cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
BMW 335
Гісторыя
Поспех мадэлі 1936 года BMW 326 падштурхнуў вытворцу спраектаваць большы аўтамабіль з падобнымі характарыстыкамі і камплектуючымі. Тады паралельна распрацоўвалася мадэль BMW 337 з даўжэйшым на 136 мм шасі, магутным маторам R6 аб'ёмам 3,5 л і магутнасцю 90 к. с., якія перайшлі да мадэлі 335. З корпусам класа Пульман гэта быў аўтамабіль класа люкс, які з-за пачатку Другой сусветнай вайны не дачакаўся серыйнай вытворчасці. Калі рухавік з мадэлі 326 выкарыстоўваўся ў пасляваенны час на BMW 501/502, то рухавік для 335/337 мадэляў больш не рабілі, перайшоўшы да новай мадэлі рухавіка R6. Канструкцыя BMW 335 у асноўным паўтарала мадэль 326, толькі з-за выкарыстання больш цяжкага і моцнага матора была павелічана колавая база, падоўжылі маторны адсек і ўзмацнілі пярэднюю падвеску і трансмісію. Мадэль развівала хуткасць 145 км/г. Прататып BMW 335 прадставілі ў 1938 годзе на Лонданскім аўтасалоне, дзе на рынку Брытанскай імперыі машыны BMW з 1934 года прасоўвала кампанія Frazer Nash. Дызайнер BMW 335 Фрыц фідлер будзе працаваць у ёй ў пасляваенны час.
Сонечнае зацьменне 11 верасня 1969 года
Зацьменне 11 верасня 1969 года стала 2-ім сонечным зацьменнем у 1969 годзе і 159-ым у XX стагоддзі. Папярэдняе сонечнае зацьменне адбылося 18 сакавіка 1969 года, наступнае — 7 сакавіка 1970 года.
BMW 335
Гісторыя
BMW 335 выпускаўся з кузавамі 4-дзверны седан (7850 райхсмарак), 2- (9050 райхсмарак) і 4-дзверны кабрыялет.
Вайна пачалася праз пару месяцаў пасля пачатку серыйнай вытворчасці, што моцна паўплывала на продаж. Было прададзена каля 410 экзэмпляраў BMW 335, якія сёння адносяць да рарытэтных аўтамашын.
Уладзімір Міхайлавіч Шахавец
Уладзімір Міхайлавіч Шахавец (, в. Кімія,, Мінская вобласць — ) — беларускі перакладчык і пісьменнік. Заслужаны работнік культуры (1979).
Біяграфія
Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. У 1934 годзе пачаў працаваць рахункаводам калгаса, потым сакратаром сельсавета. У 1937 годзе скончыў Магілеўскі рабфак і паступіў на фізіка-матэматычны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта, які скончыў у 1946 годзе. Удзельнік партызанскага руху на тэрыторыі Беларусі, у 1945 годзе — у дзеючай арміі на 1-м Украінскім фронце. У 1946—1948 гг. — літсупрацоўнік газеты «Літаратура і мастацтва», з 1948 — рэдактар, загадчык рэдакцыі, намеснік галоўнага рэдактара выдавецтва «Беларусь», з 1972 — намеснік галоўнага рэдактара. У 1976—1982 гг. — загадчык рэдакцыі выдавецтва «Мастацкая літаратура». Член Саюза пісьменнікаў СССР (з 1947).
Творчасць
Дэбютаваў вершамі ў 1937 годзе. Аўтар зборнікаў аповесцей і апавяданняў «Землякі» (1949), «Насустрач» (1951), «Будзьце здаровы» (1955), «Пасля вяселля» (1958), «Месца ў жыцці» (1960), «Аповесці» (выбранае, 1968), «Блакітная мара» (1985), «Дарога пачыналася ў Бярозаўцы» (1990), кніг для дзяцей «Крылаты дзень» (1961), «Чорны снег» (1962), «Пісьмо да сябра» (1966), «На зімнім возеры» (1970), «Светлая раніца» (1988). У 1986 г. выйшаў зборнік вершаў «Вяртанне». У 1978 г. выйшлі Выбраныя творы ў 2 тамах.
На беларускую мову пераклаў паэмы «Мцыры» і «Ізмаіл-бей» М. Лермантава, шэраг вершаў А. С. Пушкіна, М. Някрасава, У. Маякоўскага, сучасных рускіх, украінскіх, многіх паэтаў народаў СССР, кнігі прозы «Звычайную гісторыю» І. Ганчарова (1955), «З берагоў Мядзведзіцы» М. Прыляжаевай (1958), «Корцік» А. Рыбакова (1959), «Тронку» А. Ганчара (1974), «Ясеневыя прысады» Б. Саўліта (1975), трагедыю У. Шэкспіра «Макбет», асобныя творы англійскіх, французскіх, венгерскіх, сербскіх, славацкіх паэтаў. У 1983 годзе выйшла кніга перакладаў «Пераклічка».
Антон Валер’евіч Шніп
Антон Валер’евіч Шніп (нар. ) — беларускі музыка і саўндпрадзюсар, грае на струнных і ўдарных інструментах, былы удзельнік гурта Irdorath, апошнім часам займаўся сольны праектамі, а таксама прадзюсіраваў праект OliA. Палітычны зняволены, абвінавачаны і асуджаны падчас пратэстаў у Беларусі ў 2020 годзе.
Біяграфія
У 2011 годзе Антон Шніп далучыўся да новаўтворанага праекту Irdorath, стваральнікі якога Уладзімір Калач і Надзея Калач у той пераехалі ў Мінск для запісу дэбютнага альбома і развіцця праекта. У той час Шніп разам з Калачамі жылі ў нефункцыянуючым пансіянаце пад Мінскам, у якім тады адбывалася будаўніцтва будучага гісторыка-культурнага цэнтра «Рыцарскі замак». Менавіта там музыкі працавалі над першым альбомам Irdorath, стварыўшы ў памяшканні імправізаваную музычную студыю. Таксама музыкі займаліся арганізацыяй канцэртаў, правядзеннем культурных мерапрыемстваў і тэматычных вечарынак, стварылі музычны спектакль «Легенда пра Паладзіна». Пасля далучэння да праекту бубнача Валерыя Прыёмкі пачаліся першыя канцэрты.
Палітычны пераслед
Антон Шніп быў затрыманы ўвечары 2 жніўня 2021 года на лецішчы пад Мінскам падчас святкавання дня народзінаў Надзеі Калач разам з іншымі музыкамі і гасцямі свята. Агулам было затрымана 16 чалавек, дзесяць з іх пазней атрымалі суткі арышту і штрафы ў межах адміністрацыйных спраў аб непадпарадкаванні міліцыі. Шэсць чалавек, у тым ліку Шніп, былі затрыманы ў межах крымінальнай справы па арт. 342 Крымінальнага кодэксу (Арганізацыя альбо актыўны ўдзел у групавых дзеяннях, якія груба парушаюць грамадскі парадак). Па сведчанні адной з прысутных на святкаванні, Аляксандры Грахоўскай, затрыманне было падобна на спецаперацыю: прысутныя сабраліся на лецішчы, дзе збіраліся адзначыць дзень народзінаў Надзеі, але перад пачаткам святкавання заўважылі людзей у вайсковай форме без апазнавальных знакаў, якія беглі з розных бакоў і стралялі. «Было так шмат выстралаў, што не зразумела, чаму пакуль усе жывыя» — сведчыла Аляксандра пазней. Для запісу затрымання выкарыстоўваўся дрон, здымкі з якога пасля былі паказаны МУС у тлумачальным відэа па затрыманні. Прысутных паклалі на зямлю, адабралі тэлефоны, пазней жанчынам дазволілі сесці на канапу. Сама Аляксандра праз два дні атрымала штраф ў межах адміністрацыйнай справы за тое, што не адчыніла зламаную брамку, якая не была зачынена (таксама за гэта ж былі асуджаны яшчэ дзевяць чалавек).
