якая ўпадае ў Лыбедзь). Уздоўж ручая пралягала дарога на Васількаў.
У 1876 годзе тут пабудаваны будынак Гарадской думы; У 1892 — пракладзена першая ў Расійскай імперыі лінія электрычнага трамвая, якая звязвала Хрэшчатык з Падолам.
У 1936 годзе вуліцу заасфальтавалі, трамвай замянілі тралейбусам. У перыяд з 14 мая 1923 да 13 ліпеня 1937 года вуліца насіла імя Вацлава Вароўскага. Падчас акупацыі Кіева ў 1941-43 гг немцы перайменавалі вуліцу ў Айхгорнштрасэ (у гонар фельдмаршала Германа фон Айхгорна).
24 верасня 1941, праз некалькі дзён пасля заняцця Кіева нямецкімі войскамі на Хрэшчатыку пачалася серыя выбухаў (боепрыпасы былі закладзены НКУС пры адступленні з горада). Першым выбухнуў «Дзіцячы мір» (архітэктар В. В. Гарадзецкі) на рагу Хрэшчатыка і Праразной, ад выбуховай хвалі здэтанавалі боезапасы і ў іншых будынках. Выбухі і пажары былі настолькі магутнымі, што цэнтр горада згарэў цалкам і ў час вайны не аднаўляўся. Праз некалькі дзён, 27-29 верасня 1941 г., камендант Кіева Курт Эберхард скарыстаўся падпалам Хрэшчатыка як фармальнай нагодай для знішчэння яўрэяў Кіева ў Баб’ім Яры.
Пасля вайны было прынята рашэнне зноў адбудаваць цэнтр, захаваўшы канфігурацыю вуліц, аднак будынкі былі пабудаваныя зусім новыя, у стылі «сталінскага ампіру».
Вуліца забудавана як адзіны архітэктурны ансамбль. Шырыня Хрэшчатыка павялічана да 75 метраў. Профіль вуліцы асіметрычны — праезжая частка 24 метры.
З канца 1990-х гг. у выхадныя і святочныя дні рух аўтатранспарту па Хрэшчатыку забаронена — вуліца на гэты час робіцца пешаходнай.
Неўзучча
Неўзучча (Невзучье) — вёска ў Руднянскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Казіміраўскага сельскага паселішча. Насельніцтва — 12 жыхароў (2007). Размешчана ў заходняй частцы вобласці за 8 км на паўднёвы захад ад Рудні, за 11 км на поўдзень ад аўтадарогі Арол — Віцебск. За 9 км на паўночны ўсход ад вёскі размешчана чыгуначная станцыя Рудня на лініі Смаленск — Віцебск.
Гісторыя
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай вёска абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР.
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупавана нямецкімі войскамі ў ліпені 1941 года, вызвалена ў кастрычніку 1943 года.
Алтар Віта Ствоша
Алтар Віта Ствоша (ołtarz Wita Stwosza) — галоўны алтар касцёла Успення Найсвяцейшай Дзевы Марыі, Кракаў, Польшча. Алтар названы ад імя яго стваральніка Віта Ствоша (паланізаванае імя скульптара Файта Штоса), з'яўляецца творам позняй готыкі з элементамі Рэнесансу.
Гісторыя
Віт Ствош, ураджэнец Нюрнберга, прыбыў у Кракаў у 1477 годзе па просьбе мясцовай нямецкай абшчыны, каб пачаць працу над алтаром касцёла Успення Найсвяцейшай Дзевы Марыі. Віт Ствош працаваў над алтаром на працягу дванаццаці гадоў. У 1483 годзе гарадскі муніцыпалітэт выказаў сваё задавальненне працай майстра і вызваліў яго ад выплаты падаткаў. У 1485 годзе майстар пачаў заключныя асадчыя працы. Алтар быў гатовы да свята Успення Найсвяцейшай Багародзіцы 15 жніўня 1489 года. Кошт алтара склаў 2808 гульдэнаў — прыкладна гадавы бюджэт Кракава. У далейшым аўтарства алтара было забыта. У 1824 годзе вядомы кракаўскі краязнаўца Амброзій Грабоўскі зноў адкрыў аўтарства алтара. З гэтага часу алтар носіць імя свайго аўтара Віта Ствоша. У верасні 1939 года, пасля пачатку II Сусветнай вайны, каб выратаваць алтар ад знішчэння, яго дэмантавалі і на баржы перавезлі па Вісле ў Сандамір, дзе ён захоўваўся ў мясцовым саборы і семінарыі. Пасля акупацыі Польшчы, нямецкія ўлады ў кастрычніку 1939 года знайшлі алтар і перавезлі яго ў Германію, дзе ён захоўваўся ў падвалах Нюрнбергскага замка. У 1946 годзе алтар вярнулі ў Кракаў.
