cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Касцёл Святога Сымона і Святой Алены
Архітэктурная стылёвая задумка
У той час Вайніловічу на вочы трапілася ілюстрацыя з выявай ў польскім мястэчку Ютросін пад Познанню (у Германскай імперыі), пабудаванага князямі Чартарыйскімі па праекце польскага архітэктара Томаша Пайздэрскага (1864—1908). У ютросінскім касцёле маюцца вітражы працы Юзафа Мехофера з гербам «Пагоня», родавым гербам князёў Чартарыйскіх. Вайніловіч тут жа накіраваўся ў 1904 г. у Варшаву, дзе Пайздэрскі з 1903 г. жыў, працаваў і выкладаў у школе выяўленчага мастацтва (а ў 1905—1907 гг. быў прафесарам Польскай акадэміі прыгожых мастацтваў). Да таго часу Пайздэрскі быў даволі вядомым архітэктарам і пабудаваў ужо некалькі касцёлаў у неараманскім (новараманскім) стылі: касцёл у Ютросіне, капліцу сям’і Ужоскаў у Данброве Гурнічай, касцёл у Зубранцах, капліцу сям’і Фляркоўскіх у Файславіцах пад Люблінам. Новаму мінскаму касцёлу Святога Сымона і Святой Алены было наканавана стаць апошняй і самай значнай працай таленавітага майстра, хоць Пайздэрскі яшчэ пазней зрабіў у 1907 г. новы праект пагарэлага касцёла ў Грабаве (каля Казеніц, Польшча); касцёла ў Брэсце-Куяўскім (Польшча) і касцёла салезіянаў ва Уроцлаўку (Польшча).
Прагледзеўшы праект касцёла ў Ютросіне, параўнаўшы яго з выявамі ўжо існуючых у беларускім краі нешматлікіх архітэктурных помнікаў у раманскім стылі, а галоўнае — з велічнымі раманскімі храмамі над нямецкім Рэйнам, успомніўшы сваё ўражанне ад італьянскага падарожжа, Вайніловіч пры Пайздэрскім выбраў адзін з тыпаў раманскага храма. Мінскі Чырвоны касцёл у многім падобны на неараманскі касцёл Святой Эльжбеты ў Ютросіне, які мае аналогіі з раманскім саборам у нямецкім Бамбергу і храмам Святых Апосталаў і храмам Святога Куніберта ў Кёльне. Так было вырашана будаваць касцёл у неараманскім (новараманскім) стылі. Касцёлу Святога Сымона і Святой Алены архітэктар Томаш Пайздэрскі надаў і ўнікальныя рысы, бо ў стылі касцёла назіраюцца формы не толькі раманскага стылю, але і элементы готыкі і мадэрна.
Касцёл Святога Сымона і Святой Алены ў Мінску стаў адным з рэдкіх узораў неараманскага стылю ў Расійскай імперыі. Атрымаўшы прызнанне ў Варшаве пасля праекта (1900—1902) касцёла ў Ютросіне (Германская імперыя) і пераехаўшы ў 1903 г. у Варшаву (Расійская імперыя), Томаш Пайздэрскі разлічваў яшчэ будаваць касцёлы ў неараманскім стылі ў расійскай частцы Польшчы, аднак у пачатку XX ст. сярод эліты Расійскай імперыі раслі антынямецкія настроі, што перашкодзіла распаўсюджанню касцёлаў «нямецкага тыпу» у імперыі. Новы неараманскі касцёл Святога Сымона і Святой Алены ў Мінску стаў унікальным прыкладам таленту Томаша Пайздэрскага ў Расійскай імперыі.
Грамадскі камітэт па будаўніцтву касцёла ў Мінску
Тым часам у Мінску 20 верасня 1904 г. у канцылярыі губернатара быў зарэгістраваны той самы ліст, які падпісала болей за 2000 жыхароў горада. У гэтым лісце было напісана: ''«Што датычыць месца для будаўніцтва, дык такое прапануе даць бясплатна гарадская ўправа з участка гарадской зямлі, якая знаходзіцца на рагу Захар’еўскай і Трубнай вуліц. <…> Сродкі на ўзвядзенне муроў і даху касцёла абавязаўся даць дваранін Эдвард Адамавіч Вайніловіч, сродкі ж на ўнутранае абсталяванне і аздабленне будуць сабраны як добраахвотныя ахвяраванні, у шчодрым прыплыве якіх ёсць поўная ўпэўненасць. Намаганнямі двараніна Э. А. Вайніловіча зроблены план і каштарыс, складзеныя варшаўскім архітэктарам У. Марконі, якія пры гэтым даюцца»''.
Супраць таго, каб у Мінску была пабудавана новая каталіцкая святыня, вельмі рэзка выступаў праваслаўны мінскі і тураўскі епіскап Міхаіл. Ён спачатку прывёў усе фармальныя меркаванні на гэты конт, але ўсё ж падкрэсліваў, што будаўніцтва ў горадзе яшчэ аднаго касцёла нельга дазваляць «у інтарэсах падтрымання ў краі праваслаўя і рускай народнасці, з прычыны варожага настрою мінскіх каталікоў да ўсяго рускага». А мінскі губернатар (1902—1905) Аляксандр Аляксандравіч Мусін-Пушкін меў іншае меркаванне: у сваім лісце ад 13 кастрычніка 1904 г. да міністра ўнутраных спраў Расійскай імперыі князя Святаполк-Мірскага ён зазначыў, што «з палітычнага пункту гледжання я не апасаюся будаўніцтва ў горадзе новага каталіцкага храма, бо руская справа ў краі ніколькі не панясе страту ад існавання ў Мінску трох касцёлаў замест двух».
Дазвол Міністэрства ўнутраных спраў Расійскай імперыі на будаўніцтва новага касцёла ў Мінску быў атрыманы 9 сакавіка 1905 г., а 15 сакавіка 1905 г. праект будаўніцтва быў разгледжаны і ўхвалены на пасяджэнні будаўнічага аддзялення Мінскага губернскага праўлення. 19 сакавіка 1905 г. у зале Мінскай гарадской управы, што знаходзілася на рагу вуліц Губернатарскай і Юраўскай, адбыўся сход парафіян Мінскага кафедральнага касцёла. Гэтае пасяджэнне ўрачыста адкрыў мінскі ксёндз-дэкан Адам-Напалеон Ака. Спачатку была заслухана кароткая справаздача грамадскага камітэта, які быў створаны ў 1903 г. і займаўся справамі атрымання дазволу на будаўніцтва новага каталіцкага касцёла ў Мінску. Пасля гэтага ксёндз Ака ўрачыста зачытаў заяву Эдварда і Алімпіі Вайніловічаў, згодна з якой яны, жадаючы ўшанаваць памяць па сваіх заўчасна памерлых дзецях, прапанавалі ажыццявіць будаўніцтва новага касцёла за ўласны кошт.
Разам з тым Вайніловічы паставілі перад парафіянамі і камітэтам наступныя ўмовы: 1) Касцёл павінен будавацца паводле прапанаванага Вайніловічамі праекта; 2) Фундатары прымаюць на сябе абавязкі па будаўніцтве муроў і даху храма. Усе астатнія працы, у першую чаргу, абсталяванне інтэр’ераў, павінны быць выкананы за кошт ахвяраванняў парафіян; 3) Новы касцёл павінен быць асвечаны ў гонар Святога Сымона і Святой Алены, а калі гэта будзе немагчыма па канонах рымска-каталіцкай царквы, то Святой Алены альбо Маці Божай Бязвіннага Зачацця (Immaculata Conceptio); 4) Над галоўным уваходам павінна быць замацавана ганаровая таблічка ў выглядзе барэльефа з надпісам на лацінскай мове, што гэты Дом Божы быў пабудаваны ў памяць аб заўчасна памерлых дзецях Эдварда і Алімпіі Вайніловічаў.
