cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Беларуская сацыял-дэмакратычная партыя (1918—1924)
Праект праграмы БСДП складзены ў 1919 А. Смолічам. У адпаведнасці з вучэннем К. Маркса партыя лічыла, што пераход да сацыялізму магчымы толькі ў высокаразвітай краіне. Прызнаючы вучэнне аб класавай барацьбе, БСДП меркавала, што да сацыялізму можна прыйсці шляхам рэформ. He адмаўляючы ідэі дыктатуры пралетарыяту, члены БСДП лічылі, што ўстанаўленне палітычнай улады рабочага класа будзе магчыма толькі тады, калі ён складзе большасць насельніцтва і пераможа на дэмакратычных выбарах. У галіне сельскай гаспадаркі БСДП стаяла за нацыяналізацыю памешчыцкай, манастырскай і царкоўнай зямлі і перадачу яе беззямельным і малазямельным сялянам. Пры гэтым не выключала магчымасці выкупу памешчыцкай зямлі дзяржавай, што не пярэчыла вучэнню Маркса. Прапаноўвала перадаць сялянам зямлю ў пажыццёвае карыстанне з правам перадачы ў спадчыну. Партыя выступала за развіццё кааперацыі ў вёсцы. Яна лічыла, што кааперацыя рыхтуе рэальных практычных працаўнікоў і арганізатараў будучага сацыялістычнага ладу. Развіццё сельскай гаспадаркі разглядалася як неабходная ўмова развіцця прамысловасці. БСДП лічыла, што для сацыялізацыі вытворчасці на Беларусі яшчэ не было ўмоў, і папярэджвала, што неадкладная сацыялізацыя можа прывесці да «бюракратычнага сацыялізму», эканаммічнай катастрофы. У праекце праграмы прадугледжваўся комплекс эканамічных мер для барацьбы з эксплуатацыяй на вёсцы, а таксама меры сацыяльнай абароны рабочых. На думку эсдэкаў, усе рэформы можна ажыццявіць у свабоднай і дэмакратычнай краіне. БСДП прапаноўвала ўвесці ўсеагульнае, роўнае і прамое выбарчае права з тайным галасаваннем, забяспечыць свабоду слова, друку, сходаў, партый, арганізацый, сумлення, недатыкальнасць асобы і жылля, тайну перапіскі, аддзяленне царквы ад дзяржавы. Усе гэтыя меры павінны былі служыць вызваленню чалавека з паднявольнай адміністрацыйнай апекі. БСДП выступала за незалежнасць Беларусі як дэмакратычнай рэспублікі. Мэтай партыі было зрабіць свой народ паўнапраўным членам інтэрнацыянальнай сям'і. Эсдэкі былі ўпэўнены: вольны ад эксплуатацыі народ будзе выяўляць сваю творчасць у нацыянальных формах; задачай сацыялізму з'яўляецца не знішчэнне нацыянальных асаблівасцей, a іх культываванне; прагрэс павінен весці не да асіміляцыі народаў, a да найвышэйшай формы іх згоднага жыцця, да працоўнага інтэрнацыянала. Ваенныя падзеі перашкодзілі БСДП правесці ўстаноўчы з'езд і зацвердзіць праграму.
У БССР дзейнасць партыі была спынена арыштам яе актывістаў у сакавіку 1921. Я. Лёсік, А. Смоліч і інш. былі рэабілітаваны і працавалі ў навуковых і навучальных установах. У Заходняй Беларусі БСПД знаходзілася ў апазіцыі да польскага ўрада. Прытрымлівалася легальных, парламенцкіх форм барацьбы. Удзельнічала ў стварэнні Блока нацыянальных меншасцей, які на выбарах у сейм у лістападзе 1922 атрымаў 28% галасоў. У 1922 у БСДП аформілася больш левае крыло на чале з С. Рак-Міхайлоўскім — Беларуская партыя незалежных сацыялістаў (БПНС). Пазней да яе далучыўся Б. Тарашкевіч. У 1925 БПНС амаль цалкам злілася з КПЗБ. Ад БСДП засталася вузкая група інтэлігентаў на чале з A. Луцкевічам, які называў партыю штабам без арміі. Асноўныя прычыны распаду БСДП — практычная адсутнасць на Беларусі буйной прамысловасці і кваліфікаванага нацыянальнага рабочага класа, інжынерна-тэхнічнай інтэлігенцыі, палітычныя рэпрэсіі ў БССР, сацыяльная і нацыянальная палітыка польскага ўрада, якая штурхнула значную частку беларускіх сацыялістаў на шлях больш радыкальнай барацьбы, а таксама раскольніцкая дзейнасць у беларускім руху Камінтэрна, ВКП(б) і КП(б)Б.
Малыя Амхінічы
Малы́я Амхі́нічы (, Малые Амхиничи) — вёска ў Чавускім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Гарбавіцкага сельсавета.
Да 16 ліпеня 1954 года вёска ўваходзіла ў склад Амхініцкага сельсавета, да 16 мая 1960 года — у склад Гарбавіцкага сельсавета, да 1964 года — у склад Благавіцкага сельсавета.
Віктар Якаўлевіч Міхалап
Віктар Якаўлевіч Міхалап (, в. Кострыцкая Слабодка, Кіраўскі раён, Магілёўская вобласць — ) — беларускі эканаміст, спецыяліст у галіне фінансаў, грашовага абарачэння і крэдыту. Кандыдат эканамічных навук (1970).
Біяграфія
Скончыў Магілёўскі дзяржаўны педагагічны інстытут (спецыяльнасць «Руская мова і літаратура», 1959), Беларускі дзяржаўны інстытут народнай гаспадаркі імя В. У. Куйбышава (спецыяльнасць «Эканоміка», 1961; аспірантура, 1966).
Працаваў у Магілёўскім абласным фінансавым аддзеле (1954—1965, эканаміст, начальнік аддзела), Кантрольна-рэвізійным ўпраўленні Міністэрства фінансаў БССР па Магілёўскай вобласці (1965—1970, рэвізор), Магілёўскім машынабудаўнічым інстытуце (з 1970, выкладчык кафедры палітэканоміі), Магілёўскім тэхналагічным інстытуце (з 1973, у 1973—1975 — дэкан тэхналагічнага факультэта, у студзені — красавіку 1973 — в. а. рэктара).
Плошча Рынак (Львоў)
Плошча Рынак — цэнтральная плошча Львова, размешчаная ў Галіцкім раёне горада.
Львоўская плошча Рынак сфармавалася пасля заваёвы Львова польскім каралём Казімірам Вялікім, да якога цэнтрам была плошча Стары Рынак. У XIX-пачатку XX стагоддзя сфармаваўся новы цэнтр горада: праспект Свабоды, плошча Міцкевіча і праспект Шаўчэнкі. Ад плошчы Рынак адыходзяць 8 вуліц (па сучасных назвах — 7 вуліц і 1 плошча): Руская, Сербская, Галіцкая, Кафедральная плошча, Кракаўская, Шэўская, Друкарская, Стаўрапігійская.
Архітэктурны ансамбль плошчы Рынак сфармаваўся на працягу XIV—XIX ст. Пажары, час і будаўнікі шмат у чым змянілі яе першапачатковы выгляд. Апошні значны пажар, падчас якога згарэла практычна ўся драўляная забудова Львова, адбыўся ў 1527 годзе. Памеры плошчы — 142 на 129 м; 44 дамы і ратуша ў цэнтры. Ад пачатковай гатычнай забудовы, якая існавала да пажару 1527 года, захаваліся сцены з фрагментамі дэталяў і падвалы.
Над забудовай плошчы Рынак працавалі архітэктары П. Красоўскі, М. Градоўскі, П. Барбонэ, П. Рымлянін, Б. Мярэцін, С. Фесінгер і іншыя. Будынкі будаваліся для прадстаўнікоў багатай шляхты і купцоў. Нумарацыі дамоў у сярэднявеччы не існавала, дамы мелі ўласныя назвы: «Пад ільвом», «Пад аленем», «Камяніца Лукашэвічаў».
Базілік
Базілік камфорны, Базілік (Ocimum basilicum) — від кветкавых раслін роду сямейства. Пашыраны пераважна ў тропіках і субтропіках. У Беларусі як вострапрыпраўную расліну вырошчваюць базілік камфорны (Ocimum basilicum). Менавіта апошні, назва якога паходзіць ад грэчаскага basilikos — каралеўскі, праз ўжыванне яго як прыправы і спецыі стаў вядомы пад назваю базіліку.
Гісторыя
Радзіма базіліку, праўдападобна, Іран. Дзякуючы лекавым якасцям яшчэ ў старажытнасці базіліку прыпісвалася чарадзейная моц. У індуізме базілік лічыўся ўлюбёнай раслінай Вішну. Базілік знойдзены пры раскопках егіпецкіх пірамідаў. Мяркуецца, што ў Еўропу базілік патрапіў у IV ст. да н.э. разам з ваярамі Аляксандра Македонскага, якія вярталіся з паходу ў Азію. Ад таго часу базілік пашырыўся ў Міжземнамор’і. Рымляне выкарыстоўвалі базілік пераважна як лекавую расліну, паступова адкрываючы яго вартасці спецыі. У ВКЛ базілік патрапіў, верагодна, у XVI ст. з Італіі. У кухарскія кнігі базілік унеслі толькі ў XVIII ст. дзякуючы французскім кухарам, якія адкрылі хутчэй кулінарныя, чым магічныя ўласцівасці базіліка.
Батанічнае апісанне
Аднагадовая травяністая расліна вышынёй 40—40 см з галінастым чатырохгранным прамастойным апушаным сцяблом. Лісце простае, супраціўнае, з зубчастым краем, на чаранках. Кветкі ружовага ружовага, белага або светла-фіялетавага колеру з адценнямі. Суквецце — гронка. Плод — арэшак.
Выкарыстанне
У наш час базілік як прыправа і спецыя вядомы ва ўсім свеце, але найбольш ужываецца ў Італіі, Іспаніі, Францыі, Грэцыі і Грузіі. Дзеля вырабу спецыі выкарыстоўваецца надземная частка расліны, якая валодае прыемным спецыфічным водарам, што абумоўлены высокім утрыманнем эфірнага алею (1,5 %) і дубільных рэчываў (6 %), мае злёгку гаркавы смак. Лісце ўжываецца свежае ды сушанае. Сабранае лісце сушаць пры тэмпературы 30—35 °C, а потым раздрабняюць. Базілік дадаецца ў салаты, соусы (італьянскія salsa verde — зялёны соус, песта французскі — вінегрэт і г.д.), супы, мясныя (асабліва з бараніны) і рыбныя стравы, стравы з агародніны (спаржы, фасолі), а таксама пры саленні і марынаванні агуркоў, памідораў, кабачкоў, патысонаў, баравікоў, выкарыстоўваецца дзеля аддушкі воцату (крыху свежага лісця дадаецца ў бутэльку з воцатам), араматызацыі таматнага соку. Не камбінуецца з іншымі прыправамі, апроч часнаку. У «Літоўскай гаспадыні» базілік фігуруе як важная прыправа.
Шаўкоўніца
Шаўкоўніца, Тутавае дрэва, Тут, Морва (Morus), род дрэў і кустоў сямейства тутавых.
Батанічнае апісанне
Вышыня 6-12 м. Лісце яйкападобнае, суцэльнае ці лопасцевае з прылісткамі. Кветкі ў коласападобных суквеццях. Плады касцянкападобныя, 2-3 см даўжынёй, белыя, чырвоныя, цёмна-фіялетавыя, у суплоддзях, ядомыя. Расліны ўстойлівыя да гарадскіх умоў.
Арэал
Радзіма — Японія, Кітай, Індыя, Малая Азія.
На Беларусі як пладовыя і дэкаратыўныя дрэвы вырошчваюцца і. Цвітуць у маі-чэрвені.
Фёдар Барысавіч Успенскі
Фёдар Барысавіч Успенскі (нар. 22 лютага 1970, Масква) — расійскі лінгвіст, спецыяліст па рускай антрапаніміцы. Аўтар даследаванняў у галіне скандынаўскай філалогіі, гісторыі і літаратуры старажытнай Скандынавіі і старажытнай Русі; культуры сярэднявечнай Еўропы, гістарычнай анамастыкі. Прафесар РАН (2015), член-карэспандэнт РАН з 28 кастрычніка 2016 года па Аддзяленні гісторыка-філалагічных навук.
Біяграфія
Сын лінгвіста Б. А. Успенскага, пляменнік матэматыка У. А. Успенскага.
Скончыў філалагічны факультэт МДУ імя М. В. Ламаносава (1996), спецыяльнасць «Філалогія. Рамана-германская філалогія». У 2000 годзе абараніў дысертацыю на суісканне вучонай ступені кандыдата філалагічных навук (тэма «Славяна-скандынаўскія кантакты перыяду хрысціянізацыі: на матэрыяле моўных дадзеных»; кіраўнік акадэмік У. М. Тапароў). У 2005 годзе абараніў дысертацыю на суісканне ступені доктара філалагічных навук (тэма «Дынастычнае імя ў Скандынавіі і на Русі»).
Намеснік дырэктара Інстытута славяназнаўства (з 2010 года), в. аб. загадчыка Аддзела тыпалогіі і параўнальнага мовазнаўства (з 2012 года), кіраўнік Цэнтра славяна-германскіх даследаванняў (з 2006). Пачаў працаваць у НДУ ВШЭ ў 2012 годзе. Адзін з заснавальнікаў і галоўны рэдактар міжнароднага славістычнага часопіса «Slověne = Словѣне».
Мар’янова (Лідскі раён)
Мар'яно́ва (, Марьяново) — вёска ў Лідскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Дварышчанскага сельсавета.
Да 11 студзеня 1966 года вёска ўваходзіла ў склад Тракельскага сельсавета Воранаўскага раёна.
Мітаўё
Мітаўё (, Митавьё) — вёска ў Чавускім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Гарбавіцкага сельсавета.
Да 16 мая 1960 года вёска ўваходзіла ў склад Ваўкавіцкага сельсавета.
Андэрс Спарман
Андэрс Спарман (таксама Шпарман Anders Sparrman, 27 лютага 1748 — 9 жніўня 1820) — шведскі біёлаг, батанік, арнітолаг і ўрач , адзін з «апосталаў Лінея».
Біяграфія
Андэрс Спарман нарадзіўся 27 лютага 1748 года.
Ва ўзросце 9 гадоў ён паступіў ва Упсальскі ўніверсітэт. У 14 гадоў Андэрс Спарман пачаў сваю медыцынскую адукацыю. Ён стаў адным з выбітных вучняў Карла Лінея.
З 1765 па 1767 год Андэрс Спарман удзельнічаў у навуковай экспедыцыі ў Кітаі. З 1771 па 1772 год ён быў у навуковай экспедыцыі ў Паўднёвай Афрыцы. З 1772 па 1775 год Андэрс Спарман удзельнічаў у навуковых экспедыцыях у Акіяніі і ў Паўднёвай Амерыцы, у 1775 годзе ў Паўднёвай Афрыцы. Пасля вяртання ў Швецыю ў 1776 годзе ён быў прызначаны захавальнікам прыродных гістарычных калекцый Шведскай каралеўскай акадэміі навук у 1780 годзе.
