cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Горад герояў
Сюжэт
Па сюжэце, юны Хіро Хамада — прыроджаны вынаходнік і геній канструявання робатаў. Разам са старэйшым братам Тадашы яны ўвасабляюць у жыццё самыя перадавыя ідэі ў Тэхнічным універсітэце горада будучыні Сан-Франсокіа. Пасля серыі загадкавых падзей сябры аказваюцца ў цэнтры каварнай змовы. Страціўшы надзею, Хіро вырашае выкарыстаць вясёлага і лагоднага эксперыментальнага робата Бэймакса, перапраграмаваць яго ў непаражальную баявую машыну.
Крыштоф Мікалай Дарагастайскі
Крыштоф Мікалай Дарагастайскі (Монвід-Дарагастайскі) (2 сакавіка 1562 — 3 жніўня 1615, Вроцлаў) — вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч. Доктар медыцыны. Стольнік літоўскі (1588—1590), крайчы літоўскі (1590—1592), падчашы літоўскі (1592—1596), надворны (1596—1597) і вялікі маршалак літоўскі (1597—1615); стараста ваўкавыскі, шарашоўскі, вялёнскі, мсцібаўскі, навамлынскі, дынемундскі, арандатар ялоўскі і курылоўскі.
Жыццяпіс
Паходзіў аднаго з самых заможных і старажытных магнацкіх родаў у Вялікім Княстве Літоўскім, чые продкі падчас Гарадзельскай уніі (1413) узялі ад палякаў герб «Ляліва». Нарадзіўся ў сям'і полацкага ваяводы Мікалая Дарагастайскага і Ганны Вайнянкі. Выхоўваўся ў кальвінскай веры. Пачатковую адукацыю атрымаў дома, потым вучыўся ў вядомай гімназіі Яна Штурма ў Страсбургу, 16.12.1575 запісаўся ў каталіцкую Фрыбурга-Брызгоўскую акадэмію. Добраахвотнікам у войску Свяшчэннай Рымскай імперыі удзельнічаў у ваенных дзеяннях у Нідэрландах. Падарожнічаў па Еўропе, найбольш упадабаў Італію. Атрымаў ганаровае грамадзянства ў Венецыі, гасцяваў у Ферары, у Балонні ў графа Пепулу. Надоўга затрымаўся ў Неапалі, горадзе вядомым пародзістымі конямі і першай у свеце вышэйшай школай коннай язды, браў урокі ў знакамітых майстроў-«кавалькатораў» П. Карацыёлы, Клаўдыя Кортэ, Петра Антоніа Ферара. З апошнім, гіполагам і надворным канюшым неапалітанскага віцэ-караля, князя дэ Асуна, у Дарагастайскага склаліся асабліва прыязныя адносіны. «…Мой вельмі зычлівы настаўнік, які не меў тады ў хрысціянскім свеце роўнага сабе ў навуцы коннай язды», такімі словамі згадаў яго Крыштоф Дарагастайскі пазней ў «Гіпіцы». Менавіта Ферара заахвоціў Крыштофа Дарагастайскага скласці дапаможнік па конегадоўлі для суайчыннікаў.
Вяртаючыся ў ВКЛ, К. Дарагастайскі быў пры імператарскім двары, дзе за ваенныя заслугі ў Нідэрландах быў уганараваны тытулам барона Свяшчэннай Рымскай імперыі. У апошнія гады праўлення С. Баторыя Крыштоф Дарагастайскі актыўна ўдзельнічаў у Лівонскай вайне ў войсках свайго бацькі, на чале ўласнай харугвы. Напэўна, тады ж зблізіўся на глебе агульных вайсковых і рэлігійных інтарэсаў з Крыштофам Радзівілам Пяруном, на той час польным гетманам літоўскім. Пасля смерці Баторыя некаторы час уваходзіў у прамаскоўскую групоўку, 9.8.1587 у Акунёве пад Варшавай разам з сенатарамі ад ВКЛ вёў з маскоўскімі пасламі перамовы аб абранні на сталец Рэчы Паспалітай Фёдара Іванавіча і утварэнні уніі трох дзяржаў — ВКЛ, Маскоўскай дзяржавы і Польшчы. У 1588 атрымаў у спадчыну Ваўкавыскае староства і зрабіўся стольнікам літоўскім. У тым жа годзе ажаніўся першы раз з Соф'яй з Хадкевічаў, дачкой віленскага кашталяна Яна Гераніма Хадкевіча.
На сойме 1589 Дарагастайскага абралі дэпутатам для заключэння дагавору з імператарам Свяшчэннай Рымскай імперыі. На сойме 1590 ён як пасол віленскі энергічна дамагаўся заключэння міра з Масквой і пратэставаў імем ліцвінаў супраць устаноўленых падаткаў. У красавіку 1590 быў прызначаны крайчым літоўскім. Падтрымліваў габсбургскую палітыку Жыгімонта III Вазы, чым атрымаў сімпатыю двара, спрыяў шлюбу караля з Ганнай Аўстрыячкай, за што з каралеўскай ласкі ў 1592 атрымаў пасаду падчашага літоўскага. Тым часам большасць шляхты была незадаволеная хуткім шлюбам Жыгімонта III з аўстрыйскай прынцэсай, угледзеўшы ў гэтым знявагу нацыянальнага гонару. У 1592 пратэстанцкая партыя на чале з Янам Замойскім стварыла інквізіцыйную камісію па разгляду дзеянняў караля. Становішча Жыгімонта III на інквізіцыйным сойме было вельмі хісткім, але яму дапамагло ўмяшальніцтва праваслаўных магнатаў з Украіны на чале з Канстанцінам-Васілём Астрожскім. Крыштоф Дарагастайскі быў паслом на інквізіцыйным сойме, адным сярод нешматлікіх прыхільнікаў Жыгімонта III. У 1594 Валынскае ваяводства абрала яго дэпутатам на Каронны Трыбунал у Любліне. Палітычная дзейнасць К. Дарагастайскага на карысць каралеўскага двара ніколькі, аднак, не пашкодзіла ягонай папулярнасці сярод шляхты дзякуючы непахіснай пазіцыі ў абароне свабод пратэстантаў. Так, хаця на сойме 1595 ён трымаўся з каралём, аднак пісаў да Крыштофа Радзівіла Пяруна, што змагаецца пры двары за лепшае становішча для пратэстантаў у Рэчы Паспалітай. На сойме 1596 быў маршалкам пасольскай ізбы, і адразу пасля гэтага атрымаў маршалкоўства надворнае літоўскае. Магчыма, кароль хацеў далучыць кальвініста К. Дарагастайскага да каталіцтва, таму патрабаваў, каб Крыштоф Дарагастайскі суправаджаў яго ў паломніцтве да Чанстаховы. Дарагастайскі спрабаваў ухіліцца, але пад націскам двара ўсё ж паехаў. У Чанстахове абураўся культам Божай Маці, бачачы ў ім ідалапаклонства. Зрэшты, пілігрымка К. Дарагастайскаму акупілася, бо адразу пасля яе стаў вялікім маршалкам літоўскім (1597), нягледзячы на пярэчанні Святога Прастолу і каталікоў.
Наступныя некалькі гадоў Дарагастайскі прысвяціў галоўным чынам асабістым справам. Яшчэ ў 1596 памерла ягоная першая жонка, таксама кальвіністка. У 1597 вялікі маршалак узяў другі шлюб з Соф'яй з Радзівілаў, дачкой ваяводы наваградскага, удавой крайчага літоўскага Юрыя Хадкевіча. У тым самым годзе памёр бацька К. Дарагастайскага. У спадчыну яму пакінуў радавыя Дарагастаі на Валыні і Мураваную Ашмянку ў Віленскім ваяводстве (цяпер Ашмянскі раён). Неўзабаве Крыштоф Дарагастайскі атрымаў староствы шарашоўскае, велёньскае, мсцібаўскае, навамлынскае, дынамундскае, арандатарства ялоўскае і курылоўскае.
