cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
NGC 1317
Гэты аб’ект занесены ў Новы агульны каталог двойчы, з абазначэннямі NGC 1317 і NGC 1318. Ён уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Паў (Сардзінія)
Паў (Pau) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Сардзінія, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Арыстана.
NGC 1317
Галактыка ўваходзіць у, яна ўжо 100 мільёнаў гадоў паглынаецца суседняй спіральнай галактыкай NGC 1316 , у якой знаходзіцца яркая радыёкрыніца Печ А.
Паў (Сардзінія)
Насельніцтва складае 326 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 23 чал./км². Займае плошчу 14 км². Паштовы індэкс — 9090. Тэлефонны код — 0783.
Заступнікам населенага пункта лічыцца Святы Георгій Перамаганосец.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
Эдмінас Багдонас
Эдмінас Багдонас (Edminas Bagdonas; 23 кастрычніка 1963, Каўнас, Літоўская ССР, CССР — 22 мая 2021, Вільнюс, Літва ) — літоўскі палітычны дзеяч, дыпламат. Надзвычайны і Паўнамоцны Пасол Літоўскай Рэспублікі ў Рэспубліцы Беларусь (2007—2011).
Біяграфія
1991—1992 — рэферэнт бюро па знешніх сувязях Вярхоўнага Савета — Аднаўленчага Сойма Літоўскай Рэспублікі.
1992—1993 — дырэктар дэпартамента міжпарламенцкіх сувязяў Сойма Літоўскай Рэспублікі.
1994—1997 — консул Пасольства Літоўскай Рэспублікі ва Украіне.
1997—1998 — намеснік дырэктара Дэпартамента дзяржаўнага і дыпламатычнага пратакола МЗС Літоўскай Рэспублікі.
2001—2004 — Надзвычайны і Паўнамоцны Пасол Літоўскай Рэспублікі ў Рэспубліцы Італія і па сумяшчальніцтве ў Сербіі і Чарнагорыі, Швейцарскай Канфедэрацыі, Рэспубліцы Мальта.
2004—2006 — саветнік Прэзідэнта Літоўскай Рэспублікі, кіраўнік групы знешняй палітыкі, каардынатар групы дарадцаў прэзідэнта Літоўскай Рэспублікі, кіраўнік Кансультацыйнага камітэта прэзідэнтаў Літвы — Польшчы.
2006—2007 — пасол па асаблівых даручэннях дэпартамента Усходняй Еўропы і Сярэдняй Азіі МЗС Літоўскай Рэспублікі.
12 студзеня 2007 года дэкрэтам прэзідэнта Літвы Валдаса Адамкуса прызначаны Надзвычайным і Паўнамоцным Паслом Літоўскай Рэспублікі ў Рэспубліцы Беларусь.
1 лютага 2007 года прыбыў у Мінск. 13 лютага ўручыў даверчыя граматы Прэзідэнту Рэспублікі Беларусь А. Лукашэнку.
24 ліпеня 2011 года пакінуў пасаду пасла.
Памёр 22 мая 2021 года.
Асабістае жыццё
Жанаты. Бацька дваіх дзяцей. Перад прызначэннем у Беларусь валодаў васьмю мовамі: чэшскай, польскай, славацкай, сербахарвацкай, украінскай, рускай, англійскай і італьянскай. Аднак у хуткім часе авалодаў і беларускай мовай.
Другі Бабруйскі раён
Другі́ Бабру́йскі раён (таксама Бабруйскі 2-гі (паўночна-ўсходні) раён) — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў БССР у 1924 — 1927 гадах. Цэнтр — горад Бабруйск.
Андрэй Казімір Пагажэльскі
Андрэй Казімір Пагажэльскі (Andrzej Kazimierz Pogorzelski; каля 1616, Мазовія — 10 ліпеня 1684, Вільня ) — езуіцкі святар і педагог.
Свята-Мікалаеўская царква (Люта)
Свята-Мікалаеўская царква — мураваны праваслаўны храм у в. Люта Брэсцкага раёна Брэсцкай вобласці.
Андрэй Казімір Пагажэльскі
Уступіў у Таварыства Ісуса 12 жніўня 1637 г. у Вільні. Пасля навіцыяту, верагодна, авалодваў педагагічным майстэрствам пад кіраўніцтвам Яна Вышковіча ў настаўніцкай семінарыі пры Полацкім езуіцкім калегіуме (1639—1640). Вывучаў філасофію (1641—1644), а потым выкладаў рыторыку (1644—1645) ў Нясвіжскім езуіцкім калегіуме. У Вільні вывучаў тэалогію (1645—1649) быў высвечаны на ксяндза.
Свята-Мікалаеўская царква (Люта)
Гісторыя
7 лістапада 2007 года было абрана месца для будаўніцтва храма, а 24 лістапада епіскап Іаан здзейсніў чын закладкі храма.
Андрэй Казімір Пагажэльскі
Прэфект сярэдніх школ у Дынабургу (1649—1650), прафесар рыторыкі для семінарыстаў-езуітаў у настаўніцкай семінарыі пры Нясвіжскім езуіцкім калегіуме (1650—1653), прафесар філасофіі ў Полацкім езуіцкім калегіуме (1653—1655). У 1655—1658 гг. выконваў абавязкі прыдворнага прапаведніка люблінскага кашталяна, а потым узначальваў калегіум у Плоцку (1661—1664). У 1664 г. атрымаў у Віленскай акадэміі ступень магістра філасофіі і вольных навук, роўную доктарскай ступені. Прафесар палемічнай і пазітыўнай тэалогіі ў Браневе (1665—1666). З 1666 па 1670 гг. — рэгент Папскай семінарыі і прафесар палемічнай тэалогіі і Св. Пісання ў Віленскай акадэміі, дзе ў 1670 г. атрымаў ступень доктара тэалогіі.
Другі Бабруйскі раён
Гісторыя
Раён утвораны 17 ліпеня 1924 года ў складзе Бабруйскай акругі БССР. 20 жніўня 1924 года падзелены на 14 сельсаветаў: 24 верасня 1926 года Капусцінскі сельсавет рэарганізаваны ў нацыянальны рускі сельсавет. 4 жніўня 1927 года раён аб’яднаны з Першым Бабруйскім раёнам у адзіны Бабруйскі раён.
Свята-Мікалаеўская царква (Люта)
Гісторыя
17 траўня 2011 года на храме былі ўсталяваны крыжы. У 2011 годзе былі скончаны ўнутраныя аздобы храма. У 2012 годзе быў усталяваны іканастас.
28 кастрычніка 2012 года Іаан здзейсніў урачыстае асвячэнне храма і правёў першую літургію. 20 красавіка 2014 года быў здзейснены чын асвятлення новых званоў.
Аляксандр Паўлавіч Мацвееў
Алякса́ндр Па́ўлавіч Мацве́еў (26 снежня 1905 — 1 жніўня 1946) — савецкі партыйны і дзяржаўны дзеяч, арганізатар партызанскага руху ў гады Вялікай Айчыннай вайны, старшы маёр дзяржаўнай бяспекі (29.03.1941).
Біяграфія
Нарадзіўся ў Маскве (па іншых дадзеных на Волзе, сын бурлака). Рускі. Член ВКП(б) з 09.1925.
З 1931 г. на адказнай партыйнай і дзяржаўнай працы:
Памер 1 жніўня 1946 года, пахаваны ў Бранску.
Дэпутат Вярхоўнага Савета СССР 1-га склікання (абраны ў 1941 г. на дадатковых выбарах) і 2-га склікання (выбары 10.02.1946).
Новасяргееўка (Клімаўскі раён)
Новасяргееўка (Новосергеевка) — пасёлак у Клімаўскім раёне Бранскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Сачкавіцкага сельскага паселішча.
Гісторыя
У сярэдзіне XIX ст. вядомы фальварак Сяргееўка.
