cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Траццякі (Бераставіцкі раён)
Траццякі́ (, Третьяки) — вёска ў Бераставіцкім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Алекшыцкага сельсавета.
Белы Дворак
Бе́лы Дво́рак (, Белый Дворак) — вёска ў Бераставіцкім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Бераставіцкага сельсавета.
Бераставічаны
Бераставіча́ны (, Берестовичаны) — вёска ў Бераставіцкім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Бераставіцкага сельсавета.
Палацава-паркавы ансамбль Пецяргоф
Пецяргоф складаецца з некалькі палацава-паркавых ансамбляў, якія фарміраваліся на працягу двух стагоддзяў. , і  — ансамблі, якія атрымалі развіццё ў XVIII стагоддзі;, , , , , Уласная дача — ансамблі XIX стагоддзя.
Гары (Гарадоцкі раён)
Га́ры (, Гари) — вёска ў Гарадоцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Бычыхінскага сельсавета.
Палацава-паркавы ансамбль Пецяргоф
Гісторыя
Упершыню Пецяргоф згадваецца ў 1705 годзе як «пуцявы двор» і прыстань для пераезду на востраў Котлін. Гэта была адна са шматлікіх мыз («спадарожных святліц»), пабудаваных па дарозе з Санкт-Пецярбурга ўздоўж паўднёвага берага Фінскага заліва. У 1712 годзе пачынаецца будаўніцтва загараднай імператарскай рэзідэнцыі для Пятра I. У 1714 годзе быў закладзены Вялікі палац.
Пецяргоф як палацава-паркавы ансамбль фарміраваўся на працягу XVIII — пачала XX стагоддзя.
Пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі 1917 года палацы пераўтвораны ў музеі (1918 год). Падчас вайны быў акупаваны нямецкімі войскамі (1941—1944). Перад іх прыходам удалося эвакуіраваць звыш 8 тыс. прадметаў інтэр’ераў палацаў і каля 50 статуй. Аднак Пецяргоф быў практычна цалкам разбураны артылерыяй.
Гідра (гармата)
«Гідра» (Hydra) — бастардавы малы фальканет літоўскага ліцця. Захоўваецца ў Музеі Войска Польскага ў Варшаве.
Палацава-паркавы ансамбль Пецяргоф
Гісторыя
Пасля войны пачалося аднаўленне Пецяргофа, якое працягваецца дагэтуль. У 1945 г. адкрыты Ніжні парк, праз год пушчаны фантаны. У 1947 годзе зарабіў страчаны падчас вайны фантан «Самсон». Вядзецца рэстаўрацыя Вялікага палаца, Манплезіра, Марлі, палаца Катэдж.
Гідра (гармата)
Гісторыя
Адліта ў Нясвіжы ў 1599 годзе майстрам Германам Мольцфельдам. Вядома, што незадоўга да 1619 года ў Біржайскі замак з Нясвіжа была перавезена разам за «Мелюзінай». У 1626 годзе, як сведчаць інвентары, «Гідра» знаходзілася ў Нясвіжскім замку. Падчас Паўночнай вайны ў 1706 годзе замак быў заняты шведамі, які частку замкавых гармат, у тым ліку і «Гідру», забралі з сабой, аднак пасля былі вымушаны затапіць у рацэ Лахве. Пасля адыходу шведаў у чэрвені 1717 года «Гідру» разам з іншымі гарматамі дасталі з ракі і вярнулі ў Нясвіжскі замак, дзе яна захоўвалася да пачатку XX стагоддзя.
Падчас Першай сусветнай вайны гарматы былі вывезены з Нясвіжа, які знаходзіўся непадалёк ад лініі фронту ўглыб Расіі. У 1922 годзе па ўмовах Рыжскага міру гарматы былі перададзены Польшчы. Першапачаткова іх паклалі на дзядзінцы каралеўскага замка ў Варшаве, праз які праходзілі ўсе рэчы, што перадаваліся Саветамі, а затым гарматы былі перададзены Радзівілам і вярнуліся ў Нясвіж. Там для іх парабілі даволі простыя лафеты і паставілі на замкавым двары.
Палацава-паркавы ансамбль Пецяргоф
Кампазіцыя паркавага ансамбля
Цэнтральнае месца ў кампазіцыі займае Ніжні парк з фантанамі. Разам з Верхнім садам ён утварае найстарэйшую частку ансамбля. З усходу Ніжні парк мяжуе з Александрыяй, якая ў сваю чаргу на поўдні працягваецца Аляксандраўскім паркам. Да Верхняга саду з поўдня прылягае Вольгін стаў, які з’яўляецца часткай Каланісцкага парку. На поўдзень ад яго распасціраецца вялікі Лугавы парк.
Гідра (гармата)
Гісторыя
У 1939 годзе гарматы перавезлі ў Мінск і пакінулі каля Беларускага дзяржаўнага музея. Пасля захопу Мінска вермахтам гарматы былі адпраўлены ў знакаміты берлінскі цэйхгаўз, як выдатныя прыклады нямецкага людвісарства на ўсходзе. Да 1945 года будынак быў сур’ёзна пашкоджаны, пры гэтым пацярпелі і радзівілаўскія гарматы.
Палацава-паркавы ансамбль Пецяргоф
Кампазіцыя паркавага ансамбля
На паўднёвы захад ад Ніжняга парку ў XVIII стагоддзі сфарміраваўся пейзажны Англійскі парк. Уніз па Пецяргофскай дарозе, на захад ад Ніжняга парку з поўначы на поўдзень працягнуўся парк Сергіеўка, які з усходу мяжуе з Уласнай дачай.
Характэрнай асаблівасцю палацава-паркавага ансамбля Пецяргофа з’яўляецца яго блізкасць да мора. З дзевяці паркаў ансамбля чатыры паўночнай мяжой маюць Фінскі заліў. У гэтых чатырох парках (Ніжні парк, Александрыя, Сергіеўка, Уласная дача) палацы, якія маюць ключавую ролю ў ансамблях, размешчаны на краю натуральнага ўзвышша, што працягнулася ўздоўж узбярэжжа моры.
Цэнтр ансамбля — Вялікі палац, пабудаваны на прыморскай тэрасе і звернуты да мора. Першы палац збудаваны ў стылі «пятроўскага барока» у 1714—1725 гадах, затым дабудаваны ў стылі «сталага барока».
Важная частка ансамбля — паркі з фантанамі: Верхні сад (з паўднёвага боку) з пяццю фантанамі і Ніжні парк, дзе знаходзіцца найбуйнейшы ў свеце комплекс фантанаў. Плошча ніжняга парку 102,5 га, фантаны сілкуюцца ад крыніц у раёне Ропшы па вадаводзе даўжынёй 22 км (1721—1724, інжынер В. Туволкаў). Дэкаратыўным падножжам палаца служыць Вялікі грот з каскадамі, якія атачаюць яго. Вялікі каскад спускаецца да басейна і Марскога канала. У цэнтры басейна — фантан са скульптурай «Самсон, які раздзірае пашчу льва» (1802, скульптар М. І. Казлоўскі) з вышынёй струменя 20 м. Абапал «каўша» размешчаны Вялікія (Італьянскі і Французскі) фантаны і каланады (1800—1803, архітэктар Вараніхін). Ад Вялікага Палаца да Фінскага заліва вядзе Марскі канал, які падзяляе Ніжні парк на дзве часткі — усходнюю і заходнюю. Ва ўсходняй частцы парку знаходзяцца каскад «Шахматная гара» і два Рымскія фантаны, у заходняй — каскад «Залатая гара» (Марлінскі) і два Менажэрныя фантаны. У 2008 годзе ўздоўж Марскога канала была высечана алея блакітных елак. У 2006 годзе на месцы ссечаных дрэў высадзілі еўрапейскія елкі.
