cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Свята-Іаана-Прадцечанская царква (Вішнявец)
Архітэктура
У інтэр’еры чатыры масіўныя слупы вылучаюць цэнтральны неф, перакрыты цыліндрычным скляпеннем. Бакавыя нефы, значна ніжэйшыя і вузейшыя за галоўны, разам з нартэксам перакрытыя крыжовымі скляпеннямі. У процілеглай ад алтара частцы будынку вылучаны бабінец, дзе размешчаныя хоры, звязаныя з асношным памяшканнем вітымі лесвіцамі. Пластыка інтэр’ера захавалася ў першапачатковым выглядзе. Пілоны з боку цэнтральнага нефа апрацаваныя пілястрамі і стылізаванымі іанічнымі капітэлямі. Глухая агароджа хораў увязаная ў агульную кампазіцыю з цыліндрычнымі аб’ёмамі лесвіц. Лесвічныя шахты ўзвышаюцца да ўзроўню парапету хораў і абмежаваныя агульным прафіляваным карнізам. Парапет у цэнтральнай частцы мае пукатую паверхню.
Мядзвежына (возера)
Мядзвежына — возера ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці Беларусі ў басейне ракі Ушача, у межах горада Наваполацк.
Плошча паверхні возера 0,045 км². Даўжыня 0,55 км, найбольшая шырыня 0,13 км. Даўжыня берагавой лініі 1,27 км. Найбольшая глыбіня 18,5 м, сярэдняя — 5,95 м. Аб'ём вады ў возеры 0,27 млн м³.
Катлавіна возера серпападобнай формы, выцягнутая ў напрамку з поўначы на поўдзень. Берагі нізкія, пясчаныя, месцамі забалочаныя. Уздоўж заходняга і ўсходняга берага забалочаная пойма, парослая хмызняком.
Сяргей Іванавіч Мігай
Сяргей Іванавіч Мігай (,  — ) — артыст оперы (барытон), педагог. Народны артыст РСФСР (1939).
Біяграфія
Скончыў Адэскае музычнае вучылішча ў 1911 годзе. Браў урокі ў М. Батыстыні ў час яго гастроляў у Расіі ў 1911—1913 гадах, вучыўся ў Опернай студыі пад кіраўніцтвам К. Станіслаўскага (1918—1920, з 1919 пры Вялікім тэатры ў Маскве). 3 1927 года саліст Вялікага тэатра, з 1924 года Ленінградскага тэатра оперы і балета; выступаў у Маскве і Ленінградзе, з 1941 саліст і кіраўнік вакальнай групы Усесаюзнага радыёкамітэта. 3 1948 выкладаў у Маскоўскай кансерваторыі, з 1952 года прафесар.
Памёр 8 снежня 1959 года ў Маскве. Пахаваны на Новадзявочых могілках у Ленінградзе.
Творчасць
Меў насычаны голас цёплага тэмбру, вялікага дыяпазону (больш за 2 актавы), дасканала валодаў вакальнай тэхнікай. Сярод лепшых партый: Анегін («Яўген Анегін» П. Чайкоўскага), Мізгір, Гразной («Снягурачка», «Царская нявеста» М. Рымскага-Корсакава), Князь Ігар («Князь Ігар» А. Барадзіна), Дэман («Дэман» А. Рубінштэйна), Рыгалета, Жэрмон, Ды Луна («Рыгалета», «Травіята», «Трубадур» Дж. Вердзі) і інш.
Актыўна ўдзельнічаў у рабоце Магілёўскага літаратурна-музычна-драматычнага гуртка. Аўтар мастацтвазнаўчых і метадычных прац. Сярод вучняў Мігая народны артыст СССР А. Саўчанка.
Памяць
У Магілёве імем Сяргея Мігая названы завулак.
Сям’я
У шлюбе з Валянцінай Абрамаўнай Іофэ (1910—1985), доктарам фізіка-матэматычных навук, загадчыцай лабараторыі ў Інстытуце хіміі сілікатаў АН СССР, дачкой акадэміка А. Ф. Іофэ.
Васкеат (Арагацотн)
Васкеа́т (Ոսկեհատ) — сяло ў марзе Арагацотн, на захадзе Арменіі. Размешчана за 11 км на паўночны захад ад горада Аштарак. За 2 км на ўсход ад сяла размешчана сяло Васкеваз, за 3 км на поўдзень сяло Лернамерц суседняга марза Армавір, а за 4 км на поўнач размешчана сяло Агарак.
У сяле знаходзяцца рэшткі царквы XIV ст.
У вёсцы нарадзіўся выбітны армянскі ваенны дзеяч — Андранік Мелаян.
Шпрэм
Шпрэм — харвацкае прозвішча. Вядомыя носьбіты:
Адважныя капітаны (фільм)
«Адважныя капітаны» (Captains Courageous) — фільм Віктара Флемінга паводле аднайменнага рамана выхавання (1897), які быў напісаны Кіплінгам падчас 4-гадовага пражывання ў Новай Англіі.
Сюжэт
Распешчаны сын амерыканскага мільянера падчас падарожжа ў Еўропу аказваецца змыты за борт акіянскага лайнера. Яго падбірае партугальская рыбак Мануэль, які вучыць яго прамудрасцям жыцця на рыбалоўнай шхуне. Праз тры месяцы шхуна бярэ курс на новаанглійский порт Гластэр, але Мануэль па дарозе гіне. Прыхільнасць хлопчыка да старэйшаму таварышу такая, што ў памяць аб ім ён вырашае звязаць сваё жыццё з морам. Аднак гэта супярэчыць планам бацькі …
Саломенка (жылы раён)
Саломенка, або Паўночны — жылы раён у паўночнай частцы Магілёва, уваходзіць у Паўночны планіровачны раён. Размешчаны ўздоўж вуліцы Крупскай. Развіццё звязана з будаўніцтвам завода «Сельмаш». Станам на 1990 год сялібная тэрыторыя плошчай 49 га, насельніцтва 21,5 тыс. чал. Будаўніцтва распачата ў 1980-я гады па праекце архітэктараў А. Мельнікава, Т. Бельскай, І. Голубевай. Забудова мікрараёна ўяўляе сабой прасторавую кампазіцыю, якая складаецца з груп 5-, 9-павярховых дамоў, дзіцячых садоў і школ, якія раскрываюцца да зялёнай зоны і аб’яднаных пешаходнай сувяззю з грамадскімі цэнтрамі планіровачнага жылога раёна, размешчанымі ва ўсходніх і заходніх частках мікрараёна. Кампазіцыйнымі дамінантамі з’яўляюцца 18-павярховыя жылыя дамы з маналітнага жалезабетону.
Анатоль Мікалаевіч Бычак
Анато́ль Мікала́евіч Бы́чак (, в. Ануфравічы,, Мінская вобласць — , ) — партыйны і дзяржаўны дзеяч БССР.
Біяграфія
Скончыў Жыровіцкі тэхнікум механізацыі сельскай гаспадаркі, факультэт механізацыі, тэхнік-механік (1960), Беларускую сельгасакадэмію, інжынер-механік (завочна, 1970).
У 1985 годзе быў прызначаны другім сакратаром Мінскага абкама КПБ.
Са снежня 1990 і да забароны камуністычнай партыі 25 жніўня 1991 года першы сакратар Мінскага абкама. Пасля працаваў інжынерам па забеспячэнні на будуючымся Ваўкавыскім цэментным заводзе. Праз год ён быў прызначаны начальнікам аддзела статыстыкі Мінскага абласнога выканаўчага камітэта, дзе працаваў да пенсіі.