10 жніўня 2021 года шэрагам беларускіх праваабарончых арганізацый, сярод якіх Праваабарончы цэнтр «Вясна», Беларускі Хельсінкскі камітэт, Беларуская асацыяцыя журналістаў і Беларускі ПЭН-цэнтр, Антон Шніп і іншыя затрыманныя на святкаванні музыкі быўлі прызнаны палітычнымі зняволеннымі.
24 снежня 2021 года ў судзе Ленінскага раёна Мінска пачаўся разгляд крымінальнай справы Антона Шніпа, таксама па адной справе з ім судзілі Юлію і Пятра Марчанак. Як і па справе Калачоў (за 10 дзён да гэтага, 14 снежня, Надзея і Уладзімір Калач былі асуджаны на два гады калоніі) справа спачатку ўключала ў сябе, у тым ліку, і «навучанне ці іншую падрыхтоўку асоб для ўдзелу ў дзеяннях, якія груба парушаюць парадак, а роўна фінансаванне ці іншае матэрыяльнае забеспячэнне такой дзейнасці», але праз адсутнасць доказаў дзяржабвінаваўца адмовіўся падтрымаць гэта абвінавачванне. У выніку музыкаў абвінавацілі ў грубым парушэнні грамадскага парадку, яўным непадпарадкаванні законным патрабаванням прадстаўнікоў улады, перашкодзе руху грамадскага транспарту, здейсненымі групай асоб па папярэдняй змове. Падставай нібыта стаў удзел музыкаў у маршах пратэсту 16 жніўня і 25 кастрычніка 2020 года. 28 снежня 2021 года суддзя Анастасія Ачалава вынесла прысуд тром музыкам, дзе пагадзілася з пазіцыяй абвінавачвання і прызначыла ўсім траім падсудным, Антону Шніпу, Пятру і Юліі Марчанкам па паўтары гады ў калоніі агульнага рэжыму.
Прысуд Антон Шніп адбывае ў папраўчай калоніі № 1 (Наваполацк).
Agrotis exclamationis
Agrotis exclamationis  — начны матылёк сямейства совак.
Апісанне
Матылёк вельмі падобная на азімую соўку, адрозніваючыся ад яе тым, што яе пярэднія крылы пафарбаваны ў жоўта-шэры або бура-шэры колер, з клінападобнай, падоўжнай рысай чорнага колеру блізу аснавання кожнага крыла, якая нагадвае фігуру клічніка (адсюль і лацінская назва) і з пупышкападобнай цёмнай плямай ля вяршыннай паловы крыла, каля пярэдняга яго краю. Размах крылаў 35-46 мм. Вусень жоўта-буры, з бледнай лініяй уздоўж спіны і з чорным ценем на баках. Дыхальцы чорныя.
Арэал
Арэал віду ахоплівае ўсе краіны Еўропы да Палярнага круга і ўмераны кліматычны пояс Азіі да Ціхага акіяна, таксама сустракаецца на поўначы і паўднёвым усходзе Афрыкі. Адсутнічае на шэрагу міжземнаморскіх астравоў. У гарах сустракаецца да вышыні 2000 метраў над узроўнем мора. Засяляе адкрытыя месцапражыванні.
Значэнне
Пашкоджвае больш за 80 відаў сельскагаспадарчых раслін, але часцей за ўсё азімае збожжа, кукурузу, цукровыя буракі, бавоўнік, бахчавыя культуры.
Азова (Омская вобласць)
Азова (Азо́во) — сяло, адміністрацыйны цэнтр Азоўскага нямецкага нацыянальнага раёна і Азоўскага сельскага паселішча Омскай вобласці Расіі. Насельніцтва — 7545 чалавек (2021). Заснавана ў 1909 годзе. Размешчана за 46 км на паўднёвы захад ад абласнога цэнтра горада Омска.
Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2018
Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2018 (28-ы чэмпіянат Рэспублікі Беларусь па футболе ў Першай лізе) — другі па рангу дывізіён (пасля Вышэйшай лігі) па футболе сярод беларускіх каманд 2018 года.
Склад удзельнікаў
Гэтак жа, як і ў сезоне 2017, планаваўся ўдзел у турніры 16 каманд. Найлепшыя каманды Першай лігі 2017 («Прамень» і «Смалявічы-СТІ») перайшлі ў Вышэйшую лігу, з Вышэйшай лігі ў Першую выбылі «Славія-Мазыр» і «Нафтан». Апошнія клубы Першай лігі 2017 «Асіповічы» і «Нёман-Агра» выбылі з лігі, з Другой лігі права выступаць у Першай лізе 2018 атрымалі ЮАС і «Чысць».
Аднак у сакавіку 2018 года, пасля выключэння з Вышэйшай лігі «Крумкачоў», месца ў элітным дывізіёне атрымала таксама мінскае «Тарпеда», якое ў сезоне 2017 заняла трэцяе месца ў Першай лізе. Колькасць удзельнікаў Першай лігі 2018 такім чынам скарацілася да 15, і, нягледзячы на магчымасць заняць свабоднае месца клубам Другой лігі («Ашмяны-БДУФК», «Клецк», «Спутнік», «Маладзечна-ДЮСШ-4»), сезон пачаўся ў складзе 15 каманд.
Неўзабаве пасля зацвярджэння складу лігі на сезон была прынята схема ратацыі: па дзе найлепшыя каманды наўпрост пераходзяць з Другой лігі ў Першую і з Першай у Вышэйшую, дзве каманды выбываюць з Вышэйшай у Першую лігу, а з Першай у Другую — адна.
Бамбардзіры
Крыніца: Football.By
NGC 2092
NGC 2092 (іншае абазначэнне — ESO 57-SC22) — рассеянае скопішча ў сузор’і Залатая Рыба.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Таўда (рака)
Таўда́ (Тавда́) — рака ў Расіі, у Заходняй Сібіры, левы прыток ракі Табол (басейн ракі Об). Працякае ў Свярдлоўскай і Цюменскай абласцях.
Даўжыня ракі 719 км (з Лозьвай — 1356 км), плошча вадазбору — 88 100 км². Выток знаходзіцца на ўсходнім схіле Уральскіх гор (Сярэдні Урал), у месцы зліцця рэк Сосьва і Лозьва. Вусце ракі знаходзіцца за 116 км па левым беразе ракі Табол. Па Заходне-Сібірскай раўніне цячэ па дне шырокай даліны. Рэчышча вельмі звілістае. Жыўленне ракі змяшанае, снегавое жыўленне пераважае. Расход вады на адзнацы за 237 кіламетрах ад вусця : Замярзае ў пачатку лістапада, раскрываецца да канца красавіка.
Прытокі: Чамбаірка, Калымка, Лабута, Бярозаўка, Ніжняя, Бількінка, Дзясятка, Карабашка, Каратунка, Азанка, Ікса (Вялікая Ікса), Эхталька, Чорная, Тангулка, Сулля, Кыртым’я, Анеп, Вялікі Пелым (Пелым), Вагіль, Лозьва і інш.
На рацэ знаходзіцца горад Таўда.
Уільям Катберт Фолкнер
Уільям Катберт Фолкнер (William Faulkner;  — ) — амерыканскі пісьменнік, найбуйнейшы прадстаўнік літаратуры «новай свядомасці». Лаўрэат Нобелеўскай прэміі па літаратуры за 1949 год.
