cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Грамафонная іголка
Апісанне
Дзеля захавання іголкі яе трэба засцерагаць ад удараў, недапушчальна спрабаваць прайграваць старыя шэлачныя пласцінкі, так як пры ўдарах аб часціцы напаўняльніка (шыфер) іголка можа раскрышыцца. Неабходна своечасова замяняць зношаныя або пашкоджаныя іголкі, так як выкарыстанне такіх іголак прыводзіць да рэзкага пагаршэння якасці гукаўзнаўлення і немінучага пашкоджання грампласцінак.
Свебадзінскі павет
Свебадзінскі павет (Powiat świebodziński) — павет у Польшчы, уваходзіць у склад Любушскага ваяводства. Цэнтр павета — горад Свябодзін. Павет утвораны ў выніку адміністрацыйнай рэформы ў 1999 годзе. Займае плошчу 937,45 км². Насельніцтва павета складае 56,2 тыс. чалавек.
Сільця-Млыніўскі
Сільця-Млыніўскі (Сільця-Млинівські) — вёска ў Ратнэўскім раёне Валынскай вобласці Украіны.
Грамафон
Грамафон з'яўляецца перайначваннем фанографа, незалежна вынайдзенага ў 1877 годзе Шарлем Кро і Томасам Эдысанам. Эміль Берлінер, азнаёміўшыся з працамі Кро, вырашыў замест цыліндраў для запісвання і прайгравання гукаў выкарыстоўваць дыскі. Новае вынаходніцтва, названае грамафонам, было запатэнтавана Берлінерам 26 верасня 1887 года.
Грамафонныя пласцінкі першапачаткова вырабляліся з эбаніту, затым з шэлаку. Першая ў свеце грамафонная пласцінка была цынкавай. Разец прымацоўваўся праз ланцужок да мембраны, якая ўспрымала гукі і вібравала. Потым разец наносіў на лакавым дыску (першапачаткова — на пласце сажы, затым воску) мадуляваны спіральны след, які пры тыражаванні пераносіўся на пласцінку. Пры кручэнні пласцінкі з дапамогай спружыннага механізму грамафону грамафонная іголка рухалася па спіралі дыску і выклікала адпаведныя ваганні вібруючай пласцінкі. Асноўная перавага грамафону над фанографам — папярочны запіс, які забяспечвае зніжэнне скажэнняў у дзясяткі разоў, а таксама большая гучнасць (ужо ў першых мадэлях — у 16 разоў, або на 24 дб). Разам з лёгкасцю тыражавання запісаў гэта забяспечыла хуткую перамогу грамафону.
У 1940—1960-х удасканаленне грамафону дазволіла дасягнуць досыць чыстай перадачы музычнага гучання п'есаў, як вакальных, так і інструментальных. Выраб грамафонаў зрабіўся магутнай самастойнай галіной у ЗША і Еўропе. У 1907 г. фірма «Патэ» прадстаўляе патэфон, у 1925 г. Берлінер сумесна з RCA стварае першы серыйны электрафон. Выраб пласцінак (дыскаў) разнастайнага рэпертуару (п'есы ў выкананні музычных віртуозаў і выдатных спевакоў) выдзеліўся ў адмысловую галіну прамысловасці.
Пазней грамафоны саступілі месца электрафонам і прайгравальнікам (электрапрайгравальная прылада) у складзе аўдыёсістэм.
Марыя Уладзіміраўна Багушэвіч
Марыя Уладзіміраўна Багушэвіч (партыйныя псеўданімы: Рэгіна, Ванда, Вянеда;, в. Цаперка Слуцкага павета Мінскай губерні, цяпер Клецкі раён Мінскай вобласці — , Краснаярск) — дзеяч польскага і беларускага рэвалюцыйнага руху, рэдактар, мемуарыстка. Актыўны дзеяч і член ЦК.
Біяграфія
Па мацярынскай лініі паходзіць з роду Касцюшкаў. З 1874 года жыла ў Варшаве. У 1881 здала экзамен на званне настаўніцы. З верасня 1882 года працавала ў Таварыстве Чырвонага Крыжа, якое было дапаможнай арганізацыяй партыі «Пралетарыят». У пачатку 1884 года ўступіла ў самую партыю і ўзначаліла Таварыства. У ліпені 1884 года пасля масавых арыштаў кіраўнікоў партыі ўзначаліла яго ЦК.
Арганізавала выданне партыйнай газеты «Proletariat», работу падпольнай друкарні. Наладзіла цесныя кантакты з рэвалюцыянерамі Вільні, Мінска, Гродна, Брэста, Беластока, Магілёва, Нясвіжа, Слуцка.
30 верасня 1885 года арыштавана царскімі ўладамі разам з братам Іванам. Пасля зняволення ў ў 1887 годзе выслана ў Сібір. У дарозе вяла «Дзённікі». Цяжка захварэла і, не даехаўшы да месца ссылкі, памерла ў краснаярскай перасыльнай турме.
Шыліна
Назву Шы́ліна маюць:
Аку (Казахстан)
Аку — аул у Лябяжынскім раёне Паўладарскай вобласці Казахстана. Адміністрацыйны цэнтр і адзіны населены пункт Лябяжынскай сельскай акругі. Код КАТА — 555230100.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва аула складала 3605 чалавек (1857 мужчын і 1748 жанчын). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 2940 чалавек (1395 мужчын і 1545 жанчын).
Сівакі
Сівакі (Сиваки́) — пасёлак гарадскога тыпу ў Магдагачынскім раёне Амурскай вобласці Расіі. Размешчаны ў паўночна-заходняй частцы вобласці за 130 км на паўднёвы ўсход ад пгт. Магдагачы, і за 360 км ад Благавешчанска. Аднайменная чыгуначная станцыя Забайкальскай чыгункі. Насельніцтва 1 861 чалавек (на 1 студзеня 2014 года). Заснавана ў 1906 годзе пры будаўніцтве чыгуначнай станцыі. Статус пасёлка гарадскога тыпу з 1938 года.
Кім Хандо
Жыццё і творчасць
Кім Хандо вырас у горадзе Ансан на поўдні Карэі, вучыўся каліграфічнаму мастацтву ў вядомага майстра свайго часу Кан Се Хвана. Паступіў на афіцыйную каралеўскую службу, стаў членам акадэміі мастацтваў Дохвасе і затым — прыдворным каралеўскім мастаком. У 1771 годзе ён стварае партрэт караля Карэі Чонджу. У 1788 ён з'язджае ў цэнтр карэйскай культуры, горад Андон. Пазней жыве ў гарах Кымгансан, дзе шмат малюе. Тан Вон быў першым карэйскім мастаком, які пісаў на сваіх карцінах ў мностве бытавыя сцэнкі з паўсядзённага жыцця сучаснага яму карэйскага грамадства, па манеры выканання, блізкай да шэдэўраў графікі галандскіх майстроў XVII—XVIII стагоддзяў.
Нараўне з Хёвонам і Авонам, Тан Вунь складае групу карэйскіх мастакоў «Тры Вона». Разам з Авонам і майстрам XV стагоддзя Ан Гю Анонам, Тан Вон ўваходзіць у тройку найбольш значных жывапісцаў і графікаў Карэі. У горадзе Ансан яго імем названы адзін з раёнаў, у Анвоне таксама штогод праводзіцца фестываль мастацтваў «Danwon Art Festival».
Старастынэ (Ратнэўскі раён)
Старастынэ (Ста́ростине) — вёска ў Ратнэўскім раёне Валынскай вобласці Украіны.
Альберт Бернхард Франк
Альберт Бернхард Франк (Albert Bernhard Frank ; 17 студзеня 1839, Дрэздэн — 27 верасня 1900, Берлін) — нямецкі біёлаг, батанік, прафесар батанікі і міколаг.
