cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Навагрудская беларуская гімназія
Архітэктура
Трохпавярховы мураваны будынак, накрыты вальмавым дахам. Па перыметры будынка праходзіць карніз. Цэнтральная частка фасада вылучана рызалітам, які завершаны прамым атыкам. У рызаліце на трэцім паверсе аконныя праёмы паўцыркульнага абрысу, астатнія аконныя праёмы прамавугольныя без ліштваў. Уваход аформлены парталам з прамым сандрыкам.
Каоны
Као́ны, ці К-мезо́ны (4 віды; абазначаюцца як K+, K-, K0, 0) — група нестабільных элементарных часціц з нулявым спінам і ненулявой дзіўнасцю.
Выяўлены ў касмічных прамянях у 1947—51, атрыманы з дапамогай паскаральнікаў зараджаных часціц у 1954 годзе. Каоны належаць да адронаў, удзельнічаюць у моцных узаемадзеяннях.
Існуе 4 віды каонаў: K+ (маса спакою 493,68 МэВ, сярэдні час жыцця 1,238 с, дзіўнасць +1), K0 (497,6 Мэв, дзіўнасць +1) і адпаведныя ім антычасціцы K- і 0 (дзіўнасць -1); утвараюць 2 ізатапічныя дублеты з ізатапічным спінам 1/2.
Пры распадах К-мезонаў, абумоўленых слабымі ўзаемадзеяннямі, у 1964 годзе выяўлена парушэнне СР-сіметрыі (гл. камбінаваная інверсія).
Сярэдняя Ахтуба
Сярэдняя Ахтуба (Сре́дняя А́хтуба) — пасёлак гарадскога тыпу (рабочы пасёлак) у Валгаградскай вобласці Расіі. Адміністрацыйны цэнтр Сярэднеахтубінскага раёна. У межах арганізацыі мясцовага самакіравання ўтварае муніцыпальнае ўтварэнне гарадское паселішча р.п. Сярэдняя Ахтуба як адзіны населены пункт у яго складзе. Насельніцтва — чал. (2021).
Пасёлак размешчаны ля мяжы Волга-Ахтубінскай поймы і паўпустынных абласцей Прыкаспійскай нізіны, на левым беразе ракі Ахтуба, на вышыні 18 метраў вышэй за ўзровень сусветнага акіяна. Глебавае покрыва комплекснае: распаўсюджаны саланцы (аўтаморфныя) і каштанавыя саланцаватыя і саланчаковыя глебы, у Волга-Ахтубінскай пойме — поймавыя лугавыя глебы.
1975 год у гісторыі камп’ютарных гульняў
1975 год быў адзначаны шэрагам падзей у галіне камп’ютарных гульняў.
Банда (мора)
Ба́нда — міжастраўное мора на захадзе Ціхага акіяна, у Інданезіі, паміж астравамі Малайскага архіпелага (Серам, Селатан-Тымур, Ветар, Сулавесі, Буру і інш.).
Плошча — 714 тыс. км². Працягласць з поўначы на поўдзень 500 км, з усходу на захад — 1000 км. Глыбіня — да 7440 м (западзіна Вебера). Каралавыя рыфы. Сярэднегадавая тэмпература вады 27 °C. Салёнасць 34,5 ‰. Прылівы мяшаныя (да 2,4 м). Водзяцца лятучыя рыбы, васьміногі. Порт — Амбон на востраве Амбон.
NGC 3270
NGC 3270 (іншыя абазначэнні — UGC 5711, MCG 4-25-29, ZWG 124.34, KARA 423, IRAS10287+2507, PGC 31059) — спіральная галактыка з перамычкай (SBb) ў сузор’і Леў.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Цнянская вуліца (Мінск)
Вуліца Цня́нская — вуліца ў Савецкім раёне горада Мінска. Ідзе ад вул. Кульман, перасякае завулак Я. Коласа і 2-ю вуліцу Шостая Лінія і заканчваецца скрыжаваннем з вуліцай Багдана Хмяльніцкага.
Мікрараён па вул. Цнянскай уяўляе сабой масіў у асноўным пяціпавярховых жылых дамоў з рэдкімі выключэннямі будынкаў большай паверхавасці. У прыватнасці, на вуліцы Цнянскай стаяць тры цагляныя дзевяціпавярховыя дамы 1970—1972 гадоў пабудовы з дэкаратыўнымі рашоткамі на дахах. Грамадскі транспарт па вуліцы не ходзіць.
Гісторыя
На пачатку XX стагоддзя сучасная вуліца Цнянская была часткай Кітайскай альбо паводле іншых вытокаў — Турэцкай вуліцы. У 1934 годзе падчас «чысткі» старадаўніх назваў, звязаных з нацыянальнымі меншасцямі, вуліца была пераіменавана ва Усходнюю. У 1979 годзе частка Усходняй вуліцы, размешчаная паўднёвей вуліцы Сурганава атрымала назву Цнянская.
Невялікі фрагмент сучаснай вуліцы Цнянскай пэўны час насіў назву Трэцяя лінія.
Аб’екты
На рагу вуліц Кульман і Цнянскай размешчаны Мемарыяльны знак падпольшчыкам.
Цікавыя факты
У адным са сваіх міліцэйскіх дэтэктываў М. Чаргінец пісаў: «Хто ведаў старую Цнянскую вуліцу, той пэўна памятае, што яна была нешырокай…»
Ворлікі звычайныя
Ворлікі звычайныя  (Aquilégia vulgáris) — від шматгадовых багатаквітнеючых раслін з роду сямейства.
Назвы
Ворлікі звычайныя, горлікі, збаночкі, лілейка, лілія, ворлікі, міжперсніца.
Экалогія і распаўсюджванне
Арэал віду ахоплівае сярэднія і паўднёвыя раёны Еўропы, Скандынавію. Завезены ў Паўночную Амерыку. На тэрыторыі Расіі сустракаецца ў еўрапейскай частцы.
У Беларусі адзіны від рода.
Батанічнае апісанне
Сцябло галіністае ў верхняй частцы, голае і апушанае, вышынёй 30—70 см. Лісце ўнізе святлейшае за зверху, часам шызаватае, апушанае. Прыкаранёвае лісце двойчы трайчастае, на доўгіх хвосціках, складаецца з круглява-клінаватых лісцікаў 2,5—5 см даўжынёй і 1,5—2 см шырынёй. Кветкі адзіночныя, сіне-фіялетавага колеру, на доўгіх кветаносах. Плод — лістоўка.
Гаспадарчае значэнне
Расліна атрутная. Часта выкарыстоўваецца ў садах як дэкаратыўная, выведзена мноства садовых формаў, якія адрозніваюцца формай і колерам кветак.
Ikarus
Ikarus — у 1970—1980-я гады найбуйнейшая ў Еўропе, а цяпер невялікая прыватная аўтобусабудаўнічая кампанія, заснаваная ў 1895 годзе ў якасці кавальска-карэтнай майстэрні ў Будапешце. Прадпрыемства выйшла на прынцыпова новы ўзровень у канцы 1960-х гадоў з увядзеннем у строй завода ў Секешфехервары гадавой магутнасцю 15 тыс. аўтобусаў, пабудаваным спецыяльна для вытворчасці мадэляў 200-й серыі. У рамках гандлёвых пагадненняў аўтобусы паступалі ў краіны СЭВ, Алжыр, Мазамбік, Танзанію і іншыя краіны Афрыкі, спецыяльныя мадэлі вырабляліся для ФРГ і скандынаўскіх краін. Пазней сумесную вытворчасць аўтобусаў Ікарус была арганізавана ў ЗША, Канадзе, Інданезіі, КНДР, Кубе. У 1970-я гады завод пастаўляў у СССР да 12 тыс. аўтобусаў штогод, пік паставак прыйшоўся на 1984 год. У 1990-х гадах краінамі былога СССР было закуплена вялікая колькасць патрыманых аўтобусаў з краін Усходняй Еўропы. Разам з масавымі мадэлямі, заводам у адзінкавых колькасцях вырабляліся унікальныя аўтобусы, у прыватнасці: пярэднематорны 14-метровы нізкападлогавы Ікарус-290 для абслугоўвання аэрапортаў (1978 год), гарадскія з паніжаным узроўнем падлогі і заднім размяшчэннем рухавіка — адзіночны Ікарус-242 і сучленены Ікарус-284 (1984 год), паўпавярховы Ікарус-270 (1975 год), міжгародні Ікарус-254 з падвышанай вышынёй салона (1977 год), 23-метровы чатырохвосевы трохсекцыйны Ікарус-293 (1988 год).
