cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
NGC 4242
NGC 4242 – галактыка каталога NGC, знаходзіцца ў Сузор’і Гончых Псоў. Бачная зорная велічыня: 10,9. Размер: 5,2' × 4,0'. Прамое ўзыходжанне: 12 гадз. 17 мін. 30 сек. Схіленне: +45°37'09".
Allium yueanum
Allium yueanum — від травяністых раслін сямейства ; эндэмік Кітая.
Распаўсюджанне
Эндэмік Кітая — паўночна-заходні Сычуань.
Марціна Мунц
Марціна Мунц (Martina Munz; нар., Цюрых, Швейцарыя) — швейцарскі палітык Сацыял-дэмакратычнай партыі Швейцарыі, дэпутат Федэральнага Сходу з 2013 года.
Біяграфія
Мунц з’яўляецца членам з 9 верасня 2013 года, калі заняла месца, які сышоў у адстаўку. З таго часу двойчы пераабіралася. У рамках парламенцкай працы з’яўляецца членам камісіі па прававых пытаннях Нацыянальнага Савета.
Паводле яе ўласных заяў, Мунц уступіла ў Сацыял-дэмакратычную партыю Швейцарыі ў 1993 годзе. З’яўляецца членам са студзеня 2000 года, а з сакавіка 2009 года і кіраўніком аддзялення Сацыял-дэмакратычнай партыі Швейцарыі ў кантоне. 28 чэрвеня 2016 года была абраная прэзідэнтам Швейцарскага свабоднага альянсу за геннанемадыфікаваныя прадукты.
Мунц атрымала адукацыю ў галіне сельскай гаспадаркі Швейцарскай вышэйшай тэхнічнай школы Цюрыха і з’яўляецца настаўнікам прафесійнай школы.
Замужам, мае чацвярых дзяцей. Жыве ў камуне кантона Шафгаўзен.
4 лютага 2021 года ўзяла шэфства над Юліяю Слуцкай, заснавальніцай «Press Club Belarus» і беларускай палітычнай зняволенай. 28 верасня 2021 года стала патронам Алены Талкачовай, журналісткі «TUT.BY» і палітвязня.
Дэмыдзіўка (Жмэрынскі раён)
Дэмыдзіўка (Деми́дівка) — вёска ў Жмэрынскім раёне Вінніцкай вобласці Украіны.
Яўген Іванавіч Бычкоў
Уладзімір Іванавіч Бычкоў (, г. Горкі, Магілёўская губерня — ? ) — расійскі рэвалюцыянер, брат рэвалюцыянераў Аляксандра і Уладзіміра Бычковых.
Біяграфія
З дваран. Бацька — інжынер-тэхнолаг, дырэктар цукровага завода, затым акцызны чыноўнік. Нарадзіўся ў 1861 годзе ў Горках Магілёўскай губерні, дзе ў той час яго бацька служыў лабарантам Земляробчага Горыгорацкага інстытута.
Паступіў у Кіеўскае пяхотнае вучылішча, пасля заканчэння якога служыў у пачатку 1880-х г.г. прапаршчыкам ў 48-м рэзервовым батальёне ў Кіеве.
У Кіеве разам з І. Лявінскім, Баранавай і Ціхановічам арганізоўваў ваенныя гурткі нарадавольцаў.
Арыштаваны 30 сакавіка 1881 года (паводле іншых звестак 11 кастрычніка 1881 ) з братамі і высланы з Кіева ў г. Балту (Падольскай губерні), адкуль звязаўся з. Пазней вярнуўся ў Кіеў, дзе 6 студзеня 1884 г. зноў арыштаваны і прыцягнуты да дазнання па справе аб забойстве. Вызвалены 16 мая 1884 года з турмы і падпарадкаваны асобаму нагляду ў Кіеве.
Звольнены ў запас арміі вышэйшым загадам ад 31 студзеня 1884 г. у чыне прапаршчыка. Па найвысокаму загаду ад 19 лістапада 1886 г. па прыняццю ў пакаранне папярэдняга ўтрымання пад вартай падпарадкаваны галоснаму нагляду на 2 гады ў абраным месцы жыхарства — м. Багуслаў (Канеўскі павет, Кіеўская губерня). У 1888 годзе па вызваленні ад галоснага нагляду падпарадкаваны нягласнаму, спыненне па распараджэнні дэпартамента паліцыі ад 22 красавіка 1892 года (цыркуляр 19 чэрвеня 1892). У маі 1889 пераехаў у Жытомір (Валынская губерня), у 1893 г. служыў малодшым няштатным кантралёрам вінакурных заводаў у м. Чуднаве (Жытомірскі павет). У 1893 г. залічаны ў штат па акцызнаму ведамству Валынскай губерні.
Памёр у Жытоміры.
IC 726
IC 726 — галактыка тыпу S0 (спіральная галактыка) у сузор'і Вялікая Мядзведзіца.
Гэты аб'ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Polar Music Prize
Polar Music Prize — міжнародная музычная прэмія, якая ўручаецца асобным людзям, групам ці арганізацыям у якасці прызнання выключных дасягненняў у стварэнні ці прасоўванні музычных твораў (таксама часта завецца «Нобелеўскай прэміяй у вобласці музыкі»). Прэмія была заснавана ў 1989 годзе пры фінансавай падтрымцы выдаўца, аўтара песень і дырэктары шведскай поп-групы ABBA, Сціга Андэрсана, і была названа ў гонар яго лэйбла Polar Music.
Polar прысуджаецца Каралеўскай шведскай акадэміяй музыкі, штогадовая цырымонія праходзіць у Стакгольме ў маі, дзе кожны лаўрэат узнагароджваецца асабіста Каралём Швецыі Карлам XVI Густавам. Прызавы фонд складае 1 мільён шведскіх крон (ці 85 000 GBP; 169 000 USD).
Павел Сямёнавіч Хоміч
Павел Сямёнавіч Хоміч (, Ваўкавыск, Гродзенская губерня, Расійская імперыя —, Ленінград, СССР) — рымска-каталіцкі святар, рэлігійны і грамадскі дзеяч, удзельнік беларускага хрысціянскага руху XX стагоддзя, душпастыр.
Біяграфія
Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. Бацька, Сямён Фларыянавіч, быў праваслаўным, працаваў служачым у павятовым казначэйстве. Маці, Марыяна Людвікаўна, была каталічкай. У дзяцінстве быў ахрышчаны ў праваслаўе, аднак пасля кастрычніцкага маніфесту 22 кастрычніка 1905 года прыняў каталіцкае веравызнанне. Верагодна, яго продкі па бацьку былі уніятамі.
У 1907—10 гадах вучыўся ў Ваўкавыскім гарадскім чатырохкласным вучылішчы. Скончыў Магілеўскую духоўную каталіцкую семінарыю і Мітрапалітальную духоўную акадэмію ў Петраградзе. У час вучобы наведваў культурна-асветны гурток беларускіх студэнтаў-клерыкаў.
У 1916 годзе быў пасвечаны ў святары. У 1918 годзе магілёўскі архібіскуп Эдвард Роп прызначыў Паўла Хоміча вікарыем на станцыі Вырыцы Царскасельскай чыгункі. Пазней выконваў святарскія абавязкі на Пскоўшчыне. У пачатку 1920-х гадоў — пробашч парафіі Святой Кацярыны ў Ленінградзе. У чэрвені 1923 года стаў пробашчам парафіі Святога Казіміра.