У 1600 К. Дарагастайскі імем караля мірыў два магнацкія роды — Хадкевічаў з Радзівіламі, як сваяк абодвух. У выніку адбыўся шлюб Януша Радзівіла з Соф'яй Алелькавіч, спадчыніцай Клецка і Слуцка, якую апякавалі Хадкевічы і насуперак ранейшым дамовам адмовіліся выдаваць за Радзівала. Але найперш займалі яго як дынамундскага старасту рамонт Дынамунда, упарадкаванне вусця Дзвіны, што прыводзіла да канфліктаў з Рыгай.
З пачатку вайны са Швецыяй К. Дарагастайскі, не прыбыў да тэатра ваенных дзеянняў, але рупіўся аб абароне Рыгі і Дынамунда, за ўласныя сродкі паслаў у Інфлянты 150 наймаваных венграў, вербаваў войска, рупіўся пра порах, гарматы, правіянт. Рыжан заклікаў да мужнасці, а абарону Дынамунда даверыў свайму сваяку Яну Астроўскаму. На варшаўскім сойме 1601 энергічна абмяркоўваў, як абараняцца ад шведаў, і вясной таго ж года на Жамойці сабраў падраздзяленне з 300 пехацінцаў і 300 вершнікаў, з якім па загадзе гетмана Радзівіла Перуна 28 мая прыбыў пад Какенгаўзен. У бітве са шведамі кіраваў правым флангам, смела ўдарыў на непрыяцеля. Як піша пра яго Севярын Урускі, «хаця быў тройчы паранены, застаўся на кані і адыграў галоўную ролю ў перамозе». Не зважаючы на раны, адразу пасля бітвы рушыў маршам пад Дынемунд, і там з дапамогай рыжан выцесніў шведаў з вусця Дзвіны. Далей абараняў Інфлянты да падыходу кароннай арміі Замойскага; у 1602 таксама накіраваўся пад Дымемунд з пяхотай. У Інфлянтах набыў вялікую папулярнасць, і, сварыўся з грамадзянамі Кароны і рэзка выступаў супраць кватаравання польскага войска ў ВКЛ, нават парвінцыйны прашавіцкі сеймік прасіў у караля ўзнагародзіць К. Дарагастайскага «за значныя заслугі».
Па вайне, у сваім дзедзічным маёнтку — Мураванай Ашмянцы — К. Дарагастайскі завяршыў пачаты калісьці рукапіс «Гіпікі» і адаслаў яе, на рэцэнзіраванне даўняму прыяцелю — князю Мікалаю Радзівілу Сіротку, таксама вядомаму знаўцу коней. Афармленне «Гіпікі» рабіў прыдворны гравёр Радзівіла Сіроткі Тамаш Макоўскі. Некаторыя ілюстрацыі Тамаш Макоўскі рабіў паводле эскізаў К. Дарагастрайскага. «Гіпіка» пабачыла свет у 1603 у Кракаў, у друкарні Анджэя Пётркоўчыка.
Падзеі рокаша Зебжыдоўскага зноў уцягнулі вялікага маршалка ў палітычную дзейнасць. На сойме 1605 ён паказаў сябе ўпартым апазіцыянерам: выступаў у сваім wotum супраць Ілжэдзмітрыя I, бараніў варшаўскую канфедэрацыю і дамагаўся яе ўмацавання выканаўчым законам (пазіцыю католікаў назваў непатрыятычнай). Расправу са Швецыяй жадаў перанесці ў Фінляндыю і з гэтай мэтай выказваўся за будоўлю флоту, прасіў у караля дазволу на вайну і г.д. У тым жа годзе падчас лячэння ў Сілезіі наведаў Прагу і быў гасцінна прыняты імператарам Рудольфам II. Ягоны прыдворны гравёр па медзі і мастак Гілес (Эгідыюс) Садэлер (1575—1626) выканаў адзіны вядомы на сёння партрэт Крыштофа Мікалая Дарагастайскага.
На сойме 1606 вялікі маршалак літоўскі і галава пратэстантаў ВКЛ зноў бараніў варшаўскую канфедэрацыю. Падчас рокашу Зебжыдоўскага Дарагастайскі быў прыхільнікам утварэння канфедэрацыі ў ВКЛ, але сваю апазіцыйнасць трымаў ва ўмераных рамках. На сандамірскі з'езд прыбыў узброеным на чале вайсковага аддзела з намерам абараняць Рэч Паспалітую і караля і выказаў wotum вельмі «рокашава», чым зноў спадабаўся шляхце. Аднак ужо ў 1607, не ўбачыўшы вялікіх шанцаў на поспех «у гэтай смуце Рэчы Паспалітай», вылучыўся на варшаўскі сойм, дзе выступаў супраць езуітаў з-за іх умяшальніцтва ў дзяржаўныя справы і патрабаваў выгнаць іх з каралеўскага двара.
У 1609 на сойме К. Дарагастайскі ўдзельнічаў у падрыхтоўцы маскоўскага паходу Жыгімонта III, а ў кастрычніку знаходзіўся на чале асабістага коннага атрада з арміяй пад Смаленскам, дзе яму было даручана «загадваць усімі гарматамі і ўсімі шанцамі». Нягледзячы на хваробу, перад генеральным штурмам Смаленска (1611) атрымаў камандаванне часткай паўночнай аблогавай арміі. Пры ўзяцці горада адным з першых уварваўся ў крэпасць. Пасля некалькіх цяжкіх кулявых раненняў у тым жа годзе знайшоў сілы абараняць справы Віленскага кальвінісцкага збора на віленскім сейміку. У 1612—1613 спрабаваў паправіць здароўе каля гарачых крыніц пад Веронай, але хадзіў ужо толькі на мыліцах. Вярнуўшыся у Рэч Паспалітую, яшчэ займаўся справамі. У 1613 памерла ягоная жонка Соф'я, і неўзабаве Дарагастайскі ажаніўся ў трэці раз з Аляксандрай з Верашчакаў. Падтрымліваў дзейнасць кальвінскага прапаведніка Войцеха Салінарыюса, які служыў у зборы Мураванай Ашмянкі. У 1615 Дарагастайскі фінансаваў выданне ягонай «Цэнзуры…» (у 6-ці частках) — палемічнага твора супраць арыян. Шмат у якіх крыніцах сустракана, што «Цэнзура» выйшла ва ўласнай друкарні Крыштофа Дарагастайскага, заснаванай у Мураванай Ашмянцы яшчэ ягоным бацькам. Аднак факт існавання гэтай друкарні выклікае сумненні, бо, акрамя твора Салінарыюса, не захавалася ніводнай кнігі з выхаднымі дадзенымі «Ашмяны».
У ліпені 1615 К. Дарагастайскі падаўся ў Сілезію да гарачых крыніц Вармбрума. У дарозе, спыніўшыся ва Вроцлаве ў заезным доме «Пад Залатым Дрэвам» дзе 3 жніўня ён памёр. Вроцлаўскі храніст Мікалай Поль паведамляў, што ягонае цела, забальзамаванае ў меднай труне, некалькі тыдняў захоўвалася ў гэтым горадзе ў лютэранскай могільнікавай капліцы св. Эльжбеты, адкуль 17 верасня яго перавезлі ў Мураваную Ашмянку. Урачыстае пахаванне з казаннем пастара Яна Зыгровіюша адбылося тамсама ў лютым наступнага года.
Гіпіка
Асноўная літаратурная праца Крыштофа Мікалая Дарагастайскага — «Гіпіка» (1603, Кракаў, друкарня Анджэя Пётркоўчыка), складаецца з чатырох частак (кніг). Датуль у Рэчы Паспалітай не было ніводнага дапаможніка па конегадоўлі і коннай яздзе. Кніга напісана на польскай мове, ужываючы лацінскія цытаты і італьянскія тэрміны.
