cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Батый
На поўдні князь Даніла Галіцкі апрача ўласных сіл спрабаваў абаперціся на Захад, нават каранаваўся дасланай з Рыма каралеўскай каронай [6]. Аднак усё гэта аказалася малаэфектыўным — пазбегнуць залежнасці ад татар і яе разбуральных наступстваў Галіцка-Валынская зямля не здолела [7].
Жыхары Пскоўскай і Полацкай зямель спрабавалі выкарыстаць змену дынастыі, не парываючы радыкальна з агульнарускай палітычнай сістэмай. У верасні 1248 г. була рымскага папы Інакенція IV была адрасавана «новаахрышчанаму князю» (яўна літоўскага паходжання) Полацка [8] ці, магчыма, Пскова (назвы абодвух у заходнееўрапейскіх крыніцах часам блізкія па напісанні). Пскавічы каля 1265 г. прынялі сваім князем уцекача з Літвы Даўмонта [9]. У Полацку ў 1250-1260-я гг. чаргаваліся літоўскія (Таўцівіл, Гердзень) і рускія (Канстанцін, Ізяслаў) князі [10]. Паралельна Полацк актывізаваў сувязі з Лівоніяй. У буле папы Урбана IV[11] і грамаце Гердзеня ў 1264 г. упамінаюцца полацкія воласці, незадоўга да таго падараваныя князем Канстанцінам лівонцам, а з больш позніх згадак (1366) вынікае, што на гэтых землях паўстаў замак Розітэн (на старабеларускай мове Рэжыца, сучасны горад Рэзэкне на ўсходзе Латвіі [12]. На мяжы XIII—XIV ст. нейкі полацкі князь (магчыма, той жа Канстанцін) перад смерцю ўвогуле перадаў княства пад пратэктарат Рыжскага архібіскупства [13].
Пэўны час абедзвюм землям удавалася захоўваць самастойнасць. Але Пскоўшчына засталася дробным перыферыйным княствам, так і не стаўшы ядром новага дзяржаваўтваральнага працэсу, а Полаччына ўрэшце ўвайшла ў склад Вялікага Княства Літоўскага.©Матэрыял сайта «JiveBelarus.net»
Найбольш перспектыўным аказаўся шлях поўнай інтэграцыі з Літвой, па якім пайшлі княствы Панямоння. У выніку ўтварылася двухэтнічная дзяржава, якая не толькі адстаяла сваю незалежнасць у жорсткай барацьбе з суседзямі, але праз стагоддзе перайшла да актыўнай экспансіі, перахапіўшы з рук аслабелай Арды кантроль над паловай Русі. Яе жыццяздольнасць можа быць растлумачана тым, што князем Наваградка і суверэнам іншых панямонскіх гарадоў каля 1248 г. стаў не ўцякач накшталт Даўмонта і не адзін з другарадных літоўскіх князёў накшталт полацкіх Таўцівіла і Гердзеня, a найбольш магутны ўладар — Міндоўг, які мог абаперціся не толькі на мясцовае баярства і сваю непасрэдную вотчыну ў «Літоўскай зямлі», але і на ўвесь ваенны патэнцыял Літвы ў шырокім сэнсе. Нават больш, менавіта з дапамогай рускіх княстваў Міндоўг, а затым яго сын Войшалк канчаткова ўстанавілі ў Літве цэнтралізаваную ўладу, для чаго не было неабходных стартавых пазіцый ні ў Даўмонта, ні ў Таўцівіла.
Сям’я
Сын — Сартак.
Sauber Motorsport
Sauber Motorsport — швейцарская кампанія па вытворчасці спартыўных аўтамабіляў і аўтагоначная каманда, заснаваныя ў 1970 годзе Петэрам Заўберам. У 1980-х паспяхова выступала ў гонках спорт прататыпаў, вырабляючы шасі для каманды Mercedes-Benz. Выступае ў чэмпіянаце свету па аўтагонках у класе Формула-1 з 1993 года па цяперашні час. З моманту дэбюту каманды ў Формуле-1 ніводны з пілотаў каманды не перамагаў у гонках і аніразу не заваёўваў поўл-пазішн, лепшымі вынікамі сталі два другіх месцы ў гонках Серхіё Пераса ў сезоне 2012 года і два старты з першага рада — Жана Алезі на трасе А1-рынг у сезоне 1998 года і Камуі Кабаясі у сезоне 2012 года ў Спа.
Скурэле
Скурэле (Scurelle) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Трэнціна — Альта-Адыджэ, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Трэнта.
Насельніцтва складае 1348 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 46 чал./км². Займае плошчу 29 км². Паштовы індэкс — 38050. Тэлефонны код — 0461.
Заступнікам населенага пункта лічыцца Марыя Магдаліна.
NGC 6574
NGC 6574 (іншыя абазначэнні — NGC 6610, IRAS18095+1458, UGC 11144, ZWG 113.26, MCG 2-46-10, ZWG 84.24, PGC 61536) — галактыка ў сузор’і Геркулес.
Гэты аб’ект занесены ў новы агульны каталог некалькі разоў, з абазначэннямі NGC 6574, NGC 6610.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Стратэгічныя ядзерныя сілы Расійскай Федэрацыі
Стратэгічныя ядзерныя сілы Расійскай Федэрацыі (СЯС Расіі) — абагульненая назва асноўнага ўзбраення войскаў і сіл ва Узброеных Сілах Расійскай Федэрацыі, якія маюць у якасці асноўнага ўзбраення стратэгічнае і тактычнае ракетна-ядзернае ўзбраенне.
Часам называюцца ядзернай трыядай.
Па стане на 1 верасня 2018 года, на падставе афіцыйнай заявы МЗС РФ і па ацэнцы групы міжнародных экспертаў (на падставе дадзеных, прадастаўленых у рамках абмену па дамове СНУ-III ), у складзе стратэгічных ядзерных сіл Расіі знаходзіцца 517 разгорнутых стратэгічных носьбітаў ядзернай зброі- міжкантынентальных балістычных ракет, балістычных ракет падводных лодак і цяжкіх бамбавікоў, аснашчаных 1420 ядзернымі боезарадамі. Пры гэтым агульная колькасць носьбітаў (разгорнутых і неразвернутых) ядзернай зброі складае 775 адзінак, што адпавядае ўстаноўленым дагаворам СНУ-III сумарным колькасцям стратэгічных наступальных узбраенняў.
Расійская ядзерная зброя дасталася ў спадчыну ад СССР (уключаючы ядзерныя арсеналы, вывезеныя з тэрыторыі былых трох савецкіх рэспублік: Беларусі, Казахстана і Украіны). У цяперашні час знаходзіцца ў падпарадкаванні 12-га Галоўнага ўпраўлення Міністэрства абароны Расійскай Федэрацыі.
У другой палове 2014 года быў зноў дасягнуты ядзерны парытэт з ЗША.
На пачатак 2019 года аснашчанасць стратэгічных ядзерных сіл сучасным узбраеннем складала 82 %.
Ваенная дактрына Расіі
Згодна з новай рэдакцыяй ваеннай дактрыны, РФ пакідае за сабой права прымяніць ядзерную зброю ў адказ на прымяненне супраць яе і (або) яе саюзнікаў ядзернай і іншых відаў зброі масавага паражэння, а таксама ў выпадку агрэсіі супраць РФ з ужываннем звычайнай зброі, калі пад пагрозу пастаўлена само існаванне дзяржавы.
