cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Аргенціна
Гісторыя
Тады ж пачалася рэвалюцыйная барацьба, натхняльнікам якой стала буйная буржуазія. У 1810 былі створаны Аб'яднаныя правінцыі Рыо дэ Ла-Плата. 9 ліпеня 1816 года ў Тукумане была падпісана Дэкларацыя незалежнасці, неўзабаве калонія канчаткова выйшла з-пад іспанскай улады. Рэспубліканская форма кіравання была адстояна ў грамадзянскай вайне 1819 года. У 1833 годзе Велікабрытанія заняла Мальвінскія астравы. Першым дыктатарам у гісторыі Аргенціны стаў Хуан Мануэль Росас (1831-1852). У 1859 годзе адбылася невялікая грамадзянская вайна за форму Канстытуцыі паміж горадам Буэнас-Айрэс і войскамі астатняй Аргенціны, ў выніку якой свавольны горад пацярпеў паразу. Перамога над абарыгенамі ў Вайне Пустыні (1879-1880) пад кіраўніцтвам генерала Хуліа Рока адкрыла шлях на поўдзень. У пачатку XX стагоддзя Аргенціна ператварылася ў адну з самых багатых краін свету, што прывабіла ў краіну мільёны еўрапейцаў.
У 1930 пад уплывам крызісу Вялікай дэпрэсіі адбыўся пераварот пад кіраўніцтвам генерала Урыбуру, пасля якога Аргенціна стала на платформу карпаратывізму і фашызму. У 1946 годзе прэзідэнтам Аргенціны быў абраны палкоўнік Хуан Перон. Перон і яго жонка Ева карысталіся падтрымкай народных масаў. Прэзідэнцкая пара праводзіла палітыку на аргецінскую індустрыялізацыю і секулярызацыю, што адмоўна адбілася на адносінах з каталіцкай царквой. У 1955 годзе Пероны былі зрынуты. Пасля шэрагу ваенных пераваротаў у 1973 годзе Перон вярнуўся да ўлады, але праз год памёр, пакінуўшы за прэзідэнта сваю другую жонку Ізабэль, якая стала першай у свеце жанчынай-прэзідэнтам). У пачатку 1980-х ва ўмовах эканамічнага грызісу для адцягнення ўвагі народу ваенны ўрад Аргенціны захапіў Мальвінскія астравы і вельмі здзівіўся, калі Брытанія вырашыла іх адстаяць. Пасля ганебнай паразы генерал Галцьеры сышоў у адстаўку. З 1983 аргенцінскі народ абірае прэзідэнтаў на дэмакратычных выбарах.
Дзяржаўны лад і палітыка
Аргенціна — федэратыўная прэзідэнцкая рэспубліка. Дзейнічае канстытуцыя 1853 года (са зменамі). Кіраўнік дзяржавы і ўрада — прэзідэнт, які выбіраецца на 4 гады. Вышэйшы заканадаўчы орган — Нацыянальны кангрэс Аргенціны, які складаецца з сената (72 чалавекі) і палаты дэпутатаў (254 чалавекі). Выбары ў парламент праводзяцца кожныя 2 гады - абнаўляецца траціна сенатараў і палова дэпутатаў. Паводле заканадаўства мінімум адна трэцяя частка абраных ад палітычных партый дэпутатаў мусяць быць жанчыны.
Аргецінская федэрацыя складаецца з 23 правінцый і аўтаномнай сталічнай акругі.
Насельніцтва
Гістарычна для Аргенціны быў характэрны невысокі натуральны і значны міграцыйны прырост. Натуральны прырост Аргенціны і ў пачатку XXI стагоддзя застаецца стабільна невысокім — 0,91 % у 2017 годзе. . Аднак вартым будзе зазначыць, што па меры змяншэння нараджальннасці ў краінах Лацінскай Амерыкі, аргенцінскі паказчык прыросту сёння практычна зраўняўся з сярэднім па рэгіёне. Аргенціна можа пахваліцца адным з найвышэйшых у Лацінскай Амерыцы паказчыкаў працягласці жыцця — 77 гадоў у 2017.
Сто гадоў таму Аргенціна была прыцягальнай для мігрантаў з Еўропы. Толькі ў перыяд з 1880 па 1950 гады ў Аргенціну прыехала больш за 5 мільёнаў імігрантаў. Міграцыйны прырост зменшыўся пасля другой сусветнай вайны, апошняй вялікаю хваляй еўрапейскіх мігрантаў сталі нацысцкія паслугачы, якіх краіна прыняла яўна і таемна. У канцы XX ст. Аргенціна "перапрафілявалася" на прыём мігрантаў з бяднейшых лацінаамерыканскіх дзяржаў, а ў пачатку XXI ст. Аргенціна ператварылася ў краіну эміграцыі, праўда, нязначнай — 0,1 % у 2017.
Асвенцімскае княства
Асвенцімскае княства (польск. Księstwo oświęcimskie, чэш. Osvětimské knížectví, нем. Herzogtum Auschwitz) — сілезкае княства са сталіцай у Асвенціме, якое знаходзілася ў леннай залежнасці ад Чэхіі (1327—1457) і Польшчы (1457—1564).
Аргенціна
Насельніцтва
Больш за 90 % насельніцтва — аргенцінцы, нашчадкі эмігранаў з Іспаніі, Італіі. Аргенцінцы размаўляюць на іспанскай мове. Жывуць таксама украінцы, палякі, беларусы, немцы, яўрэі, італьянцы. Карэнных жыхароў — індзейцаў — засталося каля 100 тысяч чалавек. Большасць індзейцаў жыве на поўначы: гэта кечуа і гуарані, а таксама араўканы каля мяжы з Балівіяй і Парагваем; тэхуэльча жывуць у Патагоніі. Метысаў, што гавораць на мове кечуа, каля 200 тыс. чалавек. Большасць вернікаў — католікі, ёсць пратэстанты, хоць прантэстантызм у Аргенціну пранікае павольней чым у іншыя краіны рэгіёну, нямала праваслаўных — нашчадкаў мігрантаў з Усходняй Еўропы.
Большасць насельніцтва сканцэнтравана ў Пампе, Патагонія заселена зусім рэдка. Гарадское насельніцтва — 92 %, больш як трэцяя частка гараджан жыве ў Вялікім Буэнас-Айрэсе — сталічнай агламерацыі (15,8 млн чал у 2015).
Асвенцімскае княства
Гісторыя
Асвенцімскае княства ўтварылася ў 1315 годзе ў выніку падзелу Цешынскага княства. Першым асвенцімскім князем быў Уладзіслаў I (1275/1280 — 1321/1324), які кіраваў у 1314/1315 — 1321/1324 гадах. У 1327 годзе яго сын і нашчадак, Ян I Схаластык (1321/1324 — 1372), пачаў плаціць даніну каралю Чэхіі Яну Люксембургскаму, стаўшы леннікам Багемскага каралеўства. У дакуменце аб васальнай прысяге, згадваюцца наступныя гарады на тэрыторыі княства: Асвенцім і Затар, а таксама мястэчкі Кэнты, Жывец, Вадавіцы і Спытковіцы.