Біяграфія
Альберт Бернхард Франк нарадзіўся ў Дрэздэне 17 студзеня 1839 года. З 1861 па 1865 год вывучаў прыродазнаўчыя навукі ў Лейпцыгу. У 1865 годзе Альберт Бернхард Франк атрымаў ступень доктара філасофіі ў Лейпцыгскім універсітэце. Ён быў членам нямецкай акадэміі навук «Леапальдзіна». Альберт Бернхард Франк памёр у Берліне 27 верасня 1900 года.
Навуковая дзейнасць
Альберт Бернхард Франк спецыялізаваўся на папаратнікападобных, водарасцях і на мікалогіі.
Святы Вікенцій
Вікенцій, у каталіцкай традыцыі Вінцэнт — імя некалькіх хрысціянскіх святых:
Ада Львоўна Муладжанава
Ада Львоўна Муладжанава (, Харкаў) — беларускі архітэктар.
Біяграфія
Член Саюза архітэктараў СССР з 1963 года. Пражывае ў Мінску.
Творчасць
Запраектавала будынкі Кіргізземсельгаспраекта, райкама партыі і райвыканкама ў Фрунзэ, удзельнічала ў праектаванні мікрараёнаў у Ташкенце і Какандзе, цырка ў Фрунзэ. Асноўныя працы (у аўтарскім калектыве) у Беларусі: комплекс Белбыттэхпраекта, Дом мод (1983), тыпавы праект школы ў мікрараёне Зялёны Луг-6 (1979, прывязка з перапрацоўкай) у Мінску.
NGC 5740
NGC 5740 (іншыя абазначэнні — UGC 9493, MCG 0-38-3, ZWG 20.8, KCPG 434A, IRAS14418+0153, PGC 52641) — спіральная галактыка з перамычкай (SBb) ў сузор’і Дзева.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Шмэнькы
Шмэнькы (Шме́ньки) — вёска ў Ратнэўскім раёне Валынскай вобласці Украіны.
Навасольскі павет
Навасольскі павет (Powiat nowosolski) — павет у Польшчы, уваходзіць у склад Любушскага ваяводства. Цэнтр павета — горад Нова Суль. Павет утвораны ў выніку адміністрацыйнай рэформы ў 1999 годзе. Займае плошчу 770,73 км². Насельніцтва павета складае 87,2 тыс. чалавек.
Goniasteridae
Goniasteridae — вялікае сямейства марскіх зорак атрада класа марскіх зорак (Asteroidea), якое змяшчае каля 260 відаў у складзе 70 родаў.
Сістэматыка
Сямейства ўтрымлівае наступныя роды :
Салаўцова (Холм-Жыркоўскі раён)
Салаўцова (Соловцово) — вёска ў Холм-Жыркоўскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Агібалаўскага сельскага паселішча.
Гісторыя
Да 1917 года тэрыторыя ў складзе Бельскага павета Смаленскай губерні Расійскай імперыі. У 1918 годзе Смаленшчына абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі, а ў студзені 1919 года — Беларускай ССР, аднак неўзабаве ўвайшла ў склад РСФСР.
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупаваная гітлераўскімі войскамі ў кастрычніку 1941 года, вызвалена ў сакавіку 1943 года.
У 2004—2019 гадах у складзе Сцешынскага сельскага паселішча.
Лабжанка
Лабжанка, Лобжа — рака ў Клімавіцкім раёне Магілёўскай вобласці, левы прыток ракі Сож (басейн Дняпра). Даўжыня 54 км. Плошча вадазбору 489 км². Сярэднярочны расход вады ў вусці 3,1 м³/с. Сярэдні нахіл воднай паверхні 1,3 ‰.
Агульныя звесткі
Пачынаецца на паўднёвай ускраіне вёскі Недзведзь, вусце за 3 км на 3 ад вёскі Рудня. Цячэ ў межах Аршанска-Магілёўскай раўніны. Даліна ў высокай плыні невыразная, на астатнім працягу трапецападобная, глыбока-ўрэзаная, шырынёй 1 — 1,2 км. Абалона двухбаковая, роўная, месцамі слабазабалочаная, адкрытая; яе шырыня 20 — 60 м у высокай плыні і 200—500 м на астатнім працягу. Рэчышча каналізаванае на працягу 33,2 км.
Вольга Аляксееўна Гаварцова
Вольга Аляксееўна Гаварцова (,, БССР) — беларуская прафесійная тэнісістка. Нарадзілася 23 жніўня 1988 года ў Пінску. Пераможца 8 турніраў WTA ў жаночым парным разрадзе. Пераможца аднаго юніёрскага турніру Вялікага шлема ў жаночым парным разрадзе — Уімблдану 2004 года. Фіналістка юніёрскага турніру Orange Bowl 2003 года ў жаночым парным разрадзе.
Юніёрская кар’ера
Вольга Гаварцова пачала займацца тэнісам у 6 гадоў. Упершыню прыняла ўдзел у прафесійным тэнісным турніры ў 14 гадоў — турнір Міжнароднай федэрацыі тэніса ITF) у Мінску. У 2002 годзе Гаварцова здабыла перамогу на прэстыжным турніры Orange Bowl ва ўзроставай катэгорыі да 14 гадоў. У 2003 годзе ў Рамат ха-Шароне (Ізраіль) Вольга выйграла першы турнір ITF у пары з Вікторыяй Азаранкай і ўпершыню выйшла ў фінальную стадыю турніру ў адзіночным разрадзе. У 2004 годзе ў пары з Азаранкаю Гаварцова выйграла юніёрскі Уімблданскі турнір у жаночым парным разрадзе.
Дарослая кар’ера
У 2007 годзе выйграла першы тытул ITF у адзіночным разрадзе — гэта здарылася на турніры ў Мінску. Па выніках сезона Гаварцова ўвайшла ў 50 наймацнейшых тэнісістак свету па версіі WTA.
У 2009 годзе Гаварцова выйшла ў фінал Кубка Крамля, дзе саступіла італьянцы Франчэсцы Ск’явонэ.
ФК Трактар Мінск
«Трактар» — беларускі футбольны клуб з горада Мінск.
Гісторыя
Створаны ў 1947 годзе пры будаванні Мінскага трактарнага завода як спартыўная секцыя для будаўнікоў, а потым і завадчан. Клуб выйграваў чэмпіянат Беларускай ССР у 1948 і 1949 гадах.
Гламерыды
Гламерыды (Glomeridae) — сямейства двухпарнаногіх мнаганожак.
ФК Трактар Мінск
Гісторыя
У 2002 годзе «Трактар» аб’яднаўся з клубам «Працоўныя рэзервы-РІПА» ў новы клуб МТЗ-РІПА.
Гламерыды
Біялагічнае апісанне
Даўжыня да 25 мм, цела кароткае і шырокае, укрытае 12 шчыткамі з 17-19 парамі ног. Здольны пры небяспецы скручваецца ў шар. Раздзельнаполыя. Яйцы (па 1-2) адкладваюць ў трэшчыны кары дрэў і глебы. Развіццё працягваецца больш за 3 гады, за гэты час адбываецца 9 лінек, якія бываюць і ў дарослым стане. Жывуць 6-7 гадоў. Кормяцца апалым лісцем, гнілой драўнінай, аленевым памётам. Карысныя, абагачаюць глебу гумусам.
ФК Трактар Мінск
Гісторыя
У 2015 годзе клуб быў адроджаны, выступаў на аматарскім узроўні ў чэмпіянаце Мінска. З 2021 года гуляе ў Другой лізе.
