cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Планкаўская эпоха
Сучасная касмалогія мяркуе, што па заканчэнні планкаўскай эпохі пачалася другая фаза развіцця Сусвету — Эпоха Вялікага аб’яднання, а затым парушэнне сіметрыі хутка прывяло да эпохі касмічнай інфляцыі, на працягу якой Сусвет за кароткі перыяд вельмі моцна павялічыўся ў памерах.
Тэарэтычныя асновы
Паколькі ў цяперашні час не існуе агульнапрынятай тэорыі, якая дазваляе камбінаваць квантавую механіку і рэлятывісцкай гравітацыю, сучасная навука не можа апісаць падзеі, якія адбываюцца за час, меншы чым планкаўскі, і на адлегласцях менш за планкаўскую даўжыню (прыкладна 1,616×10−35 м — адлегласць, якую праходзіць святло за планкаўскі час).
Без разумення квантавай гравітацыі — тэорыі, якая аб’ядноўвае квантавую механіку і рэлятывісцкай гравітацыю, — фізіка планкаўскай эпохі застаецца нявызначанай. Прынцыпы, якія ляжалі ў аснове адзінства фундаментальных узаемадзеянняў, а таксама прычыны і сам працэс іх падзелу да гэтага часу мала вывучаныя.
Тры з чатырох сіл былі паспяхова апісаны ў рамках адзінай тэорыі, але праблема апісання гравітацыі да гэтага часу не вырашана. Калі не ўлічваць квантавыя гравітацыйныя эфекты, то атрымліваецца, што Сусвет пачаўся з сінгулярнасці з бесканечнай шчыльнасцю; ўлік гэтых эфектаў дазваляе прыйсці да іншых высноў.
Сярод найбольш прапрацаваных і перспектыўных кандыдатаў на тэорыю, якая ўсё аб’яднае — тэорыя струн і петлявая квантавая гравітацыя. Акрамя таго, вядзецца актыўная праца па некамутатыўнай геаметрыі і іншым абласцях, якія дазваляюць апісаць працэсы зараджэння Сусвету.
Эксперыментальныя даследаванні
Эксперыментальныя дадзеныя, якія дазваляюць абгрунтаваць здагадкі аб планкаўскай эпосе, да нядаўняга часу практычна адсутнічалі, але апошнія вынікі, атрыманыя зондам WMAP, дазволілі навукоўцам праверыць гіпотэзы аб першай 10−12 секунды існавання Сусвету (хоць рэліктавае выпраменьванне, якое рэгістраваў WMAP, узнікла, калі Сусвету было ўжо некалькі соцень тысяч гадоў). Нягледзячы на ​​тое, што гэты часавы інтэрвал па ранейшаму на шмат парадкаў большы, чым планкаўскі час, у цяперашні час працягваюцца эксперыменты (у тым ліку праект «Планк»), якія маюць многаабяцальныя вынікі, якія дазволяць адсунуць мяжу «вывучанага» часу бліжэй да моманту ўзнікнення Сусвету і магчыма дадуць звесткі пра планкаўскую эпоху.
Акрамя таго, некаторы разуменне працэсаў у раннім сусвеце даюць дадзеныя з паскаральнікаў часціц. Напрыклад, эксперыменты ў рэлятывісцкім калайдэры цяжкіх іонаў (RHIC) дазволілі вызначыць, што кварк-глюонная плазма (адзін з ранніх станаў матэрыі) паводзіць сябе хутчэй як вадкасць, чым як газ. На Вялікім адронным калайдэры магчыма даследаваць яшчэ больш раннія станы матэрыі, аднак у цяперашні час няма ні існуючых, ні запланаваных паскаральнікаў, якія далі б магчымасць атрымаць энергіі парадку планкаўскай энергіі (каля 1,22× 019 ГэВ).
Рудольф II Швабскі
Рудольф II (Rudolf II; 1271—10 мая 1290) — герцаг Аўстрыі з 27 снежня 1282 сумесна з Альбрэхтам I па 1 чэрвеня 1283. Прадстаўнік дынастыі Габсбургаў.
Рудольф II быў малодшым сынам германскага караля Рудольфа I. У 1282 г. ён разам са сваім старэйшым братам Альбрэхтам I стаў герцагам Аўстрыі і Штырыі, паклаўшы такім чынам пачатак кіраванню Габсбургаў у гэтых дзяржавах. Рудольф II таксама атрымаў тытул герцага Швабіі, што выражала прэтэнзіі Габсбургаў на вярхоўную ўладу ў паўднёва-заходняй Германіі. Аднак праз усяго толькі год, у 1283 г. Рудольф II быў вымушаны адмовіцца ад аўстрыйскага прастола на карысць Альбрэхта I, за што яму была абяцана тэрытарыяльная кампенсацыя ў будучыні. Аднак Альбрэхт I так ніколі і не перадаў свайму брату якіх-небудзь істотных зямельных уладанняў. Сам Рудольф II у 1290 г. нечакана сканаў. Яго адзіны сын Іаган Швабскі ў 1308 г. у якасці помсты за пазбаўленне бацькі спадчыны забіў Альбрэхта I, які стаў да таго часу каралём Германіі.
Лянькоў
Лянькоў — прозвішча.
Вядомыя носьбіты:
Іаган Швабскі
Пасля ранняй смерці бацькоў Іаган выхоўваўся пры двары дзядзькі, германскага караля Альбрэхта I. Па дасягненні паўналецця неаднаразова заяўляў пра свае правы на габсбургскія землі, Чэхію, асабліва на асабістае ўладанне яго маці (дачкі чэшскага караля Пржэмысла Отакара II), графства Кібург. У адпаведнасці з дагаворам 1283 года бацька Іагана Рудольф II адмовіўся ад сваіх правоў на аўстрыйскую спадчыну пад абяцанне брата Альбрэхта I перадаць яму іншыя тэрыторыі. Гэта абяцанне выканана не было, таму Іаган уступіў у змову з некалькімі верхнешвабскімі рыцарамі, якія таксама былі незадаволены каралём.
1 мая 1308 года на беразе ракі Рэйс у Швейцарыі каля гарадка Віндзіш змоўшчыкі атакавалі Альбрэхта I, які адстаў ад сваёй світы, і забілі яго, рассекшы яму чэрап. Іагану атрымалася бегчы і пазбегнуць месці сыноў караля.
Далейшы лёс Іагана не зусім ясны. Паводле аднаго падання, ён быў дараваны Папам Кліментам V і памёр аўгусцінскім манахам у Пізе, паводле іншай — у 1313 годзе сустрэўся з імператарам Генрыхам VII і прасіў дараванні, паводле трэцяй версіі Іаган жыў манахам у замку Эйген і толькі перад смерцю, у 1368 годзе даў сябе пазнаць. Імператар Генрых VII, неўзабаве пасля свайго ўзыйшоў на германскі прастол, абвясціў апалу забойцу свайго папярэдніка.
Гісторыя Іагана Швабскага знайшла сваё адлюстраванне ў п’есе Шылера Вільгельм Тэль.
Олівер Сміціс
Олівер Сміціс (Oliver Smithies;  — ) — англа-амерыканскі генетык, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне (2007) за адкрыццё прынцыпаў ўвядзення спецыфічных генных мадыфікацый ў мышэй з выкарыстаннем эмбрыянальных ствалавых клетак.
Біяграфія
Олівер Сміціс нарадзіўся ў Галіфаксе (Заходні Ёркшыр, Вялікабрытанія). У 1951 годзе яму была прысвоена ступень магістра, а пазней ступень доктара фізіялогіі. З 1953 па 1960 гады Сміціс працаваў у медыцынскай даследчай лабараторыі ў Таронцкага ўніверсітэта, а з 1960 да 1988 года ў лабараторыі ўніверсітэта Вісконсін-Мэдысан. З 1988 года ён пачаў працаваць прафесарам лабараторыі паталогіі і лабараторнай медыцыны ўніверсітэта Паўночнай Караліны. З дапамогай распрацаваных ім методык ён праводзіў генетычныя даследаванні мышэй.
