cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Мост Рыяльта
Пасля абвалу двух разводных частак моста ў XVI стагоддзі дож Паскуале Чыконья прыняў рашэнне пабудаваць больш трывалае каменнае збудаванне, пад аркадамі якога маглі б размясціцца гандлёвыя крамы. У конкурсе прымалі ўдзел такія знакамітыя архітэктары, як Мікеланджэла, Паладыа і Якопа Сансавіна, але перавага была аддадзена Антоніа дэ Понтэ (Понтэ па-італьянску  мост). Мост быў пабудаваны паміж 1588 і 1591 гадамі, і дайшоў у такім выглядзе да нашых дзён. Да 1854 года быў адзіным мостам праз Гранд-канал.
Мост складаецца з адной магутнай аркі даўжынёй 28 метраў, яго максімальная вышыня ў цэнтры — 7,5 метраў. Ён пабудаваны ў самым вузкім месцы Гранд-канала. Мост абапіраецца на 12 тысяч паль, забітых у дно лагуны. На мосце размешчаны 24 крамы, падзеленыя ў цэнтры дзвюма аркамі.
У цяперашні час адзін з самых вядомых мастоў Венецыі.
Бірута Адольфаўна Дакальская
Бірута Адольфаўна Дакальская (, Вільня — ) — беларуская актрыса. Сястра Г. А. Дакальскай.
Біяграфія
Вучылася ў Мінскім музычным тэхнікуме (1932-34). З 1935 года ў Беларускім тэатры рабочай моладзі, у 1937-38 гадах у Беларускім тэатры імя Янкі Купалы.
Асаблівае месца ў яе творчасці займала роля Паўлінкі ў аднайменнай п’есе Янкі Купалы (сыграла яе больш за 450 разоў). Выконвала ролі дзяўчынак і падлеткаў, маладых дзяўчат, пазней характарныя, у якіх выявіла сапраўдны драматызм і выразную пластыку: Таццяна («Салавей» Змітрака Бядулі), Марыля («Пінская шляхта» В.Дуніна-Марцінкевіча), Тэкля («Адкуль грэх?» А.Петрашкевіча), Сцепаніда Моўчан («Амністыя», М.Матукоўскага), Дар’я («Дзядзечкаў сон» Фёдара Дастаеўскага) і інш.
Фларыда-Кіс
Фларыда-Кіс (Florida Keys) — архіпелаг на поўдзень ад Фларыды. Складаецца з 1700 каралавых астравоў і скал. Плошча — 355,6 км². Насельніцтва — 79 535 чал. (2000 г.)
Геаграфія
Для архіпелага характэрны трапічны клімат. Сярэдняя тэмпература на працягу года трымаецца на ўзроўні 23 °C — 28,3 °C. Найбольш спякотны месяц — жнівень, каля сярэдняя тэмпература часцяком не апускаецца ніжэй за 29 °C і можа дасягаць 32,2 °C. Сярэднегадавая колькасць ападкаў — 989,2 мм, прычым большасць дажджлівых месяцаў прыходзіцца на летні сезон з мая да кастрычніка. Архіпелаг Фларыда-Кіс знаходзіцца ў зоне фарміравання і дзеяння моцных трапічных цыклонаў.
Прырода
Дзякуючы спрыяльнаму клімату, архіпелаг Фларыда-Кіс мае багатую трапічную флору. Тут распаўсюджаны такія расліны, як мангры, гумба-лімба, чырвонае дрэва, капусная пальма, марскі вінаград, хвоі, фіга і інш. У выніку дзейнасці чалавека на астравы былі ўвезены і шырока распаўсюджаны какосавая пальма, манга і лайм.
На астравах і скалах Фларыда-Кіс спыняюцца пералетныя птушкі. На ўзбярэжжы трапляюцца ігуаны, крабы, марскія чарапахі. Найбуйнейшы сысун — мясцовы карлікавы алень Odocoileus virginianus clavium, які дасягае 76 см і важыць каля 20 - 29 кг. На востраве Кі-Уэст і суседніх астравах сустракаюцца здзічэлыя куры — нашчадкі кур, завезеных еўрапейскімі першапасяленцамі. Вельмі багаты жывёльны свет навакольных марскіх прастораў. Мясціны каля астравоў насяляюць некалькі відаў рэдкіх каралаў, ламанціны, дэльфіны, акулы і г. д.
Для аховы прыроды Фларыда-Кіс створаны шэраг запаведнікаў і нацыянальных паркаў.
Гісторыя
Да прыбыця еўрапейцаў архіпелаг быў населены індзейцамі. Археолагамі знойдзены рэшткі штучных доўгіх каралавых муроў (да 4,57 м у вышыню), якія нагадваюць падобныя ўмацаванні на іншых карыбскіх астравах. Аднак даследаванні на Верхніх астравах дазваляюць вызначыць мясцовых індзейцаў як перасяленцаў з суседняй Фларыды, а не Карыбаў. Відавочна, яны належылі да племені паляўнічых калуса.
Астравы Фларыда-Кіс былі адкрыты іспанцамі 15 мая 1513 года. Назва keys паходзіць ад іспанскага слова cayo (літаральна "рыф"). У іспанскіх дакументах узгадваюцца як сутычкі, так і мірны гандаль з тубыльцамі. У XVII ст. астравы часцяком станавіліся прыбежышчам для піратаў, якіх цікавілі караблі, што ішлі ў Еўропу з Вест-Індыі праз Фларыдскі праліў. Індзейцы Фларыда-Кіс маглі стаць ахвярамі эпідэмій або піратаў, якія насуперак іспанскім законам не грэбвалі продажам мясцовых насельнікаў у рабства. Іх колькасць стала скарачалася, і ў 1711 г. па загаду біскупа Гаваны рэшткі індзейцаў былі эвакуяваны на Кубу, дзе многія з іх памерлі ад прынесеных еўрапейцамі захворванняў.
Альжбета з Вішнявецкіх
Альжбета Барбара Замойская (1701—1770) — шляхцянка з роду Вішнявецкіх, жонка магната. Шэраг даследчыкаў называюць яе Кацярынай (Катажынай), блытаючы з маці ці дачкой.
Біяграфія
Паходзіла з княскага роду Вішнявецкіх. Другая дачка гетмана вялікага літоўскага Міхала Сервацыя Вішнявецкага і Кацярыны Дольскай. Нарадзілася ў 1701 годзе ў Вішняўцы. Яна атрымала класічную, як для арыстакратак таго часу, адукацыю. У 1722 годзе выйшла замуж за вялікага кароннага лоўчага. У 1725 годзе яна страціла маці.
У 1732 годзе пасля прызначэння мужа смаленскім ваяводам праводзіла час, падарожнічаючы па Валыні і Вялікаму Княству Літоўскаму, часта жывучы ў Варшаве. У 1733 годзе атрымала ў кіраванне частку Любашоўскіх уладанняў. У 1735 годзе пасля смерці мужа кіравала ўласным пасагам (часткай уладанняў Вішнявецкіх), пераважна жывучы ў або Вішняўцы.
NGC 7436
NGC 7436 (іншыя абазначэнні — PGC 70124, NGC 7436A, VV 84, UGC 12269, KAZ 316, MCG 4-54-6, NPM1G +25.0526, ZWG 475.8) — галактыка ў сузор’і Пегас.
Альжбета з Вішнявецкіх
Біяграфія
У 1741 годзе выдала дачку за прадстаўніка магнацкага роду Мнішкаў. У 1744 годзе пасля смерці бацькі стала кіраваць значнымі ўладаннямі Вішнявецкіх, але вымушана была ўступіць у судовыя спрэчкі са сваімі пляменнікамі ў дачыненні да падзелу ўладанняў Вішнявецкіх. У гэтым ёй дапамагаў зяць Ян Караль Мнішак. У 1746 годзе перадала ўсе правы на маёнткі апошняму. Пасля смерці зяця ў 1759 годзе разам з дачкой займалася справамі кіравання Вішнявецкімі ўладаннямі.