Гачча
Гачча — возера ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці, за 32 км на паўночны ўсход ад горада Полацк, за 3,5 км на поўдзень ад вёскі Марыніца Расонскага раёна, у басейне ракі Дрыса.
Плошча паверхні 0,04 км². Даўжыня 0,42 км, найбольшая шырыня 0,15 км. Даўжыня берагавой лініі 1,05 км.
Катлавіна возера выцягнутая ў напрамку з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход. Размешчана сярод балота. Берагі нізкія, пясчаныя і забалочаныя. Сцёк з возера па балоце праз сетку меліярацыйных каналаў у раку Марынец. Зарастае ўмерана.
Транспарт у Албаніі
Транспартная інфраструктура Албаніі ў пачатку ХХІ стагоддзя сур'ёзна змянілася ў лепшы бок. Гэта адбілася на якасці і хуткасці транспартных перавозак. За кошт замежных інвестыцый асабліва істотна прагрэсуюць паветраны і аўтамабільны віды транспарту. Чыгуначны транспарт, наадварот, перабывае ў заняпадзе.
Паветраны транспарт
Галоўнымі варотамі краіны служыць Міжнародны аэрапорт Тыраны са штогадовым абаротам у больш за 2,5 млн пасажыраў. Значну частку замежных турыстаў прымае аэрапорт у Дурэсе. Плануецца будаўніцтва міжнародных аэрапортаў у Влёры, Гіракастры і Сарандзе — турыстычных цэнтрах на поўдні краіны.
Аўтамабільны транспарт
Унутраныя перавозкі ажыццяўляюцца галоўным чынам аўтамабільным транспартам, у 2010-х працягваецца будаўніцтва аўтамагістраляў, што звяжуць Албанію з усімі суседзямі і інтэгруюць транспарт краіны ў агульнаеўрапейскую сетку:
Чыгуначны транспарт
Чыгуначны транспарт, што інтэнсіўна развіваўся за часам Ходжы, сёння грае другарадную ролю. Аднак плануецца новая чыгунка Тырана – Дурэс, якая — хоць і невялічкая — мае даць старт чыгуначнаму адраджэнню Албаніі.
Пасужа
Пасу́жа, Пасу́жжа — возера ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці, за 30 км на паўночны ўсход ад горада Полацк, за 5 км на паўднёвы захад ад вёскі Дрэтунь, за 1,5 км на ўсход ад вёскі Конны Бор, у басейне ракі Палата.
Плошча паверхні 0,18 км². Даўжыня 0,55 км, найбольшая шырыня 0,4 км. Даўжыня берагавой лініі 1,78 км. Плошча вадазбору 2,23 км².
Катлавіна возера мае круглаватую форму. Схілы катлавіны невыразныя, на поўдні вышынёй да 3 м і спадзістыя, параслі лесам. Берагі нізкія, месцамі забалочаныя. У паўднёва-заходняй частцы выцякае ручай у раку Страдань.
Валерый Рыгоравіч Асапаў
Валерый Рыгоравіч Асапаў (Валерий Григорьевич Асапов; 1 студзеня 1966—23 верасня 2017) — расійскі ваеначальнік, гвардыі генерал-лейтэнант. Камандзір 10-га парашутна-дэсантнага палка (2001—2003), 18-й кулямётна-артылерыйскай дывізіі (2007—2009), 37-й асобнай гвардзейскай мотастралковай брыгады (2011—2013), камандуючы 68-м армейскім корпусам (2014—2016 ), 5-й агульнавайсковай арміі (2016—2017). Загінуў у Дэйр-эз-Зоры пры выкананні місіі ваеннага саветніка падчас ваеннай аперацыі Расіі ў Сірыі. Пасмяротна ўдастоены звання «Герой Расійскай Федэрацыі» (2017).
Лінец
Ліне́ц — гідронім:
МіГ-19
МіГ-19 («выраб СМ-9», па кадыфікацыі НАТА: Farmer — «фермер») — савецкі аднамесны рэактыўны знішчальнік другога пакалення, распрацаваны ДКБ Мікаяна і Гурэвіча ў пачатку 1950-х гадоў. Першы савецкі серыйны звышгукавы знішчальнік, шырока ўжываўся ў сістэме СПА СССР і пастаўляўся за мяжу.
Баявое ўжыванне
Аднагодак амерыканскага знішчальніка F-100 Super Sabre, хоць у В'етнаме супрацьстаяў і больш познім F-4 Phantom II.
Лінец (возера, Полацкі раён)
Плошча паверхні 0,06 км². Даўжыня 0,32 км, найбольшая шырыня 0,2 км. Даўжыня берагавой лініі 0,85 км.
Схілы катлавіны не выражаны. Размешчана сярод забалочанага лесу, на захадзе — балота. Выцякае ручай у раку Марынец.
Брчко (акруга)
Акруга Брчко — дэ-факта вобласць пад міжнародным кіраваннем вакол горада Брчко на паўночным усходзе Босніі і Герцагавіны. Плошча акругі — 493 км². Колькасць насельніцтва па перапісу 2013 — 93.028 чалавек. З іх каля 40 % сербы, 39 % — баснійцы і 20 % — харваты. Па перапісу 1991 — 87.627 чалавек, у тым ліку 38.617 чалавек — баснійцы (44,06 %), 22.252 чалавек — харваты (25,39 %), 18.128 чалавек — сербы (20,68 %), 5.731 чалавек — югаславы (6,54 %), 2.899 чалавек — астатнія і невядомыя (3,30 %). Дэ-юрэ акруга з’яўляецца часткай як Рэспублікі Сербскай, так і Федэрацыі Босніі і Герцагавіны, аднак апошнімі не кантралюецца. Акруга мае плошчу 208 км² з агульнай колькасцю насельніцтва прыкладна 87 332 жыхароў (ацэнка 2007 г.). Яе сталіца — горад Брчко, з каля 31 500 жыхароў (ацэнка 2007 г.).
Гісторыя
Раён Брчка быў заснаваны пасля арбітражнага працэсу, праведзенага Высокім прадстаўніком ААН па Босніі і Герцагавіне. Аднак у Дэйтанскіх мірных пагадненнях гэты працэс мог вырашаць толькі арбітраж у спрэчцы наконт лініі мяжы паміж суб’ектамі (мяжа). Акруга Брчка была ўтворана ўсёй тэрыторыяй былога муніцыпалітэта Брчка, з якой 48 % (уключаючы горад Брчко) знаходзілася ў Рэспубліцы Сербскай, а 52 % — у Федэрацыі Босніі і Герцагавіны. Пасля вайны Еўрапейскі саюз захаваў дыпламатычную прысутнасць для падтрымання міру ў рэгіёне.
У 2006 годзе ў адпаведнасці з загадам маніторынгавай місіі ААН было адменена ўсё «заканадаўства суб’ектаў у раёне Брчка і на лініі мяжы». Рэзалюцыя, вынесеная кіраўніком Брчко Сьюзан Джонсан, адмяняе ўсе законы аб федэральных утварэннях Босніі і Герцагавіны ў акрузе, а таксама выдаляе лінію мяжы. Рашэнне робіць законы Акругі і законы дзяржавы Боснія і Герцагавіна (у тым ліку законы Сацыялістычнай Рэспублікі Боснія і Герцагавіна) асноўнымі прававымі прынцыпамі ў Акрузе.
Брчко было адзіным элементам Дэйтанскага мірнага пагаднення, які не быў дапрацаваны. Арбітражнае пагадненне было завершана ў красавіку 1996 г., у выніку чаго была створана ''«акруга», як згадвалася вышэй, якой будзе кіраваць міжнароднае прадстаўніцтва ў асобе амбасадара, прызначанага місіяй АБСЕ.
