cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ерэванская дзяржаўная кансерваторыя імя Камітаса
Неабходнасць стварэння такой навучальнай установы наспела ўжо даўно, аднак адсутнасць дзяржаўнасці перашкаджала яе стварэнні. І толькі з набыццём незалежнасці стала магчымым стварэнне ў Арменіі музычнага ВНУ. Усе перадумовы для гэтага да таго часу ўжо меліся.
Па-першае, гэта наяўнасць багатага ў сваім жанравай разнастайнасці народнага і народна-прафесійнага мастацтва.
Па-другое, гэта сфармаванае яшчэ да сярэдзіны XIX стагоддзя нацыянальнае прафесійнае кампазітарскае мастацтва, якое прадстаўлялі такія буйныя ў гісторыі армянскай музычнай культуры дзеячы, як Камітас, Т. Чухаджян, Х. Кара-Мурза, М. Екмалян, А. Тыгранян, А. Спендыяраў і іншыя. Хоць дзейнасць большасці з іх адбывалася па-за межамі Арменіі (у Канстанцінопалі, Тыфлісе, Маскве, Санкт-Пецярбургу), менавіта іх творчасць выклікала да жыцця першую армянскую нацыянальную оперу («Аршак II» - Т. Чухаджян, 1868 год), аперэту, літургію, класічныя ансамблі, рамансы і інш.
Глынянэць
Глынянэць (Гли́нянець) — вёска ў Нэмірыўскім раёне Вінніцкай вобласці Украіны.
Напад на Стоўбцы (1924)
Напа́д на Сто́ўбцы — узброены напад савецкіх дыверсантаў на павятовы горад Стоўбцы Навагрудскага ваяводства, які адбыўся ў ноч з 3 на 4 жніўня 1924 года і стаў найбольш трагічным здарэннем у гісторыі міжваеннай польскай паліцыі  — загінулі 10 чалавек, параненыя — 5.
Галоўнай мэтай напада было вызваленне з гарадской турмы дзеячоў камуністычнай партыі Заходняй Беларусі і Польшчы. Наступствамі стала ўзмацненне абароны дзяржаўных межаў у Польскай рэспубліцы, а менавіта стварэнне Корпуса аховы памежжа.
Ход падзей
У ноч з 3 на 4 жніўня 1924 году дывэрсійная банда ў складзе каля 100 чалавек, узброеных кулямётамі ды гранатамі, напала з тэрыторыі БССР на прымежнае, павятовае мястэчка Стоўбцы. Пасля пераходу дзяржаўнай мяжы, бандыты знішчылі тэлеграфныя і тэлефонныя камунікацыі ды акружылі мястэчка патрулямі. Мэтай іх атакі было знішчэньне і рабунак ўсіх мясцовых урадавых установаў — староства, камендатуры і пастарунку паліцыі, падатковага кіравання, пошты, чыгуначнай станцыі і арышту, а таксама ліквідацыі іх супрацоўнікаў. Аднак галоўнай мэтай з'яўлялася вызваленне з гарадской турмы дзеячоў камуністычнай партыі Заходняй Беларусі і Польшчы.
Напад пачаўся каля 1 гадзіны ночы і працягвалася каля адной з паловай гадзіны. Першым даў бой нападнікам пастарункавы Леон Пікера, які служыў пры касе ў будынку староства. Потым да яго далучыліся дзяжурны староства, дворнік, паліцыянт і намеснік старосты. Дыверсанты адступілі і рушылі ў кірунку будынка пошты. Адначасова іншыя групы напалі на сядзібу паліцыі (камендатуру) на вуліцы Шпітальнай і пастарунак пры чыгуначнай станцыі. Спераду будынак камендатуры паспяхова абараніў камісар Хлюдзінскі, аднак з тылу будынку, у стайні тры паліцыянты даглядалі коней. Два з іх схаваліся ад нападнікаў, але трэці (Казімір Кваснеўскі) быў затрыманы і забіты. У гэты ж час у пастарунку бандыты забілі двух паліцыянтаў (Станіслаў Вайдэра, Люцыян Ростэк) і ранілі двух іншых (адзін, Рышард Матыяшкевіч, памёр у шпіталі). Дыверсанты знішчылі тэлефонную станцыю, будынак кіравання чыгуначным рухам і будынак пошты, адкуль забралі шмат грошай ды каштоўныя паперы. У бойцы каля гэтых будынкаў загінулі тры паліцыянты (Ігнацы Корзюк, Павел Лісевіч, Бернард Фос). Бандыты авалодалі таксама пунктам часовага арышту і вызвалілі адтуль 18 затрыманых (потым усе яны добраахвотна вярнуліся). Бандыты абрабавалі некалькі крамаў і памяшканняў, а на лесапільні Кітаевічаў забілі кіраўніка Гольдбаўма і забралі 7 коней.
Вайсковы пераслед нападнікаў пачаўся неадкладна. Адразу затрымалі фурманкі з трафеямі і трох бандытаў, а падчас аблавы — і дзясяткі іншых.
Следства і суд
25 жніўня ў Навагрудку прайшоў першы судовы працэс над затрыманымі бандытамі. Мікалай Гарачка, Эдвард Карчмарчык або Сапінскі і Пётр Ёда падрабязна апісалі тэрарыстычныя курсы, якія скончылі ў Мінску, на якіх выкладальнікамі былі бальшавіцкія афіцэры. Усе падсудныя атрымалі смяротнае пакаранне, але ў дачыненні да Ёды, які быў толькі вартаўнікам і не браў актыўнага ўдзелу, прэзідэнт Польскай Рэспублікі Станіслаў Вайцяхоўскі скарыстаў права памілавання.
Наступствы
Трагедыя ў Стоўбцах напрасткі спрычынілася да ўмацавання Польшчай сваіх межаў і стварэння Корпусу аховы памежжа, адзін з батальёнаў якога быў створаны і ў Стоўбцах.
Вуліца Ліможа (Гродна)
Вуліца Ліможа  — вуліца ў Гродна ў мікрараёне Дзевятоўка.
Гісторыя
Вуліца носіць назву ад з'яўлення.
NGC 675
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі новага агульнага каталога.
IC 3022
IC 3022 — галактыка тыпу E-S0 (эліптычная спіральная галактыка) ў сузор’і Гончыя Псы.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Андрэй Сяргеевіч Рылач
Андрэй Рылач (нар., Мінск) — беларускі футбаліст, паўабаронца мінскага «Дынама» і моладзевай зборнай Беларусі.
Клубная кар’ера
Пачынаў займацца футболам у школе «Мінска», пазней доўгі час займаўся ў мінскім «Дынама», на юнацкім узроўні выступаў таксама за футбольную школу Мурашка, барысаўскі БАТЭ і салігорскі «Шахцёр».
У верасні 2019 года стаў іграком дзяржынскага «Арсенала», дзе замацаваўся ў складзе, дапамог камандзе выйсці ў Першую лігу. Сезон 2020 пачынаў у дзяржынскім клубе, аднак у маі пакінуў каманду.
У ліпені 2020 года далучыўся да «Энергетыка-БДУ», дзе спачатку выступаў за дубль, а 25 кастрычніка 2020 года дэбютаваў у Вышэйшай лізе, выйшаўшы на замену ў другім тайме матча з салігорскім «Шахцёрам» (1:2). У сезоне 2021 замацаваўся ў асноўнай камандзе. У студзені 2022 года падоўжыў кантракт з «Энергетыкам-БДУ». У сезоне 2022 дапамог камандзе заваяваць сярэбраныя медалі чэмпіянату Беларусі.
