cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Чулым (прыток Обі)
Даўжыня ракі 1799 км, плошча вадазборнага басейна 134 тыс. км². Сярэдні расход вады у ніжнім цячэнні складае 785 м³/c, сярэдні шматгадовы сцёк 24,775 км³/год. Утвараецца зліццём рэк Белы Іюс і Чорны Іюс, вытокі якіх знаходзяцца на Кузнецкім Алатау. У вярхоўі (да горада Ачынск) рака мае горны характар. Ніжэй працякае па Чулыма-Енісейскай раўніне, дзе рэчышча звілістае, месцамі дзеліцца на рукавы. Упадае ў раку Об за 2542 км ад яе вусця. У ніжнім цячэнні шырыня поймы ракі дасягае 10 км, рэчышча — да 1200 м. У жыўленні ракі пераважае снегавое. Замярзае Чулым у пачатку лістапада, вызваляецца ад лёду ў канцы красавіка — пачатку мая. Рака суднаходная на адлегласці 897 км ад вусця. Прытокі: Танга, Кузурба (Кашурыха), Кызынджуль, Тумна (Малая Тумна), Жура, Балахта (Балахта 1-я), Сыр, Кызылка (Кізілка), Бярозавая (Бярозаўка), Агата, Барсук, Таможанка, Амала (Баброўка), Балахтон (Балахтонка), Чымжуль, Барабанаўка, Ададым, Ельнік, Туцюл, Ітака, Біцятка, Мазулька, Салыр, Салырка, Улуй, Вялікі Улуй, Кумырка, Ішымка, Камчала, Тунуй, Хазін, Аіндат, Чулка, Жужуй, Чыкча-Юс, Арбатур, Ашурга, Муны, Туйла, Арбагач, Кія, Яя, Алтарык, Тазырбак, Захаркіна, Анга, Сайга, Лай, Юрмет, Хар, Пуданга і іншыя рэкі і ручаі.
Гарады на рацэ: Назарава, Ачынск, Асіна.
У сярэднім і ніжнім цячэнні пражывае невялікі цюркскі этнас чулымцы.
БРДМ-2
БРДМ-2 (Бронированная разведывательно-дозорная машина - 2) — савецкая баявая машына, з’яўляецца далейшым развіццём БРДМ-1. Серыйна выраблялася з 1963 па 1989 год Арзамаскім машынабудаўнічым заводам. БРДМ-2 мае невысокую абароненасць, браня абараняе ад куль стралковай зброі і аскепкаў. Галоўная асаблівасць машыны — вельмі высокая праходнасць. Акрамя асноўнага паўнапрываднага шасі з рэгулёўным ціскам у шынах, у сярэдняй частцы корпуса маюцца адмысловыя дадатковыя высоўныя колы, якія дазваляюць, у прыватнасці, пераадольваць значныя равы, траншэі. У наш час у той ці іншай ступені выкарыстоўваецца ў разведвальных падраздзяленнях больш за 50 краін.
Унтэр-дэн-Ліндэн
Унтэр-дэн-Ліндэн (ням. Unter den Linden — пад ліпамі) — адзін з галоўных і самы вядомы бульвар Берліна, які атрымаў сваю назву дзякуючы ўпрыгожваючым яго ліпам. «На самай справе, не ведаю больш велічнага віду, чым той, які адкрываецца з моста ў бок „ліп“; адзін раскошны будынак цісне іншы», — пісаў Генрых Гейнэ, які з 1821 па 1823 г. вывучаў у Берліне юрыспрудэнцыю.
Даўжыня вуліцы складае 1390 м, максімальная шырыня — 60 м. Вуліца вядзе ад Парыжскай плошчы да Палацавага моста (ням. Schlossbrücke) цераз раку Шпрэе, дзе Унтэр-дэн-Ліндэн змяняе далей вуліца Карл-Лібкнехтштрасэ (ням. Karl Liebknecht-Straße).
Барыс Мікалаевіч Суроўцаў
Барыс Мікалаевіч Суроўцаў (19.04.1902, Кіраўская вобласць — 27.04.1944, Гомельская вобласць) — камандзір аддзялення 99-га асобнага сапёрнага батальёна 69-й Чырванасцяжнай Сеўскай стралковай дывізіі 65-й арміі Цэнтральнага фронту, старшы сяржант. Герой Савецкага Саюза.
Біяграфія
Нарадзіўся 6 красавіка 1902 года ў горадзе Малмыж (цяпер Кіраўскай вобласці), у сям’і служачага. Скончыў 10 класаў. Вучыўся ў Кіраўскім педагагічным інстытуце. Працаваў сакратаром Малмыжскага раённага камітэта камсамола, настаўнікам. З 1935 года жыў ва ўзбекскім горадзе Самарканд, дзе працаваў загадчыкам вучэбнай часткай школы № 45.
У Чырвонай Арміі ў 1924—1927 гадах і са снежня 1941 года, закліканы Самаркандскім райваенкаматам Узбекскай ССР. У дзеючай арміі з красавіка 1942 года.
Камандзір аддзялення 99-га асобнага сапёрнага батальёна кандыдат у члены ВКП(б) старшы сяржант Барыс Суроўцаў пры фарсіраванні ракі Дняпро у раёне пасёлка гарадскога тыпу Радуль Рыпкынскага раёна Чарнігаўскай вобласці Украіны 15 кастрычніка 1943 года пераправіў на лодцы на правы бераг Дняпра стралковую роту. Пасля чаго ўдзельнічаў у знішчэнні варожага дзота.
Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 30 кастрычніка 1943 года за ўзорнае выкананне баявых заданняў камандавання і праяўленыя пры гэтым мужнасць і гераізм старэйшаму сяржанту Суроцаву Барысу Мікалаевічу прысвоена званне Героя Савецкага Саюза з уручэннем ордэна Леніна і медалі «Залатая Зорка».
Камандзір узвода старшына Суроўцаў Б. Н. загінуў у баі 27 красавіка 1944 года. Пахаваны ў горадзе Калінкавічы Гомельскай вобласці Беларусі.
Узнагароджаны ордэнамі Леніна і Чырвонай Зоркі.
Імем Героя названы школа № 45 у Самаркандзе, вуліца ў горадзе Малмыж, цеплаход. На доме, дзе нарадзіўся і жыў будучы Герой, а таксама на будынку Кіраўскага педагагічнага інстытута устаноўлены мемарыяльныя дошкі.
NGC 3282
NGC 3282 (іншыя абазначэнні — ESO 568-16, MCG -4-25-13, PGC 31129) — лінзападобная галактыка (SB0) ў сузор’і Гідра.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Аляксандр Васілевіч Гуз
Аляксандр Гуз (нар., Рэчыца) — беларускі футбаліст, паўабаронца клуба «Іслач».
Клубная кар’ера
Выхаванец рэчыцкай ДЮСШ-2, у верасні 2017 года далучыўся да каманды Акадэміі АБФФ. У чэрвені 2021 года па заканчэнні акадэміі падпісаў кантракт з клубам «Іслач» да канца 2024 года, дзе стаў выступаць за дубль, а неўзабаве пачаў прыцягвацца і да асноўнай каманды. 13 жніўня 2021 года дэбютаваў у Вышэйшай лізе, выйшаўшы на замену ў другім тайме матча з брэсцкім «Рухам» (1:7). У далейшым працягваў часам з’яўляцца ў асноўнай камандзе.
Міжнародная кар’ера
У верасні 2022 года гуляў за юніёрскую зборную Беларусі (да 19 гадоў) у кваліфікацыйным раўндзе чэмпіянату Еўропы.
Карысімбі
Карысі́мбі — гара ва Усходняй Афрыцы, на мяжы Руанды і Дэмакратычнай Рэспублікі Конга, у горнай сістэме гор Вірунга. Патухшы стратавулкан.
