cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Жанна Мікалаеўна Літвіна
Біяграфія
У 2004 годзе яна заявіла ў Еўрапейскім парламенце падчас сваёй прамовы з нагоды прысуджэння прэміі імя Сахарава Беларускай асацыяцыі журналістаў: «Мы можам змагацца супраць гэтага аўтарытарнага рэжыму, толькі парушаючы дзяржаўную манаполію на інфармацыю, ствараючы сістэму адкрытай інфармацыйнай прасторы, у якой будзе месца для свабоды выказванняў і меркаванняў, месца для дыскусій і форумаў».
Літвіна сышла з пасады кіраўніка Беларускай асацыяцыі журналістаў 25 красавіка 2015 года.
Алексіс Санчэс
«Арсенал»
10 ліпеня 2014 года Санчэс падпісаў доўгатэрміновы кантракт з «Арсеналам», як паведамляецца, сума трансферу склала каля 30—35 млн фунтаў стэрлінгаў. У складзе лонданскай каманды стаў адным з лідараў.
Жанна Мікалаеўна Літвіна
Ацэнкі
Аўтары кнігі «Хто ёсць хто ў Беларусі» апісалі яе як «непапраўнага альтруіста, гатовага ахвяраваць дзеля высакароднай справы».
Алексіс Санчэс
«Арсенал»
Улетку 2017 года нападніка планаваў набыць «Манчэстэр Сіці», з галоўнам трэнерам якога Хасепам Гвардыёлам Санчэс працаваў у «Барселоне». Аднак, «Арсенал» адмовіўся прадаваць іграка, і сезон 2017/18 ён пачаў у складзе лонданцаў.
Жанна Мікалаеўна Літвіна
Асабістае жыццё
У шлюбе. Праваслаўная і беспартыйная.
Алексіс Санчэс
«Манчэстэр Юнайтэд»
У студзені 2018 года ў абмен на Генрыха Мхітарана перайшоў у «Манчэстэр Юнайтэд».
«Інтэрнацыянале»
У жніўні 2019 года на правах арэнды далучыўся да італьянскага «Інтэрнацыянале». У жніўні 2020 года перайшоў у клуб на трывалай аснове, падпісаўшы трохгадовы кантракт. У жніўні 2022 года кантракт з міланскім клубам па пагадненні бакоў быў разарваны.
«Марсель»
Неўзабаве пасля сыходу з «Інтэрнацыянале» Санчэс далучыўся да французскага «Марселя».
Міжнародная кар’ера
Санчэс дэбютаваў за зборную, калі яму яшчэ не было 18 і заклікаецца ў яе склад і дагэтуль. У 2010 годзе быў уключаны ў заяўку чылійцаў на чэмпіянат свету.
У 2015 годзе разам са сваёй зборнай стаў пераможцам хатняга Кубка Амерыкі, забіўшы вырашальны пенальці ў пасляматчавай серыі фінальнага матчу супраць Аргенціны.
Дасягненні
«Кола-Кола»:
«Рывер Плейт»:
Ганна Яўгенаўна Бацюшка
Ганна Яўгенаўна Бацюшка (нар., Пінск, Брэсцкая вобласць) — беларуская спартсменка (цяжкая атлетыка). Майстар спорту Рэспублікі Беларусь міжнароднага класа (2001). Заслужаны майстар спорту Рэспублікі Беларусь (2004).
Алексіс Санчэс
Дасягненні
«Барселона»:
Ганна Яўгенаўна Бацюшка
Біаграфія
Скончыла Віцебскае вучылішча алімпійскага рэзерву (2001), Полацкі дзяржаўны ўніверсітэт. Выхаванка Віцебскай абласной СДЮШАР прафсаюзаў па цяжкай атлетыцы і боксе «Спортальянс».
Алексіс Санчэс
Дасягненні
«Арсенал»:
Ганна Яўгенаўна Бацюшка
Біаграфія
З 1999 года — у складзе нацыянальнай каманды Беларусі.
Чэмпіёнка Еўропы сярод юніёраў (2000). Сярэбраны прызёр XXVIII (2004), удзельніца XXVII (2000) і XXIX (2008) Алімпійскіх гульняў. Чэмпіёнка і рэкардсменка свету ў рыўку (2003), бронзавы прызёр чэмпіянату свету ў суме дваяборства (2003), сярэбраны прызёр (2005) і бронзавы прызёр (2006) чэмпіянатаў Еўропы, чэмпіёнка і рэкардсменка Беларусі. Устанавіла 9 нацыянальных рэкордаў.
Трэнеры: Б. П. Кухарэнка (1990—1994), І. А. Баранаў (1995—2000), У. Я. Шаршукоў (з 2000), А. Г. Зінчанка (з 2001).
Узнагароды
Узнагароджана юбілейным медалём «100 гадоў прафсаюзнаму руху Беларусі».
Ружа сабачая
Ружа сабачая, Шыпшына сабачая (Rosa canina) — від раслін, якія адносяцца да роду сямейства.
Назва
Назва «ружа сабачая» з’явілася ў кантэксце супастаўлення каштоўнасці дадзенага куста з садовымі ружамі. Паводле другой версіі — Ховард (1987), шыпшына выкарыстоўвалася ў XVIII і XIX стагоддзях для лячэння сабачых укусаў, адсюль і ўзнікла назва.
Беларускія назвы: ружа сабачая, роза, ружа, шупшына , рожа, шупшыннік, шыпшына , шыпшыннік.
Апісанне
Шыпшына сабачая — лістападны куст, які дасягае ў вышыню ад 1,5 да 2,5 м.
Парасткі тоўстыя, дугападобна выгнутыя, радзей амаль прамыя. Кара зялёная, с сонечнага боку чырванее.
Шыпы рэдкія, серпападобныя, з вельмі кароткім аснаваннем, з бакоў сціснутыя, на галоўных сцеблах амаль прамыя, на кветканосных парастках шматлікія, заўсёды кручкападобна-выгнутыя.
Кветкі — без паху, адзіночныя або сабраныя па тры-пяць у верхавінныя шчыткападобныя суквецці, ад белага да ярка-ружовага колеру, дасягаюць у дыяметры 5-8 см Чашалісцікаў і знізу ўсеяныя кароткімі валасінкамі, зверху ў большасці выпадкаў голыя, да 20-25 мм даўжыні, шырокаланцэтныя, з багатымі пёрыстымі прыдаткамі, пасля цвіцення адгінаюцца назад і задоўга да паспявання пладоў адвальваюцца. Пялёсткі карацей чашалісцікаў; дыск шырокі, да 4-5 мм у дыяметры, плоскі або конусападобны, з зевам 1-1,6 мм у дыяметры; слупкі доўгія, пакрытыя белымі валасінкамі; галоўка лычыкаў шарападобная, канічная, радзей амаль шарападобная. Кветаножкі даўжынёй 12-18 мм, часцей за роўныя велічыні спелага плода, радзей карацей або даўжэй яго, звычайна пазбаўленыя валасінак і жалёзак. Цвіце ў маі-чэрвені (ліпені).
Формула кветкі: 12px.
плады — гладкія і льсняныя, памяранцава-чырвонага колеру, пры паспяванні 15-26 мм даўжынёй, шырокаавальныя, радзей амаль шарападобныя, пазбаўленыя жалёзак , унутры ўтрымліваюць насенне — шмат валасістых арэшкаў. Плады спеюць у жніўні.