Пасля невялікіх дыскусій на пасяджэнні парафіян прапанова Вайніловічаў была аднагалосна падтрымана. Адначасова быў створаны камітэт, які складаўся з 14 членаў і 6 кандыдатаў, для кіраўніцтва працамі па будаўніцтве новага касцёла. На пасаду старшыні камітэта аднадушна абралі Эдварда Вайніловіча. У складзе камітэта былі такія шаноўныя асобы як мінскі гарадскі галава Міхал Валовіч; мінскі ксёндз-дэкан Адам-Напалеон Ака; Яўстах Янавіч Любанскі, уласнік маёнтка Лошыца пад Мінскам; граф Ежы Эмерыкавіч Чапскі (1861—1930); Пётр Зыгмунтавіч Ваньковіч (1866—1936), уласнік Вялікай Сляпянкі пад Мінскам (зараз у межах Мінска); Вітальд Рамуальдавіч Лопат; Ян Ельскі і інш. Але хутка, зняможаны сваімі перажываннямі, 11 красавіка 1905 г. Эдвард Вайніловіч адмовіўся ад старшынства ў камітэце. Яго месца заняў мінскі гарадскі галава Валовіч. Эдвард Вайніловіч асабліва адзначыў самаадданасць і вялікую працу Вітальда Лопата, без якого нічога б не атрымалася. Лопат быў землеўладальнікам у Слуцкім павеце (суседам Вайніловічаў), членам Мінскага таварыства сельскай гаспадаркі і кіруючым дырэктарам Таварыства ўзаемнага сельскагаспадарчага страхавання (ад агню), а галоўнае — самым лепшым сябрам Эдварда Вайніловіча. Вітальд Лопат ад першага да апошняга дня будаўніцтва касцёла ўзяў у свае рукі кіраўніцтва фінансамі і правядзеннем работ.
Пачатак будаўніцтва (1905)
11 красавіка 1905 г. гарадская дума пасля перамоў з гарадской управай прыняла наступнае рашэнне: «Адвесці пад будаўніцтва рымска-каталіцкага касцёла ўчастак зямлі на рагу Захар’еўскай і Трубнай вуліц мераю 1305,10 квадратных сажняў, з якога павінна адысці пад пашырэнне Затурэмнага завулка 59,32 і Трубнай вуліцы 132,89 квадратных сажняў, даручыўшы гарадской управе ўвайсці з арандатарамі гэтых пляцаў Баярскай і Балюнасам у добраахвотнае пагадненне аб ачышчэнні арандаваных імі пляцаў ад збудаванняў, пры гэтым грашовая ўзнагарода за зняцце пабудоў павінна быць улічана камітэтам па будаўніцтву касцёла, але ў выпадку адмовы кіраўніцтва прыме рашэнне прымусовага высялення». Жыхар горада А. Б. Балюнас адмовіўся ад свайго пляца «на падставе добраахвотнага пагаднення 21 красавіка 1905 г.». Суседні пляц жыхаркі Баярскай каталіцкай грамадзе ўдалося атрымаць толькі ў 1907 г., калі будаўніцтва касцёла вялося ўжо поўным ходам. Спатрэбілася спецыяльная пастанова віленскай судовай палаты, каб гэты пляц быў перададзены камітэту па будаўніцтве касцёла разам з «двума драўлянымі дамамі і афіцыйна пры іх садам і плотам».
Рабочая праектна-каштарысная дакументацыя на будаўніцтва касцёла была зроблена ў майстэрні вядомага польскага архітэктара Уладзіслава Марконі з Варшавы. Імя Уладзіслава Марконі згадваецца і ў розных афіцыйных паперах. Паводле афіцыйных жа дакументаў усе фармальныя правы на выкананне будаўніцтва былі даручаны грамадзянскаму інжынеру Ф. Барановічу, які паводле афіцыйнай інфармацыі 27 мая 1905 г. прыступіў да сваіх абавязкаў. Аднак з мемуараў Эдварда Вайніловіча і з усіх публікацый у тагачасным перыядычным друку вядома, што праектна-каштарысная дакументацыя была распрацавана Томашам Пайздэрскім. Гэтак жа і сам архітэктар неафіцыйна спачатку займаўся кіраваннем будаўніцтва касцёла, хоць Томаш Пайздэрскі, як іншаземны грамадзянін (Германскай імперыі), не меў у Расійскай імперыі права на будаўніцтва падобнага тыпу пабудоў (г. зн. храмаў). Афіцыйна нават нагляд за будаўніцтвам праводзілі іншыя людзі. Так, 30 сакавіка 1906 г. інжынер Зыгмунт (Жыгімонт) Свянціцкі паведаміў у мінскае губернскае праўленне, што ён будзе ўзначальваць усе працы па будаўніцтве новага касцёла ў Мінску замест Барановіча. А ўлетку 1907 Свянціцкага на гэтай пасадзе замяніў варшаўскі гарадскі архітэктар Генрых Гай (1875—1936).
Каб вытрымаць адзінства стылю і характар пабудовы, Пайздэрскі сам падбіраў узоры ўсіх дэталей, уключаючы нават клямкі і завесы на дзверы. Вайніловіч патрабаваў, каб усё, што было магчыма, рабілася мясцовымі сіламі, каб даць мясцовым людзям заробак і зацікавіць самой святыняй. А калі Томаш Пайздэрскі (1864—1908) памёр у час будаўніцтва касцёла, то справу ўжо рэальна давяршаў да самога канца будаўніцтва польскі архітэктар Генрых Гай з Варшавы і яго мінская фірма «Гай-Свянціцкі & Co».
Дзень асвячэння будаўніцтва касцёла (1906)
Падмурак касцёла (краевугольны камень) быў асвечаны 25 верасня 1906 г. ксяндзом-пралатам Казімірам Міхалкевічам (1865—1940), пробашчам касцёла Святой Тройцы на Залатой Горцы, пазнейшым адміністратарам віленскай дыяцэзіі, у прысутнасці вялікай колькасці вернікаў. Імша праходзіла пад спецыяльным навесам, падчас якой тагачасны мінскі губернатар (1906—1912) Якаў Ягоравіч Эрдэлі разам з усімі вернікамі ўстаў на калені, а пасля падпісаў акт урачыстай закладкі касцёла.
Працэс будаўніцтва і аздаблення
Будаўніцтва ішло даволі хутка. Сучаснікі адзначалі, што муры касцёла раслі як на дражджах, і былі здзіўлены надзвычай высокай якасцю будаўнічых работ. Вялікія праблемы былі толькі з фасоннай і абліцовачнай цэглай, якую прыйшлося ўпакаванай завозіць з польскай Чанстаховы, а дахоўку — з польскага Улоцлаўка. Восенню 1908 г. касцёл быў завершаны — накрыты дахоўкай, і адначасова былі разабраны будаўнічыя рыштаванні, пачалося аздабленне касцёла.
