cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Вольга Юльянаўна Кабылянская
Творчая дзейнасць
Пад уплывам свайго атачэння — пісьменніцы і дзеячкі жаночага руху Наталлі Кобрынскай, першай украінскай жанчыны-лекара ў Аўстра-Венгрыі Сафіі Акунеўскай (стала правобразам гераіні твора «Лёс ці воля?»), Мастачкі Аўгусты Каханоўскай (ілюстравала навелы пісьменніцы «Некультурная», «Прырода», «Бітва», «Пад голым небам») — яна пачала пісаць на ўкраінскай мове. Адным з імпульсаў да гэтага стала закаханасць Вольгі ў Яўгена Азаркевіча, брата Наталлі Кобрынскай.
Тады ж яна прыняла актыўны ўдзел у феміністычным руху. Стаўшы ў 1894 г. адной з ініцыятараў стварэння «Таварыства рускіх жанчын на Букавіне», Кабылянская абгрунтавала мэта гэтага руху ў брашуры «Колькі слоў пра ідэю жаночага руху». Пісьменніца паставіла пытанне аб цяжкім становішчы жанчыны «сярэдняга класу», актыўна выступіла за раўнапраўе жанчыны і мужчыны, за права жанчыны на годнае жыццё.
Гэтыя думкі выказаныя ў ранніх творах пісьменніцы. У некаторых з іх («Гартэнзія», «Яна выйшла замуж» і інш.), Апісваючы духоўны свет сваіх гераінь, пісьменніца рабіла ўпор на іх пошуках асабістага шчасця. У «Чалавеку» (а яшчэ больш у «Царэўне») асабістае шчасце гераінь Кабылянскай больш ці менш звязваецца з сацыяльнымі праблемамі, актыўнай пазіцыяй чалавека ў жыцці, з неабходнасцю змагацца з неспрыяльнымі абставінамі.
Працягваючы праблематыку «Чалавека», аповесць «Царэўна» (1895 г .) сведчылі аб пашырэнні светапогляду пісьменніцы, паглыблення яе рэалістычнай манеры, сродкаў псіхалагічнага аналізу. Аповесць мае складаную творчую гісторыю. Яе стварэнне і дапрацоўкі было доўгімі (1888—1893), першапачатковы тэкст быў нямецкі, пазней — украінскі. Надрукавалі аповесць у газеце «Букавіна» (1895 г.) І ў тым жа годзе яна выйшла ў Чарнаўцах асобным выданнем.
Крануўшы маральна-этычныя праблемы жыцця інтэлігенцыі ў навелах, як «Арыстакратка» (1896), «Impromptu phantasie», Кабылянская працягнула распрацоўваць іх у наступных творах і стварыла тры цэласныя вобразы жанчын-інтэлегентак у апавяданні «Valse melancolique» (1898). Пасля яна вярнулася да гэтай тэмы ў аповесцях «Ніёба» (1905 г .), «Праз мур», «У сітуацыях» (1913).
Тэма інтэлігенцыі праходзіць праз усю творчасць Кабылянскай — ад яе ранніх апавяданняў і аповесцяў да «Апостала чэрні».
Адлюстраванне жыцця вёскі, яго сацыяльна-псіхалагічных і маральна-этычных праблем — другая вядучая лінія творчасці Кабылянскай. «Штодзённікі» пісьменніцы пераканаўча сведчаць, што ў 2-й палове 1880-х гг. яна задумвалася над лёсам народа, звязваючы пранікненне ў яго жыцця з засваеннем сацыялістычных ідэй. У навеле «Жабрачка» (1895) пісьменніца ўпершыню паказала чалавека з народа, які апынуўся без сродкаў на існаванне, жыве з міласціны. У сярэдзіне 1890-х гг. Пісьменніца паглыбіла веды сялянскага жыцця, чаму спрыялі яе цесныя кантакты з жыхарамі вёсак, у прыватнасці Дымкі (пасля гэтае сяло ўвайшло ў яе творчасць карцінай страшнага братазабойства ў аповесці «Зямля»).
Глыбока праўдзівыя карціны з жыцця вёскі Кабылянская дала ў навелах «Банк рустыкальны», «На палях», «У св. Івана», «Час», «Некультурная». Выбітным дасягненнем украінскай літаратуры, важкім укладам пісьменніцы ў распрацоўку тэмы зямлі ў сусветнай літаратуры ёсць аповесць «Зямля».
У пачатку 1890-х гг., распрацоўваючы праблемы, намечаныя ў ранніх творах, пісьменніца імкнецца пашырыць сферу сваіх мастацкіх пошукаў, звяртаецца да абстрактна-сімвалічных тэм і вобразаў («Акорды», «Крыж», «Месяц» і інш.), піша шэраг вершаў у прозе, сярод якіх ёсць мастацкія мініяцюры. Кабылянская публікавала асобныя творы ў мадэрнісцкіх часопісах «Свет», «Украінская хата».
Рэалістычныя і рамантычныя тэндэнцыі творчасці Кабылянскай своеасабліва спалучаюцца ў адным з яе лепшых твораў — аповесці «У нядзелю рана зелле капала», у аснове якой — матыў рамантычнай балады «Ой не ходи, Грицю, та й на вечорниці», неаднаразова апрацаванай украінскімі пісьменнікамі, у прыватнасці Міхайлам Старыцкім — у аднайменнай драме. Аповесць перакладзеная на многія мовы, была інсцэніраваная, з поспехам ішла на сцэне.
Творчасць Кабылянскай 1920—1930-х гг., Калі Букавіна апынулася пад уладай Румыніі, праходзіла ў складаных умовах. Украінская мова і культура была аб'ектам пераследаў, але і ў такіх умовах Кабылянская наладжвала кантакты з украінскай літаратурнай моладдзю часопіса «Промінь» (1921—1923 гг.), З месячнікам «Нові шляхи»» (Львоў), з выдавецтвам «Рух» (Харкаў), дзе на працягу 1927—1929 гг. выйшлі яе «Творы» у 9 тамах.
У творах Кабылянскай перыяду Першай сусветнай вайны і часоў румынскага панавання з'явіліся некаторыя новыя матывы. У аповед пісьменніцы ўвайшла тэма вайны («Юда», «Ліст асуджанага салдата сваёй жонцы», «Насустрач лёсу» (1917), «Звар'яцеў» (1923) і інш.).
У некаторых апавяданнях і навелах пасляваеннага перыяду Кабылянская вярнулася да тых маральна-этычных праблем, якія былі прадметам мастацкага аналізу ў яе творах канца 19 — пачатку 20 стст. Так, матывы «Зямлі» знайшлі своеасаблівы працяг і паглыбленне ў аповедзе «Ваўчыха». Творчасць Кабылянскай 1920—1930-х гг. Падпадае пад уплыў сімвалізму («Сніцца», «Найсвяцейшая Багародзіца, памілуй нас!»).
Кабылянская на працягу амаль паўстагоддзя стварыла дзесяткі апавяданняў, нарысаў, навел, аповесцяў, крытычных і публіцыстычных артыкулаў, перакладаў, пакінула значнае паводле аб'ёму ліставанне. Частка яе твораў напісана на нямецкай мове. З іх толькі некаторыя былі надрукаваныя ў перыядычных выданнях; у 1901 г. яны выйшлі асобнай кнігай пад назвай «Kleinrussische Novellen».
Лепшыя творы пісьменніцы выйшлі ў перакладах на шматлікія мовы, у тым ліку славянскія.