Хімічны склад
Плады шыпшыны сабачай утрымліваюць аскарбінавую кіслату (зрэдку да 1 %, часцей 0,2 % ці нават менш), шыпшыны — да 5-6 %, рэдка больш (часам да 14 %), у сярэднім 2-3 %. Утрыманне іншых рэчываў практычна не адрозніваецца: флаваноіды — вытворныя кверцэцін, кемпферол і антацыяны, кацехіны, караціноіды — да 8 мг%, пантатэнавая, нікацінавая кіслата і яе амід, вітамін В1, В2, К, Е, пекцінавыя рэчывы, цукры, кіслоты, трыцерпены, мікраэлементы K, Mn, Fe, Co, Mg, Ca і інш.
Распаўсюджанне і экалогія
Еўропа, Заходняя Азія, Паўночная Афрыка. У Еўрапейскай частцы Расіі да Масквы, часам і далей на поўнач, Крым, Каўказ, Сярэдняя Азія. У Беларусі распаўсюджана па ўзлесках, хмызняках, схілах, пераважна ў паўднёвай частцы.
Ужыванне
Вітамінная, лекавая, харчовая, меданосная, эфірамаслічная, таніданосная, фарбавальная, дэкаратыўная расліна.
Медыцынскае выкарыстанне
Дзякуючы багатаму ўтрыманню вітамінаў і флаваноідаў плады шыпшыны валодаюць рознабаковым дзеяннем. Выяўляюць дыўрэтычнае, крывесуцішальнае і звязальнае дзеянне.
Плады шыпшыны зніжаюць ўтрыманне халестэрыну ў крыві, запавольваюць адклад атэрасклератычных бляшак у крывяносных сасудах. Вітаміны і каратын актывізуюць энзімную сістэму, узмацняюць рэгенерацыю тканак, сінтэз гармонаў і аказваюць дабратворны ўплыў на вугляводны абмен і пранікальнасць сасудаў. Змест вітаміна Р спрыяе памяншэнню далікатнасці капіляраў, дапамагае выкарыстанню аскарбінавай кіслаты арганізмам.
Вітамін К удзельнічае ў стварэнні пратрамбіну і ўплывае на нармальную згусальнасць крыві. Іншыя вітаміны маюць важныя фізіялагічныя функцыі. Плады шыпшыны дзейнічаюць спрыяльна пры авітамінозе і як умацавальны сродак у рэканвалесцэнтны перыяд. У лекавых формах іх прымаюць з мэтай прафілактыкі цынгі і гіпавітаміноза С і Р, пры гемарагічных дыятэзах, розных крывацёках, у тым ліку выкліканыя прамянёвай хваробай, пры хваробах печані (хранічны гепатыт, халецыстыт, халангіт), пры нефрапатыі цяжарных, (хваробы нырак і мачавога пузыра), ранах, пераломах касцей, якія вяла загойваецца, дыстрафіях, пры ўзмацненні фізічных нагрузак, разумовым напружанні, у перыяд цяжарнасці і лактацыі, станоўчы ўплыў вітаміна С пры атэрасклерозе. Як агульнаўмацавальны сродак (пры вострых і хранічных інфекцыях, дыстрафіі, фізічных нагрузках і г. д.).
Плады шыпшыны сабачай ужываюць у народнай медыцыне. Чай з пладоў выкарыстоўваюць пры прастудных захворваннях. Насенне — для лячэння камянёў у мочавыдзяляльных шляхах, пры рэўматызме і падагры.
Плады ўтрымліваюць нязначную колькасць вітаміна C (0,24-0,85 % ад сухой вагі мякаці). Як вітамінавая расліна шыпшына сабачая вялікага значэння не мае.
Харчовае выкарыстанне
выкарыстоўваюць свежымі, у выглядзе гарбаты (адвару) з сушаных пладоў, сіропу, соку. У харчовай прамысловасці з іх рыхтуюць варэнне, джэм, пасцілу, пюрэ, павідла, кампоты, кісялі прычым у працэсе перапрацоўкі губляецца не больш за 35 % вітамінаў.
Плады шыпшыны прыдатныя для вытворчасці цукерак, мармеладу, дражэ, а канцэнтраваныя прэпараты з іх дадаюць да кандытарскіх вырабаў для іх вітамінізацыі. З іх рыхтуюць наліўкі, безалкагольныя напоі, віны, гарбатна-кававыя сурагаты, якія адзначаюцца араматам, абумоўленым наяўнасцю эфірных алеяў. Падсмажаныя на лёгкім агні плады выкарыстоўваюць для падрыхтоўкі «кавы», якая мае пах ванілі.
Дэкаратыўнае выкарыстанне
Дзякуючы засухаўстойлівасці і здольнасці да парасткавага абнаўлення, добра развітой каранёвай сістэме шыпшына цэніцца ў супрацьэразійных і ахоўных насаджэннях. Іншыя віды шыпшынніка маюць аналагічнае прымяненне.
Шыпшына сабачая — самая распаўсюджаная прышчэпа для садовых руж. Прышчэпленыя на яго ружы набываюць яго непераборлівасць, зімаўстойлівасць і значную ўстойлівасць да хвароб.
Іншае выкарыстанне
У каранях і шыпшыны ўтрымліваюцца таніды. Іх можна выкарыстоўваць для афарбоўвання тканін у карычневы колер.
Снежнагорск
Назву Снежнагорск маюць:
Гарбовычы
Гарбо́вічы ці Гарбо́вычы (Горбо́вичі) — вёска ў Кіева-Святошынскім раёне Кіеўскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Шпыцькыўскага сельсавета.
Грубер
Грубер — прозвішча.
Ліснэ (Кіева-Святошынскі раён)
У вёсцы знаходзіцца база адпачынку "Лясное Ранча".
Кіслы
Кіслы — прозвішча.
Аляксандр Юр’евіч Каваленка
Аляксандр Юр’евіч Каваленка (нар., Бабруйск, Магілёўская вобласць) — савецкі спартсмен (трайны скачок). Майстар спорту СССР міжнароднага класа (1986).
Біаграфія
У 1985 годзе скончыў Беларускі інстытут фізічнай культуры. Выхаванец Віцебскай абласной спецыялізаванай дзіцяча-юнацкай школы алімпійскага рэзерву прафсаюзаў па лёгкай атлетыцы «Буравеснік-73».
З пачатку 1990-х гадоў працуе трэнерам у Латвіі.
Бронзавы прызёр ХХІV летніх Алімпійскіх гульняў (1988) у трайным скачку, чэмпіён Спартакіяды народаў СССР (1986), чэмпіён СССР (1987—1988), чэмпіён СНД (1992).
Мрыя (Кіева-Святошынскі раён)
Мры́я (Мрі́я) — вёска ў Кіева-Святошынскім раёне Кіеўскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Шпыцькыўскага сельсавета.
Бурабай (Усходне-Казахстанская вобласць)
Бурабай — сяло ў Куршымскім раёне Усходне-Казахстанскай вобласці Казахстана. Адміністрацыйны цэнтр Абайскай сельскай акругі. Знаходзіцца прыкладна за 40 км на ўсход ад раённага цэнтра, сяла Курчум. Код КАТА — 635233100.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 848 чалавек (441 мужчына і 407 жанчын). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражываў 461 чалавек (244 мужчыны і 217 жанчын).
Тчэўскі павет
Тчэўскі павет (Powiat tczewski) — павет у Польшчы, уваходзіць у склад Паморскага ваяводства. Утвораны ў 1999 годзе. Цэнтр павета — горад Тчэў. Займае плошчу 697 км². Насельніцтва павета складае 115,5 тыс. чалавек (на 2018 год).
Хара Такасі
Хара Такасі (原敬, Hara Takashi;  — ) — 19-ы прэм’ер-міністр Японіі (1918—1921). Належаў да Канстытуцыйнай партыі (Seiyukai).
Шпыцькы
Шпі́цькі ці Шпы́цькы (Шпи́тьки) — вёска ў Кіева-Святошынскім раёне Кіеўскай вобласці Украіны. Цэнтр Шпыцькыўскага сельсавета.