NGC 7436
Гэты аб’ект занесены ў новы агульны каталог некалькі разоў, з абазначэннямі NGC 7436, NGC 7436A.
Альжбета з Вішнявецкіх
Біяграфія
Памерла ў 1770 годзе.
NGC 7436
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Альжбета з Вішнявецкіх
Сям’я
Муж —.
Дзеці:
Ізалінія
Ізалінія, або лінія ўзроўню (функцыі) (ισος — «роўны») — умоўнае абазначэнне на карце, чарцяжы, схемы або графіку, якое прадстаўляе сабой лінію, у кожнай кропцы якой вымяраная велічыня захоўвае аднолькавае значэнне. Ізалініі — спосаб прадстаўлення скалярнай функцыі ад двух зменных на плоскасці.
Юнкавічы
Ю́нкавічы (, Юнковичи) — вёска ў Іўеўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Эйгердаўскага сельсавета.
Да 15 мая 1963 года вёска ўваходзіла ў склад Даўгердзішскага сельсавета, да 19 студзеня 1965 года знаходзілася ў адміністрацыйным падпарадкаванні Юрацішкаўскага пассавета.
Яськаўшчына (Лёзненскі раён)
Я́ськаўшчына (, Яськовщина) — вёска ў Лёзненскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Яськаўшчынскага сельсавета.
Termin X
Гурт быў заснаваны ў 2005 годзе Кірылам Домнічам і Змітром Копацем. У 2006 і 2007 гадах удзельнічаў у конкурснай частцы фестываля «Басовішча». Першым запісам гурта стала песня «Згубіцца», якую музыкі прадставілі на партале Тузін Гітоў у 2006 годзе. У пачатку 2007 года гурт выдае першае інтэрнэт-дэма пад назвай «Закрэслі сваё імя», а летам выдае сінгл «Чароўны мур» (кавер на песню «Wonderwall» гурта Oasis; пераклад Сяргея Балахонава). Разам з выданнем новай песні гурт прыпыняе сваё існаванне (2008 год).
У 2011 годзе калектыў зноў спыняе сваё існаванне. У 2014 годзе, пасля смерці беларускай артысткі, тэле- і радыёвядучай Элеаноры Язерскай, былы фронтмэн Кірыл Домніч, каму апошняя была цёткай, прадставіў новую версію песні «Радыё-радыё», прысвёчаную памяці Язерскай.
Мост Акадэміі
Мост Акадэміі (Ponte dell'Accademia) - самы паўднёвы з чатырох мастоў у Венецыі праз Гранд-канал.
Названы ў гонар мастацкага музея Галерэі Акадэміі, які размяшчаецца ў былым манастыры і будынку Скуолы Грандэ ды Санта-Марыя дэла Карыта. Мост злучае Галерэю Акадэміі і раён Сан-Марка.
Першапачаткова задуманы ў 1488 годзе, мост Акадэміі не быў пабудаваны да 1854 года. Альфрэд Нэвіл стварыў мост у выглядзе арыгінальнай сталёвай канструкцыі.
У 1934 годзе архітэктар Міоцы стварыў гэта часовае збудаванне наўзамен металічнага моста 1854 а, які падвяргаўся жорсткай крытыцы з-за яго канструкцыі і выкарыстаных матэрыялаў, рабілі яго «занадта сучасным», як зрэшты і Мост Скальцы. Быў распрацаваны праект каменнага моста, блізкага па стылі да навакольных яго будынкаў, аднак Мост Акадэміі так і захаваў да нашых дзён сваю драўляную канструкцыю.
З-за зносу ў 1985 годзе мост быў знесены і заменены новым з захаваннем канструкцыі і вонкавага выгляду свайго папярэдніка
Сонечная печ
Сонечная печ — прылада для выкарыстання сонечнага святла для падрыхтоўкі ежы без выкарыстання паліва або электраэнергіі. Аналагічныя па прынцыпе прылады часам ужываюцца для апраснення непрыдатнай для ўжывання вады ў засушлівых рэгіёнах.
Таксама тэрмін «сонечная печ» ужываецца для абазначэння больш складаных геліяўстановак для плаўкі і тэрмаапрацоўкі матэрыялаў. Такія сонечныя печы адрозніваюцца высокім коштам і прымяняюцца ў выпадках, калі неабходна стварыць асаблівыя («стэрыльныя») умовы плаўлення і тэрмаапрацоўкі, якія выключаюць ўнясенне прымешак у матэрыял, які апрацоўваецца. Найбуйнейшая на 1975 сонечная печ такога тыпу дзейнічала ў Фон-Ромэ-Адэё (Францыя); дыяметр люстэрка яе геліяканцэнтратара 54 м, магутнасць ~ 1 МВт.
Эфіопскае нагор’е
Эфіопскае нагор’е — нагор’е на паўночным усходзе Афрыкі, пераважна ў Эфіопіі. Пераважаюць вышыні 2000-3000 метраў. Найбольшая вышыня 4623 м (гара Рас-Дашэн). Стромка абрываецца да раўнін на ўсход і прыступкамі на захад. Складаецца з дакембрыйскага крышталічнага фундаменту, перакрытага магутнымі тоўшчамі пясчанікаў і вапнякоў, базальтавымі лавамі. Ападкі на захадзе і паўднёва-заходніх схілах да 1500 мм, на ўсход да 500 мм за год. З Эфіопскага нагор’я бяруць пачатак рэкі Блакітны Ніл, Атбара, Собат (басейн Ніла), Віба-Шэбелі, Джуба (басейн Індыйскага акіяна).
Эфіопскае нагор’е — адзін са старажытных раёнаў земляробства, радзіма многіх збожжавых культур, у тым ліку цвёрдай пшаніцы, жыта, ячменю.
Геаграфія ЗША
Злучаныя Штаты Амерыкі — дзяржава, размешчаная ў заходнім паўшар'і, большай часткай на кантыненце Паўночная Амерыка. ЗША складаюцца з 48 штатаў у «кантынентальнай частцы» і двух штатаў, якія не маюць агульнай мяжы з астатнімі: Аляскі — размешчанай на паўночным захадзе кантынента Паўночнай Амерыкі (не блытаць з паўвостравам Аляска, які значна менш), і Гаваяў у Ціхім акіяне. Акрамя таго, у склад ЗША ўваходзяць Федэральная акруга Калумбія і інкарпараваная тэрыторыя Атол Пальміра.
Межы і плошча
На поўдні ЗША мяжуюць з Мексікай, на поўначы — з Канадай. ЗША таксама маюць марскую мяжу з Расійскай Федэрацыяй. З захаду тэрыторыя ЗША абмываецца Ціхім акіянам, з усходу — Атлантычным, на паўднёвым усходзе ЗША знаходзіцца Мексіканскі заліў, паўвостраў Аляска з поўначы абмываецца Паўночным Ледавітым акіянам. Сярод межаў ЗША найболей распаўсюджаны так званы геаметрычны (астранамічны) тып мяжы. Да гэтага тыпу адносіцца большая частка мяжы ЗША з Канадай (у тым ліку і мяжа Канады з Аляскай). Усходняя частка мяжы ЗША з Мексікай праходзіць па рэчышчы ракі Рыа-Грандэ. Марскія межы ўздоўж усходняга і заходняга ўзбярэжжаў, а таксама мяжа з Канадай у раёне Вялікіх азёр ставіцца да разраду гідраграфічных. Яны праведзены па натуральных (прыродных) рубяжах з улікам асаблівасцей рэльефу. Заходняя частка мяжы з Мексікай уяўляе сабою прамую лінію, якая злучае дзве вызначаныя на мясцовасці кропкі, пры гэтым яна перасякае тэрыторыю па-за залежнасцю ад рэльефу, і, такім чынам, можа быць класіфікаваная як геаметрычная мяжа.
