cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Дэйв Брубек
Біяграфія
Падчас Другой сусветнай вайны быў накіраваны ў Еўропу — кіраваць ваенным аркестрам (1944). Пасля дэмабілізацыі ў 1946 годзе Д. Брубек аднавіў свае заняткі з Мійё і разам з некалькімі студэнтамі арганізаваў эксперыментальны Jazz Workshop Ensemble, які запісаўся на пласцінку ў 1949 годзе пад назвай Dave Brubeck Octet. Таксама ў 1949 годзе сумесна з Уолам Трэйдэрам (Oal Trader) і Норманам Бейтам (Norman Bate), якога пазней замяніў Рон Гроты (Ron Grotty), ён заснаваў Dave Brubeck Trio. Гэтая група праіснавала да 1951 года, калі ў яе склад быў уключаны Пол Дэсмонд (Paul Desmond). Такім чынам Брубек ператварыў трыа ў свой першы квартэт. «Класічны» квартэт Брубека быў канчаткова сфармаваны пасля таго, як да іх далучыліся Джо Марэла (Joe Morello) у 1956 годзе і Райт Жэнэ (Gene Wrieght) у 1958 годзе. Група праіснавала ў нязменным складзе да 1967 года, калі Дэйв Брубек распусціў яе, засяродзіўшыся выключна на кампазіцыі. Квартэт Брубека быў надзвычай папулярны ў студэнцкім асяроддзі ў 1950-х. Запіс канцэрту ў каледжы Аберлін ў 1953 годзе, прадстаўленая ў альбоме «Джаз у Аберлін», утрымлівае цудоўныя імправізацыі Дэйва Брубека і Пола Дэсмонда.
У 1954 годзе расце папулярнасць Брубека, яго фатаграфія з’явілася на вокладцы часопіса Time, тады ж ён заключыў кантракт з Columbia Records, пакінуўшы Fantasy. На працягу 1950-х і 1960-х гадоў Дэйв Брубек пачаў эксперыментаваць з незвычайнымі для джаза музычнымі памерамі, такімі, як 5/4, 9/8 і 11/4. У 1959 годзе ён запісаў кампазіцыю «Take Five» (у памеры 5/4) — упершыню пласцінка з запісам інструментальнай джазавай п’есы была распрададзеная ў колькасці 1 млн асобнікаў. На гэтай жа пласцінцы была запісаная кампазіцыя самога Брубека — «Blue Rondo a la Turk».
У інтэрв’ю з Уладзімірам Познерам для запісу праграмы «Brubeck returns to Moscow» Брубек казаў, што не мае яўрэйскіх каранёў, але адна з яго бабуль была родам з Беларусі. Ён таксама казаў, што яго сям’я была прэсвітэранская, але яго самога не хрысцілі, і ён пазней, калі напісаў месу «To Hope», прыняў каталіцызм.
Джордж Паджэт Томсан
Джордж Паджэт То́мсан (George Paget Thomson;  — ) — англійскі фізік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіцы (1937). Прэмія прысуджана «за эксперыментальнае адкрыццё дыфракцыі электронаў на крышталях» (сумесна з Джозефам Дэвісанам).
Людміла Рагуля
Людміла Рагуля (дзяв. Гутар;  — ) — беларуская грамадская дзяячка, сябра і адна з кіраўніц СБМ. Жонка Барыса Рагулі.
Біяграфія
Нарадзілася 12 лютага 1925 года ў Навагрудку ў міжваеннай Польскай Рэспубліцы ў сям’і беларускага патрыёта, які загінуў у падвалах НКУС. Мела трох братоў і сястру. Хадзіла ў пачатковую школу, потым у гімназію. З будучым мужам Барысам Рагулем была знаёмая з дзяцінства, дзякуючы свайму брату, які быў ягоным сябрам.
У Другой сусветнай вайны падчас нямецкай акупацыі ў 1943—1944 г. была кіраўнічкай юначак Саюза беларускай моладзі на Наваградскую акругу.
Ад лета 1944 г. выехала на эміграцыю разам з будучым мужам Барысам Рагулем, у тым жа годзе выйшла замуж за яго замуж, шлюб бралі ў Варшаве. Па вайне жылі ў Германіі. 1 студзеня 1946 года страціла сына, які раптоўна нарадзіўся на шостым месяцы цяжарнасці. Вучылася ў Лювенскім універсітэце ў Бельгіі на фармацэўтычным аддзяленні.
4 снежня 1954 г. Барыс Рагуля, Людміла і дзеці, Рагнеда і Вітаўт, адплылі ў Канаду. Жылі ў Лондане (Антарыа). Была актывісткай Згуртавання беларусаў Канады, прыхаджанкай царквы Св. Кірылы Тураўскага ў Таронта. Разам з мужам Барысам Рагулей мелі чатырох дзяцей — дачку і трох сыноў. Пра жыццё з мужам і сваю грамадскую дзейнасць Людміла Рагуля казала так:
Памерла 20 лютага 2014 г.
Нерль
Нерль:
Чысталужскі сельсавет
Чысталу́жскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Веткаўскага раёна Гомельскай акругі. Цэнтр — вёска Чыстыя Лужы.
Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Веткаўскага раёна Гомельскай акругі БССР. 30 снежня 1927 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Рудня-Споніцкага сельсавета.
Мотальскае
Мотальскае возера — размешчана ў Іванаўскім раёне Брэсцкай вобласці Беларусі, на поўнач ад вёскі Моталь. Плошча люстэрка — 1,15 км². Сярэдняя глыбіня 1 м. Найбольшая глыбіня 2 м. Аб’ём вады 1180000 кб.м. Плошча вадазбору 3588 км².
Размешчана ў басейне ракі Ясельда, якая цячэ праз возера. Катлавіна возера лопасцевай формы (выцягнутая з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход на 2,5 км; максімальная шырыня — 0,77 км, сярэдняя — 0,46 км) сфарміравана ў выніку разліву ракі Ясельда. Берагавая лінія даўжынёй 6,9 км утварае мноства заліваў. Звужаючыся ў сярэдняй частцы, катлавіна падзяляецца на 2 плёсы. Схілы катлавіны вышынёй да 6 м, часткова разараныя. Берагі нізкія. Дно плоскае, сапрапелістае. Зарастае больш за палову плошчы возера.
Антадруй
Антандру́й (малагас. Antandroy, літаральна «людзі калючых зараснікаў») — этнічная група малагасійцаў. Насяляюць паўднёвы Мадагаскар. Агульная колькасць — 930 тыс. чал.
Гісторыя
Упершыню ў еўрапейскай літаратуры звесткі аб антандруй з’явіліся ў 1729 г. Згодна вуснай традыцыі, яны прыйшлі на поўдзень Мадагаскара толькі ў XVIII ст. і знішчылі кіруючую тут дзяржаву дынастыі Андрыяманьярэ. Антандруй не мелі адзінай дзяржаўнасці, але аб’ядноўваліся разам пад час ваенных сутычак з суседзямі.
Назва групы паходзіць ад калючай расліны Mimosa delicatula, якой антандруй абсаджвалі свае паселішчы. Лісцем і парасткамі кармілі зебу, ялкавыя плады ўжывалі ў ежу самі. Акрамя таго, расліна Mimosa delicatula абараняла паселішчы ад уварвання ворагаў.
Антандруй з поспехам вытрымалі ваенны ўціск з боку бара і мерына, але да 1911 г. былі заваяваны французамі. Для забеспячэння кантролю над гэтым рэгіёнам французская адміністрацыя ўвезла з Мексікі паразітаў, якія амаль знішчылі расліну Mimosa delicatula, што ў выніку прывяло да значнага скарачэння пагалоўя зебу і голада сярод мясцовых насельнікаў. Пасля абвяшчэння незалежнасці Мадагаскара ў 1960 г. улады прымаюць захады для аднаўлення насаджэнняў гэтай расліны.