Святапэтрыўскэ
Святапятро́ўскае ці Святапэтры́ўскэ (Святопетрі́вське; з 1928 да пач. 1930-х — хутар Кулыкіўка; да 2016 года — Пэтрыўскэ ) — вёска ў Кіева-Святошынскім раёне Кіеўскай вобласці Украіны. Цэнтр Святапэтрыўскага сельсавета.
Томас Бон (1963)
Томас Бон, Томас Міхаэль Бон (ням. Thomas M. Bohn, Thomas Michael Bohn;, г. Гамбург, Германія) — нямецкі гісторык. Доктар філасофіі/PhD (1996), доктар габілітаваны (2004), прафесар (2007).
Адукацыя, навуковая і працоўная дзейнасць
У 1985—1991 гг. вучыўся і скончыў Гамбургскі ўніверсітэт (Германія) — вывучаў гісторыю Сярэдніх вякоў і Новага часу, а таксама славістыку. У 1992—1995 гг. быў навуковым супрацоўнікам на кафедры сучаснай гісторыі Усходняй Еўропы Гамбургскага ўніверсітэта.
У 1996 г. у Гамбургскім універсітэце абараніў дысертацыю на тэму «Руская гістарычная навука з 1880 да 1905 года», якая была прысвечана рускаму гісторыку Паўлу Мілюкову і маскоўскай гістарычнай школе. Навуковым кіраўніком быў Норберт Ангерман (Norbert Angermann). Па абароне атрымаў ступень доктара філасофіі (PhD).
У 1995—2007 гг. быў навуковым супрацоўнікам ці асістэнтам на кафедры гісторыі Усходняй Еўропы Іенскага універсітэта імя Фрыдрыха Шылера (Германія). У 2004 г. у Іенскім універсітэце абараніў доктарскую дысертацыю на тэму «Мінск — узорны горад сацыялізму», якая была прысвечана сацыяльна-ўрбаністычным зменам і ідэалагічна-архітэктурнай рэканструкцыі Мінска (сталіцы БССР) у 1945—1991 гг. Для дасягнення мэт свайго даследавання Томас Бон шмат папрацаваў у бібліятэках і архівах Мінска. Па абароне ён атрымаў навуковую ступень габілітаванага доктара (2004).
З 2009 г. працуе прафесарам гісторыі Усходняй Еўропы ў Гістарычным інстытуце Гісэнскага універсітэта імя Юстуса Лібіга (Германія) — з акцэнтам на гісторыю Расійскай Імперыі і СССР. У 2011—2013 гг. працаваў намеснікам генеральнага дырэктара Цэнтра Усходняй Еўропы ў Гісэнскім універсітэце (Gießener Zentrums östliches Europa). У 2012—2013 гг. паралельна працаваў выканаўчым дырэктарам Гістарычнага інстытута Гісэнскага універсітэта. У 2013—2015 гг. працаваў намесніка дэкана 4-га аддзялення Гісэнскага універсітэта. У Гісэнскім універсітэце з 2009 г. таксама з'яўляецца членам Выканаўчага Савета Цэнтра Усходняй Еўропы (Gießener Zentrums östliches Europa) і кіраўніком філіяла Германскага таварыства для Усходняй Еўропы (Deutschen Gesellschaft für Osteuropakunde). З 2012 г. Томас Бон з'яўляецца ўпаўнаважанай асобай Гісэнскага універсітэта па пытанням навуковага партнёрства з Беларускім дзяржаўным універсітэтам.
З 2013 г. Томас Бон таксама з'яўляецца членам-экспертам у сетцы «Культурных кантактаў і зон канфлікту ва Усходняй Еўропе» (DAAD-Netzwerk «Kulturelle Kontakt- und Konfliktzonen im östlichen Europa»).
Томас Бон разам з гісторыкамі Альбертам Вэберам (Albert Weber) і Адрыянам Георгам (Adrian Georghe) стаў рэдактарам трохтомнага выдання «Corpus Draculianum» (зборніка дакументаў аб асобе Улада Цэпеша «Дракулы»), якое ўтрымлівае дакументальныя сведчанні, лісты і апавяданні на 17 еўрапейскіх і азіяцкіх мовах, а таксама крытычныя каментарыі: спачатку ў 2013 г. быў надрукаваны трэці том зборніка, а астатнія два тамы будуць надрукаваны ў канцы 2016 г. і канцы 2019 г.
Сферай навуковых інтарэсаў Томаса Бона з'яўляюцца гісторыя гістарыяграфіі і культура памяці, этналогія, гісторыя урбанізацыі, гісторыя народных павер'яў і забабонаў, гісторыя нонканфармізму, гісторыя нацыяналізму, развіццё нацыянальных дзяржаў, грамадзянская гісторыя і развіццё грамадзянскай супольнасці, сацыяльная і рэгіянальная гісторыя, гісторыя Беларусі, гісторыя паўсядзённага жыцця ў СССР, палітыка і грамадства пасля Чарнобыля.
8 верасня 2014 г. у Мінску ў арт-прасторы «ЦЭХ» (пр. Незалежнасці, 58,  к. 6) Томас Бон прачытаў сваю публічную лекцыю «Зубры ці партызаны? Адкрыты ліст аўтару "Малой падарожнай кніжкі па Горадзе Сонца"», якая стала кампліметарным дыялогам і каментарыем на фотаальбом «Горад СОНца» (2005) і кнігу «Мінск. Горад Сонца» (2006) Артура Клінава, аўтара урбаністычна-культурнай канцэпцыі «Горад Сонца».
Даследчы праект, якім Томас Бон цяпер займаецца, тычыцца Беларусі і мае назву «Нацыянальны парк Белавежская пушча. Чалавек, жывёла і навакольнае асяроддзе на польска-беларускім памежжы». Аб новым праекце Томас Бон распавёў 8 верасня 2014 г. у Мінску журналістам: ''«Я ўжо, па праўдзе, адышоў у навуковым сэнсе ад тэмы індустрыялізацыі і урбанізацыі. На сённяшні момант мяне цікавіць хутчэй экагісторыя (Umweltgeschichte, Environmental history) у дачыненні адносін чалавека і прыроды, якія іграюць не апошнюю ролю ў гісторыі Беларусі. Ва ўсялякім выпадку, найбольшую цікавасць у старонняга назіральніка выклікаюць знікненне вёсак і асушэнне балот»''.
26 сакавіка 2015 г. у Мінску ў кнігарні «ЛогвінаЎ» Томас Бон прачытаў сваю публічную лекцыю «Мінскі феномен. Парадоксы ўрбанізацыі».
У Мінску 18 красавіка 2016 г. у кнігарні «ЛогвінаЎ», а 20 красавіка 2016 г. у Гістарычнай майстэрні ім. Леаніда Левіна Томас Бон прадставіў беларускамоўнае выданне сваёй кнігі «"Мінскі феномен". Гарадское планаванне і ўрбанізацыя ў Савецкім Саюзе пасля 1945 г.» (2016). У межах прэзентацыі Томас Бон расказаў аб гісторыі выдання і перакладу на беларускую мову сваёй кнігі, прысвечанай феномену беларускай сталіцы (горада Мінска) як «узорнага сацыялістычнага горада», створанага пасля Другой сусветнай вайны.
Узнагароды
У 1998 г. дысертацыя Томаса Бона «Руская гістарычная навука з 1880 да 1905 года» атрымала першую Прэмію Фрыца-Тэадора Эпштэйна (Fritz-Theodor-Epstein-Preis) ад Асацыяцыі гісторыкаў Усходняй Еўропы (Verbandes der Osteuropahistoriker).
