cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Кодэкс Феадосія
Стварэнне і ўжыванне
Да IV стагоддзя ўказы (ці канстытуцыі) рымскіх імператараў, якія на працягу першых двух стагоддзяў прынцыпату не мелі вялікага ўплыву на праваадносіны, сталі значнай крыніцай права. Канстытуцыі імператараў да Дыяклетыяна былі сабраны юрыстам па імі Грэгорый у 14 кнігах пад назвай Грэгарыянава кодэкса. У часы кіравання Канстанціна пазнейшыя канстытуцыі былі сабраны, ізноў-ткі на прыватных пачатках, заканазнаўцам Гермагеніянам у так званым кодэксе Гермагеніяна.
Да кіравання Феадосія II абедзве кадыфікацыі парадкам састарэлі, таму імператар у 428 г. прызначыў камісію з 8 юрыстаў і даручыў ім сабраць разам усе канстытуцыі, выдадзеныя Канстанцінам і яго пераемнікамі. Меркавалася ў даданне да дзвюх папярэдніх кампіляцый выдаць зборнік дзеючых канстытуцый, і, больш таго, скласці зборнік канстытуцый адмененых або перагледжаных — у мэтах захавання іх тэксту для вывучэння юрыстамі будучых пакаленняў.
Праца камісіі застапарылася, як толькі яны прыняліся за разбор прэтарскага права і меркаванняў вядучых юрыстаў, якія планавалася прыкласці да ўкладання ў якасці каментарыя. У канчатковым выніку, ад гэтай ідэі прыйшлося адмовіцца. У 435 г. імператар падвоіў колькасць членаў камісіі, і праз два гады яны скончылі працу над 16 кнігамі канстытуцый, якія былі выдадзены пазней кодэкса Гермагеніяна і захоўвалі сваю сілу. Гэты кодэкс Феадосія быў афіцыйна прыняты для ўсеагульнага кіраўніцтва 15 лютага 438 г. Канстытуцыі, якія выдаваліся пасля яго выдання, атрымалі назву «новых законаў» (novellae leges).
Кодэкс быў складзены ў Канстанцінопалі, у ім знайшлі адлюстраванне рэаліі Усходняй імперыі — барацьба з арыянамі і іншымі ератыкамі, працэс занявольвання сялянства, рост дэспатызму імператараў. У 439 г. Феадосій пераслаў асобнік укладання заходняму імператару Валентыніяну III, які ўвёў яго ў абавязковае ўжыванне на сваіх землях з 1 студзеня 439 года.
Нават пасля таго, як пры Юстыніяне была ажыццёўлена значна больш поўная кадыфікацыя рымскага права, у Галіі і іншых заходніх правінцыях працягвалі кіравацца Феадосіевым зборам канстытуцый. Codex Theodosianus не раз перавыдаваўся, як у Сярэднявеччы, так і ў Новы час. Сярод іншых усталяванняў, Кодэкс Феадосія ўтрымліваў забарону на варожбы і магію.
Маямі (народ)
Маямі (саманазва: Myaamiaki) — алганкінскі народ, карэнныя жыхары ЗША. Агульная колькасць (2016 г.) - 2 900 чал.
Да прыходу еўрапейцаў маямі межавалі з канфедэрацыяй Ілінойс, падтрымлівалі земляробчыя традыцыі Місісіпскай цывілізацыі. У XVII ст. за ваенных сутычак з іракезамі пачалі міграцыю на ўсход. Яна працягвалася да сярэдзіны XVIII ст. У выніку маямі аселі на землях, што прылягалі да сучаснага штата Вермонт. Разам з маямі перасяляліся часткі Ілінойс.
У XVIII ст. маямі ўяўлялі сабою канфедэрацыю з 6 аб'яднанняў:
Падчас Амерыканскай рэвалюцыі частка маямі падтрымала амерыканскіх паўстанцаў, частка — Вялікабрытанію. Пасля заканчэння вайны за незалежнасць ЗША правадыр Малая Чарапаха ўзначаліў супольныя сілы індзейцаў-прыхільнікаў лаялізму. У 1790 г. і ў 1791 г. нанес буйныя паражэнні арміі ЗША. У 1794 г. маямі былі разбіты і страцілі значную частку сваіх тэрыторый. У вайне 1812 - 1814 гг. былі саюзнікамі брытанцаў.
Сутычкі з арміяй ЗША працягваліся да 1826 г., калі было заключана мірнае пагадненне, што прадугледжвала страту племянных зямель. Аднак маямі, што валодалі зямлёй як прыватныя маёмаснікі, здолелі захаваць свае надзелы. У 1846 г. маямі фактычна былі падзелены. Прыватныя маёмаснікі былі астаўлены на папярэднім месцы жыхарства. Яны пераважна жылі ў Індыяне. Астатнія перамешчаны на тэрыторыю сучаснага штата Аклахома.
У нашы дні племя маямі ў Аклахоме з'яўляецца афіцыйна прызнаным урадам ЗША, мае сваю Канстытуцыю і органы кіравання. У Індыяне дзейнічае задзіночанне Нацыя маямі, якая вядзе актыўную сацыяльную і палітычную дзейнасць, аднак не прызнана ўрадам ЗША ў якасці індзейскай меньшасці.
Патаватомі
Патаватомі паходзяць ад групы алганкінаў, якая ў канцы 1 - пачатку 2 тысячагоддзя н. э. мігрыравала з ракі Святога Лаўрэнція да Вялікіх азёр. У 1634 г., калі адбыліся першыя кантакты з французскімі даследчыкамі, яны насялялі частку ўзбярэжжа возера Мічыган. Уваходзілі ў склад канфедэрацыі Рада трох агнёў. У другой палове XVII ст. моцна пацярпелі ад наступу іракезаў. Пасля іх выгнання паступова занялі значныя тэрыторыі ад Антарыа да Вісконсіна. Важную ролю пры гэтым адыгрывалі саюзныя адносіны з Францыяй. Каля 1695 г. сярод патаватомі дзейнічала французская езуіцкая місія.
Пасля Сямігадовай вайны трапілі пад кантроль Вялікабрытаніі. Хаця адносіны з брытанскімі ўладамі мелі складаны характар, пасля Амерыканскай рэвалюцыі, калі землі патаватомі пачалі паступова захоплівацца каланістамі з ЗША, былі вымушаны арыентавацца на саюз з каланіяльнай адміністрацыяй Канады. У вайне 1812 - 1814 гг. большасць патаватомі змагалася супраць ЗША. Пасля паражэння ў вайне народ апынуўся ў гаротным стане, паколькі былі парушаны гандлёвыя сувязі з Канадай. У 1829 г. і ў 1833 г. правадыры былі вымушаны перадаць ЗША значныя тэрыторыі, у тым ліку месца сучаснага Дэтройта. Гэта выклікала міграцыю часткі індзейцаў на захад і ў Канаду. У 1846 - 1867 гг. патаватомі фактычна былі расколаты. Частка, якая прыняла амерыканскае грамадзянства або мела прыватныя землі, здолела захаваць месцы свайго пражывання, аднак астатнія былі дабраахвотна або прымусова перамешчаны на захад ад Місісіпі.
У наш час патаватомі складаюць некалькі лакальных груп з розным прававым статусам, якія насяляюць штаты Вісконсін, Мічыган, Аклахома, Канзас і Індыяна ў ЗША, а таксама правінцыю Антарыа ў Канадзе.
Аляксандар Шаламанаў
Аляксандар Стэфанаў Шаламанаў (Александър Стефанов Шаламанов, нар., вёска Баяна каля Сафіі, цяпер квартал Сафіі) — балгарскі прафесійны футбаліст.
Кар’ера
Амаль усю кар’еру гуляў за клуб «Славія» з Сафіі. У чэмпіянаце Балгарыі згуляў 265 гульняў, забіў 10 галоў.