Гідра (гармата)
Гісторыя
Пасля вайны гарматы адправілі ў ў Пецярбургу, праз які праходзілі ўсе трафеі ваеннага характару. У другой палове 1940-х — першай палове 1950-х гадоў савецкі ўрад вырашыў перадаць частку трафеяў ПНР. «Гідра» і шэраг іншых гармат трапілі ў Музеі Войска Польскага ў Варшаве, дзе і захоўваюцца цяпер.
Апісанне
Калібр — 51 мм, ядро — ¾ фунта, даўжыня 32 калібра, далёкасць выстралу — 1200 м. Гармата мае выглядзе карынфскай калоны, у тыльнай частцы якой адліта пяцігаловая гідра. На ствале надпіс: гідра: рыхтуе жалобу, хутка кране чорнай меткай. Упрыгожана  — знакам прыналежнасці Мікалая Крыштафа Радзівіла «Сіроткі» да рыцараў Ордэна Труны Гасподняй.
Новая Добасна
Но́вая До́басна (, Новая Добосна) — вёска ў Кіраўскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Добасненскага сельсавета. Да 2018 года яго цэнтр.
Дражакі
Дража́кі (, Дрожаки) — вёска ў Гарадоцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Бычыхінскага сельсавета.
Да 16 верасня 1960 года вёска ўваходзіла ў склад Мехаўскага сельсавета.
Загаране (Гарадоцкі раён)
Загара́не (, Загоране) — вёска ў Гарадоцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Бычыхінскага сельсавета.
Да 15 кастрычніка 1960 года вёска ўваходзіла ў склад Бычыхінскага сельсавета, да 3 ліпеня 1970 года — у склад Бяскатаўскага сельсавета.
Пражэктар (Кіраўскі раён)
Пражэ́ктар (, Прожектор) — вёска ў Кіраўскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Добасненскага сельсавета.
Казлова (Гарадоцкі раён)
Казло́ва (, Козлово) — вёска ў Гарадоцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Бычыхінскага сельсавета.
Да 16 верасня 1960 года вёска ўваходзіла ў склад Мехаўскага сельсавета.
Артылерыйскі катар
Артылерыйскі катар (АКА) — надводны карабель малога водазмяшчэння, асноўным узбраеннем якога з'яўляецца ствольная ці рэактыўная артылерыя (як правіла, адна-дзве 37—88-мм універсальнымі артылерыйскімі ўстаноўкамі і 12,7—14,5-мм кулямёты. Могуць несці мінамёты, РСЗА (напрыклад, 1400 «Грыф»), агнямёты («маніторы» ЗША перыяду В'етнамскай вайны).
Пясцова
Пясцо́ва (, Песцово) — вёска ў Кіраўскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Добасненскага сельсавета.
Галынка (Бераставіцкі раён)
Галы́нка (, Голынка) — вёска ў Бераставіцкім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Малабераставіцкага сельсавета.
У 1940—1950 гадах цэнтр Галынкаўскага сельсавета. Да 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Бераставіцкага сельсавета.
Каленькава (Гарадоцкі раён)
Кале́нькава (, Коленьково) — вёска ў Гарадоцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Бычыхінскага сельсавета.
1941 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва
1941 год быў адзначаны шэрагам падзей, якія пакінулі прыкметны след у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва.
Рог (Кіраўскі раён)
Рог (, Рог) — вёска ў Кіраўскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Добасненскага сельсавета.
Івашкаўцы (Бераставіцкі раён)
Іва́шкаўцы (, Ивашковцы) — вёска ў Бераставіцкім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Бераставіцкага сельсавета.
Ёдзічы
Ёдзічы (, Иодичи) — вёска ў Бераставіцкім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Малабераставіцкага сельсавета.
У 1954—1972 гадах цэнтр Ёдзіцкага сельсавета. Да 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Бераставіцкага сельсавета.
2-я брыгада народнай кавалерыі войскаў Вялікага Княства Літоўскага
2-я брыгада народнай кавалерыі войскаў Вялікага Княства Літоўскага (таксама звалася Пяцігорскай або Пінскай) — коннае падраздзяленне ў войску Вялікага Княства Літоўскага, утворанае ў 1776 годзе з пяцігорскіх частак. Размяшчэнне: Пінск і ваколіцы.
Бітвы і сутычкі
Мір (11 чэрвеня 1792), Дубенка (18 траўня 1794), Мікалаеў (23 траўня), абарона Варшавы, Голхаў (9 ліпеня), Воля (27 ліпеня), Вільня (10 жніўня), Шведскія батарэі (25 жніўня), Пованзкі (28 ліпеня, 26, 27 жніўня), Блоне (9 верасня), Мацеёвічы (10 кастрычніка), Прага (4 лістапада).
Клёнаўка (Гарадоцкі раён)
Клёнаўка (, Клёновка) (да 30 ліпеня 1964 года Скаблы́ ) — вёска ў Беларусі, у Гарадоцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Бычыхінскага сельсавета.
Скубяціна (Кіраўскі раён)
Скубя́ціна (, Скубятино) — вёска ў Кіраўскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Добасненскага сельсавета.
Клюшова (Бычыхінскі сельсавет)
Клюшо́ва (, Клюшово) — вёска ў Гарадоцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Бычыхінскага сельсавета.
Да 16 верасня 1960 года вёска ўваходзіла ў склад Мехаўскага сельсавета.
3-я брыгада народнай кавалерыі войскаў Вялікага Княства Літоўскага
3-я брыгада народнай кавалерыі войскаў Вялікага Княства Літоўскага — коннае падраздзяленне ў войска Вялікага Княства Літоўскага, утворанае ў 1792 годзе.
Размяшчэнне: Расены
1-я брыгада народнай кавалерыі войскаў Вялікага Княства Літоўскага
1-я брыгада народнай кавалерыі войскаў Вялікага Княства Літоўскага (вядомая як Гусарская ці Ковенская) — коннае падраздзяленне ў войску Вялікага Княства Літоўскага ў XVIII ст., сфармаванае ў 1776 г.
3-я брыгада народнай кавалерыі войскаў Вялікага Княства Літоўскага
Жаўнеры гэтай брыгады прымалі ўдзел у бітве за Вільню 11 жніўня 1794 года.
1-я брыгада народнай кавалерыі войскаў Вялікага Княства Літоўскага
Бітвы і сутычкі
Cвержань (10 чэрвеня 1792), Мір (11 чэрвеня), Янішкеле, Брэст (23 ліпеня 1794), Шчучын (13 мая), Панявеж (?) (20 мая), Шкуды (да 12 ліпеня)
Клюкоўцы
Клюко́ўцы (, Клюковцы) — вёска ў Бераставіцкім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Малабераставіцкага сельсавета.
Да 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Бераставіцкага сельсавета.
Харлапавічы
Харла́павічы (, Харлаповичи) — вёска ў Кіраўскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Добасненскага сельсавета.
У 1924—1954 гадах цэнтр Харлапавіцкага сельсавета.
Меша
Меша — у беларускай міфалогіі нячысты дух, які застрашваў людзей, асабіста дзяцей.
Праблема верыфікацыі
Меша згадваецца толькі ў аднаго фалькларыста — П. Шпілеўскага, вядомага сваім вольным стаўленнем да беларускай міфалогіі і шматлікімі фальсіфікацыямі. На сённешні дзень ужо нельга праверыць, ці існаваў у беларускіх павер'ях сапраўды такі персанаж.
Кузьміно (Гарадоцкі раён)
Кузьміно́ (, Кузьмино) — вёска ў Гарадоцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Бычыхінскага сельсавета.
У 1924—1960 гадах цэнтр Кузьмінскага сельсавета.