Для захавання адзінства стылю ўсе каменячосныя і разьбярскія работы ўнутры касцёла (алтары, амбоны, балюстрады, падлога, бронзавыя дэталі і г. д.) былі даручаны здольнаму майстру Зыгмунту Ота з Варшавы. Для калон і алтароў быў прывезены ружовы пясчанік і мармур з Польшчы. Храм упрыгожылі тры алтары работы Зыгмунта Ота.
Амбоны, балюстрады і падлогу ахвяравала асабіста жонка Вайніловіча Алімпія са шляхецкага роду Узлоўскіх герба «Тапор». Гэты герб разам са шляхецкім гербам Вайніловічаў «Сыракомля» часта сустракаецца ў арнаментах касцёла. Так, плоскую нішу над галоўным парталам упрыгожыў шляхецкі герб роду Вайніловічаў «Сыракомля». Па жаданні Вайніловічаў у франтоне ўнутранай галерэі над уваходам была размешчана белая каменная пліта з выявамі Эдварда і Алімпіі Вайніловічаў і з надпісам на латыні ў памяць аб іх памерлых дзецях, імёнамі апекуноў якіх была названа святыня: ''«А. М. D. G. Templum hoc piae memoriae liberorum suorum Simeonis MDCCCLXXXV † MDCCCXCVII ET Helenae MDCCCLXXXIV † MCMIII c. Olimpia Uzłowska coniuge procreatorum dedicat vovetque Eduardus Woyniłłowicz A. D. MCMVII» (г. зн. «Вялікай славе Божай гэтую святыню святой памяці сваіх дзяцей Сымона (1885 † 1897) і Алены (1884 † 1903) прысвячаюць і ахвяруюць бацькі — Алімпія Узлоўская і Эдвард Вайніловіч. Год Гасподзень 1907»''). Гэта каменная пліта да нашых дзён не захавалася.
Эдвард Вайніловіч асігнаваў каля 300 тысяч рублёў на будаўніцтва, не прымаючы ніякіх іншых фінансавых ахвяраванняў на будаўніцтва касцёла ад іншых людзей. Ён хацеў бачыць касцёл як уласную ахвяру-напамін па сваіх дзецях. Пасля сканчэння будаўніцтва ён толькі аддаў у распараджэнне камітэта будаўніцтва 1000 рублёў, якія ахвяраваў сябар Вайніловіча Аляксандр Болтуць (землеўладальнік Барысаўскага павета) на выраб званоў, і 200 рублёў, якія ахвяравала пані Шантыр на арганы. На аздабленне касцёла выдаткавалі грошы яшчэ Вільгеміна Пілсудская (1500 рублёў), якія перадаў ксёндз-дэкан Адам-Напалеон Ака, і граф Ежы Чапскі (1000 рублёў).
4 мая 1908 г. у драўляным доме-плябаніі была афіцыйна адкрыта бібліятэка імя Адама Міцкевіча, якая належала Польскаму таварыства «Асвета» у Мінску. У 1915 г. Ядвіга Кастравіцкая перадала бібліятэцы шмат кніг з маёнтка Савічы.
У 1909 г. на касцельную вежу былі паднятыя тры званы: «Міхал» (972 кг, названы ў гонар патрона Магілёўскага архібіскупства Святога Міхаіла), «Эдвард» (527 кг, названы ў гонар Эдварда Вайніловіча) і «Сымон» (311 кг, названы ў гонар Сымона Вайніловіча). Вежа-званіца касцёла Святога Сымона і Святой Алены стала самым высокім збудаваннем тагачаснага Мінска, а сам касцёл стаў самым вялікімі храмам у горадзе. Усю тэрыторыю новага касцёла абнеслі прыгожай жалезнай агароджай на каменным падмурку, што мела дзве парадныя каваныя брамы — з боку вуліцы Захар’еўскай.
Адначасова з будаўніцтвам храма вяліся перамовы з уладамі па зацвярджэнні новай Мінскай парафіі. 30 лістапада 1909 г. на пасяджэнні камітэта па будаўніцтве касцёла была абрана камісія ў складзе ксяндза дэкана М. Сеўрука, ксяндза М. Маеўскага, а таксама Вітальда Лопата і Зыгмунта Венцлавовіча, якая павінна была вызначыць межы новай парафіі, і на падставе яе прапаноў 20 верасня 1910 г. новапрызначаны магілёўскі каталіцкі архібіскуп (1910—1914) Вінцэнт Ключынскі (1847—1917) зацвердзіў новую Мінскую парафію, а пробашчам быў прызначаны ксёндз Вітальд Тамашэўскі, былы ігуменскі дэкан. Пачалася падрыхтоўка, каб можна было адпраўляць набажэнствы.
Эдвард Вайніловіч таксама прыняў для касцёла ахвяраваны сям’ёй Скірмунтаў з маёнтка Парэчча (у Пінскім павеце) старажытны абраз Божай Маці з адпаведнай эпітафіяй. Ён таксама атрымаў дазвол, каб у новы касцёл была перанесена цудоўная скульптура распяцця Хрыста на крыжы, выразаная з дрэва, што чымсьці нагадвала творчасць Віта Ствоша і магла быць яго работы. Скульптура паходзіла са слуцкага Фарнага касцёла, які быў уфундаваны яшчэ Жыгімонтам Кейстутавічам (пам. 1440), і была размешчана на галоўным алтары касцёла.
Архітэктанічнае рашэнне
У архітэктуры храма выявіўся складаны інтэлектуальна-творчы пошук новай, яшчэ не раскрытай прыгажосці дойлідства сярэднявечнага раманскага перыяду.
Чырвоны касцёл уяўляе сабой базіліку арыгінальнай кампазіцыі з магутным трансептам. Трохнефавая базіліка набыла смелую арыгінальную асіметрычную, складана дынамічную аб’ёмна-прасторавую кампазіцыю са змешчанай з восі фасада 50-метровай ладнай вежай-званіцай і 2 меншымі сіметрычнымі вежамі па баках магутнай паўкруглай апсіды: ад традыцыйнага тыпу трохнефавай базілікі храм адрозніваецца тым, што дзве шатровыя малыя вежы касцёла пастаўлены не на галоўным фасадзе, а па баках алтарнай часткі; незвычайны ж асіметрычны выгляд храму надаецца высокай вежай-званіцай. Храм стварае ўражанне манументальнасці і гарманічнасці, адзінай узнёслай магутнай, суровай і аскетычнай масы. Першапачаткова касцёл быў трохапсідным. Паўцыркульнымі апсідамі заканчваліся і цэнтральны неф, і сакрыстаі пад канец бакавых нефаў. Цэнтральны неф і крылы трасепта накрыты перакрыжаванымі двухсхільнымі дахамі. Паміж прэзбітэрыем і сакрыстыямі пачынаюцца дзве пяціярусныя вежы пад высокімі шатровымі дахамі. Вертыкальнай дамінантай кампазіцыі з’яўляецца высотная чатырохгранная чатырохярусная вежа пад высокім двухсхільным шатром, якая ўзвышаецца з паўночнага боку галоўнага фасада. Яе вертыкаль ураўнаважвае гарызантальна выцягнутая галерэя-аркада. Высокія шчыты фасадаў аздоблены аркатурнымі паясамі і фрызамі, спрошчанымі карнізамі, прарэзаны цыркульнымі рознавялікімі аконнымі праёмамі. У цэнтры галоўнага фасада над галоўным уваходам і над уваходамі ў крылах трансепта — вялікія вокны-ружы. Насычанае каларыстычнае вырашэнне ствараецца спалучэннем чырвонага колеру цагляных сцен і чырвонай дахоўкай. Над галоўным парталам касцёла размешчаны герб Вайніловічаў. У інтэр’еры храма — аконныя каляровыя вітражы, выкананыя па малюнках мастака Францішка Бруздовіча.