Дубраўская ГЭС
Ду́браўская ГЭС — малая гідраэлектрастанцыя на рацэ Усяжы (Дубраўскае вадасховішча) паміж вёскамі Кудрышчына і Прылепы ў Смалявіцкім раёне. Вызначаная магутнасць 150 кВт, штогадовая выпрацоўка электраэнергіі ~1 млн кВт*гадзін, што дастаткова для забеспячэння электраэнергіяй ~750 прыватных дамоў. Уведзена ў эксплуатацыю ў 2002 годзе. Будаўніцтва пачалося ў снежні 2001, работы выконвала ПМК-79 ААТ «Салігорсквадбуд». У турбіннай камеры усталяваныя дзве турбіны вытворчасці ТАА «Прамысловы саюз — Энергія» (Гродна) па 75 кВт кожная. Ад вадазаборнага збудавання да турбін вада падаецца па бетонным галерэям, далей — па двум вадаводам дыяметрам 1400 мм і даўжынёй 30 метраў.
NGC 6330
NGC 6330 (іншыя абазначэнні — UGC 10776, MCG 5-41-5, ZWG 170.7, IRAS17138+2927, PGC 59961) — спіральная галактыка з перамычкай (SBb) ў сузор’і Геркулес.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Манументальна-дэкаратыўная скульптура
Манументальна-дэкаратыўная скульптура — від дэкаратыўнай скульптуры, цесна звязаны з архітэктурай і прыродным ландшафтам. Прызначана для аздаблення фасадаў і інтэр’ераў будынкаў, мастоў, трыўмфальных арак, фантанаў, архітэктуры малых форм, упрыгожвання паркаў, плошчаў, вуліц. Уключае: статуі і рэльефы, якія маюць самастойнае значэнне; статуі, якія выконваюць ролю архітэктурных элементаў (атланты, карыятыды), статуі-фантаны; скульптурную арнаментацыю на будынках.
Вядома са старажытнасці ў многіх народаў. Найбольшага росквіту дасягнула ў эпоху антычнасці, у стылях готыкі, рэнесансу, барока і класіцызму ў культавым і палацавым будаўніцтве, садова-паркавым мастацтве, у мастацтве краін Усходу. У 20 ст. развіваецца пераважна як элемент ландшафтнага дызайна, была пашырана ў архітэктуры мадэрну і пабудовах, зарыентаваных на класіцыстычную традыцыю. З’явіліся яе новыя формы: агітацыйная, гульнёвая (для дзіцячых пляцовак), скульптурная інсталяцыі і інш. Часам выкарыстоўваюць сучасныя тэхнічныя сродкі: рух, гук, светлавыя эфекты і інш.
Беларусь
На Беларусі пашырылася ў XVI—XIX стст. у палацавым і культавым долідстве. Складаным сімволіка-алегарычным ладам, экспрэсіўнасцю, багаццем і разнастайнасцю форм вызначалася культавая скулыпура XVII—XVIII стст. (касцёл у в. Новая Мыш Баранавіцкага, Воўчын Камянецкага раёна Брэсцкай вобласці, Міхалішкі Астравецкага, Ішчална Мастоўскага раёнаў Гродзенскай вобласці, бернардзінцаў у Гродне, францысканцаў у Пінску і інш.). У мастацтве класіцызму выкарыстоўвалася ў палацава-паркавых ансамблях, гарадскіх і сельскіх сядзібах (палац Радзівілаў у в. Паланэчка Баранавіцкага раёна, «Паляўнічы домік» у Гомелі, палац Храптовічаў у г.п. Бешанковічы Віцебскай вобласці і інш.).
Сярод паркавых скульптур XIX ст. алегарычная статуя «Багіня Міра» (1834) В. Дэмут-Маліноўскага ў парку палаца Румянцавых-Паскевічаў у Гомелі, кампазіцыя «Хлопчык з лебедзем» (1874) у Аляксандраўскім скверы ў Мінску. У 1930-я гг. зроблены рэльефы ў будынках Дома ўрада (скульптары А. Бембель, У. Рытар, Р. Ізмайлаў), Дома афіцэраў (А. Бембель, А. Глебаў і інш.), Нацыянальнага акадэмічнага тэатра оперы і балета (А. Бембель і інш.) у Мінску. У 1950-я гг. манументальна-дэкаратыўная скульптура арганічна суадносілася з архітэктурай класіцыстычнай арыентацыі: Рэспубліканскі міжсаюзны палац культуры прафсаюзаў (скульптары А. Глебаў, С. Селіханаў, В. Папоў), Нацыянальны мастацкі музей (скульптары А. Бембель, П. Белавусаў, С. Адашкевіч, М. Роберман) у Мінску і інш. Імкненнем сцвердзіць новыя пластычныя ідэі вызначаюцца найбольш значныя творы 1970—1990-х гг.: кампазіцыі «Купава» перад будынкам рэстарана «Журавінка» (У. Кузняцоў), «Вянок» фантана ў парку імя Я. Купалы (скульптары А. Анікейчык, Л. Гумілеўскі, А. Заспіцкі), «Юнацтва» ў скверы перад будынкам гасцініцы «Мінск» (скульптар А. Анікейчык), «Бег» над уваходам стадыёна «Дынама» і «Арфей» перад будынкам музычнага вучылішча (абедзве В. Занковіч), «Юнак іграе на жалейцы» і «Поры года» ў гасцініцы «Турыст» (скульптары С. Ларчанка, А. Кішчанка), «Лаўка» ў Міхайлаўскім скверы (скульптар У. Жбанаў), скульптуры «Паэзія», «Музыка», «Сцэнаграфія», «Танец», «Тэатр» на фасадзе Дзяржаўнага тэатра музычнай камедыі і кампазіцыя «Батлейка» каля яго будынка (скульптар Л. Зільбер), скульптурнай групы фантанаў «Поры года» на праспекце Пераможцаў — «Гуканне вясны» («Вясна», А. Шатэрнік), «Купалле» («Лета», Л. Давідзенка), «Свята ўраджаю» («Восень», Ю. Палякоў), «Каляды» («Зіма», В. Занковіч) у Мінску; кампазіцыі «Натхненне» на фасадзе будынка Гродзенскага абласнога драматычнага тэатра (скульптар Л. Зільбер); «Белая дама з халопам» (Г. Гаравая), «Русалка» (Л. Гумілеўскі), «Анёл-заступнік з хлопчыкам» (А. Фінскі), «Сабака для палявання» (П. Лук, В. Янушкевіч) у палацава-паркавым комплексе ў г. Нясвіж Мінскай вобласці і інш.
Тэрмена-сула-Страда-дэль-Віна
Тэрмена-сула-Страда-дэль-Віна (Termeno sulla Strada del Vino) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Трэнціна — Альта-Адыджэ, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Бальцана.
Насельніцтва складае 3231 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 170 чал./км². Займае плошчу 19 км². Паштовы індэкс — 39040. Тэлефонны код — 0471.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы.
Пры свечках
Гісторыя
Утварыўся ў 1972 годзе ў Гомельскім філіяле Беларускага політэхнічнага інстытута. Ідэя належала студэнту Анатолю Мазо. Ён быў добры клавішнік і хацеў выконваць нешта накшталт «» і «». Адпаведна і імя, дадзенае гурту адной з фанатак, «При свечах» мусіла асацыятыўна адсылаць слухача да акадэмічнай класікі (перапачатковы варыянт назвы калектыву — «Гайдукі»). Першай кампазіцыяй новастворанага ансамбля стала рок-апрацоўка бахаўскай «».
У ансамблі склаліся два лагеры: акадэмічны — музыкі з адукацыяй, знаўцы класікі, і рокавы — самавукі, спакушаныя «Deep Purple» і «Black Sabbath». Падборам матэрыялу і аранжыроўкамі музыкі займаліся калектыўна. Яны атрымалі ад інстытута асобны пакой, рэпетыцыі ладзіліся штодзень, выступы ў сярэднім адбываліся 4 разы на месяц. Падчас канцэртаў пасля асноўнай сімфа-рокавай праграмы «Пры свечках» выконвалі песенны кавер-блок, для якога адмыслова падбіралі вакалістаў.
