cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Сонца
Уплыў на Зямлю
Зямля праходзіць праз пункт афелія на пачатку ліпеня і аддаляецца ад Сонца на адлегласць 152 млн км, а праз пункт перыгелія — на пачатку студзеня і набліжаецца да Сонца на адлегласць 147 млн км. Бачны дыяметр Сонца паміж гэтымі двума датамі змяняецца на 3 %. Паколькі розніца ў адлегласці складае прыкладна 5 млн км, то ў афеліі Зямля атрымлівае прыкладна на 7 % менш цяпла. Такім чынам, зімы ў паўночным паўшар’і трохі цяплей, чым у паўднёвым, а лета трохі больш прахалоднае.
Сонца — магнітаактыўная зорка. Яна валодае моцным магнітным полем, напружанасць якога змяняецца з часам. Яно змяняе кірунак прыблізна кожныя 11 гадоў, падчас сонечнага максімуму. Варыяцыі магнітнага поля Сонца выклікаюць разнастайныя эфекты, сукупнасць якіх называецца сонечнай актыўнасцю і ўключае ў сябе такія з’явы, як сонечныя плямы, сонечныя ўспышкі, варыяцыі сонечнага ветру і г. д., а на Зямлі выклікае палярныя ззянні ў высокіх і сярэдніх шыротах і геамагнітныя буры, якія негатыўна адбіваюцца на працы сродкаў сувязі, сродкаў перадачы электраэнергіі, а таксама негатыўна ўздзейнічаюць на жывыя арганізмы (выклікаюць галаўны боль і дрэннае самаадчуванне ў людзей, адчувальных да магнітных бур). Мяркуецца, што сонечная актыўнасць гуляла вялікую ролю ў фарміраванні і развіцці Сонечнай сістэмы. Яна таксама аказвае ўплыў на структуру зямной атмасферы.
Праблема сонечных нейтрына
Ядзерныя рэакцыі, якія адбываюцца ў ядры Сонца, прыводзяць да ўтварэння вялікай колькасці электронных нейтрына. Пры гэтым вымярэнні патоку нейтрына на Зямлі, якія пастаянна робяцца з канца 1960-х гадоў, паказалі, што колькасць сонечных электронных нейтрына, якія рэгіструюцца, прыблізна ў два-тры разы менш, чым прадказвае стандартная сонечная мадэль, якая апісвае працэсы ў Сонцы. Гэта разыходжанне паміж эксперыментам і тэорыяй атрымала назву «праблема сонечных нейтрына» і больш за 30 гадоў было адной з загадак сонечнай фізікі. Становішча ўскладняецца тым, што нейтрына вельмі слаба ўзаемадзейнічае з рэчывам, і стварэнне нейтрыннага дэтэктара, які здольны дастаткова дакладна вымераць паток нейтрына нават такой магутнасці, як ад Сонца, — тэхнічна складаная і дарагая задача.
Прапаноўвалася два галоўных шляхі вырашэння праблемы сонечных нейтрына. Па-першае, можна было мадыфікаваць мадэль Сонца такім чынам, каб паменшыць меркаваную тэрмаядзерную актыўнасць (а, значыць, і тэмпературу) у яго ядры і, такім чынам, паток выпраменьваных Сонцам нейтрына. Па-другое, можна было выказаць дапушчэнне, што частка электронных нейтрына, выпрамененых ядром Сонца, пры руху да Зямлі ператвараецца ў нерэгіструемыя звычайнымі дэтэктарамі нейтрына іншых пакаленняў (мюонныя і тау-нейтрына). Сёння зразумела, што правільным, хутчэй за ўсё, з’яўляецца другі шлях.
Для таго, каб меў месца пераход аднаго віду нейтрына ў іншы — гэта значыць адбываліся так званыя нейтрынныя асцыляцыі — нейтрына павінна мець ненулявую масу. У цяперашні час устаноўлена, што гэта сапраўды так. У 2001 годзе ў нейтрыннай абсерваторыі ў Садберы (Sudbury Neutrino Observatory) былі непасрэдна зарэгістраваныя сонечныя нейтрына ўсіх трох відаў, і было паказана, што іх поўны паток адпавядае стандартнай сонечнай мадэлі. Пры гэтым толькі каля траціны нейтрына, што далятаюць да Зямлі, аказваюцца электроннымі. Гэта колькасць адпавядае тэорыі, якая прадказвае пераход электронных нейтрына ў нейтрына іншага пакалення як у вакууме (уласна «нейтрынныя асцыляцыі»), так і ў сонечным рэчыве («эфект Міхеева — Смірнова — Вольфенштэйна»). Такім чынам, у цяперашні час праблема сонечных нейтрына, відаць, вырашана.
Шасцідзясятнікі
Шасцідзясятнікі  — назва пакалення савецкай і ўкраінскай нацыянальнай інтэлігенцыі з ярка выяўленай грамадзянскай пазіцыяй, якая ўвайшла ў культуру (мастацтва, літаратура і г. д.) і палітыку ў СССР у другой палове 1950-х — перыяд часовага паслаблення камуністычна-бальшавіцкага таталітарызму хрушчоўскай «адлігай» (десталінізацыі і некаторай лібералізацыяй) і найбольш поўна сябе творча праявіла ў пачатку і ў сярэдзіне 1960-х гадоў (адсюль і назва). Шасцідзясятнікі ўяўлялі сабой ўнутраную маральную апазіцыю да савецкага таталітарнага дзяржаўнага рэжыму, сярод іх былі палітычныя зняволеныя і «вязні сумлення», дысідэнты.
Шасцідзясятнікі Украіны
Шасцідзясятнікі выступалі ў абарону нацыянальнай мовы і культуры, свабоды мастацкай творчасці.
Аснову руху шасцідзясятнікаў склалі пісьменнікі Іван Драч, Мікалай Вінграноўскі, В. Дрозд, Гр. Тытуннік, Б. Алейнік, В. Дончык, Васіль Сіманенка,Мікалай Халодны, Ліна Кастэнка, В. Вучань, Я. Гуцала, мастак Ала Горская, Віктар Зарэцкі, Барыс Чычыбабін, літаратурныя крытыкі Іван Дзюба, Яўген Сверсцюк, рэжысёр Лесь Танюк, кінарэжысёр Сяргей Параджанаў, Юрый Ільенка, мастацтвазнаўца Раман Карагодскі, Ю. Смірны, перакладчык Рыгор Качур, Мікалай Лукаш і іншыя. Шасцідзясятнікі супрацьпастаўлялі сябе афіцыйнаму дагматызму, вызнавалі свабоду творчага самавыяўленне, культурны плюралізм, прыярытэт агульначалавечых каштоўнасцей над класавымі. Значны ўплыў на іх станаўленне аказала заходняя гуманістычная культура, традыцыі «расстралянага адраджэння» і дасягненні ўкраінскай культуры канца XIX —пачатку ХХ стагоддзя. Адным з тых, хто закладваў падмурак шасцідзясятніцтва ва Украіне, стаў дацэнт факультэта журналістыкі Мацвей Шастапал, бо сярод яго вучняў былі В. Чарнавіл, Б. Алейнік, В. Сіманенка, В. Крышчанка, Б. Рагоза, М. Шудра, В.Мыцык і шмат іншых патрыятычна настроеных асоб.
Культурная дзейнасць, якая не ўпісвалася ў рамкі дазволенага, выклікала незадаволенасць уладаў. Шасцідзясятнікаў не атрымалася ўтрымаць у афіцыйных ідэйна-эстэтычных межах, і з канца 1962 гадоў пачаўся масіраваны ціск на нонканфармісцкую інтэлігенцыю. Перад шасцідзясятнікамі зачыніліся старонкі часопісаў, пасыпаліся абвінавачванні ў «фармалізме», «безыдэйнасці», «буржуазным нацыяналізме». У адказ шасцідзясятніцкія ідэі сталі распаўсюджвацца ў самвыдаце.