Аргенціна
Гісторыя эканамічнага развіцця
У 1890—1930 гадах Аргенціна была адной з дзесяці найбагацейшых краін свету. На пераломе 20-30-х гадоў у Аргенціне, як і ў іншых краінах свету, пачаўся эканамічны крызыс. Падчас крызісу Аргенціна захлынулася ў дадатковым наплыве эмігрантаў. Пасля крызісу эканамічны лібералізм змяніўся палітыкай інтэрвенцыянізму і пратэкцыянізму. У 50-х гадах тагачасны прэзідэнт Хуан Дамінга Перон вырашыў ператварыць Аргенціну ў сацыялістычную дзяржаву па ўзорах заходніх краін. На жаль, сацыяльныя праграмы вымагалі вельмі шмат грошай і ўжо ў другой палове 50-ых, калі Перона скінулі з пасады прэзідэнта, пачаліся гады вострай эканоміі. З крызісам, які выклікалі сацыяльныя рэформы, здолелі справіцца ў 60-ых гадах ХХ стадоддзя, якія былі адзначыныя найбольш нізкай інфляцыяй. Але ўжо праз 10 гадоў Аргенціну, як і ўвесь капіталістычны свет, ахапіў чарговы эканамічны крызіс, рост ВУПа быў невялікі, а інфляцыі — наадварот. Каб справіцца з крызісам, Аргенціна набрала шмат крэдытаў у іншых краін, і гэта павялічала запазычанасць краіны, што разам з нестабільнай палітычнай сітуацыяй толькі пагоршыла стан краіны. У 80-ых гадах эканамічны крызіс перарос у катастрофу, некалькі дэфолтаў запар, гіперінфляцыя, а таксама спад вытворчасці. Каб перамагчы крызіс, пачынаюцца эканамічныя рэформы, у якія ўваходзіць прыватызацыя і лібералізацыя замежнага гандлю. Станоўча паўплывала на эканоміку ўваходжанне Аргенціны ў Меркасур. Усё гэта абумовіла рост ВУПа ў 1991—1998 гадах каля 6 %, што было блізкім да тагачаснага ўзросту ВУП Чылі. Інфляцыя спала з 4000 % у год, да 1-2 %. Але вялікая запазычанасць перад іншаземнымі крэдыторамі, а таксама спад ВУП у 1999 і 2000 гадах выклікалі чарговы эканамічны крызіс. Узрасло безпрацоўе. Чарговы прэзідэнт Нестар Кіршнер распачаў новыя эканамічныя рэформы. Увёў абмежаваны эканамічны кантроль, але зрабіць нацыяналізацыю не наважыўся. У гады яго кіравання (2003—2007) павялічыліся аб'ёмы экспарту Аргенціны, а ўрад здолеў пагасіць даўгі, у тым ліку перад МВФ. Ён павялічыў дзяржаўныя выдаткі на сацыяльныя патрэбы і ставіў задачай пабудову сацыяльнага грамадства ў духу ідэй колішняга легендарнага прэзідэнта Хуана Перона. Рост ВУПа ў 2003—2007 гадах склаў 7-11 % штогод. Аднак пасля смерці Нестара Кіршнера і прыходу да ўлады яго жонкі Крысціны эканамічная сітуацыя ў Аргенціне пачала пагаршацца.
Асвенцімскае княства
Гісторыя
У 1445 годзе адбыўся падзел Асвенцімскага княства. Вацлаў I Заторскі (каля 1414—1468), князь Асвенцімскі (1433/1434 — 1445), падзяліў са сваімі малодшымі братамі Пшемыславом і Янам бацькаўскія ўладанні. Вацлаў атрымаў Затар і стаў першым князем Затарскім, Пшэмыслаў — Тошак, а Ян атрымаў Асвенцім. 19 сакавіка 1454 гаду Ян IV (1426/1430 — 1496), апошні князь Асвенцімскі (1445—1456), прынёс ленную прысягу на вернасць каралю Польшчы Казіміру IV Ягелончыку, а 21 лютага 1457 года прадаў яму сваё княства за 50 тысяч коп пражскіх грошаў. У момант продажу ў склад княстве ўваходзілі два горада Асвенцім і Кэнты, два княжых замка (у Асвенціме і Волеке) ды 45 паселішчаў. З гэтага моманту кіраўніком княства стаў стараста, якi назначаўся польскім каралём. Мясцовая шляхта захавала свае асаблівыя правы. У 1564 годзе Асвенцімскае і Заторскае княствы былі ўключаныя ў склад Польскага каралеўства і ў якасці Сілезскага павета сталі часткай Кракаўскага ваяводства.
Аргенціна
Гісторыя эканамічнага развіцця
У пачатку 2010-х Аргенціну ускалыхнула чарговая чарада крызісаў. Маўрысіа Макры і яго ліберальна-кансерватыўная партыя «Рэспубліканскае рашэнне» ў складзе кааліцыі «Давайце зменім» прыйшлі да ўлады ў 2015 годзе на фоне грамадскай незадаволенасці палітыкай Кіршнер. Макры абяцаў зрабіць Аргенціну адкрытай эканомікай, каб цэны рэгуляваліся попытам і прапановай на рынку, а не дзяржавай. Пры ім зноў узмацнілася залежнасць краіны ад замежных інвестыцый і крэдытаў, у асноўным у доларах. На гэтым фоне інвестары пачалі сумнявацца ў здольнасці ўрада пакрыць дзяржвыдаткі да канца наступнага года. У 2016 годзе Сусветны банк выключыў Аргенціну са спісу краін з высокім узроўнем даходаў.
Асаблівасці гаспадаркі
Сёння Аргенціна — індустрыяльна-аграрная краіна з сучаснай шматгаліновай гаспадаркай. Важнымі складнікамі аргенцінскага эканамічнага поспеху з'яўляюцца даволі багатая рэсурсная база, (у тым ліку, агракліматычныя рэсурсы) і адукаванае насельніцтва. Нягледзячы на невялікія запасы нафты, Аргенціна у XXI стагоддзі выйшла на самазабеспячэнне па яе здабычы. Вялікія запасы ўрану падштурхнулі краіну да даследванняў у галіне ядзернай энергетыкі і ўранавай прамысловасці (INVAP, Nucleoeléctrica Argentina).
Для размяшчэння прамысловасці характэрная высокая тэрытарыяльная канцэнтрацыя: значная частка прадпрыемстваў цяжкай прамысловасці сканцэнтравана ў нізоўях Параны, у прамысловым поясе паміж Буэнас-Айрэсам і Расарыё; больш за палову прамысловай прадукцыі вырабляецца ў Вялікім Буэнас-Айрэсе.Чорная металургія краіны — найстарэйшая на кантыненце, але па сабекошце аргенцінская сталь прайграе бразільскай: большасць сыравіны прыходзіцца імпартаваць. З галін каляровай металургіі развіты вытворчасць свінцу, цынку, медзі на ўласнай сыравіне. Машынабудаванне займае вядучае месца ў прамысловасці па кошце прадукцыі. Найбольш развітыя транспартнае машынабудаванне (свае заводы ў Аргенціне маюць аўтаканцэрты Ford, Chrysler, Toyota, Peugeot і інш., верталёты вырабляюць кампаніі Cicaré, AeroDreams, самалёты — FAdeA, Aero Boero, Laviasa), агламерацыі Буэнас-Айрэс, Кордава; суднабудаванне і суднарамонт (Буэнас-Айрэс, Энсенада); электратэхніка (заводы IBM, Siemens); сельскагаспадарчае машынабудаванне, вытворчасць абсталявання для харчовай прамысловасці. Сярод экспартных галін асаблівае месца займае мясахладабойная — традыцыйная і спецыфічная для краіны галіна. Аргенціна належыць да ліку самых значных вытворцаў мяса, у асноўным ялавічыны, і яго экспарцёраў. З іншых галін харчовай прамысловасці экспартнае значэнне маюць вытворчасць алеяў, у апошнія гады — соевага, а таксама мукамольная галіна і вінаробства.
