cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Старадарожскі раён
Транспарт
Праз раён праходзяць чыгунка Баранавічы — Асіповічы, аўтамагістралі Расія — Крычаў — Бабруйск — Слуцк — Івацэвічы, Асіповічы — Баранавічы, Бабруйск — Чырвоная Слабада, Старыя Дарогі — Малая Горка, аўтадарогі мясцовага значэння, якія злучаюць Старыя Дарогі з такімі пунктамі, як Урэчча, Шчыткавічы, Асавец, Арэхаўка, і Кавалічы.
Культура
Старадарожскі раённы гісторыка-этнаграфічны музей, Старадарожскі мастацкі музей, таксама ў Старадарожскім раёне працуе 8 школьных музеяў, якіх узначальваюць настаўнікі гісторыі, у т.л. 5 краязнаўчых: і 3 музея баявой славы:
Сродкі масавай інфармацыі
Мясцовая прэса прадстаўлена праз выданні:
Вострава (Лунінецкі раён)
Во́страва (, Острово) — вёска ў Лунінецкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Сінкевіцкага сельсавета.
NGC 6831
NGC 6831 (іншыя абазначэнні — PGC 63674, UGC 11483, MCG 10-28-11, ZWG 303.11, NPM1G +59.0234) — лінзападобная галактыка (S0) ў сузор’і Дракон.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Дэкларацыя Бальфура 1917 года
Дэкларацыя Бальфура 1917 года — афіцыйны ліст, датаваны 2 лістапада 1917 года, ад міністра замежных спраў Вялікабрытаніі Артура Бальфура да лорда Уолтэру Ротшыльду, прадстаўніку брытанскай яўрэйскай абшчыны, для перадачы Сіянісцкай федэрацыі Вялікабрытаніі.
Утрыманне
Міністэрства замежных спраў, 2 лістапада 1917 года
Маю гонар перадаць Вам ад імя ўрада Яго Вялікасці наступную дэкларацыю, у якой выражаецца спачуванне сіянісцкім памкненням яўрэяў, прадстаўленую на разгляд кабінета міністраў і ім ухваленую:
«Урад Яго Вялікасці з ухваленнем разглядае пытанне пра стварэнне ў Палесціне нацыянальнага ачага для яўрэйскага народа, і прыкладзе ўсе высілкі для садзейнічання дасягненню гэтай мэты; пры гэтым ясна мяркуецца, што не павінна здзяйсняцца ніякіх дзеянняў, якія маглі б парушыць грамадзянскія і рэлігійныя правы існых неяўрэйскіх абшчын у Палесціне або правы і палітычны статус, якімі карыстаюцца яўрэі ў любой іншай краіне».
Я быў бы вельмі ўдзячны Вам, калі б Вы давялі гэту Дэкларацыю да ведама Сіянісцкай федэрацыі.
Шчыра Ваш,
Артур Джэймс Бальфур.
Мэты
Паводле слоў Ллйд Джорджа, ''«…дэкларацыя Бальфура не з'яўляецца простым актам міласэрнасці. Варта зразумець, што гаворка ідзе пра здзелку ў абмен… на падтрымку яўрэямі ўсяго свету справы саюзнікаў»''
Сярод магчымых мэт выдання дэкларацыі зваліся:
Наступствы
У лютым 1918 г. пра сваю згоду з «Дэкларацыяй» заявіла Францыя, 9 мая 1918 г. — Італія, 31 жніўня 1918 г. яе ўхваліў прэзідэнт ЗША Вільсан, а затым, 30 чэрвеня 1922 г., кангрэс ЗША.
24 красавіка 1920 г. на канферэнцыі ў Сан-Рэма «Дэкларацыя Бальфура» была зацверджана саюзнікамі як аснова паваеннага ўрэгулявання ў Палесціне, а 24 ліпеня 1922 г. уключана ў тэкст мандата Вялікабрытаніі на Палесціну, зацверджанага «Лігай Нацый». У 1945 годзе, калі замест «Лігі Нацый» была створана Арганізацыя Аб'яднаных Нацый, у яе статут уводзіцца артыкул пра захаванне ў сіле ўсіх мандатаў «Лігі Нацый». Гэты прынцып быў пацверджаны і Гаагскім міжнародным судом. Такім чынам, «Дэкларацыя Бальфура» працягнула сваё дзеянне і пасля ўтварэння ААН.
Тэкст дэкларацыі Бальфура не ўтрымлівае згадвання Іерусаліма і межаў Палесціны, якая ў тыя гады не з'яўлялася самастойнай палітычнай, адміністрацыйнай ці геаграфічнай адзінкай. Гэта нявызначанасць стала ў далейшым крыніцай розначытанняў у трактоўках дэкларацыі. Паводле апытання грамадскай думкі, праведзенага ў канцы 2004 года ў розных краінах свету сярод 24 тысяч прадстаўнікоў арабскай інтэлігенцыі, якія маюць універсітэцкія дыпламы і актыўна карыстаюцца інтэрнэтам, «Дэкларацыя Бальфура» з'яўляецца «самым жудасным дакументам мінулага тысячагоддзя».
Маніёк
Маніёк, маніёт, маніёк ядомы, касава (Manihot esculenta) — від раслін сямейства, важная харчовая расліна тропікаў.
Батанічнае апісанне
Шматгадовая вечназялёная куставая расліна. Маніёк дасягае двух з паловай метраў у вышыню; корань можа дасягаць васьмі сантыметраў у дыяметры і аднаго метра ў даўжыню, маса вагаецца ад трох да дзесяці кг.
Выкарыстанне
Шырока культывуецца ў Афрыцы. У ежу ідзе падобны да бульбіны корань. У караняплодах шмат крухмалу. У сырым выглядзе караняплоды вельмі атрутныя, і ўжываюцца ў ежу толькі варанымі або печанымі. З сырога маніёка робяць крупы (тапіёку), з якой вараць кулеш, а сушаны маніёк перамолваюць ў муку, з якой пякуць тонкія аладкі.
Верхнябярозаўка
Верхнябярозаўка — пасёлак у Глубокаўскім раёне Усходне-Казахстанскай вобласці Казахстана. Адміністрацыйны цэнтр і адзіны населены пункт Верхнябярозаўскай пасялковай адміністрацыі. Код КАТА — 634045100.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва пасёлка складала 4069 чалавек (1866 мужчын і 2203 жанчыны). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у пасёлку пражывалі 3545 чалавек (1692 мужчыны і 1853 жанчыны).
Чашачка азёрная
Чашачка азёрная (Acroloxus lacustris) — від прэснаводных лёгачных малюскаў класа бруханогіх.
Арэал
Пашырана ў Еўразіі. Водзіцца пераважна ў стаячых вадаёмах. Трымаецца на сцяблах і лісці падводных і водных раслін (не падымаецца вышэй узроўню вады) або на адмерлым чароце, трыснягу, аеры.
Значэнне і экалогія
Кормяцца водарасцямі, зялёнымі часткамі раслін. Удзельнічаюць у біялагічным ачышчэнні вадаёмаў.
NGC 6832
NGC 6832 — группа звёзд ў сузор’і Лебедзь.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Старабеларуская мова
Старабеларуская мова (Ruthenian language, Ruthenische Sprache, ruthène) — усходнеславянская мова, якая была шырока распаўсюджана на славянскіх землях Вялікага Княства Літоўскага да канца XVII ст., а захоўвалася ва ўжытку да пачатку XIX ст. Магчыма, што ў XV—XVI стст. ужывалася і на некаторых землях Вялікага Княства Маскоўскага.