Андэрс Спарман быў абраны членам Шведскай каралеўскай акадэміі навук. У 1781 годзе ён стаў прафесарам прыродазнаўства і фармакалогіі. У 1787 годзе ён удзельнічаў у экспедыцыі ў Заходняй Афрыцы.
Андэрс Спарман памёр у Стакгольме 9 жніўня 1820 года.
Навуковая дзейнасць
Андэрс Спарман спецыялізаваўся на насенных раслінах.
Aston Martin
Астан-Марцін Лагонда (Aston Martin Lagonda Limited) — англійскі вытворца аўтамабіляў. Ля вытокаў маркі стаялі Лаёнел Марцін і Роберт Бэнфард. Штаб-кватэра знаходзіцца ў Гейдане, Уорыкшыр. Назва кампаніі паходзіць ад назвы пагорка Астан-Клінтан, дзе адзін з стваральнікаў Лаёнел Марцін атрымаў у 1913 годзе перамогу на аўтамабілі Singer-10. З 1994 г з’яўляўся часткай Premier Automotive Group — падрадзялення Ford Motor Company, аднак у жніўні 2006 г Форд апублікаваў намер прадаць кампанію Астан-Марцін. У II квартале 2007 г Ford Motor Company прадала Aston Martin кансорцыўму фундатараў за $925 млн.
16,7% акцый належаць Дзяржаўнаму інвестыцыйнаму фонду Саудаўскай Аравіі, 18,3% — кансорцыуму, які ўзначальвае канадскі мільярдэр Лоўрэнс Строл, Mercedes-Benz валодае 9,7%. У верасні 2022 года 7,6% набыў холдынг Geely.
У Беларусі
Станам на канец 2020 года ў Беларусі зарэгістравана 11 аўтамабіляў маркі Астан-Марцін.
Забалоцце (Туркоўскі сельсавет)
Забало́цце (, Заболотье) — вёска ў Мёрскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Туркоўскага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1945 гадах вёска ў складзе гміны Мікалаёва Дзісенскага павета Віленскага ваяводства Польскай Рэспублікі.
Нямецкамоўныя краіны
Нямецкая мова належыць да заходнегерманскай падгрупы германскіх моў і з'яўляецца афіцыйнай дзяржаўнай мовай такіх дзяржаў, як Федэратыўная Рэспубліка Германія (каля 76-77 млн тых, хто размаўляе на ёй), Аўстрыя (7,5 млн чалавек), Ліхтэнштэйн, а таксама адным з афіцыйных моў Швейцарыі (4,6 млн тых, хто размаўляе на ёй, або 72,4% насельніцтва), Люксембурга і Бельгіі. Значныя групы нямецкамоўнага насельніцтва пражываюць таксама ў Францыі, Італіі, ЗША, Канадзе, Бразіліі, Аргентыне, Расіі, Казахстане, Польшчы і Румыніі, аднак апошнія не адносяцца да групы нямецкамоўных краін.
Дыялекты
Літаратурная нямецкая мова (Hochdeutsch) з'яўляецца агульнапрынятай у сферы адукацыі, справаводстве, афіцыйных установах і г.д. Існуе шмат рэгіянальных дыялектаў нямецкай мовы, напрыклад, нямецка-плацкі (ніжненямецкі), на якім гавораць на поўначы краіны (ён збольшага падобны на галандскую і бліжэйшы да англійскай, чым да літаратурнага нямецкага), швабскі на паўднёвым захадзе, баварскі на поўдні і саксонскі на паўднёвым усходзе. У Аўстрыі і Швейцарыі выкарыстоўваюцца свае нацыянальныя варыянты літаратурнай нямецкай мовы (адпаведна, аўстрыйскі і швейцарскі, якія нельга блытаць з аўстра-баварскім або швейцарскім дыялектамі), які адрозніваюцца некаторымі асаблівасцямі фанетыкі, марфалогіі і лексікі.
D-A-CH
Тры найбуйнейшыя нямецкамоўныя краіны могуць пазначацца абрэвіятурай DACH (дах) ад D (Германія, Deutschland), A (Аўстрыя (Austria) і CH (Швейцарыя, Confoederatio Helvetica). Абрэвіятура выкарыстоўваецца пераважна для найменняў мерапрыемстваў, канферэнцый, напрыклад, «DACH Meteorologentagung» або для агульных праектаў гэтых трох краін. Маюцца таксама аднайменныя электронныя карты для навігатараў.
П’ер Карнель
П'ер Карнель (Pierre Corneille;, Руан, Францыя — , Парыж) — французскі драматург, «бацька французскай трагедыі», адзін з творцаў класіцызму ў французскай літаратуры.
Біяграфічныя звесткі
Сын адваката; дзяцінства правёў у вёсцы, навучаўся ў езуіцкай школе, затым вывучаў права і атрымаў месца пракурора, замала, аднак, цікавячыся службовай кар'ерай. Творчасць Карнеля адлюстроўвала супольную барацьбу ў перыяд станаўлення абсалютызму.
Творчасць
Літаратурную дзейнасць пачаў з вершаў (зборнік «Паэтычная сумесь», 1632). Першая спроба ў жанры камедыі — «Меліта» (паст. 1629), у жанры трагедыі — «Медэя» (паст. 1635). Пасля пастаноўкі трагедыі «Сід» (1637), якая прадзманстравала складанасць духоўнага свету чалавека, прыярытэт розуму, свядомасці і стала ўзорным творам класіцызму, эталонам прыгожага ў французскай культуры, драматурга пачалі называць «Вялікі Карнель». Аўтар трагедый «першай манеры» («Гарацый», паст. 1640; «Цына», паст. 1640— 41; «Паліеўкт», паст. 1641—42), для якіх характэрны раўнавага асабістага і грамадзянскага, агульначалавечага і патрыятычнага, вытрыманасць у эстэтычных законах класіцызму. У трагедыях «другой манеры» («Радагуна», паст. 1644—45; «Іраклій», паст. 1646; «Нікамед», паст. 1651; «Пертарыт», паст. 1651) акцэнт зроблены на асабістым пачатку, больш складанай стала інтрыга, з'явіўся матыў антаганістычнасці інтарэсаў асобы і дзяржавы, узмацніўся момант ірацыянальнасці, што сведчыла пра ўплыў барока. Трагедыям «трэцяй манеры» («Эдып», паст. 1659; «Серторый», паст. 1662; «Сафанісба», паст. 1663; «Атон», паст. 1664; «Атыла»; паст. 1667; «Ціт і Берэніка», паст. 1670) уласцівы рэзкі крэн у бок дзяржаўнага, ператварэнне героя ў «функцыю» грамадства, што і абумовіла заняпад творчасці П. Карнеля і правал трагедыі «Сурэна» (паст. 1674).
Міхаіл Міхайлавіч Ляйкоўскі
Міхаіл Міхайлавіч Ляйкоўскi (нар., в. Дзям’янаўка, цяпер Пухавіцкі раён, Мінская вобласць) — беларускі вучоны, кандыдат медыцынскіх навук (1964), заслужаны ўрач БССР (1976).
Біяграфія
Скончыў Талькаўскую сярэднюю школу (1941), Мінскі медыцынскі інстытут (1950). У 1964 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю.
У гады вайны сувязны партызанскага атрада імя Шчорса 3-яй Мінскай брыгады. На фронце з ліпеня 1944 года. З 30 жніўня 1950 года па 30 сакавіка 1957 года працаваў загадчыкам аддзела аховы здароўя ў Валожынскай цэнтральнай раённай бальніцы.
Узнагароды
Узнагароджаны ордэнам Славы III ступені, ордэна Айчыннай вайны I ступені, медалямі. Заслужаны ўрач БССР.
28 ліпеня
28 ліпеня — дзвесце дзевяты (дзвесце дзясяты ў высакосны год) дзень года па Грыгарыянскім календары.
Марыя Емяльянаўна Юркевіч
Марыя Емяльянаўна Юркевіч (нар., Варонічы, Цітвянская воласць, Ігуменскі павет — ) — Герой Сацыялістычнай Працы (1950), палявод.
Біяграфія
Нарадзілася ў вёсцы Варонічы, зараз Пухавіцкі раён Мінская вобласць. У 1930—1941 гадах працавала паляводам у калгасе «Кастрычніцкі» Рудзенскага раёна.
Пасля вызвалення Рудзенска ў 1944 годзе аднаўляла разбураную калгасную гаспадарку.
Працавала ў дзіцячым садку да выйсця ў 1971 годзе на пенсію.
Абіралася дэпутатам сельскага Савета дэпутатаў працаўнікоў. Была персанальным пенсіянерам саюзнага значэння. Жыла ў роднай вёсцы.
Узнагароды
Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 27 чэрвеня 1950 года за высокі ўраджай кок-сагыза ўганаравана звання Героя Сацыялістычнай Працы з уручэннем ордэна Леніна і залатога медаля «Серп і Молат».
Дом Ідэльсона
Дом Ідэльсона — будынак у Шклоўскім пасадзе Магілёва, размешчаны па Першамайскай вуліцы, 17.
Ананічы (Пухавіцкі раён)
Ана́нічы (, Ананичи) — вёска ў Пухавіцкім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Турынскага сельсавета.
Геаграфія
Знаходзіцца за 24 км. на поўнач ад раённага центра, 14 км ад чыгуначнай станцыі Рудзенск.
Пад уладай Расійскай імперыі
Упамінаецца ў 1879 г. пры пераліку населеных пунктаў Турынскага праваслаўнага прыходу Ігуменскага павета Мінскай губерні. У 1909 г. у Кліноцкай воласці Ігуменскага павета.
Найноўшы час
У Першую сусветную вайну ў лютым — снежні 1918 года была пад акупацыяй войскаў кайзераўскай Германіі.
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай вёска абвешчана часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. З 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі вёска ўвайшла ў склад БССР.
У жніўні 1919 — ліпені 1920 вёска знаходзілася пад польскай уладай.
У пачатку 1930-цх гг. створаны калгас "Вызваленне", працавала кузня. У часы Другой сусветнай ваны з канца чэрвеня 1941 г. да 02.07.1944 г. акупіравана немецкімі войскамі.
Да 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Ананіцкага сельсавета.
Разліў нафты на нафтаправодзе «Кістоўн» (2022)
7 снежня 2022 года на нафтаправодзе «» кампаніі «» адбыўся буйны разліў больш за 14 тысяч барэляў нафты. Гэта найбуйнейшы разліў нафты на «Кістоўн» з трох падобных інцыдэнтаў з моманту адкрыцця сеткі ў 2010 годзе і адначасова найбуйнейшы ў ЗША з 2013 года.
Разліў
У 21:00 7 снежня па мясцовым часе кампанія «TC Energy» запусціла аварыйны прыпынак трубаправода «Кістоўн» з-за падзення ціску. пабудавала земляную дамбу, каб стрымаць разліў. Уцечка была выяўлена недалёка ад, штат Канзас, і вылілася ў ручай Міл-Крык, які ўпадае ў раку. Указанне аб эвакуацыі не аддавалася. Для ліквідацыі наступстваў аварыі «TC Energy» накіравала 100 чалавек.
Экалагічныя
Уцечка выклікала занепакоенасць у эколагаў з-за перадачы па нафтаправодзе, якія больш таксічны за сырую нафту, і могуць тануць у вадзе.
Эканамічныя
Цана на сырую нафту пасля закрыцця трубаправода «Кістоўн» вырасла на 5%, а «TC Energy» абвясціла. Усе работы на нафтаправодзе спынілі. Закрыццё прывяло да абмежавання паставак канадскай нафты на амерыканскія нафтаперапрацоўчыя заводы.
Расследаванне
пачало расследаванне ўцечкі. Агенцтва аховы навакольнага асяроддзя накіравала двух каардынатараў, якія ўстанавілі, што нафта не трапіла ў крыніцы пітной вады, таму яна ў раёне акругі Вашынгтон не пацярпела.
Пётр Фаміч Ракіцкі
Пётр Фаміч Ракіцкі (, вёска Кустоўніца, Мазырскі раён, Гомельская вобласць — ) — беларускі генетык. Акадэмік Акадэміі навук БССР (1967), доктар біялагічных навук (1940), прафесар (1940). Заслужаны дзеяч навукі БССР (1973).
Біяграфія
Скончыў Маскоўскі універсітэт (1927). З 1930 года старшы навуковы супрацоўнік Усесаюзнага інстытута жывёлагадоўлі, адначасова з 1932 года дацэнт кафедры генетыкі Маскоўскага дзяржаўнага універсітэта. У 1938—1948 гг. загадчык кафедры, дэкан факультэта, намеснік дырэктара Маскоўскага пушна-футравага інстытута. З 1949 года старшы навуковы супрацоўнік, загадчык аддзела заалогіі жывёлагадоўлі Комі філіяла АН СССР, у 1957—1960 гадах загадчык сектара біялогіі Усесаюзнага інстытута навуковай інфармацыі. У 1960—1969 гадах загадчык кафедры заалогіі пазваночных жывёл Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта, адначасова з 1965 года загадчык лабараторыі тэарэтычнай генетыкі Інстытута генетыкі і цыталогіі Акадэміі навук БССР. У 1966—1977 гадах прэзідэнт Беларускага таварыства генетыкаў і селекцыянераў.
Навуковая дзейнасць
Дзяржаўная прэмія БССР 1974 за цыкл работ «Распрацоўка пытанняў статыстычнай генетыкі і ўкараненне матэматыка-статыстычных метадаў у біялогію», апублікаваных у 1964—1974 гг.
Астроўна (Навагрудскі раён)
Астро́ўна (, Островно) — вёска ў Навагрудскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Пятрэвіцкага сельсавета.
Няжатка
Даўжыня ракі 10 км. Плошча вадазбору 25 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 6 ‰. Пачынаецца каля вёскі Макрэц, цячэ ў межах Навагрудскага ўзвышша праз лясныя ўрочышчы, упадае ў Ізву ва ўрочышчы Раглічэвічы за 2,5 км на паўночны ўсход ад вёскі Багданка.
Ракіцкі
Ракіцкі — беларускае і польскае прозвішча.
Мікола Канстанцінавіч Багадзяж
Мікола Канстанцінавіч Багадзяж (, вёска Траянаўка,, Мінскай вобласці — ) — беларускі гісторык і журналіст. Член Саюза пісьменнікаў Беларусі, Саюза пісьменнікаў Саюзнай дзяржавы, Беларускага саюза журналістаў, сябар Міжнароднай асацыяцыі беларусістаў.
Біяграфія
У 1984 годзе скончыў гістарычны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Працаваў настаўнікам гісторыі ў Барысаўскім раёне, у 1985—1986 гадах у Валмянскай школе Дзяржынскага раёна. Потым працаваў у аддзеле археалогіі Інстытута гісторыі АН Беларусі, у Беларускім дзяржаўным музеі народнай архітэктуры і побыту. З 1990 года працаваў журналістам (у газетах «Чырвоная змена», «Цэнтральная газета», часопісах «Нёман», «Бярозка», выдавецтве «Триоль» ).
Займаецца даследаваннем і прапагандай гісторыі Беларусі. Аўтар кнігі «Сыны зямлі беларускай» (2002).
Сумесна з І. Масляніцынай (жонкай) напісаў кнігі «Слава і няслаўе» (1995), «Радзівілы — нясвіжскія каралі» (1997), «Радзівілы ў эпоху інтрыг і авантур» (2003) і інш. Шэраг артыкулаў прысвяціў радаводу Чапскіх, былых уладальнікаў Станькава (зараз у Дзяржынскім раёне Мінскай вобласці), запісаў пра іх легенды і паданні.
Меляшы (Лідскі раён)
Меляшы́ (, Мелеши) — вёска ў Лідскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Дварышчанскага сельсавета.
Да 3 красавіка 1959 года вёска ўваходзіла ў склад Бердаўскага сельсавета Лідскага раёна, да 11 студзеня 1966 года — у склад Тракельскага сельсавета Воранаўскага раёна.
Сяленкі
Сяленкі (Селенки) — вёска ў Цёмкінскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Паўлаўскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупаваная гітлераўскімі войскамі ў кастрычніку 1941 года, вызвалена ў сакавіку 1943 года.
У 2004—2017 гадах у складзе Сяленскага сельскага паселішча.
Заборцы (Мёрскі раён)
Забо́рцы (, Заборцы) — былая вёска ў Мёрскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіла ў склад Туркоўскага сельсавета.
З 16 верасня 1960 года да 26 сакавіка 1973 года вёска знаходзілася ў складзе Узменскага сельсавета. Ліквідавана ў 2017 годзе.
Турфанская акруга
Турфанская акруга (па-кітайску: 吐鲁番地区) — адміністрацыйная адзінка ў цэнтральнай частцы Сіньцзян-Уйгурскага аўтаномнага раёна на паўночным усходзе Кітайскай Народнай Рэспублікі. Турфанская акруга знаходзіцца ў нізіне (Турфанская нізіна) перад усходнімі адгор'ямі Цяньшаня і прасціраецца прыкладна ад 41°12' да 43°40' паўночнай шыраты і ад 87°16' да 91°55' усходняй даўгаты. Альтытуда самага нізкага месца Турфанскай нізіны, берагавой лініі возера Айдзін, складае 154,50 м ніжэй узроўню мора. Пасля Мёртвага мора Турфанская нізіна займае другое месца сярод самых нізкіх раёнаў Зямлі. Плошча Турфанскай акругі складае 69.324 км², насельніцтва па стану 2004 года — 570.000 чалавек. Тэлефонны код: 0995. Паштовы індэкс: 838000. Сталіцай з'яўляецца горад Турфан.
Гісторыя
Турфанская даліна была заселена чалавекам яшчэ ў перыяд ранняга неаліту ў 6-7 тысячагоддзі да н.э.，асноўным заняткам тагачасных плямёнаў былі паляванне і збіральніцтва. З пераходам да феадальнага строю і развіццём сельскай гаспадаркі і сродкаў вытворчасці людзі паступова пераходзілі да асёдлага вобразу жыцця. Як сведчаць кітайскія летапісныя крыніцы, першымі вядомымі жыхарамі Турфанскай катлавіны былі сагдыйцы — старажытны ўсходне-іранскі этнас. Сагдыйцы добра ведалі тэхніку кярызнага абваднення, а таму паспяхова валодалі майстэрствам ажыўлення пустынь. Пранікненне кітайцаў у рэгіён сучаснай Турфанскай акругі пачалося толькі ў II ст. да н.э., дзе яны напаткалі нешматлікі самастойны этнас, які атрымаў назву чэшы. .
Клімат
Турфанская даліна з'яўляецца самым гарачым месцам Кітая. Тып клімату — кантынентальна-арыдны. Гадавы тэмпературны інтэграл Турфанскай нізіны дасягае 4500-5500 °C. Лета знойнае, зімы халодныя. Беззамаразкавы перыяд каля 220 дзён. Сярэднегадавая колькасць ападкаў каля 10 мм, выпаральнасць каля 3000 мм.
Дэмаграфія
Адпаведна апошняму перапісу насельніцтва ў 2000 годзе насельніцтва Турфана складала 251,652 чалавек, з якіх 70,38 % — уйгуры. Шчыльнасць насельніцтва — 7,94 чалавек/км².
Эканоміка
На сёння ў Турфанскай акрузе выяўлена звыш 60 відаў карысных выкапняў і мінералаў, у тым ліку нафта, прыродны газ, каменны вугаль, золата, жалеза, медзь, мірабіліт (глаўберава соль), граніт, калійная салетра (нітрат калію), натрыевая салетра, бараты і іншыя. Турфан-Хамійскае нафтагазавае радовішча з'яўляецца аднім з трох найбуйнейшых нафтагазавых радовішч Кітая. Турфан-Хамійскае вугальнае радовішча ўваходзіць у склад 10 буйнейшых у свеце вугальных басейнаў, запасы вугля басейна дасягаюць 500 мільярдаў тон. Агульная плошча яго нафтагазаносных пластоў дасягае 25 тысяч км². У 2004 годзе сукупны ўнутраны прадукт Турфанскай акругі склаў каля 9.759.000.000 юаняў.
Галоўнае месца ў аграрным сектары Турфанскай акругі, як і наогул у Сіньцзяне займае аазісная сельская гаспадарка, магчымасці якой абмежаваны спецыфічнымі кліматычнымі ўмовамі рэгіёна. У Турфанскім аазізе паспяхова развіваюцца хлапкаводства і вінаградарства. Сусветнавядомы турфанскі белы бяскостачкавы вінаград з Вінаграднай даліны вызначаецца высокім утрыманнем цукру (каля 20-22 %) і выдатнымі смакавымі якасцямі. 75 % сукупнай вытворчасці разынак Кітая паходзяць адсюль, з Турфанскага аазіса, разынкі паспяхова экспартуюцца ў краіны свету і прывабліваюць турыстаў ці гасцей даліны. Таксама славіцца Турфанская акруга сваімі сакавітымі хамійскімі дынямі.
Лужаснянскі дэндрапарк
Лужасня́нскі дэндрапа́рк — батанічны помнік прыроды ў Беларусі, размешчаны на тэрыторыі Лужаснянскага дзяржаўнага аграрнага каледжа імя Ф. А. Сурганава ў в. Лужасна Віцебскага раёна.
Турфанская акруга
Гістарычныя помнікі
Гарадзішча Дзяохэ (交河故城) Знаходзіцца ў 10 км ад Турфана. Заснавальнікамі старажытнага горада былі чэшы, першыя жыхары Турфанскай даліны. Знаходзіцца на ў месцы раздваення ракі. Знішчана манголамі ў 13 стагоддзі.
Лужаснянскі дэндрапарк
Апісанне
Лужаснянскі дэндрапарк займае плошчу 8,8 га ў міжрэччы Заходняй Дзвіны і вусцевай часткі правага берага ракі Лужаснянкі. У планіроўцы спалучаюцца рэгулярны і ландшафтны стыль. Тэрыторыя падзелена на 9 секцый сцежкамі і алеямі (кляновай, ліпавай, лістоўнічнай, бярозавай і ясянёвай).
У пачатку 1997 года тут налічвалася больш 250 відаў дрэвава-кустовых і 32 віды кветкавых шматгадовых раслін, у тым ліку занесеных у Чырвоную кнігу Беларусі :,. У дэндрапарку галоўным чынам растуць мясцовыя віды:, , , , , розныя віды , а таксама інтрадуцэнты: , , , , , , , ,. Расце бук, якога цяпер на тэрыторыі Беларусі не сустрэнеш, хоць у Сярэднявеччы ён быў распаўсюджаны. Існуе самая паўночная ў рэспубліцы пасадка.
Турфанская акруга
Гістарычныя помнікі
Мінарэт Іміна (苏公塔 ці 额敏塔) Помнік мусульманскага дойлідства. Будаўніцтва мінарэта было завершана ў 1778 годзе ў часы княжання Сулеймана, сына Іміна. Мінарэт Іміна аб'яўлены ахоўваемым помнікам дзяржаўнага значэння.
Лужаснянскі дэндрапарк
Апісанне
У цэнтры насыпана невялікая горка і аформлены ракарый (месца, дзе высаджаны расліны тыповыя для высакагор'яў). Дрэвы высаджаны ўдалечыні ад дарожак, а кусты як правіла паміж групамі дрэў ці каля дарожак для лепшага агляду. Для павойных раслін (розныя віды, , , ) усталяваны металічныя апоры.
Пры самім дэндрапарку створаны калекцыйны гадавальнік, для папаўнення, рамонту пасадак і азелянення тэрыторыі.
Турфанская акруга
Рэлігія
Прыблізна ў 5 стагоддзі квітнеючы ва ўнутраных раёнах Кітая даасізм быў прынесены ханьцамі ў Сіньцзян. Распаўсюджваўся не шырока, спачатку быў успрыняты толькі ў Турфане і Хамі, дзе кампактна пражывалі ханьцы. Толькі пачынаючы з дынастыі Цын даасізм распаўсюдзіўся ва ўсіх раёнах Сіньцзяна. Прыблізна ў 6 стагоддзі з Персіі праз Сярэднюю Азію ў Сіньцзян пранікла маніхейства. У сярэдзіне 9 стагоддзя уйгуры, дзяржаўнай верай якіх было маніхейства, пасля перасялення ў Сіньцзян паспрыялі развіццю гэтай веры ў Сіньцзяне. Уйгуры-маніхейцы пабудавалі ў Турфанскім раёне мноства манастыроў, прабілі каменныя пячоры, пераклалі каноны, узбагацілі мастацтва фрэскамі, распаўсюджваючы такім чынам догмы і культуру маніхейства.
Іншае
Першае дасканалае еўрапейскае апісанне Турфанскай даліны была зроблена рускім географам Р. Я. Грум-Гржымайла ў 1889 годзе, пасля экспедыцыі ў Люкчунскую яміну (Турфанская катлавіна).
Навасёлкі (Гарбавіцкі сельсавет)
Да 16 мая 1960 года вёска ўваходзіла ў склад Гарбавіцкага сельсавета, да 1964 года — у склад Благавіцкага сельсавета.
Эканоміка Саудаўскай Аравіі
Эканоміка Саудаўскай Аравіі — адна з найбольш развітых гаспадарак на Блізкім Усходзе. Гэта адзіная краіна арабскага свету, якая ўваходзіць у G20. Грашовая адзінка — рыял.
Агульная характарыстыка
Асноўную крыніцу прыбытку Саудаўскай Аравіі складае здабыча нафты. Эканоміка Саудаўскай Аравіі базуецца на нафтавай прамысловасці, якая складае 45% валавога ўнутранага прадукту краіны. 75 % даходаў бюджэту і 75 % экспарту складае экспарт сырой нафты і нафтапрадуктаў. Разведаныя запасы нафты складаюць 265 мільярдаў барэляў (15 % разведаных запасаў нафты на Зямлі на 2016). Саудаўская Аравіі адыгрывае ключавую ролю «стабілізуючага вытворцы» ў Арганізацыі краін-экспарцёраў нафты (АПЕК) і па сутнасці рэгулюе сусветныя цэны на нафту. Каралеўства мае ўстойлівае дадатнае гандлёвае сальда (26 млрд долараў у 2016). Нафтавыя скарбы дазволілі краіне ўвайсці ў лік найбагацейшых дзяржаў свету з ВУПам на душу насельніцтва болей за 50 тыс. долараў. Аднак неарабская частка насельніцтва жыве не ў самых лепшых умовах.
Атрыманыя сродкі ўкладаюцца ў развіццё прамысловасці, сельскай гаспадаркі, развіццё гарадоў і інфраструктуры. Каралеўства дыверсіфікуе прамысловаць, каб хаця б крыху пазбавіцца ад нафтавай залежнасці. Самы яркі прыклад гэтага — з'яўленне заводаў па вытворчасці алюмінію.
Асноўная колькасць прамысловых прадпрыемстваў краіны знаходзіцца ў дзяржаўнай уласнасці.
Здабыўная
Саудаўская Аравія мае вялікія радовішчы нафты на ўзбярэжжы і шэльфе Персідскага заліва. Распрацоўку радовішчаў пад наглядам дзяржаўнага прадпрыемства «Petromin» вядуць нафтавыя кампаніі, самая вялікая з іх — Saudi Aramco. Саудаўская Аравія дзеліць з ЗША першае месца ў свеце па здабычы нафты (12,4 млн барэляў у дзень, 585 млн тон у год, 2016);
Разам з нафтай здабываецца прыродны газ (109 млрд м³, 3 % сусветнай здабычы). Акрамя таго вядзецца здабыча іншых карысных выкапняў: каменнай солі і золата. Маюцца нераспрацаваныя радовішчы металічных руд (жалеза і медзі), фасфатаў і ўрана. Да 1975 года вялікія сродкі выдаткоўваліся на здабычу жалеза і алюмінія (шахты ў Аль Дзубаіл, Джудзе, Янбу аль Бахры).
Апрацоўчая
Пераапрацоўка нафты адбываецца на прадпрыемствах у Рас Танура і Аль Дзубаіл на ўзбярэжжы Персідскага заліва і ў Джанбу аль Бахр на ўзбярэжжы Чырвонага мора (нафта дастаўляецца трубаправодам з Персідскага заліва). Пераапрацоўваецца каля 40 млн тон нафты штогод. Саудаўская Аравія спецыялізуецца таксама на вытворчасці бензіна вышэйшай якасці і лётнага паліва. Тым не менш, у экспарце сырая і перапрацаваная нафта па кошце ў 2016 суадносіліся як 8:1
Моцнае развіццё атрымала нафтахімічная прамысловасць. Каля 15 экспарту складаюць поліэтылены, ацыклічныя спірты і інш. Атрымала развіццё вытворчасць угнаенняў, азотныя і фосфарныя ўгнаенні вырабляюцца для сваіх пакупнікоў і экспартуюцца.
Развіццё атрымалі машынабудаванне, вытворчасць будаўнічых матэрыялаў (асабліва цэмента — каля 10 млн тон штогод), угнаенняў (камбінат у Ад-Дамаме). Распаўсюджаны прадпрыемствы для апрасненне марской вады (апрасняльнае прадпрыемства ў Ад-Дамаме самае вялікае ў свеце).
Сельская гаспадарка
Сельская гаспадарка атрымлівае вялікія датацыі і інвестыцыі з боку дзяржавы з мэтай забеспячэння прадуктовай бяспекі. Сельскагаспадарчыя землі займаюць усяго 0,6 % паверхні краіны. Для арашэння выкарыстоўваецца не толькі падземныя воды, але і апраснёная марская вада. Сучасныя метады сельскай гаспадаркі (вялікія аўтаматызаваныя жывёлагадоўчыя фермы, аўтаматычныя сістэмы арашэння) забяспечваюць краіну пшаніцай, малаком, мясам кур, гароднінай. На паўпустыных пашах (39 % паверхні краіны) гадуюцца авечкі, козы, вярблюды, на сучасных фермах — каровы. У Чырвоным моры вядзецца лоўля рыбы, здабыча жэмчугу і каралаў. Рыбная лоўля ў Персідскай затоцы спынілася пасля забруджвання вады падчас Амерыкана-Іракскай вайны 1991 года.
Транспарт
Асноўны транспарт — аўтамабільны. Працягласць дарог з цвёрдым пакрыццём на 2006 год — 47 тыс.км. Маецца 5140 кіламетраў чыгункі з еўрапейскай каляінай 1435 мм., што звязвае буйнейшыя гарады. Па стане на снежань 2017 года, дзейнічае метрапалітэн Мекі; плануюцца да адкрыцця метрапалітэн Джыды і метрапалітэн Эр-Рыяду.
Турызм
Асноўная плынь турыстаў у Саудаўскую Аравію звязана з хаджам. У 2010-я Меку штогод наведвае каля 2 млн чалавек.
Махамед Ульд Слахі
Біяграфія
Вучыўся ва ўніверсітэце ў Германія па выйграным гранту. У пачатку 1990-х правёў некаторы час у трэніровачным лагеры «Аль-Каіды» і ваяваў у Афганістане супраць камуністычнага ўрада. Пасля вярнуўся ў Германію, потым паспрабаваў уладкавацца ў Канадзе, але ў 2000 годзе вярнуўся на радзіму.
Пасля тэрактаў 11 верасня мужчына быў схоплены амерыканскімі спецслужбамі. Першапачаткова яго дапытвалі ў Іарданіі і Афганістане. Са жніўня 2002 года знаходзіўся ў Гуантанама, але яму не было прад’яўлена абвінавачвання. Па словах адваката Нэнсі Халандэр, міністр абароны ЗША Дональд Рамсфельд загадаў прымяніць у дачыненні да Слахі «спецыяльныя метады допыту».
29 студзеня 2021 года ў New York Review of Books выйшаў адкрыты ліст Слахі і шасці іншых былых зняволеных Гуантанама. У ім вязні заклікалі новага прэзідэнта ЗША Джо Байдэна зачыніць турму.
«Дзённік Гуантанама»
У турме Махамед вывучыў англійскую мову і напісаў 466 старонак свайго дзённіка ад рукі. Яго адвакаты перадалі рукапіс журналісту Лары Сімсу, які рэдагаваў кнігу. Кожная старонка павінна была быць прадстаўлена ваенным цэнзарам. На працягу некалькіх гадоў кніга знаходзілася пад забаронай да публікацыі з боку амерыканскіх афіцыйных асоб. Мемуары «Дзённік Гуантанама» былі апублікаваны ў 2015 годзе, калі Слахі ўсё яшчэ ўтрымліваўся пад вартай.
Мемуары сталі асновай для фільма. Праект быў анансаваны ў лістападзе 2019 года. Здымкі пачаліся 2 снежня таго ж года ў Паўднёвай Афрыцы. Першапачаткова карціна павінна была называцца «Вязень 760», але ў лістападзе 2020 года атрымала канчатковую назву «Маўрытанец».
Чорны дом (Львоў)
Чорны дом (Чорна кам’яниця, Czarna Kamienica) — будынак у Львове (Украіна) на плошчы Рынак, 4.
Будынак пабудаваны ў 1577 годзе архітэктарам П. Красоўскім і ўяўляе сабой узор жылой рэнесанснай архітэктуры. З 1596 года дом стаў ўласнасцю Я. Ларэнцовіча, які адкрыў тут адну з першых аптэк у Львове, ён жа дабудаваў трэці паверх, а чацвёрты надбудаваны ўжо ў 1884 годзе.
Фасад і вуглавыя пілястры пакрытыя цясляным каменем, які счарнеў ад часу, дзякуючы чаму будынак атрымаў сваю цяперашнюю назву. Фасад упрыгожаны арнаментам і сюжэтнай разьбой. Цяпер будынак належыць Львоўскаму гістарычнаму музею.
Банту (мовы)
Мовы банту — група бантоідных моў бенуэ-кангалезскай сям'і. Распаўсюджаны ў краінах Афрыкі на поўдзень ад Сахары ад Нігерыі і Камеруна на захадзе да Кеніі на ўсходзе і на поўдзень кантынента, уключаючы Паўднёва-Афрыканскай Рэспублікі. Дакладных дадзеных аб колькасці носьбітаў няма. Мовы банту шырока выкарыстоўваюцца ў штодзённых зносінах, хоць далёка не ва ўсіх краінах маюць статус афіцыйных моў: выключэнне складае суахілі, шырока распаўсюджана як лінгва-франка ва Усходняй Афрыцы (афіцыйная ў Танзаніі, Кеніі і Угандзе), і шэраг моў Паўднёвай Афрыкі, якія маюць афіцыйны статус у Паўднёва-Афрыканскай Рэспубліцы, Лесота, Батсване, Свазілендзе і Зімбабвэ. Шматлікія мовы банту маюць статус рэгіянальных.
Улаф Торэн
Улаф Торэн (Olof Torén, 1718 — 1753) — шведскі батанік і святар, адзін з «апосталаў Лінея».
Біяграфія
Улаф Торэн нарадзіўся ў 1718 годзе.
Ён вучыўся ва Упсальскім універсітэце. Яго настаўнікам быў выбітны шведскі вучоны Карл Ліней.
Улаф Торэн памёр у вобласці Бохуслен 17 жніўня 1753 года.
Навуковая дзейнасць
Улаф Торэн спецыялізаваўся на насенных раслінах.
Ушанаванні
Карл Ліней у гонар Пракладзена назваў род раслін сямейства Linderniaceae (раней — сямейства ).
28 лістапада
28 лістапада — трыста трыццаць другі (трыста трыццаць трэці ў высакосны год) дзень года па Грыгарыянскім календары.
Мігуны
Мігуны́ (, Мигуны) — вёска ў Лідскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Дварышчанскага сельсавета.
Да 11 студзеня 1966 года вёска ўваходзіла ў склад Тракельскага сельсавета Воранаўскага раёна.
Багданка
Багда́нка (, Богданка) — вёска ў Навагрудскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Пятрэвіцкага сельсавета.
Валдайскі раён
Валдайскі раён (Валда́йский райо́н) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у складзе Наўгародскай вобласці Расійскай Федэрацыі. Адміністрацыйны цэнтр — горад Валдай.
Геаграфія
Плошча — 2.701,63 км². Вышэйшы пункт раёна — пагорак ля сяла Зімагор’е, за 2 км на паўднёвы ўсход ад горада Валдай.
Раён размешчаны ў паўднёва-ўсходняй частцы Наўгародскай вобласці. На поўначы Валдайскі раён мяжуе з Красцецкім і Акулаўскім, на паўднёвым усходзе — з Дзямянскім раёнамі Наўгародскай вобласці, на ўсход ад яго размешчаны Балагоўскі раён Цвярской вобласці.
У раёне налічваецца каля 100 азёр, у тым ліку, Валдайскае возера. Вышэйшы пункт раёна 296 м — гара Рыжоха ля аднайменнай вёскі, размешчанай ля паўночнага падножжа ўзгорка, за 7 км на поўнач ад возера Вяллё.
Баські
Баські́ (, Баськи) — вёска ў Пухавіцкім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Турынскага сельсавета.
Найноўшы час
У Першую сусветную вайну ў лютым — снежні 1918 года была пад акупацыяй войскаў кайзераўскай Германіі.
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай вёска абвешчана часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. З 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі вёска ўвайшла ў склад БССР.
У жніўні 1919 — ліпені 1920 вёска знаходзілася пад польскай уладай.
З канца чэрвеня 1941 г. да пачатку ліпеня 1944 г. акупіравана нямецкімі войскамі.
Да 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Ананіцкага сельсавета.
Жан Рафаэль Шчарбакоўскі
Жан Рафаэль Шчарбакоўскі (нар., , Беларусь) — нямецкі футбаліст беларускага паходжання, паўабаронца нямецкага клуба «Дынама» з Дрэздэна.
Клубная кар’ера
Нарадзіўся ў Магілёве, аднак сям’я Жана пераехала ў Германію, калі яму было 11 месяцаў. Пачынаў займацца футболам у клубе «Штэрн 1900», пазней перайшоў у «Герту Цэлендорф». На некаторы час вярнуўшыся ў «Штэрн», далучыўся да акадэміі «Герты», дзе гуляў за юнацкія і моладзевыя каманды, станаваўся чэмпіёнам юнацкай бундэслігі. У сакавіку 2019 года знаходзіўся на праглядзе ў брэсцкім «Дынама», аднак пераход не адбыўся.
У ліпені 2019 года падпісаў кантракт з клубам трэцяга нямецкага дывізіёна «Галешэр». Спачатку выступаў за моладзевую каманду, з пачатку 2020 года пачаў прыцягвацца да асноўнй каманды. Дбютаваў у Трэцяй Бундэслізе 31 студзеня 2020 года, калі выйшаў у стартавым складзе ў матчы супраць «Вікторыі» з Кёльна і быў заменены ў другім тайме. У маі 2020 года падоўжыў кантракт з «Галешэрам» на два гады.
У маі 2022 года падпісаў пагадненне з дрэздэнскім «Дынама» да 2025 года. Згуляўшы толькі ў адным матчы Трэцяй лігі, у студзені 2023 года адправіўся ў арэнду ў «Энергі». У чэрвені 2023 года вярнуўся з арэнды ў «Дынама».
Міжнародная кар’ера
У 2019 годзе прыцягваўся да юніёрскай зборнай Беларусі.
Паўночная ндэбеле
Паўночная Ндэбеле, Ісіндэбеле, Сіндэбеле — мова Зімбабвэ, блізкая да мовы зулу, змяшчае шчоўкальныя зычныя, недыхальныя зычныя ўтвараюцца пры смактальных рухах артыкулярнага апарата.
Алфавіт
a b bh c d dl e f g hh hl i j k kh l m n ng ny o p ph q s t th tlh tj tjh tsh ts u v w x y z
Нампхо
Нампхо  — партовы горад у правінцыі Пхёнан-Намдо, КНДР. Аванпорт Пхеньяна на Жоўтым моры. Нампхо быў горадам прамога падпарадкавання (Чыкхальсі, 직할시) з 1980 да 2004 года, аднак цяпер ён з’яўляецца часткай правінцыі Пхёнан-Намдо.
Горад знаходзіцца за 50 км на паўночны захад ад Пхеньяна, у вусці ракі Тэданган. У горадзе маецца развітая прамысловасць, створаная дзякуючы значным дзяржаўным інвестыцыям. Нампхо з’яўляецца цэнтрам суднабудаўнічай прамысловасці КНДР.
Гісторыя
Калісьці гэта месца было маленькай рыбацкай вёскай. У 1897 годзе горад стаў адкрытым для замежнай гандлю. Нампхо стаў развівацца як сучасны порт пасля аднаўлення карэйскай незалежнасці ў 1945 годзе.
Эканоміка
Прамысловасць Нампхо — суднабудаванне, каляровая металургія, машынабудаванне, шкляныя і тэкстыльныя прадпрыемствы, вытворчасць будматэрыялаў, харчовая прамысловасць, рыбалоўства.
Транспарт
Нампхо злучаны з Пхеньянам чыгункай і аўтамабільнай трасай. Васьмікіламетровая дамба горада мае тры шлюзавыя камеры, якія дазваляюць прапускаць судны памерам да 50 000 тон. Порт мае сучасную інфраструктуру і можа прымаць судны да 20 000 тон. Падчас зімы гавань замярзае. Нампхо з’яўляецца варотамі Пхеньяна ў Жоўтае мора.
Раней, у 1982—2009 гадах, дзейнічала тралейбусная сістэма.
Помнікі
«Манумент вызвалення» — мемарыял савецкім воінам, загінулым пры вызваленні Карэі ад японскай акупацыі.
Прыазёрная (Чавускі раён)
Прыазёрная (, Приозёрная) — вёска ў Чавускім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Гарбавіцкага сельсавета.
Дх’яна
Дх’я́на (ध्यान, літаральна «рух розуму») — медытатыўныя практыкі ў індуізме, будызме і джайнізме.
Дх’яна як асобная рэлігійная форма шанавання ўзнікла ў старажытнай Індыі, узгадваецца ва Упанішадах і Махабхараце.
У будызме дх’яна разглядаецца як вышэйшы стан розуму, калі той цалкам паглынуты канкрэтным аб'ектам засяроджвання і больш не заняты сферай пачуццяў. У дзэн-будызме (само слова «дзэн» паходзиць ад дх’яна) медытатыўны вопыт тлумачыцца як перажыванне абуджэння, а таму мае вызначальную ролю ў дасягненні нірваны.
У індуізме дх’яна лічыцца адным з вышэйшых станаў ёгі. Для яго дасягнення ёг першапачаткова абавязаны адчуць аднанакіраваную ўвагу дхарана. Пасля дх’яна можа быць дасягнуты найвышэйшы стан самадхі — пакіданне матэрыяльнага свету і далучэння да вечнага.
Дх’яна вызначаецца наяўнасцю болей за 300 розных прыёмаў, якія да таго ж могуць сумяшчацца. У іх лік уваходзяць паўтарэнне мантраў, кіраванне дыханнем, канцэнтрацыя на «энергетычных цэнтрах» цела і г. д. У нашы дні практыкі дх’яна шырока распаўсюджаны ў розных краінах, прычым не абавязкова ў рэлігійных мэтах. Часцяком імі карыстаюцца для рэлаксацыі або аздараўлення.
Карл Адлер
Карл А́длер, ці Карл Фрэдрык А́длер, ці Фрэдрык А́длер (Carl Adler ці Carl Fredrik Adler, ці Fredrik Adler, 1720—1761) — шведскі батанік і ўрач, ваенны хірург , адзін з «апосталаў Лінея».
Біяграфія
Карл Адлер нарадзіўся ў Стакгольме ў 1720 годзе.
Карл Адлер памёр на востраве Ява у Інданезіі ў 1761 годзе.
Охрыдская архіепіскапія
О́хрыдская архіепіскапія (Охридска архиепископија, Αρχιεπισκοπή Αχρίδος) — праваслаўная аўтакефальная царква, якая існавала ў 1019—1767 гадах.
Пры грэках і сербах
У 1018—1019 гады, калі ў Балгарыі ўсталявалася панаванне візантыйцаў, Балгарская патрыярхія ўказам імператара Васілія Балгарабойцы была паніжана рангам і ператворана ў аўтакефальную «Архіепіскапію Охрыдскую — Першай Юстыніяны і ўсяе Балгарыі» (Αρχιεπίσκοπος της πρωτης 'Ιουστινιανης και πάσης Βουλγαριας), Охрыдская архіепіскапія не ўваходзіла ў склад Канстанцінопальскага патрыярхата і стала першапачаткова аўтакефальнай архіепіскапіяй для балгараў.
У склад архіепіскапіі ўваходзілі балгарскія епархіі, епархіі сербскіх, албанскіх зямель, Эпіра і Фесаліі. Межы архіепіскапіі засталіся тымі ж, што і пры балгарскім царстве часоў яго росквіту пры Самуіле. Колькасць епархій склада 31. Такім чынам, Охрыд стаў значным цэнтрам славянскай праваслаўнай культуры. Аднак памяркоўнасць Візантыйскай імперыі ў дачыненні да славян скончылася пасля смерці імператара Васілія ў 1025 годзе, калі на кафедры пачалі ставіцца грэчаскія епіскапы, якія праводзяць палітыку асіміляцыі (элінізацыі) мясцовага славянскага насельніцтва.