Жыццё і творчасць
Вучыўся ў Оксфардскім універсітэце (штат Місісіпі; 1919—1920). Пачынаў як паэт (зборнік «Мармуровы фаўн», 1924). Першы яго раман «Салдацкая ўзнагарода» (1926) пра лёс «страчанага пакалення», раман «Маскіты» (1927) пра людзей мастацтва. Сусветную вядомасць набылі празаічныя творы, якія склалі своеасаблівую эпапею з жыцця амерыканскага Поўдня: раманы «Сартарыс», «Шум і лютасць» (абодва 1929), «Калі я памірала» (1930), «Свяцілішча» (1931), «Святло ў жніўні» (1932), «Авесалом, Авесалом!» (1936); трылогія «Вёсачка» (1940), «Горад» (1957), «Асабняк» (1959); цыклы аповесцей і апавяданняў «Няскораныя» (1938), «Сыдзі, Майсей» (1942) і інш. Аўтар раманаў-прыпавесцей «Пілон» (1935), «Прытча» (1954), «Выкрадальнікі» (1962), аповесці «Рэквіем па манашцы» (1951, інсцэніравана А. Камю), кніг нарысаў і эсэ і інш.
Кармісош
Кармісош (Кормисош) — хан Балгарыі з роду Вакіл з 753 па 756 год. З яго кіраваннем звязаны факты змянення кіруючай дынастыі Дула, пачатак крызісу Балгарскай дзяржавы і працяглыя бітвы з Візантыяй.
У Імянніку балгарскіх ханаў пра яго сказана:
З прычыны таго, што не захавался дакладныя звестак існуюць 2 гіпотэзы чаму прадстаўнікі ханскага роду не працягнулі займаць месца кіраўніка: або хан Севар не пакінуў спадчынніка, або быў здзейснены першы з чаргі пераваротаў у Балгарскай дзяржаве і на прастол ўзышоў хан Кармісош.
Нагодай да балгара-візантыйскіх канфліктаў сталі дзеянні імператара Канстанціна V па ўмацаванні і аднаўленню крэпасцей у Фракіі каля мяжы з Балгарыяй. Візантыя плаціла даніну Балгарыі яшчэ з часоў Тэрвела і хан Кармісош заявіў, што імператар павінен павялічыць даніну за кошт новых крэпасцей. Імператар адмовіўся, на што Кармісош адказаў паходам на Візантыю, што з іншага боку справакавала пачатак дзевяці паходаў імператара Канстанціна V на Балгарскае ханства.
Балгарскія войскі дайшлі да Канстанцінопаля, у бітве каля якога войскі Кармісоша былі разбіты. Гэта хутчэй за ўсё і паслужыла прычынай спынення яго кіравання. Дакладных звестак няма, але хутчэй за ўсё ён быў зрынуты ў выніку перавароту.
Павал Орсаг Гвездаслаў
Па́вал Орсаг Гве́здаслаў (Pavol Országh Hviezdoslav), сапраўднае імя Павал Орсаг (псеўданімы: Hviezdoslav, Jozef Zbranský, Syn ľudu ; 2 лютага 1849, Вышні Кубін — 8 лістапада 1921, Долны Кубін) — славацкі паэт, драматург, пісьменнік, перакладчык, юрыст, член Рэвалюцыйнага народнага сходу ЧСР (1918) і ганаровы старшыня Маціцы славацкай (1919).
Гвездаслаў — адна з найвыдатнейшых з'яў у культуры канца XIX — пачатку XX стагоддзя і славацкай літаратуры ў цэлым, рэфарматар славацкай мовы і стылістыкі.
Жыццяпіс
Быў трэцім дзіцем у збяднелай сялянскай сям'і, меў брата і сястру. Першапачатковую адукацыю атрымаў у роднай Ораве (1854—1859) і ў суседніх вёсках Ясенава і Лешціны (1860). Вялікі ўплыў на яго светапогляд аказаў у гэты час лешцінскі настаўнік Адольф Медзіградскі, які вучыў іх славацкай мове. Ён жа пераканаў бацькоў накіраваць сына ў венгерскую гімназію ў Мішкальцы, зважаючы на яркі талент хлапца. Адзін год Павал дапамагаў на ферме свайму стрыю Яну, аднак урэшце сям'я вырашыла адаслаць яго ў Мішкальц да іншага стрыя, адносна заможнага і бяздзетнага краўца Паўла. Так у 1862 годзе Павал Орсаг пачаў навучанне ў тамтэйшай гімназіі, дзе займеў веды венгерскай мовы, а ў дзядзькі прачытаў усю бібліятэку, захапіўшыся паэзіяй і творамі венгерскіх паэтаў. Па смерці стрыя ў 1865 годзе вярнуўся дадому ў Славакію і паступіў у евангельскі ліцэй у Кежмарку, які скончыў у 1870. Пасля пераехаў у Прэшаў, дзе навучаўся ў Юрыдычнай акадэміі (1870—1872).
Адвакацкую практыку праходзіў у Долным Кубіне, Марціне, Сеніцы. Іспыты на адваката здаў у 1875 годзе ў Будапешце, адкрыў у Наместаве ўласную адвакацкую кантору. Усё сваё творчае жыццё правёў на Ораве, дзе быў таксама членам суда і загадчыкам філіяла «Татрабанка».
У 1876 годзе пераехаў у Долны Кубін, дзе стаў суддзёй, у маі ажаніўся з Ілонай Новакавай, дачкою мясцовага евангельскага. Іх шлюб быў бяздзетны, аднак па смерці яго маці ў 1887 і бацькі ў 1888, а праз год і брата Мікулаша яны з жонкай вырашылі ўсынавіць Мікулашавых дзяцей Яраслава і Сідоню.
У маі 1918 ўзначальваў славацкую дэлегацыю на святкаванні 50-годдзя заснавання Нацыянальнага тэатра ў Празе. У сваім выступленні выказаўся за магчымасць славацкага-чэшскага адзінства. І ўжо ў канцы таго ж года з энтузіязмам вітаў стварэнне Чэхаславакіі, а з ім і з'яўленне рэальных перспектыў для свабоднага развіцця славацкай нацыі.
У 1919 атрымаў званне ганаровага доктара філасофіі Карлавага ўніверсітэта ў Празе.
У 1921 стан здароўя рэзка пагоршыўся, прайшоў курс лячэння ў Празе і Лугачавіцах, сканаў у Долным Кубіне, дзе й пахаваны.
Творчасць
Пісаць вершы пачаў у час навучання па-венгерску і нямецку. Публікавацца пачаў у 60-х гадах XIX стагоддзя пад псеўданімам Jozef Zbranský. Дэбютаваў нізкай вершаў «Паэтычныя першынцы» (1868). У 1871 разам з Коламанам Баншэлам рэдагаваў альманах «Napred», але гэты зборнік выклікаў у старэйшага пакалення (Ёзаф Міласлаў Гурбан, Андрэй Сытнянскі і інш.) такі моцны адпор, што малады паэт не меў магчымасці друкавацца ў адзіным славацкім літаратурным месячніку «Orol». Сітуацыя змянілася толькі пасля сыходу Сытнянскага з рэдакцыі «Арла». Публікаваўся, акрамя гэтага, і ў часопісе «Slovenské pohľady».
Псеўданімам Hviezdoslav упершыню скарыстаўся ў 1877 у вершаваным некралогу па Вільяме Паўліні-Тоце, пасля чаго выкарыстоўваў яго да канца жыцця.
