cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Вёшкі (Маскоўская вобласць)
Паходжанне назвы
Вешка — размоўнае змяншальнае да веха, што значыць «вяха». Вёшка — устарэлае і дыялектнае напісанне і вымаўленне, якое устаялася ў назве.
Геаграфія
У мясцовасці знаходзіцца шэсць катэджных пасёлкаў, негандлёвае дачнае таварыства (НДТ), таварыства ўласнікаў нерухомасці (ТУН), садовае негандлёвае таварыства (СНТ), вёска і могільнік. Праз мясцовасць праходзіць Алтуф’еўскае шасэ і працякае рэчка Чармянка. Мясцовасць акружаная лесам з усіх старон.
Славутасці
У мясцовасці знаходзіцца два праваслаўныя храмы — храм святога мучаніка Увара на выездзе з шасэ на МКАД, на мясцовасці якога знаходзіцца экапарк «На невядомых мыцішчынскіх дарожках», і храм Ільі прарока на ўездзе ў адно з суседніх СНТ на паўночным усходзе (абодва прыналежаць да Маскоўскага патрыярхата), а таксама стэла памяці загінулых воінаў, прысвечаная Вялікай Айчыннай вайне.
Брыёнэ (правінцыя Трэнта)
Брыёнэ (Brione) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Трэнціна — Альта-Адыджэ, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Трэнта.
Насельніцтва складае 155 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 17 чал./км². Займае плошчу 9 км². Паштовы індэкс — 38083. Тэлефонны код — 0465.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы.
NGC 6377
NGC 6377 (іншыя абазначэнні — UGC 10855, MCG 10-25-26, ZWG 300.24, KCPG 516B, KAZ 136, 7ZW 712, PGC 60264) — галактыка ў сузор’і Дракон.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Надзея Уладзіміраўна Грунтовіч
Надзея Уладзіміраўна Грунтовіч (нар., Гомель) — беларускі спецыяліст у галіне энергаэфектыўнасці і тэхнічнай дыягностыкі. Доктар тэхнічных навук (2008), прафесар (2010).
Біяграфія
Скончыла Гомельскі політэхнічны інстытут (спецыяльнасць «Электразабеспячэнне прамысловых прадпрыемстваў, гарадоў і сельскай гаспадаркі», 1984), Маскоўскі энергетычны інстытут (аспірантура, спецыяльнасць «Электратэхнічныя комплексы і сістэмы, уключаючы іх кіраванне і рэгуляванне», 1990). Працавала ў Гомельскім дзяржаўным тэхнічным універсітэце імя П. В. Сухога (1984—2014 і з 2016; энергетычны факультэт, кафедра «Электразабеспячэнне», прафесар); Бранскім дзяржаўным аграрным універсітэце (2014—2016, у 2015—2016 — загадчык кафедры «Сістэмы энергазабеспячэння»).
Навуковыя інтарэсы: энергетыка; энергаэфектыўнасць; тэхнічная дыягностыка.
Узнагароды
Прэмія Спецыяльнага фонду Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь па падтрымцы адораных навучэнцаў і студэнтаў (2007).
Фелісьен Кабуга
Фелісьен Кабуга (нар. ) — руандыйскі бізнесмен, адзін з галоўных абвінавачаных у датычнасці да генацыду ў Руандзе ў 1994 годзе, ахвярамі якога сталі ад 800 тысяч да аднаго мільёна чалавек
Біяграфічныя звесткі
Нарадзіўся ў руандыйскім горадзе Муніга. Нажыў багацце, валодаючы некалькімі чайнымі плантацыямі. З юнацтва быў звязаны э экстремістамі хуту.
У 1994 годзе Кабуга быў кіраўніком «Свабоднага радыё і тэлебачання тысячы пагоркаў», якое распаўсюджвала заклікі да забойстваў тутсі. Ён узначальваў і Фонд нацыянальнай абароны, які збіраў сродкі на куплю зброі для баявых атрадаў.
У ліпені 1994 года паспрабаваў знайсці прытулак у Швейцарыі, але быў высланы ў Дэмакратычную Рэспубліку Конга. У 1997 годзе яго бачылі ў кенійскай сталіцы Найробі, дзе, як паведамляе RFI, двойчы беспаспяхова спрабавалі затрымаць.
Затым ён жыў у Францыі, у ваколіцах Парыжа з падробнымі дакументамі і знаходзіўся ў міжнародным вышуку больш за 20 гадоў. 16 мая 2020 года затрыманы французскай паліцыяй у выніку спецыяльнай аперацыі. Паколькі праца Міжнароднага трыбунала ў справе Руанды была завершана ў 2015 годзе, справу Кабугі мае разглядаць Міжнародны рэшткавы механізм крымінальных трыбуналаў.
Збруцкі ідал
Збруцкі ідал — помнік X—XIII стагоддзяў славянскага паганскага культу, каменны ідал, знойдзены ў рацэ Збруч (прыток Днястра ) каля вёскі Лычкаўцы (цяпер Тэрнопальская вобласць, Украіна) у 1848 годзе. Уяўляе сабой чатырохгранны слуп вышынёй 2,67 м, высечаны з шэрага вапняка. Слуп падзелены на тры фрызы (яруса), на кожным з якіх у тэхніцы нізкага рэльефу высечаны розныя выявы. Ідал вянчае круглая шапка. Як мяркуецца, ідал быў устаноўлены ў свяцілішчы славянскага гарадзішча Бохіт у складзе Збручскага культавага цэнтра.
Акшый (Усходне-Казахстанская вобласць)
Акшый — былое сяло ў Аягозскім раёне Усходне-Казахстанскай вобласці Казахстана. Скасавана ў 2017 годзе. Уваходзіла ў склад Тарлаўлінскай сельскай акругі. Код КАТА — 633485300.
Мшанкі
На поўдзень ад Мшанак працякае рака Белая (басейн Віслы).
Да 1998 года вёска знаходзілася ў складзе Дзмітровіцкага сельсавета.
Пенсільванскі ўніверсітэт у Сліперы-Рок
Пенсільванскі ўніверсітэт у Сліперы-Рок (Slippery Rock University of Pennsylvania), таксама Сліперы-Рокскі ўніверсітэт (Slippery Rock University) — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам ўніверсітэта, размешчаная ў мясцовасці Сліперы-Рок, штат Пенсільванія.
Агульная характарыстыка
Універсітэт быў заснаваны ў 1889 годзе як Сліперы-Рокская дзяржаўная нармальная школа — як школа падрыхтоўкі настаўнікаў. Школа была набыта ўрадам штата ў 1926 годзе і стала чатырохгадовай. Сліперы-Рокскі дзяржаўны каледж быў створаны ў 1960 годзе і выдаваў дыпломы ў галіне гуманітарных навук і іншых прафесій.
Кадэрцонэ-Тэрмэ
Кадэрцонэ-Тэрмэ (Caderzone Terme) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Трэнціна — Альта-Адыджэ, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Трэнта.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы San Giuliano.
NGC 6378
NGC 6378 (іншыя абазначэнні — UGC 10884, MCG 1-44-9, ZWG 55.1, PGC 60418) — галактыка ў сузор’і Змеяносец.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Менскае ваяводства
Менскае ваяводства (1566—1793) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Вялікага Княства Літоўскага ў XVI—XVIII стагоддзях. Цэнтр — горад Менск.
