cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Федэральны падзел Расіі
Федэральны падзел Расіі — падзел Расійскай Федэрацыі на федэральныя акругі, якія былі створаны адпаведна Указу Прэзідэнта Расіі № 849 «Аб паўнамоцным прадстаўніку Прэзідэнта Расійскай Федэрацыі ў федэральнай акрузе» ад 13 мая 2000 года. Федэральныя акругі не з'яўляюцца часткай адміністрацыйна-тэрытарыяльнага падзелу Расійскай Федэрацыі.
Паўнамоцны прадстаўнік Прэзідэнта РФ у федэральнай акрузе з'яўляецца прадстаўніком Прэзідэнта РФ і супрацоўнікам адміністрацыі Прэзідэнта.
Мацееўшчына
Маце́еўшчына (, Матеевщина) — вёска ў Магілёўскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Мастоцкага сельсавета.
Вобласць (адміністрацыйная адзінка)
Вобласць — буйная адзінка адміністрацыйна-тэратарыяльнагу ці нацыянальна-тэратарыяльнага падзелу. 1) У Расійскай імперыі вобласць (найчасцей на ўскраіне імперыі) адпавядала губерні. У 1917 годзе ў імперыі была 21 вобласць: 18 абласцей у Сібіры і 3 асобныя вобласці (вобласць Войска Данскога, Уральская і Тургайская). У СССР асноўная адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка. У 1987 годзе былі 123 вобласці, у тым ліку 8 аўтаномных. Пасля распаду СССР абласны падзел захаваўся ў Казахстане, Кыргызстане, Расіі, Узбекістане, Украіне. 2) Адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў Рэспубліцы Беларусь. Орган дзяржаўнай улады — абласны Савет дэпутатаў, выканаўчы і распарадчы орган — абласны выканаўчы камітэт.
Мацееўшчына
Да 22 ліпеня 1960 года вёска ўваходзіла ў склад Машанацкага сельсавета.
Вобласць (адміністрацыйная адзінка)
Абласны адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел уведзены ў БССР ў 1938 годзе (Віцебская, Гомельская, Магілёўская, Мінская і Палеская). Пасля ўключэння ў БССР Заходняй Беларусі ў 1939 годзе створаны Баранавіцкая, Беластоцкая, Брэсцкая, Вілейская (з 1944 Маладзечанская) і Пінская вобласці. У 1944 годзе большая частка Беластоцкай вобласці перададзена Польшчы, утвораны Бабруйская, Гродзенская і Полацкая вобласці. У сувязі з узбуйненнем абласцей у 1954 годзе скасаваны Бабруйская, Баранавіцкая, Палеская, Пінская і Полацкая, а ў 1960 годзе і Маладзечанская. На 1 студзеня 2016 года ў Рэспубліцы Беларусь 6 абласцей: Брэсцкая, Віцебская, Гомельская, Гродзенская, Магілёўская і Мінская.
NGC 7429
NGC 7429 (іншае абазначэнне — OCL 249) — рассеянае скопішча ў сузор’і Цэфей.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
1916 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва
1916 год быў адзначаны шэрагам падзей, якія пакінулі прыкметны след у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва.
.gb
.gb — нацыянальны дамен верхняга ўзроўню, выдзелены для Вялікабрытаніі. Быў заменены на .uk.
Toppdomän
Араповычы
Араповычы (Арапо́вичі) — вёска ў Ноўгарад-Сівэрскім раёне Чарнігаўскай вобласці Украіны.
Паўлаўка (Магілёўскі раён)
Па́ўлаўка (, Павловка) — вёска ў Магілёўскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Мастоцкага сельсавета.
Віцебская губерня
Ві́цебская губерня — губерня Расійскай імперыі. Створана ў 1802 годзе, адпавядае паўночна-ўсходняй частцы сучаснай Віцебскай вобласці Беларусі, а таксама ўсходняй часткі Латвіі (у тым ліку гарады Дзвінск, Рэжыца і Люцын) і некаторым раёнам Расіі (Невель і Себеж — Пскоўская вобласць, Веліж — Смаленская вобласць). Адміністрацыйны цэнтр — горад Віцебск.
Гісторыя
Губерня ўтворана ў 1802 годзе пасля скасавання Беларускай губерні.
У час французскай-рускай вайны 1812 года імператара Напалеона 16 ліпеня ў Віцебску сустракала дэпутацыя з мясцовага дваранства. Ужо з першых дзён акупацыі французскі імператар заняўся стварэннем сістэмы кіравання губерняй і горадам. Паўнамоцтвы, створанай Напалеонам 1 ліпеня 1812 г. не распаўсюдзіліся на тэрыторыю Віцебскай і Магілёўскай губерняў. Пытанне пра аб’яднанне гэтых тэрыторый з ВКЛ заставалася адкрытым, таму што яны маглі стаць прадметам палітычнага гандлю ў магчымых мірных перамовах з Аляксандрам I. Для аказання дапамогі ў стварэнні адміністрацыі Віцебскай губерні былі прыцягнуты князь Людвіг Радзівіл і член ваеннага камітэта князь Павел Сапега.
6 жніўня 1812 г. Напалеонам была створана адміністрацыйная камісія — орган кіравання Віцебскай губерняй, у склад якой увайшлі пяць чалавек на чале з французскім інтэндантам маркізам. Ваенным губернатарам горада быў прызначаны генерал, якога 18 верасня 1812 г. змяніў генерал Ф. Р. Пужэ. Членамі камісіі сталі князь Людвіг Радзівіл і князь Павел Сапега, якія прыбылі ў Віцебск, а таксама мясцовыя прадстаўнікі дваранства: граф Іосіф Борх, губернскі маршалак шляхты, граф Іосіф Шадурскі, былы губернскі маршалак шляхты, Міхаіл Вейсенгоф, які быў маршалкам дваранства Рэжыцкага павета ў 1806 г. Абавязкі генеральнага сакратара камісіі выконваў Іван Шчыт, які быў засядацелем 2-га дэпартамента галоўнага суда Віцебскай губерні ў 1805 г. Такім чынам, Напалеонам былі задзейнічаны найбольш уплывовыя і паважаныя ў дваранскім асяроддзі прадстаўнікі вышэйшага саслоўя, чацвёра з якіх належалі да тытулаванага дваранства, астатнія — займалі ключавыя пасады ў іерархіі выбарных ад дваранства чыноўнікаў Віцебскай губерні ў першае дзесяцігоддзе XIX стагоддзя.
Уладу ў дванаццаці паветах Віцебскай губерні планавалася перадаць у рукі падпрэфектаў, якія былі прызначаны Напалеонам з ліку мясцовых павятовых маршалкаў дваранства. Так, у Віцебскім павеце падпрэфектам быў прызначаны — Станіслаў Багамолец, Полацкім — Іосіф Рыпінскі, Себежскім — Сямён Уляноўскі, Невельскім — Ігнацій Хржаноўскі, Гарадоцкім — Іосіф Жаба, Суражскім — Іван Любашчынскі, Веліжскім — Акінфій Булычаў, Дрысенскім — Траян Свалынскі, Дынабургскім — Франц Моль, Люцынскім — Мікалай Карніцкі, Рэжыцкім — Фадзей Вейсенгоф, Лепельскім — Мікалай Грабніцкі. У рэальнасці, не ва ўсіх паветах Віцебскай губерні ўдалося арганізаваць дзейнасць падпрэфектур. Паводле даных даследчыка А. У. Ерашэвіч падпрэфектуры існавалі толькі ў Дынабургскім, Лепельскім, Полацкім, Суражскім, Веліжскім і Віцебскім паветах.
