cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Сіваш
Берагі Сіваша пясчаныя, нізкія, пакатыя, гразкія, ле­там пакры­ва­юцца пластом со­лей. Мел­каводдзе за­ліва спрыяе моцнаму прагрэву вады ле­там, ін­тэн­сіўнаму выпарэнню, міне­ра­ліза­цыі (салё­насць да 87‰) і фарміраванню гнілістага паху. Дно Сіваша пакры­та сло­ем мулу таўшчынёй звыш 5 м. Вузкі Чангарскі праліў дзеліць Сіваш на ўсходнюю і заходнюю часткі, якая аддзелена дам­бай і ператворана ў выпаральнік вады для здабычы хімічных рэчываў і ле­кавых гразей.
Жывіцца Сіваш водамі Азоўскага мора, у яго ўпадаюць рэкі Салгыр, Чуруксу і інш., якія летам часта перасыхаюць. Узімку замярзае, тэмпература вады ў цёплы перыяд вагаецца ад +20 да +32 °C.
Витебский голос
«Витебский голос» — штодзённая грамадска-палітычная і літаратурная газета. Выдавалася з 11 студзеня 1906 да 5(18) чэрвеня 1907 гг. у Віцебску на рускай мове. Выдаўцы барон А. Ф. Розэн, з 1907 г. Г. Тэадаровіч; рэдактары I. І. Пілін, П. Стральцоў, з 1907 г. I. Васільеў.
Да 1907 прытрымлівалася акцябрысцкага кірунку, замяняла неафіцыйны аддзел газеты «Витебские губернские ведомости», хоць аб'явіла сябе прыватнай незалежнай газетай; пазней — прыватная газета ліберальна-кадэцкага кірунку. У 1905 — 1906 гг. выступала супраць узброенага паўстання, у фельетонным стылі высмейвала «Зборнік рэвалюцыйных песень», выдадзены ў Віцебску ў 1906 мясцовым камітэтам партыі сацыялістаў-рэвалюцыянераў. У артыкуле «Табліца рускіх палітычных партый» (2 сакавіка 1906 г.) разгледзела ўвесь спектр палітычных плыняў ад «чорнай сотні» да сацыял-дэмакратаў і анархістаў. Падрабязна інфармавала пра V (Лонданскі) з'езд РСДРП (1907), не раскрываючы прозвішчаў, пераказвала праграмныя выступленні бальшавікоў, меншавікоў і бундаўцаў (11, 17, 19 і 22 мая 1907 г.). У 1907 была апазіцыйнай да ўрада П. Сталыпіна, асуджала жорсткія рэпрэсіі супраць удзельнікаў рэвалюцыі, імперыялістычныя планы царызму ў руска-японскай вайне. Крытыкавала ўрадавую палітыку «адзінай і непадзельнай» Расіі. У арт. «Грамадская тэорыя Сталыпіна» В. А. Кадзеева (16 сакавіка 1907 г.) выступала за культурна-нацыянальную і тэрытарыяльную аўтаномію, якая, на думку аўтара, «не толькі не пацягне за сабой распаду, а, наадварот, маральна і юрыдычна больш цесна звяжа ўсе паасобныя часткі рускай дзяржавы, чым яны звязаны сёння». У нататках «Мясцовае пытанне» (15 лютага 1906 г.) аўтар пад псеўд. «Белоруссъ» выступіў за адраджэнне нацыянальнай свядомасці, мовы і літаратуры беларусаў, але толькі з мэтай вызвалення тутэйшых католікаў з-пад польскага ўплыву і збліжэння Беларусі з Расіяй. Газета вітала выхад «Нашай нівы» як сапраўды народнага выдання, якое не мае нічога агульнага з псеўданароднымі чарнасоценнымі лісткамі («Мясцовая хроніка», 21 студзеня 1907 г.). У тым жа нумары друкавалася рэцэнзія на апавяданне А. Пшчолкі, у якой аўтар Г. Т. (відаць, выдавец Г. Тэадаровіч) раскрытыкаваў «беларускага бытапісальніка» за кансерватызм і рэакцыйныя тэндэнцыі ў паказе сялянскага жыцця. Апрача мясцовых аўтараў, найперш Пшчолкі, газета перадрукоўвала апавяданні, нарысы і артыкулы Л. Талстога, А. Купрына, М. Горкага, М. Салтыкова-Шчадрына, У. Неміровіча-Данчанкі, А. Чэхава, У. Дарашэвіча і інш. Надрукавала артыкулы бельгійскага драматурга М. Метэрлінка «Усеагульнае выбарчае права», у якім аўтар выкрываў крайнасці манархізму і анархізму, парламенцкую дэмакратыю тлумачыў толькі як «часовае вырашэнне» сацыяльна-палітычных праблем. На яго думку, у будучыні людзі зразумеюць, што «грамадскае дабро» лепш ведаюць не выбраныя партыйныя прадстаўнікі, а інтэлектуальная эліта нацыі. Асвятляла тэатральнае і музычнае жыццё горада. У апошнім нумары газета змясціла маніфест імператара Мікалая II ад 3 чэрвеня 1907 г. пра роспуск 2-й Дзяржаўнай думы і змены ў выбарчым законе.
Рэгі
Рэгі (адаптаванае ямайскага Reggae — Рэге) — музычны стыль, які ўзнік у 1968 годзе на Ямайцы.
Характэрнай рысай рэгі з'яўляецца адсутнасць выключна рытмічных, альбо выключна меладычных інструментальных партый (музыкі граюць рытм і мелодыю адначасова). Іншымі асаблівасцямі з'яўляюцца бубнавая партыя One drop (бас-бочка іграе на трэцюю долю такту), гітара граючая па цотных долях і блукаючы бас.
Гісторыя
Нарадзілася рэгі ў 1960-х гадах на Ямайцы, як сумесь джазу, ска, рокстэдзі і шматлікіх традыцыйных афрыканскіх стыляў (каліпса, зук і іншых). Першапачаткова рэгі быў вулічнай музыкай жабрацкіх раёнаў ямайскіх гарадоў. Прычым першапачаткова інструментарый рэгі складаўся з бубнаў і духавых, таму з'яўленне ў 1964 Боба Марлі, які ўпершыню пачаў выкарыстоўваць гітары было для ўсіх шокам. Асноўнымі тэмамі ў лірыцы з'яўляюцца сацыяльна-бытавая, гангстэрская, прысвечаная легалізацыі канопляў і рэлігійная (першапачаткова руху чорнага іўдаізму «Растафарыянства», але цяпер лёгка можна знайсці хрысціянскі, ісламскі і нават крышнаіцкі рэгі).
Рэгі ў свеце
Распаўсюджанне рэгі па планеце першапачаткова распачаў Эрык Клэптан, які ў свой час запісаў і выпусціў песню Боба Марлі «І Shot the Sheriff» («Я забіў шэрыфа»). Гэта дапамагло Марлі атрымаць папулярнасць у Амерыцы, а потым і ва ўсім свеце. У 1980-я гады цэнтрам рэгі ў свеце стала Англія. З'явіліся такія гурты як The Police, UB 40, Specials і іншыя. Моцная рэгі суполка з'явілася і ў Афрыцы, даўшы свету спевакоў Alfa Blondie, Юсу н'Дур, Шадэ і іншых. Таксама, шмат выканаўцам надала свету Амерыка і сама Ямайка.
Сёння
На пачатку 2000-х сітуацыя палепшылася, з'явіліся гурты «Вирус Лиха», «Аддис Абеба», аднавіла працу «Непаліва», цалкам перайшоў на рэгі «Алмазны фронт». З'явіліся віцебскі крышнаіцкі рэгі-гурт «Крыпа», цалкам беларускамоўныя «Чык-чык».