Гламерыды
Арэал і экалогія
Больш за 100 відаў. Пашыраны пераважна ў зонах умеранага клімату. Трапляюцца ў вільготных лісцевых і мяшаных лясах у глебе, лясным подсціле, трухлявых дрэвах, пад імхом. Найбольш вядомыя:, ,. На Беларусі 1 від —, трапляецца ў паўднёвай і заходняй частках, занесены ў Чырвоную кнігу.
Тройня (Холм-Жыркоўскі раён)
Тройня (Тройня) — вёска ў Холм-Жыркоўскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Агібалаўскага сельскага паселішча.
Гісторыя
Да 1917 года тэрыторыя ў складзе Бельскага павета Смаленскай губерні Расійскай імперыі. У 1918 годзе Смаленшчына абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі, а ў студзені 1919 года — Беларускай ССР, аднак неўзабаве ўвайшла ў склад РСФСР.
У 2004—2019 гадах у складзе Сцешынскага сельскага паселішча.
Лынтупы
Лынту́пы  — гарадскі пасёлак у Пастаўскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі, на рацэ Лынтупцы, за 42 км ад Паставаў, каля мяжы з Літвой. Тупіковая чыгуначная станцыя на лініі Крулеўшчына — Лынтупы, аўтамабільнымі дарогамі звязаны з Паставамі, Свірам і Швянчонісам (Літва). Насельніцтва — (2017).
Назва
Тапонім «Лынтупы» ўтварыўся ад балцкай назвы рэчкі Лынтупкі. У літоўскім ужыванні выкарыстоўваюцца назвы, , згодна з больш старажытным мясцовым вымаўленнем.
Другая частка звязаная з upė «рака». Першая частка — з індаеўрапейскім *lento- «гнуткі, падатлівы», ад якога спачатку пайшло значэнне «ліпа», а ад яго ўтварылася lenta «дошка (ліпавая)».
У гідроніме захавалася адпачатнае старабалцкае значэнне, сама назва значыць «звілістая рака». Ёсць і другая Лынтупка — рэчка, што ўцякае ў Гаўю каля Суботнікаў.
Мясцовы настаўнік і краязнавец І. Быхавец тлумачыў назву як «птушыная рака», гэтае значэнне, на яго думку, уласцівае і балцкім, і фінскім мовам.
Гісторыя
Першы пісьмовы ўспамін пра Лынтупы датуецца 1385 годам. У 1459 годзе Андрэй Даўгірдавіч пабудаваў тут драўляны касцёл Св. Андрэя. Паводле адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай (1565—1566) Лынтупы ўвайшлі ў склад Ашмянскага павета Віленскага ваяводства. У розныя часы мястэчка знаходзілася ва ўладанні Бучынскіх, Астроўскіх, Гільзенаў.
Паводле інвентара, станам на 1591 год у Лынтупах існавала плошча і 2 вуліцы — «Да млына» і «Да сяла Судоўскага», мелася 28 дымоў. Сядзіба ўладара маёнтку складалася з старога дома з 6 памяшканнямі і гаспадарчых пабудоваў.
У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795) Лынтупы апынуліся ў складзе Расійскай імперыі, з 9 верасня 1801 года ў Завілейскім павеце Віленскай губерні.
Падчас вызваленчага паўстання 5 мая 1831 года ў мястэчка ўвайшлі атрады паўстанцаў, адкуль яны накіраваліся ў Ашмянскі павет. У 1843 годзе Лынтупы зрабіліся цэнтрам воласці Свянцянскага павета. Цягам 1854—1939 гадоў мястэчка належала Бішэўскім.
Станам на 1885 год у Лынтупах было 13 двароў, валасная ўправа, касцёл, яўрэйскі малітоўны дом, школа (адкрылася ў 1866 годзе), багадзельня, 3 крамы, карчма, праводзіліся кірмашы. У 1897 годзе праз мястэчка прайшла чыгунка, якая злучыла Полацк з Вільняй.
У канцы XIX стагоддзя маёнтак Лынтупы складаўся з мястэчка Лынтупы, вёсак Шудаўцы, Казнадзеюшкі, Пожлікі, Пешкаўцы і засценкаў Стукаўшчызна, Яўнелішкі, Жакі, Балдук, Сенькішкі, або Балдучок, Трабуцішкі, Ігнацішкі (усе яны належалі да Лынтупскай сельскай суполкі). Праз мястэчка праходзіла вузкакалейка Новасвянцяны — Глыбокае. У пачатку XX стагоддзя Бішэўскія збудавалі ў Лынтупах двухпавярховы мураваны палац (захаваўся), раней тут заклалі парк з рэдкімі пародамі дрэваў, выкапалі ўручную 3 ставы, якія злучаліся ручаямі. У 1904 годзе ў мястэчку пачаў працаваць вінакурны завод. У 1908 годзе на месцы ранейшага драўлянага збудавалі мураваны касцёл. У 1909 годзе ў Лынтупах адкрылася народнае вучылішча. У Першую сусветную вайну ў 1915 годзе праз мястэчка праходзіла лінія фронта.
Згодна з Рыжскім мірным дагаворам (1921) Лынтупы апынуліся ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, дзе зрабіліся цэнтрам гміны Свянцянскага павета. Мясцовае вучылішча рэарганізавалі ў прагімназію. Станам на 1937 год у мястэчку было 194 двары.
У 1939 годзе Лынтупы ўвайшлі ў склад БССР, вёска ў Пастаўскім раёне. У Другую сусветную вайну з чэрвеня 1941 года да 8 ліпеня 1944 года знаходзіліся пад нямецкай акупацыяй.
Эканоміка
Прадпрыемствы харчовай прамысловасці. Метэастанцыя. Пункты мытнага афармлення Лынтупы-1 і Лынтупы-2.
Інфраструктура
У Лынтупах працуюць аптэка, бальніца, ветэрынарны ўчастак, 2 дзіцячыя сады, спіртзавод, дом быту, лясніцтва, міліцэйскае аддзяленне, 5 крам, лазня, метэастанцыя, АТС, філіял ашчаднага банка, філіял ПМК-21, пажарная каманда, пошта, нафтабаза, электрастанцыя, цэх дрэваапрацоўкі, сталоўка, хлебанарыхтоўчае прадпрыемства, сярэдняя школа, бібліятэка.
Транспарт
Праз пасёлак праходзяць аўтадарогі (Лынтупы — Смаргонь — Гальшаны) і  (Глыбокае — мяжа Літвы). У наш час пасажырскае чыгуначнае паведамленне ў кірунку Літвы не ажыццяўляецца.
Клімат
На другім месцы па сярэднім узроўні ападкаў у краіне. Тут сярэдні паказчык аб’ёму ападкаў складае 738 мм.
Памежная зона
Лынтупы знаходзяцца ў пагранічнай зоне Рэспублікі Беларусь, уезд у якую ажыццяўляецца на заснаванні апавяшчэння пагранічнікаў пра намер наведаць тое ці іншае месца ў памежнай зоне і выплаце дзяржаўнай пошліны.
Славутасці
У Лынтупскай школе дзейнічае музей «Беларуская хатка» (адкрыўся ў 1992 годзе намаганнямі М. Нячаевай).
На паўночным захадзе ад Лынтупаў знаходзіцца курганны могільнік балтаў X—XI стст.
Това-дзі-Сант’Агата
Това-дзі-Сант'Агата (Tovo di Sant'Agata) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Ламбардыя, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Сондрыа.
Насельніцтва складае 589 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 54 чал./км². Займае плошчу 11 км². Паштовы індэкс — 23030. Тэлефонны код — 0342.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святая Агата.