У першай распавядаецца пра міфалагізаваную гісторыю каня і коннай язды, пра конскія масці і прыкметы, пра падбор вытворнікаў і вырошчванне племяннога маладняка. Кніга другая прысвечана галоўным чынам прыручэнню і пачаткам выездкі маладых жарэбчыкаў. У трэцяй паказаны ўзоры муштукоў і цугляў з апісаннем іх уздзеяння. Кніга чацвёртая — «Гіпіятрыя» — ветэрынарны лячэбнік.
Іншае
Апроч «Гіпікі», К. Дарагастайскі напісаў яшчэ некалькі літаратурных твораў, якія ў большасці засталіся ў рукапісах. Вучнем гімназіі ў Страсбургу ён сачыніў некалькі эпіграм у абарону свайго апекуна ў замежжы Яна Гаслера. Стараючыся атрымаць званне магістра філасофіі, Гаслер удаўся ў публічны дыспут з прапаведнікам, рэктарам Страсбургскай акадэміі. Дыскусія вакол пытання, ці даследаваў Арыстоцель таямніцу св. Тройцы (так сцвярджаў Гаслер), перарадзілася ў пазанавуковую спрэчку. Адным з аргументаў ягоных апанентаў было накладанне кары — дзесяць дзён карцэра. Гаслер збег у Фрыбург, а К. Дарагастайскі, помсцячы за настаўніка, прыбіваў эпіграмы супраць ягоных непрыяцеляў да дзвярэй Страсбургскай акадэміі. Пасля атрымання звання доктара медыцыны ў Фрыбургу К. Дарагастайскі выдаў друкаваны зборнік вершаў, прысвечаных барону Дзісбаху — вядомаму мецэнату, у т.л. Яна Гаслера. Фрагменты гэтых твораў захаваліся ў зборах рукапісаў Бібліятэкі Асалінскіх у Вроцлаве. Аб аўтарстве К. Дарагастайскага сведчыць ягоны подпіс пад манускрыптамі, азагалоўленымі «Carmina…». Гэта не цэласны збор, розныя празаічныя тэксты пераплятаюцца з вершаванымі, змешчаны тамсама творы «Лямант РП маці…» і «Archiducis Maximiliani…». 9-старонкавы рукапіс у вельмі дрэнным стане захаваўся толькі ў фрагментах.
Свае сілы спрабаваў Крыштоф Мікалай таксама ў лацінскай і грэчаскай мовах. Пераклаў «Tetrastychon», прыпісваемы Пталемею (не захаваўся). За некалькі дзён да смерці Стэфана Баторыя К. Дарагастайскі напісаў «Prognosticon…» аб прычынах ягонай хваробы. У «Асалінэуме» захаваліся таксама «Эпітафія на смерць бацькі майго Мікалая Дарагастайскага» і ліст Крыштофа Дарагастайскага да караля Жыгімонта Вазы.
Бібліятэка Чартарыскіх у Кракаве мае «інструкцыі» да жонкі Соф'і з Радзівілаў: «Парадак…» (1608) і «Распараджэнне…» (1611). Эпісталярная спадчына вялікага маршалка літоўскага — лісты да Радзівілаў, Яна Караля Хадкевіча, Яна Замойскага, Жыгімонта Вазы, князя Ежы Чартарыскага, кальвінскага дзеяча Пятра Гарайскага і іншых сучаснікаў — захоўваецца ў некалькіх польскіх буйных бібліятэках і архівах: у Нацыянальнай бібліятэцы ў Варшаве, у Архіве Галоўным Актаў Даўніх, у Бібліятэцы ардынацыі Замойскай, Бібліятэцы Польскай Акадэміі навук, у Архівах Млыноўскіх Хадкевічаў. Гэтыя лісты з'яўляюцца цэнным сведчаннем эпохі, дазваляюць пазнаць характар Дарагастайскага, асаблівасці тагачаснай мовы. Плануецца (2007) сабраць эпісталярый К. М. Дарагастайскага і апублікаваць у перакладзе на беларускую мову.
Аляксей Пятровіч Кагадзееў
Аляксей Пятровіч Кагадзе́еў ( — ) — харавы дырыжор, педагог. Народны артыст Беларускай ССР (1971).
Біяграфія
Нарадзіўся ў пасёлку Альхаватка Данецкай вобласці. У 1955 годзе скончыў Беларускую дзяржаўную кансерваторыю (клас Г. Зелянковай ). З 1959 года хормайстар, у 1960—1993 гадах галоўны хормайстар Дзяржаўнага тэатра оперы і балета Беларусі. Адначасова з 1958 года выкладаў у Беларускай акадэміі музыкі. У 1960—1973 гадах выступаў як оперна-сімфанічны дырыжор.
Памёр 23 ліпеня 1997 года.
Творчасць
Сярод спектакляў, пастаўленых з удзелам А. П. Кагадзеева такія, як опера «Арэстэя» С. Танеева і «Атэла» Дж. Вердзі, «Хаваншчына» і «Барыс Гадуноў» М. Мусаргскага, «Залаты пеўнік» М. Рымскага-Корсакава, «Міндыя» А. Тактакішвілі, «Новая зямля» Ю. Семянякі, «Вайна і мір» С. Пракоф’ева, «Дзікае паляванне караля Стаха» У. Солтана, «Кармэн» Ж. Бізэ, «Князь Наваградскі» А. Бандарэнкі, вакальна харэаграфічнае прадстаўленне «Карміна Бурана» на музыку К. Орфа і інш.
Аўтар метадычных прац «У дапамогу дырыжору хору» (1967) і «Тэхніка харавога дырыжыравання» (1968).
Нікалас Ладэйра
Нікалас Ладэйра (Nicolás Lodeiro; нар., , Уругвай) — уругвайскі футбаліст, атакуючы паўабаронца амерыканскага клуба «Сіэтл Саўндэрс» і нацыянальнай зборнай Уругвая.
Клубная
Нікалас прыйшоў у акадэмію клуба «Насьяналь» у 14 гадоў. Праз чатыры гады ён дэбютаваў за асноўны склад клуба. У наступныя гады малады футбаліст хутка прагрэсаваў. У 2009 годзе яго тры галы дапамаглі клубу дайсці да паўфіналу Кубка Лібертадорэс. У студзені 2010 года Ладэйра падпісаў двухгадовы кантракт з амстэрдамскім «Аяксам». На той момант у гэтым клубе ўжо выступалі два ўругвайскіх іграка, гэта значыць Бруна Сільва і Луіс Суарэс. 7 лютага 2010 года Нікалас дэбютаваў у складзе сталічнага калектыву ў матчы супраць «Твентэ», аднак у хуткім часе атрымаў траўму і цалкам прапусціў сезон 2010/11.
20 ліпеня 2012 года бразільскі «Батафогу» выкупіў правы на іграка, а ў маі 2014 года ўругваец падпісаў кантракт з клубам «Карынтыянс». Гэтаму бразільскаму клубу трансфер абышоўся ў 4,5 млн бразільскіх рэалаў. 5 лютага 2015 года далучыўся да складу аргенцінскага клуба «Бока Хуніярс», дзе атрымаў 10 нумар.
У ліпені 2016 года падпісаў кантракт з амерыканскім клубам «Сіэтл Саўндэрс».
Міжнародная
У складзе нацыянальнай зборнай Уругвая дэбютаваў у 2009 годзе ў матчы супраць зборнай Коста-Рыкі.
Клубныя
«Насьяналь»:
«Аякс»:
«Батафогу»:
«Бока Хуніярс»:
Міжнародныя
Уругвай:
Родзькіна (Смаленская вобласць)
Родзькіна (Родькино) — вёска ў Руднянскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Панізоўскага сельскага паселішча. Насельніцтва — 2 жыхары (2007). Размешчана ў заходняй частцы вобласці за 31 км на паўночны захад ад Рудні, за 33 км на захад ад аўтадарогі Смаленск — Невель, на беразе ракі Балазна. За 32 км на паўднёвы ўсход ад вёскі размешчана чыгуначная станцыя Рудня на лініі Смаленск — Віцебск.
