cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Конан-варвар (фільм)
«Конан-варвар» (Conan the Barbarian) ― амерыканскі фільм 1982 года ў жанры фэнтэзі. Сюжэт расказвае пра кіммерыйца, персанажа аповесцей , якія выдаваліся ў 1930-х гадах у. Дзеянне фільма разгортваецца ў, выдуманай дагістарычнай эпосе. Адаптаваны сюжэт быў напісаны рэжысёрам ; прадзюсарам фільма з’яўляецца, дадзенай працай таксама займаліся яго дачка Рафаэла Дэ Лаўрэнціс і Базз Фейтшанс. Кампазітарам выступіў. Галоўныя ролі сыгралі Арнольд Шварцэнэгер і. У цэнтры сюжэту ― гісторыя маладога варвара Конана, які спрабуе адпомсціць вярхоўнаму жрацу культу Змяі за смерць сваіх бацькоў.
Будынак гасцініцы «Мачыз»
Дом па вуліцы Інтэрнацыянальнай, 9 — будынак у Мінску, размешчаны ў Верхнім Горадзе, на рагу з вуліцай Камсамольскай (№ 17).
Гісторыя
У XIX стагоддзі на гэтым зямельным пляцы на рагу вуліц Праабражэнскай і Багадзельнай існавала драўляная забудова, якая была знішчана падчас вялікага пажару 1881 года.
У 1886 годзе ўладальнік пляца мешчанін Гірш Мачыз звярнуўся ў Мінскую гарадскую ўправу за дазволам на будаўніцтва новага мураванага двухпавярховага дома. Гэты праект быў зацверджаны гарадскімі ўладамі і амаль цалкам рэалізаваны. Аўтар праекта архітэктар Д. В. Знабішын.
Галоўны фасад будынка выходзіў на Праабражэнскую вуліцу і быў завершаны фігурным атыкам. З боку вуліцы Багадзельнай дом меў вялікі мезанін з трохвугольным франтонам. Сіметрычнае рашэнне фасадаў было падкрэслена балконамі на другім паверсе, а таксама дзвярнымі і аконнымі праёмамі.
Паводле інвентарызацыі 1910 года ўвесь першы паверх займалі гандлёвыя ўстановы, у тым ліку аптэкарская, мануфактурная, шпалерная, галантарэйная, ювелірная і канцылярскіх тавараў крамы, а таксама бакалейная і лаўка, дзе гандлявалі. Другі паверх і мезанін займала гасцініца «Марсель» альбо «Мачыз» С. Махліна, у якой налічвалася 19 нумароў.
У 1920 гады гэты будынак быў нацыяналізаваны. У гады Вялікай Айчыннай вайны былы дом Мачыза не пацярпеў.
Пасля вайны адбылася грунтоўная рэканструкцыя гэтага будынка. У выніку якой надбудаваны трэці паверх, адначасова быў цалкам знішчаны першапачатковы архітэктурны дэкор фасадаў, а ўнутраныя памяшканні перабудаваны пад жылыя кватэры.
У савецкія часы на першым паверсе размяшчаўся рэстаран 1-га разраду «Світанак» (Заря). Пазней у ім размяшчалася культасветвучылішча.
Архітэктура
Трохпавярховы, Г-падобны ў плане будынак, накрыты вальмавым дахам. Фасады вырашаны плоскасна і строга. Аконныя праёмы на 1-м паверсе прамавугольныя, на 2-м — лучковыя. Несіметрычна на фасадах размешчаны маленькія балконы.
Фёдар Іванавіч Букштынаў
Фёдар Іванавіч Букштынаў (, в. Слабада, Талачынскі раён — ) — адзін з кіраўнікоў партызанскага руху на тэрыторыі Магілёўскай вобласці ў гады Вялікай Айчыннай вайны.
Прыстань (Сакальскі раён)
Прыстань (При́стань) — вёска ў Сакальскім раёне Львоўскай вобласці Украіны.
Spravazdača 1994—2004
«Spravazdača 1994—2004» (Справаздача 1994—2004) — зборнік беларускага рок-гурта «N.R.M.», выдадзены ў 2004 годзе. Складзены з лепшых песень, абраных фанамі гурта праз яго афіцыйны сайт. Песня «Katuj-ratuj» ў 2009 годзе трапіла і на складанку «Budzma The Best Rock / Budzma The Best Rock/New ».
Куяльнык
Куяльнык (Куя́льник) — вёска ў Падзільскім раёне Адэскай вобласці Украіны. Адміністрацыйны цэнтр Куяльныцкай вясковай абшчыны.
NGC 5422
NGC 5422 (іншыя абазначэнні — UGC 8935, MCG 9-23-24, ZWG 272.16, PGC 49874) — галактыка ў сузор’і Вялікая Мядзведзіца.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Жан Крэцьен
Жан Крэцьен (Joseph Jacques Jean Chrétien) (, Шавініган, Квебек, Канада) — канадскі палітык, 20-ы прэм’ер-міністр Канады (1993—2003), міністр юстыцыі Канады (1980—1982), кіраўнік Ліберальнай партыі Канады (1990—2003).
Гайльбад-Гайлігенштат
Гайльбад-Гайлігенштат (Heilbad Heiligenstadt) — горад у Германіі, раённы цэнтр, размешчаны ў зямлі Цюрынгія, бальнеялагічны курорт Гайлігенштат.
Горад падзяляецца на 4 гарадскія раёны.
Уваходзіць у склад раёна Айхсфельд. Насельніцтва — 16 610 чалавек (на 31 снежня 2010 года). Займае плошчу 61,57 км². Афіцыйны код — 16 0 61045.
Цішкаўшчына
Ці́шкаўшчына (, Тишковщина) — вёска ў Валожынскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Пяршайскага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1945 гадах вёска ў складзе гміны Гарадок Вілейскага павета, пазней у складзе (1927) Маладзечанскага павета Віленскага ваяводства Польскай Рэспублікі.
Да 28 мая 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Яршэвіцкага сельсавета.
Спіс аб’ектаў PGC (888001—889000)
Гэта спіс аб'ектаў Спіс аб'ектаў PGC (888001—889000)
Прыстань (Харольскі раён)
Прыстань (При́стань) — вёска ў Харольскім раёне Палтаўскай вобласці Украіны.
Прыёны
Маюць форму бялковых фібрыл даўжынёй 50—500 нм.
Мары-Лор Брунэ
Мары-Лор Брунэ (фр. Marie-Laure Brunet; нар., Ланемезан, Верхнія Пірэнеі) — французская біятланістка, якая завяршыла кар’еру ў 25 гадоў, пасля заканчэння сезона 2013/2014. Бронзавая прызёрка Алімпійскіх гульняў 2010 года ў праследаванні і сярэбраная прызёрка ў эстафеце, чэмпіёнка свету 2009 года ў змешанай эстафеце, бронзавы прызёр чэмпіянату свету 2008 года ў эстафеце, чэмпіён свету 2008 года па летнім біятлоне.
Пачала займацца біятлонам у 2003 годзе. Член нацыянальнай каманды з 2006 года. На юніёрскім чэмпіянаце свету 2007 года першынствавала ў пераследзе і эстафеце, была трэцяй у індывідуальнай гонцы. Праз год ізноў заваявала на юніёрскім чэмпіянаце тры ўзнагароды ў тых жа дысцыплінах: у індывідуальнай і эстафетнай гонках была другой, у пераследзе — трэцяй.