Кадусіі
Каду́сіі (Καδούσιοι) — старажытны народ на поўднёва-заходнім узбярэжжы Каспія.
Кадусіі ўзгадваліся антычнымі аўтарамі з V ст. да н. э., у тым ліку Ксенафонтам, Страбонам, Плініем Старэйшым і інш. Яны насялялі паўднёва-заходняе ўзбярэжжа Каспійскага мора на поўдзень ад ракі Аракс і Каўказскай Албаніі, на поўдні межавалі з Мідыяй і Гірканіяй. Страбон называў вобласць кадусіяў шырокай, але непладавітай у адрозненні ад Гірканіі. Гэты народ лічыўся ваяўнічым. Быў добраахвотна падначалены персідскім валадаром Кірам. Але каля 405 г. да н. э. у вобласці кадусіяў адбылося паўстанне.
Большасць даследчыкаў адносяць кадусіяў да іранамоўных народаў. Іх прынята лічыць прамымі продкамі сучасных талышоў.
Лаба (прыток Кубані)
Лаба — рака ў Краснадарскім краі Расіі, левы прыток ракі Кубань. Утвараецца зліццём Вялікай і Малой Лабы, якія бяруць пачатак з ледавікоў на паўночным схіле Галоўнага хрыбта Вялікага Каўказа. Даўжыня (разам з Вялікай Лабай) 347 км, уласна Лабы — 214 км, плошча басейна 12,5 тыс. км². У верхнім цячэнні — бурная рака, цячэ ў глыбокай цясніне, у ніжнім — берагі спадзістыя. Жыўленне змяшанае (снегавое, ледавіковае і дажджавое). Сярэдні расход вады каля вусця 95,7 м³/сек. Замярзае (не кожны год) у канцы снежня, ускрываецца ў канцы лютага — пачатку сакавіка. Галоўныя прытокі: справа — Чамлык, злева — Фарс. Выкарыстоўваецца для арашэння. На Лабе — г. Лабінск, каля вусця Лабы, на правым беразе Кубані, — г. Усць-Лабінск.
Пётр Паўлавіч Ванкевіч
Пётр Паўлавіч Ванкевіч (, в. Баравіно, Бярэзінскі раён — ) — адзін з кіраўнікоў партызанскага руху на тэрыторыі Мінскай вобласці ў гады Вялікай Айчыннай вайны.
Біяграфія
З 1925 года ў Чырвонай Арміі. Удзельнік вызвалення Заходняй Беларусі ў 1939. Удзельнік абароны Магілёва ў ліпені 1941. З сакавіка 1942 года ў партызанах: камісар атрада, у ліпені 1943 г. — чэрвені 1944 — 2-й Мінскай партызанскай брыгады, адначасова член Рудзенскага падпольнага РК КП(б)Б. У 1944-58 на партыйнай і савецкай рабоце ў Мінскай вобласці.
Прынстанскі ўніверсітэт
Прынстанскі ўніверсітэт (Princeton University) — прыватны ўніверсітэт, адзін з найстарэйшых і самых вядомых універсітэтаў у ЗША. Уваходзіць у Лігу плюшчу і з'яўляецца адной з самых прэстыжных ВНУ краіны. Знаходзіцца ў горадзе Прынстан, штат Нью-Джэрсі.
Гісторыя
Заснаваны ў 1746 годзе як Каледж Нью-Джэрсі (анг. College of New Jersey). Стаў чацвёртым каледжам брытанскіх паўночнаамерыканскіх калоній. Першыя заняткі праходзілі ў доме заснавальніка ўніверсітэта святара Джонатана Дзікінсана ў горадзе Нью-Брансуік. Пераехаў у горад Прынстан у 1756 годзе.
Прынстан згуляў прыкметную ролю ў падзеях Амерыканскай рэвалюцыі: подпіс яго рэктара Джона Уізерспуна стаіць пад Дэкларацыяй незалежнасці; шостая частка ўдзельнікаў Канстытуцыйнага канвента былі выпускнікамі Прынстана. У 1877 годзе была заснавана магістратура. Выпускны клас 1879 (часткай якога быў будучы прэзідэнт ЗША Вудра Вільсан) падарыў універсітэту скульптуры двух ільвоў, якія стаялі ля ўваходу ў Насау-Хол да 1911 года, калі былі замененыя на бронзавыя скульптуры тыграў. У 1896 годзе Прынстан атрымаў статус універсітэта, а ў 1902 годзе яго рэктарам стаў Вудра Вільсан, які паспрыяў таму, што ўніверсітэт мае сёння такі аўтарытэт.
У 1969 годзе Прынстанскі ўніверсітэт упершыню адкрыў дзверы студэнтам-жанчынам.
Ага
А́га (Bufo marinus) — адна з самых буйных рапух. Сустракаецца ў Паўднёвай і Цэнтральнай Амерыкі.
Апісанне
Даўжыня яе цела да 25 см (звычайна 15-17 см), вага — больш за кілаграм. Самцы крыху драбнейшыя за самак. Скура агі моцна арагавелая, папілонападобная. Афарбоўка някідкая: зверху цёмна-бурая або шэрая з вялікімі цёмнымі плямамі; чэрава жаўтаватае, з частымі бурыми плямінкамі. Характэрныя вялікія калявушныя залозы па баках галавы, якія выпрацоўваюць атрутны сакрэт, і касцяныя надвочныя грабяні. Скураныя перапонкі ёсць толькі на задніх лапах. Мае найбольш развітыя сярод земнаводных лёгкія.
Асаблівасці біялогіі
Актыўная ноччу. Вельмі пражэрлівая: корміцца насякомымі, малюскамі і іншымі дробнымі жывёламі.
Самка адкладвае да 35 тыс. ікрынак.
Выкарыстанне чалавекам
Разводзяць для знішчэння шкоднікаў на плантацыях цукровага трыснягу, за­везена ў Вест-Індыю, Аўстралію, Япо­нію, на Гавайскія астравы, Но­вую Гвінею, Тайвань, Філіпіны і інш.
Атрутнымі выдзяленнямі скурных залоз агі змазваюць наканечнікі стрэл.
Пётр Іванавіч Кёпен
Пётр Іванавіч Кёпен (, Харкаў —, Крым) — расійскі навуковец нямецкага паходжання. Выдаваў працы па гісторыі, геаграфіі, этнаграфіі, дэмаграфіі і статыстыцы. Акадэмік Пецярбургскай Акадэміі навук (1839). Дзейсны стацкі саветнік.
Біяграфія
Нарадзіўся ў сям’і ўрача. Скончыў Харкаўскі універсітэт (1814) са ступенню магістра правазнаўства і пераехаў у Санкт-Пецярбург — да 1822 года служыў у Дэпартаменце пошт, у сваяка, мужа роднай цёткі, М. М. Яноўскага.
У 1825 годзе Цюбінгенскі ўніверсітэт даў П. І. Кёпену ступень доктара філасофіі, у наступным годзе Імператарская Акадэмія Навук абрала яго членам-карэспандэнтам.