Апісанне
Выразаны з ліпы, алтар мае памер 13 метраў у вышыню, 11 метраў у шырыню. Найбольшая скульптура алтара мае памер 2,7 метра. Алтар з'яўляецца самым вялікім з сярэднявечных алтароў Еўропы і складаецца з цэнтральнага пано і чатырох створак (два з іх можна ўбачыць, калі алтар цалкам зачынены). У ніжняй частцы цэнтральнага пано прадстаўлена Унебаўзяцце Найсвяцейшай Багародзіцы ў атачэнні апосталаў, а ў верхняй частцы — Узяцце Багародзіцы на неба. Сюжэт Унебаўзяцця выкананы шматпланава и рознамаштабна, што надае яму глыбокую сімволіку і развіццё ў прасторы і часе. У адрозненні ад традыцыйнай трактоўкі гэтага сюжэта апосталы размешчаны не вакол смертнага ложа Маці Божай, але абкружаюць малітоўна ўкленчанчаную Дзеву Марыю, прадстаўленную маладой дзяўчынай. Над імі ў Божай Славе размешчана Райская брама ў выглядзе кілепадобнай гатычнай аркі, у якую Хрыстос уводзіць Дзеву Марыю, а вакол лунаюць анёлы. Верхняя сцэна прадстаўлена ў меншым аб'ёме, што надае ёй зрокавую перспектыву і глыбіню прасторы. Спалучэнне паліхроміі, пазалоты, рэалістычных вобразаў святых стварае надзвычай моцнае эмацыйнае ўздзеянне.
У самым версе цэнтральнага пано, пад ажурным балдахінам — каранаванне Дзевы Марыі Найсвяцейшай Тройцай. На створках намаляваныя сцэны з жыцця Багародзіцы: Дабравешчанне, Нараджэнне Хрыстова, Пакланенне вешчуноў (левая створка), Уваскрэсенне Хрыстова, Ушэсце Хрыста і Спасланне Святога Духа. Ля падножжа алтара — радавод Хрыста. Фігуры на галоўным пано алтара сваімі памерамі значна перавышаюць чалавечы рост.
Жэнілсан Анжылу ды Соза
Жэнілсан Анжылу ды Соза (Jenílson Ângelo de Souza; ), больш вядомы як Жуніяр — бразільскі футбаліст, абаронца. Чэмпіён свету 2002 у складзе нацыянальнай зборнай Бразіліі.
Жаксынскі раён
Жаксынскі раён (Жақсы ауданы) — адміністрацыйная адзінка Акмолінскай вобласці Казахстана. Адміністрацыйны цэнтр — пасёлак Жаксы.
Пол Берг
Пол Наім Берг (Paul Naim Berg;, Бруклін, Нью-Ёрк — , Стэнфард, Каліфорнія, ЗША) — амерыканскі біяхімік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па хіміі (1980). Эмерыт-прафесар Стэнфардскага ўніверсітэта, член НАН ЗША і амерыканскага філасофскага таварыства (1983), замежны член Французскай акадэміі навук (1981) і Лонданскага каралеўскага таварыства (1992). Таксама ганараваны Нацыянальнай навуковым медалём (1983) і іншых узнагарод.
