cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ірынінская вуліца (Гомель)
Забудова
Цяпер вуліца забудавана 5-, 9-павярховымі, пераважна жылымі, дамамі. На вуліцы знаходзяцца бар «Меркурый», Бюро таварных экспертыз, трэст «Белнафтагазразведка», Інстытут праблем кіравання народнай гаспадаркай Дзяржплана БССР, Гомельскае аддзяленне Інстытута геолагаразведачных работ, Дом архітэктара, «Гомельграмадзянпраект», Дом санітарнай асветы, гарадскі педагагічны кабінет, Палац культуры вытворчага будаўніча-мантажнага аб’яднання «Гомельпрамбуд», абласны навукова-метадычны цэнтр культуры, плавальны басейн «Хваля», спартыўныя збудаванні будаўнікоў, СПМК № 106 трэста «Мантажбуд», СПМК № 143 «Аблкалгасбуда», цырульня-салон, крамы, майстэрня па рамонце абутку і інш.
Помнікі
Каля дома № 15 пастаўлены помніка Ірыне Паскевіч.
Ямнае (Гардзееўскі раён)
Ямнае (Ямное) — вёска ў Гардзееўскім раёне Бранскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Унашаўскага сельскага паселішча.
Гісторыя
Згадваецца з другой паловы XIX стагоддзя ў складзе Суражскага павета Чарнігаўскай губерні. 20 лістапада 1917 года вёска абвяшчалася часткай Севершчыны Украінскай Народнай Рэспублікі. 25 снежня 1917 года вёска ўключана ў склад Украінскай рэспублікі Саветаў.
З 1929 года ў складзе Клінцоўскай акругі, а з 1932 года ў Заходняй вобласці, у 1937 годзе перададзена ў склад Арлоўскай вобласці. У 1944 годзе ўвайшла ў склад Бранскай вобласці.
Пасля аварыі на ЧАЭС вёска аднесена да зоны радыеактыўнага забруджвання і мае статус зоны пражывання з ільготным сацыяльна-эканамічным статусам.
Тамашоўка
Гісторыя
У XIX стагоддзі назву Тамашоўка мелі фальварак і пасёлак у Прыбараўскай воласці Брэсцкага павета Гродзенскай губерні. У 1876 годзе ў фальварку было 2 двары, 29 жыхароў, у пасёлку 1 двор, 32 жыхары.
У Першую сусветную вайну ў 1915—1916 гадах тут адбыліся баі паміж расійскім і германскім войскамі, у час якіх загінулі 1346 салдат з абодвух бакоў. Паводле Рыжскага мірнага дагавора 1921 года ў складзе Польскай Рэспублікі, у Прыбараўскай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства. Станам на 30 верасня 1921 года ў вёсцы было лясніцтва.
З 1939 года ў складзе БССР. У Вялікую Айчынную вайну летам 1942 года гітлераўцы стварылі Тамашоўскае гета, у якім утрымлівалі 2 тыс. чалавек. У канцы ліпеня 1942 года праведзена масавае знішчэнне вязняў гета. За гады вайны акупанты спалілі 129 двароў, знішчылі больш за 2000 жыхароў.
У чэрвені 1949 года арганізаваны калгас імя Дзяржынскага ў в. Прыбарава, у які ўключана Тамашоўка.
31 снежня 2011 года ў ваколіцах вёсак Тамашоўка і Селяхі Брэсцкага раёна зафіксаваны першы выпадак з’яўлення ў Беларусі шакалаў.
Роскільскі сабор
Сабор у Роскіле — галоўны сабор Даніі, пахавальня дацкіх каралёў. Яркі ўзор цаглянай готыкі. Унесены ў 1995 годзе ЮНЕСКА ў спіс сусветнай спадчыны.
Гісторыя
Ужо напачатку эпохі Сярэднявечча сабор быў адной з найбольш вядомых цэркваў Даніі і служыў кафедральным саборам дыяцэзіі вострава Зеландыя, а з 1923 года — Роскільскай дыяцэзіі.
Сучаснаму сабору папярэднічалі прынамсі дзве царквы. Першая з іх, пабудаваная Харальдам Сінязубым, была драўлянай, аднак у XI стагоддзі яна была паслядоўна заменена адной ці двума каменнымі з траверціну. Каля 1080 года царква ўяўляла сабой трохнефную базіліку, пабудаваную біскупам Свенам Нурдманам.
У 1170 годзе біскуп Абсалон пачаў будаўніцтва цаглянай царквы ў раманскім стылі з доўгім і шырокім папярочным нефам, аднак пазней біскуп Петэрам Сунесанам змяніў канструкцыю сабора ў стылі французскай готыкі. Сучасная царква была скончана ў 1280 годзе, але з тых часоў кожнае стагоддзе ўносіла змены ў яе выгляд і ўнутранае ўбранне.
Да Рэфармацыі, распачатай у Даніі ў 1536 годзе, сабор быў каталіцкім, і меў апроч галоўнага алтара некалькі іншых, у тым ліку і ў прыбудаваных капэлах. Пасля Рэфармацыі бакавыя алтары былі прыбраны. З гэтага часу ўсе дацкія каралі і амаль усе дацкія каралевы былі пахаваны ў саборы і прыбудаваных да яго каралеўскіх капэлах. У саборы маецца і некалькі пахаванняў, якія адносяцца да перыяду Сярэднявечча. Найбольш ушанаваным з іх з'яўляецца саркафаг каралевы Маргрэты Дацкай. Усяго ў саборы знаходзіцца 39 пахаванняў. Па волі апошняга караля Фрыдэрыка IX і яго жонкі Інгрыд для іх быў пабудаваны маўзалей за сценамі сабора.
IC 3960A
IC 3960A — галактыка тыпу S0? (спіральная галактыка) ў сузор’і Валасы Веранікі.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Майнцкае курфюрства
Курфюрства Майнцкае (Kurfürstentum Mainz, скарочана Курмайнц, Kurmainz) — духоўнае княства ў складзе Свяшчэннай Рымскай імперыі, якое ўзнікла на тэрыторыі Майнцкай архідыяцэзіі і  існавала ў 1356—1803 гадах. Яно ўключала тэрыторыі вакол Майнца (па абодва берагі Рэйна), землі каля ракі Майн вышэй за Франкфурт (уключаючы Ашафенбург), а таксама Эрфурт. Кіравалася архібіскупам, які выступаў у ролі курфюрста (аднаго з выбаршчыкаў імператара). Сталіцай княства быў Майнц. Духоўнае княства было секулярызавана ў 1803 годзе падчас германскай медыятызацыі.
Гісторыя
Архібіскупства было заснавана Святым Баніфацыем у 750 годзе.
У 1356 годзе Карлам IV была выдадзена Залатая була, і архібіскуп майнцкі ўвайшоў у лік сямі курфюрстаў.
У 1477 годзе архібіскупамі быў заснаваны Майнцкі ўніверсітэт Ёгана Гутэнберга.
Пасля Вестфальскага міру 1648 года Майнц страціў Вердэн і Гальберштат. У 1667 годзе да архібіскупства быў далучаны Эрфурт.
У 1792—1793 гадах на тэрыторыі курфюрства існавала Майнцкая рэспубліка.
У 1801 годзе майнцкі архібіскуп пераназваны ў біскупа.
Кіраўнікі
Хоць пазнейшая традыцыя прыпісвае заснаванне дыяцэзіі апосталу Крыскенту, паводле дакументаў біскупы майнцкія вядомыя з мяжы IV і V стагоддзяў. Апошнім біскупам быў Карл Тэадор Дальберг, які пасля секулярызацыі зямель архібіскупства пераехаў са сваім дваром у Рэгенсбург (гл. Рэгенсбургскае архібіскупства).
Цягнік (значэнні)
Гл. таксама:
Петыненга
Петыненга (Pettinengo) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне П’емонт, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Б'ела.
