cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Джэймс Нейсміт
Нейсміт працаваў выкладчыкам фізічнага выхавання Спрынгфілдскай міжнароднай трэніровачнай школы ў Злучаных Штатах Амерыкі. У пошуках павелічэння фізічных нагрузак студэнтаў у зімовы час ён прыдумаў новую гульню з мячом у зале.
Прапілеі
Прапілеі, або прапілон (ад propylaion перад дзвярамі, уваход), парадны праход, праезд, утвораны сіметрычнымі порцікамі і каланадамі, размешчанымі па восі руху. Характэрны для архітэктуры Старажытнай Грэцыі, класіцызму. У 2-й палове 19—20 ст. узводзіліся як частка асабліва ўрачыстых архітэктурных комплексаў ці збудаванняў, якія маюць мемарыяльнае значэнне.
Герань Робертава
Герань Робертава (Geránium robertiánum) — расліна сямейства, від роду Герань. Расце ў шыракалістых лясах Еўропы, Азіі, Паўночнай Амерыкі і Паўночнай Афрыкі на вышынях да 1 500 м над узроўнем мора.
Біялагічнае апісанне
Гэта аднагадовая травяністая расліна з тымі, што адыходзяць ад каранёў рамбічным, глыбока рассечаным пяціраздзельным лісцем.
Сцеблы валасістыя, прамыя, 20-30 см вышынёй, галінастыя, на кожным кветканосе па адной бледна-ружовай кветцы. Кветкі невялікія, дыяметрам каля 2 см, з закругленымі пялёсткамі.
Таксанамія
Від Герань Робертава ўваходзіць у род сямейства  парадку.
Немрут-Даг (гара)
Немрут-Даг (Nemrut Dağ) — гара на ўсходзе Турцыі ў правінцыі Адыяман. Вышыня 2150 м над узроўнем мора.
На вяршыні гары знаходзіцца грабніца правіцеля Антыёха І Тэаса з Камагены, пабудаваная ў 62 да н.э. Грабніца ўпрыгожана вялізнымі каменнымі статуямі 8—9 м вышынёй. У 1987 археалагічныя помнікі на вяршыні гары ўключаны ў спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.
Яфрэмава (Кайдакаўскае сельскае паселішча)
Яфрэмава (Ефремово) — вёска ў Вяземскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Кайдакаўскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з кастрычніка 1941 года, вызвалена ў сакавіку 1943 года.
Свята-Пакроўская царква (Хоцімск)
Свята-Пакроўская царква — драўляны праваслаўны храм у гарадскім пасёлку Хоцімску Магілёўскай вобласці. Знаходзіцца на вуліцы Першамайскай, на могілках.
Гісторыя
Пабудавана ў 1892 годзе з дрэва як могілкавая капліца. У савецкія часы царква была адзінай дзеючай у Хоцімску. У 1969 годзе да храма былі дабудаваны алтар і прытвор са званіцай.
Настаяцелем царквы з 1958 года быў іерэй Кірыл Бадзіч, у цяперашні час гэтую пасаду займае іерэй Павел Сыцэвіч.
Архітэктура
Помнік народнага дойлідства. Вырашана працяглым прамавугольным зрубам, да якога далучаны квадратныя ў плане прытвор і апсіда. Дах над асноўным зрубам завершаны васьмігранным светлавым барабанам, прытвор — 1-яруснай чацверыковай шатровай званіцай з макаўкай. Гарызантальна ашаляваныя сцены расчлянёны прамавугольнымі аконнымі праёмамі, аздоблены ліштвамі з сандрыкамі. У дэкоры выкарыстана разьба па дрэве. Малітоўная зала двухсветлавая, перакрыта плоскай столлю, прасценкам вылучаны бабінец.
Сярэдневышынны дальнепалётны беспілотны лятальны апарат
Сярэдневышынны дальнепалётны беспілотны лятальны апарат, або MALE-дрон (MALE drone ад Medium-altitude long-endurance drone) — катэгорыя беспілотных лятальных апаратаў (дронаў), здольных лятаць на вышыні 3-9 км цягам доўгага часу, тыпова 1-2 дні.
NGC 3040B
NGC 3040B (іншыя абазначэнні — UGC 5300, MCG 3-25-37, ZWG 92.67, PGC 200252) — галактыка ў сузор’і Леў.
Гэты аб’ект не ўваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога» і быў дададзены пазней.
Савет рэвалюцыйнага камандавання Ірака
Савет рэвалюцыйнага камандавання (مجلس قيادة الثورة) — вышэйшы орган улады Ірака з ліпеня 1968 года па красавік 2003 года. Па некаторых даных, цяпер дзейнічае ў падполле.
Каміль Пісаро
Жако́б Абрахам Камі́ль Пісаро́ (Jacob Abraham Camille Pissarro, 10 ліпеня 1830, востраў Сент-Томас — 12 лістапада 1903, Парыж) — французскі мастак, адзін з першых і найбольш паслядоўных прадстаўнікоў імпрэсіянізму.
Савет рэвалюцыйнага камандавання Ірака
У адпаведнасці з часовай Канстытуцыяй Ірака СРК налічвае не больш за 12 членаў, якія выбіраюцца шляхам самакааптацыі з ліку членаў рэгіянальнага кіраўніцтва партыі арабскага сацыялістычнага адраджэння. Па канстытуцыі 1968 года з’яўлялася вышэйшым органам улады ў краіне. 41 артыкул абвяшчае, што «Савет рэвалюцыйнага камандавання — гэта рэвалюцыйны апарат, які кіраваў народнымі масамі і ўзброенымі сіламі раніцай 17 ліпеня 1968 года, гэта значыць узначаліў рэвалюцыю».
Па Канстытуцыі СРК абірае прэзідэнта, выдае законы і іншыя акты, прызначае і здымае міністраў, вырашае пытанні дзейнасці Міністэрства абароны, грамадскай бяспекі, пытанні іх паўнамоцтваў і структурнай арганізацыі, аб’яўляе частковую або поўную мабілізацыю ў краіне, аб’яўляе вайну і заключае мір, абірае прэм’ер-міністра, ратыфікуе Міжнародныя дагаворы і пагадненні.
Старшынёй СРК з моманту яго стварэння да 16 ліпеня 1979 быў Ахмед Хасан аль-Бакр, з 16 ліпеня 1979 — Садам Хусейн. З 30 снежня 2006 па 26 кастрычніка 2020 абавязкі старшыні выконваў Ібрагім Ізат ад-Дуры.
Антані (О-дэ-Сен)
Антані (Antony) — камуна ў французскім дэпартаменце О-дэ-Сен, адміністрацыйны цэнтр акругі Антані і кантона Антані. Праз горад працякае рака Б’еўр, прыток Сены. Антані знаходзіцца на поўдні Парыжа і звязаны ім сістэмай хуткаснага грамадскага транспарту RER. Акрамя таго, з дапамогай метро Orlyval Антані звязаны з аэрапортам Арлі.
Агата Кэндзан
Агата Кэндзан (яп. 尾形 乾山, —); імя пры нараджэнні — Агата Сінсэй (яп. 尾形 深省) — японскі мастак і кераміст перыяду Эдо, брат мастака Агаты Карына. Пры жыцці Агата Кэндзан выкарыстоўваў некалькі псеўданімаў — Сісуі, Кэндзан, Тоін, Секасай, Сюсэйда і Сінсё.
