cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Мікалай Фёдаравіч Бліадухо
Дзейнасць
Абгрунтаваў пастаноўку геафізічных даследаванняў і глыбокага свідравання ў Мінску, Полацку, Бабруйску, Даманавічах і інш. Асаблівую вядомасць набыла прабітая ў 1928—1929 гадах на прапанову Блёдухі свідравіна № 4 ў цэнтры Мінска. Яе глыбіня складала 353,8 м, што дазволіла не толькі вырашыць праблему водазабеспячэння горада, але і даведацца яго геалагічную будову, давесці прысутнасць уласных мінеральных водаў.
Па выніках геамагнітнай здымкі даў прагноз выяўлення жалезных руд. Упершыню склаў геалагічныя карты дачацвярцічных і чацвярцічных адкладаў, карысных выкапняў Беларусі.
Блёдуха падараваў Беларускаму дзяржаўнаму ўніверсітэту вялікую калекцыю горных парод і мінералаў, якія сабраў у розных раёнах Савецкага Саюза. Гэтая калекцыя стала пачаткам кабінета мінералогіі і крышталографіі, а пазней — Музея землязнаўства геаграфічнага факультэта БДУ.
Напісаў каля 200 навуковых прац, звязаных з вывучэннем розных пытанняў геалогіі і геамарфалогіі тэрыторыі Беларусі. Апублікаваў каля 20 навуковых прац, у тым ліку 3 манаграфіі. У сваіх творах Блёдуха паказваў цяжкасць геалагічнага вывучэння тэрыторыі Беларусі ў сувязі з рэдкай аголенасцю карэнных (мезазойскіх і палеазойскіх, збольшага дэвонскіх) адкладаў пры магутным развіцці парод чацвярцічнага ўзросту. Ён лічыў неабходным правядзенне ў рэспубліцы геафізічных даследаванняў і прабіцця глыбокіх свідравінаў дзеля вызначэння тэктонікі і выяўлення магчымых карысных выкапняў, у тым ліку падземных водаў як крыніц водазабеспячэння. Звярнуў увагу на істотнасць вывучэння і картаграфавання чацвярцічнах адкладаў з мэтай выяўлення розных відаў мінеральнай сыравіны. Характарызуючы рэльеф зямной паверхні, ён паказваў на цесную повязь яго формаў з геалагічнай будовай. Мікалай Блёдуха першым даў класіфікацыю рэльефу Беларусі, заснаваную на генетычных замалёўках даліны ракі Сож.
На геалагічнай карце БССР маштабу 1 : 2 000 000 (1933), складзенай М. Блёдухам, адлюстраваныя асноўныя геалагічныя фарміраванні, за выняткам памылкова вылучанага карэннага залягання парод кембрыю і сілуру ля вёскі Раванічы (пазней свідраваннем выяўлены буйны ледавіковы адорвень). У раёне Глушкавічаў паказаныя выхады на зямную паверхню гранітаў. Выказаная Мікалаем Фёдаравічам думка пра тое, што крышталічны падмурак Рускай пліты разбіты шчылінамі на асобныя блокі, далей была пацверджана дэтальнымі геафізічнымі даследаваннямі і глыбокім свідраваннем.
Іяга
Іяга:
Іяга ап Ідвал ап Мейрыг
Ія́га ап І́двал ап Ме́йрыг (Iago ab Idwal ap Meurig; забіты ў ) — кароль Гвінеда і Повіса (1023—1039), прапраўнук Ідвала ап Анараўда.
Іяга належаў да малодшай галіны дынастыі Аберфрау. Пра яго кіраванне амаль нічога не вядома. Ён быў забіты ў 1039 годзе сваімі ж людзьмі і быў заменены на прастоле Гвінеда на Грыфіда ап Лівеліна.
Мацей Радзівіл
Мацей Радзівіл ( — ) — вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч, кампазітар, драматург.
Біяграфія
Вялікі падкаморы літоўскі ў 1786—1790, кашталян віленскі з 1790; пасол на сойм 1780. У час вайны Расіі з Рэччу Паспалітай (1792) перадаў у распараджэнне вялікалітоўскага войска замкі, арсеналы і радзівілаўскую міліцыю, якімі распараджаўся як апякун малалетняга Д. Г. Радзівіла, за што атрымаў спецыяльную падзяку ад Чатырохгадовага сойма 1788—1792. Удзельнічаў у падрыхтоўцы паўстання 1794 года, уваходзіў у склад Найвышэйшай літоўскай рады (член дэпутацыі публічнага скарбу). Дараваў асабістую волю сваім сялянам, якія прымалі ўдзел у паўстанні. У кастрычніку 1794, занепакоены радыкалізацыяй паўстання, выехаў у Галічыну. Апошнія гады жыцця правёў у сваім маёнтку Паланечка (Навагрудскае ваяв.), які на пэўны час стаў культурным асяродкам у краі.
Валодаў маёнткамі ў Літве і Польшчы, на Беларусі — Паланечкай, Крошынам і інш.
Алена Фёдараўна Кудзіна
Алена Фёдараўна Кудзіна (нар., Гомель) — беларускі хімік, спецыяліст у галіне матэрыялазнаўства ў машынабудаванні. Доктар тэхнічных навук (2013), прафесар (2017).
Мацей Радзівіл
Біяграфія
У шлюбе з Альжбетай Хадкевіч меў дачку і сына Канстанціна.
Творчасць
Як драматург, Мацей Радзівіл дэбютаваў у 1784, калі да прыезду караля Станіслава Аўгуста Панятоўскага ў Нясвіжы была пастаўлена опера «Агатка, або Прыезд пана» (лібрэта М. Радзівіла, музыка Я. Д. Голанда). Пазней опера ставілася ў Варшаве, Любліне, Вільні, Львове; з 1799 выконвалася ў 2-актавай версіі над назвай «Добры пан — бацька для падданых» і карысталася папулярнасцю да канца 1820-х г. У оперы апаэтызаваны людзі з народа, даводзілася неабходнасць аблягчыць долю сялян, паказана, што цяжкая сялянская праца з’яўляецца асновай усеагульнага дабрабыту.
Алена Фёдараўна Кудзіна
Біяграфія
Працавала ў Інстытуце механікі металапалімерных сістэм імя У. А. Белага НАН Беларусі (1987—2019; у 2004—2019 — вядучы навуковы супрацоўнік); Беларускім дзяржаўным універсітэце транспарту (з 2019, будаўнічы факультэт, кафедра «Фізіка і хімія», загадчык кафедры).
Мацей Радзівіл
Творчасць
У 1786 да імянін К. С. Радзівіла ў Альбе пад Нясвіжам пастаўлена опера «Войт альбанскага сялення» (лібрэта і музыка Мацея Радзівіла), дзе асуджалася жорсткае абыходжанне з сялянамі.
Алена Фёдараўна Кудзіна
Біяграфія
Навуковыя інтарэсы: фізіка-хімічныя працэсы ўзаемадзеяння гетэрагенных і аргана-неарганічных сістэм; кампазіцыйныя матэрыялы; мікрахвалевая хімія.
Узнагароды
Персанальная надбаўка Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь.
Мацей Радзівіл
Творчасць
Аб паэтычных здольнасцях М. Радзівіла сведчыць і шэраг вершаў, што захоўваюцца ў Варшаўскім архіве.
З яго музычных твораў захаваліся Дывертысмент, Шэсць паланэзаў для камернага аркестра, Серэнада для струннага квартэта, Саната для скрыпкі і фартэпіяна, Тры паланэзы для фартэпіяна. Напісаныя ў 1788—1797 гадах, гэтыя кампазіцыі маюць прысвячэнне саксонскаму курфюрсту Антонію і прынцэсе Ганне, з якімі Радзівіл падтрымліваў сяброўскія сувязі.