У снежні 1972 года музыкаў запрасілі выступіць на арэне новазбудаванага цырку ў межах лекцыі «Битлзы: легенды и правда о нём». Мазо з музыкантамі мусілі выканаць «» «The Rolling Stones». Публіка вітала «Пры свечках» авацыямі, заля стаяла на вушах. Рэзананс ад таго выступу доўга разыходзіўся па горадзе. Да свята Кастрычніцкай рэвалюцыі гурт падрыхтаваў альбом «». Сельмашаўскі ДК, дзе адбываўся канцэрт, абараняла міліцыя, моладзь брала залю штурмам. Мясцовы парторг спрабаваў спыніць музыку актыўнай жэстыкуляцыяй, але на яго ніхто не звяртаў увагі. У абкоме партыі музыкантам аднойчы сказалі: «''Што гэта ў вас за назоў такі царкоўны? Змяніце — тады мы пусцім вас на вялікую сцэну''».
Акрамя Баха, музыкі зрабілі арт-рокавыя адаптацыі Бетховена, Моцарта, Паганіні, Рымскага-Корсакава, і іншых кампазітараў. Прыкладна ў 1974 годзе гурт стварыў опус «Дасон», што прысвячаўся. Засталася незафіксіраванай беларускамоўная песня «Цягнікі» і 20-хвілінныя «Сямейныя партрэты» — пераапрацоўка кампазыцыі «Рrocol Harum» «Magdalene» з тэкстамі. Быў пакінуты недаробленым балет «Маленькі прынц» паводле Экзюпэры, дзе планавалася спалучыць уласную музыку, адмысловую вакальную групу, светлавыя эфекты і пластыку.
Увосень 1975 года ансамбль запрасіла на здымкі музычная рэдакцыя БТ. Загадзя трэба было запісаць фанаграмы, для чаго гурту прапанавалі студыю Беларускага радыё. На працу далі 3 дня, запісваліся нават ноччу. «Пры свечках» — практычна адзіны прадстаўнік гомельскага андэграўнда таго часу, чые запісы захаваліся да нашых дзён.
Ансамбль знік у 1979 годзе. Выбрыкі цэнзараў, абвінавачванні і кантроль, прызыў у войска, цякучы склад групы, з’яўленне сем’яў, неабходнасць зарабляць грошы, халтуры ў рэстарацыях, эміграцыя — усё гэта сыграла сваю ролю ў расфарміраванні.
Зеленагурская вуліца (Віцебск)
Зеленагу́рская вуліца (улица Зеленогурская) — вуліца на паўднёвым захадзе Віцебска. Размешчана ў Першамайскім раёне.
Размяшчэнне
Арыентавана з паўночнага ўсходу на паўднёвы захад. З'яўляецца працягам праспекта Чарняхоўскага, пачынаецца ад моста Шмырова цераз Лучосу. З поўдня да вуліцы прымыкаюць вуліцы Шмырова, завулак Сенненскі, вуліцы Сенненская, 2-я Новаастровенская і 1-я Новаастровенская, з поўначы — 1-я Лучаская вуліца, Стараастровенскі завулак, вуліцы 12-я Лучаская і Новалучаская. Пасля скрыжавання з вуліцай пераходзіць у Бешанковіцкую шашу. Працягласць каля 1500 м.
Забудова
Вуліца забудавана ў пасляваенныя гады пераважна аднапавярховымі жылымі дамамі.
Барысаўскі тракт (станцыя метро)
Барысаўскі тракт  — станцыя Маскоўскай лініі Мінскага метрапалітэна. Дата адкрыцця — 7 лістапада 2007.
Сакоўшчынская ГЭС
Сакоўшчынская ГЭС — малая гідраэлектрастанцыя ў Валожынскім раёне на рацэ Заходняя Бярэзіна каля вёскі Сакаўшчына. Першапачаткова пабудаваная вызначаная магутнасцю 120 кВт, пасля закінутая. Адноўленая на плаціне, якая захавалася, і ўведзеная ў эксплуатацыю ў 2008 годзе з вызначанай магутнасцю 225 кВт.
Рэканструкцыя пачалася ў красавіку 2007 года. Штогадовая выпрацоўка электраэнергіі 990 тыс. кВт*гадзін. Агульны кошт ГЭС склаў 1,1 млрд бел.руб., у т.л. 600 млн каштавалі турбіны (пач. 2008). Усталяваныя тры турбіны ГЭУ-75 вытворчасці ААТ «Прамысловы саюз — Энергія» вызначанай магутнасць 75 кВт кожная. Будаўніцтва ажыццяўлялася за кошт абласнога бюджэту і ўласных сродкаў «Мінскмеліявадгаса», набыццё абсталявання — за кошт інавацыйных фондаў Міністэрства энергетыкі і Мінскага абласнога ўпраўлення па нагляду за рацыянальным выкарыстаннем паліўна-энергетычных рэсурсаў.
Старышова
Старышо́ва (, Старишово) — вёска ў Камянецкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Дзмітровіцкага сельсавета.
Што вы ведаеце пра гэта?
«Што вы ведаеце пра гэта?» (Was wisst ihr denn eigentlich schon davon?) ― нямецкі кароткаметражны мастацкі фільм 2015 года. Заснаваны на вершы нямецкай паэткі.
Старышова
Да 17 лістапада 1959 года вёска ўваходзіла ў склад Ратайчыцкага сельсавета.
Што вы ведаеце пра гэта?
Сюжэт
У шасці сцэнах сустракаюцца вельмі розныя людзі, якіх аб’ядноўвае адно: яны вераць, што ведаюць адзін пра аднаго ўсё, нават не перакінуўшыся і словам. Яны асуджаюць адзін аднаго на падставе знешняга выгляду або клішэ, пазбягаюць адзін аднаго замест таго, каб набліжацца адзін да аднаго і часта прапускаюць магчымасць вырашыць праблему, сказаць праўду ці проста ўсміхнуцца. У рэшце рэшт, з’яўляецца дзіця, якое вяртае крыху надзеі ў прадузяты свет дарослых.
Караагаш (Аягозскі раён)
Караагаш — сяло ў Аягозскім раёне Усходне-Казахстанскай вобласці Казахстана. Адміністрацыйны цэнтр Карагашскай сельскай акругі. Код КАТА — 633459100.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 870 чалавек (446 мужчын і 424 жанчыны). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 873 чалавекі (412 мужчын і 461 жанчына).
Рэлігія ў Алжыры
Сярод рэлігій у Алжыре найбольш распаўсюджанай з'яўляецца іслам, але існуе невялікая колькасць людзей, якія вызнаюць іўдаізм ці хрысціянства.
Іслам у Алжыры
Іслам з'яўляецца дзяржаўнай рэлігіяй краіны і рэгулюе практычна кожную сферу жыцця грамадзян. Існуе закон, які прадугледжвае пакаранне кожнага, хто заклікае мусульманіна адрачыся ад ісламу і прыняць іншую рэлігію, аднак, 29-я артыкул канстытуцыі прадугледжвае свабоду сумлення.
Іншыя канфесіі
У краіне налічваецца каля 150 тыс. хрысціян (па іншых звестках — 50 тыс. ), пераважна каталікоў, і прыблізна 1 тыс. прыхільнікаў іўдаізму. Антысемітызм уладамі не заахвочваецца. Калісьці іўдзейская абшчына Алжыра была вельмі шырокай і налічвала 140 тыс. чалавек, але вялікая частка пакінула краіну пасля войны за незалежнасць у 1962 годзе (атрымаўшы магчымасць, эмігрыравала ў Францыю).
