cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Армяна-азербайджанская вайна (1918—1920)
Этнічныя чысткі ў Эрыванскай губерні і Зангезуры
17 снежня 1919 узлаванае мусульманскае насельніцтва, што складалася з мясцовых і ўцекачоў з Зангезура, атакавала армян у Ніжнім Акулісе, вымусіўшы жыхароў бегчы ў Верхні Акуліс. 24 снежня мусульманскі натоўп і азербайджанская жандармерыя атакавала Верхні Акуліс, уладкаваўшы там разню. Армянскі ўрад паведамляў пра 400 забітых армян у Ніжнім Акулісе і 1000 у Верхнім Акулісе.
Этнічныя чысткі ў Карабаху
5 чэрвеня рэгулярныя азербайджанскія часткі, якія кантралявалі прадмесці Шушы, разрабавалі і спалілі сяло Кайбалікенд, многія жыхары вёскі былі забіты. Паводле дадзеных брытанскага афіцэра, з 700 жыхароў паселішча ў жывых засталося толькі 11 мужчын і 87 жанчын і дзяцей. Пасля гэтага нападнікі атакавалі невялікія суседнія вёскі Кркджан, Джамілі, Пахлул і некаторыя іншыя больш выдаленыя. Іншы англійскі афіцэр пераканаў 200 курдскіх вершнікаў спыніць напады, сцвярджаючы, што загад выходзіць ад Султанава. Калі праз некалькі дзён сутыкнення спыніліся, вёскі ляжалі ў руінах, каля шасцісот армян былі забіты.
Пасля армянскага паўстання ў Шушы ў сакавіку 1920 азербайджанскія сілы спалілі горад і забілі 500 чалавек.
Вынік
У выніку этнічных чыстак 1918—1920 гг. змянілася этнаграфічная карта Закаўказзя. населеныя армянамі тэрыторыі ў Азербайджане спусцелі ці былі заселены азербайджанцамі і курдамі. У Шэмахінскім павеце былі забіты 17 тыс. армян у 24 селах, у Нухінскім павеце — 20 тыс. армян у 20 салех. Аналагічная карціна назіралася ў Агдаме і Гянджы. Армяне ацалелі толькі ў тых раёнах, куды не пракраліся мусаватысты: у Казахскім, Елізаветпальскім і Джэваншырскім паветах. У Арменіі населеныя азербайджанцамі раёны таксама спусцелі. Дашнакі «ачысцілі» ад азербайджанцаў Новабаязецкі, Эрыванскі, Эчміядзінскі і Шаруро-Даралагезскі паветы.
Маштабы змены этнічнага складу бачны на прыкладзе Зангезура: У 1897 годзе з 137,9 тыс. насельніцтва тут жылі 63,6 тыс. армян (46,2 %), 71,2 тыс. азербайджанцаў (51,7 %), 1,8 тыс. курдаў (1,3 %). Паводле дадзеных сельскагаспадарчага перапісу 1922 года, насельніцтва адышоўшай да Арменіі часткі Зангезура налічвала 63,5 тыс. чалавек, у тым ліку 56,9 тыс. армян (89,5 %), азербайджанцаў 6,5 тыс. (10,2 %), рускіх 0,2 тыс. (0,3 %) . У выніку этнічных чыстак 180 тысяч чалавек, 2/3 мусульманскага насельніцтва Эрыванскай губерні, былі выразаны ці выгнаны
Аляксандр Васільевіч Шакуцін
Аляксандр Васільевіч Шакуцін (нар., в. Вялікае Бабіна Аршанскага раёна Віцебскай вобласці) — беларускі прадпрымальнік, член Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 4-га і 5-га скліканняў. Фігурант санкцыйных спісаў ЕС, Вялікабрытаніі, шэрагу іншых краін.
Біяграфія
Скончыў Мінскі дзяржаўны медыцынскі інстытут, урач-лячэбнік.
Працоўную дзейнасць пачаў у калгасе «Радзіма» Аршанскага раёна. Быў намеснікам сакратара камітэта камсамола Мінскага дзяржаўнага медыцынскага інстытута. Быў загадчыкам 1-га хірургічнага аддзялення 10-й Мінскай гарадской клінічнай бальніцы, галоўным урачом медсанчасці, дырэктарам медыцынскага цэнтра Мінскага ордэна Леніна і ордэна Кастрычніцкай Рэвалюцыі трактарнага завода. Быў прэзідэнтам Міжнароднай медыцынскай асацыяцыі «Здароўе і прыгажосць», навукова-вытворчага аб’яднання «Праммедінвест», генеральным дырэктарам закрытага акцыянернага таварыства «Праммедінвест», намеснікам генеральнага дырэктара па пытаннях перспектыўнага развіцця закрытага акцыянернага таварыства «Праммедінвест», старшынёй савета дырэктараў адкрытага акцыянернага таварыства «„Амкадор“ — кіруючая кампанія холдынга». Намеснік генеральнага дырэктара па пытаннях перспектыўнага развіцця закрытага акцыянернага таварыства «ПМІ ГРУП», старшыня савета дырэктараў адкрытага акцыянернага таварыства «„Амкадор“ — кіруючая кампанія холдынга».
Старшыня праўлення рэспубліканскага грамадскага аб’яднання «Беларуская тэнісная федэрацыя». Член Нацыянальнага алімпійскага камітэта Рэспублікі Беларусь. Член Савета па развіцці прадпрымальніцтва ў Рэспубліцы Беларусь. Член прэзідыума рэспубліканскага грамадскага аб’яднання «Белая Русь».
Выбіраўся членам Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 4-га і 5-га скліканняў.
Санкцыі ЕС, іншых краін
17 снежня 2020 года Еўрапейскі савет пашырыў Чорны спіс Еўрасаюза ў тым ліку за кошт Шакуціна. Санкцыі прадугледжвалі забарону на ўезд у Еўрасаюз і замарозку актываў. Пры абгрунтаванні ўвядзення санкцый адзначалася, што Шакуцін атрымлівае выгаду ад падтрымкі рэжыму Лукашэнкі ў выніку прыватызацыі дзяржаўнай уласнасці, а таксама з’яўляецца членам арганізацыі «Белая Русь», якая падтрымлівае Лукашэнку. 26 студзеня 2021 года да санкцый ЕС далучыліся Албанія, Ісландыя, Ліхтэнштэйн, Нарвегія, Паўночная Македонія, Чарнагорыя. Таксама Шакуціна ў свае санкцыйныя спісы ўключылі Вялікабрытанія, Швейцарыя.
21 чэрвеня 2021 года ў Чорны спіс Еўрасаюза ўнеслі і кампанію «Логекс», як мяркуецца, звязаную з Шакуціным.
У 2022 годзе Шакуцін і „Амкадор“ трапілі пад санкцыі Канады і Украіны.
Узнагароды
Мае Падзяку Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь. Узнагароджаны медалём «За працоўныя заслугі», юбілейнымі медалямі, Ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь.
1-я Беларуская партызанская брыгада (2-га складу)
1-я Беларуская партызанская брыгада — партызанская брыгада, створаная ў верасні 1943 года на базе вылучанага ў ліпені 1-й Беларускай партызанскай брыгадай першага складу атрада А. Дз. Гурко (былы атрад А. П. Дзіка, створаны ў лютым 1942 года). Брыгада дзейнічала на акупіраванай тэрыторыі Сенненскага, Лепельскага і Халопеніцкага раёнаў. 28 чэрвеня 1944 года брыгада (538 партызан, 3 атрады) злучылася з Чырвонай Арміяй.
Гісторыя
Партызаны рабілі дыверсіі на дарогах Халопенічы — Лепель, Халопенічы — Сянно, Халопенічы — Крупкі, Лепель — Барысаў. У сакавіку 1944 года знішчылі нямецкі ахоўны пункт моста цераз раку Эса на шляху Халопенічы — Сянно. У маі — чэрвені 1944 года ў час карнай аперацыі «Баклан» удзельнічалі ў абароне Сенненскай зоны, з баямі выйшлі з акружэння, захапілі мост цераз раку Эса і ўтрымлівалі да падыходу Чырвонай Арміі.
Партызанская брыгада імя ЦК КП(б)Б
Партызанская брыгада імя ЦК КП(б)Б — партызанская брыгада, створаная ў сакавіку 1943 года. Спачатку дзейнічала як 1-ы батальён, арганізаваны ў кастрычніку 1942 года з атрада імя Пархоменкі, які быў вылучаны брыгадай «За Савецкую Беларусь» (пазней імя Ракасоўскага) і асобных груп П. Ф. Рудава, М. З. Умінскага, А. І. Шаўчэнкі, якія прыбылі ў нямецкі тыл па заданню ЦК КП(б)Б. У чэрвені 1943 года атрад быў перайменаваны ў брыгаду. Дзейнічала та тэрыторыі Пліскага, Докшыцкага, Глыбоцкага, Астравецкага, Ушацкага раёнаў. 6 ліпеня 1944 года брыгада (338 партызан, 5 атрадаў) злучылася з Чырвонай Арміяй.
Гісторыя
Партызаны брыгады разам з іншымі партызанскімі брыгадамі Вілейскай вобласці былі заходнім заслонам Полацка-Лепельскай партызанскай зоны. У кастрычніку — снежні 1942 года разграмілі валасную управу і падарвалі маслазавод у вёсцы Язна, на чыгуначных і шашэйных дарогах спалілі і падарвалі 32 масты, знішчылі каля 7 км тэлефонна-тэлеграфнай лініі. У маі 1943 года разбілі ганізон у Докшыцах. 3 жніўня 1943 года на чыгуначным участку Полацк — Маладзечна ўзарвалі больш за 250 рэек, спыніўшы рух на 7 сутак; у ноч на 20 чэрвеня 1944 года на ўчастку Вільнюс — Смаргонь падарвалі 300 рэек. У маі і верасні 1943, сакавіку 1944 гадоў вялі баі супраць карнікаў, прарывалі блакаду. Вялі баі каля вёсак Тумілавічы, Несцераўшчына, Дзедзіна.
Памяць
У 1968 годзе ў г. п. Астравец у гонар брыгады была ўстаноўлена мемарыяльная дошка, у 1967 годзе ў вёсцы Горнава 2 Докшыцкага раёна — мемарыяльная дошка, у 1969 годзе каля вёскі пастаўлена стэла.
Вікторыя Засада
Вікторыя Засада (Wiktoria Zasada; нар. ) — польская баскетбалістка.
Біяграфія
Выхаванка быдгашцкай баскетбольнай школы. З 2018 года ў аснаўным складзе быдгашцкага «Баскет-25».
Наш шлях (1922)
«Наш шлях» — грамадска-палітычны і літаратурны часопіс, орган Беларускага студэнцкага саюза.
Выдаваўся з сакавіка 1922 да восені 1923 ў Вільні на беларускай мове. 3-за фінансавых цяжкасцей выходзіў нерэгулярна. Адказныя рэдактары Б. Туронак, Л. Мазалеўскі.
Галоўная мэта выдання — больш глыбокае пазнанне Беларусі, адраджэнне нацыянальнай свядомасці, змаганне за дзяржаўную незалежнасць. Апублікаваны артыкулы А. Луцкевіча «Вялікае свята», «Студэнцкая моладзь у беларускім руху», канспект яго лекцыі «Развіццё палітычнай думкі ў Беларусі». Ідэйныя пошукі моладзі адлюстраваны ў артыкуле «Шляхі беларускай студэнцкай моладзі» М. Крывічонка, «Наш шлях», «Аб нашым месіянізме» С. Радзіміча (верагодна абодва псеўданімы Б. Туронка). Актуальнасцю, творчым пошукам вылучаліся артыкулы і нарысы Ф. Маркотнага (Ф. Пяткевіча), М. М. (М. Марцінчыка). Інфармаваў пра культурна-асветную працу студэнтаў-беларусаў Віленскага ўніверсітэта, друкаваў хроніку з жыцця беларускіх студэнтаў у Маскве, Мінску, Празе, паведамляў пра лёс беларускай асветы ў Латвіі. Змяшчаў вершы Н. Арсенневай, З. Верас, І. Дварчаніна, Г. Леўчыка, апавяданні Л. Леўскага, А. Пакуцкага і інш.
Краіна (тэлеперадача)
Краі́на — штотыднёвая выніковая рэгіянальных навін, якая прапануе агляд падзей з жыцця рэгіёнаў Беларусі. Праект выходзіць у эфіры тэлеканала «Беларусь 1» кожную суботу ў 15:15 з 2015 года. Прадзюсарам з’яўляецца Марат Маркаў.
Агульныя звесткі
Праект адлюстроўвае падзеі з розных сфер жыцця, якія адбываюцца ў розных абласцях Беларусі. Праграма створана ў выглядзе тэлечасопіса з арыгінальнымі рэпартажамі, падрыхтаванымі журналістамі карэспандэнцкай сеткі Агенцтва тэленавін Белтэлерадыёкампаніі.
Мустафа аль-Хаўсаві
Біяграфія
Нарадзіўся ў горадзе Джыда.
1 сакавіка 2003 года мужчына затрыманы і перададзены ЦРУ. Першапачаткова яго ўтрымлівалі ў турме Солт-Піт (Афганістан). Потым яго накіравалі ў Антавілей (Літва). 6 верасня 2006 года вязень прыбыў у турму Гуантанама.
Медаль «За будаўніцтва Байкала-Амурскай магістралі»
Меда́ль «За будаўні́цтва Байка́ла-Аму́рскай магістра́лі» — дзяржаўная ўзнагарода СССР.
Заснаваны Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 8 кастрычніка 1976 года. Аўтар малюнка медаля — мастак Л. М. Пешкава.
Статут медаля
Медалём «За будаўніцтва Байкала-Амурскай магістралі» ўзнагароджваюцца актыўныя ўдзельнікі будаўніцтва Байкала-Амурскай чыгуначнай магістралі, чыгуначнай лініі Бам — Тында — Беркакіт, другога шляху чыгуначнай лініі Тайшэт — Лена, аб'ектаў вытворчай базы і жыллёва-грамадзянскага прызначэння за добрую працу на будаўніцтве, высакаякаснае выкананне праектна-пошукавых работ, добрасумленную працу на прадпрыемствах, ва ўстановах і арганізацыях, якія абслугоўваюць непасрэдна будаўніцтва і будаўнікоў.
Медалём, як правіла, узнагароджваюцца рабочыя, інжынерна-тэхнічныя работнікі і служачыя, якія прапрацавалі на будаўніцтве і па яго абслугоўванні не менш трох гадоў.
Хадайніцтва аб узнагароджанні медалём «За будаўніцтва Байкала-Амурскай магістралі» узбуджаюцца адміністрацыяй, партыйнымі, прафсаюзнымі і камсамольскімі арганізацыямі прадпрыемстваў, устаноў, арганізацый і накіроўваюцца: на работнікаў прадпрыемстваў і арганізацый транспартнага будаўніцтва і шэфскіх будаўнічых атрадаў — у міністэрства транспартнага будаўніцтва СССР, на работнікаў прадпрыемстваў, устаноў, арганізацый рэспубліканскага і мясцовага падпарадкавання — адпаведна ў выканаўчы камітэт Амурскага, Іркуцкага, Чыцінскага абласнога, Хабараўскага краявога Савета народных дэпутатаў, Прэзідыум Вярхоўнага Савета Бурацкай, Якуцкай АССР, якія, пасля разгляду паступіўшых хадайніцтваў, уваходзяць з прадстаўленнем аб узнагароджанні медалём у Прэзідыум Вярхоўнага Савета СССР.
Андрусава (Захарыўскі раён)
Андрусава (Андру́сова) — вёска ў Захарыўскім раёне Адэскай вобласці Украіны.
Медаль «За будаўніцтва Байкала-Амурскай магістралі»
Статут медаля
Медаль «За будаўніцтва Байкала-Амурскай магістралі» носіцца на левым боку грудзей і размяшчаецца пасля медаля «За асваенне цалінных зямель».
Апісанне медаля
Медаль «За будаўніцтва Байкала-Амурскай магістралі» вырабляецца з латуні і мае форму правільнага круга дыяметрам 32 мм.
На аверсе медаля намаляваны ў профіль асобы будаўнікоў — жанчыны і мужчыны на фоне сопак і чыгуначнага саставу, ідучага па мосце праз раку. Унізе, злева, надпіс «За строительство Байкало-Амурской магистрали».
На адваротным боку медаля ў абрамленні лаўровых галін размешчана выява сонца і сыходзячага ўдалячынь чыгуначнага палатна, перасечанай стужкай з надпісам «БАМ». У верхняй частцы медаля змешчана выява сярпа і молата.
Усе надпісы і выявы на медалю выпуклыя. Края медаля абрамлены борцікам.
Гімн Паўночнай Македоніі
«Денес над Македонија» (Сёння над Македоніяй) — дзяржаўны гімн Паўночнай Македонія.
Кампазітар — Тодар Скалоўскі. Аўтар тэкста — Влада Малескі. Створаны ў 1943 годзе. Быў выбраны ў якасці гімна Македоніі ў складзе Югаславіі пасля Другой Сусветнай вайны. У 1992 годзе, пасля распаду Югаславіі быў абвешчаны ў якасці гімна незалежнай Рэспублікі Македонія.
Тэкст па-македонску
Денес над Македонија се раѓа, ново сонце на слободата! Македонците се борат, за своите правдини! Македонците се борат, за своите правдини!
Одново сега знамето се вее, на Крушевската република! Гоце Делчев, Питу Гули, Даме Груев, Сандански! Гоце Делчев, Питу Гули, Даме Груев, Сандански!
Горите македонски шумно пеат, нови песни, нови весници! Македонија слободна, слободно живее! Македонија слободна, слободно живее!
Беларускі падрадковік
Сёння над Македоніяй нараджаецца, новае сонца свабоды! Македонцы змагаюцца за свае правы! Македонцы змагаюцца за свае правы!
Сёння зноў лунае сцяг Крушэўскай рэспублікі! Гоцэ Дэлчэў, Піту Гулі, Дамэ Груеў, Санданскі! Гоцэ Дэлчэў, Піту Гулі, Дамэ Груеў, Санданскі!
Лясы гучна пяюць новыя песні, новыя весткі! Македонія вызваленая, хай жыве свабоднай! Македонія вызваленая, хай жыве свабоднай!
Буртніекі
Буртніекі (Burtnieki) — сяло на поўначы Латвіі, адміністрацыйны цэнтр Буртніекскага края (да 2021 года) і Буртніекскай воласці. Размешчаны на паўднёвым беразе возера Буртніекс. Да 1 ліпеня 2009 года ўваходзіў у склад Валміерскага раёна.
Адлегласць да горада Валміера — 24 км. Першая згадка ў пісьмовых крыніцах адносіцца да 1234 года.
Інвертны цукар
Инвертный цукар — цукровы сіроп, раствор, які складаецца з роўных малярных долей глюкозы і фруктозы. Гэта прадукт гідралітычнага/ раскладання цукрозы на сумесь глюкозы і фруктозы, якія прывялі да змены кірунку кручэння плоскасці палярызацыі святла (інверсіі), які праходзіць праз раствор. Інвертны цукар з'яўляецца асноўным кампанентам натуральнага мёду, у якім утвараецца пад дзеяннем фермента інвертазы. Таксама гідроліз цукрозы адбываецца ў кіслым асяроддзі.
Чэрыкаўскі сельсавет
Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Чэрыкаўскага раёна Магілёўскай акругі БССР з цэнтрам у мястэчку Чэрыкаў. 3 ліпеня 1925 года Чэрыкаў атрымаў статус горада. 24 верасня 1926 года скасаваны ў сувязі з утварэннем Чэрыкаўскага гарсавета.
IC 2757
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Helix lutescens
Helix lutescens — наземны бруханогі малюск сямейства.
Біялагічнае апісанне
У дарослых асобін вышыня ракавіны вагаецца пераважна ў дыяпазоне ад 23 да 34 мм, а яе шырыня (дыяметр) — ад 24 да 34 мм. Мае каля 4 абаротаў. Ракавіна шарападобна-ваўчкападобная. Моцна адгарнуты край вусця цалкам закрывае пупок або пакідае вузкую шчыліну. Павярхоўная скульптура складаецца з умерана выяўленых радыяльных маршчын і спіральных ліній. Ракавіна бялёсая або жаўтлява-белая, у вусця часам карычняватая; часцяком без цёмных спіральных палос або толькі з іх слядамі. Аднак у асобных папуляцыях можа прысутнічаць значная частка малюскаў з выразна выяўленымі цёмнымі палосамі на ракавіне.
Арэал
Стэпавы від, засяляе адносна сухія і цёплыя біятопы: сухія лугі, хмызнякі, узлескі і да таго падобнае.
Zdob și Zdub
«Zdob și Zdub» — малдаўскі рок-гурт, заснаваны ў 1994 годзе. Прадстаўнікі Малдовы на конкурсе песні «Еўрабачанне» ў 2005, 2011 і 2022 гадах.
Іаган Рудольф Глаўбер
Іаган Рудольф Глаўбер (, Карлштат —, Амстэрдам) — нямецкі хімік і ўрач. Значную частку жыцця працаваў у Галандыі. Прыхільнік ятрахіміі. Глаўбер падрыхтаваў шэраг хімічных лекавых прэпаратаў. Перагонкай салетры з сернай кіслатой атрымаў чыстую азотную кіслату, а награваннем паваранай солі з сернай кіслатой — чыстую саляную кіслату і сернакіслы натрый (глаўбераву соль). Ён ўдасканаліў печы; адным з першых пачаў выкарыстоўваць у лабараторыі шкляны посуд.
Лабішын (гміна)
Лабі́шын (Łabiszyn) — вяскова-гарадская гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Жнінскага павета Куяўска-Паморскага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Лабішыне. Плошча гміны складае 167 км². Станам на 2010 год у гміне Лабішын пражывалі 9822 чалавекі, шчыльнасць — 59 чал./км². Адміністрацыйна падзелена на 15 салецтваў.
Населеныя пункты
На тэрыторыі гміны размешчаны 27 населеных пунктаў.
Балашовэ (Захарыўскі раён)
Балашовэ (Балашо́ве) — вёска ў Захарыўскім раёне Адэскай вобласці Украіны.
Helix albescens
Helix albescens — наземны бруханогі малюск сямейства.
Біялагічнае апісанне
У дарослых асобін вышыня ракавіны вагаецца пераважна ў дыяпазоне ад 27 да 36 мм, а яе шырыня (дыяметр) — ад 29 да 38 мм. Мае каля 4 абаротаў.
Снітаўскі сельсавет
Сні́таўскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Іванаўскага раёна Брэсцкай вобласці Беларусі Цэнтр — аграгарадок (да 2010 года вёска) Снітава.
Утвораны 12 кастрычніка 1940 года як Магільнаўскі сельсавет у складзе Іванаўскага раёна Пінскай вобласці. Цэнтр — вёска Магільна. З 8 студзеня 1954 года ў складзе Брэсцкай вобласці. З 25 снежня 1962 года па 6 студзеня 1965 года ў складзе Драгічынскага раёна. 16 лістапада 1970 года цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Снітава, сельсавет перайменаваны ў Снітаўскі. На 1 студзеня 1974 года ў складзе Снітаўскага сельсавета 3 населеныя пункты. 26 чэрвеня 2013 года сельсавет скасаваны, яго тэрыторыя далучана да Гарбахскага сельсавета.
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1368 чалавек, з іх 97,4 % — беларусы.
На момант скасавання ў сельсавет уваходзілі 3 населеныя пункты: Варацэвічы, Снітава, Трудавая.
Польскі нацыянальны раён
Польскі нацыянальны раён — нацыянальныя раёны, якія існавалі ў СССР у 1920—1930-я гады:
Кушнерства
Кушнерства — від рамяства, якое займаецца вырабам шкур і футры свойскіх жывёл і дзікіх звяроў. Асноўныя разнавіднасці: выраб аўчын і звярковых шкурак.
Прымітыўныя спосабы вырабу шкур былі вядомыя на тэрыторыі Беларусі ў глыбокай старажытнасці, у познім палеаліце (каменныя скрабкі, касцяныя іголкі). Пасля пачатку развядзення авечак (3 тыс. д.н.э.) з'яўляецца прымітыўная апрацоўка аўчын. У Сярэднявеччы ўзровень тэхнікі апрацоўкі шкур быў ужо даволі высокі. У 16—пач. 17 ст. ў Беларусі засноўваліся цэхі кушняроў (Магілёў, Мінск, Полацк, Віцебск, Брэст, Слуцк, Клецк, Гродна, Давыд-Гарадок), з канца 18 ст. з'яўляюцца скураныя мануфактуры (найбуйнейшыя з іх — Тызенгаўза ў Гродне, Зорыча ў Шклове, Галынскага ў Крычаве).
Беларускія футры не толькі задавальнялі мясцовы попыт, але і былі, на працягу стагоддзяў, важным артыкулам экспарту ў Зах. Еўропу. Асабліва слаўнымі сярод беларускіх кушняроў былі магілёўскія і шклоўскія.
Далейшае развіццё і ўдасканаленне тэхнікі і тэхналогіі кушнерскай вытворчасці адбываліся ў 19 ст. Дубленне аўчын у беларусаў стала вядомым у 1830-я гг., але распаўсюдзілася пазней, у канцы 19 ст. У 20 ст. разам з традыцыйным раслінным (арганічным) дубленнем у адвары кары дрэваў (дуб, лаза, елка, сасна) пачалі карыстацца і мінеральным (неарганічным) з дапамогай квасцоў.
Нядубленыя, белыя кажухі баяліся вільгаці, рабіліся ад яе жорсткімі, таму на іх надзявалася суконная світа або палатняны насоў. Белыя кажухі бытавалі яшчэ ў пач. 20 ст. Дубленыя нефарбаваныя кажухі былі светла-карычневымі, у пач. 20 ст. у побыт уваходзіць фарбаванне аўчын хімічнымі фарбамі ў карычневы, чорны колер.
Буртніекс
Буртніекс (Burtnieks), раней таксама Буртніеку (Burtnieku ezers, Burtnieka ezers) — возера ў Латвіі, чацвёртае па велічыні возера ў краіне. Плошча паверхні — 40 км². Вышыня над узроўнем мора — 39,5 м. Возера плыткае, сярэдняя глыбіня — 2,2 метра. Дно возера пераважна пясчанае. У паўднёва-ўсходняй частцы возера бераг скалісты, з пясчаніку. На возеры ёсць тры астравы, агульнай плошчай 14 000 м².
З возера выцякае рака Салаца, якая ўпадае ў Рыжскі заліў.
Па берагах возера знаходзіцца некалькі невялікіх населеных пунктаў, найбуйнейшым з якіх з’яўляецца сяло Буртніекі.
Бірнасовэ
Бірнасовэ (Бірно́сове) — вёска ў Захарыўскім раёне Адэскай вобласці Украіны.
Неверагодны доктар Пол
«Неверагодны доктар Пол» (The Incredible Dr. Pol) — амерыканскае на «», якое расказвае пра галандска-амерыканскага ветэрынара  і яго сям’ю і супрацоўнікаў у яго практыцы ў сельскай мясцовасці. Прэм’ера серыяла адбылася ў 2011 годзе і мае два сезоны кожны год, у агульнай складанасці 20 сезонаў па люты 2022 года.
Сан-Масіма
Сан-Масіма (San Massimo) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Малізэ, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Кампабаса.
Насельніцтва складае 723 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 27 чал./км². Займае плошчу 27 км². Паштовы індэкс — 86027. Тэлефонны код — 0874.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы San Massimo.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
Вікторыя (востраў, Расія)
Вікторыя (Виктория) — расійскі востраў паміж Шпіцбергенам і архіпелагам Зямля Франца-Іосіфа. Плошча каля 40 км², даўжыня каля 5 км, шырыня 2,5 км. Уваходзіць у склад Прыморскага раёна Архангельскай вобласці. З’яўляецца самым заходнім востравам арктычных уладанняў Расіі, знаходзіцца за 62 км на ўсход ад нарвежскага вострава Белы.
Востраў быў адкрыты 20 ліпеня 1898 года нарвежскімі капітанамі Юханам Нільсенам і Людвігам Бернардам Себулансенам. На наступны дзень востраў быў заўважаны П. У. Нільсенам, капітанам паравой яхты «Вікторыя», і названы ў гонар карабля.
Паколькі востраў ляжаў па-за межамі палярных уладанняў Нарвегіі, замацаваных дагаворам аб Шпіцбергене 1920 года, ён лічыўся нічыйнай зямлёй, пакуль СССР не заявіў свае правы на яго і на Зямлю Франца-Іосіфа дэкрэтам ад 15 красавіка 1926 года, які афіцыйна ўсталяваў межы палярных уладанняў СССР. Нарвегія заявіла пратэст і нават паспрабавала (у 1929—1930 гг.) заняць востраў. Савецкі сцяг быў упершыню падняты на Вікторыі 29 жніўня 1932 г. С. У. Паповым, капітанам экспедыцыйнага карабля «Мікалай Кніповіч».
Міхаіл Валянцінавіч Арцем’еў
Міхаіл Валянцінавіч Арцем’еў (нар. ў Мінску ў 1963 годзе) — найбольш цытаваны ў навуковых часопісах 2006—2010 гадоў (1307 спасылак) беларускі навуковец, доктар хімічных навук, спецыяліст у галіне нанахіміі. У 1985 годзе скончыў хімічны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта (БДУ). З 2010-га з’яўляецца загадчыкам лабараторыі нанахіміі Навукова-даследніцкага інстытута фізіка-хімічных праблем (НДІ ФХП) БДУ. У 2010 годзе атрымаў Ганаровую грамату Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі.
Ажыццявіў навуковыя даследаванні ў галіне сінтэзу і вывучэння будовы, структурна-хімічных ператварэнняў і ўласцівасцей ультрадысперсных металаў, квантавапамерных паўправаднікоў, нанапамерных аксідаў, а таксама мікра- і нанагэтэрагенных кампазытных сістэм на іх аснове, квантавахімічных разлікаў кластараў металаў і паўправаднікоў. Распрацаваў шэраг прыёмаў атрымання высокадысперсных і нанаструктураваных сістэм для мікра-, нанаэлектронікі і оптыкі. Займаецца стварэннем нанаматэрыялаў з асаблівымі ўласцівасцямі, такіх як люмінеставальныя пакрыцці, люмінесцэнтныя пазнакі для флюарэсцэнтнага імунааналізу, складнікі для радыёпаглынальных матэрыялаў, лазерныя затворы, нарыхтоўкі для аптычных валокнаў.
IC 2758
IC 2758 — галактыка тыпу S M (спіральная змяшаная галактыка) ў сузор’і Леў.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Маркі (Шаркаўшчынскі раён)
Ма́ркі (, Марки) — вёска ў Шаркаўшчынскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Радзюкоўскага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1939 гадах вёска ў складзе гміны Шаркаўшчына Дзісенскага павета Віленскага ваяводства Польскай Рэспублікі.
Да 31 студзеня 1983 года вёска знаходзілася ў адміністрацыйным падпарадкаванні Шаркаўшчынскага пассавета.
Англы
А́нглы (Angli, Angles, Angeln) — германскае племя. У пісьмовых крыніцах упершыню згадваецца Тацытам.
Племя англаў паходзіць з паўвострава Ютландыя — з тэрыторыі сучаснай нямецкай федэральнай зямлі Шлезвіг-Гольштэйн.
Пачынаючы з III стагоддзя, і асабліва інтэнсіўна — у сярэдзіне V стагоддзя (440 г. н.э.) — у эпоху «вялікага перасялення народаў» — племя англаў, сумесна з суседнімі плямёнамі саксаў, ютаў і фрызаў, перасяляліся ў Брытанію, населеную ў той час пераважна хрысціянізаванымі Рымам брыцкімі плямёнамі, дзе, пацясніўшы мясцовае насельніцтва, стварылі каралеўствы паўночных англаў Нартумбрыю, сярэдніх англаў Мерсію і Усходнюю Англію. У VII—X стагоддзях англы і саксы зліліся ў адзіны этнас англасаксаў, які паслужыў асновай для сучаснай англійскай нацыі.
Багданавэ Пэршэ
Багданавэ Пэршэ (Богда́нове Перше) — вёска ў Захарыўскім раёне Адэскай вобласці Украіны.
Ключ 37
Ключ 37 大 (піньінь dà) са значэннем «вялікі» са Спісу 214 ключоў Кансі, якія выкарыстоўваюцца пры напісанні іерогліфаў. Адзін з 31 ключа, якія складаюцца з трох рыс.
У слоўніку Кансі налічваецца 132 іерогліфа з гэтым ключом (з 49,030).
Старажытны знак адлюстроўваў высокага чалавека. У сучаснай мове выкарыстоўваецца ў значэнні «вялікі, вялізны, тоўсты», «моцны».
Прыклады іерогліфаў
У табліцы прыведзены прыкладны спіс іерогліфаў з ключом 大.
Анатоль Кавалёў
Анатоль Кавалёў:
Астравы Вароніна
Астравы Вароніна (Острова Воронина) — група з двух астравоў ва ўсходняй частцы Карскага мора. Належаць да тэрыторыі Краснаярскага края. Сваю назву астравы атрымалі ў гонар Уладзіміра Іванавіча Вароніна.
Васыліўка (Захарыўскі раён)
Васыліўка (Васи́лівка) — вёска ў Захарыўскім раёне Адэскай вобласці Украіны.
9-я армія (Францыя)
9-я а́рмія (9e armée) — палявая армія сухапутных войскаў Францыі ў часы Першай і Другой сусветных войнаў.
Гісторыя
9-я французская армія была сфарміравана 29 жніўня 1914 года ў адпаведнасці з французскім планам XVII падрыхтоўкі да ўзброенага канфлікту з Германскай імперыяй.
Камандуючыя
1-е фарміраванне 2-е фарміраванне
Вяснянка (Draba)
Вясня́нка, Кру́пка (Draba) — род кветкавых раслін сямейства , які налічвае каля 300 відаў.
Батанічнае апісанне
Аднагадовыя і шматгадовыя травяністыя расліны вышынёю 2—20 см з прамастойным ці ўзыходным бязлістым сцяблом. Лісце сабранае ў разетку, падоўжана-эліпсоіднае ці ланцэтнае, апушанае, сядзячае або звужанае ў чаранок. Кветкі дробныя, двухполыя, белыя ці жоўтыя, у кароткіх малакветавых гронках. Плод — голы эліпсоідны стручочак. Эфемеры, поўны цыкл развіцця праходзіць за 1—2 тыдні, потым адмірае.
Распаўсюджанне
Адрозніваецца каля 10 відаў. Пашыраны ў Еўропе, Заходняй і Сярэдняй Азіі, Паўночнай Амерыцы. На тэрыторыі Беларусі трапляецца вяснянка веснавая (народная назва крупка ). Расце на пясках на ўзлесках і лясных палянах, каля дарог і на сухіх схілах, зрэдку як пустазелле на палях, цвіце ў красавіку—маі.
Гаспадарчае значэнне і прымяненне
Некаторыя віды дэкаратыўныя і ўведзены ў культуру. Вяснянкі вельмі засухаўстойлівыя, святлалюбныя, але каб пасля цвіцення захоўвалася зеляніна, маюць патрэбу ў багатым паліве. Глебы прыдатныя суглінкавыя, супяшчаныя, камяністыя, перагнойныя і вапнавыя, водапранікальныя. Размножваюцца дзяленнем куста і насеннем.
Кармавыя расліны.
Выкарыстанне ў медыцыне
Выкарыстоўваюцца пры цынзе, панарыцыях, параніхіях.
Віды
Род уключае больш за 300 відаў, некаторыя з іх:
Людзі на балоце (фільм)
«Людзі на балоце» (Люди на болоте) — беларускі мастацкі фільм, зняты ў 1981 годзе рэжысёрам Віктарам Туравым па аднайменным рамане Івана Мележа. Асноўная сюжэтная лінія — прыход савецкай улады ў глухую вёску, згубленую сярод палескіх балот. Прэм’ера фільма адбылася ў СССР 29 лістапада 1982 года. У тым жа годзе Віктарам Туравым зняты працяг карціны — «Подых навальніцы».
Фільм быў адзначаны шматлікімі прэміямі і стаў унікальнай з’явай у нацыянальным экранным мастацтве. У творчасці кінарэжысёра фільмы паводле Івана Мележа былі вяршыннымі, з’яўляліся найбольш поўнай рэалізацыяй яго творчага патэнцыялу. У іх Віктар Тураў перадаў не экзотыку Палесся, а паказаў жыццё людзей, вартых павагі, працавітых, сумленных; жыццё ва ўсёй яго паўнаце — з жарсцямі, бедамі, нягодамі, каханнем і пакутамі.
Першая серыя
Васіль дзякуе за вячэру і ідзе даглядаць каня, пакінуўшы касцёр. Ганна таксама пакідае кампанію ля кастра і ідзе за Васілём. Дзяўчына пачынае размову з хлопцам, просіць у яго прабачэння за тое, што часам смяялася з яго з-за знешняга выгляду, нібыта рознага колеру вачэй. Ганна адзначае, што хлопец добры і працавіты, але занадта маўклівы і баіцца дзяўчат. Раніцай Васіля і Ганну, якія разам заснулі каля кастра, будзіць Яўхім. Сын кулака сароміць Васіля, смяецца з яго, але бойкая Ганна востра адказвае Яўхіму. Ідзе жніво, жанчыны цяжка працуюць з сярпамі ў руках. Нават немаўлят бяруць у поле, каб карміць іх, амаль не адрываючыся ад працы. Ганна, якая працуе ў полі з іншымі вясковымі жанчынамі, бачыць Васіля, што працуе побач з возам. Дзяўчына лагодна ўсміхаецца хлопцу, Васіль чырванее, але, натхнёны ўвагай Ганны, таксама ўсміхаецца ў адказ. Дзяўчына прапануе Васілю жбан з малаком, каб наталіць смагу. Бацькі, нібыта жартуючы, прапануюць ажаніць маладых.
Пасля працы моладзь бавіць час размовамі ля кастра пра ўсялякія жахі ды небыліцы, спевамі і смехам. Васіль жа адводзіць каня Гуза на балоты і ідзе на задвор’е, дзе з некаторага часу сустракаецца з Ганнай. Аднак сёння дзяўчына злуецца на Васіля з-за спазнення. Яна нават беспадстаўна раўнуе Васіля да дачкі Зайчыка. Але Васіль клянецца, што не разумее адкуль у дзяўчыны такія думкі. Ганна чуе ад хлопца няўмелыя, але шчырыя кампліменты. Уражаная, яна аднак не ўтрымліваецца, каб трохі не зачапіць Васіля. Збянтэжаны хлопец не ведае, як сябе паводзіць з Ганнай, што гаварыць ёй. Дзяўчына збіраецца дахаты, Васіль просіць яе застацца яшчэ трохі. Ганна аднак гаворыць, што хутка развіднее і трэба вяртацца да мачыхі. У апошні момант Ганна прама пытае Васіля, ці любіць ён яе. Васіль гаворыць, што любіць, і Ганна таксама прызнаецца ў каханні. Маладыя цалуюцца.
Ідзе вясковы сход, на якім сялян абавязваюць адправіць дзяцей у школу. Школа знаходзіцца ў другой вёсцы, і зноў паўстае даўняе пытанне аб будоўлі грэблі. Выступае Апейка, які распавядае пра перамогу над бандай Маслака і агітуе да будоўлі грэблі паміж Куранямі і Алешнікамі. Калі ён гаворыць сялянам, што грэблю трэба будаваць самастойна, усёй вёскай, чуюцца незадаволеныя нараканні. Але Апейка працягвае пераконваць сялян у неабходнасці будоўлі: людзі, адрэзаныя ад воласці, бывае, галадаюць, паміраюць ад хвароб, не дачакаўшыся дапамогі. У выніку супраць грэблі сярод сялян быццам нікога і няма, але працаваць яшчэ і на будоўлі грэблі ніхто не хоча.
Ноччу ў сваю хату забягае Ганна і будзіць бацьку Цімоха. Яна распавядае, што ў вёсцы з’явіліся ўзброены Маслак і бандыты, што выжылі. Яны некуды павялі Васіля, і Ганна хоча апавясціць аднавяскоўцаў. Напалоханая мачыха не пушчае Ганну з хаты, Цімох гаворыць, што Васілю нічога не зробяць. Бандыты вядуць Васіля да хаты Ахрэма Грыбка і стукаюць у дзверы. Ахрэму, які быў старшынёй на сходзе па пытанні аб перадзеле зямлі, пагражаюць смерцю і забараняюць працягваць працу па перадзеле. Ганна выбягае з хаты ў пошуках Васіля, якога знаходзіць хмурнага і абыякавага.
Раніцай вядзецца следства ў хаце Міканора. Ахрэма пытаюцца пра начныя падзеі, але адказвае ў асноўным яго жонка, якую Андрэй не змог выправадзіць з хаты. На пытанне аб сувязях бандытаў з вясковымі жыхарамі, Грыбкова кажа, што маслакоўцаў прывёў нібыта Васіль Дзятлік. Міканор пасылае Андрэя па Чарнушку. Пасля Ганны дапытваюць Васіля. У выніку, Алена Дзятлік са слязамі збірае рэчы сыну, якога збіраюцца везці ў турму. На вуліцы Васіль сустракаецца паглядам з Ганнай.
Познім вечарам дзяўчаты пяюць песні ля кастра. Хадоська размаўляе з Ганнай пра заўтрашнюю працу ў Яўхімава бацькі — трэба ісці малаціць, каб аддаць доўг. Раптам у кампанію ўрываецца вясёлы Яўхім, які з’едліва размаўляе з Ганнай. Раніцай, падчас малацьбы, ён адкрыта глядзіць на Ганну, круціцца каля яе. Але бацька, які бачыць гэта, вядзе Яўхіма за гумно і груба павучае сына, з кім трэба вадзіцца, а з кім не. Але Яўхім усё роўна прыстае да Ганны, гаворыць ёй, што Дзятліка дзяўчына яшчэ доўга не ўбачыць. Ганна адказвае, што не любіць Яўхіма і лепей яму паглядзець на Хадоську, каханне якой да хлопца відавочна. Яўхім абыякавы да Хадоські, але калі тая прыходзіць у гумно, хлопец абяцае жаніцца на ёй і схіляе да блізкасці.
Тым часам, Васіль сядзіць у гарадской турме. У адчаі ён просіцца ў ахоўніка на працу, але той адмаўляе. Да Васіля прыязджае маці, прывозіць свежы хлеб і мёд. Васіль пытаецца пра вясковыя справы. Маці перадае паклон ад Ганны, на твары Васіля з’яўляецца лагодная ўсмешка. Ён цікавіцца настроем Ганны і таксама перадае паклон. Днём Васіль пілуе дровы з іншымі арыштантамі. Да хлопца прыязджае актывіст Міканор і абяцае дайсці нават да Апейкі, але вызваліць ні ў чым не вінаватага хлопца. На чарговым допыце Васілю аб’яўляюць, што ён свабодны, але папракаюць тым, што праявіў баязлівасць і тым самым дапамог ворагам калектывізацыі. Харчоў выпраўляе Васіля з турмы ў горад і просіць перадаць аднавяскоўцам хлопца, што банду Маслака і яе памагатых ён знішчыць. Васіль подбегам вяртаецца ў родныя мясціны.
Прыйшла зіма, вёска гатуецца да калядаў. Міканор сустракае каля калодзежа Васіля і выказвае незадавальненне гэтым звычаем. У размове з бацькамі падчас разбірання кабанчыка Міканор параўноўвае аблічча на іконе з Халімонам Глушаком, чым выклікае слёзы маці. У хаце Дзятлікаў гатуюць куццю. Увечары жыхары вёскі з песнямі і танцамі ідуць калядаваць. Хадоська пад іконай моліць Бога, каб ажаніцца з Яўхімам. Раніцай Міканор, Ганна і Хадоська вяртаюцца дадому і дзеляцца вынікамі каляднай варажбы. Апошняя сцэна — вясковыя дзяўчаты збіраюць каліну з-пад снегу, і Ганна нібыта чуе дзіўнае рэха, якое кліча яе.
Другая серыя
Ідзе наступны агульны вясковы сход. Пракоп на сходзе абвінавачвае выбраную камісію і ўвесь сельсавет у хлусні. У выніку п’янага Пракопа выводзяць з хаты. Спецыяльны ўпаўнаважаны Зубрыч, які прыехаў з горада, заяўляе, што ўсе пытанні па землеўпарадкаванні цяпер прымае ён. Слова бярэ Міканор. Ён разважае пра незадаволенасць Ігната, а таксама пра тое, што некаторыя вяскоўцы няправільна зрабілі абмер сваёй зямлі. Нехта пытаецца, ці не перадзеляць разам з зямлёй і хатнюю жывёлу. На сходзе становіцца шумна. Тым часам Васіль употай глядзіць на Ганну, а дзяўчына ўсміхаецца яму ў адказ. Вяскоўцы ізноў падымаюць пытанне пра банду Маслака, якая да гэтага часу не знішчана. Эпілогам сходу становіцца натхнёная прамова Васіля, што выступае за роўны перадзел зямлі. Яўхім злосна глядзіць на Васіля, Ганна — з гонарам.
Новае спатканне Васіля і Ганны. Васіль марыць аб урадлівай зямлі і магчымасцях, якія яна дае. Ганна лагодна смяецца ў адказ і гаворыць, што Васіль надта любіць хваліцца. Васіль аднак настроены сур’ёзна, ён абдымае дзяўчыну і гаворыць, што за ім Ганна не прападзе. Становіцца зразумела, што Васіль гатовы ўзяць Ганну за жонку і тая згодная.
Падчас спякотнага летняга дня вяскоўцы працуюць на жніве. Яўхім з воза бачыць стомленую Ганну, якая прылягла ў цень. Хлопец пажадліва глядзіць на маладое і прывабнае цела дзяўчыны. Бацька крычыць на Яўхіма, бо той з-за адцягнутай увагі марудна працуе. Яўхім аддае вожжы Сцяпану і воз са снапамі едзе ў вёску. Сам жа Яўхім ідзе следам за Ганнай у арэшнік. На ўзлеску хлопца перапыняе Хадоська, якая імкнецца абняць Яўхіма, але той гаворыць дзяўчыне, каб адчапілася. Хадоська шчаслівым голасам прызнаецца, што цяжарная. Яўхім збянтэжаны, абвінавачвае дзяўчыну ў тым, што яна «нагуляла» дзіця ад некага іншага, прапануе звярнуцца да знахаркі ў Глінішчах. Хлопец пакідае засмучаную Хадоську і бяжыць за Ганнай. Пасля кароткай размовы Яўхім зноў прыстае да Ганны, але тая гаворыць, што не сілай, а толькі дабратой яе можна заваяваць. Яўхім спрабуе згвалціць дзяўчыну, але тая кусае хлопца і вырываецца. Зразумеўшы, што Ганна не паддаецца, Яўхім перакананым голасам гаворыць, што ўсё роўна даб’ецца яе любым спосабам.
Дажджлівым восеньскім днём Чарнушкава прыбягае да мужа, што працуе ў хляве і са слязамі распавядае вясковыя пагалоскі, быццам Яўхім Карчоў «зсільнічаў» Ганну. Чарнушка бярэ вяроўку і ідзе на поле, дзе Ганна капае бульбу разам з Хадоськай. Ганна бажыцца, што нічога не было. Чарнушка ў парыве лютасці б’е вяроўкай жонку за тое, што тая слухае пустыя плёткі. Застаўшыся на полі ўдвох, Хадоська пытае Ганну, ці сапраўды Яўхім чапляўся да яе. Ганна прызнаецца, што чапляўся, нават парваў кофту, але не дамогся. Хадоська ў адчаі плача.
Яўхім гаворыць з бацькам пра жаніцьбу. Хлопец ставіць умову: ажэніцца з той, каго сам выбраў. Калі бацька чуе, што сын выбраў Ганну Чарнушку, то прыходзіць у лютасць. Халімон Глушак абвінавачвае сына, што той не мае розуму і што «галадранка» яго папросту акруціла, як дурня. Сцяпан, што прысутнічае пры размове, заступаецца за Ганну, і бацька ледзь не збівае яго. Маці і Яўхім супакойваюць старога, але адно застаецца цвёрдым — бацькоўскага дазволу не будзе.
На рачной пераправе выпадкова сустракаюцца Васіль і Ганна. Хлопец чуў пра брудныя плёткі і пытае, ці праўду кажуць людзі. Ганна бачыць, што хлопец паверыў хлусні і ў роспачы пытаецца, ці сапраўды Васіль думае пра яе так дрэнна. Засмучаны Васіль спрабуе высветліць, можа Яўхім узяў дзяўчыну сілаю. Ганна ганарлівым голасам адказвае, што ўсё было добраахвотна і абзывае Васіля дурнем. Васіль прышпорвае каня, а Ганна, застаўшыся адна са слязамі на вачах, уголас гаворыць: «Я гэтага табе не забуду!»
Да Чарнушкаў ідуць сваты. Бацька ідзе ў агарод да Ганны і заве яе ў хату. Дачка не хоча ісці. Бацька садзіцца ля плоту і ў роспачы скардзіцца на лёс — хоць бы хто другі па дачку прыйшоў, а не Яўхім. Ганна абдымае бацьку, які квола гаворыць, што можа і нічога, што так складваецца. Тым часам у хаце Дзятлікаў маці за кроснамі справядліва разважае, што няпраўда ўсё тое, што разносяць чуткі пра Ганну, не такая яна дзяўчына. Васіль не можа гэта слухаць і выбягае з хаты. З хаты Чарнушкаў бяжыць мачыха і просіць Ганну ісці да сватоў. Яна вельмі задаволена, што з’явілася магчымасць парадніцца з заможнымі Карчамі. У выніку Ганна згаджаецца. У хаце праходзіць абрад сватаўства, Ганна прымае пірог ад Халімона, Чарнушка бласлаўляе дачку. Уся вёска выходзіць на будоўлю грэблі. За цяжкай працай Ганна ізноў чуе дзіўны голас, які нібыта кліча яе. Тым часам Хадоська прыходзіць на могілкі да бацькоўскіх крыжоў і просіць прабачэння за тое, што задумала зрабіць. Потым праз дрыгву ідзе да знахаркі. Бабуля прама кажа дзяўчыне, што не яна першая такая і не яна апошняя. Потым знахарка лае сучасных дактароў, бярэ ў Хадоські плату за працу і абяцанне нікому не расказваць пра тое, што мае адбыцца. Па-над балотам разносіцца жудасны крык дзяўчыны…
Міканор з камісіяй прыходзіць да Халімона Глушака і абвінавачвае старога ў тым, што той прыпісаў лішніх людзей да сваёй сям’і. Акрамя гэтага, вызывае сумнеў, што кулак правільна запісаў усю сваю зямлю ў дакументы. Халімон з жонкай спрабуюць задобрыць Міканора, падносяць «чарку ды шкварку», але актывіст пакідае хату. Сцяпан раптоўна пачынае абвінавачваць бацьку, Халімон кідаецца на сына, маці супакойвае мужыкоў. Халімон злуецца на смеласць Міканора і шкадуе, што некуды прапаў Маслак.
Чарнушкі едуць у горад на кірмаш. Пакуль старыя гандлююць, Ганна ідзе па дробязі. Яўхім пытаецца ў Ганны, што яна хоча купіць, але дзяўчына нічога не расказвае. Хлопец не саступае і вырашае сам купіць нявесце падарунак. Яўхім выбірае прыгожую хустку, і Ганна, прымяраючы яе, бачыць у люстэрка адбітак Васіля, які таксама на кірмашы. Едучы назад, Чарнушкі сустракаюць воз з паміраючай Хадоськай, якую вязуць у горад. Ганна глядзіць на сяброўку і здагадваецца аб прычыне «хваробы».
Сцэна вяселля ў хаце Глушака. Граюць музыкі, стол багаты пачастункам. З віншаваннем выступае прадстаўнік улады ад імя Алешніцкага сельскага савета Юравіцкай воласці. Крычаць: «Горка!», маладыя цалуюцца. Сярод вяселля сумны толькі стары Чарнушка. Ён выходзіць з хаты да ракі, Ганна ідзе за ім. Чарнушка шкадуе дачку і гаворыць, што каб была жывая яе маці, то яму было б сорамна перад ёй за тое, што робіцца. Ганна супакойвае бацьку і гаворыць, што ўсё будзе добра. Ганна вяртаецца ў хату, дзе гарэлка ўжо льецца ракой. П’яны Яўхім прымушае жонку выпіць з госцем, але Ганна адказваецца і ўстае з-за стала. Яўхім кідаецца за жонкай, зневажаючы яе словамі: «Дрэвы з гадамі мяняюцца, не тое што людзі…» Ганна з выклікам адказвае, што сілай яе не возьмеш. Госці спрабуюць супакоіць маладых.
Вэсэла Балка (Захарыўскі раён)
Вэсэла Балка (Весела́ Ба́лка) — вёска ў Захарыўскім раёне Адэскай вобласці Украіны.
Людзі на балоце (фільм)
Перадгісторыя
Раман «Людзі на балоце» з’яўляецца самым значным мастацкім творам Івана Мележа, якім Мележ зрабіў вялікі каштоўны мастацкі ўклад у нацыянальную беларускую літаратуру. Працаваць над цыклам «Палеская хроніка» аўтар пачаў у 1956 годзе, але задумка напісаць кнігу пра роднае Палессе з’явілася яшчэ раней. У 1961 годзе раман «Людзі на балоце», які адкрывае цыкл палескіх раманаў, выйшаў з друку. У 1962 годзе за раман «Людзі на балоце» Іван Мележ атрымаў літаратурную прэмію імя Якуба Коласа. За раманы «Людзі на балоце» (1962) і «Подых навальніцы» (1966) з цыкла «Палеская хроніка» Іван Мележ у 1972 годзе стаў лаўрэатам Ленінскай прэміі.
Першую экранізацыю рамана ажыццявілі рэжысёр Аляксандр Гутковіч і сцэнарыст Эдуард Герасімовіч у 1965 годзе на Беларускім тэлебачанні. Трохсерыйная тэлекарціна «Людзі на балоце» была заснавана на асноўных сюжэтных лініях рамана. Творчы калектыў карціны атрымаў за яе Дзяржаўную прэмію БССР. Наступную спробу экранізацыі зрабіў рэжысёр Уладзімір Забэла ў 1979 годзе. На Усесаюзным фестывалі тэлевізійных спектакляў гэты варыянт экранізацыі твора Мележа атрымаў адзін з прызоў.
Здымкі
Над сцэнарыем фільма працаваў сам Віктар Тураў, узяўшы за аснову тэкст аўтара кнігі Івана Мележа. Жонка рэжысёра ўзгадвала, што падчас працы над фільмам «Людзі на балоце» ён пазнаёміўся з адным мінскім доктарам-псіхіятрам. У выніку доктар прапанаваў для працы палату ў сваёй клініцы. Там была поўная ізаляцыя, ніхто не перашкаджаў працаваць над сцэнарыям, магчыма было цалкам паглыбляцца ў матэрыял і не адцягваць сваю ўвагу на тэлефонныя размовы. Худсавет кінастудыі прапанаваў Віктару Тураву акультурыць непрывабныя вобразы Васіля і Міканора і дадаць ценяў не зусім адмоўнай выяве Яўхіма Глушака, але ў другім варыянце літаратурнага сцэнарыя аўтар, не парушаючы сюжэту, абмежаваўся механічным скарачэннем дыялогаў і сцэн.
Вытворчасць фільма ажыццяўлялася творчым аб’яднаннем мастацкіх фільмаў на кінастудыі «Беларусьфільм». Месца для здымак шукалі на Гомельшчыне, Віцебшчыне і нават у Львове і Латвіі. У выніку, здымкі часткова праходзілі ў Бешанковічах, а самі Курані — у Бярэзінскім запаведніку ў наваколлі Домжарыцаў. Гэта адбылося таму, што з-за меліярацыі натуры на Палессі не знайшлося. Падчас здымак фільма рэжысёр Віктар Тураў нават узнавіў будаўніцтва куранёўскай грэблі. Калі перавесці ўвесь матэрыял, зняты Туравым, у метраж аднасерыйных фільмаў па 90 хвілін, то атрымаецца дзесяць стужак. То-бок, здымачнай групе даводзілася выпускаць амаль па два фільмы штогод, што сведчыць пра каласальную працу кінатворцаў. Тураў прызнаўся, што «піетэт перад раманам там-сям абярнуўся супраць нас жа», маючы на ўвазе цяжкасць пастаўленай задачы: неабходна было ўкласці багатую на падзеі і тэмы першую частку «Палескай хронікі» ў мізэрны для яе метраж.
Першапачаткова на ролю Васіля Дзятліка быў зацверджаны вядомы акцёр Аляксандр Галібін з «Ленфільма». Але з-за канфлікту з рэжысёрам з нагоды дрэнных бытавых умоў на вясковай здымачнай пляцоўцы ў выніку ў фільм не патрапіў. Ролю Васіля Віктар Тураў аддаў Юрыю Казючыцу, які раней праходзіў кінаспробы разам з 17-ю іншымі прэтэндэнтамі. Алену Барзову адабралі на ролю Ганны Чарнушкі з 22-х прэтэндэнтак. Барыса Няўзорава зацвердзілі на ролю Яўхіма ўвогуле без кінаспроб. Цікава, што Генадзь Гарбук, які выконвае ролю Чарнушкі — бацькі Ганны, у ранейшай тэлевізійнай пастаноўцы рамана выконваў ролю самога Васіля.
Музыка
Сімфанічную музыку да фільма «Людзі на балоце» напісаў кампазітар Алег Янчанка. Актрыса і выканаўца песень у фільме Таццяна Мархель у інтэрв’ю так казала пра загад Віктара Турава кампазітару фільма і працу з песнямі:
Па меркаванню актрысы Алены Барзовай карціна была пабудавана Туравым «музычна, яна ўся спявала, кадры перацякалі адзін у адзін, усё было як адзіны палёт, як адзіны мазок, адзіны подых».
Вобраз балота ў фільме
Вобраз балота часта адлюстроўваецца на беларускім экране. Для беларуса балота ― гэта небяспечнае для жыцця месца, але і месца, дзе можна схавацца ад знешняй небяспекі. Балота ― важны архетып беларускага мастацтва, які набыў новы сэнс у сувязі з экалагічнымі наступствамі меліярацыі. У фільме «Людзі на балоце» дамінуюць непадзельныя паміж сабой архетыпы балота, вады і зямлі. Забалочаныя месцы, дзе продкі палешукоў сяліліся з даўніх часоў, сфарміравалі іх светапогляд. Жыццё на «востраве», як называюць вёску Курані яе жыхары, бездарожжа, аддаленасць ад іншых вёсак наклала адбітак на людзей, іх характар і лад жыцця. Забабонны страх перад непраходнай багнай адлюстраваны ў сцэне наведвання Хадоськай мясцовай знахаркі. Каб пазбавіцца непажаданага дзіцяці дзяўчына ідзе да жытла знахаркі ў шэры пахмурны дзень па непрыглядным змрочным лесе, правальваючыся ў дрыгву. Застойнае возера, якое завецца сялянамі «чортава вока», выклікае ў Хадоські страх. Але бягучы паток вады ― сімвал ачышчэння і калі Хадоська плыве па рацэ, то гэта сімвалізуе новы пачатак, новы этап яе жыцця.
Жыхары вёскі працуюць на зямлі сярод балотаў, іх размовы аб зямлі перацякаюць у размовы пра меліярацыю. Актывіст Апейка кажа, што багна адрывае вёску ад знешняга свету і аб’яўляе «вайну балоту». Для савецкай улады балота ― вораг, сімвал адсталасці. Барацьба с балотам набывае не столькі гаспадарчы інтарэс, колькі філасофскі, ідэалагічны.