cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Грыцук вялікі
Пашырэнне
Арэал: Ісландыя, лакальна Заходняя Еўропа і ад Цэнтральнай і Усходняй Еўропы паласой праз Азію да Сахаліна і Камчаткі. Насяляе вільготныя лугі і балоты з купінамі асакі, вільготныя тарфянікі, травяністыя берагі азёр, прыгнечаныя стэпы. Пранікае на сельгастэрыторыі (асабліва на пашы, лугі, вільготныя палі).
Пералёты від. Месцы зімовак: у Еўропе — міжземнаморскія краіны, Малая Азія, Месапатамія, Паўднёва-Усходняя Азія, Філіпіны, Малайскі архіпелаг, Аўстралія, Паўночная і Экватарыяльная Афрыка.
На Беларусі нешматлікі, але яшчэ месцамі звычайны пералётны і транзітна мігрыруючы від.
Асаблівасці біялогіі
Гняздо ў неглыбокай ямцы на выступаючай з вады купіне траў і асок або на культурных лугах на сухіх месцах, часта пад кустом, з бакоў пад прыкрыццем раслін. Чашападобнае, з невялікай колькасці лістоў асок, сцёблаў хвашчу, лісця або іншай расліннасці. У выключных выпадках гнёзды размяшчае на плыткай вадзе (глыбінёй 10 — 20 см), і яны ў выглядзе стажка са шчыльна ўкладзенага матэрыялу.
Яйкі (3-4, часам 5), авальныя або грушападобныя, аліўкава-зеленаватыя, аліўкава-бурыя альбо аліўкава-жоўтыя, часам цёмна-карычневыя. Глыбокія плямкі шэравата-карычневыя, паверхневыя – (даволі вялікія) карычневыя альбо аліўкава-карычневыя, звычайна іх крыху больш на шырокім канцы.
Падвіды
Мае 3 падвіды:
Ахова
У Міжнароднай Чырвонай кнізе, у сувязі з памяншэннем прыдатных для размнажэння тэрыторый, мае статус віду, блізкага да пераходу ў групу пагражальных (катэгорыя NT).
Паплавы
Назву Паплавы маюць:
Нефцякумск
Нефцякумск (Нефтекумск) — горад (з 1968 года) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Нефцякумскага раёна Стаўрапольскага края. Насельніцтва 27,1 тыс. чалавек (2005). Заснаваны ў 1958 годзе.
Горад размешчаны за 300 км на ўсход Стаўрапаля на Церска-Кумскай нізіне (Нагайскі стэп), за 5 км ад ракі Кума. Бліжэйшая чыгуначная станцыя размешчана ў горадзе Будзёнаўск за 70 км ад Нефцякумска.
Прыдпрыемства «Роснефть-Ставропольнефтегаз» (газаперапрацоўчы завод, нафтаперапампоўваючая і газакампрэсарныя станцыі) — горадаўтваральнае прадпрыемства, здабывае каля 1 млн т нафты ў год. Хлебазавод, малочны завод, ткацкая фабрыка і іншыя прадпрыемствы.
Венскі S-Bahn
Венскі S-Bahn (Wiener S-Bahn, Schnellbahn, шнэлька) — сістэма прыгарадна-ўнутрыгарадскога чыгуначнага транспарту (S-Bahn) у Вене, яе агламерацыі і прылеглых землях Аўстрыі. Уваходзіць у склад дзяржаўных Аўстрыйскіх чыгунак (Österreichischen Bundesbahnen, ÖBB). Інтэгравана ў сістэму гарадскога транспарту Вены, у тым ліку адзіным пасажырскім квітком у рамках т.зв. Усходняга транспартнага аб'яднання (VOR, Verkehrsverbund Ost Region).
Герберт Бёкль
Герберт Бёкль (Herbert Boeckl;,  — , ) — аўстрыйскі мастак, адзін з галоўных прадстаўнікоў мадэрнізму ў Аўстрыі. Не паступіўшы ў венскую Акадэмію мастацтваў на жывапіснае аддзяленне, вучыўся архітэктуры, але затым самастойна пачаў вывучаць жывапіс. Пасля Першай сусветнай вайны адчуў уплыў Эгана Шыле, Ловіса Корынта і Оскара Какошкі. Яго прываблівалі пераважна рэлігійныя тэмы. Галоўны твор Бёкля «Апакаліпсіс» з кляштара Секау — адна з самых значных фрэсак XX стагоддзя.
Асташына
Аста́шына (, Осташино) — вёска ў Навагрудскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Вераб’евіцкага сельсавета, цэнтр Аграпрадпрыемства імя Адама Міцкевіча. Праз вёску цячэ рака Валоўка.
У вёсцы пражывае звыш 250 чалавек, працуе клуб, бібліятэка, крама.
Карашокы (Паўладарская вобласць)
Карашокы — сяло ў Баянаульскім раёне Паўладарскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад Жанажольскай сельскай акругі. Код КАТА — 553639500.
Асташына
Гісторыя
Вёска Асташына з'яўляецца найстарэйшай вёкага Навагрудскага раёна. Упершыню яна згадваецца ў дакументах пад 1401 годам, як двор Наваградскай зямлі, які належаў вялікаму князю Літоўскаму Вітаўту і быў падараваны ім свайму брату Жыгімонту.
Карашокы (Паўладарская вобласць)
Насельніцтва
Паводзе дадзеных 1999 года, у населеным пункце не было пастаяннага насельніцтва. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у населеным пункце пражывалі 143 чалавекі (76 мужчын і 67 жанчын).
Асташына
Гісторыя
У сакавіку 1932 у вёсцы адбылоася паўстанне сялян супраць памешчыкаў і асаднікаў. Было спалена некалькі маёнткаў і фальваркаў, вызвалены арыштаваныя сяляне. Пасля прыбыцця паліцыі ў вёсцы адбылася перастрэлка. Пасля падаўлення выступу 4 селяніна было павешана, 5 атрымалі пажыццёвае зняволенне і 44 розныя тэрміны вязніцы.
Да 2017 года вёска была цэнтрам Асташынскага сельсавета. У 2017 годзе цэнтр сельсавета быў перанесены ў аграгарадок Вялікія Вераб’евічы і перайменаваны ў Вераб’евіцкі.
Суйта
Суйта — адмысловы горад Японіі, размешчаны на востраве Хонсю. Знаходзіцца на поўначы прэфектуры Осака. Плошча горада — 36,11 км², насельніцтва — чалавек (1 жніўня 2014 года), шчыльнасць насельніцтва — 10 124,95 чал./км². Развіты металургічная, машынабудаўнічая, тэкстыльная прамысловасць.
Тут ладзілася сусветная выстаўка 1970 года. Таксама ў горадзе знаходзяцца два буйныя ўніверсітэты: Осакскі ўніверсітэт і Універсітэт Кансай.