Для кіраўніцтва горадам Віцебскам была створана муніцыпальнае праўленне. Выканаўчая ўлада ў горадзе належала мэру — Рамуальду Багамольцу, падкамораму гарадоцкага павятовага суда, у якога ў памочніках знаходзіліся два чалавека — Якаў Жаба, падкаморы віцебскага павятовага суда і гарадскі галава Лёрка. Таксама існавала гарадская рада, членамі якой былі мяшчанін Пётр Бібка, Фёдар Красоўскі, які быў віцебскім паліцмайстрам у 1806 г., выкладчыкі гімназіі Рыхлоўскі і Кандратовіч, засядацелі віцебскага ніжняга земскага суда — Каспер Зброжак і Алаізій Лапа.
У 1823—1869 гг. уваходзіла ў склад Беларускага, Віцебскага, Магілёўскага і Віленскага генерал-губернатарстваў.
На пачатак ХХ стагоддзя ў губерні налічвалася 12 гарадоў, 41 мястэчка, 19750 вёсак. Плошча каля 39 тыс. кв. вёрст. Насельніцтва 1,669 млн (1904) або 1,74 млн (не пазней 1910), з іх 237 (255) тыс. у гарадах. Паветы:
З 1917 года Віцебская губерня ў складзе Заходняй вобласці, з 1918 года ў складзе Заходняй камуны РСФСР. Да пачатку сакавіка 1918 адбылося наступленне германскіх войск, якое было спынена на лініі Полацк—Орша, і толькі ва ўсходніх паветах Віцебскай губерні захавалася савецкая ўлада. 25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай Віцебская губерня абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. Германскія войскі адышлі пад канец 1918 года. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі Віцебская губерня ўвайшла ў Беларускую ССР, аднак 16 студзеня ЦК РКП(б) пастанавіў выключыць яе са складу рэспублікі. I Усебеларускі з’езд Саветаў, які прайшоў 2-3 лютага, прызнаў Віцебскую губерню часткай РСФСР.
У 1919—1924 гг. Віцебская губерня ў складзе РСФСР. Разам з утварэннем Гомельскай губерні ў склад Віцебскай губерні быў перададзены Сенненскі павет. У 1920 годзе інфлянцкія паветы — Дзвінскі, Люцынскі і Рэжыцкі — адыйшлі да Латвіі; у склад Віцебскай губерні з Гомельскай губерні перададзены Аршанскі павет.
У 1923 годзе былі скасаваны Гарадоцкі, Дрысенскі і Сенненскі паветы, а Лепельскі перайменаваны ў Бачэйкаўскі.
Віцебская губерня была скасавана ў 1924 годзе ў сувязі з узбуйненнем БССР. У склад БССР былі перададзены са складу Віцебскай губерні Аршанскі, Бачэйкаўскі, Віцебскі і Полацкі паветы (з іх у чэрвені Бачэйкаўскі павет быў скасаваны, а астатнія пераўтвораны ў аднайменныя акругі). Па-за межамі БССР пакідаліся Веліжскі, Невельскі, Себежскі паветы Віцебскай губерні, якія былі перададзены ў Пскоўскую губерню.
.gd
.gd — нацыянальны дамен верхняга ўзроўню для Грэнады.
Toppdomän
1917 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва
1917 год быў адзначаны шэрагам падзей, якія пакінулі прыкметны след у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва.
Бельвіль (Парыж)
Парыжскі квартал Бельвіль (фр. Belleville) знаходзіцца ў 20-й акрузе на Бельвільскім узгорку (Butte de Belleville).
Гісторыя
Аб паселішчы, акружаным вінаграднікамі, на ўзгорку Бель-вю (Belle Vue - прыгожая панарама, прыгожы выгляд) вядома з XII стагоддзя. У XVIII стагоддзі гэта месца нядзельных прагулак парыжан. У 1840 г. Бельвіль разам з Парыжам падпяразаны Цьерскай гарадской сцяной; Бельвіль набывае гарадскія рысы, тут селяцца парыжане, чыё жыллё было знішчана ў працэсе гіганцкай перабудовы сталіцы баронам Асманам.
У Парыжскую камуну ў 1871 г. бельвільскія барыкады былі апошнімі, якія здалі перад націскам версальцаў: насельніцтва гэтай часткі Парыжа паменшылася з 50 тыс. да 30 тыс. чалавек.
Бельвіль афіцыйна ўключаны ў межы Парыжа ў 1860 г., і Бельвільская вуліца (rue de Belleville) становіцца мяжой 19-й і 20-й сталічных акруг.
Пачынаючы з 1920-х гг., Бельвіль ператвараецца ў імігранцкі квартал, дзе селяцца армяне, грэкі і палякі, якія працуюць у майстэрнях па пашыве адзення і абутку. У 1960-х гг. масавы прыток алжырцаў і тунісцаў, у 1980-х гг. - афрыканцаў і азіятаў. Квартал з гумарам называюць «Вавілонвілем» (Babelville).
У 1930-х гадах вядомы цыганскі гітарыст Жан Батыст Рэйнхардт увекавечыў раён Бельвіль у аднайменным творы.
Снукерны сезон 2001/2002
Снукерны сезон 2001/2002 уяўляе сабой серыю турніраў па снукеры, якія праходзілі ў часовым прамежку паміж 11 жніўня 2001 і 12 мая 2002.
Адам Крупскі
Адам Крупскі (Adam Krupski; 7 ліпеня 1706, Вільня — 8 сакавіка 1748, Навагрудак) — прафесар філасофіі, святар Каталіцкай Царквы ў Вялікім Княстве Літоўскім правінцыі Рэчы Паспалітай, эксперт права ў заканадаўстве Вялікага Княства Літоўскага, аўтар школьнага дыялогу. Захаваліся яго рукапісныя лекцыі па філасофіі. У сваёй выкладчыцкай дзейнасці прытрымліваўся ідэй Асветніцтва.
Клім (Іўеўскі раён)
Клім (, Клим) — хутар у Іўеўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Эйгердаўскага сельсавета.
Да 13 лютага 1960 года хутар уваходзіў у склад Яхімаўшчынскага сельсавета, да 6 студзеня 1965 года — у склад Багданаўскага сельсавета , з 19 студзеня 1965 года — у складзе Такарышкаўскага сельсавета (з 1985 года — Эйгердаўскі сельсавет).
Аперацыя «Матадор» (2005)
Аперацыя «Матадор» (Operation Matador) — ваенная аперацыя пад Эль-Каімам, якая праводзілася з 8 па 19 мая 2005 года корпусам марской пяхоты ЗША супраць пазіцый паўстанцаў, звязаных з Аль-Каідай, у паўночна-заходняй правінцыі Ірака, Анбар. Аперацыя Матадор была самай масіраванай ў Іраку з часу штурму Фалуджы. Асноўная мэтай аперацыі была ліквідацыя паўстанцаў, замежных добраахвотнікаў у рэгіёне, вядомым як перавалачны пункт і транзітны цэнтр кантрабанды зброі з Сірыі.
Падраздзяленні 2-й дывізіі марской пяхоты на працягу 11 дзён зачышчалі тэрыторыю, якая ўтрымлівалася баевікамі, знішчыўшы 125 паўстанцаў і захапіўшы ў палон 39. Страціўшы 9 альбо 22 марпехаў забітымі і 40 параненымі, амерыканцам не ўдалося захапіць аднаго з лідараў Аль-Каіды Абу Мусаба Заркаві, які быў паранены, але змог схавацца.
Марпехі мелі загад нанесці ўдар па партызанскіх базах побач з сірыйскай мяжой, з якіх баевікі здзяйснялі аперацыі ў Рамадзі, Масуле, Фалуджы і Багдадзе. Амерыканцы дзейнічалі на поўнач ад Еўфрата ў раёне Ірака, які яны амаль на год у вялікай ступені пакінулі без увагі.