Варта сказаць пра межы штата Гаваі. Так як ён знаходзіцца на астравах у Ціхім акіяне, сухапутных межаў не мае. Межы праходзяць на адлегласці 12 марскіх міль ад астраўной сушы.
Рэльеф
На тэрыторыі ЗША выдзяляюцца некалькі буйных фізіяграфічных рэгіёнаў. На ўсходзе ўздоўж узбярэжжа Атлантычнага акіяна працягнулася Апалачынская горная сістэма. На захад і поўдзень ад яе паверхня выраўноўваецца, утвараючы нізінныя раёны, па якіх працякаюць найбуйнейшыя рэкі ЗША. Далей на захад мясцовасць пераходзіць у шырокія раўніны і прэрыі, названыя Вялікімі раўнінамі, якія папярэднічаюць горным раёнам Кардыльер. Горныя хрыбты займаюць усю заходнюю частку краіны і даволі рэзка абрываюцца да ўзбярэжжа Ціхага акіяна.
Большую частку Аляскі займаюць паўночныя хрыбты Кардыльер. Гавайскі архіпелаг з'яўляецца серыяй вулканічных выспаў вышынёй да 4205 м.
Вялікія раўніны
Вялікія раўніны пачынаюцца ад 97-98 ° заходняй даўгаты і з'яўляюцца па сутнасці перадгорным плато Кардыльер. Вышыня раўнін падвышаецца пры руху на захад ад 500 да 1600 м. Плато моцна раздзелена, месцамі сетка далін занадта густая для іх гаспадарчага выкарыстання. На поўначы размешчаны Бэдлендс — "дрэнныя землі", амаль пазбаўленыя глебавага покрыва. На поўдзень — у Небраску горы Санд-Хілс. На тэрыторыі штата Канзас размяшчаюцца невысокія горы Смокі-Хілс і Флінт-Хілс, а таксама ўзвышша Рэд-Хілс. Паўднёвую частку раўнін займаюць Льяна-Эстакада і плато Эдуардс.
Аляска
Большая частка тэрыторыі штата Аляска занята горнымі хрыбтамі, выцягнутымі з захаду на ўсход. Паўночная частка штата занята плоскай Арктычнай нізінай, апраўленай з поўдня хрыбтом Брукса, у склад якога ўваходзяць горы Дэ-Лонга, Эндыкот, Філіп-Сміт і Брытанскія горы. У цэнтральнай частцы штата размешчана пласкагор'е Юкон, па якім працякае аднайменная рака. Алеўцкі хрыбет згінаецца дугой вакол даліны ракі Сусітна і працягваецца ў выглядзе Аляскінскага хрыбта, фармуючы паўвостраў Аляска і Алеўцкія астравы. На Аляскінскім хрыбце размешчана найвышэйшая вяршыня ЗША — гара Дэналі(6193 м). Уздоўж узбярэжжа Аляскінскага заліва цягнуцца Чугацкі хрыбет, хрыбет Святога Іллі і горы Урангеля.
Гідраграфія
Сцёк рэк з тэрыторыі ЗША ажыццяўляецца ў басейны трох акіянаў — Ціхага, Атлантычнага і Паўночнага Ледавітага. Галоўны водападзел (паміж Ціхім і Атлантычным акіянамі) праходзіць па ўсходняй частцы Кардыльер, а да басейна Паўночнага Ледавітага акіяна адносіцца толькі невялікая частка тэрыторыі паўночных штатаў і Аляскі. Кропка сустрэчы трох водападзелаў размешчана на гары Трыпл-Дывайд-Пік.
Па дадзеных ВСЭ сярэдні гадавы пласт сцёку з паверхні асноўнай часткі тэрыторыі ЗША складае 27 см, агульны аб'ём — 1600 км³, прычым рэжым большай часткі рэк нерэгулярны, асабліва ў кантынентальных раёнах. Забяспечанасць воднымі рэсурсамі розных частак краіны нераўнамерная — вышыня пласта гадавога сцёку ў штатах Вашынгтон і Арэгон складае 60-120 см, на ўсходзе (у раёне Аппалачаў) 40-100 см, на Цэнтральных раўнінах 20-40 см, на Вялікіх раўнінах, а на ўнутраных пласкагор'ях і плато да 10 см.
Буйныя азёры размешчаны на поўначы краіны — Вялікія азёры. Меншыя па памеры бяссцёкавыя салёныя азёры знаходзяцца ў паніжэннях Вялікага Басейна. Унутраныя водныя рэсурсы шырока выкарыстоўваюцца ў прамысловым і камунальным водазабеспячэнні, арашэнні, гідраэнергетыцы і суднаходстве.
Клімат
З-за вялікага памеру краіны, яе працягласці і шырокай разнастайнасці геаграфічных асаблівасцей на тэрыторыі ЗША можна знайсці раёны з практычна любымі кліматычнымі характарыстыкамі. Вялікая частка ЗША (штаты, размешчаныя на поўнач ад 40 градусы п. ш.) размяшчаецца ў зоне ўмеранага клімату, паўднёвей пераважае субтрапічны клімат, Гаваі і паўднёвая частка Фларыды ляжаць у зоне тропікаў, а поўнач Аляскі ставіцца да палярных рэгіёнаў. Вялікія раўніны на захад ад 100-га мерыдыяна адносяць да паўпустэльны, Вялікі Басейн і вобласці вакол яго маюць арыдны, а прыбярэжныя раёны Каліфорніі — міжземнаморскі клімат. Тып клімату ў межах аднаго пояса можа істотна мяняцца ў залежнасці ад рэльефу, блізкасці акіяна і іншых фактараў.
Асноўным складнікам клімату ЗША з'яўляецца вышынная струменевая плынь, — магутныя струмені паветра, якія прыносяць вільгаць з поўначы Ціхаакіянскага рэгіёна. Насычаныя вільгаццю ветра з Ціхага акіяна актыўна абрашаюць заходні бераг ЗША. На паўночным захадзе дажджы не рэдкія на працягу ўсяго года, а снегу зімой выпадае больш, чым дзе б там ні было ў свеце. Размешчаная паўднёвей Каліфорнія атрымлівае большую частку ападкаў увосень і ўзімку, улетку ж там даволі суха і горача, што і фармуе яе міжземнаморскі клімат. Каскадныя горы, Сьера-Невада і Скалістыя горы забіраюць амаль усю вільгаць, пакідаючы на ўсход ад сябе дажджавы цень, які фармуе паўпустэльны клімат на захадзе Вялікіх раўнін. Даліна Смерці і пустыні Вялікага Басейна таксама ўтварылася з-за наяўнасці гэтага ценю. Сухія вятры вышыннага струменевага плыні, пападаючы на зусім плоскія Вялікія раўніны, не сустракаюць больш перашкод і зноў набіраюць вільгаць. Сустрэчы з насычанымі патокамі з Мексіканскага заліва часта прыводзяць да моцных штармоў і навальніц. Зімой яны з'яўляюцца прычынай інтэнсіўных снегападаў на паўночна-ўсходнім узбярэжжы ЗША. Часцяком велізарныя плоскія раўніны ЗША з'яўляюцца чыннікам вельмі хуткіх, часам мелых катастрафічны вынік, змен надвор'я. Тэмпература можа імкліва павышацца і таксама імкліва падаць у залежнасці ад таго, якія паветраныя масы "захоплены" вышынным цячэннем — ад халодных арктычных на поўначы да цёплых трапічных над Мексіканскім залівам.
Статыстыка
У тундры паўночнай Аляскі пераважаюць арктычныя ўмовы, мінімальная тэмпература, зафіксаваная ў гэтых краях, была роўна –62 °C. Самыя высокія тэмпературы на тэрыторыі ЗША былі зафіксаваныя ў Даліне смерці ў Каліфорніі, слупок тэрмометра там падняўся да адзнакі 56,7 °C, гэта ўсяго на градус менш за сусветны рэкорд, зафіксаваны дзевяццю гадамі пазней у Сахары.