Насельніцтва складае 1554 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 141 чал./км². Займае плошчу 11 км². Паштовы індэкс — 13843. Тэлефонны код — 015.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
Порту-Санту
Геаграфія
Востраў Порту-Санту месціцца ва ўсходняй частцы Атлантычнага акіяна ў 66 км на паўночны ўсход ад Фуншала, адміністрацыйнага цэнтра Мадэйры, у 897,5 км на паўднёвы захад ад Лісабона, сталіцы Партугаліі. Даўжыня з паўночнага ўсходу на паўднёвы захад — 11,59 км. Найбольшая шырыня — 6,33 км.
Востраў мае вулканічнае паходжанне. Паверхня складзена пераважна базальтамі і туфамі. Паўднёва-ўсходняя частка спадзістая, складаецца з асадкавых парод. Гэта адзінае прыдатнае месца для наведвання марскімі суднамі, вылучаецца камяністы пляж. На захадзе рэльеф фарміруюць пясчана-вапняковыя адкладанні. Паўночная частка гарыстая. Найвышэйшы пункт — пік Фашу (541 м).
Каля Порту-Санту знаходзяцца некалькі астраўкоў, што маюць адзіную з ім падводную аснову, — Кал, Сіма, Фонты-дэ-Арэя, Феру і інш. Усе яны незаселены.
Прырода
У мінулым востраў Порту-Санту пакрывалі зараснікі хмызнякоў і невысокіх дрэў. У нашы дні прырода значна зменена чалавекам, аднак у амаль некранутым стане захоўваецца на суседніх астраўках. Шырока распаўсюджаныя расліны — малачай, розныя капуставыя, верасакветныя. Адзіная эндэмічная расліна — мясцовая рутвіца. Яна ўсё яшчэ сустракаецца на астраўках Кал, Фера і Сенораш. Мясцовы від драцэны знік толькі ў XX ст. Фаўна прадстаўлена марскімі птушкамі, яшчаркамі, казуркамі.
Гісторыя
Востраў Порту-Санту быў адкрыты партугальскімі мараплаўцамі ў 1418 г. У 1446 г. Генрых Мараплавец перадаў яго ў маёмасць роду Перэстрэлу. У 1479—1481 гг. тут жыў Хрыстафор Калумб, які ажаніўся з прадстаўніцай сям’і Перэстрэлу. На Порту-Санту захаваўся дом Х. Калумба, у нашы дні пераўтвораны ў музей.
Паселішча хутка расло і багацела дзякуючы вывазу фарбавальнікаў, рыбы і віна. Аднак далейшы рост запаволілі напады піратаў. У 1617 г. алжырскія карсары захапілі ў палон 900 астравіцян. Толькі 18 мужчын і 7 жанчын здолелі выратавацца і схавацца ў пячорах. Для аховы ад піратаў партугальскія ўлады ўзвялі ваенныя ўмацаванні.
З канца XVIII ст. эканоміка Порту-Санту перажывала крызіс. Сельская гаспадарка амаль не прыносіла прыбыткаў. Мясцовыя жыхары былі вымушаны наймацца матросамі на іншаземныя караблі, пераязджалі на Мадэйру і ў Лацінскую Амерыку. У 1835 г. Порту-Санту атрымаў статус муніцыпалітэта ў складзе Мадэйры. У 1893 г. пачаўся вываз мясцовай мінеральнай вады ў еўрапейскія краіны. З 1970-х гг. развіваецца турызм.
Інфраструктура
Асноўнае паселішча на востраве — Віла-Балейра, якое атрымала ў 1996 г. статус горада. На востраве працуюць марскі порт і аэрапорт. Эканоміка звязана з абслугоўваннем турыстаў.
Усычы
Усычы (У́сичі) — вёска ў Луцкім раёне Валынскай вобласці Украіны.
Баравыя (Уздзенскі раён)
Баравы́я (, Боровые) — вёска ва Уздзенскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Слабадскога сельсавета.
Да 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Лашанскага сельсавета.
1945 год у гісторыі музыкі
1945 год быў адзначаны шэрагам музычных падзей.
Сезон 2010 ФК Рудзенск
У 2010 годзе футбольны клуб «Рудзенск» прымаў удзел у двух афіцыйных турнірах на рэспубліканскім узроўні:
Склад каманды
! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" |
Каркіла
Каркіла (Karkkila, Högfors) — прамысловы горад Фінляндыі, размешчаны за 60 км ад Хельсінкі. Уваходзіць у склад правінцыі Усіма. 9000 жыхароў (2007).
Рэзерват
Тэрмін «рэзерват» мае некалькі значэнняў:
IC 3962
IC 3962 — галактыка тыпу * (зорка) ў сузор’і Валасы Веранікі.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
NGC 2207
NGC 2207 (іншыя абазначэнні — ESO 556-8, MCG −4-15-20, UGCA 124, IRAS06142-2121, PGC 18749) — спіральная галактыка з перамычкай ў сузор’і Вялікі Пёс.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Тагалендская кампанія
Тагале́ндская кампа́нія (9—26 жніўня 1914) — кароткачасовая ваенная кампанія, якая пачалася з уварвання франка-брытанскіх войскаў на тэрыторыю нямецкай афрыканскай калоніі Тагаленд, што доўжылася на захадзе Афрыканскага кантынента ў часы Першай сусветнай вайны.
Нямецкія каланіяльныя войскі адступілі з сталіцы горада Ламэ і прыбярэжных правінцый, дзе стаялі гарнізонамі, на поўнач да Каміна. Паблізу гэтага населенага пункта, цэнтра тэлеграфнай сувязі паміж Берлінам і германскай калоніяй, а таксама Паўднёвай Амерыкай, разыграліся асноўныя падзеі гэтага канфлікту. Невялікія сутыкнення адбыліся паблізу Агбелювгое і Чра. Але ўжо 26 жніўня нямецкія войскі капітулявалі.
Луцкі гарадскі савет
Луцкі гарадскі савет (Лу́цька міська́ ра́да) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка і орган мясцовага самакіравання ў Валынскай вобласці. Адміністрацыйны цэнтр — горад абласнога значэння Луцк.
Тагалендская кампанія
Перадумовы
Пратэктарат Германскай імперыі над землямі Тога быў усталяваны ў 1884 годзе. Тэрыторыя, якой авалодала Германская імперыя складала вузкую паласу зямель, якія распасціраліся ўглыб Заходняй Афрыкі на адлегласць некалькіх сотняў кіламетраў. З поўначы і усходу з ей суседнічала Французская Дагамея, з захаду — брытанскі Залаты Бераг. Нямецкая ўлада прыкладала шмат намаганняў у развіццё гэтай калоніі, паўднёвы рэгіён пратэктарату быў адным з самых развітых у Афрыцы. У Тагалендзе была пабудавана адносна развітая сетка дарог і магістраляў, якія злучалі сталіцу — Ламэ — з найбуйнейшымі партамі і гарадамі краіны.
Узброеных фарміраванняў на тэрыторыі калоніі немцы напярэдадні вайны ў Тагалендзе не ўтрымлівалі, прысутнічалі толькі 693 прадстаўнікоў паліцэйскіх сіл пад камандаваннем гауптмана Георга Пфалера і каля 300 каланістаў, якія ўтваралі парамілітарныя падраздзяленні самаабароны. Усё фарміраванні дыслакаваліся толькі ў Ламэ і на тэлеграфнай станцыі ў Каміна, блізу горада Атакпаме, на адлегласці 100 км ад узбярэжжа. Радыётэлеграфны вузел сувязі гуляў важную ролю ў забеспячэнні кіравання нямецкімі каланіяльнымі ўладаннямі і імперскім флотам, які дзейнічаў у Паўднёвай Атлантыцы.