Біяграфія
Агата Кэндзан нарадзіўся ў Кіёта ў сям’і багатага купца. Яго старэйшым братам быў мастак Агата Карын (1658—1716), які стаў адным з майстроў школы жывапісу Рымпа. Сям’я знаходзілася пад заступніцтвам жонкі Такугавы Хідэтады Адзаі Го іх дачкі Масака, якая стала другой жонкай Імператара Го-Мідзуноа. Сямейства круцілася ў асяроддзі мастацтва на працягу некалькіх пакаленняў і мела роднасныя сувязі з сем’ямі вядомых мастакоў і керамістаў Хонамі і Раку.
З 27 гадоў Агата Кэндзан навучаўся кераміцы ў майстра Нінсэя і пасля стварыў сваю майстэрню ў Нарутакі. Менавіта тады, у гонар месца на паўночным захадзе Кіёта ён узяў сабе імя Кэндзан. З-за фінансавых цяжкасцяў, у 1712 годзе ён пераехаў у Нідзё, дзе атрымаў заступніцтва ад прадстаўніка шляхты. У 1731 годзе ён пакінуў майстэрню на апеку свайго прыёмнага сына Інаці, які паспяхова працягнуў вытворчасць бацькі, і пераехаў у горад Эдо, дзе правёў рэшту жыцця.
Луіза Мэй Олкат
Луіза Мэй Олкат (Louisa May Alcott;  — ) — амерыканская пісьменніца. Вядома раманам «Маленькія жанчыны» (1868), аснаваным на ўспамінах пра ўласнае сталенне разам з трыма сёстрамі.
Тунцы
Даўжыня ад 30 см да 3 метраў і больш, маса да 680 кг (тунец сіні, або звычайны). Цела верацёнападобнае, падоўжанае. Хваставое сцябло тонкае, мае з кожнага боку вялікі скурысты кіль. Ззаду спіннога і анальнага плаўнікоў некалькі дадатковых плаўнічкоў. Адрозніваюцца моцным развіццём крывяносных сасудаў скуры, бакавых цягліц цела і т.зв. чырвоных цягліц, што дае ім магчымасць плаваць хутка і на вялікія адлегласці. Кормяцца рыбамі, малюскамі, ракападобнымі. Аб'екты промыслу.
Беларуская асацыяцыя палітычных навук
Беларуская асацыяцыя палітычных навук (БАПН) — рэспубліканская грамадская навуковая арганізацыя ў Беларусі. Заснавана ў 1993 года ў Мінску. Мае на мэце аб’яднанне намаганняў спецыялістаў палітычных навук у ажыццяўленні навуковага аналізу і прагнозу развіцця палітычнага працэсу, калектыўнай і індывідуальнай распрацоўкі прапаноў па забеспячэнні дзяржаўнага, палітычнага і сацыяльна-эканамічнага развіцця Беларусі; спрыянне фарміраванню прававой дзяржавы і грамадзянскай супольнасці.
У складзе БАПН Брэсцкая, Віцебская, Гомельская і Магілёўская абласныя арганізацыі.
Эмблема
Эмблема БАПН зарэгістравана ў Дзяржаўным геральдычным рэгістры, нумар рэгістрацыі В-405. На зялёным фоне карты Рэспублікі Беларусь размешчаны чатыры калоны, вакол — назва арганізацыі.
Навакіенка
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 922 чалавекі (461 мужчына і 461 жанчына). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 723 чалавекі (359 мужчын і 364 жанчыны).
IBM PCjr
IBM PCjr (PC junior, IBM 4860) — сямейства персанальных камп’ютараў карпарацыі IBM, першая спроба кампаніі выйсці на рынак хатніх камп’ютараў. У сувязі з некаторымі канструктыўнымі недахопамі, няпоўнай сумяшчальнасцю з IBM PC і памылкамі ў маркетынгавай палітыцы, мадэль не мела камерцыйнага поспеху. Журнал PC World унёс IBM PCjr у «спіс 25 горшых тэхнічных прадуктаў усіх часоў». Камп’ютар быў анансаваны 1 лістапада 1983 года, а ў сакавіку 1985 года вытворчасць была спынена.
Тэхнічныя характарыстыкі
PCjr вырабляўся ў двух варыянтах: мадэль 4860-004 з 64 КБ АЗП, коштам $669 і 4860-067 з АЗП 128 КБ і дыскаводам 5,25“, коштам $1269.
Фірма Tandy вырабляла клон PCjr — Tandy 1000. IBM вярнулася на рынак хатніх камп’ютараў у 1990 годзе, з больш паспяховай серыяй IBM PS/1.
Вусце (Вяземскі раён)
Вусце (Устье) — вёска ў Вяземскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Кайдакаўскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з кастрычніка 1941 года, вызвалена ў сакавіку 1943 года.
Паўночны савет
Паўночны савет і Савет міністраў паўночных краін — арганізацыя для каардынацыі супрацоўніцтва паміж парламентамі і ўрадамі краін Паўночнай Еўропы.
Членства
Краіны-члены:
Аўтаномныя тэрыторыі:
Акрамя гэтага, з 1991 існуюць інфармацыйныя офісы Паўночнага савета ў Эстоніі, Латвіі і Літве, а таксама ў Санкт-Пецярбургу і Калінінградзе.
Прэміі пад эгідай Паўночнага савета
Пад эгідай Паўночнага савета штогод уручаюцца чатыры прэміі: за дасягненні ў літаратуры, музыцы, абароне навакольнага асяроддзя і кінематаграфіі.
Анры Кюэко
Як мастак-самавук, яго работы выстаўляліся на міжнародным узроўні. Ён быў аўтарам некалькіх кніг, у тым ліку зборнікаў эсэ і раманаў. Ён таксама быў супрацоўнікам France Culture. Камуніст, які стаў лібертарыянцам, быў сузаснавальнікам Coopérative des Malassis, калектыву мастакоў супраць спажывецтва. Ён быў найбольш вядомы дзякуючы серыі фігуратыўных карцін «Чырвоныя людзі», якія адлюстроўваюць такія аспекты халоднай вайны, падзеі ў маі 1968 года, вайна ў В’етнаме і «Чырвоны страх», а таксама яго 150 нацюрмортаў або «партрэтаў» з бульбай.
Дзяніс Уладзіслававіч Мацвееў
Дзяніс Уладзіслававіч Мацвееў (нар., г. Віцебск, Беларусь) — беларускі валейбаліст і трэнер.
Біяграфія
Выступаў за моладзевую зборную каманды Беларусі, пасля гуляў за «Заходні Буг» (Брэст). У 1998 годзе выступаў за каманду «Орша-БКУУ», потым у 1998 годзе Аляксандр Ягоравіч Пазнякоў запрашае яго ў «Шахтоспецстрой» (цяперашні валейбольны клуб «Шахцёр», г. Салігорск), дзе за сезон каманда выйшла ў найвысокі дывізіён Беларусі.
Скончыў Віцебскі дзяржаўны ўніверсітэт імя П. М. Машэрава (факультэт фізічнай культуры і спорту). Мінскі інстытут сучасных тэхналогій і маркетынгу (факультэт эканомікі і кіравання прадпрыемствам).
У лістападзе 2019 года ўзначаліў жаночую зборную Беларусі па валейболе.
Палітычныя погляды
Падпісаў адкрыты ліст спартыўных дзеячаў краіны, якія выступаюць за дзеючую ўладу Беларусі пасля здушэння народных пратэстаў у 2020 годзе.
Росіца (вёска)
Ро́сіца  — вёска ў Беларусі, на паўночным беразе возера Росіца. Уваходзіць у склад Сар’янскага сельсавета Верхнядзвінскага раёна Віцебскай вобласці. Насельніцтва 460 чал. (1982). Знаходзіцца за 19 км на паўночны захад ад Верхнядзвінска.
У Другую сусветную вайну тут адбылася Росіцкая трагедыя.