Прадукцыя сельскай гаспадаркі і жывёлагадоўлі дае звыш 50 % экспартных даходаў. Па пагалоўю буйной рагатай жывёлы Аргенціна займае шостае месца ў свеце, па вытворчасці мяса на душу насельніцтва — пятае, а па яго спажыванню — першае. Мяса — нацыянальная ежа аргенцінцаў. У раслінаводстве галоўнае месца традыцыйна займаюць збожжавыя, алейныя і тытунёвыя культуры, што маюць экспарнае значэнне. Па зборы пшаніцы, соі і тытуню Аргенціна — адна з вядучых краін свету. Па дадзеных Сусветнага банка ў 2012 годзе краіна займала шостае месца ў свеце па экспарце пшаніцы (8,4 млн тон). Адметнай рысай сельскай гаспадаркі Аргенціны ў параўнанні з іншымі краінамі Лацінскай Амерыкі з'яўляецца той факт, што яна не толькі цалкам забяспечвае сябе харчаваннем, але і экспартуе яго (пры гэтым у сельскай гаспадарцы занята толькі 5,3 % працоўных )
Архітэктура
У каланіяльны перыяд архітэктура развівалася ў гарадах, што ўзніклі на шляхах прінікнення ў краіну іспанцаў. Выраслі гарады Буэнас-Айрэс, Кордава, Санта-Фэ і іншыя з прамавугольнай сеткай вуліц, на галоўнай плошчы якіх узводзіліся сабор, ратуша, палац губернатара, арсенал.
Архітэктура XVII стагоддзя вызначалася прастатой і манументальнасцю (архітэктары Х. Краус, А. Бланкі, Х. Б. Прымалі). Найбольш характэрны помнік гэтага перыяду царква Кампанья ў Кордаве (праект інжынера Ф. Лемера, 1649-1690).
З XVIII стагоддзя панавалі барока і класіцызм (царква Сан-Ігнасіо ў правінцыі Місьёнес), у канцы XIX — пачатку XX стагоддзя — эклектызм і стылізацыя. У 1920-я гады склаліся рацыяналістычныя тэндэнцыі (архітэктары А. Вірасора, В. акоста, Х. Віванка, А. Банет, А. Вільямс). З 1940—50-х гадаў архітэктары звяртаюцца да арганічнай архітэктуры, развітых прасторавых і структурных кампазіцый, выкарыстання новых канструкцый і матэрыялаў (А. Агасціні, Х. Сальсон, К. Тэст, А. Гайда, Э. Лестан, Э. Амбаш і інш.)
Выяўленчае мастацтва
Да каланізацыі Аргенціны ў XVI ст. было развіта мастацтва карэннага насельніцтва — індзейцаў (ткацтва, кераміка, культавая скульптура з каменню, дрэва і гліны, ювелірныя вырабы). У каланіяльны перыяд выяўленчае мастацтва ў асноўным было рэлігійнае (разнымі дэкаратыўнымі скульптурамі ўпрыгожвалі алтары-рэтабла, кафедры); развіваўся і свецкі жывапіс (галоўным чынам партрэт).
Пасля вызвалення Аргенціны ад іспанскага панавання (1816) пад уздзеяннем заходне-еўрапейскага мастацтва сталі развівацца жывапіс, скульптура, графіка (літограф-жанрыст К. Марэль, пейзажыст П. Пуэйрэдон, скульптар Л. Карэа Маралес, жывапісец-рэаліст Э. Сіворы).
На пачатку XX стагоддзя распаўсюдзіўся імпрэсіянізм (жывапісцы Х. Бутлер, П. Куіда, М. Мальяра, П. Сонса Брыяна, Ф. Фадэр, скульптары Р. Іруртыя і іншыя). У 1929 годзе Р. Сольдзі стварыў «авангардысцкую школу» (Э. Петаруці, Р. Форнер), якая садзейнічала развіццю авангардных плыняў (Хуліа Ле Парк, А. Берні, М. Мінухін, Э. Майк-Інтайр, Р. Максіо). Вострыя сацыяльныя праблемы, жыццё народа адлюстроўваюць жывапісцы Х. К. Кастаньіна, Л.Э. Спілімберга, Б. Кінкуэла Марцін, графікі А. Р. Віга, А. Брыес, разьбяры А. Сібеліна, С. Фітула.
Спорт
Зборная Аргенціны па футболу
Беларуска-аргенцінскія адносіны
Дыпламатычныя адносіны паміж Рэспублікай Беларусь і Аргенцінскай Рэспублікай устаноўлены 6 лістапада 1992 г. Пратакол аб усталяванні дыпламатычных адносін быў падпісаны ў штаб-кватэры ААН у Нью-Ёрку Пастаянным прадстаўніком Рэспублікі Беларусь пры ААН Генадзем Бураўкіным і Пастаянным прадстаўніком Аргенцінскай Рэспублікі пры ААН Хорхэ Васкесам.
У сакавіку 2000 года ў Аргенцінскай Рэспубліцы адкрыта Пасольства Рэспублікі Беларусь. Пасол Аргенцінскай Рэспублікі ў Расійскай Федэрацыі акрэдытаваны ў Рэспубліцы Беларусь па сумяшчальніцтву.
У кастрычніку 2004 года адбыўся афіцыйны візіт у Аргенціну Міністра замежных спраў Беларусі Сяргея Мартынава. У ходзе візіту дасягнуты дамоўленасці аб актывізацыі двухбаковага супрацоўніцтва на міжнароднай арэне, развіцці гандлёва-эканамічных сувязяў, прапрацоўцы магчымасці наладжвання навукова-тэхнічнага супрацоўніцтва. Падпісаны міжурадавыя пагадненні аб гандлёва-эканамічным супрацоўніцтве і аб узаемных бязвізавых паездках па дыпламатычных і службовых пашпартах, а таксама пагадненне аб супрацоўніцтве паміж міністэрствамі замежных спраў і пагадненне аб супрацоўніцтве ў галіне стандартызацыі і сертыфікацыі.
У 2009 годзе ў г.Буэнас-Айрэс адбыліся кансультацыі знешнепалітычных ведамстваў Беларусі і Аргенціны. У 2012 годзе Пасол Аргенцінскай Рэспублікі ў Расійскай Федэрацыі быў акрэдытаваны па сумяшчальніцтву ў Рэспубліцы Беларусь. У 2013 годзе ў Нацыянальным сходзе Рэспублікі Беларусь была створана група па міжпарламенцкім супрацоўніцтве з Аргенцінай.
Беларусы Аргенціны
Беларуская дыяспара склалася з некалькіх значных эмігранцкіх хваляў з тэрыторыі Беларусі. Прадстаўнікамі 1-й эмігранцкай хвалі (канец 19 стагоддзя-1914, каля 300—400 тыс.чалавек) былі сяляне пераважна з Гродзенскай і Віленскай, з 1905 — Мінскай і іншых усходніх губерняў (асноўная іх частка пазней вярнулася на Бацькаўшчыну). Падчас 2-й хвалі эміграцыі ў 1921-39 гадах з Заходняй Беларусі каля 40 тысяч чалавек перасяліліся ў правінцыі Масіёнес, Мендэра, Сан-Жуан, каля 60 тысяч — у Буэнас-Айрэс і яго ваколіцы. У 1934 годзе ў Буэнас-Айрэсе склалася першае беларускае культурна-асветніцкае таварыства «Грамада», у 1935 годзе — «Культура», у 1937 годзе «Таварыства бібліятэкі Івана Луцэвіча», у 1938 годзе — Беларускае культурнае таварыства «Белавежа».
24 сакавіка 2010 года ў г. Лавальёл (правінцыя Буэнас-Айрэс) адбылося ўрачыстае адкрыццё першага на тэрыторыі Аргенціны Цэнтра беларускай культуры, які носіць імя Кастуся Каліноўскага. У Цэнтры праводзіцца навучанне па наступных напрамках: беларуская мова, урокі музыкі і народных спеваў, разьба па дрэве, жывапіс, беларуская вышыўка, гісторыя і культура Беларусі. У верасні 2012 года ў г. Лавальёл на базе клуба славянскай дыяспары «Дніпро» і Цэнтра беларускай культуры імя Кастуся Каліноўскага адбылося святкаванне юбілейных датаў беларускіх паэтаў: Янкі Купалы, Якуба Коласа, Максіма Танка. З 1994 года г. Маладзечна і г. Обера — гарады пабрацімы.