Бірскі раён
Бі́рскі раён (Бирский район; Бөрө районы) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў цэнтральнай частцы Башкартастана ў Расіі. Адміністрацыйным цэнтрам з’яўляецца горад Бірск.
Геаграфія
Бірскі раён мяжуе з Мішкінскім, Благавешчанскім, Кушнарэнкаўскім, Дзюрцюлінскім і Бураеўскім раёнамі. Плошча раёна складае 1786,49 км².
Насельніцтва
Насельніцтва раёна станам на 2017 год складала 64690 чалавек. Паводле перапісу 2010 года большасць складаюць рускія (50,7 %), далей ідуць марыйцы (20,5 %), татары (15,1 %) і башкіры (11,9 %).
Тузін
Тузін (ад douzaine праз tuzin ) — мера паштучнага ліку аднародных прадметаў, раўняецца 12. Шырока ўжывалася да ўвядзення метрычнай сістэмы і ўжываецца дагэтуль пры камплектацыі, напрыклад, сервізаў, камплектаў відэльцаў, вялікіх гарнітураў мэблі, якія выпускаюцца амаль заўсёды на 12 або 6 (паўтузіны) персон. 12 тузінаў складаюць грос. Піва пакуецца па 6 (паўтузіны), 12 або 24 (2 тузіны) бутэлек (слоікаў). У ЗША прынята купляць яйкі тузінамі. У беларускай мове ёсць выраз чортаў тузін — ён роўны 13.
Папоўшчына
Назву Папо́ўшчына маюць:
Оскар Німеер
Оскар Рыбейру ды Алмейда ды Німеер Саарыс Філью (Oscar Ribeiro de Almeida de Niemeyer Soares Filho;, Рыа-дэ-Жанэйра — ) — адзін з слынных лацінаамерыканскіх архітэктараў XX ст. Адзін з заснавальнікаў сучаснай школы бразільскай архітэктуры, піянер і эксперыментатар у галіне жалезабетоннай архітэктуры.
У архітэктуры
Адзін з першых яго вядомых праектаў 1940-х гадоў — царква Францыска Асізскага, якая нагадвае бразільскія горы, і кафедральны сабор у сталіцы краіны, Бразіліа. Маладая сталіца краіны стала фактычна галоўным творам Німеера.
Адметныя і пабудовы апошніх дзесяцігоддзяў яго творчасці: лятаючая талерка музея сучаснага мастацтва ў Нітэрое, будынак уласнага музея Німеера ў форме велізарнага вока, якое вісіць у паветры.
У палітыцы
Перакананы камуніст, член бразільскай камуністычнай партыі. Член Прэзідыума Сусветнага Савета Міру, лаўрэат Міжнароднай Ленінскай прэміі «3а ўмацаванне міру паміж народамі» (1963).
Баба-вяліканка
Баба-вяліканка — у беларускай міфалогіі і фальклоры — гіганцкая жанчына-дэман, увасабленне нядолі, ліха.
Апісанне
Ростам Баба-вяліканка вышэйшая за дрэвы, з адным вокам. Жыве ў старым млыне, спіць на чалавечых касцях. Калі ідзе па зямлі, то валіць лясы, руйнуе горы, засыпае рэкі і азёры. Калі сустрэне звера ці чалавека — затопча нагамі, разарве на кавалкі і сажрэ. Баба-вяліканка — само ўвасабленне зла. У казцы каваль з сябрамі трапляюць у яе хату, калі гаспадыні не было дома. Раптам адчыняюцца дзверы, у хату ўваходзіць цэлы статак баранаў, а за імі — Ліха, вялізарная баба, страшная, з адным вокам. Сюжэт дадзенай казкі у цэлым падобны да гамераўскага міфа пра прыгоды Адысея ў цыклопаў.
Асташынскае ўзброенае паўстанне
Улады жорстка расправіліся з паўстанцамі: паводле пастановы надзвычайнага суда 5 ліпеня 1932 г. сяляне І. Бахар, А.Гаўраш, А.Малец, В.Стасевіч былі павешаны, пяць чалавек атрымалі пажыццёвае зняволенне, 44 чалавекі атрымалі па 5—6 гадоў турмы.
За савецкім часам у вёсцы ўстаноўлены памятны знак да падзеі.
Новааляксандраўск
Новааляксандраўск (Новоалександровск) — горад (з 1971 года) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Новааляксандраўскага раёна Стаўрапольскага края. Насельніцтва 27,0 тыс. чалавек (2005). Заснаваны ў 1854 годзе. Размешчаны за 105 км на паўночны захад Стаўрапаля на рацэ Расшаватка (басейн Маныча).
NGC 4064
NGC 4064 (іншыя абазначэнні — UGC 7054, MCG 3-31-33, ZWG 98.44, IRAS12016+1843, PGC 38167) — спіральная галактыка з перамычкай (SBa) ў сузор’і Валасы Веранікі.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Апамея (Сірыя)
Сярод захаваных старажытных аб’ектаў — Вялікая каланада, працягласцю амаль 2 км, што робіць яе адной з самых доўгіх у рымскім свеце, і рымскі тэатр, адзін з найбуйнейшых захаваных тэатраў Рымскай імперыі з прыблізнай умяшчальнасцю больш за 20 тыс.
Месца знаходзіцца прыкладна ў 55 км (34 мілі) на паўночны захад ад Хамы, Сірыя, з відам на даліну Габ.
Эпоха элінізму
Паводле новай інтэрпрэтацыяй мазаікі Апамеі, выяўленай у 2011 г., прапанаванай Альшэўскім і Саадам, заснаванне македонскага ваеннага лагера Пелы адбылося восенню 320 года да н. э., адразу пасля Трыпарадайскай дамовы (320 г. да н. э.) па ініцыятыве Антыпатра і па натхненні Касандра. Улічваючы гэтую інтэрпрэтацыю, аўтары не згодныя з ранейшымі гіпотэзамі, якія прыпісваюць заснаванне Пелы Аляксандру Македонскаму або Антыгону I Манофтальму. Прыкладна з 300 г. да н.э. Пела атрымала новы статус поліса, была ўмацавана і заснавана як горад (поліс) Селеўкам, які назваў яго ў гонар сваёй бактрыйскай жонкі Апамы, дачкі сагдыйскага ваеначальніка Спітамена. Участак быў заключаны ў пятлю Аронта, якая разам з возерам і балотамі надавала яму форму паўвострава, адкуль і яго іншая назва Хэранесос. Горад знаходзіўся на стратэгічным скрыжаванні дарог усходняга гандлю і стаў адным з чатырох гарадоў сірыйскага тэтраполіса. Селеўк таксама зрабіў тут ваенную базу з 500 сланамі і конны завод з 30 000 кабыл і 300 жарабцоў.
Рымская эпоха
У 64 г. да н. э. Пампей рушыў на поўдзень са сваіх зімовых кватэр, верагодна, у Антыёхіі, і разбурыў крэпасць Апамея, горад быў далучаны да Рымскай рэспублікі. У паўстанні ў Сірыі пад кіраўніцтвам Квінта Цэцылія Баса яна выстаяла супраць Юлія Цэзара на працягу трох гадоў да прыбыцця Касія ў 46 г. да н.э. Калі пачалася Яўрэйская вайна, жыхары Апамеі пашкадавалі яўрэяў, якія жылі сярод іх, і не дапусцілі іх забойства або адводу ў палон. Апамея была ненадоўга захоплена ў 40 г. да н.э. парфянскімі войскамі.
Эмілій Секунд правёў перапіс насельніцтва горада і яго тэрыторыі ў 6 г. н., па выніках насельніцтва горада складала альбо 130 000, альбо 500 000, у залежнасці ад выкарыстаных метадаў.
Большая частка Апамеі была разбурана падчас землятрусу 115 г. н.э., але пасля была адноўлена.
З 218 па 234 н.э. легіён II Parthica знаходзіўся ў Апамеі. Апамея была разбурана Хосравам I у VI стагоддзі.
Падчас візантыйска-сасанідскай вайны 602—628 гадоў у 613 годзе горад заняў Шахрбараз і ён знаходзіўся ў руках сасанідаў амаль да канца вайны.
Ісламская эпоха
Пасля мусульманскага заваявання Сірыі Апамея была часткова адноўлена і вядомая па-арабску як Афамія або Фамія. Горад быў заваяваны Рашыдунам пасля бітвы пры Ярмуку (636).
Горад засялілі арабскія плямёны бахра і удра. Аднак ён аднавіў сваё значэнне толькі пры кіраванні дынастыі Хамданідаў, якая базавалася ў Алепа. Быў разбураны землятрусам у 1152 годзе.
Гістарычныя помнікі
Самая значная калекцыя аб’ектаў з гэтага месца, у тым ліку шмат значных архітэктурных і мастацкіх аб’ектаў, якія можна ўбачыць за межамі Сірыі, знаходзіцца ў Брусэлю ў музеі Cinquantenaire.
У выніку грамадзянскай вайны ў Сірыі старажытны горад быў пашкоджаны і разрабаваны шукальнікамі скарбаў. У красавіку 2017 года Al-Masdar News апублікаваў спадарожнікавыя фатаграфіі, якія паказваюць, што месца было пакрыта сотнямі ям, выкапаных скарбашукальнікамі ў пошуках старажытных артэфактаў.
Вялікая каланада ў Апамеі
Вялікая каланада была размешчана ўздоўж галоўнай алеі Апамеі і працягнулася амаль 2 кіламетры, што зрабіла яе адной з самых доўгіх у рымскім свеце. Была адноўлена пасля таго, як арыгінал, датаваны часамі імперыі Селеўкідаў, быў разбураны разам з астатняй часткай Апамеі ў выніку землятрусу 115 г. н.э. Адразу ж пачалася рэканструкцыя, і на працягу другога стагоддзя горад быў цалкам перабудаваны, пачынаючы з Вялікай каланады. Каланада была выраўнавана па восі поўнач-поўдзень, утвараючы «cardo maximus» горада. Пачынаючыся ад паўночнай брамы горада, каланада працягвалася бесперапыннай прамой лініяй да паўднёвай брамы. Паўночная траціна каланады адзначана манументальнай вотыўнай калонай, якая стаяла насупраць тэрмаў. Каланада праходзіла праз цэнтр горада, а вакол яе былі сгрупаваныя некалькі важных будынкаў, у тым ліку тэрмы, агора, храм Тыхе, німфеум, ратонда, царква-атрыум і базіліка. Калоны мелі вышыню 9 метраў і дыяметр 0,9 метра. Яны стаялі на квадратных асновах з бакам 1,24 м і вышынёй 0,47 м. Калоны дэманструюць два асноўныя канструкцыі: простыя і характэрныя спіральныя канаўкі. Археолаг Жан Лас сцвярджае, што першая датуецца перыядам Траяна, а другая — перыядам Антаніна Пія. Порцікі каланады былі выкладзены шырокай мазаікай.
Рэканструяваны ўчастак каланады можна ўбачыць у брусэльскім музеі
Рымскі тэатр у Апамеі
Першапачаткова пабудаваны як тэатр у эліністычным стылі ў ранняй імперыі Селеўкідаў, тэатр быў пашыраны і перароблены ў ранні рымскі перыяд, калі галоўная сцэна і ўваходы былі рэарганізаваны ў больш тыповым рымскім стылі. Землятрус у Антыёхіі 115 года нанёс сур’ёзныя пашкоджанні будынку. Неўзабаве пасля гэтага ён быў адноўлены пад заступніцтвам Траяна і Адрыяна. Тэатр быў пашыраны ў першай палове ІІІ ст. н.э. [30]. У позневізантыйскі перыяд тэатр перастаў служыць цэнтрам тэатральных паказаў. Тым не менш, тэатр і яго канат працягвалі заставацца важнай крыніцай вады ў візантыйскі і ісламскі перыяды.
Тэатр, нараўне з тэатрам у Эфесе, з’яўляецца адным з найбуйнейшых захаваных тэатраў Рымскай імперыі з ацэначнай умяшчальнасцю больш за 20 000 гледачоў. Нядаўна раскапаная тэракотавая сістэма размешчана ўздоўж усходняга наземнага ўваходу і добра захавалася.
Вялікая мазаіка са сцэнай палявання
Гэтая мазаіка, якая зараз захоўваецца ў Бруселю, была знойдзена ў 1935 годзе ў прыёмнай палаца рымскага губернатара правінцыі Сірыя Секунда. Яго плошча складае 120 м².
Вялікая мазаіка датуецца 415—420 гадамі н.э. і з’яўляецца адной з самых прэстыжных у гэтым тыпе кампазіцый. Тэхнічна і тэматычна яна параўнальная з мазаікамі ў палацы візантыйскіх імператараў у Канстанцінопалю таго ж перыяду.
Дзявочае (возера)
Дзяво́чае — возера ў Лепельскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі ў басейне ракі Тураўлянка, за 18 км на паўночны ўсход ад горада Лепель, каля аграгарадка Камень і вёскі Чаросава.
Плошча паверхні возера складае 0,51 км². Даўжыня 1,15 км. Найбольшая шырыня 0,52 км. Даўжыня берагавой лініі 3,93 км. Найбольшая глыбіня 17,5 м, сярэдняя каля 7 м. Аб’ём вады 3,58 млн м³. Плошча вадазбору 4,15 км².
Катлавіна возера лопасцевай формы, складанага тыпу. Схілы катлавіны вышынёй 6—10 м (на поўдні і паўднёвым усходзе 11—20 м), пад хмызняком, месцамі ў верхняй частцы разараныя. Берагавая лінія возера звілістая, утварае залівы і паўастравы. Берагі нізкія, участкамі зліваюцца са схіламі катлавіны. Глыбіні да 2 метраў займаюць каля 28 % плошчы. Дно высцілаюць пяскі (да глыбіні 2—3 м) і глей.
Возера эўтрофнае, слабапраточнае. Надводная расліннасць ўтварае паласу шырынёй да 35 м. Упадае ручай, выцякае ручай у возера Чаросава.
У возеры водзяцца шчупак, акунь, лешч, плотка, краснапёрка, гусцяра і іншыя віды рыб. Сустракаецца вугор.
Эган Шыле
Эган Шыле (ням.: Egon Schiele;, Тульн-на-Дунаі — , ) — аўстрыйскі жывапісец і графік, адзін з найзырчэйшых прадстаўнікоў аўстрыйскага экспрэсіянізму.
Біяграфія і творчасць
Маці — чэшка родам з паўднёвай Багеміі, горад Чэскі-Крумлаў. Бацька — венец, служыў на чыгунцы, памёр у 1905 годзе. Юнак выхоўваўся ў сям’і дзядзькі, Леапольда Чыхачэка. У 1906 годзе паступіў у Венскую школу мастацтваў і рамёстваў, потым перайшоў у Акадэмію выяўленчага мастацтва. З 1907 года знайшоў настаўніка і апекуна ў асобе Густава Клімта. У 1908 годзе адбылася першая выстава яго прац у мястэчку Клостэрнайбург пад Венай, дзе Шыле раней вучыўся ў школе. У 1909 годзе Клімт запрасіў Шыле ўдзельнічаць у выставе ў Мастацкай галерэі Вены, дзе яго працы размясціліся ў асяроддзі як работ самога Клімта, так і палотнаў Ван Гога, Эдварда Мунка і іншых мастакоў.
У 1911 годзе сяброўкай і мадэллю Шыле стала Валі Нойцыль. Пара збегла ад венскага багемнага жыцця ў Чэскі-Крумлаў, затым — у мястэчка Нойленгбах, дзе ў 1912 годзе Шыле быў арыштаваны па абвінавачванні ў разбэшчванні непаўналетняй, але яго віна не была даказана. Пры пяротрусе паліцыя выявіла ў яго некалькі дзясяткаў адкрытых малюнкаў, якія былі канфіскаваныя і абвешчаныя парнаграфічнымі. За гэтыя малюнкі мастака прыгаварылі да кароткачасовага турэмнага зняволення. Адным з апекуноў Шыле быў аўстрыйскі калекцыянер Генрых Бенеш, бацька будучага гісторыка мастацтваў Ота Бенеша.
У 1912—1916 гадах Шыле шырока і паспяхова ўдзельнічаў у розных выстаўках. Яго работы дэманстраваліся ў Вене, Будапешце, Мюнхене, Празе, Гамбургу, Штутгарце, Цюрыху, Хагене, Дрэздэне, Берліне, Рыме, Кёльне, Бруселі, Парыжы. У 1917 годзе ён вярнуўся ў Вену. Пасля смерці Клімта вясной 1918 года Шыле стаў прэтэндаваць на ролю найбуйнейшага мастака Аўстрыі.
Праз тры дні пасля смерці цяжарнай жонкі Эдыт памёр падчас эпідэміі іспанкі.
Нікала Пусэн
Нікала Пусэн (Nicolas Poussin, 1594, Ле-Андэлі, Нармандыя —, Рым) — знакаміты французскі гістарычны жывапісец і пейзажыст. Лідар і заснавальнік стылю класіцызму ў французскім мастацтве.
Біяграфічныя звесткі
Нарадзіўся ў невялікім нармандскім гарадку. 3 1612 па 1624 жыў і працаваў у Парыжы. Вывучаў антычнае мастацтва, трактаты Леанарда да Вінчы, А. Дзюрэра, займаўся анатоміяй і матэматыкай.
Большая частка творчага шляху майстра прайшла за межамі радзімы — у Рыме (з 1624). Менавіта там былі напісаны асноўныя карціны Н. Пусэна.
Творчасць
У адрозненне ад сваіх суайчыннікаў і сучаснікаў мастак звязваў ідэі рацыяналізму, мэтазгоднасці з антычнасцю. У сваіх творах Н. Пусэн увасобіў імкненне да велічнага спакою, высакароднай стрыманасці, гармоніі.
У Рыме былі напісаны карціны «Бітва» (1620-ыя), «Парнас» (1627—29), «Венера спіць» (1620-ыя), «Смерць Германіка» (1627).
Работа «Танкрэд і Эрмінія» (1630-ыя) стала праграмнай як для мастака, так і для ўсяго французскага класіцызму. Яна напісана на сюжэт паэмы Тарквата Тасо «Вызвалены Іерусалім» і расказвае, як амазонка Эрмінія, пакахаўшы свайго праціўніка і ворага Танкрэда, адразае валасы, каб перавязаць яго раны. Кампазіцыя карціны строга ўраўнаважана. Яна будуецца на выверанасці мас, вылучэнні планаў і так званых «куліс», на спалучэнні вялікіх колеравых плямаў (жоўтых, сініх, чырвоных). Такая пабудова дазваляе Н. Пусэну падкрэсліць паэтычна-ўзвышаны характар выявы.
Позні перыяд творчасці мастака вызначаўся зваротам да глыбокіх філасофскіх і маральных тэм. Так, у карціне «Аркадскія пастухі» (каля 1635) Н. Пусэн разважаў аб прымірэнні з рокам, мінучасці ўсяго зямнога, аб мудрым прыняцці чалавекам смерці. Паказаныя ў творы чатыры жыхары шчаслівай легендарнай краіны Аркадзіі разглядаюць надпіс на надмагільнай пліце: «I я быў у Аркадзіі». Гэта ўспрымаецца як напамін аб мінучасці маладосці, прыгажосці, як думка аб непазбежнасці смерці. Фігуры людзей, выяўленыя мастаком, нагадваюць антычныя статуі. Іх ураўнаважанасць, дакладна падабраныя дэталі касцюмаў і акружэння, роўнае рассеянае асвятленне — усё стварае ўзвышаны настрой, вольны ад марнасці і тленнасці.
Scolecophidia
Scolecophidia, або Typhlopoidea, таксама чэрвепадобныя змеі ці сляпыя змеі — інфраатрад (або надсямейства) неядавітых змей. Адрозніваюцца рэдукаванымі вачыма, якія знаходзяцца пад непразрыстымі лускавінкамі.
Нікала Пусэн
Творчасць
Гэтая ж тэма знайшла ўвасабленне ў класічных ідэалізаваных пейзажах, створаных Н. Пусэнам у сталы і позні перыяды: «Пейзаж з Геркулесам і Какусам» (1649), «Пейзаж з Паліфемам» (1649), «Пейзаж з Арфеем і Эўрыдыкай» (каля 1650), а таксама ў серыі карцін «Поры года» (1660—64), дзе прырода і яе стан успрымаюцца мастаком у неадрыўнай сувязі з чалавекам, яго лёсам, гісторыяй жыцця і смерці.
Партызанаўка
Назву Партыза́наўка маюць:
Scolecophidia
Пашырэнне
Пашыраны ў трапічных і субтрапічных абласцях у Цэнтральнай і Паўднёвай Амерыцы, Паўднёвай Афрыцы, Паўднёвай Азіі, Аўстраліі, у Сярэдняй Азіі водзіцца адзін від — слепазмейка.
Жывуць у глебе. Асобныя экзэмпляры могуць быць знойдзеныя на паверхні ў начны час або пасля моцных дажджоў. Зрэдку яны сустракаюцца нават на дрэвах, мабыць выкарыстоўваючы для перамяшчэння хады тэрмітаў.
Асаблівасці біялогіі
Кормяцца яйцамі і лічынкамі тэрмітаў і мурашак, таксама ядуць іншых мяккацелых членістаногіх і іх яйцы.
Яйцакладныя, некаторыя яйцажывародныя.
Класіфікацыя
Надсямейства Typhlopoidea падзяляецца на сямействы Anomalepidae, Leptotyphlopidae і Typhlopidae. Выдзяляецца каля 300 відаў.
Слепуны сямейства Anomalepidae насяляюць трапічныя вобласці Цэнтральнай і Паўднёвай Амерыкі. Яны маюць невялікую даўжыню (да 30-40 см). Прадстаўнікі рода Anomalepis адрозніваюцца наяўнасцю пары зубоў на ніжняй сківіцы.
Вузкаротыя змеі сямейства Leptotyphlopidae звычайна не дасягаюць даўжыні 30 см. Яны характарызуюцца наяўнасцю дробных, але моцных зубоў на ніжняй сківіцы, на верхняй сківіцы зубы ў іх адсутнічаюць. Leptotyphlopidae пашыраны ў Афрыцы, Паўднёва-Заходняй Азіі, Паўднёвай і Цэнтральнай Амерыцы.
Самае вялікае сямейства Typhlopidae некалі адносілі да яшчарак, а не змей. Яны дасягаюць значнай даўжыні (нават да 1 метра), маюць моцныя зубы на верхняй сківіцы. Пашыраны ў трапічных і многіх субтрапічных абласцях Афрыкі, Азіі, Амерыкі, Аўстраліі і Акіяніі.
Таёнака
Таёнака — цэнтральны горад Японіі, размешчаны на рацэ Кандзакі ў прэфектуры Осака. Плошча горада — 36,38 км², насельніцтва — чалавекі (1 жніўня 2014 года), шчыльнасць насельніцтва — 10 858,25 чал./км². Прамысловы прыгарад Осакі. Развіты нафтахімічная, металургічная прамысловасць, вытворчасць спецыяльных транспартных сродкаў (у тым ліку суднаў на падводных крылах).
Тут размешчаны адзін з кампусаў Осакскага ўніверсітэта.
Мішкінскі раён (Башкартастан)
Мі́шкінскі раён (Мишкинский район; Мишкә районы) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на поўначы Башкартастана ў Расіі. Адміністрацыйным цэнтрам з’яўляецца сяло Мішкіна.
Геаграфія
Мішкінскі раён мяжуе з Караідэльскім, Благавешчанскім, Бірскім, Бураеўскім і Балтачаўскім раёнамі. Плошча раёна складае 1689,11 км².
Гісторыя
Мішкінскі раён быў утвораны 20 жніўня 1930 года ў адпаведнасці з пастановай УЦВК.
Насельніцтва
Насельніцтва раёна станам на 2017 год складала 23419 чалавек. Паводле перапісу 2010 года большасць складаюць марыйцы (71,5 %), далей ідуць татары (16 %), рускія (7,1 %) і башкіры (4,9 %).
Малінаўка (жылы раён)
Малінаўка, жылы раён у паўднёва-заходняй частцы Мінска паміж МКАД і Паўднёвым Захадам з паўднёва-усходняга боку мяжуе з жылым раёнам Брылевічы.
Ад МКАД аддзелена вуліцай Слабадской (мае выгіб вялікага радыуса, адпаведнага трасе МКАД), у кірунку да цэнтра праз прапарцыянальныя прамежкі паралельна ёй пракладзены вуліцы Ясеніна, Бялецкага, Любімава. Забудоўваецца з другой паловы 1980-х. Складаецца з дзевяці мікрараёнаў.
Пасля 1986 жыллё ў Малінаўцы ў масавым парадку атрымалі перасяленцы з раёнаў, якія пацярпелі ад Катастрофы на ЧАЭС.
Грамадская інфраструктура
У жылым раёне існуе развітая гарадская інфраструктура. У кожным з дзевяці мікрараёнаў ёсць развітая сетка гандлёвых аб'ектаў, аптэк і іншых аб'ектаў грамадскага абслугоўвання, у тым ліку аддзяленні паштовай сувязі РУП "Белпошта" і аддзяленні ААБ "Беларусбанк". Раён абслугоўвае дзве дарослыя (№25, №5) і дзіцячая (№15) паліклінікі. У жылым раёне працуюць 10 школ, 4 гімназіі, 26 дзіцячых дашкольных устаноў. У мікрараёне Малінаўка-8 размешчаны гандлёвы цэнтр "ProStore".
Транспарт
Праз раён праходзяць аўтобусныя і тралейбусныя маршруты. Раён абслугоўвае дыспетчарская станцыя Малінаўка-4. 3 чэрвеня 2014 адбылося адкрыццё станцыі метро Малінаўка.
<div class="NavHead" style="background:#FA8072; padding-bottom: 2px; padding-top: 2px; text-align:center; padding-left:1em"> Транспартная інфраструктура мікрараёна <div class="NavContent" style="margin-bottom: 0.1em; padding: 0.2em; border-left-style:solid; border-left-width:3px; border-left-color:#c6e2ff; background-color:#c6e2ff;text-align:center;">
Славутасці
Па адрасе праспект газеты «Звязда», насупраць дома № 32, к. 1 захаваўся курган, які датуецца XI ст. Курган быў абследаваны ў 1978 і 1980 гадах. Яшчэ адзін курган знаходзіцца насупраць дома № 26 па праспекце Любімава.
У 1986 годзе было знойдзена селішча, якое датуецца X-XII ст. Селішча знаходзіцца ў кіламетры на паўднёвы ўсход ад дома № 26 па праспекце Любімава. Падчас земляных работ частка плошчы была разбурана. Плошча, якая захавалася (каля 0,3 га) была абследавана ў 1986 годзе.
Побач з мікрараёнам знаходнзіцца парк імя Міхаіла Паўлава, які з усходу мяжуе з мікрараёнам Паўднёвы Захад. Праз парк працякае р. Лошыца, на рэчышчы якой створаны штучны вадаём. Тэрыторыя абмежавана вуліцамі Любімава, Бялецкага, Курганнай і Касманаўтаў. Парк быў закладзены ў першай палове 1990-х.
1 верасня 2012 года адбылася ўрачыстая цырымонія адкрыцця парка. Парк з'яўляецца галоўнай адкрытай святочнай пляцоўкай Маскоўскага раёна.
Лібрацыя
Лібрацыя (ад lībrātiō — «разгойдванне») — павольнае ваганне (сапраўднае або ўяўнае) спадарожніка, якое назіраецца з паверхні цела, вакол якога ён круціцца. Без дадатковых удакладненняў слова «лібрацыя» звычайна азначае ўяўнае вагальны рух Месяца пры назіранні з Зямлі.
Існуюць чатыры тыпы лібрацыі: па даўгаце, па шыраце, сутачная лібрацыя і фізічная лібрацыя.
Лібрацыя па даўгаце
Лібрацыя па даўгаце мае амплітуду каля 7° 54', яна звязана з тым, што арбіта Месяца вакол Зямлі не з'яўляецца кругавой. Па гэтай прычыне скорасць руху Месяца па арбіце непастаянная, тады як яе кручэнне вакол сваёй восі адбываецца з амаль пастаяннай скорасцю. У выніку бачнае зямным назіральнікам кручэнне Месяца нераўнамернае, і назіральнік можа па чарзе трохі «зазіраць» у адвернутае ад Зямлі паўшар'е па чарзе з усходняга і з заходняга края. Перыяд лібрацыі па даўгаце — анамалістычны месяц.
Лібрацыя па шыраце
Лібрацыя па шыраце мае амплітуду каля 6° 50', яна адбываецца з прычыны нахілу восі кручэння Месяца да плоскасці яе арбіты вакол Зямлі. Пры руху Месяца вакол Зямлі мы назіраем то паўднёвы, то паўночны полюс Месяца. Перыяд лібрацыі па шыраце — драканічны месяц.
Сутачная лібрацыя
Параўнальна малыя штодзённыя ваганні амплітудай каля 57', яны звязаны з невялікай аддаленасцю Месяца ад Зямлі і з паралаксам, які ўзнікае пры кручэнні Зямлі. У выніку руху назіральніка разам з паверхняй Зямлі пры яе сутачным кручэнні для назірання становяцца даступнымі спачатку заходнія вобласці Месяца, затым усходнія. Перыяд сутачнай лібрацыі складае адны суткі.
Фізічная лібрацыя
Фізічная лібрацыя — невялікае (амплітудай каля 2') «калыханне» Месяца, якое выклікаецца прыліўнымі сіламі з боку Зямлі і праяўляецца ў невялікім змяненні перыяду кручэння Месяца вакол сваёй восі. Фізічная лібрацыя адбываецца па складанаму закону.
Сцепаноўскі сельсавет
Сцепано́ўскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Брагінскага раёна Гомельскай вобласці. Цэнтр — вёска Сцепаноў.
Утвораны 30 снежня 1927 года як Сцепаноўскі (Новастэфаноўскі) сельсавет у складзе Камарынскага раёна Гомельскай акругі шляхам аб’яднання скасаваных Перасяцінскага і Старастэфаноўскага сельсаветаў. Цэнтр — вёска Нова-Стэфаноў. Пасля скасавання акруговага падзелу 26 ліпеня 1930 года ў складзе Камарынскага раёна БССР. У 1931 годзе цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Старая Сцяпанаўка, 24 красавіка 1934 года — у вёску Перасяціна. З 20 лютага 1938 года ў складзе Палескай вобласці. У 1938 годзе цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Сцепаноў. З 8 студзеня 1954 года ў складзе Гомельскай вобласці. З 25 снежня 1962 года сельсавет у складзе Брагінскага раёна. 12 лістапада 1966 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Савіцкага сельсавета.
На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 3 населеныя пункты: Новы Сцепаноў, Перасяцінец і Стары Сцепаноў.
Партызанская
Назву Партыза́нская маюць:
Drino
Drino — род мух сямейства.
Крыстафер Рэн
Сэр Крыстафер Майкл Рэн (Sir Christopher Michael Wren;, Уілшыр — , Лондан) — англійскі архітэктар, самы выдатны прадстаўнік англійскага класіцызму, матэматык і астраном. Быў вучнем У. Оўтрэда.
Архітэктар сабора Святога Паўла ў Лондане 1675—1710 гадоў, а таксама шматлікіх лонданскіх цэркваў (усяго 53), у тым ліку Сент Брайд, Фліт Стрыт і Сент Мэры-ле-Боу, Чыпсайд; Каралеўскай біржы, дома Мальбара, тэатра Шэлдоніан Оксфард. Яго навуковыя працы высока шанавалі Ісак Ньютан і Блез Паскаль. Рэн стаў адным з заснавальнікаў Лонданскага каралеўскага таварыства і ў 1680—1682 гадах быў яго прэзідэнтам.
Бураеўскі раён
Бура́еўскі раён (Бураевский район; Борай районы) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на поўначы Башкартастана ў Расіі. Адміністрацыйным цэнтрам з’яўляецца сяло Бураева.
Геаграфія
Бураеўскі раён мяжуе з Балтачаўскім, Мішкінскім, Бірскім, Дзюрцюлінскім, Калтасінскім, Янаульскім і Татышлінскім раёнамі. Плошча раёна складае 1820 км².
Гісторыя
Бураеўскі раён быў утвораны 20 жніўня 1930 года ў адпаведнасці з пастановай УЦВК.
Насельніцтва
Насельніцтва раёна станам на 2017 год складала 22146 чалавек. Паводле перапісу 2010 года большасць складаюць башкіры (69,5 %), далей ідуць татары (21,8 %), удмурты (4,3 %), рускія (2,1 %) і марыйцы (1,8 %).
Кумагая
Кумагая — адмысловы горад у Японіі, які знаходзіцца ў прэфектуры Сайтама. Плошча горада — 159,88 км², насельніцтва — чалавек (1 жніўня 2014 года), шчыльнасць насельніцтва — 1248,79 чал./км². Горад размешчаны на востраве Хонсю. З ім мяжуюць гарады Гёда, Хігасімацуяма, Конасу, Фукая, Ота і пасёлкі Намегава, Ёсімі, Рандзан, Тыёда, Оідзумі.
Лусіа Коста
Лусіа Марсал Ферэйра Рыбейра Ліма Коста (Lúcio Marçal Ferreira Ribeiro Lima Costa; 27 лютага 1902, Тулон — 13 чэрвеня 1998, Рыа-дэ-Жанейра) — выбітны бразільскі архітэктар і горадабудаўнік, адзін з заснавальнікаў сучаснай лацінаамерыканскай архітэктуры.
Патока
Назву Пато́ка маюць:
Жанатылек (Паўладарская вобласць)
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 1553 чалавекі (783 мужчыны і 770 жанчын). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 1197 чалавек (581 мужчына і 616 жанчын).
Рэдан (фартыфікацыя)
Рэда́н, флеш (redan — уступ): адкрытае палявое фартыфікацыйнае збудаванне (умацаванне), якое выступае ў бок праціўніка ў выглядзе кута 60—120° і дазваляе весці косапрыцэльны агонь. Невялікія рэданы, збудаваныя з тупым кутом называліся флешамі. Шырока выкарыстоўваліся ў 18—19 ст.
Іпатава (горад)
Іпатава (Ипатово) — горад (з 1979 года) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Іпатаўскага раёна Стаўрапольскага края. Насельніцтва 28,1 тыс. чалавек (2005). Заснаваны ў 1860 годзе.
Горад размешчаны на рацэ Калаўс, за 145 км на паўночны ўсход ад Стаўрапаля. Чыгуначны станцыя на лініі Светлаград — Эліста.
Заводы: масласыраробчы, піваварны, камбікормавы, аўтарамонтны, цагляны, хлебазавод. Мясаптушкакамбінат, элеватар.
Старажытнабеларуская літаратура
Старажытнабеларуская літаратура створана на старабеларускай мове і іншых мовах пераважна на землях Беларусі.
Характар і змест старажытнабеларускай літаратуры — сведчанне рэлігійнай трываласці, выяўленне права пісьменніка на творчую і светапоглядную эвалюцыю, пошук і эксперымент. Адкрытасць да культур суседзяў, блізкіх і далёкіх, спрычыніліся да ўзнікнення моўнага полілінгвізму. Ступень і маштабы выкарыстання ў літаратурна-пісьмовай практыцы царкоўнаславянскай, лаціны і польскай моў, дазваляюць лічыць іх, побач з галоўнай старабеларускай, асноўнымі літаратурнымі мовамі прыгожага пісьменства тых часоў.
Відавая і родава-жанравая сістэма арыгінальнай старабеларускай літаратуры дастаткова разгалінаваная, а корпус твораў прыгожага пісьменства — колькасна і аб'ёмна надзвычай разнастайны. У старажытнай літаратуры Беларусі існуюць усе асноўныя роды і віды. Яна прадстаўлена эпічнымі жанрамі — апавядальнымі і апісальна-белетрызаванымі формамі (у тым ліку, дзяржаўнымі летапісамі і хронікамі), паэзіяй і публіцыстыкай.
Гісторыя
Літаратурная мова на беларускіх землях пачала складвацца прыкладна ў X стагоддзі, практычна адразу пасля з’яўлення кірылічнага пісьменства і першых арыгінальных спроб асэнсавання грамадска-палітычных падзей і разнастайных жыццёвых рэалій. Зараджэнне літаратуры на беларускіх землях выклікана надзённымі патрэбамі культурна-гістарычнага развіцця і непасрэдна звязана са з’яўленнем ва ўсходніх славян пісьменства, чаму спрыяла і прыняцце хрысціянства. Яна абапіралася на багатыя традыцыі фальклору, грэка-візантыйскай літаратуры і спачатку развівалася ў цеснай сувязі з літаратурай Кіеўскай Русі.
Арыгінальныя літаратурныя творы ўзніклі ўслед за перакладнымі біблейскімі і дагматычнымі творамі. На працягу стагоддзяў старажытная беларуская літаратура зазнала істотную эвалюцыю. Мастацка-эстэтычныя крытэрыі дазваляюць выдзеліць 3 асноўныя этапы ў яе развіцці:
На Беларусі ў эпоху сярэдневякоўя бытавалі ўсе асноўныя віды, жанры і творы старажытнай літаратуры, якая вызначалася сур’ёзнасцю зместу, значнасцю тэм, праблем і герояў, высокай ідэйнасцю, сінкрэтызмам, з перавагай твораў царкоўна-рэлігійнага характару. Найбуйнейшымі цэнтрамі пісьменства былі Полацк і Смаленск, дзе перапісваліся розныя творы богаслужэбнага прызначэння, узніклі шматлікія помнікі дзелавой літаратуры, свецкай і клерыкальнай (граматы, пасланні, словы і інш.), вяліся мясцовыя летапісы, складзены арыгінальныя жыціі Ефрасінні Полацкай і Аўрамія Смаленскага. У Тураве вырас і тварыў славуты майстар аратарскай прозы Кірыла Тураўскі (ХII ст.). Развіццю пісьменства і літаратуры ў XII—XV ст. садзейнічалі палітычнае аб’яднанне беларускіх зямель у ВКЛ і завяршэнне фарміравання беларускай народнасці са сваёй адметнай культурай.
Да ліку найбольш каштоўных летапісных помнікаў X—XII стагоддзяў, у якіх шырока прадстаўлены сацыяльныя і грамадска-палітычныя працэсы, што адбываліся акурат на беларускіх землях у раннія гістарычныя часы, належаць: «Сказанне пра запрашэнне варагаў», «Полацкі летапіс», «Слова пра князёў», «Пахвала князю Расціславу Мсціславічу», занатоўкі пра Рагнеду, аповеды пра Усяслава Чарадзея. У рарытэтных помніках пісьменства і літаратуры шырока прадстаўлены ўласна беларускія лексічныя і граматычныя формы, адметнасці, уласцівыя мясцовым гаворкам і дыялектам.
У XIII—XV стагоддзях на старабеларускай літаратурнай мове былі напісаны выдатныя ў мастацкіх адносінах творы — «Пахвала вялікаму князю Вітаўту», «Аповесць пра Падольскую зямлю», «Хроніка грамадзянскай вайны», «Аповесць пра паўстанне ў Смаленску». Старадаўнія кніжнікі і летапісцы імкнуліся ў даступнай форме захаваць для нашчадкаў памяць пра слынныя падзеі і вялікіх людзей свайго часу. У іх творах, напісаных зразумелай шырокаму колу мовай, асвятлялася дзейнасць вялікіх князёў, паказваліся шматлікія ваенныя канфлікты, якія адбываліся на беларускіх землях, знайшлі адлюстраванне працэсы станаўлення старажытнай беларускай дзяржавы — Вялікага Княства Літоўскага, а таксама падрабязна паказаны ўздым краіны ў перыяд княжання Вітаўта Вялікага, Казіміра Ягайлавіча і Аляксандра Казіміравіча.