У снежні 2022 года падпісаў трохгадовы кантракт з мінскім «Дынама».
Міжнародная кар’ера
12 кастрычніка 2021 года дэбютаваў у моладзевай зборнай Беларусі, выйшаўшы на замену ў другім тайме адборачнага матча чэмпіянату Еўропы 2023 супраць Ліхтэнштэйна (6:0).
Бурмацкі сельсавет
Бурма́цкі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Валожынскага раёна Маладзечанскай вобласці. Цэнтр — вёска Бурмакі.
Гастыннэ (Нэмірыўскі раён)
Гастыннэ (Гости́нне) — вёска ў Нэмірыўскім раёне Вінніцкай вобласці Украіны.
Марк Аляксандравіч Антонаў
Марк Аляксандравіч Антонаў (нар. 9 лютага 1995) — беларускі палітвязень, абвінавачаны пад час пратэстаў у Беларусі ў 2020 годзе.
Хоўхлава
Хо́ўхлава (, Холхлово) — аграгарадок у Маладзечанскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Хажоўскага сельсавета. Знаходзіцца за 23 км на поўдзень ад горада Маладзечна, за 82 км ад Мінска.
Гісторыя
Першы пісьмовы ўспамін пра Хоўхлу як умацаваны замак датуецца 1437 годам. У 1499 годзе згадваецца фальварак.
У сярэдзіне XVI стагоддзі ў тутэйшай друкарні адну з сваіх кніг надрукаваў Сымон Будны. Згодна з адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай 1565—1566 гадоў Хоўхла ўвайшла ў склад Менскага павета Менскага ваяводства. З 1780 года мястэчка знаходзілася ва ўладанні Галімскіх.
У выніку другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793) Хоўхла апынулася ў складзе Расійскай імперыі, у Вілейскім павеце. У пачатку XIX стагоддзя паселішча перайшло ў валоданне Карніцкіх.
Згодна з Рыжскім мірным дагаворам (1921) Хоўхла апынулася ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, у гміне Гарадок Маладзечанскага павета Віленскага ваяводства.
У 1939 годзе Хоўхла ўвайшла ў БССР, дзе 12 кастрычніка 1940 года зрабілася цэнтрам сельсавета. Статус паселішча панізілі да вёскі. Да 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Хоўхлаўскага сельсавета.
Саркісаў
Саркісаў — прозвішча.
Грабавэць (Нэмірыўскі раён)
Грабавэць (Грабове́ць) — вёска ў Нэмірыўскім раёне Вінніцкай вобласці Украіны.
Фёдар Трафімавіч Афанасьеў
Фёдар Трафімавіч Афанасьеў (, Самарская губерня — ) — Герой Савецкага Саюза.
Біяграфія
22 чэрвеня 1944 года рота 67-ай гвардзейскай стралковай дывізіі перайшла ў наступленне. Рота Афанасьева ўварвалася ў варожыя акопы і замацавалася. На працягу двух сутак адбіла 15 контратак праціўніка і ўтрымала пазіцыі. Пры далейшым прасоўванні рота адной з першых выйшла да Заходняй Дзвіны, з ходу на дапаможных сродках фарсіравала раку і захапіла плацдарм на левым беразе. У ходзе бою за пашырэнне плацдарма Фёдар Афанасьеў загінуў.
Пахаваны на воінскіх могілках у Тропіне. Яму пасмяротна прысвоена званне Героя Савецкага Саюза.
Імем Ф. Т. Афанасьева названа вуліца ў аграгарадку Слабада.
Фрыдрых Аўгуст II (кароль Саксоніі)
Фрыдрых Аўгуст II (Friedrich August II.;, Пільніц (цяпер у складзе Дрэздэна) — г., Брэнбіхль, Ціроль) — трэці кароль саксонскі з 1836 г., пляменнік караля Антона I. Сын прынца Максіміліяна і прынцэсы Караліны Пармскай.
Юнацтва
Фрыдрых Аўгуст быў афіцэрам у вызваленчых войнах, аднак да ваеннай справы цікавасці не выяўляў. У красавіку 1814 ён быў адпраўлены каралём Фрыдрыхам Аўгустам I ў галоўную кватэру князя Шварцэнберга, у якасці закладніка, у доказ шчырасці караля, былога да таго часу найлепшым саюзнікам Напалеона.
З надыходам мірнага часу Фрыдрых Аўгуст стаў старанна займацца юрыспрудэнцыяй, дзяржаўным правам і ваеннымі справамі, але з асаблівай любоўю аддаваўся занятку мастацтвам і натуральнымі навукамі. Ён быў майстэрскім пейзажыстаў, набыў цудоўную калекцыю гравюр. Галоўнай яго запалам была батаніка; ён сам сабраў і разам з Гётэ апісаў «Flora Marienbadensis». Збольшага ў відах збору раслін ён аб'ездзіў, акрамя нямецкіх гор, Італію, Швейцарыю, Істрыю, Далмацыю, Чарнагорыю, Бельгію, Англію і Шатландыю. У гэты час і пазней, будучы ўжо каралём, ён любіў гутарыць з вучонымі і мастакамі, якіх збіраў у сябе па вечарах.
Сумеснае праўленне з каралём Антонам
З 1819 ён атрымаў дазвол прысутнічаць у пасяджэннях тайнага савета, а ў 1821 годзе быў зроблены паўнапраўным членам яго, але граф Эйнзидель не дапускаў яго ўплыву ў кіраванні.
У 1830 годзе ў розных месцах Саксоніі адбываліся рэвалюцыйныя ўспышкі, для падаўлення якіх была прызначаная камісія з Фрыдрыхам Аўгустам на чале. Услед за тым Фрыдрых Аўгуст быў зроблены суправіцелем свайго дзядзькі, старога бяздзетнага караля Антона, і абвешчаны яго спадчыннікам (бацька Фрыдрыха Аўгуста, прынц Максіміліян, падчас рэвалюцыйных падзей 1830 адмовіўся ад спадчынных правоў).
Дбайна і асцярожна пачаў Фрыдрых Аўгуст абнаўленне састарэлага дзяржаўнага ладу, і да ўвядзення новай канстытуцыі 4 Верасня 1831 г., дзякуючы яму хваляванне ўляглося вельмі хутка. У 1833 г. Саксонія далучылася да германскага мытнага саюза, пасля таго як уся сістэма народнай гаспадаркі і фінансаў была ператворана і прыстасавана ​​да новых умоў жыцця. У апошнія гады караля Антона сапраўдным кіраўніком быў Фрыдрых Аўгуст, а калі кароль памёр (6 чэрвеня 1836), ён заняў пасад.
Было прынята пастанова аб гарадах ад 2 лютага 1832 года, якое дало гарадах права на свабоднае самакіраванне. Указ ад 17 сакавіка 1832 г вызваліў сялян ад прыгоннай службы і наследнага падданства. Крымінальны кодэкс ад 1836 стварыў уніфікаваны правапарадак для Саксоніі.
