cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Кандрат Крапіва
Творчасць
Кандрат Атраховіч становіцца Кандратам Крапівой. Вершаваныя фельетоны, сатырычныя куплеты, байкі ўсё часцей з’яўляюцца на старонках беларускіх газет і часопісаў пад гэтым псеўданімам. Неўзабаве ён робіцца майстрам камедыйнага жанру, яго п’есы «Хто смяецца апошнім» і «Пяюць жаваранкі» ідуць па ўсёй краіне, па іх здымаюцца кінафільмы. На працягу ўсяго свайго творчага жыцця Кандрат Крапіва, шчодра адзначаны шматлікімі ўзнагародамі, званнямі і прэміямі, будзе яшчэ не раз, адрываючыся ад «высокіх» акадэмічных спраў і грамадскіх заняткаў, вяртацца да жанру сваёй маладосці — байкі.
У ранні перыяд сваёй літаратурнай творчасці Крапіва паспяхова працаваў і ў галіне літаратурнай прозы. У гэтым кірунку яго асноўным жанрам стаў сатырычны аповед. Ён высмейваў старыя парадкі і звычаі, выступаў гарачым прапагандыстам новага ўкладу жыцця, пісаў на модную ў 1920-я гады антырэлігійную, а таксама міжнародную тэмы.
Байкі, як і сатырычныя вершы, з’яўляюцца пад уражаннем нейкіх фактаў, падзей, канкрэтных прычын. Часта яны і паміраюць разам з тым часам, у якім нарадзіліся. Лепшыя байкі Кандрата Крапівы перажылі свой час. Кандрат Крапіва асабліва плённа працаваў у жанры байкі з сярэдзіны 1920-х гадоў. Ён стварыў у беларускай літаратуры непераўзыдзеныя яе ўзоры: «Дзед і Баба», «Дыпламаваны баран», «Сава, Асёл ды Сонца», «Ганарысты парсюк», «Махальнік Іваноў» і інш. Выразнасці маўлення Крапіва дасягае ўжываннем разгорнутых метафар, стварэннем метафарычнага кантэксту на аснове папярэдняга параўнання (байка «Жаба ў каляіне») ці на вобразнай аснове фразеалагізма.
У сацыяльна-бытавым рамане «Мядзведзічы» (няскончаны, кн. 1-я, 1932) аўтар паказаў жыццё вёскі напярэдадні калектывізацыі. Паэтычныя і празаічныя творы К. Крапівы насычаны дасціпным, часам грубаватым народным гумарам, з’едлівай іроніяй, сарказмам.
3 1933 года найбольшую ўвагу аддаваў драматургіі. П’есы К. Крапівы ўзнімалі актуальныя пытанні часу, шматпланава адлюстроўвалі тагачасную рэчаіснасць. Першым яго драматычным творам была псіхалагічная драма «Канец дружбы», у якой падымаліся складаныя маральна-этычныя праблемы, падзеі п’есы адбываюцца ў перыяд калектывізацыі. Драма «Партызаны» (паст. 1937) пра грамадзянскую вайну. У драмах «Проба агнём» (1943), «3 народам» (паст. 1948), «Людзі і д’яблы» (паст. 1958) паказваецца гераізм, самаахвярнасць людзей у Вялікую Айчынную вайну, даецца глыбокі аналіз сацыяльных і маральных вытокаў здрадніцтва. Пра пасляваеннае жыццё вёскі распавядалася ў камедыі «Пяюць жаваранкі» (паст. 1950), праблемы жыхароў горада ўзнімаюцца ў п’есе «Зацікаўленая асоба» (паст. 1953). Маральна-этычныя праблемы, выкрыццё праяў бездухоўнасці ў п’есе «На вастрыі» (паст. 1983; тэлевізійны спектакль Рэспубліканскай студыі тэлебачання (1984, рэжысёр У. Станкевіч )). Вяршыні драматургічнай творчасці Кандрата Крапівы — вострыя, надзённыя камедыі «Хто смяецца апошнім» (паст. 1939), «Мілы чалавек» (паст. 1945), «Брама неўміручасці» (паст. 1974), скіраваныя супраць такіх негатыўных рыс чалавечага характару, як нахабства, кар’ерызм, абывацельшчына, невуцтва, бюракратызм.
Працаваў таксама ў галіне публіцыстыкі і літаратурнай крытыкі. Кандрат Крапіва рашуча асуджае тых, хто стараецца прынізіць беларускую мову, хто не верыць у яе выяўленчыя магчымасці. Аўтар канстатуе, што культура кожнага народа можа паспяхова развівацца толькі на яго роднай мове.
Нават у сталым узросце не пераставаў тварыць, апошні твор — меладрама «На вастрыі» — быў напісаны ва ўзросце 86 гадоў у 1982 годзе.
Творы Кандрата Крапівы перакладзены на многія мовы свету. Сам пісьменнік шырока вядомы як перакладчык рускай і замежнай класікі. Ён пераклаў на беларускую мову асобныя працы Карла Маркса, Фрыдрыха Энгельса, Уладзіміра Леніна, творы Уільяма Шэкспіра, Дзяніса Фанвізіна, Івана Крылова, Аляксандра Пушкіна, Мікалая Гогаля, Аляксандра Астроўскага, Антона Чэхава, Уладзіміра Маякоўскага, Аляксандра Твардоўскага, Тараса Шаўчэнкі і іншых.
Сатырычна-гумарыстычныя кнігі
Аўтар кніг сатыры і гумару «Асцё» (1925), «Крапіва» (1925, 4-е перапрац. і дап. выд. 1932), «Біблія» (1926), «Байкі» (1927), «Ухабы на дарозе» (1930), «Пра нашых шкоднікаў, папоў ды ўгоднікаў» (1930), «Хвядос — Чырвоны нос» (1931, вершаваная казка), «Калючы строй» (1932), «Выбраныя байкі» (1932), «Выбраныя вершы» (1935), «Выбраная сатыра» (1938), «Выбраныя творы» (1941, 1947, 1948), «Смех і гнеў» (1946), «Сатыра і гумар» (1954), «Жаба ў каляіне» (1957), «Байкі, вершы, п’есы» (1960), «Сорак баек» (1966), «Вершы і байкі» (1967, 1990), «Байкі і вершы» (1971), «Пучок жыгучкі» (1973), а таксама кніжкі для дзяцей «Загадкі дзеда Кандрата».
П’есы
Аўтар п’ес «Канец дружбы» (апублікавана і пастаўлена ў 1934), «Партызаны» (апублікавана і пастаўлена ў 1937), «Хто смяецца апошнім» (апублікавана і пастаўлена ў 1939, па сцэнарыі аўтара пастаўлены ў 1954 г. аднайменны кінафільм), «Проба агнём» (апублікавана і пастаўлена ў 1943), «Валодзеў гальштук» (1945, пастаўлена ў 1946, аднаактоўка), «Мілы чалавек» (1945, 1956, пастаўлена ў 1946), «З народам» (апублікавана і пастаўлена ў 1948), «Пяюць жаваранкі» (апублікавана і пастаўлена ў 1950, па сцэнарыі аўтара пастаўлены ў 1953 г. аднайменны кінафільм), «Зацікаўленая асоба» (апублікавана і пастаўлена ў 1953), «Людзі і д’яблы» (апублікавана і пастаўлена ў 1958), «Брама неўміручасці» (1973, пастаўлена ў 1974), «На вастрыі» (1982, пастаўлена ў 1983).
Даўжок (Гайсынскі раён)
Даўжок (Довжок) — пасёлак у Гайсынскім раёне Вінніцкай вобласці Украіны.