Навука і тэхналогіі
Аргенціна дала свету мноства прызнаных лекараў, навукоўцаў і вынаходнікаў, уключаючы трох лаўрэатаў Нобелеўскай прэміі. Аргентынцы адказныя за некаторыя прарывы ў медыцыне. Іх даследаванні прывялі да істотных зрухаў у лячэнні раненняў, сардэчных захворванняў, некаторых формаў раку. Дамінга Лиотта распрацаваў першае штучнае сэрца, паспяхова імплантавалі чалавеку ў 1969 годзе. Рэнэ Фавалора распрацаваў тэхніку і ўпершыню ў свеце ажыццявіў каранарнае шунтаванне. Францыска дэ Пэдра вынайшаў больш надзейны штучны стымулятар сэрца.
Бернарда Усай, першы лацінаамерыканскі лаўрэат Нобелеўскай прэміі ў навуцы, даследаваў ролю гіпофізу ў рэгуляванні ўзроўню глюкозы ў жывёл. Сезар Мільштэйн праводзіў шырокія даследаванні антыцелаў. Луіс Лелуар адкрыў працэс назапашвання арганізмам энергіі шляхам пераўтварэння глюкозы ў глікаген, а таксама злучэнні, якія з'яўляюцца асноватворнымі ў метабалізме вугляводаў. Доктар Луіс Аготе распрацаваў першы бяспечны метад пералівання крыві. Энрыке Фіначэта вынайшаў шэраг хірургічных інструментаў, напрыклад, хірургічныя нажніцы, якія носяць яго імя («нажніцы Фіначэта»), і хірургічны падзельнік рэбраў.
Аргенціна развівае уласную ядзерную праграму, імкнучыся пазбегнуць поўнай залежнасці ад замежных тэхналогій. У 1957 годзе быў пабудаваны даследчы рэактар, а ў 1974 годзе — першы ў Лацінскай Амерыцы камерцыйны рэактар. Ядзерныя аб'екты з выкарыстаннем аргентынскіх тэхналогій (INVAP) былі пабудаваныя ў Перу, Алжыры, Аўстраліі, Егіпце. У 1983 годзе краіна была прызнаная якая мае магчымасці вытворчасці зброевага ўрану, які з'яўляецца найважнейшым этапам вытворчасці ядзернай зброі. Аднак з гэтага моманту Аргенціна абавязалася выкарыстоўваць ядзерную энергію выключна ў мірных мэтах. У якасці члена Савета кіраўнікоў МАГАТЭ Аргенціна выступае за нераспаўсюджванне ядзернай зброі і падтрымлівае забеспячэнне глабальнай ядзернай бяспекі.
Харвацкі эмігрант Хуан Вучэціч лічыцца заснавальнікам сучаснай дактыласкапіі. Рауль Патэрас Пескара ўпершыню ў свеце ажыццявіў палёт на верталёце. Аргенцінец венгерскага паходжання Ласла Біра ўпершыню арганізаваў масавую вытворчасць сучаснай шарыкавай ручкі. Эдуарда Таўрозі вынайшаў маятнікавы рухавік унутранага згарання. Хуан Малдасена з'яўляецца адным з лідараў у распрацоўцы тэорыі струн. Аргентынцы вывелі на арбіту шэраг штучных спадарожнікаў Зямлі, уключаючы LUSAT-1 (1990 год), Víctor-1 (1996 год), PEHUENSAT-1 (2007 год), а таксама спадарожнікі серыі SAC Аргентынскага касмічнага агенцтва CONAE. Абсерваторыя П'ера Ажэ паблізу горада Маларгуэ ў правінцыі Мендоса з'яўляецца найбольш перадавой абсерваторыяй касмічных прамянёў. Аргенціна стала першай краінай у Лацінскай Амерыцы, якая падняла ў паветра рэактыўны самалёт (FMA I.Ae. 27 Pulqui). У гонар Аргенціны названы астэроід (469) Аргенціна, адкрыты ў 1901 годзе.
Друкаваныя выданні
Адносна вялікім накладам выдаюцца дзве газеты на замежных мовах: Argentinisches Tageblatt на нямецкай і Buenos Aires Herald на англійскай (выдаецца з 1876). Да асноўных рэгіянальным выданням адносяцца: La Voz del Interior (Кордова), Rio Negro (Хенераль-Рока), Los Andes (Мендоса), La Capital (Расарыё), El Tribuno (Сальта), La Gaceta (Тукуман). Сярод часопісаў найбольшым накладам выдаецца Noticias. Аргентынскія выдавецтва, уключаючы Atlántida, Eudeba, Emecé і мноства іншых, лічацца, нароўні з іспанскімі і мексіканскімі выдавецтвамі, у іспанамоўным свеце. El Ateneo з'яўляецца найбуйнейшай сеткай кнігарняў ў Лацінскай Амерыцы.
Радыё і тэлебачанне
Аргенціна з'яўляецца піянерам ў галіне радыёвяшчання. А 21:00 27 жніўня 1920 года радыёстанцыя Sociedad Radio Argentina абвясціла: «Цяпер мы перадаем у вашы дамы прамую трансляцыю оперы Рыхарда Вагнера Парсіфаль з тэатра Калізея ў Буэнас-Айрэсе». Толькі каля 20 дамоў у горадзе мелі прымачы для праслухоўвання. Першая ў свеце радыёстанцыя заставалася адзінай у краіне да 1922 года, калі пачало вяшчанне Radio Cultura. Да 1925 ужо налічвалася 12 радыёстанцый у Буэнас-Айрэсе і 10 у іншых гарадах. У 1930-я гады наступіў залаты век радыё ў Аргенціне з трансляцыямі вар'етэ, навін, «мыльных» опер і спартыўных падзей.
У цяперашні час у Аргенціне функцыянуюць 260 радыёстанцый AM дыяпазону і 1150 FM дыяпазону. Музыка і моладзевыя праграмы дамінуюць у FM фармаце. Навіны, дэбаты і спартыўныя перадачы складаюць аснову AM вяшчання. У краіне шырока распаўсюджаная аматарская радыёсувязь.
Тэлевізійная індустрыя Аргенціны шырокая і разнастайная. Каналы шырока трансліруюцца на Лацінскую Амерыку і прымаюцца па ўсім свеце. Многія мясцовыя праграмы транслююцца тэлебачаннем іншых краін. Замежныя прадзюсары таксама купляюць правы на адаптацыю праграм да сваіх рынках. У Аргенціне функцыянуюць пяць агульнанацыянальных тэлеканалаў. Усе сталіцы правінцый і буйныя гарады маюць як мінімум адну мясцовую станцыю. Наяўнасць каналаў кабельнага і спадарожнікавага тэлебачання ў Аргенціне аналагічна Паўночнай Амерыцы. Многія кабельныя сеткі абслугоўваюць з Аргентыны ўвесь іспанамоўны свет: Utilísima Satelital, TyC Sports, Fox Sports en Español (сумесна з ЗША і Мексікай), MTV Argentina, Cosmopolitan TV, а таксама навінавую сетку Todo Noticias.
Райнер Марыя Рыльке
Райнер Марыя Рыльке (Rainer Maria Rilke, поўнае імя: René Karl Wilhelm Johann Josef Maria Rilke — Рэнэ Карл Вільгельм Іаган Іозеф Марыя Рыльке; 4 снежня 1875, Прага — 29 снежня 1926, Вальмонт, Швейцарыя) — аўстрыйскі паэт-сімваліст.
