Сербалужыцкая_літаратура
Нацыянальнае адраджэнне
Да 1840-х гадоў пастаянных перыядычных выданняў на лужыцкай мове не было, літаратурныя творы ў большасці сваёй ствараліся ў рукапісах, адсутнічала аўдыторыя якая чытае. У гэтыя гады пачаўся якасна новы этап у развіцці сербалужыцкай літаратуры. У 1842 годзе выходзіла штотыднёвае выданне «Ютнічка». У тым жа годзе Зэйлером быў пачаты выпуск штотыднёвай газеты «Tydźenska Nowina», якая праіснавала пад рознымі назвамі да забароны ў 1937 годзе. У 1847 годзе была створана Маціца сербалужыцкая (па прыкладзе аналагічных устаноў у Сербіі і Чэхіі), якая сабрала вакол сябе лужыцкую інтэлігенцыю, а таксама адукаваных рамеснікаў і сялян. Ян Веля-Радысерб і Ян Бартка ў 1848 годзе пачалі выпускаць палітычную газету «Сербскі новінкар» («Serbski Nowinkar»), якая стала выступаць за скасаванне манархіі. Калі Зэйлер быў лірыкам, то Ян Веля — майстрам балады, байкі і палітычнага верша. Іншым лірыкам верхнялужыцкай паэзіі была першая лужыцкая паэтка Герта Вічазец (пам. 1885). У 1848 годзе ў Котбусе стала выдавацца газета на ніжнялужыцкай мове «Брамбарскі сербскі цаснік», якая выходзіла пад сваёй назвай да 1939 года. У 1880 годзе ў Ніжняй Лужице быў створаны філіял Маціцы. У 1851 годзе ў Будзішыне быў адкрыты сербалужыцкая кнігавыдавецкая крама. У 1875 годзе Я. Смолер на сродкі мецэнатаў купіў друкарню. У 1848 годзе быў заснаваны «Časopis Maćicy Serbskeje» («Часопіс Маціцы сербалужыцкай»), які выходзіў два разы ў год (да забароны ў 1937 годзе). З 1860 па 1881 год выдаваўся літаратурны часопіс «Łužičan» («Лужычанін»). З 1876 па 1881 год выходзіў другі літаратурны часопіс — «Ліпа сербская» («Lipa Serbska»). У таварыстве лужыцкіх студэнтаў «Сербаўка» ў Празе пачыналася творчасць верхнялужыцкіх паэтаў: Міклаўша Яцслаўка, Міхала Горніка, Яна Чэслы. У 1861 годзе студэнт, член «Сербаўкі» Міхал Лешава пачаў выдаваць свой рукапісны ілюстраваны часопіс «Serb», на старонках якога публікавалі свае першыя паэтычныя досведы будучыя вядомыя лужыцкія паэты, студэнты, якія навучаліся ў той час у Празе. Вершы Яцслаўка блізкія да палітычнай лірыкі Зэйлера. Горнік складаў патрыятычныя і палітычныя вершы, рамансы і балады, актыўна займаўся перакладчыцкай дзейнасцю (так, у 1853-1854 гадах Горнік першым пераклаў на верхнялужыцкую мову «Слова пра паход Ігаравы»). Чэсла развіваў жанр гістарычнай рамантычнай паэмы («Сербскі кароль», «Кароль Пшыбіслаў»), пісаў вершы і балады, у якіх апісваўся перыяд амаль двухвековой незалежнасці лужыцкіх сербаў у Сярэднія вякі. На другую палову 1870-х гадоў прыпадае пачатак творчасці найбуйнейшага верхнялужыцкага паэта (пасля Зэйлера) — Якуба Барта, які ў 1884 годзе стаў вядомы пад псеўданімам Чышынскі. Ён унёс ярка выяўленую індывідуальнасць, ўмацаваў нацыянальны пачатак у паэзіі. У вершаваным творы «У крэпасці» (1880) Барт-Чышынскі адлюстраваў драматычную карціну барацьбы славян супраць франкаў, з намёкамі на ўласную эпоху. Бачнымі ніжнялужыцкімі паэтамі ў гэты час з'яўляліся Кіта Фрыца Стэмпель і Мата Косык. Напісаўшы філасофскія паэмы «Тры магутных горны», «Пошукі старога месяца, або Заваяванне лужыцкіх сербаў», Стэмпель застаўся незразумелым сучаснікамі. Разглядаючы свет як «акустычны фенамен», аўтар падводзіць чытача да арыгінальнага тлумачэння сербалужыцкай мовы. Косык напісаў вялікія паэмы: «Сербскае вяселле ў Блотах» (1880) у жанры вясковай ідыліі і «Здрада маркграфа Гера» (1881). Другая паэма заснавана на гістарычнай легендзе, у якой германскі маркграф Гера заваблівае славянскіх правадыроў правядзеннем перамоваў аб міры, а затым іх забівае.