У 1829—1834 гадах пражываў у Таўрычаскай губерні, працаваў у Інспекцыі шаўкаводства, займаўся зборам матэрыялаў па геаграфіі і гісторыі Крыму.
З 1837 года працаваў у Імператарскай Акадэміі Навук, куды быў абраны ад’юнктам. З 1843 года — акадэмік па кафедры статыстыкі Акадэміі навук, адначасова служыў у Міністэрстве дзяржаўных маёмасцяў Расійскай імперыі.
У 1845 годзе — адзін з членаў-заснавальнікаў Геаграфічнага таварыства. З 1845 года — кіраўнік аддзялення статыстыкі таварыства. Браў удзел у многіх выданнях таварыства.
З 1852 года П. І. Кёпен за станам здароўя праводзіў большую частку часу (1852—1853, 1858—1859, 1860—1864) у Крыме ў сваім любімым маёнтку Карабагу, паблізу Алушты, дзе і памёр.
Сям’я
Бацька — брандэнбургскі ураджэнец, адзін з 30-ці выкліканых Кацярынай II у 1786 годзе лекараў. Працаваў загадчыкам медыцынскай часткі ў Харкаўскай губерні.
Дзеці — Уладзімір і Фёдар Пятровічы Кёпены.
Дзейнасць
У 1846 годзе па даручэнні Геаграфічнага таварыства склаў этнаграфічную карту Еўрапейскай Расіі (выдадзена ў 1851), над распрацоўкай якой працаваў цягам многіх гадоў. За гэтую карту Геаграфічнае таварыства прысудзіла П. І. Кёпену Канстанцінаўскі медаль і прэмію ім. Жукоўскага.
Асаблівая заслуга П. І. Кёпена ў выяўленні былых імён гарадоў і населеных пунктаў Крыма. Напрыклад, у спісе імён горада Стары Крым ім было сабрана 22 наймення. Ад сумнеўнай назвы старажытнай Карэі да Леўкопаля. Гэтыя даследаванні былі апублікаваныя ў яго «Крымскім зборніку» у 1837 годзе, які ў сваю чаргу стаў складовай часткай «Этнаграфічнай карты Расіі» выдадзенай у 1851 годзе.
Апроч гэтага П. І. Кёпен выдаваў часопіс «Бібліяграфічныя лісты» на рускай мове.
У беларусістыцы
У рэцэнзіі на «Грунтоўнае апісанне…» Калайдовіча і Строева Пётр Кёпен адмоўна паставіўся да шматкроць ужытага аўтарамі паняцця «беларускі». Пішучы пра мову перакладаў Францішка Скарыны, Кёпен, які ўласна даследаваў у Беларусі гутарковую беларускую мову, сцвярджаў, што адносна літаратурных форм мовы твораў Францішка Скарыны выраз «беларускі пераклад» — няслушны. Напэўна, Кёпен зыходзіў з вызначанага Калайдовічам арэалу пашырэння «беларускай мовы» і гэты абшар у яго ўяўленні не адпавядаў мове, пра якую ішла гаворка. Кёпен прапанаваў для наймення літаратурных форм мовы твораў Францішка Скарыны лінгвонім «літоўска-руская мова», бо маларасіяне называлі літаратурную “рускую мову” ВКЛ (старабеларускую/ стараўкраінскую) як «літоўская мова» і гэты лінгвонім ужыты да яе ў катэхізісе XVII ст. Лаўрэнція Зізанія. На думку С. Запрудскага, паказальна, што праблемы з найменнем гутарковай беларуская мова ўзніклі ў асоб, якія паходзілі з Украіны (Кёпен і Качаноўскі), Польшчы (Лялевель) або польска-беларускага памежжа (Даніловіч).
Працы
і многія іншыя, у т. л. на нямецкай мове.
Амбон (востраў)
Амбон — востраў у Інданезіі. Плошча 775 км². Адміністрацыйны цэнтр Амбон. Насельніцтва - 270 тысяч чалавек, з іх 206 тысяч жыхароў у горадзе Амбон.
Каардынаты - -3.7, 128.1666673 ° 42 'пдн. ш. 128 ° 10 'у. в / 3.7 ° пдн. ш. 128.166667 ° у. в (G)
Адміністрацыйны цэнтр - г. Амбон
Найвышэйшы пункт — гара Салахуту, 1225 м над узроўнем мора.
Тамаш Міхайлавіч Грыневіч
Біяграфія
Нарадзіўся ў маёнтку Ніжняя Тошчыца (цяпер — Быхаўскага раёна Магілёўскай вобласці). Каталік. Пляменнік памешчыка Івана Нікадзімавіча Грыневіча, уладальніка сядзібы Чырвоны Бераг.
У 1834—1844 гадах — на вайсковай службе. Выйшаў у адстаўку ў чыне штабс-ротмістра і пасяліўся ў родавым маёнтку Верхняя Тошчыца Рагачоўскага павета Магілёўскай губерні (цяпер Быхаўскі раён Магілёўскай вобласці).
У красавіку 1863 года арганізаваў паўстанцкі атрад ў Рагачоўскім павеце і стаў яго камандзірам. Атрад не паспеў разгарнуць актыўных дзенняў. Паўстанцы, падпаручнік Станіслаў Дзержаноўскі-Станіславовіч разам з 4 памешчыкамі і ксяндзом Бугенам па дарозе ў Тошчыцу былі схоплены сялянамі. Асноўныя сілы паўстанцкага атрада Грыневіча пайшлі на выручку таварышаў, але натыкнуліся на роту Смаленскага запаснога палка.
Завязалася перастрэлка. Калі падышла другая рота салдатаў 4-га рэзервовага батальёна Чарнігаўскага пяхотнага палка на чале са штабс-капітанам Міхайлавым, паўстанцы вымушаны былі адступіць. У палон патрапіла 38 паўстанцаў. На наступную раніцу падышлі свежыя сілы царскіх войскаў і пачалі прачэсваць лес. У адной з сядзіб быў знойдзены паранены Тамаш Грыневіч. Палонны быў дастаўлены ў турму ў Магілёве.
У турме ён вёў дзённік, рабіў малюнкі (на адным з іх выяўлены надмагільны крыж з якарам). Вядомыя некалькі вершаў з яго дзённіка. У Нацыянальнай бібліятэцы Польшчы захоўваецца ягоны верш «Песня прыгаворанага да смерці…»
года, па прысудзе ваенна-палявога суда, Тамаш Грыневіч быў публічна расстраляны ў Рагачове.
Ушанаванне памяці
На месцы пахавання Грыневіча на старых гарадскіх могілках у другой палове XIX стагоддзя быў усталяваны вялікі дубовы крыж, які прастаяў да 1980-х гадоў. У пачатку 1990-х гадоў мясцовымі краязнаўцамі прадпрымаліся спробы аднавіць памятны знак, але гэта так ні да чаго не прывяло.
Вобраз Грыневіча стаў прататыпам Усяслава Грынкевіча ў творах Уладзіміра Караткевіча «Нельга забыць» і «Каласы пад сярпом тваім». Не выключана таксама, што Грыневіч быў продкам пісьменніка па мацярынскай лініі.
У 2015 годзе ў Рагачове грамадскія актывісты аднавілі памятны знак Тамашу Грыневічу.
Ганна Паўліна Ябланоўская
Ганна Паўліна Ябланоўская з Сапегаў ( — ) — княгіня, ваяводзіха брацлаўская (як жонка Яна Каятана Ябланоўскага), мецэнатка, калекцыянерка, спраўная гаспадыня ў сваіх маёнтках ды аўтарка эканамічных трактатаў.
Біяграфія
Была дачкой Караліны Тэрэзы з Радзівілаў ад яе першага шлюбу з Казімірам Львом Сапегай (генералам артылерыі літоўскай). Пасля смерці бацькі (1738) выхоўвалася пад наглядам айчыма — Юзафа Аляксандра Ябланоўскага. У 1750 яна стала жонкай Яна Каятана Ябланоўскага (1699—1764), які з 1754 займаў пасаду ваяводы брацлаўскага.
