cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Званочак крапівалісты
Распаўсюджанне
Ва Украіне расце ў лясах, на ўзлесках, у хмызняках — амаль па ўсёй тэрыторыі, акрамя поўдня стэпу; у горным Крыму даволі рэдка. Дэкаратыўная, харчовая. Уваходзіць у пералікі відаў, якія знаходзяцца пад пагрозай знікнення на тэрыторыі Днепрапятроўскай, Данецкай, Запарожскай, Луганскай абласцей.
Аландская канвенцыя 1921
Аландская канвенцыя 1921 — другая канвенцыя аб дэмілітарызаваным і нейтральным статусе Аландскіх астравоў, падпісаная падчас Аландскага крызісу і пацверджаная Лігай Нацый. Падпісантамі сталі Фінляндыя, Швецыя, Германія, Вялікабрытанія, Францыя, Італія, Данія, Польшча, Эстонія і Латвія. Статус дэмілітарызаванай зоны краіна набыла яшчэ па першай канвенцыі 1856 і дагавор 1921 толькі замацаваў яго; статус нейтральнай тэрыторыі з’явіўся ўпершыню тут.
Паводле гэтага дакумента, на астравах не могуць знаходзіцца нічыя войскі, не могуць будавацца ваенныя фартыфікацыі, не дзейнічае прызыў у фінскую армію для мясцовых грамадзян і рэзідэнтаў, якія пражылі тут больш за пяць гадоў.
Дзеянне канвенцыі было падмацавана савецка-фінскай дамовай, заключанай пасля Зімняй вайны 1939—1940, спынена падчас Вайны-працягу 1941—1944 і адноўлена паводле Парыжскага міру 1947.
Славіна
Назву Сла́віна маюць:
Суасон
Суасон (Soissons) — камуна на поўначы Францыі, рэгіён О-дэ-Франс, дэпартамент Эна, цэнтр аднайменнай акругі, за 90 км на паўночны ўсход ад Парыжа, на беразе ракі Эна. Праз горад праходзіць аўтамагістраль N2.
Насельніцтва (2014) — 28 290 чалавек.
Тарасава
Назву Тара́сава маюць:
Закуцце
Назву Заку́цце маюць:
Галавацкі сельсавет
Галава́цкі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Клецкага раёна Мінскай вобласці. Цэнтр — вёска Галавачы.
Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Клецкага раёна Баранавіцкай вобласці БССР. З 8 студзеня 1954 года ў складзе Мінскай вобласці. 24 жніўня 1960 года сельсавет скасаваны, тэрыторыя далучана да Зубкаўскага (10 населеных пунктаў: Бяднішкі, Галавачы, Гурнаўшчына, Каранеўшчына, Лецяшын, Матушы, Сакаляцічы, Цыцкавічы, Цаперка і Чарапы) і Бабаевіцкага (2 населеныя пункты: пасёлкі Цапра і Цаперка) сельсаветаў.
На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 12 населеных пунктаў.
Эна (рака)
Эна — рака на поўначы Францыі, левы прыток ракі Уаза (басейн Сены). Працякае па раўнінах Парыжскага басейна. Даўжыня 280 км, плошча басейна 7,7 тыс. км². Сярэдні расход вады каля 60 м³/с. Шлюзы. Суднаходная на 116 км. Злучаная каналамі з рэкамі Марна і Маас. На Эне — горад Суасон.
Каралеўства Польскае (1916—1918)
Карале́ўства По́льскае ці неафіцыйна Рэге́нцкае карале́ўства По́льшча (Regencyjne Krolestwo Polskie, Regentschaftskonigreich Polen) — марыянетачная дзяржава, заснаваная Актам 5 лістапада 1916 года пры падтрымцы Польскай сацыялістычнай партыі і шэрагу іншых польскіх партый і прызнаная Германскай імперыяй і Аўстра-Венгрыяй. Была ўтворана ў межах акупаванай Германіяй і Аўстра-Венгрыяй расійскай тэрыторыі Царства Польскага (аднак без вызначаных межаў) і існавала як дзяржава — сатэліт Германіі. Ідэя дзяржаўнасці Польшчы ніколі не мела падтрымкі ў Германіі і фактычна была накіравана толькі на ўцягванне польскіх сіл у ваенныя дзеянні, якія прадпрымаліся Цэнтральнымі дзяржавамі.
Утварэнне каралеўства
Выкарыстанне польскай мовы ў адукацыйных і палітычных установах (забароненае Расіяй пасля паўстанняў 1830 і 1863 гадоў) было адноўлена па ўсёй тэрыторыі Царства Польскага. Цэнтральныя дзяржавы падтрымалі стварэнне польскага войска (Polnische Wehrmacht), якое было створана для дапамогі Германіі ў вайне, але мабілізацыя, якая праводзілася палкоўнікам Уладзіславам Сікорскім, не знайшла падтрымкі сярод палякаў і дала слабыя вынікі: да канца існавання Рэгенцтва войска мела ў сваім складзе толькі каля 5000 чалавек. Каралеўства мела сваю ўласную валюту, польскую марку, і Канстытуцыю, прынятую 12 верасня 1917 года (манархія, двухпалатны парламент, знешнепалітычныя міністры).
Нямецкія мэты
Мэтай нямецкае палітыкі была эксплуатацыя багаццяў Польшчы з наступнай яе германізацыяй. Меркавалася памяншэнне польскага насельніцтва праз голад і цяжкія працы, з наступным стварэннем з Польшчы нямецкай правінцыі. Падчас нямецкай акупацыі палякі падлягалі прымусовай працы і канфіскацыям харчу і маёмасці. Хоць пры ўтварэнні каралеўства Польшча павінная была ўвайсці ва унію з Аўстрыяй, рост залежнасці Аўстра-Венгрыі ад Германіі перакрэсліла гэтыя планы. Кантроль над польскай эканомікай і сыравінай быў у руках Германіі. Немцы таксама мелі поўны кантроль над польскім войскам. Межы Польшчы павінныя былі быць змененыя ў карысць Германіі. У канцы 1916 года Германія збіралася анексаваць заходнюю частку Польшчы, амаль 30000 км² польскай тэрыторыі, так званую «польскую прымежную паласу». Гэтыя землі павінныя былі быць заселеныя этнічнымі немцамі, а палякі павінныя былі быць перамешчаныя. Такія планы прапанавалі прадстаўнікі нямецкай меншасці ў Польшчы, якія пражывалі ў раёне Лодзі, таксама яны пратэставалі супраць Акту 5 лістапада.
Рэгенты Каралеўства Польскага
Фармальна да абрання манарха Польскім каралеўствам кіравала рэгенцкая рада, якая складалася з трох членаў:
Рэгенцкая рада нічым не кіравала і не мела магчымасці абраць манарха; рэальная ўлада ў Польшчы належала нямецкаму генерал-губернатару Гансу Гартвігу фон Безелеру. 11 лістапада 1918 года, у дзень капітуляцыі Германіі рэгенцкая рада перадала ўсе паўнамоцтвы Юзафу Пілсудскаму і праз тры дні была распушчаная.
Труа
Труа (Troyes) — горад і камнуа ў Францыі, у рэгіёне Гранд-Эст, адміністрацыйны цэнтр дэпартамента Об, гістарычная сталіца Шампані. Насельніцтва — 60 013 чалавек (2011). Знаходзіцца за 145 км паўднёвы ўсход ад Парыжа, 80 км на поўдзень ад Шалон-ан-Шампань.
Пол Дэвісан
Пол Дэвісан (Paul Davison; нар., , графства Паўночны Ёркшыр, Англія) — англійскі прафесійны гулец у снукер. Удзельнік 1/16 фіналу German Masters 2012 года, адкрытага чэмпіянату Аўстраліі 2013 года і German Masters 2014 года.