Напярэдадні ліпеньскага крызісу губернатар Тагаленда, герцаг Адольф Фрыдрых Мекленбургскі знаходзіўся ў Германіі, яго абавязкі выконваў намеснік, маёр Ганс-Георг фон Дорынг.
Войскі саюзнікаў
Летам 1914 года на тэрыторыі Залатога Берага дыслакаваўся невялікі кантынгент брытанскіх войскаў, які меў у сваім складзе полк з сямі пяхотных, узброеных кулямётамі, і адной сапёрнай рот. Артылерыя налічвала батарэю з чатырох 2,95-цалевых горных гармат. У цэлым Брытанская імперыя пад камандаваннем генерал-лейтэнанта Чарлза Добела ўтрымлівала ў сваёй калоніі 1 595 ваеннаслужачых. Дапаможную ролю гуляў Добраахвотніцкі корпус з 900 мужчын-добраахвотнікаў і 1200 паліцэйскіх і работнікаў мытні.
Згодна з планамі вайны, гэтаму кампаненту вызначалася ўтрымліваць тэрыторыю Залатога Берага ад замахаў Францыі з Берага Слановай косці і немцаў з Тагаленда. У выпадку ўварвання нямецкіх войскаў, брытанцы разлічвалі весці абарончыя дзеянні па мяжы возера Вольта і паўночна-ўсходніх межаў. Адначасова, існавалі планы правядзення рэйдавых дзеянняў у паўночную частку суседняга Тагаленда, адкуль наносіўся ўдар на поўдзень да сталіцы і марскога ўзбярэжжа нямецкай калоніі.
Пачатак ваенных дзеянняў
5 жніўня 1914 года, на наступны дзень пасля аб’явы Аб’яднаным Каралеўствам вайны Германскай імперыі, англічане перарэзалі падводны тэлефонны кабель паміж Манровіяй і Тэнэрыфэ. Такім чынам, адзіным дзеючым камунікацыйным вузлом, што забяспечваў сувязь паміж метраполіяй і калоніямі ў Афрыцы засталася тэлеграфная станцыя ў Каміне. Дарэчы, Брытанскае Адміралцейства планавала нейтралізаваць гэтую станцыю з агульнай сістэмы, яшчэ да пачатку сусветнага канфлікту.
Аднак, 6 жніўня лонданскі ўрад адкінуў прапановы аб нейтралітэце, і Браян дасягнуўшы паразумення з кіраўніцтвам Французскай Дагамеі аб гатоўнасці сумесна дзейнічаць у вайне, патрабаваў праз парламенцёра капітуляцыі нямецкай калоніі ў 24-гадзінны тэрмін. Нямецкі кіраўнік прапанаваў недапушчэнне разгортвання ваенных дзеянняў французскаму боку, аднак, французы таксама адхілілі гэтыя прапановы.
Уварванне
Увечары 6 жніўня французская паліцыя акупавала пасты мытні паблізу Аціеме, а на наступны дзень французскае ваеннае падраздзяленне з Дагамеі высунулася на захоп Агбанаке і Анеха. 7 жніўня французы акупавалі Агбанаке, фарсіравалі раку Мона і раніцай наступнага дня авалодалі Анеха. З боку праціўніка супраціву не было, а туземнае насельніцтва нават дапамагала ў пошуках нямецкіх каланістаў і спаліла дом губернатара ў Себе. Каля 460 каланістаў разам з аскары адступілі ўглыб тэрыторыі і паступова прасоўваліся на поўнач. Французскі ваенны атрад працягваў марш да Порта Сегура і далей на Ламэ, пакуль не атрымаў вестку пра авалоданне сталіцы калоніі брытанскімі саюзнікамі.
Войскі брытанскай кароны пачалі ўварванне ўвечары 7 жніўня, і неўзабаве высветлілі, што праціўнік адступіў з Ламэ на поўнач да Каміны. На працягу наступных некалькіх дзён брытанцы аалодалі ўсімі ключавымі гарадамі і пазіцыямі ўздоўж ўзбярэжжа і некаторымі паселішчамі ў глыбіні Тагаленда. 12 жніўня брытанскі дэсант высадзіўся ў Ламэ. Ва ўзаемадзеянні з французскімі падраздзяленнямі яны захапілі большую частку нямецкага пратэктарата, практычна не сустракаючы супраціву, і пачалі падрыхтоўку да прасоўвання на поўнач краіны.
22 жніўня адбыўся вырашальны бой на рацэ Чра, што працякае на поўдзень ад Каміны. Гэты прыродны бар’ер фон Дорынг выкарыстаў, як апошні рубеж абароны, спадзяючыся ўтрымаць прасоўванне англа-французскіх фарміраванняў да адзінага вузла супраціву. Чыгуначны мост праз раку быў узарваны, падыходы да пераходу і сяло былі замініраваныя. 21 жніўня каля 460—560 нямецкіх добраахвотнікаў занялі абарону на паўночным беразе Чра. Брытанскія войскі пры падтрымцы французаў атакавалі некалькі раз праціўніка, але ўсе іх спробы былі адбітыя з вялікімі стратамі для брытанцаў. Дарэчы, у гэтым баі загінуў першы ў сусветнай вайне брытанскі афіцэр — лейтэнант Джордж Масцерман Томпсан (George Masterman Thompson).
Нягледзячы на перамогу, нямецкія войскі адступілі з выгаднай мяжы, калі да іх дайшла вестка, што французскія перадавыя падраздзяленні абыходзяць з поўначы і ўсходу да Каміны, а група брытанскіх войскаў з захаду з Кетэ Крачы.
Ноччу 24 жніўня нямецкія каланісты ўзарвалі тэлеграфную станцыю ў Каміне, а 26 жніўня 1914 года, брытанска-французскія войскі ўступілі ў пасёлак. Фон Дорынг з 200 ацалелымі падначаленымі здаўся на волю пераможцаў. Астатнія нямецкія ваенныя дэзерціравалі.
Вялікабрытанія
Вялі́кабрыта́нія (Great Britain), Злу́чанае Карале́ўства Вялі́кабрыта́ніі і Паўно́чнай Ірла́ндыі (United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland) — астраўная дзяржава на паўночным захадзе Еўропы. Плошча 242,5 тыс.кв.км. Размешчана на востраве Вялікабрытанія, паўночным усходзе Ірландыі і шэрагу меншых астравоў і архіпелагаў. Мяжуе па сушы з Ірландыяй. Пралівам Ла-Манш аддзяляецца ад Францыі, з якой мае марскую мяжу. Геаграфічна адносіцца да рэгіёну Паўночнай Еўропы, таксама лічыцца часткай Заходняй Еўропы. Сталіца — горад Лондан — глабальны горад і фінансавы цэнтр. Афіцыйныя мовы: англійская (дэ-факта), ва Уэльсе — валійская.
Тагалендская кампанія
Наступствы
За час баёў на тэрыторыі Тагаленда брытанцы страцілі 83 чалавека, французы — 54 і немцы — 41. Да гэтага часу застаецца невядомай лічба колькі ўдзельнікаў канфлікту дэзерціравалі з абодвух бакоў.
Вялікабрытанія
Вялікабрытанія — унітарная парламенцкая дэмакратыя, канстытуцыйная манархія. Брытанскі кароль Карл III уладарыцы з 2022 года. Злучанае Каралеўства cкладаецца з чатырох гістарычных абласцей, што маюць свае ўрады і карыстаюцца шырокай аўтаноміяй: Англія, Шатландыя, Уэльс і Паўночная Ірландыя са сталіцамі ў Лондане, Эдынбургу, Кардыфе і Белфасце адпаведна. Востраў Мэн і Нармандскія астравы фармальна не ўваходзяць у склад Злучанага Каралеўства, з’яўляючыся «Кароннымі землямі». 14 раскіданых па ўсім свеце заморскіх тэрыторый — рэшткі Брытанскай каланіяльнай імперыі, што калісьці займала чвэрць населенай сушы.
Тагалендская кампанія
Наступствы
З пачатку ўзброенага канфлікту ў Еўропе, тэлеграфная станцыя ў Каміне паспела перадаць 229 паведамленняў паміж метраполіяй, караблямі імперскага флоту і калоніямі ў Афрыцы. Першая ваенная кампанія хуткаплынна скончылася на карысць брытанскага і французскага бакоў.
Вялікабрытанія
Адзінае Англійскае каралеўства сфарміравалася ў ІХ стагоддзі, у выніку аб’яднання дробных дзяржаў англасаксаў. Каралеўства Вялікабрытанія ўтварылася ў 1707 годзе ў выніку палітычнага аб’яднання Англіі (уключаючы Уэльс) і Шатландыі. Яшчэ раней, у 1603 годзе, кароль Шатландыі Якаў VI (James VI) атрымаў у спадчыну троны Англіі і Ірландыі ў рэжыме дынастыйнай уніі, дэ-факта аб’яднаўшы пад сваёй уладай усе 3 краіны. У 1800 годзе Каралеўства Вялікабрытанія і Каралеўства Ірландыя аб’ядналіся, утварыўшы Злучанай Каралеўства Вялікабрытаніі і Ірландыі, якое пасля аддзялення ад яго Ірландскай Вольнай дзяржавы ў 1922 займела сённяшнюю назву.
Тагалендская кампанія
Наступствы
У снежні 1916 года Тагаленд быў падзелены на французскую і брытанскую акупацыйныя зоны. У ліпені 1922 на месцы Нямецкага Тагаленда былі ўтвораны Брытанскі і Французскі Тагаленды, якія атрымалі статус мандатаў Лігі Нацый. Французы набылі 60 % тэрыторыі, у прыватнасці ўзбярэжжа; брытанцам перайшла меншая і горш развітая заходняя частка калоніі. У 1957 годзе брытанская калонія здабыла незалежнасць і аб’ядналася з Ганай, Французскі Тагаленд стаў незалежным ў 1960 годзе, і атрымаў назву Тогалезская рэспубліка.
Вялікабрытанія
З насельніцтвам у 66 млн чалавек у 2017 Вялікабрытанія займала 22 месца ў спісе самых населеных краін свету. Каралеўства мае адзін з самых высокіх у ЕС паказчыкаў натуральнага прыросту насельніцтва. Пераважная большасць вернікаў — англікане. Адносіцца да найбольш густанаселеных краін свету. У агламерацыі Лондана пражывае 10,3 млн чалавек. Іншыя буйныя гарадскія раёны ўключаюць Манчэстэр, Бірмінгем, Лідс, Глазга і Ліверпуль.
Вялікабрытанія — высокаразвітая постіндустрыяльная дзяржава з пятым у свеце намінальным ВУП і дзявятым па парытэце пакупніцкай здольнасці. Мае высокі даход паводле класіфікацыі Сусветнага банка і вельмі высокі ўзровень ІЧР. Краіна з’яўляецца магутным прамысловым вытворцам, фінансавым цэнтрам, экспарцёрам паслуг. Да таго ж Вялікабрытанія, у адрозненні ад большасці развітых краін свету, выдатна забяспечана паліўнымі рэсурсамі.
У XVIII стагоддзі — першая краіна, закранутая Прамысловай рэвалюцыяй, у XIX стагоддзі — самая магутная дзяржава свету, Вялікабрытанія і сёння застаецца сусветным палітычным, эканамічным і культурным цэнтрам. Гэта ядзерная дзяржава з 1952 года (прызнаная ў адпаведнасці з Дагаворам аб нераспаўсюдзе ядзернай зброі 1968 года), сталы член Савета Бяспекі ААН. З’яўляецца членам Вялікай Сямёркі, АЭСР. Як былая метраполія Брытанскай імперыі сёння ачольвае Садружнасць нацый. У 1973 увайшла ў склад ЕС, у 2016 вырашыла пакінуць арганізацыю, што мае канчаткова адбыцца ў 2020. Як паказала гісторыя, працэдура Брэксіту аказалася складанай і пакутлівай.
Этымалогія
Акт аб Уніі 1707 года злучыў Англію і Шатландыю ў «адзінае Каралеўства Вялікабрытанія». Акт аб Уніі 1800 года паяднаў каралеўствы Вялікабрытанія і Ірландыя ў «Злучанае Каралеўства Вялікабрытаніі і Ірландыі». У 1922 годзе на большай частцы вострава Ірландыя была ўтворана незалежная Ірландыя, што адбілася і на назве Злучанага Каралеўства: з таго часу «Ірландыя» ў ёй ператварылася ў «Паўночную Ірландыю». Назвы «Вялікабрытанія» і «Брытанія» могуць ужывацца як у дачыненні да вострава Вялікабрытанія, так і да ўсяго Злучанага Каралеўства. Афіцыйныя інстытуты адаюць перавагу форме «Злучанае Каралеўства» (або скарочана U.K.). Прыметнік «брытанскі» ўжываецца ў дачыненні да ўсяго, што звязана са Злучаным Каралеўствам.
Cамо слова Брытанія з’явілася яшчэ ў антычныя часы і яго этымалогія застаецца няяснай: хутчэй за ўсё яно паходзіць ад кельцкага *Pretani, што можа азначаць або «расфарбаваны (татуяваны) люд», або ўтворана ад кораня *prit, што значыць «форма, абрыс».
Таксама Вялікабрытанію называюць Альбіёнам. Папулярная ў І тыс.н.э., гэтая назва затым страціла геаграфічнае ды палітычнае значэнне і ўжываецца ў асноўным у мастацкай літаратуры і публіцыстыцы як прыгожая метафара.
Геаграфічнае становішча
Плошча Вялікабрытаніі: 242,495 тыс. км² з якіх на водныя аб’екты прыходзіцца 1,34 %. Вялікабрытанія знаходзіцца на паўночным захадзе Еўропы і займае Брытанскія астравы — (востраў Вялікабрытанія і паўночна-ўсходнюю частку вострава Ірландыя. Злучанаму Каралеўству належыць вялікая колькасць дробных астравоў і архіпелагаў (Мэн, Нармандскія астравы і інш). Усё гэта абмываецца Атлантычным акіянам і яго морамі: Паўночным на ўсходзе, Ірландкім і Кельцкім — на захадзе. Паўднёва-ўсходняе ўбярэжжа размяшчаецца ўсяго ў 35 кіламетрах ад паўночнага берага Францыі, дзве краіны раздзеленыя пралівам Ла-Манш. Вялікабрытанія мае вельмі моцна зрэзаную берагавую лінію, 12-ую па даўжыні ў свеце.
Вялікабрытанія размешчана паміж 49° і 61° паўночнай шыраты і паміж 9° заходняй даўгаты і 2° усходняй даўгаты. Праз Грынвіцкую абсерваторыю ў Лондане праходзіць нулявы мерыдыян.
Прырода
На поўначы і захадзе пераважае горны рэльеф — сярэдневышынныя Паўночна-Шатландскае нагор’е і Грампіянскія горы вышынёй да 1344 м (гара Бэн-Нэвіс), нізкія (300—800 м) Пенінскія і Кембрыйскія горы. Горы рассечаны старажытным зледзяненнем і месцамі перакрыты лававымі покрывамі. На поўдні і паўднёвым усходзе размясціліся ўзгорыстыя раўніны, складзеныя вапнякамі і мелавымі тоўшчамі, якія на ўзбярэжжах утвараюць 60-метровыя грады-ўступы. Самая нізкая кропка краіны — Фенланд (-4 м).
Вялікабрытанія выдзяляецца запасамі каменнага вугалю і жалезных руд. Ёй таксама належаць нафта і прыродны газ на шэльфе Паўночнага мора.
У клімаце Брытанскіх астравоў праяўляецца ўплыў цёплага Паўночна-Атлантычнага цячэння і заходняга пераносу. Клімат умераны марскі, вільготны: з цёплымі зімамі (на захадзе — вышэй за +4 °C, на ўсходзе — ніжэй), халаднаватым летам (ад +12 °C — на поўначы, да +17 °C — на поўдні). Ападкаў да 3000 мм у год на захадзе і 600—750 мм на паўднёвым усходзе.
У Старажытнасці і Сярэдневякоўі Вялікабрытанія, за выключэннем гарыстай Шатландыі і рэгіёнаў, у якіх мноства багнаў і балот, была пакрытая ліставымі лясамі з буку і дубу. Аднак праз дзейнасць чалавека сёння лясы займаюць толькі каля 1/10 часткі тэрыторыі краіны. Найбуйнейшыя лясныя масівы знаходзяцца ў Нартумберлэндзе (Northumberland), Сасексе (Sussex), Норфалку (Norfolk), Уэльсе і паўночна-ўсходняй Шатландыі. Дзе-нідзе захаваліся старажытныя рэлтіктавыя лясы, такія як Пазлвуд.
Прыкладна чвэрць плошчы Вялікабрытаніі занята верасоўнікамі і пусткамі, дзе растуць пераважна верас, чарніцы і сфагнум. На нагор’ях таксама расце сівец, у высакагорных раёнах — пераважна арктаальпійскія віды раслін. Падобная расліннасць таксама характэрная для ўсходу Паўночнай Ірландыі і Морны.
У Вялікабратыніі амаль не засталося буйных драпежнікаў: ваўкі, дзікі і бурыя мядзведзі былі цалкам знішчаныя. Зубры зніклі яшчэ ў Сярэдневякоўі. Найбуйнейшы сысун, які жыве ва ўмовах дзікай прыроды — высакародны алень. З драпежнікаў засталіся толькі невялікія: выдры, лісы, барсукі, гарнастаі. Размяшчэннем астравоў на шляху сезонных птушыных міграцый тлумаыцца вялікая разнастайеасць птушак (каля 200 відаў), самыя звычайныя з якіх — вераб’і, дразды, берасцянкі, курапаткі, галубы.
Сёння ў цэнтральнай частцы краіны вучоныя імкнуцца аднавіць папуляцыі буйных жывёл, завозячы звяроў з кантынентальнай Еўропы. Асушэнне балот прывяло да таго, што папуляцыі птушак сталі скарачацца, таму эколагі імкнуцца спыніць гэты працэс, ствараючы запаведнікі.
Першабытная гісторыя
Засяленне Брытанскіх астравоў людзьмі сучаснага тыпу (краманьёнцамі) пачалося каля 30 000 гадоў назад і адбывалася хвалямі. Лічыцца, што ў канцы дагістарычнага перыяду насельніцтва належала пераважна да культуры астраўных кельтаў (брытаў на востраве Брытанія і гэлаў на востраве Ірландыя).
Старажытнасць
Рымскае заваяванне Брытаніі пачалося ў 43 годзе да н. э. і правяло да 400-гадовага рымскага кіравання амаль на ўсім востраве (акрамя Шатландыі). Пасля заняпаду Рымскай Імперыі амаль увесь востраў (акрамя Шатландыі і Уэльса) занялі англы, саксы і юты — плямёны германскай моўна-культурнай групы. Яны асіміляваліся з кельтамі.
Сярэдневякоўе
У X стагоддзі дробныя англа-саксонскія каралеўствы аб’ядналіся, утварыўшы Каралеўства Англія, у той час калі гэлы, якія, меркавана, мігрыравалі з паўночна-заходняй Ірландыі ў V стагоддзі , аб’ядналіся з піктамі і ўтварылі ў IX ст. Шатландскае каралеўства.
У 1066 годзе нармандцы ўварваліся ў Англію на чале з герцагам Вільгельмам, падпарадкавалі сабе ўсю краіну, а затым Уэльс, а пазней і пераважную частку Ірландыі. Яны прынеслі на астравы феадалізм паўночна-французскага ўзору і нарманда-французскую культуру.
Наступныя каралі Англіі няўдала спрабавалі анексаваць Шатландыю. Вольналюбівая Шатландыя сцякала крывёю, але захоўвала сваю незалежнасць. Наследаванне значных французскіх тэрыторый і прэтэнзіі на французскі трон бясконца ўцягвалі англійскіх манархаў у канфлікты з Францыяй, найбольш значным з якіх стала Стагадовая вайна.
Новы час (да 1707 года)
У XVI стагоддзі ў краінах, якія сёння складаюць Вялікабрытанію, адбыліся працэсы Рэфармацыі, што прывяло да ўтварэння пратэстанцкіх дзяржаўных рэлігій у кожнай з іх, у прыватнасці, у Англіі (Рэфармацыя ў Англіі) і Шатландыі (Рэфармацыя ў Шатландыі). У 1603 годзе каралеўствы Англіі, Шатландыі і Ірландыі былі аб’яднаныя ў парадку асабовай уніі, калі кароль Шатландыі Якаў VI атрымаў у спадчыну кароны Англіі і Ірландыі і перавёў свой двор з Эдынбурга ў Лондан. Тым не менш, кожная краіна захавала сваю палітычную ідэнтычнасць і свае палітычныя інстытуты.
У сярэдзіне XVII стагоддзя ўсе тры каралеўствы былі ўцягнутыя ў серыю ваенных канфліктаў (уключаючы грамадзянскую вайну), якія прывялі да звяржэння манархіі ў 1649 годзе і кароткатэрміновага ўсталявання ўнітарнай Англійскай рэспублікі. Хаця манархія была адноўлена ў 1660 годзе, у выніку Славутай рэвалюцыі 1688 года стала зразумелым, што, у адрозненне ад астатняй Еўропы, абсалютная манархія не мае будучыні. Палітычнае ўладкаванне склалася на базе канстытуцыйнай манархіі і парламенцкай сістэмы. У гэты перыяд, асабліва ў Англіі, развіццё флоту прывяло да ператварэння краіны ў магутную марскую дзяржаву і каланіяльную імперыю.
Пасля Акта аб Уніі (1707—1921 гг)
1 мая 1707 года з’явілася Каралеўства Вялікабрытанія, створанае палітычнай уніяй каралеўстваў Англіі і Шатландыі у адпаведнасці з Дамовай аб Уніі 1706 года, якая была ўзгоднена ў папярэднім годзе ды ратыфікавана Англійскім і Шатландскім парламентамі.
У XVIII стагоддзі краіна выконвала важную ролю ў развіцці перадавых ідэй парламентарызму, а таксама зрабіла ўнёсак у літаратуру, мастацтва і навуку. Прамысловая рэвалюцыя, якая пачалася ў Брытаніі, змяніла краіну, забяспечыла рост Брытанскай Імперыі і паскорыла каланіяльнае развіццё, уключаючы гандаль рабамі (хаця пасля прыняцця Акта аб Гандлі Рабамі ў 1807 годзе Злучанае Каралеўства заняла галоўную ролю ў барацьбе з ім). Брытанія была ў першую чаргу засяроджана на калоніях у Паўночнай Амерыцы. Пасля іх страты ў выніку вайны за незалежнасць ЗША, імперскія амбіцыі былі накіраваныя ў іншыя рэгіёны планеты, у прыватнасці на Аўстралію, Індыю і Афрыку.
Пасля паразы Францыі ў рэвалюцыйных і напалеонаўскіх войнах (1792—1815) Вялікабрытанія аказалася галоўнай марской і эканамічнай дзяржавай у свеце (з Лонданам — найбуйнейшым горадам на планеце прыкладна ў 1830-х па 1930-я гады) і заставалася звышдзяржавай прыкладна да сярэдзіны XX стагоддзя. Не маючы канкурэнцыі на моры, Брытанія прыняла на сябе ролю сусветнага арбітра, становішча, пазней вядомае як «Pax Britannica». Гэта быў таксама перыяд хуткага эканамічнага, каланіяльнага, прамысловага росту. Англія метафарычна звала сябе «майстэрняй свету». Брытанская Імперыя далучыла да сябе Індыю, Аўстралію і Новую Зеландыю, стварыла цэлы ланцужок калоній у Афрыцы (Егіпет, землі сучасных Судана, Кеніі, Танзаніі, Батсваны, ПАР), заняла іншыя тэрыторыі па ўсім свеце. Апрэч фармальнага кантролю над калоніямі, дамінаванне Брытаніі ў сусветным гандлі азначала і фактычны эканамічны кантроль над многімі краінамі, такімі як Кітай, Аргенціна, Тайланд.
На ўнутраным рынку адбыўся пераход да палітыкі вольнага гандлю, laissez-faire і значнага пашырэння гандлю. У краіне назіраўся хуткі эканамічны рост, які суправаджаўся хуткай урбанізацыяй, што прывяло да значных сацыяльных трансфармацый, у тым ліку шокавых. У канцы ХІХ стагоддзя іншыя краіны сталі складаць канкурэнцыю Брытаніі ў індустрыяльным дамінаванні.
Найноўшы час (1921 — цяперашні час)
Вялікая дэпрэсія (1929—1932) пачалася, калі Злучанае Каралеўства яшчэ не паспела аднавіць эканоміку пасля Першай сусветнай вайны. Пачаліся хваляванні, уключаючы сацыяльныя і палітычныя пратэсты.
Брытанія, разам з Францыяй і сваімі калоніямі, абвясціла вайну Германіі 3 верасня 1939 года, што ператварала ранейшы польска-германскі канфлікт у глабальную вайну; была адным з трох галоўных саюзнікаў у Другой сусветнай вайне супраць краін «восі». Пасля паразы сваіх еўрапейскіх саюзнікаў Вялікабрытанія працягвала барацьбу з Германіяй, у прыватнасці, у Бітве за Брытанію і Бітве за Атлынтыку. У час вайны і пасля перамогі над Трэцім Рэйхам Злучанае каралеўства было адной з трох дзяржаў, якія ўдзельнічалі ў серыі канферэнцый па пасляваенным ўладкаванні свету: Тэгеранская канферэнцыя (1943), Ялцінская канферэнцыя (люты, 1945), Патсдамская канферэнцыя (лета 1945). Вайна пакінула краіну ў цяжкім фінансавым становішчы і з вялікім доўгам перад ЗША, якія з 1948 года пачалі праграму па дапамозе Еўропе, вядомую як план Маршала. Брытанія выплаціла апошнюю суму ваеннага доўгу ЗША толькі ў 2006 годзе.
У 1949 годзе Злучанае Каралеўства стала адным з заснавальнікаў НАТА і з таго часу з’яўляецца галоўным еўрапейскім стратэгічным саюзнікам ЗША. У 1982 годзе Вялікабрытанія перамагла Аргенціну ў Фалклендскай вайне, што аднавіла ваенны аўтарытэт колішняй «уладаркі мораў». У 1973 годзе Вялікабрытанія ўступіла ў ЕС.
Тунэль пад дном Ла-Маншу злучыў Вялікабрытанію з кантынентам (6.5.1994).
Незадаволенасць міграцыйнай палітыкай арганізацыі і іншыя непаразуменні прывялі да рэферэндуму. 23 чэрвеня 2016 года адбыўся рэферэндум адносна членства Вялікабрытаніі ў Еўрапейскім Саюзе, на якім 51,9 % выбаршчыкаў выказалі жаданне пакінуць ЕС. Пасля гэтага прэм’ер-міністр Дэвід Кэмеран сышоў у адстаўку, а новым кіраўніком урада стала Тэрэза Мэй, якая запусціла працэс «брэксіту». У чэрвені 2017 года прайшлі датэрміновыя выбары, у выніку якіх Мэй захавала за сабой пасаду. Аднак з-за праблем з «брэксітам» яна таксама сышла ў адстаўку ў маі 2019. А ў ліпені новым лідарам кансерватыўнай партыі быў абраны Борыс Джонсан, які таксама заняў пасаду прэм’ер-міністра. Пазачарговыя парламенцкія выбары ў Вялікабрытаніі ў снежні 2019 завяршыліся перамогай кансерватараў. 31 студзеня 2020 Вялікабрытанія афіцыйна выйшла з Еўрапейскага Саюза.
Дзяржаўны лад і палітыка
Адметнай характарыстыкай дзяржаўнага ладу Вялікабрытаніі з’яўляецца адсутнасць якога-небудзь адзінага дакумента, які можна было б назваць асноўным законам краіны, не існуе пісьмовай Канстытуцыі, больш таго, не існуе нават дакладнага пераліку дакументаў, якія адносіліся б да Канстытуцыі. Адносіны паміж народам і ўрадам рэгулююцца заканадаўчымі актамі, няпісанымі законамі і канвенцыямі. Важную ролю адыгрываюць статуты, пагадненні і міжнародныя дамовы. Адсутнасць Канстытуцыі дазваляе парламенту вельмі лёгка змяняць старыя і прымаць новыя законы. Ніводзін закон, прыняты аднойчы парламентам, не мае недатыкальнасці і можа быць зменены будучым парламентам.
Вялікабрытанія — парламенцкая манархія на чале з каралевай. Лізавета ІІ з Вінзарскай дынастыі, якая ўзышла на прастол у 1952, з’яўляецца самым доўгакіруючым і адначасова найстарэйшым у свеце лідарам дзяржавы на сённяшні дзень. Акрамя Вялікабрытаніі, Лізавета ІІ дэ-юрэ кіруе яшчэ 15 дзяржавамі свету — Аўстраліяй, Новай Зеландыяй і інш., вядомымі як Каралеўствы Садружнасці. Хоць Каралева і не мае рэальнай улады, ёй належыць «права раіць, заахвочваць і папярэджваць».
Заканадаўчы орган — двухпалатны парламент (абіраная Палата абшчын і прызначаемая Палата лордаў — 650 і 780 крэслаў адпаведна). Закон, для таго каб быць прынятым, мусіць прайсці чытанні ў абедзвюх палатах і затым атрымаць каралеўскую санкцыю. Брытанская парламенцкая сістэма вядома як Вэстмінстэрская, яна легла ў аснову функцыянавання ўсіх парламенцкіх дэмакратый свету. Парламент з’яўляецца вышэйшым органам улады на ўсёй тэрыторыі дзяржавы, нягледзячы на наяўнасць у Шатландыі, Уэльсе і Паўночнай Ірландыі ўласных кіраўнічых адміністрацыйных структур.
Урад узначальвае прэм’ер-міністр. Крэсла прэм’ера звычайна займае лідар партыі або кааліцыі, якой належыць бальшыня ў Палаце абшчын. Прэм’ер-міністр — як правіла са спісу сваёй партыі або кіруючай кааліцыі — прызначае кабінет міністраў, што фармальна пацвярджаецца манархам.
