cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Райск
Ра́йск (, Райск) — пасёлак у Лоеўскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Уборкаўскага сельсавета.
Бітва пры Нарве
Бітва пры Нарве — адна з найбольш значных падзей пачатку Вялікай Паўночнай вайны (1700—1721). Бітва адбылася 19 лістапада (30–га па грэгарыянскім стылі) 1700 года, пад тады шведскім горадам–крэпасцю Нарва і скончылася ўпэўненай перамогай шведаў, на чале з іх 18–гадовым каралём Карлам XII.
Аблога Нарвы
Пасля далучэння Расіі ў жніўні 1700 да антышведскай кааліцыі, расійскія войскі рушылі да межаў Швецыі. 12 верасня першыя расійскія палкі былі ўжо ў некалькіх кіламетрах ад Івангарада, а на наступны дзень камендант крэпасці Нарва Генінг Рудальф Горн адпраўляе свайму каралю ліст, у якім ён паведамляе, што Нарва ўзята ў аблогу рускімі. Расійскія войскі падыйшлі да шведскай крэпасці ў чатыры этапы: пасля палкоў князя Трубяцкога, 24 верасня падыйшлі цар Пётр I і генерал–маёр Бутурлін, за імі — генерал Адам Вайдэ, і нарэшце, 2 кастрычніка — войскі галоўнакамандуючага фельд–маршала Фёдара Галавіна і генерала кавалерыі Барыса Шарамецева. Уся падыйшоўшая расійская армія налічвала ад 35 000 да 38 000 чалавек.
Князь Трубяцкой разбіў свой лагер на ўзгорку Германа, адкуль ён мог кантраляваць горад і блакаваць заходні шлях. Рускія пабудавалі ўнутраную абарончую лінію, якая складалася з чатырох рэдутаў, а таксама тылавую абарончую лінію, якая заходзіла ўглыб эстонскай тэрыторыі, да самага Кампергольма, у якім знаходзілася штаб–кватэра Пятра I. Надвор'е было вельмі кепскім: расійскія салдаты замярзалі і хварэлі, узнікалі цяжкасці з дысцыплінаю. Каб яе палепшыць, расійскі цар загадаў пабіваць салдат розгамі за кожную дробную хібу.
Рускія шматразова спрабавалі атакаваць крэпасць: у ноч на 8 лістапада яны ажыццявілі цэлых тры атакі, аднак кожны раз шведы паспяхова іх адбівалі. Раз'юшаны Пётр I загадаў павесіць на шыбеніцы кожнага дзясятага ўдзельніка гэтых няўдалых нападаў. Цар ведаў, што шведскі кароль ужо спяшаецца на дапамогу абаронцам. З іншага боку, рускія таксама чакалі дапамогі — корпуса генерала Анікіты Рэпніна. 19 лістапада Пётр прызначыў камандуючым герцага дэ Круа (нягледзячы на тое, што той спрабаваў адмовіцца ад гэткага прызначэння), а сам, разам з фельд–маршалам Галавіным паехаў у Маскву, дзе ён быццам мусіў сустрэцца з турэцкім пасольствам. На гэты момант Карл XII ужо знаходзіўся ў 14 кіламетрах ад Нарвы: набліжалася вялікая бітва.
Бітва
Калі а 10 гадзіне раніцы 20 лістапада войска 18–гадовага шведскага караля падыйшло да Нарвы, у ім налічвалася ўсяго 10 537 чалавек і мелася 37 гармат. Заняўшы пазіцыі на форце Германа, яны пачалі паліць з гармат па рускім. Апошнія адказалі тым самым. Камандуючы левым шведскім флангам — правая рука Карла XII генерал Карл Густаў Рэншэльд — вырашыў прарваць праціўніка ў цэнтры, а шведскі правы фланг на чале з Ота Велінгам павінен быў атакаваць з поўдня лагер Трубяцкога. У сваю чаргу, войска Рэншэльда складалася з дзвюх частак: левай камандаваў палкоўнік Магнус Стэнбак, а правай — генерал Георг Юхан Майдэль. Абедзве часткі падтрымліваліся непасрэдна дзесяццю эскадронамі Рэншэльда. Шведская артылерыя таксама складалася з дзвюх частак: адна — на поўначы (13 гармат), а другая (8 гармат) — каля ўзгорку Германа, усяго ў 200 метрах ад лагеру Трубяцкога.
Расійскае войска складалася з трох частак: на правым фланзе знаходзіліся 9 026 пехацінцаў і 115 артылерыстаў генерала Фёдара Галавіна, у цэнтры былі 3 669 пехацінцаў і 78 артылерыстаў князя Трубяцкога, а на левым фланзе — 11 255 пехацінцаў і 128 артылерыстаў генерала Вайдэ.
А 14 гадзіне шведы пайшлі ў атаку. Нечакана падняўся моцны вецер, дзьмуўшы ў твар рускім: з–за ўзнікшай завірухі тыя нічога не бачылі і палілі наздагад. Усяго праз 20 хвілін шведы ўжо дамінавалі на ўсіх трох участках і з лёгкасцю бралі адзін рэдут за другім. Рускія пачалі панікаваць, некаторыя з іх кідаліся ў ваду і танулі. Быў паранены генерал Вайдэ. У гэтай паніцы рускія сталі забіваць у сваіх радах этнічных немцаў: убачыўшы гэта, герцаг дэ Круа, пасол Саксоніі Ланген і генерал Галарт (Аларт) здаліся шведам. А 8 гадзіне вечара канчаткова здаўся правы фланг рускіх на чале з князям Далгарукавым. Бітва скончылася поўнай перамогай шведаў.
Карл XII загадаў расійскім палонным адбудаваць мост праз Нарву, пасля чаго адпусціў іх на волю. Страты шведаў у гэтай бітве склалі каля 700 забітымі і больш за 1200 параненымі, а страты рускіх ад 8000 да 9000 забітымі, не ўлічваючы параненых. Бітва пры Нарве была адной з найбольш значных падзей пачатку Вялікай Паўночнай вайны. Навіна аб слаўнай перамозе маладога шведскага караля хутка распаўсюдзілася па ўсёй Еўропе: нават на вуліцах Парыжу можна было пачуць вокліч «Vive le roi Charles!» — «Жыве кароль Карл!». Аднак, як паказаў час, яго поспех быў нядоўгім. Не ўдалося ўтрымаць і Нарву: усяго праз 4 гады яе ўсё ж захапілі рускія.
Белая ружа (рух)
«Бе́лая ру́жа» (die Weiße Rose) — рух супраціву ў нацысцкай Германіі, які складаўся са студэнтаў і прафесара філасофіі Мюнхенскага ўніверсітэта. Група праіснавала ад чэрвеня 1942 года да лютага 1943 года. Яе дзейнасць палягала ў ананімным распаўсюдзе ўлётак, якія заклікалі да актыўнага супраціву рэжыму Адольфа Гітлера. Шэсць галоўных членаў арганізацыі былі арыштаваны гестапа і пакараны абезгалоўліваннем у 1943 годзе. У гонар брата і сястры Шоль, а таксама прафесара Губера названыя дзве плошчы перад галоўным будынкам Мюнхенскага ўніверсітэта.
Магіла невядомага салдата
Развіццё нацыяналізму ў 19 стагоддзі і з'яўленне масавых армій прывялі да ваенных канфліктаў небывалага раней размаху. Прычым у адрозненне ад войнаў мінулага цяпер ваявалі не адносна нешматлікія прафесіяналы або прымусовыя рэкруты, а мабілізаваныя грамадзяне і салдаты тэрміновай службы, гэта значыць «узброены народ». Вялізныя страты новых войнаў, якія закраналі самыя шырокія пласты грамадства, з аднаго боку рабілі немагчымым індывідуальнае грамадскае ўвекавечанне загінулых, а з іншага боку патрабавалі тлумачэнні і апраўданні. Загінулых было зашмат, каб згадваць усіх, а дэмакратызацыя не дазваляла абмяжоўвацца імёнамі асобных военачальнікаў або герояў. Магілы невядомага салдата — гэта свядомыя помнікі не каму-небудзь канкрэтнаму, а ўсім сваім загінуўшым. Гэта ўвасабленне патрыятычнай памяці аб ваенных канфліктах. Менавіта таму падобныя помнікі ва ўсім свеце шануюцца на дзяржаўным (грамадскім) узроўні, а іх наведванне і ўшаноўванне нярэдка аб'ядноўвае нават супрацьлеглыя палітычныя сілы.
