cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Планарыі
Анатамічная будова і фізіялогія
Прастора паміж скурна-мускульным мяшком і ўнутранымі органамі запоўнена клеткамі парэнхімы. Парэнхіма служыць апорай для мышцаў, пераносіць пажыўныя рэчывы і прадукты жыццядзейнасці, у яе клетках утрымліваецца запас пажыўных рэчываў. У парэнхіме ляжыць яшчэ адзін від мышцаў — спінна-брушныя. Дзякуючы парэнхіме планарыі здольны да рэгенерацыі — аднаўлення цэлага арганізма з часткі цела і зажыўлення пашкоджанняў.
Стрававальная сістэма прадстаўлена двума аддзеламі кішэчніка: пярэднім (рот, глотка) і сярэднім (моцна разгалінаваным і слепа замкнутым).
Рот у планарый знаходзіцца на брушным баку цела і вядзе ў мускулістую глотку. Пры захопліванні здабычы чарвяк выварочвае глотку вонкі, пранікае ў цела ахвяры і высмоктвае яе. У планарыі, кая наелася, праз покрывы добра бачны разгалінаваны кішэчнік. У кішэчніку ежа ператраўліваецца і ўсмоктваецца, а неператраўленыя рэшткі выдаляюцца праз рот. Кішэчнік замкнуты, анальнай адтуліны няма.
Крывяноснай і спецыяльнай дыхальнай сістэм таксама няма. Дыхаюць планарыі ўсёй паверхняй цела, здабываючы кісларод з вады. Таму яны жывуць у чыстай, багатай на кісларод вадзе.
Выдзяляльная сістэма планарыі — протанефрыдыі. Вывядзенне прадуктаў жыццядзейнасці з тканак і органаў адбываецца праз шматлікія тонкія канальцы, якія пранізваюць усё цела планарыі. Кожны каналец пачынаецца клеткамі з пучком раснічак, якія ўвесь час рухаюцца. Дзякуючы руху гэтых раснічак вадкія прадукты абмену рэчываў паступаюць з канальцаў у два буйныя падоўжныя выдзяляльныя каналы, а з іх выводзяцца вонкі.
Нервовая сістэма планарый, якія вядуць рухомы драпежны спосаб жыцця, арганізавана адносна складана. У пярэдняй частцы цела нервовыя клеткі ўтвараюць парны галаўны нервовы  вузел, ад якога адыходзяць нервовыя ствалы, што даюць шматлікія адгалінаванні нерваў да органаў і тканак. Ёсць у планарый і органы зроку, смаку, нюху, дотыку, раўнавагі.
Гайтана
Гайтана-Лурдэс Эсамі (Gaita-Lurdes Essami, у перакладзе — «моцная і вялікая»; Гайта́на-Лурдес Ессамі́;, Кіеў, УССР) — украінская спявачка і аўтар песень украіна-кангалезскага паходжання, якая спалучае ў сваёй творчасці манеру соўл выкананне з танцавальнай стылістыкай песень, якія ўключаюць элементы джазу, блюзу, фанк-, соўл- і фольк-музыкі. Яна з’яўляецца аўтарам большасці ўласных песень.
Біяграфія
Нарадзілася 24 сакавіка 1979 ў Кіеве. Да пяці гадоў жыла ў Рэспубліцы Конга, адкуль родам яе бацька, размаўляла толькі на французскай і мове лінгала. Потым разам з мамай вярнулася ва Украіну. Бацька Гайтаны дагэтуль жыве ў Бразавілі, займаецца транспартным бізнесам і з дачкой бачыцца рэдка.
Гайтана скончыла музычную школу па класе саксафон, пасля атрымала эканамічную адукацыю. З дзяцінства займалася настольным тэнісам, атрымаўшы званне кандыдата ў майстры спорту.
Кар’ера
Пеўчая біяграфія пачалася ў 1991 годзе з дзіцячага тэлевізійнага конкурсу «Фант-лото Надія», дзе яна заняла трэцяе месца. Пасля яе запрасіў у свой ансамбль «Альтана» кампазітар Уладзімір Быстракоў. Разам з гэтым ансамблем яна ўдзельнічала ў запісах мультфільмаў, была бэк-вакалісткай на запісах Ірыны Білык, Таісія Павалій, Ані Лорак, Мікалая Карачанцава, Аляксандра Малініна.
Пасля спявала з джазавым аркестрам «Overtime» і поп-джазавым гуртос «Unity». У снежні 2003 года на студыі «Lavina Music», якая стала прадзюсаваць спявачку, выходзіць дэбютны альбом Гайтаны «О тебе». У ім адзінай украінамоўнай песняй была песня на словы Марыі Бурмакі «Діти світла». Песня мела найбольшы поспех, з-за чаго большасць песень на наступным альбоме былі украінскімі. Другі альбом — «Слідом за тобою» — выпушчаны ў красавіку 2005 года таксама на студыі «Lavina music». У 2006 годзе быў выпушчаны сінгл «Два Вікна», які таксама змяшчаў англамоўную версію песні. У пачатку 2007 года з’явіўся наступны сінгл — «Шаленій», які атрымаў неверагодную папулярнасць сярод слухачоў.
10 снежня 2007 года Гайтана прэзентавала новы дыск «Капли дождя». У дыск увайшлі ўсе апошнія хіты спявачкі, а таксама 5 відэакліпаў.
У пачатку 2008 года Гайтана і яе прадзюсар Эдуард Клім пачалі працу над запісам новага альбома з Эрыкам Дэніелсам — прадзюсарам і музычным дырэктарам Джанет Джэксан, які працаваў з такімі вядомымі артыстамі як Мэрая Кэры, Boyz 2 Men, TLC, Brandy, Backstreet Boys, Michael Bolton. Новая пласцінка запісвалася ў Нью-Ёркскай студыі і была прэзентаваная восенню ў ЗША, Канадзеа і Японіі. У пачатку красавіка Гайтана прэзентавала свой трэці ўкраінскі альбом. Гайтана заўсёды ішла сваім асаблівым музычным шляхам, прыўносіла ва ўкраінскі шоў-бізнэс сваю самабытнасць. Новы альбом спявачкі «Тайные желания» прэтэндаваў стаць самай моднай музычнай працай года, паколькі утрымліваў свежыя рашэнні, новыя эксперыменты, новыя грані — ад любімай лірыкі да электронных танцавальных кампазіцый з зусім нечаканай Гайтанай.
26 красавіка 2011 года спявачка прэзентавала свой новы кліп пад назвай «Химия».
18 лютага 2012 года заваявала права прадставіць Украіну на песенным конкурсе Еўрабачанні 2012. Спявачка выканала песню «Be My Guest». Па выніках другога паўфіналу, які адбыўся 24 мая, кампазіцыя прайшла ў фінал. У фінале песня набрала 65 балаў і заняла 15 месца.
26 кастрычніка 2016 года Гайтана пасля доўгага творчага адпачынку прэзентавала новае відэа на песню «Біль мене не лякає». Гэтай працай спявачка ставіць тлустую кропку ў гісторыі з мінулым. Песня была прадстаўлена на афіцыйным канале спявачкі на YouTube пад свабоднай ліцэнзіяй Creative Commons.
Пётр Міхайлавіч Серабракоў
Пётр Міхайлавіч Серабракоў (, Кіржач, Уладзімірская губерня —, ) — актыўны член і кіраўнік рэвалюцыйнай і партыйнай работы РСДРП(б) і КП(б) Беларусі.
Біяграфія
Нарадзіўся ў Кіржачы (цяпер — Уладзімірскай вобласці) ў сям’і патомнага ткача. У 1915—1918 гады служыў у рускай арміі.
