cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Тахоку
Кароткія звесткі
У сакавіку 2011 года рэгіён Тахоку пацярпеў ад моцнага землетрасення сілай у 9 балаў па шкале Рыхтэра.
Эканоміка
Тахоку ўяўляе сабой пераважна аграрны рэгіён. У ім пераважаюць сельскае і лясное гаспадаркі, а таксама рыбалоўства. На палях вырошчваюцца рыс, ячмень, пшаніцу, проса і бульба. На агародах вырошчваюцца агуркі і бабы, а ў садах — галоўным чынам яблыкі. Акрамя таго займаюцца тытуняводствам, шаўкаводствам (у прэфектурах Міягі і Іватэ) і мясамалочнай жывёлагадоўляй.
У рэгіёне здабываюцца вугаль, газ і нафта, жалезная руда і марганец, сера і пірыты. Прамысловасць галоўным чынам арыентавана на забеспячэнне рэгіёна Канто. У Тахоку развіты здабыўная, электраэнергетычная і электратэхнічная галіны прамысловасці. Іншыя галіны складаюцца з харчовай і фарфорафаянсавай прамысловасці, электрамашынабудаваня, суднабудавання і суднарамонту, цэлюлозна-папяровай вытворчасці, нафтаперапрацоўкі і металургіі.
Важнае значэнне мае турызм. Сярод славутасцей возера Товада, заліў Мацусімы і нацыянальны парк Бандай-Асахі.
Спроба дзяржаўнага перавароту ў Польшчы (1919)
Спроба дзяржаўнага перавароту ў Польшчы, 1919 - няўдалая спроба перавароту ў пачатку студзеня 1919 года ў Польшчы. 4-5 студзеня 1919 года, правыя нацыянал-дэмакраты паспрабавалі зрынуць урад Енджэя Марачэўскага і Юзэфа Пілсудскага. Лідары путчу - Марыян Янушайціс-Жэгота і князь Яўстафій Сапега. Путчысты арыштавалі ўрад Марачэўскага, але не Пілсудскага. Некаторыя вайсковыя падраздзяленні адмовіліся ісці праз заблытанасць або нечаканасць загадаў, і ў канчатковым выніку пераварот завяршыўся арыштамі змоўшчыкаў і вяртаннем да статусу-кво. Путчысты не былі пакараныя смерцю, а, наадварот, у сярэдзіне студзеня кааптаваліся ў кааліцыйны ўрад.
Рэферэндум аб незалежнасці Прыднястроўя (1991)
Рэферэндум ў Прыднястроўі быў праведзены 1 снежня 1991 года адначасова з прэзідэнцкім выбарамі з краіне. На рэферэндум быў вынесены пытанне аб незалежнасці ПМР. 97,7 % грамадзян, якія прынялі ўдзел у галасаванні, выказаліся за дзяржаўную незалежнасць. Усяго ў галасаванні прыняло ўдзел 372 027 чалавек, з іх станоўча адказалі на пытанне рэферэндуму 363 647 чалавек. На рэферэндум былі запрошаныя міжнародныя назіральнікі, уключаючы прадстаўнікоў Дзяржаўнага дэпартамента ЗША, аднак удзел у назіранні за ходам галасавання і падліку галасоў прынялі толькі прадстаўнікі Ленінградскага гарадскога Савета народных дэпутатаў. Згодна з іх заключення, рэферэндум адлюстроўваў волю жыхароў Прыднястроўя.
Уварава (значэнні)
Уварава — жаночая форма прозвішча Увараў, тапонім.
Мура-Лечэзэ
Мура-Лечэзэ (Muro Leccese) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Апулія, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Лечэ.
Насельніцтва складае 5259 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 329 чал./км². Займае плошчу 16 км². Паштовы індэкс — 73036. Тэлефонны код — 0836.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы Sant'Oronzo.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
IC 3103
IC 3103 — галактыка тыпу * (зорка) ў сузор’і Дзева.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Павел Андрэевіч Прышывалка
Клубная кар’ера
Выхаванец клуба «Мінск», дзе пачаў займацца футболам у 8 гадоў. З 2016 года пачаў выступаць за дубль «Мінска», на наступны год замацаваўся ў дублі і стаў часам прыцягвацца да асноўнай каманды. У лютым 2018 года падоўжыў кантракт з «Мінскам». У 2018 годзе гуляў за клуб у Юніёрскай лізе УЕФА, з 2019 года стаў часцей з’яўляцца ў асноўнай камандзе ў якасці рэзервовага брамніка.
5 верасня 2020 года дэбютаваў у асноўным складзе «Мінска» ў матчы Кубка Беларусі супраць «Астраўца» (3:0), адгуляўшы ўсе 90 хвілін. 28 лістапада 2020 года ўпершыню згуляў у Вышэйшай лізе, правёўшы на полі ўсе 90 хвілін у матчы з салігорскім «Шахцёрам» (2:4). У сезоне 2021 стаў асноўным брамнікам каманды.
Свята-Мікалаеўская царква (Гомель)
Свята-Мікалаеўская царква на Валатаве — мураваны праваслаўны храм у горадзе Гомель. Знаходзіцца на вул. Бранская, 1.
Павел Андрэевіч Прышывалка
Клубная кар’ера
У студзені 2022 года падоўжыў кантракт са сталічным клубам. У сезоне 2022 быў другім брамнікам спачатку пасля Аляксея Казлова, з лета пасля Ягора Генералава, а з верасня, калі Генералаў атрымаў траўму, замацаваўся ў аснове. У снежні 2022 года па заканчэнні кантракта пакінуў «Мінск».
Свята-Мікалаеўская царква (Гомель)
Гісторыя
Будаўніцтва царквы датуецца 1805 годам, яна знаходзілася на поўдні былой вёскі Валатава (зараз Цэнтральны раён Гомеля ). Храм быў збудаваны на датацыі і па дырэктыве графа Румянцава на месцы старой струхлелай драўлянай царквы.
Павел Андрэевіч Прышывалка
Клубная кар’ера
У сакавіку 2023 года далучыўся да брэсцкага «Цэнтра футбола».
Свята-Мікалаеўская царква (Гомель)
Гісторыя
У другой палове XIX стагоддзя Гомель перайшоў князю Івану Паскевічу і ўсе сяляне, якія жылі ў Валатаве, былі пераселены ў суседнюю вёску Іванаўка. У выніку чаго храм быў закрыты і пуставаў практычна паўстагоддзя.
У 1899 годзе, пасля рамонту, царква была зноў адкрыта. У часы СССР царква была закрыта.
У 1999 годзе было распачата аднаўленне храма.
Архітэктура
Для будаўніцтва новага храма з Англіі быў запрошаны архітэктар Джон Кларк. Галоўны алтар быў распісаны мясцовым іканапісцам Сазонавым. Праз некалькі гадоў пасля будаўніцтва храма драўляная падлога была заменена на цагляны.
Енс Бёрнзен
Енс Бёрнзен (Jens Böhrnsen,, Брэмен) — нямецкі палітык, прадстаўнік СДПГ, з 8 лістапада 2005 г. — бургамістр Брэмена і кіраўнік урада зямлі Брэмен, з 1 лістапада 2009 па 31 кастрычніка 2010 — старшыня Бундэсрата. У 1968—1973 гг. навучаўся ў Кільскім універсітэце, атрымаўшы ў ім юрыдычную адукацыю. У 1995 быў абраны ў Сенат Брэмена, з 1999 г. узначаліў у ім фракцыю СДПГ. Пасля адстаўкі бургамістра Хенінга Шэрфа з перавагай (каля 72 % галасоў) перамог на выбарах зямельнага лідара СДПГ і стаў новым бургамістрам. Пасля выбараў 2007 года адмовіўся ад фарміравання кааліцыі з ХДС і запрасіў у новы ўрад прадстаўнікоў Зялёных. Пасля сыходу 31 мая 2010 г. у адстаўку прэзідэнта ФРГ Хорста Кёлера стаў в. а. прэзідэнта ФРГ.