Ясны (Кіраўскі раён)
Я́сны (, Ясный) — пасёлак у Кіраўскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Добасненскага сельсавета.
Кузюронкі
Кузюро́нкі (, Кузюрёнки) — вёска ў Гарадоцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Бычыхінскага сельсавета.
Да 16 верасня 1960 года вёска ўваходзіла ў склад Мехаўскага сельсавета.
Кулі (Бераставіцкі раён)
Кулі́ (, Кули) — вёска ў Бераставіцкім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Малабераставіцкага сельсавета.
Джад Трамп
Джад Трамп (Judd Trump; нар., Уітчарч, Брысталь, Англія) — англійскі прафесійны гулец у снукер. Чэмпіён свету 2019. Фіналіст чэмпіянату свету 2011 года і былы лідар сусветнага рэйтынгу. Пераможца чэмпіянату Вялікабрытаніі 2011, аднаго са спаборніцтваў трайной кароны, і яшчэ сямі рэйтынгавых турніраў (уваходзіць у топ-15 снукерыстаў у гісторыі па колькасці рэйтынгавых перамог). З сезона 2011/2012 ўваходзіць у топ-16 сусветнага рэйтынгу.
Кулі (Бераставіцкі раён)
Да 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Бераставіцкага сельсавета.
Джад Трамп
Стаў прафесіяналам ў 2005 годзе ва ўзросце 16 гадоў і ў тым жа сезоне дэбютаваў на рэйтынгавым узроўні, прайшоўшы кваліфікацыю да адкрытага чэмпіянату Уэльса. У 2007 годзе дэбютаваў на чэмпіянаце свету, а ў 2008 — стаў пераможцам кваліфікацыі да Мастэрс, стаўшы ўдзельнікам самага прэстыжнага нярэйтынгавага спаборніцтва. Праз год перамог на турніры Championship League, а ў сезоне 2009/2010 увайшоў у топ-32 сусветнага рэйтынгу. Здзейсніў прарыў у канцы сезона 2010/2011, атрымаўшы першую рэйтынгавую перамогу на адкрытым чэмпіянаце Кітая і дайшоўшы да фіналу чэмпіянату свету, пасля чаго ўвайшоў у топ-16 сусветнага рэйтынгу. У канцы 2011 года перамог на першым турніры трайной кароны, чэмпіянаце Вялікабрытаніі 2011, а праз год выйграў трэці рэйтынгавы тытул, International Championship 2012, і ненадоўга стаў лідарам рэйтынгу. У пачатку сезона 2014/2015 выйграў яшчэ адно рэйтынгавае спаборніцтва — адкрыты чэмпіянат Аўстраліі, а пазней у трэці раз выйшаў у фінал турніру трайной кароны на чэмпіянаце Вялікабрытаніі 2014. У 2016 годзе ў другі раз перамог на адкрытым чэмпіянаце Кітая і стаў пераможцам Еўрапейскага Мастэрс, а ў 2017 годзе выйграў Players Championship і абараніў тытул Еўрапейскага Мастэрс, які стаў яго восьмай рэйтынгавай перамогай.
У агульнай колькасці займаў найвышэйшы радок у сусветным рэйтынгу пяць тыдняў і з’яўляецца адным з двух снукерыстаў (разам з Дзінам Цзюньхуэем), якія займалі першы радок афіцыйнай табелі аб рангах, але ніколі не выйгравалі тытул чэмпіёна свету. Апроч сямі рэйтынгавых спаборніцтваў выйграў 4 нізкарэйтынгавыя турніры, а таксама 5 іншых прафесійных турніраў, уключаючы Сусветнае Гран-пры 2015 года і рэкордныя тры тытулы турніру Championship League. За сваю кар’еру выканаў больш за 450 соценных брэйкаў, стаўшы лідарам сезонаў 2012/2013, 2014/2015 і 2016/2017 па колькасці сэнчуры і ўваходзячы ў топ-10 снукерыстаў з найбольшай колькасцю соценных серый у гісторыі снукера, а таксама зарабіў больш за два з паловай мільёны фунтаў стэрлінгаў, уваходзячы ў топ-15 лідараў усіх часоў па колькасці прызавых. За сваю кар’еру выканаў тры максімальныя брэйкі, уваходзячы ў топ-15 гульцоў з найбольшай колькасцю максімумаў.
Курыленкі
Куры́ленкі (, Куриленки) — вёска ў Гарадоцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Бычыхінскага сельсавета.
Да 16 верасня 1960 года вёска ўваходзіла ў склад Мехаўскага сельсавета.
Льнозавод
Льнозаво́д (, Льнозавод) — вёска ў Гарадоцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Бычыхінскага сельсавета.
Непарожнеўцы
Непаро́жнеўцы (, Непорожневцы) — вёска ў Бераставіцкім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Малабераставіцкага сельсавета.
Да 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Бераставіцкага сельсавета.
Чарлз Фэрбенкс
Чарлз Фэрбенкс (Charles Warren Fairbanks;  — ) — амерыканскі палітык, член Рэспубліканскай партыі ЗША. З 1896 па 1904 год — сенатар Кангрэса ЗША. З 1905 па 1909 з’яўляўся віцэ-прэзідэнтам ЗША. У 1916 годзе паўторна вылучаны на кандыдатуру віцэ-прэзідэнта, але пацярпеў няўдачу. У гонар Чарлза Фэрбенкса ў 1903 годзе названы горад Фэрбенкс на Алясцы.
Казулічы
Казу́лічы (, Козуличи) — вёска ў Кіраўскім раёне Магілёўскай вобласці Беларусі. Уваходзіць у склад Мышкавіцкага сельсавета.
Да 22 лютага 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Казуліцкага сельсавета.
Геаграфія
Вёска знаходзіцца ўа 11 км у напрамку на захад ад горада Кіраўск, за 98 км ад Магілёва. Праз вёску пралягае аўтамабільная дарога.
Ганаровы крыж ветэрана вайны
Ганаровы крыж ветэрана вайны (Ehrenkreuz für Frontkämpfer) — бронзавы памятны знак удзельнікаў і ахвяр Першай сусветнай вайны.
Гісторыя
У ліпені 1934 года ўрад Германіі па ініцыятыве рэйхспрэзідэнта Паўля фон Гіндэнбурга заснавала ганаровы крыж, як ордэн для былых франтавікоў, удзельнікаў і сваякоў загінулых у Першай сусветнай вайне. Устаноўчая грамата была падпісана рэйхспрэзідэнтам 13 ліпеня 1934 года, а праз два дні была афіцыйна апублікавана. Ганаровы крыж існаваў у трох варыянтах: Права на атрыманне ордэна мелі ўсе былыя салдаты, якія ваявалі на фронце або бралі ўдзел у вайне, а таксама тыя, чые мужы, бацькі ці сыны загінулі на вайне. Узнагароджанне ордэнам патрабавала падачы хадайніцтва і адбывалася асабіста ці па пошце.
Апісанне
Ордэн уяўляе сабой бронзавы крыж памерам 37x37 мм. Ён меў 2,8-мм аблямоўку па краях крыжа і вушкай на верхнім прамяні. На пярэднім боку намаляваны звернуты ўгару лаўровы вянок са стужкай, якая займае частку ніжняга прамяня. Унутры вянка адзін пад іншым запісаны гады «1914» і «1918», а пад сам крыж знізу падкладзены два мячы.
У ганаровым крыжы для ўдзельнікаў вайны адсутнічаюць мячы, якія пазначаюць удзел у баявых дзеяннях, а замест лаўровага намаляваны дубовы вянок. Ганаровы крыж для сваякоў загінулых на вайне такой жа формы, аднак пакрыты чорным лакам і ўручаўся на іншай ордэнскай стужцы (з адваротным парадкам чорных і белых палос).