З 1918 па люты 1919 года — старшыня Бабруйскай ЧК (Мінская губерня); з лютага 1919 — старшыня Мазырскага павятовага камітэта КП(б) Літвы і Беларусі, старшыня Мазырскай павятовай ЧК, інструктар Гомельскага губкама РКП(б).
З ліпеня 1920 года — старшыня Бабруйскага павятовага рэвалюцыйнага камітэта, у тым жа годзе — таксама старшыня Бабруйскага павятовага выканкама.
Памёр у Маскве. Урна з прахам пахаваная ў калумбарыі на Ваганькаўскіх могілках.
Сям’я
Брат Сяргей (1896—1966) — генерал-маёр і лаўрэат Сталінскай прэміі 1-й ступені.
Жонка: Клаўдзія Канстанцінаўна Баталіна (1900—1977).
Данія на летніх Алімпійскіх гульнях 2016
Данія на летніх Алімпійскіх гульнях 2016 года была прадстаўлена ў 16-і відах спорту. Да гэтага Данія прымала ўдзел ва ўсіх летніх Алімпійскіх гульнях апроч 1904 года. Гэтыя гульні сталі самымі паспяховымі для зборнай Даніі з 1948 года.
Яршоў (горад)
Яршоў (Ершов) — горад (з 1963) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Яршоўскага раёна Саратаўскай вобласці. Насельніцтва 23,8 тыс. чал. (2005). Заснаваны ў 1893 годзе.
Размешчаны ля вытока ракі Малы Узень, за 178 км на ўсход ад Саратава.
Сярод асноўных прамысловых і перапрацоўчых прадпрыемстваў горада: лакаматыўнае дэпо, вагоннае дэпо, малочны камбінат, птушкакамбінат, зерневы элеватар.
NGC 5108
NGC 5108 (іншыя абазначэнні — ESO 444-20, MCG -5-32-5, PGC 46774) — галактыка ў сузор’і Цэнтаўр.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Падэрна
Падэрна (Paderna) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне П’емонт, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Алесандрыя.
Насельніцтва складае 247 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 59 чал./км². Займае плошчу 4 км². Паштовы індэкс — 15050. Тэлефонны код — 0131.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы.
Машэва
Машэва (Maszewo) — горад у Польшчы, уваходзіць у склад Галянёўскага павета Заходнепаморскага ваяводства. Сядзіба вяскова-гарадской гміны Машэва. Займае плошчу 5,54 км². Насельніцтва — 3346 чалавек (на 2013 год).
Рэйнская газета
«Рэйнская газета» (поўная назва «Rheinische Zeitung für Politik, Handel und Gewerbe» — «Рэйнская газета па пытаннях палітыкі, гандлю і рамяства») — штодзённая нямецкая газета ліберальнага кірунку, якая выдавалася 1 студзеня 1842 — 31 сакавіка 1843 гг. у г. Кёльн. З красавіка 1842 г. супрацоўнікам, а ў кастрычніку 1842 — 17 сакавіка 1843 гг. галоўным рэдактарам газеты быў К.Маркс. Друкавала матэрыялы апазіцыйнага зместу ў адносінах да ўрада Прусіі, у тым ліку артыкулы Маркса і Ф.Энгельс. Закрыта прускімі ўладамі.
Вуглы (Вішнеўскі сельсавет)
Вуглы́ (, Углы) — вёска ў Валожынскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Вішнеўскага сельсавета.
Да 25 мая 1967 года вёска ўваходзіла ў склад Багданаўскага сельсавета, да 30 кастрычніка 2009 года — у склад Падбярэзскага сельсавета.
Радужная абалонка
Радужная абалонка, раёк, і́рыс  — тонкая рухомая дыяфрагма вока ў хрыбетных з адтулінай (зрэнкай) у цэнтры; размешчана за рагавіцай, паміж пярэдняй і задняй камерамі вока, перад крышталікам. Практычна святлонепранікальная. Змяшчае пігментныя клеткі (у сысуноў меланацыты), кругавыя мышцы, якія звужаюць зрэнку, і радыяльныя, якія пашыраюць яго. Недахоп пігменту ў радужнай абалонцы (у гэтым выпадку вока мае чырванаватае адценне) спалучаецца з недастатковай пігментацыяй скуры, валасоў (альбінізм). Радужная абалонка большасці рыб не змяшчае мышц, і зрэнка не змяняе дыяметра. Радужная абалонка галаваногіх малюскаў — радужына.
Мсціслаў Міхайлавіч Барташэўскі
Біяграфія
Скончыў. З 10 чэрвеня 1868 года працаваў пры гродзенскім губернскім будаўнічым аддзяленні. Прынамсі з 1870 года займаў пасаду брэсцкага гарадавога архітэктара. На гэтай пасадзе шмат увагі надаваў помнікам архітэктуры.
Пратэсты на Шры-Ланцы (2022)
Пратэсты на Шры-Ланцы, што пазней перараслі ў беспарадкі, пачаліся ў сакавіку 2022 года на фоне найбуйнейшага эканамічнага крызісу ў краіне з моманту здабыцця яе незалежнасці. Пратэстоўцы запатрабавалі адстаўкі ўрада. 9 ліпеня яны ўварваліся ва ўрадавыя будынкі, у тым ліку ў рэзідэнцыю прэзідэнта краіны Гатабая Раджапаксэ. Было абвешчана аб адстаўцы прэзідэнта. 10 ліпеня Раджапаксэ заявіў аб сыходзе ў адстаўку 13-га чысла.
Перадумова
Пратэстам папярэднічаў найбуйнейшы эканамічны крызіс у незалежнай Шры-Ланцы. Адной з яго прычын стала забарона ў красавіку 2021 года на выкарыстанне неарганічных угнаенняў і аграхімікатаў з мэтай пераходу да арганічнай сельскай гаспадаркі. Падзенне вытворчасці чая (адной з вядучых экспартных культур) прывяло да эканамічных страт у памеры каля 425 мільёнаў долараў, а вытворчасць рысу ўпала на 20% толькі на працягу першых шасці месяцаў. Краіна, раней самадастатковая ў Яго вытворчасці, была вымушана імпартаваць рыс на суму 450 мільёнаў долараў. У цэлым, сельскагаспадарчая вытворчасць стала ў некалькі разоў больш дарагой пры рэзкім зніжэнні ўраджайнасці. Іншай прычынай стала зніжэнне замежнага турызму ў перыяд пандэміі COVID-19.
Ход пратэстаў
Пратэсты пачаліся 15 сакавіка 2022 года і былі выкліканы найбуйнейшым эканамічным крызісам у краіне з моманту здабыцця яе незалежнасці, інфляцыяй і карупцыяй. Асноўным патрабаваннем пратэстоўцаў стала неадкладная адстаўка ўрада Гатабая Раджапаксэ. Большасць пратэстоўцаў не звязаны ні з адной палітычнай партыяй, некаторыя выказалі незадаволенасць цяперашняй парламенцкай апазіцыяй. Некалькі акцый былі праведзены асобамі, звязанымі з палітычнымі партыямі, але пасля праваліліся з-за адсутнасці падтрымкі.
Пратэсты былі ў асноўным арганізаваны шырокай грамадскасцю, уключаючы настаўнікаў, студэнтаў, лекараў, медсясцёр, IT-спецыялістаў, фермераў, юрыстаў, грамадскіх актывістаў, спартсменаў, інжынераў і паліцыянтаў. Мітынгоўцы звычайна скандавалі такія лозунгі, як «Ідзі дадому, Гата!» і «Ідзіце дадому, Раджапаксы!» .‎ Моладзь Шры-Ланкі адыграла важную ролю ў правядзенні акцый пратэсту ў Galle Face Green, скандуючы такія лозунгі, як «Вы звязаліся не з тым пакаленнем!» і «Не гуляйце з нашым будучым!».