Свята-Мікалаеўская царква (Гомель)
Архітэктура
У канцы XIX стагоддзя архітэктарам Камбуравым была пачата рэстаўрацыя храма.
Харына
Харына - тапонім.
Такмацкі раён
Такмацкі раён (Токмацький район) — адміністрацыйная адзінка ў складзе Запарожскай вобласці Украіны. Адміністрацыйны цэнтр — Такмак (Токмак).
Утвораны 7 сакавіка 1923 годзе. Насельніцтва раёна на года складае 22952 чалавекі, плошча — 1442 км².
Адміністрацыйны падзел
Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складаецца з 1 гарадскога і 12 сельскіх саветаў.
Населеныя пункты
На тэрыторыі раёна размешчаны 1 горад раённага значэння, 1 пасёлак сельскага тыпу і 55 сёлаў.
Бусідо
Бусід́о (武士道 бусі-до, «шлях воіна») — у сярэдневяковай Японіі разнавіднасць напісанага ганаровага кодэксу класа воінаў.
Сярод асноўных прынцыпаў бусідо — абсалютная вернасць свайму сюзерэну, адвага ў баі і пагарда да смерці, павага да праціўніка, выкананне прынятых на сябе абавязкаў і загартоўка духу.
Сфарміравалася на аснове элементаў канфуцыянства, светапогляду будыйскай секты дзэн і сінтаізму. У наш час бусідо аказвае ўплыў на этыку японцаў.
Антон Іосіфавіч Гурын
Анто́н Іо́сіфавіч Гу́рын (15 (28) верасня 1910 — 22 кастрычніка 1962) — камандзір 1-га дывізіёна эсмінцаў эскадры Паўночнага флота, капітан 1-га рангу. Герой Савецкага Саюза (1945). Контр-адмірал (1951).
Нарадзіўся 15 (28) верасня 1910 года ў вёсцы Шпількі сучаснага Дзяржынскага раёна Мінскай вобласці ў сялянскай сям'і. Па нацыянальнасці беларус. Скончыў 7 класаў сярэдняй школы.
У Ваенна-Марскім Флоце з 1928 года. У 1932 годзе скончыў Ваенна-марское вучылішча імя М. В. Фрунзэ, у 1935 годзе — камандны клас у навучальным атрадзе падводнага плавання Чырванасцяжнага Балтыйскага флоту. Член ВКП (б)/КПСС з 1938 года. У 1932—1938 гг. служыў на Балтыйскім, Чарнаморскім, Ціхаакіянскім і Паўночным флоце. З 1938 г. камандзір эсмінца «Грукотны» на Паўночным флоце.
Вялікая Айчынная вайна
Антон Іосіфавіч Гурын быў удзельнікам Вялікай Айчыннай вайны з чэрвеня 1941 года. У гады вайны камандаваў эскадраным мінаносцам «Грукотны». У 1943 годзе стаў камандзірам 1-га дывізіёна эскадраных мінаносцаў Паўночнага флоту.
Дывізіён эсмінцаў пад камандаваннем А. І. Гурына эскартаваў саюзныя палярныя канвоі, выконваў задачы па падтрымцы пазіцый сухапутных войскаў, абстрэльваў базы і вёў пошук караблёў і канвояў праціўніка. Да мая 1945 эсмінец «Грукотны» пад камандаваннем капітана Гурына зрабіў звыш ста розных баявых выхадаў у мора.
Званне Героя Савецкага Саюза з уручэннем ордэна Леніна і медалі «Залатая Зорка» (№ 7595) капітану 1 рангу Гурыну Антону Іосіфавічу было прысвоена Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 8 ліпеня 1945 года.
Пасляваенная служба
У 1948 годзе А. І. Гурын скончыў Ваенна-марскую акадэмію імя К. Я. Варашылава і затым быў прызначаны начальнікам штаба эскадры Чарнаморскага флоту. З 1951 года стаў камандуючым эскадрай Паўночнага флоту. У красавіку 1952 паніжаны ў пасадзе да камандзіра 28-й дывізіі навучальных караблёў. З 1955 года — начальнік секцыі НТК ВМФ, з 1958 года — начальнік навукова-даследчага аддзела Ваенна-марской акадэміі, з 1961 года — начальнік кафедры агульнай тактыкі ВМФ ВМА.
Памёр 22 кастрычніка 1962 у Ленінградзе. Пахаваны на Серафімаўскіх могілках Ленінграда.
Узнагароды
Узнагароджаны двума ордэнамі Леніна, чатырма ордэнамі Чырвонага Сцяга, ордэнам Ушакова 2-й ступені (№ 146), Чырвонай Зоркі, медалямі і ордэнам ЗША «Марскі Крыж».
Цялецкае возера
Цялецкае возера, Алтынколь, Залатое возера — возера на паўночным усходзе Алтая, у Рэспубліцы Алтай (Расія), на вышыні 436 метраў. Плошча — 223 км², даўжыня 77 км, шырыня да 5,2 км, глыбіня да 325 м. Катлавіна тэктанічнага паходжання. Берагі стромкія, скалістыя. Упадае каля 70 рэк, у тым ліку Чулышман, выцякае рака Бія. Ледастаў няўстойлівы. Вада вельмі празрыстая (да 14 м). На берагах пасёлкі Артыбаш, Іагач і Яйлю з цэнтральнай сядзібай Алтайскага запаведніка і Цялецкай азёрнай станцыяй. Раён турызму і адпачынку.
Лагер нацыянальнага аб’яднання
Афіцыйным прапагандысцкім лозунгам ЛНА стала патрабаванне павялічыць абаронадзольнасць дзяржавы. У партыйнай прапагандзе ўзвышалася роля арміі і яе галоўнакамандуючага Рыдза-Сміглага. У дзейнасці арганізацыі прасочваліся фашысцкія і антысеміцкія тэндэнцыі, аднак кіраўніцтва арганізацыі не супрацоўнічала з нямецкімі акупацыйнымі ўладамі [1]. Галоўная арганізацыйная мэта— правесці кансалідацыю польскага грамадства ў нацыянальны рух і скаардыніраваць яго дзейнасць з урадам. Жорстка цэнтралізаваная, стваралася зверху. Першыя кадры партыі фарміраліся шляхам падбора. Членамі лічыліся ўсе асобы, якія ўдзельнічалі або ў Варшаўскім з’ездзе 1 сакавіка 1937 г., або напярэдадні стварэння акругі ці аддзела былі запрошаны да супрацоўніцтва на першыя лакальныя сходы. Падбор членаў станавіўся прынцыповай справай для новастворанага лагера. Імі маглі стаць толькі этнічныя палякі з добрай рэпутацыяй [2].
Кіраўнічыя ўлады складаліся з шэфа і яго намеснікаў, а таксама з Галоўнай рады і яе прэзідыума. У арганізацыйных рамах ЛНА дзейнічалі верыфікацыйная і рэвізійная камісіі, таварыскія суды, бюро даследаванняў і планіравання, шэф штаба партыі. Рэгламентам былі ахоплены абшар дзейнасці і функцыі тэрытарыяльных ўлад. Тэрытарыяльная пабудова партыі фактычна адпавядала адміністрацыйнаму падзелу дзяржавы. ЛНА падзялялася на акругі, павятовыя і мясцовыя аддзяленні. Абшар акруг у асноўным пакрываўся з межамі ваяводстваў, павятовых — з межамі сельскіх ці гарадскіх паветаў. Мясцовыя і павятовыя аддзелы не падзяляліся на меншыя адзінкі, а складаліся з мясцовых гуртоў і груп, або толькі груп. Кожны член належаў да адпаведнага мясцовага аддзялення згодна з месцам пражывання, або працы. Аб размеркаванні вырашалі ўлады ЛНА. У гарадах, дзе не было аддзяленняў члены непасрэдна падпарадкоўваліся павятовым. На чале акруг стаялі старшыні, якія прызначаліся шэфам лагера [2].