Склалася на аснове ўзаемадзеяння тагачаснай царкоўнаславянскай літаратурнай мовы і народных усходнеславянскіх дыялектаў Вялікага Княства Літоўскага. Пачаткам яе адметнага існавання лічыцца XIV ст.
Тэрмін
Гістарычна ёсць шматлікія назвы і азначэнні для гэтай мовы:
Сучасная назва
Азначэнне «старабеларуская» было ўведзена Я. Ф. Карскім (1893) на падставе яе роднаснай блізкасці з народнымі беларускімі гаворкамі XIX ст.
Аднак, пытанне дэнамінацыі дзяржаўнай, афіцыйнай і дзелавой мовы ВКЛ застаецца неразвязаным мовазнаўцамі і ў 2000-х гг. Ёсць такія намінацыі, як:
Гэтыя неадназначнасці ў помніках пісьменнасці далі падставы для працяглых спрэчак адносна беларуска-ўкраінскага размежавання літаратурных помнікаў таго перыяду, якія азначаныя як пісаныя «простай мовай». Адным з шырокавядомых прыкладаў такой палемікі з’яўляецца праца ўкраінскага даследчыка І. І. Агіенка (1935).
Узнікненне
Пасля распаду протаславянскай мовы каля сярэдзіны 1 тыс. і ўзнікнення ўсходнеславянскіх племянных дыялектаў, асноўнай падзеяй у іх развіцці пасля 10 ст. стала хрышчэнне і ўстанаўленне царкоўнаславянскай мовы як мовы афіцыйнай, духоўнай і літаратурнай.
У далейшым, на землях усходнеславянскага засялення адбываліся два галоўныя працэсы. Першым было развіццё духоўнай літаратуры па-царкоўнаславянску, другім, было развіццё свецкай пісьменнасці на кірыліцы (разам з афіцыйнай і дзелавой — : канцэпцыя агульнай усходнеславянскай мовы і яе крытыка).
Развіццё
Узнікненне старабеларускай літаратурнай мовы як асобнага ідыёму і пачатак яе дакументаванага развіцця ў такой якасці адносяцца, звычайна, да 14 ст. Далейшае развіццё адбывалася ў 15 ст. і вяршыня развіцця была дасягнутая ў 16 ст. У 2-й пал. 16 — 1-й пал. 17 ст. былі зроблены спробы кадыфікацыі, з якіх найбольш значнымі прызнаюцца граматыка і буквар Івана Фёдарава (1574, 1578), граматыка  Лаўрэнція Зізанія (1596) і граматыка Івана Ужэвіча (1645); прыналежнасць да старабеларускай ці стараўкраінскай мовы аспрэчваецца адпаведнымі нацыянальнымі навуковымі школамі).
Характэрна беларускія фанетычныя ўплывы адзначаюцца ў мясцовых царкоўнаславянскіх помніках яшчэ ў сяр. 11 ст. , а самым раннім помнікам пісьменнасці, дзе выразна відаць рысы старабеларускай мовы, лічацца «Смаленскія граматы» (1229).
Уздым і заняпад
У 15—16 ст., часткова ў 17 ст., старабеларуская мова ў ВКЛ была пераважнай мовай дзяржаўных, дыпламатычных, дзелавых і прыватных дакументаў, дакументаў гарадскога, земскага, замкавага справаводства, дакументацыі магдэбургій, магістратаў, попісаў (інвентароў) і рэвізій маёмасці, спісаў войска і г.д., нават на этнічна літоўскіх землях ВКЛ. Па-старабеларуску была складзена большая частка дакументаў 15—16 ст. Літоўскай метрыкі (: Дэнамінацыя афіцыйнай мовы); на гэтай мове складаліся афіцыйныя лісты каралеўскіх канцылярый у Кракаве і Варшаве, накіраваныя ў ВКЛ, статуты ВКЛ. На старабеларускай мове выйшла першая газета ВКЛ — «Навіны грозные а жалостлівые...» Старабеларуская мова высока ацэньвалася і за мяжой.
Старабеларуская мова была мовай белетрыстыкі, публіцыстыкі, мемуараў, рэлігійнай палемікі, гамілетыкі, агіяграфіі і г.д., на яе перакладаліся заходнееўрапейскія рыцарскія раманы, гістарычныя хронікі і апокрыфы.
Пасля палітычных змен, што адбываліся ў ВКЛ з канца 14 ст. і на працягу 15 ст., назначылася тэндэнцыя да заняпаду старабеларускай культуры на карысць польскай, і такі заняпад мацнеў на працягу 16—17 ст. Асабліва неспрыяльным становішча стала ў апошняй чвэрці 16 ст., калі ў Рэчы Паспалітай набрала сілу контррэфармацыя, бо пратэстанты і праваслаўныя складалі на той час асноўную частку беларускамоўнага насельніцтва. Між іншым, інквізіцыя Рэчы Паспалітай уключыла шмат выданняў на старабеларускай мове ў свой «Кодэкс забароненых кніг» (вып. з 1603).
Паланізацыя выклікала адпор буйных беларускіх дзяржаўных (Леў Сапега) і некаторых рэлігійных (Васіль Цяпінскі) дзеячаў. Пачынаючыся з публіцыстыкі (напрыклад, у прадмове Цяпінскага (1570)), абарона правоў беларускай мовы пераходзіла ў практыку дзяржаўнага будавання (спрэчкі аб мове Статуту 1588 г., вынік якіх агучаны ў славутай Сапегавай прадмове да Статута 1588 г.) і зафіксаваны ў выбары мовы Статутаў. Значнай перамогай гэтай палітычнай лініі было замацаванне ў адмысловым артыкуле Статута старабеларускай мовы як адзінай дазволенай мовы афіцыйных дакументаў, што быў унесены ў Статут 1566 года, і паўтораны ў Статуце 1588 года, і нават у польскім перавыданні Статута (1614). : Залаты век беларускай гісторыі.
З цягам часу, калі ўсё большая колькасць вышэйшага, а потым і сярэдняга класа пераходзіла ў польскую культуру, і на польскую мову, выкарыстанне старабеларускай мовы скарачалася. Пад сяр. 17 ст. адзіным значным выдаўцом па-старабеларуску заставалася праваслаўная царква. Аднак, у той час нават мова тэкстаў, пісаных у праваслаўным асяроддзі, стала, у спробе прыцягнуць увагу чытача, моцна паланізаванай, і пачала моцна адрознівацца не толькі ад гутарковай мовы, але і ад ранейшай старабеларускай літаратурнай традыцыі. Прыкметна, што ад 1626 ўся праваслаўная анты-уніяцкая палеміка друкавалася па-польску.
К 2-й чвэрці 17 ст., старабеларуская літаратурная мова ўвабрала вялікую колькасць польскіх моўных элементаў, адарвалася ад сваёй народнай асновы, і стала моцна штучнай і нават не цалкам прыдатнай да жыццёвага выкарыстання. Літаратурная мова перыяду, асабліва пасля пераносу цэнтра праваслаўнага кнігадрукавання ў Кіеў (1610-я гг.), ужо не можа лічыцца сапраўды старабеларускай.
У 1696 годзе, Генеральная канфедэрацыя саслоўяў забараніла выкарыстанне старабеларускай мовы ва ўсіх новых афіцыйных дакументах, замяняючы яе ў гэтай ролі польскай мовай.
Сучасная беларуская літаратурная мова і ўкраінская літаратурная мова былі створаны ў XIX ст. на аснове гутарковай мовы сялянства, якія існавалі на этнічных беларускіх і ўкраінскіх землях у форме розных дыялектаў.
