cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Віктар Віктаравіч Бараненка
Навуковая дзейнасць
Займаецца даследаваннем праблем канфесіанальнай гісторыі Беларусі ХХ стагоддзя, гісторыі Беларускай абнаўленчай царквы, абнаўленчага руху ў БССР, Расійскай праваслаўнай (абнаўленчай) царквы і інш. Ім упершыню ў айчыннай гістарыяграфіі было дадзена навуковае азначэнне і навуковая ацэнка беларускага абнаўленства як асобнай царкоўнай арганізацыі ў міжваенны перыяд; вызначаны тры перыяды эвалюцыі форм і практыкі кіравання Беларускай абнаўленчай царквы; прааналізаваны праграмныя мэты і арганізацыйна-кананічная сістэма кіравання беларускай абнаўленчай царкоўнай арганізацыі; выяўлены асноўныя накірункі яе дзейнасці і асаблівасці функцыянавання ў сувязі з існаваннем іншых праваслаўных цэркваў на тэрыторыі БССР; вызначана ступень уздзеяння савецкай улады на працэс узнікнення, станаўлення і развіцця інстытутаў Беларускай абнаўленчай царквы.
Утыка
Уты́ка — старажытны горад на паўночны захад ад Карфагена (тэрыторыя сучаснага Туніса), які традыцыйна лічыцца першай калоніяй, якую заснавалі фінікійцы ў Паўночнай Афрыцы.
Паводле Арыстоцеля, Утыка (ад фінікійскага слова «старая», ˁattiq) была заснавана прыблізна ў 1100 годзе да н.э. як порт на шляху да Гібралтара. З заснаваннем «новага горада», Карфагена, Утыка патрапіла ў залежнасць ад яго, аднак працягвала адыгрываць важную ролю ў фінікійскім гандлі.
У 308 ці 307 годзе да н.э. падчас вайны Сіракузаў з Карфагенам горад быў захоплены і разрабаваны войскамі Агафокла.
Пасля Трэцяй Пунічнай вайны Утыка стала адміністрацыйным цэнтрам рымскай правінцыі Афрыка. У 46 годзе да н.э. у абложанай цэзарыянцамі Утыцы скончыў жыццё самагубствам Катон Малодшы, які з-за гэтага атрымаў пасмяротную мянушку Утычнага.
У 439 годзе рымскі горад быў разрабаваны вандаламі, а ў 698 годзе канчаткова знішчаны арабскімі заваёўнікамі. Пачынаючы з XIX стагоддзя вядуцца археалагічныя раскопкі.
Рэнэ Прэваль
Рэнэ Гарсіа Прэваль (René Garcia Préval; нар., Порт-о-Прэнс) — прэзідэнт Гаіці ў 2006—2011 г., а таксама з 7 лютага 1996 па 7 лютага 2001 гг. Займаў таксама пасаду прэм'ер-міністра Гаіці з лютага 1991 па 2 верасня 1993 (у гады прэзідэнцтва Жана-Бертрана Арыстыда). Па адукацыі аграном. Яго бацька быў міністрам сельскай гаспадаркі ва ўрадзе генерала Поля Маглуара, зрынутага Франсуа Дзювалье.
На прэзідэнцкіх выбарах 2010-11 гадоў Прэваль не выстаўляў сваю кандыдатуру з-за канстытуцыйнай забароны, аднак у выбарах удзельнічаў цесна злучаны з ім кандыдат Жуд Селестэн.
3 студзеня
3 студзеня — трэці дзень года па Грыгарыянскім календары
Апраксін двор
Апраксін двор (Апраксін рынак) — архітэктурны комплекс у цэнтральнай частцы Санкт-Пецярбурга, адзін з найбуйнейшых гістарычных гандлёвых цэнтраў горада. Займае 14 га тэрыторыі, абмежаванай вуліцамі Садовай, Ламаносава, набярэжнай Фантанкі і Апраксіным завулкам. Помнік архітэктуры (рэгіянальны). Названы ад прозвішча першага ўладальніка зямельнага ўчастка — графа Ф. М. Апраксіна.
Гістарычна тэрыторыя цяперашняга Апраксіна двара складалася з двух частак — Шчукіна двара (на якім гандлявалі сельскагаспадарчымі прадуктамі, уладальнікам зямлі ў сярэдзіне XVIII стагоддзя быў купец Іван Шчукін) і ўласна Апраксіна двара (землі Фёдара Апраксіна).
З 1754 года на ўчастку Апраксіна пачалося будаўніцтва гандлёвых лавак, якія здаваліся ў наём або прадаваліся з зямлёй. Да канца XVIII стагоддзя тут сфармаваліся шырокія гандлёвыя рады.
Да сярэдзіны XIX стагоддзя ў Шчукавым і Апраксіным дварах была сканцэнтравана амаль увесь букіністычны гандаль Санкт-Пецярбурга.
Па ўказе Мікалая I у 1833 годзе Апраксін і Шчукін двары былі аб’яднаны ў адзін шырокі рынак. У 1862 годзе моцны пажар знішчыў вялікую частку будынкаў рынку. Пасля пажару забудова рынку вялася паводле плану.
Іосіф Яўстаф’евіч Халецкі
Паходзіў са шляхецкага роду Халецкіх герба «Халецкі». Сын Яўстафія Паўлавіча. Гараднічы рэчыцкі паміж 1501—1506 гадамі.
Аптэкарскі праспект
Аптэкарскі праспект (Апте́карский проспект) — праспект у Петраградскім раёне Санкт-Пецярбурга. Праходзіць ад набярэжнай ракі Карпаўкі да Аптэкарскай набярэжнай. Праспект з’явіўся на картах горада ў 1836 годзе. Яго найменне, як і назва некаторых іншых тапонімаў Аптэкарскага вострава, звязана з тым, што ў пачатку XVIII стагоддзя тут знаходзіліся аптэкарскія агароды, пазней пераўтвораныя ў Імператарскі Батанічны сад.
Фінікійская мова
Фінікійская мова — мова фінікійцаў, якая выкарыстоўвалася ў II—I тысячагоддзях да н.э. і ў пачатку I тысячагоддзя нашай эры. Належыць да ханаанскай падгрупы семіцкіх моў.
Па марфалогіі і лексіцы блізкая да старажытнаяўрэйскай.
Выкарыстоўваўся як лінгва франка ў Паўднёва-Усходняй Еўропе, Сірыі, Іспаніі, Паўночнай Афрыцы, на Кіпры. Відаць, мела дыялектнае дзяленне, у тым ліку падзялялася на паўночна-фінікійскую, ціра-сідонскую, кіпрскую, пунічнае і інш. дыялекты.
Спецыфічнымі рысамі фінікійскай мовы ў параўнанні з біблейскім варыянтам старажытнаяўрэйскай з'яўляюцца:
У канцы XI ст. да н.э. у фінікійскай мове адбылося знікненне фарынгальных і ларынгальных зычных.
Для запісу фінікійскіх тэкстаў ужывалася спачатку біблскае пісьмо, затым — адмысловае фінікійскае пісьмо, якое паклала пачатак літарным сістэмам пісьма. Пасля асіміляцыі фінікійскіх уладанняў Рымам рабіліся спробы фіксаваць тэксты на выміраючай фінікійскай мове замест фінікійскага пісьма грэчаскім і лацінскім пісьмом, якія паходзілі ад яго ж.
Наркі
Наркі́ (, Норки) — вёска ў Чэрыкаўскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Верамейскага сельсавета.
Allium choriotepalum
Allium choriotepalum — від травяністых раслін сямейства ; эндэмік Афганістана.
Распаўсюджанне
Эндэмік Афганістана.
Артэміда
Артэміда  (Ἄρτεμις) — цнатлівая, заўсёды юная багіня палявання, урадлівасці, жаночай цноты, заступніца ўсяго жывога на Зямлі, якая дае шчасце ў шлюбе і дапамогу пры родах, пазней багіня Месяца (яе брат Апалон быў увасабленнем Сонца). Дачка Зеўса і багіні Леты, сястра-блізня Апалона, унучка тытанаў Кея і Фебы. Нарадзілася на востраве Дэлас. У Траянскай вайне разам з Апалонам ваявалі на боку траянцаў.
Этымалогія імя — «мядзведжая багіня», «забойца», «уладарка».
Прыносіць натуральную смерць жанчынам (як Апалон мужчынам), але можа быць і крыважэрнай, часта карыстаючыся стрэламі як прыладай пакарання. Сярод яе ахвяр — Аданіс, Актэон, Іфігенія, Каліста, Мелеагр, дачкі Ніёбы, Арэст, па некаторых версіях міфа — Арыён.
Культ Артэміды быў распаўсюджаны паўсюдна, але асабліва славіўся яе храм у Эфесе ў Малой Азіі, дзе шанавалася выява Артэміды «мнагагрудай». Эфескі храм, дзе знаходзілася ўслаўленая мнагагрудая статуя багіні-заступніцы дзіцячага нараджэння, быў адным з сямі цудаў свету. Менавіта яго ў 356 да н.э. спаліў, жадаючы «ўславіцца», Герастрат. Артэміда Эфеская з’яўлялася заступніцай амазонак.
Артэмідзе адпавядае рымская Дыяна.
Ніл Валер’евіч Ушакоў
Ніл Валер’евіч Ушакоў (Nils Ušakovs; нар., Рыга, Латвійская ССР, СССР) — латвійскі палітык, мэр горада Рыга з 1 ліпеня 2009 года да 5 красавіка 2019. У 2006—2009 гг. быў дэпутатам парламента. Старшыня палітычнага аб’яднання «Цэнтр згоды».
Адукацыя
Па адукацыі эканаміст. У 1998 годзе стаў першым студэнтам у Латвійскім універсітэце, які атрымаў ступень бакалаўра эканомікі па спецыяльнасці «аналітычная эканоміка».
Жыў і вучыўся ў Даніі у Одэнсэ. У 2002 годзе атрымаў ступень Cand. oecon (магістр па латвійскай сістэме) у Паўднёва-Дацкім універсітэце (Syddansk Universitet) па спецыялізацыі «Эканоміка і еўрапейская інтэграцыя». Працаваў у Латвійскім універсітэце на еўра-факультэце.
Палітычная дзейнасць
Займаў пасаду мэра Рыгі з 2009 года. Заставаўся мэрам і пасля муніцыпальных выбараў у 2013 і 2017 годзе.
У снежні 2018 года супрацоўнікі Бюро па прадухіленні і барацьбе з карупцыяй правялі серыю затрыманняў сярод кіраўнікоў муніцыпальнага прадпрыемства Rīgas satiksme. 30 студзеня 2019 праведзены вобшук па месцы жыхарства Ніла Ушакова. У красавіку 2019 міністр аховы асяроддзя і рэгіянальнага развіцця Латвіі Юрыс Пуце выдаў распараджэнне аб адхіленні Ніла Ушакова ад выканання службовых абавязкаў старшыні Рыжскай думы. У распараджэнні Пуце пералічана некалькі парушэнняў, зробленых Ушаковым у якасці мэра Рыгі, а таксама імёны прадстаўнікоў трымальніка долі капіталу муніцыпальнага прадпрыемства Rīgas satiksme. З уступленнем у сілу распараджэння міністра Ушакоў становіцца шараговым дэпутатам Рыжскай думы.
Выбраны ў Еўрапарламент па спісах ад партыі «Згода», па выніках галасавання, якое прайшло 26 мая 2019, атрымаў дэпутацкую недатыкальнасць.
1994 год у гісторыі музыкі
1994 год быў адзначаны шэрагам музычных падзей.
Тасіё Міядзі
(宮地 利雄) — былы японскі футбаліст. У 1925 годзе выступаў за нацыянальную зборную Японіі.
Каталог Генры Дрэйпера
Каталог Генры Дрэйпера, Спецыяльны астрафізічны каталог Генры Дрэйпера (азначэнне аб'ектаў HD), зорны каталог агляднага характару, змяшчае каардынаты, прыблізныя зорныя велічыні і спектральныя класы зорак, пераважна ярчэйшых за m+8 — m+8,5.
Кастрычнік
Кастрычнік — дзясяты месяц Грыгарыянскага календара. Складаецца з 31 дня.
Назва кастрычнік паходзіць ад кастры — адкідаў апрацоўкі сцёблаў валакністых раслін. У гэты час сяляне часалі, трапалі лён і каноплі, з якіх было шмат кастры.
Народная назва падаецца ў выданнях Ф. Скарыны — листопад, у «Храналогіі» А. Рымшы (1581) згадваецца як паздерник. Назва, ужываная ў сучаснай беларускай літаратурнай мове, узнікла ў асяроддзі газеты «Наша ніва» і набыла больш-менш канечную форму ў 1912 годзе, калі ў календары «Нашай нівы» былі пададзены прапанаваныя назвы месяцаў з тлумачэннямі. Паслядоўна ў «Нашай ніве» ўжываліся варыянты назвы: акцябр, кастрычнік (акцябр), і канчаткова — кастрычнік.
Сяльцо 2
Сяльцо́ 2 (, Сельцо 2) — вёска ў Мёрскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Язненскага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1945 гадах вёска ў складзе гміны Язна Дзісенскага павета Віленскага ваяводства Польскай Рэспублікі.
Бонскі агляд
«Бонскі агляд» (ням. Bonner Durchmusterung, азначэнне BD), зорны каталог агляднага характару, змяшчае прыблізныя каардынаты ярчэйшых за m+9 — m+10 (візуальна) зорак, аднесеныя да эпохі 1855, а таксама зорныя велічыні, запісаныя на аснове не вельмі дакладных навочных ацэнак. Гэты каталог не з’яўляецца фотаметрычным каталогам.
Да каталога прыкладзены атлас зорнага неба, які складаецца з 64 карт, абсягам на поўнач ад скланення −23°. Каталог падзелены на зоны у адп. са скланеннямі, кожная зона мае шырыню 1 градус. Унутры кожнай зоны зоркі панумараваны ў парадку іх прамых узыходжанняў, напр., BD +4°1375 знаходзіцца ў зоне +4° з нумарам 1375.
Каталог быў працягнуты на паўднёвае паўшар'е зорнага неба ў Кардоўскім і Капскім аглядах.
Міхаіл Яўстаф’евіч Халецкі
Міхаіл Яўстаф’евіч Халецкі (? — пасля 1521) — ураднік і дыпламат Вялікага Княства Літоўскага.
Біяграфія
Паходзіў са шляхецкага роду Халецкіх герба «Халецкі». Сын Яўстафія Паўлавіча. Пасол у Арду ў 1484, 1496, 1501, 1511 гадах, адыгрываў важную ролю ва ўсходняй дыпламатыі Вялікага Княства Літоўскага, намеснік рэчыцкі ў 1511 годзе.
Віцебская і Аршанская епархія
Віцебская і Аршанская епархія — епархія Беларускага экзархата Рускай праваслаўнай царквы. Тэрыторыя епархіі ўключае ўсходнюю частку Віцебскай вобласці з цэнтрам у Віцебску.
Гісторыя
Віцебская Праваслаўная епархія — адна з найстаражытнейшых епархій Усходняй Еўропы. Паводле мясцовага віцебскага летапісу, перапісанага віцебскім мешчанінам Міхаілам Панцырны і іншымі, у Віцебску ўжо ў сярэдзіне X стагоддзя святая роўнаапостальная княгіня Вольга пабудавала дзве царквы: святога Архістратыга Міхаіла ў Верхнім замку і Дабравешчання Прасвятой Багародзіцы ў Ніжнім. У XIII ст. Віцебск набыў палітычную самастойнасць. Тут княжыў Васіль Андрэевіч і Яраслаў Васільевіч. У 1401 годзе, пасля захопу Віцебска вялікім князем літоўскім Вітаўтам, епіскап Феадосій Полацкі быў узведзены ў сан архіепіскапа Полацкага і Віцебскага.
Мемфіс Грызліс у сезоне 2018/2019
Сезон 2018/2019 стаў 39-м сезонам у НБА ў гісторыі франшызы Мемфіс Грызліс.
Міхайлы
Міха́йлы (, Михайлы) — вёска ў Свіслацкім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Поразаўскага сельсавета.
Арэс
Арэс, Арэй (Ἄρης) — у старажытнагрэчаскай міфалогіі — бог падступнай, вераломнай вайны, вайны дзеля вайны.
Маюцца сведчанні аб яго нягрэчаскім, фракійскім, паходжанні.
Яго атрыбуты: кіпцюры, падпаленая паходня, сабакі, каршун.
Першапачаткова лічылася, што Гера нарадзіла Арэса хтанічна, без удзелу Зеўса, ад дакранання да чарадзейнай кветкі.
У алімпійскай міфалогіі Арэс ужо лічыцца сынам Зеўса і Геры. Сам Зеўс настолькі ненавідзеў Арэса, што казаў, што не будзь ён яго сынам, ён адправіў бы яго ў Тартар.
Арэс быў умілаваным багіні Афрадыты. Аб іх каханні і парушэнні Афрадытай шлюбнай пэўнасці вельмі часта згадваецца ў антычнай міфалогіі. Ад іх звяза нарадзіліся Эрот (каханне), Антэрас (запал, нянавісць), Фобас (страх), Дэймас (жах) і Гармонія.
З адной з эрыній Арэс спарадзіў фіванскага цмока, забітага Кадмам. Бацька Аскалафа і Іялмена (ад Астыохі). Ад звяза з плеядай Сцеропай нарадзіўся Эномай. Бацька амазонкі Антыопы (Іпаліты). Бацька фракійскага цара Дыямеда. Ад шлюбу з бістонскай німфай нарадзіўся фракійскі цар Тэрэй.
Арэс удзельнічаў у Траянскай вайне на баку траянцаў і быў пераможаны Афінай.
Спадарожніцамі Арэса былі багіня разладу Эрыда і крыважэрная Эніа.
Арэса атаясамляюць з рымскім Марсам.
Новая Беліца (Чэрыкаўскі раён)
Но́вая Бе́ліца (, Новая Белица) — вёска ў Чэрыкаўскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Верамейскага сельсавета.
Магілёўскі мост
Магілёўскі мост — аўтадарожны арачны мост цераз канал Грыбаедава ў Адміралцейскім раёне Санкт-Пецярбурга, злучае Каломенскі і Пакроўскі астравы. Размешчаны па восі Лермантаўскага праспекта. Побач з мостам знаходзіцца праваслаўная Свята-Ісідараўская царква эстонскага праваслаўнага брацтва. Вышэй па цячэнні знаходзіцца Пікалаў мост, ніжэй — Аларчын мост. Бліжэйшая станцыя метрапалітэна (1,6 км) — «Садовая».
Назва вядомая з 1906 года і дадзена па Магілёўскай вуліцы, як тады называўся ўчастак цяперашняга Лермантаўскага праспекта паміж Екацярынінскім каналам і Фантанкай. Першапачаткова выкарыстоўвалася форма Магілёўскі пешаходны мост, але пасля рэканструкцыі 1912 года мост стаў транспартным і ўдакладненне «пешаходны» адпала. У савецкі час мост не быў перайменаваны, бо назву Лермантаўскі атрымаў Нова-Пецяргофскі мост на скрыжаванні Лермантаўскага праспекта з Абводным каналам.
Мінойты
Гісторыя
Да 30 жніўня 1957 года вёска ўваходзіла ў склад Ганчарскага сельсавета.
Прырода
За 2,5—3 км на поўдзень і паўднёвы захад ад вёскі размяшчаецца Мінойцкае радовішча пясчана-жвіровага матэрыялу. 2 лінзападобныя паклады звязаны з камавымі адкладамі сожскага зледзянення.
За 4 км на захад ад вёскі знаходзіцца Пушчанскае радовішча пяскоў (ад назвы ўрочышча Пушча). Пластавы паклад звязаны з флювіягляцыяльнымі адкладамі часу адступання сожскага ледавіка.
На ўсход ад вёскі ляжыць Дакудаўскае балота.
Прамысловасць
Мінойтаўскі рамонтны завод вырабляе сельскагаспадарчую тэхніку.
Сацыяльная інфраструктура
Сярэдняя школа. Лідскі дом-інтэрнат «Вялічкі».
Лістапад (месяц)
Лістапад — адзінаццаты месяц Грыгарыянскага календара. Складаецца з 30 дзён.
У выданнях Ф. Скарыны падаецца народная назва лістапада — грудень, таксама яна згадваецца ў «Храналогіі» А. Рымшы (1581). Назва, ужываная ў сучаснай беларускай літаратурнай мове, узнікла ў асяроддзі газеты «Наша ніва» і набыла больш-менш канчатковую форму ў 1912, калі ў календары «Нашай нівы» былі пададзеныя прапанаваныя назвы месяцаў з тлумачэннямі. Паслядоўна ў «Нашай ніве» ўжываліся варыянты назвы: наябр, лістапад (наябр), і канчаткова — лістапад.
3 чэрвеня
3 чэрвеня — сто пяцьдзясят чацвёрты (сто пяцьдзясят пяты ў высакосны год) дзень года па Грыгарыянскім календары.
Патсдамскі каталог
Патсдамскі каталог (азначэнне PD, дадатковага каталога — PPD) — фотаметрычны каталог, складзены Мюлерам і Кемпфам на аснове вызначэнняў, зробленых візуальным фатометрам Цэльнера. Утрымлівае 14 тыс. зорак, ярчэйшых за m+7,5 паводле «Бонскага агляду». Пазней каталог быў дапоўнены данымі аб зорках у зоне ад 0° да −10°, і аб зорках на поўнач ад сутачнай паралелі +75°, але слабейшых.
Міхаіл Андрэевіч Кліменка
Міхаі́л Андрэ́евіч Кліме́нка — савецкі, беларускі дзяржаўны дзеяч, старшыня Гомельскага аблвыканкама (1957—70).
Біяграфія
1950 — студзень 1954 — намеснік старшыні Выканаўчага камітэта Палескага абласнога Савета.
1955 — 1956 — намеснік старшыні Выканаўчага камітэта Гомельскага абласнога Савета.
1956 — снежань 1957 — старшыня Выканаўчага камітэта Гомельскага гарадскога Савета.
Са снежня 1957 па студзень 1963 — старшыня Выканаўчага камітэта Гомельскага абласнога Савета.
У 1963 — 1964 — старшыня Выканаўчага камітэта Гомельскага сельскай абласнога Савета.
З канца 1964 па чэрвень 1970 — старшыня Выканаўчага камітэта Гомельскага абласнога Савета.
Член КПСС.
Узнагароды і званні
Узнагароджаны ордэнам Працоўнага Чырвонага Сцяга (1958).
Алімпійскія багі
Алімпійскія багі (алімпійцы) у старажытнагрэчаскай міфалогіі — багі другога пакалення (пасля першапачатковых богаў і тытанаў — багоў першага пакалення), вышэйшыя істоты, прабывалыя на гары Алімп.
Традыцыйна ў лік алімпійскіх уваходзіла дванаццаць богаў. Спісы алімпійцаў не заўсёды супадаюць.
У лік алімпійцаў уваходзілі дзеці Кронаса і Рэі а таксама іх нашчадкі
Рымскія варыянты
У лік алімпійцаў уваходзілі дзеці Сатурна і Кібелы:
а тасама іх нашчадкі:
Уйціро Хата
(八田 卯一郎) — былы японскі футбаліст. У 1925 годзе выступаў за нацыянальную зборную Японіі.
Google Earth
Google Earth — камп’ютарная праграма, якая праецыруе спадарожнікавыя здымкі Зямлі на віртуальную паверхню сферы. Акрамя гэтага, праграма змяшчае шмат картаграфічнай інфармацыі. Першапачаткова праграма называлася EarthViewer 3D і была разробленая кампаніяй «Keyhole, Inc.», якую набыла Google у 2004 годзе і зрабіла праект агульнадаступным. Існуе тры розныя ліцэнзіі: бескаштоўная, з абмежаваным функцыяналам; Google Earth Plus (скасаваная), з дадатковымі функцыямі; і Google Earth Pro ($400/год), якая прызначаная для камерцыйнага выкарыстання.
У 2005 годзе праект быў пераназваны, і пад назвай Google Earth дагэтуль распаўсюджваецца для сістэм, якія працуюць на Windows 2000 і вышэй, Mac OS X 10.3.9 і вышэй, Linux версіі 2.4 ці вышэй, а таксама на FreeBSD. Акрамя гэтага, Google Earth існуе як браўзернае пашырэнне, якое выйшла 28 мая 2008 года. З 28 кастрычніка 2008 года Google Earth працуе на платформе iPhone OS, яго можна запампаваць у App Store.
Гарвардская фотаметрыя
Гарвардская фотаметрыя, «Рэвізаваная гарвардская фотаметрыя», Каталог яркіх зорак (азначэнне HRP), фатаметрычны каталог, складзены ў Гарвардскай абсерваторыі і апублікаваны ў 1908 годзе. Змяшчае візуальныя зорныя велічыні 9110 зорак, ярчэйшых за m+6,5. Даныя былі выбраны з даных пра зорныя велічыні звыш за 90 тысяч зорак.
Помнік Тарасу Шаўчэнку (Мінск)
Помнік Тарасу Шаўчэнку ў Мінску — помнік украінскаму паэту, пісьменніку і мастаку, «будзіцелю нацыі» Тарасу Рыгоравічу Шаўчэнку ў сталіцы Беларусі горадзе Мінску.
Гэта адзіны паўнафігурны манумент Шаўчэнку ў Беларусі.
Агульная інфармацыя
Помнік устаноўлены ў цэнтральнай частцы Мінска — у Сцяпанаўскім садзе на рагу вуліц Старавіленскай і Кісялёва, побач з будынкам Пасольства Украіны ў Рэспубліцы Беларусь з нагоды 185-годдзя з дня нараджэння Тараса Шаўчэнкі.
Аўтары помніка — украінскі скульптар Віктар Ліпаўка і беларускі архітэктар Віктар Крамарэнка, які выканаў архітэктурную прывязку манумента.
Апісанне
Помнік уяўляе сабой бронзавую постаць Тараса Шаўчэнкі на невялікім падножжы (цэласная скульптура), якая ўсталяваная на цыліндрычным круглым пастаменце з ружовага граніту на круглым стылабаце з таго ж граніту, дапоўненым пакатымі кругавымі лесвіцамі.
Аўтар адлюстраваў ужо немаладога паэта ў задуменні. Статычнасці і шаблоннасці ва ўвасабленні вобраза Кабзара скульптару ўдалося пазбегнуць. Як у цэлым, так і ў дэталях, праглядаецца некаторае падабенства мінскага помніка Шаўчэнку з вобразам паэта ў маскоўскім помніку Тарасу Шаўчэнку.
Да крытычных заўваг адносна агульнага выгляду помніка Шаўчэнку ў Мінску варта аднесці нагрувашчванне прасторавых фігур ля падножжа манумента, а ва ўвасабленні вобраза паэта можна ўказаць на супярэчлівы, з пункту гледжання дасягнення выразнасці асобы, адвод ад гледачоў позірку і не да канца прапрацаваную позу фігуры (становішча рук).
Гісторыя
Першы помнік Тарасу Шаўчэнку ў Мінску быў усталяваны ў 1976 годзе на аднайменным бульвары.
У сувязі з узвядзеннем будынка пасольства Украіны ў Мінску з’явілася ідэя ўсталявання непадалёку ад яго помніка Шаўчэнку ў поўны рост. Помнік Кабзару, добраўпарадкаванне тэрыторыі вакол яго, а таксама ўстаноўка бювета з артэзіянскай вадой па кіеўскай тэхналогіі былі падарункамі ўкраінскай сталіцы Мінску. Урачыстае адкрыццё помніка Тарасу Шаўчэнку адбылося 23 красавіка 2002 года пры ўдзеле кіеўскага мэра Аляксандра Амельчанкі і Старшыні Мінгарвыканкама Міхаіла Паўлава, стаўшы адным з ключавых мерапрыемстваў Дзён Кіева ў Мінску.
Адам Бжастоўскі
Aдaм Бжастоўскі ( — ) — вялікалітоўскі дзяржаўны і ваенны дзеяч, кашталян полацкі (1758—1776).
Біяграфія
Паходзіў з роду Бжастоўскіх герба «Стрэмя», сын Канстанціна Бенедыкта Бжастоўскага. Скончыў Віленскі піярскі калегіум. Дэпутат сойма ў 1738 ад Ковенскага і ў 1744 ад Слонімскага паветаў. У 1748 прызначаны генерал-маёрам кавалерыі, а затым генерал-лейтэнантам пяхоты. Маршалак Літоўскага Трыбунала (1758), кашталян полацкі ў 1758—1776, староста ваўкавыскі, мсцібаўскі, маладкоўскі, даўгоўскі, сакалоўскі, казуньскі. У 1766 член Скарбовай камісіі ВКЛ.
Прыхільнік Радзівілаў. Далучыўся да Радамскай канфедэрацыі, удзельнічаў у дэлегацыі, потым стаў прыхільнікам Барскай канфедэрацыі. Удзельнічаў у арганізацыі ўзброенага партызанскага руху ў Малой і Вялікай Польшчы. Пасля паражэння канфедэрацыі эміграваў у Саксонію. Вярнуўся ў 1773, адышоў ад палітычнай дзейнасці і ў 1776 падаў у адстаўку з пасады кашталяна полацкага.
Сям’я
Быў жанаты з Генавефай Агінскай, дачкой Юзафа Агінскага, і меў з ёю сыноў Аляксандра, Міхала і Францішка Ксаверыя.
Узнагароды
У 1758 годзе ўзнагароджаны ордэнам Белага Арла.
Навіцкія 2
Наві́цкія 2 (, Новицкие 2) — вёска ў Лідскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Траццякоўскага сельсавета.
Гісторыя
Курасеўшчына вядома з другой паловы XVI стагоддзя як сяло ў Лідскім павеце Вялікага Княства Літоўскага, уладанне Навіцкіх.
Вядома, што Самуэль Радзівіловіч, маёр войск Вялікага Княства Літоўскага, меў у спадчыне маёнтак Курасёўшчына ў павеце Лідскім, пазней яго сыны: Ежы — скарбнік віцебскі, Францішак і Міхал — ротмістр ашмянскі — прадалі Курасёўшчыну Юзафу Тукалу ў 1710 годзе за 8500 злотых.
У Першую сусветную вайну з верасня 1915 года да канца 1918 года акупавана германскімі войскамі. Са студзеня 1919 года ў складзе БССР, у красавіку занята польскімі войскамі. З ліпеня да верасня 1920 года кантралявалася Чырвонай Арміяй, затым ізноў польскімі войскамі. З 1921 года ў складзе Польскай Рэспублікі, належала да Лідскай гміны Лідскага павета Навагрудскага ваяводства.
Сучасная назва з 1950 года.
Эвальд фон Клейст
Паўль Людвіг Эвальд фон Клейст (Paul Ludwig Ewald von Kleist;  —, Уладзімірскі цэнтрал) — нямецкі военачальнік (з 1943 года фельдмаршал). Падчас уварвання ў СССР камандаваў танкавай арміяй на паўднёвым кірунку. Адзіны фельдмаршал, які памёр у савецкім палоне.
Пачатак кар’еры
Выхадзец з арыстакратычнага прускага роду. Паступіў на вайсковую службу ў сакавіку 1900 года, фанен-юнкерам (кандыдатам у афіцэры) у 3-і артылерыйскі полк. У жніўні 1901 прызначаны ў лейтэнанты. З 1904 — ад’ютант батальёна. У 1910-13 гадах (обер-лейтэнант) навучаўся ў ваеннай акадэміі. Са снежня 1911 па сакавік 1914 года служыў у 10-м гусарскім палку. Прызначаны ў ротмістры, прызначаны камандзірам эскадрону 1-га гусарскага палка.
Вайна ў Еўропе
На чале корпуса прымаў удзел ва ўварванні ў Польшчу. Узнагароджаны планкамі да Жалезных крыжоў (паўторнае ўзнагароджанне).
Падчас Французскай кампаніі камандаваў танкавай групай «Клейст», у склад якой уваходзілі 5 танкавых дывізій з дзесяці, якія былі ў Германіі. Такім чынам, Клейст фактычна стаў камандзірам першай у гісторыі танкавай арміі.
У адпаведнасці з планам Манштэйн, танкавая група Клейста пераадолела цяжкапраходныя Ардэнскія горы, прарвала фронт на р. Маас і, пасля імклівага абыходнага манеўру, прыціснула да мора англа-французскія войскі ў раёне Дзюнкерка. Толькі загад Гітлера аб прыпыненні наступу прадухіліў поўны разгром і дазволіў англічанам эвакуіраваць свае часткі праз праліў Ла-Манш. Усяго было эвакуіравана каля 200 тыс. англійскіх і 100 тыс. французскіх салдат і афіцэраў.
Клейст быў узнагароджаны Рыцарскім крыжам (№ 15) і пераведзены ў генерал-палкоўнікі.
У красавіку 1941 гады танкавая група Клейста была накіравана ў Югаславію і Грэцыю.
Тыгран IV
Тыгран IV (Տիգրան Դ) — цар Вялікай Арменіі. Сын Тыграна III. Апошні прадстаўнік з дынастыі Арташэсідаў.
Біяграфія
Пасля смерці Тыграна III, яго сын Тыгран IV не прыдаў значэння рымскім законам і ўзышоў на трон. Ён ажаніўся са сваёй роднай сястрой Эрато па законах Эліністычнага свету. Тыгран займаў самы галоўны тытул «Цар цароў». Аднак у 5 годзе да н. э. рымляне пазбавілі яго трона краіны і прызначылі царом іншага брата Арташэса II, Артавазда, якога трымалі ў палоне. Але пратрымаць яго на троне змаглі толькі тры гады. З дапамогай перавароту на трон ізноў узыйшлі Тыгран і Эрато. Аднак Тыгран хутка быў забіты ў баі супраць горцаў, якія прыйшлі з поўначы і напалі на Арменію, а Эрато неўзабаве адмовілася ад трона. Такім чынам у 1 годзе нашай эры завяршылася амаль 200-гадовае кіраванне дынастыі Арташэсідаў.
Міхаіл Міхайлавіч Халецкі
Міхаіл Міхайлавіч Халецкі (? — пасля 1534)  — ураднік і дыпламат Вялікага Княства Літоўскага.
Біяграфія
Жанаты быў з невядомай імем дачкой князя Канстанціна Крошынскага і Ганны, дачкі смаленскага акольнічага Івана Кошкі.
Вомельна
Во́мельна (, Омельно) — аграгарадок у Пухавіцкім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Дубраўскага сельсавета.
Геаграфія
Месціцца за 20 км на паўднёвы захад ад Мар’інай Горкі, 20 км ад чыгуначнай станцыі Пухавічы на лініі Мінск — Асіповічы, на аўтамабільнай дарозе Мар’іна Горка — Шышчыцы, непадалёку ад ракі Пціч.
Вялікае Княства Літоўскае
Па пісьмовых крыніцах вядома з XVI стагоддзя. Населены пункт уваходзіў у склад Менскага павета Менскае ваяводства.
Пад уладай Расійскай імперыі
У 1860 годзе пабудавана царква з дрэва. У 1879 годзе — цэнтр праваслаўнага прыхода (1,3 тыс. вернікаў), пры царкве было папячыцельства.
У 1897 годзе дзейнічалі праваслаўная царква (больш за 1 тыс. прыхаджан), валасное праўленне, народнае вучылішча, хлебезапасная крама, лаўка, пітны дом.
У пачатку XX стагоддзя вядома як урочыш­ча, уласнасць Ратынскіх, побач з Вомельна ўзгадваецца маёнтак. Адміністрацыйны цэнтр Амельнянскай воласці Ігуменскага павета Мінскай губерні. Насельніцтва ў асноўным займалася земляробствам і жывёлагадоўляй.
Найноўшы час
У Першую сусветную вайну ў лютым — снежні 1918 года была пад акупацыяй войскаў кайзераўскай Германіі.
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай вёска абвешчана часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. З 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі вёска ўвайшла ў склад БССР.
У жніўні 1919 года — ліпені 1920 гадоў вёска знаходзілася пад польскай уладай.
У 1924—1939 гадах — цэнтр Кнорынскага сельсавета, у 1939—1962 гадах — цэнтр Варашылаўскага сельсавета. У 1962—1965 гадах вёска ў складзе Сінчанскага сельсавета, у 1965—1972 гадах яго цэнтр. У 1972—1984 гадах — цэнтр Амяльнянскага сельсавета.
У 1932 годзе да Вомельна была далучана в. Востраў. Вёска была ў Дубраўскім сельса­веце.
На 1933 год працавалі калгас імя Кнорына, сталярная майстэрня, кузня.
З 1938 года — вёска.
Падчас Другой сусветнай вайны з чэрвеня 1941 года да ліпеня 1944 года акупіравана нямецкімі войскамі. У маі 1944 года Вомельна была спалена падчас карнай аперацыі «Півоня».
Паводле перапісу 1976 года — пасёлак.
Адукацыя
У 1863 годзе адкрыта народнае вучылішча. У 1886 годзе ў народным вучылішчы займаліся 48 вучняў (у тым ліку 3 дзяўчынкі). У 1900 годзе школу наведваў 74 вучань, настаўнікам працаваў Барыс Мяцельскі. У 1917 годзе народнае вучылішча было пераўтворана ў працоўную школу першай ступені. У 1922 годзе ў школе 1 ступені займалася 80 вучняў, працавалі тры настаўнкі.
Трэны
«Трэны» (Treny; у перакладзе на беларускую мову — «Плачы») — цыкл з 19 вершаў-плачаў польскага паэта Яна Каханоўскага, выдадзены ў 1580 годзе. Вершы прысвечаны дачцы паэта Уршулі, якая памерла ў 1579 годзе.
Кампазіцыя
У «Трэнах» выказаўся бязмежны смутак Каханоўскага па памерлай маленькай дачцэ, што рэзка кантрастуе з папярэднімі працамі паэта, у якіх ён адстойваў такія каштоўнасці, як стаіцызм. Вершы можна разглядаць як крытыку уласных ранніх работ. У больш шырокім сэнсе, «Плачы» паказваюць думаючага чалавека эпохі Адраджэння ў момант крызісу, калі яго прымушаюць праз пакуты і жорсткае супрацьстаянне ідэалаў з рэальнасцю па-новаму ацаніць сваю былую гуманістычную філасофію жыцця.
1993 год у гісторыі музыкі
1993 год быў адзначаны шэрагам музычных падзей.
Трэны
Кампазіцыя
«Трэны» належаць да паэтычнага жанру Рэнесанса — трэнодзіі, і твор цалкам складаецца з частак, характэрных для эпіцэдзія: першыя вершы знаёмяць з трагедыяй і з'яўляюцца панегірыкам па памерлай; далей ідуць вершы смутку, якія дэманструюць маштаб страты паэта, яго гора; у канцы — вершы суцяшэння і навучанні.
Каханоўскі, абапіраючыся на дасягненні такіх паэтаў-класікаў, як Гамер, Цыцэрон, Плутарх, Сенека і, а таксама на пазнейшыя творы Петраркі і паэтаў Адраджэння, такіх як П’ер дэ Рансар, выйшаў за межы вядомых жанраў, і яго «Плачы» з'яўляюцца змешанай формай, зменлівай ад эпіграмы да элегіі і эпітафіі, не кажучы ўжо пра псаломную песню.
Калі «Трэны» былі апублікаваныя, Каханоўскі быў падвергнуты крытыцы за тое, што аплакваў смерць маленькага дзіцяці насуперак існуючай літаратурнай традыцыі, пры якой гэтая форма павінна выкарыстоўвацца для «вялікіх людзей» і «вялікіх падзей».
Вялень
Вяле́нь (, Велень) — вёска ў Пухавіцкім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Дубраўскага сельсавета.
Геаграфія
Знаходзіцца за 10 км на паўднёвы захад ад раённага цэнтра і чыгуначнай станцыі Пухавічы на лініі Мінск-Асіповічы.
Пад уладай Расійскай імперыі
У 1816 годзе ўласнасць Ратынскіх.
У пачатку XX стагоддзя ў Амельненскай воласці Ігуменскага павета Расійскай імперыі.
Найноўшы час
У Першую сусветную вайну ў лютым — снежні 1918 года была пад акупацыяй войскаў кайзераўскай Германіі.
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай вёска абвешчана часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. З 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі вёска ўвайшла ў склад БССР.
У жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў вёска знаходзілася пад польскай уладай.
З канца чэрвеня 1941 года да 3 ліпеня 1944 года акупавана нямецкімі вайскамі. Падчас вайны ў наваколлі дзейнічала партызанская брыгада "Беларусь".
Малая Нява
Малая Нява (Ма́лая Нева́) — другі па велічыні рукаў дэльты Нявы пасля Вялікай Нявы. Адыходзіць ад яе ля Стрэлкі Васільеўскага вострава. Упадае ў Неўскую губу разам з Малой Неўкай паміж Пятроўскім і Крастоўскім астравамі. Даўжыня складае каля 4,25 км, шырыня — ад 200 да 400 м, глыбіня — 3—7 м.
З ракі Малая Нява выцякаюць рукавы Неўскай дэльты: Смаленка і Жданаўка.
Клейстагамія
Клейстагамія — тып самаапылення, пры якім апыленне адбываецца ў нераскрываючыхся кветках. Клейстагамія ўласціва для арахісу, гароху і фасолі, шырока распаўсюджаная сярод травы, аднак самым буйным родам клейстагамных раслін з'яўляецца.
У выпадку генетычна мадыфікаванага рапсу даследчыкі імкнуцца знізіць магчымасць пераносу генаў паміж генетычна мадыфікаванымі і немадыфікаванымі раслінамі, таму спрабуюць зрабіць генетычна мадыфікаваныя расліны клейстагамнымі. Аднак з-за некаторай нестабільнасці клейстагамных формаў генетычна мадыфікаваных раслін бываюць выпадкі, калі кветкі адкрываюцца і генетычна мадыфікаваны пылок вызваляецца.
Наркавічы
На́ркавічы (, Нарковичи) — вёска ў Свіслацкім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Поразаўскага сельсавета.
З 23 лютага 1976 года па 20 ліпеня 1992 года вёска ў складзе Вердаміцкага сельсавета.
Снежань
Снежань — апошні, дванаццаты месяц Грыгарыянскага календара. Складаецца з 31 дня. Галоўныя святы ў снежні: Перша Каляда і Новы год.
Назва месяца ў многіх еўрапейскіх мовах паходзіць ад лацінскай December — дзясяты месяц.
Народная назва падаецца ў выданнях Ф. Скарыны — прасинець, у «Храналогіі» А. Рымшы (1581) згадваецца як просинецъ. Назва, ужываная ў сучаснай беларускай літаратурнай мове, узнікла ў асяроддзі газеты «Наша ніва» і набыла больш-менш канчатковую форму ў 1912, калі ў календары «Нашай нівы» былі пададзеныя прапанаваныя назвы месяцаў з тлумачэннямі. Паслядоўна ў «Нашай ніве» ўжываліся варыянты назвы: у 1907 — грудзень, у 1908 — грудзень (дзекабр), у 1909 — снежань (дзекабр), у 1910—1912 — снежань; у далейшым — снежань («ад снегу»).
Сяргейчыкі
Сярге́йчыкі (, Сергейчики) — вёска ў Мёрскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Язненскага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1945 гадах вёска ў складзе гміны Язна Дзісенскага павета Віленскага ваяводства Польскай Рэспублікі.
Масудзо Мадано
(真殿 益蔵) — былы японскі футбаліст. У 1925 годзе выступаў за нацыянальную зборную Японіі.
Селішча (Верамейскі сельсавет)
Се́лішча (, Селище) — вёска ў Чэрыкаўскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Верамейскага сельсавета.
Сістэма кіравання версіямі
Сістэма кіравання версіямі (ад Version Control System, VCS ці ) — праграмнае забеспячэнне для палягчэння работы са зменлівай інфармацыяй. Сістэма кіравання версіямі дазваляе захоўваць некалькі версій аднаго і таго ж дакумента, пры неабходнасці вяртацца да больш ранніх версій, вызначаць, хто і калі зрабіў тую ці іншую змену, і шмат іншага.
Такія сістэмы найбольш шырока ўжываюцца пры распрацоўцы праграмнага забеспячэння для захоўвання зыходных кодаў праграмы, якая распрацоўваецца. Аднак яны могуць з поспехам выкарыстоўвацца і ў іншых праектах, дзе вядзецца работа з вялікай колькасцю няспынна зменлівых электронных дакументаў. У прыватнасці, сістэмы кіравання версіямі выкарыстоўваюцца ў САПР, звычайна ў складзе сістэм кіравання данымі аб вырабах (PDM). Кіраванне версіямі ўжываецца ў інструментах канфігурацыйнага кіравання (Software Configuration Management Tools).
Праграмнае забеспячэнне Вікіпедыі захоўвае гісторыю змен для ўсіх яе артыкулаў, ужываючы метады, аналагічныя тым, якімі карыстаюцца ў сістэмах кіравання версіямі.
Агульныя звесткі
Сітуацыя, у якой электронны дакумент за час свайго існавання зведвае шэраг змен, з'яўляецца даволі тыповай. Пры гэтым часта бывае важна мець не толькі апошнюю версію, але і некалькі папярэдніх. У найпрасцейшым выпадку можна проста захоўваць некалькі варыянтаў дакумента, нумаруючы іх адпаведным чынам. Такі спосаб неэфектыўны (даводзіцца захоўваць некалькі амаль ідэнтычных копій), патрабуе больш увагі і дысцыпліны і часта вядзе да памылак, таму былі распрацаваны сродкі для аўтаматызацыі гэтай работы.
Традыцыйныя сістэмы кіравання версіямі ўжываюць цэнтралізаваную мадэль, калі маецца адзінае сховішча дакументаў, якое кіруецца спецыяльным серверам, які і выконвае большую частку функцый кіравання версіямі. Карыстальнік, які працуе з дакументамі, павінен спачатку атрымаць патрэбную яму версію дакумента са сховішча; звычайна ствараецца лакальная копія дакумента, т. зв. «рабочая копія». Можа быць атрымана апошняя версія ці любая з папярэдніх, якая можа быць абрана па нумару версіі ці даце стварэння, альбо па іншых прызнаках. Пасля таго, як у дакумент унесены патрэбныя змены, новая версія змяшчаецца ў сховішча. У адрозненне ад простага захоўвання файла, папярэдняя версія не знішчаецца, а таксама застаецца ў сховішчы і можа быць атрымана адтуль у любы час. Сервер можа ўжываць т. зв. дэльта-кампрэсію — гэта такі спосаб захоўвання дакументаў, пры якім захоўваюцца толькі змены паміж паслядоўнымі версіямі, што дазваляе паменшыць аб'ём даных у сховішчы. Улічваючы, што звычайна найбольш запатрабаванай з'яўляецца апошняя версія файла, сістэма можа пры захоўванні новай версіі захоўваць яе цалкам, замяняючы ў сховішчы апошнюю раней захаваную версію на розніцу паміж гэтай і свежай версіяй. Некаторыя сістэмы (напрыклад, ClearCase) падтрымліваюць захоўванне версій абодвух відаў: большасць версій захоўваецца ў выглядзе дэльта, але перыядычна (па спецыяльнай камандзе адміністратара) выконваецца захоўванне версій усіх файлаў у поўным выглядзе; такі падыход забяспечвае максімальна поўнае аднаўленне гісторыі ў выпадку пашкоджання рэпазіторыя.
Звычайнай з'яўляецца сітуацыя, калі над адным праектам працуюць адначасова некалькі чалавек. Калі два чалавекі змяняюць адзін і той жа файл, то адзін з іх можа выпадкова адмяніць змены, зробленыя другім. Сістэмы кіравання версіямі адсочваюць такія канфлікты і прапаноўваюць сродкі іх вырашэння. Большасць сістэм можа аўтаматычна аб'ядноўваць (зліваць) змены, зробленыя рознымі распрацоўшчыкамі. Аднак такое аўтаматычнае аб'яднанне змен звычайна магчыма толькі для тэкставых файлаў і пры ўмове, што змяняліся розныя часткі (якія не перасякаюцца) гэтага файла. Такое абмежаванне звязана з тым, што большасць сістэм кіравання версіямі арыентавана на падтрымку працэсу распрацоўкі праграмнага забеспячэння, а зыходныя коды праграм захоўваюцца ў тэкставых файлах. Калі аўтаматычнае аб'яднанне выканаць не ўдалося, сістэма можа прапанаваць вырашыць праблему ўручную.
Часта выканаць зліццё немагчыма ні ў аўтаматычным, ні ў ручным рэжыме, напрыклад, калі фармат файла невядомы ці занадта складаны. Некаторыя сістэмы кіравання версіямі даюць магчымасць заблакіраваць файл у сховішчы. Блакіроўка не дазваляе іншым карыстальнікам атрымаць рабочую копію або забараняе змены рабочай копіі файла (напрыклад, сродкамі файлавай сістэмы) і забяспечвае такім чынам выключны доступ толькі таму карыстальніку, які працуе з дакументам.
Многія сістэмы кіравання версіямі даюць шэраг іншых магчымасцей:
Тыповы парадак работы з сістэмай
Кожная сістэма кіравання версіямі мае свае спецыфічныя асаблівасці ў наборы каманд, парадку работы карыстальнікаў і адміністраванні. Між тым, агульны парадак работы для большасці VCS цалкам стэрэатыпны. Дапусцім, што праект, якім бы ён ні быў, ужо існуе і на серверы размешчаны яго рэпазіторый, да якога распрацоўшчык атрымлівае доступ.
Пачатак работы з праектам
Першым дзеяннем, якое павінен выканаць распрацоўшчык, з'яўляецца атрыманне рабочай копіі праекта ці той яго часткі, з якой належыць працаваць. Гэтае дзеянне выконваюць з дапамогай стандартнай каманды атрымання версіі (checkout або clone) альбо спецыяльнай каманды, якая фактычна выконвае тое ж самае дзеянне. Распрацоўшчык задае версію, якая павінна быць скапіравана, звычайна капіруецца апошняя (або абраная адміністратарам у якасці асноўнай) версія.
Па камандзе атрымання ўсталёўваецца злучэнне з серверам і праект (ці яго частка — адзін з каталогаў з падкаталогамі) у выглядзе дрэва каталогаў і файлаў капіруецца на камп'ютар распрацоўшчыка. Звычайнай практыкай з'яўляецца дубліраванне рабочай копіі: апроч асноўнага каталога з праектам на лакальны дыск (альбо ў асобны, спецыяльна абраны каталог, альбо ў сістэмныя падкаталогі асноўнага дрэва праекта) дадаткова запісваецца яшчэ адна яго копія. Працуючы з праектам, распрацоўшчык змяняе толькі файлы асноўнай рабочай копіі. Другая лакальная копія захоўваецца ў якасці эталона, дазваляючы ў любы момант без звяртання да сервера вызначыць, якія змены былі ўнесены ў пэўны файл або праект у цэлым і ад якой версіі была «адгалінавана» рабочая копія; як правіла, любая спроба ручной змены гэтай копіі вядзе да памылак у рабоце праграмнага забеспячэння VCS.
Галінаванні
Рабіць дробныя выпраўленні ў праекце можна шляхам непасрэднай праўкі рабочай копіі з паслядоўнай фіксацыяй змен прама ў галоўнай галіне (ствале) на серверы. Аднак пры выкананні колькі-небудзь значных па аб'ёме работ такі парадак становіцца нязручным: адсутнасць фіксацыі прамежкавых змен на серверы не дазваляе працаваць над чым-небудзь у групавым рэжыме, акрамя таго, павышаецца рызыка страты змен пры лакальных аварыях і губляецца магчымасць аналізу і вяртання да папярэдніх варыянтаў кода ў межах дадзенай работы. Таму для такіх змен звычайнай практыкай з'яўляецца стварэнне галіны (branch), распрацоўка ў якой вядзецца паралельна са зменамі ў асноўнай версіі. Галіна ствараецца спецыяльнай камандай. Рабочая копія галіны можа быць створана нанова звычайным чынам (камандай атрымання рабочай копіі, з указаннем адраса ці ідэнтыфікатара галіны), альбо шляхам пераключэння наяўнай рабочай копіі на заданую галіну.
Базавы рабочы цыкл пры выкарыстанні галін застаецца такім жа, як і ў агульным выпадку: распрацоўшчык перыядычна абнаўляе рабочую копію (калі з галінай працуе больш чым адзін чалавек) і фіксуе ў ёй сваю штодзённую працу. Часам галіна распрацоўкі так і застаецца самастойнай (калі змена нараджае новы варыянт праекта, які далей развіваецца асобна ад асноўнага), але часцей за ўсё, калі работа, для якой створана галіна, выканана, галіна ўключаецца ў ствол (асноўную галіну). Гэта можа рабіцца камандай зліцця (звычайна merge), альбо шляхам стварэння патча (patch), які змяшчае ўнесеныя падчас распрацоўкі галіны змены, і выкарыстання гэтага патча ў бягучай асноўнай версіі праекта.
Зліццё версій
Тры віды аперацый, якія выконваюцца ў сістэме кіравання версіямі, могуць прыводзіць да неабходнасці аб'яднання змен. Гэта:
Ва ўсіх выпадках сітуацыя прынцыпова аднолькавая і мае наступныя характэрныя рысы:
Цалкам відавочна, што пры невыкананні ўмовы (2) (гэта значыць калі змены былі ўнесены толькі ў арыгінал ці толькі ў копію) аб'яднанне элементарнае — дастаткова скапіраваць змененую частку туды, дзе змен не было. У адваротным выпадку зліццё змен ператвараецца ў нетрывіяльную задачу, у многіх выпадках патрабуе ўмяшання распрацоўшчыка. У цэлым механізм аўтаматычнага зліцця змен працуе, засноўваючыся на наступных прынцыпах:
Ва ўсіх выпадках базавай версіяй для зліцця з'яўляецца версія, ў якой было зроблена падзяленне зліваемых версій. Калі гэта аперацыя фіксацыі змен, то базавай версіяй будзе версія апошняга абнаўлення перад фіксацыяй, калі абнаўленне — то версія папярэдняга абнаўлення, калі зліянне галін — то версія, у якой была створана адпаведнай галіна. Адпаведна, супастаўнымі наборамі змен будуць наборы змен, зробленых ад базавай да бягучай версіі ва ўсіх аб'ядноўваемых варыянтах.
Пры вызначэнні дапушчальнасці зліцця змен у межах аднаго і таго ж тэкставага файла працуе тыповы механізм шторадковага параўнання тэкстаў (прыкладам яго рэалізацыі з'яўляецца сістэмная ўтыліта GNU diff), які параўноўвае аб'яднальныя версіі з базавай і стварае спіс змен, гэта значыць даданых, выдаленых і змененых набораў радкоў. Мінімальнай адзінкай даных для гэтага алгарытму з'яўляецца радок, нават самае дробнае адрозненне робіць радкі рознымі. З улікам таго, што сімвалы-падзяляльнікі, у большасці выпадкаў, не нясуць асэнсаванай нагрузкі, механізм зліцця можа ігнараваць гэтыя сімвалы пры параўнанні радкоў.
Тыя знойдзеныя наборы змененых радкоў, якія не перасякаюцца паміж сабой, лічацца сумеснымі і іх зліццё робіцца аўтаматычна. Калі ў файлах, якія зліваюцца, знаходзяцца змены, якія закранаюць адзін і той жа радок файла, гэта прыводзіць да канфлікту. Такія файлы могуць быць аб'яднаныя толькі ўручную. Любыя файлы, акрамя тэкставых, з пункту гледжання VCS з'яўляюцца бінарнымі і не дазваляюць аўтаматычнае зліццё.
Канфлікты і іх вырашэнне
Сітуацыя, калі пры зліцці некалькіх версій зробленыя ў іх змены перасякаюцца паміж сабой, завецца канфліктам. Пры канфлікце змен сістэма кіравання версіямі не можа аўтаматычна стварыць выніковы праект і вымушана звярнуцца да распрацоўшчыка. Як ужо абмяркоўвалася вышэй, канфлікты могуць узнікаць на этапах фіксацыі змен, абнаўлення ці зліцця галін. Ва ўсіх выпадках пры выяўленні канфлікту адпаведная аперацыя спыняецца да вырашэння.
Для вырашэння канфлікту сістэма ў агульным выпадку прапануе распрацоўшчыку тры варыянты канфліктных файлаў: базавы, лакальны і серверны. Канфліктныя змены альбо паказваюцца распрацоўшчыку ў спецыяльным праграмным модулі аб'яднання змен (у гэтым выпадку там паказваюцца варыянты зліцця і дынамічна зменны ў залежнасці ад каманд карыстальніка аб'яднаны варыянт файла), альбо пазначаюцца спецыяльнай разметкай прама ў тэксце аб'яднанага файла (тады распрацоўшчык павінен сам сфарміраваць пажаданы тэкст у спрэчных месцах і захаваць яго).
Канфлікты ў файлавай сістэме вырашаюцца прасцей: там можа канфліктаваць толькі выдаленне файла з адной з іншых аперацый, а парадак файлаў у каталогу не мае значэння, так што распрацоўшчыку застаецца толькі выбраць, якую аперацыю трэба захаваць ў выніковай версіі.
Блакіроўкі
Механізм блакіроўкі дазваляе аднаму з распрацоўшчыкаў захапіць у манапольнае карыстанне файл ці групу файлаў для ўнясення ў іх змен. На той час, пакуль файл заблакіраваны, ён застаецца даступным усім астатнім распрацоўшчыкам толькі для чытання, і любая спроба ўнесці ў яго змены адкідваецца серверам. Тэхнічна блакіроўка можа быць арганізавана па-рознаму. Тыповым для сучасных сістэм з'яўляецца наступны механізм.
Масавае ужыванне блакіровак, калі ўсе ці большасць файлаў у праекце з'яўляюцца блакіраванымі і для любых змен неабходна заблакіраваць адпаведны набор файлаў, называецца стратэгіяй «блакіраванага вымання». Раннія сістэмы кіравання версіямі падтрымлівалі выключна гэтую стратэгію, прадухіляючы такім чынам з'яўленне канфліктаў на корані. У сучасных VCS пераважным з'яўляецца ужыванне неблакіравальных выманняў, блакіроўкі ж лічацца хутчэй непазбежным злом, якое патрэбна па магчымасці абмяжоўваць. Недахопы ўжывання блакіровак відавочныя:
З другога боку, у некаторых выпадках выкарыстанне блакіровак цалкам апраўдана. Відавочным прыкладам з'яўляецца арганізацыя работы з бінарнымі файламі, для якіх няма інструментальных сродкаў зліцця змен альбо такое зліццё прынцыпова немагчыма (як, напрыклад, для файлаў выяў). Калі аўтаматычнае зліццё немагчыма, то пры звычайным парадку работы любая паралельная змена падобных файлаў будзе прыводзіць да канфлікту. У дадзеным выпадку зручней зрабіць такі файл блакіраваным, каб гарантаваць, што любыя змены ў яго будуць уносіцца толькі паслядоўна.