cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Вірусалогія ў Беларусі
Пасляваенныя гады
Вірусалагічныя даследаванні інтэнсіўна развіваліся ў выніку стварэння масавай вытворчасці клетачных культур.
Вялікае значэнне мела імунізацыя насельніцтва супраць поліяміэліту жывой вакцынай, што стала асновай для пазбаўлення ад гэтай інфекцыі на Беларусі (Вацякоў, Фельдман).
З 1968 года распрацоўваецца новы кірунак — хіміятэрапія вірусных інфекцый. Створаны банк з 3 тыс. антывірусных злучэнняў, прапанаваны антывірусныя рэчывы для лячэння грыпу, герпесу, клешчавога і заходня-нільскага энцэфалітаў, шаленства (Андрэева, Я. І. Барэка, Вацякоў, Л. В. Каробчанка, Н. П. Мішаева, Г. В. Уладыка і інш.).
З 1970-х гадоў даследуюцца асабліва небяспечныя інфекцыі, ствараюцца дыягнастычныя і хіміятэрапеўтычныя прэпараты (І. С. Лукашэвіч, А. С. Пяткевіч, А. С. Уладыка і інш.). Дасягнуты поспехі ў вырашэнні праблемы павольных вірусных інфекцый. Упершыню ў свеце апісана новая хвароба — аміатрафічны лейкаспангіёз (Вацякоў, Н. Дз. Каламіец, І. І. Протас і інш.).
Прапанавана і эксперыментальна абгрунтавана гіпотэза аб вірусных інфекцыях як фактарах рызыкі атэрасклерозу чалавека, вывучаецца значэнне энтэравіруснай інфекцыі сэрца ў развіцці міякардытаў і кардыяміяпатый (Т. В. Амвросьева, Вацякоў).
Сучаснасць
На сучасным этапе фундаментальных даследаванняў, развіцця малекулярна-генетычных і біятэхналагічных работ распрацоўваюцца і ўкараняюцца ў практыку новыя высокатэхналагічныя метады кантролю за актуальнымі ў наш час віруснымі інфекцыямі (СНІД, герпес, вірусныя гепатыты, рота- і энтэравірусныя інфекцыі і інш.).
Распрацаваны эфектыўныя падыходы, метады і сродкі спецыфічнай дыягностыкі вірусных інфекцый, створана больш за 30 айчынных дыягнастычных прэпаратаў, наладжана іх эксперыментальная вытворчасць.
Практычнай медыцынскай вірусалогіяй займаюцца мінскі гарадскі і абласныя цэнтры гігіены і эпідэміялогіі.
Барыс Уладзіміравіч Клюеў
Барыс Уладзіміравіч Клюеў (Борис Владимирович Клюев; 13 ліпеня 1944, Масква, СССР — 1 верасня 2020, Масква, Расія) — савецкі і расійскі акцёр тэатра і кіно, тэатральны педагог, прафесар. Народны артыст Расійскай Федэрацыі (2002). Адзін з вядучых акцёраў Дзяржаўнага акадэмічнага Малога тэатра (1969-2020). Мастацкі кіраўнік двух курсаў ВТУ імя М. С. Шчэпкіна, загадчык кафедры акцёрскага майстэрства. Член Праўлення.
Карнеда-ал’ізарка
Карнеда-ал'ізарка (Cornedo all'Isarco) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Трэнціна — Альта-Адыджэ, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Бальцана.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы.
Блакітныя азёры (заказнік, Мядзельскі і Пастаўскі раёны)
Блакі́тныя азёры — дзяржаўны ландшафтны заказнік рэспубліканскага значэння ў Мядзельскім раёне Мінскай вобласці і Пастаўскім раёне Віцебскай вобласці.
Заказнік «Блакітныя азёры» размешчаны ў паўночна-заходняй частцы Мядзельскага раёна і займае плошчу 1500 га (15 км²). Функцыянуе на тэрыторыі нацыянальнага парку «Нарачанскі».
Заказнік быў створаны ў 1972 годзе з мэтай аховы каштоўнага азёрна-марэннага ландшафту і ўнікальных спалучэнняў прыродна-раслінных комплексаў. Лясы паўднёва-таежныя хваёвыя і яловыя, пераважаюць бары і ельнікі-зеленамошнікі кіслічнага, чарнічнага, бруснічнага, верасовага, арляковага тыпаў. На вяршынях вялікіх узгоркаў трапляюцца лішайнікавыя хвойнікі, у падлеску — ядловец і бружмель. На невялікіх участках растуць бяроза павіслая, асіна, дуб, вяз. У флоры заказніка 538 відаў вышэйшых раслін, у т.л. каля 40 рэдкіх ахоўных відаў, адзінае на Беларусі месца, дзе растуць меч-трава звычайная, цюльпан лясны і чарнакорань голы.
На тэрыторыі заказніка размяшчаецца Балдуцкая група азёр — Блакітныя азёры. Рэльеф заказніка прадстаўлены складанай сістэмай озавых градаў і камавых узгоркаў, якія чаргуюцца з глыбокімі ўпадзінамі азёр (Балдук, Глубля, Глубелька, Ячмянец, Імшарац, Вільчынія і іншыя). Кожнае з іх своеасаблівае і непаўторнае.
Рэльеф — складаная сістэма озавых градаў і камавых узгоркаў, якія перамежваюцца запоўненымі вадой глыбокімі ўпадзінамі. На тэрыторыі заказніка знаходзіцца Балдуцкая група азёр, якія, уласна кажучы, і завуцца Блакітнымі азёрамі. Азёры адметныя глыбокімі катлавінамі і чыстай вадой.
Алег Васілевіч Прышчэпчык
Алег Васілевіч Прышчэпчык (, в. Капейнае) — беларускі навуковец-біёлаг, кандыдат біялагічных навук (2002), дацэнт (2003).
Біяграфія
У 1991 г. скончыў Дрычынскую сярэднюю школу.
Скончыў Беларускі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт імя М. Танка (1996), аспірантуру (1999). Працуе выкладчыкам БДПУ імя М. Танка, аўтар шматлікіх навуковых прац.
З 2008 па 2013 гады працаваў на кафедры біялогіі чалавека МДЭІ ім. А. Д. Сахарава.
Аўтар больш 70 навуковых прац. Вобласць навуковых даследаванняў — фаўна пчаліных.
Барыс Саркісавіч Кеворкаў
Барыс Саркісавіч Кеворкаў (Բորիս Կևորկով;, Шэмаха, Закаўказская СФСР — , Масква) — савецкі дзяржаўны і партыйны дзеяч, першы сакратар Нагорна-Карабахскага абкама партыі (1973—1988). Дэпутат Савета Нацыянальнасцей Вярхоўнага Савета СССР 9—11 скліканняў (1974—1989) ад Нагорна-Карабахскай АВ.
У 1988 годзе адпраўлены ў адстаўку, яго месца заняў Генрых Пагасян — палітык, больш папулярны сярод армянскага насельніцтва. Восенню 1993 года пераехаў у Маскву.
Памёр у 1998 годзе ў Маскве.
Паўднёвая Еўропа
Тэрмін Паўднёвая Еўропа, у самым агульным азначэнні, абазначае «ўсе краіны, якія знаходзяцца на поўдні ў Еўропе». У розныя часы тэрмін «Паўднёвая Еўропа» меў розныя значэнні — базавае азначэнне па геаграфічным і кліматычным становішчы дапаўнялася палітычнымі, лінгвістычнымі і культурнымі крытэрыямі.
Геапалітычнае меркаванне ААН
У афіцыйных дакументах і публікацыях Арганізацыя аб'яднаных нацый групіруе краіны па рэгіёнах. Паўднёвая Еўропа па класіфікацыі ААН уключае наступныя краіны :
Ферт-оф-Форт
Ферт-оф-Форт (Firth of Forth, Linne Foirthe) — заліў Паўночнага мора ля ўсходніх берагоў Шатландыі. З поўначы Ферт-оф-Форт абмывае берагі вобласці Файф, з поўдня — вобласці Усходні Лотыян, Заходні Лотыян, Фолкерк і Эдынбург.