Разам з балконамі і хорамі ў касцёле магло размясціцца да 1500 чалавек. Вышыня залы для набажэнстваў складае 14,83 м, вежы-званіцы — 50 м, дзвюх малых веж — 36 м. Шырыня галоўнага фасада складае 45 м. Пад касцёлам для трываласці быў размешчаны моцны падмурак глыбінёй 4,8 м.
Пачатак службы ў касцёле (1910)
Пабудова і асвячэнне ў Мінску касцёла Святога Сымона і Святой Алены, безумоўна, стала важнай падзеяй у жыцці каталікоў Мінскай губерні і Беларусі. Падобных поспехаў у гісторыі каталіцкага касцёла на беларускіх землях у пачатку XX ст. у Расійскай імперыі было небагата.
21 лістапада 1910 г. на галасы званоў «Міхала», «Эдварда» і «Сымона» сышоўся натоўп гараджан, каб прысутнічаць на асвячэнні храма, які стаў самым вялікім у горадзе і хутка атрымаў неафіцыйную назву «Чырвоны касцёл» з-за колеру дахоўкі і цэглы, з якой быў пабудаваны.
Эдвард Вайніловіч адзначыў у сваіх успамінах, што яму на ўсё жыццё запомніліся тыя хвіліны, калі, акрамя яго самога, яго сям’і і святароў, якія пачыналі правіць урачыстае набажэнства, у касцёле нікога не было, і, калі пад гукі рэха песні «Цябе, Божа, праслаўляем» адчыніліся дзверы храма, тлум людзей паволі заходзіў у касцёл, паўтараючы ўслед за святарамі словы малітвы. Вайніловіч у мемуарах занатаваў свае думкі: «немажліва, каб столькі малітваў, якія ўзносіліся да Усявышняга, не былі Ім пачуты». У гэты дзень Эдвард Вайніловіч і яго жонка Алімпія былі задаволены і рады, што ім усё ўдалося, як яны задумалі. Пабудаваны імі касцёл нават атрымаў тых святых заступнікаў-патронаў, якіх Вайніловічы пачаткова пажадалі, — Святога Сымона і Святой Алены.
Ксёндз Вітальд Чачот быў калегам Вайніловіча па Дзяржаўным Савеце Расійскай імперыі, а таксама ў свой час пробашчам касцёла Святой Кацярыны ў Санкт-Пецярбургу, страціўшы месца кіраўніка парафіі за патрыятычныя выказванні пасля смерці Карнэлія Уейскага, вядомага каталіцкага публіцыста. Праз некаторы час Чачот стаў пробашчам Мінскага кафедральнага касцёла.
Мастацкае афармленне касцёла працягвалася і пасля яго афіцыйнага адкрыцця. Аднак на тое, каб цалкам скончыць усе работы па аздабленні храма, не хапала сродкаў. На гэта неаднаразова звярталі ўвагу члены камітэта па будаўніцтве. Не быў пабудаваны мураваны будынак плябаніі, запланаваны паводле праекта Томаша Пайздэрскага, што павінен быў злучацца з касцёлам спецыяльнай мураванай галерэяй. Гэта адзначалася ў спецыяльнай запісцы камітэта ад 5 лістапада 1911 г., дзе згадвалася пра неабходнасць будаўніцтва плябаніі. У самім касцёле неабходна было скончыць будаўніцтва алтароў, зрабіць падлогу, усталяваць арганы і г.д.
Фундатары касцёла Вайніловічы, якія спачатку жадалі ахвяраваць грошы толькі на будаўніцтва муроў і даху храма, дадаткова ўсклалі на сябе аплату ўсталявання трох алтароў, амбона і градуала (бар’ера, які аддзяляе прэзбітэрый). Адначасова, каб адпаведна дэкараваць касцёл унутры (роспісы сцен і вітражы), Эдвард Вайніловіч падпісаў пагадненне з вядомым кракаўскім мастаком Францішкам Бруздовічам, які на падставе зацверджаных Вайніловічам эцюдаў, заснаваных на мясцовых матывах, пачаў выконваць паліхромныя работы, перарваныя толькі пачаткам Першай сусветнай вайны. Малявальныя работы былі выкананы Бруздовічам толькі напалову, бо мастак, як іншаземны грамадзянін, падчас вайны быў інтэрніраваны ў Харкаў. Справу упрыгожвання касцёла ў тыя часы ўзяў у свае рукі ксёндз Люцыян Жаландкоўскі (Жалудкоўскі) і вернікі. Атрымалася, што, замест запланаваных 300 тысяч, сям’я Вайніловічаў выдаткавала цалкам на будаўніцтва і аздабленне храма ў канечным выніку 360 тысяч расійскіх рублёў.
Каля касцёла, збоку ад невялікай каплічкі, Вайніловіч размясціў выкананую на заводзе «Браты Лапеньскія» (Варшава) бронзавую копію Божай Маці, аналагічную той, якая стаяла на фамільных могілках на кургане ў яго родавым маёнтку Савічы і якая стала прадметам асаблівага шанавання вернікамі.
У 1916 г. у комплексе з касцёлам быў пабудаваны цагляны двухпавярховы дом, які ўзвялі ў заходняй частцы касцельнага пляца і які адным са сваіх фасадаў выходзіў на Трубны завулак. Паводле праекта гэта павінен быў быць дом арганіста, але ў пабудаваным стаў жыць пробашч касцёла. Цагляная плябанія (дом для ксяндза-пробашча) не была пабудавана і, зразумела, не злучалася з касцельнай галерэяй, як гэта прадугледжваў праект Пайздэрскага. На месцы, адведзеным праектам пад плябанію, стаяў жылы драўляны будынак, які быў пабудаваны яшчэ ў 1870 г. як жылы дом і выкарыстоўваўся да 1916 г. як плябанія. Пасля перасялення пробашча ў дом арганіста ў 1916 г., у драўляным доме (на месцы планаванай мураванай плябаніі) пачалі жыць дапаможныя ксяндзы Чырвонага касцёла. Сам драўляны дом-плябанія стаяў на сваім месцы і быў разабраны толькі пасля Другой сусветнай вайны ў 1946 г.
Ліквідацыя касцельнай службы ў савецкі час
Вялікі ўдар па новым касцёле і рэлігійным жыцці ўвогуле прыйшоўся пасля захопу ўлады бальшавікамі ў Петраградзе і пачатку іх антыцаркоўнай палітыкі. У 1919 г. у Мінску ўсталявалася бальшавіцкая ўлада, але ненадоўга, бо пачалася польска-савецкая вайна (1919—1920), якая скончылася Рыжскім мірным пагадненнем (1921). Да Эдварда Вайніловіча, які пасля заключэння гэтага пагаднення вырашыў эміграваць ад бальшавікоў у польскі Быдгашч, даходзілі звесткі аб лёсе касцёла ў Мінску, пра што ён адзначыў у другой частцы сваіх мемуараў пад датай 8 ліпеня 1921 г.: «Спаткаў пані Легатовіч з Бабруйскага [павета], якая тры месяцы таму прыбыла з Мінска з-за бальшавікоў: апавядала, што падчас шматгадзіннага заняцця Мінска польскімі войскамі адходзіўшыя бальшавікі з браніраванага цягніка абстрэльвалі горад, маючы галоўнай мэтай новы касцёл, але проста цуд, што снарады шкоды не зрабілі, за невялікім выключэннем — вітражоў».