У 2015 г. атрымаў прэмію Міжнароднага Кангрэса даследчыкаў Беларусі‎ ў катэгорыі «публікацыі замежных аўтараў» за сваю кнігу «"Минский феномен". Городское планирование и урбанизация в Советском Союзе после Второй мировой войны» (2013), якая была рускамоўным перакладам яго нямецкамоўнай кнігі «Minsk — Musterstadt des Sozialismus. Stadtplanung und Urbanisierung in der Sowjetunion nach 1945» (2008).
Навуковыя публікацыі
манаграфіі: некаторыя істотныя артыкулы: рэдактарства:
Хобі
Веласіпедыст і аматар футболу.
Ханс Георг Дэмельт
Ханс Георг Дэмельт (Hans Georg Dehmelt; нар. года, Гёрліц, Германія) — нямецка-амерыканскі фізік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіцы (1989) — палова прэміі сумесна з Вольфгангам Паўлем «за распрацоўку метаду ўтрымання адзіночных іонаў». Другую палову прэміі атрымаў Норман Рамзей «за вынаходства метаду паасобных вагальных палёў і яго выкарыстанне ў вадародным мазеры і іншых атамных гадзінніках».
Біяграфія
Ханс Георг Дэмельт вырас у Берліне. Пасля экзамену на допуск да навучання ва ўніверсітэце ў 1940 годзе пайшоў служыць у войска ў частцы СПА. Удзельнічаў у Сталінградскай бітве, пасля якой вярнуўся ў Германію і ў рамках ваеннай праграмы вывучаў фізіку ва ўніверсітэце Брэслау. У 1944 годзе быў пасланы на заходні фронт, дзе падчас Ардэнскай бітвы трапіў у палон да амерыканцаў. Пасля вызвалення ў 1946 годзе працягнуў навучанне ў Гётынгенскім універсітэце ў такіх вучоных, як Рыхард Бекер, Ханс Копферман, Вернер Гейзенберг, Макс фон Лаўэ, Вольфганг Паўль і Макс Планк. Пры пахаванні Планка быў адным з тых, хто нёс яго труну. Атрымаў дыплом у 1948 годзе па тэме томсанаўскага мас-спектрометра. У 1950 годзе абараніў дысертацыю, пасля чаго быў запрошаны ў ЗША на месца постдокаў. У 1952 годзе перайшоў у Вашынгтонскі ўніверсітэт у Сіэтле, дзе ў 1955 годзе стаў асістэнтам прафесара, у 1958 годзе намеснікам прафесара і ў 1961 годзе прафесарам. У 2002 годзе выйшаў на пенсію.
Дасягненні
У 1956 годзе Дэмельт упершыню апісаў перавагі іонных пастак для спектраскапіі высокай адрознівальнай сілы. У наступныя гады ён заклаў асновы для будаўніцтва такіх пастак. У 1959 годзе яму ўдалося пратрымаць у магнетроннай пастцы (пасля названай пасткай Пенінга) 1 электрон на працягу 10 секунд. У 1973 годзе яму ўдалося правесці доўгае захоўванне аднаго электрона і пабудаваць аднаэлектронны генератар, сумесна з Дэвідам Вінеландам і Філам Экстрамам. У наступныя гады ён настолькі ўдасканаліў гэты метад, што ў 1987 годзе яму ўдалося вельмі дакладна памераць гірамагнітныя адносіны электрона і пазітрона. У 1989 годзе Дэмельт, сумесна з Вольфгангам Паўлем, атрымаў палову Нобелеўскай прэміі па фізіцы.
Роджэр Хант
Прафесійную кар’еру пачаў у 1958 у «Ліверпулі», стаў пазней з ім двойчы чэмпіёнам Англіі, адзін раз уладальнікам Кубка Англіі, тройчы уладальнікам Суперкубка Англіі і адзін раз фіналістам Кубка ўладальнікаў кубкаў УЕФА. Дэбютаваў у складзе «Ліверпула» 9 верасня 1959 года, а апошні матч адыграў 13 снежня 1969 года. Першы мяч забіў у першым жа матчы за клуб 9 верасня 1959 года, а апошні 26 лістапада 1969 года. Усяго за «Ліверпул» правёў 492 матчы (404 у лізе) і забіў 286 галоў (245 у лізе). У 1969 годзе перайшоў у «Болтан Уондэрэрс», за які выступаў да завяршэння кар’еры гульца ў 1972 годзе, згуляўшы за гэты час 76 матчаў і забіўшы 24 мяча ў вароты супернікаў.
Меліярацыйна-будаўнічы факультэт БДСГА
Меліярацыйна-будаўнічы факультэт — адзін з факультэтаў Беларускай дзяржаўнай сельскагаспадарчай акадэміі.
Гісторыя
Меліярацыйна-будаўнічы факультэт з’яўляецца адным з найстарэйшых у акадэміі, які заснаваны ў 1919 годзе.
Факультэт ганарыцца сваімі выпускнікамі. Сярод іх — А. В. Аляксанкін, першы намеснік міністра меліярацыі і воднай гаспадаркі СССР, А. П. Басюкевіч, міністр меліярацыі і воднай гаспадаркі БССР, таксама члены-карэспандэнты НАН Беларусі, заслужаныя дзеячы навукі, прафесары, кіраўнікі абласных аб’яднанняў і многія іншыя.
Практыка-арыентаванае навучанне на факультэце ажыццяўляецца на даследным арашальным комплексе: «Тушкава», абсталяваным сучаснымі дажджавальнымі машынамі, на доследных меліярацыйных сістэмах, у базавых арганізацыях ГА «Белводгас», а таксама за межамі Рэспублікі Беларусь — у складзе міжнародных студэнцкіх будаўнічых атрадаў.
Выпускнікі факультэта размяркоўваюцца на працу ў праектныя інстытуты, будаўнічыя і эксплуатацыйныя арганізацыі Міністэрства сельскай гаспадаркі і харчавання Рэспублікі Беларусь.
Спецыяльнасці
Факультэт вядзе падрыхтоўку па наступных спецыяльнасцях: «меліярацыя і водная гаспадарка» (вочная і завочная формы атрымання адукацыі), «меліярацыя і водная гаспадарка» (скарочаны тэрмін навучання, вочная форма атрымання адукацыі), «сельскае будаўніцтва і добраўпарадкаванне тэрыторый» (вочная і завочная формы атрымання адукацыі), «сельскае будаўніцтва і добраўпарадкаванне тэрыторый» (скарочаны тэрмін, вочная форма атрымання адукацыі). На другой ступені вышэйшай адукацыі падрыхтоўка ажыццяўляецца па спецыяльнасці «меліярацыя, рэкультывацыя і ахова зямель» (вочная і завочная формы атрымання адукацыі).
Кафедры
Факультэт уключае ў сябе тры кафедры, на якіх працуюць высокакваліфікаваныя спецыялісты, маецца лабараторны корпус, аснашчаны сучасным абсталяваннем.
Чайкы (Кіева-Святошынскі раён)
Ча́йкі ці Ча́йкы (Ча́йки) — вёска ў Кіева-Святошынскім раёне Кіеўскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Пэтрапаўліўска Баршчагіўскага сельсавета.
Філасофія
Філасо́фія (φιλοσοφία, любоў да мудрасці) —  асаблівая форма пазнання свету, якая выпрацоўвае сістэму ведаў пра фундаментальныя прынцыпы і асновы быцця, сутнасць чалавека і яго адносіны да прыроды, грамадства і духоўнага жыцця ва ўсіх яго асноўных праяўленнях. Дазваляе стварыць гранічна абагульненую карціну рэчаіснасці, ролі і месца ў ёй чалавека з яго разнастайнымі патрэбнасцямі, інтарэсамі, ідэаламі, каштрўнаснымі арыентацыямі.
