cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Букакветныя
Батанічная характарыстыка парадку
Сямействы парадку Букакветныя (у адпаведнасці з сучаснай сістэмай класіфікацыі APG II) пераважна ветраапыляльныя кусты ці дрэвы з жалезістымі ці зорчатымі валаскамі. Часта аднаполыя, але звычайна аднадомна размеркаваныя кветкі маюць просты, як правіла, вельмі рэдукаваны калякветнік, і, як правіла, ніжнюю завязь з вельмі невялікай колькасцю семязавязяў у пладалісціку. Пылковая трубка пранікае ў (няспелую) семязавязь праз халазу, плод — звычайна аднанасенны арэх, насенне без эндасперма.
ABB
Сыход з рынку Расіі
21 ліпеня 2022 года кампанія заявіла, што сыходзіць з Расіі ў выніку вайны ва Украіне і звязаных з ёй міжнародных санкцый супраць Расіі і Беларусі. На Расію прыпадае толькі адзін ці два працэнты ад агульнага гадавога аб'ёму продажаў ABB, і рашэнне аб выхадзе будзе мець меркаваныя фінансавыя наступствы ў другім квартале ў памеры каля 57 млн. долараў ЗША, падлічыла група. Раней кампанія спыніла прымаць новыя заказы ў Расіі, але да цяперашняга моманту працягвала выконваць невялікую колькасць існуючых дагаворных абяцанняў з мясцовымі кліентамі, якія не супярэчаць прынятым супраць РФ санкцыям.
Букакветныя
Класіфікацыя
Прычынай змяненняў сталі даследаванні, падчас якіх стала зразумела, што Myricales, вызначаныя такім чынам, з'яўляюцца парафілетычнымі ў адносінах да дзвюх іншых груп.
Пясчанікі
Назву Пясча́нікі маюць:
Чорнае (Пастаўскі раён)
Чо́рнае (, Чёрное) — вёска ў Пастаўскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Варапаеўскага сельсавета.
Каля вёскі азёры Чорнае і Карасёўкі.
Гісторыя
У 1921—1939 гадах вёска ў складзе гміны Казлоўшчына Пастаўскага павета Віленскага ваяводства Польскай Рэспублікі.
З 1939 года ў БССР.
Таро Кагава
(賀川 太郎; нар. — ) — японскі футбаліст. У 1951—1954 гадах выступаў за нацыянальную зборную Японіі.
Кузьма Максімавіч Качанаў
Кузьма́ Максі́мавіч Кача́наў ( — ) — савецкі ваеначальнік, у пачатковы перыяд Вялікай Айчыннай вайны камандуючы 34-й арміяй, генерал-маёр.
Біяграфія
Кузьма Максімавіч Качанаў нарадзіўся 1 лістапада 1901 года ў вёсцы Целякі Віленскай губерні. Рускі.
У Чырвонай Арміі з 1918 года. У 1919 годзе скончыў 2-я Стара-Пецяргофскія камандныя курсы. Удзельнік Грамадзянскай вайны. Ваяваў на Усходнім і Паўднёвым франтах на пасадзе начальніка каманды пешых разведчыкаў, камандзіра роты, батальёна. У 1923 годзе скончыў Вышэйшую тактыка-стралковую школу камсастава РСЧА, а ў 1932 годзе — Ваенную акадэмію імя М. В. Фрунзе. Прайшоў шлях ад камандзіра батальёну да намесніка начальніка штаба Ленінградскай ваеннай акругі. У 1937—1941 у камандзіроўцы ў Кітаі і Іспаніі. На пасадзе дарадцы, а затым галоўнага дарадцы пры штабах НВАК арміі і Іспанскай рэспублікі удзельнічаў у распрацоўцы шэрагу аперацый. Па вяртанні на Радзіму знаходзіўся ў распараджэнні ГРУ.
У пачатку Вялікай Айчыннай вайны Кузьма Максімавіч камандаваў 24-м стралковым корпусам 27-й арміі Паўночна-Заходняга фронту. Умела кіраваў корпусам у абарончых баях у раёне Даўгаўпілс і Пскова. 3 жніўня 1941 года прызначаны камандуючым 34-й арміяй, якая неўзабаве прыняла ўдзел у контрудары войскаў Паўночна-Заходняга фронту пад Старай Русай. У верасні пад ударамі пераўзыходзячых сіл вермахта армія адышла на раку Ловаць, а затым далей у раён Дзям'янска. Пасля гэтага генерал-маёр К. М. Качанаў быў абвінавачаны ў баязлівасці і самавольным адводзе войскаў.
Для расследавання абставінаў паражэння 9 верасня 1941 года на Паўночна-Заходні фронт прыбыла камісія ўпаўнаважаных Стаўкі Вярхоўнага Галоўнакамандавання ў складзе Н. А. Булганіна, Л. З. Мехліса і К. А. Мерацкова. Фактычна працай камісіі кіраваў Мехліс. Генерал-маёр К. М. Качанаў быў абвінавачаны ў самавольным адводзе войскаў арміі без загаду камандуючага фронтам, у страты кіравання войскамі, у злачыннай бяздзейнасці. Арыштаваны 12 верасня 1941 года. Ва ўспамінах К. А. Мерацкова ён апісаны так: "Горш было з К. М. Качанавым. Л. З. Мехліс зрабіў даклад у Стаўку аб яго паводзінах, і на гэтым кар'ера камандарма скончылася. На мой погляд, яго лёс мог бы апынуцца лепшым і ён яшчэ праявіў бы сябе годным чынам. У пачатку вайны шматлікім ваеначальнікам не ўдавалася адразу наладзіць справу. Гэта не перашкодзіла ім выдатна дзейнічаць у далейшым."
27 верасня 1941 года Ваенным трыбуналам Паўночна-Заходняга фронту прыгавораны да вышэйшай меры пакарання па артыкулах 193-2, п. «г», 193-20, п. «б» і 193-22 КК РСФСР. Дата расстрэлу — 29 верасня 1941 года. Месца пакарання смерцю і пахавання невядома.
30 студзеня 1958 года абвінавачванне з Кузьмы Максімавіча Качанава было знята.
NGC 128
NGC 128 (іншыя абазначэнні — UGC 292, MCG 0-2-51, ZWG 383.29, PGC 1791) — лінзападобная галактыка (S0) у сузор’і Рыбы.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Брэсцкі дзяржаўны тэхнічны ўніверсітэт
Брэсцкі дзяржаўны тэхнічны ўніверсітэт (БрДТУ) — вышэйшая навучальная ўстанова Брэста. Комплекс будынкаў БрДТУ (1965—1980) размешчаны па адрасе вул. Маскоўская, 267 і ўваходзіць у ансамбль мікрараёна Усход.
Гісторыя
Створаны 1 красавіка 1966 года. Ва ўніверсітэце падрыхтоўваюць працаўнікоў патэхнічных спецыяльнасцях: будаўнікі, архітэктары, інжынеры па інфармацыйных тэхналогіях, эканамiсты і інш.
2020—2021 гады
28 кастрычніка 2020 года 9 студэнтаў будаўнічага факультэта і факультэта электронна-інфармацыйных сістэм былі адлічаны за т.зв. «парушэнне грамадскага парадку». Дакладная запіска пра адлічэнне студэнтаў была падпісана прарэктарам універсітэта Наталляй Ялавой. Адна скарга на незаконнае адлічэнне дайшла да суда.
29 кастрычніка звольнілася юрысконсульт БрДТУ Вольга Аўдзяйчук, бо не хацела падпісваць загад аб адлічэнні студэнтаў, да якога ў жанчыны ўзніклі справядлівыя пытанні. Начальніца юрыдычнага аддзела Таццяна Крывушчанка таксама сышла з пасады ў знак пратэсту супраць нелегітымнага загаду, як і некаторыя іншыя выкладчыкі ўніверсітэта.