Кандрат Крапіва
Навуковая дзейнасць
Аўтар літаратуразнаўчых і крытычных артыкулаў, лінгвістычных прац, адзін з навуковых рэдактараў (з Я. Коласам і П. Глебкам) «Русско-белорусского словаря» (1953), навуковы рэдактар «Беларуска-рускага слоўніка» (1962, выданне 2-е перапрацаванае і дапоўненае ў 1988—1989), «Русско-белорусского словаря» (выданне 2-е, перапрацаванае і дапоўненае, 1982), «Тлумачальнага слоўніка беларускай мовы» ў 5 тамах (1977—1984) і інш. Выбітны знаўца беларускай мовы, Крапіва ўзначальваў Тэрміналагічную камісію Беларускай Савецкай Энцыклапедыі, непасрэдна займаўся распрацоўкай тэрміналогіі ў розных галінах навукі.
Кандрат Крапіва аўтар лінгвістычных артыкулаў «Шкодная блытаніна ў пытаннях мовы» (1949), «Аб прынцыпах удакладнення беларускага правапісу» (1952) і інш. У іх разглядаецца шэраг актуальных пытанняў беларускага мовазнаўства: паходжанне мовы, фарміраванне і гістарычнае развіццё літаратурнай мовы і яе сучасны стан, літаратурная мова і дыялекты, правапіс і лексікаграфічная тэорыя і практыка, мова і пісьменнік, культура мовы. Мова разглядаецца як складаная грамадская з’ява, у якой агульнае і прыватнае, устойлівае і зменнае, унутранае і знешняе знаходзяцца ў строгай сістэме і ўзаемасувязі. Даследчык раскрывае ўзаемасувязі паміж мовай і грамадствам, высвятляе прычыны змяненняў у сістэме мовы. Паколькі асновай для фарміравання сучаснай беларускай літаратурнай мовы сталі сярэднебеларускія гаворкі, якія ўвабралі ў сябе істотныя рысы паўночна-ўсходняга і паўднева-заходняга дыялектаў, аўтар лічыць неабходным далейшае вывучэнне мясцовых гаворак. Крапіва заклікае пісьменнікаў вучыіша ў народа законам і хараству беларускай мовы, у народнай мове шукаць тыя скарбы, якія патрэбны для стварэння паўнакроўных вобразаў:
Пісьменнік выказвае свае адмоўныя адносіны да няўдалых наватвораў, непатрэбных запазычанняў, архаізмаў, канцылярызмаў, не ўласцівых беларускай мове дзеепрыметных форм тыпу трэск ламаемых галінак, трымаўшаеся эа жыццё дрэва і г. д. Слушнымі былі многія заўвагі Крапівы па праблеме нармалізацыі беларускай літаратурнай мовы. Напрыклад:
У часы культу асобы І. Сталіна К. Крапіва напісаў шэраг апалагетычных артыкулаў. У 1950-я гады, калі разгарнулася дыскусія па пытаннях беларускага правапісу, Крапіва ўзначаліў Арфаграфічную камісію АН БССР. На падставе яго прапаноў, выказаных у артыкуле «Пытанні беларускага правапісу» і ў працэсе абмеркавання «Праекта змен і ўдакладненняў беларускага правапісу», было ўнармавана напісанне складаных слоў, ужыванне канчаткаў у родным склоне адзіночнага ліку розных груп назоўнікаў мужчынскага роду, адноўлена народная традыцыя адрозніваць дзеяслоўныя формы абвеснага і загаднага ладаў (бераце — бярэце), вернуты лічэбнікам два, дзве, абодва, абедзве іх родавыя формы і адпаведныя склонавыя канчаткі, праведзена шмат удакладненняў і змен.
Пры непасрэдным удзеле і пад навуковай рэдакцыяй К. Крапівы выдадзены «Дыялекталагічны атлас беларускай мовы» (1963). Разам з Р. І. Аванесавым і Ю. Ф. Мацкевіч выпусціў працу «Лінгвістычная геаграфія і групоўка беларускіх гаворак» (1968, карты — 1969).
У артыкулах «Грамадская неабходнасць і беспадстаўнае наватарства» (1976) і «Ці будзем мы ездзіць па левым баку?» (1979) Кандрат Крапіва ахоўвае арыентацыю на «збліжэнне і ўзаемнае ўзбагачэнне» беларускай і рускай моў, перасцерагае некаторых аўтараў рабіць у мове змены і ўдакладненні «без санкцыі тых устаноў, на якія ўскладзены абавязак наглядаць за станам літаратурнай мовы».
Сям’я
У 1919 годзе ажаніўся з Аленай Канстанцінаўнай Махнач, медсястрой па адукацыі. Кандрат Крапіва перажыў сваю жонку на 27 гадоў і больш не жаніўся. Першы сын (нар. 1920) загінуў у маленстве, другі сын Барыс (нар. 1922), які быў ваенным, загінуў у канцы 1942 года пры абароне Сталінграда, малодшая дачка Людміла (нар. 1935) рана пайшла з жыцця. Малодшы сын Ігар (нар. 1929) стаў архітэктарам і прадоўжыў род у шлюбе з Зояй Мікалаеўнай. Яго сын Мікалай Атраховіч працуе журналістам у «Мінскім кур’еры», дачка Алена — вучоны сакратар Інстытута мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору імя Кандрата Крапівы.
Узнагароды
Герой Сацыялістычнай Працы (1975). Узнагароджаны чатырма ордэнамі Леніна, ордэнамі Кастрычніцкай Рэвалюцыі, Чырвонага Сцяга, Працоўнага Чырвонага Сцяга, Айчыннай вайны II ступені, Чырвонай Зоркі, Дружбы народаў і медалямі. Народны пісьменнік БССР (1956). Заслужаны дзеяч навукі БССР (1978). Тройчы лаўрэат Дзяржаўнай прэміі СССР: у 1941 за п’есу «Хто смяецца апошнім», у 1951 за п’есу «Пяюць жаваранкі», у 1971 — за комплекс прац у галіне беларускай лінгвагеаграфіі. Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі БССР імя Янкі Купалы (1974) за п’есу «Брама неўміручасці».
Ацэнкі
У прадмове да апошняй прыжыццёвай кнігі Кандрата Крапівы (1989) пісьменнік і літаратуразнаўца Іван Навуменка заўважыў: «Калі б Кандрат Крапіва нават не напісаў сваіх драм і сатырычных камедый, рамана „Мядзведзічы“, то аднымі толькі сваімі байкамі, сатырычнымі вершамі ён заняў бы адно з першых месцаў у беларускай літаратуры». І крыху ніжэй растлумачыў: «Гэта такі згустак вострага народнага розуму, варожага смеху, абсмейвання зла і зацвярджэння дабра, якіх да Крапівы не ведала беларуская літаратура».
Палітык і навуковец Зянон Пазняк выказаў асабісты погляд на Кандрата Крапіву, хоць і не меў з ім зносін, ён сцвярджае, што па поглядах Кандрат Кандратавіч быў «вырабленым сталіністам», але згадвае, што менавіта Крапіва перашкодзіў сакратару парткама Акадэміі навук Петрыкаву дамагчыся «взяць на учот всех, разгаварываюшчых в Акадземіі на беларускам языке». Па ўражанні Пазняка, аўтар п’есы «Хто смяецца апошнім», «відаць, быў зьбянтэжаны», калі зразумеў, што гэтым творам «паслужыў і сталіністам, і антысталіністам». Таксама З. Пазняк згадвае, што да віцэ-прэзідэнта АН БССР акадэміка К. Атраховіча (Крапівы) мала хто аб нечым звяртаўся, бо ведалі, што той «нікому ні ў чым не дапамог, і марнавацца не мела сэнсу».
Новы Друцк
Но́вы Друцк (, Новый Друцк) — вёска ў Талачынскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Талачынскага сельсавета.
Да сакавіка 1977 года вёска ўваходзіла ў склад Воўкавіцкага сельсавета.