Да Лютаўскай рэвалюцыі фальварак у складзе Навазыбкаўскага павета Чарнігаўскай губерні.
З прыходам савецкай улады ў 1920-х пачынае фарміравацца пасёлак Нова-Сяргееўка, працуе мукамольны завод.
З 1929 года ў складзе Клінцоўскай акругі, а з 1932 года ў Заходняй вобласці, у 1937 годзе перададзены ў склад Арлоўскай вобласці.
Аляксандр Аляксандравіч Баразенка
Баразенка Аляксандр Аляксандравіч (нар., Пінск, Беларусь) — незалежны журналіст, вязень сумлення , беларускі палітвязень.
Біяграфія
Нарадзіўся 9 мая 1988 года ў г. Пінску Брэсцскай вобласці.
У 2006-м скончыў сярэднюю школу СШ № 11 г. Пінска і паступіў на факультэт міжнародных адносінаў БДУ. Спецыяльнасць — «Культуралогія і германістыка». Быў актывістам грамадзянскай кампаніі «За свабоду» і «Еўрапейская Беларусь». 01.06.2007 г. быў затрыманы за ўдзел у акцыі супраць адмены ільготаў і арыштаваны на трое сутак. Адмовіўся ад прапановы супрацоўнічаць з КДБ. У кастрычніку 2007 г. быў адлічаны з універсітэту з палітычных прычынаў. У 2007—2008 гг. вучыўся па праграме К. Каліноўскага ва Уроцлаўскім універсітэце (Польшча) на палітолага.
Жыве ў Мінску.
З 2009 года працуе журналістам тэлеканала Белсат. Здымаў падзеі ў Кіеве на Еўрамайдане ў крытычныя дні ў лютым 2014 г., калі адбыліся сутыкненні пратэстантаў з паліцыяй, што прывяло да масавых ахвяраў. Здымаў рэферэндум у Крыме. Пабываў у гарачых кропках на Усходзе Украіны.
Пераслед
Будучы студэнтам Уроцлаўскага ўніверсітэта, А. Баразенка праходзіў у якасці абвінавачванага па «справе 14-ці» яшчэ на пачатку 2008 г. Крымінальная справа за ўдзел у акцыі ў падтрымку прадпрымальнікаў, якая адбылася 10 студзеня 2008 г., была ўзбуджаная адразу па двух артыкулах Крымінальнага кодэкса РБ : па ч. 1 арт. 342 КК РБ — «Арганізацыя альбо актыўны ўдзел у групавых дзеяннях, якія груба парушаюць грамадскі парадак» і ч. 2 арт. 339 — «Хуліганства, учыненае групай асобаў альбо звязанае з супрацівам». Статус падазраванага, а пасля і абвінавачанага, па дадзенай крымінальнай справе атрымалі 14 моладзевых актывістаў: Міхась Пашкевіч, Таццяна Цішкевіч, Міхась Субач, Алесь Чарнышоў, Алесь Стральцоў, Вінаградаў Павел, Аляксей Бондар, Аляксандр Баразенка, Максім Дашук, Арцём Дубскі, Уладзімір Сяргееў, Міхась Крываў, Антон Койпіш і Кім Андрэй. Большасць гэтых актывістаў, у тым ліку і Баразенка, напачатку былі прыцягнутыя да адміністрацыйнага арышту тэрмінам да 15 сутак за ўдзел у мітынгу прадпрымальнікаў, а Цішкевіч правяла за кратамі ажно 20 сутак.
Падчас судовых працэсаў над іншымі абвінавачванымі па гэтай справе, якія праходзілі ў красавіку і ў маі 2008 г., Баразенка знаходзіўся ў Польшчы. Адносна яго справа была прыпыненая. За «ўхіленне ад яўкі да следчага» 12 мая 2008 г. адносна яго была прынята пастанова аб узяцці пад варту, і ён быў абвешчаны ў вышук. Не гледзячы на пагрозу для свабоды, вырашыў вярнуцца, і праз Украіну і Расію вяртаецца ў Беларусь.
27 кастрычніка 2008 г. Баразенка разам з адвакатам Паўлам Сапелкам добраахвотна з’явіўся да следчага, быў затрыманы і накіраваны ў следчы ізалятар. Трымаў галадоўку.
Эўракамісар Беніта Ферэра-Вальднэр заклікала беларускія ўлады вызваліць А. Баразенку, зазначыўшы, што «важна, каб Беларусь заставалася краінай без палітычных зняволеных і паважала свабоду выказванняў, аб’яднанняў і сходаў». Не гледзячы на міжнародную рэакцыю, Баразенка паўтара месяца да суда знаходзіўся пад вартай.
Суд над А. Баразенкам пачаўся 8 снежня 2008 г. у судзе Цэнтральнага раёна Мінска (суддзя — Наталля Вайцяховіч). Моладзевы актывіст быў асуджаны да аднаго году абмежавання волі без накіравання ў папраўчую ўстанову і вызвалены ў зале суда.
Міжнародная амністыя абвясціла вязнямі сумлення ўсіх асуджаных да абмежавання волі фігурантаў так званага «працэса 14-ці».
Затрымліваўся падчас «маўклівых акцый» у Мінску у 2011 г.
19 снежня 2011 г. А. Баразенка затрымліваўся каля будынку КДБ падчас здымак перфомансу актывістак Femen. Яго даставілі ў, потым адпусцілі.
28 кастрычніка 2011 г. Баразенка быў выкліканы на гутарку ў Генеральную пракуратуру РБ у сувязі з ягонай журналістцкай дзейнасцю з тэлеканалам «Белсат».
Затрымалі 8 студзеня 2012 г. каля будынка КДБ у Мінску падчас здымак сюжэта аб адзіночным пікеце актывіста грамадзянскай кампаніі «Еўрапейская Беларусь» Мікіты Каваленкі ў падтрымку палітвязняў Беларусі. Паводле арт. 23-24 Кодэкса аб адміністрацыйных правапарушэннях РБ асуджаны судом Цэнтральнага раёна г. Мінска (суддзя — А. Хадановіч) на 11 сутак адміністрацыйнага арышту.
21.02.2013 пракуратура Мінска вынесла папярэджанне незалежнаму тэлеаператару Баразенку за супрацоўніцтва з «Белсатам» без акрэдытацыі.
Узнагароды
Лаўреат Нацыянальнай прэміі за 2008 г. ў галіне абароны правоў чалавека, заснаванай Хартыяй’97 у 1998 годзе.
Атбасар
Атбаса́р — горад у Казахстане ў Акмолінскай вобласці, цэнтр аднайменнага раёна. Размешчаны на правым беразе ракі Жабай (прыток ракі Ішым), за 229 км да захаду-паўночна-захаду ад г. Астана і за 196 км да поўдня ад абласнога цэнтра г. Какшэтау.
Ёлча (значэнні)
Ёлча:
Сычоўка (значэнні)
Сычоўка — тапонім.
Metatrichia
Metatrichia — род слізевікоў сямейства. Апісаны ў 1964 годзе Брусам Інгам, у цяперашні час род налічвае шэсць відаў.
Сантас
Са́нтас (Santos — «святыя»; таксама варыянты de los Santos — «ад святых») — іспанскае прозвішча.
Вольга Аляксандраўна Дубоўская
Вольга Аляксандраўна Дубоўская-Салевіч (, в. Вялікія Шылавічы, ) — беларуская лёгкаатлетка (марафон).
Заняла 4-е месца на марафоне ў Дзюсельдорфе.
Удзельніца Алімпійскіх гульняў 2012 года ў катэгорыі марафон.
Кій
Кій:
Сэлаж
Сэлаж (Judeţul Sălaj) — румынскі жудзец у рэгіёне Трансільванія. Плошча — 3864 км². Мяжуе з жудзецамі Біхор — на захадзе, Марамурэш і Сату-Марэ — на поўначы, Клуж — на поўдні і ўсходзе.