Створана на тэрыторыі былога Мінскага княства ў выніку адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформы 1564—1566 гадоў. Спачатку адміністрацыйна падзялялася на два паветы: Менскі і Рэчыцкі. З Кіеўскага ваяводства ў 1569 годзе перададзены Мазырскі павет (Мазыр, Капаткевічы, Лахва, Петрыкаў, Скрыгалава). Ваеннае ліхалецце прычыніла павету вялікае спусташэнне. Сойм 1661 года характарызаваў стан ваяводства як «цалкам спустошаны маскоўскім непрыяцелем».
У 1772 годзе ўсходняя частка ваяводства адышла да Расійскай імперыі і была ўключана ў Магілёўскую губерню. З 1793 года астатняя частка ваяводства перайшла да Расійскай імперыі і стала складовай часткай Мінскай губерні.
Шклянцы (курганны могільнік)
Шклянцы — курганны могільнік каля вёскі Шклянцы Докшыцкага раёна Віцебскай вобласці.
Курганны могільнік-1
Знаходзіцца за 1,5 км на поўнач ад вёскі. 35 насыпаў вышынёй каля 2 м і дыяметрам 4-9 м.
Курганны могільнік-2
Знаходзіцца за 1 км на поўдзень ад вёскі, абапал дарогі на гарадскі пасёлак Плешчаніцы. 10 насыпаў вышынёй 1-2 м і дыяметрам 6-10 м. У 1971 годзе абследаваў А. Р. Мітрафанаў, у 1989 годзе — Л. У. Дучыц. Раскопкі не праводзіліся.
Курганны могільнік-3
Знаходзіцца за 1,5 км на поўнач ад вёскі, на агародах былога мястэчка Шклянцы. 5 насыпаў (некаторыя з іх разараныя) вышынёй каля 1 м і дыяметрам да 2 м.
Курганны могільнік-4
Знаходзіцца за 0,5 км на захад ад вёскі, на дарозе на в. Бярозкі, за 20 м ад дарогі. 1 насып вышынёй каля 2 м і дыяметрам да 4 м.
Ліпічанская пушча
Ліпічанская пушча — ландшафтны заказнік рэспубліканскага значэння, лясны масіў у Мастоўскім, Дзятлаўскім і Шчучынскім раёнах Гродзенскай вобласці. Заказнік плошчай 15 153 га быў створаны ў 2002 годзе.
Апісанне
Ліпічанская пушча размяшчаецца на левабярэжжы Нёмана, у ніжнім цячэнні ракі Шчара. Паверхня — плоская пойма са старыцамі і рэдкімі ўзвышшамі, хвалістая тэраса з старажытнымі дзюнамі і інш. Сваеасаблівымі катэгорыямі рэльефа з’яўляюцца марэнныя ўзгоркі і дзюны ў выглядзе масіваў і адзнкавых форм сярод марэннай і водна-ледавіковай раўніны. Комплекс эолавых пясчаных узгоркаў і град з’яўляецца надзвычай рэдкім для Беларусі. Ліпічанскі комплес дзюн стаў эталонам эолавых форм рэльефа.
Паўночную частку заказніка перасякае рака Нёман у сваёй сярэдняй плыні. Рэчышча звілістае, са шматлікімі старыцамі, водмелямі, перакатамі і пясчанымі астравамі.
Глебы дзярнова-забалочаныя, поймавыя, дзярнова-падзолістыя, пясчаныя, тарфяна-балотныя і інш. Лясы шыракалістыя, яловыя высокаўзроставыя.
У заказніку адзначаны 16 відаў раслін, 11 відаў беспазваночных жывёл, 1 від ракападобных, 3 віды рыб, 18 відаў птушак і 2 віды млекакормячых, занесеных у Чырвоную кнігу Беларусі.
Флора
Сустракаюцца 754 віды вышэйшых сасудзістых раслін, з якіх 16 у Чырвонай кнізе Беларусі:, , , і інш.
Фаўна
Фаўна ўключае 29 відаў млекакормячых, 11 — амфібій і рэптылій, 30 — рыб, 136 — птушак. У Чырвонай кнізе Беларусі, , , ,.
Тут жывуць, , можна заўважыць , і многіх іншых птушак, з рыб у р. Шчара сустракаюцца, і. З буйных млекакормячых адзначаны высакародны алень.
Гісторыя
У XIV—XV стагоддзях гэтыя тэрыторыі сталі ўласнасцю вялікага князя Літоўскага, а потым і караля Рэчы Паспалітай. Да XVI ст. лясы належалі кароне. За заслугі перад дзяржавай кароль дараваў частку сваіх лясоў вялікалітоўскім вяльможам.
У XVIII стагоддзі ў міжрэччы Нёмана і Шчары адным з першых месцаў па здабычы балотнай руды для вытворчасці жалеза была тэрыторыя ля ракі Пад’яваркі. У выніку ў месцы здабычы паўстаў населены пункт Руда Яварская. Належаў гэты руднік Радзівілам, якія валодалі дваром Явар і часткай пушчы. Ад назвы двара і пайшла назва рудніка, а пасля і вёскі.
Гэтак жа, часткай пушчы, прычым больш значнай, чым у Радзівілаў, валодалі Чацвярцінскія. Яны ў пойме ракі Чарняўка (прыток Нёмана) закладваюць руднік, які атрымлівае назву ад двара Чацвярцінскіх Ліпічна, што знаходзіўся на правым беразе р. Нёман. Такім чынам, з’явіўся населены пункт Руда Ліпічанская. Па імені двара называліся ў пушчы і глухія хутары, якія да гэтага часу захавалі назву Ліпічанская Пушча. Пасля Ліпічанскай пушчай сталі называць і ўвесь лясны масіў міжрэчча Нёмана і Шчары, уключаючы тэрыторыі, што не належалі Чацвярцінскім.
Падчас Вялікай Айчыннай вайны ў Ліпічанскай пушчы дзейнічаў атрад «Перамога», а са снежня 1943 па 12 ліпеня 1944 брыгада «Перамога» пад кіраўніцтвам Булака Паўла Іванавіча.
У 2002 годзе для захавання ў натуральным стане ўнікальных прыродных ландшафтаў з папуляцыямі рэдкіх і знікаючых відаў раслін і жывёл заснаваны ландшафтны заказнік.
Выкарыстанне тэрыторыі
Зона адпачынку і турызму. Лясы маюць вялікае водаахоўнае значэнне.
У нумізматыцы
У 2008 адчаканена памятная манета Нацыянальнага банка Рэспублікі Беларусь, прысвечаная заказніку «Ліпічанская пушча». На яе рэверсе выяўлены звычайны зімародак, на аверсе — лілея кучаравая.
Новы Іерусалім (гурт)
«Новы Іерусалім» — беларускі хрысціянскі музычны гурт.
Гісторыя
Касцяк гурта склаўся з Ігара Капылава і Вадзіма Калацэя ў 1985 годзе, падчас іх вучобы ў Беларускім тэхналагічным інстытуце. Пасля службы ў войску хлопцы разам гралі ў гурце «Кондор», а ў 1990 годзе стварылі гурт «Catty Sark». Праз некаторы час да складу гурта далучыліся Аляксандр Манецкі, Аляксандр Патліс і Эльшад Бабаханаў.
У 1992 годзе ўдзельнікі гурта пазнаёміліся з пастарам маладой мінскай пратэстанцкай супольнасці Веніямінам Брухам і студэнтамі Уладзімірам Сокалам і Сандэем Адэладжа. Гэтая сустрэча падштурхнула музыкаў да заснавання хрысціянскага гурта. Назва «Новый Иерусалим» была прапанавана Канстанцінам Танхілевічам, тагачасным адміністратарам гурта. Назва паходзіць ад апісанага ў Бібліі нябеснага гораду, у якім не будзе войнаў, хваробаў і смутку, дзе будуць уладарыць радасць і любоў. Назва задаволіла ўсіх удзельнікаў і да таго ж адпавядала новым ідэалам.
Першы канцэрт пад назвай «Новый Иерусалим» адбыўся 17 мая 1992 года ў Палацы культуры тонкасуконнага камбіната Мінска. Гэтую дату музыкі і лічаць днём нараджэння гурта. Праз некалькі месяцаў да гурта далучыўся бас-гітарыст Ігар Сарокін.
Першы альбом пад назвай «Бог Святой» быў запісаны ў кастрычніку 1993 года падчас першага амерыканскага турнэ. Вярнуўшыся на Беларусь, «Новый Иерусалим» прыняў удзел у музычным праекце «Рок Айлэнд» на Беларускім тэлебачанні і атрымаў гран-пры праекта.
Увесну 1997 года, падчас чацвёртага амерыканскага турнэ, гурт зняў свой першы кліп на песню «Я знаю любовь», які восем тыдняў займаў першае месца ў хіт-парадзе Беларускага тэлебачання. Гэтая песня была прызнанай лепшай песняй года на штогадовым конкурсе «Рок-каранацыя». Толькі за гэты год гурт адыграў болей за 100 канцэртаў у Беларусі, ЗША, Бельгіі, Нідэрландах, Германіі, Украіне, Расіі, Латвіі.
Каноцыбе
Каноцыбе (Conocybe) — род шапкавых базідыяльных грыбоў сямейства бальбітыевых.
Новы Іерусалім (гурт)
Гісторыя
У 2001 годзе выйшаў першы англійскамоўны альбом гурта — зборнік лепшых песень з папярэдніх альбомаў. У 2003 годзе выдадзены чарговы англійскамоўны альбом «The Fragments of Heaven», што стаўся перакладам выдадзенага раней альбома «Неба осколки». У гэтым самым годзе зняты кліп на песню «Любовь в ладонях», які паставіў рэкорд па працягласці знаходжання на першым месцы тэлевізійнага хіт-парада, пратрымаўшыся на вяршыні «Скрыжаванняў Еўропы» трыццаць тры тыдні. А песня была прызнаная лепшай песняй года.
Каноцыбе
Апісанне
Пладовыя целы дробныя, ломкія. Шапка дыяметрам да 4 см, званочкападобныя, жоўта- або ржава-карычневая. Пласцінкі рэдкія, прырослыя да ножкі. Ножка трубчастая. Споры ржава-карычневыя, гладкія.
Новы Іерусалім (гурт)
Гісторыя
У канцы года гурт з новай песняй «Мелодия любви» прыняў удзел у адборачным конкурсе фестываля «Еўрабачанне-2005».
Каноцыбе
Пашырэнне
Вядома дзясяткі відаў, пашыраных ў Еўропе, Азіі (Японія), Амерыцы, Афрыцы. На Беларусі найбольш вядомыя і.
Новы Іерусалім (гурт)
Гісторыя
У верасні 2006 года гурт пакінуў саліст Аляксандр Патліс, які вырашыў займацца сольнай кар’ерай. У 2007 годзе разам з новым салістам Ігарам Капылавым запісаны альбом «Линии сердца». У 2008 годзе Ігар Капылаў абвяшчае пра пераезд гурта ва Украіну з прычыны большых магчымасцяў для музычнай дзейнасці. Аднак ужо праз год, 11 чэрвеня 2009 Ігар Капылаў таксама пакінуў гурт. Пасля сыходу вакаліста дзейнасць гурта прыпынілася, быў абвешчаны адкрыты конкурс на новых вакалістаў. Праз некалькі месяцаў з калектыва сыходзіць Вадзім Калацэй.
Каноцыбе
Пашырэнне
Сапратрофы.
Вячаслаў Піліпавіч Нячаеў
Вячаслаў Піліпавіч Нячаеў (6 мая 1917, Іванаўская вобласць — 14 ліпеня 1948) — камандзір эскадрыллі 6-га асобнага гвардзейскага штурмавога авіяцыйнага палка, гвардыі капітан.
Біяграфія
У Чырвонай Арміі з 1938 года. У 1940 годзе скончыў Арэнбургскае ваеннае авіяцыйнае вучылішча імя К. Я. Варашылава. Звольнены ў запас і накіраваны інструктарам у Іваноўскі аэраклуб. Тут сустрэў пачатак Вялікай Айчыннай вайны.
Да жніўня 1942 года асабіста падрыхтаваў 76 курсантаў. У жніўні 1942 года быў зноў прызваны ў армію. У 34-м запасным авіяцыйным палку прайшоў падрыхтоўку і асвоіў самалёт-штурмавік Іл-2.
Жузагаш
Жузагаш — станцыя ва Аягозскім раёне Усходне-Казахстанскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад Тарлаўлінскай сельскай акругі. Код КАТА — 633485400.
Вячаслаў Піліпавіч Нячаеў
Біяграфія
На франтах Вялікай Айчыннай вайны з сакавіка 1943 года. Увесь баявы шлях прайшоў у складзе 6-га гвардзейскага штурмавога авіяцыйнага палка, ад лётчыка да камандзіра эскадрыллі. Ваяваў на Калінінскім, 1-м Прыбалтыйскім і 3-м Беларускім франтах. Член УКП з 1944 года. Атрымаў тры раненні, два з іх-цяжкія. Удзельнічаў у вызваленні Беларусі і Прыбалтыцы.
Жузагаш
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва станцыі складала 95 чалавек (44 мужчыны і 51 жанчына). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у населеным пункце пражывалі 62 чалавекі (29 мужчын і 33 жанчыны).
Вячаслаў Піліпавіч Нячаеў
Біяграфія
Да кастрычніка 1944 г. у капітан гвардыі Нячаеў здзейсніў 112 баявых вылетаў. Вёў разведку войскаў праціўніка, штурмавымі ўдарамі нанёс яму вялікія страты ў жывой сіле і тэхніцы. Знішчыў 4 танкі, 18 аўтамашын, 6 чыгуначных вагонаў. Дастаўляў грузы беларускім партызанам. У баях, быў двойчы паранены. Не раз лётаў вядучым групы штурмавікоў. У перыяд з мая па верасень 1944 года эскадрылля пад яго камандаваннем зрабіла 477 паспяховых баявых вылетаў.
Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 23 лютага 1945 года гвардыі капітану Нячаеву Вячаславу Філіпавічу прысвоена званне Героя Савецкага Саюза з уручэннем ордэна Леніна і медалі «Залатая Зорка».
Усяго за гады вайны лётчык-штурмавік Нячаеў правёў 156 паспяховых баявых вылетаў. Да мая 1945 года эскадрылля пад яго камандаваннем правяла 1021 паспяховы баявы вылет, з баявымі стратамі 5 пілотаў і 11 самалётаў. Па якасці баявой падрыхтоўкі трымала першае месца ў палку.
У студні 1946 года капітан гвардыі Нячаеў звольнены ў запас па хваробе. Жыў у Іванава, працаваў інструктарам аэраклуба. Кантузіі, атрыманыя на фронце, згубілі здароўе, і 14 ліпеня 1948 года Нячаеў скончыў жыццё самагубствам.
Узнагароджаны ордэнам Леніна, двума ордэнамі Чырвонага Сцяга, ордэнамі Аляксандра Неўскага, Чырвонай Зоркі, Айчыннай вайны 1-й ступені, медалямі.
Яго імя ўвекавечана на Алеі Герояў у пасёлку Ільінскае-Хаванскае і на мемарыяле ля вечнага агню ў горадзе Іванава. Тут яго імя ўвекавечана на мемарыяльнай дошцы выпускнікам аэраклуба.
Віктар Лупасін
Віктар Лупасін, сапр.: Віктар Іваноў (, ; Псеўданімы: Віктар Ываноў) — беларускі паэт і музыкант.
Творчасць
Літаратурнай творчасцю займаецца з 1998, да 2002 выступаў пад імём Віктар Iваноў, да 2008 — як Віктар Ываноў. Аўтар каля 400 вершаў i больш за 25 паэм, а таксама значнага аб’ёму прозы. Працуе ў розных жанрах, i як драматург, i нават як перакладчык. Больш вядомы як эпатажыст.
У выдавецтве «Галіяфы» выйшла дэбютная кніга В. Лупасіна «Асарці» (2009). Творы друкаваліся ў «Літаратура i мастацтва», «Дзеяслоў», «Беларусь сегодня», «Маладосць», «Партызан», таксама ў самвыдатаўскім друку («Ё», «Вясковыя могілкі», «Хню») i калектыўных зборніках («Літаратурны квартал», «In Вільня veritas»).
Сюжэт песні «Я — скумбрыя» будуецца на апісанні асабістых перажыванняў лірычнага героя — атлантычнай скумбрыі, які рашуча сцвярджае: «Я не лебедзь, не рак, не шчупак». Насуперак біялагічнай праўдзе аб народным характары скумбрыі ў сваёй песні Віктар стварае вобраз скумбрыі-індывідуаліста. Па ходзе апавядання слухач паглыбляецца ва ўнутраны свет скумбрыі, якая стамілася ад думак аб пачварных пацалунках маляванай губой і адчайна ірвецца да родных хваляў любае Атлантыкі. Але і там скумбрыю чакаюць новыя выпрабаванні: неверагодна прывабная і безумоўна смачная, яна становіцца прадметам палявання. Шматлікія жадаючыя пакаштаваць скумбрыю у выглядзе жэле і суфле не пакідаюць гераіне ані шанцу на спакойнае жыццё і захаванне любімага бліскучага касцюма. У выніку, скумбрыя прыходзіць да высновы, што ўласная бяспека і спакой ёй значна даражэйшыя за ўсеагульную любоў і папулярнасць.
Творы перакладаліся на балгарскую мову, былі аб’ектамі пародыі. Апавяданне «Слонікі» аналізуецца на філалагічным факультэце БДУ ў курсе найноўшай беларускай літаратуры, а санетны цыкл «Аўтамабілі СССР» з’яўляецца першым у славянскай паэзіі цыклам аўтамабільных санетаў.
Нішат Шырвані
Нішат Шырвані — іранскі і пасля расійскі паэт, па нацыянальнасці быў азербайджанцам.
Біяграфія
Біяграфічных звестак пра яго жыццё практычна не захавалася. Вядома, што ён нарадзіўся ў горадзе, (васальная дзяржава Персіі), атрымаў рэлігійную адукацыю ў медрэсэ, аднак пакінуў родны горад, калі той быў акупаваны войскамі Асманскай імперыі, — верагодна, па прычыне пераследу з боку турэцкіх уладаў і духавенства з-за яго творчасці. Ён пераехаў у горад, які ўваходзіў тады ў склад Расійскай імперыі.
Творчасць
Творчая спадчына Нішата Шырвані прадстаўлена на тэму трагічнасці лёсу, адзіноты, несправядлівасці лёсу; да нашых дзён дайшло толькі некалькі газэляў. Для яго паэтычных твораў уласцівы немудрагелістаць стылю і народная мова пры адначасовых эмацыйнасці і ўменні выкарыстоўваць выяўленчыя сродкі мовы.
План Маршала
План Мáршала (Marshall Plan, афіцыйная назва European Recovery Program, «Праграма аднаўлення Еўропы») — праграма дапамогі Еўропе пасля Другой сусветнай вайны. Вылучаны ў 1947 годзе амерыканскім дзяржаўным сакратаром Джорджам К. Маршалам (набыў моц у красавіку 1948 г.). У ажыццяўленні плана ўдзельнічалі 17 еўрапейскіх краін (уключаючы Заходнюю Германіі). План Маршала садзейнічаў умацаванню становішча ЗША ў Заходняй Еўропе.
Вынікі
План Маршала з'яўляецца адной з найбольш паспяховых эканамічных праграм у гісторыі, паколькі былі дасягнуты практычна ўсе яго мэты:
Акмяне
Акмяне (Akmenė, традыцыйная беларуская назва — Акмя́ны) — горад у Акмянскім раёне Шаўляйскага павета Літвы, на рацэ Дабікінэ. Насельніцтва 2602 чал. (2010).
Знаходзіцца на поўначы краіны, за 7,5 км ад чыгуначнай станцыі Акмяны (на лініі Шаўляй — Мажэйкей). Згодна з сучаснай афіцыйнай літоўскай класіфікацыяй горад належыць да этнаграфічнага рэгіёна Жамойць.
Гісторыя
Першы пісьмовы ўспамін пра Акмяны датуецца 1511 годам, вядомыя як двор жамойцкага старосты Станіслава Кезгайлы. Адносіліся да жамойцкага павета Вялікія Дырвяны.
У 1596 годзе каралева Ганна Ягелонка заснавала ў Акмянах драўляны касцёл са школай. Да 1717 года з’яўляліся цэнтрам нягродавага староства.
13 чэрвеня 1792 года атрымалі Магдэбургскае права. У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай апынуліся ў складзе Расійскай імперыі.
У найноўшай гісторыі Акмяне атрымала вядомасць пасля таго, як тут выявілі вялікія радовішчы вапняку і гліны. У 1947 годзе ў Акмяне пачалося будаўніцтва найбуйнешага цэментавага комплексу ў прыбалтыйскіх рэспубліках СССР.
У 1950—1962 гадах цэнтр Акмянскага раёна (пазней цэнтр быў перанесены ў Наўёйі Акмяне).
Падбельскія Агароднікі
Падбе́льскія Агаро́днікі (, Подбельские Огородники) — вёска ў Камянецкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Камянюцкага сельсавета.
У 1940—1954 гадах цэнтр Падбельскага сельсавета. Да 14 красавіка 1964 года вёска ўваходзіла ў склад Навіцкавіцкага сельсавета (у 1954—1962 гадах — Пашукоўскі сельсавет).
Пянтрыца
Пянтры́ца — рака ў Бярэзінскім раёне Мінскай вобласці Беларусі, правы прыток ракі Бярэзіна (басейн Дняпра).
Даўжыня ракі 14 км, сярэдні нахіл воднай паверхні 1,8 м/км. Плошча вадазбору 47 км². Пачынаецца на поўдзень ад вёскі Забалацце. Упадае ў Бярэзіну каля вёскі Перавоз. Вадазбор у межах Цэнтральнабярэзінскай раўніны. Рэчышча каналізаванае ў верхнім і сярэднім цячэнні. Рака прымае сцёк з ручаёў і меліярацыйных каналаў. Каля вёсак Вінорава і Міхалёва на рацэ плаціны і сажалкі.
Паўднёва-Амерыканская пліта
Паўднёва-Амерыканская пліта — літасферная пліта, на якой размяшчаюцца кантынент Паўднёвая Амерыка і паўднёва-заходняя частка Атлантычнага акіяна. Заходняя мяжа пліты ў асноўным прадстаўлена працяглай зонай субдукцыі, у якой паглынаецца акіянічная кара Ціхаакіянскай пліты. Усходняя мяжа пліты праходзіць па Сярэдзінна-Атлантычнаму хрыбту. На поўдні трансформнымі разломамі яна мяжуе з плітой Скоція. На поўначы мае складаныя ўзаемадзеянні з Карыбскай плітой.
Пліта ўтварылася ў выніку расколу Гандваны ў канцы мелавога перыяду.
Каньё (правінцыя Трэнта)
Кан'ё (Cagnò) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Трэнціна — Альта-Адыджэ, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Трэнта.
Насельніцтва складае 371 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 123 чал./км². Займае плошчу 3 км². Паштовы індэкс — 38020. Тэлефонны код — 0463.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы San Valentino.
NGC 6379
NGC 6379 (іншыя абазначэнні — UGC 10886, IRAS17283+1619, MCG 3-44-10, ZWG 111.44, ZWG 112.2, PGC 60421) — спіральная галактыка (Sc) ў сузор’і Геркулес.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Пастухова Балота
Пастухо́ва Бало́та (, Пастухово Болото) — вёска ў Камянецкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Камянюцкага сельсавета.
Пенсільванскі ўніверсітэт у Мэнсфілдзе
Пенсільванскі ўніверсітэт у Мэнсфілдзе (Mansfield University of Pennsylvania), таксама Мэнсфілдскі ўніверсітэт (Mansfield University) — дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова (фактычна — універсітэт), якая месціцца ў мясцовасці Мэнсфілд, штат Пенсільванія, ЗША. З'яўляецца часткай Сістэмы вышэйшай адукацыі штата Пенсільванія.
Агульная характарыстыка
Універсітэт вядзе сваю гісторыю з 1857 года, калі адкрылася Мэнсфілдская класічная семінарыя. У снежні 1862 года Мэнсфілдская класічная семінарыя стала Мэнсфілдскай нармальнай школай, трэцяй дзяржаўнай нармальнай школай у Пенсільваніі. У 1902 годзе нармальная школа перайшла з двухгадовага курса на трохгадовы, што наблізіла яе да статусу каледжа. 4 чэрвеня 1926 года Мэнсфілдская дзяржаўная нармальная школа атрымала права на чатырохгадовыя праграмы вышэйшай адукацыі. 13 мая 1927 года назва была афіцыйна зменена на Мэнсфілдскі дзяржаўны настаўніцкі каледж, а ў 1960 годзе — на Мэнсфілдскі дзяржаўны каледж.
У ліпені 2021 года чыноўнікі вышэйшай адукацыі штата абвясцілі, што Пенсільванскі ўніверсітэт у Мэнсфілдзе аб'яднаецца з Блумсбергскім ўніверсітэтам і Лок-Хейвенскім універсітэтам у адказ на фінансавыя цяжкасці і скарачэнне колькасці студэнтаў, і кожная ўстанова будзе юрыдычна кампусам адзінага ўніверсітэта. У сакавіку 2022 года новая ўстанова была створана для кантролю за трыма кампусамі і атрымала назву "Універсітэт Садружнасці Пенсільванія" (фармальна — не ўніверсітэт, а ўсяго толькі кіруючае агентства), хаця яе ўстановы (кампусы) працягваюць выдаваць дыпломы ад свайго ўласнага імя як універсітэты.
Навасёлкаўскі сельсавет (Нясвіжскі раён)
Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Нясвіжскага раёна Баранавіцкай вобласці БССР. Цэнтр — вёска Старыя Навасёлкі. З 8 студзеня 1954 года ў складзе Мінскай вобласці. 9 жніўня 1960 года ў склад Гарадзейскага сельсавета перададзены вёскі Завітая I і Завітая II. Пазней цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Новыя Навасёлкі. 28 мая 2013 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Сейлавіцкага сельсавета.
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 752 чалавекі, з іх 87,0 % — беларусы, 6,4 % — рускія, 2,9 % — палякі.
На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 6 населеных пунктаў: аграгарадок Старыя Навасёлкі, вёскі Амлынцы, Кучынаўшчына, Новыя Навасёлкі, Петухоўшчына і Стрыхараўшчына.
Капа (Тарлаўлінская сельская акруга)
Капа — сяло ў Аягозскім раёне Усходне-Казахстанскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад Тарлаўлінскай сельскай акругі. Код КАТА — 633485500.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 328 чалавек (184 мужчыны і 144 жанчыны). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 172 чалавекі (89 мужчын і 83 жанчыны).
NGC 6380
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Гапонаў
Гапонаў — прозвішча.
Хрысціянская візія
Хрысціянская візія ― рабочая група Каардынацыйнай рады Беларусі. Вакол групы «Хрысціянская візія» сканцэнтравалася грамадская дзейнасць беларускіх хрысціян ва ўмовах рэпрэсій 2020—2021 гадоў і ўнутрыцаркоўнага ціску, патэнцыял групы вырас праз эміграцыю хрысціянскіх актывістаў, большасць яе сяброў цяпер знаходзіцца за мяжой. Група ставіць мэтай ініцыяванне і садзеянне сумеснай дзейнасці хрысціян дзеля дасягнення мэтаў Рады: пераадолення палітычнага крызісу і забеспячэння грамадскай згоды.
Статус і склад
Група «Хрысціянская візія» была створана 9 верасня 2020 г. і з’яўляецца нефармальным міжканфесійным аб’яднаннем, да якога могуць далучацца сябры Каардынацыйнай рады. Заяву аб стварэнні групы першапачаткова падпісалі 24 свецкіх вернікі і святары ўсіх асноўных канфесій краіны.
Дзейнасць
Група мабілізуе свецкіх вернікаў і духавенства на выказванні і акцыі асуджэння гвалту, у падтрымку аднаўлення законнасці і вызвалення палітзняволеных, і асвятляе іх дзейнасць.
Заахвочвае тэолагаў, святароў і іншых людзей і арганізацыі ў Беларусі і замежжы да багаслоўскага асэнсавання пратэстаў і рэпрэсій. Беспрэцэдэнтным прыкладам такой рэфлексіі стаў ліст Святланы Ціханоўскай папу Францішку ў адказ на яго энцыкліку.
Ініцыюе і ўдзельнічае ― у Беларусі і за мяжой ― у кампаніях у падтрымку палітзняволеных, пераследаваных веруючых і царкоўных супольнасцяў у Беларусі.
24 лютага 2022 года група зрабіла заяву з нагоды расійскага ўварвання ва Украіну, у якой асудзіла агрэсію і выкарыстанне тэрыторыі Беларусі для нападу, выказала салідарнасць з украінскім народам і заклікала беларускіх вайскоўцаў не ўдзельнічаць у вайне.
Вядзе вебсайт, каналы ў Тэлеграме і ў іншых сацыяльных сетках.
Міхайлоў
Назву Міхайло́ў маюць:
Лепанцінскія Альпы
Лепанцінскія Альпы — горы, частка Заходніх Альп на тэрыторыі Швейцарыі (кантоны Вале, Тычына і Граўбюндэн) і Італіі (П’емонт). Лепанцінскія Альпы аддзеленыя ад Бернскіх Альп (на паўночным захадзе) далінай ракі Рона, пераваламі Фурка і Сен-Гатард, ад Пенінскіх Альп (на паўднёвым захадзе) — перавалам Сімплон, ад Гларнскіх Альп (на поўначы) — далінай Пярэдняга Рэйна і перавалам Оберальп, ад хрыбта Оберхальбштайн ва Усходніх Альпах — перавалам Шплюген.
Наўёйі Акмяне
Наўёйі Акмяне (Naujoji Akmenė — у перакладзе Новыя Акмяны) — горад у паўночнай Літве, недалёка ад мяжы з Латвіяй. З’яўляецца адміністрацыйным цэнтрам Акмянскага раёна Шаўляйскага павета. Насельніцтва налічвае каля 11,7 тыс. чалавек. Горад адносіцца да этнаграфічнага рэгіёна Жамойць.
Наўёйі Акмяне — адзін з самых маладых гарадоў Літвы. Ён узнік вакол буйнога цэментнага завода (ПО «Акмянцэментас»), які быў пабудаваны ў 1952 годзе. Завод выпускае каля 700 000 тон цэменту штогод.
Калавіна
Калавіна (Calavino) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Трэнціна — Альта-Адыджэ, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Трэнта.
Насельніцтва складае 1391 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 117 чал./км². Займае плошчу 12 км². Паштовы індэкс — 38072. Тэлефонны код — 0461.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы Santa Maria Assunta.
Каталонцы
Катало́нцы (Catalans) — раманскі народ, які пражывае на паўночным усходзе Пірэнейскага паўвострава, пераважна ў Каталоніі, Андоры і Балеарскіх астравах. Колькасць у Іспаніі — 7648 тыс., у Андоры — 32 тыс. чал. Агульная колькасць у свеце — 8108 тыс. (2010 г.).
Паходжанне і гісторыя
Непасрэднымі продкамі каталонцаў з'яўляліся старажытныя плямёны кельтыбераў, раманізаваныя ў часы рымскага панавання. З XII ст. у італьянскіх пісьмовых крыніцах Каталонія ўзгадвалася як асобны рэгіён Пірэнейскага паўвострава. Лічыцца, што само слова "Каталонія" (Catalunya), як і Кастылія, паходзіць ад castlà (літаральна "замак"). Такім чынам жыхароў Пірэнеяў адрознівалі ад "готаў", жыхароў суседняга Праванса. Каталонцы ўдзельнічалі ў Рэканкісце, што паўплывала на іх рассяленне на поўдзень ад Пірэнеяў і на Балеарскіх астравах.
З 1137 г. Каталонія развівалася ў цесным палітычным саюзе з Арагонам, а пасля — з агульнай іспанскай манархіяй, хаця доўгі перыяд захоўвала аўтаномію, каталонскую мову як асноўную, важнымі заставаліся культурныя і эканамічныя сувязі з Паўднёвай Францыяй і Паўночнай Італіяй. У XIX ст. сацыяльныя і палітычныя рухі ў Каталоніі пад уплывам рамантызму перараслі ў адзіны нацыяналістычны рух, які меў надзвычай дэмакратычны характар. У 1931 г. рэспубліканскія ўлады Іспаніі прадставілі Каталоніі аўтаномію. Яна была адменена падчас дыктатуры Ф. Франка. Каталонская мова згубіла свой афіцыйны статус.
Іспанская Канстытуцыя 1978 г. абвясціла каталонцаў нацыяй. У 1979 г. быў прыняты каталонскі статут аб аўтаноміі.
Традыцыі і звычаі
Здаўна Каталонія з'яўлялася краінай, дзе існавалі буйныя гарады і гарадская гаспадарка, таму акрамя сельскай гаспадаркі і рыбалоўства, важнымі галінамі эканомікі былі рамяство і асабліва гандаль. У XIX стагоддзі адбылася індустрыялізацыя гарадоў і хутарызацыя сельскай гаспадаркі. Змены ў сацыяльным жыцці адмоўна адбіліся на захаванні народных звычаяў і традыцый. Фактычна, яны нанава пачалі адраджацца толькі ў XX стагоддзі.
Народныя строі каталонцаў адрозніваюцца наяўнасцю мужчынскіх капелюшоў Barretina, якія, як мяркуюць, маюць вельмі старажытнае паходжанне і былі запазычаны з Усходняга Міжземнамор'я. Каталонскі фальклор развіваўся пад моцным уздзеяннем каталіцызму. У казках і легендах асноўнымі героямі выступаюць святыя.
Найбольш папулярныя свя́ты — Багаяўленне (Reis), Сёмуха (Reis), Святы Георгій (Sant Jordi), каталонскі нацыянальны дзень La Diada (11 верасня), Дзяды (Dia Dels Difunts), на Балеарскіх астравах — Святы Антоній. У розных населеных пунктах арганізуюць урачыстаці, прысвечаныя да дня свайго святога заступніка - fiesta major, якія суправаджаюцца нацыянальным танцам сардана, вясёлай дэманстрацыяй вялікіх волатаў gegants і гіганцкіх галоў capgrosses.
Мова
Нацыянальная мова — каталонская.
Рэлігія
Большасць вернікаў — каталікі, аднак уплыў Касцёла на паўсядзённае жыццё адносна не вялікі.
Энергетычны факультэт ГДТУ імя П. В. Сухога
Энергетычны факультэт (ЭФ ГДТУ імя П. В. Сухога) — адзін з факультэтаў Гомельскага дзяржаўнага тэхнічнага ўніверсітэта.
Склад факультэта
Факультэт мае ў сваім складзе наступныя кафедры:
Лютаўскае наступленне на Аўеда
Лютаўскае наступленне на Аўеда — ваенная аперацыя войскаў Паўночнага фронту Народнай арміі Іспанскай Рэспублікі, якая праводзілася ў лютым—сакавіку 1937 года з мэтай захопу ўтрыманага нацыяналістамі Аўеда. Рэспубліканскія войскі ўцягнуліся ў зацяжныя баі ў горадзе і ваколіцах, але не дасягнулі стратэгічнага поспеху.
Планы і сілы бакоў
Пасля баёў 1936 года нацыяналісты прабілі вузкі калідор да Аўеда і на працягу многіх месяцаў утрымлівалі горад разам з наваколлем, адбіваючы пастаянныя атакі рэспубліканцаў.
У першай дэкадзе лютага Цэнтральны рэспубліканскі штаб запатрабаваў ад Паўночнай арміі пачаць магутнае наступленне на Аўеда, каб франкісцкая армія адцягнула сілы з мадрыдскага фронту, які адлюстроўваў націск праціўніка пад Харамай.
Галоўнакамандуючаму рэспубліканскай арміі на поўначы генералу Льяна дэ ла Энкамьенде ўдалося сабраць да сярэдзіны месяца каля 59 пяхотных батальёнаў (з іх 7 баскскіх і 3 з Сантандэра) агульнай колькасцю 35 000 чалавек. Улічваючы, што франкісцкая армія мела на фронце ў Астурыі каля 30 000 чалавек, рэспубліканскія войскі пераўзыходзілі яе толькі на 15 працэнтаў, хоць і мелі перавагу ў артылерыі. Непасрэдна ў наступленні ўдзельнічалі 18 тысяч.
Ход баёў
У пяць гадзін раніцы 21 лютага, пасля вялікай артылерыйскай падрыхтоўкі, пачалося наступленне на Аўедскі калідор. Жорсткі націск рэспубліканскай арміі па ўсім фронце спачатку ўвянчаўся поспехам, дасягнуўшы частковых мэтаў. Дывізіі Трубіа і Авілес, якія атакавалі калідор Града, захапілі вышыню Арура (3 км на паўночны захад ад горада), перарэзаўшы дарогу паміж Аўеда і Града праз Альта-Дэль-Эскамплера.
22 лютага франкісты змаглі адціснуць рэспубліканцаў з дарогі Аўеда — Града і пабудаваць ваенную трасу, якая дазволіла ім захаваць сваю жыццёва важную пупавіну забеспячэння. Да таго ж у сіл абароны было дастаткова прыпасаў, каб яны здолелі пратрымацца даволі доўга, нават цалкам акружанымі. Нямецкі легіён «Кондар», у выпадку крытычнай сітуацыі, сваімі Junkers Ju 52 гатовы быў да ажыццяўлення скіду харчавання і боепрыпасаў над горадам.
У гэты ж час на працягу пяці дзён дывізіі Лугонеса і Аўеда былі ўцягнуты ў вулічныя баі ў самім горадзе з невялікімі шанцамі на прасоўванне. Бесперапынныя баі і суровыя ўмовы надвор’я ператварылі аперацыю ў вайну на знясіленне. З прычыны адсутнасці рэзерваў, абмежаваных запасаў патронаў і вялікіх страт рэспубліканцы былі вымушаны замацавацца на занятых пазіцыях з мэтай далейшых кароткіх нападаў у горадзе і захопу асобных аб’ектаў на камунікацыях праціўніка.
Да сярэдзіны сакавіка баі спыніліся, і рэспубліканцы прыступілі да ўмацавання пазіцый, захопленых у Аўеда.
Вынікі
Атакі рэспубліканскіх войскаў, нягледзячы на іх упартасць, не былі скаардынаваны. У цэлым, злучэнні не мелі выразных тактычных або стратэгічных задач. Франкісцкі Генеральны штаб так і не адклікаў значных войскаў з мадрыдскага фронту (за выключэннем двух мараканскіх батальёнаў), і ўсе атакі рэспубліканцаў на Аўеда былі адбіты мясцовымі сіламі. Галоўная стратэгічная мэта наступлення: аслабіць ціск нацыяналістаў на мадрыдскім фронце — не была дасягнута.
Тансык
Тансык — станцыя ва Аягозскім раёне Усходне-Казахстанскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад Тарлаўлінскай сельскай акругі. Код КАТА — 633485700.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва станцыі складала 88 чалавек (41 мужчына і 47 жанчын). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у населеным пункце пражывалі 115 чалавек (63 мужчыны і 52 жанчыны).
NGC 6381
NGC 6381 (іншыя абазначэнні — UGC 10871, IRAS17266+6003, MCG 10-25-38, KCPG 518B, ZWG 300.34, KAZ 460, KUG 1726+600B, PGC 60321) — спіральная галактыка (Sc) ў сузор’і Дракон.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Артур Зейс-Інкварт
Артур Зейс-Інкварт (Arthur Seyß-Inquart, сапраўднае імя Артур Зайціх, 22 ліпеня 1892 — 16 кастрычніка 1946) — аўстрыйскі палітык і юрыст, пасля аншлюсу 1938 года — нямецкі дзяржаўны дзеяч Трэцяга рэйха, нацыянал-сацыяліст, обергрупэнфюрэр СС (20 красавіка 1941), кіраўнік Аўстрыі, акупаваных Польшчы і Нідэрландаў, ваенны злачынец, пакараны смерцю па прысудзе Нюрнбергскага трыбунала за злачынствы супраць чалавецтва.
Каралінгская імперыя
Каралінгская імперыя (L’Empire carolingien) — еўрапейская дзяржава, якая існавала ў IX стагоддзі. У яе склад уваходзілі тэрыторыі Францыі, Германіі і Італіі, а таксама шэраг іншых сучасных дзяржаў Еўропы. Афіцыйна дзяржава называлася «Імперыя Захаду» Empire d’Occident, аднак у гістарыяграфіі яго называюць Франкская ці Каралінгская імперыя. Кіраўнікі імперыі насілі звычайна тытул «імператар Рымлян» (imperator Romanorum) або «імператар Рымскай імперыі» (imperator Romanum gubernans imperium), пазіцыянуючы сябе спадчыннікамі Заходняй Рымскай імперыі. Сталіцай быў Ахен.
Імперыя ўзнікла 25 снежня 800 года, калі кароль Франкскай дзяржавы Карл Вялікі быў каранаваны Папам Львом III у Рыме імператарскай каронай. У 840—843 гадах імперыя фактычна распалася на 3 каралеўствы — Заходне-Франкскае, Усходне-Франкскае і Сярэдзіннае, кіраўнік якога захаваў імператарскі тытул. Сярэдзіннае каралеўства ў сваю чаргу ў 855 годзе распалася на 3 часткі — Італію, Латарынгію і Праванс. У 884 годзе Карлу III Тоўстаму ўдалося на час аднавіць адзіную Каралінгскую імперыю, але аб'яднанне апынулася недаўгавечным, аднак ужо ў канцы 887 года Карл быў зрынуты, а імперыя канчаткова распалася на некалькі каралеўстваў. Хоць каралі Італіі некалькі разоў прымалі імператарскі тытул, але ўладай над усёй тэрыторыяй былой імперыі яны не валодалі. Апошні імператар, Берэнгар I, памёр у 924 годзе.
Пераемнікамі Каралінгскай імперыі лічылі сябе імператары Свяшчэннай Рымскай імперыі, заснаванай у 962 годзе германскім каралём Атонам I Вялікім.
Імперыя ў 800—840 гадах
Да 800 года кіраўнік Франкскай дзяржавы Карл Вялікі стварыў магутнае каралеўства, якое ўключала ў сябе тэрыторыю сучасных Францыі, Германіі, Італіі, а таксама шэрагу іншых сучасных дзяржаў Еўропы. 25 снежня 800 года Папа Рымскі Леў III на святочнай імшы, якая праходзіла ў саборы Святога Пятра ў Рыме каранаваў Карла імператарскай каронай як рымскага імператара. У выніку было абвешчана пра аднаўленне Заходняй Рымскай імперыі, што знайшло адлюстраванне ў афіцыйным тытуле, які з гэтага часу насіў Карл: імператар Рымскай імперыі. Такім чынам франкскае каралеўства апынулася ператворана ў імперыю, якую па назве дынастыі ў гістарыяграфіі называюць Каралінгскай.
Імператары Візантыйскай імперыі (імператары Усходу, Empereur d'Orient), якія самі лічылі сябе пераемнікамі Рымскай імперыі, спачатку адмовіліся прызнаць імператарскі тытул за Карлам. Толькі ў 812 годзе візантыйскі імператар Міхаіл I Рангаві фармальна прызнаў новы тытул імператара ў разліку на падтрымку Захаду ў барацьбе з Балгарыяй, якая разграміла візантыйская войска ў 811 годзе. За прызнанне свайго імператарскага тытула Карл саступіў Візантыі Венецыю і Далмацыю. Аднак прызнанне гэтага тытула аспрэчвалася Візантыяй у XII і XIII стагоддзях.
Людовік I Набожны, сын Карла, які ў 814 годзе атрымаў у спадчыну імперыю, жадаючы замацаваць спадчынныя правы сваіх сыноў, апублікаваў у ліпені 817 годзе ў Ахене «Акт аб парадку ў Імперыі» (Ordinatio imperii). У ім старэйшы сын Людовіка, Лотар I, аб'яўляўся суправіцелем бацькі з тытулам су-імператара і атрымліваў у кіраванне значную частку Франкскага каралеўства: (Нейстрыю, Аўстразію, Саксонію, Цюрынгію, Алеманію, Септыманію, Праванс і Італію). Іншыя сыны Людовіка таксама атрымалі надзелы: Піпін I — Аквітанію, Васконію і Іспанскую марку, Людовік II — Баварыю і Карынтыю. Аднак на граматах імя Лотара сустракаецца побач з бацькаўскім толькі з 825 года. Каранаваны імператарскай каронай Лотар быў 5 красавіка 823 года Папам Пасхаліем I у саборы Святога Пятра ў Рыме.
Пазней Лотар не раз паўставаў разам з братамі супраць Людовіка I. Нагодай для гэтага паслужыў новы падзел імперыі, які адбыўся ў 829 годзе, калі частка ўладанняў была перададзена малодшаму сыну Людовіка I — Карлу II Лысаму. Мяцежнікі некалькі разоў зрыналі імператара, але ў 834 годзе армія Лотара была разбіта, а Людовік I быў адноўлены на імператарскім прастоле. Сам Лотар быў вымушаны вымольваць прабачэнне, а тытул су-імператара быў у яго адняты. Пад уладай Лотара фактычна засталася толькі Італія.
Імперыя пры спадчынніках Людовіка Набожнага
Пасля смерці Людовіка Набожнага ў 840 годзе Лотар паспрабаваў атрымаць усю бацькаўскую спадчыну, што, аднак, выклікала процідзеянне яго братоў, Людовіка II Нямецкага і Карла II Лысага. У 841 годзе Лотар быў разбіты ў бітве пры Фантэнэ. У 843 годзе паміж братамі быў заключаны Вердэнскі дагавор, у выніку якога адзіная імперыя фактычна спыніла існаванне, падзяліўшыся на 3 часткі.
Сярэдзіннае каралеўства: Італія, Праванс і Латарынгія
Паводле Вердэнскага дагавора Лотар атрымаў у кіраванне так званае Сярэдзіннае каралеўства, у якое акрамя Італіі ўвайшлі Праванс, бургундскія землі паміж Ронай і Альпамі, землі на правым беразе Роны да Юзэ, Віўе і Ліёна, тэрыторыя будучага Бургундскага герцагства па абодва бакі Юры да Арэ з аднаго боку і Соны — з іншага, мазельскую зямлю ад саксонскай мяжы да вусця Шэльды, і зямлю фрызаў паміж вусцямі Рэйна і Везера. Акрамя таго Лотар захоўваў тытул імператара, які, фактычна, апынуўся прывязаным да тытула караля Італіі.
Сярэдзіннае каралеўства апынулася недаўгавечным. Ужо пасля смерці Лотара ў 855 годзе паводле Прумскага дагавора яно распалася на 3 каралеўствы: Італьянскае, Латарынгскае і Праванскае, якія дасталіся тром сынам Лотара — Людовіку II, Лотару II і Карлу.
Са смерцю ў 875 годзе Людовіка II Італьянскага загасла дынастыя Каралінгаў у Італіі. Папа Ян VIII абвясціў каралём Італіі і імператарам караля Заходне-Франкскага каралеўства Карла II Лысага, які неадкладна адправіўся ў Італію. Па дарозе ён разбіў Карламана, старэйшага сына Людовіка Нямецкага, пасланага затрымаць яго прасоўванне ў Італію і 17 снежня ўвайшоў у Рым. 25 снежня 875 года адбылося памазанне Карла на імператарскі прастол. Частка італьянскіх дваран прысягнулася яму на вернасць. Людовік Нямецкі, якому па радавых законах павінен быў бы дастацца імператарскі тытул, спустошыў Латарынгію. Даручыўшы кіраванне Італьянскім каралеўствам Базону В'енскаму, які атрымаў пасаду герцага, Карл, заняты барацьбой з пляменнікамі, вярнуўся ў Францыю.
Падчас адсутнасці Карла Італія зведала новае нашэсце арабаў, якія некалькі разоў падступалі да сцен самога Рыма. Папа Ян VIII настойліва клікаў Карла на дапамогу. У чэрвені 877 года імператар сабраўся, нарэшце, у паход супраць арабаў. У Тартоне ён сустрэўся з папам. Да канца лета Карл уступіў у Павію, разам з Папам, які хаваўся ад пераследнікаў. Затым на працягу некалькіх дзён чакаў падыходу сваіх графаў, але тыя так і не з'явіліся. Затое прыйшла вестка, што нямецкі кароль Карламан, пляменнік Карла стаіць непадалёк. Напалоханы гэтай навінай, Карл адправіўся ў зваротны шлях, так нічога і не зрабіўшы для папы. Па дарозе ён захварэў і памёр.
Пераемнікам стаў Карламан, а пасля яго смерці — Карл III Тоўсты, малодшы брат Карламана, які ў 881 годзе каранаваўся імператарскай каронай.
Латарынгія пасля смерці ў 869 годзе Лотара II спачатку ў 870 годзе была падзелена паміж каралямі Заходне-Франкскага і Усходне-Франкскага каралеўства, а ў 879 годзе цалкам далучана да Заходне-Франкскага каралеўства.
Пасля смерці Лотара ў 869 годзе Латарынгія стала прадметам разладаў паміж Заходне-Франкскім і Усходне-Франкскім каралеўствамі.
Заходне-Франкскае каралеўства і Аквітанія
Паводле Вердэнскага дагавора 843 года землі на захад ад Рэйна — былую тэрыторыю Галіі — атрымаў Карл II Лысы. Гэта каралеўства атрымала назву Заходне-Франкскага і склала ядро будучай Францыі. Акрамя таго, за ім было замацавана Аквітанскае каралеўства, у якім пасле смерці Піпіна I знаць прызнала сваім кіраўніком яго сына Піпіна II. Піпін адмовіўся прызнаць Карла сваім сюзерэнам і пры падтрымцы маркіза Бернара Септыманскага пачаў барацьбу з Карлам. У 844 годзе Піпін, пазбавіўшыся падтрымкі пакаранага смерцю Карлам Бернара Септыманскага, заклікаў на дапамогу нармандскага ярла Оскара, суправадзіўшы яго ад Гароны да Тулузы і даўшы магчымасць разрабаваць яе.
У 847 годзе ярл Оскар атрымаў у кіраванне Бардо, што выклікала незадаволенасць аквітанцаў. У выніку ў 848 годзе аквітанцы не падтрымалі Піпіна II, заклікаўшы на дапамогу Карла II. 6 чэрвеня Карл каранаваўся ў Арлеане як кароль Аквітаніі. Брат Піпіна, Карл, таксама прад'явіў правы на аквітанскую карону, але ў 849 годзе быў схоплены і пастрыжаны ў манахі. Піпін працягваў барацьбу супраць Карла II да 852 года, калі ён патрапіў у палон да гасконскага кіраўніка Саншу II Саншэ, які перадаў палоннага Карлу. За гэта Санш атрымаў ад Карла тытул герцага Гасконі, а Піпін быў пасаджаны ў манастыр Сен-Медар у Суасоне.
Падчас кіравання Карла Лысага павялічыўся націск нарманаў. Толькі ў 860-я гады пабудаваўшы шматлікія ўмацаванні на шляху набегаў нарманаў Карлу на нейкі час удалося выцесніць нарманаў. Таксама Карл Лысы вёў доўгую вайну з брэтонцамі.