Сутыкнуўшыся з жорсткім супрацівам партыйнага апарату, частка шасцідзясятнікаў пайшла на кампраміс з уладай, іншыя эвалюцыянавалі да палітычнага дысідэнцтва, праваабарончага руху і адкрытага супрацьстаяння рэжыму.
Пачатак 1960-х
Першымі спікерамі шасцідзясятнікаў ва Украіне былі Ліна Кастэнка і аўтар вострапубліцыстычных вершаў, накіраваных супраць русіфікацыі і нацыянальнага прыгнёту Украіны, Васіль Сіманенка.
Услед за імі з’явілася цэлая плеяда паэтаў: Іван Драч, Мікалай Вінграноўскі, Мікалай Халодны, Г. Кірычэнка, Васіль Галабародзька, Ігар Калінец, Іван Сакульскі, Б. Мамайсур і іншыя. У пачатку блізка да шасцідзясятнікаў стаяў Віталь Кароціч. Да шасцідзясятнікаў адносяць таксама паэта Івана Каваленку, хоць па ўзросце ён быў старэйшы за большасць з іх.
У прозе самымі выбітнымі шасцідзясятнікамі былі Валерый Шаўчук, Рыгор Цуцунік, Уладзімір Дрозд, Яўген Гуцала, Я. Ступак; у крытыцы — Іван Дзюба, Іван Святлічны, Яўген Сверсцюк, Іван Бойчак; у публіцыстыцы — Сцяпан Кажамяка. Да самых выбітных шасцідзясятнікаў варта дадаць па палітычных, і больш па кан’юнктурных прычынах цяпер замоўчваюцца актыўных змагароў з рэжымам, такіх як майстар палітычнага памфлета Валянцін Мароз («Рэпартаж з запаведніка імя Берыя», «Бумеранг», «Бастыён Украінскага супраціву», «Сярод снягоў», «Дэдал і Тантал», «Ліст да Еўдакіі Лось», класічная гумарэска, аплачаная пятнаццаццю гадамі катаргі, «Я бачыў Магамета»). Міхаіла Асадчага (яго лагерная аповесць «Бяльмо» выйшла на 5 замежных мовах), Васіля Рубана («Па той бок дабра»).
З з’яўленнем шасцідзясятнікаў востра ўстала праблема «бацькоў і дзяцей» у літаратуры. Маладая генерацыя ставіла ў віну «літаратурным бацькам» адказнасць за сталінскія злачынствы, прыстасаванства да дэспатычнага рэжыму, творчую імпатэнцыю («Ода сумленнаму баязліўцу» Івана Драча). Калі паэты — лідэры шасцідзясятніцтва — пасля першых арыштаў у 1965 адышлі ў цень, ва «унутраную эміграцыю», М. Халодны не спыняў вайну словам з рэжымам да свайго арышту ў 1972 («Крык з магілы», 1961, «Сёння ў царкве коні начуюць і ваду п’юць…», 1961, «Дзядзька мае заводы і фабрыкі…», 1963, «Сабакі ў горадзе маюць пашпарты…», 1964, «Паміраюць паэты», 1965, «Маналог Франка», 1966, «Таварышам з турмы», 1966, «Перад аўтапартрэтам Параджанава», 1968, «Пяць жаданняў патрыёта або інтэрнацыяналізм навыварат», 1970). Некаторыя з старэйшых пісьменнікаў (Павел Тычына, Платон Варанько, Мікалай Шарамет, Міхаіл Чабаноўскі) варожа паставіўся да эксперыменту і наватарства шасцідзясятнікаў.
Для паэзіі шасцідзесятых характарыстычных было абнаўленне заштампаванай сацрэалістычнай дагматыкай паэтыкі, інтэлектуалізм, захапленне ў ускладненай метафары і сінтаксе, разнастайнасць рытмікі і да таго падобнае; у прозе — вызваленае ад сацрэалістычнага фальшу рэалістычны малюнак рэчаіснасці, часта з дасціпным гумарам (апавяданне Рыгора Цуцуніка), а то і ў востра сатырычным плане («Катастрофа», «Масліны» Уладзіміра Дразда), вытанчаныя матывацыі паводзін герояў, цікавасць да гістарычнай тэматыкі (Валерый Шаўчук).
Канец «адлігі»
Рух шасцідзясятнікаў вызначана пратрымаўся ледзь адно дзесяцігоддзе. Ужо 17-га снежня 1962 года на спецыяльна скліканай нарадзе-сустрэчы творчай інтэлігенцыі з кіраўніцтвам дзяржавы іх востра раскрытыкавалі. Пасля ўнутранага перавароту ў КПСС і адстаўкі Хрушчова увосень 1964 года ціск дзяржаўнай цэнзуры на інтэлігенцыю рэзка ўзмацніўся. Пасля пастановы ЦК КПСС «Аб цэнзуры» (вясна 1965), а асабліва пасля ўводу войскаў СССР у Чэхаславакію (канец «Пражскай вясны») (летам 1968 года) КПСС узяла курс на рэстаўрацыю таталітарызму. З «адлігай» у культуры і палітыкай лібералізацыі было скончана. Пасля Прагі адзінаўладна кіруючая краінай партыя (КПСС) небеспадстаўна бачыла ў творчай, ліберальнай і дэмакратычнай інтэлігенцыі галоўную пагрозу сваёй дыктатуры, манаполіі на ўладу.
Рух «шасцідзясятнікаў» быў разгромлены або загнаны ва ўнутранае «духоўнае падполле» арыштамі 1965—1972 гадоў. У гэтым працэсе частка шасцідзясятнікаў без асаблівага супраціву перайшла на афіцыйныя пазіцыі (У. Кароціч, І. Драч, В. Дрозд, Я. Гуцала і інш.), на некаторы час (Л. Кастэнка), а іншых наогул перасталі друкаваць (Б .Мамайсур, В. Галабародзька, Я. Ступак).
Яшчэ іншыя, якія не спынялі супраціўлення нацыянальнай дыскрымінацыі і русіфікацыі, арыштаваныя і пакараныя шматгадовым зняволеннем (І.Святлічны, Я.Звярсцюк, В. Стус, Ірына Калінец, Ігар Калінец, В. Марчанка, Мікалай Плахатнюк і інш.), у якім яны або загінулі (В. Стус, В. Марчанка), або пасля звальнення ім цалкам забаронены ўдзел у літаратурным працэсе (і нават працаваць урачом, як было забаронена М. Плахатнюку). З тых, што былі арыштаваныя, адзіны Іван Дзюба афіцыйна капітуляваў і быў вызвалены з-за кратаў і дапушчаны да літаратурнай працы, але ўжо цалкам у рэчышчы сацрэалізму.
У выніку гэтых працэсаў у пачатку 1970-х літаратурны рух шасцідзясятнікаў цалкам знік, толькі ў творчасці некалькіх паэтаў і празаікаў (Ліна Кастэнка, Валерый Шаўчук) захаваліся прыкметы літаратурнага абнаўлення, імі пачатага.
Акрамя таго, рух шасцідзясятнікаў адыграла значную ролю ў распаўсюдзе самвыдатаўскай літаратуры і галоўнае — ва ўзмацненні ва Украіне руху супраціву супраць расійскага вялікадзяржаўнага шавінізму і русіфікацыі (кніга І. Дзюбы «Інтэрнацыяналізм або русіфікацыя?», нарысы Я. Звярсцюка, самвыдатаўскія паэзіі многіх аўтараў, у прыватнасці У. Сіманенка, М. Халодны — пратэстныя творы гэтых двух маладых паэтаў больш за ўсё памнажаліся і распаўсюджваліся, і іншых, выкрывальныя памфлеты і пратэстныя лісты літаратуразнаўцаў В.Стуса. В.Марчанка і г.д.).
