cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Хвароба Паркінсона
Цэнтральныя халінаблакатары
Для лячэння паркінсанізму ўжываюць антыхалінергічныя сродкі. Знакаміты французскі ўрач Жан Мартэн Шарко яшчэ ў 1874 годзе выкарыстоўваў беладонну для змяншэння назіральнай пры захворванні ўзмоцненай салівацыі. Ім таксама было адзначана змяншэнне трэмару падчас яе прыёму. У далейшым для лячэння сталі выкарыстоўваць не толькі прэпараты беладонны, але і іншыя халінаблакатары — атрапін і скопаламін. Пасля з’яўлення сінтэтычных халіналітыкаў сталі ўжывацца трыгексіфенідыл (цыкладол), трыперыдэн,, трапацын, этпенал, дыдэпіл і дынезін.
Ужыванне халінаблакатараў патагенетычна абгрунтаванае. Пашкоджанне чорнай субстанцыі і іншых нервовых утварэнняў прыводзіць да істотных зрухаў у халін- і дафамінергічных працэсах, а менавіта да павышэння халінергічнай актыўнасці і паніжэння дафамінергічнай. Такім чынам цэнтральныя халінаблакатары «выраўніваюць» нейрамедыятарныя ўзаемадзеянні.
Прэпараты беладонны, якія ўжываліся раней, дзейнічаюць пераважна на перыферычныя ацэтылхалінавыя рэцэптары і меней — на халінарэцэптары мозга. У сувязі з гэтым тэрапеўтычнае дзеянне дадзеных прэпаратаў адносна малое. Разам з тым яны выклікаюць шэраг пабочных з’яў: сухасць у роце, парушэнне акамадацыі, затрымку мачы, агульную слабасць, заварот галавы і іншыя.
Сучасныя сінтэтычныя супрацьпаркінсанічныя цэнтральныя халінаблакатары характаразуюцца больш выбіральным дзеяннем. Яны шырока ўжываюцца падчас лячэння экстрапірамідных захворванняў, а таксама неўралагічных ускладненняў, якія выклікаюцца нейралептыкамі.
Выбітнай уласцівасцю цэнтральных халінаблакатараў з’яўляецца тое, што яны ў большай ступені ўздзейнічаюць на трэмар; у меншай ступені ўплываюць на рыгіднасць і брадыкінезію. У сувязі з перыферычным дзеяннем змяншаецца слінацячэнне, у меншай ступені потавыдзяленне і сальнасць скуры.
Хірургічнае лячэнне
Хірургічныя метады лячэння можна падзяліць на два тыпы: дэструкцыйныя аперацыі і стымуляцыю глыбінных мазгавых структур.
Дэструкцыйныя аперацыі
Да дэструкцыйных аперацый, якія праводзяць пры хваробе Паркінсона, адносяцца талама- і палідатамія. Таламатамія паказана толькі ў тых выпадках, калі асноўным сімптомам захворвання з’яўляецца трэмар. Для атрымання станоўчага выніку ад аперацыі хворыя павінны адпавядаць некалькім крытэрыям: хвароба Паркінсона выяўляецца аднабаковым трэмарам, кансерватыўнае лячэнне неэфектыўнае. Паказана, што разбурэнне вентральнага прамежкавага ядра таламуса (nucleus ventralis intermedius) вядзе да зніжэння трэмару ў хворых на паркінсанізм. У адпаведнасці з літаратурнымі дадзенымі, эфектыўнасць аперацыі па знішчэнні трэмару пры хваробе Паркінсона дасягае 96 %. Пры гэтым тыя ж аўтары адзначаюць высокую рызыку ўскладненняў (13 % трывалых і 56 % часовых ). Да ўскладненняў, якія ўзнікаюць пасля таламатаміі, адносяць дызартрыю, абулію, дысфазію, дыспраксію.
Палідатамія можа быць паказана хворым з пераважаннем рухальных разладаў, для якіх кансерватыўнае лячэнне неэфектыўнае. Працэдура зводзіцца да ўвядзення іглы ў бледны шар (globus pallidus) з наступным яго частковым разбурэннем.
Палідатамія з’яўляецца адносна бяспечнай працэдурай. Падчас аналізу 85 артыкулаў, прысвечаных палідатаміі, і адпаведна вынікаў лячэння 1510 хворых былі вылучаны такія ўскладненні дадзенай аперацыі :
Эфектыўнасць палідатаміі пры хваробе Паркінсона дастаткова высокая. Гіпакінезія ў супрацьлеглых боку аперацыі канцавінах зніжаецца ў 82 % выпадкаў.
З развіццём радыехірургіі з’явілася новая магчымасць ажыццяўляць разбурэнне адпаведных нервовых структур без траўматызацыі навакольных структур і тканак.
Нейрастымуляцыя
Дадзены метад ужываецца ў наступных выпадках :
Сутнасць метада: лячэбны эфект дасягаецца за кошт стымуляцыі дакладна разлічаным невялікім па амплітудзе электрычным токам пэўных структур галаўнога мозга, адказных за кантроль над рухамі цела. Для гэтага пацыенту ўводзяцца ў галаўны мозг тонкія электроды, якія злучаюцца з нейрастымулятарам (падобны да кардыястымулятара), які імплантуецца падскурна ў абсягу грудзей пад ключыцаю.
Сама аперацыя звычайна праводзіцца ў два этапы. На першым этапе пад мясцовым абязбольваннем з дапамогай магнітна-рэзананснай тамаграфіі і стэрэатаксічнай нейранавігацыі электроды ўводзяцца ў глыбінныя структуры галаўнога мозга, адказныя за кантроль над рухамі — у абсяг (STN). Потым ажыццяўляецца тэставая стымуляцыя, падчас якой пацыент паведамляе пра саматасенсорныя адчуванні, якія ўзнікаюць пры розных параметрах стымуляцыі. Пры станоўчым выніку праводзіцца другі этап: пацыенту імплантуюцца падскурныя часткі сістэмы — канектары і генератар імпульсаў (нейрастымулятар). Звычайна другі этап праводзіцца пад наркозам. У пасляаперацыйным перыядзе ажыццяўляецца праграмаванне нейрастымулятара і навучанне пацыента. Пацыент мае магчымасць сам карэкціраваць налады стымуляцыі (у межах, зададзеных урачом) у залежнасці ад уласнага самаадчування і асаблівасцей дзейнасці, якую выконвае хворы.
Вынікі аперацыі :
Лячэнне з ужываннем ствалавых клетак. Генная тэрапія
Вынікі першых выпрабаванняў па ўжыванні ствалавых клетак падчас хваробы Паркінсона былі апублікаваныя ў 2009 годзе. У адпаведнасці з атрыманымі дадзенымі, праз 36 месяцаў пасля ўвядзення ствалавых клетак станоўчы эфект адзначаны ў 80 % хворых. Лячэнне заключаецца ў трансплантацыі нейронаў, атрыманых у выніку дыферэнцыроўкі ствалавых клетак, у галаўны мозг. Тэарэтычна яны павінны замяніць загінуўшыя дафамінсакрэтуючыя клеткі. Метад па стане на другую палову 2011 года даследаваны недастаткова і не мае шырокага клінічнага ўжывання.
У 2003 годзе ўпершыню чалавеку з хваробай Паркінсона ў субталамічнае ядро былі ўведзеныя генетычныя вектары, якія змяшчалі ген, адказны за сінтэз глутаматдэкарбаксілазы. Дадзены фермент зніжае актыўнасць субталамічнага ядра. Вынікам гэтага з’яўляецца тое, што ён мае станоўчы тэрапеўтычны ўплыў. Нягледзячы на атрыманыя добрыя вынікі лячэння, станам на першую палову 2011 года методыка практычна не ўжываецца і знаходзіцца ў стадыі клінічных даследаванняў.