Нацыянальная зборная
У складзе зборнай Балгарыі па футболе браў удзелу чэмпіянатах свету па футболе 1966 (2 матча, 0 галоў) і 1970 (3 матча, 0 галоў).
Дасягненні
Уладальнік Кубка Балгарыі 1963, 1964, 1966. Лепшы футбаліст Балгарыі 1963 і 1966, лепшы спартсмен Балгарыі 1967 і 1973.
Адметнасці
Чэмпіён Балгарыі ў слаламе і хуткасным спуску на горных лыжах. У якасці гарналыжніка браў удзел у Зімовых Алімпійскіх гульнях 1960. Быў таксама запасным у складзе валейбольнай зборнай Балгарыі на Алімпійскіх гульнях 1964.
Плаціна
Плаціна можа азначаць:
Палессе (прадпрыемства)
«Палессе» — найбольшае трыкатажнае прадпрыемства Беларусі, заснаванае ў студзені 1965 года ў горадзе Пінску. На 2015 год мела 24 крамы «Пінскі трыкатаж» у 13 гарадах ва ўсіх абласцях Беларусі.
Гісторыя
27 студзеня 1965 года пачалося ўзвядзенне вытворчых карпусоў Пінскага камбінату верхняга трыкатажу, якое стала найбуйнейшым прадпрыемствам лёгкай прамысловасці Беларусі. 28 снежня 1968 года была запушчана 1-ая чарга вытворчасці. У 1970 годзе была адчынена камвольная фабрыка (часальна-прадзільная вытворчасць) для выпуску паўшарсцяной і пражы. У 1972 годзе была ўведзена ў дзеянне фабрыка аб’ёмнай пражы для выпуску пражы.
28 жніўня 1980 года камбінат ператварылі ў Пінскае прадзільна-трыкатажнае аб’яднанне. 16 кастрычніка 1991 года назва была зменена на Пінскае прамыслова-гандлёвае аб’яднанне «Палессе», якое 10 лютага 1992 года увайшло ў канцэрн «Беллегпрам» (Мінск). 20 лютага 1995 года аб’яднанне стала ААТ. На 2001 год вырабляліся трыкатаж, аб’ёмная і шарсцяная пража.
На 2011 год ААТ «Палессе» мела каля 4 тысяч супрацоўнікаў, з якіх 1450 (36 %) працавалі на фабрыцы. Ажыццяўляўся пашыў джэмпераў, жакетаў, спартыўных касцюмаў, сукенак і світараў. Уласная сетка збыту ў Беларусі налічвала звыш 20 фірмавых крамаў, найбольш у сталіцы і Пінску. Палова вырабаў экспартавалася ў Расію. На 2013 год вытворчыя плошчы ААТ складалі 11,87 га. Гандлёвыя прадстаўніцтвы працавалі ў Віцебску, Гомелі і Магілёве. Сетка збыту складалася з 8 крам у Брэсцкай, Гродзенскай і Мінскай абласцях. У асноўным выпускаліся пража (51 %) і трыкатаж (47 %). Гадавая вытворчая магутнасць прадпрыемства склала 4166 тон пражы (2 724 тон аб’ёмнай — 65 %, 1 161 тон шарсцяной — 28 % і 281 тон штапельнай — 7 %), 1878 тысяч трыкатажных вырабаў і 12 тон трыкатажнага палатна. ААТ «Палессе» мела 3232 супрацоўнікі.
Пастановай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь № 755 ад 23 снежня 2020 года прадпрыемству спісалася запазычанасць перад «Белаграпрамбанкам» па аплаце працэнтаў і пені на агульную суму 5,7 млн беларускіх рублёў па 22 крэдытных дагаворах. Замест грошай «Белаграпрамбанк» атрымаў 228 тыс. акцый дадатковага выпуску намінальным коштам 25 рублёў.
General Cup International 2004 (снукер)
General Cup International 2004 — прафесійны нярэйтынгавы турнір па снукеры, які праходзіў з 11 па 16 верасня 2004 года ў General Snooker Club, у Ганконгу. Турнір стаў першым розыгрышам General Cup International.
Спаборніцтва ўключала ў сябе групавы раўнд з удзелам прафесіяналаў і азіяцкіх аматараў, якія былі разбітыя на 4 групы па 4 удзельніка, згуляўшы адзін з адным па аднаму разу ў групавым этапе. Пасля гэтага з кожнай групы выйшла па два лепшых гульца ў плэй-оф, дзе яны згулялі чвэрцьфінальныя і паўфінальныя двубоі, а таксама фінальны матч.
Казімір Адамавіч Петрусевіч
Біяграфія
Нарадзіўся 4 сакавіка 1872 года ў фальварку Навіны Капыльскага прыходу Слуцкага павета Мінскай губерні ў сям’і палясоўшчыка Адама Францавіча і Эміліі (з Стацкевічаў) Петрусевічаў. Меў двух братоў: Станіслава і Алеся.
У 1882—1891 гадах вучыўся ў дармовым інтэрнаце пад Слуцкай гімназіяй. Пасля заканчэння падаў дакументы на паступленне ў Пецярбургскі ўніверсітэт, але заява была адхілена. Паступіў на юрыдычны факультэт Імператарскага Кіеўскага ўніверсітэта імя Святога Уладзіміра, які скончыў у 1895 з дыпломам I ступені. Працаваў памочнікам прысяжнага паверанага да вядомага кіеўскага адваката Цэзара Абрамовіча. Узяў шлюб з Янінай Янаўнай Наркевіч-Ёдка.
General Cup International 2004 (снукер)
Пераможцам турніру стаў Ісара Качайвон з Тайланда, які перайграў на групавым этапе ганконгскага снукерыста Чэня Вая Кея (4:2) і індыйскага гульца Панкая Адвані (4:2), але саступіў кітайцу Цаю Цзяню Чжуну (2:4), выйшаўшы з групы з другога месца, пасля чаго перамог Пана Вэя Го (4:1) ў чвэрцьфінале, Марка Алена з Паўночнай Ірландыі (5:4) у паўфінале і валійца Дамініка Дэйла ў фінальным паядынку з лікам 6:3.
Казімір Адамавіч Петрусевіч
Біяграфія
За падрыхтоўку рэвалюцыйнай дэманстрацыі ў Кіеве 30 красавіка 1897 года быў высланы разам з жонкай у Екацярынаслаў. Працаваў памочнікам прысяжнага паверанага Тэадора Пяхоўскага. Удзельнічаў у I з’ездзе РСДРП (Менск) як дэлегат ад Екацярынаслаўскай сацыял-дэмакратычнай арганізацыі. Вярнуўшыся ў Екацярынаслаў і даўшы звесткі начальніку екацярынаслаўскай сацыял-дэмакратыі І. Х. Лалаянцу, Петрусевіч у тую ж ноч (10 сакавіка 1898) быў арыштаваны. Знаходзіўся ў мясцовых і кіеўскіх вязніцах. 22 сакавіка 1900 года паводле загаду манарха разам з іншымі высланы ў Валагодскую губерню на пяць гадоў. Губернатар спачатку вызначыў месцам ягонага быцця Тоцьму, куды ён прыбыў у траўні 1900 года. Затым ён пераведзены на жыхарства пад нагляд паліцыі ў Сальвычагодск. 8 студзеня 1902 атрымаў пасведчанне № 101 прыватнага паверанага пры Сольвычагодскім павятовым з’ездзе для заняткаў прыватнай юрыдычнай справай. 20 студзеня 1903 года Сольвычагодскі павятовы з’езд міравых суддзяў выдаў Петрусевічу пасведчанне № 247 на годнасць прыватнага паверанага пры павятовым з’ездзе. У 1903 годзе стаў членам кансультацыі прысяжных павераных пры Валагодскім акруговым судзе. 3 чэрвеня 1903 года скончыўся тэрмін высылкі Петрусевіча, і ён з жонкай вярнуўся ў Слуцкі павет . У 1908 года жыў у Вільні, бараніў Якуба Коласа. Быў паўнамоцным зямельнага звязку ў Гомелі.