Дэмакраты (Бразілія)
Дэмакраты (Democratas (DEM) — адна з найбуйнейшых партый у Бразіліі. Раней мела назву Партыя Ліберальны фронт (Partido da Frente Liberal (PFL))
Гісторыя
Заснаваная ў 1984 годзе ў выніку выхаду цэнтрыстаў-лібералаў з Сацыяльна-Дэмакратычнай партыі (СДП). Лідар ПЛФ Жозэ Сарнэй займаў пасаду прэзідэнта краіны пасля смерці партнёра па кааліцыі Дэмакратычнага Альянса Танкреда Нэвіса. У час кіравання лідара ПЛФ былі здзейсненыя паважныя дэмакратычныя змены, але папулістычная сацыяльная праграма была непаспяхова. Таксама ўлады пры вырашэнні працоўных канфліктаў дастаткова часта звярталіся да вайскоўцаў, гэта ўсё спавадавала спадак папулярнасці ПЛФ.
Агульныя звесткі
Асноўная ідэалогія партыі — неалібералізм. Партыя выступае за абмежаванне ўплыву дзяржавы ў эканоміцы, за прыватную ініцыятыву ва ўсіх галінах дзейнасці чалавека, ў тым ліку і палітычнай.
Сацыяльная база партыі — сярэдні клас, буйная буржуазія.
Роберт Льюіс Стывенсан
Роберт Льюіс Сты́венсан (Robert Louis Stevenson, першапачаткова Роберт Льюіс Бэлфур Стывенсан Robert Lewis Balfour Stevenson; 13 лістапада 1850, Эдынбург, Шатландыя, Вялікабрытанія — 3 снежня 1894, Уполу, Самоа) — шатландскі пісьменнік і паэт, аўтар сусветна вядомых прыгодніцкіх раманаў і аповесцей, найбуйнейшы прадстаўнік неарамантызму.
Біяграфічныя звесткі
Скончыў Эдынбургскі ўніверсітэтт (1873). Па адукацыі юрыст. Шмат падарожнічаў па Еўропе і ЗША.
Творчасць
Дэбютаваў у 1866 як публіцыст. Сусветную вядомасць яму прынёс раман «Востраў скарбаў» (Treasure Island, 1883). Аўтар прыгодніцкіх раманаў «Выкрадзены» (Kidnapped, 1886), «Гаспадар Балантрэ» (1889), «Пацярпелыя караблекрушэнне» (1892), «Катрыёна» (1893), у якіх тагачаснай цывілізацыі, расізму і каланіялізму пісьменнік проціпастаўляў веру ў людзей, іх высокую духоўнасць. У гістарычных раманах «Прынц Ота» (1885), «Чорная страла» (1888), «Сент-Іў» (апубл. 1897, незавершаны) рамантыка прыгод спалучаецца з дакладным апісаннем экзотыкі і гістарычным каларытам. Тэма «двойніцтва» адлюстравана ў філасофска-псіхалагічным рамане «Дзіўная гісторыя доктара Джэкіля і містэра Хайда» (The Strange Case of Dr. Jekyll and Mr. Hyde, 1886). Аўтар шматлікіх апавяданняў, нарысаў, п’ес, літаратурна-крытычных прац.
Уплыў Стывенсана на сваю творчасць прызнавалі Хорхэ Луіс Борхес, Эрнест Хемінгуэй, Гілберт Кіт Чэстэртан, Рэдзьярд Кіплінг, Уладзімір Набокаў. На беларускую мову асобныя яго творы пераклалі А. Асташонак, В. Гардзей, Я. Семяжон.
Экранізацыі
Раман «Востраў скарбаў» неаднаразова экранізаваны.
Фёдараўскі сельсавет
Фё́дараўскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Чачэрскага раёна Гомельскай акругі. Цэнтр — вёска Фёдараўка.
Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Свяцілавіцкага раёна Гомельскай акругі БССР. З 4 жніўня 1927 года ў складзе Чачэрскага раёна. 30 снежня 1927 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Навілаўскага сельсавета.
Пабеднае (Дзяржынскі раён)
Гісторыя
У канцы XVIII ст. засценак Ракаедаўшчына ў Мінскім павеце Мінскага ваяводства ВКЛ, уласнасць Радзівілаў. Пасля 2-га падзелу Рэчы Паспалітай (1793) у складзе Расійскай імперыі. У 1800 г. 14 двароў, уладанне Д. Радзівіла. У 1-й пал. ХІХ ст. засценак у складзе маёнтка Віцкаўшчына князя Л. Вітгенштэйна. Затым маёнтак знаходзіўся ў арэндзе ў памешчыка І. Багдашэўскага, у засценку дзейнічалі праваслаўная капліца, піцейны дом. У 2-й пал. XIX — пач. XX ст. засценак у Станькаўскай воласці Мінскага павета Мінскай губерні. З 20.8.1924 г. ў Рубілкаўскім с/с (з 23.03.1932 да 14.5.1936 г. нацыянальны польскі) Самахвалавіцкага раёна Мінскай акругі, з 18.1.1931 г. Койданаўскага (29.6.1932 г. перайменаваны ў Дзяржынскі), з 31.7.1937 г. Заслаўскага, з 4.2.1939 г. зноў Дзяржынскага раёнаў, з 20.2.1938 г. ў Мінскай вобл. У 1926 г. ў засценку 7 двароў, 25 жыхароў, на аднайменным хутары — 1 двор, 8 жыхароў. У час калектывізацыі арганізаваны калгас. У Вялікую Айчынную вайну з 28.6.1941 г. да 6.7.1944 г. акупіравана нацыстамі. На фронце загінулі 2 вяскоўцы. Пасля вайны ўваходзіла ў калгас «Камінтэрн» (цэнтр — в. Томкавічы). Да 1964 года вёска мела назву Ракаедаўшчына. У 1991 г. 50 двароў. У 2009 г. ў складзе СВК «Праўда-Агра», 38 гаспадарак. Да 28 мая 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Рубілкаўскага сельсавета.
Уругвай
Уругва́й (Uruguay), афіцыйная назва — Усходняя Рэспу́бліка Уругва́й (República Oriental del Uruguay ) — дзяржава ў паўднёва-ўсходняй частцы Паўднёвай Амерыкі, на ўзбярэжжы Атлантычнага акіяна. На поўначы мяжуе з Бразіліяй, на захадзе з Аргенцінай, на ўсходзе і поўдні абмываецца Атлантычным акіянам.
Пабеднае (Дзяржынскі раён)
Гісторыя
На могілках помнік на брацкай магіле 16 савецкіх воінаў, якія загінулі ў 1941 г.
Уругвай
Сталіца — горад Мантэвідэа. Унітарная прэзідэнцкая рэспубліка, падзяляецца на 19 дэпартаментаў. Нацыянальнае свята — Дзень незалежнасці (25 жніўня).
Індустрыяльна-аграрная краіна, адна з найбольш паспяховых эканомік Лацінскай Амерыкі. З’яўляецца членам МЕРКАСУР
Этымалогія
Паводле назвы ракі Уругвай. З мовы гуарані «Уругвай» перакладаецца як «рака рознакаляровых птушак»
Геаграфічнае становішча
На поўначы мяжуе з Бразіліяй, на захадзе — з Аргенцінай, з апошняй мяжа праходзіць цалкам па рацэ Уругвай. На ўсходзе абмываецца Атлантычным акіянам, на ўзбярэжжы шматлікія лагуны; на поўдні абмываецца эстуарыем Ла-Плата, за якім ляжыць аргенцінская зямля.
