cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Беларускае батанічнае таварыства
З 1959 года выдае зборнік прац «Батаніка».
На 1 студзеня 1982 года яднала 582 індывідуальныя і 11 калектыўных членаў.
23 верасня 2022 г. Інстытутам эксперыментальнай батанікі НАН Беларусі арганізаваны і праведзены XI з’езд Беларускага батанічнага таварыства. Станам на 2023 год было 25 членаў.
Ханінгэ (камуна)
Камуна Ханінгэ (Haninge kommun) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка мясцовага самакіравання, якая знаходзіцца ў лене Стакгольм у цэнтральнай Швецыі.
Ханінгэ 191-ая па памеры тэрыторыі камуна Швецыі. Адміністрацыйны цэнтр камуны — раён Стакгольма Гандэн.
Населеныя пункты
Камуне падпарадкаваныя 7 гарадскіх пасяленняў (tätort) і некалькі сельскіх, найбольшыя з якіх:
Мікалай Андрэевіч Янчук
Мікалай (Мікола) Андрэевіч Янчук (, с., , Сядлецкая губерня, Расійская імперыя (цяпер у Ласіцкім павеце, , Польшча) — ; Псеўданімы: Н. Корніцкій; Białorusin) — навуковец-славіст, , , , , этнограф, фалькларыст, літаратуразнавец, антраполаг.
Сям’я
Нарадзіўся ў сяле Карніца на Падляшшы. Бацька — Андрэй Янчук — быў старастам уніяцкай цэркві ў вёсцы. Падчас правядзення ўладамі палітыкі ліквідацыі уніі і пераводу вернікаў ў праваслаўе (1875) ён быў адным з тых, хто трымаўся старой веры, за што быў падвергнуты ўціску.
Адукацыя
Скончыў рускамоўную школу ў Карніцы (1871), вучыўся ў гімназіях Бельска і Масквы, скончыў Маскоўскага ўніверсітэта (1885 ці 1884 ). Працаваў настаўнікам, удзельнічаў у этнаграфічных экспедыцыях, у час якіх збіраў народныя песні. Далучыўся да розных суполак, у т. л.: (1887), Этнаграфічнае таварыства (1887),  (1888),  (1888),  (1896).
Сталае жыццё
З 1892 года памочнік бібліятэкара, захавальнік ў Маскве. У 1889—1903 сакратар аддзялення этнаграфіі пры Маскоўскім універсітэце, з 1901 стваральнік і кіраўнік  пры ім (да 1920). Адзін з заснавальнікаў часопіса «», дзе друкавалася шмат беларускіх матэрыялаў. Быў рэдактарам да 1915 года. У 1906 годзе стаў адным з заснавальнікаў ў Маскве.
Пасля кастрычніцкай рэвалюцыі чытаў курс беларускай і ўкраінскай літаратур у Маскоўскім універсітэце, удзельнічаў у рабоце камісіі па арганізацыі Беларускага ўніверсітэта, пасля адкрыцця БДУ ў 1921 прафесар кафедры беларускай літаратуры і этнаграфіі. У 1918—21 член Беларускага навукова-культурнага таварыства ў Маскве, супрацоўнічаў з Беларускім нацыянальным камісарыятам і Беларускім пададдзелам аддзела асветы нацыянальных меншасцей.
Падчас вяртання з Мінска ў Маскву захварэў на тыф і памёр.
Музычная дзейнасць
Збіраў і апрацоўваў беларускі, літоўскі, польскі, рускі, украінскі музычны фальклор. Асабліва вялікі ўнёсак зрабіў у вывучэнне песеннай культуры сялян Падляшша, Палесся, Беларусі і Украіны. Некаторыя народныя песні прыводзіць у. Аўтар апрацовак народных песень, рэдактар музычна-фальклорных зборнікаў. З’яўляецца аўтарам некалькіх арыгінльных музычных сачыненняў, у тым ліку харавога гімну «Не пагаснуць зоркі ў небе» на словы Я. Купалы.
Навуковая дзейнасць
Вывучаў побыт і народную творчасць усходніх славян. Вывучаў гарадзішчы в. Чэрнікаўшчына на Койданаўшчыне (1892). У Расійскім этнаграфічным музеі захоўваецца 18 набытых ім прыкладаў эстонскай і латышскай традыцыйнай культуры.
Адстойваў самастойнасць беларускай і ўкраінскай культур і народаў. Цікавіўся беларускім нацыянальным адраджэннем, падтрымліваў кантакты з рэдакцыяй «Нашай нівы». Першы паставіў на навуковую аснову збіральніцтва і вывучэнне баларускага музычнага фальклору, даў аб’ектыўную эстэтычную адзнаку беларускаму песеннаму меласу, тонка перадаваў у сваіх запісах меладычнаю і рытмічную своеасаблівасць розных фальклорных жанраў.
Матэрыялы экспедыцыі ў Мінскую губерню (у 1886) друкаваў у газеце «Минский вестник» (1886—87) і навуковых выданнях. Склаў «Праграму для збірання этнаграфічных звестак» (1887, з ). Аўтар музычна-фалькларыстычных прац «Маларускае вяселле ў Корніцкай парафіі Канстанцінаўскага павета Сядлецкай губерні» (1886), «Па Мінскай губерні» (1889), працы па антрапалогіі «Некаторыя дадзеныя да пытання аб антрапалагічным тыпе беларусаў» (1890).
Літаратурная дзейнасць
Свае літаратурныя творы пісаў на рускай і палескай мовах. Захаваўся верш Янчука на адной з падляшскіх гаворках прысвечаны «Янку Купалу».
Аўтар п’ес «Піліп Музыка» (1887), «Не дапамогуць чары…» (1891), «Выхаванец» (1899), «Ці заробіш, ці праробіш», «Вядзьмарка», «На чужыне», «Святы вечар». Напісаў паэтычны зборнік «Крымскія вершы».
Дашкі (Камайскі сельсавет)
Да́шкі (, Дашки) — вёска ў Пастаўскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Камайскага сельсавета.
Мікалай Андрэевіч Янчук
Узнагароды
Ордэны Святога Станіслава III ступені, Святой Ганны III і II ступеняў, святога Уладзіміра IV ступені, памятныя медалі.
Дашкі (Камайскі сельсавет)
Да 17 мая 1985 года вёска ўваходзіла ў склад Дварчанскага сельсавета.
NGC 262
NGC 262 з'яўляецца спіральнай галактыкай. Мае актыўнае ядро, якое адносіцца да класа Сейфертаўскіх 2-га тыпу (Seyfert 2). Цэнтральная частка галактыкі выпрамяняе ў шырокім спектры электрамагнітных хваль. Назіранні на радыётэлескопах VLBA і Effelsberg у 1997—2000 гадах паказалі, што вобласць, непасрэдна блізкая да ядра, з'яўляецца крыніцай зменнага радыёвыпрамянення, што мае мазерную прыроду. Умовы для адукацыі мазера ствараюцца за кошт сутыкнення рэчыва рэлятывісцкіх джэтаў, што б'юць з ядра, з аблокамі малекульнага газу ў каляядравай вобласці. Галактыка мае велізарнае гало з нейтральнага вадароду памерам 115×175 кпк, паходжанне якога выклікана, напэўна, гравітацыйным узаемадзеяннем з галактыкай-кампаньёнам NGC 266, якія размяшчаюцца на небе ў 30′ ад NGC 262.
Дубраўскі сельсавет (Хоцімскі раён)
Ду́браўскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Хоцімскага раёна Магілёўскай вобласці. Цэнтр — вёска Дубраўка.
Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Хоцімскага раёна Калінінскай акругі БССР. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Магілёўскай акругі. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Хоцімскім раёне БССР. З 8 ліпеня 1931 года сельсавет у складзе Касцюковіцкага раёна БССР, з 12 лютага 1935 года — у складзе адноўленага Хоцімскага раёна БССР, з 20 лютага 1938 года — Магілёўскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Батаеўскага сельсавета.
Слабада (Мігнавіцкая сельская акруга)
Слабада (Слобода) — вёска ў Манастыршчынскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Татарскага сельскага паселішча.
Microsoft Windows
Microsoft Windows — сямейства прапрыетарных аперацыйных сістэм карпарацыі «Майкрасофт (Microsoft)», якія базуюцца на аснове графічнага інтэрфейсу карыстальніка. З’яўленне іх з’явілася вырашальным крокам у шырокім пасоўванні і развіцці перспектыўных спосабаў узаемадзеяння сістэм чалавек-машына і машына-машына, стварэнні дружалюбнага асяроддзя для ўзаемадзеяння як карыстальніка з камп’ютарнымі праграмамі, так і апаратных сродкаў усярэдзіне вылічальнага комплексу.
У наш час пад кіраваннем аперацыйных сістэм сямейства «Windows» працуе каля 90 % персанальных камп’ютараў.
Аперацыйныя сістэмы «Windows» працуюць на платформах x86, x86-64, IA-64, ARM. Існавалі таксама версіі для DEC Alpha, MIPS, PowerPC і SPARC.
Версіі Microsoft Windows
Звычайна ўсе версіі Windows дзеляць на некалькі «груп».
Графічныя інтэрфейсы і пашырэнні для DOS
Гэтыя версіі Windows не былі паўнавартаснымі аперацыйнымі сістэмамі, а з'яўляліся надбудовамі да аперацыйнай сістэмы MS-DOS і з'яўляліся ў сутнасці шматфункцыянальным пашырэннем, дадаючы падтрымку новых рэжымаў працы працэсара, падтрымку шматзадачнасці, забяспечваючы стандартызацыю інтэрфейсаў апаратнага забеспячэння і аднастайнасць для карыстальніцкіх інтэрфейсаў праграм. Падавалі ўбудаваныя сродкі (GDI) для стварэння графічнага інтэрфейсу карыстача. Яны працавалі з працэсарамі пачынальна з Intel 8086.
Сямейства Windows 9x
Складаецца з Windows 95, Windows 98 і Windows Me.
Windows 95 была выпушчана ў 1995 годзе. Яе адметнымі асаблівасцямі з'яўляюцца новы карыстальніцкі інтэрфейс, падтрымка доўгіх імёнаў файлаў, аўтаматычнае вызначэнне і канфігурацыя перыферыйных прылад Plug and Play, і здольнасць выконваць 32-бітныя праграмы. Windows 95 выкарыстоўвае выцясняючую шматзадачнасць і выконвае кожную 32-бітную праграму ў сваёй адраснай прасторы.
Аперацыйныя сістэмы гэтага сямейства не з'яўляліся бяспечнымі шматкарыстальніцкімі сістэмамі як Windows NT, паколькі строгі падзел якія выконваюцца прыкладанняў не было рэалізавана ў ядры. Праграмны інтэрфейс быў падмноствам Win32 API падтрымоўваным Windows NT, але меў падтрымку юнікода ў вельмі абмежаваным аб'ёме. Таксама ў ім не было належнага забеспячэння бяспекі.
У складзе Windows 95 прысутнічаў MS-DOS 7.0, аднак яго роля зводзілася да забеспячэння працэсу загрузкі і выкананню 16-бітных DOS прыкладанняў.
Сямейства Windows NT
Толькі ў гэтым сямействе прадстаўлены аперацыйныя сістэмы для сервераў. Да версіі Windows 2000 улучна яны выпускаліся пад тым жа назвай што і аналагічная версія для працоўных станцый, але з даданнем суфікса, напрыклад «Windows NT 4.0 Server» і «Windows 2000 Datacenter Server». Пачынальна з Windows Server 2003, серверныя аперацыйныя сістэмы завуцца па-іншаму.
У аснову сямейства Windows NT пакладзена падзел адрасных прастор паміж працэсамі. Кожны працэс мае магчымасць працаваць з вылучанай яму памяццю. Аднак ён не мае мае рацыю для запісу ў памяць іншых працэсаў, драйвераў і сістэмнага кода.
Сямейства АС Windows Mobile для кішэнных камп'ютараў
Гэта сямейства аперацыйных сістэм рэальнага часу было адмыслова распрацавана для ўбудавальных сістэм. Падтрымліваюцца працэсары ARM, MIPS, SuperH і x86. У адрозненне ад астатніх аперацыйных сістэм Windows, аперацыйныя сістэмы гэтага сямейства прадаюцца толькі ў складзе гатовых прылад, такіх як смартфоны, кішэнныя камп'ютары, GPS навігатары, MP3 прайгравальнікі, і іншыя.
У наш час пад тэрмінам «Windows CE» разумеюць толькі ядро аперацыйнай сістэмы. Напрыклад Windows Mobile 5.0 складаецца з ядро Windows CE 5.0, хоць у некаторых прыладах ядро Windows CE выкарыстоўваецца і без Windows Mobile.
Сямейства ўбудавальных АС Windows Embedded
Windows Embedded — гэта сямейства аперацыйных сістэм рэальнага часу, было адмыслова распрацавана для ўжывання ў розных убудавальных сістэмах. Ядро сістэмы агульнае з сямействам АС Windows CE і падтрымлівае працэсары ARM, MIPS, SuperH і x86. Windows Embedded уключае дадатковыя функцыі па ўбудаванні, сярод якіх фільтр абароны ад запісу (EWF і FBWF), загрузка з флэш-памяці, CD-ROM, сеткі, выкарыстанне ўласнай абалонкі сістэмы і т. п.
У адрозненне ад астатніх аперацыйных сістэм Windows, аперацыйныя сістэмы гэтага сямейства прадаюцца толькі ў складзе гатовых прылад, такіх як: банкаматы, медыцынскія прыборы, навігацыйнае абсталяванне, «тонкія» кліенты, VoIP-тэрміналы, медиапроигрыватели, лічбавыя рамкі (альбомы), касавыя тэрміналы, аплатныя тэрміналы, робаты, гульнявыя аўтаматы, музычныя аўтаматы, і іншыя.
У наш час выпускаюцца наступныя варыянты АС Windows Embedded :
Інтэграваныя праграмныя прадукты
Пакет Microsoft Windows складаецца са стандартных прыкладанняў, такія як браўзер (Internet Explorer), паштовы кліент (Outlook Express ці Windows Mail), музычны і відэа прайгравальнік (Windows Media Player). З дапамогай тэхналогій COM і OLE іх кампаненты могуць быць скарыстаны ў прыкладаннях іншых вытворцаў. Гэтыя прадукты бясплатныя і могуць быць вольна запампаваны з афіцыйнага сайта Microsoft, аднак для ўсталявання некаторых з іх неабходна мець ліцэнзійную версію Microsoft Windows. Запуск гэтых праграм пад іншымі аперацыйнымі сістэмамі магчымы толькі з дапамогай эмулятараў асяроддзя Windows (Wine), хоць такое іх выкарыстанне парушае карыстальніцкую дамову.