Гісторыя
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай вёска абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР.
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупавана нямецкімі войскамі ў ліпені 1941 года, вызвалена ў кастрычніку 1943 года.
Вільгельм Вунт
Вільгельм Максіміліян Вунт (Wilhelm Maximilian Wundt;, Некараў каля Манхайма — , Гросботэн каля Лейпцыга) — нямецкі псіхолаг, фізіёлаг і філосаф, заснавальнік эксперыментальнай псіхалогіі.
Біяграфія
Вывучаў медыцыну ва ўніверсітэтах Цюбінгенскім, Гайдэльбергскім і Берлінскім універсітэтах. Быў вучнем Г. Геймгольца. У 1857 годзе стаў выкладчыкам, а з 1864 — прафесарам Гайдэльбергскага ўніверсітэта. З 1874 года — прафесар філасофіі Цюрыхскага ўніверсітэта; у 1875—1917 — ардынарны прафесар філасофіі Лейпцыгскага ўніверсітэта (у 1889—1890 — яго рэктар). У 1879 годзе заснаваў у Лейпцыгскім універсітэце першую ў свеце лабараторыю эксперыментальнай псіхалогіі, дзе вывучаў час рэакцыі, утварэнне асацыяцый, увагу, пачуцці. У 1883 годзе заснаваў першы ў свеце часопіс па эксперыментальнай псіхалогіі «Філасофскія даследаванні».
Дзейнасць
Прадметам псіхалогіі разглядаў змест свядомасці.
Стварыў «трохмерную» тэорыю пачуццяў. Ён вылучаў тры часткі эмоцый: задавальненне-незадавальненне, спакой-узрушанасць, напружанасць-разрадка. Кожная элементарная эмоцыя мае спецыфічныя суадносіны гэтых уласцівасцей. Эмоцыі з падобнымі уласцівасцямі могуць аб'ядноўвацца. Акрамя таго, некаторыя сітуацыі нараджаюць цэлыя комплексы больш-менш розных эмоцый.
Віленска-Радамская унія
Віленска-радамская унія — дзяржаўная і палітычная дамова ВКЛ і Польскага каралеўства, заключаная ў Вільні і ратыфікаваная Кароннай Радай у Радаме ў 1401 годзе. Па ўмовах уніі ВКЛ заставалася самастойнай дзяржавай у саюзе з Польшчай. Пажыццёва перадавала кіраўніцтва ВКЛ вялікаму князю Вітаўту з захаваннем вярхоўнай улады Ягайлы. Пасля смерці Вітаўта ўлада пераходзіла да Ягайлы ці яго законных нашчадкаў.
Унія ацэньваецца як узмацненне літоўска-польскіх стасункаў.
Перадумовы
У 1399 годзе падчас родаў памерла каралева польская Ядвіга, не пакінуўшы Ягайлу нашчадкаў. Калі б польскія шляхцічы прымусілі Ягайлу адмовіцца ад трону, яму б давялося спрабаваць вярнуць сабе княжацкую пасаду ў Вялікім Княстве Літоўскім. Вітаўт, у сваю чаргу, мусіў бы ці вярнуцца ў Трокскае княства, ці распачаць чарговую грамадзянскую вайну.
На сходзе ў 1398 годзе літоўскія і рускія князі і баяры абвясцілі Вітаўта самастойным кіраўніком дзяржавы, якая стала называцца Вялікае Княства Літоўскае, Рускае і Жамойцкае. Аднак у наступным годзе Вітаўт пацярпеў трагічную паразу ад татараў на Ворскле. Акрамя таго, выбухнулі паўстанні ў Смаленскім княстве, Ноўгарадскай і Пскоўскай рэспубліках. Гэтыя чыннікі таксама прымушалі яго да заключэння пагаднення з Ягайлам.
Заключэнне
Перамовы пачаліся ў снежні 1400 года ў Гродна. Унія была падпісаная ў трох асобніках: першы акт падпісаны Ягайлам (арыгінал не захаваўся), другі Вітаўтам і літоўскай шляхтай (18 студзеня 1401 года ў Вільні). Віленскую дамову 11 сакавіка 1401 года пацвердзіла каронная рада ў Радаме, прызнаючы пажыццёвы тытул вялікага князя літоўскага за Вітаўтам.
Вялікі князь Вітаўт прызнаваў уладу Ягайлы (які атрымаў тытул найвышэйшага князя Літвы, што падкрэслівала яго верхавенства) і абавязваўся разам з літоўскімі баярамі далучыць Літву да Каралеўства Польскага. Літоўская і польская шляхта дамовіліся не абіраць новага польскага караля без згоды абодвух бакоў. На момант падпісання уніі ні Вітаўт, ні Ягайла не мелі нашчадкаў, аднак кожны спадзяваўся, што яго будучаму сыну дастанецца ў спадчыну Вялікае Княства і Карона.
Значэнне і наступствы
Беручы пад увагу смерць каралевы Ядвігі ў 1399 і брак патомства ад яе шлюбу з Ягайлай, літоўскія баяры атрымалі магчымасць у выпадку смерці караля супольна з польскімі панамі абіраць новага манарха.
Бакі дамовіліся пра супольны саюз для ўзаемнай абароны, што дазволіла Вітаўту зладзіць наступ супраць крыжакоў і ініцыяваць першае жамойцкае паўстанне. У канчатковым выніку супольныя дзеянні літоўска-польскага хаўрусу дазволілі атрымаць вырашальную перамогу над Тэўтонскім Ордэнам у Грунвальдскай бітве.
Ацэнкі
Падпісанне дамовы па-рознаму трактуецца літоўскімі і польскімі гісторыкамі. Некаторыя называюць гэта Вітаўтавай памылкай, бо гэта пазбавіла яго магчымасці атрымаць тытул караля Літвы. Іншыя сцвярджаюць, што гэта была саступка Польшчы, планы якой пра інкарпарацыю Вялікага Княства ў яе склад праваліліся. Больш познія даследванні не надаюць асаблівай значнасці пагадненню, называючы яго звычайнай мадыфікацыяй літоўска-польскіх стасункаў, паўсталых у 1392 годзе.
Паветраны шарык
Паветраны шарык — цацка, вырабляюць пераважна з латэкса, невялікага памеру. Надзімаецца паветрам ці іншым газам (геліем, не надзімаць вадародам). Калі газ, які выкарыстоўваецца, лягчэй паветра, шарык набывае здольнасць лётаць. У асноўным выкарыстоўваецца для аздаблення памяшканняў і святаў.
Гісторыя з’яўлення
Першыя шары былі зробленыя з жывёльнага мачавога пузыра (свінняў).
Сучасныя паветраныя шары з’явіліся на свет у 1824 годзе. Яны былі вынайдзены англійскім навукоўцам Майклам Фарадэем, у час яго эксперыментаў з вадародам (які пазней сталі замяняць геліем).
Вучоны вывучыў эластычныя ўласцівасці каўчуку — і збудаваў з гэтага матэрыялу дзве «ляпёшкі». Для таго, каб «ляпёшкі» не зліпаліся, Фарадэй апрацаваў іх унутраныя боку мукой. І пасля гэтага пальцамі склеіў іх неапрацаваныя, тыя, што засталіся ліпкімі краі. У выніку атрымалася нешта накшталт мяшочка — які можна было выкарыстоўваць для вопытаў з вадародам.