Праўленне
З цягам часу ўрадавая дзейнасць пайшла больш павольным ходам, што выклікала незадаволенасць у грамадстве. Калі ў Францыі разгулялася Лютаўская рэвалюцыя, яна адгукнулася і ў Лейпцыгу, які стаў на чале рэвалюцыйнага руху. 2 сакавіка 1848 г. дэпутацыя лейпцыгскай гарадской думы запатрабавала ад караля пераўтварэння саюзнай германскай канстытуцыі, прадстаўніцтва германскага народа ў германскім парламенце, свабоды друку і т.п., але атрымала адмову. Другая дэпутацыя ад той жа думы патрабавала толькі абяцанні склікаць чыны ў бліжэйшы час. Да Лейпцыгу далучыліся амаль усе гарады, акрамя Дрэздэна, але вёска заставалася яшчэ не закранутай рухам. Фалькенштейн, міністр унутраных спраў, выйшаў у адстаўку, кароль выпусціў 6 сакавіка заклік «An meine Sachsen», у якім абяцаў скліканне чыноў і змену законаў аб друку. Страсці, аднак, разгараліся ў Лейпцыгу ўсё мацней, а сцягвання войску вакол яго толькі падліло алею ў агонь. Фрыдрых Аўгуст адклікаў войска ад Лейпцыга і даў адстаўку міністэрству Кенерытца; правадыр апазіцыі ў 2-й палаце, Браўн, 16 сакавіка стварыў новае міністэрства, вакол якога згрупаваліся ўсе ўмераныя элементы палаты і краіны; але радыкалы ўтварылі мноства саюзаў дэмакратычнага характару. Выбары ў германскі парламент у Франкфурце і ў саксонскі ландтаг падтрымлівалі хваляванне ў краіне. Фрыдрых жніўня прызнаў германскае цэнтральнае ўрад, урачыста прыняў у Дрэздэне абранага кіраўніка імперыі, эрцгерцага Іагана, гатовы быў прынесці ахвяры для прылады моцнага саюзнай дзяржавы, але пры гэтым не жадаў зусім паступацца сваімі правамі. Выбары ў ландтаг далі моцны перавагу дэмакратыі; міністэрства 24 лютым 1849 падало ў адстаўку; яго замяніла міністэрства Гельда, але і яно сутыкнулася з палатамі і распусціў іх 28 красавіка.
Кароль адмовіўся прызнаць новую імперскую канстытуцыю; рэвалюцыйная партыя зладзіла ў Дрэздэне паўстанне; кароль з сям'ёй з'ехаў у Кёнігштэйн; войскі, падмацаваныя прускімі батальёнамі, занялі Дрэздэн пасля крывавай барацьбы з народам (9 мая); пачаліся арышты, пошукі, працэсы; тысячы абвінавачаных былі асуджаныя, але Фрыдрых Аўгуст смяротныя прысуды адмяніў, а астатнія пакарання змякчыў. 19 мая кароль адклікаў саксонскіх прадстаўнікоў з Франкфурта, а 30 мая заключыў саюз з Прусіяй (Dreikönigsbündnis); але недавер да Прусіі хутка ўзяло верх, Фрыдрых Аўгуст стаў схіляцца да Аўстрыі; 1 чэрвеня ён распусціў палаты і склікаў чыны па законе 1831.
Падчас паездкі ў Ціролі, які быў каханым месцазнаходжаннем Фрыдрыха Аўгуста, апошні быў выкінуты з экіпажа і, не прыходзячы ў прытомнасць, памёр (1854).
Армія Краёва
Армія Краёва (Armia Krajowa, AK) — узброеная падпольная арганізацыя, якая дзейнічала на акупіраванай у 1939 годзе Нацыстскай Германіяй і СССР тэрыторыі міжваеннай Польшчы (у тым ліку на тэрыторыі сучасных Беларусі, Літвы і Украіны). Ставіла мэту аднаўлення Польшчы ў межах да 1 верасня 1939 года.
Польскае супраціўленне ў верасні 1939 — чэрвені 1941 гадоў
Пасля паражэння Польшчы ў Абарончай вайне 1939 года за межамі краіны быў створаны польскі эміграцыйны ўрад на чале з Уладыславам Сікорскім, які ажыццяўляў кіраўніцтва дзейнасцю падпольных ваенных арганізацый на тэрыторыі былой Польскай дзяржавы, у тым ліку ў Заходняй Беларусі і Заходняй Украіне.
Пасля таго, як 17 верасня 1939 года савецкія войскі перайшлі ўсходнюю мяжу Польшчы (гл. Паход Чырвонай Арміі ў Заходнюю Беларусь і Украіну 1939), СССР падаваўся як другі акупант, хаўруснік Трэцяга Рэйху. Урад Сікорскага не прызнаваў законнасці дамоваў паміж Германіяй і СССР адносна Польшчы, а таксама ўключэнне тэрыторый Заходняй Беларусі, Віленшчыны і Заходняй Украіны ў склад СССР. Адпаведна з гэтым будавалася і дзейнасць арганізацый і груп, якія падпарадкоўваліся ўраду Сікорскага.
Да канца чэрвеня 1941 года эміграцыйны ўрад Польшчы і падначаленыя яму падпольныя ваенныя арганізацыі Галоўнага камандавання Саюзу ўзброенай барацьбы (СУБ) знаходзіліся ў стане вайны як з Германіяй, так і СССР, хоць маштабных баявых дзеянняў яны не прадпрымалі.
Першачарговай задачай СУБ з’яўлялася падрыхтоўка кадраў для ўсенароднага паўстання, якое павінна было ўспыхнуць у момант набліжэння войск саюзнікаў. Пачалася актыўная работа па злучэнні вайсковых фарміраванняў, якія былі створаны пасля вераснёўскай кампаніі і вялі незалежную падпольную дзейнасць. Афіцэры арганізоўвалі тайную вайсковую падрыхтоўку, пад іх кіраўніцтвам збіралася зброя, ажыццяўлялася разведвальная дзейнасць на карысць саюзнай Вялікабрытаніі. Моладь шырока ўжывала дробны сабатаж, адной з найбольш папулярных акцый было маляванне на сценах надпісу «Польшча змагаецца» — у выглядзе якара.
Польскае супраціўленне ў ліпені 1941 — студзені 1942 гадоў
Напад Германіі на СССР 22 чэрвеня 1941 года змяніў сітуацыю ў Еўропе. Значная частка польскай эміграцыі разлічвала, што ў такіх умовах СССР пойдзе на саступкі адносна ўсходняй мяжы Польскай дзяржавы.
12 ліпеня 1941 года ў Маскве было падпісана першае афіцыйнае англа-савецкае пагадненне, у якім урады абедзвюх краін абавязваліся аказваць узаемную дапамогу ў вайне і не заключаць сепаратнага міру ці перамір’я. Зразумела, што ў гэтых умовах таксама павінен быў вызначыць сваю пазіцыю эміграцыйны польскі ўрад, які ў гэты час знаходзіўся ў Англіі. 30 ліпеня 1941 года была падпісана дамова паміж СССР і Польшчай аб устанаўленні дыпламатычных адносін і аб супрацоўніцтве ў вайне. У першым пункце пагаднення адзначалася: СССР прызнае, што нямецка-савецкая дамоўленасць 1939 адносна тэрытарыяльных змен у Польшчы страціла сілу. Такая фармулёўка, аднак, давала магчымасць для розных яе інтэрпрэтацый, што адразу выклікала ўрадавы крызыс. У знак пратэсту супраць падпісання дамовы без дакладнага вырашэння пытання аб Заходняй Украіне і Заходняй Беларусі ў адстаўку падалі міністры замежных спраў А.Залескі, юстыцыі М.Сейда, галоўнакамандуючы СУБ К.Сасноўскі. Нягледзячы на гэта і негатыўнае стаўленне да дамовы прэзідэнта У.Рачкевіча, яна ўвайшла ў сілу.
