cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Гамільтанава механіка
Гамільтанава механіка з’яўляецца адной з фармулёвак класічнай механікі. Прапанавана ў 1833 годзе Уільямам Гамільтанам. Яна ўзнікла з лагранжавай механікі, іншай фармулёўкі класічнай механікі, уведзенай Лагранжам у 1788 годзе. Гамільтанава механіка можа быць сфармулявана без прыцягнення лагранжавай механікі з выкарыстаннем і пуасонавых мнагастайнасцей.
Нягледзячы на ​​фармальную эквівалентнасць лагранжавай і гамільтанавай механікі, апошняя, акрамя прыўнесеных ёю карысных тэхнічных дапаўненняў, адыграла істотную ролю для больш глыбокага разумення як матэматычнай структуры класічнай механікі, так і яе фізічнага сэнсу, уключаючы сувязь з механікай квантавай (Гамільтан першапачаткова хацеў сфармуляваць класічную механіку як караткахвалевую граніцу некаторай хвалевай тэорыі, што практычна цалкам адпавядае сучаснаму погляду).
Існуе пункт гледжання, што фармалізм Гамільтана наогул больш фундаментальны і арганічны, у тым ліку і асабліва для квантавай механікі (Дзірак), хоць гэты пункт гледжання і не стаў агульнапрызнаным, у асноўным, мабыць з-за таго, што прыкметная частка такіх інтэрпрэтацый губляе яўную (толькі яўную) Лорэнц-каварыянтнасць, а таксама таму, што гэты пункт гледжання не даў такога практычнага выхаду, які пераканаў бы ў яе важнасці ўсіх. Зрэшты, варта заўважыць, што эўрыстычна яна, верагодна, была не апошняй сярод пабуджальных прычын, якія прывялі да адкрыцця ўраўнення Дзірака — аднаго з найбольш фундаментальных ураўненняў квантавай тэорыі.
Перафармулёўка лагранжавай механікі
У лагранжавай механіцы механічная сістэма характарызуецца лагранжыянам:  — функцыяй абагульненых каардынат ~q і адпаведных скарасцей \dot{q}, а таксама магчыма часу t. У гамільтанавай механіцы ўводзіцца паняцце абагульненых імпульсаў, спалучаных абагульненым каардынатам, які (імпульсы) вызначаюцца праз лагранжыян наступным чынам:
У дэкартавых каардынатах абагульненыя імпульсы — гэта фізічныя лінейныя імпульсы. У палярных каардынатах абагульнены імпульс, які адпавядае вуглавой скорасці — фізічны вуглавы момант. Для адвольнага выбару абагульненых каардынат цяжка атрымаць інтуітыўную інтэрпрэтацыю спалучаных гэтым каардынатам імпульсаў або адгадаць іх выраз, не выкарыстоўваючы прама прыведзеную вышэй формулу.
Адсюль, у прыватнасці вынікае, што, калі нейкая каардыната аказалася цыклічнай, гэта значыць, калі функцыя Лагранжа ад яе не залежыць, а залежыць толькі ад яе вытворнай па часе, то для спалучанага ёй імпульсу \dot{p}=0, гэта значыць ён з’яўляецца інтэгралам руху (захоўваецца ў часе), што некалькі растлумачвае сэнс абагульненых імпульсаў.
У гэтай фармулёўцы, якая залежыць ад выбару сістэмы каардынат, не занадта відавочны той факт, што розныя абагульненыя каардынаты з’яўляюцца ў рэчаіснасці не чым іншым, як рознымі каардынатызацыямі адной і той жа сімплектычнай мнагастайнасці.
З дапамогай пераўтварэння Лежандра лагранжыяна вызначаецца функцыя Гамільтана — гамільтаніян: Калі ўраўненні пераўтварэння, якія вызначаюць абагульненыя каардынаты, незалежныя ад t, можна паказаць, што H роўны поўнай энергіі: Поўны дыферэнцыял гамільтаніяна запішацца ў выглядзе: З улікам таго, што поўны дыферэнцыял гамільтаніяна таксама роўны Атрымаем ураўненні руху гамільтанавай механікі, вядомыя як кананічныя ўраўненні Гамільтана: Ураўненні Гамільтана ўяўляюць сабой дыферэнцыяльныя ўраўненні першага парадку, і, такім чынам, іх лягчэй рашаць, чым ураўненні Лагранжа, якія з’яўляюцца дыферэнцыяльнымі ўраўненнямі другога парадку. Аднак крокі, якія прыводзяць да ўраўненняў руху, больш працаёмкія, чым у лагранжавай механіцы — пачынаючы з абагульненых каардынат і функцыі Лагранжа, мы павінны вылічыць гамільтаніян, выразіць кожную абагульненую скорасць у тэрмінах спалучаных імпульсаў і замяніць абагульненыя скорасці ў гамільтаніяне спалучанымі імпульсамі. У цэлым, ёсць невялікі выйгрыш у працы ад рашэння праблемы ў гамільтанавам, а не ў лагранжавам фармалізме, хоць у канчатковым рахунку гэта прыводзіць да тых жа рашэнняў, што і лагранжава механіка і законы руху Ньютана.
Асноўнае прызначэнне гамільтанавага падыходу — тое, што ён забяспечвае аснову для больш фундаментальных вынікаў у класічнай механіцы.
Для адвольнай функцыі кананічных зменных маем дзе \{H,\;f\} — дужка Пуасона. Дадзенае ўраўненне з’яўляецца асноўным ураўненнем гамільтанавай механікі. Можна непасрэдна праверыць, што яно справядліва таксама і для саміх кананічных зменных f=q ці f=p.
З дадзенага ўраўнення вынікае, што калі некаторая дынамічная зменная не з’яўляецца непасрэднай функцыяй часу, то яна з’яўляецца інтэгралам руху тады і толькі тады, калі яе дужка Пуасона роўная нулю.
Атрыманне ўраўненняў Гамільтана непасрэдна з прынцыпу стацыянарнага дзеяння
Простае прамое атрыманне гамільтанавай формы механікі зыходзіць з гамільтанавага запісу дзеяння: якое можна лічыць фундаментальным пастулатам механікі ў гэтай фармулёўцы. (Пад p і q без індэксаў тут маецца на ўвазе ўвесь набор абагульненых імпульсаў і каардынат).
Умова стацыянарнага дзеяння дае магчымасць атрымаць кананічныя ўраўненні Гамільтана, прычым вар’іраванне тут вядзецца незалежна па \delta p_j і \delta q_j. Так атрымліваем (зноў, але цяпер без выкарыстання лагранжавага спосабу) кананічныя ўраўненні Гамільтана: Выкарыстоўваючы другое, можна выразіць усе p_j праз набор q_i і \dot{q_i}, пасля чаго выраз пад інтэгралам стане, відавочна, проста функцыяй Лагранжа. Такім чынам мы атрымліваем лагранжаву фармулёўку прынцыпу стацыянарнага (найменшага) дзеяння з гамільтанавай.
Глоўбал-200
Глоўбал-200 (Global 200) — рэйтынгавы спіс экасістэм (наземных, прэснаводных і марскіх), які вылучае найбольш важныя для захавання рэгіёны на думку Сусветнага фонду дзікай прыроды. У рэйтынгу выкарыстоўваецца паняцце «экарэгіёны» — вялікія вобласці адносна аднастайнага клімату, якія даюць прытулак характэрным відах і прыродным супольнасцям.