Прагноз
Прагноз умоўна неспрыяльны — хвароба Паркінсона няўхільна прагрэсіруе. Сімптомы парушэння рухаў развіваюцца найбольш хутка. Хворыя, якія не атрымліваюць лячэнне, у сярэднім губляюць магчымасць абслугоўваць сябе самастойна праз 8 гадоў ад пачатку захворвання, а праз 10 гадоў становяцца прыкаванымі да ложка. Станам на другую палову 2011 года большасць пацыентаў атрымлівае адпаведнае лячэнне. Прагноз у дадзенай групе лепшы за групу хворых, якія не атрымліваюць адэкватнай тэрапіі. Асобы, якія прымаюць левадопу, становяцца залежнымі ад абслугоўваючых іх асоб у сярэднім праз 15 гадоў. Тым не менш, у кожным канкрэтным выпадку хуткасць прагрэсіравання захворвання розная. Адзначана, што пры адносна раннім развіцці хваробы Паркінсона найхутчэй прагрэсіруюць сімптомы парушэння рухальнай актыўнасці, а пры з’яўленні першых сімптомаў у асоб ад 70 гадоў і старэй на першы план выходзяць псіхічныя разлады.
Адэкватная тэрапія запавольвае развіццё шэрага сімптомаў, якія вядуць да страты працаздольнасці хворых (цягліцавай рыгіднасці, гіпакінезіі, пастуральнай няўстойлівасці і іншых). Аднак праз 10 гадоў ад моманту пачатка захворвання працаздольнасць большасці хворых значна зніжана.
Працягласць жыцця хворых зніжана. Працаздольнасць у дадзеных хворых стойка і незваротна губляецца, у залежнасці ад выказанасці неўралагічных парушэнняў хворым прызначаецца група інваліднасці.
Рэабілітацыя
Ёсць доказы таго, што маўленчыя і рухальныя праблемы, ад якіх церпяць хворыя, можна палепшыць з дапамогай рэабілітацыі, зрэшты даследаванняў па гэтай тэме станам на 15 кастрычніка 2014 г. яшчэ бракуе, а якасць некаторых з іх выклікае пытанні. Рэгулярныя фізічныя практыкаванні, якія выконваюцца ў межах або па-за межамі фізіятэрапіі, могуць прыносіць плён у выпраўленні і паляпшэнні мабільнасці, гнуткасці, моцы, хуткасці хады і якасці жыцця. Аднак, калі праграма практыкаванняў выконваецца пад наглядам фізіятэрапеўта, ступень паляпшэння рухальных сімптомаў, ментальных і эмацыйных функцый, штодзённай жыццёвай актыўнасці і якасці жыцця значна большая ў параўнанні з праграмамі, якія пацыент самастойна выконвае дома. Для паляпшэння гнуткасці і дыяпазону рухаў у людзей, якія маюць рыгіднасць, агульныя рэлаксацыйныя тэхнікі, як лёгкае трасенне хворага і асобных частак яго цела, былі прызнаныя эфектыўнымі, бо яны змяншаюць празмернае цягліцавае напружанне. Іншыя эфектыўныя тэхнікі, якія даюць расслабленне, уключаюць у сябе павольныя круцільныя рухі канечнасцей і тулава, рытмічныя рухі, дыяфрагмальнае дыханне і медытатыўныя тэхнікі. Што тычыцца парушэнняў хады і іншых праяў гіпакінезіі, фізіятэрапеўты маюць разнастайныя стратэгіі па паляпшэнні функцыянальнай мабільнасці. Сферы навуковых інтарэсаў у пытаннях хады факусіруюцца (але не абмяжоўваюцца гэтым) на паляпшэнні найперш хуткасці хады, устойлівасці падчас яе, сінхранізацыі рухаў цела і рук. Стратэгіі ўключаюць ужыванне дадатковага абсталявання (хада з кіем і на бегавой дарожцы), славесную падтрымку пацыента (а таксама і ручную, зрокавую і слыхавую), практыкаванні (маршыраванне) і змены ўмоў хады (узроўняў паверхні; стварэнне або прыбіранне перашкод). Сілавыя практыкаванні паказалі паляпшэнне моцы і маторных функцый людзей, у якіх былі першасная цягліцавая слабасць або цягліцавая слабасць, выкліканая гіпадынаміяй праз мяккую або сярэднюю форму хваробы Паркінсона. Аднак справаздачы даследаванняў паказваюць наяўнасць сувязі таксама і паміж моццу і часам прыёму медыкаментаў, таму цяжка сказаць, што паляпшае стан пацыента ў гэтым выпадку: лекі ці практыкаванні. Зрэшты, з гэтай жа прычыны хворым рэкамендуецца выконваць практыкаванні ў перыяд часу паміж 45 хвілінамі і 1 гадзінай пасля прыёму лекаў, калі пацыенты знаходзяцца ў сваёй найлепшай фізічнай форме. Даказана, што праз спецыфічную для хваробы позу (пацыент пастаянна сагнуты ўперад і ўніз) пацыенты пакутуюць ад хранічнай гіпаксіі, бо назіраецца рэспіраторная дысфункцыя, якую дапамагае паменшыць глыбокае дыяфрагмальнае дыханне. Ёсць інфармацыя аб тым, што практыкаванні дапамагаюць змагацца з запорам.
Эканамічныя аспекты
Кошты хваробы Паркінсона для грамадства высокія, але дакладны падлік ускладнены праз метадалагічныя праблемы ў даследаваннях і адрозненні паміж краінамі. Штогадовыя выдаткі ў Вялікабрытаніі ацэньваюцца дыяпазонам паміж 449 млн і 3,3 млрд фунтаў стэрлінгаў, калі ў ЗША штогадовыя выдаткі на аднаго пацыента складаюць каля 10 000 долараў, а агульнанацыянальныя штогадовыя затраты — каля 23 млрд долараў. У ЗША найбольшыя прамыя кошты ідуць на дапамогу пацыентам стацыянараў і дамоў састарэлых, калі непасрэдныя выдаткі на лекі істотна ніжэйшыя. Непрамыя затраты высокія ў сувязі са змяншэннем прадукцыйнасці працы і павелічэннем нагрузкі людзей, якія даглядаюць хворых — іх блізкіх сваякоў. Акрамя чыста эканамічнага пашкоджання, хвароба Паркінсона значна зніжае якасць жыцця як хворых, гэтых і іх апекуноў.
Прапаганда і асветніцтва
11 красавіка, дзень нараджэння Джэймса Паркінсона, быў абвешчаны Сусветным Днём хваробы Паркінсона. Чырвоны цюльпан быў абраны міжнароднымі арганізацыямі сімвалам хваробы ў 2005 годзе: менавіта гэты сорт быў зарэгістраваны пад назвай «Цюльпан Джэймса Паркінсона» (James Parkinson Tulip) у 1981 годзе нідэрландскім селекцыянерам. Найбуйнейшыя грамадскія арганізацыі ў гэтай галіне ўключаюць:, які выдзеліў больш за 180 млн долараў на апеку хворых, даследаванні і службы падтрымкі хворых і іх родных з 1982 г. ;, які ахвяраваў 105 млн долараў на даследаванні і 44 млн долараў на адукацыйныя і асветніцкія праграмы з даты свайго заснавання ў 1957 г. Уільямам Блэкам ;, заснаваная ў 1961 г. ;, заснаваная ў 1992 г.