Востраў (Перасадскі сельсавет)
Во́страў (, Остров) — вёска ў Барысаўскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Перасадскага сельсавета.
Балтай
Балтай (Балтай) — сяло ў Саратаўскай вобласці Расіі, цэнтр Балтайскага раёна. Насельніцтва — 3277 чалавек (2021). Сяло размешчана за 125 км на паўночны ўсход ад Саратава на рацэ Алай пры ўпадзенні ў яе ракі Балтай.
Дзедзенкі
Дзедзенкі (Деденки) — вёска ў Дзямідаўскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Цітоўшчынскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з кастрычніка 1941 года, вызвалена ў 1943 годзе.
Мілкі (гміна)
Мі́лкі (Miłki) — вясковая гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Гіжыцкага павета Вармінска-Мазурскага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Мілках. Плошча гміны складае 169,43 км². Станам на 2004 год у гміне Мілкі пражывалі 3839 чалавек, шчыльнасць — 22,7 чал./км². Адміністрацыйна падзелена на 17 салецтваў.
Населеныя пункты
На тэрыторыі гміны размешчаны 23 населеныя пункты.
IC 1845
IC 1845 — галактыка тыпу Sb (кампактная выцягнутая галактыка) у сузор’і Печ.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Чарапнёў
Чарапнёў — прозвішча.
Сафійскі сабор (Канстанцінопаль)
У часы Візантыйскай імперыі сабор знаходзіўся ў цэнтры Канстанцінопаля каля імператарскага палаца. У цяперашні час знаходзіцца ў цэнтры Стамбула, у раёне Султанахмет. Пасля захопу горада асманамі ў 1453 годзе, Сафійскі сабор быў ператвораны ў мячэць, а ў 1935 годзе атрымаў статус музея. У 1985 годзе сабор разам з іншымі помнікамі гістарычнага цэнтра Стамбула быў залічаны ў склад Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.
Больш за тысячу гадоў Сафійскі сабор быў самым вялікім храмам у свеце, да таго моманту пакуль не быў пабудаваны Сабор Святога Пятра ў Рыме. Вышыня сабора — 55,6 метраў, дыяметр купала — 31 метр.
Першыя збудаванні
Сабор быў пабудаваны на рыначнай плошчы Аўгустэён у 324—337 гадах пры візантыйскім імператары Канстанціне I. У Сакрата Схаластыка будаўніцтва першага храма, названага Сафіяй, адносіцца да праўлення імператара Канстанцыя II. Па меркаванню Н. П. Кандакова, Канстанцый толькі пашырыў збудаванне Канстанціна. Сакрат Схаластык паведамляе дакладную дату асвячэння храма: «па ўзвядзенні Еўдоксія на епіскапскі прастол сталіцы, асвечана была вялікая царква, вядомая пад іменем Сафіі, што адбылося ў дзясятае консульства Канстанцыя і трэцяе кесара Юліяна, у пятнаццаты дзень месяца лютага». З 360 па 380 год Сафійскі сабор знаходзіўся ў руках арыян. Імператар Феадосій I у 380 годзе перадаў сабор праваслаўным і 27 лістапада асабіста ўвёў у сабор Рыгора Багаслова, неўзабаве абранага новым канстанцінопальскім архіепіскапам.
Гэты храм згарэў у час народнага паўстання ў 404 годзе. Пабудаваная зноў царква была знішчана пажарам 415 года. Імператар Феадосій II загадаў узвесці на гэтым жа месцы новую базіліку, што было зроблена ў тым жа годзе. Базіліка Феадосія згарэла ў 532 годзе ў час паўстання «Ніка». Яе руіны былі знойдзены толькі ў 1936 годзе ў час раскопак на тэрыторыі сабора.
Канстанцінаў і Феадосіеў храмы былі вялікімі пяцінефнымі базілікамі. Скупое ўяўленне аб ёй даюць толькі археалагічныя знаходкі, якія дазваляюць судзіць толькі аб яе вялікіх памерах і багатым мармуровым убранні. Таксама, на аснове яе старажытных апісанняў, робяць вывад, што над яе бакавымі нефамі размяшчаліся двух'ярусныя галерэі, падобныя да пабудаванай адначасова з ёю базілікі Святой Ірыны.
Юстыніянава базіліка
Паводле Іаана Малалы, храм згарэў 13 студзеня 532 года ў час паўстання «Ніка». Праз сорак дзён пасля пажару імператар Юстыніян I загадаў на яго месцы пабудаваць новую царкву таго ж імені, якая павінна была стаць па яго задуме ўпрыгажэннем сталіцы і паказваць веліч імперыі. Дзеля ўзвядзення грандыёзнага храма Юстыніян выкупіў у прыватных уладальнікаў найбліжэйшыя ўчасткі зямлі і загадаў знесці збудаванні, што стаялі там. Для кіравання работамі Юстыніян запрасіў самых лепшых архітэктараў таго часу: Ісідара Мілецкага і Анфімія Тральскага, якія раней зарэкамендавалі сябе ўзвядзеннем царквы Святых Сергія і Вакха. Пад іх кіраўніцтвам працавала штодзённа па 10 000 рабочых.
Гісторыя будаўніцтва
На пабудову быў выкарыстаны самы лепшы будаўнічы матэрыял. Мармур прывозілі з Праконіса, Нумідыі, Карыста і Іерапаля. Таксама ў Канстанцінопаль па імператарскаму цыркуляру звозіліся архітэктурныя элементы старажытных збудаванняў (напрыклад, з Рыма было дастаўлена восем парфіравых калон, узятых з храма Сонца, а з Эфеса восем калон з зялёнага мармуру). Акрамя мармуровых упрыгажэнняў Юстыніян, з мэтай прыдаць будуемаму храму небывалыя бляск і раскошу, выкарыстаў на яго аздабленне золата, серабро, слановую косць. Рускі паломнік Антоній Наўгародзец, які склаў апісанне Канстанцінопаля перад яго разрабаваннем крыжаносцамі ў 1204 годзе, дае наступнае апісанне алтара сабора : Небачанае і нечуванае хараство храма да такой ступені ўражвала народную фантазію, што пачалі хадзіць легенды аб непасрэдным удзеле ў яго збудаванні нябесных сіл. Паводле аднае з легенд, Юстыніян хацеў пакрыць золатам сцены Святой Сафіі ад падлогі да скляпенняў, але астролагі прадказалі, што «ў канцы вякоў прыйдуць вельмі бедныя цары, якія, з мэтай захапіць усе багацці храма, зрыюць яго да падмурка», і імператар, які клапаціўся аб сваёй славе, абмежаваў раскошу збудавання.
Будаўніцтва сабора паглынула тры гадавыя даходы Візантыйскай імперыі. «Саламон, я пераўзышоў цябе!» — такія словы вымавіў, згодна з паданнем, Юстыніян, увойдучы ў пабудаваны сабор і маючы на ўвазе легендарны Іерусалімскі Храм. Урачыстае асвячэнне храма 27 снежня 537 года справіў канстанцінопальскі патрыярх Міна.
