cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Неманаўская ГЭС
Паводле ацэнкі ЦНДІКВВР, у зону затаплення трапляюць 4,3 га ворыва, 58,9 га сенакосаў і пашаў, 106,3 га хмызнякоў, 146,4 га лясоў (24,3 га займаюць асабліва каштоўныя лясныя супольнасці, якія цалкам знікнуць), 0,7 га тэрыторый паселішчаў (41 жилы дом, 18 гасп.будынкаў, больш за 200 лецішч, прыстань). Апроч гэтага, у зону затаплення трапляюць лініі электраперадач і каналізацыйны калектар, якія будуць перенесеныя. У зоне экалагічнага ўплыву ГЭС 11 ахоўваемых відаў раслін, абітае 5 відаў насякомых, 10 відаў птушак і 3 віды млекакормячых, занесеных в Чырвоную книгу РБ. Рыбагаспадарчыя страты, у т.л. гібель рыбы, зніжэнне прадукцыйнасці яе відаў, складуць 1,2 млрд бел.руб. (сакав. 2010). Старты навакольнаму асяроддзю ад магчымага прарыву плаціны ГЭС ацэненыя як нязначныя з-за адсутнасці ніжэй плаціны патэнцыйна небяспечных аб’ектаў.
Пасля будаўніцтва ГЭС, для забеспячэння суднаходства па Немане, будуць разгледжаныя варыянты будаўніцтва суднаходнага шлюзу ў створы ГЭС і злучальнага каналу ад Аўгустоўскага канала да вадасховішча ГСЭ з выкарыстаннем існага шлюзу Нёмнава для малога (турыстычнага) суднаходства.
Аблога Полацка (1579)
Аблога Полацка — адна з асноўных падзей Лівонскай вайны. Войска Рэчы Паспалітай пад кіраўніцтвам караля Стафана Баторыя на працягу 3-х тыдняў трымала Полацк у аблозе і вызваліла яго. На той момант, Полацк знаходзіўся пад кантролем Маскоўскага царства 16 гадоў.
Перадгісторыя
У 1576 годзе скончыўся перыяд «безкаралеў'я». На новым каралём Рэчы Паспалітай абраны сяміградскі ваявода Стафан Баторый. Яго пасольства да Івана Жахлівага з працягам перамір'я скончылася безвынікова. Маючы палітычныя матывы, Іван Жахлівы пайшоў на абсвастрэнне канфлікту. У 1577 году, пакуль Стафан Баторый ззаймаўся падрыхтоўкай войска, рускія войскі здзейснілі паспяховы паход у Лівонію, заняўшы ўсе літоўскія ўладанні на поўнач ад Заходняй Дзвіны. У выніку баявых дзеянняў, літоўскае войска адбіла Дынабург і Вендэн. Па рашэнню Сейма, было вырашана аб'явіць вайну Маскоўскаму царству з мэтай вяртання страчаных тэрыторый. Праводзілася падрыхтоўка супраць вайны як у войску, так і на ідэалагічнай пляцоўцы.
У 1568 г. войскі Рэчы Паспалітай і Швецыі нанеслі паразу рускім войскам пад Вендэнам, захпіўшы значную частку артылерыі. Працягвалася падрыхтоўка войска Рэчы Паспалітай да Кампаніі. Пад час Кампаніі і пачатку аблогі Полацка, частка войск Маскоўскага царства здзейсніла рэйд па Жамойці і іншых прыбалтыйскіх землях Рэчы Паспалітай.
Сілы Рэчы Паспалітай
Перад Кампаніяй, за кошт падняцця падаткаў, былі наняты наёмнікі з Германіі і Венгрыі. Пунктам збору была Свір.
Войска Польскай кароны
Агулам: 7311 чал.
Агулам: 6528 чал.
Агулам прыватных пошт: 5000 чел.
''Агулам войска Кароны: 18739 чал. (10811 кавалерыі і 8028 пяхоты)''
Войска Вялікага княства Літоўскага
Агулам магнацкіх пошт: 10000 чал.
Аблога
Вакол Полацка былі пабудаваны шанцы, якія падводзіліся да гораду з боку Запалоцкага пасада. Па палну, у іх павінны былі закласці міны для падрыву ўзмацаванняў Полацка. Рабіліся падкопы пад сцены і вежы. З смамага пачатку аблогі, горад актыўна абстэльваўся артылерыяй раскаленымі ядрамі, што не прынесла вынікаў. Пасля гэтага, была прадпрынята спроба падпаліць драўляныя сцены (пад час акупацыі горада, рускія войскі ўзмацнілі горад дубовымі сценамі) сіламі дабраахвотнікаў, што таксама не прынесла вынікаў.
Адзначалася мужнасць абаронцаў горада. Насельніцтва актыўна ўдзельнічала ў тушэнні пажараў. Не апошнюю ролю адыграла не спрыяльнае для войск Рэчы Паспалітай надвор'е. Рэйнгольдам Гейдэнштейнам адзначалася пагаршэнне стану дарог, што негатыўна ўплывала на лагістыку і, праз праблемы з пад'ездам гандляроў да лагера, на кошты і забеспячэннем правіянту. Дадаткова, ускладнялі сітуацыю рэйды невялікіх груп рускіх войскаў з Туроўлі і Сокала па лініях забеспячэння.
Пад час аблогі, войска Рэчы Паспалітай трымала ў напрузе абаронцаў горада па ўсяму перыметру. Пагаршэнне становішча войска стала падставай для прыняцца ваенным саветам рашэння аб агульным штурме 28 жніўня. У гэты час, палепшылася надвор'е.
29 жніўня пачаўся штурм. У хроніцы Бельскага паведамляецца аб паспяховым падпале вежы. Спрбы патушыць пажар не прынеслі плёну. Ня гледзячы на пажар, абаронцы паспелі ўзвесці роў на ўчастках абвала сцяны і замацавацца на ім, тым самым не даўшы польскай і венгерскай пяхоце ўвайсці ў горад. Стафан Баторый з ваеначальнікамі заняўся прыкрыццём адступлення войска, знаходзячыся на полі боя.
З мэтай прадухілення ўзмацнення брэшы абаронцамі, было прынята рашэнне аб паўторным штурме. У гэты перыяд, абаронцы панеслі значныя страты. Венгры здолелі прабіцца да абарончых збудаванняў. Відавочнай была перамога войск Рэчы Паспалітай, маральны дух абаронцаў падаў. Пачаліся перамовы. Частка абаронцаў вырашыла абараняцца да канца. Быў план аб падрыве парахавых запасаў, аднак, стральцы з ліку абаронцаў раскрылі план і сілай вывелі з Сафійскага сабора кіраўнікоў. 31 жніўня горад капітуляваў на ганаровых ўмовах: было дазволена пакінуць горад з асабістай маёмасцю (6 тыс чал.). Частка гарнізона з кіраўніцтвам, якое планавала абараняцца да канца, засталася ў палоне.
Вынікі
Заняцце Полацка дазволіла працягнуць наступ войскам Рэчы Паспалітай. Былі вернуты крэпасці Дрыса, Ніша, Туроўля. Пачалася аблога Сокала, які быў узяты крывавым штурмам. Суша капітулявала на ўмовах капітуляцыі Полацка. Былі здзейснены рэйды Філонам Кмітам па Смаленшчыне, а на паўднёвым тэатры баявых дзеянняў, Канстанцінам Астрожскім і Міхаіл Вішнявецкім быў узяты ў аблогу Чарнігаў.
У гэтыя часы праявілі сябе як карысны сродак «лятучыя лісткі», якія перакладаліся на латынь і нямецкую мову і распаўсюджваліся па Еўропе. Сярод удзельнікаў аблогі быў Андрэй Курбскі, які пасля аблогі пісаў Івану Жахліваму «Дзе твае перамогі?»
