cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Пер Андэрс Рудлінг
Біяграфія
За гэта Рудлінг падвергся нападкам з боку ўкраінскіх нацыяналістаў у Канадзе (сярод якіх быў і прэзідэнт супольнасці ветэранаў УПА). У абарону гісторыка выступіў шэраг вучоных і даследчыкаў Халакоста, якія выказалі салідарнасць з Рудлінам і назвалі яго крытычныя выказванні каштоўнымі і пераканаўчымі. Сярод тых, хто падтрымаў Рудлінга, былі, , , , , , , і інш.
Тры нягоднікі ў схаванай крэпасці
«Тры нягодніка ва ўтоенай крэпасці»  — японская кінастужка Акіры Курасавы 1958 года, знятая ў жанры дзідай-гэкі. Фільм зрабіўся сама прыбытковым сярод усіх фільмаў Курасавы на той час. У здымках прымалі ўдзел японскія акторы Тасіра Міфунэ і Міса Уехара.
Тэхніка асвятлення падзей у стужцы з боку другавартасных персанажаў моцна паўплывала на рэжысёра Джорджа Лукаса, які выкарыстаў яе падчас стварэння Зорных Войнаў.
Сюжэт
Пасля паўстання сярод палонных, Тахеі і Матасіці пускаюцца ва ўцёкі. У гарах каля ракі, яны знаходзяць залатыя зліткі з выявай паўмесяца клана Акідзукі. Там жа, ля ракі, яны сустракаюць Макабэ Ракуроту(Тасіра Міфунэ), былога генерала зрынутага клана Акідзукі. Макабэ жадае прыцягнуць абоіх валацуг да свайго плана па выратаванню прынцэсы Юкі Акідзукі (Міса Уехара) і перапраўкі золата прынцэсы на тэрыторыю клана-хаўрусніка. Ён прапануе кожнаму долю золата за дапамогу, але не расказвае, што за золата яны будуць перавозіць, і што за дзяўчыну яны будуць суправаджаць у сваім паходзе.
Тым часам жаўнеры клана Ямана вядуць пошукі зніклай прынцэсы Юкі і золата клана Акідзукі. Макабэ, разам з Тахеі, Матасіці і Юкі прабіраюцца праз тэрыторыю клана Ямана, сустракаючы на сваім шляху шмат перашкод, адной з якіх з’яўляецца хцівасць саміх валацуг. Яны часам намагаюцца забраць усё золата і збегчы, але кожны раз сварацца і не могуць дамовіцца наконт падзела скрадзенага. Урэшце, усю кампанію захоплівае ў палон генерал клана Ямана Хёэ Тадакора (Сусуму Фудзіта).
Жанр
Жанр дзідай-гэкі, у якім зняты фільм, абавязвае рэжысёра здымаць з пункту гледжання некампетэнтных, дурных і хцівых аферыстаў. Тым не менш, фільмы дадзенага жанра маюць глыбокае значэнне. Для Курасавы цэнтральнай была роля прынцэсы Юкі: ён пргалядзеў больш за 100 кандыдатак на гэту ролю, каб выбраць нікому дагэтуль невядомую Місу Уехара.
Тарноўскі
Тарноўскі — прозвішча.
Тры нягоднікі ў схаванай крэпасці
Уплыў
Тры нягодніка ва ўтоенай крэпасці мелі вялікі ўплыў на Джорджа Лукаса і яго Зорныя Войны. Можна знайсці шмат паралеляў паміж падзеямі двух стужак. Расказ пра падзеі вядзецца з боку другавартасных персанажаў (Тахеі і Матасіці і дроіды C-3PO and R2-D2), пачатак фільмаў (двое сварацца ў пустэльні) і канчатковыя эпізоды (двое стаяць перад прынцэсай на троне ў атачэнні генералаў каб атрымаць узнагароду).
Узнагароды
На Міжнародным Берлінскім кінафестывалі ў 1959 годзе Акіра Курасава атрымаў «Срэбранага мядзьведзя» за рэжысуру. Фільм таксама атрымаў узнагароду за лепшы сцэнарый на Kinema Junpo Awards.
Адзінства (Латвія)
Адзінства — правацэнтрысцкая палітычная партыя Латвіі, створаная ў 2011 годзе з трох партый. Партыя была заснавана ў 2010 годзе, як электаральныя альянс. У 2011 годзе пераўтварылася ў палітычную партыю. Асноўнымі ідэямі Адзінства з’яўляюцца кансерватызм, лібералізм, праеўрапеанізм.
Гісторыя
Адзінства, як электаральны блок, была заснавана ў 2010 годзе, перад выбарамі ў Сейм Латвіі. Іныцыятарамі заснавання з’яўляюцца тры правыя латвійскія партыі — Новы час, Грамадзянскі саюз, Грамадства за іншую палітыку. На выбарах у 10-ы Сейм Латвіі партыя перамагла, набраўшы 31.9 працэнтаў.
Кіраўніцтва
У склад кіраўніцтва ўваходзяць 15 чалавек. Таксама ў партыі ёсць дума, якую ўзначальвае Яніс Розенбергс. Лідарам партыі з 2010 года з’яўляецца Солвіта Абалтыня, якая была пераабрана на гэту пасаду ў снежні 2014 года, падчас партыйнага кангрэса.
Леанід Сяргеевіч Бранявы
Біяграфія
Скончыў Ташкенцкі інстытут тэатральнага мастацтва (1950), Школу-студыю МХАТ (1955). На сцэне з 1950. З 1961 года ў Маскоўскім драматычным тэатры на Малай Броннай, з 1988 года ў тэатры «Ленком». Акцёр шырокага творчага дыяпазону. Сярод роляў: Лыняеў («Ваўкі і авечкі» А.Астроўскага), Блахін («Казкі старога Арба» А.Арбузава), Сярпілін («Салдатамі не нараджаюцца» паводле К.Сіманава). З 1965 года здымаецца ў кіно: «Сямнаццаць імгненняў вясны» (1976), «Узброены і вельмі небяспечны», «Той самы Мюнхаўзен», «Пакроўскія вароты», «Нябёсы запаветныя».
Буер
Бу́ер (boeier) — лёгкая кабіна ці платформа з парусамі на трох каньках (лыжах, пнеўмаколах). Кіраванне робіцца заднім каньком (лыжай, колам) і парусам. Хуткасць руху перавышае 100 км/гадз. Выкарыстоўваецца як спартыўная прылада (буерны спорт), для перавозкі грузаў.
Рычард Бёртан (акцёр)
Рычард Бёртан (Richard Burton, народжаны Рычард Уолтэр Джэнкінс-малодшы,  — ) — валійскі акцёр. Лаўрэат прэмій BAFTA, «Залаты глобус», «Грэмі» і «Тоні», а таксама сяміразовы намінант на прэмію «Оскар».
На піку сваёй папулярнасці ў 1960-я гады Бёртан лічыўся адным з самых высокааплатных акцёраў Галівуду. У грамадскай свядомасці яго да гэтага часу цесна звязваюць з яго другой жонкай Элізабет Тэйлар.
Андрэй Стукаў
Андрэй Стукаў (нар. ) — беларускі плывец. Майстар спорту Беларусі.
Дасягненні
Срэбраны прызёр чэмпіянату Беларусі на кароткай вадзе 2013 года ў эстафеце 4 × 50 м вольным стылем.
Сяргей Вячаслававіч Скандракоў
Сярге́й Вячасла́вавіч Скандрако́ў (21 кастрычніка 1876, Мглін, цяпер Бранская вобласць, Расія — 2 жніўня 1953, Караганда) — беларускі навуковец-аграном, журналіст, краязнавец; псеўданімы: Сяргей Мглінскі; Янка з Вялікага Поля.