NGC 1381
NGC 1381 (іншыя абазначэнні — ESO 358-29, MCG -6-9-3, FCC 170, PGC 13321) — лінзападобная галактыка (S0) ў сузор’і Печ.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Галактыка ўваходзіць у Скопішча Печы.
Гукаў (Клімаўскі раён)
Гукаў (Гуков) — пасёлак у Клімаўскім раёне Бранскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Сачкавіцкага сельскага паселішча.
Гісторыя
Пасёлак узнікае ў 1930-х у складзе Заходняй вобласці, у 1937 годзе перададзены ў склад Арлоўскай вобласці. У 1944 годзе ўвайшоў у склад Бранскай вобласці.
1928 год у гісторыі астраноміі
1928 год быў адзначаны шэрагам падзей у астраноміі.
Санхурхада
Санхурхада (Sanjurjada) — спроба дзяржаўнага перавароту ў Іспаніі ў жніўні 1932 года. Сваю назву падзея атрымала ад імя генерала Хасэ Санхурха, лідара змоўшчыкаў.
Напярэдадні
З падзеннем манархіі і ўсталяваннем рэспублікі ў шэрагах іспанскіх манархістаў вяліся размовы пра неабходнасць ўзброенага перавароту, каб аднавіць стары рэжым у краіне. Прыкметна, што першая сустрэча апазіцыянераў для абмеркавання магчымасці вяртання ранейшых парадкаў адбылася 14 красавіка 1931 года, у дзень змены ўлады.
Да незадаволеных далучаецца генерал Хасэ Санхурха. З усталяваннем рэспублікі ён набыў папулярнасць. Хоць першапачаткова вайсковец падтрымліваў новую ўладу, але з часам змяніў свае погляды. Санхурха адкрыта выказваў незадаволенасць, што каштавала яму пасады кіраўніка грамадзянскай гвардыі. Вакол генерала аб’ядноўваюцца як манархісты, так і правыя рэспубліканцы, а таксама ваенныя, незадаволеныя рэформамі ў арміі і скарачэннямі вайсковых кадраў. Іншым фактарам незадаволенасці стала аграрная рэформа.
Путч
8 жніўня 1932 года Санхурха сустракаецца са сваімі аднадумцамі ў Мадрыдзе. Змоўшчыкі дамовіліся выступіць супраць урада праз два дні.
10 жніўня генерал пачынае паўстанне ў горадзе Севілья ў Андалусіі. Яго паплечнік з ліку манархістаў Эміліа Барэра ўзначаліў мяцежнікаў у сталіцы.
У Мадрыдзе да змоўшчыкаў далучаюцца звольненыя ўрадам Мануэля Асаньі вайскоўцы. Путчысты спрабавалі ўзяць штурмам будынак ваеннага міністрэства, але іх атака была адбіта, а пазней улады цалкам падавілі сталічны бунт.
Сілы пад асабістым камандаваннем Санхурха дамагліся больш значных вынікаў у сваёй справе. Паўстанне распаўсюджаваецца на горад Херэс-дэ-ла-Франтэра. Апазіцыянеры з Севільі і Херэса рухаюцца насустрач адзін аднаму і потым злучаюцца. Аднак Санхурха не атрымалася падняць супраць уладаў шырокія народныя масы і сілавікоў у іншых рэгіёнах Іспаніі. У прыватнасці, на бок паўстанцаў адмовіліся пераходзіць байцы грамадзянскай гвардыі, хоць мяцежны генерал быў раней іх камандзірам. Значна перашкодзіла путчу забастоўка севільскіх рабочых, якія былі лаяльны да левага ўрада Асаньі.
Санхурха спрабуе бегчы ў Партугалію, але кіраўніка паўстання злавілі ва Уэльве.
Наступствы
Каля двухсот удзельнікаў путчу паўсталі перад судом. Большасць з іх былі прысуджаны да турэмнага зняволення, а частка накіравалася ў ссылку. Некаторыя вызвалены за адсутнасцю складу злачынства. Іх канфіскаваная маёмасць пераразмяркоўвалася ў рамках аграрнай рэформы, супраць якой тыя выступалі. Сярод змоўшчыкаў толькі Санхурха быў прысуджаны да смяротнага пакарання, але ў 1933 годзе, калі пасаду старшыні ўрада (прэзідэнта) заняў Алехандра Лерус, яго прысуд быў заменены пажыццёвым зняволеннем, а затым ссылкай у Партугалію.
У ліпені 1936 года, калі паўстанцы-нацыяналісты пачнуць новы путч супраць рэспубліканскага ўрада, Санхурха прапануюць стаць правадыром апазіцыі. Той вылецеў на самалёце з Партугаліі, але загінуў у авіякатастрофе.
IC 3874
IC 3874 — галактыка тыпу E (эліптычная галактыка) ў сузор’і Валасы Веранікі.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Апаратнае забеспячэнне
Апаратнае забеспячэнне, апаратныя сродкі, камп’ютарныя камплектуючыя, (hardware) — электронныя і механічныя часткі вылічальнай прылады, якія уваходзяць у склад сістэмы ці сеткі, за выключэннем праграмнага забеспячэння і даных (інфармацыі, якую вылічальная сістэма захоўвае і апрацоўвае). Апаратным забеспячэннем з’яўляюцца: камп’ютары і лагічныя прылады, вонкавыя прылады і дыягнастычная апаратура, энергетычнае абсталяванне, батарэі і акумулятары.
Распаўсюджванне камп’ютараў
Вялікая колькасць камп’ютараў убудавана ў іншыя прылады, напрыклад, у бытавую тэхніку, медыцынскае абсталяванне, сотавыя тэлефоны. Толькі малая частка камп'ютараў (каля 0,2 % усіх камп’ютараў, вырабленых у 2003 годзе) — гэта настольныя і мабільныя персанальная камп’ютары.
Персанальны камп’ютар
Тыповы персанальны камп’ютар складаецца з корпуса і наступных частак:
Сучава (жудзец)
Суча́ва (Județul Suceava) — румынскі жудзец у рэгіёне пад назвай Паўднёвая Букавіна. Паводле перапісу 2002 года, насельніцтва склала, сярэдняя шчыльнасць — 80,5 чал./км². У жудзецы знаходзяцца 5 муніцыпіяў, 11 гарадоў і 96 камун.
Nasikabatrachus sahyadrensis
Апісанне
Навуковая назва Nasikabatrachus sahyadrensis сфармавана з частак санскрыцкага nāsikā («нос») і грэчаскага βάτραχος («жаба») і sahyadri — нацыянальнай назвы Заходніх Гатаў.
Прадстаўнікі віду маюць выцягнутую морду, якая добра прыстасавана да здабыцця тэрмітаў пад зямлей. У адрозненне ад многіх іншых відаў жаб гэты від здабывае ежу выключна пад зямлёй, сілкуючыся ў асноўным тэрмітамі.
Жаба мае прыземістае, злёгку круглявае цела. Канечнасці вывернуты вонкі, як і ў іншых відаў жаб. Мае маленькую галаву і спецыфічную завостраную морду. Нерухомая жаба вонкава нагадвае кавалак жэлепадобнай масы пурпурнага ці фіялетавага колеру, дарослыя асобіны звычайна афарбаваны ў цёмна-ліловы колер. Даўжыня пурпурной жабы — 5-9 см. Жаба большую частку часу праводзіць пад зямлёй, выходзячы на ​​паверхню на два тыдні ў год падчас мусонаў для спарвання. Такі спосаб жыцця прывёў да таго, што біёлагі доўгі час не ведалі пра існаванне гэтага віду.