Еўрацэнт
Еўрацэ́нт (ад centum «сто») — разменная грашовая адзінка краін Еўрапейскай супольнасці (Еўрасаюза). 1 еўра = 100 еўрацэнтам. Выпускаюцца манеты ў 1, 2, 5, 10, 20 і 50 еўрацэнтаў, прытым аверсы манет аднолькавага наміналу роўныя, а рэверсы — розныя ў залежнасці ад краіны, што выпусціла манету.
Людміла Сяргееўна Шаламенцава
Людміла Сяргееўна Шаламе́нцава (Шэламенцава;, г. Растоў-на-Доне, РСФСР — май 2019, Мінск) — беларускі піяністка, педагог. Заслужаны дзеяч мастацтваў Беларусі (1998), прафесар (1996).
Біяграфія
Скончыла ў 1962 годзе Беларускую кансерваторыю (клас М. Бергера). З 1962 года выкладала ў Беларускай акадэміі музыкі, адначасова з 1988 года ў музычным каледжы пры акадэміі, з 1995 загадчыца фартэпіяннага аддзялення.
Член Беларускага саюза музычных дзеячаў з 1991 года.
Пра яе зняты тэлефільм «Людміла Шаламенцава» (1998) з серыі «Творцы».
Ласняк Лёзеля
Ласняк Лёзеля (Liparis loeselii) — кветкавая расліна роду сямейства.
Батанічнае апісанне
Шматгадовая травяністая расліна з кароткім карэнішчам і прамастойным, яйкападобна ўздутым каля асновы сцяблом вышынёй 8—20 см. Лісце бліскучае, амаль супраціўнае, прадаўгаватае або эліптычна-ланцэтнае, паступова звужаецца ў кароткія крылатыя чаранкі. Кветкі жаўтавата-зялёныя, па 2—10 у рэдкай гронцы. Прыкветнікі дробныя, плеўкавыя, яйкападобна-ланцэтныя. Губа эліпсападобная або авальная, звужаная пры аснове, з невялікім паўавальным бугарком. Плод — сухая каробачка, якая растрэскваецца.
Арэал
Пашырэнне: Еўразія, Паўночная Амерыка. На тэрыторыі Беларусі трапляецца спарадычна (пераважна ў Віцебскай і Гомельскай абласцях) у асобных лакалітэтах паблізу паўночна-ўсходняй мяжы арэала. Месцы росту: тарфяныя балоты, балоцістыя лугі, забалочаныя берагі азёр. Расце невялікімі групамі і адзінкавымі экзэмплярамі.
Цвіце ў маі—чэрвені, пладаносіць у чэрвені—жніўні. Размнажаецца насеннем, зрэдку вегетатыўна.
Боб Коўзі
Роберт Джозеф «Боб» Коўзі (Robert Joseph «Bob» Cousy, нар., Нью-Ёрк) — амерыканскі баскетбаліст, які выступаў за клубы Нацыянальнай баскетбольнай асацыяцыі «Бостан Селтыкс» (1950-63) і «Цынцынаці Роялз» (1969-70).
Шасціразовы чэмпіён НБА (1957, 1959-63), самы каштоўны гулец НБА сезона 1956/1957, 12 разоў уключаўся ў сімвалічныя зборныя сезона (1952—1961 — першая каманда, 1962, 1963 — другая каманда), 13-кратны удзельнік Матчу ўсіх зорак. Ён уваходзіць у лік 50 найвялікшых ігракоў у гісторыі НБА, у 1971 годзе уключаны ў баскетбольную Залу славы.
Томсан
Томсан — англійскае прозвішча.
NGC 3656
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Кручкі
Назву Кручкі́ маюць:
Геба (рака)
Геба — рака ў Заходняй Афрыцы.
Бярэ пачатак у Гвінеі, цячэ праз Сенегал і дасягае Атлантычнага акіяна ў Гвінеі-Бісау. Агульная працягласць ракі 340 міль (550 км).
Няшава
Няшава (Nieszawa, Nessau) — горад у Польшчы, размешчаны за 180 км на паўночны захад ад Варшавы і за 30 км на паўднёвы ўсход ад Торуні на беразе Віслы. Уваходзіць у склад Александроўскага павета Куяўска-Паморскага ваяводства, утварае гарадскую гміну. Займае плошчу 9,85 км². Насельніцтва 1,9 тыс. чалавек.
Уільям Томсан (лорд Кельвін)
Уіяльям Томсан, лорд Кельвін (William Thomson, 1st Baron Kelvin;, Белфаст, Паўночная Ірландыя — , Ларгс, Шатландыя) — брытанскі фізік.
Пасля заняткаў па матэматыцы пад кіраўніцтвам свайго бацькі, прафесара матэматыкі Дж. Томсана ў 1841 годзе — студэнт Кембрыджскага ўніверсітэта. З 1846 па 1899 гады — загадчык кафедры фізікі ўніверсітэта Глазга.
У 1890—1895 гады Уільям Томсан — прэзідэнт Лонданскага Каралеўскага таварыства. Тытул лорда Кельвіна атрымаў за навуковыя заслугі ў 1892 годзе.
Пазарджык
Пазарджык (да 1934 года — Татар Пазарджык) — горад на поўдні Балгарыі, у цэнтральнай частцы Верхнефракійскай нізіны, на поўнач ад Радопскіх гор, на рацэ Марыца, за 110 км ад Сафіі і 36 км ад другога па велічыні горада краіны — Плоўдзіва. Пазарджык заснаваны ў 1485 годзе. У горадзе захаваліся дзве мячэці — Эскіджамія (1540) і Куршумджамія (1667).
Паліўна-энергетычны комплекс
Паліўна-энергетычны комплекс (ПЭК) — з’яўляецца важнейшай структурнай складаючай нацыянальнай эканомікі. ПЭК уключае сістэмы здабычы, транспарціроўкі, захоўвання, вытворчасці і размеркавання асноўных відаў энерганосьбітаў: прыроднага газу, нафты і прадуктаў яе перапрацоўкі, цвёрдых відаў паліва, электрычнай і цеплавой энергіі. Роля комплексу у эканоміцы краіны вызначаецца наступнымі параметрамі: ён вырабляе 26 % прамысловай прадукцыі краіны, асвойвае чвартковую частку ўсіх інвестыцый у асноўны капітал прамысловасці, у ім засяроджана 22,6 % прамыслова-вытворчых асноўных фондаў, занята 5,3 % прамыслова-вытворчага персанала.
ПЭК цесна звязаны з іншымі міжгаліновымі комплексамі. Ён выкарыстоўвае прадукцыю машынабудавання, вырабляе значную частку сыравіны для хіміка-ляснога комплексу, перавозку яго грузаў забяспечвае транспартны комплекс, а будаўнічы — мадэрнізацыю і стварэнне новых вытворчых фондаў.
Брэіла
Брэіла (Brăila) — горад і порт на Дунаі, на ўсходзе Румыніі, адміністрацыйны цэнтр жудзеца Брэіла. 235 тыс. жыхароў (1992). Металургія, машынабудаванне, цэлюлозна-папяровая, хімічная, цэментная, дрэваапрацоўчая, швейная, харчовая прамысловасць.
Гавіржаў
Гавіржаў (Havířov ) — горад на ўсходзе Чэшскай Рэспублікі, у Мараўскасілезскім краі. З'яўляецца самым буйным населеным пунктам раёна Карвіна і другім па велічыні ў краі (пасля Остравы). Таксама Гавіржаў - найбуйнейшы горад Чэхіі, які не з'яўляецца цэнтрам раёна.