General Cup International 2004 (снукер)
Турнір
General Cup International 2004 года стаў першым розыгрышам гэтага турніру і праходзіў у General Snooker Club у Ганконгу.
Казімір Адамавіч Петрусевіч
Біяграфія
У 1919 годзе эміграваў у Польшчу, заняўся адвакацкай справай. Выступаў абаронцам на працэсах палітычных, яго пекныя прамовы друкавалі ў той час некаторыя газеты. Абараняў інтарэсы Максіма Танка. Удзельнічаў у абароне «Беларускай грамады». За палітычную актыўнасць яго пазбавілі гонару прафесара і звольнілі з кафедры ў Віленскім універсітэце. У час Другой сусветнай вайны жыў на акупаванай тэрыторыі, бачыў адыход немцаў з Вільні, распавядаў пра гэта ў пісьмах да родных. Пазней яны былі надрукаваны ў літоўскай газеце на польскай мове «». Па заканчэнні вайны быў абраны членам Найвышэйшага суда ПНР, Галоўнай адвакацкай рады. Польскі ўрад узнагародзіў яго ордэнам Адраджэння Польшчы.
Памёр 14 жніўня 1949 года ў Варшаве. Пахаваны ў Варшаве на вайсковых могілках Павонзкі.
General Cup International 2004 (снукер)
Серыі, вышэйшыя за 50 ачкоў
У 31 матчы General Cup International 2004 года па адной соценнай серыі аформілі Марк Ален і Дамінік Дэйл. Колькасць серый, большых за 50 ачкоў, дасягнула 36 брэйкаў, што ў сярэднім азначае больш за 1 паўсоценную серыю ў матчы. Па колькасці серый «50+» лідарам стаў кітайскі снукерыст Цай Цзянь Чжун, які здзейсніў 6 паўсоцен на турніры.
Атава (народ)
Атава, або адава (саманазва: Odaawaa, літаральна "гандляры") — алганкінскі народ, карэнныя жыхары Канады і ЗША. Агульная колькасць (2022 г.) — 76 200 чал.
Гісторыя
Атава паходзяць ад групы алганкінаў, якая ў 1 або ў пачатку 2 тысячагоддзяў н. э. мігрыравала з ракі Святога Лаўрэнція да Вялікіх азёр. Галоўны цэнтр народа доўгі час месціўся на востраве Макінак. Разам з аджыбвэ і патаватомі складалі канфедэрацыю Рада трох агнёў.
З 1615 г. пачаліся кантакты з французамі. Атава моцна пацярпелі ад эпідэмій, якія ахапілі тубыльцаў Вялікіх азёр пасля сутыкнення з еўрапейцамі, а таксама падчас войн с суседзямі — іншымі алганкінамі і іракезамі. Але ў выніку саюзных адносінаў з французскімі каланістамі яны нават здолелі пашырыць свае тэрыторыі. У пачатку XVIII ст. атава насялялі землі ад паўночнага берага возера Мічыган да паўночнага захаду Агая.
У Сямігадовай вайне выступілі ў якасці саюзнікаў Францыі. Асаблівую вядомасць набыў правадыр Пантыяк, які рабіў смелыя вылазкі супраць брытанскіх крэпасцяў і паселішчаў каланістаў. У 1763 г., калі Францыя пацярпела паражэнне, Пантыяк працягваў змаганне і імкнуўся аб’яднаць вакол сябе іншыя плямёны. Яго барацьбу спыніла толькі смерць у 1769 г.
У наш час на тэрыторыі ЗША дзейнічаюць 4 аўтаномныя рэзервацыі атава, урады і Канстытуцыі якіх прызнаны федэральным урадам ЗША, а таксама 2 аб’яднанні, пазбаўленыя самакіравання, але прызнаныя ўрадам, і 7 аб’яднанняў са статусам непрызнаных. На тэрыторыі Канады 5 аўтаномных рэзервацый і 14 больш дробных аўтаномных абшчын атава.
Сыць
Сыць (Cyperus) — род кветкавых раслін сямейства Асаковыя.
Батанічнае апісанне
Шматгадовыя, радзей двух- і аднагадовыя карэнішчавыя травяністыя расліны з прамастойнымі сцёбламі. Кветкі ў каласках, сабраных у суквецці. Плод — арэшак.
Арэал
Налічвае больш за 700 відаў, пашыраных у трапічных, субтрапічных і, зрэдку, умераных паясах.
Значэнне і выкарыстанне
Тэхнічныя, харчовыя, лекавыя, дэкаратыўныя расліны.
Аракел Рыгоравіч Бабаханян
Лео (Լեո), сапр. Аракел Рыгоравіч Бабаханян (, Шуша, Бакінская губерня —, — армянскі гісторык, пісьменнік, публіцыст, прафесар Ерэванскага ўніверсітэта.
Біяграфія
Скончыў школу, займаўся самаадукацыяй. Працаваў натарыяльным пісарам, тэлеграфістам, кіраўніком друкарняй «Арар» (Шуша, Баку). У 1895—1906 гг. — супрацоўнік, сакратар газеты «Мшак». У 1906—1907 гг. выкладаў у семінарыі Геваргян (Эчміядзін). З 1924 года да канца жыцця выкладаў у Ерэванскім універсітэце.
Навуковая дзейнасць
Да пачатку XX стагоддзя апублікаваў шмат даследаванняў па асноўных праблемах гісторыі Арменіі і яе культуры. Яму прыналежаць манаграфіі на армянскай мове, прысвечаныя гісторыі армянскага друкарства, жыцця і дзейнасці кіраўніка армянскай царквы ў Расіі Іосіфа Аргуцінскага, грамадскіх дзеячаў, публіцыстаў і крытыкаў XIX стагоддзя Сцяпанаса Назарана і Грэгара Арцруні.
У апошнія гады жыцця працаваў над шматтамовай гісторыяй Арменіі.
Дыега дэ Ланда
Дыега дэ Ланда Кальдэрон (Diego de Landa Calderon; 12 лістапада 1524, Сіфуэнтэс, Іспанія — 1579, Мерыда, Мексіка) — другі епіскап Юкатана.
Увайшоў у гісторыю як вельмі супярэчлівая асоба: з аднога боку, быў аўтарам кнігі «Паведамленне аб справах на Юкатане» (1566), якая ўтрымлівала ў сабе шмат каштоўнай інфармацыі пра цывілізацыю Мая, увёў на Юкатане сістэму адукацыі, стварыў лацінскі алфавіт для мовы юкатэка. Аднак, ён таксама заснаваў на Юкатане інквізіцыю, на аўтадафэ спаліў рукапісы мая, тым самым знішчыўшы вялікую частку маянскай літаратуры.
З’яўляецца адной з ключавых постацей так званай «Чорнай легенды».
Біяграфія
Нарадзіўся ў Сіфуэнтэсе дэ Алькарыя, паходзіў з дваранскага роду Кальдэронаў. У 1541 годзе прыняў манаства ў францысканскім манастыры San Juan de los Reyes у Таледа. У жніўні 1549 года адправіўся місіянерам на Юкатан у ліку пяці францысканцаў, адабраных Нікаласам дэ Альбалатам. Дзякуючы выдатным здольнасцям, адразу зрабіўся памочнікам настаяцеля новазаснаванага манастыра Сан-Антоніа ў Ісамалі. Служыў настаўнікам дзяцей дваранскіх родаў мая, гвалтоўна звернутых у хрысціянства. У 1553 годзе стаў абатам Сан-Антоніа і неўзабаве стаў «захавальнікам» (custodio) Юкатанскай місіі. У 1561 годзе, пасля зліцця Юкатана і Гватэмалы ў адну епархію, стаў кіраўніком францысканскага ордэна ў гэтай царкоўнай правінцыі.