Шасцідзясятнікі ў мастацтве
Украінскія мастакі-шасцідзясятнікі сваімі творамі і актыўнай грамадскай дзейнасцю спрабавалі адраджаць нацыянальную свядомасць, змагаліся за захаванне ўкраінскай мовы і культуры, спрыялі дэмакратызацыі грамадска-палітычнаму жыццю ў Рэспубліцы.
Усведамленне ўкраінскай творчай моладдзю злачыннай сутнасці камуністычнай сістэмы спрыяла яе вызваленню з-пад уплыву ідэалагічных догмаў «сацыялістычнага рэалізму», падвышала статус агульначалавечых каштоўнасцяў і ідэалаў. Фарміраванне светапогляду шасцідзясятнікаў адбывалася пад уплывам гуманістычнай культуры Захаду, азнаямленне з якой спрыяла росту цікавасці да здабыткаў уласнай культуры, гісторыі і традыцый ўкраінскага народа. Шасцідзясятнікі ў сваіх творах спрабавалі казаць аб рэальных праблемах жыцця, балючых пытаннях, якія замоўчваліся ў часы сталінізму і якія хвалявалі тагачаснае ўкраінскае грамадства.
У пачатку 1960 года дзейнічалі клубы творчай моладзі — Кіеўскі «Сучаснік» (старшыня — Лесь Танюк) і Львоўская «Пралеска» (старшыня — Міхаіл Косаў), якія сталі цэнтрамі грамадскай дзейнасці шасцідзясятнікаў. У клубах праходзілі літаратурныя сустрэчы, вечары памяці, тэатральныя пастаноўкі, дзе маладыя мастакі фарміравалі ўласны светапогляд і светапогляд сваіх слухачоў і чытачоў.
Шасцідзясятнікі ў палітыцы
У палітыцы 1960—1970-х гадоў «шасцідзясятнікі» уяўлялі сабой ўнутраную маральную апазіцыю да савецкага таталітарнага дзяржаўнага рэжыму. З пачаткам палітыкі «Перабудовы» і «Галоснасці» (другая палова 1980-х — пачатак 1990-х гадоў) «шасцідзясятнікамі» сталі называць таксама прадстаўнікоў новай генерацыі камуністычнай эліты, чые светапогляды сфарміраваліся ў канцы 1950-х — у пачатку 1960-х гадоў і якія прыйшлі да ўлады. Гэта палітыкі — М.Гарбачоў, А. Якаўлеў; філосафы А.Зіноўеў, М.Мамардашвілі, Ю.Левада, палітолагі А.Бавін, Ф.Бурлацкі, рэдактары масмедыя — В.Кароціч, Я. Якаўлеў, З.Залыгін і шмат іншых.
Гістарычны дыскурс шасцідзясятнікаў варта разглядаць як апазіцыю да тагачасных рэалій палітыкі УССР, усе намаганні якой накіроўваліся на канструяванне ўкраінскай ідэнтычнасці як складнікам «адзінага савецкага народа». Як адзначае Леанід Зашкільняк, гэты працэс засноўваўся на шэрагу міфаў і ідэалагем, базавым з якіх заставаўся ўстояны з руска-імперскіх часоў канструкт «трох брацкіх усходнеславянскіх народаў» — рускіх, украінцаў, беларусаў, у якім усе яны супрацьпастаўляліся заходу з яго «капіталізмам» і каталіцтвам.
З 1963 пачалася хваля ідэалагічных абвінавачванняў у адрас шасцідзясятнікаў, перш за ўсё ў нацыяналізме. Улады разгарнулі кампанію цкавання шасцідзясятнікаў у прэсе, на пасяджэннях саюзаў і розных сходах. Партыйныя і крымінальныя органы забаранялі, а затым і разганялі літаратурна-мастацкія сустрэчы і творчыя вечары шасцідзясятнікаў, закрывалі клубы творчай моладзі. Паступова большасць шасцідзясятнікаў была пазбаўлена магчымасці выдаваць свае творы, іх звальнялі з працы, супраць іх ладзіліся правакацыі.
Некаторыя шасцідзясятнікі пад ціскам уладаў прыстасаваліся да новых умоў і перайшлі на афіцыйныя пазіцыі. Аднак большасць шасцідзясятнікаў не змірылася і мужна адстойвала свае перакананні, іх творы працягвалі з’яўляцца ў самвыдаце, але ўжо замест чыста культуралагічных праблем ўсё часцей аналізаваліся пытанні грамадска-палітычнага жыцця, у прыватнасці каланіяльнага становішча Рэспублікі ў складзе СССР і неабходнасці стварэння арганізаванага вызвольнага руху.
З сярэдзіны 1960-х шасцідзясятнікі пачалі фарміраванне палітычнай апазіцыі камуністычнаму рэжыму і неўзабаве сталі актыўнымі ўдзельнікамі дысідэнцкага руху ва Украіне, у прыватнасці як члены Украінскай Хельсінскай групы.
Шасцідзясятнікі ў філатэліі
22 лістапада 2019 года Укрпошта ўвяла ў абарачэнне паштовую марку «Шасцідзясятнікі». Іван Святлічны (1929—1992)" (№ 1786); дызайн Васіля Васіленка, намінал 8,00 грн . Марка тушылася штэмпелем першага дня у Кіеве на мастацкім немаркіраваным канверце, які быў выкарыстаны як канверт першага дня (КПД). На канверце намаляваны партрэт мастачкі Алы Горскай (1929—1970).
Праграма «Фенікс»
Праграма «Фенікс» (Phoenix Program, Chiến dịch Phụng Hoàng) — шырокамаштабная супрацьпартызанская аперацыя, якая праводзілася падчас В’етнамскай вайны ў перыяд з 1967 па 1972. Мэтамі праграмы былі выяўленне і нейтралізацыя (шляхам захопу, перавербавання або фізічнай ліквідацыі) ключавых фігур інфраструктуры партызанскага руху на тэрыторыі Паўднёвага В’етнама. Праграма была накіравана на «нейтралізацыю» грамадзянскай інфраструктуры, якая дапамагала Вьетконгу, — з дапамогай забойстваў, выкраданняў і сістэматычнага прымянення катаванняў. Праграма была распрацавана ЦРУ і праводзілася паліцыяй і спецслужбамі Паўднёвага В’етнама.
Перадгісторыя
У 1967 годзе на тэрыторыі Паўднёвага В’етнама налічвалася ад 70 тыс. да 100 тыс. членаў НФВПВ, аб’яднаных у адзіную іерархічную сетку. Практычна ў кожнай вёсцы была ячэйка кампартыі, і партызанскія атрады маглі атрымліваць там харчы і інфармацыю. Інфраструктура НФВПВ аказвала дапамогу мясцовым жыхарам у галіне медыцыны і адукацыі, вяла актыўную прапагандысцкую работу, падмацаваную ўзброенай сілай. Такім чынам, у адрозненне ад афіцыйнага ўрада, што вельмі слаба кантраляваў абстаноўку ў рэгіёнах, НФВПВ дамогся значнага ўплыву на месцах, з’яўляючыся па сутнасці «ценявым урадам».
Праграма
Асноўнай задачай праграмы быў збор інфармацыі аб інфраструктуры НФВПВ і выяўленне сувязяў і ключавых элементаў. Інфармацыя патрэбна была для таго, каб ад буйнамаштабных ваенных аперацый і «зачыстак», да якіх вельмі негатыўна ставілася мясцовае насельніцтва, перайсці да кропкавых ударах па ключавым постацям і такім чынам разбурыць сістэму.
У правінцыі і нават у асобныя раёны былі накіраваны спецыяльныя саветнікі, у 1970 годзе іх колькасць складала 704 чалавекі. Акрамя таго, былі арганізаваны цэнтры па зборы інфармацыі і каардынацыі дзеянняў.
