cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Эскімоска-алеуцкія мовы
Пытанне знешняй класіфікацыі
Нідэрландскім лінгвістам Крыстыянам Уленбэкам прапаноўвалася сувязь эскімоска-алеуцкіх зь меркаванай урала-алтайскай макрасям'ёй на аснове шэрагу падобных суфіксаў; падобная гіпотэза падтрымлівалася й Арэльенам Саважо, але ўжо па прыкмеце нібыта поўнай структурнай ідэнтычнасці сыстэмы спражэння, прыналежных формаў імя, супадзенняў у спосабе ўтварэння прыналежнае канструкцыі. Падобная вэрсія падзялялася Т. Ульвінгам, які ўказваў, што градацыя зычных у эскімоскіх адносіцца да таго ж тыпу, што й ва ўральскіх. Тым ня менш, два апошнія даследчыкі дапускалі недакладнасці ў перадачы эскімоскіх словаў. Гіпотэзу сувязі з урала-алтайскімі мовамі падтрымліваў Бэргслянд — на аснове значнай структурнай ідэнтычнасці па ўсіх узроўнях, з прыцягненнем алеуцкага матэрыялу.
Фортэск'ю, грунтуючыся на падабенстве марфалагічных паказчыкаў (у прыватнасці склонавых), прадпрымаў спробу збліжэння эскімоска-алеуцкіх з юкагірскімі мовамі (усход Якутыі, Расія).
Расійскі лінгвіст Алег Мудрак абгрунтоўвае настратычнае паходжанне базіснае лексыкі, пры гэтым яна аказваецца асабліва блізкай да алтайскай
Ставіліся спробы абгрунтаваць сувязь эскімоска-алеуцкіх моваў з індаеўрапейскімі. Так, Уленбэк знаходзіў між сем'ямі 40 лексычных сыходжанняў, Талбітцэр налічваў каля 60 агульных каранёў з улікам паправак у матэрыял Уленбэка і ўлікам новых звестак індаеўрапэістыкі (гецкая мова). Гамэрыг знаходзіў сыходжанні ў галіне структуры слова, указваў на мажлівасць існавання ў праіндаеўрапейскай мове склонавае сістэмы эскімоскага тыпу, прыцягваў ларынгалы для тлумачэння ўвулярных у эскімоскіх.
Н. Хольмэр ставіць спробы збліжэння эскімоскіх з мовамі кечуа і квакіютль. Гэтае збліжэнне ажыццяўляецца хутчэй у тыпалагічным плане, але не выключае й генэтычныя сувязі.
Асноўныя рысы
Дзве галіны ў складзе сям'і — алеуцкая й эскімоскія мовы — паспелі разысціся да такой ступені, што маюць адрозненне прыкладна на ўзроўні адрозненняў турэцкай і японскай моваў. Тым ня менш, абедзве галіны маюць агульныя як фанетычныя, так і граматычныя рысы, што дало падставу для іх аб'яднання ў адзіную сям'ю.
Мовы эскімоска-алеуцкае сям'і ў марфалагічным плане адносяцца да полісінтэтычных моваў, словаўтварэнне — выключна суфіксальнае (за выключэннем адной прыстаўкі ў інуктытуце, якая ўзнікае ў займенніках). Абедзве галіны ў складзе сям'і характарызуюцца як аглютынацыйныя, пры гэтым эскімоскія маюць большыя адхіленні ў бок фузіі. Колькасць марфалагічных парадкаў у эскімоскіх большая за алеуцкую; асноўныя іменныя катэгорыі — склон, лік, прыналежнасць, час, лад, транзытыўнасць, каўзатыўнасць, мадальнасць, фазавасць, якасныя й ацэнкавыя характарыстыкі дзеяння — у абедзвюх галінах падобныя.
Кожнае слова павіннае змяшчаць адзін корань, які ставіцца ў пачатак слова. Эскімоска-алеуцкія мовы маюць адносна невялікую колькасць каранёў — напрыклад, цэнтральна-юпікская мова мае толькі прыблізна 2000 каранёў. Аднак маюцца дадатковыя часціцы, якія дапасоўваюцца да каранёў і дапаўняюць ягоны сэнс; у выпадку, калі значэнне слова патрабуе наяўнасці толькі гэтае часціцы, дадаецца нейтральны корань (напрыклад, pi у цэнтральна-юпікскай ды інуктытуце).
Пасля падобных часціцаў месцяцца суфіксы, якія маркіруюць склон (у назоўніку) або асобу і лад (у дзеясловах). Колькасць склонаў адрозніваецца ў залежнасці ад мовы: напрыклад, алеуцкія мовы маюць меншую колькасць склонаў, чым у эскімоскіх. У граматыцы адзначаецца эргатыўная тыпалогія. Ва ўсіх эскімоска-алеуцкіх мовах маецца абавязковае ўзгадненне дзеяслову з агенсам ды пацыенсам у пераходных клаўзах — для гэтае мэты існуюць спэцыяльныя суфіксы, што выкарыстоўваюцца ў даданых сказах.
У канцы словаў могуць дадавацца клітыкі, напрыклад, са значэннем «але».
Фаналагічна эскімоска-алеуцкія мовы маюць падабенствы з іншымі мовамі Паўночнай Амерыкі і Далёкага Ўсходу Расіі. З галосных адзначаюцца толькі /a, i, u/, аднак у некаторых юпікскіх дыялектах маецца таксама й /ə/. У мовах эскімоска-алеуцкае сям'і адсутнічаюць абруптыўныя зычныя, але ёсць глухія выбухныя ў білябіяльнай, пярэднеязычнай, вэлярнай і ўвулярнай пазыцыях; выключэнне складае алеуцкая мова, фанетыка якой страціла білябіяльныя выбухныя, але захавала насавыя. На вышэйпамянёных пазыцыях існуе супрацьпастаўленне звонкіх і глухіх фрыкатываў, фанетычныя лады эскімоскіх моваў маюць таксама глухі альвэалярны латэральны фрыкатыў. Шматлікія дыялекты алеуцкай і юпікскай моваў маюць супрацьпастаўленне глухіх насавых.
Дадатковыя звесткі
Эскімоскія мовы занесеныя ў Кнігу рэкордаў Гінэса як адныя з найскладанейшых моваў сьвету. У рэкордным сьпісе яны згадваюцца разам з мовамі чыпэва, гайда, табасаранскай і кітайскай мовамі.
Сарыг-Сеп
Сары́г-Сеп — сяло, адміністрацыйны цэнтр Каа-Хемскага кажууна Рэспублікі Тыва.
Насельніцтва — 4174 чал. (2021). Сарыг-Сеп размешчаны ў даліне Малога Енісея, працягнуўся на 5 км уздоўж яго правага берага паміж вусцямі дзвюх горных рэк — Мергена і Дзерзіга за 90 кіламетраў ад сталіцы рэспублікі Кызыла.
IC 4802
IC 4802 — галактыка тыпу *Grp (вялікая група зорак) ў сузор’і Стралец.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Селемон Барэга
Селемон Барэга (Selemon Barega Shirtaga; нар. ) — эфіопскі лёгкаатлет, спецыялізуецца ў бегу на доўгія дыстанцыі. Чэмпіён Алімпійскіх гульняў 2020 года на дыстанцыі 10 000 метраў.
Біяграфія
У 2016 годзе на чэмпіянаце свету па лёгкай атлетыцы сярод спартсменаў, не старэйшых за 20 гадоў, заваяваў залаты медаль на дыстанцыі 5000 метраў з вынікам 13.21,21. На чэмпіянаце свету 2017 года, які праходзіў у Лондане, ён стаў пятым, паказаўшы вынік 13.35,34. 30 верасня 2019 года Селемон Барэга ў Досе стаў віцэ-чэмпіёнам свету ў бегу на 5000 метраў, паказаўшы вынік 12.59,70.
NGC 2247
NGC 2247 (іншае абазначэнне — LBN 901) — адбівальная туманнасць у сузор’і Аднарог.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Суг-Аксы
Суг-Аксы — сяло, адміністрацыйны цэнтр Сут-Хольскага кажууна Рэспублікі Тыва. Размешчана за 260 км на захад ад Кызыла на беразе ракі Хемчык. Першыя дамы ў сяле з’явіліся ў 1938 годзе. У 1940 годзе ў сяле Сут-Холь адкрылася першая школа, дырэктарам якой быў Іван Чадамавіч Анамчаў. У 1942—1943 гадах быў пабудаваны першы дом культуры, сумешчаны з медпунктам.
Да 1991 года насіла назву Сут-Холь.
У 2008—2010 гадах у Суг-Аксы быў пабудаваны будыйскі храм «Дуптэн Шэдуплін».
Кая (народ)
Кая, (саманазва: кая і бгаі), карэні, «чырвоныя карэны» (ад колеру адзення жанчын) — народ М'янмы (пераважна ў басейне ракі Нампілу і ў суседніх горных раёнах у нацыянальнай вобласці Білу Кая). Каля 100 тыс.чалавек. Роднасныя карэнам. Адносяцца да паўднёваазіяцкай расы, ад суседзяў адрозніваюцца больш цёмнай скурай. Гавораць на мове кая карэнскай падгрупы цэнтральнай групы сіна-тыбецкай сям'і. Прытрымліваюцца традыцыйных вераванняў, ёсць будысты і хрысціяне (каталікі).
Галоўныя заняткі — вырошчванне рысу, гандаль драўнінай (цік), металаапрацоўка (са старажытных часоў славіліся ліццём бронзавых барабанаў — пазі). Некаторыя кая працуюць на рудніках, будаўніцтве дарог.
Укргазбанк
Укргазбанк (Укргазбанк) — украінскі камерцыйны банк, заснаваны ў 1993 годзе, на 94,9% належыць дзяржаве. Па памерах актываў і доляй на рознічным рынку ўваходзіць у дзесятку найбуйнейшых банкаў Украіны. Агульныя памеры актываў па стане на канец 2015 года, складалі 41 мільярд грыўняў. Сетка абслугоўвання банка ўключае каля 180 аддзяленняў ва ўсіх рэгіёнах Украіны. Банкаматы Укргазбанка ўваходзяць у сетку «УкрКарт» якая налічвае каля 1000 банкаматаў.
Галоўны офіс Укргазбанка размешчаны ў Кіеве. У 2015 годзе банк атрымаў чысты прыбытак у памеры 259 мільёнаў грывен, у папярэднім 2014 годзе былі страты на 3,382 мільярда грывен.
Гісторыя
АБ «Укргазбанк» увайшоў у пералік аб'ектаў дзяржаўнай уласнасці, якія маюць стратэгічнае значэнне для эканомікі і бяспекі дзяржавы. Такое рашэнне зацверджана Пастановай № 83 Кабінета Міністраў Украіны ад 4 сакавiка 2015 года.
25 чэрвеня 2015 года да Укргазбанка быў далучаны неплацежаздольны банк «Київ», што прывяло да росту актываў і пасіваў. 2015 год Укргазбанк скончыў з прыбыткам у 260 млн. грн. Па выніках першага паўгоддзя 2016 года Банк увайшоў у пяцёрку найбуйнейшых банкаў Украіны па аб'ёме актываў (51,4 млрд. грн.) За шэсць месяцаў 2016 года станоўчы фінансавы вынік Укргазбанка склаў 91,299 млн. грыўняў.
31 мая 2016 года Укргазбанк датэрмінова і ў поўным аб'ёме пагасіў астатак запазычанасці па доўгатэрміновых крэдытах рэфінансавання і стабілізацыйным крэдытах, атрыманымі ад НБУ яшчэ ў 2008—2009 гадах для падтрымання ліквіднасці і паляпшэння фінансавага стану ў рамках Праграмы фінансавага аздараўлення.
30 чэрвеня 2016 года рэйтынгавае агенцтва «Експерт-Рейтинг» прыняло рашэнне аб павышэнні крэдытнага рэйтынгу Укргазбанка па нацыянальнай шкале да ўзроўню uaAА+. Пазычальнік з рэйтынгам uaAА+ характарызуецца высокай крэдытаздольнасцю ў параўнанні з іншымі ўкраінскімі пазычальнікамі.
Прыярытэты развіцця
У 2016 годзе Укргазбанк абраў нішавую стратэгію развіцця «ЕКО-банку» для павышэння энергаэфектыўнасці і энергетычнай незалежнасці Украіны, а таксама для ўсебаковай падтрымкі праектаў, звязаных з эфектыўным выкарыстаннем энергарэсурсаў і памяншэннем шкоднага ўздзеяння на навакольнае асяроддзе. 17 мая 2016 года Міжнародная фінансавая карпарацыя (IFC) і «Укргазбанк» падпісалі пагадненне па спрашчэнні доступу да фінансавання для кампаній, якія жадаюць увесці аднаўленчыя і энергазберагальныя тэхналогіі і дапамагчы раскрыць «зялёны» эканамічны патэнцыял краіны.
Прыярытэтнымі напрамкамі ў развіцці Банка з'яўляецца работа з карпаратыўным, малым і сярэднім бізнесам, а таксама праца з фізічнымі асобамі.
Фінансавыя паказчыкі
Па выніках справаздачы фінансавай дзейнасці ў 2015 годзе актывы Укргазбанка склалі 41,5 мільярд грыўняў, яго прыбытак склаў 259 672 тысяч грыўняў.
Актывы Укргазбанка на 1 студзеня 2014 года склалі 23793,944 мільёна грыўняў, крэдытны партфель — 10257,721 мільёонаў грыўняў, уласны капітал — 4522,482 мільёна грыўняў. 2013 год банк скончыў з чыстым прыбыткам 1,002 мільярд грыўняў.
Па дадзеных міжнароднага рэйтынгавага агенцтва Fitch, да пачатку фінансавага крызісу, які прывёў да нацыяналізацыі банка, ААТ АБ «Укргазбанк» кантраляваўся дэпутатам Вярхоўнай Рады Васілём Горбалям (39%) і дэпутатам Кіеўрады Амяльяненка Аляксеем (29%).
Рэкапіталізацыя
У выніку дзейнасці кіраўніцтва банка, Нацыянальны банк Украіны і Міністэрства фінансаў Украіны для пераадолення наступстваў фінансавага крызісу Кабінет міністраў Украіны у сакавіку 2011 года прынялі рашэнне аб правядзенні дакапіталізацыі банка на суму 4,3 млрд грн.
Структура ўласнасці
Па стане на 7 верасня 2015 года структура уласнасці з'яўляецца наступнай:
Герб Навабеліцкага раёна
Герб Навабеліцкага раёна — афіцыйны геральдычны сімвал Навабеліцкага раёна, адзінкі ў складзе горада Гомеля. Герб зарэгістраваны ў Гербавым матрыкуле Рэспублікі Беларусь  года № 81.
Апісанне
У блакітным полі французскага шчыта залатая рысь, якая ляжыць.
Адзін з нямногіх гістарычных гербаў Гомельскай вобласці. Быў «найвысока нададзены» Кацярынай II 16 жніўня 1781 года Беліцы, якая стала па Указу імператрыцы ад 22 сакавіка 1777 года павятовым цэнтрам. З гэтага моманту населены пункт стаў называцца Новай Беліцай.
Рашэнне аб зацвярджэнні герба Навабеліцкага раёна г. Гомеля было прынята Адміністрацыяй Навабеліцкага раёна Гомеля 13 лютага 2001 года.
Глотаўка (Рослаўльскі раён)
Глотаўка (Гло́товка) — вёска ў Рослаўльскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Астапкавіцкага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з жніўня 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
Геаграфія
Праз вёску праходзіць аўтадарога.
Эрык Лаксман
Эрык Густаў (Кірыл Густававіч) Лаксман (Eric (Erich) Laxman; 7 ліпеня [7 жніўня] 1737, Нюслот (Нейшлот), Швецыя, цяпер Саванліна, Фінляндыя — 5 [16] студзеня 1796, станцыя Дравянская, Табольская губерня) — расійскі навуковец і падарожнік шведскага паходжання; хімік, батанік, географ. Сапраўдны член Пецярбургскай акадэміі навук.
Клецкае гета
Клецкае гета (ідыш: קלעצקער געטאָ, Klecker geto) — яўрэйскае гета ў Клецку, створанае нацыстамі ў перыяд акупацыі Беларусі.
Напярэдадні вайны ў Клецку пражывала 4190 яўрэяў. Заснаванае адразу пасля заняцця горада немцамі 27 ліпеня 1941 года. На тэрыторыі яго жыло каля 1,5 тысячы асоб прызнаных яўрэямі.
30 кастрычніка 1941 (па іншых дадзеных у канцы верасня ) на рыначнай плошчы было сабрана ўсё яўрэйскае насельніцтва. Немцы выбралі выбралі спецыялістаў, рабочых і іх сем'і, а тых хто не трапіў у іх лік — каля 3500 чалавек — вывелі да загадзя выкапаных равоў каля хрысціянскіх могілак і расстралялі. У снежні 1941 былі расстраляны старшыня і члены юдэнрата, якіх абвінавацілі у тым, што яны спрабавалі паставіць у гета харчы звыш нормы.
Пастанова аб ліквідацыі была прынята немцамі ў ліпені 1942 года. У ноч з 20 на 21 ліпеня аддзелы СС і літоўскай і беларускай паліцыі атачылі гета, але сустрэлі ўзброенае супраціўленне ад жыхароў гета. На чале паўстанцаў стаяў Мойша Фіш, былы салдат Войска Польскага. На другім паверсе сінагогі быў усталяваны кулямёт. Паўстанцы мелі дзве вінтоўкі, восем пісталетаў і дзесяць гранат.
Пад час бою былі забіты тры нямецкія афіцэры і чатыры беларускіх паліцэйскіх.
Клецкія яўрэі падпалілі гэта, каб пад заслонай дыму ўцячы з агароджанай тэрыторыі. Уцячы здолелі каля 400 чалавек, але вайну перажыло толькі 25 з іх, сярод якіх Янкель Гелер. Частка збеглых трапіла ў партызанскую брыгаду генерала Ф. Капусты.
Забітыя ў гета яўрэі былі пахаваны на ўскрайку горада каля лесу з назвай "Старына".
Пасля вайны
12 красавіка 1945 камісія даследавала 6 пахаванняў каля могілак. Першая мела 42 м і шырыню 4 м (1020 забітых), другая - 32 м х 4 м (1300), трэцяя - 32 м х 3 м (720), чацвёртая - 20 м х 4 м (470), пятая - 15 м х 2 м (600). У шостая яме былі пахаваныя 48 дзяцей ва ўзросце ад двух месяцаў да 15 год, якіх закапалі жыўцом.
Лічыцца, што агулам у Клецку загінула каля 7 тысяч яўрэяў. У 1996 г. ўсталяваны помнік ахвярам Халакосту.
Група армій «C»
Група армій «С» (Heeresgruppe C) - — адна з груп армій нацысцкай Германіі падчас Другой сусветнай вайны.
Стварэнне групы. Заходнееўрапейскі тэатр 1939—1940
Група армій «С» сфармавана 26 жніўня 1939 г. ва Франкфурце-на-Майне. Сфармаваная група армій была перадыслакавана на Заходні фронт. У перыяд кампаніі ў Польшчы і Дзіўнай вайны яна знаходзілася на паўднёвым участку заходняй мяжы Германіі. Па плану «Гельб» групе адводзілася дапаможная роля. Падчас Французскай кампаніі група армій «С» франтальным ударам прадрала лінію Мажыно, чым паспрыяла поспеху суседніх з ёй груп армій.
У лістападзе 1940 г. яна была перадыслакавана да меж СССР. 20 чэрвеня 1941 г. пераіменавана ў групу войскаў «Поўнач» (Heeresgruppe Nord).
Італія 1943 - 1945
Ізноў група войскаў «С» сфармавана 15 лістапада 1943 г. на тэрыторыі Паўночнай Італіі. Дзейнічаючы разам са штабам «Камандавання Люфтвафэ на Поўдні» (Stab des Oberbefehlshabers Sud (Luftwaffe)) аб'яднала камандаванне над усімі нямецкімі войскамі ў Італіі. На працягу паўтары гадоў вяла цяжкія пазіцыйныя баі з праўзыходнымі сіламі саюзнікаў. Падчас абаронных баёў група армій «С» пакінула Італію і 22 красавіка 1945 г. на тэрыторыі Паўднёвай Германіі была прылічана да камандавання Поўдня (Oberbefehlshaber Sud). Капітулявала 2 мая 1945 г.
Баявы склад групы войскаў «С»
Верасень 1939 г. Май 1940 г. Лістапад 1943 г. Жнівень 1944 г. Сакавік 1945 г.
Жыццё ёсць сон
«Жыццё ёсць сон» (La vida es sueño) — п’еса іспанскага драматурга Педра Кальдэрона дэ ла Барка, упершыню прадстаўленая ў 1635 годзе. Лічыцца найбольш вядомай і значнай п’есай Кальдэрона. У цэнтры твора — канфлікт паміж лёсам і рокам, чалавекам і прыродай, уладай і асобай.
Дзеянне п’есы адбываецца ў Польшчы, а один из её персонажей (Астольфа) носіць тытул «князя Маскоўскага» (duque de Moscovia, літаральна «герцаг Маскоўскі»), аднак гістарычная абстаноўка, як было прынята ў тагачаснай літаратуры, суцэль умоўная, і хоць які мясцовы каларыт адсутнічае. Тым не менш акадэмік М.І. Балашоў мяркуе, што ў п’есе Кальдэрона адлюстравалася водгулле падзей Смутнага часу, вядомых у Іспаніі паводле сачыненняў Антоніа Пасэвіна. Пры стварэнні п’есы Кальдэрон выкарыстоўваў значную колькасць літаратурных, гістарычных ды легендарных крыніц. Сярод іх значнае месца займае «Гісторыя пра Варлаама і Іасафа» — незвычайна папулярная ў Еўропе і на Блізкім Усходзе хрысціянізаваная версія жыццярысу Буды (да Кальдэрона да гэтага сюжэту звярнуўся Лопэ дэ Вега, які напісаў драму «Варлаам і Іасаф» (Barlaam y Josafat)).
Стрэльская
Стрэльская — прозвішча.
Тээлі
Тээлі — сяло, адміністрацыйны цэнтр Бай-Тайгінскага кажууна Рэспублікі Тыва. Сяло размешчана на захадзе Тывы, за 40 км ад Ак-Давурака і за 349 км ад Кызыла ў пачатку трасы Тээлі — Кызыл.
Часаслоў Фарнезэ
«Часаслоў Фарнезэ» (Libro d'ore Farnese, The Farnese Hours) — ілюмінаваны манускрыпт, створаны ў Рыме рэнесансным мастаком Джуліа Кловіа для кардынала Алесандра Фарнезэ. На стварэнне часаслова, паводле сведчання Вазары, мастака спатрэбілася 9 гадоў. Знаходзіўся ў неапалітанскім музеі, у 1903 г. набыты Дж. П. Морганам.
Манускрыпт з'яўляецца адным з апошніх узораў мастацтва кніжнай мініяцюры і, мабыць, самым вядомым творам падобнага роду ў эпоху Рэнесансу. Яго ўнікальнасць складаецца ў тым, што ён належыць ужо да маньерыстычнай эпохі, а не сярэднявечнай, і з'явіўся, у сутнасці, анахранізмам, створаным ужо пасля надыходу эпохі кнігадрукавання.
Варвара Васілеўна Стрэльская
Варвара Васілеўна Стрэ́льская (па мужу Стукалкіна; Варвара Васільевна Стрельская;  — ) — руская драматычная актрыса. Заслужаная артыстка Імперскіх тэатраў (1905).
Біяграфія
Нарадзілася ў Маскве. Бацька — оперны спявак В. І. Стрэльскі, маці — драматычная актрыса С. І. Вінаградава. На сцэну Варвару Стрэльскую ў трохгадовым узросце вывеў М. С. Шчэпкін. З шасці гадоў яна вучылася ў Пецярбургскім тэатральным вучылішчы, спачатку балету, а затым драме. З 1857 года актрыса Александрынскага тэатра. Працавала ў тэатры да канца жыцця.
Творчасць
В. В. Стрэльнікава пачала выступаць на казённай сцэне ў драматычных спектаклях і балетах у час вучобы. Дэбютавала ў Александрынскім тэатры роляй Сашы ў вадэвілі С. Турбіна «Карцінка з натуры». Выконвала ролі дзяўчат у камедыях і вадэвілях. Росквіт камедыйнага даравання Варвары Стрэльскай звязаны з пераходам да выканання характарных роляў сталых жанчын і старых. Яе творчай манеры ўласцівы непасрэднасць, арганічнасць пераўвасаблення, абаяльнасць, багацце сцэнічнай мовы.
Сярод роляў В. В. Стрэльнікавай: Ліза («Гора ад розуму» А. Грыбаедава), Домна Панцялееўна, Кукушкіна, Мігачова, Сцеша, Круглова, Міхеўна, бабыліха («Таленты і паклоннікі», «Прыбытковае месца», «Не было ні гроша, ды раптам шастак», «Даходнае месца», «Не ўсе кату масленіца», «Апошняя ахвяра», «Снягурка» А. Астроўскага), Пашлёпкіна, Фёкла Іванаўна («Рэвізор», «Жаніцьба» М. Гогаля), Прастакова («Недаростак» Дз. Фанвізіна) і інш.
Шышманавічы
Шышманавічы (Шишмановци) — дынастыя балгарскіх цароў, з 1323 і да падзення Другога Балгарскага царства у 1396 (і далей да 1422 як васалы турэцкага султана).
Заснавальнікам дынастыі быў дэспат Відзінскага княства Шышман I, які кіраваў Відзінам у 1280—1313. Пра яго паходжанне вядома толькі тое, што ён паходзіў з полаўцаў. Першым прадстаўніком дынастыі Шышманаў на балгарскім прастоле ў 1323 годзе стаў яго Міхаіл Шышман.
Заветы Ільіча (Рослаўльскі раён)
Заветы Ільіча (Заветы Ильича) — вёска ў Рослаўльскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Астапкавіцкага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з жніўня 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
Мікалай Іванавіч Лорэр
Мікалай Іванавіч Лорэр (Никола́й Ива́нович Ло́рер; 1794, Херсонская губерня — май, ) — рускі ваенны, удзельнік Замежнага паходу рускай арміі 1813—1814 гадоў, маёр (1822). Дзекабрыст, сябра Паўночнага (з мая 1824) і Паўднёвага (з 1824) таварыстваў. Удзельнік Каўказскай вайны, прапаршчык (1840). Аўтар мемуараў.
IC 4803-1
IC 4803-1 — галактыка тыпу SBc ў сузор’і Паўлін.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Хандагайты
Хандагайты — сяло, адміністрацыйны цэнтр Авюрскага кажууна Рэспублікі Тыва. Размешчана на поўдні рэспублікі за 319 км на паўднёвы захад ад сталіцы Тывы — горада Кызыл, за 5 км на поўнач ад мяжы з Манголіяй на аўтадарозе, якая злучае Убсунурскі аймак і Расію (на мяжы ёсць аднайменны пункт пропуску).
Белазар
Белазар — гэта праграма машыннага перакладу тэкстаў з рускай мовы на беларускую, і зваротна, упершыню выдадзеная 1 лістапада 2002 года. Аўтарам праграмы з’яўляецца Алег Азароўскі, з-за чаго яна і атрымала падобную назву. Белазар аўтаматызуе працэс перакладу ў зазначаных кірунках, даючы карыстальніку гатовы чарнавы варыянт перакладу, падказвае варыянты перакладу любога слова, падсвятляе неперакладзеныя словы і словы з магчымымі арфаграфічнымі памылкамі. Праграма прызначана для працы ў Windows XP SP3, 2003, Vista, 7. Белазар распаўсюджваецца бясплатна для некамерцыйнага выкарыстання, і не мае ніякіх абмежаванняў па часе выкарыстання і колькасці запускаў. У 2008 годзе налічваў 81 тыс. беларускіх і 149 тыс. рускіх артыкулаў, злучаных між сабой 97 тыс. перакладных сувязяў.
Магчымасці
Праграма дазваляе рабіць пераклады як з рускай мовы на беларускую — гэтак і наадварот. Пры гэтым пры даданні новага перакладу ў адзін слоўнік (напрыклад, руска-беларускі) — ён аўтаматычна дадаецца і ў іншы (беларуска-рускі).
Пры даданні новага слова ці словазлучэння ў слоўнік, праграма фармуе і захоўвае таксама ўсе яго формы. Напрыклад, для назоўніка могуць быць пабудаваны 12 словаформаў, а для дзеяслова (закончанае + незакончанае трыванне) — цэлых 30!
Белазар можа перакладаць слова адной мовы ў словазлучэнне іншай мовы і наадварот, а таксама словазлучэнне ў словазлучэнне! Словазлучэнне можа ўтрымоўваць не больш за 5 слоў.
Белазар можна выкарыстоўваць для перакладу html-старонак, ini-файлаў праграм, перакладаў праграмных інтэрфейсаў — ён не псуе тэгі, не збівае радкі, захоўваючы нязменнай структуру зыходнага файла.
Паўсюль у праграме, дзе ёсць такая неабходнасць, рэалізавана аўтаматычнае пераключэнне раскладак клавіятуры з рускай мовы на беларускую і назад. Вам нават няма патрэбы ўсталёўваць гэтыя раскладкі ў сістэме — Белазар самастойна ініцыялізуе іх падчас загрузкі, і скіне падчас выхаду з праграмы!
У Белазары версіі 2.0 з’явіўся арфаграфічны аналізатар беларускага тэксту. Кантроль арфаграфіі грунтуецца на правілах напісання беларускіх слоў, і ўлічвае чашчыню з’яўлення тых ці іншых спалучэнняў літар у словах на беларускай мове.
Белазар ствараўся з тым разлікам, каб спрасціць і паскорыць усе аперацыі, якія ў ім можна выконваць: ад устаўкі новых слоў у слоўнікі — да атрымання гатовага перакладу. «Гарачыя кнопкі» і іншыя прыстасаванні дазваляюць не выкарыстоўваць мыш у большасці аперацый.
Убудаваны ў праграму арфаграфічны аналізатар тэксту дазваляе выявіць найболей распаўсюджаныя памылкі ў беларускай мове, а таксама словы з магчымымі памылкамі. Пачынальна з версіі 3.5 арфакантроль дапоўнены модулем чашчыннага аналізу літараспалучэнняў для беларускай і рускай моў, што прыкметна павялічыла якасць выяўлення магчымых памылак у тэкстах.
Белазар мае абмежаваную падтрымку беларускай лацінкі. Ёсць магчымасць імпартаваць тэкст, напісаны лацінкай, для рэдагавання ў праграме, а затым можна экспартаваць яго ў лацінку. Праграма падтрымлівае лацінку, захаваную ў кодавай старонцы СР1257 (Baltic), і ў фармаце HTML Unicode.
Герб Нароўлі
Герб Нароўлі — афіцыйны геральдычны сімвал горада Нароўля Гомельскай вобласці. Герб зарэгістраваны ў Гербавым матрыкуле Рэспублікі Беларусь  года № 69.
Апісанне
У блакітным полі іспанскага шчыта срэбная падкова рагамі ўніз, зверху залаты крыж.
Герб быў зацверджаны рашэннем Нараўлянскага раённага выканаўчага камiтэта ад 4 красавiка 2001 года № 259. Аўтар герба С. Я. Рассадзін.
NGC 2248
NGC 2248 — група зорак у сузор’і Блізняты.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Злобін
Злобін — прозвішча.
Катаванні амерыканскіх ваеннапалонных у Паўночным В’етнаме
Катаванні амерыканскіх ваеннапалонных у Паўночным В’етнаме адбываліся ў перыяд актыўнага ўдзелу ЗША ў В’етнамскай вайне ў 1965—1973 гадах.
Гісторыя
В’етнамцы адмаўляліся прызнаваць амерыканцаў, якія трапілі ў палон, «ваеннапалоннымі», паколькі паміж ЗША і Паўночным В’етнамам фармальна не было стану вайны, і лічылі іх «ваеннымі злачынцамі». Пілоту ВМС ЗША Говарду Ратледжу пасля палону было заяўлена наступнае: «Ты не ваеннапалонны. Твой урад не аб’яўляў вайну в’етнамскаму народу... цябе не абараняе міжнароднае заканадаўства». Томас Мо, які быў на момант свайго палону 1-м лейтэнантам ВПС, пісаў: «Я выявіў, што цябе могуць падвергнуць катаванням за тое, што ты абвінаваціў іх у выкарыстанні катаванняў». Як паведамляе «Энцыклапедыя В’етнамскай вайны» пад рэдакцыяй ваеннага гісторыка Спенсэра Такера, жорсткія і сістэматычныя катаванні, якім падвяргаліся амерыканскія пілоты, добра задакументаваны, хоць в’етнамскі бок да гэтага часу адмаўляе факт іх выкарыстання. У тыя дні гэтым звычайна займаўся пераважна адзін і той жа чалавек. Я думаю, яны [в’етнамцы] зразумелі, што пры адсутнасці больш-менш кваліфікаванага спецыяліста па катаваннях давесці чалавека да смерці можна папросту. Той, пра якога я кажу, зарабіў сабе мянушку 'Прутапут' — у нас кожны ахоўнік у лагеры атрымліваў мянушку — таму што ён умеў з дапамогай металічных дубцоў і путаў загінаць чалавека ў выварочаныя паставы, каб выклікаць боль, але ён быў вельмі майстэрскі ў гэтай справе. Ён ведаў межы, да якіх можна было выгінаць рукі і ногі, не ламаючы іх, і ў гэтым... ва ўсім гэтым было нешта нерэальнае. Ён прыходзіў, не выказваючы ніякіх эмоцый. Катаванні былі яго працай. Ён быў прафесійны спецыяліст па катаваннях. <...> Я думаю, яны зразумелі, можа быць, з папярэдніх выпадкаў, калі празмерна гарачыя спецыялісты па катаваннях загубілі некалькі палонных, што ім трэба было завесці вось такога чалавека.
В’етнамцы катавалі палонных перш за ўсё для таго, каб зламаць іх волю, прымусіць здрадзіць сваіх таварышаў, усхваляць паблажлівасць сваіх турэмшчыкаў, падпісваць лісты з заклікам спыніць вайну і прызнавацца ў ваенных злачынствах. Леа Торснес, ганараваны за свой гераізм у В’етнаме Медалём пашаны, адзначаў: «Я і многія іншыя палонныя падвяргаліся жорсткім катаванням — некаторых катавалі да смерці. Некалькі напісалі кнігі. У кнізе Джона Макграта «Ваеннапалонны: шэсць гадоў у Ханоі» прысутнічаюць яркія замалёўкі катаванняў». Лётчык ВМС ЗША Джэрэмія Дэнтан у 1966 годзе знаходзіўся пад катаваннямі чатыры дні і тры ночы — такім чынам яго «рыхтавалі» да сустрэчы з японскім журналістам, вядомым сваёй сімпатыяй да Паўночнага В’етнама. Эверэту Альварэсу некалькі дзён не давалі спаць, затым скавалі рукі за спіной, парэзаўшы запясці да касцей, і білі да таго часу, пакуль ён не пагадзіўся напісаць ліст з прызнаннем таго, што здзяйсняў «ваенныя злачынствы» супраць в’етнамскага народа. Як адзначаецца ў даследаванні Ваенна-марскога медыцынскага даследчага цэнтра ў Сан-Дыега, для атрымання падобнага роду сведчанняў в’етнамцы адмаўлялі ў медыцынскай дапамогі цяжка параненым або траўмаваным палонным, і нават пагаршалі раненні і траўмы.
Таксама, катаванні ўжываліся і ў якасці пакарання за любыя парушэнні лагернага рэжыму (свіст, спевы, размовы).
Для катаванняў часта выкарыстоўваліся кайданы і вяроўкі. Катаванне з ужываннем вяровак было адной з самых балючых — палоннаму моцна звязвалі рукі за спіной (у локцяў і на запясцях), пасля чаго заводзілі іх уверх і наперад. Такая методыка прыводзіла да рэшткавага паралічу і страты адчувальнасці рук на доўгі час (у некаторых выпадках — на многія гады пасля вызвалення з палону). Ужывалася таксама пазбаўленне сну, калі палоннага прывязвалі або прыкоўвалі да крэсла, прымушаючы сядзець у адным становішчы дні напралёт і пры гэтым не дазваляючы спаць. Томас Мо ўспамінаў, як аднойчы яго прымусілі сядзець на крэсле на працягу 10 сутак. Лейтэнант ВМС Майк Макграт адзначаў, што некаторыя зняволеныя падвяргаліся такім катаванні 15—20 дзён без перапынку. Некаторыя формы катаванняў былі вельмі простымі. Палонных прымушалі праводзіць доўгі час у нязручным становішчы (напрыклад, гадзінамі стаяць на каленях на бетоннай падлозе). Часам пад калені падкладалі аловак.
Лейтэнант ВМС Джэймс Конел знаходзіўся ў адзіночным зняволенні ўвесь перыяд свайго знаходжання ў палоне. В’етнамскія турэмшчыкі катавалі яго, беспаспяхова спрабуючы прымусіць яго зрабіць прызнанне ў ваенных злачынствах. У выніку ў Конела былі сур’ёзна пашкоджаны нервовыя канчаткі на руках і запясцях. Лічачы, што ён сімулюе, в’етнамцы на працягу 120 дзён катавалі яго электрашокам, заганялі яму пад пазногці іголкі і калолі імі пальцы. Яны пагражалі адрэзаць яму рукі. У снежні 1969 года Конела адвялі на чарговы допыт, і ніхто з палонных яго больш не бачыў. У 1974 годзе Паўночны В’етнам перадаў амерыканскім прадстаўнікам яго астанкі.
У 1999 годзе ў камітэце па замежных справах кангрэсу ЗША прайшлі слуханні, прысвечаныя меркаванага ўдзелу грамадзян Кубы ў катаваннях амерыканскіх вайскоўцаў у В’етнаме.
Ахвяры
Паводле ацэнкі Міністэрства абароны ЗША, зробленай у 1973 годзе пасля вызвалення ваеннапалонных, у В’етнаме пад катаваннямі памерла больш за 55 амерыканскіх вайскоўцаў. Паводле ацэнак супрацоўнікаў ваенных архіваў і актывістаў, якія займаліся праблемамі палонных, рэальны лік значна большы. Па ацэнцы амерыканскага гісторыка Рычарда Хэліона, усяго ў палоне памерла 113 лётчыкаў (даных па іншых ваеннапалонным ён не прыводзіць), з іх 65 у выніку катаванняў.
Улаф Пальмэ
Сацыяльная і палітычная біяграфія
Скончыў Стакгольмскі ўніверсітэт у 1951 годзе. Прайшоў службу ў войску Швецыі. Па адукацыі — юрыст і эканаміст; навучаўся ў Швецыі і ЗША.
З жніўня 1944 года журналіст у цэнтральным органе Кансерватыўнай партыі газеце «Svenska Dagbladet» («Шведская дзённая газета»).
Член Сацыял-дэмакратычнай рабочай партыі Швецыі з 1949 года. Актыўна ўдзельнічаў у Шведскім моладзевым руху. У 1953 годзе становіцца сакратаром тагачаснага прэм’ер-міністра Тагэ Эрландэра. У 1958 годзе абіраецца ў рыксдаг. У 60-я гады займаў шэраг урадавых пасадаў: міністра без партфеля (1963—1965), міністра транспарту (1965—1967), міністра асветы і культуры (1967—1969). У 1969 годзе абіраецца старшынёй СДРПШ.
У 1969—1976 гады прэм’ер-міністр Швецыі. Працягваў рэфарматарскі курс Эрландэра, выступаў за спыненне вайны ЗША у В’етнаме.
У 1979—1980 гадах старшыня Паўночнага савета.
З верасня 1980 года ўзначальваў створаную ім міжнародную няўрадавую «Незалежную камісію па раззбраенні і бяспецы» («Камісія Пальмэ»), якая распрацавала прапановы па стварэнні бяз’ядзернай зоны ў Цэнтральнай Еўропе і шэраг іншых рэкамендацый для ААН.
З 1982 года зноў прэм’ер-міністр Швецыі.
Забойства
28 лютага 1986 года Улаф Пальмэ быў забіты на цэнтральнай вуліцы Стакгольма Свеавэген. У гэты дзень Пальмэ са сваёй жонкай Лісбет вярталіся позна ўвечары з кінатэатра «Гранд», размешчанага ў старым горадзе. Пры іх не было целаахоўнікаў, бо Пальме любіў хадзіць па горадзе без іх. Калі яны падышлі да скрыжавання з вуліцай Тунэльгатан, да іх падышоў мужчына, які двойчы стрэліў, як зараз ужо дакладна ўстаноўлена следствам, з рэвальвера маркі «Сміт-Весан». Гэтае забойства да гэтага часу не раскрыта, і з’яўляецца адным з самых вялікіх загадак сучаснай Швецыі, нараўне са справай Атласкага вампіра.
Група армій «Афрыка»
Група армій «Афрыка» (Heeresgruppe Afrika) — армейскае злучэнне італа-нямецкіх войскаў падчас Другой сусветнай вайны.
13 мая 1943 г. — група армій «Афрыка» капітулявала ў Тунісе.
Чаа-Холь
Чаа-Холь (Чаа-Хөл) — сяло, адміністрацыйны цэнтр Чаа-Хольскага кажууна Рэспублікі Тыва. Узнік у 1887 годзе пад назвай Джакуль. Доўгі час (да ўзнікнення Белацарска) быў найважнейшым гандлёвым цэнтрам Уранхайскага края. У 1941—1961 гадах Чаа-Холь быў цэнтрам Чаа-Хольскага кажууна. Падчас напаўнення Саяна-Шушанскага вадасховішча Чаа-Холь патрапіў у зону затаплення і быў перанесены на новае месца. У 1992 годзе зноў стаў цэнтрам кажууна.
Снайперская вінтоўка
Снайперская вінтоўка — баявая вінтоўка, канструкцыя якой забяспечвае павышаную трапнасць стральбы. Пры стральбе ноччу выкарыстоўваюць начныя прыцэлы або асвятляльныя сеткі аптычных прыцэлаў. Снайперскія вінтоўкі могуць быць неаўтаматычнымі (з падольна-слізгальнай засаўкай), магазіннымі (французская 7,5-мм FR-F1, аўстрыйская 7,62-мм SSG-69, амерыканская 7,62-мм M24) і самазараднымі (расійская СВД, нямецкая 7,62-мм G3A2F). Як правіла, высокадакладныя снайперскія вінтоўкі не павінны быць самазараднымі (паўаўтаматычнымі), вібрацыя ад перазарадкі падчас стрэлу зніжае трапнасць стральбы.
Спасылкі
Аптычныя прыцэлы — увядзенне  — кароткая гісторыя, прынцып працы, тыпы і рэкамендацыі па выбары аптычных прыцэлаў
Міхаіл Пятровіч Тарасаў
Міхаі́л Пятровіч Тара́саў (, Новыя Бурасы, Саратаўскі павет,  — ?) — дзяржаўны дзеяч БССР.
Біяграфія
Нарадзіўся 7 (20) кастрычніка 1912 года ў в. Новыя Бурасы Саратаўскага павета Саратаўскай губерні ў сялянскай сям’і.
У 1931 годзе ўступіў у камсамол. У 1933—1934 гадах у Чырвонай Арміі.
З 1938 года ў органах НКДБ і НКУС БССР і Таджыкскай ССР. Член КПСС з 1943 года.
У 1945—1965 гадах у ЦК КПБ: інструктар, намеснік сакратара, намеснік загадчыка, загадчык аддзела. У 1957 годзе скончыў Вышэйшую партыйную школу пры ЦК КПСС.
З сакавіка 1965 года — начальнік Упраўлення прамысловасці будаўнічых матэрыялаў СНГ БССР, з кастрычніка 1965 да 1979 года — Міністр прамысловасці будаўнічых матэрыялаў БССР.
Персанальны пенсіянер саюзнага значэння з 1 чэрвеня 1979 года.
Інстытут радыебіялогіі НАН Беларусі
Інстытут радыебіялогіі НАН Беларусі — профільная акадэмічная навуковая арганізацыя Беларусі ў галіне радыебіялогіі. Месціцца ў Гомелі.
Гісторыя
Датай заснавання лічыцца 1987 год, калі паводле Пастановы Савета Міністраў БССР ад 28 студзеня 1987 г. № 25 Сектар геранталогіі АН БССР быў рэарганізаваны, на яго базе быў створаны Інстытут радыебіялогіі АН БССР. Інстытут быў аднесены да Аддзялення біялагічных навук і яму былі вызначаны наступныя напрамкі дзейнасці:
У 1995 годзе Інстытут увайшоў у склад новастворанага Аддзялення медыка-біялагічных навук. Пастановай Савета Міністраў БССР ад 19 студзеня 1987 г. № 273-20 Інстытут быў зацверджаны галоўнай у рэспубліцы арганізацыяй па вырашэнні навуковых праблем, звязаных з ліквідацыяй наступстваў аварыі на Чарнобыльскай АЭС. Гэтай жа пастановай было зацверджана будаўніцтва лабараторна-эксперыментальнага корпуса інстытута. Аднак праз фінансавыя цяжкасці будаўніцтва вялося марудна і ў канцы 1990-х гг. увогуле было спынена. Так, у Справаздачы аб дзейнасці Акадэміі навук Беларусі за 1996 год канстатавалася, што ''«Інстытут радыебіялогіі па-ранейшаму не мае ўласнага памяшкання. Яго лабараторыі і віварый размешчаны ў розных інстытутах акадэміі (інстытуты мікрабіялогіі, фізіка-арганічнай хіміі, тэхнічнай кібернетыкі, пляцоўка „Сосны“). Працягваюцца работы па будаўніцтве корпуса інстытута, рашэнне аб якім было прынята Саветам Міністраў БССР 19 жніўня 1987, але тэмпы будаўніцтва па-ранейшаму марудныя. …прыборны парк інстытута ў значнай ступені зношаны. … Для аператыўнай работы ў палявых умовах патрэбна перасоўная радыехімічная лабараторыя. Востра стаіць пытанне пра забеспячэнне лабараторый хімрэактывамі. Неабходны многія элементарныя рэчы: электрапліткі, лабараторны посуд, папера, канцылярскія тавары, абсталяванне люмінесцэнтнага пакоя для правядзення мадэльных эксперыментаў, дадатковыя плошчы для захоўвання і сушкі ўзораў раслін і глебы»''. Справаздача аб дзейнасці Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі за 2001 год сведчыць аб тым, што ''«Інстытут радыебіялогіі па-ранейшаму не мае ўласнага памяшкання. Яго лабараторыі і віварый размешчаны ў розных інстытутах акадэміі (інстытуты мікрабіялогіі, фізіка-арганічнай хіміі, біяарганічнай хіміі, пляцоўка „Сосны“). Работы па будаўніцтве лабараторна-эксперыментальнага корпуса Інстытута, рашэнне аб якім было прынята Саветам Міністраў БССР 19.08.1987, у 2001 з-за недастатковасці сродкаў не праводзілася. …большасць абсталявання набыта і ўведзена ў эксплуатацыю ў 1993—1995 гг. ці раней»''.
Новым этапам развіцця Інстытута можна лічыць час з 2003 г. У сувязі з Пастановай № 35 Прэзідыума НАН Беларусі ад 17 красавіка 2003 года ў мэтах выканання даручэння Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ДНУ «Інстытут радыебіялогіі НАН Беларусі» пераведзены з г. Мінска ў г. Гомель і яму перададзена лабараторыя радыяцыйна-таксікалагічнай экалогіі з ДНУ «Аб'яднаны інстытут энергетычных і ядзерных даследаванняў - Сосны» НАН Беларусі". Для размяшчэння інстытута ў г. Гомелі яму быў перададзены будынак СКТБ «Металапалімер» па вул. Фядзюнінскага, 4, у якім былі праведзены рамонтныя работы, з мэтай забеспячэння работы навуковых лабараторый інстытута ў адпаведнасці з патрабаваннямі нормаў радыяцыйнай бяспекі. 15 сакавіка 2019 года Інстытут быў рэарганізаваны шляхам далучэння да яго рэспубліканскага навукова-даследчага ўнітарнага прадпрыемства «Інстытут радыялогіі».
Сучасныя напрамкі даследаванняў
Інстытут радыебіялогіі ажыццяўляе сваю навуковую і навукова-арганізацыйную дзейнасць у адпаведнасці з асноўнымі напрамкамі навуковых даследаванняў, зацверджанымі Пастановай Прэзідыума НАН Беларусі ад 13.01.2005 № 1 "Аб атэстацыі ДНУ «Інстытут радыебіялогіі НАН Беларусі»:
Пастановай Прэзідыума НАН Беларусі ад 20.10.2006 г. № 73 для Інстытута радыебіялогіі былі ўдакладнены асноўныя напрамкі навукова—тэхнічнай дзейнасці і навуковых даследаванняў у адпаведнасці з зацверджанымі ў Рэспубліцы Беларусь прыярытэтнымі напрамкамі навукова—тэхнічнай дзейнасці, фундаментальных і прыкладных навуковых даследаванняў:
— «Медыцына і фармацыя»: стварэнне новых тэхналогій прафілактыкі захворванняў на аснове выкарыстання біялагічна актыўных дабавак, іншых лекавых сродкаў;
— «Экалогія і рацыянальнае прыродакарыстанне» : маніторынг і прагназаванне стану навакольнага асяроддзя, рэабілітацыя радыеактыўна забруджаных зямель;
2. Па прыярытэтных напрамках фундаментальных і прыкладных навуковых даследаванняў:
— «Распрацоўка новых лячэбных, дыягнастычных, прафілактычных і рэабілітацыйных тэхналогій, прыбораў і вырабаў медыцынскага прызначэння, лекавых і імунабіялагічных прэпаратаў, клетачных і малекулярна-біялагічных тэхналогій»: механізмы адаптацыі арганізма чалавека да дзеяння фактараў навакольнага асяроддзя, у тым ліку да ўздзеяння іанізуючага выпраменьвання;
— «Экалагічная бяспека, ахова навакольнага асяроддзя, карысныя выкапні і нетры Беларусі, эфектыўнае выкарыстанне і аднаўленне прыродных рэсурсаў, папярэджанне і ліквідацыя наступстваў надзвычайных сітуацый»: ахоўныя меры па пераадоленню аддаленых радыеэкалагічных наступстваў Чарнобыльскай катастрофы.
Кап
Кап:
Віктар Міхайлавіч Наскалаў
Віктар Міхайлавіч Наскалаў ( г., Навашахцінск, Растоўская вобласць, РСФСР — 2019 г., Наваполацк, Віцебская вобласць, Беларусь) — беларускі вучоны ў галіне тэорыі і методыкі фізічнага выхавання і спорту, педагог.
Біяграфія
Нарадзіўся ў 1948 годзе ў горадзе Навашахцінск Растоўскай вобласці РСФСР ва Усходнім Данбасе.
У 1966 годзе паступіў і ў 1970 годзе скончыў Растоўскі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт па спецыяльнасці «Фізічнае выхаванне». Затым служыў у арміі, працаваў настаўнікам у школе. З 1971 года — асістэнт кафедры фізічнага выхавання Шахцінскага тэхналагічнага інстытута. У 1972 годзе ва ўзросце 23 год прызначаны загадчыкам гэтай кафедры.
У 1974 годзе пераязжае ў Наваполацк і займае пасаду выкладчыка кафедры фізічнага выхавання Наваполацкага політэхнічнага інстытута. З 1990 па 2000 год — загадчык кафедры фізічнага выхавання Полацкага дзяржаўнага ўніверсітэта. З 2000 па 2012 годы — загадчык кафедры тэорыі і методыкі фізічнага выхавання, с 2012 года — дацэнт кафедры фізічнага выхавання і спорта.
У 1991 годзе пасля заканчэння аспірантуры адразу абараніў дысертацыю на суісканне вучонай ступені кандыдата педагагічных навук. Тэма кандыдацкай дысертацыі: "Прафесійна-прыкладная фізічная падрыхтоўка студэнтаў па спецыяльнасці «Хімічная вытворчасць» па спецыяльнасці «Тэорыя і методыка фізічнага выхавання, спартыўнай трэніроўкі і аздараўленчай, фізічнай культуры».
У 1992 годзе атрымаў вучонае званне дацэнта. Мае атэстат дацэнта № 000001 — першы ў гісторыі незалежнай Беларусі.
31 студзеня 2018 года абараніў дысертацыю «Тэарэтыка-метадычныя асновы фізічнага выхавання студэнтаў, якія навучаюцца ў экалагічна неспрыяльных умовах» на суісканне вучнай ступені доктара педагагічных навук па спецыяльнасці «Тэорыя і методыка фізічнага выхавання, спартыўнай трэніроўкі, аздараўленчай і адаптыўнай фізічнай культуры» у Беларускім дзяржаўным універсітэце фізічнай культуры.
Навуковыя інтарэсы і дзейнасць
Пад ягоным навуковым кіраўніцтвам абаронена амаль два дзясяткі магістарскіх дысертацый. Навуковы кіраўнік больш дзесяці навукова-даследчых праектаў і тэм.
Даследуе:
Бібліяграфія
З’яўляецца аўтарам некалькіх сотняў навуковых, навукова-метадычных і навукова-папулярных публікацый, вучэбных дапаможнікаў і манаграфій.
Джымі Хофа
Джэймс Рыдлі «Джымі» Хофа (James Riddle «Jimmy» Hoffa; 14 лютага 1913 — не раней за 30 ліпеня 1975, меркавана — канец ліпеня — пачатак жніўня 1975 года; афіцыйна прызнаны памерлым 30 ліпеня 1982 года) — амерыканскі прафсаюзны дзеяч, прэзідэнт Міжнароднага брацтва кіроўцаў грузавікоў з 1957 па 1971 гады, нечакана зніклы пры загадкавых абставінах.
Біяграфія
Джымі Хофа нарадзіўся ў Бразіле, у штаце Індыяна 14 лютага 1913 года ў сям’і з нямецкімі і ірландскімі каранямі.
Працоўную дзейнасць пачаў у 14 гадоў. У 1932 годзе арганізаваў першасную прафсаюзную суполку Міжнароднага брацтва кіроўцаў грузавікоў, хоць сам Хофа ніколі не працаваў кіроўцам грузавіка. У 1946 годзе Хофа ўзначаліў прафсаюзны камітэт Дэтройта, затым узначаліў Мічыганскую прафсаюзную групу. У 1952 годзе на з’ездзе прафсаюза ў Лос-Анджэлесе быў абраны віцэ-прэзідэнтам усяго прафсаюза. У 1957 годзе Хофа стаў прэзідэнтам брацтва.
З пачатку сваёй працы ў прафсаюзе Джымі Хофа быў звязаны з арганізаванай злачыннасцю. У 1964 годзе Хофа быў прызнаны вінаватым у спробе подкупу прысяжных і асуджаны на 15 гадоў пазбаўлення волі. Пакаранне пачаў адбываць толькі ў 1967 годзе. Аднак у 1971 годзе Хофа датэрмінова выйшаў на волю, у абмен на сыход з пасады прэзідэнта прафсаюза і адмову ад заняцця прафсаюзнай дзейнасцю на працягу 10 гадоў.
Хофа знік 30 ліпеня 1975 года пасля 14:45. У гэты час яго апошні раз бачылі на стаянцы каля рэстарана ў прыгарадзе Дэтройта, перад гэтым ён зрабіў званок жонцы і паведаміў, што яго падманулі, пры гэтым ён, па словах жонкі, нерваваўся. У рэстаране Хофа, як мяркуецца, павінен быў сустрэцца з двума мафіёзі і былымі прафсаюзнымі дзеячамі Энтані Правензана і Энтані Джакалоне, але абодва яны ў той дзень знаходзіліся далёка адтуль і пазней адмаўлялі, што такая сустрэча планавалася. Калі ўвечары Хофа не вярнуўся дадому, яго жонка звярнулася ў паліцыю. На стаянцы была знойдзена незачыненая машына Хофы.
У культуры
Па матывах біяграфіі Хофы былі знятыя фільмы «Кулак», «Раферці» і «Хофа» (у апошнім фільме ролю Джымі Хофы выканаў Джэк Нікалсан).
У 2004 годзе пісьменнік Чарльз Брант апублікаваў кнігу «Я чуў, што ты фарбуеш дамы», заснаваную на апавяданнях Фрэнка Шырана, паплечніка Хофы па прафсаюзу. У гэтай кнізе Фрэнк Шыран нібыта прызнаецца ў тым, што ён здзейсніў забойства Хофы. Па матывах кнігі ў 2019 годзе Марцін Скарсэзэ зняў фільм «Ірландзец». Ролю Джымі Хофы ў гэтым фільме выканаў Аль Пачына.
Такту
Такту (Токту) — хан Балгарыі.
Біяграфія
Візантыйскі храніст патрыярх Нікіфар адзначаў у сваёй летапісе, што Такту быў «балгарынам, братам Баяна». Кіраваў усяго каля года. Мяркуецца, што ён паходзіў з балгарскай шляхты, якая выступала за варожую палітыку ў дачыненні да Візантыі. Аднак, перш чым ён пачаў праводзіць якую-небудзь канкрэтную палітыку, у краіне пачалося паўстанне. У канцы кіравання яму прыйшлося ратавацца ўцёкамі, але абраў для ўцёкаў кірунак процілеглы Візантыі — ён бег у землі на поўнач ад Дуная, дзе і загінуў разам са сваімі прыхільнікамі.
Джэймс Брэндан Коналі
Джэймс Брэндан Бенет Коналі (James Brendan Bennet Connolly, Séamas Breandán Ó Conghaile;, Бостан — , Бруклайн) — амерыканскі лёгкаатлет і пісьменнік, чэмпіён летніх Алімпійскіх гульняў 1896 года.
Біяграфія
Быў адным з 12 дзяцей у сям’і Джона і Ганны Коналі, ірландскіх каталіцкіх эмігрантаў з Голуэя. У дзяцінстве займаўся спортам — гуляў у амерыканскі футбол і займаўся лёгкай атлетыкай. У 1895 годзе паступіў у Гарвардскі ўніверсітэт, і на наступны год паехаў на грузавым караблі ў Афіны, каб прыняць удзел у I Летніх Алімпійскіх гульнях. За тое, што ён паехаў туды без дазволу ва ўніверсітэце, яго адлічылі. Удзельнічаючы ў гульнях, ён выйграў тры медалі, у тым ліку адзін залаты. Спачатку, 6 красавіка ён удзельнічаў у спаборніцтве па трайным скачку. Ён амаль на метр абышоў бліжэйшага суперніка з Францыі Аляксандра Цюферы, і з вынікам у 13,71 м, перамог у спаборніцтве. Гэта спаборніцтва праходзіла раней за іншыя, і Джэймс Коналі стаў самым першым Алімпійскім чэмпіёнам.
Праз чатыры гады, Коналі паехаў на Летнія Алімпійскія гульні ў Парыжы, каб абараніць свой чэмпіёнскі тытул. Аднак ён не змог гэтага зрабіць, прайграўшы толькі суайчынніку Маеру Прынштайну.
У 1906 годзе, Коналі ўдзельнічаў у неафіцыйных летніх Алімпійскіх гульнях, якія прайшлі ў Афінах. Ён удзельнічаў у скачку ў даўжыню і трайным скачку. У першым спаборніцтве ён заняў 27-е месца, а ў другім — 18-е.