У адказ на пратэсты абвешчана надзвычайнае становішча, уведзена каменданцкая гадзіна, абмежавана праца сацыяльных сетак, такіх як Facebook, Twitter, WhatsApp, Instagram, Viber і YouTube, былі арыштаваны інтэрнэт-актывісты. Гэтыя меры ўзмацнілі грамадскае незадавальненне, і паслужылі пачаткам дэманстрацый супраць падаўлення асноўных правоў чалавека. Блакаванне сацыяльных сетак таксама мела непрыемныя наступствы для ўрада краіны: жыхары Шры-Ланкі пачалі масава выкарыстоўваць VPN, што прывяло да распаўсюджвання пратэстных хэштэгаў #GoHomeRajapaksas і #GoHomeGota, у такіх краінах, як Злучаныя Штаты Амерыкі, Сінгапур і Германія; блакаванне было знята ў дзень яе ўстаноўкі. Акрамя таго, Камісія па правах чалавека Шры-Ланкі асудзіла гэтую меру і выклікала службовых асоб, адказных за падаўленне дзеянняў пратэстуючых.
3 красавіка ўсе 26 членаў другога кабінета Гатабая Раджапаксэ, за выключэннем прэм’ер-міністра, масава падалі ў адстаўку. СМІ палічылі адстаўкі «няшчырымі», адзначыўшы, што пры адстаўках не выконваўся канстытуцыйны пратакол. На наступны дзень некалькі чалавек былі адноўлены ў розных міністэрствах. Галоўны парламенцкі арганізатар Джонстан Фернанда настаяў на тым, што прэзідэнт не сыдзе ў адстаўку ні пры якіх абставінах, нягледзячы на шматлікія заклікі пратэстоўцаў, апазіцыі і шырокай грамадскасці.
12 мая новым прэм’ер-міністрам Шры-Ланкі быў прызначаны Раніл Вікрамасінгхе.
Пратэстоўцам удалося дамагчыся значных поспехаў, уключаючы адхіленне ад пасады чыноўнікаў і міністраў, у тым ліку членаў сям’і Раджапаксэ і яе блізкіх паплечнікаў, якіх палічылі адказнымі за эканамічны крызіс, і прызначэнне больш кваліфікаваных экспертаў і вопытных чыноўнікаў, уключаючы стварэнне Кансультатыўнай групы па шматбаковым узаемадзеянні і прымальнасці ўзроўню доўгу.
9 ліпеня пратэстоўцы захапілі рэзідэнцыю прэзідэнта Шры-Ланкі, Гатабая Раджапаксэ бег. Яны таксама ўварваліся ў Прэзідэнцкі сакратарыят і афіцыйную рэзідэнцыю прэм’ер-міністра. Паліцыя Шры-Ланкі збіла пратэстуючых і чатырох журналістаў ля будынка. Прэм’ер-міністр заявіў у Twitter пра гатоўнасць сысці са сваёй пасады. У сваю чаргу спікер парламента выступіў з заявай аб тым, што прэзідэнт Раджапаксэ сыдзе ў адстаўку 13 ліпеня. Каля 22:00 пратэстоўцы падпалілі захопленую рэзідэнцыю прэм’ер-міністра.
Становішча на фоне пратэстаў
На 27 чэрвеня ў краіне не засталося бензіну і дызеля нават на адзін дзень. Кабінет міністраў спыніў продаж паліва на два тыдні, каб захаваць яго на выпадак надзвычайных сітуацый. Выключэнне было зроблена толькі для медыцынскага і харчовага сектараў. Афіцыйны прадстаўнік урада Бандула Гунавардана папярэдзіў, што грамадскі транспарт спыніць працу ў бліжэйшы час.
Прэзідэнт Шры-Ланкі Гатабая Раджапаксэ паведаміў, што ЗША накіруюць яго краіне дадаткова 20 мільёнаў долараў у выглядзе дапамогі для барацьбы з наступствамі эканамічнага крызісу.
Машэва (значэнні)
Машэва:
Ангра-ду-Эраіжму
Ангра-ду-Эраіжму (Angra do Heroísmo) — горад на востраве Тэрсейра (Партугалія). У Ангра-ду-Эраіжму знаходзіцца вярхоўная судовая ўлада Азорскіх астравоў. Старая частка горада ўваходзіць у спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА. Насельніцтва (2011 г.) — 35 402 чал.
Гісторыя
Першае партугальскае паселішча на месцы горада пісьмова ўзгадваецца ў 1474 г. Бухта, выдатна прыстасаваная для вялікіх караблёў, што плавалі праз Антлантыку, хутка ператварылася ў важны транзітны і гандлёвы цэнтр. Порт Ангры наведвалі такія славутыя вандроўнікі, як Барталамеў Дыяш, Педру Алварыш Кабрал, Васка да Гама і інш. Гэта спрыяла хуткаму росту насельніцтва. У 1534 г. Ангра атрымала шырокія гарадскія прывілегіі. Павел III зрабіў яе цэнтрам аднайменнай дыяцэзіі.
У 1580 г., калі Партугалія была ўключана ў імперыю Габсбургаў, у Ангры знаходзіўся партугальскі апазіцыйны ўрад. У 1583 г. горад занялі іспанцы. Аднак у 1641 г. ён вярнуўся ў склад Партугаліі і нават атрымаў званне «заўсёды верны».
У 1976 г., калі Азорскія астравы атрымалі аўтаномію, Ангра-ду-Эраіжму была выбрана для сталага месцазнаходжання вярхоўнай судовай галіны ўлады. У 1980 г. горад значна пацярпеў ад землятрусу, аднак быў рэканструяваны. У 1983 г. старая частка Ангры была ўнесена ў спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.
Эканоміка
Горад Ангра-ду-Эраіжму — цэнтр муніцыпалітэта, які ахоплівае 239 км² і займае ўвесь поўдзень вострава Тэрсейра (плошча самога горада — каля 26,6км²). Асноўныя галіны эканомікі — абслугоўванне марскога і паветранага транспарта, рыбалоўства і турызм. У сельскай мясцовасці муніцыпалітэта развіваюцца лясная гаспадарка, вырошчванне гародніны, вінаграду, духмяных траў. Дзяржава застаецца адным з найбуйнейшых працадаўцаў.
Славутыя мясціны
У непасрэднай блізкаксці ад Ангра-ду-Эраіжму знаходзяцца такія славутыя месцы вострава Тэрсейра, як вялізны вулканічны кратар, гара Санта-Барбара, вінаробчая даліна Доўра, серныя крыніцы. У самім горадзе працуе некалькі музеяў.
Аляксандр Уладзіміравіч Бразгуноў
Аляксандр (Алесь) Уладзіміравіч Бразгуноў (псеўданім Алесь Дзітрых; нар. 1972) — беларускі літаратуразнавец-медыявіст, паэт і перакладчык. Кандыдат філалагічных навук (2003).
Вядучы навуковы супрацоўнік сектара гісторыі беларускай літаратуры аддзела тэорыі і гісторыі літаратуры Цэнтра даследаванняў беларускай культуры, мовы і літаратуры НАН Беларусі.
Навуковая дзейнасць
Аўтар навуковай манаграфіі «Перакладная белетрыстыка Беларусі XV—XVII стст.» (Мінск, 2007); укладальнік і перакладчык кнігазбораўскага тома «Беларускія Александрыя, Троя, Трышчан…» (Мінск, 2009); укладальнік і перакладчык тома «Славянамоўная паэзія Вялікага Княства Літоўскага XVI—XVIII стст.» (Мінск, 2011); адзін з аўтараў «Анталогіі даўняй беларускай літаратуры XI — першай паловы XVIII ст.» (Мінск, 2003; 2-е выд. — 2005), а таксама факсімільнага выдання рукапісу рыцарскага рамана XVI ст. «Białoruski Tristan. Беларускі Трышчан» (Уроцлаў, 2007).