Яшчэ будучы маладым даследчыкам Пол Берг вырашыў некалькі ключавых праблем метабалічнай хіміі і затым працягнуў даследаваць механізмы, па якіх ДНК і РНК кіруюць сінтэзам бялкоў у жывых сістэмах. У 1972 годзе разам з калегамі са Стэнфардскага ўніверсітэта ён сінтэзаваў першую рэкамбінантныя ДНК (р-ДНК). Пасля ён дапамагаў міжнароднай супольнасці даследчыкаў р-ДНК у вырашэнні фізічных і этычных праблем, выкліканых гэтай рэвалюцыйнай тэорыяй.
Біяграфія
Нарадзіўся ў яўрэйскай сям’і (бацька — Хары Берг, тэкстыльшчык, маці — Сара Бродская, хатняя гаспадыня), дзе быў старэйшым дзіцем. Прачытаўшы ў раннім узросце кнігі Сінклера Льюіса «Эраўсміт» і Поля дэ Круі «Паляўнічыя за мікробамі», і зацікавіўшыся дзякуючы ім біялогіяй, Берг захацеў стаць навукоўцам. У 14 гадоў ён паступіў у старэйшую школу Лінкальна, пераскочыўшы адразу некалькі класаў пачатковай школы. Ён скончыў сярэднюю школу ў студзені 1943 года і, жадаючы прыняць удзел у вайне, залічыўся ў ваенна-марскі флот, як толькі яму споўнілася 17. Чакаючы, пакуль яго выклічуць у школу лётчыкаў ваенна-марскога флоту, ён паступіў ва Універсітэт штата Пенсільванія на спецыяльнасць біяхімія, там жа ён прайшоў перадпалётную падрыхтоўку. Калі на флоце скарацілі падрыхтоўку пілотаў, Берг пачаў рыхтавацца да службы на караблі — ён праслужыў на падводнай лодцы да 1946 года. Ён вярнуўся ў Пенсільванскі універсітэт, каб працягнуць вучобу, і атрымаў ступень бакалаўра ў 1948 годзе. За год да гэтага ён ажаніўся з Мілдрэд Леві, з якой ён пазнаёміўся ў старэйшай школе. Пазней у іх нарадзілася дзіця, якога назвалі Джонам.
У 1952 годзе атрымаў ступень доктара філасофіі па біяхіміі ў Кейсаўскім тэхналагічным інстытуце. Дысертацыйная праца Берга была прысвечана даследаванню ператварэння мурашынай кіслаты, фармальдэгіда і метанолу ў цалкам адноўленую метыльную групу метыаніна. Берг першым паказаў, што фоліевая кіслата і Вітамін B <sub id="mwLg">12 граюць важную ролю ў гэтым ператварэнні.
У 1959 годзе, ва ўзросце 33 гадоў, Берг стаў прафесарам біяхіміі ў школе медыцыны Стэнфарда, і яшчэ да свайго саракагоддзя стаў членам НАН ЗША.
Берг скончыў даследчую кар’еру ў 2000 годзе і з’яўляецца ў цяперашні час эмерыт-прафесарам Стэнфардскага ўніверсітэта.
У 2016 годзе ён падпісаў ліст з заклікам да Greenpeace, Арганізацыі Аб’яднаных Нацый і ўрадам усяго свету спыніць барацьбу з генетычна мадыфікаванымі арганізмамі (ГМА).
Член Амерыканскай акадэміі мастацтваў і навук (1966) і Папскай акадэміі навук (1996), замежны член Французскай акадэміі навук (1981) і Лонданскага каралеўскага таварыства (1992). Фела Амерыканскай асацыяцыі садзейнічання развіццю навукі (1966) і член EMBO.