Галоўны лозунг — аб’яднанне ўсіх польскіх сіл для сумесных імкненняў, узмацнення развіцця Польшчы. Прынцыпам аб’яднання з’яўляўся лозунг, што дабрабыт асобы залежыць ад дабрабыту дзяржавы. На погляд кіраўніцтва ЛНА, сутнасць недахопаў жыцця краіны заключаецца ў тым, што сілы польскага народа не былі належным чынам выкарыстаны і скаардынаваны, таму ЛНА імкнецца да перабудовы грамадства ў кірунку, каб даць магчымасць усім слаям і адзінкам дзейнічаць у імя грамадскага дабра. аўтары канцэпцыі адзначалі, што ЛНА — палітычная арганізацыя, створаная для кіраўнічай ролі ў дзяржаве; з’яўляецца арганізацыяй скаардынаванай з кожным урадам Рэчы Паспалітай; мэта якой стварэнне палітычнага руху, якое імкнецца да грамадскай перабудовы Польшчы. З гэтага пункту гледжання з’яўляецца таксама грамадскай арганізацыяй. Абапіралася на прынцып аўтарытэта кіраўнікоў, улічвала ў сваёй дзейнасці волю членаў. Гэта арганізацыя «кіраўнічай дэмакратыі». Яе асноўным структурна-арганізацыйным палажэннем з’яўляўся прынцып: «планавая групавая дзейнасць пад кіраўніцтвам правадыра пры актыўным супрацоўніцтве грамадзян»[2]. На тэрыторыі Заходняй Беларусі забяспечвала кіраўнічую ролю этнічным палякам, аб’ядноўвала іх сілы на кожнай тэрыторыі.
Валянціна Мікалаеўна Лукашонак
Валянціна Мікалаеўна Лукашонак (нар., Мінск) — беларускі палітык.
Біяграфія
Скончыла Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт імя У. І. Леніна, філолаг.
Працоўную дзейнасць пачала лабарантам Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Працавала старшай піянерважатай, арганізатарам пазакласнай і пазашкольнай выхаваўчай работы, настаўніцай, намеснікам дырэктара сярэдняй школы № 132 горада Мінска. Была інспектарам аддзела народнай адукацыі Фрунзенскага раёна горада Мінска, дырэктарам сярэдняй школы № 179 горада Мінска. Займала пасаду намесніка кіраўніка адміністрацыі Фрунзенскага раёна горада Мінска.
З’яўлялася дэпутатам Мінскага гарадскога Савета дэпутатаў дваццаць пятага склікання, удзельнікам чатырох Усебеларускіх народных сходаў. Выбіралася дэпутатам Палаты Прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 4-га склікання.
Узнагароды
Мае Падзяку Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь. Узнагароджана медалём «За працоўныя заслугі» (2012), Ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь, Ганаровай граматай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь, Ганаровай граматай Прэзідыума рэспубліканскага камітэта Беларускага прафсаюза работнікаў дзяржаўных і іншых устаноў, ганаровымі граматамі Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь, Міністэрства аховы здароўя Рэспублікі Беларусь, Міністэрства спорту і турызму Рэспублікі Беларусь, Мінскага гарадскога выканаўчага камітэта і Мінскага гарадскога Савета дэпутатаў, знакамі «Выдатнік адукацыі Рэспублікі Беларусь», «За развіццё фізічнай культуры ў Рэспубліцы Беларусь».
Заходнеўкраінскі нацыянальны ўніверсітэт
Заходнеўкраінскі нацыянальны ўніверсітэт (Західноукраїнський національний університет) — вышэйшая навучальная ўстанова эканамічнага профілю ў горадзе Цярнопаль ва Украіне.
Гісторыя
Першым крокам у станаўленні навучальнай установы быў загад Міністэрства вышэйшай і спецыяльнай адукацыі УССР ад 30 чэрвеня 1966 г. № 418, згодна з якім з мэтай выканання пастановы ЦК Кампартыі Украіны і Савета міністраў УССР у Цярнопалі было адкрыта аддзяленне фінансава-эканамічнага факультэта Кіеўскага інстытута народнай гаспадаркі імя Д.С. Каротчанка (1966-1967 гг.). Загадчыкам аддзялення быў прызначаны 37-гадовы кандыдат эканамічных навук, дацэнт медінстытута Леанід Аляксеевіч Канішчанка.
Ў мясцовым аддзяленні КІНГ спачатку працавалі 5 штатных выкладчыкаў і 12 з пагадзіннай аплатай, а таксама некалькі адміністрацыйна-гаспадарчых і дапаможных работнікаў. Першымі штатнымі выкладчыкамі аддзялення, акрамя самаго дацэнта Л.А. Канішчанка, які выкладаў палітэканомію, былі А.Ф. Бабінскі — выкладчык фізічнага выхавання, М.І. Дзядзька — выкладчык гісторыі КПСС, Ю.І. Фацеева. — выкладчык замежных моў (англійскай і нямецкай), Г.С. Шавела — выкладчык вышэйшай матэматыкі.
На працягу 1967/68 навучальнага года былі арганізаваныя тры формы навучання: дзённая, вячэрняя і завочная, а колькасць студэнтаў, якія вучыліся па спецыяльнасцях «фінансы і крэдыт» і «Бухгалтарскі ўлік» (да спецыялізацыі «Улік у сельскай гаспадарцы» дадалася спецыялізацыя «Бухгалтарскі ўлік у прамысловасці»), вырасла ад 75 да 515. Навучальны працэс забяспечвалі 19 выкладчыкаў, з іх 7 - з навуковымі ступенямі.
У 1970 г. філіял размяшчаўся ў 3 навучальных чатырохпавярховых карпусах агульнай плошчай 7750 м2 у тым ліку вучэбнай — 3962 м2. У гэтым жа годзе пачалося будаўніцтва яшчэ аднаго інтэрната і адзінага сярод ВНУ горада спартыўнага комплексу на 500 м2. У 1970 г. філіял КІНГ адсвяткаваў першы выпуск падрыхтаваных ім 73 спецыялістаў. Сямёра з іх атрымалі дыпломы з адзнакай.
У 1971 г. на базе філіяла КІНГ арганізаваны Цярнопальскі фінансава-эканамічны інстытут (ЦФЭІ) (1971-1989). Выконваючым абавязкі рэктара, а затым рэктарам быў прызначаны Л.А. Канішчанка.
Інстытут стаў першай ва УССР вышэйшай навучальнай установай фінансава-эканамічнага профілю, якой у сярэдзіне 1971 г. згодна з загадам міністра вышэйшай і сярэдняй спецыяльнай адукацыі УССР была прысвоена другая катэгорыя, а 1 верасня 1979 г. — першая. Тады на тэрыторыі былога Савецкага Саюза дзейнічала ўсяго чатыры фінансава-эканамічных інстытуты — Казанскі, Ленінградскі, Маскоўскі і Цярнопальскай, іх галоўная задача складалася ў падрыхтоўцы кваліфікаваных спецыялістаў-эканамістаў для фінансавай сістэмы, прамысловасці, сельскай гаспадаркі і дзяржаўнай статыстыкі.
Другім рэктарам стаў доктар эканамічных навук, прафесар, удзельнік Другой сусветнай вайны. П.Д. Гумянюк (1975-1983 гг.). У красавіку 1984 г. навучальную ўстанову ўзначаліў трэці рэктар — кандыдат эканамічных навук, прафесар О.А. Усценка (1984-2002 гг.).