Згодна з адмысловым законам, той, хто падазраецца ў датычнасці да партызанаў, падлягаў арышту і суду. Будучы прызнаным вінаватым, чалавек мог быць прысуджаны да 2 гадоў турэмнага зняволення з магчымасцю падаўжэння тэрміну да 6 гадоў. Каб пазбегнуць агавораў і залішняй стараннасці кіраўнікоў на месцах, працэдура прадугледжвала наяўнасць сведчанняў датычнасці да партызанскай дзейнасці з трох розных крыніц. Непасрэдны арышт праводзіўся сіламі мясцовай в’етнамскай паліцыі, у асаблівых выпадках прыцягваліся спецыяльныя паліцэйскія падраздзяленні, якія прайшлі падрыхтоўку пад кіраўніцтвам работнікаў ЦРУ. Пры арышце кіраваліся правілам, што жывы арыштаваны лепш мёртвага, таму што можа стаць крыніцай інфармацыі для іншага арышту.
Вынікі аперацыі
За перыяд з 1968 па 1972 гады ў рамках аперацыі было нейтралізавана 81740 актывістаў НФВПВ, 26369 з іх было забіта. Згодна з Стэнлі Карноў, адзін з высокапастаўленых паўночнав’етнамскіх ваеначальнікаў — генерал Чан До — адгукаўся аб аперацыі «Фенікс» як пра «надзвыча разбуральную». Чыонг Нхы Танг, міністр юстыцыі Паўночнага В’етнама, пісаў у сваіх мемуарах, што «Фенікс» «быў небяспечна эфектыўны». Аднак гэта не мяняе таго факту, што невінаватае грамадзянскае насельніцтва было значнай часткай ахвяр аперацыі.
Аксана Аляксандраўна Драгаманава
Аксана Аляксандраўна Драгаманава (Драгоманова Оксана Олександрівна; — )  — украінская пісьменніца, грамадскі дзеяч, перакладчык.
Біяграфія
пляменніца Міхайлы Драгаманава, знакамітага украінскага крытыка, пісьменніка, вучонага і мастацтвазнаўца, якога лічылі сваім настаўнікам Іван Франко і Леся Украінка.
У 1918—1921 гг. Аксана Драгаманава працавала ў Міністэрстве замежных спраў і ў пасольстве УНР у Вене. Першыя апавяданні апублікавала ў «Народнай Волі» (Відзень). У эміграцыі напісала аповесць «Па той бок свету» (1951, Буэнас-Айрэс). Апавяданне «Чырвоныя ружы» апублікавала ў аргенцінскім часопісе «Парогі» (1950) пад псеўданімам Аксана Гард.
Памерла ў Лос-Анджэлесе.
Фелічэ Марыні
Фелічэ Мары́ні (Morini) — балетмайстар і кампазітар 2-й паловы 18 стагоддзя.
Іоўн Сігурдсан
Нарадзіўся ў сям'і пастара. Надрукаваў: «Diplomatarium islandicum», статыстычны агляд Ісландыі («Skyrslur um Landshagi») і шмат артыкулаў для часопісаў. З 1840 Сігурдссан стаяў на чале руху, які ставіў сваёй мэтай аднаўленне аўтаноміі Ісландыі і яе заканадаўчага сходу — альтынга; таксама ж ён быў галоўным дзеячом ісландскага альтынга, арганізаванага дацкім кіраўніцтвам у 1845 у якасці дарадчай установы. Свае палітычныя ідэі Сігюрдсан прапагандаваў у заснаванай ім газеце «Ny Felagsrit» (1841—1873). Высілкі Сігюрдсана завершыліся поўным поспехам.
Фелічэ Марыні
Біяграфія
Родам з Венецыі.
Балетмайстар Слонімскага тэатра Агінскага. Паступіў на службу да 1781 года, працаваў у ім да красавіка 1788 года.
Іоўн Сігурдсан
Пахаваны ў Рэйк’явіку.
Фелічэ Марыні
Біяграфія
Адначасова выкладаў у Слонімскай балетнай школе.
Слонімскі балет пад кіраўніцтвам Марыні дасягнуў высокага ўзроўню: 4 вучні мясцовай школы выступалі ў Варшаве ў балеце «Рыбакі» (14 лютага 1788 года).
Баркі (Італія)
Баркі (Barchi) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Марке, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Пезара-э-Урбіна.
Лаўрэньё
Лаўрэн'ё (Lauregno) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Трэнціна — Альта-Адыджэ, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Бальцана.
Баркі (Італія)
Насельніцтва складае 997 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 58 чал./км². Займае плошчу 17 км². Паштовы індэкс — 61030. Тэлефонны код — 0721.
Лаўрэньё
Насельніцтва складае 361 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 26 чал./км². Займае плошчу 14 км². Паштовы індэкс — 39040. Тэлефонны код — 0436.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы.
Баркі (Італія)
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
NGC 6280-2
NGC 6280-2 (іншыя абазначэнні — MCG 1-43-8, ZWG 53.26, ARAK 512, PGC 1305241) — галактыка ў сузор’і Змеяносец.
Гэты аб’ект не ўваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога» і быў дададзены пазней.
Аляксандр Генадзьевіч Каханоўскі
Аляксандр Генадзьевіч Каханоўскі (нар., ) — беларускі гісторык.
Біяграфія
Нарадзіўся ў Маладзечне 24 ліпеня 1963 года. Сын Генадзя Каханоўскага. Скончыў гістарычны факультэт БДУ (1985), аспірантуру пры ім (1988). Абараніў кандыдацкую дысертацыю «Социально-классовая структура населения Белоруссии во второй половине ХIХ века». Кандыдат гістарычных навук (1989). Доктар гістарычных навук (2015).
3 1988 года навуковы супрацоўнік, старшы навуковы супрацоўнік, вядучы навуковы супрацоўнік, кіраўнік навукова-даследчай лабараторыі гісторыі Беларусі БДУ. З 1991 года намеснік дэкана гістарычнага факультэта БДУ па навуковай рабоце. Адначасова з 1992 года дацэнт кафедры гісторыі БДУ. З 1999 года загадчык кафедрыі гісторыі Беларусі новага і навейшага часу. З 2016 дэкан гістарычнага факультэта БДУ. Ажыццяўляе навуковае кіраўніцтва магістарскімі і кандыдацкімі дысертацыямі, падрыхтаваў 5 кандыдатаў навук. Сябра рэдкалегій шэрагу навуковых выданняў. Узнагароджаны знакам «Выдатнік адукацыі» (2009), Пачэснай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь (2013). З 2016 года дэкан гістарычнага факультэта БДУ.
Навуковыя даследаванні
Даследуе сацыяльныя і этнакультурныя працэсы на Беларусі ХІХ-ХХ ст. Аўтар падручнікаў, даведачна-інфармацыйных дапаможнікаў: «Гісторыя Беларусі» (1994), «Гісторыя Беларусі: Навучальны дапаможнік…» (1996) і інш. Суаўтар кнігі «Руплівец нашай старасветчыны: Яўстах Тышкевіч» (Мн., 1991), напісанай разам з Генадзем Каханоўскім. У 2014 паспяхова абараніў дысертацыю «Социальная трансформация белорусского общества (1861—1914 гг.)», па выніках якой у красавіку 2015 Прэзідыум ВАК Рэспублікі Беларусь прысудзіў навуковую ступень доктара гістарычных навук.
Дзева возера (паэма)
«Дзева возера» (The Lady of the Lake) — паэма Вальтэра Скота, упершыню апублікаваная ў 1810 годзе. Паэма не звязана па сюжэце з легендамі пра Караля Артура, у якіх фігуравала Дзева Возера («Уладарка Возера»). «Дзева возера» стала вяршыняй папулярнасці Скота як паэта. За восем месяцаў было прададзена 25 тыс. асобнікаў, што пабіла ўсе рэкорды продажаў паэтычных твораў, а слава аўтара распаўсюдзілася па-за межы Вялікабрытаніі і дасягнула ЗША. Паэма таксама была высока ацэнена крытыкамі.