Хадэрслеў
Хадэрслеў (Haderslev) — горад і порт у Даніі ў паўднёва-ўсходняй частцы паўвострава Ютландыя. Размешчаны ў даліне ўздоўж заліва Хадэрслеў-Фіёрд (Haderslev fjord), за 14 км ад праліва Малы Бельт. Адміністрацыйны цэнтр аднайменнай камуны (вобласць Паўднёвая Данія). Насельніцтва чал. (1 студзеня 2006).
Гісторыя
Першая згадка пра Хадэрслеў датуецца 1228 годам. Хадэрслеў быў, відаць, заснаваны вікінгамі не менш чым за стагоддзе да таго, як атрымаў статус горада ў 1292 годзе. У той час ён быў уладаннем караля і стаў адным з галоўных гандлёвых цэнтраў у паўднёвай Ютландыі. У 1327 годзе ўпершыню згаданы каралеўскі замак Хадэрслеўхус. Ён знаходзіўся на ўсход ад гарадскога сабора.
У наступныя стагоддзі горад квітнеў. Быў пабудаваны гатычны сабор і другі замак Хансбарг (спалены ў 1644 годзе) па ўзоры замка Кронбарг. З-за чумы ў Капенгагене кароль Крысціян IV ажаніўся ў Хадэрслеве.
У XVI стагоддзі горад стаў адным з першых месцаў у Скандынавіі, дзе пачало распаўсюджвацца лютэранства.
З 1864 года Хадэрслеў належаў Прусіі, а таксама Паўночнагерманскаму саюзу, з 1871 года ўваходзіў у склад Германскай імперыі. У 1920 годзе па выніках плебісцыту ў Шлезвігу паўночная яго частка разам з Хадэрслевам перайшла да Даніі (61,4 % жыхароў горада выказаліся за далучэнне да Даніі, 38,6 % за тое, каб застацца ў складзе Германіі).
Эканоміка
Хадэрслеў — гандлёвы цэнтр, порт. У горадзе размешчаны прадпрыемствы гарбарнай прамысловасці, машынабудавання, піваварныя заводы, адна з найвядомых у Еўропе, яхтавая верф «X-Yachts».
Смелы
Сме́лы (, Смелый) — пасёлак у Лоеўскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Уборкаўскага сельсавета.
Тучкі
Ту́чкі (, Тучки) — вёска ў Лоеўскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Уборкаўскага сельсавета.
Да 28 ліпеня 1964 года вёска ўваходзіла ў склад Пярэдзелкаўскага сельсавета.
Антуан Пэн
Антуан Пэн (Antoine Pesne;,  — , ) — прыдворны мастак прускага караля з 1711 года, дырэктар Берлінскай акадэміі мастацтваў з 1722 года.
Біяграфія
Будучы прыдворны мастак вучыўся ў свайго бацькі Жана і стрыечнага дзеда Шарля дэ ла Фоса, прыдворнага мастака Людовіка XIV і дырэктара Каралеўскай акадэміі. Стыпендыя ад акадэміі дазволіла яму прайсці навучанне ў Венецыі, Неапалі і Рыме ў 1705—1710 гадах.
Кароль Прусіі Фрыдрых I запрасіў маладога Пэна на пасаду прыдворнага мастака ў Берлін. Пэн захаваў сваю пасаду пры двары і пры Фрыдрыху Вільгельме I, але эканомны «кароль-салдат» скараціў утрыманне мастака ўдвая. У 1715 годзе мастак адправіўся ў адукацыйных мэтах у Дэсау, а затым у 1718 годзе ў Дрэздэн.
Разам з Георгам Венцэслаусам фон Кнобельсдорфам, Іаганам Аўгустам Налем Старэйшым Антуан Пэн адносіцца да найбольш значных прадстаўнікоў фрыдэрыцыянскага ракако.
Окурыгана
Окурыгана (, літаральна «суправаджальная кана») — суфіксы ў выглядзе каны для іерогліфаў кандзі ў японскай мове. Окурыгана звычайна ўжываецца для змянення форм прыметнікаў і дзеясловаў, можа паказваць час (мінулы альбо цяперашні/будучы), сцвярджальнае альбо адмоўнае значэнне, катэгорыі ветлівасці, а таксама выконваць іншыя функцыі словаўтварэння. У сучаснай пісьмовай мове окурыгана амаль заўсёды запісваецца хіраганай; у минулым для гэтых мэтаў часта ўжывалася катакана.
Марфалогія
Окурыгана ў японскай мове паказвае час і сцвярджальнае альбо адмоўнае значэнне ў прыметніках. Большасць прыметнікаў прытрымліваюцца прыведзенага шаблона словаўтварэння. На прыкладзе кандзі 高 («высокі») можна паказаць асноўныя чатыры формы японскага прыметніка. Корань усіх гэтых слоў выражаецца іерогліфам 高 (така), аднак важная інфармацыя пра час ці адмаўленне перадаецца окурыганай, якая ідзе пасля кандзі.
Апроч простай формы існуе нейтральна-ветлівая форма (часам яе завуць наўпрост формай на «масу»), якой варта карыстацца, напрыклад, пры зносінах з выпадковым спадарожнікам ці малазнаёмым чалавекам.
Выпраўленне неадназначнасці
Окурыгана ўжываецца для адрознівання кандзі, якія маюць розныя чытанні. Звычайна гэта патрэбна для найбольш распаўсюджаных іерогліфаў, якія маюць некалькі значэнняў (як правіла, вельмі блізкіх), алье вымаўляюцца па-рознаму. Окурыгана ў гэтым выпадку грае ролю ключа, які запісваецца пасля кандзі, і дапамагае чытачу правільна вызначыць чытанне і значэнне слова.
У якасці прыклада неадназначнасці можна ўзяць распаўсюджаныя кандзі 上 «верх» і 下 «ніз».
Японскім міністэраствам адукацыі створаны правілы, якія прадпісваюць выкарыстанне окурыганы ў кожным дакладным выпадку, аднак на практыцы ад гэтых правілаў часта сустракаюцца адхіленні, асабліва ў старых кнігах ці пры зносінах праз камп'ютар. Напрыклад, стандартны запіс слова курэгата (вечар) — 暮れ方, аднак напісанне 暮方 у інтэрнэце сустракаецца часцей.
Фрыдрых Аўгуст I Ольдэнбургскі
Фрыдрых Аўгуст Гольштэйн-Готарпскі (Friedrich August von Oldenburg;, палац  — , ) — князь-біскуп любекскі з 15 снежня 1750 і адначасова граф з 14 снежня 1773, а пазней з 22 сакавіка 1777 герцаг ольдэнбургскі. З дому Гольштэйн-Готарпаў.
Родны брат караля Швецыі Адольфа Фрэдрыка. Дзядзька Кацярыны Другой (брат яе маці Іаганы Лізаветы).
Біяграфія
Фрыдрых Аўгуст быў шостым дзіцем у сям’і Крысціяна Аўгуста Шлезвіг-Гольштэйн-Готарпскага і Альберціны Фрыдэрыкі Бадэн-Дурлахскай.
У 1750 годзе Фрыдрых Аўгуст атрымаў у спадчыну Любекскае княства-біскупства з цэнтрам у Эйтынскай рэзідэнцыі ад старэйшага брата, які праз год павінен быў стаць каралём Швецыі.