Але гэтыя паветраныя шарыкі чымсьці былі падобныя на сваіх легендарных папярэднікаў: у іх ўжываўся вадарод (а ён, як вядома, газ выбухованебяспечны). Але, тым не менш, да вадароду ўсе прывыклі — добра, што асаблівых бед ад шарыкаў з гэтым газам не было аж да 1922 года. Тады ў ЗША на адным з гарадскіх свят нейкі жартаўнік дзеля забавы падарваў мастацкае афармленне свята — гэта значыць паветраныя шарыкі. У выніку гэтага выбуху пацярпеў чыноўнік, і таму органы правапарадку адрэагавалі досыць аператыўна. Забаву, якая апынулася досыць небяспечнай, нарэшце-то спынілі, забараніўшы напаўняць паветраныя шарыкі вадародам. Ад гэтага рашэння ніхто не пацярпеў — месца вадароду ў шарыках маментальна заняў значна больш бяспечны гелій. Гэты новы газ ўздымаў шарыкі ўверх ані не горш, чым гэта рабіў вадарод.
У 1931 году Нэйлам Тайлатсанам быў выпушчаны першы сучасны, латэксны паветраны шарык (палімер латэкс атрымліваюць з водных дысперсій каўчуку). І з тых часоў паветраныя шарыкі нарэшце змаглі змяніцца! Да гэтага яны маглі быць толькі круглымі — а з прыходам латэкса ўпершыню з’явілася магчымасць ствараць доўгія, вузкія шарыкі. Гэта новаўвядзенне неадкладна знайшло прымяненне: дызайнеры, якія афармляюць святы, сталі ствараць з шароў кампазіцыі ў выглядзе сабак, жырафаў, самалётаў, капелюшоў. Кампанія Нэйла Тайлатсана квітнела, яна прадавала праз пошту мільёны камплектаў шароў, прызначаных для стварэння смешных фігурак.
Вядома, якасць паветраных шарыкаў у той час былі далёка не такія, як цяпер: пры надзмуванні шарыкі гублялі частку сваёй яркасці, яны былі нетрывалымі і хутка лопаліся. Таму паветраныя шарыкі павольна гублялі сваю папулярнасць — тое, што яны могуць лётаць у паветры, у дваццатым стагоддзі ўжо не здавалася такім цудоўным і прывабным.
Форма
Большасць паветраных шарыкаў мае форму эліпсоіда кручэння. Іншымі распаўсюджанымі формамі з’яўляюцца форма сэрца, асабліва папулярная на Дзень святога Валянціна, зайца, каня, кветкі і доўгага эліпсоіда, у прастамоўі званага «каўбасой», якому можна надаваць форму сабачкі, складаных кольцаў і іншых фігур.
Нягледзячы на разнастайнасць формаў, паветраныя шарыкі ўсё роўна называюцца шарыкамі, хоць іх форма не заўсёды мае форму шара.
Газ
У залежнасці ад шчыльнасці змяшчаецца ўнутры газу, шарык, калі яго адпусціць, можа:
Billboard Hot 100
Гісторыя
Першапачаткова Billboard публікаваў тры розных хіт-парады песень. Хіт-парад «Best Sellers in Stores», які традыцыйна лічыцца папярэднікам і правобразам цяперашняга чарта, быў заснаваны на продажах сінглаў. Хіт-парад «Most Playes by Jockeys» грунтаваўся на тым, колькі разоў тая ці іншая кампазіцыя была пракручана на амерыканскіх радыёстанцыях за мінулы тыдзень. Хіт-парад «Most Played in Jukeboxes» разлічваўся зыходзячы з колькасці заказаў той ці іншай песні ў музычных аўтаматах, якія былі вельмі папулярнымі ў Штатах у 1940-я і 1950-я.
12 лістапада 1955 года ўсе тры хіт-парады былі аб’яднаны ў The Top 100. Сваю цяперашнюю назву чарт атрымаў у 1958 годзе, калі з методыкі падліку папулярнасці былі выключаны ратацыя на радыёстанцыях і ў музычных аўтаматах. Фактычна, аж да 1998 года, хіт-парад быў заснаваны выключна на выніках продажу сінглаў у музычных магазінах ЗША.
Традыцыйная методыка стала падвяргацца крытыцы ў 1990-я гг., калі стала відавочна, што далёка не ўсе самыя папулярныя песні выпускаюцца гуказапіснымі кампаніямі на сінглах (асабліва калі задачай кампаніі з’яўляецца раскрутка альбома ў цэлым). Скажам, кампазіцыя «Don't Speak» групы No Doubt на працягу 16 тыдняў лідыравала ў airplay чартах, заснаваных на колькасці прайграванняў песень на радыёстанцыях, але так і не была выпушчана асобным сінглам.
У 1998 годзе часопіс ізноў стаў улічваць папулярнасць песень на радыёстанцыях пры складанні чарта, а слова «сінглы» ў назве хіт-параду было заменена на «песні». З 2003 года пры складанні хіт-параду таксама ўлічваюцца вынікі сеткавага продажу у анлайн магазінах. У канцы кожнага года складаецца выніковы хіт-парад.
Статыстыка па выканаўцах
Архіў хіт-параду за папярэднія дзесяцігоддзі з’яўляецца даволі дакладным барометрам папулярнасці таго ці іншага выканаўца ў ЗША. Найбольшая колькасць песень на першым месцы належыць наступным выканаўцам:
Самы пажылы выканаўца, які ўзначаліў хіт-парад, — Луі Армстранг: яму было 62 года, калі ў 1964 г. песня «Hello, Dolly!» ускараскалася на самую вяршыню. Сярод жанчын аналагічны рэкорд творчага даўгалецця належыць Шэр: ёй было 53 года, калі сінгл «Believe» узначаліў хіт-парад. Унікальна таксама дасягненне Элтана Джона: у прамежку паміж 1970 і 1999 гадамі не было ніводнага года, калі б яго кампазіцыі адсутнічалі ў спісе сарака лепшых песень ЗША. Самым удачлівым кампазітарам з’яўляецца Пол Макартні: 32 напісаныя ім песні ўзначальвалі хіт-парад у розныя гады (як правіла, у выкананні яго самога або Beatles). Самым вялікім няўдачнікам лічыцца Джэймс Браўн: дзевяноста дзевяць яго песень патрапілі ў хіт-парад, але ніводная з іх не змагла дасягнуць самай вяршыні.
У красавіку 1964 года, у разгар бітламаніі, Beatles акупавалі ўсе пяць верхніх пазіцый хіт-параду. Іншы прыклад незвычайнага ўсплёску папулярнасці — «каралі дыска» Bee Gees: на працягу 25 з першых 32 тыдняў 1978 года іх песні знаходзіліся на вяршыні хіт-параду (некаторыя з іх у выкананні іншых спевакоў). Больш свежы прыклад — папулярнасць Ашэра, які знаходзіўся на вяршыні больш паловы 2004 года (28 тыдняў) з трыма кампазіцыямі запар і чацвёртай, выпушчанай некалькі пазней.
Статыстыка па песнях
Па стане на люты 2011 года, на вяршыні хіт-параду за ўсю яго гісторыю пабывала 1000 песень. Юбілейным тысячным хітом на вяршыні чарта стала песня Lady Gaga «Born This Way». Калі ў другой палове 1980-х рэдкая кампазіцыя праводзіла на вяршыні хіт-параду больш двух тыдняў (і ніводная — больш чатырох), у 1990-я гг. звычайнай стала практыка, калі кожны сінгл заставаўся на вяршыні па 8-12 тыдняў. Даўжэй усяго першае месца ў хіт-парадзе займаў сінгл Мэраі Кэры і Boyz II Men «One Sweet Day» — 16 тыдняў у 1995-96 гг. З 1956 па 1992 год гэты рэкорд належаў сінглу Элвіса Прэсли «Hound Dog» (11 тыдняў у 1956 г.), з 1992 па 1996 г. — Уітні Х’юстан з песняй «I Will Always Love You» (14 тыдняў у 1992 г.) Самае працяглае знаходжанне на другім месцы было зафіксавана ў 1995 г. (Уітні Х’юстан, «Exhale (Shoop Shoop)», 11 тыдняў). Даўжэй усіх заставаўся ў хіт-парадзе сінгл Ліэн Раймс «How Do I Live» (69 тыдняў у 1996-97 гг.), хоць ён так і не дабраўся да першага месца.