У канцы ХХ — пачатку ХХІ стагоддзя галоўную ролю у палітычным жыцці Вялікабрытаніі гуляюць партыі лейбарыстаў і кансерватараў. Лейбарысцкая партыя, што прадстаўляе традыцыі брытанскага сацыялізму, знаходзілася ва ўладзе ў 2000-х (прэм’ер-міністры Тоні Блэр (1997—2007) і Гордан Браўн (2007—2010)). У 2010-х рэй у брытанскай палітыцы вядзе Кансерватыўная партыя (прэм’еры Дэвід Кэмеран (2010—2016), Тэрэза Мэй (2016—2019), Борыс Джонсан (2019—2022), Ліз Трас (з 2022). Ліберальная партыя, што была ўплывовай сілай у ХVIII — пачатку ХХ стагоддзя, сёння мае няшмат прыхільнікаў, а па колькасці крэслаў у парламенце ў 2015 годзе нават саступае левацэнтрысцкай Шатландскай нацыянальнай партыі. Астатнія месцы займаюць партыі ўскраін: валійская партыя Plaid Cymru і ірландскія Дэмакратычная юніянісцкая партыя і ультрарэспубліканская Шын Фейн, дэпутаты ад якой не займаюць сваіх крэслаў праз неабходнасць прысягаць на вернасць каралеве.
Знешняя палітыка
Астраўное геаграфічнае становішча паўплывала на ход брытанскай гісторыі ды на рысы брытанскага характару. І ў ХХІ стагоддзі Вялікабрытанія, хоць і рухаючыся ў агульнаеўрапейскім цывілізацыйным накірунку, часта назірае за гэтым рухам з узбочыны. Нягледзячы на членства ў Еўрапейскім саюзе ў 1973—2019 гадах, астраўляне ані перайшлі на еўра, ані сталі часткай Шэнгенскай зоны. Міграцыйны крызіс сярэдзіны 2010-х і ўнутрыеўрапейскія супярэчнасці падштурхнулі Вялікабрытанію да выхаду з ЕС. З іншага боку, дзяржава захоўвае вельмі важную ролю ў свеце ў сілу гістарычнай інерцыі — як былая метраполія Брытанскай імперыі, ачольваючы Садружнасць Нацый; а таксама той ролі, якую англійская мова мае ў сучасным свеце; эканамічнай і фінансавай, а таксама, культурнай і медыйнай значнасці.
Беларуска-брытанскія адносіны
Дыпламатычныя адносіны паміж Рэспублікай Беларусь і Злучаным Каралеўствам былі ўсталяваны 27 студзеня 1992 года. У ліпені 1993 года было адкрыта беларускае Генеральнае консульства у Лондане, якое ў чэрвені 1994 года было пераўтворана ў Пасольства Рэспублікі Беларусь у Злучаным Каралеўстве Вялікабрытаніі і Паўночнай Ірландыі. Першым паслом Рэспублікі Беларусь у Вялікабрытаніі стаў Уладзімір Сянько. Амбасада Злучанага Каралеўства Вялікабрытаніі і Паўночнай Ірландыі ў Мінску функцыянуе з 1993 года па адрасе Карла Маркса 37. У 2013 годзе паслом Беларусі ў Вялікабрытаніі прызначаны Сяргей Алейнік. Амбасабар Злучанага Каралеўства ў Мінску — Фіёна Гіб.
У першыя гады развіцця адносінаў паміж Беларуссю і Вялікабрытаніяй адбываўся даволі інтэнсіўны палітычны дыялог. У снежні 1994 года Вялікабрытанію наведаў Старшыня Вярхоўнага Савету, а ў траўні 1995 г. — Прэм’ер-міністр Рэспублікі Беларусь Міхаіл Чыгір. Былі падпісаны інвестыцыйныя пагадненні. Злучанае Каралеўства адным з першых у ЕС ратыфікавала пагадненне аб партнёрстве і супрацоўніцтве Беларусі з ЕС у 1996. У лістападзе 2008 для ўдзелу ў першым інвестыцыйным форуме ў Лондане Брытанію наведаў беларускі Прэм’ер Сяргей Сідорскі.
У кастрычніку 2016 г. адбыўся візіт у Рэспубліку Беларусь Прынца Майкла Кенцкага, падчас якога ён быў прыняты Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь А. Р. Лукашэнкам. У сакавіку 2018 Міністр замежных справаў Беларусі Уладзімір Макей наведаў Лондан, дзе сустрэўся з брытанскім калегам Борысам Джонсанам.
Адным з першых з Мінскам парадніўся англійскі горад Нотынгем, пабрацімам Гомеля стаў шатландскі горад Абердзін.
Адміністрацыйны падзел
Нягледзячы на тое, што Вялікабрытанія — дзяржава ўнітарная, у яе адміністрацыйным падзеле праглядаюць рысы федэратыўнасці. Афіцыйны сайт прэм’ер-міністра апісвае Вялікабрытанію як «краіны ўнутры краіны». Вялікабрытанія складаецца з 4 адміністрацыйна-палітычных частак (краін або рэгіёнаў): Паўночную Ірландыю таксама часта называюць правінцыяй.
Пад кантролем Вялікабрытаніі таксама знаходзяцца 3 залежныя тэрыторыі на Брытанскіх астравах і 14 заморскіх тэрыторый.
Ізраіль Шмеравіч Гарфінкель
Ізраіль Шмеравіч Гарфінкель (,  —, ) — беларускі савецкі эканаміст. Доктар эканамічных навук (1969), прафесар (1969). Заслужаны работнік вышэйшай школы БССР (1980). Ганаровы прафесар БДСГА (1995).
Біяграфія
Скончыў БСГА ў 1931 годзе.
Вялікабрытанія
Адміністрацыйны падзел
Залежныя тэрыторыі са сталіцамі:
Ізраіль Шмеравіч Гарфінкель
Біяграфія
Накіраваны ў распараджэнне Наркамзема БССР старшым інспектарам-эканамістам спецаддзела. У 1932—1936 гг. вучоба ў аспірантуры Маскоўскай сельскагаспадарчай акадэміі.
У 1936-41 загадчык кафедры Пермскага сельскагаспадарчага інстытута.
Вялікабрытанія
Насельніцтва
Перапіс насельніцтва ў Вялікабрытаніі адбываецца адначасова ва ўсіх яе частках кожныя дзесяць гадоў. Паводле перапісу 2001 года агульнае насельніцтва Вялікабрытаніі склала 58 789 194 чалавека. Паводле перапісу насельніцтва 2011 насельніцтва краіны склала 63 181 775 чалавек. Гэта трэцяя дзяржава ў Еўропе (без Расіі) пятая ў Садружнасці нацый і 22-я ў свеце па колькасці насельніцтва. У 2019 годзе у Злучаным Каралеўстве пражывае каля 67 млн чалавек.
Ізраіль Шмеравіч Гарфінкель
Біяграфія
У 1942—1943 начальнік палітаддзела Ардынскай МТС Молатаўскай вобласці, с 1943 года начальнік сельскагаспадарчай групы штаба Маскоўскай ваеннай акругі.
Вялікабрытанія
Насельніцтва
З 2001 па 2008 года насельніцтва расло з сярэднегадавым паказчыкам у 0,5 %, што больш за 0,3 % у перыяд з 1991 года па 2001 і 0,2 % у папярэдняе дзесяцігоддзе. У 2010-х дадатны натуральны прырост насельніцтва (3 ‰) абумоўлены высокай нараджальнасцю сярод імігрантаў, удзельная вага якіх пастаянна расце. У 2008 годзе сумарны каэфіцыент нараджальнасці Вялікабрытаніі склаў 1,96 дзіцяці на адну жанчыну. Шатландыя мае самы нізкі паказчык у 1,8 дзіцяці на адну жанчыну, у той час як Паўночная Ірландыя мела гэты паказчык на ўзроўні 2,11 у 2008 годзе. Зрэшты, з 2012 года сумарны каэфіцыент нараджальнасці пачаў скарачацца і у 2017 складаў ужо 1,74. Апублікаваныя ў 2008 годзе дадзеныя аб насельніцтве ў сярэдзіне 2007 года сведчаць аб тым, што ўпершыню ў гісторыі Вялікабрытаніі было больш людзей пенсійнага ўзросту, чым дзяцей да 16 гадоў. Паводле некаторых ацэнак, колькасць людзей узростам 100 гадоў і больш вырасце да 626 000 да 2080 года.
