cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Прыёр
Каталіцкія манастыры і манашскія ордэны
Прыёрамі называліся настаяцелі манастыроў клюнійскага ордэна, падпарадкаваныя абату Клюні.
Віталь Рыгоравіч Місявец
Віталь Рыгоравіч Місявец (, Гур'еўская вобласць, Казахская ССР) — беларускі палітык, дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь VI склікання.
Біяграфія
Нарадзіўся 1 студзеня 1968 года на станцыі Сай-Уцёс Мангістаўскага раёна Гур'еўскай вобласці (Казахская ССР).
Прыёр
Каталіцкія манастыры і манашскія ордэны
Прыёрамі называюцца настаяцелі манастыроў картэзіянцаў, іеранімітаў, дамініканцаў, кармелітаў, аўгусцінаў.
Віталь Рыгоравіч Місявец
Біяграфія
З 2016 года — дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь VI склікання.
Прыёр
Каталіцкія манастыры і манашскія ордэны
Настаяцелі картэзіянскіх манастыроў называюцца прыёрамі. Генералам ордэна з'яўляецца Прыёр Вялікай Шартрэзы. Генеральны капітул ордэна складаюць усе прыёры і абшчына Вялікай Шартрэзы.
Віталь Рыгоравіч Місявец
Біяграфія
Член Камуністычнай партыі Беларусі.
Прыёр
Каталіцкія манастыры і манашскія ордэны
У дамініканаў правінцыйны прыёр (правінцыял) узначальвае аддзяленне ордэна ў краіне, канвентуальны прыёр (ці проста прыёр) - абшчыну (прыёрства, канвент).
Аўгусцінскі ордэн і ордэн кармелітаў ўзначальваюць генерал-прыёры.
У духоўна-рыцарскіх ордэнах прыёрамі называюцца начальнікаў правінцый (мясцовых падраздзяленняў ордэна). Прыёр або вялікі Прыёр - другая пасля вялікага магістра (гросмайстра) службовая асоба ордэна.
IC 2669
IC 2669 — галактыка тыпу *2 (падвойная зорка) ў сузор’і Леў.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Атон Ігнатавіч Горват
Атон Ігнатавіч Горват (Otton Horwatt, Оттон Игнатьевич Горватт) (, маёнтак Карані, Рэчыцкі павет, Мінская губерня, Расійская імперыя —, Мінск, Мінская губерня, Расійская імперыя) — грамадскі дзеяч, буйны землеўласнік Расійскай імперыі і Беларусі, мінскі губернскі маршалак (1847—1853). Калежскі асэсар (1850).
Паходжанне і сям’я
Належаў да каталіцкага маянтковага шляхецкага роду Горватаў герба «Побаг».
Нарадзіўся 17 сакавіка 1809 г. у родавым маёнтку Карані Рэчыцкага павета ў каталіцкай шляхецкай сям’і Ігната Тадэвушавіча Горвата (1764 — каля 1826), мазырскага гродскага суддзі (1782—1795), уладальніка маёнтка Ліпаў (Ліпаў, Карані і інш. — налічваў 1070 душ прыгонных мужчынскага полу ў 1811 г. ) і яго жонкі Юзэфы Феліцыянаўны Рудніцкай (пам. пасля 04.05.1812), дачкі Феліцыяна Бенедыктавіча Рудніцкага (каля 1747 — пасля 13.03.1816), мінскага падстолія, кавалера Ордэна Св. Станіслава, уладальніка маёнтка Паставічы Бабруйскага павета і Францішкі Багушэвіч.
Поўнае імя, якое ён атрымаў пры хросце 24 сакавіка 1809 г. у мазырскім каталіцкім касцёле, было «Юзаф-Ізідор-Атон», з якіх ён звычайна карыстаўся па-польску і па-руску толькі імем «Атон» (альбо «Ота»).
Атон Ігнатавіч Горват быў двойчы жанаты — з Людвікай Львоўнай Оштарп (8 чэрвеня 1807—?), дачкой мінскага губернскага маршалка (1823—1847) Льва Францавіча Оштарпа (1785—1851) ад яго жонкі Гелены Кунцэвіч; і з Міхалінай Адамаўнай Вайніловіч (1848—1941). Ад абодвух шлюбаў дзяцей не меў.
Асаблівасці знешнасці
Многія прадстаўнікі роду Горватаў вызначаліся мангалоіднымі рысамі, бо мелі, напэўна, і «татарскія» гены. Верагодна, Юзэфа Рудніцкая (жонка Ігната Горвата) была прадстаўніцай беларускай шляхты татарскага паходжання. Мемуарыстка Яніна Жалтоўская на свой густ так апісала знешні выгляд нашчадкаў Ігната Тадэвушавіча Горвата (1764—к.1826): «Не мелі ні расы, ні прыгажосці, акрамя пана харунжага (Аляксандра Ігнатавіча Горвата, — заўв.), а мелі мангольскі тып: выступаючыя скулы, плоскія насы, жоўты колер скуры, шырокія тоўстыя вусны і млявыя сілуэты».
Выхаванне і адукацыя
Атон разам з братам Даніэлем (1810—1868) быў выхаваны ў Жалібору (паўночна-заходнім раёне Варшавы) у школе піяраў «Collegium Nobilium», дзе пазнаёміўся з многімі прадстаўнікамі мясцовай арыстакратыі і вядомымі людзьмі эпохі. Нарыклад, князь Адам Ежы Чартарыйскі (1770—1861) асабіста ведаў Даніэля Ігнатавіча Горвата (1810—1868).
Скончыў мінскую гімназію.
Асоба першай жонкі
Хутка пасля навучання ў мінскай гімназіі, 28 жніўня 1829 г. у капліцы мінскай дыяцэзіяльнай семінарыі пабраўся шлюбам з Людвікай Оштарп, дачкой мінскага губернскага маршалка (1823—1847) Льва Францавіча Оштарпа, і вырашыў пайсці служыць у дваранскіх установах Мінскай губерні.
Да шлюбу першая жонка Атона — Людвіка Оштарп (па-руску пісалася як «Луіза») — жыла ў бацькоўскім маёнтку ў Дукоры Ігуменскага павета Мінскай губерні. Разам з сёстрамі Ганнай і Леакадзіяй яна наўчылася музыцы і перыядычна прыймала ўдзел у дабрачынных канцэртах у Мінску, граючы на фартэп’яна. Была фаварыткай даволі вядомай у тыя часы піяністкі Цэліны Шыманоўскай (1812—1855), якая часта давала канцэрты ў доме Оштарпаў у Дукоры і, як вядома, стала, жонкай паэта Адама Міцкевіча (1798—1855). Менавіта праз Шыманоўскую Людвіка Оштарп пазнаёмілася з Адамам. Суполенне з паэтам не перапынілася для Людвікі і тады, калі Людвіка пабралася шлюбам з Атонам Горватам, — яна мела перапіску з Міцкевічам. Выскародная пара прышлася Міцкевічу да спадобы. У іх коле паэт правёў не адну гадзіну, калі Горваты сустрэліся з ім за мяжой і перадавалі яму павевы той атмасферы, якую маладыя прывезлі з сабой з яго любімай «Літвы». Вядома таксама, што ў Людвікі і Адама быў агульны пратэжэ, імя якога ў іх перапісцы, на жаль, не ўпамінаецца.