Пракопій Кесарыйскі, сучаснік будаўніцтва, апісваючы збудаванні імператара Юстыніяна, з захапленнем піша пра сабор Святой Сафіі: Ужо з моманту пабудовы за царквою замацавалася назва «вялікая». Для адпраўлення богаслужэнняў у саборы было мноства каштоўнага начыння. Для вырабу каштоўнага прастола сабора, згодна з паведамленнем Дарафея Манемвасійскага, былі выкарыстаны «золата, серабро, медзь, электр (бурштын), жалеза, шкло, камяні добрыя многія, яханты, смарагды, бісер, касідзер, магніт, он(ікс)ій, алмазы і іншае да сямідзесяці дзвюх розных рэчаў». На ім імператар размясціў надпіс «Тваё ад Твайго прыносім Табе Твае, Хрысце, рабы Юстыніян і Феадора». Штат царкоўна- і свяшчэннаслужыцеляў сабора пры Юстыніяне быў разлічаны на 525 чалавек: 60 свяшчэннікаў, 100 дыяканаў, 40 дыяканіс, 90 іпадыяканаў, 110 чытальнікаў, 25 пеўчых і 100 брамнікаў. Пры імператары Іракліі ён даходзіў да 600 чалавек. Паводле 43-й навелы Юстыніяна ад кожнай гандлёва-рамеснай карпарацыі выдзялялася пэўная колькасць майстэрань (эргастырыеў), даходы ад якіх ішлі на патрэбы храма Святой Сафіі.
Сабор у часы Візантыйскай імперыі
Праз некалькі гадоў пасля заканчэння будаўніцтва землетрасенне разбурыла частку сабора: Сабор таксама пацярпеў ад землетрасення 989 года, асабліва разбурыўся яго купал. Будынак падперлі контрфорсамі, ад якіх ён страціў свой ранейшы выгляд. Абвалены купал перабудаваў армянскі архітэктар Трдат, аўтар Анійскага сабора, прычым архітэктар зрабіў купал нават больш узвышаным.
16 ліпеня 1054 года ў Сафійскім саборы на святым алтары ў час богаслужэння легатам папы рымскага кардыналам Гумбертам канстанцінопальскаму патрыярху Міхаілу Керуларыю была ўручана адлучальная грамата. (Менавіта гэту дату прынята лічыць датай расколу цэркваў на каталіцкую і праваслаўную.)
Да рабавання крыжаносцамі Констанцінопаля ў 1204 годзе ў саборы захоўвалася Турынская плашчаніца.
У XIV стагоддзі лампадарыем сабора быў вядомы царкоўны кампазітар Іаан Кладас.
Сабор пасля асманскага заваявання
30 мая 1453 года султан Мехмед II, які заваяваў Канстанцінопаль, увайшоў у сабор Святой Сафіі, які быў ператвораны ў мячэць. Да сабора прыбудавалі чатыры мінарэты, і сабор ператварыўся ў мячэць Ая-Сафія. Паколькі сабор быў арыентаваны па хрысціянскай традыцыі — алтар на ўсход, мусульманам прыйшлося перайначыць яго, памясціўшы міхраб у паўднёва-ўсходні кут сабора (напрамак на Меку). З-за гэтай пераробкі ў Ая-Сафіі, як і ў іншых былых візантыйскіх храмах, мусульмане вымушаны молячыся размяшчацца пад вуглом адносна асноўнага аб'ёму будынка. Большасць фрэсак і мазаік засталіся непашкоджанымі, як мяркуюць некаторыя даследчыкі, менавіта дзякуючы таму, што на працягу некалькіх стагоддзяў былі замазаны тынкоўкай.
У другой палавіне XVI стагоддзя пры султанах Селіме II і Мурадзе III да будынка сабора былі прыбудаваны цяжкія і грубыя контрфорсы, якія істотна змянілі аблічча будынка. Да сярэдзіны XIX стагоддзя ніякіх рэстаўрацыйных работ у храме не праводзілася. У 1847 годзе султан Абдул-Меджыд I даручыў архітэктарам Гаспару і Джузэпэ Фасаці правесці рэстаўрацыю Ая-Сафіі, якой пагражала небяспека абваліцца. Рэстаўрацыйныя работы працягваліся два гады.
У 1935 годзе, згодна з дэкрэтам Атацюрка, Ая-Сафья стала музеем, а з фрэсак і мазаік былі счышчаны наложаныя на іх слаі тынкоўкі. У 2006 годзе ў музейным комплексе было выдзелена невялікае памяшканне для правядзення мусульманскіх рэлігійных абрадаў супрацоўнікамі музея.
Архітэктурныя асаблівасці
thumb|right|500px|1. Уваход 2. Імператарскія вароты  3. Плакучая калона  4. Алтар. [[Міхраб 5. Мінбар  6. Ложа Султана  7. Амфалас («пуп свету»)  8. Мармуровыя урны з Пергама
a.) Баптыстэрый візантыйскай эпохі, грабніца султана Мустафы I
b.) Мінарэты султана Селіма II ]] У плане сабор прадстаўляе сабою прадаўгаваты чатырохвугольнік (75,6 м даўжынёй і 68,4 м шырынёй), які ўтварае тры нефы: сярэдні — шырокі, і бакавыя — вузейшыя. Гэта базіліка з чатырохвугольным сяродкрыжжам, якое увенчваецца купалам. Велізарная купальная сістэма сабора стала шэдэўрам архітэктурнай думкі свайго часу. Трываласць сцен храма дасягаецца, на думку турэцкіх даследчыкаў, за кошт дабаўлення ў будаўнічы раствор экстракту лісця ясеня.
Сярэдзіна шырокага нефа, квадратная ў аснове, абмежавана па вуглах чатырма масіўнымі слупамі, якія падпіраюць велічэзныя аркі, і пакрыта даволі плоскім купалам 31 м у папярочніку, вяршыня якога знаходзіцца на вышыні 51 м ад падлогі. Купал складаецца з сарака радыяльных арак; у ніжніх частках міжарачных прамежкаў прарэзаныя арачныя вокны (іх таксама 40), дзякуючы чаму ў ніжняй частцы купала ствараецца ўражанне суцэльнага светлавога пояса. Купал звязваецца з перакрыванаю прамавугольнаю ў плане прастораю з дапамогай сферычных трохвугольнікаў — парусоў — якія ў далейшым атрымалі шырокае распаўсюджанне ў сусветнай архітэктуры. Да падкупальнай прасторы прымыкаюць з усходу і захаду дзве велізарныя нішы з паўсферычным верхам: ва ўсходнюю нішу адкрываюцца сваімі аркамі яшчэ тры меншыя нішы, сярэдняя з якіх, якая служыла алтарнаю апсідаю, глыбейшая за астатнія і выступае з агульнага плана храма ў выглядзе паўкружжа; да заходняе вялікае нішы прымыкаюць таксама тры нішы; сярэдняя з іх, якая завяршаецца не паўсферычным, а звычайным корабавым скляпеннем, утрымлівае ў сабе трое дзвярэй, якія вядуць у прыбудаваныя да храма ўнутраны і вонкавы прытворы (esonartex і exonartex), перад якімі некалі знаходзіўся цяпер неіснуючы двор, абнесены галерэяй з калонамі.
Падкупальная прастора з паўночнага і паўднёвага бакоў звязваецца з бакавымі нефамі з дапамогай арак, якія падтрымліваюцца парфіравымі і малахітавымі калонамі, вывезенымі з храмаў Малой Азіі і Егіпта ; пад гэтымі аркамі ідзе яшчэ па ярусу падобных жа арак, праз якія адкрываюцца ў падкупальную прастору зробленыя ў бакавых нефах галерэі гінекея, а яшчэ вышэй — агромністыя аркі, якія падтрымліваюць купал, замураваныя прамою сцяною з вокнамі, размешчанымі ў тры рады. Акрамя гэтых акон, нутро храма шчодра, хоць і некалькі рассеяна асвятляюць 40 акон, якія апяразваць аснову купала, і па пяць акон у вялікіх і малых нішах.
Унутранае аздабленне храма вялося на працягу некалькіх стагоддзяў і адрознівалася асаблівым багаццем (мазаікі на залатой падлозе, 8 зялёных яшмавых калон з храма Артэміды ў Эфесе). Сцены храма таксама былі поўнасцю пакрытыя мазаікамі (як сюжэтныя кампазіцыі, так і арнаменты). Дзякуючы сваёй велічнай архітэктуры і ўбранню Да выдатнасцей Святой Сафіі адносіцца «плакучая калона», пакрытая меддзю (існуе павер'е, што калі палажыць руку ў адтуліну і, адчуўшы вільгаць, загадаць жаданне, то яно абавязкова збудзецца), а таксама «халоднае акно», дзе нават у самы спякотны дзень вее халаднаваты ветрык.