Статыстыка ўзнагароджанняў
Сярод усіх узнагароджаных былі:
Паплаўцы
Папла́ўцы (, Поплавцы) — вёска ў Беларусі, у Бераставіцкім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Малабераставіцкага сельсавета.
Да 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Бераставіцкага сельсавета.
Геаграфія
Знаходзіцца за 6 км у напрамку на захад ад гарадскога пасёлка Вялікая Бераставіца, за 64 км ад Гродна, за 18 км ад чыгуначнай станцыі Бераставіца, на рацэ Бераставічанка. Праз вёску пралягае аўтамабільная дарога.
Плешчаніцкае ўзвышша
Плешчаніцкае ўзвышша — частка Мінскага ўзвышша. Размешчана на поўначы Мінскай вобласці і на поўдні Віцебскай вобласці.
Абмежавана Нарачана-Вілейскай і Верхнебярэзінскай нізінамі на захадзе і ўсходзе, скразнымі далінамі рэк Вілія — Поня на поўначы і Ілія — Гайна на поўдні. Частка водападзелу паміж рэкамі Балтыйскага і Чорнага мораў.
Геалогія
У тэктанічных адносінах прымеркавана да Вілейскага пахаванага выступу Беларускай антэклізы. На фундаменце залягаюць адклады сярэдняга дэвону, перакрытыя антрапагенавай тоўшчай. Сярэдняя магутнасць антрапагенавых адкладаў 110—120 м. Прадстаўлены ледавіковымі, водналедавіковымі і міжледавіковымі (алювіяльнымі, азёрнымі, балотнымі, схілавымі) утварэннямі. Карысныя выкапні: легкаплаўкія гліны, пясчана-жвіровы матэрыял, торф.
Рэльеф
Найвышэйшы пункт Плешчаніцкага ўзвышша размешчаны ў паўднёвай частцы, у Мінскай вобласці, Лагойскім раёне. Знаходзіцца за 3,4 км на паўночны паўночны захад ад в. Алешнікі, за 4,2 км на паўночны захад ад в. Юркавічы, за 5,2 км на паўночны ўсход ад в. Слагавішча, за 3,6 км на поўдзень ад мемарыяльнага комплексу Хатынь. Гара 315,4 м моцна ўзвышаецца над навакольнай мясцовасцю, на вяршыні захаваліся рэшткі драўлянага трыянгулятара, ёсць геадэзічная адзнака вышыні.
Вылучаюцца 3 паласы град. Знешнія грады насыпныя, спадзістыя; унутраныя і цэнтральныя з лускавата-насоўнымі і складкавымі гляцыядыслакацыямі. Трапляюцца озы і камы. На поўдні, на прыўзнятых участках, рэльеф буйнаўзгорысты.
Узвышша праразаюць старажытныя лагчыны сцёку, якія часткова наследаваны сучаснымі рэкамі. На заходнім схіле — рака Дзвінаса, Ілія (прытокі Віліі), на ўсходнім — рака Гайна і Цна (басейн Бярэзіны). Даліны рэк неглыбокія, слабатэрасаваныя, месцамі забалочаныя. На р. Дзвінаса створана Плешчаніцкае вадасховішча.
Глебы і расліннасць
Пераважаюць дзярнова-падзолістыя глебы, таксама пашыраны тарфяна-балотныя і поймавыя.
Пышнагорскае ўзвышша
Пышнагорскае ўзвышша — частка Ушацка-Лепельскага ўзвышша: размешчана на поўначы Беларусі, у паўднёвай частцы Віцебскай вобласці. У цэнтры знаходзіцца Лепельскае возера.
Геалогія
У тэктанічным плане прымеркавана да Вілейскага пахаванага выступу Беларускай антэклізы. Крышталічны фундамент перакрыты асадкамі верхнявендска-ніжнекембрыйскага, сярэднедэвонскага і антрапагенавага комплексаў, паверхня яго знаходзіцца на глыбіні 400—550 м. Даантрапагенавыя пароды прадстаўлены глінамі, даламітамі, алеўрытамі сярэдняга дэвону.
Для антрапагенавай тоўшчы, магутнасцю 100—120 м, характэрны адклады нараўскага, бярэзінскага, дняпроўскага, сожскага і паазерскага зледзяненняў. Сучасны ледавікова-акумулятыўны рэльеф створаны паазерскім зледзяненнем.
Рэльеф
Паверхня Пышнагорскага ўзвышша дробнаўзгорыстая, участкамі сярэднеўзгорыстая і платопадобная. Вышыня 175—200 м, найбольшая 228 м; над суседнімі нізінамі прыўзнята на 50—60 м, над Лепельскім возерам больш чым на 80 м.
Геамарфалагічна ўяўляе лёдападзельную зону дзісенскай і полацкай ледніковых лопасцяў паазерскага зледзянення, якая характарызуецца значнай глыбінёй расчлянення (больш 30 м/км) і гушчынёй, якая дасягае 0,2—0,3 км/км. Ва ўсходняй частцы ўзвышша шырока развіты камы (усходнія схілы іх больш стромкія, паўночныя і заходнія спадзістыя і нізкія). Характэрны лагчыны сцёку.
Пароды прадстаўлены марэннымі валуннымі суглінкамі і супескамі, флювіягляцыяльнымі і азёрнымі пяскамі. Прыкметную ролю ў рэльефе маюць азёры. Сучасныя рэльефаўтваральныя працэсы прадстаўлены забалочваннем, плоскаснай эрозіяй, тэхнагенным морфагенезам.
Глебы і расліннасць
Пераважаюць дзярнова-падзолістыя сярэдне- і слабаападзоленыя глебы, сустракаюцца дзярнова-палева-падзолістыя на лёсападобных суглінках. Невялікімі ўчасткамі на марэнных узгорках захаваліся яловыя, на камах — хваёвыя лясы. Слабадрэнажаваныя платопадобныя ўчасткі заняты злакавымі сухадольнымі лугамі. Урадлівыя глебы разараныя.
Сшытак смерці
Сшытак смерці (デスノート(Дэсу Ното) — Сшытак смерці) — манга, напісаная японскім пісьменнікам Цугумі Оба і намаляваная японскім мангакам-мастаком Такэсі Обата. Таксама на аснове мангі выпушчаны анімацыйны серыял, два фільмы, гульнявыя фільмы і відэагульні. Паводле апытання, праведзенага ў 2007 годзе міністэрствам культуры Японіі, «Сшытак смерці» займае 10-е месца ў спісе лепшай мангі ўсіх часоў.
У аснову сюжэту лягла філасофская ідэя: «ці можна дамагчыся выгады для адных людзей праз забойства іншых». Аўтар прыдумаў арыгінальную гісторыю, у якой адлюстроўваецца сутнасць таго, што б магло быць са светам, калі б чалавек мог беспакарана забіваць адных людзей, каб зрабіць лепшым жыццё іншых. Цугумі Оба разглядае рэакцыю як самога забойцы, яго матывы і жаданні, так і рэакцыю грамадства на дзеянні забойцы.
У чэрвені 2008 года кампанія «Комікс-Арт» абвясціла аб набыцці ліцэнзіі на расійскае выданне мангі «Сшытак смерці». Першы том «Нуда» выйшаў на пачатку 2009 года. Па стане на верасень 2012 года на рускай мове выпушчаныя ўсе 12 тамоў. У лістападзе 2022 года выйшла беларуска аагучка «Сшытка смерці».
Мехавое
Мехаво́е (, Меховое) — вёска ў Гарадоцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Бычыхінскага сельсавета.
У 1924—1960 гадах цэнтр Мехаўскага сельсавета.