Вакол факту ўключэння такіх стандартных прадуктаў у АС Windows разгараецца шмат дыскусій і юрыдычных спрэчак, паколькі ёсць меркаванне, што гэта стварае перашкоды для распаўсюду канкуруючых прадуктаў. Часта ставяць пад сумнеў якасць браўзера Internet Explorer, тлумачачы яго папулярнасць уваходжаннем у пакет Windows і дрэннай дасведчанасцю карыстальнікаў пра наяўнасць альтэрнатыў.
У 1997 г. кампанія Sun Microsystems падала ў суд на кампанію за выкарыстанне тэхналогій Java. У 2001 г. Microsoft выплаціла штраф і выключыла віртуальную машыну Java са складу сваіх прадуктаў.
У сакавіку 2004 г. Еўрапейская камісія аштрафавала Майкрасофт, у адказ на гэта Microsoft выпусціла для продажу ў Еўропе «Windows XP N», версію Windows XP без Windows Media Player. У снежні 2005 г. Еўрапейская камісія зноў аштрафавала Майкрасофт за тое, што кампанія адкрыла толькі зыходныя коды, дастатковыя для стварэння канкурэнта Windows Media Services, але не дакументацыю.
Кампанія Майкрасофт працягвае адстойваць сваё права ўключаць яе прадукты ў пакет Windows і працягвае распрацоўваць новыя інтэграваныя прадукты.
У 2009 г. планаваўся выпуск «Windows 7 Europe» для еўрапейскага рынка, але Microsoft дасягнула дамовы з Еўрапейскай камісіяй, і выйсце было адменена. Тым не менш, рэдакцыі KN і N з'явіліся ў продажы.
Таксама, пачынаючы з Windows 7, браўзер стаў апцыянальным кампанентам, а паштовы кліент стаў распаўсюджвацца асобна — у складзе Windows Live Essentials.
Папулярнасць
Сярод розных версій Microsoft Windows па дадзеных w3schools на лістапад 2009 найбольш папулярная Windows XP
Тамара Вялікая
Тамара Вялікая (თამარ;  — 1209/1213) — грузінская царыца, паходзіла з роду Баграцідаў.
Старэйшая дачка Георгія III і царыцы Бурдухан. У 1178 годзе Георгій абвясціў яе саўладаром і пераемнікам Грузінскага стальца. Пасля смерці бацькі ў 1184 годзе Тамара стала адзінаўладным царом.
У 1185 г. група грузінскай арыстакратыі выбрала для Тамары мужа — князя Юрыя Багалюбскага. Тамара і Юрый не мелі патомства. Царыца хутка стала абыякавай да свайго мужа, і ўжо ў 1187 г. шлюб распаўся. Тамара ўзяла новы шлюб — з князем Давіда Сасланам з Асеціі, таксама нашчадкам роду Баграцідаў. Вяселле адбылося ў 1188, Давід быў царом толькі намінальна, Тамара не дзялілася з ім уладай.
Першы муж Юрый не хацеў мірыцца са стратай тытула і супольна з незадаволенай грузінскай арыстакратыяй спрабаваў у 1191 ўзяць уладу, аднак быў пераможаны і пакараны.
Час яе праўлення завецца «залатым векам Грузіі». Пры двары Тамары выхоўваліся ўнукі, візантыйскага імператара Андроніка, Аляксей і Давід. Тамара дапамагала ім ў 1204 г. заняць Трапезунд і ўтварыць на паўночна-ўсходнім узбярэжжы Чорнага мора г.зв. Трапезундскую імперыю.
Царыца памерла ў 1213 і, паводле падання, пахавана ў сакрэтным месцы ў манастыры Гелаці, паблізу Кутаісі, што ў Заходняй Грузіі. Тамара прылічана да святых Праваслаўнай і Каталіцкай царквой.
Анатоль Іосіфавіч Кулак
Біяграфія
Скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт (1976).
З 1976 года навуковы супрацоўнік, аспірант Белдзяржуніверсітэта. У 1980—1988, 1991—1995 гадах у НДІ фізіка-хімічных праблем Белдзяржуніверсітэта, у 1988—1990 гадах дактарант Белдзяржуніверсітэта. З 1995 года намеснік дырэктара па навуковай рабоце Інстытута агульнай і неарганічнай хіміі НАН Беларусі.
Узнагароды
Узнагароджаны медалём РАН памяці акадэміка М. М. Эмануэля за дасягненні ў галіне хімічнай фізікі (2013).
Навуковая дзейнасць
Работы ў галіне электрахіміі і фотакаталіза. Прапанаваў навуковы напрамак — фотаэлектрахімія паўправадніковых гетэраструктур і паўправаднікоў з выяўленай энергетычнай і структурнай неаднароднасцю. У выніку даследавання працэсаў пераносу зарадаў у паўправадніковых гетэраструктурах абгрунтаваў электронную тэорыю фотакаталіза і электракаталіза, якая базуецца на эфектах дынамічнага расшчаплення ўзроўню Фермі ў энергетычна неаднародных сістэмах пры наяўнасці латэральнага электроннага абмену паміж кампанентамі з розным узроўнем структурнай арганізацыі. Прапанаваў новы клас электра — і фотакаталізатараў, перспектыўных для прымянення ў фотакаталітычных сістэмах глыбокай ачысткі вады і газавых асяроддзяў, электрахімічных сэнсарах, метала-гідрыдных акумулятарах і фотаэлектрахімічных пераўтваральніках. Распрацаваў нанаструктурныя кампазіцыйныя матэрыялы з высокай аптычнай селектыўнасцю і эфектыўнасцю пераўтварэння энергіі ў сонечных калектарах і фотавольтаічных сістэмах. Распрацаваў тэхналогію атрымання нанаструктурных субстанцый кальцый-фосфар-прэпаратаў, якія змяшчаюць, новыя метады атрымання нанаструктурных фасфатных і аксідна-гідраксідных біянеарганічных матэрыялаў. Распрацаваў новыя сродкі хімічнай аховы каштоўных і дакументных папер.
Аўтар 320 навуковых прац, у тым ліку 4 манаграфій і 42 вынаходстваў.
Дзяржава Тэўтонскага ордэна
Дзяржава Тэўтонскага ордэна (Deutschordensland, Ordensstaat) сфармавалася ў выніку заваёваў Тэўтонскім рыцарамі земляў прусаў падчас Паўночных крыжовы паход у 1224 годзе. У 1237 г. Лівонскае брацтва воінаў Хрыста стала Лівонскі ландмайстэрствам Тэўтонскага ордэна і кантралюемыя ім тэрыторыя таксама ўвайшла ў склад ордэнскага дзяржавы. У 1346 г. дацкі кароль за 19000 кельнскі марак прадаў Ордэну тэрыторыю дацкага герцагства Эстляндыя; фармальная змена суверэнітэту адбылася 1 лістапада 1346.
Пасля паразы ў Грюнвальскай бітве ў 1410 годзе пачаўся заняпад Тэўтонскага ордэна. Лівонскія землі аддзяліліся, утварыўшы Лівонскую канфедэрацыю. Пасля Трынаццацігадовай вайны ў 1466 г. заходняя частка ордэнскага дзяржавы вылучылася ў т. зв. «Каралеўскую Прусію» і увайшла ў склад Польскага каралеўства. Астатняя частка падчас Рэфармацыі была секулярызавана, і ў 1525 годзе стала свецкім герцагства Прусія, якое знаходзілася ў васальнай залежнасці ад польскага караля.