Пупок (род раслін)
Пупо́к, антэміс (Anthemis) — род кветкавых раслін сямейства Астравыя. Налічвае каля 150 (176 ) відаў, пашыраных у Афрыцы і Еўразіі.
Батанічнае апісанне
Аднагадовыя і шматгадовыя травяністыя расліны, зрэдку — паўкусцікі. Сцёблы прамастойныя або прыўзнятыя. Лісце пёрыстарассечанае, радзей лінейнае. Суквецце — кошык. Плод — сямянка.
Значэнне
Дэкаратыўныя, лекавыя, фарбавальныя, меданосныя і інсектыцыдныя расліны. Некаторыя віды (напрыклад, ) — пустазелле.
Лядскі сельсавет (Шчучынскі раён)
Ля́дскі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Шчучынскага раёна Гродзенскай вобласці. Цэнтр — вёска Лядск.
Утвораны 16 ліпеня 1954 года ў складзе Шчучынскага раёна Гродзенскай вобласці БССР шляхам аб’яднання скасаваных Еўлашоўскага і Шынкавецкага сельсаветаў. 25 лютага 1961 года да сельсавета далучана частка скасаванага Герніцкага сельсавета (12 населеных пунктаў: вёскі Амбілеўцы, Калечыцы, Краснае, Ляшчанка, Сагайдакі, Салагубаўцы, Старадворцы, хутары Дубняк, Куверкі, Растоўшчына, Трынаколь і Тэльмоўшчына). 12 сакавіка 1973 года ў склад Дэмбраўскага сельсавета перададзены вёскі Багушы, Навасёлкі, Пісклюкі, Рыча, Рыча Дзяржаўная, Шарупы і Шынкаўцы. У 1976 годзе ў склад Дэмбраўскага сельсавета перададзены вёскі Агульс, Балі, Барысаўка, Вайкалы, Вароны, Доўгая, Еўлашы, Кузьмы, Кухары, Слонна, Чапаеўка і хутары Пятрэлеўшчына і Лядск Высокі. 25 верасня 2002 года ў склад сельсавета з Шчучынскага сельсавета перададзена вёска Тапілішкі.
Рэспубліка Каманча
Рэспубліка Каманча (Усходне-Лемкоўская рэспубліка) — аб'яднанне 30 лемкоўскіх сёлаў, якія абвясцілі ў сяле Каманча стварэнне рэспублікі ва ўсходняй Лемкоўшчыне 5 лістапада 1918 года. У снежні 1918 года на радзе ў Віславе прынята рашэнне пра далучэнне да дзяржавы Заходне-Украінская Народная Рэспубліка. Канчаткова ліквідавана польскімі войскамі 23 студзеня 1919 года.
Спіс аб’ектаў PGC (2240001—2241000)
Гэта спіс аб'ектаў Спіс аб'ектаў PGC (2240001—2241000)
Канстытуцыя Эстонскай рэспублікі (1920)
Канстыту́цыя Эсто́нскай рэспу́блікі 1920 года — першая канстытуцыя Эстонскай рэспублікі, прынятая Эстонскім устаноўчым сходам 15 чэрвеня 1920. Набыла моц 21 снежня таго ж года.
Аландскія канвенцыі
Аландскія канвенцыі — дзве канвенцыі, якія зацвердзілі дэмілітарызаваны (першая) і нейтральны (другая) статус Аландскіх астравоў.
Канстытуцыя Эстонскай рэспублікі (1920)
Гэтая канстытуцыя — адзіная, якая была прынятая не на рэферэндуме, у адрозненне ад пазнейшых канстытуцый 1934 і 1938 гадоў.
Канстытуцыя ўвасобіла ідэі Русо пра нацыянальны суверэнітэт. Адной з яе істотных адметнасцей было прызнанне фундаментальных правоў асобы. Улада была падзеленая на судовую, выканаўчую і заканадаўчую ў адпаведнасці з прынцыпамі Мантэск’ё. Канстытуцыя надавала пашыраныя магчымасці грамадзянскім ініцыятывам і волевыяўленню. Кіраўніком дзяржавы з’яўляўся старшыня ўрада. Аднак аднапалатны парламент меў надзвычайныя паўнамоцтвы над выканаўчай і судовай галінамі, што прывяло нестабільнасці і частых адставак урада.
Лука Брэсэль
Лука Брэсэль (Luca Brecel; нар., , Бельгія) — бельгійскі прафесійны гулец у снукер. Пераможца чэмпіянату Кітая 2017 года, іншых прафесійных турніраў. З 2016 года ўваходзіць у топ-32, а з 2017 — у топ-16 сусветнага рэйтынгу. Чэмпіён свету па снукеры (2023).
Кар’ера
У 2009 годзе стаў самым маладым чэмпіёнам Еўропы сярод гульцоў да 19 гадоў, а ў сезоне 2010/2011 пачаў выступаць на турнірах серыі PTC і атрымаў уайлдкард на турнір German Masters, дэбютаваўшы на рэйтынгавым турніры. У наступным сезоне далучыўся да прафесіяналаў ва ўзросце 16 гадоў, але прайшоў кваліфікацыю рэйтынгавага спаборніцтва толькі на чэмпіянаце свету 2012 года, выйграўшы чатыры адборачныя матчы, стаў самым маладым удзельнікам асноўнай стадыі чэмпіянату свету ў 17 гадоў. У канцы 2012 года дайшоў да свайго першага чвэрцьфіналу на чэмпіянаце Вялікабрытаніі, другога па значнасці рэйтынгавага спаборніцтва, а па выніках сезона 2013/2014 упершыню патрапіў у топ-64 снукерыстаў свету. У сезоне 2014/2015 упершыню дайшоў да паўфіналу рэйтынгавага турніру на адкрытым чэмпіянаце Уэльса, а ў 2016 годзе выйшаў у фінал German Masters, дзе саступіў Мартыну Гоўлду (5:9), і ўвайшоў у топ-32 сусветнага рэйтынгу. У сезоне 2016/2017 у другі раз выйшаў у чвэрцьфінал чэмпіянату Вялікабрытаніі і ў другі раз прабіўся ў асноўную стадыю чэмпіянату свету, а ў пачатку сезона 2017/2018 здабыў свой першы рэйтынгавы тытул, перамогшы на чэмпіянаце Кітая і стаўшы першым пераможцам рэйтынгавага спаборнцітва з кантынентальнай Еўропы, і ўпершыню ўвайшоў у топ-16 сусветнага рэйтынгу, а пазней дайшоў да чацвёртага ў кар’еры рэйтынгавага паўфіналу на World Open, падняўшыся на найвышэйшае для сябе 12-е месца ў рэйтынгу.
Апроч дасягненняў на рэйтынгавых турнірах, дайшоў да фіналу аднафрэймавага прафесійнага турніру Shoot-Out у 2015 годзе, а на турнірах серыі PTC тры разы даходзіў да чвэрцьфінальнай стадыі. За прафесійную кар’еру аформіў больш за 60 сэнчуры-брэйкаў і ўваходзіць у топ-90 гульцоў з найбольшай колькасцю соценных серый у гісторыі снукера, а таксама зарабіў больш за 400 тысяч фунтаў, уваходзячы ў топ-80 снукерыстаў у гісторыі па гэтым паказчыку. Найвышэйшым брэйкам у кар’еры Брэсэля з’яўляецца серыя ў 140 ачкоў, якую ён выконваў тры разы.
Анці Туленхейма
Біяграфія
Па адукацыі — юрыст, выкладаў з 1911 па 1918 г. у Хельсінкскім універсітэце, у 1919 прызначаны прафесарам крымінальнага права ў універсітэце Хельсінкі. З 1926 па 1930 і з 1944 да сваёй смерці быў рэктарам Хельсінкскага ўніверсітэта. Палітычную кар’еру пачаў у 1914, быў абраны ў фінскі Сойм. Пасля абіраўся дэпутатам Эдускунты і прадстаўляў там з 1922 па 1923 і з 1930 па 1932 Нацыянальную кааліцыйнага партыю Фінляндыі.