Опера Джаакіна Расіні
Паводле паэмы «Дзева возера» Джаакіна Расіні напісаў двухактовую оперу «Дзева возера» (La Donna del lago). Лібрэта А. Л. Татолы.
Томас Сэмюэл Кун
Томас Сэмюэл Кун (Thomas Samuel Kuhn;, Цынцынаты, Агая — , Кембрыдж, Масачусетс) — амерыканскі гісторык і філосаф навукі. Прафесар універсітэтаў у Берклі (1958) і Прынстане (1964). Яго кніга «Структура навуковых рэвалюцый» з'яўляецца адной з самых цытуемых навуковых кніг за ўсю гісторыю навукі. У яго канцэпцыі гісторыя навукі разглядаецца як чаргаванне эпізодаў барацьбы розных навуковых супольнасцей, якія фарміруюцца і функцыянуюць на аснове прыняцця іх членамі пэўнай мадэлі навуковай дзейнасці (парадыгмы, або «дысцыплінарнай матрыцы»).
Дзмітрый Іосіфавіч Іваноўскі
Дзмітрый Іосіфавіч Іваноўскі (, с. Нізы, Пецярбургская губерня —, Растоў-на-Доне) — расійскі фізіёлаг раслін і мікрабіёлаг, заснавальнік вірусалогіі.
Навуковая дзейнасць
Пачаўшы ў 1887 годзе вывучэнне захворванняў тытуню на тэрыторыі Бесарабіі і Нікіцкага батанічнага саду, размежаваў так званыя рябуху і мазаічную хваробу (сумесна з В. В. Полаўцавым). Высветліў (1892), што ўзбуджальнік апошняй, у адрозненне ад бактэрый, нябачны ў мікраскоп пры самым моцным павелічэнні, праходзіць праз фарфоравыя фільтры і не расце на звычайных пажыўных асяроддзях. Выявіў у клетках хворых раслін крышталічныя ўключэнні («крышталі Іваноўскага»), адкрыўшы, такім чынам, асаблівы свет узбуджальнікаў захворванняў небактэрыяльнай і непратазойнай прыроды, названых пасля вірусамі. Іваноўскі разглядаў іх як драбнюткія жывыя арганізмы. Акрамя таго, Іваноўскі апублікаваў працы пра асаблівасці фізіялагічных працэсаў у хворых раслінах, уплыў кіслароду на спіртавое закісанне у дрожджаў, стане хларафілу ў раслінах, яго ўстойлівасці да святла, значэнні караціну і ксантафілу, па глебавай мікрабіялогіі.
Марыні
Марыні — італьянскае прозвішча.
Калініна
Назву Калі́ніна маюць:
Мустафа Наем
Мустафа Наем (Мустафа-Масі Найєм; ) — украінскі журналіст, дэпутат і грамадскі дзеяч пуштунскага паходжання. Раней быў рэпарцёрам у газеце «Коммерсантъ», канале ТВі і выданні Украінская праўда. Таксама ўдзельнічаў у журналісцкім руху «Стоп цэнзуры!» і быў адным з заснавальнікаў і галоўным рэдактарам «Hromadske.TV». На парламенцкіх выбарах 26 кастрычніка 2014 года быў абраны ў Вярхоўную Раду Украіны ад партыі «Блок Пятра Парашэнка», стаўшы народным дэпутатам Украіны 8-га склікання, а пазней намеснікам старшыні фракцыі партыі.
Стыпендыя Родса
Стыпендыя Родса (Rhodes ScholarshipRhodes Scholarship) — міжнародная стыпендыя для навучання ў Оксфардскім універсітэце. Заснаваная ў 1902 годзе Сесілем Родсам для студэнтаў з Брытанскай імперыі, ЗША і Германіі. У цяперашні час прэтэндаваць на стыпендыю Родса могуць студэнты з Аўстраліі, Бярмудзкіх астравоў, англійскамоўных краін Вест-Індыі, Германіі, Ганконга, Замбіі, Зімбабвэ, Індыі, Канады, Кеніі, Новай Зеландыі, Пакістана, ЗША, Паўднёва-Афрыканскай рэспублікі і яе суседзяў (Батсваны, Лесота, Малаві, Намібіі, Свазіленда).
Прэмія прысуджаецца за высокія акадэмічныя здольнасці, спартыўныя дасягненні, наяўнасць лідарскіх якасцяў; незалежна ад расы, этнічнага паходжання, колеру скуры, рэлігіі, сексуальнай арыентацыі, сямейнага статусу і сацыяльнага паходжання.
Стыпендыяты праграмы могуць навучацца на любым курсе магістратуры або аспірантуры Оксфардскага ўніверсітэта, а таксама атрымліваць другую вышэйшую адукацыю. Стыпендыя звычайна разлічана на два гады навучання, але часам можа прадастаўляцца толькі на год. Пытанне атрымання стыпендыі Родса студэнтамі на трэці год навучання (для тых, хто збіраецца атрымліваць ступень доктара філасофіі) разглядаюцца фондам імя Родса на працягу другога года. Навучанне ва ўніверсітэце аплачваецца фондам, таксама акрамя кошту самога навучання фонд вылучае стыпендыятам некаторую суму на аплату пражывання.
Газдніца
Газдніца (Gozdnica, Freiwaldau) — горад на захадзе Польшчы. Размешчаны за 510 км на захад ад Варшавы, за 70 км на паўднёвы захад ад Зялёнай Гуры і за 10 км ад мяжы з Германіяй. Уваходзіць у склад Жаганьскага павета Любушскага ваяводства, утварае гарадскую гміну. Займае плошчу 23,88 км². Насельніцтва 3,2 тыс. чалавек.
Раман Мар’янавіч Лубкіўскі
Біяграфія
Скончыў філалагічны факультэт Львоўскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Івана Франко (1963). Працаваў намеснікам галоўнага рэдактара часопісу «Жовтень» (з 1990 — «Дзвін»).
У 1980—1992 — старшыня Львоўскай арганізацыі Саюза пісьменнікаў Украіны, член выканаўчай рады ўкраінскага аддзялення ПЭН-клуба, дэлегат Устаноўчага сходу Руху.
У 1990—1994 — народны дэпутат Украіны. З ініцыятывы Рамана Лубкіўскага распачатая традыцыя складання прысягі Прэзідэнтамі Украіны на Перасопніцкім Евангеллі.
У 1992—1993 — Надзвычайны і Паўнамоцны Пасол Украіны ў Чэшскай і Славацкай Федэратыўнай Рэспубліцы. У 1993—1995 — Надзвычайны і Паўнамоцны Пасол у Чэшскай Рэспубліцы.
У 2006—2007 — старшыня Камітэта па Нацыянальнай прэміі імя Тараса Шаўчэнкі.
У 1997—2001 — начальнік управы культуры Львоўскай абласной дзяржаўнай адміністрацыі. У 1996—2000 — старшыня львоўскай абласной арганізацыі таварыства «Просвіта» імя Т. Шаўчэнкі, пасля — ганаровы старшыня.
З 1995 — прафесар факультэта міжнародных стасункаў і дыпламатычнай службы Львоўскага нацыянальнага ўніверсітэта.
У 2007 заснаваў імянную стыпендыю для найлепшых вучняў Астравецкай сярэдняй школы I—III ступеняў.
Памёр 23 кастрычніка 2015 года, пахаваны на Лычакаўскіх могілках Львова.
Творчасць
Друкавацца пачаў з 1958 года. Перакладаў з большасці славянскіх літаратур, напрыклад, творы А. Блока, І. Вазава, Я. Івашкевіча, Д. Максімавіч і іншых. З беларускай пераклаў вершы Я. Купалы, М. Багдановіча, Ф. Багушэвіча, К. Каганца, М. Чарота, У. Дубоўкі, М. Машары, П. Пестрака, Л. Геніюш, В. Зуёнка, М. Дуксы, П. Багрыма, В. Дунін-Марцінкевіча, Я. Лучыны, П. Панчанкі.