Біяграфія
Вучыўся ў Слуцкай і Мінскай гімназіях, скончыў Маскоўскі сельскагаспадарчы інстытут (1906). Удзельнічаў у працы Мінскага таварыства аматараў прыгожых мастацтваў. У рэвалюцыю 1905—1907 гг. сябра Мінскага камітэта Беларускай сацыялістычнай грамады, рэдактар-выдавец газеты «Голос Белоруссии» (выйшаў 1 нумар 1 студзеня 1906 г. у Мінску, забароненая ўладамі), дзе змясціў свой рэвалюцыйны твор «Казка пра голых і сабаліныя футры», вершы на беларускай мове Францішка Багушэвіча і Янкі Лучыны. Адзін з заснавальнікаў кніжнага таварыства «Мінчук». У 1907—1910 гадах у мінскіх газетах друкаваў палітычныя казкі. З 1911 года дырэктар доследнага поля ў Палтаўскай губерні, з 1921 года — беларускай агранамічнай станцыі ў Банцараўшчыне, прафесар БДУ, БСГА. Працаваў у Інбелкульце (1923—1925 гадах адказны сакратар Цэнтральнага бюро краязнаўства) і Беларускага НДІ сельскай і лясной гаспадаркі.
6 ліпеня 1930 года арыштаваны ДПУ БССР па справе «Саюза вызвалення Беларусі». Асуджаны паводле пастановы калегіі АДПУ СССР 10 красавіка 1931 года за «шкодніцтва і антысавецкую агітацыю» да 5 гадоў пазбаўлення волі. Пакаранне адбываў у Яраслаўлі. Вызвалены 15 лістапада 1934 года. Пасля вызвалення на навуковай і педагагічнай рабоце ў Яраслаўлі, Мічурынску, Душанбэ, Алмаце, Карагандзе. Рэабілітаваны судовай калегіяй па крымінальных справах Вярхоўнага суда БССР 15 лістапада 1957 года.
Аўтар апавядання «Аграном Сэрадэля» (1924), навукова-папулярных нарысаў па аграноміі, артыкулаў па краязнаўстве. Збярог жывапісныя творы Каруся Каганца «Тып беларуса» і «Зімовы пейзаж». Быў знаёмы з Янкам Купалам і Якубам Коласам, перапісваўся з Уладзімірам Караленкам.
Сяргей Скандракоў — прататып Кандаковіча ў трылогіі Якуба Коласа «На ростанях»
Лігурыйская рэспубліка
Рэспубліка ўзнікла на аснове колішняй Генуэзскай рэспублікі. У 1797 годзе Напалеон пераўтварыў саслабелую Генуэзскую рэспубліку ў французскі пратэктарат пад назвай Лігурыйская рэспубліка.
Іван Ягоравіч Староў
Іва́н Яго́равіч Старо́ў (, Санкт-Пецярбург —, Санкт-Пецярбург) — рускі архітэктар, адзін з заснавальнікаў т. зв. рускага класіцызму, акадэмік (з 1769), прафесар Пецярбургскай акадэміі мастацтваў (з 1785).
Лігурыйская рэспубліка
Суверэнам Лігурыйскай Рэспублікі з'яўлялася супольнасць лігурыйскіх грамадзян. Заканадаўчым органам Лігурыйскай Рэспублікі з'яўляўся Заканадаўчы Корпус, які складаўся з двух саветаў — Савета Сіньёраў і Савета Шасцідзесяці. Выканаўчым органам Лігурыйскай Рэспублікі была Дырэкторыя, якая складалася з пяці членаў.
Іван Ягоравіч Староў
Біяграфія
Нарадзіўся ў Маскве (па іншым крыніцам — у Санкт-Пецярбургу) у сям’і дыякана. Пачатковую адукацыю атрымаў у школе для дзяцей духоўнага стану.
У 1755 годзе быў прыняты ў выхаванцы гімназіі пры Маскоўскім універсітэце, праз год як адоранае дзіця пераведзены з яе ў гімназію пры Санкт-Пецярбургскай акадэміі навук і ў 1758 годзе паступіў у вучні акадэміі мастацтваў да А. П. Какорынава і Ж.-Б. Вален-Дэламота. Скончыўшы ў ёй курс, з 1762 па 1768 падарожнічаў за мяжой у якасці.
Лігурыйская рэспубліка
Пасля падзення Напалеона, Лігурыйская рэспубліка была адноўлена і праіснавала з 28 красавіка да 28 ліпеня 1814 года (пасля Ста дзён), пасля чаго стала часткай Сардзінскага каралеўства. 3 студзеня 1815 года тэрыторыя была афіцыйна далучана да Сардзініі.
На працягу свайго існавання, Лігурыйская рэспубліка афіцыйна выкарыстоўвала сімвалы Генуэзскай рэспублікі.
Іван Ягоравіч Староў
Біяграфія
Заканчэнне навучання ў Акадэміі таксама давала права на стан дваранства.
Стажыроўка за мяжой
У 1762 годзе Староў адбыў у Парыж. Тэрмінам камандзіроўкі было тры гады. У Парыжы ён вучыўся ў. І. Старову пашанцавала з тэрмінам стажыроўкі, якая цягнулася не тры, а шэсць гадоў, з якіх пяць гадоў ён правёў у Парыжы і адзін год у Рыме.
Вяртанне на радзіму
Па вяртанні ў Санкт-Пецярбург за праект будынка для кадэцкага шляхецкага корпуса быў прызнаны ў 1769 годзе акадэмікам, у наступным годзе заняў у акадэміі пасаду ад’юнкт-прафесара, з якой у 1770 годзе павышаны ў прафесары і ў 1794 годзе — у ад’юнкт-рэктары. У 1772—1774 гадах — галоўны архітэктар «».
Творчасць
Найважнейшыя з яго збудаванняў:
Санкт-Пецярбург і наваколлі:
Тульская вобласць:
Украіна:
Фернанда Гага
Ферна́нда Рубе́н Га́га (Fernando Rubén Gago; нар., Сьюдадэла, Аргенціна) — аргенцінскі футбаліст (апорны паўабаронца) і трэнер. Ігрок нацыянальнай зборнай Аргенціны (2007—2017). У цяперашні час працуе галоўным трэнерам клуба «Расінг» з Авельянеды.
«Бока Хуніярс»
Гага, які прыйшоў у дарослую каманду клуба «Бока Хуніярс» з юнацкай, дэбютаваў у асноўным складзе 5 снежня 2004 года ў гульні супраць «Кільмеса», якая скончылася перамогай «Хуніярс» з лікам 1:0. Нягледзячы на малады ўзрост, ён хутка стаў асноўным іграком паўабароны клуба, і яго сталі часцяком параўноўваць з Фернанда Рэдонда. яго ўпэўненая гульня выклікала цікавасць да яго з боку такіх іспанскіх клубаў, як «Рэал» і «Барселона».
«Рэал»
15 лістапада 2006 года прэзідэнт «Рэала» Рамон Кальдэрон ухваліў падпісанне Гага і яго суайчынніка Гансала Ігуаіна. Кантракт Гага з «Рэалам» быў падпісаны 19 снежня 2006 года, сума трансферу склала 20,4 млн еўра.
Дэбют Гага ў «Рэале» адбыўся 7 студзеня 2007 года ў матчы іспанскай Прымеры супраць «Дэпартыва». «Рэал» перамог у гэтай гульні з лікам 2:0. Пасля шэрагу памылак, учыненых ім на полі, Гага быў заменены ў сваім першым матчы на Раналда. Праз тыдзень, у наступнай гульні за клуб супраць «Сарагосы», Гага пацвердзіў сваю значнасць на футбольным полі. яго гульня дастаўляла нязручнасці супернікам, ён дэманстраваў выдатнае бачанне поля і абвастрэнні атакі сваёй каманды. «Рэал» абыграў «Сарагосу» з лікам 1:0 дзякуючы голу Руда ван Ністэлроя.
«Рома»
31 жніўня 2011 года Гага адправіўся ў гадавую арэнду ў італьянскую «Рому». У канцы сезона Гага паведаміў, што хоча застацца ў «Роме».