Вядомыя людзі, якія сталі ахвярамі паркінсанізму
Хвароба паражае людзей самых розных сацыяльных груп і прафесій. Развіваючыся паступова, яна прыводзіць да зніжэння працаздольнасці хворага чалавека.
Сярод беларусаў адной з найбольш вядомых ахвяр хваробы Паркінсона быў Рыгор Іванавіч Барадулін — Народны паэт Беларусі, перакладчык і эсэіст.
Дадзенае захворванне было дыягнаставанае ў некаторых знакамітых палітыкаў, дзяржаўных і царкоўных дзеячаў. Дыягназ хваробы Паркінсона быў пастаўлены Папу Рымскаму Яну Паўлу II у 1993 годзе. Афіцыйна Ватыканам хвароба пантыфіка была прызнана ў 2003 годзе. Такім чынам Ян Павел II апошнія 12 гадоў жыццяў пакутаваў ад сімптомаў і праяў паркінсанізму. У апошнія годы жыцця кітайскі дзяржаўны дзеяч і дыктатар Маа Цзэдун адышоў ад палітычнай дзейнасці ў сувязі з гэтай немаччу, якая ў яго развілася. У палесцінскага лідара Ясіра Арафата хвароба Паркінсона афіцыйна прызнана не была. Аднак наяўнасць у яго яскравага трэмару ў апошнія гады жыцця дала падставу меркаваць пра дадзенае захворванне. Хвароба Паркінсона іспанскага дзяржаўнага дзеяча і дыктатара Франсіска Франка ў значнай ступені паўплывала на гісторыю Іспаніі. Па ўспамінах караля Хуана Карласа I «Франка быў чалавекам, створаным каб пражыць 100 гадоў. Не курыў, не піў і не быў вялікім гастраномам. Вёў абсалютна мернае жыццё і праводзіў шмат часу на паветры, займаючыся паляваннем або рыбнай лоўляю з борта „Асор“». Хвароба стала для яго вялікай неспадзяванкаю. Франка даў даручэнне падрыхтаваць дэкрэт пра перадачу ўлады і ў 1973 годзе сышоў з пасады старшыні ўрада. Сярод прадстаўнікоў мастацтва і навуковага свету хвароба Паркінсона была дыягнаставаная ў каталонскага сюррэаліста Сальвадора Далі, знакамітага італьянскага і савецкага фізіка Бруна Пантэкорва, матэматыка Андрэя Калмагорава , брытанскага пісьменніка Артура Кёстлера і рускага паэта Андрэя Вазнясенскага. Сальвадору Далі дыягназ быў пастаўлены за 8 гадоў да смерці, у 1981 годзе. У Артура Кёстлера сімптомы хваробы з’явіліся ў 1976 годзе. Нягледзячы на тое, што моцны трэмар у руках перашкаджаў яму пісаць, ён яшчэ стварыў некалькі твораў. Андрэй Вазнясенскі пасля 15 гадоў захворвання памёр ад яго ўскладненняў.
Да захворвання таксама схільныя спартсмены. Развіццё хваробы Паркінсона ў іх цягне за сабою сыход з прафесійнага спорту. У няпоўныя 40 гадоў у амерыканскага баксёра Махамеда Алі дыягнаставалі хваробу Паркінсона. Шматразовы чэмпіён быў вымушаны завершыць сваю спартыўную кар’еру. Да іншых знакамітых спартсменаў-паркінсонікаў можна аднесці амерыканскіх аўтагоншчыка Філа Хіла і баскетбаліста Браяна Гранта.
Сярод знакамітых кінаакцёраў хвароба Паркінсона была дыягнаставана ў Майкла Джэй Фокса, Дэборы Кер, Вінсента Прайса і Робіна Вільямса. Савецкі акцёр Міхаіл Ульянаў пакутаваў на захворванне апошнія 15 гадоў жыцця. У амерыкана-канадскага акцёра Майкла Джэй Фокса хвароба была дыягнаставана ў 1991 годзе. Праз пэўны час ён стварыў грамадскую арганізацыю «» па даследаванні хваробы Паркінсона, якая дапамагае паркінсонікам і спансіруе даследаванні па вывучэнні праблемы. Самому Фоксу была праведзена таламатамія.
ФК Вулверхэмптан Уондэрэрс
«Вулверхэмптан Уондэрэрс» (Wolverhampton Wanderers Football Club) — прафесійны англійскі футбольны клуб з горада Вулверхэмптан, Уэст Мідлендс. Першапачаткова клуб называўся «Сент-Люкс», бо яго заснавальнікам быў дырэктар школы Святога Лукі Гары Беркрафт. Клуб з’яўляецца адным з заснавальнікаў Футбольнай лігі. Ганаровым віцэ-прэзідэнтам клуба з’яўляецца легендарны спявак гурта «Led Zeppelin» — Роберт Плант.
Канец XIX стагоддзя
«Вулверхэмптан Уондэрэрс» быў заснаваны ў 1877 годзе над назвай «Сент-Лю» дырэктарам школы Святога Лукі з Блэйкенгола, у гонар якой і атрымаў сваю назву. Пазней клуб яшчэ некалькі разоў змяняў назву, калі, нарэшце, у 1923 годзе не атрымаў сучасную назву, у гонар гораду, які прадстаўляе. У 1888 годзе клуб прыняў удзел у першым сезоне Футбольнай лігі. Заняўшы трэцяе месца, выйшаў ў фінал Кубка Англіі, дзе саступіў чэмпіёну краіны «Прэстану». На наступны год быў адчынены стадыён «Муленью», на якім каманда гуляе і па сённяшні дзень. А ў 1893 годзе клуб атрымаў свой першы трафей, у фінале кубка Англіі быў пераможаны «Эвертан».
Пачатак XX стагоддзя
У далейшым у клуба пачаліся цяжкія часы, падчас якіх каманда спачатку ўпарта затрымалася ў сярэдзіне турнірнай табліцы, а потым у 1906 годзе і зусім пакінула вышэйшы дывізіён англійскага футбола. Доўгі час «ваўкі» выступалі не лепшым чынам, аднак, нягледзячы на гнятлівае турнірнае становішча, у 1908 годзе камандзе ўдалося заваяваць свой ​​другі Кубак Англіі. У 1923 годзе «Вулверхэмптан» вылецеў у другі дывізіён, аднак гэта станоўча паўплывала на гульню каманды, і ўжо ў наступным сезоне «ваўкі» здолелі вярнуцца назад. У 1932 годзе, дзякуючы выдатна прадуманай працы кіраўніцтва, клубу ўдалося вярнуцца ў эліту, заваяваўшы прапіску ў вышэйшым дывізіёне. На працягу 1930-х гадоў «Вулверхэмптан» двойчы заваёўваў срэбра ў нацыянальным першынстве і паступова стаў адным з лепшых клубаў Англіі. У 1939 годзе клуб у чарговы раз дайшоў да фіналу Кубка Англіі, але прайграў «Портсмуту» з лікам 4:1.
Склад
Станам на ліпень 2023 года.
Палярная экспедыцыя А. В. Калчака
Паля́рная выратава́льная экспеды́цыя лейтэна́нта Калчака́ была падрыхтавана Імператарскай Акадэміяй навук для высвятлення лёсу груп Э. В. Толя і А. А. Бірулі, якія ўдзельнічалі ў Рускай палярнай экспедыцыі, і аказання ім дапамогі. Распрацаваў план прадпрыемства і кіраваў ім лейтэнант Імператарскага флота А. В. Калчак, які ўдзельнічаў у вандраванні Толя, будучы Вярхоўны кіраўнік Расіі і Вярхоўны галоўнакамандуючы Рускай арміяй. Таму па палітычных матывах пры савецкай уладзе гісторыя экспедыцыі радыкальна перакручвалася.