У публікацыі «Генезіс імёнаў вялікіх князёў літоўскіх» (Мінск, 2010) паказаў навуковую непраўдападобнасць літоўскіх этымалогіі імёнаў літоўскіх князёў і баяраў.
Творчасць
Аўтар паэтычнага зборніка «Ізмарагд» (Мінск, 2010).
Мікалай Паўлавіч Чуркін
Мікала́й Па́ўлавіч Чу́ркін (нар., Краснаярскі край) — савецкі і беларускі военачальнік, начальнік Глаўнага штаба Узброеных Сіл Рэспублікі Беларусь — першы намеснік Міністра абароны Рэспублікі Беларусь у 1992—1994 гадах, генерал-лейтэнант у адстаўцы. Кандыдат эканамічных навук.
Біяграфія
У 1972 годзе ва ўзросце 23 гадоў скончыў Чэлябінскае вышэйшае танкавае каманднае вучылішча.
У 1980 годзе скончыў Ваенную ордэна Леніна Чырванасцяжную акадэмію бранятанкавых войскаў імя Маршала Савецкага Саюза Р. Я. Маліноўскага.
Афганістан
У 1986—1988 знаходзіўся ў Дэмакратычнай Рэспубліцы Афганістан на пасадзе намесніка начальніка штаба Сяргея Ахрамеева, начальніка аператыўнага аддзела 40-й арміі (40А) Туркестанскай ваеннай акругі, якой камандаваў Барыс Громаў. Удзельнічаў у баявых дзеяннях.
''Б. У. Громаў аб вывадзе савецкіх войскаў з Афганістана.'' У 1990 годзе скончыў Ваенную акадэмію Генеральнага штаба УС СССР імя К. Я. Варашылава.
У Беларусі
З 1992 па 1994 год — начальнік Галоўнага штаба Узброеных Сіл Беларусі — першы намеснік міністра абароны Беларусі. У чэрвені—ліпені 1994 года ў Беларусі адбыліся выбары прэзідэнта, на якіх перамог Аляксандр Лукашэнка. У жніўні 1994 года ўказам новага прэзідэнта Беларусі Чуркін быў звольнены з усіх пасад і залічаны ў распараджэнне міністра абароны Беларусі. У 1995 годзе Мікалай Паўлавіч пайшоў у запас у званні генерал-лейтэнанта і вярнуўся ў Расію.
У Расіі
У 1995 годзе стаў генеральным дырэктарам ЗАТ «Агроимпекс», створанага ў горадзе Адзінцова Маскоўскай вобласці. Валодаў 50 % акцый, іншымі 50 % валодаў Юрый Еўдакімовіч Сценін (працаваў генеральным дырэктарам кампаніі па 2001 год). У снежні 1995 года Барыс Громаў быў абраны дэпутатам Дзяржаўнай думы па Саратаўскай выбарчай акрузе. Громаў прызначыў Мікалая Чуркіна сваім памочнікам — гэта значыць, памочнікам дэпутата Дзярждумы РФ. Дэпутат Савета дэпутатаў Адзінцоўскага раёна, абіраўся дэпутатам Адзінцоўскага раённага Савета Маскоўскай вобласці. 9 студзеня 2000 года Барыс Громаў быў абраны губернатарам Маскоўскай вобласці, у сувязі з чым 28 студзеня ён склаў дэпутацкія паўнамоцтвы. Пасля гэтага Мікалай Чуркін стаў саветнікам губернатара Маскоўскай вобласці Громава (на грамадскіх пачатках).
Савет дэпутатаў Адзінцоўскага раёна
На выбарах 21 студзеня 2001 года быў абраны дэпутатам Савета дэпутатаў Адзінцоўскага раёна другога склікання па аднамандатнай выбарчай акрузе № 15.
Сенатар у Савеце Федэрацыі
З 1 студзеня 2002 года — прадстаўнік урада Маскоўскай вобласці (губернатара Громава) у Савеце Федэрацыі Расійскай Федэрацыі (паўнамоцтвы былі зацверджаны 26 снежня 2001 года), першы намеснік старшыні Камітэта Савета Федэрацыі па аграрна-харчовай палітыцы і прыродакарыстанню. У сувязі з гэтым 25 студзеня 2002 года датэрмінова спыніў паўнамоцтвы дэпутата Савета дэпутатаў Адзінцоўскага раёна. Паўнамоцтвы члена Савета Федэрацыі спыненыя ў пачатку мая 2012 года, мандат перададзены Барысу Громаву. 3 кастрычніка 2008 года на ўстаноўчай канферэнцыі грамадскай арганізацыі Маскоўскай вобласці «За Адзінае Падмаскоўе» быў абраны яе старшынёй Вышэйшага Савета.
Узнагароды
Узнагароджаны ордэнам Чырвонай Зоркі, 14 медалямі.
Сям’я
Жанаты, мае дваіх дзяцей.
Рэспубліка Алтай
Рэспубліка Алтай (Республика Алтай, Горный Алтай; коратка — Горны Алтай) — суб’ект Расійскай Федэрацыі, размешчаны на поўдні Заходняй Сібіры ў басейне рэк Біі і Катуні. Рэспубліка Алтай знаходзіцца ў цэнтры Еўразійскага кантынента, мае знешнюю мяжу з Кітаем, Манголіяй, Казахстанам і ўнутраную мяжу з суб’ектамі Расійскай Федэрацыі — рэспублікамі Тувой і Хакасіяй, Алтайскім краем і Кемераўскай вобласцю.
Насельніцтва рэспублікі складае 203,9 тыс. чал. (2005), удзельная вага гарадскога насельніцтва 25,9 %. Па дадзеных перапісу 2002, 57,4 % насельніцтва рускія, 30,6 % алтайцы, 6,0 % казахі, 1,2 % тэленгіты, 0,8 % тубалары.
Прырода
Чулышман.
Царскія вароты
Царскія вароты - двухстворкавыя дзверы насупраць прастола (у алтары), галоўныя вароты іканастаса ў праваслаўным і ўніяцкім храме. Царскія вароты вядуць у алтарную частку храма і сімвалізуюць сабой вароты Раю.
Гісторыя
У старажытнахрысціянскіх храмах алтар заўсёды адасобліваўся ад астатняга храма асаблівай перашкодай. Аднак пасля вялікага расколу хрысціянскай царквы (1054 г.) алтарная перашкода захавалася толькі ў праваслаўнай царквы. З часам перагародка стала іканастасам, а яе дзверы - Царскімі варотамі.
Іконы на Царскіх варотах
Як правіла, на браме намаляваны 4 евангеліста і Дабравешчанне, як сімвал таго, што вароты Раю зноў сталі адкрытыя для людзей. Другім па правым боку Царскіх варот звычайна паказваецца абраз, якой прысвечаны храм.
Рэйнская дэмілітарызаваная зона
Рэйнская дэмілітарызаваная зона. Існавала ў 1919—1936 гг. Устаноўлена пасля 1-й сусветнай вайны паводле Версальскага мірнага дагавора 1919 г., ахоплівала тэрыторыю Германіі на левым беразе р. Рэйн і паласу шырынёй 50 км на яе правым беразе. У зоне забаранялася размяшчаць германскія войскі, будаваць ваенныя ўмацаванні і г.д. Яе мірны статус пацверджаны Лакарнскімі дагаворамі 1925 г.. У сакавіку 1936 г. нацысцкі ўрад А.Гітлера абвясціў пра аднаўленне поўнага суверэнітэту Германіі над Рэйнскай дэмілітарызаванай зонай і ўвёў туды войскі, што прывяло да ліквідацыі зоны ў парушэнне ўмоў Версальскага і Лакарнскіх дагавораў. Пасля поспеху гэтай акцыі нацысты распачалі падрыхтоўку да аншлюсу Аўстрыі.