Гара знаходзіцца ў напрамку на поўнач ад возера Ківу, з’яўляецца найвышэйшай у сістэме Вірунга. Вышыня 4507 м. Конус вулкана дыяметрам каля 12 км моцна разбураны, з размытым кратарам на вяршыні. На схілах растуць вечназялёныя экватарыяльныя лясы, на вышынях больш за 2500 м — хмызнякі.
Сепаратызм у СССР
Нацыянальнае пытанне напярэдадні стварэння СССР
Пасля прыходу да ўлады ў Расіі ў лістападзе 1917 г. бальшавікі прынялі Дэкларацыю правоў народаў Расіі, якая дазваляла народам былой Расійскай імперыі ствараць свае нацыянальныя дзяржавы, незалежныя ад Савецкай Расіі. Аднак дэ-факта спробы стварэння нацыянальных дзяржаў на тэрыторыі былой Расійскай імперыі не заўжды мелі прызнанне з боку Савецкай улады. Абвяшчэнне ССРБ (пазней ЛітБел і БССР) на Беларусі і УССР ва Украіне фактычна адбывалася па ініцыятыве «зверху» ад кіраўніцтва кампартыі бальшавікоў Расіі і суправаджалася агрэсіяй супраць усіх альтэрнатыўных форм дзяржаўнасці на гэтых тэрыторыях (напрыклад, баявымі дзеяннямі супраць войскаў Петлюры ва Украіне).
Сярод актаў барацьбы народаў былой Расійскай імперыі за незалежнасць ад Савецкай Расіі былі абвяшчэнне Беларускай народнай рэспублікі ў 1918 г., Слуцкае паўстанне 1921 г. і джыхад мусульманскіх народаў на Каўказе і ў Сярэдняй Азіі ў 1919-22 гг. (рух басмачэй, аб якім гаворка пойдзе далей)
Нацыянальнае пытанне і нацыянальны сепаратызм у СССР у 1920-х-1950-х гг
31 снежня 1922 г. было аб'яўленна аб стварэнні новай дзяржавы — Саюза савецкіх сацыялістычных рэспублік. У розны час колькасць саюзных рэспублік СССР мянялася, але да восені 1939 г. Савецкі саюз займаў большую частку тэрыторыі былой Расійскай імперыі за выключэннем краін Прыбалтыцы, Польшчы і Фінляндыі, а таксама часткі Малдовы (Бесарабія) і Арменіі. Назва новай дзяржавы адлюстроўвала пэўную спробу вырашэння нацыянальнага пытання: усе народы Савецкага саюза фармальна мелі роўныя правы на развіцце нацыянальнай мовы, культуры і г. д. Тым не менш, не ўсе, што грамадзянін СССР меў дэ-юрэ, было яму даступна дэ-факта. І гэта стварала глебу для развіцця ідэй нацыянальнага сепаратызму ў розных рэспубліках краіны.
Басмачы ў Сярэдняй Азіі (1923-32 гг.)
У Сярэдняй Азіі ішоў фактычны працяг грамадзянскай вайны. Не ўсе былі задаволены новай уладай і яе палітыкай ваяўнічага атэізму; таксама многія спадзяваліся адрадзіць незалежнасць ад Расіі пасля распаду Расійскай імперыі і стварыць сваю дзяржаву паводле законаў шарыята. Мясцовыя жыхары туркменскага, узбекскага, казахскага паходжання стваралі ўзброенныя атрады, якія рабілі налеты на гарнізоны Чырвонай арміі. Базы такіх атрадаў размяшчаліся як у цяжкадаступных сельскіх мясцовасцях так і па-за межамі СССР, напрыклад у Іране. Рэлігійна-палітычная арганізацыя «Шура-і-іслам» і некакцёрыя асобныя лідары ісламскага насельніцтва Сярэдняй Азіі (такія як Джунаід-хан, Ібрагім-бек і інш.) каардынавалі дзейнасць гэтых узброенных груп Таксама ў шэрагу гарадоў адбываліся ўзброенныя паўстанні супраць савецкай улады (напрыклад у 1923 г. ў Харэзме). Паўстанцы і партызаны называлі сябе маджахедамі (тымі, хто вядзе свяшчэнную вайну), але ў гісторыю яны ўвайшлі як басмачы (налеччыкі).
Савецкая ўлада змагалася з басмачамі як метадамі карных аперацый і рэпрэсій, так і дыпламатыяй. Некаторыя атрады дабраахвотна складалі зброю ці пераходзілі на бок Чырвонай арміі. Барацьба з рухам басмачэй у асноўным завяршылася ў 1932-34 гг. Некаторыя даследчыкі лічаць, што баявыя дзеянні асобных партызанскіх груп працягваліся да 1942 г.
У савецкай кінематаграфіі тэма вайны з басмачамі адлюстрвана ў фільмах «Белае сонца пустыні», «Афіцэры» і інш. Вобраз басмача ў савецкай гістарыяграфіі і мастацтве — гэта вобраз злачынца. Але шэраг сучасных даследчыкаў імкнецца паказаць басмачэй, як змагароў за веру і незалежнасць народаў Сярэдняй Азіі.
Сепаратызм у Прыбалтыцы, Беларусі, Украіне ў 1939-сяр. 1950-х гг.
Новы віток нацыянальна афарбаванай барацьбы супраць савецкай улады пачаўся пасля ўваходу ў СССР Заходняй Беларусі, Заходняй Украіны, Бесарабіі, Літвы, Латвіі і Эстоніі ў 1939-40 гг. Шэраг жыхароў краін Прыбалтыкі ўспрыняў працэсы далучэння Літвы, Латвіі і Эстоніі да Савецкага саюза як аннексію. Лідар эстонскага руху ветэранаў ВАВ Арнольд Мэры пракаментаваў стасунак насельніцтва прыбалтыйскіх краін да савецкай улады наступным чынам: «Ніякай масавай варожасці да рускіх ні ў 1939, ні ў 1940 г. не было… Была частка эстонскага насельніцтва, якая насуперак канонам геапалітыкі цікавілася лёсам сваіх фабрык, дамоў, капіталаў і бягучых рахункаў. Таму як толькі пачаўся працэс саветызацыі і жыцце супрацьпаставіла векавую нянавісць да немцаў-прыгнятальнікаў і любоў да свайго рахунку ў банку, абстаноўка пачала змяняцца». Адбыліся выпадкі ўзброенных нападаў на чырвонаармейцаў, але яны яшчэ не носілі характару партызанскай вайны.
У Заходняй Беларусі і Заходняй Украіне савецкія войскі сутыкнуліся са спробамі ўзброеннага супраціўлення з боку польскіх ваенных, паліцейскіх і асаднікаў толькі падчас вераснеўскага паходу 1939 г. на гэтыя тэрыторыі. Адразу савецкая ўлада нанесла прэвентыўны ўдар па паляках, якія маглі б распачаць партызанскую барацьбу: пачаліся масавыя арышты патэнцыяльна небяспечных элементаў, дзясяткі тысяч былі тайна расстраляны ў Курапатах, Катыні і іншых мясцінах. Многіх іншых адправілі ў высылку. Гэта прывяло да таго, што да пачатку ВАВ ніякіх баявых дзеянняў супраць новай улады на Беларусі і Украіне не вялося.
Трэба зазначыць, што да пачатку Другой сусветнай вайны польскія ўлады самі змагаліся з сепаратызмам у Заходняй Беларусі і Заходняй Украіне, прычым на Беларусі барацьба насіла значна менш крывавы характар і праводзілася пераважна прыхільнікамі савецкай улады, а не стварэння незалежнай беларускай дзяржавы, у той жа час на Украіне ішла актыўная барацьба за незалежнасць мясцовых нацыяналістаў. Нярэдка гэта барацьба прыводзіла да актаў фізічнай расправы з асобамі польскага ці яўрэйскага паходжання. Аднак прыход савецкай улады спыніў гэта супрацьстаянне на пэўны час.