Стан СЯС
У складзе Ракетных войскаў стратэгічнага прызначэння па стане на пачатак 2017 года меркавана знаходзілася каля 286 пускавых установак ракетных комплексаў міжкантынентальных балістычных ракет МБР здольных несці каля 1000 баявых блокаў, у тым ліку на баявым дзяжурстве РВСП : У складзе Ваенна-марскога флоту Расіі, па стане на 5 лістапада 2018 года, знаходзіліся 11 атамных падводных лодак з балістычнымі ракетамі ПЛАРБ з 180 пускавымі ўстаноўкамі, здольных несці да 864 баявых блокаў, з іх баявое дзяжурства неслі 9 ПЛАРБ са 144 носьбітамі.
Аснову марскіх стратэгічных сіл Расіі складаюць 6 ракетаносцаў праекта 667БДРМ «Дэльфін» (Delta IV), аснашчаных 96 (16х6) пускавымі ўстаноўкамі (ПУ) з балістычным ракетамі падводных лодак (БРПЛ) Р-29РМУ2 «Сінева», (SS-23) і іх мадыфікацыяй Р-29РМУ2.1 «Лайнер».
У страі застаецца 1 падводная лодка праекта 667БДР «Кальмар», (Delta III), аснашчаная 16 ПУ ракет Р-29Р. Дадзеная лодка прайшла рамонт і мадэрнізацыю ў 2011—2016 гадах і вярнулася ў строй у лютым 2017 года. Таксама на баявую вахту заступілі 5 падводных лодак праекта 955A «Барэй», аснашчаных 80 (16х5) ПУ са стратэгічнымі ракетамі Р-30 «Булава».
Апошні цяжкі ракетаносец праекта 941 «Акула» (Typhoon) «Дзмітрый Данскі» перароблены пад выпрабаванні ракет Р-30 «Булава».
Расійскія стратэгічныя МБР наземнага базіравання ў складзе РВСН разгорнутыя ў пазіцыйных раёнах адзінаццаці ракетных дывізій трох ракетных армій. Расійскія стратэгічныя ПЛАРБ з БРПЛ дзейнічаюць у складах Паўночнага і Ціхаакіянскага флатоў ВМФ ВС Расіі з пяці ваенна-марскіх баз — баз ПЛАРБ. Стратэгічныя бамбавікі далёкай авіяцыі Расіі грунтуюцца на трох авіябазах.
Па стане на 1 верасня 2018 г. у складзе стратэгічных ядзерных сіл Расіі знаходзілася 1420 ядзерных боезарада на 517 разгорнутых стратэгічных носьбітах, агульная колькасць разгорнутых і неразвернутых носьбітаў складала 775 адзінак.
Па дамове СНУ-III кожны разгорнуты стратэгічны бамбавік залічваецца як носьбіт з адным ядзерным боезарадам. Колькасць ядзерных бомбаў і крылатых ракет з ядзернай БГ, якая можа несці разгорнутыя стратэгічныя бамбавікі, не ўлічваецца.
Марскія стратэгічныя сілы
У дужках паказана агульная колькасць разгорнутых і неразвернутых РПКСН (у страі, на рамонце і мадэрнізацыі, на выпрабаваннях)
Ядзерна-тэхнічнае забеспячэнне і бяспека
Базы захоўвання ядзерных зарадаў знаходзіцца пад кіраваннем 12-га Галоўнага ўпраўлення Міністэрства абароны.
ЗАТУ
Закрытыя адміністрацыйна-тэрытарыяльныя ўтварэнні (ЗАТУ) ядзернага зброевага комплексу:
Цугумі Оба
Цугумі Оба (大場 つぐみ О:ба Цугумі) — японскі пісьменнік і сцэнарыст. Нарадзіўся ў Токіа. З’яўляецца аўтарам вядомай мангі «Сшытак смерці». Сапраўднае яго імя невядома. Некаторыя фанаты лічаць, што Цугумі Оба — гэта толькі псеўданім Хіросі Гамо. Як заяўлена ў профіле, калі пачынаецца праца над чарговай часткай мангі «Сшытак смерці», Оба збірае кубкі і прыдумляе сюжэт, утрымліваючы калені на крэсле, як L, адзін з галоўных герояў серыі.
Жорж Пір
Жорж Пір (фр. Georges Charles Clement Ghislain Pire, манашскае імя Дамінік Пір (Dominique Pire); 10 лютага 1910, Дынан, Бельгія — 30 студзеня 1969, Лёвен, Бельгія) — бельгійскі дамініканец, лаўрэат Нобелеўскай прэміі міру (1958) «За дапамогу уцекачам».
Біяграфія
Адукацыю атрымаў у Папскім Міжнародным Інстытуце Ангелікум ў Рыме (1934—1936) (дактарантура ў тэалогіі: L'Apatheia ou insensibilité irréalisable et destructrice). Далей працягнуў сваю адукацыю ў Каталіцкім Універсітэце Лёвена (1936—1937) (ліцэнцыят ў сацыяльных і палітычных навуках).
Гаа Цзісін
Гаа Цзісін (858 — 28 студзеня 929) — заснавальнік і першы кіраўнік.
Біяграфія
У часы дынастый Тан і Позняй Лян Гаа Цзісін быў адной з правінцый. Пасля падзення Позняй Лян стварыў уласную дзяржаву —, якая стала васалам Позняй Тан.
Памёр у пачатку 929 года. Трон пасля гэтага атрымаў у спадчыну яго сын Гаа Цунхуэй.
Cystolepiota
Cystolepiota — род грыбоў сямейства. Назва ўпершыню была апублікаваная ў 1952 годзе.
Род Cystolepiota налічвае 66 відаў:
NGC 6575
NGC 6575 (іншыя абазначэнні — UGC 11138, MCG 5-43-6, ZWG 172.9, KCPG 530B, PGC 61506) — эліптычная галактыка (E) ў сузор’і Геркулес.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Філіп Ноэль-Бэйкер
Філіп Ноэль-Бэйкер ( — ) — англійскі пацыфіст і дыпламат. Лаўрэат Нобелеўскай прэміі міру (1959), за дзейнасць па стымуляванні раззбраення.
Шматгадовы дэпутат Палаты абшчын, міністр без партфеля ва ўрадзе 1945 года. Актыўна выступаў супраць ядзернай зброі, мілітарызму. Да 1922 года супрацоўнічаў з Фрыцьёфам Нансенам. У маладосці быў квакерам.
Свята-Раства-Багародзіцкая царква (Пацавічы)
Свята-Раства-Багародзіцкая царква — праваслаўны храм у в. Пацавічы Мастоўскага раёна Гродзенскай вобласці. Знаходзіцца на ўсходняй ускраіне вёскі.
Гісторыя
Пабудавана ў 1867 годзе з дрэва.
Архітэктура
Помнік народнага дойлідства. Вырашана прамавугольным вертыкальна выцягнутым зрубам пад двухсхільным дахам, трохвугольны ўсечаны франтон якога завершаны цыліндрычным каркасным барабанам з цыбулепадобнай галоўкай: над алтарнай часткай макаўка. Вертыкальна ашаляваныя фасады прарэзаны прамавугольнымі аконнымі праёмамі ў разных ліштвах. Франтальны фасад расчлянёны 3 прамавугольнымі дзвярнымі праёмамі з разнымі сандрыкамі і лапаткамі ў прасценках.
Кары (возера)
Кары (Քարի լիճ) — высакагорнае возера ў Арменіі, размешчанае на схілах гары Арагац. Возера зімой большай часткай пакрыта снегам і лёдам. Размешчана на вышыні 3207 м над узроўнем мора, на плато, пад горнымі пікамі. Даўжыня берагавой лініі складае 1150 м, плошча люстэрка 30,0 га, аб'ём 357 тыс. м³, найбольшая глыбіня 8 метраў. Возера мае ледніковае паходжанне. З Бюракана да яго вядзе асфальтаваная дарога. На ўсходнім беразе возера размешчана метэаралагічная станцыя.