Ён і Марыа Капекі, незалежна адзін ад другога, здзейснілі важныя адкрыцці ў галіне спецыфічных генных мадыфікацый ў мышэй з выкарыстаннем эмбрыянальных ствалавых клетак.
Замак Кібург
Кібург (Kyburg) — сярэднявечны замак у Швейцарыі, на поўдзень ад горада Вінтэртур, кантон Цюрых.
Бель (Лёзненскі раён)
Бель (, Бель) — вёска ў Лёзненскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Бабінавіцкага сельсавета.
Замак Кібург
Замак размешчаны на беразе ракі Тос. Упершыню Кібург згадваецца ў 1027 годзе пад імем Квігебург (Chuigeburg — замак кароў). Графы Кібург у раннім Сярэднявеччы былі аднымі з найбольш уплывовых феадалаў сучаснай Швейцарыі, саступаючы толькі Габсбургам і Савойскаму дому.
Пасля смерці ў 1264 годзе апошняга графа Кібурга, замак і ўладанні графаў перайшлі да Рудольфа I Габсбурга і былі ўключаны ў склад Аўстрыйскай манархіі.
У XV стагоддзі графства Кібург было набыта ў Габсбургаў вольным горадам Цюрых. Да 1831 года ў замку знаходзілася рэзідэнцыя вярхоўнага бальі Цюрыха, пасля чаго замак быў прададзены з аўкцыёну. Новыя ўладальнікі Кібурга арганізавалі ў замку музей і выставачны цэнтр.
У 1917 годзе кантон Цюрых ізноў выкупіў Кібург і з 1999 года замак перададзены ў распараджэнне Грамадскога музея «Замак Кібург»
Васілевічы (Іўеўскі раён)
Васіле́вічы (, Василевичи) — вёска ў Іўеўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Суботніцкага сельсавета.
Вішні (Лёзненскі раён)
Ві́шні (, Вишни) — вёска ў Беларусі, у Лёзненскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Бабінавіцкага сельсавета.
Мелізм
Мелізма (μέλισμα — песня, мелодыя) — меладычнае ўпрыгажэнне гуку, якое не змяняе тэмп і рытмічны малюнак мелодыі. Пазначаецца ў нотным пісьме спецыяльнымі знакамі ці дробнымі нотамі.
Разнавіднасці
Агульнаўжытныя сёння:
Іншыя мелізмы:
Мелізмы для пэўных інструментаў:
Высоцкія (Іўеўскі раён)
Высо́цкія (, Высоцкие) — вёска ў Іўеўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Суботніцкага сельсавета.
Забары
Забары́ (, Заборы) — вёска ў Лёзненскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Бабінавіцкага сельсавета.
Да 19 лютага 1958 года вёска ўваходзіла ў склад Касцяёўскага сельсавета.
Гіравічы (Іўеўскі раён)
Гі́равічы (, Гировичи) — вёска ў Іўеўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Суботніцкага сельсавета.
Касцяёва
Касцяёва (, Костеёво) — вёска ў Лёзненскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Бабінавіцкага сельсавета. У 1924—1958 гадах цэнтр Касцяёўскага сельсавета.
Чарніла
Чарніла — водны раствор якога-небудзь каляровага рэчыва, прызначанага для пісання.
Доўгі час (з найстаражытнейшых часоў да сярэдзіны XIX стагоддзя) чарніла было асобным ад пісчага інструмента матэрыялам для пісьма — яно захоўвалася ў спецыяльнай ёмістасці, чарніліцы, куды той, хто пісаў, мачаў кончык пяра ці расшчэпленай трысціны.
У наш час з чарнілам часцей за ўсё сутыкаюцца пры працы з пячаткамі і штампамі, механічнымі самапісцамі, пры пісьме аўтаручкамі. Асобна варта згадаць выяўленчае мастацтва і дызайнерскія працы, дзе чарніла можна выкарыстоўваць для многіх тэхнік рысунку і адціскання штампаў.
Да нашага часу таксама выкарыстоўваецца пры афармленні асабліва важных дакументаў, напрыклад, у органах улады і ў натарыяце, чарніла для пісьма пяром, прыгатаванае па адмысловых рэцэптах.
У беларускай мове слова чарніла паходзіць ад слова чорны (як і ў шэрагу іншых моў: Μελάνη, musta, bläck), але гэта слова вельмі рана падверглася дээтымалагізацыі: з даўніх часоў вядома чарніла розных колераў.
Грэх
Каталіцызм разглядае найменш цяжкія правіны як даравальныя грахі, якія з'яўляюцца часткай чалавечага жыцця, і калі грэшнік не паспеў раскаяцца і ён варты неба, то ён зможа ачысціца ад грахоў у Чыстцы. З іншага боку, грахі вялікага зла з'яўляюцца смяротнымі грахамі — якія прыносяць наступствы пекла, калі не адбылося акта здзейсненага раскаяння ці споведзі пра іх. Грахі бестурботнага жыцця лічацца разбуральнымі і могуць прывесці да Семі смяротных грахоў.
Грэх таксама трактуецца як непазбежны акт, які перадаецца з пакалення ў пакаленне ад агульнага продка Адама. Лічыцца, што падобна хваробе што грэх атруціў сэрца кожнага чалавека ў далейшым, і што кожны чалавек з'яўляецца абсалютна поўным граху і не можа інакш думаць і дзейнічаць, і можа толькі замаскіраваць прысутнасць граху.
Дабраполь (Іўеўскі раён)
Дабрапо́ль (, Доброполь) — вёска ў Іўеўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Суботніцкага сельсавета.
Стральба на летніх Алімпійскіх гульнях 2016 — пнеўматычны пісталет, 10 метраў (мужчыны)
Спаборніцтвы па стральбе з пнеўматычнага пісталета з 10 метраў сярод мужчын на летніх Алімпійскіх гульнях 2016 года пройшлі 6 жніўня ў нацыянальным цэнтры стралковага спорту ў раёне Дэадору. У спаборніцтвах прынялі удзел 46 спартсменаў з 32 краін.
Хаанг Суан Вінь прынёс В'етнаму першае алімпійскае золата ў гісторыі ва ўсіх відах спорту.
Змяненне фармату
У студзені 2013 года Міжнародная федэрацыя спартыўнай стральбы прыняла новыя правілы правядзення спаборніцтваў на 2013—2016 гады, якія, у прыватнасці, змянілі парадак правядзення фіналаў. Спартсмены, якія прайшлі ў фінал, цяпер пачынаюць вырашальны раўнд без ачкоў, набраных у кваліфікацыі, а фінал праходзіць па сістэме з выбываннем. Усе стралкі выконваюць дзве серыі па тры стрэлы, пасля чаго пачынаюцца адзіночныя серыі. Пасля кожнага другога стрэлу з далейшай барацьбы выбывае адзін з фіналістаў. Пасля 18-ці стрэлаў застаюцца два стралкі, якія выконваюць яшчэ па два стрэлы. Спартсмен, які набраў найбольшую колькасць ачкоў, становіцца ўладальнікам залатога медалю.
Рэкорды
Да пачатку летніх Алімпійскіх гульняў 2016 года сусветны і алімпійскі рэкорды былі наступнымі:
Расклад
Час мясцовы (UTC-3)
Кваліфікацыя
У кваліфікацыйных спаборніцтвах спартсмены выконваюць 6 серый па 10 стрэлаў. У фінал выйшлі 8 спартсменаў, якія паказалі лепшы вынік.