Пасля смерці Фрыдрыха Аўгуста ў 1785 годзе герцагствам за псіхічнахворага сына Фрыдрыха Аўгуста Петэра Фрыдрыха Вільгельма кіраваў яго пляменнік Петэр Фрыдрых Людвіг Ольдэнбургскі, сын Георга Людвіга.
Сям’я
21 лістапада 1752 года ён ажаніўся з Ульрыкай Фрыдэрыкай Вільгельмінай Гесэн-Касельскай, дачкой Максіміліяна Гесэн-Касельскага.
У Фрыдрыха Аўгуста было трое дзяцей:
Даменіка Жылярдзі
Даменіка (Дзяменцій Іванавіч) Жылардзі (Domenico Gilardi;, , кантон Тычына, Швейцарыя — , ) — швейцарскі архітэктар, які працаваў у Маскве. Сын архітэктара Джавані (Іван Дзяменцьевіч) Жылярдзі, дзядзька Алесандра Жылярдзі. Асабіста і ў суаўтарстве з А. Р. Грыгор’евым аднавіў разбураныя пажарам 1812 года грамадскія будынкі Масквы: Універсітэт, Слабадскі палац, і інш. Аўтар гарадскіх сядзіб, будынка Апякунскага савета, сядзібы Гагарыных і загараднай сядзібы.
Галацэнскі каляндар
Галацэнскі каляндар — распаўсюджаная назва Галацэнскай эры або Чалавечай эры — сістэма нумарацыі гадоў, падобная да астранамічнага запісу гадоў, але з дадаваннем да яе 10 000. Першы год Галацэнскай эры прыходзіцца на пачатак Чалавечай эры (пачатак чалавечай цывілізацыі) і разглядаецца як прыбліжанае значэнне пачатку эпохі галацэну (і сканчэння ледавіковага перыяду) для прасцейшага геалагічнага, археалагічнага, дэндралагічнага і гістарычнага годазлічэння. Бягучы год паводле Грэгарыянскага календара можа быць ператвораны ў год паводле Галацэнскага календара шляхам простага дадавання лічбы «1» у пачатак нумару года (напрыклад, 2023 год робіцца 12023 годам Галацэнскай эры)). Паняцце Чалавечай эры або Галацэнскага календара быў упершыню прапанаваны Чезарэ Эміліяні ў 1993 годзе (11993 годзе паводле Галацэнскага календара).
Матывацыя
Прапанова каляндарнай рэформы Чезарэ Эміліяні была спробай вырашыць шэраг праблем сучаснага годазлічэння эры Anno Domini — ад нараджэння Ісуса Хрыста, нумарацыя гадоў якой з'яўляецца агульнапрынятым сусветным календаром. Сярод праблем, якія меркавалася вырашыць, былі наступныя:
Галацэнская эра закладае пачатак сваёй эпохі або першага года на 10 000 да н.э. паводле годазлічэння нашай эры. Гэта з'яўляецца прыблізным набліжэннем да пачатку цяперашняй геалагічнай эпохі, галацэну (што літаральна азначае цалкам нядаўні). Падставай для гэтага з'яўляецца тое, што чалавечая цывілізацыя (напрыклад, першыя пасяленні, сельская гаспадарка і г. д.), як мяркуецца, узнікла менавіта ў гэты час. Усе ключавыя даты ў перыядзе чалавечай гісторыі могуць быць атрыманыя шляхам простага натуральнага павелічэння даты ў шкале часу, у выніку чаго атрымліваецца, што гады з меншымі нумарамі заўджы ідуць перад гадамі з большымі нумарамі.
Канвертацыя
Канвертацыя нумара года з Юліянскага або Грэгарыянскага календара ў год паводле Галацэнскага календара можа быць здзейсненая шлахам простага дадавання 10 000 да нумара года. Даты да нашай эры канвертуюцца шляхам адымання нумара года да н.э. ад 10 001.
Існуе просты спосаб праверкі правільнасці падліку: сума апошніх разрадаў нумароў гадоў да н.э. і паводле Галацэнскага календара мусіць складаць 1 або 11.
Адміністрацыйны падзел Швейцарыі
У склад Швейцарыі як федэратыўнай рэспублікі ўваходзіць 26 кантонаў (20 кантонаў і 6 паўкантонаў). Кантоны (Kantone, cantons, cantoni, chantuns) — гэта найбуйнейшыя дзяржаўна-тэрытарыяльныя адзінкі Швейцарскай Канфедэрацыі. Ніжэйшы ўзровень тэрытарыяльна-адміністрацыйнага падзелу — абшчыны (Gemeinde), якіх станам на студзень 2012 года налічвалася 2495 (у 2011 годзе — 2495 абшчын). Ніжэй прыведзены спіс кантонаў (варта адзначыць, што нямала гарадоў Швейцарыі маюць розныя назвы, якія ўжываюцца на розных мовах краіны).
Кожны кантон мае сваю канстытуцыю і законы, заканадаўчы орган — кантанальны савет (kantonsrat), або вялікі савет, выканаўчы орган — кіруючы савет (regierungsrat), або дзяржаўны савет, які складаецца з губернатара (landammann), або старшыні дзяржаўнага савета, і ўрадавых саветнікаў (regierungsrat), або дзяржаўных саветнікаў. Кантон цалкам самастойны ў вырашэнні ўнутраных праблем. У распараджэнні цэнтральнага ўрада знаходзяцца міжнародныя пытанні, федэральны бюджэт і эмісія грошай. Тым не менш, Швейцарыя — адзіная дзяржава. Дэвіз краіны: «Адзін за ўсіх і ўсё за аднаго!» (Unus pro omnibus, omnes pro uno).
Самым апошнім паводле даты ўтварэння з'яўляецца кантон Юра (аддзелены ад кантона Берн у 1979 годзе паводле вынікаў рэферэндуму).
1 Да 1999 года меў статус паўкантона. Паводле канстытуцыі Швейцарыі 1999 года дэ-юрэ атрымаў статус кантона, але дэ-факта застаўся паўкантонам з абмежаванымі правамі.
2 Утварыўся ў 1979 годзе.
Авіскі ордэн
Ордэн Святога Бенета Авіскага — каталіцкі ваенны ордэн, які існаваў у XII—XIX стагоддзях у Партугаліі. Падобна да іншых партугальскіх ваенных ордэнаў — Сант’яга і Томарскага — у 1789 секулярызаваны, у 1834 годзе яго ўладанні падвергліся нацыяналізацыі, у 1910 годзе распушчаны, у 1917 адноўлены ў якасці рэспубліканскага (як ваенная ўзнагарода) на чале з прэзідэнтам Партугаліі.
Гісторыя
З моманту заснавання Партугальскага каралеўства (1128) каралі былі зацікаўлены ва ўзмацненні Рэканкісты прафесійнымі воінамі-крыжакамі, якія паводле дадзенага зароку павінны былі пажыццёва змагацца з нявернымі. Ужо ў 1128 годзе ў Партугаліі, першай з краін Заходняй Еўропы, абгрунтаваліся тампліеры (якія пазней эвалюцыянавалі ў Томарскі ордэн), а прыкладна праз 20 гадоў быў заснаваны і першы мясцовы ваенны ордэн — «брацтва Дзевы Марыі з Эвары».
У 1166 годзе брацтва, якое ставіла перад сабой задачу адваявання Эвары ў маўраў, атрымала поспех у сваім распачынанні. Ва ўзнагароду кароль перадаў ім горад у кіраванне. Першым вялікім магістрам ордэна быў Педру Афонсу (ці Педру Энрыкеш) (1130—1169) — пазашлюбны сын першага партугальскага караля; тады ж яны прынялі бенедыкцінскі статут. Галоўнай рэзідэнцыяй рыцараў стаў Авіскі замак (сучасны горад Авіш), па якім яны і атрымалі сваю сучасную назву — бенедыкцінцаў з Авіша.