Сьера-Мадрэ-дэ-Ч’япас
Сьера-Мадрэ-дэ-Ч'япас (Sierra Madre de Chiapas) — горны хрыбет, размешчаны ў паўднёвамексіканскім штаце Ч'япас, а таксама на захадзе Гватэмалы. Хрыбет выцягнуты ўздоўж берага ад Тэўантэпекскага перашыйка на паўднёвы ўсход, яго даўжыня складае каля 350 км, вышэйшая кропка - 4220 м над узроўнем мора. Складзены пераважна вулканічнымі пародамі. Раён сейсмічна актыўны і ў ім часта адбываюцца землятрусы. На поўдзень ад хрыбта ляжыць вузкая раўніна ўзбярэжжа Ціхага акіяна. На поўначы знаходзяцца даліна ракі Грыхальва і цэнтральная даліна Ч'япас, якія адлучаюць хрыбет ад плато Ч'япас і высакагор'яў Гватэмалы і Гандураса. На ўсход ад Гватэмалы хрыбет фармуе натуральную мяжу паміж Эль-Сальвадорам і Гандурасам. Па хрыбце праходзіць асноўны водападзел паміж Ціхім і Атлантычным акіянамі.
Часам хрыбет называюць проста Сьера-Мадрэ. Іншыя назвы хрыбта можна таксама пачуць каля горада Гватэмала - Сьера-дэ-лас-Нубес (Sierra de las Nubes - воблачны горны ланцуг), і на мяжы Гватэмалы з Мексікай - Сьера-дэ-Істакан (Sierra de Istatan). Прыбярэжныя схілы ў 300-900 гг. н. э. былі населены невялікімі групамі мая; ў канцы XV стагоддзя пераважалі ацтэкі. Першыя іспанскія даследчыкі з'явіліся ў 1524 годзе.
Затар
Назва
Назва населенага пункта паходзіць ад агульнаславянскага слова «затор», якое азначае ускладненне, блакаванне або значнае звужэнне дарогі або плыні ракі. Такім чынам, паселішча ўзнікла ў тым месцы, дзе прамая плынь ракі была немагчымая, і рака была вымушана абыходзіць перашкоду. Такі натуральны затор бачны на поўнач ад аднайменнага горада і на поўдзень ад вёскі Пальчовіцы, дзе рака Скава рэзка паварочвае на захад. Акрамя прыродных перашкод, на рацэ не было недахопу і ў рознага роду штучных, зробленых чалавекам, бо гэта мясцовасць здаўна славілася развядзеннем рыбы, у прыватнасці карпа.
Гісторыя
Князь Баляслаў V Сарамлівы ў дакуменце, выдадзеным у Сандаміры 23 лютага 1254 года, некалькі разоў згадвае паселішча Затар. Гістарычна выкарыстоўвалася таксама старапольская назва «Затур», якую ў 1867 годзе згадвае Ян Непамуцэн Гаткоўскі ў кнізе «Нарыс гісторыі княства Асвянцімскага і Заторскага».
Пасля паздзелаў Рэчы Паспалітай горад апынуўся ў складзе манархіі Габзбургаў і знаходзіўся ў межах Аўстрыі, уваходзячы ў склад Каралеўства Галіцыі і Ладамерыі. У 1772—1918 гадах аўстрыйскія імператары тытулавалі сябе сярод іншага і герцагамі Затара (herzog von Zator).
Грыхальва
Грыхальва (Río Grijalva) — рака на паўднёвым усходзе Мексікі. З’яўляецца адной з найбуйнейшых рэк краіны, даўжыня яе складае 480 км. Упадае ў Мексіканскі заліў. Рачны басейн складае 134 400 км². На рацэ створаны каскад з 4 ГЭС сумарнай устаноўленай магутнасцю 4,8 млн кВт. Найбуйнейшая з гэтых ГЭС — Чыкаасен (2,4 млн кВт). Рака названая ў гонар іспанскага канкістадора Хуана дэ Грыхальва, які наведаў гэты раён у 1518 годзе.
Whiskas
«Whiskas» (Віскас) — міжнародны брэнд кармоў для котак, бізнес-падраздзялення Petcare амерыканскага вытворцы прадуктаў харчавання і кармоў для хатніх жывёл Mars, Incorporated. У асартымент кампаніі ўваходзяць розныя сухія і вільготныя кармы для котак.
Гатункі кармоў
«Whiskas» выпускаецца як у выглядзе сухога корму, так і ў выглядзе кансерваў з жэле, з рознымі смакамі і дадаткамі. Акрамя таго, кармы падпадзяляюцца для харчавання як дарослых асобін, так і кацянят.
Параўнальная табліца, паказвае адрозненні ў асноўных выглядах «мокрых» кармоў Whiskas (пакаванне 100г) (дадзеныя вытворцы)
Трактарны
Тра́ктарны (, Тракторный)  — прыпыначны пункт Мінскага аддзялення Беларускай чыгункі ў Мінскай вобласці. Размешчаны ў горадзе Мінску; на лініі Орша-Цэнтральная — Мінск-Пасажырскі, паміж прыпыначным пунктам Таварны Двор і станцыяй Мінск-Усходні.
Цэрэра
Цэрэра:
Вузкацелка перавязаная
Вузкацелка перавязаная (Bitoma crenata) — від вузкацелак сямейства. Жыве ў Паўночнай Амерыцы і Еўропе.
Новы Двур Гданьскі (гміна)
Но́вы Двур Гда́ньскі (Nowy Dwór Gdański) — вяскова-гарадская гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Навадворскага павета Паморскага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Новым Двуры Гданьскім. Плошча гміны складае 213 км². Станам на 2004 год у гміне Новы Двур Гданьскі пражывалі 17 919 чалавек, шчыльнасць — 84,1 чал./км². Адміністрацыйна падзелена на 22 салецтвы.
Дом Урангеля
Гісторыя
Пасля прыходу савецкай улады будынак быў нацыяналізаваны і ў ім размясціўся дзіцячы сад № 68 «Агеньчык». У 1990-х гадах дзіцячы сад быў зачынены і з тых часоў будынак знаходзіўся ў запусценні. Пастановай Кіраўніка Адміністрацыі Растоўскай вобласці № 411 ад 9 кастрычніка 1998 года дом Урангеля быў узяты пад дзяржаўную ахову як аб'ект культурнай спадчыны рэгіянальнага значэння. У 2006 годзе пуставалы будынак быў бязвыплатна перададзены Растоўскай епархіі у арэнду з умовай правядзення прац па яго аднаўленні. Епархія планавала правесці рэстаўрацыю будынка і ўладкаваць у ім асветніцкі цэнтр і музей. У 2011 годзе ў доме планавалася стварэнне музея А. І. Салжаніцына, экспазіцыя якога была б прысвечана эпосе, сугучнай абодвум дзеячам. Аднак знайсці сродкі на рэстаўрацыю дома Урангеля ў Растоўскай епархіі не змаглі. Толькі ў 2012 годзе быў заменены дах і ўсталяваны часовыя шклопакеты. У цэлым і агульным за мінулыя шэсць гадоў будынак прыйшоў у вельмі жаласны стан. У верасні 2011 года ля будынка была праведзена грамадская акцыя па прыцягненні ўвагі да стану архітэктурнага помніка. У сакавіку 2013 года Растоўская епархія прадала дом Урангеля за 9 мільёнаў рублёў. На выручаныя сродкі Епархія правяла рэстаўрацыю сабора Раства Найсвяцейшай Багародзіцы. Новым уласнікам будынка стала ТАА «Кіраванне механізаванню».
У 2015 годзе на нарадзе гарадской адміністрацыі падымалася пытанне пра знос дома і ўзвядзенне яго копіі на ранейшым месцы. Аднаўленне помніка архітэктуры ацэньвалася ў 130 млн рублёў, пабудова копіі — толькі ў 20. Ідэя зносу будынка была наважна скрытыкавана прадстаўнікамі грамадскасці.
У 2016 годзе планавалася правесці рэканструкцыю будынка і ўладкаваць у ім моладзевы клуб. Па папярэдніх ацэнках выдатку на рэканструкцыю павінны былі скласці каля 115 мільёнаў рублёў.
Па стане на пачатак 2017 года, будынак так і не быў канчаткова адрэстаўраваны і, больш таго, пацярпеў ад акту вандалізму.