Заходнія штаты ЗША вядомыя сваімі снегападамі, у сярэднім там выпадае значна больш снега, чым дзе б там ні было на зямлі. Зімой 1998—1999 гадоў на адным з гарналыжных курортаў штата Вашынгтон выпала каля 29 метраў снега. Самае дажджлівае месца ЗША — Гаваі, на востраве Каўаі штогод выпадае 11684 мм ападкаў. У пустыні Махавэ, наадварот, колькасць ападкаў вельмі малая — у сярэднім 66.8 мм у год.
Адзіны выпадак у геаграфіі ЗША, калі сталіца акругі (або прыраўнаванай да яго адміністрацыйна-тэрытарыяльнай адзінкі) знаходзіцца не ў гэтай акрузе — селішча Кінг-Салман на Алясцы, якое, з'яўляючыся сталіцай бора Лэйк-энд-Пенінсула, цалкам размешчана на тэрыторыі бора Бэй.
Эрэбру
Эрэбру (Örebro) — горад у Швецыі, прыкладна за 200 км на захад ад Стакгольма, у правінцыі Нерке, адміністрацыйны цэнтр лена Эрэбру і аднайменнай камуны. Насельніцтва — 107 038 чалавек (2010, шостае месца сярод найбуйнейшых гарадоў Швецыі).
Гісторыя
У XIII стагоддзі Эрэбру атрымаў гарадскія прывілеі. У 1260-х гадах прыкладна на тым месцы, дзе цяпер знаходзіцца замак Эрэбру, была пабудавана фартыфікацыя, якая ў XIV стагоддзі была перабудавана ва ўмацаваны замак. У тым самым стагоддзі пры кляштары Дзевы Марыі ўжо была адчынена школа. У 1434 г. Энгельбрэкт Энгельбрэктсан вызваліў Эрэбру ад датчанаў. У XVI стагоддзі горад становіцца месцам правядзення шэрагу Рыксдагаў, а Карл IX перабудаваў замак у стылі рэнесанс. Два рыксдагі адбыліся ў Эрэбру і ў XIX стагоддзі, а 12 ліпеня 1812 тут быў падпісаны Эрэбрускі мір паміж Англіяй і Расіяй, скіраваны супраць напалеонаўскай Францыі. У 1863 г. была пабудавана новая ратуша. У 1970-х гадах у Эрэбру быў адчынены філіял Упсальскага ўніверсітэта, які ў 1977 г. становіцца Вышэйшай школай, а з 1999 г. — універсітэтам.
Ізатэрма
Ізатэ́рма (ст.-грэч. ισος [isos] — «аднолькавы» + θερμη [termos] — «цяпло»)
Новае Поле (пасёлак)
Но́вае По́ле (, Новое Поле) — пасёлак у Мінскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Гаранскага сельсавета.
Адукацыя
У пасёлку працуе аграрна-эканамічны каледж і дзіцячы сад — сярэдняя школа.
.na
.na — нацыянальны дамен верхняга ўзроўню для Намібіі.
Toppdomän
.nf
.nf — нацыянальны дамен верхняга ўзроўню для вострава Норфалк.
Яхімаўшчына (Іўеўскі раён)
Я́хімаўшчына (, Яхимовщина) — вёска ў Іўеўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Эйгердаўскага сельсавета.
У 1958—1960 гадах цэнтр Яхімаўшчынскага сельсавета. Да 15 мая 1963 года вёска ўваходзіла ў склад Даўгердзішскага сельсавета, да 30 мая 1988 года — у склад Трабскага сельсавета.
Конкурс песні Еўрабачанне 1983
Конкурс песні Еўрабачанне 1983 — 28-ы конкурс песні Еўрабачанне. Ён прайшоў 23 красавіка 1983 г у горадзе Мюнхен (ФРГ), у канцэртнай зале Рудзі Зегельмаера. Ірландыя не прыняла ўдзелу ў конкурсе, у той час як Францыя, Грэцыя і Італія вярнуліся ў лік краін-удзельніц, давядучы іх колькасць да 20. Гран-Пры атрымала Корын Эрме з «Si la vie est cadeau», якая прадстаўляла Люксембург. Вядомы італьянскі спявак Рыкарда Фольі стаў толькі 11-м. Іспанія і Турцыя падзялілі апошняе месца, не набраўшы ніводнага бала. Аўстралія ўпершыню транслявала конкурс.
Дакрыяадэніт
Дакрыяадэніт — запаленне слёзнай залозы. Бывае востры і хранічны. Востры дакрыяадэніт найчасцей інфекцыйнага паходжання. Прыкметы: ацёк, боль, пачырваненне кан’юктывы вонкавай часткі верхняга павека, можа павышацца тэмпература цела. Лячэнне тэрапеўтычнае. Хранічны дакрыяадэніт узнікае на фоне некаторых хвароб (туберкулёз, сіфіліс, хвароба Мікуліча і іншыя).
.nl
.nl — нацыянальны дамен верхняга ўзроўню для Нідэрландаў.
Toppdomän
NGC 7436B
NGC 7436B (іншае абазначэнне — VV 84) — галактыка ў сузор’і Пегас.
Гэты аб’ект не ўваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога» і быў дададзены пазней.
Дажынкі
Дажынкі, Прачыстая (Успленне, Багародзіца, Першая Прачыстая, Вялікая Прачыстая, Аспажа, Гаспажа, Спажа, Вялікая Спажа, Зялёная, Зельная, Спленне, Талака ) — старажытные народнае свята, якое прысвячалася сканчэнню жніва. Людзі на нейкі час рабіліся вольнымі ад цяжкай працы, атрымлівалі адпачынак і — найперш — ураджай.
Сканчэнне жніва святкавалася ў многіх народаў, але ў беларусаў традыцыя захавалася ў вельмі архаічным выглядзе. Суправаджаліся танцамі, песнямі, рознымі абрадамі язычніцкага паходжання. У наш час дажынкі адзначаюць як свята ўраджаю.
Гісторыя
Паводле Я. Карскага, першыя згадкі пра свята сустракаюцца ў хроніках пад ХІІ ст. Хаця сама традыцыя можа весці свой пачатак яшчэ ад неаліту, калі на Беларусі з’явілася земляробства.
«Завіванне барады»
У Быхаўскім раёне казалі, што пакідаюць каласкі «на бараду Богу». «Бараду» палолі рукой, загорнутай у рукаў. Побач рассцілалі чыстае палатно, на якую клалі кавалачак хлеба і соль.
Т. М. Осіпава з вёскі Нясяты прагадвала, што ў даўніну на полі пакідалі 5 каласкоў, утыкалі з зямлю палку і прывязвалі да яе гэтыя каласкі. «Бараду» упрыгожвалі, абкладвалі кветкамі.
«Багіня з поля ідзець…»
Ды гудзець поле, гудзець,
Багіня з поля ідзець.
Гаспадару, не ўмыкайся,
У святлічку не схавайся…
Гаспадар сустракаў працэсію, праводзіў яе ў хату. Пачыналіся музыка і танцы, якімі кіравала Багіня. З рэшты яна дзякавала гаспадару, казала: «Дай божа табе, нябожа, абяваць, насяваць, а нам жаць, дажынаць». Гаспадар у адказ накідваў на галаву Багіні пакрывала з дажынкавым снапом і адорваў яе пшанічным хлебам.
Абранне Талакі
У іншых мясцінах замест Багіні абіралі Талаку. На галаву абранай дзяўчыны клалі вянок з розных пахучых кветак і траў, давалі ў рукі дажынкавы сноп, і ладзілі вакол яе харавод з песняю:
Добры вечар, добры вечар!
Гэты збожны ты снапок,
Да надзень жа, надзень,
З краскамі прыгож вянок!