Вялікае Княства Літоўскае
Першы пісьмовы ўспамін пра Росіцу датуецца 1552 годам. У «Рэвізіі Полацкага ваяводства 1552 года» Васіль і «братніч яго» Мікула Карцень «з Росіцаю» адказвалі за адну з гародзен на полацкім замку. У 1599 годзе канцлер вялікі Леў Сапега набыў паселішча ў Давыда Росіцкага. Ён жа фундаваў тут царкву Святога Яна Хрысціцеля. У 1603 годзе ў Браслаўскім земскім судзе Леў Сапега заплаціў 1200 коп грошаў літоўскіх за росіцкі маёнтак Андрэю Міхайлавічу Карценю і яго жонцы Ганне Марцінаўне. У гэты час мясцовасць уваходзіла ў склад Полацкага ваяводства. У 1753 годзе Росіца перайшла ў валоданне Лапацінскіх.
Расійская імперыя
У выніку першага падзелу Рэчы Паспалітай (1772) Росіца апынулася ў складзе Расійскай імперыі, у Дрысенскім павеце Віцебскай губерні. У 1778 годзе тут пачалася будова невялікай драўлянай рымска-каталіцкай царквы, асвечанай у 1792 годзе. У 1807 годзе Барбара з Шадурскіх заснавала ў мястэчку шпіталь. У 1817 годзе Росіца перайшла да сына Тамаша Лапацінскага — Юзафа, пазней да яго ўнука Станіслава. У 1864 годзе расійскія ўлады збудавалі ў мястэчку царкву-мураўёўку. У 1906 годзе ў Росіцы пачалося будаўніцтва новай мураванай рымска-каталіцкай царквы, асвечанай 20 студзеня 1911 года.
Найноўшы час
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай Росіца абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі Росіца ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня была ўключана ў склад РСФСР. У 1924 годзе мястэчка вярнулі БССР. Неўзабаве бальшавікі закрылі рымска-каталіцкую і праваслаўную цэрквы. 20 жніўня 1924 года ўтвораны Росіцкі сельсавет.
Росіцкая трагедыя
У Вялікую Айчынную вайну вёска была акупіравана нямецкімі войскамі. Да вайны ў вёсцы быў 231 двор, жылі 943 чалавекі. Быў створаны ваенны гарнізон, які 18—19 жніўня 1942 года быў разгромлены партызанскім атрадам імя Пархоменкі. 16—18 лютага 943 года ў Росіцы прайшла антысавецкая карная аперацыя «Зімовае чараўніцтва», у якой удзельнічалі 7 латвійскіх батальёнаў, 1 ўкраінская і 1 літоўская рота войск СС. Нягледзячы на тое, што дадзеныя нямецкай разведкі пазіцыянавалі Росіцу як апорны пункт савецкіх партызан, іх там не аказалася. Тым не менш 206 жыхароў вёскі былі знішчаныя аператыўнай групай Службы бяспекі: частка жыхароў была спалена ў дамах, вялікая група людзей была загнана ў стайню, якую потым падпалілі, некаторыя былі расстраляныя. Сярод забітых былі каталіцкія святары рымскага абраду айцы Юрый Кашыра і Антоній Ляшчэвіч, адзін з якіх быў спалены з іншымі жыхарамі, а другі застрэлены за настойлівыя просьбы выратаваць дзяцей. Святары Антоній Ляшчэвіч і Юрый Кашыра адмовіліся пакінуць сваіх парафіян і прынялі разам з імі мучаніцкую смерць.
Масавыя забойствы пераважна праводзілі латышскія паліцэйскія батальён, якія былі накіраваныя ў Беларусь для правядзеня карнай аперацыі. Акрамя таго, што яны змагаліся з партызанамі-камуністамі, яны таксама займаліся знішчэннем мірнага насельніцтва — як прама (растрэлы і спаленне жыўцом), так і ўскосна (перадаючы захопленых мірных жыхароў атрадам СД).
Распараджэннем камандзіра адной з баявых груп прадпісвалася: «У выпадках адсутнасці ў непасрэднай блізкасці СД, расстрэлы неабходна праводзіць пры дапамозе войскаў, экзекуцыі павінны праходзіць у дамах. Трупы варта пакрываць саломай або сенам і там жа спальваць». У рапарце 278-га латышскага батальёна адзначаецца, што ўжо ў першы ж дзень аперацыі, 16 лютага, «прасоўваючыся праз вёску Лімоўку і далей, рота ліквідавала каля 100 бандытаў і бандыцкіх хаўруснікаў, спаліла паказаную вёску, бо ў гэты час СД дзейнічала ў іншым населеным пункце».
У Росіцы карнікі арганізавалі т. з. «зборны лагер», камандаванню якога былі дадзеныя латышскія паліцэйскія (імаверна, у тым ліку члены «каманды Арайса») для правядзення экзекуцый. У Росіцу прыганялі жыхароў суседніх вёсак для «другаснай фільтрацыі». Больш маладых і моцных людзей адправілі на станцыю Бігосава, дзе іх грузілі ў вагоны і везлі ў канцлагер Саласпілс і на працы ў Германію. Увогуле ў Росіцы былі знішчаныя 1528 людзей.
У 1999 годзе Папа Ян Павел II беатыфікаваў айца Антонія Ляшчэвіча і айца Юрыя Кашыру (дадаў да ліку блаславёных). 19 жніўня 2000 года ў Росіцы адбылося паўторнае асвячэнне рымска-каталіцкай царквы.
Пасля Другой сусветнай вайны
З 16 ліпеня 1954 года па 8 красавіка 2004 года вёска ўваходзіла ў склад Бігосаўскага сельсавета.
Зараз на месцы так званага «зборнага лагера» ўзведзены мемарыял у памяць аб ахвярах трагедыі Росіцы.
Гайкоўка (археалагічны помнік)
Гайкоўка — археалагічны помнік, — стаянка грэнскай культуры каля в. Гайкоўка Касцюковіцкага раёна Магілёўскай вобласці, на беразе возера, у басейне р. Беседзь, на схіле ўрочышча Печанеж. Выявіў у 1926 і даследаваў у 1930 К. М. Палікарповіч, у 1972 В. Ф. Капыцін даследаваў 265 м². Культурны пласт залягае пад ворывам на глыбіні 0,4—0,5 м. Знойдзены 1974 артэфакты, у т.л. 351 прылада працы: тронкавыя наканечнікі стрэл, бакавыя, вуглавыя і сярэдзінна-вуглавыя разцы, канцавыя, падакруглыя і двайныя скрабкі, скрэблападобныя прылады, авальныя сякеры і цёслы, пласціны-ўкладышы, вырабы з выемкамі, праколкі і вастрыі, пласціны і адшчэпы з рэтушшу. Апрацоўка крэменю адбывалася на паселішчы, пра што сведчыць вялікая колькасць нуклеусаў, пласцін і адшчэпаў.
Адэлаіда Лабіль-Гіяр
Адэлаіда Лабіль-Гіяр, пасля Лабіль-Гіяр-Венсан (фр. Adélaïde Labille-Guiard;,  — , ) — французская мастачка-партрэтыстка, заснавальніца першай Парыжскай жаночай школы жывапісу.
Вучылася ў мініяцюрыста Франсуа Элі Венсана, потым засвайвала тэхніку пастэлі ў Кантэна дэ Латура. Пасля поспеху ў Салоне 1783 года былі прылічана да Каралеўскай акадэміі. З 1787 года — пастаянная мастачка прынцэс Адэлаіды і Вікторыі.
Горбы (Смаленская вобласць)
Горбы (Горбы) — вёска ў Вяземскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Кайдакаўскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з кастрычніка 1941 года, вызвалена ў сакавіку 1943 года.