Утварэнне дзяржавы
Да з’яўлення тэўтонскіх рыцараў землі прусаў вытрымалі шмат спробаў заваёвы. У 997 годзе польскі князь Баляслаў I Храбры адправіў да прусаў Адальберта Пражскага прапаведаваць хрысціянства. У 1147 г. Баляслаў IV Кучаравы атакаваў прусаў з дапамогай рускіх войскаў, але не змог заваяваць іх. Спробы заваяваць прусаў ўзмацніліся, калі да ўлады прыйшоў Конрад I Мазавецкі.
Прусы паспяхова адбілі большасць нападаў, і паспрабавалі нанесці Конраду зваротны ўдар, аднак той паступова захопліваў зямлі прусаў і яцвягаў (сучаснае Падляшша). Прусы паспрабавалі выціснуць польска-мазавецкія сілы з Судавіі і Хэлмншчыны, што прывяло да разрабавання гэтых тэрыторый.
У 1208 годзе Конрад Мазавецкі паспрабаваў заклікаць да крыжовага паходу супраць прусаў, але гэтая спроба не прывяла да поспеху. Па радзе Крысціяна, першага прускага біскупа, Конрад стварыў Добжынскі ордэн для барацьбы з прусамі, але з гэтай ідэі нічога добрага не выйшла. Тады, па радзе Папы, Конрад зноў заклікаў да крыжовыга паходу, і паклікаў на дапамогу Тэўтонскі ордэн. Пачаліся прускія крыжовыя паходы, якія доўжыліся 60 гадоў.
У 1211 годзе венгерскі кароль Андраш II дараваў Тэўтонскаму ордэну Бурценланд на паўднёвай мяжы Трансільваніі, аднак ў 1225 годзе ён выгнаў адтуль рыцараў, і тым давялося перабазіравацца да Балтыйскага мора. Перад гэтым, у 1224 годзе, імператар Фрыдрых II абвясціў у Катаніі, што Лівонія, Прусія (з Самбіяй) і прылеглыя тэрыторыі маюць статус Reichsfreie, гэта значыць падпарадкоўваюцца напрамую Рымска-Каталіцкай царкве і Свяшчэннай Рымскай імперыі, а не мясцовым правіцелям. У канцы 1224 года Папа Ганорый III прызначыў Гільёма Мадэнскага сваім легатам у Лівоніі, Прусіі і іншых землях.
У выніку выдадзенага ў Рыміні імператарскага эдыкта і абвешчанай у Рыеці папскай булы Прусія стала валоданнем Тэўтонскага ордэна.
XIII стагоддзе
У 1234 годзе Тэўтонскі ордэн паглынуў рэшткі Добжынскага ордэна, а ў 1237 годзе — Ордэн мечаносцаў. Паглынанне Ордэна мечаносцаў прынесла Тэўтонскім ордэнам землі Прыбалтыкі.
XIV стагоддзе
У пачатку XIV стагоддзя Памеранія (Памор’е) стала яблыкам разладу паміж маркграфамі Брандэнбурга і князямі Польшчы. 8 жніўня 1305 года Брандэнбург падпісаў дамову з каралём Венгрыі і Багеміі Вацлавам III, паабяцаўшы яму Маркграфства Мейсен у абмен на Усходнюю Памеранію. У адказ польскі князь Уладзіслаў Лакеток звярнуўся за дапамогай да Тэўтонскага ордэна. У лістападзе 1308 года Данцыг быў узяты Тэўтонскім рыцарамі, якія учынілі крывавую разню яго насельніцтву. У верасні 1309 года маркграф Вальдэмар паводле Солдынскага міру прадаў за 10.000 марак свае правы на Данцыг Тэўтонскаму ордэну.
Прэтэнзіі Тэўтонскага ордэна на Данцыг былі аспрэчана польскімі каралямі Уладзіславам I і Казімірам III. Гэта прывяло да серыі крывавых канфліктаў і юрыдычным разглядам ў папскім судзе ў 1320 і 1333 гадах. Урэшце, у 1343 годзе, паводле Калішскага міру Тэўтонскі ордэн прызнаў, што Памеранія з’яўляецца феодам Польшчы, і таму польскія каралі маюць права на тытул «герцаг Памераніі».
Аляксей Ігаравіч Валатоўскі
Аляксей Ігаравіч Валатоўскі (нар., г. Мінск) — доктар медыцынскіх навук, прафесар.
Біяграфія
З красавіка 2001 па жнівень 2004 года працаваў у пасады дэкана факультэце замежных навучэнцаў.
Узнагароды
Медаль «За працоўныя заслугі» (2021).
Герон Александрыйскі
Герон Александрыйскі (Ἥρων ὁ Ἀλεξανδρεύς) (гады нараджэння і смерці невядомыя, верагодна, 1 ст.) — старажытнагрэчаскі навуковец, які працаваў у Александрыі. Аўтар прац, у якіх сістэматычна выклаў асноўныя дасягненні антычнага свету ў галіне прыкладной механікі, У "Пнеўматыцы" Герон апісаў розныя механізмы, якія прыводзіліся ў рух нагрэтым або сціснутым паветрам або парай: т. зв. эаліпіл, г. зн. шар, які верціцца пад дзеяннем пара, аўтамат для адчынення дзвярэй, пажарны насос, розныя сіфоны, механічны тэатр марыянетак і г.д. У "Механіцы" Герон апісаў 5 найпростых машын: рычаг, варот, клін, шруба і блок. Герону быў вядомы і паралелаграм сіл. Выкарыстоўваючы зубчастую перадачу, Герон пабудаваў прыбор для вымярэння працягласці дарог. Механізмы і аўтаматы Герона не знайшлі шырокага практычнага прымянення. Яны выкарыстоўваліся пераважна ў канструкцыях механічных цацак, Выключэнне складаюць толькі гідраўлічныя машыны Герона, пры дапамозе якіх былі ўдасканалены антычныя вадачэрпалкі. Выкладанне асноў антычнай артылерыі Герон даў у трактаце "Аб вырабе кідальных машын", матэматычныя працы Герона з'яўляюцца энцыклапедыяй антычнай прыкладной матэматыкі. У "Метрыцы" дадзены правілы і формулы для дакладнага і набліжанага разліку розных геаметрычных фігур, напрыклад, формула Герона для вызначэння плошчы трохвугольніка па трох баках, правілы колькаснага рашэння квадратных раўнанняў і набліжанага здабывання квадратных і кубічных каранёў.
Аляксей Аляксандравіч Дзянісаў (архітэктар)
Аляксей Аляксандравіч Дзянісаў (, Ізмайлаўск — ) — беларускі інжынер і архітэктар. Галоўны архітэктар Мінска (жнівень-кастрычнік 1944 ).
Біяграфія
Скончыў Рыжскі політэхнічны інстытут у 1906 годзе. Працаваў архітэктарам ва Упраўленні Паўднёва-Заходняй чыгункі, Белдзяржбудзе, у жніўні-кастрычніку 1944 года быў галоўным архітэктарам Мінска, потым працаваў ва Упраўленні галоўнага архітэктара , у 1949—1957 гадах — у Белкаапсаюзе.
Член Саюза архітэктараў СССР з 1934 года.
Прадзед гісторыка Антона Дзянісава і стрыечны брат дзеда гісторыка Уладзіміра Дзянісава.