Насельніцтва - 83713 чалавек (2009).
Сарыкамыс (Паўладарская вобласць)
Сарыкамыс — сяло ў Паўладарскай вобласці Казахстана. Знаходзіцца ў падпарадкаванні гарадской адміністрацыі Экібастуза. Адміністрацыйны цэнтр Сарыкамыскай сельскай акругі. Код КАТА — 552251100.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 461 чалавек (229 мужчын і 232 жанчыны). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 348 чалавек (196 мужчын і 152 жанчыны).
Мікалай Барысавіч Соцкі
Мікалай Барысавіч Соцкі (нар., Мінск) — беларускі фізік, педагог, спецыяліст у галіне біямеханікі спорту, спартсмен (грэка-рымская барацьба). Доктар педагагічных навук (2020), дацэнт (1989), прафесар.
Біяграфія
Скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт (спецыяльнасць «Фізіка», 1977; аспірантура, 1986). Працаваў у Інстытут электронікі АН БССР (з 1977, малодшы навуковы супрацоўнік), Беларускім дзяржаўным універсітэце фізічнай культуры (з 1983, спартыўна-педагагічны факультэт спартыўных гульняў і адзінаборстваў, кафедра біямеханікі, загадчык кафедры).
Навуковыя інтарэсы: мадэляванне рухаў чалавека; трэнажорныя тэхналогіі для спорту.
Узнагароды
Ордэн Леапольда II (ступень афіцэра; Каралеўства Бельгія), ордэн Леапольда II (ступень камандора; Каралеўства Бельгія).
Яўген Мікалаевіч Война
Яўген Война (нар. ) — беларускі футбаліст, абаронца клуба «Маладзечна».
Клубная кар’ера
У пачатку 2021 года, пакінуўшы «Энергетык-БДУ», далучыўся да каманды БДУ з Другой лігі. У ліпені 2021 года перайшоў у гомельскі «Лакаматыў». У сезоне 2021 быў іграком асновы, а ў 2022 годзе стаў часцей заставацца на лаўцы запасных. У студзені 2023 года пакінуў гомельскі клуб.
У лютым 2023 года стаў іграком «Маладзечна».
Крушнікі
Назву Крушнікі маюць:
Прылёпаўскі плацдарм
Прылёпаўскі плацдарм — аператыўны плацдарм на беразе р. Проня ў раёне вёсак Скварск, Прылёпаўка і Пуцькі, дзе нямецкая паласа абароны мела тры лініі ўмацавання, які ўтварыўся падчас фарсіравання Проні.
Ход падзей
Аперацыя па фарсіраванню Проні пачалася ў пачатку кастрычніка 1943 года, калі да ўсходняга берага Проні выйшлі часткі 10-й і 49-й армій Заходняга фронту (у гэты час фронт стаяў на лініі рэк Невель, Проня, Прыпяць) ..
Планавалася фарсіраваць раку ў самыя сціслыя тэрміны. 2 кастрычніка 1943 года часткі 385-й Крычаўскай стралковай дывізіі і 212-й дывізіі здзейснілі няўдалую спробу перайсці раку Проня.
Каля месяца ішлі жорсткія баі з нападамі і контратакамі, якія даходзілі да рукапашных сутычак.
З кастрычніка 1943 года па чэрвень 1944 г. па рубяжы ракі Проня ішлі пазіцыйныя баі. Тэрыторыя Чавускага раёна была ў паласе дзеянняў 49-й і 50-й армій Другога Беларускага фронту.
У чаканні зімы ў дывізіях ствараліся лыжныя батальёны, ударныя рухомыя атрады. У канцы снежня 1943 года была праведзена недоўгачасовая артпадрыхтоўка, пасля чаго 25 снежня 1943 часткі 385-й стралковай дывізіі, у складзе якой быў лыжны батальён 212-й Крычаўскай стралковай дывізіі, штурмам авалодалі першай лініяй нямецкіх траншэй і часткай другой лініі ў паўкіламетры ад в. Прылёпаўка. Але ўжо 27 снежня ў выніку бесперапынных контратак немцы выцеснілі савецкія часткі на зыходныя перад надыходам рубяжы. За час снежаньскіх баёў 1943 года на ўчастку Скварск—Прылёпаўка—Пуцькі 290-я і 385-я стралковыя дывізіі страцілі да 1500 салдат. Прыкладна столькі ж стратаў было з боку немцаў.
Пры гэтым 385-я стралковая дывізія за чатыры дні снежаньскіх «баёў мясцовага значэння» страціла забітымі і параненымі больш за 1000 чалавек і 30 снежня была выведзена ў другі эшалон на папаўненне. Удзельнікі сталінградскіх баёў распавядалі, што нават там не было такіх цяжкіх баёў, як тут восенню 1943 года.
290-я дывізія, страціўшы сотні байцоў на правым беразе Проні, ўтрымлівала плацдарм да 18 студзеня 1944 года, пасля чаго, здаўшы пазіцыі, выведзена ў рэзерв для папаўнення. На 6 студзеня ў дывізіі налічвалася 2981 чалавек афіцэрскага, сяржанцкага i радавога складу (па штаце ад 15.7.1943 г. дывізія павінна была мець 9380 чал.).
23 чэрвеня 1944, пасля фарсіравання ракі Проня, ля вёсак Будзіна, Прылёпаўка, Чырвоная Буда разгарнулася наступленне ў Магілёўскім кірунку. Гэта была частка вялікай наступальнай аперацыі «Баграціён».
Памяць
Да гэтага часу працягваецца праца пошукавых каманд на месцы баёў на берагах Проні. У в. Прылёпаўка ўстаноўлены памятны знак ля р. Проня ў гонар гэтых падзей.
Корпус абароны Косава
Корпус абароны Косава (КАК; Trupat e Mbrojtjes së Kosovës) — паўваенізаваная арганізацыя Рэспублікі Косава, створаная пры садзейнічанні ААН, якая дзейнічала ў 1999—2009 гадах. Штатная колькасць КЗК складала 5000 чалавек.
Гісторыя
Мэтай стварэння падобнай арганізацыі з’яўлялася замена Арміі вызвалення Косава, ліквідацыі радыкальных элементаў і стварэнне больш арганізаванай і дысцыплінаванай структуры. КАК выконваў задачы па размініраванні і аднаўленні інфраструктуры Косава, а таксама дарамагаў у абароне мясцовага насельніцтва. Аднак рэпутацыю корпус меў дрэнную, так як значная частка яго супрацоўнікаў былі замяшаны ў забойствах, выкраданнях людзей і іншых злачынствах.
Падчас канфлікту ў Македоніі паміж урадавымі сіламі і албанскімі сепаратыстамі, для падтрымкі апошніх, каля 700 байцоў КАК атакавалі тэрыторыю Македоніі, паспрабаваўшы ўзяць горад Радушу. Супраць нападнікаў была выкарыстана авіяцыя, у прыватнасці самалёты Су-25. Па паведамленнях некаторых крыніц, колькасць забітых байцоў КАК была велізарнай, паведамлялася пра 100 загінулых і больш з боку Косава.
У 2009 годзе КАК быў расфармаваны, многія яго члены ўвайшлі ў склад сіл бяспекі Рэспублікі Косава.
Кіраўнікі
Першым камандуючым КАК быў Агім Чэку, які пакінуў структуру ў 2006 годзе і стаў прэм’ер-міністрам Косава. Генерал-лейтэнант Сулейман Селімі, былы ваеначальнік АВК, стаў яго пераемнікам.