Уладзімір Міхайлавіч Шэйбак
Уладзімір Міхайлавіч Шэйбак (нар. , г. п. Любча, Навагрудскі раён, Гродзенская вобласць) — беларускі ўрач-нарколаг, біяхімік. Доктар медыцынскіх навук (Расія, 1998; Беларусь, 2004), дацэнт (2007, спецыяльнасць «Тэарэтычная і эксперыментальная медыцына»), прафесар.
Біяграфія
Навуковыя інтарэсы: мадэляванне паталагічных працэсаў; метабалізм вітамінаў групы B; метабалізм амінакіслот; біяхімія цынку; біяхімія этанолу і марфіну; пошук прыродных біялагічна актыўных злучэнняў.
Варонеж (рака)
Варонеж (Воронеж) — рака ў Расіі, левы прыток ракі Дон. Працякае па тэрыторыі Варонежскай, Ліпецкай і Тамбоўскай абласцей.
Дэмкіўскэ
Дэмкіўскэ (Демківське) — пасёлак у Гайсынскім раёне Вінніцкай вобласці Украіны.
IC 1974
IC 1974 — галактыка тыпу S? (спіральная галактыка) у сузор’і Гадзіннік.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Варонеж (рака)
Тыповая раўнінная рака. Утвараецца пры зліцці Польнага Варонежа і Ляснога Варонежа.
Даўжыня ракі, лічачы ад вытока Польнага Варонежа — 520 км, даўжыня уласна Варонежа — 342 км. Лясны Варонеж бярэ пачатак каля вёскі Пушкіна Ухалаўскага раёна Разанскай вобласці. Пасля зліцця Ляснога і Польнага Варонежа ля сяла Новамікольскае Мічурынскага раёна Тамбоўскай вобласці, рака цячэ на працягу каля 60 км на паўночны захад, затым прыкладна ў 5 км ніжэй упадзення ў яе ракі Станавая Раса, крута паварочвае з поўначы на ​​поўдзень з невялікім адхіленнем на паўднёвы захад. Прытокі (левы): Усмань.
Адам Шэмеш
А́дам Шэ́меш (Adam Szemesz; 1808,  — 1864, ) — беларуска-польскі жывапісец, мастацтвазнавец.
Біяграфія
Нарадзіўся ў Слуцкім павеце ў сям'і старосты. Вучыўся ў Віленскай школе жывапісу пры Віленскім універсітэце. У 1831 годзе жыл у Мінску, дзе плённа займаўся жывапісам. Ажаніўся з Паўлінай Фялінскай (1819—1843), сястрой Зыгмунта Фелікса Фялінскага (1822—1895), архібіскупа Варшавы, прылічанага каталіцкай царквой да ліку святых, дачкой вядомай пасля ў Польшчы пісьменніцы Евы Вендорф-Фялінскай (1793—1859) і Герарда Фялінскага. Маладая сям'я жыла на Бабруйшчыне.
У 1842 годзе Адам Шэмеш па падазрэнню ў антыўрадавай дзейнасці высланы ў Херсон. Паўліна адпраўляецца з ім. Дзякуючы партрэту губернатара, напісанаму Шэмешам, мастака пераводзяць з глухога Херсона ў Саратаў. У Саратаве пры родах Паўліна Фялінская памірае. Яе маці, Ева Фялінская, з'яжджае з нованароджаным дзіцем Паўлам у сваё ўкраінскае памесце.
У 1846 годзе Адам Шэмеш прыязджае ў Мінск.
Творчасць
Творчасць Адама Шэмеша звязана з мастацкім жыццём Беларусі, Літвы і Польшчы. Ён застаўся ў гісторыі мастацтва як жывапісец-партрэтыст і мастацтвазнавец, аўтар шэрагу артыкулаў па выяўленчым мастацтве. Яго пяру належыць даволі падрабязны нарыс аб Віленскай школе жывапісу.
Ім напісаны «Успаміны пра Яна Дамеля». З ім у свой час радзіўся Уладзіслаў Сыракомля, складаючы апісанне помнікаў выяўленчага мастацтва Мінска.
Адамам Шэмешам напісаны перад ад'ездам абраз Маці Божай у херсонскім касцёле. У Мінску ён напісаў партрэты Уладзіслава Сыракомлі і Станіслава Манюшкі. Быўшы прыхільнікам паэзіі Адама Міцкевіча, стварыў ілюстрацыі да паэмы «Конрад Валенрод» і да іншых твораў польскага паэта. Да яго за саветамі звярталіся і жывапісцы, якія цалкам склаліся, — Я. Дамель, В. Ваньковіч, М. Кулеша і іншыя.
А. Шэмеш прымаў удзел у афармленні драматургічных пастановак В. Дуніна-Марцінкевіча.
Вярнуўшыся ў 1846 годзе ў Мінск, Шэмеш напісаў некалькі выдатных партрэтаў, сярод якіх вылучаецца партрэт яго цешчы Евы Фялінскай.
Памяць
У Мінску імем Адама Шэмеша названа вуліца.
Мошэ Эйнхорн
Мошэ Эйнхорн (, г.Ваўкавыск —, г. Нью-Ёрк, ЗША) — лекар-гастраэнтэролаг
Біяграфія
У 1916 годзе эміграваў у ЗША, пасяліўшыся ў Нью-Ёрку. У 1917—1919 гадах служыў у арміі, удзельнік Першай сусветнай вайны. У 1922 годзе скончыў медыцынскі факультэт Нью-Ёркскага ўніверсітэта. Займаўся лякарскай практыкай, загадваў гастраэнтэралагічным аддзяленнем лякарні ў Бронксе. У 1925—1928 гадах працаваў у лякарні «Маўнт Сінай», у 1926—1936 гадах — у Бэт-Ізрэйел. У 1926 годзе быў адным з заснавальнікаў «Асацыяцыі іўрытамоўных лекараў».
У 1927 годзе разам з Э. Гальдштэйнам заснаваў «Harofe Haivri» — адзіны медыцынскі часопіс на іўрыце за межамі Эрэц-Ісраэль і быў яго выдаўцом да свайго скону. Распрацоўваў слоўнік медыцынскіх тэрмінаў на іўрыце. Удзельнічаў таксама ў стварэнні медыцынскай бібліятэкі ў лякарні Каплана ў Рэхавоце, якая была адкрыта ў 1955 годзе. Ініцыятар стварэння медыцынскай бібліятэкі ў Тэль-Авіве (1962), якая носіць яго імя. Апублікаваў шэраг прац па захворваннях страўніка і кішачніка. У 1964 годзе мэрыяй Тэль-Авіва была створана прэмія імя Мошэ Эйнхорна ў галіне даследавання медыцыны.
Харытановіч
Харытановіч — прозвішча.
Вядомыя носьбіты:
Мелеагр Македонскі
Мелеагр (Μελέαγρος) — македонскі цар, які кіраваў у маі—чэрвені 279 да н.э.
Біяграфія
Мелеагр быў сынам цара Пталамея I. Ён змог стаць македонскім царом у маі 279 да н.э. пасля гібелі свайго старэйшага брата, Пталамея II Кераўна, аднак па няздольнасці быў зрынуты праз два месяца пляменнікам Касандра — Антыпатрам. Далейшы лёс Мелеагра невядомы (Дройзен: 3; 1;3).
2014 год у гісторыі астраноміі
2014 год быў адзначаны шэрагам падзей у астраноміі.
Рагі (Гомельскі раён)
Рагі́ (, Роги) — вёска ў Беларусі, у Гомельскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Аздзелінскага сельсавета.
У 1926—1927 гадах цэнтр Рагоўскага сельсавета.
Геаграфія
Знаходзіцца за 25 км у напрамку на паўночны захад ад горада Гомель, за 7 км ад чыгуначнай станцыі Лазурная, за 2 км на захад ад аўтамабільнай дарогі.
Памятныя мясціны
Помнік землякам, якія загінулі ў Вялікую Айчынную вайну.