Біхор (жудзец)
Біхор (Judeţul Bihor) — румынскі жудзец у рэгіёне Трансільванія (гістарычная вобласць Крышана), мяжуе з Венгрыяй. У 2007 годзе насельніцтва жудзеца складала (у тым ліку мужчынскае насельніцтва —  і жаночае — ), шчыльнасць насельніцтва — 78,75 чал./км². У жудзецы знаходзяцца 4 муніцыпіі, 6 гарадоў і 90 камун.
Ліпска
Ліпска (Lipsko) — горад у Польшчы, за 150 км на поўдзень ад цэнтра Варшавы, адміністрацыйны цэнтр Ліпскага павета Мазавецкага ваяводства, сядзіба вяскова-гарадской гміны Ліпска. Займае плошчу 15,7 км². Насельніцтва 5,6 тыс. чалавек (на 2018).
Вусы (Шумілінскі раён)
Вусы́ (, Усы) — вёска ў Шумілінскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Каўлякоўскага сельсавета.
Да 20 мая 1960 года вёска ўваходзіла ў склад Навікоўскага сельсавета, да 13 студзеня 1984 года — у склад Бешанковіцкага сельсавета.
Помпу
Помпу (Pompu) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Сардзінія, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Арыстана.
Насельніцтва складае 294 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 57 чал./км². Займае плошчу 5 км². Паштовы індэкс — 9095. Тэлефонны код — 0783.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
Саюз кінематаграфістаў СССР
Саюз кінематаграфістаў СССР — грамадская творчая арганізацыя, якая аб’ядноўвала дзеячаў савецкага кінематографа.
Гісторыя
Саюз быў створаны ў лістападзе 1965 года на Устаноўчым з’ездзе кінематаграфістаў СССР (аргкамітэт Саюза быў заснаваны ў 1957 годзе).
Вышэйшы кіруючы орган — з’езд, які склікаўся раз у пяць гадоў. Выканаўчы орган — праўленне.
Узнагароджаны ордэнам Леніна (1971).
У чэрвені 1990 года рашэннем VI з’езда пераўтвораны ў Федэрацыю Саюзаў кінематаграфістаў СССР. Старшыня — Даўлатназар Худаназараў.
У маі 1991 года Федэрацыя СК СССР рэарганізавана ў Канфедэрацыю Саюзаў кінематаграфістаў.
Спіс рэзалюцый Савета Бяспекі ААН па Нагорна-Карабахскім канфлікце
Падчас Нагорна-Карабахскага канфлікту былі прыняты чатыры рэзалюцыі Савета Бяспекі ААН. Гэтыя рэзалюцыі не спасылаюцца на раздзел VII Статута Арганізацыі Аб’яднаных Нацый.
IC 3875
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Фэлтычэні
Фэлтычэні (Fălticeni) — горад у Румыніі, у жудзецы Сучава. Плошча — 28,76 км². Горад знаходзіцца за 25 км ад адміністрацыйнага цэнтра жудзеца, горада Сучава.
Тэарэма косінусаў
Тэарэма косінусаў — адна з тэарэм геаметрыі, абагульненне тэарэмы Піфагора.
Тэарэма сцвярджае:
Тое ж у выглядзе формулы:
Пара (значэнні)
Пара:
Яўген Дзмітрыевіч Нікалаеў
Яўге́н Дзмі́трыевіч Нікала́еў (, —, ) — беларускі тэатральны мастак, народны мастак БССР (1967), заслужаны дзеяч мастацтваў Беларускай ССР (1955).
Улікова-эканамічны факультэт БДЭУ
Улікова-эканамічны факультэт — адзін з факультэтаў Беларускага дзяржаўнага эканамічнага ўніверсітэта. УЭФ заснаваны ў 1933 годзе і з’яўляецца адным з найстарэйшых факультэтаў універсітэта.
Руйнас
Руйнас (Ruinas) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Сардзінія, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Арыстана.
Насельніцтва складае 8125 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 27 чал./км². Займае плошчу 30 км². Паштовы індэкс — 9085. Тэлефонны код — 0783.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы San. Giorgio Martire.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
Хілакорус
Хілакорус (Chilocorus) — род жукоў сямейства божых каровак.
Апісанне
Цела даўжынёю 3—5 мм, шарападобнае, вельмі выпуклае, прыкрытае чорнымі бліскучымі надкрыламі з чырвоным малюнкам, з дробнай пункціроўкай. Вусікі 8-членікавыя, з умерана развітай булавой. Ротавы апарат грызучага тыпу. Верхнія сківіцы вялікія серпападобныя. Пярэдняспінка расшырана каля асновы і закруглена.
Лічынкі верацёнападобныя, з адносна вялікай галавой і доўгімі нагамі. Ім уласціва ўзроставая і індывідуальная зменлівасць колеру. Вусікі 1- або 2-членікавыя.
Пашырэнне
Адрозніваецца звыш 20 відаў. На Беларусі вядомы  і. Жывуць у лясах на лісцевых дрэвах і кустах. Пашыраны ачагова.
Асаблівасці біялогіі
Спецыялізаваныя драпежнікі какцыд, пераважна шчытовак (выкарыстоўваюцца ў біялагічнай барацьбе з імі). Самкі адкладваюць яйцы пад шчыток какцыд. Лічынкі развіваюцца ў калоніях какцыд за кошт іх яец. У развіцці праходзяць 4 узросты. Акукліваюцца адкрыта на ствалах і галінах дрэў, радзей пад карой.
За год 1 пакаленне. Жукоў таксама разводзяць штучна і выпускаюць у прыроду ў пэўныя тэрміны.
Heterocampinae
Heterocampinae — падсямейства буйных моляў сямейства. У Паўночнай Амерыцы існуе не менш за 60 апісаных відаў падсямейства.
1932 год у гісторыі астраноміі
1932 год быў адзначаны шэрагам падзей у астраноміі.
Ежы Путрамант
Ежы (Юры) Путрамант, Путрамент (Jerzy Putrament; 14 лістапада 1910, Мінск — 23 чэрвеня 1986, Варшава) — польскі пісьменнік і грамадскі дзеяч. Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі ПНР (1953, 1955, 1964). Кавалер ордэна «Будаўнік Народнай Польшчы» (1974).
Біяграфічны нарыс
З сям'я асадніка, які з 1920-х трымаў фальварак Банева ў ваколіцах Дакудава. Скончыў Дзяржаўную гiмназiю iм. Караля Хадкевiча ў Лідзе (1929, вучыўся з 1925), філалагічны факультэт Універсітэта Стэфана Баторыя (1934). У час 2-й сусветнай вайны (1939—1945) — адзін с арганізатараў Саюза польскіх патрыётаў у СССР і 1-ай арміі Войска Польскага. З 1944 член Польскай рабочай партыі, з 1948 член ПОРП, з 1964 член ЦК ПОРП. Быў паслом ПНР у Швейцарыі (1945—1947) і Францыі (1947—1950). Сакратар Саюза пісьменнікаў ПНР (1960-я).
Творчасць
Выступае ў друку з 1932 года. Аўтар раманаў «Рэчаіснасць» (Rzeczywistość 1947), «Верасень» (Wrzesień 1951), «Ростані» (Rozstaje 1954), «Ноеў каўчэг» (Arka Noego 1961), «Пасынкі» (Pasierbowie 1963), «Малаверныя» (Małowierni 1967), «Дзік» (Odyniec 1964), «Пушча» (1966), «Болдын» (1969). Выступаў як навеліст (зборнік «Святая куля», Święta kulo 1946, і інш.), публіцыст, пісаў нарысы. Яну належыць кніга ўспамінаў «Паўвека» (Pół wieku т. 1-4, 1961—1970), у т.л. пра Ліду 1930-х і лідскую гімназію. Для творчасці Ежы Путрамента характэрныя вастрыня праблематыкі, драматызм канфліктаў і дынамічнасць падзей, схільнасць да палемічнай завостранасці.