Функцыі і задачы
У пастанове МААННК 1999/8 КАК павінен выконваць наступныя задачы: Корпус абароны Косава не гуляў ніякай ролі ў абароне, забеспячэнні правапарадку, барацьбе з масавымі беспарадкамі, унутранай бяспекі або любых падобных мерапрыемствах. Спецыяльны прадстаўнік Генеральнага сакратара ААН (SRSG), кіраўнік ААН у Косава, ажыццяўляе кіраўніцтва і фінансаванне КАК. За КАК таксама нясло адказнасць ваенны кантынгент НАТА.
Джуліус Ірвінг
Джуліус Вінфілд Ірвінг II (Julius Winfield Erving II, нар., Рузвельт, штат Нью-Ёрк, ЗША) — амерыканскі прафесійны баскетбаліст, які выступаў у камандах АБА «Вірджынія Сквайрз» (1971—1973) і «Нью-Ёрк Нетс» 1973—1976), а таксама ў камандзе НБА «Філадэльфія-76» (1976—1987). Чэмпіён НБА 1983 года, 2-разовы чэмпіён АБА (1974, 1976), MVP НБА 1981 года, 3-разовы MVP АБА (1974, 1975, 1976), 7 разоў уваходзіў у сімвалічныя зборныя па выніках сезону НБА (1978, 1980—1983 — першая каманда; 1977, 1984 — другая каманда), акрамя таго 5 разоў уваходзіў у сімвалічныя зборныя па выніках сезона АБА (1973—1976 — першая каманда; 1972 — другая каманда), 11-разовы ўдзельнік матча ўсіх зорак НБА (1977—1987) і 5-разовы ўдзельнік матча ўсіх зорак АБА (1972—1976). У 1996 годзе уключаны ў лік 50 найлепшых гульцоў НБА, а ў 1997 годзе ўвайшоў у лік 30 найлепшых гульцоў АБА.
Спартыўная мянушка — Доктар Джэй (англ. Dr. J).
Сцяг Камеруна
Дзяржаўны сцяг Рэспублікі Камерун - прыняты 20 мая 1975 года.
Апісанне і сімвалы
Сцяг ўяўляе сабой камбінацыю панафрыканскіх колераў (зялёнага, жоўтага, чырвонага), размешчаных вертыкальна, як на сцягу Францыі, былой метраполіі.
Колеры маюць наступнае значэнне:
Рабер Дэланэ
Рабе́р Дэланэ (фр.: Robert Delaunay;,  — , ) — французскі мастак, адзін з заснавальнікаў (разам са сваёй жонкай — Соняй Дэланэ) новага арт-стылю — «арфізму».
Біяграфія
Нарадзіўся 12 красавіка 1885 годзе ў Парыжы. Cын Джорджа Дэланэ і графіні Берт Фелісі дэ Роўз.
Калі ён быў дзіцем, бацькі развяліся, і выхаваннем займалася сястра яго маці Мары і яе муж Чарлз Дамур. У 1904 годзе даў шэсць работ Салону Незалежных. Ён адправіўся ў Брэтань, дзе знаходзіўся пад уплывам Школы Понт-Авена. Пасля службы ў войску пазнаёміўся ў 1908 годзе з Соняй Тэрк, якая прыехала з Адэсы, у 1910 годзе яны пажаніліся. У 1908 годзе Дэланэ становіцца членам групы «Залатое сячэнне». У 1911 годзе ён удзельнічае ў выставе групы «Сіні вершнік» у Мюнхене. Гады Першай сусветнай вайны Дэланэ правялі ў Іспаніі і Партугаліі, у 1921 годзе вярнуліся ў Парыж. У 1937 годзе Рабер і Соня Дэланэ разам удзельнічалі ў афармленні Парыжскай Сусветнай выстаўкі 1937 года.
З пачаткам Другой сусветнай вайны ён схаваўся ў Аверні, але быў ужо цяжка хворы і неўзабаве памёр ад раку.
Сын Рабера і Соні — Шарль Дэланэ (1911—1988) быў прапагандыстам і гісторыкам джаза.
Мікалай Мікалаевіч Маркевіч
Мікалай Мікалаевіч Маркевіч (нар., в. Чэрнічы, Жыткавіцкі раён, Гомельская вобласць) — беларускі палітычны і грамадскі дзеяч, журналіст, дэпутат Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь (1990—1995), член Беларускай асацыяцыі журналістаў, былы палітзняволены.
Біяграфія
Нарадзіўся 29 чэрвеня 1962 г. Скончыў філалагічны факультэт Калінінградскага універсітэта (1984).
Працаваў карэспандэнтам газет «Вышыня» (1984—1986), «Гродзенская праўда» (1986—1991), уласным карэспандэнтам па Гродзенскай вобласці «Народнай газеты» (1992).
Член культурна-гістарычнага клуба «Паходня» (1988—1992); старшыня грамадскага аб’яднання культурна-асветніцкага фонда «Бацькаўшчына» (з 1992) ; галоўны рэдактар газеты «Пагоня» зарэгістраванай пры гэтым фондзе.
Браў удзел у галадоўцы дэпутатаў Вярхоўнага Савета ў 1995 г. .
Старшыня Гродзенскай арганізацыі Беларускай асацыяцыі журналістаў (з 1997).
Былы член партыі БНФ.
Галоўны рэдактар газеты «День» (з 2003).
З’яўляўся старшынёй Гродзенскай арганізацыі ТБМ.
У 2005 г. разам з аднадумцамі аднавіў Радыё Рацыя, быў праграмным дырэктарам і дарадцам праўлення Радыё Рацыя ў справах праграмы і развіцця, рэдактарам інтэрнэт-газэты pahonia.org.
Цяперашняя праца М.Маркевіча звязаная з пасажырскімі перавозкамі.
Праваслаўны. Жанаты, мае трое дзяцей.
Пераслед за журналісцкую дзейнасць
14 лютага 2002 г. галоўнаму рэдактару газеты «Пагоня» М. Маркевічу было прад’яўленае абвінавачанне ў паклёпе на прэзідэнта Рэспублікі Беларусь. Крымінальная справа супраць газеты «Пагоня» па арт. 367 ч.2 КК РБ за абразу прэзідэнта РБ была заведзеная яшчэ 6 верасня 2001 года. У рэдакцыі былі канфіскаваныя ўсе кампутары, а таксама 10 750 асобнікаў накладу спецвыпуска выдання, які яшчэ друкаваўся. Канфіскаваны спецвыпуск быў прысвечаны выбарам прэзідэнта Беларусі.
24 чэрвеня 2002 г. М. Маркевіч быў асуджаны Ленінскім раённым судом г. Гродна па арт. 367 КК РБ (паклёп у адносінах прэзідэнта) на два з паловай гады абмежавання свабоды з адбываннем пакарання ў папраўчай установе адкрытага тыпу пры Асіповіцкім РУУС. Разам з ім прысуд быў вынесены і журналісту «Пагоні» П.Мажэйка. Падставай для крымінальнай справы паслужыла нататка ў «Пагоні» падчас прэзідэнцкай кампаніі 2001 г. (Да крымінальнага пераследу за паклёп на прэзідэнта восенню гэтага ж 2002 года быў прыцягнуты В.Івашкевіч рэдактар газеты «Рабочы» .) Падчас знаходжання ў папраўчай ўстанове адкрытага тыпу М.Маркевіч працаваў вахцёрам на лесапілцы мясцовага прадпрыемства. Тут у Асіповічах ён пазнаёміўся і пасябраваў з Эрнстам Сабіла.
4 сакавіка 2003 г. суд Асіповіцкага раёна змяніў прысуд М. Маркевічу на папраўчыя работы па месцы жыхарства з утрыманнем 15 працэнтаў заробку. 5 сакавіка 2003 г. ён быў вызвалены.