У 1922 г. у Мінску па загадзе бальшавіцкіх улад былі разрабаваны многія касцёлы і цэрквы горада: з ікон здзіралі залатыя і срэбныя шаты, забіраліся залатыя келіхі, адкрываліся труны ў скляпеннях, дзе з нябожчыкаў знімалі каштоўную адзежу, і г. д. А ў 1923 г. разрабаванне амаль усіх каштоўнасцей адбылося і ў Чырвоным касцёле. Тады з касцёла вывезлі амаль усё: мэблю, гадзіннікі, абразы, посуд, бялізну і нават чарнільніцы. Званы з веж былі скінуты. У 1922 г. вернікі змаглі вывезці ў Беласток кніжны фонд бібліятэкі імя Адама Міцкевіча, якая існавала пры касцёле, і ўратаваць бібліятэку ад разрабавання. Тым не менш рэлігійныя службы ў касцёле працягваліся.
У 1920—1930-ыя гг. савецкія ўлады не планавалі разбураць гэты касцёл, бо бачылі, што гэта вельмі моцная і надзейная канструкцыя. Калі савецкі архітэктар Іосіф Рыгоравіч Лангбард (1882—1951) праектаваў комплекс Дома ўрада ў Мінску, ён пакінуў у сваім праекце арганізацыі плошчы Леніна комплекс Чырвонага касцёла, і па яго прапановах будынак касцёла не павінен быць разбураны.
Канчаткова касцёл Святога Сымона і Святой Алены савецкія ўлады зачынілі ў 1932 г., прыстасаваўшы касцельны будынак спачатку пад памяшканне Польскага тэатра БССР. У тым жа 1932 г. з веж касцёла былі скінуты крыжы, але вернікам удалося забраць і схаваць адзін гранітны крыж, па ўзоры якога ў 1990-ыя гг. рэстаўратары вырабілі дзесяць новых крыжоў (але не з граніта, а з латуні). Будынак касцёла стаяў без абразоў, званоў і крыжоў. А калі прайшлі савецкія рэпрэсіі ў адносінах да прадстаўнікоў польскай нацыянальнасці, у сувязі з абвастрэннем адносін СССР і Польшчы ў міжваенны час, акцёраў тэатра выгналі, а будынак былога касцёла ў 1937 г. савецкімі ўладамі быў аддадзены пад галоўнае памяшканне кінастудыі «Савецкая Беларусь».
У часы нацысцкай акупацыі (1941—1944)
Антон Шукелойць (1915—2017), які ў час вайны быў дырэктарам Гістарычнага музея ў Мінску, шмат зрабіў для ўзнаўлення былога хараства святыні. Шукелойць вярнуў у касцёл выдатныя абразы ў стылі мадэрн, што некалі там былі: абраз Божай Маці з краявідам Мінска з касцёлам і ўкленчанымі дзецьмі Вайніловіча. Гэты абраз, што быў забраны савецкімі ўладамі ў музей, выклікаў праблемы, бо і ў музеі людзі на яго хрысціліся і маліліся, таму абраз давялося схаваць на гарышча.
Ксёндз Станіслаў Глякоўскі запрасіў у 1941 г. мастака Пётру Сергіевіча для мастацкага ўпрыгожання касцёла. У 1942 г. ён аднавіў вялікі абраз Божай Маці, шанаваны ў гэтай парафіі, і тады ж напісаў славуты партрэт ксяндза Глякоўскага. У гэтым жа музеі былі знойдзены планы фрэскавых роспісаў касцёла, якія ў 1911 г. падрыхтаваў мастак Францішак Бруздовіч і якія толькі праз паўстагоддзя былі выкананы поўнасцю.
У часы вайны Мінск моцна пацярпеў, але была страчана ў асноўным драўляная частка горада, а самыя каштоўныя з гістарычнага і культурнага боку мураваныя будынкі гістарычнага цэнтра (Верхняга горада, Нямігі, Траецкага прадмесця, Ракаўскага прадмесця і інш.) і савецкая даваенная забудова ўцалелі: былы Марыінскі кафедральны касцёл, былая Петрапаўлаўская царква, былы сабор Святога Духа, былыя Касцёл Святога Войцеха і кляштар бенедыкцінак, Дом урада, Дом афіцэраў, будынкі Ленінскай бібліятэкі, Акадэміі навук, Опернага тэатра і г. д.). Захаваўся некранутым вайной і будынак Чырвонага касцёла. Пагроза разбурэння навісла ў паваенны час.
Паваенны савецкі час
Пасля аднаўлення савецкай улады ў Мінску ў 1944 г. касцёл Святога Сымона і Святой Алены зноў быў закрыты. Хоць кіраўнік КПБ Панцеляймон Панамарэнка (1902—1984) абяцаў, што калі мастак Пётра Сергіевіч (1900—1984) пераедзе з Вільні (Вільнюса) у Мінск, то Чырвоны касцёл зноў будзе адчынены. Але Сергіевіч не прыехаў, і касцёл не быў адчынены.
У будынку касцёла зноў размясцілі кінастудыю «Савецкая Беларусь», дзе ў 1945—1947 гг. правялі капітальную рэканструкцыю: да прэзбітэрыя (алтарнай часткі) была зроблена новая двухпавярховая прыбудова, унутры сам касцёл літаральна аббудавалі рознымі маленькімі памяшканнямі, у якіх пачалі размяшчаецца тэхнічныя службы кінастудыі, зрабілі павільёны на другім паверсе. Туды, на другі паверх, для здымкаў усцягвалі літаральна і машыны, і коней, іншыя вялізныя аб’екты. Тут здымалі кінастужкі «Гадзіннік спыніўся апоўначы», «Дзяўчынка шукае бацьку», «Міколка-паравоз», «Нашы суседзі» — класіку беларускага савецкага кіно. У 1960-ыя гг. у будынку касцёла стваралася таксама і ўся беларуская дакументалістыка.