Пасля абвяшчэння незалежнасці краіны з мая 1918 да жніўня 1919 г. быў губернатарам правінцыі Хямэ, а таксама з лістапада 1918 па красавік 1919 — міністрам у кабінеце Л.Інгмана. З 1921 па 1924 Туленхейма быў старшынёй Нацыянальнай кааліцыйнай партыі. У сакавіку 1925 стаў прэм’ер-міністрам кааліцыйнага ўрада Нацыянальнай кааліцыйнай партыі і Аграрнай лігі. Пасля сыходу ў адстаўку ў снежні 1925 адышоў ад удзелу ў палітычным жыцці.
Ігар Іванавіч Бузоўскі
Ігар Іванавіч Бузоўскі (нар. 10 ліпеня 1972, в. Кашалёва, Навагрудскі раён, Гродзенская вобласць, БССР, СССР) — беларускі дзяржаўны дзеяч. Намеснік кіраўніка Адміністрацыі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь у 2014—2016 гадах, намеснік міністра інфармацыі Рэспублікі Беларусь з 2018 года. Фігурант Чорнага спісу Еўрасаюза, санкцыйных спісаў шэрагу іншых краін.
Біяграфія
У 1993 годзе скончыў Мінскае вышэйшае ваеннае каманднае вучылішча па спецыяльнасці «Сацыяльны педагог — псіхолаг».
У 1993—1994 гадах праходзіў службу ў афіцэрскім складзе арміі. У 1994—1998 гадах працаваў у Цэнтры пазашкольнай працы ўпраўлення адукацыі Навагрудскага райвыканкама (педагог-псіхолаг, загадчык аддзела сацыяльна-педагагічнай і псіхалагічнай працы). У 1998—2002 гадах працаваў на кіруючых пасадах у маладзёжных грамадскіх арганізацыях і аб’яднаннях. У 2002—2003 гадах намеснік генеральнага дырэктара Дырэкцыі прамаціравання Нацыянальнай дзяржаўнай тэлерадыёкампаніі Рэспублікі Беларусь.
У 2003—2005 гадах другі сакратар Цэнтральнага камітэта Беларускага рэспубліканскага саюза моладзі. У 2005 годзе скончыў Расійскую акадэмію дзяржаўнай службы пры Прэзідэнце Расійскай Федэрацыі па спецыяльнасці «Дзяржаўнае і муніцыпальнае кіраванне».
У 2005—2010 гадах саветнік-кансультант, галоўны саветнік Адміністрацыі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь. У 2010—2014 гадах першы сакратар Цэнтральнага камітэта Беларускага рэспубліканскага саюза моладзі. Са снежня 2014 года намеснік кіраўніка Адміністрацыі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь. У снежні 2016 года вызвалены з пасады ў сувязі з пераходам на іншую працу.
Член саветаў спецыяльных фондаў Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь па сацыяльнай падтрымцы адораных вучняў і студэнтаў і па падтрымцы таленавітай моладзі.
У 2012 годзе абраны членам Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу 5-га склікання.
У сакавіку 2017 года прызначаны кіраўніком адміністрацыі Цэнтральнага раёна Мінска. З чэрвеня 2018 года намеснік міністра інфармацыі Рэспублікі Беларусь.
Міжнародныя санкцыі
6 лістапада 2020 года ўнесены ў чорны спіс Еўрасаюза, санкцыйныя спісы Вялікабрытаніі і Канады. Пры ўвядзенні санкцый Савет Еўрапейскага саюза адзначыў, што Бузоўскі як намеснік міністра інфармацыі адказваў за рэпрэсіі супраць грамадзянскай супольнасці, у прыватнасці за рашэнне Міністэрства інфармацыі аб спыненні доступу да незалежных вэб-сайтаў і абмежаванні доступу ў Інтэрнэт у Беларусі пасля прэзідэнцкіх выбараў 2020 года ў якасці інструмента рэпрэсій супраць грамадзянскай супольнасці, мірных дэманстрантаў і журналістаў.
24 лістапада 2020 года да санкцый ЕС далучыліся Албанія, Ісландыя, Ліхтэнштэйн, Нарвегія, Паўночная Македонія, Чарнагорыя, а 11 снежня — і Швейцарыя.
Сям’я
Жанаты, мае сына.
Латвійская Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка
Латві́йская Сацыялісты́чная Саве́цкая Рэспу́бліка (Latvijas Sociālistiskā Padomju Republika) — кароткатэрміновае дзяржаўнае ўтварэнне ў форме сацыялістычнай рэспублікі, утворанае падчас вайны за незалежнасць Латвіі і якое існавала на тэрыторыі сучаснае Латвіі. Абвешчаная 17 снежня 1918 года пры палітычнай, эканамічнай і ваеннай падтрымцы рэжыму Уладзіміра Леніна ў Расіі. Кіраўніком ураду з'яўляўся пісьменнік, юрыст і адзін з арганізатараў Камуністычнай партыі Латвіі Петэрыс Стучка.
Утварэнне
24 снежня 1917 года ў горадзе Валка Выканаўчы камітэт Савету рабочых, салдацкіх і беззямельных дэпутатаў Латвіі прыняў дэкларацыю пра самавызначэнне Латвіі, у выніку чаго было ўтворана дзяржаўнае ўтварэнне, вядомае як Рэспубліка Іскалата. Старшынёй урада быў прызначаны Фрыцыс Розіньш. Улада рэспублікі распаўсюджвалася на рэгіёны Латвіі, не занятыя нямецкімі войскамі, аднак у пачатку наступнага года нямецкія войскі занялі ўсю тэрыторыю сучаснай Латвіі.
Пасля падпісання 3 сакавіка 1918 года Брэсцкага міру, паводле якога замацоўвалася адпадзенне ад Расіі Балтыі, курляндскі (поўдзень Латвіі) і ліфляндскі (поўнач Латвіі без Латгаліі) соймы мясцовай арыстакратыі нямецкага паходжання 8 і 12 сакавіка адпаведна абвясцілі ўтварэнне Курляндскага і Лівонскага герцагстваў на тэрыторыях Курляндскай, Ліфляндскай і Эстляндскай губерняў. Нямецкае камандаванне Обер-Осту прапаноўвала аб'яднаць гэтыя ўтварэнні ў асабістай уніі з Прусіяй, разлічваючы на дапамогу мясцовых немцаў. Увосень 1918 года новае герцагства было прызнана нямецкім імператарам. Неўзабаве, 9 лістапада 1918 года ў Германіі адбылася рэвалюцыя і была абвешчаная рэспубліка. Новае кіраўніцтва аддало загад пра вывад нямецкіх войскаў з Балтыі і герцагства спыніла сваё існаванне.
У той жа час 18 лістапада 1918 года Народнай радай на чале з Карлісам Улманісам і Янісам Чакстэ, якія прадстаўлялі шэраг латвійскіх партый і арганізацый, грунтуючыся на раней прынятых рэзалюцыях, была абвешчаная незалежная Латвійская Рэспубліка. Гэты дзень лічыцца Днём Незалежнасці ў сучаснай Латвіі. 7 снежня немцы афіцыйна перадалі свае паўнамоцтвы новаму ўраду на чале з Улманісам.