Творы Рамана Лубкіўскага перакладзеныя на англійскую, беларускую (Васіль Зуёнак, Генадзь Бураўкін ), балгарскую, польскую, расійскую, сербскую, славацкую, харвацкую і чэшскую мовы.
Іншыя кнігі
Суўкладальнік зборнікаў:
Укладальнік і навуковы рэдактар
Магнолія
Магнолія (Magnolia) — род кветкавых раслін сямейства магноліевых.
Апісанне
Дрэвы і кусты з простым, часам буйным (да 1 м) лісцем. Ліце мае ў сабе алкалоіды, эфірны алей і гліказіды. Кветкі верхавінкавыя, адзіночныя, двухполыя. Плод — спіральная шматлістоўка.
Пашырэнне
Адрозніваецца больш за 80 відаў. Пашыраны ва Усходняй і Паўднёва-Усходняй Азіі, Амерыцы. Культывуецца больш за 15 відаў (лістападныя ва ўмераных, вечназялёныя ў трапічных і субтрапічных зонах).
Выкарыстанне
Лекавыя і дэкаратыўныя расліны.
Роберт Хелпмен
Сэр Роберт Мюрэй Хелпмен (, Маўнт-Гамбіер —, ) — аўстралійскі артыст балета, акцёр, рэжысёр і харэограф, быў уганараваны ордэнам Брытанскай імперыі. Пачаў сваю кар’еру ў Аўстраліі, у 1932 годзе пераехаў у Вялікабрытанію, дзе стаў часткай трупы Каралеўскага балета пад кіраўніцтвам яго заснавальніка Нінет дэ Валуа. Хелпмен стаў вядучым танцорам трупы, партнёрам спачатку Алісіі Маркавай, а затым Марго Фонтэйн. Калі Фрэдэрык Аштан, галоўны балетмайстар, быў прызваны на ваенную службу падчас Другой сусветнай вайны, Хелпмен заняў яго пасаду, застаючыся таксама асноўным танцорам.
З самага пачатку сваёй кар’еры Хелпмен быў не толькі танцорам, але і акцёрам. У 1940-х гадах ён усё часцей граў у тэатрах Олд Вік і ў Вэст-Энда. Большая частка яго роляў была ў п’есах Шэкспіра, ён таксама гуляў у творах Шоу, Кауарда, Сартра і іншых. У якасці рэжысёра яго дыяпазон быў шырокі — ад Шэкспіра да оперы, мюзіклаў і пантамімы.
У 1965 году Хелпман стаў другім кіраўніком Аўстралійскага балета, для якога ён стварыў некалькі новых спектакляў, і Аўстралійцам года. У 1975 годзе ён заняў пасаду дырэктара балетнай трупы, але разыходжанні з праўленнем кампаніі прывялі да яго звальнення годам пазней. Ён працаваў рэжысёрам у Аўстралійскай оперы і прымаў удзел у тэатральных пастаноўках да 1980-х гадоў. І хоць ён быў тэатральным акцёрам, з 1942 па 1984 год Хелпмен зняўся ў пятнаццаці фільмах, сярод якіх «Адзін з нашых самалётаў не вярнуўся», «Чырвоныя чаравічкі», «Казкі Гофмана».
Спіс аб’ектаў PGC (1923001—1924000)
Гэта спіс аб'ектаў Спіс аб'ектаў PGC (1923001—1924000)
Гаа Фенхань
Гаа Фенхань (1683 —1749) — кітайскі мастак, разьбяр, пісьменнік часоў дынастыі Цын.
Біяграфія
Нарадзіўся ў 1683 годзе ў г. Цзячжоу (правінцыя Шаньдун). Паходзіў з сям’і дробнага правінцыйнага чыноўніка. Атрымаў пачатковую адукацыю. Зрэшты не стаў працягваць вучобу: з 1727 года пачаў службовую кар’еру. З 1729 выконваў абавязкі суддзі ў правінцыі Аньхой. Пасля служыў у г. Янчжоу, дзе зблізіўся з групай «васьмі дзівакоў з Янчжоу». У 1736 годзе праз паклёп ён быў пасаджаны ў турму, дзе з-за хваробы і дрэнных умоў утрымання яго правая рука страціла рухомасць. Тады ён навучыўся працаваць левай. Неўзабаве пасля таго, як быў звольнены ў 1739 годзе сышоў у адстаўку, а ў 1741 годзе вярнуўся ў родны горад, дзе займаўся жывапісам да канца жыцця.
Творчасць
Маляваў Гаа Фенхань у жанрах «горы і воды» і «кветкі і птушкі». Пры гэтым больш увагі надаваў менавіта пейзажам. Яго працы сталі асабліва шанавацца, калі ён стаў іх ствараць левай рукой.
Гаа Фенхань таксама быў вядомы як разьбяр. Асноўнымі напрамкамі былі выпрацоўка ёмістасцяў для тушы і пячатак. Апошніх выраблена да 10 тысяч. Мастацтву разьбы Гаа Фенхань прысвяціў спецыяльны трактат.
Мэцью Дзікман
Мэцью Дзікман (Matthew Dickman; нар., г. Портленд, штат Арэгон, ЗША) — амерыканскі паэт, лаўрэат American Poetry Review (2008).
Творчасць
Свае першыя паэтычныя спробы М. Дзікман звязвае з імем Эн Сэкстан, паэтэсы, якой у старэйшых класах захаплялася сяброўка, у якую ён быў закаханы. Каб спадабацца дзяўчыне, Дзікман спрабаваў пераняць манеру пісьма Сэкстан. Але стасункі з дзяўчынай скончыліся новай закаханасцю, гэтым разам у паэзію. З таго часу Мэцью пачаў пісаць.
Паводле прызнання аўтара, ступень магістра ён атрымліваў цягам 7 гадоў, і з 75 % працаў яго звальнялі. Паэт і пекар, Мэцью атрымаў ступень магістра прыгожых мастацтваў у Тэхаскім універсітэце ў Остэне. Шмат падарожнічаў па Амерыцы і зноў вярнуўся ў Портленд, дзе і працуе ў краме, гатуючы піцу і бутэрброды, але спадзяецца распачаць выкладніцкую дзейнасць ва ўніверсітэце ці заняцца чым-небудзь іншым.
Вершы Мэцью Дзікмана друкаваліся ў часопісах Boston Review, The New Yorker, Clackamas Literary Review і іншых. У 2008 годзе выйшла яго першая сур'ёзная кніга паэзіі All American Poem, а раней — два зборнікі: Amigos (Q Ave Press, 2007) і Something About a Black Scarf (Azul Press, 2008).
Курачкін
Курачкін — прозвішча.
Мэцью Дзікман
Беларускія пераклады
Паасобныя паэтычныя творы М. Дзікмана на беларускую пераклала Ю. Цімафеева.
Паедынкова
Паедынко́ва (, Поедынково) — вёска ў Дзяржынскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Путчынскага сельсавета.
NGC 6281
NGC 6281 (іншыя абазначэнні — OCL 1003, ESO 332-SC19) — рассеянае скопішча ў сузор’і Скарпіён.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Лузон
Лузон (Luson) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Трэнціна — Альта-Адыджэ, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Бальцана.
Насельніцтва складае 1457 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 20 чал./км². Займае плошчу 74 км². Паштовы індэкс — 39040. Тэлефонны код — 0472.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы.
Ніна Іосіфаўна Жыбрык
Ніна Іосіфаўна Жыбрык (нар., в. Малыя Навасёлкі, Дзяржынскі раён, Мінская вобласць) — беларуская пісьменніца.