Сшытак смерці
Сюжэт
Лайт Ягамі — лепшы вучань Японіі, сын паліцэйскага дэтэктыва, які з дзяцінства хацеў пайсці па слядах бацькі, каб выкараніць злачыннасць не толькі ў Японіі, але і ва ўсім свеце. Аднойчы, калі аднаму з сінігамі (багоў смерці) Р'юку стала сумна, ён падкінуў Сшытак смерці — містычную прыладу для забойства — на Зямлю. Лайт, які знайшоў сшытак, прыняў гэта за магчымасць хутка і беспакарана змяніць свет. Ён стаў чыніць сваё правасуддзе: забіваць злачынцаў.
Трыумф Лайта над злачыннасцю быў нядоўгім, бо зусім хутка дзіўнымі смярцямі злачынцаў зацікавіўся Інтэрпал і пачаў расследаванне, далучыўшы да яго не толькі ўвесь свет, але і самага запатрабаванага дэтэктыва, які заўсёды хаваецца пад псеўданімам L (Эл). L пачынае сапраўдную вайну з Лайтам, якому ў гэты час ужо далі мянушку Кіра (キラ, Кіра — забойца). Супрацьстаянне геніяў — лепшага вучня Японіі з аднаго боку і лепшага дэтэктыва ў свеце з другога — пачынае гісторыю «Сшытка смерці».
Лайт не можа рабіць памылкі, таму што калі яго зловяць, ён не зможа вяршыць сваё правасуддзе і атрымае смяротны прысуд. Яго апанент таксама не можа зрабіць ні адной памылкі, таму што ў адваротным выпадку Кіра заб'е яго. У гэтае супрацьстаянне, да таго ж, ўмешваюцца звышнатуральныя сілы ў асобе багоў смерці, а таксама іншыя паслядоўнікі Кіры і прыхільнікі L.
Сшытак смерці
Сшытак смерці — гэта рэч, з дапамогай якой багі смерці падаўжаюць сабе жыццё. Сшытак стане часткай рэальнага свету, калі кранецца зямлі. Калі бог смерці не падбярэ сшытак хутчэй за чалавека, то сшытак стане ўласнасцю гэтага чалавека да таго часу, пакуль ён не памрэ або не адмовіцца ад сшытка. Чалавек таксама можа перадаць гэты сшытак любому іншаму чалавеку, але тады бог смерці сцірае яго ўспаміны аб гэтым сшытку і датычных да яго валодання падзеях. Сшытак смерці змяшчае мноства правіл, якія могуць інтэрпрэтавацца па-рознаму: багі смерці, якім сшыткі патрэбныя толькі для працягвання свайго жыцця, нават не падазраюць аб некаторых яго (сшытка) магчымасцях. (Правілы, адзначаныя ніжэй, напісаны Р'юкам ў якасці інструкцыі.)
Чарлз Кёрціс
Чарлз Кёрціс (Charles Curtis;  — ) — амерыканскі палітык, член палаты прадстаўнікоў, сенатар ад штата Канзас з 1907 па 1913 год, і 31-ы віцэ-прэзідэнт ЗША з 1929 па 1933.
Чарлз Кёрціс нарадзіўся 25 студзеня 1860 года ў Топіцы, Канзас, у сям’і Орэна Кёрціса і Элен Папін. З боку маці Кёрціс быў нашчадкам правадыра індзейскага племя канза. Маці Чарлза навучыла яго французскай мове. Быў выдатным жакеем. Пасля смерці маці ён выхоўваўся дзядулем і бабуляй, якія аказалі на яго вялікі ўплыў. Менавіта бабуля настаяла, каб Кёрціс атрымаў адукацыю ў сярэдняй школе Тапека. Пасля заканчэння школы Чарлз вывучаў права, адначасна працуючы на няпоўным працоўным дні. У 1881 годзе яго прынялі ў калегію адвакатаў. З 1885 па 1889 праходзіў практыку ў Топіцы ў якасці пракурора акругі Шоні, Канзас.
Шаляпкі
Шаляпкі́ (, Шелепки) — вёска ў Бераставіцкім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Бераставіцкага сельсавета.
Каладзіно (Кіраўскі раён)
Каладзіно́ (, Колодино) — вёска ў Кіраўскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Мышкавіцкага сельсавета.
Да 22 лютага 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Казуліцкага сельсавета.
Кострыцкая Слабодка
Ко́стрыцкая Слабо́дка (, Костричская Слободка) — вёска ў Кіраўскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Мышкавіцкага сельсавета.
Да 22 лютага 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Казуліцкага сельсавета.
Першамайка
Першама́йка (, Першемайка, да 1964 года — Злыднікі) — вёска ў Гарадоцкім раёне Віцебскай вобласці Беларусі. Уваходзіць у склад Бычыхінскага сельсавета.
Прудок (Бычыхінскі сельсавет)
Прудо́к (, Прудок) — вёска ў Гарадоцкім раёне Віцебскай вобласці Беларусі. Уваходзіць у склад Бычыхінскага сельсавета.
Грайна
Гра́йна (, Грайно) — вёска ў Бераставіцкім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Канюхоўскага сельсавета.
Красніца (Кіраўскі раён)
Кра́сніца (, Красница) — вёска ў Кіраўскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Мышкавіцкага сельсавета.
Да 22 лютага 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Казуліцкага сельсавета.
Гарэт Хобарт
Гарэт Аугустус Хобарт (Garret Augustus Hobart;  — ) — 24-ы Віцэ-прэзідэнт ЗША з 1897 па 1899 год.
Гарэт Хобарт нарадзіўся ў Лонг-Бранч, Нью-Джэрсі, у сям’і нашчадка англійскай эмігранта Эдысана Уіларда Хобарта і Сафіі Вандэрвір. У 1863 годзе скончыў Рутгерскі ўніверсітэт, дзе быў членам братэрства «Дэльта Фі». У 1866 годзе быў прыняты ў калегію адвакатаў, практыкаваўся ў Патэрсане, Нью-Джэрсі.
У 1868 годзе, пасля працы клеркам, Хобарт быў абраны суддзёй у Патэрсане. У 1871 годзе, калі яго цесць стаў мэрам, быў прызначаны на пасаду гарадскога адваката. З 1872 па 1876 служыў спікерам ў Генеральнай асамблеі Нью-Джэрсі. З 1876 па 1882 Хобарт быў членам Сената Нью-Джэрсі і яго прэзідэнтам у 1881 годзе. У Сенаце прадстаўляў акругу Пасеік.
У Рэспубліканскай партыі Гарэт Хобарт займаў пасады старшыні Рэспубліканскага камітэта Нью-Джэрсі ў 1880—1881 гадах, і члена Нацыянальнага камітэта Рэспубліканскай партыі ў Нью-Джэрсі ў 1884—1896 гадах. У 1884 пацярпеў няўдачу на абранне ў Сенат ЗША.
У 1892 і 1895 гадах Хобарту прапаноўвалі балатавацца на губернатара Нью-Джэрсі, але ён адмовіўся. На выбарах 1896 года Хобарт быў абраны віцэ-прэзідэнтам.
Пятрова (Гарадоцкі раён)
Пятро́ва (, Петрово) (да 30 ліпеня 1964 года Халя́ўкі ) — вёска ў Гарадоцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Бычыхінскага сельсавета.
Малінаўка (Кіраўскі раён)
Малі́наўка (, Малиновка) — вёска ў Кіраўскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Мышкавіцкага сельсавета.
Да 22 лютага 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Казуліцкага сельсавета.
Скелетон
Спаборніцтвы праводзяцца на штучных і натуральных трасах. Спартсмен (у адрозненне ад саннага спорту) падчас спуску размяшчаецца на санках галавою ўперад. Пераможца вызначаецца па суме двух або чатырох заездаў.