Дзеянні кіраўніцтва ўніверсітэта былі асуджаныя на міжнародным узроўні. 21 чэрвеня 2021 года рэктар Аляксандр Бахановіч, прызначаны на пасаду Аляксандрам Лукашэнкам, быў унесены ў спіс беларускіх чыноўнікаў, якім забаронены ўезд на тэрыторыю ЕС. Паводле рашэння ЕС, Бахановіч «нясе адказнасць за рашэнне адміністрацыі ўніверсітэта адлічыць студэнтаў за ўдзел у мірных акцыях пратэсту», пастановы аб чым былі прыняты пасля закліку Лукашэнкі 27 кастрычніка 2020 года адлічаць студэнтаў універсітэтаў, якія ўдзельнічаюць у акцыях пратэсту і страйках, — рэпрэсіі супраць грамадзянскай супольнасці і падтрымку рэжыму Лукашэнкі.
Кафедры
Навучанне на факультэце забяспечваюць наступныя кафедры:
Хваенск
Назву Хвае́нск маюць:
Граб
Граб (Carpinus) — род кветкавых раслін сямейства бярозавых. Налічваецца каля 50 відаў.
Батанічнае апісанне
Аднадомныя лістападныя дрэвы (вышыня да 30 м), рэдка кусты з густой яйцападобнай кронай і вертыкальна-рабрыстым ствалом. Кара гладкая, светлая, серабрыста-шэрая, потым цёмная, трэшчынаватая. Лісце двухрадна размешчанае, чаргаванае, простае, шчыльнае, цёмна-зялёнае. Кветкі дробныя, аднаполыя, аднадомныя, у павіслых зеленавата-чырвоных каташках. Цвітуць адначасова з распусканнем лісця. Плод — аднанасенны рабрысты арэшак. Ценевынослівыя, засухаўстойлівыя расліны. Устойлівыя да гарадскіх умоў, шкоднікаў і хвароб. Жывуць да 100—300 (часам да 400) гадоў. Добра пераносяць падстрыганне. Размнажаюцца насеннем і вегетатыўна (парасткамі).
Арэал і экалогія
Утвараюць грабавыя лясы. Пашыраны ва Усходняй Азіі, Еўропе (асабліва Цэнтральнай і Заходняй) і Паўночнай Амерыцы (1 від), пераважна ў горных і перадгорных раёнах. На Каўказе сустракаюцца лясы, створаныя, у Крыме — , у Карэі, Японіі і Кітаі — , у Паўночнай Амерыцы — , у Еўропе, у т. л. ў Прыбалтыцы, на Беларусі і Украіне, —. Розныя віды граба ўтвараюць мяшаныя насаджэнні з дубам і букам.
Значэнне і выкарыстанне
Дэкаратыўныя, дубільныя, кармавыя, тэхнічныя і фарбавальныя расліны. Драўніна цяжкая, цвёрдая, выкарыстоўваецца ў машынабудаванні, сталярнай, такарнай справе, ідзе на выраб музычных інструментаў, мэблі, паркету. Выкарыстоўваюць для азелянення населеных месцаў. Ёсць дэкаратыўныя садовыя формы: пірамідальная, ніцая, калонападобная, лопасцялістая, пурпуровая і інш.
Бінарны код
Біна́рны код — з'яўляецца агульным абазначэннем для кода, з дапамогай якога паведамленні могуць перадавацца паслядоўнасцямі (секвенцыімі) з дапамогай двух сімвалаў (напр.: 1/0).
Вельмі вялікае значэнне бінарныя коды маюць у лічбавай апрацоўцы інфармацыі.
З камбінаторыкі вядома, што ў агульным выпадку лік камбінацый (кодаў) n-разраднага двайковага кода, які роўны ліку размяшчэнняў з паўтарэння:
дзе  — лік кодаў, \ n — лік разрадаў двайковага кода.
Прыклад «дагістарычнага» выкарыстання кодаў
Інкі мелі сваю падліковую сістэму кіпу, якая фізічна ўяўляла сабой вяровачныя спляцення і вузельчыкі. Генры Эртан выявіў, што ў вузельчыках закладзены нейкі код, больш падобны на двайкавую сістэму злічэння.
4 кастрычніка
4 кастрычніка — дзвесце семдзесят сёмы (дзвесце семдзесят восьмы ў высакосны год) дзень года па Грыгарыянскім календары.
Ясюкі
Ясюкі́ (, Ясюки) — вёска ў Пастаўскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Варапаеўскага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1939 гадах вёска ў складзе гміны Паставы Дзісенскага павета Віленскага ваяводства Польскай Рэспублікі.
З 1939 года ў БССР.
Дзедаўка
Назву Дзе́даўка маюць:
Швейцарская біржа
Швейцарская біржа (Swiss Exchange, SWX) — адна з найбуйнейшых еўрапейскіх гандлёвых пляцовак, ажыццяўляе гандаль акцыямі, дэрыватывамі. Утворана ў 1995 годзе ў выніку зліцця фондавых біржаў Жэневы, Базеля і Цюрыха. З 1996 года ўвесь гандаль вядзецца ў электронным рэжыме.
Індэксы
Асноўны індэкс — SMI (Swiss Market Index) — адлюстроўвае стан 20 найбуйнейшых кампаній на біржы, на якіх даводзіцца больш 85 % капіталізацыі ўсяго лістынгу.
Генрыкавы артыкулы
Генрыкавы артыкулы (лац. Articuli Henriciani) - акты пра абмежаванне вярхоўнай улады ў Рэчы Паспалітай соймам, прынятыя ў 1574 пры абранні каралём і вялікім князем Генрыка Валезы. Складаліся з 18 пунктаў, паводле якіх кароль не меў права прызначаць сабе пераемніка, мець зносіны з замежнымі дзяржавамі, прызначаць паспалітае рушанне. Кароль пазбаўляўся заканадаўчага і судовага права, абмяжоўвалася яго права ўстанаўліваць падаткі. Пацвярджалася права ўласнасці феадалаў. Кароль абавязваўся падтрымліваць рэгілійны мір у краіне, сам ён і ў мірны час павінен быў знаходзіцца пад апекай 16 сенатараў, а калі ён не выконваў узятых на сябе абавязкаў, то ўсе жыхары Рэчы Паспалітай рабіліся вольнымі ад падпарадкавання і вернасці каралю.
Парыжскі дагавор (1229)
Па ўмовах дагавора Раймунд VII зноў прызнаваў сябе васалам караля Людовіка IX, губляў палову тэрыторый, перш за ўсё ўсе землі віконтаў Транкавеляў; Бакер і Каркасон станавіліся французскімі сенешальствамі. Яму таксама больш не належалі маркізат Праванс, гэта значыць зямлі цяперашніх дэпартаментаў Францыі Гар, Эро, Дром, Ваклюз і Од. За ім заставаліся Ажэн, Руэрг, частка Альбі і частка Керсі. Акрамя гэтага, ён абавязваўся выдаць сваю адзіную дачку (якой тады было дзевяць гадоў) за брата караля Альфонса дэ Пуацье, які і павінен быў успадкаваць усе яго землі; у выпадку, калі шлюб будзе бяздзетным, усе ўладанні адыходзілі французскай кароне. Гэта азначала канец самастойнага графства Тулуза. Раймунд таксама абавязваўся пераследваць на сваіх землях ератыкоў, выплаціць буйныя сумы шэрагу абацтваў, знесці ўмацаванні ў многіх гарадах і фінансаваць Тулузскі ўніверсітэт (заснаваны для ўзмацнення барацьбы з ерассю). На яго землях уводзілася інквізіцыя.