«Валенсія»
19 ліпеня 2012 года было абвешчана аб пераходзе Гага з «Рэала» ў «Валенсію», як паведамлялася за 3,5 млн еўра. Дэбютаваў Фернанда ў складзе свайго новага клуба 19 жніўня 2012 года ў гульні супраць свайго былога клуба «Рэала». Матч скончыўся ўнічыю з лікам 1:1, Фернанда адгуляў усе 90 хвілін матча. 2013 год правёў у арэндзе ў клубе «Велес Сарсфілд», дзе стаў чэмпіёнам Аргенціны.
Аксаміткі
Аксамі́ткі, Аксамітка, Тагетэс (Tagetes) — род адна- і шматгадовых травяністых раслін сямейства астравых.
Батанічнае апісанне
Вышыня да 1,5 м. Сцябло прамастойнае, галінастае. Лісце перыстарассечанае. Кветкі жоўтыя, жоўта-аранжавыя або карычнева-чорныя, у кошыках, з моцным пахам. Плод — сямянка. Размнажаюцца насеннем.
Арэал і экалогія
Большасць відаў пашыраны субтропіках Амерыкі. На Беларусі інтрадукаваны, і ; выкарыстоўваюцца ў кветкаводстве. Святла- і цеплалюбныя.
Віды
Налічваецца каля 53 відаў, у тым ліку:
Фернанда Гага
Вяртанне ў «Боку»
У 2013 годзе было афіцыйна пацверджана, што аргенцінскі клуб «Бока Хуніярс», за які Фернанда пачынаў сваю прафесійную кар’еру, выкупіў 50% правоў на іграка ў «Валенсіі» за плату ў памеры 1,7 млн еўра.
Аксаміткі
Значэнне і выкарыстанне
Дэкаратыўныя і лекавыя расліны (мачагонны, патагонны і проціглісны сродак).
Фернанда Гага
Вяртанне ў «Боку»
У снежні 2018 года атрымаў цяжкую траўму, і ў лютым 2019 года кантракт клуба з паўабаронцам быў разарваны.
Міжнародная кар’ера
Хоць Фернанда і не быў абраны ў лік ігракоў зборнай Аргенціны да чэмпіянату свету 2006 года ў Германіі, ён атрымаў заклік праз год і гуляў у 2007 годзе на Кубку Амерыкі. З тых часоў ён быў сталым членам каманды.
Трэнерская кар’ера
У студзені 2021 года ўзначаліў клуб «Альдасіві», дзе працаваў да верасня. У кастрычніку 2021 года быў прызначаны галоўным трэнерам «Расінга» з Авельянеды.
Клубныя
«Бока Хуніярс»:
«Велес Сарсфілд»:
Міжнародныя
Аргенціна:
Асабістае жыццё
27 ліпеня 2011 года Фернанда абраўся шлюбам з аргенцінскай тэнісісткай Хіселай Дулка.
Буй
Буй (boei) — плывучы знак (паплавок) для абазначэння фарватараў, небяспечных для суднаходства месцаў, месцазнаходжання прадмета (напрыклад, якара, міны), падтрымання частак рыбалоўнага трала, вымярэння ступені хвалявання вады (хвалямерны буй) і інш. Можа мець прыстасаванні для падачы светлавых, гукавых, радыёсігналаў.
Ворлікі
Ворлікі (Aquilégia) — род травяністых шматгадовых раслін сямейства казяльцовыя.
Віды
Вядома 60-70 відаў, якія растуць у Паўночным паўшар’і (паводле іншых даденых, 75 ). Згодна сайта The Plant List, род налічвае 101 відаў.
Каля 35 відаў уведзена ў культуру.
Азаранка
Аза́ранка — беларускае прозвішча.
Андрэй Яўгенавіч Рыбакоў
Рыбакоў Андрэй Яўгенавіч ( —) — беларускі вучоны, кандыдат гістарычных навук, дацэнт.
Біяграфія
У 1999 абараніў кандыдацкую дысертацыю на тэму «Агульнае справаводства ў цэнтральным апараце дзяржаўнага кіравання Вялікага Княства Літоўскага ў ХVI ст.». Р. — першы ў Беларусі навуковец, які стаў кандыдатам гістарычных навук па спецыяльнасці «Дакументалістыка, дакументазнаўства і архівазнаўства». Даследуе пытанні гісторыі архіўнай справы і справаводства ў Беларусі, методыкі і практыкі сучаснага справаводства. Падрыхтаваў інфармацыйны агляд «Документоведение и делопроизводство — отечественный и зарубежный опыт» (1994). Разам з Э. М. Давыдавай напісаў манаграфію «История и организация делопроизводства в Беларуси» (1999) і «Делопроизводство: Учебно-практическое руководство» (выйшла 9 выданняў, 1998—2005). Адзін з аўтараў «Примерной инструкции по делопроизводству в министерствах, госкомитетах и других центральных органах управления, учреждениях, организациях и на предприятиях Республики Беларусь» (1995), «Унифицированной системы организационно-распорядительной документации» (2000); «Рекомендаций по совершенствованию и сокращению документооборота в учреждениях, организациях и на предприятиях Республики Беларусь» (2004) і інш.
Узнагароджаны Граматай Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР (1988), медалямі «70 гадоў Узброеных Сіл СССР» (1988), «Воіну-інтэрнацыяналісту ад удзячнага афганскага народа» (1989), «У памяць 10-годдзя вываду Савецкіх войск з Афганістана» (1999).
Солвіта Абалтыня
Со́лвіта А́балтыня (Solvita Āboltiņa;, , ЛССР) — латвійскі палітык, спікер Сейма Латвіі Латвійскай рэспублікі ў 2010—2014 гадах, лідар правацэнтрысцкай латвійскай партыі Адзінства.
Біяграфія
У 1981-ым годзе скончыла Рыжскую сярэднюю школу № 5. У 1986-ым годзе выпусцілася з юрыдычнага факультэта Латвійскага ўніверсітэта.
Палітычная кар’ера
З 1995 года працавала ў консульскім дэпартаменце Міністэства замежных спраў Латвійскай рэспублікі. У 2001 годзе далучылася да правай латвійскай партыі Новы час. У 2004—2006 гадах працавала міністрам юстыцыі Латвійскай рэспублікі. У 2006 годзе, на выбарах у Сейм Латвіі, прайшла як кандыдат партыі Новы час. У 2008 годзе ўзначаліла партыю.
Сямейнае становішча
Замужам, двое дзяцей.
Рок Хадсан
Рок Хадсан (Rock Hudson, пры нараджэнні Рой Гаральд Шэрэр-малодшы (Roy Harold Scherer, Jr.);  — ) — амерыканскі акцёр кіно і тэлебачання, вядомы пераважна дзякуючы ролям у меладрамах Дугласа Сірка і ў серыі фільмаў, дзе яго партнёрам выступала Дорыс Дэй.
Бульвар Непакорных (Магілёў)
Гісторыя
У другой палове 1930-х гг. быў адкрыты аэрадром паміж сучасным бульварам Непакорных і праспектам Шміта. Увосень 1941 года на ўскраіне горада ў прадмесці Лупалава, на полі аэрадрома нямецка-фашысцкімі захопнікамі быў створаны лагер смерці для масавага знішчэння савецкіх ваеннапалонных. За час існавання лагера да 1943 года знішчана больш за 40 тысяч чалавек.
Бульвар названы ў памяць пра вязняў Лупалаўскага лагера смерці, якія загінулі, але не скарыліся ворагу ў гады Вялікай Айчыннай вайны.
Забудова
Забудаваны 9-павярховымі жылымі дамамі ў першых паверхах якіх размяшчаюцца крамы, абласная стаматалагічная паліклініка, бібліятэка № 7, будынак будаўнічага трэста № 17 «Лаўсанбуд». У пачатку бульвара знаходзяцца Лупалаўскія могілкі.
Узурпацыя
Узурпацыя, або ўзурпацыя ўлады (ад usurpatio — авалоданне) — захоп улады гвалтоўным шляхам, здзейснены з парушэннем закона, або незаконнае прысваенне ўладных паўнамоцтваў. Здзяйсняецца адной асобай або групай асоб.
Да ўзурпацыі адносяць таксама выбары, праведзеныя з грубымі парушэннямі і фальсіфікацыя іх вынікаў. Прыватным выпадкам узурпацыі з'яўляецца злоўжыванне ўладнымі паўнамоцтвамі. Узурпацыю адной галіной улады ўладных паўнамоцтваў іншых галін улады заклікана прадухіляць рэалізацыя канцэпцыі падзелу ўлады.
Асобу, якая здзейсніла ўзурпацыю ўлады, называюць узурпатарам. У гістарыяграфіі з даўніх пор існуе падзел імператараў старажытнага Рыма і Візантыі на законных імператараў і ўзурпатараў. Гэты падзел, як і падзел Рымскіх Папаў на законных Папаў і антыпапаў, — хутчэй даніна традыцыі, чым указанне на спосаб атрымання ўлады, бо многія імператары, класіфікавальныя як «законныя», захапілі ўладу ў выніку забойства папярэдніка, або перавароту, або грамадзянскай вайны. Паводле гэтай класіфікацыі, калі адначасова існавала некалькі варагуючых імператараў, то звычайна пераможца лічылася «законным імператарам», а астатнія — «узурпатарамі». Але ёсць і выключэнні, напрыклад, Флавій Іаан у 423—425 гг. кіраваў усёй Заходняй Рымскай імперыяй аднаасобна, тым не менш ён лічыцца ўзурпатарам.
Букіністыка
Букіністыка (ад Bouquiniste — букініст, Bouquin — старая кніга) — гандаль старымі кнігамі і іншымі друкаванымі антыкварнымі выданнямі. Акрамя таго, букіністыкай называюць сукупнасць рознага роду старой і старадаўняй паліграфічнай прадукцыі (старыя кнігі, старадаўнія кнігі, брашуры, паштоўкі, газеты, часопісы, афішы, пракламацыі, квіткі), сабранай у адным месцы. Букініст - спецыяліст букіністычнага гандлю, звычайна з'яўляюцца знаўцамі старадаўніх рэдкіх выданняў. Умоўна прынята падзяляць старую кнігу на букіністычную - пасля 1851, і антыкварную - да 1851. Букіністыка з'яўляецца адной з крыніц калекцый бібліяфілаў.
Хадсан
Хадсан — прозвішча.
ФК Ювентус
«Юве́нтус» (таксама: Ювэ, ад iuventus — «юнацтва») — італьянскі футбольны клуб з Турына. З’яўляецца самым тытулаваным клубам Італіі па колькасці чэмпіёнстваў ва ўнутраным першынстве і перамог у Кубку Італіі. Клуб быў заснаваны ў 1897 годзе групоўкай маладых турынскіх студэнтаў, сярод іх, быў і першы прэзідэнт клуба, Эўджэніа Канфары, і яго брат Энрыка, аўтар гістарычнай памяці ; Клуб належыць сям’і бізнесменаў Аньелі з 1923 года, што з’яўляецца найстарэйшым спартыўным партнёрствам у Італіі, у выніку чаго «Ювентус» стаў першым прафесійным клубам у краіне. З часам клуб стаў сімвалам нацыянальнай культуры, у сувязі з іхнымі поспехамі, некаторыя з якіх зрабілі значны ўплыў у італьянскім грамадстве, асабліва ў 1930-я гады і ў першыя пасляваенныя дзесяцігоддзі, ідэалагічнай палітыцы і сацыяльна-эканамічнаму паходжанню тых, хто спачувае клубу. Колькасць заўзятараў клуба з’яўляецца не толькі самай вялікай у Італіі, але і адной з найбуйнейшых у свеце. Падтрымка «Ювентуса» шырока распаўсюджана па ўсёй краіне і за мяжой, у асноўным у краінах са значнай прысутнасцю італьянскіх імігрантаў.
«Ювентус» гістарычна з’яўляецца самым паспяховым клубам у італьянскім футболе і адным з самых тытулаваных у свеце. «Ювентус» мае рэкордныя 36 нацыянальных чэмпіёнскіх тытулаў, рэкордныя 14 перамог у розыгрышах італьянскага кубка і 9 перамог у нацыянальным Суперкубку, а таксама адзінаццаць перамог у міжнародных спаборніцтвах. У адпаведнасці з рэйтынгам апублікаваным у 2009 годзе Міжнароднай федэрацыяй футбольнай гісторыі і статыстыкі, арганізацыі, што падначалена ФІФА, клуб, паводле вынікаў выступаў у міжнародных спаборніцтвах, быў прызнаны найлепшым клубам Італіі і другім клубам Еўропы XX стагоддзя.
Склад
Станам на ліпень 2023 года.
Фінансавыя махінацыі
20 студзеня 2023 года Федэральны апеляцыйны суд Італіі прыняў рашэнне пакараць «Ювентус» за фінансавыя махінацыі папярэдняга кіраўніцтва. Клуб быў пазбаўлены 15 ачкоў у сезоне Серыі A сезона 2022/2023. Былыя дырэктары турынскага клуба адхілены ад футбольнай дзейнасці: Андрэа Аньелі — на 2 гады, Маўрыцыа Арывабенэ — на 2 гады, Федэрыка Курубіні — на 1 год і 4 месяцы, Павел Недвед — на 8 месяцаў.
Амлет
Амле́т (ад omelette) — страва французскай кухні, прыгатаваная са злёгку ўзбітых яйкаў, абсмажаных на патэльні.
Апісанне
У французскі амлет не прынята дадаваць малако, ваду, муку і г.д. Існуе меркаванне, што сапраўдны французскі кухар у першую чаргу павінен умець гатаваць амлет. Амлет абсмажваецца на сметанковым масле з аднаго боку, пакуль ён амаль цалкам не загусцее; перад тым, як падаць, яго скручваюць у трубачку ці напалам. У адрозненне ад суфле, страва не павінна быць пышнай, таму пры смажанні патэльню не закрываюць накрыўкай. Перад тым, як скруціць амлет, яго можна заправіць начыннем.
У розных нацыянальных кухнях ёсць свае разнавіднасці амлету: італьянская фрытата, іспанская тартылья, японскія ому-райсу і ому-соба, з рысам і дарамі мора, руская драчона.
Заазёрная
Назву Заазёрная маюць:
Экспедыцыя «Німрада»
Экспеды́цыя «Ні́мрада» (Nimrod Expedition), Брыта́нская антаркты́чная экспеды́цыя 1907—1909 гадо́ў (The British Antarctic Expedition 1907–09) або Пе́ршая экспеды́цыя Шэ́клтана (First Shackleton Expedition) — першая з трох самастойных экспедыцый Эрнэста Шэклтана. Мэтай экспедыцыі было дасягненне геаграфічнага Паўднёвага полюса, аднак Шэклтан быў вымушаны павярнуць, не дайшоўшы да мэты ўсяго 180 км з-за няправільна разлічанай тактыкі паходу і агульнага знясілення членаў полюснай групы. Экспедыцыя праходзіла ва ўмовах палітычнага ціску з боку былога начальніка Шэклтана — Роберта Скота. Аднак менавіта Скот 17 студзеня 1912 года першым з англічан дасягнуў Паўднёвага полюса. Нягледзячы на тое, што галоўная мэта не была дасягнутая, экспедыцыя на «Німрадзе» даставіла шырокую навуковую інфармацыю аб Антарктычным мацерыку. Шэклтан і яго спадарожнікі ўпершыню перасяклі Трансантарктычныя горы і дасягнулі цэнтра Паўднёвапалярнага плато. Сярод іншага, яны адкрылі ледавік Бірдмара. Паўночная партыя экспедыцыі ўпершыню дасягнула Паўднёвага магнітнага полюса. Было здзейснена першае ўзыходжанне на вулкан Эрэбус. У экспедыцыі ўдзельнічалі славутыя ў будучыні брытанскія і аўстралійскія палярнікі, у тым ліку Дуглас Моўсан і Рэйманд Прыстлі.
Перадгісторыя
Эрнэст Шэклтан у 1901—1903 гадах удзельнічаў у антарктычнай экспедыцыі Р. Скота на барку «Дыскаверы» ў якасці трэцяга памочніка камандзіра. Першапачаткова ён быў адкінуты на конкурсе і быў прыняты ў склад каманды толькі па патрабаванні спонсара экспедыцыі. 2 лістапада 1902 года Скот, Шэклтан і Уілсан выступілі на крайні Поўдзень на сабачых запрэжках. Няўменне абыходзіцца з жывёламі і нягодны правіянт прывялі да таго, што людзі былі вымушаныя цягнуць увесь груз самі, запрэгшыся ў нарты. 30 снежня экспедыцыянеры дасягнулі 82° 11' пд. ш. (82° 17' паводле вымярэнняў Скота), пераадолеўшы траціну адлегласці да Паўднёвага полюса. Ужо ў дарозе Шэклтан цяжка захварэў, у яго праявіліся сімптомы цынгі, а таксама былі пашкоджаныя дзясны і глотка, ён кашляў і харкаў крывёй. Яго прыйшлося вызваліць ад працы, а потым і пасадзіць на сані, у якія запрэгліся Скот і Уілсан. 3 лютага 1903 года Скот, Уілсан і Шэклтан вярнуліся на «Дыскаверы». Іх паход доўжыўся 93 суткі, за гэты час яны прайшлі 960 міль (1540 км).
Па прыбыцці на судна Шэклтан здолеў хутка акрыяць, але Скот прыняў рашэнне эвакуіраваць свайго трэцяга памочніка з Антарктыкі, нягледзячы на канфлікт з членамі каманды, які ўзнік з-за гэтага. Прычыны гэтага рашэння дыскутуюцца па гэты дзень: на думку Б. Рыфенбурга, Скот, маючы аўтарытарны характар, не змог наладзіць адносін з валявым і свабодалюбным Шэклтанам. Гэтым жа даследчыкам вылучалася версія, што Скот раўнаваў Шэклтана да свайго сябра Уілсана, з якім у Шэклтана склаліся нефармальныя адносіны, нецярпімыя ў брытанскім афіцэрскім асяроддзі. Ёсць таксама падставы меркаваць, што падчас паходу на Поўдзень паміж Скотам і Шэклтанам паўстаў буйны канфлікт, пра які нічога не вядома, паколькі ўдзельнікі не пакінулі пра яго прамых сведчанняў. Пасля заканчэння экспедыцыі Шэклтан палічыў ацэнку сваёй ролі ў паходзе у напісанай Скотам кнізе асабістай абразай, і непрыязныя адносіны паміж імі захоўваліся да канца жыцця Скота. Тым не менш, Шэклтан ніколі не называў прычынай арганізацыі ўласнай экспедыцыі канфлікт са Скотам. У апісанні экспедыцыі на «Німрадзе» Шэклтан паказваў, што ім рухала сумесь розных пачуццяў і жаданняў: смага прыгод, навуковых адкрыццяў і «таямнічае зачараванне невядомага».
План экспедыцыі
Першыя накіды планаў антарктычнай экспедыцыі з'яўляюцца ў запісах Шэклтана ў 1906 годзе. Першапачатковыя намеры былі вельмі сціплыя: увесь бюджэт экспедыцыі не павінен быў перавышаць 17 000 ф. ст. фунтаў стэрлінгаў (ф. ст.). Планы Шэклтана былі падтрыманы індустрыяльным магнатам сэрам Уільямам Бірдмарам, у кампаніі якога ён адказваў за сувязі з грамадскасцю. Бірдмар абяцаў Шэклтану 7 000 ф. ст. і аўтамабіль для выпрабаванняў у Антарктыдзе. Афіцыйна аб сваіх намерах Шэклтан абвясціў 12 лютага 1907 года на пасяджэнні Каралеўскага геаграфічнага таварыства, што было шырока разрэкламавана ў друку. У дакладзе Шэклтан абвясціў, што бюджэт складзе не менш за 30 000 ф. ст.
Шэклтан меў намер базіравацца на востраве Роса, выкарыстоўваючы хаціну Скота. Навіной стаў падзел зімовачнага атрада на дзве групы: Паўднёвую — прызначаную для дасягнення Паўднёвага геаграфічнага полюса, і Паўночную, якая павінна была дасягнуць Паўднёвага магнітнага полюса. Планы Шэклтана былі вельмі амбіцыйнымі: акрамя заваявання абодвух Паўднёвых палюсоў меркавалася даследаваць Трансантарктычныя горы і Паўднёвапалярнае плато, метэаралагічная група павінна была даследаваць механізмы фарміравання надвор'я ў Паўднёвым паўшар'і і ўплыў антарктычных ледавікоў на клімат Аўстраліі і Новай Зеландыі. Вельмі шырокай была праграма заалагічных даследаванняў. Спецыялісты-геолагі павінны былі даць адказ на пытанне, якім чынам Антарктычны ледавік паўплываў на характар залягання горных парод на Зямлі Вікторыі і Зямлі Караля Эдуарда VII. Для сучаснікаў не было сакрэтам, што асноўнай мэтай Шэклтана былі першаадкрывальніцкія рэкорды, а навуковая праграма прызначалася ў першую чаргу для прыцягнення інвестараў і надання экспедыцыі рэспектабельнасці ў грамадстве.
Транспарт
Шэклтан абвясціў, што будзе выкарыстоўваць трыяду транспартных сродкаў: ездавых сабак, нізкарослых маньчжурскіх коней (англічане называлі іх «поні») і спецыяльна сканструяваны аўтамабіль магутнасцю 22 к. с. Аўтамабіль прызначаўся ў першую чаргу для рэкламных мэтаў: адным з фундатараў экспедыцыі была шатландская аўтамабільная кампанія Arrol-Johnston. Выкарыстанне ездавых сабак было следствам кансультацый з вядучымі палярнікамі свайго часу — Фрыцьёфам Нансенам (былым тады паслом Нарвегіі ў Лондане), Ота Свердрупам і герцагам Абруцскім, аднак Шэклтан не давяраў ні сабакам, ні лыжам з-за негатыўнага досведу ў экспедыцыі на «Дыскаверы». Тым не менш, у праекце экспедыцыі аб ездавых сабаках было сказана шмат пахвальных слоў, Шэклтан нават заявіў, што калі б у Скота было 60 сабак, Паўднёвы полюс быў бы пакораны яшчэ ў 1903 годзе. Пасля кансультацый з Фрэдэрыкам Джэксанам Шэклтан вырашыў зрабіць стаўку на поні, якіх было замоўлена 14 галоў (у выніку было ўзята 10). Усе спробы Нансена пераканаць даследчыка апынуліся безвыніковымі.
Для сучаснікаў была невытлумачальнай агіда Шэклтана да лыж. У гэтым яго падтрымаў былы прэзідэнт Каралеўскага Геаграфічнага таварыства сэр Клемент Маркхэм, які лічыў найбольш эфектыўнымі пешыя пераходы і транспарціроўку грузаў на поні: гэтыя метады былі апрабаваныя яшчэ ў экспедыцыі Мак-Клінтака ў 1860 годзе. Нансен лічыў гэты метад бессэнсоўнай тратай сіл людзей і жывёл.
Фінансаванне
У сувязі з падрыхтоўкай новай экспедыцыі Роберта Скота Шэклтан быў вымушаны спадзявацца толькі на прыватных інвестараў. У сувязі з пачаткам «антарктычнай гонкі» (акрамя Скота, экспедыцыі рыхтаваліся даследчыкамі Бельгіі і Германіі) у Шэклтана было не больш як паўгода, каб адправіцца на Поўдзень. Начальнік экспедыцыі разгарнуў бурную рэкламную дзейнасць, адкрыўшы свой офіс на плошчы Ватэрлоа ў Лондане. Каралеўскае геаграфічнае таварыства прадаставіла яму 500 ф. ст. і набор карт і навуковых прыбораў, аднак адмовілася дапамагаць у найманні афіцэраў і матросаў, якія служылі на «Дыскаверы». Толькі ў ліпені 1907 годзе Шэклтан атрымаў абяцаны раней грант ад свайго шэфа Бірдмара. 2000 ф. ст. прадаставіў граф Айві (Эдвард Гінэс — кіраўнік знакамітай піваварнай кампаніі). За ўклад у 2000 ф. ст. у экспедыцыі прыняў удзел 20-гадовы сэр Філіп Броклхёрст. Істотную дапамогу аказаў таксама сваяк самога Шэклтана — Уільям Бел, а таксама ўрады Аўстраліі і Новай Зеландыі. Патрабаваныя 30 000 ф. ст. былі сабраныя літаральна напярэдадні адплыцця, а рэальны каштарыс расходаў склаў 45 000 фунтаў, у выніку чаго Шэклтан адплыў у абавязках, разлічваючы на будучыя прыбыткі ад рэкламы, продажу кнігі аб экспедыцыі і публічныя лекцыі. Пасля экспедыцыі даўгі Шэклтана ў 20 000 ф. ст. пагасіў брытанскі ўрад.
Рыштунак
У красавіку 1907 года Шэклтан адправіўся ў Крысціянію, дзе быў зроблены заказ на выраб нарт з ясеню і гікары. У Драмене былі замоўленыя палярныя касцюмы і спальныя мяшкі з футра аленя, прычым па радзе Нансена Шэклтан узяў у якасці абутку лапландскія каньгі (finnesko), зробленыя са скуры, садранай з задніх ног аленя-самца, шэрсцю наверх, знутры яны набіваліся сухой асакой роду сены. З-за спешкі касцюмы і абутак былі не вельмі якасныя, і вялікую частку замоўленага рыштунку Шэклтан забракаваў. Палярныя курткі пашылі з воўчага футра, а рукавіцы з футра сабакі, як практыкавалася ва ўсіх экспедыцыях таго часу. Штармавую вопратку і бялізну паставіла лонданская фірма Burberry and Jaeger, якая надзейна зарэкамендавала сябе яшчэ ў экспедыцыі на «Дыскаверы».
Экспедыцыйнае судна
Па радзе бельгійскага ветэрана антарктычных даследаванняў барона Адрыена дэ Жэрлаша Шэклтан вырашыў купіць новае нарвежскае прамысловае судна Bjorn, спецыяльна прызначанае для арктычных умоў. Аднак кошт яго склаў 11 000 ф. ст., і абмежаваны ў сродках даследчык адмовіўся ад куплі (у 1911 годзе судна набыў Вільгельм Фільхнер і, перайменаваўшы ў Deutschland, выкарыстаў у сваёй антарктычнай экспедыцыі).
У выніку Шэклтан набыў за 5000 ф. ст. прамысловую шхуну «Німрад», пабудаваную ў 1865 годзе на верфях Дандзі. Яна служыла на Ньюфаўндлендзе і мела водазмяшчэнне ў 334 «доўгія тоны», удвая менш, чым «Дыскаверы», і знаходзілася ў жаласным тэхнічным стане, у дадатак усе ўнутраныя памяшканні набраліся тлушчу. Калі 15 чэрвеня 1907 года «Німрад» увайшоў у воды Тэмзы, Шэклтан быў у жаху ад свайго набыцця. Начальнік неадкладна падвергнуў судна перабудове на верфях R. & H. Green, абсталяваўшы яго дапаможнай паравой машынай у 60 к. с., неэканамічнай і неэфектыўнай (паравы кацёл спажываў каля 4 тон вугалю ў суткі пры поўнай нагрузцы, тады як на «Фраме» Нансена кацёл, які спажываў 2,8 тон вугалю ў суткі, забяспечваў энергіяй машыну ў 220 к. с.). Судна было абсталяванае ветразямі як баркенціна. «Німрад» развіваў максімальную хуткасць у 6 вузлоў.
Каманда
Навуковы атрад быў невялікі. Яго кіраўніком быў 41-гадовы шатландскі біёлаг Джэймс Мюрэй, пад яго пачаткам працаваў 21-гадовы геолаг Рэйманд Прыстлі. Прафесар геалогіі Эджуорт Дэвід быў накіраваны ў экспедыцыю ўрадам Аўстраліі дадаткова да ахвяравання ў 5000 фунтаў. Яшчэ адным аўстралійцам у экспедыцыі быў Дуглас Моўсан. Асістэнтам Прыстлі стаў 20-гадовы сэр Броклхёрст, які адправіўся ў экспедыцыю сваім утрыманнем за ахвяраванне ў 2 000 ф. ст., жадаючы прыгод. Яшчэ адным пасажырам быў Джордж Баклі, сын новазеландскага фермера, які ўвайшоў у склад экспедыцыі ў апошні момант за ахвяраванне ў 500 ф. ст., аднак ён вярнуўся на дапаможным судне ўжо ў студзені 1908 года.
Шэклтан моцна рызыкаваў, набраўшы каманду такога роду, паколькі толькі чатыры чалавекі з яго каманды, уключаючы самога начальніка, мелі досвед палярных даследаванняў. Тым не менш, прынцыпы падбору людзей апынуліся правільнымі, што ў немалой ступені спрыяла поспеху экспедыцыі.
У складзе зімовачнага атрада былі наступныя асобы:
Рэакцыя Роберта Скота
Даведаўшыся з друку аб планах свайго былога падначаленага, Роберт Скот быў моцна незадаволены. Аднак значна больш рэзкую рэакцыю прадэманстраваў заступнік Скота К. Маркхэм, які пісаў: "«Я быў надзвычай збянтэжаны, але ўсё ж не мог выказаць здагадку, што ён дзейнічае не з Вашага ведама… Вельмі абураны тым, што ён паводзіць сябе гэтак двудушна ў адносінах да Вас. Паводзіны яго ганебныя, і мне невымоўна цяжка, што ў складзе экспедыцыі, у якой панавала поўная гармонія, зачасалася ўсё ж такі паршывая авечка…»"
Далей адбылася перапіска паміж Скотам і Шэклтанам, прычым у распачатым скандале начальнік экспедыцыі паспрабаваў абаперціся на Уілсана як на пасярэдніка, але ў выніку здабыў яшчэ аднаго саперніка. У выніку Шэклтан быў вымушаны даць пісьмовае абавязацельства не займаць базу Скота ў праліве Мак-Мёрда, наўзамен чаго Скот згаджаўся даць яму права высадзіцца альбо на Зямлі Эдуарда VII, альбо ў іншым крайнім усходнім пункце, які яму ўдасца дасягнуць, ідучы ўздоўж Вялікага ледзянога бар'ера, але не перасякаючы 170 мерыдыяна. Дадзенае пагадненне не было апублікавана, а публічна Шэклтан заявіў, што змяніў планы, жадаючы даследаваць зусім невядомыя месцы.
Шлях на поўдзень
5 жніўня 1907 года «Німрад» наведалі кароль Эдуард VIII і каралева Аляксандра, адплыла экспедыцыя 11 жніўня. Шэклтан застаўся ў Брытаніі ўладжваць справы экспедыцыі і павінен быў уз'яднацца з яе членамі толькі ў Новай Зеландыі, для адплыцця не пазней пачатку новага, 1908 года. Здзейсніўшы прыпынак на астравах Зялёнага мыса і ў Кейптаўне, «Німрад» 27 лістапада прышвартаваўся ў Літэлтане. Навуковая група таксама дабіралася да Новай Зеландыі асобна, праз Суэцкі канал, Цэйлон і Аўстралію (Броклхёрст пры гэтым прымудрыўся наведаць Пампеі і чэмпіянат па крыкету ў Сіднеі). 15 поні прыбылі праз Цяньцзінь і Сідней, але з-за недахопу месца для корму і стайняў атрымалася ўзяць толькі 10. Сабак было ўзята 9 галоў, усе яны былі нашчадкамі ўсходнесібірскіх лаек Карстэна Борхгрэвінка, пакінутых у Новай Зеландыі.
Для Шэклтана было відавочна, што перагружанае судна не можа змясціць дастатковай колькасці паліва, каб перайсці праз пакавыя льды. Таму быў заключаны дагавор з Union Steam Ship Company, судна якой «Koonya» павінна было адбуксіраваць «Німрад» да Паўднёвага палярнага круга (1600 марскіх міль = 2430 км). Аднак ужо 14 студзеня з-за з'яўлення айсбергаў экспедыцыя была вымушаная адправіцца ў самастойнае плаванне.
Ледзяны бар'ер убачылі 23 студзеня, але яго абрысы не супадалі з картамі, знятымі ў экспедыцыі на «Дыскаверы», не ўдалося адшукаць бухту, у якой у 1902 годзе быў запушчаны паветраны шар. Наўзамен была адкрыта шырокая бухта, у водах якой было шмат кітоў, Шэклтан даў ёй адпаведнае імя. За бар'ерам распасціраліся шырокія ледзяныя раўніны. Высадзіцца на Зямлі Эдуарда VII не ўдалося, а шэльфавы ледавік здаўся Шэклтану непадыходзячым месцам для зімоўкі. Было прынята рашэнне парушыць абяцанне, дадзенае Скоту, і «Німрад» накіраваўся да праліва Мак-Мёрда, куды ўвайшоў 25 студзеня 1908 года.
Высадка
28 студзеня была праведзена спроба высадкі, але ад мыса Хат судна аддзяляла паласа прыпаяў. Аўтамабіль і поні былі пераведзены на бераг, так як Шэклтан хацеў як мага хутчэй выгрузіць харчы. Непрыемнасці пачаліся адразу ж: аўтамабіль не функцыянаваў на марозе, ужо 30 студзеня прыйшлося прыстрэліць аднаго поні, які не вытрымаў марскога пераходу, адзін сабака патануў у моры, другі сарваўся са скалы, калі паляваў на пінгвінаў. Падчас разгрузкі санак пашкодзіў вока Энеас Макінтош, яго прыйшлося адправіць у Новую Зеландыю.
Паколькі да пачатку лютага мыс Хат не вызваліўся ад лёду, Шэклтан вырашыў размясціць сваё зімоўе на мысе Ройдс, адкрытым Уілсанам у 1903 годзе (25 км па лёдзе бухты ад мыса Хат). Месца для зімоўкі было надзвычай зручным: побач мелася азярцо прэснай вады, якое дазваляла эканоміць паліва на распал лёду, і вялікія калоніі пінгвінаў Адэлі — крыніца свежага мяса. Аднак ільды не дазвалялі перабазаваць «Німрад», з-за чаго камандзе прыйшлося працаваць часам па 36 гадзін запар, перацягваючы праз гарысты востраў тоны рыштунку, часам пры тэмпературы -27 °C і ветры да 160 км/г. Пасля чатырохдзённага бурану ўвесь лагер апынуўся пахаваны пад метровым пластом снегу. 22 лютага выгрузка завяршылася, і «Німрад» пакінуў Антарктыку.
Прывезеныя весткі аб месцы базавання Шэклтана выклікалі ў Брытаніі хвалю абурэння. Р. Скот пісаў сваёй нявесце К. Брус:"«Ён [Шэклтан] высадзіўся паблізу ад маёй зімовай базы… Для мяне гэта мае вельмі важнае значэнне, бо я пазбаўлены ўсякай магчымасці распачаць што-небудзь да атрымання новых вестак пра яго. Такія наступствы яго ўчынку»."
Узыходжанне на Эрэбус
Паколькі лядовыя і ўмовы надвор'я не дазвалялі пачаць разведку шляху да полюса, Шэклтан вырашыў да пачатку палярнай ночы даследаваць вулканы вострава Роса, каб не даць камандзе сумаваць. Бліжэйшы да базы вулкан Эрэбус меў вышыню 3794 метры, але быў даследаваны да вышыні 900 метраў летам 1904 года Фрэнкам Уайлдам і Эрнэстам Джойсам падчас экспедыцыі «Дыскаверы», аднак яны адмовіліся ўдзельнічаць ва другасным узыходжанні. Узыходжанне было пачата дзвюма камандамі 5 сакавіка 1908 года ў складзе Э. Дэвіда, Д. Моўсана і А. Макея і Э. Маршала, Дж. Адамса і сэра Ф. Броклхёрста. Адна з груп страхавала другую. Ні адзін з удзельнікаў узыходжання не меў альпінісцкага досведу.
У першы дзень альпіністы дасягнулі вышыні 825 м, маючы 300 фунтаў рыштунку, складзеных на санях. У другі дзень атрымалася дасягнуць 1700 м, нягледзячы на ​​вялікія застругі, якія перашкаджалі ўзыходжанню. Адамс прыняў рашэнне, што да вяршыні павінны дабрацца абедзве групы. 8 сакавіка пачаўся моцны снежны шторм, Броклхёрст абмарозіў ногі і быў вымушаны вярнуцца ўніз. 9 сакавіка ўзыходжанне працягнулася, удзельнікі ўздыму правялі на вяршыні вулкана 4 гадзіны, прычым Адамс здолеў правесці метэаралагічныя вымярэнні і набраў узоры магматычных парод. Спуск прайшоў хутка, паколькі людзі проста слізгалі на задах па ледзяным схілам. Мыса Ройдс удзельнікі паходу (разам з Броклхёрстам) дасягнулі 11 сакавіка, у літаральным сэнсе паўмёртвымі ад голаду і абмаражэнняў.
Зімоўка
Зімовачнай камандзе, якая ўключала 16 чалавек, трэба было размясціцца ў драўляным доме плошчай 10 х 5,8 метра. Уладкаванне хаты скончылася ў канцы лютага 1908 года, яна была пабудавана загадзя са складовых блокаў і разабраная для перавозкі ў Антарктыду. Дом дзяліўся на два адсекі: агульны, там жа размяшчалася кухня, і спальны, падзелены фіранкамі на блокі для двух чалавек. У жылым блоку змяшчалася таксама фоталабараторыя. Асвятляўся дом ацэтыленавымі гарэлкамі, газ для якіх выпрацоўваўся з карбіду. Поні размясцілі ў канюшні, што межавала з зацішнай сцяной хаціны, а сабак — у будцы.
Побыт у экспедыцыі Шэклтана ашаламляльна адрозніваўся ад парадкаў, прынятых у экспедыцыях Роберта Скота. Мяжа паміж афіцэрамі і ніжнімі чынамі адсутнічала, усе ўдзельнікі экспедыцыі валодалі роўнымі правамі, а сэр Броклхёрст сведчыў, што «Шэклтан умеў зрабіць розных людзей адной камандай і даваў адчуць карыснасць для агульнай справы, хай гэта было і не так».
Падчас палярнай ночы каманда выпускала друкаваны часопіс Aurora Australis, выйшла, паводле некаторых звестках, ад 90 да 100 выпускаў, у якіх змяшчалі як сур'ёзныя артыкулы, так і жартоўныя матэрыялы ўсіх удзельнікаў экспедыцыі, ілюстраваў часопіс Джордж Марстан. Важным элементам псіхалагічнай разрадкі былі святкаванні дзён нараджэння ўдзельнікаў экспедыцыі. Навуковыя працы ішлі бесперапынна, прычым не толькі па зацверджаным праграмам, так, Моўсан, Броклхёрст і Марстан эксперыментавалі з фотапласцінкамі і фотастужкай на марозе і з іх праяўкай з выкарыстаннем марской вады.