У 2003 г. М.Маркевіч ініцыяваў аднаўленне газэты «День» і быў яе рэдактарам.
11 мая 2004 г. Упраўленне КДБ па Гродзенскай вобласці правяло вобшук рэдакцыі незалежнага штотыднёвіка «День». Трохгадзінны вобшук праводзіўся па загаду намесніка пракурора Гродзенскай вобласці Уладзіміра Анісько. Супрацоўнікі КДБ шукалі апаратуру, на якой маглі быць надрукаваныя ўлёткі, якія з’явіліся ў Гродна ў пачатку мая, якія змяшчалі верш з крытыкай праўлення прэзідэнта Лукашэнкі. Па факце абразы гонару і годнасці прэзідэнта было ўзбуджана крымінальная справа.
26 мая 2004 г. Адміністрацыйная камісія Ленінскага раёна г. Гродна (старшыня камісіі — Бялінскі Алег- кіраўнік справаў Адміністрацыі Ленінскага раёна Гродна) пакарала галоўнага рэдактара газеты «День» М. Маркевіча штрафам у памеры адной базавай велічыні (19 тыс. руб.) і канфіскацыяй накладу газеты «День» (ч. 3 арт. 172 Кодэкса аб адміністрацыйных правапарушэннях). Падставай для пакарання з’явілася публікацыя меркавання кіраўніка прадпрымальніцкага страйкама Валерыя Леванеўскага, які разважаў пра тое, ці могуць беларусы бараніць свае правы шляхам актыўнага пратэсту.
4 ліпеня 2005 г. Мінгарвыканкам ліквідаваў таварыства з абмежаванай адказнасцю «Деньпресс», якое з’яўлялася выдаўцом недзяржаўнай газеты «День». Ліквідацыя заснавальніка азначала аўтаматычную ліквідацыю і газеты.
23 лістапада 2008 года журналіста затрымалі ў будынку Ленінскага РАУС г. Гродна, куды той прыйшоў пацікавіцца лёсам актывістаў, якія былі затрыманыя за раздачу незалежнай прэсы «Наша Ніва» і «Наша слова». Праз некаторы час М. Маркевіч быў адпушчаны.
NGC 3657
NGC 3657 (іншыя абазначэнні — UGC 6406, MCG 9-19-65, ZWG 268.30, IRAS11212+5310, PGC 35002) — галактыка ў сузор’і Вялікая Мядзведзіца.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Крываль
Назву Крыва́ль маюць:
Бакэў
Бакэў (Bacău) — горад у Румыніі, у рэгіёне Малдова, адміністрацыйны цэнтр жудзеца Бакэў. Знаходзіцца ў перадгор’ях Карпат на рацэ Бістрыца (прыток Сірэта). Першая згадка пра горад адносіцца да 1408 года. Насельніцтва — 133,4 тыс. жыхароў (2011).
Ізабелінскі сельсавет (Ваўкавыскі раён)
Ізабе́лінскі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Ваўкавыскага раёна Гродзенскай вобласці. Цэнтр — вёска Ізабелін.
Размешчаны ў паўднёва-ўсходняй частцы ад раённага цэнтра на плошчы 8617 га. Адміністрацыйны цэнтр — вёска Ізабелін — знаходзіцца на адлегласці ад Ваўкавыска на 10 км, ад Гродна на 100 км, ад бліжэйшай чыгуначнай станцыі Ваўкавыск — 12 км.
Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Ваўкавыскага раёна Беластоцкай вобласці БССР. З 20 верасня 1944 года ў складзе Гродзенскай вобласці. 23 чэрвеня 1980 года ў склад Ваўкавыскага сельсавета перададзены вёскі Аляксандраўка, Бакі, Бяляўшчына, Камяніца, Малая Лапеніца, Мітрані і хутар Азярыска. 16 сакавіка 1987 года ў склад сельсавета з Падароскага сельсавета перададзены вёскі Ельцаўшчына, Нізянкі, Нізяны і Паўлаўшчына. 29 мая 2018 года скасаваны хутар Сегянеўшчына.
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1679 чалавек, з іх 77,4 % — беларусы, 14,5 % — палякі, 4,5 % — рускія.
Школа Понт-Авена
Школа Понт-Авена (таксама сустракаецца назва Понт-Авенская школа, фр. École de Pont-Aven) — зборны тэрмін, які ўжываецца для абазначэння творчасці мастакоў, якія працавалі ў мястэчку Понт-Авен у Брэтані ў другой палове XIX стагоддзя. Тэрмін пачаў ужывацца істотна пазней, чым школа спыніла сваё існаванне, і абазначае як мастацкую калонію, якая існавала ў Понт-Авене з 1850-х гадоў, так і мастакоў з асяроддзя Паля Гагена, якія працавалі ў Понт-Авене ў канцы 1880-х і пачатку 1890 -х гадоў.
Мастакі пачалі пісаць карціны ў ваколіцах Понт-Авена з 1850-х гадоў; горад зрабіўся папулярным для летняга адпачынку. З 1880-х гадоў тут спыняліся не толькі французскія, але і замежныя мастакі, у прыватнасці амерыканцы, ангельцы і палякі. У Понт-Авене былі створаны мастацкія галерэі і развіты гандаль карцінамі. Муніцыпальныя ўлады заахвочвалі прыток мастакоў і спецыяльна для гэтага дазволілі продаж напояў да 22 гадзін.
Поль Гаген упершыню правёў лета ў Понт-Авене ў 1886 годзе. Калі ён вярнуўся туды ў 1888 годзе, ён быў расчараваны атмасферай, бо горад быў ужо дастаткова папулярным месцам адпачынку. У 1889 годзе Гаген вырашыў не вяртацца ў горад, і разам з Серузье, Філіжэ і Меерам дэ Ханам працаваў у вёсцы Ле-Пульдзю, таксама ў Брэтані, за 20 км ад Понт-Авена.
Цехацінак
Цехацінак (Ciechocinek) — горад у Польшчы, размешчаны за 200 км на паўночны захад ад Варшавы і за 20 км на паўднёвы ўсход ад Торуні на беразе Віслы. Уваходзіць у склад Александроўскага павета Куяўска-Паморскага ваяводства, утварае гарадскую гміну. Чыгуначная станцыя. Бальнеалагічны курорт. Займае плошчу 15,26 км². Насельніцтва 10,6 тыс. чалавек.
Крывасельцы
Назву Крывасе́льцы маюць:
Гавот
Гавот (gavotte, ад праванс. Gavoto, літаральна - танец гавотаў, жыхароў рэгіёна Авернь) — старадаўні французскі танец народнага паходжання. Музычны памер 4/4 або 2/2, тэмп ўмераны, танцу ўласцівы пачатак з затакта у 2/4 або 1/2, выразнасць рытмічнай пульсацыі. Музыка гавота —светлая, вытанчаная, часам з пастаральным, часам з урачыстым адценнем. Вядомы з 16 ст. У 17 ст. стаў прыдворным танцам, грацыёзным і нярэдка манерным. З часам гавот ўводзіцца ў балет і оперу (Ж.-Б. Люлі, Ж.-Ф. Рамо), становіцца пастаяннай складовай часткай інструментальнай сюіты (І. С. Бах, Г. Ф. Гендэль і інш.).
Андрэ Шурле
А́ндрэ Шу́рле (André Schürrle; нар., Людвігсгафен-на-Райне, Германія) — нямецкі футбаліст, нападнік. Ігрок нацыянальнай зборнай Германіі (2010—2017).