Першы прадстаўнік АБСЕ ў акрузе Брчка прыбыў у чэрвені 1996 года. Да гэтай даты Арганізацыя па бяспецы і супрацоўніцтву ў Еўропе (АБСЕ) мела сціплае прадстаўніцтва, якім першапачаткова кіраваў Рэндольф Хэмптан. Тым часам, перш чым раён Брчка мог быць прадстаўлены ў адпаведнасці з пагадненнямі пасля арбітражу, былі праведзены мясцовыя выбары і прадастаўлены пакеты гуманітарнай дапамогі пры супрацоўніцтве агенцтваў USAID і [[:en: Генеральны дырэктарат ECHO Еўрапейская грамадзянская абарона і аперацыі па аказанні гуманітарнай дапамогі. Раён быў вядомы як цэнтр розных міжнародных праграм па рэканструкцыі Босніі і Герцагавіны, усе яны праводзіліся ў асноўным замежнымі ўрадамі, у прыватнасці ЗША.
Першапачаткова тэрыторыя знаходзілася пад кіраваннем міжнароднай супольнасці. Раён Брчко быў афіцыйна створаны 8 сакавіка 2000 года, пасля таго як стала ясна, што абодва суб'екты не могуць вырашыць, якую тэрыторыю аддаць кожнаму з бакоў. Урад складаецца з роўных частак трох этнічных груп. У дадатак да ўласнай адміністрацыі, рэгіён атрымлівае сваю пошту, падатковае і паліцэйскае заканадаўства.
Да жніўня 2012 года выбарным чыноўнікам на месцах дапамагаў міжнародны наглядальнік. Наглядчык надзяляўся шырокімі паўнамоцтвамі, у тым ліку правам абвяшчаць абавязковыя для выканання рашэнні. Ён адказвае за садзейнічанне вяртанню бежанцаў, прасоўванне дэмакратычнага і шматэтнічнага ўрада і аднаўленне эканомікі. АБСЕ і EUFOR захавалі сваю прысутнасць у раёне пасля прыпынення нагляду, а дэлегацыя Еўрапейскага саюза стварыла семінар у Брчко. Мандат Вярхоўнага прадстаўніка застаецца нязменным.
Статут у Федэрацыі
Акруга Брчка, хоць тэарэтычна знаходзіцца пад кіраваннем абодвух суб'ектаў баснійскай федэрацыі, на практыцы з'яўляецца трэцім суб'ектам Рэспубліка Боснія і Герцагавіна, які мае тыя ж правы, што і Сербская Рэспубліка Боснія і Федэрацыя Босніі і Герцагавіны.
Брчко знаходзіцца пад непасрэдным кіраваннем Федэрацыі, але раён разглядаецца як свабодная тэрыторыя, гэта значыць пад кіраваннем абодвух суб’ектаў федэрацыі, або нават як агульная тэрыторыя паміж імі ў форме кандамініюм.
Межы
Брчка мяжуе на поўдні і паўночным захадзе з Федэрацыяй Босніі і Герцагавіны, на ўсходзе і захадзе з Сербскай Рэспублікай Боснія, на поўначы з Рэспублікай Харватыя і на паўночны ўсход з Рэспубліка Сербія.
Насельніцтва
Афіцыйны перапіс насельніцтва не праводзіўся з 1991 года, таму некаторыя дадзеныя, прадстаўленыя тут, з’яўляюцца толькі прыблізнымі.
Урад і палітыка
У Скупшчыне раёна Брчка 29 месцаў. Месцы для кожнай партыі размяркоўваюцца наступным чынам:
Па нацыянальнасці:
Наглядчыкі
Для акругі Брчко быў прызначаны «міжнародны наглядчык». Ён таксама намеснік Высокага прадстаўніка. Пасада прыпынена ў 2012 годзе. Пасаду займалі наступныя «кантралёры»:
Мэры
Ва ўладзе ў акрузе былі наступныя старасты:
Лебядзіна
Лебядзіна — возера ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці Беларусі, за 31 км на паўночны ўсход ад горада Полацк, за 7 км на паўночны ўсход ад вёскі Шчаперня, за 0,14 км на захад ад возера Страдань, у басейне ракі Дрыса.
Плошча паверхні 0,09 км². Даўжыня 0,37 км, найбольшая шырыня 0,35 км. Даўжыня берагавой лініі 1,15 км.
Схілы катлавіны не выражаны. Размешчана сярод балота. У заходняй частцы возера 2 астравы плошчай па 0,1 га.
Манастыр базыльян (Орша)
Манастыр базыльян — помнік архітэктуры позняга барока ў Оршы. Размешчаны па адрасе Музейны завулак, 12, на правым беразе р. Аршыца. Ансамбль складаўся з царквы Апекі Маці Божай (1758—1774; не захавалася) і прыбудаванага да яе жылога корпуса.
Гісторыя
Быў заснаваны ў 1642 г. уніяцкім мітрапалітам Антоніем Сялявам. Першапачаткова будынкі былі драўляныя. У 1758—1774 гг. на сродкі старосты пеліканскага Іосіфа Ляпкоўскага і са згоды яго брата ротмістра Міхаіла на іх месцы змураваны двухпавярховы жылы корпус і уніяцкая царква ў імя Пакрова Божай Маці. Пасля заснавальнік уступіў у базыльянскі ордэн, прыняў імя Іосіф (Юзаф), у 1771 годзе стаў архіепіскапам смаленскім і пасля смерці быў пахаваны ў манастыры ў 1778 годзе.
У 1832 годзе базыльянскі комплекс перададзены праваслаўным  — мужчынскаму Пакроўскаму манастыру. У жылых карпусах размясцілася духоўнае вучылішча. Царква была перабудавана і набыла рысы класіцызму. У 1850-я г. над сяродкрыжжам пабудаваны высокі драўляны барабан з купалам. Зроблены новы іканастас.
19 кастрычніка 1904 года на зямлі, якая належала манастыру, пры здабычы вапняковага каменю, на глыбіні не больш аршыну, знойдзены парэшткі костак маманта — нага з чашкаю і галёнкай, велічынёй у рост чалавека, дзве часткі сківіцаў з зубамі, рабро і некалькі дробных разламаных костак.
8 чэрвеня 1905 года ураган знёс драўляны купал над сяродкрыжжам. У 1930-я гг. комплекс перададзены краязнаўчаму музею.
Архітэктура
Складаўся з аб'яднаных у адзіны асіметрычны архітэктурны комплекс царквы Пакрова Божай Маці і жылога корпуса. Тэрыторыя манастыра была абгароджана мураванай сцяной.
Царква ўяўляла сабой трохнефавую крыжова-купальная двухвежавую базіліку. Над сяродкрыжжам быў узведзены высокі драўляны барабан з купалам. Мела мураваныя алтары ў імя Пакрова Багародзіцы, Распяцця Гасподняга і велікамучаніка Васіля.
Манастырскі копус вырашаны Г-падобным у плане 2-павярховым на высокім паўпадвальным паверсе будынкам пад вальмавым дахам. Сцены мятровай таўшчыні крапаваны слаістымі пілястрамі і руставанымі лапаткамі, расчлянёны пазбаўленымі ліштваў прамавугольнымі аконнымі праёмамі і нішамі-блендамі паміж імі. Абодвы паверхі маюць галерэйную планіроўку. У паўднёва-ўсходняй частцы размешчана лесвічная клетка і зала-трапезная. Астатнія памяшканні плошчай да 36 м² адводзіліся для жылля і працы. Моцныя сцены таўшчынёй 1 м аблегчаны нішамі. Перакрыцце 1-га паверха — крыжовыя скляпенні, 2-га — плоская бэлечная столь, паўпадвальнага паверха — цыліндрычныя скляпенні з распалубкамі.
