cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Лукшына (Духаўшчынскі раён)
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з кастрычніка 1941 года, вызвалена ў 1943 годзе.
Сямёнаўка
Назву Сямёнаўка маюць:
Надмагільны помнік Якубу Коласу
Надмагільны помнік Якубу Коласу — помнік на Вайсковых могілках у Мінску, пастаўлены ў 1970 годзе на магіле класіка беларускай літаратуры Якуба Коласа (1882—1956). Аўтарамі помніка з’яўляюцца скульптары У. Ананька, М. Якавенка, архітэктар М. Мызнікаў.
Апісанне
Уяўляе сабой выцягнуты па вертыкалі 4-метровы гранітны блок з няроўнымі гранямі. У верхняй частцы яго — скульптурны партрэт пісьменніка, вырашаны ў абагульненай пластыцы. Своеасаблівы эфект дасягнуты пры дапамозе рознай апрацоўкі каменю. Матавая светла-шэрая паверхня скульптурных форм кантрастна вылучаецца на фоне больш цёмных па тону грубых сколаў. Ніжняя частка блока з факсімільным подпісам Я. Коласа мае гладкую паверхню. Кампазіцыйнае спалучэнне архітэктурных і скульптурных форм, выбар прапорцый, дакладнасць пластычнай характарыстыкі надаюць помніку манументальую выразнасць.
Анк Марцый
Анк Ма́рцый (Ancus Marcius) - згодна з паданнем, 4-ы цар Старажытнага Рыма. Правіў ў 640-616 да н.э.. унук Нумы Пампілія з боку маці.
Біяграфія
Імя Анка Марцыя значыць «служка Марса», што шмат у чым вызначыла яго лёс. Цар быў падобны мудрасцю і міралюбівай натурай на свайго дзеда. але суседзі Рыма, якія звыклі бачыць ў рымлянах смелых заваёўнікаў, успрынялі яго міралюбнасць як слабіну. На Рым узняліся плямёны лацінаў і сабінян, этрускў і вольскаў. Анк Марцый паспяхова пачаў вайну, захапіў гарады Паліторый, Тэлен і Фіканы, разбіў войска ворага каля Медуліі. лацінскае насельніцтва гэтых гарадоў было пераселена на Авентынскі холм, стаўшы родапачынальнікам плябейскага саслоўя. Тым самым уладанні Рыма былі пашыраны да самага вусця Тыбра. Потым Анк Марцый рушыў насустрач войскам, якія некалькімі атрадамі ішлі на Рым. Ён разбіў іх і з моцным войскам аблажыў іх сталіцу - Вялітру. Вольскі былі вымушаны заключыць з рымлянамі наступальны і абарончы саюз. Анкам Марцыям былі захоплены этрускія гарады Вейі і Фідэна.
Пры Анке Марцыі ў Рым прыбыў і атрымаў пачэсны прыём наступны цар Рыма Луцый Тарквіній Прыск. За свае здольнасці ён атрымаў пасаду кіраўніка конніцы і удзельнічаў у вайне супраць сабінаў.
Анк Марцый лічыцца заснавальнікамгавані і саляных капален Остыі, якая знаходзіцца ў вусці Тыбра (археалагічныя даследванні паказалі, што Остыя ўзнікла толькі ў IV стагоддзі да н.э.). Каб абараніць Рым ад нападаў этрускаў, ён умацаваў крэпасць Янікул на тым баку Тыбра, а праз Тыбр пабудаваў першы драўляны мост. Ён таксама пабудаваў у падэшве Капітолія турму.
Згодна з меркаваннем асобных гісторыкаў, анк Марцый і Нума Пампілій з'яўляюцца адной і той жа асобай. На гэта указвае другое імя Анка Марцыя - Такое падваенне было зроблена затым, каб падкрэсліць ролю Нумы як мастабудаўніка (пантыфіка).
NGC 4162
NGC 4162 (іншыя абазначэнні — UGC 7193, MCG 4-29-46, ZWG 128.51, KUG 1209+244, IRAS12093+2423, PGC 38851) — галактыка ў сузор’і Валасы Веранікі.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Маецкае
Маецкае (Маецкое) — вёска ў Духаўшчынскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Булгакаўскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з кастрычніка 1941 года, вызвалена ў 1943 годзе.
Поль Дзюка
Поль Абрахам Дзюка (Paul Dukas; 1 кастрычніка 1865, Парыж — 17 траўня 1935, там жа) — французскі кампазітар, музычны крытык і педагог.
Сяргееўка
Назву Сярге́еўка маюць:
Вялікая хартыя вольнасцей
Вялікая хартыя вольнасцей (Magna Charta Libertatum, The Great Charter) — грамата, падпісаная англійскім каралём Іаанам Беззямельным (Кароль Джон) 15 чэрвеня 1215, якая стала ў далейшым адным з асноватворных канстытуцыйных актаў Англіі.
Большасць пунктаў Хартыі была адменена больш познімі актамі парламента; ў сіле застаюцца 3 пункты з 37.
Міхайлаўка (Паўладарская вобласць)
Міхайлаўка — сяло ў Жалезінскім раёне Паўладарскай вобласці Казахстана. Адміністрацыйны цэнтр Міхайлаўскай сельскай акругі. Код КАТА — 554253100.
Рэквіем (літаратура)
Рэ́квіем (ад першага слова лацінскага тэксту  — «Спакой вечны даруй ім, Божа») — жанрава-стылявы тып твора спецыфічнага ідэйна-маральнага зместу — жалобна-элегічнага ці гераічнага, у якім паэтычна апяваюцца (нярэдка ў традыцыях народных галашэнняў) ахвяры, страты і адначасова раскрываюцца магутнасць і хараство жыццёвых сіл, здольных процістаяць злу. У рэквіеме спалучаюцца лірычна-прачулы журботны (ці трагічна-балючы) і ўзвышана-суровы, стрымана-ўрачысты, часам прамоўніцка-публіцыстычны пачаткі.
У беларускай літаратуры рысы рэквіема ўпершыню праявіліся ў творах пачатку XX ст. («Зваяваным», «Курган» Я. Купалы, «Страцім-лебедзь», «Максім і Магдалена» М. Багдановіча).
У сучаснай паэзіі рэквіем найчасцей увасабляецца ў жанрах паэмы, балады. Трагічнае пачуццё страт і гарачы антыфашыцскі пафас, высокае філасофска-гуманістычнае асэнсаванне праблем сучаснасці характэрны для паэм «Блакада» Р. Барадуліна, «Голас сэрца» П. Броўкі, «Паэма расстання» Г. Бураўкіна, «Заазёр’е» А. Вярцінскага, «Трыпутнік» К. Кірэенкі, «Варшаўскі шлях» А. Куляшова, «Паэма жніва» Н. Мацяш. Асаблівасці рэквіема ўласцівы малым паэтычным формам, дзе зліваюцца трагічнае і гераічнае («Хатынскі снег» Г. Бураўкіна, «Рэквіем» А. Вярцінскага, «Над брацкай магілай» А. Куляшова, «Рэквіем» М. Танка і інш.).
Радзей рэквіем выяўляе сябе ў прозе: у ёй слаба выражаны інтанацыйны лад, эмацыянальнае гучанне. Рысы рэквіема ўласцівы творам А. Адамовіча «Хатынская аповесць», В. Быкава «Абеліск», «Мёртвым не баліць», «Знак бяды», «Аблава», В. Казько «Суд у Слабадзе», І. Пташнікава «Тартак», дакументальным кнігам Адамовіча, Я. Брыля, У. Калесніка «Я з вогненнай вёскі», С. Алексіевіч «Чарнобыльская малітва».