Сноп-баба
У Мінскай губерні апошні дажыначны сноп апраналі ў хустку, у жаночую сарочку і звалі яго «бабай». Жнеі ставілі бабу на ўскраіне поля, садзіліся вакол і ладзілі застолле. Потым накіроўваліся да хаты гаспадара, па дарозе спявалі, а з сабою неслі «бабу». У хаце яе ставілі ў куце, пад іконамі. Верагодна, і «баба», і Талака, і Багіня — гэта ўспамін пра нейкага язычніцкага жаночага персанажа, багіню ўраджаю.
Іншыя традыцыі
Прымаўкі гэтага дня: «Прыйшла Прачыстая — стала поле чыстае», «Прачыста — сяўба чыста, а касьба не чыста», «Гаспажа — хлеба дзяжа» (Брэсцкі павет) ; «Прыйшла Прачыстая — перапечка чыстая» (Ігуменскі павет); «Надышло Успленне — цягні бульбу за карэнне» (Столінскі раён); «Прачыстая не глядзіць бяла, а глядзіць, каб паляніца была» (Клічаўскі раён).
Дажынкам было прысвечана шмат дажынкавых песень, якія спявалі ў канцы жніва, вяртаючыся з поля ў вёску і на застоллі. Яны былі значна весялейшыя за жніўныя песні, бо ў апошніх спявалася пра нялёгкую працу і долю жней і іх дзяцей.
У народных песнях гэты дзень згадваецца ў сувязі з разнастайнымі сельскагаспадарчымі работамі: «Прачыста снапкі падае», «на восець носіць», «папары мяшае», «пчолак ладзіць, кадкі мёдам налівае».
Прачыста маці ішла зажынаці У чыстае поле з пшонным пірагом. З пшонным пірагом, з залатым сярпом. У левай руцэ пшонны піражок, У правай руцэ залаты сярпок: Я раз разну — я сноп нажну, Я і два разну — я капу нажну! Сноп ад снапа — на валовішча, Капа ад капы — паўтараста шагоў!
Прачыста жытцо сеець, А меншая ў помач стала, Жытцо скора запахала,
У некаторых раёнах лічылася, што ад Прачыстай пачынаецца «маладое бабскае лета», якое заканчваецца на Галавасека.
Этнографамі зафіксавана вялікая колькасць звычаяў, абрадаў і павер’яў, што датычаць гэтага моманту, ад якога ў многім залежаў будучы ўраджай. Першыя звязаны з такімі магічнымі атрыбутамі, як «поўня», «яйка», «сякера», «ахвяраванне зямлі», «сустрэча», «чысціня» і іншымі, што суправаджаюцца рознымі і шматлікімі павер’ямі, другія — з асвечаным зернем, малітвай. Некаторыя даследчыкі лічаць, што з’яўляецца агульнаславянскім святам ураджаю.
На Палессі Прачыстую называлі Зельнаю (параўнай польскае назва «Święto Matki Boskiej Zielnej»), бо асвячалі разам са збожжам «усялякія зелля».
Сант’яга-дэ-Кампастэла
Сант’я́га-дэ-Кампастэ́ла (Santiago de Compostela) — горад у паўночна-заходняй Іспаніі, сталіца аўтаномнай супольнасці Галісія. Насельніцтва — 95 207 (2011).
У кафедральным саборы горада пахаваны мошчы аднаго з 12 апосталаў Хрыста — святога Якава (ісп: Сант’яга Старэйшы або Хакоба (Santiago el Mayor o Jacobo), па-галісійску: Сант’яга Старэйшы (Santiago o Maior)). Паводле падання, святы Якаў, хрысціцель і патрон усёй Іспаніі, прайшоў пешкі ўсю дарогу на Пірэнейскі паўвостраў. Таму ўжо больш за 1000 гадоў ёсць каталіцкі шлях-прошча — шлях святога Якава, які вядзе ў сталіцу Галісіі, які неаднакроць быў тэмай сюжэтаў літаратуры і кінамастацтва.
Адгезія
Адгезія (ад adhaesio — прыліпанне) у фізіцы — счапленне паверхняў разнастайных цвёрдых і/або вадкіх цел. Адгезія абумоўлена міжмалекулярнымі ўзаемадзеяннямі (Ван-дэр-ваальсавымі, палярнымі, часам — утварэннем хімічных сувязяў або ўзаемнай дыфузіяй) у павярхоўным пласце і характарызуецца удзельнай працай, неабходнай для падзелу паверхняў. У некаторых выпадках адгезія можа апынуцца мацней, чым кагезія, г. зн. счапленне ўнутры аднастайнага матэрыялу, у такіх выпадках пры дадатку разрывацца намаганні адбываецца кагезіённы разрыў, гэта значыць разрыў ў аб'ёме менш трывалага з датыкальных матэрыялаў.
Адгезія істотна ўплывае на прыроду трэння датыкальных паверхняў: так, пры ўзаемадзеянні паверхняў з нізкай адгезіяй трэнне мінімальна. У якасці прыкладу можна прывесці політэтрафторэтылен (тэфлон), які ў сілу нізкага значэння адгезіі ў спалучэнні з большасцю матэрыялаў валодае нізкім каэфіцыентам трэння. Некаторыя рэчывы са слаістай крышталічнай кратамі (графіт, дысульфід малібдэна), якія характарызуюцца адначасова нізкімі значэннямі адгезіі і кагезіі, прымяняюцца ў якасці цвёрдых змазак.
Найбольш вядомыя адгезійныя эфекты — капілярныя, змочванасць/нязмлчванасць, павярхоўнае нацяжэнне, меніск вадкасці ў вузкім капіляры, трэнне спакою двух абсалютна гладкіх паверхняў. Крытэрыем адгезіі ў некаторых выпадках можа быць час адрыву пласта матэрыялу пэўнага памеру ад іншага матэрыялу ў ламінарным патоку вадкасці.
У біялогіі клеткавая адгезія — не проста злучэнне клетак паміж сабой, а такое іх злучэнне, якое прыводзіць да фарміравання пэўных правільных тыпаў гісталагічных структур, спецыфічных для дадзеных тыпаў клетак. Спецыфічнасць клеткавай адгезіі вызначаецца наяўнасцю на паверхні клетак бялкоў клеткавай адгезіі — інтегрынаў, кадгерынаў і інш.
Тэорыі адгезіі
Адгезія прадстаўляе сабой вельмі складаную з'яву, менавіта з гэтым звязана існаванне мноства тэорый, што трактуюць з'яву адгезіі з розных пазіцый. У цяперашні час вядомыя наступныя тэорыі адгезіі:
Аліва (Гданьск)
Аліва (Oliwa) — раён і гістарычная мясцовасць у Гданьску, на паўночным усходзе да якой прымыкае горад Сопат.
Агульная характарыстыка
Упершыню згадваецца ў 1186 годзе. На працягу стагоддзяў гэта была манастырская вёска цыстэрцыянскага абацтва. З 1874 года — горад, з 1926 года — раён Гданьска. У сваёй цяперашняй адміністрацыйнай форме мяжуе на паўночным усходе з Сопатам. На захадзе ён акружаны марэннымі пагоркамі, пакрытымі Аліўскімі лясамі, якія ўтвараюць Труймясцкі ландшафтны парк.
Дакрыяцыстыт
Дакрыяцыстыт — запаленне слёзнага мяшка вока. Бывае хранічны і востры. Прычына дакрыяцыстыта: звужэнне ці поўнае закрыццё слёзна-насавога канала, затрымка адтоку слёзнай вадкасці з поласці слёзнага мяшка і развіццё ў ім патагенных мікробаў. Дакрыяцыстыт ў нованароджаных бывае пры закрытым прасвеце слёзна-насавога канала зародкавай перапонкай. Прыкметы: слёзацячэнне і гнойныя выдзяленні ў кан'юктывальнай поласці; пры націсканні на вобласць слёзнага мяшка са слёзных кропак выдзяляецца слізістая ці гнойная вадкасць. Лячэнне хірургічнае, у нованароджаных — масаж, прамыванне антысептычнымі растворамі пад ціскам ці зандаванне металічным зондам слёзна-насавога канала.