Духоўная літаратура
З’яўленне старабеларускіх адметнасцей у духоўнай літаратуры па-царкоўнаславянску адносіцца да 15 ст., а некаторыя аўтары заўважаюць беларускія фанетычныя адметнасці ў тэкстах 11 ст. . Значнейшымі прыкладамі такой літаратуры былі «Чэцця» (перапісаная «паповічам Бярозкам з Навагрудка», 1489), збор старазапаветных кніг, перакладзены на старабеларускую са старажытнаяўрэйскай мовы ў канцы XV ст., псалтыр у XVI ст. і інш. . Скарына, захоўваючы царкоўнаславянскую аснову ў сваіх кнігах, увёў так шмат старабеларускай лексікі, што мова яго кніг пачала значна адрознівацца ад царкоўнаславянскай.
Далейшыя спробы скарачэння разрыву між мовай духоўнай літаратуры і гутарковай былі зроблены Будным і Цяпінскім. Выданне Запаветаў у перакладзе Цяпінскага азначыла фактычную замену царкоўнаславянскай мовы на старабеларускую ў ролі мовы духоўнай літаратуры.
Афіцыйная мова
Распаўсюджанне такіх поглядаў звычайна прыпісваецца недастатковаму веданню іншаземнымі даследчыкамі жывой беларускай мовы, перакрыццём сфер ужывання сярэдневяковай царкоўнаславянскай і старабеларускай моў, падобнымі графічнымі сістэмамі, блізкасцю гэтых моў у граматыцы і лексіцы.
Агульная характарыстыка
Устойлівыя, агульнапрынятыя кадыфікаваныя нормы (арфаграфіі, фанетыкі, марфалогіі, словаўтварэння) ў старабеларускай літаратурнай мове не існавалі, а толькі фарміраваліся; у адным тэксце маглі спалучацца як архаічныя, так і жывыя моўныя рысы, так і інавацыі. Існавалі шматлікія фармальныя дублеты — фанетычныя, марфалагічныя, арфаграфічныя. Так, рознымі спосабамі маглі перадавацца на пісьме, напрыклад, выбухны [г] — праз спалучэнні 'гг', 'кг', афрыката [дж] — дыграфамі 'дч', 'дж'; магло перадавацца або не перадавацца аканне, зацвярдзенне шыпячых, 'р', 'ц', пераход 'л', 'в' у 'ў' (нескладовае) і інш. Таму нормай у старажытнабеларускай літаратурнай мове звычайна лічаць найбольш частае, стабільнае ўжыванне той ці іншай граматычнай формы, спалучэння і інш.
Фанетыка
Да адметных фанетычных з’яў старабеларускай мовы адносяцца аканне, яканне, дзеканне і цеканне, адлюстраваныя спарадычна; рэдукацыя ъ і ь у гукі ы, и (молоды, злы, би, пи і інш.); чаргаванні ро, ло, ле -> ры, лы, ли ў становішчы паміж зычнымі (кровъ — крыви, глотка — глытати, блескъ — блишати і г.д.); прыстаўны и перад збегам зычных, першы з якіх санорны (иржа, имгла і інш.), выпадзенне и ў пачатку слоў (мети з имети і інш.); пераход е -> о (прышолъ, чотыры і інш.); афрыката дж, перададзеная або непасрэдна, або апасродкавана (ездживалъ, розъежчал і інш.); фрыкатыўны г, у адрозненні ад выбухнога, што перадаваўся спалучэннямі кг, гк, гг; падаўжэнне зычных (вяселле і інш.); зацвярдзелыя р, ж, ш, ч (прамо, божэ, иншыхъ, чыи і інш.); пераход в, у, л -> ў, перададзенае праз в (вжо, прышовъ і інш.); прыстаўныя зычныя в, г (восень, гусеница і г.д.); зацвярдзелыя губныя на канцы слова (семъ, сыпъ і г.д.) і інш. Варта зазначыць, што ўсе гэтыя асаблівасці характэрныя для сучаснай (новай) літаратурнай беларускай мовы, і толькі часткова — для ўкраінскай.
Марфалогія
З марфалагічных рыс старабеларускай мовы трэба адзначыць скланенне назоўнікаў тыпу боль, тень, жаль, насыпъ і г.д. па ўзоры мужчынскага роду, ужыванне канчаткаў -у (-ю) ў родным склоне адзіночнага ліку ў назоўнікаў мужчынскага роду (народу, броду і інш.); канчатак -ы ў назоўніках мужчынскага і ніякага роду (адз. лік, наз. склон) (городы, болоты і інш.). У рускай мове ў падобных выпадках захаваўся парны лік (два города, два яблока і г.д.); адлюстраванне найвышэйшай ступені параўнання ў прыметніках праз суфікс -ейш (мягчейший і г.д.); формы дзеясловаў тыпу стерегчи, несе, ляж, киньмо і г.д.; клічны склон; наяўнасць службовых часціц хай, але, або, каб і г.д.
Сінтаксіс
З сінтаксічных з’яў трэба адзначыць такія асаблівасці ўласна беларускай мовы як шырокае ўжыванне поўных форм прыметнікаў у функцыі выказніка; спалучэнне лічэбнікаў два, тры, чатыры з назоўнікамі (адз. лік) ў форме роднага склону (тры столы і г.д.); ужыванне сінтаксічных канструкцый тыпу лепшъ за его, вышелъ от всихъ, пошолъ до дому, сталося ему і інш.; выкарыстанне ўласна беларускіх злучнікаў што, нібы, калі, як і інш..
Лексіка
Слоўнікавы склад старабеларускай мовы надзвычай стракаты, у ім выдзяляецца найперш пласт спрадвечна беларускай лексікі (маці, сонца, брат, тры, новы і г.д.), агульнаславянскія (я, чалавек, дзед, зіма і інш.); агульнаўсходнеславянскія (сабака, куст, сорак, сям’я і інш.), уласна беларускія (волат, вежа, сейбіт, араты і інш.), а таксама шматлікія пазычанні, у большасці праз пасярэдніцтва польскай мовы або проста з польскай мовы.
Фразеалогія
Да асаблівасцей старабеларускай мовы можна далучыць узнікненне ўстойлівых выразаў (фразеалагізмаў), частка з якіх захавалася з часоў агульнаславянскай мовы (напр. соль земли), а частка з’яўляецца ўласна беларускімі прыдумкамі (як свинья в болоте, ходити по людях і г.д.)
Узаемадзеянні з іншымі мовамі
У пісьмовай старабеларускай мове існавалі шматлікія лексічныя пазычанні, найперш з польскай, таксама з нямецкай, лацінскай, чэшскай, радзей — з літоўскай і цюркскіх моў. Пазычаныя словы існавалі ва ўсіх сферах функцыянавання літаратурнай мовы, і ва ўсіх стылях
Фанетычная адаптацыя пазычанняў літаратурнай мовай адбывалася не цалкам паслядоўна, у літаратурнай мове некаторыя з іх былі засвоены часткова, і захавалі гукі, не характэрныя, у прынцыпе, для беларускай мовы.
Так, у старажытнабеларускай літаратурнай мове пад уздзеяннем пазычанняў з грэчаскай праз царкоўнаславянскую з’явіўся гук [ф]. У большасці выпадкаў ён захаваўся, але часта ён, як і ў сучасных народных гаворках, замяняўся блізкімі да яго ў акустычных адносінах [п], [х], [хв]: фляша — пляша, кафель — кахель, фурман — хурман, фальварак — хвальварак. Часам утвараліся словы з фанетычнымі варыянтамі: кафтанъ — каптанъ — кахтанъ.