Вусце (Бярэзінскі раён)
Ву́сце (, Устье) — вёска ў Бярэзінскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Багушэвіцкага сельсавета.
Ключ 18
Ключ 18 刀 (刁, 刂) са значэннем «нож» са Спісу 214 ключоў Кансі, якія выкарыстоўваюцца пры напісанні іерогліфаў. Адзін з 23 ключоў, якія складаюцца з дзвюх рыс.
У слоўніку Кансі налічваецца 377 іерогліфаў з гэтым ключом (з 49 030).
Прыклады іерогліфаў
У табліцы прыведзены прыкладны спіс іерогліфаў з ключом 刀. Калі ключ знаходзіцца ў правай частцы іерогліфа, то часцей за ўсе прымае форму 刂.
Глыбачанскэ
Глыбачанскэ (Глибочанське) — пасёлак у Гайсынскім раёне Вінніцкай вобласці Украіны.
Ян IV (Папа Рымскі)
Ян IV (Johannes PP. IV) (? — 12 кастрычніка 642) — Папа Рымскі з 24 снежня 640 да 12 кастрычніка 642.
Біяграфія
Родам з Далмацыі. Асудзіў на саборы ерась манафелітаў і так званы «эктэзіс» (тлумачэнне) імператара Іраклія, якое ўхваляла гэта вучэнне. Шмат выкупляў з рабства жыхароў Далмацыі і Істрыі, захопленых славянамі. У Латэране пабудаваў капліцу Св. Венанція — у гонар далучэння істрыйскай схізмы да каталіцкай царквы.
Палявая (Талачынскі раён)
Палява́я (, Полевая) (да 30 ліпеня 1964 года Манастыры́ ) — вёска ў Талачынскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Талачынскага сельсавета.
Бадзія-Тэдальда
Бадыя-Тэдальда (Badia Tedalda) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Таскана, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Арэца.
Насельніцтва складае 1183 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 10 чал./км². Займае плошчу 119 км². Паштовы індэкс — 53032. Тэлефонны код — 0575.
Тур’я (прыток Сянны)
Тур’я́, Турэя  — рака ў Беларусі, у Краснапольскім раёне Магілёўскай вобласці, левы прыток ракі Сянна (басейн Сажа).
Даўжыня ракі 28 км. Плошча вадазбору 188 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 1 м/км. Выток ракі знаходзіцца ў напрамку на паўночны ўсход ад вёскі Клясіна. Упадае ў Сянну прыкладна за 2 км на паўднёвы ўсход ад вёскі Пільня. Вадазбор у межах Аршанска-Магілёўскай раўніны. Рэчышча каналізаванае ў верхнім і сярэднім цячэнні.
На рацэ размешчаны гарадскі пасёлак Краснаполле.
Новасібірскі метрапалітэн
Новасібірскі метрапалітэн (Новосибирский метрополитен) — хуткасная транспартная сістэма ў Новасібірску. Першы і адзіны ў Сібіры, чацвёрты і самы ўсходні метрапалітэн у Расіі.
Агульныя звесткі
Першы пускавы ўчастак з 5 станцый уведзены ў эксплуатацыю 28 снежня 1985 года, а адкрыты для пасажыраў 7 студзеня 1986 года.
Дзяржынская лінія на працягу першых 20 гадоў (1987—2007) ажыццяўляла чоўнавы рух цягнікоў. Толькі з чэрвеня 2007 года стала магчымым арганізаваць абаротны рух.
Па сукупнасці кліматычных умоў Новасібірскі метрапалітэн прэтэндуе на званне самага экстрэмальнага ў свеце, бо сярэднегадавая ізатэрма ў месцы яго геаграфічнага размяшчэння можа апускацца ніжэй за нуль.
Новасібірскі метрамост
Даўжыня Новасібірскага метрамоста праз раку Об разам з берагавымі эстакадамі — 2145 метраў (з іх 968 метраў — рэчышчавая частка). Найдаўжэйшы метрамост у свеце.
Эроіка-Пуэбла-дэ-Сарагоса
Гераічная Пуэ́бла-дэ-Сараго́са (Heróica Puebla de Zaragoza),
Пуэбла-дэ-лос-Анхелес (Puebla de los Ángeles),
Го́рад Анёлаў (Angelópolis) або Пуэ́бла (Puebla) — горад і муніцыпалітэт у Мексіцы, сталіца штата Пуэбла.
Агульныя звесткі
Буйны археалагічны цэнтр Лацінскай Амерыкі. Важны прамысловы, транспартны, навуковы і эканамічны цэнтр Мексікі. У 1987 годзе аб'яўлены ЮНЕСКА горадам Сусветнай спадчыны.
Асаблівасцю Пуэблы з'яўляецца тое, што гэта адзіны горад у свеце, размешчаны паміж чатырох вулканаў: Пік Арысаба (5747 м), Папакацепетль (5500 м, актыўны і пастаянна дзеючы, горад Мехіка знаходзіцца з процілеглага, паўночнага боку вулкана), Істаксіуатль (5220 м) і Малінчэ (4503 м). Усе чатыры вулкана — самыя высокія кропкі Мексікі і адны з самых высокіх у Паўночнай Амерыцы, пасля гары Мак-Кінлі ў ЗША і горы Логан у Канадзе.
Пуэбла звязана шашэйнымі дарогамі з усімі буйнымі гарадамі Мексікі, Цэнтральнай Амерыкі і ЗША. Размешчаны за 90 км ад Мехіка, на пласкагор'е на вышыні 2135 метраў. У горадзе бярэ пачатак шаша Пуэбла-Панама. За 23 км ад цэнтра знаходзіцца міжнародны аэрапорт, які з'яўляецца запасным Міжнароднага аэрапорта горада Мехіка.
Насельніцтва — 1540 тыс. чалавек, у зоне гарадской агламерацыі пражывае 2385 тысяч чалавек. Чацвёрты па плошчы і колькасці насельніцтва горад у Мексіцы, пасля Мехіка, Гвадалахары і Мантэррэя.
У 1999 годзе падчас землетрасення горад пацярпеў значныя разбурэння.
Гісторыя
Заснаваны ў 1531 як гандлёвы цэнтр паміж Веракрусам і Мехіка. Гэта адзін з першых гарадоў, заснаваных іспанскімі канкістадорамі ў Мексіцы і на Амерыканскім кантыненце. У гісторыкаў ёсць дзве версіі адносна паходжання назвы горада, абедзве яны маюць дакументальныя пацверджанні. Паводле першай версіі, назва паходзіць ад cartas puebla (Лісты аб засяленні), у якіх іспанскія манархі давалі дазвол канкістадорам для заснавання новых гарадоў. Другая, больш верагодная версія кажа аб тым, што назва паходзіць ад імя францысканскага святара Хуана дэ ла Пуэбла, які ў Іспаніі займаўся падборам місіянераў, якія суправаджалі канкістадораў і заснавалі горад.
5 мая 1862 года, падчас франка-мексіканскай вайны, каля Пуэблы адбылася бітва, у якой мексіканская армія пад камандаваннем Ігнасіа Сарагосы атрымала перамогу над пераважаючымі сіламі французаў. У гонар гэтага палкаводца Кангрэс штата Пуэбла змяніў імя горада на Эроіка-Пуэбла-дэ-Сарагоса (Гераічная Пуэбла Сарагосы, ісп. Heroica Puebla de Zaragoza). Аднак, гэта назва выкарыстоўваецца дастаткова рэдка і толькі ў некаторых афіцыйных дакументах; у штодзённай гаворцы жыхароў горада частае ўжыванне Пуэбла-дэ-лос-Анхелес ці нават Анхелаполіс (горад анёлаў, ісп. Angelópolis), у той час як астатнія мексіканцы і лацінаамерыканцы называюць яе проста Пуэбла. 5 мая адзначаецца ў Мексіцы і некаторых штатах ЗША як нацыянальнае свята, аднак выхадных святочным днём ён з'яўляецца толькі ў Пуэбле,.