Рух Сонца і планет па нябеснай сферы
Рухі Сонца і планет па нябеснай сферы паказваюць толькі іх бачныя, гэта значыць уяўныя зямному назіральніку рухі. Пры гэтым любыя рухі свяцілаў па нябеснай сферы не з’яўляюцца звязанымі з сутачным кручэннем Зямлі, паколькі апошняе ўзнаўляецца кручэннем самай нябеснай сферы.
Рух Сонца
Сонца рухаецца амаль раўнамерна (амаль — з-за эксцэнтрысітэту арбіты Зямлі) па вялікім крузе нябеснай сферы, званаму экліптыкай, з захаду на ўсход (гэта значыць у бок, процілеглы кручэнню нябеснай сферы), здзяйсняючы поўны абарот за адзін сідэрычны год (365,2564 дня). Сідэрычны год адрозніваецца ад трапічнага года, які вызначае змену сезонаў, з прычыны прэцэсіі зямной восі (гл. Апярэджванне раўнадзенстваў).
Верхнія і ніжнія планеты
У залежнасці ад характару руху па нябеснай сферы, планеты дзеляцца на дзве групы: ніжнія (Меркурый, Венера) і верхнія(усе астатнія планеты, акрамя Зямлі). Гэта гістарычна захаваны падзел; таксама выкарыстоўваюцца больш сучасныя тэрміны — унутраныя і знешнія (у адносінах да арбіты Зямлі) планеты.
Падчас бачнага руху ніжніх планет у іх адбываецца змена фаз, як у Месяца. Пры бачным руху верхніх планет змены фаз у іх не адбываецца, яны ўвесь час павернутыя да зямнога назіральніку сваёй асветленай бокам. Калі ж назіральнік, напрыклад, АМС, знаходзіцца, скажам, не на Зямлі, а за арбітай Сатурна, то акрамя змены фаз у Меркурыя і Венеры, ён зможа назіраць змену фаз у Зямлі, Марса, Юпітэра і Сатурна.
Рух ніжніх планет
У сваім руху па нябеснай сферы Меркурый і Венера ніколі не сыходзяць далёка ад Сонца (Меркурый — не далей за 18° — 28°; Венера — не далей за 45° — 48°) і могуць знаходзіцца альбо на ўсход, альбо на захад ад яго. Момант найбольшага вуглавога выдалення планеты на ўсход ад Сонца называецца ўсходняй або вячэрняй элангацыяй; на захад — заходняй або ранішняй элангацыяй.
Пры ўсходняй элангацые планета бачная на захадзе неўзабаве пасля заходу Сонца. Рухаючыся з усходу на захад, то з’яўляецца зваротным рухам, планета спачатку павольна, а потым хутчэй, набліжаецца да Сонца, пакуль не хаваецца ў яго промнях. Гэты момант называецца ніжнім злучэннем (планета праходзіць паміж Зямлёй і Сонцам). Праз некаторы час яе становіцца відаць на ўсходзе незадоўга да ўзыходу Сонца. Працягваючы зваротны, рух, яна дасягае заходняй элангацыі, спыняецца і пачынае рухацца з захаду на ўсход, то з’яўляецца прамым рухам, даганяючы Сонца. Дагнаўшы яго, яна зноў становіцца нябачнай — надыходзіць верхняе злучэнне (у гэты момант Сонца аказваецца паміж Зямлёй і планетай). Працягваючы прамы рух, планета зноў трапляе да ўсходняй элангацыі, спыняецца і пачынае зваротны рух — цыкл паўтараецца.
Рух верхніх планет
У верхніх планет таксама чаргуюцца прамы і зваротны рух. Калі верхняя планета бачная на захадзе неўзабаве пасля заходу Сонца, яна рухаецца па нябеснай сферы прамым рухам, гэта значыць у той жа бок, што і Сонца. Аднак хуткасць руху верхняй планеты па нябеснай сферы заўсёды менш, чым у Сонца, таму надыходзіць момант, калі яно даганяе планету — адбываецца злучэнне планеты з Сонцам (апошняе аказваецца паміж Зямлёй і планетай). Пасля таго, як Сонца абгоніць планету, яе магчыма ўбачыць на ўсходзе, перад узыходам Сонца. Хуткасць прамога руху паступова памяншаецца, планета спыняецца і пачынае перамяшчацца сярод зорак з усходу на захад, то з’яўляецца зваротным рухам. У сярэдзіне дугі свайго попятную руху планета знаходзіцца ў пункце нябеснай сферы, процілегламу таму, дзе ў гэты момант знаходзіцца Сонца. Гэта палажэнне называецца супрацьстаяннем (Зямля знаходзіцца паміж Сонцам і планетай). Праз некаторы час планета зноў спыняецца і змяняе кірунак свайго руху на прамы — і цыкл паўтараецца.
Размяшчэнне планеты на 90° на ўсход ад Сонца называецца ўсходняй квадратурай, а на 90° да захадзе — заходняй квадратурай.
Сярэднія значэнні дуг зваротных рухаў
Планеты маюць наступныя сярэднія велічыні дуг зваротных рухаў: Меркурый — 12°, Венера — 16°, Марс — 15°, Юпітэр — 10°, Сатурн — 7°, Уран — 4°, Нептун — 3°, Плутон — 2°.
Кадэнцыя
Кадэнцыя (cadentia ад cado падаю, прыпадаю, супадаю) — перыяд, на працягу якога праходзілі пасяджэнні Трыбунала ВКЛ, сесія Трыбунала.
Першапачаткова кандэнцыі праходзілі ў Вільні і Троках для Віленскай дэпартыцыі (Віленскае і Трокскае ваяводствы, Жамойць) і ў Новагародку і Менску для Рускай дэпартыцыі (астатняя тэрыторыя ВКЛ). Сойм 1588 пастанавіў, што кадэнцыі для Віленскай дэпартыцыі праходзяць штогод толькі ў Вільні (віленскія кадэнцыі), а для Рускай — пачаргова праз год у Новагародку і Менску (рускія кадэнцыі).
Віленская кадэнцыя пачыналася ад Фамінога тыдня (2-і тыдзень пасля Вялікадня), рускія — на 4 тыдні пазней, працягваліся па 20 тыдняў. Сойм 1775 прызначыў кадэнцыю Рускай дэпартыцыі Гродна і новыя тэрміны кадэнцыі: віленскай — з 15 лістапада да 15 красавіка, гродзенскай — з 1 мая да 30 верасня. Пасля ўтварэння ў Расійскай імперыі Літоўскай губерні (1797) створаны Галоўны літоўскі суд з правамі губернскага суда, які таксама меў паўгадавыя кадэнцыі ў Вільні і Гродне.
Сяркі
Назву Сяркі́ маюць:
Васілька (князь слонімскі)
Васілька (1-я палова XIII ст. — пасля 1285) — князь слонімскі (XIII ст.).
Паходжанне
Паходжанне і імя па бацьку князя Васількі невядомы. Пачынаючы з Мікалая Баўмгартэна, некаторыя даследчыкі (у т.л. , Лявонцій Вайтовіч  ) лічылі яго сынам навагрудскага князя Рамана Данілавіча, бо на іх думку Слонім уваходзіў у яго ўладанні, і такім чынам унукам галіцкага князя Данілы і ваўкавыскага князя Глеба. Таксама ёсць думка, што бацькам Васількі мог быць іншы сын галіцкага князя Данілы — луцкі князь Мсціслаў Данілавіч. Аднак, як адзначыў, называнне летапісам князя Васількі «ваяводам» абвяргае думку пра яго як простага нашчадка князя Данілы, ён мог паходзіць з гарадзенскіх або турава-пінскіх князёў, або нават з Ізяславічаў Галіцкіх, але не з галоўнай іх лініі.