17 снежня гэтага ж года выйшаў маніфест Часовага працоўна-сялянскага ўрада Латвіі, лідарам якога быў Петэрыс Стучка. Гэтым маніфестам аб'яўлялася ўстанаўленне савецкае формы ўлады. Узброеныя сілы Латвійскае Сацыялістычнае Савецкай Рэспублікі, якія складаліся з членаў г.зв. Латышскіх стралкоў і іншых частак Чырвонай арміі, здолелі хутка захапіць большую частку тэрыторыі сучаснай Латвіі, пакінуўшы пад кантролем часовага ўрада на чале з Карлісам Улманісам невялікі фрагмент тэрыторыі вакол гораду Ліепая, што на паўднёвым захадзе краіны. 3 студзеня была занятая Рыга, 13 студзеня ў Рызе адбылося абвяшчэнне Латвійскае Сацыялістычнае Савецкай Рэспублікі.
22 снежня 1918 года Уладзімір Ленін падпісаў «Дэкрэт Савета Народных Камісараў пра прызнанне незалежнасці Латвійскай Савецкай Рэспублікі Латвіі», паводле якога абвяшчалася, у прыватнасці, даручэнне ваенным і грамадзянскім уладам Расіі дапамагаць савецкаму ўраду Латвіі ў авалоданні ўсёй тэрыторыяй краіны. У савецкай гістарыяграфіі гэтая дата лічылася пачаткам латвійскае дзяржаўнасці, яна ж працягвае лічыцца падобнай датай і ў гістарыяграфіі сучаснай Расіі.
Палітыка
Урад Стучкі працягнуў ажыццяўленне камуністычных рэформ і палітыкі, распачатых пры ліквідаваным раней урадзе г.зв. Іскалата. Некаторыя рэформы, такія як экспрапрыяцыя ўласнасці «буржуазіі» (то бок, сярэдняй і вышэйшае класаў), напачатку мелі папулярнасць серад насельніцтва краіны. Разам з гэтым, урад Стучкі прыняў рашэнне пра нацыяналізацыю сельскагаспадарчых надзелаў, што прывяло да незадавальнення ўрадам ЛССР серад сялян і цяжкіх эканамічных наступстваў у гарадох. Гэта прываяло, у сваю чаргу, да адмовы сялян у пастаўкі прадуктаў харчавання на ўрадавых умовах, з-за чаго недахоп харчу ў гарадох стаў крытычным. У гарадскай мясцовасці пачаўся голад, урад пачаў тэрор па гарадскіх і сельскіх раёнах у пошуках контрарэвалюцыянераў, якія нібыта былі вінаваты ў праліках ураду. Серад падобных захадаў адзначылася, у прыватнасці, існаванне рэвалюцыйных трыбуналаў.
Ліквідацыя
Вясною 1919 года ўрад Улманіса атрымаў падтрымку нямецкіх фарміраванняў Фрайкора і здолеў аднавіць кантроль над страчанымі тэрыторыямі. 22 мая гэтага ж года войскі ўрада Латвійскай Рэспублікі ўзялі пад кантроль Рыгу, у выніку чаго сілы ЛССР былі адкінуты на ўсход краіны ў Латгалію, якая потым у пачатку 1920 года была адвавана сумесным латвійска-польскім наступам. У выніку гэтага наступу былі ўзяты Дзвінск і Рэжыца (сучасн. Рэзэкнэ), з прычыны чаго ЛССР спыніла сваё існаванне.
11 жніўня 1920 года ўрад Латвійскай Рэспублікі падпісаў з РСФСР Мірны дагавор між Расіяй і Латвіяй, такім чынам Расія прызнала незалежнасць Латвіі і прызнала ўрад Латвійскай Рэспублікі ў якасці яе паўнапраўнага палітычнага прадстаўніка. Разам з гэтым, у дамове падкрэслівалася адсутнасць якіх-небудзь прэтэнзій датычна латвійскага народа і зямлі.
Вяйнё Танер
Вяйнё Альфрэд Танер (Väinö Alfred Tanner;, Хельсінкі — , Хельсінкі, Фінляндыя) — фінскі дзяржаўны дзеяч, лідар сацыял-дэмакратычнай партыі, прэм’ер-міністр Фінляндыі ў 1926 −1927 гг.
Падчас Савецка-фінскай вайны 1939—1940 гг. Таннер быў міністрам замежных спраў і сыграў важную ролю ў фарміраванні ў Фінляндыі «духу Зімняй вайны», ён аб’яднаў нацыю, незалежна ад палітычных поглядаў, у барацьбе за захаванне незалежнасці краіны.
Пасля заканчэння Зімняй вайны СССР запатрабаваў змен ва ўнутранай палітыцы Фінляндыі — у прыватнасці, адстаўкі Вяйнё Танера. 16 жніўня 1940 г Танер выйшаў з урада.
Пасля заканчэння Савецка-фінскай вайны 1941—1944 гг. Танер, пад ціскам СССР, быў асуджаны ў 1946 годзе на пяць з паловай гадоў пазбаўлення волі, аднак і ў зняволенні заставаўся папулярным палітычным дзеячам. У снежні 1948 года, адбыўшы палову тэрміну, быў амніставаны і выпушчаны на свабоду.
Дэкларацыя незалежнасці Эстоніі
Дэкларацыя незалежнасці Эстоніі, інакш вядомая як Маніфест да эстонскага народа (Manifest Eestimaa rahvastele) — законатворчы акт Эстонскай рэспублікі 1918 года. Штогод 24 лютага з гэтай нагоды адзначаецца нацыянальнае свята Дзень незалежнасці Эстоніі.
Дэкларацыя была падрыхтавана Камітэтам выратавання, абраным з найбольш паважаных членаў Эстляндскім земскім сходам. 23 лютага маніфест быў надрукаваны і абнародаваны ў Пярну. Назаўтра, 24 лютага, маніфест быў надрукаваны і распаўсюджаны ў сталіцы, Таліне.
Гістарычны кантэкст
У Першую сусветную вайну, паміж адыходам бальшавіцкім і прыходам кайзераўскіх войскаў і чаканай акупацыяй, Камітэт выратавання Эстляндскага нацыянальнага сходу 24 лютага 1918 года абвясціў незалежнасць Эстоніі. Аднак нямецкія ўлады не прызналі самаабвешчаную дзяржаву. Пасля нямецкай рэвалюцыі прадстаўнікі Германіі 11—14 лістапада 1918 фармальна перадалі палітычную ўладу ў Эстоніі нацыянальнаму ўраду. Пасля гэтага пачалося бальшавіцкае ўварванне і вайна за незалежнасць Эстоніі. 2 лютага 1920 Эстонская рэспубліка і Савецкая Расія падпісалі ў Тарту мірны дагавор. Эстонія атрымала міжнароднае прызнанне і ў 1921 увайшла ў Лігу Нацый.
Оскары Мантэрэ
Оскары Мантэрэ (Oskari Mantere, -) - фінскі педагог, асветнік, дзяржаўны і палітычны дзеяч.
З 1919 па 1938 год быў дэпутатам Эдускунты ад Нацыянальнай прагрэсіўнай партыі. З лістапада 1922 па студзень 1924 года займаў пасаду міністра сацыяльных спраў у першым кабінеце К.Каліа, з мая 1924 па сакавік 1925 г - намесніка міністра адукацыі ў кабінеце Л.Інгмана. З 22 снежня 1928 па 16 жніўня 1929 быў прэм'ер-міністрам кааліцыйнага ўрада (Нацыянальнай прагрэсіўнай і Нацыянальнай кааліцыйнай партыі).
Тойва Ківімякі
Тойва Ківімякі (Toivo Mikael Kivimäki;, Тарвас'ёкі — , , Фінляндыя) — фінскі дзяржаўны і палітычны дзеяч, член Нацыянальнай прагрэсіўнай партыі.
Біяграфія
Па адукацыі юрыст, скончыў Хельсінкскі ўніверсітэт, пасля працаваў у ім, быў прафесарам кафедры грамадзянскага права, а з 1931 па 1936 — дэканам факультэта. Абіраўся ў эдускунту ад Нацыянальнай Прагрэсіўнай партыі, са снежня 1928 па жнівень 1929 г. быў міністрам унутраных спраў у кабінеце О.Мантэрэ, з сакавіка 1931 па снежань 1932 — міністрам юстыцыі ў кабінеце Ю.Суніла.