У тыя жа 1960-я гг. над будынкам былога касцёла навісла рэальная пагроза поўнага знішчэння. Існаванне каталіцкага касцёла побач з Домам урада і помнікам Уладзіміру Леніну вельмі раздражняла партыйнае кіраўніцтва. Падчас распрацоўкі ў 1950—1960-х гг. праекта рэканструкцыі плошчы Леніна ў сталіцы БССР комплекс касцёла Святога Сымона і Святой Алены цалкам ігнараваўся як выдатны помнік гісторыі і архітэктуры. Яго прапаноўвалі альбо цалкам зруйнаваць, падарваць, альбо грунтоўна перабудаваць, каб знішчыць яго касцельны выгляд. У 1960-х гг. быў распрацаваны праект самага вялікага ў Мінску і БССР шырокафарматнага кінатэатра, які (альбо краму «Дзіцячы свет») планавалася пабудаваць менавіта на месцы Чырвонага касцёла. Цяпер цяжка сказаць, чаму гэтага не атрымалася. Прычын магло быць некалькі. Спачатку саюзныя ўлады ў Маскве цягнулі з выдзяленнем фондаў на будаўніцтва. Пасля дыктар Беларускага тэлебачання Рэгіна Бакуновіч паведаміла ў прамым эфіры аб маючым адбыцца падрыве касцёла, што выклікала бурныя пратэсты творчай інтэлігенцыі. А хутка і кіраўніка КПБ Кірыла Мазурава (1914—1989) забралі з Мінска на высокую пасаду ў Маскву ў 1965 г., і ён зусім перастаў цікавіцца лёсам панарамнага кінатэатра ў Мінску. Па адной з версій, прыняў удзел ва ўратаванні Чырвонага касцёла ад разбурэння і народны артыст СССР, кінарэжысёр, мастацкі кіраўнік «Беларусьфільма» Уладзімір Корш-Саблін. Пасля пачутых аргументаў мясцовай улады, што касцёлу ўсяго паўсотні год, таму ніякай гістарычнай каштоўнасці ён не ўяўляе, Корш-Саблін паехаў у Маскву, сталіцу СССР. Там ён выказаў такія довады, што, калі зараз пабудове 50 гадоў, то праз 50 ёй ужо будзе 100, а яшчэ праз стагоддзе — 200 год. І рытарычна запытаў, што мы пакінем нашчадкам. Гэта пераканала ўладу, якая загадала касцёл не ўзрываць. Корш-Саблін прапанаваў выкарыстаць будынак пад Дом кіно.
19 кастрычніка 1988 г. у Доме кіно (у сценах касцёла) адбыўся Усебеларускі ўстаноўчы сход (прысутнічала каля 350 чал.), які зацвердзіў Статут добраахвотнага грамадска-асветнага таварыства «Мартыралог Беларусі» і Дэкларацыю таварыства, а таксама стварыў арганізацыйны камітэт Беларускага народнага фронту «Адраджэньне». Тады ў грамадскую раду ўвайшлі Зянон Пазняк (старшыня), Васіль Быкаў, Алег Белавусаў, Сяргей Грахоўскі і інш.
Вяртанне касцёла вернікам
У часы Перабудовы палітыка Міхаіла Гарбачова абвясціла сапраўдную свабоду веравызнання і адпраўлення культаў. У атмасферы грамадскага абнаўлення ў прыхільнікаў вяртання будынка былога касцёла пад храм з’явілася надзея на лепшае. У 1986 г. мінскія каталікі стварылі ініцыятыўную групу, якая ўзняла пытанне аб рэгістрацыі «другой рэлігійнай каталіцкай грамады». У 1988 г. гэты рух падтрымаў ксёндз-магістр Уладзіслаў Завальнюк, які ў 1984 г. быў пераведзены з латышскіх парафій у Беларусь, дзе пачаў працаваць пробашчам у касцёле Святой Тройцы ў Глыбокім, а пасля 1988 г. адначасова служыў вікарыем у Мінскім кальварыйскім касцёле Узвышэння Святога крыжа.
З 1989 г. ксёндз Завальнюк разам з вернікамі пачаў працу за вяртанне народу каталіцкіх святынь у Мінску (касцёл Святога Сымона і Святой Алены, Кафедральны касцёл, касцёл Святога Роха), аднавіў і адкрыў каталіцкія парафіі ў Каралішчавічах, Чэрвені, Смалявічах, Раўбічах і інш. 16 сакавіка 1989 г. другая рэлігійная каталіцкая грамада была афіцыйна зарэгістравана ўладамі. Але калі дайшло да вяртання будынка былога касцёла, які на той час належаў Саюзу кінематаграфістаў БССР, высветлілася, што ў савецкай рэспубліцы яшчэ маюць законную сілу дэкрэты аб адносінах да царквы ад 1918 г., падпісаныя Уладзімірам Леніным, згодна з якімі ўся царкоўная маёмасць належыць мясцовым саветам. Разгарнуўся рух за вяртанне касцёла каталіцкім вернікам, у якім прыняло ўдзел некалькі тысяч чалавек — мужчыны і жанчыны, старыя і моладзь. Імі кіраваў камітэт на чале з Ганнай Ніціеўскай-Сіневіч і Уладзіславам Лапам. Паўтара года кожны вечар пасля працы, а ў нядзелю — днём, у любое надвор’е 200—300 вернікаў (склад групы змяняўся) рабілі крыжовыя шэсці вакол будынка касцёла, узносілі малітвы. Акрамя таго, вернікі пачалі настойліва хадзіць па інстанцыях і звяртацца да чыноўнікаў, якія з цяжкасцю прымалі рашучыя захады. Важную ролю ў змаганні за святыню адыгралі Ганна Ніціеўская-Сіневіч і Эдвард Тарлецкі, якія 1 сакавіка 1990 распачалі галадоўку пад сценамі святыні і асабістым укладам паскорылі павяртанне касцёла.
Настойлівасць удзельнікаў руху не была марнай. 16 мая 1990 г. з’явілася рашэнне Мінскага гарадскога выканаўчага камітэта «Аб перадачы будынка на вуліцы Савецкая, 15 другой рэлігійнай грамадзе рымска-каталіцкай царквы». Праўда, спачатку была вернута толькі малая частка касцёла — галерэя, куды адразу ж унеслі абраз «Езус Хрыстус у цярновай кароне», які служыў сімвалам адраджэння веры і вяртання храмаў. Спатрэбіўся яшчэ доўгі час і намаганні людзей, каб цалкам вярнуць святыню.
21 лістапада 1990 г., у дзень 80-годдзя касцёла, Мінскі гарадскі выканаўчы камітэт выдаў пастанову аб вяртанні ўсяго будынка касцёла каталіцкай суполцы. У той самы вечар каталіцкі біскуп Тадэвуш Кандрусевіч (нар. 1946 г.) адслужыў малебен у касцёле на другім паверсе і блаславіў вернікаў у іх духоўнай і фізічнай працы па аднаўленні касцёла. Так святыня была вернута рымска-каталіцкай царкве, пачаліся набажэнствы і ў каталіцкім, і ва ўніяцкім абрадах, а таксама працы па адраджэнні і рэстаўрацыі святыні. Пробашчам касцёла быў прызначаны ксёндз-магістр Уладзіслаў Завальнюк, пад кіраўніцтвам якога пачало праводзіцца адраджэнне і аднаўленне храма.