Асаблівасці культуры
Традыцыйна антандруй займаліся жывёлагадоўляй, разводзілі зебу. Быў пашыраны крадзеж свойскай жывёлы. Земляробства адыгрывала дапаможную ролю. У ежу ўжываліся пераважна мяса і клубняплоды, а не рыс і рыба, як у астатніх малагасійцаў. У наш час мужчыны займаюцца адыходніцтвам, працуюць у іншых рэгіёнах Мадагаскара.
Размаўляюць на дыялекце тандруй малагасійскай мовы.
Большасць антандруй прытрымліваецца традыцыйных рэлігійных вераванняў. Асаблівую ролю маюць пахавальныя культы і культ продкаў. На пахаваннях старых людзей забараняецца плакаць. Пахавальныя абрады працягваюцца даволі доўга, прычым значную частку жывёлы нябожчыка забіваюць для сілкавання прысутных. Пахаванні суправаджаюцца песнямі і танцамі.
Таксама распаўсюджана хрысціянства (20 %).
Макраны (Львоўская вобласць)
Макраны (Мокря́ни) — вёска ў Драгобыцкім раёне Львоўскай вобласці Украіны.
Касцёл (Белае)
Касцёл — каталіцкі храм у в. Белае Полацкага раёна. Невялікі драўляны храм знаходзіўся сярод вясковай забудовы.
Архітэктура
Архітэктура храма мела рысы правінцыяльнага класіцызму. Уяўляў сабой прамавугольны ў плане зруб пад двухсхільным дахам, без асабліва вылучанай апсіды. На фасадзе 4 прысценныя іанічныя драўляныя калоны з трохвугольным франтонам у завяршэнні вылучалі галоўны ўваход. У тымпане франтона была размешчана драўляная скульптура «Укрыжаванне». Гарызантальна ашаляваныя фасады чляніліся высока ўзнятымі прамавугольнымі аконнымі праёмамі.
Экскалібур
Экскалібур (Excalibur, таксама Эскалібур) — легендарны меч караля Артура, якому прыпісваюць магічныя здольнасці і атаясамліваюць з незалежнасцю Вялікабрытаніі. Часам Эсклібур і Меч у Камне, які з'яўялецца доказам радавога паходжання Артура, лічуць аднолькавай зброяй, але ў пераважнай большасці тэкстаў Артурыяны яны разглядаюцца як асобныя. Сам меч атаясамліваўся з Легендай пра Артура вельмі рана. Па-валійску, меч называецца Caledfwlch.
Росватн
Росватн (нарв.: Røssvatnet) — другое па плошчы возера Нарвегіі пасля М’ёсы.
Размешчана ў Нурлан, на поўначы краіны. Плошча возера 219 км². Знаходзіцца на вышыні 374 м над узроўнем мора. Аб’ём вады возера ацэньваецца прыкладна ў 15 км³. Найбольшая глыбіня 240 м. Агульная даўжыня берагавой лініі — 256,3 км.
NGC 1896
NGC 1896 — група зорак у сузор’і Вознік.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Манастыр-Дэрэжыцкы
Манастыр-Дэрэжыцкы (Монастир-Дережицький) — вёска ў Драгобыцкім раёне Львоўскай вобласці Украіны.
Славэчнэ
Славэчнэ (Слове́чне) — вёска ў Оўруцкім раёне Жытомірскай вобласці Украіны. Адміністрацыйны цэнтр Славэчанскай вясковай абшчыны.
Mount & Blade: Warband
Mount & Blade: Warband (літар. Верхам і з клінком: Дружына ) — кампутарная гульня ў жанры ролевай гульні, распрацаваная турэцкай кампаніяй «TaleWorlds». «Mount & Blade: Warband» з’яўляецца дадаткам да гульні Mount & Blade, якая выйшла восенню 2008 года.
Асноўным адрозненнем «Mount & Blade: Warband» ад арыгінала з’яўляецца наяўнасць шматкарыстальніцкай гульні і новая мапа Кальрадыі.
У рускай лакалізацыі гульня атрымала назву «Mount & Blade: Эпоха Турниров» (Эпоха Турніраў). Афіцыйным выдаўцом гульні з’яўляецца Paradox Interactive. Лакалізацыяй і выдавецтвам у Расіі займаліся супольна Snowball Studios, 1С і Софт Клаб.
Распрацоўка гульні
У ліпені 2009 года распрацоўнік «TaleWorlds» аб’явілі пра пачатак адкрытага бэта-тэставання гульні. У лютым 2010 года тэставанне стала публічным для ўладальнікаў ліцэнзійнага ключа.
Гульнявы працэс
Гульня ў гэтым плане не адрозніваецца ад папярэднай Mount & Blade.
Асаблівасці
Гульня з’яўляецца працягам аднакарыстальніцкай ролевай гульні «Mount & Blade». Як і яе папярэдніца, Mount & Blade: Warband вылучаецца асаблівай баявою сістэмай, якая дазваляе гульцу ездзіць і змагацца на кані, у сярэднявечную эпоху. Дзеянне адбываецца ў псеўдасярэднявеччы, але фэнтэзійных элементаў няма.
Новая ролевая сістэма дазваляе гульцу стаць кіраўніком уласнага каралеўства, а таксама падараваць землі і прымаць шляхотных рыцараў у якасці сваіх васалаў. Цяпер у гульца ёсць магчымасць ажаніцца з лэдзі ці лордам (у залежнасці ад полу вашага персанажа).
У гульні была перапрацаваная баявая сістэма, у выключнасці, сістэма парыравання і блакавання шчытом стала больш дынамічнай. Кідальную зброю можна выкарыстоўваць у блізкім баі, а таксама падбіраць любыя выкарыстаныя снарады. Некаторыя віды ўдараў халоднай зброяй абараняюць ад люстраных удараў праціўніка.
У гульні з’яўвілася новая фракцыя — Саранідскі Султанат, які стаў збіральным вобразам арабскіх краін.
Гульнявы штучны інтэлект стаў больш карэктна ўзаемадзейнічаць з навакольным атачэннем, а таксама весці сябе больш асэнсавана ў залежнасці ад сітуацыі на полі бою. У атрадаў з’явілася мараль, з-за нізкіх паказчыкаў якой яны могуць бегчы з поля бою ці дэзертаваць з арміі. Дыпламатыя фракцый стала некалькі больш разгалінаванай. Таксама кіраўнікі краін могуць выганяць няўгодных ім васалаў і адбіраць у іх маёмасць, але і васалы самі могуць мяняць сюзерэнаў, калі іх нешта не задавальняе.
Шматкарыстальніцкі рэжым
У Mount & Blade: Warband прысутнічае шматкарыстальніцкі рэжым, які падтрымлівае гульню да 64 гульцоў на адной мапе. Урэшце, практычна адразу пасля рэлізу з’явіліся мадыфікацыі, якія пашыраюць максімальную колькасць гульцоў аж да 200.
Сярод рэжымаў гульні:
У гэтых сутычках можна зарабіць грошы і купіць новы рыштунак для свайго персанажа. У шматкарыстальніцкай гульні існуюць кланы, праводзяцца турніры.
Гульнявы рухавічок
Па параўнанні з арыгіналам, у гульні рэалізаваная тэхналогія HDR і поўнаэкраннае згладжванне (FSAA), а таксама павысілася дэталізацыя персанажаў, брані і зброі. З’явіліся новыя анімацыі бою, зробленыя пры дамапозе метаду motion capture.