Фінал
У першых дзвюх серыях фіналу спартсмены выконваюць па тры стрэлы. Далей пачынаецца выбыванне спартсменаў. Пасля кожнага другога стрэлу стралок, які набраў найменшую суму балаў за ўсе папярэднія серыі, спыняе барацьбу за першае месца. Пасля 8 серый застаюцца два спартсмены, якія выконваюць яшчэ па два стрэлы. Стралок, які набраў найбольшую суму балаў, становіцца ўладальнікам залатога медалю.
Осіпенкі
О́сіпенкі (, Осипенки) — вёска ў Лёзненскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Бабінавіцкага сельсавета.
Юрый Збаражскі
Юрый Збаражскі (каля 1573 — 1631) — дзяржаўны дзеяч Рэчы Паспалітай. Апошні прадстаўнік роду Збаражскіх.
Біяграфія
З княжацкага роду Збаражскіх герба «Карыбут», сын Януша і Ганны з Чацвярцінскіх. Меў брата Крыштафа.
Навучаўся ў Падуанскім ўніверсітэце, а таксама ў Нідэрландах, асабіста ўдзельнічаў у шведскай інтэрвенцыі Жыгімонта Вазы ў 1598 годзе. Потым займаў шэраг дзяржаўных урадаў.
Крайчы (1612—1619) і падчашы вялікі каронны (1619—1620), кашталян кракаўскі (з 1620); староста пінскі (з 1590), сокальскі (з 1607), жарнавецкі (з 1624) і вісліцкі (1628), дзяржаўца радагоскі (з 1603).
Фундаваў капліцу Збаражскіх пры Кракаўскім, а таксама у Збаражы.
Церабунь
Церабу́нь (, Теребунь) — вёска ў Брэсцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Клейнікаўскага сельсавета. Размешчана за 16 км на паўночны захад ад Брэста, 8 км ад чыгуначнай станцыі Матыкалы.
У складзе камунальнага ўнітарнага сельскагаспадарчага прадпрыемства «Пагранічнік» (цэнтр — а.г. Клейнікі).
Гісторыя
Паводле пісьмовых крыніц вёска вядома з 16 ст. як велікакняжацкае сяло ў Берасцейскім старостве і ваяводстве ВКЛ. Пад 1566 г. пазначана ў інвентары як маёнтак Гноенскага. У 1583 годзе (па іншых звестках у 1585) пабудаваны з каменю Троіцкі касцёл. У 17 ст. радавы маёнтак князёў Шуйскіх. У 1609 годзе князем Іванам Шуйскім пабудавана праваслаўная мураваная царква са званіцай. Войцех Шуйскі (1730—1792), староста нежынскі, які быў у шлюбе з Анеляй Шуйскай (дачкой берасцейскага харунжага Ігнацыя Шуйскага — далёкага сваяка Войцеха) меў у вёсцы «прыгожы каменны палац» і сад.
Пасля 3-га падзелу Рэчы Паспалітай (1795) у складзе Расійскай імперыі, у Слонімскай, з 1797 года — у Літоўскай, з 1801 года — у Гродзенскай губернях. У Айчынную вайну 1812 года пры пераправе цераз р. Лясная каля вёсак Клейнікі, Вістычы і Церабунь адбылася бітва, у выніку якой загінулі 2 тыс. французскіх і 1 тыс. рускіх салдат. З 1876 года вёска ў Матыкальскай воласці Брэсцкага павета; маёнткам валодаў граф К. Грабаў, тут меліся вінакурны завод, 2 карчмы, штогод адбывалася ярмарка. Дзейнічала царкоўна-прыходская школа.
З 1939 года ў складзе БССР. У 1940 годзе адкрыта 7-гадовая школа. У Вялікую Айчынную вайну загінулі 6 вяскоўцаў.
У сакавіку 1950 года арганізаваны калгас «Новы шлях», у які ўступілі ўсе жыхары вёскі (34 гаспадаркі). Да 8 верасня 1959 года вёска ўваходзіла ў склад Матыкальскага сельсавета. У 1960-я гады калгас аб’яднаўся з калгасам «Краіна Саветаў» (в. Коладна), а затым у час узбуйнення ўвайшоў у склад калгаса «Пагранічнік» (в. Клейнікі). 4 верасня 1972 года да вёскі далучана вёска Коладна.
Дабраўляны (Іўеўскі раён)
Дабраўля́ны (, Добровляны) — вёска ў Іўеўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Суботніцкага сельсавета.
Спіс аб’ектаў PGC (1002001—1003000)
Гэта спіс аб'ектаў Спіс аб'ектаў PGC (1002001—1003000)
Даўгялаўшчына
Даўгя́лаўшчына (, Довгяловщина) — вёска ў Іўеўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Суботніцкага сельсавета.
Рублева (Бабінавіцкі сельсавет)
Ру́блева (, Рублево) — вёска ў Лёзненскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Бабінавіцкага сельсавета.
Да 19 лютага 1958 года вёска ўваходзіла ў склад Касцяёўскага сельсавета.
Рыжыкі (Лёзненскі раён)
Ры́жыкі (, Рыжики) — вёска ў Лёзненскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Бабінавіцкага сельсавета.
Сцяпаненкі
Сцяпа́ненкі (, Степаненки) — вёска ў Лёзненскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Бабінавіцкага сельсавета.
Аргус
А́ргус (дакладней Аргас ці Арг Ἄργος), празваны Панаптэс, гэта значыць усёвідушчы — у старажытнагрэчаскай міфалогіі шматвокі волат; у пераносным сэнсе — пільны вартавы.
Сын Арэстара (паводле Ферэкіда), або (паводле Асклепіяда) сын Інаха, або (паводле Керкопа) сын Аргаса і Ісмены, або (паводле Акусілая і Эсхіла) сын Геі , або сын Агенора (гл. артыкул пра іншы варыянт падання).
Адданне
Паводле падання, ён падужаў жахлівага быка, які спусташаў Аркадзію. Ён задушыў таксама змяю Эхідну, дачку Зямлі і Тартара.
Паводле Гесіёда і Ферэкіда, у яго было чатыры вока і ён ніколі не спаў. Паводле Авідзія, у яго было 100 вачэй (паводле Нона, 1000). Гера паставіла яго вартавым ператворанай у карову Іо.
Аргас прывязаў ператвораную ў карову Іо да алівы ў гаі Мікен. Гермес забіў яго ўдарам каменя, ці, усыпіўшы яго ігрой на флейце, адсек яму галаву. З тых часоў Гермеса звалі Аргазабойцай.
Гера ператварыла яго ў паўліна, або размалявала яго вачамі паўлінавы хвост.
Ёдзенцы
Да 29 красавіка 1960 года вёска ўваходзіла ў склад Геранёнскага сельсавета.
Манаскі ордэн
Манаскі ордэн — у каталіцтве, а з пэўнага часу і ў некаторых пратэстантаў — супольнасць манахаў, члены якой выконваюць агульны статут манастыра і прыносяць урачыстыя абяцанні (у адрозненне ад манаскай кангрэгацыі, у якой прыносяцца толькі простыя абяцанні). У залежнасці ад спецыфікі адрозніваюцца:
Ва Усходніх каталіцкіх цэрквах таксама існуюць манаскія ордэны, званыя па-славянску чынамі (базыльяне — Чын святога Васіля Вялікага, і г.д.).
Даян Фосі
Да́ян Фо́сі (Dian Fossey;, Сан-Францыска, Каліфорнія, ЗША — , Руанда) — вядомы этолаг, папулярызатар аховы прыроды.
Біяграфія
Атрымала медыцынскую адукацыю. Пазней атрымала ступень доктара заалогіі (1974) у Кембрыджскім універсітэце. У 1963 годзе, падчас турыстычнай паездцы па Афрыцы, пазнаёмілася з вядомым заолагам і палеантолагам Луісам Лікі, які пазней прапанаваў ёй займацца вывучэннем паводзін горных гарыл у трапічных лясах горнага масіву Вірунга на сумежжы ДРК, Руанды і Уганды. Д. Фосі вывучала гарыл цярпліва і тонка, часта рызыкуючы жыццём, гадамі чакала, пакуль гарылы прымуць яе ў зграю, у выніку яна перамагла — яе прынялі. Такім чынам, у адзіночку даследчыца жыла сярод гэтых вельмі моцных, самых буйных у свеце малп, вывучаючы іх звычкі, навыкі і, у пэўным сэнсе, культуру. Д. Фосі вывучала паводзіны горных гарыл на працягу 18 гадоў і лічыла чалавека галоўнай небяспекай для іх. Да 1980 года на Зямлі заставалася агулам толькі 250 горных гарыл, таму даследчыца вяла безупынную барацьбу з браканьерамі на тэрыторыі нацыянальнага парку «Вірунга». Была актыўнейшай прыхільніцай аховы прыроды.
У студзені 1970 года фатаграфія Д. Фосі з'явілася на вокладцы National Geographic, даследчыца стала вядомай. У 1980 годзе Д. Фосі названа вядучым спецыялістам свету па фізіялогіі і паводзінах горных гарыл. У 1981—1983 гадах чытала ўласны курс лекцый у Карнельскім універсітэце. Тым жа часам напісала кнігу «Гарылы ў смузе» (Gorillas in the Mist), якая стала бестселерам і дагэтуль з'яўляецца самай прадаваемай кнігай свету пра гарыл.
Паўла Парэта
Паўла Беле́н Парэ́та (Paula Belén Pareto; нар. 16 студзеня 1986, Сан-Фернанда, правінцыя Буэнас-Айрэс, Аргенціна) — аргенцінская дзюдаістка, якая выступае ў суперлёгкай (да 48 кг) вагавай катэгорыі. Алімпійская чэмпіёнка.
Біяграфія
У 2008 годзе на летніх Алімпійскіх гульнях у Пекіне заваявала бронзавы медаль у вагавай катэгорыі да 48 кг, перамогшы ў барацьбе за трэцяе месца дзюдаістку з КНДР Пак Ок Сон.
У 2012 годзе брала ўдзел у летніх Алімпійскіх гульнях у Лондане, але заняла толькі 5-е месца, у барацьбе за бронзавы медаль прайграўшы бельгійскай дзюдаістцы Шарлін Ван Снік.
У 2016 годзе на летніх Алімпійскія гульні 2016 ў Рыа-дэ-Жанэйра заваявала залаты медаль, у фінале перамогшы карэйскую спартсменку Чон Бо Гён.
Жамайтукі
Жамайтукі́ (, Жемойтуки) — вёска ў Іўеўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Суботніцкага сельсавета.
Люк Мантанье
Люк Антуан Мантанье (Luc Antoine Montagnier;, Шабры, Францыя — , Нёі-сюр-Сен, Францыя) — французскі вірусолаг, кавалер ордэна Ганаровага легіёна, лаўрэат Нобелеўскай прэміі ў галіне медыцыны і фізіялогіі 2008 года, якую ён падзяліў з Харальдам цур Хаузенам і Франсуазай Барэ-Сінусі. Разам з Барэ-Сінусі адкрыў ў 1983 годзе рэтравірус ВІЧ, які выклікае сіндром набытага імуннага дэфіцыту ў чалавека.
Біяграфія
Нарадзіўся 18 жніўня 1932 года ў горадзе Шабры каля Тура ў сям’і бухгалтара. Яго бацька быў энтузіястам навукі і па выхадных займаўся эксперыментаваннямі ў склепе ўласнага дома. Мантанье скончыў каледж Шатэеро і ў 1953 годзе скончыў Універсітэт Пуацье, дзе атрымаў эквівалент бакалаўра ў натуральных навуках. Праз два гады ён скончыў Універсітэт Парыжа са ступенню магістра. Затым ён працаваў асістэнтам на факультэце навук у Сарбоне і выкладаў на кафедры фізіялогіі, дзе ў 1960 годзе абараніў дысертацыю. У тым жа годзе Мантанье атрымаў пасаду ў Нацыянальным цэнтры навуковых даследаванняў (CNRS), але вырашыў паехаць у Вялікабрытанію на навуковую стажыроўку, дзе працаваў тры з паловай гады ў Карсхэлтане.
Разам з Сандэрсам Мантанье вывучаў вірусную РНК і выявіў, што ў выніку рэплікацыі адналанцуговай РНК можа ўтварацца двухланцуговая. Гэта з’яўляецца неабходным крокам у наступнай адваротнай транскрыпцыі і ўтварэнні ДНК, што дазваляе вірусу ўбудоўвацца ў генны матэрыял клеткі гаспадара. Гэта з’явілася важным адкрыццём вірусалогіі таго часу.
З 1963 па 1965 Мантанье працаваў у Інстытуце вірусалогіі ў Глазга (Шатландыя) з Янам Мак-Ферсанам, дзе ў 1964 годзе выявіў, што агар, гелепадобны эктракт з чырвоных водарасцей, з’яўляецца выдатным субстратам для культывавання ракавых клетак. Гэтая методыка стала класічнай у даследаваннях анкагенаў і клетачнай трансфармацыі.
У 1965—1972 гадах Мантанье быў дырэктарам лабараторыі ў Інстытуце радыя (цяпер Інстытут Кюры). У 1972 годзе ён заснаваў і стаў дырэктарам аддзела віруснай анкалогіі ў Інстытуце Пастэра.
Асноўным навуковым напрамкам Мантанье стала даследаванне рэтравірусаў як патэнцыйнай прычыны развіцця рака. Рэтравірусы, якія ўтрымліваюць сваю генетычную інфармацыю ў выглядзе РНК, утрымліваюць фермент зваротную транскрыптазу, якая сінтэзуе ДНК з РНК. Гэта дазваляе вірусу ўбудоўвацца ў клетку гаспадара, але для ўласнага размнажэння вірус прымушае клетку гаспадара праліферыроваць, выклікаючы ўтварэнне злаякаснай пухліны. Акрамя гэтага, Мантанье ў супрацоўніцтве з Эдвардам дэ Меерам і Жаклін дэ Меер вылучыў іРНК інтэрферону, які з’яўляецца першым процівірусным бар’ерам арганізма. У далейшым гэта дазволіла пракланаваць гены інтэрферонаў і атрымаць іх у колькасцi, дастатковай для іх даследавання.
У 1983 годзе Мантанье і калегі апублікавалі працу, у якой расшыфравалі новы вірус, названы імі LAV («вірус, асацыяваны з лімфадэнапатыяй»), пазней названы HIV (ВІЧ). За гэта Мантанье і яго калега Барэ-Сінусі ў 2008 годзе атрымалі Нобелеўскую прэмію па медыцыне. Аднак гэта прысуджэнне выклікала рознагалоссі ў навуковай супольнасці, бо адначасова і незалежна з французскай групай вірус быў адкрыты амерыканцам Робертам Гало.
Памёр 8 лютага 2022 года.
Алімпія (карціна Манэ)
«Алімпія» (Olympia) — карціна, створанная ў 1863 годзе французскім імпрэсіяністам Эдуардам Манэ, лічыцца адным з шэдэўраў сучаснага жывапісу. На Парыжскім салоне 1865 года карціна стала прычыннай аднаго з самых вялікіх скандалаў у гісторыі мастацтва. Сёння «Алімпія» знаходзіцца ва ўласнасці французскай дзяржавы і дэманструецца ў экспазіцыі музея Арсэ у Парыжы.