Тым часам польскім эміграцыйным урадам у жніўні 1941 года была прынятая пастанова аб стварэнні падраздзялення пад кодавай назвай «Вахляж». Задачай падраздзялення была разведвальна-дыверсійная дзейнасць на акупаваных немцамі заходніх тэрыторыях СССР.
Армія Краёва ў лютым 1942 — красавіку 1943 гадоў
У лютым 1942 года на базе Саюзу ўзброенай барацьбы загадам Сікорскага была ўтворана Армія Краёва, у якую ўвайшлі раней створаныя арганізацыі, што падтрымлівалі эміграцыйны ўрад у Лондане. Зыходзячы з указанняў і інструкцый лонданскага ўраду, кіраўніцтва АК правяло вялікую працу па стварэнні структуры падпольнай ваеннай арганізацыі, здабыцці зброі, ваеннай падрыхтоўцы, палітычным забеспячэнні, разведкі і г.д. Камандаванне АК і падпольны ўрад мелі ў сваім распараджэнні ўзброеныя аддзелы, склады зброі і боепрыпасаў, радыёперадатчыкі, падпольныя друкарні, а таксама значныя грашовыя сродкі.
Структура СУБ-АК была перш за ўсё скіраваная на падрыхтоўку ўзброеннага паўстання і таму ня ў поўнай меры адпавядала надзённым патрэбам барацьбы з акупантамі. Меркавалася, што для дасягнення галоўнай мэты трэба было прайсці праз тры этапы: фармаванне сіл у падполлі; агульнае паўстанне ці ўзброенная барацьба з мэтай захопу цэнтральнай Польшчы; аднаўленне ўзброеных сіл.
Пазіцыя польскага ўраду не змянілася і пасля таго, як саюзнікі дамовіліся на міжнародным ўзроўні аб усходняй мяжы Польшчы. Як вядома, на Тэгеранскай канфэрэнцыі (лістапад-снежань 1943 года) была прынята прапанова Чэрчыля аб тым, што прэтэнзіі Польшчы на землі Заходняй Беларусі і Заходняй Украіны будуць задаволены за кошт Германіі, а ў якасці мяжы на ўсходзе павінна быць лінія Керзана.
Армія Краёва ў красавіку 1943 — студзені 1945 гадоў
Лонданскі эмігранцкі ўрад і Галоўнае камандаванне АК у Варшаве зыходзілі са сваіх планаў вызвалення Польшчы. Сярод шматлікіх варыянтаў, якія прадугледжваліся пры падрыхтоўцы агульнага паўстання, найбольш пажаданым уяўляўся наступны: заходнія саюзнікі адкрываюць Другі фронт, захопліваюць значную частку Заходняй Еўропы, а нямецкія войскі капітулююць, калі лінія фронту будзе далей усходніх межаў Польшчы. Саюзнікі падтрымліваюць агульнапольскае паўстанне, урад і армія Андэрса вяртаюцца ў Польшчу.
З канца 1943 года пачалося актыўнае фармаванне аддзелаў AK для задач будучага паўстання. Камандаванне АК прытрымлівалася тактыкі «чакання» і «неправакавання немцаў», асцерагаючыся, што фашысцкі тэрор выкліча «лавіну заўчасных выступленняў», над якімі немагчыма будзе ўстанавіць кантроль. Дырэктывы Галоўнага камандавання АК сваім нізавым арганізацыям прадпісвалі наступнае:
Падкрэслівалася, што барацьба з «саветамі» ёсць непажаданай крайнасцю.
У 1944 годзе дзейнічалі злучэнні АК «Наднёманскае», «Поўнач», «Усход», «Захад», «Стоўбцы».
Адразу пасля гэтага пачалася ліквідацыя аддзелаў АК. Частка іх членаў уступіла ў Войска Польскае, іншыя адступілі на захад, дзе працягвалі барацьбу з нацыстамі, многія былі арыштаваныя савецкімі органамі бяспекі.
Польскі эмігранцкі ўрад і кіраўніцтва Арміі Краёвай узнялі 1 жніўня 1944 года Варшаўскае паўстанне, якое было жорстка задушана гітлераўцамі.
19 студзеня 1945 года Армія Краёва афіцыйна распушчана эмігранцкім урадам.
Кіраўніцтва АК
Камендант АК — польская назва командуючага АК.
Польскае ўзброенае супраціўленне з 1945 да пачатку 1950-х гадоў
Пасля вызвалення ўсходніх рэгіёнаў Польшчы ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў значная частка членаў АК уступіла ў армію генерала З.Берлінга, якая дзейнічала супольна з Чырвонай Арміяй, частка адступіла на захад. На тэрыторыі, падкантрольнай Чырвонай Арміі, органы НКВД арыштавалі большую частку афіцэраў АК і прадстаўнікоў цывільнай улады. Разам з афіцэрамі значная колькасць шэраговых членаў АК была таксама інтэрнавана і вывезена ў глыбіню СССР, або змешчана ў турмы і лагеры на тэрыторыі Польшчы.
У сакавіку 1945 галоўны камендант АК генерал Л.Акуліцкі і дэлегат польскага эмігранцкага ўраду Я.-С. Янкоўскі атрымалі запрашэнне на перамовы з урадам СССР. Але як толькі польская дэлегацыя з 16 чалавек паднялася на борт савецкага самалёта, каб ляцець на перамовы ў Маскву, усе яе члены былі арыштаваныя і адпраўлены ў турму НКВД на Лубянцы. Генерал Л.Акуліцкі на радзіму не вярнуўся, ён загінуў у савецкай турме.
Пасля разгрому Германіі працягвалася падпольная барацьба супраць камуністычных уладаў, якія класіфікавалі аддзелы АК як звычайны бандытызм.
У жніўні 1945 новы органы ўлады аб’явілі амністыю для салдатаў, якія хаваліся ў лясах. З падполля выйшла каля 40 тыс. чалавек, большая ж частка працягвала заставацца ў канспірацыі.
Да пачатку 1947 атрады НКВД пры падтрымцы падраздзяленняў Міністэрства грамадскай бяспекі Польшчы і арміі ліквідавалі большасць ачагоў супраціўлення. Камандзіры падпольных узброеных атрадаў гінулі ў баях і турмах Упраўлення бяспекі.
Другая амністыя, у лютым 1947, прывяла амаль да поўнай ліквідацыі падполля.
Пацыфікацыя апошніх значных злучэнняў «лясных» атрадаў скончылася ў 1948. Мяркуецца, што ў канцы 1949 — пачатку 1950 ў лясах хавалася ўжо толькі каля 500 чалавек.
Аднак новыя акты тэрору з боку ўладаў, страх арыштаў прывялі да таго, што зноў з’яўвіліся людзі, якія рашаліся ісці «ў лес». Так працягвалася аж да сярэдзіны 1950-х гг.