Сітуацыя кардынальна змянілася 22 чэрвеня 1941 г. Напад гітлераўскай Германіі на СССР вымусіў Чырвоную армію адступіць на ўсход. У прыбалтыйскіх рэспубліках пачаліся масавыя ўзброенныя напады мясцовых сепаратыстаў на чырвонаармейцаў і прадстаўнікоў савецкай улады. У Заходняй Украіне салдаты нярэдка дэзертыравалі, а насельніцтва вітала наступаючыя нямецкія войскі. На акупаваных тэрыторыях немцы стваралі ўзброенныя арганізацыі і цывільныя структуры мясцовых сепаратыстаў. Сярод іх легіены войск СС Прыбалтыцы, украінскія нацыянальныя фарміраванні, Беларуская краевая абарона і іншыя. Тым не менш, не ўсе змагары за незалежнасць таго ці іншага народа ад СССР масава пераходзілі на бок гітлераўскай Германіі. Некаторыя ўкраінскія нацыяналісты і партызанскія фарміраванні польскай Арміі Краёвай да 1944 г. ваявалі пераважна супраць немцаў, а пасля 1944 г. распачалі барацьбу з наступаючымі часткамі Чырвонай арміі.
Тыя, хто ваяваў на баку гітлераўцаў дзеля стварэння ці адраджэння незалежнасці сваей краіны, не толькі не дасягнулі сваей мэты, але і сталі «пушачным мясам» для Германіі. Многія загінулі ў баях з Чырвонай арміяй, савецкімі партызанамі, войскамі Арміі Краевай і г.д. Былі выпадкі калі салдаты Беларускай краевай абароны пераходзілі ў атрады савецкіх партызан ці нават на бок амерыканскай арміі. Некаторыя трапілі ў савецкі палон і былі пакараны смерцю як здраднікі. Частка такіх калабарацыянстаў збегла ў Заходнюю Еўропу ці Амерыку.
Трэба таксама звярнуць увагу і на той факт, што ніякай узброеннай барацьбы за незалежнасць Беларусі не вялося пасля вяртання савецкай улады. Аднак у чэрвені-жніўні 1947 г. на Беларусі былі арыштаваны члены падпольных арганізацый, аб'яднаных вакол «Цэнтра беларускага вызваленчага руху». Іх абвінавацілі ў тым, што яны «праводзілі антысавецкую нацыяналістычную прапаганду, рыхтавалі кадры для правядзення тэрарыстычных актаў, збіралі зброю, распаўсюджвалі нацыяналістычную літаратуру». Паколькі яшчэ ў 1930-я гг. многія беларускія палітычныя і культурныя дзеячы былі зняволены ці пакараны смерцю па сфабрыкаваных справах, звязанных з ліквідацыяй «нацдэмаўшчыны» (г. зн. беларускага нацыяналізму), цяжка судзіць чым на самой справе займаліся абвінавачаныя. Таксама ў лютым 1947 г. шэраг маладых навучэнцаў Пастаўскага і Глыбоцкага педвучылішчаў былі арыштаваны як члены падпольнай арганізацыі «Саюз беларускіх патрыетаў», а ў жніўні-кастрычніку таго ж года былі арыштаваны яшчэ некалькі чалавек, абвінавачанных ва ўдзеле ў арганізацыі «Свабодная Беларусь». Некаторыя даследчыкі сцвярджаюць, што супраць савецкай улады вяла ўзброенную барацьбу і падпольная арганізацыя беларускіх нацыяналістаў «Чорны кот», але фактаў, якія падцвяджаюць яе існаванне і дзейнасць недастаткова.
Яўген Рэанальдавіч Макарэвіч
Яўген Рэанальдавіч Макарэвіч (нар. 1957) — беларускі ўрач, хірург-траўматолаг, артапед. Доктар медыцынскіх навук (2003). Прафесар кафедры траўматалогіі і артапедыі Беларускага дзяржаўнага медыцынскага ўніверсітэта на базе 6-ай гарадской клінічнай бальніцы, г. Мінск.
Сепаратызм у СССР
Сепаратызм у Прыбалтыцы, Беларусі, Украіне ў 1939-сяр. 1950-х гг.
Урад Сталіна адказаў на барацьбу сепаратыстаў палітыкай масавых рэпрэсій і перасяленняў. У сібірскія лагеры і спецпасяленні пачалі адпраўляць не толькі непрасрэдных удзельнікаў партызанскіх фарміраванняў, але і ўсіх, хто іх падтрымліваў ці падазраваўся ў падтрымцы. Сярод такіх недарбранадзейных элементаў былі заможныя сяляне, асобы непралетарскага паходжання, рэлігійныя дзеячы. Таксама разам з урадам камуністычнай Польшчы былі праведзены аперацыі па перасяленню 800 тыс. этнічных палякаў з Украіны ў Польшчу і 500 тыс. асоб украінскага паходжання з Польшчы на Украіну.
Яўген Рэанальдавіч Макарэвіч
Біяграфія
Пасля заканчэння ў 1980 годзе лячэбнага факультэта Мінскага дзяржаўнага медыцынскага інстытута працуе ў 6 ГКБ г. Мінска: спачатку на пасадзе ўрача траўматолага-артапеда, а з 1989 па 2007 гг — загадчыка траўматолага-артапедычнага аддзялення для дарослых. З 2007 года — прафесар, а з 2014 года — загадчык кафедры траўматалогіі і артапедыі БДМУ (база кафедры — Гарадскі клінічны цэнтр траўматалогіі і артапедыі ў 6 ГКБ г. Мінска).
Сепаратызм у СССР
Сепаратызм у Прыбалтыцы, Беларусі, Украіне ў 1939-сяр. 1950-х гг.
Яшчэ войскі МУС даволі эфектыўна праводзілі карныя аперацыі. Так да лета 1946 г. на тэрыторыі Беларусі яны арыштавалі 19051 удзельніка партызанскіх фарміраванняў і 3766 забілі ў баях і канфіскавалі 3588 куляметаў, 6947 аўтаматаў, 61430 вінтовак і 47 рацый.
Яўген Рэанальдавіч Макарэвіч
Навуковая дзейнасць
Прафесійныя інтарэсы: траўматычныя пашкоджанні; артапедычныя захворванні костак і суставаў; хірургічнае лячэнне траўм; паталогія каленнага і тазасцегнавага суставаў і інш.
Сепаратызм у СССР
Сепаратызм у Прыбалтыцы, Беларусі, Украіне ў 1939-сяр. 1950-х гг.
Масавыя рэпрэсіі і карныя аперацыі прывялі да ліквідацыі ўсіх узброенных груп сепаратыстаў у першай палове 1950-х гг. ва ўсей заходняй частцы СССР. Некаторыя дробныя групы і асобныя партызаны перайшлі ад палітычнага тэрору да крымінальнай дзейнасці (рабаўніцтва магазінаў і г.д.) і былі арыштаваны не пазней пачатку 1960-х гг.
Крыштаф Алендскі (сын Станіслава)
Крыштаф Алендскі (? — ) — вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч.
Сепаратызм у СССР
Сепаратызм у Прыбалтыцы, Беларусі, Украіне ў 1939-сяр. 1950-х гг.
Партызанская дзейнасць супраць савецкай улады ў заходняй частцы Савецкага саюза адлюстравана ў шэрагу савецкіх фільмаў: «Доўгая дарога ў дзюнах», «Прыступіць да ліквідацыі» і інш.