«Кавалерыйская» RPG Mount & Blade сабрала вакол сябе згуртаваную армію прыхільнікаў. Карыстаючыся незашыфраванымі рэсурсамі, яны стварылі мноства сур’ёзных мадыфікацый — глабальных надбудоў і асобных сусветаў са сваімі мапамі ды фракцыямі.
Нізы (Смаленская вобласць)
Нізы (Низы́) — вёска ў Дзямідаўскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Баркоўскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з кастрычніка 1941 года, вызвалена ў 1943 годзе.
Вуліца Уладзіслава Галубка (Мінск)
Вуліца Уладзіслава Галубка — вуліца ў Мінску, у жылым раёне Дамброўка.
Рык Дамс
Хендрык Юлс Жозеф (Рык) Дамс (нар. 18 жніўня 1959, Арсхот) — бельгійскі і фламандскі палітык, парламентарый, міністр у 1999—2003 гадах. Кіраўнік ПАСЕ з 2020 года.
Біяграфія
Па адукацыі інжынер гандлю і магістр планавання і развіцця прамысловасці. З 1980-х гг. займаўся палітычнай дзейнасцю ў складзе фламандскіх ліберальных аб’яднанняў. З’яўляецца членам палітычнай партыі «Фламандскія лібералы і дэмакраты».
У першым урадзе Гі Верхофстата (1999—2003) займаў пасаду міністра тэлекамунікацый і дзяржаўных прадпрыемстваў. Пазней цягам трох гадоў узначальваў дэпутацкае аб’яднанне ПДВ, а ў 2006—2007 гадах — камітэт замежных спраў. Ён прадстаўляў бельгійскі парламент у Парламенцкай асамблеі Савета Еўропы. У 2010 годзе абраны ў склад федэральнага Сената, а ў 2014 атрымаў мандат у парламенце Фламандскага рэгіёна. Быў абраны ў склад Сената на пяць гадоў. У 2019 годзе быў дэлегаваны ў склад вышэйшай палаты Федэральнага парламента наступнага склікання.
Кавалер Камандорскага Крыжа Ордэна Леапольда.
Кызылкак (значэнні)
Кызылкак — тапонім:
Эрык Дальберг
Э́рык Дальберг (Erik Jönsson Dahlbergh;  — ) — шведскі ваенны інжынер і мастак-баталіст.
Біяграфія
Нарадзіўся ў Стакгольме. Вучыўся ў парафіяльных лютэранскіх школах, з 11 гадоў у бухгалтарскай школе ў Гамбургу. З 16 гадоў на службе ў адміністрацыі шведскага Заходняга Памор'я, у 20 гадоў атрымаў афіцэрскае званне. З 1648 года ў Франкфурце-на-Майне, кантраляваў спагнанне з Імперыі вялікай кантрыбуцыі паводле ўмоў Вестфальскага міру. Тут вывучаў матэматыку, архітэктуру, жывапіс і фартыфікацыйнае мастацтва, замежныя мовы. З 9 ліпеня 1656 па 13 ліпеня 1657 года ў дзеючай арміі на тэрыторыі Рэчы Паспалітай. Фактычна займаў пасаду генеральнага кватармайстра.
Стварыў некалькі дзясяткаў гравюр, якія падрабязна асвятляюць дзеянні шведскай арміі пад час Першай Паўночнай вайны, у тым ліку: прарыў шведамі акружэння злучаных польска-літоўскіх войскаў на чале з Стэфанам Чарнецкім, Ежы Любамірскім і Паўлам Сапегам пад Сандамірам 4 красавіка 1656 года; бітву пад Філіпавам (22 кастрычніка 1656 года) у якой войскі шведскага фельдмаршала Густава Ота Штэйнбока і брандэнбургскага генерала Георга Фрыдрыха фон Вальдэка разбілі 12-тысячнае войска ВКЛ на чале з Вінцэнтам Гасеўскім. Выява аблогі Брэста 21 мая (11 мая па старым стылі) 1657 года — самая каштоўная графічная крыніца па гісторыі гораду дарасійскіх чаоў. Перанесеныя на медзь, гравюры Дальберга набылі шырокую вядомасць у Еўропе дзякуючы твору нямецкага гісторыка Самуэля Пуфендорфа (1632—1694) De rebus a Carlo Gustavo gestis (выдавецтва Крыстафа Рыгеля, Нюрнберг, 1696), у якім былі выкарыстаныя як ілюстрацыі.
Дальберг удала ваяваў і зарэкамендаваў сябе добрым грамадзянскім адміністратарам, да канца жыцця паспеў атрымаць званне генерала артылерыі, баронскую годнасць, а вяршыняй яго разнастайнай дзейнасці была пасада губернатара шведскіх Інфлянтаў (паўночнай Латвіі і Эстоніі). Памёр у Стакгольме.
Echinosteliales
Echinosteliales — парадак міксаміцэтаў. Вылучаюць два сямействы: і. Парадак быў апісаны у 1961 годзе.
Бетаві
Бетаві, таксама мала́йцы Бата́віі, мала́йцы Джака́рты, батаўцы (саманазва Orang Betawi) — група насельніцтва змешанага паходжання на востраве Ява, карэнныя жыхары горада Джакарта. У Інданезіі разглядаюцца як асобны народ. Прыкладная агульная колькасць (2013 г.) - 5163 тыс. чал.
Паходжанне
Бетаві з'яўляюцца крэоламі, нашчадкамі прадстаўнікоў розных народаў, якія сяліліся ў Джакарце (у 1621 - 1942 гг. — Батвіі) пасля таго, як у XVII ст. яна была пераўтворана ў галандскую калонію. Сярод продкаў бетаві былі рабы з розных кутоў Паўднёва-Усходняй Азіі, выхадцы з Явы, еўрапейцы (пераважна галандцы, фрызы, партугальцы і немцы), кітайцы, арабы і г. д. Нягледзячы на тое, што культура і мова бетаві фарміраваліся пад значным уздзеяннем еўрапейскай і яванскай культур, яны не разглядаліся як пасярэднікі паміж каланізатарамі і карэнным насельніцтвам Інданезіі, не былі прадстаўлены ў элітных колах чыноўнікаў і адміністратараў, мелі нізкі сацыяльны статус. Пасля набыцця незалежнасці Інданезіі сітуацыя моцна не змянілася. Толькі ў 1970-ых гг. улады Джакарты звярнулі ўвагу на самабытнасць мясцовай малайскай культуры і сталі садзейнічаць яе вывучэнню і развіццю.
Асаблівасці культуры
У культуры бетаві прасочваюцца рысы кітайскага, арабскага, еўрапейскага і асабіста інданезійскага ўплыву. Гэта асабліва ярка прасочваецца ў вясельных традыцыях. Вясельная вопратка нявесты запазычана з кітайскай культуры, а вопратка жаніха паўтарае рысы вясельнай вопраткі ў Індыі і арабскіх краінах. У той жа час, музычнае і танцавальнае мастацтва, а таксама кулінарыя маюць сваю арыгінальную спецыфіку. Напрыклад, бетаўскі танец японг заснаваны на сундскім танцы джайпанган, аднак пасля ўнясення ў яго кітайскай стылістыкі стаў адрознівацца як ад арыгіналу, так і ад кітайскіх форм.
Знакаміты тэатральныя вулічныя відовішчы андэл-андэл, што суправаджаюцца выступленнем лялек да 2,5 - 3 м у вышыню:
Антановычы (Оўруцкі раён)
Антановычы (Антоно́вичі) — вёска ў Оўруцкім раёне Жытомірскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Славэчанскай вясковай абшчыны.