Словы з выбуховым [г] у выніку фанетычнай адаптацыі ў вымаўленні збліжаліся з словамі з фрыкатыўным [г]; раней гэтыя два гукі ў пісьмовых помніках размяжоўваліся: фрыкатыўны [г] перадаваўся літарай 'г', выбухны [г] — 'гг', 'кг' або спецыяльнай графемай. Часам у пазычаных словах фрыкатыўны [г] апускаўся: лоика, траедия.
Замяняліся і іншыя нехарактэрныя для беларускай мовы гукі, напрыклад, [е,], [о,] (у паланізмах) — на [а] і [у]: вязенье, прудки (prе, dki).
Асаблівасцю многіх пазычанняў была наяўнасць у іх цвёрдых зубных зычных перад пярэднім галосным [і], што азначалася на пісьме літарай 'ы' пасля адпаведнага зычнага: визытовати, дыктовати, дысцыплина, констытуцыя, традыцыя і інш. Але такое вымаўленне не стала агульнай заканамернасцю старажытнабеларускай мовы; гэтыя словы пачалі прыстасоўвацца да арфаэпічных нормаў жывой народнай мовы: индыкъ — индикъ, инквизыция — инквизиция, инкурсыя — инкурсия і інш. У пісьмовых помніках ранняга перыяду пераважаюць формы з цвёрдымі зубнымі, у позніх — з мяккімі зубнымі (наяўнасць варыянтаў з цвёрдымі зычнымі сведчыць, што пасярэдніцай у пазычанні была польская мова). У 2-й пал. 16 ст. для іншамоўных слоў характэрнае і цвёрдае вымаўленне перад [э]: апэляцыя, гэрбъ, сэймъ, сэкта.
Многія пазычанні зазналі фанетычныя працэсы прыватнага характару, так у словах з двума гукамі [р] адбывалася рэгрэсіўная дыстантная асіміляцыя, у выніку якой першы гук [р] пераходзіў у [л]: барверъ — балверъ, перкгримъ —пелкгримъ, секретаръ — секлетаръ. Мелі месца метатэза: тумултъ — тулмутъ, манастыръ — намастыръ, тарелка — талерка, мураль — муляръ, кальцнеръ — канцлеръ і інш., таксама спрашчэнне: вспонялый — спанялый, обфитость — офитость, радзей — устаўка: каноникъ — кановникъ, пробощъ — проборщъ.
Напісанне (і вымаўленне) падвоеных зычных у пазычаннях саступала месца спрошчаным, адзіночным варыянтам; варыянты маглі і суіснаваць.
Прыклады
Прыклад тэксту на старабеларускай мове — першы абзац звароту падканцлера ВКЛ Льва Сапегі да Жыгмонта III Вазы з нагоды прыняцця Статуту ВКЛ, 1 снежня 1588 года, Брэст:
"«Наяснейшому пану, пану Жикгимонъту Третему […] Были тые часы, наяснейшый милостивый г[о]с[по]д[а]ру королю, коли в томъ згромаженью а посполитован[ь]ю людскомъ, которое мы речью посполитою называем, не правомъ якимъ описанымъ або статутомъ, але только своимъ зданъемъ и уподобанъемъ владность свою г[о]с[по]д[а]ры и короли того света надъ людми ростегали. Але ижъ частокроть от пристойное своее повинности отступовали, а, на свой толко пожытокъ речы натегаючы, о сполное доброе всихъ мало дбали, оттул[ь] то было уросло, же люди, брыдечысе ихъ панованьемъ и звирхностю и не господарми, але тыранами оные называючы, на самом только статуте и праве описаномъ все беспеченство и доброе речы посполитое засажали. А прото онъ великий и зацный филозофъ греческий Арыстотелесъ поведилъ, же тамъ бельлуа, а по-нашому дикое звера, пануеть, где чоловекъ водлугъ уподобанья своего владность свою ростегаеть, а где опятъ право або статутъ гору маеть, там самъ богъ всимъ владнеть.»"
Лутавень
Лу́тавень (, Лутовень) — вёска ў Лунінецкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Сінкевіцкага сельсавета.
Алена Вячаславаўна Сумко
Алена Вячаславаўна Сумко (нар. у, г. Наваполацк Віцебскай вобл.) — беларускі гісторык, педагог, кандыдат гістарычных навук, дацэнт.
Біяграфічныя звесткі
Дысертацыю на саісканне вучонай ступені кандыдата гістарычных навук па спецыяльнасці «Айчынная гісторыя» абараніла 10 кастрычніка 2008 годзе ў Беларускім дзяржаўным педагагічным універсітэце імя Максіма Танка. Тэма дысертацыі: «Дзяржаўная палітыка ў кнігавыдавецкай справе БССР (1919―1941 гг.)». 5 студзеня 2011 года рацэннем ВАК Рэспублікі Беларусь ёй было прысвоена вучонае званне дацэнта па спецыяльнасці «Гісторыя».
З часу заканчэння ўніверсітэта і па сёняшні дзень працуе ў Полацкім дзяржаўным універсітэце: з'яўлялася асістэнтам, старэйшым выкладчыкам, дацэнтам кафедры гісторыі і сацыялогіі, сацыяльна-гуманітарных дысцыплін, айчыннай і ўсеагульнай гісторыі; займала пасаду намесніка дэкана інжынерна-тэхналагічнага факультэта, працавала ў прыёмнай камісіі гэтай вышэйшай навучальнай установы. Сёння з'яўляецца дацэнтам кафедры гісторыі і турызму гуманітарнага факультэта Полацкага дзяржаўнага ўніверсітэта.
Навуковая дзейнасць
Займаецца даследаваннем праблем грамадска-палітычнага і нацыянальна-культурнага жыцця Савецкай Беларусі ў міжваенны перыяд, даследаваннем праблем рэалізацыі дзяржаўнай культурнай палітыкі савецкіх уладаў на беларускіх землях у 1920-1930-я гады, гісторыяй штодзённасці насельніцтва Беларускага Паазер'я ў ХХ стагоддзі, даследуе гісторыю гандлю, таварна-грашовых адносін і гаспадарчых працэсаў на беларускіх землях на парцягу ХХ стагоддзя, ажыццяўляе гісторыка-краязнаўчае і гісторыка-этнаграфічнае вывучэнне гарадскога і сельскага насельніцтва Паўночнай Беларусі.
Люблінецкі павет
Люблінецкі павет (Powiat lubliniecki) — павет у Польшчы, уваходзіць у склад Сілезскага ваяводства. Цэнтр павета — горад Люблінец. Павет утвораны ў выніку адміністрацыйнай рэформы ў 1999 годзе. Займае плошчу 822,25 км². Насельніцтва павета складае 76,9 тыс. чалавек.
NGC 6833
NGC 6833 (іншае абазначэнне — PK 82+11.1) — планетарная туманнасць у сузор’і Лебедзь.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
П’ер Кюры
П’ер Кюры (Pierre Curie; 1859—1906) — французскі навуковец-фізік, адзін з першых даследчыкаў радыёактыўнасці, член Французскай Акадэміі навук, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіцы (1903). Аўтар закона Кюры.
Навуковая дзейнасць
П’ер Кюры сфармуляваў шэраг ідэй сіметрыі. Ён сцвярджаў, што нельга разглядаць сіметрыю якога-небудзь цела, не ўлічваючы сіметрыю навакольнага асяроддзя.
Бярозаўка (Глубокаўскі раён)
Бярозаўка — сяло ў Глубокаўскім раёне Усходне-Казахстанскай вобласці Казахстана. Адміністрацыйны цэнтр Калінінскай сельскай акругі. Код КАТА — 634047100.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 1445 чалавек (643 мужчыны і 802 жанчыны). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражываў 1291 чалавек (601 мужчына і 690 жанчын).
Школа № 2 (Слуцк)
Гісторыя
Школа была адкрыта ў 1923 годзе як школа-камуна № 2 другой ступені з сямігадовым тэрмінам навучання.
З 1961 года заняткі вядуцца ў новым будынку. У 1965 годзе былі адкрыты педагагічныя класы для падрыхтоўкі будучых педагогаў школ і педагогаў дашкольнай адукацыі. У 2001 годзе адкрыты ліцэйскія юрыдычныя класы.
Мятліцкі
Мятліцкі — беларускае прозвішча.
Місія (фільм, 1986)
«Місія» (The Mission) — мастацкі фільм 1986 года рэжысёра Ралана Жафэ. Галоўныя ролі ў фільме выканалі Роберт Дэ Ніра і Джэрэмі Айранс. Карціна заваявала «Залатую пальмавую галіну» Канскага кінафестывалю (1986), прэміі «Оскар» (1987) і «Залаты глобус» (1987), а таксама мноства іншых узнагарод.
Сюжэт
Рака, якая працякае скрозь густыя джунглі, нясе закатаванага езуіцкага святара, прывязанага да крыжа. Распяцце праносіцца праз скалістую быстрыню і ў адзін момант, поўны жаху і зачаравальнай прыгажосці, абвальваецца ўніз з 70-метровай вышыні і знікае ў ракочучым вадаспадзе. Гэтай сцэнай адкрываецца адзін з самых відовішчных фільмаў у гісторыі кіно, пра чалавека са шпагай і чалавека ў капюшоне, якія аб’ядналіся, каб абараніць індзейскае племя ад каланіяльных імперый XVIII стагоддзя…
Узнагароды
Паводле інфармацыі сайта «Internet Movie Database» фільм быў адзначаны 15 кінаўзнагародамі і яшчэ 27 намінацыямі.
Спіс аб’ектаў PGC (901001—902000)
Гэта спіс аб'ектаў Спіс аб'ектаў PGC (901001—902000)
Зосіна (Дзяржынскі раён)
Зо́сіна (, Зосино) — вёска ў Дзяржынскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Станькаўскага сельсавета.
NGC 6834
NGC 6834 (іншае абазначэнне — OCL 134) — рассеянае скопішча ў сузор’і Лебедзь.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Мокрава (Лунінецкі раён)
Мо́крава (, Мокрово) — вёска ў Лунінецкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Сінкевіцкага сельсавета.
Куна фон Штойбен
Ку́на фон Што́йбен (Kuno Arndt von Steuben;, — , ) — германскі ваенны дзеяч, генерал ад інфантэрыі.
Генры Кавендыш
Ге́нры Ка́вендыш (Henry Cavendish;, , Францыя — , , Вялікабрытанія) — брытанскі фізік і хімік, член Лонданскага каралеўскага таварыства (з 1760 года).
Куна фон Штойбен
Біяграфія
Сын генерал-маёра. Скончыў Араніянштэйнскі кадэцкі корпус і Ваенную акадэмію.
Генры Кавендыш
Скончыў Кембрыджскі ўніверсітэт (1753). Асноўныя працы прысвечаны хіміі газаў і розным раздзелам эксперыментальнай фізікі. Распрацаваў методыку збірання, ачысткі і вывучэння газаў, з дапамогай якой ў 1766 годзе яму ўдалося атрымаць у чыстым выглядзе вадарод і вуглякіслы газ, усталяваць іх удзельную вагу. Вызначыў склад паветра (1781). Спальваючы вадарод, усталяваў хімічны склад вады (1784). З дапамогай электрычнай іскры атрымаў вокіслы азоту і даследаваў іх уласцівасці (1785). Большасць работ Кавендыша у галіне цеплыні і электрычнасці былі апублікаваныя толькі праз шмат гадоў пасля яго смерці (працы па электрычнасці — у 1879 годзе). Кавендыш увёў у навуку паняцце электрычнага патэнцыялу, даследаваў залежнасць ёмістасці электрычнага кандэнсатара ад асяроддзя, вывучаў узаемадзеянне электрычных зарадаў, апярэдзіў закон Ш. Кулона. Упершыню сфармуляваў паняцце цеплаёмістасці. Імем Кавендыша названа ў 1871 годзе фізічная лабараторыя ў Кембрыджскім універсітэце.
Куна фон Штойбен
Біяграфія
Службу пачаў 23 красавіка 1874 года лейтэнантам 39-га фузілернага палка. З 14 верасня 1900 года выкладчык афіцэрскай школы. З 1902 года начальнік аддзела, з красавіка 1908 года обер-кватэрмайстар Вялікага Генштаба, адзін з бліжэйшых памочнікаў Гельмута фон Мольтке. З 1911 года ў званні генерал-лейтэнанта камандаваў 36-й пяхотнай дывізіяй. З 4 верасня 1913 года начальнік Ваеннай акадэміі.
Першая сусветная вайна
Пры мабілізацыі 2 жніўня 1914 года пераведзены ў дзеючую армію і атрымаў у камандаванне XVIII рэзервовы корпус. Удзельнічаў у баях на Заходнім фронце, у тым ліку ў Шампані ў 1915 годзе і ў Вердэнскай бітве 1916 года. 5 мая 1917 года прызначаны камандуючым 11-й арміяй на Заходнім фронце. Кіраваў дзеяннямі арміі да яе расфармавання ў снежні 1918 года. 31 студзеня 1919 года выйшаў у адстаўку.
13 кастрычніка 1915 года ўзнагароджаны ордэнам Pour le Mérite.
NGC 6835
NGC 6835 (іншыя абазначэнні — PGC 63800, MCG -2-50-9, IRAS19517-1241) — спіральная галактыка з перамычкай (SBa) ў сузор’і Стралец.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Старадарожскі раённы гісторыка-этнаграфічны музей
Старадарожскі раённы гісторыка-этнаграфічны музей — музей у горадзе Старыя Дарогі.
Створаны ў адпаведнасці з рашэннем Старадарожскага раённага выканаўчага камітэта ад 25.03.1999 г. Першы дырэктар — Ігар Іванавіч Лізура. Першапачаткова размяшчаўся ў драўляным будынку (належаў аддзелу культуры) па вуліцы Кірава. Экспазіцыя музея падзялялася на 3 раздзелы: На момант адкрыцця штат музея складаўся з дырэктара і галоўнага захавальніка фондаў. З ліпеня 2001 г. музей размяшчаецца ў будынку Палаца культуры. На 2008 г. у музеі налічвалася каля 2500 адзінак захоўвання.
У фондах захоўваюцца дакументы, фотадакументы і асабістыя рэчы ўдзельнікаў Вялікай Айчыннай вайны і вайны ў Афганістане, перадавікоў вытворчасці, дзеячаў літаратуры, навукі і мастацтва.
У перыяд з 2001 па 2011 гг. большая частка фондаў выкарыстоўвалася на часовай выставе па гісторыі Старадарожчыны, разгорнутай ў экспазіцыйнай зале музея. Тут працавалі тры раздзелы: Вялікай Айчыннай вайны, вайны ў Афганістане, этнаграфіі і дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва.
Нягледзячы на тое, што музею ўжо 14 гадоў, пастаяннай экспазіцыі няма. Але супрацоўнікі вялі актыўную працу па выпраўленні становішча. Яны займаліся даследчай працай у архівах, музеях Мінска і Мінскай вобласці, у выніку чаго былі сабраны фота, фона- і дакументальныя матэрыялы рознай тэматыкі, у тым ліку матэрыялы для афармлення пастаяннай экспазіцыі «Гісторыя дарог і паштовай службы» (а менавіта: шэраг архіўных матэрыялаў, фотаздымкаў і дакументаў па гісторыі дарог і паштовай службы, узораў адзення і абутку, прылад працы і вырабаў каваля, рэчаў побыту). Каб здзейсніць задуму, музей у 2011 г. прыняў удзел у конкурсе грантаў у падтрымку найболей значных праектаў у вобласці культуры і мастацтва (які быў аб’яўлены Мінскім абласным выканаўчым камітэтам) і выйграў гэты конкурс. На рахунак музея паступіла грашовая сума ў памеры 85 млн беларускіх рублёў. Сумесна з Мінскім абласным краязнаўчым музеем былі распрацаваны навуковая канцэпцыя і тэматыка-экспазіцыйны план, якія зацверджаны Нацыянальным гістарычным музеем Рэспублікі Беларусь.
В. А. Макарчуком (мастак малога прадпрыемства «Цэнтр МАІР» г. Мінска) распрацаваны эскіз-макет музея, у якім прадугледжана пабудаваць экспазіцыю музея па тэматыка-ансамблевым прынцыпе ў выглядзе інтэр’ераў паштовай станцыі: карчмы, гасцявога пакоя, абозні і кузні. Гэта значыць, што наведвальнікі змогуць пабываць у трох залах. Першы ўяўляе сабой паштмайстарскую, дзе па задумцы аўтараў музейнай канцэпцыі на ўваходзе гасцей будзе сустракаць паштмайстар. Частку экспанатаў перадаў раённы вузел сувязі (паштовыя маркі, паштоўкі, сургучніцу і іншыя). Другая зала — гэта двор паштовай станцыі, кузня. У ім ужо ўсталявалі горан, кавальскія мяхі, хутка з’явіцца кавадла, калекцыя падкоў і іншых кованых вырабаў, адрэстаўраваная паштовая брычка, якая напэўна стане аб’ектам для фатаграфавання. Завершыцца экскурсія ў карчме.
Каменка (Станькаўскі сельсавет)
Ка́менка (, Каменка) — вёска ў Дзяржынскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Станькаўскага сельсавета.
Калыніўка (Вэрхнёдніпроўскі раён)
Калыніўка (Калинівка) — вёска ў Вэрхнёдніпроўскім раёне Днепрапятроўскай вобласці Украіны.
NGC 6837
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Верасовыя
Верасовыя, Верасавыя (Ericaceae) — сямейства двухдольных раслін парадку верасакветкавыя.
Апісанне
Сям’я верасовых уключае хмызнякі і паўхмызнякі, іншы раз невялікія дрэвы; расліны большай часткай вечназялёныя. Лісты простыя, іншы раз лускаватыя, без прылісткаў, часта ксераморфнага вобліку. Кветкі правільныя, радзей некалькі зігаморфныя, двухполыя, звычайна з пяці-чатырохчленных кругоў. Вяночак спайнапялёсткавы, радзей свабоднапялёсткавы. Тычынак у два разы больш, чым пялёсткаў, ці столькі ж. Яны не зрастаюцца з пялёсткамі ці злучаны толькі з іх асновамі. Гінецэй з 4, радзей з 5 карпел, цэнакарпны, завязь верхняя ці ніжняя. Плады — каробачкі, касцянкі ці ягады.
Пашырэнне
Агульная колькасць родаў — больш за 120, колькасць відаў — больш за 4000. Расліны гэтага сямейства распаўсюджаныя па ўсім зямным шары (у тропіках — звычайна ў гарах), не сустракаючыся толькі ў стэпах і пустынях.
Мікалай Іванавіч Прохараў
Мікала́й Іва́навіч Про́хараў — беларускі савецкі гаспадарчы, партыйны і дзяржаўны дзеяч.
Біяграфія
З 1929 года — на гаспадарчай, грамадскай і палітычнай працы. У 1929—1946 гг. — на партыйнай працы ў Беларускай ССР, загадчык арганізацыйна-партыйных аддзелам ЦК КП(б) Беларусі, сакратар ЦК КП(б) Беларусі па водным транспарце, начальнік Спецыяльнай школы Беларускага Штаба партызанскага руху, загадчык Ваеннага аддзела ЦК КП(б) Беларусі, 1-ы сакратар Віцебскага абласнога камітэта КП Беларусі.
Абіраўся дэпутатам Вярхоўнага Савета Беларускай ССР.
Дэлегат XIX з’езда КПСС.
Памёр да 1985 года.
Гудзонаў праліў
Гудзон праліў (Hudson Strait, Détroit d'Hudson) — праліў Паўночнага Ледавітага акіяна, абмывае бераг Канады. Праліў знаходзіцца паміж паўвостравам Лабрадор на поўдні і востравам Бафінава Зямля на поўначы. Злучае мора Лабрадор з унутранымі залівамі Гудзона і Фокса, на паўднёвым усходзе злучаецца з залівам Унгава, вядомым сваімі прылівамі. Астравы — Мілі, Солсберы, Нотынгем, Чарлз, Біг-Айлэнд, Батан, Рэзальюшэн, Эджэл, Дыгес, Гудвін. Працягласць праліва — 800 км, шырыня — 115 км на ўсходзе і да 240 км на захадзе. Глыбіня вагаецца ад 115 да 704 м. Вышыня прыліваў — да 12,4 м. Бываюць частыя штормы. Суднаходства магчыма да 4-х месяцаў у годзе. Праліў названы ў гонар Генры Гудзона, які праплыў па праліве ў 1610 годзе.
Красная Зара (Усходне-Казахстанская вобласць)
Красная Зара — сяло ў Глубокаўскім раёне Усходне-Казахстанскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад Калінінскай сельскай акругі. Знаходзіцца прыкладна за 19 км на паўночны захад ад раённага цэнтра, пасёлка Глубокае. Код КАТА — 634047200.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 151 чалавек (74 мужчыны і 77 жанчын). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 69 чалавек (42 мужчыны і 27 жанчын).
Спіс аб’ектаў PGC (1942001—1943000)
Гэта спіс аб'ектаў Спіс аб'ектаў PGC (1942001—1943000)
NGC 6839
NGC 6839 — группа звёзд ў сузор’і Страла.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Калужынэ
Калужынэ (Калужине) — вёска ў Вэрхнёдніпроўскім раёне Днепрапятроўскай вобласці Украіны.
Клын (Вэрхнёдніпроўскі раён)
Клын (Клин) — вёска ў Вэрхнёдніпроўскім раёне Днепрапятроўскай вобласці Украіны.
Эдгар Райс Бэраўз
Э́дгар Райс Бэ́раўз (Edgar Rice Burroughs;, Чыкага, Ілінойс, ЗША — , Энсіна, Каліфорнія, ЗША) — амерыканскі пісьменнік «эры макулатурных часопісаў»; найбольш вядомы серыямі кніг пра Тарзана і Джона Картэра. Значна паўплываў на развіццё жанраў навуковай фантастыкі і фэнтэзі ў XX ст. Шмат якія творы Бэраўза экранізаваны.
Сям’я
Нарадзіўся ў сям’і Джорджа Тайлера Бэраўза і Мэры Эвалайн (Зайгер) Бэраўз, быў чацвёртым дзіцём у сям’і. Бацька Эдгара, ветэран грамадзянскай вайны, маёр арміі Паўночнага саюза, пасля вайны стаў паспяховым бізнэсмэнам, займаўся вінакурствам і вытворчасцю гальванічных элементаў. Два старэйшыя браты Эдгара скончылі Ельскі універсітэт.
года Э. Р. Бэраўз ажаніўся з Эмай Сентэніяй Халберт. У шлюбе нарадзілася трое дзяцей: Джоан (1908), Халберт (1909) і Джон Коўлман (1913).
Дапісьменніцкая дзейнасць
Пасля Бэраўз доўга пасвіў кароў у Айдаха. У 1941 годзе ён успамінаў: «Жыццё каўбоя прыйшлося мне па душы, хоць у тыя часы ў Айдаха не было ні адной душавой. Бывала, я па тры тыдні не здымаў ботаў і „стэтсана“. У мяне былі мексіканскія шпоры, аздобленыя срэбрам, з вялізнымі зорачкамі і прызвонам. Калі я тупаў па вуліцы, шпоры гучна бразгалі, і мяне было чуваць за квартал. О, які я быў горды!» Затым працаваў прадаўцом у Покатэла, штат Айдаха, на залатых капальнях у Арэгоне, паліцэйскім у Солт-Лэйк-Сіці, клеркам у чыкагскіх канторах, бухгалтарам, коміваяжорам, няўдала спрабаваў з’ехаць у Кітай інструктарам па верхавой яздзе і думаў нават зноў завербавацца ў войска. Захаваўся ліст ад палкоўніка Тэадора Рузвельта, у тыя гады — камандзіра 1-га кавалерыйскага дабраахвотніцкага батальёна, куды Эдгар спрабаваў запісацца. «Дарагі сэр, — напісаў Бэраўзу будучы прэзідэнт ЗША, — я быў бы рады прыняць вас на службу, аднак небяспека перавышэння колькасці асабовага складу батальёна не дае мне магчымасці адказваць згодай на прапанову добраахвотніка, які жыве так далёка ад месца маёй дыслакацыі». Бэраўз не аднойчы браўся за стварэнне ўласнага прадпрыемства, але ўсе яго задумы жыццё перамолвала ў прах.
Пісьменніцкая дзейнасць
Паводле іншай версіі, адным з яго абавязкаў на працы быў прагляд рэкламы ў pulp-часопісах, таму апавяданні трапілі ў поле яго ўвагі, быццам самі сабой. Рукапіс Бэраўз прапанаваў менавіта таму выданню, якому і варта было прапанаваць найперш — значыць, збольшага меў уяўленне пра тагачасную часопісную галіну. «All Story» лічыўся тады адным з самых папулярных штомесячных часопісаў, якія належалі выдавецкай імперыі Фрэнка Мансі і, да таго ж, плаціў аўтарам самыя высокія ганарары, таму прабіцца на яго старонкі лічылася вялікай удачай. Лагічна было пачаць менавіта з яго — кожны тавар варта спачатку прапанаваць на самым дарагім рынку.
Рэдактарам па самацёку ў «All Story» тым часам быў Томас Ньюэл Меткаф, які і адкрыў будучага папулярнага пісьменніка XX ст. Ён неадкладна прыняў рукапіс, выпісаў на імя Бэраўза чэк на 400 долараў і паставіў раман, названы «Пад Месяцамі Марса» («Under the Moons of Mars»), у план. Раман публікаваўся ў шасці нумарах — з лютаўскага да ліпеньскага выпуску 1912 года. Праўда, задуманая Бэраўзам гульня з псеўданімам была дужа складаная для часопіса: ці то сам Меткаф, ці то нехта з карэктараў выправіў «Normal» на звычайнае «Norman» і звёў на нішто ўсю задуму. Але перашкодзіць трыумфу такая дробязь не магла. З самага першага фрагмента чытач быў пакораны вобразам Джона Картэра, і, хоць тэкст рамана маў усё прыкметы літаратурнага вучнёўства, было ў гэтым героі і яго прыгодах нешта захапляльнае і новае.
Другі раман Бэраўза адкрыў самы папулярны яго цыкл — Тарзан, прыёмыш малпаў («Tarzan of the Apes» — «All-Story», 1912). У чэрвені 1914 года «Тарзан з племя малпаў» быў выпушчаны асобным томам, і пачаўся шматгадовы выдавецкі трыумф Бэраўза. «McClurg» цягам паўтара дзесяцігоддзя штогод выдавала на рынак як мінімум адно першае кніжнае выданне якога-небудзь рамана Бэраўза, апублікаванага перад гэтым у часопісе — а часцей два ці тры раманы за год. Гэта былі раманы пра Тарзана, раманы з «марсіянскай» серыі пра Джона Картара, раманы пра свет Пелюсідара, размешчаны ўнутры зямной кары, іншыя гістарычныя і прыгодніцкія раманы. Бэраўз быў ідэальным аўтарам для камерцыйнага кнігавыдання. Ён пісаў хутка, працягваў свае папулярныя серыялы і пачынаў новыя (якія маглі з часам стаць папулярнымі, а маглі і не стаць), але прадаваліся ўсё адно добра.
У 1918 годзе на ганарары Бэраўз купіў ранча ў Каліфорніі, якое назваў Тарзанія. Пачынаючы з 1929 года, яго кампанія Edgar Rice Burroughs, Inc. пачынае выпускаць кніжныя выданні раманаў Бэраўза, кіраваць правамі на экранізацыі, коміксы і іншае.
Асабліва значны ўклад пісьменніка ў жанры «планетарнага рамана» і «sword and planet», а таксама ў жанр фантастыка-прыгодніцкіх апавяданняў пра закінутых светах і цывілізацыях. Агулам Бэраўз напісаў 11 раманаў у цыкле «Марсіяне», 26 раманаў пра Тарзана, 7 раманаў пра Пелюсідар унутры полай Зямлі (адзін з іх уваходзіць у цыкл пра Тарзана), 4 раманы пра Карсана Нэпіра і яго прыгоды на Венеры і мноства іншых кніг, сярод якіх ёсць вестэрны, гістарычныя раманы пра каменным век, сярэднявечча і іншыя.
Падчас Другой сусветнай вайны Бэраўз быў самым старым (і самым знакамітым) ваенным карэспандэнтам на ціхаакіянскім тэатры ваенных дзеянняў.
Уплыў на літаратуру
Каласальна ўплыў на масавую літаратуру агулам і прыгодніцкую фантастыку ў прыватнасці. Значная частка фантастыкі 1920-1930-х гадоў была напісана як простае наследаванне кніг Бэраўза. Многія аўтары казалі, што ён значна ўплыў на іх творчасць — напрыклад, Рэй Брэдберы і Філіп Хасэ Фармер, а ў лік паслядоўнікаў ўваходзяць такія пісьменнікі, як Джон Норман і Оціс Клайн.
Творы
На беларускую мову творы Бероўза не перакладаліся, ніжэйпададзеныя беларускія назвы не афіцыйныя.
Прымыкаюць да цыкла
У рамане «Вечныя каханцы» Тарзан з’яўляецца другарадным персанажам і не аказвае асаблівага ўплыву на ход падзей.
