cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Рэфармацыя
Данія
Пры Фрэдэрыку I ў 1523—1533 гадах Данія афіцыйна заставалася каталіцкай дзяржавай. Але не зважаючы на тое, што Фрэдэрык першапачаткова абавязаўся праследаваць лютэран, ён неўзабаве прыняў палітыку абароны лютэранскіх прапаведнікаў і рэфарматараў, сярод якіх самым вядомым быў Ганс Таузен. Лютэранства, такім чынам, шырока распаўсюдзілася сярод дацкага насельніцтва. Сын Фрэдэрыка, Крысціян, быў лютэранінам, што перашкодзіла яго абранню на пасаду караля пасля смерці яго бацькі. У 1536 годзе шэраг каталіцкіх біскупаў спынілі дзейнасць Нацыянальнага сходу. У наступным годзе, пасля перамогі ў Графскай вайне, ён стаў каралём пад імем Крысціян III і працягнуў рэфармаванне дзяржаўнай царквы пры садзейнічанні Іаганеса Бугенгагена.
Швецыя
У Швецыі Рэфармацыя была пашырана па ініцыятыве Густава Вазы, які быў абраны каралём у 1523 годзе. Спрэчкі з Папам з нагоды ўмяшання апошняга ў шведскія царкоўныя справы прывялі да спынення афіцыйных сувязей паміж Швецыяй і папствам з 1523 года, якое працягваецца і дагэтуль. Праз чатыры гады, на пасяджэнні рыксдага ў Вестэрасе, кароль паспяхова прымусіў рыксдаг прызнаць яго ўладу над нацыянальнай царквой. Такім чынам рушылі наступныя вынікі: кароль атрымаў валоданне ўсёй царкоўнай маёмасцю, царкве цяпер для прызначэння епіскапаў патрабавалася каралеўская ўхвала; духавенства падпадала пад грамадзянскае права; «чыстае Слова Божае» афіцыйна павінна было прапаведавацца ў царкве і ў школах з пазіцыі лютэранскіх ідэй.
Англія
Англійская Рэфармацыя праходзіла па іншым шляху ў адрозненне ад кантынентальнай Еўропы, гэта значыць у Англіі ўжо даўно быў моцны антыклерыкалізм, а таксама меўся рух лалардаў Джона Уікліфа, які адыграў важную ролю ў натхненні чэшскіх гусітаў. Аднак гэты рух быў фактычна задушаны к таму часу і знаходзіўся ў падпольным стане, таму ацаніць ступень яго ўплыву ў 1520-я гады вельмі цяжка. Адрозны характар англійскай Рэфармацыі абумоўлены першапачаткова палітычнымі патрэбамі Генрыха VIII.
Аднак у Рэфармацыі Генрыха былі і свае выдатныя праціўнікі, як святы Томас Мор і біскуп Джон Фішэр, якія былі пакараны смерцю за сваю апазіцыю да караля. Разам з англіканствам пашырыліся і іншыя пратэстанцкія рухі, як цвінгліянства і кальвінізм, якія, аднак, у Англіі не прыжыліся. Пасля смерці Генрыха англійскім каралём стаў яго малалетні сын Эдуард VI, англіканін па веры, які дзякуючы сваім упаўнаважаным саветнікам герцагу Сомерсета і герцагу Нартумберленда працягнуў справу свайго бацькі.
Тым не менш рэлігія ў Англіі ўсё яшчэ знаходзілася ў стане пастаяннага змянення. Пасля кароткага каталіцкага аднаўлення ў час панавання Марыі ў 1553—1558 гадах кансэнсус быў дасягнуты ў час панавання Лізаветы I, хоць гэты момант з’яўляецца не поўнасцю вызначаным сярод гісторыкаў. Але менавіта рэлігійнае ўрэгуляванне Лізаветы ў значнай ступені сфарміравала англіканства ў своеасаблівай традыцыі, якая вагалася паміж крайнім кальвінізмам з аднаго боку, і рымскім каталіцызмам з другога, але ў параўнанні з крывавым і хаатычным станам спраў у суседняй Францыі рэлігійная сітуацыя была адносна ціхай ажно да Англійскай рэвалюцыі ў XVII стагоддзі.
Шатландыя
Рэфармацыя ў Шатландыі скончылася стварэннем нацыянальнай царквы, што было падтрымана англійскім урадам дзеля змяншэння французскага ўплыву на Шатландыю. Лідарам і пачынальнікам шатландскай Рэфармацыі разглядаюць Джона Нокса.
Рэфармацыйны парламент, куды ўваходзіў і Джон Нокс, у 1560 годзе скасаваў каталіцтва ў краіне паводле «шатландскага вызнання веры», якое забараняла святкаванне месы і зацвердзіла пратэстанцкую дактрыну. Гэта стала магчымым дзякуючы рэвалюцыі супраць французскага панавання ў асобе рэгентшы Марыі дэ Гіз, якая кіравала Шатландыяй у адсутнасць сваёй дачкі Марыі Сцюарт, каралевы Шатландыі і Францыі.
У час рэфарматарскага руху была створана Царква Шатландыі, а праз яе ўсе астатнія прэсвітарыянскія цэрквы па ўсім свеце.
Духоўнае адраджэнне ўспыхнула таксама сярод рыма-каталікоў неўзабаве пасля дзейнасці Марціна Лютэра і прывяло да стварэння руху Кавенанта, папярэдніка шатландскага прэсвітарыянства. Гэты рух шырока распаўсюдзіўся ў Шатландыі і нават меў вялікі ўплыў на фарміраванне пурытанства ў англіканскай царкве ў Англіі. Шатландскія канвенанты падвяргаліся праследаванням з боку рымска-каталіцкай царквы, з-за чаго некаторая частка кіраўнікоў руху выехала ў Францыю, а потым у Швейцарыю.
Францыя
Пратэстантызм таксама шырока распаўсюдзіўся ў Францыі, дзе пратэстанты атрымалі мянушку гугеноты. Барацьба паміж новым рухам і каталікамі ў канчатковым выніку прывяла да дзесяцігоддзяў грамадзянскай вайны.
Не зважаючы на тое, што ён не быў асабіста зацікаўлены ў рэлігійнай рэформе, Францыск I першапачаткова падтрымаў права на свабоду веравызнання, якое ўзнікла ў выніку яго цікавасці да гуманістычных рухаў. Сітуацыя змянілася ў 1534 годзе пасля Справы аб плакатах, калі пратэстанты асудзілі каталіцкую імшу ў плакатах, якія былі надрукаваны і распаўсюджаны ва ўсіх буйных гарадах Францыі, і дайшлі нават да каралеўскіх апартаментаў. Было зноў паднята пытанне аб веравызнанні, бо Францыск прапанаваў перагледзець рух як пагрозу стабільнасці каралеўства. Гэтая падзея прывяла да першай буйной фазы антыпратэстанцкага праследавання ў Францыі. Быў створаны адмысловы трыбунал пры парыжскім парламенце, вядомы як «Вогненная палата» (Chambre ardente), задачай якога было праследаванне за ерась. Некалькі тысяч французскіх пратэстантаў пакінулі краіну на працягу гэтага часу, у першую чаргу Жан Кальвін, які пасяліўся ў Жэневе.
Бясплоднасць
Бясплоднасць, бясплоддзе — няздольнасць дарослага арганізма даваць жыццяздольнае патомства. Пры адсутнасці цяжарнасці на працягу года і болей пры рэгулярным палавым жыцці без засцярогі шлюб лічаць бясплодным. Пры відавочнай паталогіі мужа ці жонкі дыягназ бясплоднасці правамоцны і раней. Бясплодны шлюб (паводле даных многіх краін складае 10-30 %, у сярэднім 15 %; 1995) — медыка-дэмаграфічная праблема дзяржаўнай значнасці. Рост бясплоднасці можа абумоўлівацца ўздзеяннем паталогіі экалагічных фактараў, некаторых кантрацэптываў, міграцыяй насельніцтва, нездаровым ладам жыцця, абортамі і інш. Яна выклікае больш хуткае старэннне арганізма, павышаную схільнасць да захворванняў (пухліны), скарачае працягласць жыцця.