Юба-Сіці
Юба-Сіці (Yuba City) — горад у Каліфорніі, цэнтр акругі Сатэр. Насельніцтва — 64925 чалавек (2010). Знаходзіцца за 64 км (40 міль) на поўнач ад Сакрамента. Заснаваны ў 1849 годзе на землях, якія належалі Джону Сатэру, стаў цэнтрам акругі ў 1864 годзе.
У Юба-Сіці пражывае адна з найбуйнейшых сікхскіх абшчын за межамі Індыі, і горад вядомы як месца правядзення штогадовага парада сікхаў. Плошча горада — 38 км², з іх зямля — 37,758, вадой занята 0,2 км².
Мацэ
Мацэ (Mazzè) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне П’емонт, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Турын.
Насельніцтва складае 914 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 54 чал./км². Займае плошчу 17 км². Паштовы індэкс — 10050. Тэлефонны код — 0122.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы San Costanzo
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
Раўшчына
Раўшчына (Ра́вщина) — вёска ў Сакальскім раёне Львоўскай вобласці Украіны.
Лайнефельдэ-Ворбіс
Лайнефельдэ-Ворбіс (Leinefelde-Worbis) — горад у Германіі, у зямлі Цюрынгія. Заснаваны ў 1816 годзе. Уваходзіць у склад раёна Айхсфельд. Насельніцтва — 19 700 чалавек (на 31 снежня 2010 года). Займае плошчу 96,55 км². Афіцыйны код — 16 0 61115.
Горад падзяляецца на 9 гарадскіх раёнаў.
Баршчы (пасёлак)
Баршчы (Борщí) — пасёлак у Падзільскім раёне Адэскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Куяльныцкай вясковай абшчыны.
Бабруйка
Бабру́йка — рака ў Бабруйскім раёне Магілёўскай вобласці Беларусі, правы прыток Бярэзіны (басейн Дняпра).
Назва
Назва Бабруйкі (Бабруі) балцкага паходжання.
Корань звязаны з літоўскім bebras, babras, прускім bebrus «бабёр». Далей да індаеўрапейскага *bhe-bhros «бабёр».
Поўны гідранімічны аналаг — літоўская рачная назва Bebrujis. Вядомыя і літоўскія гідронімы з коранем Babr-: Babrūngas, Babrūnė, Babrinis, Babrūtė, якія ад літоўскага babras (< bebras) «бабёр».
Пераход Бебр- > Бабр- у назвах верхнедняпроўскай ракі Бебря і яго прытоку Баброўка.
У назве Бабруя корань пашыраны балцкім гідранімічным пашыральнікам -uj-, які таксама ў літоўскіх назвах тыпу Kartujis (гара), Meduja (рака). Варыянты гэтага пашыральніка -ej-, -ij- у рачных назвах тыпу Мярэя, Ілія.
Яшчэ адзін, трэці, балцкі гідронім тыпу Babr-uj- / Bebr-uj- вядомы з правабярэжнага Верхняга Павочча. У міжрэччы ніжніх цячэнняў рэк і  (абедзве — прытокі Упы, на ўсход ад Тулы) фіксуецца мясціна «''въ дер. въ Окулининѣ, вверхъ Бобруйскихъ отвершковъ» і побач «въ Мещеркѣ, верхъ Бобровского вершку''». Названыя вёскі знаходзяцца на рэчцы Баброўцы, яе ранейшая балцкая назва магла мець выгляд тыпу «Бабруя», адкуль «бабруйскі» ў назве прытокаў-«адвершкаў» Баброўкі.
Той жа корань у назве ракі Бобр, якая ўцякае ў Бярэзіну вышэй за ўток Бабруі.
Назва значыць «Бабровая (рака)», гэта была рака, дзе вадзіліся бабры. З гэтай прычыны рака таксама магла быць сакралізаваная — з іншай мясціны Еўропы (з французскай Бургундыі) вядомая лакальная гальская назва «бабровага» боства Bibracte, засведчаная з надпісу каля святой крыніцы.
Гідраграфія
Даўжыня ракі 14,5 км. Плошча вадазбору 88 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 1,2 ‰. Пачынаецца за 1 км на поўдзень ад вёскі Каменка. Цячэ па Цэнтральнабярэзінскай раўніне. На ўсім працягу каналізаваная. Злева ў Бабруйку ўпадае Сенкаў ручай. На рацэ горад Бабруйск (у вусці).
Эўглена зялёная
Эўглена зялёная (Euglena viridis) — від эўгленавых водарасцей.
Рухомая аднаклетачная водарасць. Жыве ў мелкіх стаячых прэсных вадаёмах, у якіх многа арганічных рэчываў. У летнія месяцы ў такіх вадаёмах часта зелянее — «цвіце» — вада. Прычынай гэтаму можа быць масавае размнажэнне эўглены зялёнай. Яе выцягнутыя клеткі бачныя пад мікраскопам, рухаюцца, лёгка выгінаючыся і мяняючы сваю форму. Рухаецца эўглена зялёная пры дапамозе жгуціка, які знаходзіцца на пярэднім канцы клеткі. Талом мае тонкае покрыва, што спрыяе змяненню формы цела.
Дзякуючы хларапластам у эўглены зялёнай, як і ў многіх аўтатрофаў, на святле адбываецца фотасінтэз. Але гэта водарасць можа таксама паглынаць гатовыя арганічныя рэчывы ўсёй паверхняй цела — быць гетэратрофам. Такі спосаб жыўлення пераважае ў яе пры адсутнасці святла. Таму эўглена зялёная з-за змешанага жыўлення належыць да аўтагетэратрофных пратыстаў. Дзякуючы здольнасці паглынаць арганічныя рэчывы адыгрывае важную ролю ў самаачышчэнні вадаёмаў.
Клетачная сценка адсутнічае. У цытаплазме знаходзіцца адно буйное клетачнае ядро, некалькі зялёных хларапластаў і скарачальныя вакуолі. У пярэдняй частцы клеткі размешчана чырвоная стыгма. Выкарыстоўваючы гэты арганоід, эўглена зялёная вызначае найбольш асветленыя месцы і з дапамогай жгуціка перамяшчаецца менавіта туды.
Размнажаецца толькі бясполым спосабам — дзяленнем клеткі папалам.
Бясстрашная
Станіца размешчаная ў вярхоўях ракі Чамлык (правы прыток Лабы), на мяжы горана-лясной зоны, за 32 км на паўднёвы захад ад раённага цэнтра — станіцы Атрадная, за 30 км на паўднёвы ўсход пасёлка гарадскога тыпу Мастаўской, дзе знаходзіцца бліжэйшая чыгуначная станцыя.
Прыёнавыя хваробы
Прыёнавыя хваробы — інфекцыйныя хваробы чалавека і жывёл, якія выклікаюцца асаблівымі бялкамі — прыёнамі.
Крыніца інфекцыі для чалавека — мяса (магчыма, і малако) хворых кароў, для жывёл — харчовыя дабаўкі (касцявая або мясная мука, прыгатаваная з хворых жывёл).
У чалавека прыёнавыя хваробы выклікаюць павольнае згасанне рэфлексаў ног, гіпатанію, зніжэнне адчувальнасці, парушэнне голасу і глытання, развіццё слепаты, глухаты, растройствы псіхікі і смерць ад маразму. Інкубацыйны перыяд ад некалькіх месяцаў да дзесяткаў гадоў.
Для чалавека апісаны 6 назалагічных форм прыёнавых хвароб:
У жывёл найбольш вылучаюць спангіяформную энцэфалапатыю буйной рагатай жывёлы (т.зв. "шаленства кароў"), ад мяса якіх адбываецца заражэнне людзей (скрыты перыяд у людзей 5-35 гадоў). Захворванне абумоўлена губчастым перараджэннем галаўнога мозга.