У 1935 годзе з фрэсак і мазаік былі счышчаны накладзеныя на іх слаі штукатуркі. Такім чынам, цяпер на сценах храма можна бачыць і выявы Ісуса Хрыста і Багародзіцы, і цытаты з Карана на чатырох вялікіх шчытах авальнай формы.
На поручнях верхняй галерэі храма можна ўбачыць графіці, пакінутыя на працягу ўсяе гісторыі яго існавання. Найбольш старажытныя з іх пакрытыя празрыстым пластыкам і ахоўваюцца як выдатнасці (гл. раздзел Рунічныя надпісы).
Рунічныя надпісы
Рунічныя надпісы ў саборы Святой Сафіі — надпісы, зробленыя скандынаўскімі рунамі на мармуровых парапетах сабора Святой Сафіі. Верагодна, яны былі надрапаны воінамі з варажскай гвардыі імператара Візантыі ў Сярэднія вякі. Першы з рунічных надпісаў быў адкрыты ў 1964 годзе, затым было знойдзена яшчэ некалькі надпісаў. Як мяркуюць, могуць існаваць і іншыя рунічныя надпісы, але адмысловыя даследаванні падобнага роду ў саборы не праводзіліся.
Семуковічы
Семуко́вічы (, Семуковичи)  — прыпыначны пункт Магілёўскага аддзялення Беларускай чыгункі ў Магілёўскім раёне Магілёўскай вобласці. Размешчаны за 2,1 км на паўднёвы ўсход ад вёскі Семукачы; на лініі Асіповічы I — Магілёў II, паміж прыпыначным пунктам Сінюга і прыпыначным пунктам Новая Ніва.
Крывое (Талачынскі раён)
Крыво́е (, Кривое) — вёска ў Талачынскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Воўкавіцкага сельсавета.
Дзіва (вёска)
Дзіва (Диво) — вёска ў Дзямідаўскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Цітоўшчынскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з кастрычніка 1941 года, вызвалена ў 1943 годзе.
Генічэскі праліў
Генічэскі праліў (Генічеська протока) — праліў паміж паўночным канцом Арабацкай касы і мацерыком, падзяляецца на два рукавы: «Тонкі» (укр. пратока Тонкая) і «прамоіна» (укр. пратока Промоїна). Злучае Азоўскае мора з залівам возера Сіваш. Даўжыня каля 4 км, шырыня 80—50 м, глыбіня да 4,6 м. На беразе праліва размешчаны порт Генічэск.
Тосна
Тосна — горад (з 1963, упершыню згаданы ў 1500) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Тосненскага раёна Ленінградскай вобласці.
Насельніцтва - 39.127 жыхароў (2010).
Горад размешчаны на беразе ракі Тосна (басейн Нявы), за 54 км на паўднёвы ўсход ад Санкт-Пецярбурга. Даехаць да яго можна на электрацягніках з Маскоўскага вакзала, а таксама на камерцыйным аўтобусе К-610 ад станцыі метро "Зорная".
Мілкавіцы (гміна)
Населеныя пункты
На тэрыторыі гміны размешчаны 16 населеных пунктаў.
Сінкевічы (станцыя)
Сінке́вічы (, Сенкевичи, нарматыўная назва — )  — станцыя Баранавіцкага аддзялення Беларускай чыгункі ў Лунінецкім раёне Брэсцкай вобласці. Размешчана ў аграгарадку Сінкевічы.
Зубніца пяцілістая
Зубніца пяцілістая (Cardamine quinquefolia) — шматгадовая расліна сямейства.
Апісанне
Шматгадовая травяністая расліна вышынёй 20-35 см з паўзучымі гарызантальнымі карэнішчамі, часта пакрытымі мясістымі лускавінкамі. Сцеблы без прыкаранёвага лісця. Лісце пёрыста- ці Тройчарассечанае, апушана простымі валасінкамі, звычайна размешчана па 3, збліжаныя ў кольцы. Суквецці — нешматкветкавая гронка. Кветкі фіялетавыя або цёмна-ружовыя. Лычык тупы або слабавыемкавы. Плод — шырокалінейны або вузкаланцэтны пляскаты струк. Цвіце ранняй вясной.
Васіль Міхайлавіч Корсак
Васіль Міхайлавіч Корсак (каля 1495—1561)  — ураднік Вялікага Княства Літоўскага.
Біяграфія
Паходзіў са шляхецкага роду Корсакаў ўласнага герба «Корсак». Нарадзіўся ў сям’і Міхаіла Корсака.
Гараднічы полацкі.
Разам з братамі Яцкам і Іванам у 1528 ставіў у войска 70 коннікаў, яшчэ 19 ставіла іх маці.
Ад Васіля пайшла адна з галін роду.
Піскароўскія мемарыяльныя могілкі
Піскароўскія мемарыяльныя могілкі размешчаны на паўночным усходзе Санкт-Пецярбурга, адно з месцаў масавых пахаванняў ахвяр блакады Ленінграда і воінаў Ленінградскага фронту. На могілках узведзены мемарыял загінулым.
Піскароўскія могілкі заснаваны ў 1939 годзе на паўночнай украіне Ленінграда і былі названы па назве вёскі Піскароўка.
Павел Антонавіч Сяўко
Павел Антонавіч Сяўко (, в. Андрэевічы — ) — удзельнік рэвалюцыйнага руху ў Заходняй Беларусі, адзін з арганізатараў і кіраўнікоў партызанскага руху на тэрыторыі Беластоцкай вобласці ў гады Вялікай Айчыннай вайны, савецкі кіраўнік. Член КПСС з 1939 года.
Біяграфія
Да 1925 года парабкаваў, затым працаваў на чыгунцы. Актывіст Ваўкавыскага падпольнага райкама КПЗБ. Падчас тэрытарыяльнага падзелу Польшчы паміж СССР і Нямеччынай у 1939 года кіраваў атрадам рабочай гвардыі ў в. Мсцібава. Пасля ўз’яднання Заходняй Беларусі з БССР у 1939 годзе абраны членам Часовага кіравання, дэпутатам Народнага сходу Заходняй Беларусі, членам Паўнамоцнай камісіі гэтага сходу на 5-й пазачарговай сесіі Вярхоўнага Савета СССР. З 1940 года дырэктар Ваўкавыскага млынкамбіната.
З пачатку Вялікай Айчыннай вайны ў палітаддзеле стралковай дывізіі. З 1943 года у партызанах: упаўнаважаны Беластоцкага падпольнага абкама, камісар 550-га партызанскага атрада. З ліпеня 1944 года намеснік старшыні Ваўкавыскага райвыканкама, намеснік старшыні Гарадзенскага аблвыканкама, з ліпеня 1947 года старшыня Сапоцкінскага райвыканкама. Дэпутат Вярхоўнага Савета СССР у 1940—1946 гадах, Вярхоўнага Савета БССР з 1947 ода.
Загінуў 5 лютага 1948 года. Пахаваны ў г. п. Сапоцкін у брацкай магіле.
Памяць
Імем Сяўко названая вуліца ў Сапоцкіне. У Сапоцкіне на доме, дзе ён жыў, і на будынку чыгуначнай станцыі ў в. Андрэевічы (1975), дзе ён працаваў, усталяваны мемарыяльныя дошкі. У музеі Сапоцкінскай сярэдняй школы экспануюцца матэрыялы пра яго.