Дзякуючы намаганням кіраўніцтва рост вну працягвалася. Перш за ўсё, пашыралася сетка факультэтаў. У 1988/89 н.г. функцыянавала 6 факультэтаў, падрыхтоўчае аддзяленне і падрыхтоўчыя курсы.
У пачатку 1991 г. ў інстытуце на 27 кафедрах працавалі 349 выкладчыкаў, больш за 60% з іх - з навуковымі ступенямі і вучонымі званнямі, у тым ліку 22 доктара навук, прафесара. Новы этап у развіцці навучальнай установы заснаваны пастановай Кабінета Міністраў Украіны № 592 ад 29 жніўня 1994 г. «Аб удасканаленні вышэйшых навучальных устаноў». На базе інстытута створана Цярнопальская акадэмія народнай гаспадаркі (ЦАНГ) (1994-2005 гг.) — вышэйшая навучальная ўстанова універсітэцкага тыпу.
30 сакавіка 2005 г. Кабінет Міністраў Украіны задаволіў хадайніцтва Вучонага савета навучальнай установы, Цярнопальскай аблдзяржадміністрацыі і Міністэрства адукацыі і навукі Украіны, і стварыў на базе акадэміі Цярнопальскі дзяржаўны эканамічны універсітэт (ЦДЭУ). 23 чэрвеня 2005 г. адбыліся выбары першага рэктара ЦДЭУ, паколькі з ліквідацыяй ЦАНГ і стварэннем на яе базе універсітэта былі спыненыя паўнамоцтвы рэктара. Па выніках тайнага галасавання перамог папярэдні рэктар, прафесар С.І. Юрый.
29 верасня 2006 г. улічваючы агульнадзяржаўнае і міжнароднае прызнанне вынікаў дзейнасці ЦДЭУ, яго значны ўклад у развіццё нацыянальнай адукацыі і навукі, Указам Прэзідэнта Украіны Віктара Юшчанкі універсітэту прысвоены статус нацыянальнага.
Згодна з загаду Міністэрства адукацыі і навукі Украіны ад 15 красавіка 2013 г. доктар эканамічных навук, прафесар А.І. Крысаваты прызначаны на пасаду рэктара Цярнопальскага нацыянальнага эканамічнага універсітэта.
20 кастрычніка 2016 года вну адсвяткавала сваё 50-годдзе.
Мурза (страва)
Мурза, музя, ягодніца, лабанда — варэнне без цукру з чарніц.
Чарніцы насыпаюць у гаршчок, падтушваюць, памешваючы, у печы або духоўцы, потым дадаюць мукі, каб варэнне было гусцейшым. Можна сухія чарніцы пасыпаць мукой, а потым тушыць. Чарніцы тушыліся (смажыліся) для таго, каб іх можна было есці з хлебам, блінамі, аладкамі. Страва вельмі даўняя: “Звеку яна, гэтая мурза”.
Беларуская і ўкраінская мурза ўтворана ад мурзацца, мурзаты, што ў сваю чаргу з літоўскага murzoti — намазваць, мазаць.
Гетэрадэроз бульбы
Гетэрадэроз бульбы  — захворванне бульбы і іншых паслёнавых, якое выклікаецца. Яно адносіцца да групы захворванняў, званых нематоднымі захворваннямі. З’яўляецца.
Апісанне
Акрамя бульбы, пашкоджвае памідоры і іншыя паслёнавыя. Найбольш пашыраны на прысядзібных участках пры монакультуры бульбы. Хворыя кусты дрэнна растуць, лісце развіваецца слаба, карані недаразвітыя, на іх бачны светла-жоўтыя і жоўтыя самкі нематоды. Расліны даюць 1-3 дробныя клубні або не ўтвараюць іх зусім. Зімуюць нематоды ў глебе цыстамі, якія захоўваюць жыццяздольнасць больш за 10 гадоў.
Меры барацьбы
Апрацоўка заражаных раслін, глебы, нематадоіднымі грыбамі, укараненне севазваротаў з культурамі, якія не пашкоджваюцца нематодамі. Дапамагаюць выкарыстанне ўстойлівых сартоў і каранцінныя мерапрыемствы.
Нэру
Нэру — прозвішча.
Музей гісторыі каньяку
Музей гісторыі каньяку — заснаваны ў 2007 г. Будынак пабудаваны ў шаранцкім стылі. Адзіны ў Расіі.
Музей размешчаны на тэрыторыі Маскоўскага вінна-каньячнага завода «КіН». Усярэдзіне на двух паверхах знаходзіцца ўвесь доўгі шлях нараджэння каньяку ад вінаграднай лазы да спелага, вытрыманага ў дубовых бочках «лікёру багоў», як зваў каньяк пісьменнік Віктор Гюго. Па сканчэнні экскурсіі наведнікі могуць пазнаёміцца з мастацтвам дэгустацыі каньяку, навучыцца адрозніваць адценні густу і водару маладых і вытрыманых каньякоў, слушна падаваць і спалучаць каньяк з гастранамічнымі стравамі.
У музеі пададзена мноства экспанатаў, якія даюць поўнае ўяўленне пра працэс вытворчасці каньяку: каньячнае сховішча, адзіны ў Расіі сапраўдны французскі перагонны куб — аламбік. Апроч прылад у музеі ёсць рэдкія прадметы побыту і інтэр'ера: посуд і кнігі, буфет, падлогавы гадзіннік з арэхавага дрэва, стрэлкі якіх паказваюць час акругі Каньяк у Францыі.
Экспанаты датаваны канцом XIX ─ пачаткам XX стагоддзя.
Грэг Олмен
Грэг Олмен (Gregory LeNoir "Gregg" Allman, 8 снежня 1947 — 27 мая 2017) — амерыканскі спявак і музыкант. Найболей вядомы як лідар-вакаліст, арганіст і аўтар песен гурта The Allman Brothers Band, які заснаваў яго брат Дуэйн Олмен.
Музыкант таксама быў актыўны сольна і ў гэтай жа якасці быў даволі паспяховы. Яго самая паспяховая сольная песня —, якая ў 1987 годзе дасягнула 49 месца ў Billboard Hot 100. На думку крытыкаў, сольныя працы Грэга болей душэйшыя, чым з гуртом, і, як піша музычны сайт AllMusic, «меней засяроджаныя на высокаватнай віртуознасці».
Часопіс «Ролінг стоўн» уключыў Грэга Олмена ў свой спіс ”Ста найвялікшых спевакоў усіх часоў” (70-е месца).
Акадэмія ваеннага мастацтва
Акадэмія ваеннага мастацтва (Akademia Sztuki Wojennej) — польская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова ваеннага профілю з сядзібай у Варшаве.
Гісторыя
Акадэмія азмешчана ў Варшаве, у раёне Рэмбертаў, была створана 1 кастрычніка 2016 года. Традыцыя польскай школы падрыхтоўкі ваенных кадраў і будучага корпуса дзяржаўнай службы ўзыходзіць да часоў Рэчы Паспалітай - да 1775 года. Установа з'яўляецца прадаўжальнікам традыцый сваіх папярэдніц:
Матылал Нэру
Матылал Нэру (хіндзі मोतीलाल नेलरू;,  — , Лакхнаў) — індыйскі адвакат і палітычны дзеяч, адзін з лідараў індыйскага нацыянальнага руху ў 1920-х гадах. Прэзідэнт Індыйскага нацыянальнага кангрэса ў 1919—1920 і 1928—1929 гадах. З’яўляецца заснавальнікам палітычнай дынастыі Нэру — Гандзі і бацькам Джавахарлала Нэру, першага прэм’ер-міністра Індыі.
Нарда
Нарда (Nardò) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Апулія, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Лечэ.