Дыгностыка прыёнавых хвароб праводзіцца на аснове клінічных даных, заражэння лабараторных жывёл, электроннай мікраскапіі і інш.
Асноўныя прафілактычныя мерапрыемствы — ветэрынарны нагляд.
Вячэрніца гіганцкая
Вячэрніца гіганцкая (Nyctalus lasiopterus) — млекакормячае атрада рукакрылых. Ставіцца да сямейства Гладканосых лятучых мышэй. З'яўляецца самым буйным кажаном у Еўропе і Расіі.
Біялагічнае апісанне
Даўжыня цела 84-104, перадплечча 65-69 мм. Вушы кароткія, шырокія, закругленыя са скурнымі складкамі.
Крылы вузкія, доўгія, завостраныя. Размах крылаў — 41—46 см. На ніжнім баку крыла ўздоўж пярэдняга краю праходзіць палоска поўсці.
Поўсць густая, высокая, шаўкавістая; зверху карычнявата-рыжая, знізу больш светлая. Жывот нязначна святлей спіны, вобласці за вушамі больш цёмна афарбаваны. Маса ад 41 да 76 грамаў.
Харчаванне і лад жыцця
Гіганцкія вячэрніцы палююць над ляснымі палянкамі і паверхнямі вадаёмаў. Пачынаюць паляванне на вялікай вышыні, а затым спускаюцца бліжэй да зямлі. Ежай служаць буйныя жукі і начныя матылі. На падставе аналізу крыві і памёту было ўстаноўлена, што гіганцкія вячэрніцы сілкуюцца дробнымі вераб'іных птушкамі ў перыяды іх міграцый. Устаноўлена, што іх здабычай былі, , і. Аднак напады на птушак ніколі не ўдавалася назіраць, верагодна, у сувязі з тым, што паляванне адбываецца ўначы на вышынях больш за 700 метраў. Якім чынам адбываецца сам працэс палявання таксама невядома.
Эхалакацыйныя сігналы вельмі высокай інтэнсіўнасці з максімальнай частатой каля 18-19 кгц.
Жывуць гіганцкія вечерницы па 1-3 асобіны ў дуплах дрэў, у калоніях іншых кажаноў (у асноўным, і ), радзей ўтвараюць калоніі па 8-13 і нават да 50 асобін. Спароўванне ў канцы лета — пачатку восені. Цяжарнасць доўжыцца каля двух з паловай месяцаў, дзіцянятаў звычайна два. У жніўні-верасні адлятае на зімоўку на поўдзень.
Распаўсюджванне і экалогія
Лісцяныя лясы Паўднёвай, Заходняй і Усходняй Еўропы ад Францыі да Заволжжа і Каўказа, магчыма, Блізкі Усход. У Расіі сустракаецца ад заходніх межаў да Арэнбургскай вобласці. На поўначы сустракаюцца да Маскоўскай і Ніжагародскай абласцей.
На Беларусі вельмі рэдкі, пералётны від. У 2015 годзе на тэрыторыі рэспубліканскага водна-балотны заказніка «Стары Жадзен» у Жыткавіцкім раёне былі знойдзены некалькі цяжарных самак гіганцкай вячэрніцы. Раней гэтыя лятучыя мышы адзначаліся ў Беларусі толькі ў 1930 годзе.
Месцы пражывання — мяшаныя і лісцевыя лясы, паркі. Селіцца ў дуплах дрэў. Зрэдку ўтварае самастойныя разнаполавыя калоніі, часцей трапляецца ў мяшаных калоніях разам з рыжымі, радзей — з малымі вячэрніцамі, нетапырамі і вушанамі.
Колькасць
Ацаніць колькасць гіганцкай вечерницы з-за асаблівасцяў яе ладу жыцця вельмі цяжка. Па доўгім назіранням у Варонежскім запаведніку, на 500—600 злоўленых вячэрніц віду прыпадала адна гіганцкая. У паўднёва-заходняй частцы Адэскай вобласці Украіны ў час пралёта сустракалася адна гіганцкая вячэрніца на 200. Прыкладна такія ж суадносіны назіралася ў Растоўскай вобласці пры адлове звяркоў падчас міграцый. Гэтыя даныя дазваляюць ацаніць шчыльнасць насельніцтва гіганцкай вечерницы у 1 асобіну на 10 км². Плошча, на якой адзначаны знаходкі гэтага віду ў Расіі, складае прыкладна 1700—1800 тыс. км², з іх для селішча гіганцкай вечерницы прыдатныя 10-15 %. Адсюль арыенціровачная колькасць гэтага віду — 17-27 тыс. асобін.
Ахова
Від занесены ў чырвоныя кнігі Беларусі і Расіі.
Глогаў
Глогаў (Głogów) — горад у Польшчы, адміністрацыйны цэнтр Глагоўскага павета Ніжнесілезскага ваяводства. Утварае гарадскую гміну, таксама з’яўляецца сядзібай вясковай гміны Глогаў. Займае плошчу 37,32 км². Колькасць насельніцтва па стане на 2007 год — 69 608 чалавек.
Партрэт Альжбеты Кішкі
Партрэт Альжбеты з Радзівілаў  — карціна са збораў Нясвіжскага замка, напісаная ў 1733—1737 гадах невядомым мастаком. Захоўваецца ў калекцыі Нацыянальнага мастацкага музея Рэспублікі Беларусь ( ЗЖ 112. НММ РБ). Памер карціны —.
Гісторыя
Пасля 1939 г. трапіў у Мінск. Да 1941 года ў Дзяржаўнай карціннай галерэі БССР. У 1944 г. вывезены ў Германію. Вернуты ў Мінск з Берліна ў 1947 г. З 1948 года ў Музеі гісторыі Вялікай Айчыннай вайны, у 1948—1968 гадах у Дзяржаўным музеі БССР.
Рэстаўрыраваны ў Дзяржаўным Рускім музеі А. Б. Брындаравым у 1967—1969 гадах у Ленінградзе.
Цяпер захоўваецца ў Нацыянальным мастацкім музеі Беларусі (Мінск).
Апісанне
Адлюстроўвае Альжбету з Радзівілаў, дачку Мікалая Крыштафа «Сіроткі».
На гэтым партрэце Альжбета прадстаўлена ў форме паўпостаці ў сукенцы-кшталціку вішнёвага колеру з прылягаючым да фігуры станікам і валікамі на плячах, якія аздоблены нашытымі каштоўнымі камянямі. Да станіка хутчэй за ўсё прымацаваны з’ёмныя падбітыя рукавы ласасёвага колеру з балотнай парчы з белымі манжэтамі. Шыя закрыта белай палатнянай. На зачасаныя ўверх прыпудраныя валасы надзеты маленькі чорны капялюшык-ток, аблямаваны каштоўнымі камянямі, да якога прышпілена ружовае пяро. Грудзі ўпрыгожаны залатым ланцугом з кулонам з вялікай жамчужынай і калье з каштоўных камянёў. У левай руцэ замест хустачкі жанчына трымае галінку з кветкамі.
Назва
Другім мужам Альжбеты з Радзівілаў гравюра з партрэтнай галерэі Радзівілаў называе ваяводу віцебскага Крыштафа Кішку, але гэты факт, хоць і шырока растыражаваны ў літаратуры, не знаходзіць пацверджання ні ў біяграфіі К. Кішкі, ні ў логіцы падзей. Габрыэль Тэнчынскі памёр у 1617 годзе, а праз год памерла і сама Альжбета. Малаверагодна, што яна магла ажаніцца хоць з кім у такім хуткім часе. Да таго ж Рэгіна Галоўчынская, першая жонка Крыштафа Кішкі, памерла толькі ў 1640 годзе. Аднак гэтая гістарыяграфічная недарэчнасць адлюстравалася ў назве партрэта і замацавалася ў такім выглядзе ў мастацтвазнаўчай літаратуры.