У 1562 годзе заснаваў інквізіцыю на Юкатане, выявіўшы адпадзенне ад хрысціянства нядаўна хрышчоных індзейцаў. 12 ліпеня 1562 года ў Ваб адбылося знакамітае аўтадафэ, дзе былі знішчаны амаль усё помнікі літаратуры мая. Гэта выклікала незадаволенасць Франсіска дэ Тараля (Francisco de Toral), тагачаснага епіскапа Юкатана і правінцыяла (кіраўніка ордэна) францысканцаў, і ў 1564 годзе Ланда быў вымушаны адправіцца ў Іспанію каб адчытацца аб сваёй дзейнасці. Ён быў апраўданы і ў 1573 годзе прызначаны епіскапам Мерыды, на змену Таралю, які памёр. Сканаў у манастыры Сан-Франсіска ў Мерыдзе, «акружаны арэолам святасці» (па выразе Кагальлюда).
«Паведамленне аб справах на Юкатане»
Дэ Ланда вядомы як выдатны знавец мовы мая, нораваў ды звычаяў гэтага народу. Выправіў і дапоўніў граматыку юкатэка, створаную Луісам дэ Вільяльпанда. Напісаў катэхізіс і зборнік пропаведзей на мове мая. Архіў Ланда бясследна знік пасля выгнання манахаў з Мерыды ў 1820 годзе.
Найважнейшаю працаю Ланды лічыцца «Паведамленне аб справах на Юкатане» (Relacion de las cosas de Yucatan), напісанае ў Іспаніі каля 1566 года. Мяркуючы па змесце тэксту, дэ Ланда працаваў над гэтай працай не менш чым 15 гадоў, бо каляндарныя знакі, прыведзеныя ім, датычацца 1553 года. Вярнуўшыся ў Мерыду, дэ Ланда ўзяў рукапіс з сабою. Неўзабаве з рукапісу была знята копія і адпраўлена ў Іспанію. Поўным тэкстам дэ Ланды карысталіся гісторыкі XVII стагоддзя, такія як Антоніа дэ Эрэра-і-Тардэсільяс, Васкес дэ Эспіноса і Дыега Лапэс дэ Кагальюда (1609—1670), аўтар «Гісторыі Юкатана» і першы біёграф дэ Ланды.
У Іспаніі ў 1616 годзе невядома кім была зроблена скарочаная копія «Паведамлення аб справах на Юкатане», напісаная трыма рознымі почыркамі. Пісары-капіравальшчыкі захавалі істотныя часткі працы дэ Ланды, а трэці з іх дадаў «Крытычныя заўвагі» і апалагетыку іспанскага валадарства. У 1862 годзе гэты рукапіс адшукаў у Мадрыдзе вялікі маяніст Шарль-Эцьен Брасер дэ Бурбур, які апублікаваў у 1864 годзе іспанскі тэкст і ўласны французскі пераклад з разбіўкаю на часткі, які выкарыстоўваецца дагэтуль.
Спадчына дэ Ланды ацэньваецца сучаснай навукай вельмі высока. Нягледзячы на шэраг памылак, яго праца доўгі час заставалася адзінай крыніцай звестак па ўсіх баках жыцця народу мая і адыграла важную ролю ў пацвярджэнні правільнасці расшыфроўкі пісьменнасці мая Юрыем Кнарозавым.
«Алфавіт дэ Ланды»
Мяркуючы, што выкарыстанне місіянерамі мовы мая паскорыць зварот індзейцаў у хрысціянства, дэ Ланда вырашыў вынайсці свой уласны «алфавіт мая». Пры дапамозе двух іерагліфічна пісьменных індзейцаў, ён склаў спіс адпаведнасцей паміж маяскімі іерогліфамі і іспанскімі літарамі. Дэ Ланда не ведаў, што пісьменнасць мая была не алфавітная, а логасілабічная, а мая, якія дапамагалі яму, ў некаторых выпадках запісвалі не вымаўленне іспанскіх літар, а іх назвы (напрыклад, be, hache, ka, cu). Усяго дэ Ландам было запісана 27 знакаў (плюс 3 знакі ў прыкладах напісання слоў), якія, па яго меркаванню, адпавядалі літарам іспанскага алфавіта. Дэ Ланда таксама браў удзел у стварэнні лацінскай пісьменнасці для юкатэкскай мовы — верагодна, першай лацінскай пісьменнасці для месаамерыканскіх індзейцаў.
Дэ Ланда пра іспанскі каланіяльны рэжым
Бог даў індзейцам не толькі названыя рэчы з [прыходам] нашай іспанскай нацыі, так неабходныя для службы чалавеку, што адны яны каштуюць больш за тую плату, якую індзейцы даюць і будуць даваць іспанцам, але індзейцы атрымалі [таксама] без аплаты тое, чаго нельга ні купіць, ні зарабіць, а менавіта правасуддзе і хрысціянства ды мір, у якім яны ўжо жывуць, таму яны абавязаны значна больш Іспаніі і яе іспанцам і галоўнае тым вельмі каталіцкім каралям яе, якія з бесперапынным клопатам і так па-хрысціянску забяспечылі іх і забяспечваюць гэтымі рэчамі, чым сваім першым настаўнікам, дрэнным бацькам, якія іх спарадзілі ў граху і дзецьмі гневу, тады як хрысціянства іх адрадзіла ў літасці і для радаснага вечнага жыцця. Іх першыя настаўнікі не здолелі даць ім парадак, каб яны маглі пазбегнуць столькіх і такіх памылак, як тыя, у якіх яны жылі. Правасуддзе пазбаўляла іх ад гэтых памылак цераз пропаведзь і павінна іх абараніць ад вяртання да іх, а калі б яны вярнуліся, павінна іх пазбавіць ад іх. Па справядлівасці можа Іспанія ўславіцца ў Богу, бо яна абрана сярод іншых нацый для выпраўлення столькіх людзей; таму яны абавязаны ёй значна больш, чым сваім настаўнікам альбо бацькам, і, як кажа блажэнны Грыгорый: не шмат будзе карысці нам нарадзіцца, калі не атрымаем адкуплення ад Хрыста. Таксама мы можам сказаць з Ансельмам: карысці нам не прынясе тое, што мы былі збаўлены, калі не атрымаем плёну адкуплення, гэта значыць нашага выратавання. І таму моцна памыляюцца тыя, хто кажа, што паколькі індзейцы атрымалі ад іспанцаў крыўду, прыгнёт і дрэнныя прыклады, то было б лепш, калі б іх не адкрылі. Прыгнёту і крыўды было яшчэ больш [да адкрыцця], і яны прычынялі іх увесь час адзін аднаму, забіваючы, звяртаючы ў рабства і прыносячы ў ахвяру дэманам. Калі яны атрымалі ці атрымліваюць цяпер ад некаторых дрэнныя прыклады, то кароль гэта выправіў і выпраўляе кожны дзень сваім правасуддзем і бесперапыннаю пропаведдзю і настойлівым процідзеяннем манахаў тым, хто дае ці даў [дрэнныя прыклады]; тым больш, што па вучэнні Евангелля, спакусы і дрэнныя прыклады неабходны; і, такім чынам, я мяркую, што яны былі сярод гэтых людзей, каб яны па іх навучыліся, аддзяляючы золата ад бруду і збожжа ад саломы, шанаваць дабрадзейнасць, як яны і зрабілі, бачачы разам з філосафам, што ззяюць дабрадзейнасці сярод заган і праведнікі сярод грэшнікаў, і той, хто ім даў дрэнны прыклад ці спакусу, церпіць сам жудаснае бедства, калі не загладзіць іх дабром. (Паведамленне аб справах на Юкатане. Частка LI. Пер. Ю. Кнарозава)
Азербайджанскі дзяржаўны музей дывана і народнага прыкладнога мастацтва імя Ляціфа Керымава
Азербайджанскі дзяржаўны музей дывана і народнага прыкладнога мастацтва імя Ляціфа Керымава (Lətif Kərimov adına Azərbaycan dövlət xalçaçılıq və xalq tətbiqi sənəti muzeyi) — заснаваны ў Баку ў 1967 годзе. Размешчаны ў цэнтры азербайджанскай сталіцы, насупраць прыморскага бульвара. З'яўляецца першым у свеце музеем дываноў.