Піскароўскія мемарыяльныя могілкі
У лютым 1945 года быў праведзены конкурс на праект мемарыяла ленінградцаў, якія загінулі ў час блакады. У 1956 годзе на плошчы звыш 26 гектараў пачалося будаўніцтва мемарыяльнага комплексу па праекце архітэктараў А. В. Васільева і Я. А. Левінсона. Мемарыял быў адкрыты 9 мая 1960 года, у пятнаццатую гадавіну Перамогі савецкага народа ў Вялікай Айчыннай вайне. Вечны агонь быў запалены ад агню на Марсавым полі.
Алеуты
Алеу́ты (саманазва: Unangan, Unangas, Унаӈан «берагавыя людзі») — народ, карэннае насельніцтва Алеуцкіх астравоў, паўднёва-заходняй часткі паўвострава Аляска і прылеглых да яго астравоў. У XVIII—XX стагоддзях з-за прымусовага або дабраахвотнага перасялення алеуты фактычна страцілі некаторыя традыцыйныя тэрыторыі на Алеуцкіх астравах, аднак узніклі іх паселішчы на ўсходніх астравах Чукоцкага мора, Камандорскіх астравах і ў розных месцах Аляскі.
У нашы дні ў ЗША і Расіі жыве каля. У 2009 годзе на Беларусі жыло 3 чалавекі, якія атаесамлялі сябе з алеутамі.
Паходжанне
Да першай трэці XX ст. даследчыкі высунулі 2 асноўныя гіпотэзы аб паходжанні алеутаў з Азіі і Паўночнай Амерыкі. Усталяванне лінгвістамі ў сярэдзіне XX ст. існавання эскімоска-алеуцкай сям’і моў паказала, што праблема паходжання алеутаў больш складаная і можа быць вырашана праз сукупнае вывучэнне паходжання алеутаў і эскімосаў.
Сучасныя палеагенетычныя даследаванні паказалі, што эскімосы і алеуты найхутчэй з’яўляюцца нашчадкамі прадстаўнікоў асобнай міграцыі з Азіі ў Паўночную Амерыку, якая адбылася ўжо пасля знікнення Берынгіі. Найбліжэйшымі да алеутаў народамі з’яўляюцца азіяцкія эскімосы і чукчы. Палеагенетыкі выявілі, што 6 539 ± 3 511 — 6035 ± 2 885 гадоў таму продкі алеутаў адасобіліся ад продкаў эскімосаў. Гэта прыкладна супадае са сведчаннямі археолагаў і лінгвістаў. Засяленне Алеуцкіх астравоў найхутчэй адбывалася з Азіі не наўпрост з Камчаткі праз Камандорскія астравы, а з усходу на захад праз паўвостраў Аляска.
Назва алеуты была дадзена рускімі здабытчыкамі ў XVIII ст. Існуюць розныя версіі этымалогіі. Найбольш верагодныя: алеуты паходзяць ад чукоцкага слова алиут («астравіцяне») або ад асабіста алеуцкага слова аллитхух («абшчына», «войска»). Акрамя таго, існавалі мясцовыя саманазвы. Так, жыхары паўвострава Аляска і астравоў Шумагіна называлі сябе каган таягунгин («усходнія людзі»), Андрэянаўскіх астравоў — намигун («заходнія»), вострава Уналашка — кигигун («паўночна-усходнія»), вострава Атка — нигугин, вострава Ату — сасигнан («выгнаннікі») і г. д.
Гісторыя
Вядомая да XVIII ст. культура алеутаў пачала складвацца прыкладна 5500 гадоў таму. У адрозненні ад больш старажытнай традыцыі Анангулы, для яе былі характэрны каменныя прылады з двухбаковай апрацоўкай, гарпуны са шчарбінамі, майстэрская апрацоўка прадметаў з косці. Хаця алеуты не апрацоўвалі металаў і нават не ведалі ганчарства, яны здолелі стварыць грамадства з доўгай працягласцю жыцця ў параўнанні з суседзямі-эскімосамі. Месцамі пасяленняў былі прыбярэжныя раўніны, дзе мора не замярзае на працягу ўсяго года. Гэта дазваляла ў сезоны, калі не вялася здабыча марскіх сысуноў, збіраць беспазваночных. Агульная колькасць насельніцтва да кантактаў з еўрапейцамі ацэньваецца ў 12 — 15 тысяч чалавек.
У 1741 г. Алеуцкія астравы і паўвостраў Аляска былі адкрыты расійскай экспедыцыяй на чале В. Берынга. Весткі пра новыя землі, багатыя футрам, спрыялі новым экспедыцыям здабытчыкаў. Першая такая экспедыцыя адбылася ў 1743 г. Арганізатарамі экспедыцый здабытчыкаў былі прыватныя прадпрымальнікі, якіх цікавіў прыбытак. У каманды суднаў набіралі збеглых прыгонных, былых катаржнікаў, даўжнікоў. Часам прадстаўнікі розных экспедыцый варагавалі паміж сабою. Яны жорстка абыходзіліся з мясцовымі жыхарамі, прымушалі забяспечваць сябе ежай, здабываць футра, захоплівалі залоўжнікаў, у тым ліку дзяцей і жанчын, часам проста забівалі. Так, у 1745 г. здабытчыкі прамыслоўца Якава Бяляева разбурылі 2 алеуцкія вёскі на востраве Ату і забілі каля 40 астравіцян.
Першапачаткова прыязна настроеныя да здабытчыкаў алеуты, зацікаўленыя ў еўрапейскіх таварах, пачалі супраціўляцца. У 1762 г. тубыльцы вострава Уналашка, абураныя гвалтам над жанчынамі з боку рускіх, паўсталі, знішчылі 4 расійскія караблі і 188 здабытчыкаў. У 1764 г. паўстанне было задушана, пры гэтым загінула болей за 5000 алеутаў. У 1784 г. паўстанне тубыльцаў супраць злоўжыванняў прамыслоўцаў адбылася на востраве Амчытка. Супраціўленне алеутаў было асуджана на паразу, паколькі яны не мелі агнястрэльнай зброі. Алеуцкія вёскі знаходзіліся на ўзбярэжжы і былі лёгка дасягальнымі для караблёў і карабельнай зброі. Акрамя прамога гвалту насельнікі Алеуцкіх астравоў і паўвострава Аляска пакутвалі з-за выпадкова завезеных еўрапейскіх хвароб, ад якіх не мелі імунітэту. У выніку да 1800 г. колькасць алеутаў скарацілася да 2500 чалавек.
Расійскія ўлады рэагавалі па-рознаму на злоўжыванні сваіх падданых у адносінах да тубыльцаў. У 1763 г. Кацярына II загадала адносіцца да алеутаў годна. У 1799 г. Павел I перадаў правы на асваенне паўночнаамерыканскіх тэрыторый Руска-амерыканскай кампаніі (РАК). Алеуты пачалі прыцягвацца да каланіяльнай службы, удзельнічалі ў асваенні іншых месц Аляскі і Каліфорніі. Так, у 1820 г. сярод 148 мужчын, што жылі ў Нова-Архангелску, было 116 «алеутаў і аляскінскіх індзейцаў». У 1821 г. алеуты сталі расійскімі падданымі, многія ўвайшлі ў саслоўе асабіста свабодных астравіцян. Дзеці ад сумесных шлюбаў атрымоўвалі статус крэолаў. Сярод алеутаў распаўсюджвалася праваслаўе. Праваслаўны Пётр Алеут стаў святым мучанікам. Рускі праваслаўны святар Іаан Венеамінаў пісаў пропаведзі на алеуцкай мове, пераклаў на яе частку Бібліі, у 1846 г. апублікаваў першую алеуцкую граматыку.