Фонд прысвойвае кожнаму рэгіёну адзін з наступных статусаў:
Больш за палову рэгіёнаў у Global 200 адзначаны як «знаходзяцца пад пагрозай знікнення».
Афратропіка
<!--==== Аўстралазія ====
Клеменс Брэнтана
Клеменс Брэнтана (Clemens Brentano;,  — , ) — нямецкі паэт-рамантык, навеліст і драматург, найбуйнейшы прадстаўнік гейдэльбергскага кола рамантыкаў. Абапіраючыся на народнапесенную творчасць, ён значным чынам удасканаліў нямецкі верш і вызначыў надалей развіццё рамантычнай паэзіі ў Германія. Лірыка К. Брэнтана, зрабіла пераварот у нямецкай паэзіі, паўплывала на творчасць іншых рамантыкаў, асабліва Г. Гейнэ.
Буч (рыбалоўства)
Буч, або бучок, мн. л. бучы, бучкі, таксама вядомы як кош і вярша — традыцыйная беларуская рыбалоўная прылада.
Зробленая з прутоў або драніц камера цыліндрычнай або конусападобнай формы.
Клеменс Брэнтана
Творчасць
Яго ўплыў зазналі Генрых Гейнэ, Іозеф фон Айхендорф, Жэрар дэ Нерваль, Гіём Апалінер і іншыя еўрапейскія аўтары, якія стваралі адмысловыя варыяцыі на сюжэт брэнтанаўскай балады «Ларэлей» пра рэйнскую прыгажуню, што вабіла юнакоў і губіла іх насуперак сваёй волі, а сама пакутвала без узаемнага кахання.
Беларускія пераклады
Шэраг вершаў Клеменса Брэнтана пераклаў на беларускую мову Уладзімір Папковіч.
Ураўненне Гамільтана — Якобі
У фізіцы і матэматыцы, ураўненнем Гамільтана — Якобі называецца ўраўненне наступнага выгляду
Тут S абазначае класічнае дзеянне,  — гамільтаніян, q_i — абагульненыя каардынаты.
Непасрэдна адносіцца да класічнай (не квантавай) механікі, аднак добра прыстасавана для ўстанаўлення сувязі паміж класічнай механікай і квантавай, бо яго можна, напрыклад, атрымаць практычна прама з ураўнення Шродзінгера ў прыбліжэнні хуткаасцыліруючай хвалевай функцыі (вялікіх частот і хвалевых лікаў).
У класічнай механіцы ўзнікае звычайна са спецыяльнага кананічнага пераўтварэнні класічнага гамільтаніяна, якое прыводзіць да гэтага нелінейнага дыферэнцыйнага ўраўнення першага парадку, рашэнне якога апісвае паводзіны дынамічнай сістэмы.
Варта адрозніваць ураўненне Гамільтана — Якобі ад ураўненняў руху Гамільтана і Эйлера — Лагранжа. Хоць гэтае ўраўненне і выводзіцца з іх, але ўяўляе сабой адно ўраўненне, якое апісвае дынаміку механічнай сістэмы з любой колькасцю ступеней свабоды s, у адрозненне ад 2s ураўненняў Гамільтана і s ураўненняў Эйлера — Лагранжа.
Ураўненне Гамільтана — Якобі дапамагае элегантна вырашыць задачу Кеплера.
Кананічнае пераўтварэнне
Ураўненне Гамільтана — Якобі неадкладна вынікае з таго факта, што для любой функцыі
S(q, p', t)
(не звяртаючы ўвагі на індэксы), ураўненні руху не змяняюцца для
Ракаспарвера
Рокаспарвера (Roccasparvera) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне П’емонт, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Кунеа.
Ураўненне Гамільтана — Якобі
Кананічнае пераўтварэнне
H(q, p, t)
і
Ракаспарвера
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы Sant’Antonio abate.
Ураўненне Гамільтана — Якобі
Кананічнае пераўтварэнне
H'(q', p', t)
Новыя ўраўненні руху становяцца
Ураўненне Гамільтана — Якобі паяўляецца са спецыфічнай функцыі
S
H'
роўным нулю. У гэтым выпадку ўсе яго вытворныя роўныя нулю і
Такім чынам, у штрыхаванай сістэме каардынат сістэма цалкам стацыянарна ў фазавай прасторы. Аднак, мы яшчэ не вызначылі, пры дапамозе якой функцыі
дасягаецца пераўтварэнне ў штрыхаваную сістэму каардынат. Мы выкарыстоўваем той факт, што
Паколькі ўраўненне (1) дае можна запісаць
што з’яўляецца ўраўненнем Гамільтана — Якобі.
Рашэнне
Ураўненне Гамільтана — Якобі часта рашаюць. Няхай некаторая каардыната (для пэўнасці будзем казаць пра q_1) і адпаведны ёй імпульс ўваходзяць ва ўраўненне ў форме
дзе \alpha_1 — адвольная пастаянная, g_1 — адваротная функцыя, і рашаць ураўненне Гамільтана — Якобі ўжо з меншай колькасцю зменных. Калі працэс можна працягнуць па ўсіх зменных, то рашэнне ўраўнення прыме выгляд
дзе \alpha_i — адвольныя пастаянныя, k — канстанта інтэгравання. Нагадаем, што пры гэтым S з’яўляецца функцыяй канчатковай кропкі. Так як дзеянне задае кананічнае пераўтварэнне гамільтанавай сістэмы, то яго вытворныя па каардынатах — гэта імпульсы ў новай сістэме каардынат, таму яны павінны захоўвацца:
Сумесна з ураўненнямі на імпульсы гэта вызначае рух сістэмы.
Андрэй Мікалаевіч Калмагораў
Андрэй Мікала́евіч Калмаго́раў (народжаны Катаеў, 25 красавіка, Тамбоў — 20 кастрычніка 1987, Масква) — савецкі матэматык, адзін з самых значных матэматыкаў ХХ стагоддзя.
Калмагораў — адзін з заснавальнікаў сучаснай тэорыі імавернасцей, ён атрымаў значныя вынікі ў тапалогіі, геаметрыі, матэматычнай логіцы, класічнай механіцы, тэорыі турбулентнасці, тэорыі складанасці алгарытмаў, тэорыі інфармацыі, тэорыі функцый, тэорыі трыганаметрычных радоў, тэорыі меры, тэорыі прыбліжэння функцый, тэорыі мностваў, тэорыі дыферэнцыяльных ураўненняў, тэорыі дынамічных сістэм, функцыянальным аналізе і ў шэрагу іншых галін матэматыкі і яе дастасаванняў. Калмагораў таксама аўтар наватарскіх прац па філасофіі, гісторыі, метадалогіі і выкладанню матэматыкі, вядомы яго працы ў статыстычнай фізіцы (у прыватнасці, ураўненне Джонсана — Мела — Аўрамі — Калмагорава).
Замежны член Нацыянальнай акадэміі навук ЗША (1967), Лонданскага каралеўскага таварыства (1964), член Германскай акадэміі прыродазнаўцаў «Леапальдзіна» (1959), Французскае (Парыжскай) акадэміі навук (1968), ганаровы член Амерыканскае акадэміі мастацтваў і навук (1959), замежны член Венгерскае акадэміі навук (1965), Польскай акадэміі навук (1956), Нідэрландскай каралеўскай акадэміі навук (1963), АН ГДР (1977), Акадэміі навук Фінляндыі (1985), ганаровы член Румынскай акадэміі. Член Лонданскага матэматычнага таварыства (1962), Індыйскага матэматычнага таварыства (1962), замежны член Амерыканскага філасофскага таварыства (1961). Калмагораў — ганаровы доктар Парыжскага ўніверсітэта (1955), Стакгольмскага ўніверсітэта (1960), ў Калькуцце (1962).