Паколькі Раймунд першапачаткова быў адлучаны ад царквы ў 1225 годзе, то падпісанню дагавора папярэднічала зневажальная сцэна пакаяння перад царквой, якую ён здзейсніў у Саборы Парыжскай Божай Маці, пасля чаго яго вярнулі ва ўлонне царквы.
Dryocampa rubicunda
Dryocampa rubicunda — дробная паўночнаамерыканская моль. Від сямейства. Упершыню яго апісаў Іаган Хрысціян Фабрыцый у 1793 годзе. Від вядомы сваім шарсцістым целам і ружова-жоўтай афарбоўкай, якая вар’іруецца ад крэмавага або белага да ярка-ружовага або жоўтага. Самцы маюць больш густыя антэны, чым самкі, што дазваляе ім адчуваць жаночыя ферамоны для спарвання.
Пераважным гаспадаром з’яўляецца клён. Дарослыя самкі адкладаюць жоўтыя яйцы групамі ад 10 да 40 на ніжнім баку кляновага лісця. Новыя вусені ў асноўным харчуюцца лісцем клёнаў-гаспадароў, асабліва, і. Паколькі вусені з’ядаюць усю ліставую пласцінку, вядома, што ў густых папуляцыях гусеніцы ачышчаюць лісце, што наносіць эстэтычны, а не незваротны ўрон. Аднак, як і ўсе іншыя паўлінавочкі, дарослыя молі не ядуць.
Апісанне
Dryocampa rubicunda — самая дробная з паўлінавочак; самцы маюць размах крылаў ад 3,2 да 4,4 сантыметраў; самкі ад 3,8 да 5 сантыметраў. Від можна вызначыць па іх унікальнай, але вар’іруючай, ружовай і жоўтай афарбоўцы. Яны маюць чырванавата-ружовыя ногі і вусікі, жоўтыя целы і заднія крылы і ружовыя пярэднія крылы з трохкутнай жоўтай паласой пасярэдзіне.
Асяроддзе пражывання
Моль можна сустрэць ва ўмераных лісцяных лясах, а таксама ў бліжэйшых прыгарадных раёнах і гарадскіх ландшафтах. У асноўным можна знайсці на клёнах, у тым ліку на, і  і. Іх таксама можна сустрэць на дубах, у прыватнасці, на, асабліва калі яны раскіданыя сярод клёнаў.
Кармленне
Пераважна адкладаюць яйцы на клёны, а часам і на дубы паблізу. Паколькі лічынкі застаюцца на тым жа дрэве, на якім яны вылупіліся, большасць лічынак харчуюццца ніжняй часткай лісця клёну або дубу. На ранніх узростах лічынкі харчуюцца групамі, але пачынаючы з трэцяга або чацвёртага ўзросту вусені пачынаюць харчавацца паасобку. Лічынкі з’ядаюць усю ліставую пласцінку і здольныя з’ядаць па некалькі лістоў. Такім чынам, вялікія папуляцыі лічынак здольныя знішчаць лісце дрэў. Гэта пашкоджанне ў асноўным бясшкоднае, і лісце адрастае зноў. Імага не харчуюцца.
Яйцаноскасць
Самкі адкладаюць яйцы праз суткі пасля апладнення. На працягу гэтых 24 гадзін яйцы абаронены ўнутры цела самкі. Акрамя таго, прадстаўнікі гэтага віду праяўляюць мала, бо самка сыходзіць пасля адкладання яец. Самкі звычайна адкладаюць ад 150 да 200 яец групамі ад 10 да 40 на ніжнім баку лісця клёну і часам дуба. Звычайна самкі размнажаюцца толькі адзін раз, але ў паўднёвых раёнах яны могуць адкладаць яйцы да трох разоў. Адкладка яец звычайна адбываецца ў цёплыя месяцы, з пікам у ліпені, хоць дакладны час залежыць ад рэгіёна. У паўночных рэгіёнах адзін вывадак закладваецца ў перыяд з мая па жнівень. Далей на поўдзень паміж красавіком і вераснем адкладаюцца два вывадкі. У Фларыдзе ў перыяд з сакавіка па кастрычнік закладваюцца тры вывадкі.
Сацыяльныя паводзіны
Вусені жывуць і харчуюцца групамі да чацвёртага ўзросту, калі становяцца адзіночнымі. Імага ў асноўным адзіночныя, акрамя часу спарвання.
Жыццёвы цыкл
Асобныя молі звычайна жывуць ад двух да дзевяці месяцаў. Ад вылуплення да дарослага стану від праходзіць пяць узростаў. Для молі з большай працягласцю жыцця большая частка гэтага часу праводзіцца ў якасці кукалкі на працягу зімовых месяцаў.
Яйцы
Яйцы адкладаюцца праз 24 гадзіны пасля апладнення. Яны каля 1,4 мм у дыяметры, з тонкай гладкай жоўтай абалонкай. Яйцы вылупляюцца прыкладна праз дзесяць дзён — два тыдні. Пасля вылуплення застаецца празрыстая шкарлупіна.
Кукалка
Прыкладна праз месяц дарослыя вусені спаўзаюць у ніз дрэва-гаспадара і акукляюцца ў неглыбокіх падземных камерах. Кукалкі вельмі цёмныя, выцягнутыя, з невялікімі шыпамі. Кукалка заканчваецца невялікім раздвоеным вастрыём. Стадыя кукалкі доўжыцца не менш за два тыдні і да ўсёй зімы. Калі матылёк акукляецца на працягу зімы, большая частка яго жыцця праводзіцца ў стадыі кукалкі. Калі імага (дарослая асобіна) вылупляецца, у яе ёсць маленькія крылы, якія яна павінна напампаваць вадкасцю, каб разгарнуць іх і дазволіць ім лётаць.
Імага
Імага адрозніваюцца ярка-ружовым і жоўтым колерам, хоць дакладны колер можа істотна адрознівацца. Абодва полы маюць размах крылаў 32-55 мм. Іх цела шарсцістае, звычайна жоўтае зверху і ружовае знізу, але можа вар’іравацца да крэмавага або белага. Ногі і вусікі ў іх таксама ружовыя. Пярэднія крылы могуць быць ад жоўтага да белага з рознай колькасцю ружовага колеру па краях. Падвід alba, які сустракаецца ў Місуры, цалкам белы або белы са слабымі ружовымі плямамі.
Драпежнікі
Драпежнікамі імага і лічынак у асноўным з’яўляюцца птушкі, у тым ліку, і. Яркая афарбоўка крылаў можа служыць механізмам абароны, каб прымусіць драпежнікаў падумаць, што яны атрутныя і не ядомыя. Афарбоўка гэтай молі даволі дзіўна дзейнічае як форма маскіроўкі, спалучаючыся з насеннем клёну.
Спарванне
Прадстаўнікі віду дэманструюць палавы дымарфізм, гэта значыць самцы і самкі маюць розны выгляд. Самцы маюць больш вузкія і менш круглявыя крылы. Акрамя таго, у той час як у самак простыя антэны, у самцоў ёсць біпектынатныя (падобныя на грабяні з абодвух бакоў) антэны, каб адчуваць ферамоны самак падчас спарвання. Палавасталымі молі становяцца ва ўзросце ад 2 да 9 месяцаў. Спарванне адбываецца ноччу, калі самкі вылучаюць ферамоны, каб прывабіць самцоў. Апладненне адбываецца ўнутрана, і самкі адкладаюць яйцы праз 24 гадзіны пасля спарвання. Молі поліандравыя: самкі знаходзяць новага самца для спарвання кожны раз у перыяд размнажэння, калі ў цёплых рэгіёнах за сезон адкладваецца некалькі вывадкаў.