Асеціны
Асеціны (ирæттæ) — каўказскі народ іранскага паходжання, асноўнае насельніцтва Рэспублікі Паўночная Асеція — Аланія і непрызнанай Рэспублікі Паўднёвая Асеція (юрыдычна ў складзе Грузіі). Асецінская мова адносіцца да іранскай галіны індаеўрапейскай моўнай сям’і.
Агульная колькасць асецінаў ацэньваецца ў 670 000 чалавек. Вылучаюцца з іншых этнічных груп Каўказа сваім арыйскім іранскім паходжаннем ад скіфаў, сарматаў і аланаў (з іншых іранскіх народаў на Каўказе ў аддаленні ад асецінаў жывуць толькі нешматлікія талышы), тады як іх суседзі — гэта больш шматлікія грузіны, адыгскія, цюрскія і вайнахскія народы.
Веравызнанне
З часоў ранняга Сярэднявечча асеціны вызнавалі хрысціянства, а сёння да праваслаўнай царквы належыць 61 % насельніцтва. Як зазначае Надзея Емяльянава, «нярэдка ў літаратуры Асеція апісваецца як традыцыйна праваслаўная краіна. У той самы час, на думку некаторых даследчыкаў, у гісторыі Асеціі былі перыяды, калі яе лічылі ледзь не мусульманскай краінай».
Узнікненне асецінскага этнасу
За часы мангольскага панавання прашчуры асецінаў былі выціснуты з сваёй колішняй бацькаўшчыны на поўдзень ад Дона і мігравалі ў паўднёвым напрамку да Каўказа. Такім чынам узніклі тры асецінскія рэгіёны — Дыгорыя на захадзе, якая трапіў пад уплыў адыгаў Кабарды і пераняў іслам. Размешчаны таксама на поўначы рэгіён Ірон займаў тэрыторыю цяперашняй Паўночнай Асеціі і першы трапіў пад уладу Расіі ў 1767 годзе. Туалег (Tualläg) на поўдні ўваходзіў у грузінскае княства Самачабла, а пазней стаў Паўднёвай Асеціяй.
Прарасійская арыентацыя
Асецінскія землі (разам з грузінскімі і армянскімі) сталі апірышчам расійскай экспансіі на Каўказе, што было не ў апошнюю чаргу звязана з хрысціянствам асецінскага насельніцтва, а таксама пашыранай «тутэйшасцю» (то бок слабой нацыянальнай ідэнтычнасцю і сацыяльнай развітасцю) асецінаў у ХІХ ст. Гэта асаблівасць асецінскага насельніцтва і яго пазіцыя ў працэсе расійскай экспансіі адлюстравана ў творах класічнай рускай літаратуры пазамінулага стагоддзя, якая адлюстроўвае асецінаў як выпівохаў, занядбаных і нягеглых сялян. Асеціны адпачатку рэкрутаваліся ў структуры імперыі, гэтак, у прыватнасці, частку Церскага казачага войска складалі асеціны. Як зазначае Емяльянава, у асецінаў антырускі вызваленчы мюрыдызм чачэнскага шэйха Мансура не знайшоў водгука, «акурат гэтак сама яны адмовіліся і ад супрацьстаяння з Расіяй». Гэтак сама імамат Шаміля ў яго змаганні з Расіяй падтрымалі толькі вельмі нешматлікія групы асецінаў-мусульман.
Стаўленне Грузіі
Грузінскія канспіралагічныя тэорыі кажуць, што і Абхазская АССР, і Паўднёва-Асецінская аўтаномная вобласць былі створаныя бальшавікамі, каб стварыць невычэрпную крыніцу праблем і спрасціць для Крамля кантроль Грузіі. Сапраўды, Абхазія і Паўднёвая Асеція кіраваліся на этнакратычным падмурку, на карысць тытульнага этнаса. Грузінскія ўлады імкнуліся абмежаваць гэтыя аўтаноміі, што і спарадзіла супраціўленне.
Астрожскія
Астро́жскія — княжацкі род уласнага герба, прадстаўнікі якога займалі высокія дзяржаўныя пасады ў Вялікім Княстве Літоўскім і Рэчы Паспалітай, мелі вялізныя зямельныя ўладанні на тэрыторыі сучасных Беларусі і Украіны.
Паходжанне
Паходжанне не высветленае з дакладнасцю, і пытанне пра іх пачынальнікаў вырашаецца па-рознаму. М. Стрыйкоўскі выводзіў Астрожскіх з роду князёў Друцкіх (нашчадкі полацкіх князёў), некаторыя даследчыкі — з галіцка-валынскіх Рурыкавічаў або Гедзімінавічаў, аднак найбольш імавернай з’яўляецца версія ўкраінскага гісторыка М. Максімовіча пра іх паходжанне ад Турава-Пінскіх князёў (паводле памінальніка Астрожскіх, дзе яны значацца як «Благоверніи князи Туровскіи»).
Першым гістарычна вядомым князем Астрожскім быў Даніла, уладальнік горада Астрог на Валыні ў сяр. XIV ст. (адсюль прозвішча).
Галіна Астрожскіх — Заслаўскія, да якіх пасля згасання ў XVII ст. роду перайшлі асноўныя маёнткі.
Радавод
Юрый (? — 1292), кн. пінскі
Беслан Заўдзінавіч Мудранаў
Біяграфія
Нарадзіўся ў 1986 годзе ў горадзе Баксан, Кабардзіна-Балкарыя. Пачаў займацца барацьбой з 13 гадоў, пра секцыю самба яму распавёў малодшы брат. Пачынаў у самба, трохі займаўся вольнай барацьбой. Пасля пераехаў у Майкоп, паступіў у Адыгейскі дзяржаўны ўніверсітэт на факультэт ІФК дзюдо. У 2006 годзе пераехаў у Армавір, у 2008 годзе перайшоў у дзюдо, выйграўшы занальны чэмпіянат і чэмпіянат Расіі.
Удзельнік чэмпіянату свету па дзюдо 2010, 2011, чэмпіянату Еўропы па дзюдо 2012 (золата). Чэмпіён Еўрапейскіх гульняў 2015 года. Чэмпіён Алімпіяды 2016 года ў Рыа-дэ-Жанэйра.
Сям'я
Жонка Дыяна, дзве дочкі.
Буракі (Веляшковіцкі сельсавет)
Буракі́ (, Бураки) — вёска ў Лёзненскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Веляшковіцкага сельсавета.
Да 2004 года ўваходзіла ў склад Кавалёўскага сельсавета.
Франсіска Хіменес дэ Сіснерас
Кардынал Франсі́ска Хімéнес дэ Сіснéрас (Francisco Jiménez de Cisneros;  — ) — глава іспанскай царквы, вялікі інквізітар, давераны саветнік Фердынанда Каталіка.
Біяграфія
Юрыст, ён атрымаў адукацыю ў адным з лепшых цэнтраў юрыдычнай думкі Еўропы — у Саламанкскім універсітэце, доўгі час жыл у Рыме. Вярнуўшыся на радзіму, прыняў сан святара, уступіў у ордэн францысканцаў.
Адукаванасць і рэлігійная стараннасць адкрылі яму шлях да пасады духоўніка Ізабелы, кафедры Таледскага архібіскупа — прымаса іспанскай царквы і пасады канцлера Кастыльскага каралеўства, а з 1507 года — сану кардынала.
Разумеючы неабходнасць умацавання аўтарытэту царквы, ён правёў расследаванні паводзінаў кліру і манахаў, бязлітасна выганяючы тых, хто не выконваў зарокаў, парушаў запаведзі і не быў «узорам святога жыцця».