Арыштаваны 2 чэрвеня 1926 года. Прыгавораны да 10 гадоў лагераў. Адпраўлены на Салаўкі, дзе заставаўся да ліпеня 1933 года. З 21 ліпеня 1932 да 25 красавіка 1933 года знаходзіўся ў турме АДПУ у Ленінградзе («на Шпалерцы»). Падчас допытаў ад яго патрабавалі адмовіцца ад духоўнага сану. Псіхічна хворы, быў адпраўлены на лесапавал у Карэлію. З 28 чэрвеня 1938 года жыў у ваколіцах Кастрамы. У 1939 годзе нелегальна вярнуўся ў Ленінград.
Пасля пачатку Вялікай Айчыннай вайны ў 1941—1942 гадах выконваў абавязкі Апостальскага Адміністратара Ленінграда. Быў адзіным святаром у блакадным горадзе. 1 сакавіка 1942 года быў прыгавораны Ваенным трыбуналам да расстрэлу па абвінавачванню ў арганізацыі падпольных набажэнстваў і антысавецкай агітацыі. Расстраляны 10 сакавіка 1942 года ў Ленінградзе.
У 2003 годзе распачаўся афіцыйны працэс беатыфікацыі святара ў ліку свяшчэннамучаніка.
Дзятлава (прыпыначны пункт)
Дзя́тлава (, Дятлово)  — прыпыначны пункт Мінскага аддзялення Беларускай чыгункі ў Аршанскім раёне Віцебскай вобласці. Размешчаны за 0,9 км на паўночны ўсход ад вёскі Дзятлава; на лініі Орша-Цэнтральная — Мінск-Пасажырскі, паміж прыпыначным пунктам Сонечны і прыпыначным пунктам Галошаўка.
Квартэт нацыянальнага дыялогу ў Тунісе
Квартэт нацыянальнага дыялогу ў Тунісе (رباعية الحوار الوطنى التونسى, Tunisian National Dialogue Quartet, Quartet du dialogue national) — група з чатырох арганізацый, якія сталі цэнтральнай сілай для пабудовы дэмакратычнай дзяржавы ў Тунісе пасля рэвалюцыі 2011 года. Група была заснавана ў 2013 годзе.
У склад квартэта ўваходзілі :
У 2015 годзе арганізацыі была прысвоена Нобелеўская прэмія міру. Нарвежскі Нобелеўскі камітэт адзначыў «рашучы ўклад» арганізацыі ў стварэнні дэмакратыі ў краіне пасля рэвалюцыі ў 2011 годзе.
Култук (Слюдзянскі раён)
Ку́лтук — пасёлак гарадскога тыпу на поўдні Іркуцкай вобласці ў Слюдзянскім раёне, Расія. Размяшчэнне галоўнай управы Култуцкага мясцовага кіравання.
Геаграфія
Самы заходні населены пункт на ўзбярэжжы Байкала. Размешчаны на паўднёва-заходнім ускрайку возера, на беразе заліва Култук, пры ўпадзенні рэчак Култучная і Мядлянка. Слова «култук» мае цюркскае паходжанне, якое пазначае «кут, тупік, заліў, губа», і, верагодна, як геаграфічны тэрмін, было прыўнесена рускімі землепраходцамі 17 стагоддзя пры засваенні Сібіры.
Гісторыя
Култук — першае рускае паселішча на поўдні Байкала, заснаванае ў месцы качавога тунгускага роду кумкагіраў восенню 1647 года землепраходцамі Іванам Пахабавым, пры яго прасоўванні ад вусця Селенгі ў Тункінскую даліну, як астрог, хоць дакладнае яго месцазнаходжанне невядома і звесткі пра існаванне Култуцкага астрога супярэчлівыя і бедныя. На карце 1701 года Сямёна Рэмезава паселішча пазначана як Култушнае зімоўе, праз якое праходзіў шлях уздоўж Байкала і ў Тунку. У дакуменце 1744 года Култук згадваецца ўжо як вёска: «у вёсцы Култук пражывала тры жанчыны, тры мужчыны і дзевяць дзяцей».
Інфраструктура
Сярэдняя агульнаадукацыйная школа, участковая бальніца (маецца фельчар і два педыятры), Дом культуры, два дзіцячыя садкі, два паштовых аддзялення, аддзяленне Ашчадбанка.
Насельніцтва
Большасць рускія. Насельніцтва памяншаецца. У 2015 годзе жыло 3683 чалавекі.
Ураджэнцы
Самым вядомым ураджэнцам з’яўляецца Сяргей Звераў — мадэльер і спявак.
Фёдар Макаравіч Нячай
Фёдар Макаравіч Няча́й (, Дзяражычы Рэчыцкага павета Мінскай губерні, цяпер у Гомельскай вобласці —, Мінск) — вучоны, гісторык. Доктар гістарычных навук (1965), прафесар (1966).
Біяграфія
У 1937 годзе скончыў педагагічны інстытут у горадзе Растоў-на-Доне. З 1938 г. у аспірантуры Маскоўскага дзяржаўнага універсітэта. У 1940 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю «Саюзніцкая вайна ў крыніцах». У 1941—1943 гг. дэкан гістарычнага факультэта Чувашскага педагагічнага інстытута ў горадзе Чэбаксары, у 1943—1945 гг. — намеснік дырэктара. З 1945 г. Ф. М. Нячай у Беларускім дзяржаўным універсітэце, дацэнт на кафедры старажытнай гісторыі. У 1946—1953 гг. дэкан гістарычнага факультэта, у 1953—1955 гг. — загадчык кафедры гісторыі старажытнага свету, з 1955 па 1977 г. — загадчык кафедры гісторыі старажытнага свету і сярэдніх вякоў. У 1965 г. Ф. М. Нячай абараніў доктарскую дысертацыю «Рым і італікі». У 1967—1983 гг. прафесар на кафедры гісторыі старажытнага свету і сярэдніх вякоў.
Навуковая дзейнасць
Ф. М. Нячаю належаць навуковыя працы па гісторыі старажытнага Рыма. Даследаваў узнікненне Рымскай дзяржавы, узаемаадносіны паміж Рымам і італікамі, аграрныя адносіны ў Рыме часоў Рэспублікі. Займаўся таксама вывучэннем паходу грэкаў на Трою, сацыяльных адносін у старажытнай Грэцыі па дадзеных «Іліяды» Гамера і інш. Пад навуковым кіраўніцтвам прафесара Ф. М. Нячая былі абаронены чатыры кандыдацкія дысертацыі па гісторыі старажытнага Рыма.
Ф. М. Нячай з’яўляўся старшынёй секцыі гістарычных навук навукова-тэхнічнага савета Міністэрства вышэйшай і сярэдняй спецыяльнай адукацыі БССР, членам рэдакцыйнага савета Беларускай савецкай энцыклапедыі.
Сярод апублікаваных прац:
Ашкелон
Ашкелон (אשקלון — Ашкело́н ; ٲشكلون, таксама عسقلان — ʿАскалан; Ascalon — Аскалон; Ashkelon) — ізраільскі паўднёва-заходні горад, размешчаны на ўзбярэжжа Міжземнага мора (у 56 км ад Тэль-Авіва, у 70 км ад Ерусаліма і ў 65 км ад Беэр-Шэвы). Насельніцтва — 111.7 тыс. чалавек (па дадзеных Цэнтральнага Бюро Статыстыкі на 30 верасня 2009 года).
Дэмкіў
Дэмкіў (Де́мків) — вёска ў Жмэрынскім раёне Вінніцкай вобласці Украіны.
Савецкі (Ленінградская вобласць)
Савецкі (Сове́тский), (да 1948 — Ёханес, Johannes) — пасёлак гарадскога тыпу ў Выбаргскім раёне Ленінградскай вобласці Расіі. Адміністрацыйны цэнтр Савецкага гарадскога паселішча.