Прырода
Уругвай размешчаны ў межах Паўднёва-Амерыканскай платформы. Рэльеф пераважна раўнінна-градавы. На паўночным захадзе трапавае лававае плато Аэда вышынёй да 473 метраў, якое на захадзе спадзіста спускаецца да ракі Уругвай, на ўсходзе абрываецца ўступам Кучылья-дэ-Аэда. Унутраную частку займае хвалістая раўніна басейна ракі Рыа-Негра, абкружаная градамі і плато вышынёй да 420 метраў. На захадзе і поўдні — частка Ла-Плацкай нізіны, на ўсходзе — пясчаная берагавая нізіна Атлантычнага акіяна. На поўдні асобна ўзвышаецца найвышэйшы пункт Уругвая — гара Катэдраль (514 метраў). Запасы карысных выкапняў невялікія: жалезамарганцавыя руды, невялікія паклады золата, серабра, свінцу, медзі і інш.
Клімат субтрапічны, акіянічны. Сярэдняя тэмпература ліпеня 10-12 °C, студзеня — 22-24 °C. Ападкаў за год ад 1000 мм на поўдні і ва ўнутраных раёнах да 1200 мм на поўначы. У ліпені з поўдня могуць уварвацца халодныя вятры пампера. Рачная сетка густая; галоўныя рэкі — Уругвай на заходняй мяжы і Рыа-Негра, што перакрэслівае краіну з паўночнага усходу на паўднёвы захад. На Рыу-Негра створана буйное вадасховішча Рынкон-дэ-Банетэ. Уздоўж узбярэжжа цягнуцца лагунныя азёры, найбуйнейшае: Лагоа-Мірын на мяжы з Бразіліяй.
Пераважаюць субтрапічныя травяністыя саванны (кампас) на чырванавата-чорных глебах прэрый. Уздоўж рэк галерэйныя вечназялёныя лясы, на поўдні хмызняковая саванна, на ўсходзе пальмавыя гаі. Пад лесам каля 6 % тэрыторыі. Нацыянальныя паркі: Каба-Палонья, Санта-Тэрэса.
Гісторыя
Да XVI стагоддзя на ўругвайскай зямлі жылі плямёны індзейцаў чаруа, якія не мелі моцных традыцый дзяржаўнасці. З 1515 году пачалося пранікненне іспанцаў. Да XVIII стагоддзя гэтая тэрыторыя не цікавіла каланізатараў, хіба кантрабандысты выкарыстоўвалі яе для перапраўкі тавараў у Буэнас-Айрэс. Толькі у 1724 годзе быў заснаваны Мантэвідэа, у 1750 іспанцы афіцыйна замацавалі гэтую тэрыторыю за сабой пад назвай Усходняя паласа (Banda Oriental), у складзе віцэ-каралеўства Перу, у 1776—1810 гадах — віцэ-каралеўства Рыа-дэ-ла-Плата. Індзейцы чаруа былі цалкам знішчаны, часткова яны змяшаліся з каланізатарамі.
У пачатку ХІХ стагоддзя барацьбу за незалежнасць узначаліў Хасэ Арцігас, якога празвалі «лідарам нацыі гауча» (el lider de la Nación Gaucha), прычым барацьба вялася спачатку з іспанцамі, а пасля — з магутнымі суседзямі, Бразіліяй і Аргенцінай. У 1810 у выніку травеньскай рэвалюцыі з’явілася дзяржава Злучаных правінцый Рыо-дэ-ла-Плата, куды ўругвайскія землі пад назвай Усходняя правінцыя ўваходзілі разам з сучаснай паўночнай Аргенцінай. Але Уругвай прагнуў незалежнасці. Незалежны Уругвай паўстаў у выніку аргенцінска-бразіліскага канфлікта. У 1816 годзе з маўклівай згоды Буэнас-Айрэсу Усходняя правінцыя была акупавана Бразіліяй. У 1825 група партызан, вядомыя як 33 Арыенталіс, на чале з Хуанам Лавальеха павялі барацьбу з бразільскімі войскамі, якую Буэнас-Айрэс на гэты раз ужо падтрымаў. У выніку трохгадовага канфлікта бразільцы былі вымушаны адмовіцца ад сваіх прэтэнзій. У 1828 Уругвай атрымаў незалежнасць і сваю сучасную назву. 25 жніўня 1825 — дзень выгнання бразільскіх акупантаў — стаў днём незалежнасці.
У 1831 адбылося апошняе паўстанне індзейцаў чаруа, у бітве пры Сальсіпуэдэсе загінулі амаль усе індзейскія воіны. У 1830-х сфарміраваліся дзве галоўныя палітычныя партыі: прабразільскія «чырвоныя» і прааргенцінскія «белыя». У залежнасці ад таго, якая патрыя была ва ўладзе, Уругвай арыентаваўся на адпаведнага суседа. Апазіцыйная ж партыя магла «запрасіць» сабе на дапамогу войскі іншага суседа. У 1865 Уругвай быў уцягнуты у вайну супраць Парагвая.
У 1929 году пачалася Вялікая дэпрэсія, што нанесла значны ўдар па эканоміцы Уругвая. 1930-я — 1970-я сталі часам ваенных пераваротаў і шматлікіх непрацяглых дыктатур. З 1970-х Уругвай прытрымліваецца пераважна левай палітычнай арыентацыі. У 1967—1971 у краіне дзейнічаў марксіцкі партызанскі рух Тупамарас, у якім удзельнічаў і будучы прэзідэнт Хасэ Мухіка. У 1991 годзе Уругвай ўступіў у эканамічны блок МЕРКАСУР.
Дзяржаўны лад
Вышэйшы заканадаўчы орган — Генеральная асамблея Уругвая, якая складаецца з сената (30 сенатараў) і палаты прадстаўнікоў (99 дэпутатаў). Сенатары і дэпутаты абіраюцца тэрмінам на 5 гадоў. Асноўныя палітычныя сілы краіны — блок левых і левацэнтрысцкіх партый і рухаў «Шырокі фронт», а таксама традыцыйныя цэнтрысцкія партыі «Каларада» і «Бланка».
Знешняя палітыка
Імкнучыся выступаць з самастойных, ініцыятыўных і прагматычных пазіцый, Уругвай выказваецца за няўхільнае прытрымліванне міжнароднага права, прытрымліванне Статуту ААН, поўнасцю падтрымлівае прынцып шматбаковасці пры рашэнні галоўных міжнародных пытанняў. Мантэвідэа выступае за нераспаўсюджанне ядзернай і забарону хімічнай зброі, абмежаванне і скарачэнне звычайных узбраенняў, узброеных сіл і ваенных выдаткаў, актывізацыю прыродаахоўнай дзейнасці, барацьбы з міжнародным тэрарызмам і наркабізнесам. Уругвайская дыпламатыя імкнецца развіваць раўнапраўныя ўзаемавыгадныя адносіны з усімі краінамі свету, але з ухілам на Паўднёвую Амерыку. Важнае месца адводзіцца праблемам рэарганізацыі міжнародных эканамічных адносін на дэмакратычнай і справядлівай аснове. Уругвай выступае за палітычнае ўрэгуляванне рэгіянальных канфліктаў.
Насельніцтва
Прырост насельніцтва невысокі — каля 0,4 % у год, яго ствараюць станоўчы натуральны і міграцыйны складнікі. Нягледзячы на тое, што сучаснае насельніцтва Уругвая сфармавалі імігранты, апошніх паўстагоддзя сальда міграцыі было пераважна адмоўным (у 1963—2008). І толькі ў апошнія 10 год Уругвай прыцягвае мігрантаў больш, чым выштурхоўвае.
Да прыходу еўрапейцаў на тэрыторыі сучаснага Уругвая пражывала толькі некалькі індзейскіх плямёнаў, пасля практычна цалкам знішчаных, таму 88 % насельніцтва Уругвая адносіцца да еўрапеоіднай расы, пераважна гэта нашчадкі іспанцаў і італьянцаў. 8 % насельніцтва складаюць метысы, 4,6 % — чарнаскурыя. 45 % уругвайцаў з’яўляюцца каталікамі, каля 10 % вызнаюць іншыя плыні хрысціянства. Каля 30 % сцвярджаюць, што вераць у бога, але не ведаюць, у якога, яшчэ 15 % — атэісты або агностыкі. Сярод чарнаскурых уругвайцаў папулярная бразільская умбанда.