Творчасць
Вядомыя праекты:
На пачатку 1930-х гадоў у альбоме «Мастацтва БССР за 15 год (1917—1932 гг.)» Дзянісава разам з Гайдукевічам, Цісэнам і іншымі называюць «старымі архітэктарамі», «прадстаўнікамі буржуазнага эклектызму» і супрацьпастаўляюць «моладзі, якая прайшла новую, сучасную школу» — Лаўрову, Валадзько, Воінаву. У 1953 годзе Воінаў і Ягораў наадварот адзначылі, што ўжо ў 1920-я гады Аляксееў быў сярод архітэктараў, якія супрацьпаставілі «канструктывісцкай „архітэктуры“» праекты на грунце нацыянальных традыцый, прыкладамі даваліся яго будынкі ўпаўнаважанага ВСНГ і Лечкамісіі.
Батаеўскі сельсавет
Бата́еўскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Хоцімскага раёна Магілёўскай вобласці Беларусі. Цэнтр — вёска Ветка.
Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Бялынкавіцкага раёна Калінінскай акругі БССР. Цэнтр — вёска Батаева. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Магілёўскай акругі. З 4 жніўня 1927 года ў Касцюковіцкім раёне Магілёўскай акругі. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Касцюковіцкім раёне БССР. З 12 лютага 1935 года ў складзе Хоцімскага раёна, з 20 лютага 1938 года — Магілёўскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Дубраўскага сельсавета. 29 студзеня 1960 года цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Ветка. З 17 красавіка 1962 года сельсавет у складзе Касцюковіцкага раёна, з 30 ліпеня 1966 года — у складзе адноўленага Хоцімскага раёна. На 1 студзеня 1974 года ў складзе сельсавета было 17 населеных пунктаў. 30 снежня 2010 года скасаваны 3 вёскі: Доўгая Дубрава, Троіцкі і Труд. 20 верасня 2013 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Бяседавіцкага сельсавета.
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года складала 500 чалавек, з іх 91,4 % — беларусы, 8,0 % — рускія, 0,6 % — украінцы.
На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 11 населеных пунктаў: аграгарадок Батаева, вёскі Ветка, Галубоўка, Дубраўка, Іўкіна, Князеўка, Красная Паляна, Ліпакі, Міхайлаўка, Чарчонае і Яленаўка.
Іванка
Іванка, Іаан–Аляксей — балгарскі баярын XII – пач. XIII ст. у часы Другога Балгарскага царства, сваяк цароў Івана I Асеня, Пятра IV і Калаяна.
У 1196 забіў Івана I Асеня і няўдала спрабаваў захапіць уладу, затым збег да візантыйскага імператара Аляксея III Ангела. Быў заручаны з унучкай імператара Феадорай, а таксама атрымаў пасаду страціга Філіпопаля і царскае імя Аляксея. Як страціг Філіпопаля аднавіў крэпасці і ўзмацніў іх гарнізоны. Аднак неўзабаве, недзе да 1199, Аляксей III, падазраючы Іванку ў здрадзе, паслаў супраць яго войска пад камандаваннем пратастратара Мануіла Каміцы. Іванка перайшоў на бок балгарскага цара Калаяна і сыйшоў за Балканскія горы. Візантыйскія войскі напалі на Крычым, узялі яго і працягнулі наступ, але затым трапілі ў засаду і былі разгромленыя, пратастратар трапіў у палон. Іванка падпарадкаваў тэрыторыі ад Масінопаля да Кснатыя, і ад Пангей да Аўдыра, а таксама Смоленскую вобласць, але праз некаторы час быў падманам схоплены і забіты візантыйцамі.
Гаяна
Гая́на (Guyana), Кааператы́ўная Рэспу́бліка Гая́на (Co-operative Republic of Guyana) — краіна ў Паўднёвай Амерыцы, мае выхад да Атлантычнага акіяна, на паўночным захадзе мяжуе з Венесуэлай (743 км), на паўднёвым захадзе і поўдні з Бразіліяй ( км), на ўсходзе з Сурынамам (600 км). Сталіца — горад Джорджтаўн.
Гісторыя
Старажытныя насельнікі з’явіліся на тэрыторыі Гвіяны каля 11 тысяч гадоў таму. Каля 3 тысячагоддзяў таму яны асвоілі земляробства. Археолагі лічаць, што земляробы 1 тысячагоддзя н. э. былі прамымі продкамі сучасных індзейцаў аравакаў і варау. Незадоўга да прыходу еўрапейцаў на поўначы Гаяны з’явіліся карыбы. Акрамя таго, у розных раёнах жылі асобныя групы гуарані.
Узбярэжжа Гаяны было адкрыта іспанцамі ў 1498 г. У 1616 г. галандцы заснавалі першую калонію на рацэ Эсекіба. У 1796 г. галандскія калоніі былі акупаваны Вялікабрытаніяй. Канчаткова яны перайшлі пад кантроль Злучанага Каралеўства ў 1814 г. У 1831 былі аб’яднаны ў адзіную адміністрацыйную адзінку Брытанскую Гвіяну.
У 1928 г. Вялікабрытанія прадставіла калоніі самакіраванне. Гэта дало штуршок да развіцця нацыянальнага і рабочага руху. Да сярэдзіны XX ст. у Брытанскай Гвіяне было створана некалькі буйных уплывовых прафсаюзных аб’яднанняў. У 1950 г. — першая палітычная Народная Прагрэсіўная Партыя (НПП), якая выступала за незалежнасць і сацыяльныя змены. У другой палове 1950-ых гг. у НПП адбыўся раскол. Вылучыліся асобная Народная Прагрэсіўная Партыя, якую падтрымлівала пераважна індыйская абшчына, і Народны Нацыянальны Кангрэс (ННК), што арыентаваўся пераважна на афрагаянцаў. У 1964 г. спроба ўрада на чале Чэддзі Джагана, лідара НПП, падпарадкаваць прафсаюзы прывяла да выбуху гвалту і ўмяшання каланіяльнай адміністрацыі. Новая заканадаўчая рэформа садзейнічала перамозе кааліцыі на чале Форбса Бэрнхама, лідара ННК. 26 мая 1966 г. Гаяна атрымала незалежнасць. 23 лютага 1970 г. была абвешчана рэспублікай. У 1980 г. пачала дзейнічаць Канстытуцыя. Главой дзяржавы стаў прэзідэнт.
У 1968 — 1985 гг. прэм’ер-міністрам, а потым прэзідэнтам Гаяны быў Форбс Бэрнхам, які абвясціў палітыку пабудовы «кааператыўнага сацыялізму» на аснове нацыяналізацыі буйных і кааперавання дробных прадпрыемстваў. Яна выклікала незадаволенасць сярод розных пластоў насельніцтва і ў выніку скончылася поўным эканамічным правалам. Урад НКК абвінавачваўся ў махлярстве на выбарах. У 1985—1992 гг. НКК праводзіў рэформы, накіраваныя на адкрытасць эканомікі і прыцягненне інвестыцый. Выбарчая рэформа пачатку 1990-ых гг. прывяла да паражэння НКК і прыходу да ўлады прадстаўнікоў НПП. Гэтая партыя дамінуе ў палітычным жыцці краіны і ў нашы дні.
Геаграфія і прырода
Тэрыторыю краіны можна падзяліць на тры геаграфічныя рэгіёны. Узвышаная частка, Гвіянскае нагор’е, займае поўдзень і цэнтр краіны. Яно разрэзана на асобныя масівы рачнымі далінамі. Найбольш узвышаным лічыцца захад цэнтральнай часткі. У адным з горных ланцугоў на мяжы з Венесуэлай і Бразіліяй знаходзіцца самы высокі пункт краіны — гара Рарайма (2810 м). Паверхня паступова зніжаецца ў бок Атлантычнага акіяна, пакуль не пераходзіць у раўнінныя тэрыторыі, парослыя трапічнымі лясамі. Бліжэй да акіянічнага ўзбярэжжа раўніны ператвараюцца ў забалочаныя нізіны да 100 км у шырыню.