Рэфармацыя
Францыя
Кальвін працягваў праяўляць цікавасць да рэлігійных спраў на роднай зямлі і, знаходзячыся ў Жэневе, па-за межамі дасяжнасці французскага караля, рэгулярна праводзіў навучанне пастараў, якія неслі пропаведзі ў грамады ў Францыі. Нягледзячы на суровае праследаванне з боку караля Генрыха II, рэфармацкая царква Францыі, якая ў асноўным была кальвінісцкай, мела ўстойлівае павелічэнне вернікаў сярод шырокіх слаёў насельніцтва: гарадской буржуазіі і часткі дваранства, прывабліваючы людзей, якія былі адчужаны ўпартасцю і самаздаволеннем каталіцкіх устаноў.
Бясплоднасць
Адрозніваюць бясплоднасць першасную і другасную. абсалютную і адносную, прыроджаную і набытую, часовую і пастаянную, фзіялагічную і паталагічную, функцыянальную і арганічную, добраахвотна ўсвядомленую і гвалтоўна вымушаную.
Рэфармацыя
Францыя
Французскі пратэстантызм у хуткім часе набыў выразна палітычны характар, які стаў відавочным у 1550-х гадах. Такі эфект стварыў перадумовы для рада разбуральных канфліктаў, вядомых як рэлігійныя войны. Грамадзянскай вайне спрыяла раптоўная смерць Генрыха II у 1559 годзе, пасля чаго пачаўся працяглы перыяд слабасці французскай кароны. Злачынствы і хваляванні сталі вызначальнымі характарыстыкамі таго часу, якія набылі асаблівую моц у жніўні 1572 года ў час Варфаламееўскай ночы, калі рыма-каталікі знішчылі ад 30 тысяч да 100 тысяч гугенотаў у Францыі. Вайна сціхла, калі Генрых IV, сам былы гугенот, выдаў Нанцкі эдыкт, абяцаючы афіцыйную памяркоўнасць да пратэстанцкай меншасці, але пры вельмі абмежаваных умовах. Каталіцтва заставалася афіцыйнай дзяржаўнай рэлігіяй, а ўплыў французскіх пратэстантаў паступова зніжаўся на працягу наступнага стагоддзя, што прывяло да выдання Людовікам XIV эдыкта Фантэнбло, які скасоўваў Нанцкі эдыкт і абвяшчаў каталіцтва адзінай законнай рэлігіяй Францыі. У адказ на эдыкт Фантэнбло Фрыдрых Вільгельм I, курфюрст Брандэнбурга, выдаў Патсдамскі эдыкт, які надаваў гугенотам права свабоднага пражывання на падначаленай яму тэрыторыі, а таксама скасоўваў спагнанне падаткаў для перасяленцаў тэрмінам на дзесяць гадоў.
У канцы XVII стагоддзя многія гугеноты беглі ў Англію, Нідэрланды, Прусію, Швейцарыю і англійскія і галандскія калоніі. Значная суполка пратэстантаў у Францыі засталася ў рэгіёне Севены. Асобная пратэстанцкая грамада лютэранскага веравызнання існавала ў заваяванай правінцыі Эльзас, на якую не распаўсюджваўся эдыкт Фантэнбло.
Нідэрланды
Рэфармацыя ў Нідэрландах, у адрозненне ад многіх іншых краін, не была распачата мясцовымі дзеячамі, а складалася з некалькіх народных рухаў, якія ў сваю чаргу былі падмацаваны прыбылымі пратэстанцкімі ўцекачамі з іншых частак кантынента. У той час як рух анабаптыстаў карыстаўся асаблівай папулярнасцю ў рэгіёне ў першыя дзесяцігоддзі Рэфармацыі, кальвінізм у форме Нідэрландскай рэфармацкай царквы стаў дамінуючым кірункам веры ў краіне з 1560-х гадах і надалей.
Суровае праследаванне пратэстантаў іспанскім урадам на чале з Філіпам II спрыяла імкненню да незалежнасці ў правінцыі, што прывяло да пачатку Васьмідзесяцігадовай вайны і ў канчатковым выніку да падзелу пераважна пратэстанцкай Нідэрландскай рэспублікі і Паўднёвых Нідэрландаў (сучасная тэрыторыя Бельгіі), у якіх дамінавала каталіцтва.
Каралеўства Польскае
У першай палове XVI стагоддзя Польшча была краінай многіх веравызнанняў, але каталіцтва з’яўлялася пануючай рэлігіяй краіны. Рэфармацыя дасягнула Польшчы ў 1520-я гады і хутка заваявала папулярнасць сярод, у асноўным, нямецкамоўных жыхароў буйных гарадоў, як Гданьск, Торунь і Эльблёнг. Герцагства Прусія стала ключавым цэнтрам руху ў рэгіёне, дзе меліся шматлікія выдавецтвы па выданні не толькі Бібліі, але і катэхізісаў на розных мовах.
Лютэранства набыло папулярнасць у паўночнай частцы краіны, у той час як кальвінізм зацікавіў шляхту ў Малой Польшчы і Вялікім Княстве Літоўскім. У сярэдзіне XVI стагоддзя некалькі выдавецтваў было адчынена ў Малой Польшчы. У той час у Польшчу прыйшлі чэшскія браты, якія сяліліся ў асноўным у Вялікай Польшчы, вакол Лешні. У 1565 годзе з’явілася таварыства польскіх братоў у якасці яшчэ аднаго рэфарматарскага руху.
Вялікае Княства Літоўскае
У 1517 годзе ў Празе была выдана Біблія на старабеларускай мове Францыскам Скарынам, які згадваецца як «ератык гусітаў». У 1530 годзе ў Кёнігсбергу быў выданы Малы Катэхізіс Лютэра на польскай мове.
У 1553 годзе Мікалай Радзівіл Чорны, канцлер Вялікага Княства, звярнуўся ў кальвінізм, адчыніўшы некалькі пратэстанскіх збораў у Брэсце, Вільні і Нясвіжы. XVI стагоддзе, час распаўсюджвання Рэфармацыі ў Рэчы Паспалітай, лічыцца залатым векам гісторыі Беларусі.
У Рэчы Паспалітай
У XVI стагоддзі Рэч Паспалітая стала ўнікальнай краінай Еўропы з-за шырокага распаўсюджвання талерантнасці, зацверджанай Варшаўскай канфедэрацыяй. Аднак перыяд талерантнасці скончыўся пры каралю Жыгімонце III Вазе, які знаходзіўся пад моцным уплывам Пятра Скаргі і іншых езуітаў. Пасля Крывавага патопу і іншых войнаў сярэдзіны XVII стагоддзя, калі ўсе ворагі Рэчы Паспалітай былі ці пратэстантамі, ці праваслаўнымі, стаўленне да рэфармацыі змянілася. У 1658 годзе ў выніку дзейнасці Контррэфармацыі польскія браты былі вымушаны пакінуць краіну, а ў 1666 годзе сойм забараніў адступніцтва ад каталіцызму да любой іншай рэлігіі пад пагрозаю смерці. Нарэшце ў 1717 годзе сойм забараніў некаталікам быць дэпутатамі.
Сярод найбольш вядомых пратэстанцкіх дзеячаў Рэчы Паспалітай варта вылучыць Мікалая Рэя, Васіля Цяпінскага, Марціна Чаховіца, Андрэя Фрыча і Сымона Буднага.