Першыя навуковыя даследаванні (да 1959 года)
Доктарская дысертацыя Берга была прысвечана вырашэнню цэнтральнай праблемы біяхіміі, які дэманстраваў, як Вітамін B12 і фоліевая кіслата дазваляюць жывёлам сінтэзаваць амінакіслату метыанін. Гэтая праца таксама дала яму магчымасць працягваць вывучэнне энзімалогіі. Ён пазнаёміўся з двума ўзыходзячымі зоркамі ў галіне энзімалогіі — Артурам Корнбергам і Германам Калькарам, якія прапанавалі яму ў далейшым працаваць з імі. У 1952 яму была прысуджана доктарская ступень, і ён правёў год, працуючы з Калькарам ў Інстытуце цытафізіялогіі ў Капенгагене, дзе ён і яго калега, спадзеючыся растлумачыць ключавы момант метабалізму глюкозы, замест гэтага адкрылі новы фермент, які робіць магчымым перанос фасфату ад адэназінтрыфасфата (АТФ) да падобных малекул іназінтрыфасфата або гуаназінтрыфасфата. Гэтая праца тлумачыла, што біялагічныя сістэмы могуць выкарыстоўваць іншыя трыфасфатныя формы, акрамя АТФ, каб пераносіць энергію. У 1953—1954 гадах Берг працаваў у лабараторыі Артура Корнберга ў Вашынгтонскім універсітэце ў Сэнт-Луісе. Ён вырашыў даследаваць праблему, якая тычыцца сінтэзу ацэтыл-замешчанага каферменту A, важнага прамежкавага прадукту ў цэнтральным метабалічным працэсе, у выніку якога ежа расшчапляецца і вызваляецца энергія. Фрыц Ліпман і Феадор Лінен прапанавалі трохступеністы працэс, які ўключае АМФ-ферментны комплекс. Берг выявіў, што замест утварэння комплексу з АМФ, фермент каталізуе сінтэз ацэтыл-ЅКоА зусім іншым чынам. Гэтая праца абвергла мадэль, прапанаваную двума вялікімі біяхімікамі, і вырашыла іншую важную праблему ў гэтай галіне. Пазнейшыя даследаванні паказалі, што метабалізм і сінтэз тлушчавых кіслот ажыццяўляецца праз падобныя хімічныя працэсы. Наступныя даследаванні Берга паказалі, што механізм, па якім амінакіслоты аб’ядноўваюцца ў бялкі, вельмі падобны на той, які назіраецца ў сінтэзе тлушчавых кіслот, — гэта значыць амінакіслоты «актывуюцца» у ацыл-АМФ-форму і могуць прымацоўвацца да транспартнай РНК (т-РНК). Транспартныя РНК потым пераносяць іх у рыбасомы клеткі для сінтэзу бялку. Берг атрымаў прэмію Eli Lilly у галіне біяхіміі у 1959 годзе за гэтую працу, і яго далейшыя даследаванні былі сканцэнтраваны ў асноўным на сінтэзе бялку, які накіроўваецца РНК.
Далейшыя даследаванні (1959—1980)
У 1959 годзе Артур Корнберг пакінуў кафедру мікрабіялогіі медыцынскага факультэта Вашынгтонскага універсітэта і ўзначаліў новае аддзяленне біяхіміі ў Стэнфардскім універсітэце. Большасць яго калег, у тым ліку Берга, перайшлі разам з ім. У Стэнфардзе галоўнай мэтай даследаванняў Берга стаў сінтэз бялкоў з амінакіслот, асабліва актывацыя амінакіслот. Гэта была складаная праблема, бо ён выявіў, што для кожнай амінакіслоты была свая т-РНК (іх было 3 ці 4 тыпу). Ферменты, якія звязвалі амінакіслоты з падыходнай т-РНК, таксама вельмі спецыфічныя. Станавілася зразумела, што ў сінтэзе бялкоў дакладнасць далучэння амінакіслаты да спецыфічнай т-РНК з’яўлялася ключавой для правільнай перадачы генетычнай інфармацыі. Каманда Берга прысвяціла шмат гадоў высвятленню структуры і спецыфічнасці гэтых ферментаў. Да 1967 яны паказалі, што генетычна змененыя малекулы т-РНК могуць прыводзіць да няправільнага счытвання генетычнага кода ў рыбасомах. Даследаванні з мадыфікаванымі РНК далі трапіць у сутнасць спецыфічнасці сінтэзу амінаацыл-т-РНК і выкарыстання гэтай спецыфічнасці ў біясінтэзе бялкоў. На працягу гэтых гадоў Берг таксама вывучаў механізмы транскрыпцыі ДНК і вылучыў РНК-полімеразу ў E. coli, якая сінтэзавала РНК з шаблону ДНК.