Балтыйскія немцы
Балтыйскія немцы ці прыбалтыйскія немцы (Deutsch-Balten, Baltendeutsche; baltisakslased, vācbaltieši, літаральны пераклад «нямецкія балтыйцы»); таксама остзейскія немцы (ад нямецкага Ostsee — Балтыйскае мора) — этнічная нямецкая (нямецкамоўная) меншасць, якая з XII стагоддзя пражывала на ўсходнім узбярэжжы Балтыйскага мора, на тэрыторыі сучасных Эстоніі, Латвіі і Літвы. Балтыйскія немцы складалі верхнія пласты грамадства — арыстакратыю (дваранства) і большую частку сярэдняга саслоўя — свабодных гарадскіх грамадзян (бюргераў) у тагачасных правінцыях Курляндыя, Ліфляндыя і Эстляндыя і аказалі значны ўплыў на культуру і мову мясцовых жыхароў — сучасных эстонцаў і латышоў.
У сучаснай Германіі, якая мае багатую гісторыю рэпатрыяцыі этнічных немцаў з гістарычных эксклаваў, тэрмін «балтыйскія немцы» мае такое ж легітымнае этнографа-гістарычнае ўжыванне, як і напрыклад, «судэцкія немцы» (Sudetendeutsche), «сілезскія немцы» (Schlesien-Deutsche), «карпацкія немцы» (Karpatendeutsche) і да т.п.
Нацыянальная мова
Нацыяна́льная мо́ва — мова, якая з'яўляецца сродкам вусных і пісьмовых зносін нацыі. Складваецца з мовы народнасці ў перыяд станаўлення нацыі. Функцыянуе ў некалькіх разнавіднасцях: літаратурная мова, прастамоўе, мясцовыя гаворкі і сацыяльныя дыялекты. Вышэйшая форма нацыянальнай мовы — літаратурная мова, якая лічыцца ўзорнае і прызнаецца ўсімі носьбітамі гэтай мовы. Нацыянальная мова з'яўляецца адной з найбольш істотных прыкметаў нацыі. Звычайная адна нацыя атаясамліваецца з адной мовай (напрыклад рускія — з рускай, французы — з французскай мовай). Аднак у сучасным свеце дастаткова распаўсюджаныя сітуацыі, калі адна нацыя карыстаецца некалькімі мовамі (напрыклад, у Швейцарыі функцыянуюць 4 дзяржаўныя мовы) або адна мова можа абслугоўваць моўныя патрэбы некалькіх нацый (напрыклад, англійская мова ў Вялікабрытаніі, ЗША, Канадзе, Аўстраліі і інш. краінах). У апошнім выпадку фарміруюцца нацыянальныя варыянты адной мовы: англійская брытанская, англійская амерыканская, англійская аўстралійская і г.д.
Таццяна Сяргееўна Асмалоўская
Таццяна Сяргееўна Асмалоўская (нар., Горкі Магілёўскай вобласці) — беларускі палітык.
Біяграфія
Скончыла Беларускую сельскагаспадарчую акадэмію (эканаміст — арганізатар сельскагаспадарчай вытворчасці), Мінскі інстытут кіравання пры Беларускім аграрна тэхнічным універсітэце (менеджар-эканаміст). Працоўную дзейнасць пачала арганізатарам экскурсійнага бюро горада Горкі Магілёўскай вобласці. Працавала метадыстам дзіцячай турбазы гарадскога аддзела народнай адукацыі горада Горкі, галоўным дыспетчарам, намеснікам старшыні калгаса «Сацыялістычны шлях» Крычаўскага раёна, намеснікам дырэктара па вытворчасці племсаўгаса імя Чкалава Горацкага раёна Магілёўскай вобласці, намеснікам дырэктара па вытворчасці рэспубліканскага ўнітарнага прадпрыемства «Вучэбная гаспадарка Беларускай дзяржаўнай сельскагаспадарчай акадэміі».
Выбіралася дэпутатам Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь трэцяга і чацвёртага скліканняў.
Ізахора
Ізахо́ра (ст.-грэч. ἴσος [isos] — «роўны» и χώρος [choros] «месца») — ізалінія, паказвае працэс, які адбываецца пры нязменным аб’ёме сістэмы.
У тэрмадынаміцы выкарыстоўваецца пры пабудове дыяграм залежнасці ціску ад тэмпературы пры ізахорным працэсе, г.зн. фізічным працэсе, што адбываецца пры аднолькавым сталым аб’ёме сістэмы.
Неапалітанскія Бурбоны
Неапалітанскія Бурбоны (Borbone di Napoli ці Сіцылійскі Бурбоны Borbone delle Due Sicilie) — малодшая галіна Іспанскіх Бурбонаў (з 1735 года).
Неапалітанскае каралеўства
Паводле прэлімінарнага міру 3 кастрычніка 1735 года, які завяршыў Вайну за польскую спадчыну 1733—1735 (пацверджаны Венскім аўстра-французскім дагаворам 18 лістапада 1738 года), Аўстрыя адмовілася ад каралеўства Неапаля і Сіцыліі на карысць дона Карласа Пармскага, пятага сына Філіпа V Іспанскага, з умовай, што яно не будзе аб'яднана з Іспаніяй.
У 1759 годзе дон Карлас стаў іспанскім каралём, перадаўшы Неапаль і Сіцылію свайму трэцяму сыну дону Фернанда (1751—1825), які заснаваў лінію неапалітанскіх Бурбонаў пад імем Фердынанда IV. У 1806 ён быў выгнаны з Неапаля напалеонаўскімі войскамі, але з дапамогай англійскага флоту захаваў уладу над Сіцыліяй; Напалеон I перадаў неапалітанскую карону спачатку свайму брату Жазефу (1806—1808), а затым маршалу Іаахіму Мюрату (1808—1815).
Каралеўства Абедзвюх Сіцылій
Пасля адрачэння Мюрата ад неапалітанскага прастола 20 мая 1815 года яго зноў заняў Фердынанд IV, які абвясціў сябе ў 1816 годзе каралём Абедзвюх Сіцылій. Яго спадчыннік стаў сын Францыск I (1825—1830), унук Фердынанд II (1830—1859) і праўнук Францыск II (1859—1860). У выніку паўстання на Сіцыліі ў красавіку—маі 1860 і ўварванні ў каралеўства атрадаў Джузэпэ Гарыбальдзі ў маі—кастрычніку Францыск II пазбавіўся прастола; рэферэндум 21 кастрычніка 1860 года ўзаконіў звяржэнне неапалітанскіх Бурбонаў і ўхваліў уваходжанне Неапаля і Сіцыліі ў склад аб'яднанай Італіі.
Сіцылійскія Бурбоны сёння
Пасля смерці ў 1894 годзе бяздзетнага Францыска II правы на карону Абедзвюх Сіцылій перайшлі да яго малодшага брата Альфонса, графу Казерта (1841—1934), і яго нашчадкам Бурбонам Калабрыйскім. У наш час прэтэндэнтам (з 1964) з'яўляецца Карлас Бурбон-Сіцылійскі, герцаг Калабрыя (нар. 1964).
.pro
.pro — агульны дамен верхняга ўзроўню для вызначаных прафесій.
Спасылкі
Toppdomän
Зімовае сонцастаянне
Зімовае сонцастаянне адбываецца ў той момант, калі нахіл восі вярчэння Зямлі ў напрамку ад Сонца прымае найбольшае значэнне. Максімальны вугал нахілу зямной восі адносна Сонца падчас сонцастаяння складае 23° 26'. Больш відавочна для жыхароў высокіх шырот тое, што зімовае сонцастаянне прыпадае на самы кароткі дзень і самую доўгую ноч у годзе, калі вышыня ўздыму сонца на небасхіле з'яўляецца самай нізкай. Паколькі зімовае сонцастаянне доўжыцца толькі кароткі момант часу, то для дня, калі гэта адбываецца, выкарыстоўваюць іншыя назвы, напрыклад: «сярэдзіна зімы», «самая доўгая ноч» ці «першы дзень зімы».