Назва Гаяны на мове індзейцаў-аравакаў значыць «месца вялікіх вод». Па ўсёй тэрыторыі краіны прыродай пракладзена густая сетка рэк. Найбуйнейшыя рэкі — Эсекіба, Бербіс, Дэмерара, Карантэйн, Мазаруні, Куюні і інш. Усе яны бяруць пачатак на Гвіянскім нагор’і і ўпадаюць у Атлантычны акіян. У перасечанай мясцовасці рэкі ўтвараюць шматлікія вадаспады. Найбольш знакаміты вадаспады Каетур вышынёй 226 м. Але многія рэкі суднаходны і выконваюць ролю важных транспартных артэрый.
У вусці рака Эсекіба фарміруе шырокую дэльту са шматлікімі астравамі. Найбольшыя з іх — Хог і Легуан. Дэльта Эсекіба падзяляе ўзбярэжжа на 2 часткі — паўночна-заходнюю і паўднёва-усходнюю. Бераг нізкі, часцяком ніжэй за ўзровень акіяна. У мінулым марскія прылівы затаплялі значную частку сушы. Для абароны берагоў былі пабудаваны дамбы і сетка дрэнажных каналаў. Рэкі выкідваюць у акіян шмат глею, з-за чаго вада набывае гразна-карычневы колер, утвараюцца глеістыя водмелі да 22,5 км у даўжыню.
Разведаныя карысныя выкапні — баксіты, золата, дыяменты, буры вугаль, друз, марганец, жалеза, нікель.
Клімат у Гаяне субэкватарыяльны, спякотны. Сярэднегадавая тэмпература вагаецца ад +20 °C да +27 °C на ўзбярэжжы і ад +18 °C да +39 °C ва ўнутраных раёнах краіны. Сезон дажджоў цягнецца з мая да чэрвеня і са снежня да студзеня. Сярэднегадавая колькасць ападкаў складае ад 1200 мм на ўзвышшах і да 3000 мм на ўзбярэжжы.
Флора і фаўна Гаяны адрозніваюцца значнай разнастайнасцю. Гэта абумоўлена зменамі ў колькасці дажджавых ападкаў, складу глебы і асаблівасцямі чалавечай дзейнасці ў розных рэгіёнах краіны. Большая частка акіянічнага ўзбярэжжа апрацавана і выкарыстоўваецца ў сельскай гаспадарцы, аднак месцамі на ім захаваліся мангравыя лясы і водмелі, дзе размножваюцца марскія чарапахі.
Далей на раўнінах, узвышшах і перадгор’ях цягнецца паласа вільготных трапічных лясоў. Лясы займаюць каля 80 % плошчы Гаяны. Усяго налічваецца каля 1000 відаў розных дрэў, у тым ліку рэдкія і каштоўныя чырвоны сандал, баі́я, жалезнае дрэва, гевея і г. д. У кронах дрэў жывуць птушкі, казуркі, дробныя сысуны. На паўднёвым захадзе адкрываецца саванна Рупунуні — вялізарная натуральная паша для дзікай і хатняй жывёлы.
Для аховы дзікай прыроды Гаяны створаны шэраг нацыянальных паркаў.
Насельніцтва
Гаяну часцяком называюць краінай шасці народаў з-за надзвычай стракатага этнічнага і расавага складу насельніцтва. У 2009 г. тут жыло 751 223 чалавек.
З агульнай колькасці гаянцаў толькі 70 000 з’яўляюцца карэннымі жыхарамі — індзейцамі. У моўных адносінах яны падзяляюцца на 3 буйныя групы — аравакі, карыбы і варау. У дакаланіяльны перыяд індзейскае насельніцтва Гаяны было этнічна яшчэ больш стракатым, але пазней яно скарацілася з-за прымусовых міграцый, сутыкнення паміж плямёнамі і з каланіяльнымі захопнікамі і асабліва з-за прынесеных каланістамі у Амерыку эпідэмічных захворванняў. Большасць сучасных індзейцаў жыве ў сельскай мясцовасці, абапіраецца на абшчынную форму зямельнай маёмасці і традыцыйныя формы арганізацыі кіравання, якое, аднак, мае сталыя стасункі з афіцыйнымі органамі ўлады. У Гаяне дзейнічае Міністэрства па справах індзейцаў. Карэнныя жыхары Гаяны маюць адзін з найлепшых паказчыкаў пісьменнасці сярод індзейцаў краін Паўднёвай Амерыкі.
Астатнія гаянцы — нашчадкі імігрантаў. Асобы еўрапейскага паходжання складаюць каля 1,5 % ад усяго насельніцтва, афрыканскага паходжання — каля траціны, нашчадкі выхадцаў з Усходняй Індыі — больш за палову, кітайцы — каля 1 %. 11 % гаянцаў маюць змяшанае паходжанне. Паміж прадстаўнікамі розных этнічных груп існуюць дастаткова складаныя адносіны, што асабліва заўважна на прыкладзе канкурэнцыі паміж прадстаўнікамі індыйскай і афрагаянскай абшчын.
57 % гаянцаў спавядаюць хрысціянства, 28 % — індуізм, 7 % — іслам.
Для Гаяны характэрна высокая нараджальнасць. У 1960 г. на 1000 чал. у сярэднім прыходзілася 44,49 нараджэнняў. Да 2011 г. нараджальнасць скарацілася да 17,81 нараджэнняў на 1000 чал., што значна ніжэй, чым у мінулым, але вышэй, чым у такіх краінах, як ЗША, Канада, Вялікабрытанія і Германія. Росту насельніцтва перашкаджае сталая эміграцыя. У 1969—1976 гг. з краіны афіцыйна выязджала ў сярэднім 6080 чал. у год. У 1976 — 1981 гг. гэтая лічба павысілася да 14 400 чал., прычым 43 % эмігравалі ў ЗША, 31 % — у Канаду, каля 10 % — у Вялікабрытанію, 9 % — у краіны Карыбскага басейна. У канцы 1980-ых гг. легальная і нелегальная эміграцыя дасягала 10 тысяч — 20 тысяч чал. у год. Большасць эмігрантаў былі індыйскага паходжання, належылі да сярэдняга класа і мелі дастаткова добрую прафесійную адукацыю. У наш час толькі ў ЗША выязджае штогод каля 30 тысяч чал., больш за 100 тысяч гаянцаў маюць грамадзянства ЗША.
Эканоміка
Традыцыйна эканоміка Гаяны абапіраецца на экспарт цукру, золата, баксітаў, крэветак, драўніны і рысу. Іх вытворчасць і продаж складае прыкладна 60 % ВУП краіны і залежыць ад коштаў на знешніх рынках на сыравіну.
Структура народнай гаспадаркі выглядае наступным чынам :
На развіццё эканомікі станоўча адбілася ўступленне краіны ў 2006 г. у адзіны рынак КАРЫКАМ, а таксама прыпыненне сталай інфляцыі. Разам з гэтым, Гаяна мае значныя знешнія пазыкі. У 2012 г. агульны ВУП Гаяны склаў 3 мільярды долараў ЗША, прыкладна 7939 долараў ЗША на чалавека. Такім чынам, краіна застаецца адной з найбяднейшых у Лацінскай Амерыцы.
Найбуйнейшымі эканамічнымі цэнтрамі з’яўляюцца Джорджтаўн і Нью-Амстэрдам.