Аперацыя ставіла сабе мэтай пакласці канец хвалі партызанскіх нападаў. Яна праходзіла з пераменным поспехам, так як марпехам не ўдалося ўвайсці ў судотык з буйнымі сіламі праціўніка, якія меркавана часткова схаваліся на сірыйскай тэрыторыі.
У самым пачатку «Матадора» марпехам прыйшлося ўступіць у незапланаваны 12-гадзінны бой з партызанамі ў мястэчку Убайдзі. У выніку раптоўнага ўдару не атрымалася.
У лістападзе таго ж года тут была праведзена аперацыя «Сталёвы заслон».
Варані (Столінскі раён)
Варані́ (, Ворони) — вёска ў Столінскім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Рэчыцкага сельсавета.
У 1940—1954 гадах цэнтр Варанёўскага сельсавета.
Явар пенсільванскі
Явар пенсільванскі, таксама Клён пенсільванскі (Acer pensylvanicum) — від дрэў роду Клён (Acer) сямейства Сапіндавыя (Sapindaceae). Назва pensylvanicum было дадзена Карлам Лінеем.
Распаўсюджанне
Расце ва ўсходняй частцы Паўночнай Амерыкі, паўночная мяжа арэала праходзіць ад поўдня канадскай правінцыі Антарыа на захадзе да Новай Шатландыі на ўсходзе, на поўдні мяжа арэала праходзіць ад усходняга Ілінойса да Нью-Джэрсі, у Апалачскіх гарах распаўсюджаны значна на поўдзень ад астатняга арэала, да паўночнай Джорджыі.
Батанічнае апісанне
Уяўляе сабой маленькае лістападнае дрэва да 5-10 м ў вышыню са ствалом да 20 см у дыяметры. Маладая кара пакрыта зялёнымі і белымі палосамі, якія становяцца з узростам карычневымі. Лісце шырокае і мяккае, 8-15 см даўжынёй і 6-12 см шырынёй, з трыма неглыбока ўрэзанымі і накіраванымі наперад лопасцямі. Плод — крылатка; насенне каля 27 мм даўжынёй і 11 мм шырынёй, з вуглом паміж крылаткі 145° і плоданожкай, пакрытай прыкметнымі пражылкамі.
Умовы росту
Расце ў падлеску прахалодных вільготных лясоў, аддае перавагу касагору. Ставіцца да самых ценестойкіх з лістападных дрэў. Можа гадамі расці ў выглядзе маленькага кустоўя ў падлеску, вельмі хутка вырастаючы да сваёй поўнай вышыні пры атрыманні прасвету паміж дрэвамі. Аднак ён не заўсёды становіцца дрэвам падлеску і калі прасвет зверху закрываецца, пачынае багата квітнець і даваць каранёвы параснік.
Культывацыя і выкарыстанне
Часам вырошчваецца ў якасці дэкаратыўнага дрэва з-за сваёй кары, аднак цяжка паддаецца перасадцы. Драўніна мяккая і сярод іншых клёнаў не шануецца. Хоць няма падстаў лічыць гэта расліна пустазельным, аднак ляснікі часам змагаюцца з ім нават з ужываннем гербіцыдаў. Ценестойкасць гэтага дрэва ўскладняе магчымасці кантролю за яго распаўсюджваннем, часта яно расце ў падлеску ў вялікіх колькасцях.
Таксанамія
Від Клён пенсільванскі ўваходзіць у род сямейства.
Перфастужка (носьбіт інфармацыі)
Перфастужка (перфараваная стужка) — састарэлы носьбіт інфармацыі ў выглядзе папяровай, нітрацэлюлознай альбо ацэтылцэлюлознай стужкі з адтулінамі. Першыя перфастужкі ўжываліся з сярэдзіны XIX стагоддзя ў тэлеграфіі, адтуліны ў іх змяшчаліся ў 5 шэрагаў, для перадачы інфармацыі выкарыстоўваўся код Бадо.
У сярэдзіне стужкі змяшчаецца дарожка з меньшай перфарацыяй, так званая «транспартная дарожка». Яна патрэбна дзеля перасоўвання стужкі з дапамогай зубчатага кола.
Дзякуючы простым прыладам уводу-вываду перфастужка атрымала распаўсюджванне ў камп’ютарнай тэхніцы. Пазнейшыя камп’ютарныя перфастужкі мелі шырыню 7 ці 8 шэрагаў і выкарыстоўвалі для запісу кадыроўку ASCII. Існавалі стужкі і з іншай колькасцю шэрагаў (нават з 2 шэрагамі). Выкарыстоўваліся ў мінікамп'ютарах для ўводу-вываду інфармацыі і для кіравання станкамі з ЛПК да сярэдзіны 1980-х гадоў. Былі выціснуты магнітнымі носьбітамі інфармацыі.
/\/\/\/\/| |    .   | |     .   | | o o .ooo|  W | oo o.  o|  i | oo o. oo|  k | oo o.  o|  i | ooo. | p | oo  .o o|  e | oo  .o  |  d | oo o.  o|  i | oo. o| a |    o.o o|  Carriage Return |   o. o |  Line Feed |    .   | |     .   | |/\/\/\/\/ Перфастужка з запісаным кодам ASCII словам «Wikipedia»
Недахопам папяровых, найбольш масавых, перфастужкак у параўнанні з перфакарткамі была малая механічная трываласць стужкі і немагчымасць «рэдагавання ўручную» тэкставых файлаў (даданнем ці заменай перфакартак у калодзе). У параўнанні з магнітнымі стужкамі асноўным недахопам была малая хуткасць чытання/запісу.
Шарыкі
Ша́рыкі (, Шарики) — вёска ў Лёзненскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі. Уваходзіць у склад Лёзненскага сельсавета.
Да 2004 года ўваходзіла ў склад Стасеўскага сельсавета.
Знаходзіцца каля левага берага ракі Каменка.
Марэ (квартал)
Марэ (Marais — «балота») — квартал Парыжа на правым беразе Сены, на ўсход ад Бабура. Размешчаны паміж плошчай Рэспублікі і плошчай Бастыліі, квартал Марэ належыць як да 3-й, так і да 4-й муніцыпальных акруг Парыжа. Межы квартала вызначаны трыма бульварамі і ракой Сенай: на поўначы — бульварам дзю Тампль, на захадзе — Севастопальскім бульварам, на ўсходзе — бульварам Бамаршэ, і на поўдні — Сенай.
Балота, якое знаходзілася раней на гэтым месцы, было асушана ў XIII стагоддзі членамі Ордэна Тампліераў. Тады гэта была ўскраіна горада, сёння — цэнтр. Марэ перажыў горадабудаўнічую гарачку барона Асмана ў XIX стагоддзі, застаўшыся амаль некранутым, і цяпер у квартале можна ўбачыць раскошныя палацы і асабнякі побач са старымі дамамі рамеснікаў.
Барыс Уладзіміравіч Асаф’еў
Барыс Уладзіміравіч Асаф’еў (,, Расійская імперыя — , , СССР) — рускі , музыказнавец, балетазнавец, ,.
У навуковай спадчыне Б. У. Асаф’ева займае цэнтральнае месца і мае прынцыпова новае значэнне г. зв. тэорыя інтанацыі. Разглядаючы музыку як адзін з найважнейшых складнікаў духоўнага жыцця, Асаф’еў звязваў яе з агульнакультурнымі і сацыяльнымі з’явамі. Асаф’еў абгрунтаваў паняцце сімфанізму як метаду, унёс значны ўклад у эстэтыку, тэорыю, гісторыю музыкі, вучэнне пра музычную форму.
Аўтар фундаментальных працы пра творчасць М. І. Глінкі, М. П. Мусаргскага, П. І. Чайкоўскага, А. К. Глазунова, І. Ф. Стравінскага, С. І. Танеева, С. С. Пракоф’ева і інш. У кампазітарскай творчасці Асаф’ева вылучаюцца балеты «Полымя Парыжа» (1932) і «Бахчысарайскі фантан» (1934). Таксама аўтар опер, 4 сімфоній, камерна-інструментальных сачыненняў і музыкі да драматычных спектакляў.