Сеганцана
Сеганцана (Segonzano) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Трэнціна — Альта-Адыджэ, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Трэнта.
Насельніцтва складае 1567 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 76 чал./км². Займае плошчу 20 км². Паштовы індэкс — 38047. Тэлефонны код — 0461.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы San Bartolomeo 24 agosto.
Вытворнае слова
Вытворных словаў у беларускай мове пераважная большасць. Словаў, якія не маюць словаўтваральных сувязяў з іншымі (невытворных) і не ўтвараюць іншых словаў, зусім нямнога. Іх называюць словамі з нулявой вытворнасцю. Гэта некаторыя запазычаныя словы.
Астурлеонская Вікіпедыя
Астурлеонская Вікіпедыя (па-астурыйску: Wikipedia n'asturianu) — раздзел Вікіпедыі на астурыйскай мове.
Па стане на 1 2023 года змяшчае  NaN артыкулs.
Бультэр’ер
Бультэр'ер (Bull Terrier, ад bull - бык і terrier - тэр'ер) — парода сабак, якая адносіцца да сямейства тэр'ераў.
Гісторыя пароды
У 50-х гадах XIX стагоддзя Джэймс Хінкс з Бірмінгема ў Англіі пачаў выводзіць новую пароду - белага бультэр'ера. Парода была атрымана ў выніку шматгадовага племяннога эксперыменту, у якім акрамя англійскага бульдога і белага англійскага тэр'ера, прыняў удзел далмацін. Упершыню белага бультэр'ера Джэймс Хінкс паказаў на выставе сабак у 1862 годзе. Знешнія дадзеныя белага бультэр'ера ў параўнанні са старым буль-энд-тэр'ерам, былі палепшаны, бульдожына была выпраўлена, сабака стаў даўжэйшым у корпусе, галава прыняла падоўжаную, авальную форму, зніклі рыхласць вуснаў і падвешванні на шыі. З розных парод сабак бультэр'ер увабраў у сябе самыя лепшыя іх рысы - высокі інтэлект, актыўнасць, цягавітасць, мускулістасць і пры гэтым інтэлігентнасць. Натуральна, адзінства гэтых якасцяў зрабіла белага бультэр'ер значна больш прывабным. У выкладчыкаў і студэнтаў Оксфарда лічылася прыкметай добрага тону трымаць белага бультэр'ера.
Аляксандр Аляксеевіч Шалюта
Аляксандр Аляксеевіч Шалюта (нар., пас. Свяцілавічы, Веткаўскі раён, Гомельская вобласць) — беларускі спецыяліст у галіне раслінаводства. Доктар сельскагаспадарчых навук (2000), прафесар (2003).
Біяграфія
Навуковыя інтарэсы: рэсурсазберагальныя экалагічна бяспечныя тэхналогіі стварэння культурных лугоў і вытворчасці кармоў.
NGC 6576
NGC 6576 (іншыя абазначэнні — ZWG 142.14, NPM1G +21.0541, PGC 61530) — галактыка ў сузор’і Геркулес.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Пётр Магіла
Паходжанне
Выхадзец са старажытнага малдаўскага баярскага роду Магілаў. Нарадзіўся 31 снежня 1596 года ў сям’і валашскага і малдаўскага гаспадара Сымона Магілы і Семігародскай князёўны Маргарыты. У 1607 у выніку барацьбы за ўладу бацька хлопца загінуў. Пасля смерці Сымона Магілы і пасля захопу ў 1612 годзе Канцемірам Мурзай малдаўска-валашскіх уладанняў, князёўне Маргарыце з сынам прыйшлося пакінуць Гаспадарства і пераехаць на ўкраінскія землі Рэчы Паспалітай, дзе іх прынялі сваякі — пляменіца Сымона Раіна Магілянка была жонкай князя Міхала Вішнявецкага, якому належыла амаль што ўся Левабярэжная Ўкраіна.
Адукацыя
Пачатковую адукацыю Пётр Магіла атрымаў у Львоўскай брацкай школе, арганізаванай у 1586 годзе для абароны і захавання праваслаўнай веры. Сям’я Магілы вызнавала праваслаўе, мела цесныя сувязі з Львоўскім брацтвам, пастаянна дапамагаючы яму сродкамі і паслугамі ў будаўніцтве. Львоў быў непадалёк ад тагачасных малдаўска-валашскіх уладанняў; Львоўскае брацтва, адчуваючы патрэбу ў сродках, часта звярталася да адзінаверных малдаўскіх гаспадароў з просьбамі пра матэрыяльную дапамогу.
Далейшую адукацыю Пётр Магіла атрымаў у еўрапейскіх універсітэтах: спачатку ў Замойскай акадэміі, пасля вучыўся ў розных навучальных установах Галандыі, а таксама ў Парыжы.
Пётр Магіла вольна валодаў латынню, грэцкай і польскай мовамі, досыць хутка авалодаў багаслоўскай навукай, добра ведаў асновы каталіцкага багаслоўя.
Пасля вяртання ў Рэч Паспалітую быў адным з прэтэндэнтаў на малдаўскі трон. Яго пратэктарам быў Станіслаў Жалкеўскі. Пазней пайшоў на ваенную службу, удзельнічаў у Цецорской бітве 1620 і Хоцінскай бітве 1621 (у падраздзяленні Яна Караля Хадкевіча), але потым, верагодна пад уплывам кіеўскага мітрапаліта Іава Барэцкага, вырашыў прыняць духоўны сан.
Царкоўная кар’ера
Мала вядома пра перыяд жыцця Пятра Магілы, пачынаючы ад яго ўдзелу ў Хоцінскай бітве і да пасвячэння ў сан Кіева-Пячорскага архімандрыта. Пётр Магіла пачаў часта наведваць Кіеў, браў актыўны ўдзел у справах праваслаўнай веры. Украінскі гісторык С. Голубеў лічыць, што, акрамя праваслаўнага выхавання, гэтаму паспрыялі частыя сустрэчы Пятра Магілы з мітрапалітам Іовам Барэцкім — настаўнікам Магілы яшчэ з часоў вучобы ў Львоўскай брацкай школе. Адносіны з Іовам канчаткова завяршылі фарміраванне поглядаў Пятра Магілы, вызначылі накірунак яго далейшай жыццёвай дзейнасці.
На працягу 1622-27 гадоў Пётр Магіла знаходзіўся на паслухмянстве ў адным з скітоў Кіева-Пячэрскай Лаўры, размешчанага на тэрыторыі сучаснага сяла Міхайлаўка-Рубежовка пад Кіевам. У 1625 годзе ён прыняў манаскі пострыг у Кіева-Пячэрскім манастыры.
Пасля смерці 21 сакавіка 1627 года архімандрыта Пячэрскай лаўры Захара Капісценскага, ў снежні 1627 года быў прысвечаны на яго пасаду (атрымаў яе пры падтрымцы кіеўскага ваяводы Тамаша Замойскага). Архімандрыт Кіева-Пячэрскай лаўры падпарадкоўваўся не кіеўскаму мітрапаліту, а напрамую канстанцінопальскаму патрыярху і меў тытул «вялікага архімандрыта». У тым жа годзе зацверджаны на гэтай пасадзе каралём Жыгімонтам III Вазам. У гэты час яму споўнілася 30 гадоў. У такім узросце абрання на такую ​​высокую царкоўную пасаду ажыццяўлялася ці не ўпершыню. Відавочна, гэтаму паспрыяла падтрымка Барэцкага і іншых уплывовых шляхецкіх сем’яў спавядаўшых праваслаўную веру.