Асноўныя мэты
Дыванаткацтва з'яўляецца адным з самых старажытных відаў дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва Азербайджана. Дадзеныя археалагічных даследаванняў, якія праводзяцца на тэрыторыі Азербайджана, сведчаць аб тым, што мастацтва дыванаткацтва зарадзілася ў Азербайджане яшчэ ў глыбокай старажытнасці. Музей дывана праводзіць вялікую і карпатлівую працу па папулярызацыі нацыянальнай культурнай спадчыны шляхам правядзення міжнародных выстаў, канферэнцый, сімпозіумаў і іншых мерапрыемстваў.
Калекцыя музея
У Азербайджанскім дзяржаўным музеі дывана і народна-прыкладнога мастацтва захоўваюцца каштоўныя гістарычныя экспанаты і творы мастацтва з Губы, Кабалы, Шырвана, Газаха, Тэбрыза, Эрывані, Гянджы, Шэкі і іншых гарадоў і рэгіёнаў, якія ахопліваюць ўсю шматвяковую гісторыю Азербайджана. Захоўваюцца археалагічныя помнікі, якія адносяцца да бронзавага веку (чорныя керамічныя і бронзавыя прадметы), фаянсавы посуд XII стагоддзя, мастацкае шыццё і нацыянальнае адзенне XIX стагоддзя, металічныя, драўляныя, шкляныя і ювелірныя вырабы, зброя, дываны і дывановыя вырабы з нацыянальнымі арнаментамі і сюжэтамі, звязаныя з народным рамяством, хаўлу (халча, халы, дэсць халы, гебэ), хаўсуз (палас, кілім, чэчым, тарбах, шэдэ, варна, зілі), разнастайныя дывановыя вырабы — хурджун, чул, хейба, мафраш, ехар гашлыгы і інш.). У музеі захоўваюцца каля мільёна малых і вялікіх па памеры дывановых вырабаў. Адным з самых каштоўных экспанатаў з’яўляецца дыван з нацыянальнымі арнаментамі «Хілі-Бута» (узор у выглядзе кроплі), які быў вытканы карабахскімі ткачыхамі ў X стагоддзі.
Гісторыя музея
Заснаваны ў 1967 годзе, афіцыйнае адкрыццё адбылося ў 1972 годзе. 17 мая 2008 года ў Баку прайшла цырымонія закладкі першага каменя новага будынка музея дывана, у якім бралі ўдзел прэзідэнт Азербайджанскай Рэспублікі Ільхам Аліеў і галоўны дырэктар ЮНЕСКА Каіціра Мацуура. Новы будынак музея пабудаваны ў выглядзе складзенага дывана.
Іван Віктаравіч Васілёнак
Іван Васілёнак (нар., в. Слабада, ) — беларускі футбаліст, абаронца.
Клубная кар’ера
Выхаванец прыватнай футбольнай школы Віктара Дарміна ў Смалявічах, пачынаў дарослую кар’еру ў складзе дубля барысаўскага БАТЭ, пазней гуляў за дубль «Дарыды». У 2009—2010 гадах гуляў у Другой лізе за «Гарадзею», разам з якой выйграў турнір. Пасля аднаго сезона ў Першай лізе ў складзе «Клечаска» зноў выйграў Другую лігу ў складзе клуба «Смалявічы-СТІ».
У 2014 годзе перайшоў у мазырскую «Славію», якую ўзначальваў былы трэнер смалявіцкай каманды Юрый Пунтус. Дапамог клубу выйсці ў Вышэйшую лігу. У першай палове сезона 2015 выступаў за дубль, пазней стаў трапляць на лаўку запасных асноўнай каманды. У Вышэйшай лізе дэбютаваў 13 верасня 2015 года ў гасцявым матчы супраць «Віцебска», правёўшы на полі ўсе 90 хвілін. Да канца сезона яшчэ 5 разоў згуляў за «Славію» ў элітным дывізіёне, але пасля гэтага пакінуў клуб.
У першай палове 2016 года згуляў у адным матчы ў Другой лізе за «Нёман-Агра», а ў жніўні зноў стаў іграком «Смалявічаў-СТІ». Па выніках сезона 2017 дапамог камандзе выйсці ў Вышэйшую лігу. У снежні 2017 года падоўжыў кантракт з клубам, які змяніў назву на «Смалявічы». У сезоне 2018 з’яўляўся на полі нерэгулярна, часцей заставаўся на лаўцы запасных. У снежні 2018 года падоўжыў кантракт са смалявіцкім клубам. У сезоне 2019 у якасці асноўнага абаронцы дапамог камандзе вярнуць месца ў Вышэйшай лізе. У студзені 2020 года падоўжыў кантракт са «Смалявічамі». Пачатак сезона 2020 прапусціў з-за траўмы, з мая стаў з’яўляцца ў стартавым складзе.
У ліпені 2020 года па пагадненні бакоў пакінуў «Смалявічы» і хутка перайшоў у «Крумкачы», дзе гуляў да канца сезона 2020.
Сірадж уд-Даўла
Сірадж уд-Даўла (поўнае імя — Мансур-уль-Мульк Сірадж-уд-Даўла Шахкулі-хан Мірза Махамед Джанг Бахадур;  — ) — наваб Бенгаліі, Біхара і Арысы ў 1756—1757 гадах.
Біяграфія
Унук і спадчыннік наваба Алівардзі-хана. Разам з дзедам удзельнічаў у войнах з маратхамі і афганцамі. Адрозніваўся неўраўнаважаным характарам. Паводле сведчанняў сучаснікаў, быў схільны да жорсткасці і мсцівасці. У 1754 годзе, яшчэ да ўзыходжання на прастол, западозрыўшы эміра Хусейн Кулі-хана ў дачыненні да змоў, загадаў забіць яго разам з пляменнікам Хусейнам уд-Дзінам на вуліцы ў Дацы. Быў таксама ганіцелем паслядоўнікаў індуізму.
У 24 гады заняў прастол Бенгаліі, расправіўшыся са сваякамі, якія пярэчылі яму. Асцерагаючыся ўзмацнення ў Бенгаліі ўплыву англічан, якія ў той час ужо ўступілі на поўдні краіны ў барацьбу за заваяванне Індыі, напаў на Форт-Уільям у Калькуце, галоўнае англійскае паселішча ў Бенгаліі, і захапіў яе 19 чэрвеня 1756 года. У тую ж ноч, з 19 на 20 чэрвеня, у «чорнай яме» было закатавано мноства палонных англічан, у тым ліку і параненыя.
Англійскі военачальнік Роберт Клайв і адмірал, пасланыя з Мадраса, адбілі Калькуту ў індыйцаў. Прадпрыняты Сіраджам уд-Даўлам неўзабаве новы паход на гэты горад скончыўся няўдачай. 23 чэрвеня 1757 года Сірадж уд-Даўла быў разбіты англійскім войскам пад камандаваннем Клайва ў бітве пры Плесі (Палашы), пасля паражэння паспрабаваў бегчы, але быў схоплены і забіты. Пахаваны ў Муршыдабадзе, разам з трыма жонкамі, у маўзалеі свайго дзеда Алівардзі-хана.
Спіс краін паводле ўзроўню смяротнасці насельніцтва
Гэты артыкул складаецца з двух версій спісу краін паводле агульнага каэфіцыента смяротнасці. Агульны каэфіцыент смяротнасці адносіцца да колькасці смерцяў на працягу пэўнага перыяду, падзеленага на чалавека-гады, пражытыя насельніцтвам за гэты перыяд. Гэта выражаецца ў колькасці памерлых на 1000 чалавек насельніцтва.