Тэрмарэгуляцыя
Дарослыя асобіны актывізуюцца ў цёплы час года. У даследаванні, у якім параўноўвалі Dryocampa rubicunda з, было выяўлена, што распаўсюджанасць Dryocampa rubicunda вар’іруецца ў залежнасці ад змены тэмпературы, з найбольшай колькасцю пры самай высокай тэмпературы, магчыма, з-за трапічнага паходжання падсямейства. Іх невялікі памер, які перашкаджае больш эфектыўнаму кантролю тэмпературы цела, таксама можа спрыяць таму, што яны аддаюць перавагу цёпламу надвор’ю. Дарослыя молі звычайна вядуць начны спосаб жыцця, пераважна лётаючы на працягу першай траціны ночы.
Сігэо Сугімато
(杉本 茂雄; нар. — ) — былы японскі футбаліст. У 1951—1954 гадах выступаў за нацыянальную зборную Японіі.
Яўстафій Янушкевіч
Брат Адольфа Янушкевіча. Заснаваў і выдаваў у Парыжы газету «Польскі пілігрым», якую з 1832 года рэдагаваў Адам Міцкевіч. Сабраў братавы падарожныя нататкі, якія Ф. Вратноўскі апублікаваў пад назвай «Жыццё Адольфа Янушкевіча і яго лісты з кіргізскіх стэпаў» (Парыж, 1861. Кн. 1—2). Аўтар успамінаў.
Код
Код (франц. code, ад лац. codex) (code, Schlüssel m, Kennzahl f, Kode m) — збор законаў, сістэма ўмоўных знакаў (знакаў, пазначэнняў) для перадачы, апрацоўкі і захоўвання (запамінання) рознай інфармацыі. Код — у літаратуразнаўстве - сістэма знакаў (знакаў), з дапамогай якіх тэкст перадаецца, успрымаецца і захоўваецца. Код служыць для забеспячэння камунікацыі, таму павінен быць зразумелым усім удзельнікам камунікацыйнага працэсу.
Ельна
Назву Е́льна маюць:
NGC 129
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Свіслацкі сельсавет (Свіслацкі раён)
Сві́слацкі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Свіслацкага раёна Гродзенскай вобласці. Цэнтр — горад (да 2000 г. гарадскі пасёлак) Свіслач (не ўваходзіць у склад).
Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Свіслацкага раёна Беластоцкай вобласці БССР. З 20 верасня 1944 года ў складзе Гродзенскай вобласці. У 1976 годзе ў склад сельсавета з Вердаміцкага сельсавета перададзены вёскі Казейкі, Монтаўты, Несцеравічы, Сакі, Ханчыцы.
Ашчэп
Ашчэ́п (, Ощеп) — хутар у Свіслацкім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Навадворскага сельсавета.
Искусство (часопіс)
«Искусство» (Мастацтва) ― літаратурна-мастацкі часопіс, які выходзіў у Віцебску на рускай мове ў 1921 годзе накладам 500 асобнікаў. Выйшла 6 нумароў.
Гуроўскі павет
Гуроўскі павет (Powiat górowski) — павет у Польшчы, уваходзіць у склад Ніжнесілезскага ваяводства. Цэнтр павета — горад Гура. Павет утвораны ў выніку адміністрацыйнай рэформы ў 1999 годзе. Займае плошчу 738,11 км². Насельніцтва павета складае 34,9 тыс. чалавек.
Искусство (часопіс)
Гісторыя выдання
Часопіс паўстаў па ініцыятыве Веры Міхайлаўны Ермалаевай — тагачаснага дырэктара Віцебскага мастацкага вучылішча, якое ў 1921 годзе стала называцца Вышэйшымі дзяржаўнымі мастацка-тэхнічнымі майстэрнямі.
Часопіс з'яўляўся органам пададдзела мастацтва аддзела народнай адукацыі Віцебскага губіспалкома і Саюза працаўнікоў мастацтва горада Віцебска. У 1922 годзе злучаны з часопісам «Работнік асветы» і стаў выходзіць пад назвай «Работнік асветы і мастацтва».
Змест часопіса
Публікаваліся артыкулы і нарысы пра мастацкае, музычнае і тэатральнае жыццё Віцебска, аб стварэнні музеяў («Аб музейным будаўніцтве і віцебскім Музеі сучаснага мастацтва»), пра выяўленне археалагічных помнікаў Віцебшчыны («Нататкі аб складанні археалагічнай карты Віцебскай губерні» У. Зянковіча), тэксты п'ес, якія ставіліся ў віцебскім Тэатры рэвалюцыйнай сатыры, даваліся агляды мастацкіх выстаў, друкаваліся мастацкія і літаратурныя маніфесты і інш. Так, напрыклад, першы нумар адкрываў праграмны маніфест Казіміра Малевіча «Уновіс». Часам тэксты былі адлюстраваныя рэпрадукцыямі (кубафутурыстычныя гравюры Веры Ермалаевай і іншае). Сярод аўтараў часопіса ― М. Кунін, М. Малько, П. Мядзведяў, М. Пустынін і іншыя.
Функ
Функ — прозвішча.
Валянцін Раманавіч Сімірскі
Біяграфія
Скончыў Беларускі дзяржаўны інстытут фізічнай культуры (выкладчык фізічнай культуры і спорту), Агульнавайсковае ваеннае вучылішча, Вышэйшую школу КДБ СССР. Служыў у радах Узброеных Сіл. Працаваў старшым оперупаўнаважаным, начальнікам Асобага аддзела КДБ СССР дывізій, армій у гарадах Брэсце, Барысаве, Дрэздэне, Смаленску, у Афганістане, намеснікам начальніка Упраўлення ваеннай контрразведкі КДБ Рэспублікі Беларусь. Выконваў абавязкі кіраўніка аператыўнай групы ў перыяд ліквідацыі вынікаў катастрофы на Чарнобыльскай АЭС. Быў віцэ-прэзідэнтам кампаніі «Рэгіён» у горадзе Смаленску, генеральным дырэктарам Швейцарскага прадстаўніцтва кампаніі «Нелант» у горадзе Мінску.
Выбіраўся дэпутатам Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь другога і трэцяга скліканняў.
Узнагароды
Узнагароджаны ордэнамі Чырвонай Зоркі, «За службу Радзіме» ІІІ ступені, дваццаццю шасцю медалямі, Ганаровай граматай Вярхоўнага Савета СССР, Ганаровай граматай Савета Міністраў СССР, Ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь, Ганаровай граматай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь, знакам «Ганаровы супрацоўнік КДБ».
Алашкаўшчына
Ала́шкаўшчына (, Алашковщина) — вёска ў Пастаўскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Курапольскага сельсавета.
Гісторыя
Да 28 мая 1962 года вёска ўваходзіла ў склад Жукоўшчынскага сельсавета, да 18 снежня 2009 года — у склад Белькаўскага сельсавета.
Мікалай Нарушэвіч (кашталян жамойцкі)
Мікалай Нарушэвіч (каля 1560 — лістапад 1603) — вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч. Вялікі лоўчы літоўскі (1582—1589), кашталян жамойцкі (1588—1603).
Біяграфія
Удзельнік Інфлянцкай вайны 1558—1582. Шчыры кальвініст, якому прысвечана некалькі рэлігійных твораў.
Валодаў Хомскам, Жаберам, Палачанамі ў Ашмянскім павеце, паловай мястэчка Косава і інш.
Сям’я
Паходзіў з роду Нарушэвічаў герба «Вадвіч», сын Мікалая Яна Нарушэвіча і яго жонкі Барбары Кунцэвіч. Меў братоў Яна і Крыштафа.
Быў двойчы жанаты: з князёўнай і Кацярынай Радзівіл, дачкой новагародскага ваяводы Мікалая Радзівіла.
Сапіндакветныя
Сапіндакветныя (Sapindáles) — парадак кветкавых раслін.