Бетаві
Мова
Мова бетаві з'яўляецца крэольскай, належыць да аўстранезійскай сям'і моў, блізкая да яванскай, інданезійскай і малайскай моў. Літаратура на мове бетаві ўзнікла ў XIX ст. Адным з першых аўтараў быў Мухамад Бакір.
Рэлігія
Каля 9% вернікаў бетаві спавядаюць хрысціянства (пераважна пратэстантызм). Большасць астатніх вернікаў — мусульмане, радзей прадстаўнікі традыцыйных культаў.
Кунцавічы
Ку́нцавічы (, Кунцевичи) — вёска ў Баранавіцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Малахавецкага сельсавета. Размешчана за 7 км на поўдзень ад Баранавіч. Насельніцтва 72 жыхары, 42 гаспадаркі (2005).
Гісторыя
У 1883 годзе ў Навамышскай воласці Навагрудскага павета, 10 двароў. У 1909 годзе вёска ў Навамышскай воласці Навагрудскага павета Мінскай губерні.
З 1939 года ў БССР. З 15 студзеня 1940 года ў Навамышскім раёне Баранавіцкай, з 8 студзеня 1954 года Брэсцкай абласцей, з 8 красавіка 1957 года ў Баранавіцкім раёне.
У Вялікую Айчынную вайну з чэрвеня 1941 года да 8 ліпеня 1944 года вёска акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі. На франтах вайны загінула 5 вяскоўцаў.
Манастыр-Лішнянскы
Манастыр-Лішнянскы (Монастир-Лішнянський) — вёска ў Драгобыцкім раёне Львоўскай вобласці Украіны.
IC 4539
IC 4539 — галактыка тыпу SB? (кампактная выцягнутая галактыка) ў сузор’і Паўночная Карона.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Нагуевычы
Нагуевычы (Нагуєвичі) — вёска ў Драгобыцкім раёне Львоўскай вобласці Украіны.
Геркуланум
Геркула́нум (Herculaneum, Ercolano) — старажытнарымскі горад у італьянскім рэгіёне Кампанія, на беразе Неапалітанскага заліва, побач з сучасным Эркалана. Роўна як і гарады Пампеі і Стабіі, спыніў існаванне падчас вывяржэнні Везувія 24 жніўня 79 года — быў пахаваны пад пластом піракластычных патокаў.
Геркуланум нароўні з Пампеямі ўнесены ў спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА пад № 829.
Гісторыя
Паводле міфа, перададзенага Дзіянісіем Галікарнаскім, горад узвёў сам Геркулес. У рэальнасці ж, хутчэй за ўсё, першае паселішча на месцы Геркуланума заснавала ў канцы VI стагоддзя да н.э. племя оскаў, папярэднікаў самнітаў. Затым горад патрапіў у сферу грэчаскага уплыву, падчас якога, дзякуючы набліжанасці да мора, выкарыстоўваўся як порт. Верагодна, грэкі і назвалі горад — упершыню ён згадваецца ў сачыненні старажытнагрэчаскага філосафа Тэафраста пад назвай Гераклеон. У IV стагоддзі да н.э. Геркуланум захапілі самніты, і толькі ў I стагоддзі да н.э. ён перайшоў пад кантроль Рыма, калі падчас Саюзніцкай вайны рымляне здушылі паўстанне італійскіх плямёнаў. У той жа перыяд (каля 89 года да н.э.) ён атрымаў статус муніцыпія. Кіравалі горадам дуўмвіры, якіх выбіралі штогод.
Землетрасенне 62 года нанесла Геркулануму значныя страты (археалагічныя працы выявілі, што гарадскія пабудовы былі пашкоджаны, а затым рэканструяваны). Да моманту гібелі ён уяўляў сабой невялікі горад з насельніцтвам каля 4000 чалавек, маляўніча размешчаны на беразе Неапалітанскага заліва. Геркуланум — горад у форме прамавугольніка плошчай каля 20 га — акружала крапасная сцяна. Дарогі (пяць карда і тры дэкуманусы) разбівалі яго на некалькі інсул.
Гібель Геркуланума
Вывяржэнне Везувія, які знаходзіўся ў малаактыўным стане каля 800 гадоў, пачалося днём 24 жніўня 79 года. Храналогію падзей удалося аднавіць паводле даных археалагічных раскопак і двух лістоў, адрасаваных рымскаму гісторыку Тацыту Плініем Малодшым, сведкай катаклізму.
Паколькі Геркуланум ляжыць на захад ад Везувія, першая фаза вывяржэння не нанесла яму моцных пашкоджанняў. Аднак пераважная большасць гараджан, занепакоеных тым хто адбываецца, бегла з горада. Спачатку лічылася, што выратавацца ўдалося ўсім жыхарам, затым у горадзе былі выяўлены адзінкавыя чалавечыя рэшткі, а ў 1982 годзе археолагі знайшлі 12 ангараў для лодак каля ўзбярэжжа, у цесных памяшканнях якіх знаходзілася каля 250 шкілетаў. Тыя, хто загінуў, верагодна, хацелі перачакаць вывяржэнне ў горадзе. Былі знойдзены і іх асабістыя рэчы, напрыклад, хірургічныя інструменты і жаночыя каштоўнасці.
З надыходам ночы вывяржэнне не спынілася. Пасля паўночы ў бок Геркуланума з хуткасцю каля 100 км/г накіраваліся піракластычныя патокі. Распаленая лавіна (каля 400 °C) дасягнула горада каля гадзіны ночы, маментальна забіўшы ўсіх, хто не пакінуў яго. Гарадскія збудаванні, тым не менш, досыць добра захаваліся. Гэта тлумачыцца тым фактам, што паток настолькі герметычна і раўнамерна запоўніў унутраныя памяшканні дамоў, што горад на шматлікія стагоддзі застаўся без доступу паветра, здольнага выклікаць раскладанне арганічных матэрыялаў (напрыклад, тканін і дрэва). Калі вецер змяніўся, і на Геркуланум пачаў асядаць попел, будынкі ўжо знаходзіліся пад высокім пластом туфу, таму даху шэрагу дамоў не абваліліся. Высокая тэмпература лавіны забяспечыла выпарэнне вады, дзякуючы чаму захаваліся нават скруткі папірусаў.
Раскопкі
Адкрыццё Геркуланума адбылося выпадкова. У 1710 годзе селянін Амброджа Нучэрына, капаючы студню, натыкнуўся на мармуровыя абломкі (як потым высвятлілася, гэта былі руіны тэатра Геркуланума). Пра знаходку апавясцілі Эмануіла-Марыса Латарынгскага, герцага д'Эльбёфа, французскага двараніна ў выгнанні і камандуючага аўстрыйскім палком, які стаяў з 1707 года ў Неапалі. Выкупіўшы ўчастак зямлі вакол студні Нучэрына, герцаг на працягу 9 месяцаў на свае сродкі праводзіў там раскопкі шляхам прабівання ходняў. Ён знайшоў 9 статуй, якія падарыў сваім заступнікам, у тым ліку прынцу Яўгену Савойскаму, свайму кузену. У 1738 годзе па ініцыятыве Карла III, караля Неапаля і Сіцыліі, археалагічныя працы ў раёне тэатра аднавіліся. Найбольш каштоўныя знаходкі — напрыклад, мармуровыя і бронзавыя статуі — канфіскоўваліся і траплялі ў каралеўскую рэзідэнцыю ў суседнім горадзе Парцічы, дзе ў 1758 годзе быў адкрыты музей Геркуланума. У канцы 1740-х гадоў была знойдзена бібліятэка скруткаў, так званая Віла папірусаў, пасля чаго раскопкі разгарнуліся з новым размахам. У 1750—1761 і 1764—1765 гадах імі кіраваў Карл Вебер, ваенны інжынер са Швейцарыі. Складзеныя ім дакладныя планы дазваляюць аднавіць храналогію раскопак і ідэнтыфікаваць былое месцазнаходжанне асобных прадметаў мастацтва. У 1765 годзе з-за выхаду газу ў адной з ходняў раскопкі былі спынены, а выхады запячатаны. Новую серыю раскопак, гэтым разам адкрытым метадам, пачаў у 1828 годзе Францыск I, кароль Абедзвюх Сіцылій. Да 1855 года працамі на набытым дзяржавай участку плошчай 900 м² кіраваў архітэктар Карла Банучы. Затым яны былі спынены з-за вялікіх выдаткаў, звязаных з пераносам грунта. Геркуланум працягнулі раскопваць у 1869 годзе пад патранажам караля Віктара Эмануіла II, але праз шэсць гадоў дзейнасць на ўчастку зноў была спынена па прычыне дарагоўлі прадпрыемства.