Спаборніцтвы па скелетоне ўпершыню былі прадстаўлены на II Зімовых Алімпійскіх гульнях (Санкт-Морыц, 1928). З 1982 праводзіцца Чэмпіянат свету па бабслеі і скелетоне. Пасля доўгага перапынку скелетон быў вернуты ў праграму Зімовых Алімпійскіх гульняў, пачынаючы з 2002 года.
Водла (Бераставіцкі раён)
Во́дла (, Водла) — вёска ў Бераставіцкім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Канюхоўскага сельсавета.
Рослыя
Ро́слыя (, Рослые) — вёска ў Гарадоцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Бычыхінскага сельсавета.
Да 16 верасня 1960 года вёска ўваходзіла ў склад Мехаўскага сельсавета.
Васіль Васільевіч Дваранінавіч
Васі́ль Васі́льевіч Двара́нінавіч (нар., Брэсцкай вобласці) — беларускі дзяржаўны дзеяч, былы Міністр сельскай гаспадаркі Рэспублікі Беларусь.
Біяграфія
У 1978 г. скончыў Гродзенскі сельскагаспадарчы інстытут па спецыяльнасці «Вучоны-заатэхнік».
Да службы ў шэрагах Савецкай Арміі працаваў загадчыкам фермай калгасу імя Мічурына Івацэвіцкага раёна Брэсцкай вобласці. Затым загадваў Пінкавічскай ветэрынарнай лячэбніцай.
У 1975—1990 гг. прайшоў шлях ад галоўнага заатэхніка да старшыні калгаса «Дружба народаў» Пінскага раёна.
Працаваў старшынёй Пінскага раённага выканаўчага камітэта Брэсцкай вобласці.
Дэпутат Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь дванаццатага склікання (1990—1995), член Камісіі па праблемах Чарнобыльскай катастрофы. Член Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь першага склікання, член Камісіі па эканоміцы, бюджэце і фінансах.
З 13 студзеня 1997 па 19 снежня 2000 года — намеснік старшыні Брэсцкага аблвыканкама, старшыня Брэсцкага раённага выканаўчага камітэта.
На працягу 2003 года займаў пасаду памочніка Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь — галоўнага інспектара па Віцебскай вобласці.
З 2004 г. працуе на пасадзе начальніка Смалявіцкага БКВП Нацыянальнага аэрапорта «Мінск».
Гісторыя Японіі
У сярэдзіне 1-га тысячагоддзя да н.э. з поўдня Карэйскага паўвострава на Японскія астравы праніклі т.зв. протаяпонскія плямёны. З іх прыходам тут з'явіліся свойскія жывёлы — конь, карова; узнікла культура паліўнога рысу. На востраве Хакайда з айнамі змешваліся выхадцы з усходняга ўзбярэжжа мацерыка Азіі. На астравах Кюсю і Сікоку і на поўдні Хансю айнскае насельніцтва асімілявалася з аўстранезійскімі плямёнамі. Працэс развіцця прышлых плямён, іх узаемадзеянне з мясцовым аўстранезійска-айнскім насельніцтвам адбываліся да 5 стагоддзя да н.э. Раннія пасяленцы жылі вясковымі абшчынамі, якія аб'ядноўваліся ў невялікія тэрытарыяльныя або племянныя саюзы на чале з правадырамі. У 2-3 стагоддзях да н.э. яны вялі войны за пашырэнне сваіх тэрыторый. Пашырыліся паселішчы, умацаваныя насыпамі і равамі.
Паводле кітайскіх хронік легендарны імператар Дзіму-Тэно — нашчадак багіні Аматэрасу; у 660 годзе да н.э. ён стаў родапачынальнікам няспыннай дынастыі японскіх імператараў. На стадыі афармлення дзяржавы грамадства складалася кроўнароднасных кланаў. У канцы 3 стагоддзя н.э. цэнтр улады размяшчаўся на месцы сучаснага горада Нара на раўніне Ямата. У другой палове 4 стагоддзя імператары Ямата здзейснілі экспансіў на поўдзень, што паспрыяла кантактам з высокаразвітай цывілізацыяй Кітая. Развіццё японскай цывілізацыі стымулявалі імпарт жалеза, кітайская мова, літаратура, філасофія. Найбольш значная падзея гэтага часу — пранікненне ў Японію будызму і канфуцыянства. У канцы 6 стагоддзя пры імператарах дынастыі Сога будызм зрабіўся нацыянальнай рэлігіяй. Сінтаізм захаваў цырыманіяльнае значэнне. Працэс далучэння да кітайскай культуры далучыўся і на палітычныя інстытуты. Унутраная палітыка імператараў Ямата была накіравана на аб'яднанне краіны і афармленне ідэалогіі адзінаўладдзя. Важную ролю ў гэтым працэсе адыгралі ўведзеныя ў 604 годзе прынцам Сётоку Тайсі «Законапалажэнні з 17 артыкулаў», дзе ў якасці галоўнага палітычнага прынцыпу сфармуляваны вышэйшы суверэнітэт і строгае падпарадкаванне малодшых старэйшым; усталявалася сістэма чыноўніцкіх рангаў і прыдворнага цырыманіялу.
Для гісторыі фарміравання японскай дзяржаўнасці вялікае значэнне мела эпоха Фудзівара (645—1192). Пачатак ёй паклаў «пераварот Тайка» (ад назвы года, калі ён адбыўся), у час якога прынц Наканаоэ скінуў уладу дынастыі Сога (645). 2-я палова 7 стагоддзя прайшла пад знакам «рэформ Тайка», у выніку якіх рэарганізаваны ўсе сферы адносін у краіне і ўмацавана імператарская ўлада кітайскай танскай мадэлі. Усе землі перайшлі ва ўласнасць дзяржавы, краіна падзелена на правінцыі і паветы на чале з губернатарамі і павятовымі начальнікамі. У 694 годзе пабудаваны першы сталічны горад Фудзівара-к'ё. Працэс афармлення сярэднявечнай японскай дзяржавы завершаны ў 8 стагоддзі, на працягу якога тройчы пераносілася сталіца: у 710 годзе ў Нара, у 784 годзе ў Нагаока і ў 794 годзе ў Кіёта. Станаўленне грамадства суправаджалася адыходам ад класічнага ўзору дзяржаўнага ўладкавання, абазначылася тэндэнцыя да дэцэнтралізацыі ўлады. У канцы 9 стагоддзя ўлада належала прадстаўнікам роду Фудзівара, якія з 858 года кіравалі краінай у якасці рэгентаў пры малалетніх імператарах, а з 888 года — у якасці канцлераў пры паўналетніх. Характэрнай рысай сацыяльнага жыцця стала фарміраванне саслоўя самураяў.
Сярэднявечная Японія
Круты паварот у гісторыі Японіі адбыўся ў 1192 годзе, калі вярхоўным правіцелем краіны з тытулам сёгун стаў Мінамота-но Ёрытома. З таго часу да 1868 года Японіяй кіравалі сёгуны, а імператары выконвалі толькі цырыманіяльныя функцыі. Першы сёгунат Мінамота праіснаваў да 1335 года. Гэта быў час росквіту гарадоў, рамёстваў і гандлю. У 1274 і 1281 гадах японцы паспяхова супраціўляліся ўварванню мангольскай арміі. Другі сёгунат Асікага (1335—1573) узнік у ходзе працяглых міжусобных войнаў.
Жорнаўка (Бераставіцкі раён)
Жо́рнаўка (, Жорновка) — вёска ў Бераставіцкім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Канюхоўскага сельсавета.