Біяграфія
У 1953 годзе скончыла Дзяржынскую дзесяцігодку. Паступіла ў Белдзяржуніверсітэт, біялагічны факультэт. Скончыла тры курсы ўніверсітэта і выйшла замуж. Мужа пасля заканчэня ВНУ накіравалі ў далёкі горад Волжск Марыйскай АССР. Была рабочай і лабаранткай лесазавода «Зара», супрацоўніцай планавага аддзела. Пасля заканчэння Марыйскага папяровага тэхнікума працавала ў Марыйскім філіяле Усесаюзнага навукова-вытворчага аб’яднання папяровай прамысловасці, потым — у рэдакцыі раеннай газеты «Волжская Правда», газеце «Марийский бумажник».
З 1983 года з’яўлялася членам Саюза пісьмен­нікаў СССР. З таго часу працуе як пісьменнік-прафесіянал, паэт.
Творчасць
Займацца літаратурнай творчасцю пачала ў 1948 годзе. Першы верш быў апублікаваны ў 1956 годзе на радзіме. Потым яе творы друкаваліся ў газетах «Волжская правда», «Молодой коммунист», «Марийская правда», часопісе «Ончыко» («Вперед»). У 1967 годзе выйшаў яе першы паэтычны зборнік «Радуга», які цепла сустрэлі чытачы і крытыкі. Потым з’явіліся яе новыя кнігі «Теплые ладони подорож­ника» (1975), «Лесная криница» (1983), «Вересковая поляна» (1987). Для дзяцей паэтка таксама напісала кнігі вершаў — «Танец сыроежек» (1978), а потым ў 1999 годзе выйшлі адначасова яшчэ тры — «Азбука в стихах», «Грибной дождик» і «Первый снег». Асобныя вершы былі перакладзены на венгерскую мову.
Яе вершы, напеўныя і лірычныя, адметныя сваёй афарыстычнасцю, дакладнасцю назірання. Талент праявіўся і ва ўменні ствараць кампазіцыі. Дзівосы лесу ў выглядзе сукаватай галінкі, сухіх траў ажываюць і радуюць вока. Работы экспанаваліся ў розных кутках Расіі, пабывалі ў Маскве. Частка калекцыі была перададзена мастачкай у дар Звянігаўскаму краязнаўчаму музею.
Ставы
Ста́вы (, Ставы) — аграгарадок у Камянецкім раёне Брэсцкай вобласці Беларусі. Уваходзіць у склад Воўчынскага сельсавета.
Гісторыя
У 1940—1954 гадах вёска Ставы была цэнтрам Стаўскага сельсавета.
Роберт фон Грайм
Ро́берт Ры́тар фон Грайм (Robert Ritter von Greim;, Байрайт — , Зальцбург) — нямецкі лётчык, удзельнік абедзвюх сусветных войнаў, галоўнакамандуючы люфтвафэ з 26 красавіка па 24 мая 1945 года, генерал-фельдмаршал авіяцыі (26 красавіка 1945 года).
Кунгурская пячора
Кунгурская пячора — карставая пячора на Сярэднім Урале каля горада Кунгур, у Пермскім краі Расіі.
Агульная даўжыня каля 5,6 км. У пячоры 58 гротаў (найбольшы грот Географаў мае даўжыню 155 метраў) і каля 60 азёр. Утварылася ў гіпсах і ангідрытах. Кальцытавыя, гіпсавыя і ледзяныя ўтварэнні: сталактыты, сталагміты, сталагнаты і асобныя крышталі. Гроты Брыльянтавы, Палярны з ледзянымі ўтварэннямі, размешчаны каля ўвахода. Помнік прыроды. Пячора электрыфікавана. Турызм.
Ноак
Ноак (Noak) — балетмайстар 2-й паловы 18 стагоддзя. Па паходжанні немец.
Біяграфія
Стваральнік (1777), кіраўнік (да 1781 года) і педагог Слонімскай балетнай школы.
Верагодна, выконваў і галоўныя мужчынскія партыі ў балетах тэатра.
Мяркуюць, што ў яго абавязкі ўваходзіла таксама назіранне за балетам у Целяханах.
З 1777 года на слонімскай сцэне выступала жонка Ноака, прымадонна слонімскага балета (апошнія звесткі пра яе адносяцца да 1785 года).
Васіль Радзівонавіч Тарасенка
Васіль Радзівонавіч Тарасенка (, Пётркаў-Трыбунальскі, цяпер Лодзінскае ваяводства, Польшча — ) — беларускі археолаг. Кандыдат гістарычных навук (1947).
Навуковая дзейнасць
Даследаваў помнікі жалезнага і каменнага вякоў на тэрыторыі Магілёўскай і Смаленскай абласцей. Першы пачаў вывучаць старажытны Мінск, дзе адкрыў драўляную гарадскую забудову, вулічныя маставыя з бярвён 11-13 ст., фундамент храма 12 ст. (гл. Мінскі храм). Выявіў шмат розных вырабаў гарадскіх рамеснікаў, у тым ліку залаты бранзалет са змяінымі галовамі. Вёў раскопкі ў Магілёве, Полацку, Ваўкавыску. Разам з А. М. Ляўданскім даследаваў у 1928—1930 г. Пелагееўскае гарадзішча ў Магілёве.
Гісторыя Ліхтэнштэйна
Сярэднявечча
Частка Рэцыі была ўключана ў склад Франкскай дзяржавы, і падзялялася на часткі на працягу наступнага часу. Паколькі Герцагства Швабія спыніла сваё існаванне ў 1268 годзе, усе падданыя герцагства сталі васаламі імперскага пасаду (тое ж самае адбылося з Вестфаліяй, калі герцагства Саксонія было падзелена на некалькі княстваў пасля задушэння паўстання Генрыха Льва).
Сярэднявечнае графства Вадуц было ўтворана ў 1342 як малая частка графства Вердэнберг дынастыі Манфор (Grafen von Montfort). У 15-тым стагоддзі адбыліся тры войны, у выніку якіх былі панесены некаторыя разбурэнні.
Дынастыя Ліхтэнштэйнаў, ад якой Княства бярэ сваю назву, а не наадварот, носіць назву ад замка Ліхтэнштэйн (Schloss Lichtenstein) у Ніжняй Аўстрыі, якім яны валодалі сама меней з 1140 да 13-га стагоддзя і з 1807 года да цяперашняга часу. На працягу стагоддзяў дынастыя набывала вялікія надзелы зямлі пераважна ў Маравіі, Ніжняй Аўстрыі і Герцагстве Штырыя, але ўсе гэтыя шырокія і багатыя тэрыторыі былі часткамі феадальных маёнткаў іншых, буйнейшых феадалаў, у прыватнасці, розных галін сям'і Габсбургаў, у якіх шматлікія Ліхтэнштэйны былі прыдворнымі дараднікамі. Такім чынам, не маючы земляў, якія падпарадкоўваюцца непасрэдна імператарскаму пасаду, дынастыя Ліхтэнштэйнаў была не ў стане адпавядаць асноўнаму патрабаванню, каб атрымаць права на паседжанне ў Рэйхстазе Свяшчэннай Рымскай імперыі, хоць ім быў прысвоены ранг княства ў канцы 17-га стагоддзі.
Новы час
Падчас Трыццацігадовай вайны (1618—1648 гады) у Ліхтэнштэйн уварваліся войскі Аўстрыйскай імперыі і Швецыі.
Malitvy vainy
«Malitvy vainy» (Малітвы вайны) — дэбютны альбом гурта «Крывакрыж».
Гісторыя Ліхтэнштэйна
Новы час
На працягу 17-га стагоддзя краіна і пакутавала ад чумы і Палявання на ведзьмаў, у выніку якой больш за 100 чалавек падвергліся пераследам і былі пакараныя.
Malitvy vainy
Падзякі
Падзяка была выказаная Алене Мікус, Алегу Лук’янцаву, Тодару Кашкурэвічу, Андрэю Нікіфараву, Сяргею Чыславу і Ігару Бесарабу.