Рудольф Шлехтэр
Фрыдрых Рыхард Рудольф Шлехтэр (Friedrich Richard Rudolph Schlechter, 16 кастрычніка 1872, Берлін — 15 лістапада 1925, Берлін) — нямецкі падарожнік, географ і батанік канца XIX стагоддзя — першай чвэрці XX стагоддзя.
Навуковая дзейнасць
Батанік па прызванні, Шлехтэр ажыццявіў шмат экспедыцый у Афрыку, Інданезію, на Новую Гвінею (якая ў яго час была калоніяй Германіі), у Паўднёвую і Цэнтральную Амерыку і Аўстралію.
Па заданні Каланіяльнага эканамічнага камітэта (Kolonialwirtschaftliches Komitee) у Берліне шукаў каўчукавыя расліны.
Апублікаваў некалькі прац па геаграфіі.
Шлехтэр апісаў мноства новых таксонаў раслін.
Спадчына
У гонар Шлехтэра названыя роды раслін:
Святлана Паўлаўна Мульчэўская
Святлана Паўлаўна Мульчэўская (, Паўлаўск, Варонежская вобласць — ) — беларускі архітэктар.
Біяграфія
Скончыла Беларускі політэхнічны інстытут у 1967 годзе. Працавала архітэктарам, старшым архітэктарам у Белдзяржпраекце, з 1970 па 1982 г. — старшым выкладчыкам у Беларускім політэхнічным інстытуце.
Член Саюза архітэктараў СССР з 1980 года.
Творчасць
Асноўныя працы (у аўтарскім калектыве): серыі жылых дамоў з цэглы для забудовы Віцебска (1970), тыпавых эксперыментальных жылых дамоў з газасілікатнага бетону, гасцініца «Юбілейная» у Мінску (1969). Апублікавана звыш 20 навуковых і метадычных прац.
Кінабалу
Кінабалу (Gunung Kinabalu) — чацвёртая па вышыні гара ў Паўднёва-Усходняй Азіі, вышыня — 4095 метраў. Размешчана на тэрыторыі нацыянальнага парку Кінабалу (уваходзіць у спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА) на ўсходзе Малайзіі ў штаце Сабах, размешчанага на востраве Калімантан, сярод трапічных джунгляў.
Памяць (мемарыял)
«Памяць» — мемарыял у Мінску, размешчаны па праспекце Дзяржынскага, насупраць могілак Пятроўшчына.
Гісторыя
У брацкай магіле пахаваны 35 савецкіх воінаў, якія загінулі пры абароне Мінска ў гады Вялікай Айчыннай вайны. У 1941 і 1944 гадах мясцовыя жыхары ўпотай хавалі воінаў каля дарогі, на сваіх падворках, у палях. Пасля вайны целы эксгумавалі і перапахавалі ў брацкай магіле.
Пошукавая праца па высвятленні імёнаў салдат была распачата яшчэ ў 1980 годзе настаўнікамі і навучэнцамі СШ № 67 сталіцы. Школьнікі пад кіраўніцтвам педагогаў запісвалі ўспаміны жыхароў в. Пятроўшчына, накіроўвалі запыты ў архівы, пісалі лісты па тых адрасах, якія былі знойдзены ў медальёнах.
У 1981 годзе на магіле была пастаўлена стэла са словамі: «Слава героям Вялікай Айчыннай вайны 1941—1945 гг.».
Па меры пошуку было высветлена 11 імёнаў пахаваных салдатаў. У 1991 годзе на месцы стэлы быў пастаўлены гранітны помнік з залатой зоркай і надпісам: «Яны ваявалі за Радзіму». Былі выбіты высветленыя імёны і прозвішчы байцоў. Але да сённяшняга дня застаюцца невядомымі імёны яшчэ 24 салдат.
У 2013 годзе па ініцыятыве кіраўніцтва адміністрацыі Маскоўскага раёна г. Мінска, за кошт добраахвотных ахвяраванняў прадпрыемстваў, арганізацый і жыхароў раёна праведзена рэканструкцыя мемарыяльнага комплексу. Цалкам зменена яго архітэктурнае і мастацкае афармленне. Аўтарам ідэі рэканструкцыі выступіў архітэктар Леанід Левін. Над стварэннем помніка працавалі архітэктары Галіна Левіна і Аляксандр Капылоў, скульптар Аляксандр Шапо. Помнік быў адкрыты 7 лістапада.
Апісанне
На магіле размешчаны 11 зорак, на якіх напісаныя імёны загінулых воінаў, а таксама стэлу памяці 24 невядомых салдат. Побач з абеліскам і алеяй з зорак пастаўлена скульптурная кампазіцыя ў выглядзе пажылой жанчыны, якая сядзіць каля помніка, сціснуўшы ў руках салдацкую пілотку, як сімвал матак, якія не дачакаліся сваіх сыноў з вайны і смуткуюць каля іх магілак. А Чорная пліта-п’едэстал аб’ядноўвае ўсе элементы мемарыяла-скульптуры: маці, салдацкую пірамідку і зоркі. За зоркамі пасаджаны адзінаццаць чырвоных арабін.
Івянецкае графства
Івянецкае графства — аб'яднанне прыватнаўласніцкіх маёнткаў, створанае падскарбіем літоўскім Янам Міхалам Салагубам у 1743 годзе пасля законна выйгранага судовага працэсу аб Івянцы.
Гісторыя
Мястэчка Івянец стала уласнасцю Салагубаў ужо ў XVI стагоддзі. Па заканчэнні судовага працэссу ў 1743 годзе і па дакупцы маёнтка Старынкі Івянецкія (1745 год) і выкупе шэрагу навакольных шляхецкіх маёнткаў ва ўласнасці Салагубаў апынуліся зямельныя абшары, у цэнтры якіх знаходзіўся Івянец і якія сталі называцца Івянецкім графствам.
Івянецкае графства было арганізавана сынам Яна Міхала — Антоніем Салагубам, генералам артылерыі, жанатага з Брыгітай Радзівіл, дачкой Мікалая Фаустына Радзівіла. Пасля смерці бацькі ў 1748 годзе Антоні атрымаў у спадчыну графства. Пасля смерці Антонія спадчынніцай стала яго ўдава, а пасля яе — унук падскарбія, Ежы Салагуб. Пасля смерці Ежы Салагуба графства ўзяла ў спадчыну яго ўдава Марыяна, у другім шлюбе жонка Алаіза Фрыдэрыка Бруля, старосты варшаўскага.
Пасля яе заўчаснай смерці ў 1782 годзе, Івянец стаў спадчынай непаўналетняй праўнучкі падскарбія Салагуба, Юзэфы Салагуб. У 1783-1784 гадах адбываўся працэс у Галоўным Трыбунале ў Вільні і працэсс эксдывізорскі у Івянцы па ўрэгуляванні запазычаннасцяў, зробленых яшчэ пры жыцці Ежы Салагуба.
Апісанне
Адначасова на тэрыторыі графства знаходзіліся маёнткі, якія належалі каталіцкай царкве:
Гламерыс звязаны
Гламерыс звязаны, таксама Гламеры конекса (Glomeris connexa) — від сямейства гламерыды.
Біялагічнае апісанне
Гламерыс звязаны можа дасягаць у даўжыню 7-15 мм у самак і 8-20 мм у самцоў. Колер — бліскуча-чорны/шэры або карычняваты.
Арэал
Від прысутнічае ў Сілезіі, Баварыі, Савойі і ад паўднёвых Альпаў да Апенін. Адзіны від сямейства, які сустракаецца ў Беларусі.
Вольга Аляксандраўна Сабалеўская
Вольга Аляксандраўна Сабалеўская (26 сакавіка 1974, Гродна — 18 кастрычніка 2019, Гродна ) — беларуская гісторык, культуролаг, вядучая спецыялістка па іўдаіцы.