У 1840 г. Атон і Людвіка былі ў Рыме, дзе сустрэліся і з графам Зыгмунтам Красінскім (які лічыцца адным з трох вялікіх польскамоўных паэтаў-рамантыкаў — разам з Адамам Міцкевічам і Юліушам Славацкім), пасля чаго апошні напісаў паперу Адаму Станіслававічу Солтану (1792—1863): ''«Сёння аддаў пачку дакументаў ад Тарланога пану Горвату, які праз месяц будзе ў Вене і ўзяўся перадаць яе для цябе з найлепшым сэрцам, з той сапраўднай шляхецкай польскай пачцівасцю. Жонка яго, Аштарпоўна, сказала мне, што добра цябе ведае. Калі яны прыедуць у Вену, прымі іх з адкрытай душой і правядзі па славутым мясцінам горада»''. Акрамя таго вядома, што ў 1840 г. Міхал Чайкоўскі (агент князя Адама-Ежы Чартарыйскага, які пасля падаўлення Лістападаўскага паўстання (1830—1831) узначальваў «арыстакратычную» партыю палітычнай эміграцыі з зямель былой Рэчы Паспалітай у Францыі, т.зв. «гатэль Ламбер») прызначыў знаходзіўшагася ў Рыме Атона Горвата упаўнаважаным князя Чартарыйскага і паўнамоцным куратарам «Манархічнага таварыства Трэцяга Мая» на тэрыторыі Мінскай губерні. Але да гэтага не аднёсся сур’ёзна ні Атон Горват, ні «гатэль Ламбер» у Парыжы.
У Рэчыцкім і Мазырскім паветах
У Рэчыцы з 17 чэрвеня 1830 да 18 ліпеня 1838 г. Атон Горват служыў у канцылярыі рэчыцкага павятовага маршалка (1820—1853) графа Міхала Рафалавіча Ракіцкага, які быў уласнікам маёнтка Брагін і пляменнікам мінскага губернскага маршалка (1811—1814) графа Людвіка Міхалавіча Ракіцкага. Людвік Ракіцкі таксама быў хросным бацькам дачкі мінскага губернскага маршалка (1823—1847) Льва Францавіча Оштарпа – Ганны.
У верасні 1835 г. у Мінску на дваранскіх выбарах Казімір Юзафавіч Яленскі (1778/1780–1860) быў выбраны на пасаду мазырскага павятовага маршалка завочна, а першай заменай на пасаду — Атон Горват, які ў той час служыў у канцылярыі рэчыцкага павятовага маршалка. Калі Яленскі адмовіўся па прычыне слабага здароўя, то Оштарп прапанаваў мінскаму губернатару прызначыць мазырскім павятовым маршалкам Горвата. Аднак Горват не быў зацверджаны, бо праслужыў менш, чым належныя 10 год на дзяржаўнай (ваеннай ці грамадзянскай) службе ў Расійскай імперыі. Ён толькі 8 лістапада 1835 г. атрымаў чын калежскага рэгістратара.
Мінскі губернскі маршалак (1847—1853)
23 верасня 1847 г. у Мінску Атон Горват (1809—1894) быў выбраны дваранамі Мазырскага павета на пасаду мазырскага павятовага маршалка на 3 гады і зацвержданы на гэтай пасадзе мінскім губернатарам. Атон Горват нават паспеў падпісацца ў дакументах як «мазырскі павятовы маршалак», аднак на тых жа выбарах 27 верасня ён быў выбраны на пасаду мінскага губернскага маршалка, 19 снежня 1850 г. пераабраны дваранамі яшчэ на 3 гады, займаўшы тую пасаду да 2 кастрычніка 1853 г. Вялікую ролю ў выбранні Атона Горвата на пасаду мінскага губернскага маршалка мелі яго сваяцкія сувязі — у першую чаргу яго шлюб з Людвікай, дачкой папярэдняга ўплывовага мінскага губернскага маршалка (1823—1847) Льва Оштарпа (1786—1851).
Як паказаў беларускі гісторык А.Р. Раюк, губернскія маршалкі беларуска-літоўскіх губерняў у канцы XVIII — першай палове ХІХ ст. знаходзіліся ў блізкім сваяцтве паміж сабой і з многімі павятовымі маршалкамі губерні, былі згуртавальнымі асобамі губернскага дваранства, мелі аўтарытэт і з’яўляліся нефармальнай рэгіянальнай элітай, якая складалася звычайна з 7-8 самых уплывовых дваранскіх сямей губерні : ''«у 1795—1863 гг. для мясцовай алігархічнай эліты Мінскай губерні характэрна дамінаванне 7-8 сямей сярэднезаможнага каталіцкага маянтковага дваранства (Валадковічы, Ваньковічы, Горваты, Гечэвічы, Зяновічы, Оштарпы, Прушынскія, Ракіцкія), а таксама ўстойлівасць складу, параднёнасць, салідарнасць і канцэнтрацыя ў сваіх руках зямельнай ўласнасці і мясцовай нефармальнай ўлады, якія стваралі тым самым рэгіянальную нефармальную эліту, што пераважала на пасадах губернскіх маршалкаў (прадвадзіцеляў дваранства губерні)»''. Калі Леў Оштарп кіраваў губернскім дваранствам, Атон Горват заўсёды трымаўся побач са сваім цесцем.
6 снежня 1850 г. атрымаў чын калежскага асэсара, а 22 лістапада 1852 г. быў зацверджаны ў званні старшыні Мінскага дабрачыннага таварыства.
Зносіны з дваранамі
Па справах службы губернскім маршалкам Атон Горват пераехаў з жонкай Людвікай на сталае жыхарства ў Мінск, дзе пачаў жыць на вуглу вуліцы Койданаўскай і Саборнай плошчы («Высокага рынка»), у флігелі дома купца Леапольда Далпацага, званага мясцовымі жыхарамі па-простаму Леапольдам Дэлпешам. У суседнім будынку на Высокім рынку — у доме Гейдукевіча (у зале і верхнім паверху), арандаваным купцом Дэлпешам, — за часы кіраўніцтва Горватам губернскім дваранствам адбываліся дваранскія сходы і выбары (з-за адсутнасці тады ў Мінску дваранскага дому для сходаў), балы і ўрачыстыя сустрэчы, за што арандатару дома Дэлпешу ад дваранства плаціліся грошы.
Загараднай рэзідэнцыяй маршалкоўства Горватаў сталі Прылукі, якім валодала Людвіка Горват па спадчыне ад свайго бацькі Льва Оштарпа. Маршалкоўства Горватаў было гасціннымі гаспадарамі і, як патрабавала традыцыя і губернскае дваранства ад сваіх высокапастаўленых дваранскіх выбранцаў, трымала свой дом у Мінску і Прылуках адкрытым для дваран. У Мінску Горваты для губернскага дваранства давалі вечарыны кожны аўторак, на якіх заўсёды збіралася шмат гасцей. Вечарыны пачыналіся рана, каля 17.00, і скончваліся позна ноччу. Гаспадары вылучаліся вялікай сціпласцю ўбораў, чаго ўпарта патрабавала гаспадыня Людвіка. Баціставыя плацці павышалі жаданне і вясёласць забаў, не займаючы жаночыя галовы думкамі аб уборах, а галовы мужоў і бацькоў — аб кошце і выдатках. Дарагія ўборы з «аўторкаў» Горватаў былі цалкам выключаны. Калі аднойчы з’явіліся панны Прушынскія ў шаўковых плаццях, то яны выглядалі як аранжарэйныя кветкі сярод палявога букета, выклікаўшы незадаволенне гаспадыні. Тыя «аўторкі» Горватаў, а таксама «чацвяргі» у доме мінскага павятовага маршалка Ігната Стэфанавіча Багдашэўскага і яго жонкі ў Мінску, былі мілымі ўспамінамі маладосці выхаванцаў мінскай губернскай гімназіі. Многія з іх прымалі ўдзел у тых забавах. Гімназійнае кіраўніцтва не вельмі было задаволена гэтаму, але адмаўляць дваранству не магло і высылала ў першы (горватаўскі) ці другі дом (багдашэўскаўскі) найлепшых з ліку вучняў танцораў, сярод якіх былі Міхал Корсак, Апалінарый Свентаржэцкі, Вейсенгоф і іншыя.