Археалагічная актыўнасць у горадзе аднавілася толькі ў 1924 годзе і працягвалася пад кіраўніцтвам Амадэа Маюры да 1958 года. У 1960—1969 гадах працы ішлі ў паўночным сектары горада, затым у паўднёвым, дзе ў 1982 годзе ў ангарах былі выяўлены чалавечыя шкілеты і 10-мятровая драўляная лодка. Частка горада па-ранейшаму схавана пад пластом пароды, але аднаўленне раскопак абцяжарана з-за накладання межаў Геркуланума на гарадскія кварталы сучаснага Эркалана.
Дом Арыстыда
Уваход гэтага будынка вядзе непасрэдны да атрыуму. Астатняя частка будынка была сур'ёзна пашкоджана падчас ранніх раскопак.
Дом Аргуса
Гэты дом — першы адкрыты ў Геркулануме двухпавярховы будынак — быў названы ў гонар фрэскі з выявай Іо і Аргуса, якая была напісана на сцяне пакоя побач з прасторным, акружаным каланадамі перыстылем. Цяпер яна страчана. Раней дом Аргуса несумнеўна ўваходзіў у лік самых прыгожых віл горада.
Дом Генія
Дом Генія, раскопкі якога праходзілі ў 1828—1850 гадах, назвалі ў гонар статуэткі Купідона або Генія, якая складала частку мармуровага кандэлябра. Дом вычышчаны ад пароды толькі часткова, з прычыны таго, што напалову схаваны пад сучасным Эркалана — можна ўбачыць толькі вялікі перыстыль з прамавугольным фантанам па цэнтры.
Дом са шкілетам
Будынак быў названы ў гонар чалавечага шкілета — гэта была першая ахвяра вывяржэння, выяўленая ў Геркулануме ў 1831 годзе (раней лічылася, што абсалютна ўсім жыхарам удалося выратавацца). Гэты будынак складаецца з трох дамоў, адзін з якіх — з крытым атрыумам і без звычайнага для антычных дамоў імплювія, рэзервуара для збору дажджавой вады. У глыбіні атрыума размешчаны два німфеумы (свяцілішчы, прысвечаныя німфам), а ў дворыку — упрыгожаны мазаікай алтар для лараў.
Заезны двор
Гэты дом атрымаў такую назву з-за свайго вялікага памеру — 2 150 м?. Насамрэч гэта не гасцініца, а раскошная прыватная віла I стагоддзя н.э., звернутая ў бок мора. Нажаль, ступень яе захаванасці пакідае жадаць лепшага — будынак быў пашкоджаны і падчас вывяржэння, і пры першых археалагічных працах. Унутры размешчаны шматлікія пакоі, атрыум, распісаныя фрэскамі тэрмы (прычым гэта адзіныя прыватныя тэрмы ва ўсім Геркулануме), тэраса з порцікам і прасторны перыстыль з садам. Ёсць версія, што дом быў пашкоджаны падчас землетрасення 62 года і перапрададзены іншым уладальнікам, якія ператварылі яго ў гасцініцу. Раскопкі гэтага будынка былі распачаты Банучы ў 1852 годзе і завяршыліся пад кіраўніцтвам Маюры ў 1930-х.
Дом з бронзавай гермай
Дом мае выцягнутую форму, характэрную для жылля самнітаў. Названы ў гонар бронзавай гермы, знойдзенай у таблінуме — пакоі, прызначаным для захоўвання дакументаў і дзелавых сустрэч — і якая, меркавана, з'яўляецца скульптурным партрэтам гаспадара. У правым вугле таблінума, выбрукаванага ў тэхніцы opus sectile, была лесвіца, якая вядзе ў памяшканні другога паверху. Цікавасць уяўляюць фрэскі на марскую тэматыку ў трыклініі — памяшканні, дзе праходзілі трапезы.
Дом з драўляным каркасам
Тэхналогія будаўніцтва гэтага дому пад назвай opus craticium была простая і не патрабавала вялікіх выдаткаў — драўляныя рашэцістыя каркасы сцен, умацаваных цаглянымі пілястрамі, запаўняліся сумессю галькі і вапны, якая, зацвердзяваючы, утварала трывалую канструкцыю. Дом з драўляным каркасам — найбольш добра захаваны будынак падобнага тыпу, да гэтага дня выяўлены ў Геркулануме. Унутраная планіроўка і два асобныя ўваходы — цагляныя іанічныя калоны каля аднаго з іх падтрымліваюць балкон — дазваляюць выказаць здагадку, што ў доме пражывала дзве сям'і, жыллё якіх падзелена дворыкам з агульным імплювіем. Унутры захаваўся шэраг прадметаў інтэр'ера: драўляныя рэшткі ложкаў, мармуровы стол, шафа з кухонным начыннем, кушэтка для ляжання ў трыклініі, алтар са статуэткамі лараў.
Дом з драўлянай перагародкай
Гэты дом быў пабудаваны яшчэ ў часы самнітаў і ў эпоху Актавіяна Аўгуста падвергся перапланіроўцы — быў пабудаваны другі паверх з асобнымі кватэрамі, прызначанымі для здачы ў арэнду, а памяшканні першага паверху былі пераабсталяваны пад гандлёвыя крамы. Найбольш характэрнымі з'яўляюцца фасад дома і прасторны атрыум з імплювіем пасярэдзіне. Захавалася майстэрскі выкананая драўляная перагародка (па якой і названы дом) з кольцамі для алейных лямпаў, якая прызначалася для аддзялення прасторы атрыума ад таблінума. За таблінумам размяшчаецца перыстыль і пераход у пакоі, у тым ліку ў трыкліній.
Дом з мазаічным атрыумам
Гэты дом — адна з самых уражальных і добра захаваных пабудоў Геркуланума. Падлога яго атрыума выкладзены чорна-белымі мазаічнымі пліткамі, квадратнымі і прамавугольнымі. Прастора вялікага экуса, які выкарыстоўваўся для прыёму гасцей і ў якасці сталовай, падзелена двума радамі пілястраў на тры нефы. За атрыумам ішоў порцік з вокнамі і садам па цэнтры, адкуль можна было патрапіць у трыкліній і іншыя пакоі. З усходняга боку порціка размешчаны чатыры кубікулума (спальні), распісаныя вытанчанымі фрэскамі на чырвоным фоне, і майстэрскі выкананая экседра, таксама ўпрыгожаная фрэскамі з сюжэтам на тэму пакарання Дыркі і выявай Дыяны і Актэона. За трыклініем размешчана крытая галерэя з відам на мора, якая прылягае да двух невялікіх павільёнаў, якія, верагодна, выконвалі функцыю назіральных пляцовак. У доме захавалася нямала прадметаў інтэр'ера, у тым ліку калыска і столік з дрэва.