Армія Краёва на Беларусі
Пасля далучэння Заходняй Беларусі да БССР у 1939 органы дзяржаўнай бяспекі СССР і БССР вялі актыўную барацьбу з польскім падполлем. Паводле звестак НКУС БССР за перыяд з кастрычніка 1939 па ліпень 1940 у заходніх абласцях БССР было выяўлена і ліквідавана 109 розных паўстанцкіх арганізацый, якія аб’ядноўвалі 3221 удзельніка, з якіх: 2904 палякі, 184 беларусы, 37 літоўцы і 106 чалавек іншых нацыянальнасцей. Адначасова вялася кампанія па высяленні ў Сібір, Казахстан і іншыя аддаленыя раёны краіны з заходніх абласцей Беларусі асаднікаў, служачых лясной аховы, польскіх афіцэраў, паліцэйскіх, служачых дзяржаўных устаноў, землеўласнікаў, прадпрымальнікаў і г.д. У выніку дзейнасці органаў бяспекі і знешняй разведкі СССР, польскаму падполлю на тэрыторыі Беларусі, у асноўным актыўнай яго частцы, былі нанесены значныя страты.
Пасля нападу Германіі на СССР і акупацыі Беларусі летам 1941 урад Сікорскага і Галоўнае камандаванне СУБ у Варшаве выкарыстоўвалі ўмовы, якія склаліся, дзеля ўмацавання сваіх пазіцый на ўсходніх тэрыторыях былой Польшчы. Следам за нямецкімі войскамі ў Беларусь пацягнуліся польскія даваенныя чыноўнікі з Заходняй Беларусі і розныя дзеячы з цэнтральных раёнаў Польшчы, іншых краін. Многія з іх добра валодалі нямецкай мовай, мелі рэпутацыю пакрыўджаных савецкай уладай. Сярод іх было шмат людзей, звязаных з эмігранцкім урадам. Неўзабаве палякі атрымалі значны ўплыў у кіраўніцтве мясцовымі дапаможнымі органамі акупацыйнага нямецкага апарату: гарадскімі, раённымі (павятовымі) управамі Заходняй Беларусі, мясцовай дапаможнай паліцыяй. Акрамя палякаў на гэтыя пасады прэтэндавалі таксама і прадстаўнікі беларусаў, якія таксама разлічвалі выкарыстаць пасады ў дапаможнай адміністрацыі як сродак легальнай барацьбы за свае інтарэсы, як плацдарм у змаганні за палітычны ўплыў сярод насельніцтва. Таму непазбежна ўзнікаў востры канфлікт паміж польскімі і беларускімі дзеячамі. Апошнія былі перашкодай як для польскага, так і для савецкага падполля. Пачалася жорсткая барацьба на вынішчэнне адзін аднаго як уласнымі рукамі, так і з дапамогай немцаў. Гл. далей Беларуска-польскі канфлікт у Генеральнай акрузе Беларусь.
На тэрыторыі Беларусі існавалі тры акругі АК: Навагрудская, Палеская і Віленская, а таксама інспектарат Гродна, якія падпарадкоўваліся абшару АК Беласток.
На тэрыторыі Заходняй Беларусі савецкае і польскае падполле пэўны час суіснавалі даволі мірна, часам падтрымлівалі саюзніцкія адносіны: абменьваліся інфармацыяй пра абстаноўку на франтах вайны, а таксама аб становішчы ў сваіх раёнах дзеяння, дамаўляліся аб сумесных дзеяннях пад час карных экспэдыцый гітлерцаў і г.д. Так, створаны вясной 1943 у раёне возера Нарач аддзел А.Бужынскага («Кміціца») ўдзельнічаў у баявых аперацыях разам з партызанскай брыгадай, якой кіраваў Ф.Маркаў. Разам яны правялі шэраг апэрацый па разгроме фашысцкіх гарнізонаў.
Асноўная частка польскага падполля падтрымлівала і выконвала ўказанні і ўстаноўкі Лондану і Варшавы. Далейшая хада палітычных падзей рабіла непазбежным канфлікт паміж АК і савецкімі партызанамі. Галоўным было пытанне аб савецка-польскай мяжы і адносінах да нямецка-фашысцкіх захопнікаў. На мясцовым узроўні да таго ж дзейнічалі фактары барацьбы за сферы ўплыву, пытанні забеспячэння харчаваннем, зброяй і г.д.
У чэрвені 1943 была прынята пастанова ЦК КП(б)Б «Аб далейшым развіцці партызанскага руху ў заходніх абласцях Беларусі», а таксама закрыты ліст ЦК КП(б)Б «Аб ваенна-палітычных задачах работы ў заходніх абласцях БССР». У гэтых дакументах падкрэслівалася, што заходнія вобласці БССР з’яўляюцца неад’емнай часткай БССР і што тут дапушчальна існаванне толькі груп і арганізацый, якія кіруюцца інтарэсамі СССР. Існаванне ўсіх іншых арганізацый павінна разглядацца як умяшанне ў інтарэсы СССР. У сакрэтным лісце меліся канкрэтныя ўстаноўкі ў адносінах да польскіх фармаванняў:
1. Ствараць савецкія партызанскія аддзелы і выцясняць польскія з гэтых тэрыторый.
2. Укараняць у польскія аддзелы сваіх агентаў, дэмаралізоўваць іх, раскладаць іх знутры.
3. Прыцягваць да супрацоўніцтва людзей, якія знаходзяцца ў польскіх аддзелах і выклікаюць давер. З іх ствараць польскія савецкія партызанскія атрады.
Там, дзе савецкі партызанскі рух быў дастаткова моцным, прапаноўвалася:
2. Польскія аддзелы раззбройваць, зброю са складаў рэквізаваць; шараговых партызанаў, калі ёсць магчымасць, уключаць у барацьбу з немцамі пад савецкім кіраўніцтвам.
3. Сярод раззброеных і размеркаваных па савецкіх аддзелах палякаў выяўляць варожыя элементы.
Пераважна быў узяты кірунак на раззбраенне польскіх фарміраванняў.
Усё разам названае прывяло да непазбежных сутыкненняў паміж савецкімі партызанамі і акаўцамі. Паводле звестак Я.Эрдмана, з 185 баявых аперацый, праведзеных аддзеламі Навагрудскай акругі АК за перыяд з 1 студзеня 1942 па ліпень 1944, 102 былі супраць немцаў (55 %) і 81 (45 %) супраць савецкіх партызанаў. Звычайнымі былі з’явы, калі з адной вёскі частка жыхароў была ў савецкіх партызанах, а частка — у АК. Значнымі былі страты як сярод партызан і акаўцаў, так і сярод мясцовага насельніцтва. Паводле няпоўных звестак, з вясны 1943 па ліпень 1944 толькі на тэрыторыі Баранавіцкай вобласці савецкімі партызанамі было расстраляна больш за 500 мясцовых жыхароў за супрацоўніцтва з АК. Не меншымі былі рэпрэсіі з боку АК. Так, камандзір Стаўбцоўскага злучэння АК А.Пільх («Гура») у адной са сваіх публікацый прызнаваў, што за гэты ж перыяд яго легіянеры знішчылі каля 6 тысяч чалавек.
Пасля таго як нямецкія войскі былі выгнаны з Беларусі, органы НКУС прымянялі ў дачыненні да былых членаў АК рэпрэсіўныя меры. З тэрыторыі Беластоцкай, Віленскай і Навагрудскай акругаў было дэпартавана, паводле падлікаў польскіх навукоўцаў, каля 80 тысяч акаўцаў разам з іх сем’ямі.
