cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Пётр Аляксандравіч Румянцаў-Задунайскі
Сямігадовая вайна
У жніўні 1759 года Румянцаў са сваёй дывізіяй удзельнічаў у. Дывізія размяшчалася ў цэнтры рускіх пазіцый, на вышыні Вялікі Шпіц. Менавіта яна стала адным з галоўных аб’ектаў атакі прускіх войскаў пасля змятага імі левага флангу рускіх. Дывізія Румянцава, аднак, нягледзячы на ​​моцны артылерыйскі абстрэл і націск цяжкай кавалерыі Зейдліца (лепшыя сілы прусакоў), адбівала шматлікія атакі і перайшла ў штыхавую контратаку, якую ўзначаліў асабіста Румянцаў. Гэты ўдар адкінуў войска Фрыдрыха, і яно стала адступаць, гнанае кавалерыяй. Падчас уцёкаў Фрыдрых страціў сваю трохвуголку, якая цяпер захоўваецца ў Дзяржаўным Эрмітажы. Прускія войскі панеслі цяжкія страты, у тым ліку была знішчана кавалерыя Зейдліца. Бітва пры Кунерсдорфе вылучыла Румянцава ў лік лепшых камандзіраў рускай арміі, за яго ён быў узнагароджаны ордэнам Святога Аляксандра Неўскага.
Апошняя буйная падзея Сямігадовай вайны, у якой удзельнічаў Румянцаў —. 5 жніўня 1761 Румянцаў з 18 тысячамі рускіх войскаў асобна ад астатняй іх часткі падышоў да Кольберга і атакаваў ўмацаваны лагер прынца Вюртэмбергскага (12 тысяч чалавек), прыкрывалі падыходы да горада. Узяццем лагера Румянцаў пачаў аблогу Кольберга. Дапамогу ў блакадзе горада яму аказваў Балтыйскі флот. Аблога доўжылася 4 месяцы і скончылася 5 (16) снежня капітуляцыяй гарнізона. На працягу гэтага часу перад якія асуджаюць паўставала вялікая колькасць цяжкасцяў з-за значнай моцы абароны крэпасці і прускіх партызан, якія дзейнічалі ў рускім тыле. Рускі ваенны савет за гэтыя 4 месяцы тры разы прымаў рашэнне аб зняцці блакады, такую ​​ж рэкамендацыю даваў і галоўнакамандуючы рускімі войскамі, і толькі непахісная пазіцыя Румянцава дазволіла давесці яе да канца. Пасля перамогі было ўзята 3000 палонных, 20 сцягоў, 173 гарматы. Аблога Кольберга была таксама апошнім баявым поспехам ўсёй расійскай арміі ў Сямігадовую вайну. У ходзе аблогі Кольберга ўпершыню ў гісторыі рускага ваеннага мастацтва былі выкарыстаныя элементы тактычнай сістэмы «калона — рассыпны строй».
Сямігадовая вайна аказала велізарны ўплыў на далейшы лёс Румянцава, абумовіла яго далейшы кар’ерны рост. Пасля яе аб Румянцавым загаварылі як пра вайскаводцы еўрапейскага ўзроўню. Тут ён паказаў сябе таленавітым военачальнікам, тут ужыў на практыцы свае ідэі па развіцці тактыкі і кіравання войскамі, якія затым будуць пакладзены ў аснову яго прац па ваеннаму мастацтву і яго далейшых перамог. У ходзе гэтай вайны па ініцыятыве Румянцава была паспяхова ажыццёўлена стратэгія мабільнай вайны, падчас якой стаўка была зробленая не на аблогу і ўзяцце крэпасцяў як раней, а на вядзенне хуткаснай манеўранай вайны. Пасля гэтая стратэгія была ўзятая на ўзбраенне Суворавым.
Румянцаў ў 1762—1764 гадах
Неўзабаве пасля памерла імператрыца Лізавета Пятроўна, і на трон уступіў Пётр III, вядомы сімпатыямі да Прусіі і Фрыдрыха II. Ён вывеў рускія войскі, якія ўжо амаль атрымалі поўную перамогу над прусамі, і вярнуў прускаму каралю заваяваныя землі. Пётр III узнагародзіў П. А. Румянцава ордэнамі Святой Ганны і Андрэя Першазванага і прысвоіў яму чын генерал-аншэфа. Даследчыкі мяркуюць, што імператар планаваў паставіць Румянцава на кіруючае месца ў планаваным ім паходзе на Данію.
Калі імператрыца Кацярына II уступіла на пасад, Румянцаў, мяркуючы, што яго кар’ера скончана, падаў прашэнне аб адстаўцы. Кацярына ўтрымала яго на службе, і ў 1764, пасля звальнення з пасады гетмана, прызначыла генерал-губернатарам Маларосіі, даўшы яму шырокую інструкцыю, па якой ён павінен быў садзейнічаць больш цеснаму злучэнню Маларосіі з Расіяй у дачыненні адміністрацыйным.
Генерал-губернатар Маларосіі
У 1765 годзе прыбыў у Маларосію і, аб’ехаўшы яе, прапанаваў маларасійскай калегіі вырабіць «генеральны вопіс» Маларосіі. Так паўстаў знакаміты. У 1767 годзе была склікана ў Маскве. Розныя класы маларасійскага народа таксама павінны былі паслаць у яе сваіх прадстаўнікоў. Палітыка Кацярыны II, якую праводзіў Румянцаў, прымушала баяцца, што ў камісіі могуць быць заяўлены просьбы аб захаванні маларасійскіх прывілеяў; таму ён старанна сачыў за выбарамі і складаннем наказаў, умешваўся ў іх і патрабаваў суровых мер, як гэта было, напрыклад, пры выбары дэпутата ад шляхецтва ў Нежыне. Пасля заканчэння руска-турэцкай вайны 1768—1774 гадоў стаў намеснікам у Маларосіі і Слабодска-Украінскай губерні, камандуючым Украінскай дывізіі, галоўнакамандуючым армейскай кавалерыі і ганаровым палкоўнікам, г. зн. шэфам Ваеннага Ордэна кірасірскага палка.
Удзел у руска-турэцкіх войнах 1768—1774 і 1787—1791
У 1768 годзе, калі ўспыхнула турэцкая вайна, быў прызначаны камандуючым другой арміяй, якая закліканая была толькі ахоўваць рускія мяжы ад набегаў крымскіх татараў. Але неўзабаве імператрыца Кацярына, незадаволеная марудлівасцю князя, які камандаваў 1-й дзеючай арміяй, і не ведаючы, што яму ўдалося ўжо разбіць туркаў і авалодаць Хатынам і Ясамі, прызначыла на яго месца Румянцава.
Нягледзячы на свае параўнальна слабыя сілы і недахоп харчавання, ён вырашыў дзейнічаць наступальна. Першая рашучая бітва адбылася 7 ліпеня 1770 года, дзе Румянцаў з 25-тысячным войскам разбіў 80-тысячным турэцка-татарскі корпус. Яшчэ больш праславіла яго імя перамога, здабытая ім 21 ліпеня над у дзесяць разоў мацнейшым непрыяцелем, якая ўзнясла Румянцава ў шэраг першых палкаводцаў XVIII стагоддзя. Чын генерал-фельдмаршала быў узнагародай гэтага знакамітага подзвігу. За Кагул імператрыца 27 ліпеня (7 жніўня) 1770 года узнагародзіла генерал-аншефа графа Пётра Аляксандравіча Румянцава ордэнам Св. Георгія 1 ступені.