Выдавецкая дзейнасць
Прыкладаў усе намаганні, каб за час яго архімандрыцтва Кіева-Пячэрская друкарня заняла выбітнае месца як сярод іншых друкарняў Украіны і Беларусі, так і ў грамадскім жыцці ў цэлым. За пяць з паловай гадоў яго настаяцельства з лаўрскай друкарні выйшла 15 выданняў; сярод іх былі кнігі Пятра Магілы. У 1628 годзе у Лаўры надрукавалі перакладзеныя Пятром Магілай з грэцкага «Агапита діакона главизни поучительни» і «Тріодь цвітная», у якіх тлумачыліся важнасць і значэнне царкоўных гімнаў.
У 1629 годзе на Кіеўскім царкоўным саборы прынялі да выдання «Леітургіаріон» Пятра Магілы. Ён уяўляў сабой служэбнік, выпраўлены архімандрытам па грэчаскіх крыніцах (адна з самых значных прац Пятра Магілы, на працягу больш за дзвесце гадоў не губляла свайго значэння).
Ва ўласнаручных запісах Пятра Магілы захаваўся шэраг канонаў, якія часткова ўвайшлі ў будучыя Лаўрскія выданні: Канон на прычашчэння святароў, Канон на выхад душы, Канон на стварэнне свету і плач выгнаных з раю прабацькоў, Канон пакаянны, Падзячны спеў у гонар Найсвяцейшай Багародзіцы ў сувязі з пазбаўленнем ёй Кіева-Пячэрскай мясціны ад нашэсця ляцкія войскі (1630) і іншыя. Гэтыя невялікія творы, напісаныя на царкоўна-славянскай мове, сведчаць пра вялікі літаратурны талент Пятра Магілы.
Спрабаваў дабіцца для Кіева-Пячэрскай друкарні выключнага права друкавання царкоўнай багаслужбовай літаратуры. Таму быў незадаволены спробай Львоўскага епіскапа Арсеня Желіборскага выдаць ў Львове «Служэбнік» і «Намаканон» у 1646 годзе.
Дыпламатычная дзейнасць
Жыццё і царкоўная служба Пятра Магілы прыйшліся на складаны час у гісторыі праваслаўнай царквы ў Рэчы Паспалітай. У 1596 годзе была падпісана Берасцеская ўнія, у выніку якой большасць праваслаўных епіскапаў прызнала вяршэнства Папы Рымскага, Кіеўская праваслаўная мітраполія злучылася з Рымска-Каталіцкай Царквой. Тыя праваслаўныя іерархі і святары, якія не прызналі уніі, фактычна апынуліся па-за законам. Верныя і большасць манастыроў таксама выступілі супраць уніі. Аднак у ажыццяўленнях яе палажэнняў была зацікаўлена свецкая ўлада, таму прыгнёт праваслаўных, якія не жадалі прызнаваць перавагу Рыма, стаў звычайнай з’явай. Пётр Магіла лічыў надзвычай важнай справай прымірэння ўсіх праваслаўных — тых, якія прызналі унію, і тых, якія выступалі супраць яе. Аднак яго дзеянні, накіраваныя на прымірэнне, выклікалі неадназначныя ацэнкі сучаснікаў. Адны лічылі Пятра Магілу шчырым змагаром адзінства праваслаўя, іншыя — рукой каралеўскай улады, якая намагаецца павярнуць праваслаўных у уніятаў, разарваць сувязі з усходнімі патрыярхамі і Масквой.
29 чэрвеня 1629 года ў Кіеве быў скліканы сабор, прадметам абмеркавання якога павінна было стаць пытанне прымірэння уніятаў і праваслаўных. Станоўчых вынікаў сабор не даў.
Не споўніліся надзеі Пятра Магілы на прымірэнне цэркваў на Львоўскім саборы. Таксама удар па яго надзеях нанесла смерць мітрапаліта Іава Барэцкага. Вестку пра смерць свайго настаўніка Пётр Магіла атрымаў 26 студзеня 1631, вяртаючыся ў Кіеў з асвячэння Стаўрапігійнай царквы ў Львове. Царква была пабудавана Львоўскім брацтвам з немалымі ахвяраваннямі Пятра Магілы.
Няўдачы ўсіх спробаў па прымірэнні цэркваў спарадзілі разгубленасць і безнадзейнасць сярод праваслаўных абодвух плыняў — тых, хто прызнаваў унію, і тых хто выступаў супраць яе. Пасля азнакамлення з духоўным завяшчаннем Іава Барэцкага Пётр Магіла ўступіў у Кіеўскае брацтва, стаў старэйшым братчыкам, апекуном і заснавальнікам брацтва, манастыра і школы; гэта пасада адкрывала яму шлях да занятку мітрапольнай кафедры. Але мітрапалітам тады быў пастаўлены Ісая Капінскі.
Асветніцкая дзейнасць
Пётр Магіла прысвяціў значную частку свайго жыцця развіццю праваслаўнай адукацыі ў Рэчы Паспалітай. Будучы мітрапаліт згуртаваў вакол сябе адукаваных людзей. Увосень 1631 г. на тэрыторыі Кіева-Пячэрскай лаўры адкрыў першую школу. Выкладанне ў Лаўрскай школе вялося на латыні і польскай мове, стваралася на ўзор вядучых школ таго часу — езуіцкіх калегій, усяго навучалася больш за 100 вучняў. Пётр Магіла добра ўсведамляў значэнне адукацыі ў развіцці грамадства, імкнуўся заснаваць у Кіеве школы, якія адказвалі б патрэбам часу, ні ў чым не саступалі б падобным еўрапейскім навучальным установам. Задоўга да адкрыцця школы, клапоцячыся аб дасведчаных выкладчыках, Пётр Магіла падбіраў здольных маладых людзей і за свой кошт адпраўляў іх замяжу на вучобу.
Школьныя справы не давалiся Пятру Магілы лёгка — спачатку Пячэрска-лаўраўскіе інакі выступілі супраць прадастаўлення школе памяшканняў; але вырашыць гэтую праблему ўдалося. З пачаткам навучання праціўнікі Пятра Магілы сталі бачыць у лаўрскай школе канкурэнта Кіеўскай брацкай школе. Кіеўскае брацтва і казацтва ўзнялі пытанне аб аб’яднанні Кіеўскай брацкай школы і Лаўрскай, іх падтрымаў новы мітрапаліт Ісая Капінскі. Пётр Магіла пагадзіўся аб’яднаць Лаўрскую школу з брацкай, пры ўмове, што будзе ахоўнікам і апекуном аб’яднанай ўстановы.
Лаўрская школа, аб’яднаная ў 1632 годзе з Кіева-брацкай, была ператворана ў Кіеўскую калегію, якая была абвешчана правапераемніцай Кіеўскай Акадэміі, заснаванай Яраславам Мудрым.
Калегію арганізавалі па ўзорах езуіцкіх навучальных устаноў. Студэнты вывучалі тут тры мовы: грэцкую, лацінскую і царкоўнаславянскую, вывучалі багаслоўе і свецкія навукі. Сярод выпускнікоў гэтай калегіі была нямала прадстаўнікоў эліты тагачаснай Украіны і Беларусі. На ўтрыманне калегіі і кляштара Магіла запісаў дзве лаўраўскіе воласці і падараваў уласнае сяло, акрамя таго, аказваў грашовую дапамогу як калегіі, так і настаўнікам і вучням. Улічваючы хуткі рост колькасці навучэнцаў у 1634 годзе адкрылі філіял калегіі ў Вінніцы, якую пазней перанеслі ў Гошчу на Валыні (праіснавала да канца 17 стагоддзя), у 1636 годзе Пётр Магіла заснаваў калегію ў Крамянцы. З імем Пятра Магілы звязана разгортванне праваслаўнай сістэмы вышэйшай і сярэдняй адукацыі ў Рэчы Паспалітай.