У розных культурах тлумачэнне гэтай падзеі вар'іравалася па-рознаму, але ў большасці народаў яно расцэньвалася як адраджэнне, у гэты час ладзіліся святы, фестывалі, сустрэчы, рытуалы і іншыя ўрачыстасці.
Гістарычнае і культурнае значэнне
Сонцастаянне, магчыма, было асаблівым момантам гадавога цыклу, нават у часы неаліту. Астранамічныя падзеі, якія са старажытных часоў кіравалі спарваннем жывёл, пасевам сельскагаспадарчых культур і нарыхтоўкай зімовых запасаў да наступнага ўраджаю, паказваюць, як узніклі розныя культурныя міфы і традыцыі. Пра гэта сведчыць планіроўка археалагічных помнікаў позняга неаліту і бронзавага веку, такіх як Стоўнхендж у Вялікабрытаніі і Ньюгрейндж ў Ірландыі. Асноўныя восі абодвух гэтых помнікаў былі старанна выраўнаваны па глядзельнай лініі, якая паказвае узыход сонца ў дзень зімовага сонцастаяння (Ньюгрейндж) і заход сонца ў дзень зімовага сонцастаяння (Стоўнхэндж). У дачыненні да Стоўнхэнджа значным з'яўляецца той факт, што Вялікі Трыліт павернуты вонкі ад цэнтра помніка, гэта значыць асабовая яго частка звернутая да сярэдзіны зімы па Сонцы.
Зімовае сонцастаянне было надзвычай важным ў жыцці першабытнай суполкі, бо людзі не былі ўпэўненыя ў тым, што яны добра падрыхтаваліся да зімы на працягу папярэдніх дзевяці месяцаў, і што яны змогуць перажыць гэтую зіму. Голад быў распаўсюджанай з'явай у зімовы перыяд, з студзеня па красавік, гэты адрэзак года вядомы як галодныя месяцы. У ўмераным клімаце фестываль сярэдзіны зімы быў апошнім святам перад пачаткам цяжкага зімовага перыяду. Большая частка жывёлы ў гэты час забівалася, паколькі яго няма чым было карміць на працягу зімы, таму час зімовага сонцастаяння было адзіным перыядам года, калі больш за ўсё спажывалася свежага мяса. У гэты час вялікая частка віна і піва, зробленага на працягу цёплага часу года, даходзіла нарэшце да гатоўнасці, і яго можна было піць. Святкаванні праводзіліся не толькі непасрэдна ў гэты дзень, яны пачынаюць у поўнач або на досвітку, а часцей за ўсё напярэдадні.
Паколькі зімовае сонцастаянне з'яўляецца паваротным падзеяй у прысутнасці Сонца на небе, яно дало падставу для паўсюднага ўзнікнення канцэпцыі нараджэння або адраджэння багоў. У культуры многіх народаў на аснове зімовага сонцастаяння заснаваныя цыклічныя календары, святы адраджаецца год, сімвал «новых пачынанняў», як, напрыклад, ачышчальная традыцыя Хогманай ў Шатландыі. У грэчаскай міфалогіі багі і багіні сустракалі зімнія і летнія сонцастаянні, у гэтыя дні дазвалялася ўводзіць Аід на гару Алімп (яго царствам быў падземны свет, і ў любы іншы час яму не належыла адтуль выходзіць).
Назіранні
Прамое назіранне сонцастаяння аматарамі складана, таму што Сонца рухаецца да пункту сонцастаяння даволі павольна, так што цяжка вызначыць яго канкрэтны дзень, не кажучы ўжо пра яго імгненні. Веды пра час паходжання падзеі толькі нядаўна сталі магчымымі аж да амаль імгнення дзякуючы дакладнаму адсочванню астранамічных дадзеных. Фактычны момант сонцастаяння немагчыма выявіць па вызначэнні (нельга заўважыць, што аб'ект перастаў рухацца, можна толькі канстатаваць, што ў бягучым замеры аб'ект не змяніў становішча ў параўнанні з папярэднім замерам, альбо ссунуўся ў процілеглым кірунку). Акрамя таго, каб вызначыць падзею з дакладнасцю да аднаго дня, трэба ўмець назіраць змены па азімуце і вышыні менш вуглавога дыяметра Сонца. Аналагічнае вызначэнне з дакладнасцю да двух дзён лягчэй, яно патрабуе хібнасці назірання усяго каля вуглавога дыяметра Сонца. Такім чынам, большасць назіранняў канстатуе дзень сонцастаяння, а не яго імгненне. Часта гэта робіцца шляхам назірання за узыходам і заходам сонца, з дапамогай астранамічна выверанага інструмента, які забяспечвае праходжанне прамяня святла ў пэўную кропку менавіта ў патрэбны момант часу.
Ніжні Церабяжоў
Ні́жні Церабяжо́ў (, Нижний Теребежов) — вёска ў Столінскім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Рэчыцкага сельсавета.
Конкурс песні Еўрабачанне 1984
Конкурс песні Еўрабачанне 1984 — 29-ы конкурсам песні Еўрабачанне. Ён прайшоў 5 мая 1984 года ў горадзе Люксембург (Люксембург) на сцэне Муніцыпальнага тэатра. Грэцыя і Ізраіль (па прычыне супадзення даты конкурсу з мясцовым рэлігійным святам) вырашылі не ўдзельнічаць у конкурсе, аднак Ірландыя вярнулася ў лік удзельнікаў, і іх колькасць склала 19 краін. Гран-Пры атрымала трыо Herreys з песняй «Diggi-loo-diggi-lei», якое прадстаўляла Швецыю. Другое месца заняла ірландка Лінда Марцін, будучая пераможца конкурса 1992 года.
NGC 7437
NGC 7437 (іншыя абазначэнні — PGC 70131, UGC 12270, MCG 2-58-41, ZWG 430.34) — галактыка ў сузор’і Пегас.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Вішнёўка (Гаранскі сельсавет)
Вішнё́ўка (, Вишнёвка) — вёска ў Мінскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Гаранскага сельсавета.
Качычы
Ка́чычы (, Качичи) — вёска ў Карэліцкім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Малюшыцкага сельсавета.
Гісторыя
Да 28 снежня 2007 года вёска знаходзілася ў раённым падпарадкаванні.
Паўднёвыя Карпаты
Высакагорныя масівы (Фэгэраш, Рэтэзат і інш.) складзеныя гранітамі, гнейсамі, а таксама вапнякамі, пясчанікамі. Найбольш высокія вяршыні маюць альпійскія формы рэльефу. Вышыня да 2543 м (гара Малдавяну). Прарэзаны далінамі рэк Жыу, Олт, Чорная, па якіх пракладзеныя чыгунка і шаша. Характэрна сейсмічнасць.
Ля падножжаў гор і ў ніжніх частках схілаў (да вышыні 900—1000 м) — букавыя і дубовыя лясы, вышэй (да 1700 м) — пераважна іглічныя, якія змяняюцца на вышыні хмызнякамі, субальпійскімі і альпійскімі лугамі.
Радовішча нафты (ля паўднёвых падножжаў — Фларэшты, Пітэшты і інш.), каменнага вугалю (Петрашэні), паваранай солі. Курорты горна-кліматычныя (Сіная), бальнеялагічныя (Кэлімэкешты, Бэіле-Еркулане, Бэіле-Гавара, Бэіле-Олэнешты).
Барсукі (Узмёнскі сельсавет)
Барсукі́ (, Барсуки) — вёска ў Мёрскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Узмёнскага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1945 гадах вёска ў складзе гміны Лявонпаль Дзісенскага павета Віленскага ваяводства Польскай Рэспублікі.