Частка былых членаў АК перайшла да ўзброенай барацьбы супраць савецкай улады. У 1944-45 у Заходняй Беларусі адбываліся шматлікія напады на вайскоўцаў, савецкіх актывістаў, мясцовых жыхароў, якія падтрымалі савецкую ўладу, перасяленцаў з усходніх рэгіёнаў. Асобныя акцыі зафіксаваны аж да пачатку 1950-х гадоў.
Савецка-польскія адносіны
Савецкая гістарыяграфія сфармавалася пад уплывам савецкіх партызанскіх камандзіраў, якія пісалі ў сваіх данясеннях пра «заклятых ворагаў нашай Радзімы — нямецкіх акупантаў і іх польскіх прыспешнікаў». Польскія атрады характарызаваліся як «варожыя савецкай уладзе» і, значыцца, «заўзятыя фашысты». «Палякі, якія ваююць супраць [савецкіх] партызан, — гэта германскія агенты і ворагі польскага народа», — гаварылася ў сакрэтным загадзе, што выйшаў у маі 1943 г.
Палеская акруга АК
На момант поўнага завяршэння структурнай арганізацыі (красавік 1944 г.) акруга налічвала 4272 чалавекі, у тым ліку
Сабатажна-дыверсійныя работы арганізоўваліся спецыяльным падраздзяленнем пад назвай Кедыў (Кіраўніцтва дыверсіямі).На пачатку ў ім было 35 чалавек. Узначальваў Кедыў маёр Ян Коваль (мянушка «Базыль»). У яго рамках было створана некалькі баявых групаў. Адна з іх называлася «Дружына», яна сфарміравалася вясной 1942 г. пад кіраўніцтвам Баляслава Сянкевіча, у асноўным складалася з чыгуначнікаў. Спачатку падпарадкоўвалася непасрэдна штабу акругі, а потым была перададзена ў распараджэнне Кедыву. Пад канец існавання налічвала каля 60 чалавек. На рахунку «Дружыны» 6 крушэнняў нямецкіх эшалонаў з палівам, баявой тэхнікай і боепрыпасамі каля Лунінца, Пінска, Снятава і Жабінкі, мноства больш дробных дыверсіяў і сабатажных акцыяў.
Навагрудская акруга АК
Арганізацыйная сістэма Навагрудскай акругі прадугледжвала падзел на «абводы», адпаведныя паветам у рамках польскага адміністрацыйна-тэрытарыяльнага дзялення да 1 верасня 1939 г. У сваю чаргу «абводы» дзяліліся на раёны і пляцоўкі, на базе якіх пазней ствараліся роты і ўзводы. Раён ахопліваў некалькі гмінаў (сельсаветаў) і адпавядаў адміністрацыйна-тэрытарыяльнаму дзяленню савецкага часу. Пляцоўка ахоплівала, як правіла, адну гміну (сельсавет).
'''Да мая 1942 г. Навагрудская акруга ахоплівала 5 паветаў:'''
40 % жаўнераў Навагрудскай акругі АК — гэта беларусы.
'''Да лістапада 1942 г. арганізацыя акругі была завершана.'''
У далейшым штаб акругі правёў рэарганізацыю акругі. На базе ранейшых і пазней створаных атрадаў былі сфарміраваны батальёны, з іх аб’ядноўваліся злучэнні. На базе злучэнняў прадугледжвалася стварэнне палкоў, існоўных на тэрыторыі Навагрудскага ваяводства да верасня 1939 г., а іменна: 77-ы пяхотны полк (Ліда), 78-ы пяхотны полк (Баранавічы), 27-ы полк уланаў (Баранавічы).
У канчатковай фазе ваенная структура Навагрудскай акругі:
1. Наднёманскае злучэнне — камандзір маёр Мацей Калянкевіч («Котвіч»). Склад злучэння:
2. Паўночнае злучэнне — камандзір паручнік Ян Барысевіч («Крыся»). Склад злучэння:
3. Усходняе злучэнне — камандзір Станіслаў Дэдэліс («Паль»). Склад злучэння:
4. Заходняе злучэнне — камандзір Ян Піўнік («Пануры»). Склад злучэння:
5. Стаўбцоўскае злучэнне — камандзір паручнік Адольф Пільх («Гура», «Даліна»). Склад злучэння:
У часе падрыхтоўкі да акцыі «Бура» дадаткова былі сфарміраваны:
Нясвіжскі батальён, 500 чалавек, камандзір паручнік Мацей Вінтэр («Станлей»),
Баранавіцкі батальён, 700 чалавек, камандзір паручнік «Юзаф-2» (прозвішча невядома).
Паводле Януша Праўдзіца-Шляскага, у канчатковай фазе свайго існавання Навагрудская акруга налічвала каля 8000 чалавек непасрэдна ў баявых часцях. Акрамя гэтага, у канспіратыўнай сетцы было задзейнічана болей 15 тысяч чалавек (маюцца на ўвазе асобы, якія прынялі прысягу).
Ацэнкі дзейнасці Арміі Краёвай у Беларусі
Да пачатку 1990-х гг. фарміраванні Арміі Краёвай разглядаліся як белапольскія. Падкрэслівалася, што асобныя іх прадстаўнікі пасля вайны перайшлі да бандыцкіх акцый супраць савецкай улады.
У 1993—1994 гадах працавала створаная беларускім урадам спецыяльная камісія па вывучэнні праблем, звязаных з дзейнасцю АК на тэрыторыі Беларусі і магчымасці надання яе ўдзельнікам статусу ветэранаў вайны. Камісія правяла значную аналітычную і даследчую работу, вывучыла архіўныя матэрыялы і публікацыі, абагульніла і абмеркавала іх на сваіх пасяджэннях і паведаміла ўраду (8 ліпеня 1994 года) аб выніках сваёй працы. Працягу дзейнасці камісіі не было, таму што адбыліся змены ў самой Рэспубліцы Беларусь.
Сан-Віта-дэі-Нармані
Насельніцтва складае 19817 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 301 чал./км². Займае плошчу 66 км². Паштовы індэкс — 72019. Тэлефонны код — 0831.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы Віт.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
Віталізм
Віталізм (ад Vitalis — жыццёвы, жыватворны, жывы) — ідэалістычная плынь у біялогіі, якая дапускае наяўнасць у арганізмах асаблівай нематэрыяльнай жыццёвай сілы. Віталізм бярэ пачатак ад першабытнага анімізму — ад уяўленняў пра адушаўлёнасць усіх цел прыроды. Элементы віталізму прысутнічаюць ў творах мысляроў антычнасці: Платона - пра несмяротную душу (псіхею) і Арыстоцеля - пра асаблівую нематэрыяльную сілу "энтэлехію", якая кіруе з'явамі жывой прыроды. Пасля эпохі Адраджэння ідэя адушаўлёнасці нежывых цел саступіла месца механічнаму разуменню з'яў як неарганічнага так і арганічнага свету. У 17 ст. з'явілася дуалістычнае вучэнне, якое праводзіла рэзкую мяжу паміж целамі нежывой прыроды і жывымі істотамі. Я. Б. ван Гельмант стварыў вучэнне пра "археі" - духоўныя пачаткі, якія рэгулююць дзейнасць органаў цела. Больш дэталёва гэтую віталістычную канцэпцыю развіў у пачатку 18 ст. нямецкі ўрач Г. Шталь, які лічыў, што жыццём арганізмаў кіруе душа. У пачатку 19 ст. адзначалася адраджэнне віталістычнай ідэі як рэакцыя на спрошчаныя механістычныя ўяўленні французскіх матэрыялістаў 18 ст. (Д. Дзідро, Ж. Ламетры і інш.). Нематэрыяльны пачатак жыцця нямецкі анатам І. Ф. Блуменбах называў фарматыўным імкненнем, нямецкі прыродазнавец Г. Р. Трэвіранус - жыццёвай сілай (vis vitalis - адсюль і назва ўсяго напрамку).