У адрозненні ад іншых навук філасофія не мае дакладна акрэсленага прадмету вывучэння, а, дакладней, у розных галінах і гістарычных эпохах развіцця яе, гэты прадмет мог вызначацца па-рознаму. Агульна філасофію можна ахарактарызаваць як спробу крытычна-рацыянальнай самаправеркі мыслення, як метадычную рэфлексію. Спроба акрэсліць тэрмін «філасофія» ужо сама па сабе з’яўляецца прадметам вывучэння філасофіі.
Пачатак філасофскага мышлення ў VI стагоддзі да н.э. вызначае непасрэдны пачатак еўрапейскай гуманітарнай гісторыі.
Гісторыя слова «філасофія»
Слова «філасофія», якое складаецца з грэчаскіх слоў φίλος «сябра, дружа» і σοφία «мудрасць», даслоўна азначае «любоў да мудрасці» альбо проста «да ведаў», таму што sophía ужывалася спачатку ў сэнсе валодання разнастайнымі тэхнічнымі альбо майстэрскімі навыкамі. Дзеяслоў «філасафаваць» быў упершыню выкарыстаны Герадотам (I,30,2) пры апісанні прагі ведаў Салона. Дакладных пацверджанняў таго, што тэрмін philosophos ужываў ужо Геракліт (фрагмент 35 DK), няма. У Антычнасці лічылі, што паняцце «філасофія» ўпершыню было выкарыстана Піфагорам Самоскім, таму што дзякуючы платоніку Гераклеідэсу Понтыкусу да нас дайшло апавяданне, дзе Піфагор сказаў, што толькі Бог валодае сапраўднай софіяй, а чалавек можа толькі імкнуцца да яе. Ужо тут пад софіяй разумеліся метафізічныя веды. Дасканаласць гэтых косных і фрагментарна перададзеных звестак Гераклеідэса ставіцца даследчыкамі пад сумнеў. Толькі ў Платона паняцці філасофія і філасафаваць з’яўляюцца менавіта ў тым сэнсе, які меў на ўвазе Гераклеідэс, асабліва ў дыялогу Платона Фаідрас (278d), дзе канстатуецца, што філасафаванне і сапраўднае валоданне мудрасцю, — дзве ўзаемавыключныя справы, таму што апошняе належыць толькі Богу.
Першпачаткова тэрмін «філасофія» датычыўся традыцыі мышлення, якая адносілася выключна да антычнай Грэцыі. Сёння слова «філасофія» ахоплівае таксама і азіяцкую традыцыю мышлення (усходнюю філасофію), і рэлігійныя светапогляды. Акрамя таго, тэрмін «філасофія» з нядаўняга часу пачаў актыўна ўжывацца ў эканамічным жаргоне ў тэхніцы як сінонім стратэгіі альбо агульнага канцэпту (філасофія прадпрымальніцтва, філасофія дызайну).
Што такое філасофія?
Першыя філосафы, якія сябе так называлі, — Платон і Сакрат — разумелі філасофію як альтэрнатыву да міфічнай рэлігіі і яе парадку. У працэсе філасафавання чалавек стварае сваё асабістае разуменне свету і наваколля, тым чынам эмансыпуючыся ад набажнасці сусвету і суявер’яў.
Сегментацыя філасофіі
Далейшая канкрэтызацыя вызначэння філасофіі пераходзіць да апісання яе розных аддзелаў. Філасофія падзяляецца па двух асноўных вымярэннях: па прадметам вывучэння і па «тыпах», гэта значыць па розным школам і канцэпцыям.
Першае вымярэнне вылучае вобласці прымянення філасофіі. Зразумела, правесці такі падзел можна па-рознаму. Адной з найбольш буйных такіх сегментацый з'яўляецца падзел філасофіі на метафізіку (пытанні быцця, існавання), эпістэмалогію (пытанні пазнання) і аксіялогію (пытанні каштоўнасцей і маралі). Інакш, у больш класічным варыянце, акрамя трох галін, пералічаных вышэй, у асобныя прадметы вылучаюцца таксама логіка (удасканаленне рацыянальнага філасофскага апарата) і гісторыя філасофіі (крытычны аналіз філасофскіх канцэпцый мінулага). Да Арыстоцелю ўзыходзіць падзел філасофіі на тэарэтычную, практычную і паэтычную (творчую).
Другое вымярэнне вылучае розныя філасофскія школы і метадалогіі. Найбольш буйным такім падзелам з'яўляецца, напрыклад, вылучэнне ў асобны сегмент ўсёй заходняй філасофіі, гэта значыць сукупнасці антычнай філасофіі і ўсіх філасофскіх школ і напрамкаў, якія ўзніклі ў Заходняй Еўропе і ў ЗША, уключаючы, напрыклад, нямецкую класічную філасофію, французскую філасофію і інш. Гістарычна, з прычыны моўных і прасторавых бар'ераў, розныя філасофскія школы аказваліся лакалізаванымі ўнутры канкрэтных краін і народаў, як, напрыклад, старажытнагрэчаская філасофія, кітайская філасофія ці нямецкая філасофія. Пачынаючы з ХVII стагоддзя з паступовым развіццём глабалізацыі нацыянальныя і геаграфічныя адрозненні сталі гуляць меншую ролю, і розныя філасофскія плыні, становячыся інтэрнацыянальнымі, сталі атрымліваць назвы, якія не прывязаныя да геаграфіі і да культуры, як, напрыклад, марксізм, экзістэнцыялізм, і іншыя. Разам з гэтым на сённяшні дзень захоўваюцца некаторыя культурна-моўныя адрозненні, якія фарміруюць розныя філасофскія кірункі. Адным з найважнейшых такіх падзелаў з'яўляецца падзел сучаснай філасофіі на кантынентальную філасофію, якая ўключае ў сябе галоўным чынам працы французскіх і нямецкіх сучасных філосафаў, і аналітычную філасофію, якая пераважна развіваецца ў англамоўных краінах.
Пачынаючы з антычнасці, філасофія атрымлівае ўніверсальнае значэнне асаблівага жыццёвага шляху, прыналежнасць да розных філасофскіх школ патрабуе ад адэптаў прыхільнасці розным жыццёвым стылям.
Функцыі філасофіі
Сярод асноўных функцый філасофіі вылучаюць светапоглядную, гнасеалагічную і метадалагічную, г.зн. філасофія выступае ў ролі сістэмы агульных уяўленняў чалавека пра свет і сваё месца ў ім (светапогляд), тэорыі пазнання (гнасеалогія), вучэння пра метады (метадалогія).
Філасофскія канцэпцыі
Адрозненні ў філасофскіх канцэпцыях, што складваюцца ў залежнасці ад інтарэсаў індывідаў і сацыяльных груп, пераважна звязаны з суадносінамі чалавека і навакольнага свету, суб'екта і аб'екта, свядомасці і быцця. У сувязі з гэтым узніклі розныя варыянты матэрыялізму і ідэалізму, а таксама такія процілеглыя падыходы да рэчаіснасці як дыялектыка і метафізіка, рацыяналізм і эмпірызм, натуралізм і спірытуалізм, дэтэрмінізм і індэтэрмінізм.
Галіны філасофскіх ведаў
Унутры філасофіі традыцыйна адрозніваюць адносна самастойныя галіны філасофскіх ведаў: анталогію, гнасеалогію, логіку (навуку аб паслядоўным і дакладным мышленні) і дыялектыку. Да філасофска-светапоглядных дысцыплін адносяць этыку (навука аб маралі), эстэтыку, аксіяпогію, філасофію гісторыі, філасофію культуры, гісторыю філасофіі, сацыяльную філасофію, філасофію палітыкі, філасофію права,  філасофію навукі, філасофію рэлігіі і інш.
