cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Мікалай Мікалаевіч Кальчак
Біяграфія
Мікалай Кальчак нарадзіўся 29 чэрвеня 1905 года ў мястэчку Янаў-Палескі (цяпер — горад Іванава ў Брэсцкай вобласці Беларусі). У 1916 годзе ён скончыў рэальнае вучылішча. У снежні 1917 года сыйшоў з дому і добраахвотна запісаўся юнгай на лінкар Балтыйскага флоту. Удзельнічаў у Грамадзянскай вайне, у тым ліку абароне Петраграда ад войскаў Юдзеніча і падаўленні, быў паранены. У 1922 годзе Кальчак быў дэмабілізаваны.
У 1925 годзе Кальчак паўторна быў прызваны ў армію. У 1928 годзе ён скончыў, у 1932 годзе — курсы ўдасканалення каманднага складу. У 1936 года як сын двараніна ён быў выключаны з шэрагаў ВКП(б). З 1937 года выкладаў агнявую падрыхтоўку на курсах «Стрэл», да 1940 года апублікаваў 52 працы па тэорыі стральбы і выкарыстання стралковага зброі ў бітве.
З 1942 года Кальчак быў намеснікам начальніка аддзела Галоўнага ўпраўлення Усенавуча, а з мая 1943 — начальнікам ў Падольску. Неаднаразова падаваў рапарты з просьбамі аб накіраванні яго на фронт, але з-за свайго стану здароўя атрымліваў адмовы. Толькі ў маі 1944 года ён быў накіраваны на 3-й Беларускі фронт, дзе яго прызначылі камандзірам 294-га стралковага палка. Вызначыўся ў час Беларускай аперацыі.
20 ліпеня 1944 года полк Кальчака адным з першых пераправіўся праз Нёман і захапіў плацдарм на яго заходнім беразе, адбіўшы шматлікія контратакі пераўзыходзячых па колькасці сіл праціўніка. 15 жніўня полк прарваў нямецкую абарону і, прасунуўшыся наперад, на досвітку 17 жніўня выйшаў да Дзяржаўнай мяжы СССР з Усходняй Прусіяй у раёне Кудзіркас-Наўмесціса.
У 1946 годзе Кольчак быў звольнены ў запас. Пражываў і працаваў у Маскве. Памёр 14 лютага 1969 года, пахаваны на  Увядзенскіх могілках Масквы.
Быў таксама ўзнагароджаны ордэнамі Чырвонага Сцяга і Айчыннай вайны 1-й ступені, шэрагам медалёў.
Дудзінцы
Ду́дзінцы (Dudince, Gyűgy, Dudintze), да 1927 — Дзюдзінцы (Ďudince — курортны горад на поўдні Славакіі, у раёне Крупіна Баньскабістрыцкага края. Насельніцтва — 1503 чалавекі (2005).
Дудзінцы вядомыя сваімі гаючымі мінеральнымі водамі і спа-курортамі.
Гісторыя
Археалагічныя раскопкі паказалі, што паселішча на гэтым месцы існавала ўжо ў неаліце.
Першыя пісьмовыя згадкі пра сучаснае паселішча датаваныя 1284 годам, калі яно мела назва Дзьюд. Першыя згадкі пра гарачыя крыніцы датаваныя 1551 годам.
Дудзінская вуглекіслая вада пачала выкарыстоўвацца для лекавых мэтаў з пачатку XX стагоддзя, а ў 1983, калі Дудзінцы атрымалі статус курорту, тут пачалі комплексна лекаваць усялякія немачы два бальнеалагічныя цэнтры. Мінеральная вада ў купелях гідрахлараваная, содна-вапнаватая, яшчэ нейкая там і гіпатанічная. Вада мае пастаянную тэмпературу 28 °C.
Акрамя гэтых комлексаў, у Дудзінцах захаваліся каля 20 каменныя басейны рымскай пары.
Насельніцтва
Паводле вынікаў перапісу 2011 года ў горадзе пражывалі 1475 жыхароў. 1314 (89,08 %) з іх — славакі, 42 (2,85 %) — венгры; нязначная колькасць чэхаў і ўкраінцаў.
Паводле веравызнання 55,67 % жыхароў — рыма-каталікі, 28,93 % — лютэране, яшчэ 11,27 % не звязаныя з рэлігіяй (2001).
Гаранавічы
Гісторыя
У 1897 годзе ў Гарадзішчанскай воласці Навагрудскага павета Мінскай губерні, працаваў хлебазапасны магазін. Побач знаходзіўся аднайменны маёнтак, 13 жыхароў. У пачатку XX стагоддзя ў вёсцы прыкладна 20 двароў і 100 жыхароў; у маёнтку — 1 двор, 5 жыхароў.
Грыбаўшчына
Грыбаўшчына — тапонім.
Гаранавічы
Гісторыя
З 1939 года ў складзе БССР. Да 6 жніўня 1979 года вёска ўваходзіла ў склад Зялёнаўскага сельсавета.
Омская ваенная акруга (Расійская імперыя)
О́мская вае́нная акру́га – ваенная акруга Расійскай імперыі, створаная ў маі 1882 на тэрыторыі Заходне-Сібірскай ваеннай акругі і далучанай Сямірэчанскай вобласці. Галоўнай мэтай з’яўлялася аб’яднанне ў адных руках ваеннага кіравання ў губернях і вабласцях, якія мяжуюць з Заходнім Кітаем.
Малашкі (Кармянскі раён)
Малашкі́ (, Малашки) — вёска ў Кармянскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Кароцькаўскага сельсавета.
Лазовіца (Кармянскі раён)
Лазо́віца (, Лозовица) — былая вёска ў Кармянскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіла ў склад Кароцькаўскага сельсавета.
Ліквідавана 30 снежня 2009 года.
Малянік
Маляні́к (, Маленик) — вёска ў Кармянскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Кароцькаўскага сельсавета.
Грыбаўшчына (Баранавіцкі раён)
Гры́баўшчына (, Грибовщина) — вёска ў Баранавіцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Гарадзішчанскага сельсавета. Размешчана за 28 км на поўнач ад Баранавічаў.
Гісторыя
У 1909 годзе ў Гарадзішчанскай воласці Навагрудскага павета Мінскай губерні.
З 1939 года ў складзе БССР.
Новая Зенькавіна
Но́вая Зе́нькавіна (, Новая Зеньковина) — былая вёска ў Кармянскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіла ў склад Кароцькаўскага сельсавета.
Да 26 сакавіка 1987 года вёска знаходзілася ў адміністрацыйным падпарадкаванні Кармянскага пассавета, пасля — у складзе Кароцькаўскага сельсавета. У 2007 годзе ўвайшла ў склад гарадскога пасёлка Карма.
Амневічы
Назву Амне́вічы маюць:
Ладасна
Ладасна — тапонім.
Эйлер
Эйлер — прозвішча
1921 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва
1921 год быў адзначаны шэрагам падзей, якія пакінулі прыкметны след у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва.
Старая Зенькавіна
Стара́я Зе́нькавіна (, Старая Зеньковина) — былая вёска ў Кармянскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіла ў склад Кароцькаўскага сельсавета.
Су-35
Су-35 (па кадыфікацыі НАТА: Flanker-T + ) — расійскі рэактыўны шматмэтавы знішчальнік пакалення 4 + +, распрацаваны ў ВКБ Сухога, з'яўляецца глыбокай мадэрнізацыяй платформы Т-10С. Мадыфікацыя для ВПС Расіі пазначаецца як Су-35С.
Раней на міжнародных авіясалонах пад індэксам «Су-35» экспанаваўся самалёт Су-27м.
Першапачаткова праграма глыбокай мадэрнізацыі самалёта Су-27 называлася «Су-35БМ» (Вялікая Мадэрнізацыя). Згадваны часам завадскі шыфр «Т-10БМ» з'яўляецца выдуманым і ніколі не існаваў.
«Пакаленне 4 + +», да якога належыць Су-35, з'яўляецца ўмоўным і толькі паказвае на тое, што па сукупнасці сваіх характарыстык (ZOCT Scoring by 5th Gen Metrics) знішчальнік Су-35 ўшчыльную набліжаны да знішчальніку пятага пакалення, так як за выключэннем стэлс-тэхналогіі і АФАР, ён задавальняе большасці патрабаванняў, што прад'яўляюцца да самалётаў 5-га пакалення. Да 2015 года ў ВПС Расіі павінны паступіць 48 гэтых знішчальнікаў.
Гісторыя
У 2006 пачата вытворчасць ўсталёвачнай партыі Су-35. Пачатак лётных выпрабаванняў першага ўзору новай партыі быў намечаны на сярэдзіну 2007, аднак тэрміны пачатку лётных выпрабаванняў былі перанесены на пачатак 2008.
Зборка першага дасведчанага самалёта Су-35 (б / н 901) была завершана летам 2007 на «КнААВА ім. Ю. А. Гагарына», пасля чаго машына была прадстаўлена на авіясалоне МАКС-2007 на статычнай стаянцы.
Першы палёт вопытнага шматфункцыянальнага знішчальніка Су-35 з рухавікамі ААТ «НВА Сатурн» АЛ-41Ф1С адбыўся 19 лютыага 2008 у ЛДІ імя Громава. Самалёт пілатаваў Заслужаны лётчык-выпрабавальнік РФ Сяргей Богдан.
20 лютага 2008 самалёт быў прадстаўлены прэзідэнту Расійскай Федэрацыі У. У. Пуціну і першаму віцэ-прэм'еру В. І. Зубкову падчас іх наведвання горада Жукоўскі.
7 ліпеня 2008 Су-35 паспяхова здзейсніў першы дэманстрацыйны палёт у Жукоўскім. 2 кастрычніка 2008 з аэрадрома Камсамольска-на-Амуры авіяцыйнага вытворчага аб'яднання ім. Ю. А. Гагарына (КнААВО) падняўся ў паветра другі лётны ўзор, які здзейсніў 20 палётаў.
У рамках адкрытага 18 жніўня 2009 года ў падмаскоўным Жукоўскім авіяцыйна-касмічнага салона МАКС-2009 складзеная найбуйнейшая ў Расіі за апошнія дзесяцігоддзі здзелка па закупцы баявых самалётаў. Дамоўленасць прадугледжвае пастаўкі 48 найноўшых шматфункцыянальных знішчальнікаў Су-35C з 2012 года па 2015 ўключна. Падобны кантракт таксама плануецца заключыць на 2015—2020 гады.
25 снежня 2012 г. Мінабароны Расіі атрымала першыя шэсць серыйных знішчальнікаў Су-35С.
2 лютага 2014 г. баявы склад ваенна-паветраных сіл Расіі папоўніўся 12 знішчальнікамі Су-35С, якія былі фармальна перададзены ВПС у снежні 2013 года. Самалёты паступілі на ўзбраенне 23-га Знішчальнага авіяцыйнага палка (аэрадром Дземгі, Хабараўскі край) са складу трэцяга камандавання ВПС і СПА Расіі.
Асаблівасці
Знішчальнік Су-35 з'яўляецца глыбокай мадэрнізацыяй Су-27. Ён мае ў значнай ступені новы ўзмоцнены планёр; у адрозненне ад «старога» Су-35 не мае пярэдняга гарызантальнага апярэння і тармазнога шчытка. Тармажэнне пры пасадцы ажыццяўляецца адхіленнем рулёў напрамку ў розныя бакі.
Су-35С валодае перадавой інфармацыйна-кіруючай сістэмай, радыёлакацыйнай станцыяй з пасіўнай фазіраванай антэнай рашоткай «Н035 барса», а таксама новымі рухавікамі АЛ-41Ф1С распрацоўкі НВА "Сатурн" з плазменнай сістэмай запальвання і кіраваным вектарам цягі (КВТ). Дадзеныя рухавікі задавальняюць патрабаванням да рухавіка для знішчальніка пятага пакалення, у тым ліку дазваляюць развіваць звышгукавую хуткасць без выкарыстання фарсажу, аднак выкарыстоўваюць старую электронна-механічную сістэму кіравання.
Паводле заявы КБ «Сухой», прызначаны рэсурс Су-35 — 6000 лётных гадзін або 30 гадоў. Заяўлены прызначаны рэсурс рухавікоў — 4000 гадзін.
Планёр
Планёр Су-35 як і Су-27 выкананы па інтэгральнай аэрадынамічнай схеме і мае інтэгральную кампаноўку: яго крыло плаўна спалучаецца з фюзеляжам, утвараючы адзіны апорны корпус. Стрэлападобнасць крыла па пярэдняй абзе складае 42 °. Для паляпшэння аэрадынамічных характарыстык самалёта на вялікіх вуглах атакі яно абсталяванае каранёвымі наплывамі вялікай стрэлападобнасці і аўтаматычна адхіляючыміся носамі. Наплывы таксама спрыяюць павелічэнню аэрадынамічнай якасці палёту на звышгукавых хуткасцях. Таксама на крыле размешчаны флапероны, якія адначасова выконваюць функцыі закрылак на ўзлётна-пасадачных рэжымах і элеронаў. Гарызантальнае апярэнне складаецца з цельнапаваротнага стабілізатара, які пры сіметрычным адхіленні кансоляў выконвае функцыі руля вышыні, а пры дыферэнцыяльным — служыць для кіравання па нахіле. Вертыкальнае апярэнне двухкільнае.
Для памяншэння агульнай вагі канструкцыі шырока выкарыстоўваецца тытан (каля 30 %).
На многіх мадыфікацыях Су-27 (Су-27 м, Су-30, Су-33, Су-34, Су-35 і інш) устаноўлена пярэдняе гарызантальнае апярэнне. Су-33, варыянт машыны марскога базавання Су-27, акрамя таго, для памяншэння габарытаў мае складаныя кансолі крыла і стабілізатара, а таксама абсталяваны тармазным гакам.
Су-27 — першы савецкі серыйны самалёт з электрадыстанцыйнай сістэмай кіравання (ЭДСК) у падоўжным канале. У параўнанні з бустерной незваротнай сістэмай кіравання, якая ўжывалася на яго папярэдніках, ЭДСК валодае вялікай хуткадзейнасцю, дакладнасцю і дазваляе ўжываць значна больш складаныя і эфектыўныя алгарытмы кіравання. Неабходнасць яе прымянення выклікана тым, што з мэтай паляпшэння манеўранасці Су-27 быў зроблены статычна няўстойлівым на дагукавы хуткасцях.
Рухавікі
На Су-35 усталяваны два двухконтурныя турбарэактыўныя рухавікі «АЛ-41Ф1С» з фарсажнай камерай і кіраваным ў адной плоскасці вектарам цягі. З мэтай павелічэння колькасці ракурсаў адхілення цягі рухавіка і стварэння псеўда-усеракурснасці восі павароту адхіляемых соплаў нахіленыя, што добра відаць на фатаграфіі (сопла пры гэтым адхіляюцца ўніз-ўнутр і ўверх-вонкі). Дадзеныя рухавікі з'яўляюцца «спрошчаным» варыянтам рухавіка «АЛ-41Ф1» для знішчальніка пятага пакалення. Ад яго АЛ-41Ф1С адрознівае зніжаная фарсажная і бесфорсажная цяга і прымяненне электронна-механічнай сістэмы кіравання. Фарсажная цяга кожнага рухавіка АЛ-41Ф1С складае 14500 кгс, у бесфарсажным рэжыме максімальная цяга складае 8800 кгс. Рухавікі дазваляюць знішчальніку развіваць звышгукавую хуткасць без выкарыстання фарсажу.
'ВГТД ТА14-130-35' - сучасны дапаможны газатурбінны рухавік з эквівалентнай магутнасцю 105 кВт. Рухавік прызначаны для выкарыстання ў ДСУ самалёта Су-35. Забяспечвае кандыцыянаванне кабіны і адсекаў самалёта і электрасілкаванне пераменным токам 200/115 В магутнасцю да 30 кВА бартавых спажыўцоў.
Авіёніка
На Су-35 ўсталяваная РЛС з пасіўнай фазіраванай антэнай рашоткай Н035 Ірбіс, маючы далёкасць выяўлення цэляў з ЭПР 3 м ² да 400 км. У дадатак да радыёлакацыйных сродкаў выкарыстоўваецца оптыка-лакацыйныя станцыя і ОЭІС.
Самалёт абсталёўваецца сродкамі радыёэлектроннай барацьбы, а таксама можа абсталёўвацца станцыямі групавой радыёэлектроннай абароны.
Самалёт абсталяваны сістэмай папярэджання аб апрамяненні Л-150-35 (варыянт выканання Л-150 (СПО)).
Узбраенне
крыніца
Авіёніка
На знішчальніках Су-35С выкарыстоўваецца радыёлакацыйная станцыя з пасіўнай фазіраванай антэнай рашоткай Н035 Ірбіс.
Характарыстыкі РЛС:
Выявы
Су-35 на авіясалоне МАКС-2009:
Су-35С на святкванні стагоддзя ВПС Расіі:
Струмень (Кармянскі раён)
Стру́мень (, Струмень) — былая вёска ў Кармянскім раёне Гомельскай вобласці Беларусі. Уваходзіла ў склад Кароцькаўскага сельсавета.
У 1924—1991 гадах цэнтр Струменскага сельсавета. Ліквідавана 30 снежня 2009 года.
Каля вёскі комплекс археалагічных помнікаў «Струмень».
Sui generis
Sui generis (суі генерыс; літ. своеасаблівы, адзіны ў сваім родзе) — лацінскі выраз, які азначае ўнікальнасць з'явы, якая, нягледзячы на наяўнасць вядомага падабенства з іншымі падобнымі канструкцыі, увогуле, не мае прэцэдэнтаў. Унікальнасць любога з выпадкаў «sui generis» часта становіцца прадметам працяглых спрэчак. Выраз ужываецца ўжываецца ў філасофскіх, прававых, палітычных і іншых пытаннях.
Сырск
Сырск (, Сырск) — былая вёска ў Кармянскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіла ў склад Кароцькаўскага сельсавета.
Да 26 сакавіка 1987 года вёска знаходзілася ў адміністрацыйным падпарадкаванні Кармянскага пассавета, пасля — у складзе Кароцькаўскага сельсавета. У 2007 годзе ўвайшла ў склад гарадскога пасёлка Карма.
Сямёнаўка (Кармянскі раён)
Сямёнаўка (, Семёновка) — вёска ў Кармянскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Кароцькаўскага сельсавета.
Да 26 сакавіка 1987 года вёска знаходзілася ў адміністрацыйным падпарадкаванні Кармянскага пассавета.
1899 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва
1899 год быў адзначаны шэрагам падзей, якія пакінулі прыкметны след у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва.
Душкаўцы
Душкаўцы́ (, Душковцы) — вёска ў Баранавіцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Гарадзішчанскага сельсавета. Размешчаны за 31 км на поўнач ад Баранавічаў.
Гісторыя
На захад ад вёскі, археолагамі выяўлены 10 круглых курганоў.
У 1909 годзе ў Гарадзішчанскай воласці Навагрудскага павета Мінскай губерні.
Паводле Рыжскага мірнага дагавора 1921 года ў складзе Польскай Рэспулікі, у Гарадзішчанскай гміне.
З 1939 года ў складзе БССР. З 12 кастрычніка 1940 года да 21 студзеня 1971 года цэнтр Душкавецкага сельсавета Гарадзішчанскага раёна Баранавіцкай, з 8 студзеня 1954 года Брэсцкай абласцей, з 25 снежня 1962 года ў Баранавіцкім раёне. Да 6 жніўня 1979 года вёска ўваходзіла ў склад Зялёнаўскага сельсавета.
У Вялікую Айчынную вайну з канца чэрвеня 1941 года да 9 ліпеня 1944 года вёска акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі.
Труд (Кармянскі раён)
Труд (, Труд) — вёска ў Кармянскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Кароцькаўскага сельсавета.
Чэмпіянат свету па плаванні на кароткай вадзе 2016
Чэмпіянат свету па плаванні на кароткай вадзе 2016 (The 13th FINA World Swimming Championships (25 m)) — трынаццаты чэмпіянат свету па плаванні ў 25-мятровым басейне. Прайшоў з 6|6 снежня па 13 снежня 2016 года ў Віндзары, Канада. Прадстаўнікі 172 краін свету разыгралі 46 камплектаў узнагарод.
Медальны залік
Краіна-арганізатар
Бельскі павет (Падляскае ваяводства)
Бельскі павет (Powiat bielski) — павет у Падляскім ваяводстве Польшчы. Створаны ў 1999 годзе ў выніку адміністрацыйнай рэформы.
Адміністрацыйны цэнтр — горад Бельск Падляскі. Акрамя яго, у складзе павета знаходзіцца яшчэ адзін горад — Браньск.
На поўдні Бельскі павет мяжуе з Семятыцкім паветам, на захадзе — з Высокамазавецкім, на поўначы — з Беластоцкім, а на ўсходзе — з Гайнаўскім паветам.
Гісторыя
Бельск з'яўляўся цэнтральным пунктам для станаўлення будучага Бельскага павета. Першыя згадкі пра бельскае гарадзішча адносяцца да 13 ст., калі гэтыя землі належалі Галіцка-валынскаму княству. Першапачаткова адміністрацыйным цэнтрам было Берасце, але ў 13 ст. больш значны ўплыў на будучыя землі Бельскага павета аказваў Дарагічын. Праўдападобна каля 1320 года Бельская земля ўпершыню трапляе ў склад ВКЛ, але на працягу 14 ст. неаднаразова апынялася ў руках мазавецкіх князёў. Канчаткова бельская земля адыйшла да князя Вітаўта каля 1405 г. і з 1413 г. у складзе Дарагічынскай зямлі ўваходзіла ў Троцкае ваяводства. Яшчэ з канца 14 ст. тэрыторыя сёняшняга Бельскага павета (асабліва ягоная заходняя частка) засяляўся дробнай шляхтай мазавецкай, а абшар у наваколлі Бельска і на ўсход ад яго з канца 15 ст. і асабліва ў 16 ст. засяляўся мужыкамі з раёна Дарагічына і Берасця, а таксама баярамі з Літвы. Прыватная ўласнасць земляў на захадзе сёняшняга павета і вялікакняжацкая (а з 1569 г. каралеўская) ўтрымалася ажно да канца 19 стагоддзя. Бельская земля ўвайшла ў 1513 г. у склад Падляшскага ваяводства і з ім у выніку Люблінскай уніі была ўключаная ў 1569 г. у склад Кароны Каралеўства Польскага. Пасля падзелаў Рэчы Паспалітай тэрыторыя сёняшняга павета апынуўся пад уладай Каралеўства Прусіі, а пасля Тыльзіцкага пагаднення 1807 г. адыйшла ў склад Беластоцкай вобласці Расійскай імперыі. З 1842 г. у складзе Гродзенскай губерні. Пасля Першай сусветнай вайны па рашэнні польскага Савета Міністраў быў створаны Бельскі павет у складзе Беластоцкага ваяводства. Ахопліваў ён сабою таксама тэрыторыі сёняшніх Гайнаўскага і Семятыцкага паветаў. Быў ліквідаваны 14 студзеня 1940 г. і падзелены на Бельскі, Бранскі, Цеханавецкі, Кляшчэльскі і Сямяціцкі раёны. Пасля Другой сусветнай вайны ў 1952 г. з даваеннага Бельскага павета быў адлучаны новаствораны Семятыцкі павет, а ў 1953 г. Гайнаўскі. Бельскі павет быў ліквідаваны на аснове адміністрацыйнай рэформы ў 1973 г. і адноўлены ў 1998 г. .
Дэмаграфія
Насельніцтва павета дадзена на 30 чэрвеня 2015 года.
Сан-Хасэ Шаркс
Год заснавання клуба: 1991
У залежнасці ад месца гульні, каманда выкарыстоўвае наступныя колеры формы: Цёмна-сіні, чорны і белы.
Фіналісты Кубка Стэнлі ў 2016 годзе.
Зрушэнне перыгелія Меркурыя
Анамальнае зрушэнне перыгелія Меркурыя — выяўленая ў 1859 годзе асаблівасць руху планеты Меркурый, якая згуляла выключную ролю ў гісторыі фізікі. Гэта зрушэнне аказалася першым рухам нябеснага цела, якое не падпарадкоўвалася ньютанаўскаму закону сусветнага прыцягнення. Фізікі былі пастаўлены перад неабходнасцю шукаць шляхі мадыфікаваць або абагульніць тэорыю прыцягнення. Пошукі ўвянчаліся поспехам у 1915 годзе, калі А. Эйнштэйн распрацаваў агульную тэорыю адноснасці (АТА); з ураўненняў АТА выцякала менавіта такое значэнне зрушэння, якое фактычна назіралася. Пазней былі вымераны аналагічныя зрушэнні арбіт некалькіх іншых нябесных цел, значэнні якіх таксама супалі з прадказанымі АТА.
Лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіцы Рычард Фейнман заўважыў, што доўгі час ньютанаўская тэорыя прыцягнення цалкам пацвярджалася назіраннямі, але для тлумачэння ледзь прыкметнага адхілення ў руху Меркурыя спатрэбілася карэнная перабудова ўсёй тэорыі на аснове новага разумення гравітацыі.
Адкрыццё эфекта
Параметры арбіт планет Сонечнай сістэмы з-за ўзаемнага ўплыву гэтых планет з часам павольна мяняюцца. У прыватнасці, вось арбіты Меркурыя паступова паварочваецца (у плоскасці арбіты) у бок арбітальнага руху, адпаведна, ссоўваецца і бліжэйшы да Сонца пункт арбіты — перыгелій («прэцэсія перыгелія»). Вуглавая скорасць павароту складае прыкладна 500" (вуглавых секунд) за 100 зямных гадоў, так што ў зыходнае становішча перыгелій вяртаецца кожныя 260 тыс. гадоў.
У сярэдзіне XIX стагоддзя астранамічныя разлікі руху нябесных цел, заснаваныя на ньютанаўскай тэорыі прыцягнення, давалі вельмі дакладныя вынікі, нязменна пацверджаныя назіраннямі («астранамічная дакладнасць» ўвайшла ў прымаўку). Трыумфам нябеснай механікі ў 1846 годзе стала адкрыццё Нептуна ў тэарэтычна прадказаным месцы небасхілу. У 1840-1850-я гады французскі астраном Урбэн Левер'е, адзін з першаадкрывальнікаў Нептуна, на аснове 40-гадовых назіранняў Парыжскай абсерваторыі распрацаваў тэорыю руху Меркурыя. У сваіх артыкулах 1859 года Левер'е паведаміў, што выявіў невялікае, але істотнае разыходжанне тэорыі з назіраннямі — перыгелій ссоўваўся некалькі хутчэй, чым гэта выцякала з тэорыі. У сваіх разліках Левер'е ўлічыў уплыў усіх планет:
У выніку разлічанае Левер'е тэарэтычнае значэнне зрушэння склала 526,7" за стагоддзе, а назіранні паказалі прыкладна 565". Па сучасных удакладненых дадзеных зрушэнне некалькі вышэй і роўна 570". Такім чынам, розніца складае каля 43" за стагоддзе.
Для тлумачэння прычыны эфекту выказваліся гіпотэзы ў асноўным двух тыпаў.
Вулкан і вулканоіды
Левер'е выказаў здагадку, што анамалія тлумачыцца наяўнасцю невядомай планеты (або некалькіх малых планет) унутры арбіты Меркурыя. Гэтую гіпотэзу падтрымаў аўтарытэтны французскі астраном Франсуа Фелікс Тысеран. Па прапанове фізіка Жака Бабінэ гіпатэтычнай планеце далі імя «Вулкан». З-за яе блізкасці да Сонца найлепшым спосабам выявіць Вулкан былі назіранні ў час сонечнага зацьмення або ў час праходжання Вулкана паміж Зямлёй і Сонцам; у апошнім выпадку планета была б бачная як цёмная пляма, якая хутка перасякае сонечны дыск.
Неўзабаве пасля публікацый 1859 года французскі астраном-аматар Эдмон Лескарбо (Edmond Modeste Lescarbault) паведаміў Левер'е, што у 1845 годзе назіраў перад Сонцам цёмны аб'ект, зарэгістраваў яго каардынаты, аднак тады не надаў назіранню належнага значэння. Левер'е па выніках Лескарбо вылічыў, што аб'ект ўтрая бліжэй да Сонца, чым Меркурый, перыяд абароту складае 19 дзён 7 гадзін, дыяметр каля 2000 км. Пры гэтым, калі шчыльнасць Вулкана блізкая да шчыльнасці Меркурыя, яго маса складае масы Меркурыя. Аднак цела з такой невялікай масай не можа выклікаць назіранае зрушэнне перыгелія Меркурыя, таму Левер'е выказаў здагадку, што Вулкан — не адзіная малая планета паміж Меркурыем і Сонцам. Ён разлічыў прыкладную арбіту Вулкана і ў 1860 годзе, калі чакалася поўнае сонечнае зацьменне, заклікаў астраномаў усяго свету пасадзейнічаць у выяўленні Вулкана. Усе назіранні аказаліся безвыніковымі.
Планету шукалі некалькі дзесяцігоддзяў, але па-ранейшаму без усякага поспеху. Было яшчэ некалькі непацверджаных паведамленняў аб адкрыцці — за новую планету прымалі сонечныя пратуберанцы, сонечныя плямы, а таксама зоркі і дробныя калязямныя астэроіды, блізка размешчаныя да дыска Сонца ў час зацьмення. Пасля кожнага такога паведамлення астраномы зноў разлічвалі арбіту меркаванага Вулкана і чакалі, што пры наступным праходжанні перад Сонцам планета будзе паўторна знойдзена, але яна больш не з'яўлялася. Апошнія паведамленні аб магчымым адкрыцці Вулкана былі апублікаваныя ў пачатку 1870-х гадоў, прычынай аказалася падзенне каметы на Сонца.
Варыянт з некалькімі малымі планетамі, якіх загадзя назвалі «Вулканоідамі», быў таксама старанна правераны. Левер'е верыў у існаванне Вулкана або вулканоідаў да канца жыцця (1877), аднак ні аднаго праходжання колькі-небудзь буйнога невядомага аб'екта па дыску Сонца дакладна зарэгістраваць не ўдалося. У 1909 годзе амерыканскі астраном Уільям Уолес Кэмпбэл ўжо меў падставы ўпэўнена заявіць, што паміж Меркурыем і Сонцам няма аб'ектаў, большых за 50 км у дыяметры.
Іншыя гіпатэтычныя аб'екты ўнутры арбіты Меркурыя
Як альтэрнатыва выказвалася здагадка аб існаванні невядомага спадарожніка Меркурыя (магчыма, некалькіх спадарожнікаў). Іх пошук таксама не меў поспеху. Яшчэ адна гіпотэза, якую выказаў у 1906 годзе нямецкі астраном Гуга Ганс фон Зеелігер, дапускала наяўнасць вакол Сонца рассеянага (дыфузнага) воблака рэчыва, бачнай прыкметай якога служыць задыякальнае святло. Гэта воблака, па Зеелігеру, нахілена да плоскасці экліптыкі і слаба ўплывае на рух планет. Скептыкі пярэчылі, што для зрушэння перыгелія Меркурыя гэта воблака павінна валодаць значнай масай, але тады ад яго варта чакаць значна вышэйшы ўзровень свяцільнасці; акрамя таго, масіўнае воблака непазбежна ўплывала б на рух Венеры, у якім сур'ёзных невытлумачальных анамалій не адзначаецца.
Галандскі метэаролаг Хрыстафор Бейс-Балот у 1849 годзе, яшчэ да работ Левер'е, выказаў дапушчэнне, што Сонца, падобна Сатурну, акружана кольцам (магчыма, нават двума кольцамі). Левер'е і іншыя навукоўцы адкінулі гэтую гіпотэзу, паказаўшы, што такія кольцы не змогуць стабільна існаваць паблізу Сонца, ды і сама гіпотэза дрэнна аргументавана.
Заніжаная маса планет
Прычынай анамаліі магла стаць заніжаная ацэнка масы адной з планет (пад найбольшае падазрэнне падпадала Венера). Аднак супраць гэтага дапушчэння сведчыў той факт, што, будзь яно верным, анамаліі з-за няправільнай масы выявіліся б і ў разлічаных рухах іншых планет. Французскі астраном Эмануэль Ляі выказаў здагадку, што эфект выкліканы накладаннем некалькіх прычын: рэфракцыі, трохі заніжанай масы Венеры і памылак назірання; пасля даследаванняў Ньюкама (гл. ніжэй) рэальнае існаванне анамаліі больш не падвяргалася сумненню.
Іншыя спробы тлумачэння
Сярод магчымых прычын зрушэння перыгелія Меркурыя называлася восевая сціснутасць Сонца каля полюсаў. Назіранні, аднак, не выявілі ў Сонца сціснутасці, дастатковай для тлумачэння эфекту. Паводле дадзеных вымярэнняў 1975 года, восевая сціснутасць сонечнага дыска складае ўсяго вуглавых секунд.
Гуга Ганс фон Зеелігер ў 1906 годзе даследаваў гіпотэзу свайго вучня, астранома Эрнста Андзінга (Ernst Anding): сістэма каардынат, звязаная з нерухомымі зоркамі, неінерцыяльная, а звязаная з планетамі — інерцыяльная. Гэта незвычайнае дапушчэнне дазваляла з дапамогай падбору параметраў растлумачыць усе вядомыя планетныя анамаліі. Андзінг таксама пастуляваў існаванне некалькіх пылавых аблокаў, якія ствараюць задыякальнае святло паблізу Сонца. Многія навукоўцы падверглі мадэль Андзінга — Зеелігера знішчальнай крытыцы як штучную і з пункта гледжання фізікі непраўдападобную — у прыватнасці, Эрвін Фройндліх і Гаральд Джефрыс даказалі, што крыніца задыякальнага святла занадта разрэджаная, каб мець патрабаваную ў мадэлі масу.
Крытыка з боку Саймана Ньюкама
У 1895 годзе свае вынікі разлікаў арбіт чатырох унутраных планет (Меркурыя, Венеры, Зямлі і Марса) апублікаваў вядучы амерыканскі астраном Сайман Ньюкам. Ён пацвердзіў наяўнасць анамаліі ў руху Меркурыя і ўдакладніў яе значэнне: 43" замест 38" у Левер’е. У існаванне невядомых планет унутры арбіты Меркурыя Ньюкам не верыў і заявіў, што гэтая гіпотэза «цалкам выключаецца», а масу Венеры ён сам удакладніў, пахаваўшы ўсе здагадкі, што яе ацэнка істотна заніжана.
Ньюком выявіў зрушэнне перыгелія не толькі ў Меркурыя, але і у Марса, а таксама, з меншай упэўненасцю, у Венеры і Зямлі (іх арбіты амаль кругавыя, таму было адзначана для гэтых двух планет зрушэнне было блізка да хібнасці вымярэння). Пры гэтым была канчаткова адхілена гіпотэза Бейс-Балота пра кольцы вакол Сонца, таму што ніякім падборам яго параметраў не ўдаецца атрымаць рэальнае зрушэнне і для Меркурыя, і для Марса адначасова; аналагічныя цяжкасці выклікала здагадка аб сістэме астэроідаў. Ньюкам паказаў таксама, што як гіпатэтычнае кальцо, так і масіўная дыфузная матэрыя паблізу Сонца выклікалі б зрушэнне вузлоў арбіты Венеры і самога Меркурыя, не пагадзіліся з назіраннямі.
Прапановы па мадыфікацыі класічнай тэорыі прыцягнення
Спробы палепшыць ньютанаўскі закон сусветнага прыцягнення прадпрымаліся пачынаючы з сярэдзіны XVIII стагоддзя. Першую спробу зрабіў у 1745 годзе А. К. Клер, каб растлумачыць анамаліі ў руху Месяца. У мемуарах «Аб сістэме свету згодна з пачатку прыцягнення» Клер прапанаваў замест ньютонаўскаа закона:
іншую, больш агульную формулу:
Тут F — сіла прыцягнення, m_1, m_2 — масы цел, R — адлегласць паміж целамі, G — гравітацыйная пастаянная, роўная м³/(кг с²).
Пазней (1752) Клер прыйшоў да высновы, што для тлумачэння руху Месяца, з усімі заўважанымі анамаліямі, цалкам дастаткова класічнага закона. Канчатковыя вынікі сваіх прац Клер звёў у трактат, названы «Тэорыя Месяца, выведзеная з адзінага пачатку прыцягнення, адваротна прапарцыяльна квадрату адлегласцей». Тым не менш ідэя Клер, у розным матэматычным афармленні, неаднаразова ўзнікала ў гісторыі астраноміі, у тым ліку для тлумачэння зрушэння перыгелія Меркурыя.
Мадэлі без залежнасці ад скорасці
У артыкуле 1895 года Сайман Ньюкам даследаваў спосаб тлумачэння анамаліі, звязаны з мадыфікацыяй закона сусветнага прыцягнення. Самая простая мадыфікацыя заключаецца ў замене квадрата адлегласці на крыху большую ступень:
Тады зрушэнне перыгелія за адзін абарот будзе роўным:
гэта значыць дадатковае зрушэнне роўнае \delta\pi.
Шэраг навукоўцаў (у прыватнасці, Вебер і Рытц) праявілі цікавасць да такога падыходу, хоць былі і крытыкі — паказвалі, напрыклад, на тое, што ў законе Хола пастаяннай прыцягнення G даводзіцца прыпісваць дробную размернасць даўжыні. Да таго ж разлікі Ньюкама паказалі, што зрушэнне перыгелія Марса па новым законе атрымліваецца далёкім ад фактычнага.
Даследаваўся і некалькі больш агульны варыянт закона прыцягнення — даданне ў формуле Ньютана выразу, адваротна прапарцыянальнага R^3 або R^4. Аднак Ньюком адхіліў і гэты варыянт, паколькі з яго вынікала, напрыклад, што прыцягненне двух блізкіх прадметаў на Зямлі непраўдападобна вялікае.
У 1897 годзе амерыканскі астраном Эрнэст Уільям Браўн апублікаваў вельмі дакладныя табліцы руху Месяца, чым значна падарваў давер да гіпотэзы Хола. Адначасова (1896) Гуга Ганс фон Зеелігер даследаваў тры варыянты мадыфікацыі закона Ньютана, уключаючы закон Хола, і паказаў, што ўсе яны не стасуюцца з назіраннямі. У 1910 Ньюкам таксама прыйшоў да высновы, што гравітацыйнае поле апісваецца класічным законам Ньютана.
Мадэлі з залежнасцю ад скорасці
Некаторыя фізікі прапаноўвалі ўвесці ў закон прыцягнення залежнасць сілы ад скорасці цел. Меркурый адрозніваецца ад іншых планет не толькі блізкасцю да Сонца, але і большай скорасцю, таму ўзніклі здагадкі, што менавіта скорасць адказная за дадатковае зрушэнне перыгелія. Аўтары гэтых ідэй спасылаліся таксама на законы электрадынамікі, дзе залежнасць сілы ад скорасці была агульнапрынятай.
Найбольшую цікавасць выклікала «балістычная тэорыя» Вальтэра Рыца (1908). У гэтай мадэлі гравітацыйнае ўзаемадзеянне ажыццяўляюць гіпатэтычныя часціцы, якія, як спадзяваўся Рытц, фарміруюць таксама ўсе электрамагнітныя з'явы. Формулу для сілы аўтар выпісаў па аналогіі з электрадынамікай. Рытц памёр ва ўзросце 31 года (1909), не паспеўшы скончыць развіццё сваёй тэорыі, але яе ажыўленае абмеркаванне працягвалася яшчэ дзесяцігоддзе. У мадэлі Рытца зрушэнне перыгелія для Меркурыя, Венеры і Зямлі, а таксама перыгея Месяца было ўжо блізка да рэальных. Разам з тым мадэль Рытца была несумяшчальная з прынцыпам пастаянства скорасці святла і прадказвала некалькі новых астрафізічнай эфектаў, якія не пацвердзіліся. У канчатковым выніку балістычная тэорыя не вытрымала канкурэнцыі з лагічна больш бездакорнай і пацверджанай вопытам агульнай тэорыяй адноснасці Эйнштэйна (АМАіК): напрыклад, адхіленне святла ў гравітацыйным полі, прадказанае тэорыяй Рытца, на чвэрць меншае за эйнштэйнаўскае. У 1920-я гады цікавасць да тэорыі Рытца згас
Яшчэ адным канкурэнтам АТА стала тэорыя Паўля Гербера (Paul Gerber), апублікаваная ў 1898. Зыходзячы таксама з электрадынамічнай аналогіі, Гербер прапанаваў формулу для гравітацыйнага патэнцыялу: дзе: Калі скорасць малая ў параўнанні са скорасцю святла c, то формула Гербера пераходзіць у класічны выраз для гравітацыйнага патэнцыялу:
З новага закона Гербер вывеў тую ж формулу для зрушэння перыгелія Меркурыя, што і ў АТА (гл. ніжэй). Гэтая выснова і ўвесь змест тэорыі Гербера падвергліся крытыцы з боку многіх бачных фізікаў па некалькіх прычынах: адвольнасць шэрага дапушчэнняў, адсутнасць Лорэнц-інварыянтнасці, памылковае значэнне для вугла адхілення светлавых прамянёў у полі прыцягнення (у паўтара раза вышэй эйнштэйнаўскага), дальнадзеянне і інш.
Як заўважыў Н. Т. Роўзвер, «ні адна з гэтых тэорый не вытрымала праверкі на класічных эфектах, якія пацвярджаюць агульную тэорыю адноснасці, а вымярэнні эфекту адхіленні светлавых прамянёў сталі для іх каменем спатыкнення».
Рашэнне ў межах агульнай тэорыі адноснасці
Пасля стварэння ў 1905 годзе спецыяльнай тэорыі адноснасці (СТА) А. Эйнштэйн ўсвядоміў неабходнасць распрацоўкі рэлятывісцкага варыянта тэорыі прыцягнення, паколькі ўраўненні Ньютана былі несумяшчальныя з пераўтварэннямі Лорэнца, а скорасць распаўсюджвання ньютанаўскай гравітацыі была бесканечная. У адным з лістоў 1907 года Эйнштэйн паведамляў :
Зараз я таксама займаюся даследаваннем закона прыцягнення з пазіцый тэорыі адноснасці; спадзяюся, гэта дазволіць мне праліць святло на яшчэ не растлумачанае вялікае векавое зрушэнне перыгелія арбіты Меркурыя.
Першыя накіды рэлятывісцкай тэорыі прыцягнення апублікавалі ў пачатку 1910-х гадоў Макс Абрахам, Гунар Нордстрэм і сам Эйнштэйн. У Абрахама зрушэнне перыгелія Меркурыя было ўтрая менш рэальнага, у тэорыі Нордстрэма памылковым быў нават напрамак зрушэння, версія Эйнштэйна 1912 года давала значэнне на трэць меншае за назіранае.
У 1913 годзе Эйнштэйн зрабіў вырашальны крок — перайшоў ад скалярнага гравітацыйнага патэнцыялу да тэнзарнага прадстаўлення, гэты апарат дазволіў адэкватна апісаць неэўклідавую метрыку прасторы-часу. У 1915 годзе Эйнштэйн апублікаваў канчатковы варыянт сваёй новай тэорыі прыцягнення, якая атрымала назву «агульная тэорыя адноснасці» (АТА). У ёй, у адрозненне ад ньютанаўскай мадэлі, паблізу масіўных цел геаметрыя прасторы-часу прыкметна адрозніваецца ад эўклідавай, што прыводзіць да адхіленняў ад класічнай траекторыі руху планет. 18 лістапада 1915 года Эйнштэйн разлічыў (набліжана) гэта адхіленне і атрымаў практычна дакладнае супадзенне з назіранымі 43" у стагоддзе. Пры гэтым не спатрэбілася ніякай падгонкі канстант і не рабілася ніякіх адвольных дапушчэнняў.
Дакладнае рашэнне ўраўненняў Эйнштэйна, атрыманае Карлам Шварцшыльдам праз два месяцы (студзень 1916), паказала, што перыгеліі планет сапраўды павінны мець дадатковае зрушэнне ў параўнанні з ньютанаўскай тэорыяй. Калі ўвесці абазначэнні:
то дадатковае зрушэнне перыгелія планеты (у радыянах за абарот) у АТА даецца формулай :
Для Меркурыя гэтая формула дае 42,98" за стагоддзе ў выдатнай адпаведнасці з назіраннямі.
Да 1919 года, калі Артур Эдзінгтан выявіў гравітацыйнае адхіленне святла, тлумачэнне зрушэння перыгелія Меркурыя было адзіным эксперыментальным пацвярджэннем тэорыі Эйнштэйна. У 1916 годзе Гаральд Джэфрыс выказаў сумненне ў адэкватнасці АТА, паколькі яна не тлумачыла зрушэнне вузлоў арбіты Венеры, раней паказанае Ньюкамам. У 1919 годзе Джэфрыс зняў свае пярэчанні, паколькі, паводле новых дадзеных, ніякіх анамалій ў руху Венеры, якія не ўкладваліся бы ў тэорыю Эйнштэйна, выяўлена не было.
Тым не менш крытыка АТА працягвалася некаторы час і пасля 1919 года. Некаторыя астраномы выказвалі меркаванне, што супадзенне тэарэтычнага і назіранага зрушэння перыгелія Мэркурыя можа быць выпадковым, ці аспрэчвалі дакладнасць назіранага значэння 43". Сучасныя дакладныя вымярэнні пацвердзілі ацэнкі зрушэння перыгелія планет і астэроідаў, прапанаваныя АТА.
Вялікая хібнасць дадзеных для Венеры і Зямлі выклікана тым, што іх арбіты амаль кругавыя.
Формула АТА была праверана таксама для двайной зоркі-пульсара PSR B1913+16, у якой дзве зоркі, па масе параўнальныя з Сонцам, круцяцца на блізкай адлегласці, і таму рэлятывісцкае зрушэнне перыястра (аналага перыгелія) кожнай вельмі вялікае. Назіранні паказалі зрушэнне на 4,2 градуса ў год, у поўнай згодзе з АТА.
Укране
Укране, укры, украйны, украіняны (Wukranojo, Wucri; Wkrzanie, Wkrzanowie; Лѧхове Оукраинѧнѣ; Ukranen, Ukrer, Ukri, Vukraner; Ukrani, Ukri, Uchri, Ucrani, Vucrani) — венедскае (заходнеславянскае) племя, якое ўваходзіла ў склад ратароў і належала да племяннога саюзу люцічаў. Укране засялялі ў VI—XII стст. землі вакол ракі Укры (Ucker), цяпер гэты рэгіён называецца Укермарк (Uckermark) у Германіі, у міжрэччы Эльбы і Зале і ніжэй па цячэнні да Шчэцінскай лагуны; т.б. у нямецкай Памераніі і Прусіі, на паўночным усходзе сучаснай нямецкай федэральнай зямлі Брандэнбург. Таксама на польска-нямецкай мяжы — Поліцкі павет (Powiat policki), і горад Укермюндэ. Іх рэгіён пражывання знаходзіўся на узбярэжжы Варажскага мора. Укране заснавалі шматлікія паселішчы і замкі, цэнтрам племя быў ​​Прэнцляў, а галоўнымі гарадамі — Пазевальк і Укермюндэ.
Манбельяр
Манбельяр (Montbéliard, Mömpelgard) — горад у Францыі, у гістарычнай вобласці Франш-Кантэ, адна з супрэфектур дэпартамента Ду.
Гісторыя
Манбельяр быў заснаваны ў 935 годзе, і ў XI стагоддзі стаў цэнтрам аднайменнага графства ў складзе Свяшчэннай Рымскай імперыі. У 1397 годзе ў выніку шлюбу спадчынніцы графства з графам Вюртэмберга Эбергардам Манбельярам адышоў да Вюртэмбергу. У 1524 годзе на дзесяць гадоў раней астатняга Вюртэмберга Манбельяр пад ціскам Гіёма Фарэля перайшоў у лютэранства. Пасля Вялікай французскай рэвалюцыі горад спачатку ўвайшоў у склад Раўрацыянскай рэспублікі, а потым быў анексавы Францыяй у 1793 годзе, дзе і застаецца да гэтага моманту адным з нешматлікіх пратэстанцкіх анклаваў. У перыяд Франка-прускай вайны Манбельяр быў акупаваны немцамі 8 лістапада 1870 года, аднак разам з суседнім Бельфорам застаўся ў складзе Францыі.
Ордэн Белай зоркі
Ордэн Белай зоркі (Valgetähe teenetemärk) — дзяржаўная ўзнагарода Эстонскай Рэспублікі.
Ордэн быў заснаваны ў 1936 годзе ў памяць пра вызваленчую барацьбу народа Эстоніі.
Ордэнам Белай зоркі ўзнагароджваюцца грамадзяне Эстоніі за заслугі ў дзяржаўнай службе або мясцовым самакіраванні, а таксама замежнікі за заслугі перад Эстонскай дзяржавай.
Ордэн Белай зоркі мае пяць асноўных ступеняў (класаў) ад першай да пятай, а таксама асобую ступень — «ланцуг ордэна» і адну ступень медалю ордэна.
Ступені ордэна Белай зоркі
Першая, другая і трэцяя ступені (класа) ордэны маюць розны дызайн стужкі для мужчын і жанчын (жаночая больш тонкая). Чацвёртая і пятая ступені маюць адзіны дызайн для мужчын і жанчын. Першая і другая ступені маюць як зорку ордэна, так і знак (аналагічна для ланцуга ордэна, на які мацуецца знак ордэна, маецца і асобная зорка). Ступені з трэцяй па пятую маюць толькі зорку.
Знакі ордэна Белай зоркі ўсіх ступеняў маюць аднолькавы выгляд, але розныя памеры.
Вазнясенск (Кармянскі раён)
Вазнясе́нск (, Вознесенск) — пасёлак у Кармянскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Ліцвінавіцкага сельсавета.
Калоніі Францыі
Французская каланіяльная імперыя (L’Empire colonial français) — сукупнасць каланіяльных уладанняў Францыі ў перыяд паміж 1546—1962 гадамі. Як і Брытанская імперыя, Францыя мела каланіяльныя тэрыторыі ва ўсіх рэгіёнах свету, але яе каланіяльная палітыка значна адрознівалася ад брытанскай. Рэшткамі некалі шырокай каланіяльнай імперыі з'яўляюцца сучасныя заморскія дэпартаменты Францыі (Французская Гвіяна, Гвадэлупа, Марцініка і інш.) і асобая тэрыторыя sui generis (востраў Новая Каледонія) Сучаснай спадчынай французскай каланіяльнай эпохі з'яўляецца таксама саюз франкамоўных краін (Франкафонія).
Гісторыя
У эпоху вялікіх адкрыццяў Францыя стала трэцяй па ліку еўрапейскай краінай (пасля Партугаліі і Іспаніі), якая ўключылася ў даследаванне і каланізацыю заморскіх тэрыторый. У адрозненне ад дзвюх іберыйскіх краін, французы праяўлялі цікавасць як да трапічных, так і да ўмераных шырот. Да прыкладу, у 1535 годзе француз Жак Карцье даследаваў вусце ракі Святога Лаўрэнція, паклаўшы пачатак калоніі Новая Францыя, якая некалі займала ўсю цэнтральную частку Паўночнаамерыканскага кантынента.
Асаблівасці
Першапачаткова Францыя мела найбольш спрыяльныя ўмовы для стварэння вядучай каланіяльнай імперыі. Французы пачалі сур'езна цікавіцца заморскімі даследаваннямі амаль на 70 гадоў раней за іх галоўнага еўрапейскага канкурэнта — Англіі. Больш таго, насельніцтва Францыі больш чым утрая перавышала брытанскае. Аднак унутрыпалітычная нестабільнасць, слабасць гандлёва-эканамічнай інфраструктуры, а таксама фактычны правал мадэлі перасяленчага каланіялізму адсунуў Францыю на другое месца да сярэдзіны XVIII стагоддзя.
Храналогія
Пры гэтым толькі нізоўі ракі Сенегал і шэраг астравоў Карыбскага мора, разам з Французскай Гвіянай, кантраляваліся Францыяй у перыяды як першай, так і і другой імперый.
Геаграфічны ахоп
У наступным спісе прадстаўлены ўсё тэрыторыі свету, якія калі-небудзь знаходзіліся ў каланіяльнай ці блізкай да яе залежнасці ад Францыі.
Ладасна (возера)
Ла́дасна — возера ў Лепельскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі ў басейне ракі Ладасна (прыток ракі Бельская, басейн Заходняй Дзвіны), за 18 км у напрамку на паўночны ўсход ад горада Лепель, каля вёсак Мягелі і Курмялёўка.
Плошча паверхні возера 0,561 км². Даўжыня 1,97 км, найбольшая шырыня 0,47 км, даўжыня берагавой лініі 4,71 км. Найбольшая глыбіня возера дасягае 13,7 м, сярэдняя каля 5,6 м. Аб'ём вады 3,45 млн м°. Плошча вадазбору 41 км³.
Катлавіна Ладасна лагчыннага тыпу, выцягнутая ў напрамку з поўначы на поўдзень. Схілы катлавіны маюць вышыню 5—8 м. Берагавая лінія слабазвілістая. Берагі пясчаныя, вышынёй 0,3—0,7 м. Мелкаводдзе вузкае і стромкае, у паўночнай і паўднёвай частках возера пашыраецца. Ложа возера амаль плоскае, выслана гліністым ілам. Глыбіня павялічваецца да сярэдзіны возера. Глыбіні да 2 м займаюць каля 15 % плошчы возера.
Возера эўтрофнае. Прыбярэжная расліннасць пашыраецца на адлегласці да 60 м ад берага возера і да глыбіні 2 м. У Ладасна ўпадаюць меліярацыйныя каналы і ручаі, у т.л. ручай з возера Кабак. Праз сетку каналаў возера злучана з возерам Неграза. У паўночнай частцы выцякае рака Ладасна.
У возеры водзяцца шчупак звычайны, акунь, плотка, гусцяра, краснапёрка, лінь, мянтуз і іншыя віды рыб.
Вашчанкі
Вашча́нкі (, Вощанки) — вёска ў Кармянскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Ліцвінавіцкага сельсавета.
Вардарская банавіна
Ва́рдарская банавіна (Vardarska banovina, Вардарска бановина) — правінцыя (банавіна) у Каралеўстве Югаславія ў перыяд з 1929 па 1941 год.
Геаграфія
Вардарская банавіна была размешчана ў самай паўднёвай частцы каралеўства, на тэрыторыі сучаснай Паўночнай Македоніі, Паўднёвай Сербіі і Паўднёва-Усходняга Косава і Мятохіі. На поўначы банавіна межавала з Зэцкай і Мараўскай банавінамі, на захадзе, поўдні і ўсходзе — з Албаніяй, Грэцыяй і Балгарыяй адпаведна.
Банавіна атрымала сваю назву па рацэ Вардар. Яе адміністрацыйным цэнтрам лічыўся горад Скоплі (Скоп’е).
Падзел
У 1941 годзе, падчас Другой сусветнай вайны краіны нацысцкага блока акупавалі Вардарскую банавіну і падзялілі яе паміж Балгарыяй, акупаванай немцамі Сербіяй і Албаніяй пад італьянскім кіраваннем.
Ордэн епіскапа Платона
О́рдэн епі́скапа Плато́на Эсто́нскай апо́стальска-правасла́ўнай царквы́ (Eesti Apostlik-Õigeusu Kiriku Piiskop Platoni orden) — узнагарода Эстонскай апостальскай праваслаўнай царквы. Ордэнам узнагароджваюць за служэнне на славу Бога і на карысць Эстонскай апостальскай праваслаўнай царквы.
Заснаваная ў 1922 годзе Сінодам у памяць пра першага кіраўніка аўтаномнай праваслаўнай царквы Эстоніі Платона, замардаванага бальшавікамі. Адным з першых кавалераў ордэну 14 снежня 1924 стаў прэзідэнт Эстоніі Канстанцін Пятс.
Пасля 1944 года царква працягнула сваю дзейнасць у эміграцыі. Пасля аднаўлення незалежнасці Эстоніі ўручэнне ордэну было адноўленае ў 1996 годзе.
Дубравіна
Дубра́віна (, Дубравино) (да 30 ліпеня 1964 года Кабы́лічы ) — вёска ў Кармянскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Ліцвінавіцкага сельсавета.
Нобель (возера)
Но́бель — возера у пойме ракі Прыпяць у Зарэчненскім раёне Ровенскай вобласці Украіны. Знаходзіцца за 4,77 км ад дзяржаўнай мяжы Украіны з Беларуссю.
Плошча паверхні 4,99 км², даўжыня 3,2 км, шырыня да 2,5 км. Найбольшая глыбіня 10 м. Празрыстасць вады да 2 м. Падзелена на два плёсы паўвостравам, які працягваецца з поўначы на поўдзень, і на якім знаходзіцца вёска Нобель, заходняя частка больш авальная. Катлавіна мае неправільную сэрцападобную ў плане форму. Берагі і дно пясчаныя. На возеры маюцца 4 востравы.
Жыўленне возера адбываецца за кошт водаабмену з Прыпяццю, якая ўпадае ў яго ўсходнюю частку з поўначы і выцякае з поўдня.
У возеры водзяцца карась, лінь, шчупак, акунь, сом і іншыя віды рыб.
Фламандскія Бегінажы
Фламандскія бегінажы (béguinage) — пасяленні-суполкі бягінак у Бельгіі і Нідэрландах, аб'екты са спісу Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.
Дубралеж
Дубра́леж (, Дубралеж) — пасёлак у Кармянскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Ліцвінавіцкага сельсавета.
Фламандскія Бегінажы
У Сярэднявеччы на паўночным захадзе Еўропы з'явіліся так званыя «бягінкі» — жанчыны, якія прысвяцілі сябе Богу, але не пайшлі ў манастыр, а аддалі перавагу жыццю ў замкнёнай суполцы ў горадзе. У выніку ў гарадах стварыліся «бегінажы» — цэлыя архітэктурныя комплексы, абнесеныя сцяной. Яны складаліся з дамоў і цэркваў, садоў і плошчаў, са сваёй планіроўкай і асобым рытмам жыцця.
Спачатку бягінкамі былі ўдовы крыжаносцаў, якіх апекавалі мясцовыя ўплывовыя асобы. Жанчыны займаліся грамадскай дзейнасцю — даглядалі сірот, хворых і людзей сталага веку, займаліся рукадзеллем.
Цяпер бягінак практычна не засталося, таму ў бегінажах жывуць студэнты, мастакі, людзі сталага веку. З 80 бегінажаў, якія былі калісьці, засталося каля 30, большасць з іх знаходзіцца ў Бельгіі. Некаторыя бегінажы захавалі сваю манастырскую функцыю, іншыя былі перароблены ў музейныя комплексы. Старэйшы бегінаж ва Фландрыі знаходзіцца ў горадзе Лір. Ён быў заснаваны ў XIII ст., падтрымліваўся герцагіняй Брабанцкай і дасягнуў вялікіх памераў — на плошчы ў 2 га размешчаны 62 дома з гародамі, у цэнтры царква Св. Маргарыты XVIII ст.