NGC 3042
NGC 3042 (іншыя абазначэнні — UGC 5307, MCG 0-25-30, ZWG 7.54, PGC 28498) — лінзападобная галактыка (S0) ў сузор’і Секстант.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Бранявы каўпак
Бранявы каўпак, бранекаўпа́к — бранявая канструкцыя купалавіднай формы з амбразурамі і шчыліна, назіраннемі для назірання і вядзення агню.
Бранявыя каўпакі ставяцца нерухома на жалезабетонную, драўляную падставу, або на грунт над акопам; могуць мацавацца нерухома, уваходзячы ў агульную сістэму фартыфікацыі, або быць пераноснымі. У ваенным флоце 19—20 ст. бранявыя каўпакі былі часткай браніравання ваенных караблёў, у тым ліку, іх бранявых вежаў.
Старое Высокае
Старое Высокае — тапонім:
Вікторыя Паўлаўна Насенка
Вікторыя Насенка (нар., Краснадар, Расія) — расійская футбалістка, брамнік. Выступала за зборную Расіі.
Клубная кар’ера
Са жніўня 2022 года і да канца года была ў арэндзе ў ЖФК «Мінск», дзе правяла 10 матчаў.
Выступала за зборную Расіі WU-17 (2008—2011) і WU-19 (2011—2013), у 2019 годзе дэбютавала за зборную Расіі.
Баршчэўнік звычайны
Баршчэўнік звычайны (Heracleum sphondylium) — травяністая расліна сямейства парасонавых.
Апісанне
Двух-, радзей шматгадовая травяністая расліна з галінастым коранем і прамастойным баразнаватым апушаным сцяблом вышынёй 60-150 см. Лісце трайчастае, зверху апушанае, знізу па буйназубчастым краі шурпатае ад дробных шыпаватых валаскоў; бакавыя сегменты лісця на чаранках. Ліставая похва моцна выцягнутая. Суквецце — складаны шматпрамянёвы парасонік. Кветкі белыя. Пялёсткі краявых кветак вельмі выцягнутыя і глыбока надрэзаныя, лопасці іх моцна разыходзяцца. Плады адваротнаяйкападобныя.
Пашырэнне
Сярэднееўрапейскі горна-таежны від. Пашырэнне: Скандынавія, Сярэдняя і Атлантычная Еўропа. Знаходзіцца ў Беларусі ў асобным лакалітэце за ўсходняй мяжой пашырэння. Месцы росту: зараснікі хмызняку і закуставаныя лугавіны.
Старое Высокае (Ельскі раён)
Старо́е Высо́кае (, Старое Высокое) — аграгарадок у Беларусі, цэнтр сельсавета ў Ельскім раёне Гомельскай вобласці. Насельніцтва 333 чал. (2004).
Геаграфія
Знаходзіцца за 27 км на захад ад горада Ельск і чыгуначнай станцыі Ельск (лінія Калінкавічы — Оўруч), за 204 км ад Гомеля. Аўтамабільная дарога звязвае вёску з Ельскам. Каля вёскі праходзяць меліярацыйныя каналы.
Гісторыя
Упершыню вёска Высокае Мазырскага павета Мінскага ваяводства згадваецца ў пачатку XVIII ст. У сярэдзіне XVIII ст. яна падзялілася на дзве вёскі — Старое і Новае Высокае.
У выніку другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793) Старое Высокае апынулася ў складзе Расійскай імперыі, у Мазырскім павеце Мінскай губерні. Паводле вынікаў перапісу 1897 года тут дзейнічала царква, працавала крама; вёска ўваходзіла ў склад Скараднянскай воласці. У 1905 годзе тут адкрылася школа. У 1908 годзе вёска ўваходзіла ў склад Каролінскай воласці.
Генадзь Іванавіч Нарскін
Генадзь Іванавіч Нарскін (нар., Ліда, Гродзенская вобласць) — беларуск педагог, спецыяліст у галіне тэорыі і методыкі фізічнага выхавання, спартыўнай трэніроўкі, аздараўленчай і адаптыўнай фізічнай культуры. Доктар педагагічных навук (2004), прафесар (2004).
Біяграфія
Скончыў Гомельскі дзяржаўны ўніверсітэт (1974). Працуе ў Гомельскім дзяржаўным універсітэце імя Ф. Скарыны (з 1974, факультэт фізічнай культуры, кафедра тэорыі і методыкі фізічнай культуры, прафесар, з 2017 — загадчык кафедры і з 2002 — навуковы кіраўнік НДЛ алімпійскіх відаў спорту, у 2000—2017 — дэкан).
Навуковыя інтарэсы: спартыўная трэніроўка высокакваліфікаваных спартсменаў; аздараўленчая фізічная культура.
Узнагароды
Званне «Заслужаны работнік фізічнай культуры і спорту Рэспублікі Беларусь» (2000) і інш.
Цагельня (Смаленская вобласць)
Цагельня (Цегельня) — вёска ў Руднянскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Любавіцкага сельскага паселішча. Насельніцтва — 2 жыхары (2007). Размешчана ў заходняй частцы вобласці за 21 км на паўднёвы захад ад Рудні, у 15 км на поўнач ад аўтадарогі, на беразе ракі Дабрыня. У 21 км на паўднёвы ўсход ад вёскі размешчана чыгуначная станцыя Красное на лініі Масква — Мінск.
Гісторыя
Да 1917 года на тэрыторыі будучай вёскі Цагельня знаходзіліся сялібы — літоўцы, латвійцы і эстонцы, з часоў Вялікага княства Літоўскага, куплялі землі і ўладкоўвалі гаспадарку. Жылі галоўным чынам прыбалтыйцы (сяліба Шэнкунас, сяліба Вайкшнорас, сяліба Туменас, сяліба Айдукас і г.д.) і трохі рускіх.
Пасля рэвалюцыі 1917 года людзей прымусілі аб'яднацца ў калгас і вёскі. Так узніклі вёскі Пацева, Цагельня, і іншыя.
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай вёска абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР.
У сапраўдны момант зямля былой вёскі Цагельня знаходзіцца ва ўласнасці фермера Калынюка Івана Мікалаевіча, які адкапаў вялікі вадаём і вядзе гаспадарка паводле тыпу фермерскага.
Друдэнхаус
Друдэнхаус (Drudenhaus — «дом начных духаў») — спецыяльная турма для людзей, якія абвінавачваюцца ў вядзьмарстве ў нямецкім горадзе Бамберг. Пабудавана ў 1627 годзе па загадзе бамбергскага князя-біскупа Іагана Георга Фукса фон Дорнхейма і зачынена ў 1632 годзе.
Гісторыя
Бамбергскі Друдэнхаус не быў унікальным: меншыя друдэнхаусы таго ж тыпу былі пабудаваны таксама ў Цайле-на-Майне, Хальштаце і Кронаху, але ён быў самым вялікім і самым вядомым. Турма была пабудавана падчас судовых працэсаў над бамбергскімі ведзьмамі, якія пачаліся ў 1626 годзе, і выкарыстоўвалася да іх заканчэння.
Згодна з «Каталогам», у красавіку 1631 года ў турме былі зняволеныя 20 чалавек.
За ўвесь час палявання на ведзьмаў каля 300 жыхароў Бамберга і 900 чалавек у Хохштыфце былі пакараныя на вогнішчы, у тым ліку вядомыя асобы, такія як мэр Ёган Юній, епіскапскі канцлер доктар Георг Хаан, які крытыкаваў судовыя працэсы, і Даратэя Флок.