Мовы ойль
Мовы ойль (langues d'oïl, langues d'oui, вымаўл., ) — дыялектны кантынуум, які складаецца з літаратурнае французскае мовы і іншых роднасных моў, распаўсюджаных у паўночнай палавіне Францыі, паўднёвай Бельгіі і Нармандскіх астравах. Уваходзяць у склад гала-раманскае галіны (да якой належаць таксама раманскія мовы і дыялекты поўначы Італіі, усходу Іспаніі і поўдня Францыі), якая адносіцца да заходнераманскае падгрупы раманскае групы індаеўрапейскае сям'і моў.
У мовазнаўстве прынята дзяліць раманскія мовы Францыі (асабліва сярэдневяковыя) на тры геаграфічныя падгрупы: мовы д'ойль, мовы д'ок і пераходныя франка-правансальскія гаворкі. Першыя дзве групы атрымалі такія назвы па характэрных для іх формах слова-сцвярджэння «так», якое пры развіцці гэтых моў з народнай латыні набыло ў іх рознае гучанне.
Тэрміналогія
Усе сучасныя і сярэдневяковыя дыялекты гала-раманскага паходжання, распаўсюджаныя на поўначы Францыі, у якіх лацінскае слова «так» эвалюцыянавала ў oïl, звычайна абазначаюцца тэрмінамі мова ойль, дыялекты ойль або мовы ойль, што звязана з адсутнасцю ў сучаснай лінгвістыцы дакладных крытэрыяў размежавання моў і дыялектаў. Найбольш распаўсюджанай з моў ойль з'яўляецца французская мова, у якой з цягам часу выражэнне згоды oïl ператварылася ў oui [wi], таму дыялекты ойль таксама могуць упамінацца пад тэрмінам мовы ўі.
У множным ліку пад тэрмінам мовы ойль звычайна падразумяваюцца сучасныя ідыёмы, якія ўзніклі ў выніку асобнага развіцця сярэдневяковых дыялектаў ойль. Пры гэтым тэрмін можа ўключаць у сябе як усе ідыёмы разам з літаратурнай французскай, так і раманскія ідыёмы поўначы Францыі без французскай мовы. Блізкае значэнне маюць тэрміны дыялекты ойль і дыялекты французскае мовы, якія могуць выкарыстоўвацца адносна ўсіх ідыёмаў ойль за выключэннем французскае мовы. Між тым, у сучаснай французскай лінгвістычнай школе існуе тэндэнцыя да адмаўлення ад апошніх тэрмінаў з прычыны магчымых негатыўных канатацый падобных азначэнняў.
Класіфікацыя
У складзе моў ойль прынята вылучаць пяць дыялектных зон :
Кожная з моў ойль развівалася з агульнай мовы-продка па ўласным шляху, таму гісторыя моў ойль разбіваецца на перыяды для кожнай з іх па-свойму. Тым не менш, вылучаюцца два агульныя перыяды і некалькі перыядаў для літаратурнай французскай мовы:
Унутры ойль існуе прынамсі адна ізаглоса, вядомая як лінія Жарэ. На поўнач ад ізаглосы (Нармандыя, Пікардыя) адзначаецца вымаўленне /k/, /g/ перад /a/, у той час як у іншых дыялектах ойль /k/ у гэтай пазіцыі перайшло ў /ʃ/, /g/ — у /dʒ/. У дыялектах ок зноў адзначаецца вымаўленне /k/, /g/ перад /a/, што карэлюе з і, верагодна, можа тлумачыцца адрозненнямі ў субстраце і  дадзеных рэгіёнаў.
Гісторыя
Ужо ў ІІІ—V стагоддзях н.э. вызначылася мяжа паміж будучымі мовамі ойль і будучымі мовамі ок. Лінгвістычныя адрозненні між раманскімі ідыёмамі поўначы і поўдня Францыі ў асноўным склаліся праз кліматычныя, этнаграфічныя і культурныя адрозненні між рэгіёнамі. Іншы значны ўклад зрабіла раманізацыя, якая пачала ажыццяўляцца на поўдні сучаснай Францыі значна раней за поўнач, дзе даўжэй захоўваліся аўтахтонныя кельцкія рысы, на якія дадаткова з V па Х стагоддзі леглі германскія суперстрат і, які асабліва моцным быў у рэгіёне сучаснай Бельгіі, уздоўж мяжы з германскай моўнай прасторай.
У ІХ ст. н.э. мова, згаданая пад тэрмінам romana lingua (літаральна «раманская мова») стала першай мовай, якая, як лічыцца, больш за ўсё адрознівалася ад іншых рэгіянальных варыянтаў лаціны і праз гэта стала лічыцца яе носьбітамі за асобную мову. У пазнейшыя гістарычныя этапы пачынаецца развіццё асобных рыс: так, з VIII па ХІІ стагоддзі вядома пра ўзнікненне тыповых рыс сучаснай валонскай мовы. З другога боку, тэксты таго часу не ўпаміналі дыялекты ойль як асобныя мовы. Ужыванне тэрміна «раманская мова» спыняецца прыкладна ў пачатку XVI ст., калі маўленне, што стала продкам сучаснае валонскае мовы, пачынае ўпамінацца пад асобнай назвай. Між іншым, тагачасныя раманская мова і мова ойль не прадстаўлялі сабою аднародных моў, чаму спрыяла адсутнасць кадыфікацыі тагачасных моў Еўропы, меншая колькасць насельніцтва і параўнальна вялікая ступень ізаляцыі дробных населеных пунктаў.
Позне- і паслярымская народная латынь — лацінскае маўленне, што засталося ў выніку раманізацыі некаторых правінцый Рымскай імперыі, падзялілася на два рэгіянальныя варыянты, у першым з якіх лацінскае пацвярджэнне развілося ў выраз hoc ille, у другім — у hoc, што пазней скараціліся да oïl ды oc адпаведна; пазней першы выраз развіўся ў oui на ўзор сучаснае французскае мовы.
У ХІХ ст. узнік тэрмін Francien, які стаў выкарыстоўвацца ў значэнні гіпатэтычнай формы старафранцузскай мовы, распаўсюджанай у сучасным рэгіёне Іль-дэ-Франс.
Узвышэнне французскай мовы
Прыкладна з канца ХІІІ ст. па палітычных прычынах наддыялектная форма гаворак ойль пачынае ўзвышацца над іншымі дыялектамі ойль не толькі ў пісьмовых дакументах і творах, але і вусным маўленні. Гэта наддыялектная мова і стала называцца французскай. Прыблізна з гэтага перыяду пачынаецца ўздзеянне літаратурнай французскай нормы на іншыя дыялекты ойль, а таксама на мовы ок — раманскія мовы поўдня Францыі. Між тым, мовы ойль і мовы ок, у сваю чаргу, аказвалі ўплыў на французскую мову.
У XVI ст. французская мова замяніла сабою латынь ў афіцыйным справаводстве, аднак мясцовыя дыялекты ойль працягвалі ўжывацца як мовы мясцовай адміністарцыі. Хаця ў сярэдневяўі сярод моў ойль існавала некалькіх літаратурных стандартаў, цэнтралізацыя Французскага каралеўства і пашырэнне яго ўплыву нават па-за дзяржаўнымі межамі адправілі большасць моў ойль у забыццё на некалькі стагоддзяў. Росту ўплыву французскай літаратурнай мовы таксама паспрыяла развіццё літаратурнай традыцыі на новай мове, што, аднак, прывяло да заняпаду рэгіянальнай літаратуры. Іншым фактарам павелічэння ўплыву літаратурнай французскай мовы стала Французская рэвалюцыя, якая зацвердзіла французскую мову ў якасці афіцыйнай мовы ўсяе краіны. У перыяд XVIII—ХХ стагоддзяў адзначаецца росквіт таварыстваў па падтрымцы і стандартызацыі мясцовых дыялектаў.