Вядома, што мастак Ян Дамель, які маляваў у Мінску партрэты дваран, чыноўнікаў, святарства і ваенных Мінскай губерні, зрабіў і алейныя выявы губернскага маршалка Атона Горвата і яго жонкі Людвікі, а таксама і яго брата Даніэля Горвата (і яго жонкі Яўгеніі (Іфігеніі) Антонаўны Ратынскай).
Менавіта ў кадэнцыю мінскага губернскага маршалка (1847—1853) Атона Горвата (1809—1894) у Мінску 9 лютага 1852 г. для мясцовых дваран адбылася такая знакавая ў беларускай гісторыі падзея як прэм’ера «Ідыліі» Вінцэнта Дуніна-Марцінкевіча і Станіслава Манюшкі. А даверанай асобай (пленіпатэнтам) Атона Горвата шмат разоў быў Люцыян Неслухоўскі (1816—1880), які быў вельмі вядомым у Мінску адвакатам, пасрэднікам і бацькам беларускага паэта Яна Неслухоўскага (Янкі Лучыны).
Дзейнасць пасля сканчэння службы губернскім маршалкам
З лістапада 1853 г. адышоў ад актыўнай дваранскай службы і пражываў Ліпаве ці Прылуках, трымаў узорную гаспадарку, даваў сваім прыгонным сялянам дома зарабіць грошы і навучыцца яшчэ рамёствам пад кіраўніцтвам умелых майстроў.
Аб аўтарытэце Атона Горвата не толькі сярод дваран Мінскай губерні, але і расійскіх улад, сведчыць наступны факт, які адбыўся пасля сканчэння паўнамоцтваў губернскага маршалка. Калі ў 1854 г. у Мінск раптоўна заехаў віленскі ваенны генерал-губернатар (1850—1855) Ілля Гаўрылавіч Бібікаў, то гэта прывяло ў пэўны рух многія губернскія ўстановы. У гімназіі былі перарваны экзамены, і ў парадных мундзірах чакалі візіта. Але Бібікаў, нікуды не наведваючыся, накіраваўся прама ў Прылукі, адкуль, пасля пэўных нарад з Атонам Горватам, вярнуўся ў Вільню.
Атон Горват стаў намеснікам, а Людвік Слатвінскі, мінскі губернскі маршалак (1853—1859), — старшынёй у Мінскім губернскім камітэце па сялянскай справе, які быў створаны 30 жніўня 1858 г. для мэт падрыхтоўкі сялянскай рэформы ў Расійскай імперыі.
17 верасня 1858 г. у Мінску ў доме Гейдукевіча (у зале, дзе звычайна праходзілі сходы дваранства Мінскай губерні) адбыўся баль прыёму расійскага імператара Аляксандра II, які праязджаў праз Мінск у Вільню. Пры ўваходзе ў залу расійскага імператара сустракала Людвіка з Оштарпаў Горват, якая, падаўшы цару руку, правяла Аляксандра II праз шэраг пакояў да кабінету, дзе віселі два ўбраныя кветкамі партрэты (напэўна, пэндзля Яна Дамеля): адзін прадстаўляў сабой выяву расійскага імператара Паўла І, вызваляючага Тадэуша Касцюшку з вязення, а другі — расійскага імператара Аляксандра І, падпісваючага канстытуцыю Царства Польскага. Так жонка Атона Горвата Людвіка алегарычна выказвалася жэстамі (паказваючы на партрэты Тадэвуша Касцюшкі і Аляксандра І), што мясцовыя дваране чакаюць ад расійскага імператара ўвядзення аўтаноміі для края ў імперыі і ліберальнай канстытуцыі. Карціны былі прывезены Прозарамі са свайго маёнтка Астрагляды Рэчыцкага павета. На балі прысутнічаў са сваёй жонкай і Геранім Антонавіч Кеневіч (1796—1884), уласнік маёнтка Дарашэвічы Мазырскага павета.
Асоба другой жонкі
Другой жонкай Атона Горвата стала Міхаліна Адамаўна Вайніловіч (1848—1941), дачка двараніна-каталіка Адама Антонавіча Вайніловіча (1806—1874), уласніка маёнтка Савічы ў Слуцкім павеце, і яго Ганны Эдвардаўны Ваньковіч, якая паходзіла са шляхты Мінскага павета. Розніца ва ўзросце паміж мужам і яго маладой жонкай складала 39 год. На думку беларускага гісторыка А.Р. Раюка, такі шлюб больш паспрыяў яе брату — Эдварду Вайніловічу (1847—1928), сярэднезаможнаму маянткоўцу, які хутка набіраў аўтарытэт у Мінскай губерні, быў лідарам Мінскага таварыства сельскай гаспадаркі, а ў канцы XIX — пачатку XX ст. увогуле стаў лідарам маянтковых дваран-кансерватараў беларускіх губерняў. Такім чынам Атон Горват паспрыяў сацыяльнаму ўзвышэнню Эдварда Вайніловіча.
У адрозненні ад Людвікі, Міхаліна вяла «местачковы» лад жыцця правінцыйнай дваранкі, таму, акрамя звестак аб яе прысутнасці на святах сваякоў, інфармацыі аб яе жыцці захавалася няшмат. Вядома, што яна прымала чынны ўдзел у камерцыйных праектах Горватаў.
Маёнткі
Пасля смерці бацькі (Ігната Тадэвушавіча Горвата), у 1826 г. Атон Ігнатавіч Горват стаў уласнікам буйнога маёнтка Ліпаў (Ліпаў, Яўтушкавічы, Карані і інш.) у Рэчыцкім павеце. Браты Атона — Аляксандр, Станіслаў і Даніэль — таксама валодалі паасобку значнымі маёнткамі ў Мазырскім, Рэчыцкім і Радамысльскім паветах, але ўсе Горваты мелі прыязныя сямейныя адносіны і ў гаспадарчых справах заўсёды дзейнічалі згодна. У 1841 г. за чатырма сынамі Ігната Тадэвушавіча Горвата (Аляксандрам, Станіславам, Атонам і Даніэлем) сукупна ўжо налічвалася 4 632 рэвізскія душы ў Рэчыцкім павеце, у 1851 г. — 4 513 рэвізскіх душ, а ў 1862 г. — 4 031 рэвізская душа былых прыгонных сялян і 170 172 дзесяціны зямлі (заселенай і незаселенай).
У 1876 г. маёнткі Ліпаў і Яўтушкавічы налічвалі разам 15 820 дзесяцін зямлі, а ў 1888 г. у валоданні Атона Горвата знаходзілася разам 16 018 дзесяцін зямлі (маёнткі Ліпаў, Атолін, Прудзішча, Карані і Яўтушкавічы).
14 жніўня 1844 г. Атон Горват падпісаў вольную свайму прыгоннаму селяніну маёнтка Яўтушкавічы Фаме Ігнатавічу Міцкевічу «за верныя яго паслугі, добрыя якасці, выдатныя і ўзорныя паводзіны». Пазней Фама Міцкевіч купіў нерухомасць у Мазыры і запісаўся ў мяшчанскае саслоўе.
У канцы 1848 г. Атон Горват прасіў у мінскага губернскага праўлення дазвол пабудаваць сямейную каталіцкую капліцу ў сваім маёнтку Карані (Рэчыцкі павет), каб пад падлогай капліцы размясціць целы сваіх памерлых бацькоў — для незабыўнай памяці. Дазвол мінскіх улад быў атрыманы.
У 1850 г. Атон Горват заклаў у Ліпаве вялікі сад і парк.