Дом з аленем
Гэты дом, роўна як і суседні будынак з мазаічным атрыумам, уваходзіць у лік самага пышнага жылля Геркуланума, з тэрасы якіх адкрываецца цудоўная панарама заліва. Унутры была выяўлена хлебная аладка з пачаткай Селера, раба Гранія Верыя, адпушчанага незадоўга да вывяржэння. Гэта дазволіла ідэнтыфікаваць уладальніка дома. У адносна невялікім атрыуме дома з аленем няма камплювія (адтуліны ў даху для сцёку вады) і імплювія, характэрных для антычных пабудоў. З атрыума можна патрапіць у памяшканні кухні, алькова і вялікага трыклінія са сценамі, распісанымі фрэскамі ў трэцім стылі, і выкладзеным рознакаляровым мармурам полам. Пры раскопках у садзе былі выяўлены круглыя мармуровыя сталы і дзве скульптурныя групы, кожная з якіх малявала аленя, загнанага сабакамі. Сад акружаны порцікам з чатырма аркадамі, галоўнае ўпрыгажэнне якіх калісьці складалі сінія мазаічныя панэлі з выявай тытана Акіяна і купідонаў, якія засядлалі марскіх пачвар (частка з іх у XVIII стагоддзі была знята і выстаўлена цяпер у Нацыянальным археалагічным музеі Неапаля). Далей ідуць памяшканні летняга трыклінія, два кубікулумы для дзённага адпачынку, вялікая адкрытая тэраса і пакой, распісаны фрэскамі ў чацвёртым стылі, з мармуровай статуяй сатыра з вінным бурдзюком.
Дом з альковам
Дом з альковам складаецца з дзвюх сумежных пабудоў. Першая з'яўляецца даволі сціплым жыллём, а другая, дзе верагодна жыла квітнеючая сям'я, адрозніваецца багаццем убрання і прадметаў інтэр'ера. Падлога крытага атрыума выбрукаваны мазаічнымі пліткамі ў тэхніцы opus tesselatum і opus sectile. Далей ідуць дзве абедзенныя залы — бікліній, сцены якога распісаны маляўнічымі фрэскамі ў чацвёртым стылі, і трыкліній, раней выбрукаваны мармурам. Розніца паміж гэтымі заламі складалася ў тым, што ў біклініі лавы для ляжання былі размешчаны па двух баках, а ў трыклініі — па трох. Назву дом атрымаў у гонар алькова, куды трапляла святло з маленькага дворыка.
Дом з цудоўным дворыкам
Планіроўка гэтага дома, пабудаванага ў сярэдзіне I стагоддзя, даволі нехарактэрная для антычнасці. Уваход вядзе ў вестыбюль з нізкім скляпеннем, з правага боку якога размешчаны тры невялікія пакоі. Далей ідзе памяшканне ўнутранага дворыка, у гонар якога названы дом. Адтуль можна падняцца па лесвіцы на балкон з трыма ўваходамі ў пакоі другога паверху. Гэта лесвіца вельмі нагадвае лесвіцы перыяду італьянскага Сярэднявечча.
Ален Аспэ
Ален Аспэ (фр.: Alain Aspect; нар., , Францыя) — французскі фізік, спецыяліст па квантавай оптыцы, тэорыі схаваных параметраў і квантавай заблытанасці. Лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіцы (2022).
Веткаўскі сельсавет
Ве́ткаўскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Веткаўскага раёна Гомельскай вобласці. Цэнтр — горад Ветка.
Ален Аспэ
У пачатку 1980-х працаваў над доктарскай дысертацыяй па няроўнасцях Бела. У гэты час атрымаў вядомасць яго эксперымент, звязаны з парадоксам Эйнштэйна — Падольскага — Розена. У далейшым пераключыўся на вывучэнне лазернага астуджэння. Цяпер ён заняты працамі па кандэнсаце Базэ — Эйнштэйна.
Прафесар парыжскай Політэхнічнай школы. Акадэмік Французскай акадэміі навук (2001). Член Французскай акадэміі тэхналогій. Замежны член Нацыянальнай акадэміі навук ЗША (2008). Член-карэспандэнт Аўстрыйскай акадэміі навук (2009). Член Еўрапейскай акадэміі (2009). Замежны член Лонданскага каралеўскага таварыства (2015).
Каміль Нікаля Фламарыён
Каміль Нікаля Фламарыён (Camille Nicola Flammarion, 26 лютага 1842 — 3 чэрвеня 1925) — французскі астраном, вядомы папулярызатар астраноміі.
Геркуланум
Дом з драўляным свяцілішчам
Назву гэтаму невялікаму па памеры дому, але распісанаму цудоўнымі фрэскамі, падарыла адкрытае ў ім свяцілішча — куфар з дрэва ў форме храма, унутры якога знаходзіліся статуэткі божастваў, якія ахоўвалі хатні ачаг. Свяцілішча стаяла на драўлянай шафцы, у якой захоўваліся розныя бытавыя дробязі, такія як флакончыкі духоў і гузікі, а таксама каганец з часнаком.
Каміль Нікаля Фламарыён
Біяграфія
Вышэйшай адукацыі не атрымаў. З 1858 па 1862 вывучаў астраномію ў Парыжскай абсерваторыі (дзе працаваў вылічальнікам), з 1862 па 1866 працаваў пры Бюро даўгаты, у 1876—1882 быў супрацоўнікам Парыжскай абсерваторыі. Быў рэдактарам навуковага аддзела часопісаў «Cosmos», «Siècle», «Magasin pittoresque».
Геркуланум
Дом двухсотгоддзя
Будынак быў адкрыты ў 1938 годзе, роўна праз 200 гадоў з моманту пачатку раскопак Геркуланума, і названы ў гонар гэтага юбілею. Уваход вядзе ў вялікай атрыум з пакатым дахам, высланай чорна-белай мазаікай падлогай і сценамі, распісанымі фрэскамі ў чацвёртым стылі з архітэктурнымі і анімалістычнымі матывамі. У глыбіні дома знаходзіцца памяшканне таблінума з двума бакавымі крыламі і вытанчанай мазаічнай падлогай з чорна-белым геаметрычным узорам у тэхніцы opus tesselatum і цэнтральнай плітой у тэхніцы opus sectile. На яго сценах напісаны 2 вялікія фрэскі, якія адлюстроўваюць Дэдала і Пасіфаю з аднаго боку і Венеру і Марса з іншага. Да таблінума прылягае порцік з садком, адкуль па лесвіцы можна падняцца наверх. У сцяне аднаго з пакояў другога паверху знаходзіцца крыжападобнае паглыбленне, дзе раней, верагодна, знаходзіўся драўляны крыж. Калі гэта здагадка слушная, то крыж з Геркуланума з'яўляецца найстаражытным хрысціянскім сімвалам у свеце. Ніжэй стаяла шафка з дрэва, падобныя да алтара для лараў, фамільных божастваў, якія ахоўвалі хатні ачаг.
Дом мазаікі Нептуна і Амфітрыты
Гэты дом, верагодна, належаў паспяховаму гандляру, вінная крама якога знаходзілася ў прылеглым да будынка памяшканні. Сама крама цудоўна захавалася, і ў тым ліку акуратна выкладзеныя на драўляных паліцах амфары, у якіх 2 тысячы гадоў назад захоўвалася віно. Ад уваходу меліся праходы да таблінума і да трыклінія, дзе захавалася мармуровая абліцоўка і мазаічныя панэлі на сценах. Ва ўнутраным дворыку знаходзіцца вялікая ніша, абліцаваная пліткамі з ракавін і перламутру, з дзвюма нішамі меншага памеру па баках. Сцяна над нішамі ўпрыгожана мазаікамі на тэму палявання — на блакітным фоне намаляваны сабакі і алені, над якімі паўколам звісае гірлянда садавіны і лісця з які расхаджвае па іх паўлінаом. Вышэй прымацаваны ляпныя тэатральныя маскі. На суседняй сцяне знаходзіцца мазаіка, якая падарыла дому назву — выява Нептуна і Амфітрыты. У пакоях другога паверху часткова захаваліся маляўнічая абліцоўка інтэр'ера і прадметы інтэр'ера — напрыклад, статуэтка Юпітэра і герма Геркулеса.
