cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Сцяпан Хусейнавіч Александровіч
Біяграфія
У 1939 г. паступіў на філалагічны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта і быў прызваны ў Чырвоную Армію. Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. Бег з нямецкага палону (Крывы Рог) на Капыльшчыну. Быў партызанам.
Скончыў універсітэт у 1950 г. Выкладаў беларускую мову і літаратуру ў Наваельненскай сярэдняй школе Дзятлаўскага раёна і ў Навагрудку (1944—1953), у Мінскім бібліятэчным тэхнікуме (1953—1958). У 1959 —1963 гг. — навуковы супрацоўнік Інстытута літаратуры імя Янкі Купалы АН БССР. З 1963 г. — дацэнт, з 1974 г. — прафесар Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта.
Памёр года. Пахаваны на Паўночных могілках пад Мінскам.
Асноўныя навуковыя працы
Даследаваў гісторыю беларускай літаратуры XIX—XX стагоддзяў, развіццё нацыянальнага кнігадрукавання і перыядычнага друку, літаратурныя сувязі, у тым ліку беларуска-ўкраінскія. Александровіч надаваў значную ролю вывучэнні творчасці Тараса Шаўчэнкі. Яму належаць артыкулы «Т. Шаўчэнка і Янка Купала», « Тарас Шаўчэнка і Беларусь» (абодва — 1958), «Любоў Беларусі» (1964) ды іншыя.
Даследаваў гісторыю беларускай літаратуры ў міжславянскім беларуска-балтыйскім і агульнаеўрапейскім гістарычна-культурным кантэксце. У працы «Пуцявіны роднага слова» (1971) прааналізаваў працэс станаўлення новай беларускай літаратуры ў 2-й палове XIX — пачатку XX ст. паралельна з зараджэннем і развіццём нацыянальнага кнігадрукавання і перыёдыкі. Узнавіў цэласную карціну беларускіх перыядычных выданняў і выдавецкіх суполак, таварыстваў, паказаў іх ролю ў ідэйна-мастацкім і жанравым росце айчыннай славеснасці, сталенні нацыянальнага тэатра, музыкі, журналістыкі, у паглыбленым вывучэнні фальклору, этнаграфіі і ўсёй культуры Беларусі. У кнізе «Вальнадумца з-пад Нясвіжа Аляксандр Незабытоўскі» (1975) раскрыў малавядомыя падзеі з гісторыі беларуска-польскіх літаратурных і грамадска-палітычных сувязяў у 1840-я гады.
Адмысловыя распрацоўкі прысвяціў жыццю і дзейнасці Ф. Скарыны, гісторыі народніцкага «Гомана», газетам «Наша доля» і «Наша ніва», сувязям Янкі Купалы з польскай літаратурай ды інш. Вывучаў літаратурна-гістарычную біяграфію Цішкі Гартнага (З. Жылуновіча). Створаным С. Александровічам літаратурным партрэтам пісьменнікаў П. Багрыма, Ф. Савіча, Ф. Багушэвіча, Каруся Каганца, Янкі Купалы, Якуба Коласа, Цёткі, Змітрака Бядулі, Кузьмы Чорнага ды іншым уласцівыя глыбокі гістарызм, жыццёвая праўдзівасць.
Дзейсна прычыніўся да ўзбагачэння крыніцазнаўчай і тэксталагічнай базы па гісторыі беларускай літаратуры. Надаваў прынцыповае значэнне метадалогіі даследаванняў, палемізаваў з некаторымі расійскімі і польскімі аўтарамі за іх антыгістарычны падыход да паняццяў «Русь», «рускі», «Літва», «літоўскі», штучнае атаясамліванне з расійскай або літоўскай культурай здабыткаў уласна беларускай культуры, дасягнутых пад гэтымі назвамі ў розныя эпохі.
Адзін з аўтараў «Гісторыі беларускай савецкай літаратуры» (1964) і складальнікаў хрэстаматый «Беларуская літаратура XIX стагоддзя» (1971), «Беларуская літаратура XIX-пачатку XX ст.: Хрэстаматыя крытычных матэрыялаў» (1978), «Публицистика белорусских народников : Нелегальные издания белорусских народников (1881—1884)» (1983), «Успаміны пра Цішку Гартнага» (1984).
Падрыхтаваў да выдання творчую спадчыну Ф. К. Багушэвіча, К. Каганца, А. Паўловіча, Цёткі.
Узнагароды
Узнагароджаны Ганаровай Граматай Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР.
Узнагароджваўся ордэнамі Айчыннай вайны II ступені, Славы III ступені, медалямі.
Зоф’я Келян-Явароўская
Зо́ф'я Ке́лян-Яваро́ўская (Zofia Kielan-Jaworowska; 25 красавіка 1925, Саколаў Падляскі  — 13 сакавіка 2015, Варшава) — польскі геолаг і палеантолаг, прафесар Польскай акадэміі навук. Медсястра ў час Варшаўскага паўстання 1944 года.
Асноўныя працы па сысунах мезазою.
Біяграфія
Вучылася ў Варшаўскім універсітэце, у час Другой сусветнай вайны на тайных курсах, потым на Факультэце матэматыкі і прыродазнаўчых навук. Брала ўдзел у Варшаўскім паўстанні ў якасці медсястры. У 1953 годзе атрымала доктарскую ступень, з 1972 года — прафесар.
У пачатку навуковай працы вывучала трылабітаў ардовіку і дэвону Цэнтральнай Еўропы. У гадах 1963—1971 гадах была арганізатарам і кіраўніком шэрагу польска-мангольскіх палеанталагічных экспедыцый, якія адкрылі ў пустыні Гобі шэраг новых відаў дыназаўраў і прымітыўных сысуноў з позняга мелавога перыяду. Са скал мелу, а таксама палеагену, былі таксама атрыманыя каштоўныя ўзоры кракадзілаў, яшчарак, чарапах і птушак. Даследванні гэтых знаходках працягваюцца дагэтуль і публікуюцца ў вядучых сусветных часопісах і манаграфіях. Падчас мангольскіх экспедыцый галоўнай тэмай прац Келян-Явароўскай становяцца прымітыўныя сысуны, у даследаванні якіх яна стала адным з вядучых спецыялістаў у свеце. Яна апублікавала больш за 220 навуковых артыкулаў.
Яна была ініцыятарам, а таксама галоўным і вядучым аўтарам кнігі Mammals from the Age of Dinosaurs (Сысуны эры дыназаўраў), выдадзенай Columbia University Press ў 2004 годзе, за якую яна атрымала прэмію Фонда развіцця польскай навукі.
Выкладала ў многіх універсітэтах, у тым ліку Гарвардскім універсітэце, Універсітэце Парыж VII імя Дэні Дзідро і Універсітэце Осла. Была членам Польскай і Нарвежскай акадэмій навук, Еўрапейскай акадэміі, Польскага геаграфічнага таварыства і многіх іншых навуковых таварыстваў. Яе імем ці прозвішчам былі названыя дзесяткі родаў і відаў вымерлых жывёл (напр., , , ).
Асабістае жыццё
Жонка Збігнева Явароўскага. Атэістка.
Аўстра-Венгрыя
Аўстра-Венгрыя (Österreich-Ungarn, Ausztria-Magyarország) — дуалістычная манархія і шматнацыянальная дзяржава ў Цэнтральнай Еўропе, якая існавала ў 1867—1918. Найбуйнейшая дзяржава Еўропы свайго часу (акрамя Расійскай імперыі).
Назва
Афіцыйна дзяржава мела назву '''Каралеўства і землі, прадстаўленыя ў Рэйхсраце, і землі венгерскай кароны Св. Іштвана, аднак фактычна больш распаўсюджанымі поўнымі назвамі былі Аўстра-Венгерская манархія, Аўстра-Венгерская імперыя, Дунайская манархія або Дуалістычная манархія'''. Для вызначэння органаў дзяржаўнай улады выкарыстоўваўся прыметнік K. und k. або k. u. k. — kaiserlich und königlich, імператарскі і каралеўскі. Вымаўленне скарачэння прывяло да з'яўлення сярод шматнацыянальнага народа дзяржавы жартоўных назваў Кук-імперыя і Каканія.