Біяграфія
Нарадзілася ў сям’і выкладчыкаў. Скончыла ў 1991 годзе СШ № 19, паступіла на факультэт гісторыі і культуры Гродзенскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Янкі Купалы. Студэнткай пачала даследчыцкую працу ў мясцовых архівах, актыўна ўдзельнічала ў навуковых канферэнцыях. Тады ж з’яўляюцца і яе першыя навуковыя публікацыі, прысвечаныя культурнаму і гаспадарчаму жыццю гродзенскіх яўрэяў у XIX — пачатку XX ст. Яшчэ падчас вучобы ва ўніверсітэце зацікавілася гісторыяй яўрэйскай супольнасці на Беларусі.
Скончыўшы ў 1996 годзе вучобу з дыпломам па спецыяльнасці «выкладчык гісторыі і грамадскіх дысцыплін, настаўнік замежнай мовы (нямецкая)», яна паступае ў аспірантуру пры кафедры гісторыі Беларусі Гродзенскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Янкі Купалы і ўсяго праз тры гады абараняе дысертацыю па тэме «Яўрэі Беларусі: лад жыцця і культура (1772—1855)» на саісканне навуковай ступені кандыдата культуралогіі.
У 1999—2013 гадах выкладала ў Гродзенскім дзяржаўным універсітэтам імя Янкі Купалы на кафедры культуралогіі. Адначасова яна стажыравалася ў Міжнароднай гуманітарнай школе ў Варшаве, Цэнтры навуковых супрацоўнікаў і выкладчыкаў іўдаікі ў ВНУ «Сэфер» (г. Масква), Нямецкім гістарычным інстытуце ў Варшаве, Яўрэйскім універсітэце ў Іерусаліме, Яўрэйскім гістарычным інстытуце ў Варшаве і іншых навуковых цэнтрах, прымала ўдзел у шматлікіх навуковых канферэнцыях, рыхтавалася да працы над доктарскай ды сама рыхтавала аспірантаў.
Яе кар’ера ў дзяржаўным універсітэце скончылася пасля таго, як В. Сабалеўская ў 2008 годзе падтрымала байкот навуковай канферэнцыі, з якой па загадзе беларускіх чыноўнікаў былі выкраслены прозвішчы «апазіцыйных» прафесараў (Алеся Краўцэвіча і Алеся Смалянчука). Пасля гэтага на яе пачаўся ціск, і ў 2013 яна была змушаная звольніцца з універсітэта.
Навуковы даробак
Ужо ў сваёй першай кнізе «Спрадвечныя іншаземцы: старонкі гісторыі гарадзенскіх яўрэяў» (Гродна 2000), яна пастаралася распавесці пра гродзенскіх яўрэяў у кантэксце гарадскога жыцця канца XVIII — пачатку XX стагоддзяў ва ўсіх яго сферах — ад эканомікі да культуры. Пазней В. Сабалеўская працягнула гэтую тэму ўжо ў больш разгорнута, выдала разам з Уладзімірам Ганчаровым працу «Евреи Гродненщины: Жизнь до Катастрофы» (Данецк, 2005), якая была цалкам прысвечана гісторыі яўрэяў-літвакоў Гродзеншчыны з 1795 па 1939 год. На старонках кнігі аўтары даследавалі спецыфічныя рысы кансерватыўнага свету яўрэйскай традыцыі і змены, якія адбываюцца ў ім пад уздзеяннем працэсаў мадэрнізацыі. Яны распавядалі аб трансфармацыі яўрэйскай абшчыны, традыцыйных занятках яўрэяў заходняга рэгіёну Беларусі і трансфармацыі структуры занятасці, аб некаторых аспектах палітычнага жыцця, у якім прымала ўдзел яўрэйскае насельніцтва, асабліва ў сферы сямейных адносін, дабрачыннасці, асветы і адукацыі.
Агулам В. Сабалеўская апублікавала больш за сто артыкулаў, выдала чатыры манаграфіі, у тым ліку дзве ў сааўтарстве. Яе навуковыя інтарэсы, аднак, выходзілі за межы гісторыі яўрэяў Расійскай імперыі і датычылі ўсёй гісторыі Беларусі на мяжы гістарычнай культуралогіі ды ўрбаністыкі. Асобна сярод яе прац адзначаюць манаграфію «Повседневная жизнь евреев Беларуси в конце XVIII—первой половине XIX века: монография» (Гродна, 2012), якая сталася пэўным прамежкавым вынікам шматгадовых даследаванняў. Спалучаючы гістарычны ды культуралагічны падыходы, на падставе даследавання архіўных і апублікаваных крыніц, мемуараў, перыёдыкі, публікацый айчынных і замежных аўтараў, В. Сабалеўская паспрабавала вызначыцца з феноменам паўсядзённага жыцця расійскіх яўрэяў у гарадах мяжы аселасці, паказаць, як яны адначасова заставаліся галоўным фактарам культурнай сегрэгацыі і, разам з тым, ператвараліся ў крыніцу глыбокіх перамен яўрэйскага грамадства.
NGC 5741
NGC 5741 (іншыя абазначэнні — MCG -2-38-8, NPM1G -11.0410, PGC 52718) — эліптычная галактыка (E) ў сузор’і Шалі.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Заслонава (значэнні)
Назву Засло́нава маюць:
Дубэчнэ
Дубэчнэ (Дубе́чне) — вёска ў Старавыжыўскім раёне Валынскай вобласці Украіны. Адміністрацыйны цэнтр Дубэчнскай вясковай абшчыны.
Мендзыжэцкі павет
Мендзыжэцкі павет (Powiat międzyrzecki) — павет у Польшчы, уваходзіць у склад Любушскага ваяводства. Цэнтр павета — горад Мендзырэч. Павет утвораны ў выніку адміністрацыйнай рэформы ў 1999 годзе. Займае плошчу 1387,61 км². Насельніцтва павета складае 58,4 тыс. чалавек.
Рыкардынью
Рыка́рду Луі́с По́цы Радры́гіс (Ricardo Luís Pozzi Rodrigues; ), больш вядомы як Рыкарды́нью або Рыкардынья (Ricardinho) — футбаліст зборнай каманды Бразіліі. Паўабаронца. Чэмпіён свету 2002.
Кар’ера
У 1995—1997 гуляў за «Парану», 1998—2002 за «Карынтыянс», у 2002—2004 — за «Сан-Паўлу», у 2004—2005 — за «Сантус», у 2006 — зноў за «Карынтыянс», у 2006—2008 — за турэцкі «Бешыкташ».
Глухы
Глухы (Глу́хи) — вёска ў Старавыжыўскім раёне Валынскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Дубэчнскай вясковай абшчыны.
Гамадрыл
Гамадрыл (Papio hamadryas) — малпа роду павіянаў, падатрад вузканосых малпаў.
Знешні выгляд
Вялікая малпа, якая дасягае да аднаго метра даўжыні (старыя самцы), прычым на хвост прыходзіцца 20-25 см; самкі ўдвая драбнейшыя. Агульны колер валасоў, якія пакрываюць цела гамадрыла, шэры (колеры сухой травы); у самцоў доўгія, арыгінальна размешчаныя валасы на галаве, плячах і грудзях ўтвараюць нешта накшталт грывы. Сядалішчныя мазалі чырвонага колеру, голая скура твару — брудна-цялеснага. Самкі маюць цямнейшую афарбоўку, валасы грывы карацейшыя; маладыя падобныя да самак.
Сяргей Пятровіч Амельянчук
Сярге́й Пятро́віч Амельянчу́к (нар., , БССР) — беларускі футбаліст (абаронца) і трэнер. Ігрок нацыянальнай зборнай Беларусі (2002—2011). У цяперашні час працуе трэнерам у клубе «Энергетык-БДУ».