Са снежня 1932 па кастрычнік 1936 быў прэм'ер-міністрам у кааліцыйным урадзе Фінляндыі (куды ўваходзілі прадстаўнікі Нацыянальнай Прагрэсіўнай партыі, Нацыянальнай кааліцыйнага партыі і Шведскай народнай партыі). Тэрмін яго прэм'ерства (амаль чатыры гады) быў найбольш працяглым за ўсю гісторыю Фінляндыі да 1985 года. Падчас свайго знаходжання на пасадзе прэм'ера арыентаваўся на супрацоўніцтва з іншымі скандынаўскімі краінамі.
Праз два тыдні пасля падпісання мірнага дагавора паміж Фінляндыяй і СССР пасля Зімняй вайны, у сакавіку 1940 года Ківімякі быў прызначаны паслом у Берліне, і на гэтай пасадзе знаходзіўся да разрыву дыпламатычных адносін Фінляндыі з Германіяй 2 верасня 1944 года. У снежні 1940 Ківімякі балатаваўся на пасаду прэзідэнта краіны, разам з Р.Руці, але прайграў выбары. У апошнія месяцы свайго знаходжання ў Берліне Ківімякі ўсё меней паслядоўнічаў дырэктывам прэзідэнта Руці. У прыватнасці, падпісанне пакта Руці-Рыбентропа 26 чэрвеня 1944 г. у Хельсінкі праходзіла без удзелу Ківімякі. Пасля заканчэння Савецка-фінскай вайны (1941—1944) па патрабаванні савецкага боку быў аддадзены пад суд у якасці ваеннага злачынца і 21 лютага 1945 прыгавораны да пяці гадоў пазбаўлення волі.
Пасля заключэння Дагавора аб дружбе паміж Фінляндыяй і Савецкім Саюзам у 1948 быў амніставаны тагачасным прэзідэнтам Фінляндыі Юха Паасіківі. Пасля вызвалення не займаўся палітыкай.
Перніла Карлсан
Перніла Карлсан (Pernilla Karlsson,, Сіўнтыа, Фінляндыя) — фінская спартсменка (гандбалістка), член зборнай Фінляндыі па гандболе (2012) ; у сезоне 2012/2013 гуляе за жаночую каманду гандбольнага клуба Dicken (Хельсінкі).
Вядома таксама як спявачка; выйграўшы нацыянальны адборачны тур, яна 22 мая 2012 года прадставіла Фінляндыю на конкурсе песні «Еўрабачанне 2012».
Біяграфія
Нарадзілася 11 чэрвеня 1990 года ў Сіўнтыа ў шведскамоўнай сям’і.
Па словах Яні Васколы (Jani Vaskola), трэнера каманды Dicken, з’яўленне ў камандзе Пернілы прынясе вялікую карысць, паколькі з яе дапамогай павінна палепшыцца хуткасная гульня каманды; акрамя таго, з яе дапамогай можна будзе павялічыць глыбіню атакі.
Еўрабачанне
25 лютага 2012 года Карлсан стала пераможцай нацыянальнага адборачнага тура, атрымаўшы магчымасць прадстаўляць сваю краіну на штогадовым песенным конкурсе «Еўрабачанне».
Выступ Карлсан у Баку адбыўся ў першым паўфінале, які прайшоў 22 мая. Яна выступіла з баладай När jag blundar ("Калі я заплюшчу вочы ", «Калі я заплюшчваю вочы»). Першапачаткова гэта песня была напісана яе братам Ёнасам у падарунак для маці Пернілы і Ёнаса да дня яе нараджэння. У гісторыі ўдзелу Фінляндыі ў конкурсе «Еўрабачанне» гэта другі выпадак, калі прадстаўнік краіны выконвае песню на шведскай мове (першай такой кампазіцыяй стала песня Fri?групы Beat у 1990 годзе). Выступала Карлсан ў касцюме ад вядомага фінскага дызайнера Катры Нісканен.
На думку эксперта Yleisradio Oy Тар’і Нярхі, выказанай напярэдадні конкурсу, выступленне Карлсан адлюстроўвае сучасныя тэндэнцыі ў фінскай папулярнай музыцы. Балада När jag blundar, на думку Нярхі, «не падыходзіць пад катэгорыю драматычнай», у той жа час «яна прыгожая і ідзе з самага сэрца».
Кампазіцыя När jag blundar, выкананая Карлсан 22 мая 2012 года ў Баку ў першым паўфінале, не набрала дастатковай колькасці галасоў і не трапіла ў фінал конкурсу песні «Еўрабачанне 2012». Як іранічна напісала газета «Kaleva» з Оўлу, «песенны конкурс Еўрабачанне для Фінляндыі пачаўся звыкла — прадстаўнік краіны, Перніла Карлсан, не прабілася ў фінал». Сама Карлсан сказала, што яна задаволена сваім выступам.
Астрынскі сельсавет
Астры́нскі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Шчучынскага раёна Гродзенскай вобласці. Цэнтр — гарадскі пасёлак Астрына.
Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Васілішкаўскага раёна Баранавіцкай вобласці БССР. З 20 верасня 1944 года ў складзе Гродзенскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваны Бярозаўскі сельсавет. З 20 студзеня 1960 года ў складзе Шчучынскага раёна. 25 лютага 1961 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Астрынскага пассавета. 14 лютага 1974 года да пассавета далучана тэрыторыя скасаванага Нарашскага сельсавета. У 1986 годзе скасаваны хутары Крыўцы і Масяўня.
26 лютага 2013 года Астрынскі пассавет рэарганізаваны ў сельсавет. 28 жніўня 2013 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Навадворскага сельсавета (41 населены пункт: аграгарадок Новы Двор, вёскі Арлова Гара, Баравыя, Бераставіца, Бершты, Будоўля, Вампершчына, Вуглы, Голдзішкі, Голеўцы, Грамкі, Дамейкі, Забалоцце, Зобія, Казакі, Краснае, Кулеўцы, Куцы Лес, Ленцішкі, Ляхаўцы, Малюкоўцы, Мікулішкі, Падбершты, Пілаўня, Прудзяны, Прыбыткоўшчына, Равятычы, Родзевічы, Рынкаўцы, Рыталеўшчына, Савічы, Саснабор, Смаліха, Сырні, Танявічы, Юраўка, Якубавічы, Яхнавічы і хутары Астапішкі, Квіцеўцы, Шамякі). 26 чэрвеня 2018 года скасаваны хутары Астапішкі, Квіцеўцы, Лычкаўцы.
Насельніцтва пассавета паводле перапісу 2009 года (32 населеныя пункты без Астрыны) — 1050 чалавек, з іх 63,6 % — беларусы, 30,0 % — палякі, 5,5 % — рускія.
Сака (значэнні)
Сака:
Аб’яднанае Балтыйскае герцагства
Аб'ядна́нае Балты́йскае ге́рцагства (Vereinigtes Baltisches Herzogtum) — злучаная персанальнай уніяй з Прусіяй марыянетачная дзяржава, абвешчаная ў 1918 годзе кіруючымі коламі остзэйскіх немцаў пры падтрымцы акупацыйнага нямецкага войска на тэрыторыі сучасных Латвіі (акрамя Латгаліі) і Эстоніі пасля заключэння Брэсцкага міру.
Перадумовы
Падчас Першай сусветнай вайны, нямецкае войска акупавала Курляндскую губерню Расійскай імперыі да восені 1915 года. Фронт стабілізаваўся ўздоўж лініі Рыга—Дзвінск—Баранавічы.