Узброенныя выступленні ў Чэчэна-інгушскай АССР падчас Вялікай Айчыннай вайны
У пачатку 1940-х гг. на тэрыторыі Чэчэна-інгушскай АССР дзейнічала некалькі невялікіх груп, да якіх у гісторыі ставяцца і як да барацьбітоў з савецкай уладай, і як да крымінальных злачынцаў, бо асноўным відам іх дзейнасці было рабаўніцтва магазінаў.
Яўген Рэанальдавіч Макарэвіч
Навуковая дзейнасць
У 2008 годзе прысвоена званне прафесара. Падрыхтаваў цэлую плеяду ўрачоў і маладых вучоных, якія працуюць у розных клініках краіны і блізкага замежжа.
Сепаратызм у СССР
Узброенныя выступленні ў Чэчэна-інгушскай АССР падчас Вялікай Айчыннай вайны
Калі ішла вайна з Германіяй, урад Сталіна прыняў рашэнне аб перасяленні чэчэнскага і інгушскага насельніцтва ў Кіргізію і аб ліквідацыі аўтаномнай рэспублікі. 23 лютага — 9 сакавіка 1944 г. падчас аперацыі «Пантера» было пераселена практычна ўсе насельніцтва рэ.спублікі. Пры гэтым войскі НКУС забілі 780 чалавек, арыштавалі 2016 "антысавецкіх элементаў, канфіскавалі 4868 вінтовак, 479 куляметаў і аўтаматаў.
Крыштаф Алендскі (сын Станіслава)
Біяграфія
Паходзіў са шляхецкага роду Алендскіх герба «Равіч», сын мельніцкага войскага Станіслава.
Сепаратызм у СССР
Узброенныя выступленні ў Чэчэна-інгушскай АССР падчас Вялікай Айчыннай вайны
Цяжка казаць ці існавала на самой справе праблема чэчэнскага сепаратызма ў 1940-х гг., але ліквідацыя Чэчэна-інгушскай АССР і дэпартацыя мясцовага насельніцтва ўклалі значную лепту ў сепаратысцкі рух чэчэнцаў 1990-х гг.
Яўген Рэанальдавіч Макарэвіч
Навуковая дзейнасць
З’яўляецца Старшынёй Рэспубліканскага таварыства траўматолагаў-артапедаў.
Сепаратызм у СССР
Падпольная барацьба сепаратыстаў у 1960—1985 гг
Калі ў 1930-1940-х гг. арыштам і рэпрэсіям з боку савецкай улады падвяргаліся не толькі тыя, каго сапраўды можна было аднесці да сепаратыстаў, але і тыя, каго толькі ў гэтым падазравалі, то пасля смерці Сталіна ў 1953 г. масавыя рэпрэсіі паступова спыніліся. Многім рэпрэсаваным сепаратыстам дазволілі вярнуцца жыць на радзіму і працаваць пад наглядам КДБ.
Крыштаф Алендскі (сын Станіслава)
Біяграфія
Валодаў маёнткамі на Падляшшы — Ходаў, Скверчын Рускі, Пільчава.
Яўген Рэанальдавіч Макарэвіч
Навуковая дзейнасць
Неаднаразова выступаў з дакладамі і паведамленнямі на пасяджэннях таварыства траўматолагаў-артапедаў, розных канферэнцыях, кангрэсах, сімпозіумах па траўматалогіі і артапедыі, якія праводзіліся як у Рэспубліцы Беларусь, так і за яе межамі.
Крыштаф Алендскі (сын Станіслава)
Сям’я
Двойчы жанаты. Пакінуў дзвюх дачок Кацярыну і Малгажату ад першага шлюбу, і сына Адама, ад другога.
Сепаратызм у СССР
Падпольная барацьба сепаратыстаў у 1960—1985 гг
Савецкая ўлада змагалася з нацыянальным сепаратызмам наступным чынам: тых, хто распаўсюджваў антысавецкія ідэі, праводзіў агітацыю, расклеіваў лістоўкі і г. д. судзілі і адпраўлялі ў турму. Таксама ішла палітыка паступовай русіфікацыі саюзных рэспублік. З другога боку ўрад СССР штучна падтрымліваў адносна высокі ўзровень жыцця ў большасці саюзных рэспублік. У той час калі ў Расіі панаваў дэфіцыт многіх гаспадарчых тавараў, а слова «купіць» замянілася словам «дастаць», пра багацце грузінаў і армян хадзілі анекдоты. А. Мэры, словы якога ўзгадваліся вышэй, успамінаў: «Пры Касыгіне матэрыяльна-тэхнічнае забеспячэнне Прыбалтыцы было непараўнальна з забеспячэннем расійскай глушы».
Яўген Рэанальдавіч Макарэвіч
Навуковая дзейнасць
За час сваёй працоўнай дзейнасці выканаў звыш 8000 аператыўных умяшанняў пры рознай паталогіі апорна-рухальнага апарата, у тым ліку ўнікальныя рэканструктыўныя аперацыі на плечавым суставе.
Сепаратызм у СССР
Падпольная барацьба сепаратыстаў у 1960—1985 гг
Усе вышэй пералічаныя меры не спынілі дзейнасці сепаратысцкіх груповак і асобных дзеячаў, але прымусілі іх весці больш асцярожную барацьбу з савецкай уладай. Некаторыя ветэраны савецкай арміі ўзгадваюць, што падчас Карыбскага крызісу восені 1962 г. у Львове (Украіна) украінскія нацыяналісты расклеілі лістоўкі з пагрозамі ў адрас савецкіх ваенных. Падчас сумеснай аперацыі МУС і арміі некалькі дзясяткаў асоб былі затрыманы па падазрэнню ва ўдзеле ў гэтай акцыі.
Яўген Рэанальдавіч Макарэвіч
Навуковая дзейнасць
Мае 20 гадовы практычны вопыт эндапратэзавання тазасцегнавага і каленнага суставаў — выканана больш за 3000 аперацый. Урач вышэйшай кваліфікацыйнай катэгорыі.
Сепаратызм у СССР
Падпольная барацьба сепаратыстаў у 1960—1985 гг
8 студзеня 1977 года ў Маскве была ажыццёўлена серыя тэрарыстычных актаў: выбухі ў мятро, ля магазіна і на вуліцы 25 год Кастрычніка. Афіцыйная версія КДБ СССР і думка многіх даследчыкаў супадае ў тым, што гэтыя тэракты былі справай рук армянскіх нацыяналістаў Акопа Сцяпаняна, Завена Багдасар'яна і Сцяпана Зацікяна. Іх арыштавалі, судзілі і расстралялі. Дарэчы Сцяпан Зацікян займаўся падпольнай агітацыяй за незалежнасць Арменіі ад СССР яшчэ задоўга да падрыхтоўкі выбухаў у Маскве.
Расследаванню гэтай серыі тэрактаў быў прысвечан адзін з выпускаў парадачы «Следства вялі» з Леанідам Канеўскім.
Хваляванні 1986 г.
У сакавіку-красавіку 1986 г. ў Якуцку адбыўся шэраг студэнцкіх хваляванняў, ажыццяўленных якуцкімі студэнтамі. Пасля тэрактаў 1977 г. гэтыя хваляванні былі «першай ластаўкай» крызісу савецкай нацыянальнай палітыцы, у аснове якой ляжала русіфікацыя нацыянальных рэспублік.
Падобныя акцыі пратэсту прайшлі ў гэты жа час у Карагандзе, аднак яны абышліся без вострых сутыкненняў з міліцыяй. І ў Алма-Аце, і ў Карагандзе мітынгуючыя патрабавалі пашырэння паўнамоцтв нацыянальных рэспублік у вырашэнні ўнутраных спраў.
Галоснасць і сепаратызм
Сітуацыя радыкальна змянілася пасля абвяшчэння палітыкі Галоснасці ў 1988 г. Тады крытыка мінулых дзеянняў савецкай улады і тагачаснай рэчаіснасці больш не кантралявалася цэнзурнымі структурамі. Пачаўся працэс дэмакратызацыі савецкага грамадства, які фатальна аслабіў савецкую ўладу. Гэты працэс закрануў і нацыянальнае пытанне. У нацыянальных рэспубліках пачалося стварэнне народных франтоў, якія мелі першапачатковай мэтай павялічэнне ролі нацыянальнай мовы і культуры ў саюзных рэспубліках. Неўзабаве ад культурных мерапрыемств народныя франты перайшлі да палітычных акцый, што прывяло іх да поўнай канфрантацыі з савецкай уладай.
30 кастрычніка 1988 г. пад Мінскам ва ўрочышчы Курапаты Беларускі народны фронт "Адраджэннне правеў акцыю ўшанавання памяці ахвяр сталінскіх рэпрэсій. Супраць маніфестантаў улады БССР прымянілі сілу: міліцыянеры разагналі мітынг і шэсце з дапамогай газу «Чаромуха».
У гэтым жа годзе армянскае насельніцтва Нагорнага Карабаху паставіла пытанне аб пераходзе Карабаху ў склад Армянскай ССР. Гэта стала пачаткам армяна-азербайджанскага канфлікту, які цягнуўся да распаду СССР, а потым перарос у вайну паміж Арменіяй і Азербайджанам.
Пасля таго, як у Абхазскай АССР мясцовае насельніцтва запатрабавала надання Абхазіі статуса саюзнай рэспублікі СССР, у Грузіі актывізавалася дзейнасць Грузінскага народнага фронту. Хваляванні ў Тбілісі дасягнулі свайго піку, калі 9 красавіка 1989 г. ля Дома Ураду падчас сутыкнення з савецкімі вайскоўцамі загінулі 19 чалавек і некалькі сот былі паранены. На гэту рэпрэсіўную акцыю многія грузіны адказалі забастоўкай і працягам пратэстных акцый.
У канцы снежня 1989 — студзені 1990 г. Народны фронт Азербайджана ажыццявіў шэраг сілавых акцый па захопу ўлады ў некаторых гарадах рэспублікі і разбурэнню мяжы з Іранам. Найбольш радыкальныя дзеячы пачалі армянскія пагромы ў Баку і некаторых іншых гарадах. У адказ у ноч на 20 студзеня 1990 г. савецкая армія пачала штурм Баку і праз некалькі дзён авалодала ўсімі гарадамі рэспублікі. Гэта аперацыя па спыненню грамадзянскіх хваляванняў фактычна параўтварылася ў маштабную карную аперацыю, якая настроіла значную частку азербайджанцаў супраць савецкай улады. Падчас аперацыі загінула больш за сотню жыхароў Баку, сярод якіх шмат мірных жыхароў. Падзеі гэтага перыяду ўвайшлі ў гісторыю як Чорны Студзень.
Парад суверэнітэтаў і распад СССР
16 лістапада 1988 г. Эстонская ССР
18 красавіка 1989 г. Літоўская ССР
28 ліпеня 1989 г. Латвійская ССР
23 верасня 1989 г. Азербайджанская ССР
26 мая 1990 г. Грузінская ССР
12 чэрвеня 1990 г. РСФСР
20 чэрвеня 1990 г. Узбекская ССР
23 чэрвеня 1990 г. Малдаўская ССР
16 ліпеня 1990 г. Украінская ССР
27 ліпеня 1990 г. Беларуская ССР
9 жніўня 1990 г. Карэльская АССР
22 жніўня 1990 г. Туркменская ССР
24 жніўня 1990 г. Арменія і Таджыкістан
31 жніўня 1990 г. Татарская АССР
27 верасня 1990 г. Удмурція і Якуція
7 кастрычніка 1990 г. Чукотка, Бурація і Адыгея
11 кастрычніка 1990 г. Комі АССР і Башкірская АССР
17 кастрычніка 1990 г. Ямала-Ненецкая аўтаномная акруга
22 кастрычніка 1990 г. Марыйская АССР
24 кастрычніка 1990 г. Чувашская АССР
25 кастрычніка 1990 г. Казахская ССР і Горна-Алтайская аўтаномная акруга
25 кастрычніка 1990 г. Іркуцкі рэгіен
15 снежня 1990 г. Кіргізія
За аб'яўленнямі дзяржаўнага суверэнітэту з цягам часу следвалі заяўленні аб выхадзе той ці іншай рэспублікі са складу СССР. Фактычна дзейнічаўшы ўрад СССР на чале з М. Гарбачовым спрабаваў супрацьпаставіць сепаратысцкім тэндэнцыям і дыпламатыю і сілу. Дыпламатычным крокам быў шэраг намаганняў 1991 г. па выпрацоўцы новага саюзнага дагавора і стварэння новага дзяржаўнага ўтварэння — Саюза сувярэнных дзяржаў. Спробы ўтрымаць сілай саюзныя рэспублікі ў складзе СССР яшчэ прыймаліся ў Літве і Латвіі.
У студзені 1991 г. пачаліся акцыі пратэсту рускамоўнага насельніцтва Літвы супраць выхаду рэспублікі са складу Савецкага саюза. Урад СССР увеў войскі спецыяльнага прызначэння ў Вільнюс. Ноччу 13 студзеня 1991 года падчас штурму тэлецэнтра літоўскай сталіцы савецкімі вайскамі загінулі 15 чалавек (у тым ліку адзін з афіцэраў групы «Альфа») і 600 былі паранены. 20 студзеня 1991 г. ў Рызе падчас перастрэлак паміж рыжскім АМАПам і мясцовымі дружыннікамі сіл нацыянальнай самаабароны загінулі 5 чалавек і былі паранены 8. 31 ліпеня 1991 г. былі забіты 7 мытнікаў і паліцэйскіх у мытным пункце Мядзінінкае; афіцыйная Рыга абвінаваціла ў гэтым супрацоўнікаў рыжскага і вільнюскага АМАПа, але яны сваю віну не прызналі.
Пасля спробы змяніць палітычны курс у СССР 18-21 жніўня 1991 г. савецкая ўлада канчаткова страціла сваю сілу, як цэнтральнай улады ў СССР. Аднак смерць Савецкага саюза наступіла пазней: 8 снежня 1991 г. С. Шушкевіч ад Беларусі, Б. Ельцін ад Расіі і Л. Кучма ад Украіны падпісалі ў Віскулях пагадненні аб скасаванні СССР і стварэнні новага канфедэратыўнага ўтварэння — Садружнасці незалежных дзяржаў, а 25 снежня таго ж года М. Гарбачоў склаў з сябе паўнамоцтвы прэзідэнта СССР. Пасля гэтага праблемы нацыянальнага сепаратызму і барацьбы за незалежнасць перайшлі на новы ўзровень і выразіліся ў вайне паміж Арменіяй і Азербайджанам, грузіна-абхазскім і грузіна-асецінскім канфліктам, вайне ў Чэчне і канфлікце ў Прыднестроўі і г.д.
Брэт Глэдман
Брэт Глэдман (Brett J. Gladman; г., Ветасківін, правінцыя Альберта, Канада) — прафесар фізікі і астраноміі ва Універсітэце Брытанскай Калумбіі ў Ванкуверы (Канада). Б. Глэдман з'яўляецца першаадкрывальнікам, альбо сааўтарам адкрыцця шматлікіх нябесных целаў у Сонечнай сістэме: астэроідаў, камет пояса Койпера і многіх спадарожнікаў планет-гігантаў: Яго імем быў названы астэроід (7638) Глэдман (1984 UX).
Януш Алендскі (сын Станіслава)
Януш Алендскі (? — ) — вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч.
Біяграфія
Паходзіў са шляхецкага роду Алендскіх герба «Равіч», другі сын мельніцкага войскага Станіслава, брат Крыштафа, апекун малых дзяцей апошняга. Пачынальнік кальвінскай галіны роду, якая пражывала ў Вялікім Княстве Літоўскім.
Цівун платэльскі ў Жамойцкай зямлі (1540), староста браньскі (1565). Ленны ўладальнік маёнтка Хрустаў з фальваркамі Яманты, Калонна і Лапеніца, дамоў і пляцаў у Ваўкавыску. У 1574 годзе набыў ад князя Шчаснага Яраславіча і Лізаветы з Хадкевічаў Галоўчынскіх маёнтак Мачульна ў Ваўкавыскім павеце.
Сям’я
Жанаты з Ганнай Рыгораўнай з Трызнаў, пакінуў сыноў Яна (пам. 1614, нашчадкаў не пакінуў) і Крыштафа, а таксама дачку Кацярыну.
Сонечнае зацьменне 29 кастрычніка 1818 года
Сонечнае зацьменне 29 кастрычніка 1818 года — поўнае сонечнае зацьменне 140 сараса.
Зацьменне мела велічыню 1,0241 і дасягнула свайго максімуму ў 17:07:10 UTC у пункце з каардынатамі 43° пд. ш. 99° з. д. Працягласць максімальнай фазы зацьмення склала 1 хв. 51 с., а месяцавы цень на зямной паверхні дасягнуў шырыні 98 км.
Зацьменне 29 кастрычніка 1818 года стала 2-ім сонечным зацьменнем у 1818 годзе і 45-ым у XIX стагоддзі. Папярэдняе сонечнае зацьменне адбылося 5 мая 1818 года, наступнае — 25 сакавіка 1819 года.
Квета
Кве́та (Quetta, کوئٹہ, белудж.: کویته, пушту:کوېټه‎) — найбуйнейшы горад і адміністрацыйны цэнтр пакістанскай правінцыі Белуджыстан. Насельніцтва (2010 г.) - 896 090 чал.
Гісторыя
Квета ўзгадваецца як горная крэпасць, пабудаваная брагуйскай дынастыяй, што кіравала ў XVIII - XIX стст. Усходнім Белуджыстанам, з 1730 г., хаця мясцовасць з такой назвай была вядома значна раней. Сама назва горада азначае "ўмацаванне".
У 1876 г. Квета перайшла пад кантроль брытанцаў, якія ўтрымлівалі тут буйны гарнізон. У раён Кветы перасяляліся выхадцы з іншых раёнаў Белуджыстана і суседняга Афганістана. 31 мая 1935 г. страшэнны землятрус зруйнаваў большую частку горада. Загінула каля 40 тысяч жыхароў. Яшчэ адзін разбуральны землятрус адбыўся 29 кастрычніка 2008 г.
У 1947 г. Квета ўвайшла ў склад Пакістана. У 1971 г. набыла статус адміністрацыйнага цэнтра правінцыі Белуджыстан.
Геаграфія і клімат
Горад Квета месціцца ў горнай мясцовасці на поўначы Белуджыстана. Вышыня цэнтру ў раёне чыгуначнай станцыі дасягае 1680 м над узроўнем мора. Захоўваецца сталая сейсмічная небяспека. Найбольш разбуральныя землятрусы адбыліся 31 мая 1935 г. і 29 кастрычніка 2008 г.
Квету часам называюць садам Белуджыстана з-за спрыяльных прыродных умоў у параўнанні з астатняй засушлівай тэрыторыяй гэтай правінцыі. У 20 км на паўднёвы захад ад горада знаходзіцца нацыянальны парк Хазарганджы-Чылтан (132 км²).
Клімат умераны, характэрны для горнай мясцовасці з перападамі вышынь. У ліпені сярэдняя тэмпература вагаецца ад 19,9 °C да 35,9 °C, у студзені — ад −3,4 °C да 10,8 °C. Сярэднегадавая колькасць ападкаў — 260,9 мм.
Інфраструктура
Акруга Кветы мае агульную плошчу 2653 км², але большая яе частка занята сельскагаспадарчымі або папросту незанятымі землямі. Праз горад праходзіць аўтамагістраль, якая злучае краіны Паўднёвай Азіі з Афганістанам. Ёсць чыгуначная станцыя і аэрапорт. У 1905 г. было заснавана мясцовае ваеннае вучылішча, якое дае ў тым ліку вышэйшую адукацыю. З 1974 г. працуе ўніверсітэт Белуджыстана. Налічваецца некалькі спартыўных клубаў (футбол, крыкет, хакей і інш.). Нацыянальны стадыён Аюб, пабудаваны для правядзення футбольных і крыкетных спаборніцтваў, умяшчае да 75 тысяч чал.
Эканоміка
Традыцыйна важнымі галінамі гарадской эканомікі з'яўляюцца гандаль і транспарт. У Квеце размешчаны прадпрыемствы па першаснай перапрацоўцы хрому, кансерваванню садавіны і гародніны, вытворчасці дываноў і г. д.
QRpedia
QRpedia — сістэма на базе мабільнага інтэрнэту, якая выкарыстоўвае QR-коды для прадастаўлення карыстальнікам артыкулаў Вікіпедыі на іх родных мовах.
Працэс
Сервер QRpedia, атрымаўшы гэту інфармацыю, выкарыстоўвае API Вікіпедыі, каб вызначыць, ці ёсць артыкул на мове прылады, і калі так, то перадае артыкул у фармаце, зручным для чытання з мабільнага. Калі не існуе перакладу запытанага артыкулу, QRpedia прапануе выканаць пошук па загалоўку артыкула ў патрэбным моўным раздзеле Вікіпедыі, і вяртае вынік.
Такім чынам, адзін QR-код можа вярнуць адзін і той жа артыкул на многіх мовах. QRpedia таксама збірае статыстыку выкарыстання.
Паходжанне
QRpedia была задумана Роджэрам Бамкінам, старшынёй Вікімедыя Вялікабрытанія , і Тэрэнсам Эдэнам , кансультантам па мабільным інтэрнэце , і была прадстаўлена на мерапрыемстве Музея і мастацкай галерэі Дэрбі Backstage Pass ў гонар супрацоўніцтва паміж музеем і Вікіпедыяй 9 красавіку 2011 ; ў рамках сумеснага праекта па паляпшэнню Вікіпедыі за напісанне і паляпшэнне артыкулаў, звязаных з музеем, вясной-летам 2011 года будуць уручаны прызы. Тэксты напісаных у рамках праекта артыкулаў будуць даступныя наведвальнікам музея праз QR-коды з дапамогай сістэмы.
Назва сістэмы мае англамоўныя карані і спалучае ў сабе QR (ад Quick Response, хуткі водгук) і -pedia ад «Вікіпедыя».
Зыходны код праекта вольны і можа выкарыстоўвацца паўторна як размешчаны пад ліцэнзіяй MIT.
Жан-Мары Леклер
Жан-Мары Леклер (старэйшы; Jean-Marie Leclair;, Ліён — , Парыж) — французскі скрыпач і кампазітар, які лічыцца заснавальнікам французскай скрыпічнай школы.
Леклер адыграў важную ролю ў гісторыі скрыпічнага выканальніцтва. Валодаючы выбітным майстэрствам, ён даў штуршок развіццю французскай скрыпічнай школы. Сярод прыёмаў, якія ён выкарыстоўваў — падвойныя трэлі, тремала левай рукой, гульня ў высокіх пазіцый і інш.
NGC 3283
NGC 3283 (іншыя абазначэнні — ESO 263-48, IRAS10290-4559, PGC 31035) — лінзападобная галактыка (S0) ў сузор’і Ветразі.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Чырвоная ратуша
Чырвоная ратуша (ням. Rotes Rathaus), Берлінская ратуша - гістарычны будынак у цэнтры Берліна, названы за фасад з чырвонай цэглы. Пабудавана ў 1861-1869 гг. у стылі паўрэнесанса, паўготыкі паводле праекта архітэктара Г. Ф. Веземана. Вышыня чатырохвугольнай вежы ратушы - 74 метра.
Падчас Другой сусветнай вайны будынак быў разбураны; адноўлены ў 1951-1958 гадах са змяненнямі ў інтэр'еры. На першым паверсе знаходзяцца гербавая і калонныя залы, якія выконваюць прадстаўнічыя функцыі.
Пасля аднаўлення ў Чырвонай ратушы размяшчаўся магістрат Усходняга Берліна; з 1 кастрычніка 1991 тут знаходзіцца рэзідэнцыя ўрада (Сената) аб'яднанай зямлі Берлін. Тут жа размешчана працоўнае месца мэра горада.
Праксідыке (спадарожнік)
Праксідыке (ад Πραξιδίκη) — нерэгулярны спадарожнік Юпітэра, вядомы таксама як Юпітэр XXVII.
Адкрыццё
Быў выяўлены 23 лістапада 2000 г. групай астраномаў з Гавайскага ўніверсітэта пад кіраўніцтвам Скота Шэпарда і атрымаў часовае абазначэнне S/2000 J 7. У жніўні 2003 года спадарожнік атрымаў сваю назву ў гонар грэчаскай багіні помсты Праксідыкі.
Арбіта
Праксідыке здзяйсняе поўны абарот вакол Юпітэра на адлегласці ў сярэднім 21.147.000 км за 625 дзён і 7 гадзін. Арбіта мае эксцэнтрысітэт 0,230. Нахіл рэтраграднай арбіты да лакальнай плоскасці Лапласа 149,0 °. Належыць да групы Ананкэ.
Фізічныя характарыстыкі
Дыяметр Праксідыкэ складае каля 7 км. Шчыльнасць ацэньваецца 2,6 г/см³. Спадарожнік складаецца, верагодна, з сілікатных парод. Вельмі цёмная паверхня мае альбеда 0,04. Зорная велічыня +21,2 m.
Ідылія
Іды́лія (eidyllion — малюнак, невялікі паэтычны твор) — жанравая разнавіднасць букалічнай паэзіі;  невялікі  лірычны  твор, у якім падаецца  малюнак  чароўнай  прыроды,  што супрацьпастаўляецца  цяжкаму  чалавечаму жыццю, або малюецца шчаслівае і мірнае жыццё простых людзей на лоне прыроды. Узнікла ідылія, як і пастараль, у антычнай літаратуры, пашырылася ў еўрапейскай літаратуры XVII—XVIII стст. З развіццём рэалізму ідылія як жанр знікае. Сёння слова ідылія часам  ужываецца  ў  пераносным  сэнсе. Ім называюць любы твор, у якім ідэалізавана, г. зн. прыхарошана, паказана жыццё чалавека, заўважаецца адыход  пісьменніка  ад  надзённых  турботаў часу.
Скварск
Скварск (, Скварск) — вёска ў Чавускім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Радамльскага сельсавета.
Побач з вёскай рака Кашанка ўпадае ў Проню. На адлегласці 2 км ад вёскі знаходзіцца стары нізкаводны мост праз Проню. Паколькі мост пабудаваны ў 1960 годзе без уліку высокага пад'ёму ўзроўню ракі, то яго рэгулярна залівае вадой падчас вясенніх паводак, адразаючы вёску ад райцэнтра.
Гісторыя
Перад вайной у вёсцы жыло 324 чалавекі ў 69 дварах.
За час снежаньскіх баёў 1943 года на ўчастку Скварск—Прылёпаўка—Пуцькі 290-я і 385-я стралковыя дывізіі страцілі да 1500 салдат. Прыкладна столькі ж стратаў было з боку немцаў. У гісторыю Вялікай Айчыннай вайны гэты эпізод увайшоў пад назвай «Прылёпаўскі плацдарм».
Бярозкаўскі дуб-волат
Бяро́зкаўскі дуб-волат — колішні батанічны помнік прыроды рэспубліканскага значэння ў Докшыцкім раёне Віцебскай вобласці. Дрэва дуба звычайнага ўзростам каля 200 гадоў, вышыня 32 м, дыяметр 1,5 м (1983). Ахоўны статус нададзены ў 1963 годзе.
Скварск
Гісторыя
У чэрвені 1944 года гітлераўцамі было спалена 69 двароў, забіта 52 чалавека.
Сучаснасць
Каля вёскі знаходзіцца вялікае радовішча тугаплаўкіх глін і радовішча будаўнічых пяскоў.
Сонечнае зацьменне 5 мая 1818 года
Сонечнае зацьменне 5 мая 1818 года — кольцападобнае сонечнае зацьменне 135 сараса.
Зацьменне 5 мая 1818 года стала 1-ым сонечным зацьменнем у 1818 годзе і 44-ым у XIX стагоддзі. Папярэдняе сонечнае зацьменне адбылося 9 лістапада 1817 года, наступнае — 29 кастрычніка 1818 года.
Гвадар
Гвада́р (Gwadar, گوادر, белудж.: گوادر) — горад і глыбокаводны порт на паўднёвым захадзе пакістанскай правінцыі Белуджыстан. Насельніцтва (2012 г.) - 65 364 чал.
Гісторыя
Гвадар быў заснаваны прыкладна ў VI ст. да н. э. старажытнымі персамі на ўсходзе іх імперыі. Бактрыйцы называлі яго Гадар, а старажытныя грэкі — Гедрозія. На працягу розных перыядаў ён уваходзіў у склад дзяржавы Селеўкідаў, Ірана, Асманскай Порты, Амана.
У 1958 г. Гвадар быў выкуплены Пакістанам у Амана за 3 млн. долараў. У 2002 г. тут пачалося будаўніцтва глыбокаводнага порта, які мяркуецца ператварыць у галоўны марскі порт Пакістана. У 2007 г. пачалося будаўніцтва міжнароднага аэрапорта. У 2013 г. кіраўніцтва партовай гаспадаркай было перададзена кітайскім інвестарам.
Інфраструктура
Гвадар з'яўляецца адміністрацыйным цэнтрам акругі, якая падзяляецца на 3 падакругі. Да будаўніцтва глыбокаводнага порта галоўнай галінай эканомікі было рыбалоўства. Плануецца стварэнне свабоднай гандлёвай зоны і індустрыяльнага парка.
Сусветны снукерны рэйтынг у сезоне 2009/2010
Сусветны рэйтынг для ўсіх прафесійных гульцоў, якія кваліфікаваліся на сезон 2009/2010, прадстаўлены ніжэй. Рэйтынг уяўляе сабой суму набраных ачкоў на рэйтынгавых турнірах за два папярэднія сезоны. Ён выкарыстоўваўся для пасеву снукерыстаў на ўсе турніры сезона.
Крыштаф Алендскі (сын Януша)
Крыштаф Алендскі (? — пасля 1602) — вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч.
Біяграфія
Паходзіў са шляхецкага роду Алендскіх герба «Равіч», сын Януша.
Згодна з падзелам бацькоўскай спадчыны атрымаў маёнтак Мачульна, Дварэц Гнезненскі, Хрустаў, пляцы з дамамі ў Ваўкавыску, па прывілеях Жыгімонта III Вазы 1593 і 1603 гадоў валодаў в. Дзякі і Жылічы ў Ваўкавыскім павеце.
22 кастрычніка 1602 года напісаў тэстамент, пасля чаго хутка памёр.
Сям’я
Жанаты з Ганнай Есьман, пакінуў сыноў Яна (пам. 1649), Юрыя, Крыштафа, Мікалая і дачок — Хрысціну і Гальшку.
Прытчы Саламонавы (Скарына)
Прытчы Саламона («Книги еже словуть притчи Соломона царя Израилева сына Давыдова, он же былъ царем въ Ерусалиме») — пражскае выданне Скарыны, якое выйшла ў свет 6 кастрычніка 1517 года.
Змест кнігі
На тытульным лісце змешчана гравюра і пашыраная назва кнігі («Зуполъне выложены на рускій языкъ докторомъ Францискомъ Скориною с Полоцка»), а на адвароце-4 аркушы — «Предисловие в притчи премудрага Саломона царя Израилева», у якім Скарына разважае пра мудрасць гэтага біблейскага аўтара, дае тлумачэнне яго імя («Саломон еже ест мирный или спокойный, понеже был мир и покой по вся времена царства его»). Далей паведамляецца пра письменницкую дзейнасць Саламона, яки быў аўтарам кніг Прытчаў, Еклесіяст і Песні Песняў. У прамове коратка аналізуюцца дзве апошнія кнігі і больш падрабязна першая. Скарына высока ацэньвае кнігу Прытчаў, лічыць, што яна патрэбна для «чести всякому человеку, мудрому и безумному, богатому и вбогому, младому и старому, наболей тым, они же хотять имети добрые обычае и познати мудрость и науку». На 4 аркушы даецца анатацыя, у якой раскрываецца змест кнігі і колькасць раздзелаў. На 4-47 аркушах выдадзены тэкст усіх 31 раздзелаў кнігі Прытчаў, на апошнім 48-м аркушы — кароткае пасляслоўе.
Друкарскія асаблівасці выдання
Кніга выдадзена на царкоўна-славянскай мове беларускай рэдакцыі. Фармат выдання — у чвэрць аркуша, аб'ём — 48 аркушаў, якія сабраны ў 6 сшыткаў. Набор выкананы пражскім шрыфтам Скарыны — у 10 радкоў вышынёй 75 мм. Сігнатура адсутнічае. Фаліяцыя змешчана на верхнем баку аркуша ўверсе справа. Выданне ўпрыгожана 2 аднолькавымі ілюстрацыямі «Суд Саламона», 2 віньеткамі і 34 ініцыяламі. Віньеткі акаймоўваюць адварот першага аркуша, на ім пачынаецца прамова. Канцоўка завяршае анатацыю. Ініцыялы змешчаны ў пачатку раздзелаў, прадмовы і пасляслоўя.
Захавалася 14 экзэмпляраў выдання, з іх 7 поўныя.
Рудзігер фон дэр Гольц
Рудзігер фон дэр Гольц (Gustav Adolf Joachim Rüdiger Graf von der Goltz;, Цюліхау, Правінцыя Брандэнбург, Прусія, цяпер Польшча — , Бернбойрэн, Баварыя, Германія) — нямецкі генерал, граф.
Біяграфія
З дваранскага роду. У гады Першай сусветнай вайны даслужыўся да пасады камандзіра так званай «», якая дзейнічала ў Прыбалтыцы. На чале германскага экспедыцыйнага корпуса ўдзельнічаў у грамадзянскай вайне ў Фінляндыі на баку буржуазнага ўрада, аказваў дапамогу ў арганізацыі фінскай арміі. Падтрымліваў палітыку фінскага генерала К. Манергейма.
У пачатку 1919 г. пад ціскам Антанты адкліканы з Фінляндыі, вярнуўся ў Прыбалтыку, дзе ўдзельнічаў у стварэнні прыбалтыйскага ландэсвера. З 1 лютага 1919 года камандаваў антыбальшавіцкімі сіламі ў Латвіі. Прыхільнік стварэння Балтыйскага герцагства. У красавіку 1919 г. раззброіў у Лібаве латышскія нацыянальныя войскі і скінуў урад К. Улманіса, замяніўшы яго сваім стаўленікам А. Ніедрам. Войскі пад яго камандаваннем занялі Курляндыю і Рыгу (22 мая 1919 г.) (Пасля адстаўкі фон дэр Гольца гэтыя ўзброеныя сілы перайшлі пад камандаванне Берманта-Авалава.)
У кастрычніку 1919 г. па патрабаванні латвійскіх улад і Вялікабрытаніі быў адкліканы з Латвіі ўрадам Веймарскай рэспублікі.
У Германіі стаў праціўнікам Веймарскай рэспублікі. Удзельнічаў у Капаўскім путчы. З 1934 г. займаў добра аплачваную, але малаўплывовую пасаду кіраўніка ветэранскай арганізацыі Імперскі саюз нямецкіх афіцэраў (Reichsverband deutscher Offiziere).
У перыяд нямецкай акупацыі з 1941 па 1944 гг. бульвар Аспазіяс у Рызе насіў імя фон дэр Гольца.
Юрый Алендскі (сын Крыштафа)
Юрый (Ежы) Алендскі (? — пасля 1653) — вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч.
Біяграфія
Паходзіў са шляхецкага роду Алендскіх герба «Равіч», сын Крыштафа і Ганны з Есьманаў.
Быў у выправе пад Смаленск, дзе атрымаў ад караля Уладзіслава IV прывілей на падсудка Ваўкавыскага павета (1633), суддзя земскі ваўкавыскі (1650), пасол на Варшаўскія соймы (1642, 1646) і іншыя (1650, 1653).
Валодаў маёнткам Хрустава.
Сям’я
Жанаты з Юстынай Быхавец, ад якой меў пяцёра сыноў — Мікалая, Крыштафа, Тэафіла, Дыянісія, Юрыя, і дзвюх дачок — Марыяну і Кацярыну.
Прылепаўка
Назву Прыле́паўка маюць:
NGC 3284
NGC 3284 (іншыя абазначэнні — NGC 3286, MCG 10-15-112, ZWG 290.56, KCPG 239A, PGC 31433) — эліптычная галактыка (E) ў сузор’і Вялікая Мядзведзіца.
Гэты аб’ект занесены ў новы агульны каталог некалькі разоў, з абазначэннямі NGC 3284, NGC 3286.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Тыёнэ (спадарожнік)
Тыёнэ (Θυώνη) — нерэгулярны спадарожнік планеты Юпітэр. Таксама вядомы як Юпітэр XXIX.
Адкрыццё
Быў выяўлены 11 снежня 2001 года астраномамі з Гавайскага ўніверсітэта пад кіраўніцтвам Скота Шэпарда і атрымаў часовае абазначэнне S/2001 J 2. Уласнае імя спадарожнік атрымаў у жніўні 2003 года ў гонар Семелы, каханай Зеўса у старажытнагрэчаскай міфалогіі.
Арбіта
Тыёнэ здзяйсняе поўны абарот вакол Юпітэра на адлегласці ў сярэднім 20.940.000 км. за 627 дзён і 7 гадзін. Арбіта мае эксцэнтрысітэт 0,229. Нахіл рэтраграднай арбіты 148,5 °. Належыць да групы Ананке.
Фізічныя характарыстыкі
Дыяметр Тыёнэ складае ў сярэднім 4 км. Шчыльнасць ацэньваецца 2,6 г/см³. Верагодна складаецца з сілікатных парод. Вельмі цёмная паверхня мае альбеда 0,04. Зорная велічыня +22,3 m.
Акшай Венкатэш
Акшай Венкатэш (Akshay Venkatesh; нар., ) — індыйска-аўстралійскі матэматык. Спецыяліст у адытыўнай камбінаторыцы, задачах аб раўнамерным размеркаванні ў аўтаморфных формах і тэорыі лікаў, а таксама ў тэорыі ўяўленняў, лакальна-сіметрычных прасторах і эргадычнай тэорыі. Узнагароджаны прэміяй Філдса 2018 года за «сінтэз аналітычнай тэорыі лікаў, аднастайнай дынамікі, тапалогіі і тэорыі ўяўленняў, які дазволіў вырашыць праблемы ў такіх галінах, як раўнамернае размеркаванне арыфметычных аб’ектаў».