Гісторыя Японіі
Японія ранняга новага часу
У пачатку 15 стагоддзя ўзмацнілася цэнтральная ўлада. Аднак пасля забойства Асікага Ёсіноры ў Японіі зноў разгарэліся міжусобныя войны, якія перараслі ў феадальную вайну 1467—1477. Місію аб'яднання краіны выканалі 3 палітычныя дзеячы: Ода Набунага, Таётомі Хідэёсі і Такугава Іэясу. У 1573 годзе Ода скінуў апошняга сёгуна з роду Асікага. Ён валодаў паловай правінцый і сталіцай Кіёта, здзейсніў рэформы, якія ліквідавалі раздробленасць і спрыялі развіццю гарадоў. Ода выкарыстоўваў сувязі з еўрапейцамі каб набыць агнястрэльную зброю, не забараняў дзейнасць місіянераў. Аб'яднанне Японіі завяршыў пераемнік Ода — Таётомі Хідэёсі, які ў ходзе Імдзінскай вайны беспаспяхова спрабаваў заваяваць Карэю.
Паплечнік Таётомі Хідэёсі Такугава Іэясу ў 1603 годзе абвясціў сябе сёгунам. Пачаўся апошні, трэці (1603—1867) сёгунат Такугава, асноўныя намаганні якога былі накіраваны на абмежаванне ўсеўладдзя даймё (уладарных князёў). Сёгуны з дынастыі Такугава стварылі цэнтралізаваную дзяржаву і ўсталявалі рэжым спадчыннай ваеннай дыктатуры. За імператарам захаваліся толькі цырыманіяльныя і рэлігійныя функцыі. Аграрная рэформа замацавала сялян за іх землямі. Пры першых Такугава строга былі размежаваны саслоўі: самураі, сяляне, рамеснікі, гандляры. Цэнтральнай фігурай ў дзяржаве стаў воін-самурай. Асноўную масу насельніцтва складала сялянства. Імкнучыся ўмацаваць сваю ўладу і пазбегнуць залежнасці ад еўрапейскіх дзяржаў, Такугава забаранілі любыя зносіны, у т.л. гандлёвыя, японцаў з еўрапейцамі (акрамя галандцаў; для абмежавана гандлю з Галандыя і Кітаем быў пакінуты адзіны порт — Нагасакі); кожны еўрапеец, які пранікаў на астравы Японіі, падлягаў смяротнаму пакаранню. Галандыя набыла правы гандлю з Японія з-за удзелу ў падаўленні паўстання ў Сімабарэ 1637—1638 гг. Трэба адзначыць, што Галандыю, як і Вялікабрытанію, бакуфу выкарыстоўвалі як сродак змяншэння ўплыву Партугаліі і Іспаніі. Вялікабрытанія таксама магла гандляваць з Японіяй, аднак у яе там нічога не атрымалася, і ў 1623 г. англійскія гандляры пакідаюць краіну. У 1612 (1614) годзе па-за законам стала хрысціянскага рэлігія. У 1624 годзе сёгунам Iэмiцу было забаронена прыязджаць у Японію іспанцам, у 1639 г. партугальцам. З 1633 г. па 1639 г. выйшлі пяць эдыктаў, якімі абмяжоўваліся ўсе сувязі з еўрапейцамі, нельга было пакідаць межы дзяржавы, калі не было адпаведнага дазволу. Дзяржава фактычна закрыла сябе, але пра гэта можна казаць вельмі ўмоўна бо яна падтрымлівала сувязі з Кітаем, Карэяй, Рукю, айнамі на Хакайда і Галандыяй. Бакуфу не столькі зачыніў краіну, колькі прыняў абарончую пазіцыю у сувязах з Захадам. XVII ст. для Японіі было часам стабільнасці і росквіту. З канца XVII ст. пачаўся эканамічны крызіс. Толькі ў XIX ст.адбылося больш 1000 сялянскіх паўстанняў. XIX ст. —  новы этап ва ўзаемаадносінах Японіі са знешнім светам. Характар знешніх сувязяў і знешняга гандлю Японіі перажыў тады істотныя змены.
Ужо ў канцы XVIII — 1-й палове XIX ст. ЗША, Англія і Францыя неаднаразова спрабавалі дамагчыся спынення палітыкі ізаляцыі Японіі, але зведалі супрацьдзеянне з боку бакуфу. Міжнародная абстаноўка, якая складвалася ў канцы XVIII ст. на Ціхім акіяне, падштурхнула бакуфу да стварэння марской абароны. У верасні 1791 бакуфу дало інструкцыі знішчаць іншаземныя судны, якія з'яўляліся б у японскіх водах, і браць у палон іх экіпажы.
Найбольш настойліва з усіх дзяржаў дзейнічалі ЗША, яны паслалі да берагоў Японіі на працягу 1791—1849 гг. сем экспедыцый, аднак ніякага поспеху не здолелі дабіцца. Безвыніковымі былі экспедыцыі Англіі (1791, 1813—1814, 1818, 1837, 1843, 1846, 1849) і Францыі (1846).
Падзенне сёгуната
З канца XVIII ст. у японскіх берагоў пачалі часта з’яўляцца караблі Вялікабрытаніі, Расіі, ЗША і Францыі, якія вялі барацьбу за калоніі ў Азіі. Японскі ўрад прытрымліваўся ізаляцыйнай палітыкі і адмаўлялася ўступаць у дыпламатычныя адносіны з гэтымі краінамі. У 1825 годзе сёгунат выдаў дырэктывы, накіраваныя на ўзмацненне берагавой абароны, аднак доўга супрацьстаяць замежнаму ціску не мог. У 1844 г. кароль Галандыі Вільгельм II напісаў ліст сёгуну, у якім паведамляў пра пагрозу Японіі. Ён прапанаваў бакуфу адмовіцца ад палітыкі «ізаляцыі». Кароль нават абяцаў дапамагчы Японіі прыстасавацца да новых умоў, калі тыя ўзамен пашыраць сувязі паміж дзвюма краінамі. Але японскае кіраўніцтва адмовіла гэту прапанову.
8 ліпеня 1853 г., калі Японія знаходзілася ва ўмовах нарастання палітычнага крызісу, каля берагоў Японіі ў Эдоскай затоцы з’явілася амерыканская эскадра, якую ўзначальваў Мэцью Пэры. Ніхто не чакаў, што да Эда прыбудзе ваенная эскадра і яна выклікала замяшанне ўладаў. Чыноўнікі бакуфу спрабавалі перанесці перамовы ў Нагасакі, але Пэры не пагадзіўся. З атрадам маракоў ён высадзіўся на бераг і ўручыў прадстаўнікам бакуфу ліст прэзідэнта Філмара і два ліста ўласнага напісання. У іх ён выказваў, што палітыка ізаляцыі поўнае глупства. Чыноўнікі, спасылаючыся на хваробу сёгуна і цяжкасць пытання, прасілі адкласці перамовы да будучага года і прыйсці за адказам у Нагасакі. Аднак у экспедыцыі былі і іншыя задачы, Пэры заявіў, што прыйдзе на наступны год з яшчэ больш моцнай эскадрай, што сведчыла пра намеры амерыканцаў дамагчыся «адкрыцця» Японіі сілай.
Як і было абяцана, 14 лютага 1854 г. эскадра Пэры зноў з’явілася ў Эдоскай затоцы. Яна была больш чым першая. 31 сакавіка ў Канагава (сучасная Ёкагама) адбылося падпісанне японска-амерыканскай «дамовы аб міры і сяброўстве». Паводле яе, амерыканскія судны атрымалі права на заход у парты Сімода і Хакадатэ, дзе яны маглі папоўніць прыпасы; пацярпелыя караблекрушэнне маракі маглі разлічваць на добры прыём; амерыканцам дазвалялі прагульвацца ў радыусе васьмі міль вакол двух партоў; нарэшце, у Сімода размяшчалася амерыканскае консульства.
