cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Савецкая вуліца (Гродна)
На цотным баку
Цяпер у доме знаходзіцца Аддзяленне павышэння кваліфікацыі і перападрыхтоўкі кадраў устаноў культуры і мастацтва. На фасадзе размешчана мемарыяльная дошка кампазітару і паэту, ганароваму грамадзяніну г. Гродна, заслужанаму дзеячу культуры БССР А. К. Шыдлоўскаму, які жыў і працаваў у гэтым доме ў 1960—1995 гг.
Дамы № 10-12-14 арганічна ўтвараюць адзіны комлекс забудовы. № 10: Трохпавярховы будынак. Знаходзіцца на скрыжаванні вуліц Савецкая і Дамініканская (адначасова мае нумар № 1 па вул. Дамініканская). Гісторыка-культурная каштоўнасць.
Вядомы як палац Сапегаў, дом Саламона Лапіна, дом Хвелявіцкай, Ленінскі райвыканкам.
У 1873 уздоўж вуліцы да кляштара Св. Духа (цяпер № 14) быў прыбудаваны дзвухпавярховы флігель, які меў выгляд адзінага двухпавярховага дома. У будынку змяшчаліся «Кніжны рускі гандаль» (1903), натарыяльная кантора Басніна (1911), аптэчная крама Жураўскага (1915), дзевяць кватэр, восем крам, пякарня. Па стану на 1926 — аптэчны склад Жураўскага, рэстаран Х. Фрухта. У 1937 г. знаходзілася крама галантарэі і панчошна-шкарпэткавых вырабаў «Цеханскі і сыны». У верасні 1944 г. другі паверх будынка займалі партыйны і педагагічны кабінеты. Пасля студзеня 1945 г. г у будынку працавалі: майстэрня па заліванні галёшаў і вулканізацыі шын, пякарня па выпечцы кандытарскіх вырабаў (сакавік 1945), пасля кравецкая майстэрня (1946), мастацка-афарміцельскія і швейная майстэрні Гарпрамкамбіната (1947), салон мод швейнай фабрыкі пашыву адзення (1970). На першым паверсе працавала крама «Палітычная кніга». 5 сакавіка 1970 г у выніку абвалу даху дома пад цяжарам снегу над кнігарняй, будынак быў падвергнуты капітальнай рэканструкцыі, у выніку чаго з’явіўся трэці паверх і цалкам змяніўся фасад будынка. У 1969 спецыялізаваная крама па продажы грамацка-палітычнай літаратуры «Праметэй». У 1970 гг. змяшчалася крама «Тканіны». З 1978 г. будынак займае Ленінскі райвыканкам. У пачатку 1990 гг. у будынку некаторы час знаходзілася рэдакцыя газеты «Пагоня».
Зараз у будынку знаходзіцца служба «Адно акно» адміністрацыі Ленінскага раена г. Гродна (час працы пан-аўт 8.00-18.00, сер-чац 8.00-20.00, пят 8.00-18.00, суб 8.00-13.00), крама «Звязны» (працуе пан-пят 10.00-20.00, суб 10.00-18.00, няд 10.00-17.00), вясельны салон «Элеганс», крама электронікі «Мір», кнігарня «Кнігі» (час працы пан-пят 10.00-19.00, суб 10.00-18.00, няд 10.00-15.00). Прымыкае да дому № 12.
Будынак Г-падобны ў плане. Кампазізыя галоўнага фасада ярусная, сіметрычная. Паверхі падзелены карнізамі. Бакавыя часткі вылучаны рызалітамі. У цэнтры першага паверха і на рызалітах трэцяга паверха трэцяга паверха балконы з чыгунаннымі літымі агароджамі. Балконы другога паверха аб’ядноўваюць тры прамавугольныя праёмы з лучковымі ліштвамі. Завяршае сцены развіты карніз. Першапачаткова належаў друкару Давіду Мейлахавічу, сыну пачынальніка выдавецкай справы ў Гродна Майсея Мейхалавіча (навучэнца імператарскай акадэміі мастацтваў). Сыны Майсея — Давід і Іосель у 1868 сталі першымі ўладальнікамі літаграфій у Гродна, а ў 1893 сын Давіда Зундель адчыніў уласную выдавецкую фірму. Пажар 1885 зруйнаваў будынак Мейхалавіча, будынак у канцы 1890 гг. быў праданы купцам Франкам. Апошнія пабудавалі тут будынак з усімі выгодамі, у якім размяшчалася ў тым ліку і крама Жураўскага. Франк аддаў плошчы ў доме для гарадской публічнай бібліятэкі (з 1903). Таксама тут знаходзілася Паўночнае старахавое таварыства (1903), агент Расійскага страхавога таварыства (1910), камера судовага следчага па важных справах (1911). У 1926 пражываў доктар С. Біргер, працавала кнігарня «Культура». У 1937 у будынку працаваў Іпатэчны гаспадарчы банк. Пасля вайны (з 15 верасня 1944) на першым паверсе пачала працаваць піўная крама мясцовага бровара. У 1946 у будынку знаходзілася абласная кантора «Саюзутыль». У красавіку 1962 арачны праезд перададзены мясцовай краме і перароблены пад гандлёвае памяшканне. У 1970 у доме знаходзілася крама каапгандлю «Журавінка». Увогуле, перабудовы савецкага часу значна змянілі знешні выгляд аднаго з самых яскравых мадэрнавых будынкаў у Гродна.
У доме знаходзіцца цэнтр банкаўскіх паслуг № 15 ЗАТ «Сомбелбанк» (час працы пан-пят 9.00-19.00, суб 10.00-17.00), крама «Эдэльвейс» (працуе пан-пят 10.00-20.00, суб 10.00-19.00, няд і св 11.00-19.00). Прымыкае да дамоў № 12, 14. № 14: Двухпавярховы будынак. Гісторыка-культурная каштоўнасць. Помнік архітэктуры 1795 г.
Вядомы ''як касцёл і кляштар Св. Духа, дом Тарлоўскага, дом Допельберга, дом Хозэ, «хуткадрукарная» Соры Ган, гатэль «Славянскі», гатэль «Гандлёвы», нямецкі ваенны пансіянат «Стары Сябра», Ленінскі райвыканкам''.
Т-падобны ў плане будынак. Кампазіцыя галоўнага фасада ярусная, сіметрычная. Паверхі падзелены фрызамі. Цэнтральная частка вылучана чатырма пілястрамі, завершана трохвугольным франтонам. Паміж пілястрамі на другім паверсе паўцыркулярныя аконныя праёмы ў ліштвах, у цэнтры балкон. Бакавыя часткі вылучаны здвоеннымі пілястрамі, паміж якімі размешчаны па два здвоенныя вокны, і завершаны паўкруглымі франтонамі. Праёмы першага паверха прамавугольныя. Завяршальны карніз прафіляваны, з невялікім вынасам. Цокаль абліцаваны керамічнай пліткай.