Калядны шлягер Бінга Кросбі «White Christmas» перавыдаваўся дзевяць разоў і кожны раз трапляў у хіт-парад, стаўшы ў выніку самым прадаваным сінглам у гісторыі. Самай часта пераспяванай кампазіцыяй з’яўляецца «Unchained Melody»: яна трапляла ў хіт-парад у выкананні дзевяці розных выканаўцаў.
Германскі рэйх
Герма́нскі рэ́йх (Deutsches Reich) — афіцыйная назва нямецкай дзяржавы ў 1871—1945 гадах. Слова «рэйх» мае некалькі перакладаў, у прыватнасці, «дзяржава» і «імперыя».
У гістарыяграфіі гэты час прынята дзяліць на тры перыяды:
Германскі рэйх спыніў існаванне ў маі 1945 года, пасля паражэння ў Другой сусветнай вайне (арышту рэйхспрэзідэнта Карла Дзёніца і «фленсбургскага ўрада»).
LC Waikiki
«LC Waikiki» (LCW) — французска-турэцкая марка гатовага адзення і модных аксесуараў, турэцкая кампанія-рытэйлер адзення для ўсёй сям’і. Гандлёвая сетка кампаніі складаецца з у 45 краінах свету. Назва кампаніі паходзіць ад гавайскага пляжу і загалоўных літар словазлучэння «Les copains» (сябры) (сябры-заснавальнікі брэнда).
Будынак банка (Бабруйск, Савецкая вуліца)
Будынак банка — будынак у Бабруйску, размешчаны на перакрыжаванні вуліц Маскоўскай (№ 48) і Савецкай (№ 77). Помнік архітэктуры стылю мадэрн.
Гісторыя
Пабудаваны ў пачатку XX ст. з цэглы.
Да рэвалюцыі тут размяшчаўся адзін з камерцыйных банкаў горада. Доўгі час у будынку размяшчаўся адзін з карпусоў Бабруйскага філіяла ўстановы адукацыі БДЭУ. З восені 2017 года навучальны корпус № 3 Бабруйскага дзяржаўнага лесатэхнічнага каледжа.
Архітэктура
Двухпавярховы Г-падобны ў плане будынак. Кожнае крыло ў цэнтры мае неглыбокі рызаліт, сцены расчлянёны прамавугольнымі аконнымі праёмамі. Рызаліт з боку вуліцы Савецкай з вялікім прамавугольным акном, якое аб’ядноўвае верхні і палавіну ніжняга паверхаў: рызаліт з боку вуліцы Маскоўскай вылучаны прамавугольнымі вокнамі ў верхнім і спаранымі арачнымі ў ніжнім паверхах. Месца злучэння крылаў падкрэслена ўваходным арачным парталам і эркерам над ім, умацаваным па 2 кансолях і завершаным невялікай усечанай вежай. Планіроўка калідорная. У цэнтральнай частцы вестыбюль з двухмаршавай лесвіцай.
Хатынь
Хатынь — мемарыяльны комплекс на месцы колішняй вёскі ў Лагойскім раёне Мінскай вобласці Беларусі. 22 сакавіка 1943 года вёска знішчана нямецкімі карнымі падраздзяленнямі пры ўдзеле 118-га паліцэйскага батальёна, сфарміраванага ў асноўным з палонных чырвонаармейцаў, за тое, што жыхары вёскі быццам дапамагалі партызанам.
Знішчэнне вёскі
Раніцай 22 сакавіка 1943 года на скрыжаванні дарог Плешчаніцы—Лагойск і Казыры—Хатынь партызаны атрада «Мсцівец» абстралялі легкавую машыну, у якой ехаў камандзір адной з рот 118 паліцэйскага батальёна гауптман Ганс Вёльке. Ён быў першым немцам, які заваяваў залаты алімпійскі медаль у лёгкай атлетыцы. Разам з былым лёгкаатлетам было забіта некалькі паліцэйскіх. Паліцэйскія 118-га батальёна выклікалі на дапамогу спецыяльны батальён штурмбанфюрэра Оскара Дырлевангера. Па дарозе з Лагойска, паліцэйскія арыштавалі і неўзабаве расстралялі групу мясцовых жыхароў — лесасекаў. Да вечара 22 сакавіка, карнікі па слядах партызанаў выйшлі да вёскі Хатынь, якую спалілі разам з усімі яе жыхарамі. Камандаваў расправай начальнік штаба 118-га паліцэйскага батальёна Рыгор Васюра, былы старшы лейтэнант Чырвонай Арміі.
Мемарыяльны комплекс «Хатынь»
Мемарыяльны комплекс на ўшанаванне памяці жыхароў в. Хатынь і іншых беларускіх вёсак, знішчаных акупантамі разам з насельніцтвам у Вялікую Айчынную вайну адкрыты 5 ліпеня 1969 г.
Аўтары: скульптар С. І. Селіханаў, архітэктары Ю. Градаў, В. Занковіч, Л. Левін — Ленінская прэмія 1970 года.
Марыянскія астравы
Марыянскія астравы (Mariana Islands, Mariana Islas; названы ад імя каралевы Марыяны Аўстрыйскай) — архіпелаг у заходняй частцы Ціхага акіяна, у Мікранезіі. Уваходзіць у склад: Паўночных Марыянскіх астравоў і Гуама. Плошча — 1007 км². Насельніцтва — 213 241 чал. (2010 г.).
Геаграфія
Дуга Марыянскіх астравоў цягнецца каля 800 км з поўдня на поўнач. Усходняя частка набліжана да Марыянскага жолаба — самай глыбокай акіянічнай упадзіне ў свеце. Паходжанне астравоў змешанае — вулканічнае і каралавае. Вулканічная актыўнасць найбольш характэрна для паўночных астравоў. Асноўны ўзрост астравоў ад 30 да 5 млн гадоў.
Вышэйшая кропка — вулкан Агрыян на аднайменным востраве (965 м).
Чабурашка (фільм)
«Чабурашка» — расійскі сямейны камедыйны фільм рэжысёр Дзмітрыя Дзячэнка пра вушастага звярка па імені Чабурашка, які трапляе ў новы свет. Фільм не з'яўляецца экранізацыяй апавяданняў Эдуарда Успенскага, але выкарыстоўвае створаных ім персанажаў і напрацоўкі. Ідэя фільма была задзейнічана яшчэ ў 2020 годзе, аднак здымкі пачаліся толькі ў пачатку 2021 года.
Марыянскія астравы
Геаграфія
Найбуйнешыя астравы:
Чабурашка (фільм)
Прэм'ера фільма прайшла 23 снежня 2022 года ў кінатэатры «Кастрычнік». Выхад у шырокі пракат у Расіі адбыўся 1 студзеня 2023 года. Стужка за тры дні акупіла свой першапачатковы бюджэт у 850 млн рублёў, пасля стаўшы самым касавым фільмам у расійскім пракаце за ўсю яго гісторыю. Карціна атрымала змешаныя водгукі ад журналістаў.
Тыргу-Мурэшскі ўніверсітэт медыцыны, фармацыі, навукі і тэхналогій імя Джорджа Эміля Паладэ
Тыргу-Мурэшскі ўніверсітэт медыцыны, фармацыі, навукі і тэхналогій імя Джорджа Эміля Паладэ (Universitatea de Medicină, Farmacie, Ştiinţe şi Tehnologie „George Emil Palade” din Târgu Mureş) — румынская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта з сядзібай у горадзе Тыргу-Мурэш. Названы ў гонар біёлага Джорджа Эміля Паладэ.