Была адной з найбольш знакамітых і самых адукаваных жанчын свайго часу. Пасля смерці мужа ў 1764 трыццаціпяцігадовая Ганна Паўліна стала адзінай і паўнапраўнай гаспадыняй шматлікіх маёнткаў, у тым ліку адзінаццаці мястэчак, ста сямі вёсак і дваццаці чатырох фальваркаў. Яна ўцягнулася таксама ў актыўную палiтычную дзейнасць, выступіўшы супраць новага караля Станіслава Аўгуста Панятоўскага і падтрымаўшы сваімі ўплывамі Барскую канфедэрацыю. За мяжой Ябланоўскую называлі «Мадам дэ Бар» — пані Барскай канфедэрацыі. Княгіня займалася пошукамі грошай, зборам звестак, а таксама спрыяльнай для канфедэратаў дыпламатычнай дзейнасцю пры дварах Венецыі, Рыму, Неапалю, Парыжа ды Амстэрдаму. Пасля падзення канфедэрацыі Ганна Ябланоўская памірылася з каралём і адмовілася ад палітычнай барацьбы. Яна пачала займацца актыўнай грамадскай работай у сваіх вёсках і мястэчках, намагаючыся павысіць духоўную і матэрыяльную культуру сваіх падданых. Ябланоўская замест паншчыны ўвяла ў сваіх маёнтках чынш, ператварыўшы сваіх прыгонных сялян у арандатараў, якія маглі карыстацца зямельнымі надзеламі ўзамен за працэнт ад усяго вырашчанага на арандаванай зямлі. Ябланоўская клапацілася таксама пра паляпшэнне побыту сваіх падданых, яна будавала млыны, вінакурні, невялікія ткацкія фабрыкі і фабрыкі па вытворчасці фаянсу і фарфору.
Ад назваў галоўных маёнткаў Ябланоўскую пачалі называць «пані на Сямяцічах і Коцку». Заняпалыя Сямяцічы пад яе панаваннем пераўтварыліся ў значны гандлёвы і культурны цэнтр. За ўласны кошт Ябланоўская пабудавала тут і ўтрымлівала раддом для сялянак, акушэрскую школу ды багадзельню. Акрамя гэтага, княгіня пабудавала у Сямяцічах ратушу і друкарню. Менавіта ў гэтай друкарні на працягу 1783—1785 гадоў княгіня выдавала напісаны ёю шматтомны эканамічны трактат «Усеагульныя пастановы для кіраўнікоў маіх маёнткаў» (па-польску: Ustawy powszechne dla dóbr moich rządców), які выклікаў вялікую цікавасць у краіне і хутка быў перадрукаваны ў Варшаве.
Спадчына
Ганна Ябланоўская была таксама вядомая як калекцыянерка, якая стварыла ўласны мінералагічны музей (які на той час быў адным з найлепшых у Еўропе) ды мела ў сваёй рэзідэнцыі велізарную калекцыю манет і медалёў. Яе калецыя мінералаў і нумізматыкі была выкуплена рускім вучоным Васілём Міхайлавічам Севяргіным для Маскоўскага ўніверсітэта.
Альберт Альбертавіч Капыціч
Альберт Капыціч (нар., ) — беларускі футбаліст, нападнік клуба «Смаргонь» (у арэндзе з гродзенскага «Нёмана»).
Клубная кар’ера
Выхаванец СДЮШАР «Белкард», у юнацкім узросце перайшоў у Акадэмію АБФФ, а ў 2018 годзе далучыўся да гродзенскага «Нёмана», дзе спачатку гуляў за юнацкую каманду, а з лета 2019 года пачаў выступаць за дубль.
З лета 2021 года стаў прыцягвацца да асноўнай каманды «Нёмана». 22 жніўня 2021 года дэбютаваў у Вышэйшай лізе, выйшаўшы на замену ў канцы сустрэчы з «Мінскам» (4:0). У далейшым працягваў з’яўляцца на лаўцы запасных асноўнай каманды.
У лютым 2022 года праходзіў прагляд у «Слуцку», а ў сакавіку быў аддадзены ў арэнду ў «Смаргонь». Замацаваўся ў аснове, чаргаваў выхады ў стартавым складзе і на замену. У студзені 2023 года арэнда была падоўжана.
NGC 3271
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Барыс Міхайлавіч Яворскі
Барыс Міхайлавіч Яворскі (Борис Михайлович Яворский;, — , ) — савецкі фізік. Доктар фізіка-матэматычных навук (1946), прафесар (1950). Заслужаны дзеяч навукі РФ (1992).
Біяграфія
У 1939 скончыў фізічны факультэт МДУ, працаваў на кафедры (прафесар) тэарытычнай фізікі МДПІ імя У.І.Леніна. На працягу 18 гадоў быў галоўным рэдактарам навукова-мэтадычных зборнікаў ВНУ па фізіцы. Аўтар звыш 300 навуковых прац, у тым ліку Курса агульнай фізікі (сааўвт .; т. 1-3, 1962, неаднаразова перавыдаваўся ў СССР і іншых краінах), даведніка па фізіцы (1964, у СССР вытрымаў 11 выданняў, выходзіў таксама ў 14 іншых краінах).
Царква ў гонар абраза Божай Маці «Неўпівальная Чаша» (Бароўка)
Царква ў гонар абраза Божай Маці «Неўпівальная Чаша» — мураваны праваслаўны храм у в. Бароўка, Лепельскі раён, Віцебская вобласць.
Гісторыя
Праваслаўны прыход царквы іконы Божай Маці «Неўпівальная Чаша» зарэгістраваны 5 кастрычніка 2001 года.
У кастрычніку 2005 года праваслаўная грамада набыла вагончык, які быў адаптаваны пад храм. 25 лютага 2009 года адміністрацыяй Лепельскага раёна быў перададзены адміністрацыйны будынак былой электрастанцыі, у якім пасля рэканструкцыі праводзяцца набажэнствы.
Пры царкве дзейнічае нядзельная школа для дзяцей і дарослых. Заняткі вядуць настаяцель храма іерэй Уладзімір Кажаноўскі і прыхаджанка Валянціна Леанідаўна Ратнікава. У школах вывучаюць Катэхізіс, Закон Божы, гісторыю царквы і інш. .
Морыцбург
Морыцбург (Moritzburg) — абшчына ў Германіі, у зямлі Саксонія. Да 1934 года называлася Айзенберг (Eisenberg). Падпарадкоўваецца зямельнай дырэкцыі Дрэздэн. Уваходзіць у склад раёна Майсен. Насельніцтва — 8262 чалавекі (на 31 снежня 2010 года). Займае плошчу 46,37 км². Камуна падзяляецца на 6 сельскіх акруг. Галоўная славутасць — барочны замак Морыцбург. У 1972 годзе ў замку здымаўся фільм-казка «Тры арэшкі для Папялушкі», вытворчасць ЧССР-ГДР.
Снукерны сезон 1995/1996
Снукерны сезон 1995/1996 уяўляў сабой серыю турніраў па снукеры, якія праходзілі ў часовым прамежку паміж жніўнем 1995 і маем 1996.