Шэсць паланэзаў для камернага аркестра датуюцца 1788 годам і адносяцца да самых ранніх аркестравых узораў гэтага танца, вельмі папулярнага ў той час у Еўропе. Усе паланэзы разлічаны на невялікі састаў аркестра: 1-2 флейты, фагот, 2 валторны, 2 скрыпкі і віяланчэль. У некаторых творах выкарыстоўваюцца таксама па 2 кларнеты, а ў першым паланэзе («Паляванне») уведзены яшчэ альт, паляўнічы рог і барабан. Гэты паланэз увогуле вылучаецца сярод іншых арыгінальнасцю свайго вобразнага зместу і яго ўвасаблення.
Астатнія аркестравыя паланэзы больш традыцыйныя па сваім музычным вырашэнні, хоць і ў іх відавочна набліжэнне да лірычнай замалёўкі. Можна нават разглядаць усе шэсць твораў як своеасаблівы цыкл, дзе першы паланэз аказваецца як бы інтрадай, тры наступныя — лірычным цэнтрам, пяты — дансантным інтэрмецца, шосты — аптымістычным фіналам. Прыметна таксама і пэўная танальная логіка (D — G — F — G — G — D), якая выдае імкненне кампазітара да аб’яднання твораў у кампазіцыйнае цэлае з дапамогай «абрамляючых» танальнасцей. Зрэшты, М. Радзівіл, магчыма, і не ставіў перад сабой задачу стварэння цыклічнай кампазіцыі, аднак у цэлым відавочна творчае імкненне кампазітара пераасэнсаваць жанравы канон апулярнага танца і нават прадугледзець яго далейшы рух да якаснай змястоўнай трансфармацыі.
У Серэнадзе для струннага квартэта і Санаце для скрыпкі з відавочнасцю выяўляюцца рысы «лёгкай музыкі» еўрапейскага класіцызму. Кампазітар стварае сваю Серэнаду не ў агульнапрынятай у свой час шматчасткавай форме, а ў форме варыяцый. Разам з тым змястоўна-вобразнае напаўненне гэтага твора выяўляе яго арганічную еднасць са шматлікімі касацыямі, накцюрнамі, дывертысментамі, серэнадамі, якімі літаральна поўніўся тагачасны музычны свет.
У Санаце (у выданні — Санаціна) для скрыпкі і фартэпіяна аўтар таксама крыху аддаляецца ад ужо складзеных на той час жанравых канонаў. Яе вобразны строй характэрны для дывертысментных кампазіцый, а пабудова далёка адыходзіць ад уласна санатнага цыкла. Разам з тым твор мае выразную сувязь з раннекласічнымі ўзорамі санаты-санаціны, якія яшчэ не закрануў працэс псіхалагізацыі жанру.
Дывертысмент для камернага аркестра (1797) складаецца з трох частак (Allegro moderato — Adagio — Allegro scherzando), у якіх захоўваецца характэрны для класіцызму прынцып кантрасту ў межах адной вобразнай сферы. У гэтым творы кампазітар праяўляе сябе як даволі сталы майстар, чый густ, талент і прафесійныя навыкі выявіліся ў багацці меладызму, арганічнасці гарманійнай мовы, прадуманасці інструментоўкі, заснаванай на выдатным веданні магчымасцей кожнага інструмента. У Дывертысменце выразна праяўляецца адзінства з мастацкімі асновамі класіцысцкага стылю. Гэта прыметна і ў змястоўным напаўненні твора, адзначанага арганічнасцю светаадлюстравання, і ў адпаведных зместу сродках музычнай выразнасці, якія захоўваюць асноўныя мелодыка-гарманійныя, фактурныя і формаўтваральныя прынцыпы класіцысцкай стылістыкі.
У творчасці Мацея Радзівіла сентыменталізм і класіцызм спалучаліся з перадрамантычнымі тэндэнцыямі. Ён аказваецца як быццам у пачатку таго працэсу, што вёў да перадрамантычных паланэзаў-п’ес Міхала Клеафаса Агінскага, паланэзаў-драм Восіпа Казлоўскага і рамантычных паланэзаў-карцін і фантазій Фрыдэрыка Шапэна. А ў цэлым музычная спадчына М. Радзівіла ўяўляецца цікавым прыкладам творчага авалодання кампазітарам-аматарам асноўнымі прыёмамі вядучага еўрапейскага стылю і пошукаў сваіх, часам далёкіх ад нарматыўнасці, арыгінальных шляхоў увасаблення характэрных для яго з’яў.
Паднямонец
Паднямо́нец (, Поднемонец) — вёска ў Пухавіцкім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Шацкага сельсавета.
Гарадзельскі прывілей
Гарадзельскі прывілей — заканадаўчы акт, які юрыдычна замацоўваў Гарадзельскую унію, выдадзены ад імя караля Польшчы Ягайлы і вялікага князя літоўскага Вітаўта.
Паднямонец
Гісторыя
Да 5 мая 1962 года вёска ўваходзіла ў склад Варашылаўскага сельсавета, пасля — у складзе Селецкага сельсавета.
Да 29 чэрвеня 2006 года вёска ўваходзіла ў склад Селецкага сельсавета. З 2006 года па 28 мая 2013 года ў складзе Вецярэвіцкага сельсавета.
Мукавесава
Мукавесава (Муковесово) — вёска ў Сычоўскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Караваеўскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупаваная гітлераўскімі войскамі ў кастрычніку 1941 года, вызвалена ў сакавіку 1943 года.
Лінцкі ўніверсітэт мастацкага і прамысловага дызайну
Лінцкі ўніверсітэт мастацкага і прамысловага дызайну (Universität für künstlerische und industrielle Gestaltung Linz) — аўстрыйская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта і з сядзібай у горадзе Лінц.
Ахаціна звычайная
Распаўсюджанне
Лічыцца, што радзімай Ахаціны звычайнай з'яўляецца Заходняя Афрыка. Выкарыстоваецца ў якасці ежы як важная крыніца жывёльнага бялку сярод этнічных груп Заходняй Афрыкі.
Ахаціну звычайную рэгулярна канфіскуюць карантынныя органы ў аэрапортах ЗША, асабліва ў Балтымары, Даллесе, Міжнародным аэрапорце імя Джона Ф. Кенэдзі ў Нью-Ёрку і ў Сан-Францыска. Гэтыя вельмі вялікія слімакі ўтрымліваюцца ў якасці хатніх жывёл у заходнім свеце, дзе ўладальнікі цэняць іх за вялікі памер, адметныя рысы і рэдкасць.
Ахаціна звычайная лічыцца патэнцыйна небяспечным шкоднікам, інвазійным відам, які можа аказаць негатыўнае ўздзеянне на сельскую гаспадарку, прыродныя экасістэмы або здароўе чалавека.
Ласіца (Казлоўшчынскі сельсавет)
Ла́сіца (, Ласица) — вёска ў Пастаўскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Казлоўшчынскага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1945 гадах вёска ў складзе гміны Казлоўшчына Пастаўскага павета Віленскага ваяводства.
Бацька (фільм Срдана Голубавіча, 2020)
«Ба́цька» (Отац / Otac) — мастацкі фільм 2020 года рэжысёра Срдана Голубавіча.