Праца па рэстаўрацыі храма. Інтэр’ер і экстэр’ер
Пачалася рэстаўрацыя, перабудова, ускрыццё схаваных пад тынкоўкай фрэсак. Навуковым кіраўніком работ па рэстаўрацыі касцёла была прызначана вядомы беларускі рэстаўратар Л. Іванова. Пад яе кіраўніцтвам пачаліся навуковыя даследаванні і падрыхтоўка праекта рэстаўрацыі помніка. Падчас натурных даследаванняў інтэр’ераў храма высветлілася, што першапачатковыя роспісы храма знаходзяцца пад слоем тынкоўкі, адначасова быў выяўлены паліхромны клеявы жывапіс на скляпеннях, сценах і калонах касцёла. На падставе гэтых даследаванняў былі зроблены дакладныя копіі малюнкаў, якія пасля перанеслі на існуючую тынкоўку. Гэта дазволіла аднавіць аўтарскія роспісы скляпенняў, апсідаў храма, якія выканаў Бруздовіч. Пачалося аднаўленне жывапісу на калонах і сценах. Пад кіраўніцтвам Гаўрылы Вашчанкі тут вяліся роспісы, а яго вучань Бекір Смольскі напісаў для гэтага храма два абразы: «Святы Сымон і Святая Алена» і «Прыйдзі валадарства Тваё». Праектам рэстаўрацыі прадугледжвалася максімальна наблізіць інтэр’еры да яго першапачатковага выгляду, аднавіць страчаныя гістарычныя вітражы, металічныя дэталі, алтары і г. д. Было запланавана і аднаўленне разбуранай агароджы і касцельнай брамы. Каб цалкам завяршыць ансамбль касцёла паводле аўтарскага праекта архітэктара Томаша Пайздэрскага, планавалася пабудаваць плябанію, якая злучаецца з касцёлам праз галерэю. Самі людзі панеслі ў касцёл тое, што здолелі некалі прыхаваць: касцельныя кнігі, прылады для імшы, крыжы, абразы. У 1991 г. была адліта выява герба Мінска («Маці Божая») памерам 3,2 на 2,7 метра, вагой 320 кг. Яе ўмацавалі на франтоне касцёла на месцы, дзе першапачаткова знаходзілася выява шляхецкага герба роду Вайніловічаў «Сыракомля». На сценах касцёла, акрамя ікон, было размешчана шмат карцін духоўнай тэматыкі. У дадзены момант столь касцёла Святога Сымона і Святой Алены чырвоная, а сцены белыя. На сценах плануецца зрабіць іканаграфічныя роспісы. На браме цэнтральнага ўвахода паўколам размешчаны чалавечыя фігуры, якія ўвасабляюць сабой асноўныя этапы будаўніцтва касцёла, але ў дадзены момант брама цэнтральнага ўвахода знаходзіцца на рэстаўрацыі і заменена часовай празрыстай брамай з надпісам-лічбай «100» (юбілейнай датай).
27 верасня 1996 г. рымска-каталіцкім кардыналам (1994—2011) Казімірам Свёнткам (1914—2011) перад уваходам у касцёл у гонар працы першага ў гісторыі Беларусі Сінода каталіцкай царквы была асвечана скульптура Міхаіла Арханёла (4,5 метры; каля 3 тон), святога заступніка Беларусі, над якой працаваў у 1994—1996 гг. мінскі скульптар Ігар Голубеў. Арханёл сімвалізуе перамогу нябеснага войска над сіламі цемры. Бронзавыя таблічкі (шыльды) пры партале і бронзавыя дзверы галоўнага партала зроблены скульптарам Сяргеем Логвінам. На п’едэстале скульптуры надпіс: «Абаронцам Бога, веры, хрысьціянства».
У 2000 г. каля касцёла быў устаноўлены помнік-званіца «Звон Нагасакі» (які зрабіў японскі архітэктар Марыяма) у памяць ахвяр Хірасімы, Нагасакі і Чарнобыля, дакладная копія звона «Анёл», уцалелага пасля атамнай бамбардзіроўкі амерыканцамі падчас Другой сусветнай вайны японскага горада Нагасакі 9 жніўня 1945 г. Такі падарунак гораду быў зроблены японскім каталіцкім біскупствам Нагасакі. Кожны год 26 красавіка, у дзень катастрофы на Чарнобыльскай АЭС, у Мінску «Звон Нагасакі» адначасова звоніць са званамі ў Нагасакі — ва ўшанаванне ахвяр радыяцыі.
Плануецца, што каля касцёла Святога Сымона і Святой Алены будзе пастаўлены помнік Папе Рымскаму Яну Паўлу II, паводле праекта Леаніда Левіна і народнага мастака Беларусі скульптара Івана Міско. Зараз Чырвоны касцёл упісаны ў кампазіцыю плошчы Незалежнасці, хоць у праекце касцёла не ўлічвалася, што ён будзе знаходзіцца на вялікай плошчы. Па архітэктурным праекце Томаша Пайздэрскага каталіцкі храм павінен быў быць абкружаны 2-3-хпавярховай забудовай XIX ст. і быць высокай архітэктурнай дамінантай у асяроддзі.
На сучасным этапе не ўсе работы па рэстаўрацыі касцёла завершаны, касцёлу патрэбна аднаўленне як унутры будынка, так і знешне. Дагэтуль адсутнічаюць званы ў вежы-званіцы, таму выкарыстоўваецца электронны гук званоў.
У кастрычніку 2017 г. касцёл абнеслі агароджай, каб зрабіць рэстаўрацыю, якую выконвае «Минскпромстрой» па замове КУП «Мінская спадчына»: на касцёле з’явіцца керамічная чарапіца замест металічнай чарапіцы; метал на даху будзе заменены на медзь; будуць заменены і вітражы. Каля касцёла былі прадстаўлены і рэндэры, якія адлюстроўваюць прапанову касцельнай адміністрацыі зрабіць прыбудову да касцёла, хоць прапанаваны праект прыбудовы (у тым ліку, з дадатковай вежай), як засведчылі прадстаўнікі КУП «Мінская спадчына», не адпавядае выгляду прыбудовы з пачатковага праекта касцёла ад 1905 года, які быў ухвалены Эдвардам Вайніловічам. Гэта прапанова разглядалася ў Міністэрстве культуры Рэспублікі Беларусь, але не была рэалізавана.
Аб’ект здалі ў эксплуатацыю ў маі 2019 года. Кошт работ склаў больш за 5,3 млн рублёў, з якіх 94 % — гэта сродкі гарадскога бюджэту, астатняя частка — грошы, заробленыя падчас рэспубліканскага суботніка і сродкі «Мінскай спадчыны». Рэлігійная абшчына ў фінансаванні работ удзелу не прымала. Былі адрамантаваны будынак плябаніі, рэканструяваны фасады касцёла, заменены дах і дзвярныя блокі.
Падзеі 2020 года
У ліпені 2020 года вакол Чырвонага касцёла разгарэўся скандал. У 2013 годзе касцёл перададзены з рэспубліканскай у камунальную ўласнасць горада і на праве гаспадарчага ведання замацаваны за КУП «Мінская спадчына». У той жа час на падставе дагавора, заключанага з прадпрыемствам, рэлігійная абшчына «Рымска-каталіцкая парафія святога Сымона і святой Алены» атрымала ў бязвыплатнае карыстанне два аб’екты нерухомасці — дом настаяцеля і будынак касцёла агульнай плошчай 3,3 тыс. м². 12 ліпеня падчас службы вернікам паведамілі, што ўлады налічылі падатак на зямлю і амартызацыю будынка ў памеры 13 тысяч рублёў штомесяц, а агульны доўг склаў 156 тысяч рублёў — непад’ёмныя для парафіі сумы. Быў распачаты збор подпісаў пад зваротам да Прэзідэнта Беларусі з просьбай вярнуць парафіі касцёл з плябаніяй. Раней вернікі ўжо звярталіся ў Мінгарвыканкам з просьбай вярнуць касцёл парафіі, але гарадскія ўлады адмовілі, бо не бачаць у гэтым неабходнасці.