Аўтар цыклаў «Сны маладосці» (1877), «Санеты» (1882—1886), «Псалмы і гімны» (1882—1892), «Парасткі» (1885—1893), «Праходкі вясною» і «Праходкі летам» (абодва 1898), «Скрухі» (1900—1915), «Водгулле» (1909—1919), «Крывавыя санеты» (1914); эпічных паэм «Леснікова жонка» (1886), «Эжа Влкалінскі» (1890), «Табар Влкалінскі» (1897—1899); філасофска-этычных твораў на біблейскія сюжэты (паэмы «Рахіль», 1892; «Каін» і «Сон Саламона», абедзве 1900; трагедыя «Ірад і Ірадыяда», 1909, і інш.).
Перакладаў творы рускіх (Аляксандр Пушкін — «Цыганы», «Барыс Гадуноў», «Каўкаскі палонны» і іншыя, Міхаіл Лермантаў — «Дэман»), нямецкіх паэтаў (Ёган Вольфганг Гётэ — «Фаўст», Фрыдрых Шылер — «Песня пра звон»), польскія творы (Адам Міцкевіч, Юльюш Славацкі). Перакладаў і п'есы з англійскай (Уільям Шэкспір — «Гамлет», «Макбет», «Сон у летнюю ноч»), з венгерскай пераклаў вершы Шандара Пецёфі і п'есу Імрэ Мадач «Трагедыя чалавека».
Памяць
Імем Паўла Орсага названая вёска Гвездаславаў, некалькі плошчаў і вуліц, а таксама вадаспад і малая планета.
IC 4673
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Гісторыя Намібіі
Намібія — адна з самых маладых дзяржаў Афрыкі. Яе незалежнасць была абвешчана 21 сакавіка 1990 г. Тым не меней, яе гісторыя ахоплівае некалькі дзясяткаў тысячагоддзяў. Яна ўключае старажытнае мінулае карэнных афрыканскіх народаў, перыяд каланіяльнага панавання, барацьбы за незалежнасць і падзеі сучаснай гісторыі намібійскага грамадства.
Дакаланіяльны перыяд
Найбольш ранняе сведчанне прысутнасці на тэрыторыі Намібіі чалавека сучаснага тыпу — наскальныя малюнкі, пакінутыя ў месцы зліцця рэк Фіш і Аранжавая каля 26 тысяч гадоў таму. Мяркуюць, што найстаражытнейшымі насельнікамі былі кайсанскія народы, перш за ўсё продкі сучасных бушменаў. Яны прыходзілі з меней засушлівага поўдню. Кліматычныя ваганні каменнага веку прывялі да некалькі хваль міграцый, таму ў існаванні старажытных культур археолагі заўважаюць перарывістасць. Старажытныя людзі сяліліся ў горных і скальных масівах паўднёвай і цэнтральнай часткі краіны, дзе захаваліся тысячы петрогліфаў, у тым ліку выявы звяроў і саміх людзей.
Адметна, што намібійскія бушмены пазней былі выціснуты прадстаўнікамі іншых народаў у пустынную і паўпустынную мясцовасць, аднак збераглі многія прыёмы мастацтва, палявання і збіральніцтва, характэрныя для першанасельнікаў. Яшчэ адной групай кайсанцаў, якая насяляла вузкую паласу сушы паміж Атлантычным акіянам і пустыняй Наміб да XVIII ст,. былі страндлоперы (Strandlopers, літаральна «насельнікі пляжаў»). Вучоныя звычайна атаесамляюць іх з гатэнтотамі, хаця сустракаюцца меркаванні, што яны былі бліжэй да бушменаў або нават уяўлялі сабою асобную лінію кайсанцаў. Страндлоперы займаліся вандроўным паляваннем і збіральніцтвам, ужывалі ў ежу малюскаў, рыбу, мяса цюленяў і кітоў, выкінутых на бераг, будавалі прыбежышчы з камянёў, галля і кітовага вусу. Да нашых дзён на Беразе Шкілетаў сустракаюцца завостраныя каменныя колы, што калісьці былі фундаментамі іх пабудоў.
У 1 тысячагоддзі да н. э. тубыльцы паўднёвай і цэнтральнай Намібіі ўсталявалі сетку абмену з паўночнымі народамі, што спрыяла з’яўленню керамікі, прадметаў з металаў і свойскай жывёлы. У мінулым лічылася, што яны авалодалі навыкамі жывёлагадоўлі самастойна да міграцыі народаў банту. Аднак сучасныя даследаванні дэманструюць тое, што рэшткі свойскіх жывёл сустракаюцца толькі з сярэдзіны 1 тысячагоддзя да н. э., прыкладна ў той жа час, калі поўнач Намібіі і паласа Капрыві былі населены банту. Прадстаўнікі найстаражытнейшай хвалі банту займаліся пераважна земляробствам, а таму мала цікавіліся засушлівымі землямі, населенымі кайсанцамі. Нашчадкамі першых банту, якія прасунуліся на поўдзень, могуць быць дамара. Яны захавалі антрапалогію і матэрыяльную культуру, характэрную для выхадцаў з Цэнтральнай Афрыкі, але размаўляюць на мове кайсанскага паходжання. Наогул, сучасныя бантумоўныя жыхары Намібіі маюць ад 12,94% да 40,7% прымешкаў генаў кайсанскіх народаў. Аднак працэсы асіміляцыі ў старажытнасці не былі вельмі распаўсюджанай з’явай, і генетычныя прымешкі павялічваліся толькі з цягам часу.
Да 1878 года
Пагаршэнне абстаноўкі на поўначы, звязанае з двума рэйдамі людзей Ёнкера і першай спробай партугальцаў захапіць унутраныя раёны паўднёвай Анголы, выклікалі занепакоенасць правадыроў авамба, якія пачалі ўзбройвацца. У 1860-1870-я гады галоўным прадметам гандлю была слановая костка, аднак калі сланы былі знішчаны, мясцовае насельніцтва стала ажыццяўляць набегі на сваіх паўночных суседзяў і красці ў іх жывёлу. З’явіўся асаблівы пласт ваеначальнікаў, ленга, якія засяродзілі ў сваіх руках значную ўладу
Паўстанне 1904—1907
Незадаволенасць палітыкай каланіяльнай адміністрацыі прывяла да росту незадаволенасці сярод мясцовага насельніцтва. Паўстанне пачалося 12 студзеня 1904 года выступам плямёнаў герэра пад правадырствам Самуэля Магарэра. Герэра пачалі паўстанне, забіўшы каля 120 немцаў, у тым ліку жанчын і дзяцей. Паўсталыя аблажылі адміністрацыйны цэнтр Германскай Паўднёва-Заходняй Афрыкі горад Віндхуку. Аднак, атрымаўшы падмацаванне з Германіі, германскія войскі нанеслі 9 красавіка паразу паўстанцам каля гары Аньяты, а 11 жніўня акружылі іх у раёне Ватэрберга. Частка герэра была знішчана ў баі, астатнія адступілі ў пустыню, дзе большасць іх загінула ад смагі і голаду.
Ужо пасля разгрому герэра паўсталі плямёны нама (гатэнтоты). 3 кастрычніка 1904 г. у паўднёвай частцы краіны пачалося паўстанне гатэнтотаў на чале з Хендрыкам Вітбоем і Якабам Марэнгай. Цэлы год Вітбой умела кіраваў баямі. Пасля гібелі Вітбоя 29 кастрычніка 1905 года паўстанцы, падзяліўшыся на дробныя групы, працягвалі партызанскую вайну аж да 1907 года. Да канца гэтага ж года большая частка паўстанцаў вярнулася да мірнага жыцця, так як яны былі вымушаныя забяспечваць харчаваннем свае сем’і, а тыя, што засталіся, былі неўзабаве выцесненыя за мяжу сучаснай Намібіі — у Капскую калонію, якая належыла брытанцам.