За першай жонкай (Людвікай Львоўнай Оштарп) Атон Горват трымаў пажыццёва маёнтак Прылукі і Валчковічы (у Мінскім павеце), дзе ў 1853 г. лічылася 427 рэвізскіх душ. Людвіка ў Прылуках пабудавала двухпавярховы палац у стылі псеўдаготыкі, фланкіраваны чатырма гранёнымі вежачкамі з крэмальерамі, з рызалітамі са стрэльчатымі аркадамі і вонкавымі сходамі; з правага боку вежа з галерэяй і стрэлкавымі праёмамі, пастаўленая на высокую тэрасу. Людвіка з Оштарпаў Горват заўзята ператварала палац у Прылуках у адну з найлепшых рамантычных сядзіб Мінскай губерні. У 1868 г. палац у Прылуках амаль поўнасцю згарэў, але быў адноўлены новым уласнікам — графам Эмерыкам Каралевічам Чапскім (1828—1896), вядомым калекцыянерам і нумізматам, які купіў у 1872 г. Прылукі разам з палацам у Атона Горвата і ў спадчыннікаў з боку яго жонкі Людвікі Оштарп. Палац захаваўся да нашых дзён.
Пасля смерці Атона Горвата яго другая жонка Міхаліна здала маёнткі ў арэнду на 12 гадоў пану Гваздзецкаму, а сама пераехала жыць да пляменніка Аляксандра Аляксандравіча Горвата (1831—1879) у яго маёнтак Хабна ў Кіеўскай губерні. Калі скончыўся тэрмін арэнды, Міхаліна (з-за адсутнасці супольных дзяцей) перадала спадчынныя маёнткі мужа ў Рэчыцкім павеце (Ліпаў, Атолін, Прудзішча, Карані і Яўтушкавічы — разам 16 018 дзесяцін зямлі ) яго законным спадчыннікам — Горватам. Станіслаў Аляксандравіч Горват (1866—1930) як адзін са спадчыннікаў узяў тыя землі сабе, а астатнім спадчыннікам-Горватам выплаціў грашыма іх долі, бо хацеў, каб Ліпаў пазней стаў спадчынай яго сына — Станіслава Станіслававіча Горвата (1895—1939).
Станіслаў Аляксандравіч Горват (1866—1930) у Ліпаве не стаў жыць, а даручыў кіраванне маёнткам аканому Дабравольскаму, бо займаўся сваімі справамі ў Хабне, Кіеве і Санкт-Пецярбургу.
Ацэнка дзейнасці
А.Р. Раюк зрабіў падсумаванне, што Горваты былі перш за ўсё дбайнымі гаспадарамі, якія ўмелі ствараць эфектыўныя буйныя прыватныя гаспадаркі, і пагадзіўся з меркаваннем мемуарысткі Яніны Жалтоўскай аб Горватах XIX ст.: ''«Горваты не мелі нічога агульнага са шляхецкай традыцыяй XVIII стагоддзя і належалі да тыпу новых і ў тагачасным разуменні „сучасных людзей“. Гандлявалі гарэлкай і валамі, цана гарэлкі цікавіла іх вельмі. Па вопратцы і поглядах яны нагадвалі персанажаў Бальзака і розных „несімпатычных“ герояў з рамана Крашэўскага. „Les Contes Drolatigues“ былі бліжэй да іх розуму і, магчыма, нораваў, чым „Пан Тадэвуш“. Адносілі іх, натуральна, да „рэалістаў“. <…> Талент да бізнэсу яны спалучалі з таварыскай ганарыстасцю і разважлівасцю, пазбаўленай палёту. Яны праіснавалі пяць пакаленняў, тэрмін, прызначаны сацыёлагамі для сямей, якія жывуць у сучасным дастатку, і ў мужчынскай лініі выгаслі даволі хутка пасля знішчэння іх маёнткаў і сядзіб бальшавікамі»''.
Сакаль
Сакаль (Сокаль) — горад раённага значэння Сакальскага раёна Львоўскай вобласці Украіны, раённы цэнтр. Размешчаны ў паўночнай Галічыне, на правым беразе Заходняга Буга.
Гісторыя
У 1930-х гадах існаваў этнаграфічны музей, экспанаты якога ў большасці набыў адвакат д-р Багдан Чайкоўскі ў 1936—1939 гадах (у 1941 закатаваны бальшавікамі). Музей «Чалавек. Зямля. Сусвет» створаны ў 1985 намаганням мужа і жонкі Анатоля і Наталлі Пакацюкіў.
У Сакале да 1951 г. знаходзілася цудатворная ікона Сакальской маці Божай.
Будучы прэзідэнт ЗУНР Яўген Петрушэвіч пасля атрымання ступені доктара права адкрыў адвакацкую канцылярыю ў Сакале (1908 года перанёс сваю адвакацкую канцылярыю з Сакаля да Сколе, дзе неўзабаве стаў пасаднікам горада).
2 жніўня 1519 года надалёка ад горада адбылася Бітва пад Сакалем — перамога войска татарскай арды над польска-літоўскім войскам пад кіраўніцтвам князя Канстанціна Астрожскага, вялікага гетмана Літоўскага.
Заброддзе (гміна)
Населеныя пункты
На тэрыторыі гміны размешчаны 22 населеныя пункты.
Луісвіл
Луісвіл — самы вялікі горад у амерыканскім штаце Кентукі. Ён лічыцца 17-м ці 27-м па колькасці насельніцтва ў Злучаных Штатах у залежнасці ад спосабу падліку. Паселішча, якое потым стала горадам Луісвілем, заснавана ў 1778 годзе Джорджам Роджэрсам Кларкам і было названа ў гонар французскага караля Людовіка XVI.
Гарады-пабрацімы
У Луісвіла сем гарадоў-пабрацімаў :
Лідс (Вялікабрытанія) лічыцца горадам-сябрам. Два гарады бралі ўдзел у шматлікіх праграмах па культурным абмене, асабліва ў абласцях медыцыны і права, і ў некалькіх прыватных камерцыйных пачынаннях, якія ўключаюць у сябе Міжнародны гістарычны музей Фрэйзера.
Дом па Камісарыяцкім завулку, 6
Дом па Камісарыяцкім завулку, 6 — будынак у цэнтры Магілёва. Помнік архітэктуры другой паловы XIX ст.
Гісторыя
Пабудаваны ў другой палове XIX ст. Пабудаваны як жылы будынак, быў прыватнаўласніцкім. Першы паверх выкарыстоўваўся пад розныя ўстановы, у тым ліку гандлёвыя крамы і майстэрні. У 1920-я гг. нацыяналізаваны. Доўгі час выкарыстоўваўся як жылы.
Пасля вайны адбудаваны ў 1945 г. Да 1951 г. у будынку размяшчаўся Ільнотрэст. У 1973 г. праведзены капітальны рамонт. Цяпер гэта адміністрацыйны будынак гарваенкамата.
Архітэктура
Двухпавярховы прамавугольны ў плане будынак галоўным фасадам выходзіць на ўнутраны двор сучаснай тэрыторыі гарваенкамата. Сцены галоўнага і бакавога фасадаў гладкія, атынкаваныя з выкарыстаннем сучаснай тэхналогіі. Аконныя праёмы першага паверха прамавугольныя невялікіх памераў, другога – прамавугольныя вялікіх памераў. Сцены завершаны прафіляваным гзымсам. Дах двухсхільны.
Барыс Натанавіч Стругацкі
Барыс Натанавіч Стругацкі (15 красавіка 1933, Ленінград — 19 лістапада 2012, Санкт-Пецярбург) — расійскі пісьменнік-фантаст,, , які стварыў у суаўтарстве з братам Аркадзем Стругацкім некалькі дзясяткаў твораў, што сталі класікай сучаснай навуковай і сацыяльнай фантастыкі. Пасля таго, як у 1991 годзе памёр А. Н. Стругацкі, апублікаваў два самастойныя раманы.
Канавалава (Шаркаўшчынскі раён)
Гісторыя
У 1921—1945 гадах вёска ў складзе гміны Лужкі Дзісенскага павета Віленскага ваяводства Польскай Рэспублікі.