Біяграфія
Гіпатэтычна, з’яўленне князя Васількі на слонімскім стальцы магло быць вынікам міру (канец 1276 — пачатак 1277) князёў уладзімірскага Уладзіміра Васількавіча і галіцкага Льва Данілавіча з вялікім князем літоўскім Трайдзенем. Перад гэтым вялікі князь Трайдзень напаў на Драгічын, які належаў князю Льву, і спрабаваў пасяліць прусаў каля Слоніма, на мяжы з ўладаннямі князя Уладзіміра. У адказ, сярод іншага, князь Уладзімір паслаў войскі да Слоніма і захапіў прусаў. Для міру, на думку Уладзіміра Пашуты, вялікі князь Трайдзень адмовіўся да прэтэнзій на Драгічын, а таксама, на думку Артураса Дубоніса, ад Слоніма і Ваўкавыска. Аднак, князь Васілька мог сядзець на слонімскім стальцы і раней.
Упершыню князь Васілька згаданы ў падзеях 1283 года, сярод князёў, якія найбольш верна служылі князю Уладзіміру Васількавічу — Галіцка-Валынскі летапіс двойчы называе яго «ваяводам» князя Уладзіміра і тройчы пад тытулам «князь Вослонимский» (Іпацьеўскі летапіс, слп. 884, 885, 887, 889 ). Гэтая згадка — адзінае сведчанне пра Слонімскае княства.
У 1283 годзе князь Васілька быў адным з кіраўнікоў валынскага войска, якое князь Уладзімір Васількавіч адправіў на дапамогу чэрскаму князю Конраду супраць плоцкага князя Баляслава, падчас паходу саюзнікі разрабавалі горад Гастынін за Сахачавым у Раўскай зямлі. У 1285 годзе ваяваў каля на Вісле і ўзяў «вялікі палон». Пасля 1285 года князя Васільку крыніцы не згадваюць.
Версіі пра нашчадкаў
Пра шлюб і дзяцей князя Васількі нічога не вядома. Некаторыя даследчыкі (г.ч. Лявонцій Вайтовіч) прапануюць лічыць яго дзецьмі розных асоб, паходжанне якіх з крыніц пэўна не вядома. У т.л. ад слонімскага князя Васількі прапануюць выводзіць род князёў Астрожскіх, паходжанне якіх дыскусійнае. Часта яго дзецьмі называюць:
Малое Бераснёва
Малое Бераснёва (Малое Береснево) — вёска ў Духаўшчынскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Булгакаўскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з кастрычніка 1941 года, вызвалена ў 1943 годзе.
Алена Мікалаеўна Усціновіч
Алена Мікалаеўна Усціновіч (нар. 1920) — беларуская ўрач. Заслужаны ўрач Беларускай ССР (1970).
Біяграфія
Працавала галоўным урачом у абласным дзіцячым санаторыі «Пухавічы».
Грамадская дзейнасць
Стаяла ля вытокаў Пухавіцкай раённай арганізацыі ветэранаў.
У пачатку 1970-х гадоў прыняла ўдзел у стварэнні пакоя-музея, прысвечанага Янку Купалу і Якубу Коласу, як знака памяці пра дом творчасці пісьменнікаў «Пухавічы», дзе самыя розныя беларускія літаратары ў свой час адпачывалі і працавалі над сваімі творамі.
Іван Уладзіміравіч Цюленеў
Іва́н Уладзі́міравіч Цюле́неў ( — ) — савецкі ваенны дзеяч, генерал арміі (1940). Герой Савецкага Саюза (1978), поўны кавалер Георгіеўскага крыжа.
Свіслач (горад)
Сві́слач (афіц. транс.: Svislač) — горад у Гродзенскай вобласці Беларусі, адміністрацыйны цэнтр Свіслацкага раёна, каля вытокаў р. Свіслач (басейн Нёмана). За 90 км на поўдзень ад г. Гродна, за 3 км ад аднайменнай станцыі на лініі Ваўкавыск—Свіслач, аўтадарогамі звязаная з Гродна, Ваўкавыскам, Поразавам. Насельніцтва 6 426 чал. (2018).
Назва
Тапонім «Свіслач», відавочна, утварылася ад назвы ракі. У сваю чаргу адпаведны гідронім мае яцвяжскае паходжанне, і азначае «балота», «вільгаць». Назву горада звязваюць з ракой Вісла, адкуль рухаліся славянскія плямёны, або з ракой Свіслач, левым прытокам Нёмана.
Гісторыя
Ёсць меркаванне, што Свіслач упершыню згадваецца ў Іпацьеўскім летапісе пад 1256 годам і тым часам была цэнтрам княства.
Аднак такая думка нічым не пацвярджаецца, у тым ліку і архелагічна. Напэўна, князь Ізяслаў Свіслацкі быў з дынастыі менскіх князёў і яму належала Свіслач на Бярэзіне. Пазней уласнасць вялікіх князёў літоўскіх, з 1507 года — цэнтр Свіслацкага староства Ваўкавыскага павета. У 1523 Свіслач атрымала статус мястэчка. Паводле вялікакняскай граматы Жыгімонта Старога ад 22 верасня 1525 г. святарам Свіслацкай Прачысценскай царквы былі дадзены землі і дазвол трымаць дзве карчмы ўзамен за царкоўныя землі, якія адыйшлі новазаснаванаму мястэчку. У 1559 годзе Жыгімонт Аўгуст перадае мястэчка ва ўладанне Гераніму Аляксандравічу Хадкевічу, кашталяну троцкаму і старасце жамойцкаму, згодна з загадам яму перадаваліся «ваўкавыскае» мястэчка Свіслач з усімі яго агародамі і палявымі надзеламі (валокамі). 19 лістапада 1559 Жыгімонт Аўгуст выдаў прывілей, які зацвердзіў перадачу Хадкевічу мястэчка Свіслачы і шматлікіх іншых зямельных уладанняў. У 1561 маёнткі адышлі да яго сына Яна Хадкевіча. У 1572 Жыгімонт Аўгуст памяняў у Я. Хадкевіча Свіслач на Ляхавічы і іншыя землі, адпаведныя акты былі падпісаны ў Варшаве на вальным сойме.
З сяр. XVI ст. Свіслач перайшла да Заслаўскіх, у 1581 — зноў да Хадкевічаў. У 1667 уладаром мястэчка зрабіўся прусак Крышпін-Кіршэнштэйн. У 1668 тут збудавалі Траецкі касцёл, пры якім дзейнічала парафіяльная школа. Таксама існавала грэка-каталіцкая царква Анёла-Ахоўніка.
У 1793 Свіслач увайшла ў Гродзенскае ваяводства. У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795) Свіслач апынулася ў складзе Расійскай імперыі, у Слонімскай, потым Літоўскай губерні. З 1801 мястэчка зрабілася цэнтрам воласці Ваўкавыскага павета Гродзенскай губерні.
У 1778 Свіслач перайшла ў валоданне Вінцэнта Тышкевіча, сенатара Вялікага Княства Літоўскага, жанатага на пляменніцы караля і вялікага князя Станіслава Аўгуста Панятоўскага. Новы гаспадар цалкам перабудаваў мястэчка па ўсіх правілах сіметрыі, размясціўшы ў яго цэнтры рынак з высокай калонай пасярэдзіне. Ад рынка вялі шэсць вуліц, кожная з якіх завяршалася каменнай брамай. Самая шырокая і доўгая з іх, вуліца Брэсцкая, цягнулася ў паўднёвым накірунку да Белавежскай пушчы, завяршаючыся капліцай Анёлаў-Ахоўнікаў з дзвюма брамамі паабапал яе. Ва ўсходнім кірунку ад рынку вялі вуліцы Мсцібаўская і Рудаўская з царквой, населеная пераважна вучнёўскай моладдзю. На поўнач ішла Гродзенская вуліца, за брамаю якой былі могілкі, абсаджаныя соснамі. На захад вяла Варшаўская вуліца.