Вінцэнт Гажэльняскі
Сын Яна Хрызастома Гажальняскага і Юльяны з Садоўскіх. Cкончыў Школу касцёльнай музыкі ў Рэгенсбургу (1897). Прафесар спеваў у Імператарскай рыма-каталіцкай духоўнай акадэміі ў Пецярбургу, арганіст і дырыжор хора ў кафедральным саборы св. Кацярыны. Выдаў новы тыраж «Trzech Hymnów narodowych» (Масква, 1916). У 1917 годзе выйшла з друку яго кніга «Касцельныя песні» (Петраград, 1917); напісаў ноты для беларускай рэлігійнай песні «O Moj Boze, wieru Tabie» (надрукавана як улётка на 2 аркушы, Петраград, 1917), абодва выданні выйшлі ў выдавецтве «Люцыян Хвецька і суполка». Шэраг спеваў з выданняў 1917 года ўвайшло ў беларускую каталіцкую традыцыю і выкарыстоўвалася ў зборніках К. Сваяка і А. Станкевіча. У час бальшавіцкіх рэпрэсій з рызыкай для жыцця выявіў месца зняволення архібіскупа Яна Цепляка і прычыніўся яго вызваленню. У 2-й палове 1920-х гадоў жыў у Лодзі, быў арганістам і кіраўніком хору ў кафедральным саборы. Выдаў у Лодзі «Śpiewnik kościelny dla użytku młodzieży szkolnej» (1925).
Апроч рэлігійных кампазіцый, В. Гажальняскі вядомы творамі ў галіне класічнай музыкі. Напісаў музыку да хораў Іфігеніі ў Аўлідзе Эўрыпіда, якую выконвалі школьныя тэатры ў Варшаве, Лодзі і іншых гарадох. Стварыў музыку да шматлікіх метраў Гарацыя, якая ўвайшла ў зборнік «Poezja łacinska w pieśni» Ст. Цыбульскага. Запісаныя на грамафонныя пласцінкі, кампазіцыі В. Гажальняскага часта выкарыстоўвалі на ўроках латыні.
Бар’ерны востраў
Бар'ерны востраў — кавалак сушы уздоўж мацерыка або большага па памерах вострава, сфарміраваны асадкамі. Звычайна бар'ерныя астравы ўяўляюць сабою вузкія пясчаныя косы, аддзеленыя ад асноўнага ўзбярэжжа лагунамі. Часцяком фарміруюць працяглыя ланцугі.
Сучасныя бар'ерныя астравы адносна маладыя, узнікаюць з эпохі галацэна ў выніку ваганняў мора на літаральных пакатых схілах у месцах, дзе з аднаго боку маюцца крыніцы для вымывання пяску і іншых наносаў, з другога — моцны прыбой, які затрымоўвае далейшае вымыванне ў акіян.
Бар'ерныя астравы не стабільны, іх рэльеф і абрысы мяняюцца пад уплывам хваль і вятроў. Яны абараняюць асноўную берагавую лінію ад штормаў, ствараюць унікальныя прыбярэжныя экалагічныя зоны.
Прыклады бар'ерных астравоў:
Это Минск, детка!
«Это Минск, детка!» (скарочана — ЭМД, міжнародная назва - THISMINSK MEDIA) — беларускае незалежнае СМІ, якое публікуе ў асноўным кантэнт на беларускай і рускай мовах. Распаўсюджваецца СМІ праз Telegram-канал, YouTube-канал і іншыя сацсеткі і месэнджары.
Гісторыя
У 2017 годзе пра «Это Минск, детка!» напісалі некалькі іншых СМІ, што абвінавачвалі іх у вярбоўцы наймітаў для вайны ва Украіне. Гэта было звязаны з тым, што ў СМІ актыўна заклікалі аказваць любую пасільную дапамогу тактычнай групе «Беларусь», якая прымала ўдзеле ва ўзбройным канфлікце на Данбасе на баку Украіны. Таксама іх абвінавацілі ў русафобіі і нацызме.
У 2019 годзе адным з чальцоў каманды стаў Усяслаў Пашкевіч(блогер Тутэйшы Шляхціч), якога запрасіў Яўген Малахоўскі да супрацы пад уражаннем ад уласнага Youtube-канала Усяслава. Ён публікуе навіны на тэмы беларускай мовы, культуры і гісторыі Беларусі, а гэтаксама здымае відэаматэрыялы на разнастайную тэматыку.
13 студзеня 2020 года аўтару «Это Минск, детка!» патэлефанавалі з беларускай установы ГУБАЗіК і выклікалі на размову. Як паведамляе заснавальнік праекта, яму прапанавалі супрацу з праваахоўнымі ворганамі, ад якіх ён адмовіўся. Спадар ліча, што гэта магло быць звязана з будучымі прэзыдэнцкімі выбарамі, якія меліся неўзабаве адбыцца.
Падчас перадвыбарчай падрыхтоўкі і саміх выбараў медыяпраект перайшоў у рэжым актыўнага інфармацыйнага супраціву Аляксандру Лукашэнку. Публікаваліся праграмы апазіцыйных кандыдатаў, крытычныя навіны. «Это Минск, детка!» заклікалі жыхароў Беларусі да ўдзелу ў пратэстах супраць фальсіфікацыі выбараў і гвалтоўных дзеянняў сілавікоў. Таксама суполка каардынавала многія дваравыя ініцыятывы і з’яўлялася злучным звяном паміж штабам Ціханоўскай і дварамі. У лістападзе 2020 года Яўген Малахоўскі пакінуў Беларусь, асцерагаючыся арышту. Ён пераехаў у Кіеў, але не спыніў дзейнасць праекту.
14 траўня 2022 года па заяўленню пракуратуры горада Мінска Telegram-канал «Это Минск, детка!» быў прызнаны экстрымісцкім. Гэта прыцягнула за сабой вялікую колькасць «адпісак» у Telegram.
У 2022 годзе суполка «Это Минск, детка!» была заблакіравана для карыстальнікаў з Расіі на падставе патрабаванняў Генеральнай пракуратуры РФ ад 24.02.2022 № 27-31-2020/Ид2145-22.
У верасні 2022 года некаторыя чальцы каманды «Это Минск, детка!» адправіліся ва Украіну каб зафільмаваць фільм-рэпартаж пра Полк Каліноўскага. Апроч таго, былі арганізаваны перадпаказы дадзенага рэпартажу ў некаторых гарадах Польшчы - Варшаве, Кракаве і Беластоку з грашовым зборам на патрэбы Палка. У час перадпаказаў была сабрана сума ў 1 тыс. еўра.
Склад каманды
Усе чальцы каманды «Это Минск, детка!» — беларусы, асноўная частка каманды пражывае ў Польшчы. Некаторыя чальцы каманды прытрымліваюцца ананімнасці і нідзе не ўзгадваюцца. Кіраўнік праекта Яўген Малахоўскі.
Кантэнт у сацыяльных сетках
Унікальны кантэнт транслюецца ўсяго ў некалькіх сацыяльных сетках, астатняе проста дубліруюць наяўную інфармацыю.
Рошці
Рошці (rösti, rösti або rœsti) - швейцарская нацыянальная страва, гатуецца з таркаванай бульбы з даданнем раслінных або жывёльных тлушчаў. Рошці па смаку нагадваюць бульбяныя аладкі або дранікі. Гістарычна рошці з'яўляліся традыцыйным сялянскім сняданкам у кантоне Берн. На сённяшні дзень рошці ядуць па ўсёй Швейцарыі на абед ці вячэру ў якасці гарніру да мясных або гароднінных страў.
NGC 3272
NGC 3272 — падвойная зорка ў сузор’і Малы Леў.
Бром
Бром (Bromum) Br — хімічны элемент VII групы перыядычнай сістэмы; атамны нумар 35. Адносіцца да галагенаў. Адкрыты ў 1826 годзе Антуанам Жэромам Баларам.
Цяжкая чырвона-бурая вадкасць з моцным непрыемным пахам. Атамная маса 79,904, шчыльнасць 3102 кг/м³. Тэмпература плаўлення: -7,2 °C. Тэмпература кіпення: 58,8 °C.
Прыродныя крыніцы
Па ўтрыманні ў зямной кары займае 50-е месца сярод усіх элементаў. З-за высокай хімічнай актыўнасці сустракаецца толькі ў выглядзе злучэнняў. Здабываецца пераважна з марской вады і расолаў саляных азёраў.