Чубіўка (пасёлак)
Чубіўка (Чу́бівка) — пасёлак у Падзільскім раёне Адэскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Куяльныцкай вясковай абшчыны.
NGC 5423
NGC 5423 (іншыя абазначэнні — UGC 8952, MCG 2-36-17, ZWG 74.59, NPM1G +09.0354, PGC 50028) — галактыка ў сузор’і Валапас.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Аляксандр Пацыкайлік
Аляксандр Пацыкайлік (нар. ) — беларускі гандбаліст. Кандыдат у майстры спорту Беларусі. Правы крайні латвійскага клуба «Цэлтніекс» з Рыгі і былы ігрок нацыянальнай зборнай Беларусі.
Кар’ера
Выступаў за сталічныя клубы «Аркатрон», СКА і «Вікторыя-Рэгія», гродзенскі «Кронан» і «Гомель». У 2015 годзе вярнуўся ў СКА. У чэрвені 2017 года па заканчэнні кантракта пакінуў каманду.
Сезон 2017/18 пачынаў у складзе турэцкага клуба «Азізіе», а ў студзені 2018 года перайшоў у фінскі «Рыйхімякі» , дзе выступаў да канца сезона 2017/18.
У сезоне 2018/19 заставаўся без каманды, падтрымліваючы форму з мінскім СКА, а ў жніўні 2019 года падпісаў кантракт з латвійскім «Цэлтніексам».
Мальёла
Мальёла (Magliolo) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Лігурыя, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Савона.
Насельніцтва складае 825 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 43 чал./км². Займае плошчу 19 км². Паштовы індэкс — 17020. Тэлефонны код — 019.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы Santi Cosma e Damiano.
Свята-Троіцкая царква (Падароск)
Свята-Троіцкая царква — праваслаўны храм у в. Падароск Ваўкавыскага раёна Гродзенскай вобласці. Знаходзіцца ў цэнтры вёскі.
Архітэктура
Помнік архітэктуры барока. Вырашана прамавугольным у плане пад 2-схільным дахам аб’ёмам, да якога з фасада далучана 2-ярусная званіца, з тыльнага боку — паўкруглая апсіда з бакавымі рызніцамі. Над шатром званіцы і алтарнай часткай узведзены цыбулепадобныя галоўкі. Фасады рытмічна расчлянёны арачнымі аконнымі праёмамі, крапаваны лапаткамі.
Шкілеты, якія змагаюцца за цела павешанага
«Шкілеты, якія змагаюцца за цела павешанага» — карціна бельгійскага мастака-сімваліста Джэймса Энсара, напісаная алеем у 1891 годзе, якая знаходзіцца ў калекцыі.
Твор адлюстроўвае сцэнічную драму, у якой два шкілеты ў масках і жаночым адзенні змагаюцца традыцыйнай жаночай зброяй — венікам і парасонам. За імі вісіць мёртвае цела, апісанае як «civet», французскае апісанне рагу з зайца. У абодвух крылах статысты ў масках і з нажамі назіраюць за боем. Няшчыльная сетка злучае цела з ваюючымі.
Адна жанчынаненавісніцкая інтэрпрэтацыя твора заключаецца ў тым, што дзве сварачыя жанчыны прадстаўляюць жонку і каханку Энсара, а ён — бездапаможнае цела, за якое яны змагаюцца. Альтэрнатыўная, больш андрагінная інтэрпрэтацыя заключаецца ў тым, што сварлівая пара ўяўляе азлобленае меркаванне Энсара пра сваіх крытыкаў, дзе ён зноў бяссільны прыз; людзі ў крылах у гэтым выпадку будуць прадстаўляць грамадскасць, некаторыя за, а некаторыя супраць яго мастацтва.
Цівалі (Мінск)
Цівалі́, прадмесце Цівалі́ — гістарычны раён Мінска, размешчаны ў паўночна-заходняй частцы горада, за Кальварыйскімі могілкамі.
Гісторыя
На месцы цяперашняга кінатэатра «Аўрора» месцілася загарадная рэзідэнцыя менскіх каталіцкіх арцыбіскупаў. Па паўстаннях 1830—1831 і 1863—1864 гадоў улады Расійскай імперыі канфіскавалі маёмасць і выслалі апошняга каталіцкага біскупа.
Мясцовасць выкупіў прускі прадпрымальнік Т. Гольцберг. У сваім фальварку Гольцберг зрабіў першы ў Мінску парк актыўных атракцыёнаў. Мясціна была названа ў гонар парка актыўнага адпачынку «Цівалі», адкрытага ў Капенгагене знакамітым дацкім вандроўнікам Г. Карстэнсэнам у 1844 годзе. Праз папулярнасць праекта падобныя паркі былі створаны ў многіх еўрапейскіх гарадах.
У беларускіх Цівалях была пабудавана сядзіба, летні тэатр «Цівалі» і рэстарацыя. На ўзвышшы знаходзіўся адзіны ў ваколіцах вятрак. Раён з’яўляўся адным з культурных куткоў губернскага Мінска.
Да 1917 года фальварак Сеніцкай воласці Мінскага павета. Пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі бальшавіцкія ўлады зрабілі ў Цівалях жывёлагадоўчую ферму. Фальварак пераўтвораны ў вёску, Ждановіцкі сельсавет. Да Ціваляў быў далучаны фальварак Навінкі, што месціўся побач на поўнач.
Цягам 1938 года супрацоўнікі НКУС СССР закапалі ў жывёльным могільніку вёскі Цівалі (Мінскі раён; цяпер ля кінатэатра «Аўрора», вул. Прытыцкага, Мінск) каля 300 целаў чыгуначнікаў. У той год іх незаконна расстралялі ў некалькіх гарадах Беларусі па загаду Лазара Кагановіча за стачкі дзеля спынення высылкі жыхароў Беларусі ў Сібір і Запаляр’е. У 1961 годзе салдаты Беларускага палка Міністэрства ўнутраных спраў БССР раскапалі могільнік. Сярод касцей жывёл знайшлі скручаныя калючым дротам рэшткі людзей з прастрэленымі чарапамі. Пры гэтым замест апазнання і пахавання па загаду вышэйшага камандавання чалавечыя рэшткі спалілі напалмам разам з жывёльнымі і затым закапалі ў лесе ля дарогі на Ракаў (Валожынскі раён, Мінская вобласць).
20 студзеня 1960 года вёска пералічана са складу скасаванага Мядзвежынскага сельсавета ў Ждановіцкі сельсавет. У 1967 годзе вёска далучана да Мінска. Галоўная вуліца вёскі атрымала назву Кветкавая. Вёска знесеная ў 1970-я гады.
У 1992—2000 гадах хакейны клуб «Дынама» Мінск выступаў пад назвай «Цівалі», пад якім 4 разы станавіўся чэмпіёнам Беларусі па хакеі з шайбай
Сучаснасць
У наш час пра існаванне прадмесця нагадвае аднайменны парк паміж вуліцамі Прытыцкага, Пятра Глебкі і Матусевіча, што месціцца ў раёне колішняга фальварка Шырокае Балота.
У 2017 годзе запланаваная станцыя Чацвёртай лініі Мінскага метрапалітэна атрымала назву Цівалі.
