Агафія_Сямёнаўна_Грушэцкая
Жыццё царыцы рускай Агафіі Грушэцкай
Агафія Сямёнаўна была дачкой смаленскага шляхціча польскага паходжання, двараніна маскоўскага, чарнаўскага ваяводы Сямёна Фёдаравіча Грушэцкага. Яна атрымала выдатнае для свайго часу выхаванне. Яна вумела чытаць і пісаць, бегла размаўляла па-польску (яе няня была палячка), разбіралася ў лацінскіх кнігах, мела дастаткова яснае ўяўленне а жыцці на Захадзе и нават разумела, калі пры ёй гаварылі па-французcкі; а так сама вумела граць на клавісіне. Яна была адной з самых найпрыгажэйшых дзяўчын свайго часу. «Тварам — анёл нябёсны, і розумам светла» — так казалі а блакітнавочай прыгажуне Агафіі. Царэвіч Фёдар Аляксеевіч забачыў яе ў натоўпе пад час хроснага ходу, на Пасху, вясною 1680 года. Пад час, калі той прахозіў міма яе, яна страціла прытомнасць, бо некалі менавіта гэты твар, як жаніха, ей паказала старая варажэя пад час містычнага рытуалу-прадказання. Царэвіч, парушаючы благачынне, пакінуў хросны ход і кінуўся да юнай прыгажуні на дапамогу. Твар непрытомнай дзяўчыны здзівіў царэвча сваёй прыгажосцю і як рысы моцна запалі яму ў сэрца. Ён даручыў Языкаву навесці даведкі аб ёй. Выявілася, што гэта Агафія Сямёнаўна Грушэцкая, і што жыве яна з матуляй у доме дзядзькі, думнага двараніна Сямёна Іванавіча Забароўскага (брата яе маці), які да 1677 кіраваў Манастырскім загадам. Малады цар наказаў перадаць яе дзядзьке, Забароўскаму, «каб ён тую сваю пляменніцу захоўваў і без загаду замуж не выдаваў». Не жадаючы парушаць старадаўніх звычаяў, цар загадаў склікаць усіх прыгожых дзяўчын з вышэйшага асяроддзя і абраў з іх Грушэцкую. У расходных дварцовых запісах захаваліся імёны тых дзяўчын, якія ў ліпені 1680 г. былі прывезены для выбару з іх асяроддзя нявесты. Усяго іх налічвалася каля 20. Вось спіс некаторых адхіленых дзявіц, пасля агледзін вярнутых па дамам: дачкі Фёдара Куракіна, Марфа і Анна Фёдараўна; дачка Івана Хітрова, Васіліса; дачка акольнічага, князя Данілы Вялікага — Галіна; дачка стольніка, князя Нікіты Растоўскага; дзве дачкі князей Сямёна і Аляксея Звянігародскіх; дачкі князей Сямёна Львова, Валадзіміра Валконскага. Усім дзяўчынам, якія былі на агледзінах, даны гасударавы жалаванні: чатыры зарбавы (род парчы) — кошт 101 руб.; 40 арш. атласаў; 70 арш. аб’ярэй (плотная шоўкавая тканіна); 180 арш. камак. Даведаўшыся а выбары цара, адзін з яго бліжэйшых сваякоў — Іван Ільіч Міласлаўскі — стаў разпаўсюджаваць а царскай нявестке самыя нялепыя выдумкі, каб перашкодзіць з’яўленню на першых ролях у царскім палацу незнатнай дваранкі. Але ж ён дасягнуў толькі таго, што на яго зрушыўся гнеў цара, і толькі заступніцтва Агафіі Сямёнаўны ратавала яго ад апалы. Цар ізноў дазволіў Міласлаўскаму з’яўляцца да двару, але яго ўплыў ўжо не звярнуўся. Шлюб цара быў спраўлены яго фаварытамі — і.М. Языковым і А. Т. Ліхачовым. «Людзі новыя і нязнатныя, яны толькі сваёй спрытнасці і ліслівасці былі абавязаны сваім набліжэннем да Фёдара, вельмі прывязаўшымуся да ніх. У барацьбе за перавагу з Міласлаўскімі, за якімі стаялі сёстры і цёткі цара, новыя фаварыты мелі патрэбу ў моцнай падтрымцы, а яе магла аказаць ім, як ранней Нарышкіну Мацвеяву, толькі маладая царыца. Міласлаўскія прама прыпісвалі шлюб Фёдара іх інтрыге». І сапраўды, пасля шлюбу ўплыў Ліхачова і Языкова рэзка ўзрос, а Міласлаўскія адышлі у цень.