Падчас Трыццацігадовай вайны, 11 лютага 1632 года, калі шведская армія накіравалася на Бамберг, князь-біскуп загадаў зачыніць турму. Апошнія дзесяць зняволеных у турму «ведзьмаў» былі вызваленыя, але пры адной умове: яны павінны былі паклясціся, што не адчувалі жорсткага абыходжання і не падвяргаліся катаванням.
Сам будынак быў знесены ў 1635 годзе. У 1654 годзе камяні былі выкарыстаны пры будаўніцтве манастыра Капуцынаў.
Яжавіцы
Яжавіцы (Ежевицы) — вёска ў Вяземскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Кайдакаўскага сельскага паселішча.
Дзяржава Селеўкідаў
Дзяржава Селеўкідаў (недакладна Сірыйскае царства) — эліністычная манархія, заснаваная дыядохам Аляксандра Македонскага Селеўкам. Існавала ў 312 да н.э. — 64 да н.э.
Зручнае геаграфічнае становішча спрыяла развіццю ў дзяржаве земляробства, жывёлагадоўлі, гандлю; значнага росквіту дасягнулі гарады. Аднак нацыянальная неаднароднасць, разнастайнасць прыродных і сацыяльна-эканамічных умоў, нетрываласць эканамічных сувязяў прывялі да паступовага распаду дзяржавы і заваяваянне яе Рымам.
Гілігін
Гілігін, Калігін (Коликгинъ) — легендарны літоўскі князь.
Паводле літоўска-беларускіх летапісаў, быў сынам вялікага князя літоўскага Свінтарога. Пасля яго смерці падзяліў з братам Трабусам бацькавы ўладанні: Трабус стаў княжыць у Жамойцкай зямлі, а Гілігін — у Літоўскай і Рускай. Княжыў шмат гадоў і пакінуў свае ўладанні сыну Раману.
Інцыдэнт у Керчанскім праліве
Падзеі 25 лістапада 2018 года
Пераход ажыццяўляла ўкраінская флатылія, якая складалася з артылерыйскіх катараў «Бэрдзянск» і «Нікапаль» і буксіра «Яны Капу». Па сцвярджэнні расiйскіх уладаў, па набліжэнні флатыліі да Керчанскага праліва яна неаднаразова ігнаравала патрабаванні расійскіх памежнікаў (у тым ліку аб сыходзе з тэрытарыяльных вод), парушыла працэдуру праходжання праліва, здзяйсняла небяспечнае манеўраванне і не выходзіла на сувязь. Украінскія ўлады сцвярджаюць, што паведамленне аб праходжанні ў праліве было пададзена загадзя, што караблі звязаліся з расiйскімі ўладамі, але не атрымалі адказу. Таксама Украіна спасылаецца на прадугледжаную дамовай 2003 года свабоду суднаходства для ўкраінскіх судоў у праліве і не прызнае расійскі статус тэрытарыяльных вод ля Крыма.
Раніцай 25 лістапада расійскі сухагруз перагарадзіў Керчанскую пратоку. Украінскія караблі спачатку працягнулі прасоўванне цераз праліў, аднак пры спробе падыходу да Керча-Енікальскага канала былі перахопленыя расійскай берагавой аховай, адзін з караблёў якой здзейсніў навал на ўкраінскі буксір. Расiйскія сілы тым часам ажыццяўлялі іх блакаванне, а затым пераслед, і з мэтай прыпынення караблёў, якія спрабавалі вярнуцца ў Адэсу, ужылі зброю ў тэрытарыяльных (па сцвярджэнні РФ) або нейтральных (па сцвярджэнні Украіны) водах, пасля чаго караблі былі ўзятыя Расіяй і адведзены ў Керчанскі порт, дзе затрыманы. Ад 3 да 6 членаў іх экіпажа былі параненыя ў сутыкненні; усе 24 члены экіпажа былі арыштаваныя расійскімі ўладамі.
Наступныя падзеі
25 мая 2019 года Міжнародны трыбунал ААН па марскім праве (ITLOS) пастанавіў, што Расія павінна вызваліць 24 украінскіх маракоў, затрыманых падчас інцыдэнту ў раёне Керчанскага праліва, і перадаць Украіне тры канфіскаваныя судны. Раней Масква апавясціла трыбунал аб тым, што не будзе ўдзельнічаць у слуханнях, адзначыўшы, што, з пункту гледжання расійскага боку, у Трыбунала няма юрысдыкцыі для разгляду керчанскага інцыдэнту.
Украінскі бок лічыць, што насуперак нормам міжнароднага марскога права вайскоўцы пагранічных войскаў Федэральнай службы бяспекі Расіі незаконна, з выкарыстаннем зброі заблакавалі рух украінскіх вайсковых караблёў падчас праходжання Керча-Енікальскага канала ў Керчанскі праліве пры дапамозе танкера «Neyma». У рамках дасудовага расследавання 25 ліпня 2019 года Служба бяспекі Украіны сумесна з ваеннай пракуратурай затрымала ў порце Ізмаіла гэты расійскі танкер (да таго часу ён змяніў назву на «Nika Spirit»). На судне знаходзіліся толькі грамадзяне Расіі, яны ў той жа дзень былі адпушчаны.
7 верасня 2019 года захопленыя ў Керчанскім праліве маракі вярнуліся ва Украіну ў рамках абмену, які быў праведзены з Расіяй. 17 лістапада затрыманыя ўкраінскія караблі пакінулі месца стаянкі ў порце Керчы, іх перадаюць украінскаму боку ў нейтральных водах 18 лістапада.
NGC 3043
NGC 3043 (іншыя абазначэнні — UGC 5327, MCG 10-14-52, ZWG 289.23, KARA 385, IRAS09527+5932, PGC 28672) — спіральная галактыка (Sb) ў сузор’і Вялікая Мядзведзіца.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Парчаўка
Парчаўка — сяло ў Жаксынскім раёне Акмолінскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад Навакіенскай сельскай акругі. Код КАТА — 115271300.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 220 чалавек (112 мужчын і 108 жанчын). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 137 чалавекі (68 мужчын і 69 жанчын).
Жалтоўка (Смаленская вобласць)
Жалтоўка (Желтовка) — вёска ў Вяземскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Кайдакаўскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з кастрычніка 1941 года, вызвалена ў сакавіку 1943 года.
Корка
Корка, або рытыдом (rhytidoma) — вонкавая частка кары шматгадовых парасткаў і каранёў, складаецца са змярцвелых участкаў першаснай кары і другаснай флаэмы. Гэтыя дзве тканкі аддзелены перыдэрмамі, ўтворанымі неаднаразова закладзенымі фелагенамі. Перыферычныя пласты коркі ападаюць, і стары пласт фелагена адмірае. Замест яго далей ад цэнтра закладваецца новы пласт, і, такім чынам, фарміруецца некалькі перыдэрмаў. Адміранне тканак, якія размяшчаюцца паміж перыдэрмамі, абумоўлена газа- і воданепранікальнасцю корку, які уваходзіць у перыдэрму.
Па характары залажэння фелагена адрозніваюць:
Асабліва магутная корка развіваецца на старых ствалах і каранях дрэў. У хмызнякоў шмат корка не ўтвараецца, з прычыны таго, што яна звычайна хутка скідаецца. У некаторых дравяністых раслін (напрыклад, у бука) коркі няма.
Частата скідання корка, як і ўзрост першага яе аддзялення, вар'іруюць у розных раслін. У вінаграда і сунічнага дрэва корка ападае штогод, іншыя расліны змяняюць яе паступова. У вінаграда корка аддзяляецца ўжо ў першы год жыцця парасткаў, у яблыні, грушы — на 6—8-м годзе, у ліпы — на 10—12-м, у дуба — на 25—30-м, у піхты, граба — ва ўзросце 50 гадоў і болей.