Пасля Лютаўскай рэвалюцыі ў Расіі, з былых расійскіх Эстляндскіх і поўначы Ліфляндскае губерняў 12 красавіка (30 сакавіка) 1917 года стварылі Эстонскую аўтаномную губерню. Пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі, 28 лістапада 1917 абраны парламент аўтаномнай губерні абвясціў сябе вярхоўнай уладай у Эстоніі і 24 лютага 1917 (за дзень да акупацыі нямецкімі войскамі) выдаў Дэкларацыю аб незалежнасці Эстоніі. Заходнія саюзнікі прызналі Эстонскую Рэспубліку дэ-факта ў маі 1918 года.
Латвійскую нацыянальную раду сфарміравалі 16 лістапада 1917 года. 30 лістапада 1917 года ў памяшканні Латвійскага этнаграфічнага музея Рада абвясціла аўтаномію латышскага края ў этнічных межах. Афіцыйна незалежнасць Латвійскай Рэспублікі была абвешчаная 15 студзеня 1918 года.
Пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі нямецкія войскі пачалі наступ з Курляндыі, а да канца лютага 1918 нямецкія войскі кантралявалі тэрыторыі былых расійскіх Ліфляндскай губерні і Эстонскай аўтаномнай губерні, якая абвясціла пра сваю незалежнасць. Паводле Брэсцкага міру 3 сакавіка 1918 года бальшавіцкая Расія страціла Курляндскую губерню, і згодна з Берлінскае дамовай ад 27 жніўня 1918 года страціла Эстонскую аўтаномную губерню і Ліфляндскую губерню.
Гісторыя
Пасля падпісання Брэсцкага міру, які замацаваў аддзяленне Прыбалтыкі ад Савецкай Расіі, Курляндскі (8 сакавіка) і Ліфляндскі (12 красавіка) соймы (т. з. Ландэсраты) абвясцілі аб аднаўленні на тэрыторыі былых Курляндскай, Ліфляндскай, Эстляндскай губерняў герцагстваў Курляндыя і Лівонія, адпаведна.
Нямецкае камандаванне Усходняга фронту (Обер-Ост) прадугледжвала аб'яднаць гэтыя самаабвешчаныя ўтварэнні ў буфернае «вялікае герцагства Лівонскае», злучанай асабістай уніяй з прускай каронай. Стаўка пры гэтым рабілася на садзейнічанне нямецкага насельніцтва Прыбалтыкі (остзэйскіх немцаў) і антыбальшавіцкіх узброеных фарміраванняў на чале з Бермонт-Авалавым.
Увосень 1918 нямецкі імператар пасля шматмесячных ваганняў прызнаў незалежнасць прыбалтыйскага герцагства. На гэтым этапе меркавалася, што фармальным кіраўніком «аб'яднанага герцагства» са сталіцай у Рызе стане Адольф Фрыдрых Мекленбург-Шверынскі, але накшталт іншых нямецкіх квазідзяржаўных утварэнняў Балтыя ўвальецца ў склад федэратыўнай Германскай імперыі.
У кастрычніку 1918 райсканцлер Максіміліян Бадэнскі аддаў распараджэнне аб перадачы кіравання Прыбалтыкай ад ваенных у рукі грамадзянскага ўрада. На час адсутнасці герцага ўладныя паўнамоцтвы павінна была ажыццяўляць утвораная ў лістападзе рэгенцкая рада, у склад якой увайшлі чатыры немцы, тры эстонцы і тры латышы. Узначальваў савет барон Адольф Канстанцін Якаб Пілfр фон Пільхау-Аўдэрн.
Скасаванне
30 студзеня 1918 Латвійская часовая нацыянальная рада прыняла рашэнне аб стварэнні суверэннай і дэмакратычнай Латвіі, у якую павінны быць уключаны ўсе населеныя латышамі рэгіёны.
Пасля пачатку Лістападаўскай рэвалюцыі ў Германіі 9 лістапада 1918 году, прычынай якой было паражэнне кайзераўскай імперыі ў Першай сусветнай вайне, міністр абароны абвешчанай нямецкімі рэвалюцыянерамі Веймарскай рэспублікі аддаў загад аб вывадзе з Прыбалтыкі дывізій Нямецкай імперскай арміі, якая падтрымлівала Балтыйскае герцагства.
Балтыйскае герцагства спыніла сваё існаванне, а ўжо 18 лістапада 1918 году Народная рада на чале з Карлісам Улманісам і Янісам Чакстэ, якая прадстаўляла шэраг латвійскіх партый і грамадскіх арганізацый, абвясціла незалежнасць Латвійскай Рэспублікі.
Культура Аскала
Культура Аскала — археалагічная культура эпохі мезаліту на тэрыторыі Фінляндыі.
Культура бярэ назву ад воласці Аскала ў правінцыі Усіма. Знойдзеныя прадметы выкананы з кварца — гэта скрабкі, шыла і інш. Вырабы маюць грубую форму з дробнай рэтушшу. Датыроўка культуры заснавана на знаходках і на меркаваным размяшчэнні берагавой лініі ў мезалітычны перыяд.
На думку шэрагу археолагаў, культура Аскала была мясцовай разнавіднасцю нарвежскай культуры Комса; на думку іншых — культуры Суомус’ярві, якая дамінавала ў Фінляндыі ў эпоху мезаліту.
Асака збліжаная
Асака збліжаная (Carex appropinquata) — від раслін сямейства, распаўсюджаны ў Еўропе і Заходняй Азіі.
Апісанне
Шматгадовая травяністая расліна, 50-100 см вышынёй. Ліставыя пласцінкі 3-4 мм шырынёй. Ніжняе лускападобнае лісце карычнева-чорнае ці амаль чорнае, распадаюцца на шматлікія простыя валокны, што апранаюць аснаванні парасткаў; часам на валокны распадаюцца толькі кончыкі лускападобных лісткоў. Суквецці 5-6 см даўжынёй. Крыючыя лускі жаночых кветак з вузкай плёнкавай аблямоўкай. Мяшэчкі наперадзе з 10-13 жылкамі.
Распаўсюджанне
Распаўсюджаны ў Еўропе і Заходняй Азіі; расліна ўмераных, альпійскіх (да 1500 м) і барэальных зон.
Ва Украіне засяляе асаковыя балоты, разрэджаныя чорнаальшаннікі. Расце на Палессі, у лесастэпе і Прыкарпацці, звычайны.
Yle
Yle (афіцыйныя назвы — Yleisradio Oy, Rundradion Ab) — нацыянальная тэлерадыёвяшчальная кампанія Фінляндыі.
З 2013 года кампанія стала першай у краіне, зрабіўшы даступнымі ў прамой трансляцыі ў інтэрнэце ўсіх сваіх тэлепраграм.
Гісторыя
Yleisradio была заснавана ў Хельсінкі 29 мая 1926 года. Першая радыё перадача была перададзена 9 верасня 1926 года. Гэты дзень лічыцца днём нараджэння рэгулярнай вяшчальнай дзейнасці ў Фінляндыі і на самой Yle. Пасля гэтага была распрацавана сетка вяшчання, і ў пачатку 1930 года ўжо 100 000 сем'яў змаглі слухаць радыё Yle.
У 1957 годзе Yle паспрабавала сябе ў тэлевяшчанні, былі праведзены пробныя тэлеэфіры. Праз год з'явілася штодзённая перадача Suomen Televisio (фінскае тэлебачанне). З 1969 года Yle пачала трансляваць перадачы ў каляровым фармаце. У 2007 годзе разам з усім тэлебачаннем Фінляндыі Yle перайшло на лічбавае вяшчанне. Таксама ў Yle каналаў ёсць адзіны тэлетэкст.
Плануецца, што з 2 снежня 2013 года пачнецца выпуск тэленавінаў на саамскай мове.
Асака пальчатая
Асака пальчатая (Carex digitata) — від раслін сямейства, распаўсюджаны ў Еўропе, Заходняй Азіі.