Канец XIV — пачатак XV стагоддзі былі адзначаны ў гісторыі ордэна зацяжным дыспутам з кастыльскім ордэнам Калатравы, які ледзь не з моманту заснавання бачыў у Авіскім ордэне сваю заходнюю галіну і патрабаваў падпарадкавання партугальскага магістра кастыльскаму. На Базельскім саборы (1431) абгрунтаванасць дамаганняў кастыльцаў прызнаў сам Папа Рымскі.
Заканчэнне Рэканкісты пакінула шматлікіх (і бессямейных) рыцараў без пастаяннага занятку. У 1385 годзе Вялікі магістр Авіскага ордэна Жуан I стаў каралём Партугаліі і заснавальнікам Авіскай дынастыі (1385—1580). Каралі гэтай дынастыі павялі авіскіх рыцараў на новыя «крыжовыя паходы» ў Афрыку. У 1415 годзе яны ўзялі Сеўту, у 1437 аблажылі Танжэр. Томарскім і Авіскім ордэнамі ў тыя гады кіравалі браты караля Дуартэ I, Энрыке Мараплавец і Фернанду, прычым апошні скончыў сваё жыццё ў мараканскім палоне.
З ростам Партугальскай імперыі авіскія рыцары з воінаў-манахаў ператварыліся ў каланізатараў-землеўладальнікаў. У эпоху Рэнесансу ордэн ператварыўся з духоўнага ў свецкі. Папа Аляксандр VI Борджыя вызваліў рыцараў ад зароку бясшлюбнасці (1502), а ў 1551 годзе было абвешчана, што надалей главой ордэна будзе лічыцца сам партугальскі манарх.
Шарль дэ Лафос
Шарль дэ Лафос, або дэ Ла Фос (Charles de La Fosse; 15 чэрвеня 1636, Парыж — 13 снежня 1716, Парыж) — французскі мастак; вучань Лебрэна.
Жыццё і творчасць
Яшчэ ў дзяцінстве Шарль дэ Лафос паступае ў вучні ў майстэрню мастака Шарля Лебрэна і ў 1650-х гадах займаецца разам са сваім настаўнікам афармленнем духоўнай семінарыі Сен-Сюльпіс і атэля Ламбер у Парыжы. У 1658—1663 гадах Лафос, па парадзе Лебрэна, падарожнічае па Італіі, жыве ў Рыме, Парме і Венецыі, дзе вывучае творчасць старых майстроў.
Пасля вяртання на радзіму Лафос, пры дапамозе Лебрэна, атрымлівае замовы па мастацкім афармленні палацаў Цюільры і Версаля. У 1673 годзе, пасля прадстаўлення ім свайго палатна Выкраданне Празерпіны, дэ Лафос прымаецца ў члены Каралеўскай акадэміі мастацтва і скульптуры, з 1674 ён — прафесар і выкладае ў парыжскай Школе вытанчаных мастацтваў. У 1689—1692 гадах мастак жыве ў Англіі і па заказу лорда Мантэгю займаецца інтэр’ерам яго лонданскага палаца на Блумсберы-сквер. У 1707 годзе дэ Лафос становіцца дырэктарам Акадэміі, і з 1715 — яе канцлерам.
Найбольш вядомымі працамі Лафоса з’яўляецца яго роспіс столі ў Доме інвалідаў («Св. Людовік, які складае з сябе меч да ног Збавіцеля») у Парыжы і фрэскі капэлы Версальскага палаца. Многія палотны ім былі напісаны для розных цэркваў, манастыроў і палацаў свецкай знаці. У працах гэтага мастака адчуваецца ўплыў венецыянскай школы жывапісу.
Яго вучнем быў французскі мастак-баталіст Шарль Парасель.
Гарады Малдовы
Гарады Малдовы — населеныя пункты Малдовы, якія афіцыйна маюць статус горада. Артыкул 110 Канстытуцыі Рэспублікі Малдова вызначае горад як адну з адміністрацыйна-тэрытарыяльных адзінак. У артыкуле 6 Закона Nr. 764 ад 27.12.2001 «Аб адміністрацыйна-тэрытарыяльным падзеле Рэспублікі Малдова» сказана, што горад з'яўляецца больш развітай у параўнанні з сялом у эканамічным і сацыяльна-культурным плане адміністрацыйна-тэрытарыяльнай адзінкай, якая аб'ядноўвае гарадское насельніцтва, мае адпаведную інфраструктуру, прамысловыя і гандлёвыя структуры,  большая частка насельніцтва якой аб'ядноўвае гарадское насельніцтва, занята ў прамысловай вытворчасці, сферы абслугоўвання насельніцтва, розных абласцях інтэлектуальнай дзейнасці, культурнага і палітычнага жыцця.
Закон замацоўвае магчымасць прызнання горада муніцыпіем. Муніцыпій — населены пункт гарадскога тыпу, які адыгрывае асаблівую ролю ў эканамічным, сацыяльна-культурным, навуковым, палітычным і адміністрацыйным жыцці краіны і мае важныя прамысловыя і гандлёвыя структуры, установы адукацыі, аховы здароўя і культуры. Гэты статус пададзены гарадам Кішынёў, Бэлць, Бендэры, Камрат, Ціраспаль.
Частка Малдовы, размешчаная па левым беразе Днястра, дэ-факта з'яўляецца непрызнанай самаабвешчанай дзяржавай — Прыднястроўскай Малдаўскай Рэспублікай. Уладамі Рэспублікі Малдовы гэта тэрыторыя не кантралюецца, адпаведна, ПМР мае ўласны адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел, які не супадае з адміністрацыйна-тэрытарыяльным падзелам, усталяваным законам Малдовы. У рэспубліцы вылучаюцца 8 гарадоў: Бендэры, Грыгарыёпаль, Днястроўск, Дубэсар, Каменка, Рыбніца, Слабазія і сталіца — горад Ціраспаль. Населеныя пункты Маяк і Краснае маюць статус пасёлкаў, у той час як паводле законаў Малдовы гэтыя паселішчы з'яўляюцца гарадамі.
Усяго ў Малдове налічваецца 55 гарадоў (без уліку Прыднястроўя, з ім — 66), у якіх пражываюць 1503,0 тыс. жыхароў ці 42,25 % ад агульнага насельніцтва ў 3557,6 тыс. жыхароў станам на 1 студзеня 2014 года (без уліку Прыднястроўя, з ім — сумарна — каля 1849,6 тыс. гарадскіх жыхароў ці 45,53 % з каля 4062,7 тыс. жыхароў РМ і ПМР на 1 студзеня 2014 года). Пераважаюць гарады з колькасцю насельніцтва менш за 10 тыс. жыхароў — 23 гарады (з ПМР — 28), ад 10 да 20 тыс. жыхароў — 21 горад (з ПМР — 23), ад 20 да 50 тыс. — 9 гарадоў (з ПМР — 11), ад 50 да 100 тыс. — 0 (з ПМР — 1), ад 100 да 200 тыс. — 1 горад (з ПМР — 2), звыш 500 тыс. — 1 горад — гэта найбуйнейшы горад і сталіца Малдовы Кішынёў з 674,5 тыс. жыхароў.
Станам на чэрвень 1940 года, у Малдаўскай ССР налічвалася ўсяго 14 гарадоў, яшчэ 11 населеных пунктаў мелі статус пасёлка гарадскога тыпу. Праз 50 гадоў колькасць гарадоў і пгт змянілася, адпаведна, да 21 і 49.
У 1994 годзе ўжо ў незалежнай Малдове быў прыняты першы закон, які рэгулюе яе адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел. У адпаведнасці з гэтым законам паняцце «пасёлак гарадскога тыпу» было ліквідавана, амаль усё пгт атрымалі статус горада, аднак некалькі пгт былі пераведзены ў разрад сёлаў.