Паравоз-помнік (Баранавічы)
Паравоз — помнік БЧ (№ 9ПМ — 221) знаходзіцца ў ваколіцах чыгуначнага вакзалу Баранавічы-Палескія.
Характарыстыка
Паравоз 9П (9-ы тып паравоза — завадское пазначэнне) — манеўровы танк-паравоз тыпу 0-3-0, які выпускаўся ў Савецкім Саюзе з 1935 па 1957 год. Апошні савецкі паравоз нармальнай каляіны. Маса паравоза ў працоўным стане — 55 тон, запас вады — 5м³, запас вугалю — 2м³. Усталяваны ў 2-гі палове 20 стагоддзя.
Гісторыя
Новы манеўровы паравоз, які атрымаў абазначэння 9П, быў распрацаваны Локомотивпроектом НКТП ў 1934—1935 гадах. Першы, вопытны паравоз гэтага тыпу быў пабудаваны на Каломенскім машынабудаўнічым заводзе ў 1935 годзе. Паравозы 9П выкарыстоўваліся савецкімі чыгункамі на манеўровых працах, а таксама на шляхах многіх заводаў і руднікоў.
29 лістапада 1871 году, калі на станцыю Баранавічы прыбыў першы цягнік, лічыцца днём нараджэння Беларускай чыгункі.
Месцазнаходжання
Адрас — Паравоз — помнік беларускай чыгунцы: Рэспубліка Беларусь, Брэсцкая вобл., г. Баранавічы, Прылеглая тэрыторыя чыгуначнага вакзалу Баранавічы — Палескія па ул. Фроленкова.
Ажыка дуброўная
Ажы́ка дуброўная, Ажыка белаватая (Luzula luzuloides) — від кветкавых раслін роду  сямейства.
Апісанне
Шматгадовая травяністая расліна 30—60 см вышынёй. Расліна ўтварае дзёран. Верхняе лісце даўжэй суквецця ці роўнае яму, не шырэй за 4 мм. Суквецці з няроўнымі галінкамі, досыць шматлікімі. Кветкі на галінках сабраны па 2—5 у галоўкі. Лісточкі калякветніка ланцэтныя, вострыя, белыя.
Распаўсюджанне
На тэрыторыі Украіны від расце ў лясах — у Карпатах.
Ізабела Латарынгская
Ізабела ( — ) — герцагіня Латарынгіі з 1431 года з дынастыі Валуа. Першая жонка неапалітанскага караля Рэнэ Анжуйскага. Падчас адсутнасці мужа кіравала яго ўладаннямі (Анжу, Праванс, Мэн, у 1435—1442 гадах — каралеўства Неапаль).
Біяграфія
Ізабела быў старэйшай дачкой латарынгскага герцага Карла II і Маргарыты Пфальцкай. Па бацьку — унучка Жана I Латарынгскага і Сафіі Вюртэмбергскай, па маці — унучка германскага караля Рупрэхта і Елізаветы Нюрнбергскай.
Пасля смерці бацькі атрымала ў спадчыну Латарынгію. Кіравала сумесна з Рэнэ Анжуйскім, з якім ажанілася ў 1419 годзе. Рэнэ часта ўдзельнічаў у ваенных паходах, у 1434—1436 года быў у палоне ў герцага Бургундскага, і падчас яго адлучак Ізабела брала на сябе ролю рэгента.
Ізабела памёр 28 лютага 1453 годзе ва ўзросце каля 53 гадоў. У герцагстве Латарынгія яе спадчынікам стаў сын Жан.
Дзеці
Яшчэ 6 дзяцей Ізабелы і Рэнэ памерлі ў дзіцячым узросце.
Касцёл Святога Вацлава (Ваўкавыск)
Касцёл Святога Вацлава — каталіцкі храм у Ваўкавыску. Пабудаваны ў 1846—1848 гг., помнік архітэктарства позняга класіцызму.
Гісторыя
Касцёл у Ваўкавыску быў заснаваны ў 1400-я гады вялікім князем ВКЛ Вітаўтам, які зафундаваў на ўтрыманне парафіі в. Ясенавіца. Першапачаткова касцёл быў асвечаны пад тытулам св. Мікалая. Драўляны будынак святыні палілі крыжакі (1409, 1413), татары (1504), але касцёл ізноў адбудоўваўся дзякуючы каралеўскім, магнацкім і шляхецкім ахвяраванням. Фундуш Вітаўта быў памножаны каралямі Казімірам і Аляксандрам Ягелонамі. У 1511 кароль Жыгімонт I Стары пацвердзіў фундуш і надаў касцёлу статус фары, ён жа ў 1516 вызваліў ад падаткаў карчму, што належала касцёлу.
У XVII ст. інтэр’ер драўлянай фары ўпры­гож­валі тры алтары. Галоўны алтар (у 1633 узгадваецца як новы) быў трох’ярусны, у цэнтры змяшчалася Укрыжаванне, а наверсе абразы Уваскрасення Езуса і Каранацыі Маці Божай. Бакавыя алтары былі двух’ярусныя: у левым знаходзіліся абразы Звеставання НПМ і Перамянення Пана, у правым — Унебаўзяцця НПМ і Найсвяцейшай Тройцы. Пазней месца ў галоўным алтары займаў цудадзейны абраз Маці Божай з Дзіцяткам, упрыгожаны срэбнымі каронамі, залатым сэрцам на грудзях Маці Божай і адзначаны 41 вотай. Хоры змяшчаліся на правай сцяне касцёла. У званіцы было тры званы.
З 1668 годзе пры ваўкавыскай фары згадваецца шпіталь-прытулак, які парафія ўтрымлівала на ахвяраванні вернікаў. Шпіталь спыніў дзейнасць у першай палове ХIХ ст. (апошняе ўзгадванне датуецца 1801). Пры фары дзейнічала таксама парафіяльная школа (першае ўзгадванне — 1633, апошняе — 1823 год).
Новы драўляны касцёл пачалі ўзводзіць у 1712 годзе. Гэта была дзвюхвежавая святыня крытая гонтай з сігнатуркай над алтарнай часткай даху, над уваходам на галоўным фасадзе быў змешчаны балкон для капэлы. Усе тры алтары былі трох’ярусныя. Галоўны алтар з абразамі Укрыжавання, Уваскрасення і Сыходжання Святога Духа быў перанесены са старога касцёла; цудатворны абраз Маці Божай быў змешчаны ў правым бакавым алтары разам з абразамі св. Марціна і св. Міхала Арханёла; у левым бакавым алтары знаходзіліся абразы Хросту Пана, св. Вілема і св. Барбары.
У 1739 годзе касцёл згарэў. Праз тры гады (у 1742) была збудавана апошняя драўляная фара ў Ваўкавыску. У 1757 віленскі суфраган бп Антоній Жаўкоўскі асвяціў касцёл пад гістарычным тытулам св. Мікалая. Галоўны фасад упрыгожвалі дзве вежы, дах быў крыты гонтай. Цудатворны абраз Маці Божай ацалеў у пажары і зноў быў змешчаны ў галоўным двух’ярусным алтары, наверсе якога знаходзіўся тытульны абраз св. Мікалая. Бакавыя алтары сталі таксама двух’яруснымі: у левым былі абразы св. Юды Тадэвуша і св. Казіміра, у правым — св. Антонія і св. Юзафа. У 1760-я гады на цудатворны абраз Маці Божай ваўкавыскі плябан кс. Адам Калантай, зафундаваў шыкоўную срэбную шату з каронамі. Астатнія абразы таксама мелі срэбныя аплікацыі. Бэльку над прэзбітэрыем завяршала велічнае разьбянае Укрыжаванне. На хорах стаяў васьмігалосны пазітыў. Касцёльны ўчастак быў абнесены парканам, у куце якога стаяла драўляная двух’ярусная званіца з трыма званамі. У часы кампаніі 1812 года касцёл быў нязначна пашкоджаны і ў хуткім часе адрамантаваны.