У красавіку 1632 года памёр кароль Рэчы Паспалітай Жыгімонт III Ваза. Па польскім звычае пасля смерці караля меў сабрацца так званы канвакацыйны сойм, на якім рабілі агляд дзейнасці папярэдняга караля, абмяркоўвалі розныя меркаванні і прапановы адносна будучага каралеўства. Затым збіраўся элекцыйны сойм, на якім выбіралі новага караля.
У Прылуках склікалі вялікую казацкую Раду, якая абрала на сейм дэлегацыю. Пятра Магілу дэлегавалі на сейм ад імя мітрапаліта Ісаі Капінскага і ўсяго праваслаўнага духавенства. На сойме ён патрабаваў адмены разнастайных актаў, якія забаранялі праваслаўным будаваць цэрквы, адкрываць калегіі, друкарні, а таксама вяртання дыяцэзій, царкоўных маёнткаў. Новы кароль Рэчы Паспалітай Уладзіслаў IV афіцыйна аднавіў Кіеўскую праваслаўную мітраполію, якая дагэтуль дзейнічыла без дазволу свецкіх улад, але падпарадкаваў яе Канстанцінопальскаму патрыярхату, а не Іерусалімскаму, і вярнуў праваслаўным адмененыя прывілеі. Уладзіслаў задаволіў просьбу праваслаўнага духавенства, выдаўшы дыплом, якім гарантаваў праваслаўным вялікія правы і выгады, якія былі пазначаны ў «Артыкулах для заспакаення рускага народа». Гэтым дакументам падавалася поўная свабода пераходу як з праваслаўя ў унію, так і з уніі ў праваслаўе. Кіеўскі мітрапаліт меў, як і раней, быць экзархам Канстантынопальскага патрыярха. Праваслаўным мітрапалітам вярнулі Луцкую епархію, увялі новую у Мсціславе, забаранялі рабіць разнастайныя вобразы праваслаўным людзям. Таксама кароль жадаў бачыць Кіеўскім мітрапалітам Пятра Магілу, а не Ісаю Капінскага, які быў стаўленікам Іерусаліма. Гэта было рашэннем урада Рэчы Паспалітай як і раней не прызнаваць іерархію Іерусалімскай Праваслаўнай Царквы ў Каралеўстве.
У красавіку 1633 года Пётр Магіла разаслаў верным праваслаўным граматы, запрашаючы бачных прадстаўнікоў суполак прыбыць у Львоў на яго пасвячэнне ў сан мітрапаліта. Горад гэты быў абраны не выпадкова, тут яго добра ведалі і паважалі. Пасля двухмесячнага знаходжання ў Львове новы мітрапаліт Пётр Магіла ў канцы чэрвеня адправіўся ў Кіеў. Аднак Ісая Капінскі не палічыў абрання Магілы законным, падаў скаргу каралю. Цяжба доўжылася не адзін год. У лютым 1637 года Пётр Магіла запрасіў Ісаю ў Луцк, там у прысутнасці шматлікага духавенства прымірыўся з ім. Ісая зноў выступіў супраць Пятра Магілы, заявіўшы, што той сілай прымусіў яго да прымірэння. Да самай сваёй смерці Ісая Капінскі не прызнаў прызначэння мітрапалітам Пятра.
На пасадзе мітрапаліта
Пасля пастаўлення мітрапалітам Пётр Магіла з новай сілай разгарнуў падзвіжніцтва ў царкоўнай, адукацыйнай, будаўнічай галінах і кнігадрукаванні. Уся яго дзейнасць была накіравана на аднаўленне актыўнага жыцця Праваслаўнай Царквы. Новы мітрапаліт запатрабаваў ад пастыраў суровыя, але справядлівыя патрабаванні. Тычыліся яны найперш за ўсе абавязковай агульнай і багаслоўскай адукацыі, стараннага выканання кананічных правілаў. У сваіх граматах і пасланнях Пётр Магіла кожны раз канцэнтраваў увагу святароў на неабходнасць сваім жыццём і дзейнасцю служыць прыкладам для вернікаў, выконваючы запаведзі Божыя, нястомна клапаціцца аб пастве, добрасумленна засцерагаючы сваю годнасць ад найменшых правін.
У ведамства праваслаўнага мітрапаліта Магілы перайшлі Сафійскі кафедральны сабор у Кіеве і прыпісаныя да яго храмы, Выдубіцкі, Міхайлаўскі, Пустынна-Нікольскі манастыры і іншыя манастыры і храмы. У 1634 годзе пачалося аднаўленне Сафійскага сабора, якое доўжылася на працягу дзесяці гадоў. Мітрапаліт загадаў таксама расчысціць з-пад напластаванняў зямлі рэшткі Дзясяціннай царквы, пад руінамі якой знайшлі мошчы святога роўнаапостальнага вялікага князя Уладзіміра. Пётр Магіла за свой кошт аднавіў старую Царкву Спаса на Бераставе, для роспісу якой запрасіў мастакоў з Крыта, архітэктара Актавіяна Манчіні. Яны аднавілі таксама Трохсвяціцельскую і Міхайлаўскую царквы Выдубіцкага манастыра.
Важным пунктам актыўнасці мітрапаліта Магілы было ўпарадкаванне богаслужбовай практыкі і выдавецкая дзейнасць. Рэлігійныя спрэчкі XVII стагоддзя патрабавалі выразнага і сучаснага выкладу асноў праваслаўнай веры. З гэтай мэтай ў 1640 годзе Пётр Магіла склікаў у Кіеве сабор (8-18 верасня), на які запрасіў духоўных і свецкіх асоб, у асноўным членаў брацтваў. Следствам гэтага сабора стала зацвярджэнне і новае выданне «Рытуала» (1646). У царкоўную гісторыю ён увайшоў як «Трэбнік Пятра Магілы» які доўгі час служыў праваслаўнаму духавенству ўсёй Рэчы Паспалітай, а затым і Расійскай імперыі. У Рытуале былі выкладзены не толькі малітвы і абрады, але таксама да яго былі дададзены тлумачэнні і парады, як у тым ці іншым выпадку варта сябе паводзіць і паступаць. Пад кіраўніцтвам Пятра Магілы ажыццявілі прагляд і выданне іншых богаслужбовых кніг. Адна з самых вядомых — гэта «Служэбнік» (1629, 1639)". Таксама пад яго кіраўніцтвам быў складзены першы праваслаўны катэхізіс — «Праваслаўнае вызнанне веры». Для яго зацвярджэння ў 1642 годзе ў Яссах склікалі царкоўны сабор. На гэтым саборы, у прысутнасці прадстаўнікоў Рускай, Грэцкай і Малдаўскай Цэркваў катэхізіс быў разгледжаны і прыняты. Ён быў выдадзены ў Еўропе на грэцкай, лацінскай і польскай мовах, але толькі ўжо пасля смерці Петра Магілы. У 1696 годзе яго перадрукавалі ў Маскве, калі ён ужо заслужыў павагу ўсіх праваслаўных багасловаў заходняга свету. Доўгі час катэхізіс Пятра Магілы выконваў ролю поўнага выкладу праваслаўнай веры.
Смерць і пахаванне
Памёр Пётр Магіла 1 (11 студзеня) 1647 года, калі яму было ўсяго пяцьдзесят. На пасадзе мітрапаліта ён праслужыў усяго чатырнаццаць гадоў. 3 (19) сакавіка 1647 цела нябожчыка, згодна з яго волі, было перанесена і пакладзена ў Вялікай царквы Кіева-Пячэрскай лаўры.