Развіццё літаратуры
Нягледзячы на ўплывовую літаратуру на літаратурнай французскай мове, дыялекты ойль здаўна мелі ўласную літаратурную традыцыю.
У цяперашні час некаторыя часопісы друкуюцца поўнасцю ці часткова на дыялектах ойль.
Уплыў на іншыя мовы
З іншага погляду, мовы ойль могуць уплываць адна на адну. Так, французская мова Бельгіі нясе на сабе некаторы ўплыў з боку мясцовай валонскай мовы. Мовы ойль зазналі германскі ўплыў, які праявіўся не столькі ў лексіцы (якая засталася ў большасці лацінскай па паходжанні), колькі ў фаналогіі і сінтаксісе; прычынай гэтага былі пастаянныя ўварванні германскіх плямёнаў на тэрыторыю сучаснай Францыі. Гэтая акалічнасць у значнай ступені зрабіла французскую мову досыць адасобленай адносна іншых раманскіх. Між іншым, ойльскі ўплыў зазнавалі і ідыёмы германскіх народаў, напрыклад люксембурская мова і маастрыхцкі дыялект.
Статус
У адрозненне ад французскай мовы, сучасныя дыялекты ойль маюць параўнальна нізкі статус. Тым не менш, валонская, латарынгская і шампаньская мовы маюць рэгіянальны статус у Валоніі (Бельгія). Падобны статус, а таксама іншыя некаторыя афіцыйныя функцыі мае нармандская мова, якая, апрача гэтага, мае пэўныя афіцыйныя функцыі ў арганізацыі Брытанска-ірландскі савет. Урад Францыі прызнае мовы ойль у якасці моў Францыі, але ратыфікацыя краінай Еўрапейскай Хартыі рэгіянальных моў была адхілена Канстытуцыйнай радай краіны.
Чалавек умелы
Апісанне
Аб’ём мозга чалавека ўмелага — 600—700 см³. Рост складаў да 1,2 м, маса цела — каля 40—50 кг. Галава чалавека ўмелага мела больш круглявую форму, чым у аўстралапітэкаў; мозг таксама стаў буйнейшы, хаця складаў усяго толькі палову мозга сучаснага чалавека. Рэльефнасць унутры танкасценнага чэрапа сведчыць аб наяўнасці ў іх цэнтра Брака́ — цэнтра мовы, але гартань, верагодна, не была здольна ўтвараць столькі ж гукаў, колькі нашая гартань. Сківіцы былі менш масіўнымі, чым у аўстралапітэка; косткі рук і сцёгнаў здаюцца больш сучаснымі, а ногі мелі больш «сучасную» форму. Асобіны чалавека ўмелага мелі прыкметны палавы дымарфізм — самкі мелі больш шырокія сцёгны, чым самцы.
Першыя яшчэ груба апрацаваныя каменныя галькі (прылады алдувайскай культуры) шмат разоў знаходзілі разам з рэшткамі гэтай істоты. Верагодна, менавіта Чалавек умелы пераступіў нябачную мяжу, якая падзяляе род Homo ад усіх іншых біялагічных істот — ён зрабіў першы шаг на шляху падначальвання сябе навакольнага асяроддзя. Прылады, якія рабіў Чалавек умелы, амаль усе былі з кварцу, а кварц у месцах стаянак гэтых людзей не сустракаўся, яны прыносілі яго з адлегласці ад 3 да 15 км. Але ў адрозненні ад больш позніх відаў Homo, хабілісы не вельмі беражліва адносіліся да вырабленых імі прылад працы, і часта, пасля кароткачасовага выкарыстання проста выкідвалі іх. Кісць чалавека ўмелага ўжо магчыма назваць чалавечай, але пытанне было ў тым, ці быў дастаткова развіты іх мозг, каб скарыстацца магчымасцямі такой рукі, застаўся адкрытым. Яны валодалі сілавым захопам вялікай магутнасці. Ніводная малпа не мае такіх здольнасцяў.
У 1967 годзе вялікая міжнародная экспедыцыя ў даліне ракі Ома ў Эфіопіі адкрыла касцяныя рэшткі, якія адносяцца да аўстралапітэкавых. Разам з імі былі знойдзены прылады працы. Пазней, каменныя прылады працы ўзростам 2,6 млн гадоў былі знойдзены ў эфіопскім месцазнаходжанні Гона (Kada Gona) і ўзростам 3,3 млн гадоў каля возера Туркана, паблізу ад месца знаходкі кеніантрапа. Такім чынам, пытанне ўзнікнення дзейнасці звязанай з вырабленнем прылад працы застаецца адкрытым.
Палеміка з нагоды відавой прыналежнасці
Выдзяленне Homo habilis у самастойны від рода Homo выклікала шмат пярэчанняў. Праблема класіфікацыі чалавека ўмелага была ў тым, што шмат якія рысы ў яго будове былі архаічнымі і набліжалі яго да аўтралапітэкаў. Лікі, Нейпье і Тобаес былі ўпэўнены ў прыналежнасці новага гамініда да рода Homo. Яны ўказвалі на наступныя рысы: мозг у гамініда значна большы, чым у аўстралапітэкаў; зубы — бліжэй да чалавечых, таксама як і форма чэрапа; астатнія косткі былі вельмі падобныя да шкілета сучаснага чалавека. Згодна з меркаваннем шматлікіх апанентаў, аб’ём мозга хабіліса, вылічаны Табаесам (642 см³), быў вельмі прыблізным з-за дрэннай захаванасці знаходак. Яны крытыкавалі вывады адносна зубной сістэмы і ўказвалі на тое, што ведаў аб астатнім шкілеце Homo habilis яўна недастаткова для нейкага вырашэння дылемы.
NGC 5109
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Вуліца Ежы Гедройца (Мінск)
Вуліца імя Ежы Гедройца — вуліца ў Маскоўскім раёне Мінска, у мікрараёне Брылевічы.
Barrett M82
Barrett M82 (Model 82, SASR) — буйнакаліберная снайперская вінтоўка, якая выпускаецца кампаніяй «Barrett Firearms Company». На сённяшні дзень вінтоўка М82 знаходзіцца на ўзбраенні войскаў шматлікіх краін свету, уключаючы войскі ЗША.
Гісторыя
Вінтоўка М82 была створаная амерыканцам Роні Барэтам (былым афіцэрам праваахоўных органаў) у гаражнай майстэрні ў 1982 годзе, чаму і атрымала такую назву. Пасля адмовы ў пакупцы вінтоўкі шэрагу зброевых фірмаў, такіх як «Winchester» і «Fabrique National», ён пачынае самастойную дробнасерыйную зборку для продажу на ўнутраным рынку ЗША, а ў 1986 годзе засноўвае фірму «Barrett Firearms», якая прыступае да выпуску мадэрнізаванага варыянту вінтоўкі пад назвай М82A1. У 1987 годзе Барэт атрымлівае патэнт на сваю вінтоўку.