IC 3023
IC 3023 — галактыка тыпу Im ў сузор’і Валасы Веранікі.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Рэчыцкі замак
Рэчыцкі замак існаваў y 16 — 1-й палове 17 стагоддзя ў г. Рэчыца Гомельскай вобласці.
Апісанне
Пабудаваны з дрэва на высокім пагорку правага берага Дняпра на месцы cтаражытнага гарадзішча плошчай каля 1 га. Быў абнесены валам і абведзены ровам. Умацаванне авальнага ў плане замка складалася з драўляных абарончых сцен, зробленых па тыпу гародняў з 1 ярусам бою, 5 шматгранных і квадратных y плане вежаў, накрытых невысокімі шатровымі дахамі. Уезд y замак быў з паўднёвага захаду праз пад’ёмны мост.
Air Koryo
Air Koryo (, раней Chosŏn Minhang, 조선민항) — дзяржаўны нацыянальная авіякампанія КНДР, размешчана ў Пхеньяне. Абслугоўвае міжнародныя, унутраныя і чартэрныя рэйсы.
Гісторыя
Авіякампанія была заснавана ў 1955 годзе і пачала аперацыйную дзейнасць 21 верасня наступнага года пад назвай Chosonminhang Korean Airways. Спачатку авіяпарк складаўся з Лі-2, Ан-2 і Іл-12. Іл-14 і Іл-18 былі дададзеныя ў 1960-х гадах.
У 1975 годзе ў склад флоту ўвайшлі Ту-154 для маршрутаў Пхеньян — Прага, Усходні Берлін, Масква. Флот Ту-154 быў павялічаны ў пачатку 1980-х. разам з Ту-154 былі пастаўлены Ту-134 і Ан-24 для ўнутраных рэйсаў. Іл-62, пастаўлены для Chosonminhang Korean Airways у 1982 годзе, дазваляў выконваць прамыя рэйсы Пхеньян — Масква, Сафія, Бялград.
NGC 677
NGC 677 (іншыя абазначэнні — UGC 1275, MCG 2-5-42, ZWG 437.39, NPM1G +12.0057, IRAS01464+1249, PGC 6673) — эліптычная галактыка (E) у сузор’і Авен.
Air Koryo
Гісторыя
Распад СССР і заняпад сацыялізму ў Еўропе прывёў да скарачэння міжнародных рэйсаў. У 1993 годзе Chosonminhang Korean Airways была перайменавана ў Air Koryo. Акрамя таго, у 1993 годзе Air Koryo замовіў 3 Іл-76 для грузавых рэйсаў у Кітай і Расію. Air Koryo набыла адзін Ту-204-300 у 2007 годзе і адзін Ту-204-100В у 2010 годзе для замены састарэлага парку. На цяперашні момант з усяго флоту Air Koryo толькі двум Ту-204 дазволена дзейнасць на тэрыторыі Еўрапейскага Саюза. Астатні флот уваходзіць у спіс забароненых да палётаў над тэрыторыяй ЕС.
NGC 677
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі новага агульнага каталога.
Air Koryo
Гісторыя
У жніўні 2012 года Air Koryo запусціла сістэму браніравання квіткоў праз інтэрнэт.
19 сакавіка 2015 года прыбыў другі борт (P-672) Ан-148.
Флот
У снежні 2014 года Air Koryo эксплуатавала наступныя самалёты :
Гранітнэ (Нэмірыўскі раён)
Гранітнэ (Грані́тне) — вёска ў Нэмірыўскім раёне Вінніцкай вобласці Украіны.
Касцянтыніўскі раён
Касцянтыніўскі раён (Костянтинівський район) — адміністрацыйная адзінка ў складзе Данецкай вобласці Украіны. Адміністрацыйны цэнтр — Касцянтыніўка (Костянтинівка).
Адміністрацыйны падзел
Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складаецца з 20 сельскіх саветаў.
Населеныя пункты
На тэрыторыі раёна размешчаны 11 пасёлкаў сельскага тыпу і 49 сёлаў.
Невельскі сельсавет
Не́вельскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Пінскага раёна Брэсцкай вобласці. Цэнтр — вёска Невель.
Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Жабчыцкага раёна Пінскай вобласці БССР. З 8 студзеня 1954 года ў складзе Брэсцкай вобласці. З 14 кастрычніка 1957 года ў складзе Пінскага раёна. 17 красавіка 1959 года да сельсавета далучаны вёскі Вялікія Дзіковічы, Жыдча, Малая Вулька, Стайкі, Хойна Вулькаўскага сельсавета, цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Хойна, сельсавет перайменаваны ў Хойнаўскі, вёска Перахрэсце перададзена ў склад Дубайскага сельсавета.
Вуліца Максіма Багдановіча (Гродна)
Вуліца Максіма Багдановіча — вуліца ў Гродна ў цэнтральнай часцы горада (Новы Свет).
Названая ў гонар Максіма Багдановіча (1891—1917) — беларускага паэта, публіцыста, літаратурнага крытыка.
Асам
Асам (Assam), штат на ўсходзе Індыі. Гранічыць з Бутанам і Бангладэш; разам з шасцю іншымі штатамі паўночна-заходняй Індыі, звязанымі з асноўнай тэрыторыяй краіны вузкім калідорам у Заходняй Бенгаліі (Аруначал-Прадэш, Нагаленд, Маніпур, Мізарам, Мегхалая, Трыпура), утварае групу «Сямі сясцёр». Займае 16-е месца сярод штатаў па плошчы (78 438 км²) і 14-е па насельніцтву (26,6 млн чалавек, 2001). Адміністрацыйны цэнтр — Дыспур.
Асам славуты сваім чаем, шоўкам, радовішчамі нафты, багатым раслінным і жывёльным светам.
Рэгіён заселены чалавекам з Каменнага веку. Апісанне тэрыторыі, на якой сёння размяшчаецца штат Асам, знаходзіцца ў Махабхараце. Асамскія землі на працягу шасці стагоддзяў уваходзілі ў склад заснаванага ў 6 стагоддзі Ахомскага царства (ад якога выводзіцца этымалогія назвы штата). Брытанская правінцыя з 1838 (у Асаме англічанамі вырошчваўся мак для опіумнага гандлю з Кітаем), штат Індыі з 1947. З 2006 урад штата пачаў працэс змены назвы штата на Асом.
Геаграфія
Акружаная Гімалаямі з поўначы, паўночнага ўсходу і ўсходу даліна Брахмапутры знаходзіцца ў зоне трапічнага вільготнага мусоннага клімату. Землі штата пакрытыя трапічнымі лясамі, па берагах рэк — паплавы і бамбукавыя гаі. У многіх частках багатых асамскіх экасістэм створаны нацыянальныя паркі і запаведнікі; рэзерваты Казіранга і Манас уключаны ў спіс Сусветнай спадчыны.