Размешчаны на беразе бухты Ключэўскага Фінскага заліва, за 144 км на паўночны захад ад Санкт-Пецярбурга. Чыгуначная станцыя на лініі Выбарг — Прыморск (25 км ад Выбарга).
Гімназія
Гімназія (ад γυμνάζω, gymnasion — памяшканне для гімнастычных заняткаў) — сярэдняя агульнаадукацыйная навучальная ўстанова.
Упершыню гімназіяй была названа сярэдняя школа, адкрытая ў Страсбургу ў 1538 г. У XVI—XVIII стст. гімназіі пачалі ўзнікаць у многіх гарадах Германіі. У XIX ст. гімназіямі называліся сярэднія школы для хлопчыкаў у Аўстра-Венгрыі, Балгарыі, Германіі, Галандыі, Грэцыі, Даніі, Сербіі і нямецкіх кантонах Швейцарыі.
У складзе Расійскай імперыі
На Беларусі дзейнічаюць з пачатку XIX стагоддзя. У 1-й чвэрці XIX стагоддзя адкрыты Мінская, Свіслацкая, Магілёўская, Жыровіцкая, Гродзенская гімназіі, у 1827 годзе ў гімназію пераўтворана Слуцкае павятовае вучылішча. Тэрмін навучання 4 гады. Напачатку былі рэальнага кірунку. Выкладаліся фізіка, матэматыка, пачатковыя асновы тэхналогіі і камерцыйных навук, філасофія, гісторыя, геаграфія, статыстыка (да 1844 г.), польская, руская, лацінская, французская, нямецкая мовы і інш. Паводле школьнага статута 1828 года тэрмін навучання быў падоўжаны на 7 гадоў. Выкладаліся Закон Божы, царкоўная гісторыя, логіка (да 1847 года), начартальная і аналітычная геаметрыя (да 1845 г.), чарчэнне і інш. Статутам 1864 года прадугледжваліся гімназіі 3 тыпаў: з 8-гадовым курсам навучання класічныя з грэчаскай і лацінскай мовамі, класічныя з лацінскай мовай, рэальныя без старажытных моў (у большым аб’ёме выкладалася прыродазнаўства). Класічныя гімназіі давалі права паступлення ва ўніверсітэты і інш. ВНУ, рэальныя — толькі ў вышэйшыя тэхнічныя навучальныя ўстановы. У 1872 годзе рэальныя гімназіі пераўтвораны ў рэальныя вучылішчы. Паводле статута 1871 года класічныя гімназіі сталі асноўным тыпам сярэдніх навучальных устаноў. 41 % вучэбнага часу ў іх адводзілася старажытным мовам, на прадметы прыродазнаўча-матэматычнага цыкла прыпадала 18 %. Статут 1871 года прадугледжваў увядзенне пры гімназіях падрыхтоўчых класаў, стварэнне прагімназій (адпавядалі 4 класам гімназій). У 1864 г. былі адменены саслоўныя абмежаванні для атрымання сярэдняй адукацыі, але фактычна ў гімназіях займаліся пераважна дзеці прывілеяваных саслоўяў. Цыркуляр «Аб мерах паляпшэння складу навучэнцаў у гімназіях і прагімназіях» ад 18 чэрвеня 1887 года («цыркуляр аб кухарчыных дзецях») прадпісваў не прымаць у гімназіі «дзяцей кучараў, лакеяў, павароў, прачак, дробных крамнікаў». Былі закрыты падрыхтоўчыя класы, якія давалі магчымасць паступаць у гімназіі дзецям малазабяспечаных бацькоў. 10 ліпеня 1887 года выдадзены цыркуляр «Аб абмежаванні прыёму ў сярэднія навучальныя ўстановы яўрэяў 10 % нормаю». Разам з тым у 2-й палове XIX ст. пачалі адкрывацца жаночыя гімназіі. На 1 студзеня 1897 г. на тэрыторыі беларуска-літоўскіх губерняў дзейнічалі мужчынскія (Віцебская, Гродзенская, Магілёўская, Мінская, Слуцкая і інш.), жаночыя (у губернскіх цэнтрах) гімназіі. Акрамя дзяржаўных з пачатку XX ст. адкрываліся прыватныя мужчынскія і жаночыя гімназіі. На 1 студзеня 1915 года на Беларусі дзейнічалі 14 дзяржаўных і 5 прыватных мужчынскіх, 17 дзяржаўных і 23 прыватныя жаночыя гімназіі. У час Першай сусветнай вайны частка іх была эвакуіравана ў глыбь імперыі. Пасля Лютаўскай рэвалюцыі 1917 г. у сувязі з адменай нацыянальных абмежаванняў у галіне адукацыі сталі адкрывацца школы з беларускай мовай навучання, восенню 1917 года пачала працу беларуская гімназія ў Слуцку. У адпаведнасці з дэкрэтам савецкага ўрада ад 16 кастрычніка 1918 года на савецкай тэрыторыі Беларусі гімназіі скасаваны.
У складзе міжваеннай Польшчы
У Заходняй Беларусі ў 1917—пачатку 1920-х гадоў былі адкрыты 6 прыватных беларускіх гімназій (Будслаўская, Віленская, Клецкая, Навагрудская, Нясвіжская, Радашковіцкая). Дзяржаўных сярэдніх школ на беларускай мове не існавала. Арганізацыйную і фінансавую дапамогу беларускім гімназіям аказвала Таварыства беларускай школы (ТБШ). Усе беларускія гімназіі былі 8-гадовымі, мелі гуманітарны ўхіл. Навучальныя планы і праграмы, вучэбныя дапаможнікі складалі самі настаўнікі, актывісты ТБШ. У канцы 1920—пачатку 1930-х гадоў беларускія гімназіі ў Заходняй Беларусі былі зачынены польскімі ўладамі. У Гродне, Навагрудку, Брэсце, Баранавічах, Пінску, Ваўкавыску, Пружанах, Маладзечне, Стоўбцах і інш. гарадах Заходняй Беларусі дзейнічалі польскія гімназіі. У 1924/25 навуч. годзе ў Віленскай школьнай акрузе былі 43 сярэднія школы, сярод іх 14 дзяржаўных, 33 прыватныя (22 польскіх і 11 яўрэйскіх). У Брэсцкай школьнай акрузе ў 1935/36 навуч. годзе дзейнічала 14 гімназій, у т. л. 5 дзяржаўных і 9 прыватных (5 польскіх, 3 яўрэйскія, 1 руская — у Брэсце). Польскія гімназіі таксама былі 8-гадовымі і мелі гуманітарны ухіл. У іх выкладаліся рэлігія, польская, лацінская, замежныя мовы, гісторыя, геаграфія, фізіка, хімія, матэматыка, касмаграфія, уводзіны ў філасофію і інш. прадметы. Факультатыўна выкладаліся спевы і музыка, маляванне, ручная праца. Пасля далучэння Заходняй Беларусі да БССР (1939) гімназіі скасаваны.
У 1920—1930-я гады ў Латвіі дзейнічалі Дзвінская і Люцынская дзяржаўныя беларускія гімназіі.
Сучасныя гімназіі ў Беларусі
У канцы 1980—пачатку 1990-х гадоў у ходзе пошуку шляхоў удасканальвання сярэдняй адукацыі на Беларусі зноў пачалі стварацца гімназіі. У 1990/91 навуч. годзе ў рэспубліцы працавала 12 гімназій, у 1991/92 навуч. годзе толькі ў Мінску было 10 гімназій. Сучасныя гімназіі — гэта сярэднія агульнаадукацыйныя ўстановы павышанага тыпу. Гімназісты атрымліваюць шырокую адукацыю і агульнакультурную падрыхтоўку. Выкладаюцца беларуская, руская, замежныя мовы, айчынная і сусветная гісторыя, літаратура, псіхолага-педагагічныя дысцыпліны, логіка, рыторыка, асновы філасофіі, сацыялогіі, эканомікі і інш. У старэйшых класах ажыццяўляецца дыферэнцыяцыя навучэнцаў па літаратурна-эстэтычным, грамадска-палітычным, фізіка-матэматычным, хіміка-біялагічным кірунках.