Таксама былі дабраўпарадкаваныя дарогі, якія вялі да Свіслачы: "Хто добра натросся і не раз выкуліўся на самых горшых дарогах у нашым краі, хто пазнаёміўся з мясцінамі, дзе развальваюцца дамы, якія так мала розняцца ад мужыцкіх халупаў (…) той будзе вельмі здзіўлены, апынуўшыся на Свіслацкай зямлі. А едучы па роўным гасцінцы, абсаджаным дрэвамі, забяспечаным бар’ерамі, і ўязджаючы ў акуратна і прыгожа збудаваны горад, які ўтрымліваюць чыста і ахайна, забудзе на хвіліну, дзе знаходзіцца, і перанясецца ў думках на берагі Эльбы альбо Рэйна …"Па звестках Л. Патоцкага, В. Тышкевіч са свіслаччан «патрабаваў з двара ў тыдзень тры дні работы з канём і адзін пешы. Да гэтага прыбавіў „гвалты“, у час якіх усе, хто быў здольны працаваць, павінны былі выходзіць на сенажаць і жніво. Акрамя гэтага прызначаў шарваркі для рамонту дарог і мастоў». В. Тышкевіч характарызуецца як «разважлівы гаспадар, які быў заняты адзіна ўпарадкаваннем сваіх уладанняў, забеспячэннем добрага быту падданым і паляпшэннем сваёй улюбёнай свіслацкай рэзідэнцыі… ён баяўся запрыгоньваць работнікаў павелічэннем працы». Свіслач прыносіла яму каля 10 тысяч чэрвоных злотых гадавога прыбытку.
У Свіслачы дзейнічалі адразу пяць заезных двароў: пад Арлом, Аленем, Валом, Адзінарогам і Лебедзем, а таксама «кафенгаўз або шынок, салідны, з більярдам, для забавы прыезжых». Паводле звестак за 1833 г., у Свіслачы было 12 «піцейных дамоў».
Аднак найбольшую вядомасць мястэчку надавалі Свіслацкая гімназія і Успенскі кірмаш. Яго патрэбы ў першай палове ХІХ ст. забяспечваў гандлёвы двор з 40 лаўкамі, кожная з якіх мела па тры пакоі. Лаўкі размяшчаліся прамавугольнікам па 14 лавак у даўжыню і па 6 у шырыню. З абодвух бакоў двара былі брамы, а ў сярэдзіне — пляц.
Свіслацкі Успенскі кірмаш, другі па памерах ва ўсёй Гродзенскай губерні пасля Анненскага ў Зэльве, быў заснаваны яшчэ ўладальнікам мястэчка Тышкевічам, які атрымаў прывілей ад караля Рэчы Паспалітай Станіслава Аўгуста 16 студзеня 1783 года. На час кірмаша Тышкевіч нават запрашаў у мястэчка тэатральныя калектывы з Гродна, Вільні і Варшавы. Таму ў Свіслач прыязджалі не толькі жыхары вакольных вёсак ды суседніх губерняў, але і гандляры з Каралеўства Польскага, Цэнтральнай Расіі, Украіны, а таксама з Аўстрыі, Прусіі, Францыі, Італіі, Даніі, Турцыі. Усяго збіралася да 3-4 тысяч чалавек. Гандлявалі тымі ж таварамі, што і на Анненскім кірмашы. Пераважнае значэнне мелі расійскія вырабы: у 1830 г., напрыклад, іх прывезлі на 172220 руб. (84 % агульнай сумы), а ў 1850 г. — на 31960 руб. З еўрапейскіх тавараў можна было купіць сукно, фарбы, інструменты, напоі, кнігі і інш. З «усходніх» вырабаў меліся кітайская гарбата, бухарскія і персідскія хусткі. Таксама гандлявалі коньмі, авечкамі, буйной рагатай жывёлай. Спачатку кірмаш праводзіўся як двухтыднёвы, пазней ужо як месяцовы — з 25 жніўня да 25 верасня.
На рыначнай плошчы мястэчка знаходзіліся 40 крам, якія адчыняліся ў перыяд кірмашу. Акрамя таго, тут пастаянна гандлявалі крамы, якія існавалі непасрэдна пры жылых памяшканнях: «''… по м. Свислочи находятся лавки во всяких домах фронтовых жилых и не отдельно построенных, а только из одной фронтовой комнаты составленные, и в оных по большей части из разной мелочи торг состоит''». У 1835 г. жыхар мястэчка купец Броўда звярнуўся да міністра фінансаў з прашэннем аб дазволе яму пабудаваць 12 мураваных крам з уплатай на карысць казны 120 руб. серабром у год. Гродзенская казённая палата пастановай ад 3 лютага 1836 г. паведаміла, што «ч''рез существование в еврейских домах лавок казна не лишается дохода с собственных лавок, ибо таковые чрез время до ярмарки никем не занимаются… Ежели кто из жителей пожелает вновь строить дом с лавкою, чтобы уплачивал казне чинша по 5 руб. сер. в год кроме поземельного''». Як лічыць Іна Соркіна, колькасць местачковых крам і іншых гандлёвых пунктаў была на самай справе значна большай за тую, якая фігуравала ў статыстыцы губернскіх улад.
Але паступова яго значэнне памяншалася, на што паўплывала канфіскацыя Свіслачы царскімі ўладамі за ўдзел Тадэвуша Тышкевіча ў паўстанні 1830—1831 гадоў. Калі ў 1829 годзе на кірмаш прывозілі тавараў коштам больш за 200 тысяч рублёў, у 1845 годзе — да 135 тысяч рублёў, то ў 1857 годзе — толькі на суму 15 тысяч рублёў.
Яшчэ ў верасні 1850 года ваўкавыскі спраўнік даносіў губернатару пра цяжкасці, якія меліся ў Свіслачы: «Каменныя казённыя лаўкі па сваім трывалым, з усімі выгодамі для купецтва, папярэднім уладкаванні цяпер прыведзены ў такі стан старасці, што ў папярэдніх і цяперашнім годзе некаторыя гандляры пацярпелі страты ад намакання тавараў, бо дах на лаўках зусім стары, у выпадку дажджу лаўкі вадою залівае». З 1855 г. іншагароднія купцы перасталі наведваць Свіслацкі кірмаш, у выніку чаго ў 1861 г. губернская адміністрацыя канстатавала, што «ярмарка здесь почти не существует, торг производится самыми мелочными товарами на весьма незначительную сумму местными и из окрестных местностей торговцами». На гандаль у мястэчку адмоўна паўплывала і закрыццё Свіслацкай гімназіі.
Аб значнай ролі наяўнасці гімназіі ў эканоміцы Свіслачы яскрава сведчыць скарачэнне прыбыткаў ад корчмаў пасля яе закрыцця. Так, у жніўні 1850 г. на таргах піцейны продаж дастаўся на 4 гады, з 1 студзеня 1851 г., мяшчанам Ратнеру і Гольдбергу за плату ў дзяржаўны скарб па 1745 руб. серабром у год. Аднак у снежні 1850 г. яны нечакана перадалі свае правы на піцейны продаж купцу Булькаўштэйну з Беластока і мешчаніну Ахноху з Бераставіцы. Трэба адзначыць, што зрабілі яны гэта своечасова, бо з 1 верасня 1851 г. гімназія ў Свіслачы была закрыта, што рэзка змяншала прыбыткі ад утрымання піцейнага продажу. Натуральна, не з-за таго, што асноўны даход прыносілі гімназісты. Пасля страты гімназіі мястэчка стала менш бойкім. Расчараваныя Булькаўштэйн і Ахнох звярнуліся ў красавіку 1853 г. у сенат з прашэннем аб вызваленні іх ад утрымання піцейнага продажу ў Свіслачы, у якім яны скардзіліся на «''ветхость корчем и убытки от сокращения продажи питей за уменьшением народонаселения по случаю вывода из м. Свислочи гимназии''». Сенат не знайшоў законных падстаў для задавальнення хадайніцтва.