Філасофія таксама дала жыццё такім навукам: тэорыя пазнання, тэорыя навукі, якія займаюцца вывучэннем магчымасцяў пашырэння і ўдасканалення ведаў увогуле альбо па асобных галінах навуковых ведаў.
Логіка
Паколькі філасофія складаецца з рацыянальных разважанняў, логіка з'яўляецца першасным атрыбутам філасофіі. Для аналізу розных філасофскіх канцэпцый, для іх супастаўлення адзін з адным неабходна правядзенне крытычнага аналізу розных філасофскіх сцвярджэнняў і тэорый. У сувязі з тым, што чалавечае мысленне фармуліруецца тэкстава, логіка цесна звязана з аналізам тэкстаў і моў. Логіка фармалізуе тэкставае разважанне і вызначае яго формы, якія прымальныя для аналізу. Першым крокам да лагічнай фармалізацыі развагі паслужыла выяўленне сілагізмах, ці разваг выгляду:
(1) усе жывёлы смяротныя; (2) слон — гэта жывёла; такім чынам (3) слон смяротны.
Метафізіка
Нярэдка філасофская сістэма будуецца вакол пэўнага догмату, які яна спрабуе рацыяналізаваць. Напрыклад, у рамках хрысціянскай філасофіі, ісламскай філасофіі прадпрымаліся спробы даказаць існаванне Бога. Раздзел анталогіі, які імкнецца такім чынам рацыяналізаваць рэлігію называецца рацыянальнай або натуральнай тэалогіяй. Аналагічна, рацыянальнай псіхалогіяй называецца частка анталогіі, якая выбудоўваецца вакол пераканання ў існаванні душы асобна ад матэрыяльнага свету. У больш агульным выпадку, рацыяналізацыя любой касмалогіі, называецца «рацыянальнай касмалогіяй».
Шэраг філасофскіх плыняў у ХХ стагоддзі паставілі пад сумнеў неабходнасць заняткі чыстай метафізікай. Напрыклад, з пункту гледжання пазітывістаў, у асаблівасці лагічных пазітывістаў, а таксама з пункту гледжання многіх прадстаўнікоў натуральных навук вывучаць мае сэнс толькі тыя пытанні, для якіх выконваецца крытэрый верыфікацыі. Большасць «вечных пытанняў» такім крытэры ня задавальняе, і, такім чынам, у чыстым выглядзе іх разгляд бессэнсоўна. З іншага боку, постструктуралістаў, якія маюць прама супрацьлеглыя ўяўленні аб навуцы і верыфікацыі, таксама крытыкуюць асэнсаванасць метафізікі, працягваючы традыцыю Хайдэгера і Ніцшэ, лічачы і метафізіку, і філасофію цалкам, і натуральныя навукі толькі «часовай аберацыі заходняй свядомасці».
Такі моцны роскід пазіцый крытыкаў пакідае метафізіцы шырокае прастору для манеўру, і ў цэлым на працягу апошніх ста гадоў цікавасць да метафізікі нарастае. Метафізічныя даследаванні ідуць ўнутры розных абласцей філасофіі, напрыклад, ўнутры філасофіі навукі, філасофіі мовы, філасофіі культуры. Сучасная метафізіка ўяўляе сабой высокаспецыялізаваную дысцыпліну, у якой з выкарыстаннем логікі высокіх парадкаў адбываюцца спробы аддзялення ад «вечных» пытанняў якіх-небудзь вырашальных частак.
Філасофія прыроды і тэорыя пазнання
Тэарэтычная філасофія ўключае ў сябе пазнанне прыроды і пазнанне самога пазнання. Да першай катэгорыі традыцыйна адносіцца натурфіласофія, аднак, значная яе частка ў XVII-XVIII стст. з канцэптуалізацыі навуковага метаду вылучылася з філасофіі ў натуральныя навукі — фізіку, хімію, астраномію, біялогію. Тым не менш, частка прыроды, звязанай з прыродай самога чалавека, па-ранейшаму застаецца ў рамках філасофскіх даследаванняў, так як яснай парадыгмы падыходу да гэтых пытанняў у цяперашні час не існуе. Таму філасофія свядомасці, філасофія мовы і семіётыка ў якасці дысцыплін філасофіі працягваюць пошук разумення працэсаў, якія адбываюцца ў чалавечым мозгу і звязаных з чалавечым мысленнем, якое, галоўным чынам, выказвае сябе з дапамогай натуральных моў.
Другая катэгорыя раздзелаў тэарэтычнай філасофіі вывучае сам працэс пазнання. Галоўнай вобласцю філасофіі, якая задаецца пытаннем «Як мы што-небудзь ведаем?» і «Ці сапраўды мы гэта ведаем?», З'яўляецца эпістэмалогія (часам яшчэ якая завецца «гнасеалогія»). У цяперашні час яе асноўным раздзелам, сканцэнтраваць асноўныя даследчую дзейнасць, з'яўляецца філасофія навукі, якая аналізуе практыку навуковага метаду і спрабуе адказаць на пытанні «Як менавіта працуе навуковы метад?», «Ці можна фармалізаваць навуковы метад?», «Ці сапраўды працуе навуковы метад?». Асноўныя палажэнні філасофіі навукі ў рамках кантынентальнай філасофіі ў сапраўдны момант моцна адрозніваюцца з аналагічнымі палажэннямі ў рамках аналітычнай філасофіі. Філасофія навукі, у сваю чаргу, падзяляецца на філасофію матэматыкі, філасофію фізікі, філасофію біялогіі, філасофію эканомікі і інш.
Яшчэ адным важным аспектам вывучэння самога працэсу пазнання з'яўляецца вывучэнне самой філасофіі. Адным з адрозненняў філасофіі ад тыповай навукі з'яўляецца магчымасць выхаду ў мета-пазіцыю ў адносінах да сябе ж. Дысцыпліна метафіласофіі вывучае саму філасофію з боку, найважнейшай і больш распрацаванай дысцыплінай такога роду з'яўляецца метаэтыка, якая займае іншую пазіцыю адносна этыкі.
Гісторыя філасофіі
Першыя філасофска-рэлігійныя вучэнні ўзніклі ў Індыі (веданта, джайнізм, будызм і інш.), Кітаі (канфуцыянства, маізм, легізм, даасізм) і Старажытнай Грэцыі (VII—VI ст. да н.э.). Філасофія прыйшла на змену поглядам, для якіх быў характэрны антрапамарфізм.
Гісторыя заходняй філасофіі бярэ свой адлік ў 6 стагоддзі да нашай эры ў антычнай Грэцыі і працягваецца да сённяшняга часу. Вызначаецца яна тым, што на працягу стагоддзяў знаходзіліся, абгрунтоўваліся і абмяркоўваліся ўсё новыя адказы на фундаментальныя філасофскія пытанні. Тлумачыцца гэта часткова тым, што змяняліся патрэбы адпаведнага духа эпохі, а часткова — няспынным далейшым развіццём іншых навук. «Прагрэсу» у сэнсе канчатковага абвяржэння альбо абгрунтавання і доказу асобных меркаванняй і вучэнняў філасофія з пункту гледжання большасці філосафаў практычна не здзяйсняе:
Антычная дыялектыка стала гістарычна першай формай дыялектыкі (Геракліт). Стройную сістэму навукова-філасофскіх ведаў стварылі Дэмакрыт, Сакрат, Эпікур, Платон, Арыстоцель.