Клубная кар’ера
Кар’еру распачаў у мінскім «Тарпеда-МАЗ», а ў 2001 годзе перабраўся ў польскую «Легію». З сезона 2001/02 стаў іграком асновы і дапамог клубу стаць чэмпіёнам Польшчы. У 2003—2005 гадах паспяхова гуляў за кіеўскі «Арсенал».
У 2005 годзе перабраўся ў чэмпіянат Расіі, але не здолеў замацавацца ў маскоўскім «Лакаматыве». Пазней выступаў за «Шыннік» і «Растоў». У 2008—2011 гадах на працягу трох з паловай гадоў выступаў за «Церак», за які ў розных турнірах правёў больш за 100 матчаў.
У лютым 2012 года стаў іграком клуба «Том». Улетку 2012 года стаў капітанам каманды і па выніках сезона 2012/13 дапамог ёй вярнуцца ў Прэм’ер-лігу. У сезоне 2013/14 з-за траўмы рэдка з’яўляўся ў аснове. У снежні 2013 года быў выстаўлены томскім клубам на трансфер. У выніку застаўся ў томскім клубе, але ў першай палове 2014 выступаў за дубль. У маі 2014 года, па заканчэнні сезона 2013/14, пакінуў «Том».
1 ліпеня 2014 года вярнуўся ў Беларусь, падпісаўшы кантракт з «Мінскам». У складзе мінскага клуба стаў асноўным апорным паўабаронцам. У студзені 2015 года падоўжыў кантракт з мінчанамі, а ў студзені 2016 чарговы раз падоўжыў пагадненне. У сезоне 2016 стаў выступаць на пазіцыі цэнтральнага абаронцы.
У студзені 2017 года стала вядома, што Амельянчук працягне выступаць за «Мінск» у якасці гуляючага трэнера. Прапусціўшы пачатак сезона з-за траўмы, пазней вярнуў месца ў асноўным складзе. У снежні 2017 года пакінуў сталічны клуб.
Міжнародная кар’ера
У 2000—2001 гадах выступаў за моладзевую зборную Беларусі, а 17 мая 2002 года дэбютаваў у нацыянальнай зборнай у таварыскім матчы супраць Расіі. Доўгі час быў адным з асноўных ігракоў зборнай, па колькасці матчаў (74) саступае толькі Аляксандру Кульчаму, Сяргею Гурэнку, Аляксандру Глебу, Цімафею Калачову і Сяргею Карніленку. Пасля прызначэння на пасаду галоўнага трэнера зборнай Георгія Кандрацьева ў снежні 2011 года перастаў выклікацца ў галоўную каманду краіны.
Трэнерская кар’ера
У студзені 2018 года стала вядома, што Амельянчук папоўніць трэнерскі штаб мінскага «Дынама». Пакінуў «Дынама» разам з Сяргеем Гурэнкам у пачатку 2019 года.
У чэрвені 2019 года, пасля вяртання Гурэнкі ў «Дынама», зноў стаў трэнерам каманды. У красавіку 2020 года ўслед за галоўным трэнерам пакінуў клуб.
У жніўні 2019 года атрымаў трэнерскую ліцэнзію катэгорыі B, у снежні 2021 года — трэнерскую ліцэнзію катэгорыі A.
У чэрвені 2021 года ўвайшоў у трэнерскі штаб «Энергетыка-БДУ», дзе хутка стаў працаваць галоўным трэнерам дубля. У студзені 2023 года быў пераведзены трэнерам у асноўную каманду.
Чарневічы
Назву Чарне́вічы маюць:
Сяло імя Абылхаіра Баймульдзіна
Сяло імя Абылхаіра Баймульдзіна — сяло ў Лябяжынскім раёне Паўладарскай вобласці Казахстана. Адміністрацыйны цэнтр Баймульдзінскай сельскай акругі. Код КАТА — 555235100.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва населенага пункта складала 633 чалавекі (298 мужчын і 335 жанчын). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у населеным пункце пражывалі 455 чалавек (222 мужчыны і 233 жанчыны).
Уільям Кемдэн
Уільям Кемдэн (William Camden) (2 мая 1551 — ) — англійскі гісторык з г. зв. школы антыквараў і археолаг.
Курапаты — дарога смерці
«Курапаты — дарога смерці» — артыкул Зянона Пазняка і Яўгена Шмыгалёва, які быў надрукаваны ў газеце «Літаратура і мастацтва» № 23 за 3 чэрвеня 1988 года. З артыкула шырокім колам насельніцтва краіны ўпершыню стала вядома аб факце масавых растрэлаў грамадзян супрацоўнікамі НКУС ва ўрочышчы Курапаты.
Уільям Кемдэн
Асноўныя працы
Усё жыццё Кемдэн збіраў матэрыялы па гісторыі, геаграфіі і археалогіі Англіі. Вынікам яго шматгадовых даследванняў было з'яўленне ў 1586 сачынення «Britannia, sive florentissimorum regnorum Angliae, Scotiae, Hiberniae et Insularum adjacentium ex intima antiquitate chorographica Descriptio». Гэткае сачыненне, за якое сучаснікі называлі Кемдэна «англійскім Страбонам», мела вялікі поспех і цягам чатырох гадоў вытрымала пяць выданняў (англійскі пераклад яго з'явіўся ў 1610, затым у 1695 і ў 1789, з істотнымі дапаўненнямі Richard Gough).
Курапаты — дарога смерці
Гісторыя публікацыі
Зянон Пазняк і Яўген Шмыгалёў прынеслі артыкул на двух аркушах друкаваным шрыфтам галоўнаму рэдактару «Літаратуры і мастацтва» Анатолю Вярцінскаму. Вярцінскі панёс матэрыял дадому і да позняга вечара вывучаў яго адзін. Назаўтра ён вырашыў пусціць артыкул у друк, не выкінуўшы ніводнага радка. Аб артыкуле ён расказаў толькі свайму намесніку, баючыся заўчаснай агалоскі і магчымых праблем, бо, нягледзячы на ​​перабудову, цэнзура і работнікі КДБ нікуды не дзеліся. Паралельна параіўшыся з аўтарамі, ён папрасіў Васіля Быкава напісаць уступ да артыкула, разлічваючы, што аўтарытэт пісьменніка паслужыць таранам на шляху разнастайных перашкод.
Уільям Кемдэн
Асноўныя працы
Іншыя працы Кемдэна: спіс эпітафій Вэстмінстэрскага абацтва (1600), збор старажытных хронікаў (Франкфурт, 1603), нарыс валадарыння Лізаветы І «Annales Rerum Gestarum Angliae et Hiberniae Regnante Elizabetha» (1615; перакладзены на англійскую і французскую мовы; лічыцца істотным матэрыялам для вывучэння валадарыння Лізаветы) і інш. У гонар заслугаў Кемдэна яго імем названае гістарычнае таварыства (Camden-Society), заснаванае ў 1838 з мэтай публікацыі нявыданных матэрыялаў па гісторыі Англіі.
Курапаты — дарога смерці
Гісторыя публікацыі
На рэдактарскай планёрцы пра артыкул Анатоль Вярцінскі нічога не сказаў. Гатовы нумар павезлі наўпрост у Дом Друку, дзе яго ўзяў на праверку цэнзурны орган, але цэнзар не наважыўся забараніць артыкул да публікацыі.
Рэакцыя
Тыраж газеты імгненна раскупіўся і перадаваўся з рук у рукі. Яго перапісвалі ад рукі, перадрукоўвалі на машынках, прымудраліся нават размножваць праз капіявальныя машыны на ваенных прадпрыемствах. Шакаваныя людзі распавядалі, як знікалі ў 1930-х гадах іх сваякі, пісалі лісты і прыходзілі у рэдакцыю асабіста са сваімі гісторыямі і сведчаннямі.