Насельніцтва
Пераважная большасць асамцаў належыць да аўстраазіяцкай, сіна-тыбецкай і індаеўрапейскай моўных сем’яў; высокі ўзровень білінгвізму. Дастаткова высокі (па індыйскіх мерках) узровень пісьменнасці — 63 % (2001): 71,3 % у мужчын, 54,6 % у жанчын.
Асноўная рэлігія — індуізм (65 %); распаўсюджаны таксама іслам (каля 30 %, большая доля толькі ў Джаму і Кашмір), хрысціянства (каля 4 %), анімізм, будызм, сікхізм.
Галоўныя туземныя і афіцыйныя мовы — асамская і бода; бенгальская мова мае афіцыйны статус у асобных раёнах штата.
Эканоміка
Сельская гаспадарка займае 69 % працоўнай сілы і дае 1/3 даходу штата. Галоўная культура — чай. Вырошчваюцца рыс, рапс, гарчыца, бульба, бананы, цытрусавыя, гародніна, спецыі. Ураджайнасць невысокая: напрыклад, рысу — 15 ц/га, у параўнанні з сярэднім па Індыі — 19, Егіптам — 90, ЗША — 72, Кітаем — 61 ц/га (2001).
Перыферыйнае знаходжанне штата стрымлівае развіццё прамысловасці. Добра развіта здабыча нафты і прыроднага газу, у меншай ступені — хімічная і нафтахімічная прамысловасць.
Дукора
Дуко́ра (, Дукора) — аграгарадок у Пухавіцкім раёне Мінскай вобласці. Адміністрацыйны цэнтр Дукорскага сельсавета. Насельніцтва 1588 чал. (1993).
Грынэнкы
Грынэнкы (Грине́нки) — вёска ў Нэмірыўскім раёне Вінніцкай вобласці Украіны.
Дукора
Геаграфія
Знаходзіцца за 27 км на паўночны захад ад Мар’інай Горкі, на скрыжаванні аўтамабільных дарог Мінск — Бабруйск і Рудзенск — Смілавічы, на рацэ Свіслач. 13 км ад чыгуначнай станцыі Рудзенск на лініі Мінск — Асіповічы.
Вялікае Княства Літоўскае
У XVI стагоддзі Дукора знаходзілася ў складзе маёнтка Бакшты і належала Кезгайлам, з 1554 года — ва ўладанні іх нашчадкаў паводле жаночай лініі: Завішаў і Шэметаў. Згодна з адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай (1565—1566) мясцовасць увайшла ў склад Менскага павета Менскага ваяводства. Першы пісьмовы ўспамін пра Дукору як уласнасць непаўналетніх дзяцей Я. Завішы, маці якіх другім шлюбам выйшла за князя А. Вішнявецкага, датуецца 1582 годам. Тады ж згадваецца тутэйшы сельскі старац Еська Юр’евіч. Паводле юрыдычных актаў 1592 года сяло. Пад 1592 і 1595 гадамі ў якасці ўладальнікаў паселішча значацца Ян і Вацлаў Шэметы, старца — С. Мазоўка.
З 1606 года Дукора знаходзілася ў супольным валоданні ўдоў А. Завішы і В. Шэмета, старац — Ц. Мазоўчыч. У 1615 годзе сяло аддалі ў заклад К. Слушку, у гэты час тут былі 84 двары сялян-кунічнікаў. Пазней уласнікамі маёнтка сталі Агінскія. Апошнім уладальнікам Дукоры і ўсяго Бакштанскага графства з роду Агінскіх быў гетман Міхал Казімір.
У 1708 годзе ў час Паўночнай вайны шведскія войскі караля Карла XII знаходзіліся ў Дукоры.
У 1791 годзе мястэчка перашло да Оштарпаў.
Пад уладай Расійскай імперыі
У выніку другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793) Дукора апынулася ў складзе Расійскай імперыі, у Ігуменскім павеце Мінскай губерні. З канца 1790-х гадоў мясцовасць перайшла да Францішка Оштарпа — сына аселага на Літве шведскага жаўнера арміі Карла XII. У 1800 годзе Дукора складалася з сядзібы, невялікага мястэчка, сяла; мела ўніяцкую Узвіжанскую царкву, яўрэйскую школу, будаваўся мураваны касцёл; рэгулярна праводзіліся 4 кірмашы. У першай палове XIX стагоддзя сын Францішка Леў Оштарп (1786—1851) пабудаваў мураваны палац, завёў у маёнтку цырк з замежнымі акцёрамі, аркестр, бібліятэку.
У 1845 годзе пабудавана царква ў імя святых Пятра і Паўла.
З 1861 года цэнтр воласці.
Па здушэнні нацыянальна-вызваленчага паўстання ў 1864 годзе расійскія ўлады гвалтоўна перарабілі касцёл у царкву Маскоўскага патрыярхату.
У 1863 годзе адкрыта мужчынскае, у 1865 годзе жаночае народнае вучылішча.
У 1874 годзе маёнтак перайшоў да галандца Канстанціна Гарцінга (памёр у 1891), сям’я якога ўсталявалася на Міншчыне ў пачатку XIX стагоддзя. У 1876 годзе ў Дукоры існаваў вадзяны млын і 3 карчмы. У 1881 годзе мястэчка злілося з сялом; у гэты час тут было 2 царквы, шпіталь.
У 1897 годзе дзейнічала валасное праўленне, 2 народных вучылішчы, царкоўнапрыхадская школа, пітны дом, 2 праваслаўныя царквы, 2 хлебазапасныя магазіны, 14 дробных лавак, капліца, сінагога, вадзяны млын.
На 1900 год у 2 вучылішчах налічваўся 131 вучань, у тым ліку 52 дзяўчынкі.
У 1901 годзе дзейнічаў сыраварны завод.
У мястэчку заўсёды бытавалі промыслы і рамёства: ткацкія, бандарныя, кавальскія, ганчарныя, шорныя, гарбарныя, кравецкія, шавецкія, пчалярскія, збор ягад, грыбоў, лекавых траў, лоўля рыбы і ракаў у Свіслачы. У жыцці насельніцтва важнае месца займалі земляробства і жывёлагалоўля, агародніцтва, дробны гандаль. Па нядзелях, святочных днях адбываліся таржкі і базары. Прадметамі гандлю былі: бандарныя вырабы (бочкі, вёдры, цэбры, бойкі і іншыя), дугі, збруя, мёд, воўна, сукно, аўчына, жывёла, дары прыроды і іншае. Частка вырабаў вывозілася для продыжу на фурманках па паштовым тракце ў Мінск.
Падчас рэвалюцыі 1905—1907 гадоў у Дукорскай воласці адбываліся масавыя хваляванні.
Найноўшы час
У канцы лютага 1918 года Дукора акупіравана войскамі кайзераўскай Германіі. 25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. У снежні 1918 года занята Чырвонай Арміяй, з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Савецкай Беларусі, з 27 лютага 1919 года — у ЛітБел ССР. У час польска-савецкай вайны ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў мястэчка знаходзілася пад польскай уладай, Дукора была цэнтрам гміны. Дзейнічаў партызанскі атрад пад кіраўніцтвам А. А. Блажко і М. І. Рудовіча.