Геаграфія
Заліў удаецца ў сушу на адлегласць 77 км, шырыня ля ўваходу — 25 км. Глыбіня даходзіць да 46 м, шмат водмеляў і рыфаў. Уяўляе сабой эстуарый ракі Форт, якая ўпадае ў яго з захаду. Прылівы паўсутачныя, да 6 м, назіраюцца аж да горада Стэрлінг. Каля паловы ўнутранай часткі заліва было асушана для патрэб сельскай гаспадаркі і прамысловасці.
У 1790 годзе Ферт-оф-Форт быў злучаны з залівам Ферт-оф-Клайд цераз раку Клайд каналам, да якога трохі пазней быў прыбудаваны канал Юніян да Эдынбурга. У 1963 годзе каналы закрылі, і яны не выкарыстоўваліся да 2000 года. У 2002 годзе на стыку каналаў адкрыўся незвычайны суднапад’ёмнік — Фолкеркскае кола.
Астравы
Ля ўваходу ў заліў размешчаны астравы Мей (2 маякі і арніталагічная абсерваторыя) і скала Бас, побач з якімі ўздоўж паўднёвага берага размешчаны астравы Крэйгліт, Лам і Фідра. Бліжэй да цэнтральнай часткі заліва знаходзяцца астравы Інчкіт, Інчмікеры (быў стылізаваны пад ваенны карабель у гады Другой сусветнай), Краманд, Інчкалм і Інчгарві.
Масты
У перыяд з 1883 па 1890 гады ў сярэдняй частцы заліва паміж вёскамі Саўт-Куінсферы і Норт-Куінсферы быў пабудаваны адзін з першых кансольных мастоў у свеце, які таксама некалькі гадоў меў максімальную даўжыню пралёта — чыгуначны мост цераз Ферт-оф-Форт. Мост мае даўжыню каля 2,5 км і злучае сталіцу Шатландыі, горад Эдынбург з вобласцю Файф. Побач з чыгуначным мостам у 1964 годзе было завершана збудаванне аўтамабільнага моста цераз Ферт-оф-Форт, які замяніў паромную пераправу.
На заходнім краю заліва, ля Кінкардзіна, у перыяд з 1932 па 1936 гады быў пабудаваны аўтамабільны мост Кінкардзін. З-за моцнай загружанасці гэтага моста ў 2006 годзе пачалося будаўніцтва новага Клакмананшырскага моста, які быў уведзены ў эксплуатацыю 19 лістапада 2008 года.
Гарады
На берагах заліва размешчана шмат партовых гарадоў, найбуйнейшы з якіх — Эдынбург (порт Літ). У Грэйнджмуце размяшчаюцца нафтахімічныя комплексы, нафтавая платформа, былыя верфі ў Меціле, суднаразборны завод у Інверкітынгу, ваенна-марская база ў Розайце, электрастанцыя Лонганет у Кінкардзіне, а таксама шматлікія прамысловыя зоны ў Бернтайлендзе, Керкалдзі, Бо'Несе і Левене.
Сярод іншых значных населеных пунктаў:
Вамбяжыцы
Вамбяжыцы (Wambierzyce) — вёска ў Польшчы, уваходзіць у склад Клодзкага павета Ніжнесілезскага ваяводства, частка вясковай гміны Радкаў.
Гісторыя
Заснавана ў 1253 годзе чэшскім каралём Пржэмыслам Отакарам II. У 1330 годзе сяло належала ордэну іаанітаў, а з канца XIV стагоддзя больш за 200 гадоў было ўласнасцю сям’і фон Панвіц.
Курганы Славы
У 1996 годзе на Беларусі было 102 Курганы Славы. Найбольш вядомы — мемарыяльны комплекс «Курган Славы», помнік у гонар подзвігу воінаў 1, 2, 3-га Беларускіх і 1-га Прыбалтыйскага франтоў у Беларускай аперацыі 1944 года, размешчаны ў Смалявіцкім раёне Мінскай вобласці. Курганы Славы ёсць у Гродне (Курган Славы), Полацку (Курган Бессмяротнасці) і іншых населеных пунктах Беларусі.
Людміла Іванаўна Рабушка
Людміла Іванаўна Рабушка (нар., ) — беларуская артыстка балета, тэатразнаўца. Заслужаная артыстка БССР (1982).
Біяграфія
У 1969 годзе скончыла Беларускае харэаграфічнае вучылішча, у 1977 годзе скончыла Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут.
З 1969 года ў Дзяржаўным тэатры оперы і балета Беларусі, з 1970 года — у Беларускім дзяржаўным музычным тэатры (вядучая салістка балета, з 1990 года — загадчык літаратурнай часткі).
Член Беларускага саюза тэатральных дзеячаў з 1979 года.
Творчасць
Стварыла на сцэне разнапланавыя харэаграфічныя вобразы, адзначаныя высокім выканаўчым майстэрствам і акцёрскай выразнасцю. У рэпертуары класічныя і характарныя партыі: Аўрора і танец Фіялкі ў класічных дывертысментах («Халопка» М. Стрэльнікава, «Фіялка Манмартра» І. Кальмана), вальс і полька («Пяе Жаваранак» Ю. Семянякі), румба («Пацалунак Чаніты» Ю. Мілюціна), адажыо (мюзікл «Сірано» С. Пажлакова), Паненка («Паненка і хуліган» на музыку Дз. Шастаковіча), Ева, вальс («Ноч у Венецыі», «Лятучая мыш» І. Штрауса), усходні танец («Фраскіта» Ф. Легара), Марго («Дзяніс Давыдаў» А. Мдывані), Балерына («Стойкі алавяны салдацік» С. Баневіча) і інш.
Аўтар артыкулаў пра тэатральнае мастацтва Беларусі, у т.л. пра Беларускі музычны тэатр.
Уайлдэр
Уайлдэр — прозвішча.
Зялёная
Назву Зялёная маюць:
Кленавіца
Назву Кленаві́ца маюць:
Дубавое (Камянецкі раён)
Дубаво́е (, Дубовое) — вёска ў Камянецкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Воўчынскага сельсавета.
NGC 6264
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Каменка (Мазырскі раён)
Ка́менка (, Каменка) — аграгарадок у Мазырскім раёне Гомельскай вобласці Беларусі. Уваходзіць у склад і з’яўляецца цэнтрам Каменскага сельсавета.
Геаграфія
Аграгарадок знаходзіцца за 12 км у напрамку на паўднёвы захад ад горада Мазыр, за 145 км ад Гомеля, за 6 км ад чыгуначнай станцыі Козенкі. Каля аграгарадка пралягае аўтамабільная дарога.
За Свабоду (рух)
Дзейнасць
Рух «За Свабоду» быў заснаваны ў 2006 годзе пасля прэзідэнцкіх выбараў кандыдатам у прэзідэнты ад аб’яднаных дэмакратычных сіл Аляксандрам Мілінкевічам. Запіс першых актывістаў адбыўся на мінскіх вуліцах 25 сакавіка 2006 года падчас адзначэння Дня Волі.
У 2007 годзе Рух «За Свабоду» актыўна падтрымаў барацьбу беларускіх вернікаў за свабоду веравызнання, быў ініцыятарам стварэння Рады Еўрапейскай інтэграцыі. У 2008 годзе Рух ініцыяваў кампаніі супраць пабудовы АЭС у Беларусі, «За Свабодныя выбары».