Пасля гэтай перамогі Румянцаў ішоў па пятах непрыяцеля і паслядоўна заняў Ізмаіл, Кілію, Акерман, Браілаў,. Сваімі перамогамі адцягнуў галоўныя сілы турак ад Бендэрскай крэпасці, якую 2 месяцы трымаў у аблозе граф Панін, і якую ўзяў штурмам ў ноч на 16 (27) верасня 1770 года года.
У 1771 годзе перанёс ваенныя дзеянні на Дунай, у 1773 годзе, загадаўшы аблажыць Рушчук і паслаўшы да Шумлы  і Суворава, сам аблажыў Сілістрыю, але, нягледзячы на ​​неаднаразовыя прыватныя перамогі, не мог авалодаць гэтай крэпасцю, гэтак жа, як і Варнай, з прычыны чаго адвёў войска на левы бераг Дуная.
У 1774 годзе з 50-тысячным войскам выступіў супраць 150-тысячнай турэцкай арміі, якая, пазбягаючы бітвы, засяродзілася на вышынях ля Шумлы. Румянцаў з часткай свайго войска абышоў турэцкі стан і адрэзаў візіру паведамленне з Адрыянопалем, што выклікала ў турэцкай арміі такую ​​паніку, што візір прыняў усе мірныя ўмовы. Дык 10 ліпеня 1774 года быў заключаны Кючук-Кайнарджыйскі мір. Менавіта ў гэты дзень імператрыца Кацярына II імянным найвысокім указам загадала генерал-фельдмаршалу графу Пятру Аляксандравічу Румянцаву далучыць да прозвішча яго («для праслаўлення небяспечнага пераходу яго праз Дунай») і называцца графам Румянцавым-Задунайскім; даравала грамату з апісаннем яго перамог, фельдмаршальскае жазло з алмазамі («за разумнае палкаводства»), шпагу з алмазамі («за адважнае прадпрыемства»), лаўровы і аліўкавы вянкі, аздобленыя дыяментамі («за перамогі»), і такі ж крыж і зорку ордэна Андрэя Першазванага; падарыла вёску ў Беларусі ў  душ,  рублёў з кабінета на пабудову дома, сярэбраны сервіз і карціны для ўбранства пакояў. Таксама імператрыца ўвекавечыла перамогі Румянцава помнікамі-абеліскамі ў Царскім Сяле і ў Санкт-Пецярбургу, прапаноўвала яму «заехаць у Маскву на трыумфальнай калясніцы скрозь урачыстыя вароты», але ён адмовіўся.
Познія гады
У лютым 1779 года ўказам імператрыцы Кацярыны II Румянцаў быў прызначаны намеснікам і , а таксама Маларосіі.
Граф кіраваў падрыхтоўкай адкрыцця Курскага і Харкаўскага намесніцтваў ў 1779 — пачатку 1780 года, пасля вярнуўся ў Маларосію і падрыхтоўваў паступовае ўвядзенне ў ёй агульнарускіх парадкаў, што і здзейснілася ў 1782, з распаўсюджваннем на Маларосіі расійскага адміністрацыйна-тэрытарыяльнага падзелу і мясцовага ладу. Знаходжанне Румянцава ў Маларосіі спрыяла злучэнню ў яго руках велічэзных зямельных багаццяў, якія часткова былі набыты шляхам куплі, а часткова шляхам даравання.
З пачаткам у 1787 годзе новай руска-турэцкай вайны моцна распаўнелы, маларухомы Румянцаў быў прызначаны камандаваць 2-й арміяй пры галоўнакамандуючым князю Пацёмкіну, які кіраваў суседнімі з Маларосіяй землямі — Наваросіяй. Гэта прызначэнне глыбока абразіла Румянцава, які не лічыў Пацёмкіна прафесійным вайскоўцам. Як адзначае «Вялікая савецкая энцыклапедыя», ён «увайшоў у канфлікт з галоўнакамандуючым Р. А. Пацёмкіным і фактычна ўхіліўся ад камандавання», а «ў 1794 г. намінальна лічыўся галоўнакамандуючым войскам, якое дзейнічала супраць Польшчы, але па хваробе не выязджаў з маёнтка».
Пацёмкін зладзіў так, што ён не мог нічога рабіць: яму не давалі ні войскаў, ні правіянту, ні баявых прыпасаў, ні выпадку змагацца. У 1789 годзе яму надакучыла камандаваць уяўнай арміяй супраць непрыяцеля, якога нельга было адкрыць; ён не знаходзіў магчымасці выйсці з дапамогай якой-небудзь адважнай імправізацыі з кола, у якое яго замкнулі, і стаў прасіць адстаўкі. На гэты раз просьбу паспешліва выканалі. Ён з’ехаў у свой Маларасійскі маёнтак Ташань, дзе пабудаваў сабе палац у выглядзе крэпасці і замкнуўся ў адным пакоі, не выходзячы з яго ніколі. Ён рабіў выгляд, што не пазнае уласных дзяцей, якія жылі ў беднасці, і памёр у 1796 годзе, перажыўшы ўсяго некалькімі днямі Кацярыну.
Памёр у вёсцы і ў адзіноце. Пахаваны ў Кіева-Пячэрскай Лаўры ў левым клірасе, якая была ўзарвана падчас Другой сусветнай вайны. Над надмагіллем Румянцава — шэдэўрам рускага класіцызму — працавалі да 1805 года І. П. Мартас і Ж. Тама дэ Тамон. Надпіс на пастаменце абвяшчала: «Уваж, рос! Перад табою труна Задунайскага» (Внимай, росс! Пред тобою гроб Задунайского).
Шлюб і дзеці
У 1748 годзе ўзяў шлюб з князёўнай ] (1724—1779) — дачцэ генерал-фельдмаршала і Таццяны Барысаўны, народжанай Куракінай. У шлюбе нарадзіліся апошнія прадстаўнікі роду Румянцавых, прычым усе трое па невядомых прычынах засталіся халастымі:
Ацэнка асобы Румянцава
«Гэтаму пераможнаму палкаводцу — які перамог, прычым, адных туркаў — можа быць, не хапала іншага тэатра, дзе б ён мог развіць свае стратэгічныя здольнасці, якіх дунайская кампанія не магла асвятліць ў дастатковай ступені», — піша.
Пры жыцці і адразу пасля смерці Румянцаў быў ўлюбёным аб’ектам успявання з боку прыдворных паэтаў, і ў першую чаргу Дзяржавіна. Імператар Павел I, які ўступіў на пасад за месяц да скону Румянцава, назваў яго «рускім » і загадаў свайму двара насіць па ім жалобу тры дні. А. С. Пушкін назваў Румянцава «перуном кагульскіх берагоў», Г. Р. Дзяржавін параўнаў яго з рымскім палкаводцам IV стагоддзя Камілам
Ваеннае становішча
Вае́ннае стано́вішча (у іспана- і партугаламоўных краінах — абложнае становішча) — асаблівы прававы рэжым у дзяржаве або яе частцы, як правіла ў ваенны час, які ўсталёўваецца пастановай найвышэйшага органа дзяржаўнай улады ў выпадку агрэсіі супраць дзяржавы або непасрэднай пагрозы агрэсіі.
Ваеннае становішча характарызуецца ўвядзеннем у дзеянне пэўным законам дзяржавы сукупнасці надзвычайных мер па ахове дзяржаўнай бяспекі і грамадскага парадку ў краіне. Усталёўваецца падвышаная адказнасць (паводле законаў ваеннага часу) за непадпарадкаванне (невыкананне) загадам і распараджэнням ваенных улад дзяржавы.
Тым не менш, ваеннае становішча можа быць уведзена і з-за ўнутраных фактараў. Так, напрыклад, у мірны час ваеннае становішча ўводзілася ў Францыі (у 1948 годзе)), у розных штатах і гарадах ЗША для ўзброенага падаўлення страйкаў, а таксама расавых (1962 і 1968 год) хваляванняў , для падаўлення незадаволенасці ў Канадзе (у 1970 годзе), з-за ўзрастання незадаволенасці насельніцтва было ўведзена ваеннае становішча ў Польшчы. У 2018 годзе Украіна таксама часткова пераходзіла на ваеннае становішча.
Ваеннае становішча звычайна прадугледжвае істотнае абмежаванне некаторых правоў і свабод грамадзян, у тым ліку такіх асноўных, як свабода перамяшчэння, свабода сходаў, свабода слова, права на судовы разгляд спраў, права на недатыкальнасць маёмасці і гэтак далей. Акрамя таго, судовая і выканаўчая ўлада можа быць перададзеная ваенным судам і ваеннаму камандаванню адпаведна.
Беларусь
24 чэрвеня 2021 года Аляксандр Лукашэнка заявіў, што дапускае «увядзенне ваеннага становішча ва ўмовах санкцый з боку Захаду»: «Няхай Караеў апранае генеральскую форму, Караніку таксама званне прысвоена генерал-маёра — і наперад. Ваеннае становішча, калі трэба. Але нідзе ніякага не павінна быць прасядання».
Іван Ігнатавіч Крамко
Іва́н Ігна́тавіч Крамко́ ( в. Беражна, Навагрудскі павет, Навагрудскае ваяводства —, ) — беларускі мовазнавец.
Біяграфія
Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. Падчас Другой сусветнай вайны з восені 1943 г. да ліпеня 1944 г. быў сувязным атраду «Камсамолец» на тэрыторыі Мірскага раёна.
Пасля заканчэння ў 1950 годзе сярэдняй школы ў мястэчку Мір паступіў на філалагічны факультэт (беларускае аддзяленне) Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта, які закончыў у 1955 годзе. У тым жа годзе паступіў у аспірантуру Інстытута мовазнаўства імя Якуба Коласа Акадэміі навук БССР, пасля заканчэння якой з кастрычніка 1958 года да снежня 2004 года працаваў у сектары (аддзеле) гісторыі беларускай мовы на пасадах малодшага і старшага навуковага супрацоўніка.
У 1961 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю на тэму «Сінтаксіс складанага сказу Слонімскіх актаў другой паловы XVI стагоддзя» (навуковы кіраўнік — М. А. Жыдовіч). У 1970 годзе яму было прысвоена навуковае званне старшага навуковага супрацоўніка.
Навуковая дзейнасць
Прымаў удзел у рабоце VII Міжнароднага з'езду славістаў (Варшава, 1973).
Пад кіраўніцтвам К. К. Атраховіча (Кандрата Крапівы) удзельнічаў у падрыхтоўцы другога выдання «Русско-белорусского словаря» (Мінск, 1982). Ён уваходзіў у склад рабочай групы, якая папаўняла рэестр слоўніка новымі словамі і праводзіла іх лексікаграфічную апрацоўку.
З'яўляўся сябрам калектыву па падрыхтоўцы да выдання «Статуту Вялікага Княства Літоўскага» 1588 года, выконваў адаптацыю тэксту Статута («Статут Вялікага Княства Літоўскага 1588: Тэксты. Даведеднік. Каментарыі» [Мінск, 1989]).
Але адной з галоўнейшых спраў у навуковым жыцці стала праца над «Гістарычным слоўнікам беларускай мовы». Ён быў сярод тых, хто распачынаў гэту дзейнасць, і прайшоў усе этапы работы над гэтым сапраўды ўнікальным і фундаментальным выданнем беларускай мовазнаўчай навукі.
Для слоўніка расчытаў і апрацаваў тэксты пісьменнасці розных жанраў: «Статут Вялікага Княства Літоўскага» (1588), «Арыстоцелевы вароты» (60-я гады XVI ст.), «Метрыка Вялікага Княства Літоўскага», дакументы, змешчаныя ў «Актах, издаваемых Виленскою археографическою комиссиею для разбора древних актов» (Т. XIX, XX, XXXVI, XXXIX), зборнік жыцій святых другой паловы XVII ст. і інш. Прымаў удзел у стварэнні картатэкі слоўніка. Выпісаў 126 тысяч картак-цытат з вышэйназваных помнікаў старабеларускай пісьменнасці. Распрацаваў слоўнікавыя артыкулы для дваццаці васьмі выпускаў слоўніка (2, 6-9, 12, 15, 16, 18-37). Увёў у навуковы ўжытак і адпаведна ў кола крыніц «Гістарычнага слоўніка беларускай мовы» раней невядомы помнік «Гистория, або Повесть людей розных веры годных о образе чудовным пренайсвятейшей девы Маріи Жировицком…», упершыню надрукаваны сумесна з А. І. Мальдзісам у зборніку «Помнікі культуры. Новыя адкрыцці» (Мінск, 1985. С. 128—132).
Пютлінген
Горад падзяляецца на 2 гарадскія раёны.
Іджэван
Іджэва́н (Իջևան) — горад на паўночным усходзе Арменіі, адміністрацыйны цэнтр марза Тавуш.
Чыкілі
Чы́кілі (, Чикили) — вёска ў Глускім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Казловіцкага сельсавета. За 25 кіламетраў на паўночны ўсход ад г. п. Глуск, 150 кіламетраў ад Магілёва, 12 кіламетраў ад чыгуначнай станцыі Брожа.
Гісторыя
У 1924—1926 гадах цэнтр Чыкілёўскага сельсавета, у 1981—2005 гадах цэнтр Казловіцкага сельсавета.
Аспедалеці
Аспедалеці (Ospedaletti) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Лігурыя, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Імперыя.
Насельніцтва складае 3670 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 713 чал./км². Займае плошчу 5 км². Паштовы індэкс — 18014. Тэлефонны код — 0184.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы Іаан Прадцеча.
Язёрак
Язёрак (па-польску: Jeziorak; раней Гізэрэк (Gizerek), Езежыце (Jezierzyce), па-нямецку: Geserich See) — возера вадасцековае, размешчанае на паўночным усходзе Польшчы ў межах Ілаўскага паазер’я. Самае доўгае і шостае па велічыні возера ў Польшчы. Возера злучанае з Элблонгскім каналам. Берагі лясныя — паўночныя з высокімі дрэвамі, паўднёвыя з нізкімі. Над возерам Язёрак ляжыць горад Ілава. Працуе там водная валанцёрская хуткая дапамога.
Возера пад назвай Язёрак — месца падзей кнігі «Новыя прыгоды Пана Самаходжыка», у якой герой шукае скарбы, разрабаваныя падчас Другой сусветнай вайны.
Санта-Клара
Санта-Клара:
NGC 5372
NGC 5372 (іншыя абазначэнні — UGC 8843, MCG 10-20-46, ZWG 295.24, IRAS13530+5854, PGC 49451) — галактыка ў сузор’і Вялікая Мядзведзіца.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Дайнава Вялікая
Дайнава́ Вялі́кая (, Дайнова Великая) — вёска ў Валожынскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Валожынскага сельсавета.
Да 28 мая 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Узбалацкага сельсавета.
Лебах
Лебах (Lebach) — горад у Германіі, у зямлі Саар. Уваходзіць у склад раёна Зарлуі. Насельніцтва — 19 784 чалавекі (на 31 снежня 2010 года). Займае плошчу 64,15 км². Афіцыйны код — 10 0 44112.
Санта-Клара (Каліфорнія)
Санта-Клара (Santa Clara) — горад у акрузе Санта-Клара ў штаце Каліфорнія, ЗША. Заснаваны ў 1777 годзе як іспанская місія Санта-Клара-дэ-Асіс. Статус горада атрымаў у 1852 годзе. Заступнік горада — святая Клара Асізская.
Санта-Клара знаходзіцца ў цэнтры Крамянёвай даліны. У горадзе размешчаны штаб-кватэры кампаній Intel, AMD, Applied Materials, Sun Microsystems, Nvidia, Agilent Technologies і іншых кампаній, якія працуюць у галіне высокіх тэхналогій.
Андэрсен
Андэрсен — дацкае прозвішча.
Ганна Аляксандраўна Смашнова
Га́нна Алякса́ндраўна Смашно́ва (з 2003 года — Смашнова-Пісталезі; нар., , БССР, СССР) — савецкая, пазней ізраільская тэнісістка і трэнер.
Спартыўная кар’ера
З 10 да 14 гадоў Аня Смашнова была першай ракеткай СССР сярод юніёрак. У 1991 годзе выйграла Адкрыты чэмпіянат Францыі сярод дзяўчын.
Свой першы турнір Міжнароднай федэрацыі тэніса (ITF) выйграла ў 1993 годзе (Эрланген, Германія). Пасля службы ў радах ААІ вярнулася ў прафесійны тэніс і наступны свой турнір выйграла ў 1997 годзе. Першы турнір пад эгідай Жаночай тэніснай асацыяцыі (WTA) Смашнова выйграла ў 1999 годзе ў Ташкенце, апошні — ў 2006 годзе ў Будапешце. У агульнай складанасці Ганна выйграла 12 турніраў WTA — рэкордны паказчык для ізраільскіх тэнісістаў, як мужчын, так і жанчын, у адзіночных разрадах (толькі Эндзі Рам і Ёнатан Эрліх, якія спецыялізуюцца на гульні ў парах, выйграли большую колькасць турніраў). Найвышэйшай пазіцыі ў сусветным рэйтынгу (15 месца) Смашнова дасягнула ў 2003 годзе; гэты і папярэдні год яна завяршыла на 16-й пазіцыі. Большасць поспехаў Смашновай былі дасягнуты на грунтовых кортах. Да жніўня 2006 года Смашнова надзвычай паспяхова гуляла ў фіналах турніраў WTA: 12 перамог у 12 фіналах. Толькі ў 2006 годзе яна пацярпела першае і апошняе паражэнне ў фінале турніру (у Нью-Ёрку).
Найвышэйшым дасягненнем Смашновай у турнірах Вялікага шлема з’яўляецца ўдзел у 1/8 фіналу Адкрытага чэмпіянату Францыі ў 1995 і 1998 гадах. Ганна прадстаўляла Ізраіль на Алімпіядзе 2004 года ў Афінах, але выбыла з барацьбы ў першым коле.
Ганна Смашнова афіцыйна спыніла выступленні пасля паражэння ў першым коле на Уімблданскім турніры 2007 года. У цяперашні час працуе трэнерам у Ізраільскім тэнісным цэнтры (Рамат ха-Шарон).
Адзіночныя турніры
К — пройгрыш у кваліфікацыйным турніры.
Касцёл Найсвяцейшага Сэрца Ісуса (Лыскава)
Касцё́л Найсвяце́йшага Сэ́рца Ісу́са — колішні каталіцкі храм у Лыскаве пачатку XX стагоддзя.
Гісторыя
У 1866 годзе ў сувязі са здушэннем Студзеньскага паўстання каталіцкі касцёл у Лыскаве быў перададзены праваслаўным. Такім чынам, у мястэчку не засталося ніводнага каталіцкага храма, у той час як дзейнічалі два праваслаўныя.
У пачатку XX стагоддзя, карыстаючыся палегкамі пасля рэвалюцыі 1905 года, Стэфанія Дзяконская (у дзявоцтве Талочка) з Магілёўцаў скарыстала гэты аргумент, каб распачаць будаўніцтва новага касцёла ці капліцы. На час будаўніцтва набажэнствы аднавіліся пад часовым навесам. У 1913 завяршылася будаўніцтва мураванага касцёла ў неараманскім стылі пад тытулам Найсвяцейшага Сэрца. Аднак ён быў зруйнаваны ў Першую сусветную вайну.
Пасля вайны набажэнствы не аднавіліся з прычыны аварыйнага стану даху. У 1921 годзе, за польскім часам, каталікам быў вернуты касцёл Найсвяцейшай Тройцы.
На могілках каля касцёла Сэрца Хрыстовага пахаваныя Казімір Дзяконскі (?-1913) і ягоная жонка Стэфанія з Талочкаў (?-1924).
У 1950-я будынак быў разабраны, з яго цэглы пабудаваная школа.
Шустэр
Шустэр (Schuster, שוסטער) — нямецкае і яўрэйскае прозвішча.
Швальбах (Саар)
Швальбах (Schwalbach) — камуна ў Германіі, у зямлі Саар. Уваходзіць у склад раёна Зарлуі. Насельніцтва — 18339 чалавек (на 31 снежня 2006 года). Займае плошчу 27,31 км².
Абшчына падзяляецца на 3 сельскія акругі.
Кент (паўвостраў)
Кент (Kent Peninsula) — буйны паўвостраў на паўночным захадзе Канады.
Геаграфія
Паўвостраў Кент знаходзіцца на поўначы мацерыковай часткі тэрыторыі Нунавут. Да захаду ад паўвострава ляжыць заліў Каранейшэн. На поўначы праліў Дзіс аддзяляе яго ад буйнага вострава Вікторыя. На поўдні праліў Мелвіл і заліў Элу амаль цалкам адразаюць паўвостраў ад мацерыка, з якім ён звязаны толькі вузкім перашыйкам на паўднёвым усходзе. На паўднёвым усходзе абмываецца водамі бухты Лабірынт заліва Куін-Мод. Крайні заходні пункт паўвострава — мыс Фліндэрс (Flinders Cape), крайні паўночны — мыс Аляксандэр (Cape Alexander). Найвышэйшы пункт паўвострава — Маўнт-Джордж (Mt.George) вышынёй 183 метра. Даўжыня паўвострава 112 км, шырыня — 40 км.
Паўвостраў названы Томасам Сімпсанам у гонар Герцагіні Кенцкай, сястры караля Бельгіі Леапольда I і маці каралевы Вялікабрытаніі Вікторыі.
Ф’ярана-Канавезэ
Ф'ёрана-Канавезэ (Fiorano Canavese) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне П’емонт, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Турын.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы San Dalmazzo.
Магдэбургскае права ў Мінску
Магдэбургскае права было распаўсюджана ў 1499 годзе на г. Мінск, які знаходзіўся ў складзе Вялікага княства Літоўскага, паколькі ў гэты перыяд права на самакіраванне гарадоў пачало сваё распаўсюджванне на ўсёй тэрыторыі сучаснай Беларусі. У той час Вялікае княства Літоўскае знаходзілася ў сталым судотыку з перадавымі заходнееўрапейскімі дзяржавамі, што садзейнічала яго развіццю ў рэчышчы сусветнага эканамічнага, палітычнага і культурнага працэсаў.
Эпоха Магдэбургскага права прыпадае на часы найвышэйшага росквіту княства, калі яно з'яўлялася адной з перадавых дзяржаў, а народ — адным з найбольш развітых у Еўропе.
14 сакавіка 1499 года, Вялікі князь Літоўскі Аляксандр Ягелончык дараваў аднайменную грамату горадзе Мінску, які не быў першым з сярэднявечных беларускіх гарадоў, якія атрымалі грамату на Магдэбургскае права. Да гэтага яно было прысвоена таксама Брэсту (1390), Гродна (1391), Слуцку (1441) і Высокаму (1494) і яшчэ некаторым іншым.
Згодна гэтай грамаце Мінск атрымліваў права на фарміраванне органаў самакіравання, незалежных ад улады ваяводаў, паноў, старастаў. Кіраўніком гарадскога ўпраўлення аб'яўляўся прызначаны вялікім князем войт, прысягалі на распяцці ў вернай службе гораду. Пад вяршынствам войта, у горадзе дзейнічаў уласны судовы орган — лава — у абавязкі якой уваходзіў разгляд крымінальных спраў. Непасрэдна ўнутранай палітыкай горада, а таксама разглядам прыватных і адміністрацыйных судовых спраў, займалася абіраемая гараджанамі рада, на чале якой стаялі бургамістры. Па заканчэнні тэрміну сваіх паўнамоцтваў, бургамістры выступалі перад радай са справаздачай аб праведзенай працы. Гарадская рада і лава сумесна ўтваралі магістрат. Асноўнымі задачамі магістрата былі: цэнтралізаваны збор падаткаў, абарона інтарэсаў гараджан, мясцовых купцоў і рамеснікаў, кантроль над гарадскім рынкам і інш. Адкрытая дзейнасць магістрата і строгая падсправаздачнасць перад радай і гараджанамі былі вельмі надзейнымі перашкодамі для пашырэння карупцыі і іншых злоўжыванняў уладай.
Магдэбургскае права прыносіла гарадскім жыхарам вызваленне ад шматлікіх феадальных павіннасцяў, замест якіх, яны плацілі адзіны вялікі грашовы падатак. Разам з тым, гараджане аб'яўляліся асабіста вольнымі, атрымлівалі права на прыватную зямельную ўласнасць, вызваляліся ад улады вялікакняскага суда, і чынавенства. Такім чынам, можна сказаць, што гарады сталі цэнтрамі рамяства, гандлю, культуры, вальнадумства і дэмакратычных традыцый.
Адметнай рысай гарадоў, якія атрымоўвалі Магдэбургскае права, і своеасаблівым сімвалам гарадской свабоды з'яўлялася ратуша. У Мінску першая драўляная ратуша была пабудавана ў пачатку XVI стагоддзя. Ужо ў 1582 годзе замест старога будынка, было пабудавана новае — каменнае, якое размяшчалася на тэрыторыі Верхняга рынку.
Акрамя ратушы, пасля 1499 года, Мінск атрымаў права на свой уласны герб, існаванне якога сведчыла аб даволі высокім эканамічным і культурным ўзроўні горада. Герб прысутнічаў на пячатцы горада, чым падкрэслівалася яго незалежнасць ад княжацкай або каралеўскай улады.
Магдэбургскае права праіснавала ў Беларусі да XIX стагоддзя, да далучэння цэнтральнай частцы Беларусі да Расійскай імперыі і некаторы час пасля. Указам імператара Мікалая Першага ў 1831 годзе Мінск быў пазбаўлены самакіравання, а будынак ратушы, якія пастаянна нагадваў гараджанам пра былыя традыцыі, у 1852 годзе быў знесены.
Спіс народжаных у 1999 годзе
У гэтым спісе прадстаўлены спіс персон, якія нарадзіліся ў 1999 годзе.
Маланг
Маланг (Malang; ꦏꦸꦛꦩꦭꦁ Kutha Malang) — горад у інданезійскай правінцыі Усходняя Ява. Другі па насельніцтве горад правінцыі пасля Сурабаі. На ўсход ад горада размешчаны нацыянальны парк Брома-Тэнгер-Семеру, у якім знаходзяцца дзеючыя вулканы Брома і Семеру. Ускраіна нацыянальнага парка знаходзіцца прыкладна за 20 км ад Маланга (па прамой), а вулканы прыкладна за 30 км ад горада.
Гісторыя
Горад узнік у Сярэднявеччы. Ён быў сталіцай дзяржавы Сінгасары, затым уваходзіў у склад дзяржавы Матарам. Маланг згадваецца ў так званым Надпісе Дыноё, створаным у 760 годзе. Падчас галандскай каланізацыі Інданезіі Маланг служыў папулярным месцам адпачынку еўрапейцаў, якія знаходзіліся ў Інданезіі. Назва горада паходзіць ад індуісцкага храма Маланг Кучэшвара, які калісьці існаваў тут, што літаральна азначае «Бог знішчыў хлусню і зацвердзіў ісціну». Храм не захаваўся, яго дакладнае размяшчэнне невядома.
Керчанскі праліў
Керчанскі праліў (стараж.-грэч. Баспор Кімерыйскі) — праліў паміж Керчанскім паўвостравам на захадзе і Таманскім паўвостравам на ўсходзе, злучае Чорнае мора і Азоўскае мора.
Даўжыня каля 41 км, шырыня ад 40 да 45 км, глыбіня 5-15 м. Берагі часткова нізінныя, з пясчанымі косамі, месцамі абрывістыя і скалістыя. Зімой укрыты плывучымі ільдамі.
На заходнім беразе — буйны порт Керч, звязаны чыгуначным паромам са станцыяй Каўказ. 15 мая 2018 года адбылося ўрачыстае адкрыццё аўтамабільнай часткі Крымскага моста праз Керчанскі праліў. 23 снежня 2019 года запушчаны рух па чыгуначным мосце.
Міжнародны інцыдэнт у Керчанскім праліве адбыўся 25 лістапада 2018 года, калі Узброеныя сілы РФ і караблі Берагавой аховы Пагранічнай службы ФСБ Расіі з ужываннем зброі затрымалі караблі Ваенна-марскіх сіл Украіны, якія спрабавалі прайсці з Адэсы ў Марыупаль.
Шмельц (Саар)
Шмельц (Schmelz) — камуна ў Германіі, у зямлі Саар. Уваходзіць у склад раёна Зарлуі. Насельніцтва — 16 697 чалавек (на 31 снежня 2010 года). Займае плошчу 58,64 км². Афіцыйны код — 10 0 44117.
Тэцуя Асано
(浅野 哲也; нар. ) — былы японскі футбаліст. У 1991—1994 гадах выступаў за нацыянальную зборную Японіі.
Паўднёвы Захад (жылы раён, Мінск)
Паўднёвы Захад — жылы раён у паўднёва заходняй частцы Мінска. Забудоўваўся з другой паловы 1980-х. Складаецца з чатырох мікрараёнаў, якія пабудаваны на перакрыжаванні цэнтральнай восі — праспекта газеты «Звязда» і папярэчных ёй праспекта Любімава, вуліц Алібегава, Голубева, Бялецкага; з бакоў абмежаваны праспектам газеты «Праўда» і вуліцай Рафіева. З захаду мяжуе з мікрараёнам Малінаўка.
Грамадская інфраструктура
У жылым раёне даволі развітая гарадская інфраструктура. У мікрараёне Паўднёвы Захад-1 размешчана аддзяленне паштовай сувязі РУП «Белпошта». Раён абслугоўвае дзве дарослыя (№ 25, № 32), дзіцячая (№ 15) і стаматалагічныя (№ 13) паліклінікі, а таксама адна жаночая кансультацыя. У кожным мікрараёне размешчаны установы дашкольнай і сярэдняй адукацыі. Асноўны грамадскі цэнтр сканцэнтраваны ўздоўж праспектаў Дзяржынскага і Газеты «Праўда». Гэта гандлёвы цэнтр «Паўднёвы Захад» для мікрараёна Паўднёвы Захад-1, ГЦ «Валгаград» для Паўднёвага Захаду-2 і ГЦ «Кірмаш» з кінатэатрам «Бярэсце», ГЗЦ «Тытан» і ГЦ «Магніт» для ўсяго жылога раёна. Таксама тут знаходзяцца суд і ЗАГС Маскоўскага раёна. Акрамя гэтага, гандлёва-бытавая інфраструктура меншага маштабу адносна раўнамерна разгрупавана па перыметры раёна.
Керчанскі паўвостраў
Керчанскі паўвостраў — усходняя частка Крымскага паўвострава, ва Украіне.
Паўднёвы Захад (жылы раён, Мінск)
Грамадская інфраструктура
У 1994 годзе быў адкрыты Мінскі міжнародны адукацыйны цэнтр імя Ёханеса Раў. Побач, па адрасе пр. Газеты «Праўда» № 11Д, размяшчаецца пасольства Федэратыўнай Рэспублікі Германія.
Керчанскі паўвостраў
Абмываецца на поўначы Азоўскім морам, на поўдні Чорным морам, на ўсходзе — Керчанскім пралівам. Плошча каля 3 тыс. км².
Паўднёвы Захад (жылы раён, Мінск)
Транспарт
Праз раён праходзяць аўтобусныя і тралейбусныя маршруты. Раён абслугоўваюць дыспетчарская станцыя Паўднёвы Захад і дыспетчарская станцыя Малінаўка-4. 7 лістапада 2012 года была адкрыта станцыя метро Пятроўшчына.
Керчанскі паўвостраў
Паўночна-ўсходняя частка ўзгорыстая (выш. да 190 м г. Анук), паўднёва-заходняя — раўнінная. Гразевыя вулканы. Саляныя азёры-ліманы. Керчанскі жалезарудны басейн.
Паўднёвы Захад (жылы раён, Мінск)
Транспарт
<div class="NavHead" style="background:#FA8072; padding-bottom: 2px; padding-top: 2px; text-align:center; padding-left:1em"> Транспартная інфраструктура мікрараёна <div class="NavContent" style="margin-bottom: 0.1em; padding: 0.2em; border-left-style:solid; border-left-width:3px; border-left-color:#c6e2ff; background-color:#c6e2ff;text-align:center;">
Керчанскі паўвостраў
Большая частка тэрыторыі ўзарана (збожжавыя, тэхнічныя, бахчавыя культуры і вінаграднікі). Найбуйнейшы горад і порт — Керч.
Паўднёвы Захад (жылы раён, Мінск)
Славутасці
Побач з мікрараёнам Паўднёвы Захад-2 размешчана праваслаўная царква «Праабражэння Гасподняга» (насупраць універсама «Валгаград»).
Па адрасе праспект газеты «Звязда», насупраць дома № 32, к. 1 захаваўся курган, які датуецца XI стагоддзем. Курган быў абследаваны ў 1978 і 1980 гадах. Яшчэ адзін курган знаходзіцца насупраць дома № 26 па праспекце Любімава.
Акрамя курганоў у 1986 годзе знойдзена селішча плошчай каля 1 га, якое датуецца X—XIII стагоддзямі. Знаходзіцца яно ў 400 метрах на поўдзень ад дома № 60, к. 2 па праспекце газеты «Праўда».
Яшчэ адно паселішча, якое датуецца X—XII стагоддзямі, знаходзіцца на праспекце Любімава за кіламетр на паўднёвы ўсход ад дома № 26. Падчас земляных работ частка плошчы была разбурана. Плошча, якая захавалася (каля 0,3 га) была абследавана ў 1986 годзе.
Побач з мікрараёнам знаходнзіцца парк імя Міхаіла Паўлава, які з іншага боку атачае мікрараён Малінаўка. Тэрыторыя абмежавана вуліцамі Любімава, Бялецкага, Курганнай і Касманаўтаў.
Праз парк працякае р. Лошыца, на рэчышчы якой створаны штучны вадаём.
Перынальда
Перынальда (Perinaldo) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Лігурыя, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Імперыя.
Насельніцтва складае 918 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 44 чал./км². Займае плошчу 21 км². Паштовы індэкс — 18032. Тэлефонны код — 0184.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы.
Анатоль Уладзіміравіч Мяцельскі
Анатоль Уладзіміравіч Мяцельскі (н., , , Мінская вобласць) — беларускі матэматык, доктар фізіка-матэматычных навук (1998, Метад прасторы станаў у тэорыі кіравання сістэмамі функцыянальна-дыферэнцыяльных раўнанняў).
Біяграфія
Скончыў БДУ (1972). Працуе ў БДПА. Навуковыя працы па якаснай тэорыі аптымальных працэсаў. Вынайшаў новыя крытэрыі фінітнасці развязкаў лінейных аўтаномных функцыянальна-дыферэнцыяльных раўнанняў і з іх дапамогай даследаваў шэраг задач тэорыі кіравання.
Дзейнасць
Вядзе вялікую навуковую і метадычную работу, з'яўляецца кіраўніком рэспубліканскіх навуковых тэм, што выконваюцца сумесна з ГрДУ, аўтарам шматлікіх вучэбных дапаможнікаў, мае вялікую колькасць публікацый у такіх часопісах, як «Успехи математических наук», «Дифференциальные уравнения», «Автоматика и телемеханика», «Известия РАН. Теория и системы уравнений».
Каджаран
Каджара́н (Քաջարան) — горад на поўдні Арменіі, у марзе Сюнік. Размешчаны за 25 км ад Капана, за 356 км ад Ерэвана, на трасе Ерэван — Гарыс — Мегры, якая злучае Арменію з Іранам.
Дворышча (Валожынскі раён)
Дво́рышча (, Дворище) — вёска ў Валожынскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Валожынскага сельсавета.
Да 28 мая 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Узбалацкага сельсавета.
NGC 5373
NGC 5373 (іншыя абазначэнні — ZWG 46.14, NPM1G +05.0406, PGC 49620) — галактыка ў сузор’і Дзева.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Рэлінген-Зірсбург
Рэлінген-Зірсбург (Rehlingen-Siersburg) — камуна ў Германіі, у зямлі Саар. Уваходзіць у склад раёна Зарлуі. Насельніцтва — 15805 чалавек (на 31 снежня 2006 года). Займае плошчу 61,16 км². Афіцыйны код — 10 0 44114.
Абшчына падзяляецца на 10 сельскіх акруг.
Паўднёвая Карэя
Рэспубліка Карэя (неафіцыйна часцей называецца Паўднёвай Карэяй) (한국) — краіна ва Усходняй Азіі, знаходзіцца на поўдні Карэйскага паўвострава. Мяжуе з Паўночнай Карэяй на поўначы па дэмілітарызаванай зоне 38-й паралелі. Сталіца і найвялікшы горад — Сеул. Па форме кіравання з’яўляецца прэзідэнцкай рэспублікай.
Назва
Сучасны паўднёвакарэйскі варыянт назвы — Хангук (한국/民國), які літаральна значыць Дзяржава Хан, быў прыняты ў канцы XIX стагоддзя разам з абвяшчэннем Карэі імперыяй. Ён узяты ў гонар саюза трох плямёнаў Хан, які існаваў на рубяжы нашай эры. Афіцыйная назва краіны Тэханмінгук (대한민국/大韓民國), якая была перакладзена на англійскую як the Republic of Korea і ў такім выглядзе трапіла ў беларускую, літаральна перакладаецца як Народная Дзяржава Вялікай Хан. Яна была ўтворана з папярэдняй афіцыйнай назвы Тэханджэгук (대한제국/大韓帝國) — Карэйская (Вялікаханская) Імперыя заменай іерогліфа 帝 чэ (імператар) на 民 мін (народ) і прынята эмігранцкім Часовым Урадам Рэспублікі Карэя задоўга да абвяшчэння самой дзяржавы ў 1948.
Да падзелу
Карэйская гісторыя пачынаецца з заснавання Качасона ў 2333 годзе да н.э. Тан-гунам, у адпаведнасці з карэйскай міфалогіяй. Качасон пашырыла свае ўладанні на паўночную частку Карэйскага паўвострава, уключыўшы таксама некаторую частку Маньчжурыі. Пасля шматлікіх канфліктаў з кітайскай дынастыі Хань, Качасон распалася, што прывяло да прота-трохдзяржаўнага перыяду Карэі.
У першыя стагоддзі нашай эры дзяржавы Пуё, Акчо, Тан'е і саюз Самхан займалі паўвостраў і паўднёвую Маньчжурыю. Аб’яднанне трох каралеўстваў у адзіную Сіла ў 676 годзе прывяло да таго, што большая частка Карэйскага паўвострава знаходзілася пад кантролем аб’яднанае Сілы, а Бахай атрымала кантроль над паўночнай часткай Кагуро.
У аб’яднанай Сіла развівалася паэзія і мастацтва, а таксама распаўсюджвалася будыйская культура. Адносіны паміж Карэяй і Кітаем заставалася адносна мірнымі на працягу гэтага часу. Тым не менш, Сіла аслабла пад уздзеяннем унутранай барацьбы і апынулася пад панаваннем дынастыі Каро ў 935 годзе. Бахай, сусед Сілы на поўначы, утварылася як пераемнік дзяржавы Кагуро. У перыяд росквіту, Бахай кантраляваў большую частку Маньчжурыі і частку Далёкага Усходу Расіі, але каралеўства было захоплена кіданямі ў 926 годзе.
Паўвостраў быў цалкам аб’яднаны імператарам Тхэчжо Карэ ў 936 годзе, а сталіца была перанесена ў старажытны Сеул. Як і Сіла, Каро было высокакультурнай дзяржавай, напрыклад, там у 1377 годзе быў надрукаваны «Чыкчы» з дапамогай найстарэшага ў свеце металічнага друкарскага станка рухомага тыпу. Мангольскае нашэсце ў XIII стагоддзі значна аслабіла Каро. Пасля амаль 30-гадовай вайны, дынастыя Каро працягвала панаваць у Карэі, але стала васалам манголаў. Пасля таго, як Мангольская імперыя была скасавана, цяжкая палітычная барацьба прывяла да звяржэння дынастыі Каро і ўсталявання дынастыі Часон у 1392 годзе пасля паўстання генерала Лі Сон Гэ.
Паміж 1592 і 1598 гадамі японцы ўварваліся ў Карэю. Таётомі Хідэёсі, які кіраваў японскімі сіламі, спрабаваў уварвацца ў Азію праз Карэю, але ў канчатковым выніку быў пераможаны кітайскім войскам дынастыі Мін. У гэтай вайне таксама назіраўся ўздым адмірала Лі Сун-сіна і яго знакамітага «карабля-чарапахі». У 1620-х і 1630-х гадах дзяржава Часон пацярпела ад нашэсця маньчжураў, якія ў выніку заваявалі ўвесь Кітай. Пасля чарады войнаў супраць Маньчжурыі, Часон жыла амаль 200-гадоў у міры. Каралі Ёнджо і Чанчжо адрадзілі магутнасць дынастыі Часон.
Тым не менш, апошнія гады панавання дынастыі Часон былі адзначаны залежнасцю ад Кітая па знешніх сувязях і ізаляцыі ад знешняга свету. У XIX стагоддзі ізаляцыянісцкая палітыка Карэі заслужыла назву «Каралеўства Пустэльнік». Дынастыя Часон спрабавала абараніць сябе ад заходняга імперыялізму, але была вымушаны адкрыць свой гандаль. Пасля Першай кітайска-японскай вайны і руска-японскай вайны Карэя ў 1910 была ўключана ў склад Японскай імперыі. У канцы Другой сусветнай вайны японцы здаліся савецкім і амерыканскім сілам, якія занялі паўночную і паўднёвую палавіны паўвострава, адпаведна.
Пасля падзелу
Нягледзячы на ​​першапачатковы план адзінай Карэі, што прадугледжвалася Каірскай дэкларацыяй 1943 года, абвастрэнне Халоднай вайны паміж Савецкім Саюзам і Злучанымі Штатамі ў рэшце рэшт прывяло да стварэння асобных урадаў, кожны са сваёй ідэалогіяй, што прывяло да падзелу Карэі на два палітычныя ўтварэнні ў 1948 годзе: Карэйскую Народна-Дэмакратычную Рэспубліку (КНДР) і Рэспубліку Карэя. На поўначы былы антыяпонскі партызан-камуніст Кім Ір Сэн прыйшоў да ўлады дзякуючы падтрымцы з боку СССР. На поўдні, дзе былі праведзеныя выбары пад кантролем Аб’яднаных Нацый (ААН), была абвешчана капіталістычная Рэспубліка Карэя, і Лі Сын Ман уступіў на пасаду як першы прэзідэнт краіны. У снежні Генеральная Асамблея ААН абвясціла толькі гэты ўрад законным для ўсяе Карэі.
25 чэрвеня 1950 года КНДР ўварвалася ў Паўднёвую Карэю ў мэтах узброенага аб’яднання краіны, што выклікала Карэйскую вайну. У той час Савецкі Саюз байкатаваў Савет Бяспекі ААН з-за прадстаўніцтва там Гаміньдана ў ролі легітымнага кітайскага ўрада, а не ўрад Кітайскай Народнай Рэспублікі (КНР), тым самым пазбаўляючыся свайго права вета. Гэта дазволіла ААН умяшацца ў грамадзянскую вайну на баку поўдня, калі стала ясна, што перавышаючыя паўночнакарэйскія войскі збіраюцца захапіць усю Карэю. Савецкі Саюз і Камуністычны Кітай аказвалі падтрымку КНДР. Пасля вялізных страт сярод грамадзянскага насельніцтва як на поўначы, так і на поўдні, баявыя дзеянні ў канчатковым выніку зайшлі ў тупік. Перамір’е 1953 года, якое так і не было падпісана з боку Паўднёвай Карэі, падзяліла паўвостраў ўздоўж дэмілітарызаванай зоны недалёка ад зыходнай дэмаркацыйнай лініі. Ніякага мірнага дагавора паміж гэтымі краінамі падпісана не было, у выніку чаго фармальна яны застаюцца ў стане вайны. Падчас вайны загінулі каля 2,5 мільёна чалавек.
У 1960 годзе студэнцкае паўстанне прывяло да адстаўкі аўтарытарнага прэзідэнта Лі Сын Мана, і наступіў перыяд палітычнай нестабільнасці, які закончыўся ваенным пераваротам генерала Пак Чон Хі. Ён займаў пасаду прэзідэнта да свайго забойства ў 1979 годзе, правёўшы значныя эканамічныя рэформы, якія садзейнічалі хуткаму экспартнаму эканамічнаму росту, нягледзячы на шырокія рэпрэсіі. Пак падвяргаўся жорсткай крытыцы як бязлітасны ваенны дыктатар, нягледзячы на тое, што карэйская эканоміка развівалася значнымі тэмпамі падчас яго знаходжання на пасадзе.
Геаграфія
Паўднёвая Карэя займае паўднёвую частку Карэйскага паўвострава, якая распасціраецца на 1100 км ад азіяцкага мацерыка. Гарысты паўвостраў абмываецца Жоўтым морам з захаду і Японскім морам з усходу. Паўднёвы ўскраек паўвострава знаходзіцца ля Карэйскага праліва.
Краіна, уключаючы ўсе яе астравы, размешчана паміж 33° і 39° пн. ш. і 124 ° і 130 ° у. д. Агульная плошча краіны складае 100 км².
Паўднёвую Карэю можна падзяліць на чатыры асноўныя рэгіёны: ўсходні рэгіён высокіх горных хрыбтоў і вузкіх прыбярэжных раўнін, заходні рэгіён шырокіх прыбярэжных раўнін, рачных басейнаў і пагоркаў, паўднёва-заходні рэгіён гор і далін, а таксама паўднёва-ўсходні рэгіён у шырокім басейне ракі Нактанган. Тэрыторыя Паўднёвай Карэі ў асноўным горная, большасць зямель не прыдатна для земляробства. Нізіны, размешчаныя ў асноўным на захадзе і паўднёвым усходзе, складае толькі 30 % ад агульнай плошчы зямель. Працякае рака Кымган.
Паўднёвая Карэя мае 20 нацыянальных паркаў і папулярных месцаў прыроды, такіх як чайныя палі Пасон, бухта Сунчхон, а таксама першы нацыянальны парк Чырысан.
Экалогія
На працягу першых 20 гадоў хвалевага развіцця Паўднёвай Карэі для захавання навакольнага асяроддзя прыкладалася мала намаганняў. Неабмежаваная індустрыялізацыя і развіццё гарадоў прывялі да абязлесення і знішчэння водна-балотных угоддзяў. Тым не менш, у апошні час былі зроблены намаганні да збалансавання гэтых праблем, у тым ліку ўрад выдзеліў 84 млрд долараў на пяцігадовы праект зялёнага росту, які накіраваны на павышэнне энергаэфектыўнасці і развіццё зялёных тэхналогій.
Прэзідэнт
Прэзідэнт з’яўляецца кіраўніком дзяржавы ў Паўднёвай Карэі. Цяперашні прэзідэнт Пак Кынхе, якая прадстаўляе партыю Сэнуры, заступіла на пасаду ў 2013 годзе, а ў цяперашні час знаходзіцца пад імпічментам. Яе абавязкі выконвае прэм’ер-міністр Хван Кёан. 9 мая 2017 года на датэрміновых выбарах прэзідэнтам быў абраны Мун Джэін, кандыдат ад Сучаснай дэмакратычнай партыі.
Парламент
Аднапалатная Нацыянальная Асамблея налічвае 299 месцаў. 243 дэпутаты абіраюцца па мажарытарнай сістэме з адноснай большасцю галасоў у аднамандатных акругах, 46 — па нацыянальных партыйных спісах з 5-працэнтавым загараджальным бар’ерам. Тэрмін дэпутацкіх паўнамоцтваў — 4 года.
Выбары ў парламент пачалі праводзіцца з 1950 года.
Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел
Гарады Правінцыі
Насельніцтва
Паўднёвая Карэя вядомая сваёй шчыльнасцю насельніцтва, якая складае 487 чалавек на квадратны кіламетр і пераўзыходзіць больш чым у 10 разоў сярэднюю па свеце. Большасць паўднёвакарэйцаў жыве ў гарадскіх раёнах, з-за хуткай міграцыі з сельскай мясцовасці ў час хуткага эканамічнага росту краіны ў 1970-я, 1980-я і 1990-я гады. Сталіца Сеул з’яўляецца таксама найбуйнейшым горадам краіны і галоўным прамысловым цэнтрам. Па дадзеных перапісу 2005 года, у Сеуле налічвалася жыхароў. У Сеульскім нацыянальным сталічным рэгіёне пражывае чалавек (каля палавіны ўсяго насельніцтва Паўднёвай Карэі), што робіць яго другою па велічыні ў свеце агламерацыяй і бясспрэчна самым шчыльна населеным горадам у АЭСР. Іншыя буйныя гарады ўключаюць Пусан, Інчхон , Тэгу , Тэджон , Кванджу і Ульсан.
Уклад у насельніцтва таксама ўнесла міжнародная міграцыя. Пасля Другой сусветнай вайны і падзелу Карэйскага паўвострава, каля чатырох мільёнаў чалавек з Паўночнай Карэі перасеклі мяжу ў Паўднёвую Карэю. Гэтая тэндэнцыя чыстага міграцыйнага прыросту змянілася спадам на працягу наступных 40 гадоў з-за эміграцыі, асабліва ў Злучаныя Штаты і Канаду. Агульная колькасць насельніцтва Паўднёвай Карэі ў 1955 годзе складала, а сёння гэта прыкладна.
Працэнт замежных грамадзян імкліва расце. На 2009 год у Паўднёвай Карэі налічвалася замежных грамадзян, 2,7 % насельніцтва. Аднак, больш чым палавіну з іх складаюць этнічныя карэйцы з замежным грамадзянствам. Напрыклад, мігранты з Кітая (КНР) складаюць 56,5 % замежных грамадзян, але прыкладна 30 % з кітайскіх грамадзян у Карэі — гэта Joseonjok (па-карэйскі 조선족), грамадзяне КНР карэйскай нацыянальнасці. Таксама, паводле звестак Карэйскага нацыянальнага статыстычнага ўпраўлення, у Паўднёвай Карэі праходзяць службу (без уліку нацыянальнасці) амерыканскіх ваенных, большасць з іх служыць адзін год без суправаджэння сям’і (хоць прыкладна 10 % служаць даўжэй у суправаджэнні сям’і). Акрамя таго, у Карэі часова пражывае каля настаўнікаў англійскай мовы з англамоўных краін. У цяперашні час Паўднёвая Карэя мае адны з самых высокіх тэмпаў прытоку насельніцтва з-за мяжы. Штогод, пачынаючы з 2010 года, каля людзей, народжаных за мяжой, атрымліваюць паўднёвакарэйскае грамадзянства.
На 2009 год нараджальнасць у Паўднёвай Карэі была самая нізкая ў свеце. Калі гэта будзе працягвацца, яе насельніцтва, як чакаецца, да 2050 года скароціцца на 13 % і складзе Гадавая нараджальнасць у Паўднёвай Карэі складае прыкладна 9 нараджэнняў на 1000 чалавек. Тым не менш, у 2010 годзе нараджальнасць у Карэі павялічылася на 5,7 % і цяпер не з’яўляецца самай нізкай у свеце. Па паведамленню 2011 года ў «Часон ільба», агульны каэфіцыент нараджальнасці ў Паўднёвай Карэі (1,23 дзяцей, народжаных адной жанчынай) вышэйшы, чым у Тайвані (1,15) і Японіі (1,21). Сярэдняя чаканая працягласць жыцця ў 2008 годзе складала 79,10 гадоў, і па гэтым паказчыку Карэя займае 34-е месца ў свеце.
Сярод краін АЭСР Паўднёвая Карэя мае самы круты спад у колькасці насельніцтва працаздольнага ўзросту.
Эканоміка
Эканоміка Паўднёвай Карэі па стане на 2006 год з’яўляецца 14-й у свеце па валавому ўнутранаму прадукту (па парытэту пакупніцкай сілы) і 10-й у свеце па намінальным ВУП. Валавы нацыянальны прадукт на душу насельніцтва вырас са 100 долараў ЗША у 1963 годзе да больш чым долараў ЗША ў 2005 годзе.