Іона II Глезна
Іона II Глезна (? — ) — дзеяч праваслаўнай царквы Вялікага Княства Літоўскага.
Біяграфія
Архіепіскап полацкі. Мітрапаліт кіеўскі і ўсяе Русі (1489?—1494, у 1492 зацверджаны канстанцінопальскім патрыярхам). Ад вялікага князя літоўскага Аляксандра ў 1492 годзе атрымаў пацвярджэнне ўсіх правоў, дадзеных духавенству, князям, баярам і шляхце любога веравызнання. Пры Іону II шэраг праваслаўных манастыроў атрымалі ад магнатаў сёлы і зямельныя ўгоддзі.
Сталбэ
Сталбэ (Stalbe) — населены пункт Сталбскай воласці Паргаўйскага края, валасны цэнтр. Размешчаны на скрыжаванні аўтадарог A3 і P14 на беразе ракі Лічупітэ, за 18 км ад Цэсіса і за 77 км ад Рыгі. Насельніцтва — 365 чалавек (2017).
Царнікава
Царнікава (Carnikava) — населены пункт у Відзэмэ, Латвія; адміністрацыйны цэнтр Царнікаўскай воласці Адажскага края, размешчаны на рацэ Гаўя недалёка ад яе вусця, за 30 км на паўночны ўсход ад Рыгі.
У 1875 годзе ў Царнікаўскім маёнтку пачаў працаваць рыбны завод Алвіна Кірша, які ў 1880 годзе арганізаваў першы ў Латвіі рыбагадавальнік. У савецкі час Царнікава — пасёлак гарадскога тыпу і аднайменны рыбалавецкі калгас у Рыжскім раёне. На тэрыторыі калгаса меўся рыбазавод, механічныя майстэрні, цэх дрэваапрацоўкі, развівалася садоўніцтва.
Асноўнымі святамі, якія адзначаюцца ў Царнікаве, з’яўляюцца «Дзень рыбака» і «Дзень міногі» (у жніўні).
Огрэ (рака)
Огрэ (Ogre) — рака ў Латвіі, працякае праз Цэсіскі, Маданскі і Огрскі краі. Даўжыня ракі — 188 км, плошча басейна — 1730 км². Сярэдні расход вады — 17,9 м³/с. Вышыня вытоку — 222 м над узроўнем мора. Выцякае з маленькага возера Сівеніньш на Відзэмскім узвышшы, моцна выгінаючыся цячэ на захад і ўпадае ў Даўгаву. У вусці ракі знаходзіцца аднайменны горад Огрэ. Найбольш буйныя прытокі — Лічупэ, Лобэ, Авіекстэ.
IC 2670
IC 2670 — галактыка тыпу S (спіральная галактыка) ў сузор’і Леў.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Рыгор Іванавіч Шацько
Рыгор Іванавіч Шацько (,,  — ) — беларускі акцёр. Заслужаны артыст Рэспублікі Беларусь (1999). Прэмія Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь «За духоўнае адраджэнне» — за міжнародную культурную дзейнасць (2002).
Біяграфія
Скончыўшы Ракаўскую дзесяцігодку, паступіў на філалагічны факультэт БДУ. У школе і ў час службы ў арміі ўдзельнічаў у самадзейнасці, захапляўся тэатральным мастацтвам. Пасля службы паступіў у Мінскі тэатральны інстытут на акцёрскі факультэт. Пасля заканчэння вучобы ў 1984 годзе размеркаваны ў Нацыянальны акадэмічны драматычны тэатр імя Якуба Коласа ў Віцебску. Спачатку працаваў акцёрам, з лістапада 1997 года па 2012 год — дырэктарам тэатра.
Ролі
Каробкін («Рэвізор» М. Гогаля), Пятрук («Залёты» В. Дуніна-Марцінкевіча), Ніл («» М. Горкага), Журдэн («» М. Булгакава), Кароль Французскі, герцаг Бургундскі («Кароль Лір» У. Шэкспіра), Грэгар («» К. Чапека), Астраў («Дзядзька Ваня» А. Чэхава), Высокая шапка («Час быка» К. Саі), Элхонен-Гурмізах («Тайбэлэ і яе дэман» І. Б. Зінгера, І. Фрыдмана), Яешня («» М. Гогаля), Уілфрэд Бонд («» Р. Харвуда), Бургамістр («» Ф. Дзюрэнмата), Стары («» У. Шэкспіра), Лотр, кардынал («Хрыстос прызямліўся ў Гародні» Ул. Караткевіча).
Старое Сяло (Брэсцкі раён)
Старо́е Сяло́ (, Старое Село) — вёска ў Брэсцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Матыкальскага сельсавета. Размешчана за 11 кіламетраў на поўнач ад Брэста.
Гісторыя
Паводле пісьмовых крыніц вядомы з 16 стагоддзя як дзяржаўная ўласнасць ў Берасцейскім павеце і ваяводстве ВКЛ. У 1566 годзе сяло — цэнтр войтаўства (войт Карл Гавяновіч). Сяляне мелі 40 валок зямлі, плацілі чынш — з адной валокі 73 грошы. У 1683 годзе сяло належала пану Грабоўскаму, у 1756 годзе — капітану гвардыі ВКЛ Каралю Лепарскаму, які меў тут 17,25 дзесяцін зямлі. Пасля 3-га падзелу Рэчы Паспалітай ў складзе Расійскай імперыі, вёска ў Брэсцкім павеце Гродзенскай губерні. У 1886 годзе сяло. У 1897 годзе працавалі хлебазапасны магазін, кузня, карчма. У 1905 годзе ў Матыкальскай воласці. Паводле Рыжскага мірнага дагавора 1921 года ў складзе Польшчы, у Матыкальскай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства. З 1939 года ў складзе БССР. У Вялікую Айчынную вайну загінулі 2 вяскоўцы. У 1949 годзе арганізаваны калгас.
Знаходзіцца ў складзе сельскагаспадарчага прадпрыемства "Селекцыйна-гібрыдны цэнтр "«Заходні».
Сямён Савельевіч Казіміроўскі
Сямён (Саламон) Савельевіч Казіміроўскі (15 (28) красавіка 1915, Бабруйск- ) — беларускі і савецкі тэатральны рэжысёр. Заслужаны дзеяч мастацтваў Беларускай ССР (1973).
Біяграфія
Вучыўся ў тэатральнай студыі пры Маскоўскім ГОСЕТ. У 1940 годзе скончыў рэжысёрскі факультэт ГІТІСа. Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. Адслужыўшы восем гадоў у арміі, маёр Казіміраўскі быў дэмабілізаваны.
Працаваў рэжысёрам у Дагестанскім рускім тэатры і Іркуцкам драмтэатры, галоўным рэжысёрам Іркуцкага ТЮГа (1953—1957). Галоўны рэжысёр Рускага тэатра драмы Дагестанскай АССР (1957—1959). Быў галоўным рэжысёрам Краснаярскага драмтэатра (1959—1963), Алма-ацінскага рускага тэатра драмы, Саратаўскага драмтэатра, Беларускага тэатра імя Якуба Коласа ў Віцебску (1967—1975), Іркуцкага тэатра драмы (з 1978).
Жыў у Швецыі з канца 80-х гадоў.
Забур (гміна)
За́бур (Zabór) — вясковая гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Зеленагурскага павета Любушскага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Забуры. Плошча гміны складае 93,34 км². Станам на 2011 год у гміне Забур пражывалі 3877 чалавек, шчыльнасць — 36,6 чал./км². Адміністрацыйна падзелена на 8 салецтваў.
Населеныя пункты
На тэрыторыі гміны размешчаны 13 населеных пунктаў.