Філосаф Альфрэд Норс Вайтхэд характэрызуе гісторыю еўрапейскай філасофіі пачынаючы з Арыстоцеля як амаль што выключнае «двукоссе да Платона». Паколькі філасофскія ідэі і паняцці не састарваюцца з цягам часу, вывучэнне сваёй ўласнай гісторыі мае для філасофіі адметна большае значэнне чым для ўсіх астатніх навук — яе мінуўшчына адначасова заўсёды з’яўляецца і яе сучаснасцю.
На ідэалістычную філасофію XX ст. паўплывалі фенаменалогія, філасофская антрапалогія. Важную ролю ў развіцці сучаснай фармальнай логікі і семіётыкі адыгралі прадстаўнікі неапазітывізму. Уплывовымі кірункамі філасофскай думкі сталі персаналізм, экзістэнцыялізм, неатамізм, філасофская герменеўтыка (Г. Гадамер, П. Рыкёр), структуралізм, крытычны рацыяналізм.
Філасофія і грамадства
У штодзённым жыцці стаўленне да філосафаў і да філасофіі не заўсёды пазітыўна, а разуменне прадмета філасофіі ўтрымлівае мноства ілжывых уяўленняў. Напрыклад, слова «філасофстваваць» у беларускай мове мае выяўленае негатыўнае адценне: «мудрона і беспадстаўна разважаць». Разам з гэтым ўплыў філасофіі на грамадства цяжка пераацаніць.
З аднаго боку, вывучэнне філасофіі аказвае спрыяльны ўплыў на чалавека, спрыяе фарміраванню арыентацыі на ісціну і дабрыню. Веданне філасофіі ратуе чалавека ад «вузкіх рамак звычайнага мыслення», дапамагае знайсці агульную мову з іншымі людзьмі. Па некаторых паказчыках вывучэнне філасофіі развівае мысленне лепш за ўсіх астатніх прадметаў. Напрыклад, даследаванне вядомага англійскага часопіса «The Economist» паказала, што студэнты-бакалаўры, якія сканчаюць менавіта філасофскія факультэты, лідзіруюць па сярэдніх балах на стандартных уступных тэстах для спецыялізаваных вышэйшых медыцынскіх школ, школ права і бізнес-школ.
З іншага боку, філасофія аказвае вялікі ўплыў на чалавечае грамадства. Напрыклад, філасофскія канцэпцыі Канфуцыя і Лаа-цзы на тысячагоддзі прадвызначылі развіццё Кітая. Войны і рэвалюцыі пачынаюцца не з зброі, а з філасофіі. Напрыклад, распаўсюджванне філасофіі марксізму прывяло да рэвалюцыі ў Расіі ў 1917 годзе, філасофія французскага асветніцтва прывяла да Вялікай французскай рэвалюцыі і на гэтай жа філасофіі былі заснаваныя Злучаныя Штаты Амерыкі. У цяперашні час каляровыя рэвалюцыі, паводле многіх ацэнак, фундаваныя Джорджам Сорасам, з'яўляюцца прамым працягам філасофіі Карла Попера — настаўніка Сораса ў Лонданскай школе эканомікі. Гэтая філасофія выкладзена ў вядомай кнізе Попера «Адкрытае грамадства і яго ворагі». Невыпадкова, напрыклад, Ніцшэ вызначыў філосафа як «…дзіўнае выбуховае рэчыва, перад якім усё знаходзіцца ў небяспецы», а амерыканскі філосаф Ральф Эмерсан заўважыў: «Сцеражыцеся, калі вялікі Бог выпускае непрыкаяны мысляра на планету. У такім выпадку ўсё знаходзіцца ў небяспецы».
Ісак Груневальд
Ісак Хіршэ Груневальд (,  — загінуў года ў авіякатастрофе пад Осла) — шведскі жывапісец, графік, дызайнер і мастацкі педагог.
Быў другім старэйшым сынам антыквараў Бернхарда Груневальда і Сафіі Лёў, народжанай у Расійскай імперыі. Ісак Груневальд быў жанаты з Сігрыд Х’ертэн у 1911—1937 гадах і Мартай Грундэль у 1937—1946 гадах. Ён бацька Торстэна Рыдберга, Івана Груневальда і Б’ёрна Груневальда. Груневальд вучыўся ў школе асацыяцыі мастакоў у 1905—1908 гадах і ў акадэміі Маціса ў Парыжы ў 1908—1911 гадах. У 1926 годзе Груневальд стаў членам Акадэміі прыгожых мастацтваў. У 1932 годзе быў прызначаны прафесарам Акадэміі выяўленчага мастацтва, а затым дзесяць гадоў працаваў прафесарам мастацтваў у акадэміі, з 1932 па 1942 год, калі адкрыў школу жывапісу Груневальда.
Груневальд
Груневальд — прозвішча.
Кайтас (Куршымскі раён)
Кайтас — сяло ў Куршымскім раёне Усходне-Казахстанскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад Абайскай сельскай акругі. Знаходзіцца прыкладна за 52 км на ўсход ад раённага цэнтра, сяла Курчум. Код КАТА — 635233300.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 665 чалавек (336 мужчын і 329 жанчын). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 347 чалавек (174 мужчыны і 173 жанчыны).
Алена Рынкевіч
Алена Рынкевіч (нар., Крычаў, Беларусь) — беларуская баскетбалістка. Выступала за зборную Беларусі.
Біяграфія
У 2007 годзе падпісала кантракт з пензенскай «Спартай».
У 2002 годзе дэбютавала за зборную Беларусі.
Крукіўшчына
Крукаўшчы́на ці Крукіўшчы́на (Крюківщи́на) — вёска ў Кіева-Святошынскім раёне Кіеўскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Вішнёвай гарадской тэрытарыяльнай грамады.
На тэрыторыі вёскі знаходзіцца ландшафтны заказнік «Азёрны».
У вёсцы і ваколіцах захавалася некалькі ДАКаў. ДАК № 301 і абаронены вузел сувязі Кіеўскай асобай ваеннай акругі з’яўляюцца помнікамі гісторыі.
Мікалай Нікандравіч Талерка
Мікалай (Мікола) Нікандравіч Талерка (, мяст. Дагда, Дрысенскі павет, Віцебская губерня, цяпер Латвія —, Даўгаўпілс, ЛатССР) — беларускі педагог, культурна-грамадскі дзеяч, паэт.
Біяграфія
Нарадзіўся ў сям’і чыгуначнага службоўца г. у мястэчку Дагда Дрысенскага павета Віцебскай губерні. Пасля сканчэння Лівенгофскага вышэйшага паштовага вучылішча (1916) служыў тэлефаністам у дзеючай арміі Заходняга фронту. З 1917 па 1920 гг. працаваў паштовым работнікам на чыгуначнай станцыі Бальбінава (Індра). Вершы і прозу пачаў пісаць у 15-гадовым узросце. Адзін з першых яго вершаў «Прощание» («Развітанне») быў надрукаваны ў газеце Смаленскай акругі «Голос» 7 лістапада 1918 г. Пад многімі творамі на рускай мове пазначана месца іх напісання: Дагда, Лівенгоф (Ліваны), Дрыса, Браслаў, Бальбінова, Юльянова, Белае.
Па заканчэнні ваенных дзеянняў у 1921—1922 гг. М. Талерка праслухаў поўны курс Дзяржаўных беларускіх настаўніцкіх курсаў у Дзвінску (суч. Даўгаўпілс). 1 кастрычніка 1922 г. быў прызначаны на пасаду настаўніка ў Шнёкаўскую школу, у якой прапрацаваў да восені 1925 г. З гэтага часу яна стала ператварацца ў латышскую і М. Талерка быў пераведзены ў Келаўскую, затым у Кузьмінаўскую, а потым у Вайцюлеўскую беларускую пачатковую школу.