У 2009 г. дзйнічала 198 гімназій.
Малая тэарэма Ферма
Мала́я тэарэ́ма Ферма́ — класічная тэарэма тэорыі лікаў, якая сцвярджае, што
Раўназначная фармулёўка:
Малая тэарэма Ферма ляжыць у аснове тэста на простасць і з'яўляецца адным з галоўных вынікаў у элементарнай тэорыі лікаў. Тэарэма носіць імя П'ера Ферма, які сфармуляваў яе ў 1640 годзе. Яна называецца "малой тэарэмай", каб адрозніваць яе ад т.зв. Вялікай тэарэмы Ферма.
Азоўская губерня
Азоўская губе́рня — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка Расійскай імперыі, якая існавала ў 1708—1783 гадах. Азоўская губерня ўтворана ў 1708 годзе і ў 1725 годзе была перайменавана ў Варонежскую. Другі раз Азоўская губерня была ўтворана ў 1775 годзе і скасавана ў 1783 годзе.
Жухавічы
Назву Жу́хавічы маюць:
Арбат
Вуліца Арбат — вуліца ў Цэнтральнай адміністрацыйнай акрузе горада Масквы (раён «Арбат»). Праходзіць ад плошчы Арбацкія вароты да Смаленскай плошчы, ляжыць паміж вуліцай Прэчысценка і вуліцай Новы Арбат. Нумарацыя дамоў вядзецца ад плошчы Арбацкія вароты.
Паходжанне назвы
Назва Арбат упершыню згадваецца ў 1475 годзе: «пагарэў зусім на Арбаце Нікіфар Басянкоў».
Адназначнага вываду аб паходжанні гэтага тапоніма да гэтага часу не існуе. Найбольшае распаўсюджванне атрымала гіпотэза, згодна з якой назва Арбат паходзіць ад арабскага слова «arbad», якое з’яўляецца множным лікам ад «rabad» — «прыгарад», «прадмесце», якое замацавалася за гэтым блізкім прадмесцем Масквы яшчэ ў перыяд яе залежнасці ад улады ардынскіх ханаў.
Рыа-Дульсэ
Ры́а-Ду́льсэ (Río Dulce) — рака ў паўночна-заходняй частцы Аргенціны (упадае ў возера Мар-Чыкіта).
Даўжыня ракі складае 650 км. Пад назвай Салі (Salí) бярэ пачатак на ўсходніх схілах Андаў, у горным масіве Сьера-дэль-Аканхіта. Працякае па поўдню раўніны Гран-Чака, часам падзяляючыся на рукавы. Упадае ў возера Мар-Чыкіта. Сярэдні расход вады на выхадзе з гор складае каля 80 м³/с. Рацэ характэрны летнія паводкі. Вада выкарыстоўваецца на арашэнне.
На рацэ знаходзіцца горад Сант’яга-дэль-Эстэра.
Ёзаф
Ё́заф (Jozef) — мужчынскае асабістае імя, славацкая форма імя старажытнаяўрэйскага паходжання Іосіф.
Іван Юльянавіч Здановіч
Біяграфія
З сялянскай сям’і. Скончыў пачатковую польскую школу ў роднай вёсцы, у 1939—1941 гадах вучыўся ў 5—6 класах. Падчас вайны скончыў сёмы клас ў Жалудоцкай школе, два курсы Шчучынскай настаўніцкай семінарыі.
Пасля вайны працаваў загадчыкам Баяра-Жалудоцкай пачатковай школы, настаўнікам у роднай вёсцы. Скончыў завочна Лідскае педвучылішча (1946), потым аддзяленне беларускай мовы і літаратуры філалагічнага факультэта Гродзенскага педінстытута (1951). Накіраваны на працу ў Брэсцкую вобласць.
Працаваў у Малецкай сярэдняй школе (1951—1952), беларускай сярэдняй школе № 1 г. Пружаны (1952—1955), выкладаў беларускую мову і літаратуру ў Каменецкай СШ (1955—1957). На Пружаншчыне ў 1955 годзе ажаніўся з Вольгай Талашкевіч, таксама настаўніцай беларускай мовы і літаратуры.
Да 1964 года на Гродзеншчыне, інспектар РАНА, дырэктар Капцёўскай СШ (1957—1964). Пасля вярнуўся з сям’ёй у Пружаны. У 1964—1966 гадах працаваў у Белаляскоўскай, Шарашоваскай, Хараўской школах. Узначальваў пружанскую школу рабочай моладзі (1966—1974), школу-інтэрнат (1974—1986, з 1986 сярэдняя школа № 4).
З 1986 года на пенсіі. Жыве ў Пружанах.
Дзейнасць
Выдаў «Зборнік практыкаванняў па беларускай мове для 4-6 класаў», які тройчы перавыдаваўся (1965, 1969, 1979). Публікуе ў перыядычным друку артыкулы па беларускай літаратуры, гісторыі, краязнаўстве. У 2004 годзе выдадзеная кніжка «Рупліўцы беларускага нацыянальнага адраджэння з Пружаншчыны», а ў 2008 годзе — другая частка гэтай кніжкі.
Узначальваў грамадска-культурнае аб’яднанне «Спадчына» (1986—1989). Заснавальнік і першы кіраўнік Пружанскай арганізацыі грамадскага аб’яднання «Таварыства беларускай мовы імя Францыска Скарыны» (1989). Член БНФ «Адраджэнне».
Разам з іншымі арганізаваў і ўдзельнічаў у пабудове помніку паўстанцам Кастуся Каліноўскага ў Ружанскай пушчы (1989). Арганізаваў аднаўленне расстралянай з верталёту ваеннымі стэлы помніку і ўрачыстае асвячэнне помніка святарамі праваслаўнай і каталіцкай канфесіяў.
Трывін’яна-Удзінэзэ
Трывін'яна-Удзінэзэ (Trivignano Udinese) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Фрыўлі-Венецыя-Джулія, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Удзінэ.
Насельніцтва складае 1703 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 95 чал./км². Займае плошчу 18 км². Паштовы індэкс — 33050. Тэлефонны код — 0432.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
Гінгівіт
Гінгівіт — захворванне дзясен, мае запаленчы, дыстрафічны характар. Гінгівіт можа развіцца пры ўздзеянні на тканкі дзясны неспрыяльных знешніх фактараў (інтаксікацыя свінцом, марганцам, вісмутам і інш.), а таксама быць праявай парушанай мясцовай або агульнай рэактыўнасці арганізма. Пры ўздзеянні шкодных фактараў на слізістую абалонку дзясны запаляецца спачатку дзясенны сасочак, потым суседнія ўчасткі слізістай абалонкі. Пачынаецца крывацёк і боль у дзяснах. Пры працяглым уздзеянні шкоднасных фактараў магчыма развіццё дэструктыўнага працэсу — утварэнне на слізістай абалонцы дзясны язваў, эрозій і інш. Пры з’яўленні некратычных участкаў ад інтаксікацыі пагаршаецца агульны стан арганізма, павышаецца тэмпература цела, узнікаюць галаўны боль, млявасць, пот, бяссоніца, гніласны пах з рота. Гінгівіт мае тэндэнцыю да частых абвастрэнняў, якія ўзнікаюць адначасова з абвастрэннем якой-небудзь хваробы страўнікава-кішачнага тракта. Лячэнне накіравана на ліквідацыю асноўнага захворвання і шкоднасных фактараў. Прафілактыка: абавязковая чыстка зубоў, сістэматычнае выдаленне зубнога каменя, своечасовае лячэнне зубоў і слізістай абалонкі рота.