Межы
На поўначы Аўстра-Венгрыя межавала з Саксоніяй, Прусіяй і Расіяй, на ўсходзе — з Румыніяй і Расіяй, на поўдні — з Румыніяй, Сербіяй, Турцыяй, Чарнагорыяй і Італіяй і абмывалася Адрыятычным морам, а на захадзе — з Італіяй, Швейцарыяй, Ліхтэнштэйнам і Баварыяй. (З 1871 г. Саксонія, Прусія і Баварыя — у складзе Германскай імперыі).
Адміністрацыйны падзел
Як дуалістычная дзяржава, Аўстра-Венгрыя падзялялася на дзве асобна кіруемыя часткі — Цыслейтанію (аўстрыйскую), пад уладай кайзера і Рэйхсрата, і Транслейтанію (венгерскую), пад уладай венгерскага караля і будапешцкага Парламента. Такім чынам, у аўстрыйскую частку ўваходзілі землі, населеныя немцамі, чэхамі, славакамі, украінцамі, славенцамі і палякамі, а ў Транслейтаніі жылі венгры, румыны і харваты. Пры гэтым, пасады і кайзера, і караля займала адна асоба, якая і з'яўлялася аўстра-венгерскім імператарам. Імперскім намеснікам у Аўстрыі быў міністр-прэзідэнт, а ў Венгрыі - прэм'ер-міністр. Анексаваная ў 1908 Боснія кіравалася асобна і не падпадала пад гэты падзел.
Гісторыя
Аўстра-Венгрыя з’явілася ў 1867 годзе ў выніку двухбаковага дагавора, які рэфармаваў Аўстрыйскую імперыю (якая, у сваю чаргу, была створана ў 1804 годзе).
Забойства Гаўрылам Прынцыпам («Млада Босна») эрцгерцага ў Сараева паслужыла падставай для развязвання Аўстра-Венгрыяй вайны супраць Сербіі, што непазбежна вяло да канфлікту з Расійскай імперыяй, якая заключыла з апошняй абарончы саюз.
Распад
Адначасова з паражэннем у вайне Аўстра-Венгрыя распалася (лістапад 1918): Аўстрыя (у складзе нямецкамоўных земляў) абвясціла сябе рэспублікай, у Венгрыі кароль з дынастыі Габсбургаў быў зрынут, а Чэшскія землі і Славакія ўтварылі новую незалежную дзяржаву — Чэхаславакію. Славенскія, харвацкія і баснійскія землі ўвайшлі ў склад Каралеўства сербаў, харватаў і славенцаў (з 1929 — Югаславія). Кракаўская зямля і тэрыторыі з пераважным украінскім насельніцтвам (вядомыя ў складзе Аўстра-Венгрыі як Галіцыя) адышлі да яшчэ адной новай дзяржавы — Польшчы. Трыест, паўднёвая частка Ціроля, а некалькі пазней і Фіуме (Рыека) былі анексіраванны Італіяй. Трансільванія і Букавіна ўвайшлі ў склад Румыніі.
Малдова
Малдо́ва (Moldova) — краіна ва Усходняй Еўропе. Мяжуе з Румыніяй і Украінай. Непасрэднага выхаду да мораў не мае. Сталіца — горад Кішынёў. Праз тэрыторыю краіны працякае рака Днестр, на ўсходнім беразе якой знаходзіцца самаабвешчаная Прыднястроўская Малдаўская Рэспубліка. Прыднястроўе займае 12,3 % тэрыторыі Малдовы і не кантралюецца Кішынёвам.
Гісторыя самастойнай Малдовы пачынаецца з XIV ст., калі на карце сярэднявечнай Еўропы паўстала Малдаўскае княства, што неўзабаве трапіла ў залежнасць ад Асманскай імперыі. У 1812 годзе ўсходняя частка княства — тое што сёння стала Малдовай — ўвайшла ў склад Расійскай імперыі пад назвай Бесарабія. Гістарычна, культурна і моўна Малдова цесна звязана з суседняй Румыніяй, у склад якой уваходзіла ў 1918—1940 гг. і падчас Вялікай Айчыннай вайны. У 1944—1991 была адной з 15 рэспублік СССР. У 1992 адбыўся ўзброены канфлікт у Прыднястроўі, у выніку якога рэгіён стаў дэ-факта самастойным.
Незалежная Рэспубліка Малдова — унітарная парламенцая рэспубліка з прэзідэнтам на чале дзяржавы. На поўдні краіны ёсць аўтаномны раён Гагаузія. Малдова з’яўляецца членам СНД, ГУАМ, уваходзіць у Савет Еўропы, СГА, АБСЕ.
Сённяшняя Малдова — найбольш адсталая і бедная краіна Еўропы. Гэта адзіная еўрапейская дзяржава, індэкс чалавечага развіцця якой ацэнены як «сярэдні» (2015). Эканоміка краіны носіць аграрны характкар, хаця ў выніку дэіндустрыялізацыі, што адбылася следам за распадам СССР, пераважае сфера паслуг. Моладзь актыўна мігрыруе ў Расію і краіны Еўрапейскага Саюза. Малдове належыць еўрапейскі турыстычны антырэкорд — краіну наведвае ўсяго каля 11 000 замежных турыстаў штогод.
Этымалогія
Назва «Малдова» паходзіць ад ракі Малдова; даліна гэтай ракі была палітычным цэнтрам у момант заснавання Малдаўскага княства ў 1359 годзе. Паходжанне назвы ракі застаецца невядомым. Храніст Дзімітр Кантэмір распавядае такую гісторыю: калі прынц Драга паляваў тура, яго знясілены пагоняю ганчак Молда патануў у рацэ, адсюль і назва. У складзе СССР краіна называлася «Малдавіяй», гэтая назва дасюль пераважае ў рускамоўнай літаратуры і публіцыстыцы.
Геаграфічнае становішча
Малдова займае большую частку міжрэчча Днястра і Прута а таксама вузкую паласу левабярэжжа Днястра ў яго сярэднім і ніжнім цячэнні. На захадзе мяжуе з Румыніяй, усе 450 км мяжы праходзяць па рацэ Прут. На ўсход ад Малдовы ляжыць Украіна. Даволі значны паўночны адрэзак 940-кіламетровай мяжы з ёй прыходзіцца на Днестр. Тэрыторыя Малдовы на ўсход ад Днястра — непрызнанае Прыднястроўе, якое займае 12,3 % ад плошчы краіны.
Малдова ляжыць у другім часавым поясе.
Геаграфія
Малдова размешчана на крайнім паўднёвым захадзе Усходне-Еўрапейскай раўніны. Паверхня большай часткі Малдовы прадстаўляе сабой узгорыстую раўніну, раздзеленую рачнымі далінамі. Яе заходняя найвышэйшая частка вядомая пад назвай Кодры. На поўначы тэрыторыя ўздымаецца ў выглядзе вапняковай грады Толтры. Сярэдняя вышыня краіны над узроўнем мора — 147 м, максімальная — 429,5 м (гара Баланешты ў Кодрах). Паўднёва-ўсходняя Малдова — аднастайна плоская нізіна. Карысныя выкапні, на якія Малдова не вельмі багатая, прадстаўлены пераважна будаўнічымі матэрыяламі: вапнякі, гіпс, гліны, шкляны пясок, гравій; маюцца невялікія радовішчы нафты і газу. Клімат умерана кантынентальны. Зіма мяккая, кароткая, лета цёплае, працяглае. Сярэдняя тэмпература студзеня −4 °C, ліпеня 21 °C. Абсалютны мінімум −36 °C, максімум 42 °C. Сярэдняя гадавая колькасць ападкаў вагаецца ў межах 380—550 мм, памяншаючыся з поўначы на поўдзень, дзе адчуваецца дэфіцыт вільгаці. Асабліва нізкая забяспечаннасць ападкамі ў летні перыяд. Частыя засухі, якія шкодзяць сельскай гаспадарцы. Тым не менш, Малдова валодае выдатнымі агракліматычнымі рэсурсамі.