У 1499 годзе кардынал Сіснeрас заснаваў універсітэт (лат. Praeclarissima Complutensi Universitate) у горадзе Алькалa-дэ-Энaрэс, які насіў назва Камплутум (лат. Complutum) у часы Рымскай імперыі. Універсітэт быў перакладзены ў Мадрыд у 1836 годзе, а ў 1970 яму было прысвоена назва Мадрыдскі ўніверсітэт Камплутэнсэ (Universidad Complutense de Madrid). У гонар яго заснавальніка на эмблеме ўніверсітэта намаляваны лебедзь (cisne).
Рэлігійная няцерпнасць Сіснераса прыводзіла шмат людзей на касцёр інквізіцыі, тым больш, што з 1507 года ён займаў пасаду вялікага інквізітара. Ужо ў Гранадзе ён звярнуўся да гвалтоўнай хрысціянізацыі мусульман, а пазней у Паўночнай Афрыцы мячом звяртаў маўраў у каталіцтва, асабіста ўдзельнічаючы ў арганізаваным ім паходзе. Гл. Марыскі.
Галоўныя архітэктары Брэста
У спісе прысутнічаюць архітэктары, якія займалі пасаду галоўнага архітэктара горада Брэста. У спісе адлюстраваны перыяд працы на пасадзе галоўнага архітэктара, а таксама асноўныя дасягненні архітэктараў падчас знаходжання на гэтай пасадзе. Спіс не поўны.
Франсіска Хіменес дэ Сіснерас
Біяграфія
Дзейнасць Сіснераса не прайшла дарма. Магутная іспанская царква, узмоцненая інквізіцыяй, надоўга стала непарушнай апорай абсалютысцкага дзяржавы, якая складвалася ў Іспаніі, і каталіцтва ў Еўропе. Іспанскія тэолагі мелі ролю ідэолагаў на Трыдэнцкім саборы.
Бяскова
Бяско́ва (, Бесково) — вёска ў Лёзненскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Веляшковіцкага сельсавета.
Квяткоўцы
Да 29 красавіка 1960 года вёска ўваходзіла ў склад Геранёнскага сельсавета.
Кіслыя
Кі́слыя (, Кислые) — вёска ў Іўеўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Суботніцкага сельсавета.
Алкмар
Алкмар (Alkmaar) — горад у Нідэрландах, які знаходзіцца ў правінцыі Паўночная Галандыя.
Гісторыя
Упершыню згадваецца ў дакуменце, які датуецца X стагоддзем. Статус горада Алкмар атрымаў у 1254 годзе. У той час Алкмар функцыянаваў як памежная крэпасць і база для аперацый у працяглай барацьбе супраць жыхароў Фрызскіх астравоў. Размешчаны на скрыжаванні водных шляхоў, Алкмар браў плату за транзыт грузаў. Дзякуючы развітым рынкам і камерцыі, Алкмар заваяваў пазіцыю цэнтра, а горад між тым разрастаўся. З 1525 года велізарныя сродкі ўкладваліся ў будаўніцтва каналаў і гарадскіх сценаў для абароны ад уварванняў.
У 1573 годзе горад вытрымаў аблогу, якая праводзіліся іспанскай арміяй пад кіраўніцтвам герцага Альбы. Алкмар быў першым горадам Нідэрландаў, які вызваліўся ад валадарства Іспаніі. Гэта стала паваротнай падзеяй у ходзе Нідэрландскай рэвалюцыі. З тых часоў пайшоў выраз «Перамога пачынаецца ў Алкмары».
Спорт
У горадзе базуецца футбольны клуб «АЗ».
Эдам
Эдам вядомы з другой чвэрці XIII стагоддзя. Назва азначае «грэбля на рацэ Э». Статус горада атрымаў у 1375 годзе. На пачатак XV стагоддзя Эдам стаў адным з буйнейшых судабудаўнічых цэнтраў Паўночнай Галандыі, але пад канец наступнага стагоддзя судабудаўніцтва тут прыйшло ў заняпад. У 1526 годзе Карл V дараваў Эдаму права кожны тыдзень ладзіць кірмаш. Афіцыйныя сырныя кірмашы ладзіліся ў Эдаме да 1922 года.
У Эдаме нарадзілася найвышэйшая ў гісторыі асоба жаночага полу Трэйнцье Кеевер. Яе рост складаў 254 сантыметры.
Веляшковічы
Веляшко́вічы (, Велешковичи) — аграгарадок у Лёзненскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Веляшковіцкага сельсавета.
Знаходзіцца за 14 км у напрамку на поўнач ад гарадскога пасёлка Лёзна, за 54 км ад Віцебска.
Памятныя мясціны
Брацкая магіла савецкіх воінаў і партызан.
Кудэйшы
Кудэ́йшы (, Кудейши) — вёска ў Іўеўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Суботніцкага сельсавета.
У 1954—1959 гадах цэнтр Кудэйшынскага сельсавета. Да 29 красавіка 1960 года вёска ўваходзіла ў склад Геранёнскага сельсавета.
Дзмітрый Фёдаравіч Сангушка
Дзмітрый Сангушка ( — ) — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага.
Трымаў Жытомірскае, Канеўскае і Чаркаскае староствы.
Біяграфія
З княжацкага роду Сангушкаў герба «Пагоня Літоўская», сын Фёдара, старосты брацлаўскага. Меў малодшага брата Рамана.
15 верасня 1553 ажаніўся з Гальшкаю Астрожскаю, супраць волі яе маці Беата з Касцялецкіх. Апошняя напісала скаргу вялікаму князю Жыгімонту Аўгусту, які пазбавіў Дзмітрыя пасад і пастанавіў з'явіцца яму ў каралеўскі суд. Маладыя выправіліся на ўцёкі ў Чэхію. За няяўлю на суд вялікі князь прусудзіў З. Сангушку да інфаміі — пазбаўлення гонару, выгнання з дзяржавы, канфіскацыі маёмасці і абавязання вярнуць Гальшку маці. Кожны ахвочы мог яго беспакарана забіць і атрымаць узнагароду. Неўзабаве гэта зрабіў Марцін Збароўскі, які жадаў выдаць Гальшку за аднаго са сваіх сыноў.
11 лютага 1554 З. Сангушку пахавалі ў Яромежы ў касцёле Святога Мікалая. На фундаванай сваякамі каменнай пліце змясцілі наступны надпіс:
Галоўныя архітэктары Гродна
У спісе прысутнічаюць архітэктары, якія займалі пасаду галоўнага архітэктара горада Гродна. У спісе адлюстраваны перыяд працы на пасадзе галоўнага архітэктара, а таксама асноўныя дасягненні архітэктараў падчас знаходжання на гэтай пасадзе. Спіс не поўны.
Джордж Уіпл
Джордж Хойт Уіпл (George Hoyt Whipple;, Эшленд — ) — амерыканскі ўрач, вучоны ў галіне біямедыцынскіх даследаванняў, адміністратар і выкладчык медыцынскай школы. Лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне ў 1934 годзе (сумесна з Джорджам Майнатам і Уільямам Мёрфі) «за адкрыцці, звязаныя з ужываннем печані ў лячэнні перніцыёзнай анеміі».
Гарадок (Лёзненскі раён)
Гарадо́к (, Городок) — вёска ў Лёзненскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Веляшковіцкага сельсавета.
Лаўкенікі
Лаўке́нікі (, Ловкеники) — вёска ў Іўеўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Суботніцкага сельсавета.
Бернарда дэльі Уберці
Бернарда дэльі Уберці  (Bernardo degli Uberti, каля 1060 г., Фларэнцыя, Італія —  г., Парма, Італія) — святы Рымска-Каталіцкай Царквы, біскуп Пармы, папскі легат, кардынал, член манаскага ордэна бенедыкцінаў.
Біяграфія
Бернарда нарадзіўся каля 1060 года ў Фларэнцыі ў вядомай фларэнційскай сям’і з роду дэльі Уберці. Па жаданні бацькі Бернарда стаў манахам-бенедыкцінам абацтва Валамброза. Праз некаторы час быў абраны абатам кляштара Сан-Сальві ў Фларэнцыі. У 1097 годзе Папа Рымскі Урбан II абраў Бернарда кардыналам-святаром царквы Сан-Крызагона, аднак ужо на кансісторыі 1110 года гэты тытул атрымаў яго пераемнік Берарда дэі Марсі. З 1106 года Бернарда дэльі Уберці выконваў служэнне біскупа Пармы. Бернарда дэльі Уберці не падтрымаў антыпапу Сільвестра IV і таму з 1104 года да 1106 года, пакінуўшы сваю кафедру ў Парме, знаходзіўся ў выгнанні.
Бернарда дэльі Уберці памёр 4 снежня 1133 года.
Праслаўленне
21 лістапада 1665 года Папа Рымскі Аляксандр VII выдаў дэкрэт, у якім дазваляецца шанаванне Бернарда дэльі Уберці як святога. Члены манаскага ордэн бенедыкцінаў валамбразіяне шануюць Бернарда дэльі Уберці сваім заснавальнікам нароўні са святымі Бенедыктам Нурсійскім і Янам Гуальбертам.
Дзень памяці ў Каталіцкай Царкве — 4 снежня.
У мастацтве
Імя Святога Бернарда дэльі Уберці было папулярна сярод італьянскіх мастакоў. Яго малявалі Карэджа, П’етра Перуджына, Андрэа дэль Сарта.
Лынтуп
Лы́нтуп (, Лынтуп) — вёска ў Іўеўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Суботніцкага сельсавета.
Да 29 красавіка 1960 года вёска ўваходзіла ў склад Геранёнскага сельсавета.
Вальтэр Гес
Вальтэр Рудольф Гес (Хес) (Walter Rudolf Hess;, , Швейцарыя — , , Швейцарыя) — швейцарскі фізіёлаг, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне ў 1949 годзе «за адкрыццё функцыянальнай арганізацыі прамежкавага мозгу як каардынатара актыўнасці ўнутраных органаў». Падзяліў прэмію з Эгашам Монішам, узнагароджаным «за адкрыццё тэрапеўтычнага ўздзеяння лейкатаміі пры некаторых псіхічных захворваннях».
Гаране (Лёзненскі раён)
Гара́не (, Горане) — вёска ў Лёзненскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Веляшковіцкага сельсавета.
Мажулі
Мажу́лі (, Мажули) — вёска ў Іўеўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Суботніцкага сельсавета.
Кобрынскае княства
Ко́брынскае кня́ства — удзельнае княства ў складзе Вялікага Княства Літоўскага, у басейне рэчак Мухавец і Кобрынка. Існавала ў 1404 —1519 гадах. Сталіца — Кобрын. Уладанне князёў Кобрынскіх з роду Гедзімінавічаў.
Валынскае княства
З часу першае згадкі Кобрынская зямля знаходзілася ва ўладанні валынскіх князёў. Упершыню горада Кобрын згадваецца ў Іпацьеўскім летапісе пад 1287 годам, калі валынскі князь Уладзімір Васількавіч пакінуў яго ў спадчыну сваёй жонцы Вользе Раманаўне :
Барацьба за Валынь
У пачатку XIV стагоддзя Галіцка-Валынскае княства прыйшло ў заняпад. Па смерці манарха Юрыя-Баляслава Трайдзенавіча на княства пачаў прэтэндаваць Любарт Гедзімінавіч, бо яго жонка была стрыечнай сястрой памерлага.
Канкурэнцыю Любарту склаў польскі кароль Казімір III, які ў 1349 захапіў Львоў, Галіч, Уладзімір-Валынскі, Брэст і пацясніў Любарта з Валыні. У выніку дзвюх польска-літоўскіх войн у 1366 годзе Казімір мусіў быў адмовіцца ад большай часткі сваіх набыткаў, а пра Кобрын напісаў, што той з ваколіцамі належыць вялікаму князю літоўскаму Альгерду. Ад Альгерда горада перайшло да яго сына Фёдара.
Фёдар Ратненскі
Па смерці бацькі ў 1377 Фёдар, не жадаючы прызнаць сюзерэнам свайго браценіка Ягайлу, дабраахвотна прыняў ленную прысягу Людвіку I Вялікаму — каралю Венгрыі і Польшчы. Гэты факт паказвае на тое, што Фёдар Альгердавіч (празваны Ратненскім) валодаў сваім удзелам (гарадамі Ратна, Любамль, Кашэрск і прылеглымі тэрыторыямі) незалежна ад валынскага князя Фёдара Любартавіча. 23 кастрычніка 1386 Фёдар Альгердавіч усё ж прынёс прысягу Ягайлу. Меў трох сыноў: Рамана, Юрыя (Гурку) Краснічанскага і Сангушку  — якія і падзялілі бацькоўскі ўдзел. Князем кобрынскім стаў Раман Фёдаравіч.
Раман Фёдаравіч
Раман Фёдаравіч (каля 1394 — пасля 1416) упершыню згадваецца пад 1387 годам як князь Кобрына. Гэты рок прынята лічыць пачаткам узнікнення дынастыі кобрынскіх князёў. У 1404 вялікі князь Вітаўт пацвердзіў правы Рамана на Кобрын, а таксама Грушава, Прохаў, Несухож і Міланавічы. Цягам XV стагоддзя княства існавала ў ВКЛ як самастойная адміністрацыйна-тэрытарыяльная і судовая акруга; падзялялася на Кобрынскую і Прушанскую (Пружанскую) воласці.
У 1411—1416 гадах Раман знаходзіўся пры двары караля, пасля 1416 яго імя ў крыніцах не згадваецца.
Сямён Раманавіч
Па смерці Рамана князем Кобрынскім стаў яго сын Сямён Раманавіч (каля 1400 — каля 1460 . Падчас грамадзянскай вайны ў ВКЛ 1431—1435 гадоў Раман адным з першых выступіў на баку Свідрыгайлы, аднак у бітве з каралеўскім ваяводам Грыцько Кірдыевічам быў разбіты . За падтрымку Свідрыгайлы быў пазбаўлены Ратны . Раман быў у шлюбе з Ульянай (пам. каля 1494 ) — дачкой Сямёна Іванавіча Гальшанскага па мянушцы Люты.
Іван Сямёнавіч
Апошнім мужчынскім прадстаўніком княжацкай дынастыі быў Сямёнаў сын Іван (каля 1430 — пасля 1491 ). Іван Сямёнавіч разам са сваёй жонкай Фядорай (дачкою Івана Рагацінскага) шмат ахвяравалі на будаўніцтва і забеспячэнне цэркваў і кляштараў. На іх грошы былі ўзведзены царква ў Дабучыне, а таксама Спаскі манастыр у Кобрыне, у якім яны і былі пахаваны. Іван Сямёнавіч не пакінуў па сабе нашчадкаў.
Фядора Іванаўна
Па смерці Івана Сямёнавіча вялікі князь Аляксандр пацвердзіў права Фядоры на валоданне трацінай княства. У 1492 годзе яна выйшла замуж за Юрыя Пацэвіча (пам. 1506). Па яго смерці Фядоры давялося судзіцца за права валодання княствам. У 1508 годзе Фядора перахрысцілася ў каталіцтва пад імем Соф'я і выйшла замуж за віленскага ваяводу і канцлера ВКЛ Мікалая Радзівіла (1440?—1512 ). Фядора памерла ў 1512 годзе.
Ганна Сямёнаўна
Апошняй кіраўніцай княства была дачка Сямёна Раманавіча Ганна. У 1481 на яе вяселлі з князем Фёдарам Іванавічам Бельскім была здзейснена спроба замаху на вялікага князя Казіміра. Пасля няўдалага замаху Бельскі мусіў быў уцячы ў Маскву. Ганна не здолела атрымаць дазвол выехаць да мужа і пасля 1495 года была выдадзена замуж за маршалка Вацлава Станкавіча Касцевіча. Па смерці Ганны ў 1518 годзе вялікі князь Жыгімонт Стары надаў В. Касцевічу пажыццёвае права валодання землямі жонкі на правах арэнды. Кобрын з прылеглымі землямі зрабіўся староствам, адміністрацыйна падпарадкаваным вялікаму князю, ад імя якога праводзілася кіраванне.
Па смерці В. Касцевіча ў 1532 староства ў якасці павета ўвайшло ў склад Падляскага ваяводства, уладанне каралевы Боны. У выніку адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформы (1565—1566) Кобрынскі і Камянецкі паветы ўключаныя ў склад Берасцейскага павета.
Гаршэва (вёска)
Гаршэ́ва (, Горшево) — вёска ў Лёзненскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Веляшковіцкага сельсавета.
Станам на канец 2014 г. вёска нежылая, усе дамы закінуты і напалову разбураны.
Паблізу вёскі знаходзіцца Гаршэва гара (295 м) — найвышэйшы пункт Віцебскай вобласці.
Лелістад
Горад Лелістад заснаваны ў 1967 годзе на асушанай тэрыторыі. Сваё імя атрымаў у гонар Лелі Карнеліса (Cornelis Lely) — архітэктара, які распрацаваў праект дамбы Афслёйтдэйк, будаўніцтва якой дазволіла ажыццявіць асушэнне. Сёння горад знаходзіцца прыкладна на 5 м ніжэй за ўзровень мора.
Першапачаткова горад меркаваўся як эканамічны цэнтр рэгіёна, аднак яго рост не апынуўся такім хуткім, як у суседняга Алмерэ, які размешчаны бліжэй да Амстэрдама.
Геаграфія
Лелістад знаходзіцца ў польдары ў правінцыі Флеваланд. Муніцыпалітэт Лелістад мяжуе на захадзе з возерамі Маркермер і Эйселмер, на поўдні з муніцыпалітэтамі Алмерэ і Зеволдэ, на ўсходзе з муніцыпалітэтам Дронтэн.
Навасяды (Іўеўскі раён)
Навася́ды (, Новосяды) — вёска ў Іўеўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Суботніцкага сельсавета.
Глоданкі
Гло́данкі (, Глодонки) — вёска ў Лёзненскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Веляшковіцкага сельсавета.
У 1924—1979 гадах цэнтр Глоданскага сельсавета. Да 2004 года вёска ўваходзіла ў склад Кавалёўскага сельсавета.
Раман Станіслаў Сангушка
Рама́н Станісла́ў Сангу́шка  (Roman Stanisław Sanguszko;, в. Антаніны, Валынь — 26 сакавіка 1881, Славута) — князь, грамадскі дзеяч.
Біяграфія
Сын генерала Яўстахія Эразма Сагнушкі, старэйшы брат Уладзіслава Гераніма Сангушкі.
Першапачатковае выхаванне атрымаў дома, пасля вучыўся ў Берлінскім універсітэце. Ваенную службу пачаў карнетам Кавалергардскага палка Расійскай імператарскай арміі ў Санкт-Пецярбургу. У 1823 годзе выйшаў у адстаўку і з’ехаў за мяжу.
Трапіў у палон у бітве пад Лысабокамі падчас паўстання 1830—1831 г.г. За ўдзел у паўстанні асаблівым указам цара быў пазбаўлены дваранства і маёмасці, а таксама сасланы ў Сібір, прычым увесь шлях павінен быў прайсці пешшу ў кайданах.
У 1834, пасля ссылкі, Раман Сангушка пераведзены на Каўказ у, раскватараваны ў Грузіі. На Каўказе ўдзельнічаў у сутычках з мясцовымі горнымі плямёнамі, быў кантужаны. За адвагу ў баях атрымаў афіцэрскі чын.
У 1857 г. расійскі імператар Аляксандр II вярнуў яму княжацкі тытул. Князь Раман Сангушка, якога мясцовыя жыхары звалі Раманам Старэйшым, памёр у Славуце ў 1881 годзе.
Нарбуты (Іўеўскі раён)
На́рбуты (, Нарбуты) — вёска ў Іўеўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Суботніцкага сельсавета.
Грабенікі
Грабе́нікі (, Гребеники) — вёска ў Лёзненскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Веляшковіцкага сельсавета.
Альфонса XI Справядлівы
Альфонса XI Кастыльскі (Alfonso XI de Castilla), або Альфонса XI Справядлівы (Alfonso XI el Justiciero;, Саламанка — , Гібралтар) — кароль Кастыліі і Леона з 1312 года. Сын караля Фернанда IV і Канстансы Партугальскай. Знакаміты палкаводзец, які большую частку свайго кіравання правёў у войнах з маўрамі і значна падарваў іх магутнасць на Пірэнейскім паўвостраве. Пакінуў мноства пазашлюбных дзяцей, што пасля прывяло да барацьбы паміж яго сынамі Педра і Энрыке за кастыльскі прастол.
Біяграфія
У 1312 годзе памёр кароль Фернанда IV. Яго спадчынніку Альфонса у той час быў усяго год, таму ўзнікла пытанне: хто будзе рэгентам да яго паўналецця. Права кіраваць краінай за малалетняга караля аспрэчвала некалькі яго сваякоў. У выніку пачалася смута, якая скончылася тым, што было прызначана адразу чатыры рэгенты: інфанты Педра (брат караля Фернанда IV) і Хуан (брат караля Санча IV), а таксама маці Альфонса — Канстанса Партугальская, і бабуля — Марыя дэ Маліна, удава караля Санча IV. Канстанса, маці Альфонса, памерла ў 1313 годзе. Пануючае становішча сярод рэгентаў заняла Марыя дэ Маліна. Дзякуючы яе асцярожнасці і мудрасці краіна пазбегла вялікіх хваляванняў.
Інфанты Педра і Хуан памерлі ў 1319 годзе, а ў 1321 годзе памерла Марыя дэ Маліна, пасля чаго зноў узнікла барацьба сярод знаці за пасаду рэгента. У гэтай спрэчцы прынялі ўдзел Хуан Мануэль (унук караля Фернанда III) і Хуан Крывы (сын памерлага рэгента, інфанта Хуана). Кароль у той час знаходзіўся пад аховай рыцараў Вальядаліда, якую даручыла ім Марыя дэ Маліна. У выніку ў 1325 годзе рыцары адразу пасля таго, як Альфонса споўнілася 14 гадоў, абвясцілі яго паўналетнім. Маладога Альфонса ажанілі з дачкой Хуана Мануэля Канстансай Мануэль.
Каралеўства знаходзілася ў сумным стане. Апекуны караля ўвялі мноства падаткаў, акрамя таго, насельніцтва цярпела ад шматлікіх разбойных нападаў. Паводле слоў сучаснікаў-храністаў, «каралеўства зусім абязлюдзела». Малады кароль не мог змагацца з гэтым уласнымі сіламі. І вырашыў пайсці на падман. Ён завабіў у палац Хуана Крывога і загадаў яго забіць. Тым жа чынам ён расправіўся са шматлікімі іншымі завадатарамі беспарадкаў, астатнія ж, у тым ліку Хуан Мануэль, вырашылі праявіць пакору каралю. За гэта малады Альфонса атрымаў мянушку «Бязлітасны». Таксама, у 1327 годзе, быў ануляваны шлюб караля з Канстансай Мануэль, што дазволіла яму ажаніцца з дачкой партугальскага караля Марыяй Партугальскай.