Прымяненне
Прымяняецца ў хімічнай прамысловасці для атрымання розных бромістых соляў і арганічных злучэнняў (лекавых прэпаратаў, слёзатачывага газу), у фатаграфічным працэсе.
Бушакі
Бушакі — прозвішча і тапонім.
Бор (хімічны элемент)
Бор (Borum) B — хімічны элемент III групы перыядычнай сістэмы; атамны нумар 5; атамная маса 10,811.
Уяўляе сабой крышталічнае рэчыва шэравата-чорнага колеру. Шчыльнасць 2340 кг/м³, тэмпература плаўлення 2075 °C. У прыродзе бор складаецца з двух стабільных ізатопаў: 10B і 11B.
== Гісторыя адкрыцця == Атрыманы ў 1808 годзе Ж. Л. Гей-Люсакам і Л. Ж. Тэнарам незалежна ад Г. Дэві.
Адкрыццё бора належыць некалькім аўтарам. 21 чэрвеня 1808 г. Ж. Л. Гей-Люсак і Л. Ж. Тэнар выступілі з заявай аб сваім адкрыцці, а 30 чэрвеня аб гэтым жа паведаміў Г. Дэві.
Прыродныя крыніцы
Шырока распаўсюджаны ў прыродзе, сустракаецца толькі ў выглядзе злучэнняў з кіслародам: борная кіслата (мінерал сасалін), бура (тынкал) і інш. У вадзе акіянаў утрымліваецца 4,6 мг/л бору. Радовішчы ў Італіі, Германіі, Казахстане, ЗША (Каліфорнія).
Сусветная вытворчасць бору (без уліку СССР) у выглдзе злучэнняў складала ў 1980 годзе 2,4 млн. т.
Прымяненне
Мікраэлемент. Уносіцца ў глебу як мікраўгнаенне. Каля паловы штучных і прыродных злучэнняў бора выкарыстоўваецца ў вытворчасці шкла, каля 30 % ў вытворчасці мыйных сродкаў, 4—5 % — у мэтах вытворчасці фарбаў, гербіцыдаў, металургічных флюсаў і інш.
Ванадый
Ванадый (Vanadium) V — хімічны элемент V групы перыядычнай сістэмы; атамны нумар 23. Метал шэра-стального колеру.
Прыродныя крыніцы
Дастаткова распаўсюджаны, але рассеяны ў мінералах элемент. Важнай прамысловай крыніцай ванадыю служаць тытанамагнетытавыя жалезныя руды (да 0,1% ванадыю). Адзін з самых багатых ванадыем мінералаў (да 30% ванадыю) — патраніт (сульфід ванадыю) — надзвычай рэдкі, выяўлены толькі ў адным месцы — у гарах Перу на вышыні 4700 км над узроўнем мора.
Прымяненне
У сплаве з жалезам (фераванадый) уводзіцца ў сталь і чыгун — надае ім высокую ўстойлівасць да штуршкоў, удараў і вібрацыі: патрэбны для аўтамабільнай, авіцыйнай, ракетнай прамысловасці.
У якасці каталізатару замяняе дарагую плаціну пры вытворчасці сернай кіслаты.
Insignia seu clenodia Regis et Regni Poloniae
Insignia seu clenodia Regis et Regni Poloniae, таксама вядомы як Clenodia, Klejnoty Długosza, Stemmata Polonica або Stemmatа Polonica - найстарэйшае вядомае апісанне польскіх гербаў, напісанае Янам Длугашам.
Гісторыя
Твор быў напісаны Янам Длугашам у 1464–1480 гг. Праца згадваецца Мацеем Мехавітам у хроніцы Chronica Polonorum 1521 г. («Item scripsit familias, arma et clinodia nobilitatis Polonorum, cum origine et causa eorum»).
Упершыню фрагмент рукапісу Яна Длугаша апублікаваў Юзэф Мучкоўскі ў 1851 годзе ў працы пад назвай «Весткі пра рукапісы гісторыі Длугаша». Фрагменты паходзяць з двух знойдзеных асобнікаў: з кодэкса Бібліятэкі Асалінскай і з другога кодэкса XVI ст., знойдзенага біскупам Людвікам Лэнтоўскім.
Яшчэ два кодэксы знойдзены графам Аляксандрам Пшэздзецкім: адзін у бібліятэцы Кіджы ў Рыме пачатку 16 стагоддзя, другі ў Парыжы ў бібліятэцы Арсенала, які ён апісаў як: «рукапіс 16 стагоддзя, напісаны на паперы і упрыгожаны маляванымі гербамі дзяржаў, зямель, шляхты і біскупаў пад назвай Stemmata Poloniae, тэкст відавочна запазычаны ў Кленадыя Длугаша, але са значнымі варыяцыямі».
Яшчэ адзін рукапіс быў знойдзены графам Тытусам Дзялынскім у Карніцкай бібліятэцы. Першае, больш разгорнутае апісанне гэтай знаходкі даў Антоній Зыгмунт Гельцэль у першай частцы сваёй працы «Старадаўнія помнікі польскага права».
Аўтарства Длугаша
У ХІХ стагоддзі гісторыкі прызналі Яна Длугаша аўтарам. У ХХ стагоддзі Марк Цэтвіньскі паставіў пад сумнеў яе аўтарства і высунуў тэорыю, што арыгінал твора не захаваўся да нашых дзён, а ўсе захаваныя рукапісы — толькі копіі. Рукапіс, знойдзены ў Курніку, лічыўся самым раннім.
Гарадоцкі павет
Гарадо́цкі павет — адміністрацыйная адзінка ў складзе Пскоўскай і Полацкай губерняў, Полацкага намесніцтва, Беларускай і Віцебскай губерняў, якая існавала ў 1772—1923 гадах. Цэнтр — горад Гарадок.
Гісторыя
Гарадоцкі павет у складзе Пскоўскай губерні Расійскай імперыі быў утвораны ў 1772 г. пасля 1-га падзелу Рэчы Паспалітай. У 1776 г. павет быў перададзены ў Полацкую губерню (з 1778 — намесніцтва). У 1796 г. павет адышоў да Беларускай губерні, а ў 1802 г.— да Віцебскай.
У студзені 1906 г. у асобных маёнтках павета прайшлі забастоўкі падзёншчыкаў, занятых абмалотам збожжа і лесанарыхтоўкамі.
У 1923 г. павет быў скасаваны.
Насельніцтва
Паводле перапісу 1897 г., насельніцтва павета складала 112 тысяч жыхароў. У тым ліку колькасць беларусаў складала 83,6 %; рускіх — 10,7 %; яўрэяў — 4,7 %. У павятовым горадзе Гарадку пражывала 5023 чал.
Адміністрацыйны падзел
У 1906 г. у склад павета ўваходзілі наступныя воласці :
Бульбяны салат
Бульбяны салат — папулярная страва еўрапейскай кухні, пераважна чэшскай, нямецкай і аўстрыйскай. Уяўляе сабой салат з адваранай бульбы з даданнем іншых інгрэдыентаў (рэпчатай цыбулі, смажанага шпіку, марынаванага агурка). У якасці запраўкі выкарыстоўваецца маянэз або вінегрэтная запраўка, часам ёгурт. Існуе вялікая колькасць рэцэптаў бульбянога салата. Для бульбяных салатаў звычайна выкарыстоўваюцца неразварыўныя гатункі бульбы, каб пры змешванні кавалачкі бульбы не гублялі форму. Часам бульбу для бульбянога салата адварваюць загадзя, за суткі, каб яна набыла дадатковую цвёрдасць. У некаторых рэцэптах бульбу рэжуць гарачай непасрэдна пасля варэння, бо яна лепш убірае марынад. Бульбяны салат — папулярны гарнір для многіх страў. Часта падаецца да сасісак або адбіўной, а таксама смажанай рыбы. Бульбяны салат з'яўляецца класічным гарнірам да венскага шніцаля.