Вярцінскаму патэлефанаваў памочнік старшыні прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР і папрасіў даць нумар газеты для вывучэння. Праз некалькі дзён з Масквы прыехаў спецкар найбуйнейшай японскай газеты «», каб зрабіць вялікі матэрыял пра Курапаты. Артыкулы, заснаваныя на тых жа фактах, выйшлі ў выданнях «», «», «», праходзіў сюжэт па. 14 чэрвеня галоўны пракурор БССР Георгій Тарнаўскі ўзбудзіў першую крымінальную справу ў СССР па фактах злачынстваў, учыненых НКУС. У 1990 годзе, Георгій Тарнаўскі разам з журналістамі напісаў кнігу «Курапаты: следства працягваецца», якая разышлася накладам экземпляраў і ў якой куды больш падрабязна расказана аб сталінскім генацыдзе.
Пад ціскам грамадскасці была створаная ўрадавая камісія, у якую ўвайшлі пісьменнікі Васіль Быкаў і Іван Чыгрынаў, народны мастак СССР Міхаіл Савіцкі, былая падпольшчыца Герой Савецкага Саюза Марыя Осіпава, кіраўнікі Мінюста і МУС БССР, Вярхоўнага Суда, КДБ, навукоўцы, прадстаўнікі грамадскіх арганізацый. Следствам кіраваў Язэп Бролішс — следчы па асабліва важных справах Генпракуратуры БССР.
Валь-Мазіна
Валь-Мазіна (Val Màsino) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Ламбардыя, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Сондрыа.
Насельніцтва складае 952 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 8 чал./км². Займае плошчу 116 км². Паштовы індэкс — 23010. Тэлефонны код — 0342.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы.
Фёдар Паўлавіч Алексяевіч
Фёдар Паўлавіч Алексяевіч (нар., Азёрны, Жыткавіцкі раён) — Герой Сацыялістычнай Працы (1960).
Скончыў Беларускі інстытут народнай гаспадаркі імя Куйбышава ў 1970 годзе. З 1956 года на 11-м Дзяржаўным падшыпнікавым заводзе ў г. Мінску: станочнік, шліфоўшчык-аператар, з 1962 года намеснік старшыні завкома прафсаюза. Званне Героя прысвоена за пераход на самаабслугоўванне станкоў, за званне брыгад і ўдарнікаў камуністычнай працы.
Чырвонаармейская вуліца (Мінск)
Чырвонаармейская вуліца — вуліца ў цэнтры Мінска, у Ленінскім раёне. Да 1919 года называлася Скобелеўскай у гонар расійскага генерала Міхаіла Скобелева, да 1866 года — Батальённай, а яшчэ раней — Кашарскай. Размешчана паміж праспектам Незалежнасці ў раёне Кастрычніцкай плошчы і ракой Свіслач. Перасякае вуліцы: Карла Маркса, Кірава, Ульянаўскую, Казарменны завулак. Побач з вуліцай размешчаны станцыі метрапалітэна Купалаўская, Кастрычніцкая і Першамайская.
Нумарацыя дамоў — ад праспекта Незалежнасці. На вуліцы размешчаны Цэнтральны Дом афіцэраў, Савет Рэспублікі РБ , стары будынак Нацыянальнай бібліятэкі РБ , гістарычны факультэт Беларускага дзяржаўнага універсітэта , частка будынкаў 3-яй гарадской бальніцы. У канцы вуліцы, ў выгіне Свіслачы размешчаны карпусы станкабудаўнічага завода імя Кірава і Першамайскі сквер, на месцы якога 16 ліпеня 1944 года прайшоў Партызанскі парад.
У пачатковай частцы на вуліцу выходзіць Александраўскі сквер. На скрыжаванні з вуліцай Карла Маркса размешчаны будынак Адміністрацыі Прэзідэнта РБ.
У 1918 годзе на вуліцы знаходзіўся бальшавіцкі арсенал, які вечарам 19 лютага таго года быў заняты ўзброенымі групамі палякаў, звязаных з Польскай вайсковай арганізацыяй і І Польскім корпусам. Гэта дазволіла ўзброіць 200 польскіх мінскіх антыбальшавіцкіх добраахвотнікаў. Гэтая падзея была адным з польскіх поспехаў у часе акцыі разбраення бальшавіцкіх войскаў у Мінску і дапамагла заняць горад на некалькі дзён беларускімі і польскімі вайсковымі фарміраванням.
Гл. таксама
<references group="~"/>
Тычкава (Холм-Жыркоўскі раён)
Тычкава (Тычково) — вёска ў Холм-Жыркоўскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Агібалаўскага сельскага паселішча.
Гісторыя
Да 1917 года тэрыторыя ў складзе Бельскага павета Смаленскай губерні Расійскай імперыі. У 1918 годзе Смаленшчына абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі, а ў студзені 1919 года — Беларускай ССР, аднак неўзабаве ўвайшла ў склад РСФСР.
У 2004—2019 гадах у складзе Сцешынскага сельскага паселішча.
Пігуліна
Пігуліна (Пигу́лино) — вёска ў Холм-Жыркоўскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Агібалаўскага сельскага паселішча.
Гісторыя
Да 1917 года тэрыторыя ў складзе Бельскага павета Смаленскай губерні Расійскай імперыі. У 1918 годзе Смаленшчына абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі, а ў студзені 1919 года — Беларускай ССР, аднак неўзабаве ўвайшла ў склад РСФСР.
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупаваная гітлераўскімі войскамі ў кастрычніку 1941 года, вызвалена ў сакавіку 1943 года.
У 2004—2019 гадах у складзе Пігулінскага сельскага паселішча.
NGC 5742
NGC 5742 (іншыя абазначэнні — MCG -2-38-7, IRAS14428-1135, PGC 52707) — лінзападобная галактыка (S0) ў сузор’і Шалі.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Заходняя камуна
Гісторыя
Заходняя камуна ўтворана на 3-м з’ездзе Саветаў Заходняй вобласці (11 – 13 верасня 1918) у выніку перайменавання Заходняй вобласці. Цэнтр – Смаленск. Аб’ядноўвала Смаленскую, Віцебскую, Магілёўскую, Мінскую і Віленскую губерні. Скасавана пасля абвяшчэння Беларускай ССР.
Міжнародныя фінансы
Міжнародныя фінансы — эканамічная катэгорыя, якая ўключае сукупнасць такіх паняццяў, як замежная валюта і абменныя курсы, спотавыя і форвардныя здзелкі з замежнай валютай, валютныя ф'ючэрсы і апцыёны гандлю, кіраванне валютнымі рызыкамі, міжнародныя плацяжы, міжнародныя фінансавыя рынкі і замежныя інвестыцыі, грашовы перавод, міжнародны крэдыт, фінансаванне міжнароднага гандлю.
Альберт Брус Джэксан
Альберт Брус Джэксан (Albert Bruce Jackson ; 14 лютага 1876, Ньюберы, Беркшыр — 14 студзеня 1947, К’ю, Рычманд-апан-Тэмс) — брытанскі батанік, дэндролаг і міколаг.
Біяграфія
Альберт Брус Джэксан нарадзіўся ў горадзе Ньюберы 14 лютага 1876 года. З 1907 па 1910 год быў асістэнтам у Каралеўскіх батанічных садах К’ю. З 1910 па 1932 год Альберт Брус Джэксан працаваў у Імператарскім інстытуце ў Лондане. З 1932 па 1947 год ён быў спецыялістам па іглічных раслінах у Брытанскім музеі. Памёр Альберт Брус Джэксан 14 студзеня 1947 года.