Буйнейшыя рэкі краіны — памежныя Прут і Днестр, што цякуць у глыбокіх далінах, на некаторых участках утвараючы каньёны. Большая частка краіны адносіцца да басейна Днястра, яго буйнейшыя правыя прытокі: Рэут, Ікель. Многія прытокі Днястра і Прута ў засушлівы летні перыяд перасыхаюць у нізоўях. Малдове належыць каля паўкіламетра берага Дуная з вёскай Джурджулешты — адзіным дунайскім портам краіны. Рака Ялпуг цячэ на поўдзень і ўпадае ў адзін з дунайскіх ліманаў.
Паўночная частка Малдовы належыць да лесастэпавай зоны, цэнтральная і паўднёвая — да стэпавай. Глебы пераважна чарназёмныя (75 %). Большая частка тэрыторыі Малдовы ўзараная. Карэнная стэпавая расліннасць захавалася толькі на невялікіх участках. Лясы займаюць 6 % тэрыторыі, захаваліся яны пераважна ў Кодрах. Лясное покрыва схілаў прадстаўленае пераважна грабамі і дубамі. Сустракаюцца таксама спадарожныя пароды — ліпа, ясень, клён, бук, рабіна, дзікая груша, дзікая чарэшня, кізіл.
У Малдове створана некалькі прыродных запаведнікаў: Кодры, Плаюл Фагулуй, Ягорлык; і нацыянальны парк Архей
Прыродныя раёны:
Гісторыя
Першыя сляды чалавека на малдаўскай зямлі надзіва старажытныя. Менавіта тут знойдзена першае ў Еўропе каменнае збудаванне — «каменная выкладка» ў поймавых адкладах палеа-Днястра ўзростам каля 1 млн гадоў. Такога ж узросту і стаянка Байракі на месцы сучаснага горада Дубасары. На мяжы 5-4 тыс. да н.э. тут узнікла і развівалая на працягу 2000 гадоў Трыпольская культура. У гэты час адбыўся пераход да аселага земляробчага ладу жыцця.
Да XIV стагоддзя тэрыторыя сучаснай Малдовы была часткай уладанняў розных племянных саюзаў (гета-дакі, готы, анты) і дзяржаўных утварэнняў (Русь, Галіцкае княства, Залатая Арда). Гісторыя самастойнай Малдовы пачынаецца з XIV ст., калі на карце сярэднявечнай Еўропы паўстала Малдаўскае княства. У 1340-х да Днястра пашырылася Венгрыя і стварыла тут сваю марку, што кіравалася намеснікамі. Адзін з намеснікаў, Багдан, пасварыўся з венгерскім каралём і ў 1359 абвясціў самастойнасць Малдаўскага княства. Праз 6 гадоў Венгрыя прызнае княства. Да таго часу адносяцца беспаспяховыя спробы насадзіць на гэтых землях каталіцтва. У другой палове XV ст. пры Стэфане ІІІ Вялікім княства дасягае свай росквіту і максімальнага тэрытарыяльнага пашырэння і тады ж адзінае ў Еўропе паспяхова змагаецца з магутнай Асманскай імперыяй. Пасля смерці гаспадара Стэфана ў 1504 годзе княства вельмі хутка трапляе ў залежнасць ад туркаў.
У канцы XVIII стагоддзя Расійская імперыя ў выніку руска-турэцкай вайны анексавала левабярэжжа Днястра, у 1812 — Бесарабію, тэрыторыяю, якая і стала асновай для будучай Малдовы. У 1856 пасля паразы ў Крымскай вайне Расія вымушана была перадаць Малдове паўднёвую Бесарабію (праз тры гады яны разам ўвайшлі ў склад нованароджанай Румыніі), але ў 1878 паводле Берлінскага міру паўднёвая Бесарабія была вернута ў склад Расійскай імперыі. У 1917 годзе ў Бесарабіі была абвешчана Малдаўская Дэмакратычная Рэспубліка. У 1918 яна дабраахвотна ўвайшла ў склад Румыніі. З такім развіццём падзе не згадзіўся Савецкі Саюз і ў 1924 годзе на тэрыторыі Украінскай ССР, на левым беразе Днястра ў раёнах са значнай доляй малдаўскага насельнітва была створана Малдаўская АССР. У 1940 годзе ў выніку падпісання Пакта Молатава-Рыбентропа Румынія была вымушана саступіць Бесарабію СССР. На большай частцы Бесарабіі разам з заходняй паласой Малдаўскай АССР была ўтворана Малдаўская ССР. Падчас Вялікай Айчыннай вайны Малдова была акупавана ў 1941—1944 гадах нямецкімі і румынскімі войскамі. Румынскай адміністрацыяй тут было створана Губернатарства Бесарабія. У канцэнтрацыйных лагерах на малдаўскай зямлі загінула каля 120 тыс. чалавек, у тым ліку 90 тыс. яўрэяў. 24 жніўня 1944, у выніку Яска-Кішынёўскай аперацыі, тэрыторыя Бесарабіі была зноў занята савецкімі войскамі.
Пасля калектывізацыі і дэпартацыі ў Сібір і Казахстан «небяспечных элементаў» грамадства (кулакоў, калабарацыяністаў), Малдова была адбудавана пры дапамозе саюзных рэспублік, разгорнутыя пры гэтым русіфікацыя і ўкараненне нетутэйшай партыйных вярхоў, у адрозненне ад іншых заходніх рэспублік, ішлі вельмі спакойна.
27 жніўня 1991 абвешчана незалежнасць Рэспублікі Малдова, тады ж была зацверджана афіцыйная назва. У 1992 напружаная палітычная сітуацыя ў зоне Прыднястроўя, якое з 1990 г. увяло рэжым самакіравання, перарасла ва ўзброены канфлікт. Хаця ахвяр і не ўдалося пазбегнуць, баявыя дзеянні былі спынены дзякуючы ўмяшальніцтву Расіі. У выніку сутыкненняў рэгіён на ўсход ад Днястра здолеў абараніць самастойнасць.
Палітыка і дзяржаўны лад
У 1994 была прынята дзеючая Канстытуцыя Малдовы. Згодна з ёй незалежная Рэспубліка Малдова — унітарная дэмакратычная парламенцая рэспубліка з прэзідэнтам на чале дзяржавы.
Заканадаўчы орган — аднапалатны парламент, 101 член якога абіраюцца раз у 4 гады па партыйных спісах. Парламент можа ўносіць змены ў Канстытуцыю большасцю ў дзве траціны галасоў, за выключэннем выпадкаў вайны і нацыянальных надзвычайных сітуацый.
Прэзідэнт Малдовы ў 2000—2016 абіраўся парламентам шляхам патаемнага галасавання, для абрання было неабходна атрымаць больш за 61 голас. Такі спосаб абрання нацыянальнага лідара выклікаў наднаразовыя пратэсты і парламент у рэшце рэшт унёс змяненні ў Канстытуцыю. У 2016 рэспубліка ўпершыню за 20 гадоў абрала прэзідэнта ўсеагульным прамым галасаваннем. Ім стаў Ігар Мікалаевіч Дадон.
Адміністрацыйны падзел
Малдова падзяляецца на 39 адміністрацыйных адзінак першага ўзроўню: 32 раёны, 5 муніцыпіі і 2 аўтаномныя ўтварэнні Гагаузія (Găgăuzia) і Прыднястроўе (Stînga Nistrului). Усяго ў Малдове 60 гарадоў і 917 вёсак.