Упадзіна Афар
Упадзіна Афар (Афарскі трохкунік) — тэтканічная ўпадзіна на паўночным усходзе Афрыкі ў аснове Афрыканскага рогу на тэрыторыі Эфіопіі (большая частка), Эрытрэі, Джыбуці. З’яўляецца месцам сустрэчы сістэмы Вялікіх Афрыканскіх разломаў з акіянічнымі рыфтамі Чырвонага мора і Адэнскага заліва. У межах упадзіны размешчана возра Асаль — найніжэйшы пункт усёй Афрыкі (-155 метраў ад узроўня мора).
Аляксандр Аляксандравіч Чахоўскі
Аляксандр Аляксандравіч Чахо́ўскі (в. Рыбцы — )— беларускі вучоны ў галіне дэндралогіі. Кандыдат біялагічных навук (1965).
Упадзіна Афар
Геалагічная будова
У тэктанічным аспекце ўпадзіна ўяўляе сабою трайнік — той рэдкі выпадак, калі ў адной кропцы сыходзяцца тры разломы. З поўдня падыходзіць кантынентальны ўсходне-афрыканскі рыфт, з паўночнага ўсходу і паўночнага захаду да яго прымыкаюць марскія рыфты Адэнскага заліву і Чырвонага мора адпаведна. Месца сустрэчы разломаў адзначана возерам Абэ. Паўночная частка ўпадзіны — другое ў наш час месца пасля Ісландыі, дзе можна паназіраць акіянічны рыфтагенез.
Аляксандр Аляксандравіч Чахоўскі
Біяграфія
Скончыў Рудзенскую сярэднюю школу (1949), Беларускі лесатэхнічны інстытут імя Кірава (1954). Працаваў у Азярыцкай МТС меліяратарам (1954—1955). Быў навуковым супрацоўнік Цэнтральнага батанічнага саду НАН Беларусі, вядучым супрацоўнікам (1955—2000).
Упадзіна Афар
Геалагічная будова
На працягу наступных мільёнаў гадоў геолагі чакаюць разбурэння і разыходжання хрыбтоў, што аддзяляюць упадзіну Афар ад Чырвонага мора. У выніку мора затопіць упадзіну і гэта стане пачаткам фарміравання вялікага ўсходне-афрыканскага мора.
Аляксандр Аляксандравіч Чахоўскі
Навуковая дзейнасць
Займаўся даследаваннем пытанняў інтрадукцыі дрэвавых раслін, зімаўстойлівасці, асаблівасцяў сезоннага развіцця і плоданашэння, укаранення ў зялёнае будаўніцтва.
Упадзіна Афар
Прырода ўпадзіны
Упадзіна Афар з’яўляецца адным з найгарачэйшых месцам планеты. І калі па абсалютных паказчыках яна прайграе Трыпалі і Даліне Смерці, то па сярэдняй тэмпературы ёй няма роўных. Да прыкладу, ва ўпадзіне Данакіль — самай гарачай частцы ўпадзіны — зімовай раніцай тэмпература паветра можа дасягаць 37 ° С. На працягу лета тэмпература ніколі не падае ніжэй за 40 ° С, на працягу года — 34 °. Колькасць ападкаў за год не перавышае 100-200 мм і памяншаецца пры набліжэнні да ўзбярэжжа. Такі пякельны клімат не надта спрыяе фарміраванню гідраграфічнай сеткі і багаццю расліннасці. Што да рэк, то ўпадзіну дрэнуе рака Аваш, вобласць жыўлення якой ляжыць на Эфіопскім сугор’і. На прасторах упадзіны ніжняе цячэнне ракі не можа пахваліцца прытокамі. У засушлівыя гады Аваш распадаецца на ланцуг салёных азёр ва ўпадзіне Данакіль. У больш абводненыя гады Аваш сканчае свой шлях у возеры Аббэ.
Краявіды ўпадзіны пераважна пустынныя і паўпустынныя. Расліннасць прадстаўлена засухаўстойлівымі відамі: невялікія дрэвы (драцэны), хмызнякі і травы. Адзіным значным аазісам зялёнага жыцця з'яўляецца даліна ракі Аваш. Млекакормячыя прадстаўлены траваеднымі: зебра Грэві, газелі, бейза; ёсць тут апошні арэал афрыканскіх дзікіх аслоў. Птушкі прадстаўлены наступнымі відамі: страус, эндэмічных жаўрук Heteromirafra archeri, птушка-сакратар.
Расійская сацыял-дэмакратычная рабочая партыя
Расійская сацыял-дэмакратычная рабочая партыя (Российская социал-демократическая рабочая партия; РСДРП) — рэвалюцыйная марксісцкая партыя ў Расіі.
У савецкай гістарыяграфіі, асновы якой закладзены У. І. Леніным, працэс фарміравання, развіцця і дзейнасці РСДРП разглядаўся ў кантэксце гісторыі бальшавізму, Камуністычнай партыі Савецкага Саюза (КПСС). Адпаведным было і вызначэнне РСДРП як паслядоўнай рэвалюцыйнай «партыі новага тыпу», якая вырасла, узмацнілася і ажыццявіла сваю гістарычную місію — звяржэнне самаўладдзя і замену капіталістычнага ладу сацыялістычным у барацьбе супраць расійскага («эканамісты», меншавікі, трацкісты і інш.) і міжнароднага апартунізму, супраць рэвізіянізму, рэфармізму, сацыял-шавінізму.
Да VI з’езда ў 1917 г. РСДРП з’яўлялася адзінай партыяй, у якой бальшавікі і меншавікі былі плынямі, фракцыямі. Гэта адзінства мела свае асаблівасці на розных этапах існавання РСДРП, розных структурных яе ўзроўнях і ў розных (эканамічных і нацыянальных) рэгіёнах краіны. I толькі пасля VI з’езда, які вызначыў канчатковае арганізацыйнае размежаванне бальшавікоў з меншавікамі, у назву партыі ўвайшла дадатковая літара «б» — РСДРП(б).
Перыяд станаўлення
Абвешчана ў сакавіку 1898 г. на Першым з’ездзе РСДРП у Мінску. З’езд стаў вынікам дзейнасці групы «Вызваленне працы» Г. В. Пляханава, пецярбургскага, маскоўскага і кіеўскага «Саюзаў барацьбы за вызваленне рабочага класа», а таксама Бунда. I з’езд адлюстраваў наяўнасць у яго рэчышчы дзвюх супярэчлівых, канфліктных у сваім развіцці тэндэнцый — рэвалюцыйна-рэфармацкай і рэвалюцыйна-радыкальнай. У выніку супадзення ў Расіі шэрагу фактараў (багатых і даўніх традыцый рэвалюцыйнага руху, незавершанасці ўсіх папярэдніх рэформ, вострых супярэчнасцей першапачатковай фазы капіталізму) галоўную ролю алыграла апошняя. Да таго ж крайне радыкальная плынь атрымала дынамічнага, таленавітага і апантанага ідэяй рэвалюцыі і пераўтварэння свету лідара — У. І. Ульянава (У. І. Леніна), намаганні якога былі цалкам палпаралкаваны задачам збірання, ідэйнага самавызначэння і арганізацыйнай кансалідацыі не ўсёй сацыял-дэмакратычнай плыні, а яе радыкальных, рэвалюцыйных элементаў — асоб і груповак. Аднак рэалізаваць у поўным аб’ёме гэты план праз газету «Искра» і стварыць адзіную рэвалюцыйную партыю новага тыпу не ўдапося. Рэфарматарская плынь ва ўмовах Расіі мела шырокую сацыяльную базу, захавала моцныя пазіцыі ў сацыял-дэмакратычным руху на рэгіянальным узроўні і ў кіруючых органах.