Петухоўшчына (Полацкі раён)
Петухо́ўшчына (, Петуховщина) — вёска ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Ветрынскага сельсавета.
Да 2004 года ўваходзіла ў склад Нацкага сельсавета.
Сортавала
Со́ртавала ці Сартава́ла (Сортавала, Sortavala) — горад (з 1783 года) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Сартавальскага раёна Карэліі. Насельніцтва 20,5 тыс. чалавек (2005). Заснаваны ў 12 стагоддзі.
Горад размешчаны на паўночным беразе Ладажскага возера, за 287 км ад Петразаводска і з'яўляецца нефармальнай сталіцай гістарычнага рэгіёна Паўночнае Прыладажжа.
IC 727
IC 727 — галактыка тыпу Sb (кампактная выцягнутая галактыка) у сузор'і Леў.
Гэты аб'ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Старое Займішча
Старо́е За́ймішча (, Старое Займище) — вёска ў Шклоўскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Гарадзішчанскага сельсавета.
Гісторыя
Згадваецца ў 1643 як вёска Займішча ў Басейскім войтаўстве Шклоўскай воласці ў Аршанскім павеце ВКЛ.
Да 15 студзеня 1965 года вёска ўваходзіла ў склад Чэрнеўскага сельсавета, да 22 лютага 2012 года — у склад Ардацкага сельсавета.
Дубава (Жмэрынскі раён)
Дубава (Ду́бова) — вёска ў Жмэрынскім раёне Вінніцкай вобласці Украіны.
NGC 4244
NGC 4244 — галактыка каталога NGC, знаходзіцца ў Сузор’і Гончых Псоў. Бачная зорная велічыня: 10,0. Размер: 16,6' × 1,9'. Прамое ўзыходжанне: 12 гадз. 17 мін. 29,9 сек. Схіленне: +37°48'28".
Пяскі (Шчучынскі раён)
Пяскі́ (, Пески) — вёска ў Шчучынскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Астрынскага сельсавета.
Беларучча
Беларучча (Белоручье) — вёска ў Пачынкаўскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Мурыгінскага сельскага паселішча.
Гісторыя
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай Беларучча абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР.
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з ліпеня 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
Das Parlament
Das Parlament — палітычная газета, выдавалася з 1952 да 2000 Федэральнцым цэнтрам па палітычнай адукацыі, а з 1 студзеня 2001 года выдаецца нямецкім Бундэстагам. Выходзіць па панядзелках пасля завяршэння пленарнага тыдня — па асаблівых падзеях часцей. Друкуе пераважна матэрыялы на палітычную тэматыку. Тыраж продажу — 9305 асобнікаў, тыраж распаўсюду — каля 60.000.
Асноўная ўвага надаецца нямецкай унутранай палітыцы. Прыкладна чвэрць матэрыялаў адводзіцца пад спецыяльныя тэмы (дасье), астатнія матэрыялы прысвечаны розным актуальным сацыяльна-палітычным і гістарычным тэмам, якія тычацца працы Бундэстага альбо мінулага ФРГ. Рэгулярна публікуюцца агляды спецыялізаванай літаратуры. Мае дадатак Aus Politik und Zeitgeschichte.
Дыяклетыян
Дыяклетыян — Гай Аўрэлій Валерый (Gaius Aurelius Valerius Diocletianus), рымскі імператар, які правіў з 284 па 305 г. н.э. Імя Дыёкл атрымаў ад назвы свайго роднага горада Дыяклеі ў Далмацыі.
Біяграфія
Дыяклетыян паходзіў з простай сям’і. Пачаў службу шарагоўцам і служыў пры імператарах Аўрэліяне і Пробе. Хутка дасягнуў высокага становішча ў войску, быў прызначаны намеснікам у Мізіі. Суправаджаў імператара Кара на вайну з персамі. Калі ж Кар памёр, а яго слабыя сыны не маглі супрацьстаяць дамаганням Апра, кіраўніка целаахоўнікаў, і войска 17 верасня 284 г. абвясціла ў Халкедоне Дыяклетыяна імператарам. Апра ён забіў уласнаручна. Калі ён перамог сваіх ворагаў і супернікаў, Д. прыняў Максіміяна таварышам па кіраванню імперыяй. У 286 г. Д. прызначыў яго аўгустам для абароны заходніх межаў імперыі, а сам на ўсходзе вымусіў персаў абвясціць мір.
У 296 г. імператары прынялі яшчэ двух суправіцеляў, Галерыя і Канстанцыя, прычым Дыяклетыян, дзякуючы сваёй разумовай перавазе, захаваў лідарскія пазіцыі. Для святкавання 20-годдзя свайго кіравання імперыяй Дыяклетыян адправіўся ў Рым, але з-за скупасці выклікаў незадаволенасць народу, таму паспешліва пакінуў гэты горад, які ніколі не быў яму па сэрцу, каб вярнуцца ў сваю пастаянную рэзідэнцыю, горад Нікамедзія ў Малой Азіі.
Цяжкая хвароба, якая насцігла яго на шляху дадому, прывяла яго да выканання ўжо даўно задуманага жадання скласці ўладу. Дыяклетыян здзейсніў свой намер у Нікамедзіі 1 мая 305 г. і пакінуў уладу сваім старым суправіцелям і двум наноў прызначаным імператарам, пасля чаго выехаў на радзіму — у Далмацыю. Пасля ён безагаворачна адхіліў прапанову зноў заняць імператарскую пасаду. Памёр у 313 г.
Сістэма дзяржаўнага кіравання, у якой некалькі падпарадкаваных адзін аднаму кіраўнікоў займалі пасады імператараў, аказалася зручнай толькі пры кіраванні самога Дыяклетыяна і пала перад прагнасцю да славы і талентам Канстанцыя. Дыяклетыян падзяліў імперыю на 12 дыяцэзаў, быў вядома як ганіцель хрысціян.
Панамскі заліў
Панамскі заліў (Golfo De Panamá) — заліў Ціхага акіяна ля берагоў Панамы (Цэнтральная Амерыка). Уваходзіць у бераг Панамскага перашыйку на 140 км. Шырыня каля ўваходу 185 км, найбольшая шырыня каля 250 км. Глыбіня да 100 м, плошча 2400 кв. км. Буйныя бухты Парыта (на захадзе), Сан-Мігель (на ўсходзе) і Панамская бухта (на поўначы). Прылівы паўсуткавыя, вышыня да 6,4 м. У паўночна-ўсходняй частцы заліва размешчаны Жамчужныя астравы, архіпелаг якіх складаецца з больш чым 200 астравоў.
Сант’яга-дэль-Эстэра (значэнні)
Сант’яга-дэль-Эстэра — тапонім.
Беларускі асобны батальён у складзе арміі Літвы
Беларускі асобны батальён у складзе арміі Літвы (Baltgudžių atskiras batalionas) — беларуская вайсковая адзінка ў складзе арміі Літвы, якая ваявала за незалежнасць Літвы ў 1918—1920 гадах.