Пасля падаўлення паўстання вялікая частка нама была пераселена ў засушлівыя бясплодныя раёны, што стала прычынай скарачэння іх колькасці. У 1907 годзе землі герэра і гатэнтотаў былі канфіскаваныя, іх супольная і племянная арганізацыя скасаваная.
Да моманту спынення баявых дзеянняў у 1907 году страты намібійцаў склалі каля 100 тыс. чалавек, або 60 % насельніцтва ў межах пласкагор’я.
Першая сусветная вайна
28 ліпеня 1914 года пачалася Першая сусветная вайна.
Першая спроба ўварвання на тэрыторыю германскай калоніі Намібія пацярпела паражэнне — 25 верасня 1914 года брытанскія і паўднёваафрыканскія войскі былі разбітыя ў.
У лютым 1915 года, каб перашкодзіць рыхтуючымуся ўварванню паўднёваафрыканскіх сіл, немцы нанеслі папераджальны ўдар блізу, паспрабаваўшы ўсталяваць кантроль над двума переправамі праз раку Аранжавую, але былі вымушаныя адступіць.
Каб навесці парадак на сваёй уласнай тэрыторыі, паўдневаафрыканскае камандаванне прыступіла да падрыхтоўцы ўварвання. Камандуючым войскамі паўночнага фронту стаў сам Луіс Бота, які ажыццяўляў і агульнае камандаванне, а паўднёвага — Ян Смэц.
11 лютага Бота прыбыў у Свакапмунд, на поўнач ад Уолвіс-Бэя, паўднёваафрыканскага анклава на ўзбярэжжы Паўночна-Заходняй Афрыкі, куды па яго загаду пачалася актыўная перакідка войскаў. Да сакавіка сілы ўварвання былі гатовыя. Наступаючы з раёна Свакапмунда ўздоўж чыгуначнай лініі, паўднёваафрыканцы занялі Ачымбінгве, Карыбіб, Фрыдрыхсфельдэ, Вільгельмсталь, Акаханджу і 5 мая 1915 года ўступілі ў Віндхук.
Немцы запыталі мір, але іх прапанова была адхілена Луісам Ботам, і баявыя дзеянні працягнуліся. 12 мая Бота абвясціў ваеннае становішча і падзяліў войска на чатыры групы (камандуючыя: Коэн Брыц, Лукін, Мані Бота і Мібург). Да гэтага часу надыходзячыя войскі фактычна падзялілі тэрыторыю нямецкай калоніі напалову. У далейшым Брыц рушыў на поўнач, захапіў Ачываронгу, Оўчу і выйшаў да возера Этоша, адрэзаўшы германскія войскі ва ўнутранай частцы калоніі ад прыбярэжных раёнаў Кабінда і Каакавельд. Астатнія тры групы паўднёваафрыканскіх войскаў наступалі на паўночны ўсход па разбежных напрамках уздоўж чыгункі Свакапмунд—Цумеб. 1 ліпеня германскія войскі далі апошнюю бітву пад Атаві, якая скончылася іх разгромам, і 9 ліпеня яны капітулявалі каля Кхараба.
Працягваючы наступ, Смэц заняў, а 26 мая, пасля двухдзённых баёў, паў Гібеён. Застаўшыяся нямецкія войскі адступілі на поўнач, у бок пакоранай сталіцы, і праз 2 тыдні таксама капітулявалі.
ПАС і ПАР
У 1920 годзе Намібія была перададзена пад кіраванне ПАС у якасці падмандатнай тэрыторыі Лігі Нацый, які атрымаў права выконваць тут заканадаўчыя, выканаўчыя і судовыя функцыі. У 1922 і 1932 гадах тут прайшлі ўзброеныя паўстанні, якія былі падушаныя з ужываннем авіяцыі.
У 1946 г. створаная замест Лігі Нацый ААН адхіліла хадайніцтва ПАС пра ўключэнне ў яго склад тэрыторыі Паўднёва-Заходняй Афрыкі. У адказ ПАС адмовіўся перадаць гэтую тэрыторыю пад апеку ААН, пачаўшы тым самым зацяжное судовае разбіральніцтва ў Міжнародным судзе ААН. У ноч на 10 снежня 1959 года ваенізаваныя сілы і паліцыя ПАР расстралялі дэманстрацыю пратэста афрыканцаў супраць іх перасялення ў «чорны прыгарад» Віндхуку: загінулі 12 чалавек, 50 былі параненыя.
У 1966 годзе Генеральная асамблея ААН анулявала мандат ПАР і перадала Намібію пад эгіду ААН. У 1971 годзе Міжнародны суд пацвердзіў законнасць гэтага кроку.
Вайна за незалежнасць
Рашэнне Міжнароднага суда, забастоўка рабочых-кантрактнікаў і ўзмацненне ўдзела царквы ў палітычным жыцці адзначылі пачатак перыяду масавага супраціву каланіяльнаму праўленню. З 1969 г. разгарнулася ўзброеная барацьба за незалежнасць краіны. Барацьбу за вызваленне ад акупацыі ПАР узначаліла левая групоўка SWAPO. Актыўную ролю ў канфлікце прыняла суседняя Ангола, дзе ва ўладзе знаходзіліся камуністы. Частка баявых дзеяннях праходзілі на тэрыторыі Анголы. Сам канфлікт быў моцна звязаны з грамадзянскай вайной у гэтай краіне.
Першыя некалькі гадоў барацьбу з паўстанцамі вяла ў асноўным паўднёваафрыканская паліцыя. Аднак па меры ўзмацнення мяцежнікаў у пачатку 1970-х гадоў для барацьбы з намібійскімі партызанамі ўпершыню была ўжыта рэгулярная армія ПАР — Сілы абароны Паўднёвай Афрыкі.
У 1971—1972 гадах у Намібіі прайшоў усеагульны бунт рабочых авамба, у якiм удзельнічалі больш за 30 тыс. чалавек па ўсёй краіне.
У 1975—1977 гады па ініцыятыве ПАР у Віндхуку праходзіла т. зв. «Канстытуцыйная канферэнцыя» пры ўдзеле арыентаваных на ПАР этнаплемянных груповак. Была створана кансерватыўная кааліцыя Дэмакратычны альянс Турнхале (DTA) на чале з племянным правадыром герэра Клеменсам Капуа. Распрацаваная канстытуцыя прадугледжвала адміністрацыйнае дзяленне краіны па этнічнай прыкмеце. Мясцовы ўрад узначаліў белы афрыканерскі нацыяналіст Дырк Маджа.
Кульмінацыяй вайны стала бітва пры Куіта-Куанавале (Ангола), якая праходзіла з восені 1987 па вясну 1988. Да пачатку бітвы ўзброеныя сілы ПАР ўварваліся ў Анголу для дапамогі УНІТА ў адлюстраванні буйнога ангола-кубінскага наступлення, пры падтрымцы SWAPO, СССР, ГДР і КНДР, у паўднёва-ўсходніх раёнах краіны. Па выніках гэтай бітвы, самай буйнай за ўсю агольскую грамадзянскую вайну і вайну за незалежнасць, абодва бакі, і ПАР, і Куба, абвясцілі аб сваёй перамозе.
22 снежня 1988 года ў штаб-кватэры ААН у Нью-Ёрку было падпісана пагадненне аб перадачы Намібіі пад кантроль Арганізацыі Аб’яднаных Нацый. ПАР прымушана вывесці сваю армію з гэтай тэрыторыі.
У пераходны перыяд лідары SWAPO і больш за 40 тыс. іх прыхільнікаў вярнуліся з выгнання на радзіму, прайшла рэгістрацыя палітычных партый і 95 % патэнцыйных выбаршчыкаў. 97 % выбаршчыкаў прынялі ўдзел у выбарах ва Устаноўчую асамблею, праведзеных пад наглядам ААН, на якіх за SWAPO прагаласавала 57 % выбаршчыкаў. Устаноўчая асамблея распрацавала і прыняла канстытуцыю Намібіі.
Незалежная Намібія
21 сакавіка 1990 годзе Намібія атрымала незалежнасць, а яе першым прэзідэнтам стаў лідар SWAPO Сэм Нуёма.
На выбарах 1994 года SWAPO яшчэ больш умацавала свае палітычныя пазіцыі. Намеціўся невялікі эканамічны рост у сферы замежнага турызму, рыбалоўстве і апрацоўчай прамысловасці, дасягнутага перш за ўсё за кошт дзяржаўных інвестыцый. Да канца першага дзесяцігоддзя незалежнасці складанымі праблемамі Намібіі заставаліся страйкавы рух, незадаволенасць сялян ходам зямельнай рэформы, беспрацоўе.
У 1998—1999 гадах у раёне Капрыві, на крайнім паўночным усходзе краіны, меў месца сепаратысцкі рух на чале з былым лідарам DTA Мішаке Муйёнга. Яго кіраўнікі выступалі за прадастаўленне шырокай аўтаноміі або незалежнасці рэгіёна. Інсургентаў падтрымлівала замбійская апазіцыя, тады як улады Замбіі і Зімбабвэ прапаноўвалі дапамогу ўраду Намібіі.
У 90-я гады канфлікт паміж Батсванай і Намібіяй з-за спрэчных астравоў на памежнай рацэ ў шэрагу выпадкаў выліўся ў агнявыя кантакты, меліся ахвяры. Аднак бакі ўрэгулявалі пытанне праз зварот у Міжнародны суд ААН; мяжа канчаткова дэмаркіравана ў 2003 годзе.
Азербайджанскі тэатр
Азербайджанскі тэатр (Azərbaycan teatrı) — тэатральнае мастацтва азербайджанскага народа.
Гісторыя
Вытокі азербайджанскага тэатральнага мастацтва ляжаць у самых старажытных народных святах і танцах.
Элементы тэатральнага дзеяння прысутнічаюць ў многіх відах азербайджанскага народнай творчасці — у гульнях («гізлянпач» — хованкі, «кесалдыгач» — гульня ў пола), гульнявых песнях («кэпэнэк» — матылёк, «бэноўшэ» — фіялка), у вясельных абрадах («ніша» — заручыны, «дуахгапма» — здыманне вэлюму з твару нявесты, «той» — вяселле), каляндарных святах («наўруз» — надыход вясны, «кэв-сэдж» — падрыхтоўка да зімы).
Да першасных форм тэатральных паказаў адносяць калектыўны мужчынскі танец «яллы», выступленні скамарохаў, кяндырбазаў (канатаходцаў), мухрадуздаў і мухрэбазаў, прадстаўлення дэрвішаў, «заклінальнікаў» змей. Важную ролю ў станаўленні народнага тэатра Азербайджана згулялі шырока вядомыя ў народзе тэатралізаваныя сцэны «Каса-каса», «Гаравелі», «Шах Селім», «Кечал пехлеван» («Лысы волат»), «Джэйран-Ханум» («Спадарыня Джэйран»), «Марал аюну» («Аленяў гульня»), «Кафтаркос» («Гіена»), «Хан-хан» («Уладар — суддзя»), «Тапдыг Чабан» («Пастух Тапдыг»), «Тэнбель гардаш» («Брат гультай»). Да старажытным відаў тэатральнай культуры Азербайджана адносіцца лялечны тэатр «Кілім-Арас» («З-за дывана»), прадстаўленні якога высмейвалі вычварныя з’явы побыту, сацыяльная няроўнасць, несправядлівасць.
У сярэднія вякі шырокае распаўсюджванне атрымлівае рэлігійна-містэрыяльны тэатр. Да такіх паданняў адносіцца тэатралізаваны абрад «шабіха», які праводзіўся звычайна ў жалобны Мухарам.
Узнікненне нацыянальнага азербайджанскага тэатра. Канец XIX — пачатак XX стст.
Нацыянальны азербайджанскі тэатр ўзнік ў другой палове XIX стагоддзя на аснове камедый першага азербайджанскага драматурга, вядомага мысляра і філосафа Мірзы Фаталі Ахундава. Першы прафесійны тэатральны спектакль на азербайджанскай мове быў паказаны 10 (23) сакавіка 1873 года. Ініцыятарамі спектакля былі педагог рэальнага вучылішча Гасан бек Мелікаў-Зардабі) і вучань вучылішча Наджафкулі бек Везіраў. На сцэне Бакінскага грамадскага сходу навучэнцы рэальнага вучылішча згулялі спектакль па п’есе М. Ф. Ахундава «Візір ленкаранскага ханства». 17 красавіка 1873 года ў тым жа зале Бакінскага грамадскага сходу быў паказаны другі спектакль — іншая камедыя М. Ф. Ахундава «Гаджы Кара» («Прыгоды скнары») . Пасля першых пастановак арганізацыя прафесійнага тэатра прыпынілася, і некаторы час спектакляў у Баку не паказвалі. Зардабі быў заняты стварэннем газеты «Экінчы», а Наджаф бек Везіраў з’ехаў вучыцца ў Расію. Адкрыццё ў Шушы ў 1881 годзе рэальнай школы, у 1894 годзе — пачатковай жаночай школы, а таксама адкрыццё музыказнаўцам Харатам Гулу музычнай школы і прыцягненне туды маладых спевакоў выклікала цікавасць да тэатра ў мясцовай інтэлігенцыі . Так, з 1982 года ў Шушы ў дні летніх вакацый маладымі педагогамі сталі ўладкоўвацца аматарскія спектаклі. У першыя гады рэпертуар складаўся з твораў М. Ф. Ахундава.
Газета «Новае агляд» 17 жніўня 1884 пісала: "На днях маладыя тэатралы-аматары Шушы ў трэці раз паказалі спектакль на роднай мове з дабрачыннымі мэтамі. Спачатку была пастаўлена камедыя «Масталі-шах», затым — «Гаджы кара», «Везіра Ленкаранскага ханства». Неўзабаве збіраюцца згуляць камедыю «Мусьё Жардан». Усе яны напісаны вядомым сярод каўказскіх мусульман Мірзай Фатады Ахундавым."
Рост колькасці аматараў тэатра прывёў да з’яўлення маладых драматургаў. У 1890-я гады актыўны ўдзел у аматарскім гуртку маладых педагогаў прымае ўдзел выкладчык роднай мовы ў руска-татарскай школе ў горадзе Шушы Г. Везіраў. У 1892 годзе разам з п’есамі М. Ф. Ахундава аматары ставяць п’есу Г. Везірава «Ажаніцца — не вады напіцца». Гэты спектакль быў сарваны фанатычна настроенымі вернікамі, акцёрам прыйшлося бегчы праз чорны ход. Мусульманскае духавенства, якое лічыла літаратуру і тэатр непрыстойным заняткам, пачало перашкаджаць правядзенню спектакляў. Улетку 1894 года маладымі педагогамі з дабрачыннай мэтай адзін за адным былі дадзены тры спектаклі: «Гаджы Кара», «Мусьё Жардан, батанік і дэрвіш, Масталі-шах, знакаміты вядзьмак», «Мядзведзь, пераможца разбойніка». У 1895 годзе гэтыя ж акцёры ажыццявілі, нарэшце, пастаноўку Г. Везірава «Ажаніцца — не вады напіцца». Поспех спектакля адзначаўся ў газеце «Тарджумен»: "З Шушы паведамляюць, што 27 жніўня моладзь горада з дабрачыннай мэтай паказала спектакль. Была з поспехам згуляная камедыя Г. Б. Везірава «Ажаніцца — ня вады напіцца»; збор спектакля — 500 рублёў быў перададзены ў рэальную школу. Князь Гасан хан прэміяваў аўтара камедыі срэбным посудам; моладзь ж падарыла яму дарагую чарніліцу."