Шчыльнасць насельніцтва невысокая — 19 чалавек на 1 кв.км. Узровень урбанізацыі — 92 %. У сталічным горадзе, Мантэвідэа, пражывае каля каля 1,6 млн жыхароў, а ў агламерацыі Вялікі Мантэвідэа — 1,9 млн чалавек, або больш за палову насельніцтва краіны. Іншыя вялікія гарады — Мальданада і Сальта.
Эканоміка
Уругвай — індустрыяльна-аграрная краіна. Грашовая адзінка — уругвайскі песа (1 долар ЗША = прыкладна 24 песа). ВУП на душу насельніцтва — найвялікшы ў Паўднёвай Амерыцы (23 500 долараў у 2017).
У пачатку ХХІ стагоддзя эканоміка Уругвая развіваецца паскоранымі тэмпамі. Уругвайскі ўрад ставіць у аснову эканамічнай палітыкі падтрымку фінансавай стабільнасці за кошт прытрымлівання рэкамендацыям МВФ. У выніку Уругваю ў цэлым атрымалася ліквідаваць знешнюю запазычанасць, памер якой прыраўноўваўся да аб’ёму ВУП краіны. У 2017 годзе ВУП Уругвая вырас на 3,5 %, у 2016 — на 1,5 %. Узровень беспрацоўя працаздольнага насельніцтва краіны — 7,3 % (у 2005 — 12,5 %).
У краіне развітая банкаўская справа, дзейнічаюць філіялы найбуйнейшых замежных банкаў, функцыянуе рынак каштоўных папер. Мантавідэа з’яўляецца адным з найбуйнейшых у Лацінскай Амерыцы цэнтраў міжнародных разлікаў. У апошнія дзесяцігоддзі імкліва развіваецца турызм.
Сельская гаспадарка
Высокарэнтабеельная сельская гаспадарка — падмурак эканомікі краіны. На прадукцыю галіны прыходзіцца 75-80 % уругвайскага экспарту. Сельскагаспадарчыя землі (у асноўным, пашы) займаюць 90 % тэрыторыі Уругвая. У сельскай гаспадарцы дамінуе пашавая жывёлагадоўля мяса-воўнавага напрамку — гадоўля мясных парод буйной рагатай жывёлы (12 млн галоў) і воўнавых авечак (20 млн галоў). Па колькасці авечак на душу насельніцтва Уругвай саступае толькі Новай Зеландыі, кароў — стаіць на першым месцы ў свеце.
У раслінаводстве галоўныя сельскагаспадарчыя культуры — пшаніца, рыс, цукровы трыснёг, кукуруза, алейны лён, сланечнік, кармавая трава для быдла. Вырошчваюць таксама вінаград і цытрусавыя.
Прамысловасць
Карысных выкапняў практычна няма, таму здабыўная прамысловасць не мае вялікага значэння. Апрацоўчая прамысловасць на тры чацвёртых сканцэнтравана ў Вялікім Мантэвідэа. Яна арыентавана на перапрацоўку сельгассыравіны: харчовая (мясахладабойная, мясакансервавая, малочная) гарбарна-абутковая і тэкстыльная галіны. Прыкметную ролю ў эканоміцы маюць таксама нафтаперапрацоўчая і хімічная прамысловасць. 96 % электраэнергіі вырабляецца на ГЭС.
Транспарт
Працягласць чыгунак каля 3000 км, шашэйных дарог каля 10 000 км.
Знешні гандль
Спрыяльная ў цэлым эканамічная сітуацыя адбіваецца на росце асноўных паказчыкаў уругвайскага знешняга гандлю. Галоўнымі гандлёвым партнёрам Уругвая па экспарце стаў Кітай (21 %), застаюцца важнымі партнёрамі краіны-суседзі: Бразілія (14,7 %), Аргенціна (5 %), а таксама ЗША (19 %), Нідэрланды (па 6 %). Асноўныя прадукты экспарту: ялавічына, соя, сыр, рыс, малако, воўна. Большая частка ўругвайскага імпарту (2016) прыходзіцца на Бразілію (25 %), Кітай (15 %), Аргенціну і ЗША (па 10 %). Уругвай імпартуе нафту, аўтамабілі, электроніку, абсталяванне для харчовай прамысловасці, лекі.
Узброеныя сілы
Узброеныя сілы фармуюцца на прафесійнай аснове. Іх агульная колькасць складае 40 000 чалавек.
Спорт
У 1930 і 1950 Уругвай станавіўся чэмпіёнам свету па футболе. На чэміянаце свету 2010 года Уругвай дайшоў да паўфінала, але там прайграў Нідэрландам, а ў матчы за трэцяе месца — Германіі.
Лінгва франка нова
Лiнгва франка нова (Lingua Franca Nova або LFN) — штучная мова створаная ў 1965 годзе псіхолагам Джорджам Бурэем з універсітэта Шыпенсбургу (Пенсільванія, ЗША). Лінгва франка нова заснавана на французскай, італьянскай, партугальскай і каталунскай мовах. Мова ўжывае лацінскі алфавіт, кірыліцу.
Алфавіт
Для напісання ў мове магчыма ўжываць лацінскі алфавіт або кірыліцу.
Дыфтонгі
Калі i ці u стаяць перад іншай галоснай, яны могуць рабіцца паўгалоснымі j і w у наступных выпадках:
Націск
Націск на галосным гуку, перад апошнім зычным, выключаючы канчатак множнага ліку слова -s (калі існуе). Паўгалосная дыфтонга лічыцца зычнай. Але калі канчатковыя галосныя ea, ae, eo, oe, ao, oa, ui, націск на першую галосную пары.
Марфалогія
Граматыка мовы базуецца на лацінскіх крэольскіх мовах (дэвіз мовы «Lingua Franka Nova — la creol per la mundo!» — Лінгва франка нова — крэольская мова для ўсяго свету).
Мінулы час вызначае склад ia, будучы час — va якія ставяцца перад дзеясловам.
Множны лік робіцца дабаўленнем суфікса -s ці -es пасля зычных. Існуюць прэфіксы і суфіксы для вытворных слоў: -or для асобы, якая робіць нешта ў сувязі з сваёй роляй ці прафесіяй, і -eria для месца працы ці крамы.
Дзеясловы могуць ужывацца як назоўнікі без змен, прыметнікі і дзеепрыметнікі таксама могуць ужывацца як назоўнікі.
Слоўнік складаецца з 14000 слоў
Сінтаксіс
Мова мае жорсткі парадак слоў: Суб'ект-дзеяслоў-аб'ект суб'ект і аб'ект: часціца-назоўнік-прыметнікі
Утонька-Хутарскі сельсавет
Уто́нька-Ху́тарскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Веткаўскага раёна Гомельскай акругі. Цэнтр — вёска Утонька.
Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Свяцілавіцкага раёна Гомельскай акругі БССР. З 4 жніўня 1927 года ў складзе Веткаўскага раёна. 30 снежня 1927 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Рэчкаўскага сельсавета.
Сабор Афрыканскай Божай Маці
Сабор Афрыканскай Богамаці (Basilique Notre-Dame d'Afrique) — каталіцкі храм у горадзе Алжыр, сталіцы аднайменнай дзяржавы Алжыр. Размешчаны ў паўночнай частцы горада на 124-мятровай скале, якая ўзвышаецца над морам.
Царква адкрыта ў 1872 годзе пасля 14 гадоў будаўніцтва. Вонкавае аблічча будынка выкананы ў неавізантыйскім стылі, які тады быў у модзе сярод архітэктараў рэлігійных збудаванняў.