Перадумовы
У лістападзе 1918 года пачалося фармаванне войска БНР. Пад ціскам нямецкіх акупантаў гэты працэс быў спынены. Далейшае фармаванне беларускіх вайсковых аддзінак стала магчымым толькі ў шэрагах войска Літвы. Першым міністрам абароны Літвы стаў Аўгусцінас Вальдэмарас, яго намеснікам Кіпрыян Кандратовіч. Фармаванне літоўскага войска пачалося ў Вільні, былі заснаваны штабы 1-ага i 2-га літоўскіх палкоў. Штабы 1-га i 2-га беларускіх палкоў (камандзір 1-га палка — Лаўрэнцьеў, 2-га — Волкаў) увайшлі ў склад войска Літвы. Вясной 1919 года воінскія фармаванні з беларусаў былі перадыслакаваны з Вільні ў Гродна. Пасля эміграцыі Кандратовіча ў Францыю штаб 2-га беларускага палка быў расфармаваны міністэрствам абароны Літвы ў студзені 1919 года, фармаванне 1-ага палка, беларускага эскадрону i беларускай камендатуры ў Гродна працягвалася далей. Па факце, літоўскія і беларускія палкі да другой паловы лютага 1919 года ва ўмовах нямецкай акупацыі існавалі нелегальна, рэальнае стварэнне беларуска-літоўскага войска пачалося толькі пасля эвакуацыі немцаў з вайсковай акругі Літва.
Стварэнне
12 красавіка рота добраахвотнікаў была перайменованая ў 5-ю роту Першага беларускага палка ў Гродне, камандзірам яе быў назначаны афіцэр Яніцкі, але рота, як i раней, працягвала знаходзіцца ў Коўне, з складу яе быў выдзелены вучэбны ўзвод дзеля падрыхтоўкі падафіцэраў у 2-гі батальён. Большасць жаўнераў было неабмундзіравана, толькі частка была апранутая. Узбраенне роты складалі 18 старых германскіх адназарадных вінтовак. 17 красавіка было дазволена фармаваць каманду да 40 жаўнераў для вартавой службы.
5-я рота палка ў Коўне была перайменаваная ў «1-ю асобную беларускую роту», а 25 чэрвеня i «каманда пры стале рэгістрацыі ў 2-ю асобную беларускую роту», якія ўтварылі разам Беларускі асобны батальён войска Літоўскай Рэспублікі.
1-я асобная беларуская рота 20 чэрвеня была адпраўлена з Коўна на Дзвінскі фронт, дзе вайшла ў склад асобнай (потым 2-ой) брыгады. 22-23 чэрвеня з 2-ім Пешым Вялікага Літоўскага Князя Альгерда палком вяла наступленне на бальшавікоў каля мястэчка Аляксандраўка. 27 чэрвеня рота ў мястэчку Абеле прысутнічала на аглядзе войскаў (агляд праводзіў генерал літоўскай арміі Жукоўскі).
Пачатак баявога шляху
З 29 чэрвеня да 7 ліпеня рота займала пазіцыі Дарожка — Юнкуны — Буракішкі (на ўсход ад станцыі Абеле). Рота перайшла ў падпарадкаванне камандзіра Марыямпольскага Асобнага батальёну. За час знаходжання на пазіцыях адбыліся дзве перастрэлкі з чырвонымі каля млыну Цукрынішкі. Гэтыя падзеі сталі пачаткам баявога шляху роты. Былі узятыя ў палон чырвоны афіцэр i адзінаццаць чырвонаармейцаў, 2 коні i «двухколка з набоямі».
Ліпень 1919 года
7 ліпеня літоўская армія (разам з латышскай) пачала агульны наступ на пазіцыі бальшавікоў. 8 ліпеня беларусы пачалі бой з бальшавікамі каля двара Анэнгоф (забіты стралок Казімер Патаковіч). Бой працягваўся ўвесь дзень. Бальшавікі адышлі да вёскі Разматка, а потым, былі выбітыя да ст. Ялоўка. 9-11 ліпеня адбыўся бой паміж беларускімі жаўнерамі з аднаго боку і бальшавікамі і чырвонымі латышамі з другога каля фальварка Танэнфельд, Грынвальд, вёскі Дубоўка. 12 ліпеня, сумесна з іншымі часцямі, вярнуліся на свае старыя пазыцыі (бальшавікі прарваліся паміж арміямі Латвіі i Літвы i зайшлі ў левы бок Дзвінскай групы літоўскай арміі). Страціўшы за ўвесь час супрацьстаяння два жаўнеры забітымі, шэсць параненымі, двух без вестак зніклымі. Падчас бою быў выратаваны літоўскі кулямёт, разлік каторага быў знішчаны. Падчас баёў часова камандавалі ротай: 7-10 ліпеня афіцэр Ружанцаў, 11 ліпеня афіцэр Бумажнікаў.
12 ліпеня прыбыў на фронт i прыняў роту прызначаны замест адхіленага галоўнакамандуючым афіцэра Яніцкага новы камандзір афіцэр Уладзімір Міхайлоўскі. 13 ліпеня беларуская выведка сутыкнулася з выведкай РСЧА каля вёскі Саманцэ, 16 ліпеня былі захопленыя ў палон 5 чырвонаармейцаў з бронецягніка; 17, 18 i 21 ліпеня здарыліся некалькі перастрэлак паміж бакамі (беларускія часці супраць РСЧА і латышскіх стралкоў) каля в.в. Бароўка, Саманцэ i Страмілішкі; 22 ліпеня ўзвод беларусаў зрабіў выведку пазіцыі чырвоных каля в. Падбержэ; 23 ліпеня беларускія выведнікі зноў сутыкнулася з выведкай РСЧА ў вёсцы Саманцэ.
28 ліпеня адбыўся напад латышскіх стралкоў на беларускую роту (да 80 чырвоных латышоў з чатырма кулямётамі здзейснілі напад на вёску Шапелі, дзе была застава беларусаў, маючая каля 30 стралкоў пад камандай афіцэра Ружанцава, пры кулямёце). Пасля працяглага бою беларусы адагналі латышоў пры дапамозе суседняй заставы марыямпольцаў i свайго правафланговага караула, якія ахапілі праціўніка з флангаў, страціўшы раненымі двух кулямётчыкаў. Страты латышоў склалі адзін забіты i тры параненыя.
24 ліпеня чатыры беларускія выведчыкі выбілі з пазіцый варту чырвоных латышоў з гаю каля фальварку Чырвонка i захапілі вайсковае абмундзіраванне.
Баі з палякамі
28 ліпеня беларускі эскадрон вёў бой з палякамі каля мястэчак Друскенікі i Лейпуны, згубіўшы пры гэтым забітымі, раненымі а палоннымі аднаго афіцэра, дванаццаць жаўнераў i трынаццаць коней. Некалькі палонных уцяклі, астатнія былі адпраўленыя ў Гродзенскі лагер ваеннапалонных.
Баі супраць РСЧА
Нечаканая атака на пазіцыі РСЧА, здзейсненая групай камандзіра беларускай роты Міхайлоўскага вымусіла чырвонаармейцаў адысці на пазіцыі за раку Ілукшта. Беларускі эскадрон страціў падпаручніка Юрыя Пліску, малодшых падафіцэраў Міхала Вайцэхоўскага, Юрыя Раманава, Андрэя Мазоля i стралка Янку Рынкевіча. 28 ліпеня рота заняла двор Н. [Новы?] Грынвальд. Падчас пастою ў двары Танэнфельд было захоплена два кулямёты, палонныя i іншая зброя. Страты склалі адзін афіцэр, трынаццаць жаўнераў (з ix чацьвёра забітыя, шэсць чалавек раненыя i трое прапалі без вестак). Войскі РСЧА спыніліся за Дзвіной.
З 22 верасня па 3 кастрычніка рота займала баявы ўчастак на Дзвіне ад в. Гурна да в. Нізгаляны.
4 кастрычніка рота перадыслакавалася ў двор Анэнгоф і была выдзелена са складу Марыямпальскага асобнага батальёну і 7 кастрычніка перайшла ў м. Ілукстэ, дзе значылася як запасная ў складзе 1-ага батальёну 3-цяга Вялікага князя Літоўскага Вітаўта палка, несучы вартавую службу на месцы i на батарэях участка.