Ідэалагічныя супярэчнасці і рэвалюцыя 1905—1907 гг.
Датай арганізацыйнага заснавання РСДРП лічыўся 1903 г., калі на II з’ездзе у Бруселі і Лондан адбыўся раскол на бальшавіцкую і меншавіцкую плыні (Л. Мартаў, П. Б. Аксельрод, Г. В. Пляханаў і інш.). Меншавізм разглядаўся ў якасці асобнай плыні і партыі ў расійскім рабочым руху — дробнабуржуазнай рэфармісцкай праявай міжнароднага апартунізму. У актыў бальшавіцкай плыні, якая атаясамлівалася з усёй РСДРП, былі залічаны і здабыткі папярэдняга этапа расійскага сацыял-дэмакратычнага руху, нягледзячы на тое, што амаль усе з яго пачынальнікаў сталі ідэолагамі і арганізатарамі менавіта меншавіцкай плыні, якая ўзнікла якраз з імкнення захаваць найбольшую адпаведнасць РСДРП прынцыпам і крытэрыям еўрапейскай сацыял-дэмакратыі. З’езд прыняў Праграму і Статут, сфарміраваў ЦК і цэнтральны орган партыі — рэдакцыю газеты «Искра»
Размежаванне паглыбілася на III з’ездзе РСДРП у Лондане (1905 г.), скліканым бальшавікамі. Але рэвалюцыя 1905—1907 гг. прадыктавала неабходнасць іх збліжэння пры большай ідэйна-палітычнай акрэсленасці і свабодзе крытыкі, што было замацавана на IV (аб’яднаўчым) з’ездзе РСДРП у Стакгольме (1906 г.). Пад уплывам меншавікоў замест прынцыпу цэнтралізму быў сфармуляваны прынцып дэмакратычнага цэнтралізму. У ходзе рэвалюцыі дакладна вызначаліся асноўныя праграмныя і тактычныя разыходжанні паміж гэтымі плынямі. Бальшавікі зыходзілі з ідэі непасрэднага і бесперапыннага перарастання буржуазна-дэмакратычнай рэвалюцыі ў сацыялістычную, з ідэі гегемоніі пралетарыяту, зліцця яго барацьбы супраць капіталізму з агульнасялянскай барацьбой супраць царызму пры нейтралізацыі ліберальнай буржуазіі. Адсюль і вызначэнне імі спосабаў злому старой сістэмы (усеагульная стачка, якая перарастае ва ўзброеннае паўстанне) і новага тыпу ўлады (рэвалюцыйна-дэмакратычная дыктатура пралетарыяту і сялянства, якая перарастае ў дыктатуру пралетарыяту). Меншавікі ж кіраваліся ідэяй паступовага развіцця рэвалюцыі, паэтапнага ўсталявання ўлады спачатку ліберальнай буржуазіі ў выглядзе парламенцкай рэспублікі, а пасля сацыялістычнага перавароту — улады пралетарыяту. Буржуазіі яны адводзілі ў рэвалюцыі кіруючую ролю, пралетарыяту — ролю «крайняй левай апазіцыі» пры мэтазгоднасці іх саюзу. На этапе ўздыму рэвалюцыі перавага была за бальшавіцкай тактычнай лініяй, на этапе спаду — за меншавіцкай. Пасля паражэння рэвалюцыі РСДРП апынулася ў глыбокім крызісе, рэзка зменшылася колькасць членаў, распалася большасць структур, абвастрыліся ідэйныя супярэчнасці.
Раскол
На Усерасійскай канферэнцыі РСДРП у Праге (1912 г.) 14 дэлегатаў — прыхільнікаў Леніна — аб’явілі сябе «агульнапартыйнай канферэнцыяй» і «вярхоўным органам партыі», асудзілі як ліквідатараў усіх, хто не прызнаваў бальшавіцкай палітыкі. Быў абраны ЦК на чале з Леніным і створана Рускае бюро ЦК. Меншавікі свайго асобнага кіруючага органа не стварылі. На чале рэфарматарскай плыні стаяў Арганізацыйны камітэт (Б. В. Багданаў, Б. С. Батурскі, Б. І. Гораў, В. М. Крахмаль, Н. Э. Чэравані, М. Г. Рафес, Г. М. Эрліх). Аднак ні адной з плыней не ўдалося захаваць ідэйную і арганізацыйную маналітнасць. Узніклі групоўкі трацкістаў, меншавікоў-партыйцаў, бальшавікоў-прымірэнцаў, якія ў лістападзе 1913 г. аб’ядналіся ў «Міжраённую арганізацыю аб’яднаных сацыял-дэмакратаў». Сваёй задачай яны ставілі стварэнне «адзінай РСДРП» шляхам прымірэння і аб’яднання розных палітычных плыней і груповак сацыял-дэмакратычнага кірунку.
У гады Першай сусветнай вайны бальшавіцкая частка РСДРП адзіная выступала за паражэнне Расіі ў вайне, перарастанне вайны імперыялістычнай у вайну грамадзянскую, меншавіцкая стаяла на абарончых пазіцыях.
Лютаўская рэвалюцыя
Лютаўская рэвалюцыя 1917 г. заспела абедзве плыні РСДРП нечакана. Бальшавіцкія арганізацыі РСДРП у гэты час налічвалі 24 тыс. чал.; члены яе кіраўніцтва знаходзіліся па-за цэнтрам падзей: адны ў эміграцыі, другія ў турмах і ссылцы. Меншавіцкая плынь па колькасці членаў (каля 100 тыс. чал.) значна перавышала бальшавіцкую, аднак саступала ў арганізацыйным афармленні. Рэвалюцыя надала новы магутны імпульс аб’яднаўчым тэндэнцыям у сацыял-дэмакратычным руху як бальшавікоў з меншавікамі, так і з бундаўцамі («аб’яднанкі»).
У красавіку 1917 г. на тэрыторыі Расійскай імперыі мелася больш за 440 самастойных бальшавіцкіх і 150 аб’яднаных арганізацый РСДРП. Курс на неадкладны перавод буржуазна-дэмакратычнай рэвалюцыі ў сацыялістычную быў вызначаны Леніным у «Красавіцкіх тэзісах» адразу пасля вяртання з эміграцыі. Ставілася задача звяржэння Часовага ўрада і ўстанаўлення адзінаўладдзя Саветаў з выкарыстаннем шырокага выбару сродкаў — ад мірных да ўзброеннага паўстання — у залежнасці ад сітуацыі. Гэты курс спачатку не быў успрыняты амаль усім бальшавіцкім кіраўніцтвам. Леніну не ўдалося дамагчыся поўнай перамогі нават на VII Усерасійскай канферэнцыі РСДРП(б) у Петраградзе (1917 г.): у рэзалюцыю «Аб бягучым моманце» яго тэзісы ўвайшлі ў значна змякчаным варыянце.
VI з’езд бальшавікоў канчаткова аформіў іх партыйную асобнасць, вызначыў курс на ўзброеннае паўстанне. Партыйная асобнасць меншавікоў пад назвай РСДРП (аб’яднаная) зацвердзіў Аб’яднаўчы з’езд сацыял-дэмакратаў, які абраў ЦК у складзе 16 «абаронцаў» і 8 інтэрнацыяналістаў на чале з П. Б. Аксельродам. РСДРП(б) ператварылася ў цэнтралізаваную рэвалюцыйеую партыю, скіраваную на авалоданне ўладай. У адносінах да блізкіх сацыялістычных партый, у т.л. да меншавікоў, яна пачала праводзіць тактыку расколу і ўключэння іх левай часткі ў свае рады на ўмовах поўнага прызнання праграмы і тактыкі партыі. У РСДРП(б) увайшла частка меншавікоў-інтэрнацыяналістаў. Палітыка РСДРП (аб’яднанай) была скіравана на стабілізацыю сітуацыі, прадухіленне ўзброеннага паўстання.