Славутасці
Сярод мексіканцаў Пуэбла лічыцца гастранамічнай сталіцай краіны і радзімай большасці страў мексіканскай кухні.
Новы Кавэнчын (гміна)
Но́вы Кавэ́нчын (Nowy Kawęczyn) — вясковая гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Скернявіцкага павета Лодзьскага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Новым Кавэнчыне. Плошча гміны складае 104,41 км². Станам на 2010 год у гміне Новы Кавэнчын пражывалі 3318 чалавек, шчыльнасць — 32 чал./км². Адміністрацыйна падзелена на 22 салецтвы.
Кірычук
Кірычук — прозвішча.
Трацылава (прыпыначны пункт)
Трацы́лава (, Троцилово, нарматыўная назва — )  — прыпыначны пункт Мінскага аддзялення Беларускай чыгункі ў Талачынскім раёне Віцебскай вобласці. Размешчаны ў вёсцы Трацылава; на лініі Орша-Цэнтральная — Мінск-Пасажырскі, паміж прыпыначным пунктам Красная Горка і прыпыначным пунктам Нарцызава.
Хуан дэ Грыхальва
Хуан дэ Грыхальва (Juan de Grijalva; каля 1489, Куэльяр, Іспанія — 21 студзеня 1527) — адзін з першых іспанскіх канкістадораў. Экспедыцыя Грыхальвы, падчас якой была адкрыта Мексіка, адлюстравана ў кнізе Берналя Дыяса «Сапраўдная гісторыя заваявання Новай Іспаніі».
Кыргызстан
Кыргызстан (Кыргызстан), поўная назва Кыргызская Рэспубліка (Кыргыз Республикасы, Кыргызская Республика) — дзяржава на паўночным усходзе Сярэдняй Азіі. Мяжуе на поўначы з Казахстанам, на захадзе з Узбекістанам, на поўдні з Таджыкістанам, на ўсходзе і паўднёвым усходзе з Кітаем. Сталіца — горад Бішкек. Дзяржаўная мова — кіргізская, мова міжнацыянальных зносін — руская. Нацыянальнае свята — Дзень незалежнасці (31 жніўня).
Сярэдняя Азія
Сярэдняя Азія (Орта Азия, Орто Азия, Осиёи Миёна,, Oʻrta Osiyo) — рэгіён Азіі, які ўключае 4 краіны:
Кыргызстан
Дзяржаўны лад
Дзяржаўны лад Кыргызскай Рэспублікі вызначаецца Канстытуцыяй, якая была прынятая 5 мая 1993 года. Ачольнік дзяржавы — прэзідэнт, абіраецца ўсенародным галасаваннем тэрмінам на 5 гадоў. Чарговыя выбары — у 2017. Аднапалатны парламент — Жагорку Кенэш, складаецца з 90 дэпутатаў, абіраных тэрмінам на пяць гадоў па партыйных спісах. Ачольнік урада — прэм’ер-міністр, прызначаецца прэзідэнтам па прадстаўленні парламента (дэпутатаў ад палітычнай партыі, што атрымала больш 50 адсоткаў мандатаў).
Сярэдняя Азія
Падчас у склад рэгіёна ўключаюць таксама Казахстан.
Кыргызстан
Геаграфія
Кыргызстан размешчаны ў межах двух горных сістэм. Паўночна-ўсходняя яго частка (большая) ляжыць у межах Цянь-Шаня, паўднёва-заходняя — Паміра-Алая. Межы Кыргызстана праходзяць па горных хрыбтах і толькі на поўначы і паўднёвым захадзе — па падножжах гор і перадгорных раўнінах (Чуйская даліна, ускраіны Ферганскай даліны).
Уся тэрыторыя рэспублікі ляжыць вышэй 500 м над узроўнем мора; больш за 1/2 яе размяшчаецца на вышынях ад 1000 да 3000 м і прыкладна 1/3 — на вышынях ад 3000 да 4000 м. Горныя хрыбты займаюць каля 1/4 тэрыторыі і распасціраюцца паралельнымі ланцугамі пераважна ў шыротным кірунку. Галоўныя хрыбты Цянь-Шаня збліжаюцца на ўсходзе, у раёне Мерыдыянальнага хрыбта і ствараюць магутны горны вузел. На мяжы з Кітаем уздымаецца пік Перамогі (7439 м). Масіў Акшыйрак аддзяляе ад Цэнтральнага Цянь-Шаня Унутраны Цянь-Шань, апраўлены з поўдня хрыбтом Какшалтаў (пік Данкова, 5982 м), з поўначы — хрыбтамі Тэрскей-Алатау і Кіргізскім, з паўднёвага захаду — хрыбтом Ферганскім. Ва Унутраным Цянь-Шане — хрыбты з альпійскімі формамі рэльефу; падзеленыя далінамі і катлавінамі. На поўнач ад хрыбта Тэрскей-Алатау, паміж ім і хрыбтом Кунгей-Алатау, знаходзіцца Ісык-Кульская катлавіна з возерам Ісык-Куль. Заходняя частка Кыргызстана размешчана ў межах Заходняга Цянь-Шаня. Важнейшыя араграфічныя элементы — Талаская даліна, хрыбты Таласкі Алатау і Чаткальскі. На паўднёвым захадзе ў межы Кыргызстана ўваходзяць паўночная, усходняя і паўднёвая ўскраіны Ферганскай катлавіны з перадгор’ямі і прылеглымі часткамі падгорных раўнін (адыры). На поўдні Кыргызстану належаць паўночны схіл Туркестанскага хрыбта, Алайскі хрыбет, Алайская даліна і паўночны схіл Заалайскага хрыбта (пік Леніна, 7134 м), які складае паўночную ўскраіну Паміра.
Рэкі належаць басейнам Аральскага мора (76,5 % плошчы Кыргызстана), Тарыма (12,4 %), Ісык-Куля (10,8 %) і Балхаша (0,3 %). Сярэдні гадавы сцёк ўсіх рэк 52 км³. Найбуйнейшая рака Кыргызстана — Нарын, якая, зліваючыся з ракой Карадар’я, утварае раку Сырдар’я. Галоўныя прытокі Нарына — Атбашы, Алабука, Кёкёмерэн, Карадар’і — Каракульджа, Ясы, Кугарт (сцякаюць з Ферганскага хрыбта), Тар, Куршаб (з Алайскага хрыбта). Буйная рака паўночнага Кыргызстана — Чу, паўночна-заходняга — Талас, крайняга поўдня — Кызылсу (цячэ па Алайскай даліне). З рэк, якія ўпадаюць у возера Ісык-Куль, больш значныя — Джэргалан і Цюп. Рэкі Сарыджаз, Узенгугуш, Аксай (на ўсходзе рэспублікі) адносяцца да басейна Тарыма. Толькі рака Каркара, якая бярэ пачатак з усходняй часткі Тэрскей-Алатау, належыць да сістэмы ракі Ілі. Рэкі, якія пачынаюцца ў высакагор’ях, маюць пераважна ледавіковае і снегавое жыўленне, разводдзе — гадовае. Невялікія рэкі, якія бяруць пачатак у больш нізкіх вышынных паясах, жывяцца грунтовымі водамі, а таксама талымі снежнымі і дажджавымі водамі. Рэкі маюць вялікае энергетычнае і ірыгацыйнае значэнне.
У Кыргызстане каля 3 тыс. азёр. Найбольш буйныя з іх размешчаныя ва ўпадзінах тэктанічнага паходжання — Ісык-Куль (адно з найвялікшых высакагорных азёр свету), Сонкёль, Чатыркёль. Тактагульскае вадасховішча.
Эканоміка
У 2004 сукупны ВУП дасягнуў толькі $2,4 млрд, гэта значыць $430 на душу насельніцтва. Кыргызстан — другая пасля Таджыкістана па беднасці краіна ў рэгіёне. Больш паловы насельніцтва занята сельскай гаспадаркай і жывёлагадоўляй.