Сельская, лясная гаспадарка, рыбалоўства
Земляробства развіта пераважна на поўначы краіны, дзе існуюць камерцыйныя насаджэнні цукровага трыснёга, рысу, какосавай пальмы, кавы і г. д. Асноўны прыбытак фермерам прыносяць вырошчванне цукровага трыснёгу і рысу. Пашырэнне плошчаў засеву і дапамога ўрада ў забеспячэнні ўгнаеннямі садзейнічалі істотнаму падвышэнню ўраджайнасці ў другой палове 2000-ых гг. На поўдні краіны земляробства мае дапаможны характар, тут дамінуе мясная жывёлагадоўля, існуюць вялікія гаспадаркі, якія трымаюць буйную рагатую жывёлу. У 2009 г. вытворчасць мяса і маладняка падвысіліся на 2,5 %.
Лоў рыбы і крэветак ажыццяўляецца ў прыбярэжных водах Атлантычнага акіяна. Рыбакі карыстаюцца пераважна малымі суднамі. У другой палове 2000-ых гг. эканамічны рост гэтай галіны знізіўся на 10,5 % з-за падзення попыту і высілення некаторых промыслаў. Неспрыяльная знешняя кан’юнктура таксама абумовіла спад у лясной гаспадарцы (-0,6 % у 2009 г.)
Здабыча карысных выкапняў
Гаяна мае багатыя радовішчы баксітаў і золата. Акрамя таго, тут здабываюць дыяменты. Здабычу карысных выкапняў рэгулюе дзяржаўная камісія па геалогіі і здабычы, створаная ў 1979 г.
Здабыча баксітаў ажыццяўляецца галоўным чынам ў міжрэччы Бербіса і Дэмірары. Гэта складаны тэхналагічны працэс, у які ўцягнуты буйныя кампаніі, і які стала патрабуе значных інвестыцый. У апошнія два дзесяцігоддзі XX ст. баксітная прамысловасць Гаяны знаходзілася ў складаным становішчы з-за неэфектыўнага дзяржаўнага кіравання і пераразмеркавання прыбыткаў на карысць іншых галін эканомікі. У 2004 г. была створана Баксітная Кампанія Гаяны з частковым прыватным удзелам. У 2006 г. урад Гаяны прадаў актывы буйной дзяржаўнай кампаніі расійска-швейцарскаму здабытчыку РУСАЛ. РУСАЛ, а таксама кітайскія інвестары атрымалі магчымасць весці здабычу высакаякасных вогнетрывалых баксітаў. Развіццю здабычы баксітаў спрыяе сусветны попыт на алюміній і цэмент, у вытворчасці якіх выкарыстоўваюцца гэтыя карысныя выкапні.
Здабыча золата і дыяментаў вабіць як буйныя кампаніі, так і дробных капальнікаў. Ліцэнзаваныя здабытчыкі аб’яднаны ў асобную Гаянскую асацыяцыю золата- і дыяментаздабытчыкаў. Згодна планам 2013 г., яе чальцы паставілі на рынак 500 тысяч унцый золата.
Прамысловасць
Прамысловы сектар прадстаўлены пераважна дробнымі і сярэднімі прадпрыемствамі. Дамінуе перапрацоўка сельскагаспадарчай прадукцыі, вытворчасць будаўнічых матэрыялаў, рамонтныя паслугі.
Сфера паслуг
Сфера паслуг паступова пашыраецца ў агульным ВУП. Найбольш імкліва развіваюцца такія галіны, як транспарт, арэнда жылля і камунальныя паслугі.
Культура
Развіццё культуры Гаяны ў значнай ступені абумоўлена каланіяльным мінулым гэтай краіны, а таксама яе шматэтнічным насельніцтвам, што асабліва ярка выяўляецца ў арганізацыі святочных мерапрыемстваў, дзе прынята спалучаць элементы афрыканскіх, еўрапейскіх і індыйскіх традыцый. У верасні праводзяцца абавязковыя мерапрыемствы, прысвечаныя індзейскай спадчыне. Гаянская культура болей набліжана да культуры краін Карыбскага басейна, чым Лацінскай Амерыкі.
Літаратура
На фарміраванне гаянскай літаратуры значны ўплыў аказаў фальклор тых народаў, якія жывуць на яе тэрыторыі. Англамоўная паэзія ўзнікла ў XIX ст. У канцы XIX — пачатку XX ст. — мемуарная літаратура. Першым знакамітым гаянскім майстрам мастацкай прозы стаў выхадзец з Нью-Амстэрдама, Эдгар Мітлхольцэр (1909—1965 гг.), які праславіўся за свае рэалістычныя апавяданні, прысвечаныя падзеям у Вест-Індыі. З сярэдзіны XX ст. гаянскія аўтары прысвячалі свае творы кантрастам гарадскога і сельскага жыцця, прамысловых раёнаў і традыцыйнага сельскага ладу. У 1960—1970-ыя гг. узніклі гарадскія апавяданні, а таксама фантастычная літаратура.
Найбольш знакамітыя гаянскія пісьменнікі — паэт-рэвалюцыянер Марцін Картэр (1927—1997 гг.) і Тэадор Вільсан Харыс (нар. 1921 г.), аўтар метафарычных апавяданняў, літаратурны крытык і перакладчык індзейскага фальклора.
Развіццё сучаснай гаянскай літаратуры стымулюецца ўручэннем штогадовых літаратурных прэмій Універсітэта Гаяны.
Выяўленчае мастацтва
Выяўленчае мастацтва характарызуецца моцным уплывам індзейскай культурнай спадчыны. Асабліва вылучаецца мастацкая група «Лакона» (Lokono Artists Group), створаная індзейцам-аравакам Джорджам Сайманам (нар. 1947 г.), прадстаўнікі якой развіваюць традыцыі сакральнага і пабытовага жывапісу карэнных жыхароў Гаяны, ужываюць прыёмы, запазычаныя з індзейскага мінулага і сучаснай сусветнай практыкі.
Адукацыя
Адукацыйная сістэма ў Гаяне абапіраецца на вопыт, запазычаны з часоў, калі краіна з’яўлялася калоніяй Вялікабрытаніі, і знешне нагадвае гэту сферу ў англамоўных краінах Карыбскага рэгіёна. У сярэднім на патрэбы адукацыі выдаткоўваецца 8,3 % ад ВУП. Школьная адукацыя кантралюецца дзяржавай праз Міністэрства адукацыі і дзяржаўныя праграмы. Апошнімі кіруюцца як грамадскія, так і прыватныя школы. Згодна заканадаўству, у школах абавязаны вучыцца дзеці з 5 гадоў 9 месяцаў да 16 гадоў. Навучальны год пачынаецца ў верасні і сканчаецца ў ліпені. Школьнікі вучацца 5 гадзін у дзень.
З канца 1980-ых гг. у сувязі з эканамічнымі цяжкасцямі ўзровень пісьменнасці знізіўся, але ў нашы дні застаецца адным з найбольш высокіх у краінах трэцяга свету (92 % асоб, старэйшых за 16 гадоў). Міністэрства адукацыі пры падтрымцы міжнародных арганізацый ладзіць праграмы і асобныя мерапрыемствы па падтрымцы пісьменнасці, бясплатна раздае дзіцячыя кнігі і падручнікі.