Паводле сістэмы класіфікацыі APG III 2009 года, у яго склад уваходзяць наступныя сямействы:
У пазнейшай версіі расліны сямействаў Кляновыя і Конскакаштанавыя ўвайшлі ў склад сямейства.
Эвенкійскі раён
Эвенкійскі раён (Эвенкийский район) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка з асаблівым статусам (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у Краснаярскім краі Расіі.
Адміністрацыйны цэнтр — сяло Тура.
Масао Она
(大埜 正雄; — ) — японскі футбаліст. У 1954 годзе выступаў за нацыянальную зборную Японіі.
4 красавіка
4 красавіка — дзевяноста чацвёрты (дзевяноста пяты ў высакосны год) дзень года па Грыгарыянскім календары.
Тым (прыток Обі)
Тым (Тым ) — рака ў Азіяцкай частцы Расіі, у Заходняй Сібіры, у Краснаярскім краі і Томскай вобласці, правы прыток ракі Об.
Даўжыня ракі 950 км. Плошча вадазбору 32 300 км². Сярэдні расход вады ў ніжнім цячэнні каля 200 м³/с, у сярэднім цячэнні (каля сяла Напас) — 191 м³/с, у вусці — 250 м³/с. Аб’ём сцёку — 7,89 км³/год.
Выток ракі знаходзіцца на Об-Енісейскі водападзеле, на вышыні 176 м над узроўнем мора. Працякае па Кець-Тымскай раўніне і Сярэднеобскай нізіне. Упадае ў Об каля сяла Усць-Тым. Рэчышча моцна звілістае, меандруючае, на шэрагу ўчасткаў разбіваецца на шматлікія пойменныя рукавы. Шырыня ракі ў верхнім цячэнні складае 10—50 м, у ніжнім — 150—200 м. У жыўленні пераважаюць снегавое і дажджавое. Замярзае Тым у канцы кастрычніка — пачатку лістапада, вызваляецца ад лёду ў сярэдзіне мая. Суднаходная на 560 км (ад вусця да пасёлка Ваньжынль-Кынак).
Прытокі: Хушму, Балотная, Урыкід, Нюнельга, Кошкіна, Ванжыль, Лымбелька, Чорная, Канакан, Ый, Акунёўка, Бактас, Яршоўка, Магільная, Пікуляк, Кандрашынка, Сангілька, Радайка і іншыя рэкі і ручаі.
Падкоссе
Падко́ссе (, Подкосье) — вёска ў Пухавіцкім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Пухавіцкага сельсавета.
Геаграфія
Знаходзіцца за 14 кіламетраў на ўсход ад Мар’інай Горкі і чыгуначнай станцыі Пухавічы лініі Мінск-Асіповічы.
Назва
Назва паходзіць ад наймення мясцовасці, угодзевага ўрочышча, дзе заснавана пасяленне.
Пад уладай Расійскай імперыі
У пачатку 20 ст. пасяленне было вядома як ваколіца Пухавіцкай воласці Ігуменскага павета Мінскай губерні.
Найноўшы час
У Першую сусветную вайну ў лютым — снежні 1918 года была пад акупацыяй войскаў кайзераўскай Германіі.
У жніўні 1919 — ліпені 1920 вёска знаходзілася пад польскай уладай.
Бузіна травяністая
Апісанне
Бузіна травяністая — шматгадовая травяністая расліна з непрыемным пахам. Вышыня дарослай расліны складае ад 50 да 150 см. Сцябло прамое. Лісце даўжынёй да 20 см, з хвосцікам, які ў 4—5 разоў карацейшы за пласцінку; лісце складаецца з 9—11 завостраных лісточкаў.
Падкоссе
Найноўшы час
На пачатку 1930-ых гг. створаны калгас "Ленінскі шлях", працавала кузня.
Бузіна травяністая
Апісанне
Суквецце верхавіннае, венікавае, на доўгім кветаносе. Кветкі маюць мігдальны пах. Плады чорныя, бліскучыя, даўжынёй каля 4 мм, з трыма або чатырма яйкападобнымі зернейкамі.
Падкоссе
Найноўшы час
Пад час Другой сусветнай вайны з канца чэрвеня 1941 г. да 2 ліпеня 1944 г. акупіравана нямецкімі войскамі.
Да 29 чэрвеня 2006 года вёска ўваходзіла ў склад Краснаакцябрскага сельсавета.
Таймырскі Далгана-Ненецкі раён
Таймырскі Далгана-Ненецкі раён (Таймырский Долгано-Ненецкий район) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка з асаблівым статусам (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у Краснаярскім краі Расіі.
Адміністрацыйны цэнтр — горад Дудзінка.
NGC 132
NGC 132 (іншыя абазначэнні — UGC 301, MCG 0-2-63, ZWG 383.32, KUG 0027+018, IRAS00276+0149, PGC 1844) — спіральная галактыка з перамычкай (SBbc) у сузор’і Кіт.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Алімпія Гродна
«Алімпія» — беларускі жаночы баскетбольны клуб з горада Гродна.
Адзін з самых тытулаваных клубаў Беларусі. Васьміразовы чэмпіён краіны (апошні тытул заваяваны 17 красавіка 2013 года). Дзевяціразовы пераможца Кубка Беларусі.
З 2001 года «Алімпія» прымае ўдзел у Балтыйскай жаночай баскетбольнай лізе, дзе ў 2013 годзе стала пераможцам лігі. Удзельніца 1/8 фіналу Кубка ФІБА сярод жаночых каманд сезона 2012/13.
Дасягненні
Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын
Балтыйская жаночая баскетбольная ліга
Станіслаў Бжастоўскі
Станіслаў Бжастоўскі (, м. Ваўкалата Ашмянскага павета —, в. Рубяжэвічы) — вялікалітоўскі дзяржаўны і ваенны дзеяч, ваявода інфлянцкі (1767—1769).
Біяграфія
Паходзіў з роду Бжастоўскіх герба «Стрэмя», сын Юзафа Бжастоўскага.
Неаднаразова абіраўся на сойм: у 1754 і 1760 ад Ашмянскага павета, у 1761 — ад Пінскага і ў 1762 ад Браслаўскага.
Як прыхільнік Караля Станіслава Радзівіла «Пане Каханку» са зброяй у руках ахоўваў сесію Літоўскага Трыбунала ў 1763, у сувязі з пагрозай інтэрвенцыі расійскіх войск, пакліканых Чартарыйскімі.
Падчас Барскай канфедэрацыі выступіў супраць яе і перайшоў на бок рускіх. За верную службу ўзнагароджаны ордэнам Белага Арла і ордэнам Святога Станіслава.
Быў першым мужам і меў з ёю сына Міхала Гераніма.
Моўчадзь (рака)
Мо́ўчадзь, Мо́ўчадка — рака ў Баранавіцкім, Дзятлаўскім і Лідскім (вусце) раёнах Беларусі, левы прыток ракі Нёман.
Даўжыня ракі 98 км. Плошча вадазбору 1140 км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці 9 м³/с. Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,9 ‰.
Цячэ пераважна па Навагрудскім узвышшы. Шырыня рачной даліны каля 1,5 км. Асноўныя прытокі: Ятранка, Промша, Сваротва, Клішаўка, Паніква (справа), Дзятлаўка (злева).
На рацэ за 9 км ад вусця Гезгальская ГЭС і Гезгальскае вадасховішча. У сутоках Моўчадзі і Ятранкі, на заходняй ускраіне гарадскога пасёлка Наваельня размяшчаецца курортная зона і санаторый.