У культуры
У 1994 годзе Сяргей Законнікаў напісаў паэму «Цівалі» ў гонар чыгуначнікаў Беларусі, забітых у 1938 годзе за спыненне цягнікоў з ссыльнымі. Паэма складалася з 15 частак: Уступ, На Беларусі мор, Ноч, Раніца, Сон Лысоні, Сон Варанога, Сон машыніста Калейкі, Пекла, Жалезны наркам, Статак, Наш дзень, Мне чуецца гул грамадзянскай вайны, Лёс, Апошні шанц, Эпілог. 24 кастрычніка 2012 года ў Мінску адбылася прэм’ера дакументальна-публіцыстычнага фільму «Цівалі» рэжысёркі Галіны Самойлавай аб расстраляных чыгуначніках. 29 кастрычніка фільм паказаў спадарожнікавы тэлеканал «Белсат» (Варшава, Польшча).
Цэсіс
Цэсіс (Cēsis) — горад у Латвіі, на рацэ Гаўя.
Насельніцтва
Нацыянальны склад города паводле перапісу насельніцтва 1989 года i па ацэнцы на пачатак 2015 года :
Надзёжная
Надзёжная (Надёжная) — станіца ў Расіі, у Атрадненскім раёне Краснадарскага края. Насельніцтва 1,8 тыс. чалавек (2002). Заснавана ў 1860 годзе.
Станіца размешчаная ў вярхоўях ракі Малы Цягінь (прыток Урупа), у перадгор'ях, за 22 км на паўднёвы захад ад раённага цэнтра — станіцы Атрадная.
Чарлз Тапер
Чарлз Тапер (Sir Charles Tupper,, Амхёрст, Новая Шатландыя — , графства Кент) — 7-ы прэм’ер-міністр Канады, прэм’ер Новай Шатландыі, па прафесіі ўрач.
Тапер быў прэм’ер-міністрам Новай Шатландыі ў 1864—1867 гг. і зрабіў важны ўклад ва ўтварэнне дамініёна Канада, якое адбылося 1 ліпеня 1867 года.
Меана-дзі-Суза
Меана-дзі-Суза (Meana di Susa) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне П’емонт, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Турын.
Насельніцтва складае 914 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 54 чал./км². Займае плошчу 17 км². Паштовы індэкс — 10050. Тэлефонны код — 0122.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы San Costanzo.
Кальварышкі
Фальварак Кальварышкі ўзнік побач з Весялоўкай, ягоная назва тлумачыцца як «маленькая Кальварыя».
У 1700 годзе стольнік і падстароста менскі Тэадор Антоні Ваньковіч ахвяраваў Кальварышкі Менскаму кляштару баніфратаў. У той час фальварак налічваў 1 валоку і 15 моргаў ворнай зямлі, а таксама змяшчаў комплекс жылых і гаспадарчых пабудоў.
У пачатку XX ст. Кальварышкі былі далучаныя да Весялоўкі.
Гефсіманія
Гефсіманія (, גת שמנים, גת שמני, сірыйск.ܓܕܣܡܢ, літэральна «ціск алею») — сад ля падножжа Алейнай гары ў Іерусаліме, найбольш вядомы як месца, дзе, паводле Евангелляў, Ісус і Яго вучні маліліся ў ноч перад распяццем Ісуса.
Этымалогія
Гефсіманскі сад з’яўляецца ў Евангеллі ад Матфея і Евангеллі ад Марка пад грэчаскай назвай Γεθσημανή (Гефсіманія). Назва паходзіць ад арамейскай назвы ܓ݁ܶܕ݁ܣܺܡܰܢ (Гэдсіма́н), што азначае «выцісканне алею». У Матфея 26:36 і Марка 14:32 яго называюць як χωρἰον (18:01), гэта значыць як месца або нерухомасць. Евангелле ад Яна кажа, што Ісус увайшоў у сад (κῆπος) са сваімі вучнямі.
Месцазнаходжанне
Існуюць чатыры месцы, якія лічацца месцамі, дзе Ісус маліўся ў ноч перад арыштам:
Месца паломніцтва
Паводле Евангелля ад Лукі 22:43-44, пакуты Ісуса ў Гефсіманскім садзе былі настолькі моцныя, што «быў пот Яго, як бы кроплі крыві, што падалі на зямлю». Згодна з праваслаўнай царкоўнай традыцыяй, Гефсіманскі сад з’яўляецца месцам, дзе была пахавана Дзева Марыя, а пасля была ўзята на нябёсы на гары Сіён. Гефсіманскі сад стаў асноўным месцам пілігрымак для ранніх хрысціянскіх паломнікаў. Яго наведвалі 333 невядомыя «Пілігрымы Бардо», чыё Itinerarium Burdigalense з’яўляецца самым раннім пакінутым апісаннем хрысціянскай вандроўцы ў Святую Зямлю. У сваім Onomasticon, Еўсевій Кесарыйскі адзначае месца Галгофа «ля падножжа Аліўнай гары», і дадае, што «вернікі прывыклі ісці туды, каб маліцца». Лічыцца, што старажытныя аліўкавыя дрэвы, што растуць у садзе маюць узрост у 900 гадоў.
Аліўкавыя дрэвы
Даследаванне, праведзенае Нацыянальным даследчым саветам Італіі, ў 2012 годзе выявіла, што некалькі аліўкавых дрэў у садзе з’яўляюцца самымі старымі з вядомых навуцы. Даты 1092, 1166 і 1198 былі атрыманы шляхам радыевугляроднага аналізу старых частак ствалоў трох дрэў. ДНК-тэсты паказалі, што дрэвы былі пасаджаныя першапачаткова з адной бацькоўскай расліны.
Каспля
Каспля — рака ў Смаленскай вобласці Расіі і Віцебскім раёне Беларусі, левы прыток Заходняй Дзвіны.
Даўжыня Касплі складае 136 км, у межах Беларусі 20 км. Плошча вадазбору 5410 км², у межах Беларусі 513 км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці 35 м³/с. Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,2 ‰.
Назва
Назва Каспля балцкага паходжання, складаецца з дзвюх асноў.
Першая аснова Кас- з цягам часу зведала эвалюцыю ад *Kŭs- праз *Къс-. Яна звязаная з прускім kusis, літоўскім kusulas «камар».
Гэтая аснова таксама ў назвах ракі Касня (прыток волжскай Вазузы) на Смаленшчыне на ўсходзе ад Касплі, сожскай ракі Касінка (каля Касінкі — рэчка з назвай-перакладам «Камароўка»).
Прамы літоўскі гідранімічны адпаведнік — рачная назва Kus-upė. Як і ў літоўскім гідроніме, у назве ракі Каспля другая аснова звязаная з літоўскім upė, прускім api «рака».
Назва Каспля значыла «Камарыная рака».
Асноўныя прытокі
Злева: Вымнянка, Неварожка. Справа: Жараспея, Габза.
На рацэ
Гарады: Дзямідаў. Гарадскія пасёлкі: Сураж.
Агульнае
Выцякае з возера Каспля ў Смаленскім раёне на ўсходніх схілах Віцебскага ўзвышша, у нізоўі цячэ па Суражскай нізіне, вусце каля г.п. Сураж. Найвышэйшы ўзровень разводдзя ў 1-й дэкадзе сакавіка, найбольшая вышыня над межанным узроўнем (у Беларусі) 9,1 м (1956). Замярзае ў 1-й дэкадзе снежня, крыгалом у пачатку сакавіка.
Даліна пераважна трапецападобная, шырынёй 300—400 м (у вярхоўі да 3 км). Пойма ніжэй вусця Габзы перарывістая, шырыня яе 100—200 м.