1918 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва
1918 год быў адзначаны шэрагам падзей, якія пакінулі прыкметны след у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва.
.gf
.gf — нацыянальны дамен верхняга ўзроўню для Французскай Гвіяны.
Toppdomän
Пастаўскі краязнаўчы музей
Пастаўскі краязнаўчы музей — музей у Паставах, заснаваны Віктарам Стахоўскім ў студзені 1974 года, адкрыты ў будынку былой гасцініцы у лютым 1976 года. Плошча экспазіцыі 155 м², каля 7 тыс. экспанатаў асноўнага фонду (2001 г.). Мае аддзелы прыроды, гісторыі Пастаўскага раёна, Вялікай Айчыннай вайны, этнаграфічны. Сярод экспанатаў археалагічныя калекцыі кафлі 15 — пачатку 20 ст., скарб талераў і ортаў 17 ст., планы панскіх маёнткаў, матэрыялы пра разгортванне і дзейнасць падполля і партызанскага руху на тэрыторыі раёна ў Вялікай Айчыннай вайне, палітычныя рэпрэсіі, развіццё народнай гаспадаркі ў пасляваенны час.
Музей мае унікальныя прадметы гістарычнага, этнаграфічнага і прыроднага зместу. Ёсць і вельмі цікавыя калекцыі дзіцячых цацак 1940-60-х гадоў, радыёапаратуры, народных музычных інструментаў, старадаўніх гадзіннікаў, фотаздымкаў, якія адлюстроўваюць быт і культуру пастаўчан.
Пастаўскі раённы краязнаўчы музей арганізуе выставы сваіх фондаў, асабістых калекцый, фондаў іншых музеяў, твораў народных майстроў, мастакоў Пастаўшчыны.
Архітэктура
Двухпавярховы аб’ём пад чатырохсхільным дахам вырашаны ў сімбіёзным барочна-класіцыстычным стылі. У кампазіцыі франтальнага плоскаснага фасада выкарыстаны прынцып сіметрыі з рэгулярнай і рытмічнай разбіўкай прамавугольнымі аконнымі праёмамі ў простых ліштвах з замковым каменем, крапоўкай прамавугольнымі нішамі і філёнгамі.
Планіроўка зменена, раней першы паверх прызначаўся пад залу-шынкоўню і кухню, а другі — пад жылыя пакоі. Архітэктура будынка была падпарадкавана задачам стварэння цэласнага ансамбля плошчы, таму яна не прэтэндуе на арыгінальнасць і характарызуецца элементамі, агульнымі з архітэктурай суседніх будынкаў.
Траян (значэнні)
Траян — прозвішча.
Бенедыкцыянал Святога Этэльвольда
Бенедыкцыянал Святога Этэльвольда (Benedictional of St. Æthelwold, Additional MS 49598) — ілюмінаваны бенедыкцыянал X стагоддзя, найважнейшы з захаваных твораў англасаксонскай уінчэстэрскай школы ілюмінавання.
Апісанне
Бенедыкцыянал змяшчае розныя дабраславенні, чытаныя ў часе імшы ў розныя дні літургічнага года, а таксама з нагоды асвячэння свечак на Стрэчанне Гасподняе. Рукапіс быў створаны манахам Гадэманам па заказе,. Рукапіс раскошна ўпрыгожаны і лічыцца агульнапрызнаным шэдэўрам англасаксонскага мастацтва. Ён уключае 28 паўнастаронкавых мініяцюры, 19 старонак з рамкай вакол тэксту і два ініцыяла, адзін з якіх у рамцы. Паколькі не ўсё, што меркавалася ўключыць у бенедыкцыянал, у ім прысутнічае, мяркуецца, што ў ім павінна было быць 15 старонак з мініяцюрамі і яшчэ больш апраўленых старонак. Пры стварэнні рукапіса выкарыстоўваўся шырокі спектр фарбаў, часта ўжывалася размалёўванне па-над іншым колерам для ўзмацнення эфекту. Выкарыстана шмат золата і срэбра. Стыль характарызуецца яркімі колерамі, багатым акантавым арнаментам, і фігурамі, якія часта выходзяць за рамкі, адведзеныя ім.
Гісторыя
Бенедыкцыянал быў створаны ў перыяд паміж 963 і 984 гадамі, калі пасаду епіскапа Уінчэстэрскага займаў Святы Этэльвольд. Паколькі дабраславенне на дзень Святога згадвае пра цуды, звязаныя з гэтым святым, то, па думку даследчыкаў гэты тэкст не мог з’явіцца раней перанясення яго мошчаў 15 ліпеня 971 года. Згадка  паказвае на тое, што рукапіс быў створаны пасля 970 года, пасля перааснавання абацтва, першапачаткова заснаванага Этэльрэдай. Нарэшце, уплыў бенедыкцыянала Этэльвольда прасочваюць у створаным каля 979 года імшал Леафрыка.
Пісец Гадэман быў манахам ва Уінчэстэры і мог ставіцца да той групы манахаў з, якіх Этэльвольд прывёў ва , каб замяніць былых там да гэтага канонікаў. У 973 годзе Этэльвольд перасяліў Гадэмана ў новазаснаванае, альбо як свайго прадстаўніка, альбо як самастойнага абата. Пасля смерці Этэльвольда Гадэман працягнуў служыць абатам у Торні. «Чырвоная торнейская кніга» называе Гадэмана асабістым капеланам Этэльвольда.
Мяркуецца, што бенедыкцыянал заставаўся ва Уінчэстары пасля смерці Этэльвольда, па меншай меры пералік XV стагоддзя рэліквій Хайдскага абацтва, размешчанага побач з гэтым горадам, змяшчае гэты рукапіс. У XVII стагоддзі ён знаходзіўся ва ўласнасці, майстра шпіталя Святога Крыжа, які пазней стаў біскупам Оксфарда (з 1674 года) і Лондана (з 1676 года). Комптан памёр у 1713 годзе і рукапіс перайшоў да яго пляменніка, Хатана Комптана, лейтэнанта Таўэра. Апошні перадаў рукапіс, другому герцагу Дэваншырскаму, у спадчыннікаў якога яе купіў Брытанскі музей.
Шахі
Шахі́ (, Шахи) — вёска ў Лёзненскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Лёзненскага сельсавета.
Да 17 ліпеня 1964 года вёска ўваходзіла ў склад Стасеўскага сельсавета.
Беларусы Аўстраліі
Беларусы Аўстраліі — беларуская дыяспара, уключае грамадзян Аўстраліі беларускага паходжання, а таксама грамадзян Беларусі, якія жывуць у Аўстраліі. Дзейнічае Федэральная рада беларускіх арганізацый у Аўстраліі.
Гісторыя
Беларусы як нацыянальная супольнасць з'явіліся ў Аўстраліі ў выніку паваеннай хвалі эміграцыі 1945–1949 гг. У гэты перыяд каля 3000 беларусаў іміграваў у Аўстралію, большасць з іх пакінулі Еўропу па палітычных прычынах. Не ўсе з іх прыйшлі з Беларусі; яны таксама прыйшлі з многіх краін, дзе яны пасяліліся пасля Другой сусветнай вайны. На самай справе, большасць з іх з Заходняй Германіі і Аўстрыі, але многія беларусы таксама прыйшлі з Вялікабрытаніі, Францыі, Італіі, Бельгіі, Даніі і іншых краін Паўднёвай Амерыкі і Паўночнай Афрыкі. Гэтыя імігранты былі былыя ваеннапалонныя польскіх і савецкіх армій, людзі, якія працавалі ў Германіі (остарбайтэры) падчас Другой сусветнай вайны, былыя эмігранты, што пакінулі Беларусь неўзабаве пасля вайны ці ў 1939 годзе, калі Саветы напалі на Польшчу, бежанцы, якія беглі з Беларусі ў 1943 ці 1944 г., перабежчыкі і дысідэнты пасля Другой сусветнай вайны. У 1980-х і 1990-х хвалі беларусаў, якія эмігрыравалі ў Аўстралію, адносна меншыя у параўнанні з папярэднімі хвалямі. Людзі эмігрыравалі па палітычных, эканамічных і сямейных абставінах (уз'яднацца з сем'ямі, якія ўжо жылі ў Аўстраліі). Тым не менш, большасць з гэтых імігрантаў яўрэйскага паходжання. Перапіс 1981 налічыў 7328 беларусаў, якія жывуць у Аўстраліі, але перапіс 1990 зарэгістраваў толькі 4277 беларусаў ў краіне.