Грэчаскія Цёмныя стагоддзі
Перыядызацыя
Ніжняй мяжой Цёмных стагоддзяў з'яўляецца час разбурэння асноўных палацавых цэнтраў Мікенскай цывілізацыі і знікнення запісаў, зробленых лінейным пісьмом Б, што адбылося каля 1200 г. да н. э. Звычайна гэта тлумачаць нашэсцем знешніх ворагаў або ўнутранымі грамадскімі сутычкамі. Аднак пасля 1200 г. да н. э. мікенская культура цалкам не знікла. У перыяд да 1100 г. да н. э. працягваў функцыянаваць палац у Мікенах, узноўлена дзейнасць палацаў у Афінах і Тырынфе. Мяркуюць, што ў гэты перыяд быў ўзведзены мур праз Істм для абароны Пелапанеса. Захоўваліся шматлікія рэшткі мікенскай керамікі. Археолагамі выяўлена мікенская магільня на Эўбее, што датуецца часам каля 1000 г. да н. э. Таму некаторыя вучоныя прапаноўваюць адсунуць ніжнюю мяжу Цёмных стагоддзяў да 1100 г. да н. э. або нават да 1000 г. да н. э.
Пасля 800 г. да н. э. назіраецца павелічэнне населеных цэнтраў, з'яўляецца грэчаскі алфавіт, культура становіцца больш разнастайнай. Частка даследчыкаў антычнасці прапануе лічыць верхняй мяжой Цёмных стагоддзяў 776 г. да н. э., калі адбыліся першыя Алімпійскія гульні.
Асаблівасці
Важнай адметнай рысай Цёмных стагоддзяў у параўнанні з Мікенскім перыядам было скарачэнне насельніцтва. Некаторыя паселішчы знікаюць ці перамяшчаюцца. На Крыце вядомы выпадкі, калі жыхары прыморскіх раёнаў перасяляліся ў горы і будавалі паселішчы на вышыні каля 1000 м, што можна патлумачыць імкненнем да большай бяспекі. Буйныя агламерацыі працягвалі існаваць у Афінах, Кносе, Фівах і Аргасе.
Скарачаецца плошча могілак, змяняюцца пахавальныя рытуалы. Мікенскія традыцыі пахавання ў камерах часткова захоўваліся да 1050 - 1000 гг. да н. э. у Атыцы, на Крыце і Эўбее, у Фесаліі. Разам з гэтым пашыраецца абрад трупаспалення і пахавання ў керамічных пасудзінах. У Мікенскі перыяд трупаспаленне было вядома толькі на ўсходнім беразе Эгейскага мора.
У Цёмныя стагоддзі распаўсюджваюцца такія здабыткі як апрацоўка жалеза і ганчарнае кола. Мяркуецца, што тэхналогія апрацоўкі жалеза прыйшла з Блізкага Усходу праз Кіпр і Эўбею. Каля 1050 г. да н. э. з'яўляецца протагеаметрычны стыль вазапісу, пасля 900 г. да н. э. — геаметрычны стыль.
Грамадства
Цёмныя стагоддзі суправаджаліся значнымі зменамі ў грамадстве, перш за ўсё памяньшэннем сацыяльнага распластаванне. На змену буйных уладароў ванака прыходзяць базілеўсы, якія ў ранейшых запісах лінейнай пісьмовасці ўзгадваліся як дробныя адміністратары. Арыстакратыя найбольш працяглы перыяд прытрымлівалася мікенскіх звычаяў пахавання, падтрымлівала ваенізаваную культуру для падпарадкавання абшчыннікаў. Але лад жыцця стаў надзвычай простым у параўнанні з мікенскім. Так, гамераўскі Адысей, валадар Ітакі, працаваў у полі, а яго раб Яўмей меў сваю гаспадарку. Важную ролю ў зносінах паміж свабоднымі адыгрывалі піры. З-за доўгатэрміновай адсутнасці Адысея яго ўлада аспрэчвалася іншымі арыстакратамі, якія сваталіся да яго жонкі і ўступалі ў зносіны з рабынямі. Пасля забойства жаніхоў Адысей быў вымушаны дамаўляцца з абуранымі астравіцянамі. Гамер узгадваў гандаль паміж грэкамі і фінікійцамі.
ФК Спартак Шклоў
Гісторыя
«Спартак» доўгі час гуляў у Другой лізе, некаторы час шклоўскі клуб быў фарм-клубам магілёўскага «Дняпра».
Доўгі час «Спартак» быў трывалым прэтэндэнтам на павышэнне, і ў рэшце рэшт клуб трапіў у Першую лігу. Але, правёўшы там два сезоны, вярнуўся ў Другую лігу. У 2010 годзе клуб па фінансавых прычынах перайшоў у чэмпіянат Магілёўскай вобласці.
У красавіку 2014 года, пасля трох гадоў адсутнасці на рэспубліканскай арэне, шклоўскі клуб зноў стаў удзельнікам Другой лігі. У выніку каманда апынулася ў сярэдзіне таліцы, заняўшы 13 месца з 24.
У сезоне 2015 «Спартак» стаў фарм-клубам магілёўскага «Дняпра», да складу шклоўцаў далучыліся былыя дублёры магіляўчан. У Другой лізе каманда ішла ў сярэдзіне турнірнай табліцы сваёй групы і не прэтэндавала на выхад у фінальны раўнд, але здолела стварыць невялікую сенсацыю ў Кубку Беларусі, перайграўшы спачатку фаварыта Другой лігі «Узду», а потым у першым матчы 1/16 фіналу атрымаўшы валявую перамогу над чэмпіёнам краіны — барысаўскім БАТЭ (2:1), хоць той і быў прадстаўлены дубліруючым складам. Гэтае паражэнне стала для барысаўчан першым у сезоне 2015.
У пачатку 2016 года «Спартак» вырашыў не заяўляцца ў Другую лігу, аб чым канчаткова стала вядома ў красавіку 2016 года. У 2016—2020 гадах клуб удзельнічаў у чэмпіянаце Магілёўскай вобласці, дзе ў 2019 годзе стаў чэмпіёнам.
У 2021 годзе ў выніку аб’яднання Другой лігі з чэмпіянатамі абласцей «Спартак» зноў далучыўся да Другой лігі.
Нязбодзіцкі сельсавет
Нязбо́дзіцкі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Свіслацкага раёна Гродзенскай вобласці. Цэнтр — аграгарадок (да 2009 г. вёска) Нязбодзічы.
Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Свіслацкага раёна Беластоцкай вобласці БССР. З 20 верасня 1944 года ў складзе Гродзенскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Стоцкага сельсавета. 17 сакавіка 1972 года вёскі Стокі-I і Стокі-II зліліся ў адзін населены пункт — вёску Стокі. У 1976 годзе ў склад сельсавета з Дабравольскага сельсавета перададзены вёскі Грынкі 1, Грынкі 2, Грынкі 3 і хутары Клеціск. 28 жніўня 2015 года скасаваны хутар Ракаўшчына.
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1419 чалавек, з іх 90,8 % — беларусы, 5,1 % — палякі, 2,4 % — рускія.
Беларуская ваза
Беларуская ваза — знакамітая гімнастычная кампазіцыя, якая з'яўляецца неад'емнай часткай многіх культурна-спартыўных мерапрыемстваў у Беларусі, у тым ліку парадаў на Дзень Перамогі і Дзень Незалежнасці.
Гісторыя
Аўтарам жывой вазы з'яўляецца заслужаны трэнер БССР, заслужаны дзеяч фізічнай культуры Аляксандр Аляксеевіч Губачоў. «Ваза» дэманстравалася ў 28 краінах на чатырох кантынентах.
У 1937 годзе на Усесаюзным парадзе фізкультурнікаў Ігар Майсееў і супрацоўнік Беларускага тэхнікума фізкультуры Аляксандр Губачоў прадставілі кампазіцыю «Граніца на замку», якая мела велізарны поспех у публікі і кіраўніцтва.