Славенскія землі
Выдатнай фігурай рэфармацыйнага руху і яго заснавальнікам на славенскіх землях з’яўляецца прапаведнік Прымаж Трубар. У 1547 годзе ён быў высланы з Любляны. У час сваёй працы ў нямецкім Ротэнбургу ён напісаў першыя дзве кнігі славенскай мовай, «Catechismus» і «Abecedarium», якія былі апублікаваны ў 1550 годзе ў нямецкім Цюбінгене. З 8 чэрвеня 2010 года ў Славеніі адзначаецца Дзень Прымажа Трубара. Прымаж лічыцца таксама пачынальнікам стандартызацыі славенскай мовы і выдатным дзеячам славенскай культурнай гісторыі.
Тэалогія
Не зважаючы на тое, што пратэстанцкія рухі шмат у чым адрозніваліся адзін ад аднаго, яны мелі і агульныя рысы, якія праяўляюцца ў трох галоўных прынцыпах: «апраўданне верай» (Sola fide), «Вяртанне да Пісання» (Sola Scriptura) і існасць толькі абранай групы хрысціян, якія атрымаюць выратаванне («Прадвызначэнне»). Згодна з пратэстанцкай тэалогіяй толькі ў Бібліі ўтрымліваюцца Боскія адкрыцці, дзе менавіта і апісаны гэтыя галоўныя прынцыпы.
Лютэранства
Адной з галоўных тэм вучэння Марціна Лютэра з’яўляецца прынцып «апраўдання верай», да якога святар прыйшоў на выснове асабістага вопыту і Свяшчэннага Пісання, узяўшы за аснову «Пасланне да Рымлян апостала Паўла». Паводле лютэраўскай інтэрпрэтацыі выратаванне магчыма толькі адной верай, без наяўнасці добрых учынкаў, аднак пры гэтым маральнасць жыцця цалкам не перакрэсліваецца. Добрыя ўчынкі чалавек павінен рабіць не дзеля свайго выратавання альбо нейкага асабістага плёну, але дзеля павелічэння ўзроўню жыцця хрысціянскага таварыства, як Боскай праявы. Такім чынам, Лютэрам была скасавана значнасць правядзення таінстваў, што ў сваю чаргу ставіла пад пытанне існаванне іерархічнай структуры ў царкве. Сярод таінстваў Лютэр пакінуў толькі хрышчэнне і еўхарыстыю.
Кальвінізм
Стрыжневай тэмай вучэння Жана Кальвіна з’яўлялася вучэнне пра «ўсеагульнае прадвызначэнне», згодна з якім Бог вызначыў кожнаму чалавеку яго долю, г.зн. адным быў прыгатаваны вечны праклён і смутак, іншым, абраным, — вечнае выратаванне і асалода. Чалавеку не дадзена змяніць сваю долю, ён здольны толькі верыць у сваю абранасць, прыкладваючы ўсю сваю працавітасць і энергію, каб дасягнуць поспеху ў свецкім жыцці. Кальвін сцвярджаў духоўны характар еўхарыстыі, лічыў, што Божую ласку пры яе здзяйсненні атрымліваюць толькі выбраныя.
Контррэфармацыя
Рэфармацыя выклікала зваротную рэакцыйную палітыку з боку Каталіцкай Царквы, якая атрымала назву Контррэфармацыі. У выніку Рэфармацыі каталіцкімі засталіся Італія, Іспанія, поўдзень Германіі, частка кантонаў Швейцарыі і Ірландыя. У канцы XVI стагоддзя каталіцтва атрымала перамогу на поўдні Нідэрландаў (сучасная Бельгія) і ў Рэчы Паспалітай. Францыя аказалася дзяржавай, дзе дзяржаўнай рэлігіяй было каталіцтва, аднак пратэстанты доўгі час карысталіся правам свабоднага веравызнання. Неабходна заўважыць, што Контррэфармацыя мела як знешні, так і ўнутраны бок. Калі вонкава гэта выяўлялася ў гвалтоўным задушэнні рэфарматарскага руху шляхам праследавання пратэстантаў, распаўсюджвання інквізіцыі і стварэння Індэкса забароненых кніг, то ўнутрана гэта былі працэсы, якія можна назваць Рэфармацыяй у самой каталіцкай Царкве.
У 1536 годзе Папа Павел III стварыў адмысловую камісію, у склад якой запрасіў членаў таварыства «Капліца Божай любові», якія склалі справаздачу, што ў многіх злоўжываннях у Каталіцкай царкве былі вінаваты Папы і кардыналы, якія ставілі меркантыльныя інтарэсы вышэй за духоўныя. У 1545 годзе па ініцыятыве Паўла III быў скліканы Трыдэнцкі сабор, які павінен быў даць адказ на многія важныя духоўныя пытанні сучаснасці. На саборы, які доўжыўся на працягу пантыфікату некалькіх пап, былі прыняты не толькі рашэнні па дагматычных пытаннях, але і былі сфармуліраваны дэкрэты ў сувязі з царкоўнымі злоўжываннямі.
Перад смерцю Павел III пакаяўся ў непатызме. Наступныя папы, хоць і не выяўляючы паслядоўнасці, але гэтак жа змагаліся з гэтай з’явай. Акрамя гэтага Папы вялі барацьбу за аднаўленне маральнага аблічча кліру каталіцкай царквы. Так, Павел IV, удзельнік камісіі Паўла III, выгнаў з Рыма 113 біскупаў, якія незаконна пакінулі свае епархіі, пры ім сотні манахаў былі адпраўлены зноў у свае манастыры. Праследаванням падвяргаліся нават кардыналы, западозраныя ў амаральнасці.
Акрамя гэтага, былі заснаваны манаскія ордэны новага тыпу — тэатынцы, капуцыны, урсулінкі і езуіты. Апошнія заняліся актыўнай прапагандай каталіцтва як у пратэстанцкіх краінах, так і на тэрыторыях, дзе да гэтага наогул не было хрысціянскіх місіянераў. Пры ўступленні ў ордэн езуіт даваў прысягу не толькі генералу, але і самому папе. Шмат у чым дзякуючы дзейнасці езуітаў удалося вярнуць у каталіцтва Рэч Паспалітую.
Спадчына
Вынікі рэфармацыйнага руху немагчыма ахарактарызаваць адназначна. З аднаго боку, каталіцкі свет, які аб’ядноўваў усе народы Заходняй Еўропы пад духоўным кіраўніцтвам Папы Рымскага, спыніў існаванне. Адзіная каталіцкая царква была заменена мноствам нацыянальных цэркваў, якія часта знаходзіліся ў залежнасці ад свецкіх кіраўнікоў, тады як ранейшыя клірыкі маглі апеляваць да Папы ў якасці арбітра. З другога боку, нацыянальныя цэрквы спрыялі росту нацыянальнай свядомасці народаў Еўропы. Пры гэтым істотна павысіўся культурны і адукацыйны ўзровень жыхароў Паўночнай Еўропы, якая да гэтага была ўскраінай хрысціянскага свету, г.зн. неабходнасць вывучэння Бібліі прыводзіла да росту як пачатковых навучальных устаноў, у асноўным у форме царкоўна-прыходскіх школ, так і вышэйшых, што выявілася ў стварэнні ўніверсітэтаў для падрыхтоўкі кадраў нацыянальных цэркваў. Для некаторых моў спецыяльна была распрацавана пісьменнасць, каб мець магчымасць выдаваць на іх Біблію. Абвяшчэнне духоўнай роўнасці стымулявала развіццё ўяўленняў аб роўнасці палітычнай. Так, у краінах, дзе большасць складалі рэфарматы, свецкім людзям даваліся вялікія магчымасці ў кіраванні царквой, а грамадзянам — у кіраванні дзяржавай.