Артыбаш
Артыбаш — сяло ў Турачакскім раёне Рэспублікі Алтай Расіі, уваходзіць у склад Артыбашскага сельскага паселішча. Размешчаны на паўночным ускрайку Цялецкага возера, ля вытоку ракі Біі. Рэзка кантынентальны клімат. Сярэднегадавая тэмпература паветра — +1,2 °C. Сярэдняя тэмпература студзеня — −14,4 °C. Сярэднегадавая колькасць ападкаў дасягае 850 мм. Аснова эканомікі пасёлка — турызм.
Нарда
Насельніцтва складае 30807 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 162 чал./км². Займае плошчу 190 км². Паштовы індэкс — 73048. Тэлефонны код — 0833.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы San Gregorio Armeno.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
Вулканічны кратар
Кра́тар вулка́на (κρατήρ — чаша) — чашападобнае ці лейкападобнае паглыбленне на вяршыні ці схіле вулканічнага конусу. Дыяметр кратара можа быць ад дзясяткаў метраў да некалькіх кіламетраў, а глыбіня ад некалькіх метраў да сотняў метраў. Кратары ўтвараюцца пры вулканічных вывяржэннях, у выніку падзення метэарытаў і пры буйных штучных выбухах. На дне кратара знаходзяцца адно ці некалькі жаролаў, праз якія на паверхню паступаюць лава і іншыя вулканічныя прадукты, якія ўздымаюцца з магматычнага ачага па вывадным канале. Часам дно кратара перакрыта лававым возерам ці невялікім новаўтвораным вулканічным конусам.
IC 3104
IC 3104 — галактыка тыпу IBm (змяшаная няправільная выцягнутая галактыка) ў сузор’і Хамелеон.
Іагач
Іагач — сяло ў Артыбашскім сельскім паселішчы Турачакскага раёна Рэспублікі Алтай. Размешчана на паўднёвым беразе, у паўночным ускрайку Цялецкага возера, каля месца ўпадзення ракі Іагач у раку Бію. З іншых бакоў населены пункт акружаны горнымі вяршынямі, самая высокая з якіх Кейтэк (1156 м). На супрацьлеглым беразе знаходзіцца сяло Артыбаш, паміж сёламі пабудаваны мост. Заснавана ў 1952 годзе, калі на левым беразе Цялецкага возера пачалося будаўніцтва дамоў для працоўных будучага лесапункта.
Карнельскі ўніверсітэт
Карнельскі ўніверсітэт (Cornell University, скарочана Карнел) — адзін з найбуйнейшых і самых вядомых універсітэтаў ЗША, уваходзіць у элітную Лігу плюшчу. Размяшчаецца ў г.Ітака, штат Нью-Ёрк (ЗША). Універсітэт быў заснаваны ў 1865 годзе Эзрай Карнел, бізнесмэнам і адным з стваральнікаў тэлеграфнай індустрыі, а таксама Эндру Уайтам, вядомым навукоўцам і палітыкам. Універсітэт з’яўляецца прыватным, але таксама спансуецца некалькімі штатамі. У ім навучаецца каля 20 тысяч студэнтаў. Сярод выпускнікоў універсітэта 41 лаўрэат Нобелеўскай прэміі, 28 лаўрэатаў стыпендыі Родса і 31 лаўрэат стыпендыі Маршала. Універсітэт выдаткоўвае штогод 649 млн. долараў на даследаванні. У 2007 годзе Карнельскі ўніверсітэт заняў 5-е месца ў амерыканскім рангу адукацыйных устаноў па зборы сродкаў.
Где калина цвела…
«Где калина цвела…» (Дзе каліна квітнела) — музычны альбом гурта «Сябры», выдадзены ў 2013 годзе. Прэзентацыя дыска адбылася ў рамках «Славянскага базару ў Віцебску» у 2013 годзе. Вышэйшы Дзяржаўны савет Саюзнай дзяржавы ўручыў стваральнікам альбома выканаўцу Анатолю Ярмоленка, кампазітару Алегу Елісеенкаву і паэту Івану Юркіну прэмію ў галіне літаратуры і мастацтва за 2015—2016 гады.
Грыбы нематадоідныя
Грыбы нематадоідныя, Нематафагныя грыбы — група драпежных грыбоў, якія палююць на нематод. Налічвае каля 160 відаў. Некаторыя развіваюцца ў целе нематод, некаторыя ловяць іх з дапамогай клейкага рэчыва, іншыя развілі ўменне паляваць на іх з дапамогай ласопадобных вырастаў гіфаў. Такія ласо могуць сціскацца, калі ў іх трапляе ахвяра.
Дэтмальд
Дэтмальд (Detmold) — горад у Германіі, размешчаны на паўночным усходзе зямлі Паўночны Рэйн-Вестфалія, за 100 км на паўднёвы захад ад Гановера і за 30 км на ўсход ад Білефельда. Да 1918 года быў сталіцай княства Ліпэ-Дэтмальд, у 1918—1947 гадах сталіца Свабоднай дзяржавы Ліпэ. Самы вялікі горад і раённы цэнтр адміністрацыйнай акругі Ліпэ.
Роберт Холі
Роберт Уільям Холі (анг. Robert William Holley; 28 студзеня 1922, Урбана, штат Ілінойс, ЗША - 11 лютага 1993, Лос-Гатас, штат Каліфорнія) — амерыканскі біяхімік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне (1968) (сумесна з Харам Карана і Маршалам Нірэнбергам) «за расшыфроўку генетычнага кода і яго ролі ў сінтэзе бялкоў».
Яйлю
Яйлю — сяло ў Турачакскім раёне Рэспублікі Алтай Расіі. Уваходзіць у склад Артыбашскага сельскага паселішча. Цэнтральная сядзіба Алтайскага дзяржаўнага прыроднага біясфернага запаведніка. Размешчана на правым беразе сярэдняй часткі Цялецкага возера. Сярэднегадавая колькасць ападкаў дасягае 840 мм. Метэастанцыя.
Браніслаў Кузьміч Малахаў
Браніслаў Кузьміч Малахаў (нар., Сідаравічы, Магілёўскі раён) — беларускі гісторык. Кандыдат гістарычных навук (2004).
Біяграфія
Нарадзіўся 25 студзеня 1941 года ў в. Сідаравічы Магілёўскага раёна Магілёўскай вобласці ў сям’і служачых.
У 1964 годзе скончыў гісторыка-геаграфічны факультэт Магілёўскага дзяржаўнага педагагічнага інстытута. З 1973 па 2002 гады працаваў у Магілёўска дзяржаўным універсітэце харчавання. У 1979 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю. З 1986 года дацэнт. З 2002 года працаваў у Магілёўскім філіяле Беларускім інстытуце правазнаўства.
Галіна навуковых інтарэсаў: гісторыя Беларусі, беларусазнаўства, пытанні дзяржаўнага суверэнітэту.
Свой лад (бюлетэнь)
«Свой лад» — інфармацыйна-аналітычны бюлетэнь Гродзенскага аддзялення ГА «Фонда імя Льва Сапегі». Для нутранога карыстання бюлетэнь распаўсюджваўся задарма.
Вілкаўшчына (сквер)
Ві́лкаўшчына (, Вилковщина) — сквер у Ленінскім раёне Мінска. Размешчаны ў жылым раёне Лошыца. Тэрыторыя абмежавана вуліцамі Іосіфа Гашкевіча, Уладзіслава Сыракомлі, Янкі Лучыны
Назва скверу прысвоена рашэннем Мінскага гарадскога савета дэпутатаў ад 13 верасня 2016 года, па назве знесенай у 2000-я гады вёскі Вілкаўшчына.