Наяўнасць гімназіі ў Свіслачы адкрывала перспектывы набыцця мястэчкам статуса горада. І такое пытанне ўздымалася. Так, у 1837 г., калі збіраліся звесткі аб канфіскаваных маёнтках, Гродзенская казённая палата ў сваёй даведцы адзначала, што м. Свіслач можа быць пераўтворана ў горад з прычыны заснавання гімназіі, у якой збіраецца немалая колькасць вучняў. Ад гімназістаў і ад прыязджаючых бацькоў жыхары маюць немалыя выгады. Ад розных асоб паступала шмат просьб аб дазволе будаваць дамы нават на ўмовах павышанага чыншу за зямельныя пляцы. Усё гэта ўзмацняла прамысловасць і гандаль. Акрамя таго, вялікія прыбыткі прыносіў існуючы ў Свіслачы кірмаш. Іншымі словамі, мясцовыя жыхары праз казённую палату даводзілі, што яны ў стане ўтрымліваць органы гарадскога самакіравання. Аднак гродзенскі грамадзянскі губернатар не падтрымаў гэтай ініцыятывы, бо не бачыў патрэбы ў заснаванні новых гарадоў.
Станам на 1833 у мястэчку было 1 мураваны і 146 драўляных будынкаў.
У часы нацыянальна-вызваленчага паўстання ваколіцы Свіслачы сталі месцам актыўных ваенных дзеянняў паміж паўстанцкімі аддзеламі і расійскімі карнымі войскамі. Паводле вынікаў перапісу (1897) у мястэчку было 526 будынкаў (24 мураваныя і 502 драўляныя), 6 гарбарных, піваварнае і медаварнае прадпрыемствы, сельская лячэбніца.
Эканоміка
Прадпрыемствы харчовай, мэблевай, будаўнічых матэрыялаў прамысловасці. Гасцініца «Свіслач».
Культура
Свіслацкі гісторыка-краязнаўчы музей. У 1990-я ў цэнтры горада пабудаваны касцёл святога Францыска Асізскага і святой Пяцідзесятніцы.
Адукацыя
У 1-й пал. XIX стагоддзя тут працавала найлепшая на Літве гімназія (цяпер гімназія № 1 імя К. Каліноўскага), у якой навучаліся Восіп Кавалеўскі, Напалеон Орда, Юзаф Крашэўскі, Рамуальд Траўгут, Кастусь Каліноўскі і іншыя вядомыя асобы.
Славутасці
Помнікі:
Томас Баранаўскас
Томас Баранаўскас (Tomas Baranauskas;, ) — літоўскі гісторык.
Біяграфія
Скончыў гістарычны факультэт Вільнюскага ўніверсітэта, абараніўшы магістарскую працу «Утварэнне Літоўскай дзяржавы» (1998). У 1996—1998 працаваў лабарантам у аддзеле гісторыі ВКЛ, з 1998 — старэйшым лабарантам у аддзеле археалогіі Інстытута гісторыі Літвы. З 2001 член рэдкалегіі газеты «Варута» (Voruta). З 2003 — адміністратар сайта Інстытута гісторыі Літвы (www.istorija.lt).
З 1990 удзельнічае ў працы Шэймінішкельскай археалагічнай экспедыцыі Інстытута гісторыі Літвы. У 2000 выдаў манаграфію «Вытокі Літоўскай дзяржавы» (Lietuvos valstybės ištakos). Аўтар артыкулаў для энцыклапедый «Visuotinė lietuvių enciklopedija» (план. 23 т., на верас. 2008 выд. 12 т.), «Вялікае Княства Літоўскае» (у 2 т.), «The Crusades: An Encyclopedia», а таксама шэрагу навукова-папулярных артыкулаў. З 2000 аўтар сайта «Сярэднявечная Літва» (viduramziu.istorija.net) на літоўскай, англійскай, рускай, беларускай, польскай мовах. Удзельнічаў у навуковых канферэнцыях у Беларусі, Даніі, Латвіі і Літве.
Енісейскі заліў
Енісе́йскі заліў — заліў Карскага мора, паміж Гыданскім паўвостравам і мацерыковай Еўразіяй.
Абавязак
Абавя́зак — маральнае патрабаванне; неабходнасць выканання чалавекам пэўных дзеянняў, якія вызначаюцца грамадствам і ў аднолькавай ступені адносяцца да ўсіх яго членаў. Па значэнні блізкі да паняцця доўг, у якім агульны, універсальны характар грамадска значных патрабаванняў ператвараецца ў асабістую задачу канкрэтнага індывіда, абумоўленую акалічнасцямі яго жыцця.
Енісейскі заліў
Даўжыня да мыса Сопачная Карга каля 225 км. Шырыня ля ўваходу каля 150 км. Глыбіня 6-20 м. У заліў упадае Енісей, ён з’яўляецца эстуарыем ракі. Узімку заліў пакрываецца нерухомым лёдам (прыпаем), у паўночнай частцы — плывучымі льдамі. Вызваляецца ад лёду на 3 летніх месяца. Прылівы паўсутачныя (вышынёй да 0,4 м). Рыбалоўства (нельма, омуль і інш.), паляванне на марскіх жывёл (цюлень, бялуха). Па Енісейскаму заліву праходзяць марскія шляхі да портаў ніжняга Енісея — Дудзінкі і Ігаркі. На ўсходнім беразе ля ўваходу ў заліў знаходзіцца порт Дзіксан, каля якога на аднайменным востраве Дзіксан знаходзіцца гідраметэаралагічная абсерваторыя.
Абавязак
Беларусь
Да асноўных грамадзянскіх абавязкаў, зафіксаваных у Канстытуцыі Рэспублікі Беларусь, адносяцца: выкананне законаў рэспублікі, павага да яе нацыянальных традыцый, годнасці, правоў, законных інтарэсаў іншыяасоб; зберажэнне прыроды, культурнай спадчыны, абарона Радзімы, клопат пра дзяцей, бацькоў і інш.
Астраўцы (возера)
Астраўцы́ — возера ў Беларусі, у Расонскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Дрыса (цячэ праз возера), за 36 км у напрамку на ўсход ад гарадскога пасёлка Расоны, каля вёскі Перавоз.
Плошча паверхні возера 0,92 (0,86 ) км². Даўжыня 2,58 (2,23 ) км, найбольшая шырыня 0,3 (0,48 ) км, даўжыня берагавой лініі 6,7 км. Найбольшая глыбіня 4 м. Аб’ём вады ў возеры 1,94 млн. м³.
Катлавіна возера выцягнутая ў напрамку з поўначы на поўдзень.
Праз возера працякае рака Дрыса і злучае Астраўцы з азёрамі Сіньша і Дрысы. Пратокай злучана з возерам Плеса.
У возеры водзяцца шчупак звычайны, акунь, лешч, плотка, гусцяра, краснапёрка, мянтуз, лінь і іншыя віды рыб.
Канфігурацыя (астраномія)
Канфігурацыя — характэрнае ўзаемнае становішча Сонца, планет, іншых нябесных целаў Сонечнай сістэмы на нябеснай сферы.