Ізраіль Шмеравіч Гарфінкель
Біяграфія
З 1945 загадчык кафедры арганізацыі сельскагаспадарчай вытворчасці, дэкан мехфака, экфака, земфака, з 1978 года прафесар БСГА.
Вялікабрытанія
Насельніцтва
Белыя жыхары краіны складаюць 87 % насельніцтва (2011, перапіс). За перыяд 2001—2011 удзельная вага белых астраўлян скарацілася на 5 %. У 2001 годзе карэннае насельніцтва размяркоўвалася наступным чынам: Значную частку белага насельніцтва складаюць мігранты з еўрапейскіх краін, сярод якіх найбольш шматлікая польская дыяспара.
Ізраіль Шмеравіч Гарфінкель
Біяграфія
Пад яго кіраўніцтам 37 навуковых супрацоўнікаў сталі кандыдатамі эканамічных навук.
Вялікабрытанія
Насельніцтва
Імігранты і іх дзеці пражываюць галоўным чынам у канурбацыях Вялікага Лондану, Заходняга Мідленда і Мерсейсайда. Яны складаюць каля 12 % насельніцтва краіны, у тым ліку : выхадцы з Азіі (7 %), у тым ліку з Індыі, Пакістана і Бангладэш — 4,88 %; краін Афрыкі — 2 %, цемнаскурыя выхадцы з астравоў Карыбскага мора — 1 %. За перыяд 2001—2011 колькасць азіяцкіх мігрантаў вырасла на 69 %, удзельная вага — на 3 %.
Леанід Барысавіч Тышко
Леанід Барысавіч Тышко (9 лістапада 1945, ) — беларускі музыка, паэт, артыст вакальна-інструментальнага ансамбля «Песняры» (бас-гітара, бэк-вакал, вершы, 1968-1981), адзін з заснавальнікаў айчыннай школы ігры на бас-гітары. Заслужаны артыст БССР.
Ізраіль Шмеравіч Гарфінкель
Навуковая дзейнасць
Аўтар звыш за 120 навуковых і вучэбна-метадычных прац па арганізацыі сельскагаспадарчай вытворчасці у тым ліку 12 манаграфій і вучэбнікаў. Ім створана навуковая школа эканамістаў-аграрнікаў.
Вялікабрытанія
Насельніцтва
Чатыры кельцкія мовы выкарыстоўваюцца ў Вялікабрытаніі: валійская, ірландская, гэльская і корнская. Падчас перапісу 2001 каля 21 % насельніцтва Уэльса сказалі, што яны могуць размаўляць на валійскай, што больш за 18 % паводле перапісу 1991 года. У Уэльсе школьнікам да 16 гадоў альбо выкладаюць на валійскай, альбо вучаць валійскай як другой мове. Перапіс 2001 года ў Паўночнай Ірландыі паказаў, што 167 487 (10,4 %) людзей «мелі некаторае веданне ірландскай», практычна ўсе — з каталіцкага ці нацыяналістычнага насельніцтва. Больш за 92 000 чалавек у Шатландыі (крыху менш за 2 %) мелі некаторыя веды гэльскай, уключаючы 72 % жыхароў Знешніх Гебрыдаў. Колькасць школьнікаў, якім выкладаюць валійскую, гаэлік або ірландскую, таксама расце. Валійскі і шатландскі гэлік таксама можна пачуць далёка ад Брытанскіх астравоў: напрыклад на гэльскай размаўляюць ў Новай Шатландыі, Канадзе (асабліва на востраве Кейп-Брэтан), а ў Патагоніі (Аргенціна) — на валійскай.
У Злучаным Каралеўстве ў цэлым школьнікі абавязаны вучыць другую мову да пэўнага моманту: да 14 гадоў у Англіі, і да 16 у Шатландыі. Французская і нямецкая мовы — дзве найбольш вывучаемыя другія мовы ў гэтых двух рэгіёнах.
Ражск
Ражск (Ряжск) — горад (з 1778 года) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Ражскага раёна Разанскай вобласці. Насельніцтва 22,1 тыс. чалавек (2009). Заснаваны ў 1502 годзе.
Леанід Барысавіч Тышко
Біяграфія
У 1964 годзе скончыў музычную вучэльню ў Брэсце па класе домры.
Ізраіль Шмеравіч Гарфінкель
Навуковая дзейнасць
Працы па арганізацыі сельскагаспадарчай вытворчасці. Адзін з аўтараў дапаможнікаў «Практыкум па эканоміцы, арганізацыі і планаванню сельскагаспадарчай вытворчасці» (1974) і «Планаванне аб’ёму і структуры вытворчасці сельскагаспадарчых прадпрыемстваў ва ўмовах міжгаспадаркавай кааперацыі» (1980).
Леанід Барысавіч Тышко
Біяграфія
Службу ў шэрагах Савецкай арміі праходзіў ва Уруччы разам з будучымі музыкамі «Песняроў» Уладзімірам Мулявіным і Валерыем Яшкіным. Затым разам з імі працаваў у філармоніі ў Мінску, дзе былі інструменталістамі, потым сталі акампануючай групай у жаночым ансамблі «Лявонiха». У 1968 увайшоў у склад ВІА «Лявоны». У 1970 годзе менавіта бас-гітарыст Леанід Тышко прапанаваў змяніць назву ансамбля «Лявоны» на новую — «Песняры».
У сакавіку 1981, пасля вялікіх гастроляў па Лацінскай Амерыцы і ўзніклых там непаразуменняў, добраахвотна пакінуў «Песняры». Стаў другім музыкам з «залатога складу» ансамбля, які пакінуў гурт на вяршыні яго поспеху. 8 гадоў разам з родным братам Эдуардам Тышко граў у рэстаранах гасцініцы «Юбілейная» і «Каменный цветок» у Мінску, яшчэ некалькі гадоў займаўся выкладчыцкай дзейнасцю, а затым пакінуў Беларусь.
З 1991 разам з другой жонкай і сынам жыве ў Ізраілі ў г. Хайфа, па-ранейшаму піша вершы, час ад часу прыязджае на Бацькаўшчыну. У 2009 на запрашэнне Уладзіслава Місевіча Леанід Тышко выступіў з «Беларускімі Песнярамі» ў Палацы Рэспублікі, прыняў удзел у юбілейным канцэрце на фэсце «Залаты шлягер» у Магілёве.
Ражск
Горад размешчаны на паўночна-заходняй ускраіне Окска-Данской раўніны, на высокім і стромкім беразе р. Хупта, за 117 км на поўдзень ад Разані. Вузел чыгуначных ліній на Разань, Тулу (Маскоўская чыгунка), Пензу (Куйбышаўская чыгунка), Мічурынск (Паўднёва-Усходняя чыгунка) і аўтадарог.
Эканоміка: харчакамбінат, малочны камбінат, мясакамбінат, аўтарэмзавод, цагельня, друкарская фабрыка.
Вялікабрытанія
Насельніцтва
Абсалютная большасць вернікаў — хрысціяне, сярод іх — пратэстанты англіканскага кірунку. На тэрыторыі Англіі існуе царква з дзяржаўным статусам — Царква Англіі, свецкі кіраўнік якой — брытанскі манарх. Царква Англіі — адна з памесных цэркваў, што ўваходзяць у англіканскую супольнасць, на чале якой знаходзіцца духоўны лідар Архібіскуп Кентэрберыйскі. У пачатку ХХІ стагоддзя назіраецца няўхільны і хуткі адыход брытанцаў ад рэлігіі: так доля хрысціян у 2007—2016 гадах скарацілася з 72 да 58 %. Разам з мігранамі расце доля нехрысціянскіх канфесій, асабліва індуізму і ісламу (5 % у 2016).