Частку тэрыторыі краіны займае непрызнаная самаабвешчаная Прыднястроўская Малдаўская Рэспубліка. Тэрыторыі, якія знаходзяцца пад яе кантролем, афіцыйна ўваходзяць у Аўтаномнае тэрытарыяльнае ўтварэнне з асаблівым прававым статусам Прыднястроўе, якая з’яўляецца адной з аўтаномій. Бяспеку на левым беразе Днястра сёння супольна падтрымліваюць узброеныя сілы Расіі, Малдовы, Прыднястроўя і ваенныя назіральнікі ад Украіны.
Насельніцта
Розніца ў амаль што паўмільёна чалавек паміж колькасцю насельніцтва паводле перапісу (2,998 млн) і паводле цякучага ўліку (3,45) тлумачыцца тым, што перапіс насельніцтва ўлічвае таксама членаў сямей, што часова знаходзяцца за мяжой. Перапіс і цякучы ўлік не закранаюць тэрыторыі самаабвешчанай Прыднястроўскай Рэспублікі, дзе пражывае каля паўмільёна чалавек.
Ужо трэцяе дзесяцігоддзе насельніцтва Малдовы, як і ў астатніх постсавеціх краінах Усходняй Еўропы, змяншаецца хуткімі тэмпамі. Перапіс 2014 налічыў жыхароў Малдовы на 11,3 % менш за папярэдні, 2004 года. У 1991 у Малдаўскай ССР жыло каля 4,36 млн чалавек, сёння, наяўнае насельніцтва Малдовы і Прыднястроўе складзенае разам не дацягвае і 3,5 млн. Асноўная прычына дэпапуляцыі — вялікі міграцыйны адток насельніцтва: у 2017 годзе натуральнае змяншэнне склала −1 чалавек на 1000, міграцыйнае — −9 чалавек на 1000. З’язджаюць кваліфікаваныя кадры, у першую чаргу, моладзь: складаная эканамічная сітуацыя ў краіне не дазваляе яе жыхарам знайсці працу. Малдаўская Служба інфармацыі і бяспекі падлічыла, што 600 тысяч да аднаго мільёна малдаўскіх грамадзян (амаль 25 % насельніцтва) працуюць за мяжой.
Этнахаронім «малдаване» гістарычна адносіўся да жыхароў Малдаўскага княства. Пасля таго, як княства аказалася падзеленым паміж Расіяй, Румыніяй і Аўстрыяй (Букавіна), менавіта жыхары расійскай Бесарабіі працягвалі называць сябе малдаванамі (сельскія ў большай ступені, чым адукаваныя гарадскія). Сёння малдаване складаюць 75,1 % насельніцтва краіны (перапіс 2014 на кантралюемай Кішынёвам тэрыторыі), 6,6 % — украінцы (у 2004 — 8,3 %). З 2,5 да 7 % з часу папярэдняга перапісу павялічылася колькасць асоб з румынскай самаідэнтыфікацыяй. Доля рускіх склала 4,1 %, і ў параўнанні з 2004 яна зменшылася на 1,9 %. Такім чынам, славянскі субстрат паступова выцясняецца раманскім. На поўдні краіны ў аўтаномнай вобласці пражывае цюркамоўны народ гагаузы, іх у Малдове 4,6 %. Дзве траціны малдаван называюць сваю родную мову малдаўскай, трэцяя частка — румынскай. Руская з’яўляецца роднай для 9,5 %, гагаузская — 4,2 %. Малдова — традыцыйна праваслаўная краіна: 96,8 % насельніцтва назвалі сябе праваслаўнымі, яшчэ каля 2 % адносяцца да пратэстанцкіх дэнамінацый.
Малдова, нягледзячы на дэпапуляцыю, застаецца адной з найбольш густанаселеных дзяржаў былога СССР, у першую чаргу, дзякуючы высокай шчыльнасці сельскага насельніцтва, раўнамерна размеркаванага па тэрыторыі краіны. Больш за палову насельніцтва краіны дагэтуль складаюць сельскія жыхары — 2034,1 тыс. чалавек, або 57,3 %, у гарадскіх паселішчах пражываюць 1516, 8 тыс. чалавек ці 42,7 %. . Буйнейшы горад — сталічны Кішынёў (каля 650 тыс.), за ім ідуць Ціраспаль* (148 тыс.), Бэлць (або Бельцы, 144 тыс.), Бендэры* (93 тыс.), Рыбніца* (50 тыс.). Пазначаныя зорачкай гарады знаходзяцца ў непрызнаным Прыднястроўі, якое можна разглядаць як адносна высокаўрбанізаванае. У Малдове ж толькі ў двух агламерацыях насельніцтва перавышае 50 тыс. чал.
Эканоміка
Зрэшты, ліберальныя рэформы 1990-х прывялі і да станоўчых зрухаў: развіваецца прыватны бізнес, ВУП краіны даволі стабільна расце (па 4 % у 2016 і 2017).
Энергетыка Малдовы традыцыйна базуецца на цеплавых электрастанцыях (86 %), гідраўлічныя станцыі на Днястры даюць больш за 12 % элетраэнергіі, на альтэрнатыўныя крыніцы прыходзіцца толькі 1,2 % (2015). У савецкія часы і сёння Малдова была і застаецца вырабніком харчовай прадукцыі шырокага асартыменту і высокай якасці. Па ўсёй СНД вядомыя малдаўскія віны і каньякі, якія вырабляюцца на прадпрыемствах як у вялікіх (Кішынёў), так і малых (Крыкова, Milestii Mici) гарадах і нават вёсках, пладовых кансерваў. У камуне Малыя Мілешты знаходзіцца буйнейшая ў свеце вінатэка з 1,5 млн бутэльткамі. Для ўнутранага рынку вырабляюцца цукар, расліннае масла. Акрамя харчовай прымысловасці, у Малдове, дзякуючы таннай працоўнай сіле, развіваецца швейная і абутковая галіны (пашыў адзення для расійскіх і еўрапейскіх брэндаў). Машынабудаванне і хімічная прамысловасць з часу распаду СССР у заняпадзе. Тым не менш, адзінкавыя прадпрыемствы выпускаюць некаторыя віды прадукцыі, напрыклад, бытавую тэхніку (пральныя машыны, лядоўні). Захавалася вытворчасць сельскагаспадарчых машын.
Багатыя глебы і умерана-кантынентальны клімат (з цёплым летам і мяккай зімой) зрабілі краіну адным з самых прадуктыўных сельскагаспадарчых рэгіёнаў і адным з асноўных пастаўшчыкоў аграрнай прадукцыі ў Паўднёва-Усходняй Еўропе. З зарневых вырошчваюцца пшаніца і кукуруза. З тэхнічных — цукровыя буракі (у лесастэпавай зоне) і сланечнік. Вінаграднікі займаюць 150 тыс. га малдаўскай зямлі. На многіх сямейных фермах вырошчваюцца ўласныя гатункі вінаграду, сакрэты догляду якіх перадаюцца з пакалення ў пакаленне. Значная частка сельскагаспадарчай прадукцыі не перапрацоўваецца ў Малдове, а ідзе на экспарт.
Галоўнымі гандлёвымі партнёрамі Малдовы сёння (2016) з’яўляюцца Румынія (22,5 % экспарту і 19,5 % імпарту) на захадзе і Расія (10 % і 21,3 %) на ўсходзе. На долю Беларусі выпадае 4,6 % і 2,5 % адпаведна. 88 % малдаўскага экспарту прыходзіцца на краіны СНД і ЕС, прычым доля заходніх партнёраў у ХХІ ст стала большай за палову. Аснову экспарту складаюць сельскагаспадарчая сыравіна (цукровыя буракі, насенне сланечніка, пшаніца) і прадукцыя харчовай прамысловасці (вінаградныя віны, пладовыя кансервы). Другой важнай групай экспартных тавараў стала, пацясніўшы чорную металургію, швейная прамысловасць (майкі, паліто, касцюмы). Акрамя Румыніі і Расіі, найбуйнейшымі імпарцёрамі малдаўсіх тавараў з’яўляюцца Італія, Германія і Турцыя.