Яшчэ ў 1786 г. расійскі прамысловец Гаўрыла Прыбылоў перасяліў частку алеутаў на раней бязлюдныя астравы Прыбылова для здабычы ластаногіх. У 1825—1828 гг. РАК стварыла паселішчы алеутаў і сугпіят на Камандорскіх астравах. У 1869 г. Расія перадала свае паўночнаамерыканскія калоніі пад кантроль ЗША. Такім чынам, алеуты Алеуцкіх астравоў, астравоў Прыбылова і паўвострава Аляска апынуліся ў складзе ЗША, а алеуты Камандорскіх астравоў засталіся ў складзе Расіі.
Алеуты і крэолы Аляскі спярша былі аднесены амерыканскімі ўладамі да нецывілізаваных плямён. У 1915 г. яны былі прыроўнены ў правах да індзейцаў. У 1924 г. атрымалі грамадзянства ЗША. З 1880-х гг. на астравах Шумагіна пачала развівацца рыбаперапрацоўчая прамысловасць, куды на працу былі прыцягнуты мясцовыя алеуты. На астравах Прыбылова была адчынена дзяржаўная станцыя, што рэгулявала раней неашчадную здабычу ластаногіх. Яна брала на працу астравіцян. На востраве Уналашка некаторы час дзейнічаў гандлёвы порт. На астатніх тэрыторыях Аляскі, населеных алеутамі, назіраўся эканамічны застой. У гэтых умовах алеуты адраджалі папярэдні лад жыцця, заснаваны на здабычы і збіральніцтве, выпадковым гандлі з амерыканскімі кітабоямі і паляўнічымі на футравых звяроў. Амерыканскія пратэстанцкія арганізацыі, а потым і ўрад ЗША забяспечвалі адукацыю толькі на англійскай мове, што не спрыяла захаванню роднай мовы і культурнай тоеснасці. У 1940 г. 76 % алеуцкіх дзяцей наведвалі школы, што значна перавышала адпаведны паказчык сярод індзейцаў і эскімосаў Аляскі.
Падчас II Сусветнай вайны Алеуцкія астравы ператварыліся ў раён ваенных дзеянняў паміж японцамі і амерыканцамі. 7 — 8 чэрвеня 1943 г. войскі Японіі захапілі востраў Ату. 40 алеутаў, што жылі на ім, былі прымусова накіраваны на паднявольную працу ў Японію. З-за ваеннай пагрозы амерыканцы інтэрніравалі грамадзянскае насельніцтва Алеуцкіх астравоў і астравоў Прыбылова на паўднёвы ўсход Аляскі. Інтэрніраваныя алеуты пакутвалі ад нястач і высокай смяротнасці з-за сухотаў. Пасля вяртання яны знайшлі частку сваіх паселішчаў разбуранымі. Толькі ў 1988 г. Кангрэс ЗША прыняў пастанову аб кампенсацыі асабістых згуб і прынёс прабачэнні за інтэрніраванне алеутаў.
У 1971 г. быў прыняты закон аб урэгуляванні зямельных прэтэнзій карэннага насельніцтва Аляскі. Паводле яго алеуты атрымалі права на туземныя вёскі — тэрыторыі з традыцыйным абшчынным кіраваннем. У нашы дні існуе 13 такіх вёсак. З 1972 г. у школах пачала выкладацца алеуцкая мова. У 1997 г. Цэнтр па вывучэнню моў карэнных народаў Аляскі апублікаваў першую поўную граматыку алеуцкай мовы. Важную ролю ў адражэнні алеуцкай культуры і аховы эканамічных і культурных інтарэсаў адыгрываюць грамадскія арганізацыі. Тым не меней, большасць алеутаў Аляскі не карыстаюцца ў паўседзённым побыце роднай мовай, былі згублены многія традыцыі.
Пасля ліквідацыі РАК пасяленцы Камандорскіх астравоў апынуліся ў значнай ступені ізаляванымі як ад іншых Алеуцкіх астравоў, так і ад суседняй Камчаткі. Болей за тое, на працягу паўгода астравіцяне Меднага былі ізаляваны ад астравіцян Берынга. Большасць пасяленцаў паходзіла з Андрэянаўскіх астравоў. Вялікую долю сярод іх складалі крэолы. Так, у 1879 г. на абодвух астравах жыло 332 крэола, 168 алеутаў і 9 камчадалаў. Нягледзячы на супольнае існаванне, выхадцы з розных месцаў доўгі час захоўвалі культурныя рысы сваёй радзімы. На востраве Медным размаўлялі на крэольскай гаворке, што адрознівалася ад алеуцкай мовы Берынга і была не зразумелай для носьбітаў рускай мовы. Матэрыяльная культура камандорцаў вельмі змянілася ўжо да пачатку XX ст. Вопратка, хатняе начынне, паляўнічая зброя і нават жытло былі прамысловага паходжання, увозіліся на астравы звонку. З часоў РАК камандорцы трымалі агароды і свойскую жывёлу. На востраве Берынга мелася прыхадская школа.
У міжваенны перыяд савецкае кіраўніцтва імкнулася палепшыць існаванне камандорцаў. У 1924 г. была створана дзяржаўная гаспадарка па гадаванню пясцоў. Некалькі дзесяцігоддзяў гэта галіна была асноўнай. Паколькі астравіцяне не мелі вялікіх асабістых гаспадарак, калектывізацыя 1930-х гг. не аказала на іх разбуральнага ўздзеяння. У 1928 г. астравы Берынга і Медны ўвайшлі ў склад Алеуцкага раёна. У даваенны час выкладанне ў школе адбывалася на алеуцкай мове. Настаўніца Лізавета Арлова распрацавала алфавіт і граматыку для берынгійскага дыялекта на аснове лацінкі. Аднак у пасляваенны час выкладанне алеуцкай мовы спынілася. Камандорскія алеуты хутка гублялі родныя мову і традыцыі. У 1970 г. жыхары вострава Меднага былі пераселены на востраў Берынга. У 1990-я гг. узнавіліся адносіны паміж алеутамі Камандорскіх астравоў і Аляскі. У 1998 г. была створана Алеуцкая міжнародная асацыяцыя.
Матэрыяльная культура
Традыцыйна алеуты сяліліся ўздоўж незамярзальнай берагавой лініі, і іх жыццё прама і ўскосна залежыла ад марскіх рэсурсаў. Яны здабывалі розных марскіх сысуноў ад каланаў да кітоў, сезонна лавілі рыбу і палявалі на марскіх птушак, збіралі ўздоўж берага марскіх малюскаў і ігласкурых, на скалах — птушыныя яйкі. Калі здабыча лічылася мужчынскім заняткам, то ў астатняй дзейнасці ўдзельнічалі ўсе чальцы абшчыны ад малых да старых. Нават пры страце падтрымкі жанчыны, дзеці і старыя мелі шанцы забяспечыць сябе харчам. Мяса і рыбу для захавання сушылі, у зімовы перыяд замарожвалі. Мяса некаторых ластаногіх і малюскаў часам ужывалі сырымі. Як паказалі археалагічныя даследаванні, такая дыета прыводзіла да распаўсюджвання гельмінтозаў. Відавочна, да кантактаў з еўрапейцамі алеуты ўжывалі мясцовыя расліны, але ў пазнейшы перыяд яны былі выціснуты прывазнымі прадуктамі.
Для здабычы і транспартыроўкі алеуты карысталіся лёгкімі марскімі суднамі — байдарамі. Мужчыны рабілі каркас для іх з драўняных карчоў, што выкідвала морам на бераг, а жанчыны шылі абалону са скур ластаногіх. Пасля таго, як байдара была гатова, жанчынам не дазвалялася мець з ёй справы. Да байдары адносіліся як да жывой істоты, бераглі яе. Да кантактаў з еўрапейцамі пераважалі байдары для 1 — 2 чалавек. Адзін чалавек выконваў ролю грабца, другі — паляўнічага. У каланіяльны перыяд інтэнсіўная здабыча запатрабавала большай умяшчальнасці, аднак і якасць суднаў пагоршылася.