Быў знаёмы з М. Танкам, высока ацаніў яго творчасць, Ч. Мілашам. Першы перакладчык на польскую мову твораў М. Танка.
Беларускія пераклады
На беларускую мову творы Путраманта перакладалі М. Танк, У. Дамашэвіч , Я. Міско , С. Суднік, П. Стэфановіч.
Ян дэ Хартаг
Ян дэ Хартаг (Jan de Hartog,  — ) — нідэрландскі празаік і драматург.
Творчасць
Вядомасць атрымаў дзякуючы раману «Слава Галандыі» (Hollands glorie, 1940). Аўтар п’ес «Шкіпер каля Бога» (Schipper naast God, 1942), «Смерць аднаго пацука» (De dood van een rat, 1956), «Ложак з полагам» (The Fourposter, 1950), «Маленькі каўчэг» (De kleine ark, 1951), «Пагібель «Волі» (De ondergang van de «Vrijheid», 1956), прыгодніцкіх раманаў «Інспектар» (De inspecteur, 1961) і «Капітан» (De kaptein, 1967). Некаторыя творы былі экранізаваныя і сталі кінакласікай. Пісаў на нідэрландскай і англійскай мовах.
Ватра-Дорней
Ватра-Дорней (Vatra Dornei, Dornavátra) — горад на паўночным усходзе Румыніі, у жудзецы Сучава. Размешчаны ў гістарычнай вобласці Букавіна. Ватра-Дорней — пяты па колькасці насельніцтва горад жудзеца. Ватра-Дорней размешчаны ў паўднёва-заходняй частцы жудзеца Сучава, за 110 км ад адміністрацыйнага цэнтра жудзеца, горада Сучава, за 40 км ад горада Кымпулунг-Малдавенеск, за 85 км ад горада Бістрыца, за 74 км ад Гура-Хумарулуй і 52 км ад горада Браштэні.
Святлана Пятроўна Коўган
Святлана Пятроўна Коўган (нар., в. Неманіца, Барысаўскі раён, Мінская вобласць, БССР, СССР) — беларуская лёгкаатлетка. Спецыялізуецца ў бегу на 3000 м, 10 000 м, 800 м, 1500 м, паўмарафоне, марафоне. Майстар спорту Беларусі міжнароднага класа.
Дасягненні
Пераможца марафону ў Брайтане (Вялікабрытанія)
Удзельніца Алімпійскіх гульняў 2012 года ў катэгорыі марафон.
Леанід Ніканоравіч Сечка
Леанід Ніканоравіч Сечка (нар., в. Картынічы Лельчыцкага раёна Гомельскай вобласці) — беларускі біёлаг, педагог, грамадскі дзеяч. Кандыдат педагагічных навук, дацэнт (1980).
Біяграфія
Скончыў і працаваў прарэктарам Гомельскага дзяржаўнага ўніверсітэта. Быў старшынёй Гомельскага гарадскога Савета народных дэпутатаў.
Выбіраўся дэпутатам Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь дванаццатага трынаццатага скліканняў, прызначаўся дэпутатам Палаты Прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 1-га склікання.
Аўтар зборніка вершаў і прозы.
Стэфан III (IV)
Біяграфія
Сын сіцылійца з імём Аліва, быў адзіным чалавекам, якія застаўся верным Папе Паўлу I. Падчас кіравання меў апазіцыю з боку антыпапы Канстанціна. Звярнуўся за дапамогай супраць лангабардаў да караля франкаў Піпіна, але той памёр.
Тошчыца (рака)
То́шчыца — рака ў Быхаўскім раёне Магілёўскай вобласці Беларусі, правы прыток ракі Дняпро.
Даўжыня ракі 19 км. Плошча вадазбору 119 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 1,1 м/км. Рака пачынаецца з меліярацыйнай сеткі ва ўрочышчы Трасцяное Балота за 1,5 км у напрамку на поўдзень ад чыгуначнай станцыі Лудчыцы. Упадае ў Дняпро прыкладна за 1,8 км у напрамку на паўднёвы ўсход ад вёскі Ніжняя Тошчыца. Вадазбор у межах Цэнтральнабярэзінскай раўніны. Рэчышча амаль цалкам каналізаванае. Асноўны прыток — Гнілка (правы).
Каля ракі вёскі Красны Бераг, Верхняя Тошчыца, Первае Мая, Ніжняя Тошчыца.
Джордан Хендэрсан
Джордан Браян Хендэрсан (Jordan Brian Henderson; нар., Сандэрленд) — англійскі футбаліст, паўабаронца саудаўскага клуба «Аль-Ітыфак» і нацыянальнай зборнай Англіі.
Гастынін
Гастынін (Gostynin) — горад у Польшчы, за 130 км на захад ад цэнтра Варшавы, адміністрацыйны цэнтр Гастынінскага павета Мазавецкага ваяводства. Утварае гарадскую гміну, таксама з’яўляецца сядзібай вясковай гміны Гастынін. Займае плошчу 32,4 км². Насельніцтва 18,8 тыс. чалавек (на 2018).
Сірэт
Сірэт:
Бурабайскі раён
Бурабайскі раён (Бурабай ауданы; да 2009 года — Шчучынскі раён — Щучье ауданы) — адміністрацыйная адзінка Акмолінскай вобласці Казахстана. Адміністрацыйны цэнтр — горад Шчучынск.
Малая Сляпянка
Гісторыя
У 1917 годзе вёска Сеніцкай воласці Мінскага павета Мінскай губерні; 45 двароў, 249 жыхароў. Побач аднайменны маёнтак (53 жыхары). У сакавіку 1931 года ў вёсцы прайшоў I і адзіны з’езд Камуністычнага саюза моладзі Заходняй Беларусі. З 1934 года ў Прыгарадным сельсавеце, Менскі раён, цэнтр саўгаса імя Аляксандра Чарвякова (з 1937 года саўгас «Малая Сляпянка»). У 1959 годзе ўвайшла ў межы горада Мінска, Партызанскі раён.
Сядзіба месцілася ў раёне сучаснай Гарадской бальніцы № 6, вёска — у раёне шматпавярховай забудовы вуліц Мендзялеева і Уральскай, паліклінікі № 14 і гімназіі № 5. Былая вясковая забудова атрымала назвы Першы і Другі завулак Мендзялеева, але неўзабаве была знесеная.
У канцы 2014 года Камісія па найменні і перайменаванні праспектаў, вуліц, плошчаў і іншых складовых частак горада Мінска прапанавала назву «Малая Сляпянка» для праектуемай станцыі чацвёртай лініі мінскага метрапалітэна. Аднак у 2016 годзе ўладамі была зацверджаная назва Станцыя метро Сляпянка, што можа выклікаць блытаніну з мікрараёнам Вялікая Сляпянка.
Гаравыя (Шумілінскі раён)
Да 20 мая 1960 года вёска ўваходзіла ў склад Навікоўскага сельсавета, да 26 сакавіка 1973 года — у склад Каўлякоўскага сельсавета , да 13 студзеня 1984 года — у склад Бешанковіцкага сельсавета.
Латвія
Латвія складзена з чатырох гістарычных краёў — Курляндыі (Kurzeme) на паўднёвым захадзе, Відзэмэ (Vidzeme) на паўночным захадзе, Зэмгалэ (Zemgale) на паўночным усходзе і Латгаліі (Latgale) на паўднёвым усходзе. Згодна з законам 2021 года дададзены пяты рэгіён — Сэлія.
NGC 1399
NGC 1399 (іншыя абазначэнні — ESO 358-45, MCG -6-9-12, AM 0336-353, FCC 213, PGC 13418) — эліптычная галактыка (E1) ў сузор’і Печ.