Першы спіс заснаваны на пяцігадовых адзнаках Арганізацыі Аб'яднаных Нацый. Сярэдні агульны каэфіцыент смяротнасці ва ўсім свеце ацэньваецца ў 8,6 смерцяў на тысячу насельніцтва.
Другі спіс заснаваны на даных Сусветнай кнігі фактаў ЦРУ па ацэнках на 2009 год.
Энтані Кідзіс
Энтані Кідзіс (Anthony Kiedis; нар., Гранд-Рапідс, Мічыган) — амерыканскі рок-музыкант літоўскага паходжання. Вакаліст і сузаснавальнік рок-гурта Red Hot Chili Peppers.
Малое Сціклева
Гісторыя
Вёска месцілася на рацэ Сціклёўцы, якой цяпер няма. У 1897 годзе 4 двары, 22 жыхары. У 1917 годзе ў вёсцы 9 двароў, 46 жыхароў; у маёнтку 1 двор, 6 жыхароў.
Да 1924 года ў Сеніцкай воласці Мінскага павета, пасля ў Навадворскім сельсавеце Самахвалавіцкага раёна. З 1931 года ў адміністрацыйным падпарадкаванні Менскага гарсавета, з 1934 года ў Менскім раёне. Указам Прэзідыума Вярхоўнага савета БССР ад 22 кастрычніка 1981 года ўключаная ў межы горада Мінска.
Эмануэль-Жазеф Сіес
Эмануэль-Жазеф Сіес, шырока вядомы як абат Сіес, l’abbé Sieyès (Emmanuel Joseph Sieyès;, — , ) — французскі палітычны дзеяч. Больш правільнае, хоць менш распаўсюджанае вымаўленне — Сіеес.
Біяграфія
Навучаўся ў каталіцкай семінарыі ў Парыжы і па волі родных, супраць уласнага жадання, стаў святаром; быў затым генеральным вікарыем біскупа Шартрскага. У 1788 годзе Сіес з'яўляўся дэпутатам ад духавенства ў правінцыйным сходзе ў Арлеане. Да гэтага часу адносіцца з'яўленне шэрагу брашур, напісаных Сіесам з нагоды склікання Генеральных Штатаў: гэтыя сачыненні Сіеса аказалі вельмі моцны ўплыў на народ, асабліва брашура «Essai sur les privilèges» («Эсэ пра прывілеі», 1788) і памфлет «Qu’est ce que le tiers-état?» («Што такое трэцяе саслоўе?», сту. 1789), які змяшчаў вядомыя радкі: «''Што такое трэцяе саслоўе? Усё. Чым яно было дагэтуль пры існым парадку? Нічым. Што яно патрабуе? Стаць чым-небудзь''».
Стаўшы дзякуючы гэтым брашурам адным з кіраўнікоў грамадскай думкі ў Францыі, Сіес быў абраны ў Нацыянальны сход у якасці прадстаўніка трэцяга саслоўя ад горада Парыжа. Быў адным з найбольш дзейных членаў нацыянальнага сходу і набыў значны ўплыў, пры гэтым, не быў выдатным аратарам. Ён прыклаў руку да стварэння Нацыянальнай гвардыі, новага размеркавання падаткаў, араганізацыі муніцыпалітэтаў, падзелу тэрыторыі Францыі на дэпартаменты і інш. Ён склаў клятву, якую далі дэпутаты 20 чэрвеня 1789 года, — не разыходзіцца, пакуль Францыі не будзе дадзена новая канстытуцыя; ім жа прапанавана было дэпутатам прыняць для Генеральных Штатаў назву нацыянальнага сходу (17 чэрвеня 1789 года). Брашура Сіеса «Reconnaissance et exposition des droits de l’homme et du citoyen» (ліпень 1789 года) стала папярэдніцай «дэкларацыі правоў чалавека».
Адзін з заснавальнікаў Якабінскага клуба, у ліпені 1791 года ён перайшоў у Клуб фельянаў, затым належаў да «балота», якое ўхілялася ад вызначэння сваёй палітычнай пазіцыі. У 1789—1790 гадах выступаў за ўвядзенне маёмаснага цэнзу для ўдзелу ў выбарах. У 1790 годзе Сіес быў пэўны час прэзідэнтам Нацыянальнага сходу. Ад прапанаванай яму ў 1791 годзе пасады канстытуцыйнага парыжскага біскупа Сіес адмовіўся. Абраны ў Канвент, Сіес у студзені 1793 года падаў голас за пакаранне смерцю караля. У час тэрору Сіес не прымаў актыўнага ўдзелу ў палітыцы і здолеў пазбегнуць гільяціны (пазней на пытанне, што ён рабіў у эпоху тэрору, ён адказаў: "Я жыў"). Пасля падзення Рабесп'ера ён стаў членам Камітэта грамадскага выратавання (у 1795 годзе: з 5 сакавіка па 3 ліпеня і са 2 жніўня па 26 кастрычніка — роспуск Канвента) і браў удзел у мірных перамовах, якія адбываліся ў Базелі з Прусіяй і Іспаніяй. У перыяд з 20 красавіка па 04 мая 1795 года займаў пасаду старшыні Канвента. Ад складання канстытуцыі III года Сіес адмовіўся гэтак жа, як і ад уступлення ў Дырэкторыю і ад пасады міністра замежных спраў. Абраны ў Савет пяцісот, ён працаваў у розных камітэтах, а ў 1797 годзе быў прэзідэнтам гэтага савета. У тым жа годзе на жыццё Сіеса быў здзейснены замах абатам Пуль (Poulie), які раніў яго ў руку і ў грудзі.
Сіес быў членам вядомага масонскага ложа «Дзевяць Сясцёр».
У наступным годзе Сіес быў пасланы ў Берлін паўнамоцным міністрам, з даручэннем дамагчыся калі не саюза, дык хоць бы нейтралітэту Прусіі, што яму і ўдалося. Пасля вяртання ў Францыю Сіес быў абраны дырэктарам на месца Рэбеля (у 1799 годзе) і ў час падрыхтоўкі да перавароту 18 брумера стаяў на баку Банапарта, якому аказаў вельмі істотную падтрымку сваім уплывам на дэпутатаў; ён жа склаў праект новай канстытуцыі, істотна, зрэшты, зменены Банапартам. Пасля перавароту Сіес стаў адным з трох часовых консулаў, але не меў ніякай сапраўднай улады. Банапарт прызначыў яго сенатарам і даў яму вельмі прыбытковы дзяржаўны маёнтак Крон (Crosne). Пасля Сіес быў некаторы час прэзідэнтам сената, а ў 1808 годзе атрымаў тытул графа Імперыі. Ён быў таксама членам Французскай акадэміі. Пасля другой рэстаўрацыі Сіес, выгнаны з Францыі як манархазабойца, пасяліўся ў Бруселі і вярнуўся ў Парыж толькі пасля Ліпеньскай рэвалюцыі 1830 года.
Спараванне
Спароўванне, спарава́нне — у заалогіі злучэнне дзвюх асобін («капуляцыя») у палавым акце, якое служыць узнаўленню.
Пры спараванні сперма адной асобіны пранікае ўнутр іншай, дзе апладняе адну ці некалькі яйцаклетак. Апладненне яйцаклетак, якое адбываецца па-за арганізмам асобіны і без блізкага цялеснага кантакту, як гэта сустракаецца, напрыклад, у рыб, не трапляе пад вызначэнне спаравання. Спароўванне можа адбывацца як паміж асобінамі процілеглага полу, так і паміж гермафрадытамі.
Спароўванне з'яўляецца следствам інстынкту, сексуальнай цягі і адпаведных раздражняльнікаў, такіх як вылучэнне палавых сакрэтаў, шлюбны танец ці напуханне палавых органаў самак.