У малдаўскім імпарце ўздельная вага ўсходніх партнёраў сур’ёзна большае за кошт прыроднага газу і нафтапрадуктаў. Таксама Малдова імпартуе машыны, лекі, прадукты харчавання і інш. За Расіяй і Румыніяй у рэйтынгу пастаўшчыкоў ідуць Украіна, Германія, Турцыя.
Паўночная Еўропа
Паўно́чная Еўро́па — геаграфічны рэгіён Еўропы.
Паўночная Еўропа ўключае ў сябе Скандынаўскі паўвостраў, паўвостраў Ютландыя, раўніны Фенаскандыі і астравы Ісландыя,Востраў Ірландыя ,Востраў Вялікабрытанія і Шпіцберген.
Насельніцтва
Першыя засялення дадзенай тэрыторыі адносяць да ў 8/9. да н.э. У сярэдзіне першага тысячагоддзя н.э. сталі вылучацца племянныя саюзы, які варагаваў паміж сабой, адкрыліся новыя гандлёвыя сувязі і шляхі (напрыклад вядомы шлях з вараг у грэкі).
Тып узнаўлення
Тып узнаўлення - Першы. Ва ўсіх краінах на дадзены момант дэмаграфічны крызіс.
Міграцыя
Лідзіруе міграцыя паміж самімі краінамі Паўночнай Еўропы (з Фінляндыі, Даніі ў Швецыю), але таксама існуе невысокая доля міграцый паміж іншымі краінамі Еўропы з рознымі мэтамі (турыстычныя, працоўныя і т. Д.).
Нацыянальны склад
Шведы, ісландцы, саамы, фіны, інуіты, фарэрцы, нарвежцы, датчане, цыганы, рускія, латышы, літоўцы, эстонцы і інш
Палавой склад
Прыкладна аднолькавая суадносіны мужчын і жанчын
Узроставы склад
Ва ўсіх краінах высокая доля людзей сталага ўзросту. Швецыя з'яўляецца краінай з найбольш высокай доляй людзей пажылога ўзросту ў свеце. Сярэдняя працягласць жыцця 73-75 гадоў, а ў Швецыі і Нарвегіі да 79 гадоў.
Дэмаграфічная палітыка
Неабходная, актыўна праводзіцца ў Даніі і Швецыі.
Моўныя групы
Індаеўрапейская сям'я, германская група: шведы, нарвежцы, датчане, ісландцы; славянская група: рускія; Балтыйская група: літоўцы, латышы. Уральска-юкагірская сям'я, фіна-ўгорская група: фіны, саамы, эстонцы.
Веравызнанне
Евангелісцка-Лютэранская царква, хрысціянства (пратэстанцтва, каталіцтва, праваслаўе).
Агламерацыя
Хельсінкі — 891 тыс. Эспаа — 225 тыс. Тамперэ — 200 тыс. Вантаа — 185 тыс.Турку — 175 тыс. Стакгольм — 1 200 тыс. Гётэбарг — 500 тыс.Мальмё — 250 тыс. Упсала — 125 тыс. Вестэрос — 100 тыс. Осла — 550 тыс. Берген — 200 тыс. Тронхейм — 150 тыс. Ставангер — 100 тыс. Капенгаген — 1 750 тыс. Орхус — 220 тыс. Одэнсе — 150 тыс. Эсб’ерг — 75 тыс. Рэйк’явік, Акюрэйры. Санкт-Пецярбург — 5 000 тыс. Мурманск — 650 тыс. Рыга — 729 тыс. Даўгаўпілс — 120 тыс. Ліепая — 89 тыс. Талін — 499 тыс. Тарту — 120 тыс. Нарва — 100 тыс. Пярну — 72 тыс. Kohtla-Jarve - 70 тыс. Вільнюс — 620 тыс. Каўнас — 200 тыс.
NGC 638
NGC 638 (іншыя абазначэнні — UGC 1170, MCG 1-5-14, MK 1003, ZWG 412.11, IRAS01370+0659, PGC 6145) — спіральная галактыка (Sb) у сузор’і Рыбы.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Адкрыта Льюісам Свіфтам 22 кастрычніка 1886 года.
IC 375
IC 375 — галактыка тыпу Sb (кампактная выцягнутая галактыка) у сузор’і Эрыдан.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Высокая брама (Гданьск)
Высокая брама (Brama Wyżynna) — рэнесансная гарадская брама ў Гданьску, у цяперашні час на адной з галоўных транспартных магістралей цэнтра горада (вуліцы Акопавая і Ягелонскія валы). Да 1895 года знаходзілася ў межах гарадскіх умацаванняў XVI стагоддзя, паміж бастыёнам Святой Эльжбеты і Карскім бастыёнам і была галоўнай уязной брамай у горад, адкрываючы так званы Каралеўскі шлях.
Гісторыя
Праект будаўніцтва быў зацверджаны гарадскім саветам у 1586 годзе. Завершаная ў 1588 годзе, брама заставалася нязменнай на працягу 290 гадоў. У 1861 годзе на фасадзе былі праведзены рэстаўрацыйныя работы (пра гэта сведчыць дата, пастаўленая ў некалькіх месцах). У 1878 годзе было вырашана павялічыць прапускную здольнасць - унутраная брама была знесена, а па баках ад брамы былі прабітыя дадатковыя праходы ў насыпу. Больш за тое, пад'ёмны мост праз роў быў заменены пастаяннай дамбай. У 1884 годзе ўсю браму аздобілі рустыкай (якая раней існавала толькі на заходнім фасадзе), а да ўсходняга фасада быў дададзены фрыз з гербам. У 1895 годзе поўнасцю ліквідавалі валы і засыпалі роў. Брама ператварылася ў асобна стаячы будынак у 1903 годзе, таму праезды праз яе былі зачынены. Пасля дэмілітарызацыі Гданьска ў 1920 годзе памяшканні варты перайшлі да турфірмы «Norddeutscher Lloyd». У 1945 годзе пацярпелі ў асноўным скульптурныя ўпрыгажэнні брамы. Рамонт і тэхнічнае абслугоўванне праводзіліся ў 1946, 1949-1950 і 1964-1965 гадах. Толькі ў 1966 годзе зніклая фігура льва ў аздабленні была рэканструявана. Памяшканнямі карысталася польскае турыстычнае агенцтва «Orbis». У 1952 годзе праход быў зноў адкрыты, пакінуўшы закрытыя бакавыя праходы, у якіх, сярод іншых, размяшчаліся пункты турыстычнай інфармацыі. У 2002 годзе браму пераняў Гістарычны музей горада Гданьска, а 22 мая 2012 года тут быў адкрыты Паморскі турыстычны інфармацыйны цэнтр.
Азіяцкі маршрут AH4
Азіяцкі маршрут AH4 — маршрут сеткі Азіяцкіх аўтамабільных дарог, якая праходзіць 6.024 км (3743 міль) ад Новасібірска, Расія (на AH6) праз Урумчы, Кітай (на AH5) у Карачы, Пакістан (на AH7).
Частка дарогі, якая знаходзіцца ў Расіі, поўнасцю супадае з федэральнай трассай Р526 Чуйскі тракт.
Марыка Грын
Марыка Нікалет Грын (швед. Marika Nicolette Green; нар. г., ) — шведская і французская актрыса тэатра, кіно і тэлебачання.