Гістарычны факультэт БДПУ імя М. Танка
'''Гістарычны факультэт БДПУ імя М. Танка''' — структурнае падраздзяленне БДПУ імя М. Танка.
Гісторыя
30 снежня 1918 г. на падставе пастановы Цэнтральнага народнага камісарыята па асвеце (№ 4134) педагагічнаму савету прадпісана прыступіць да пераўтварэння Мінскага настаўніцкага інстытута ў вышэйшую навучальную ўстанову. На яго базе быў створаны сацыяльна-гістарычны факультэт. У верасні 1919 сацыяльна-гістарычны факультэт рэарганізаваны ў літаратурна-гістарычнае аддзяленне.
У 1934 годзе на падставе пастаноў ЦК ВКП(б) і СНК СССР «Аб выкладанні грамадскай гісторыі ў школах СССР» ў 1934 была праведзена рэарганізацыя сацыяльна-эканамічнага факультэта. На аснове геаграфічнага і эканамічнага аддзяленняў быў створаны геаграфічны факультэт, а на базе гістарычнага аддзялення — самастойны гістарычны факультэт.
24 чэрвеня 1941 — праца ў інстытуце спынілася.
2 верасня 1944 г. — гістарычны факультэт як складовая частка МДПІ імя А. М. Горкага аднавіў сваю працу. На гістарычным факультэце створаны кафедра гісторыі СССР і кафедра ўсеагульнай гісторыі.
У мае 1945 — прафесар У. М. Перцаў (загадчык кафедры ўсеагульнай гісторыі) у складзе дэлегацыі БССР падпісаў на міжнароднай канферэнцыі ў Сан-Францыска дакумент аб стварэнні ААН.
1 верасня 1956 створаны гісторыка-геаграфічны факультэт з кафедрамі: ўсеагульнай гісторыі, гісторыі СССР, геаграфіі і прыродазнаўства. У люты 1971 — гісторыка-геаграфічны факультэт рэарганізаваны на два: гістарычны і прыродазнаўства.
У 1994 заснаваны спецыялізаваны Савет універсітэта па абароне дысертацый (гістарычныя навукі).
Кафедра ўсеагульнай гісторыі (1931—2004)
Да 1934 кафедра гісторыі Захаду.
Кафедра славянскай гісторыі і метадалогіі гістарычнай навукі (1931—2015)
Да 1944 — кафедра гісторыі народаў СССР і Расіі. Да 1991 — Кафедра гісторыі СССР.
Кафедра эканомікі (1931—2015)
Да 1944 — кафедра палітычнай эканоміі, а пазней кафедра эканамічнай тэорыі і эканамічнага выхавання.
Кафедра гісторыі КПСС (?—1992)
Далучана да кафедры гісторыі Беларусі і методыкі выкладання гісторыі і грамадска-палітычных дысцыплін.
Кафедра філасофіі (1962—2015)
У 1980-я гг. кафедра зрабіла істотны ўклад у аказанні дапамогі Кубе ў падрыхтоўцы навукова-выкладчыцкіх кадраў вышэйшай кваліфікацыі.
Кафедра гісторыі Беларусі і методыкі выкладання гісторыі і грамадска-палітычных дысцыплін (1971—1992)
Да 1991 года кафедра гісторыі БССР. Да 1992 — кафедра гісторыі БССР і методыкі выкладання гісторыі.
Кафедра гісторыі Беларусі (1992—2015)
Створана шляхам падзелу кафедры гісторыі БССР і методыкі выкладання гісторыі.
Кафедра дапаможных гістарычных дысцыплін і методыкі выкладання гісторыі (1992—2015)
Створана шляхам падзелу кафедры гісторыі БССР і методыкі выкладання гісторыі.
Кафедра гісторыі старажытных цывілізацый і сярэднявечча (2004—2015)
Адкрыта у выніку рэарганізацыі кафедра ўсеагульнай гісторыі.
Кафедра новай і найноўшай гісторыі (2004—2015)
Адкрыта у выніку рэарганізацыі кафедра ўсеагульнай гісторыі.
Кафедра ўсеагульнай гісторыі і методыкі выкладання гісторыі (2015 — наш час)
Створана шляхам зліцця кафедраў гісторыі старажытных цывілізацый, новай і найноўшай гісторыі, дапаможных гістарычных дысцыплін і методыкі выкладання гісторыі.
Кафедра гісторыі Беларусі і славянскіх народаў (2015 — наш час)
Створана шляхам зліцця кафедраў гісторыі Беларусі і славянскай гісторыі і метадалогіі гістарычнай навукі.
Кафедра сацыяльна-гуманітарных дысцыплін (2015 — наш час)
Створана шляхам зліцця кафедраў эканомікі, паліталогіі і права, філасофіі
Структура
Цяпер у складзе факультэта 3 кафедры:
Ан Брыян
Ан Брыян (фр. Anne Briand; нар., , Эльзас) — французская біятланістка, алімпійская чэмпіёнка ў эстафеце 3х7,5 км 1992 года, двухразовая чэмпіёнка свету, уладальніца Кубка свету сезона 1994/1995.
Спартыўная кар’ера
Удзельнічала ў трох Алімпіядах. На Алімпійскіх гульнях 1992 года ў Альбервіле стала пераможцай у эстафеце. На Алімпіядзе 1994 года ў Лілехамеры заваявала сярэбраны медаль у індывідуальнай гонцы на 15 км і бронзавы ў эстафеце. На Алімпіядзе 1998 у Нагана вышэйшым дасягненнем стала 20 месца ў індывідуальнай гонцы.
Двухразовая чэмпіёнка свету па біятлоне. У 1993 годзе стала пераможцай у каманднай гонцы на чэмпіянаце свету ў Бараўцы, а ў 1995 годзе заваявала залаты медаль у спрынце на чэмпіянаце свету ў Антхольцы.
Агулам за кар’еру па выніках выступленняў у Кубку свету, Алімпійскіх гульнях і Чэмпіянаце свету 8 разоў станавілася першай (6 разоў у асабістых спаборніцтвах), 7 разоў другой (3 разы ў асабістых спаборніцтвах) і 7 разоў трэцяй (3 разы ў асабістых спаборніцтвах).
Стала першай біятланісткай, у актыве якой ёсць перамогі на Алімпіядзе, Чэмпіянаце свету і ў агульным заліку Кубка свету. Такіх біятланістак усяго 9: Ан Брыян, Каці Вільхельм, Андрэа Хенкель, Магдалена Нойнер, Тура Бергер, Дар’я Домрачава, Лаура Дальмаер, Мартэ Олсбю-Ройселан і Тырыль Экхаф.
Трумпельдор (могілкі)
Трумпельдор (בית הקברות טרומפלדור) — гістарычныя могілкі (пантэон) ў цэнтральным Тэль-Авіве (раён Леў-гаір), абмежаваныя вуліцамі Трумпельдор, Ховэвэй-Цыён, Баграшоў і Пінскер.
Гісторыя
Могілкі Трумпельдор у Тэль-Авіве ўзніклі за 7 гадоў да самога горада, спачатку называліся «Халернымі». У 1902 годзе ў Егіпце выбухнула эпідэмія халеры, яна хутка перакінулася і на Асманскую імперыю, у тым ліку на Палесціну. Пацярпела ад эпідэміі і яўрэйская грамада партовага горада Яфа, праз які прыбывалі ў Святую Зямлю пілігрымы і рэпатрыянты, а ў ваколіцах была засяроджана большасць пакаленняў яўрэйскай «аліі». Асманскія ўлады не дазволілі хаваць памерлых ад халеры на могілках у самой Яфе, і лідар супольнасці яўрэйскага раёна Нэве-Цэдэк, Шымон Роках, здолеў атрымаць дазвол на стварэнне новых могілак на даволі значнай адлегласці ў незаселенай мясцовасці на поўнач ад горада. Пад могілкі адвялі 12 га зямлі, якая, аднак, засталася ўласнасцю асманскага ўраду. Каб спыніць эпідэмію халеры, жыхары Яфы правялі два старажытныя яўрэйскія абрады — закапалі на могілках скрутак Торы і выдалі замуж двух сірот. Эпідэмія пасля гэтага і праўда спынілася.