Паўстанне Пугачова
Сялянская вайна 1773—1775 гадоў, або Паўстанне Пугачова — паўстанне яіцкіх казакоў супраць улады Кацярыны Вялікай, якое ўзначаліў Емяльян Пугачоў.
У гэты час з'яўляецца Емяльян Пугачоў. Ён ходзіць па казацкіх дварах, наймаючыся работнікам, крытыкуе ўрад і заклікае казакоў бегчы ў Асманскую імперыю. Ён і яго саўдзельнікі былі арыштаваныя і вывезеныя ў Казань. Аднак яны збеглі адтуль у чэрвені 1773 года і сышлі ад пагоні. Далей Пугачоў стаў распаўсюджваць сярод яіцкіх казакоў слых, што ён з'яўляецца зрынутым імператарам Пятром III. 18 верасня на бок Пугачова перайшоў Яіцкі гарадок. Супраць мяцежнікаў быў высланы казацкі атрад. Пугачоў паслаў туды свайго пасла, той распаўсюдзіў патрэбныя чуткі сярод казакоў, і палова з іх перайшла на бок паўстанцаў. Астатнія былі схоплены здраднікамі і павешаны па загадзе Пугачова. Далей мяцежнікі напалі на горад Ілецк, ілецкія казакі здалі горад, у якім паўстанцы знайшлі дзве гарматы. У Расыпной паўтарылася тая ж карціна. Там былі павешаны камендант, афіцэры і святар.
Занепакоеныя ўлады прыслалі роту для ўзмацнення Ніжне-Азёрнай крэпасці, але тая перайшла на бок паўстанцаў. Затым паўстанцы падышлі да крэпасці. Гарнізон супраціўлення не аказаў. Страляць пачаў адзін толькі камендант, за гэта быў забіты. Прыняўшы прысягу жыхароў і гарнізона крэпасці, Пугачоў пайшоў на. Мяцежнікі падпалілі драўляныя сцены крэпасці і атакавалі ў час пажару, гэта прынесла ім перамогу. Камендант крэпасці быў пакараны. Яго дачку правадыр мяцежнікаў узяў у наложніцы.
Далей Пугачоў вырашыў авалодаць Арэнбургам. На яго бок перайшлі башкіры-салдаты, якіх арэнбургскі губернатар пасылаў на горад Сакмару, які здаў мяцежнікам без бою. Цяпер армія паўстанцаў налічвала 3000 пяхоты і конніцы. 5 кастрычніка 1773 года Пугачоў пачаў аблогу Арэнбурга. 12 кастрычнiка мяцежнікі адбілі вылазку праціўніка, 20 кастрычніка і 2 лістапада абложаныя адбілі два штурмы горада. Паўстанне ахапіла Арэнбургскую і суседнія губерні, да Пугачова прыйшло мноства мяцежнікаў, пасля штурмаў іх ужо было 25 тысяч. 7—9 лістапада аблогу спрабаваў прарваць генерал-маёр Васіль Кар, але быў разбіты пад Юзеевай паплечнікам Пугачова Хлапушам, які перайшоў на бок мяцежнікаў, калі быў пасланы да Пугачова паслом з Арэнбурга. Аднак у горад прарваліся часці А. І. Корфа. Зімой у Арэнбургу пачаўся голад. Тым часам царскі ўрад даручыў задушыць паўстанне Аляксандру Ільічу Бібікаву.
У канцы лістапада паплечнік Пугачова Чыка аблажыў крэпасць Уфу, Хлапуша ўзяў Ільінскую, атакаваў Вераазернае, але няўдала. Пугачоў паслаў яму падмацаванне, але падышлі ўрадавыя войскі і выбілі мяцежнікаў Хлапушы з Ільінскай. У гэты час Казанскую, Ніжагародскую, Астраханскую губерні ахапілі паўстанні, ад Ілецкага гарадка да Гур'ева бунтавалі казакі, Перм ахапілі хваляванні. 29 снежня паўстанцаў выбілі з Самары. Затым захапілі Заімск. 20 студзеня Пугачоў аблажыў Яіцкі гарадок. Неўзабаве ўрад накіраваў супраць пугачоўцаў значныя сілы, якія нанеслі яму паражэнне ў Тацішчавай, гэта прымусіла мяцежнікаў зняць аблогу Арэнбурга. Паплечнік Пугачова Хлапуша быў схоплены і пакараны ў Арэнбургу. Пасля Пугачоў пацярпеў паражэнне ў Каргалі. Далей царскія войскі вызвалілі башкірскія землі. Новае паражэнне Пугачоў панёс пад Яіцкім гарадком.
NGC 6331
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Тэзіма
Тэзіма (Tesimo) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Трэнціна — Альта-Адыджэ, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Бальцана.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы Assunzione della Vergine Maria.
Каравай
Каравай — вялікі круглы пышны хлеб з упрыгожваннямі з цеста. Звычайна яго пякуць на вяселле ці іншыя ўрачыстасці і святы, выконвае святочна-рытуальныя функцыі.
Вясельны каравай сімвалізуе багацце, дабрабыт будачай сям’і, атаясамліваецца з маладымі, іх доляй і шчасцем.
Максім Раманавіч Саматой
Максім Саматой (нар., Віцебск) — беларускі футбаліст, паўабаронца бабруйскай «Белшыны» (у арэндзе з «Іслачы»).
Клубная кар’ера
Выхаванец футбольнага клуба «Віцебск», у юнацкім узросце далучыўся да мінскага «Дынама», з 2019 года пачаў выступаць за дубль клуба, у 2021 годзе замацаваўся ў рэзервовай камандзе.
У чэрвені 2022 года быў пераведзены ў арэнду ў «Ліду», дзе замацаваўся ў стартавым складзе. Па заканчэнні сезона 2022 пакінуў лідскі клуб.
У сакавіку 2023 года падпісаў двухгадовы кантракт з «Іслаччу». Стаў выступаць за дубль, у асноўнай камандзе заставаўся на лаўцы запасных. У ліпені 2023 года пасля прагляду быў арандаваны бабруйскай «Белшынай».
Васілевічы (значэнні)
Назву Васіле́вічы маюць:
Тулава (вадасховішча)
Ту́лава — вадасховішча ў Беларусі, у Віцебскім раёне Віцебскай вобласці каля вёскі Тулава.
Вадасховішча створана ў 1983 годзе ў пойме ракі Віцьба на месцы возера Тулава ў мэтах арашэння зямель і рыбагадоўлі. Плошча паверхні 0,39 км². Даўжыня 1,9 км, найбольшая шырыня 0,4 км. Найбольшая глыбіня дасягае 12 м. Ваганні ўзроўню вады на працягу года каля 1,7 м.
У месцах магчымага пераліву вады з вадасховішча ў Віцьбу пабудаваны ахоўныя дамбы агульнай даўжынёй 400 метраў.
На паўночным беразе вадасховішча батанічны заказнік «Тулаўскі».
Тулава (значэнні)
Тулава:
Кап’япа
Кап’япа (Río Copiapó) — рака на поўначы Чылі ў вобласці Атакама.
У верхнім цячэнні ракі ўстаноўлена плаціна і створана вадасховішча Лаўтара. На берагах ракі размешчаны гарады Кап’япа і Цьера-Амарылья.
Каражал (Аягозскі раён)
Каражал — сяло ў Аягозскім раёне Усходне-Казахстанскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад Карагашскай сельскай акругі. Код КАТА — 633459300.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 228 чалавек (122 мужчыны і 106 жанчын). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 182 чалавекі (90 мужчын і 92 жанчыны).
Мезаліт
Мезаліт (сярэдні каменны век, ад μέσος (меза) — сярэдні і λίθος — камень) — перыяд паміж палеалітам і неалітам, з варыянтамі датавання ад 15 да 6 тыс. год да н. э.