Другая сустрэча
Другая Сустрэча Беларусаў Аўстраліі адбылася 29 снежня 1977 г. — 2 студзеня 1978 г. у Сіднеі. Яе праграма нагадвала папярэднюю: таксама ўсё пачалося з прывітальнага пасяджэння з канцэртам у Беларускім культурна-грамадскім клубе, на наступны дзень — адпачынак за горадам, затым дзень нарады арганізацый, а ўвечары — Навагодні баль, далей — набажэнства і вялікі развітальны канцэрт.
Трэцяя сустрэча
Трэцюю Сустрэчу Беларусаў Аўстраліі прымала Адэлаіда 5–9 студзеня 1979 г. Месца правядзення, безумоўна, наклала свой адбітак на змест мерапрыемстваў, хаця структурна праграма была падобная да папярэдніх. Праўда, Навагодні баль замяніла асаблівая адэлаідская Калядная куцця ды разнастайная мастацкая праграма з удзелам спеўных і танцавальных груп і асобных выканаўцаў. З ЗША прыехалі госці гэтай Сустрэчы — Ванда Махнач і Раіса Станкевіч. Упершыню на мерапрыемстве прысутнічаў дэлегат ад Заходняй Аўстраліі Аляксандар Мароз-старэйшы.
Крычнікі
Кры́чнікі (, Кричники) — вёска ў Іўеўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Эйгердаўскага сельсавета.
Беларусы Аўстраліі
Шостая сустрэча
Шостая Сустрэча беларусаў у Аўстраліі адбылася ў Адэлаідзе 5–9 студзеня 1985 г. і была прысвечана тэме «Беларуская гістарычная спадчына». Новым старшынёй выканаўчага камітэта рады быў абраны Аўген Груша, які застаецца на гэтай пасадзе і на пачатку XXI ст.
Крычнікі
Да 15 мая 1963 года вёска ўваходзіла ў склад Даўгердзішскага сельсавета, да 19 студзеня 1965 года знаходзілася ў адміністрацыйным падпарадкаванні Юрацішкаўскага пассавета.
Сандавагурскі камень
Сандавагурскі камень (Sandavágssteinurin) — рунічны камень, выяўлены ў 1917 годзе ў раёне горада Сандавагур. У наш час экспануецца ў Сандавагурскай царкве.
Беларусы Аўстраліі
Дэмаграфія
Паводле ацэнак, беларускіх імігрантаў у Аўстраліі каля 4000 (гэтая ацэнка ўключае толькі фактычных імігрантаў, а не людзей беларускага паходжання, якія нарадзіліся ў Аўстраліі). Дакладную колькасць беларускіх аўстралійцаў цяжка вызначыць, так як гістарычна перапіс і іміграцыйныя статыстыка не прызнае беларусаў у асобную катэгорыю. Многія з іх былі зарэгістраваныя як рускія ці палякі, у залежнасці ад рэгіёна Беларусі, у якой яны нарадзіліся.
Былі некалькі хваляў прытоку беларусаў у Аўстраліі, адзін да рускай рэвалюцыі, то ў 1919-1939 з Заходняй Беларусі, то ў канцы 1940-х — пачатку 1950-х (пасля Другой сусветнай вайны) і пасля распаду СССР у 1990-я гады.
Адной з асноўных груп беларускіх імігрантаў у Аўстраліі беларускія яўрэі, якія эмігрыравалі, пачынаючы з сярэдзіны 19-га стагоддзя, бо сутыкаліся з дыскрымінацыяй у Расійскай імперыі, чыёй часткай Беларусь была у той час.
На 2001 год Бюро перапісу насельніцтва здало справаздачы аб каля 2500 чалавек, якія нарадзіліся ў Беларусі і жылі у Аўстраліі. З іх каля 90 размаўлялі на беларускай мове ў сябе дома.
Асіміляцыя
Ёсць некалькі арганізацый у Аўстраліі, якія распрацавалі сістэму сярэдніх школ у аўстралійскіх суполак беларускага паходжання. Гэта арганізацыі маюць сваёй мэтай навучыць мове, культуры і рэлігійных традыцый Беларусі. Такім чынам, беларуская культура прадстаўлена хорамі, тэатральных калектывамі, музычнымі і танцавальнымі калектывамі.
З каля 10 тысяч імігрантаў, што прыбылі ў краіну ў канцы 1940-х гадоў, супрацьстаяць асіміляцыйным тэндэнцыям і захаваць уласную нацыянальную ідэнтычнасць імкнуліся не больш за 1,5–2 тыс. беларусаў на ўсёй прасторы аўстралійскага кантынента. Жыццё ў гарадах, адлегласць паміж якімі, безумоўна, перашкаджала эфектыўнаму ўзаемадзеянню асяродкаў дыяспары і росту яе ўплыву ў аўстралійскім грамадстве.
Дабжаны (гміна)
Дабжа́ны (Dobrzany) — вяскова-гарадская гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Старгардскага павета Заходнепаморскага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Дабжанах. Плошча гміны складае 134,73 км². Станам на 2009 год у гміне Дабжаны пражывалі 4928 чалавек, шчыльнасць — 36,6 чал./км². Адміністрацыйна падзелена на 13 салецтваў.
Населеныя пункты
На тэрыторыі гміны размешчаны 18 населеных пунктаў.
Фойна
Фо́йна (, Фойно) — вёска ў Беларусі, у Магілёўскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Мастоцкага сельсавета.
Вішнеўскае гета
Вішнеўскае гета — яўрэйскае гета ў вёсцы Вішнева Валожынскага раёна, створанае нацыстамі ў перыяд акупацыі Беларусі.
Першымі ахвярамі сталі 40 яўрэяў, якіх растралялі ў ліпені і жніўне 1941 года на яўрэйскіх могілках. Па сведчанні Наўма Падбярэзкіна (1915 г. н.), немцы фатаграфавалі акцыю.
Астатнія яўрэі (1550 чалавек) былі змешчаны ў гета і выкарыстоўваліся на прымусовых працах на станцыі Краснае. Гета праіснавала да верасня 1942 года. Раніцай у мястэчка прыбылі карнікі. Пры дапамозе мясцовай паліцыі яўрэяў прывялі да ямы і растралялі. Па розным даным тады загінула ад 1300 да 1350 яўрэяў.
1940 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва
1940 год быў адзначаны шэрагам падзей, якія пакінулі след у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва.
Ліпеньская калона
Ліпеньская калона (Colonne de Juillet) — манумент на плошчы Бастыліі ў 11-й акрузе Парыжа, спачатку звалася ў народзе іудзейскай калонай. Была пабудавана ў памяць аб «трох слаўных днях» ліпеньскай рэвалюцыі — 27, 28 і 29 ліпеня 1830 года, калі быў скінуты кароль Карл X і на трон узышоў «грамадзянскі кароль» Луі-Філіп I.
Развянчанне легенды
Нягледзячы на распаўсюджанае меркаванне, калона не мае ніякага дачынення да рэвалюцыйных падзей 1789 года - узяцця Бастыліі.