«Майнц 05»
Упершыню выйшаў на поле ў якасці іграка асноўнай каманды «Майнц 05» 8 жніўня 2009 года ў матчы супраць «Баера», які скончыўся з лікам 2:2. Свае першыя два галы забіў 19 верасня таго ж года ў матчы супраць «Бохума». Дзякуючы дублю Шурле «Майнц», прайграючы па ходу матча 1:2, атрымаў перамогу з лікам 3:2. Ледзь пазней на тым жа тыдні Шурле падпісаў прафесійны кантракт з клубам. Паводле выніках таго сезона ён забіў 5 галоў і аддаў 3 галавыя перадачы.
«Чэлсі»
18 красавіка 2013 года было абвешчана, што дырэктар «Баера» Рудзі Фёлер паехаў у Лондан, каб правесці перамовы з «Чэлсі» на трансфер Шурле, аднак сума пераходу яшчэ не была ўзгоднена. 13 чэрвеня 2013 года «Чэлсі» пацвердзіў, што яны дасягнулі пагаднення з Леверкузенам да пераходу Андрэ.
18 жніўня 2013 года Шурле дэбютаваў у складзе «Чэлсі», выйшаўшы на 67-й хвіліне на замену Кевіну дэ Бройнэ ў матчы Прэм’ер-лігі супраць «Хал Сіці», які скончыўся з лікам 2:0 на карысць лонданцаў. Першы гол іграка за новую каманду прыйшоўся на хатнюю перамогу 2:1 над «Манчэстэр Сіці» 27 кастрычніка 2013 года.
1 сакавіка 2014 года Шурле забіў свой першы хет-трык у англійскім клубе, у выязным матчы супраць «Фулхэма», які скончыўся з лікам 1:3. Падчас сваёй кар’еры ў лонданскім клубе Андрэ амаль заўсёды пачанаў матч з лаўцы запасных ігракоў.
«Барусія» Дортмунд
22 ліпеня 2016 года было абвешчана аб пераходе Шурле ў склад дортмундскай «Барусіі».
У ліпені 2018 года перайшоў у «Фулхэм» у двухгадовую арэнду. Аднак, павыніках сезона 2018/19 «Фулхэм» страціў месца ў Прэм’ер-лізе, пасля чаго Шурле вярнуўся ў «Барусію». У ліпені 2019 года быў арандаваны маскоўскім «Спартаком». У чэрвені 2020 года, пасля таго як маскоўскі клуб адмовіўся выкупаць іграка, вярнуўся з арэнды ў дортмундскі клуб, аднак у ліпені 2020 года разарваў кантракт з «Барусіяй» і неўзабаве абвясціў аб завяршэнні кар’еры.
Міжнародная кар’ера
У лістападзе 2010 года Шурле быў прызваны ў склад нацыянальнай зборнай Германіі. Дэбютаваў у таварыскім матчы супраць зборнай Швецыі, выйшаўшына замену на 79-й хвіліне. Андрэ Шурле і Марыа Гётцэ з’яўляюцца першымі ігракамі нацыянальнай, якія нарадзіліся ўжо ў аб’яднанай Германіі. На чэмпіянаце свету 2014 Андрэ зрабіў галявую перадачу на Марыа Гётцэ, які забіў пераможны гол у браму аргенцінскага брамніка Серхіа Рамера ў фінальным матчы турніра.
Дасягненні
«Вольфсбург»:
«Барусія» Дортмунд:
Германія:
Куандык
Куандык — сяло ў Паўладарскай вобласці Казахстана. Знаходзіцца ў падпарадкаванні гарадской адміністрацыі Экібастуза. Уваходзіць у склад Сарыкамыскай сельскай акругі. Код КАТА — 552251200.
Англійская сістэма мер
Англійская сістэма мер ужываецца ў Вялікабрытаніі, ЗША, Канадзе і іншых краінах. Асобныя з гэтых мер у шэрагу краін некалькі адрозніваюцца па сваім памеры, таму ніжэй прыводзяцца ў асноўным акругленыя метрычныя эквіваленты ангійскіх мер, зручныя для практычных разлікаў.
Паступова меры англійскай сістэмы выцясняюцца метрычнай сістэмай мер.
Меры вагі (Маса)
<h2 style="text-align: center;"> Брытанская Імперская сістэма мер масы
<h2 style="text-align: center;"> Амерыканская сістэма мер масы
Адрозненні ад Брытанскай сістэмы мер:
Меры аб'ёму для вадкасцяў
<h2 style="text-align: center;"> Брытанская Імперская сістэма мер для вадкасцяў
<h2 style="text-align: center;"> Амерыканская сістэма мер для вадкасцяў Некаторыя меры адрозніваюцца ад Брытанскай сістэмы мер
Меры аб'ёму для сыпкіх цел
<h2 style="text-align: center;"> Брытанская Імперская сістэма мер для сыпкіх цел
<h2 style="text-align: center;"> Амерыканская сістэма мер для сыпкіх цел Некаторыя меры адрозніваюцца ад Брытанскай сістэмы мер
Аптэкарскія і тройскія (для каштоўных металаў і камянёў) меры
Ніжэй прыведзеная Брытанская сістэма мер вагі. <td style="vertical-align: middle; text-align: center; width: 50%;">
Манетная (тройская) сістэма мер вагі выкарыстоўваецца ювэлірамі і ў манетным двары. Асноўныя велічыні — фунт, унцыя і пэнівэйт.
Понт-Авен
Понт-Авен (Pont-Aven) — камуна на паўночным захадзе Францыі, знаходзіцца ў рэгіёне Брэтань, дэпартамент Фіністэр, акруга Кемпер, кантон Маэлан-сюр-Мер. Размешчана гістарычнай вобласці Карнуай за 33 км на паўднёвы ўсход ад Кемпера і за 85 км на захад ад Вана, за 6 км ад нацыянальнай аўтамагістралі N165, у месцы ўпадзення ракі Авен у Атлантычны акіян.
Гісторыя і культура
Пачынаючы з 1886 года ў Понт-Авене ўтварылася і працавала мастацкая група на чале з Полем Гагенам і Эмілем Бернарам. Тут склалася школа Понт-Авена, імпрэсіянізм развіўся ў сінтэтызм.
Сярод галоўных славутасцей — дальмен Нізо і Музей выяўленчага мастацтва.
Помнік Пятру Міронавічу Машэраву (Віцебск)
Помнік Пятру Міронавічу Машэраву — помнік у Віцебску, размешчаны на вуліцы Замкавай, каля гасцініцы «Віцебск». Пастаўлены ў 1980 годзе ў гонар савецкага партыйнага і дзяржаўнага дзеяча Пятра Міронавіча Машэрава. Аўтары — скульптар З. Азгур, архітэктар Ю. Казакоў. Бюст адліты на Мінскім заводзе манументальных скульптур. Адкрыты 18 лістапада 1980 года.
Апісанне
У цэнтры пляцоўкі, выкладзенай шэрымі плітамі паліраванага граніту, на пастаменце прамавугольнай формы (вышыня пастамента 2,5 м), абліцаваным чырвоным гранітам, пагрудны бюст П. М. Машэрава (вышыня — 1,2 м). На пастаменце выява 2 ордэнаў Леніна, медалёў «Залатая Зорка», «Серп і Молат» і надпіс: «Машэраў Пётр Міронавіч Герой Савецкага Саюза, Герой Сацыялістычнай Працы».
Злева ад бюста размешчаны асіметрычна пасунуты паперад гранітны камень кубічнай формы. На яго гранях — рэльефы, што сімвалізуюць баявыя і працоўныя поспехі П. М. Машэрава. На фасаднай грані — выява сцяга і лічбы «1941—1945». Скошаную бакавую грань упрыгожваюць каласы, серп і молат на кавадле.