Умоўныя абазначэнні і скарачэнні
АТУ — Аўтаномнае тэрытарыяльнае ўтварэнне
АТАЛД — Адміністрацыйна-тэрытарыяльныя адзінкі левабярэжжа Днястра
ПМР — Прыднястроўская Малдаўская Рэспубліка
5,13 — Плошча забудаванай часткі горада
Рафаэль Маркес
Рафаэ́ль Ма́ркес А́льварэс (Rafael Márquez Álvarez; нар., Самора-дэ-Ідальга, Мексіка) — былы мексіканскі футбаліст, абаронца. Ігрок нацыянальнай зборнай Мексікі (1997—2018). Выступаў на пазіцыі цэнтральнага абаронцы, аднак, таксама, мог згуляць на пазіцыі апорнага паўабаронцы. Шырока вядомы як адзін з самых выбітных мексіканскіх абаронцаў за ўсю гісторыю. Маркес з’яўляецца першым іграком, які чатыры разы быў капітанам на чэмпіянатах свету (2002, 2006, 2010, 2014). У сябе на радзіме ў Мексікцы Рафаэль часцяком крытыкаваўся за сваю недысцыплінаванасць, гэта значыць Маркес можа атрымаць чырвоную картку ў важных матчах.
Клубная
Маркес пачынаў сваю кар’еру ў гвадалахарскім клубе «Атлас», у якім ён дэбютаваў у 17 гадоў. Пасля паспяховых выступаў у клубе, згуляўшы за яго ў 77 гульнях, Маркес атрымаў запрашэнне ў нацыянальную зборную Мексікі ў 1997 годзе. У 1999 годзе за 6 млн еўра абаронца перайшоў у «Манака». У Францыі поспех таксама хутка прыйшоў да Маркеса, і ўжо ў першым сваім сезоне ён дапамог камандзе стаць чэмпіёнам Францыі. Нягледзячы на ​​прапановы з больш заможных клубаў, Маркес заставаўся ў «Манака» да 2003 года, пасля чаго перайшоў у «Барселону» за 5 млн еўра.
У першым сезоне ў іспанскім клубе мексіканец адгуляў у 21 гульні, выступаючы на ​​пазіцыі цэнтральнага абаронцы, і дапамог камандзе заняць другое месца ў чэмпіянаце. У другім сезоне Маркес гуляў у асноўным на пазіцыі апорнага паўабаронцы, паколькі траўмы атрымалі Тыягу Мота, Эдмілсан і Херард Лопес. Ён правёў выдатны сезон, з’яўляючыся адным з найважнейшых ігракоў «Барселоны», якая стала чэмпіёнам Іспаніі. У «Барселоне» Рафаэль выступаў пад 4 нумарам.
1 жніўня 2010 года Маркес падпісаў кантракт з клубам МЛС «Нью-Ёрк Рэд Булз», куды адправіўся за сваім аднаклубнікам Цьеры Анры. У 2014 годзе вярнуўся ў Еўропу ў італьянскі клуб «Верона».
У снежні 2015 года абвясціў аб вяртанні ў родны клуб «Атлас», у складзе якога і завяршыў кар’еру.
Міжнародная
За нацыянальную зборную Мексікі дэбютаваў 5 лютага 1997 года ў матчы супраць зборнай Эквадора. У складзе зборнай прыняў ўдзел у пяці чэмпіянатах свету, шасці Кубках Амерыкі, чатырох Залатых кубках КАНКАКАФ, трох Кубках канфедэрацый.
3 ліпеня 2018 года, пасля завяршэння выступу мексіканскай зборнай на чэмпіянаце свету ў Расіі, абвясціў аб завяршэнні кар’еры як у зборнай, так і на клубным узроўні.
Клубныя
«Манака»:
«Барселона»:
Міжнародныя
Мексіка:
Гэлтахт
Гэлтахт (ірл. Gaeltacht) — ірландская назва для рэгіёнаў, у якіх большая частка насельніцтва захоўвае ірландскую гэльскую мову (Gaeilge) ў паўсядзённых зносінах. Гэлтахты не з'яўляюцца адміністрацыйнымі адзінкамі Ірландыі, але іх статус вызначаны заканадаўча, і ўрад улічвае паказчыкі па гэлтахтах у сваіх справаздачах. Гэлтахты знаходзяцца пераважна на захадзе краіны. У Шатландыі таксама існуюць гэлтахты (шатл. гэл. Gàidhealtachd), так могуць называцца высакагорныя раёны на поўначы, а таксама Гебрыдскія астравы, дзе захоўваецца шатландская гэльская мова. Гэлтахты ў Шатландыі адрозніваюцца ад ірландскіх тым, што іх статус юрыдычна не замацаваны.
Гісторыя
У 1541 Генрых VIII прыняў тытул караля Ірландыі, што стала пачаткам актыўнай англійскай каланізацыі вострава, да гэтага часу амаль усё насельніцтва Ірландыі было ірландскамоўным. Прыгнёт з боку англічан, рэлігійны пераслед прывялі ў 1598 да паўстання сярод ірландцаў, якое было задушана. У 1641—1652 гг. адбылося новае народнае паўстанне супраць англічан, якое было задушана Кромвелем з надзвычайнай жорсткасцю. У 1689—1690 гг. ірландцы зноў паўсталі пад сцягам звергнутага англійскага караля Якава II, але прайгралі. Вынікам удзелу ірландцаў у паўстаннях сталіся канфіскацыі маёмасці, якія прывялі да таго, што амаль уся зямельная ўласнасць на востраве перайшла ў рукі англічан, ірландцы ж зрабіліся амаль выключна арандатарамі, працоўнымі і сялянамі.
Моўная сітуацыя пачынае мяняцца ў выніку таго, што ўся ўлада ў Ірландыі засяродзілася ў руках англічан. Англійская мова стала мовай ўрада і гандлю, у той час як ірландская заставалася мовай простых людзей і стала асацыявацца з беднасцю і сацыяльнымі праблемамі.
У выніку канцэнтрацыі ўлады ў руках англічан, страты земляў і таго, што ірландская мова паступова набывала непрэстыжны сацыяльны статус, доля ірландскамоўных скарацілася з амаль 100 % у пачатку XVI ст. да 45 % у сярэдзіне XVIII ст. і да 30 % перад пачаткам Вялікага голаду (1845—1849 гг.), які прывёў да звышвысокай смяротнасці і эміграцыі ў ірландскамоўных рэгіёнах. Насельніцтва гэтых рэгіёнаў скарацілася ў 40-х гадах XIX ст. на 20 — 30 %, а доля ірландскамоўных у 1861 годзе ўпала да 24 %.
Нягледзячы на тое, што ў 1900 годзе ірландская мова ўводзіцца ў якасці факультатыўнага прадмета, пачынаюць з'яўляцца ірландскамоўныя СМІ, перапіс, які адбыўся ў 1911 зафіксаваў памяншэнне колькасці асоб, якія валодалі ірландскай. Так, у правінцыі Конахт працэнт такіх асоб паменшыўся з 44,6 % ў 1881 годзе да 31,9 %, у  правінцыі Манстэр з 33,5 % у 1881 да 20,4 %. Увогуле, у Ірландыі (без Ольстэра) да 1926 году колькасць ірландскамоўных скарацілася да 18 %. Найлепш ірландская мова захоўвалася ў аддаленых заходніх раёнах Ірландыі, асабліва на астравах.
Узнікненне і развіццё гэлтахтаў
Пасля абвяшчэння фармальнай незалежнасці Ірландыі ў 1922 годзе (Ірландская Свабодная дзяржава) пачалося вызначэнне межаў: ставілася за мэту удакладніць тыя вобласці, дзе насельніцтва яшчэ размаўляла на ірландскай, і правесці выразныя межы паміж гэтымі рэгіёнамі і рэгіёнамі, якія ўжо перайшлі на англійскую. Ірландскамоўныя вобласці падзяляліся на так званыя рэальныя гэлтахты (ірл. fíor-Ghaeltachtaí), і рэгіёны, дзе па-ірландску размаўляла меншасць — змешаныя гэлтахты (ірл. breac-Ghaeltachtaí).