Прычынай скідвання коркі можа быць, апроч натуральнага развіцця расліны, могуць быць грыбы, лішайнікі, механічныя пашкоджанні перыдэрмы.
Роля скарынкі ў жыцці расліны:
Корак, якая атрымліваецца з коркі коркавага дуба і амурскага аксаміту, мае практычнае значэнне.
Цалаванне Іаакіма і Ганны (Басценавічы)
Цалаванне Іаакіма і Ганны — абраз сярэдзіны XVIII стагоддзя са Свята-Успенскай царквы ў в. Басценавічы Мсціслаўскага раёна. Захоўваецца ў Нацыянальным мастацкім музеі Рэспублікі Беларусь.
Сюжэт
Ля шэрых з чорным раслінным арнаментам з аканфам калон, якія сімвалізуюць, стаяць павернутыя да цэнтра Іаакім у зялёным хітоне, карычневым гімаціі, у сандалях і Ганна ў сінім хітоне, цёмна-чырвоным плашчы з белай хусткай на галаве і ў чырвоных туфлях. З грудзей Іаакіма і Ганны вырастаюць два зялёныя сцяблы, увенчаныя белай лілеяй, на якой у залатым пучку прамянёў стаіць Марыя ў сінім хітоне, цёмна-чырвоным плашчы. У карычнева-чырвоным прарыве воблакаў —, выдзелены трохвугольным німбам, у выглядзе голуба — Святы Дух. Пазалочаны фон з раслінным ляпным арнаментам, зялёным пейзажам раздзелены калонамі. Карычнева-зялёны позем расчэрчаны чырвонымі лініямі.
Паходжанне
Абраз выяўлены ў 1920 годзе ва Успенскай царкве в. Басценавічы Мсціслаўскага раёна Магілёўскай вобласці.
Ікона раскрыта ў Дзяржаўнай цэнтральнай мастацкай рэстаўрацыйнай майстэрні І. М. Громавай, В. О. Кірыкавым,, Ф. А. Мадоравым, Л. І. Пятрэнкам, М. М. Памяранцавым у 1954—1956 гадах (Масква). Сталярная работа выканана А. П. Ягоравым.
Памукале
Памукале́ (Pamukkale, літар. «баваўняная крэпасць») — тэрмальныя крыніцы (тэмпература каля 30°) ў Турцыі ў правінцыі Дэнізлі.
Вада, якая сцякае са схілаў гары, утварае сістэму дзівосных вадаёмаў з вапнавымі сценкамі (траверцінамі). Бліскучыя белыя тэрасы ўзніклі на схіле гары ў выніку адкладання солей з насычаных кальцыем крыніц. Курортная мясцовасць з часоў антычнасці. У 1988 Памукале і руіны горада Іерапаля ўключаны ў спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.
Асноўны закон ФРГ
Асноўны закон ФРГ (Grundgesetz fur die Bundesrepublik Deutschland) — канстытуцыя Германіі, у якой замацаваны асновы прававой і палітычнай сістэмы краіны. Асобае значэнне ў Галоўным законе краіны, якая перажыла вопыт нацыянал-сацыялізму, набылі асноўныя грамадзянскія правы.
Асноўны закон ФРГ набыў моц 24 мая 1949 года толькі на тэрыторыі заходніх акупацыйных зон, і першапачаткова прадугледжваўся яго часовы характар : чакалася, што савецкая зона акупацыі Германіі неўзабаве аб'яднаецца з іншымі, чым і тлумачыцца такая назва канстытуцыі. У Асноўны закон ФРГ у 1949 г. былі інкарпараваны артыкулы 136, 137, 138, 139 і 141 Веймарскай канстытуцыі, якія дзейнічаюць да цяперашняга часу. Іншыя нормы Веймарскай канстытуцыі, якія не супярэчыць Асноўнаму закону, дзейнічалі ў якасці звычайнага права ФРГ да 60-х гадоў. У 1957 годзе ў склад ФРГ на правах зямлі ўвайшоў Саар, і Асноўны закон стаў дзейнічаць і там. Тэрыторыя Заходняга Берліна ўвайшла ў Федэратыўную Рэспубліку адначасова з усходнімі землямі. Аб'яднанне краіны адбылося толькі 3 кастрычніка 1990 года, і з гэтага года Асноўны закон ФРГ стаў канстытуцыяй усяго нямецкага народа. . Прэамбула Закона ўтрымлівала ўказанне на яго часовы характар да аб'яднання Германіі і прыняцця новай Канстытуцыі. Канстытуцыйная камісія, якая прыступіла да працы пасля далучэння ГДР да ФРГ у 1990 годзе, прыйшла да высновы, што неабходнасць прыняцця новай канстытуцыі адсутнічае, і становішча пра часавы характар Асноўнага закона было выдалена з прэамбулы.
Пітэрмарыцбург
Пітэрмарыцбург (афрыкаанс Pietermaritzburg) — горад у Паўднёва-Афрыканскай Рэспубліцы, цэнтр правінцыі Квазулу-Натал і яе другі па колькасці насельніцтва горад (па перапісу 1991 яго насельніцтва складала 228549 чалавек, цяпер, паводле ацэнак, ад 350 да 500 тысяч чалавек). Плошча горада 649 км ².
Заснаваны бурскімі пасяленцамі ў 1838 годзе, названы ў гонар Пітэра Рэтыфа і Герхарда Марыца, лідараў бураў, якія першымі прыйшлі ў гэтыя месцы і былі забітыя зулусамі (ёсць таксама версія, што горад названы ў гонар аднаго Рэтыфа, бо яго другое імя было Марыц). Месца, дзе паўстаў горад, называлася Умгунгундлову (найболей распаўсюджаны пераклад з зулускай - «месца слана»; зараз такую назву носіць акруга, у якой размешчаны Пітэрмарыцбург).
Фелікс Лабіс
Фелікс Лабіс (, Марш’ен —, Нёі-сюр-Сен) — французска-бельгійскі жывапісец, тэатральны мастак, ілюстратар. Сюррэаліст. Член Акадэміі прыгожых мастацтваў Францыі (пасмяротна з 1996).
Біяграфія
Самавук. Выпрабаваў моцны ўплыў творчасці Джэймса Энсара. У 1927 годзе заснаваў сваю студыю ў Астэндзе. Разам са сваім сябрам Анры Сторкам заснаваў «Галерэю сучаснага мастацтва» і «Club du Cinéma de Ostende».
У 1932 годзе пасяліўся ў Парыжы, дзе ён пасябраваў з вядомымі дзеячамі культуры Антаненам Арто, Жанам-Луі Баро і Раберам Дэсносам. У 1935 годзе зблізіўся з групай сюррэалістаў, у тым ліку, Полем Дэльво, Максам Эрнстам, Андрэ Масонам і Рэнэ Магрытам, а таксама паэтамі Жакам Прэверам і Раймонам Кено.
У пачатку Другой сусветнай вайны ў 1939 годзе быў мабілізаваны, вярнуўся з фронту ў Парыж у 1940 годзе і стаў адным з кіроўных маладых французскіх мастакоў.
З 1943 года поўнасцю прысвяціў сябе жывапісу і сцэнаграфіі. У 1947 годзе стаў членам парыжскай групы сюррэалістаў «Révolutionnaire». Дзейнасць групы, якая існавала на працягу 18 месяцаў, была накіравана на прымірэнне рэвалюцыйнай марксісцка-ленінскай дзейнасці і свабоды творчасці, у тым ліку, праз сюррэалізм. Асуджэнне дзейнасці групы «Révolutionnaire» заснавальнікам сюррэалізму Андрэ Брэтонам, азначала сабой першы сур’ёзны раскол у сюррэалізме пасля Другой сусветнай вайны.