Дом з карынфскім атрыумам
У гэтым доме з аформленага порцікам уваходу можна патрапіць у атрыум з маленькім мармуровым фантанам па цэнтры і шасцю карынфскімі калонамі з туфу, абліцаванымі штучным мармурам стука. У памяшканні справа ад уваходу захавалася мазаічная падлога з геаметрычнымі ўзорамі, а з пакояў злева ад уваходу можна падняцца ў пакоі другога паверху. За атрыумам знаходзіцца прасторны трыкліній, дзе выстаўлены розныя прадметы побыту і інтэр'ера, якія захаваліся ў гэтым доме.
Дом з асмаленай мэбляй
Гэты дом з'яўляецца адной з найстарэйшых гарадскіх пабудоў. У эпоху імператара Клаўдзія ён быў абноўлены і распісаны фрэскамі ў трэцім і чацвёртым стылі. З вестыбюля можна патрапіць у памяшканне трыклінія, упрыгожанага фрэскамі на архітэктурныя матывы. Унутры яго захаваліся асмаленыя абедзеннае ложа, драўляны стол і кераміка. У далёкім канцы атрыума знаходзіцца таблінум і пакой, які выходзіць ва ўнутраны дворык, дзе знаходзяцца імплювій для збору дажджавой вады і ларарый з ляпнымі рэльефамі.
Самніцкі дом
Гэты будынак, датаваны канцом II стагоддзя да н.э. — адзін з самых старых у горадзе. Па баках ад уваходу ў дом стаяць карынфскія калоны з туфу, на якія абапіраецца балкон другога паверху. За вестыбюлем, распісаным фрэскамі ў першым стылі, якія імітуюць мармур розных адценняў, ідзе атрыум. Уверсе атрыума створана крытая галерэя з іанічнымі калонамі, абліцаванымі штучным мармурам стука, а па цэнтры размешчаны імплювій для збору дажджавой вады. У доме выстаўлены некаторыя выяўленыя ў ім прадметы — напрыклад, фрагмент статуэткі Венеры і драўляныя ножкі стала ў форме сабак. Майстэрскі дэкараваныя пакоі першага паверху і планіроўка другога сведчаць пра тое, што першапачаткова дом належаў багатым гараджанам, аднак потым невялікія памяшканні наверсе сталі здаваць у арэнду. Раней у доме быў сад, затым ён адышоў да суседняга дома з вялікім уваходам.
Дом з вялікім уваходам
Гэты будынак названы ў гонар вялікага ўваходу з цаглянымі паўкалонамі па баках, якія вянчаюць каменныя карынфскія капітэлі з разьбянымі фігуркамі крылатых багінь перамогі. Асаблівасцю гэтага дома з'яўляецца і адсутнасць абавязковага атрыума — пакоі размешчаны адразу па баках вестыбюля, сумежнага з унутраным дворыкам пад голым небам. У дворыку была створана сістэма тэракотавых каналаў, па якіх дажджавая вада трапляла ў рэзервуар. Унутраныя пакоі дому распісаны фрэскамі ў чацвёртым стылі. Так, на сцяне трыклінія захавалася маляўнічае пано на тэму міфа пра Дыяніса, а ў вестыбюлі, сярод фрэсак на архітэктурныя матывы — выява птушак, якія дзюбаюць плады вішні, і матылёў. Вугал будынка займае гандлёвая крама, адасобленая ад астатніх пакояў, а значыць, што, хутчэй за ўсё, яна здавалася ў арэнду.
Дом з чорнай залай
Гэты дом з'яўляецца адным з самых раскошных асабнякоў Геркуланума. Ён атрымаў назву ў гонар прасторнай залы, упрыгожанага вытанчанымі фрэскамі ў чацвёртым стылі з выявамі на чорным фоне. У пакоі побач з атрыумам былі выяўлены 20 васковых таблічак з імем Венідыя Эніхія (хутчэй за ўсё, так клікалі гаспадара дома). З прадметаў інтэр'ера добра захаваліся драўляныя дзверы і ларарый з мініяцюрнымі драўлянымі калонамі, увянчанымі капітэлямі з мармуру.
Тэрмы
Унутранае памяшканне тэрм падзелена на жаночую і мужчынскую паловы. Калідор ад уваходу ў мужчынскае аддзяленне вядзе на пляцоўку, з трох бакоў акружаную аркадамі, якая служыла не толькі для гімнастычных практыкаванняў, але і як месца сустрэч або чакання. Далей ідзе памяшканне ападзітэрыя (антычная распранальня) з лавамі і палічкамі для адзежы, якое вядзе ў тэпідарый і фрыгідарый — залы для цёплага і халоднага абмывання. Зборы фрыгідарыя нябесна-блакітнага колеру і размаляваны рыбамі і марскімі істотамі, якія, адлюстроўваючыся ў вадзе, стваралі ілюзію купання ў моры. У тэпідарыі, дзе вада награвалася пасродкам цыркуляцыі гарачага паветра пад полам, захаваліся падлогавыя мазаічныя пліты з выявай трытона сярод дэльфінаў. З тэпідарыя можна было патрапіць у памяшканне кальдарыя, дзе знаходзіліся басейны з гарачай вадой і ёмістасці для кантраснага абмыцця халоднай вадой. Жаночая палова тэрм, куды вёў асобны ўваход з вуліцы, меншага памеру і больш сціпла ўпрыгожана, аднак лепш захавалася. З унутранага дворыка можна патрапіць у памяшканне ападзітэрыя, малюнак мазаічных пліт на падлозе якога малюе трытона сярод, васьмінога і каракаціцы. Памяшканне жаночага тэпідарыя ўпрыгожана падлогавымі мазаікамі з геаметрычным узорам і дэкаратыўнымі насценнымі панэлямі. Аддзяленне жаночага кальдарыя асвятлялася праз адтуліну ў скляпенні. Характэрны і іншыя памяшканні тэрм — напрыклад, пляцоўка для гульні ў мяч.
Дом з двума атрыумамі
Гэты будынак характэрны сваёй незвычайнай планіроўкай — унутры яго знаходзяцца два атрыумы, аддзеленыя адзін ад аднаго таблінумам. Скляпенне першага атрыума абапіраецца на чатыры калоны, а з другога (левага) атрыума можна патрапіць у крыло з жылымі памяшканнямі.
Дом з тасканскай каланадай
Гэты дом быў пабудаваны з буйных блокаў туфу яшчэ ў самніцкія часы, а пасля землетрасення 62 года быў грунтоўна перабудаваны — памяшканні, якія выходзілі на вуліцу, былі перароблены пад гандлёвыя крамы. Дом характэрны сваім перыстылем, акружаным велічнай крытай каланадай тасканскага ордара. Памяшканні пакояў і трыклінія распісаны фрэскамі ў трэцім і чацвёртым стылі.