Пачатак мезаліту (канец плейстацэну) звязаны са сканчэннем Ледавіковага перыяду ў Еўропе і знікненнем мегафаўны, што закранула большасць культур еўрапейскага рэгіёну. Скончыўся з распаўсюджаннем земляробства ў розных мясцовасцях.
Гуайра
Гуайра:
Рудня-Гулеўскі сельсавет
Ру́дня-Гу́леўскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Веткаўскага раёна Гомельскай акругі. Цэнтр — вёска Рудня-Гулева.
Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Свяцілавіцкага раёна Гомельскай акругі БССР. З 4 жніўня 1927 года ў складзе Веткаўскага раёна. 30 снежня 1927 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Рудня-Шлягінскага сельсавета.
Рубілкі
Рубі́лкі (, Рубилки) — вёска ў Беларусі, у Дзяржынскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Дабрынёўскага сельсавета.
Да 28 мая 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Рубілкаўскага сельсавета.
Геаграфія
Знаходзіцца за 21 км у напрамку на ўсход ад горада Дзяржынск, за 27 км ад Мінска, за 11 км ад чыгуначнай станцыі Фаніпаль. Каля вёскі працякае рака Жэсць.
Аляксандр Аляксеевіч Ханжонкаў
Аляксандр Аляксеевіч Ханжонкаў (Александр Алексеевич Ханжонков) — рускі прадпрымальнік, арганізатар кінавытворчасці, прадзюсар, рэжысёр, сцэнарыст, адзін з піянераў рускага кінематографа.
Літаратура
Янгиров Рашит. К биографии А. А. Ханжонкова: новый ракурс // Киноведческие записки : журнал. — 2001. — № 55. — С. 305—308. — ISSN 0235-8212.
Слуцкая гімназія
Слуцкая гімназія (цяпер ДУА «Гімназія № 1 г. Слуцка» ) — найстарэйшая адукацыйная ўстанова сучаснай Беларусі, другая пасля Віленскага ўніверсітэта, заснаваная ў 1617 годзе Янушам Радзівілам у Слуцку.
Гісторыя
Кальвінская навучальная ўстанова ўжо ў XVII стагоддзі заваявала вядомасць і славу далёка за межамі Беларусі як «Слуцкія Афіны» і як «Узорная Слуцкая гімназія». І яна змагла зрабіць гэта толькі таму, што каля яе калыскі стаялі выдатныя педагогі свайго часу.
У пачатку XVIII стагоддзя адмянілі цэнз па веравызнанні, пасля чаго акрамя кальвіністаў у школе пачалі навучацца каталікі, якія з часам склалі асноўную масу навучэнцаў. Побач з гімназіяй працаваў інтэрнат для бедных вучняў. Пачатковая адукацыя была бясплатнай.
У 1809 годзе расійскія ўлады змянілі статус установы на павятовую школу Мінскай губерні. Пасля працэсу філаматаў у 1824 г. была зачынена кальвінісцкая гімназія ў Кейданах i супраць школы ў Слуцку былі высунуты цяжкія абвінавачанні. Таму Віленскі сінод даручыў свайму куратару Ваўжынцу Путкамеру вырашыць з рэктарам Віленскага ўніверсітэта Пеліканам пытанне са школай у Слуцку і магчымасць пераўтварэнне яе ў гімназію. Атрымаўшы дазвол ад рэктара і ад урада, у 1827 годзе была адноўлена слуцкая гімназія пад кіраўніцтвам Леапольда Ваноўскага.
У 1829 г. Путкамер пачаў будаваць новы корпус гімназіі. Пры закладцы ганаровага каменю, Путкамер сказаў запамінальную прамову.
У 1881 кальвінісцкая гімназія канчаткова перайшла пад апеку расійскіх уладаў, з гэтага часу яна звалася мужчынскай гімназіяй у Слуцку. У 1889 годзе ў ёй навучалася каля 300 чалавек.
Пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі гімназія была пераўтворана ў сярэднюю школу. У час Вялікай Айчыннай вайны ў будынку школы месціўся нямецкі шпіталь. У час вызвалення Беларусі з-пад акупацыі ў 1944 годзе будынак быў пашкоджаны бомбай — аднаўленне будынку цягнулася пяць гадоў і было скончана толькі ў 1949-м годзе. У гонар вучняў гімназіі, якія загінулі ў часе вайны, на тэрыторыі школы быў усталяваны помнік.
Статус гімназіі быў нададзены зноў толькі ў 1998 годзе, калі школа была ператворана ў гімназію № 1 з паглыбленым вывучэннем англійскай мовы. У 2003 і 2009 гадах гімназія паспяхова прайшла дзяржаўную атэстацыю.
Будынак гімназіі
Найстарэйшай школай слуцкая гімназія з'яўляецца ўскосна. Драўляны будынак, існаваўшы раней, быў заменены каменнай будовай у стылі класіцызму ў 1829—38 (паводле іншых звестак, у 1852-54 ) гг. паводле праекту Караля Падчашынскага. На першым паверсе будынка размяшчаліся класы, на другім — бібліятэка і школьная канцылярыя. Гэты будынак выкарыстоўваецца цяпер як адзін з карпусоў гімназіі.
На тэрыторыі гімназіі змяшчаліся таксама школьны сад і драўляныя хаты настаўнікаў. Да 1940-х гадоў побач са школай дзейнічаў мураваны кальвінскі збор з вежай, пашкоджаны ў часе Другой сусветнай вайны і разабраны пасля бальшавікамі.
Новы, цагляны, корпус быў пабудаваны ў 1980 годзе, паміж будынкамі існуе пераход. У будынках дзейнічае гімназія № 1.
Стары будынак, праект якога захаваўся, з'яўляецца помнікам класіцызму.
Навучальны працэс
У гімназію прымалі шляхетскіх дзяцей, гарадскіх жыхароў, часам сялянскіх дзяцей. Срок навучання складаў 6-8 гадоў.
Настаўнікі Анджэй Дабжанскі, Анджэй Музоній, Рэйнальд Адам і іншыя заснавальнікі Слуцкай школы — аўтары статута і дапаможнікаў — былі педагогамі еўрапейскага ўзроўню. Дарэчы, па дапаможніку па рыторыцы, створаным Рэйнгальдам Адам, пазней вучыўся Міхаіл Ламаносаў. Гімназістамі, у адпаведнасці са статутам, маглі стаць практычна ўсе здольныя падлеткі, незалежна ад веравызнання і сацыяльнага паходжання. У навучанні выкарыстоўваліся лепшыя вядомыя методыкі таго часу, былі і такія, якія б сёння ні ў якім разе не ўжываліся ў педагогіцы. Напрыклад, каб зацікавіць вучняў лепш і глыбей ведаць лацінскую мову, якая тады з’яўляўся мовай навукі, на працягу двухсот пяцідзесяці гадоў у Слуцкай школе за дадатковае вывучэнне лацінскіх тэкстаў вучні атрымлівалі піва. Гімназіст за дзень мог зарабіць дзве шклянкі.
Даследчык Якаў Парэцкі ў Ленінградзе адшукаў «Статут Слуцкай школы», які быў выдадзены ў Любчы ў 1628 годзе. На аснове гэтай крыніцы навуковец даказвае, што ў пачатку XVII стагоддзя цэнтр гуманістычнай педагагічнай думкі, па сутнасці, перамясціўся з Заходняй Еўропы ў Слуцк. Вызначана, такое сцвярджэнне — не перабольшанне. Нездарма ж з’явілася назва «Слуцкія Афіны». У сценах школы кожнаму не толькі давалі вялікі аб’ём ведаў, але і вучылі па-сапраўднаму думаць. Пры гэтым умела выкарыстоўваўся дыялог настаўніка з вучнем. А менавіта яго як плённую форму навучання ўвёў Платон у сваёй знакамітай.