Спараванне сельскагаспадарчых жывёл і жывёл-кампаньёнаў можна называць «злучка».
Хрома
Хро́ма (Хрома, Хро́ма) — рака ў Азіяцкай частцы Расіі, у Рэспубліцы Саха (Якуція).
Даўжыня ракі 685 км. Плошча вадазбору 19 700 км². Сярэдні расход вады ў вусці каля 80 м³/с. Сярэдні аб’ём сцёку 2,525 км³/год. Бярэ пачатак з возера Сір-Туруарбут. Працякае па Яна-Індыгірскай нізіне. Упадае ў Хромскую губу Усходне-Сібірскага мора. Жыўленне ракі дажджавое і снегавое. Замярзае ў канцы верасня, вызваляецца ад лёду ў канцы мая. У асобных месцах рака перамярзае.
Прытокі: Сююруктээх, Юрунг-Уулаах, Былчайар, Улахан-Кюёль-Сээнэ, Ціігаан-Сээнэ, Кыыл-Бастаах, Фёдар-Сээнэ, Кубалаах-Юрэх, Харгы-Сээн, Сіліір, Хахханнаах, Тэнкэлі, Аартык, Кюргэлээх (Элікчан), Немалак-Арангас, Тэмтэкэн і інш.
Хенг Сомнанг Нгор
Хенг Сомнанг Нгор (Haing Somnang Ngor, 吳漢潤; 22 сакавіка 1940, Камбоджа — 25 лютага 1996, Лос-Анджэлес) — амерыкана-камбоджыйскага лекар,, пісьменнік, лаўрэат прэміі «Оскар».
Нгор вядомы, перш за ўсё, тым, што атрымаў «Оскар» за лепшую ролю другога плана за сваю першую ролю ў фільме «Поля смерці». У ім ён адлюстраваў камбоджыйскага журналіста і перакладчыка Дыта Прана. Нгор і Гаральд Расэл — адзіныя непрафесійныя акцёры, якія атрымалі «Оскар», а Нгор, акрамя гэтага, застаецца пакуль адзіным чалавекам у Азіі, які выйграў прэмію «Оскар» за лепшую ролю другога плана.
Негніючнік
Негніючнік, Жывунец (Marasmius) — род шапкавых базідыяльных грыбоў сямейства. Налічвае каля 25 відаў.
Батанічнае апісанне
Пладовае цела — шапка на ножцы. грыбы пераважна дробныя, пры адміранні высыхаюць. Шапкі маюць розную форму, маюць цемнаватую афарбоўку, зрэдку светлыя. Пласцінкі прырослыя, рэдкія. Ножка цыліндрычнай формы, жорсткая. Мякаць шапак тонкая і шчыльная. Споры гладкія і бясколерныя. Пладовыя целы з’яўляюцца ў чэрвені—верасні.
Здольныя раскладаць устойлівыя складнікі ападу лісця і ігліцы — цэлюлозу і лігнін. Некаторыя віды ядомыя.
Арэал
Грыбы роду негніючнік распаўсюджаны ў Амерыцы, Афрыцы, Еўразіі і Аўстраліі. На тэрыторыі Беларусі сустракаюцца 16 відаў. Растуць на глебе, лясным подсціле, на ламаччы і пнях.
Мажэйскае
Мажэйскае — возера ў Пастаўскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Мядзелка, за 4 км у напрамку на паўночны захад ад горада Паставы, каля вёскі Мажэйкі.
Назва
Назва Мажэйскага возера ад назвы вёскі Мажэйкі. Тапонім Мажэйкі — ад балцка-літоўскага антрапоніма (даўнейшага імя) Mažeika / Mažeikis, якое ад літоўскага mažas «малы».
Корань Maž- нярэдкі і ў балцкай гідраніміі, ад яго літоўскія рачныя назвы тыпу Maž-upis, Mažiklis, назвы рэк Можа (прыток дняпроўскага Бабра), Мажа (у басейне Прыпяці), Мажанка і Мажайка (прытокі Бярэзіны) , назва ракі Мажая, ад якой назва падмаскоўнага Мажайска.
Гідраграфія
У возеры водзяцца шчупак звычайны, акунь, плотка, краснапёрка, лінь і іншыя віды рыб.
Мантыя Зямлі
Ма́нтыя — частка Зямлі (геасфера), размешчаная непасрэдна пад карой і вышэй ядра. У мантыі знаходзіцца значная частка рэчыва Зямлі. Мантыя ёсць таксама і ў іншых планет. Глыбіня зямной мантыі знаходзіцца ў дыяпазоне ад 30 да 2900 км.
Мяжой паміж карой і мантыяй служыць мяжа Махаровіча або, скарочана, Моха. На ёй адбываецца рэзкае павелічэнне сейсмічных хуткасцей — ад 7 да 8—8,2 км/с. Знаходзіцца гэтая мяжа на глыбіні ад 7 (пад акіянамі) да 70 кіламетраў (пад складчатымі паясамі). Мантыя Зямлі падпадзяляецца на верхнюю і ніжнюю мантыі. Мяжой паміж гэтымі геасферамі служыць пласт Галіцына, які размяшчаецца на глыбіні каля 670 км.
У пачатку XX стагоддзя актыўна абмяркоўвалася прырода мяжы Махаровіча. Некаторыя даследчыкі меркавалі, што там адбываецца метамарфічная рэакцыя, у выніку якой ствараюцца пароды з высокай шчыльнасцю. У якасці такой рэакцыі прапаноўвалася рэакцыя эклагітызацыі, у выніку якой пароды базальтавага складу ператвараюцца ў эклагіт, і іх шчыльнасць павялічваецца на 30%. Іншыя навукоўцы тлумачылі рэзкае павелічэнне хуткасцей сейсмічных хваль зменай складу парод — ад адносна лёгкіх кіслых парод кары і асноўных да шчыльных мантыйных ультраасноўных парод. Гэта пункт гледжання цяпер з'яўляецца агульнапрызнаным.
Адрозненне складу зямной кары і мантыі — следства іх паходжання: зыходна аднастайная Зямля ў выніку частковага плаўлення падзялілася на лёгкаплаўкую і лёгкую частку — кару і шчыльную тугаплаўкую мантыю.
Крыніцы інфармацыі аб мантыі
Мантыя Зямлі недаступная непасрэднаму даследаванню: яна не выходзіць на зямную паверхню і не дасягнутая глыбінным свідраваннем. Таму вялікая частка інфармацыі аб мантыі атрыманая геахімічнымі і геафізічнымі метадамі. Звесткі ж аб яе геалагічнай структуры вельмі абмежаваныя.
Мантыю вывучаюць па наступных звестках: Гэтыя комплексы маюць ту перавагу, што ў іх можна назіраць геалагічныя суадносіны паміж рознымі пародамі.
Нядаўна было абвешчана, што японскія даследчыкі плануюць распачаць спробу прасвідраваць акіянічную кару да мантыі. Пачатак свідравання плануецца на 2007 год.
Асноўны недахоп атрыманай з гэтых фрагментаў інфармацыі — немагчымасць усталявання геалагічных суадносін паміж рознымі тыпамі парод. Гэта кавалачкі пазла. Як сказаў класік, «вызначэнне саставу мантыі па ксеналітам нагадвае спробы вызначэння геалагічнай будовы гор па гальках, якія з іх вынесла рэчка».
Састаў мантыі
Мантыя складзеная галоўнай вобразам ультраасноўнымі пародамі: перыдатытамі, (лерцалітамі, гарцбургітамі, верлітамі, піраксенітамі), дунітамі і ў меншай ступені асноўнымі пародамі — эклагітамі.
Таксама сярод мантыйных парод усталяваныя рэдкія разнавіднасці парод, не сустракаемыя ў зямной кары. Гэта розныя флагапітавыя перыдатыты, граспідыты, карбанатыты.