У наш час магіла мітрапаліта знаходзіцца злева ад галоўнага ўваходу ва Успенскі сабор Кіева-Пячэрскай лаўры. На месцы пахавання ўстаноўлена чорная гранітная пліта з адпаведным надпісам пра смерць вядомага мітрапаліта-архімандрыта Кіева-Пячэрскай лаўры.
Духоўны запавет
За некалькі дзён да смерці мітрапаліт склаў духоўнае завяшчанне, абвяшчаючы Кіева-Братэрскую калегію першай спадчынніцай сваёй маёмасці. Ёй ён завяшчаў 81000 злотых, усю сваю нерухомую маёмасць, каштоўнасці і бібліятэку. На той час бібліятэка Петра Магілы была адной з найбуйнейшых у Рэчы Паспалітай. У ёй былі творы Сенекі, Гарацыя, Цэзара, Цыцэрона, Макіявелі, трактаты Авіцэны і інш. Нароўні з багаслоўскай літаратурай суседнічалі польскія хронікі, рускія летапісы, дакументальныя зборнікі, хранографы. У яго бібліятэку таксама ўвайшлі кнігі, якія ў свой час завяшчаў Магіле Іов Барэцкі.
Кананізацыя
У 1996 годзе Сінодам Украінскай Праваслаўнай Царквы Маскоўскага патрыярхата мітрапаліт Кіеўскі, Галіцкі і ўсяе Русі Петр Магіла кананізаваны ў ліку Свяціцеля як мясцовашанавальны святы УПЦ МП.
8 снежня 2005 года Архіерэйскім саборам Рускай праваслаўнай царквы кананізаваны для агульнацаркоўнага шанавання.
Таксама ў 1996 годзе незалежна ад Украінскай Праваслаўнай Царквы Маскоўскага Патрыярхату кананізаваны некананічнай Украінскай Праваслаўнай Царквой Кіеўскага Патрыярхату (УПЦ КП).
Канцылярыя Вялікага Княства Літоўскага
Канцылярыя Вялікага княства Літоўскага — орган дзяржаўнага кіравання ў ВКЛ пры вялікім князі. Асноўная функцыя — дакументацыйнае забеспячэнне дзейнасці гаспадара і паноў-рад. Канцылярыя была створана пры вял. князі Вітаўце.
Кіравалася канцлерам. Выканаўчы апарат складалі пісары і дзякі (падпіскі) лікам, у розны час, ад дзесяці і болей, да некалькіх дзясяткаў. Унутранае разрозненне службоўцаў паводле галіны дзейнасці або тыпу дакументацыйнага забеспячэння амаль не існавала. Да 1-й пал. 1540-х гг. падзялялася на два моўныя аддзелы — «руская канцылярыя» і «лацінская канцылярыя».
У 14—пач. 15 ст. дакументацыя выкарыстоўвалася пераважна ў замежнай палітыцы, рэдка — у кантактах з членамі дынастыі. З 2-й пал. 15 ст. дакументацыя структурна ўскладнілася і набыла важнае значэнне ў зносінах улад ВКЛ з жыхарамі. Рэарганізаваная ў 1516—1522/1523 — рэзка скарочаны лік «рускіх» пісараў, быў фактычна ўведзены падзел пісараў-сакратароў на вядучых і дапаможных.
Тэмра Старая
Тэ́мра Стара́я (, Темра Старая) — вёска ў Кобрынскім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Астроміцкага сельсавета.
30 ліпеня 1973 года вёска перададзена з Дзеткавіцкага сельсавета Драгічынскага раёна ў Астроміцкі сельсавет Кобрынскага раёна.
Іякінф
«Іякінф» («Иакинф») — аповесць сучаснага рускага пісьменніка Віктара Пялевіна, апублікаваная ў 2019 годзе ў зборніку «Мастацтва лёгкіх дотыкаў».
Сюжэт
Тэлевізіёншчык Цімафей, банкаўскі брокер Андрон, замершчык аконнай фірмы «Балконны мацярык» Іван і сацыёлаг-еўрамарксіст Валянцін, якія пазнаёміліся ў Непале, адпраўляюцца ў пешае падарожжа па гарах Кабардзіна-Балкарыі. Іх суправаджае пажылы правадыр па імі Іякінф, які перад сном апавядае ў палатцы гісторыю са свайго жыцця на працягу некалькіх вечароў. У гэтай гісторыі ён распавядае пра тое, як ён у 1990-я гады працаваў экстрасэнсам (хутчэй выдаваў сябе за такога) і яму не пашчасціла быць нанятым крымінальным аўтарытэтам для правядзення старажытнага рытуалу. Скончыўшы гісторыю, Іякінф прыводзіць кампанію ў памятнае для сябе месца, як аказалася, — з пэўнай мэтай.
Крытыка
З пункту гледжання Ягора Міхайлава з «Афішы Daily», «Іякінф» — гэта класічны Пялевін, якога мы ў апошні час рэдка бачым, калдунігнатаўскі, які не пакладаецца на каламбуры, а асцярожна змешвае банальнае з міфалагічным, імгненнае з вечным. Наўрад ці «Іякінфу» прыгатавана месца сярод лепшых тэкстаў аўтара, але добра, што ён ёсць».
Мікалай Карнацкі адзначыў падабенства аповесці «Іякінф» і на «Амерыканскіх багоў» Ніла Геймана, і на серыю «Змрочнай зоны». На думку рэцэнзента, «ў цэлым «Іякінф» спрытна пашыты і, увогуле-то, жанрава бездакорны — ён цалкам дарэчы глядзеўся бы і ў якім-небудзь тэматычным хорар-зборніку».
Ліпнякоўскі сельсавет
Ліпняко́ўскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Лоеўскага раёна Гомельскай вобласці. Цэнтр — вёска Ліпнякі.
Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Холмецкага раёна Рэчыцкай акругі БССР. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Гомельскай акругі. З 4 жніўня 1927 года ў складзе Лоеўскага раёна. 30 снежня 1927 года сельсавет узбуйнены, у яго склад увайшла тэрыторыя скасаванага Церабееўскага сельсавета. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Лоеўскім раёне БССР. З 20 лютага 1938 года ў складзе Гомельскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Уборкаўскага сельсавета.
Міхаіл Паўлавіч Батура
Міхаіл Паўлавіч Батура (нар., в. Клюкавічы, Навагрудскі раён, Гродзенская вобласць) — беларускі вучоны ў галіне сістэмнага аналізу, кіравання і апрацоўкі інфармацыі ў тэхнічных і арганізацыйных сістэмах. Доктар тэхнічных навук (2000), прафесар (2004). Акадэмік Міжнароднай акадэміі навук вышэйшай школы (г. Масква).
Біяграфія
Скончыў Мінскі радыётэхнічны інстытут (спецыяльнасць «Аўтаматызаваныя сістэмы кіравання», 1975). Працаваў у Беларускім дзяржаўным універсітэце інфарматыкі і радыёэлектронікі (з 1975; у 1987—1995 — дэкан факультэта аўтаматызацыі кіравання, у 1995—1998 — дэкан факультэта інфармацыйных тэхналогій і кіравання, з 1998 — прарэктар па вучэбнай рабоце, з 1999 — першы прарэктар, у 2000—2018 — рэктар, загадчык лабараторыі «Новыя навучальныя тэхналогіі»).
Навуковыя інтарэсы: матэматычныя метады аптымальнага кіравання, аналізу і сінтэзу нелінейных стахастычных дыскрэтных сістэм кіравання.