Праект
Ідэя збудаваць калону на новай плошчы, якая ўтварылася пасля разбурэння Бастыліі, узнікала яшчэ ў 1792 годзе. Банапарт, тады яшчэ генерал, прапанаваў пабудаваць на гэтым месцы фантан у выглядзе каласальнага слана з вежай, і некаторы час тут сапраўды стаяла драўляная мадэль гэтага помніка, ушанаваныя Вікторам Гюго ў рамане «Адхіленыя». Але толькі ў 1833 годзе Луі-Філіп распарадзіўся ўзвесці мемарыяльную калону. Праект быў выкананы архітэктарам Жан-Антуанам Алявуанам (Jean-Antoine Alavoine), пабудовай і дэкарыраваннем займаўся Луі Дзюк (Louis Duc). Круглы п'едэстал калоны - неажыццёўлены фантан са сланом. Урачыстае адкрыццё ліпеньскай калоны адбылося ў 1840 годзе.
Траяны
Траяны — тапонім.
.gg
.gg — нацыянальны дамен верхняга ўзроўню для Гернсі.
Снукерны сезон 2000/2001
Снукерны сезон 2000/2001 уяўляе сабой серыю турніраў па снукеры, якія праходзілі ў часовым прамежку паміж 26 жніўня 2000 і 13 мая 2001.
Сяргей Аляксандравіч Высоцкі
Сяргей Аляксандравіч Высоцкі  — рускі савецкі пісьменнік, аўтар дэтэктываў.
Пячоры Стэркфантэйн
Пячоры Стэркфантэйн  — знакамітыя шэсць падземных залаў на глыбіні больш за 40 метраў. Знаходзяцца недалёка ад Яганэсбургу каля Сварткранса.
У адной з пячор былі выяўленыя рэшткі аўстралапітэка, які жыў больш за два мільёны гадоў таму і чалавека віду Homo gautengensis. У гэтай сістэме пячор за гады даследаванняў былі знойдзеныя скамянеласці розных перыядаў, узростам ад 3,5 да 1,5 мільёнаў гадоў. У дадатак да 500 шкілетных скамянеласцяў старажытнага чалавека, знойдзены тысячы іншых скамянеласцяў жывёл, больш чым 300 фрагментаў скамянелай драўніны і больш за 9 тысячаў каменных інструментаў.
Мост Уздыхаў
Мост Уздыхаў (Ponte dei Sospiri) — назва аднаго з мастоў у горадзе Венецыя праз Палацавы канал — Рыа і Палацыа. Мост Уздыхаў быў пабудаваны Антоніа Конці ў 1602 годзе і ўпрыгожаны ў барочным стылі. Мост злучае будынак Палаца Дожаў, у якім размяшчалася зала суда, і будынак турмы. «Уздыханні», ад якіх бярэ назву гэты мост — гэта не ўздыхі закаханых, а сумныя ўздыхі асуджаных, якія, праходзячы пад вартай па гэтым крытым мосце, у апошні раз кідалі погляд на Венецыю.
Мост Уздыхаў (Bridge of Sighs) ёсць і ў Кембрыджы (Вялікабрытанія) (Cambridge). Пабудаваны ў 1831 годзе, ён не мае падабенства па форме з венецыянскім Мастоў Уздыхаў, але іх аб’ядноўвае тое, што гэтыя масты маюць сцены і дах. Таксама Мост Уздыхаў — неафіцыйная назва пабудаванага ў 1914 годзе Хартфордскага моста ў Оксфардзе (Oxford), па памерах падобнага з венецыянскім Мастоў Уздыхаў, а па форме — з іншым венецыянскім мостам, Рыяльта.
Шапчыцы (Магілёўскі раён)
Ша́пчыцы (, Шапчицы) — вёска ў Магілёўскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Мастоцкага сельсавета.
Мішэль
Мішэ́ль — мужчынскае і жаночае імя і прозвішча грэчаскага і французскага паходжання.
.gh
.gh — нацыянальны дамен верхняга ўзроўню для Ганы.
Toppdomän
Снукерны сезон 1999/2000
Снукерны сезон 1999/2000 уяўляе сабой серыю турніраў па снукеры, якія праходзілі ў часовым прамежку паміж 23 ліпеня 1999 і 28 мая 2000.
Цывілізацыя мая
Мая будавалі каменныя гарады, многія з якіх былі пакінуты задоўга да прыходу еўрапейцаў, іншыя былі заселены і пасля. Каляндар, распрацаваны мая, выкарыстоўвалі і іншыя народы Цэнтральнай Амерыкі. Ужывалася іерагліфічныя сістэма пісьма, часткова расшыфраваная. Захаваліся шматлікія надпісы на помніках. Стварылі эфектыўную сістэму земляробства, мелі глыбокія веды ў астраноміі.
Нашчадкамі старажытных мая з'яўляюцца не толькі сучасныя народы мая, якія захавалі мову продкаў, але і частка іспанамоўнага насельніцтва паўднёвых штатаў Мексікі, Гватэмалы, Гандураса. Некаторыя гарады мая ўключаны ЮНЕСКА ў спіс аб'ектаў Сусветнага спадчыны: Паленке, Чычэн-Іца, Ушмаль у Мексіцы, Тыкаль і Кірыгуа ў Гватэмале, Капан ў Гандурасе, Хоя-дэ-Серэн у Сальвадоры — невялікая вёска мая, якая была пахавана пад вулканічным попелам і цяпер раскапана.
Тэрыторыя
У цяперашні час (2011 год) тэрыторыя, на якой адбывалася развіццё цывілізацыі мая ўваходзіць у склад дзяржаў: Мексіка (штаты Ч'япас, Кампечэ, Юкатан, Кінтана-Роа), Гватэмала, Беліз, Сальвадор, Гандурас (заходняя частка).
Знойдзена каля 1000 гарадзішчаў культуры мая (на пачатак 80-х гадоў XX стагоддзя), але не ўсе з іх раскапаны або даследаваны археолагамі, а таксама 3000 пасёлкаў.
Гісторыя
Гісторыя Маянскай цывілізацыі падзяляецца на тры асноўныя перыяды: дакласічны (перадкласічны), класічны і посткласічны (паслякласічны). Ім папярэднічаў т.зв. архаічны перыяд, на працягу якога паявіліся першыя пастаянныя паселішчы і развілася ранняя сельская гаспадарка. Сучасныя вучоныя разглядаюць гэту перыядызацыю хутчэй як адносна адвольнае дзяленне храналогіі мая, чым паказальнік культурнага развіцця і заняпаду. Часавыя граніцы перыядаў у розных аўтараў могуць вызначацца з розніцай у стагоддзе.
Дакласічны перыяд (каля 2000 г. да н.э. — 250 г. н.э.)
У Сярэдні дакласічны перыяд малыя вёскі пачалі расці, утвараючы гарады. Накбэ ў гватэмальскім дэпартаменце Петэн — самы ранні надзейна засведчаны горад у маянскіх нізінах, дзе вялікія збудаванні былі датаваныя каля 750 г. да н.э. К Сярэдняму дакласічнаму перыяду паўночныя нізіны Юкатана былі ў значнай ступені заселены. Прыблізна к 400 г. да н.э. раннія маянскія правіцелі ўзводзілі стэлы. Паўнацэннае пісьмо было ва ўжытку ў Петэне ўжо к 3 ст. да н.э. У Позні дакласічны перыяд вырас велізарны горад Эль-Мірадор, пакрыўшы прыблізна 16 км². Хоць і не настолькі вялікі, Тыкаль ужо быў значным горадам недзе к 350 г. да н.э.
У нагор'ях, як галоўны цэнтр Позняга дакласічнага перыяду, паявіўся Камінальхую. Такалік-Абах і былі два самыя важныя гарады ціхаакіянскай прыбярэжнай раўніны ; на поўначы Юкатана вырас і стаў важным горадам. Познедакласічны культурны росквіт змяніўся заняпадам у 1 ст. н.э., і многія вялікія гарады Мая тае эпохі былі закінуты; прычына гэтага заняпаду невядома.
Класічны перыяд (каля 250—900 гг. н.э.)
Класічны перыяд вызначаюць пераважна як перыяд, на працягу якога нізінныя мая ўзводзілі манументы з датамі маянскага календара на аснове доўгага ліку. Гэты перыяд адметны найбольшым росквітам маштабнай архітэктуры і горадабудаўніцтва, стварэннем манументальных надпісаў і ярка выяўленным значным інтэлектуальным і мастацкім ростам, асабліва ў паўднёвых нізінных абласцях. Агульную палітычную карціну Мая класічнага перыяду можна параўнаць з Рэнесанснаю Італіяй ці Класічнаю Грэцыяй, з іх шматлікімі гарадамі-дзяржавамі, уцягнутымі ў складаную сетку саюзаў і саперніцтваў. Найбольшыя гарады мелі насельніцтва ад да  чалавек і былі звязаны з сеткаю другарадных мястэчак.
У Ранні класічны перыяд гарады па ўсім Маянскім рэгіёне былі пад уплывам Тэатыўакана, вялікай метраполіі ў аддаленай Даліне Мехіка. У 378 г. н.э. Тэатыўакан рашуча ўмяшаўся ў справы Тыкаля і іншых суседніх гарадоў, зверг іх правіцеляў і ўстанавіў там новую дынастыю, якую падтрымліваў. Гэтым умяшальніцтвам кіраваў Сіях К'ак' («Народжаны з агню»), які прыбыў у Тыкаль у пачатку 378 года. Цар Тыкаля, Чак-Ток-Ічак I, памёр у той жа дзень, што наводзіць на думку аб гвалтоўным перавароце. Годам пазней Сіях К'ак' наглядаў уступленне на пасаду новага цара, Яш-Нун-Айіна I. Устанаўленне новай дынастыі прывяло к перыяду палітычнага дамінавання, калі Тыкаль стаў наймагутнейшым горадам у цэнтральных нізінах.
Моцным сапернікам Тыкаля быў Калакмуль, іншы магутны горад Петэнскага басейна. Абодва, і Тыкаль, і Калакмуль, развілі вялізныя сістэмы з саюзнікаў і васалаў; меншыя гарады, якія ўвайшлі ў адну з гэтых сетак, атрымлівалі прэстыж са свайго саюзу з вярхоўным горадам і падтрымлівалі мірныя адносіны з іншымі членамі той жа сеткі. Тыкаль і Калакмуль уцягнуліся ў лавіраванне іх саюзніцкіх сетак адна проці другой. У розныя моманты на працягу Класічнага перыяду тая ці іншая з гэтых сіл здабывала стратэгічную перамогу над сваім сапернікам, што праяўлялася ў адпаведных перыядах росквіту і заняпаду.
У 629 годзе Балах-Чан-Кавіль, сын тыкальскага цара Кініч-Муван-Холя II, быў пасланы заснаваць новы горад у Дос-Піласе, відавочна як аванпост для пашырэння моцы Тыкаля па-за межамі дасяжнасці Калакмуля. Наступныя два дзесяцігоддзі ён верна ваяваў на баку свайго брата і сюзерэна ў Тыкалі. У 648 годзе калакмульскі цар Юкном-Чэн II паланіў Балах-Чан-Кавіля, а затым аднавіў яго на троне Дос-Піласа, але ўжо як свайго васала Пасля гэтага апошні служыў Калакмулю як верны саюзнік.
На паўднёвым усходзе найважнейшым горадам быў Капан. Яго дынастыя Класічнага перыяду была заснавана ў 426 годзе правіцелем. Новы цар меў цесныя сувязі з цэнтральным Петэнам і Тэатыўаканам. Капан дасягнуў вышыні культурнага і мастацкага развіцця пры цару, які правіў з 695 па 738 год. Яго кіраванне закончылася катастрафічна, калі ён быў узяты ў палон яго ж васалам, кірыгуаскім царом Как-Ціліў-Чан-Ёпатам. Палонны ўладар Капана быў прыведзены ў Кірыгуа і абезгалоўлены ў час публічнага рытуалу. Імаверна, к гэтаму перавароту прылажыў руку Калакмуль, каб аслабіць магутнага саюзніка Тыкаля. Паленке і Яшчылан былі наймагутнейшымі гарадамі ў вобласці Усумасінты. У нагор'ях к 300 году Камінальхую ў Гватэмальскай даліне ўжо быў вялікім горадам. На поўначы Маянскай прасторы самаю важнай сталіцай была Каба.
Заняпад цывілізацыі Мая
На працягу 9 ст. н.э. цэнтральныя вобласці Мая перажывалі значны палітычны заняпад, адзначаны запусценнем гарадоў, перапыненнем дынастый і зрушэннем актыўнасці на поўнач. Не існуе агульнапрынятых тэорый, якія тлумачылі б гэты ўпадак, але імаверна, што ён быў выкліканы спалучэннем некалькіх прычын, уключаючы мясцовыя міжусобныя войны, перанаселенасць (якая пацягнула за сабою моцную дэградацыю асяроддзя) і засуху. У гэты перыяд, вядомы як Завяршальны класічны, павысілася актыўнасць паўночных гарадоў: Чычэн-Іцы і Ушмаля. Галоўныя гарады на паўночным Юкатане былі населенымі яшчэ доўга пасля таго, як гарады паўднёвых нізін перасталі ўзводзіць манументы.
Сацыяльная арганізацыя Класічнай Мая была заснавана найперш на рытуальным аўтарытэце (вяршэнстве) правіцеля, а не на цэнтралізаваным кантролі гандлю і размеркавання харчавання. Такая мадэль праўлення была слаба прыстасавана для адказу на змены, таму што дзеянні правіцеля згодна з традыцыяй абмяжоўваліся такімі напрамкамі дзейнасці як будаўніцтва, рытуалы і вайна. Гэта толькі паспрыяла абвастрэнню сістэмных праблем. К 9—10 стст. гэта прывяло да распаду ўсяе сістэмы праўлення. На паўночным Юкатане аднаасобнае праўленне было заменена на кіруючы савет, сфарміраваны з прадстаўнікоў знатных родаў. У паўднёвым Юкатане і цэнтральным Петэне царствы хіліліся да заняпаду; у заходнім Петэне і некаторых іншых абласцях змены былі катастрафічнымі і прывялі да быстрага апусцення гарадоў. За пару пакаленняў вялікія часткі цэнтральнай Маянскай вобласці амаль абязлюдзелі. Як сталіцы, так і другарадныя паселішчы апусцелі за 50—100 гадоў. Адзін за адным, гарады перасталі высякаць датаваныя манументы; апошняя дата паводле Доўгага ліку была напісана ў ў 909 годзе. Стэлы больш не ўзводзіліся, а ў закінутых царскіх палацах пасяліліся выпадковыя жыхары. Месаамерыканскія гандлёвыя шляхі зрушыліся і пайшлі ў абход Петэна.
Паслякласічны перыяд (каля 950—1539 гг. н.э.)
У Паслякласічны перыяд, хоць і значна зменшаная, прысутнасць Мая заставалася прыкметнай і пасля запусцення галоўных гарадоў Класічнага перыяду; насельніцтва асабліва было сканцэнтравана каля пастаянных крыніц вады. У адрозненне ад папярэдніх цыклаў скарачэння вобласці Мая, закінутыя землі не былі скора заселены ў Посткласічны перыяд. Актыўнасць перамясцілася ў паўночныя нізіны і Маянскія нагор'і; гэта магло быць звязана з перамяшчэннем насельніцтва з паўднёвых нізін, бо многія паслякласічныя групы мая мелі міфы, звязаныя з міграцыяй. Чычэн-Іца і яе суседзі моцна заняпалі ў 11 ст., і гэта можа адлюстроўваць заключную падзею заняпаду класічнай цывілізацыі Мая. Пасля ўпадку Чычэн-Іцы, Маянская вобласць засталася без дамінантнай сілы, пакуль у 12 ст. не ўзвысіўся горад Маяпан. На ўзбярэжжы Карыбскага мора і Мексіканскага заліва ўзніклі новыя гарады, былі праложаны новыя гандлёвыя шляхі.
Паслякласічны перыяд быў адзначаны зменамі адносна папярэдняга Класічнага. Некалі вялікі горад Камінальхую ў Гватэмальскай даліне быў закінуты пасля амаль дзвюх тысяч гадоў бесперапыннай населенасці. На нагор'ях і суседнім ціхаакіянскім узбярэжжы доўга населеныя гарады на неабароненых месцах былі перанесены, відавочна, з-за пашырэння. Гарады сталі займаць больш зручныя для абароны вяршыні ўзгоркаў, акружаных глыбокімі ярамі і лагчынамі, з умацаваныя сценамі і рвамі, якія часам дапаўнялі прыродную абарону, якую давала мясцовасць. Адным з найбольш важных гарадоў у Гватэмальскім нагор'і ў гэты час быў, сталіца ваяўнічага. Кіраўніцтва маянскіх дзяржаў, ад Юкатана да Гватэмальскіх нагор'яў, часта было арганізавана як сумеснае праўленне савета. Аднак на практыцы адзін з членаў савета мог дзейнічаць як вярхоўны правіцель, тады як іншыя члены служылі яму дарадчыкамі.
Маяпан быў закінуты каля 1448 года, пасля перыяду палітычнай, сацыяльнай і прыроднай бязладнасці, што ў многіх адносінах было водгукам упадку Класічнага перыяду ў. За апусценнем горада на Юкатанскім паўвостраве настаў перыяд працяглых войн, хвароб і прыродных бедстваў, які завяршыўся незадоўга да прыходу іспанцаў у 1511 годзе. Нават без дамінантнай рэгіянальнай сталіцы, раннія іспанскія даследчыкі паведамлялі пра багатыя прыбярэжныя гарады і квітнеючыя рынкі. На працягу Позняга паслякласічнага перыяду Юкатан быў падзелены на рад незалежных абласцей, якія мелі агульную культуру, але адрозніваліся па ўнутраным грамадска-палітычным ладзе. Напярэдадні іспанскага заваявання на Гватэмальскім нагор'і панавала некалькі магутных маянскіх дзяржаў. стварылі невялікую імперыю, якая пакрывала вялікую частку заходніх Гватэмальскіх нагор'яў і суседнюю ціхаакіянскую прыбярэжную раўніну. Аднак у апошнія дзесяцігоддзі перад іспанскім уварваннем дзяржаву Кічэ паступова разбурала царства.
Сутыкненне з іспанцамі і канкіста (1511—1697 гг.)
У 1511 годзе ў Карыбскім басейне пацярпела крушэнне іспанская каравела, недзе з дзясятак выжыўшых высадзіліся на ўзбярэжжы Юкатана. Яны былі схоплены адным маянскім уладаром, і большасць з іх была прынесена ў ахвяру, хаця двум удалося ўцячы. З 1517 па 1519 год берагі Юкатана даследавалі тры асобныя іспанскія экспедыцыі, якія мелі рад ваенных сутыкненняў з маянскімі плямёнамі. Пасля падзення ў 1521 годзе Тэначтытлана, ацтэкскай сталіцы, пад націскам іспанцаў, Эрнан Картэс паслаў у Гватэмалу Педра дэ Альварада з войскам: 180 конных воінаў, 300 пехацінцаў, 4 гарматы і некалькі тысяч саюзных воінаў з цэнтральнай Мексікі ; яны прыбылі ў Сакануска (Soconusco) у 1523 годзе. Сталіца Кічэ, Гумарках, пала перад Альварада ў 1524 годзе. Скора пасля таго іспанцы былі запрошаны як саюзнікі ў, сталіцу дзяржавы. Добрыя адносіны доўга не пратрывалі, з-за празмерных іспанскіх патрабаванняў золата ў якасці даніны, і праз некалькі месяцаў горад быў пакінуты жыхарамі. Пасля гэтага ў 1525 годзе паў, сталіца. У 1527 годзе Франсіска дэ Мантэха і яго сын, Франсіска дэ Мантэха малодшы, распачалі доўгую серыю паходаў супраць дзяржаў Юкатана і канчаткова завяршылі заваяванне паўночнай часткі паўвострава ў 1546 годзе. Пасля гэтага незалежнымі засталіся толькі маянскія царствы Петэнскага басейна. У 1697 годзе Марцін дэ Урсуа ўзяў штурмам сталіцу —, апошні незалежны маянскі горад.
Мая пасля канкісты
Іспанскае заваяванне знесла ў нябыт большую частку вызначальных адметнасцей цывілізацыі Мая. Аднак, мноства маянскіх вёсак засталося ўбаку ад іспанскай каланіяльнай улады і ў асноўным працягвала жыць ранейшым укладам. Маянская абшчына і сям'я прадтрымлівалі свой традыцыйны быт. Аснову месаамерыканскага харчавання, як і раней, складалі кукуруза і бабы, хаця прадукцыйнасць земляробства вырасла дзякуючы выкарыстанню жалезных прылад. Працягвалі існаваць традыцыйныя рамёствы, такія як ткацтва, кераміка і пляценне. Абшчынныя рынкі і гандаль мясцовымі таварамі заставаліся без змен яшчэ доўга пасля заваявання. Іншым разам каланіяльная адміністрацыя заахвочвала традыцыныя заняткі, каб атрымліваць даніну керамікай ці баваўнянымі тканінамі, хоць самі вырабы звычайна вырабляліся па еўрапейскіх стандартах. Вераванні і мова мая аказаліся ўстойлівымі да змен, нягледзячы на рашучыя намаганні каталіцкіх місіянераў. 260-дзённы рытуальны каляндар  і цяпер застаецца ва ўжытку ў сучасных абшчынах мая ў нагор'ях Гватэмалы і Ч'япаса, а мільёны носьбітаў маянскіх моў насяляюць землі, на якіх стварылі сваю цывілізацыю іх продкі.
Гарады мая
Існуюць сотні гарадзішчаў мая, распаўсюджаных па пяці краінах: Белізе, Сальвадоры, Гватэмале, Гандурасе і Мексіцы. Асабліва выдатную архітэктуру і скульптурнае ўбранства маюць шэсць гарадоў: Чычэн-Іца, Паленке, Ушмаль і Яшчылан у Мексіцы, Тыкаль у Гватэмале і Капан у Гандурасе. Іншыя важныя, але цяжкадаступныя гарады ўключаюць Калакмуль і Эль-Мірадор. Галоўнымі гарадамі ў рэгіёне Пуук, пасля Ушмаля, з'яўляюцца, і. На ўсходзе Юкатана размяшчаюцца Каба і невялікае мястэчка. Гарадзішчы ў стылі Рыа-Бека на паўвостраве ўключаюць,  і. У Ч’япасе, акрамя Паленке і Яшчылана, найбольш вартыя ўвагі і. На Гватэмальскім нагор'і знаходзяцца, Камінальхую, і  (таксама вядомы як Утатлан). У паўночных Петэнскіх нізінах Гватэмалы існуе мноства гарадзішчаў, але дабрацца да большасці з іх, за выключэннем Тыкаля, цяжка. Сярод гарадзішчаў Петэна, і Уашактун. Важныя гарадзішчы Беліза ўключаюць Алтун-Ха, і.