Біяграфія
Марыка Нікалет Грын нарадзілася ў 1943 годзе ў Сёдэрмальме, Стакгольм, у сям’і францужанкі Жанны Грын-Ле Флем і шведскага фатографа і журналіста Ленарта Грына Яе дзедам па матчынай лініі быў кампазітар Поль Ле Флем, бабуляй па бацькоўскай лініі фатограф Мія Грын. У яе ёсць брат Вальтэр. Пасля ён ажаніўся з актрысай Марлен Жабер, бацька актрысы Евы Грын. Марыка з’ехала з Швецыі ў Францыю ў 1953 годзе. У 16-гадовым узросце згуляла галоўную ролю ў фільме Рабера Брэсона «Кішэннікі». У 1974 годзе выканала ролю Бі ў эратычным фільме «Эмануэль». Знялася ў больш за 40 фільмах і тэлесерыялах. Замужам за кінааператарам і рэжысёрам Крысціянам Бергерам.
Тэхнічна-гуманітарная акадэмія ў Бельска-Бяла
Тэхнічна-гуманітарная акадэмія ў Бельска-Бяла (Akademia Techniczno-Humanistyczna w Bielsku-Białej) — польская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова, якая знаходзіцца ў горадзе Бельска-Бяла.
Гісторыя
Паўстала 1 кастрычніка 2001 года шляхам рэарганізацыі існуючага з 1969 года філіяла Лодзьскага політэхнічнага ўніверсітэта. Навучае 7282 студэнтаў па тэхнічных і гуманітарных спецыяльнасцях.
У адпаведнасці з рэйтынгам універсітэтаў свету, які паказвае прысутнасць акадэмічных устаноў у Інтэрнэце, вучэльня ў Бельска-Бяла займае 21 месца ў Польшчы сярод тэхнічных ВНУ, а ў свеце - 3772 сярод усіх тыпаў ВНУ.
Будзева
Бу́дзева (, Будево) — вёска ў Пастаўскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Юнькаўскага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1939 гадах вёска ў складзе гміны Паставы Дзісенскага павета Віленскага ваяводства.
Каміль Стох
Каміль Віктар Стох (Kamil Wiktor Stoch; нар., , Польшча) — польскі скакун з трампліна, чэмпіён свету 2013 года, Двухразовы чэмпіён алімпійскіх гульняў 2014 года, удзельнік трох Алімпійскіх гульняў.
На Алімпіядзе-2006 у Турыне стаў 5-м у камандзе, 16- м на нармальным трампліне і 26-м на вялікім трампліне. На Алімпіядзе-2010 у Ванкуверы стартаваў у трох дысцыплінах: 6-е месца ў камандзе, 27-е месца на нармальным трампліне і 14-е месца на вялікім трампліне.
За сваю кар'еру ўдзельнічаў у пяці чэмпіянатах свету. У 2013 годзе на чэмпіянаце свету ў італьянскім Валь-дзі-Ф'еме на вялікім трампліне (HS134) Стох заваяваў першы асабісты залаты медаль.
Цанэ
Цанэ (Zanè) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Венета, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Вічэнца.
Насельніцтва складае 6494 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 873 чал./км². Займае плошчу 7 км². Паштовы індэкс — 36010. Тэлефонны код — 0445.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы Іосіф Абручнік.
Энтані Бёрджэс
Энтані Бёрджэс (Anthony Burgess; поўнае імя — Джон Энтані Бёрджэс Уілсан John Anthony Burgess Wilson, вядомы таксама як Джозаф Кел;,  — , ) — англійскі пісьменнік, і літаратуразнаўца (займаўся літаратурнымі даследваннямі, пераважна творчасці Шэкспіра і Джойса), таксама займаўся складаннем музыкі (сімфоніі, балет і опера), літаратурным перакладам і журналістыкай. Найбольш вядомы твор Бёрджэса — сатырычная антыутопія «Механічны апельсін».
Лексікалогія
Лексікалогія — раздзел мовазнаўства, які вывучае лексіку як сукупнасць слоў мовы.
Падзяляецца на агульную, якая вывучае заканамернасці функцыянавання слоў, уласцівых усім мовам, і прыватную, якая вывучае заканамернасці, уласцівыя якой-небудзь мове.
У межах прыватнай лексікалогіі вылучаюцца лексікалогіі: апісальная або сінхронная (ад syn разам і chronos час), якая даследуе слоўнікавы склад мовы ў яго сучасным стане; гістарычная або дыяхранічная (ад dia праз і chronos час), якая даследуе гісторыю слоўнікавага складу мовы; параўнальная, якая вывучае лексіку пэўнай мовы шляхам параўнання яе з лексікай іншых моў.
Лексікалогія непасрэдна звязаная з іншымі раздзеламі мовазнаўства: семасіялогіяй, анамасіялогіяй, анамастыкай, стылістыкай, дыялекталогіяй, фразеалогіяй, этымалогіяй, лексікаграфіяй.
Аступішча (Сорагскі сельсавет)
Асту́пішча (, Оступище) — вёска ў Слуцкім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Сорагскага сельсавета.
Гімн Сурынама
God zij met ons Suriname — нацыянальны гімн Сурынама. Сучасны тэкст гімна быў напісаны ў 1959 годзе сурынамскім паэтам Трэфосай (сапраўднае імя Хенры дэ Зіл, 1916—1975), які па даручэнні члена Савета Міністраў Сурынама Франка Эсэдзі змяніў другую страфу нацыянальнага гімна Suriname's trotsche stroomen.
Першы варыянт гімна быў створаны ў 1893 годзе лютэранскім святаром Карнэліусам Атсесам Хукстрай для выкарыстання ў нядзельных школах, і пасля стаў неафіцыйным гімнам краіны. Трэфоса палічыў тэкст Хукстры занадта негатыўным і значна яго перарабіў.
Першы куплет гімна выконваецца па-нідэрландску, другі — на мове сранан тонга.
Тэкст гімна
Першы куплет (нідэрландская мова)
Другі куплет (Сранан тонга)
Англійскі пераклад
Першы куплет
Другі куплет
Лексіка
Лексіка (τὸ λεξικόν які адносіцца да слова) — сукупнасць слоў, слоўнікавы склад мовы безадносна да паходжання слоў, часу іх узнікнення, стылістычнай і экспрэсіўнай дыферэнцыяцыі.
Таксама гэтым тэрмінам азначаюць розныя пласты слоў у мове, якія вылучаюцца паводле тых ці іншых прыкмет: літаратурная лексіка, дыялектная лексіка, лексіка асобных пісьменнікаў або твораў, лексіка агульнаўжывальная, кніжная, стылістычна нейтральная, экспрэсіўная і г.д.
Лексіка з’яўляецца аб’ектам вывучэння лексікалогіі.
IC 376
IC 376 — галактыка тыпу S (спіральная галактыка) у сузор’і Эрыдан.
Бабруйск (станцыя)
Бабру́йск (, Бобруйск)  — станцыя Магілёўскага аддзялення Беларускай чыгункі ў Бабруйскім раёне Магілёўскай вобласці. Размешчана ў горадзе Бабруйск.
NGC 640
NGC 640 (іншыя абазначэнні — MCG -2-5-31, PGC 6130) — спіральная галактыка (Sa) у сузор’і Кіт.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Стылістыка
Стылі́стыка (ад stylos старажытная прылада для пісьма) — раздзел мовазнаўства, якія выяўляе суаднесенасць словаў з тымі ці іншымі стылямі мовы.
Кровосток
«Кровосток» (крывасцёк) — расійскі гурт з Масквы, заснаваны ў 2003 годзе. Антонам Чарняком і Дзмітрыем Файнам. Група вядомая ў першую чаргу песнямі ад асобы лірычнага героя з гіпертрафаванай, гратэскавай крымінальнай тэматыкай, спетымі манатонным рэчытатывам з багатай рускай абсцэннай лексікай.