Назва
Асака пальчатая, скарада.
Апісанне
Шматгадовая травяністая расліна, 10-30 см. Каласкі больш-менш расстаўленыя, толькі верхні жаночы каласок набліжаны да верхавінкавага мужчынскага, і роўны яму па вышыні або нават перавышае яго. Жаночыя каласкі 1.4-3 см даўжынёй, з 5-10 кветкамі. Покрыўныя лускі роўныя мяшэчкам. Мяшэчкі 3.5-4 мм даўжынёй.
Распаўсюджанне
Распаўсюджаны ў Еўропе, Заходняй Азіі.
Ва Украіне від расце ў розных лясах — на Палессі, у лесастэпе, Карпатах звычайны; у стэпу і горнага Крыму зрэдку або спарадычна.
Я магу толькі марыць
Я магу толькі марыць (I Can Only Imagine) — біяграфічнае кіно пра стварэнне аднайменнага музычнага хіта. У 2001 годзе малавядомы гурт Mercy Me выпусціў песню «I can only imagine», якая стала тройчы плацінавай, узначаліла хіт-парады і названа найпапулярнейшым хрысціянскім сінглам сучаснай гісторыі.
Фільм, спачатку падобны да музычнай біяграфіі, раскрываецца як глыбокая і кранальная драма пра стасункі бацькоў і дзяцей, дзіцячыя траўмы, веру, дараванне і прымірэнне, распавядае сапраўдную біяграфію Барта Міларда — 46-гадовага фронтмэна гурта Mercy Me, якому ў ранейшым жыцці давялося прайсці праз многія выпрабаванні — хатні гвалт, пабег з дому, пошукі сябе.
Я магу толькі марыць выпушчаны ў ЗША 16 сакавіка 2018 года. Меў вялікі касавы поспех, касавыя зборы -- $ 85 мільёнаў па ўсім свеце, пры бюджэце вытворчасці $ 7 мільёнаў -- стаў чацвёртым найкасавейшым музычным біяграфічным і шостым найкасавейшым хрысціянскім фільмам за ўвесь час у Злучаных Штатах. Некаторыя крытыкі ацанілі яго як натхняльны і адзначылі як лепшы ў параўнанні з іншымі канфесійнымі фільмамі. У 2018 годзе на Dove Awards, фільм атрымаў прэмію «Натхняльны фільм года».
Культура Морбю
Культура Морбю - археалагічная культура, распаўсюджаная ў перыяд бронзавага і жалезнага веку на паўднёвым захадзе Фінляндыі, цэнтральнай Швецыі, Аландскіх астравах і ў Латвіі. Ідэнтыфікуецца па сваёй кераміцы.
На тэрыторыі Эстоніі дадзеная культура называецца «культура Асва». Адна са стаянак выяўленая на востраве Саарэмаа. Асва з'яўляецца стаянкай эпохі ранняга бронзавага веку. У перыяд позняга бронзавага веку паселішча было агароджанае шырокай каменнай сцяной з драўляным палісаднікам. Унутры агароджы выяўленыя прастакутныя падмуркі з земляной падлогай, а таксама патопленыя ў зямлі агмені. Таксама выяўлена каля 32000 аскепкаў керамікі, розныя каменныя прылады і нешматлікія дробныя бронзавыя вырабы. Жыллё праіснавала да рымскага жалезнага веку.
Часта сустракаюцца прадметы з косці і рога. У халоднай глебе захавалася каля 500 вырабаў з косці, у прыватнасці, гарпуны, наканечнікі стрэл, лыжкі, дзяржальні нажоў, іголкі, зашпількі і прылады для пражы.
Кераміка культуры Асва характарызуецца як кераміка, дзе асноўным з'яўляецца паласаты ўзор, і зрэдку сустракаецца тэкстыльная кераміка. Многія сасуды арнаментаваныя адным ці некалькімі радамі ямак. Падобная кераміка, аднак без арнаменту, сустракаецца таксама ў Літве і Латвіі.
Асака падоўжаная
Асака падоўжаная (Carex elongata) — від раслін сямейства, распаўсюджаны ў Еўропе і Заходняй Азіі.
Апісанне
Шматгадовая травяністая расліна, 40—70 см. Вышыня ўздыму язычка ўдвая перавышае шырыню ліставой похвы. Суквецце (3)5—7(9) см даўжынёй, з 6—12(18) каласкоў. Спелыя мяшэчкі 2,5—3,5 мм даўжынёй. Покрыўныя лускі іх іржава-карычневыя або ў ценявых формаў зялёныя, удвая або на 1/3 карацей мяшочкаў.
Распаўсюджанне
Распаўсюджаны ў Еўропе і Заходняй Азіі.
Yle TV1
Канал быў адкрыты 1 студзеня 1958 года пад назвай Suomen Televisio. На канале выпускаюцца навіны, дакументальныя фільмы, серыялы, адукацыйныя і забаўляльныя праграмы і т. п. Тэлеканал вяшчае без рэкламы.
13 мая па тэлеканалу Yle TV1 пачалася трансляцыя навін на рускай мове.
З 2 снежня 2013 года штодня ў сярэдзіне дня па канале Yle TV1 выходзіць выпуск тэленавінаў на саамскіх мовах (Yle Ođđasat); трансляцыя ажыццяўляецца з новай тэлестудыі ў Інары.
Саамская літаратура
Саамская літаратура - літаратура на саамскіх мовах, родных мовах саамаў, народа Паўночнай Еўропы, які жыве ў Нарвегіі, Расіі, Фінляндыі і Швецыі. Часта да саамскай літаратуры адносяць творы пісьменнікаў, якія з'яўляюцца саамамі па паходжанню, не залежна ад мовы гэтых твораў.
Колькі-небудзь старажытнай пісьменнай гісторыі літаратуры саамаў не існуе, але вусныя сказанні, якія перадаваліся ад старэйшых малодшым, уходзяць у глыбіню стагоддзяў. Праз казкі і паданні, міфы, песні, прыказкі і загадкі ад пакалення да пакалення перадаваліся міраўспрыяльныя, культурныя і маральня традыціі саамаў, важныя для іх жыцця назіранні і веды.
Ёйк
Унікальным саамскім творчым жанрам з'яўляецца ёйк - традыцыйныя песнапенні з асаблівым паўтрарючымся рытмам. Першапачаткова ёйк не з'яўляўся асаблівым жанрам - гэтыя распевы былі часткай рэлігійных абрадаў.
Мэтанакіравана запісваць ёйкі пачалі ў ХІХ стагоддзі, што было абумоўлена падняццем цікаўнасці да народнай культуры і традыцыйнай народнай творчасці.
Гісторыя саамскай літаратуры
Да пачатка ХХ стагоддзя адносіцца актывізацыя палітычнай дзейнасці саамаў, стварэнне першых саамскіх арганізацый, адраджэння самасвядомасці саамаў як самастойнага народа з уласнай багатай культурай. У 1912 годзе Андэрсам Ларсенсам быў напісаны першы саамскі раман - Beavi-Álgu ("Світанак"). У 1914 годзе з'явіўся зборнік вершаў і апавяданняў Muohtačalmmit ("Сняжынкі") Ялві Педара.
Аснову саамскай літаратуры складаюць апрацаваныя фінскім фалькларыстам Антті Аматусам Аарне (1867-1924) запісы самабытнага саамскага фальклора, да якога адносяцца казкі аб жывёлах, аб пераўтварэннях, аб нойдах (чараўніках) апавяданні-легенды аб нагэсцях чудзі, аб звышнатуральных істотах.
Вялікую вядомасць атрымала кніга шведскага пісьменніка-саама Юхана Туры Muttalus samid birra (Стакгольм, 1917), якая напісана ў жанры мастацкай аўтабіяграфіі.