Віцебскае гета
Віцебскае гета (ідыш וויטעבסקער געטאָ) — гета, якое нядоўга існавала ў горадзе Віцебск. Яно было створана неўзабаве пасля нямецкага ўварвання ў Савецкі Саюз адразу пасля ўваходу немцаў у Віцебск 11 ліпеня 1941 года.
Альберт Брус Джэксан
Навуковая дзейнасць
Альберт Брус Джэксан спецыялізаваўся на мохападобных, на насенных раслінах і на мікалогіі.
Віцебскае гета
Прыблізна яўрэяў жылі ў гета. У кастрычніку нацысцкая адміністрацыя заявіла, што дрэнныя ўмовы ўтрымання ў гета ствараюць небяспеку для здароўя мясцовых жыхароў, і што ў гета пачалася эпідэмія. На самай справе, гэта заява была падставай для перасоўвання і знішчэння яўрэяў. Менш чым праз тры месяцы, 8 кастрычніка 1941 года нацысты пачалі разню яўрэяў Віцебску, якая скончылася 11 кастрычніка з гібеллю большасці жыхароў гета (крыніцы вар’іруюцца ў дачыненні дакладнага ліку). Вязні былі расстраляны на беразе ракі Віцьба, а іх целы былі скінутыя ў ваду.
Сярод загінулых была венская сапрана Грэтэ Форст. Большасць імёнаў невядомая.
Вера Гаўрылаўна Бурдзіна
Вера Гаўрылаўна Бурдзіна (нар., ст. Жана-Семей, Жанасемейскі раён, Сяміпалацінская вобласць) — беларускі архітэктар.
Біяграфія
Скончыла Беларускі політэхнічны інстытут у 1959 годзе. Працавала ў Ашгабаце, з 1961 года — старшы архітэктар у Белпрампраекце, з 1970 года — у Беларускім філіяле Дзіпрамяса.
Член Саюза архітэктараў СССР з 1969 года. Пражывае ў Мінску.
Творчасць
Удзельнічала ў распрацоўцы праектаў сырзавода ў Слуцку (1981), гармалзаводаў у Гомелі (1980), № 3 у Мінску (1982).
Валерый Пятровіч Мусіенка
Біяграфія
Скончыў Беларускі політэхнічны інстытут у 1975 годзе. З 1975 г. — архітэктар, галоўны архітэктар праектаў у БелНДІПгорадабудаўніцтва.
Член Саюза архітэктараў СССР з 1979 года. Пражывае ў Мінску.
Творчасць
Асноўныя працы (у аўтарскім калектыве): ПДП паўночнага берага курорта Нарач (1976), Коласаўскага мемарыяльнага заказніка (1981), ТЭА новага экскурсійнага маршруту па гістарычных помніках Мінска і яго наваколляў (1978), карэктура генплана Барысава (1979), перспектыўная схема развіцця турызму БССР (1983), ПРП Барысаўскага (1984), Лідскага, Мастоўскага, Навагрудскага (1985) раёнаў.
Балід
Балі́д (βολίδος; ад  — кідальная дзіда) — метэор яркасцю не менш за −4m (ярчэйшы за планету Венера), альбо мае прыкметныя вуглавыя памеры. Міжнародны астранамічны саюз не вызначае афіцыйна паняцця «балід».
Асабліва яркія баліды часам называюць супербалідамі.
Траекторыі палёту балідаў звычайна гіпербалічныя. Пры заходзе ў атмасферу Зямлі баліды пакідаюць след (хвост) з пылу і іянізаваных газаў. Ад баліда могуць аддзяліцца і ўпасці на Зямлю метэарыты. Палёт можа суправаджацца гукам; магчымае парушэнне радыёсувязі.
Буйныя баліды можна назіраць днём. Адным з найбуйнейшых балідаў з’яўляецца Бенеша. Яго свяцільнасць дасягала −21m зорнай велічыні (для параўнання: бляск Месяца прыкладна −13m, Сонца −26m). Для назірання за балідамі былі створаны балідныя сеткі ў ЗША, Канадзе і Еўропе.
У беларускай міфалогіі баліды параўноўвалі з цмокамі. У залежнасці ад таго, якога ён колеру, казалі, што цмок нясе золата або срэбра. У некаторых месцах так называлі д’ябла, які ператварыўся ў змяю (маглі на балід казаць: «Змей паляцеў»). А яшчэ ў метэор ператвараецца ведзьма ці чараўнік, каб што-небудзь скрасці.
Юлія Аляксандраўна Саніна
Юлія Саніна (сапраўднае імя Юлія Аляксандраўна Галавань Ю́лія Олекса́ндрівна Голова́нь; 11 кастрычніка 1990, Кіеў, УССР) — украінская спявачка, аўтар песень, фронтвумэн украінскага гурта The Hardkiss.
Біяграфія
Юлія Галавань нарадзілася 11 кастрычніка 1990 года ў Кіеве ў сям’і музыкантаў. У трохгадовым узросце ўпершыню праспявала на сцэне ў суправаджэнні ансамбля, якім кіраваў яе бацька. Затым выступала з песнямі розных стыляў у дзіцячых шоу-гуртах. Выступала сольна і ў складзе джазавага гурта.
У 2005 годзе Юлія скончыла дзіцячую музычную школу джазавага і эстраднага майстэрства, затым паступіла ў інстытут філалогіі Кіеўскага нацыянальнага ўніверсітэта імя Тараса Шаўчэнкі (які скончыла ў чэрвені 2013 года з дыпломам магістра па спецыяльнасці Фалькларыстыка). Падчас вучобы ў інстытуце таксама захаплялася журналістыкай.
З 2006 па 2008 год — салістка гурта Sister Siren.
У верасні 2011 года разам з музычным прадзюсарам Валерыем Бебка стварыла поп-дуэт Val & Sanina. Было запісана пробнае відэа і некалькі песень, у тым ліку «Любовь настала» (словы Роберта Раждзественскага, музыка Райманда Паўлса).
Неўзабаве гурт змяніў імідж і назву, музыкі дадалі «цяжару» ў гучанні і сталі спяваць на англійскай мове — так нарадзіўся гурт The Hardkiss. Валерый і Юлія самастойна пішуць музыку і тэксты. Той жа восенню гурт выпусціў некалькі песень і зняў дэбютны відэакліп на песню Babylon. У канцы кастрычніка 2011 года The Hardkiss выступілі на разагрэве ў брытанскага гурта Hurts. Да канца 2011 года гурт выпусціў яшчэ адзін кліп пад назвай Dance with me, які атрымаў ратацыю на вядучых украінскіх музычных каналах.
Ужо ў лютым 2012 The Hardkiss падпісаў кантракт з лэйблам Sony BMG. Калектыў хутка здабыў папулярнасць і шэраг узнагарод ва Украіне і за мяжой.
У снежні 2014 года Юлія пачала публікаваць на сайце YouTube відэаблогі пра сваё жыццё і закулісную працу гурта The Hardkiss.
У 2016 годзе стала членам журы і настаўнікам сёмага сезона «X-Фактар» на тэлеканале СТБ. Яе падапечныя з гурта Detach сталі суперфіналістамі. Агучыла Смурфету ва ўкраінскім дубляжы мультфільма Смурфы: закінутая вёска і каралеву рок-музыкі Барбі ва ўкраінскім дубляжы мультфільма «Тролі: Сусветны тур».
12 снежня 2019 года выйшаў сумесны трэк Юліі Санінай і Ціны Караль «Вільна». Песня стала афіцыйным саўндтрэкам фільма «Віддана».
Увосень 2020 года прыняла ўдзел у праекце «Танцы з зоркамі» у пары з Дзмітрыем Жуком, яны занялі другое месца.