Жан Батыст Каміль Каро
Жан Батыст Каміль Каро (Jean-Baptiste Camille Corot,, Парыж — , там жа) — французскі мастак і гравёр, адзін з самых паспяховых і пладавітых пейзажыстаў эпохі рамантызму, які аказаў ўплыў на імпрэсіяністаў. Замалёўкі і эскізы Каро цэняцца амаль гэтак жа высока, як і скончаныя карціны. Колеравая гама Каро заснаваная на тонкіх адносінах серабрыста-шэрых і жамчужна-перламутравых тонаў. Вядомы яго выраз — « перш за ўсё».
Біяграфія
Коро атрымаў свае першыя ўрокі жывапісу ў пейзажыста, а пасля яго смерці навучаўся ў.
Даследчыкі знаходзяць пэўную сувязь паміж працамі Каро і яго папярэднікамі — Каналета, Гвардзі і Ларэна. Але ў цэлым яго мастацтва вельмі самабытна. У прыватнасці, яно адрозніваецца ад паралельна існаваўшага мастацтва, чые пейзажы, прысвечаныя побыту французскай вёскі, былі занадта статычнымі.
Вялікае значэнне для творчасці Каро мела падарожжа ў Італію 1825—1828 гадоў. Пазней ён вяртаўся туды яшчэ два разы: у 1834 і ў 1843 гадах. Коро ездзіў у Бельгію і Нідэрланды, Англію, рэгулярна наведваў Швейцарыю. Шмат падарожнічаў і па Францыі: Нармандыя, Бургундыя, Праванс, Іль-дэ-Франс.
Працуючы на пленэры, Каро стварыў цэлыя альбомы эцюдаў. Узімку ён пісаў у студыі карціны на міфалагічныя і рэлігійныя тэмы, імкнучыся дамагчыся поспеху ў Салоне, першыя свае карціны ён адправіў туды ўжо ў 1827 годзе. Такія, напрыклад, « у пустыні» (1835), «Гамер і пастухі» (1845). Аднак найбольшай славы Каро дабіўся ў партрэце і, асабліва, у пейзажы.
Герань круглалістая
Герань круглалістая (Geranium rotundifolium L.) — від раслін сямейства. Этымалогія: rotundifolium — «круглалісты».
Апісанне
Аднагадовая травяністая расліна, 10-40(-60) см вышынёй. Сцеблы прамыя, апушаныя. Валасістае лісце размешчана ў разетцы ля аснавання, а затым супратыўнае. Суквецці: парасонік на дзве кветкі. Пялёсткі (3,7) 4-8 мм, зваротнаяйкападобныя, цэлыя, ружовыя або фіялетавыя. Цвіце з лютага па ліпень (верасень), а часам і ў зімовы перыяд.
Распаўсюджанне
Паўночная Афрыка: Алжыр; [пн.] Лівія [пн.]; Марока; Туніс. Азія: Афганістан; Кіпр; Іран; Ірак; Ізраіль; Іарданія; Ліван; Сірыя; Турцыя; Казахстан; Кыргызстан; Таджыкістан; Туркменістан; Індыя [пн.зах.]; Пакістан [пн.]. Каўказ: Арменія, Азербайджан; Грузія; Расія — Перадкаўказзе, Дагестан. Еўропа: Ірландыя; Вялікабрытанія; Аўстрыя; Бельгія; Чэхія; Германія; Венгрыя; Славакія; Беларусь; Латвія; Літва; Малдова; Украіна [у тым ліку Крым]; Індыя; Балгарыя; Харватыя; Грэцыя [у тым ліку Крыт]; Італія [у тым ліку Сардзінія, Сіцылія]; Румынія, Сербія; Славенія; Партугалія [у тым ліку Мадэйра]; Гібралтар; Іспанія [у тым ліку Балеарскія астравы, Канарскія астравы]. Натуралізаваны ў некаторых іншых краінах.
Аддае перавагу цёплым, больш-менш сухім і багатым пажыўнымі рэчывамі камяністым супескам. Расце на палях, у вінаградніках, уздоўж сцен, платоў, дарожак і ў садках.
Таксанамія
Від Герань круглалістая ўваходзіць у род сямейства  парадку.
Фадзей (апостал)
Фадзей, Тадэвуш — адзін з дванаццаці апосталаў Ісуса Хрыста. Звычайна лічыцца, што Фадзей і Іуда Фадзееў гэта адна і тая ж асоба, таксама ў Новым Запавеце называюць Іуда Якаўлевым, Іудай Фадзеем або Левіем. Ён часам атаясамліваецца з Іудам, «братам Ісуса», але Фадзея трэба адрозніваць ад Іуды Іскарыёта, іншага вучня, здрадніка Ісуса.
Армянская Апостальская Царква шануе Фадзея разам з Варфаламеем як свайго заступніка. У Рымска-каталіцкай царкве ён з'яўляецца заступнікам у адчайных выпадках.
Асоба. Тоеснасць Іуды з Фадзеем
Імя, пад якім Лука называе апостала — «Іуда Якаўлеў» з'яўляецца неадназначным у адносінах Іуды да гэтага Якава. Хоць такая канструкцыя часам азначае адносіны бацькі і сына, але гэтыя адносіны традыцыйна інтэрпрэтуецца як «Іуда, брат Якава» (Лк. 6:16). Евангелле ад Яна таксама адзін раз згадвае вучня як «Іуда не Іскарыёт» (Ян 14:22).
У некаторых лацінскіх рукапісах у Евангеллі ад Матфея 10:3, ён названы Іуда Кананіт.
У пералічэннях апосталаў у Матфея 10:3 і Марка 3:18, згадваецца Іуда, але пасля пералічэння стаіць Фадзей (ці ў некаторых рукапісах Евангелля ад Матфея 10:3, «Леввій празваны Фадзеем»). Гэта дало падставу хрысціянам ужо з ранніх часоў выкарыстоўваць імя «Іуда Фадзей». Гэты факт можа быць праўдападобным, калі ўлічыць, што слова «Фадзей» значыла мянушку.
Яшчэ адна складанасць заключаецца ў тым, што імя «Іуда» было заплямлена Іудай Іскарыётам. Сцвярджаецца, што па гэтай прычыне недзіўна, што Марк і Мацвей называюць яго альтэрнатыўным імянем.
Некаторыя біблейскія навукоўцы аспрэчваюць гэту тэорыю, лічачы, што Іуда і Фадзей не з'яўляецца адной і той жа асобай.
Служэнне Фадзея
Згодна хрысціянскай традыцыі Фадзей прапаведаваў Евангелле ў Іудзеі, Самарыі, Ідумеі, Сірыі, Месапатаміі і Лівіі. Таксама лічыцца, што ён наведаў Бейрут і Эдэсу. Пісьменнік 14-га стагоддзя Нікіфар Каліста піша, што Фадзей быў жаніхом на вяселлі ў Кане Галілейскай. Згодна паданням, што Фадзей нарадзіўся ў яўрэйскай сям'і ў Пярэі, горадзе ў Галілеі пазней перабудаваным рымлянамі і перайменаваны ў Кесарыі Філіпавай. Па ўсёй верагоднасці, ён выкарыстоўваў грэчаскую і арамейскую мовы, як і амаль усе яго сучаснікі ў той час, і быў сялянінам па паходжанні. Паводле легенды, Фадзей быў сынам Клеопы і яго жонкі Марыі, стрыечнай сястры Марыі. Паданне гаворыць, што бацька Фадзея Клеопа, быў забіты з-за яго прамой і адкрытай адданасці ўваскросламу Хрысту.