Апроч выканання ратавальных заданняў экспедыцыя правяла вялікую даследчыцкую працу: былі адкрыты і апісаны невядомыя да таго геаграфічныя аб'екты, удакладнены абрысы лініі берагоў, занесены ўдакладненні ў характарыстыку лёдаўтварэння. Кіраўнік экспедыцыі А. В. Калчак паводле вынікаў экспедыцыі быў узнагароджаны Канстанцінаўскім медалём і стаў чацвёртым з палярных вандроўнікаў, узнагароджаных гэтай ганаровай узнагародай, — пасля Ф. Нансена, Н. Нордэншэльда і.
Перадгісторыя
Удзельнікі Рускай палярнай экспедыцыі, якія прыбылі ў Санкт-Пецярбург пад канец лістапада — пачатку снежня 1902 года, адчыталіся перад Акадэміяй навук пра праробленую працу, а таксама паведамілі пра распачаты Толем пешы паход на. Улічваючы, што ад начальніка экспедыцыі ніякіх вестак так і не паступіла, доля барона і дзвюх яго груп вельмі турбавала Акадэмію навук, Імператарскае Рускае геаграфічнае таварыства і саміх удзельнікаў экспедыцыі, якія вярнуліся.
Пачуццё адказнасці і таварыскага абавязку штурхала А. В. Калчака на хуткія і наважныя дзеянні. Лейтэнант гатовы быў узяцца кіраваць экспедыцыяй, якая павінна была быць паслана на дапамогу Толю. Хоць у Калчака не магло быць упэўненасці, што яна дакладна адбудзецца, ён усё ж вырашыў выказаць на паперы свой план выратавання і падаць паперу старшыню Камісіі па рыштунку Рускай палярнай экспедыцыі акадэміку.
9 снежня 1902 года адбылося пасяджэнне Камісіі па рыштунку Рускай палярнай экспедыцыі, куды былі запрошаны, Калчак і Валасовіч. Усе былі заклапочаны высвятленнем лёсу груп Толя і Бірулі і аказаннем ім дапамогі. Вядомы палярнік акадэмік выступіў з прапановай ізноў ісці да вострава Бенета на «Зары», забяспечыўшы судна вугалем, аднак супраць ідэі адпраўкі «Зары» для аказання дапамогі Толю выступіў Мацісан, аргументуючы сваю пазіцыю «поўнай няўпэўненасцю ў магчымасці дасягнення запланаванай мэты»; паводле яго думкі, гэты варыянт мог саміх ратавальнікаў паставіць у не менш небяспечнае становішча, чым тое, у якім апынулася партыя Толя, апроч таго, Мацісан адзначаў, што да моманту меркаванага прыбыцця шхуны да берагоў вострава Бенета група Толя можа яго пакінуць — так у рэчаіснасці і адбылося. Уздымалася пытанне адпраўкі ў раён Новасібірскіх астравоў, аднак гэты план быў адпрэчаны з-за занадта вялікай асадкі ледакола і вялікай колькасці людзей, якія складалі яго каманду і якіх немагчыма было б прахарчаваць у выпадку вымушанай зімоўкі ледакола ў Арктыцы. Прапанавалася зафрахтаваць «Лену», аднак уладальнік парахода купчыха Громава нават за даставу вугалю на вострава Кацельны запатрабавала грошай больш, чым каштавала сама «Зара». Калчак прапанаваў іншы план, паводле якога да Бенета трэба было адправіцца на шлюпках, а далей — на санках па лёдзе. Абмарожаны дакладчык прасіў выдзяліць на яго прадпрыемства мінімальнае фінансаванне і запэўніваў навуковы савет, што дайдзе на шлюпцы да Зямлі Бенета. Акадэмік Ф. М. Чарнышоў схіліўся да плана Калчака, які заявіў — «Калі прайшоў, пройдзем і мы!» — і выклікаўся экспедыцыю ўзначальваць. Члены савета глядзелі на Калчака, як на хлапчука-лейтэнанта, схільнага да такой жа формы «паўночнаманіі», што і сам барон Толь, які рынуўся на лыжах у льды Арктыкі; аднак запал дакладчыка падмацоўваўся такой сілай волі і такой ступені верай у поспех свайго паходу, што сівавалосыя навукоўцы здаліся і далі Калчаку поўную свабоду дзеянняў. Даследчык В. В. Сінюкоў адзначае, што камандзір «Зары» Мацісан пры абмеркаванні варыянту з лодкавым паходам пра сваё жаданне ўзначаліць экспедыцыю «шматзначна прамаўчаў», імаверна з-за таго, што яго палярны калега Калчак яго апярэдзіў. Шлюпкавае прадпрыемства Калчака абяцала быць не менш рызыкоўным, чым сам пешы паход барона Толя. Многія акадэмікі, прымудроныя досведам працы на Поўначы, вельмі скептычна глядзелі на рэальныя магчымасці планаванага прадпрыемства, яны казалі: «Гэта вар'яцтва — плаваць на шлюпках у Ледавітым акіяне». Паказальны і даклад у Акадэмію навук па гэтай нагодзе палярніка М. І. Бруснёва, які працаваў у гэты час са сваёй партыяй на Новасібірскіх астравах: «Спачатку працоўныя мае адмаўляліся верыць, што сп. Калчак прыязджаў на Новую Сібір і з'ехаў далей, так ім здавалася неверагоднай магчымасць вандравання на лодках па Ледавітым акіяне». Сам Калчак пасля пісаў наконт гэтага:
27 снежня 1903 года Калчак атрымаў афіцыйнае запрашэнне сакратара Расійскай палярнай экспедыцыі прыступіць да арганізацыі шлюпкавай экспедыцыі і прыняць камандаванне ёю. Гэтак адказнае даручэнне прывяло да таго, што Калчаку давялося адкласці сваё вяселле з С. Ф. Аміравай. 16 студзеня А. В. Калчак атрымаў першую суму на правядзенне ратавальнай экспедыцыі.
Падрыхтоўка экспедыцыі
Атрымаўшы поўны карт-бланш, Калчак у пачатку лютага паехаў у Мязень, потым у мястэчка Даўгашчэлле на ўзбярэжжа Белага мора — месца збору паляўнічых на цюленяў. Лейтэнант залучыў для сваёй экспедыцыі 6 памораў, якія раней удзельнічалі ў экспедыцыі на Шпіцберген, чацвёра паляўнічых-каюраў, з якіх былі з ім і ў найболей небяспечнай стадыі экспедыцыі: А. М. Дарафееў, І. Я. Інькоў, А. М. Алупкін, М. М. Рагачоў. Усе мязенскія паляўнічыя, за выняткам Алупкіна, былі не жанатыя, а з усяго спіса Калчак выбраў наймалодшых кандыдатаў для свайго небяспечнага прадпрыемства. У Архангельску Калчак атрымаў весткі пра шчаснае вяртанне з на мацярык партыі Бірулі, аднак пра лёс Толя і ён нічога паведаміць не мог.