Урачыстасць і дэкаратыўнасць помніку надаюць таксама колеравыя кантрасты чырвонага і шэрага граніту з цёмнай бронзай. Выразнасць пластычнай формы, кампазіцыйная звязанасць з месцам — адметнасць помніка. Архітэктурна-планіровачную кампазіцыю помніка складаюць 4 газоны, пляцоўкі асіметрычнай формы, акружаныя бардзюрам.
Кірэеўск
Кірэеўск (Кире́евск) — горад (з 1956) Тульскай вобласці Расіі, адміністрацыйны цэнтр Кірэеўскага раёна і муніцыпальнага ўтварэння (гарадскога паселішча) «горад Кірэеўск».
Насельніцтва 24 859 жыхароў (2016). Горад размешчаны на рацэ Алень (басейн Акі), за 40 км ад Тулы. Завод лёгкіх металічных канструкцый, хімічны камбінат, фабрыка штучнага футра.
Партвейн
Партве́йн (ад Portwein), по́рта (ад Porto) — мацаванае віно, што вырабляецца на паўночным усходзе Партугаліі ў даліне ракі Дуэра. Партвейн мае катэгорыю «назвы, якая кантралюецца па паходжанні» — Região Demarcada do Douro, замацаваную заканадаўчымі актамі Партугаліі і Еўрасаюза. Для гарантавання і пацверджання сапраўднасці на рыльца кожнай бутэлькі партвейну, пад тэрмаўсадкавым каўпачком, наляпляецца адмысловая марка, распрацаваная Нацыянальным Інстытутам вінаў Дуэра і партвейну (Instituto dos Vinhos do Douro e Porto, IVDP).
Гісторыя
Гісторыя партвейну пачалася ў XI стагоддзі, калі Генрых II Бургундскі, які зарабіў славу ў бітвах з маўрамі ад імя Альфонса VI, караля Кастыліі і Леона, ажаніўся з дачкой апошняга. У пасаг яму далі графства Партукале, дзе ён прышчапляў лозы ці часткова замяняў мясцовыя вінаградныя лозы, што засталіся з часоў рымскага валадарства, на прывезеныя з яго роднай Бургундыі.
Горасць англічан, якія яшчэ пакутавалі ад страты Аквітаніі і забароны, накладзенай французскім урадам Кальбера на англійскі экспарт у Францыю, заахвоціла Англію спыніць імпарт вінаў з Бардо ў карысць вінаў з даліны Дауру.
Прыблізна да 1756 года ў Партугаліі мелі месца «даўнейшыя» тэхналогіі вытворчасці — гэта даданне невялікай колькасці брэндзі да сухога віна. Як азначана вышэй, гэта рабілася толькі для памяншэння страт гэтага далікатнага тавару падчас марскіх перавозках вінаў. Той партвейн, які вядомы цяпер, быў створаны ўжо пасля 1820 года, калі была сфармавана новая тэхналогія вытворчасці гэтага віна, заснаваная на перапыне закісання вінаграднага сусла менавіта для захавання ў ім рэшткавага цукру. Гэта тэхналогія шырока пашырылася сярод вытворцаў Дауру пасля 1852 года, калі быў даканцова сфармаваны стыль партвейну.
Геаграфія
Партвейн вырабляецца ў даліне ракі Дауру, на паўночным усходзе Партугаліі. Гэта мясцовасць была размежавана адмысловым Каралеўскім дэкрэтам яшчэ ў 1756 годзе. Рэгістр мясцовых вінаграднікаў быў распачаты ў тым жа годзе, стварыўшы адну з першых у свеце сістэм класіфікацыі вытворчасці па «назве, кантраляванай па паходжанні». Сама гэта вінаробная вобласць змесцавана на поўначы Партугаліі і ляжыць уздоўж берагоў ракі Дауру і яе прытокаў ад іспанскай мяжы да кропкі, што знаходзіцца прыблізна за 100 міляў ад горада Порту.
Дзікія вінаградныя лозы існавалі тут яшчэ з дагістарычных часоў, але іх маштабнае культываванне пачалося падчас рымскага валадарства і бурна развілося пасля ўтварэння дзяржавы Партугалія. Аточаная горным ланцугом, што паўстае больш чым на 1400 метраў над узроўнем мора, даліна ракі Дауру мае ўнікальныя геалагічныя і кліматычныя ўмовы: засушлівы і рэзка пераменлівы клімат, сланцавыя глебы і гарысты ландшафт. Самі партугальцы кажуць пра мясцовы клімат, як пра «восем месяцаў зімы і чатыры месяцы пекла»: жорсткія маразы зімой і спапяляльнае сонца ўлетку. Вясна ж тут вядома сваім штармавым парывістым ветрам, праліўнымі дажджамі, што выклікаюць апоўзні, і градам памерам з грэцкі арэх. Менавіта па гэтых і многіх іншых прычынах вінаградныя лозы традыцыйна гадуюцца на штучна пабудаваных тэрасах на схілах уздоўж ракі Дауру і яе прытокаў.
Вінаробныя тэрыторыі, раскінутыя ўздоўж берагоў ракі Дауру, займаюць 250 тыс. га (з якіх толькі 42 тыс. га заняты пад вінаграднікі). Яны размежаваны на тры субрэгіёны: Байшу Коргу, Сіма Коргу і Дауру Суперыяр. Апроч таго, вінаграднікі строга класіфікаваны па тыпах значнасці ад «А» да «F» па змяншэнні і па наступных крытэрах: месцазнаходжанне вінаградніку, тып глебы, гатунковая разнастайнасць, век вінаградных лоз, месцаванне адносна сонца, і мноства іншых.
Вытворчасць
У мінулым маладыя партвейны перавозілі ў Віла-Новая-дэ-Гая ракой на пласкадонных грузавых лодках з квадратным ветразем — «barcos rabelos», у бочках аб'ёмам 550 літраў. Гэта рызыкоўнае падарожжа па неспакойных водах Дауру была патрэбна, каб не «трывожыць» віно перавозкай у вазах па няроўных дарогах, і потым дазволіць яму спець у больш вільготным асяроддзі даліны ракі. Сёння ўся перавозка бочак з віном ужыццяўляецца адмыслова абсталяванымі грузавікамі ад вінаграднікаў Дауру да Віла-Нова-дэ-Гая. У наш час адзіная пара года, калі можна ўбачыць гэтыя ўнікальныя лодкі з бочкамі партвейну — штогадовая рэгата, калі вытворцы партвейну спаборнічаюць у таварыскім паядынку.
Аркадзь Барысавіч Эскін
Арка́дзь Бары́савіч Э́скін (,  —, ) — беларускі джазавы піяніст, кампазітар, аранжыроўшчык, педагог. З 1981 па 1986 гады з’яўляўся клавішнікам ВІА «Песняры».
Партвейн
Вытворчасць
Бочкі з будучым партвейнам сталеюць у двух месцах: вялікая частка ў скляпах на тэрыторыі гаспадарак і, катэгорыі «Vintage», у скляпах Віла-Нова-дэ-Гая. На гэта выдаткоўваюць гады. Толькі майстар склепа можа пастанавіць, якія бочкі будуць класіфікаваны, як «Vintage», а якія аднясуць да іншых. Але вызначыць характар віна і яго патэнцыял немагчыма адразу: віно дэгустуецца і праходзіць тэсты па некалькі разоў на месяц на працягу некалькіх гадоў. Вінаробы апісваюць гэты працэс «як догляд за маленькім дзіцём яго бацькамі: у дзяцінстве ён можа стварыць мноства клопатаў, але сталеючы, ён ператвараецца ў сапраўднае дзіва».