Фудзівара (род)
Фудзівара — старажытны японскі арыстакратычны род. Яго палітычнае ўзвышэнне пачалося ў VII стагоддзі, з VIII стагоддзя ўсталяваўся звычай выбіраць жонак імператарам Японіі выключна з роду Фудзівара. З IX стагоддзя прадстаўнікі роду Фудзівара сталі практычна правіцелямі Японіі з тытуламі рэгентаў (сэсё) або канцлераў (кампаку), амаль пазбавіўшы імператараў улады. З пачатку распаду дзяржавы на ўдзелы ў сярэдзіне XI стагоддзя Фудзівара фактычна страцілі рэальную ўладу, хоць фармальна кіравалі да 1184 года. З роду Фудзівара вядома шмат палітычных і дзяржаўных дзеячаў Японіі. Патрыярх роду — Фудзівара-но Каматары.
Арустук (акруга)
Акруга Арустук (Aroostook County, ) — акруга на поўначы штата Мэн, ЗША. Насельніцтва на 2020 год складала 67,105 чалавек. Адміністрацыйны цэнтр — горад Хоўлтан.
Утвораная ў 1839 годзе акруга Арусток займае самую вялікую плошчу сярод графства Новай Англіі. Яго назва паходзіць ад слова на мове мікмакаў, якое азначае «чыстая» або «прыгожая вада». Паўднёвы рэгіён быў заселены англійскімі і ірландскімі імігрантамі, у той час як паўночны рэгіён быў заселены акадцамі французскага паходжання. У 1870-ых шведы пачалі сяліцца каля горада Карыбу.
Геаграфія
Плошча акругі складае 17,683 км², з іх 17,279 км² (97,7 %) — суша, а 404 км² (2,3 %) — вада. Мяжуе на захадзе з Квебекам, Канада, і з Нью-Брансвікам, Канада, на поўначы і ўсходзе. Паўночную мяжу вызначаюць рэкі Сэнт-Фрэнсіс і Сэнт-Джон. Акруга ўяўляе сабой пагорыстую высакагорную вобласць са шматлікімі ручаямі і азёрамі. .
Дэмаграфія
Паводле перапісу 2020 года ў акрузе Арустук жылі 67,105 чалавек. Сярэдні ўзрост насельніцтва — 48,2 год. Насельніцтва акругі па ўзроставым дыяпазоне размеркавалася наступным чынам: 18,3 % — жыхары маладзейшыя за 18 гадоў, 57,6 % — ад 18 да 65 гадоў і 24,1 % — ва ўзросце 65 гадоў і старэй. Расавы склад: белыя — 93,2 %, афраамерыканцы — 0,7 %, карэнныя амерыканцы — 1,8 % і азіяты — 0,6 %. 1,4 % насельніцтва — лацінаамерыканцы.
У 2020 годзе медыяны даход на сям’ю ацэньваўся ў 61,380 $, на хатнюю гаспадарку — у 52,849 $. 15,1 % насельніцтва пражываюць за рысай беднасці. 22,4 % маюць вышэйшую адукацыю. 57,3 % былі супрацоўнікамі прыватных кампаній, 3,5 % — самазанятыя работнікі, 13,7 % — супрацоўнікі прыватных некамерцыйных арганізацый, 18,3 % — дзяржаўныя служачыя, 7,3 % — самазанятыя ў уласным незарэгістраваным бізнэсе або хатняй гаспадарцы. Акруга Арусток вядома сваімі фермамі бульбы.
Клімавіцкае благачынне
Клімавіцкае благачынне, Клімавіцкая благачынная акруга — акруга ў Магілёўскай і Мсціслаўскай епархіі Беларускай праваслаўнай царквы. Аб’ядноўвае прыходы Клімавіцкага раёна, Краснапольскага раёна, Касцюковіцкага раёна і Хоцімскага раёна Магілёўскай вобласці.
Благачынныя настаяцелі
Інакенцій (Смалякоў).
Загорнае (возера)
Заго́рнае, Хвасты  — возера ў Браслаўскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі. Знаходзіцца за 27 км у напрамку на паўднёвы захад ад Браслава каля вёскі Хвасты ў басейне ракі Дрысвята. Належыць да групы Рычана-Дрысвяцкіх азёраў.
Плошча возера Загорнае складае 0,36 (0,37 ) км². Найбольшая глыбіня 6,7 м, сярэдняя 3,2 м. Даўжыня 1,49 км, найбольшая шырыня 0,4 км. Даўжыня берагавой лініі 4,13 км. Аб'ём вады ў возеры складае 1,15 млн м³, плошча вадазбору 2,9 км².
Катлавіна возера выцягнутая ў напрамку з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход. Схілы катлавіны маюць вышыню 3—5 м, разараныя. Берагавая лінія звілістая. Берагі вадаёма невысокія, не перавышаюць 0,1—0,3 м, пясчаныя, знаходзяцца пад хмызняком. Мелкаводдзе вузкае, стромкае, пясчанае. На большых глыбінях дно глеістае. Глыбіні да 2 м займаюць каля 22 % плошчы возера. Возера эўтрофнае, слабапраточнае. Зарастае падводнай расліннасцю да глыбіні 3 м. У возера ўпадаюць ручаі і на паўночным захадзе выцякае ручай, злучаючы Загорнае праз невялікае возера з ракой Дрысвята.
Вось
Вось — пасярэдняя лінія.
Залатая брама (Гданьск)
Залатая брама (Złota Brama) — старажытная брама Галоўнага горада Гданьска, частка гарадскіх умацаванняў, помнік архітэктуры, ўзведзены ў 1612 годзе на месцы гатычнай брамы XIV стагоддзя.
Штурм мячэці Аль-Акса
Штурм мячэці Аль-Акса праведзены 15 красавіка 2022 года сіламі ізраільскай паліцыі з ужываннем слёзатачывага газу і шумавых гранат, у выніку якога ў пачатку сутыкнення было паранена не менш за 59 палесцінцаў. Паводле ізраільскіх паведамленняў, дзясяткі палесцінцаў прайшлі маршам каля заходняй сцяны і напалі на паліцэйскіх, кідаючы ў іх камяні. Некаторыя палесцінцы забарыкадаваліся ўнутры мячэці Аль-Акса, дзе і былі затрыманы. Аль-Джазіра паведаміла, што «некалькі салдат-акупантаў забраліся на дахі будынкаў, навакольных мячэці Аль-Акса. Яны эвакуявалі людзей з двара мячэці Аль-Акса і зачынілі большасць дзвярэй, якія вядуць да яе». У выніку сутыкнення больш за 150 палесцінцаў атрымалі раненні і 400 арыштаваны. Таксама былі паранены трое ізраільскіх паліцэйскіх.
Перадгісторыя
У папярэднія некалькі тыдняў перад штурмам напружанасць у Ізраілі і Палесціне ўзмацнілася. У сакавіку і красавіку 2022 года 14 ізраільскіх мірных жыхароў былі забіты ў выніку серыі нападаў палесцінцаў, што прывяло да серыі рэйдаў Арміі абароны Ізраіля на Заходнім беразе ракі Іардан, у выніку якіх загінула 16 палесцінцаў (як мірных жыхароў, так і баевікоў). Незадоўга да інцыдэнту яўрэйская рэлігійная група пад назвай «Вяртанне на гару» абвясціла, што мае намер здзейсніць велікодныя ахвярапрынашэнні на Храмавай гары падчас яўрэйскага свята Песах. 14 красавіка шэсць членаў гэтай групы былі арыштаваны за тое, што планавалі прынесці ў ахвяру казла на Храмавай гары. Паводле The New York Times, у сацыяльных сетках хадзілі чуткі аб тым, што актывісты плануюць пракрасціся ў мячэць Аль-Акса ў выхадныя дні. Годам раней падчас святога для мусульман месяца Рамадан начныя дэманстрацыі ў Ерусаліме і сутыкненні ў комплексе Аль-Акса ператварыліся ў 11-дзённую вайну паміж Ізраілем і палесцінскімі групоўкамі.