Сюжэт
Маленькае сербскае мястэчка. Сям’я рознарабочага Ніколы знаходзіцца на мяжы галечы. Пасля няўдалай спробы самагубства жонкі сацыяльныя службы забіраюць у Ніколы дваіх дзяцей, пакуль ён не дакажа, што ў стане іх утрымліваць. Нягледзячы на ўсе яго намаганні, спробы вярнуць дзяцей аказваюцца марнымі. Зразумеўшы, што ад мясцовых улад нічога не дамагчыся, Нікола вырашае адправіцца пешшу ў Бялград прасіць аўдыенцыі ў міністра. Ён не здаецца перад абліччам несправядлівасці і змагаецца за права аднаўлення бацькоўства.
Узнагароды
Паводле інфармацыі сайта «Internet Movie Database» фільм быў адзначаны 6 кінаўзнагародамі і яшчэ 8 намінацыямі.
1793 год у гісторыі астраноміі
1793 год быў адзначаны шэрагам падзей у астраноміі.
Гайнсберг
Гайнсберг (Heinsberg) — горад у Германіі, раённы цэнтр, размешчаны ў зямлі Паўночны Рэйн-Вестфалія. Падпарадкаваны адміністрацыйнай акрузе Кёльн. Уваходзіць у склад раёна Гайнсберг. Насельніцтва — чалавекі (на 31 снежня 2018 года). Плошча — 92,14 км². Афіцыйны код — 05 3 70 016.
9 жніўня
9 жніўня — дзвесце дваццаць першы (дзвесце дваццаць другі ў высакосны год) дзень года па Грыгарыянскім календары.
Гюкельгофен
Гюкельгофен (Hückelhoven) — горад у Германіі, у зямлі Паўночны Рэйн-Вестфалія. Падпарадкаваны адміністрацыйнай акрузе Кёльн. Уваходзіць у склад раёна Гайнсберг. Насельніцтва — чалавек (на 2009 год). Плошча — 61,27 км². Афіцыйны код — 05 3 70 020.
Нікіцце (Сычоўскі раён)
Нікіцце (Никитье) — вёска ў Сычоўскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Караваеўскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупаваная гітлераўскімі войскамі ў кастрычніку 1941 года, вызвалена ў сакавіку 1943 года.
Уланава
Уланава — прозвішча, тапонім.
Аліяга
Аліяга (Аліяга) — рака ў Адэскай вобласці Украіны, упадае ў возера Кытай. Даўжыня 65 км.
Бярэ пачатак з балкі за 4 км на паўднёвы захад ад пас. Тарутынэ. Даліна шырокая (да 2,8 км), са старыцамі. Рэчышча звілістае, шырынёй 8-12 м. Нахіл ракі 1,8 м/км.
Жыўленне мяшанае. Характэрны вясновыя і летнія паводкі; улетку часта перасыхае. Ледастаў няўстойлівы.
Вада горка-салёная, непрыдатная для піцця.
Ордэн Святой Труны Гасподняй Іерусалімскай
Рыцарскі Ордэн Святой Труны Гасподняй Іерусалімскай (Ordo Equestris Sancti Sepulcri Hierosolymitani) — каталіцкі рыцарскі ордэн, які быў заснаваны Святым Прастолам і непасрэдна ад яго залежыць. Членамі Ордэна па ўсім свеце з'яўляюцца прадстаўнікі каралеўскіх сем'яў, поспеховыя бізнесмены, палітыкі і навуковая эліта. Паводле справаздачы, датаванай 2010 годам, колькасць Ордэна перавысіла 28000 членаў. Штаб-кватэра Ордэна знаходзіцца ў Рыме ў Палацца дэла Роверэ, цэнтр духоўнай дзейнасці Ордэна знаходзіцца ў кляштары пры царкве Сант-Анофрыа-аль-Джанікола.
29 жніўня 2011 года архібіскуп Балтымара Эдвін Фрэдэрык О’Браен быў прызначаны Папам Бенедыктам XVI Пра-вялікім магістрам Ордэна, а пасля пасвячэння ў сан кардынала 18 лютага 2012 года атрымаў тытул Вялікага магістра.
Мэты і задачы
Мэты дзейнасці Ордэна — падтрымка і дапамога Цэркве на Святой Зямлі, умацаванне практыкі хрысціянскага жыцця саміх членаў Ордэна, захаванне і распаўсюджванне веры на Блізкім Усходзе, прыцягненне да ўдзелу ў гэтым каталікоў усяго свету, а таксама абарона правоў Каталіцкай Царквы на Святой Зямлі.
Члены Ордэны сваімі ўнёскамі ажыццяўляюць матэрыяльную падтрымку розных культурных і сацыяльных праектаў Каталіцкай Царквы на Святой Зямлі. Сярод іх будаўніцтва і падтрыманне школ (якія наведваюць больш за 15 тысяч вучняў ), бальніц, цэркваў, семінарый і інш. У перыяд з 2000 па 2007 гады Ордэнам на гэтыя праекты было выдаткавана больш за 50 мільёнаў долараў.
Структура
Рыцарскі Ордэн Святой Труны Гасподняй Іерусалімскай — міжнародная арганізацыя парафіян, членамі якой з'яўляюцца таксама і клірікі (складаюць 12 працэнтаў ад яго агульнай колькасці). Ордэн падраздзелены на 52 намесніцтвы ў розных частках свету. Намесніцтвы арганізаваны па нацыянальнаму прынцыпу. У адной краіне могуць быць заснавана некалькі намесніцтваў, кожнае з якіх мае ўласную тэрыторыю юрысдыкцыі. Каля 52 працэнтаў членаў Ордэна адносяцца да Паўночнай і Паўднёвай Амерыкі, з іх на долю ЗША прыпадае 48 %. У Еўропе найбольшая колькасцю членаў ў Італіі (23 %). З 52 намесніцтваў 24 размешчаны ў Еўропе, 15 у ЗША і Канадзе, 5 у Паўднёвай Амерыцы, 6 у Аўстраліі і на Далёкім Усходзе.
Ордэнам кіруе Вялікі Магістр, прызначаны Папам з Кардыналаў Святой Рымскай Царквы. Кіраваць Ордэнам яму дапамагаюць Вялікі Магістэрыум і яго Прэзідыум, а таксама Савет Ордэна. Самай высокапастаўленай асобай пасля Вялікага Магістра з'яўляецца Лацінскі Патрыярх Іерусаліма, які займае пасаду Вялікага Прыёра Ордэна.
Гісторыя
Узыходзіць каранямі да Готфрыда Бульёнскага (1060—1100), аднаго з правадыроў Першага крыжовага паходу 1096—1099 гг. на Усход. Ён быў абвешчаны кіраўніком Іерусалімскага каралеўства, аднак адмовіўся ад каранацыі, аддаўшы перавагу тытулу абаронцы Труны Гасподняй. Пасля заканчэння Першага крыжовага паходу ім была заснавана арганізацыя з той жа мэтай, якая ў 1113 годзе была афіцыйна прызнана Папам Рымскім. У 1496 годзе пасля перанону кіравання Ордэнам з Іерусаліма ў Рым Папа Аляксандр VI узначальвае яго ў рангу Вялікага магістра.
На чале Ордэна стаяў Кароль Іерусалімскі, акрамя таго, Ордэн знаходзіўся пад кіраўніцтвам лацінскага патрыярха Іерусалімскага. Рыцары ордэна займаліся абаронай Труны Гасподняй і іншых святых месцаў Палесціны. У еўрапейскіх краінах былі створаны прыяраты Ордэна, якія і пасля падзення Іерусалімскага каралеўства працягвалі існаваць пад пратэкцыяй розных манархаў, а таксама Святога Прастола.