Латвія
Да стварэння ў 1918 годзе незалежнай латышскай дзяржавы, тэрыторыя сучаснай Латвіі ўваходзіла ў склад дзяржаўных утварэнняў нямецкіх Ордэнаў, Рэчы Паспалітай, Швецыі, Расіі пры панавальнай ролі нямецкай арыстакратыі. У 1940—1990 гадах Латвійская ССР уваходзіла ў Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік.
NGC 1399
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Латвія
Латвія адна з краін з невялікай колькасцю насельніцтва, якое працягвае скарачацца. Тэмпы скарачэння колькасці насельніцтва — адны з найвышэйшых у свеце. Дзяржаўная мова — латышская, адна з дзвюх жывых балтыйскіх моў. Сталіца Латвіі — Рыга, найбуйнейшы балтыйскі горад. Іншыя вялікія гарады — Даўгаўпілс, Вэнтспілс.
NGC 1399
Характарыстыкі
Галактыка знаходзіцца на адлегласці каля 65 мільёнаў светлавых гадоў ад нас. Яна з'яўляецца цэнтральнай галактыкай Скопішча Печы — другой па велічыні скопішча галактык, што знаходзіцца ў межах 100 мільёнаў светлавых гадоў ад нас. Даследаванні NGC 1399, а таксама суседняй эліптычнай галактыкі NGC 1404 паказалі, што яны маюць незвычайна высокі ўзровень рэнтгенаўскага выпрамянення. Найболей магутныя крыніцы размешчаныя ў ядрах гэтых галактык. Таксама апынулася, што паміж NGC 1399 і NGC 1404 знаходзіцца гарачае газа-пылавое воблака, якое таксама выпрамяняе ў рэнтгенаўскім дыяпазоне.
Латвія
Латвія — член НАТА і Еўрапейскага Саюза, таксама ўваходзіць у Еўразону і Шэнгенскае пагадненне. Пра эканамічныя поспехі Латвіі сведчыць яе членства ў Арганізацыі эканамічнага супрацоўніцтва і развіцця, а Сусветны банк адносіць яе да краін з высокім прыбыткам.
Назва
Назва Латвія паходзіць ад назвы балцкага племені латгалаў, якое жыло на ўсходзе сучаснай Латвіі. Латгальская назва ў пісаных крыніцах XI—XIII стагоддзях фігуруе яе летьгола, Lethigalli, Лотыгола. Другая аснова ад агульнабалцкага *galas «канец, край» (> мясціна, край, зямля).
Першая аснова, якая і дала назву латышам і Латвіі, гідранімічнага паходжання, ад напэўна не ідэнтыфікаванай ракі з назвай тыпу *Lata / *Leta, якую параўноўваюць з літоўскімі гідронімамі Latava, Latuva, Lat-upis (рэкі), Lat-ežeris (возера), латышскімі (у задзвінскім Відзэмэ) Late, Lat-upe. Далей да індаеўрапейскага *lat- «цекці».
Назвы многіх рэгіёнаў, утвораныя ад назваў балцкіх плямёнаў, звязаныя менавіта з гідронімамі, якія найчасцей таксама не захаваліся і не ідэнтыфікуюцца. Назвы Галіндыя, Натангія (прускія землі), Яцвязь, Судовія (зямля роднасных яцвягам судоваў), Селія , Нальшаны, імаверна і Літва, звязваюцца з гідронімамі з асновамі Gal-ind-, Nat-ang-, Jat-(а)v-, Sūd-(а)v-, Sel-, Nal-š-, Liet-(u)v-. Мяркуецца, што на адпаведных рэчках маглі знаходзіцца сакральна-рэлігійныя цэнтры пэўнага рэгіёна (племені).
Геаграфічнае становішча
Латвія — еўрапейская дзяржава, што мае выхад да Балтыйскага мора. Адзінай думкі аб рэгіянальнай прыналежнасці Латвіі вучоныя не маюць: краіну адносяць як да Усходняй, так і да Паўночнай Еўропы. Агульная працягласць латвійскай мяжы складае 1866 км (з іх 1368 — сухапутная мяжа). На поўдні Латвія мяжуе з Беларуссю і Літвой на ўсходзе — з Расіяй, на поўначы — з Эстоніяй. З захаду краіна абмываецца Балтыйскім морам, у тым ліку даволі глыбока ўрэзаным у сушу мелкім Рыжскім залівам на паўночным захадзе. У Балтыйкім моры Латвія мае марскую мяжу са Швецыяй, Літвой, Эстоніяй. Заходняя тэрыторыя, што выступае ў Балтыйскае мора, разглядаецца некаторымі географамі як Курляндскі паўвостраў.
Прырода
Латвія размешчана на заходняй ускраіне Усходне-Еўрапейскай раўніны. Нягледзячы на нязначныя абсалютныя вышыні, латвійскія краявіды багатыя на ўзгоркі і азёры, што абумоўлена стваральнай працай старажытнага ледавіка, паходжаннем якому абавязаны ўзвышшы: Курземскае на захадзе, Латгальскае на ўсходзе і Відземскае ў цэнтральнай частцы. Да апошняга належыць найвышэйшы пункт краіны — узгорак Гайзінькалнс (312 м). Узбярэжжа ж Балтыйскага мора нізіннае і (нешырокая Прыморская нізіна) аднастайна пакатае. Іншыя нізіны разлегліся па берагах буйных рэк і на поўначы краіны.
Латвія знаходзіцца ў пераходнай зоне паміж марскім і кантынентальным кліматам. На Курземскім паўвостраве пераважаюць рысы марскога клімату, кантынентальнасць расце на ўсход не толькі ў сувязі з павелічэннем аддаленасці ад мора, але і з ростам вышыні над яго ўзроўнем. Так на ўзгорак Гайзінькалнс снегавое покрыва кладзецца на 10-15 дзён раней за яго больш нізкія ваколіцы.
Найбуйнейшая рака Латвіі — Даўгава, так латышы называюць Заходнюю Дзвіну. Латвіі належаць 352 км яе ніжняга цячэння. Найбольшую працягласць на тэрыторыі Латвіі мае рака Гаўя (452 км). Азёры пераважна ледавіковага паходжання. Самае буйное возера Латвіі — Лубанс (80,7 кв.км.).
Лясы займаюць 52 % тэрыторыі Латвіі. У тыповым латышскім пейзажы, пушчы чаргуецца з палямі, сядзібамі і лугамі. Плямы раллі перамяжаюцца бярозавымі гаямі. У Латвіі сотні кіламетраў неасвоенага марскога ўзбярэжжа, парослага сасновым лесам, аздобленага нізкамі выдмаў ды белых пясчаных пляжаў. Каля 9 % тэрыторыі занята балотамі, 70 % з якіх не крануты чалавекам. З фаўны распаўсюджаныя алені, лісы, ласі, ваўкі, бабры. Рэкі Латвіі — дом для буйнейшай ва ўсходняй Балтыі папуляцыі ласосевых рыб.
Прырода краіны захоўваецца ў нацыянальных парках. У кожным з чатырох рэгіёнаў Латвіі створаны адзін парк: Гаўя ў Відземе, Кемеры ў Земгале, Слітэрэ ў Курземе і Разнас у Латгале. У 2012 Латвія была другой у свеце пасля Швейцарыі паводле індэксу экалагічнай эфектыўнасці, што азначае як высокую ступень захаванасці экасістэм, так і беражлівае стаўленне да прыроды ў наш час.
Гісторыя
Усходні бераг Балтыйскага мора быў заселены пратабалцкімі плямёнамі ў III тыс. да н.э. Старажытныя балты прадавалі металы і бурштын у Рым і Візантыю. У IX ст н.э. галоўнымі балцкімі плямёнамі былі: куршы, латгалы, селы, земгалы, на тэрыторыі сучаснай Латвіі існавала 14 асобных княстваў.