Рух падтрымлівае грамадзянскія кампаніі па абароне правоў чалавека ў Мінску і рэгіёнах, а таксама выдавецкія, асветніцкія ініцыятывы. Як заяўляў на online-канферэнцыі «Радыё Свабода» лідар Руху «За Свабоду», колькасць актыўных прыхільнікаў Руху складае паўтары тысячы чалавек. У 2018 годзе іх налічвалася каля 700, але ніхто з іх не быў прадстаўлены ў Палаце прадстаўнікоў або мясцовых саветах Беларусі.
Стратэгічнымі мэтамі Руху «За Свабоду» з’яўляюцца свабодныя выбары ў Беларусі, абарона незалежнасці, давядзенне ўзроўню жыцця ў Беларусі да еўрапейскіх стандартаў, з канчатковай мэтай інтэграцыі Беларусі ў Еўрапейскі Саюз. Кіраўніцтва выступае за пакрокавую стратэгію дыялогу Беларусі і Еўропы, і супраць палітыкі ўзмацнення залежнасці Беларусі ад Расіі.
У маі 2020 г. была афіцыйна зарэгістраваная ініцыятыўная група па вылучэнні Юрася Губарэвіча ў прэзідэнты.
14 ліпеня 2021 года ў офісе арганізацыі адбыўся ператрус, пасля чаго Следчы камітэт Рэспублікі Беларусь апячатаў памяшканне. 19 жніўня 2021 года Вярхоўны суд Рэспублікі Беларусь прыняў рашэнне прыпыніць на 1 месяц дзейнасць арганізацыі.
19 лістапада 2021 года Вярхоўны суд Беларусі на прапанову Міністэрства юстыцыі прыняў рашэнне аб пазбаўленні рэгістрацыі руху «За свабоду». Падставай стала другое папярэджанне, вынесенае арганізацыі цягам года.
Сан-Ларэнса (Парагвай)
Сан-Ларэнса, поўная назва — Сан-Ларэнса-дэль-Кампа-Грандэ (ісп. San Lorenzo del Campo Grande) — трэці па велічыні горад Парагвая, размешчаны ў Цэнтральным дэпартаменце краіны, за 9 км ад Асунсьёна. На 2010 год насельніцтва Сан-Ларэнса каля 295 696 чалавек (ацэнка). Важны цэнтр камерцыі і эканомікі. У горадзе размешчаны кампус і галоўны будынак Нацыянальнага ўніверсітэта Асунсьёна.
Плошча Святога Марка (Заграб)
Заграбская плошча святога Марка (Trg svetog Marka u Zagrebu альбо Markov trg) — плошча ў цэнтральнай частцы Верхняга горада (Горны град) сталіцы Харватыі горадзе Заграбе, дзе размешчаны важныя аб'екты ўлады краіны і цэрквы. Ранейшае назва плошчы - Радзічава (харв. Radićev trg). У межах плошчы размешчана царква Святога Марка, адзін з найстарэйшых будынкаў горада, царква дала назву плошчы. На плошчы месцяцца вышэйшых дзяржаўных устаноў Рэспублікі Харватыя - тут знаходзяцца будынак сабора, дом Урада Харватыі, Канстытуцыйны суд Рэспублікі Харватыі. Таму выраз «Маркаў торг» (Markov trg) нярэдка, у прыватнасці ў журналістыцы, ўжываецца ў Харватыі ва ўскосным сэнсе - як эўфемізм ключавых органаў харвацкай палітыкі. Апошняя рэканструкцыя плошчы праходзіла ў 2006 годзе, тады плошчу забрукавалі гранітам. Са жніўня 2005 года Урад краіны забараніў грамадскія сходы на плошчы Св. Марка.
Герб Заграба
Герб Заграба — герб, афіцыйны сімвал Заграба, сталіцы Харватыі.
Апісанне
Герб горада ўяўляе сабой сіні шчыт з чорным контурам. Унізе шчыта размешчана зялёная паляна, на якой стаіць замак з трыма вежамі. Жоўтыя вароты замка адкрыты. У верхнім левым куце размешчана жоўтая шасціканцовая зорка, а ў верхнім правым куце - белы маладзік.
Спасылкі
Апісанне сцяга і герба Заграба (англійская мова)
Джон Бойд Ор
Джон Бойд Ор (John Boyd Orr;  — ) — англійскі педагог, урач, грамадскі дзеяч, лаўрэат Нобелеўскай прэміі міру (1949).
Дзейнасць
Педагог, урач, грамадскі дзеяч, даследчык праблем харчавання, харчовай бяспекі, голаду, недаядання, харчавання насельніцтва падчас войнаў. Сааўтар кнігі «Харчаванне насельніцтва падчас вайны» (1940), рэктар Універсітэта Глазга, кіраўнік ФАА (Харчовай праграмы ААН).
Прэмія была яму прысуджаная з фармулёўкай «У знак прызнання яго заслуг не толькі ў справе вызвалення чалавецтва ад патрэбы, але і ў стварэнні асноў мірнай кааперацыі паміж класамі, нацыямі і расамі».
Фуэртэ-Алімпа
Фуэртэ-Алімпа (ісп. Fuerte Olimpo) — горад у Парагваі, адміністрацыйны цэнтр дэпартамента Альта-Парагвай. Насельніцтва горада — каля 4,5 тысяч чалавек. Горад размешчаны на правым беразе ракі Парагвай, дзе да яе падыходзіць плато вышынёй каля 300 м, якое займае паўночны ўсход краіны. На другім беразе ракі знаходзіцца Бразілія. На поўнач ад Фуэртэ-Алімпа размешчаны Пантанал. Клімат трапічны, тэмпература дасягае 45 °C летам і апускаецца да 9 °C зімой, сярэдняя за год складае 25 °C. Выразна вылучаюцца сезон дажджоў і сезон спёкі. Горад быў заснаваны іспанцамі ў 1792 годзе.
Нецечка
Не́цечка, Нецеч — рака ў Дзяржынскім раёне Мінскай вобласці Беларусі, левы прыток ракі Ператуць (басейн Нёмана).
Даўжыня ракі 12 км. Плошча вадазбору 32 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 3,4 м/км. Выток ракі знаходзіцца ў напрамку на паўночны захад ад ускраіны Дзяржынска. Рака працякае праз горад і ўпадае ў Ператуць на поўдзень ад яго. Вадазбор узгорысты. Рэчышча каналізаванае ў сярэднім цячэнні, ніжэй Дзяржынска. У межах горада на рацэ ёсць сажалкі.
Іасафат Кунцэвіч
Іасафат, таксама сустракаецца Іазафат, Іосафат, Іясафат, Язафат, свецкае імя Іван Кунцэвіч (, Уладзімір-Валынскі — , ) — вялікалітоўскі царкоўны і палітычны дзеяч, прылічаны да святых каталіцкай царквой.
Біяграфія
Нарадзіўся ў збяднелай шляхецкай сям'і, якая пераехала на Валынь з цэнтральных зямель ВКЛ. Пачатковую адукацыю атрымаў у Віленскай праваслаўнай школе. З дзяцінства вылучаўся цягай да малебнаў і экзальтаваным настроем. Каля 1599 прыняў унію і пад уплывам езуітаў стаў яе гарачым прыхільнікам. Пасля прыняцця манаства ў 1604 уступіў у Базыльянскі ордэн і накіраваны І. Пацеем у Віленскі Траецкі манастыр. У канцы 1608 ці ў пачатку 1609 пасвечаны ў святары. Блізка сышоўся з Я. Руцкім (пазней віленскім мітрапалітам), разам з якім вёў гарачыя спрэчкі з праваслаўнымі. У 1613 І. Кунцэвіч прызначаны ігуменам Быценскага манастыра, таксама да 1617 быў архімандрытам Віленскага Траецкага манастыра. Шмат зрабіў для добраўпарадкавання манастыра, арганізацыі Базыліянскага ордэна. Па рэкамендацыі Я. Руцкага ў 1617 прызначаны епіскапам віцебскім і адначасова каад'ютарам да полацкага архіепіскапа Гедэона Бральніцкага, чалавека старога і слабага. Пасля смерці Г. Бральніцкага (кан. 1618) І. Кунцэвіч стаў полацкім архіепіскапам.