Біяграфія
Нарадзіўся ў сям’і чыноўніка па чыгуначным ведамстве Іозефа Рыльке і Сафі Рыльке. У 1884 годзе скончыў пачатковую пражскую школу, тады ж напісаў першыя вершы. Навучаўся ў кадэцкім і вышэйшым ваенным вучылішчы, пасля — гандлёвым вучылішчыі ў Лінцы і ў 1895 годзе здаў экзамены на атэстат сталасці ў Празе. Першы зборнік вершаў Рыльке «Жыццё і песні» (Leben und Lieder) выходзіць у 1894 годзе. Хутка з’яўляецца наступны зборнік «Ахвяры ларам» (Larenopfer, 1895). У гэты час Рыльке вучыцца ў Пражскім універсітэце на філасофскім, а пасля на юрыдычным факультэце.
У 1896 годзе паэт выдае зборнік вершаў «Вянчаны снамі» (Traumgekrönt), у 1899 — «Дзве пражскія гісторыі» (Zwei Prager Geschichten) і зборнік вершаў «Мне на свята» (Mir zur Feier), у 1900 — зборнік малой прозы «Пра Госпада Бога і іншае» (Vom lieben Gott und Anderes). У гэты час Рыльке шмат падарожнічае, наведвае Італію, Расію, знаёміцца з Львом Талстым, Іллём Рэпіным, Барысам Пастарнакам, перакладае з рускай мовы «Слова пра паход Ігараў».
У 1901 годзе Рыльке жэніцца з мастачкай Кларай Вэстхоф, і ў снежні ў іх нараджаецца дачка Рут. 1902—1903 — выдае зборнік навел «Апошнія» (Die Letzten), драму «Жыццё як жыццё» (Das tägliche Leben), першы варыянт зборніка «Раннія вершы» (Erste Gedichte), першае выданне «Кнігі карцін» (Das Buch der Bilder), пераязджае у Парыж, знаёміцца з Агюстам Радэнам. Выдае дзве кнігі пра мастацтва — «Ворпсвэдэ» і «Агюст Радэн», пачынае ліставацца з Францам Капусам (ліставанне гэтае пасля складзецца ў кнігу «Лісты да маладога паэта»), вандруе па Італіі, пасля пераязджае ў Рым.
1904 — выдае кнігу прозы «Гісторыі пра Госпада Бога» (Geschichten vom lieben Gott), заканчвае працаваць над драмай «Белая княгіня» (Die weiße Fürstin), пераязджае ў Швейцарыю, а пасля ў Данію.
1905 — пераязджае ў Мёдон, што пад Парыжам, дзе жыве ў Радэна і працуе ў яго сакратаром, выдае «Кнігу гадзінаў» (Das Stunden-Buch).
1906 — пераязджае ў Шартр, пачынае працаваць над цыклам пра Шартрскі сабор, пасля едзе ў Германію; разрывае стасункі з Радэнам (які без папярэджання звальняе Рыльке), пераязджае ў Парыж, працуе над першай часткай «Новых вершаў» (Neue Gedichte), друкуе «Песню пра любоў і смерць карнета Крыстафа Рыльке» (Die Weise von Liebe und Tod des Cornets Christoph Rilke, нап. 1899) і другое выданне «Кнігі карцін».
1907 — пераязджае на Капры, знаёміцца з Максімам Горкім і Рудольфам Каснерам, пасля зноў едзе ў Парыж, выдае першую частку «Новых вершаў» і перавыдае кнігу «Агюст Радэн» з дапаўненнямі.
1908 — едзе ў Італію, вяртаецца ў Парыж, узнаўляе знаёмства з Радэнам, выдае другую частку «Новых вершаў».
1909 — друкуе кнігу «Рэквіем» (Requiem) і другое, перапрацаванае выданне «Ранніх вершаў».
1911 — вяртаецца ў Парыж, пасля едзе ў Трыест.
1912 — піша паэтычны цыкл «Жыццё Дзевы Марыі» (Das Marien-Leben) і першыя «Дуінскія элегіі» (Duineser Elegien); падарожнічае ў Венецыю і Іспанію.
1913 — выдае «Жыццё Дзевы Марыі». 1914 — стварае паэтычны цыкл «Пяць песняў» (Fünf Lieder). 1915 — пераязджае ў Мюнхен і працуе над «Дуінскімі элегіямі». 1916 — прызваны ў армію, працуе ў Вене ў ваенным архіве.
1921 — жыве ў замку Мюзо недалёка ад Цюрыха, завяршае «Дуінскія элегіі», стварае «Санэты да Арфея» (Die Sonette an Orpheus), прычым за надзвычай кароткі час: 55 вершаў былі напісаныя за 14 дзён.
1923 — выдае «Дуінскія элегіі» і «Санеты да Арфея»; шмат часу праводзіць у санаторыі Тэрытэ на Жэнеўскім возеры з прычыны пагаршэння здароўя (толькі перад самай смерцю дактары здолелі паставіць паэту дыягназ: лейкемія).
1924 — піша шмат вершаў, у тым ліку па-французску.
1926 — жыве ў Мюзо і Рагацы, шмат лістуецца з Марынай Цвятаевай, выдае кнігу французскіх вершаў «Сады» (Vergers) з дадаткам «Валезанскіх катрэнаў» (Les Quatrains Valaisans), з 30 лістапада ляжыць у клініцы Вальмон і 29 снежня памірае.
Беларускія пераклады
На беларускую мову вершы Рыльке перакладалі Аляксей Зарыцкі, Кацярына Маціеўская, Ларыса Раманава, Алесь Салавей, Васіль Сёмуха, Майсей Сяднёў, Ганна Янкута.
Рытберг
Горад падзяляецца на 7 гарадскіх раёнаў.
Лёгкая атлетыка
Лёгкая атлетыка — алімпійскі від спорту, які ўключае бег, скачкі і кіданне. Кіданні і скачкі звычайна адбываюцца ў цэнтральнай плошчы стадыёна, у той час калі бег праходзіць па-за травяным пакрыццём пляцоўкі. Лёгкая атлетыка складаецца з такіх спартыўных дысцыплін, як спаборніцтвы на стадыёне, шашэйны бег, бег па перасечанай мясцовасці і спартыўная хадзьба. Самыя вядомыя спаборніцтвы па гэтаму віду спорту ёсць спаборніцтвы па лёгкай атлетыцы на Алімпійскіх гульнях і чэмпіянат свету па лёгкай атлетыцы. Міжнародная асацыяцыя лёгкаатлетычных федэрацый (ІААФ) з'яўляецца міжнародным органам па лёгкай атлетыцы, яна была створана ў 1912 годзе і на сёння аб'ядноўвае 213 нацыянальных федэрацый.
Лёгкая атлетыка, як правіла, складаецца з індывідуальных відаў спорту, дзе спартсмены супернічаюць адзін з адным дзеля выяўлення пераможцы. У спаборніцтвах на хуткасць перамагае спартсмен з самым хуткім часам, у той час як у скачках і кіданнях перамагае спартсмен, які дамогся найбольшай адлегласці альбо вышыні. Спаборніцтвы па бегу падзяляюцца на спрынт, бег на сярэднія і доўгія дыстанцыі, эстафеты і бег з бар'ерамі. Спаборніцтвы па скачках уключаюць у сябе скачкі ў даўжыню, патройны скачок, скачкі ў вышыню і скачкі з шастом, у той час як найбольш распаўсюджанымі спаборніцтвамі ў кіданні з'яўляюцца штурханне ядра, кіданне дзіды, кіданне дыска і штурханне молата. Ёсць таксама шматбор'і, як сямібор'е і дзесяцібор'е, у якім спартсмены спаборнічаюць у некалькіх з пералічаных відаў.