У высокім Сярэднявеччы вядомыя як Ліфляндыя або Інфлянты, землі сучаснай Латвіі трапілі спачатку пад нямецкі ўплыў, а пасля — уладу. У XII ст. уверх па Даўгаве актыўна падымаюцца місіянеры, пасланыя Папскім прастолам, але паганцы-балты не спяшаюцца прымаць хрысціянства. Тады Папы натхняюць нямецкіх рыцараў на крыжовы паход ва ўсходнюю Балтыю (1193). У пачатку XIII ст. крыжакамі заснавана Рыга, а ў пачатку XIII ст. на тэрыторыі сучасных Латвіі і Эстоніі створаны Лівонскі ордэн. У 1282 Рыга становіцца ўсходнім фарпостам гандлёвага Ганзейскага саюза.
Пасля заняпаду ордэна Інфлянты ў 1562 годзе трапілі ў склад Вялікага Княства Літоўскага, а пазней — Рэчы Паспалітай, пры гэтым усходняя латгальская зямля засталася ў складзе ВКЛ пад назвай Інфлянцкага ваяводства. У складзе Рэчы Паспалітай Лівонія мела значную аўтаномію. У пачатку XVII ст. паўночная Латвія была заваявана Швецыяй. Латвійскія гісторыкі пазітыўна ацэньваюць шведскі перыяд, у гэты час была створана сетка школаў, абмежавана ўлада мясцовых магнатаў. Да XVII ст. сфарміравалася сучасная латышская нацыя. Ад нямецкага і шведскага панавання Латвія атрымала ў спадчыну і лютэранства як нацыянальную рэлігію.
У XVIII ст. тэрыторыя Латвіі была паступова далучана да Расійскай імперыі: паводле Ніштацкага міру Расіі дасталіся Відзэмэ з Рыгаю і Зэмгалэ; у выніку падзелаў Рэчы Паспалітай — Латгалія і Курляндыя. Новадалучныя тэрыторыі мелі вялікую аўтаномію: урад, законы, нямецкую мову як дзяржаўную. У Балтыі раней за астатнюю Расію быў адменены прыгон — у 1818-1819 гадах. У сярэдзіне XIX ст. шырока разгарнуўся латышскі нацыянальны рух, накіраваны супраць нямецкага засілля; была створана арганізацыя «Маладая Латвія». Паўстанне 1863 года Латвію практычна не закранула, але да краіны дакацілася хваля русіфікацыі. Зрэшты, нацыяналісты таго часу не бачылі ў ёй зла і асноўнае, што можна сказаць аб нацыянальным руху канца стагоддзя: ён моцна палявеў. Два стагоддзі Расійскай Імперыі былі адзначаны неверагодным эканамічным бумам: развівалася прамысловасць, будаваліся чыгункі, пашыраўся гандаль. А Рыга стала найбуйнейшым портам імперыі.
Падчас Першай Сусветнай вайны латвійская зямля стала арэнай баявых дзеянняў. 18 лістапада 1918 года Латвія абвясціла незалежнасць ад ахопленай рэвалюцыяй Расіі. У 1920 годзе Савецкая Расія прызнала незалежнасць Латвіі. У 1934 годзе Латвія стала аўтарытарнай дзяржавай пад уладай прэзідэнта Карліса Улманіса. 17 ліпеня 1940 года Латвія згодна з Пактам Молатава-Рыбентропа была ўключана ў склад СССР на правах рэспублікі.
З 1941 па 1945 гады, падчас Другой сусветнай вайны, нямецкі вермахт акупаваў Латвію, якая стала Генеральнай акругай Латвіяй у складзе Рэйхскамісарыята Остланд. Пачаліся акцыі знішчэння нямецкімі акупантамі яўрэяў, пры ўдзеле добраахвотнікаў з латышоў (у прыватнасці, каманды Арайса), што прывяло да амаль поўнага знішчэння яўрэйскай грамады Латвіі. У 1944—1945 гадах краіна была зноў занята савецкімі войскамі. За гэтым адбылася новая хваля дэпартацый латышоў углыб СССР.
Дзяржаўны лад і палітыка
Латвія — рэспубліка. Дзейнічае Канстытуцыя 1922 года, адноўленая і мадыфікаваная 6 ліпеня 1993. Кіраўнік дзяржавы — прэзідэнт, якога выбірае парламент на 4 гады.
Заканадаўчая ўлада належыць аднапалатнаму парламенту — Сейму (100 дэпутатаў), які выбіраецца на 4 гады.
Выканаўчая ўлада належыць ураду на чале з прэм’ер-міністрам, якога прызначае прэзідэнт.
Адміністрацыйны падзел
Да 2009 Латвія мела двухузроўневы падзел, па вышэйшым узроўні яна падзялялася на 26 раёнаў і 7 гарадоў асаблівага статусу. У выніку рэформы ўтвораны адзін узровень адміністрацыйна-тэрытарыяльнага падзелу: 109 муніцыпалітэтаў (лат. novadi) і 9 рэспубліканскіх гарадоў (лат.: republikas pilsētas). Пасля рэформы 2021 года ў краіне 33 муніцыпалітэты, якія часта супадаюць з былымі раёнамі, і 10 дзяржаўных гарадоў (лат.: valstspilsētas).
Адносіны з Беларуссю
У снежні 1991 года Рэспубліка Беларусь і Латвійская Рэспубліка падпісалі Дэкларацыю аб прынцыпах добрасуседскіх адносін. У 1993 годзе ў Мінску адкрылася латвійскае пасольства, а ў Рызе — беларускае. У 1994 годзе Беларусь адкрыла генеральнае консульства ў Дзвінску, а Латвія — у Віцебску.
У 1993 годзе Латвію наведаў з візітам міністр замежных спраў Беларусі Пётр Кузьміч Краўчанка. У 1995 годзе ў Мінску двойчы пабываў прэм’ер-міністр Латвіі Марыс Гайліс. У тым жа годзе ўпершыню адбыўся візіт у Беларусь дэлегацыі латвійскага парламента. У верасні 1997 года на міжнароднай нарадзе ў Вільнюсе адбылася сустрэча прэзідэнтаў. У 2006 годзе Латвія аб’явіла, што не дапусціць на сваю тэрыторыю вышэйшых службовых асоб Беларусі, якія маюць дачыненне да парушэння правоў чалавека і дэмакратычных норм.
Латвія з’яўляецца адной з нешматлікіх краін Еўрасаюза, у якія ў XXI стагоддзі здзяйсніў візіт прэм’ер-міністр Беларусі.
У жніўні 1993 года Беларусь і Латвія падпісалі пагадненне аб прыгранічных пунктах пропуску, у лютым 1994 года — пагадненне, якое спрашчае працэдуру пропуску праз мяжу жыхароў прыгранічных тэрыторый. 21 лютага 1994 года ўрады падпісалі Дамову аб мяжы. За аснову мяжы была прынята лінія, якая склалася да моманту ўключэння Латвіі ў склад СССР у 1940 годзе. У маі 1998 года бакі пачалі працэс дэмаркацыі і ў кастрычніку 2006 года завяршылі яго, устанавіўшы апошні памежны знак ля вёскі Карасіна ў Браслаўскім раёне. .
Насельніцтва
У канцы 2010-х у Латвіі пражывае каля 2 млн чалавек, гэта больш за Эстонію, але менш за Літву. Да пачатку 1990-х насельніцтва краіны павялічвалася і на сваім піку (1990) дасягнула 2,67 млн чал. Пасля распаду СССР і ўступлення Латвіі ў ЕС колькасць насельніцтва краіны паменшылася на 0,7 млн чал. або на 27 % і працягвае памяншацца. У 2017 годзе ў Латвіі жыло столькі ж народу, колькі ў 1950-м. Падобныя тэмпы дэпапуляцыі ў свеце толькі ў Літвы і Балгарыі. Скарачэнне колькасці насельніцтва мае пад сабою два складнікі: перавышэнне смяротнасці (14,5 на адну тысячу) над нараджальнасцю (9,7) і міграцыйны адток у краіны Заходняй Еўропы (-6). Такім чынам, тэмп змяншэння насельніцтва Літвы ў 2017 склаў −1,08 %.