Удзел у рэпрэсіўнай сістэме Аляксандра Лукашэнкі
У рамках міжнародных санкцыяў супраць рэжыму Лукашэнкі ў Беларусі пасля здушэння апазіцыі пасля прэзыдэнцкіх выбараў 2010 года Міхаіл Батура стаў суб’ектам забароны на паездкі і замарожвання актываў Еўрапейскім Саюзам як частка спісу беларускіх чыноўнікаў, адказных за палітычныя рэпрэсіі, падтасоўку вынікаў галасавання і прапаганду. У сваім рашэнні Еўрапейскі савет абвінаваціў Батуру ў «адлічэнні студэнтаў, якія ўдзельнічалі ў пратэстах пасля выбараў у снежні 2010 года».
Узнагароды і прэміі
Званні «Заслужаны работнік адукацыі Рэспублікі Беларусь» (2011), «Мінчанін года» (2008), Ганаровая грамата Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь (2014), нагрудны знак «Выдатнік адукацыі Рэспублікі Беларусь» (2000) і інш.
NGC 6577
NGC 6577 (іншыя абазначэнні — UGC 11148, MCG 4-43-9, ZWG 142.17, NPM1G +21.0543, PGC 61543) — эліптычная галактыка (E) ў сузор’і Геркулес.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Сфруц
Сфруц (Sfruz) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Трэнціна — Альта-Адыджэ, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Трэнта.
Насельніцтва складае 309 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 28 чал./км². Займае плошчу 11 км². Паштовы індэкс — 38010. Тэлефонны код — 0463.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы Sant'Agata.
Егіпецкая сістэма мер
Егіпецкая сістэма мер − сістэма адзінак вымярэння, якая выкарыстоўвалася ў Старажытным Егіпце. Уключала ў сябе адзінкі даўжыні, плошчы, аб'ёму, вагі і часу.
Даўжыня
На чарцяжы часоў трэцяй дынастыі паказана як будаваць эліптычнае скляпенне з дапамогай простых вымярэнняў уздоўж дугі. Астракон з гэтым чарцяжом быў знойдзены ў наваколлі Ступеньчатай піраміды ў Сакары. Крывая разбіта на пяць адрэзкаў, вышыня крывой на кожным адрэзку прыведзена ў локцях, далонях і пальцах.
Даўжыню вымяралі лакцявымі меркамі, якія звычайна ўяўлялі сабой падобны на сучасныя лінейкі драўляны брусок пэўнай даўжыні з адзнакамі драбнейшых дзяленняў. Узоры такіх "лінеек" былі знойдзены ў пахаваннях чыноўнікаў. Чатырнаццаць мерных брускоў, у тым ліку і двайная лакцявая мерка, былі апісаны і параўнаны Лепсіусам у 1865 годзе. Вядомы два прыклады мерак з грабніцы Мая, скарбніка фараона Тутанхамона, у Сакары. Яшчэ адна мерка была знойдзена ў грабніцы Ха (TT8) у Фівах. Гэтыя локці маюць даўжыню каля 52,5 см і падзелены на сем далоней, кожная далонь падзелена на чатыры пальцы, у сваю чаргу пальцы таксама падзелены на драбнейшыя адзінкі.
Вымярэнне большых адлегласцей, напрыклад, абмеры зямлі, старажытныя егіпцяне ажыццяўлялі з дапамогай вяроўкі. Выява ў грабніцы Менны ў Фівах паказвае землямераў, якія вымяраюць надзел вяроўкаю з вузламі, завязанымі праз аднолькавыя прамежкі. Падобныя выявы можна сустрэць у грабніцах Аменхатэпа-Сесі, Хаемхата, Джэсэркарэсенеба. Скруткі вяроўкі таксама можна ўбачыць на скульптурных выявах чыноўнікаў часоў Новага Царства, такіх як Сенмут, Аменемхет-Сурэр і Пенанхор.
Плошча
Запісы плошчы надзелаў узыходзяць к ранняму дынастычнаму перыяду. У запісах аб дараванні зямлі на Палермскім камені надзелы вымяраюцца ў ха, сетат і інш. падобных адзінках. Наступныя прыклады адзінак плошчы прыведзены з матэматычнага папіруса. Так, напрыклад, ва ўмове некаторых задач з Маскоўскага матэматычнага папіруса дадзены плошча прамавугольнага надзелу (у сетатах) і адносіна даўжынь старон прамавугольніка, вылічыць патрабуецца даўжыню старон.
Сетат раўняўся аднаму брусу (т.зв. хету) квадратнаму, дзе брус як лінейная адзінка меў даўжыню ў 100 локцяў. Сетат мог падзяляцца на палосы (т.зв. ха) ў адзін брус даўжынёю і дзесяць локцяў шырынёй.
Аб'ём, ёмістасць і вага
У многіх задачах з матэматычнага папіруса разглядаюцца пытанні пра аб'ём. Напрыклад, у задачы МПР 42 як частка задання вылічваецца аб'ём свірна, пры гэтым у якасці адзінак вымярэння выкарыстоўваюцца кубічныя локці, хары, хекаты і чацвярныя хекаты.
Задача 80 з Матэматычнага папіруса Райнда апісвае як падзяліць збожжа (вымяраемае ў хекатах), а пытанне, уключанае ў задачу МПР 42, − на меншыя адзінкі, называемыя хену:
У тэксце гаворыцца: што тычыцца сасудаў (дэбех), якімі службовыя асобы пры свірнах вымяраюць збожжа, то яны зроблены ў хену: 1 хекат складае 10 [хену]; 1/2 складае 5 [хену]; 1/4 складае 2½ і г.д.
Вага вымяралася ў дэбенах. У Старым і Сярэднім Царстве гэта адзінка раўнялася прыблізна 13.6 грамам. Але ў часы Новага Царства яна адпавядала прыкладна 91 граму. Меншую вагу вымяралі з дапамогай кітэ (1/10 дэбена) і шэмаці (1/12 дэбена).
Час
Егіпцяне дзялілі год (rnpt) на 365 дзён (hrw). Егіпецкі каляндар складаўся з 12 месяцаў (abd), па 30 дзён кожны, і 5 дадатковых дзён.
Год у егіпцян падзяляўся на 3 пары, якія называліся Ахет, Перэт і Шэму. Ахет была парою паводкі. Перэт была парой прарастання, калі назіралася з'яўленне жыцця пасля паводкі. Пара Шэму названа так з-за нізкай вады і ўключае таксама час жніва.
Брэсцкі абласны Савет дэпутатаў
Брэсцкі абласны Савет дэпутатаў (Брестский областной Совет депутатов) — прадстаўнічы орган мясцовага самакіравання на тэрыторыі Брэсцкай вобласці. У склад дэпутацкага корпуса ўваходзіць 57 дэпутатаў, якія выбіраюцца па мажарытарнай сістэме. Тэрмін паўнамоцтваў Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў — 4 гады.
Склад
Апошнія выбары ў Брэсцкі абласны Савет дэпутатаў адбыліся ў 2018 годзе. Было абрана 57 дэпутатаў, 4 з іх мелі партыйнасць.
Альберт Лутулі
Альберт Джон Лутулі (анг. Albert John Lutuli (Luthuli)) (1898, блізу Булаваё, Радэзія — 21 ліпеня 1967, Стангер, Натал, ПАР) — паўднёваафрыканскі палітык, прэзідэнт Афрыканскага нацыянальнага кангрэса, змагар з апартэідам.