Сучасная саамская літаратура
Няма адзінага меркаванння адносна сучаснага вызначэння паняцця "саамская літаратура". Адзін падыход звязаны з саамскім паходжаннем аўтараў твораў незалежна ад мовы гэтых твораў, пры іншым падыходзе да саамскай літаратуры адносяць творы на саамскіх мовах незалежна ад этнічнай прыналежнасці іх аўтараў.
Згодна з меркаваннем нарвежскага прафесара Свейна Лунда развіццё саамскай літаратуры ў сучасную эпоху вельмі важна ў тым ліку і згодна з наступнымі прычынамі:
Адной з задач, стаячых перад саамскай літаратурай, з'яўляецца азнакамленне чытача з умовамі жыцця, гісторыяй і культурай саамаў у розных месцах свайго жыхарства. згодна з меркаваннем Свейна Лунда, гэта задача з'яўляецца тым больш важнай, што нярэдка такі спосаб з'яўляецца адзіна магчымым для таго, каб данесці да грамадскасці інфармацыю аб парушэні праў саамскага насельніцтва і аб неабходнаці выпраўлення сітуацыі. Веданне чытачамі саамскай літаратуры, паводле меркавання Лунда, з'яляецца той прышчэпкай, з дапамогай якой магчыма працівадзейнічаць расістскім поглядам, якіх шмат у Нарвежскай літаратуры, у тым ліку і ў творах такіх класікаў, як Кнут Гамсун.
Сучасная літаратура ў сучаснай Швецыі
Planned
Саамская літаратура ў сучаснай Расіі
Вядомыя расійскія саамскія паэты і пісьменнік - колта-саамі Аскольд Бажанаў (1934-2012), кільдзін-саамі Аляксандра Антонава (нар. 1932) і Іраіда Вінаградава, тэр-саамі Акцябрына Воранава (1934-1990).
Саамская літаратура ў сучаснай Фінляндыі
''Гл. таксама: Літаратура Фінляндыі''
Сярод псьменнікаў Фінляндыі, якія пішуць ці пісалі на саамскай мове, магчыма адзначыць Марьют Айкіа (Marjut Aikio), Мацці Айкіа, Раўну Падар-Лейва (кнігі: Mo giđđa boahantá Sápmái, 1988; Jokrjanieiddaš, 1996 і інш.) і Кірсці Палта (кнігі: Vilger geađgi, 1980; Beaivváža bajásdánsun, 1985; Násttit muohtagierragis, 2007 і інш.). Кніга Кірсці Палта Guhtosét dearvan min bohccot была перакладзена на фінскую мову (Voijaa minun poroni, 1984) і адзначана ўзнагародай.
Культура сеткаватай керамікі
Культура сеткаватай керамікі, культура тэкстыльнай керамікі - археалагічная культура позняга бронзавага веку (другая палова II - першая палова I тыс. да н.э.), якая займала шырокую паласу ад сярэдняга Паволжа да ўсходу і поўначы Фенаскандыі (уключаючы Карэлію). Характарызуюцца керамікай, упрыгожанай адбіткамі грубых тканін і рыбалоўных сетак. Склалася на аснове элементаў ямачна-грабеньчатай керамікі, фацьянаўскай і пазнякоўскай, прычым апошняя збольшага з'яўляецца сінхроннай сеткаватай культуры. Паслужыла магутным субстратам для складання розных фіна-ўгорскіх археалагічных культур ананьінскага кола старажытнасцяў, аднак прыналежнасць уласна сеткаватай керамікі фіна-ўграў апошні час аспрэчваецца шэрагам даследчыкаў.
Эстонія пад кайзераўскай акупацыяй
Эстонія была акупавана кайзерайскай Германіяй у апошні перыяд Першай сусветнай вайны. 11-21 кастрычніка 1917 нямецкая імперская армія заняла Заходнеэстонскі (Маанзундскі) архіпелаг, які складаюць астравы Саарэмаа, Хіюмаа і Муху. Каб прымусіць бальшавіцкі рэжым Савецкай Расіі падпісаць Брэсцкі мір, 18 лютага 1918 нямецкія войскі высадзіліся ў кантынентальнай Эстоніі і 21 лютага ўвайшлі ў Хаапсалу. 22 лютага яны занялі Валгу, а 24 лютага — Пярну, Вільяндзі і Тарту. Талін быў акупаваны на наступны дзень, а 4 сакавіка 1918 з захопам Нарвы ўся тэрыторыя Эстоніі адышла да Германскай імперыі. Так спынілі існаванне рэспубліканскі строй, які 24 лютага абвясціў незалежную дзяржаву, і ўлада мясцовай расійска-эстонскай Чырвонай гвардыі. Апошнія чырвонагвардзейцы ўцяклі праз раку Нарва 5 сакавіка. 28 лютага 1918 у Талін прыехаў генерал-лейтэнант, прызначаны ваенным камандзірам Трэцяе камендатуры ва ўрадзе Нямецкай ваеннай адміністрацыі Заходнеэстонскага архіпелагу. У 1918 Эстонія ўвайшла ў склад Нямецкай ваеннай адміністрацыі на Усходзе для Куроніі, Эстляндыі, Ліфляндыі, Эзэля і Рыгі.
Акупацыйны рэжым
За час акупацыі Эстоніі немцы панесля страты 368 чалавек забітымі і каля 1400 параненымі. Яны захапілі 20 000 рускіх і некалькі расійскіх караблёў. Адзін расійскі браняносец «Слава» быў патоплены ў Маанзундскай аперацыі каля вострава Муху. У нападзе на Паўночную Лівонію і Эстонію браў удзел 60-ы корпус нямецкай арміі (19-я пяхотная, 77-я рэзервовая і 4-я кавалерыйская дывізіі). У сухапутнай аперацыі з архіпелагу на Ліхулу, Віртсу і Хаапсалу ўдзельнічаў 6-ы корпус (205-я і 219-я пяхотныя, 1-я кавалерыйская дывізія).
Эстонская дэкларацыя незалежнасці
У момант паміж адыходам расійскіх войскаў і прыходам нямецкіх Камітэт выратавання Эстляндскага нацыянальнага сходу 24 лютага 1918 года абвясціў незалежнасць Эстоніі. Аднак нямецкія ўлады не прызналі самаабвешчаную дзяржаву.
23 сакавіка 1918 камандуючы нямецкім 68-м корпусам абвясціў толькі што створаную Эстонскую армію па-за законам. У чэрвені пачаліся арышты правадыроў незалежніцкага руху. Прэзідэнта Канстанціна Пятса вывезлі ў Германію ў турму. Цягам усяе акупацыі Камітэт выратавання Эстоніі вёў падпольную дзейнасць, навязаўшы сувязі з заходнімі саюзнікамі. Вялікабрытанія прызнала незалежнасць Эстоніі (дэ факта) 3 мая, 18 мая — Францыя, 29 мая — Італія, што дало камітэту статус прадстаўніка эстонскага народа.
Пасля нямецкай рэвалюцыі прадстаўнікі Германіі 11—14 лістапада 1918 фармальна перадалі палітычную ўладу ў Эстоніі нацыянальнаму ўраду. Пасля гэтага пачалося бальшавіцкае ўварванне і вайна за незалежнасць Эстоніі. 2 лютага 1920 Эстонская рэспубліка і Савецкая Расія падпісалі ў Тарту мірны дагавор. Эстонія атрымала міжнароднае прызнанне і ў 1921 увайшла ў Лігу Нацый.
Аб'яднанае Балтыйскае герцагства
Нямецкая меншасць дамагалася заснавання Аб'яднанага Балтыйскага герцагства. Падпісаўшы 3 сакавіка 1918 года Брэсцкі мір, Савецкая Расія фактычна аддала Эстонію пад уладу нямецкай ваеннай адміністрацыі, і яе статус мусіў быць вызначаны пазней.