Папа Пій IX у 1847 аднавіў лацінскі Іерусалімскі патрыярхат і зацвердзіў новы статут Ордэна, падпарадкаваўшы яго непасрэдна Святому Прастолу: тытул Вялікага Магістра ордэна быў прыняты самім Папам. Асноўнай задачай ордэна стала падтрымка дзейнасці лацінскай Іерусалімскай патрыярхата і садзейнічанне распаўсюджанню хрысціянскай веры ў Палесціне.
Спіс Вялікіх магістраў Ордэна
У 1496 годзе Папа Рымскі Аляксандр VI заснаваў пасаду Вялікага магістра Ордэна, аднак займалі яе на працягу працяглага часу Рымскія Папы. У 1949 годзе тытул быў перададзены членам Курыі Ватыкана пад назіраннем Папы Рымскага і ў цеснай сувязі з Лацінскім Патрыярхатам Іерусаліма.
З гэтага часу пасада займалі наступныя Кардыналы:
Вядомыя члены Ордэна
Ордэн не займаецца палітычнай дзейнасцю, аднак яго членамі з'яўляюцца ўплывовыя прадстаўнікі палітыкі, бізнесу і навуковай эліты. Спісы членаў Ордэна не даступныя для шырокай грамадскасці, але вядомы імёны шматлікіх публічных асоб, якія належаць да Ордэна, у тым ліку і каралеўскіх асоб.
Іван Пятровіч Чухраеў
Біяграфія
Іван Пятровіч нарадзіўся ў сям’і селяніна. Бацька — Пётр Міхайлавіч Чухраеў, маці — Алена Ягораўна Сідарава.
З 1946 года жыў і навучаўся ў шахцёрскім горадзе Гукава Растоўскай вобласці. Пасля сканчэння сямігадовай школы працаваў вучнем маляра ў будаўнічым трэсце «».
У 1953 годзе пераехаў з сям’ёй у Карэла-Фінскую АССР. Там ён працаваў памочнікам шкіпера на Саснавецкім тэхнічным участку Балтыйскага канала, а затым мастаком па рэкламе ў Доме культуры.
У 1955 годзе Іван Пятровіч пераехаў у Томск. Тут ён таксама працаваў мастаком-афармляльнікам.
У 1956 годзе быў прызваны на службу ў Ваенна-марскі флот. У 1957 годзе, пасля сканчэння ваенна-марской школы, яго накіравалі ва Уладзівасток на ваенна-марскі акіянаграфічны карабель.
У 1959 годзе скончыў вячэрнюю партыйную школу пры палітаддзеле ЦАФа і ў 1960 годзе быў прыняты ў члены КПСС. У тым жа годзе скончыў марскую службу камандзірам аддзялення стырнавых і быў занесены ў кнігу пашаны ЦАФа.
Пасля дэмабілізацыі працаваў мастаком-афармляльнікам у мастацка-вытворчым камбінаце ў Магадане. З красавіка 1961 года па верасень 1963 года працаваў у Абакане мастаком па комплексным афармленні інтэр’ераў, вітрын і рэкламы ў Гаргандлі. З кастрычніка 1963 года працаваў загадчыкам Абаканскімі мастацка-вытворчымі майстэрнямі Краснаярскага аддзялення мастацкага фонду РСФСР.
Андрэ Фрэдэрык Курнан
Андрэ Фрэдэрык Курнан (André Frédéric Cournand;,  — ) — амерыканскі ўрач і фізіёлаг, па паходжанні француз.
Іван Пятровіч Чухраеў
Біяграфія
У 1964 годзе скончыў 10 класаў школы працоўнай моладзі.
У 1966 годзе паступіў у Беларускі дзяржаўны тэатральна-мастацкі інстытут на дзённае аддзяленне па спецыяльнасці «інтэр’ер і абсталяванне». Пасля сканчэння інстытута ў 1971 годзе Івана Пятровіча накіравалі на працу ў Мінскае мастацкае вучылішча імя Глебава выкладчыкам спецыяльных дысцыплін. Быў кіраўніком дыпломных прац на выпускных курсах.
Андрэ Фрэдэрык Курнан
У 1930 годзе скончыў медыцынскі факультэт Парыжскага ўніверсітэта, у тым жа годзе пераехаў у Нью-Ёрк. З 1951 года прафесар медыцынскага факультэта Калумбійскага ўніверсітэта.
Іван Пятровіч Чухраеў
Біяграфія
У 1975 годзе скончыў Мінскі гарадскі ўніверсітэт марксізму-ленінізму, аддзяленне сацыялогіі і псіхалогіі. У тым жа годзе склаў праграму па падвышэнні кваліфікацыі мастакоў-афармляльнікаў. З 1976 года па 1990 год вёў заняткі ў гарадскім народным універсітэце навочнай агітацыі і з’яўляўся рэктарам на грамадскіх пачатках.
У 1979 годзе быў прызначаны дырэктарам Мінскага гарадскога міжшкольнага вучэбна-мастацкага камбіната. Распрацаваў канцэпцыю па эстэтычным выхаванні навучэнцаў у міжшкольны вучэбна-мастацкі камбінат, навучанні школьнікаў старшых класаў асновам спецыяльнасцей дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва: дызайн, прамысловая графіка, скульптура, разьба па дрэве.
Андрэ Фрэдэрык Курнан
За распрацоўку і ўдасканаленне метаду клінічнай дыягностыкі парокаў сэрца (катэтарызацыя сэрца) ганараваны (сумесна з В. Форсманам і Д. Рычардсам) Нобелеўскай прэміі (1956).
Іван Пятровіч Чухраеў
Біяграфія
Усе гэтыя гады браў актыўны ўдзел у рэспубліканскіх канферэнцыях па эстэтычным выхаванні і дызайне.
Член Беларускага саюза дызайнераў з 1990 года.
Вегберг
Вегберг (Wegberg) — горад у Германіі, у зямлі Паўночны Рэйн-Вестфалія. Падпарадкаваны адміністрацыйнай акрузе Кёльн. Уваходзіць у склад раёна Гайнсберг. Насельніцтва — чалавек (на 31 снежня 2010 года). Плошча — 84 км². Афіцыйны код — 05 3 70 040.
Горад падзяляецца на 40 гарадскіх раёнаў. Недалёка ад Вегберга знаходзіцца выток ракі Швальм.
Шлях (1989)
«Шлях» — выданне Баранавіцка-Брэсцкага аддзялення БНФ «Адраджэньне». Выдавалася ў 1989 годзе. Склад рэдакцыі: Мікола Пракаповіч, Уладзімір Базан, Віктар Мароз, Сымон Свістуновіч. Грамадска-палітычнае выданне. Друкаваліся матэрыялы пераважна палітычныя, кроніка, паведамленні рэгіянальнага характару.
Гарадзец (горад Полацкай зямлі)
Гарадзец — гіпатэтычны «горад» (умацаваны пункт) XII ст. у Полацкай зямлі.
Згадваецца ў Іпацьеўскім летапісе пад 1162 годам у сувязі з паходам полацкага князя Рагвалода Барысавіча супраць менскага князя Валадара Глебавіча:
"«…приходи Рогъволодъ на Володаря с Полотъчаны к Гродцю. Володарь же не да ему полку в дне но ночъ выступи нань из города с Литвой и много зла створися в ту ночь. Он их избиша а другыя руками изоимать множъства паче изъбьеных»"
На думку некаторых даследчыкаў Гарадзец быў добра ўмацаваны, бо палачане не здолелі ўзяць яго, і, магчыма, быў цэнтрам удзельнага княства менскіх Глебавічаў. Размяшчаўся ён, на думку некаторых даследчыкаў, сярод лясоў, магчыма, паблізу Менска. Розныя даследчыкі атаяснялі Гарадзец з шэрагам сучасных паселішч сугучнага наймення — Гарадзеяй (Нясвіжскага раёна), Гарадзішчам (Баранавіцкага раёна), Гарадком каля Маладзечна (райцэнтра Мінскай вобласці), Гарадком (райцэнтрам Віцебскай вобласці) і інш. Але ў названых пунктах археолагамі не выяўлены рэшткі старажытнага горада. Ёсць думка, што такога горада наогул не было, а летапісная згадка тычыцца самога Менска, бо ў частцы спісаў Іпацьеўскага летапісу гэтае месца відавочна сапсавана, а ў частцы чытаецца як прыход Рагвалода проста да «горада». У свой час Васіль Тацішчаў падаваў гэтыя падзеі як датычныя менавіта Менска, напэўна, Тацішчаў быў першым гістарыёграфам, які зрабіў выснову пра «Гарадзец» як памылковае прачытанне «горада» у Іпацеўскім летапісе.
Плоткі (Сычоўскі раён)
Плоткі (Плотки) — вёска ў Сычоўскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Караваеўскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупаваная гітлераўскімі войскамі ў кастрычніку 1941 года, вызвалена ў сакавіку 1943 года.
Свята-Мікалаеўская царква (Макараўшчына)
Свята-Мікалаеўская царква — праваслаўны храм у в. Макараўшчына Лепельскага раёна Віцебскай вобласці.
Гісторыя
Пабудавана ў 1886 годзе з цэглы. У 1990-я гады вернута вернікам.
Архітэктура
Помнік архітэктуры рэтраспектыўна-рускага стылю. У аснове аб'ёмна-прасторавай кампазіцыі вялікі кубападобны аб'ём пад чатырохсхільным дахам, завершаным макаўкай. Да яго далучаны прамавугольныя ў плане прытвор, бакавыя прыдзелы і апсіда. Над прытворам надбудавана двух'ярусная васьмігранная шатровая званіца, завершаная макаўкай. Фасады прарэзаны арачнымі аконнымі праёмамі ў кілепадобных ліштвах, крапаваны вуглавымі руставанымі лапаткамі і паўкалонамі.
Віялет Вердзі
Віялет Вердзі (Violette Verdy), народжаная Нэлі Гілерм (Nelly Guillerm,  — ) — балерына, педагог і дзеяч харэаграфіі французскага паходжання. Салістка трупы Нью-Ёрк Сіці балет у 1958—1977 гадах, кіраўнік балета Парыжскай оперы (1977—1980), з 1980 — судырэктар Бостанскага балета.
Біяграфія
Пачала займацца балетам ў раннім дзяцінстве. Вучылася ў Парыжы ў мадам Рузаны і Віктара Гзоўскага. З 1945 года танчыла ў балеце Елісейскіх палёў, у 1950 і 1953—1954 гадах працавала з Раланам Пеці ў яго трупе «Балет Парыжа», затым танчыла ў балетных трупах Лонданскага фестывальнага балета (1954—1955), міланскага тэатра Ла Скала (1955—1956), Амерыканскага балетнага тэатра (1956—1957). Асноўны ўзлёт яе кар’еры прыйшоўся на гады працы ў Нью-Ёркскім гарадскім балеце (1958—1977), дзе яна танчыла ў балетах такіх выбітных балетмайстраў, як Джордж Баланчын і Джэром Робінс. Некаторыя з балетаў, якія ўвайшлі ў рэпертуар класічнай спадчыны, былі пастаўленыя імі спецыяльна для яе.
З 1977 па 1980 год кіравала балетнай трупай Парыжскай оперы. З 1980 года была судырэктар Бостанскага балета. З’яўлялася прафесарам універсітэта Індыяны і артыстычным дарадцам Rock School for Dance Education ў Філадэльфіі.
Вялікімі літарамі
«Вялі́кімі лі́тарамі» (Uppercase Print) — румынскі мастацкі фільм 2020 года рэжысёра Раду Жудэ.
Сюжэт
Румынія, 1981 год. Тэлеэкраны ўсхваляюць камуністычны рэжым Чаўшэску і трансліруюць афіцыйную гісторыю краіны. Шаснаццацігадовы Мугур Кэлінеску асмельваецца расказаць яе па-свойму: на сценах горада з’яўляюцца напісаныя крэйдай пратэстныя слоганы. Палетка арыштоўваюць і дапытваюць. Справа адпраўляецца ў архіў тайнай паліцыі. Праз 30 гадоў пасля падзення камунізму ва Усходняй Еўропе тэатральны рэжысёр бярэцца рэканструяваць гэты выпадак. І зноў дзве гісторыі — афіцыйная і забароненая, асабістая і калектыўная — злучаюцца, каб праліць святло на лёс невядомага героя.
Узнагароды
Паводле інфармацыі сайта «Internet Movie Database» фільм быў адзначаны 5 намінацыямі.
Франк Дзюваль
Франк Дзюва́ль (Frank Duval;, , Германія) — нямецкі кампазітар, спявак, дырыжор і аранжыроўшчык.
Біяграфія
Франк Дзюваль нарадзіўся 22 лістапада 1940 года ў Берліне, у сям'і артыстаў. Вучыўся на акцёра і танцора, але таксама спяваў разам са сваёй сястрой Марыяй. У 60-я годы Дзюваль ужо ствараў музыку, як аркестральную, гэтак і эстрадную, а яго дэбютны саўндтрэк прагучаў у серыяле «Tarot» у 1977 годзе.
У сямідзясятых Франк Дзюваль быў загружаны кампазітарствам, але знаходзіў час для сольнай творчасці. Гэтак, у 1979 годзе на лэйбле Teldec быў выдадзены яго першы сольны альбом «Die Schönsten Melodien Aus Derrick Und Der Alte», а кампазіцыя «Todesengel» з яго стала гітом.
На працягу васьмідзясятых гадоў былі напісаны некалькі саўндтрэкаў, а таксама працягвалася сольная дзейнасць музыкі. Яго творы шмат разоў дасягалі топаў нямецкіх чартаў: «Ways» (1983), «Lovers Will Survive» (1986) і «When You Were Mine» (1987).
Гарадзец
Назву Гарадзе́ц маюць:
Ведрынскае
Ве́дрынскае возера — возера ў Гарадоцкім раёне Віцебскай вобласці Беларусі ў басейне ракі Аўсянка, за 36 км у напрамку на паўночны ўсход ад горада Гарадок.
Плошча паверхні возера 0,22 км². Даўжыня 0,75 км, найбольшая шырыня 0,44 км, даўжыня берагавой лініі 2,25 км. Найбольшая глыбіня 1,5 м, сярэдняя 0,9 м. Плошча вадазбору 432 км². Аб’ём вады 0,2 млн м³.
Катлавіна возера рэшткавага тыпу, круглаватай формы. Схілы катлавіны вышынёй 2—3 м, пясчаныя і сугліністыя. Берагавая лінія слабазвілістая. Берагі сплавінныя. Вакол возера пойма шырынёй 500—600 м. Дно плоскае і высланае крэменязёмістым сапрапелем. Возера дыстрофнае, праточнае. Праз Ведрынскае працякае рака Аўсянка і злучае яго з возерам Цёста. Возера моцна зарастае.
У Ведрынскім возеры водзяцца шчупак звычайны, карась, акунь, плотка, краснапёрка і іншыя рыбы.
Уладзімір Ільіч Шокаў
Уладзімір Ільіч Шокаў (нар., Куйбышаў, РСФСР) — беларускі палітык. Палкоўнік запасу.
Жанчыны-агенты
«Жанчыны-агенты» (Les Femmes de l'ombre) — кінафільм, гістарычная драма рэжысёра Жан-Поля Саламэ. Сусветная прэм’ера адбылася 8 лютага 2008 года.
Уладзімір Ільіч Шокаў
Біяграфія
Скончыў Данецкае вышэйшае ваенна-палітычнае вучылішча (ваеннапалітычная інжынерных войскаў), Ваенна-палітычную акадэмію імя У. І. Леніна (ваеннапалітычная сухапутных войскаў).
Жанчыны-агенты
Сюжэт
Дзеянне фільма адбываецца падчас Другой сусветнай вайны, напярэдадні высадкі саюзнікаў у Нармандыі, і апавядае пра спецыяльны атрад, які складаецца з 5 жанчын і аднаго мужчыны.
Уладзімір Ільіч Шокаў
Біяграфія
З’яўляўся намеснікам сустаршыні Беларускага саюза ветэранаў вайны ў Афганістане, старшынёй Мінскай асацыяцыі ветэранаў вайны ў Афганістане «Памяць». Намеснік старшыні Беларускага саюза ветэранаў вайны ў Афганістане, старшыня Мінскай гарадской арганізацыі ветэранаў вайны ў Афганістане «Памяць». Член ЦК Кампартыі Беларусі, сакратар Мінскага гаркама КПБ. Член Геральдычнага Савета пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь.
Выбіраўся дэпутатам Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь трэцяга склікання.
Узнагароды
Узнагароджаны ордэнамі Чырвонай Зоркі, «За службу Радзіме ва Узброеных Сілах СССР» ІІІ ступені, «Звезда» ІІІ ступені (Дэмакратычная Рэспубліка Афганістан), дваццаццю дзевяццю медалямі, Ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь.
Ласькія (Пастаўскі раён)
Ла́ськія (, Ласькія) — вёска ў Пастаўскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Казлоўшчынскага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1945 гадах вёска ў складзе гміны Казлоўшчына Пастаўскага павета Віленскага ваяводства.
Бабынічы (Слонімскі раён)
Бабы́нічы (, Бабыничи) — вёска ў Слонімскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Сянькоўшчынскага сельсавета.
Да 22 снежня 2022 года вёска ўваходзіла ў склад Васілевіцкага сельсавета.
Іяга ап Белі
Ія́га ап Бе́лі (Iago ap Beli, Iacobus, James; каля 560—613?) — кароль Гвінеда з 599 года.
Біяграфія
Іяга атрымаў каралеўскі тытул Гвінеда пасля скону свайго бацькі Белі ап Рына.
Найбольш знамянальная з’ява, якая здарылася ў перыяд яго кіравання — гэта ўзвышэнне суседніх англасаксонскіх каралеўстваў: Мерсіі пры каралі Пібе і Берніцыі пры каралі Этэльфрыце. Існуюць звесткі, якія дазваляюць гаварыць пра пэўны від саюза Іяга і Пібы, паводле якога, Гвінед атрымліваў недатыкальнасць ад Мерсіі ў абмен на ваенную дапамогу супраць Нартумбрыі.
У 604 годзе кароль Дэйры Эдвін, зрынуты са свайго прастола Этэльфрытам, знайшоў прытулак пры двары Іяга. Відавочна, гэта паслужыла каралю Нартумбрыі фармальнай нагодай да абвяшчэння вайны супраць Гвінеда, асноўнымі дзеяннямі якой былі разня манахаў з манастыра Бангар-іс-Койд (паводле «Англасаксонскай хронікі», было забіта 200 манахаў, паводле Беды — 1200) і бітва пры Кайр-Легіяне (Чэстэры) у 613 годзе, якая скончылася паражэннем саюзных войскаў Гвінеда, Повіса і Мерсіі.
Невядома, ці прымаў Іяга ап Белі ўдзел у Чэстэрскай бітве ці не, аднак «Аналы Камбрыі» датуюць гэту бітву і смерць Іяга адным годам. Спадчыннікам Іяга ап Белі стаў яго сын Кадван ап Іяга.
Пакроўскае (Сычоўскі раён)
Пакроўскае (Покровское) — вёска ў Сычоўскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Караваеўскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупаваная гітлераўскімі войскамі ў кастрычніку 1941 года, вызвалена ў сакавіку 1943 года.
Эдуард I
Эдуард I (, Лондан — ) — кароль Англіі (1272—1307).
Біяграфія
3 дынастыі Плантагенетаў. Пры ім у Англіі канчаткова аформілася саслоўна-прадстаўнічая манархія, далучаны Уэльс (1282—84), зроблены спробы заваяваць Шатландыю. Умацоўваў саюз каралеўскай улады з рыцарствам і гарадамі пры асцярожным наступленні на пазіцыі свецкай і духоўнай арыстакратыі. Незадаволенасць рыцарства і гараджан ростам падаткаабкладання прымусіла яго афіцыйна прызнаць за парламентам права санкцыяніраваць агульнадзяржаўныя падаткі (1297).
Марыс Янсанс
Ма́рыс Я́нсанс (Mariss Jansons) ( —, Санкт-Пецярбург) — латвійскі савецкі і расійскі , , народны артыст РСФСР (1986). Сын дырыжора Арвідса Янсанса.
Біяграфія
У 1956 годзе Марыс паступіў у Ленінградскую кансерваторыю, дзе навучаўся ігры на фартэпіяна і дырыжыравання. У 1969 годзе працягваў навучанне ў Вене ў Ганса Свароўскага і ў Зальцбургу ў Герберта фон Караяна. У 1973 Марыс Янсанс быў прызначаны другім дырыжoрам Ленінградскага філарманічнага аркестра (сёння Санкт-Пецярбургскі філарманічны аркестр). З 1979 да 2000 года быў галоўным дырыжoрам Філарманічнага аркестра ў Осла, Нарвегія.
У красавіку 1996 года ў Осла Марыс ледзь не памёр ад інфаркту міякарда падчас прадстаўлення оперы Багема Джакама Пучыні. Акрамя нарвежскага аркестра ў розны час кіраваў таксама Лонданскім сімфанічным аркестрам, Пітсбургскім сімфанічным аркестрам і Сімфанічным аркестрам Баварскага радыё.
З 1 верасня 2004 года Марыс Янсанс з’яўляецца шостым па ліку галоўным дырыжoрам Каралеўскага аркестра Кансертгебау ў Амстэрдаме, яго папярэднікам быў Рыкарда Шаі.
Ванда Фердзінантаўна Януковіч
Ванда Фердзінантаўна Януковіч (нар., в. Пятровічы, Пастаўскі раён Віцебская вобласць) — беларускі палітык. Дэпутат Палаты Прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 3-га склікання.
Марыс Янсанс
Біяграфія
У 2006 годзе дырыжыраваў навагоднім канцэртам у Вене. У канцэртным сезоне 2005—2006 гадоў дырыжыраваў цыклам канцэртаў, прысвечаных стагоддзю Шастаковіча.
Ванда Фердзінантаўна Януковіч
Біяграфія
Нарадзілася 21 чэрвеня 1948 года ў в. Пятровічы Пастаўскага раёна Віцебскай вобласці.
Энчэпінг (камуна)
Камуна Энчэпінг (Enköpings kommun) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка мясцовага самакіравання, якая знаходзіцца ў лене Упсала ў цэнтральнай Швецыі.
Энчэпінг 82-ая па памеры тэрыторыі камуна Швецыі. Адміністрацыйны цэнтр камуны — горад Энчэпінг.
Насельніцтва
Насельніцтва складае 40 297 чалавек (па стане на верасень 2012 года).
Населеныя пункты
Камуне падпарадкаваныя 8 гарадскіх пасяленняў (tätort) і некалькі сельскіх, найбольшыя з якіх:
Ванда Фердзінантаўна Януковіч
Біяграфія
Скончыла Беларускі дзяржаўны інстытут народнай гаспадаркі імя В. У. Куйбышава, эканаміст. Працавала намеснікам галоўнага бухгалтара, эканамістам, намеснікам старшыні калгаса «Чырвоны сцяг» Пастаўскага раёна Віцебскай вобласці, старшынёй выканкама Воцкавіцкага сельскага Савета дэпутатаў Пастаўскага раёна. Была старшынёй раённай планавай камісіі выканкама Пастаўскага раённага Савета народных дэпутатаў. Займала пасады намесніка старшыні, першага намесніка старшыні, старшыні Пастаўскага райвыканкама.
Выбіралася дэпутатам Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь трэцяга склікання.
Allium glumaceum
Allium glumaceum — від травяністых раслін сямейства, эндэмік Турцыі.
Распаўсюджанне
Эндэмік паўднёвай Турцыі (Марас).
Пызіна
Пызіна (Пызино) — вёска ў Сычоўскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Караваеўскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупаваная гітлераўскімі войскамі ў кастрычніку 1941 года, вызвалена ў сакавіку 1943 года.
Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2013/2014
Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2013/2014 — 22-ы чэмпіянат Рэспублікі Беларусь па гандболе.
Эфект Покельса
Эфект Покельса (электрааптычны эфект Покельса) — гэта з’ява узнікнення падвойнага праменепераламлення ў аптычных асяроддзях пры накладанні пастаяннага або пераменнага электрычнага поля. Ён адрозніваецца ад эфекту Кера тым, што лінейны па полі, у той час як эфект Кера квадратычны. Эфект Покельса можа назірацца толькі ў крышталях, якія не маюць цэнтру сіметрыі: у сілу лінейнасці пры змене кірунку поля эфект павінен мяняць знак, што немагчыма ў цэнтральна-сіметрычных целах. Эфект добра прыкметны на крышталях ніабату літыю або арсеніду галію.
Эфект названы ў гонар Карла Альвіна Покельса, які вывучыў гэтую з’яву ў 1893 годзе.
Выкарыстанне
Эфект Покельса, як і эфект Кера, практычна безынерцыйны (хуткасць дзеяння 10−10с). Дзякуючы гэтаму ён знаходзіць актыўнае прымяненне ў стварэнні аптычных мадулятараў. Адпаведны элемент называецца ячэйкай Покельса і прадстаўляе сабой крышталь, змешчаны паміж двума перакрыжаванымі ніколямі. Ніколі не прапускаюць святло ў адсутнасць электрычнага поля, а пры накладанні поля прапусканне з’яўляецца. Вонкавае поле можа быць перпендыкулярным (папярочны мадулятар) або паралельным (падоўжны мадулятар) распаўсюджванню святла.
Русіфікацыя
Русіфіка́цыя (русский + -ficātiō «раблю») — сукупнасць захадаў уладаў Расійскай імперыяй, а пазней і СССР, скіраваных на насаджэнне рускай нацыянальна-палітычнай перавагі на землях, заселеных іншымі народамі, з мэтай наступнай іх асіміляцыі і дасягнення перавагі рускіх мовы і культуры на гэтай тэрыторыі.
У Расійскай імперыі
Кацярына II імкнулася да аб’яднання далучаных земляў з іншымі часткамі імперыі, але рабіла гэта асцярожна і паступова. Пасля здушэння паўстання 1794 года гэтая палітыка праводзілася больш упарта і настойліва з ужываннем карных захадаў. Расія афіцыйна адмаўляла беларускую нацыю і беларускую мову; чыноўнікі беларускага паходжання звальняліся з дзяржаўных устаноў і замяняліся расійскімі.
Павел I і Аляксандр I не прымалі значных захадаў супраць распаўсюджвання польскай культуры і мовы, таму польскі ўплыў на беларускіх землях па яго вынішчэнні ў часы Кацярыны II дастаткова хутка аднавіўся і да канца першай чвэрці XIX ст. перавышаў рускі.
Па прыходзе да ўлады ў снежні 1825 года Мікалая I наступ на беларускую і польскую культуру аднавіўся і асабліва ўзмацніўся пасля паразы паўстання 1830—1831 гадоў. Палітыка Мікалая I была накіраваная на вяртанне больш узмоцненай русіфікацыі і ўніфікацыі земляў Беларусі. 16 верасня 1831 года ўтварыўся адмысловы «Заходні камітэт», які ставіў сабе за мэту «зраўняць Заходні край ува ўсіх адносінах з унутранымі вялікарускімі губернямі». Міністр унутраных спраў Расійскай імперыі Пётр Валуеў падрыхтаваў для Камітэту спецыяльны «Нарыс пра сродкі абрусення Заходняга края».
25 чэрвеня 1840 года Мікалай I выдаў указ, паводле якога ўсе справы як ва ўрадавай, так і ў судовай частцы, не вылучаючы спраў дваранскіх і дэпутацкіх сходаў, а таксама ўвогуле ўсе акты, якога б кшталту і наймення яны не былі, трэба было пісаць толькі на рускай мове. У афіцыйнай дакументацыі забаранялася карыстацца словамі «Беларусь» і «беларусы». Беларусь атрымала назву «Паўночна-Заходні край», адначасова скасоўваўся Статут Вялікага Княства Літоўскага.
Апроч таго, Мікалай I зацвердзіў пастанову пра перасяленне ў Беларусь «выхадцаў з унутраных губерняў, якія прынясуць з сабой у гэты край, які цураецца Расіі, нашу мову, звычай, прыхільнасць рускіх да трона».
Па здушэнні паўстання 1863—1864 гадоў працэс расіізацыі ўзначаліў генерал-губернатар М. Мураўёў, названы сучаснікамі Вешальнікам і Людаедам. Асаблівую ўвагу начальнік «Паўночна-заходняга края» надаваў расіізацыі адукацыі, шырока вядомым з’яўляецца яго дэвіз:
Чаго не дарабіў рускі штык — даробіць рускія школа і царква
Мураўёў запрасіў у Вільню прадстаўніка кансерватыўнага кірунку ў «заходне-русізме» Ксенафонта Гаворскага і спрыяў пераносу яго кіеўскага выдання «Веснік Паўднёва-Заходняй і Заходняй Расіі» пад новай назвай «Веснік Заходняй Расіі». Аднак, нягледзячы нават на ўвядзенне абавязковай падпіскі для духавенства і службоўцаў, часопіс не карыстаўся папулярнасцю, і ў 1871 годзе яго закрылі.
Звяртаючыся да беларускай шляхты Мураўёў казаў:
У СССР
У адпаведансці з савецкай камуністычнай тэорыяй працэс зліцця ўсіх народаў Савецкага Саюза ў адну нацыю мусіў адбывацца на падставе ўзаемнага скрыжавання нацыянальных элементаў усіх народаў, у тым ліку мовы. Насамрэч гэты працэс праводзіўся толькі на глебе рускай нацыянальнай базы — рускіх гісторыі, культуры, мовы і патрыятызму.
Кампанія супраць беларускай мовы была ўзнятая ў СССР на пачатку 1930-х гадоў. Палітыка русіфікацыі беларускай мовы знайшла сваё канкрэтнае адлюстраванне ў выдадзенай у 1931 годзе пад рэдакцыяй дырэктара Інстытуту Філасофіі Беларускай Акадэміі Навук акадэміка С. Я. Вальфсона «Навука на службе нацдэмаўскай контррэвалюцыі». Практычным завяршэннем першага этапу кампаніі русіфікацыі беларускай мовы зрабілася ўрадавая пастанова Савету народных камісараў БССР за 28 жніўня 1933 года «Аб зменах і спрашчэнні беларускага правапісу», якая датычыла не толькі правапісу, але і фанетычных і марфалагічных асаблівасцяў беларускай мовы.
У 1950 годзе Сталін пісаў :
Адна з прадбачаных Сталіным занальных моў мелася паўстаць на базе рускай мовы.
Цягам усёй русіфікацыйнай кампаніі, якая пачалася ў 1930-х гадах ува ўсіх нерускіх мовах Савецкага Саюза адбываўся прыблізна адначасова працэс з аднолькавай рэакцыяй на яго з боку асобных народаў. Калі разгледзіць славянскія нерускія мовы СССР — беларускую і ўкраінскую — то ў звязку са сваяцтвам гэтых моў русіфікацыйны працэс у кожнай з іх з’яўляўся ідэнтычным ува ўсіх дэталях. У працэсе русіфікацыі неславянскіх моў — цюрскіх, моў народаў Каўказу, мовы балцкіх народаў — існавалі пэўныя фармальныя і колькасныя розніцы ад русіфікацыйнага працэсу ў беларускай альбо ўкраінскай мовах, але асноўныя мэты, на якія быў скіраваны гэты працэс, заставаліся аднолькавымі.
Рэалізацыя моўнай палітыкі ў БССР праводзілася ў двух кірунках, якія ўзаемна дапаўняюць адзін аднаго, але паслядоўна вялі да поўнай нівеляцыі беларускай мовы:
Кепская сітуацыя склалася з выданнем беларускамоўных кніг. Беларускамоўныя кнігі трымаліся на складах, не пушчаліся ў продаж, а потым спісваліся ў якасці затаваранай нехадавой прадукцыі, якую ніхто не хоча чытаць. Разам са змяншэннем накладаў і колькасці беларускамоўнай друкаванай прадукцыі, павялічвалася колькасць і ўдзельная вага рускамоўнай. У 1946 годзе наклад часопісаў на рускай мове ў БССР складаў 1%, 1955 годзе ён дасягнуў 31 %. У 1970 годзе агульны наклад беларускамоўных кніг складаў 9 мільёнаў асобнікаў, рускамоўных — 16 мільёнаў.
26 мая 1983 была прынятая пастанова ЦК КПСС і Савету Міністраў СССР, аб павелічэнні на 15 % заробку настаўнікаў рускай мовы ў беларускамоўных школах. Пастанова прадугледжвала са студзеня 1984 года павелічэнне на 15 % стаўкі настаўнікаў падрыхтоўчых і другіх-трэціх класаў, якія ведалі рускую мову, і настаўнікаў рускай мовы і літаратуры ў 4—11 класах агульнаадукацыйных школ усіх тыпаў.
Павел Іосіфавіч Каруза
Павел Іосіфавіч Каруза (, в. Ваўкалатка, Дзісенскі павет, Віленская губерня —, Вільня) — беларускі фалькларыст, этнамузыколаг, кампазітар, грамадска-палітычны дзеяч.
Біяграфія
Паводле некаторых звестак род Карузаў перасяліўся ў Беларусь з Італіі.
У 1924 годзе Павел скончыў школу ў Браславе, у 1928 Віленскую кансерваторыю па класе тэорыі і кампазіцыі. У 1924—1926 гадах вольны слухач Віленскага ўніверсітэта.
Вярнуўся ў Беларусь у 1947 годзе пасля 13-гадовага зняволення. У 1947—1948 працаваў у Доме творчасці ў Маладзечне. У 1949 паўторна арыштаваны і высланы ў Нарыльск. Вызвалены ў 1955 годзе, рэабілітаваны ў 1957. Вярнуўся ў Вільню. Памёр 20 лютага 1988. Пахаваны на Еўфрасіннеўскіх могілках.
Дзейнасць
Падрыхтаваў да выдання музычныя запісы беларускага фальклору Антона Грыневіча. Напісаў «Камеpную сімфонію», пабудаваную на беларускім меласе, песні на тэксты Янкі Купалы, Якуба Коласа, Ніла Гілевіча, Ларысы Геніюш, Максіма Багдановіча і іншых беларускіх паэтаў.
Бегазы-Дандыбаеўская культура
Бегазы-Дандыбаеўская культура — археалагічная культура позняга бронзавага веку ў Казахстане ў IX — VIII стагоддзях да н. э.
Археалагічная культура была асобна вылучана ў 1979 г. Яе назва паходзіць ад найменняў старажытных некропаляў Бегазы і Дандыбай на паўночным ўсходзе Казахстана.
Належыла качавым жывёлагадоўцам, якія прыйшлі на змену паўаселым андронаўцам. Яны насялялі тэрыторыі паміж горнымі масівамі Улытау і Чынгізтау. Для Бегазы-Дандыбаеўскай культуры характэрны высокія, круглыя, прастакутныя маўзалеі высакародных асоб, пабудаваныя са скальных камянёў, у пахавальнай традыцыі — інгумацыі ў магіле на баку, рукі і ногі сагнутыя да грудзей, побач — зброя і ўпрыгожванні. Керамічныя збаны з тонкім горлам, упрыгожаныя касцянымі калодкамі.
Стаянкі ўяўляюць сабою зямлянкавыя жытлы, выкладзеныя камянямі. Відавочна, былі вядомы і разборныя хаціны накшталт юрт, што ўсталёўваліся на сталы каменны фундамент. Знойдзены выявы жывёл на камянях — коней, авечак, вярблюдаў, ваўкоў, мядзведзяў і інш.
Наталля Дзмітрыеўна Палонская-Васіленка
Наталля Дзмітрыеўна Палонская-Васіленка (Ната́лія Дми́трівна Поло́нська-Василе́нко; 31 студзеня 1884, Харкаў — 8 чэрвеня 1973, Дорнштат, Бадэн-Вюртэмберг) — украінскі -эмігрант другой хвалі, сапраўдны член Навуковага таварыства імя Тараса Шаўчэнкі (з 1947) і Украінскай Свабоднай Акадэміі Навук ў Аўгсбургу (з 1948).
Біяграфія
У 1923 годзе выйшла замуж за былога міністра адукацыі і замежных спраў УНР Мікалая Васіленка, які неўзабаве быў арыштаваны і абвінавачаны ў контррэвалюцыйнай дзейнасці. Дзякуючы намаганням жонкі ён праз некаторы час быў рэабілітаваны. У апошнія гады жыцця Мікалай Васіленка быў цяжка хворы і памёр у 1935 годзе.
У 1918—1925 годзе працавала ў Кіеўскім археалагічным інстытуце, у 1924—1941 гадах — ва Усеўкраінскай акадэміі навук (у 1934—1938 была вызвалена ад працы па палітычных матывах). У 1927—1932 гадах-прафесар Кіеўскага мастацкага інстытута.
Падчас нямецкай акупацыі Украіны працавала дырэктарам Інстытута Археалогіі Акадэміі Навук (кастрычнік-снежань 1941 года) і Кіеўскага Цэнтральнага Архіва Старажытных Актаў (снежань 1941 — верасень 1943), навуковы кансультант Музея-архіва пераходнага перыяду (1942). Акрамя таго, уваходзіла ў склад аргаддзела Кіеўскай гарадской управы, была адной з адказных за перайменавання гарадскіх вуліц.