Ход падзей
Пратэстоўцы-палесцінцы пачалі марш вакол мячэці каля 4:00 раніцы з палесцінскімі сцягамі і сцягамі ХАМАС. Па даных паліцыі, пратэсты перараслі ў гвалт, паколькі дэманстранты кідалі камяні ў Сцяну Плачу і запальвалі петарды. У адказ паліцыя ўжыла слезацечны газ і светлашумавыя гранаты супраць натоўпу. Пратэстоўцы закідалі паліцэйскіх камянямі, параніўшы траіх. Паведамлялася, што сутыкненні адбыліся ля Ільвіных варот. Затым паліцэйскія ўвайшлі ў мячэць каля 9:30 раніцы, дзе па іх версіі, раней забарыкадавалася частка дэманстрантаў. Паліцыя заявіла, што палесцінцы збіралі камяні і кідалі іх з мячэці.
Палесцінцы заявілі, што ізраільскія афіцэры ўвайшлі ў будынак адразу пасля таго, як муэдзін абвясціў азан, у той час як паліцыя заявіла, што яны дачакаліся заканчэння малітвы. Паліцыянты сілком вывелі вернікаў з мячэці, гэта рабілася з ужываннем паліцэйскіх дубінак. Светлашумавыя гранаты і петарды, якія выкарыстоўваліся ў сутыкненні абодвума бакамі, выклікалі моцны слуп дыму. Ізраільская паліцыя часова заблакавала Дамаскія вароты і іншыя ўваходы, каб не дапусціць у мячэць маладых мужчын, але дазволіла праход жанчынам, пажылым мужчынам і дзецям. Паліцыя з’ехала праз шэсць гадзін, і далейшая работа мячэці працягнулася без здарэнняў. Палесцінскае таварыства Чырвонага Паўмесяца паведаміла, што 158 палесцінцаў атрымалі раненні, у асноўным ад гумовых куль, светлашумавых гранат і паліцэйскіх дубінак. Каля 470 чалавек былі затрыманы ізраільскімі сіламі. 16 красавіка паведамлялася, што 130 чалавек усё яшчэ знаходзіліся ў зняволенні. 65 непаўналетніх былі вызвалены з захаваннем забаронных ордэраў, а 200 затрыманых былі адпушчаны на волю пасля допыту праваахоўнымі органамі.
Наступствы
Сотні ізраільскіх арабаў ва Ум-эль-Фахме арганізавалі дэманстрацыі супраць рэйду, некаторыя з якіх перараслі ў беспарадкі. У той жа дзень, калі адбыўся напад, палесцінская дзяўчына-падлетак нанесла нажавое раненне мужчыну ў Хайфе. Пазней яна прызналася, што зрабіла гэта ў адказ на штурм мячэці.
Міжнародныя арганізацыі
Спецыяльны каардынатар ААН па блізкаўсходнім мірным урэгуляванні Тор Венесланд выказаў глыбокую занепакоенасць тым, што адбываецца ў горадзе Ерусаліме і мячэці Аль-Акса. Ён сказаў: «Я глыбока занепакоены пагаршэннем умоў у горадзе Ерусаліме ў гэтыя святыя дні». Прадстаўнік ААН запатрабаваў неадкладна спыніць правакацыі ў Аль-Харам аш-Шарыфе.
Іншыя краіны
Абдул Кахар Балх, афіцыйны прадстаўнік Міністэрства замежных спраў Ісламскага Эмірата Афганістан, напісаў у Твітэры, што «Афганістан рашуча асуджае гвалт акупантаў супраць палесцінскіх грамадзянскіх асоб у мячэці Аль-Акса, першай кібле для мусульман. Ісламскі Эмірат Афганістан заклікае міжнародную супольнасць, асабліва ісламскім краінам, распачаць практычныя крокі для аднаўлення правоў чалавека палесцінцаў і прадухілення злачынстваў Ізраіля».
У сумеснай заяве Германія, Францыя, Італія і Іспанія заклікалі паважаць цяперашні статус святых месцаў у Ерусаліме і заклікалі «ўсе бакі праяўляць максімальную стрыманасць і ўстрымлівацца ад гвалту і ўсе формы правакацыі».
Саудаўская Аравія асудзіла ізраільскія сілы, якія штурмавалі мячэць Аль-Акса і закрылі яе вароты, а таксама напалі на бяззбройных вернікаў унутры мячэці і на яе знешніх плошчах. Яе прадстаўнікі таксама заявілі, што «гэтая сістэматычная эскалацыя з’яўляецца абуральным замахам на недатыкальнасць мячэці Аль-Акса і парушэннем міжнародных рэзалюцый і пактаў».
Кувейт рашуча асудзіў штурм ізраільскімі сіламі мячэці Аль-Акса і напад на вернікаў. Яго прадстаўнікі заявілі, што «гэтыя атакі ўяўляюць сабой небяспечную эскалацыю і грубае парушэнне ўсіх міжнародных канвенцый і рэзалюцый, а таксама падстава для распальвання гвалту і падрыву стабільнасці ў рэгіёне».
Прадстаўнік міністэрства замежных спраў Егіпет пасол Ахмед Хафез «асудзіў штурм ізраільскімі войскамі блаславёнай мячэці Аль-Акса і гвалт, які рушыў за гэтым уварваннем супраць палесцінцаў у двары мячэці Аль-Акса», што прывяло да раненняў і арыштаў дзясяткаў вернікаў. Ён падкрэсліў «неабходнасць самаабмежавання і забеспячэння поўнай абароны вернікаў-мусульман і дазволу ім здзяйсняць ісламскія абрады ў мячэці Аль-Акса, якая з’яўляецца чыста ісламскім дарам для мусульман».
Штурм таксама асудзілі Бахрэйн і Аб’яднаныя Арабскія Эміраты, якія нармалізавалі адносіны з Ізраілем за два гады да гэтага.
Дзярждэпартамент ЗША заклікаў абодва бакі канфлікту да стрыманасці і недапушчэнні эскалацыі.
Герб Сурынама
Герб Сурынама — адзін з дзяржаўных сімвалаў Сурынама, прыняты 25 лістапада 1975. Надпіс на гербе абвяшчае «Justitia-Pietas-Fides», што ў перакладзе з латыні азначае Справядлівасць, Праведнасць і Вернасць. На гербе намаляваныя два карэнныя жыхары краіны, якія трымаюць цэнтральны шчыт. Яго левая палова сімвалізуе мінулае, у якім у Сурынам на караблях прывозілі рабоў з Афрыкі. Правая палова ўвасабляе сучаснасць у выглядзе пальмы, якая з'яўляецца таксама сімвалам праведнага чалавека. Ромб ў цэнтры шчыта — стылізаваная форма сэрца — орган любові. Кропкі ромба паказваюць чатыры бакі свету. Жоўтая зорка ў ромбе з'яўляецца сімвалам даверу, а яе пяць канцавін ўвасабляюць 5 кантынентаў і пяць буйных этнічных груп, з якіх складаецца насельніцтва Сурынама.
Глядзі таксама
Сцяг Сурынама
Ян Цыбіс
Ян Цыбіс (, Урублін, Сілезія —, там жа) — польскі жывапісец. Прадстаўнік каларызму. Вучыўся ў АМ у Вроцлаве (1919-21) і Кракаве (1921-24). У 1924—1934 працаваў у Парыжы. Прафесар АМ у Варшаве (з 1945). Аўтар пейзажаў і нацюрмортаў, выкананых у свабоднай тэмпераментнай манеры, мажорных і гучных па каларыту («Гданьск», 1959, Нацыянальны музей, Варшава; «Стары Сонч», 1959—1960, Нацыянальны музей, Познань).