Біяграфія
Сын місіянера Джона Бун'яна Лутулі і Мтон'і Гумедэ нарадзіўся ў Радэзіі. Пасля смерці бацькі ён з маці вярнуліся ў ПАР, дзе ўпершыню пайшоў у школу. У 1917 годзе скончыў настаўніцкую школу ў Інвендэйле і стаў дырэктарам і адзіным выкладчыкам школы ў Блаўбосхе (Натал). Атрымаўшы прэмію ад дэпартамента па адукацыі правінцыі Натал, Лутулі працягнуў на працягу двух гадоў адукацыю ў каледжы місіі Адамса, а затым 13 гадоў выкладаў там. У 1935 годзе звольніўся з каледжа і праз год стаў правадыром племя ў Гроўтвіле. У 1945 годзе ўступіў у Афрыканскі нацыянальны кангрэс, а ў 1948 годзе абраны старшынёй Натальскага аддзялення АНК. У 1952 годзе стаў прэзідэнтам АНК. Ён пачаў паездкі па ўсёй краіне, асуджаючы законы аб пропусках і адукацыі банту і заклікаў да негвалтоўнага пратэсту. У наступныя гады ён неаднаразова арыштоўваўся і высылаўся. У 1960 годзе Лутулі быў узнагароджаны Нобелеўскай прэміяй міру «За намаганні па сцвярджэнні справядлівасці паміж людзьмі і народамі».
Загінуў 21 ліпеня 1967 года пад коламі цягніка. Пахаваны ў Гроўтвіле.
Хан (тытул)
Хан (ад цюркск.: хаган, хакан, каган — уладар, манарх) — цюркскі і мангольскі тытул.
Першапачаткова азначаў правадыра племя (напрыклад, у качэўнікаў Ірана і Афганістана). Пры Сельджукідах і Харэзмшахах — княжацкі тытул, у Мангольскай імперыі 13—14 ст. — кіраўнік улуса. У Мангольскай імперыі тытул кіраўніка дзяржавы, пачынаючы з Чынгісхана — вялікі хан. У дзяржавах, якія ўтварыліся пасля распаду Мангольскай імперыі, хан — тытул валадара, у Асманскай імперыі — тытул султана. У Іране пры Сефевідах хан — кіраўнік вобласці, а таксама адзін з тытулаў ваенна-феадальнай вярхавіны грамадства. Тытул хана можа атрымаць толькі торы — прамы нашчадак Чынгізхана па мужчынскай лініі.
Універсаль
Універсаль (Universal, іншыя назвы — мондалінгва, інверсаль) — схематычная апастэрыёрная мова, распрацаваная ў 1923—1928 гадах Г. І. Мураўкіным (Берлін) і Л. І. Васілеўскім (Харкаў). Мова ўжывае слоўнік і граматыку эсперанта, але ў ёй значна павялічаны узровень апрыёрнасці на розных узроўнях моўнай структуры, у адрозненні ад іншых эсперантоідаў.
Фанетыка, арфаграфія
Падчас стварэння алфавіта, быў узяты за аснову Міжнародны фанетычны алфавіт, да лацінскіх літар дабаўлены сімвалы ø, ə, ʒ, ŋ,ʃ. Ужываюцца таксама надрадковыя знакі — для даўгаты і назалізацыі галосных, палаталізацыі зычных. Афрыкаты пішуцца дыграфамі — ʦ, ʣ, ʧ, ʤ. Націск звычайна ставіцца на галосным перад канчатковым зычным (як у іда), але можа зрушвацца, вызначаючыся падчас напісання. Падвойныя зычныя падзяляюцца галоснай ə, якая не ўплывае на месца націску.
Словаўтварэнне
У мове няма прынцыповага адрознення паміж словаўтварэннем і зменамі слова. Тымі ж самымі сродкамі магчыма сфарміраваць і лексічныя і граматычныя значэнні ад асноў, якія належаць розным марфалагічным катэгорыям. Акрамя атрыманай у спадчыну ад эсперанта аглютынацыі, таксама ўжываюцца:
Марфалогія, сінтаксіс
Прыметнікі не дапасуюцца да назоўнікаў паводле роду і ліку, але іх флексіі назалізуюцца у вінавальным склоне, што з’яўляецца факультатыўным падчас звычайнага парадку слоў. Прынцып функцыяналізму мовы універсаль вызначае падпарадкаванне марфалогіі сінтаксісу і граматыцы. Прынцып прагматызму і эканоміі дыктуе патрабаванне факультатыўнасці граматычных форм і пазбаўлення аб усялякай залішнясці.
Ваенны гарадок
Ваенны гарадок — спецыяльная тэрыторыя з будынкамі, якія прызначаныя для размяшчэння ў іх адной альбо некалькіх воінскіх частак, устаноў, ваенна-навучальных устаноў, прадпрыемстваў узброеных сіл.
Арганізацыя ваенных гарадкоў на Захадзе прыкладна падобная з прынятай на постсавецкай прасторы.
Кіраванне вайсковым гарадком
За захаванне статутнага парадку і функцыянаванне аб’ектаў ваеннага гарадка адказвае камандзір вайсковай часткі, якая размяшчаецца ў ім.
У выпадку размяшчэння ў ваенным гарадку некалькіх воінскіх частак і ўстаноў, загадам начальніка гарнізона вызначаецца старэйшы ваеннага гарадка, распараджэння якога з’яўляюцца абавязковымі для ўсіх вайскоўцаў гарадка і асоб, якія знаходзяцца на тэрыторыі ваеннага гарадка.
Склад ваеннага гарадка
Ваенны гарадок звычайна разбіваецца на наступныя тэрыторыі (участкі) пад размяшчэнне наступных аб’ектаў :
Па-за ваеннага гарадка размяшчаюцца аб’екты, неабходныя для забеспячэння баявой падрыхтоўкі: навучальныя стрэльбішчы, танкадромы, аўтадромы, інжынерныя палігоны.
Парадак у ваенным гарадку
Ахова ваеннага гарадка і парадак пропуску на яго тэрыторыю (прапускны рэжым) арганізуецца загадам камандзіра часткі альбо старэйшым ваеннага гарадка ў залежнасці ад важнасці аб’ектаў, якія знаходзяцца ў ім.
Для выканання прапускнога рэжыму ствараюцца кантрольна-прапускныя пункты (КПП) для забеспячэння пропуску (выхаду) вайскоўцаў і грамадзянскіх асоб, якія прыбываюць (змяншальных), а таксама вынасу або вывазу (увозу) якой-небудзь маёмасці.
Нарматыўна-прававымі актамі, якія рэгламентуюць ахову ваеннага гарадка і прапускны рэжым на яго тэрыторыю, ва УС СССР з’яўляўся Статут гарнізоннай і каравульнай службы (''СГіКС"), загады і інструкцыі.
Адміністрацыйны падзел Арменіі
Ерэвану прадастаўлены асаблівы адміністрацыйны статус як сталіцы краіны.
Губернатары (марзпеты) прызначаюцца і вызваляюцца ад пасады Урадам Рэспублікі Арменія. Гэтыя пастановы Урада ратыфікуе Прэзідэнт краіны. Органы мясцовага самакіравання — рада старэйшын абшчыны і кіраўнік абшчыны (мэр горада, сельскі стараста) — абіраюцца на чатырохгадовы тэрмін па мажарытарнай сістэме. Мэр Ерэвана абіраецца Саветам Старэйшын горада, які ў сваю чаргу абіраецца жыхарамі Ерэвана па прапарцыйнай сістэме на чатырохгадовы тэрмін.
Па стане на 2011 год у рэспубліцы налічвалася 953 вёскі, 48 гарадоў, 932 абшчыны, з якіх 871 сельская і 61 гарадская.
Дзедаўшчына
У большай ці меншай ступені ўласціва ўсім салдацкім калектывам.
Адносна прычын узнікнення такой з’явы, як «дзедаўшчына», адзінага, агульнапрызнанага меркавання не існуе. У якасці вядучых фактараў вылучаюцца як сацыяльна-эканамічныя, так і біялагічныя, гістарычныя, культурныя фактары.