Пратэстанцкая працоўная этыка
Асноўным жа дасягненнем Рэфармацыі стала тое, што яна значна паспрыяла змене старых феадальных эканамічных адносін на новыя капіталістычныя. У сваёй працы «Пратэстанцкая этыка і дух капіталізму» Макс Вебер першым выказаў здагадку, што культурныя каштоўнасці могуць паўплываць на эканамічныя поспехі, сцвярджаючы, што пратэстанцкая Рэфармацыя прывяла да значнага развіцця пратэстанцкіх краін. Такія пратэстанцкія рухі, як кальвінізм і многія іншыя, з больш строгай дактрынай, забаранялі марнатраўнае выкарыстанне з цяжкасцю заробленых грошай, а купля прадметаў раскошы была вызначана як грэх. Імкненне да эканоміі, да развіцця прамысловасці, да адмовы ад дарагіх забавак, роўна як і дарагіх набажэнстваў, спрыяла назапашванню капіталу, які ўкладваўся ў гандаль і вытворчасць. У выніку пратэстанцкія дзяржавы пачалі апярэджваць у эканамічным развіцці каталіцкія і праваслаўныя. Нават сама этыка пратэстантаў спрыяла развіццю эканомікі.
Пісьменнасць
Рэфармацыя была часам трыумфу пісьменнасці і выкарыстанне новай друкавальнай машыны. Пераклад Лютэрам Бібліі на нямецкую мову быў вырашальным момантам у распаўсюджанні пісьменнасці, які стымуляваў выданне і распаўсюджванне рэлігійных кніг і брашур. З 1517 года рэлігійныя брашуры ў вялікай колькасці вырабляліся ў Германіі і большай частцы Еўропы.
Да 1530 года было зроблена больш за 10 тысяч публікацый, якія, як вядома, увогуле налічвалі дзесяць мільёнаў асобнікаў. Рэфармацыя, такім чынам, правяла сапраўдную культурную рэвалюцыю. У скорым часе стала вядома, што друк можа быць выкарыстаны для прапаганды пэўных ідэй. Асабліва вялікай колькасці дасягнулі публікацыі на нямецкай мове, у тым ліку пераклад Лютэрам Бібліі, яго Малы Катэхізіс для бацькоў для навучання дзяцей, і яго Вялікі Катэхізіс для пастараў. Ілюстраванне нямецкай Бібліі таксама значна папулярызавала ідэі Лютэра. Лукас Кранах Старэйшы, выдатны мастак і блізкі сябар Лютэра, займаўся аздабленнем тэалагічных прац Лютэра выявамі. Сваімі выявамі ён драматызаваў погляды Лютэра ў адносінах паміж Старым і Новым Запаветам, не забываючыся пры гэтым быць асцярожным пры выкарыстанні візуальных вобразаў.
Рагізна (Сквырскі раён)
Рагізна (Рогі́зна) — вёска ў Сквырскім раёне Кіеўскай вобласці Украіны.
Масавае забойства ў Керчы
Ма́савае забо́йства ў Ке́рчы адбылося ўдзень 17 кастрычніка 2018 года. Паводле афіцыйных звестак, памерла 21 чалавек з ліку навучэнцаў і персанала навучальнай установы, пацярпелі 67 чалавек.
Ход падзей
Паводле цяперашняй версіі следства, 17 кастрычніка 2018 года ля 11:40 (UTC+3) падазраваны ў здзейсненым масавым забойстве Уладзіслаў Раслякоў, маючы пры сабе самаробныя выбуховыя прылады і помпавую стрэльбу, пранік на тэрыторыю Керчанскага політэхнічнага каледжа праз плот, зайшоў у будынак праз запасны ўваход і парушыў на другі паверх.
Пакінуўшы на другім паверсе сумку са стрэльбай, Раслякоў спусціўся на першы паверх. Некаторы час малады чалавек знаходзіўся ў вестыбюлі каледжа, пасля накіраваўся ў ядальню, дзе пакінуў сумку з начыненай металічнымі элементамі самаробнай выбуховай прыладай, а потым, аддаліўшыся на бяспечную адлегласць, прывёў дадзеную прыладу ў дзеянне. Далей, зноў вярнуўшыся на другі паверх, Раслякоў узброіўся помпавай стрэльбай і пачаў прыцэльны агонь па ўсіх людзях, якія былі ў яго зоне бачнасці.
Паводле ўспамінаў некаторых відавочцаў, усяго выбухаў было некалькі, а таксама было чутна стрэлы з аўтаматычнай зброі, што выклікала здагадкі пра тое, што нападнікаў магло быць некалькі. Выданне «Новая газета» прыводзіла словы студэнта каледжа Віктара, які адзначаў, што чуў не менш за 10 стрэлаў, агулам, паводле яго слоў, гэта была адзінкавая стральба, а не аўтаматная чарга.
Пасля здзяйснення злачынства Раслякоў накіраваўся да бібліятэкі каледжа, дзе, паводле версіі следства, здзейсніў самагубства, стрэліўшы сабе ў галаву са стрэльбы.
А 11:48 сігнал пра здарэнне паступіў на пульт цэнтралізаванай аховы прыватнага ахоўнага прадпрыемства «Альфа», што здяйсняла ахову будынка; чарговая група прыбыла да каледжа праз 10 хвілін. Прыкладна ў гэты ж час паведамленні пра напад на навучальную ўстанову паступілі ў праваахоўныя органы і экстраныя службы горада. А 12:00 медыкамі службы хуткай медыцынскай дапамогі была распачатая эвакуацыя пацярпелых, а 12:40 будынак каледжа быў цалкам ачэплены супрацоўнікамі сілавых ведамстваў. Для аказання дапамогі аварыйным службам у расчыстцы завалаў камандаванне Паўднёвай ваеннай акругі вылучыла больш за 200 ваенных і каля 100 адзінак цяжкай тэхнікі.
Падазраваны
Падазраваны ў здзяйсненні злачынства — васямнаццацігадовы Уладзіслаў Ігаравіч Раслякоў (нар. 2 мая 2000 года); яго цела з агнястрэльным параненнем было знойдзена ў памяшканні бібліятэкі каледжа; следства мяркуе, што нападнік застрэліўся.
Паводле паведамленняў сродкаў масавай інфармацыі, Раслякоў быў залічаны ў Керчанскі палітэхнічны каледж у 2015 годзе і навучаўся на 4 курсе па спецыяльнасці «Мантаж, наладка і эксплуатацыя электраабсталявання прамысловых і грамадзянскіх будынкаў».
Крыніца інфармацыйнага агенцтва «РІА Навіны» ў праваахоўных органах паведаміла, што Раслякоў планаваў свае дзеянні са студзеня 2017 года і дзейнічаў паасобку. Незадоўга да падзей 17 кастрычніка ён легальна набыў агнястрэльную зброю (помпавая стрэльба Hatsan ), атрымаў дазвол на яе ад Расгвардыі. На заняткі па абыходжанні са зброяй у Сімферопалі Уладзіслаў запісаўся 18 ліпеня 2018 года, дзе прайшоў 6-гадзінны курс, на якім яму выкладалі тэхніку бяспекі і правілы абыходжання са зброяй, а таксама аказанне першай медыцынскай дапамогі. Пасля праходжання курсу Уладзіславу было выдадзенае пасведчанне. 13 верасня 2018 года Раслякоў набыў у керчанскай збраявой краме «Сокол» 150 набояў з карцеччу.
Язэп Нарцызавіч Драздовіч
Язэ́п Нарцы́завіч Драздо́віч (13 кастрычніка 1888, засценак Пунькі, цяпер Глыбоцкі раён —, Падсвілле, Глыбоцкі раён; Псеўданімы: Я. Нарцызаў) — беларускі мастак, скульптар, этнограф, археолаг, педагог, пісьменнік. Адзін з заснавальнікаў беларускага нацыянальнага гістарычнага жывапісу, майстар дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва.