Да прадпрыемства Калчака да вялікай радасці Аляксандра Васільевіча далучыліся двое дасведчаных удзельнікаў папярэдняй экспедыцыі, яго былыя паплечнікі — Н. А. Бегічаў і рулявы старшына В. А. Жалезнікаў. Пры гэтым боцман, які лічыў няслушнай ідэяй цягнуць паморскія лодкі з Мязені на Святы Нос, рэзка раскрытыкаваў план Калчака, прапанаваўшы выкарыстаць наяўны на «Зары» вельбот.
Пасярэдніцтвам тэлеграфа Калчак звязаўся са сваім якуцкім знаёмым П. У. Аленіным, якія добра ведаў Якуцію і поўнач Сібіры. Яны былі знаёмыя яшчэ па вяртанні з экспедыцыі Толя, Аленін стаў адважным і дзейным памагатым Калчака. Згодна іх дамоўленасці, Аленін выехаў у Верхаянск, потым ва, купіў для экспедыцыі сабак, корм, рыштунак.
9 лютага 1903 года, пасля хуткіх, але напружаных збораў, пошукавая партыя пад кіраўніцтвам Калчака адправілася ў Іркуцк, дзе Аляксандр Васільевіч паспеў пабываць у іркуцкім Рускім геаграфічным таварыстве і выступіць з лекцыяй «Пра сучаснае становішча Рускай палярнай экспедыцыі», у завяршэнне якой сказаў, што барон Толь неўзабаве сам наведае гэту залу і «зробіць тут больш грунтоўнае і цікавейшае паведамленне». Да 8 сакавіка ўсе ўдзельнікі прадпрыемства сабраліся ўжо ў Якуцку, дзе да экспедыцыі далучыліся і механік Эдуард Огрын.
Адначасна з пасоўваннем ратавальнай партыі да Новасібірскіх астравоў быў адпраўлены адзін з кітабойных вельботаў «Зары» разам з рыштункам і харчам для ратавальнікаў.
14 сакавіка Калчак напісаў ліст акадэміку Ф. Б. Шміту з дэталёвай інфармацыяй пра стан рэчаў. У лісце, у ліку іншага, адзначаўся факт нікім у Пецярбургу не прадбачанай літоўкі Бруснёва з партыяй прамыслоўцаў на астравах. Нягледзячы на сваю велізарную занятасць, Калчак прымудраўся вылучыць час і для правядзення геадэзічных даследаванняў, пра што таксама паведамлялася ў кароткім лісце з Іркуцка на імя старшыні камісіі па рыштунку РПЭ.
Калчак адправіў людзей 3 партыямі і грузы з Якуцка ў Верхаянск, а сам выехаў 31 сакавіка праз Верхаянск і прыбыў у сяло Казачае 17 красавіка. Пройдучы па рацэ Алдан і яе прытоку Нёрэ, вандроўнікі дасягнулі Верхаянска, пяройдучы ў 40-градусны мароз праз цяжкадаступны Верхаянскі хрыбет і пройдучы ўздоўж утокі ракі Сартанг. Далей удзельнікі экспедыцыі перавалілі праз і 10 красавіка ўжо былі ў паселішчы Казачае на Яне. Паселішча знаходзілася на самай мяжы лесу і тундры. Атрымаўшы ад Бегічава і Аленіна паведамленне пра праблему з дастаўкай вельбота са «Хары», Калчак тэрмінова на 1 нарце сам адправіўся ў бухту. Там ён заспеў аднаго Мацісана (якому пасля яго адмовы браць удзел у экспедыцыі было даручана ўрэгуляваць пытанне з продажам шхуны «Зара»), а вельбот з «Зары» ўжо быў у дарозе, яго везлі да Новасібірскіх астравоў на 161 ездавым сабаку, закупленым у раёне ўтокаў Яны і Індыгіркі. Калчак нацешыўся настальгіяй, пераначаваўшы ў сваёй каюце на судне, на якім ужо былі бачныя сляды запусцення, пабрадзіў па судне і, развітаўшыся назаўжды з «Зарой», адправіўся ўслед за вельботам. У самым пачатку мая экспедыцыя сабралася ў самым паўночным паселішчы мацерыка — Аджэргайдахе.
Ход экспедыцыі
Маршрут палярнікаў пралягаў праз да мыса Святы Нос.
5 мая 1903 года Калчак выступіў з мацерыка ў у кірунку Новасібірскіх астравоў, маючы сваёй канчатковай мэтай вострав Бенета. Агульная колькасць экспедыцыі складала 17 чалавек, у тым ліку сямёра чалавек так званай вельботнай каманды, лічачы самога начальніка экспедыцыі. Экспедыцыю суправаджалі 10 нартаў з прадуктамі, адзеннем, боепрыпасамі, кожную з якіх цягнулі 13 сабак. Вельбот быў пагружаны на 2 нарты, якія цягнулі 30 сабак. На шляху трапляліся велізарныя таросы, у якіх даводзілася прасякаць дарогу. Снег і лёд рабіліся рыхлымі, сабакі цягнулі насілу, нягледзячы на тое, што ўся экспедыцыя ішла ў шлейках і запрагалася нароўні з сабакамі. Ішлі толькі начамі, калі падмарожвала, але ўсё адно больш шасці гадзін сабакі цягнуць адмаўляліся, і праходзіць атрымоўвалася толькі некалькі вёрстаў у суткі.
23 мая дайшлі да паўднёвага ўскрайку вострава Кацельнага і спыніліся ў кухні «Міхайлаў стан». У чаканні выкрыцця льдоў усталявалі на вельботы палазы і сталі рыхтаваць іх да плавання; палявалі для папаўнення запасаў. Калчак, не губляючы дарма часу, пачаткаў пісаць сваю «Палярную запіску» пра падрыхтоўку і ход Рускай палярнай экспедыцыі. Таксама, нягледзячы на занятасць, лейтэнант напісаў акадэміку Шміту ліст, у якім казаў пра патрэбу прафінансаваць працу спецыялістаў, якія апрацоўваюць у Санкт-Пецярбургу матэрыялы РПЭ; грошы былі ў выніку выдзялены акадэміку і гідрахіміку А. А. Лебедзінцаву.
Падчас паходу Ратавальнай экспедыцыі да вострава Бенета магчымасці кіраўніка па правядзенні навуковых даследаванняў былі моцна абмежаванымі. Калчак пісаў, што ён вёў толькі звычайныя метэаралагічныя назіранні, рабіў астранамічныя вызначэнні для вызначэння шыраты і даўгаты стана і вызначэння папраўкі хранометра, збіраў рэшткі посттрацічных сысуноў і назіраў за льдамі блізу берагоў. Памагаты Калчака П. В. Аленін праводзіў батанічныя і заалагічныя працы.
Першая спроба выйсці ў мора была распачата асноўнай часткай экспедыцыі з 7 чалавек з вельботам у Міхайлавым стане 10 ліпеня, але, дойдучы да мыса Мядзведжага, ратавальнікі ўбачылі за ім лёд, які шчыльна стуліў усе палонкі і расколіны і насунуўся на бераг.
18 ліпеня моцны паўночна-заходні вецер адагнаў ад берага лёд, і Калчак распарадзіўся грузіць вельбот. Вельботная каманда (Калчак з двума матросамі і чатырма мязенскімі паморамі) з паўтарамесячным запасам ежы рушыла да Бенета, паляўнічыя ж — Аленін з якутамі і тунгусамі — засталіся на астравах. Шлях экспедыцыі ляжаў зараз ад вострава Кацельны ўздоўж паўднёвых берагоў Зямлі Бунгэ да вострава Фадзееўскага, уздоўж яго берагоў да мыса Благавешчання, ад якога сямёра палярнікаў збіраліся перайсці праз Благавешчанскі праліў на Новую Сібір да мыса Высокага — стартавай пляцоўцы многіх палярнікаў-даследчыкаў Арктыкі. У гэтым пераходзе суправаджаў сталы суцэльны снег, што ператвараўся ў струмені вады і вымочваў падарожнікаў мацней дажджу. Шукаць праходы ў ледзяных палях вельмі дапамагаў вельбот, вартасці якога ў параўнанні нават з такім манеўраным суднам, як «Зара», ацанілі спадарожнікі Калчака.
26 ліпеня на беразе Фадзееўскага вострава партыя Калчака сустрэлася з партыяй матроса з «Зары» Талстова, які летаваў у гэтых месцах у надзеі сустрэць групу Толя. Слядоў групы Толя яны не выявілі нідзе: ні на паўночных берагах Фадзееўскага і Кацельнага астравоў, ні на Зямлі Бунгэ.
28 ліпеня экспедыцыя дасягнула мыса Благавешчанскага, з якога быў бачны ўжо мыс Высокі на востраве Новая Сібір. Мора, наколькі можна было яго бачыць, і праліў пакрываў біты лёд.
Калчак так апісваў гэту частку свайго вандравання:
Пераход да мыса Высокага суправаджаўся сур'ёзнымі цяжкасцямі: заміналі моцны плыні ў праліве, вельбот часта даводзілася выцягваць на крыгу, каб пазбегнуць сутыкнення з льдамі.
На мысе Высокім Калчак сустрэў сваю дапаможную партыю — Бруснёва, які яшчэ ў сакавіку тут выявіў сляды стаянкі Толя і першую запіску барона (ад 11 ліпеня 1902 года), дзе ён паведамляў пра адпраўку на востраў Бенета. Апошняя стаянка Толя была выяўлена Бруснёвым у сакавіку 1903 года. У прымацаваным да драўлянага слупа кансервавым слоіку з дошчачкай з надпісам «Для лістоў» была выяўлена апошняя запіска барона ад 11 ліпеня 1902 года з апісаннем месцазнаходжання дэпо з пакінутымі калекцыямі. Адпачыўшы суткі ў Бруснёва, вельботная каманда працягнула свой шлях на востраў Бенета. Паляўнічыя з групы Бруснева, якія вярнуліся пасля сыходу вельботной каманды, адмовіліся верыць, што тут у час іх адсутнасці быў Калчак і адбыў далей, — гэтак неверагоднай здавалася магчымасць вандравання па Ледавітым акіяне на шлюпцы.
У гэтым арктычным паходзе найбольш важным раздзелам навукі пра мора для Калчака, які заўсёды імкнуўся да даследчыцкай працы, стала гляцыялогія. Аляксандр Васільевіч выявіў унікальную з'яву — існаванне прэснага лёду пад пластом марской вады. Тлумачэнне гэтаму адкрыццю ён дасць пазней у сваёй знакамітай манаграфіі «Лёд Карскага і Сібірскага мораў». Аднак усе свае сілы Калчак у гэты раз траціць на кіраўніцтва Ратавальнай экспедыцыяй, у звязку з сур'ёзнасцю ўскладзенага на яго даручэння, навука адыходзіць на другі план.
2 жніўня рушылі морам ужо непасрэдна да мэты паходу, вострава Бенета. Па адкрытым моры ад мыса Высокага шлі то на вёслах, то пад ветразямі. Снег ішоў, не перастаючы, завальваючы вельбот вільготным мяккім покрывам, які, растаючы, вымочваў людзей горай дажджу і прымушаў мерзнуць мацней, чым у марозны зімовы дзень. Часам адпачывалі на магутных крыгах, часам і на ненадзейных адломках, адзін з якіх у апошнюю ноч перад сканчэннем плавання трэснуў і ледзь не пазбавіў вандроўнікаў вельбота. Боцман Бегічаў адважна кінуўся ў ледзяную ваду і затрымаў адзіны плаўсродак палярнікаў, без якога ўсе сямёра апынуліся б на грані гібелі. Бравы аптыміст Нічыпар Бегічаў увесь час знаходзіўся каля начальніка экспедыцыі, які, у сваю чаргу, працаваў нароўні з усімі на мяжы чалавечых сіл, ніколі не губляў самавалодання, у крытычных сітуацыях неадкладна аддаваў неабходныя распараджэнні і тут жа сам уключаўся ў іх выкананне.
4 жніўня, адшукаўшы вузкае пясчанае ўзбярэжжа, выйшлі на бераг вострава Бенета і пачалі пошукі слядоў групы Толя. Калчаку і яго спадарожнікам пашанцавала: пры адсутнасці лёду да вострава звычайна вельмі складана прыстаць з-за моцнага хвалявання, і праз 10 гадоў ледакол «Таймыр» не зможа высадзіць людзей на гэты бераг і зробіць гэта толькі на паўночным берагу вострава, што для калчакаўскай экспедыцыі патрэба абыходзіць востраў з поўначы была б смяротна небяспечнай. Невялікі мыс, на якім высадзіліся сямёра палярнікаў, Калчак назваў Праабражэнскім — у гонар дня Праабражэння Госпадавага, які выпаў у 1903 годзе на 6 жніўня. На беразе былі выяўлены сляды стаянкі Толя. Згодна метай з Толем дамоўленасці, Калчак перш рушыў да мыса Эмы. Тут была знойдзена бутэлька з запіскамі Толя і планам вострава, якія чакалі адрасата ўжо больш года.
Выходзячы з таго, што Калчак прачытаў у выяўленых запісках Толя, узнікала лагічная выснова пра тое, што партыя барона рыхтавалася правесці на востраве зімоўку ў выпадку, калі не будзе знята «Зарой». Аднак, неўзабаве, знойдучы па складзеным Толем плане вострава кухню, Калчак выявіць апошнюю (ад 26 кастрычніка 1902 года) запіску кіраўніка РПЭ ў выглядзе справаздачы на імя прэзідэнта Імператарскай акадэміі навук з кароткім апісаннем вострава, спісам прылад і калекцый і запіскай пра адпраўленне Толя з вострава з правізіяй на 14 — 20 дзён, з якой вынікала, што Толь адправіўся з Губы Паўла Кёпэна на поўдзень, убок мацерыка. Учытваючыся зноў і зноў у запіску Толя, Калчак спрабаваў паміж радкоў знайсці прычыну, што заахвоціла кіраўніка РПЭ рушыць з вострава па рухомым лёдзе ў глыбокую палярную ноч. На востраве экспедыцыяй Калчака не было выяўлена ніякіх слядоў будавання, хоць немагчыма меркаваць, што Протадыяканаў і Гарохаў, якія выдатна ведалі суровы нораў Ледавітага акіяна, не паспрабавалі б нават пабудаваць прынамсі хату з плаўніка на выпадак зімоўкі. Паводле нейкіх меркаванняў зімоўка была палярнікамі Толя зусім выключана.
У кухні была знойдзена апошняя запіска Толя, што змяшчала кароткую справаздачу пра праробленую на востраве працу, і адрасаваная прэзідэнту Акадэміі навук. Толь пісаў, што плошча вострава Бенета складае каля 200 квадратных вёрстаў, вышыня над роўнем мора 457 м. Быў вывучаны геалагічная будова вострава, паведамлялася, што ў далінах вострава сустракаюцца «вымытыя косткі маманта і іншых чацвярцічных жывёл». Паводле абследавання фаўны вострава, тут сустракаліся мядзведзі, маржы, алені (статак у 30 галоў). З поўначы на поўдзень праляталі гусіныя чароды. Запіска сканчалася словамі «Адпраўляемся сёння на поўдзень. Правізіі маем на 14—20 дзён. Усё здаровыя. 26 кастрычніка 1902 г.». Таксама тут Калчак выявіў скрыню з узорамі, геалагічныя прылады.
Група Толя забяспечыла сабе прытулак, збудаваўшы з плаўніка кухню. Гэты ж самы плаўнік мог служыць і ў якасці паліва. Што тычылася прадуктаў, то, паводле слоў Калчака, «па нейкім непаразуменні партыяй барона Толя не быў выкарыстаны зручны час для палявання і не былі зроблены ніякіх запасаў». Для задавальнення бягучых патрэб у ежы вялося паляванне на аленяў. Былі забіты тры мядзведзі, мяса якіх хапіла б на некалькі месяцаў, аднак яно было кінута на лёдзе.
21 ліпеня група Толя прыбыла на востраў Бенет. Улічваючы запланаванае на сярэдзіну жніўня прыбыццё «Зары», у кіраўніка было два варыянты далейшых дзеянняў: ці абследаванне вострава, ці ўладкаванне на востраве і нарыхтоўка прадуктаў на зіму. Гэты варыянт меркаваў зімоўку на востраве, так як усё прадпрыемства з экспедыцыяй губляла любы сэнс, калі б, нарыхтаваўшы прадукты, Толь сеў потым на «Зару» і пакінуў недаследаваны востраў.
Толь, які меў схільнасць да прыняцця рызыкоўных рашэнняў, пайшоў на рызыку і ў гэты раз, вырашыўшы засяродзіць усе сілы на даследчыцкай працы і зрабіць стаўку на прыход «Зары». Бескантрольна распараджаючыся ўладай, гэтым разам Толь загубіў сябе і траіх сваіх спадарожнікаў.
Калі стала зразумела, што «Зара» ужо не прыйдзе, страляць птушак і нарыхтоўваць іх мяса было позна: у кухні экспедыцыяй Калчака было выяўлена 30 патронаў для драбавіка. Мядзведзя падстрэліць таксама можна далёка не заўсёды. Алені пайшлі з вострава Бенета на поўдзень восенню, услед за імі давялося сыходзіць і не мелым нават змены адзення на выпадак змакання людзям. У групы Толя сканчалася гаручае для гатавання ежы, а галоўнае — для атрымання прэснай вады. Зімоўка абяцала палярнікам Толя толькі галодную смерць, а паход на поўдзень пакідаў адзіны, хай і мізэрны, шанец на выратаванне. 26 кастрычніка 1902 года партыя Толя рушыла з вострава на поўдзень.
На думку даследчыка, аналіз знойдзеных на востраве Бенета А. В. Калчаком дакументаў дазваляе выказаць дапушчэнне, што ў групе Толя, які праводзіў цвёрдую лінію на пошук Землі Саннікава ў што б там ні стала, адбыўся канфлікт, які не мог спрыяць шчаснаму завяршэнню гэтай рызыкоўнай справы. За 98 дзён знаходжання на востраве Бенета Толь склаў знойдзеную пазней Калчаком карту вострава і распрацаваў некалькі маршрутаў. Барону ўсё ж давялося адмовіцца ад пошукаў Зямлі Саннікава, пры гэтым запланаваная раней зімоўка на востраве была па незразумелых прычынах адпрэчана, і чацвёрка палярнікаў адправілася адправілася на поўдзень у вельмі цяжкі час, калі светлавы дзень не перавышаў 2—3 гадзін, а астатні час даводзілася рухацца ва ўмовах палярнай ночы.
Экспедыцыя Калчака абследавала ўсе астравы Новасібірскай групы, аднак слядоў групы Толя нідзе так і не выявілі. Відаць, яна загінула падчас пераходу з Бенета на Новую Сібір. Пакінутыя для яе на паўднёвым кірунку запасы харчу засталіся некранутымі. З рэчаў Толя на востраве былі выяўлены сабраныя калекцыі, геадэзічныя прылады і дзённік. Набліжалася восень, вельботнай групе трэба было спяшацца, каб не падзяліць долю групы Толя. Высветліўшы адносна лёсу Толя ўсё, што толькі ўяўлялася магчымым пазнаць, Калчак вырашыў рушыць у зваротны шлях пры першым спадарожным ветры — трэба было дакладна ўсталяваць, ці дабраўся Толь да Новасібірскіх астравоў. Далейшае знаходжанне на востраве да таго ж не апраўдвала рызыкі познага вяртання на востраў Кацельны.
7 жніўня вельбот рушыў ад берагоў вострава Бенета. Калчак узяў з сабой невялікую частку геалагічных калекцый, кінутых баронам Толем пры яго сыходзе з вострава. Перад адплыццём блізу месца стаянкі ратавальнай экспедыцыі быў складзены керн з дошкай, на якой былі адзначаны даты наведвання вострава Калчаком і Толем. Зваротны пераход да Новай Сібіры таксама заняў у Калчака каля 2 сутак, аднак гэтым разам справа ўскладнялася наяўнасцю ў моры вялікай колькасці лёду. Не рызыкуючы ў тумане і па лёдзе ўваходзіць у Благавешчанскі праліў, экспедыцыя рушыла да мыса Ушэсця, якога дасягнула ноччу 9 жніўня.
11 жніўня палярнікі дасягнулі стана Бялыніцкага-Бірулі на Новай Сібіры, адкуль, пасля 3-дзённага адпачынку, пайшлі праз Благавешчанскі праліў да вострава Фадзееўскага. Там сустрэліся з боцманматам Талстовым. Два дня ішлі па Благавешчанскаму праліву і 16 жніўня дасягнулі вострава Фадзееўскага.
27 жніўня Калчак ва ўмовах моцнага снегападу і марозу, дасягнуў і высадзіўся на Міхайлавым стане Кацельнага вострава. Тут яго сустракаў Аленін, які выканаў ускладзенае на яго даручэнне і захаваў сабак для пераходу на мацярык. Верасень і кастрычнік чакалі станаўлення льдоў і займаліся паляваннем. Калчак распачаў у сярэдзіне верасня санкавае падарожжа на Малакатын-Тас і перасунуў на самы высокі пункт масіву тэрмометр, усталяваны раней экспедыцыяй Валасовіча на адным з яго адгор'яў. У гэты ж час Аленін ездзіў аглядаць утокі рэк Глыбокай і Балыктаха, каб высветліць іх узаемнае размяшчэнне.
Экспедыцыя Калчака абследавала ўсе берагі Кацельнага, Зямлі Бунгэ, Фадзееўскага вострава і Новай Сібіры. М. І. Бруснёў абыйшоў увесь бераг Новай Сібіры, паўтарыўшы паход 80-летняй даўнасці лейтэнанта.
16 лістапада рушылі ў дарогу дзвюма партыямі па яшчэ слабым лёдзе. Калі 1 снежня прыйшлі ў Казачае, высветлілася, што з восені экспедыцыю чакае нейкая дама, якая выслала для вандроўнікаў правізію і віно. 7 снежня ў Казачым адбылася сустрэча Калчака з яго нявестай Соф'яй Фёдараўнай Аміравай. Маразы ў гэты час тут даходзілі да -55 °C. Соф'я Фёдараўна расказала, што ў сталіцы мала спадзяваліся на спрыяльны вынік экспедыцыі і нават хацелі яе вярнуць, аднак сувязь з вандроўнікамі да гэтага часу была ўжо згублена. У пачатку студзеня 1904 года Калчак са спадарожнікамі дайшоў да Верхаянска.
Вынікі
Экспедыцыя Калчака дасягнула мэты і вярнулася без страт у сваім складзе, чым яе начальнік мог ганарыцца. Апроч пошуку групы Толя, экспедыцыя Калчака развязвала і пабочныя, але і ўсё ж гэтак жа важныя даследчыцкія заданні. Калчак адкрыў і апісаў невядомыя да таго геаграфічныя аб'екты, удакладніў абрысы лініі берагоў, унёс удакладненні ў характарыстыку лёдаўтварэння.
А. В. Калчак быў чацвёртым з палярных вандроўнікаў, узнагароджаных гэтай ганаровай узнагародай. Да яго гэтага медаля ганараваліся толькі трое знакамітых палярных даследчыкаў: Ф. Нансен, Н. Нордэншэльд і ..
Памяць
Палярнікі, якія пабывалі ў 1956 годзе на востраве Бенета, збудавалі з адломкаў скал памятную дошку з забароненым у тыя гады імем кіраўніка ратавальнай экспедыцыі 1903 года.
Ратавальная экспедыцыя А. В. Калчака ў гістарыяграфіі
Пры савецкай уладзе перакручвалася як гісторыя самай Рускай палярнай экспедыцыі з замоўчваннем роляў Толя і Калчака, так і гісторыя ратавальнай экспедыцыі 1903 года, дзе галоўную ролю гуляў ужо сам Калчак.
У газетах СССР паведамлялася пра тое, што каштоўныя калекцыі Толя былі выяўлены нейкім «дарадцам». Ва ўспамінах контр-адмірала «Два адміралы» гэта апісваецца наступным чынам :
Аляксандр Андрэевіч Шабалін
Аляксандр Андрэевіч Шабалін (нар. 15 ліпеня 1938, в. Пухавічы, Мінская вобласць, БССР, СССР — снежань 2013, Мінск) — савецкі беларускі дзяржаўны дзеяч, пісьменнік і журналіст, спартсмен. Кіраўнік федэрацыі шашак Беларусі, міжнародны арбітр па шашках. Член Саюза журналістаў СССР (1967). Аўтар твораў на рускай і беларускай мовах. Член КПСС. Інструктар аддзела прапаганды, затым памочнік сакратара ЦК КП Беларусі (1971—78).
Біяграфія
Нарадзіўся ў г. Пухавічы Мінскай вобласці ў сям'і служачых. Брат Анатоля Шабаліна, які стаў архітэктарам. Скончыў Беларускі політэхнічны інстытут. Працаваў у рэдакцыях газет: «Гродзенская праўда» (1959—60), «Камсамольская праўда» (1963—66), уласкар «Камсамольскай праўды» па Беларусі (1966—69). Галоўны рэдактар часопіса «Беларусь» (з 1978). Друкуецца як празаік з 1960: газ. «Гродзенская праўда».
Творчасць
Аўтар кніг: Мы живем в деревне. Очерки. Минск, 1974; Владимир Коваленок. Минск, 1983. Сцэнарыст кіна- і тэлестужак: Твой дом на зямлі (1973); Агонь на сябе (1975); Людзі, людзі — высокія зоркі (1975); Хто сёння адсутнічае (1988). Жыў у Мінску.
Нацыянальны археалагічны музей (Афіны)
Нацыянальны археалагічны музей у Афінах (Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο) — найбуйнейшы музей Грэцыі. Яго пастаянная экспазіцыя налічвае звыш 20 тысяч экспанатаў розных эпох, прычым калекцыі керамікі і скульптур лічацца аднымі з самых багатых у свеце. Размешчаны музей у цэнтры Афін на вуліцы Патысіян, 44.
Гісторыя музея
Першы археалагічны музей Грэцыі быў заснаваны ў 1829 годзе на востраве Эгіна па ініцыятыве першага прэзідэнта незалежнай Грэцыі Іааніса Кападыстрыі. Пасля таго, як у 1833 годзе сталіца Грэцыі была перанесена ў Афіны з Нафпліяна, было прынята рашэнне пабудаваць у горадзе новы археалагічны музей. Будаўніцтва па праекце архітэктараў Панагіса Калкаса, Людвіга Лангэ і  Эрнста Цылера пачалося ў 1866 годзе.
Размяшчэнне экспанатаў пачалося задоўга да заканчэння работ у 1874 годзе, калі было завершана толькі заходняе крыло. Будаўнічыя працы, якія скончыліся толькі 1889 годзе, вяліся на ўчастку зямлі, перададзенай у дар гораду Элені Тасіцай. Фінансавую падтрымку аказалі ўрад краіны, Археалагічнае таварыства Грэцыі і Нікалас Вернардакіс, экспатрыянт з  Санкт-Пецярбурга.
У 1887 годзе дырэктарам музея прызначаны грэчаскі археолаг Валерыяс Стаіс, адкрывальнік Антыкітэрскага механізму. Пасля яго смерці ў 1926 годзе музей ўзначаліў грэчаскі археолаг Канстанцінас Куруніётыс, які адкрыў старажытныя гарады Эрэтрыю і Пілас. У 1932—1939 гадах да будынка было дабудавана ўсходняе крыло ў два паверхі.
Пасля пачатку Другой сусветнай вайны ўсе экспанаты былі перамешчаныя ў сховішчы самога музея і банка Грэцыі, а таксама ў прыродныя пячоры. Пасля заканчэння вайны ўнутраная прастора музея была перапланіравана. У 1999 годзе ў выніку землетрасення будынак быў сур'ёзна пашкоджаны, пасля чаго музей закрылі на рэканструкцыю. Адкрыццё адбылося напярэдадні Алімпіяды ў чэрвені 2004 года.
Мікенская культура
Калекцыя складаецца з прадметаў позняга бронзавага веку, выяўленых пры раскопках пахаванняў і паселішчаў у Мікенах, Месеніі, Лаконіі, Атыцы і іншых рэгіёнах. Знаходкі датуюцца 1600—1100 гадамі да н.э. Калекцыя знаходзіцца на першым паверсе музея ў залах № 3 і № 4. Найбольш значныя экспанаты:
Кікладская культура
Калекцыя складаецца з прадметаў, выяўленых пры раскопках на астравах архіпелага Кіклады. Знаходкі адносяцца да бронзаваму веку і датуюцца 3 — 2 тысячагоддзямі да н.э. Знаходзіцца на першым паверсе музея ў зале № 6. Найбольш значныя экспанаты:
Сантарыні
Калекцыя складаецца з прадметаў, выяўленых пры археалагічных раскопках на астравах Сантарыні, у прыватнасці пры раскопках старажытнага горада Акратыры на востраве Тэра, разбуранага падчас вывяржэння вулкана ў XIV стагоддзі да н.э. Знаходзіцца на другім паверсе музея ў зале № 48. Найбольш значныя экспанаты:
Сяргей Міхайлавіч Кавалюк
Сяргей Кавалюк (нар., ) — беларускі футбаліст, паўабаронца.
Нацыянальны археалагічны музей (Афіны)
Скульптура
У калекцыі прадстаўлены адзіночныя статуі, скульптурныя групы, саркафагі, бюсты і алтары, выяўленыя на тэрыторыі Грэцыі. Скульптуры адносяцца да розных гістарычных эпох і расстаўлены ў храналагічным парадку. Калекцыя знаходзіцца на першым паверсе музея ў залах з № 7 па № 34 (сумарная плошча 4 тысячы кв м). Найбольш значныя экспанаты: