Тарас_Рыгоравіч_Шаўчэнка
Трэцяе падарожжа ва Украіну. Трэці арышт (1859)
13 ліпеня паэта арыштавалі, прычынай гэтага стаў выпадак, які адбыўся напярэдадні. 12 ліпеня, калі Шаўчэнка, разам са служачымі эканамічнай канторы рабіў вымярэнне ўчастка зямлі ў вёсцы Пекары, які ён хацеў набыць. Асаблівую ўвагу жандараў прыцягнуў размова Шаўчэнкі з селянінам Т. Садовым і «франтам» А. Казлоўскім. У рапарце кіеўскаму губернатару ад 15 ліпеня Чаркаскі спраўнік В. Табачнікаў апісваў размову паэта з Т. Садовым, чаканшчыкам пекарскай лугі, як: «богазневажальную», і казаў усім хто каля яго знаходзіўся, што «не трэба ні цара, ні паноў, ні папоў». Але сам Садовы на жандарскім допыце не пацвердзіў чуткі, зацвердзіўшы толькі «блюзнерскія» словы. Шаўчэнка ў тлумачэннях, дадзеных у Кіеве, нічога аб размове з Садовым не згадваў. Прычынай арышту ён лічыў канфлікт з каморнікам Казлоўскім, які знаходзіўся ў фраку і ў белых пальчатках. Убачыўшы гэтага франта, паэт пажартаваў, але калі заўважыў, што той не ўмее адказваць на жарт жартам, папрасіў у яго прабачэння. Па словах Шаўчэнкі, падчас сняданку А. Казлоўскі пачаў на польскай мове «нейкую багаслоўскую размову» і «каб спыніць гэтую размову, я сказаў — на расейскай, што тэалогія без жывога бога не ў стане стварыць нават гэтага ліпавага лістка, і пры гэтым вырваў лісток з ліпы і паказаў яму». 14 ліпеня на кватэры ў Мошнах земскі спраўнік В. Табачнікаў аб'явіў Шаўчэнку прычыну арышту. Старанне Табачнікава «выслужыцца» адбілася і на іхніх данясеннях, у якіх гаварылася аб «страшным богазневажанні» Шаўчэнкі, якое па законах тых часоў каралася катаргай, хоць адзначалася, што ён сам «зракаецца» ад богазневажання. Кіеўскі генерал-губернатар Іларыён Васільчыкаў на падставе рапарту спраўніка В. Табачнікава 18 ліпеня распарадзіўся грамадзянскаму губернатару Паўлу Гесэ накіраваць арыштаванага Шаўчэнку «пад нагляд паліцыі» у Кіеў, пасля чаго яго спачатку даставілі ў Чаркасы, дзе ён сустрэў памешчыка М. Парчэўскага, які канчаткова адмовіў яму ў продажы зямлі. 30 ліпеня 1859 года Шаўчэнку пад вартай прывезлі ў Кіеў, галоўны паліцмайстар горада ўзяў Шаўчэнку пад нагляд паліцыі, у губернатарскай канцылярыі пачаліся яго допыты, запаўняліся пратаколы. III аддзяленне імператарскай канцылярыі праявіла выключную «зацікаўленасць» справай паэта. На шчасце для Шаўчэнкі, ягоную «справу» даручылі весці добразычліва настроенаму да яго чыноўніку Марку Андрыеўскаму, які павёў расследаванне так, каб неяк «змякчыць віну» паэта, што і выратавала яго. На следстве Шаўчэнка меркаваў, што ўся гэтая гісторыя адбылася ў выніку помсты Казлоўскага і патрабаваў зрабіць строгае расследаванне, калі не будзе прынята да ўвагі ягоныя паказанні. Але, на думку даследчыкаў, А. Казлоўскі наўрад ці мог пісаць данос. У сваіх паказаннях на допыце ён катэгарычна адмаўляў звесткі жандараў аб «хватках Шаўчэнкі супраць урада», а аб богазневажанні казаў толькі, «як бы пацвярджаючы» тое, што ўжо ведалі жандары. Шаўчэнку зрабілі строгае папярэджанне і выпусцілі з паліцыі, гэтаму ў некаторай ступені спрыяў дэмакратычна настроены генерал А. Куцынскі, але следства працягвалася далей. На другі дзень пасля таго, як Шаўчэнку прывезлі ў Кіеў, ён пасяліўся ў Георгіеўскім завулку, у доме святара Яўхіма Батвіноўскага, які ўзяў паэта на парукі. Але ўжо праз некалькі дзён Шаўчэнка перайшоў на кватэру да свайго даўняга знаёмага, кіеўскага партрэтыста і фатографа Івана Гудоўскага, з-за падазрэння супрацоўніцтва Батвіноўскага з уладай. Пражыўшы некалькі дзён у Гудоўскага, паэт вырашыў увогуле збегчы з цэнтра горада на ўскраіну, дзе менш паліцэйскага нагляду. Ён пасяліўся на Прыёрцы, у доме В. Пашкоўскай, сваячкі члена тайнай рэвалюцыйнай суполкі В. Лабады, тут ён жыў да ад'езду з Кіева.