Марыянскія астравы
Геаграфія
Клімат трапічны пасатны, даволі вільготны. Вылучаюцца сухі сезон са снежня па чэрвень і сезон мусонаў з ліпеня па кастрычнік.
Чабурашка (фільм)
Сюжэт
Фільм пачынаецца на апельсінавай плантацыі ў Іспаніі, дзе некалькі фермераў збіраюць апельсіны, пакуль там не з'яўляецца касматы звярок з вялікімі псевдоўшамі, які вельмі любіць ёсць апельсіны і крадзе іх на плантацыі. Аднойчы фермеры стамляюцца гэта трываць і вырашаюць злавіць яго. C дапамогай пасткі c прынадай у выглядзе апельсінаў, ім атрымоўваецца злавіць звярка. Аднак раптам выліўся смерч выносіць усе апельсіны разам з самім звярком, а фермеры паспяваюць выратавацца.
Марыянскія астравы
Гісторыя
Астравы пачалі засяляцца ў 2 тыс. да н.э. выхадцамі з Паўднёва-Усходняй Азіі. Відавочна, існавала некалькі хваль міграцый, у выніку якіх на Марыянах склаўся этнас чамора.
Чабурашка (фільм)
Сюжэт
У гэты час на Чарнаморскім узбярэжжы Расіі замкнёны ў сабе стары Гена (прататып — Кракадзіл Гена), які працуе садоўнікам у дэндрарый, спрабуе аднавіць свае адносіны з даўно пасталелай дачкой Таняй, якая даўно пракляла свайго бацькі і абвясціла яму байкот за тое, што той у дзяцінстве пакінуў яе жыць у цёткі і кінуў яе, пасля таго, калі загінула яе мама Люба. Таня разам з мужам Толяй і сынам Грышай жывуць у міні-краме, у якім прадаюць самы смачны шакалад, і рыхтуюцца да штогадовага фестывалю. Акрамя гэтага, жыццё Гены становіцца яшчэ горш, калі ён грубіяніць і абражае Рыму (прататып — Старая Шапакляк), дырэктара шакаладнай фабрыкі» радасць мая", за што яго ледзь не звальняюць. Калі над горадам пачынаецца град з апельсінаў, прынесеных з Іспаніі, разам з імі ў гэтую мясцовасць трапляе і сам звярок. Увайшоўшы ў дом Гены, Ён, прыняўшы аранжавую каску за вялікі апельсін, спрабуе яе зняць і разносіць усё ў пакоі, пасля чаго трапляецца ў рукі Гене. Спачатку Гена пярэчыць звярку і ўсяляк спрабуе пазбавіцца ад яго, але з часам пачынае прывыкаць да яго і вырашае пакінуць сабе, называючы яго пры многіх людзях «беларускай аўчаркай».
Марыянскія астравы
Гісторыя
У 1521 г. Марыянскія астравы адкрыў Фернан Магелан і далучыў іх да Іспаніі. Ён даў ім назву астравы Злодзеяў (Islas de los Ladrones). Аднак у XVII ст. з’явілася назва Марыянскія астравы ў гонар іспанскай каралевы Марыяны Аўстрыйскай (1634—1696 гг.).
Чабурашка (фільм)
Сюжэт
Аднойчы, калі Гена прыйшоў у госці да Тані на дзень нараджэння яе маўклівага сына Грышы, каб павіншаваць унука і папрасіць у дачкі прабачэння за мінулае, туды ж трапляе і сам звярок. Грыша дзівіцца такому ўвазе жывёльнага і ўпершыню пачынае размаўляць. Звярок аказваецца вельмі разумным: выйграе за Валерыя пройгрышную партыю ў шахматы ў адзін ход і дзякуючы Грышы вучыцца размаўляць па-руску. Пасля гэтага Гена пачынае вучыць яго чытаць розныя кнігі, а Грыша дзякуючы таму самаму звярку хоча часам наведваць дзядулю Гену. Таня зноў пачынае размаўляць з бацькам. У гэты час памочнік Рымы-Ларыён-крадзе ў Тані павараную кнігу, па якой тая з мужам рыхтавала і прадавала шакалад. Даведаўшыся пра крадзеж, Таня збіраецца адмовіцца прымаць удзел на фестывалі прысмакаў. Гена разам са сваім сябрам Валерыем прыязджаюць дадому да Рыма і патрабуюць вярнуць кнігу. Рыма згаджаецца вярнуць яе пры ўмове, што Гена аддасць ёй і яе ўнучцы Соне яго вушасціка, які да гэтага моцна спадабаўся капрызнай Соне.
Марыянскія астравы
Гісторыя
У 1668 г. на Гуаме высадзіліся іспанскія місіянеры-езуіты. Пачатак іх дзейнасці быў паспяховым. Але ў 1672 г. чамора забілі главу місіі, што прывяло да татальнай вайны іспанцаў з тубыльцамі. Іх колькасць скарацілася з 200 тыс. чал. да 5 тыс. чал. у 1741 г. У кан. XVII ст. чамора былі пераселены ў 5 вёсак на Гуаме. Яны знаходзіліся пад пільным кантролем ваенных і святароў, павінны былі штодзённа наведваць касцёл і вывучаць іспанскую мову. Іншыя астравы засталіся практычна бязлюднымі, пакуль у XIX ст. не былі населены рэфалуваш, карэннымі жыхарамі Каралінскіх астравоў.
Дыярбакыр (правінцыя)
Дыярбакыр (Diyarbakır), правінцыя на паўднёвым усходзе Турцыі. Плошча 15,4 тыс. кв. км. Насельніцтва 1517 тысяч чалавек (2007). Адміністрацыйны цэнтр — горад Дыярбакыр.
Марыянскія астравы
Гісторыя
У 1898 г. Гуам быў перададзены ЗША, а ў 1899 г. Паўночныя Марыянскія Астравы — да Германіі. У 1914—1944 гг. Паўночныя Марыянскія Астравы знаходзіліся пад кантролем Японіі, якая развівала на іх мясцовую гаспадарку і спрыяла перасяленню японскіх рабочых і сялян. 8 снежня 1941 г. японцы высадзіліся на Гуаме і захапілі яго. У 1944 г. амерыканцы здолелі ўсталяваць свой кантроль і ў пасляваенны час атрымаць мандат ААН на апеку Марыянскіх астравоў.
Чабурашка (фільм)
Сюжэт
У Гены не застаецца іншага выйсця, як аддаць звярка ў абмен на кнігу. Пры гэтым ён па дарозе ўспамінае маладосць, калі яму сапраўды таксама прыйшлося часова аддаць Таню, калі тая была яшчэ юнай. Гене атрымоўваецца абмяняць кнігу рэцэптаў на звярка і вярнуць кнігу назад дачкі. Зрэшты, тая пачынае ненавідзець бацькі мацней ранейшага, калі даведаецца, што той у абмен на кнігу аддаў таго самага звярка. Гена доўгі час не можа дараваць сябе за тое, што ён нарабіў, і вырашае выцягнуць звярка з логава Рымы. Для гэтага ён просіць дапамогі ў сваіх верных сяброў — Валерыя, Галі і дворніка. Разам з імі яны прабіраюцца ў дом Рымы, але выяўляюць, што звярка там няма, таму што тая разам з Соняй забрала яго на фестываль, дзе Рыма плануе запусціць у неба ракету, якая выбухне ў паветры і замест салюту раскідае ўсім людзям цукеркі.
Марыянскія астравы
Гісторыя
У 1950 г. Гуам быў пераўтвораны ў недалучаную тэрыторыю ЗША. У 1975—1978 гг. была створана тэрыторыя Садружнасць Паўночных Марыянскіх астравоў, якая таксама знаходзіцца ў залежнасці ад ЗША.