Аб адносінах марыямпальцаў [вайскоўцаў Марыямпальскага асобнага батальёну] i беларусаў сведчыць ліст кулямётчыкаў-беларусаў марыямпальцам: ''«Ад нас беларускіх кулямётчыкаў Вам, браты афіцэры i кулямётчыкі, сардэчнае разьвітальнае прывітаньне. Пасьля амаль чатырохмесячнай работы рука аб руку, плячо ў плячо на полі бойкi супраць арульных ворагаў вашай i нашай волі i незалежнасьці, з болем у сэрцы мы разьвітваемся з вамі. Жадаем вам сардэчна хутчэйшага выгнаньня ўсіх нашых ворагаў з Літвы i Белай Pyci i вяртаньня жывымі ў родны кут».''
10 кастрычніка ў Коўна адбылася нарада па пытанні аб пашырэнні беларускіх фармаванняў у Літве. На ёй прысутнічалі: галоўнакамандуючы генерал-лейтэнант Лятукас, міністр беларускіх спраў ва ўрадзе Літвы Варонка, начальнік беларускага вайсковага бюро афіцэр Казлоў i камандзіры 2-ой асобнай роты афіцэр Ганзен i 1-ага эскадрону афіцэр Глінскі.
15 кастрычніка прыбыла на фронт 2-ая беларуская асобная рота з часткай беларускага эскадрона (каля двора Шэдэрн).
17 кастрычніка 1-ая беларуская асобная рота была пераведзеная ў вёску Сусэкле (каля двора Шэдэрн). Абедзьве роты складалі запас 2-ой брыгады. 20 лістапада 2-ая беларуская асобная рота заняла пазіцыі на участку Энішкельскага батальёну (пазіцыя роты па Дзвіне ад в. Aciнаўка да фальварка Рубанішкі). Падчас перастрэлак з вайскамі РСЧА страціла жаўнера параненым. 10 снежня рота адыйшла зноў у двор Шэдэрн. Загадам Літоўскаму войску № 190 § 9 абедзьве роты былі аб’яднаныя ў беларускі батальён 17 лістапада 1919 г. Камандзірам батальёна быў назначаны малодшы афіцэр 1-ай беларускай асобнай роты маёр Ружанцаў. У войску ўводзіліся чыны. Афіцэрскі скдад батальёна: палкоўнік Міхайлоўскі, палкоўнік-лейтэнант Яніцкі, маёры Ружанцаў i Ганзен, капітаны Казлоў, Дзехцяровы Пётр i Уладзімір, Феранцэвіч, старшыя лейтэнанты — Ласінскі i Парахоўнікаў. Беларускае вайсковае бюро было расфармавана, а яго начальнік капітан Казлоў прызначаны беларускім афіцэрам сувязі ў Генеральны Штаб.
У пачатку снежня роты ўвайшлі ў склад батальёна, былі сфармаваны кулямётная, сувязі i нестраевая каманды. 28 снежня батальён заняў сумесна з Энішкельскім батальёнам (потым 9-ты Вялікага літоўскага князя Віценя полк) пазіцыі па Дзвіне. Да 3 студзеня 1920 г. адбылося некалькі перастрэлак з жаўнерамі РСЧА.
Нацыянальна-культурная дзейнасць
Сярод вайскоўцаў выхоўвалася беларусацэнтрычная грамадзянская свядомасьць. Пры штабе батальёну на беларускай мове пачынае выдавацца часопіс для жаўнераў-беларусаў Літоўскага войска «Варта Бацькаўшчыны», заснавана вайскова-гістарычная камісія для збору i апрацавання ўсіх матэрыялаў аб удзеле беларусаў у баявых дзеяннях, выходзяць некалькі лістовак i брашураў у выдавецтве «Варты Бацькаўшчыны» i вайскова-гістарычнай камісіі. Дапамогу аказваў міністр беларускіх спраў Язэп Варонка. На чале справы асветы стаялі падпаручнік Маёраў i маёр Ружанцаў.
1920
15 студзеня батальён стаў запасным батальёнам 2-ой брыгады ў раёне двароў Шэдэрн, Раутэнзэе i в. Сусэкле. 4 лютага беларусы выйшлі з складу 2-ой пешай дывізыі i вайшлі ў склад 3-яй пешай дывізыі. Загадам Літоўскаму войску 14 студзеня № 218 зацверджана ўрачыстае свята батальёну 27 лютага.
Батальён адсвяткаваў 16 лютага 2-я ўгодкі незалежнасці Літвы, а 27 лютага свае першыя ўгодкі. На свяце батальёна прысутнічалі прадстаўнік Міністэрства Беларускіх спраў Чэркас, начальнік з дывізіі генерал-лейтэнант Гальвідзіс-Быкоўскі, камандзір i афіцэры 6-ага пешага Піленскага князя Маргіса палка. Загадам Літоўскаму войску № 263, 317 батальён быў перафармаваны ў беларускую асобную роту (камандзір-маёра Ружанцаў). Рота была сфармавана 1 красавіка 1920 г. Дэмабілізацыя падафіцэраў былой царскай арміі i звальненне з батальёну, паводле загаду, усіх грамадзян-жыхароў, з-за дэмаркацыйнай лініі, дужа паменшыла колькасць вайскоўцаў. З двара Шэдэрн беларусы былі пераведзеныя яшчэ да канца перафармавання ў абшар фальварка Казлоўшчына (каля возера Свентэн), рота ў апэратыўнай i гаспадарскай адносінах была прыкамандзіравана да 9-га пешага палка. 18 красавіка беларусы занялі участак на дэмаркацыйнай лініі з палякамі Кшчава-Галадайка-Пашэліне-Антокаль-Кіркаліе (штаб роты ў двары Рудмінішкі).
Пасля наступу чырвонай кавалерыі Гая і адыходу палякаў літоўская армія пачала рухацца да сваёй мяжы. 7 ліпеня 1920 беларусы занялі ўчастак чыгункі Дзвінск — Вільня на поўдзень ад ст. Калкуны, а потым i гасцінец Дзвінск — Відзы. Пасля 12 ліпеня на другі дзень самі бальшавікі перадалі аб тым, што мір ужо падпісаны. Рух наперад працягваўся, i 14 ліпеня занялі двор Шэнберг, 15 ліпеня- Гімзы, i пасля трохдзённага адпачынку рота 19 ліпеня прыбыла ў в. Крывасельцы на берагу возера Снуды. Рота заняла тэрыторыю Плюскай, Дрысвяцкай i Браслаўскай воласцяў (насельніцтва — да 90 адсоткаў беларусы).
Рота займала ўчастак ад в. Струста да двара Якубова (каля 40 вёрст), а з 11 жніўня ад Браслава да Якубова (каля 100 вёрст). Участак цягнуўся па мяжы з Савецкай Беларуссю, а далей з Латвіяй. Бракавала жаўнераў для варты. Былі адчынены часовыя беларускія камендантуры ў в. Крывасельцы, а потым у м. Браславе-Беларускім (сучасны Браслаў). Сярод жыхароў пасля прыходу беларусаў пачаўся ўздым нацыянальнага самасвядомасці, бо беларусы-каталікі, якія ужывалі польскую мову толькі ў касцёле, пасля польскай акупацыі, пачалі лічыць сябе не «палякамі», а беларусамі. Беларускія вайскоўцы спрыялі развіццю беларускай мовы. Былі пастаўлены беларускія спектаклі і адбылося некалькі беларускіх вечарынак у Браславе, Плюсах і вёсках. Сярод жыхароў распаўсюджвалася беларуская літаратура i газета «Пагоня». У Браславе была створана пажарная грамада, ганаровымі сябрамі яе былі выбраны міністры беларускіх спраў Дамінік Сямашка i Салавейчык. У роту паступіла шмат ахвотнікаў з жыхароў Браслаўшчыны i Дрысвятчыны. 27 верасня ў вызваленай Вільні быў створаны Асобны беларускі батальён, камандзірам якога быў прызначаны загадчык афіцэрскіх курсаў палкоўнік Успенскі.