Веліжская воласць
Веліжская воласць - адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ВКЛ. Вядома з канца XIV ст., суседнічала з віцебскімі і смаленскімі землямі. Паводле дагавора 1503 г. вялізныя раёны вярхоўяў Дзвіны і Дняпра разам з Веліжам адышлі да Вялікага княства Маскоўскага. Веліжскія землі сталі актыўна засяляцца ўраджэнцамі цэнтральных маскоўскіх паветаў. У выніку вайны 1512 — 1522 гг. граніца на поўдні ад Веліжа перанесена на паўднёвы захад за кошт смаленскіх зямель далучаных да Масквы. Аднак на захадзе знаходзіліся віцебскія землі, якія належалі ВКЛ. Такім чынам, памежнае становішча Веліжскай воласці захавалася. Веліжская воласць набыла ролю аднаго з галоўных апорных пунктаў і стала месцам засяроджання маскоўскіх войск, якія дзейнічалі супраць ВКЛ. У 1580 г. далучана да ВКЛ. Паводле Ям-Запольскага перамір'я 1582 воласць засталася ў складзе ВКЛ. Але расійскі бок адмовіўся перадаць ВКЛ тэрыторыю Веліжскай воласці, заяўляючы, што яна здаўна з'яўляецца таропецкай. Узнікла т.зв. «веліжская спрэчка», запланаваныя памежныя з'езды па веліжскай праблеме не адбыліся. Паводле Дэулінскага перамір'я 1618 г. граніца перанесена далёка на усход ад Веліжа. У вайну Расіі з Рэччу Паспалітай 1654 — 1667 гг. у 1655 г. захоплена расійскімі войскамі. Паводле Андросаўскага перамір'я 1667 г. засталася ў складзе Расіі. Вернута ў 1678 г. Паводле «Вечнага міру» 1686 г. Веліжская воласць замацавана ў складзе ВКЛ, дзе заставалася да 1-га падзелу Рэчы Паспалітай (1772 г.).
Калідор Вазары
Калідор Вазары (Corridoio Vasariano) ва Фларэнцыі — крытая галерэя, якая злучае Палацца Век’ё з Палацца Піці. Калідор зачынены для публічнага агляду.
Калідор Вазары быў пабудаваны на працягу пяці месяцаў 1565 г. па жаданні вялікага герцага Тасканы Козіма I. Архітэктарам збудавання выступіў Джорджа Вазары.
Участак Калідора Вазары над мостам Понтэ Век’ё ўладкаваны шэрагам вялікіх панарамных вокнаў. З іх адкрываецца цудоўны краявід ракі Арна да моста Понтэ Санта-Трыніта. Памер вокнаў быў павялічаны ў 1939 г. па загаду Беніта Мусаліні.
Уладзімір Леанідавіч Казлоў
Уладзімір Леанідавіч Казлоў (нар., Мінск) — беларускі спецыяліст у галіне аптычных і оптыка-электронных прыбораў і комплексаў. Доктар тэхнічных навук (2014), дацэнт (2007), прафесар (2018).
Біяграфія
Скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт (факультэт радыёфізікі і электронікі, спецыяльнасць «Радыёфізіка і электроніка», 1978). Працуе ў Беларускім дзяржаўным універсітэце (з 1981, факультэт радыёфізікі і камп’ютарных тэхналогій, кафедра квантавай радыёфізікі і оптаэлектронікі, прафесар).
Навуковыя інтарэсы: лазерныя і оптыка-электронныя вымяральныя і дыягнастычныя сістэмы.
NCT (гурт)
NCT (엔시티; абрэвіятура ад Neo Culture Technology, літ. пераклад: Тэхналогія новай культуры) — паўднёвакарэйскі бой-бэнд, створаны SM Entertainment у 2016 годзе. Станам на красавік 2021 года гурт складаецца з 23-х удзельнікаў і падзелены на чатыры розныя суб'юніты. Гурт уяўляе сабою праект з неабмежаванай колькасцю ўдзельнікаў, таму немагчыма канчаткова сказаць, колькі яшчэ чалавек будзе дададзена ў будучыні.
Назва і канцэпт
У студзені 2016 года заснавальнік SM Entertainment, Лі Су Ман, выступіў з прэзентацыяй пад назвай «SMTOWN: Neo Culture Technology 2016» на SM Coex Artium. Лэйбл планаваў стварыць новы гурт, які б «адпавядаў» іх асаблівай стратэгіі культурнага зместу: меў «неабмежаваную» колькасць удзельнікаў, якія б дэбютавалі ў асобных саб-юнітах гурта. Акрамя таго, саб-юніты маглі б «супрацоўнічаць» адзін з адным. Пазней была абвешчана назва гурта, NCT, што з’яўляецца абрэвіятурай назвы прэзентацыі. NCT стаў першым айдал-гуртам SM Entertainment пасля дэбюту Red Velvet у 2014 годзе і першым мужчынскім гуртам пасля дэбюту Exo ў 2012 годзе.
2013—2016: фармаванне і пераддэбютная дзейнасць
Перад тым, як далучыцца да SM Entertainment, некаторыя ўдзельнікі ўжо з’яўляліся ў індустрыі забаў. Джэно з’яўляўся ў розных рэкламных роліках у дзяцінстве. Джысон у дзяцінстве быў акцёрам і здымаўся ў такіх фільмах, як «Хлопцы, будзьце цікаўнымі» (2012) і «Ідзі, спыніся, забей» (2013). Чэнлэ быў спеваком на кітайскай сцэне з 2009 па 2015 гады; ён выпусціў тры альбомы і выступіў з сольным канцэртам у Кітаі. У 2011 годзе Юта ўзяў удзел у ў спеўным конкурсе Juice Winter Collection у Японіі, тымчасова Тэн удзельнічаў у тайскім тэлешоу Teen Superstar пад псеўданімам TNT. Сяаджун быў удзельнікам спеўнай праграмы Zhejiang TV X-Fire у лістападзе 2015 года.
Джоні, Юта, Тэн, Марк і Рэнджун далучыліся да кампаніі праз SM Global Auditions, а астатнія ўдзельнікі былі знойдзены праз вулічны кастынг, асабістыя рэкамендацыі і грамадскія забаўляльныя шоу. Да свайго дэбюту ў якасці членаў NCT 19 з 23 цяперашніх удзельнікаў NCT былі прадстаўлены ў складзе SM Rookies, групы трэйні пад кіраўніцтвам SM Entertainment, створанай у снежні 2013 года. Першымі прадстаўленымі ўдзельнікамі NCT сталі Тэён і Джэно. Шаснаццаць іншых удзельнікаў былі прадстаўлены праз SM Rookies да пачатку студзеня 2016 года.
Тэён выпусціў кароткі рэп-трэк «Open the Door» у ліпені 2014 года і стаў сувыканаўцам другога сінгла Red Velvet «Be Natural» у кастрычніку таго ж года. Разам з Джоні, Ютам, Тэнам, Джэхёнам, Маркам, Джэно, Донхёкам, Джэмінам і Джысонам ён з’явіўся на шоу Mnet Exo 90:2014 (у якім удзельнічалі калегі па лэйбле Exo), дзе яны выконвалі танцы пад K-pop песні 90-х. Са студзеня па чэрвень 2015 года Доён і Джэхён былі галоўнымі МС на музычным шоу Show Champion; з ліпеня па снежань таго ж года Юта была прадстаўніком на Abnormal Summit, тэлепраграме, у якой некарэйскія мужчыны абмяркоўваюць карэйскую культуру. Марк, Джэно, Донхёк, Джэмін і Джысон былі мышагоншчыкамі на шоу Disney Channel Korea The Mickey Mouse Club.
Удзельнікі
Узята з профіля гурта на афіцыйным сайце SM Entertainment.