А. М. Калмагораў — заснавальнік вялікай навуковай школы, сярод яго вучняў: У. І. Арнольд, І. М. Гельфанд, У. М. Аляксееў, Б. У. Гнядзенка, А. І. Мальцаў, С. М. Нікольскі, А. М. Абухаў, Ю. В. Прохараў, Я. Р. Сінай, У. А. Успенскі, C. В. Фамін, А. М. Яглом і многія іншыя.
Раннія гады
Андрэй Мікалаевіч Калмагораў нарадзіўся 12 красавіка (25 красавіка па новаму стылю) 1903 года ў Тамбове, дзе яго маці затрымалася па дарозе з Крыма дадому ў Яраслаўль.
Маці Калмагорава — Марыя Якаўлеўна Калмагорава (1871—1903), дачка прадвадзіцеля (маршалка) угліцкага дваранства, папячыцеля народных вучылішч Яраслаўскае губерні Якава Сцяпанавіча Калмагорава — памерла пры родах.
Брат бацькі Калмагорава Іван Мацвеевіч Катаеў (1875—1946) — гісторык, прафесар, доктар гістарычных навук, аўтар работ па археаграфіі, расійскай гісторыі. Сын Івана Мацвеевіча — Іван Іванавіч Катаеў, рускі пісьменнік, стрыечны брат Андрэя Калмагорава. Андрэй Мікалаевіч Калмагораў выхоўваўся ў Яраслаўлі (сучасны адрас — вул. Савецкая, дом 3) мацерынымі сёстрамі, адна з іх, Вера Якаўлеўна Калмагорава, афіцыйна ўсынавіла Андрэя і ў 1910 годзе пераехала з ім у Маскву, каб аддаць у гімназію. Андрэевы цёткі ў сваім доме арганізавалі школу для дзяцей рознага ўзросту, якія жылі паблізу, займаліся з імі, для дзяцей выдаваўся рукапісны часопіс «Веснавыя ластаўкі» («Весенние ласточки»). У ім публікаваліся творчыя працы вучняў — рысункі, вершы, апавяданні. У ім жа з’яўляліся і «навуковыя працы» Андрэя — прыдуманыя ім арыфметычныя задачы. Тут жа хлопчык апублікаваў у пяць год сваю першую работу па матэматыцы. Разам з Андрэем у доме яго дзеда правёў свае дзіцячыя гады Пётр Савіч Кузняцоў, пазней вядомы савецкі мовазнавец.
У сем год Калмагорава аддалі ў прыватную гімназію Рэпман, адну з нямногіх, дзе хлопчыкі й дзяўчынкі вучыліся разам. Андрэй ужо ў тыя гады паказаў выдатныя матэматычныя здольнасці. Было яшчэ захапленне гісторыяй, сацыялогіяй.
Універсітэт
У першыя студэнцкія гады, акрамя матэматыкі, Калмагораў сур’ёзна займаўся на семінары па старажытнарускай гісторыі: «першым навуковым дакладам, які я зрабіў у семнаццацігадовым узросце ў Маскоўскім універсітэце, быў даклад на семінары прафесара С. В. Бахрушына аб наўгародскім землеўладанні». Гэтыя працы захаваліся ў рукопісе, адносяцца да гісторыі Ноўгарада і прысвечаны аналізу землекарыстання на Наўгародскіх зямлях у XV стагоддзі. Рукапіс даследавання быў апублікаваны ў 1994 годзе.
У 1920 годзе Калмагораў паступіў на матэматычнае аддзяленне Маскоўскага ўніверсітэта.
У першыя ж месяцы Андрэй сдаў экзамены за курс. Як студэнт другога курса ён атрымлівае права на «стыпендыю»: «…я атрымаў права на 16 кілаграмаў хлеба і 1 кілаграм масла ў месяц, што, па ўяўленнях таго часу, абазначала ўжо поўны матэрыяльны дастатак.» У яго з’явіўся вольны час, які аддаваўся спробам развязаць ужо пастаўленыя матэматычныя задачы.
Пачатак навуковай дзейнасці
У 1921 годзе Калмагораў робіць першы навуковы даклад матэматычнаму гуртку, у яком абвяргае адно імправізацыйнае сцверджанне М. М. Лузіна, якое ён прымяніў на лекцыі пры доказе тэарэмы Кашы. Калі ж Калмагораў зрабіў сваё першае адкрыццё ў галіне трыганаметрычных радоў, а ў пачатку 1922 года — па апісальнай тэорыі мностваў, Лузін прапанаваў яму стаць яго вучнем — так Калмагораў уступіў у рады Лузітаніі.
Летам 1922 года А. М. Калмагораў будуе рад Фур'е, разбежны амаль усюды. Гэта работа прынесла дзевятнаццацігадоваму студэнту сусветную славу.
У сярэдзіне дваццатых гадоў паўсюдна, у тым ліку ў Маскве, абмяркоўваліся пытанні асноў матэматычнага аналізу і цесна звязаныя з імі даследаванні па матэматычнай логіцы, якія прыцягнулі ўвагу Калмагорава амаль у самым пачатку яго творчасці. Ён прыняў удзел у дыскусіях паміж дзвюма галоўнымі процістаяўшымі тады метадалагічнымі школамі — фармальна-аксіяматычнай (Д. Гільберт) і інтуіцыянісцкай (Л. Э. Я. Брауэр і Г. Вейль). Пры гэтым ён атрымаў зусім нечаканы першакласны вынік, даказаўшы, што ўсе вядомыя выказванні класічнай фармальнай логікі пры пэўным вытлумачэнні пераходзяць у выказванні інтуіцыянісцкай логікі — яго знакамітая работа «О принципе tertium non datur» пазначана 1925-м годам. Глыбокую цікавасць да філасофіі матэматыкі Калмагораў захаваў назаўсёды.
Усць-Дзёміна
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з ліпеня 1941 года, вызвалена падчас Ельнінска-Дарагабужскай аперацыі ў 1943 годзе.
Андрэй Мікалаевіч Калмагораў
Пачатак навуковай дзейнасці
Многія гады цеснага і плённага супрацоўніцтва звязвалі яго з А. Я. Хінчыным, які ў той час пачаў распрацоўку пытанняў тэорыі імавернасцей. Яна і стала вобласцю сумеснай дзейнасці вучоных. Навука «пра выпадак» яшчэ з часоў Чабышова была нечым накшталт рускай нацыянальнай навукі. Яе поспехі прымножылі многія савецкія матэматыкі, але сучасны выгляд тэорыя імавернасцей атрымала дзякуючы аксіяматыцы, прапанаванай Андрэем Мікалаевічам у 1929 годзе і канчаткова ў 1933 годзе. Сваёй работай «Асноўныя паняцці тэорыі імавернасцей» («Основные понятия теории вероятностей»), першае выданне якой было апублікавана ў 1933 годзе на нямецкай мове (Grundbegriffe der Wahrscheinlichkeitrechnung), А. М. Калмагораў залажыў падмурак сучаснай тэорыі імавернасцей, заснаванай на тэорыі меры.
У 1930 годзе Калмагораў едзе ў камандзіроўку ў Германію і Францыю. У Гётынгене — математычнай Меццы пачатку стагоддзя — ён сустракаецца са многімі выдатнымі калегамі, і перш за ўсё — з Гільбертам і Курантам.
Норберт Вінер, «бацька» кібернетыкі, казаў: ''«…Хінчын і Калмагораў, два найбольш значныя рускія спецыялісты па тэорыі імавернасцей, доўгі час працавалі ў той жа галіне, што і я. Больш за дваццаць год мы наступалі адзін аднаму на пяткі: то яны даказвалі тэарэму, якую я вось-вось рыхтаваўся даказать, то мне ўдавалася прыйсці к фінішу чуць-чуць раней за іх».''
І яшчэ адно прызнанне Вінера, якое ён аднойчы зрабіў журналістам: ''«Вот ужо на працягу трыццаці гадоў, калі я чытаю працы акадэміка Калмагорава, я адчуваю, што гэта і мае мыслі. Гэта кожны раз тое, што я й сам хацеў сказаць».''
Прафесура
У 1931 годзе Калмагораў стаў прафесарам МДУ, з 1933 па 1939 год быў дырэктарам Інстытута матэматыкі і механікі МДУ, заснаваў і многія гады кіраваў кафедрай тэорыі імавернасцей механіка-матэматычнага факультэта і Міжфакультэцкаю лабараторыяй статыстычных метадаў. Ступень доктара фізіка-матэматычных навук Калмагораву была прысвоена ў 1935 годзе мінуючы ступень кандыдата без абароны дысертацыі (навуковыя ступені былі адноўлены ў СССР у 1934 годзе, саветы для іх прысуджэння толькі ствараліся, для чаго трэба было без абароны прысвоіць ступені доктара і кандыдата навук раду вучоных, якія безумоўна гэтага заслугоўвалі; так разам з Калмагоравым ступень доктара фізіка-матэматычных навук без абароны была прысвоена А. А. Маркаву (малодшаму)).
У 1939 годзе ва ўзросце 35 гадоў Калмагорава абіраюць адразу правадзейным членам (прапускаючы званне члена-карэспандэнта) Акадэміі навук СССР, членам Прэзідыума Акадэміі і, па прапанове О. Ю. Шміта, акадэмікам-сакратаром (па 1942 год) Аддзялення фізіка-матэматычных навук АН СССР.
З 1936 года Андрэй Мікалаевіч шмат сіл аддае працы па стварэнню Вялікай і Малой Савецкіх Энцыклапедый. Ён узначальвае матэматычны аддзел і сам піша шмат артыкулаў для энцыклапедый.
Незадоўга да пачатку Вялікай Айчыннай вайны Калмагораву і Хінчыну за працы па тэорыі выпадковых працэсаў была прысуджана Сталінская прэмія (1941).
А 23 чэрвеня 1941 года адбылося пашыранае пасяджэнне Прэзідыума Акадэміі навук СССР. Прынятае на ім рашэнне дало пачатак перабудове дзейнасці навуковых устаноў. Цяпер галоўнае — ваенная тэматыка: усе сілы, усе веды — перамозе. Савецкія матэматыкі (сярод іх У. І. Смірноў ) па заданню Галоўнага артылерыйскага ўпраўлення арміі вядуць складаныя работы ў галіне балістыкі і механікі. Калмагораў, карыстаючыся сваімі даследаваннямі па тэорыі імавернасцей, вызначае найвыгаднейшае рассейванне снарадаў пры стральбе. Пасля заканчэння вайны Калмагораў вяртаецца да мірных даследаванняў.
Яшчэ ў канцы трыццатых гадоў Калмагорава зацікавілі праблемы турбулентнасці, у 1946 годзе пасля вайны ён ізноў вяртаецца да гэтых задач. Ён стварае лабараторыю атмасфернай турбулентнасці ў Інстытуце тэарэтычнай геафізікі АН СССР. Паралельна з работамі па гэтай праблеме Калмагораў працягвае паспяховую дзейнасць у многіх галінах матэматыкі — даследаванні, прысвечаныя выпадковым працэсам, алгебраічнай тапалогіі і г. д.
У канцы 1940-х гадоў А. М. Калмагораў быў першым лектарам курса тэорыі функцый і функцыянальнага аналіза («Аналіз III») на механіка-матэматычным факультэце Маскоўскага дзяржаўнага ўніверсітэта. Разам з С. В. Фаміным ён напісаў падручнік «Элементы теории функций и функционального анализа», які выдаваўся сем разоў (7-е выд. — М.: Физматлит, 2012) і быў перакладзен на замежныя мовы: англійскую, французскую, нямецкую, іспанскую, японскую, чэшскую, дары.
У тэорыі дынамічных сістэм Калмагораў апублікаваў тэарэму аб інварыянтных торах, пазней абагульненую Арнольдам і Мозерам, што прывяло да стварэння тэорыі Калмагорава — Арнольда — Мозера (КАМ-тэорыі) (адной з першых тэорый хаоса).
Калмагораў і Я. Р. Сінай увялі новы інварыянт у эргадычную тэорыю (энтрапія Калмагорава — Сіная).
Асабістае жыццё
У верасні 1942 года Калмагораў жэніцца са сваёй аднакласніцаю па гімназіі Ганнаю Дзмітрыеўнай Ягоравай, дочкою вядомага гісторыка, прафесара, члена-карэспандэнта Акадэміі навук Дзмітрыя Мікалаевіча Ягорава. Іх шлюб доўжыўся 45 год. Сваіх дзяцей у Калмагорава не было, у сям’і выхоўваўся пасынак Калмагорава — А. С. Івашоў-Мусатаў.
У жыцці Калмагораў цікавіўся не толькі чыстай матэматыкай: яго прываблівалі і філасофскія праблемы, і гісторыя навукі, і жывапіс, і літаратура, і музыка.
Рэформа школьнай матэматычнай адукацыі
К сярэдзіне 1960-х гадоў кіраўніцтва Міністэрства асветы СССР прыйшло да высновы, што сістэма выкладання матэматыкі ў савецкай сярэдняй школе знаходзіцца ў глыбокім крызісе і патрабуе рэформ. Было прызнана, што ў сярэдняй школе выкладаецца толькі ўстарэлая матэматыка, а навейшыя яе дасягненні не асвятляюцца. Мадэрнізацыя сістэмы матэматычнай адукацыі ажыццяўлялася Міністэрствам асветы СССР пры ўдзеле Акадэміі педагагічных навук і Акадэміі навук СССР. Кіраўніцтва Аддзялення матэматыкі АН СССР рэкамендавала для работы па мадэрнізацыі акадэміка А. М. Калмагорава, які выконваў у гэтых рэформах кіруючую ролю. Пад кіраўніцтвам А. М. Калмагорава былі распрацаваны праграмы, створаны новыя пазней неаднаразова перавыдадзеныя падручнікі па матэматыцы для сярэдняй школы: падручнікі па геаметрыі, алгебры пачатках аналізу. Вынікі гэтай дзейнасці акадэміка былі ацэнены неадназначна і працягваюць выклікаць шмат спрэчак.
У 1966 годзе Калмагорава абіраюць правадзейным членам Акадэміі педагагічных навук СССР. У 1963 годзе А. М. Калмагораў выступае адным з одним з пачынальнікаў стварэння школы-інтэрната пры МДУ і сам пачынае там выкладаць. У 1970 годзе разам з акадэмікам І. К. Кікоіным А. М. Калмагораў стварае часопіс «Квант».
Грамадская дзейнасць
Прымаў удзел у палітычным цкаванні М. М. Лузіна, у т.зв. «справе Лузіна», фактычна стаўшы на бок найбольш актыўных удзельнікаў абвінавачвання — П. С. Аляксандрава, А. Я. Хінчына і С. Л. Собалева.
У сакавіку 1966 года падпісаў пісьмо 13-ці дзеячаў савецкай навукі, літаратуры і мастацтва ў прэзідыум ЦК КПСС супраць рэабілітацыі І. В. Сталіна.
Апошнія гады
У апошнія гады Калмагораў загадваў кафедрай матэматычнай логікі ў МДУ і выкладаў у ФМШ № 18 пры МДУ (цяпер — СУНЦ МДУ імя А. М. Калмагорава).
Паводле трапнага выказвання Стэфана Банаха: «''Матэматык — гэта той, хто ўмее знаходзіць аналогіі паміж сцверджаннямі. Лепшы матэматык — хто выяўляе аналогіі доказаў. Мацнейшы можа заўважыць аналогіі тэорый. Але ёсць і такія, хто паміж аналогіямі бачыць аналогіі».'' Да гэтых рэдкіх прадстаўнікоў апошніх адносіцца і Андрэй Мікалаевіч Калмагораў — адзін з самых значных матэматыкаў дваццатага стагоддзя.
Калмагораў памёр 20 кастрычніка 1987 года ў Маскве. Пахаваны на Новадзявочых могілках.
Узнагароды і прэміі
Акадэмік Калмагораў — ганаровы член многіх замежных акадэмій і навуковых таварыстваў.
У 1994 годзе Расійская акадэмія навук устанавіла прэмію імя самога А. М. Калмагорава, якая ўручаецца «за выдатныя вынікі ў галіне матэматыкі».
Вучні А. М. Калмагорава
Многія з вучняў Калмагорава, набываючы самастойнасць, выходзілі на першыя ролі ў абраных імі галінах даследаванняў, самі стваралі ўласныя навуковыя школы ў розных галінах матэматыкі. Акадэмік з гордасцю падкрэсліваў, што самыя дарагія для яго вучні — тыя, хто пераўзышоў настаўніка ў навуковых пошуках.
Можна скласці толькі прыблізны спіс шматлікіх вучняў А. М. Калмагорава. У многіх матэматыкаў ён быў навуковым кіраўніком дыпломнай работы (напрыклад, у А. А. Карацубы).
Леапольд Грэйпель
Леапольд Грэйпель (Грэйпаль; каля 1810 — пасля 1847) — архітэктар.
Біяграфія
Скончыў у 1834 годзе Пецярбургскую Акадэмію мастацтваў. У 1830-я гады працаваў павятовым землямерам Полацка. У 1842—1843 гадах архітэктар Беларускай навучальнай акругі (Мінск).
Творчасць
Аўтар праектаў будынкаў дваранскага прыходскага вучылішча (1835) у Полацку, гімназіі (1839) і шляхетнага пансіёна (1842) у Мінску, перабудовы манастырскага корпуса бернардзінцаў (пасля закрыцця касцёла і кляштара) пад павятовую школу (1842—1847) у Віцебску, павятовай школы з домам для персаналу і школьнай 6ібліятэкай у Маладзечне.
NGC 4787
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Віталь Сцяпанавіч Бялянкін
Біяграфія
Скончыў у 1963 годзе Беларускі політэхнічны інстытут. 3 1963 года працаваў у інстытуце «Новасібпраект» (Новасібірск), з 1966 года ў інстытуце «Мінскпраект» (кіраўнік групы, галоўны архітэктар праектаў), з 1968 года — галоўны архітэктар праектаў у Белдзяржпраекце. Адначасова з 1989 кіраўнік «Творчай майстэрні архітэктара Бялянкіна» пры Саюзе архітэктараў Беларусі.
Член Саюза архітэктараў СССР з 1968 года. Пражывае ў Мінску.
Творчасць
Асноўныя работы ў Новасібірску (у аўтарскім калектыве): будынак Новасібпраекта,, рэканструкцыю кінатэатра «Металіст».
Асноўныя работы ў Мінску (у аўтарскім калектыве): навучальна-лабараторны корпус са спартзалай, 13- і 15-павярховыя інтэрнаты Беларускага тэхналагічнага інстытута (1975, у сааўтарстве),  праект забудовы Цэнтральнай плошчы па вул. Горкага (1976), Палац піянераў і школьнікаў (1986) і школа-інтэрнат для дзяцей са слабым слыхам у Севастопальскім парку (1988; абодвух кіраўнік аўтарскага калектыву), 2-я чарга будаўніцтва Дзяржаўнага мастацкага музея Беларусі (1991, у сааўтарстве), 9—10-павярховы жылы дом з крамай «Дом абутку» (1978) у Бабруйску; Мемарыял воінскай славы на Лудчыцкай вышыні ў Быхаўскім раёне (1984, у сааўт.; Дзяржаўная прэмія БССР 1986), прыбудова да будынка Нацыянальнага мастацкага музея Беларусі (2005), гіпермаркет «Гіпа» па пр. Ракасоўскага (2005).
Узнагароды
Дзяржаўная прэмія БССР (1986) за стварэнне мемарыяльнага комплексу «Лудчыцкая вышыня» ў Быхаўскім раёне Магілёўскай вобласці, 2-я прэмія на Усесаюзным конкурсе (1974, у аўтарскім калектыве) за праект чыгуначнага вакзала ў Мінску.
Прыматы
Знешні выгляд
Для прыматаў характэрныя пяціпальцавыя вельмі рухомыя верхнія канечнасці (рукі), проціпастаўленне вялікага пальца астатнім (для большасці), пазногці. Цела большасці прыматаў пакрыта валасамі, а ў лемуравых і некаторых шыроканосых малпаў ёсць яшчэ і падшэрстак, з-за чаго іх валасяны полаг можна назваць сапраўдным футрам. Для многіх відаў характэрныя мантыі, грывы, бароды, вусы і іншыя «упрыгожванні».
Агульная характарыстыка
Primates ├──Haplorhini |   ├──Simiiformes (platyrrhini, catarrhini) |   └──Tarsiiformes └──Strepsirrhini ├──Lorisiformes └──Lemuriformes
Euarchontoglires ├──Glires |   ├──Грызуны |   └──Lagomorpha └──Euarchonta ├──Scandentia └──Primatomorpha ├──Dermoptera └──Primates
Апаз (Карагандзінская вобласць)
Апаз — сяло ў Каркаралінскім раёне Карагандзінскай вобласці Казахстана. Адміністрацыйны цэнтр Кайнарбулакскай сельскай акругі. Код КАТА — 354861100.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 1237 чалавек (648 мужчын і 589 жанчын). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 1054 чалавекі (549 мужчын і 505 жанчын).
Флясава
Флясава (Флясово) — вёска ў Ельнінскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Карабецкага сельскага паселішча.
Дамачаўскі раён
Дамачаўскі раён. Існаваў у 1940 — 1956 гг. Утвораны 15 студзеня 1940 г. у Брэсцкай вобласці. Цэнтр — г.п. Дамачава. Плошча 0,5 тыс. га. 1 мая 1940 г. на тэрыторыі раёна ўтвораны г. п. Тамашоўка. 12 кастрычніка 1940 г. раён падзелены на 7 сельсаветаў: Дубіцкі, Камароўскі, Ляплёўскі, Меднаўскі, Падлужскі, Прыбараўскі і Чэрскі, гарадскі пасёлак Тамашоўка набыў статус рабочага пасёлка. 10 сакавіка 1954 года рабочы пасёлак Тамашоўка скасаваны.
16 ліпеня 1954 г. да раёна далучаны Страдзецкі сельсавет Брэсцкага раёна, скасаваны Дубіцкі, Падлужскі і Прыбараўскі сельсаветы, утвораны Ліпінкаўскі сельсавет, Страдзецкі сельсавет перайменаваны ў Дурыцкі, Камароўскі сельсавет — у Тамашоўскі. 17 снежня 1956 г. раён скасаваны, яго тэрыторыя перададзена ў склад Брэсцкага раёна.
Дабрасневіцкі сельсавет
Дабрасне́віцкі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Магілёўскага раёна Магілёўскай вобласці. Цэнтр — вёска Дабрасневічы.
Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Магілёўскага раёна Магілёўскай акругі БССР. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Магілёўскім раёне БССР, з 20 лютага 1938 года — Магілёўскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Цішоўскага сельсавета.
Madsen (кулямёт)
Madsen — дацкі кулямёт часоў Першай Сусветнай вайны. Вырабляўся фірмай «Dansk Rekylrifle Syndikat». Madsen - першы ў гісторыі серыйны ручны кулямёт.
Кулямёт быў вельмі лёгкім, простым у вытворчасці і танным. Быў прыняты на ўзбраенне кавалерыі Даніі ў 1903 г. Ужываўся расійскай кавалерыяй у Руска-Японскай вайне (было закуплена 1250 адзінак). Кулямёт не выклікаў цікавасці ў Брытанскага Вайсковага Офіса. Пазней, у 1915 г. эксперты прапаноўвалі ўзброіць танк Mark I кулямётам Madsen.
Кулямёт часта закліньвала - з-за праблем з магазінам, асабліва ў пыльных і вільготных умовах. Дзякуючы лёгкай масе кулямёта яго пачалі выкарыстаць у авіяцыі, але тамака ён апынуўся неэфектыўным - кулямёт валодаў малой дальнасцю стральбы.
Кулямёт вырабляўся ў розных варыянтах больш 50 гадоў. Яго выраблялі практычна для ўсіх калібраў. Асабліва папулярным Madsen быў у Лацінскай Амерыцы. Madsen стаяў на ўзбраенні войскаў 34 краін. Вытворчасць кулямёта спынілася ў 1955 годзе.
Арцём Барысавіч Сарока
Арцём Сарока (нар., ) — беларускі футбаліст, брамнік дзяржынскага «Арсенала».
Клубная кар’ера
Выхаванец мінскай СДЮШАР «Трактар», з 2010 года пачаў выступаць за дубль барысаўскага БАТЭ. З 2012 года пачаў часам трапляць на лаўку запасных у асноўнай камандзе БАТЭ. У якасці запаснога брамніка выйграў Суперкубкі Беларусі 2013 і 2014.
З сярэдзіны 2014 года замацаваўся ў якасці другога брамніка БАТЭ. 11 кастрычніка 2014 года дэбютаваў у аснове БАТЭ ў кубкавым матчы са «Слуцкам» (2:1), а 22 лістапада 2014 года згуляў свой першы матч у чэмпіянаце Беларусі (з «Гомелем», 4:0).
У лютым 2015 года падоўжыў кантракт з барысаўчанамі. У сезоне 2015 гуляў у асноўным за дубль, за галоўную каманду правёў два матчы ў чэмпіянаце ў канцы сезона і тры матчы ў Кубку Беларусі. Сезон 2016 пачаў на лаўцы запасных, але пасля зыходу ўлетку з каманды асноўнага брамніка Сяргея Чэрніка стаў часцей з’яўляцца ў стартавым складзе.
У студзені 2017 года адправіўся на прагляд у малдаўскі «Мілсамі», аднак не здолеў дамовіцца аб пераходзе. У сакавіку быў на праглядзе ў мазырскай «Славіі», аднак у выніку быў аддадзены ў арэнду ў «Іслач». У пачатку сезона 2017 быў асноўным брамнікам клуба з Мінскага раёна, пазней стаў заставацца на лаўцы запасных. У ліпені 2017 года стала вядома, што Сарока пакіне «Іслач», і неўзабаве было абвешчана аб арэндзе брамніка жодзінскім «Тарпеда-БелАЗ». За жодзінцаў у другой палове 2017 года правёў 6 матчаў. Па заканчэнні сезона ў лістападзе 2017 года пакінуў «Тарпеда-БелАЗ».
У студзені 2018 года перайшоў з БАТЭ ў «Слуцк», дзе стаў другім брамнікам пасля Барыса Панкратава. Згуляўшы ў двух матчах, у ліпені 2018 года па пагадненні бакоў пакінуў слуцкую каманду і неўзабаве папоўніў склад сталічнага «Промня». Спачатку быў другім брамнікам пасля Дзяніса Шэліхава, з кастрычніка заняў месца ў аснове.
У пачатку 2019 года ў сувязі з пераездам «Промня» ў Магілёў і аб’яднаннем з мясцовым «Дняпром» стаў іграком аб’яднанай каманды, якая атрымала назву «Дняпро». Замацаваўся ў якасці асноўнага брамніка, часам саступаў месца ў складзе Арсену Бегларану.
Ізатапічны спін
Ізатапічны спін (ізаспін) — адна з унутраных характарыстык (квантавы лік), якая вызначае колькасць зарадавых станаў адронаў. У прыватнасці, пратон і нейтрон (агульнае найменне гэтых элементарных часціц — нуклоны) адрозніваюцца значэннем праекцыі ізаспіна, тады як абсалютныя значэнні іх ізаспіна аднолькавыя. Апошняе выказвае ўласцівасць ізатапічнай інварыянтнасці моцнага ўзаемадзеяння.
Арцём Барысавіч Сарока
Клубная кар’ера
У студзені 2020 года пачаў трэніравацца з «Віцебскам» і ў хуткім часе падпісаў кантракт з клубам. У сезоне 2020 чаргаваўся ў складзе з Дзмітрыем Гушчанкам, на наступны год саступіў яму месца асноўнага брамніка. У сезоне 2022 не трапіў у заяўку «Віцебска», а ў чэрвені Камітэт АБФФ па статусу і пераходам фубталістаў надаў брамніку статус свабоднага агента.
У ліпені 2022 года далучыўся да дзяржынскага «Арсенала». Стаў другім брамнікам каманды, у сезоне 2022 паравёў адзін матч у Вышэйшай лізе. У лютым 2023 года падоўжыў пагадненне з дзяржынскім клубам.
Ізатапічны спін
Такія паводзіны ізатапічнага спіна выглядаюць натуральнымі з пункту гледжання квантавай механікі, паколькі ў ёй ужо ёсць квантавы лік з аналагічнымі ўласцівасцямі — спін. Па аналогіі з гэтай назвай і быў уведзены тэрмін «ізатапічны спін».
Арцём Барысавіч Сарока
Міжнародная кар’ера
У 2012—2013 гадах быў асноўным брамнікам моладзевай зборнай Беларусі.
Ізатапічны спін
Захаванне ізаспіна ў моцных узаемадзеяннях дазваляе набліжана вылічаць сячэнні рэакцый і прадказваць структуру ядзерных узроўняў у выпадках, калі эфекты узаемадзеянняў, якія не захоўваюць ізаспін, малыя.
Бабровічы (Валожынскі раён)
Бабро́вічы (, Бобровичи) — аграгарадок (з 2008 г.) у Валожынскім раёне Мінскай вобласці Беларусі. Уваходзіць у склад Валожынскага сельсавета.
Да 1973 года вёска ў складзе Даўбенскага сельсавета, з 16 жніўня 1973 года да 30 кастрычніка 2009 года вёска ўваходзіла ў склад і з’яўлялася цэнтрам Бабровіцкага сельсавета.
Геаграфія
Аграгарадок знаходзіцца за 4 км у напрамку на паўднёвы ўсход ад Валожына, за 71 км ад Мінска , каля аўтамабільнай дарогі.
Рыжышке
Ры́жышке (Ryžiškė), традыцыйная беларуская назва — Рыжышкі  — вёска ў Ігналінскім раёне Уцянскага павета Літвы. Уваходзіць у склад Міелагенайскай сянюніі. Размешчана за 7 км ад Дзіеткаўшчызны. Насельніцтва 10 чал. (2001 г.).
Халбні
Халбні (Холбни) — вёска ў Ельнінскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Карабецкага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з ліпеня 1941 года, вызвалена падчас Ельнінска-Дарагабужскай аперацыі ў 1943 годзе.
Пінская мадонна (карціна)
Пінская мадонна ці Божая Маці з дзіцем, Божая маці ў промнях  — карціна мастака Альфрэда Ізідора Ромера, якая з моманту напісання захоўваецца ў горадзе Пінску (Беларусь) у касцёле Успення Прасвятой Дзевы Марыі (вул. Леніна, 18).
Карціна з'яўляецца адным з двух твораў мастака, якія знаходзяцца на тэрыторыі Беларусі, другі — гэта копія яго карціны «Хрыстос і сірата», падораная мастаком Камайскаму храму за тры месяцы да смерці ў студзені 1897 года.
У 2007 годзе пастановай Савета Мiнiстраў Рэспублiкi Беларусь карціна ўнесена ў Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей.
Гісторыя
Карціна была напісана ў Пінску па вяртанні мастака пасля доўгіх гадоў працы і жыцця з Еўропы за тры гады да смерці. У Пінску А. Ромер займаўся мастацкім уладкаваннем касцёла, зарабляючы сабе тым самым на жыццё. Правобразам для Дзевы Марыі паслужыла гараджанка.
Ян Каханоўскі з Чарналесся
Ян Каханоўскі (Jan Kochanowski;  —, Люблін) — польскі паэт, перакладчык і драматург эпохі Адраджэння.
Жыццё
Паходзіць са шляхецкай сям'і, у якой было 12 дзяцей. З 1544 года вучыўся ў Кракаўскай акадэміі. З 1551 па 1552 у Кёнігсбергскім універсітэце. З сярэдзіны 1552 года ў Падуанскім універсітэце.
Памёр праз хваробу сэрца ў Любліне ў 1584 годзе. Быў пахаваны ў месцы бліз Чарналесся.
Творчасць
Пісаў на польскай і лацінскай мовах.
Творчасць Яна Каханоўскага высока ацэньвалі Мацей Сарбеўскі (XVII ст.) і Мануіл Базілевіч (XVIII ст.). Яго вершаваны Псалтыр стаў непасрэдным штуршком для «Псалтыри рифмотворной» Сімяона Полацкага (1678). Паэзія Яна Каханоўскага яшчэ пры жыцці пісьменніка была вядомай у Вялікім княстве Літоўскім. Найбольш вядомы твор — гімн «Чаго хочаш ад нас, Пане…», надрукаваны ў Нясвіжскай друкарні. Жыццёвыя рэаліі ўзноўлены пісьменнікам у творы «Узяцце Полацка», а таксама ў вершах, прысвечаных вялікалітоўскім магнатам Мікалаю Радзівілу «Чорнаму», яго жонцы Эльжбеце, Крыштафу Радзівілу «Пяруну».
Эйрэна
Эйрэ́на (Εἰρήνη «супакой, мірнае жыццё») — багіня міру ў старажытнагрэчаскай міфалогіі, адна з ор, дачка Зеўса і Феміды.
Асабліва распаўсюджана было яе шанаванне ў Афінах, дзе ёй спрадвеку прыносілася бяскроўная ахвяра ў свята Сінайкій, усталяванае, паводле падання, яшчэ Тэсеем у памяць злучэння дванаццаці абшчын Атыкі ў адну дзяржаву. Там жа ёй быў узведзены алтар пасля бітвы пры Еўрымедонце (465 да н.э.) і пасля міру са Спартай, заключанага ў 374 да н.э.. Медная статуя Эйрэны з немаўлём Плутасам (багаццем) на руках — твор Кефісадота — стаяла на рыначнай плошчы Афін. Яе выява знаходзілася ў афінскім Прытанеі.
Дзеючая асоба камедыі Арыстафана «Мір» (без слоў). Згадваецца ў Еўрыпіда.
У гонар багіні названы астэроід (14) Ірэна, адкрыты ў 1851 годзе
Прывід Кіева
«Прывід Кіева» (Привид Києва) — гарадская легенда пра ўкраінскага ваеннага пілота-аса, які на МіГ-29 Паветраных сіл Украіны ў лютым 2022 года за першыя 30 гадзін расійскага ўварвання на Украіну ў баях за Кіеў збіў шэсць расійскіх самалётаў. Відавочна, што гэта не адзін лётчык, а падраздзяленне, якое выконвае баявыя задачы і знішчае паветраныя цэлі.
NGC 4788
NGC 4788 (іншыя абазначэнні — MCG 5-30-123, ZWG 160.7, ZWG 159.112, PGC 43874) — галактыка ў сузор’і Валасы Веранікі.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Вольжава
Во́льжава, Ольжава — вёска ў Тарноўскім сельсавеце Лідскага раёна.
Знаходзіцца за 10 км на поўдзень ад г. Ліда, на рацэ Дзітва.
Гісторыя
Гэтыя мясціны заселены з глыбокай старажытнасці. Ольжава над Дзітвой згадваецца ўжо ў 1442 годзе. Польскі гісторык Ян Глінка ў працы пра род Клаўсуцяў, указаў, што Ольжава а таксама Малое і Вялікае Ольжава, якія былі часткай адзінай маёмасці, з XV ст. належала гэтаму роду.
У вопісе парафій Лідскага дэканату ў 1784 г., у лідскай парафіі згадана Ольжава, вёска і карчма Гінета, крайчага Лідскага.
Міхал Шымялевіч пісаў, што ў даўнейшыя часы дарога з Ліды на Слонім, ці так званы Беліцкі гасцінец, бегла з Ліды на Палубнікі і Любары, дзе быў пабудаваны вялікі мост цераз Дзітву. Перад Ольжавам ад той дарогі адхілялася дарога на фальварак Белагруду, бегла яна далей цераз Дзітву аж на Жалудок і была вядома пад назвай Зэльвенскага гасцінца.
З 1795 года ў Расійскай імперыі. У сярэдзіне XIX ст. належала Рышарду Андрэйкавічу, вёска Лідскага павета. На пачатку ХХ ст., 297 жыхароў, 314 дзесяцін зямлі.
Паводле польскага перапісу насельніцтва 1921 вёска Тарноўскай гміны Лідскага павета, 58 жылых пабудоў, 317 жыхароў.
Выдатныя мясціны
За 2 км на поўдзень ад гарадзішча, за 1 км ад р. Дзітва, ва ўрочышчы Гарадзішча знаходзіцца селішча. Плошча каля 0,7 га. Культурны пласт пашкоджаны ўзорваннем. Знойдзена ляпная тоўстасценная кераміка. Датуецца другой паловай I тыс. н.э.
За 1 км на паўночны захад ад вёскі, у лесе (урочышча Шведы) маецца 5 курганападобных насыпаў, у тым ліку 4 доўгія.
Ракаўёнэ
Рокав'ёнэ (Roccavione) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне П’емонт, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Кунеа.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы San Magno.
Часлаў Манюшка
Часлаў Станіслававіч Манюшка (20 ліпеня 1790, Смілавічы, Менскі павет, Менскае ваяводства, Вялікае Княства Літоўскае — 1870) — арыстакрат, бацька кампазітара Станіслава Манюшкі.
Біяграфія
Нарадзіўся 20 ліпеня 1790 года ў Смілавічах. Як адзначае А. Валіцкі, Часлаў Манюшка ў той жа дзень быў ахрышчаны мясцовым ксяндзом М. Гродскім. Пачатковую адукацыю Часлаў атрымаў пад кіраўніцтвам ксяндза экс-місіянера Ю. Корвеля. Пасля гэтага вучыўся ў Смілавіцкім канвенце. Потым пераехаў у Вільню, відаць, хутчэй за ўсё ён хацеў паступіць у Віленскі ўніверсітэт.
Удзельнік вайны 1812 года. Прызначаны капітанам у полк конных літоўскіх стралкоў, сфарміраваны яго старэйшым братам Ігнацыем Манюшкам, але ж з-за праблем з камплектацыяй і навучаннем адзінкі амаль увесь час састаяў пры штабе маршала Даву. У 1813 (ці ў 1815) годзе ён выйшаў у адстаўку. Не вярнуўся з-за мяжы, і таму яго маёнтак у Ігуменскім павеце паводле царскага маніфеста быў канфіскаваны ў казну.
20 ліпеня 1818 года ён ажаніўся з Альжбетай Маджарскай і асеў у маёнтку Убель паблізу Смілавічаў. Як адзначаў А. Валіцкі, ''«… Часлаў меў характар надзвычай сяброўскі і вясёлы. З погляду навуковай адукацыі ён не мог параўнацца са сваімі братамі, але вайсковая служба, шматлікія падарожжы і сяброўства з цікавымі людзьмі, не толькі з арыстакратыі, але і з вельмі адукаванымі, аказалі значны ўплыў на яго выхаванне»''.
У 1820 годзе — адстаўны капітан ВП.
Член масонскай ложы «Паўночная паходня» ў Мінску, масон 3-й ст. у 1820; член ніжэйшага капітула «Святыні Спакою» ў Нясвіжы.
Пасля Дамініка быў гаспадаром маёнтка Радкаўшчызна, паставіў яму тут каменны абеліск з надпісам ''«Заснавальніку агранамічнай школы ў 182… у Радкаўшчызне. Брат Часлаў Манюшка. 1861 г. чэрвеня 20 дня. Любі Бога і Бліжняга з цэлага свайго сэрца. Рабі дабро…»''. У 1842 годзе Часлаў Манюшка быў вымушаны прадаць Убель губернскаму сакратару Івану Дзічкоўскаму. Пасля смерці Манюшкі маёнтак Пацігола перайшоў праз шлюб Паўліны да роду Ваньковічаў.
Пахаваны разам з жонкай у сямейнай капліцы-пахавальні ў Роткаўшчыне.
Мастацкая спадчына
Захапляўся маляваннем і з задавальненнем прысвячаў яму вольны час. Як адзначалі сучаснікі, Часлаў не атрымаў добрай мастацкай адукацыі, але сяброўства з рознымі мастакамі і шматлікія з німі сувязі дапамагло Чаславу дасягнуць добрага ўзроўня. Сяброўскія адносіны склаліся ў яго з Валенціем Ваньковічам і Янам Дамелем. З першым з іх ён некаторы час нават жыў у адным доме і меў сумесную майстэрню. Акрамя таго, Часлаў быў заўзятым калекцыянерам. Ён збіраў творы мастацтва і вельмі часта плаціў вялікія грошы за каштоўныя рэчы. Даследчыкі адзначалі, што Часлаў Манюшка быў таленавітым рысавальшчыкам і яго матэрыялы з’яўляюцца каштоўнай іканаграфічнай крыніцай па гісторыі роду і асяроддзя Станіслава Манюшкі.
Сям’я
У шлюбе з Альжбетай Маджарскай (памерла ў 1850 годзе, пахавана ў Радкаўшчызне), праўнучкай майстра слуцкіх паясоў Яна Маджарскага, меў трох дзяцей:
Лунда
Лу́нда (саманазвы: Balunda, Luunda, Ruund) — народ на поўдні Цэнтральнай Афрыкі. Жывуць у Анголе, Дэмакратычнай Рэспубліцы Конга, Замбіі. Агульная колькасць (2017 г.) — каля 874 тысяч чалавек.
Гісторыя
Лунда з'яўляюцца нашчадкамі жыхароў дзяржавы Лунда, што склалася ў XVI ст. на тэрыторыі паўднёвага захаду сучаснай Дэмакратычнай Рэспублікі Конга. З XVII ст. выхадцы з дзяржавы Лунда мігрыравалі ў іншыя раёны Афрыкі, дзе стваралі дзяржаўныя ўтварэнні. Часам у новых месцах рассялення лунда фарміравалі пласт высакароднага насельніцтва, якое супрацьпастаўлялася тубыльцам. У выніку склалася некалькі буйных субэтнічных груп са сваімі дыялектнымі і культурнымі асаблівасцямі.
У канцы XIX ст. дзяржаўныя ўтварэнні лунда трапілі ў склад калоній Партугаліі, Вялікабрытаніі і Бельгіі. Хаця каланіяльныя адміністрацыі лічыліся з традыцыйнай сістэмай улады лунда, эканамічныя і палітычныя пераўтварэнні садзейнічалі яе заняпаду. Пасля абвяшчэння незалежнасці былых калоній лунда Дэмакратычнай Рэспублікі Конга, Катангі і Замбіі здолелі захаваць некаторыя рысы традыцыйнага самакіравання.
Культура
Традыцыйнымі заняткамі лунда здаўна былі ручное земляробства і жывёлагадоўля. Клопат пра гаспадарку і працу на зямлі звычайна клаўся на жанчын. Мужчыны займаліся паляваннем, расчышчалі новыя палеткі, лавілі рыбу, займаліся ваеннай справай. Распаўсюджаныя рамёствы: здабыча і апрацоўка медзі і жалеза, пляценне, разьбярства і г. д. Ужо з часоў існавання дзяржавы Лунда важную ролю адыгрываў гандаль.
Большасць лунда жыве ў сельскай мясцовасці. Міграцыя ў буйныя гарады пачалася толькі ў другой палове XX ст. Характэрна, што нават гарадскія жыхары аддаюць перавагу прыгарадам, дзе можна весці самастойную гаспадарку. Традыцыйныя сельскія паселішчы маюць круглявую планіроўку. У цэнтры будуецца вялікая хаціна для збору абшчыны, паабапал яе — жытлы. Вакол паселішча ствараюцца палеткі і пашы. Традыцыйная хаціна каркаснага тыпу, абмазаная глінай.