Канфігурацыя ніжніх планет
У ніжніх планет і іншых нябесных целаў, чые арбіты размешчаны ўнутры зямной арбіты, адрозніваюць:
Паблізу верхняга злучэння ніжнія планеты недаступныя для назірання, бо знаходзяцца за Сонцам, хаваючыся ў яго промнях. Непасрэдна перад ніжнім злучэннем і пасля яго ніжнія планеты бачныя ў выглядзе вузкага сярпа. Падчас ніжняга злучэння магчыма праходжанне Меркурыя або Венеры па дыску Сонца, аднак з-за адноснага нахілу планетарных арбіт фактычнае праходжанне адбываецца досыць рэдка, звычайна пры ніжнім злучэнні ніжняя планета знаходзіцца вышэй або ніжэй Сонца па экліптычнай шыраце. У элангацыях ніжнія планеты маюць выгляд светлай паўдыска.
Канфігурацыя верхніх планет і Месяца
У Месяца, верхніх планет, а таксама іншых целаў Сонечнай сістэмы, чыя арбіта ляжыць цалкам па-за зямной арбіты, адрозніваюць:
Часам вылучаюць таксама паўквадратуры, калі вугал паміж планетай (Месяцам) і Сонцам складае 45°, і паўтарачныя квадратуры (135°). Для ніжніх планет магчымыя толькі паўквадратуры, але рэальна такая канфігурацыя ўзнікае толькі ў Венеры (паблізу найбольшай усходняй ці найбольшай заходняй элангацыі, якія могуць дасягаць 48°), а таксама ў астэроідаў, якія рухаюцца паміж арбітамі Зямлі і Венеры.
Калі Зямля знаходзіцца паміж планетай і Сонцам, то такая канфігурацыя называецца процістаяннем. Гэта канфігурацыя найбольш спрыяльная для назіранняў за планетай, таму што ў гэты час планета знаходзіцца найбліжэй да Зямлі, павернута да яе сваім асветленым паўшар’ем і, знаходзячыся на небе ў процілеглым Сонцу месцы, бывае ў верхняй кульмінацыі каля поўначы. У злучэнні планета найбольш аддалена ад Зямлі і не назіраецца, таму што губляецца ў промнях Сонца.
Кісламалочныя прадукты
Кісламалочныя прадукты — прадукты харчавання, якія атрымліваюць зброджваннем малака з дапамогай малочнакіслых бактэрый.
Падзяляюцца на прадукты малочнакіслага браджэння (сыракваша, смятана, тварог) і мяшанага малочнакіслага і спіртавога браджэння (кумыс, ацыдафілін, кефір, ражанка).
Маюць у сабе бялкі, тлушчы, вітаміны. Добра засвойваюцца арганізмам, станоўча ўплываюць на мікрафлору кішэчніка, выкарыстоўваюцца ў дыетычным і лячэбным харчаванні пры дызентэрыі, атэрасклерозе, захворваннях страўнікава-кішачнага тракту, печані і інш.
Масавыя пахаванні ў Батайніцы
Масавыя пахаванні ў Батайніцы — брацкія магілы 744 забітых албанцаў, якія сталі ахвярамі этнічных чыстак, якія праводзіліся югаслаўскімі сіламі падчас Косаўскай вайны.
Масавыя пахаванні албанцаў у Батайніцы сталі першымі знойдзенымі ў Сербіі пасля заканчэння вайны разам з аналагічнымі ў возера Перучац, на мяжы Сербіі і Босніі і Герцагавіны, і на паліцэйскім палігоне ў мястэчку Пятрова Сяло.
Масавыя пахаванні размяшчаліся на паліцэйскім палігоне Спецыяльнай антытэрарыстычнай групы (SAJ) у прыгарадзе Бялграда Батайніца. Акрамя забойстваў косаўскіх албанцаў Спецыяльная антытэрарыстычная група таксама была ўцягнутая ва «ўтылізацыю трупаў» ахвяр.
Перадгісторыя
Цэнтр гуманітарнага права (HLC), няўрадавая арганізацыя, якая размяшчаецца ў Сербіі і Косава, апублікавала ў сваім даследаванні, што агульная колькасць забітых падчас вайны ў Косава (перыяд даследавання са студзеня 1998 года па 31 снежня 2000 года) ацэньваецца ў 13 517 чалавек, калі з гэтай колькасці ўсіх забітых ці зніклых без вестак мірных жыхароў было: 8661 косаўскіх албанцаў, 1797 сербаў, 447 цыган, баснійцаў і прадстаўнікоў іншых этнічных меншасцяў.
Выяўленне масавых пахаванняў
Целы ахвяр былі дастаўлены ў месцы пахавання аўтатранспартам з Косава і Мятохія, большая частка астанкаў папярэдне была спалена ў двух месцах: на алюмініевым камбінаце Мачкаціца ў горадзе Сурдуліца і горна-медзеплавільным камбінаце ў горадзе Бор.
Эксгумацыя
Пасля заканчэння вайны Спецыяльнае антытэрарыстычнае падраздзяленне абмежавала доступ да месцаў пахавання, матывуючы гэта неабходнасцю правядзення вучэбных стрэльбаў, чым перашкаджала рабоце судова-медыцынскай камісіі, якая спрабавала расследаваць масавыя забойствы. Праца праводзілася з чэрвеня 2001 па канец лістапада 2002 гадоў. Праца праводзілася з чэрвеня 2001 па канец лістапада 2002 года. Целы да свайго даставанне праляжалі ў магілах каля 2 гадоў і мелі на касцях сляды куль, сярод іх былі астанкі 86 косаўскіх албанцаў, раней змешчаных у халадзільную камеру грузавіка, затопленага ў Дунаі.
Расследаванне
У чэрвені 2001 года Міністэрства ўнутраных спраў Сербіі выпусціла 10-хвілінны фільм, які паказвае даставанне астанкаў ахвяр з пахаванняў, які стаў першым афіцыйным пацвярджэннем распраў над косаўскімі албанцамі. Таксама сербскія ўлады сцвярджалі, што Слабадан Мілошавіч аддаваў загады пазбавіцца ад доказаў, якія ў будучыні маглі служыць доказамі яго датычнасці да ваенных злачынстваў.
На судзе ў Міжнародным трыбунале па былой Югаславіі намеснік міністра ўнутраных спраў Сербіі Уласцімір Джорджавіч прызнаўся, што ведаў пра перапраўку целаў з аднаго грузавіка, знойдзенага ў р. Дунай, але не ведаў пра фактычныя забойствы.
Куколь звычайны
Куко́ль звычайны, куко́ль пасяўны, зязюлін лён (Agrostemma githago) — від кветкавых раслін роду сямейства.
Батанічнае апісанне
Аднагадовая травяністая мякка апушаная расліна вышынёй 40—70 см. Сцябло прамастойнае, вузлаватае, крыху галінастае. Лісце супраціўнае, сядзячае, простае, суцэльнае, лінейнае або лінейна-ланцэтнае, з гладкім краем і завостранай верхавінкай. Кветкі буйныя, адзіночныя, цёмна-ружовага колеру, часам белыя. Чашачка трубчастая, з доўгімі зубцамі. Пялёсткаў — 5. Плод — каробачка яйцападобнай формы, якая раскрываецца 5 створкамі. Насенне буйное, бугрыстае, чорнага колеру.
Расліна ядавітая, мае гліказід гітагін.
Распаўсюджанне і экалогія
Святлолюбівая расліна, мезатроф. Расце на лугах, аблогах, пашах і агародах, у парках і садах, каля дарог.
Гаспадарчае значэнне
Лекавая і дэкаратыўная расліна. Засмечвае пасевы.