Да каланізацыі алеуты не здабывалі і не апрацоўвалі металаў, не ведалі ганчарства і ткацтва, затое па-майстэрску апрацоўвалі камяні і косць. Некаторыя даследчыкі мяркуюць, што алеуцкая традыцыя апрацоўкі камянёў працягваецца з перыяду Анангулы (6 400 г. да н. э.). Аднак звычайна асабіста алеуцкую традыцыю вылучаюць з перыяду, які пачаўся на тысячагоддзе пазней і працягваўся да XVIII ст. Для яе характэрны шліхтаванне і двухбаковая апрацоўка. Гэта тэхналогія распаўсюджвалася ўздоўж ланцуга Алеуцкіх астравоў з усходу на захад і набыла класічны выгляд прыкладна ў сярэдзіне 3 тысячагоддзя да н. э. З камянёў выраблялі лёзы, агмені, тлушчовыя лямпы і інш.
Косткі і іншыя часткі здабытых жывёл таксама знаходзілі шырокае ўжыванне. З костак качак выразалі лыжкі, касцянымі клінамі калолі дровы, складаныя рыбалоўныя крукі майстраваліся з 2 костак, у страўніках ластаногіх захоўвалі тлушч, выраблялі з іх буі для гарпуноў, цягліцы ўжывалі замест нітак. Хатнія пасудзіны і частку вопраткі плялі з травяных валокнаў. Для гэтага выбіралі метлюжковыя, што раслі на берагу, сцябло рашчаплялі пазногцямі, атрыманыя валокны часам афарбоўваліся.
Найбольш распаўсюджанай вопраткай была доўгая футравая кашуля тыпу паркі з двайной падшэўкай. Яна выраблялася са скуры ластаногіх або птушак. Па-над ёй апраналі камлейку — непрамакальную кашулю з кішак марскіх сысуноў. Для гэтага кішкі прамывалі і чысцілі тупым скрэблам, потым надзімалі, звязвалі і сушылі некалькі дзён. Пасля сушкі кішкі разрэзалі на ленты і скручвалі ў звязкі, надаючы патрэбную форму. Камлейкі выкарыстоўваліся падчас палявання на сушы і на вадзе. Мужчыны насілі на галаве драўляныя капелюшы з доўгімі брылямі, адкрытым або закрытым верхам. Правадыры ўпрыгожвалі іх пацеркамі, вусамі ластаногіх, фарбамі і г. д.
Асобы абодвух палоў упрыгожваліся татуіроўкай, пракалваннем цела, вушэй, носа і вуснаў. Татуіроўку рабілі з дапамогай касцяных іголак і драўнянага вугалю. Дзяўчынам пачыналі татуяваць ніжнюю сківіцу пасля першай менструацыі. У жанчын з высокім статусам было больш татуіровак, чым у іншых. Звычай пракалвання носа і ўстаўкі доўгай косткі сустракаўся на ўсіх Алеуцкіх астравах.
Звычайна кожная супольнасць жыла ў сталых вёсках на марскім беразе. Акрамя таго, існавалі часовыя лагеры для здабытчыкаў. Галоўным тыпам жытла з’яўлялася паўзямлянка барабара, уваход у якую быў праз дзярновы дах.
Грамадства
Пашана toukkoukk распаўсюджвалася на іх блізкіх сваякоў, асабліва на сыноў і пляменнікаў. Менавіта яны з дазволу старэйшыны арганізоўвалі і ўзначальвалі ваенныя паходы супраць іншых алеутаў або эскімосаў на ўсходзе. Падчас паходаў захоплівалі каштоўную маёмасць і рабоў. Большасць рабоў з’яўлялася ваеннапалоннымі або іх нашчадкамі. Вядомы выпадак, калі рабом стаў сірата-аднавясковец, але звычай закабалення свабодных аднавяскоўцаў за даўгі звычайна абмяжоўваўся перыядам адпрацоўкі доўга. Некаторыя старэйшыны валодалі да 20 рабоў. Рабы выконвалі хатнюю працу, удзельнічалі ў здабычы і часам — у ваенных рэйдах, рабоў абменьвалі на карысныя рэчы і прыносілі ў ахвяру пасля смерці ўладальніка. Рабоў маглі адпускаць на волю, але раўнапраўнымі абшчыннікамі яны не станавіліся.
У каланіяльны перыяд адбылося ўраўнованне алеутаў у правах. РАК забараніла тубыльцам мець рабоў, а тых, што ўжо меліся, канфіскавала «на вечное услужение». Такім чынам старэйшыны ператварыліся ў падрадчыкаў кампаніі, а іх высокі статус вызначаўся толькі матэрыяльнымі каштоўнасцямі і знакамі пашаны.
Алеуты падзяляліся на экзагамныя матрылакальныя лініі. Былі распаўсюджаны палігінічныя, радзей паліандрычныя шлюбы. Найбольш выбітным жаніхом лічыўся сын брата маці. У якасці выкупа за жонку маладыя жаніхі сяліліся ў сям’і нявесты і некалькі гадоў адпрацоўвалі права на шлюб. Калі гэта значыла пераход у іншую абшчыну, жаніх атрымоўваў сацыяльны статус ніжэйшы за абшчынніка, але вышэйшы за раба. Пасля жаніцьбы маладыя маглі пераехаць да яго сваякоў або застацца ў сям’і нявесты.
Фальклор і прыкладное мастацтва
У мінулым святы арганізоўваліся пераважна ўзімку і мелі рытуальны характар. Іх суправаджалі песні і танцы пад гукі бубна і цытры. Вядомы старажытныя танцы крумкача, палтуса, надвор'я, паляўнічага і інш. У нашы дні адраджэнне песенна-танцавальных традыцый з'яўляецца моцным стымулам для захавання тоеснасці алеутаў. На астравах Прыбылова і Камандорскіх астравах створаны алеуцкія музычныя калектывы. У 2017 г. камандорскі танцавальны калектыў «Ангих» стаў лаўрэатам міжнароднага харэаграфічнага турніра «Танцавальны час». Са святамі і іншымі рытуаламі таксама звязаны выраб масак. Маскі часцяком знаходзяць у пахаваннях.
Алеуты вядомы шматкаляровым роспісам і арнаментаваннем зброі і пабытовых рэчаў, разьбой па дрэву і косці.
Мова
Алеуцкая мова належыць да эскімоска-алеуцкай сям’і моў. Першы алфавіт і граматыка на аснове кірыліцы былі распрацаваны ў 1846 г. У нашы дні ў ЗША карыстаюцца алеуцкім алфавітам на аснове лацінкі (варыянт 1997 г.), у Расіі — кірыліцы. Аднак колькасць носьбітаў алеуцкай мовы ў нашы дні невялікая — каля 200 чалавек. Усе яны з’яўляюцца білінгвамі.
Рэлігія
Звесткі пра дахрысціянскія вераванні алеутаў захаваліся дзякуючы запісам праваслаўных місіянераў XIX ст., археалагічным знаходкам і некаторым міфалагічным сюжэтам, таму маюць фрагментарны характар. Алеуты верылі ў бога-творцу Агугум (Agugux), аднак асобна не шанавалі яго. Вернікі былі перакананы, што навакольны свет населены шматлікімі духамі прыроды. Важную ролю адыгрывалі культы, звязаныя са здабычай, шанаванне духаў мора і здабытых жывёл. Духі прыроды ўяўляліся як міласэрднымі, так і помстлівымі. Напрыклад, сонца магло асляпіць, а месяц — забіць камянямі таго, хто іх абразіў. Мужчыны гуртаваліся для перадачы патаемных ведаў, арганізоўвалі супольныя рэлігійныя відовішчы, прыносілі ахвяры духам на пагорку каля роднага паселішча. Практыкавалася абарончая магія ў выглядзе замоў, абярэгаў, арнаментаваных малюнкаў. У алеутаў меўся інстытут шаманаў, але іх роля ў грамадстве не была значнай. Лічылася, што яны залежаць ад духаў, з якімі кантактуюць, звычайна былі беднымі і рэдка прымалі ўдзел у супольным жыцці.