Даследаванні Берга, якія тычацца транскрыпцыі ДНК і трансляцыі РНК да бялкоў (экспрэсія генаў), дапамаглі выявіць звязаныя працэсы рэгуляцыі генаў, то бок у якой ступені і пры якіх умовах дадзены ген або група генаў выяўляюцца. На працягу многіх гадоў было відавочна, што некаторыя бактэрыяльныя гены праяўляюцца толькі ў пэўных умовах; напрыклад, сінтэз фермента культурай бактэрый можа быць уключаны і выключаны з дапамогай змены харчавання, колькасці кіслароду і іншых зменных. Разуменне механізмаў уключэння і выключэння ў бактэрыях хутка распаўсюджвалася ў пачатку 1960-х гадоў. Гэтымі механізмамі займаліся Жак Мано і Франсуа Якаб у Інстытуце Пастэра. Французская група даследчыкаў выявіла, выкарыстоўваючы культуру E. coli, часткі бактэрыяльнай ДНК, якія кантралююць пэўныя функцыі (напрыклад, сінтэз неабходных ферментаў). Гэтыя ўчасткі яны назвалі «аператар», а групу генаў, якія рэгулююцца разам, — «аперанамі». Побач з аператарамі часта размяшчаюцца гены, якія адказныя за сінтэз бялку-рэпрэсара, які прадухіляе аператар ад экспрэсіі. Мано і Якаб паказалі, што індукцыя ферментаў, якая вырабляецца звязваннем генаў-рэпрэсараў дадзенага ўчастка ДНК, дазваляе да гэтага моманту рэпрэсаванаму гену выяўляцца. Некалькі калегаў Берга, уключаючы Дэйла Кайзера, прымалі ўдзел у яго даследаваннях. Кайзер зрабіў вялікую працу над лямбда фагамі, лізагенымі вірусамі, які інфікуе E.coli. Лізагеныя фагі прыцягвалі ўвагу навукоўцаў, якія вывучаюць рэгуляцыю генаў, таму што, замест таго каб забіваць гаспадарскую клетку, такія вірусы заставаліся латэнтнымі, інтэграваліся з гаспадарскай ДНК і размнажаліся разам з ёй. Гены фагаў застаюцца неактыўнымі, пакуль нешта іх не актывуе. У гэты момант яны размножваюцца і забіваюць гаспадарскую клетку, як звычайны вірус.
У 1965 годзе Кайзер выказаў здагадку, што механізм працы лямбда бактэрыяфага аналагічны працы пухлінных вірусаў млекакормячых, такіх як малпавы вірус 40 (SV 40) і паліомы, якія выклікаюць пухліны ў малпаў і мышэй. Паралель не была дакладнай (гены пухлінных вірусаў інтэграваліся, але не рэпрэсаваліся ў гаспадарскай клетцы, і працягвалі экспрэсаваць гены, якія ператвараюць клетку ў пухлінную клетку), але Берга зацікавілі наступствы: ці маглі вірусы быць выкарыстаны для вывучэння рэгуляцыі генаў у клетках млекакормячых, гэтак жа як яны былі выкарыстаны ў клетках бактэрый? Ён адчуваў, што навуковае разуменне экспрэсіі генаў у бактэрыях станавілася ўсё выразней, але ўсё яшчэ заставалася шмат невыразнага ў экспрэсіі генаў вышэйшых жыццёвых формаў. Жадаючы вывучыць гэта, Берг вырашыў спыніць працу над бактэрыяльнымі сістэмамі для сінтэзу бялкоў, навучыўся культуваваць клеткі млекакормячых і выкарыстоўваць пухлінныя вірусы як мадэлі для вывучэння экспрэсіі генаў у млекакормячых. Ён правёў 1967—68 год у Інстытуце Солка ў Сан-Дыега, вывучаючы тэхнікі культывавання клетак з Рэната Дульбека.