Справаздача  першай Камісіі па гэлтахтах  (ірл. Coimisiún na Gaeltachta) з'явіўся ў 1926 годзе. Згодна з ім гэлтахтамі прапаноўвалася аб'явіць ўсе раёны, дзе на ірландскай мове размаўляе больш за 25 % насельніцтва. У выніку ў Свабодным дзяржаве былі створаны гэлтахты ў 15 з 26 графстваў. У гэты час у Паўночнай Ірландыі ўрад адмоўна ставіўся да ірландскай мовы, і не прымаў ніякіх мер па яе падтрыманні і развіцці.
Другая камісія  была створана ў пачатку 1950-х гадоў. Яна рэкамендавала перагледзець межы гэлтахтаў і выключыць з іх ліку шэраг раёнаў, дзе ірландская мова знікла або яе пазіцыі значна аслабелі. У выніку былі вызначаныя межы гэлтахтаў ў сямі графствах (Данегол, Голуэй, Майо, Керы, Корк і Уотэрфорд), якія з тых часоў зведалі толькі нязначныя змены: былі дададзеныя раёны Клахана і Брэнана (у Керы), частка Заходняга Мускеры (Корк) і Бале-Гіб і Рах-Карнь ў графстве Міт.
Трэцяя камісія  у сваёй справаздачы прапанавала падзяліць гэлтахты на тры катэгорыі ў залежнасці ад становішча ірландскага мовы і засяродзіць намаганні ўрада на тым, каб падтрымліваць яго ў першую чаргу ў раёнах класа А, дзе мова мае найбольш моцныя пазіцыі, аднак урад адпрэчыў гэтую ідэю.
Геаграфія гэлтахтаў
Тэрыторыі сучасных гэлтахтаў гістарычна пацярпелі ад масавай эміграцыі. Развіццё гэтых тэрыторый стрымлівалася размяшчэннем на краі выспы, а таксама непладароднымі глебамі, што не дазваляла займацца сельскай гаспадаркай.
У наступнай табліцы пералічаныя гэлтахты, у якіх прынамсі 40 % насельніцтва размаўляе на ірландскай мове штодня. Некаторыя вобласці могуць складацца з некалькі вёсак, напрыклад, вобласць Аран складаецца з трох астравоў: Інішмор, Інішмаан і Інішыр.
Гэлтахт графства Голуэй і Гэлтахт горада Голуэй
Гэлтахт графства Голуэй (ірл.: Gaeltacht Chontae na Gaillimhe) і Гэлтахт горада Голуэй (ірл.: Gaeltacht Chathair na Gaillimhe) аб'ядноўваюць 48907 чалавек, што складае 47 % ад агульнай колькасці насельніцтва гэлтахтаў. Абодва гэлтахты ахопліваюць геаграфічную зону ў 1225 кв. км. (473 кв. міль), што адпавядае 26 % ад агульнай плошчы гэлтахтаў Ірландыі. Большасць ірландскамоўных размешчана ў рэгіёне Конемара. У горадзе Голуэй знаходзіцца ірландскамоўны тэатр Taibhdhearc na Gaillimhe.
Гэлтахт графства Данегол
Гэлтахт графства Данегол альбо Гэлтахт Цірканел (ірл.: Gaeltacht [Chontae] Dhún na nGall альбо Gaeltacht Thír Chonaill) мае насельніцтва 24744 чалавек (перапіс 2011 г.), што складае 25 % насельніцтва гэлтахтаў. Гэлтахт графства Данегол ахоплівае геаграфічны раён 1502 км кв. (580 кв. міль). Гэта складае 26 % плошчы гэлтахтаў Ірландыі. Тры акругі Na Rosa, Gaoth Dobhair і Cloch Cheannfhaola складаюць галоўны цэнтр насельніцтва гэлтахта графства Данегол. У гэлтахце пражывае больш чым 17132 ірландскамоўных, з іх 14500 у абласцях, дзе на ірландскай размаўляе 30-100 % насельніцтва і 2500 у абласцях, дзе на ірландскай размаўляе за 30 %. Гэлтахт графства Данегол ўяўляе цікавасць для студэнтаў з Паўночнай Ірландыі, якія вывучаюць ольстэрскі дыялект. Дыялект гэлтахта графства Данегол мае шмат агульных рыс з шатландскай гэльскай мовай, якія не відавочныя ў іншых ірландскіх дыялектах.
Гэлтахт графства Керы
Гэлтахт графства Керы (ірл.: Gaeltacht [Chontae] Chiarraí) складаецца з дзвюх частак — Gaeltacht Corca Dhuibhne (паўвостраў Дынгл) і Uíbh Ráthach (паўвостраў Айвераг). У гэлтахце жыве 8729 чалавек (з іх 6185 ірландскамоўных), што складае 9 % ад агульнай колькасці насельніцтва гэлтахтаў. Гэлтахт графства Керы ахоплівае геаграфічную зону 642 кв. км. (248 кв. міль), што складае 9 % ад агульнай плошчы гэлтахтаў Ірландыі.
Гэлтахт графства Майо
Гэлтахт графства Майо (ірл.: Gaeltacht [Chontae] Mhaigh Ео) па стане на 2011 мае агульнае насельніцтва ў 10886 чалавек, што складае 11,5 % ад агульнай колькасці насельніцтва гэлтахтаў. Гэлтахт графства Майо ахоплівае геаграфічную зону 905 кв. км. (349 кв. міль), што складае 19 % ад агульнай плошчы гэлтахтаў Ірландыі. Гэлтахт ўключае ў сябе тры розныя тэрыторыі — Iorrais, Acaill і Tuar Mhic Éadaigh. Галоўным горадам з'яўляецца Béal an Mhuirthead. У гэлтахце ёсць 6667 ірландскамоўных, з іх 4000 жыве ў раёнах, дзе на гэтай мове размаўляе 30-100 % насельніцтва і 2500 жывуць у раёнах, дзе на ёй размаўляюць менш за 30 %.
Гэлтахт графства Міт
Гісторыя гэлтахта графства Міт адрозніваецца ад іншых ірландскамоўных рэгіёнаў краіны. Вёскі Baile Ghib і Ráth Cairn з'яўляюцца абшчынамі перасяленцаў. Вёска Ráth Cairn была заснаваная ў 1935 годзе, калі 41 сям'я з Заходняга Голуэя пасяліліся на землях, раней набытых ірландскай зямельнай камісіяй. Кожны атрымаў 9 га (22 акраў) на ферму. Вёска Baile Ghib (раней Gibbstown) утварылася такім жа чынам у 1937 годзе, разам з Baile Ailin (раней Allenstown). Але ў першыя ж гады значная частка людзей вярнулася ў Голуэй альбо эмігравала, але ірландскамоўных засталося дастаткова для таго, каб Baile Ghib і Ráth Cairn атрымалі статус гэлтахта ў 1967 годзе. Першапачатковая мэта па распаўсюджванні ірландскай мовы не мела поспеху, і каланістам прыйшлося стаць двухмоўнымі.
Гэлтахт графства Уотэрфорд
Гэлтахт графства Уотэрфорд (ірл.: Gaeltacht [Chontae] Phort Láirge, Gaeltacht na nDéise) знаходзіцца ў дзесяці кіламетрах на захад ад Дангарвана. Гэлтахт уключае прыходы Rinn Ua gCuanach і An Sean Phobal, дзе пражывае 1784 чалавек (з іх 1271 ірландскамоўныя), што складае 2 % ад агульнай колькасці насельніцтва гэлтахтаў. Гэлтахт графства Уотэрфорд ахоплівае геаграфічную зону ў 62 кв. км. (24 кв.міль), што адпавядае 1 % ад агульнай плошчы гэлтахтаў Ірландыі.
Упраўленне гэлтахтамі. СМІ ў гэлтахтах
Дэпартамент па справах супольнасці, сельскіх справах і справах гэлтахтаў (англ. The Department of Community, Rural and Gaeltacht Affairs) пад кіраўніцтвам міністра адказвае за агульную палітыку ўрада Ірландыі адносна гэлтахтаў і кантралюе працу Údarás na Gaeltachta і іншых органаў. Радыёстанцыя RTÉ Raidió na Gaeltachta абслугоўвае гэлтахты і ірландскамоўных увогуле. TG4 — тэлевізійная станцыя, якая арыентавана на садзейнічанне ірландскай мове і знаходзіцца ў графстве Голуэй.
Сацыялінгвістычнай сітуацыя ў гэлтахтах
Да пачатку 70-х гадоў XX ст. ірландская была мовай большасці ў 30 % суполак гэлтахтаў, у той час як у 25 % амаль цалкам пераважала ангельская. У астатніх (45 %) двухмоўных суполках назіраўся паступовы пераход да ангельскай. Сучасная моўная сітуацыя ў гэлтахтах таксама адрозніваецца. Па выніках перапісу 2002 года вылучаюцца розныя катэгорыі гэлтахтаў, у залежнасці ад узроўню распаўсюджвання ірландскай.
Гэлтахты катэгорыі A - тэрыторыі, дзе больш за 67 % ад агульнай колькасці насельніцтва старэй за 3 гады размаўляюць на ірландскай штодня. Гэтыя рэгіёны маюць адносна стабільны ўзровень выкарыстання ірландскага мовы, асабліва ў сярэдніх і старэйшых узроставых групах. Паводле перапісу 2002 года, насельніцтва такіх гэлтахтаў склала 20944 чалавек (24,2 % ад усіх гэлтахтаў). З іх штодня карыстаюцца ірландскай 17147 чалавек (81,8 %). Праўда, без уліку людзей, якія штодня размаўляюць па-ірландску ў навучальных установах, гэты працэнт значна ніжэй. Так, найбольш ірландскамоўным рэгіёнам з'яўляюцца астравы Ceantar na nOileán, якія знаходзяцца ў графстве Голуэй. 92,2 % насельніцтва гэтых астравоў размаўляюць па-ірландску штодня, але па-за сістэмай адукацыі гэты паказчык складае толькі 62,9 %. Большасць гэлтахтаў гэтай групы размешчаныя ў графстве Голуэй правінцыі Конахт і графстве Донегол правінцыі Ольстэр. Моцныя пазіцыі мае ірландская мова і на паўвостраве Дынгл, які знаходзіцца ў графстве Кэры правінцыі Манстэр.
Гэлтахты катэгорыі B - рэгіёны, дзе на ірландскай размаўляе 44-66 % насельніцтва. У такіх гэлтахтах, нягледзячы на перавагу ангельскай, ірландская выконвае некаторыя камунікатыўныя функцыі, аднак яе выкарыстанне абмежавана пэўнымі ўзроставымі групамі або ўстановамі. Гэтыя гэлтахты знаходзяцца пераважна на поўначы Ірландыі ў графстве Данегол.
Гэлтахты катэгорыі С  — рэгіёны, дзе менш за 44 % насельніцтва штодня размаўляе па-ірландску. Ірландская мова выкарыстоўваецца вельмі абмежавана, прычым высокі ўзровень валодання ірландскай назіраецца сярод насельніцтва школьнага ўзросту. Да гэтай катэгорыі адносіцца большасць гэлтахтаў ва ўсіх правінцыях Ірландыі. У іх пражывае і большасць з 86-тысячнага насельніцтва гэлтахтаў.
Ва ўсіх катэгорыях гэлтахтаў назіраецца неадпаведнасць паміж станоўчым стаўленнем да ірландскай мовы і яе абмежаваным выкарыстаннем. Асабліва гэта тычыцца маладога пакалення. Так, калі цалкам альбо ў значнай ступені ірландскую мову падтрымліваюць каля 85 — 90 % моладых жыхароў гэлтахтаў (ад 80 % у гэлтахтах катэгорыі С да 94 % у гэлтахтах катэгорыі А), то сямейнае выхаванне на ірландскай мове атрымлівалі толькі 53 % маладых людзей ў гэлтахтах катэгорыі А, 22 % у гэлтахтах катэгорыі B і толькі 3 % у гэлтахтах катэгорыі С — найвялікшай па насельніцтве катэгорыі гэлтахтаў. Між тым, менавіта выкарыстанне ірландскай мовы ў сямейным коле з'яўляецца найбольш пашыраным сярод усіх сфер. Напрыклад, у зносінах з аднагодкамі ірландская мова сярод моладзі выкарыстоўваецца толькі ў 9 % выпадкаў, з іх у найбольш ірландскамоўных гэлтахтах катэгорыі А — у 24 %, што значна менш, чым у зносінах з сям'ёй і суседзямі.
Нягледзячы на нізкі ўзровень выкарыстання ірландскай мовы моладдзю, менавіта ў гэтай узроставай групе фіксуецца высокі ўзровень валодання ірландскай мовай. Так, у гэлтахтах катэгорыі А 91 % маладых людзей вольна альбо добра валодае ірландскай, у гэлтахтах катэгорыі B і C — 74 % і 50 % адпаведна. Такое становішча звязана перш за ўсё з адукацыйнымі праграмамі, якія ўкараняюцца на тэрыторыях гэлтахтаў.
Адукацыя
Згодна з законам аб адукацыі ў гэлтахтах, адной з функцый школ, размешчаных на іх тэрыторыі, з'яўляецца падтрымка і развіццё ірландскай мовы, як асноўнай мовы супольнасці. Ірландская мова ў гэтых школах з'яўляецца асноўнай мовай выкладання. У 2004 годзе ў гэлтахтах налічвалася 143 пачатковых, альбо асноўных школ (primary school), у якіх навучалася каля 10 тыс. навучэнцаў. З прычыны складанай дэмаграфічнай сітуацыі ў гэтых рэгіёнах агульная колькасць вучняў памяншаецца. Большасць (69 %) школ у гэлтахтах — малакамплектныя школы з 1-3 настаўнікамі. У такіх школах найбольш востра ўспрымаецца змяншэнне колькасці вучняў. Так, з 1998 года колькасць навучэнцаў зменшылася ў двух трацінах такіх школ (66 з 98). У 58 з іх зніжэнне склала больш за 10 %, а ў 18 колькасць навучэнцаў зменшылася больш чым на 30 %.
26 % вучняў, якія наведваюць школы ў гэлтахтах, былі народжаныя за іх межамі, яшчэ 9 % навучэнцаў пражываюць за тэрыторыяй гэлтахтаў. Абсалютная большасць з іх дрэнна валодае ірландскай, што прыводзіць да пагаршэння функцыянавання ірландскамоўнай адукацыі. Так, паводле апытання 2002 года, 10 % выпускнікоў асноўных школ у гэлтахтах не валодае, ці дрэнна валодае ірландскай, яшчэ 25 % валодаюць здавальняюча.
Новыя гэлтахты
Новы гэлтахт (Gaeltacht Nua) — тэрыторыя, дзе энтузіясты спрабуюць адрадзіць ірландскую мову ў паўсядзённым ужытку. Гэтыя тэрыторыі не маюць афіцыйнага статусу ў Ірландыі, але могуць карыстацца падтрымкай уладаў. Новыя гэлтахты існуюць не толькі ў Рэспубліцы Ірландыя, але і ў Паўночнай Ірландыі і Канадзе.
Востраў Клэр  (ірл. Oilean Chliara)
Востраў знаходзіцца ў графстве Майо, паблізу гэлтахта. На востраве маецца пастаяннае насельніцтва, якое ў летні час з улікам прыезжых складае каля 160 чалавек. Дырэктар школы валодае ірландскай мовай і плануе зрабіць мясцовую школу ірландскамоўнай. Эксперымент карыстаецца падтрымкай мясцовага насельніцтва.