Прымяненне
Першы сур'ёзны поспех прыйшоў да кампаніі «Barrett Firearms» у 1989 годзе, калі шведскае войска закупіла 100 вінтовак М82А1, а сучаснае прызнанне пачалося з 1990–1991 гадоў, калі падчас падрыхтоўкі і ажыццяўлення аперацыі «Бура ў Пустыні» Узброеныя Сілы ЗША (перш Корпус Марской Пяхоты, а затым і іншыя роды войскаў) закупілі ў кампаніі некалькі соцень вінтовак М82А1. Гэтыя вінтоўкі атрымалі ў войсках абазначэнне SASR — «Special Applications Scoped Rifle», гэта значыць «вінтоўка адмысловага прызначэння з аптычным прыцэлам». Асноўнымі ролямі для гэтай вінтоўкі сталі знішчэнне матэрыяльных сродкаў і баявой тэхнікі саперніка, уключаючы аўтамабілі, кабіны сувязі і радыёлакатараў, самалёты і верталёты на стаянках. Іншай важнай роляй стала знішчэнне неразарваўшыхся боепрыпасаў з бяспечнай адлегласці. Супраць асобных людзей зброя такога класа практычна не выкарыстоўваецца. У цяперашні час вінтоўкі Barrett M82A1 выкарыстоўваюцца ў больш за 30 краінах свету, уключаючы Бельгію, Вялікабрытанію, Данію, Італію, Іспанію, Партугалію, Турцыю, ЗША і іншыя краіны.
Мадыфікацыі
У 1987 годзе кампанія распрацавала мадыфікацыю М82А2, прызначаную для барацьбы з высокамабільнымі цэлямі, напрыклад аўтамабілямі, нізкалётнымі верталётамі і да т. п. Вінтоўка мела кампаноўку «буллпап» і прызначалася для стральбы толькі з пляча, для гэтага плечавы ўпор быў перанесены пад ствольную скрынку і размешчаны адразу ззаду набойніка, а пісталетная ручка перанесеная далёка наперад, як і аптычны прыцэл. Для выгоды ўтрымання дададзена дадатковая пярэдняя ручка. Вінтоўка апынулася непапулярнай, і яе вытворчасць неўзабаве была спынена.
Апошняй на дадзены момант серыйнай мадыфікацыяй з’яўляецца М82А1М, прынятая на ўзбраенне УС ЗША пад абазначэннем М82А3. Яна адрозніваецца ад М82А1 у першую чаргу ўсталяваннем рэйкавая інтэграцыйнай сістэмай тыпу «Рэйка Пікаціні» для мацавання аптычных прыцэлаў, здымнай ручкай для пераноскі і наяўнасцю задняй складанай апоры пад прыкладам. Акрамя таго, на базе М82А1 быў створаны прататып новай зброі OSW (Objective Sniper Weapon — Аб’ектыўная снайперская зброя), якая уяўляе сабой М82А1, перастволеную пад 25 мм патрон ад перспектыўнага аўтаматычнага гранатамёта OCSW. Эксперыментальная вінтоўка паказала падвышаную эфектыўнасць па ўсіх тыпах цэляў, аднак аддача пры стральбе апынулася практычна непераноснай звычайным стралком.
Вінтоўкі серыі М82 пабудаваныя на аснове аўтаматыкі з кароткім ходам ствала. Замыканне ствала — паваротам засаўкі, на 3 баявых упора. Пасля стрэлу ствол, цвёрда зачынены засаўкай, адкочваецца назад на 25 мм, затым штыфт на заторы, узаемадзейнічаючы з фігурным выразам у затворнай раме, прымушае засаўку звярнуцца і адамкнуць ствол. Пасля гэтага ствол «наязджае» на рычаг-паскаральнік, які перадае энергію адкату ствала затворнай раме, выклікаючы адкрыццё засаўкі. Ствол спыняецца, і засаўка здабывае і выкідвае стрэляную гільзу. Ствол вяртаецца ў пярэдняе становішча пад дзеяннем сваёй зваротнай спружыны. Засаўка, пад дзеяннем уласнай зваротнай спружыны, прыходзіць у пярэдняе становішча, на шляху дасылаючы ў ствол новы патрон з набойніка, а затым замыкае ствол. Ударнік узводзіцца пастаноўкай на шаптала пры руху засаўкі наперад. Ствольная скрынка выкананая з двух раздымных палоў (верхняй і ніжняй), штампаваных з ліставой сталі і злучаных папярочнымі штыфтамі. Да ніжняй паловы ствольнай скрынкі мацуецца гарлавіна набойніка, пісталетная ручка і складаныя сошкі, да верхняй — мацаванні для аптычнага прыцэла і складаная ручка для пераноскі. Ствол масіўны, з падоўжнымі скобамі для палягчэння і палепшанага астуджэння, абсталяваны эфектыўным дульным тормазам для памяншэння аддачы. Вінтоўка абсталёўваецца складанымі адчыненымі прыцэльнымі прыладамі і мацаваннем для аптычнага прыцэла. На ніжняй частцы ствольнай скрынкі маюцца адмысловыя мацаванні для ўстаноўкі вінтоўкі на пяхотныя кулямётныя станкі-трыножкі тыпу М3 або М122, акрамя таго, пры дапамозе адмысловай амартызуючай калыскі вінтоўка можа ўсталёўвацца на тэхніцы (пазадарожніках, бронетранспарцёрах). Вінтоўка таксама мае антабкі для рамяня, аднак яе пераноска на рамяні абцяжараная вялікай даўжынёй і масай зброі. Транспартоўка вінтоўкі таксама ажыццяўляецца ў адмысловых мяккіх або цвёрдых кейсах.
Дэйтэрый
Дэйтэрый (сімвал 2H альбо D; ад грэчаскага Δευτερον і лацінскага Deuterium) — стабільны ізатоп вадароду з атамнай масай, роўнай двум (А = 2,01363). У прыродзе сустракаецца ў прапорцыі 0,0147% (прыблізна адзін атам дэйтэрыю на 7000 атамаў звычайнага вадароду).
Ядро дэйтэрыю складаецца з аднаго пратона і аднаго нейтрона, тым часам як звычайны атам вадароду мае толькі адзін пратон. Такім чынам, ён мае ў два разы большую масу чым протый (так часам называюць звычайны ізатоп вадароду, каб падкрэсліць адрозненне ад дэйтэрыю і трыцію), і з гэтай прычыны іх хімічныя ўласцівасці досыць моцна адрозніваюцца. Хаця дэйтэрый не з'яўляецца асобным хімічным элементам яго часам абазначаюць літарай D (замест 2H).
У прыродзе дэйтэрый сустракаецца як газ D2 (2H2).
Дэйтэрый быў упершыню выяўлены ў 1931 годзе Гаральдам Клейтанам Юрый, хімікам з Калумбійскага ўніверсітэта. Юры атрымаў Нобелеўскую прэмію ў хіміі за сваю працу ў 1934 годзе.
Дэйтэрый разам з трыціем з'яўляецца вельмі карысным для рэакцыі ядзернага сінтэзу, з-за вялікага выхаду энергіі пры рэакцыі D-T:
Дэйтэрый можа замяшчаць звычайны вадарод у малекулах вады і фарміраваць цяжкую ваду (D2O). Менавіта цяжкая вада з'яўляецца найлепшым замядляльнікам нейтронаў. Для вытворчасці 1 м³ цяжкай вады D2O неабходна каля 40000 м³ H2O.
Наяўнасць дэйтэрыю ў зорках з'яўляецца моцным аргументам у падтрымку тэорыі Вялікага выбуху (а не іншых тэорый узнікнення Сусвету). Тэрмаядзерныя рэакцыі ўнутры зорак знішчаюць дэйтэрый. І фізікам пакуль невядома натуральная рэакцыя або працэс, апрача самога Вялікага выбуху, які б у выніку ствараў дэйтэрый.
Дэйтэрый шырока ўжываецца ў тэхніцы і медыцыне. Канада з'яўляецца найбуйнейшым вытворцам дэйтэрыю на планеце, каб забяспечваць функцыянаванне свайго рэактара CANDU.