Ноччу з 3 на 4 кастрычніка 1827 года касцёл згарэў дашчэнту. На яго месцы за два месяцы парафіяне пабудавалі драўляны барак з саламяным дахам, які 6 снежня асвяцілі ўсё яшчэ пад тытулам св. Мікалая. Унутры ўсталявалі два часовыя алтары. Цудатворны абраз Маці Божай ізноў атрымалася выратаваць з агню, ён заняў месца ў бакавым алтары, галоўны алтар быў прысвечаны Пану Езусу. У 1832 сюды перавезлі частку рэчаў з зачыненага францішканскага касцёла ў Лапеніцы: амбон, фератрон, цудатворны абраз св. Антонія і інш.
Ужо праз разглядаюцца першыя праекты новай, каменнай, ваўкавыскай фары. Да рэалізацыі быў прыняты адзін з праектаў архітэктара Аляксандра Грудэцкага, паводле якога на ахвяраванні шматлікіх парафіян была змуравана трохнававая святыня ў стылі позняга класіцызму. Пры гэтым касцёл узвялі не на ранейшым месцы, а насупраць, па другім баку Ізабелінскага тракту, дзе раней стаяла карчма. Будаўніцтва распачалося ў 1841, улетку 1845 скончылі ўзвядзенне сцен, а ў лістападзе 1846 аб’ём быў накрыты дахам (спачатку гонтавым, а з 1858 — бляшаным) з вежачкай. Новы будынак фары быў кансэкраваны 13 жніўня 1850 года віленскім б-пам Вацлавам Жылінскім пад новым тытулам св. Вацлава, у гонар святога заступніка біскупа.
Касцёл св. Вацлава ў той час уяўляў сабою безапсідную трохнававую прамавугольную ў плане святыню з дзвюма ўнутранымі двух­павярховымі сакрыстыямі. Чацверыковыя вежы га­лоў­нага фасада былі збудаваны толькі на адзін ярус і завершаны атыкам. Шчыт галоўнага фасада завершыла фігура Маці Божай Беззаганай, якую прывёз з Гродна архітэктар Грудэцкі. Ён жа дэмантаваў у 1845 пяць старажытных алтароў у зачыненым слонімскім касцёле канонікаў рэгулярных, якія і былі ўсталяваны ў новай ваўка­выскай фары.
Галоўны алтар шасцікалоннай структуры з васьмю скульптурамі Апосталаў і Евангелістаў у цэнтры змяшчаў абраз Укрыжавання (у 1891—1912 гадах тут знаходзіўся абраз Маці Божай з Міжэрычаў, калі там быў зачынены касцёл, пасля — тэракотавая П’ета, прывезеная з Францыі). Абраз Маці Божай ізноў быў змешчаны ў бакавым алтары, другі бакавы алтар быў прысвечаны Пану Езусу, яшчэ адзін сціплы алтар змяшчаў абраз св. Антонія. У 1874-75 касцёльны ўчастак быў абнесены бутавай агароджай, галоўны ўваход пазначаны трох’яруснай вежай-званіцай у стылі класіцызму.
На мяжы ХIХ-ХХ ст. алтары пабялілі алейнай фарбай, фрагментарна пазалацілі і пасрэбрылі, часовую столь замянілі кесонавай, падлогу выклалі тэракотавай пліткай, папярэдні арган аддалі ў касцёл у в. Пескі (Мастоўскі раён), а на яго месцы ўсталявалі новы дванаццацігалосны арган, замянілі пакрыццё даху.
7 лютага 1929 года фара была пашкоджана пажарам: усё, што было драўляным, цалкам згарэла, карынфскія калоны інтэр’ера пападалі, сцены былі значна апалены, змаглі ўратаваць толькі абсталяванне сакрыстыі і парафіяльны архіў. Прафесар Оскар Сасноўскі выканаў праект адбудовы святыні, паводле яго былі дабудаваны вежы-званіцы ў стылі неакласіцызму, прамавугольная апсіда з лесвіцамі на калятарскія ложы над сакрыстыямі, інтэр’ер быў падзелены на навы трыма парамі тасканскіх калон. 26 кастрычніка 1930 быў кансэкраваны галоўны алтар касцёла, а ў 1931 віленскі абп Рамуальд Ялбжыкоўскі кансэкраваў фару пад гістарычным тытулам св. Вацлава.
Ажыка мнагакветкавая
Ажы́ка мнагакветкавая, ажыка шматкветная (Luzula multiflora) — від кветкавых раслін роду  сямейства.
Касцёл Святога Вацлава (Ваўкавыск)
Гісторыя
На суседніх з касцёлам стара­жытных парафіяльных могілках (заснаваныя на пачатку ХIХ ст.) вядома капліца, пабудаваная ў сярэдзіне ХIХ ст. паводле праекта 1848 г. архітэктара Грудэцкага. Гэта невялікая неагатычная васьмігранная ратонда пад каркаснай шатровай вежачкай. Па-за могілкамі асобным мемарыялам ушанавана памяць салдат польскага войска, загінуўшых у вайну 1919—20 гадоў і II Сусветную вайну. Таксама з ХIХ ст. да фарнай парафіі належыць капліца ў Вайткевічах. Колькасць парафіян перад II Сусветнай вайной дасягала 7600 вернікаў.
Ажыка мнагакветкавая
Апісанне
Шматгадовая травяністая расліна. Карэнішчы кароткія або адсутнічаюць. Сцёблы прамыя, вышынёй да 60 см. Лісточкі калякветніка ланцэтныя, бурыя, вонкавыя даўжынёй 2,6—3,3 (3,5) мм. Плод — зваротнаяйкападобныя, гладкія каробачкі, ад кароткіх да крыху даўжэй калякветніка, ад бледна- да цёмна-карычневых; сегменты каробачкі даўжынёй 1,9—2,8 мм. Насенне ад даўгавата-яйкападобнага да эліпсоідна-яйкападобнага, даўжынёй 0,8—1,2 мм, шырынёй 0,6—0,9 мм; прыдаткі даўжынёй 0,2—0,4(0,5) мм.
Касцёл Святога Вацлава (Ваўкавыск)
Гісторыя
Касцёл дзейнічаў увесь час бесперапынна, з 1970-х гадоў мае статус помніка архітэктуры. Рамонтныя працы ў касцёле адбываліся ў 1956, 1985, 1995-97 гады. З 1991 на парафіі працуюць манаскія сёстры з супольнасці Сясцёр Школьных Нотр-Дам, катэхетычны дом пабудаваны ў 1994 годзе.
Ажыка мнагакветкавая
Распаўсюджанне
Паўночная Амерыка (Сен-П’ер і Мікелон, Грэнландыя, Канада, ЗША); Еўразія (у тым ліку Украіна); Паўночная Афрыка (Алжыр, Марока, Туніс); Паўднёвая Амерыка (Коста-Рыка, паўночны ўсход Аргенціны). Насяляе лугі, пусткі, балоты, лясы на кіслых глебах.
Касцёл Святога Вацлава (Ваўкавыск)
Гісторыя
Старая плябанія, што стаяла паміж фарай і парафіяльнымі могілкамі, не захавалася. Новая плябанія — аднапавярховы з высокай мансардай будынак з сілікатнай цэглы, пабудаваны ў 1990-я гады перад могілкамі.
Ажыка мнагакветкавая
Распаўсюджанне
На тэрыторыі Украіны расце на лугах, у лясах, сярод хмызнякоў у лясных раёнах і лесастэпе.
Касцёл Святога Вацлава (Ваўкавыск)
Архітэктура
Касцёл уяўляе сабой дзвюхвежавую трохнававую святыню, прамавугольную ў плане з прамавугольнай невялікай апсідай ва ўсходняй частцы, якую фланкуюць уваходы-тамбуры ў двухпавярховыя сакрыстыі. У заходняй частцы абапал галоўнага ўваходу — два невялікія памяшканні, над якімі размешчаныя хоры. Галоўны (заходні) фасад дзвюхвежавы. Цэнтральная яго частка вылучаная чатырма пілястрамі, бакавыя вырашаны як асновы аднаярусных чатырохгранных вежаў, фланкіраваны пілястрамі і завершаны трыгліфным фрызам і карнізам з сухарыкамі. Паміж вежамі атык крывалінейнага абрысу. Бакавыя фасады рытмічна расчлянёныя пілястрамі і дэкарыраваныя арачнымі паяскамі, якія абрамляюць паўцыркульныя аконныя праёмы.
Тэрыторыя абнесеная агароджай з бутавага каменю і металічнай рашоткі. Галоўны ўваход вылучаны трохпралётнай мураванай брамай.
Інтэр’ер
У інтэр'еры два рады магутных тасканскіх калон (па тры ў кожным) утвараюць тры нефы (бакавыя ўдвая вузейшыя за цэнтральны). Перакрыты плоскай столлю. Перакрыцце бэлечнае, над апсідай — цыліндрычнае скляпенне з распалубкай. Пры ўваходзе две невялікія памяшканні.
Два бакавыя алтары двух’ярусныя і дзвюхкалонныя, па канструкцыйным вырашэнні паўтараюць цэнтральны, які аздоблены вітражамі. У левым алтары над абразом Унебаўзяцця Дзевы Марыі змешчаны абраз св. Юзафа з Дзіцяткам, у правым — «Адарацыя Дзіцятка Езус святымі Антоніем і Францішкам» з абразом св. Тэрэзы ад Дзіцятка Езус наверсе.
Над нартэксам знаходзіцца балкон арганных хораў на ўсю даўжыню цэнтральнага нефа.
Брама, капліца-пахавальня
Галоўны ўваход бутавай агароджы комплекса фары пазначаны цаглянай і атынкаванай трохпралётнай брамай, якая засталася ад разабранай званіцы 1875 года.
Па-за касцёлам, справа, каля 1880 года сям’я Сягеняў узвяла сваю капліцу-пахавальню ў неараманскім стылі з жоўтай вонкавай цэглы. Унутры знаходзіцца мураваны алтар з Укрыжаваннем і надмагільныя помнікі. Цяпер капліца выкарыстоўваецца ў якасці сховішча.
Свята-Ільінская царква (Вуйвічы)
Свята-Ільінская царква — помнік драўлянага дойлідства. Пабудаваная ў 1788 у в. Вуйвічы Пінскага раёна з рысамі стылю барока.
Архітэктура
Храм мае шматпланавую аб'ёмна-прасторавую кампазіцыю, якую фармуюць зрубы званіцы, цэнтральнага аб'ёма з пяціграннымі прыдзеламі і апсіда з квадратнай рызніцай. Вертыкальнай дамінантай з'яўляецца чатырох'ярусная чацверыковая званіца з гранёным сферычным купалам і макаўкай у завяршэнні. Квадратны ў плане асноўны аб'ём мае двух'ярусную пабудову з чатырохсхільнымі перакрыццямі і цыбулепадобнай галоўкай на двух'ярусным васьмерыковым барабане ў завяршэнні. Плоскасныя фасады гарызантальна ашаляваныя і прарэзаны прамавугольнымі аконнымі праёмамі ў ліштвах. У інтэр'еры дамінуе прастора цэнтральнага аб'ёму, перакрытая шатровым скляпеннем на ветразях з «верхнім святлом» і раскрытая шырокімі прасветамі ў апсіду; бакавыя прыдзелы і бабінец аб'яднаныя агульным зрубам з прытворам. Пры ўваходзе на шырыню бабінца галерэя хораў з бакавой лесвіцай.
Марк Сэлбі
Марк Э́нтані Сэ́лбі (Mark Anthony Selby; нар., , Англія) — англійскі прафесійны гулец у снукер. Чатырохразовы чэмпіён свету. Здолеў выйграць усе тры турніры снукернай кароны — чэмпіянат Вялікабрытаніі (2012, 2016), Мастэрс (2008, 2010, 2013) і чэмпіянат свету (2014, 2016, 2017, 2021) і інш. З сезона 2007/2008 нязменна ўваходзіць у топ-16 сусветнага рэйтынгу.
Стаў прафесіяналам у 1999 годзе ва ўзросце 16 гадоў. У выніку выхаду ў свой першы рэйтынгавы фінал, на адкрытым чэмпіянаце Шатландыі 2003, у сезоне 2003/2004 упершыню ўвайшоў у топ-32 сусветнага рэйтынгу, але праз год вылецеў адтуль, вярнуўшыся толькі ў сезоне 2006/2007. У 2002, 2003 і 2004 гадах выходзіў у апошні кваліфікацыйны раўнд на сусветных першынствах, а ў 2005 годзе дэбютаваў на найбуйнейшым снукерным турніры, прайграўшы ў 1/16 фіналу. У 2007 годзе выйшаў у фінал чэмпіяната свету, дзе саступіў Джону Хігінсу (13:18), пасля чаго падняўся ў топ-16 у рэйтынгу. У пачатку 2008 года Марк Сэлбі атрымаў перамогу на найбуйнейшым запрашальным турніры, Мастэрс, а ў тым жа сезоне выйграў свой першы рэйтынгавы тытул — адкрыты чэмпіянат Уэльса. У сезоне 2009/2010 стаў двухразовым пераможцам Мастэрс, а таксама аформіў свой першы максімальны брэйк. У 2011 годзе выйграў свой другі рэйтынгавы турнір, Шанхай Мастэрс, і ў сезоне 2011/2012 упершыню стаў лідарам сусветнага снукернага рэйтынгу. У сезоне 2012/2013 атрымаў два тытулы трайной кароны запар, чэмпіянат Вялікабрытаніі і Мастэрс, стаўшы трохразовым пераможцам апошняга. У сезоне 2013/2014 ён упершыню сумеў перамагчы на чэмпіянаце свету, вярнуўшы сабе лідзіруючую пазіцыю ў сусветным рэйтынгу, якую страціў у пачатку сезона, пасля чаго выйграў яшчэ два рэйтынгавы турніры ў сезоне 2014/2015, German Masters і адкрыты чэмпіянат Кітая. У 2016 годзе вярнуў сабе тытул чэмпіёна свету, а ў сезоне 2016/2017 выйграў яшчэ пяць рэйтынгавых спаборніцтваў, у тым ліку чэмпіянат Вялікабрытаніі і чэмпіянат свету, паўтарыўшы рэкорд па колькасці выйграных рэйтынгавых турніраў за сезон і стаўшы дзясятым снукерыстам у гісторыі, які выйграў больш за тры тытулы чэмпіянату свету, і чацвёртым снукерыстам, які абараніў свой тытул у Крусібле. У сезоне 2017/2018 здабыў яшчэ два рэйтынгавыя тытулы на International Championship і адкрытым чэмпіянаце Кітая.
У агульнай колькасці займае найвышэйшы радок у сусветным рэйтынгу больш за 55 месяцаў. Апроч чатырнаццаці рэйтынгавых турніраў, за сваю кар'еру выйграў 7 нізкарэйтынгавых (рэкорд па колькасці перамог на турнірах серыі PTC) і 4 прафесійныя запрашальныя турніры. Выступаючы таксама на чэмпіянатах па пуле, у 2006 годзе стаў чэмпіёнам свету па «васьмёрцы», а ў 2015 дайшоў да фіналу чэмпіянату свету па кітайскім пуле. Апроч таго, у 2010 годзе Сэлбі стаў чэмпіёнам свету па снукеры з шасцю чырвонымі шарамі, а таксама два разы выступаў на кубках свету па снукеры ў складзе зборнай Англіі — у 2011 годзе з Алістэрам Картэрам і ў 2015 годзе з Сцюартам Бінэмам. За сваю кар'еру зрабіў больш за 450 соценных серый, стаўшы лідарам сезонаў 2010/2011, 2011/2012 і 2015/2016 па колькасці сэнчуры, і ўваходзіць у топ-5 гульцоў з найбольшай колькасцю соценных серый у гісторыі снукера, а таксама зарабіў больш за 4 мільёны фунтаў стэрлінгаў прызавых грошай, уваходзячы ў топ-10 лідараў усіх часоў па колькасці прызавых. Двойчы ў кар'еры выконваў максімальны брэйк — 147 ачкоў.
Раннія гады
Марк Сэлбі нарадзіўся ў горадзе Лестэры (графства Лестэршыр) з насельніцтвам менш за 300 тысяч чалавек у цэнтральнай Англіі. Калі Марку было восем гадоў, яго маці пакінула сям'ю, і з таго часу ён не бачыўся з ёй. Ён пачаў гуляць у англійскі пул ва ўзросце сямі гадоў, а ў дзевяць заняўся снукерам. Спачатку ён і яго брат хадзілі ў клуб разам з бацькам, але пазней наведвальнікі пачалі злавацца, што хлопец абыгрывае іх, і яму забаранілі прыходзіць у гэты клуб да 18 гадоў. Тады на яго звярнуў увагу Малкальм Торн, родны брат вядомага снукерыста Вілі Торна, і ўзяў Марка пад сваё крыло. У яго быў свой клуб, і Сэлбі атрымаў магчымасць трэніравацца кожны дзень пасля школы. Марк меў патэнцыял у падлеткавым узросце і перамог на чэмпіянаце Англіі сярод ігракоў ва ўзросце да 15 гадоў. У 1998 годзе ён стаў гуляць у туры Вялікабрытаніі, які быў другім па класе прафесійным снукерным турам у той час. Калі Сэлбі было 16 гадоў, яго бацька памёр ад раку, усяго праз месяц пасля таго, як даведаўся пра дыягназ і за два месяцы да таго, як Марк стаў прафесіянальным снукерыстам. Пасля смерці бацькі Марк і яго брат былі вымушаны з'ехаць з дома, бо не маглі дазволіць сабе пражыванне там.
1999 — 2002
У сезоне 1999/2000 снукерыст прыняў удзел у шэрагу рэйтынгавых турніраў, але не праходзіў далей за стадыю 1/32 фіналу, да якой ён даходзіў на адкрытым чэмпіянаце Брытаніі, Гран-пры, чэмпіянаце Вялікабрытаніі, дзе саступіў будучаму пераможцу Марку Уільямсу з лікам 0:9, і Гран-пры Мальты, а ў выніку Марк заняў 122 радок у сусветным рэйтынгу на наступны сезон. У 2000 годзе ў кваліфікацыі да адкрытага чэмпіянату Кітая Сэлбі ўпершыню здолеў дайсці да 1/24 фіналу, дзе прайграў шасціразоваму чэмпіёну свету Стыву Дэвісу з лікам 0:5, але, ў цэлым, яго вынікі ў сезоне былі яшчэ больш сціплымі.
Пасля няўдалага пачатку сезона 2001/2002, падчас якога Марк не даходзіў да асноўных стадый рэйтынгавых турніраў, ён прадэманстраваў высокі ўзровень гульні ў першай палове 2002 года. На адкрытым чэмпіянаце Уэльса ён упершыню дайшоў да стадыі 1/16 фіналу на рэйтынгавым турніры, перайграўшы снукерыста з топ-32 Майкла Джаджа ў 1/24, але саступіў дзясятаму нумару рэйтынгу Джо Свэйлу ў першым раўндзе асноўнай стадыі з лікам 1:5. Прайшоўшы кваліфікацыю да адкрытага чэмпіянату Кітая, дзе ён зноў перамог Джаджа, Сэлбі перайграў у ўайлдкард раўндзе яшчэ невядомага 14-гадовага Дзіна Цзюньхуэя, для якога гэты матч стаў першым на прафесійных турнірах, а ў цяжкім матчы 1/16 фіналу ўзяў рэванш за паражэнне ва Уэльсе ў Свэйла, упершыню прайшоўшы ў 1/8 фіналу рэйтынгавага турніру. У наступных паядынках 18-гадовы Марк здзейсніў сапраўдную сенсацыю, разграміўшы сяміразовага чэмпіёна свету Стывена Хендры з лікам 5:1, а таксама перамогшы дзеючага сусветнага чэмпіёна Роні О’Салівана ў чвэрцьфінале, але ў сваім першым рэйтынгавым паўфінале снукерыст з Лестэра саступіў Энтані Хэмілтану з лікам 3:6. Пры гэтым адбылася вядомая кур'ёзная сітуацыя: з-за парушэння сутачнага рытму арганізма Сэлбі адправіўся на матч з Хендры на 12 гадзін раней — у 2 гадзіны ночы замест 2 гадзін дня.
У 1/24 фіналу адкрытага чэмпіянату Шатландыі, якая была першым раўндам асноўнай стадыі гэтага спаборніцтва, Марк саступіў Дэвіду Грэю з лікам 3:5, а ў кваліфікацыі да чэмпіянату свету, у якой ён пачынаў гуляць з 1/64 фіналу і павінен быў выйграць пяць паядынкаў, Сэлбі перамог Тома Форда (10:9), Б'ёрна Ханевіра (10:8), Джэйсана Фергюсана (10:6) і Альфі Бёрдэна (10:6) у 1/32 фіналу, але за крок да дэбюту ў Крусібле зноў прайграў Дэвіду Грэю з лікам 7:10, падняўшыся ў топ-64 паводле вынікаў свайго трэцяга сезона сярод прафесіяналаў.
2002 — 2006
Пасля няўдалага пачатку сезона 2002/2003, у якім Сэлбі саступіў у кваліфікацыі да двух першых рэйтынгавых турніраў, ён упершыню дайшоў да 1/16 фіналу турніру Трайной кароны, перайграўшы Энтані Хэмілтана ў напружаным матчы першага раўнда чэмпіянату Вялікабрытаніі з лікам 9:8, але ў другім матчы пацярпеў паражэнне ад Стывена Лі, а таксама прайшоў кваліфікацыі да адкрытага чэмпіянату Уэльса і Айрыш Мастэрс, дзе ў першых матчах саступіў Полу Хантэру (1:5) і Стывену Хендры (2:5) адпаведна. На адкрытым чэмпіянаце Шатландыі Марк прайшоў два раўнды кваліфікацыі, пасля чаго перамог Дамініка Дэйла, снукерыстаў з топ-16 Пола Хантэра і Мэцью Стывенса, Алістэра Картэра ў чвэрцьфінальным паядынку і пятага нумара рэйтынгу Кена Доэрці, упершыню ў сваёй кар'еры выйшаўшы ў фінал рэйтынгавага турніру, аднак у напружаным фінальным паядынку супраць Дэвіда Грэя, які таксама ніколі не атрымліваў рэйтынгавых тытулаў, Сэлбі саступіў з лікам 7:9. У кваліфікацыі да чэмпіянату свету 19-гадовы снукерыст у другі раз запар дайшоў да апошняга раўнда, перайграўшы Джастына Эстлі (10:3) і Тэры Мёрфі (10:8), але зноў саступіў у 1/24 фіналу тайцу Джэймсу Уатане з лікам 5:10, паводле вынікаў сезона ўпершыню ўвайшоўшы ў топ-32 сусветнага рэйтынгу.
Дзякуючы ўздыму ў рэйтынгу, у сезоне 2003/2004 Марк пачынаў выступы на ўсіх рэйтынгавых спаборніцтвах з стадыі 1/24 фіналу, але вельмі няўдала правёў гэты снукерны год. Не выйграўшы ніводнага паядынку ў першай палове сезона, Сэлбі атрымаў першую перамогу на адкрытым чэмпіянаце Уэльса, дзе перайграў Джэймса Уатану, але не здолеў навязаць барацьбу Стывену Хендры ў 1/16 фіналу, саступіўшы яму з лікам 1:5. На турніры Players Championship ён прайграў у 1/24 фіналу 17-гадоваму Дзіну Цзюньхуэю з лікам 4:5, а на чэмпіянаце свету трэці год запар саступіў у апошнім кваліфікацыйным раўндзе, прайграўшы Лі Уолкеру з лікам 2:10. Такім чынам, Марк выйграў толькі ў двух паядынках на дзевяці турнірах, у якіх ён прымаў удзел у сезоне, і апусціўся на 36-ю пазіцыю ў рэйтынгу.
На першым турніры сезона 2004/2005, Гран-пры, Марк Сэлбі здолеў упершыню за паўтара гады дайсці да чвэрцьфіналу рэйтынгавага спаборніцтва, абыграўшы 12-га нумара рэйтынгу Крыса Смола (5:4), Леа Фернандэза (5:2) і снукерыста з топ-8 Пітэра Эбдана (5:3), але за два крокі да фінальнага матча ён не вытрымаў ціску дзеючага чэмпіёна свету Роні О’Салівана і не сумеў узяць ніводнай партыі, саступіўшы з лікам 0:5. На працягу сезона Марк больш не дасягаў позніх стадый на турнірах, два разы дайшоўшы да 1/16 фіналаў на чэмпіянаце Вялікабрытаніі і Айрыш Мастэрс, а ў красавіку разграміў абодвух Майка Дана і Джо Пэры з лікам 10:2 у кваліфікацыйных раўндах да чэмпіянату свету і ўпершыню ў сваёй кар'еры патрапіў у Крусібл. Патрапіўшы на пятага нумара рэйтынгу Джона Хігінса ў першым крузе, Марк на роўных змагаўся з шатландцам у пачатку паядынку, скончыўшы першую сесію з лікам 5:4 на сваю карысць, але прайграў 6 партый запар у другой палове матча і саступіў фаварыту з лікам 5:10. Паводле вынікаў сезона Сэлбі апусціўся яшчэ на тры радкі ў афіцыйным рэйтынгу, заняўшы 39-е месца ў спісе снукерыстаў на наступны сезон.
У сезоне 2005/2006 Марк Сэлбі стаў працаваць з менеджэрам Мукешам Пармарам, які стаў блізкім сябрам снукерыста. У першай палове сезона ў Марка не атрымалася набраць форму, у выніку чаго ён вылецеў на стадыі 1/32 фіналу на першых трох рэйтынгавых спаборніцтвах — Гран-пры, чэмпіянаце Вялікабрытаніі і кубку Мальты. Пасля гэтага ён здолеў дайсці да 1/8 фіналу на адкрытым чэмпіянаце Уэльса, перайграўшы Ніла Робертсана (5:3) і Стывена Магуайра (5:3), які займаў трэцяе месца ў сусветным рэйтынгу, але саступіў Стывену Лі з лікам 2:5. У 1/16 фіналу адкрытага чэмпіянату Кітая Сэлбі прайграў будучаму фіналісту сусветнага першынства Пітэру Эбдану ў вырашальным фрэйме, а ўпэўнена перайграўшы Алекса Борга і Роберта Мілкінса (абодвух з лікам 10:4), які выканаў максімальную серыю ў матчы супраць Марка, у кваліфікацыі да найбуйнейшага снукернага спаборніцтва, у другі раз прайшоў у асноўную стадыю турніру ў Крусібле. Патрапіўшы на Джона Хігінса ў першым раўндзе ў другі год запар, Марк узяў рэванш за леташняе паражэнне, выйграўшы чатыры апошнія фрэймы пры ліку 6:4, і выйшаў у 1/8 фіналу чэмпіянату свету, дзе саступіў двухразоваму чэмпіёну Марку Уільямсу, які дамінаваў на працягу ўсяго матча і перамог 22-гадовага снукерыста з Лестэра з лікам 13:8. Такім чынам, Марк Сэлбі ўпершыню дайшоў да 1/8 фіналу на турніры Трайной кароны і ўпершыню дайшоў да стадыі 1/8 фіналу на двух рэйтынгавых турнірах у адным сезоне, а таксама падняўся на 28-ы радок у рэйтынгу паводле вынікаў сезона, вярнуўшы сабе месца ў топ-32.
2006/2007: Фінал чэмпіянату свету
Сезон 2006/2007 можа лічыцца прарыўным для 23-гадовага англічаніна, бо на сямі рэйтынгавых турнірах ён даходзіў да стадыі 1/8 фіналу пяць разоў. На першым турніры сезона, Трафеі Паўночнай Ірландыі, які ў 2006 годзе стаў рэйтынгавым, Сэлбі перамог Тоні Драгу (5:4) і Алістэра Картэр (5:2) у першых двух матчах, пасля чаго ў вырашальным фрэйме прайграў чэмпіёну свету Грэму Доту (4:5), а на Гран-пры ён выйшаў з групы з трыма перамогамі і двума паражэннямі, а ў 1/8 фіналу саступіў шатландцу Алану Мак-Манусу з лікам 1:5. Сэлбі паказаў гульню высокага класу на кваліфікацыйным турніры да Мастэрс, дзе перамог Бэна Вуластана (5:3), Яна Мак-Калаха (5:3), Джо Свэйла (5:0) і паўфіналіста апошняга сусветнага першынства Марка Фу ў 1/2 фіналу (5:2), але ў фінальным паядынку быў пераможаны Сцюартам Бінэмам з лікам 6:2, нягледзячы на дзве соценныя серыі ў матчы, і не скарыстаўся магчымасцю ўпершыню патрапіць на турнір Мастэрс — найбуйнейшае нярэйтынгавае спаборніцтва ў свеце. На чэмпіянаце Вялікабрытаніі Марк разграміў Джона Пэрата ў стартавым матчы (9:1), аднак прайграў восьмаму сеянаму Пітэру Эбдану ў 1/16 фіналу з лікам 6:9, а на кубку Мальты не здолеў выйграць кваліфікацыйны матч у Маркуса Кэмбэла, саступіўшы ў вырашальнай партыі. На адкрытым чэмпіянаце Уэльса Сэлбі перайграў валійцаў Яна Прыса (5:0) і Мэцью Стывенса (5:1), але саступіў пераможцу турніру Мастэрс Роні О’Салівану з лікам 1:5, а на адкрытым чэмпіянаце Кітая ён быў мацней Марка Дэвіса ў кваліфікацыі (5:4) і Энтані Хэмілтана ў першым крузе асноўнай стадыі (5:4), аднак не сумеў навязаць барацьбу другому нумару рэйтынгу Кену Доэрці, зноў прайграўшы з лікам 1:5.