Найважнейшай задачай была падрыхтоўка да паходу на Паўднёвы полюс. Цягавымі жывёламі загадвалі Армітэдж і Прыстлі, у іх задачу ўваходзіў рэгулярны выгул поні і сабак і падрыхтоўка іх да працы на марозе. Маршал разлічваў пайкі і пакаваў правіянт. Асновай рацыёну быў пемікан, аднак меліся фруктовыя і агароднінныя кансервы, сухое малако, какава і гарбата. Маршал настаяў, што ўсе члены экспедыцыі павінны штодня ўжываць свежую цюленіну і пінгвіняціну для прафілактыкі цынгі.
Шэклтан прыняў рашэнне падзяліць каманду на два атрады, накіраваўшы Дэвіда, Моўсана і Макея на даследаванне Паўднёвага магнітнага полюса. Перспектывы заваявання абодвух палюсоў былі, аднак, пастаўлены пад удар з-за скону чатырох з васьмі поні, якія не перажылі палярнай ночы. Броклхёрст таксама быў непрыдатны для паходаў, бо ніяк не мог загаіць абмаражэнні, атрыманыя на Эрэбусе. У красавіку 1908 года моцна абмарозіў вялікі палец Маршал, яго прыйшлося ампутаваць з-за распачатай гангрэны.
Паход да Паўднёвага полюса
Пачынаючы са жніўня, пачаліся пробныя паходы на поўдзень, для разведкі паверхні ледзянога бар'ера і закладкі складоў на зваротны шлях. Вялікі склад «А» быў абсталяваны на 79° 36' пд. ш. у 193 мілях ад асноўнай базы. На полюс Шэклтан браў трох спадарожнікаў: Джэйсана Адамса і Эрыка Маршала (якія не мелі практыкі палярных паходаў), а таксама Фрэнка Уайлда. Маршал быў залічаны ў полюсны атрад замест ветэрана «Дыскаверы» Эрнста Джойса, паколькі медыцынскі агляд выявіў у яго міякардыт на ранняй стадыі (абследаванне праводзіў сам Маршал).
Палярная група стартавала 29 кастрычніка. Шэклтан разлічыў, што па мерыдыяне шлях на полюс і назад складзе 2765 км (1719 міль). Паводле плана на яго пераадоленне патрабаваўся 91 дзень, для чаго дзённы пераход павінен быў складаць 30 км (18 міль). Графік разладзіўся непасрэдна пасля старту: друзлы снег, траўмы поні і людзей рэзка скарацілі дзённыя пераходы (Адамс пашкодзіў калена — яго ўбрыкнуў уласны поні). Начальнік экспедыцыі вымушаны быў скараціць пераходы да 13½ міль у дзень, адпаведна, паменшыўшы пайкі людзям і коням, што павінна было павялічыць аўтаномнасць групы да 110 дзён. Першага поні прыйшлося прыстрэліць на 81° пд. ш., яго мяса было закладзена ў склад «В». Папярэдні рэкорд 82° 17' пд. ш. каманда пераадолела 26 лістапада, на 29-ы дзень паходу (у 1902 годзе на гэта спатрэбілася 59 дзён). Далей шлях праходзіў па невядомай тэрыторыі.
7 снежня апошні поні праваліўся ў ледавіковую расколіну, на шчасце, абарваліся пастронкі, і нарты з рыштункам удалося захаваць. Людзям давялося цягнуць на сабе цяжкія грузы чоўнавым спосабам, што моцна павялічвала тэрміны паходу, нягледзячы на добрае надвор'е. Стомленасць і голад прыводзілі да канфліктаў людзей і развіццю псіхозаў, што адбілася ў дзённіках членаў экспедыцыі. 25 снежня было дасягнута вусце ледавіка на вышыні 3300 м над узроўнем мора, што было адсвяткавана «балем»: начальнік выдаў двайную порцыю пемікану, плам-пудынг і цыгары. Экспедыцыянеры знаходзіліся ў 461 км ад Паўднёвага полюса. Тут была праведзена рэвізія запасаў, якая выявіла, што правіянту засталося на месяц. Гэта азначала, што дасягнуць полюса не атрымаецца, але Шэклтан не жадаў мірыцца з гэтай акалічнасцю, яшчэ больш скараціўшы рацыён. Увесь рыштунак, без якога можна было абысціся, быў пакінуты на ледавіку.
27 снежня экспедыцыянеры выйшлі на Палярнае плато на вышыні 3500 м. Людзі былі моцна знясіленыя: 29 снежня Маршал зрабіў медыцынскі агляд групы і ўсталяваў, што тэмпература цела ва ўсіх панізілася на 3-4 °С у параўнанні з нормай. 31 снежня пачаўся моцны шторм пры тэмпературы -26 °C, аднак нават сустрэчны вецер не перашкодзіў дасягнуць у Новы год шыраты 87° 6½'.
4 студзеня па першапачатковым плане каманда павінна была дасягнуць Паўднёвага полюса. Шэклтан быў вымушаны паставіць новую мэту: дасягнуць хоць бы сімвалічнага пункту ў 100 марскіх міль ад полюса (185 км). Аднак людзі здавалі, і 9 студзеня 1909 года на 88° 23' пд. ш. і 162° у. д. Шэклтан паставіў «Юніён Джэк», уручаны яму перад адплыццём каралевай. У снезе быў пахаваны латуневы цыліндр з першай справаздачай аб экспедыцыі. Палярнае плато было ім названа ў гонар караля Эдуарда VII. Ішоў 73-ці дзень паходу.
Спадарожнікі Шэклтана вельмі высока адклікаліся аб рашэнні камандзіра павярнуць назад. Дж. Адамс пазней прызнаваўся, што «калі б засталіся там хоць бы на гадзіну даўжэй, мы б ніколі не вярнуліся». Натхненне дазваляла зануранымі людзям пешшу пераадольваць велізарныя адлегласці: 17 студзеня група прайшла 36 км, 18 — 42 і 19 студзеня — 47 км. Такія тэмпы тлумачыліся і тым, што члены экспедыцыі крочылі ўлегцы, не абцяжараныя запасамі правіянту і рыштунку. 20 студзеня каманда Шэклтана пачала спуск з ледавіка Бірдмара, маючы запасаў на 5 дзён, каб дасягнуць склада «D» у яго падножжа.
Стан людзей бесперапынна пагаршаўся, самым крытычным было самаадчуванне Шэклтана: у яго прадзіравіўся абутак, ногі былі збітыя мацней, чым ва ўсіх, ён часам губляў прытомнасць з-за галаўных боляў. 27 студзеня Маршал быў вымушаны выдаць усім членам каманды какаін, каб можна было працягваць рух, нягледзячы на голад і болі ў канечнасцях. Маршал рызыкнуў у адзіночку дайсці да склада і прынёс таварышам чатыры фунты мяса поні, сыр, пемікан, галеты і тытунь.
30 студзеня ўся каманда адчула сімптомы страўнікавага засмучэння, з-за чаго з 31 чысла ўсе маглі харчавацца толькі сухарамі. Маршал меркаваў, што гэта дызентэрыя або энтэрыт. Шэклтан меркаваў, што прычынай з'яўлялася ўжыванне ў ежу мяса поні, якое сапсавалася, і, напалову жартам, казаў, што гэта «помста няшчасных жывёл». Аслабленых людзей выратоўваў толькі спадарожны вецер. 18 лютага былі заўважаныя пастаўленыя раней вехі, а 23 лютага каманда дабралася да склада Bluff, папоўненага камандай Джойса. Тут людзі Шэклтана змаглі падхарчавацца слівамі ў сіропе, сухафруктамі, яйкамі і баранінай.