На месцы будынка стаялі касцёл і бальніца Святога Духа, які быў пабудаваны на ўклад каралевы Боны ад 9 кастрычніка 1551 г. Касцёл з 17 ст. выконваў ролю прытулка для галечных і бяздольных. Заснаваны каралевай Бонай у 1551 годзе, касцёл існаваў да пачатку 19 ст., пасля чаго яго перабудавалі ў Дом міласэрнасці. Касцёл узводзіўся на мяжы горада, на так званым Пушкарскім месцы, абарончай мяжы горада 16ст. Будынак меў нехарактэрныя для беларускай архітэктуры рысы — чатыры круглых калоны, прыкметны ўплыў італьянскага дойлідства. Вядома, што касцёл меў невялікія памеры, знаходзіўся ў сярэдзіне комплексу. Першы раз касцёл перабудоўваўся ў 1792, тады па фундацыі віленскага біскупа Ігнацыя Масальскага быў дабудаваны другі паверх, пасля яшчэ ў 1802, 1817, 1843, 1890. Пасля канфіскацыі касцёла пасля паўстання 1863—1864 гг., будынак набыў купец Абель Тарлоўскі, які пасля пажару 1885 года перапрадаў дом Іоўну Хозэ. Пасля смерці Хозэ ў 1896 яго сын Альтэрам-Шмуэль перарабіў будынак пад гатэль «Славянскі» на 25 нумароў. Акрамя гатэлю ў будынку Хозэ-малодшага знаходзіўся шырокі спектр устаноў: гэта і пякарня Салавейчыка, і дробны гандаль садавінай Цывы Мышкоўскай, і цырульня Фрэнкеля, і мэблявая крама Урансона, і галантарэйная крама крама Смажановіча, і суконная крама разам з кравецкай майсерняй Маркуса Прэнскага, і нават крама пахавальных прынадлежнасцей Г. Баўма. У 1910 у доме працавала «хуткапячатная» Сары Ган, а таксама жыў урач М. Хлявінскі. У 1928 годзе ў якасці ўласнікаў будынка выступаюць тры асобы: Філійс Назарко, Хоша Фрукт і Самуэль Хозэ, у будынку працавала сталоўка «Cynke». Самуэль Хозэ пашырыў гатэль, першы паверх дома здаў «Polski Bank Kresowy», гандлёвы дом «Палонія», рэдакцыя газеты «Grodner moment», гарнізоннае казіно, рэстаран Райнера і кандытарская, выдавецтва Гана і кніжная крама. У канцы 30-х гадоў працавала вінна-гастранамічная крама Мухенберга. Падчас другой сусветнай вайны ў будынку змяшчаўся нямецкі ваенны пансіянат «Стары Сябра», сталоўка якого знаходзілася ў касцёле. У гэты ж час была зруйнавана апсіда касцёла. Пасля 1944 г. будынак займаў абласны камітэт кампартыі Беларусі, які перасяліўшыся ў Новы замак, вызваліў яго пад Гродзенскі гарвыканкам у снежні 1952. На першым паверсе ў 1945 годзе была адчынена кнігарня «Навука», якая мела гандлёвую плошчу 119 м² і займалася продажам навукова-тэхнічнай літаратуры, букіністычных кніг. Таксама ў савецкі час у будынку знаходзіўся савет Ленінскага раёна таварыства барацьбы за цвярозасць. Цяпер будынак займае Адміністрацыя Ленінскага раена г. Гродна, крама «Мэбля», з боку вуліцы Найдуса — аптэка. Прымыкае да дома № 14.
№ 16: Двухпавярховы будынак, на скрыжаванні з вуліцай Найдуса, адначасова мае № 1 па вуліцы Найдуса. Гісторыка-культурная каштоўнасць. Пабудаваны ў 1880 годзе, реканструкцыя 2010 года. У 1680 годзе тут узвышаўся палац з драўляным дваром. Пасля пажару ў 1753 рэзідэнцыя ператварылася ў попел. У 1880 годзе зноў пачалося будаўніцтва, якое завяршылася толькі ў 1924. За сорак гадоў вырас цэлы ансамбль, які насіў рысы эклектыкі. У будынку змяршчаліся: крама змешаных мануфактурных вырабаў, майстэрня жаночых сукенак, кандытарская Катоўскага, дробязныя крама з продажам тытунёвых вырабаў Брайн Цыпкін, пральня Евы Ліцкевіч, фатаграфічная ўстанова Рубінштэйна, піўная крама ў разліў і на вынас і яшчэ 15 здымных кватэр. У знаходзіўся ў доме знаходзіўся першы гродзенскі кінатэатр «Электро-Біографь», адчынены местачкоўцам Якавам Крывапіскам. 9 верасня 1908 г. ён падаў прашэнне ў Будаўнічы аддзел Гродзенскага губернскага праўленя: "Прилагаю при сем планы помещения, снятого мною в г. Гродно по Соборной улице в доме Чертка для театра «Электро-Біографь». 11 верасня 1908 г. Будаўнічы аддзел прыняў рашэнне аб адкрыцці сінематографа Якава Крывапіска.
Цяпер у адноўленым доме размешчаны гандлёва-офісны цэнтр «АВС», крамы «Мілавіца», гандлёвая сетка «Аквамарын».
№ 18: Чатырохпавярховы будынак Гродзенскага ўнівермагу. Пабудаваны ў 1959 годзе ў стыле сталінскага ампіра. У пачатку 70 гг. 20 ст. да будынка таксама быў прыбудаваны чатырохпавярховы будынак. Пры пабудове ўнівермага быу зруйнаваны шэраг будынкаў, якія складалі неад’емную частку архітэктурнага комплексу гістарычнай забудовы вуліцы. На месцы старэйшага будынка ўнівермага 1959 года стаяў дом Л. Валянскага, дзе знаходзіўся гатэль «Европа» («Большой Европейский»). У гатэлі «Еўропа» некаторы час працаваў кіраўніком Карл Алеша, бацька вядомага пісьменніка Ю. Алешы, дзяцінства якога прайшло ў Гродна. Багата дэкараваны разнастайнымі архітэктурнымі элементамі з вялікай колькасцю чыгунных балконаў, будынак гатэлю «Еўропа» быў шэдэўрам гродзенскай эклектычнай архітэктуры. Гатэль лічыўся самым лепшым у горадзе і быў закладзены Меерам і Сімай Капланамі. Капланы, пацярпеўшы падчас пажара 1885, былі вымушаны былі прадаць будынак Людвіку Марыяну Баркоўскаму, які ў сваю чаргу ў 1912 прадаў яго шляхцянцы Луізе Ваўкавыцкай. У міжваенныя гады гатзлем валодала Людвіка Ваўкавыцкая. У 1915 згадваецца гатэль «Большой Европейский» у доме Л. Валянскага. Будынак пацярпеў у гады Другой сусветнай вайны, аднак у 1947 г. быў складзены праект яго аднаўлення, аднак неўзабаве па нявызначаных матывах будынак цалкам знеслі. 19 сакавіка 1959 дзяржаўная камісія прыняла да эксплуатацыі будынак універмага. А 29 верасня 1969 гарвыканкам прыняў рашэнне аб зносе кінатэатра «Спартак» і наступным зносам гасцініцы «Беларусь» (зараз дом № 20) і іншых будынкаў.