Увечары 26 жніўня, у час адной з мірных акцый пратэсту пасля прэзідэнцкіх выбараў 2020 года, пачаліся масавыя затрыманні. АМАП хапаў мужчын у аўтазакі, жанчын адпускалі. АМАП зачыніў усе дзверы ў Чырвоны касцёл, заблакаваўшы на 40 хвілін некалькі дзясяткаў людзей, якія там схаваліся. Дзеянні праваахоўных органаў выклікалі абурэнне ў грамадскасці. У той жа дзень генеральны вікарый Мінска-Магілёўскай архідыяцэзіі біскуп Юрый Касабуцкі заявіў рашучы пратэст на дзеянні АМАПу. Ён папярэдзіў дзяржаўныя ўлады і кіраўніцтва сілавых структур, што падобныя дзеянні з’яўляюцца недапушчальнымі і незаконнымі, бо касцёл з’яўляецца святыняй Бога, якую могуць свабодна наведваць усе жадаючыя, а блакаванне ўваходу і выхаду людзей супярэчыць гарантаванаму праву грамадзян на свабоду сумлення, абражае пачуцці вернікаў і «выходзіць за межы законаў чалавечых і Божых». Яго падтрымаў біскупскі вікарый для горада Магілёва і Магілёўскай вобласці біскуп Аляксандр Яшэўскі.
27 жніўня Мітрапаліт Мінска-Магілёўскі архібіскуп Тадэвуш Кандрусевіч падтрымаў заяву вікарыяў, заявіўшы, што неадэкватныя і супрацьпраўныя дзеянні, якія мелі месца на тэрыторыі касцёла святога Сымона і святой Алены, павінны быць расследаваны, а вінаватыя панесці пакаранне.
У той жа дзень вакол касцёла жанчыны са звязанымі рукамі ўтварылі ланцуг салідарнасці. Падтрымаць жанчын выйшаў ксёндз Уладзіслаў Завальнюк.
Духоўна-культурная дзейнасць
За сто гадоў свайго існавання касцёл служыў па сваім прызначэнні меней за палову свайго веку. Дзякуючы намаганням святароў, рэстаўратараў і мастакоў, Чырвоны касцёл паступова стаў цэнтрам не толькі рэлігійнага жыцця, але і культуры. Зараз у касцёле праводзяцца набажэнствы на беларускай, польскай і італьянскай мовах. Храм адчынены для ўсіх жадаючых, незалежна ад рэлігійных перакананняў. Пачала працу нядзельная школа для дзяцей і дарослых. У касцёле пачала праходзіць катэхізацыя перад прыняццем святых сакрамантаў: хрышчэння, шлюбу, споведзі.
З 2000 г. у касцёле Святога Сымона і Святой Алены ў дольнай капліцы рэгулярна праводзяць богаслужэнні святары дзвюх уніяцкіх парафій Мінска — Маці Божай Нястомнай Дапамогі і Святога Духа. Па вялікіх святах да іх далучаліся святары і прыхаджане яшчэ дзвюх парафій — Святога Мікалая і Святога Юзафа. Аднак станам на 2014 г. праз арганізацыйныя змены ў БГКЦ у Чырвоным касцёле рэгулярна моліцца толькі парафія Святога Духа (у дольнай капліцы), а па вялікіх святах (напрыклад, у Вялікдзень) усе мінскія ўніяцкія парафіі збіраюцца на ўрачыстыя набажэнствы ў галоўнай капліцы (верхняй зале).
Зараз пры касцёле дзейнічае болей за 35 духоўных гурткоў, у тым ліку 28 аб’яднанняў «Жывы ружанец» і Клуб каталіцкіх жанчын. З 2006 г. існуе малітоўная група студэнцкай моладзі «Via Dolorosa» (каля 40 чалавек), якія ўзялі ў якасці прыкладу свайго існавання Школу хрысціянскага жыцця і Евангелізацыі (Украіна), створаную капуцынамі.
У 1991 г. менавіта Чырвоны касцёл першым у гісторыі Рэспублікі Беларусь арганізаваў паломніцтва з Мінска ў Будслаў у касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі да цудатворнага абраза Маці Божай Будслаўскай, які з 1613 г. знаходзіцца ў храме. З той пары паломніцтвы («пілігрымкі») праводзяцца штогод і сталі папулярнымі сярод вернікаў. Усе 120 км да Будслава каталіцкія вернікі Беларусі і замежжа (Польшча, Літва, Украіна і інш.) ідуць пешшу, што займае звычайна пяць дзён. З 2005 г. частка вернікаў (разам з ксяндзом) сумяшчае паломніцкі ход з пастом (на хлебе і вадзе). У 2003 г. пры Чырвоным касцёле быў арганізаваны маладзёжны цэнтр веласіпедных паломніцтваў імя Фрэнка Дафа (болей за 70 веласіпедыстаў). У 2011 г. нават планавалася паломніцтва на скутарах (збіралася болей за 200 чалавек).
З 11 верасня 1993 г. на працягу сямі год ксяндзы з Чырвонага касцёла вялі на радыё перадачу «Голас душы». З 1993 г. у Чырвоным касцёле рэгулярна арганізуюцца сустрэчы святароў і вернікаў розных веравызнанняў (хрысціян, мусульман і іўдзеяў). Сустрэчы праводзяцца ў фармаце сумесных маленняў, канцэртаў з выкананнем твораў духоўнай музыкі і паэзіі, юбілейных сустрэч.
У 1994 г. пры касцёле было створана мінскае грамадскае аб’яднанне «Кальварыя», якое пачало займацца доглядам магіл і ўборкай тэрыторыі Кальварыйскіх могілак, а таксама аховай іх ад разбурэння. У 2001 г. аб’яднанне было афіцыйна зарэгістравана, а могілкі атрымалі статус помніка культуры міжнароднага значэння і былі ўзяты пад ахову дзяржавай. Кальварыйскія могілкі — адзіныя старажытныя могілкі, якія маюць такі высокі статус у краіне. У 1997 г. была выдадзена кніга Алы Сакалоўскай «Кальварыя», дзе былі апісаны старыя пахаванні. У 2000 г. кніга атрымала прэмію імя Францішка Багушэвіча Беларускага ПЭН-цэнтра.
У 1992 г. пры храме быў створаны хор «Голас душы», які паспяхова выступае на міжнародных фестывалях духоўнай музыкі, у філармоніі, на радыё і тэлебачанні, запісвае альбомы на дыскі. З цягам часу пры Чырвоным касцёле з’явіліся яшчэ некалькі харавых калектываў, сярод якіх вядомасць атрымаў мужчынскі хор «Арханёл», шматразовы прызёр конкурсаў і фестываляў. З таго часу як у Чырвоным касцёле з’явіўся электрычны арган, пачалі праводзіцца ўрачыстыя вечарыны арганнай музыкі і харавых калектываў Беларусі і замежжа. З 2006 г. кожны месяц дае канцэрты Беларуская дзяржаўная філармонія, арганістам выступае Канстанцін Шараў.
У касцёле выдаваўся часопіс «Вера і жыццё», створаны пры касцёле выдавецкі цэнтр (з 1990 г.) пачаў друкаваць шматлікую хрысціянскую літаратуру ў перакладзе на беларускую мову, праводзяцца дабрачынныя канцэрты, адчыняюцца мастацкія выстаўкі. У 2006 г. быў створаны відэацэнтр для здымак фільмаў хрысціянскай тэматыкі. У тэатральнай зале (у г.зв. дольным касцёле) праходзяць спектаклі і выстаўкі. У касцёле былі заснаваны тэатр аднаго акцёра «Зніч» (1989) і студэнцкі тэатр «Анёл» (1996). Касцёл супрацоўнічае з Беларускай дзяржаўнай акадэміяй мастацтваў, студэнты якой атрымліваюць заказы ад касцёла на выраб ікон, керамікі, вітражоў і г. д., і Таварыствам беларускай мовы імя Францішка Скарыны.