У 1960 годзе Георгій Рабіль стварыў вазу ў Дэмакратычнай Рэспубліцы В'етнам, дзе ён знаходзіўся ў двухгадовай камандзіроўцы для падрыхтоўкі нацыянальных кадраў. Канструкцыя для 6-мятровай вазы была выраблена з дрэва.
Для фінальнай часткі адкрыцця летніх Алімпійскіх гульнях ў Маскве А. А. Губачоў і Г. Рабіль прыдумалі два варыянты канструкцый — цыліндры, на кожным з якіх у 4 шэрагі сядзела 100 дзяўчын, а наверсе выступалі лепшыя акрабаты. У канцы нумара дзяўчынкі скідалі накладкі на майках на ліпучках, і цыліндры афарбоўваліся ў колеры алімпійскіх кольцаў. Таксама былі створаны 10 мятровыя «кубкі» як сімвал узнагароды за перамогі ў спорце.
У 1982 годзе, у час святкавання 1500-годдзя Кіева, была прадэманстравана самая высокая (10 метраў) і самая цяжкая (4,5 тоны) жывая «ваза». Апошні раз у СССР «ваза» была паказана ў 1987 годзе.
Адраджэнне традыцыі
Пасля працяглага перапынку традыцыя была адроджана ў 2007 годзе, калі ў Мінску ў Дзень Незалежнасці студэнты Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта фізічнай культуры пабудавалі 8-мятровую 5-павярховую «вазу». Сучасная канструкцыю для «вазы» створаная ў тым жа, 2007 годзе, на прадпрыемстве па вырабе атракцыёнаў па чарцяжах савецкіх часоў і важыць 3,5 тоны. Жывая «ваза» дэманстравалася ва ўсіх абласных цэнтрах Беларусі, акрамя Віцебска.
Бузіна чорная
Бузіна чорная (Sambucus nigra) — лістападны куст, від роду  сямейства  (раней гэты род уключалі ў сямейства  ці вылучалі ў асобнае сямейства ).
Назва
Бузіна чорная, бузіна, бэз чорны, бузіна , бэза
Батанічнае апісанне
Бузіна чорная — хмызняк, які дасягае ў вышыню 2-6 метраў (радзей да 10 метраў). Сцябло галінастае, мае тонкую дравяністыя абалонку і кіпрую мяккую сэрцавіну. Сарцавіна галін белая, мяккая.
Лісце — чаргавальнае, буйное, даўжынёй 10-30 см, няпарна-перыстае. Кветкі — жаўтлява-белага колеру (асобныя кветкі белыя), дыяметрам 5-8 мм, пяціпялёсткавая, сабраныя ў буйныя суквецці 10-25 см у дыяметры. Плод — чорна-фіялетавая, ягадападобная, сакавітая касцянка, дыяметрам 5-7 мм з 3-4 костачкамі.
Арэал
Прыродны арэал — Макаранезія (Азорскія астравы і Мадэйра), Паўночная Афрыка (Алжыр і Туніс), зона ўмеранага клімату ў Азіі (заходні і паўночны Іран, Турцыя), амаль ўся Еўропа, Закаўказзе (Арменія, Азербайджан, Грузія), Украіна, Малдова, Беларусь. Занесена і прыжылася ў Новай Зеландыі.
У Расіі расце на поўдні Еўрапейскай часткі.
Расце ў якасці падлеску ў іглічных і лісцяных лясах, месцамі ўтварае зараснікі. Лёгка дзічэе і распаўсюджваецца ўздоўж дарог, на могілках, у населеных пунктах, на пустках.
Нарыхтоўка
У лекавых мэтах нарыхтоўваюць кветкі (Flores Sambuci) і плады бузіны. У добра праветраным і сухім памяшканні сыравіна бузіны захоўвае прыдатнасць на працягу 2-3 гадоў.
Суквецці бузіны (дзікарослай і культурнай) збіраюць у фазе поўнага цвіцення ў маі — чэрвені. Сабраныя суквецці сушаць на гарышчах, у адрынах, у добрае надвор'е — пад адкрытым небам. Затым праводзяць аддзяленне кветак ад кветаножак, праціраючы суквецці праз буйныя рэшаты. Сухія кветкі маюць слабы водар і саладкавы смак.
Плады збіраюць у перыяд поўнай спеласці, у жніўні — верасні, сушаць у сушылках або ў печах пры тэмпературы 60-65 °C, у сонечнае надвор'е — пад адкрытым небам. Сухія плады без паху, маюць кіславата-саладкавы густ.
Хімічны склад
У розных частках расліны ўтрымліваюцца біялагічна актыўныя рэчывы:
Асноўныя фізіялагічныя ўласцівасці частак расліны
Атрутныя усе часткі расліны, за выключэннем кветак, абалонкі і мякаці спелых ягад (але уключаючы само саспелае насенне); таксічнасць абумоўлена утрыманнем гліказіду C14H17NO6 (Нумар CAS 99-19-4)), які адшчапляе цыяністы вадарод, бензальдэгід і глюкозу пры гідролізе . Кара ўтрымлівае крышталікі.
Медыцынскае прымяненне
Прэпараты з кветак бузіны чорнай валодаюць патагонным, мачагонным, супрацьзапаленчым, дэзінфікуючым дзеяннем. Іх ужываюць у выглядзе настояў, напараў, адвараў, пры прастудзе, грыпе, захворваннях верхніх дыхальных шляхоў, нырак і мачавога пузыра, для паласкання ротавай поласці. У гінекалогіі настоі і адвары кветак бузіны чорнай выкарыстоўваюць для мікраклізмаў, спрынцаванняў і ванначак пры запаленчых захворваннях похвы. Мачагоннымі ўласцівасцямі валодае таксама кара бузіны, што пацверджана клінічнымі назіраннямі. Пры запорах п'юць кісялі, прыгатаваныя з свежых або высушаных ягад бузіны. Настой з кветак выкарыстоўваюць для паласкання пры запаленчых захворваннях поласці рота і горла, для кампрэсаў і прыпарак.
У народнай медыцыне адвары з кветак бузіны прымаюць пры хваробах нырак,, падагры і запаленні суставаў. Маладое лісце бузіны, адваранае ў малацэ, ужываюць вонкава як супрацьзапаленчы сродак пры апёках, фурункулах,, запаленні гемараідальных вузлоў. Хворыя суставы рэкамендуюць яшчэ абкладваць аблітай кіпенем сумессю кветак бузіны і рамонку, узятых пароўну (змякчальны збор). Адвары з каранёў бузіны рэкамендуюць пры дыябеце, хоць колькі-небудзь пераканаўчых дадзеных аб эфектыўнасці такога лячэння няма.
Харчовае прымяненне
З ягад бузіны чорнай зрэдку вараць варэнне, павідла, кісялі. У Англіі традыцыйна вясной збіраюць суквецці і рыхтуюць напой, які вырабляюць таксама і прамыслова. Часам ягады вараць разам з яблыкамі для традыцыйнага яблычнага пірага. Швейцарскі вытворца Biotta AG вырабляе свежавыціснуты сок з сабраных уручную ягад бузіны, якія раслі на сонцы, узмацняючы дзеянне соку экстрактам з кветак бузіны.
Маладыя суквецці бузіны часам дадаюць да вінаграднага сусла для паляпшэння водару і смаку віна.
Ужыванне ў дэкаратыўным садаводстве
Дэкаратыўная расліна, часта гадуецца ў садах і парках. Характэрная арнаментальным лісцем, карункавымі суквеццямі з духмянымі кветкамі, прыгожымі пладамі.
Выведзена мноства сартоў. Сярод іх — з ружова-чорным лісцем і ружовымі кветкамі (расліна больш вядома пад гандлёвай назвай Black Lace Elderberry — «Бузіна чорныя карункі»).