У 1896 годзе ў Шушы была згуляная новая трагедыя А. Ахвердава «Раскіданае гняздо». Рэжысёрам спектакля быў сам аўтар п’есы. У 1904 аматары ажыццявілі пастаноўку «Атэла» У. Шэкспіра. Перакладчыкам трагедыі і выканаўцам ролі Атэла быў Г. Везіраў. У маскоўскай газеце «Навіны дня» аб гэтым спектаклі было напісана: "Спектакль так моцна падзейнічаў на гледачоў, што ў сцэне смерці Дездемоны яны не змаглі стрымаць слёз. Як толькі скончыўся спектакль, гледачы паспяшаліся набыць пераклад п’есы «Атэла». У антракце гледачы горача віталі перакладчыка п’есы, выказаўшы яму глыбокае прызнанне."
Да канца XIX стагоддзя спектаклі на азербайджанскай мове ставіліся ў правінцыйных гарадах — Нухе, Гянджы, Шэмасе, Нахічэвані і іншых. Арганізатарамі тэатральных пастановак з’яўляліся паслядоўнікі ахундаўскай школы драматургіі Наджаф бек і Гашым бек Везіраў, Нарыман Нарыманаў, Абдурагім бек Ахвердыеў, Джаліл Мамедкулізадэ, Сулейман Сані Ахундаў.
Пад уплывам рускай рэвалюцыі 1905—1907 гг. узнікаюць новыя тэатральныя трупы, т. зв. «таварыства». У нафтаздабываючых раёнах разам з драматычнымі гурткамі ствараецца спецыяльная трупа пры працоўнай газеце «Текамюль» пад назвай «Гаміет» для абслугоўвання працоўных гледачоў. Спектаклі трупы даваліся ў салоне «Гранвіё» гандлёвага пасажу.
У 1908 годзе пры дабрачынным таварыстве «Ніджат» была створана адзіная драматычная трупа, якая аб’ядноўвае такіх прафесійных акцёраў, як Г. Араблінскі, С. Рухула, А. Вялі. Трупа мела сваім памяшканнем, гардэробам, рэквізітам. Акрамя гэтага, трупа давала прадстаўленні ў тэатры Тагіева і ў рабочых раёнах. Значнымі падзеямі ў гісторыі азербайджанскага тэатра былі спектаклі «Ага Мухамед-шах Каджар» А. Ахвердыева (1907), «Каваль Гяве» Ш. Самі (1908), «Разбойнікі» (1907), «Мярцвякі» Дж. Мамедкулізадэ (1916), «Атэла» (1910), у якіх праславіўся выдатны акцёр і рэжысёр Г. Араблінскі, мастацтва якога было прасякнута рэвалюцыйна-рамантычным пафасам.
У гэты час у рэпертуар азербайджанскага тэатра ўвайшлі п’есы «Гавеі ахенгар» (Ш. Самі), «Бежанцы» (Шылер), «Аль-Мансур» (Г. Гейнэ), «Атэла» (У. Шэкспір), «Лекар мімаволі» (Ж. Б. Мальер), «Рэвізор», «Жаніцьба» (М. В. Гогаль), «Першы вінароб» (Л. М. Талстой) і інш.
У 1919 годзе быў створаны Азербайджанскі дзяржаўны тэатр.
Развіццё азербайджанскага тэатра ў савецкі перыяд
Пасля ўсталявання савецкай улады ў Азербайджане ўсе тэатры былі нацыяналізаваны, а іх рэпертуар стаў строга кантралявацца ўладамі. Урад аб’яднала разрозненыя трупы, залічаны акцёраў на дзяржаўную службу. Дзякуючы стабільнай фінансавай падтрымцы дзяржавы нацыянальны тэатр атрымлівае сваё далейшае развіццё. У 1920 годзе ствараецца Аб’яднаны дзяржаўны тэатр, які ўключаў азербайджанскую, рускую, армянскую драматычныя і оперныя трупы. У 1922 драматычная азербайджанская трупа тэатра была ператворана ў акадэмічны драматычны тэатр. У 1920 годзе ствараецца рускі сатыр-агіттэатр, ператвораны ў 1923 годзе ў Бакінскі рабочы тэатр. У тэатры ставіліся мініяцюры, агляду, пародыя на надзённыя грамадска-палітычныя і бытавыя тэмы. Нараўне з гэтым, у рэпертуар ўключаліся інсцэніроўкі твораў класічнай літаратуры («Шынель» па М. В. Гогаля, «Домік у Каломне», «Казка пра попе і працаўніку яго балды» па А. С. Пушкіну, «Вялікі інквізітар» па Ф . М. Дастаеўскаму, «Маска», «Аптэкарка» паводле Чэхава і інш). У 1921 годзе арганізаваны азербайджанскі сатыр-агіттэатр, на базе якога ствараецца ў 1925 годзе створаны Бакінскі азербайджанскі рабоча-сялянскі тэатр, ператвораны ў 1927 годзе ў Бакінскі тюркскі працоўны тэатр. У 1928—1930 гадах арганізаваны Азербайджанскі тэатр юнага гледача імя М. Горкага, а ў 1938 годзе — Азербайджанскі тэатр музычнай камедыі.
У 1922 годзе на аснове трупы Тыфліскага азербайджанскага тэатра быў створаны Тыфліскай азербайджанскі драматычны тэатр імя М. Ф. Ахундава, якая праіснавала да 1947 года. У 1928 годзе азербайджанскі тэатр быў арганізаваны ў Эрывані — гэта быў першы тэатр іншага народа на тэрыторыі Арменіі.
Азербайджанскі музычны тэатр
Папулярнасць тэатра ў народзе і развіццё азербайджанскіх народных інструментаў спрыялі фармаванню новай формы тэатральнага мастацтва — музычнага тэатра. У 1897—1898 гадах у Шушы і 1901—1902 гадах у Баку былі паказаны аднаактовыя сцэнічныя карціны па паэме «Лэйла і Меджнун» Фізулі і «Фархад і Шырын» Наваі. 12 студзеня 1908 г. у Баку была пастаўлена першая нацыянальнай опера У. Гаджыбекава «Лэйла і Меджнун». З гэтай даты бярэ свой пачатак гісторыя азербайджанскага прафесійнага музычнага тэатра. Першапачаткова рэпертуар азербайджанскага музычнага тэатра складаўся з твораў У. Гаджыбекава, які стварыў у 1908—1913 гадах оперы «Лэйла і Меджнун», «Шэйх сану», «Рустам і Зохраб», «Шах Абас і Хуршыд Бану», а таксама музычныя камедыі «Муж і жонка», «Не тая, так гэтая», «Аршын мал алан». Неўзабаве рэпертуар музычнага тэатра ўзбагаціўся новымі творамі З. Гаджыбекава (опера «Ашык Гарыб» і музычныя камедыі «Пяцідзесяцігадовы юнак», «Жанаты халасцяк»), операй «Шах Ісмаіл» М. Магамаева, музычнымі камедыямі «Молла Джаба» і «Вур-а-вур» М. М. Кязімоўскага, операй «Гэты-фельмолк» М. Амірава і інш.
Знаменскае (Омская вобласць)
Заснавана ў 1666 годзе. Па аўтамабільных дарогах адлегласць да абласнога цэнтра горада Омска складае каля 350 км, да найбліжэйшага горада Тара — 51 км. Насельніцтва — 5223 чал. (2021).