Барыс Лук’янавіч Саланевіч
Біяграфія
Атрымаў медыцынскую адукацыю. У 1912 уступіў у скаўцкую арганізацыю, дзе дайшоў да звання старшага скаўт-майстра і з’яўляўся намеснікам старшыні скаўтаў Расійскай Імперыі.
З наступленнем кастрычніцкае рэвалюцыі і прыходам Леніна ў 1917 годзе, скаўцкі рух трапіў пад забарону.
У 1932 годзе быў арыштаваны разам з жонкай Ірынай Пеллінгер, братам Іванам Саланевічам і яго сынам Юр’ем пры спробе збегчы з краіны, і адпраўлены ў лагер «Беламорска-Балтыйскі Камбінат».
У верасні 1933 годзе распачаў спробу здзейсніць уцёкі з Савецкага Саюза праз Карэлію, але быў арыштаваны ў цягніку па дарозе ў Мурманск. Быў асуджаныя на працоўныя работы на 8 гадоў у Карэліі. Наступная спроба збегчы стала паспяховаю. У канцы лета 1934 года ўцёк Фінляндыю, прайшоўшы па лясах і балотах Карэліі каля 150 км.
Пасля двух гадоў жыцця ў Фінляндыі ў 1936 годзе Барыс Саланевіч пераязджае ў Сафію (Балгарыя) дзе ўдзельнічае ў выданні газеты «Голас Расіі», рэдактарам якой быў яго брат Іван. У газеце ён друкуе, у прыватнасці, артыкулы пра гісторыю скаўцкага руху ў Расіі і рэпрэсіях супраць яго савецкай улады.
Супрацоўнічаў з Усерасійскаю фашысцкаю партыяю Канстанціна Радзаеўскага. У 1938 годзе Барыс Саланевіч пераяжджае ў Германію, а ў 1945 годзе ў Бельгію. Там ён з 1950 годзе выдае часопіс «Радзіма». Пазней пераязджае ў Нью-Ёрк, дзе працягвае выпуск часопіса (да 1978 года).
Апошнія гады жыцця Барыс Саланевіч правёў у ЗША. Памёр у Глен-Коўве на Лонг-Айлендзе. Пахаваны на (прыгарад Нью-Ёрка).
Уладзіслаў Курашкевіч
Уладзіслаў Курашкевіч  (Władysław Kuraszkiewicz; 1905—1997) — польскі мовазнаўца-славіст, прафесар універсітэтаў у Львове, Любліне (1936—1939), Вроцлаве (з 1946) і Познані (з 1950).
Сябра Польскай акадэміі навук з 1967 года. Шматлікія навуковыя працы датычаць гісторыі і дыялекталогіі польскай мовы, сярод іншага: «Даследаванне польскіх насавых галосных» (1932), «Паходжанне польскай мовы ў святле вынікаў гістарычнай дыялекталогіі» (1953). Выдаў старапольскія тэксты з разлеглым даследаваннем іх мовы, напрыклад, «Postylla» Мікалая Рэя як важную крыніцу для даследавання гісторыі польскай мовы, а таксама — «Накіды пра мову Мікалая Рэя», «Галіцка-Валынскія граматы» XIV-XV стагоддзяў (1934), «Нарыс усходнеславянскай дыялекталогіі» (1954), «Наўгародскія берасцяныя граматы» (1957), «Асноўныя звесткі пра гістарычную граматыку польскай мовы» (1970).
Панславянскія мовы
Панславянскія мовы — абагульняючая назва занальна сканструяваных моў, створаных дзеля зносін народаў славянскай моўнай групы. Славяне — самая шматлікая група народаў у Еўропе, хаця і даволі раз'яднаная. Зараз налічваецца 18 «жывых» славянскіх моў:
Лічба 18 некалькі умоўная, таму што, з аднаго боку, асобныя славянскія мовы падзяляюцца яшчэ і на дыялекты, а з другога боку — па асобных мовах не склалася агульнай думкі, мова гэта ці дыялект (напрыклад, сілезскую і чарнагорскую некаторыя навукоўцы лічаць дыялектамі (адзначана *)).
Такая моўная падзеленасць шкодзіць зносінам славян. Часта прадстаўнікі славянскіх народаў вымушаны ўжываць англійскую мову, каб размаўляць адзін з адным.
Між тым, славянскія мовы даволі блізкія і лёгкія для разумення і вывучэння славянамі. Падабенства моў і неабходнасць узаемных зносін славянскіх народаў пастаянна натхняла розных людзей ствараць панславянскія мовы.
Стараславянская мова
Падобна, першым вопытам стварэння панславянскай мовы магчыма лічыць дзейнасць Кірыла і Мяфодзія. магчыма, менавіта яны сканструявалі старажытнаславянскую мову, якой і зараз (у выглядзе царкоўнаславянскай мовы) карыстаюцца Руская праваслаўная царква, Руская праваслаўная царква за мяжой і іншыя праваслаўныя канфесіі.
Мова мела падабенства са старажытнымі славянскімі мовамі, але не была ідэнтычна ні адной з іх.
Русски език (праект стварэння панславянскай мовы)
Харват Юрый Крыжаніч вырашыў стварыць адзіную славянскую мову. Знаходзячыся ў ссылцы ў Сібіры, ён з гэтай мэтай напісаў «Граматично изсказанье об руском езику» (1661), дзе папярэдзіў чытачоў, што ён мае на ўвазе не адну якую-небудзь славянскую мову, а мову ўсіх славян. Слоўнікавы склад быў ім узяты галоўным чынам з рускай, сербскай і харвацкай моў. Крыжаніч лічыў рускую мову старэйшай з моў славянскай групы, а астатнія мовы паходзячымі ад яе.
Непослава
Усевалад Яўграфавіч Чэшыхін у 1913 годзе стварыў сістэму стварэння занальна сканструяваных моў шляхам далучэння да нацыянальных каранёў слоў афіксаў эсперанта. Гэтай сістэме ён даў імя «непо» («nepo» на эсперанта). У 1915 годзе ён стварае непо-мову на аснове славянскай лексікі — непослава.
Міжславянская мова
Міжславянская мова (Mezduslavjanski jezik) быў створаны чэхаславацкімі лінгвістамі ў 1954—1958 гг. пад кіраўніцтвам чэха-эсперантыста Йіржы Карэна, вядомага таксама як Уладзіслаў Падмеле.
Прыклад: «V meżdunarodnich jezikach dlużno stvorit taki cennosti, ktori budu zna znacit veliki prinos v oblasti nauk, izucenia jezikov, techniki, umenij itd.»
Слава-Эсперанта
Слава-эсперанта, таксама называны «славіна», быў створаны Іосіфам Канечным у 1912 г. у Празе. Ён апублікаваў брашуру з 32 старонак «Mluvnička slonanského esperanta Slavina».
Словіа
Словіа (Slovio) — гэта мова, створаная славакам Маркам Гучка. Словіа распрацоўваўся з кірункам на максімальную лёгкасць разумення і вывучэння. Мае вельмі спрошчаную граматыку без склонаў і родаў. Ужывае асноўны лацінскі алфавіт без дыякрытычных знакаў, што гарантуе набор словіа на любым камп'ютары, без неабходнасці ўсталявання дадатковай раскладкі клавіятуры, і карэктнае адлюстраванне тэкстаў словіа на любым камп'ютары.
Прыклад:
Міжславянская мова (Славянскі, Словіоскі, Новаславянская мова)
Міжславянская мова (меджусловјанскы, medžuslovjansky) - апастэрыёрная панславянская мова, створаная на моўным матэрыяле стараславянскай мовы і існуючых славянскіх моў, прызначаная для зносін паміж іх носьбітамі.