У жніўні 1853 г. у гавань Нагасакі ўвайшла руская эскадра, якую ўзначальваў віцэ-адмірал А. В. Пуцяцін. Яму было даручана ўсталяваць гандлёвыя адносіны з Японіяй «міралюбнымі мерамі». Расія прасіла вылучыць некалькі гаваняў для гандлю і дазволіць суднам заходзіць у парты, калі ім будзе неабходна папоўніць харчы і здзейсніць рамонт. У пасланні японскім уладам было падкрэслена, што ўстанаўленне адносін з Расіяй не нанясе шкоды Японіі. Нягледзячы на шматлікія цяжкасці, неспрыяльную міжнародную атмасферу, зацягванне перамоваў з японскага боку, Пуцяцін здолеў выканаць ускладзеную на яго місію — 7 лютага 1855 г. у Сімода быў падпісаны руска-японскі трактат, які ўсталёўваў паміж дзвюма краінамі, Расіяй і Японіяй, міждзяржаўныя адносіны. Бакуфу адкрывала для рускіх парты Нагасакі, Хакадатэ і Сімода і дазваляла знаходжанне рускага консула ў адным з іх. На пасаду консула, па сутнасці першага расійскага пасла ў Японіі, па рэкамендацыі А. В. Пуцяціна быў прызначаны Іосіф Гашкевіч, які ўдзельнічаў у місіі А. В. Пуцяціна, як яго перакладчык і саветнік. У лістападзе 1858 г. консул і яго супрацоўнікі прыбылі ў порт Хакадатэ. Консульства ў Хакадатэ ў 1858—1865 гг. з’яўлялася адзіным афіцыйным прадстаўніцтвам Расіі. 29 ліпеня 1858 г. у Эда Іі Наасукэ падпісаў амерыкана-японскі Дагавор аб сяброўстве і гандлі, які навязаў яму консул ЗША Таўнсэнд Харыс. Дагавор прадугледжваў абмен дыпламатычнымі прадстаўніцтвамі і вызначаў, што ў будучыні павінны быць адкрыты Эда, Канагава, Осака, Хёга (Кобэ), Нагасакі і Ніігата. Па дагаворы японцы адкрывалі не толькі парты, але і гэтыя гарады. Замежныя гандляры маглі ствараць у іх свае прадстаўніцтвы і карыстацца правам экстэрытарыяльнасці. 18 ліпеня 1858 г. А. В. Пуцяцін прыбыў у Канагаву. У той жа дзень туды з’явіліся ўпаўнаважаныя японскага ўрада. 7 жніўня 1858 г. у Эда быў падпісаны руска-японскі дагавор аб гандлі і мараплаўстве. Акрамя гаваняў Хакадатэ і Нагасакі, бакуфу адкрывала для рускіх новыя пункты — Канагава (замест Сімода), адзін зручны порт на заходнім беразе Хансю і Хёга. Ва ўсіх адкрытых партах Расіі дазвалялі мець консульствы.
Іі падпісаў таксама гандлёвыя дамовы з Галандыяй, Вялікабрытаніяй, Францыяй. У кожным выпадку ў тэксце дагавора паказвалася, што любая ўступка, зробленая Японіяй на карысць адной з дзяржаў, аўтаматычна распаўсюджваецца на ўсе заходнія краіны, якія ўступілі з ёй у дагаворныя адносіны.
На фоне дыпламатычных няўдач і інфляцыі ў краіне ўзнік апазіцыйны грамадскі рух «Жыве Імператар, далоў варвараў!». Супраць яго лідараў сёгунат разгарнуў рэпрэсіі. Сярод пакараных былі мысляры Такугава Нарыякі і Ёсіда Сёін. У адказ на гэта ў 1860 годзе незадаволеныя зарэзалі кіраўніка ўрада, ініцыятара палітычных праследаванняў, з-за чаго прэстыж сёгуната зноў пацярпеў.
Цэнтрамі антыўрадавай апазіцыі выступалі заходнеяпонскія княствы Сацума-хан і Цёсю-хан. На хвалі ксенафобскіх настрояў яны развязалі сацумска-брытанскую і сіманасекскую войны 1863 года, але пацярпелі паражэнне. Усвядоміўшы тэхнічную адсталасць Японіі ад Захаду і небяспеку каланізацыі, княствы пачалі мадэрнізацыю арміі і перамовы з імператарскім дваром. У 1864 годзе, для прыгнечання апазіцыі, сёгунат здзейсніў першы карны паход супраць Цёсю і змяніў яго кіраўніцтва. Аднак у наступным годзе ў княстве адбыўся пераварот, і апазіцыянеры вярнуліся да ўлады. У 1866 годзе, пры пасрэдніцтве Сакамота Рома, Сацума і Цёсю заключылі тайны саюз з мэтай звяржэння сёгуната і аднаўлення Імператарскага кіравання. Дзякуючы гэтаму другі карны паход сёгуната ў Цёсю скончыўся разгромам урадавых войскаў.
У 1866 годзе новым сёгунам стаў маладасведчаны Такугава Ёсінобу. Адначасова замест нябожчыка імператара Комэя на трон узышоў 14-гадовы імператар Мэйдзі. Сёгун планаваў стварыць замест сёгуната новы ўрад з удзелам кіёцкай арыстакратыі і рэгіянальных уладароў, у якім сам атрымаў бы пасаду прэм’ер-міністра. З гэтай мэтай ён адрокся ад пасады і 9 лістапада 1867 года вярнуў паўнату дзяржаўнай улады Імператару. Гэта выкарыстала антысёгунацкая апазіцыя, і 3 студзеня 1868 года ў аднабаковым парадку сфарміравала новы ўрад і прыняла ад імя імператара ўказ аб рэстаўрацыі імператарскага кіравання. Сёгунат Такугава ліквідаваўся, а былы сёгун адхіляўся ад улады і губляў тытулы і землі. Гэта падзея завяршыла перыяд Эда і адзначыла канец пяцісотгадовага дамінавання самураяў у японскай палітыцы.
Рэстаўрацыя Мэйдзі
Узяўшы за аснову заходнія палітычную, судовую і ваенныя сістэмы, Кабінет міністраў Японіі стварыў Тайны савет, падрыхтаваў да прыняцця Канстытуцыю Мэйдзі і сабраў парламент. Рэстаўрацыя Мэйдзі ператварыла Японскую імперыю ў індустрыяльную сусветную дзяржаву. Пасля перамогі ў япона-кітайскай (1894—1895) і руска-японскай (1904—1905) войнах Японія забяспечыла сабе панаванне на Японскім і Жоўтым морах і далучыла да сябе Карэю, Тайвань і паўднёвы Сахалін.
Японская імперыя
Напачатку XX стагоддзя недоўгачасовы дэмакратычны перыяд Тайсё змяніўся ростам мілітарызму і экспансіянізму. Японія прыняла ўдзел у Першай сусветнай вайне на баку Антанты, пашырыла свой палітычны ўплыў і тэрыторыю. У 1931 годзе, працягваючы сваю палітыку экспансіянізму, заняла Маньчжурыю і стварыла марыянетачную дзяржаву Маньчжоу-Го. Пасля дакладу Літана ў 1933 годзе Ліга Нацый асудзіла яе дзеянні і Японія дэманстратыўна пакінула Лігу. У 1936 годзе Японія падпісала Антыкамінтэрнаўскі пакт з нацысцкай Германіяй, а ў 1941 годзе далучылася да краін «Восі». Тады ж Японія падпісала Пакт аб нейтралітэце паміж СССР і Японіяй, абавязалася паважаць тэрытарыяльную цэльнасць і недатыкальнасць Мангольскай народнай рэспублікі і Маньчжоу-Го.