Ляйкі
Назву Ляйкі маюць:
Важніца
Важніца ― будынак у гарадах і некаторых мястэчках Вялікага Княства Літоўскага, дзе узважвалі прывезенае гандлярамі збожжа, вымяраліся розныя тавары, прызначаныя да продажу.
Этымалогія паняцці
Паходзіць ад старажытнарускага вага, што перайшло у беларускую мову. Па Далю, важiць ― узвешiваць, трымаць у сабе вагу. Важня ― шалі; будынак, дзе шалі знаходзяцца. Важнік ― той, хто важыць, зборшчык вагавой пошліны. «Слоўнік рускай мовы XVIII стагоддзя» прыводзіць летапісны тэкст са словам важня, як памяшканнем з гандлёвымі вагамі для ўзважвання тавараў.
Важніца ў Вялікім Княстве Літоўскім
Звычайна важнiца ўяўляла сабой аднапавярховы каменны ці драўляны будынак, накрыты двух-або чатырохсхільным дахам. Унутры была уласна важніца, там захоўваліся гарадскія вагі і меры, і мерніца, дзе ўзважвалі і вымяралі тавары. У Вялікім Княстве Літоўскім XV-XVIII стст. важнiцы былі ва ўсіх значных гарадах, звычайна на гандлёвых плошчах, часам прымыкаючы да ратушы і гандлёвых радах. Так, напрыклад, не ў самым вялікім мястэчку Глыбокае ў 1765 годзе пры 59 крамах была пастаянна дзеючая важнiца. Часам іх будавалі на галоўных дарогах у комплексе з мытнямі.
Важніца ў гістарычных дакументах
І. Г. Прыжоў у кнізе «Гісторыя шынкоў ў Расіі ў сувязі з гісторыяй рускага народа» прыводзіць грамату «месцы Менскаму» пад 1499 годам, дзе «ў магутнасць войтовскую» прызначаліся дзве карчмы вольных, з платаю чатырох коп грошаў; на карысць горада паступала і васковая вага: «Допущаем теж ў тым месцы нашом меці важнiцу, а теж капнiцу, і ўвесь воск тамжо стопленный печатiю іх мают знаменовати і з таго ужиткi ку паспалітаму добраму мают ховати».
Спасылаючыся на інвентар 1647 года, беларускі гісторык Ю. А. Якімовіч піша пра мястэчка Мір: «Гандлёвая плошча ў цэнтры Старога горада мела выцягнутую прастакутную форму плана. У яе сярэдняй часткі ў падоўжным кірунку размяшчалася два шэрагу крам. У шэрагу, блізкім да замка, знаходзіліся 52 крамы і важнiца, у процілеглым - 43 крамы. У інвентары пазначана, што незадоўга да яго складання да існуючых крамах прыбудаваны яшчэ 12. Такім чынам, усяго на плошчы ў 1647 г. меліся 109 крам».
Гісторык М. А. Ткачоў так апісвае беларускае мястэчка Смаляны: «Пасярод «месцы «стаяла ратуша, на купале якой быў усталяваны флюгер з дзяржаўным гербам, “пазалочаным малярским золатам». Каля ратушы стаяла двухпавярховая весевая (важнiца) з высокім ганкам. Тут пачыналіся рады гандлёвых лавак (крам) і дамы мясцовых жыхароў з гаспадарчымі пабудовамі і агародамі».
Сяргей Васілевіч Тарасаў
Сяргей Васільевіч Тарасаў (, г. Мінск, БССР) — беларускі археолаг, гісторык, пісьменнік. Кандыдат гістарычных навук (1992), дацэнт.
Біяграфія
У 1982 годзе скончыў Мінскі педінстытут. З 1982 года працаваў у Інстытуце гісторыі АН БССР: лабарант, навуковы супрацоўнік, у 2001—2006 гадах загадчык аддзела археалогіі сярэдневяковага перыяду. У 1992 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю на тэму «Гісторыка-тапаграфічная структура Полацка IX—XVIII стст.». Адначасова ў 1995—1998 гадах намеснік галоўнага рэдактара рэдакцыі літаратурна-мастацкіх праграм Беларускага тэлебачання.
З 2006 года дацэнт кафедры паліталогіі і гуманітарных навук, дацэнт кафедры паліталогіі і эканомікі Інстытута парламентарызму і прадпрымальніцтва. Адначасова вядучы навуковы супрацоўнік Музея гісторыі горада Мінска.
Член Саюза беларускіх пісьменнікаў. Член праўлення Беларускага камітэта па помніках і памятных мясцінах (ICOMOS). Член Міжнароднага савета музеяў (ICOM). Член Еўрапейскай асацыяцыі археолагаў. Член праўлення Беларускага таварыства аховы помнікаў гісторыі і культуры. Член Савета па манументальнай прапагандзе і мастацтве Рэспублікі Беларусь.
Навуковая дзейнасць
Аўтар больш чым 50 навуковых прац, у тым ліку, апублікаваных у Расіі, Украіне, Польшчы, Германіі, ЗША, Швецыі. Таксама з’яўляецца аўтарам падручніка «Мая Радзіма — Беларусь» для 4-га класа агульнаадукацыйнай школы і суаўтарам навуковых дапаможнікаў для ВНУ.
Аўтар кніг для дзяцей і падлеткаў, суаўтар мастацкіх зборнікаў. Мастацкія творы друкаваліся таксама ў Расіі, Украіне, Літве.
У 1987—1999 гадах быў аўтарам і вядучым шэрага праграм Беларускага тэлебачання: Аўтар і вядучы праграм «Крок», «Вецер вандраванняў», «Скарбы беларускай гісторыі», «Кола гадзіны», «Беларускі хата».
Phoenix (гурт)
«Phoenix» [ˈfi:nɪks]  — французскі рок-гурт з Версаля, які выконвае музыку ў стылі інды-поп і альтэрнатыўны рок. Сабраны ў 1997 годзе Томасам Марcам (вакал), Дэкам Д’Арсі (бас-гітара) і гітарыстамі Крысціянам Мазале і Ларанам Бранкавічам. У 2010 годзе гурт стаў пераможцам прэміі Грэмі ў намінацыі «Найлепшы альтэрнатыўны альбом». Песня Lasso выкарыстоўваецца ў рэкламе канала «Еўраспорт», а кампазіцыі Armistice і Lizstomania — у якасці саўндтрэка да гульні Pro Evolution Soccer 2012.
Паўднёвы Алтай
Паўднёвы Алтай — горны хрыбет на поўдні Алтая.
Даўжыня каля 125 км. Вышыня да 3871 м. У перадгор’ях да вышыні 1400—1500 м размяшчаюцца стэпавыя ландшафты, паркавыя лістоўнічныя лясы дасягаюць вышыні 2100—2200 м; у высакагорным поясе пануюць субальпійскія і альпійскія лугі. Ледавікі (у т. л. Адахінскі — даўжыня 5 км, плошча 19,5 км²).
Мова жэстаў
Мо́ва жэ́стаў — камунікатыўная сістэма на кінетычнай (жэстыкуляторна-мімічнай) аснове; асноўны сродак зносін глухіх. Мінімальная адзінка мовы жэстаў — жэст — складаецца з герэмаў, якія паказваюць на месца, канфігурацыю і характар жэсту. Колькасць герэмаў параўнальная з колькасцю фанем гукавой мовы. Мова жэстаў уключае таксама позірк, выраз твару, рухі галавы і цела, функцыі якіх больш шырокія, чым у гукавых мовах. Структурна і катэгарыяльна мовы жэстаў не залежаць ад гукавы моў, іх роднасныя сувязі не вызначаюцца адпаведнымі нацыянальнымі мовамі (напрыклад, амслен, мова жэстаў ЗША і большай часткі Канады, блізкі да мовы глухіх Францыі, аднак не роднасны мове глухіх Англіі).