Выбар алфавіта для панславянскіх моў
Важнае значэнне для разумення мовы мае выбраны алфавіт. Гістарычна склалася так, што славянскія народы ужываюць алфавіты, створаныя на аснове лацініцы ці кірыліцы.
Стараславянскі варыянт кірыліцы
Вартасці — вялікая (каля 40) колькасць знакаў дае магчымасць дакладна перадаваць гукі славянскіх моў. Недахопы — цяжкасці адлюстравання і набору на камп'ютары, таксама, літары гэтай азбукі малазразумелы сучаснаму чытачу. З-за гэтых недахопаў алфавіт не ўжываецца для стварэння панславянскіх моў.
Сучасныя варыянты кірыліцы
Вартасці — добра зразумелы большай частцы славян: беларускамоўным, рускамоўным, украінскамоўным і жыхарам былой Югаславіі. Недахопы — літары кірыліцы з'яўляюцца незразумелымі ўсяму астатняму свету, для друкавання патрабуецца ўсталяваць дадатковую раскладку клавіятуры, пажадана і саму кірылічную клавіятуру, для правільнага адлюстравання патрабуюцца адпаведныя налады, пажадана ўжыванне толькі праграм падтрымліваючых юнікод. Акрамя таго, розныя варыянты кірыліцы могуць унесці блытаніну, так, напрыклад руская «ы» адпавядае украінскай «и», а рускі знак «ъ» — гэта зусім не тое, што і балгарская літара «ъ». Некаторыя знакі з сучасных кірыліц з'яўляюцца незразумелымі для носьбітаў моў, ужываючых іншыя варыянты кірыліцы. З прычыны названых недахопаў кірыліцу для панславянскіх моў ужываюць рэдка, але для палягчэння разумення людзям, якія размаўляюць на мовах, ужываючых кірыліцу, некаторыя панславянскія мовы прадугледжваюць магчымасць транслітарацыі ў кірыліцу.
Лацініца з дыякрытычнымі знакамі
Вартасці — на адзін гук траціцца адна літара, вымаўленне літар без дыякрытыкі прыкладна вядома ўсім народам, ужываючым лацініцу, і большасці з людзей, якія карыстаюцца кірыліцай. Недахопы — неабходнасць усталявання дадатковай раскладкі для клавіятуры, і пры гэтым, што выбар не зусім просты, таму што «панславянскай» мовы ў спісе ў камп'ютары няма. Магчыма некарэктнае адлюстраванне асобных сімвалаў. Шырока ўжываецца падчас стварэння панславянскіх моў, нягледзячы на недахопы.
Лацініца без дыякрытычных знакаў
Вартасці — без праблем друкуецца і адлюстроўваецца на любым камп'ютары, не патрабуе ўсталявання дадатковай раскладкі клавіятуры, вымаўленне большасці літар прыблізна зразумела ўсім народам, якія карыстаюцца лацініцай і большасці з людзей, ужываючых кірыліцу. Недахопы — для адлюстравання некаторых гукаў патрабуецца камбінацыя з 2 літар (зрэдку — з большай колькасці літар). З гістарычных прычын ужываецца рэдка, але ў апошні час стала выкарыстоўвацца часцей.
Распаўсюджанасць панславянскіх моў
Звычайна, носьбітам панславянскіх моў з'яўляецца іх стваральнік, радзей — невялікая група людзей. Выключэннем з'яўляецца царкоўнаславянская мова, якая распаўсюдзілася больш астатніх панславянскіх моў дзякуючы палітычнай падтрымцы.
Уладзімір Іосіфавіч Ананька
Уладзімір Іосіфавіч Ананька (нар. 4 красавіка 1929, Мінск — 1986 ) — беларускі скульптар.
Біяграфія
У 1947—1948 гадах вучыўся ў Мінскім будаўнічым тэхнікуме, у 1948—1952 гадах у Мінскім мастацкім вучылішчы. З 1957 года ўдзельнічаў у выстаўках: рэспубліканскіх, усесаюзных, замежных і міжнародных. Скончыў у 1959 годзе Беларускі дзяржаўны тэатральна-мастацкі інстытут (выкладчыкі па спецыяльнасці: А. А. Бембель, А. К. Глебаў).
Творчасць
Працаваў у вобласці станковай і манументальнай скульптуры. Вялікае месца ў яго творчасці займаў партрэт.
Туркоўскі сельсавет
Турко́ўскі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Мёрскага раёна Віцебскай вобласці Беларусі. Адміністрацыйны цэнтр — аграгарадок (да 2008 года вёска) Туркова.
Утвораны 16 ліпеня 1954 года ў складзе Дзісенскага раёна Маладзечанскай вобласці БССР шляхам аб’яднання скасаваных Дворышчанскага і Ліпацінскага сельсаветаў. З 3 кастрычніка 1959 года ў складзе Мёрскага раёна. З 20 студзеня 1960 года ў складзе Віцебскай вобласці. 16 верасня 1960 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Сцефанполлеўскага сельсавета, у склад Узменскага сельсавета перададзены 21 населены пункт (Алешчанцы, Барашкі, Бедзенка, Верашчакі, Гагаліншчына, Геленава, Дрыгучы, Заборцы, Калеснікі, Краты, Краўчанкі, Ліпаціна, Масцішча, Навіцкія, Розаны, Скрыдлеўшчына, Таранды, Траскуны, Шарагі, Шарашонкі і Шуты), адначасова ў склад сельсавета з Мікалаёўскага сельсавета перададзены 30 населеных пунктаў (Беразова, Бушава, Бычыншчына, Бяшэрава, Вульшчына, Гаравыя, Горкі-I, Горкі-II, Грэчана, Дарошкавічы, Дуброва, Зязюліна, Касабукі-I, Касабукі-II, Кульвокі, Ліпанцы, Малашкі, Мыслі, Павянужка, Палужанчыкова, Пякоціна, Рэдзькі, Сільманова, Старынка, Сутокі, Федарцы, Фралова, Хоцькава, Шарагі і Янова). 26 сакавіка 1973 года ў склад сельсавета з Узменскага сельсавета вернуты 20 населеных пунктаў (вёскі Алешчанцы, Барашкі, Верашчакі, Геленава, Заборцы, Масцішча, хутары Бедзенка, Гагаліншчына, Дрыгучы, Калеснікі, Краты, Краўчанкі, Ліпаціна, Розаны, Саўчанкі, Таранды, Траскуны, Шарагі, Шуты, Шэра-Шашкі). На 1 студзеня 1974 года ў складзе сельсавета 89 населеных пунктаў. 5 ліпеня 1983 года ў склад сельсавета з Якубаўшчынскага сельсавета перададзены 3 населеныя пункты (вёска Пераслова, хутары Барылава і Юркаўшчына). 8 красавіка 2004 года ў склад Мікалаёўскага сельсавета перададзены 10 населеных пунктаў (Бушава, Бычыншчына, Вульшчына, Горкі 1, Горкі 2, Дарожкавічы, Касабукі, Федарцы, Шарагі і Янова). 20 чэрвеня 2008 года скасаваны хутар Юркаўшчына, 16 чэрвеня 2017 года — вёскі Заборцы, Свіршчане, хутары Панізова і Таранды.
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 919 чалавек, з іх 97,0 % — беларусы, 1,2 % — рускія, 1,2 % — украінцы.
Талочкі
Назву Тало́чкі маюць:
Крупец (значэнні)
Кру́пец — прозвішча і тапонім.
Кратошын
Кратошын (Krotoszyn) — горад у Польшчы, адміністрацыйны цэнтр Краташынскага павета Велікапольскага ваяводства. Сядзіба вяскова-гарадской гміны Кратошын.
Тарасавічы
Назву Тара́савічы маюць: