cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Мускулы
Макраскапічная анатомія
Макраскапічная анатомія мышцаў з'яўляецца найбольш важным паказчыкам іх ролі ў арганізме. У большасці мышцаў усе валокны арыентаваныя ў тым жа кірунку, у якім звычайна выконваецца іх рух. У пенатных мышцах, асобныя валокны арыентаваны пад вуглом да лініі дзеяння. Праз тое, што валокны такіх мышцаў цягнуцца пад вуглом да агульнага свайго дзеяння, змены мышцы ў даўжыні меншыя, але гэтая ж арыентацыя дазваляе мець больш валокнаў (і, такім чынам, больш сілы) у мышцах зададзенага памеру. Пенатныя мышцы ёсць, як правіла, у той частцы арганізма, дзе іхная змена ў даўжыні менш важная, чым максімальныя высілкі, як прамая мышца сцягна.
Жорсткі, кудзелісты эпімізіум шкілетных мышцаў падлучаны да сухажылляў. У сваю чаргу, сухажыллі падлучаны да слою надкосніцы, якая атачае костку і дазваляе ажыццяўляць перадачу намаганняў ад мышцаў да шкілета. Гэтыя кудзелістыя пласты, разам з сухажыллямі і звязкамі, утвараюць глыбокія фасцыі цела.
Асноўныя групы шкілетных мышцаў
У залежнасці ад размяшчэння вылучаюць наступныя групы мышцаў: галавы, шыі, тулава, верхніх і ніжніх канечнасцей.
Мышцы галавы падзяляюцца на жавальныя і мімічныя. Жавальныя мышцы забяспечваюць рухі ніжняй сківіцы, мімічныя — адрозніваюцца тым, што прымацоўваюцца да косці толькі адным канцом, другі — заканчваецца ў скуры. Скарачэнні мімічных мышцаў дазваляюць выражаць эмоцыі, настрой. Мышцы шыі кантралююць рухі галавы. Павярнуўшы галаву ўбок, лёгка намацаць адну з самых буйных мышцаў шыі — грудзіна-ключычна-соскападобную.
Да мышцаў тулава адносяцца:
Мышцы канечнасцей падзяляюцца на мышцы паясоў верхніх і ніжніх канечнасцей і свабодных верхніх і ніжніх канечнасцей. Пры скарачэнні дэльтападобная мышца ўзнімае руку, двухгаловая і трохгаловая прыводзяць у рух перадплечча (першая згібае руку ў локцевым суставе, а другая разгібае). Мышцы ніжняй канечнасці забяспечваюць згібанне і разгібанне ў каленным суставе, прыводзяць у рух галёнку. Самай буйной мышцай галёнкі з'яўляецца трохгаловая. Яна вельмі добра развіта ў чалавека, таму што прымае ўдзел у падтрыманні вертыкальнага становішча цела.
Фізіялогія
Існуе тры тыпы мышцаў (шкілетныя, сардэчная і гладкія), якія маюць істотныя адрозненні ў будове. Тым не менш, усе тры тыпы выкарыстоўваць рух актыну супраць міязіну для стварэння сціску. У шкілетных мышцаў скарачэнне стымулюецца электрычнымі імпульсамі, якія перадаюцца праз нервы, у прыватнасці праз рухальныя нервы. Скарачэнні сардэчнай і гладкай мышцаў стымулююцца ўнутранымі вузамі, што задаюць рэгулярны тэмп, і распаўсюджваюцца скарачэннямі ў іншых вузах, якія з'яўляюцца суседнімі ў адносінах да іх. Усе шкілетныя мышцы і шмат якія гладкія мышцы маюць скарачэнні, якія з'яўляюцца вытворнымі ад нейрамедыятара ацэтылхаліну.
Эферэнтная частка
Эферэнтная частка перыферычнай нервовай сістэмы адказвае за транспартаванне каманды да мышцаў і залозаў, і нясе поўную адказнасць за добраахвотны рух. Нервы прымушаюць да руху мышцы ў адказ на добраахвотныя і вегетатыўныя (міжвольныя) сігналы ад галаўнога мозгу. Глыбокія мышцы, павярхоўныя мышцы, мышцы твару і ўнутраныя мышцы атрымоўваюць сігналы вылучанай вобласці ў першаснай маторнай кары галаўнога мозгу, якая размяшчаецца непасрэдна наперадзе цэнтральнай разоры, якая дзеліць лобную і цемянную долі.
Акрамя таго, мышцы рэагуюць на раздражняльнікі рэфлексіўных нерваў, якія не заўсёды пасылаюць сігналы да мозгу. У гэтым выпадку сігнал ад аферэнтнага валакна не даходзіць да мозгу, але стварае рэфлексіўны рух па прамой сувязі з эферэнтнымі нервамі ў пазваночніку. Тым не менш, большасць з мышачнай дзейнасці з'яўляецца валявой, гэта значыць ажыццяўляецца ў выніку складанага ўзаемадзеяння паміж рознымі абласцямі мозгу.
Нервы, якія кіруюць шкілетнай мускулатурай у сысуноў, адпавядаюць групам нейронаў у першаснай маторнай кары галаўнога мозгу. Каманды накіроўваюцца праз базальныя гангліі і мадыфікуюцца на ўваходзе ў мазжачок і рэтранслююцца праз пірамідальны тракт успінны мозг, а адтуль да нервова-мышачнага сінапсу і канчаюцца ў мышцах. Зваротная сувязь сігналаў спрыяе падтрыманню тонусу мышцаў.
Больш глыбокія мышцы кіруюцца ядрамі ў ствале мозгу і базальнымі гангліямі.
Аферэнтная частка
Аферэнтная частка перыферычнай нервовай сістэмы адказвае за транспартаванне сэнсарнай інфармацыі ў галаўны мозг, перш за ўсё ад органаў пачуццяў, напрыклад, скуры. У мышцах, мышачны пачынак перадае інфармацыю аб ступені даўжыні мышцы і расцягнутасці да цэнтральнай нервовай сістэмы для аказання дапамогі ў падтрыманні паставы і агульнай пазіцыі. Пачуццё цела ў прасторы называецца прапрыяцэпцыяй, што з'яўляецца несвядомым успрыманнем цела, гэта значыць дасведчанасцю аб пазіцыі розных частак цела ў любы момант часу. Гэта можа быць прадэманстравана з дапамогай заплюшчаных вачэй і махання рукамі. Мяркуецца, што з дапамогай прапрыяцэптыўнай функцыі, свядомасць чалавека не будзе губляць веданне, дзе рукі знаходзяцца на самой справе, нават калі іх месцазнаходжанне не выяўляецца ні адным з іншых органаў пачуццяў.
Некаторыя вобласці ў мозгу каардынуюць рух і становішча цела з выкарыстаннем зваротнай сувязі атрыманай ад прапрыяцэпцыі. Мазжачок і чырвонае ядро, у прыватнасці, бесперапынна вызначаюць пазіцыю ў руху і ўносяць дробныя выпраўленні дзеля забеспячэння яго плаўнасці.
Эфектыўнасць
Эфектыўнасць чалавечых мышцаў, у кантэксце веславання на байдарках і язды на веласіпедзе, вагаецца ад 18% да 26%. Гэты паказчык вызначаецца як стаўленне выніковай механічнай працы да агульнага метабалічнага кошту, які можна вылічыць паводле спажывання кіслароду. Такая нізкая эфектыўнасць з'яўляецца вынікам каля 40% эфектыўнасці генерацыі АТФ з ежы ў энергію, а таксама страты пры пераўтварэнні энергіі АТФ у механічную працу ўнутры мышцаў і механічныя страты ўнутры цела. Два апошнія віды стратаў залежаць ад тыпу практыкаванняў і тыпу мышачных валокнаў, якія выкарыстоўваюцца пры руху (хуткаскарачальныя або павольныя). Для агульнай эфектыўнасці ў 20 працэнтаў, адзін ват механічнай энергіі эквівалентны страце 4,3 ккал у гадзіну. Механічная энергія цыклічнага скарачэння можа залежаць ад шматлікіх фактараў, у тым ліку актывацыі часу, траекторыі мышачнай напругі, а, таксама, тэмпаў росту і спадаў сіл.
Работа і стомленасць
Па ступені пакарачэння мышцы адрозніваюць два асноўныя рэжымы мышачных скарачэнняў: статычны і дынамічны. Да статычнай работы адносіцца стаянне, утрыманне галавы ў вертыкальным становішчы або грузу на выцягнутай руцэ і інш. Пры некаторых гімнастычных практыкаваннях (на кольцах, брусах), утрыманні паднятай штангі статычная работа патрабуе адначасовага скарачэння амаль усіх мышачных валокнаў, якія складаюць мышцу. Гэта не можа працягвацца доўга, таму што наступае стомленасць. У часе працяглага напружання мышцы сціскаюць крывяносныя сасуды, якія праходзяць у іх. Гэта вядзе да пагаршэння забеспячэння мышцаў кіслародам і пажыўнымі рэчывамі, а таксама да назапашвання канчатковых прадуктаў распаду.
Пры дынамічнай рабоце розныя групы мышцаў скарачаюцца па чарзе, тым больш не заўсёды скарачаюцца ўсе мышачныя валокны адной мышцы. Такі рэжым дае мышцы магчымасць працаваць працяглы час.
Работа мышцаў — неабходная ўмова іх жыццядзейнасці. Працяглае зніжэнне рухальнай актыўнасці (гіпакінезія) вядзе да страты сілы мышачнага скарачэння — гіпадынаміі. Трэніроўка мышцаў садзейнічае павелічэнню іх аб'ёму, сілы і працаздольнасці, што станоўча ўплывае на фізічны стан усяго арганізма.
У выпадку выканання цяжкай фізічнай работы працаздольнасць мышцаў зніжаецца. Гэта часовая з'ява, яна залежыць ад стану нервовай сістэмы, колькасці назапашаных у мышцах прадуктаў абмену і ўтрымання ў крыві пажыўных рэчываў. Напрыклад, хутка выклікае стомленасць аднастайная, манатонная работа.
Здароўе
Людзі генетычна схільныя да перавагі аднаго тыпу мышачных груп над іншымі. Чалавек, які нарадзіўся з вялікім працэнтам мышачных валокнаў першага тыпу тэарэтычна можа больш падыходзіць да такіх відаў спорту, як трыятлон, хадзьба на адлегласць і працяглыя гонкі на веласіпедзе, а чалавек, які нараджаецца з вялікім працэнтам валокнаў другога тыпу мышцаў мае большы шанец атрымаць поспех у анаэробнай дзейнасці, як бег на 200 метраў альбо выступленні ў цяжкай атлетыцы.
Практыкаванні
Фізічныя практыкаванні часцяком раяць як сродак паляпшэння рухальных навыкаў, падтрымання дзеяздольнасці мышцаў, трываласці касцей і функцыі суставаў. Практыкаванні маюць уздзеянне на мышцы, злучальную тканку, костку і нервы, якія стымулююць працу мышцаў. Адным з такіх эфектаў з'яўляецца мышачная гіпертрафія, гэта значыць павелічэнне ў памерах, што выкарыстоўваецца ў бодыбілдынгу.
Розныя практыкаванні патрабуюць перавагі пэўнага выкарыстання мышачных валокнаў над іншымі. Аэробныя практыкаванні ўлучаюць у сябе доўгія паводле часу ўздзеянні, з нізкім узроўнем напружання, пры якім мышцы выкарыстоўваюцца пры значна ніжэйшай іх максімальнай сіле скарачэнняў на працягу доўгага перыяду часу, самы класічны прыклад такога практыкавання з'яўляецца марафон. Аэробныя практыкаванні, якія ў асноўным належаць да аэробнай (з выкарыстаннем кіслароду) сістэмы, выкарыстоўваюць больш высокі працэнт мышачных валокнаў першага тыпу і спажываюць сумесь тлушчаў, бялкоў і вугляводаў для атрымання энергіі, а таксама вялікую колькасць кіслароду і амаль не вядуць да вылучэння малочнай кіслаты.
Анаэробныя практыкаванні ўлучаюць у сябе кароткія ўспышкі з вялікай інтэнсіўнасцю скарачэнняў на значна большы працэнт ад максімальнай сілы сціску. Прыкладамі анаэробных практыкаванняў з'яўляецца бег і падыманне цяжараў. Анаэробныя сістэмы дастаўкі энергіі выкарыстоўваюцца пераважна мышачнымі валокнамі другога тыпу альбо хуткаскарачальнымі мышцамі, яны абапіраюцца ў асноўным на ATФ альбо глюкозу ў якасці крыніцы энергіі і спажываюць адносна мала кіслароду, бялкоў і тлушчаў, аднак прыводзяць да ўтварэння вялікай колькасці малочнай кіслаты. Практыкаванні такога тыпу адрозніваюцца меншым часам актыўнасці ў параўнанні з аэробнымі практыкаваннямі. Многія практыкаванні і віды спорту маюць спалучэнні аэробных і анаэробных тыпаў актыўнасці, напрыклад, футбол.
Прысутнасць малочнай кіслаты выклікае тармажэнне ўтварэння АТФ у мышцах, але не прыводзіць да стомленасці, аднак яна можа нават спыніць выпрацоўкі АТФ, калі ўнутрыклетачная канцэнтрацыя кіслаты становіцца занадта высокай. Тым не менш, доўгатэрміновыя практыкаванні выклікаюць неаваскулярызацыю ў мышцах, што павялічвае здольнасць вываду рэчываў з мышцаў і падтрымлівае іх сціск. Малочная кіслата можа быць выкарыстаная іншымі мышцамі або тканкамі арганізма ў якасці крыніцы энергіі, або яна транспартуецца ў печань, дзе ператвараецца назад у піруват. У дадатак да павышэння ўзроўню малочнай кіслаты, фізічныя нагрузкі прыводзяць да страты іонаў калію ў мышцах і прыводзяць да павелічэння канцэнтрацыі іонаў калію недалёка ад мышачных валокнаў, у інтэрстыцыі. Падкісленая малочная кіслата можа прывесці да аднаўлення сіл, такім чынам, што ацыдоз можа абараніць ад стомы, а не быць прычынай стомленасці.
Гіпертрафія
Незалежна ад сілы і паказчыкаў, мышцы могуць расці большымі праз цэлы рад фактараў, у тым ліку парушэнне выпрацоўкі гармонаў, фактары развіцця, наяўнасць сілавых трэніровак і хваробы. Насуперак распаўсюджанаму меркаванню, колькасць мышачных валокнаў нельга павялічыць з дапамогай практыкаванняў. Замест гэтага, мышцы растуць за кошт спалучэння росту мышачных клетак у новыя бялковыя злучэнні, якія спрыяюць дадатковай масе і з'яўляюцца недыферэнцыяванымі вузамі, якія знаходзяцца разам з існымі мышачнымі вузамі. Цягліцавыя валокны маюць абмежаваныя магчымасці для росту за кошт гіпертрафіі.
Біялагічныя фактары, як узрост і ўзровень гармонаў могуць уплываць на мышачную гіпертрафію. У перыяд палавога сталення ў мужчын, гіпертрафія адбываецца ў паскораным тэмпе, бо тэмпы росту стымулявальных гармонаў, што выпрацоўваюцца арганізмам, павялічваюцца. Прыродная гіпертрафія звычайна спыняецца ў канцы падлеткавага ўзросту. З прычыны таго, што тэстастэрон з'яўляецца адным з асноўных гармонаў росту арганізма, у сярэднім, мужчыны дасягаюць большай гіпертрафіі, чым жанчыны. Прымаючы дадатковы тэстастэрон і іншыя анабалічныя стэроіды, можна павялічыць мышачную гіпертрафію.
Атрафія
У людзей, якія доўгі час правялі ў нерухомасці, як у выпадку ложкавага рэжыму альбо палёту ў космас, як вядома, назіраецца паслабленне мышцаў і іх атрафія. Атрафія ўяўляе асаблівую цікавасць для пілатуемых касмічных палётаў, бо досвед бязважкасці пры касмічных палётах з'яўляецца чыннікам страты да 30% масы некаторых мышцаў. Такія наступствы адзначаюцца таксама пры спячцы ў малых сысуноў, напрыклад карычневых кажаноў.
Падчас старэння, адбываецца паступовае зніжэнне здольнасці падтрымліваць функцыі шкілетных мышцаў і масы. Гэтая з'ява вядомая як саркапенія. Дакладная прычына саркапеніі невядома, але яна можа быць звязана са спалучэннем паступовага замаруджвання выпрацоўкі «спадарожнікавых клетак», якія дапамагаюць рэгенерацыі валокнаў шкілетных мышцаў, зніжэння адчувальнасці. Саркапенія з'яўляецца нармальным аспектам старэння, і на самай справе не лічыцца хваравітым станам, але яна можа быць звязана з вялікім лікам траўмаў у пажылых людзей, а таксама зніжэннем якасці жыцця.
Існуе таксама шмат захворванняў і станаў, якія выклікаюць атрафію мышцаў. Іх прыкладамі з'яўляюцца рак і СНІД, якія выклікаюць сіндром знясілення цела, вядомы як кахексія. Іншымі сіндромамі або ўмовамі, якія могуць выклікаць атрафію шкілетных мышцаў, з'яўляюцца застойная хвароба сэрца і некаторыя захворванні печані.
Захворванні
Нервова-мышачныя захворванні ўплываюць на мышцы або іх нервовы кантроль. Увогуле, праблемы з нервовай рэгуляцыяй могуць прывесці да паралічу або спастычнасці, у залежнасці ад месца і характару праблемы. Большая частка нейралагічных расстройстваў, пачынаючы ад парушэння мазгавога кровазвароту (інсульт) і хваробы Паркінсона і канчаючы хваробай Кройтцфельта—Якаба, можа прывесці да праблем з рухам або каардынацыяй рухаў мышцаў.
Сімптомы захворвання мышцаў могуць уключаць слабасць, спастычнасць, міякланію і міялгію. Дыягнастычныя працэдуры, якія могуць выявіць мышачныя расстройствы ўключаюць тэсцірааванне на крэатынкіназу ў крыві і вымярэнне электрычнай актыўнасці ў мышцах. У некаторых выпадках можа быць праведзена біяпсія мышцаў дзеля выяўлення міяпатыі, а таксама генетычнае тэсціраванне для выяўлення адхіленняў у ДНК, звязаных са спецыфічнымі відамі міяпатыі і дыстрафіі.
Неінвазіўная эластаграфічная тэхніка, якая вымярае шумы ў мышцах, зараз праходзіць выпрабаванне дзеля забеспячэння магчымасці маніторынгу нервова-мышачных захворванняў. Гук, выраблены мышцамі, вылучаецца ад скарачэнняў нітак актаміязіну ўздоўж восі мышцаў. Падчас скарачэння, мышца скарачаецца ўздоўж сваёй падоўжнай восі і пашыраецца ў папярочнай восі, ствараючы вібрацыі на паверхні.
Вуліца Пуліхава (Мінск)
Вуліца Пуліхава — адна з цэнтральных вуліц Мінска. Знаходзіцца ў Партызанскім раёне і ідзе ўздоўж левага берагу ракі Свіслачы ад вуліцы Першамайскай да Смаленскай. Цяперашняя даўжыня — 1,2 км. Перасякаецца з вуліцамі Слясарнай і Андрэеўскай, а таксама з Нагорным завулкам. На вуліцы знаходзяцца УП «Мінскводаканал», аддзяленне «Белпошты» № 88, гаспадарчыя і прадуктовыя крамы. Уваходзіць у лік найдаражэйшых жылых вуліц Мінска.
Гісторыя
На карце Мінска 1858 года месца, дзе цяпер пракладзеная вуліца Пуліхава, знаходзілася па-за межамі горада. Гістарычная назва вуліцы — Архірэйская.
На гарадской карце 1898 года вуліца мела толькі палову сваёй сённяшняй даўжыні, праходзіла па гістарычным раёне Стромкі Бераг і цягнулася ад вуліцы Вясёлай (цяпер — Першамайская) да перакрыжавання са Шпітальнай (пазней — Фрунзенскай) і Нагорнай. У пачатку вуліцы па яе левым боку знаходзіліся казармы.
У 1923 годзе названая ў гонар рэвалюцыянера—тэрарыста Івана Пуліхава. Спадарожнік па Мінску (1930 год) падае старую назву вуліцы як «Архірэйскае ўрочышча», а новую — як «Піліхава ўрочышча». На гарадской карце 1934 года назва вуліцы пададзена як «Пуліхаўская».
У час нямецкай акупацыі вуліца называлася імём нямецкага інжынэра—вынаходніка К. Бенца. Толькі пасля вайны вуліца Пуліхава падоўжылася да мінскага гістарычнага раёна, з якім раней дзяліла сваю назву, — Архірэйская Слабодка. Да распачатай у 1950-я гады рэканструкцыі на вуліцы пераважна знаходзіліся драўляныя малапавярховыя пабудовы сядзібнага тыпу. Жылы мікрараён па левым боку вуліцы пабудаваны ў 1960-я—1970-я гады. Для забудовы гэтага перыяду характэрныя тыпавыя 5-павярховыя жылыя дамы і 9-павярховыя дамы, пабудаваныя па індывідуальных праектах (архітэктары М. Ткачук, С. Баткоўскі, Л. Гельфанд, С. Стружкін, А. Прасяная). У гэты ж час добраўпарадкавана набярэжная Свіслачы (архітэктары А. Сахно, Ю. Ягубаў, Н. Курыліна).
У мінскім гарадскім слэнгу за жылым раёнам вуліцы Пуліхава (паміж вуліцамі Захарава і Пуліхава), дзе за савецкім часам пераважна жыла партыйная наменклатура, замацавалася назва «Царскае сяло» ці «раён пыжыкавых (андатравых) капелюшоў».
У сучаснай гарадской гісторыі вуліца найбольш гучна ўзгадвалася ў 1999 годзе, калі тут на перакрыжаванні з Першамайскай вуліцай 17 кастрычніка адбылася жорсткая сутычка паміж удзельнікамі «Маршу свабоды» і міліцыяй, а таксама ўвесну 2013 года, калі жыхары вуліцы дамагліся скасавання плана будаўніцтва на набярэжнай Свіслачы ў раёне скрыжавання вуліц Пуліхава і Першамайскай шматфункцыянальнага культурна-забаўляльнага цэнтра Park Avenue
Забудова
Гістарычна забудова вуліцы была адметная тым, што вялася амаль выключна па левым боку вуліцы: сёння толькі адзін будынак на вуліцы мае цотны нумар.
Горкі (Старадарожскі раён)
Го́ркі (, Горки) — аграгарадок у Старадарожскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Языльскага сельсавета.
Да 28 мая 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Горкаўскага сельсавета.
Паходжанне назвы
Назва паходзіць ад слова «гара». Ёсць версія, што раней тэрыторыя мясцовасці была амаль цалкам пакрытая балотамі. Перасяленцы, перабіраючыся праз балота, вышлі на сухое месца, горку. Стомленыя людзі вырашылі застацца і адпачыць, а затым стварылі паселішча і засталіся тут жыць.
Гісторыя
Знойдзеныя ў Горках каменныя сякеры бронзавага веку сведчаць, што першыя пасяленцы тут з’явіліся ў другім тысячагоддзі да нашай эры. Асобныя экспанаты захоўваюцца ў музеі горкаўскай школы.
Першае летапіснае ўзгадванне датуецца 6 ліпеня 1582 года і звязанае з дзяленнем спадчыны слуцкага князя Юрыя Алелькавіча. Горкі разам з навакольнымі землямі былі аддадзеныя Яну Сымону Алелькавічу. Пасля яго смерці, Горкі дасталіся ў спадчыну пляменніцы Соф’і Слуцкай, якая ў 1592 годзе завалодала ўсім Слуцкім княствам. Паколькі Соф’я Слуцкая была апошняй з роду Алелькавічаў, пасля яе смерці навакольныя землі перайшлі ў валоданне яе мужу князю Янушу Радзівілу і да пачатку XIX стагоддзя належылі Радзівілам.
У пачатку XIX стагоддзя Горкі разам з навакольнымі землямі дасталася дваранам Перасвет-Солтанам. Вёска была падзеленая паміж братамі Леанардам (паўночная частка) і Іосіфам (паўднёвая частка). У сярэдзіне XIX стагоддзя належыць Адаму Перасвет-Солтану, які быў блізкім сябрам Альгерда Абуховіча. Маёнтак Солтанаў размяшчаўся на месцы цяперашняй Горкаўскай школы на беразе ракі Арэсы. Да маёнтка вяла ліпавая алея, якая захавалася дагэтуль. Сядзіба была разбураная ў 1950-х.
У 1867 годзе ў Горках была пабудавана Свята-Мікалаеўская царква. Царква была разбурана ў 1960-х. На месцы царквы мясцовамі жыхарамі ўсталяваны крыж, зроблены з каванага крыжа Свята-Мікалаеўскай царквы.
Больш за 30 жыхароў вёскі прымалі ўдзел у Слуцкім паўстанні.
9 мая 1967 года адбылася закладка кургана ў гонар загінулых у Другой сусветнай вайне, у аснову якога былі закладзены горсці зямлі з брацкіх магіл савецкіх войнаў, пахаваных у Горках, Навасёлках, Солане. Курган і помнік былі ўрачыста адкрытыя 3 ліпеня 1967 г. У 1970 годзе каля кургана быў закладзены сквер.
Горкаўская школа
У 1862 годзе быў дадзены дазвол на адкрыццё ў Горках царкоўна-прыходскай школы. У 1879 пачынае функцыянаваць Горкаўская народная вучэльня, на ўтрыманне якой дзяржавай вылучалася 175 рублёў у год, а 139 рублёў збіралася мясцовымі жыхарамі. У першы год функцыянавання вучэльні там вучылася 24 хлопчыкі, у пачатку XX стагоддзя колькасць вучняў дасягнула 100 чалавек.
Народная вучэльня да пажару ў 1911 года размяшчалася ў пачатку вёскі, у вялікай драўлянай хаце разам з фельдшарскім пунктам і побач з валасным упраўленнем. Школа мела падрыхтоўчы клас і тры аддзяленні. Вучэбны год праходзіў у перыяд вольны ад сельскагаспадарчых прац — ад позняй восені да ранняй вясны. Пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі вучэльня размясцілася ў двухпавярховым маёнтку Перасвет-Солтанаў.
У 1923 вучэльня ператворана ў сямігадовую школу. Колькасць навучэнцаў складала больш за 200. Першы выпуск сямігодкі адбыўся ў 1929 годзе. 11.01.1924 у школе створаны піянерскі атрад, у 1930 камсамольская арганізацыя. У 1939 годзе школа пачала даваць поўную сярэднюю адукацыю з 10-ццю класамі абучэння. З 1 лютага 1976 года школа месціцца ў шматпавярховым будынку. У 1979 годзе адкрыты краязнаўчы музей.
Геаграфія
Вёска размешчана на правым беразе ракі Арэсы.
Праз вёску праходзіць шаша Р43, якая раней з’яўлялася дарогай Масква-Варшава.
Прадпрыемствы
У аграгарадку функцыянуе сярэдняя агульнаадукацыйная школа, яслі-сад, фельчарска-акушэрскі пункт, цэнтр культуры і адпачынку, бібліятэка.
У Горках размяшчаецца ўправа сельскагаспадарчага прадпрыемства ААТ «Асвіца», працуе крама раённага спажывецкага таварыства, 2 прыватныя крамы, кавярня прыдарожнага сервіса «Пралеска».
Будынак рэальнага вучылішча (Гродна)
Будынак Гродзенскага рэальнага вучылішча — будынак у Гродне, размешчаны па адрасе вул. 1 Мая, 3 (вул. Акадэмічная, 10).
Гісторыя
Рэальнае вучылішча адкрыта 26 верасня 1907 года. Да 1913 года месцілася ў арэндаваных памяшканнях. Закладка ўласнага будынка ўрачыста адбылася 29 красавіка 1912 года. Будынак узведзены ў стылі мадэрн. Ініцыятарам пабудовы выступіў дырэктар вучылішча В. Лідэрс, архітэктар Валансевіч.
Кошт будынка склаў каля 200 тысяч рублёў. Будынак складаўся з двух частак: вучэбнай (тут месціліся класы, бібліятэка, гімнастычная зала, дамавая царква, абсерваторыя, прыбіральні і інш.) і трохпавярховага інтэрната для выкладчыкаў (толькі дырэктар тут меў 6 жылых пакояў). Выкарыстоўвалася сістэма цэнтральнага ацяплення, меліся электрычныя вентылятары.
Будынак адпавядаў найноўшым патрабаванням сярэдняй навучальнай установы. У вучылішчы былі абсталяваны фізічны, хімічны, гістарычны кабінеты, бібліятэка, рысавальная, гімнастычная, актавая залы, сталовая.
Гродзенская гарадская дума асігнавала 2000 рублёў на абсталяванне абсерваторыі пры вучылішчы. Астранамічная вежа мела адмысловы жалезны купал. Яго вырабам і ўстаноўкай займалася варшаўская фірма «Гастынскі & K°». Купал меў адмысловыя створныя дзверцы для тэлескопа. Пры дапамозе адмысловага механізма купал мог паварочвацца ва ўсе бакі, згодна з данымі на канец 1913 года астранамічных апаратаў на вежы не было, у адпаведнасці з справаздачай дырэктара аб дзейнасці вучылішча за 1915 года, на балансе вучэбнай установы лічылася «астранамічная труба паралактычнай устаноўкі з гадзіннікавым механізмам і з неабходным прыладдзем».
У час Першай сусветнай вайны ў верасні — кастрычніку 1914 года будынак быў заняты пад патрэбы шпіталя. Бальніца Таварыства Чырвонага Крыжа павінна была займаць 16 палат на 80 ложкаў. Заняткі аднавіліся 7 студзеня 1915 года, але ўжо 28 студзеня вучэбны працэс быў спынены і вучылішча «з-за ваеных абставін» эвакуявана ў Слонім, а пасля ў Калугу. Абставіны эвакуацыі апісваліся так:
Пасля 1917 года рэальнае вучылішча скасавана ў сувязі з рэформай народнай адукацыі. У 1920-я гады ў будынку размясцілася гімназія імя А. Міцкевіча.
Пасля Вялікай Айчыннай вайны ў 1946—1949 гадах замест купала зроблена плоскае пакрыццё вежы з балконам.
Архітэктура
Двух- і трохпавярховы з паўпадвалам атынкаваны будынак у стылі неакласіцызму, у плане мае складаную блізкую да Г-падобнай форму. Выразная пластыка фасадаў дасягаецца спалучэннем розных па канфігурацыі аб'ёмаў, выкарыстаннем розных па прапорцыі і маштабу арачных і прамавугольных акон, буйнымі крапоўкамі, гладкай паверхняй сцен. Вуглавая частка акцэнтавана чатырохграннай трох'яруснай вежай. Да вежы прымыкае крыло, арыентаванае на вул. Акадэмічную. Фасад крыла па вул. 1 Мая ўяўляе сабой амаль глухую сцяну, за выключэннем аднаго арачнага праёма на першым паверсе. Галоўны фасад крыла па вул. Акадэмічнай вылучаны бакавымі магутнымі рызалітамі. Дваровыя фасады чляняцца прамавугольнымі аконнымі праёмамі, завершаны карнізам, дэкор адсутнічае. Крыло па вул. 1 Мая з боку дваровага фасада мае невялікія рызаліты.
Марка Пола
Паходжанне
Лічыцца, што Марк Пола нарадзіўся ў сям’і венецыянскага купца Нікола Пола, сям’я якога займалася гандлем ювелірнымі вырабамі і вострымі прыправамі. Звестак пра нараджэнне Марка Пола не захавалася, таму традыцыйная версія пра яго нараджэнне ў Венецыі была аспрэчана ў XIX ст. харвацкімі даследчыкамі, якія сцвярджаюць, што першыя згадкі знаходжання сям’і Пола ў Венецыі адносяцца да 2-й паловы XIII ст., дзе на іх спасылаюцца як на Poli di Dalmazia, тым часам, аж да 1430 года сям’я Пола валодала домам у Корчула (цяпер у Харватыі).
Апроч таго, ёсць непрызнаная большасцю даследчыкаў версія, паводле якой Марка Пола быў палякам. Слова «пола» на тытульным лісце першага выдання яго кнігі напісана з маленькай літары, што быццам паказвае не на прозвішча, а хутчэй на нацыянальнасць, а прозвішча ідзе далей. Але справа ў тым, што тэкст напісаны вакол ілюстрацыі, і прозвішча, якое не змясцілася на гарызантальным радку побач з імем, перайшло на вертыкальны радок і візуальна не ўспрымаецца, хоць напісана з вялікай літары. У гэтым можна ўпэўніцца, разгледзеўшы фота тытульнага ліста з тэкстам ''«Dast ist der edel Ritter. Marcho polo von Veneding…» — «Гэта — высакародны рыцар. Марк паляк фон Венэдзіг…''». Падарожнік Бенедыкт Паляк сапраўды існаваў, да Марка Пола ён суправаджаў Джавані дэ Плана Карпіні ў Мангольскую імперыю і склаў кароткую хроніку «Пра падарожжа братоў меншых да татараў».
Першае падарожжа бацькі і дзядзькі Марка Пола
Венецыянскія купцы, якія дасягнулі ў XIII ст. гандлёвай магутнасці на Міжземным моры, не засталіся раўнадушнымі да даследаванняў, якія пачалі смелыя вандроўнікі ў Цэнтральнай Азіі, Індыі і Кітаі. Яны разумелі, што гэтыя падарожжы адкрыюць перад імі новыя рынкі збыту і што гандаль з Усходам абяцае значныя выгоды. Такім чынам, патрэбы гандлю мусілі прывесці да даследавання новых краін. Менавіта з гэтай прычыны два буйных венецыянскіх гандляры распачалі падарожжа ва Усходнюю Азію.
У 1260 годзе Нікола, бацька Марка, разам са сваім братам Мафеа адправіліся ў Крым (у Судак), дзе ў іх брата, якога таксама звалі Марка, быў свой гандлёвы дом. Далей, яны пайшлі па тым жа маршруце, што і Гільём дэ Рубрук у 1253 годзе. Правялі год у Сарай-Бату і пайшлі далей да Бухары. З-за небяспекі ваенных дзеянняў, якія вёў хан Берке (брат Батыя) у гэтым рэгіёне, браты Пола былі вымушаны адкласці вяртанне дамоў. Будучы ў Бухары тры гады і не маючы магчымасці вярнуцца дамоў, яны далучыліся да персідскага каравана, які паслаў хан Хулагу ў Ханбалык (сучасны Пекін) да свайго брата, мангольскага хана Хубілая, які да таго часу практычна завяршыў разгром кітайскай дынастыі Сун і неўзабаве стаў аднаасобным уладаром Мангольскай імперыі і Кітая.
Узімку 1266 года браты дасягнулі Пекіна і былі прыняты Хубілаем, які паводле слоў братоў, даў ім залатую пайцзу для вольнага шляху назад і папрасіў іх перадаць вестку да Папы Рымскага з просьбай даслаць яму алею з труны Хрыста ў Іерусаліме і прапаведнікаў хрысціянства. Разам з братамі паехаў у Ватыкан і мангольскі пасол, але падчас падарожжа ён захварэў і адстаў. Падчас падарожжа Нікола даведаўся пра смерць сваёй жонкі і нараджэнне свайго сына Марка, якое адбылося праз некалькі дзён пасля яго адбыцця, у 1254 годзе. Прыехаўшы да Венецыі ў 1269 годзе, браты даведаліся пра смерць Папы Клімента IV і пра тое, што новага Папу яшчэ не абралі. Жадаючы хутчэй выканаць даручэнне, яны вырашылі не чакаць абрання новага Папы, і ў 1271 годзе адправіліся ў Іерусалім, узяўшы з сабою Марка.
Жыццё ў Кітаі
Першым кітайскім горадам, якога ў 1275 годзе дасягнула сям’я Пола, быў Шачжа (сучасны Дуньхуан). У тым жа годзе яны дабраліся да летняй рэзідэнцыі Хубілая ў Шанду (у сучаснай правінцыі Ганьсу). Паводле слоў Пола, хан быў ад яго ў захапленні, даваў разнастайныя даручэнні, не дазваляў яму вяртацца ў Венецыю і нават на працягу трох гадоў трымаў яго губернатарам горада Янчжоў (Глава CXLIV, Кніга 2). Акрамя таго, сям’я Пола (згодна са сцвярджэннямі кнігі) удзельнічала ў развіцці арміі хана і навучыла яго выкарыстоўваць катапульты падчас аблогі крэпасцяў.
Апісанне жыцця Марка Пола ў Кітаі рэдка ідзе храналагічным парадкам, што стварае праблему ў вызначэнні дакладнага шляха яго падарожжаў, але яго апісанне дастаткова дакладнае геаграфічна, яно дае арыентацыю паводле бакоў свету і адлегласцей у тэрмінах дзён маршрута: «На поўдень ад Паншына праз адзін дзень падарожжа вялікі і знатны горад Каіу». Акрамя таго Пола апісвае паўсядзённае жыццё кітайцаў, згадвае выкарыстанне бумажных грошай, тыповыя рамёствы і кулінарныя традыцыі розных рэгіёнаў. Ён прабыў у Кітаі 17 гадоў.
Жыццё ў Венецыі пасля вяртання
Вельмі няшмат вядома аб яго жыцці пасля вяртання з Кітая. Згодна з асобнымі дадзенымі, удзельнічаў у вайне з Генуей. Каля 1298 года Пола апынуўся ў палоне у генуэзцаў, дзе знаходзіўся да мая 1299. Яго апавяданні аб падарожжах былі запісаныя яшчэ адным вязнем, Русцікела (Русцічана), які таксама займаўся напісаннем рыцарскіх раманаў. Згодна з аднымі дадзенымі, тэкст дыктаваўся на венецкім дыялекце, згодна з іншымі — ён быў запісаны на старафранцузскай мове, з устаўкамі на італьянскай. Але ў сувязі з тым, што арыгінальны манускрыпт не захаваўся, сказаць, як было на самой справе — немагчыма.
У 1324 годзе, ужо хворым чалавекам, Пола напісаў сваё завяшчанне, у якім згадвалася залатая пайцза, атрыманая ад татарскага хана (ён атрымаў яе ад дзядзькі Мафеа, які запаведваў яе Марка ў 1310 годзе). У тым жа 1324 годзе Марка памёр і быў пахаваны ў царкве Сан Ларэнца. У 1596 годзе яго дом (дзе, згодна з паданнем, знаходзіліся рэчы, прывезеныя ім з кітайскага падарожжа) згарэў. Царква, ў якой ён быў пахаваны, у ХІХ стагоддзі была знесена.
Даследчыкі аб кнізе
Кніга Марка Пола з’яўляецца адным з самых папулярных аб’ектаў гістарычных даследванняў. Бібліяграфія, складзеная ў 1986 годзе, складаецца з 2300 навуковых прац толькі на еўрапейскіх мовах.
З самага моманту яго вяртання ў горад гісторыі з паездкі успрымаліся з недаверам. Гісторык Пітар Джэксан у якасці адной з падстаў для недавера згадвае нежаданне прыняць яго апісанне добра арганізаванай і гасціннай Мангольскай імперыі, якое супярэчыла традыцыйнаму заходняму ўяўленню аб варварах. У сваю чаргу, ў 1996 годзе Франсіс Вуд, куратар кітайскай калекцыі Брытанскага Музея, напісала папулярную кнігу, у якой выказала сумненні ў самім факце падарожжа Марка Пола ў Кітай, мяркуючы, што венецыянец не падарожнічаў далей за мяжу Малой Азіі і Чорнага мора, а проста выкарыстоўваў вядомыя яму апісанні падарожжаў персідскіх купцоў. Напрыклад, у сваёй кнізе Марка Пола піша, што дапамагаў манголам падчас асады сунскай базы ў Сан’яне, але асада гэтай базы скончылася ў 1273 годзе, гэта значыць, за два гады да яго прыезда ў Кітай. У яго кнізе таксама маюцца і іншыя недахопы, якія выклікаюць пытанні даследчыкаў.
Папярэднія кантакты з Кітаем
У архівах Хубілая ад 1261 года ёсць спасылка на Краіны паўночнага сонца, верагодна, на скандынаўскія ці наўгародскія. Падчас свайго першага падарожжа Нікола і Мафеа Пола ішлі па таму ж маршруту, што і Гійом дэ Рубрук, які быў пасланы папай Інакенціям IV, дайшоў да тагачаснай мангольскай сталіцы Каракарума і вярнуўся ў 1255 годзе. Апісанне яго маршрута было вядома ў сярэднявечнай Еўропе і магчыма аб ім маглі ведаць браты Пола падчас свайго першага падарожжа.
У адрозненні ад папярэдніх падарожнікаў, Марка Пола стварыў кнігу, якая набыла вялікую папулярнасць і супернічала па поспеху ў публікі з фантастычным вандроўка Джона Мандэвіла (правобразам якога стаў Адарыка Пардэронэ).
Версіі кнігі
Мала вядома пра ступень пісьменнасці Марка Пола. Верагодней за ўсё, ён мог весці камерцыйныя запісы, але невядома, ці мог ён напісаць кнігу. Ёсць меркаванне, што тэкст кнігі быў прадыктаваны ім Русцічэла, верагодна, на яго роднай венецкай мове, ці на латыні, але запісваць Русцічэла мог і на французскай, на якой ён пісаў раманы. Працэс напісання кнігі мог істотна адлюстравацца і на дакладнасці, і на паўнаце яе зместу: Марка выключаў са свайго апавядання тыя ўспаміны, якія не з’яўляліся цікавымі для яго самога як для купца (ці былі для яго відавочнымі), а Русцічэла мог не згадваць ці інтэрпрэтаваць згодна са сваім меркаваннем тыя ўспаміны, якія не ўяўлялі цікаўнасці ўжо для яго. Магчыма таксама дапусціць, што Русцічэла меў адносіны толькі да некаторых з чатырох кніг, а Пола мог мець і іншых «сааўтараў» /
У хуткім часе пасля свайго з’яўлення кніга была перакладзена на венецкую, лацінскую (розныя пераклады з венецкай і французскай версій), назад на французскую мову з лацінскай версіі. Падчас пераклада і перапісвання кнігі змяняліся, дадаваліся ці выдаляліся фрагменты тэксту. Самы старажытны з манускрыптаў, якія захаваліся (Манускрыпт F), істотна карацейшы за іншых, але тэксталагічныя дадзеныя прымушаюць меркаваць, што іншыя манускрыпты заснаваны на больш поўных арыгінальных тэкстах.
Істотныя змоўчанні
Франсіс Вуд адзначае, што ні іерогліфы, ні кнігадрукаванне, ні чай, ні фарфор, ні практыка бінтавання ног жанчын, ні Вялікая Кітайская сцяна ў кнізе Марка Пола не згаданы. Аргументы, якія выстаўляюць прыхільнікі аўтэнтычнасці вандроўкі, заснаваныя на асаблівасцях працэсу стварэння кнігі і мэты Пола ў перадачы сваіх успамінаў.
Для чалавека, які не атрымаў сістэматычнай адукацыі і быў далёкім ад літаратуры, мясцовыя кнігі ўяўлялі «кітайскую грамату», але Пола падрабязна апісвае вытворчасць папяровых грошаў, якая мала адрозніваецца ад кнігадрукавання.
Чай быў у тыя часы добра вядомы ў Персіі, таму не ўяўляў цікаўнасці для аўтара, падобным чынам ён не згадваецца ў арабскіх і персідскіх апісаннях таго часу.
Фарфор быў коратка згаданы ў кнізе. Што тычыцца бінтавання ног, то ў адным з манускрыптаў (Z) ёсць згадка аб тым, што кітайскія жанчыны ходзяць вельмі маленькімі крокамі, але яно не тлумачыца падрабязней.
Вялікая сцяна ў тым выглядзе, у якім мы ведаем яе цяпер, была пабудавана ў часы дынастыі Мін. У часы Марка Пола гэта былі большай часткай земляныя ўмацаванні, якія не ўтваралі сабой суцэльную сцяну, а былі абмежаваны найбольш прыступнымі у ваенных адносінах участкамі. Для венецыянца умацаванні такога кшталту не маглі быць цікавымі.
Недакладныя апісанні
У апісаннях Марка Пола ёсць шмат недакладнасцей. Гэта тычыцца назваў асобных гарадоў і правінцый, іх узаемнага месцазнаходжання, а таксама апісання аб’ектаў у гэтых гарадах. Знакамітым прыкладам з’яўляецца апісанне моста ў Пекіне (які зараз носіць імя Марка Пола), які насамрэч мае ў два разы менш арак, чым апісана ў кнізе.
У абарону Марка Пола можна сказаць, што апісанне рабілася ім па памяці, ён валодаў персідскай мовай і выкарыстоўваў персідскія назвы, якія таксама былі непаслядоўнымі ў перадачы кітайскіх назваў. Асобныя недакладнасці ўносіліся падчас пераклада ці перапісвання кнігі, таму асобныя манускрыпты больш дакладныя, чым іншыя. Акрамя таго, ў шматлікіх выпадках Пола сапраўды выкарыстоўваў інфармацыю, якую атрымліваў ад іншых (асабліва падчас апісання гістарычных ці фантастычных падзей, якія адбыліся да яго падарожжа). Але такога кшталту памылкі сустракаюцца і ў шмат якіх іншых сучасных яму апісаннях, аўтары якіх не могуць быць абвінавачаны ў тым, што не знаходзіліся ў тым месцы ў той час. .
Роль пры двары
Гонар, аказаны Хубілаем маладому Пола, прызначэнне яго губернатарам Янчжоў, ці адсутнасць кітайскіх ці мангольскіх запісаў аб знаходжанні купцоў у Кітаі, паводле меркавання Франсіс Вуд, выглядае недакладна. У якасці доказу знаходжання Пола ў Кітаі згадваецца, напрыклад, адзіная спасылка да 1271 года, у якой Пагба-лама, блізкі саветнік Хубілая, згадвае ў сваім дзённіку іншаземца, які знаходзіцца ў сяброўскіх адносінах з ханам, але ў ёй не азначаны ні імя, ні нацыянальнасць, ні срок знаходжання гэтага іншаземца ў Кітаі.
Але ў сваёй кнізе Пола дэманструе такую дасведчанасць аб падзеях пры двары хана, якую цяжка набыць без набліжэння да двара. Так, у Главе LXXXV (Аб здрадніцкай эадуме ўзбунаваць горад Камалу) ён, падкрэсліўшы сваю асабістую прысутнасць падчас падзей, апісвае разнастайныя злоўжыванні міністра Ахмада і абставіны яго забойства, называючы імя забойцы (Ванчжу), што дакладна адпавядае кітайскім крыніцам.
Гэты эпізод асабліва важны таму, што кітайская дынастыйная хроніка Юань-шы згадвае імя По-Ло як чалавека, які уваходзіў у склад камісіі па раследаванню забойства і вылучыўся тым, што шчыра распавёў імператару аб злоўжываннях Ахмада
Распаўсюджанай практыкай было выкарыстанне кітайскіх мянушак для іншаземцаў, у сувязі з чым складана знайсці згадванне імя Пола ў іншых кітайскіх крыніцах. Шматлікія еўрапейцы, якія афіцыйна былі ў сталіцы імперыі манголаў у той час, напрыклад Гільём дэ Рубрук, увогуле не згадваюцца ў кітайскіх летапісах.
Вяртанне з Кітая
Апісанне зваротнага падарожжа з’яўляецца самым пераканаўчым доказам таго, што сям’я Пола сапраўды была ў Кітаі і находзілася ў дастаткова сяброўскіх адносінах з дваром хана. Пола ў сваёй кнізе дастаткова падрабязна апісвае падрыхтоўку паездкі, маршрут і колькасць удзельнікаў, якія падцвярджаюцца кітайскімі архіўнымі запісамі. Ён таксама прыводзіць імёны трох паслоў, два з якіх па дарозе ў Армузд загінулі, і імёны якіх не былі вядомы за межамі Кітая
Ацэнка кнігі сучаснымі даследчыкамі
Большасць з сучасных даследчыкаў не прымаюць меркаванне Франсіс Вуд аб поўнай фабрыкацыі ўсяго падарожжа, лічачы гэта бяздоказнай спробай зарабіць на сенсацыі.
Больш прадуктыўным (і агульнапрынятым) пунктам гледжання з’яўляецца погляд на гэтую кнігу як на крыніцу запісаў гандляра аб месцах для куплі тавараў, маршрутах іх прасоўвання і абставінах жыцця ў гэтых краінах. Нават дадзеныя, атрыманыя з іншых рук у гэтым падарожжы (напрыклад, аб падарожжы ў Расію), даволі дакладныя, большасць іншых дадзеных аб геаграфіі Кітая і іншых краін уздоўж маршрута таксама добра ўзгадняюцца з сучаснымі ведамі аб гісторыі і геаграфіі Кітая. У сваю чаргу, гэтыя запісы гандляра былі дапоўнены цікавымі для шырокай публікі фрагментамі аб жыцці і экзатычных краінах.
Магчыма, роля Марка Пола ў яго кнізе была вельмі перабольшана, але гэтая памылка можа быць прыпісана выхваленню аўтара, упрыгажэнствам перапісчыкаў, ці праблемам перакладчыкаў, у выніку якіх роля саветніка магла пераўтварыцца ў пост губернатара.
Фантан Нептуна (Гданьск)
Гісторыя
У 1549 годзе перад Дваром Артуса ўжо стаяў калодзеж, магчыма, ужо з металічнымі ўпрыгожваннямі. Знаходзіўся ён крыху бліжэй да Матлавы.
Гданьская рада вырашыла ўзвесьці больш прадстаўнічы аб'ект. Адным з першых, хто стварыў новы фантан, быў Якуб Кордэс з Любека, але па невядомых прычынах аплату за працу ён не атрымаў.
Новы фантан паставілі на новым месцы, каб пры поглядзе спераду ён зліваўся з цэнтрам фасада Двара Артуса, з боку Зялёнай брамы быў бачны на фоне сцяны ратушы Галоўнага горада, з боку вуліцы Доўгай закрываў перспектыву Каралеўскага шляху.
Фантан павінен быў быць падлучаны да падземных труб, па якіх вада адпампоўвалася з Седлецкага патоку, але ціск аказаўся занадта нізкім.
Архітэктурныя элементы фантана адносяцца да фламандскага маньерызму. Вадзяныя ўстаноўкі ўсталяваў Отмар фон Ветнер, новую сістэму водазабеспячэння распрацаваў Адам Війбе.
IC 1498
IC 1498 — галактыка тыпу Sa (спіральная галактыка) у сузор’і Вадаліў.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Гродзенскае ткацтва
Гродзенскае ткацтва — народнае мастацкае ўзорыстае ткацтва на Гродзеншчыне. Паводле пісьмовых крыніц вядома з XVII ст.
Ткачыхі выраблялі высокамастацкія рэчы — посцілкі, ручнікі, абрусы, дываны, падвойныя дываны, кілімы і інш., у розных тэхніках: перабору, закладання, шматнітовага ткацтва. Посцілкі і дываны звычайна ткалі ў палосы без танальных адценняў і з адценнямі («вясёлка»), часам у клетачку. У апошні час пашырыліся кампазіцыі з каляровых палос, якія чаргуюцца з раслінным арнаментам, найбольш тыповыя — зблянскія посцілкі з насычанай колеравай гамай (зялёны, малінавы, жоўты, чырвоны, фіялетавы). Ручнікам і абрусам уласціва серабрыста-белая гама.