Іншыя спосабы выкарыстання
Са спелых пладоў можна атрымліваць бясшкодны фарбавальнік, які выкарыстоўваецца ў харчовай прамысловасці, у тым ліку для надання колеру вінам.
Меданос.
Таксанамічнае становішча
Раней род Бузіна ўключалі ў сямейства альбо вылучалі ў асобнае сямейства Бузіновыя (. Зараз гэты род ўваходзіць у сямейства Адоксавыя парадку Варсянкакветныя.
Сінонімы
Сінонімы:
Прыродныя разнавіднасці
Паводле The Plant List :
Флібусцьеры
Флібусцье́ры (ісп. filibusteros) — асобы, якія вядуць ваенныя дзеянні супраць пэўнай дзяржавы, калі іх асабстая краіна не ўцягнута ў вайну. Тэрмін шырока распаўсюдзіўся ў XVII ст. у адносінах да піратаў. У XIX ст. выкарыстоўваўся ў дачыненні да еўрапейскіх і амерыканскіх добраахвотнікаў, якія змагаліся за незалежнасць краін Лацінскай Амерыкі.
Піраты
Лічыцца, што тэрмін «флібусцьеры» патрапіў у іспанскую мову ў XVII ст. з галандскай, дзе слова vrijbuiter значыла «свабодная здабыча». Умоўна ў шэраг флібусцьераў уваходзілі ўсе піраты англійскага, галандскага і французскага паходжання, якія працягвалі нападаць на іспанцаў, калі іх асабістыя краіны заключалі мір. Але звычайна флібусцьерамі называлі піратаў, якія спецыялізаваліся на рабаўніцтве прыбярэжных паселішчаў. Найбольш вядомая акцыя флібусцьераў — захоп у 1697 г. з дапамогай капёраў горада Картахена на тэрыторыі сучаснай Калумбіі. У дачыненні да піратаў XVIII ст. у гістарычных крыніцах гэты тэрмін ужо не ўжываўся.
Добраахвотнікі
У XIX ст. тэрмін «флібусцьеры» адрадзіўся зноў. Так называлі добраахвотнікаў-авантурыстаў, якія змагаліся супраць Іспаніі або ўдзельнічалі ў грамадзянскіх войнах у Лацінскай Амерыцы і ўзбярэжжы Карыбскага мора. Звычайна яны імкнуліся паставіць пад асабісты кантроль пэўныя тэрыторыі і краіны. Так, шатландзец Грэгар Мак-Грэгар (1786—1845 гг.) удзельнічаў у вызваленчых войнах на тэрыторыі Венесуэлы і Калумбіі, дзе заслужыў славу не столькі добрага ваякі, колькі аматара неверагодных гісторый. Аднак гэта дапамагло яму наблізіцца да Сімона Балівара і нават ажаніцца на яго сваячцы. У 1817 г. ён з арміяй у 150 амерыканскіх добраахвотнікаў захапіў частку Флорыды, што знаходзілася тады ў складзе Іспаніі, і абвясціў там рэспубліку. Для фінансавання авантуры Мак-Грэгар арганізаваў пірацкі промысел, а таксама гандляваў рабамі. Пазней ў Вялікабрытаніі і Францыі ён гандляваў землямі неіснуючай краіны, якую быццам бы вызваліў у Цэнтральнай Амерыцы.
Палітыка
У Сенаце ЗША флібусцьерамі называюць палітыкаў, якія з мэтай прадухілення прыняцця таго ці іншага закона, арганізуюць працяглыя прамовы.
Міхал Вішнявецкі
Міхал Карыбут-Вішнявецкі (Michał Korybut Wiśniowiecki;,  — , ) — кароль польскі і вялікі князь літоўскі (1669—1673). Апошні прадстаўнік малодшай лініі княжацкага роду Вішнявецкіх герба «Карыбут» (Гедзімінавічы). Абраны на пасад 19 чэрвеня 1669 пасля адрачэння Яна II Казіміра.
Тытул
Поўны тытул: Божай ласкай кароль польскі, вялікі князь літоўскі, рускі, прускі, мазавецкі, жамойцкі, інфлянцкі, смаленскі, северскі, чарнігаўскі і іншае, і іншае.
Сям’я і дзяцінства
Сын Іераміі Вішнявецкага і з Замойскіх. Асноўныя маёнткі роду знаходзіліся на Левабярэжнай Украіне і складалі цэлую латыфундыю з 56 гарадоў, мястэчак і вёсак з насельніцтвам да 288 тысяч чалавек. Сталіцай яе быў горад Лубны (цяпер Палтаўская вобласць). У афіцыйных дакумэнтах гэтае суцэльнае ўладанне называлася «панствам», «дзяржавай».
Да 1642 годзе ён рос у Замасці. Пазней трапіў пад апеку свайго дзядзькі, ваяводы сандамірскага.
Адукацыя і маладыя гады
Пачатковую адукацыю атрымаў у езуіцкай школе. У 1656—1660 гг. пры падтрымцы каралевы і жонкі караля Яна II Казіміра — Марыі Луізы, пачаў вучыцца ва ўніверсітэце ў Празе. Таксама вучыўся ў Дрэздэне і Вене. Ведаў некалькі замежных моў: французскую, нямецкую, італьянскую, турэцкую, татарскую і лацінскую.
У лістападзе 1663 узяў удзел у вайсковай кампаніі караля Яна Казіміра на Украіну супраць маскоўскіх войскаў. Камандаваў уласным палком пяхоты з 600 чалавек.
У 1668 кароль і вялікі князь Ян Казімір Ваза адмовіўся ад стальца. У часе выбараў новага караля прадстаўнікі ваяводстваў і паветаў Вялікага Княства Літоўскага, нягледзячы на супраціў магнацкіх сем’яў Радзівілаў і Пацаў, выказаліся за кандыдатуру Міхала Вішнявецкага.
На абранне Міхаіла аказаў уплыў аўтарытэт яго бацькі, на той час ужо нябожчыка. Іерамія Вішнявецкі быў палкаводцам, які ўдала супрацьстаў Багдану Хмяльніцкаму.
Праўленне
Абраны на прастол 19 чэрвеня пасля адрачэння Яна Казіміра. 29 верасня 1669 года ў Кракаве адбылася ўрачыстая каранацыя.
Да абрання Міхала Вішнявецкага варожа паставіліся магнацкія групоўкі, а прафранцузская партыя на чале з гетманам вялікім каронным Янам Сабескім перайшла ў адкрытую апазіцыю.
Істотна ўзмацніліся феадальныя міжусобіцы (шляхецкія дэпутаты праз ліберум вета сарвалі 4 з 6 соймаў) і толькі напад Асманскай імперыі ўвесну 1672 і захоп турэцкім войскам Камянца-Падольскага прадухілілі грамадзянскую вайну.
Улетку 1672 года ўкраінска-турэцкая армія, захапіўшы крэпасць Хацін, уступіла ў Галічыну. Пасля кароткачасовай аблогі Львова Міхал быў вымушаны заключыць ганебны (1672), па ўмовах якога Украіна станавілася незалежнай дзяржавай пад пратэктаратам Турцыі, а Падолле адыходзіла да Асманскай імперыі.
Але сойм Рэчы Паспалітай не зацвердзіў мірнага дагавора, і вайна аднавілася. Па дарозе ў войска, якое збіралася каля Хаціна, Міхал Вішнявецкі памёр у Львове. Месцам смерці стаў, цяпер Плошча Рынак, 9, дзе ён павінен быў атрымаць прычасце перад.
Як паказала ўскрыццё, прычынай смерці стала язва стрававода, узмоцненая нервовымі стрэсамі.