IC 3105
IC 3105 — галактыка тыпу Im ў сузор’і Дзева.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Орындж-Уолк
Орындж-Уолк (Orange Walk) — горад у Белізе, адміністрацыйны цэнтр аднайменнай акругі. Цэнтр горада знаходзіцца на вышыні 33 м над узроўнем мора. У часы мая горад быў вядомы пад назвай Халпатын. У 1530 годзе на гэтую тэрыторыю высадзіліся еўрапейскія каланізатары, пасля чаго пачалася вайна паміж імі і мая. У 1848 годзе ў горад прыбылі бежанцы мая і метысы з Мексікі, ратуючыся ад вайны ў Юкатане. Метысы прынеслі з сабой цукровы трыснёг, які затым стаў асновай эканомікі Беліза.
Венцлава
Венцлава — прозвішча.
Партаўеха
Партаўеха (Puertoviejo, Portoviejo) — горад у Эквадоры, і сталіца правінцыі Манабі. Знаходзіцца за 30 км ад Ціхаакіянскага ўзбярэжжа. Насельніцтва чал. (2007). Партаўеха — галоўны палітычны і эканамічны цэнтр рэгіёна. У даліне вырошчваюць памідоры, цыбулю, перац, банан, манга.
Неўяна
Неўяна (Neviano) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Апулія, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Лечэ.
Насельніцтва складае 5925 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 370 чал./км². Займае плошчу 16 км². Паштовы індэкс — 73040. Тэлефонны код — 0836.
Заступнікам населенага пункта лічыцца Архангел Міхаіл.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
Чэрнігіўскі раён
Чэрнігіўскі раён (Чернігівський район) — адміністрацыйная адзінка ў складзе Запарожскай вобласці Украіны. Адміністрацыйны цэнтр — Чэрнігіўка (Чернігівка).
Мацярдушка звычайная
Мацярдушка звычайная (Origanum vulgare) — шматгадовая травяністая расліна сямейства губакветных.
Чэрнігіўскі раён
Утвораны ў 1923 годзе. Насельніцтва раёна на года складае 17437 чалавек, плошча — 1200 км².
Мацярдушка звычайная
Назва
Мацярдушка звычайная, мацердушка, мацержанка, мацердушка , душанка, мята глухая, мята палявая , лябёдка, мацеранка , зянощка, мята глухая, мята лясная, пчалалюб  , бабіна душыца, мацярынка, бабіна душыца (раней вельмі шырока ўжывалася пры жаночых захворваннях), душанка. Блізкая сваячка маярану, таму яшчэ называлася «дзікі маяран».
Батанічнае апісанне
Вышыня да 50 см з маленькімі авальным лісцем і ружовымі кветкамі. Расце па ўсёй Беларусі, пераважна на ўскрайках лясоў, на пагорках з сухой, вапнавай асновай. Можна ўжываць у тых самых стравах. Трава змяшчае эфірны алей, дубільныя рэчывы і вітамін C.
Чэрнігіўскі раён
Населеныя пункты
На тэрыторыі раёна размешчаны 1 пасёлак гарадскога тыпу, 4 пасёлкі сельскага тыпу і 36 сёлаў.
Мацярдушка звычайная
Значэнне і выкарыстанне
У сучаснай беларускай кулінарыі амаль не выкарыстоўваецца. Лісце мацярдушкі можна дадаваць у супы (напрыклад, гарохавы), да баранавай пячонкі, вэнджаных кілбас, да страў з яек, салаты з садавіны (асабліва фасолі). Вельмі папулярная прыправа ў Італіі, адзін з сімвалаў італьянскай кухні (лісце дадаюць у соўсы, салаты з таматаў, баклажанаў, цукіні і іншыя, прыпраўляюць стравы з марской рыбы і мяса, апроч бараніны; абавязковы кампанент сапраўднай піцы), а таксама ў Францыі, Грэцыі, вядомая з антычнасці. Грэчаская назва oregano (таксама гандлёвая назва на міжнародным рынку) азначае «радасць гор».
Даўней шырока ўжываўся ў народным побыце Беларусі, Украіны і іншых славянскіх краін: некалькі сцяблоў мацярдушкі клалі ў бочку пры засолцы агуркоў, адвар травы дадавалі ў квас, сухой травой абкурвалі глечыкі з-пад малака, у хатнім піваварстве ўжывалі заміж хмелю, пучкі развешвалі па сценах шляхецкіх абораў дзеля дэзінфекцыі. Перад заваркай кветкі разам са сцяблом разміналі.
Адвар мацярдушкі — папулярны сродак як народнай, так і афіцыйнай медыцыны (ад захворванняў нервовай сістэмы, органаў стрававання); яго пілі і ў якасці гарбаты. Эфірны («хмелевы») алей з мацярдушкі ужываецца для араматызацыі мыла, губной памады, зубной пасты. Збіраюць у перыяд цвіцення разам з кветкамі; спецыфічныя смак і водар найлепш развіваюцца пры інтэнсіўным сонечным асвятленні, таму яны больш выражаныя ў імпартнага прадукту, чым у мацярдушкі, вырашчанай у нашых шыротах.
Медыцынскі цэнтр паслядыпломнай адукацыі
Медыцынскі цэнтр паслядыпломнай адукацыі (Centrum Medyczne Kształcenia Podyplomowego) — польская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова паслядыпломнай адукацыі медыцынскага профілю з сядзібай у Варшаве.
Агульная характарыстыка
Установа ажыццяўляе спецыялізаванае навучанне лекараў, стаматолагаў, лабараторных дыягностаў, фармацэўтаў, фізіятэрапеўтаў і іншых спецыялістаў для сфер, якія маюць прымяненне ў сферы аховы здароўя. Установа забяспечвае магчымасць бесперапыннай адукацыі медыцынскіх работнікаў і навучанне іх у аспірантуры. Установа з'яўляецца кіруючым органам для двух бальніц: клінічнай бальніцы імя Вітальда Арлоўскага ў Варшаве і клінічнай бальніцы імя Адама Груцы ў Отвацку.
Валашскае княства
Валашскае княства, Уграўлахія, Мунцянская зямля, Румынская зямля, зямля Басараба, у турэцкіх дакументах — Іфлака, Кара Іфлака, з XV ст. распаўсюдзілася назва Валахія — феадальная дзяржава ў Дунайскім рэгіёне. Разам з Малдаўскім княствам насіла агульную назву Дунайскае княства. Сталіца — першапачаткова Курця-дэ-Арджэш, з 1383 г. Бухарэст.
Утварылася ў пачатку XIV ст. ў выніку аб’яднання некалькіх валашскіх княстваў. Тэрыторыя Валашскага княства была заціснута паміж Дунаем (з поўдня і захаду) і перадгор’ямі Паўднёвых Карпат (з поўначы) і паступова павялічвалася на усход (у раён вусцяў Дуная) і паўднёвы усход (у раён паміж Усходнімі Карпатамі і прытокам Дуная р. Сірэт). З 1344 г. было ў васальнай залежнасці ад венгерскага караля.
Пасля Крэўскай уніі Польскага каралеўства і ВКЛ 1385 г. абазначылася збліжэнне абедзвюх дзяржаў з Валахіяй у сувязі з антывенгерскай накіраванасцю іх палітыкі. У 1380 г. заключаны польска-валашскі дагавор супраць Венгрыі. У 1403 г. валашскі ваявода Мірча Стары зацвердзіў пагадненне са «сваім сябрам Ягайлам». Такое ж пагадненне заключана ў 1411 г. Са з’яўленнем асманскай небяспекі Валахія выявіла зацікаўленасць у збліжэнні з Венгрыяй для сумесных дзеянняў супраць туркаў. Валашскае княства няўдала ўключылася ва ўнутраную барацьбу ў Асманскай імперыі і, каб пазбегнуць нашэсця, у 1413 г. вымушана было пайсці на выплату асманам даніны. Спробы пазбавіцца асманскай залежнасці шляхам прыняцця венгерскага ці польскага сюзерэнітэту заканчваліся няўдачамі. Неаднаразова Валашскае княства вымушана было плаціць даніну 2, а то і 3 бакам.