У 1920-я г. на Гродзеншчыне былі створаны прамысловыя арцелі, а пасля Вялікай Айчыннай вайны нар. майстры працавалі ў сістэме фабрык мастацкіх вырабаў Гродна, Слоніма, дзе вырабляліся як унікальныя рэчы, так і прадметы шырокага ўжытку ў традыцыйных формах. У наш час ткацтва паступова перастала быць промыслам і стала заняткам асобных майстрых.
Булгак
Булгак — беларускае прозвішча.
Батурына (Вілейскі раён)
Бату́рына (, Батурино) — вёска ў Вілейскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Хаценчыцкага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1945 гадах вёска ў складзе гміны Хаценчыцы Вілейскага павета Віленскага ваяводства Польскай Рэспублікі.
У міжваенны перыяд (1923—1939) у Батурыне месцілася памежная застава KOP.
Пётр Андрэевіч Талстой
Пётр Андрэевіч Талстой (Пётр Андревич Толстой, 1645 — ) — дзяржаўны дзеяч і дыпламат, граф, паплечнік Пятра Вялікага, адзін з кіраўнікоў яго сакрэтнай службы. Брат Івана Андрэевіча Талстога. Атрымаўшы графскі тытул Расійскай імперыі, паклаў пачатак графскай галіне роду Талстых. Яго нашчадкамі ў мужчынскім калене з’яўляюцца пісьменнікі Аляксей Канстанцінавіч і Леў Мікалаевіч Талстыя, мастак Фёдар Пятровіч Талстой і многія іншыя знакамітыя дзеячы.
Біяграфія
Сын акольнічага Андрэя Васільевіча Талстога і Саламаніды Міласлаўскай (далёкая сваячка царыцы Марыі Ільінічны Міласлаўскай). Жонка — Саламаніда Цімафееўна Дуброўская (1645—1729).
Служыў з 1682 пры двары стольнікам, садзейнічаў стралецкаму бунту, пасля перайшоў на бок цара Пятра. Цар доўгі час ставіўся да Талстога вельмі стрымана; яго недаверлівасць не пахіснулі і ваенныя заслугі Талстога ў другім Азоўскім паходзе (1696). У 1697 годзе цар паслаў «валанцёраў» ў замежнае вучэнне, і Талстой, будучы ўжо ў сталых гадах, сам падахвоціўся ехаць для вывучэння марской справы. Два гады, праведзеных у Італіі, зблізілі Талстога з заходнееўрапейскай культурай.
Пасля смерці Пятра Талстой разам з Меншыкавым энергічна садзейнічаў узыходжанню на сталец Кацярыны I. У 1726 годзе Талстой удзельнічаў у перамовах аб заключэнні руска-аўстрыйскага саюза. Разышоўся з Меншыкавым у планах на ўзыходжанне Пятра II, за што паплаціўся спасылкай у Салавецкі манастыр, дзе памёр і быў пахаваны ля сцен кляштарнага Прэабражэнскага сабора. У 1727 годзе пазбаўлены чыноў і графскага тытула.
Сям’я
Ад шлюбу з Саламанідай Цімафееўнай Дуброўскай у графа Талстога было два сыны: Іван Пятровіч, сапраўдны стацкі саветнік, які разам з бацькам быў сасланы на Салаўкі, дзе памёр у 1728 годзе; і Пётр Пятровіч, палкоўнік Нежынскага палка, пасля апалы бацькі выдалены на пастаяннае жыхарства «у вёскі», дзе як і брат памёр у 1728 годзе.
У 1760 годзе нашчадкам Талстога вернуты графскі тытул.
Сачыненні
Захаваўся дзённік замежнага падарожжа Талстога ў 1697—1699 гадах, характэрны ўзор тых уражанняў, якія выносілі рускія людзі Пятроўскага часу з свайго знаёмства з Заходняй Еўропай. Акрамя таго, Талстой склаў у 1706 годзе грунтоўнае апісанне Чорнага мора. Дзённікавыя запісы Талстога з’яўляюцца адным з важных крыніц па гісторыі Расіі эпохі Пятра I.
Замежныя найміты ў Лівіі
Замежныя найміты ў Лівіі — узброеныя фарміраванні, якія меркавана ўдзельнічалі ў баявых дзеяннях на абодвух баках у грамадзянскай вайне ў Лівіі.
На баку лівійскіх паўстанцаў
На баку Пераходнага Нацыянальнага Савета па некаторых дадзеных ваяваў даволі стракаты кантынгент наймітаў з сярэднеазіяцкіх краін, у першую чаргу з Афганістана, Бангладэш, Таджыкістана, Ірака і Емена і Пакістана, а таксама з Катара, ААЭ, Лівана, Іарданіі і Заходняй Еўропы.
23 жніўня Мухамад Кадафі ў тэлефоннай размове з Кірсанам Ілюмжынавым паведаміў, што верным ім сілам у Трыпалі супрацьстаяць не паўстанцы, а падраздзяленні НАТА і найміты. Пачынаючы з 23 жніўня аб удзеле ў грамадзянскай вайне ў Лівіі Асаблівай паветранай службы (SAS) пісалі брытанскія газеты — The Guardian (каардынацыя нападаў паўстанцаў), Daily Telegraph (паляванне на Кадафі).
26 кастрычніка начальнік генеральнага штаба ўзброеных сіл Катара Хамад бен Алі аль-Атыя ў г. Доха, дзе праходзіла сустрэча начальнікаў штабоў узброеных сіл дзяржаў, якія ўдзельнічалі ў ваенных дзеяннях у Лівіі, афіцыйна прызнаў удзел сотняў катарскіх вайскоўцаў у баявых дзеяннях на баку ваенізаваных фармаванняў Пераходнага нацыянальнага савета (ПНС) Лівіі, што супярэчыла мандату ААН, выдадзенаму кааліцыі ў сакавіку 2011 г.
На баку ўрада Лівіі
Найміты, як мяркуецца, што ваявалі на баку лівійскага лідара Муамара Кадафі, былі пераважна з краін Чорнай Афрыкі (Ліберыя, Эрытрэя, Мазамбік, Лесота, Гамбія, Судан, Танзанія, Бенін, Тога, Маўрытанія, Самалі, Камерун, ЦАР, Ангола, Чад, Гвінея, Нігерыя, Кот-д’Івуар). Яны не ведалі мясцовай арабскай мовы і часцей за ўсё гаварылі на англійскай або французскай. Дакладны ці хаця б прыблізны лік колькасці наймітаў з афрыканскіх краін, якія прыбылі на тэрыторыю Лівіі для вядзення вайны, невядомы. Была інфармацыя і аб наёмніках з Алжыра, Афганістана, Шры-Ланкі, Украіны, Сербіі, Румыніі і нават Расіі і Беларусі, якія змагаліся на баку Кадафі.
Вядома, што Кадафі не давяраў уласнай арміі, таму ў процівагу ёй у Лівіі былі створаны альтэрнатыўныя ўзброеныя сілы — кацібы — асабістая гвардыя Кадафі, якая фарміравалася за кошт муртазакаў (наймітаў, пераважна з Чада). Кожнай кацібай кіраваў сваяк Кадафі. Калі воінскія часці дыслакаваліся за межамі гарадоў, то кацібы заўсёды раскватараваны ў гарадской мяжы, як правіла — у цэнтры. Менавіта гэтыя часці былі апорай законнай улады, і менавіта найміты ў самым пачатку рэвалюцыі адкрылі агонь на паражэнне па дэманстрантах, тады яшчэ бяззбройных.