Музыка_Беларусі
Музыка 1990 — пачатку 2000-х гадоў
У гэты перыяд абнаўляльную ролю адыгралі прадстаўнікі новай кампазітарскай генерацыі — В. Капыцько, У. Каральную В. Кузняцоў, А. Літвіноўскі, Дз. Лыбін, Я. Паплаўскі, Л. Сімаковіч, Агалоска і інш. Працягваецца пашырэнне вобразна-паэт. дыяпазону бел. музыкі. Яна ўзбагацілася літургічнымі жанрамі, муз. сімволікай знаменных спеваў, харала; традыцыі духоўнай музыкі пануюць у жанрах вак. -сімф. і харавой музыкі, літургічныя рысы выяўляюцца ў оперы, балеце, сімфоніі, камерна-інстр. музыцы; уплываюць на стыль кампазітараў А. Багатырова, А. Бандарэнкі, С. Бельцюкова, А. Залётнева, А. Хадоскі, Л. Шлег і інш. Ідэі нац. адраджэння стымулююць цікавасць да гіст. мінулага. У 1992 арганізавана тэатральнаканцэртнае аб’яднанне «Беларуская капэла», якая вядзе працу па збіранні і Увядзенні ў культурны ужытак муз. помнікаў. На іх аснове створаны арыгінальныя транскрыпцыі постмадэрнісцкага кірунку: опера «Апалон-заканадаўца» В. Бардовага—Дз. Смольскага, кантата «Куранты» В. Капыцько (па матэрыялах ананімнага зборніка 17 ст.). Неакласіцыстычная тэндэнцыя ў творах B. Кузняцова, А. Літвіноўскага, С. Янковіна набывае нац. афарбоўку, неафальклорная — выступае ў традыцыйных (Р. Сурус, К. Цесакоў) і арыгінальных (В. Капыцько, Дз. Лыбін, Я. Паплаўскі) формах. Новая хваля развіцця бел. музыкі звязана з радыкальным абнаўленнем кампазітарскай тэхнікі, калі авангардныя сродкі выразнасці успрымаюцца як развіццё традыцый сусв. музыкі 2-й пал. 20 ст. Новае ў фанасферы звязана з шырокім развіццём санорнай музыкі, з’яўленнем электраакустычных і электронных кампазіцый; на нац. стыль уплываюць муз. элементы нееўрап. культур. Павялічылася роля сінкрэтызму; постмадэрнісцкія тэндэнцыі выявіліся ў працэсе уплываў на акадэмічныя жанры поп-музыкі. У 1991 пры Саюзе кампазітараў Беларусі арганізавана Бел. асацыяцыя сучаснай музыкі, якая актывізавала міжнар. сувязі бел. музыкантаў. Найб. якасныя змены уласцівы муз. -тэатральнай творчасці бел. кампазітараў. Падзеяй у нац. культуры 1990-х г. сталі пастаноўкі оперы «Князь Наваградскі» А. Бандарэнкі і балета «Страсці» («Рагнеда») А. Мдывані. Трактаваная ў легендарным ключы нац. гісторыя прадстаўлена праз прызму духоўнай праблематыкі, драм. эпас адцяняецца лірыка-псіхалагічнай драмай, у муз. стылістыцы вял. роля належыць неаархаіцы. Філасофская і маральна-этычная праблематыка вызначае канцэпцыі оперы «Майстар і Маргарыта» Я. Глебава паводле М. Булгакава і «Візіт дамы» С. Картэса паводле Ф. Дзюрэнмата. Іх вылучае своеасаблівая паэтыка (спалучэнне трагедыі, сатыры, прытчы, элементаў містэрыі), вял. роля трагічнага гратэску, дынамічная мантажная драматургія на аснове скразнога сімф. развіцця. У 2-й пал. 1990-х г. Нац. тэатр оперы Беларусі паставіў камерную камічную оперу «Юбілей» С. Картэса паводле А. Чэхава, Нац. тэатр балета Беларусі — аднаактовую кампазіцыю «Крутаверць» A. Залётнева па матывах бел. нар. балад і камерны балет-сімвал «Макбет» B. Кузняцова паводле У. Шэкспіра. З’явіліся новыя тэатральныя формы: манаопера «Адзінокі птах» А. Залётнева (тэатр «Зніч»), муз. -пластычная містэрыя «Благаславі нас, Гасподзь» на аснове харавых кампазіцый С. Бельцюкова і А. Залётнева (Нац. рус. драм. тэатр Беларусі). Самабытнасцю вылучаюцца сінкрэтычныя муз. -пластычныя дзействы «Інтуіцыя міфу» і «Эўтаназія. Апошні рытуал» Л. Сімаковіч (фалькл. тэатр «Госціца» Нац. дзярж. тэлерадыёкампаніі Беларусі). Элементы рытуальнага дзейства закладзены