Латвія — шматнацыянальная дзяржава з перавагай тытульнай нацыі. Дадзеныя аб нацыянальным складзе ўзятыя з апошняга перапісу (2011): з двухмільённага насельніцтва краіны 62,1 % складаюць латышы, 26,9 % — рускія, 3,3 % — беларусы, 2,2 % — украінцы, 2,2 — палякі, 1,2 % — літоўцы, 2,1 % — іншыя этнічныя групы (сярод іх эстонцы, немцы, лівы, яўрэі). Для параўнання: перапіс 1935 года зафіксаваў долю латышоў, роўную 76,9 %, а рускіх — 8,8 %; да Другой Сусветнай вайны вялікую этнічную меншасць складалі прыбалтыйскія немцы, амаль цалкам прымусова рэпатрыяваныя ў Германію ў 1939—1941. Пасля вайны адбываўся магутны прыток працоўных мігрантаў з іншых рэспублік СССР, у асноўным славян, і апошні савецкі перапіс (1989) адзначыў долю латышоў у 52,05 %, а рускіх — 33,96 %, у час незалежнасці рост удзельнай вагі тытульнай нацыі суправаджаецца змяншэннем долі астатніх меншасцяў. Латышы абсалютна пераважаюць у сельскай мясцовасці, у вялікіх гарадах (Рыга, Даўгаўпілс) іх доля меншая за сукупную долю прадстаўнікоў іншых нацый.
У Латвіі дагэтуль здараюцца канфлікты вакол рускай меншасці, прадстаўнікі якой часта адмаўляюцца атрымліваць латышскае грамадзянства па ўстаноўленай працэдуры, якая прадугледжвае іспыт па латышскай мове, а латышскія ўлады парушаюць правы рускіх на навучанне на роднай мове. Прыкладна траціна рускамоўных мае статус неграмадзян і не мае права голасу на выбарах і некаторых іншых правоў і свабод грамадзян. На 2022 год 9,7 % насельніцтва краіны не мае ніякага грамадзянства.
Паводле некаторых дадзеных, Латвія адносіцца да самых нерэлігійных краін свету. Каля 64 % насельніцтва не атаясняе сябе ні з якой рэлігіяй. Лютэранства, традыцыйную веру латышоў, спавядае каля 19 % насельніцтва (паводле іншых дадзеных — 34,2 %), яшчэ 15-17 % адносяць сябе да праваслаўных, гэта ў асноўным рускамоўнае насельніцтва. Палякі і літоўцы, а таксама частка латгальскіх латышоў — каталікі (па некаторых дадзеных — да 20 %).
Насельніцтва размешчана па тэрыторыі краіны даволі раўнамерна пры сярэдняй шчыльнасці каля 30 чалавек на кв.км. У 2018 годзе крыху больш за дзве траціны латышоў (68,1 %) жыло ў гарадах. Буйнейшы горад Латвіі і ўсёй Балтыі — Рыга (637 тыс. у 2018). Наступныя буйныя гарады на парадак меншыя за сталіцу: Даўгаўпілс, 93 тыс.; Ліепая, 76 тыс.; Елгава, 59 тыс.; Юрмала, 50 тыс.
Адукацыя і навука
Далучэнне Латвіі да СССР змяніў усе сферы культурнага жыцця, уключаючы сістэму адукацыі. Усе ўзроўні сістэмы адукацыі развіваліся па двух моўных кірунках — латышскім і рускім, латышы знаёміліся з інтэрнацыянальнай культурай народаў СССР і іншых краін.
З пачатку XXI ст. у краіне праводзяць палітыку дэрусіфікацыі сістэмы адукацыі.
Эканоміка
Эканоміка сучаснай Латвіі, як і яе балтыйскіх суседзяў, сфарміравалася ў выніку перабудовы гаспадаркі з планавага ўзору на рынкавы пасля распаду СССР і наступнай еўраінтэграцыі. Гэтыя працэсы прывялі да скарачэння ўдзельнай вагі галін цяжкай прамысловасці, павелічэння ролі і долі сферы паслуг у ВУП да 75 %, імклівага росту агульнага дабрабыту. ВУП на душу насельніцтва па ППЗ у 2018 складае амаль 30000, што крыху меней за Эстонію і Літву. З 2014 Латвія з’яўляецца часткай еўразоны, з 2016 — Арганізацыі эканамічнага супрацоўніцтва і развіцця.
Асабліва хуткімі тэмпамі латвійская эканоміка развівалася ў 2000—2007 гадах, за што Латвія разам з Літвой і Эстоніяй былі названыя «Балтыйскімі тыграмі». Сусветны крызіс 2008—2009 негатыўна паўплываў на гаспадаркі «тыграў». У 2009 годзе ВУП Латвіі скараціўся на 14 %, і, нягледзячы на ўстойлівы рост эканомікі пачынаючы з 2011, толькі да 2017 года краіна здолела вярнуцца на дакрызісны ўзровень. Да сур’ёзных выклікаў, з якімі прыходзіцца змагацца сучаснай латвійскай эканоміцы, адносяцца высокі ўзровень карупцыі, што дасюль адпужвае інвестараў ; а таксама дэпапуляцыя і эміграцыя, што адмоўна адбіваюцца на колькасці і якасці працоўнай сілы. У Латвіі адзін з найвышэйшых у ЕС паказчыкаў эканамічнай няроўнасці.
Выгаднае эканоміка-геаграфічнае становішча дазваляе зарабляць на транзіце нафты і нафтапрадуктаў з Расіі і Беларусі. Традыцыйна вялікае значэнне мае турызм, што зноў перажывае рост пасля атрымання незалежнасці.
У знешнім гандлі для Латвіі характэрны ўстойлівы адмоўны баланс (-7 млрд долараў у 2016). Аснову экспартнай прадукцыі складаюць драўніна і вырабы з яе, прадукцыя харчовай прамысловасці і машынабудавання. Найважнейшыя гандлёвыя партнёры Латвіі — краіны Паўночнай Еўропы (безумоўна, у першую чаргу тут вылучаюцца балтыйскія суседзі (28 % экспарту і 18 % імпарту ў 2016)); Расійская Федэрацыя (24 % імпарту, у першую чаргу, вуглевадародаў), Польшча, Германія. Доля Беларусі ў латвійскім экспарце складае 0,94 %, у імпарце — 1,23 %.
Транспарт
Транспартная інфраструктура Латвіі добра развітая. Цэнтр транспартнай сеткі — сталіца Рыга.
Чыгунка
За апошнія 10 гадоў чыгунка перажыла вялікае зніжэнне пасажырапатоку. Найбуйнейшае прадпрыемства чыгункі — LDZ (Latvijas dzelzceļš). Важнымі застаюцца таварныя перавозкі да балтыйскіх портаў, прыгарадныя электрычкі ў Рыжскай агламерацыі, пасажырскія перавозкі з Рыгі ў Даўгаўпілс, а таксама з Рыгі ў Вільнюс, Каўнас, Мінск, Маскву і Санкт-Пецярбург.
Авіяцыйны транспарт
Буйнейшы аэрапорт краіны знаходзіцца ў Рызе. Таксама там размешчана найбуйнейшая авіякампанія Латвіі — airBaltic, што ажыццяўляе рэйсы ў Скандынавію, краіны Цэнтральнай Еўропы і іншыя краіны Прыбалтыкі.
Аўтамабільны транспарт
Латвія мае прамянёвую сістэму шашэй з цэнтрам у Рызе. Важнае значэнне мае аўтастрада Via Baltica, што ідзе праз усю краіну з поўначы на поўдзень праз Рыгу.