Вытрымліванне партвейну ў дубовых бочках, безумоўна, уплывае на яго развіццё. У адрозненне ад тэхналогіі вытворчасці сухіх вінаў, будучы партвейн заўсёды вытрымліваецца ў дубовых бочках ад 3 да 6 гадоў, і гэта замацавана заканадаўча як неадымная частка вытворчасці. Менавіта такі перыяд часу быў вызначаны доследным шляхам як аптымальны для далікатнай аксідацыі віна кіслародам, што трапляе праз поры драўніны, і змяншэння высокага ўзроўню танінаў, што знаходзяцца ў выточным віне. Тып бочкі і матэрыял, з якога яна была выраблена, таксама заўважна ўплываюць на фарміраванне будучага партвейну. Для вытворчасці партвейну дазволена ўжываць тры варыянты бочак: з партугальскага, французскага і амерыканскага дуба. Французскі дуб валодае найбольш шчыльнай і дробнасітаватай структурай, што дазваляе партвейну развівацца максімальна «камфортна» і гарманічна. Амерыканскі дуб, у сваю чаргу, валодае менш шчыльнай сярэднесітаватай структурай, што заўважна паскарае развіццё партвейну. Партугальскі ж дуб валодае рыхлай буйнасітаватай структурай, таму яго выкарыстоўваюць толькі для вытрымкі вінаў невысокага ўзроўню.
Партвейн разліваецца па бутэльках у строгай залежнасці ад яго катэгорыі. Прыкладам, партвейны катэгорыі Vintage разліваюцца ў бутэльку пасля двух гадоў знаходжання ў бочцы, і далей працягваюць сваё развіццё ўжо ў бутэльцы. З іншага боку, партвейны катэгорыі Tawny, 20-, 30- і 40-гадовыя, развіваюцца і сталеюць у бочцы, і сканчаюць сваё развіццё ўжо пасля траплення ў бутэльку. Няма сэнсу захоўваць партвейны гэтай катэгорыі з надзеяй на іх далейшае развіццё.
Класіфікацыя
Партвейн павінен быць вытрыманы ў дубовай бочцы не менш за 3 гады. Далей іх лёс у залежнасці ад змеркавання тэхнолага будзе мець працяг у сталенні ў бутэльцы ці сталенні ў бочцы.
Згодна метаду вытрымкі ўсе партвейны падзяляюцца на дзве катэгорыі. У першую ўваходзяць партвейны, чыё шматгадовае (ад 3 да 40 гадоў) паспяванне ідзе ў дубовых бочках рознай ёмістасці — ад 550 да 10 000 і больш літраў — і сканчаецца разам з разліваннем. Гэта ўсё невінтажныя партвейны, перадусім, ruby і розныя тыпы tawny. З прычыны сітаватай структуры дуба віно мае некаторы кантакт з кіслародам і, такім чынам, адбываецца «аксідацыйнае старэнне». Апроч таго, з-за невялікага выпарэння напой губляе ў аб'ёме, робячыся з часам больш глейкім. Другую групу складаюць партвейны, галоўны працэс развіцця якіх праходзіць у шчыльна закаркаваных шкляных бутэльках без доступу паветра звонку. Запаволенае старэнне дае тое, што колер напою змяняецца значна павольней, а смак робіцца больш тонкім і менш танінавым. Вельмі малалікую падгрупу гэтай катэгорыі складае Vintage Port, які аб'яўляецца вінаробам толькі ў вылучна ўдалы год. Паспяванне вінтажнага партвейну пасля параўнальна нядоўгага кантакту з бочкай адбываецца менавіта ў бутэльцы і ў гэтым дачыненні вельмі падобна да старэння лепшых бардоскіх вінаў. І тыя, і іншыя піць раней 15-20 гадоў вытрымкі марнатраўна.
Tawny port
Партвейны «тоні» (Tawny — рудавата-карычневы, цёмна-жоўты) вырабляюцца з чырвоных гатункаў вінаграду; яны вытрымліваюцца ў дубовых бочках па метадзе «Салера», дзе паступова акісляюцца і выпараюцца. Іх колер у выніку змяняецца на залаціста-карычневы, а доўгі кантакт з дрэвам дае арэхавыя тоны ў смаку.
Калі партвейн завецца проста «тоні» без указання веку, ён уяўляе сабой сумесь вінаў, вытрыманых у бочках не менш за 2 гады. Больш якасным з'яўляецца «тоні» з указаннем веку: гэта таксама сумесь, але больш доўга вытрыманых вінаў. Афіцыйнымі катэгорыямі з'яўляюцца 10 гадоў, 20, 30 і больш за 40 гадоў. Хібна меркаванне, што гэта лічба з'яўляецца мінімальным сярэднім векам кампанент (як у выпадку Colheita); насамрэч, яна вызначаецца экспертамі, выходзячы з характарыстык атрыманага віна.
Colheita
Часам на адносна ранніх стадыях развіцця «тоні», але не менш, як праз сем гадоў пасля пачатку вытрымання ў бочцы, эксперт вызначае атрыманае віно як істотна больш шматспадзеўнае з пункту погляду якасці, чым чакалася першапачаткова. У гэтых выпадках віно пазначаецца «калейта» (ад colheita — ураджай), і працягвае развіццё пад адменным назіраннем. Часта ўжо да 12 гадоў яно дасягае характарыстык, уласцівых 20-30-гадовым «тоні»: чысты залацісты, амаль бурштынавы, колер, больш элегантны і тонкі водар і смак. Далей такія віны таксама купажуюць, але толькі з ім падобнымі (то бок іх не змешваюць з «тоні»). У адрозненне ад «тоні», на этыкетцы паказваецца не працягласць вытрымкі, а год ураджаю, што вызначае прыблізны сярэдні век кампанентаў. Калейта можа спець у бочцы 20 і больш гадоў.
Існуюць добрыя і дрэнныя гады ўраджаю вінаграду. Ацэньваюцца яны па сямібальнай шкале, дзе 7 з'яўляецца адзнакай вельмі добрага года, а 0, адпаведна, вельмі дрэннага года. Да гадоў з адзнакай 7 балаў належаць: 1908, 1912, 1927, 1935, 1955, 1963, 1970, 1994. У 6 балаў ацэньваюцца 1900, 1904, 1909, 1917, 1920, 1922, 1924, 1931, 1934, 1938, 1942, 1945, 1946, 1947, 1949, 1950, 1957, 1960, 1966, 1974, 1980 і 1985 гады.
Garrafeira
Гэта даволі незвычайны і рэдкі тып партвейну, што ствараецца з ураджаю аднаго года. Па рэкамендацыі IVDP віно павінна спець у бочцы ад 3 да 6 гадоў, потым працэс працягваецца ў шкляной бутэльцы як найменей 8 гадоў. Рэальны тэрмін вытрымкі ў бутэльцы звычайна нашмат большы. У наш час толькі кампанія Niepoort вырабляе такія віны.
Branco
Белы партвейн (branco — белы) — вырабляецца вылучна з белых гатункаў вінаграду і вытрымліваецца ў велізарных дубовых бочках (чанах) аб'ёмам 20000 і больш літраў. Тыповыя белыя партвейны — гэта маладыя віны з выяўным фруктовым смакам. Яны з'яўляюцца адзіным тыпам партвейну, што афіцыйна адрозніваецца па ўтрыманні цукру: ёсць сухія, паўсухія і салодкія белыя партвейны. Варта адзначыць, што гэта віно па сваёй прыродзе абавязкова мае вызначаную, хай і малую, колькасць цукру, таму нават «сухія белыя», строга кажучы, абсалютна сухімі не з'яўляюцца.