і ў структуру шэрагу камерных твораў В. Капыцько, В. Кузняцова, не разлічаных на тэатральную сцэну. У жанрах аперэты і мюзікла ў 1990-я г. плённа працавалі У. Кацдрусевіч («Джулія» паводле С. Моэма і «Шклянка вады» паводле Э. Скрыба), А. Чыркун (нар. муз. камедыя «Калі заспявае певень»). У рэпертуары для дзяцей з’явіліся мюзікл «Пітэр Пэн» А. Буцько, опера «Вясновая песня» В. Войціка. Многія спектаклі драм. тэатраў набываюць статус муз. камедыі і мюзікла, музыку да якіх пішуць У. Кур’ян, В. Кандрасюк, У. Кандрусевіч. У вак. -сімфанічнай і харавой музыцы духоўнай змястоўнасцю вылучаюцца кантаты, усяночныя, харавыя канцэрты і мініяцюры А. Бандарэнкі, А. Безансон, А. Літвіноўскага, Я. Паплаўскага, Л. Шлег, А. Хадоскі (на літургічныя тэксты). Сучасную інтэрпрэтацыю набывае адроджаны жанр імшы («Грыгарыянская імша» А. Літвіноўскага, «Меса ў гонар святога Францыска Асізскага» В. Капыцько, «Нясвіжская імша» Ф. Шымкевіча—А. Залётнева). Фалькл. кірунак прадстаўлены араторыяй «Беларускае вяселле» К. Цесакова, «Каляднай сімфоніяй» для нар. хору Э. Наско, арыгінальнай фанічнай канцэпцыяй «Спевы даўнейшых ліцвінаў» В. Кузняцова (на тэксты Я. Чачота). Дасягнула росквіту камерная і сольная кантата: «Тысяча гадоў надзеі» Г. Гарэлавай, «Аб мудрасці, смутку і радасці» (на тэксты М. Кузанскага, Т. Мэлары, К. Чукоўскага), «Карнавальная ноч» (на тэкст Т. Мана), «Знакі» (на тэкст М. Рэрыха) В. Капыцько. Значную ролю ў муз. -выканаўчым працэсе адыгрывае Дзярж. камерны хор і капэла «Санорус». У бел. сімфанічнай музыцы 1990 — пач. 2000-х г. вырасла роля абагульненай праграмнасці. Філасофскае асэнсаванне рэчаіснасці набыло трагедыйную накіраванасць у 8-й і 10-й («10 адкрыццяў») сімфоніях Дз. Смольскага, 9-й і 10-й («Чорная быль») сімфоніях Ф. Пыталева, 8-й («Шлях зямны», паводле Дантэ) А. Мдывані, 2-й сімфоніі і канцэрце для трубы У. Дамарацкага, канцэрце-сімфоніі з саліруючым трамбонам У. Каральную; арыгінальная трактоўка жанру ў 9-й сімфоніі з саліруючай электрагітарай Дз. Смольскага. Укладам у бел. Скарыніяну сталі сімфоніі: 3-я «Францыск Скарына: жыццё і бессмяротнасць» У. Дарохіна і «Lux aeterna» Я. Паплаўскага. Жанр духоўнай музыкі прадстаўлены 2-й сімфоніяй А. Хадоскі; на санорнай аснове ў свабодных формах напісаны 3-я сімфонія і «Цэзій-134» B. Кузняцова, сімф. паэма «Гефсіманія» C. Бельцюкова, арыгінальная канцэпцыя камернай сімфоніі «Апбшняя восень паэта» В. Войціка (на вершы П. Верлена ў перакладзе М. Багдановіча). На высокім маст. узроўні застаюцца творы канцэртнага жанру; пашыраецца кола сола-інструментаў, індывідуалізуецца аркестравы склад. Рэпертуарнымі сталі канцэрты для гітары, для альта, для 2 труб «Троіцкія фрэскі» Г. Гарэлавай, фартэпіянны канцэрт Дз. Смольскага, для віяланчэлі Ф. Пыталева, для цымбал У. Кур’яна. Створаны канцэрты для домры, балалайкі (Г. Ермачэнкаў), для духавога аркестра (У. Прохараў). Сярод камерных жанраў лідзіруе інструментальны. Актыўныя пошукі ў галіне тэмбравых спалучэнняў, вытанчанасць эмацыянальна-вобразнага свету характэрны разнастайным камерным ансамблям, якія напісаны для ансамбля салістаў «Класік-авангард». Актыўна развіваюцца традыцыйныя камерна-інстр. жанры, якія трансфармуюцца знутры. Праводзяцца Міжнар. фестываль мастацтваў «Славянскі базар у Віцебску» (з 1992), нац. «Музыка і тэатр» (з 1996), муз. «Адраджэнне бел. капэлы» (з 1991), духоўнай песні «Магутны божа» (з 1992), «Міжнародны джаз-фестываль» (з 1994), Міжнар. фестываль сучаснай музыкі і інш.