На пачатак лютага 2005 кыргызская вонкавая дзяржаўная запазычанасць дасягнула $1,92 млрд. За 1990—1996 гады кыргызская эканоміка паменшылася амаль удвая, у асноўным з-за спынення прамысловых прадпрыемстваў на поўначы краіны. Прамысловасць забясьпечвае толькі чвэрць кыргызскага ВУП. На думку назіральнікаў, прамысловасць у аграрным Кыргызстане была створаная ў савецкі час штучна і ўжо наўрад ці можа быць адноўленая. Прыкладна 40 % прамысловай вытворчасці дае здабыча золата — адзіная галіна прамысловасці рэспублікі, якая актыўна развіваецца (у 2003 годзе Кыргызстан здабыў 22,5 т золата, заняўшы трэцяе месца ў СНД пасля Расіі і Узбекістана).
У Кыргызстане, па розных ацэнках, прыватызавана больш за 70 % дзяржпрадпрыемстваў. Большасць буйных прадпрыемстваў кантралявалася сваякамі першага прэзідэнта Акаева.
Сацыяльна-эканамічнае становішча
Беспрацоўе, паводле афіцыйных звестак, — 73,4 тысячы чалавек (3,5 % эканамічна актыўнага насельніцтва).
У сакавіку 2006 году сярэдні заробак складаў 3057 сомаў або 80 долараў ЗША.
Насельніцтва
Насельніцтва Кыргызстана — 5,05 млн чалавек (звесткі за 2006 год). Гэта значна больш, чым пражывала ў краіне ў 1959 (2,065 млн), 1970 (2,935 млн), 1979 (3,523 млн), 1989 (4,258) і 1999 (4,823) гадах. Да 1960-х гадоў насельніцтва рэспублікі хутка расло за кошт міграцыйнага і натуральнага прыроста, які быў асабліва значным у сельскіх кыргызаў, узбекаў і іншых сярэднеазіяцкіх народаў. Асноўнай крыніцай росту насельніцтва краіны пасля 1970-х гадоў стаў натуральны прырост, які паступова скарачаўся.
Ядро насельніцтва рэспублікі — 58,6 % (1995) — складаюць кыргызы. Кыргызы пражываюць на ўсёй тэрыторыі краіны і пераважаюць у большасці сельскіх раёнаў. Рускія складаюць 17,1 % насельніцтва, большасць з іх пражываюць у гарадах. Узбекі сканцэнтраваныя ў асноўным у Ошскай вобласці. З іншых значных этнічных груп варта згадаць дунган, украінцаў, немцаў, татараў, яўрэяў, казахаў, уйгур ды таджыкаў.
Кыргызы спачатку інтэнсіўна вярталіся ў краіну з суседніх Таджыкістана і КНР у першыя гады незалежнасці, але пасля 2000 году інтэнсіўна выяжджаюць за яе межы, у асноўным па эканамічных прычынах, у РФ і Казахстан.
Вялікая частка насельніцтва засяроджаная ў далінах — Чуйскай на мяжы з Казахстанам і Ферганскай на мяжы з Узбекістанам, — далінах рэк Нарын і Талас, а таксама ў Ісык-Кульскай катлавіне.
Дачыненні з Беларуссю
Дыпламатычныя дачыненні ўрады ўстанавілі 21 студзеня 1993 года.
Гуральня (Тульчынскі раён)
Гуральня (Гуральня) — пасёлак у Тульчынскім раёне Вінніцкай вобласці Украіны.
Maggi
Магі (Maggi) — гандлёвая марка сухіх супаў і харчовых запраў. Уваходзіць у партфель брэндаў кампаніі Nestle.
Гісторыя паходжання
У 1882 годзе на зборы грамадскай арганізацыі Swiss Public Welfare Society доктар Фрыдолін Шулер дакладваў аб выніках аналізу захворвання сярод працоўных. Адной з асноўных праблем доктар лічыў недахоп у ежы бялковых злучэнняў. Па яго меркаванню, адсутнічалых жывёльных бялкоў можна было замяніць таннымі расліннымі. Гэтая ідэя зацікавіла прадпрымальніка Юліуса Магі, які валодаў на той момант кампаніяй Julius Maggi & Cie, якая аб'ядноўвала млыны ў Кемптале, Цюрыхе і Шафхаўзене. 19 лістапада 1884 г. прадукт, распрацаваны кампаніяй Julius Maggi & Cie і гуртам вучоных на чале з доктарам Шулерам, быў ухвалены грамадскай арганізацыяй.
Бабовічы
Бабо́вічы (, Бобовичи) — аграгарадок (да 2009 года — вёска ) у Гомельскім раёне Гомельскай вобласці Беларусі. Уваходзіць у склад Бабовіцкага сельсавета.
Геаграфія
Аграгарадок знаходзіцца у напрамку на паўднёвы захад ад Гомеля, за 15 км ад чыгуначнай станцыі Прыбар, каля правага берага ракі Уза.
IC 1975
IC 1975 — галактыка тыпу P (особлива галактыка) у сузор’і Эрыдан.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Тэадор I (Папа Рымскі)
Біяграфія
Грэк з Палесціны, сын іерусалімскага біскупа.
Узведзены ў Папы рашэннем экзарха Равенны Ісаакам. Тэадор пастаянна змагаўся з ерассю манафелітаў, перапісваўся з візантыйскім імператарам. Надаў анафеме патрыярхаў Канстанцінопаля Паўла і Піра. Пахаваны ў Рыме.
Іван Пятровіч Чарнікевіч
Іван Пятровіч Чарнікевіч (нар., в. Валосаўка, Навагрудскі раён, Гродзенская вобласць) — беларускі біяхімік. Доктар хімічных навук (1996), кандыдат біялагічных навук (1978), старшы навуковы супрацоўнік (1983), прафесар.
Біяграфія
Скончыў Гродзенскі дзяржаўны педагагічны інстытут імя Я. Купалы (спецыяьнасць «Біялогія і хімія», 1969). Працаваў у Маскоўскім дзяржаўным педагагічным інстытуце імя У. І. Леніна (1969—1971, стажор), Інстытуце біяхіміі НАН Беларусі (1972—1999, вядучы навуковы супрацоўнік, у 1989—1999 — загадчык лабараторыі прыкладной энзімалогіі і біятэхналогіі), Гродзенскім дзяржаўным медыцынскім універсітэце (з 1999, медыка-дыягнастычны факультэт, кафедра агульнай і біяарганічнай хіміі, прафесар).
Навуковыя інтарэсы: структурная арганізацыя бялковых малекул; атрыманне прэпаратаў пралангіраванага дзеяння для ферментнай тэрапіі і біяхімічнай дыягностыкі; распрацоўка тэхналогій сінтэза актыўных форм вітамінаў і іх выкарыстанне ў медыцыне.
Палац Тыберыя
Палац Тыберыя (Domus Tiberiana) — палац на Палаціне, пабудаваны імператарам Тыберыем.
Палац размяшчаўся паміж храмам Вялікай Маці і Рымскім форумам. Першапачаткова палац уяўляў сабою сціплы будынак, які аб'ядноўваў некалькіх дамоў рэспубліканскага перыяду. Пры Калігуле будынак быў пашыраны.
У 80 годзе пры пажары домус быў разбураны, пры наступных пабудовах Даміцыяна — палацы Флавіяў і палацы Аўгустаў выкарыстоўваліся толькі часкі згарэлага палаца Тыберыя, першым чынам сцены.
У XVI стагоддзі на месцы развалін былі разбіты Фарнезскія сады, якія сёння замінаюць раскопкам палаца.
Высокая Гара (Багушэвіцкі сельсавет)
Высо́кая Гара́ (, Высокая Гора) — вёска ў Бярэзінскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Багушэвіцкага сельсавета.
Капкы
Капкы (Капки) — пасёлак у Тульчынскім раёне Вінніцкай вобласці Украіны.
Станіслаў Бараньчак
Станіслаў Бараньчак (Stanisław Barańczak; 13 лістапада 1946, Познань — 26 снежня 2014, Ньютанвіль) — польскі паэт, літаратураны крытык, перакладчык.
Біяграфія
Нарадзіўся ў 1946 годзе ў Познані. У 1965 годзе пасля заканчэння ліцэя паступіў на аддзяленне паланістыкі Універсітэта імя Адама Міцкевіча. Падчас навучання кіраваў студэнцкім тэатрам Восьмага Дня, быў сябрам літаратурнай суполкі «Спробы» (Próby, 1964—1968).
У 1976 годзе выступіў адным з заснавальнікаў Камітэта абароны рабочых — арганізацыі, якая адыграла значную ролю ў барацьбе з таталітарызмам. У лютым 1977 на заказным судовым працэсе Станіслаў Бараньчак, абвінавачаны ў хабарніцтве, быў асуджаны на адзін год пазбаўлення волі ўмоўна, звольнены з працы і афіцыйна пазбаўлены права друкавацца. Пасля суда выкладаў у падпольным Лятучым універсітэце, створаным, каб распаўсюджваць свабодныя ад цэнзуры гуманітарныя веды. З 1980 года — актыўны дзеяч Салідарнасці.
У сакавіку 1981 году выехаў у Злучаныя Штаты Амерыкі чытаць лекцыі пра польскую літаратуру. Пасля ўвядзення ваеннага становішча застаецца ў Амерыцы. Выкладаў славістыку ў Гарвардскім універсітэце. Жыў у Ньютанвілі, штат Масачусетс.
Творчасць
Станіслаў Бараньчак — аўтар манаграфій, прысвечаных польскай паэзіі другой паловы ХХ стагоддзя: «Іронія і гармонія. Нарысы пра найноўшую польскую літаратуру» (Ironia i harmonia. Szkice o najnowszej literaturze polskiej, 1973), «Недаверлівыя і саманадзейныя: Рамантызм і класіцызм ў маладой паэзіі шасцідзясятых гадоў» (Nieufni i zadufani. Romantyzm i klasycyzm w młodej poezji lat sześćdziesiątych, 1972), «Этыка і паэтыка» (Etyka i poetyka, 1979), «Недзеяздольны чытач. Пераконванне ў масавай літаратурнай культуры ПНР» (Czytelnik ubezwłasnowolniony. Perswazje w masowej kulturze literackiej PRL, 1983), «Уцякач з Утопіі. Пра паэзію Збігнева Герберта» (Uciekinier z Utopii. O poezji Zbigniewa Herberta, 1984), — а таксама даследавання тэорыі і практыкі паэтычнага перакладу — «Уратаванае пры перакладзе: нарысы пра майстэрню перакладчыка паэзіі з дадаткам малой анталогіі праблемных перакладаў» (Ocalone w tłumaczeniu: szkice o warsztacie tłumacza poezji z dodatkiem małej antologii przekładów-problemów, 2004).
Перакладчык твораў Уільяма Шэкспіра, Джона Дона, Джорджа Герберта, Эмілі Дзікінсан, Элізабет Бішап, Джона Кітса, Шэймаса Хіні, Роберта Фроста, Томаса Стэрнза Эліята, Уістана Х’ю Одэна, Томаса Хардзі, Дылана Томаса, укладальнік чатырох анталогій паэзіі: «Анталогія ангельскай метафізічнай паэзіі XVII стагоддзя» (Antologia angielskiej poezji metafizycznej XVII stulecia, 1991), «Каханне — гэта ўсё, што існуе: 300 найвядомейшых ангельскіх і амерыканскіх мілосных вершаў» (Miłość jest wszystkim, co istnieje: 300 najsławniejszych angielskich i amerykańskich wierszy miłosnych, 1992), «З Табой — значыць з Усім: 222 шэдэўры ангельскай і амерыканскай рэлігійнай лірыкі» (Z Tobą więc ze Wszystkim: 222 arcydzieła angielskiej i amerykańskiej liryki religijnej, 1992), «Ад Уолта Уітмэна да Боба Дылана: анталогія амерыканскай паэзіі» (Od Walta Whitmana do Boba Dylana — antologia poezji amerykańskiej, 1998) «Фіялетавая карова: анталогія ангельскай і амерыканскай несур’ёзнай паэзіі» (Fioletowa krowa: antologia angielskiej i amerykańskiej poezji niepoważnej, 2007).
Біб’ена
Біб'ена (Bibbiena) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Таскана, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Арэца.
Насельніцтва складае 12574 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 146 чал./км². Займае плошчу 86 км². Паштовы індэкс — 52011. Тэлефонны код — 0575.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы Sant'Ippolito di Roma.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
Панькавічы
Па́нькавічы (, Паньковичи) — вёска ў Талачынскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Талачынскага сельсавета.
Да 15 кастрычніка 1960 года вёска ўваходзіла ў склад Еўлахоўскага сельсавета, да сакавіка 1977 года — у склад Воўкавіцкага сельсавета.
Тураўка (значэнні)
Тураўка — шматзначны тэрмін.
Труд (прыпыначны пункт)
Труд (, Труд)  — прыпыначны пункт Баранавіцкага аддзялення Беларускай чыгункі ў Капыльскім раёне Мінскай вобласці. Размешчаны за 2,8 км на захад ад аграгарадка Цімкавічы; на лініі Асіповічы I — Русіно, паміж станцыяй Цімкавічы і прыпыначным пунктам Дзягцяны.
Новы Корчын (гміна)
Но́вы Ко́рчын (Nowy Korczyn) — вяскова-гарадская гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Бускага павета Свентакшыскага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Новым Корчыне. Плошча гміны складае 116,67 км². Станам на 2010 год у гміне Новы Корчын пражывалі 6 216 чалавек, шчыльнасць — 48 чал./км². Адміністрацыйна падзелена на 24 салецтвы.
Населеныя пункты
На тэрыторыі гміны размешчаны 29 населеных пунктаў.
Цыкуны
Цыкуны́ (, Цыкуны) — вёска ў Гомельскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Бабовіцкага сельсавета.
У 1926—1927 гадах цэнтр Случмільчанскага сельсавета.
Пуэбла
Пуэбла (ад Pueblo «людзі») — тып і стыль сельскіх паселішчаў у Паўночнай Амерыцы.
Назву пуэбла далі іспанскія канкістадоры, якія сустрэлі ў засушлівых раёнах Паўночнай Амерыкі вялікія шматкамерныя і часам шматпавярховыя жытлы з гліны, саману або вапняку. У Новай Іспаніі пуэбла прымалася за адзінку паселішча. Як пазней высветлілі археолагі, першаснымі распрацоўшчыкамі такога тыпу паселішча былі старажытныя індзейцы-анасазі.
Новасібірскі трамвай
Новасібірскі трамвай — сістэма трамвайных ліній Новасібірска, якая працуе з 26 лістапада 1934 года. У цяперашні час у Новасібірску дзейнічаюць 10 маршрутаў трамвая, якія абслугоўваюцца дзвюма дэпо: Левабярэжным (да аб'яднання ў 2000 г. - Ленінскае дэпо і Кіраўскім дэпо) і Правабярэжным (да аб'яднання ў 2001 г. - Дзяржынскае дэпо і Кастрычніцкае дэпо).
Пуэбла
Пуэбла ўяўляюць сабою камунальны тып паселішча, аддалены ад іншых. Для архітэктурнага стылю характэрна тое, што гліняныя або вапняковыя блокі ўтвараюць сцены камер і ўнутраных двароў, будынкі могуць мець да 5 паверхаў. Звычайна камеры кожнага паверха адсунуты ў параўнанні з папярэднім, так што пуэбла нагадвае ступеністую піраміду. Для перасоўвання паміж паверхамі ладзяцца драўляныя лесвіцы. У мінулым камеры на першым паверсе з'яўляліся гаспадарчымі, на наступных паверхах — жылымі.