Масавае забойства ў Керчы
Падазраваны
На падставе дзеянняў меркаванага злачынца і іх паслядоўнасці адразу некалькі выданняў выказалі здагадку, што напад натхнёны вядомым масавым забойствам у школе «Калумбайн» 1999 года ў ЗША; у прыватнасці, сваім выглядам Раслякоў нібыта пераймаў не толькі самога Эрыка Гарыса, але і яго белетрызаваны вобраз у кінафільмах.
Язэп Нарцызавіч Драздовіч
Дзяцінства і маладосць
Нарадзіўся 13 (1 ст. ст.) кастрычніка 1888 года ў засценку Пунькі Дзісенскага павета Віленскай губерні ў сям’і збяднелага шляхціца-арандатара. У два гады застаўся без бацькі, яго і пяцёра братоў выхоўвала маці Юзэфа, неўзабаве сям’я засталася без зямлі і дома. Сям’я мусіла часта пераязджаць, арандуючы чужую зямлю. Язэп Драздовіч пачаў вучобу ў прыватнай настаўніцы, пасля адвучыўся ў Дзісенскай гімназіі, а ў 1906 годзе пераехаў у Вільню, дзе паступіў у мастацкую школу вядомага расійскага жывапісца Івана Трутнева, якую скончыў у 1908 годзе. Праз нястачу Драздовіч падрабляў у мастацкіх майстэрнях, планаваў выехаць па заработкі за граніцу.
Масавае забойства ў Керчы
Расія
Неўзабаве пасля здарэння Нацыянальны антытэрарыстычны камітэт Расіі абвясціў пра падрыў у каледжы неўсталяванай выбуховай прылады, улады Рэспублікі Крым абвясцілі рэжым надзвычайнай сітуацыі. Першапачаткова Федэральнай службай войскаў нацыянальнай гвардыі і Следчым камітэтам Расійскай Федэрацыі здарэнне разглядалася як тэрарыстычны акт , аднак затым узбуджаная крымінальная справа была перакваліфікавана — следствам былі ўгледжаныя прыкметы злачынства, прадугледжанага пунктамі «а» і «е» часткі 2 артыкула 105 Крымінальнага кодэкса РФ (забойства двох і больш асоб агульнанебяспечным спосабам).
Язэп Нарцызавіч Драздовіч
Дзяцінства і маладосць
Творчае станаўленне Язэпа Драздовіча адбывалася пад вялікім уплывам набіраўшага хаду беларускага нацыянальнага адраджэння. У гэты час Драздовіч робіць першыя крокі ў мастацтве: стварае серыю графічных работ з краявідамі Дзісеншчыны, аздабляе вокладку «Першага беларускага календара на 1910 год», выдадзенага Нашай Нівай.
Масавае забойства ў Керчы
Расія
Па справе аб масавым забойстве былі прызначаныя судова-медыцынскія, балістычныя і іншыя экспертызы. Падазраванаму Уладзіславу Раслякову была прызначана пасмяротная псіхолага-псіхіятрычная экспертыза. Супрацоўнікамі праваахоўных органаў былі праведзеныя ператрусы ў жылых памяшканнях, якія належаць сваякам Раслякова, і ў здымнай кватэры, у якой меркаваны забойца пражываў разам з маці, а таксама адабраныя рэчы, якія маюць значэнне для расследавання.
Язэп Нарцызавіч Драздовіч
Дзяцінства і маладосць
У 1910 годзе прызваны на службу ў расійскае войска. Пасля двух гадоў службы ў Саратаве ён скончыў курсы фельчараў і пачаў працаваць у амбулаторыі. Першую сусветную вайну Драздовіч сустракае ў дзеючай арміі, пры запасным батальёне на Заходнім фронце. Праз цяжкія ўмовы працы Язэп Драздовіч захварэў на брушны тыфус і на два месяцы трапіў у шпіталь. Пасля сямімесячнага адпачынку з адведваннем радзімы Драздовіч вяртаецца ў войска.
Масавае забойства ў Керчы
Украіна
Пракуратурай Аўтаномнай Рэспублікі Крым, якая знаходзіцца ў Кіеве, была ўзбуджаная крымінальная справа па прыкметах злачынства, прадугледжанага часткай 3 артыкула 258 Крымінальнага кодэкса Украіны (тэрарыстычны акт, што прывёў да гібелі людзей).
Язэп Нарцызавіч Драздовіч
Пасля рэвалюцыі
У 1919 годзе, пасля стварэння БССР, Драздовіч пераехаў у Менск. У Менску працаваў у Беларускім літаратурна-выдавецкім аддзеле пры Камісарыяце асветы БССР, мастак-дэкаратар у «Беларускай хатцы», Беларускім дзяржаўным тэатры; у 1919 годзе арганізаваў культурна-асветніцкае таварыства «Заранка», якое адкрывала школы, аматарскі тэатр, бібліятэку; выкладаў малюнак у беларускай гімназіі і жаночай прагімназіі, супрацоўнічаў з літаратурнымі выдавецтвамі як ілюстратар. У Менску Драздовіч стварыў серыю ўнікальных малюнкаў гістарычных раёнаў места — Замчышча, Верхняга Рынка, Татарскага прадмесця. Даследаваў рэчышча Нямігі, праводзіў раскопкі ў Заслаўі, Свіры.
1920-я гады
Пасля падпісання ў 1921 годзе Рыжскага дагавора, паводле якога Заходняя Беларусь адышла да Польшчы, Язэп Драздовіч пакінуў Савецкую Беларусь і вярнуўся на родную Дзісеншчыну. Нягледзячы на перашкоды польскіх уладаў, ён разгортвае тут культурна-асветніцкую дзейнасць. У 1921—1924 гадах — кааператар. У 1921 годзе Драздовіч арганізаваў у вёсцы Сталіца беларускую школу, якая, аднак, праіснаваўшы толькі тры месяцы, была закрытая польскай адміністрацыяй.
Масавае забойства ў Керчы
Рэакцыя
Прэзідэнт Расіі Уладзімір Пуцін і прэзідэнт Егіпта Абдул Фатах ас-Сісі ў межах сумеснай заявы прэсе па выніках двухбаковай сустрэчы ўшанавалі памяць загінулых у Керчы хвілінай маўчання. Запланаваныя раней пашыраныя перамовы паміж прадстаўнікамі дзяржаў былі скасаваныя. Спачуванне ў сувязі з трагедыяй выказалі Федэральны канцлер Германіі Ангела Меркель і прэзідэнт Беларусі Аляксандр Лукашэнка. Прэзідэнт Украіны Пётр Парашэнка на сустрэчы з украінскай дэлегацыяй у парламенцкай асамблеі Савета Еўропы выказаў спачуванні ўкраінцам, якія страцілі дзяцей у Керчы. 18, 19 і 20 кастрычніка 2018 года ў Рэспубліцы Крым і Севастопалі абвешчаныя днямі жалобы па ахвярах трагедыі. 19 кастрычніка таксама было абвешчанае днём жалобы ў Цярнопальскай вобласці Украіны.
Язэп Нарцызавіч Драздовіч
1920-я гады
У гэты ж час Язэп Драздовіч спрабуе займацца літаратурнай дзейнасцю. Бярэцца за напісанне гістарычнага рамана пра часы Полацкага княства «Гарадольская Пушча», які аздабляе ўласнымі ілюстрацыямі. У 1923 годзе была выдадзена і прыхільна сустрэтая беларускай грамадскасцю аповесць Драздовіча «Вялікая шышка».
У 1924—1926 гадах выкладаў маляванне ў Глыбоцкай польскай школе, актыўна супрацоўнічаў з Таварыствам беларускай школы. Працаваў у Радашковіцкай беларускай гімназіі імя Францішка Скарыны. У 1926—1927 гадах супрацоўнічаў з сатырычным часопісам «Маланка». У 1927 годзе заснаваў мастацкую студыю пры Віленскай беларускай гімназіі. Пры студыі Язэп Драздовіч гуртаваў маладых беларускіх мастакоў, сярод якіх былі Васіль Сідаровіч і Мікола Васілеўскі. У 1927—1929 гадах выкладаў маляванне ў Наваградскай беларускай гімназіі.