Полацкі перыяд
У Полацк І. Кунцэвіч прыбыў са спецыяльнай місіяй ад мітрапаліта Я. Руцкага — падняць справу уніі ў Полацкай архіепархіі. З запалам выконваў даручаную яму місію, не спыняючыся перад гвалтоўнымі метадамі ўвядзення уніі. Непамяркоўнасць І. Кунцэвіча выклікала пратэст з боку праваслаўных. Уніяты і католікі таксама асуджалі яго метады і перасцерагалі. Канцлер Л. І. Сапега праз Я. Руцкага спрабаваў утаймаваць І. Кунцэвіча, таксама пісаў яму асабіста. У сваім лісце да І. Кунцэвіча ад 22.3.1621 Л. І. Сапега, у прыватнасці, заўважыў: «Вы Вашымі неразважнымі гвалтамі падбухторылі і, скажу, прымусілі народ рускі да адпору і зламання ўчыненае яго каралеўскай міласці прысягі». Але І. Кунцэвіч не прыслухваўся да перасцярог — зачыняў праваслаўныя цэрквы, не дазваляў праваслаўным набажэнствы нават у дамах ці ў будынках па-за населенымі месцамі, хапаў і кідаў у турмы праваслаўных святароў, зневажаў праваслаўныя святыні. Жыхары Полацка не супраціўлялася уніі, даволі пакорна прынялі І. Кунцэвіча, арганізавалі яму ўрачыстую сустрэчу. Напачатку спакойна прыняў яго і Віцебск, але вялікай прыхільнасці да уніі тут не было. Жыхары Магілёва, дзе было праваслаўнае брацтва, зачынілі гарадскія брамы, калі Кунцэвіч з атрадам пад'ехаў да горада, і былі гатовыя да абароны. І. Кунцэвіч паскардзіўся каралю Жыгімонту Вазу, які жорстка расправіўся з завадатарамі — кіраўнікоў выступлення пакаралі смерцю, на гараджан налажылі штраф, усе праваслаўныя цэрквы ў Магілёве перадалі ўніятам. Нядобра сустрэлі І. Кунцэвіча і ў Оршы, адкуль ён накіраваўся ў Віцебск, дзе таксама пачаў ганенні на праваслаўных.
Забойства
Віцебляне 13 лістапада 1623 забілі І. Кунцэвіча, а яго цела кінулі ў Заходнюю Дзвіну. За забойства І. Кунцэвіча 19 удзельнікам выступлення адсеклі галовы, каля 100 з тых, што паспелі збегчы, былі завочна прыгавораны да пакарання смерцю, а іх маёмасць была канфіскавана. Віцебск быў пазбаўлены ўсіх раней наданых правоў самакіравання, ратуша разбураная, з цэркваў знятыя званы.
Творы
Каштоўнымі для разумення творчага метаду І. Кунцэвіча з'яляюцца «Правілы для прэсвітараў», у якіх аўтар выказвае патрабаванне, каб святары ўласным прыкладам навучалі людзей, служылі для іх добрым узорам: «Священници мают прикладом живота своего побожности людей учити, бо живот побожный священическій — ест казаннем потужным людем простым».
Літаратурным помнікам і адначасна гістарычнай крыніцай з'яўляецца «Ліст да канцлера Л. Сапегі» (21 студзеня 1621 г.). У ім І. Кунцэвіч прапануе канцлеру не ісці на глыбокія і неапраўданыя кампрамісы з «схізматыкамі» (праваслаўнымі) і заклікае ўрадоўцаў прадухіліць рэгулярныя ўмяшанні Масквы ў царкоўныя справы Вялікага Княства Літоўскага: «Тое і не дзіва, бо Масква была б рада, каб мы перадалі ўсе каталіцкія касцёлы схізматыкам». У «Лісце да канцлера Л. Сапегі» І. Кунцэвіч падае насычаны дэталямі гістарычны сюжэт пра пераход у 1460 г. Ноўгарада Вялікага пад уладу князя Казіміра і пра падпарадкаванне ноўгарадскіх уладыкаў духоўнай уладзе кіеўскага мітрапаліта Грыгорыя, прызначанага на пасаду Папам Рымскім. Ён піша пра жорсткую расправу з наўгародцамі, учыненую царом Іванам Васільевічам, «дзедам Тырана», за зроблены імі выбар на карысць дачыненняў з Захадам.
Значнае месца ў творчай спадчыне І. Кунцэвіча займае «Ліст да мітрапаліта Я. В. Руцкага» (1622). У ім аўтар раскрывае характар супрацьстаяння паміж уніятамі і праваслаўнымі, з абурэннем піша пра інтрыгі полацкіх і магілёўскіх гараджан, што не жадалі прызнаваць яго духоўнай улады, ужывалі ўсе даступныя ім сродкі, перадусім, паднашэнні і хабар: «Повезли тых бестый косматых — соболев, рысев, вепров. Уже теж его полочане и могилевцы аж назбыт уславили тыми подарками по всем краю русском, бо што дадут, або мают дати, в чом кажут».
Аўтар 6 артыкулаў у кнізе Л. Крэўзы «Абарона адзінства» (1617) і інш.
Картына-сула-Страда-дэль-Віна
Карціна-сула-Страда-дэль-Віна (Cortina sulla Strada del Vino) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Трэнціна — Альта-Адыджэ, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Бальцана.
Насельніцтва складае 595 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 298 чал./км². Займае плошчу 2 км². Паштовы індэкс — 39040. Тэлефонны код — 0471.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы Марцін Турскі.
Крывасёлкаўскі сельсавет
Крывасё́лкаўскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Капыльскага раёна Мінскай вобласці. Цэнтр — вёска Крывасёлкі.
Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Капыльскага раёна Слуцкай акругі БССР. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Мінскай акругі. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Капыльскім раёне БССР. З 21 чэрвеня 1935 года ў складзе Слуцкай акругі. Пасля ўвядзення абласнога падзелу 20 лютага 1938 года ў Капыльскім раёне Мінскай вобласці. З 20 верасня 1944 года па 8 студзеня 1954 года ў складзе Бабруйскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Браткаўскага сельсавета.
NGC 6265
NGC 6265 (іншыя абазначэнні — UGC 10624, MCG 5-40-11, ZWG 169.17, NPM1G +27.0547, PGC 59315) — лінзападобная галактыка (S0) ў сузор’і Геркулес.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Вярблюды
Вярблюды (Camelus) — род млекакормячых падатраду мазаляногія. Буйныя жывёлы, прыстасаваныя для жыцця ў пустыні.
Назва
Лацінская назва Camelus узыходзіць праз грэчаскае κάμηλος да агульнасеміцкага «гамаль» (جَمَل, גמל). Паводле версіі Фасмера, вярблюд паходзіць з старажытнага запазычання з гоцкай крыніцы, у якім ulbandus значыў «слон». Гоцкае слова ўзыходзіць да грэчаскага ἐλέφας «слон». На думку гісторыка Барыса Рыбакова, слова спрадвечна славянскае, якое азначае «шматходны», «шматблукальны».
Апісанне
Жывёла класу сысуноў, адносіцца да капытных у межах роду вярблюдавых, шырока вядомая сваім адметным тлушчавым адкладаннем у выглядзе гарба на спіне. Існуюць два віды вярблюдаў, адзін з якіх мае адзін горб, а другі — два. Аднагорбыя вярблюды (драмадэры) пражываюць у асноўным у сухіх пустынных рэгіёнах Заходняй Азіі, у той час як двухгорбы вярблюд (бактрыян) мае тэрыторыю пражывання ў Цэнтральнай і Усходняй Азіі. Абодва віды з’яўляюцца хатнімі жывёламі і выкарыстоўваюцца чалавекам дзеля атрымання малака і мяса, а таксама ў якасці працоўнай сілы.