Апосталы Варфаламей і Фадзей традыцыйна лічаццца першымі, хто прынёс хрысціянства ў Арменію, і, такім чынам, шануюцца як заступнікі ў Армянскай Апостальскай Царкве. З гэтым звязана традыцыя манастыра Святога Фадзея (у цяперашні час у паўночным Іране) і Святога Варфаламея (цяпер на паўднёвым усходзе Турцыі), абодва былі пабудаваныя ў тагачаснай Арменіі.
Смерць і рэшткі
Па традыцыі, Іуда Фадзей прыняў пакутніцкую смерць каля 65 г. н.э. у Бейруце, у рымскай правінцыі Сірыя, разам з апосталам Сымонам Кананітам, з якім ён быў звязаны. Па іншых дадзеных, ён быў забіты ў Арменіі, дзе на месцы смерці быў пабудаваны манастыр. Сякера, якая часта паказваецца ў малюнках сімвалізуе, як ён быў забіты.
Праз некаторы час пасля яго смерці, цела Іуды было прывезена з Бейрута ў Рым і змешчана ў склепе ў базіліцы Святога Пятра. Цяпер яго рэшткі знаходзяцца ў левым трансепце базілікі Святога Пятра пад галоўным алтаром святога Іосіфа ў адной магіле з рэшткамі апостала Сымона Кананіта. Паводле іншай папулярнай традыцыі, рэшткі Святога Фадзея былі захаваны ў армянскім манастыры на востраве ў паўночнай частцы возера Ісык-Куль у Кыргызстане, дзе захоўваліся па меншай меры да сярэдзіны 15 стагоддзя. Пазнейшыя легенды альбо адмаўляць, што рэшткі захаваліся там, або сцвярджаць, што яны былі перамешчаныя ў яшчэ больш пустынную крэпасць у гарах Паміра.
Nad Świsłoczą
Nad Świsłoczą (Над Свіслаччу) — польскі інфармацыйны, публіцыстычны і літаратурны часопіс, які выдаваўся ў 1912—1914 гады ў Мінску, спачатку асобнымі нумарамі нерэгулярна, а пазней штотыднёва; акцэнтаваў увагу на лакальнай тэматыцы і падтрымцы польскай культуры на Міншчыне; было выдадзена 8 штодзённых і 6 штотыднёвых нумароў, з якіх апошні быў у цэлым канфіскаваны расійскімі ўладамі.
Абставіны заснавання
Як вынік рэвалюцыі 1905 года ў Расіі адбылася лібэралізацыя права ў галіне друку. Царскі загад 24 лістапада 1905 года ліквідаваў між іншага прэвентыўную цэнзуру прэсы, якая выдавалася ў гарадах, а таксама легалізаваў выданне яе на нацыянальных мовах, у тым ліку польскай. Палякі, якія жылі на гэтых землях, выкарыстоўвалі гэтую магчымасць перш за ўсё ў Вільні. У Мінску выданне польскамоўнай прэсы сустракалася з цяжкасцямі і развівалася павольна. Прычынай з'яўлялася малая цікавасць падобнымі ініцыятывамі з боку мясцовых палякаў. Яны аргументавалі, што іх патрэбы выконвае прэса, якая выдаецца ў Вільні. У гэтых умовах польскамоўныя выданні ў Мінску абмяжоўваліся перш за ўсё календарамі і асобнымі нумарамі. Гэтыя другія выдаваліся, як правіла, у пэрыяд, калі павялічвалася актыўнасць польскай супольнасці ў гэтым горадзе, напрыклад, у час з'ездаў Мінскага аграрнага таварыства.
Асобныя нумары
Адным з выданняў было «Nad Świsłoczą». Яе галоўным рэдактарам быў Уладзімір Двожачак, польскі дзеяч народжаны ў Царстве Польскім, які жыў у Мінску з красавіка 1905 года. Ён быў прыхільнікам польскай нацыяналістычнай Нацыянальнай дэмакратыі («Эндэцыі») і быў непапулярны пасярод элітаў Мінску. Выдаючы гэты часопіс, ён кіраваўся мэтай узняць пасярод мінскай польскай супольнасці свядомасць неабходнасці стварэння мясцовай польскамоўнай прэсы. Змагаўся таксама з разпаўсюджаным правілам пазбягаць лакальнай тэматыкі. «Nad Świsłoczą» мела інфармацыйную і публіцыстычную функцыю. Дамінавалі ў ім артыкулы наконт дзейнасці польскіх арганізацый Мінска і наваколля, як правіла ў крытычным тоне. Выданне таксама заклікала між іншым да захоўвання польскай ідэнтычнасці, напрыклад ў кастрычніцкім нумары 1913 года, у артыкуле Swój, Swój do swego! заахвочалі рабіць пакупкі ў польскіх крамах, а ў майскім нумары 1914 года ў артыкуле Sprawy wyznaniowe пісалі пра цяжкасці, якія стваралі расійскія ўлады людзям, хацеўшым змяніць веравызнанне. У 1914 годзе ў часопісе «Nad Świsłoczą» надрукавалі каляндар, у якім знаходзілася інфармацыя наконт жыцця Мінскай губерні. Агулам ад чэрвеня 1912 да мая 1914 года выйшла 8 нумароў гэтага часопісу.
Штотыднёвік
12 (25) кастрычніка 1914 года «Nad Świsłoczą» пачаў выходзіць штотыднёва. Разам з гэтым ён атрымаў падтытул: ''Tygodnik. Organ polityczny, społeczny i literacki poświęcony sprawom Ziemi Mińskiej i Mohylewskiej'' (Тыднёвік. Палітычны, грамадcкі і літаратурны орган, прысвечаны справам Мінскай і Магілёўскай зямель). Яго галоўным рэдактарам застаўся Уладзімір Двожачак. Часопіс меў лакальны і правінцыйны характар, а скіраваны быў да палякаў, якія жылі на Міншчыне і Магілёўшчыне. Рэдакцыя дэкларавала прэзэнтацыю каталіцкай, польскай і беспартыйнай праграмы. Разам з гэтым падкрэслівала неабходнасць нацыянальнага салідарызму, таму ў часопісе друкаваліся толькі тыя артыкулы, якія мелі на ўвазе карысць польскай справы, адхіляліся тыя, што мелі змест антыпольскага характару і такія, якія ўзбуджалі беспадарак у розумах грамадства. Адной з такіх тэм палічылі пытанне беларускага нацыянальнага адрадження. У рэдакцыйным артыкуле ў першым нумары напісалі, што беларускае пытанне падымаецца штучна, гэта толькі нацыянальная фікцыя.
У штотыднёвіку з'яўляліся артыкулы, якія каментавалі дзейнасць польскіх арганізацый у Мінску, такіх, як Польскае Гімнастычнае Таварыства «Сокал» або Польскае таварыства «Асвета». Пісалі таксама пра жыццё польскай супольнасці, прэзентавалі статыстыкі наконт удзелу палякаў ў аграрнай і прамысловай прадукцыі края. Публікавалі таксама літаратурную творчасць мінскіх палякаў, галоўным чынам С. Вяжбіцкага.
Пасля ліквідацыі
Пася зачынення тыднёвіка «Nad Świsłoczą», Уладзімір Двожачак не адмовіўся ад дзейнасці ў галіне польскай прэсы ў Мінску. Ужо ў пачатку студзеня 1915 года яго жонка, Марыя, складала просьбу на дазвол выдаваць новы тыднёвік пад тытулам «Погонь» (Пагоня). Першы нумар часопісу выйшаў 7 сакавіка 1915 года.