Лепшыя паказчыкі ў кожнай з дысцыплін лёгкай атлетыкі ўсталеўваюцца на сусветным і нацыянальным узроўнях, і называюцца сусветнымі і нацыянальнымі рэкордамі, таксама рэкорды ўсталёўваюцца на асабістым узроўні. Аднак, спартсмены, якія парушылі правілы спаборніцтваў, дыскваліфікуюцца са спаборніцтваў і іх дасягненні не ўлічвацца.
Адкрыты стадыён
У большасці выпадкаў легкаатлетычны стадыён бывае сумешчаны з футбольным стадыёнам і полем, як то мінскі стадыён «Дынама». У ЗША легкаатлетычны стадыён сумешчаны са стадыёнам для амерыканскага футбола або лакросу. Легкаатлетычны стадыён стандартна ўключае ў сябе авальную 400-метровую дарожку, якая звычайна складаецца з 8 ці 9 асобных дарожак, а таксама сектараў для спаборніцтваў у скоках і кіданнях. Дарожка для бегу на 3000 метраў з перашкодамі мае асаблівую разметку, а перашкода з вадой вынесеная на спецыяльны віраж.
Прынята вымяраць дыстанцыю на стадыёнах у метрах, як то бег на 10 000 метраў, а на шашы або адкрытай мясцовасці ў кіламетрах, як то крос 10 кіламетраў. Дарожкі на стадыёнах маюць спецыяльную разметку, якая адзначае старт усіх бегавых дысцыплінаў і калідоры для перадачы эстафеты. Часам спаборніцтвы па кіданні молата ці дзіды вылучаюць у асобную праграму ці ўвогуле выносяць за межы стадыёна, бо патэнцыйна снарад, які выпадкова выляцеў за межы сектара, можа нанесці калецтва іншым удзельнікам спаборніцтваў або гледачам.
Закрыты манеж
Стандартна ўключае ў сябе авальную 200-метровую дарожку, якая складаецца з чатырох-шасці асобных дарожак, дарожку для бегу на 60 метраў і сектараў для скачковых відаў. Адзіны від для кіданняў, які ўваходзіць у праграму зімовага сезона ў закрытых памяшканнях — гэта штурханне ядра і, як правіла, ён не мае спецыяльнага сектара і арганізуецца асобна на месцы іншых сектараў. Афіцыйныя спаборніцтвы Міжнароднай асацыяцыі легкаатлетычных федэрацый праводзяцца толькі на 200-метровай дарожцы, аднак існуюць стадыёны з нестандартнай дарожкай, як то 140 метраў, 300 метраў і іншыя.
У манежы на віражах закладваюць пэўны кут ухілу, звычайна да 18°, які палягчае бегунам праходжанне дыстанцыі на паваротах з малым радыусам крывізны. Пачынаючы з 2006 года, дыстанцыя 200 метраў была выключана з праграмы чэмпіянатаў свету і Еўропы паводле меркаванняў, што ўдзельнікі пастаўленыя ў няроўныя ўмовы, бо той, хто бяжыць па знешняй дарожцы, знаходзіцца ў самых выгадных умовах. Аднак на некаторых спаборніцтвах забегі на 200-метровай дыстанцыі праводзяцца да гэтага часу.
Лысаміцы (гміна)
Лысамі́цы (Łysomice) — вясковая гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Таруньскага павета Куяўска-Паморскага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Лысаміцах. Плошча гміны складае 127,34 км². Станам на 2014 год у гміне Лысаміцы пражывалі 9488 чалавек, шчыльнасць — 73,34 чал./км². Адміністрацыйна падзелена на 14 салецтваў.
Населеныя пункты
На тэрыторыі гміны размешчаны 23 населеныя пункты.
Лінкальнс-Ін-Філдс
Лінкальнс-Ін-Філдс (Lincoln’s Inn Fields) — плошча-парк на мяжы лонданскіх акруг Вэстмінстэр і Кэмдэн, на поўдзень ад Холбарна, самая вялікая плошча ў Лондане. Яе ўзнікненне злучаюць з горадабудаўнічай дзейнасцю Ініга Джонса напачатку XVII стагоддзя, а сваю назву яна бярэ ад бліжэйшай адвакацкай палаты Лінкальнс-Ін (гл. судовыя іны).
Найбольш выдатныя будынкі на Лінкальнс-Ін-Філдс — дом-музей Джона Соўна, Ліндсі-хаус (меркавана, адно з месцаў дзеяння дзікенсаўскага «Халоднага дому») і геаргіянская рэзідэнцыя герцага Ньюкасла, Ньюкасл-хаус. Існуе меркаванне, што тутэйшы парк паслужыў правобразам Цэнтральнага парку ў Нью-Ёрку. Ён абсталяваны пляцоўкамі для гульні ў тэніс і нетбол.
Багародскі
Багародскі — прозвішча.
IC 2812
IC 2812 — галактыка тыпу S (спіральная галактыка) ў сузор’і Леў.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Шлос-Гольтэ-Штукенброк
Шлос-Гольтэ-Штукенброк (Schloß Holte-Stukenbrock) — горад у Германіі, у зямлі Паўночны Рэйн-Вестфалія. Падпарадкаваны адміністрацыйнай акрузе Дэтмальд. Уваходзіць у склад раёна Гютэрсла. Насельніцтва — чалавек (на 31 снежня 2010 года). Плошча — 67,42 км². Афіцыйны код — 05 7 54 036.
Горад падзяляецца на 3 гарадскія раёны.
Мэры Шэлі
Мэры Уолстанкрафт Шэлі (анг.: Mary Wollstonecraft Shelley; нарадзілася 30 жніўня 1797, Лондан — ) — англійская паэтэса і пісьменніца рамантычнага жанру.
Біяграфія
Яе бацькі — Уільям Годвін (ліберальны філосаф, журналіст-анархіст і атэіст) і Мэры Уолстканкрафт (вядомая феміністка, настаўніца і пісьменніца). Маці памерла пад час родаў і бацька гадаваў Мэры, разам з яе сястрой, самастойна. Сама Мэры стала надзвычайна інтэлігентнай, начытанай асобай, цікавілася апошнімі дасягненнямі навукі асабліва ў галінах хіміі і фізіялогіі.
У 1814 годзе, ва ўзросце 17 гадоў, яна пазнаёмілася з выбітным англійскім паэтам Персі Шэлі, які ў той час быў жанаты і меў двух дачок. Хутка, пад ціскам грамадскага меркавання, яны вырашылі пераехаць у кантынентальную Еўропу. Там Мэры пазнаёмілася з іншым англійскім паэтам Лордам Байранам.
Творчасць
Першай аповесцю, якую напісала Мэры Шэлі была аповесць «Франкенштэйн, альбо сучасны Праметэй» (1818), натхненнем для якой былі навуковыя даследаванні ў галіне рэгенерацыі мёртвай матэрыі.
Акрамя гэтага Мэры Шэлі напісала і іншыя творы:
Памерла Мэры Шэлі ад раку мозга 1 лютага 1851 года.
Беларускія пераклады
«Франкенштайн» на беларускую пераклала Марына Дзергачова (Мн.: «Кнігазбор», 2016)
Калікст III (антыпапа)
Калікст III (свецкае імя Джавані дэ Струмі; памёр каля 1179) — антыпапа з верасня 1168 па 29 жніўня 1177, пастаўлены Фрыдрыхам I Барбаросай супраць папы рымскага Аляксандра III.
Заключыўшы ў 1177 годзе мір з Папам у Венецыі, імператар адмовіўся ад свайго стаўленіка і зрабіў яго сваім намеснікам у Беневенце.
Васіль Васільевіч Карпук
Васіль Васільевіч Карпук — доктар біялагічных навук, прафесар кафедры батанікі біялагічнага факультэта БДУ.
Біяграфія
Выпускнік кафедры батанікі БДУ 1977 г.
Да 2001 году навуковы супрацоўнік лабараторыі фізіялогіі хворай расліны Інстытута эксперыментальнай батанікі імя. В. Ф. Купрэвіча НАНБ. Пасля аспірантуры Галоўнага батанічнага саду АН СССР (Масква, 1986 г.) абараніў дысертацыю кандыдата біялагічных навук «Цитафізіялагічныя асаблівасці ўзаемаадносін расліны-гаспадара і патагена пры паразе жыта і пшаніцы сцябловай іржой».
З 2001 па 2006 гг. — дацэнт кафедры фармацыі БДУ.
Галіны навуковых інтарэсаў
Васіль Васільевіч Карпук чытае студэнтам курс «Фармакагнозія».
Праводзіць лабараторныя і практычныя заняткі па курсе «Фармакагнозія» (для студэнтаў 2 курса дзённага І завочнага аддзяленняў) і летнюю заолага-батанічную практыку (вышэйшыя расліны; водарасці, грыбы, лішайнікі) — для студэнтаў 1 курса.
Вучэбна-метадычныя
1. [http://bio.bsu.by/botany/files/pub_karpuk_2005v.pdf Телюк Н. А., Карпук В. В. Ткани высших растений: Учебное пособие для студентов химического факультета специальности 1-31 05 01-03 «Химия (фармацевтическая деятельность)» по курсу «Основы ботаники». — Мн.: Издат. центр БГУ, 2005. — 38 с.]
2. [http://bio.bsu.by/botany/files/pub_karpuk_2005g.pdf Сенчило В. И., Костюченко О. И., Карпук В. В. Фармакогнозия: Практикум для студентов химического факультета специальности 1-31 05 01 03 «Химия (Фармацевтическая деятельность)». — Мн.: Издательский центр БГУ, 2005. — 83 с.]
4. [http://elib.bsu.by/handle/123456789/15960 Карпук В. В., Сидорова С. Г. Растениеводство: Учеб. пособие. — Мн.: БГУ. 2011. — 352 с.]
5. [http://bio.bsu.by/botany/files/pub_karpuk_3.pdf Карпук В. В., Поликсенова В. Д., Шевелева О. А. Фармакогнозия: Метод. указания к лабор. занятиям студентов II к. дневного отделения и III к. заочного отделения специальностей 1-31 01 01 «биология» (направлений 1-31 01 01-01 «научно-производственная деятельность» и 1-31 01 01-03 «биотехнология»), 1-31 01 02 «биохимия» и 1-31 01 03 «микробиология». — Мн.: БГУ, 2013. — 42 с.]
Навуковыя публікацыі
1. [http://bio.bsu.by/botany/files/pub_karpuk_1986.pdf Карпук В. В., Плотникова Ю. М., Андреев Л. Н. Локализация липидов и липаз в клетках гриба Puccinia graminis Pers. в эктофитной стадии //Микология и фитопатология. 1986. Т. 20, вып. 2. С. 94-98.]
2. [http://bio.bsu.by/botany/files/pub_karpuk_1991a.pdf Карпук В. В., Плотникова Ю. М., Андреев Л. Н. Цитологическое исследование эктофитной стадии развития Puccinia graminis f. sp. secalis и P. graminis f. sp. tritici // Облигатный паразитизм: цитофизиологические аспекты. — М.: Наука, 1991, с. 83-92.]
3. [http://bio.bsu.by/botany/files/pub_karpuk_1991b.pdf Сярова З. Я., Карпук В. В. Структурна-функцыянальныя асаблiвасцi узаемадзеяння арганизмаў у фiтапатасiстэме // Весцi Акадэмii навук БССР. Сер. бiялагiчных навук. 1991. № 4. С. 70-75.]
5. [http://bio.bsu.by/botany/files/pub_karpuk_1996b.pdf Карпук В. В. Экзо- и эндоцитоз в развитии структурно-функциональных взаимоотношений между растением и грибным патогенном // Физиология растений. 1996. V. 43, № 5. С. 753—764.]
6. [http://bio.bsu.by/botany/files/pub_karpuk_1997a.pdf Серова З. Я., Гесь Д. К., Карпук В. В., Афанасенко О. С. Развитие систем патогенности у разных по типу паразитизма грибов //Проблемы экспер. бот.: К 100-летию со дня рожд. В. Ф. Купревича. — Мн.: Бел. навука, 1997, с. 185—199.]
7. [http://bio.bsu.by/botany/files/pub_karpuk_1997b.pdf Серова З. Я., Карпук В. В. Структурные взаимодействия в фитопатосистемах // Проблемы экспер. бот.: К 100-летию со дня рожд. В. Ф. Купревича. — Мн.: Бел. навука, 1997, с. 245—267.]
8. [http://bio.bsu.by/botany/files/pub_karpuk_2000a.pdf Карпук В. В. Структурные механизмы сопряжённости организмов в развитии фитопатосистем. // Весцi Нац. акадэмii н. Беларусi, сер. бiял. навук. — 2000, № 4. С. 105—113.]
9. [http://bio.bsu.by/botany/files/pub_karpuk_2000b.pdf Карпук В. В. Роль апопласта и вакуолярно-лизосомальной системы тканей листа в патогенезе злаков, вызванном грибами // Весцi Нац. акадэмii навук Беларусi, сер. бiял. навук. — 2000, № 4. С. 114—123.]
10. [http://bio.bsu.by/botany/files/pub_karpuk_2001a.pdf Карпук В. В. Механизмы структурной интеграции растения и гриба при формировании патосистемы // Цитология. 2001. Т. 43, № 9. С. 862—864.]
11. [http://bio.bsu.by/botany/files/pub_karpuk_2001b.pdf Серова З. Я., Карпук В. В., Гесь Д. К. Функции растительных ядер в формировании межвидовых отношений при взаимодействии авто- и гетеротрофных организмов // Клеточные ядра растений: экспрессия и реконструкция. Сборник научных трудов 1 Регион. научн. конф., г. Минск, 28-29 мая 2001 г. / Редколл.: В. Н. Решетников и др. — Барановичи: Барановичская укрупн. тип., 2001. С. 118—128.]
12. [http://bio.bsu.by/botany/files/pub_karpuk_2004a.pdf Карпук В. В. Грибы — источники фармакологически активных веществ // Медико-социальная экология личности: состояние и перспективы: Материалы II международн. конф., Минск,2-3 апреля 2004 г. / Отв. ред. В. А. Прокашева. — Мн.: Издательский центр БГУ, 2004. С.175-178.]
13. [http://bio.bsu.by/botany/files/pub_karpuk_2004b.pdf Карпук В. В., Мельникова Е. В., Корытько Л. А., Гордей И. А., Белько Н. Б. Патогенез Puccinia graminis f.sp. secalis и P. graminis f.sp. tritici на гибридных формах пшеницы и ржи: эктофитная стадия // Актуальные проблемы фито- и микобиоты: Сб. статей Междунар. научно-практич. конф., 25-27 окт. 2004., Минск. — Мн.: ИЦ БГУ, 2004. С. 158—160.]
14. [http://bio.bsu.by/botany/files/pub_karpuk_2005a.pdf Карпук В. В. Роль лизосомально-вакуолярных систем клеток ржавчинного гриба и растения в фитопатогенезе // Ботаника: исследования. Вып. 33. — Мн.: Право и экономика. 2005. С. 276—286.]
15. [http://bio.bsu.by/botany/files/pub_karpuk_2005b.pdf Серова З. Я., Карпук В. В., Гесь Д. К. Характер взаимоотношений авто- и гетеротрофных организмов при формировании фитопатосистем и механизмы их регулирования // Ботаника: исследования. Вып. 33. — Мн.: Право и экономика, 2005. С. 287—305.]
17. [http://bio.bsu.by/botany/files/pub_karpuk_2006.pdf Карпук В. В. Внеклеточные протеазы, РНКазы и ДНКазы гриба Pyrenophora teres Drechs. и возможность их фармацевтического применения. // Медико-социальная экология личности: состояние и перспективы: Материалы IV международной конф., Минск,7-8 апр.2006 г. В 2 ч. Ч. 2. / Редколл.: В. А. Прокашева (отв.ред.) и др. .- Мн.: ИЦ БГУ, 2006. С. 106—107.]
18. [http://bio.bsu.by/botany/files/pub_karpuk_2007a.pdf Сенчило В. И., Карпук В. В., Гореньков В. Ф. Антиоксидантная активность водных экстрактов из лекарственных растений, произрастающих в окрестностях г. Минска // Медико-социальная экология личности: состояние и перспективы: Материалы V международной конф., Минск,6-7 апр.2007 г. /В. А. Прокашева (отв.ред.).- Мн.: ИЦ БГУ, 2007. С. 319—323.]
19. [http://bio.bsu.by/botany/files/pub_karpuk_2007b.pdf Структурно-функциональные механизмы патогенеза злаков при грибной инфекции. // VI Купревичские чтения: Проблемы экспериментальной ботаники. / Отв. ред. академик Н. А. Ламан. — Мн.: Тэхналогiя, 2007. С. 55-108.]
20. [http://bio.bsu.by/botany/files/pub_karpuk_2008a.pdf Карпук В. В., Волынец А. П. Фармакогностическая оценка влияния ржавчинной инфекции на фенольный комплекс ржи. // Медико-социальная экология личности: состояние и перспективы: Материалы VI международн. конф., Минск,4-5 апр.2008 г. Ч. 2. / В. А. Прокашева (отв.ред.). — Мн.: ИЦ БГУ, 2008. С.168-170.]
21. [http://bio.bsu.by/botany/files/pub_karpuk_2008b.pdf Карпук В. В. Научно-методологические возможности применения культуры ткани растений для ксенофитофизиологии. //Ксенобиотики и живые системы: Материалы III Междунар. научн. конф., 22-24 окт. 2008 г., Минск / редколл. : В. М. Юрин (отв. ред.), и др. — Минск: ИЦ БГУ, 2008. С. 54-58.]
22. [http://bio.bsu.by/botany/files/pub_polik42.pdf Поликсенова В. Д., Джус М. А., Храмцов А. К., Сауткина Т. А., Тихомиров В. Н., Черник В. В., Карпук В. В., Лемеза Н. А., Сидорова С. Г., Федорович М. Н., Стадниченко М. А., Савицкая К. Л. Чужеродные растения и фитопатогенные микромицеты в Беларуси: реальная и потенциальная опасность// Вестн. Белорус. гос. ун-та. Сер. 2. Хим., биол., геогр. 2016. № 3. — С. 60-67.]
23. [http://bio.bsu.by/botany/files/pub_karpuk_4.pdf Карпук В. В. Цитофизиологические механизмы интеграции растения и гриба в фитопато-систему. «Ботанические сады в современном мире: теоретические и прикладные исследования» / Материалы Всероссийской научной конференции с международным участием: Москва, 5-7 июля 2011 г., Главный ботанический сад им. Н. В. Цицина РАН. — М.: ГБС РАН, 2011. С. 242—246.]
24. [http://bio.bsu.by/botany/files/pub_karpuk_5.pdf Карпук В. В. Антагонизм микоризных и паразитических грибов и перспективы использова-ния этого явления в растениеводстве. Современные тенденции в сельском хозяйстве. Сб. трудов I международ. интернет-конф.: Казань,15-17окт. 2012 г. / Ред. Е. Д. Изотова. — Казань: Казанский ун-т, 2012. С. 84-89.]
26. [http://bio.bsu.by/botany/files/pub_karpuk_7.pdf Карпук В. В., Кулак Ю. В., Харитонов Д. Н. Влияние биологически активных веществ растений сем. Губоцветные на рост грибов и бактерий in vitro. // Медико-социальная экология личности: состояние и перспективы: Матер. XII международ. конф., Минск,11-12 апр. 2014 г. / В. А. Прокашева (отв. ред.). — Мн.: ИЦ БГУ,2014. С. 47-49.]
27. [http://bio.bsu.by/botany/files/pub_karpuk_8.pdf Карпук В.В. Структурные основы системы иммунитета злаков. / А.П.Волынец, В.П.Шуканов, В.В.Карпук [и др.]. Физиология патогенеза и болезнеустойчивости растений Мн.: Бел. навука,2016. – 252 с. [100-155]. ]
28. [http://bio.bsu.by/botany/files/pub_karpuk_9.pdf Карпук В.В. Чужеродные растения и фитопатогенные микромицеты в Беларуси: реальная и потенциальная опасность. / Поликсенова В.Д., Джус М.А., Храмцов А.К. [и др.] // Вестник БГУ. Сер. 2. 2016. № 3. С. 60-67. ]
29. [http://bio.bsu.by/botany/files/pub_karpuk_10.pdf Карпук В. В., Алейник И. М. Фармакогностическая характеристика мяты полевой. // Ботаника: исследования. Вып.40. — Мн.: Право и экономика. 2016. С. 324—336.]
Пашкаўскі сельсавет
Па́шкаўскі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Магілёўскага раёна Магілёўскай вобласці Беларусі. Цэнтр — вёска Новае Пашкава.
Гісторыя
Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Магілёўскага раёна Магілёўскай акругі БССР. Цэнтр — вёска Пашкава. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Магілёўскім раёне БССР, з 20 лютага 1938 года — Магілёўскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Гаранскага сельсавета. 22 ліпеня 1960 года ў склад сельсавета з Цішоўскага сельсавета перададзены 3 населеныя пункты (Казіміраўка, Прысна-I і Прысна-II).
Насельніцтва
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 2820 чалавек, з іх 91,8 % — беларусы, 6,1 % — рускія, 1,6 % — украінцы.
Склад
У склад сельсавета ўваходзіць 18 населеных пунктаў (2009 г.): Скасаваныя населеныя пункты на тэрыторыі сельсавета:
Паходжанне відаў
«Паходжанне відаў шляхам натуральнага адбору, ці Захаванне спрыяльных парод у барацьбе за жыццё» (On the Origin of Species by Means of Natural Selection, or the Preservation of Favoured Races in the Struggle for Life) — твор англійскага прыродазнаўца Чарлза Дарвіна, апублікаваная 24 лістапада 1859 года, якая з’яўляецца адным з найбольш знакамітых твораў у гісторыі навукі і асноватворным у сферы эвалюцыйнага вучэння.
У гэтым навуковым творы Дарвін прыводзіць доўгі ланцужок аргументаў на карысць сваёй тэорыі. Згодна з ёй, групы арганізмаў (які называецца сёння папуляцыямі) паступова развіваюцца дзякуючы натуральнаму адбору. Менавіта ў дадзеным творы гэты працэс быў упершыню прадстаўлены шырокай грамадскасці. Пасля, сукупнасць прынцыпаў, выкладзеных Дарвінам, сталі называць дарвінізмам. У прыватнасці, Дарвін прадэманстраваў падрабязныя навуковыя доказы, сабраныя падчас яго падарожжа ў Паўднёвую Амерыку, на Галапагоскія астравы і ў Аўстралію на борце карабля «Бігль» з 1831 па 1836 год. Адначасова ён абвяргаў дактрыну «створаных відаў» (created kinds), на якой грунтавалася ўся біялогія яго эпохі.