Найстарэйшай установай адукацыі ў Гаяне з’яўляецца Каралеўскі каледж (Queen's College of Guyana), заснаваны ў 1844 г. Ён дае вышэйшую ступень сярэдняй адукацыі. Акрамя таго, маюцца іншыя ўстановы з вышэйшай ступенню сярэдняй і прафесійнай адукацыі — Прэзідэнцкі каледж (з 1985 г.), Гаянская школа сельскай гаспадаркі (з 1963 г.), Вышэйшая школа Макензі (Mackenzie High School, з 1945 г.), Нью-Амстэрдамскі тэхнічны інстытут, Ліндэнскі тэхнічны інстытут і г. д. Адзінай установай, якая дае вышэйшую ўніверсітэцкую адукацыю з’яўляецца Універсітэт Гаяны (з 1963 г.).
Навука
Нацыянальная палітыка Гаяны ў галіне навукі і тэхналогій вылучае наступныя прыярытэтныя сферы развіцця: пошук і здабыча карысных выкапняў, сельская і лясная гаспадарка, лёгкая прамысловасць, энергетычныя і інфармацыйныя тэхналогіі, тэхналагічная трансфармацыя грамадства, адукацыя, здароўе, тэлекамунікацыі, даследчая сфера, стандартызацыя, інжынерыя, навакольнае асяроддзе. Найбуйнейшымі навуковымі цэнтрамі краіны з’яўляюцца Універсітэт Гаяны і Інстытут Прыкладных Навук і Тэхналогій у Джорджтаўне. Апошні займаецца праблемай засваення прыродных рэсурсаў праз прыстасоўванне адпаведных тэхналогій. Інстытут даследуе сферы сельскай гаспадаркі, сельскагаспадарчага машынабудавання, альтэрнатыўнай энергетыкі, аналізу, харчавання, выкарыстання натуральных прадуктаў і мінералаў, у тым ліку вытворчасць керамікі.
Сусветная спадчына
У папярэдні спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ўнесена 5 аб’ектаў на тэрыторыі Гаяны.
Спорт
Найбольш папулярныя віды спорту — футбол і крыкет. Для правядзення сусветнага чэмпіяната па крыкету 2007 г. у Джорджтаўне быў пабудаваны сучасны стадыён Провідэнс.
Беларуска-гаянскія зносіны
Падпісаннем сумеснага камюніке ў 2000 годзе на ўзроўні пастаянных прадстаўнікоў Беларусі і Гаяны пры ААН усталяваны дыпламатычныя зносіны паміж Рэспублікай Беларусь і Рэспублікай Гаяна. Такім чынам, Гаяна стала 133 дзяржавай, з якой Беларусь ўсталявала дыпламатычныя зносіны. Гаяна разглядаецца як адна з краін, важных для развіцця і дыверсіфікацыі беларускага экспарта.
Беларускае таварыства па сувязях з суайчыннікамі за рубяжом
Беларускае таварыства па сувязях з суайчыннікамі за рубяжом, Беларускае таварыства «Радзіма» - добраахвотная грамадская арганізацыя, якая падтрымлівае і пашырае культурныя сувязі з выхадцамі з Беларусі, якія жывуць за межамі былога СССР. Створана ў 1964 г. (у 1960 – 1964 гг. дзейнічала Беларуская секцыя камітэта «За вяртанне на Радзіму і развіццё культурных сувязяў з суайчыннікамі»). У 1976 г. пераўтворана ў Беларускае таварыства «Радзіма». Сярод заснавальнікаў Р.Р. Шырма і М. Танк.
Асноўныя кірункі дзейнасці: культурныя і эканамічныя кантакты з аб’яднаннямі землякоў за мяжой і асобнымі суайчыннікамі, перасылка за мяжу літаратуры, падручнікаў, канафільмаў, фотавыставак і іншае, арганізацыя курсаў па вывучэнні беларускай гісторыі, культуры і мовы, гуманітарнай дапамогі ад замежных суайчыннікаў жыхарам Беларусі, якія пацярпелі ад Чарнобыльскай катастрофы 1986 і інш.
Таварыства заснавальнік газеты «Голас Радзімы».
Энвер Рызаевіч Барыеў
Энве́р Рыза́евіч Бары́еў (нарадзіўся 2 кастрычніка 1964 года, Алі-Байрамлы, Азербайджанская ССР) — беларускі дзяржаўны дзеяч, міністр па надзвычайных сітуацыях Рэспублікі Беларусь (2005—2010), пасол у Туркменістане (2011—2013).
Біяграфія
Нарадзіўся ў г. Алі-Байрамлы Азербайджанскай ССР у 1964 г.
У 1985 годзе скончыў Львоўскае пажарна-тэхнічнае вучылішча МУС СССР, у 1991 годзе — Вышэйшую інжынерную пажарна-тэхнічную школу МУС СССР.
Служыў ва Узброеных Сілах, МУС, КДБ, памежных войсках.
1991—1996 гады — на розных пасадах у Рэспубліканскім навукова-практычным цэнтры пажарнай бяспекі Галоўнай упраўлення ваенізаванай пажарнай службы МУС Беларусі.
1996—1999 — першы намеснік начальніка Галоўнае ўправы ваенізаванай пажарнай службы МУС — начальнік штабу.
Са жніўня 1999 года — першы намеснік міністра па надзвычайных сітуацыях Рэспублікі Беларусь.
У 2000 годзе скончыў Акадэмію кіравання пры прэзідэнце Рэспублікі Беларусь.
Герантакратыя
Герантакратыя (ад γέρων (geron), родны склон ) — стары і  (kratos) — улада, дзяржава, магутнасць) — прынцып кіравання, пры якім улада належыць найстарэйшым. Тэрмін уведзены ў пачатку XX стагоддзя этнографам У. Рыверсам. Паводле яго тэорыі, герантакратыя была ўласцівая першабытнікам Аўстраліі і некаторым народам Акіяніі і Каўказа. Аднак, па сучасных уяўленнях, асаблівае становішча старэйшын у першабытным грамадстве з'яўляецца толькі адным з элементаў арганізацыі вярхоўнай улады плямёнаў.
Энвер Рызаевіч Барыеў
Біяграфія
З 29 снежня 2004 года — выканаўца абавязкаў кіраўніка МНС.
22 сакавіка 2005 года — 29 снежня 2010 — міністр па надзвычайных сітуацыях Рэспублікі Беларусь.
Кандыдат педагагічных навук, дацэнт. Мае больш за 100 навуковых публікацыяў.
Генерал-лейтэнант унутранай службы.
Узнагароды
Узнагароджаны ордэнам «За службу Радзіме» III ступені, медалём «За бездакорную службу» II, III ступеняў, медалямі іншых краін.
Слабада (Собалеўскае сельскае паселішча)
Слабада (Слобода) — вёска ў Манастыршчынскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Собалеўскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з ліпеня 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
NGC 733
NGC 733 — зорка ў сузор’і Трыкутнік.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі новага агульнага каталога.
Allium incrustatum
Allium incrustatum — від травяністых раслін сямейства, эндэмік Таджыкістана.
Распаўсюджанне
Эндэмік Таджыкістана.
Сейсіл ап Клідаг
Сейсіл (Seisyll; 665—730) — кароль Керэдыгіяна (да 720 года), затым першы кароль Сейсілуга (720—730).
Біяграфія
Сейсіл быў сынам і спадчыннікам караля Керэдыгіяна Клідага ап Артлуіса.
Пабудова
Пабудова:
Сейсіл ап Клідаг
Біяграфія
У 720 годзе ён напаў на суседні Дывед і заваяваў значную яго частку, вядомую як Істрад-Тыві. Утвораная дзяржава, якая ў памерах прыкладна ўдвая пераўзыходзіла Керэдыгіян, пазней у гонар Сейсіла атрымала назву Сейсілуг.