Драздовіч усталяваў шчыльныя сувязі з Інстытутам беларускай культуры ў Менску (з 1929 года — Акадэмія Навук), дасылаў замалёўкі і абмеры драўлянай архітэктуры і прадметаў сялянскага побыту. За мастацкія і навуковыя работы неаднаразова ўзнагароджваўся прэміямі Акадэміі Навук.
На пачатку 1930-х гадоў непрацяглы час працуе на Беласточчыне на запросіны ТБШ: афармляе спектаклі на аматарскай сцэне таварыства, удзельнічае ў працы кааператыўнага выдавецтва «Сяўба».
Адметнай рысай Язэпа Драздовіча было захапленне космасам. У 1931 годзе Драздовіч выдаў у Вільні на беларускай мове кнігу па астраноміі «Нябесныя бегі», у якой выклаў шэраг сваіх тэорый, у прыватнасці, пра паходжанне планет Сонечнай сістэмы і вярчэнні Зямлі. Выданне ўпрыгожылі ўласныя рысункі аўтара. У 1931—1933 гадах Драздовіч працягнуў тэму космасу трыма серыямі графічных малюнкаў і жывапісных палотнаў «Жыццё на Марсе», «Жыццё на Сатурне» і «Жыццё на Месяцы».
Дзісенскі перыяд
У 1933 годзе Драздовіч вяртаецца на Дзісеншчыну да брата Канстанціна. Тут мастак стварыў вялікую колькасць графічных і жывапісных твораў. Язэп Драздовіч працягнуў супрацоўніцтва з Беларускім музеем імя Івана Луцкевіча, дасылаючы туды замалёўкі замчышчаў, гарадзішчаў, сялянскай архітэктуры і побыту. Разам з Міхасём Машарам і Янкам Пачопкам Драздовіч стварыў культурны асяродак у Летніках і Германавічах. Штогод улетку мастак выпраўляўся ў вандроўкі па краі, у часе якіх вырабляў для вяскоўцаў маляваныя дываны і партрэты.
Пасля далучэння Заходняй Беларусі да БССР вучыўся на кароткачасовых настаўніцкіх курсах і ў 1940—1941 гадах працаваў настаўнікам малявання і батанікі ў Глыбокім і Лужках. Праз нястачу настаўнікаў ён быў вымушаны выкладаць усе прадметы, у тым ліку астраномію, маляванне і гісторыю. Педагагічная дзейнасць Драздовіча перапынілася ў 1941 годзе ў сувязі з нападам нацысцкай Германіі на СССР у Другой сусветнай вайне. У часе нямецкай акупацыі Драздовіч працягнуў сваю творчую дзейнасць і стварыў шэраг мастацкіх палотнаў.
Мастак трагічна памёр. Беспрытомнага «дзядзьку Язэпа» знайшлі на дарозе сяляне. Яго адвезлі ў Падсвільскую бальніцу, дзе праз некаторы час ён памёр. Пахаваны Драздовіч на могілках паміж вёскамі Ліпляні і Малыя Давыдкі. У 1982 годзе на магіле ўстаноўлена стэла з барэльефам «вечнага вандроўніка» (скульптар Алесь Шатэрнік).
Творчасць
У Язэпа Драздовіча было шырокае кола інтарэсаў: гісторыя, археалогія, этнаграфія, літаратура, астраномія. Ён запісваў фальклор і апрацоўваў для слоўнікаў народную лексіку Дзісеншчыны і Піншчыны, склаў зборнік «Песні Дзісеншчыны». Пісаў вершы, прозу, вёў дзённікі.
У 1923 годзе ў Вільні была надрукаваная першая частка яго аповесці «Вар’ят без вар’яцтва». Бальшыня ягоных твораў, у тым ліку паэма «Трызна мінуўшчыны», прысвечаная старажытнай Полаччыне, і гістарычная аповесць «Гарадольская пушча», апавяданне «Сон Гараноса» з ягонымі ілюстрацыямі засталіся ў рукапісах. У паэме «Трызна мінуўшчыны» (працоўныя назвы «Песні аб мінуўшчыне, або Беларусь спрадвеку», 1936 год) Драздовіч апісвае падзеі, якія адбываліся на нашых землях ад VI да XX ст. У паэме аўтар сам выступае ў якасці Бая-песняра, постаць, якая паўтараецца ў дальнейшых этапах творчасці Язэпа Драздовіча. Падзеі ў аповесці «Гарадольская пушча» адбываюцца на роднай яму Дзісеншчыне ў XIII ст. У Вільні пад псеўданімам ''Я. Нарцызаў'' выдаў кніжку «Пабрацімцы і вялікая шышка» (1923).У Свіры праводзіў археалагічныя даследаванні. У ненадрукаванай працы «Дзісенская дагістарычная старына» апісаў 30 археалагічных помнікаў. Адкрыў некалькі стаянак каменнага і бронзавага вякоў, шмат каменных крыжоў, сабраў калекцыю каменных сякер. У выніку археалагічных пошукаў напісаў працу «Дзе знаходзяцца Дудуткі і Гародня». Дзённікі Язэпа Драздовіча, якія ён вёў у 1930—1950-я гады, былі надрукаваныя ў 1991 годзе («Маладосць» № 5—12). Аўтар навукова-папулярнай брашуры па астраноміі «Нябесныя бегі» (1931).
Найбольш вядомы як мастак. Першыя малюнкі Язэпа Драздовіча — «Трызна мінуўшчыны», «Брама будучыні» зробленыя ў 1907 годзе пад уплывам Мікалоюса Чурлёніса. Сімвалічны сэнс мелі і зробленыя мастаком вокладкі «Першага беларускага календара на 1910 год», кнігі Канстанцыі Буйло «Курганная кветка» (1914), «Школьнага спеўніка» Антона Грыневіча (1920), і інш. 3 самага пачатку сваёй творчай дзейнасці выкарыстоўваў гістарычныя рэаліі і матывы. Намаляваў у рэалістычным характары серыю графічных краявідаў «Дзісеншчына» з сялянскімі сядзібамі і палеткамі, у карцінах гэтай серыі мастак даў паэтычны вобраз роднага краю («Стадолішча», «Вёска Лаўрынаўка», «Гараватка», «Пунькі», «Александрыя», «Стары вадапуск», «Над Дзісёнкай» і інш.). У канцы 1910 — пач. 1920-х стварыў графічныя серыі «Старажытны Менск», «Заслаўе», «Старажытная будоўля на Беларусі», «Вежа Празор», «Менск, Высокае месца», «Месца ўпадзення Нямігі ў Свіслач». Графічныя малюнкі Язэпа Драздовіча ўпрыгожылі падручнік геаграфіі Аркадзя Смоліча. На мяжы 1910—1920-х зрабіў графічныя партрэты полацкіх і смаленскіх князёў, у тым ліку Усяслава Чарадзея, жывапісныя карціны «Спаленыя сядзібы», «Усяслаў Чарадзей у парубе пад палатамі кіеўскага князя», «Пагоня Ярылы», альбом графікі «Глыбокае». У гэты час Язэп Драздовіч склаўся як мастак гістарычнай тэмы. У 2-й пал. 1920-х гадоў стварыў вялікія графічныя серыі (па 14—16 лістоў) «Глыбокае», «Піншчына», «Мір», «Любча», «Шчорсы», «Наваградак і Наваградчына», «Ліда», «Крэва», «Гальшаны», «Баруны», «Трокі», «Меднікі», «Кушляны», «Жупраны», прысвечаныя гарадзішчам, замкам і культавым збудаванням, жывапісныя партрэты Францішка Скарыны і Францішка Багушэвіча. Шэраг твораў гэтай серыі вызначаюцца мастацкай завершанасцю, пранікнёнасцю. У гэты час мастак шмат вандраваў па Дзісеншчыне, Піншчыне, дзе рабіў графічныя замалёўкі, збіраў этнаграфічныя матэрыялы для «Беларускага этнаграфічнага слоўніка». У 1927 годзе і 1-й пал. 1940-х гадоў напісаў некалькі карцін і акварэлей, прысвечаных Францыску Скарыну. Паводле матываў «Слова пра паход Ігараў» напісаў карціну «Песня Баяна». У 1940—1946 гадах вяртаецца да матываў мінулага — карціны «Палачане выганяюць накінутага ім князя», «Усяслаў Чарадзей пад Гародняй», «Пярсцёнак Усяслава Чарадзея». Язэп Драздовіч — пачынальнік (у пач. 1930-х) касмічнай тэмы ў выяўленчым мастацтве: серыі «Жыццё на Марсе», «Артаполіс», «Жыццё на Венеры» (1931), «Жыццё на Сатурне» і «Жыццё на Месяцы» (1932), «Космас» (1940).
Маляваў насценныя дываны, адметныя арыгінальнай пабудовай кампазіцыі (сюжэтны малюнак у цэнтры з расліннай абмалёўкай). Працаваў у галіне скульптуры: бюст Францішка Скарыны (1916), «Плач Гарыславы» (выява полацкай княжны Рагнеды, 1916), партрэты-барэльефы Міхася Машары, Антона Грыневіча, Янкі Пачопкі, сваёй маці.
Значнасць асобы Драздовіча
Сучаснае беларускае мастацтва творча наследуе спадчыну Драздовіча.
Мастацтвазнаўца Надзея Усава згадвае: Значнасць Драздовіча як першага нацыянальнага мастака, народнага філосафа-ўтапіста, самабытнага і арыгінальнага мастака-візіянера выключная для культуры Беларусі.
Кацельнікі (горад)
Кацельнікі (Коте́льники) — горад абласнога падпарадкавання (да 2004 года — пасёлак гарадскога тыпу, да 2007 года — у Любярэцкім раёне) у Маскоўскай вобласці, утварае гарадскую акругу. Мяжуе з Масквой, Дзяржынскім і Люберцамі. Грузавая чыгуначная станцыя (Янічкіна) на лініі Люберцы — Дзяржынскі.
Колькасць насельніцтва — 44 353 чал. (2017).
Язэп Нарцызавіч Драздовіч
Значнасць асобы Драздовіча
Сучасныя мастакі звяртаюцца да творчасці Драздовіча ў сваіх працах. Творча пераасэнсоўвае спадчыну Язэпа Драздовіча яго зямляк Эдуард Мацюшонак.
У незалежнай Беларусі творчасць Язэпа Драздовіча праз яе нацыянальную скіраванасць падвяргаецца цэнзуры. Так, карціна Пагоня (1927), якая з’яўляецца адной з найважнейшых прац мастака, не ўвайшла ў альбом, выдадзены ў 2012 годзе Нацыянальным мастацкім музеем Беларусі. Карціна не была выстаўленая і на выстаўцы «Сусвет Язэпа Драздовіча», якая праходзіла ў 2018 годзе ў Нацыянальным мастацкім музеі да 130-годдзя з дня нараджэння мастака, хоць карціна захоўваецца ў фондах гэтага музея.
Ушанаванне памяці
За савецкім часам творчая спадчына Язэпа Драздовіча ігнаравалася афіцыйнымі ўладамі, бо не стасоўвалася з камуністычнымі ўяўленнямі аб мастацтве. Імя мастака зноў атрымала шырокую вядомасць дзякуючы пісьменніку Арсеню Лісу, які ў 1984 годзе выдаў кнігу «Вечны вандроўнік», прысвечаную жыццю і творчасці Драздовіча.
У наш час у гонар Язэпа Драздовіча названа вуліца ў мінскім мікрараёне Лошыца, вуліцы ў Оршы, Маладзечне, Глыбокім, Шаркаўшчыне, Радашковічах, Навагрудку. У Траецкім прадмесці Мінска ўсталяваны помнік Язэпа Драздовіча аўтарства скульптара Ігара Голубева. У 2012 годзе да Дня беларускага пісьменства ў Глыбокім быў усталяваны бюст Язэпа Драздовіча на Алеі знакамітых землякоў. У 2018 годзе магіла Язэпа Драздовіча была ўнесеная ў спіс гісторыка-культурных каштоўнасцяў Беларусі, у гэтым жа годзе на месцы хутара Пунькі быў усталяваны памятны знак у гонар мастака.
У Глыбокім працуе Глыбоцкая дзіцячая мастацкая школа імя Язэпа Драздовіча.
Імем Драздовіча названы Германавіцкі музей мастацтва і этнаграфіі (Шаркаўшчынскі раён Віцебскай вобласці). На радзіме мастака ў вёсцы Пунькі Глыбоцкага раёна штогод праводзяцца міжнародныя пленэры яго імя. У музеі-пакоі народнай творчасці, што створаны ў мясцовай сярэдняй школе — яго карціны, дываны, графічныя работы, матэрыялы пра жыццё і творчасць майстра.
Творы Язэпа Драздовіча захоўваюцца ў Нацыянальным музеі Літвы, Нацыянальным музеі гісторыі і культуры Беларусі, Нацыянальным мастацкім музеі, Музеі старажытнабеларускай культуры, у Цэнтральнай навуковай бібліятэцы імя Якуба Коласа, Музеі Якуба Коласа, у некаторых рэгіянальных музеях Беларусі і ў прыватных калекцыях.
Вуліца Нахімава (Наваполацк)
Вуліца Нахімава (, Улица Нахимова) — невялікая вуліца ў паўночна-заходняй частцы Наваполацка, названая ў гонар рускага ваеначальніка адмірала Паўла Нахімава.
Апісанне
Размешчана ў паўночна-заходняй частцы горада (раён аўтавакзала, паміж крамамі "Марцін" і "Дзіоніс"). Працягласць вуліцы складае каля 150 метраў. На вуліцы знаходзіцца некалькі жылых будынкаў сядзібнага тыпу. Рэгулярны рух грамадскага транспарту па вуліцы не ажыццяўляецца.
Антоніа Гаўдзі
Антоніа Гаўдзі, Гаўдзі-і-Карнет (, Барселона — ) — іспанскі архітэктар. Адзін з найбольш самабытных архітэктараў кан. 19 — 20 ст..
У творчасці спалучаў рысы неаготыкі, мадэрна і сюррэалізма. У сваіх пабудовах ён імкнуўся дабіцца ўражання небывалай фантастычнасці і вычварнасці. Яскравым сведчаннем такога падыходу можа служыць царква Саграда Фамілія (Святога сямейства, 1884—1926), узведзеная ў Барселоне.
Сям’я
Антоні Гаўдзі-і-Курнэт нарадзіўся 25 чэрвеня 1852 ў невялікім мястэчку Рэус, недалёка ад Тарагона, у Каталоніі. Па іншых звестках, месцам нараджэння з’яўляўся Рыўдомс — мястэчка, размешчанае ў 4 км ад Рэуса, дзе ў яго бацькоў быў невялікі загарадны дом. Ён быў пятым, малодшым, дзіцем у сям’і кацельняў спраў майстра Франсэска Гаўдзі-і-Сэра і яго жонкі Антоніі Курнэт-і-Бертран. Менавіта ў майстэрні бацькі, па прызнанні самога архітэктара, у ім абудзілася адчуванне прасторы. Два брата Гаўдзі памерлі ў маленстве, трэці брат памёр у 1876 годзе, а неўзабаве пасля гэтага памерла і маці. У 1879 годзе памерла і яе сястра, пакінуўшы на апеку Гаўдзі маленькую дачку. Разам з бацькам і пляменніцай Гаўдзі пасяліўся ў Барселоне, дзе ў 1906 годзе памёр яго бацька, а праз шэсць гадоў — і слабая здароўем пляменніца. Гаўдзі ніколі не быў жанаты. Ён з дзяцінства пакутаваў на рэўматызм, якія перашкаджаў гульняў з іншымі дзецьмі, але не замінаў доўгім адзінкавым шпацырам, да якіх ён меў прыхільнасць ўсё сваё жыццё. Абмежаваная з-за хваробы рухомасць абвастрыла назіральнасць будучага архітэктара, адкрыла яму свет прыроды, які стаў галоўнай крыніцай натхнення пры вырашэнні як мастацка-афарміцельскіх, так і канструктыўных задач.
Станаўленне
У сямідзесятых гадах XIX стагоддзя Гаўдзі пераехаў у Барселону, дзе пасля пяці гадоў падрыхтоўчых курсаў быў прыняты ў правінцыйнай школу архітэктуры, якую скончыў у 1878 годзе.
У 1870—1882 гадах Антоні Гаўдзі працаваў пад пачаткам архітэктараў Эміліа Сала і Францыска Вільяра чарцёжнікам, беспаспяхова беручы ўдзел у конкурсах; вывучаў рамёствы, выконваючы мноства дробных работ (агароджы, ліхтары і т. д.), праектаваў таксама мэблю для ўласнага дома.
У Еўропе ў той час назіраўся незвычайны росквіт неагатычнага стылю, і юны Гаўдзі захоплена ішоў ідэям энтузіястаў неаготыкі — французскага архітэктара і пісьменніка Віале-ле-Дзюка (найбуйнейшага ў XIX ст. ээстаўратара гатычных сабораў, які аднавіў Сабор Парыжскай Божай Маці) і англійскага крытыка і мастацтвазнаўцы Джона Раскіна. Абвешчаная імі дэкларацыя «Дэкаратыўнасць — пачатак архітэктуры» цалкам адпавядала уласным думкам і паданнях Гаўдзі, творчы почырк якога з гадамі становіцца цалкам непаўторны, архітэктура гэтак жа далёкая ад агульнапрынятай, як геаметрыя Лабачэўскага — ад класічнай эўклідавай.
У перыяд ранняй творчасці, адзначаны ўплывамі архітэктуры Барселоны, а таксама іспанскага архітэктара Мартарэля, будуюцца яго першыя, багата дэкараваныя праекты, якія адносяцца да ранняга мадэрну: «стылістычныя двайняты» — прыбраны Дом Вісэнс (Барселона) і мудрагелісты Эль-Капрычча (Камільяс, Кантабрыя); таксама кампрамісны Дом Кальвет (Барселона). Таксама ў гэтыя гады з’яўляецца праект у стрыманым гатычным, нават «крапасном» стылі — Школа пры манастыры Святой Тэрэзы (Барселона), а таксама нерэалізаваны праект будынкаў Місіі францысканцаў у Танжэры; Неагатычныя епіскапскі палац у г. Асторга (Касцілья, Леон) і Дом Бацінес (Леон).
Гаўдзі выконвае для сямейства Гуэль праекты павільёнаў сядзібы ў Педральбесе блізу Барселоны; вінных скляпоў у Гарафе, капліцы і крыпты Калоніі Гуэль (Санта калом дэ Сервелья); фантастычнага Парк Гуэль (Барселона).
Вядомасць
Хутка Гаўдзі выходзіць за межы дамінуючых гістарычных стыляў у межах эклектызму XIX стагоддзя, назаўжды перасяляючыся ў свет крывых паверхняў, каб сфармаваць уласны, беспамылкова вядомы стыль.
Заказчыкі, гатовыя выкінуць на будаўніцтва шалёныя грошы, першапачаткова верылі ў геніяльнасць архітэктара, пракладвала новы шлях у архітэктуры.
Смерць
7 чэрвеня 1926 73-гадовы Гаўдзі выйшаў з хаты, каб адправіцца ў свой ​​штодзённы шлях да царквы Сант-Фэліпэ-Неры, вернікам якой ён быў. Ідучы рассеяна па вуліцы Гран-Віа-дэ-лас-Картэс-Каталанес паміж вуліцамі Жыроны і Байлен, ён быў збіты трамваем і страціў прытомнасць. Рамізнікі адмаўляліся везці ў бальніцу неахайнага, невядомага старога дзеда без грошай і дакументаў, баючыся нявыплаты за паездку. У рэшце рэшт, Гаўдзі даставілі ў шпіталь для жабракоў, дзе яму аказалі толькі прымітыўную медыцынскую дапамогу. Толькі на наступны дзень яго знайшоў і апазнаў каплан сабора Саграда-Фамілья Масен Хіль Парэс-і-Віласау. Да таго часу стан Гаўдзі ўжо пагоршыўся настолькі, што лепшае лячэнне не магло яму дапамагчы.
Гаўдзі памёр 10 чэрвеня 1926 г. і быў пахаваны двума днямі пазней у крыпце недабудаванага ім сабора.
Храналогія пабудоў
Стыль, у якім тварыў Гаўдзі, адносяць да мадэрну. Аднак фактычна ў сваёй творчасці ён выкарыстаў элементы самых розных стыляў, падвяргаючы іх творчай перапрацоўцы. Творчасць Гаўдзі можна падзяліць на два перыяды: раннія пабудовы і пабудовы ў стылі нацыянальнага мадэрну (пасля 1900).
Этнічная тэрыторыя беларусаў
Этні́чная тэрыто́рыя белару́саў — тэрыторыя кампактнага рассялення беларусаў як этнаса. З гэтай тэрыторыяй звязаны этнагенез беларусаў і іх этнічная гісторыя. Геаграфічнае асяроддзе, якое належыць этнічнай тэрыторыі, гэта не толькі прастора пражывання народа, але і жыццёвая аснова, якая абумоўлівае спецыфіку матэрыяльнай (гаспадарчыя заняткі, тыпы пасяленняў, асаблівасці прасторавых кантактаў) і духоўнай культуры.
Складванне этнічнай тэрыторыі беларусаў у Вялікім Княстве Літоўскім
Сучасная беларуская акадэмічная навука (Васіль Бандарчык, Міхаіл Піліпенка, Ігар Чаквін і інш.) лічыць, што працэс этнаўтварэння беларусаў пачынаецца ў XIII—XIV стст. у Вялікім Княстве Літоўскім, а пачаў выразна ажыццяўляцца ў XIV—XV стст. У фарміраванні беларускага этнасу (у Папрыпяцці, Верхнім Панямонні, Верхнім Падзвінні і Верхнім Падняпроўі) яшчэ ў XIII—XIV стст. прынялі ўдзел значная частка ўсходніх славян («русь», «рускія»), часткова групы заходніх славян (галоўным чынам, палякі — пераважна сяліліся на Палессі ) і неславянскія этнічныя групы, асабліва балцкія (літва, яцвягі, прусы, жамойты), многія з якіх былі вымушанымі перасяленцамі ў адзначаныя раёны. Усходнеславянскае насельніцтва ў сваёй масе склала аснову беларусаў, а неўсходнеславянскія групы з'явіліся дадатковым кампанентам гэтай новай этнічнай супольнасці.
Сучасная саманазва «беларусы» замацавалася за беларускім этнасам (па ўсёй яго этнічнай тэрыторыі) канчаткова толькі з сярэдзіны 1860-х гг. (а трывала сярод шырокіх кол насельніцтва — з 1890-х гг.), што выклікае цяжкасці ў акрэсленні этнічнай тэрыторыі беларусаў у папярэдні час (гэтак жа як і дэмаграфічных паказчыкаў). Да таго выкарыстоўваліся дзве саманазвы «рускія» («русіны») і «літоўцы» («літвіны»).