Філь-а-філь
Філь-а-філь (ад fil-à-fil) — разнавіднасць гладкай тканіны перапляцення, створанага чаргаваннем светлых і цёмных нітак асновы і ўтка, што дае. Англійскі тэрмін паходзіць ад французскага «fil-à-fil», літаральна «нітка да ніткі». Часцей за ўсё яго ткуць з баваўняных або ільняных валокнаў. Філь-а-філь амаль ідэнтычны шамбрэ, пазбаўлены толькі каляндравання, якое надае тканіне шамбрэ глянцавы выгляд. Філь-а-філь звычайна тчэцца з выкарыстаннем белай ніткі з іншым колерам, каб стварыць тканіну з тонкай верасовай тэкстурай, якая здалёк здаецца аднатоннай. Часам сустракаюцца варыяцыі, у якіх выкарыстоўваюцца ніткі двух колераў (замест белых). Ён таксама можа быць уключаны ў палоску.
Выкарыстанне
Філь-а-філь звычайна выкарыстоўваецца ў кашулях.
Макар Цімафеевіч Кудрын
Біяграфія
Скончыў Смаленскі медінстытут. З 1941 года ў Чырвонай Арміі, удзельнік баёў за Ленінград.
З 1948 года — галоўны ўрач і вядучы хірург Баранавіцкай абласной, з 1954 года — цэнтральнай гарадской бальніцы. За 14 гадоў працы ў Баранавічах правёў звыш за 6 тысяч хірургічных аперацый.
Каралі Рохана
Каралі Рохана (Kings of Rohan) — правіцелі аднаго з каралеўстваў людзей у.
Літаратуразнаўцы адзначаюць, што імёны Тэадэна і папярэдніх яму каралёў Рохана за некалькімі выключэннямі ўяўляюць сабой старажытнаанглійскія словы са значэннем «кароль», «кіраўнік», «гаспадар» і інш.
Эарл
(Eorl; 2485—2545) па мянушцы Юны (the Young) — уладар Эатэаду (2501—2510) і першы кароль Рохана (2510—2545). Быў заснавальнікам Дома Эарла. Быў празваны Юным за тое, што стаў правадыром ва ўзросце ўсяго шаснаццаці гадоў і захаваў маладжавы выгляд на ўсё астатняе жыццё. У ягоны гонар рахірым называлі сябе «эарлінгі» — «паслядоўнікі або сыны Эарла». Канём Эарла быў Фелараф — родапачынальнік вялікіх роханскіх коней меарас.
Эарл, сын Леада, быў правадыром паўночнага племя Эатэад, якія жылі паміж рэкамі Лангвэл і Грэйлін. Адной з самых выбітных падзей у ягоным кіраванні было нечаканае прыбыццё войска Эатэада на дапамогу Гондару ў небяспечнай Бітве на полі Келебранта. Ацаніўшы па заслугах гераічны ўчынак Эарла, намеснік Гондора Кірыян дараваў яму ў леннае валоданне землі ў вобласці Каленардан. Эарл узначаліў міграцыю свайго народа на гэтыя вялікія пашы і ў выніку стаў першым каралём Рохана. Эарл заснаваў сваю новую сталіцу ў Алдбургу, што месціўся на Фолдзе.
Затым ён пакляўся Кірыяну Клятвай Эарла. Гэтая клятва была вымаўлена Эарлам ад імя яго народу і яго нашчадкаў і заключалася ў абяцанні прыйсці на дапамогу Гондару ў выпадку нападу на яго. У праціўным выпадку рахірым мусілі пасці ў цень і стаць праклятым народам. У адказ намеснік Кірыян дараваў правінцыю Каленардан Эатэаду, каб стварыць там каралеўства Рохан, тады ж былі ўсталяваны яго мяжы. Пагадненне, аднак, улучала ў сябе і абавязак Гондара прыйсці на дапамогу Рохану ў час патрэбы, хоць гэта і не ўваходзіла ў клятву намесніка.
Калі Гондару патрабавалася дапамога Рохана, з Мінас Тырыта дасылалася Чырвоная Страла (што значыла небяспеку найвышэйшай ступені). Паводле кнігі «Вяртанне караля», такую стралу прынёс каралю Тэадэну пасыльны з Гондара, калі Саўран аблажыў Мінас Тырыт. Для паскарэння камунікацыі двух саюзнікаў таксама ўжываліся сігнальныя агні Гондара. Гэтыя агні былі размешчаны на сямі пагорках уздоўж паўночнае грады Белых гор. Эарл загінуў у 2545 годзе ў бітве пры Уолдзе, змагаючыся супраць істэрлінгаў.
Імя паходзіць ад старажытнаанглійскага слова «eorl» — «ваяр, вяльможа».
Брэга
(Brego; 2512—2570) — другі кароль Рохана. Брэга стаў каралём пасля смерці свайго бацькі Эарла Юнага ў 2545 годзе. У час яго кіравання працягнулася міграцыя Эатэаду ў Каленардан, і Брэга абараняў мяжу Рохана ад ворагаў (дунландцаў і істэрлінгаў). Брэга збудаваў вядомы Залаты палац Медусельд і зрабіў Эдарас сталіцай Рохана. Яго старэйшы сын Балдар, узганарыўшыся, узяўся прайсці Шляхамі Мёртвых і знік там без вестак, а сам Брэга неўзабаве пасля гэтага памёр ад гора. Пасля Брэга на трон узышоў другі яго сын, Алдар. У Брэга быў таксама і трэці сын, Эафар, які стаў продкам Эамунда з Істфалду, бацькі Эамера.
Старажытнаанглійскае слова «brego» перакладаецца як «кіраўнік», «прынц» або «кароль».
Алдар
Алдар (Aldor; 2544—2645) — трэці кароль Рохана, што кіраваў дзяржавай даўжэй за ўсіх вядомых яе каралёў. Алдар быў другім сынам караля Брэга. Яго старэйшы брат Балдар знік без вестак, спрабуючы прайсці Шляхамі Мёртвых, і Алдар стаў каралём, калі памёр ягоны бацька — у 2570 годзе, ва ўзросце 26 гадоў. Яго доўгае кіраванне стала залатым векам Рохана: колькасць рахірым павялічвалася, а дунландцаў адціснулі праз Брамы Рохана за берагі Адарна і Ізена. Алдар таксама заснаваў крэпасць Дунхараў як прытулак на выпадак вайны.
У Алдара было шмат дзяцей, але трое старэйшых былі дочкамі. Ён кіраваў 75 гадоў і стаў вядомы як Алдар Стары. Памёр ён у 2645 годзе ва ўзросце 102 гадоў, праз год пасля нараджэння свайго першага прапраўнука. Пасля яго на трон уступіў ягоны сын Фрэа, якому давялося чакаць на ўсшэсце на трон да ўласнага 75-гадовага ўзросту.
Імя Алдар на старажытнаанглійскай мове значыць «правадыр, прынц» і «старэйшы, бацька».
Фрэа
Фрэа (Fréa; 2570—2659) — чацвёрты кароль Рохана. Стаў каралём пасля смерці свайго бацькі Алдара Старога ва ўзросце 75 гадоў. Быў чацвёртым дзіцём Алдара (меў трох старэйшых сясцёр). Кіраваў усяго 14 гадоў, пасля чаго памёр і на трон узышоў ягоны сын Фрэавін.
З англасаксонскай мовы яго імя перакладаецца як «гаспадар».
Фрэавін
Фрэавін (Fréawine; 2594—2680) — пяты кароль Рохана. Стаў каралём пасля смерці свайго бацькі Фрэа ва ўзросце 65 гадоў. Нарадзіўся падчас кіравання свайго дзеда, Алдара Старога, і ўжо сам стаў дзедам калі Алдар памёр і карона перайшла да яго бацькі (на той момант яму споўніўся 51 год). Фрэавін кіраваў 21 год і памёр ва ўзросце 86 гадоў. Пасля яго каралём стаў ягоны сын Голдвін.
Старажытнаанглійскае слова «fréawine» азначае «дарагі або ўлюбёны гаспадар».
Голдвін
Голдвін (Goldwine; 2619—2699) — шосты кароль Рохана. Голдвін стаў каралём пасля смерці свайго бацькі Фрэавіна ў 2680 годзе, ва ўзросце 61 года. Нарадзіўся ён у гады кіравання свайго прадзеда Алдара Старога і быў ужо ва ўзросце 26 гадоў, калі Алдар нарэшце сканаў і карона перайшла да дзеда Голдвіна. Кіраваў Голдвін падчас «залатога веку» Рохана і быў дужа багатым. Аднак падчас ягонага кіравання ахова межаў скарацілася і дунландцы, якіх з Рохана выцесніў Алдар, пачалі павольна вяртацца ў паўночную частку каралеўства. Голдвін памёр у 2699 годзе пасля дзевятнаццаці гадоў кіравання.
Імя мае англасаксонскае паходжанне і значыць «шчодры і добры прынц». Складзена са старажытнаанглійскіх слоў «gold» («золата») і «wine» («сябар», у значэньні «той, хто можа дапамагчы або абараніць»).
Грам
Грам (Gram; 2668—2741) — восьмы кароль Рохана. Стаў каралём пасля смерці свайго бацькі Дэара ў 2718 годзе. Падчас яго кіравання ішла вайна з дунландцамі, якія працягвалі нападаць на Рохан з крэпасці Ізенгард, што была пад іх уладай. Грам памёр у 2741 годзе пасля 23 гадоў адкрытай вайны, услед за ім на трон узышоў ягоны сын Хельм Малатарукі.
Англасаксонскае слова «gram» мае значэнне «люты».
Хельм Малатарукі
Хельм Малатарукі (Helm Hammerhand; 2691—2759) — дзявяты кароль Рохана і апошні кароль з Першай лініі. Стаў каралём пасля смерці свайго бацькі Грама, у перыяд крызісу. Працягнуў распачатую бацькам адкрытую вайну з дунландцамі, чыёй базай была захопленая імі крэпасць Ізенгард.
Фрэалаф Хільдэсан
Фрэалаф Хільдэсан (Fréaláf Hildeson; 2726—2798) — дзясяты кароль Рохана і першы кароль з Другой лініі. Фрэалаф быў пляменнікам Хельма Малатарукага і стаў каралём пасля таго, як Хельм загінуў пры аблозе Хорнбурга ў 2759 годзе. Фрэалаф узначаліў небяспечную аперацыю, падчас якой яму ўдалося адваяваць Эдарас і зноў зрабіць яго сталіцай Рохана. У выніку паспяховых ваенных дзеянняў ён адкінуў дунландцаў назад за рэкі Адарн і Ізен, вызваліўшы ўвесь Рохан. Падчас ягонай каранацыі раптоўна з’явіўся чараўнік Саруман з дарункамі і праслаўленнямі. Саруман прапанаваў Фрэалафу сяброўства і падтрымку і, па радзе караля Рохана, Берэн, намеснік Гондара, аддаў Саруману ключы ад Артханку, дазволіўшы яму жыць у Ізенгардзе пры ўмове, што ён будзе абараняць яго ад нападаў дунландцаў. Фрэалаф кіраваў 39 гадоў, пасля яго смерці ў 2798 годзе ўзышоў на трон ягоны сын Брыта Леофа.
На старажытнаанглійскай мове яго імя азначае «выжылы гаспадар».
Брыта
Брыта (Brytta; 2752—2842) — адзінаццаты кароль Рохана. Брыта быў сынам Фрэалафа Хільдэсана і стаў каралём пасля яго смерці ў 2798 годзе. Падчас яго кіравання Рохан працягваў аднаўляцца пасля вайны з дунландцамі, а на яго заходняй мяжы працягваліся сутыкненні. Брыта працягнуў традыцыі свайго бацькі, які заўсёды дапамагаў тым, што жывуць у нястачы, і гэтым заслужыў сабе мянушку Леофа (Léofa), «улюбёны» на мове рахірым.
Акрамя праблемаў, звязаных з дунландцамі, падчас яго кіравання ўзнікла новая бяда: вайна гномаў з оркамі вымусіла вялікую колькасць апошніх уцякаць з Туманных гор, спрабуючы асесці ў Белых гарах на поўдзень ад Рохана. Брыта адбіў напад гэтых оркаў, і калі ён памёр, верылася, што оркаў у Рохане больш няма. Брыта кіраваў 44 гады, услед за ім у 2842 годзе на трон узышоў ягоны сын Вальда.
У англасаксонскай мове яго імя значыць «падавец, размеркавальнік, прынц, гаспадар». Мянушка Леофа паходзіць ад слова «leof» — «улюбёны, дарагі».
Вальда
Імя паходзіць ад англасаксонскага «wealda» — «кіраўнік».
Фолка
Фолка (Folca; 2804—2864) — трынаццаты кароль Рохана. Быў сынам Вальды і стаў каралём пасля смерці бацькі ад рукі орка ў 2851 годзе. Заслужыў мянушку «Паляўнічы» за свае здольнасці ў гэтай справе. У гэтай сувязі характэрна, што пры ўсшэсці на трон Фолка пакляўся адпомсціць за гібель свайго бацькі і ў знак гэтага не забіваць ніводнага звера да таго часу, пакуль на зямлі Рохана будзе хаця б адзін орк.
Пасля трынаццаці гадоў кіравання Фолка знішчыў адзін за адным усе орачыя банды ў Рохане, стрымаўшы такім чынам сваю клятву. Калі апошняя банда оркаў была знішчаная, ён падаўся на паляванне, дзе быў смяротна паранены кабаном з Эверхолта. За ім на трон узышоў у 2864 годзе ягоны сын Фолквін.
Фолквін
Фолквін (Folcwine; 2830—2903) — чатырнаццаты кароль Рохана. Фолквін быў сынам Фолкі Паляўнічага і стаў каралём пасля смерці бацькі на паляванні ў 2864 годзе. Падчас свайго кіравання ён цалкам вызваліў ад дунландцаў Заходнюю мяжу між Ізенам і Адарнам.
У Фолквіна было чацвёра дзяцей: тры сыны і дачка. Яго сыны-двайняты Фолкрэд і Фастрэд змагаліся ў Гондары супраць харадрым, але абодва былі забітыя. Пасля 39 гадоў кіравання Фолквін памёр, і ў 2903 годзе на трон узышоў ягоны малодшы сын Фенгель.
Імя значыць «сябар народу».
Фенгель
Фенгель (Fengel; 2870—2953) — пятнаццаты кароль Рохана. Фенгель быў трэцім і адзіным выжылым сынам Фолквіна і атрымаў у спадчыну трон пасля смерці бацькі ў 2903 годзе. Два старэйшыя браты Фенгеля, Фолкрэд і Фастрэд, былі забіты падчас вайны ў Гондары, і ў выніку Фенгель вырас любімцам свайго бацькі і дужа распешчаным. У сталым узросце ён праславіўся сваёй прагнасцю і любоўю да золата. Ягоны сын Тэнгель пакінуў Рохан з-за супярэчнасцяў з бацькам і да самай яго смерці жыў у сям’і сваёй жонкі ў Гондары. Пасля больш чым пяцідзесяцігадовага кіравання Фенгель памёр у 2953 годзе, і Тэнгель неахвотна вярнуўся ў Рохан.
Яго імя на старажытнаанглійскай мове значыць «прынц» і звязанае са словам «feng» — «здабыча, трафеі».
Тэнгель
Тэнгель (Thengel; 2905—2980) — шаснаццаты кароль Рохана. Тэнгель быў адзіным сынам Фенгеля і стаў каралём пасля смерці бацькі ў 2953 годзе. Фенгель быў прагным чалавекам, і Тэнгель яшчэ ў юнацтве пакінуў Рохан і жыў у сям’і сваёй маці ў Гондары. Там ён сустрэў Морвен Сталёвы Бляск з Лосарнаха, ён ажаніўся з ёй і некаторы час жыў з ёй і яе сямействам.
Пасля смерці Фенгеля Тэнгеля заклікалі вярнуцца ў Рохан, што ён з неахвотай і зрабіў. Морвен нарадзіла яму пяцёх дзяцей, у тым ліку адзінага сына (які быў другім з дзяцей) Тэадэна і дачку Теадвін, якая стала маці Эамера і Эавін. Жывучы ў Гондары, Тэнгель вывучыў сіндарын, і ў яго доме на ім гутарылі штодня, роўна як і на вестране, усеагульнай мове. На мове рахірым не гаварылі ні ён, ні ягоныя нашчадкі.
Імя Тэнгель на старажытнаанглійскай мове значыць «прынц».
Тэадэн
Тэадэн (Théoden; 2948—3019) — сямнаццаты кароль Рохана. Тэадэн быў адзіным сынам караля Тэнгеля. Ён нарадзіўся ў 2948 годзе ў Гондары, дзе жыла сям’я яго бацькі, пакуль ён не стаў каралём Рохана. Тэадэн быў выхаваны ў асяроддзі, дзе гутарылі на сіндарыне і вестране, а не на мове рахірым, аднак ён вывучыў яе пазней.
Тэадэн стаў каралём пасля смерці бацькі ў 2980 годзе. Загінуў ён ад рукі Караля-чарадзея падчас Вайны Пярсцёнка, змагаючыся ў Бітве на Пеленарскіх Палях. За ягоную смерць адпомсціла яго пляменніца Эавін.
Імя Тэадэн паходзіць ад старажытнаанглійскага слова «þēoden», што перакладаецца як «кіраўнік народу», «князь» або «кароль».
Эамер
Эамер (Éomer; 2991—IV 63) — васямнаццаты кароль Рохана. Эамер быў сынам Тэадвін і Эамунда, Галоўнага Маршала Рохана. Сястрой Эамера была Эавін. Пасля смерці бацькоў Эамера і Эавін, Тэадэн узяў іх у свой дом і выхоўваў як уласных дзяцей. Эамер быў трэцім маршалам Рохана, падчас Вайны Пярсцёнка ён стаў каралём замест загінулага Тэадэна, заснаваўшы тым самым Трэцюю лінію Дома Эарла.
Эльфвін
Эльфвін (Elfwine), названы Прыгожым (the Fair) — дзевятнаццаты кароль Рохана. Быў першым сынам Эамера Эадыга, караля Рохана, і Латырыэль, дачкі князя Дол Амрата Імрахіля. Па маці Эльфвін быў стрыечным братам князя Ітыліена Фараміра, намесніка Гондара, адначасова будучы ягоным пляменнікам праз сваю цётку Эавін. Эльфвін узышоў на трон пасля смерці бацькі ў 63 годзе Ч.Э. і кіраваў доўга пасля гэтага. Паколькі Эльфвін кіраваў у Чацвёртую Эпоху, калі Пунсовая Кніга была ўжо напісана, то пра яго вядома мала.
Напісанне імя Эльфвіна — сучасная форма англасаксонскага імя «Ælfwine» (Эльфвінэ), якая на старажытнаанглійскай мове значыць «сябар эльфаў».
Тымукуа
Тыму́куа (Timucua, Thimogona)  — зніклы індзейскі народ, карэнныя насельнікі поўначы Фларыды на тэрыторыі сучасных ЗША.
Тымукуа займаліся ручным земляробствам, вырошчвалі кукурузу, фасолю, гарбузы, тытунь. Важнае гаспадарчае значэнне мелі паляванне і рыбалоўства. Выраблялі тканіны і кераміку. Жылі ва ўмацаваных вёсках да 30 хацін. На чале кожнай стаяў правадыр, што падпарадкоўваўся вярхоўнаму правадыру канфедэрацыі. Кантакты з еўрапейцамі пачаліся з 1513 г. У 1539 г. праз заходнія землі тымукуа прайшла экспедыцыя Эрнанда дэ Сота, якая суправаджалася ваеннымі сутычкамі. З 1565 г. сярод тымукуа дзейнічалі іспанскія місіянеры.
Тубыльцы паўночнай Фларыды моцна пацярпелі ад эпідэмій, занесеных еўрапейцамі захворванняў, ад якіх у іх не было імунітэту. У 1726 г. агульная колькасць тымукуа знізілася да 167 чалавек. Ваенныя рэйды з боку паўночных плямён і англійскіх каланістаў прывялі да далейшага скарачэння. У 1763 г., калі іспанцы пакінулі Фларыду на карысць Вялікабрытаніі, разам з імі на Кубу пераехала меней за 100 выжылых. Землі тымукуа занялі семінолы.
Ян Рудаміна-Дусяцкі (кашталян новагародскі)
Ян Рудаміна-Дусяцкі (1581 — ) — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. Кашталян новагародскі (з 1636).
Біяграфія
Каралеўскі дваранін і сакратар, дэпутат Трыбунала ВКЛ у 1610, ляснічы вількійскі з 1618, новагародскі падваявода ў 1619—1622, харунжы ў 1627—1636, кашталян з 1636. У 1623—1635 неаднаразова выбіраўся паслом на сойм.
Удзельнік вайны Рэчы Паспалітай са Швецыяй 1600—1629, Хацінскай бітвы 1621 з туркамі. Бітву апісаў у вершаваным творы «Праўдзівы дыярыуш экспедыцыі Кароны Польскай і Вялікага княства Літоўскага супраць Асмана ў Валахіі шчасліва выпраўленай» (1640).
Яму прысвечаны творы Мацея Казіміра Сарбеўскага.
Акцюбінскі (Татарстан)
Акцюбінскі — пасёлак гарадскога тыпу ў Азнакаеўскім раёне Татарстана. Утварае муніцыпальнае ўтварэнне пасёлак гарадскога тыпу Акцюбінскі са статусам гарадскога паселішча як адзіны населены пункт у яго складзе. Насельніцтва — 8022 чалавекі (2021). Уваходзіць у поліцэнтрычную Альмецьеўскую (Альмецьеўска-Бугульмінска-Ленінагорскую) агламерацыю. Пасёлак размешчаны ў вярхоўях невялікай ракі Ямашка (басейн Сцяпнога Зая), за 19 км на паўднёвы захад ад горада Азнакаева.
Адлегласць да найбліжэйшай чыгуначнай станцыі — 36 км. Праз пасёлак праходзіць аўтадарога Альмецьеўск — Азнакаева.
Іона I
Іона I (? — ) — дзеяч праваслаўнай царквы Вялікага Княства Літоўскага.
Біяграфія
Паходзіў з удзельнага Галіцкага княства. Там пастрыгся ў манахі, пасля перайшоў у Маскоўскі Сіманаў манастыр. Епіскап разанскі ў 1433—1448 гадах.
Пасля смерці мітрапаліта Фоція (1/2 ліпеня 1431) кіраваў справамі мітраполіі, аднак у 1432 годзе мітрапалітам кіеўскім і ўсяе Русі ў Канстанцінопалі зацверджаны смаленскі епіскап Герасім, стаўленік вялікага князя літоўскага Свідрыгайлы. У адказ у 1432/1433 годзе вялікі князь маскоўскі Васіль II прызначыў мітрапалітам Іону I (тытулаваўся «нарачоным» мітрапалітам). Відаць, пасля спалення Герасіма ў 1435 годзе Іона I ездзіў у Канстанцінопаль, але не дамогся зацвярджэння, і ў 1437 годзе мітрапалітам пастаўлены Ісідор.