Трапіўшы ў залежнасць ад турэцкага султана, Валахія захавала свой дзяржаўны лад і мясцовае кіраванне. Аўтаномнай заставалася і царква, падначаленая Канстанцінопальскай патрыярхіі. Порта мела права зацвярджаць на валашскі сталец гаспадароў, якіх прапаноўвала мясцовае баярства. З канца XVI ст. апошняе стала неабавязковым. Валашскія гаспадары былі абавязаны пасылаць у Стамбул у якасці заложнікаў сыноў або бліжэйшых сваякоў. Знешняя палітыка Валашскага княства была поўнасцю падпарадкавана Порце. Якія-небудзь захады ў знешняй палітыцы былі магчымы толькі тады, калі яны не супярэчылі інтарэсам султана. Больш-менш самастойнымі былі сувязі Валахіі з Малдовай, Сяміграддзем (Трансільваніяй) і Крымскім ханствам. Адносіны з Польшчай і ВКЛ знаходзіліся пад поўным кантролем з боку Асманскай імперыі і зводзіліся да ўрэгулявання памежных спрэчак. З апошніх найбольш значнай для Валахіі была кілійская праблема. Як адна з асноўных яна разглядалася на з’ездзе ў Луцку ў 1429 г. Венгерскі і літоўскія бакі нават прапанавалі перадаць Кілію тэўтонскім рыцарам для іх барацьбы з асманамі. Пытанне аб Кіліі было аддадзена на арбітраж Вітаўта. У 1429 г. у Троках сабраліся валашскія і малдаўскія прадстаўнікі, але апошнія адмовіліся падпарадкоўвацца Вітаўту. Перагаворы скончыліся безвынікова. Кілія належала пачаргова Валахіі, Малдове, Венгрыі, але ў 1484 г. была канчаткова захоплена асманамі.
У канцы XVI ст. Валашскае княства стала цэнтрам антыасманскай барацьбы. Але, перацягнуўшы на свой бок Сяміграддзе і Малдову, валашскі гаспадар выклікаў процідзеянне Рэчы Паспалітай. Польска-татарскі рэйд гетмана Я. Замойскага парушыў планы валашскага гаспадара. Малдова і Валахія былі захоплены і сталі на кароткі час васаламі Рэчы Паспалітай. Такім чынам, рукамі Рэчы Паспалітай Турцыя знішчыла свайго галоўнага ворага. Пасля гэтага асманскі ўплыў на Валашскае княства быў хутка адноўлены (1601 г.). У 1634 г. Асманская імперыя і Рэч Паспалітая заключылі пагадненне, паводле якога апошняя абавязвалася не рабіць нічога, каб адарваць Валахію ад асманскіх уладанняў.
Панарама Месдаха
Панарама Месдаха (Panorama Mesdag) — карціна вышынёй 14 м і даўжынёй 120 м, якая адлюстроўвае рыбацкі пасёлак Схевенінген у XIX стагоддзі, працы мастака Хендрыка Вілема Месдаха. Размешчана ў спецыяльна пабудаваным музейным будынку ў Гаазе, Нідэрланды.
Хендрык Месдах, з'яўляючыся вядомым марыністам Гаагскай школы, пачаў працу над палатном у 1880 годзе пры ўдзеле сваёй жонкі і мноства сваіх вучняў. Цыліндрычная форма панарамы стварае ілюзію прысутнасці гледача ў намаляванай мясцовасці на высокіх пясчаных дзюнах перад вёскай.
Візеу
Візе́у (Viseu ) — горад у Партугаліі, цэнтр аднайменнай акругі і муніцыпалітэта. Цэнтр гістарычнай правінцыі Бейра-Алта. Горад разам з наваколлямі складае агламерацыю Вялікае Візеу. Колькасць насельніцтва горад складае 47,2 тыс. чал, муніцыпалітэта — 98,2 тыс. чал. Горад і муніцыпалітэт уваходзяць у эканоміка-статыстычны рэгіён Цэнтральны рэгіён і субрэгіён Дан-Лафойнш. Паводле старога адміністрацыйнага падзелу ўваходзіў у правінцыю Бейра-Алта.
Пунта-Горда
Пунта-Горда (Punta Gorda) — горад у паўднёвай частцы Беліза. Адміністрацыйны цэнтр акругі Таледа. Найбольш значны горад поўдня краіны, размешчаны на беразе бухты Аматыке Карыбскага мора. Рыбалавецкі порт. Ёсць невялікі аэрапорт — прымае мясцовыя рэйсы. Насельніцтва па дадзеных перапісу 2010 года — 5205 чалавек.
Антопаль (Драгічынскі раён)
Анто́паль (, Антополь) — гарадскі пасёлак у Драгічынскім раёне Брэсцкай вобласці Беларусі, цэнтр Антопальскага сельсавет. Размешчаны на захадзе раёна, за 28 км на захад ад Драгічына, 2 км ад чыгуначнай станцыі Антопаль на лініі Брэст—Лунінец, на аўтадарозе Кобрын—Драгічын. Насельніцтва 1 394 чал. (2017).
Гісторыя
Першыя пісьмовыя згадкі пра Антопаль датуюцца XVI стагоддзем, калі паселішча ўваходзіла ў склад Берасцейскага павета Берасцейскага ваяводства. У 1731 Антопаль атрымаў статус горада і прывілей на 3 рэгулярныя кірмашы. У сярэдзіне XVIII ст. тут існаваў манастыр базыльян, сінагога. У 1773 у месце дзейнічала сярэдняя публічная школа (калегіум) з ухілам на вывучэнне рыторыкі.
У выніку Трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795) Антопаль апынуўся ў складзе Расійскай імперыі. Статус паселішча панізілі да мястэчка, якое ўвайшло ў Кобрынскі павет Слонімскай, з 1797 Літоўскай, з 1801 Гродзенскай губерні. На сярэдзіну XIX ст. у мястэчку дзейнічалі каталіцкая капліца, касцёл (збудаваны ў 1838) і царква.
У канцы XIX ст. у Антопалі было 2 праваслаўныя царквы, сінагога, 5 яўрэйскіх малітоўных дамоў, школа, 42 крамы, 9 заезных двароў, 6 маслабоень. Паводле вынікаў перапісу (1897) у мястэчку было 1262 будынкі, працавала народнае вучылішча.
Згодна з Рыжскім мірным дагаворам (1921) Антопаль апынуўся ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, у Кобрынскім павеце Палескага ваяводства. Станам на 1921 у мястэчку было 306 двароў. У 1931 Антопаль зноў атрымаў статус горада, у гэты час тут дзейнічалі касцёл, праваслаўная царква, пошта, чыгуначная станцыя на лініі Брэст — Мікашэвічы.
У 1939 Антопаль увайшоў у БССР, дзе 15 студзеня 1940 атрымаў афіцыйны статус пасёлка гарадскога тыпу і стаў цэнтрам раёна. У Другую сусветную вайну з 25 чэрвеня 1941 да 15 ліпеня 1944 мястэчка знаходзілася пад нямецкай акупацыяй. З 1959 года у Драгічынскім раёне.
З 2008 года аграгарадок. У верасні 2013 года Антопальскі пасялковы савет узбуйнены за кошт зямель скасаванага Дзеткавіцкага і часткі зямель таксама скасаванага Галоўчыцкага сельсаветаў і адначасова ператвораны ў сельсавет. Цэнтр навастворанага сельсавета.
Адукацыя
У Антопалі працуюць сярэдняя і музычная школы, школа-інтэрнат.