Белфасцкі каралеўскі ўніверсітэт
Агульная характарыстыка
Вучэльня прапануе вышэйшую адукацыю розных узроўняў па прыкладна 300 праграмам. Цяперашні прэзідэнт і віцэ-канцлер - Іан Грыр. Гадавы даход установы за 2020–2021 гады склаў 395,8 мільёна фунтаў стэрлінгаў, з якіх 88,6 мільёна фунтаў стэрлінгаў прыпадалі на даследчыя гранты і кантракты, а выдаткі склалі 373,5 мільёна фунтаў стэрлінгаў.
Універсітэт з'яўляецца членам Расэлаўскай групы навукова-даследчых універсітэтаў, Асацыяцыі універсітэтаў Садружнасці, Еўрапейскай асацыяцыі універсітэтаў, універсітэтаў Вялікабрытаніі і універсітэтаў Ірландыі. Універсітэт звязаны з двума лаўрэатамі Нобелеўскай прэміі.
Кунжутавы алей
Кунжу́тавы алей, сеза́мавы алей — тлусты паўвысыхальны алей з насення кунжуту (Sesamum indicum). Вадкасць з колерам ад жоўтага да рудога. Шчыльнасць 922 кг/м³ пры тэмпературы 15 °C. Застывае пры тэмпературы -7 °C.
Выкарыстанне
Кунжутавы алей выкарыстоўваецца харчовай прамысловасці, вытворчасці фарбаў і мыла, у касметалогіі і медыцыне.
Белае (возера, Невельскі раён, басейн Обалі)
Бе́лае (Белое) — возера ў Невельскім раёне Пскоўскай вобласці Расіі ў басейне ракі Обаль, прыкладна за 40 км на паўднёвы захад ад Невеля, за 2 км на поўдзень ад вёскі Чорныя Стайкі.
Плошча паверхні возера 1 км². Даўжыня возера каля 1,72 км. Найбольшая глыбіня 6 м, сярэдняя каля 3 м. Плошча вадазбору 6,7 км².
Катлавіна Белага выцягнутая ў напрамку з паўночнага ўсходу на паўднёвы захад. Літараль выслана пяском і заіленым пяском з камянямі і галькай. У цэнтральнай частцы на дне возера заілены пясок, іл і каменне.
Возера праточнае. У паўночна-ўсходняй частцы выцякае пратока ў возера Чорнае. У Белае ўпадаюць пратокі з азёр Воўчына (на паўднёвым захадзе) і Звярынае (на паўднёвым усходзе).
У возеры водзяцца шчупак звычайны, акунь, лешч, плотка, гусцяра, мянтуз, лінь і іншыя віды рыб. Жыве рак шыракапальцы.
Вячаслаў Іосіфавіч Савіцкі
Вячаслаў (Венцаслаў) Іосіфавіч Савіцкі (, в. Савіцкая,, Віцебская вобласць — , Мінск) — адзін з лідараў прасавецкай беларускай дыяспары. У Аргенціне з 1926 года. У 1941—1948 гадах — старшыня Беларускага цэнтральнага дэмакратычнага камітэта дапамогі сіротам Вялікай Айчыннай вайны. Неаднаразова арыштоўваўся паліцыяй. Рээмігрыраваў на Радзіму ў 1955 годзе.
Фасфарасцэнцыя
Фасфарасцэнцыя — гэта адмысловы тып фоталюмінесцэнцыі. У адрозненне ад флюарэсцэнтнага, фасфарасцэнтнае рэчыва выпраменьвае паглынутую энергію не адразу. Большы час рээмісія звязана з «забароненымі» энергетычнымі пераходамі ў квантавай механіцы. Паколькі такія пераходы назіраюцца радзей у звычайных матэрыялах, рээмісія паглынутага выпраменьвання праходзіць з больш нізкай інтэнсіўнасцю, і на працягу працяглага часу (да некалькіх гадзін).
Іванскі сельсавет
Іва́нскі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Чашніцкага раёна Віцебскай вобласці Беларусі. Адміністрацыйны цэнтр — аграгарадок Іванск.
Гісторыя
Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Чашніцкага раёна Віцебскай акругі БССР. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Чашніцкім раёне БССР, з 21 чэрвеня 1935 года — Лепельскай акругі, з 20 лютага 1938 года — Віцебскай вобласці. 1 красавіка 1960 года ў склад сельсавета з Вяжоўскага сельсавета перададзены вёскі Касмыры і Маргі. З 25 снежня 1962 года сельсавет у складзе Бешанковіцкага раёна, з 6 студзеня 1965 года ў складзе адноўленага Чашніцкага раёна. На 1 студзеня 1974 года ў складзе Іванскага сельсавета 18 населеных пунктаў. 16 кастрычніка 1989 года ў склад Альшанскага сельсавета перададзены 2 населеныя пункты (вёскі Казаноўка і Трылесіна), у склад Празямлянскага сельсавета — 2 населеныя пункты (вёскі Зарэчная Слабада і Копцевічы). 8 красавіка 2004 года да сельсавета далучана частка скасаванага Акцябрскага пассавета (4 населеныя пункты: вёскі Баяры, Вялікая Вядрэнь, Малая Вядрэнь і Харакова). 27 кастрычніка 2015 года ў склад сельсавета з Альшанскага сельсавета перададзены 4 населеныя пункты (Арэшанка, Асташова, Вяжоўка і Тарантова).
Парэта (муніцыпалітэт)
Парэта (Pareto) — камуна ў Італіі. Размяшчаецца ў рэгіёне П’емонт і падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Алесандрыя.
Насельніцтва складае 649 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 16 чал./км². Займае плошчу 41 км². Паштовы індэкс — 15010. Тэлефонны код — 019.
Заступнікамі населенага пункта лічацца святыя апосталы Пётр і Павел.
Тадэвуш Іваноўскі
Тадэвуш Леанардавіч Іваноўскі, Тадас Іванаўскас (Tadas Ivanauskas;, фальв. Лябёдка Лідскага павета (цяпер у межах в. Галавічполе, Шчучынскі раён) — ) — літоўскі навуковец-біёлаг.
Біяграфія
Сын Леанарда Іваноўскага, брат Вацлава Іваноўскага.
Скончыў гімназію ў Санкт-Пецярбургу (1903), вывучаў прыродазнаўства ў Пецярбургскім універсітэце (1903—1905) і Сарбоне (1905—1909).
У 1910 — 1918 гг. жыў у Санкт-Пецярбургу, займаўся навукай, працаваў у Міністэрстве земляробства Расійскай імперыі. 3 1919 г. пераехаў у Коўна, працаваў у дэпартаменце земляробства, быў адным з арганізатараў Ковенскага ўніверсітэта і прафесарам аддзялення матэматычна-прыродазнаўчых навук. Апрацаваў разам з В. Ластоўскім, К. Дуж-Душэўскім лацінска-руска-беларускі слоўнік па арніталогіі. У 1940 — 1941 гг. — кіраўнік кафедры заалогіі Універсітэта Стэфана Баторыя, член АН Літоўскай ССР. Пасля вайны — прафесар Ковенскага і Віленскага ўніверсітэтаў, арганізатар і дырэктар Інстытута біялогіі Акадэміі навук.
У 1946 г. атрымаў медаль «За доблесную працу ў Вялікай Айчыннай вайне 1941-1945 гг.» за адукацыю літоўскай моладзі.
Быў выдатным арнітолагам, аўтарам шматлікіх навуковых прац. Заснавальнік заапарка ў Каўнасе.
Меў трох жонак: Марыю Вольскую (1884–?), Ганарату Паскаўскайце (1891–1949) і Марыю Наткевіч (1905–1996).
Клюкіна (Хіславіцкі раён)
Клюкіна (Клюкино) — вёска ў Хіславіцкім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Кажухавіцкага сельскага паселішча.