Сярэдняя працягласць жыцця вярблюдаў складае ад 40 да 50 гадоў. Вярблюды могуць разганяцца не толькі да хуткасці 65 км/г пры бегу на кароткія дыстанцыі, але здольныя падтрымліваць сталую хуткасць да 40 км/г. Паводле археалагічных даных продкі сучасных вярблюдаў з’явіліся ў Паўночнай Амерыцы ў часы палеагенавага перыяду, а затым распаўсюдзіліся на большай частцы Азіі. Народы старажытнага Самалі адамашнілі вярблюдаў да 2000 года да н.э. .
Бактрыяны
Двухгорбы вярблюд бактрыян (Camelus bactrianus), які жыве ў Цэнтральнай Азіі, быў прыручаны чалавекам шмат гадоў таму, аднак рэдкія табуны дзікіх бактрыянаў і па гэты дзень сустракаюцца ў пустынях Манголіі і Заходняга Кітая, дзе яны больш за ўсё пакутуюць ад недахопу вадапойла, паколькі чалавек, асвойваючы пустыню, у першую чаргу займае адкрытыя крыніцы. Хатніх двухгорбых вярблюдаў разводзяць галоўным чынам у Казахстане і Манголіі, выкарыстоўваючы іх у тых жа мэтах, што і драмадэры. Сваю назву бактрыян атрымаў ад назвы старажытнай вобласці Цэнтральнай Азіі Бактрыя, дзе ён мабыць упершыню быў прыручаны.
Дзікія бактрыяны прыкметна драбней за хатніх, а іх невялікія востраканцовыя гарбы падзеленыя даволі шырокай седлавінай. Вялікія гарбы хатняга бактрыяна часцей за ўсё выкладзеныя адзін да аднаго, і паміж імі амаль няма прамежку. Па масе цела хатнія бактрыяны амаль не саступаюць драмадэрам.
Драмадэры
Дзікіх аднагорбых вярблюдаў драмадэраў (Camelus dromedarius) у наш час не захавалася. У цэнтральных раёнах Аўстраліі можна сустрэць здзічэлых, раней завезеных туды аднагорбых вярблюдаў, якія бескантрольна размножваюцца з-за адсутнасці сур’ёзных лімітуючых фактараў. На шырокіх тэрыторыях старога света з засушлівым і гарачым кліматам драмадэры застаюцца важнымі гаспадарчымі жывёламі, якія выконваюць шматлікія функцыі і працягваюць адыгрываць важную ролю ў культуры асобных народаў свету.
Вярблюд у культуры
Здаўна вярблюды выкарыстоўваліся ў войсках, з часоў антычнасці і сярэднявечча, для перавозкі грузаў і вершнікаў, непасрэдна ў баі выкарыстоўваліся баявыя вярблюды ў складзе баявой кавалерыі і індывідуальна, часцяком з мэтай застрашвання суперніка.
У хрысціянстве вярблюд сімвалізуе ўмеранасць, годнасць, каралеўскую кроў, паслухмянасць, жыццёвую сілу і асацыюецца з чараўнікамі і Янам Хрысціцелем, які насіў пояс з вярблюджай шкуры. Вярблюд, прыклонены на калені для прыняцця ношы, ўвасабляе пакору. У іранцаў вярблюд асацыюецца з цмокам. У рымлянаў вярблюд быў персаніфікацыяй Аравіі на манетах. Вярблюд з’яўляецца сімвалам мовы праграмавання Perl.
У горадзе Ахтубінск у Астраханскай вобласці на плошчы імя Леніна ўсталяваны помнік двум вярблюдам Машцы і Мішу, якія служылі ў камандзіра гарматы сяржанта Рыгора Несцерава і цягнулі гармату, якая зрабіла адзін з першых залпаў па Рэйхстагу.
Геральдыка
Выявы вярблюда прысутнічаюць на некаторых гербах і сцягах гарадоў і рэгіёнаў, але геральдычнай фігурай вярблюд не з’яўляецца.
Вярблюд выкарыстоўваўся на гербе Ісецкай правінцыі, зараз вярблюд выкарыстоўваецца на гербах і сцягах Чалябінска (аднагорбы, аднак дакладная колькасць пагоркаў не зразумелая, бо вярблюд наўючаны цюкамі) і Чалябінскай вобласці (двухгорбы). У «Поўным зборы законаў Расійскай імперыі» за 1830 годам гэтаму дадзена наступнае тлумачэнне: «наўючаны вярблюд у знак таго, што ў гэты горад шмат іх з таварамі прыводзяць». Такім чынам, вярблюд сімвалізаваў гандаль, якім у той час у асноўным жыў горад.
Вярблюд таксама прысутнічае на гербе Эрытрэі.
Цікавыя факты
Вярблюдовыя ўюк хімл служыў мерай вагі, якая выкарыстоўвалася ў мусульманскіх краінах. Вага хімла ў розных рэгіёнах моцна адрознівалася, сярэдні (акруглены) хімл набліжаўся да вагі ў 250 кг.
Тамаш Грымала
Тамаш Грымала (Tomasz Grzymała) — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага.
Біяграфія
Паходзіў са шляхецкага роду Грымалаў герба «Грымала». Нарадзіўся ў сям’і Грыгорыя і невядомай з Завішаў.
У шлюбе з невядомай з Булгарынаў.
Каменка (Путчынскі сельсавет)
Ка́менка (, Каменка) — вёска ў Дзяржынскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Путчынскага сельсавета.
Загародная
Загаро́дная (, Загородная) (да 30 ліпеня 1964 года Зламы́шле ) — вёска ў Камянецкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Воўчынскага сельсавета.
Джон Рэлей Мот
Джон Рэлей Мот (John Raleigh Mott, 25 мая 1865 — 31 студзеня 1955, Арланда) — найбуйнейшы дзеяч пратэстантызму, кіраўнік Сусветнай асацыяцыі хрысціянскіх студэнтаў (WCCF) і Хрысціянскай Асацыяцыі Маладых Людзей (YMCA), лаўрэат Нобелеўскай прэміі міру (1946) разам Эмілі Грын Болч.
Харвацкі народны банк
Харвацкі народны банк (Hrvatska narodna banka) — цэнтральны банк Харватыі.
Гісторыя
У 1943-1945 гадах у Заграбе функцыянаваў Харвацкі дзяржаўны банк, які выпускаў банкноты Незалежнай дзяржавы Харватыя.
Канстытуцыяй Харватыі, прынятай 21 снежня 1990 года, было прадугледжана стварэнне цэнтральнага банка Рэспублікі Харватыя. 8 кастрычніка 1991 г. абвешчана аб стварэнні Народнага банка Харватыі. 23 снежня 1991 года банк пачаў выпуск банкнот. У 1997 годзе банк перайменаваны ў Харвацкі народны банк.
Педра-Хуан-Кабальера
Педра-Хуан-Кабальера (Pedro Juan Caballero) — горад у Парагваі, адміністрацыйны цэнтр дэпартамента Амамбай. Горад знаходзіцца на паўночным усходзе краіны, на мяжы з Бразіліяй (з правінцыяй Мату-Гросу-ду-Сул), на стратэгічнай шашы Ruta 5, якая пачынаецца ад горада Кансепсьён. Колькасць насельніцтва па дадзеных на 2012 год — 81 650 чалавек; па дадзеных перапісу 2002 года — 64 153 чалавекі.
NGC 6267
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Альта-Парагвай
Альта-Парагвай (Alto Paraguay) — дэпартамент Парагвая з адміністрацыйным цэнтрам у горадзе Фуэртэ-Алімпа. У 1992 годзе дэпартамент Чака аб’ядналі з дэпартаментам Альта-Парагвай, узнаўляючы тым самым тэрыторыю дэпартамента Алімпа, які існаваў да 1945 года.
Прырода і нацыянальныя паркі
Альта-Парагвай мае вялікую колькасць разнастайных прыродных рэсурсаў, у рэгіёне размешчаны некалькі нацыянальных паркаў. Дэфенсорэс-дэль-Чака — найбуйнейшы нацыянальны парк Парагвая. Тут знаходзіцца пагорак Сера-Леон, які з’яўляецца самым высокім пунктам у паўночнай частцы Парагвая. Сухі клімат з’яўляецца аптымальным для розных відаў кактусаў. Іншы парк у гэтым дэпартаменце, нацыянальны парк Рыа-Негор, знаходзіцца на тэрыторыі з некалькімі невялікімі азёрамі. Іншыя нацыянальныя паркі, Каранель-Кабрэра і Чаварэка, знаходзяцца на засушлівых тэрыторыях.
Эмілі Грын Болч
Эмілі Грын Болч (анг. Emily Greene Balch, 8 студзеня 1867, Бостан, Масачусэтс, ЗША - 9 студзеня 1961) — амерыканскі эканаміст, пацыфіст, лаўрэат Нобелеўскай прэміі міру (1946) разам з Джонам Рэлеем Мотам.
Біяграфія
Эмілі Грын Болч была другім дзіцем у сям'і Фрэнсіса Верн'е Болча — паважанага адваката і педагога. У 1889 годзе яна скончыла каледж Брын-Мар, пасля чаго на працягу двух гадоў вучылася ў Парыжы ў Сарбоне, дзе прадставіла даследаванне, прысвечанае падтрымцы бедных слаёў Францыі. Па вяртанні ў ЗША, яна працягнула сваё навучанне ў Гарвардскім універсітэце і універсітэце Чыкага. Завяршыла сваю адукацыю яна ў 1896 годзе ў Берлінскім універсітэце.
Падчас Другой сусветнай вайны яна прымала ўдзел у дапамогі бежанцам. Атака на Пэрл-Харбар 1941 года змяніла меркаванне Болч з нагоды нейтралітэту ЗША і яна падтрымала ўступленне краіны ў вайну. Пасля Атамнай бамбардзіроўкі Хірасімы і Нагасакі яна выказвалася за забарону ядзернай зброі.
Міжнародны тэхналагічны ўніверсітэт «Мікалаеўская політэхніка»
Міжнародны тэхналагічны ўніверсітэт «Мікалаеўская політэхніка» — украінская прыватная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам ўніверсітэта, якая знаходзіцца ў Мікалаеве.
Агульная характарыстыка
Заснавальнікамі ВНУ з'яўляюцца 5 юрыдычных асоб - 4 камерцыйныя арганізацыі і 1 грамадская арганізацыя. Універсітэт з'яўляецца правапераемнікам вышэйшай навучальнай установы «Мікалаеўскі політэхнічны інстытут». У складзе ўніверсітэта функцыянуе два профільных факультэта і факультэт паслядыпломнай адукацыі, а таксама 6 кафедраў. Колькасць студэнтаў дзённай і завочнай формы навучання складае каля 1 тысячы чалавек. Установа адукацыі мае дзяржаўную ліцэнзію і акрэдытацыйныя сертыфікаты па 12 спецыяльнасцях вышэйшай адукацыі. Згодна з рашэннямі акрэдытацыйнай камісіі пры Міністэрстве адукацыі і навукі Украіны універсітэт мае права рыхтаваць спецыялістаў з вышэйшай адукацыяй па наступных адукацыйна-кваліфікацыйным узроўням: малодшы спецыяліст, бакалаўр, спецыяліст, магістр.
Жук-алень
Жук-алень, рагач (Lucanus cervus) — буйны жук з роду у складзе сямейства. З’яўляецца самым буйным жуком, што жыве на тэрыторыі Еўропы : асобныя самцы намінатыўнага падвіду могуць дасягаць даўжыні да 86 — 91 мм  пры сярэдняй даўжыні самцоў 70—74 мм. Самы вялікі жук у фаўне Беларусі, таксама з’яўляецца другім па велічыні жуком (пасля ) на тэрыторыі Расіі.
Жук-алень сустракаецца ў дубровах і шыракалістых лясах з дамешкам дуба ў Еўропе, Пярэдняй Азіі, Турцыі, Іране і Паўночнай Афрыцы. Самцы адрозніваюцца добра развітымі і павялічанымі мандыбуламі, якія ператвораныя ў т. зв. «рогі». Лічынкі развіваюцца ў драўніне мёртвых ліставых дрэў, пераважна ў драўніне дуба, на працягу 4-6 гадоў.
Жукі-алені сустракаюцца рэдка і лакальна. Арэал віду скарачаецца, у сувязі з чым ён занесены ў ахоўныя дакументы і Чырвоныя кнігі многіх краін Еўропы, уключаючы Украіну, Расійскую Федэрацыю, Казахстан і Беларусь, таксама з 1982 года жук-алень занесены ў другі дадатак Бернскай канвенцыі. Асноўнымі прычынамі скарачэння папуляцыі жука-аленя з’яўляюцца масавыя высечкі лясоў, санітарныя «чысткі» лясных угоддзяў, некантралюемы збор жукоў калекцыянерамі і выпадковымі асобамі.
Этымалогія назвы і сістэматыка
Пліній згадвае жукоў-аленяў у сваёй «», называючы іх Lucanus, што значыць «той, хто насяляе ў Луканіі»  — вобласці ў паўночнай Этрурыі, якая знаходзіцца на паўночным усходзе ад Пізы, дзе іх выкарыстоўвалі ў якасці амулетаў. Пасля гэтая назва была дадзена ўсяму роду жукоў, да якога належыць від. У 1758 годзе Карл Ліней апісаў гэты від у сваёй працы «Systema naturæ», надаўшы яму відавы эпітэт «cervus», што значыць «алень».
Жук-алень з’яўляецца прадстаўніком галарктычнага роду Lucanus (Scopoli, 1763), які налічвае каля 50 відаў, распаўсюджаных на тэрыторыі Еўропы, Паўднёва-Усходняй Азіі і Паўночнай Амерыкі. Большасць відаў роду засяроджана ў Азіі. Дадзены род уключае ў сябе буйных жукоў чорнага, бурага, карычняватага колераў з падоўжаным сплошчаным целам. Самцы ўсіх відаў адрозніваюцца моцна павялічанымі мандыбуламі (выяўлены палавы дымарфізм). Жук-алень з’яўляецца адным з трох відаў роду, якія жывуць на тэрыторыі Расіі, і адзіным прадстаўніком роду на терыторыі Украіны і Беларусі.
Апісанне
Даўжыня цела намінатыўнага падвіду Lucanus cervus cervus: самцоў 45—85 мм, саміц 25—57 мм , пры гэтым жукі з розных месцаў могуць значна адрознівацца адзін ад аднаго памерамі. Дакументальна пацверджаная рэкордная даўжыня злоўленага на тэрыторыі Еўропы самца намінатыўнага падвіду складала 95 мм. Самцы падвідаў Lucanus cervus akbesianus і Lucanus cervus judaicus, якія насяляюць у Турцыі і Сірыі, могуць дасягаць даўжыні да 100—103 мм.
Вочы ў самак суцэльныя, у самцоў да паловы падзеленыя шчакавымі выступамі. Верхняя губа ў самца загнутая ўніз. Галава самца моцна пашырана. Вусікі каленчатыя, з доўгімі сцяблінкамі — 1-ы членік вусіка непрапарцыйна вялікі, а 2-і членік прымацоўваецца да яго не па цэнтры, а некалькі ссоўваючыся наперад. Булава вусікаў грэбнепадобная, не смыкаецца, у залежнасці ад падвіду, можа быць чатырох-, пяці- ці шасцічленікавай. Мандыбулы самца развіты вельмі моцна, ператвораныя ў «рогі», якія нагадваюць рогі аленя, за што жук і атрымаў сваю назву. Ад асноўнага ствала кожнай мандыбулы адыходзяць два зубцы. Галоўны зубец на ўнутраным краі мандыбул самца знаходзіцца перад іх сярэдзінай. Афарбоўка мандыбул самцоў можа вар’іравацца ад яркай чырвона-карычневай да карычневай. Пасмяротна колер мандыбул заўсёды змяняецца на больш цёмны, пераважна цёмна-карычневы. Заднія вуглы пярэдняспінки тупыя.
Пярэднія тазікі ног адносна шырока аддзеленыя адзін ад аднаго. Галёнкі задняй пары ног маюць некалькі зубцоў па вонкавым краі, галёнкі пярэдніх ног зверху без рэбраў і кіляў. На пярэднім баку сцёгнаў пярэдніх лапак маюцца рэзка акрэсленыя падоўжныя авальныя плямы жоўта-вохрыста-рыжага колеру, якія ўтвораны густымі кароткімі валасінкамі.
Параўнанне з падобнымі відамі
Падобны на невялікага памеру саміцу жука-аленя. Апошні адрозніваецца меншай велічынёй — вельмі плоскім целам даўжынёй 16-32 мм, матава-чорнага колеру, вялікай галавой і грудзьмі, якая шырэй галавы. Таксама від характарызуецца 4-членікавай булавой вусікаў, слабаразвітымі мандыбуламі, якія ў самца амаль такой жа велічыні, як у самкі. Вонкавы край галёнкі задніх ног з 1 шыпом, а не з трыма, як у жука-аленя. сустракаецца паўсюдна ў зоне шыракалістых лясоў на тэрыторыі Еўропы, Паўночна-Заходняй Афрыкі, на Каўказе, у Крыму і Заходняй Азіі.
На тэрыторыі Іспаніі і Партугаліі жука-аленя можна зблытаць з блізкароднасным відам, эндэмікам Пірэнэйскага паўвострава і паўночнага Марока  — (Fabricius, 1801). Ён характарызуецца 6-членікавай булавой вусікаў, у той час як булава вусікаў жука-аленя на перасякальных участках арэалаў абодвух відаў з’яўляецца 4-членікавай. Адрозніваецца таксама афарбоўка : жук смаляна-чорны, з чырванавата-карычневымі мандыбуламі, але часам увесь жук можа быць афарбаваны ў цёмна-карычневы або смаляна-чорны колер.
На поўдні Італіі і ў Правансе на паўднёвым усходзе Францыі жука-аленя можна зблытаць з іншым блізкароднасным відам —. Самцы гэтага віду адрозніваюцца 5-членікавай булавой вусікаў, у той час як булава вусікаў жука-аленя на перасякальных участках арэалаў абодвух відаў з’яўляецца 4-членікавай.
У гэтых рэгіёнах самак відаў і  часта памылкова адносяць да віду «жук-алень» (Lucanus cervus), таму што яны даволі моцна падобныя паміж сабой.
Распаўсюджанне і месцапражыванне
Жукі-алені распаўсюджаныя ў Еўропе, Пярэдняй Азіі, Турцыі, Іране і на крайнім паўночным захадзе Казахстана, а таксама, магчыма, у Паўночнай Афрыцы.
У Еўропе арэал віду распасціраецца на поўнач да Швецыі, на поўдзень да паўднёвай Францыі і Балканскага паўвострава. Арэал уключае таксама Латвію, Беларусь, Украіну, Малдову, заходнюю і цэнтральную часткі Грузіі. Арэал на ўсходзе дасягае поймы ракі Урал на тэрыторыі Казахстана. Від вымер на тэрыторыі Даніі, Эстоніі, Літвы, а таксама на большай частцы тэрыторыі Вялікабрытаніі.
У Расіі від шырока распаўсюджаны ў еўрапейскай часткі, уключаючы Варонежскую і Белгародскую вобласць. Паўночная мяжа арэалу на тэрыторыі Расіі праходзіць прыкладна праз Пскоўскую, Курскую, Самарскую вобласці, Тульскую, Маскоўскую, Разанскую вобласць, рэспубліку Чувашыю і Башкірыю (на паўночным усходзе), паўднёвая — Краснадарскі і Стаўрапольскі край, паўднёва-ўсход еўрапейскай часткі (у тым ліку Валгаградскую вобласць). Распаўсюджаны на ўсход да Паволжа і Паўднёвага Урала, сустракаецца таксама на Заходнім Каўказе.
Рак шыракапальцы
Рак шыракапальцы (Astacus astacus) — від ракападобных з роду Рачныя ракі сямейства Astacidae.
Апісанне
Цела даўжынёй да 30 см, складаецца з галавагрудзей, брушка і тэльсона. 19 пар канечнасцей выконваюць розныя функцыі: антэнулы (2 пары) служаць органамі нюху і дотыку, сківіцы (3 пары) і нагасківіцы (3 пары) — для ўтрымання і раздраблення корму, першая пара хадзільных ног (5 пар) утварае клюшні, першыя дзве пары брушных ног (6 пар) у самцоў ператварыліся ў капулятыўны орган. Цела карычневае (да чорнага) або аліўкава-карычневае. Галавагрудзі ўкрыты цвёрдым гладкім шчытом без шыпоў, па баках іншы раз пакрыты бугаркамі. Клюшні шырокія, карычнева-чырвоныя знізу, з выемкай на сярэдзіне нерухомага пальца. Сярэдняя даўжыня цела дарослых асобін у вадаёмах Беларусі складае 9-12 см, але можа дасягаць 25-30 см.
Жук-алень
Распаўсюджанне і месцапражыванне
На Украіне від сустракаецца ў асобных месцах амаль па ўсёй тэрыторыі, пераважна ў паўночных, цэнтральных і ўсходніх частках краіны. Нярэдкі на тэрыторыі Харкаўскай і Чарнігаўскай абласцей. У Крыму ён распаўсюджаны ў асноўным у горна-лясной частцы паўвострава, аднак па даліне пракраўся ў стэп, дзе выяўлены ў лесапарку каля сяла  Краснагвардзейскага раёна.
У Беларусі від сустракаецца пераважна ў дубровах Палесся. У цэнтральнай і паўночнай частках краіны знаходкі жука з’яўляюцца рэдкімі і адзінкавымі. Адзначаны ў Белавежскай пушчы.
Сцяпан Цімафеевіч Палтарак
Сцяпан Цімафеевіч Палтарака (11 лютага 1965, сяло Вясёлая Даліна, Тарутынскі раён, Адэская вобласць, Украінская ССР, СССР) - украінскі ваенны дзеяч, міністр абароны Украіны, былы камандуючы Нацыянальнай гвардыі Украіны і ўнутраных войскаў МУС Украіны, генерал арміі Украіны, кандыдат педагагічных навук, дацэнт. Член СНБА. ‎
Жук-алень
Распаўсюджанне і месцапражыванне
На тэрыторыі Казахстана від жыве ў дубровах і шыракалістых лясах у даліне ракі Урал, але таксама пранікае ў лесастэп.
У Еўропе насяляе зону шыракалістых лясоў, лесастэпу і стэпу; трапляецца пераважна ў заходніх і паўднёвых раёнах. Пераважныя месцы пражывання — старыя дубровы.
Рак шыракапальцы
Распаўсюджанне
Распаўсюджаны ў прэсных вадаёмах на ўсёй тэрыторыі Еўропы. У Беларусі трапляецца спарадычна, часцей у азёрах і рэках паўночнай часткі. Месцы пражывання: чыстыя, пераважна праточныя вадаёмы з рознымі грунтамі, за выключэннем глеістых. Колькасць папуляцый і арэал скарачаюцца. Абмежавальныя фактары: забруджванне вадаёмаў ядахімікатамі, бытавымі сцёкамі і мінеральнымі ўгнаеннямі, меліярацыйныя мерапрыемствы, канкурэнтныя адносіны з вузкапальцым ракам.
Жук-алень
Распаўсюджанне і месцапражыванне
Распаўсюджанне гэтага віду жукоў звязана не столькі з геаграфічнымі рэгіёнамі і кліматычнымі зонамі, колькі са спецыфічнымі біятопамі, якія з’яўляюцца тыповым месцам яго пражывання. З’яўляецца мезафільным відам. Жук-алень прымеркаваны да старых шыракалістых лясоў. Аддае перавагу шыракалістым лясам у галіне дубовага поясу, таксама можа сустракацца ў старых парках, у мяшаных лясах з прымешкай дуба. Засяляе як раўнінныя, так і горныя ўчасткі (у прыватнасці, на Каўказе), але звычайна не падымаецца ў гарах вышэй 800—900 м н. у. м..
Рак шыракапальцы
Асаблівасці біялогіі
Полавая спеласць настае ва ўзросце 3-4 гадоў пры даўжыні самак 8 см, самцоў 7 см. Спароўванне ў кастрычніку, адкладванне ікры праз 10-15 сутак. Сярэдняя плоднасць 160—180 ікрынак. Ікра прымацоўваецца да брушных ножак і выношваецца самкай на працягу 7-8 месяцаў. Да часу вылуплівання лічынак (у пачатку лета) захоўваецца 30-40 % ікры, адкладзенай увосень. Лічынкі да першай лінькі прымацаваны да брушных ножак маці, потым хаваюцца пад брушка толькі пры небяспецы, першы час кормяцца за кошт запасаў жаўтка ў галавагрудзях, рэшткамі яйкавых абалонак, водарасцямі, зоапланктонам. Пасля лінькі ў корме моладзі і старэйшых узроставых груп пераважае раслінны кампанент. Жывёльны корм (зоапланктон, бентас, зрэдку рыба) складае не больш за 15 % і павялічваецца ў перыяд інтэнсіўных энергетычных затрат (размнажэнне, лінька, падрыхтоўка да зімоўкі).
Жук-алень
Асаблівасці біялогіі
Сутачны час актыўнасці віду можа вар’іравацца ў залежнасці ад рэгіёна: у паўночнай частцы арэала жукі актыўныя пераважна ў змярканні і адносна мала актыўныя днём, у той час як на поўдні арэала жукі вядуць у асноўным дзённы лад жыцця. У дзённы час жукі-алені часцей за ўсё знаходзяцца на ствалах дрэў каля пашкоджанняў, з якіх цячэ драўняны сок. Таксама жукі могуць харчавацца сокам з пашкоджаных маладых парасткаў дрэў і хмызнякоў. У дажджлівае і ветранае надвор’е, пры пахаладанні неактыўныя. пераважна днём, а таксама ў цёплыя вечары і ў прыцемках. У цемры лёт спыняецца. Паводле назіранняў, самцы валодаюць большай схільнасцю да палётаў, чым самкі. Жукі ажыццяўляюць пералёты пераважна на кароткія дыстанцыі, радзей — на адлегласці да 3 км. адносна хуткі і кіраваны. Узлёт з гарызантальнай паверхні даецца цяжка, і не кожны старт бывае ўдалым. Таму жукі звычайна ўзлятаюць са ствалоў дрэў, развіваючы дастатковую пад’ёмную сілу. Падчас палёту самцы трымаюць сваё цела амаль вертыкальна, каб кампенсаваць вагу мандыбулаў. Пры тэмпературы паветра ніжэй +16 °C жукі не лятаюць.
Самцы часта агрэсіўныя ў адносінах да іншых самца свайго віду: даволі часта ўступаюць у бойкі паміж сабой за доступ да месцаў выцякання драўнянага соку або за самак. Такія бітвы звычайна адбываюцца на ствалах дрэў, калі адзін самец знаходзіцца вышэй за другога. Пераможцам часцей за ўсё становіцца ніжні самец. Згледзеўшы суперніка, самцы прымаюць пагрозлівую позу — прыўздымаюць пярэднюю частку цела уверх і шырока выпростваюць у бакі вусікі. Калі пагрозы не дзейнічаюць, самец атакуе праціўніка. Пры гэтым самцы звычайна высока падымаюцца на пярэдніх і сярэдніх нагах («устаючы на ​​дыбкі»), шырока раскрываюць сківіцы і кідаюцца адзін на аднаго. У ходзе такіх боек кожны з супернікаў спрабуе падчапіць суперніка за куты надкрыльях сваімі мандыбуламі, прыпаднімаюць яго ў паветра, а затым скінуць уніз. Сіла сціскання мандыбул самцоў вялікая — падчас такіх сутычак яны могуць праколваць атожылкамі жвал цвёрдыя надкрылы, а часам і галовы супернікаў, праўда, такія «раненні» ніяк не адбіваюцца на жыццядзейнасці жукоў. Развітыя мандыбулы часта выкарыстоўваюцца жукамі для рашучай абароны ад нападнікаў (у тым ліку і людзей).
Цыкл развіцця
Спарванне, якое доўжыцца каля 2-3 гадзін, звычайна адбываецца на дрэвах. Падчас яго самец выкарыстоўвае свае велізарныя мандыбулы для ўтрымлівання самкі. Праз некаторы час пасля спарвання самкі адкладаюць яйкі. Доўгі час лічылася, што адна самка здольная адкласці ад 50 да 100 яек, але новыя даследаванні паказваюць, што яна адкладае толькі каля 20 яек. Для кожнага яйка самкі выгрызают спецыяльныя камеры ў гнілой драўніне — звычайна ў старых пнях, дуплах дрэў, падгніўшых ствалах, у глебе каля камля спарахнелых лісцевых дрэў, пераважна дубу, радзей бярозы, ясеня, вязу, вярбы, грушы. Адклаўшы яйкі, асноўная маса жукоў гіне.
Яйкі адносна буйныя, светла-жоўтага колеру, авальнай формы, памерам да 2,2—3 мм. Стадыя яйка доўжыцца 5—6 тыдняў, паводле іншых дадзеных 2—4 тыдні.
Лічынкі часцей за ўсё развіваюцца ў падземнай часткі ствалоў і тоўстых каранях, у пнях старых дрэў, радзей — у магутных галінах. Развіццё лічынак адбываецца толькі ў мёртвай драўніне, паражанай , — жывыя, але хворыя дрэвы яны не засяляюць. Спачатку кормяцца гумусам, потым загніўшай драўнінай ствалоў, каранёў і пнёў. Сілкуючыся мёртвай драўнінай, лічынкі жука-аленя выгрызают хады ўздоўж валокнаў драўніны і спрыяюць раскладанню драўняных рэшткаў і адыгрываюць пэўную ролю ў працэсах. Лічынкі сілкуюцца ў асноўным унутранымі часткамі ствалоў ці каранёў, могуць таксама насяляць у драўніне , , , ,  , ,  ,  ,  ,  і рэдка пладовых дрэў. Выключна рэдка лічынкі могуць развівацца і ў дрэвах хвойных пород  — і. Пераважна насяляе, радзей —. Лічынка вагой 1 грам есць у суткі 22,5 см³ драўніны.
Цыкл развіцця лічынак, у залежнасці ад кліматычных умоў, складае ад 4 да 6 гадоў, у сярэднім 5-гадовы, максімальна да 8 гадоў. У глыбіні драўніны лічынкі могуць вытрымліваць маразы да −20 °C, але з’яўляюцца вельмі адчувальнымі да недахопу вільгаці, які стрымлівае іх рост. Напрыклад, у Крыму з-за сухасці клімату жукі-алені драбней тых, што развіваюцца на мацерыковай частцы. Дадзены від не з’яўляецца шкоднікам тэхнічнай драўніны.