Першыя пахаванні тут адбыліся ў кастрычніку 1902 года, прытым яны размяшчаліся на вялікай адлегласці адно ад аднаго — часткова з эпідэміялагічных меркаванняў, але таксама і таму што яўрэйскія пасяленцы баяліся, што туркі перадумаюць і адбяруць такі вялікі кавалак зямлі. Сам жа Тэль-Авіў (які пазней паглынуў і Нэве-Цэдэк і самую Яфу) узнік толькі ў 1909 годзе, калі на Халерных могілках было ўжо нямала пахаванняў. Яны і сталі служыць галоўнымі гарадскімі могілкамі Тэль-Авіва, бліскучую гістарычную кар’еру якога тады мала хто мог прадбачыць. У горадзе неўзабаве (з 1932) з’явіліся і іншыя могілкі, а гэтыя пачалі называць «Старымі».
Вуліца Трумпельдор была названа ў гонар вядомага сіяніста, стваральніка першых яўрэйскіх аддзелаў самаабароны (у тым ліку ў Мінску), героя руска-японскай вайны — Іосіфа Трумпельдора, пасля яго гібелі ў баі з арабскімі пагромшчыкамі ў сакавіку 1920 года ў Верхняй Галілеі. З часам назва вуліцы на якой знаходзіцца галоўны ўваход (пабудаваны ў 1926, па адрасе вул. Трумпельдор, 19), была неафіцыйна перанесена і на могілкі. Тут хавалі ахвяр арабскіх пагромаў 1920-1930-х гадоў, значных грамадскіх дзеячаў Тэль-Авіва і Ізраіля агулам — пісьменнікаў, навукоўцаў, палітыкаў, сярод якіх першы мэр Тэль-Авіва Мэір Дызенгоф, паэт Шаўль Чарніхоўскі і многія іншыя вядомыя асобы. Цяпер хаваць тут можна толькі блізкіх сваякоў нябожчыкаў, і могілкі з’яўляюцца прэстыжным нацыянальным пантэонам.
Планіроўка
Агулам на могілках знаходзіцца каля 5000 пахаванняў.
Адразу каля галоўнага ўваходу знаходзяцца сінагога і брацкія магілы ахвяр арабскіх пагромаў 1920-1930-х гадоў. Гэта цэнтральны ўчастак могілак, ён называецца Бэт. Злева — самы стары (усходні) ўчастак, Алеф, дзе захаваліся старажытныя магілы, у тым ліку загінулых ад халеры ў пачатку існавання могілак. Справа — больш сучасны ўчастак Гімэл, дзе пахаваны знакамітыя людзі, якія памерлі адносна нядаўна (акцёр і спявак Арык Айнштэйн, мастак Рэўвен Рубін і інш.).
На большасці надмагілляў няма партрэтаў, толькі надпісы — даніна старадаўняй іўдзейскай забароне выяўляць чалавечыя твары.
Вядомыя пахаваныя
Сярод пахаваных на могілках ёсць шмат выхадцаў з тэрыторыі Беларусі або іх дзяцей, шмат хто з іх адыграў важную ролю ў гісторыі Тэль-Авіва пры ўзнікненні горада або ў першыя дзесяцігоддзі яго існавання. Найбольш важныя з іх:
Васіль Феафілавіч Купрэвіч
Васі́ль Феафі́лавіч Купрэ́віч (, Кальнікі  — ) — беларускі савецкі біёлаг і міколаг, кандыдат навук (1934), доктар біялагічных навук (1941(1942 )), прафесар (1950), акадэмік АН БССР (1952), член-карэспандэнт АН СССР (1953).
Сям’я і дзяцінства
Дзед Васіля Купрэвіча меў невялікі кавалак зямлі ў в. Кальнікі, які не мог пракарміць сям’ю, таму бацька Купрэвіча, Феафіл Лявонавіч, быў вымушаны ўладкавацца на працу лесніком да графа Любенскага і пераехаць разам з жонкай Матронай Паўлаўнай і сваімі 4 сынамі ў в. Сафіёўка Аршанскага раёна. Бацька браў сына з сабою ў лес на абходы. Менавіта там хлопчык атрымаў першыя веды пра грыбы і расліны.
Пасля навучання ў вясковай школе в. Дзевіна з 1906 па 1910 год Купрэвіч паступіў у сельскагаспадарчае вучылішча ў Смалянах (Аршанскі павет, Магілёўская губерня). Пасля заканчэння школы ён атрымаў спецыяльнасць агранамічнага старасты, але тым часам да юнака прыйшло разуменне, што яго не прываблівае праца на пана.
В. Ф. Купрэвіч любіў чытаць і шмат часу праводзіў з кнігамі, асабліва яму падабаліся аповяды пра падарожжы, мора і далёкія краіны , што і вызначыла яго далейшыя жыццёвыя крокі.
Маладосць
Па сканчэнні Смалянскай вучэльні ў 1913 г. паступае ў школу юнгаў у г. Пецярбургу, потым у матроскую гімназію ў Гельсінгфорсе (Вялікае княства Фінляндскае). Захаваўся выдатны атэстат Купрэвіча і добрыя водгукі пра яго адказнасць і ўважлівасць да вучобы. У канцы навучання з нагоды пачатку імперыялістычнай вайны юнакі былі накіраваныя на баявыя караблі.
Пасля здачы іспыту на артылерыста ў 1915 годзе у званні старшыны Купрэвіч загадваў кармавым плутонгам эскадранага мінаносца «» пры баях з нямецкім флотам у Рыжскім заліве, удзельнічаў у Маанзундскай абароне (1917), у час кастрычніцкіх падзей быў на баку бальшавікоў, разам з усёй камандай мінаносца «Самсон» прымаў удзел у штурме Зімняга Палаца ў кастрычніку 1917 года. У красавіку 1918 года некалькі караблёў Балтыйскага флоту, у тым ліку і «Самсон» знаходзіліся ў лядовым паходзе.
У гэты час Васіль Феафілавіч Купрэвіч паступіў на першы курс фізіка-матэматычнага факультэта Гельсінгфорскага ўніверсітэта.
Калі, паводле Брэсцкага міру, Фінляндыя аддзялілася ад Расіі, Васіль Феафілавіч кінуў вучобу і накіраваўся ў Кранштат.
Марскія паходы падарвалі здароўе Купрэвіча, ён быў паранены і пасля лячэння ў шпіталі дэмабілізаваны і вярнуўся дахаты.
У чэрвені 1918 года ўладкаваўся настаўнікам Кляннікаўскай школы, затым выкладчыкам прыродазнаўства і хіміі ды загаднікам беларускай 7-гадовай школы ў Смалявічах.
Пачатак працы
У 1925 г. атрымаў ганаровы дыплом сельскагаспадарча-рамесніцкай выставы за складанне зёльніка насення пустазелляў Смалявіцкага раёна. З 1926 года ў краязнаўчых часопісах пачынаюць з’яўляцца яго першыя нататкі як педагога і метадыста. Працуючы ў школе, В. Ф. Купрэвіч з 1928 па 1931 год адначасова завочна навучаўся на спецыяльным факультэце аддзялення аграбіялогіі Інстытута павышэння кваліфікацыі кадраў народнай адукацыі ў Маскве і скончыў яго ў 1931 годзе.