Сонечнае зацьменне 18 сакавіка 1969 года
Сонечнае зацьменне 18 сакавіка 1969 года — кольцападобнае сонечнае зацьменне 129 сараса.
Зацьменне мела велічыню 0,9954 і дасягнула свайго максімуму ў 04:54:57 UTC у пункце з каардынатамі 15° пд. ш. 116° у. д. Працягласць максімальнай фазы зацьмення склала 0 хв. 26 с., а месяцавы цень на зямной паверхні дасягнуў шырыні 16 км.
Казімір Твардоўскі
Казімір Твардоўскі (Kazimierz Jerzy Skrzypna-Twardowski Ritter von Ogonczyk;, Вена — , Львоў) — польскі філосаф і логік.
NGC 2093
NGC 2093 (іншае абазначэнне — ESO 57-SC23) — рассеянае скопішча ў сузор’і Залатая Рыба.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Няпарнакапытныя
Няпарнакапытныя, няпарнапальцыя (Perissodactyla) — атрад расліннаедных млекакормячых.
Вядомы з эацэну (каля 60 млн г. назад). Адрозніваюць 9 выкапнёвых і 3 сучасныя сямействы: коневыя, насарогавыя, тапіравыя; 6 родаў, 16 відаў.
Апісанне
Даўжыня 1,8—5 м, маса ад 180 кг да 5 т. На нагах 1 або 3 пальцы (на пярэдніх зрэдку 4). Найбольш развіты трэці, сярэдні, палец, які заканчваецца капытом.
Палігамы. Нараджаюць звычайна 1 дзіцяня.
Езуіцкая рэзідэнцыя (Слонім)
Сло́німская езуі́цкая рэзідэ́нцыя — былая ўстанова ордэна езуітаў у горадзе Слонім.
Спробы ўтварэння місіі пачаліся ў 1664—1665 гадах. У пачатку XVIII стагоддзя зямельныя наданні слонімскім езуітам рабілі жмудскі кашталян А. Уніхоўскі, муж і жонка Талаканскія, М. Кошчыц, пробашч Віленскай кафедры ксёндз П. Палубінскі.
У 1709—1725 гадах вядома як місія Навагрудскага езуіцкага калегіума, у 1725—1773 гадах — рэзідэнцыя. Драўляны касцёл Святога Іосіфа ўзведзены ў Слоніме ў 1713—1715 гадах, другі мураваны пачаў будавацца ў 1740 годзе (не быў завершаны).
Пры місіі дзейнічалі школы граматыкі (з 1713 года), паэтыкі і рыторыкі (з 1714 года). У 1736 годзе пры рэзідэнцыі створана школа філасофіі, з 1750 года вывучаліся гісторыя і матэматыка. Меліся музычная бурса, канвікт (інтэрнат) для дзяцей збяднелай шляхты, бібліятэка.
У розны час місіі і рэзідэнцыі належалі маёнткі Вішава, Грынкі, Дабосня, Шулякі, дзейнічалі місіі ў Ваўкавыску (з 1736 года) і Дабосні.
Пасля скасавання рэзідэнцыі школа пераўтворана ў павятовае вучылішча. Будынкі не захаваліся.
Сярэдневяковая гістарыяграфія
Сярэдневяковая гістарыяграфія (Historiography in the Middle Ages, Mittelalterliche Geschichtsschreibung, Historiographie médiévale) — наўмыснае захаванне памяці аб мінулым у працах заходнееўрапейскіх пісьменнікаў IV—XV стагоддзяў, якое прадстаўляе сабой прамы працяг антычнай грэчаскай і рымскай гістарыяграфіі, аднак, у адрозненне ад яе, арганізуе падзеі па храналогіі, а не па прычынна-следчым сувязям, і дрэнна лакалізаванае ў прасторы. Гісторыя як самастойная дысцыпліна адсутнічала ў эпоху Сярэднявечча, як не існавала прафесіі гісторыка; тым не менш, пісьменнікі на гістарычную тэму разумелі асаблівасці гістарычнага жанру. Пераважна стварэннем гістарычных тэкстаў займаліся святары, а затым — дзяржаўныя дзеячы і нават трубадуры і жанглёры, прадстаўнікі папаланаў і бюргерства. Значная частка тэкстаў пісалася на лацінскай мове, масіў тэкстаў на сучасных эпосе нацыянальных мовах з’яўляецца толькі з Высокага Сярэднявечча.
Пры нязменнасці рытарычнага метаду, які дастаўся ад антычнасці, сярэднявечная гістарыяграфія з’яўлялася рэалізацыяй шэрагу хрысціянскіх канцэпцый, у першую чаргу — універсалізму і эсхаталогіі. Практычна ўсе сярэдневяковыя гісторыкі распрацоўвалі ўніверсалісцкі пункт гледжання, паколькі гісторыя ўспрымалася як дзеі Божыя, што не выключала лакальнага патрыятызму і ксенафобіі. Р. Колінгвуд падкрэсліваў, што «Гісторыя як воля Бога прадвызначае самае сябе, і яе заканамерны працяг не залежыць ад імкнення чалавека кіраваць ёй. У ёй узнікаюць і рэалізуюцца мэты, не запланаваныя ні адной чалавечай істотай. Нават тыя, хто думае, што яны процідзейнічаюць ім, на самой справе спрыяюць іх выкананню».
Сярэдневяковыя гісторыкі імкнуліся расказаць аб мінулых часах і апісаць сучасныя ім падзеі ў строгай храналагічнай паслядоўнасці. Гэты падыход прывёў да ўсведамлення, што чалавецтва ў сваім развіцці прайшло шэраг этапаў. Адным з першых варыянтаў перыядызацыі стала чатырохчастковая канцэпцыя Іпаліта Рымскага і Юлія Афрыкана. Яна прадугледжвала сумяшчэнне антычнай канцэпцыі змены Залатога, Срэбнага, Бронзавага і Жалезнага стагоддзяў з хрысціянскім правідэнцыялізмам; да кожнага стагоддзя была прывязаная буйная імперыя: Халдэйская (Вавілонская), Персідская, Македонская, Рымская. Іншая традыцыя была закладзена ў XII стагоддзі Іаахімам Флорскім, які падзяліў гісторыю на тры перыяды: валадаранне Бога-Айца, або няўцелаўленага Бога, дахрысціянская эра; валадаранне Бога-сына, або хрысціянская эра; валадаранне Святога Духа, якое павінна было пачацца ў будучыні. Ключом да гісторыі было Адкрыццё, якое дазваляла разумець мінулыя дзеі Творцы і дазваляла прадэманстраваць Яго будучыя намеры, аднак справа гісторыка — толькі мінулае, а будучыня — вобласць прарока.
Перапіс насельніцтва СССР (1989)
Усесаюзны перапіс насельніцтва 1989 года быў апошнім перапісам насельніцтва ўсяго Савецкага Саюза.
Правядзенне
Праз 3 месяца пасля канчатка перапісу — у красавіку 1989 года — былі апублікаваны папярэднія вынікі пра колькасць і размяшчэнне насельніцтва па асобных рэгіёнах краіны. Напачатку 1990 года на аснове аўтаматызаванай апрацоўкі перапісных лістоў атрыманы канчатковыя вынікі пра колькасць і ўзроставы склад насельніцтва, стан ў шлюбе, колькасць і памер сем’яў, узровень адукацыі, нацыянальнасць і мовы, крыніцы сродкаў існавання.
Вынікі перапісу
Паводле перапісу, колькасць наяўнага насельніцтва на 12 студзеня 1989 г. склала 286,7 млн чал. За 10 гадоў, якія прайшлі пасля перапісу 1979 года, яна павялічылася на 24,3 млн чал., ці на 9 %.