З заняццем Вільні войскамі генерала Жалігоўскага фармаванне асобнага беларускага батальёну было перанесена ў Коўну, а асобная беларуская рота, якая ўвайшла ў склад батальёна, як яго 1-я рота, засталася на фронце.
6 кастрычніка былі сабраныя ў Браслаў усе заставы, а 7 кастрычніка беларусы выйшлі на станцыю Дукшты, адкуль павінны былі перадыслакавацца чыгункай на станцыю Алькенікі ў склад 1-ага пешага палка, але, не даехаўшы праз тое, што ў Вільню ўвайшлі палякі, былі астаўленыя пры 9-ым палку на ст. Новыя Свянцяны. 9 i 10 кастрычніка праводзілася эвакуацыя са станцыі Новыя Свянцяны і паралельна стрымліваўся наступ палякаў з боку м. Свянцяны i станцыі Падбярэззе. Потым рота была перавезеная па чыгунцы з часткай 9-ага палка на станцыю Турмонт i нясла варту на станцыі ў м. Дукшты i м. Салокі.
15 кастрычніка рота перадыслакавалася ў м. Ежэрэны i перайшла з 9-ага палка ў падчыненне каменданту Ежэрэнскага павету, мела заняць латвійскую мяжу ад Ежэрэн да ст. Абелі, але потым, 18 красавіка, выйшла паходным парадкам на Уцяну, а адтуль выйшла на падмогу 3-яму батальёну 9-ага палка пад Маляты. Пастаяушы дзень у Малятах, 25 кастрычніка рота заняла Вялікі Двор, выставіўшы заставы ў в. Занянцы, двары Лаўрынаўшчызна. На другі дзень палякі пачалі наступ вялікімі сіламі на м. Гедройцы. 3-ці ўзвод з Занянцаў быў пасланы камандзірам 9-ага палка ў падтрымку гарнізона м. Гедройцы, але, не дайшоўшы да яго, раней сустрэў палякаў. Падчас перастрэлкі каля двара Марцінішкі стралок Ярашук быў пасланы з стралком Яўсюкевічам у дазор. Польскі афіцэр з жаўнерамі захапілі ў палон Яўсюкевіча, але стралок Ярашук стрэлам забіў паручніка, дзякуючы чаму палякі ўцяклі, і, вярнуўшыся з вызваленым таварышам да камандзіра ўзводу. Штаб роты, 2-гі і 3-ці ўзводы, з далучанымі да ix часцямі 6-ага i запасной роты 9-ага палка, адышлі перш у в. Раўпішкі, а 28 кастрычніка, у сувязі з агульным адходам усходніх часцей фронту, у Маляты. 1-шы ўзвод роты застаўся на сваім месцы i потым, калі палякі зайшлі яму ў тыл, далучыўся да 7-ай роты 9-ага палка (згубіў 1 жаўнера забітым i палоннымі малодшага падафіцэра i жаўнера). 28 кастрычніка палякі паланілі жаўнера-беларуса. Палякі пасля прарыву пазіцый 28 кастрычніка ў раёне Шырвінты-Гедройцы працягвалі наступ і трымалі кірунак на Алунты. 29 кастрычніка польская кавалерыя ўвайшла ў м. Відзенішкі, чым пагоршыла становішча 3-яга батальёну 9-ага палка, бо палякі ўжо абыйшлі яго правы бок. Эскадроны палякаў пачалі рух на Маляты, дзе былі беларусы i куды ішлі 8-ая, 9-ая вучэбная i запасная роты. 3-ці ўзвод беларусаў спаткаў палякаў на заставе ў в. Келі i пасля гадзіннай перастрэлкі з абодвух бакоў кавалерысты не вытрывалі супраціву i пасунуліся назад у Відзенішкі, а адтуль на поўдзень. Яны згубілі аднаго улана забітым i двух параненымі. Прарыў быў ліквідаваны. 30 кастрычніка беларусы занялі зноў Раўпішкі, 31 кастрычніка в. Шашолку, в. Камосты, двор Туменшчызну, Вялікі Двор.
31 кастрычніка прыехаў да фронту камандзір батальёна палкоўнік Успенскі, па яго загадзе маёр Ружанцаў быў адазваны ў Коўну, а камандзірам роты назначаны штабс-капітан Благавешчанскі. 1 лістапада былі заняты Вялікі Двор, Шварунцы, пастаўлена варта па вёсках Гізны, Александрышкі i Жэшвішкі. Выведка ў польскі бок палякаў не спаткала. 3 лістапада рота заняла баявы ўчастак ад в. Жэшвішкі да Сідабры, 4 лістапада беларускія выведчыкі перастрэльваліся з выведкай палякаў. 5 лістапада беларусы былі змененыя 8-ай ротай 9-ага палка i занялі новы ўчастак ад Папішкі да Жэшвілішкі, але ў гэты дзень роце давялося зноў расцягнуцца i абараняць участак 8 роты, маючы 70 стралкоў i 2 кулямёты. 8 лістапада вялася выведка з абодвух бакоў i адбыліся перастрэлкі паміж выведчыкамі i вартамі бакоў. Палякі зноў падцягнулі сілы да фронту. 9 лістапада каля дзьвух ротаў палякаў, карыстаючыся цемрай i правадырамі з жыхароў, здзейснілі напад на в. Папішкі i паланілі беларускія заставу (14 жаўнераў). Па загаду камандзіра роты падпаручнік Маёраў, маючы пры сабе 14 жаўнераў, падаўшы ім прыклад асабістай храбрасці, выбіў мацнейшага ворага з вёскі, але потым быў вымушаны адступіць. Маёраў здзейсніўшы манеўр выбіў палякаў з вёскі. Малодшыя падафіцэры Аляксееў, Нагорскі i стралок Дэпольскі, ідучы напарадзе сваім прыкладам паднялі дух стралкоў і, дзякуючы гэтаму, вёска была вызвалена. 10 лістапада палякі пераважаючымі сіламі зьнянацку напалі на варту беларусаў i 5 жаўнераў з в. Смільгі i малодшага падафіцэра з 2 стралкамі паланілі, 2 стралкі ўцяклі. У бок Смільгі быў высланы ўзвод з Жэшвішкі, які выбіў палякаў з вёскі i два разы адбіў ix новыя наступы, 11-12 лістапада завязалася перастрэлка на участку з абодвух бакоў. 13 лістапада а 4 гадзіне раніцы ў цемры да 70 палякаў з кулямётамі абыйшлі з боку i тылу варту ў в. Смільгі, захапіўшы 2 беларускіх стралкоў. Старшы лейтэнант Ласінскі з невялікай колькасцю жаўнераў спрытным манеўрам выбіў палякаў з вёскі i адбіў палонных і захапіў польскага сержанта i забітага жаўнера. Як казалі потым жыхары, палякі згубілі шмат жаўнераў забітымі а раненымі. Стралкі 1-шай роты Сільчанка, Юзэфовіч, Янушэўскі, Расловіч i Запароўскі падчас перастрэлкі паказалі надзвычайную храбрасць, змагаючыся з ворагам у 10 разоў пераўзыходзячым іх (бо ў старшага лейтэнанта Ласінскага было толькі 7 жаўнераў).