Купрэвіч праходзіў выкладчыцкую перападрыхтоўку ў Беларускай сельскагаспадарчай акадэміі, ён таксама стаў адным з першых аспірантаў АН БССР, працаваў у галіне фізіялогіі раслін, аспірантуру праходзіў у Батанічным інстытуце Акадэміі навук СССР ў Ленінградзе ў 1931-1934. Паралельна з аспірантурай В. Ф. Купрэвіч выкладаў у Ленінградскай ваенна-медыцынскай акадэміі. Ён працаваў над фізіялогіяй раслін, сістэматыкай грыбоў. Выставіў гіпотэзу пра прагрэсіўную рэдукцыю і спецыялізаваны энзімны механізм паразітычных грыбоў у час іх эвалюцыі. У 1934 годзе ён абараніў кандыдацкую дысертацыю пад кіраўніцтвам па тэме «Да фізіялогіі хворай расліны. Фізіялагічныя дадзеныя пра шкоднасць некаторых грыбных і вірусных захворванняў культываваных раслін» і прыехаў у Мінск.
В. Ф. Купрэвіч працаваў старэйшым навуковым супрацоўнікам лабараторыі фітапаталогіі, потым загаднікам лабараторыі фізіялогіі раслін Інстытута біялагічных навук Акадэміі навук БССР. Па сумяшчальніцтву выкладаў фітапаталогію ў Вышэйшай камуністычнай сельскагаспадарчай школе ў Мінску, у БДУ, дарвінізм у Гомельскім педагагічным універсітэце і Беларускім сельскагаспадарчым інстытуце (Горкі).
Умовы для працы былі не вельмі спрыяльнымі і Купрэвіч пераехаў у Ленінград на працу ў Батанічны інстытут АН СССР.
Вялікая Айчынная вайна
Купрэвіч удзельнічаў у супрацьпаветранай абароне Батанічнага інстытута і саду, за што быў узнагароджаны медалём за ўдзел у гераічнай абароне Ленінграда.
Як прадстаўнік мясцкама інстытута, Купрэвіч прадпрымае ўсе меры для выратавання каштоўных калекцый раслін і элітнага насення, напрыклад, ён забраў дамоў цеплалюбівыя мексіканскія кактусы, каб «грэцца разам».
У дні, калі ўвесь горад пакутаваў ад голаду, Купрэвіч працаваў над доктарскай дысертацыяй «Фізіялогія хворай расліны ў сувязі з агульнымі пытаннямі паразітызму» і абараніў яе 20 лістапада 1941 года. Рыхтуючы дысертацыю, Васіль Феафілавіч прааналізаваў 178 навуковых прац айчынных і 554 працы замежных біёлагаў. Напісаў свае 22 навуковыя працы.
Супрацоўнікі Батанічнага інстытута, якія засталіся ў жывых, эвакуіруюцца па «дарозе жыцця» 8 лютага 1942. Васіль Феафілавіч пры росце прыкладна метр дзевяноста важыў усяго 48 кілаграмаў.
Купрэвіч быў эвакуіраваны ў Казань (Татарстан), затым у Сыктыўкар (Комі) і Таджыкістан. Увесь гэты час Купрэвіч не пакідае сваёй навуковай дзейнасці. Падчас эвакуацыі ён працуе над вывучэннем хвароб вінаграду. У Казані Васіль Феафілавіч вёў фларыстычныя і батанічныя працы ў складзе аграбіялагічнага аддзела (заг. аддзела С. А. Каспарава). У гэтым аддзеле распрацоўвалася тэма «Біяхімічнае і фізіялагічнае абгрунтаванне паводзін сельскагаспадарчых культур у перыяд вегетацыі і захоўвання».
У гады Вялікай Айчыннай вайны фашысты жорстка расправіліся з бацькамі Васіля Феафілавіча. У 1942 годзе бацька быў па-зверску забіты на вачах Матроны Паўлаўны. У 1944 г. ад ран і голаду памерла маці — Матрона Паўлаўна.
Пасляваенны час
З 1949 па 1952 год працуе дырэктарам Батанічнага інстытута АН СССР. У 1950-ым атрымаў званне прафесара. У студзені 1952 г. абраны акадэмікам і прэзідэнтам АН БССР, у 1953 — членам-карэспандэнтам АН СССР. У час працы ў Інстытуце біялогіі і Аддзеле фізіялогіі і сістэматыкі ніжэйшых раслін АН БССР выявіў пазаклеткавае выдзяленне ферментаў у аблігатных паразітаў і кончыкамі каранёў вышэйшых раслін, даказаў магчымасць засвойвання вуглекіслаты для фотасінтэзу, што трапляе ў корань з глебы разам з вадой.
Па ініцыятыве В. Ф. Купрэвіча ў рамках АН БССР былі створаныя Інстытуты фізікі, матэматыкі, ядзернай энергетыкі, цепла- і масаабмену, тэхнічнай кібернетыкі, генетыкі і цыталогіі. Праўленне Купрэвіча было адзначана бурным ростам Акадэміі Навук. У 1959 г. у ёй працавала 900 чалавек, а літаральна праз некалькі гадоў, калі прэзідэнтам стаў Купрэвіч, супрацоўнікаў стала 12 тысяч.
З 1958 В. Ф. Купрэвіч стаў загадчыкам Аддзелу фізіялогіі і сістэматыкі ніжэйшых раслін АН БССР.
Адкрыў існаванне глебавых энзімаў, якімі апартуністычна сілкуюцца вышэйшыя расліны праз свае каранёвыя сістэмы. Абгрунтаваў магчымасць практычнага выкарыстання актыўнасці глебавых энзімаў, заснаваў новы кірунак глебазнаўства — глебавую энзімалогію.
У 1966 годзе выйшла кніга «Почвенная энзимология» («Глебавая энзімалогія»), якая пабольшыла даследаванні ў гэтай галіне. Гэтая праца В. Ф. Купрэвіча атрымала высокую ацэнку і шырокую падтрымку ў навуковых колах. У сваёй кнізе Купрэвіч дае поўнае вызначэнне прадмета глебавай энзімалогіі як навукі. Гэта дае магчымасць казаць пра Васіля Купрэвіча як пра заснавальніка новага кірунку ў біялогіі і біяхіміі глебы.
На думку, В. Ф. Купрэвіч адыграў вырашальную ролю ў станаўленні навуковых даследаванняў на Беларусі.
Навуковая дзейнасць В. Ф. Купрэвіча была вядомая і за межамі СССР. Ён удзельнічаў у працы Міжнароднага батанічнага кангрэса ў Парыжы ў 1954 годзе. У 1955 Васіль Феафілавіч ўзначаліў дэлегацыю БССР на міжнароднай канферэнцыі ў Жэневе па мірнаму выкарыстанню атамнай энергіі. Пазней, у 1958—1960 гг., В. Ф. Купрэвіч ў складзе парламенцкай групы наведаў Вялікабрытанію, Бельгію, Бразілію і Афрыку.
Купрэвіч — аўтар больш за 100 навуковых прац, у т.л. 7 манаграфій. Падрыхтаваў шэраг кандыдатаў і дактароў навук.
Уклад у геранталогію
В. Ф. Купрэвіч стварыў сектар геранталогіі ў АН БССР, які пачаў актыўную працу па вывучэнні механізмаў старэння.