Калегія Аўгуста
Гэта квадратнае ў плане збудаванне, скляпенні якога абапіраюцца на чатыры калоны, было прысвечана імператару Актавіяну Аўгусту, а таксама было месцам пасяджэння курыі. Унутры знаходзіцца свяцілішча, дзе выконваліся абрады, звязаныя з шанаваннем імператара. Пол выкладзены мазаічнымі плітамі ў тэхніцы opus sectile, а сцены распісаны фрэскамі ў чацвёртым стылі — з выявай Геркулеса, Юноны і Мінервы з аднаго боку і Нептуна і Амфітрыты з іншай. Справа знаходзіцца маленькі пакойчык, унутры яе было выяўлена цела брамніка, які ляжыць на ложкі.
Дом Гальбы
Гэты будынак прылягае да сучаснага Эркалана, таму яшчэ не даследаваны да канца. Унутры знаходзіцца характэрны перыстыль дарымскай эпохі з дарычнымі калонамі з туфу, абліцаванымі штучным мармурам стука. Паміж калонамі створаны подыум.
Дом з каштоўнасцю
Дом быў названы ў гонар выяўленага ўнутры яго ювелірнага ўпрыгожвання з выгравіраваным партрэтам Лівіі, жонкі Актавіяна Аўгуста. За атрыумам, распісаным чырвона-чорнымі фрэскамі, знаходзіцца памяшканне таблінума, аддзеленае радам тасканскіх калон. Далей ідзе кубікулум і тэраса, раней закрытая вокнамі. Па вузкім калідоры справа ад атрыума можна патрапіць у кухню і прыбіральню.
Дом з рэльефам Тэлефа
Гэты дом — адзін з самых вялікіх у Геркулануме. Яго незвычайная планіроўка абумоўлена рэльефам участку, на якім стаіць будынак. Вестыбюль вядзе ў атрыум, прастора якога падзелена на тры часткі двума радамі калон. У прамежках паміж імі падвешаны круглыя мармуровыя панэлі з рэльефамі тэатральных масак і сатыраў. Уражанне ад атрыума, у глыбіні якога знаходзіцца таблінум, узмацняецца з-за чырвонага колеру сцен і калон. Злева ад атрыума размешчаны сціплыя пакоі і хлеў з вельмі нізкай столлю.
Другая частка дома, куды можна патрапіць па нахіленым калідоры побач з таблінумам, размешчана пад вуглом і знаходзіцца на ніжэйшым узроўні. У гэтай частцы знаходзіцца перыстыль з калонамі, вялікім садам і прамавугольным басейнам пасярэдзіне. З перыстыля маюцца ўваходы ў тры пакоі, багата абліцаваныя мармурам. Яшчэ адзін калідор вядзе на тэрасу, звернутую да мора, а адтуль можна перайсці ў астатнія пакоі, у тым ліку ў залу, падлога і сцены якой раскошна дэкараваны рознакаляровым мармурам. Суседняе з ім памяшканне ўпрыгожана рэльефам, які даў назву дому, на тэму міфа пра Тэлефа.
Пякарня
У пякарні выконваліся ўсе працы цыклу хлебапячэння — ад памолу збожжа да выпечкі хлеба. Ва ўнутраным дворыку дагэтуль ляжаць два жораны з лавы, якія, мяркуючы па выяўленых побач касцях, рухалі аслы. Акрамя таго, у пякарні маюцца хлеў і дзве прыбіральні, а на другім паверсе — жылыя пакоі.
Палестра
На ўсходзе горада знаходзіцца палестра — прыватная гімнастычная школа для хлопчыкаў-падлеткаў. Яе цэнтральную вобласць займае пляцоўка пад голым небам памерам 70х50 м з вялікім крыжападобным басейнам, пасярод якога раней быў усталяваны бронзавы фантан у выглядзе пяцігаловай змяі, якая аплятае дрэва, цяпер яго замяняе сучасная копія. З трох бакоў пляцоўка акружана порцікам з аркадамі, а чацвёртая (паўночная) бок заканчаецца крыптапорцікам, скляпеністым калідорам з вокнамі. Мармуровая абліцоўка пакояў, якія прылягаюць да палестры, была пашкоджана пры раскопках у XVIII стагоддзі, але дзве мармуровыя панэлі выстаўлены ў Нацыянальным археалагічным музеі Неапаля.
Прыгарад
На поўдзень ад вуліцы Карда V горад абмежаваны крапасной сцяной, за якой размешчана вялікая тэрасная пляцоўка, якая ўзвышаецца над пляжам. У яе апорах былі высечаны аркі, якія выкарыстоўваліся для захоўвання лодак. Тут у 1982 годзе былі знойдзены сотні шкілетаў людзей, якія спрабавалі схавацца ў гэтых старажытных аркадах.
На тэрасе размешчаны: справа (калі стаяць тварам да мора) свяшчэннае месца і злева тэраса Ноніа Бальба, на якой размешчаны загарадныя тэрмы.
NGC 1897
NGC 1897 (іншае абазначэнне — ESO 56-SC92) — рассеянае скопішча ў сузор’і Залатая Рыба.
Геркуланум
Загарадныя тэрмы
Загарадныя тэрмы, верагодна, з'яўляліся дарам гораду ад праконсула Ноніа Бальба — унутры будынка калісьці стаяла статуя і алтар у яго гонар, а дом па суседстве меркавана займаў сам праконсул. У цэлым гэтыя тэрмы — са скляпеністай столлю і абліцаванымі цэглай сценамі — вельмі добра захаваліся. Уваход з калонамі і франтонам, які абапіраецца на іх, вядзе ў вестыбюль, арачныя зборы якога на чатырох калонах. Святло пранікае ў гэта памяшканне праз слыхавое акно на столі. Унутры вестыбюля на пілястры стаіць статуя Апалона, з якой калісьці біў струмень вады ў рэзервуар ніжэй. У адрозненне ад галоўных тэрм Геркуланума, загарадныя тэрмы не разбіты на два аддзяленні і выкарыстоўваліся мужчынамі і жанчынамі па чарзе або адначасова. Наступны пакой амаль цалкам аддадзена пад басейн і служыла адразу ападзітэрыем і фрыгідарыем. Далей ідуць пакоі для сустрэч і чаканні з высланым чорным мармурам полам і мармуровымі ж лавамі ў сцен, распісаных фрэскамі. Адтуль можна было патрапіць у тэпідарый з вялікім басейнам і затым у невялікай лаканік (парную). У кальдарыі, дзе адбывалася гарачае абмыванне, маецца і рэзервуар для халоднай вады. Ззаду кальдарыя размяшчаецца прэфурній, топачнае памяшканне.
На прылеглай да загарадных тэрмаў тэрасе стаіць мармуровы ахвярнік і ззаду яго статуя Марка Ноніа Бальба.
NGC 1897
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Геркуланум
Базіліка
Гэты будынак быў часткова даследаваны з дапамогай падземных хадоў яшчэ ў 1739—1761 гадах. Запіс унутры базілікі сведчыць пра тое, што ён быў адноўлены пасля землетрасення 62 года на сродкі праконсула Ноніа Бальба. Сцены базілікі, падзеленай каланадамі на тры секцыі, былі распісаны фрэскамі, некаторыя з якіх цяпер выстаўлены ў Нацыянальным археалагічным музеі Неапаля, а іншыя беззваротна страчаны. Унутры размяшчалася дзве экседры, на сценах якіх знаходзіліся выявы Тэсея і Мінатаўра, Геркулеса і Тэлефа, а таксама мноства мармуровых і бронзавых скульптур — статуі імператараў, праконсула і членаў яго сям'і. Ля ўваходу ў базіліку стаялі конныя статуі праконсула і яго сына.
Форум
Форум Геркуланума ляжыць за дэкуманусам. Вялікая квадратная арка аддзяляе абліцаваную мармурам і застаўленую статуямі плошчу суда ад рынку.