Гісторыя Ліхтэнштэйна
Новы час
Князь Іаган Адам Андрэас (Johann Adam Andreas von Liechtenstein) купіў маёнтак Шэленберг у 1669 годзе і графстве Вадуц у 1712 годзе. Ён таксама меў шырокія землеўладанні ў Аўстрыі, Багеміі і Маравіі, але гэтыя землі не падпарадкоўваліся непасрэдна імперыі. Такім чынам, князь быў пазбаўлены права доступу ў Раду князёў, і тых прывілеяў, якія спрычыніліся б да гэтага.
23 кастрычніка 1719 гады ўказам імператара Карла IV княства Шелленберг і графства Вадуц былі аб'яднаныя ў княства Ліхтэнштэйн, першым князем якога і стаў Антон Фларыян фон Ліхтэнштэйн (Anton Florian von und zu Liechtenstein). У перыяд з 1703 па 1711 год, падчас Вайны за іспанскую спадчыну Антон Фларыян служыў галоўным скарбнікам і прэм'ер міністрам пры двары эрцгерцага Карла, які пасля стаў імператарам Карлам VI. За свае заслугі Антон Фларыян атрымаў тытул іспанскага гранда.
XIX стагоддзе
Ліхтэнштэйн стаў суверэннай дзяржавай у 1806 годзе, пасля стварэння Напалеонам Рэйнскага саюза пасля распаду Вялікай Рымскай імперыі.
Затым, у 1818, Іаган I падаў канстытуцыю, але яна была абмежавана па сваёй існасці. Гэтак жа ў 1818 годзе адбыўся першы візіт чальца сям'і Ліхтэнштэйнаў, прынца Алаіза II. У 1848 годзе ліхтэнштэйнскі гісторык Петэр Кайзер быў абраны прадстаўніком Ліхтэнштэйна ў Франкфурцкім нацыянальным зборы. Дзякуючы блізкасці Пеэера Кайзера да Алаіза II Ліхтэнштэйну атрымалася пазбегнуць рэвалюцыйных узрушэнняў.
У 1862 годзе была прынятая Новая канстытуцыя, якая прадугледжвала прадстаўніцтва насельніцтва ў парламенце. У 1868 годзе, пасля распаду Германскага саюза, Ліхтэнштэйн распусціў сваё войска, якое складалася з 80 мужчын і абвясціў аб сваім нязменным нейтралітэтце, які шанаваўся падчас абедзвюх сусветных войнаў.
Ліхтэнштэйн падчас сусветных войнаў
Да канца Першай сусветнай вайны Ліхтэнштэйн быў цесна злучаны з Аўстрыяй, але эканамічная шкода, панесеная з-за ваеннага канфлікту, прымусіла краіну скласці мытны і валютны саюз са Швейцарыяй. У 1919 г. Ліхтэнштэйн і Швейцарыя падпісалі дамову, па якой Швейцарыя брала на сябе прадстаўленне інтарэсаў Ліхтэнштэйна на дыпламатычным і консульскім узроўні ў тых краінах, дзе ён не быў прадстаўлены.
Увесну 1938 года, адразу ж пасля Аншлюсу, 84-гадовы князь Ліхтэнштэйна Франц I зрокся ад пасады, прызначыўшы ў якасці свайго пераемніка свайго 31-гадовага траюраднага брата Франца Іосіфа II. Хоць князь Франц I сцвярджаў, што ён зрокся з пасады з-за свайго ўзросту, сцвярджаецца, што ён не жадаў заставацца на пасадзе ў той час, калі Германія паглыне Ліхтэнштэйн.
22 ліпеня 1929 гады Франц ажаніўся ў Вене з Лізаветаю фон Гутманн, дваранкаю яўрэйскага паходжання. Мясцовыя нацысты зважалі на яе нацыянальнасць. Хоць Ліхтэнштэйн не меў афіцыйнай нацысцкай партыі, партыя «Нацыянальны саюз» гадамі сімпатызавала і аказвала падтрымку Нацысцкаму руху.
На працягу Другой сусветнай вайны Ліхтэнштэйн заставаўся нейтральным, нягледзячы на тое, што сямейныя рэліквіі з ваеннай зоны былі вывезены для захаванасці ў Ліхтэнштэйн (і Лондан). Пасля вайны Чэхаславакія і Польшча актывізавалі вяртанне таго, што яны лічылі германскай уласнасцю, заявіўшы свае правы на нашчадкавыя землі і валодання дынастыі Ліхтэнштэйнаў у Багеміі, Маравіі і Сілезіі (князі Ліхтэнштэйна жылі ў Вене да Аншлюсу). Экспрапрыяцыі падвергліся больш за 1,600 км. сельскагаспадарчых і лясных угоддзяў, у тым ліку некалькі замкаў і палацаў сям'і. Грамадзянам Ліхтэнштэйна было забаронена заязджаць на тэрыторыю Чэхаславакіі падчас халоднай вайны. Ліхтэнштэйн даў палітычнае сховішча каля пяці сотням салдатаў з Першага рускага нацыянальнага войска (ваеннае фарміраванне, якое дзейнічала ў складзе вермахта падчас Другой сусветнай вайны пад кіраўніцтвам Смыслоўскага). Гэтая падзея ўшанаваная ў Рускім помніку (помнік адзначаны на ўсіх турыстычных мапах краіны) на мяжы горада Хінтэршэлленбергу (Hinterschellenberg). Закон аб даванні сховішча меў велізарнае значэнне для краіны, паколькі краіна была беднай, і мела вялікія цяжкасці з забеспячэннем ежай і жыллём такой вялікай групы ўцекачоў. Урэшце, Аргенціна пагадзілася даць сталае жыллё і палітычнае сховішча ўцекачам.
Паваенны час
Выпрабоўваючы цяжкае фінансавае становішча пасля вайны, дынастыя Ліхтэнштэйнаў часта звярталася да продажу мастацкіх каштоўнасцей сям'і, улічваючы, напрыклад, партрэт « Джыневра Бенчы» Леанарда і Вінчы, які быў набыты Нацыянальнай галерэй мастацтваў ЗША у 1967 годзе. Аднак на працягу наступнага дзесяцігоддзя Ліхтэнштэйн пачаў квітнець пасля мадэрнізацыі сваёй эканомікі дзякуючы прыцягненню шматлікіх кампаній з-за нізкіх падаткавых ставак. Ліхтэнштэйн станавіўся ўсё больш значным фінансавым цэнтрам у Еўропе. У 1998 годзе прынц Ханс-Адам II стаў пераемнікам свайго бацькі на пасадзе. У 1996 годзе Расія вярнула сям'і Ліхтэнштэйнаў архівы, тым самым скончыўшы даўнюю спрэчку паміж дзвюма краінамі. У 1978 годзе Ліхтэнштэйн стаў членам Рады Еўропы, затым у 1990 годзе далучыўся да Арганізацыі Аб'яднаных Нацый, у 1991 годзе — да Еўрапейскай асацыяцыі вольнага гандлю (ЕАВГ), і ўвайшоў у Еўрапейскую эканамічную зону (ЕЕС) і Сусветную гандлёвую арганізацыю (СГА) у 1995 годзе.
Ліхтэнштэйн у XXI стагоддзі
На рэферэндум 16 сакавіка 2003 года было вынесена пытанне аб занясенні значных змен у канстытуцыю, адносна павелічэння ўлады манарха да ўзроўню манархаў іншых Еўрапейскіх краін. Кіруючы Князь Ханс-Адам II абяцаў пакінуць краіну ў выпадку паразы на рэферэндуме, але атрымаў перамогу, набраўшы 64,3% галасоў. Новая Канстытуцыя дала Князю права распускаць урад, сцвярджаць суддзяў і тыражваць вета на законы, проста адмаўляючыся падпісваць іх на працягу 6 месяцаў.
15 жніўня 2003 года Ханс-Адам II заявіў, што ён сыдзе ў адстаўку на працягу аднаго года і перадасць стырны кіравання свайму сыну, Спадчыннаму Князю Ліхтэнштэйна Алаізу.