Дублін
Дублін і яго наваколлі маюць найбольшую колькасць тых, хто кожны дзень размаўляе па-ірландску: 14229 чалавек, што складае 18 % тых, хто карыстаецца ірландскай мовай штодня. 13 Студзеня 2009 года тэлеканал Nuacht TG4 паведаміў, што ў прыгарадзе Дубліна Балімане плануецца пабудаваць 38 дамоў для людзей, якія жадаюць жыць у ірландскамоўнай супольнасці ў горадзе. Гэты праект быў заснаваны на значнай лакальнай падтрымцы ірландскай мовы, таму што менавіта ў гэтым раёне ёсць чатыры ірландскамоўныя школы і адзін дзіцячы садок, а таксама крама, дзе абслугоўваюць па-ірландску. Але ніякіх паведамленняў аб далейшым прагрэсе ў гэтым праекце, які быў апісаны як «гарадскі гэлтахт», не было.
Заходні Клэр
На захадзе графства Клэр група пад назвай Coiste Forbartha Gaeltachta Chontae Chláir (Камітэт па развіцці гэлтахта графства Клэр) імкнецца да таго, каб мясцовыя тэрыторыі зноў былі прызнаныя гэлтахтам. Прыкладна 170 чалавек штодня размаўляюць па-ірландску на захадзе графства Клэр. Тэрыторыя былі прызнаныя ў якасці гэлтахта ў 1926 годзе, але пазней гэты статус быў скасаваны.
Паўночная Ірландыя
Белфаст
Існуе раён у Белфасце, вядомы як квартал-гэлтахт (An Cheathrú Ghaeltachta), дзе ірландская мова актыўна развіваецца. Так, у гэтым раёне існуюць ірландскамоўныя пачатковыя і сярэднія школы, дзіцячыя садкі, ірландскамоўны рэстаран і культурны цэнтр.
Графства Дэры  (Лондандэры)
Паўночная Амерыка
У 2007 годзе пры ўдзеле амбасадара Ірландыі быў афіцыйна адкрыты Пастаянны паўночнаамерыканскі гэлтахт, які знаходзіцца надалёка ад Эрынсвіль, штат Антарыа, Канада.
Уборак (Лоеўскі раён)
Убо́рак (, Уборок) — аграгарадок (да 2010 г. вёска ) у Лоеўскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Уборкаўскага сельсавета.
Фрыдэрыцыянскае ракако
Фрыдэрыцыянскае ракако (Friderizianisches Rokoko; фрыдэрыянскае ракако, фрыдрыхаўскае ракако) — гісторыка-рэгіянальны мастацкі стыль, разнавіднасць ракако, які ўзнік у Прусіі ў часы кіравання Фрыдрыха II і ўвабраў у сябе ўплыў Францыі і Нідэрландаў. Самым вядомым прадстаўніком фрыдэрыцыянскага ракако стаў архітэктар Георг Венцэслаус фон Кнобельсдорф, які працаваў пад непасрэдным кіраўніцтвам Фрыдрыха II. У жывапісе да фрыдэрыцыянскага ракако адносяць творчасць Антуана Пэна. Найбольш вядомымі збудаваннямі ў стылі фрыдэрыцыянскага ракако з'яўляюцца палац Сан-Сусі, Райнсбергскі палац, Гарадскі палац у Патсдаме і часткова палац Шарлотэнбург.
Марынец
Назву Мары́нец маюць:
Гісторыя Латвіі
Старажытнасць
З 9 стагоддзя латышы засялілі тэрыторыю сённяшняе Латвіі. Краіна падзялялася на некалькі дробных княстваў, і з-за іх слабасці была аб’ектам інтарэсаў Полацка, Швецыі, Польшчы і Святое Рымскай імперыі.
Хрысціянізацыя
Тэрыторыя сучаснай Латвіі ажно да 12 стагоддзя была адной з апошніх паганскіх зямель Еўропы. Ганзэйскі горад Любек у 1158 годзе заснаваў сваю гандлёвую калонію ў вусці Дзвіны, а ў 1185 г. адбылася першая спроба хрышчэння латышоў місіянерамі з Брэмена. У 1201 г. Біскуп Альберт фон Буксгеўдэн заснаваў у Рызе Ордэн мечаносцаў (лац. Fratres militiae Christi de Livonia) для заваёвы гвалтоўнай хрысціянізацыі Прыбалтыкі.
Пасля заняцця значнае часткі Латвіі, бітвамі пры Трэйдэне 1211 і Феліне (1217) завяршыўся захоп таксама і Эстоніі. Былымі княствамі пачалі кіраваць нямецкія паны. Створанае абразаванне пачало называцца Лівоніяй. Да канцу 14 стагоддзя Лівонія заняла тэрыторыі сённяшніх Латвіі і Эстоніі. Назва «Латвія» (па-латышску — Latvija, у лаціне — Lettia, Lettonia) з’яўляецца ў Сярэднявеччы толькі часам і амаль цалкам знікае ў 15 стагоддзі, выцесненае назвай «Лівонія». Пачынаючы з 16 стагоддзя, пасля падзення Лівонскага Ордэна, назва «Латвія» зноў пачынае зрэдчас ужывацца. У 19 стагоддзі назва з’яўляецца ў літаратуры падчас нацыянальнага адраджэння латышоў, з 1918 года яна стала афіцыйнай назвай краіны.
Лівонскі Ордэн
Параза Ордэну Мечаносцаў у 1237 ў бітве з жамойцкімі плямёнамі прывяла да таго, што Лівонія перайшла да Тэўтонскага ордэна, хаця некаторыя землі засталіся ў руках Рыжскага Біскупа альбо гораду Рыгі. Пасля падпарадкавання плямёнаў ліваў, куршаў і Земгалаў Тэўтонскаму ордэну, у Лівонію пацягнуліся нямецкія перасяленцы. Немцы ўтварылі пануючую ў Латвіі вярхушку, гарадское насельніцтва, інтэлігенцыю.
Ганзэйскі саюз
У Сярэднявеччы лівонскія гарады (Рыга і іншыя) былі членамі Ганзэйскага гандлёвага саюза і мелі актыўныя эканамічныя стасункі з гарадамі на ўзбярэжжы Балтыйскага мора, ад Даніі да Вялікага Ноўгарада.
Рэфармацыя
У выніку Рэфармацыі крыжацкая дзяржава стала герцагствам; Лівонія пры гэтым прыняла Лютэранства. Пасля вайны супраць Вялікага Княства Літоўскага Лівонія, паводле дагавора, падпісанага ў Вільні 28 лістапада 1561 г., дзялілася на некалькі частак: Эстонія адыходзіла да Швецыі, некаторыя дробныя землі адыходзілі да Даніі і Польскай кароны; Курляндыя засталася на чале з апошнім магістрам Лівонскага Ордэна Готхардам Кетлерам як герцагства пад польскім пратэктаратам, а астатняя частка была далучана да Рэчы Паспалітай. Пасля нядоўгай незалежнасці Рыга таксама адышла да Рэчы Паспалітай, таксама як і некаторыя былыя дацкія ўладанні.
Швецыя і Рэч Паспалітая
У 1629 годзе Швецыя захапіла Лівонію, а Курляндыя засталася незалежным Герцагствам пад пратэктаратам Рэчы Паспалітай. Латгалія з цэнтрам у Дзвінску засталася часткай Рэчы Паспалітай.
Вялікая Паўночная вайна (1700—1721) прынясла Латвіі новую перамену ўладароў. Праз Ніштацкі мір Лівонія і Эстонія сталі часткай Расійскай Імперыі, а пасля Трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай у 1795 да Расіі адышлі і Курляндыя з Латгаліяй. Землі Латвіі і Эстоніі ўтварылі Остзэйскія губерні Расіі, якія атрымалі шэраг прывілеяў у параўнанні з астатнімі губернямі: там панавалі нямецкія паны і пратэстанцтва; было мацней выражанае гарадское самакіраванне.