Чабурашка (фільм)
Сюжэт
Ноччу, калі звярка пакідаюць у адной з палатак, туды прабіраецца Гена і просіць прабачэння перад вушасцікам за тое, што яму давялося зрабіць, пасля чаго распавядае пра тое, што яму давялося перажыць у маладосці. Яго даўно нябожчыца жонка Люба загінула, спрабуючы выйграць на спаборніцтвах па палёце на дэльтаплан, і ён баяўся сапраўды таксама страціць і Таню, але цяпер ён ужо даўно моцна шкадуе пра гэта. Звярок даруе Гену, і яны вырашаюць пакінуць кірмаш. Нечакана ўнутры ракеты з цукеркамі, якая вось-вось узляціць у неба, выяўляецца Грыша. Звярок адважваецца пабегчы да хлопчыка на дапамогу і перад тым, як ракета выбухае, саскоквае разам з ім уніз, планаваць на псевдоўшах і іх паспяваюць падхапіць людзі.
У сцэне пасля тытраў абыгрываецца анекдот, калі Гена з Чабурашкай едуць на матацыкле па трасе, а іх спыняе паліцэйскі і кажа: «гэтага Зніміце з руля». На гэта абураны Чабурашка адказвае: "Я -...!»
Вытворчасць
Здымкі фільма пачаліся ў верасні 2021 года ў Сочы, у якасці лакацыяй паслужылі Сочынскі парк «Дэндрарый», санаторый імя Арджанікідзэ і набярэжная. Таксама здымкі прайшлі ў Кіславодск, Пяцігорск і Есентукі, а завяршыліся ў чэрвені 2022 года ў Падмаскоўе. 20 чэрвеня 2022 года на афіцыйным YouTube- канале кінакампаніі «Цэнтрал Партнершып» выйшаў першы афіцыйны тызер фільма. 26 кастрычніка 2022 года на YouTube-каналах кінакампаній «Цэнтрал Партнершып», «Yellow, Black &amp; White» і «Саюзмультфільм"выйшаў афіцыйны трэйлер фільма.
Саўндтрэк
Саўндтрэкам да фільма з'яўляецца песня "паветраны шар" у выкананні гурта «Мая Мішэль", рэліз якой на лічбавых пляцоўках адбыўся 1 студзеня 2023 года.
Таксама ў фільме гучыць песня «Там няма Мяне"у выкананні Севары Назархан, вакаліз Эдуарда Хіля «Я вельмі рады, бо я нарэшце вяртаюся дадому…» і «песенька кракадзіла Гены» з мультфільм 1971 г.
Зборы
«Чабурашка» устанавіў рэкорд па зборах сярод расійскіх фільмаў, якія выходзілі 1 студзеня: у першы дзень пракату ён сабраў больш за 225 млн рублёў, а за першыя тры дні-837 млн рублёў. 5 студзеня кінасеансы наведалі 1,2 млн гледачоў, а зборы гэтага дня склалі 396,5 млн рублёў. На 6 студзеня 2023 года, касавыя зборы фільма склалі больш за 2 млрд рублёў, гэта ўжо шостая карціна айчыннай вытворчасці, якая пераадолела гэты парог. 9 студзеня 2023 года касавыя зборы склалі 3 млрд рублёў. У расійскім пракаце ўсяго 13 фільмаў прайшлі планку ў два мільярды, сярод якіх і такія карціны, як «Аватар», «Кароль Леў» і іншыя. 10 студзеня 2023 года "Чабурашка" стаў самым касавым расійскім фільмам у гісторыі айчыннага пракату, сабраўшы больш за 3,09 млрд рублёў. 13 студзеня 2023 года "Чабурашка" стаў самым касавым фільмам у гісторыі расійскага кінапракату, абышоўшы па зборах фільм Джэймса Кэмерана »Аватар" . 15 студзеня 2023 года сума збораў перавысіла 4 млрд рублёў . 5 лютага 2023 года "Чабурашка" сабраў у пракаце ўжо больш за 6 мільярдаў рублёў.
Крытыка
Адразу ж пасля прадстаўлення аблічча Чабурашкі ў тізер у сетцы яго раскрытыкавалі, называючы страшным. Хоць знайшліся і тыя, каму вобраз спадабаўся, у тізер Чабурашка ў кадры заўважаны ўсяго за 2 секунды. У апублікаваным у кастрычніку 2022 года трэйлеры аблічча Чабурашкі адрозніваецца ад яго аблічча ў першым тізер, апублікаваным у чэрвені.
Згодна агрэгатар рэцэнзій «Крытыканства», фільм атрымаў змешаныя водгукі з сярэдняй ацэнкай 59/100 на падставе 19 рэцэнзій. Дзяніс Корсакаў, кінакрытык «Камсамольскай праўды", нейтральна паставіўся да выхаду карціны. У сваёй рэцэнзіі ён адзначае ўдалую падборку акцёра Арцёма Быстрова, які грае ролю Сяргея Гармаша у маладосці, які»фантастычна яму адпавядае і вонкава, і ўнутрана". Таксама крытык вылучае, што ў фільме прысутнічае вялікая колькасць «псіхалагічных траўмаў», чаму дзіцячы фільм становіцца хутчэй для «іх трыццацігадовых бацькоў».
Кінакрытык газеты «Камерсант", Юлія Шагельман, пасля прагляду фільма, выказала сумневы ў тым, што дзецям карціна спадабаецца, а дарослыя не здолеюць даведацца ў новым Чабурашцы «мілага вушастага звярка са свайго дзяцінства». Шагельман адзначае дасылкі сцэнарыстаў да "сусветнай казачнай спадчыны«, у тым ліку да"Чараўнік краіны Оз», «Тры мушкецёры», «Беглы па лязе» і да іншых. Таксама прыкметная і адсылка да савецкага мінулага, якая, на думку кінакрытыка, «не занадта цікавая дзецям». Юлія Шагельман раскрытыкавала рысоўку галоўнага героя, назваўшы яе «неахайна», руху ненатуральныя «а ў сцэнах узаемадзеяння з жывымі акцёрамі вельмі прыкметна, што яны хапаюцца за пустэчу і размаўляюць з ёй жа».
Максім Клейн, рэцэнзент партала Фільм.ру, паставіў фільму 6 балаў з 10. Крытык адзначае, што «няспраўны» Чабурашка, які стварае «камедыю палажэнняў», запомніцца гледачам, тым самым «акупіўшы працу» стваральнікаў. Аднак падабенства з кнігай і мультфільмамі практычна няма, на што і звяртае ўвагу рэцэнзент. Клейн лічыць, што "спроба асучасніць" Чабурашку" цалкам удалая».
Марына Бяляева, кінакрытык часопіса «Свет фантастыкі», у аглядзе на фільм таксама вылучыла вобраз новага «Чабурашкі». Паводле яе слоў, вобраз героя «выклікае шмат пытанняў-і справа тут не толькі ў прадузятасці і настальгіі», а канкрэтна ў яго няўдалай убудаванасці ў рэальны свет, дызайн Чабурашкі «глядзіцца выйгрышна ў адных ракурсах і правальна — у іншых». Але найбольш праблема ўзаемадзеянне галоўнага героя з акцёрамі, лічыць Марына Бяляева. «Асабліва гэта тычыцца Гармаша, які ў кожнай сцэне з Чабурашкай відавочна трымае не жывую істоту, а паветра», з-за чаго кадры здаюцца «непераканаўчымі». Аднак крытыка таксама не пераканала і гульня цэнтральных акцёраў, якія «не атрымліваюць ад таго, што адбываецца ніякага задавальнення», што ў цэлым і адлюстроўваецца на персанажах. Але аглядальнік таксама адзначае, што «ў сцэнары ёсць сцэны з добрым драматычным напругай, шэраг дасціпных жартаў і некалькі ўдалых вобразаў» і «як імпартазамяшчэнне працуе выдатна: ні лепш, ні горш».