На месцы новай часткі ўнівермага мясціліся дамы Баркоўскага з мураванай крамай Мортхеля Левінсона, крама Мусоўскага, пазней — Пялецкага. З 1911 тут пачаў працу заснаваны Рамуальдам Завістоўскім адзін з першых кінатэатраў «Люкс», будынак пад які ён арэндаваў у Вольфа Эліовіча і Сары Мордхелеўны Матус. У 1914 г. Завістоўскі падаў прашэнне і праект рэканструкцыі кінатэатра, згодна якому планавалася перабудаваць двухпавярхоную частку дома, на другім паверсе прадугледжвалася месда для музыкантаў, а крама і жылыя памяшканні заставаліся без зменаў. . Кінатэатр ў міжваенныя гады змяніў уладальніка і называўся спачатку «Ліра», а потым з сярздзіны 1920-х гг. «Аполла», ў савецкі час у 1939 −1941 гг. «ІІІ Інтэрнацыянал», а з 1944 г. «Спартак». Будынак кінатэатра быў невялікі па памерах, меў камерную залу для гледачоў. Па перыметры зала кінатэатра размяшчаўся балкон, які меў такое самае архітэктурнае рашэнне, як і балкон тэатра лялек. У 1884—1900 у доме Баркоўскага мясцілася фота-майстэрня Мардуха Шоламавіча Папірнага, пасля з 1895 — Карасіка. Там жа ў 1897—1901 была фотамайстэрня Хаіма-Арона Файвелевіча Язерскага, які некалькі гадоў працаваў у розных гродзенскіх фатографаў і два гады наведваў Віленскую мастацкую школу для вывучэння фатаграфічнага мастацтва. У 1910 у доме Баркоўскага мясціліся натарыяльная кантора Гардынскага, а таксама кніжная крама Тракеніцкага (якая на 1911 назначена па адрасе «Саборная, вугал Іванаўская»). У доме № 22, які таксама стаяў на месцы шкляной прыбудовы, знаходзіўся рэстаран «Warszawski». За драўлянымі дамамі Садоўскага знаходзіліся два драўляныя дамы з мураванай крамай Мортхеля Левінсона, за імі — драўляныя дамы з крамай Пялецкага, які набыў іх у Юдэля Мусоўскага на пачатку 1890-ых гадоў. Па стану на 1928 па адрасе вул. Дамініканская № 22 працавалі: крама мясных вырабаў Мароза, спажывецкая крама Шэйны Любіч, крама мясных вырабаў Сапачынскага, цырульня Залеўскага. Па Дамініканскай № 26 і № 28 згадваюцца цукерня Куліка і цукерня «Бузна» ў доме Meера Закхейма. Таксама на месцы будынка ўнівермага быў сквер, у якім у 1950 годзе быў усталяваны помнік Молатаву.
№ 20: Трохпавярховы будынак. Гісторыка-культурная каштоўнасць. Пабудаваны ў 1897 годзе (па іншых звестках у 1900). Вядомы як гатэль Лейбы Федэра, гатэль «Камерцыйны», гатэль «Гандлевы», кавярня Юзафа Катоўскзга, кавярня Альтэра Хазана, рэстаран «Беласток». Прамавугольны ў плане будынак з аднасхільным дахам. Кампазіцыя галоўнага фасада асіметрычная. У левай частцы, вылучанай рызалітам, знаходзіцца галоўны ўваход і лесвічны блок. Першы наверх аддзелены ад другога карнізам. Здвоеныя аконныя праёмы першага паверха лучковыя, другога і трэцяга — прамавугольныя. Завяршальны карніз непрафіляваны, з невялікім вынасам. Першапачатковз будынак узводзіўся ў стылі цаглянай эклектыкі з вялікай колькасцю арыгінальных мураваных элементаў з выкары- станнем фігурнай цэглы. У архітэктуры будынка выкарыстаны элементы стылю мадэрн. У пачатку 1930-х гг. будынак быў атынкаваны і набыў сённяшні выгляд.
У 19 ст. на месцы дома стаялі два старыя драўляныя дамы Людежа Садоўскага. Згодна ацэнцы 1886 дамы былі самыя танныя на ўсёй вуліцы Саборнай. Мураваныя дамы былі пабудаваны новым уладальнікам Шзвелем Лейбай Федэрам у 1901, у тым жа годзе адчынена гасцініца «Камерцыйная» з рэстаранам. З 1907 працавала кавярня Алтэра Хазана. Пасля дабудовы ў 1912 трэцяга паверху колькасць нумароў гатэля павялічылася з 13 да 24. У 1920-я гатэль пачаў называцца «Гандлёвым», у пакоях № 2-3 якога з 19 кастрычніка 1920 года працавала бюро Беларускай ваеннай камісіі па запісу ў беларускі клас Варшаўскай школы падхарунжых; а ў 1926 у гатэлі спыняўся пасол В. Рагуля. У тым жа годзе ў будынку працавала фотамайстэрня Рубінштэйна. 3 пачатку 1930-х гг. у доме працаваў «Паморскі Базар» («Bazar Pomorski», уласнік Алаіз Хэйк), у якім прадаваліся тканіны і сукно. У пасляваенны час працаваў рэстаран «Белоруссия», замест якога ў жніўні 1951 пачала працаваць узорная сталоўка. 11 верасня 1953 гатэль № 2 атрымаў назву «Белоруссия», аднак жа да снежня 1969 насіў назву «Беларусь», пасля — гатэль «Гродно». У 1964 у будынку адчынілася кафэ, а з лістапада 1974 рэстаран «Белосток». Рэстаран быў шырока вядомы ў горадзе тым, што ў ім на прафесійнай аснове выступалі творчыя калектывы, а таму ўстанова карысталася вялікай папулярнасцю. Пасля закрыцця будынка на рэканструкцыю ў сярэдзіне 1980-ых, назва «Беласток» перайшла да рэстарана «Гродна» на скрыжаванні вуліц Тэльмана і Гараднічанскай.
Паркі, скверы
Паміж дамамі № 8, 10 і 12 знаходзіцца бязыменны сквер, у якім усталяваны помнік «Палкаводцу маршалу Савецкага Саюза Сакалоўскаму Васілю Данілавічу». У 17 ст. на месцы сквера быў пабудаваны Дамініканскі касцёл, які быў разбураны ў 1873 годзе. На месцы касцела ўтварылі сквер, у якім у 50-я гг. 20 ст. быў усталяваны і прастаяў да пачатку 60-х гадоў помнік І. В. Сталіну. Пасля таго, як яго прыбралі (па іншай версіі — выкапалі яму перад пастаментам, з дапамогай вяровак апусцілі туды гіпсавую скульптуру і закапалі), некалькі гадоў на гэтым месцы быў звычайны маленькі скверык. У 1973 г. зноў з’явілася скульптура — на гэты раз быў усталяваны бюст ураджэнца Гродзеншчыны маршала В. Д. Сакалоўскага.
Помнікі, мемарыяльныя дошкі
Помнік маршалу В. Д. Сакалоўскага ў скверы. Усталяваны ў 1973 годзе (скульптар Г. Мурамцаў, архітэктар В. Аладаў). Бронзавы бюст маршала вышынёй 1,55 м пастаўлены на гранітны пастамент. Строгая скульптурная форма надаюць партрэту ўрачыстасць. Выразнасць помніка ўзмацняецца кантрастам цёмнай шурпатай паверхні бронзы і паліраванай паверхні чырвонага граніта.
На фасадзе дома № 8 усталявана мемарыяльная дошка кампазітару і паэту А. К. Шыдлоўскаму, а на доме № 6 выкладчыку Ёнасу Яблонскісу.
Вуліца Савецкая ў мастацтве
У песні «Дарагія мае масквічы» з Народнага альбома вуліца ўзгадваецца ў наступных радках: Прыязжайце ка мне паскарэй,
просім міласці, міласці просім.
Беларусь — край адкрытых дзвярэй,
Горад Гродна, Савецкая, 8
Centaurea sadleriana
Centaurea scabiosa sadleriana — падвід віду, які часам вылучаецца ў асобны від.
Арэал
Арэал віду — Сярэднедунайская нізіна, у тым ліку Сербія і Венгрыя. Даволі звычайны ў Ваяводзіне (Сербія), асабліва на гары Фрушка, ва ўсіх астатніх рэгіёнах вельмі рэдкі. Непасрэднай пагрозы знікнення віду няма, але папуляцыя вельмі малая, таму ён уключаны ў Еўрапейскую Чырвоную кнігу раслін, якія знаходзяцца пад пагрозай знікнення, а таксама ў Спіс ахоўных раслін Венгрыі.
Расліна аддае перавагу сухім месцам, лёсавым або пясчаным глебам. Расце як на раўнінах, так і на пагорках.
Апісанне
шматгадовая травяністая расліна. Вышыня дарослай расліны — ад 60 да 200 см.
Афарбоўка кветак — ад ружовай да фіялетавай. Цвіце з чэрвеня па кастрычнік.
Супруніў
Супруніў (Супруні́в) — вёска ў Літынскім раёне Вінніцкай вобласці Украіны.
Хомберг (Эфцэ)
Хомберг (Эфцэ) (Homberg (Efze)) — горад у Германіі, раённы цэнтр, размешчаны ў зямлі Гесэн. Падпарадкаваны адміністрацыйнай акрузе Касель. Уваходзіць у склад раёна Швальм-Эдэр. Насельніцтва складае 14 570 чалавек (на 30 чэрвеня 2007 года). Займае плошчу 99,99 км². Афіцыйны код 06 6 34 009.
Нэйл Даф
Нэйл Даф (Neil Duff; ) — паўночнаірландскі прафесійны гулец у дартс, які гуляе ў спаборніцтвах  (WDF). Ён з’яўляецца дзеючым чэмпіёнам свету Сусветнай федэрацыі дартса, выйграўшы.
Хомберг (Эфцэ)
Горад падпадзяляецца на 20 гарадскіх раёнаў.
Пётр Стаброўскі
Пётр Стаброўскі (Piotr Stabrowski; каля 1556 — пасля ) — ураднік Вялікага Княства Літоўскага.
Біяграфія
Паходзіў са шляхецкага роду Стаброўскіх герба «Любіч» зменены. Нарадзіўся ў сям’і Войцеха.
Стараста трэйданскі, цівун вішвянскі з 1590 года, пасол на сойм 1590 года, дзе прызначаны камісарам для інфлянцкай рэвізіі ў 1590 годзе, пісар польны літоўскі ў 1596—1597 гадах, парнаўскі кашталян у 1600—1619 гадах (прывілей выдадзены 13.9.1601).
Быў кальвіністам, кліентам біржанскіх Радзівілаў, дзякуючы якім зрабіў палітычную кар’еру. Дапамагаў Крыштофу Радзівілу Перуну і Канстанціну Астрожскаму ў стварэнні антыуніяцкага альянсу праваслаўных і пратэстантаў у Вялікім Княстве Літоўскім у 1596—1600 гадах.
У час вайны Рэчы Паспалітай са Швецыяй 1600—1629 гадах абараняў за свой кошт Трэйдан (зімой 1600—1601). Наняў роту казакоў, кіраваў левым крылом войска ВКЛ у бітве пад Кокенгаўзам 23 чэрвеня 1601 года. Восенню 1601 года трапіў у палон да шведаў, адкуль уцёк у пачатку 1602 года. 13 лютага 1602 года прысутнічаў на Галоўным з’ездзе Вялікага Княства Літоўскага ў Новагародку, дзе асудзіў сваволю польскага войска на землях Вялікага Княства Літоўскага зімой 1601—1602 гадоў. Адзіны з сенатараў Вялікага Княства Літоўскага, хто адкрыта далучыўся да Зэбжыдоўскага рокашу 1606—1609 гадоў, быў адным з яго лідараў. На Люблінскім з’ездзе 9 чэрвеня 1606 года выступіў як пасол ад Полацкага ваяводства з рэзкай крытыкай палітыкі Жыгімонта III Вазы (невыкананне Пакта канвента, неправядзенне рамонту Полацкага замка, ігнараванне прапаноў шляхты). На Сандамірскім рокашавым з’ездзе 19 жніўня 1606 года зрабіў прамову аналагічнага зместу. Паставіў подпіс пад Сандамірскім рокашавым універсалам 20 верасня 1606 года. У ліпені 1606 года быў паслом ад Я. Радзівіла і М. Зэбжыдоўскага да берасцейскіх канфедэратаў, узначаленых Адамам Кендзерскім, якіх няўдала спрабаваў схіліць да падтрымкі рокашу. На час ад’езду Зэбжыдоўскага з абозу пад Варкай 12 чэрвеня 1607 года прызначаны гетманам войск рокашу. Удзельнік Гузаўскай бітвы 6 ліпеня 1607 года.
Быў арыштаваны, пасаджаны ў турму, беспадстаўна абвінавачаны ў дзяржаўнай здрадзе на карысць Швецыі, пазбаўлены маёмасці і пасадаў. Не быў рэабілітаваны на сойме 1609 года разам з іншымі ракашанамі, і пасля дамагаўся вяртання страчанай маёмасці.
Тэсы
Тэсы (Теси́) — вёска ў Літынскім раёне Вінніцкай вобласці Украіны.
IC 1508
IC 1508 — галактыка тыпу Sd у сузор’і Пегас.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Вялічка (значэнні)
Вялічка — прозвішча, тапонім.
Блакіроўка Вікіпедыі ў Турцыі
Блакіроўка Вікіпедыі на тэрыторыі Турцыі распаўсюджваецца на ўсе моўныя раздзелы праекта, паводле звестак незалежнай арганізацыі ”Турцыя блакуе”. Блакіроўка была накладзена 29 красавіка 2017 года ў 8:00 па мясцовым часе, пасля адміністрацыйнага загада Рады па інфармацыйных тэхналогіях і камунікацыях. Паводле мясцовай улады, прычынай стала тое, што Вікіпедыя займаецца дыскрэдытацыяй іміджа турэцкага боку. МЗС Турцыі абвясціў, што кіраўніцтва энцыклапедыі было праінфармавана аб неабходнасці спыніць публікацыю ”падманнай і непацверджанай інфармацыі” аб сувязях Анкары з ісламскімі тэрарыстычнымі арганізацыямі, але, нягледзячы на папярэджанні, энцыклапедыя адмовілася выдаліць гэтую інфармацыю. У сувязі з інцыдэнтам заснавальнік Вікіпедыі Джымі Вэйлс размясціў у сваім асабістым профілі зварот да грамадзян Турцыі, у якім абвясціў, што доступ да інфармацыі з’яўляецца базавым правам чалавека, і ён будзе працягваць змагацца за гэтае права.
Аналагічная з’ява назіраецца ў Турцыі не першы раз, і раней была скіравана супраць такіх інтэрнэт-рэсурсаў, як Youtube, Twitter. Па розных звестках, Турцыя заблакавала таксама дзясяткі тысяч веб-сайтаў, а ўнутраныя крыніцы сцвярджаюць, што прычына звязана з барацьбой супраць тэрарызму.
Трыбухы
Трыбухы (Трибухи́) — вёска ў Літынскім раёне Вінніцкай вобласці Украіны.
Касцяліска (гміна)
Касцялі́ска (Kościelisko) — вясковая гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Татшанскага павета Малапольскага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Касцялісцы. Плошча гміны складае 136,37 км². Станам на 2012 год у гміне Касцяліска пражывалі 8580 чалавек, шчыльнасць — 62,9 чал./км². Адміністрацыйна падзелена на 3 салецтвы.
Украінка (Літынскі раён)
Украінка (Украї́нка) — вёска ў Літынскім раёне Вінніцкай вобласці Украіны.
Уладзімір Міхеевіч Велічэнка
Навуковая дзейнасць
Аўтар 100 навуковых прац, у т. л. 3 манаграфій. Работы па ілеапластыцы дэфектаў тоўстай і прамой кішак, фізіялогіі і паталогіі органаў стрававання.
Юрата
Юрата (Jurata) — вёска ў Польшчы, уваходзіць у склад Пуцкага павета Паморскага ваяводства, з’яўляецца часткай вяскова-гарадской гміны Ястарня. Размешчана на Хельскай касе.
Гісторыя
Заснавана ў 1928 годзе. Назва ад імя жамойцкай багіні. Пазней Юрата стала ўсходнім раёнам горада Ястарня.
1 студзеня 2017 года Юрата і Кузніцай з Сіберыяй былі вылучаны са складу Ястарні ў якасці асобных вёсак, а гміна Ястарня з гарадской была пераўтворана ў вяскова-гарадскую.
Эканоміка
Размешчаны на узбярэжжы Балтыйскага мора і з’яўляецца папулярным турыстычным цэнтрам краіны.
Бо Грыўз
Бо Грыўз (Beau Greaves; ) — англійская прафесійная гулец у дартс, якая ўдзельнічае ў мерапрыемствах  (WDF). Яна з’яўляецца дзеючай чэмпіёнкай Сусветнай федэрацыі дартса сярод жанчын, выйграўшы.
Уладзіўка
Уладзіўка (Ула́дівка) — вёска ў Літынскім раёне Вінніцкай вобласці Украіны.
Пралетарскі (Старадарожскі раён)
Пралета́рскі (, Пролетарский) — пасёлак у Старадарожскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Языльскага сельсавета.
Да 28 мая 2013 года пасёлак уваходзіў у склад Горкаўскага сельсавета.
IC 1509
IC 1509 — галактыка тыпу Sc (кампактная спіральна галактыка) у сузор’і Вадаліў.
Касцяжына (гміна)
Касцяжы́на (Kościerzyna) — вясковая гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Касцерскага павета Паморскага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Касцяжыне. Плошча гміны складае 310,15 км². Станам на 2004 год у гміне Касцяжына пражывалі 12 957 чалавек, шчыльнасць — 41,8 чал./км². Адміністрацыйна падзелена на 35 салецтваў.
Верацейка (Вілейскі раён)
Вераце́йка (, Веретейка) — вёска ў Вілейскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Хаценчыцкага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1945 гадах засценак у складзе Польскай Рэспублікі, Віленскага ваяводства, Вілейскага павета, гміны Ілья.
Велнес
Ве́лнес (Wellness, ад fitness і well-being — «добрае самаадчуванне») — канцэпцыя здаровага ладу жыцця, што грунтуецца на спалучэнні фізічнага і ментальнага здароўя, здаровага харчавання, разумных фізічных нагрузак і адмовы ад шкодных звычак.
Апісанне
Галоўнае заданне велнеса — унікненне і прафілактыка хвароб, а таксама прыкмет старэння, як вонкавых, гэтак і ўнутраных. Велнес — гэта філасофія дабрабыту чалавека ўва ўсіх сферах яго быцця: духоўнай, сацыяльнай і фізічнай. Той, хто жыве згодна з філасофіяй велнеса — удалы, поўны энергіі, аптымістычны і бадзёры незалежна ад веку. Ён надае ўвагу стану свайго цела, прынцыпам здаровага харчавання, умерана ўжывае фізічныя нагрузкі.
Галоўныя прынцыпы філасофіі велнес:
Гісторыя
У 1959 годзе амерыканскі лекар (Halbert Dunn) увёў у практыку панятак «велнес» і першым сфармуляваў галоўныя прынцыпы здаровага ладу жыцця. У 1960-я гады велнес набыў вялікую папулярнасць спачатку ў прафесійных колах, а потым і ў шырокіх колах амерыканскага грамадства дзякуючы шматлікім публікацыям Хальберта Дана, Джона Трэвіса, Дональда Ардэла і Герхарта Хэтлера.
Слова «велнес» увайшло ў беларускую мову нядаўна і сустракаецца ў розных варыянтах напісання (вэлнес, уэлнес, вэлнэс, уэлнэс), аднак напісанне уэлнэс найбольш блізка перадае вымаўленне гэтага слова.
Велнес і фітнес
Велнес залучае ў сябе паняцце фітнеса, бо з'яўляецца словам шырэйшага плана. Пад велнесам разумеюць комплекснае выкарыстанне методык аздараўлення, што ўлучаюць дыеталогію, рэабілітацыйныя праграмы, псіхалагічнае аздараўленне, функцыйны трэнінг, СПА-працэдуры і г.д. Такое спалучэнне ўмеранай фізічнай актыўнасці, расслабляльных працэдур і здаровага харчавання дае аздараўленчы эфект. Услед за гэтым адбываецца і паляпшэнне эмацыйнай раўнавагі.
Велнес-абсталяванне
Велнес-абсталяванне дзеляць на дзве групы: прызначанае для актыўных трэнераванняў (тонусныя сталы, вакуумныя трэнажоры, іпатрэнажоры, баланс-платформы, вібраплатформы) і прызначанае для пасіўных працэдур (прэсатэрапія, магнітатэрапія, тэрматэрапія інфрачырвоным выпрамяненнем, масажныя ложкі). Адметныя рысы велнес-абсталявання — комплекснасць, шматфункцыянальнасць, прастата ва ўжыванні і выкарыстанне апошніх навуковых распрацовак. Велнес-абсталяванне дазваляе палепшыць выгляд і агульны стан арганізма без цяжкіх фізічных нагрузак і жорсткіх дыет.
Урад Міхаіла Чыгіра
У адпаведнасці са структурай Кабінета Міністраў Рэспублікі Беларусь, зацверджанай Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 3 жніўня 1994 года № 18, у склад Кабінета Міністраў уваходзілі Прэм’ер-міністр, яго намеснікі, міністры, Старшыня Камітэта дзяржаўнай бяспекі і Старшыня Дзяржаўнага камітэта па друку (уключаны ў структуру Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 10 лістапада 1995 года, № 457).
Склад Кабінета Міністраў
Пасля даты прызначэння або вызвалення ад пасады членаў Кабінета Міністраў прыведзены нумар адпаведнага ўказа Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь.
Члены Кабінета Міністраў, даты вызвалення ад пасады якіх не пазначаны, дзейнічалі на момант адстаўкі ўрада (іх паўнамоцтвы спыняліся з моманту перапрызначэння ў новым складзе ўрада).
Члены ўрада размешчаны ў спісе ў храналагічным парадку па даце іх прызначэння. У спіс уключаны выконваючыя абавязкі міністраў, фармальна не з’яўляўшыяся членамі ўрада. Канстытуцыяй Рэспублікі Беларусі ад 15 сакавіка 1994 г. са змяненнямі і дапаўненнямі, прынятымі на рэспубліканскім рэферэндуме 24 лістапада 1996 г., замест Кабінета Міністраў ствараўся Савет Міністраў Рэспублікі Беларусь.
Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 5 снежня 1996 года № 509 было ўстаноўлена, што члены Кабінета Міністраў захоўваюць свае паўнамоцтвы да сфарміравання Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь у парадку, прадугледжаным Канстытуцыяй Рэспублікі Беларусь 1994 года са зменамі і дапаўненнямі.
Будзькі (Вілейскі раён)
Геаграфія
Знаходзіцца за 61 км на паўднёвы ўсход ад г. Вілейка, 25 км ад чыг. ст. Уша на лініі Мінск—Маладзечна, 86 км ад Мінска.
Гісторыя
У 1789 г. вёска ў Ашмянскім павеце Віленскага ваяводства ВКЛ, уласнасць І. Стралкоўскага, 5 двароў, 7 жыхароў мужчынскага полу, вадзяны млын, карчма.
Пасля 2-га падзелу Рэчы Паспалітай (1793) у Расійскай імперыі. У 1873 г. вёска ў Хаценчыцкай воласці Вілейскага павета Віленскай губерні, у складзе Рабцоўскай сельскай грамады, уласнасць Стралкоўскай, 13 рэвізскіх душ. У 1897 г. вёска (11 двароў, 134 жыхары), вадзяны млын; ваколіца (4 двары, 20 жыхароў); 3 сядзібы: Будзькі (16 двароў, 25 жыхароў), фальварак (25 жыхароў), фальварак (25 жыхароў). З 1893 г. школа граматы.
З 1921 года ў складзе Польскай Рэспублікі, вёскі Будзькі I i Будзькі II у гміне Хаценчыцы Вілейскага павета Віленскага ваяводства.
З лістапада 1939 года ў БССР, з 15.1.1940 г. ў Ільянскім раёне Вілейскай вобласці, з 12.10.1940 г. ў Карпавіцкім сельсавеце. У Вялікую Айчынную вайну з 25.6.1941 г. да 3.7.1944 г. акупіраваны нацыстамі. З 20.9.1944 г. ў Ільянскім, з 20.7.1957 г. ў Вілейскім раёнах Маладзечанскай вобласці. З 6.9.1957 г. ў Хаценчыцкім сельсавеце, з 20.1.1960 г. ў Мінскай вобласці.
Бяссківічныя
Бяссківічныя, агнаты (Agnatha) — надклас ніжэйшых пазваночных жывёл.
Вядома 2 вымерлыя класы: няпарнаноздравыя і парнаноздравыя; 1 сучасны клас — кругларотыя, які ўключае міног і міксінаў. Пашыраны ў абодвух паўшар'ях, у марскіх і прэсных водах, на Беларусі вядомы 3 віды міног.
Старажытныя прымітыўныя рыбападобныя жывёлы без сківіц і парных канечнасцей, з хордай. Даўжыня ад некалькіх сантыметраў (верацёнападобныя жывёлы) да 1 м (пляскатыя донныя формы). Унутраны шкілет храстковы (у вымерлых быў вонкавы касцявы шкілет). Шчэлепы ў выглядзе мяшкоў з пялёсткамі энтадэрмальнага паходжання. Ноздравая адтуліна ў большасці няпарная. Паўкружных каналаў 1 ці 2. Рот круглы, сысучага тыпу.
Корм лічынак — раслінныя рэшткі, водарасці; дарослыя паядаюць мяса і кроў рыб ці зусім не кормяцца. Выкапнёвыя бяссківічныя ўсмоктвалі разам з глеем і пяском дробныя арганізмы.
Рэшткі бяссківічных вядомы з кембрыю да позняга дэвону. Росквіт наступіў у познім сілуры і раннім дэвоне. Іх рэшткі з'яўляюцца вызначальнымі выкапнямі пры вывучэнні адкладаў.
Дзёрнавіцкі сельсавет
Назву Дзё́рнавіцкі сельсавет маюць:
Яблуніўка (Літынскі раён)
Яблуніўка (Яблуні́вка) — вёска ў Літынскім раёне Вінніцкай вобласці Украіны.
Шэўчэнка (Літынскі раён)
Шэўчэнка (Шевче́нка) — вёска ў Літынскім раёне Вінніцкай вобласці Украіны.
Страваванне
Страваванне — сукупнасць працэсаў, што забяспечваюць механічнае драбненне і хімічнае (пераважна ферментатыўнае) расшчапленне харчовых рэчываў на кампаненты, прыдатныя да ўсмоктвання і ўдзелу ў абмене рэчываў.
Гэта складаны фізіялагічны працэс, які забяспечвае страваванне ежы і яе засваенне клеткамі. У працэсе стрававання адбываецца пераўтварэнне макрамалекулаў ежы ў больш мелкія малекулы, у прыватнасці, расшчапленне біяпалімераў ежы на монамеры. Гэты працэс ажыццяўляецца з дапамогай стрававальных ферментаў.
Адрозніваюць 3 асноўныя тыпы. Пры ўнутрыклетачным стававанні харчовы субстрат паступае ўнутр клеткі, дзе гідралізуецца ферментамі цытаплазмы або пры ўдзеле лізасом, а таксама ва ўнутрыклетачных поласцях — страва-вальных вакуолях (пінацытоз і фагацытоз). Пашырана ў аднаклетачных, некаторых ніжэйшых мнагаклетачных і ў вышэйшых жывёл. Пазаклетачнае, або дыстантнае, стававанне характарызуецца тым, што ферменты, якія сінтэзуюцца ў клетках, выдзяляюцца ў знешняе асяроддзе і гідралізуюць харчовае рэчывы. Пашырана ў кішачнаполасцевых, ракападобных, насякомых і інш. У вышэйшых мнагаклетачных адбываецца ў поласцях стрававальна-кішачнага тракту (поласцевае стававанне). Мембраннае, або прысценачнае, стававанне ажыццяўляецца ферментамі, лакалізаванымі на структурах клетачнай мембраны, звычайна на паверхні кішэчных клетак. Уласціва многім беспазваночным і ўсім пазваночным жывёлам.
У норме ў працэсах стававання важную ролю адыгрываюць мікраарганізмы, а ў некаторых жывёл прасцейшыя, што насяляюць розныя аддзелы стрававальнай сістэмы. У роце адбываецца пераважна механічнае драбненне ежы і змочванне яе слінай; у страўніку — кіслотная дэнатурацыя бялковых кампанентаў ежы і пачатковыя стадыі гідролізу бялкоў. Найбольш інтэнсіўныя працэсы расшчаплення (з удзелам ферментаў падстраўнікавай залозы, солей жоўцевых кіслот) і ўсмоктвання канчатковых прадуктаў — у тонкай кішцы. Асноўнымі канечнымі прадуктамі расшчаплення бялкоў з’яўляюцца амінакіслоты, тлушчаў — гліцэрын і тлустыя кіслоты, вугляводаў — монацукрыды. Пасля ўсмоктвання з іх у органах і тканках зноў сінтэзуюцца складаныя, спецыфічныя для арганізма злучэнні. У тоўстай кішцы страваванне звычайна адсутнічае, а адбываецца інтэнсіўнае ўсмоктванне вады, электралітаў, глюкозы, некаторых вітамінаў і амінакіслот, якія выпрацоўвае кішэчная мікрафлора. Па меры прасоўвання і ўшчыльнення змесціва кішэчніка фарміруецца кал, назапашванне якога выклікае акт дэфекацыі.
Дзейнасць органаў стававання кантралюецца вегетатыўнай нервовай сістэмай і гумаральнымі фактарамі.
IC 1510-1
IC 1510-1 — галактыка тыпу S (спіральная галактыка) у сузор’і Рыбы.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Краснасілка (пасёлак)
Краснасілка (Красносілка) — пасёлак у Літынскім раёне Вінніцкай вобласці Украіны.
Алексінічы
Але́ксінічы (, Алексиничи) — вёска ў Сенненскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі. Уваходзіць у склад Студзёнкаўскага сельсавета.
Да 2004 года цэнтр Алексініцкага сельсавета.
Геаграфія
Вёска знаходзіцца за 22 км у напрамку ад горада Сянно, за 46 км ад Віцебска, за 28 км ад чыгуначнай станцыі Багушэўская. Бліжэйшыя населеныя пункты: Адамава, Барок, Зямкавічы, Тур'ева.
Гісторыя
Упершыню вёска загадваецца пад 1512 годам. Належала да маёнтка Палонна Віцебскай зямлі. У пачатку XX ст. у Пустынскай воласці Сенненскага павета. Дзейнічала праваслаўная царква. З 1924 года цэнтр сельсавета. Вёска з'яўлялася таксама цэнтрам калгаса «Запаветы Ільіча».
Цюн Яа (пісьменніца)
Цюн Яо (Qiong Yao, кіт. 瓊瑤, піньінь Qióng Yáo, нар. 20 красавіка 1938) — псеўданім Чэнь Чжэ, тайваньскай пісьменніцы і прадзюсара, якую прызнаюць самым папулярным аўтарам любоўных раманаў на кітайскай мове. За сваё жыццё яна стварыла больш за 50 раманаў. Па яе творах знята больш за 100 фільмаў і тэлесерыялаў.
Кароткая біяграфія
Яна і яе брат-блізнюк нарадзіліся ў 1938 годзе падчас Другой кітайска-японскай вайны ў Чэнду, правінцыя Сычуань, у бацькоў, уцекачоў з Пекіна, занятага японскімі войскамі ў 1937 годзе. Бацькі Чэнь Чжыпін (陳致平) і маці Юань Сіншу (袁行恕) атрымалі добрую адукацыю. У 1942 годзе сям’я пераехала ў родны горад Чэнь Чжыпіна, Хэн’ян, правінцыя Хунань, каб далучыцца да дзядулі Чэнь Мосі (陳墨西). У 1944 годзе, пасля, яны перажылі цяжкае падарожжа ў ваенную сталіцу Чунцын, падчас якога ім некалькі разоў цудам удалося пазбегнуць смерці.
У 1949 годзе яе сям’я пераехала на Тайвань, дзе Чэнь скончыла эксперыментальную пачатковую школу Тайбэйскага ўніверсітэта (臺北師範學校附屬小學) і тайбэйскую муніцыпальную сярэднюю школу для дзяўчынак Чжуншань. Тройчы праваліўшы ўступныя экзамены ва ўніверсітэт, яна выйшла замуж за пісьменніка Ма Сэньцына.
Кар’ера
У 18 гадоў Цюн Яа закахалася ў свайго школьнага настаўніка кітайскай мовы. Гэты вопыт лёг у аснову яе дэбютнага рамана «За акном», які стаў адным з самых папулярных яе твораў і паклаў пачатак яе пісьменніцкай кар’еры.
Раманы Цюн Яо спачатку публікаваліся ў часопісе Crown Magazine, які належаў Пін Сінь-таа, а затым выходзілі ў выдавецтве Crown Publishing, што таксама належыць Піну, які пазней стаў яе другім мужам. Удваіх яны займаліся экранізацыяй літаратурных твораў, часта самі выступаючы ў якасці прадзюсераў або сцэнарыстаў. У экранізацыях 1970-х гадоў часта фігуравалі, , і/або.
У яе творах часта малююцца сумніўныя з пункту гледжання грамадскіх нормаў рамантычныя адносіны (напрыклад, паміж настаўнікам і вучаніцай). Яе любоўныя раманы і іх экранізацыі падвяргаліся крытыцы за іх меладраматычныя сюжэтныя лініі  і шматслоўныя дыялогі. Чытачы і гледачы Цюн Яа — пераважна жанчыны, паколькі асноўны акцэнт у яе творах зроблены на пачуццях маладых жанчын.
Селішча (Старадарожскі раён)
Се́лішча (, Селище) — вёска ў Старадарожскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Языльскага сельсавета.
Да 28 мая 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Горкаўскага сельсавета.
Козмін Велькапольскі (гміна)
Ко́змін Велькапо́льскі (Koźmin Wielkopolski) — вяскова-гарадская гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Краташынскага павета Велікапольскага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Козміне Велькапольскім. Плошча гміны складае 152,69 км². Станам на 2004 год у гміне Козмін Велькапольскі пражывалі 13 854 чалавекі, шчыльнасць — 90,7 чал./км².
Фронт перамен і згоды ў Чадзе
Фронт перамен і згоды ў Чадзе, ФПЗЧ (Front pour l’Alternance et la Concorde au Tchad, FACT) — чадская палітычная і ваенная арганізацыя, створаная Махаматам Махдзі Алі ў сакавіку 2016 года. Групоўка вядзе актыўную ўзброеную барацьбу з дзеючым урадам Чада.
Гісторыя
У 2016 годзе Савет ваеннага камандавання выратавання рэспублікі аддзяліўся ад ФПЗЧ.
Увечары 11 красавіка 2021 года, у дзень прэзідэнцкіх выбараў, ФПЗЧ атакаваў памежны пост на поўначы Чада як раз у момант закрыцця выбарчых участкаў. 17 красавіка баевікі пачалі рухацца да сталіцы краіны горада Нджамена. 20 красавіка падчас дзеянняў ФПЗЧ загінуў прэзідэнт Чада Ідрыс Дэбі. Генерал Махамат Дэбі Ітна, сын забітага лідара, быў абвешчаны часовым прэзідэнтам і кіраўніком ваеннай хунты.
Хель (Польшча)
Хель (Hel) — горад Пуцкага павета Паморскага ваяводства ў Польшчы. Размешчаны на Хельскай касе. Насельніцтва паводле дадзеных 2015 года — чалавек. Плошча — 21,72 км².
Гісторыя
Першы раз узгадваецца ў 1198 годзе як кашубская вёска. Першапачаткова горад быў размешчаны прыкладна ў 1,5 км ад сённяшняга месца, але ў 15 стагоддзі межы змяніліся з-за эрозіі.
Паміж першай і другой сусветнымі войнамі стаў модным курортам.
Эканоміка
Размешчаны на узбярэжжы Балтыйскага мора і з’яўляецца папулярным турыстычным цэнтрам краіны.
Мацяшыўка (пасёлак)
Мацяшыўка (Матяшівка) — пасёлак у Літынскім раёне Вінніцкай вобласці Украіны.
Карл Францавіч Альбрэхт
Карл Францавіч Альбрэхт нарадзіўся 27 жніўня 1807 года ў Познані.
Першапачатковую музычную адукацыю атрымаў ва Уроцлаве, у 1823 годзе скончыў курс гармоніі і кантрапункта ў вядомага капельмайстра Ёзэфа Шнабеля.
У 1838 г. К. Ф. Альбрэхт быў запрошаны ў Санкт-Пецярбург, спачатку ў якасці дырыжора аркестра Драматычнага тэатра, а пасля быў прызначаны капельмайстрам Нямецкай оперы. Неўзабаве пасля гэтага ён атрымаў месца капельмайстра ў Рускай оперы. 27 лістапада 1842 года адбылося першае прадстаўленне оперы М. І. Глінкі «Руслан і Людміла» пад кіраўніцтвам Альбрэхта. Аркестрам Рускай оперы ён кіраваў да 1850 года.
У прамежках сваёй капельмейстерскай дзейнасці Альбрэхт дырыжыраваў усімі канцэртамі таго часу; з іх асабліва выдаваліся сімфанічныя канцэрты прыдворнай пеўчай капэлы і канцэрты Філарманічнага грамадства.
У якасці кампазітара К. Ф. Альбрэхт з'яўляецца аўтарам трох струнных квартэтаў, імшы і музыкі да балета «Горны дух», напісаных ім у 1825 годзе.
У 1850 годзе Карл Францавіч Альбрэхт быў прызначаны выкладчыкам музыкі і спеваў у Гатчынскім сірочым інстытуце, дзе і памёр 24 лютага 1863 года.
Яго сыны Яўген і Карл таксама пайшлі па шляху бацькі, абраўшы музыку сваёй прафесіяй.
Алёхнава
Алёхнава (, Алёхново) — вёска ў Сенненскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Студзёнкаўскага сельсавета.
Да 2004 года ўваходзіла ў склад Алексініцкага сельсавета.
Коштуля
Коштуля (Коштуля) — пасёлак у Магілёў-Падольскім раёне Вінніцкай вобласці Украіны.
IC 1510-2
IC 1510-2 — галактыка тыпу S (спіральная галактыка) у сузор’і Рыбы.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Сабяшэўскі востраў
Сабяшэ́ўскі востраў (Wyspa Sobieszewska) — востраў у вусці ракі Вісла, раён горада Гданьска.
Юрый Радзівіл (1578—1613)
Юрый Радзівіл (14 снежня 1578 — ) — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. Сын новагародскага ваяводы Мікалая Радзівіла.
Вучыўся ў Страсбургу, Базелі, падарожнічаў па Германіі, Швейцарыі. Дзякуючы падтрымцы свайго апекуна Крыштафа Радзівіла Перуна ў 1589 стаў старастам мазырскім, у 1590 — дзяржаўцам анікштанскім. Кашталян троцкі з 1600, маршалак Трыбунала ВКЛ у 1599 і 1605.
Шчыры кальвініст, удзельнічаў у заключэнні палітычнага саюза паміж пратэстантамі і праваслаўнымі, скіраванага супраць контррэфармацыі і царкоўнай уніі. На чале ўласных атрадаў прыняў удзел у антыкаралеўскім рокашы Зебжыдоўскага 1606-1609.
Валодаў маёнткамі Дубінкі ў Віленскім павеце, Беліца, Дакудава, Ліпічава, Жырмуны ў Лідскім павеце, Жупраны, Гняздзілавічы, Вольберавічы ў Ашмянскім павеце, Індура ў Гарадзенскім павеце і іншымі. У шлюбе з Соф'яй Збароўскай не меў дарослых дзяцей, яго маёнткі перайшлі ў спадчыну да стрыечных братоў Януша і Крыштафа.
Фернан Магелан
Ферна́н Магела́н, або Магалья́інш (Fernão de Magalhães, Fernando (Hernando) de Magallanes ; каля 1480, вобласць Траз-уж-Мантыш, Партугалія — , востраў Мактан, Філіпіны) — партугальскі і іспанскі , мараплавец з тытулам адэлантада. Камандаваў экспедыцыяй, што здзейсніла першае вядомае кругасветнае вандраванне. Адкрыў праліў, пазней названы яго імем, стаў першым еўрапейцам, які прайшоў па моры з Атлантычнага акіяна ў Ціхі.
Юнацкасць
Магелан па паходжанні партугалец. Месца яго нараджэння спрэчнае, асноўныя аўтары паказваюць у якасці такога горад Саброза, але, магчыма, ён нарадзіўся ў горадзе Порту. Пра сям’ю мараплаўца таксама вядома няшмат, у прыватнасці, тое, што яна прыналежала да дваранства. Мяркуецца, што бацькам яго быў Руй ці Родрыгу дзі Магальяйнш (1433—1500), былы адзін час алькальдам крэпасці Авейру. Маці Алда дэ Маскіта (Мішкіта). Апроч Магелана ў іх было чацвёра дзяцей. Пра іх жыццё нічога не вядома. У маладосці Магелан быў пажам у каралевы Леаноры Авіскай, жонкі Жуана II.
У 1498 годзе партугальцамі быў адкрыты марскі шлях у Індыю. Услед за Васка да Гамам з Партугаліі сталі адпраўляцца эскадра за эскадрай на заваёву ўсходу. У 1505 годзе пры адпраўцы эскадры віцэ-караля Франсішку ды Алмейды маракоў ужо бракавала. Некаторыя рулявыя не ведалі дзе права, а дзе лева. Тады да правага борта карабля прывязвалі часнык, а да левага лук і камандавалі па прынцыпе «сена-салома». У гэтай экспедыцыі ў якасці соберсалинте (звышштатнага ваяра) браў удзел і Магелан.
Індыя
Пройдучы мыс Добрай Надзеі, экспедыцыя пачынае баявыя дзеянні з захопу Кільвы і Мамбасы, потым яна ідзе ў Індыю. Магелан увесь час знаходзіцца ў складзе экспедыцыі, але ўпершыню яго імя згадваецца ў бітве пры Канануры. У 1506 годзе Магелан бярэ ўдзел у падаўленні хваляванняў, будуе Мазамбік, пасля чаго зноў трапляе ў Індыю, дзе яго два разы параняць.
У бітве пры Дыу карабель, на якім знаходзіўся Магелан, прадраўся праз строй і ўзяў на абардаж флагман праціўніка.
Тымчасам партугальцы прыходзяць да высновы, што для поўнага кантролю над гандлем вострымі заправамі ім трэба захапіць порт Малака. У 1509 годзе ў Індыю прыбывае эскадра Секейры, якая павінна здзейсніць першае плаванне да Малакі. Віцэ-кароль Індыі далучае да чатырох караблёў Сикейры пяты, на якім плылі Магелан і яго сябар (магчыма сваяк) Франсішку Серан.
Самы дасведчаны капітан Гарсіа дэ Соўзы зразумеў, што сітуацыя робіцца небяспечнай, і адправіў Магелана папярэдзіць флагмана пра магчымы напад. Магелан прыбыў на флагманскі карабель і паспеў папярэдзіць Сикейру. Калі малайцы падалі сігнал, партугальцы ўжо згатаваліся і ў хуткай сутычцы скінулі змешчаных на борце ворагаў з караблёў, а потым, абсекшы якарныя ліны, адбілі напад прыдатнай варожай флатыліі. Але маракі, якія знаходзіліся на беразе, былі амаль усе перабіты ці захоплены ў палон. Толькі невялікая група партугальцаў, у ліку якіх быў Серан, прабілася да берага. Усе іх лодкі былі захоплены, яны выратаваліся толькі дзякуючы Магелану, які надышоў да берага на шлюпцы.
Звычайны для партугальцаў пяцігадовы тэрмін знаходжання ў Індыі падыходзіў да канца, і Магелан адправіўся на адной з флатылій у Партугалію. Два карабля, на адным з якіх плыў Магелан, пацярпелі крушэнне на Падуанскай банцы ля Лакадыўскіх астравоў. Каманды выратаваліся на невялікай выспачцы. Частка экіпажа павінна была адправіцца на захаваных лодках за дапамогай, частка — застацца на выспе. Так атрымалася, што ўсё афіцэры аказаліся сярод тых, хто сыходзілі на шлюпках, а на востраве засталіся толькі матросы. Гэта выклікала абурэнне каманды і боязі, што яны не вернуцца за простымі людзьмі. Магелан апынуўся адзіным дваранінам, які пагадзіўся застацца на востраве, і тым самым супакоіў каманду. Мяркуючы па ўсім, у той час яго аўтарытэт ужо быў досыць вялікі.
У гэтыя гады партугальцы захопліваюць Гоа, губляюць яго, і рыхтуюцца да новага паходу на горад. Для рашэння важнага пытання, ці выкарыстаць для нападу гандлёвыя караблі, віцэ-кароль Албукеркі збірае савет з 16 чалавек. Сярод іх — Магелан, які яшчэ параўнальна нядаўна быў усяго толькі простым салдатам, а ў апісваны час стаў чалавекам, з думкай якога лічыўся віцэ-кароль. Найхутчэй, ён быў ужо капітанам. Ён, як і большасць удзельнікаў савета, выказваецца за тое, каб гандлёвыя судны не бралі ўдзел у вайсковым паходзе, а адправіліся ў Еўропу, каб не прапусціць мусон. Вайсковыя караблі ідуць адны і захопліваюць Гоа.
Мацей з Карэліч
Мацей з Карэліч, або Матэвуш — беларускі скрыпач сярэдзіны XVIII ст. Нарадзіўся ў Карэлічах (цяпер у Гродзенскай вобласці). Прыгонны М. К. Радзівіла Рыбанькі, першая скрыпка яго прыдворнай капэлы. Адукацыю атрымаў у італьянскіх музыкантаў (паводле слоў магната, «яго навука дорага каштавала»).
Фернан Магелан
Індыя
У сярэдзіне 1511 года Магелан бярэ ўдзел у паходзе 19 караблёў на Малаку. Горад быў узяты і перайшоў пад уладу Партугаліі.
Адразу пасля захопу Малакі Альбукерке скіраваў экспедыцыю з трох караблёў да Астравоў Вострых запраў. Адным з трох караблёў камандаваў Франсішку Серан. Магчыма, у экспедыцыі браў удзел і Магелан (звесткі крыніц разыходзяцца). Карабель Серана трапіў у катастрофу, а сам ён выратаваўся і пасяліўся на востраве Тыдор, заняўшы высокую пасаду ў мясцовага валадара.
Партугалія
У ліпені 1512 года Магелан ужо ў Лісабоне, дзе яму прызначаецца пенсія 1000 рэалаў у месяц (самая маленькая). Неўзабаве яна павялічваецца да 1850 рэалаў.