Будова мантыі
Працэсы, якія ідуць у мантыі, аказваюць самы непасрэдны ўплыў на зямную кару і паверхню Зямлі, з'яўляюцца прычынай руху кантынентаў, вулканізму, землетрусаў, гораўтварэння і фармавання рудных радовішчаў. Усё больш сведчанняў таго, што на саму мантыю актыўна ўплывае металічнае ядро планеты.
Ерванд Ацян
Ерванд Ацян (Երվանդ Օտյան;, — , ) — асманскі армянскі пісьменнік, сатырык, журналіст, публіцыст, літаратурны крытык і перакладнік. Лічыцца адным з самых пладавітых і значных армянскіх сатырыкаў нароўні з Акопам Паранянам.
Нарадзіўся ў заможнай сям'і. У 1882 годзе паступіў у Перперыянскае вучылішча, але паўтара года праз перайшоў на хатняе навучанне па рэкамендацыі настаўнікаў. Паколькі яго сям'я была адукаванай і шанавала мастацтва, у юнацкасці ён шмат чытаў і вывучыў французскую мову. У 1879 годзе разам з дзядзькам здзейсніў дзевяцімесячнае падарожжа па найбуйнейшых гарадах Еўропы. Друкавацца пачаткаў у 1887 годзе, паступіўшы працаваць у газету «Хайрэнік» («Радзіма»), якая належала Арпіяру Арпіярану. З 1892 па 1896 год быў памагатым рэдактара гэтага выдання, а з 1896 года — галоўным рэдактарам.
Творчая спадчына Ерванда складаецца з складанкі сатырычных аповедаў («Паразіты рэвалюцыі» (1898—1899)), аповесці («Прапагандыст» (1901), «Таварыш Панджуні» (1908)), раманы («Поп-пасярэднік» (1895), «Сям'я, гонар, маральнасць» (1910), «Абдул Гамід і Шэрлак Холмс» (1911), «Саліха Ханум» (1912)), а таксама памфлеты і фельетоны. У сваіх творах ён паддае крытыцы і высмейвае розныя заганы буржуазнага грамадства і падтрымвае змаганне народаў Асманскай імперыі супраць улады султана. Ён напісаў таксама аўтабіяграфічную працу «Տասներկու Տարի Պոլսէն Դուրս» (бел. «Дванаццаць гадоў па-за Стамбулам») пра сваё жыццё за мяжой. З перакладаў на армянскую мову, выкананых ім, найболей вядомыя пераклады ўсіх трох раманаў Л. М. Талстога («Вайна і мір», «Ганна Карэніна», «Ускрысенне»), а таксама шэраг твораў Дастаеўскага, Горкага, Марка Твена, Эміля Золя і іншых пісьменнікаў.
Бертран Барэр
Бертран Барэр дэ В'ёзак (Bertrand Barère de Vieuzac;, , — , там жа) — французскі палітык, адвакат, дзеяч Вялікай французскай рэвалюцыі, дэпутат Устаноўчага сходу і Нацыянальнага канвента.
Біяграфія
У 1789 годзе Бертран Барэр быў абраны ў Генеральныя штаты. Дзякуючы свайму такту і красамоўству Барэр быў абраны ў Канвент, дзе заняў уплывовае становішча. У час судовага працэсу над Людовікам XVI старшынстваваў у Канвенце. Пад уплывам пагрозлівага становішча парыжскага насельніцтва і якабінцаў, прагаласаваў за неадкладнае пакаранне смерцю караля Францыі. Барэру таксама належыць зварот да французаў аб гэтым працэсе.
Калі пачалася барацьба паміж мантаньярамі і жырандыстамі, Барэр, абраны ў першы Камітэт грамадскага выратавання, імкнуўся быць пасроднікам паміж імі і стаў правадыром цэнтра ў Канвенце. Імкнучыся толькі да панавання, Барэр, бачачы гібель жырандыстаў, далучыўся да партыі Гары і быў абраны ў другі камітэт грамадскага выратавання, дакладчыкам якога Барэр быў у Канвенце. У Камітэце грамадскага выратавання займаўся пытаннямі знешняй палітыкі і народнай адукацыі. З'яўляючыся членам камітэта, супрацоўнічаў з Ж. Ж. Дантонам, затым з М. Рабесп'ерам. У дні Тэрмідора (27—28 ліпеня 1794 года) выступіў супраць Рабесп'ера. Нягледзячы на тое, што Барэр спрыяў падзенню апошняга, ён усё ж быў абвінавачаны ў саўдзеле з ім і 1 красавіка 1795 года прысуджаны да выгнання ў Французскую Гвіяну. Пакаранне не было прыведзена ў выкананне і пасля 18 брумера Барэр патрапіў пад агульную амністыю.
Прыняты непрыхільна Банапартам, Барэр прысвяціў сябе літаратуры. Пасля другой рэстаўрацыі Барэр быў выгнаны, як забойца караля (24 чэрвеня 1815 года). Жыў у Бруселі, а пасля Ліпеньскай рэвалюцыі вярнуўся ў Францыю, дзе ў 1831—1840 гадах быў прэфектам у дэпартаменце Верхніх Пірэнеяў. На момант сваёй смерці, заставаўся апошнім жывым членам "Камітэта грамадскага выратавання".
Сачыненні
Яго «Memoires» у 4 тамах выдадзена Іпалітам Карнj ў Парыжы ў 1842 годзе.
Палавое размнажэнне
Палавое размнажэнне — працэс у большасці эўкарыётаў, звязаны з развіццём новых арганізмаў з палавых клетак (у аднаклетачных эўкарыётаў пры кан'югацыі функцыі палавых клетак выконваюць палавыя ядры).
Першыя арганізмы, якія размножваліся палавым шляхам, адносяцца да стэнійскага перыяду мезапратэразою.
Такая форма палавога размнажэння як партэнагенез не прадугледжвае зліцця гамет. Але партэнагенез усё роўна лічыцца палавым размнажэннем, бо арганізм развіваецца з палавой клеткі (аацыта).
У многіх групах эўкарыётаў адбылося паўторнае знікненне палавога размнажэння, або яно адбываецца вельмі рэдка. У прыватнасці, у аддзел дэйтэраміцэтаў (грыбы) аб'ядноўвае шырокую групу філагенетычных аскаміцэтаў і базідыяміцэтаў, якія страцілі палавы працэс. Да 1888 года меркавалася, што сярод наземных вышэйшых раслін палавое размнажэнне цалкам страчана ў цукровага трыснягу. Страта палавога размнажэння ў якой-небудзь групе шматклетачных жывёл не апісана. Аднак вядомыя шматлікія віды (ніжэйшыя ракападобныя — дафніі, некаторыя тыпы чарвякоў), здольныя ў спрыяльных умовах размнажацца партэнагенетычна на працягу дзясяткаў і сотняў пакаленняў. Напрыклад, некаторыя віды калаўротак на працягу мільёнаў гадоў размножваюцца толькі партэнагенетычна, нават утвараючы пры гэтым новыя віды.
У шэрагу поліплоідных арганізмаў з няцотнай колькасцю набораў храмасом палавое размнажэнне адыгрывае малую ролю ў падтрыманні генетычнай зменлівасці ў папуляцыі ў сувязі з утварэннем незбалансаваных набораў храмасом у гаметах і ў нашчадкаў. Магчымасць камбінаваць генетычны матэрыял пры палавым размнажэнні мае вялікае значэнне для селекцыі мадэльных і важных гаспадарчых арганізмаў.
Сімон Врацян
Сімон Врацян (—) — армянскі дзяржаўны дзеяч, апошні прэм’ер-міністр Рэспублікі Арменіі (з 25 лістапада па 2 снежня 1920 г.). Пасля ўсталявання ў Арменіі савецкай улады эміграваў, жыў у Францыі, ЗША, Ліване. У 1967 г. апублікаваў шасцітамовыя ўспаміны «Па дарогах жыцця».