Леў Паўлавіч Мятліцкі
Леў Па́ўлавіч Мятлі́цкі (нар., ) — беларускі савецкі партыйны і дзяржаўны дзеяч. Кандыдат эканамічных навук.
Біяграфія
Скончыў Мінскі палітэхнікум (1950), Ленінградскі электратэхнічны інстытут імя У. І. Ульянава (Леніна) (ЛЭТІ) (1955) і Беларускі дзяржаўны інстытут народнай гаспадаркі імя В. У. Куйбышава (1972). Член КПСС з 1953 года.
У 1950—1953 гадах — радыетэхнік, электрасветлатэхнік, інжынер сувязі Мінскага аэрапорта.
У 1956—1957 гадах — выкладчык, старшы майстар вытворчага навучання, намеснік дырэктара па вучэбна-вытворчай рабоце тэхнічнага вучылішча № 6, г. Баранавічы Брэсцкай вобласці.
У 1963—1964 гадах — першы сакратар Брэсцкага прамысловага абласнога камітэта КП Беларусі.
У 1965—1967 гадах — першы сакратар Мінскага гарадскога камітэта КП Беларусі.
У 1977—1980 гадах — кіраўнік групы савецкіх кансультантаў пры Цэнтральным савеце па планаванні на Кубе.
У 1980—1985 гадах — намеснік старшыні Дзяржаўнага планавага камітэта Беларускай ССР.
У 1985—1990 гадах — саветнік па пытаннях планавання Пасольства СССР, прадстаўнік Дзяржплана СССР у Рэспубліцы Куба; саветнік-пасланнік Пасольства СССР у Рэспубліцы Куба па эканамічных пытаннях.
У 1995—2005 гадах — кіраўнік Цэнтра даследаванняў сусветнай эканомікі НДЭІ Міністэрства эканомікі Рэспублікі Беларусь.
Абіраўся дэпутатам Вярхоўнага Савета БССР 6-га склікання (1963—1967) і Вярхоўнага Савета СССР 7-га склікання (1966—1970).
Жыве ў Мінску.
Навуковая дзейнасць
Аўтар больш як 75 навуковых прац. Асноўнымі напрамкамі навуковых даследаванняў былі пытанні распрацоўкі аўтаматызаванай сістэмы планавых разлікаў (АСПР), развіцця сферы паслуг і іх уліку ў валавым ўнутраным прадукце, даследаванні праблем сусветнай эканомікі, развіцця знешнеэканамічных адносін і інш. Неаднаразова прызначаўся прадстаўніком і кіраўніком рабочай групы ад БССР у ААН (Швейцарыя) па пытаннях знешнеэканамічнага супрацоўніцтва.
Узнагароды
Узнагароджаны Ордэнам Працоўнага Чырвонага Сцяга (1966) і 6-ю медалямі, Ганаровымі граматамі Вярхоўнага Савета БССР і Вярхоўнага Савета СССР. Узнагароджваўся Ганаровымі граматамі Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь.
Гідрапарк (станцыя метро)
Размешчана на Венецыянскім востраве ў паўночнай частцы парку культуры і адпачынку Гідрапарк. Адкрыццё станцыі было ўзгоднена па часе з адкрыццём першай чаргі зоны адпачынку.
Канструкцыя
Станцыя наземная адкрытая з 1 астраўной і 1 бакавой платформамі. Астраўная платформа прычынена навесам, абапіраецца на калоны, размешчаныя па цэнтры платформы. Бакавая платформа была пабудавана ў 1973 годзе на першым шляху (у кірунку руху цягнікоў да станцыі «Левабярэжная») і выкарыстоўвалася ў летні перыяд да 1987 года - да пабудовы другога выхаду.
Кляноўка (Дзяржынскі раён)
Кляно́ўка (, Кленовка) — вёска ў Дзяржынскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Станькаўскага сельсавета.
Леў Ісаакавіч Хаюцін
Леў Ісаакавіч Хаю́цін  — беларускі архітэктар.
Гідрапарк (станцыя метро)
Канструкцыя
Мае два выхады, злучаныя з падземнымі пераходамі пад лініяй метро. Другі выхад быў пабудаваны без закрыцця руху цягнікоў і адкрыты 30 снежня 1987 года, цяпер выкарыстоўваецца толькі ў летні перыяд.
Леў Ісаакавіч Хаюцін
Біяграфія
Скончыў у 1970 годзе Беларускі політэхнічны інстытут. 3 1970 працаваў у інстытуце «Белдзяржпраект» (з 1986 кіраўнік архітэктурна-канструктарскай майстэрні). З 1973 года член Саюза архітэктараў БССР.
Гідрапарк (станцыя метро)
Абсталяванне
Афармленне станцыі ідэнтычна «Левабярэжная» і «Дарніцэ», станцыю адрознівае толькі выкарыстанне ў аздабленні зялёнай пліткі. Заходні выхад аформлены пано на тэму адпачынку кіяўлян.
Леў Ісаакавіч Хаюцін
Біяграфія
У 1992—2017 гадах генеральны дырэктар СТАА «Тамбаз». У верасні 2017 года прадаў кампанію, працягнуўшы працаваць там як саветнік дырэктара па пытаннях арганізацыі праектавання і будаўніцтва аб’ектаў.
Паўночная Зямля
Паўночная Зямля (Северная Земля, да 1926 года — Зямля Імператара Мікалая II) — расійскі архіпелаг у Паўночным Ледавітым акіяне. Адміністрацыйна ўваходзіць у склад Таймырскага Даўгана-Ненецкага муніцыпальнага раёна Краснаярскага края. Плошча архіпелага каля 37 тыс. км². Незаселены. На Паўночнай Зямлі знаходзіцца самая паўночная астраўная кропка Азіі — мыс Арктычны на востраве Камсамолец.
Леў Ісаакавіч Хаюцін
Біяграфія
У снежні 2017 года затрыманы. На падставе матэрыялаў праверкі Камітэта дзяржаўнага кантролю і фінансавай міліцыі было высветлена, што Хаюцін парушыў ўстаноўлены парадак выкарыстання грашовых сродкаў, прыцягнутых пасродкам выпуску і рэалізацыі жыллёвых аблігацый, прызначаных для фінансавання будаўніцтва двух жылых дамоў у граніцах вуліц М. Багдановіча — Амурскай — Тургенева — Тыражнай і вуліц М. Багдановіча — Корш-Сабліна — Тургенева — Верхняга завулка, выдаткаваў гэтыя сродкі на выкананне абавязацельстваў кампаніі па будаўніцтве іншага жылога дома, а таксама на аплату будаўнічых матэрыялаў і будаўніча-мантажных прац на іншых аб’ектах будаўніцтва. Гэтыя дзеянні нанеслі пакупнікам жыллёвых аблігацый шкоду на суму 21,5 млн рублёў.
Паўночная Зямля
Архіпелаг адкрыты 4 верасня 1913 года гідраграфічнай экспедыцыяй 1910—1915 гадоў Барыса Вількіцкага. Спачатку названы ўдзельнікамі экспедыцыі словам «Тайвай» (па першых складах экспедыцыйных ледаколаў «Таймыр» і «Вайгач»). Афіцыйная назва «Зямля Імператара Мікалая II» у гонар расійскага імператара архіпелаг атрымаў 10 (23) студзеня 1914 года, калі яна была абвешчана загадам № 14 марскога міністра.
Гідрапарк (станцыя метро)
Рэжым працы
Адкрыццё - 05:10, закрыццё - 00:10. Адпраўленне першага цягніка ў накірунку:
Адпраўленне апошняга цягніка ў накірунку: