cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Соф’я Васільеўна Кавалеўская
Літаратурная творчасць, успаміны
Кавалеўская падкрэслівае значэнне беларускай прыроды ў станаўленні яе асобы: «…Гэты лес… далучаўся да сядзібы з аднаго боку, з іншага ж ляжаў сад, што спускаўся да возера, а за ім цягнуліся палі і лугі. Дзенідзе з зеляніны выглядалі невялічкія вёсачкі, больш падобныя на норкі жывёл, чым на паселішчы людзей. Зямля ў Віцебскай губерні не такая ўрадлівая, як у чарназёмнай паласе Расіі і Маларосіі… Нездарма ж імператар Мікалай, едучы аднойчы праз гэтыя мясціны, назваў Беларусь беднай прыгажуняй, у супрацьлегласць Тамбоўскай губерні, якую ён ахрысціў багатай купчыхай…».
Будучы дасціпнай дзяўчынкай, С. Кавалеўская ў дзяцінстве з цікавасцю знаёмілася з жыццём простага люду, яго звычаямі і традыцыямі. Нават адметная сялянская ежа выклікала ў яе вялікае захапленне. У сваіх дзённікавых запісах яна прыгадвае адну сустрэчу ў хаце лесніка. «Вось і сялібу лесніка відаць здалёк. Хата яго абабіта дошкамі і выглядае больш утульнай і чыстай, чым звычайныя хаціны беларускіх мужыкоў… Велізарны медны самавар пыхкае на стале, дзе ўжо расстаўлены розныя незвычайныя стравы: аладкі з макам, агуркі з мёдам — усе такія ласункі, якія ніколі не дастаюцца дзецям іначай, як толькі ў дзядзькі Якава… У яго беларускай мове трапляецца нямала выразаў, незразумелых для дзяцей, але яны ўсё ж страшна любяць слухаць, як дзядзька Якаў распавядае: ён ведае так шмат пра лес, пра звяроў у ім, пра тое, што кожны звер думае…».
Ды юнацтва — гэта час не толькі прыгод і пазнання навакольнага свету, але і кахання. Даволі часта многія дзяўчынкі ў падлеткавым узросце захапляюцца сваімі настаўнікамі, старшымі сябрамі. Для С. Кавалеўскай першае каханне было звязана з іменем надзвычай вядомага чалавека таго часу, які таксама мае беларускія карані, — Фёдарам Дастаеўскім. І ведала яна класіка сусветнай літаратуры не толькі па яго кнігах: Дастаеўскі быў частым госцем сям'і Корвін-Крукоўскіх у Пецярбургу. З успамінаў Соф'і Кавалеўскай зразумела, што пісьменніку падабалася яе старэйшая сястра Ганна, якая пазнаёмілася з Дастаеўскім праз сваё першае апавяданне. Невядома, чым скарыў сэрца юнай дзяўчыны масціты пісьменнік, але Соф'я, у адрозненне ад сястры, дзень і ноч думала пра Дастаеўскага з таго моманту, як ён упершыню звярнуў на яе ўвагу.
«Да гэтай хвіліны я нават у таемных марах не прызнавалася сабе ў пачуццях да Дастаеўскага і не казала сама сабе, што закаханая ў яго. Хоць мне і было ўсяго 13 гадоў, я ўжо даволі шмат чытала і чула пра каханне, але мне неяк здавалася, што ўлюбляюцца ў кніжках, а не ў сапраўдным жыцці».
Праз дзясяткі гадоў Соф'я Кавалеўская ва «Успамінах дзяцінства» прыгадвала і іх апошнюю сустрэчу: «Са мной яго развітанне было вельмі пяшчотным. Пры расстанні ён мяне нават пацалаваў, але, упэўнена, быў вельмі далёкі ад думкі, якога кшталту былі мае пачуцці да яго і колькі пакут ён мне зрабіў…».
Харты
Харты́ — пароды паляўнічых сабак старажытнага паходжання. З хартамі палююць на зайцоў, лісоў, ваўкоў. У Еўразіі і Афрыцы вядома больш за 20 парод — рускі, рускі стэпавы, тазы, англійскія і інш. Харты даганяюць (хутка бегаюць), затрымліваюць або душаць звера. У Беларусі гадуюць сабакаводы-аматары. Найбольш разводзяць рускіх хартоў, выведзеных у Расіі.
Апісанне
Канстытуцыя сухая, моцная. Масць (аднатонная або плямістая) палевая і шэрая розных адценняў, тыгровая, рыжая і чорная. Вышыня ў карку 65-82 см. Шэрсць мяккая, хвалістая або з буйнымі завіткамі. Упрыгожвальныя валасы на шыі, грудзях, парэдніх нагах, хвасце. Галава адносна доўгая, вузкая, вушы невялікія. Жывот моцна падцягнуты. Спіна і паясніца ўтвараюць вягнутую лінію (напружыну). Хвост шаблепадобны.
Тып паводзін ураўнаважаны з характарнай для хартоў рэзкай узбудлівасцю, калі бачыць і гоніць звера. Тыповы алюр — рысь да пад’ёму звера і кар’ер пры пераследаванні.
IC 2739
IC 2739 — галактыка тыпу E (эліптычная галактыка) ў сузор’і Леў.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Зволень (гміна)
Зво́лень (Zwoleń) — вяскова-гарадская гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Зваленьскага павета Мазавецкага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Зволені. Плошча гміны складае 161,12 км². Станам на 2004 год у гміне Зволень пражывалі 15 243 чалавекі, шчыльнасць — 94,6 чал./км². Адміністрацыйна падзелена на 28 салецтваў.
Д’ябал
Д’ябал (  дїаволъ ← διάβολος διάβολος διάβολος διάβολος «паклёпнік» diabolus  ) — рэлігійна-міфалагічны персанаж, вярхоўны дэман, валадар пекла, падбухторшчык людзей да здзяйснення граху. З’яўляецца прыналежнасцю вераванняў ўсіх народаў, як выраз пачатку, што змагаецца з добрым пачаткам. Тыповай формай пэўнага прадстаўлення з’яўляецца  або цмок, яшчарка і іншыя. Іншыя формы ўвасаблення — кажан, пёс, свіння, казёл, малпа; прычым ім надаюцца некаторыя чалавечыя рысы.
Таксама вядомы як Сатана, Люцыфер , Вельзевул , ,  ; у ісламе —. У славянскай традыцыі меньшы за д’ябла — чорт і яму падпарадкоўваюцца ; у англійскай і нямецкай мове нячысцік — сінонім д’ябла , у ісламе малодшыя д’яблы называюцца.
Іван Пятровіч Кадачнікаў
Іван Пятровіч Кадачнікаў (, в. Вядзернікі, Пермская губерня, цяпер Верашчагінскі раён Пермскага края — ) — ваенны дзеяч, Герой Савецкага Саюза (1944).
Біяграфія
У чэрвені 1941 года быў прызваны ў Чырвоную армію. На фронце са студзеня 1943 года — гвардыі яфрэйтар, сапёр 86-га гвардзейскага асобнага сапёрнага батальёна (77-я гвардзейская стралковая дывізія, 61-я армія, Цэнтральны фронт). Удзельнік баёў пад Сталінградам, Арлом, Чарнігавам.
Гераічны подзвіг здзейсніў 23-25 верасня 1943 года пры фарсіраванні Дняпра ў Брагінскім раёне Гомельскай вобласці. Трое сутак пад агнём праціўніка перапраўляў на правы бераг ракі артылерыю і пяхоту. Званне Героя Савецкага Саюза яму прысвоена 15 студзеня 1944 года.
Удзельнічаў у вызваленні Украіны, Беларусі, Польшчы. У 1944 годзе скончыў курсы малодшых лейтэнантаў. Завяршыў баявы шлях у Берліне.
У жніўнi 1945 года звольнены ў запас у званні лейтэнанта. Пасля вайны Іван Пятровіч працаваў на заводзе ў Каменску-Уральскім. У 1961 годзе пераехаў у Беларусь, працаваў электразваршчыкам на Баранавіцкім заводзе жалезабетонных канструкцый.
Мінскі маторны завод
Гісторыя
Рашэнне аб будаўніцтве ў Мінску маторнага завода было прынята ў 1960 годзе, у гэтым жа годзе пачалося будаўніцтва завода. Першую прадукцыю Мінскі маторны завод пачаў выпускаць з 1963 года. Першапачаткова прадукцыя завода пастаўлялася на Мінскі трактарны завод, аднак ужо да 1975 года рухавікі сталі пастаўляцца ў Балгарыю, Пакістан і В’етнам. У 2000-ых гадах прадукцыя Мінскага маторнага завода стала масава пастаўляцца на Горкаўскі аўтамабільны завод. Так, ГАЗ выйшаў на другое месца пасля МТЗ па аб’ёмах спажывання матораў ММЗ.
Іван Пятровіч Кадачнікаў
Біяграфія
Памёр 25 жніўня 1967 года. Пахаваны на могілках па вул. Загараднай горада Баранавічы. Імем героя названа вуліца ў горадзе Каменску-Уральскім, на доме, дзе ён жыў (вул. Алюмініевая, 6) i на будынку «Уралэлектрамантаж», дзе ён працаваў, устаноўлены мемарыяльныя дошкі. 20 кастрычніка 2016 года адміністрацыя Каменска-Уральскага прыняла рашэнне ўстанавіць манумент у гонар І. П. Кадачнікава па вул. Алюмініевай.
Мінскі маторны завод
Гісторыя
У 2012 годзе адкрытае акцыянернае таварыства «Мінскі маторны завод» было пераўтворана ў адкрытае акцыянернае таварыства «Кіруючая кампанія холдынгу „Мінскі маторны завод“». Так, на базе Мінскага маторнага завода быў створаны холдынг, дзе сам ММЗ быў галаўным прадпрыемствам з філіяламі ў Стоўбцах, Лідзе, Гомелі і Жыткавічах.
Серада (значэнні)
Серада — дзень тыдня.
Гладыёлус
Гладыёлус (Gladiolus) — род кветкавых сямейства.
Батанічнае апісанне
Шматгадовая травяністая расліна. Сцябло прамастойнае, вышыня 25—220 см. Лісце лінейна-мечападобнае, зялёнае або блакітна-зялёнае. Суквецце — колас, аднабаковы або двухбаковы. Кветка варонкападобная, з шасцю неаднолькавымі долямі калякветніка, разнастайнай афарбоўкі (белай, жоўтай, аранжавай, вогненна-чырвонай, бэзавай і фіялетава-сіняй).
Арэал
Вядома каля 200 відаў гладыёлуса, якія растуць у Паўднёвай і Паўночнай Афрыцы, Еўропе і Азіі.
Значэнне і выкарыстанне
У дэкаратыўным кветкаводстве распаўсюджаныя сарты, якія адрозніваюцца працягласцю цвіцення, буйнымі памерамі суквеццяў (да 1 м) і кветак (да 14 см у дыяметры), разнастайнасцю іх афарбоўкі.
Залары
Залары (Залари́) — пасёлак гарадскога тыпу, адміністрацыйны цэнтр Заларынскага раёна Іркуцкай вобласці Расіі. Цэнтр Заларынскага муніцыпальнага ўтварэння. Размешчаны большай часткай на левым, паўночным, беразе ракі Залары, якая ўпадае ва Унгінскі заліў Брацкага вадасховішча на поўдні Балаганскіх стэпаў. Паўночна-ўсходнюю ўскраіну пасёлка абгінае федэральная аўтамагістраль «Сібір», па якой 210 ​​км на паўднёвы ўсход да абласнога цэнтра — горада Іркуцка. На поўдзень, у межах пасёлка, паралельна аўтамагістралі «Сібір» праходзіць Транссібірская магістраль і размяшчаецца чыгуначная станцыя Залары.
Цэментная прамысловасць Беларусі
Цэментная прамысловасць Беларусі — найважнейшая галіна прамысловай вытворчасці Беларускай эканомікі, складае 12,8 % валавой прадукцыі (2001). Працуе на мясцовай сыравіне (мел. мергель, гліна; 15 радовішчаў, запасы 718 млн т). Штогод выпускаецца каля 4,5 млн тон цэменту. Беларускі цэмент экспартуецца ў Польшчу, Літву, Украіну, Расію і інш.
Цэмент вырабляюць у Гродзенскай і Магілёўскай абласцях: найбуйнейшы ВРУП «Беларускі цэментны завод» (Касцюковічы), ВРУП «Крычаўцэментнашыфер» і ААТ «Красносельскбудматэрыялы» (Ваўкавыскі раён), што вырабляе высакаякасны цэ- мент, шыфер, вапна, азбестацэментныя трубы. Доля дзяржавы ў статутных фондах кампаній складае 97-98 %.
Праектная магутнасць 1-й чаргі ВРУП «Беларускі цэментны завод» 1,2 млн т, тут упершыню ў сусветнай практыцы выкарыстоўваецца «сухі» спосаб вытворчасці цэменту з пераўвільготненай сыравіны. З-за спаду ў будаўніцтве магутнасці цэментных заводаў Беларусі выкарыстоўваецца на 84 % (2002). Выпускаюць портландцэмент маркі М 400, М 500 і вышэй.
Патрэбнасці цэментных заводаў у торфабрыкеце складаюць каля 300 тыс. т у год, рэальна ж выкарыстоўваюць каля 100 тыс. т, але нават такая патрэбнасць паскарае расход неўзнаўляльнага прыроднага рэсурсу.
Ужо з пачатку 2014 года на беларускі рынак хлынулі сотні тысяч тон расійскага цэменту. Такім чынам, у выніку недальнабачнай палітыкі мадэрнізацыі, недастатковай маркетынгавай прапрацоўкі рынку на перспектыву, цэментная галіна Беларусі апынулася на мяжы банкруцтва. Сумарныя страты трох цэментных заводаў у 2018 у параўнанні з мінулым годам выраслі больш чым у два разы і склалі Br220 млн.
Антарктыда
Рэльеф і ледавіковае покрыва
Трансантарктычныя горы ўздоўж разломаў ад мора Уэдэла да мора Роса перасякаюць амаль увесь мацярык і падзяляюць Антарктыду на дзве часткі — Усходнюю і Заходнюю, — якія маюць рознае паходжанне і геалагічную будову.
Паверхня Заходняй Антарктыды значна ніжэйшая, больш расчлянёная, без ледавіковага покрыва гэта — група астравоў, злучаных паміж сабой лёдам. Хрыбты размешчаны ў глыбіні мацерыка і на ўзбярэжжы. Самы высокі масіў Вінсан (5140 м, у гарах Элсуэрт). Рэльеф карэннай скальнай паверхні Антарктыды — чаргаванне горных падняццяў (падлёдавыя горы Гамбурцава і Вярнадскага) і глыбокіх нізін. Тут знаходзіцца найглыбейшая дэпрэсія мацерыка — упадзіна Бентлі, верагодна, рыфтавага паходжання (каля 2555 м ніжэй за ўзровень мора).
Антарктычны ледавіковы шчыт з’яўляецца буйнейшым на планеце і пераўзыходзіць бліжэйшы па памерах Грэнландскі ледавіковы шчыт ў 10 разоў. Ледавіковы шчыт мае форму купала з павелічэннем стромкасці яго паверхні ў кірунку ўзбярэжжа, дзе ён пераходзіць у ледавіковыя абрывы і шэльфавыя ледавікі. Накапленне лёду на ледавіковым шчыце прыводзіць да «цячэння» лёду ў зону абляцыі (разбурэння), якой з’яўляецца ўзбярэжжа мацерыка; лёд адколваецца ў выглядзе айсбергаў. Гадавы аб’ём абляцыі ацэньваецца ў 2500 км³.
Асаблівасць Антарктыды — вялікая плошча шэльфавых ледавікоў (да 10 % плошчы, што ўзвышаецца над узроўнем мора). Гэтыя ледавікі з’яўляюцца крыніцай айсбергаў рэкордных памераў. У летні перыяд (зіма ў паўднёвым паўшар’і) плошча ледавіковага покрыва Антарктыды павялічваецца на 3—4 млн км² у выніку разрастання шэльфавых ледавікоў, перш за ўсё вакол Антарктычнага паўвострава і ў моры Роса.
Геалагічная будова
Большая частка Антарктыды — Антарктычная платформа, астатняя належыць да антарктычнага складкавага пояса, які з’яўляецца працягласцю Андаў. Карысныя выкапні: каменны вугаль, жалезныя, медныя і свінцовыя руды; знойдзены мінералы з утрыманнем брому, волава, марганцу, малібдэну, радовішчы графіту і інш.
Клімат
Кантынентальны (за выключэннем узбярэжжа) антарктычны, халодны і суровы. Пануюць антарктычныя паветраныя масы, фарміруецца антарктычны антыцыклон. Сярэднія тэмпературы зімой ад −20 да −30 °C на ўзбярэжжы і ад −60 да −70 °C ва ўнутраных раёнах; летам адпаведна ад −10 да −30 °C, −40 °C.
Радыяцыйны баланс адмоўны: да 90 % сонечнай цеплыні адлюстроўваецца снежнай паверхняй і толькі 10 % ідзе на абаграванне мацерыка. Хоць ў Цэнтральнай Антарктыдзе зімой на працягу некалькіх месяцаў працягваецца палярная ноч, гадавая сумарная радыцыя набліжаецца да гадавой сумарнай радыяцыі экватарыяльнай зоны.
Ападкі толькі ў выглядзе снегу: 30—50 мм у цэнтральнай частцы Антарктыды, 700—1000 мм на ўзбярэжжы за год.
Моцныя штармавыя цыкланічныя і сцёкавыя (абумоўленыя купалападобным рэльефам мацерыка) вятры ў прыбярэжных раёнах дасягаюць хуткасці 50—60, часам 80 м/с. Самы хуткі вецер на планеце зафіксаваў беларускі палярнік А. А. Гайдашоў на станцыі Ленінградская: 88 м/сек. Таўшчыня слоя сцёку паветра складае звычайна 200—300 м, з-за вялікай колькасці ледзянога пылу гарызантальная бачнасць пры такіх вятрах вельмі нізкая. Максімальнай моцы сцёкавыя вятры дасягаюць антарктычнай зімой — з красавіка па лістапад яны дзьмуюць амаль без перапынку цэлыя суткі, з лістапада па сакавік — у начны час ці калі Сонца знаходзіцца нізка над гарызонтам. Летам у дзённы час дзякуючы прагрэву прыпаверхнаснага слоя паветра сцёкавыя вятры на ўзбярэжжы спыняюцца.
Унутраныя воды
У 1990-х расійскімі вучонымі было выяўлена падлёднае назамярзаючае возера Усход.
У студзені 2006 супрацоўнікі амерыканскай геафізічнай абсерваторыі Ламант-Догерці, грунтуючыся на інфармацыі савецкай антарктычнай экспедыцыі 1958—1959, выявілі другое і трэяе па памерах падлёдныя азёры, плошчай 2000 км² и 1600 км² адпаведна, якія знаходзяцца на глыбіні каля 3 км ад паверхні кантынента.
Усяго на 2006 год у Антарктыдзе выяўлена крыху больш за сто разнастайных азёраў (ад прэсных да горка-салёных).
Арганічны свет
Для аазісаў характэрны ўмовы тыповых палярных пустыняў. Свабодныя ад лёду ўчасткі ўзбярэжжа і скалы ўкрыты лішайнікамі, імхамі, водарасцямі (на Антарктычным паўвостраве — папарацепадобныя, каля 10 відаў кветкавых раслін) і самкнутага покрыва не ўтварае (антарктычныя імхова-лішайнікавыя пустыні). Фаўна своеасаблівая і бедная: з птушак — пінгвіны, буравеснікі, паморнікі, знойдзена каля 70 відаў членістаногіх (кляшчы, нагахвосткі, ціхаходы і інш.).
Антарктычныя жывёлы цалкам залежаць ад прыбярэжнай экасістэмы Паўднёвага акіяна: з-за скуднасці расліннасці ўсе хоць колькі значныя харчовыя ланцугі прыбярэжных экасістэм пачынаюцца ў водах, якія амываюць Антарктыду. Антарктычныя воды багатыя зоапланктонам, які з’яўляецца асновай ланцуга харчавання многіх відаў рыб, кітовых, цюленяў, пінгвінаў. Цалкам сухапутныя жывёлы ў Антарктыдзе адсутнічаюць.
У прэснаводных азёрах мацерыковых прыбрэжных аазісаў існуюць алігатрофныя экасістэмы, населеныя сіне-зялёнымі водарасцямі, круглымі чарвямі, весланогімі рачкамі і дафніямі. Птушкі залятаюць сюды эпізадычна.
Для нунатакаў характэрны толькі бактэрыі, лішайнікі, імхі. На ледавіковы шчыт зрэдку залятаюць паморнікі, якія следуюць за людзьмі.
Існуе меркаванне аб наяўнасці ў падлёдных азёрах Антарктыды крайне алігатрофных экасістэм, практычна ізаліраваных ад знешняга свету.
Гімн Манака
Гімн Манака (Hymne Monégasque) быў першапачаткова напісаны Тэафілам Беланда дэ Кастра ў 1841 годзе. Сучасная версія музыкі напісаная Леонам Джэхінам (Leon Jehin) у 1914 годзе, тэкст на манегасцкай — Луі Натары ў 1931.
Антарктыда
Арганічны свет
У 1994 вучоныя перадалі паведамленне аб хуткім павелічэнні колькасці раслін у Антарктыдзе, што выглядае пацвярджэннем гіпотэзы аб глабальным пацяпленні клімату на планеце.
Гісторыя вывучэння кантынента
Пошукі еўрапейскімі мараплаўцамі невядомай паўднёвай зямлі пачаліся ў XVII ст. Аднак адкрыццё Антарктыды адбылося толькі ў 1820 г., калі 16 (28) студзеня расійская экспедыцыя Ф.Белінсгаўзена і М.Лазарава заўважылі пакрытую лёдам сушу. Зрэшты, на права быць першаадкрывальнікамі шостага кантыненту прэтэндуюць англічане і амерыканцы: 18 (30) студзеня брытанская экспедыцыя на чале Э. Брансфілда і 17 лістапада амерыканскі кітабой Натаніэль Палмер таксама дасягнулі Антарктыды. У 1820-х-1840-х найбольшы ўнёсак у вывучэнне Антарктыды зрабілі француз Дзюмон-Дзюрвіль, брытанцы Джэймс Уэдэл і Джэймс Рос. Нягледзячы на іх экспедыцыі, да 1890-х звесткі аб Антаркыдзе былі вельмі няпоўнымі. Што казаць, калі знакаміты французскі пісьменнік Жуль Верн у кнізе «20 000 лье пад вадой» правёў сваіх герояў да Паўднёвага полюса па моры.
Гімн Манака
Па ўказанні Прынца (Князя) толькі тэкст на манегасцкай мове з'яўляецца афіцыйным гімнам. Ён складаецца толькі з аднаго (першага) чатырохрадкоўя. Звычайна выконваецца толькі музыка гімна, за выключэннем афіцыйных цырымоній, калі гімн таксама спяваюць.
Антарктыда
Гісторыя вывучэння кантынента
У канцы ХІХ стагоддзя ўзрастае цікавасць да Антарктыды, звязаная са змяншэннем колькасці кітоў у Арктыцы. У 1890-х пачаўся сапраўдны антарктычны даследчы бум. У пачатку ХХ стагоддзя з геаграфіяй Антарктыды змагаліся такія легендарныя палярнікі як Роберт Скот, Эрнест Шэклтан, Руаль Амундсен, Дуглас Моўсан, Эрых фон Дрыгальскі і іншыя. У 1911 экспедыцыя Амундсена і ў 1912 Скота дасягнулі Паўднёвага полюса.
Гімн Манака
Тэкст гімна
A MARCIA DE MUNEGHU / INU NACTIONALE
Антарктыда
Статус Антарктыды
Антарктыда як частка Антарктыкі, з’яўляецца міжнароднай тэрыторыяй, статус якой рэгулюецца Дагаворам аб Антарктыцы. Устаноўлена, што ўсе тэрытарыяльныя прэтэнзіі ў Антарктыцы «замарожваюцца», і што Антарктыка выкарыстоўваецца толькі ў мірных мэтах.
Ербагачон
Ербагачон (Ербогачён) — сяло ў Іркуцкай вобласці Расіі, на правым беразе ракі Ніжняй Тунгускі, адміністрацыйны цэнтр Катангскага раёна. Гэта самы халодны зімой населены пункт Іркуцкай вобласці, абсалютны мінімум тэмпературы ў ім складае −61 °C. У цёплую пару года даволі непрацяглы час у Ербагачоне назіраюцца белыя ночы.
Гімн Манака
Пераклад тэксту гімна
(пераклад з рускага тэкста)
Антарктыда
Статус Антарктыды
Насённяшні дзень некаторыя дзяржавы працягваюць прэтэндаваць на тэрыторыі ў Антарктыдзе. Так, Нарвегія прэтэндуе на тэрыторыю, якая большаю за тэрыторыю самой Нарвегіі ў дзесяць разоў. Аўстралія лічыць сваёй амаль палову Антарктыды і спрачаецца з Францыяй за Зямлю Адэлі. Чылі з Аргенцінай прэтэндуюць практычна на адну і тую ж тэрыторыю — на Антарктычны паўвостраў, які яны нават па-рознаму называюць. На вялізарныя тэрыторыі претэндуюць Вялікабрытанія і Новая Зеландыя.
Асаблівую пазіцыю займаюць ЗША і Расія (раней — СССР), якія заявілі, што могуць выставіць свае тэрытарыяльныя прэтэнзіі, хаця пакуль гэтага не рабілі.
Ербагачон
Заснавана ў 1786 годзе рускімі паляўнічымі. Сувязь з абласным цэнтрам ажыццяўляе аэрапорт.
Антарктыда
Статус Антарктыды
Ваенная дзейнасць у Антарктыдзе забаронена. Ваенны персанал дзяржаў-удзельніц дагавора можа выкарыстоўвацца толькі ў мэтах правядзення навуковых даследаванняў. Антарктыда — цалкам нейтралізаваная і дэмілітарызаваная тэрыторыя свету. У насельніцтва станцый і ўдзельнікаў экспедыцый няма зброі (акрамя ракетніц) з прычыны поўнай адсутнасці драпежных звяроў.
Насельніцтва
З-за суровасці клімату ў Антарктыдзе няма пастаяннага насельніцтва. Часовае насельніцтва, якое базуецца на навуковых станцыях, складае ад 5000 чалавек летам да 1000 чалавек зімой. На сёняшні дзень больш за 40 краін маюць у Антарктыдзе навуковыя станцыі. Да ліку пастаянных антарктычных аператараў належыць большасць вялікіх і высокаразвітых краін. Чвэрць жыхароў Антарктыкі прапісаны на амерыканскай станцыі Мак-Мёрда. Раўнютка на Паўднёвым полюсе дзейнічае яшчэ адна амерыканская станцыя Амундсен-Скот. У адным з самых суровых месцаў Усходняй Антарктыды кідае выклі прыродзе знакамітая расійская станцыя Усход.
А ўвогуле ў канцы 2010-х існуе больш за 100 антарктычных станцый (пастаянна дзеючыя і сезонныя). Да ліку апоншіх адносіцца і Беларуская антарктычная станцыя (Гара Вячэрняя)
З мэтай мець карэнных антарктыдцаў на выпадак дзяльбы кантынента некаторыя краіны арганізуюць на сваіх станцыях роды. Першае немаўля з’явілася на свет у Антарктыдзе 7 студзеня 1978 на аргенцінскай станцыі. З таго часу ў Антарктыдзе нарадзілася каля дзесятка дзяцей. Некалькі памерлых палярнікаў былі тут і пахаваны.
Навуковае
У Антарктыдзе праводзяцца назіранні за кліматычнымі і метэаралагічнымі працэсамі, якія з’яўляюцца кліматаўтваральнымі фактарамі для ўсёй Зямлі. Вывучаюцца ўздзеянні космасу і працэсы, што адбываюцца ў зямной кары. Існуе не менш дзясятка кірункаў фундаментальных навуковых даследаванняў, цалкам завязаных на Антарктыду.
Антарктычныя станцыі, размешчаныя па ўсяму перыметру мацерыка, ствараюць ідэальныя магчымасці для маніторынгу сейсмічнай актыўнасці па ўсёй планеце. У Анатарктыцы праходзяць тэсціраванне тэхналогіі, якія ў бліжэйшай будучыні планіруецца выкарыстоўваць для даследавання, асваення і каланізацыі Месяца і Марса.
Эканамічнае
Антарктыда — апошні рэсурсны рэзерв чалавецтва, апошняе месца, дзе можна будзе здабываць мінеральную сыравіну пасля яе вычарпання на пяці абжытых мацерыках. Гэта таксама амаль 90 % сусветных запасаў прэснай вады. У выпадку падзелу Антарктыды, дзяржава-гаспадар антарктычнага сектара атрымае пад свой кантроль суднаходныя фарватары, рыбныя рэсурсы і багатыя карыснымі выкапнямі шэльфы Сусветнага акіяна. Гаспадарчая дзейнасць ажыццяўляецца ў галіне палярнага, у тым ліку экстрэмальнага, турызму.
Высокую рынкавую цану мае генетычная інфармацыя, што ўтрымліваецца ў антарктычнай флоры і фаўне. Сярод краін, якія здабываюць мікраарганізмы ў Антарктыцы разгарнулася мікрабіялагічная і фармакалагічная гонка. У ЗША пададзена заяўка на патэнт антыфрыза, створанага на аснове антарктычных мікраарганізмаў. Іспанскай кампаніяй атрыманы патэнт на выкарыстаннеў медыцыне глікапратэіна з антарктычных бактэрый, які валодае моцнымі зажыўляльнымі ўласцівасцямі. У Германіі запатэнтаваны экстракт з зялёных водарасцей, які актыўна прымяняецца ў касметалогіі.
Ваеннае
Антарктыда — выдатная стратэгічная база для акустычнай тамаграфіі акіяна, адсочвання падводных лодак, фіксіравання ядзерных выпрабаванняў, вывучэння параметраў руху касмічных спадарожнікаў. Згодна з некаторымі крыніцамі, антарктычныя станцыі выкарыстоўваліся для ўдакладнення разлікаў траекторый міжкантынентальных балістычных ракет СССР і ЗША.
Гісторыя
Першым палярнікам Беларусі быў В. К. Шымановіч, удзельнік другой комплекснай антарктычнай экспедыцыі (1957). Бадай што, самай легендарнай асобай стаў берасцеец Ф. Ф. Кабот., удзельнік дзвюх савецкіх антарктычных экспедыцый. Гэта аб ім пісалі газеты ўсяго свету, калі ён, не будучы ўрачом, выдаліў апендыцыт ўрачу станцыі Леаніду Рогазаву. Аперацыя праходзіла без наркозу паслядоўна па ўказаннях самога ўрача і прайшла паспяхова.