Алеуты верылі ў замагільны свет, дзе памерлыя быццам бы жылі ў вёсках, падобных на зямныя. Нябожчыкаў хавалі седзячы каля барабары або ў пячоры. Разам са старэйшынамі хавалі рабоў-падлеткаў, якіх да пачатку цырымоніі душылі. Некаторых нябожчыкаў муміфікавалі, іх рэшткі перыядычна наведваліся сваякамі для пашаны. Целы забітых ворагаў абавязкова рассякаліся на часткі, каб душа памерлага не магла адпомсціць жывым.
Першымі распаўсюджвальнікамі хрысціянства сярод алеутаў маглі быць рускія здабытчыкі. Першыя місіянеры, прадстаўнікі Рускай праваслаўнай царквы, прыбылі на Аляску толькі ў 1796 г. Асаблівае месца ў гісторыі хрысціянізацыі алеутаў набылі святары Іаан Венеамінаў і Якаў Няцветаў, якія працавалі ў XIX ст. З канца XIX ст. алеутаў наведвалі прадстаўнікі пратэстанцкіх місій. Дзякуючы іх намаганням вернікі-алеуты спавядаюць хрысціянства, прычым большасць з'яўляецца праваслаўнымі.
Дрокава
Дрокава (Дро́ково) — вёска ў Дзямідаўскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Цітоўшчынскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з кастрычніка 1941 года, вызвалена ў 1943 годзе.
Мацей Мікітавіч Галоўчынскі
Мацей Мікітавіч Галоўчынскі (каля 1470 — пасля 1536) — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага.
Біяграфія
Сын Мікіты. У Вялікае Княства Літоўскае прыехаў з Масквы сакратаром дачкі Івана III Алены Іванаўны ў 1495 годзе. Намеснік княжацкі і цяцерынскі (1502), бірштонскі, магілёўскі і анікштанскі (1507). Пасля яе смерці (1513) прызначаны Жыгімонтам Старым намеснікам і дзяржаўцам бірштанскім.
У 1536 годзе прасіў польскага караля і вялікага князя літоўскага Жыгімонта I Старога, каб пасля яго смерці старостамі бірштонскімі былі яго сыны Яраслаў і Іван. Са сваіх маенткаў выстаўляў у войска ВКЛ 79 вершнікаў.
Ад Алены Іванаўны і Аляксандра Ягелончыка атрымаў маёнткі Струня каля Полацка, Стаяцішкі ў Віленскім павеце, Езна ў Ковенскім павеце, Княжыцы і інш.
Гарэліца (Барысаўскі раён)
Гарэ́ліца (, Горелица) — вёска ў Барысаўскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Перасадскага сельсавета.
IC 1847
IC 1847 — галактыка тыпу S (спіральная галактыка) у сузор’і Авен.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Шатландыя
Шатландыя (Alba, Scotland, Scotland) — адна з чатырох краін Злучанага Каралеўства, мае найбольшую аўтаномію. У мінулым незалежнае каралеўства ў Паўночнай Еўропе. Шатландыя займае поўнач вострава Вялікабрытанія і мяжуе па сушы з Англіяй. Сталіца — Эдынбург.
Гісторыя
Лічыцца, што першыя людзі з’явіліся ў Шатландыі прыблізна 8 тысяч гадоў таму. Першыя сталыя паселішчы датуюцца IV тысячагоддзем да н.э. Пісьмовая гісторыя Шатландыі пачынаецца з рымскай заваёвы Брытаніі, калі былі акупаваны і атрымалі статут рымскіх правінцый і сталі менавацца Брытаніяй тэрыторыі сучаснай Англіі і Уэльса. Частка паўднёвай Шатландыі была на нядоўгі час узятая пад няпросты кантроль Рыма, але паўночныя землі былі вольныя ад рымскага заваявання і зваліся Каледонія. Каледонія была населена пікцкімі і гэльскімі плямёнамі, на яе тэрыторыі размяшчаліся гэльскае каралеўства Дал Рыяда і пікцкае — Фортрыу. Але гісторыя Шатландскага каралеўства традыцыйна бярэ свой адлік з 843 г., калі Кенет Макальпін стаў каралём аб’яднанага каралеўства шкотаў і піктаў. На працягу наступных стагоддзяў тэрыторыя Шатландскага каралеўства пашырылася да плошчы прыблізна адпаведнай плошчы сучаснай Шатландыі. Гэты перыяд адзначаны параўнальна добрымі адносінамі з уэсекскімі валадарамі Англіі і моцнай раздробленасцю, якая, аднак, не замінала правядзенню паспяховай экспансіянісцкай палітыкі. Праз некаторы час пасля ўварвання ў 945 годзе ў Стратклайд англійскага караля Эдмунда I правінцыя была перададзена Малькальму I. Падчас кіравання караля Індульфа (954—962) шкоты занялі крэпасць, пазней названую Эдынбургам, — свой першы апорны пункт у Лотыяне. Падчас уладарання Малькальма II адзінства Шатландыі ўмацавалася. Пераломным годам, магчыма, быў 1018, калі Малькальм IV нанёс Нартумбрыі паражэнне ў бітве пры Карэме.
Дубашы (Смаленская вобласць)
Дубашы (Дубаши) — вёска ў Дзямідаўскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Цітоўшчынскага сельскага паселішча.
Шатландыя
Гісторыя
Да канца Сярэднявечча Шатландыя была падзелена на дзве культурныя зоны: дольную, жыхары якой размаўлялі на англа-шатландскай мове, і горную Шатландыю, насельніцтва якой карысталася Шатландскай гэльскай мовай. Тым не менш, голуэйскі гэльскі дыялект захоўваўся магчыма аж да XVIII ст. у аддаленых частках паўднёвага захаду краіны, якія ўваходзілі ў графства Голуэй. Гістарычна, дольная Шатландыя ў культурным плане была бліжэйшая да Еўропы. У горнай жа Шатландыі сфарміравалася адна з адметных рыс рэгіёна — Шатландская кланавая сістэма.
У 1603 кароль Шатландыі Якаў VI пераняў англійскі сталец і стаў каралём Англіі Якавам I. За выключэннем часу існавання Садружнасці, Шатландыя заставалася асобнай дзяржавай, але разам з тым мелі месца значныя канфлікты паміж манархам і шатландскімі прэсвітэрыянамі з нагоды формы царкоўнага кіравання. Пасля Слаўнай рэвалюцыі і звяржэння каталіка Якава VII Вільгельмам III і Марыяй II Шатландыя кароткі час пагражала абраць уласнага манарха-пратэстанта, але пад пагрозай разрыву гандлёвых і транспартных сувязяў з Англіяй шатландскі парламент сумесна з англійскім у 1707 прыняў «Акт аб Уніі». У выніку аб’яднання было створана каралеўства Вялікабрытанія. У 1715 на поўначы Шатландыі падняліся два буйных паўстання якабітаў, але Гановерская дынастыя здзюжала. Якабіцкія прэтэндэнты на прастол захоўвалі папулярнасць у горных і паўночна-ўсходніх абласцях, асабліва сярод не прэсвітэрыян.