У сакавіку 1924 г. разам з К. Езавітавам і іншымі беларускімі настаўнікамі Талерка быў арыштаваны палітычнай паліцыяй Латвійскай Рэспублікі па падазрэнні ў нядобранадзейнасці, што вылілася ў т.зв. «беларускі працэс» (следства па справе доўжылася больш за год). Падсудныя вінаваціліся ў падтрымцы сувязяў з існуючымі за мяжой беларускімі таварыствамі; агітацыі супраць латвійскай улады; распаўсюджванні геаграфічных карт, дзе частка тэрыторыі Латвіі была ўключана ў склад Беларусі. Аднак Мікалай Талерка і яшчэ некалькі настаўнікаў былі судом адпушчаны пад падпіску аб нявыяздзе і працягнулі настаўнічаць далей. А 22 снежня 1924 г. яны цалкам былі апраўданы з прычыны адсутнасці доказаў. Над астатнімі суд адбыўся ў пачатку красавіка 1925 г.
У 1924—1927 гг. Мікалай Талерка наведваў чатырохгадовыя агульнаадукацыйныя летнія настаўніцкія курсы пры Дзвінскай дзяржаўнай беларускай гімназіі. Паралельна з імі ў 1925—1926 гг. скончыў сельскагаспадарчыя курсы ў Дзвінску. Пасля ён ахвотна дзяліўся атрыманымі ведамі з мясцовымі сялянамі, даючы ім саветы па эканомным гаспадаранні.
У 1925—1935 гг. М. Талерка актыўна друкаваўся ў беларускай прэсе Латвіі, дзе размяшчаў нататкі, допісы, фальклорныя запісы, вершы (вядома каля трыццаці псеўданімаў). Часопіс «Беларуская школа ў Латвіі» ў лютым 1927 г. паведамляў, што М. Талерка выпусціў першы друкаваны на пішучай машынцы зборнік сваіх вершаў пад назовам «Адгукі Сяродкі». Рэцэнзуючы 26 змешчаных там вершаў, рэдактар часопіса так ацэньваў іх :
З «Адгукаў Сяродкі» толькі шэсць твораў былі надрукаваны ў калектыўным зборніку вершаў гуртка маладых беларускіх паэтаў «Першы крок» (Рыга, 1926).
У перыяд з 1921 г. па 1934 г. дзейнічала Таварыства беларускіх вучыцялёў і Беларускае навукова-краязнаўчае таварыства, актыўным сябрам якіх быў і Мікалай Талерка. Матэрыялы пра дзейнасць гэтых таварыстваў друкаваліся ў газеце «Голас беларуса» і часопісе «Беларуская школа ў Латвіі».
У 1932 г. М. Талерка быў звольнены са школы як палітычна нядобранадзейны настаўнік. Як ён сам успамінаў у сваёй аўтабіяграфіі, за ўсю настаўніцкую дзейнасць часта пераследваўся паліцыяй «буржуазнай Латвіі», перажыў 3 арышты і 8 вобыскаў.
Мікалай Талерка сам спраектаваў і пабудаваў дом у Індры, стварыў сад. Яго ўласная хутарская сядзіба, як узорная, у 1937 г. была адзначана ўрадавай узнагародай. Паводле слоў Яніны Гекішы, былой вучаніцы Талеркі, «свой дом ён ператварыў у нешта падобнае да музея з найбагацейшай прыватнай калекцыяй: тут былі геральдыка, мінералы, старадаўнія этнаграфічныя прадметы і многае іншае, якое распавядала пра латгальскі ўклад, гісторыю края. А паколькі ён выкладаў дзецям біялогію і геаграфію, то музей служыў чымсьці накшталт навочнага дапаможніка». У яго была велізарная бібліятэка, у якой налічвалася больш за 5 тысяч тамоў.
Апошні раз вобыск і арышт Мікалая Талерка адбыўся ў час наступу савецкіх войскаў у Заходняй Беларусі 22 верасня 1939 г. У 1940 г. з прыходам у Латвію Чырвонай Арміі ён ізноў быў прызначаны на пасаду настаўніка ў Індры. У школе стварыў кружок краязнаўства, залучаў у яго навучэнцаў, пісаў карэспандэнцыі ў розныя беларускія газеты, публікаваў у прэсе свае вершы. На працягу ўсяго жыцця Мікалай Талерка вельмі любіў тэатр, актыўна працаваў як рэжысёр, ставіў спектаклі з удзелам мясцовай моладзі. У Індры, напрыклад, арганізаваў дзіцячую беларускую трупу. Напрыклад, адной з пастановак была п’еса «Цар Максіміліян». Разам з каталіцкім святаром Уладзіславам Літаўніекам ён стварыў у парафіі драматычны калектыў і паставіў п’есу Р. Блаўманіса «Блудны сын».
Акрамя гэтага, М. Талерка быў яшчэ і калекцыянерам. Сабраў найрэдкую калекцыю пёраў для пісьма. Калекцыянаваў старадаўнія рэчы. У яго зборы можна было знайсці каменныя сякеры (у XVII ст. такімі сякерамі валілі лес), трубку для курэння тытуню (знаходзіцца ва ўнука Ігара Талеркі). Падчас нямецкай акупацыі ў салдатаў на ежу ён вымяняў невялікія егіпецкія вазы, якія тыя выкарыстоўвалі ў якасці мішэняў пры практыкаваннях у стральбе. Адна з такіх ваз захавалася і дагэтуль (знаходзіцца ў сям’і ўнука).
Пасля заканчэння Вялікай Айчыннай вайны да выхаду на пенсію ў 1960 г. Мікалай Талерка працаваў у Індры настаўнікам малодшых класаў рускай школы. Для старшакласнікаў арганізаваў драмгурток, дзе ставілі п’есы рускіх драматургаў-класікаў. Ва ўспамінах Э. Вайвадзіша, калегі Талеркі, згадваецца, што ён меў схільнасць да культурна-асветніцкай работы, ладзіў спектаклі, развіваў школьную самадзейнасць. Са спектаклямі аб’ездзіў усю Латгалію.
Мікалай Талерка збіраў фальклор беларусаў Латгаліі, займаўся археалогіяй, нумізматыкай, філатэліяй, «быў паэтам, рэжысёрам, прыродазнаўцам, адукаваным і ўмелым сельскім гаспадаром». Яшчэ адзін яго талент раскрыўся ў фатаграфіі. Фотаздымкамі М. Талеркі аздабляліся беларускія і латышскія выданні. У апошнія гады жыцця цалкам аддаўся жывапіснай творчасці. У спадчыне М. Талеркі многа алейных работ, прысвечаных прыродзе роднай Латгаліі. Памёр Мікалай Талерка 3 сакавіка 1984 г. Частку архіва бацькі перадаў Беларускаму дзяржаўнаму архіву-музею літаратуры і мастацтва яго сын Дзмітрый. Вялікая калекцыя шкляных фотанегатываў прапала.
Памяць
22 снежня 1998 г. Таварыства «Беларусь—Латвія» адзначыла ў Мінску 100-гадовы юбілей паэта і педагога. Да гэтай нагоды ў Даўгаўпілсе сябрамі Беларускага таварыства «Уздым» выдадзены паштовы канверт з партрэтам М. Талеркі.
Мікалай Пятровіч Казак
Мікалай Пятровіч Казак (нар., Віцебск) — беларускі спартсмен, член зборнай каманды Рэспублікі Беларусь па скачках на батуце. Майстар спорту Рэспублікі Беларусь міжнароднага класа.
Біаграфія
У 2002 годзе скончыў Віцебскі дзяржаўны ўніверсітэт імя П. М. Машэрава, а таксама Віцебскае вучылішча алімпійскага рэзерву.