Вялікі ўклад палярнікаў Беларусі ў даследаванні Антарктыды адлюстраваны ў многіх навуковых працах. Супрацоўнікі Рэспубліканскага гідраметцэнтра, удзельнікі савецкай антарктычнай экспедыцыі, зафіксавалі ў 1983 на станцыі Усход самую нізкую тэмпературу на планеце: — 89,2 °C (Карпюк В. Л.); у 1989 на станцыі Ленінградская самы моцны вецер на планеце: 78 м/сек. (Гайдашоў А. А.)
Сучасны перыяд
У 2007 годзе на ўрачыстым паседжанні беларускіх палярнікаў, прывечаным 50-годдзю пачатку даследаванняў Антарктыды, пад эгідай Беларускага геаграфічнага таварыства быў створаны аддзел палярных даследаванняў. Аб’яднанне беларускіх палярнікаў дазволіць прафесіянальна ажыццяўляць грамадскую каардынацыю як на этапе падрыхтоўкі, так і рэалізацыі нацыянальных антарктычных даследаванняў.
У 2007—2010 праведзеныя тры беларускія антарктычныя экспедыцыі. За гэты час у Антарктыдзе пабывалі 12 беларускіх спецыялістаў.
11 мая 2011 Урадам Беларусі зацверджаная Дзяржаўная праграма «Маніторынг палярных раёнаў Зямлі і забеспячэнне дзейнасці арктычных і антарктычных экспедыцый на 2011—2015 гады». З таго значна пашырыўся аб’ём навукова-даследчых работ спецыялістамі з Беларусі ў Антарктыдзе, часу вядзецца будаўніцтва ўласнай станцыі на базе гары Вячэрняй. Для стварэння беларускай станцыі выкарыстоўваецца бязвыплатна перадаваемая Расіяй палявая база на ўзбярэжжы мора Касманаўтаў (непадалёку ад закансерваванай савецкай станцыі «Маладзёжная», калісьці — «сталіцы» савецкай Антарктыды). Станам на люты 2016 года, у Антарктыдзе ўжо працуюць першыя тры модулі беларускай антарктычнай станцыі. Усяго плануецца пабудаваць каля 12-15 модуляў, разлічаных прыкладна на 12 чалавек.
Іншыя постсавецкія дзяржавы ў Антарктыдзе
Расія мае ў Антарктыдзе 5 дзеючых станцый («Мірны», «Усход», «Новалазараўская», «Прагрэс», «Белінсгаўзен»), 1 дзеючую базу («Дружная-4») і 3 закансервіраваныя станцыі («Маладзёжная», «Руская», «Ленінградская»). Па іншых даных: 10 станцый: 7 зімовачных (3 з іх закансервіраваны) і 3 сезонныя станцыі.
Перасталі існаваць былыя савецкія станцыі «Піянерская», «Камсамольская», «Савецкая», «Усход-1», «Лазараў», «Полюс недасягальнасці», «Аазіс» (апошняя перададзена ПНР у 1959).
Сальчыта
Сальчыта (Salcito) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Малізэ, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Кампабаса.
Насельніцтва складае 619 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 22 чал./км². Займае плошчу 28 км². Паштовы індэкс — 86026. Тэлефонны код — 0874.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы San Basilio Magno.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
Рудкоўскі
Рудкоўскі — прозвішча.
Ценжкавіцы
Ценжкавіцы (Ciężkowice) — горад на поўдні Польшчы. Размешчаны за 95 км на ўсход ад Кракава, за 325 км на поўдзень ад Варшавы. Уваходзіць у склад Тарноўскага павета Малапольскага ваяводства, сядзіба вяскова-гарадской гміны Ценжкавіцы. Плошча 9,99 км². Насельніцтва 2,5 тыс. чалавек.
Універсітэт імя караля Хуана Карласа
Універсітэт імя караля Хуана Карласа (Universidad Rey Juan Carlos) — іспанская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта з сядзібай у Мадрыдзе. Названы ў гонар караля Хуана Карласа I.
IC 2740
IC 2740 — галактыка тыпу S (спіральная галактыка) ў сузор’і Леў.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Канстанцін Міхайлавіч Сіманаў
Канстанцін (Кірыл) Міхайлавіч Сіманаў (1915—1979) — савецкі пісьменнік, грамадскі дзеяч. Герой Сацыялістычнай Працы (1974). Лаўрэат Ленінскай (1974) і шасці Сталінскіх прэмій (1942, 1943, 1946, 1947, 1949, 1950). Намеснік генеральнага сакратара СП СССР. Член ВКП (б) з 1942 года.
Заазерцы (Шаркаўшчынскі раён)
Заазе́рцы (, Заозерцы) — вёска ў Шаркаўшчынскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Радзюкоўскага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1945 гадах вёска ў складзе гміны Германавічы Дзісенскага павета Віленскага ваяводства Польскай Рэспублікі.
Да 9 снежня 1987 года вёска ўваходзіла ў склад Шкунціцкага сельсавета.
Ягор Ягоравіч Батальёнак
Ягор Ягоравіч Батальёнак (нар., вёска Вялікія Труханавічы, , Віцебская вобласць) — беларускі мастак.
Біяграфія
Пасля заканчэння Грынькоўскай сярэдняй школы паступіў вучыцца на мастацка-графічны факультэт Віцебскага педагагічнага інстытута, які скончыў у 1968 г. Працаваў у Бягомальскай школе-інтэрнаце, у Рэспубліканскай школе-інтэрнаце па музыцы і выяўленчым мастацтве. З 1974 г. пачаў браць удзел у мастацкіх выставах. З 1981 г. — член Саюза мастакоў Беларусі. Прымаў удзел у шматлікіх выставах у Мінску, Маскве, Санкт-Пецярбургу, Кіеве, Іспаніі, Галандыі, Арабскіх Эміратах, Італіі, Польшчы, Германіі.
Шляхам гадоў
«Шля́хам гадо́ў» — неперыядычны гісторыка-літаратурны зборнік, які выдаваўся ў 1990—1994 гадах у Мінску на беларускай мове. Выйшлі 4 выпускі. Укладальнікамі часопіса былі Генадзь Кісялёў (першы выпуск), Уладзімір Мархель (другі і трэці выпускі), Язэп Янушкевіч (чацвёрты выпуск).
Змест
Часопіс друкаваў невядомыя або малавядомыя дакументы і матэрыялы пераважна крыніцазнаўчага характару па гісторыі беларускай літаратуры і культуры. Меў рубрыкі «З архіваў і кнігасховішчаў», «Эпісталярная спадчына», «Пісьменнікі пра сябе», «Іншамоўнае сваё», «Штрыхі да жыццяпісаў», «Літаратурныя пенаты» і інш. Апублікаваў асобныя творы старажытнай і новай беларускай літаратуры, пераклады лацінскамоўных (Міхал Карыцкі, Францішак Князьнін) і польскамоўных (Андрэй Рымша, Кароль Жэра, папярэднікі і сучаснікі Адама Міцкевіча, Тадэвуш Лада-Заблоцкі, Янка Купала) твораў беларускіх аўтараў.
У зборніках апублікаваны публіцыстычныя творы Рамуальда Падбярэскага і Браніслава Тарашкевіча, аглядны артыкул У. Шчэбедзева «Беларуская літаратура» (пераклад з італьянскай мовы), раздзел з дысертацыі Ігната Дварчаніна пра Францыска Скарыну (пераклад з чэшскай мовы), артыкул Міхаіла Піятуховіча «Рукапісы А. Рыпінскага», які змяшчае унікальныя матэрыялы (паэмы «Тарас на Парнасе» і «Два д’яўлы», п’еса «Адвячорак»), эпісталярый з архіваў «Нашай нівы» і Якуба Коласа, перапіска нямецкага славіста Рудольфа Абіхта і Антона Луцкевіча, Янкі Брыля і Уладзіміра Караткевіча, пісьмы Францішка Багушэвіча, Янкі Купалы, Уладзіміра Жылкі, успаміны Аляксандра Уласава, Вацлава Ластоўскага, Пятра Бітэля, развагі Івана Шамякіна і Эрнеста Ялугіна аб працы над творамі гістарычнай тэматыкі, матэрыялы да біяграфій Васіля Цяпінскага, Ю. Ляскоўскага, Фелікса Тапчэўскага, Віктара і Кастуся Каліноўскіх, Антона і Івана Луцкевічаў, Якуба Коласа, Янкі Купалы, Алеся Гаруна, тэксталагічныя распрацоўкі па творчасці Максіма Багдановіча і Якуба Коласа, матэрыялы пра памятныя мясціны і сабраныя калекцыі пісьменнікаў, рэцэнзіі на найбольш важныя выданні па гісторыі культуры, весткі з музеяў і іншая інфармацыя.
Водгукі
У рэцэнзіі Эмануіл Іофэ адзначае, што зборнік адрозніваецца маштабам ахопу цікавых падзей гісторыка-літаратурнага жыцця, а таксама здзіўляе чытача дыяпазонам розных жанраў.
У артыкуле «З ракі памяці», прысвечаным першаму выпуску зборніка, адзначаецца, што ён варты высокай ацэнкі чытачоў. На думку рэцэнзента, у далейшым лепш адмовіцца ад вестак, таму што для гэтага ёсць перыёдыка, а таксама трэба ўдакладніць назвы раздзелаў.
Антук Крыніца
Антук Крыніца (сапр. Антон Паўлавіч Ждановіч; 1898, Мінск —, Мінск) — беларускі акцёр. Удзельнік стварэння Першага беларускага таварыства драмы і камедыі, яго вядучы акцёр. Брат Ф. П. Ждановіча.
Біяграфія
Нарадзіўся ў 1898 годзе ў Мінску.
З 1918 года ў Беларускім савецкім тэатры, з 1920 года ў БДТ-1. Сярод найлепшых роляў: Лявон, Сцяпан Крыніцкі («Раскіданае гняздо», «Паўлінка» Я. Купалы), Сымон Мікула, Паўлюк («Рысь», «Хам» Э. Ажэшкі), Ваявода, Красінскі («Каваль-ваявода», «Кастусь Каліноўскі» Е. Міровіча), Бжазіцкі («Над Нёманам» М. Грамыкі), Разанаў, Кульмскі («Крывая аблона», «Вір» Я. Рамановіча), Лыняеў («» А. Астроўскага), Міронаў («Капітанская дачка» паводле А. Пушкіна).
19 лістапада 1937 года арыштаваны. 11 снежня 1937 года асуджаны пастановай НКУС СССР і Пракурора СССР як член ПАВ паводле артыкула 68 Крымінальнага кодэкса БССР да найвышэйшай меры пакарання. Расстраляны 26 снежня 1937 года ў Мінскай турме.
22 сакавіка 1958 года рэабілітаваны Ваенным трыбуналам Беларускай ваеннай акругі. Асабістая справа №11582-с захоўваецца ў архіве КДБ Рэспублікі Беларусь.
Каталонская аперацыя
Каталонская аперацыя — абарончая аперацыя рэспубліканцаў у ходзе грамадзянскай вайны ў Іспаніі.
У 1938 годзе пазіцыі Рэспублікі прыкметна пахіснуліся як з-за шэрагу буйных паражэнняў, так і ўнутраных і знешніх цяжкасцей. Пасля поспеху Арагонскага наступлення, у выніку якога арміі нацыяналістаў выйшлі да Міжземнага мора, Другая Іспанская Рэспубліка была падзелена на дзве часткі — цэнтральнаіспанскую і каталонскую.
У снежні нацыяналісты разгарнулі наступленне на Каталонію, якая была адрэзана ад цэнтра. 10 лютага 1939 года франкісцкія войскі занялі ўвесь рэгіён, выйшаўшы да іспана-французскай мяжы ў Пірэнеях і пазбавіўшы Іспанскую Рэспубліку выхаду да сухапутнай мяжы з Францыяй.
Сезон 2010 ЖФК Універсітэт Віцебск
У 2010 годзе жаночы футбольны клуб «Універсітэт» з Віцебска прымаў удзел у двух афіцыйных турнірах на рэспубліканскім узроўні:
Замбкавіцы Слёнске (гміна)
Замбкаві́цы Слё́нске (Ząbkowice Śląskie) — вяскова-гарадская гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Замбкавіцкага павета Ніжнесілезскага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Замбкавіцах Слёнске. Плошча гміны складае 146,88 км². Станам на (2010 год у гміне Замбкавіцы Слёнске пражывалі 22 876. чалавек, шчыльнасць — 158,6 чал./км². Адміністрацыйна падзелена на 17 салецтваў.
Парыжскі ўніверсітэт (2019)
Парыжскі ўніверсітэт (Université Paris Cité) — французская дзяржаўная эксперыментальная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта, якая знаходзіцца ў Парыжы. Утвораны 20 сакавіка 2019 годзе шляхам зліцця універсітэтаў Парыж-Дэкарт, Парыж-Дзідро і Парыжскага інстытута фізікі зямнога шара.
Агульная характарыстыка
Парыжскі універсітэт - гэта навуковая, культурная і адукацыйная эксперыментальная дзяржаўная ўстанова. Яна з'яўляецца міждысцыплінарнай і ўключае ў сябе чатыры асноўных напрамкі падрыхтоўкі: юрыдычныя, эканамічныя і ўпраўленчыя дысцыпліны; гуманітарныя і сацыяльныя навукі; тэхнічныя і медыцынскія дысцыпліны.
Кампус
Парыжскі універсітэт размешчаны па адрасе: вул. Медыцынскай школы 12. Ён мае два кампуса: кампус Гран-Мулен ў 13-й акрузе Парыжа і кампус Сен-Жэрмэн-дэ-Прэ ў 6-й акрузе Парыжа.
Агулам Парыжскі універсітэт мае 21 аб'ект нерухомасці ў Парыжы ў абодвух кампусах. Яго штаб-кватэра сканцэнтравана на колішнім Медыцынскім факультэце або ў Каледжы хірургіі, які быў пабудаваны на месцы Каледжа Бургундыі ў Лацінскім квартале. Навучальныя памяшканні і даследчыя лабараторыі размешчаны ва ўніверсітэцкім цэнтры Сен-Перэ, што тычыцца медыцынскай школы і школы сацыяльных навук, а таксама ва ўніверсітэцкіх цэнтрах Ксаўе-Біша і Ларыбуазьер Сен-Луі.
Школа аданталогіі размешчана ва ўніверсітэцкім цэнтры Гарансьер. Штаб-кватэра фізічнага факультэта знаходзіцца ў будынку Кандарсэ, у кампусе Універсітэта Парыж-Рыў-Гош. У гэтым кампусе таксама ёсць факультэты натуральных навук, матэматыкі, геаграфіі, гісторыі і сацыяльных навук, а таксама літаратуры, мастацтва і кіно. У адрамантаваным цэнтры Анры-П'ерона знаходзіцца школа псіхалогіі, а юрыдычная школа знаходзіцца ў Малакофф. Стаматалагічная школа знаходзіцца ў Монруж.
IC 2741
IC 2741 — галактыка тыпу S (спіральная галактыка) ў сузор’і Леў.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Хлебапякарная прамысловасць Беларусі
Хлебапякарная прамысловасць Беларусі — падгаліна харчовай прамысловасці, якая ўключае больш за 160 прадпрыемстваў, раўнамерна размеркаваных па тэрыторыі краіны; найбольш у Мінску (6 хлебазаводаў і «Аўтамат») і абласных цэнтрах. Прадпрыемствы аб’яднаны ў вытворчыя аб’яднанні Мінскхлебпрам, 6 абласных і Барысаўлебпрам.
Вырабляецца больш за 200 найменняў хлеба (жытняга, пшанічнага, жытне-пшанічнага, палепшанага, фармавога, подавага), батоны, сушкі, сухары, абаранкі, караваі, кандытарская вырабы і іншы. Сучасны кірунак развіцця галіны — выпуск дыетычнай і лекава-прафілактычнай прадукцыі (бессалявы, бялковы, бездражжавы, вітамінізаваны, вотруб’евы і іншы хлеб). З развіццём сецевых супермаркетаў пачала распаўсюжвацца практыка хлебапякарні пры крамах.
Радлаў
Радлаў (Radłów) — горад на поўдні Польшчы. Размешчаны за 75 км на ўсход ад Кракава і за 285 км на поўдзень ад Варшавы. Уваходзіць у склад Тарноўскага павета Малапольскага ваяводства, сядзіба вяскова-гарадской гміны Радлаў. Плошча 16,83 км². Насельніцтва 2,8 тыс. чалавек.
Антарктыка
Антарктыка (супрацьлеглая Арктыцы, ад ἀντί (anti) — супраць, (arktikos) — паўночны, ἄρκτος (arctos) — мядзведзь, па сузор’ю В. Мядзведзіца) — паўднёвая палярная вобласць Зямлі, якая ўключае мацярык Антарктыду (разам з астравамі і шэльфавым ледавіком) і прылеглыя да яе воды Паўднёвага акіяна.
Рэльеф
Мяжа Антарктыкі — паўночнае размяшчэнне антарктычнага палярнага фронту, які праходзіць паміж 48° і 60° паўднёвай шыраты. Плошча каля 52,5 млн км². Мацярык акружае шэльфавая паласа з глыбінямі да 500—600 м. Круты мацерыковы схіл на глыбіні каля 3000 м зменьваецца шырокай паласой акіянскіх катлавін: Афрыканска-Антарктычнай, Аўстрала-Антарктычнай, Белінсгаўзена і Паўднёва-Антыльскай з глыбінямі 5000—7000 м. Найглыбейшая частка — Паўднёва-Сандвічаў жолаб (да 8428 м) з вялікай сейсмічнасцю.
На поўначы ад катлавін знаходзяцца Паўднёва-Антыльскі і Афрыканска-Антарктычны хрыбты, Аўстрала-Антарктычнае і Паўднёва-Ціхаакіянскае ўзвышша з тэтктанічнымі разломамі і вулканічнымі масівамі.
Клімат
Антарктыка — найбольш суровая вобласць Зямлі з нізкімі тэмпературамі паветра, снежнымі завірухамі, моцнымі вятрамі і туманамі.
Мацярык — вобласць пастаяннага марозу. У субантарктычных раёнах сярэднія тэмпературы паветра самага цёплага месяца 10 C, самага халоднага ад 0 да −10 C. Ападкаў 300—500 мм каля ўзбярэжжа Усходняй Антарктыды і да 1000 мм за год на паўночна-заходнім узбярэжжы Антарктычнага паўвострава і субантарктычных астравах.
Тэмпература антарктычных водаў ад −1,8 да 2 C зімой і ад −1,2 да 3,5 C летам. Салёнасць каля 34 ‰.
На паўночнай перыферыі Антарктыкі магутнае антарктычнае цыркумпалярнае цячэнне (пераносіць ваду на усход), у 60-х шыротах сістэма стацыянарных цыкланічных кругаабаротаў антарктычнага цячэння (пераносіць ваду на захад, уздоўж узбярэжжа Антарктыды).
Плошча, занятая марскімі льдамі, у канцы зімы 18-19 млн км², летам 2-3 млн км². Характэрны сталовыя айсбергі.
Флора
Арганічны свет антарктычнай сушы вельмі бедны, у акіянах — багаты. На астравах тундравая расліннасць (імхі, лішайнікі, парасонавыя, некаторыя злакі і інш.).
Фауна
Шмат марскіх птушак — пінгвіны, буравеснікі, паморнікі, альбатросы, белы сявец, конік антарктычны і інш.
У марской фауне кіты (фінвал, гарбач, сіні кіт, сейвал), ластаногія (марскі слон, марскі леапард, цюлені Уэдэла, Роса, крабаед, маржы), донныя арганізмы (ігласкурыя губкі, імшанкі і інш.).
Рыбы сямейства нататэніевых, ёсць анчоўсы, камбала і інш.
Прыродныя рэсурсы
У водах Антарктыкі шмат рыбы і антарктычнага крыля, якія з’яўляюцца каштоўнымі біялагічнымі марскімі рэсурсамі.
Ва Усходняй Антарктыдзе былі адкрыты раёны, перспектыўныя для пошуку буйных радовішчаў жалезнай руды і каменнага вуглю, знойдзеныя праявы такіх цвёрдых карысных выкапняў, як вальфрам, марганец, медзь, поліметалы, тытан, рэдказямельныя металы, апатыт, лазурыт, слюды, бор, золата, срэбра, алмазы, плаціна. На кантынентальным шэльфе Антарктыды і ў прылеглых да яго раёнах былі адкрыты шырокія асадкавыя басейны, утрыманне ў якіх вуглевадароднай сыравіны можа дасягнуць 70 млрд тон паліва. Аднак у адпаведнасці з Пратаколам па ахове навакольнага асяроддзя да Дагавора пра Антарктыку любая дзейнасць у Антарктыцы ў дачыненні да мінеральных рэсурсаў, акрамя навуковай, забароненая.
Мікалай Апанасавіч Апіёк
Мікалай Апанасавіч Апіёк (, Макараўка,, Віцебская вобласць) — беларускі мастак.
Біяграфія
Скончыў Пірагоўскую сямігадовую школу. У 1951—1955 гг. вучыўся ў Віцебскім мастацка-графічным вучылішчы, у 1956—1957 гг. — на 5 курсе Мінскага мастацкага вучылішча. Некаторы час працаваў у сістэме Мастацкага Фонду БССР (г. Віцебск). У 1964 годзе скончыў Беларускі дзяржаўны тэатральны інстытут. Вучыўся ў Ф. Дарашэвіча, Аляксандра Мазалёва, Яўгена Чамадурава.
З 1964 года 10 лет працаваў мастаком-пастаноўшчыкам Гродзенскага абласнога драматычнага тэатра, аформіў больш за 30 спектакляў.
Удзельнік мастацкіх выставак з 1966 г. Член Саюза мастакоў БССР з 1966 г, кіраўнік Гродзенскай абласной арганізацыяй Саюза мастакоў БССР.
Творчасць
Персанальныя выстаўкі жывапісу наладжваў у Беларусі, Польшчы і Германіі.
Працуе ў станковым жывапісе ў жанрах пейзажа, партрэта, тэматычнай карціны і нацюрморта, а таксама ў станковай графіцы і сцэнаграфіі.
Асноўныя творы: карціны «Год 1929», «Май 1945 года», «Маё хрышчэнне», «…І апусціўся анёл», «Сын цывілізацыі», «Слуцкія ткачыхі», серыя партрэтаў дзеячаў культуры Беларусі; афармленне спектакляў: «Варвары» М. Горкага, «Шануй бацьку свайго» В. Лаўрэнцьева, «Амністыя» М. Матукоўскага, «Трыбунал» Андрэя Макаёнка, «Дамы і гусары» А. Фрэдра, «Снежная каралева» Яўгена Шварца.
Творы знаходзяцца ў Нацыянальным мастацкім музеі Беларусі, фондах Беларускага саюза мастакоў і Музеі сучаснага выяўленчага мастацтва ў Мінску, а таксама ў прыватных калекцыях Расіі, Польшчы, Германіі, Галандыі і іншых краін.
Сям’я
Жонка — актрыса, заслужаная артыстка Рэспублікі Беларусь Тамара Нікалаева.
Дабрагост Нарбутавіч
Дабрагост Нарбутавіч (? — ?) — ураднік Вялікага Княства Літоўскага.
Біяграфія
Паходзіў са шляхецкага роду Нарбутаў герба «Трубы». Нарадзіўся ў сям’і Нарыбута (Нарбута).
Староста дарсунішскі. У 1492 годзе ездзіў паслом да вялікага магістра Тэўтонскага ордэна па пытаннях удакладнення межаў, таксама прасіў у Ордэна дапамогі і спрабаваў вербаваць наёмнікаў для вялікалітоўскага войска. У 1496 г. меў справу аб чацвёртай частцы Нарбучава, якую нябожчык цесць Іван Іллініч купіў у Івана Гурскага і яму падарыў. Кароль Аляксандр рашэннем ад 20 жніўня 1496 г. валоданне таго маёнтка Дабрагосту пацвердзіў.
Сям’я
Быў жанаты на дачцэ Івана Іллініча. Пані Дабрагостава перажыла мужа і ў 1506 г. мела справу з Альбрэхтам Гаштольдам аб двары ў Астроўні.
Медаль «Ветэран працы»
Меда́ль «Ветэра́н пра́цы» — дзяржаўная ўзнагарода СССР.
Заснаваны Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 18 студзеня 1974 года. Аўтар праекта медаля — мастак С. А. Паманскі.
Статут медаля
Медалём «Ветэран працы» ўзнагароджваліся працоўныя за шматгадовую добрасумленную працу ў народнай гаспадарцы, у галіне навукі, культуры, народнай адукацыі, аховы здароўя, у дзяржаўных установах і грамадскіх арганізацыях, а таксама рабочыя, калгаснікі і служачыя ў знак прызнання іх працоўных заслуг па дасягненні працоўнага стажу, неабходнага для прызначэння пенсіі за выслугу гадоў або па старасці. Таксама ім узнагароджвалі тых, хто быў непаўналетнім і працаваў на заводах у часы Вялікай Айчыннай Вайны.
Медаль носіцца на левым боку грудзей і размяшчаецца пасля медаля «За доблесную працу ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»
Па стану на 1 студзеня 1995 года медалём «Ветэран працы» было ўзнагароджана прыблізна 39 197 100 чалавек.
Апісанне медаля
На адным боку медаля на фоне разбежных прамянёў размешчаны выпуклы надпіс «СССР», рэльефны малюнак лаўровай галіны, сярпа і молата. У ніжняй частцы медаля па акружнасці на контурном малюнку стужкі размешчаны надпіс «ВЕТЕРАН ТРУДА». Аверс медаля аксідзіраваны.
На адваротным боку медаля на матавым светлым фоне ў чатыры радкі размешчаны рэльефны надпіс «ЗА ДОЛГОЛЕТНИЙ ДОБРОСОВЕСТНЫЙ ТРУД».
Края медаля абрамлены кантам.
Медаль пры дапамозе вушка і кольца злучаецца з пяцівугольнай калодкай, абцягнутай шаўковай муаравай стужкай шырынёй 24 мм з адной падоўжнай паласой цёмна-шэрага колеру шириной 7 мм, адной паласой светла-шэрага шырынёй 8 мм і трыма вузкімі чаргуючыміся падоўжнымі палоскамі белага і чырвонага колераў. Края стужкі акантаваны вузкімі белымі палоскамі.
Фрыдэрык Сапега
Фрыдэрык Сапега (да 1585 — да красавіка 1650) — вялікалітоўскі дзяржаўны і ваенны дзеяч. Дваранін гаспадарскі (зг. 1611), падкаморы віцебскі (1620—1637), староста гарадзенскі (1637—1650), ваявода мсціслаўскі (1647—1650); староста астрынскі (1611—1650).
Біяграфія
З чарэйска-ружанскай лініі Сапегаў, малодшы сын вялікага кухмістра літоўскага Мікалая Сапегі і Багданы з Масальскіх. Улюбёнец маці.
Вучыўся ў Віленскай акадэміі, з 1599 года ў Інгальштаце.
Напярэдадні смерці бацька пераказаў Фрыдэрыку Астрынскае староства, на што ён 7 лістапада 1611 года як гаспадарскі дваранін атрымаў каралеўскае пацвярджэнне.
У 1614 годзе атрымаў прывілей на Тупічаны Ваўкавыскага павета, па смерці Станіслава Лапатэцкага. У 1620 годзе атрымаў пацвярджэнне на ўрад падкаморага віцебскага. У 1636 годзе атрымаў ад Казіміра Льва Сапегі староства гарадзенскае (пацверджана ў 1637 годзе).
Браў удзел у вайне са Швецыяй у 1626—1629 гадах, выправе на Смаленск у 1633—1634 гадах.
Выбіраўся паслом на соймы 1624, 1632, 1646, 1648 гадоў (у апошніх двух, відаць, не удзельнічаў праз пагаршэнне здароўя).
У 1647 годзе атрымаў урад ваяводы мсціслаўскага.
Пахаваны ў манастыры базылянаў у Чарлёне.
Сям’я
У першым шлюбе (да 1623) з Крысцінай, дачкой земскага суддзі берасцейскага Фёдара Пацея і падкаморыны мельніцкай Ганны Іжыковіч. У другім шлюбе (1644) з Ганнай з Пацаў. Нашчадкаў не пакінуў.
Уільям Уілкінс
Уільям Уілкінс (William Wilkins;,  — , ) — англійскі архітэктар і археолаг, член Каралеўскай Акадэміі мастацтваў.
Жыццё і творчасць
У. Уілкінс з'яўляўся прадстаўніком класіцызму ў архітэктуры. Ён нарадзіўся ў заможнай сям'і, яго бацька быў кіраўніком будаўнічай кампаніі. Адукацыю Уільям атрымаў у Кембрыджскім універсітэце. Паміж 1804 і 1807 гадамі падарожнічаў па Грэцыі, Турцыі, Паўднёвай Італіі; ён публікуе нататкі па класічнай і гатычнай архітэктуры. У паездках яго суправаджае італьянскі мастак Агасціна Агліа. Падчас сваіх падарожжаў Уілкінс збірае археалагічную калекцыю, а ў 1807 годзе выходзіць у свет яго праца «Антычныя помнікі Вялікай Грэцыі», упрыгожаная ілюстрацыямі А. Агліа.
У.Уілкінс пабудаваў у класічным, неа-грэчаскім стылі Даўнінг-каледж у Кембрыджы (1805-20), будынак Каралеўскага тэатра ў Беры-Сент-Эдмендс (1819), Універсітэцкі каледж Лондана (1825-32), Ёркшырскі музей (1830).
З яго прац у гатычным стылі варта адзначыць Кінгс-Каледж, Трыніці-Каледж і Корпус Крысці-Каледж у Кембрыджы. Найбольш вядомае са збудаванняў, збудаваных У.Уілкінсам — будынак Лонданскай Нацыянальнай галерэі (1838).
Ірмалогій
Ірмало́гій, Ірмалагіён, Ірмалой, Ермалой (Ἑρμο-λόγιον ад Ἑρμός — спляценне, сувязь, па-беларуску ірмос + λόγιον) — зборнік ірмосаў праваслаўнага богаслужэння.
Апісанне
Поўны Ірмалогій уключае каля 1050 ірмосаў, унутры кожнага размешчаны ў паслядоўнасці 9 песень канона, выкладзеных знаменным спевам.
Бываюць Ірмалогіі практычнай накіраванасці (простыя, без аздаблення) і святочныя (па-мастацку аформленыя, багата упрыгожаныя застаўкамі, ініцыяламі, мініяцюрамі і інш.).