Росквіт беларускай літаратуры наступіў у XVI ст.. Старабеларуская мова была афіцыйнай мовай Вялікага Княства Літоўскага, на ёй напісаны Статуты ВКЛ 1529, 1566 і 1588 г., палемічная рэлігійная літаратура. У гэты перыяд актыўна развівалася дзелавое пісьменства, з’явіліся пераклады твораў зарубежнай літаратуры на беларускую мову. У 1-й пал. XV ст. зарадзілася агульнадзяржаўнае летапісанне, у якім творча выкарыстаны старажытна-рускія літаратурныя традыцыі. Летапісныя помнікі («Летапісец вялікіх князёў літоўскіх» і Беларуска-літоўскі летапіс, 1446) адлюстравалі выдатную ролю літоўска-беларускай дзяржавы ў тагачаснай Еўропе і сталі здабыткам беларускай гістарычнай прозы. Важныя культурна-гістарычныя зрухі ў жыцці беларускага грамадства, рост духоўных запатрабаванняў, зараджэнне рэнесанснага гуманізму, пашырэнне сувязей з перадавымі краінамі Еўропы, узнікненне кнігадрукавання і іншыя фактары спрыялі развіццю беларускай літаратуры ў XVI ст.
Літаратурныя жанры ў мінулым мелі пераважна службова-прыкладны, дзелавы ўжытак. Мастацкі вымысел не быў асноўным прынцыпам адлюстравання рэчаіснасці, таму даўняя літаратура вызначаецца своеасаблівым гістарызмам. Асновай зместаў многіх твораў служылі рэальшя гістарычныя асобы і падзеі. Творы некаторых жанраў (хаджэнні, летапісы і хронікі, дзённікі і мемуары) мелі выразную гісторыка-дакументальную аснову. Каштоўныя звесткі пра свой час меліся і ў помніках агіяграфіі (жыціі), гістарычных аповесцях і паэмах («Слова пра паход Ігаравы», «Сказанне пра Мамаева пабоішча»), хранографах і інш. Спалучэнне дакладнага гістарычнага факта і літаратурнага вымыслу, сінтэз дакументальна-дзелавога і вобразна-мастацкага апісання рэчаіснасці надавалі творам тагачаснага пісьменства сінкрэтычны характар.
З пачатку XVI ст. беларускія кнігі сталі друкавацца. У эпоху Адраджэння высокай дасканаласці дасягнула беларуская літаратурная мова, створаны выдатныя помнікі прававой думкі беларускага і літоўскага народаў (Статуты ВКЛ 1529, 1566, 1588), з’явіліся новыя віды і жанры (кніжная паэзія, рэфармацыйная публіцыстыка, гісторыка-мемуарная проза, драматургія), склалася плеяда таленавітых літаратараў, узмацніліся працэсы секулярызацыі і гуманізацыі літаратуры. Этапнае значэнне ў гісторыі беларускай літаратуры мела шматгранная творчая дзейнасць асветніка-гуманіста, першадрукара, пісьменніка і перакладчыка Ф. Скарыны. Першая друкаваная кніга на беларускай мове — «Псалтыр» — надрукаваная ім у Празе ў 1517. Гэта была першая кніга, надрукаваная на мове ўсходнеславянскай групы. Францыск Скарына стаў заснавальнікам новага, гуманістычнага тыпу перакладу ва Усходняй Еўропе, пачынальнікам беларускага вершаскладання, аўтарам змястоўных і дасканалых прадмоў, у якіх вытокі беларускай філалагічнай навукі і літаратурнай крытыкі. Першую рэнесансную паэму аб роднай зямлі «Песня пра зубра» склаў на лацінскай мове М. Гусоўскі. У беларускім летапісанні XVI ст. ўзмацніліся ідэі дзяржаўнага патрыятызму, пагадовы дакументальна-дзелавы выклад падзей стаў спалучацца з жывым, займальна-белетрыстычным іх апісаннем, а нацыянальная гісторыя стала падавацца як самабытная і самацэнная з’ява. Найбольш поўна і літаратурна дасканала яна выкладзена ў «Хроніцы Быхаўца», апошнім агульнадзяржаўным летапісным зводзе, прысвечаным гістарчнай мінуўшчыне Літвы і Беларусі ад легендарных часоў да пач. XVI ст. Праблемы лёсу Радзімы, удасканалення чалавека і грамадства былі галоўнымі ў літаратуры эпохі Скарыны.
У перыяд позняга Адраджэння (2-я пал. XVI ст.) беларуская літаратура развівалася пад уплывам ідэй пратэстантызму і рэлігійнага вальнадумства. Рэфармацыйная публіцыстыка значна ўзбагаціла яе тэматыку і праблематыку. Публіцыст і перакладчык, адзін з заснавальнікаў філалагічнай крытыкі Бібліі ў Еўропе С. Будны выдаў у Нясвіжы «Катэхізіс» (1562) — першую друкаваную кнігу на тэрыторыі сучаснай Беларусі; палеміст А. Волан стварыў больш за 20 публіцыстычных твораў на лацінскай і польскай мовах; абаронца роднага слова В. Цяпінскі першы пераклаў Евангелле на беларускую мову. Найбольш значным прадстаўніком свецкай аратарскай прозы быў Л. Сапега. Сярод тагачасных паэтаў вылучаўся А. Рымша, які пісаў свае творы на беларускай і польскай мовах. Важнае значэнне мелі пераклады на беларускую мову выдатных твораў сусветнай літаратуры: кніг Бібліі, гістарычных аповесцей і рыцарскіх раманаў (пра Аляксандра Македонскага, Траянскую вайну, Атылу, Трыстана), зборнікаўкаў навэл і інш.
Складаным і разнастайным было культурнае і літаратурнае жыццё на Беларусі ў эпоху барока (канец XVI — сярэдзіна XVIII ст.). У літаратуры, якая стала шматмоўнай, адбываўся праацэс пераходу ад старой эстэтычнай сістэмы да новай, абнаўляліся і трансфармаваліся жанры, узбагачаліся выяўленчыя сродкі і стылі, змяняліся прынцыпы адлюстравання жыцця і чалавека, з’явіўся новы герой — прадстаўнік простага народа (селянін, рамеснік). Новыя грамадска-палітычныя ўмовы (Люблінская унія 1569 і Берасцейская унія 1596, контррэфармацыя) выклікалі ўздым палемічнай літаратуры, разнастайнай у ідэйна-тэматычным і жанрава-стылёвым плане. Самымі вядомымі яе прадстаўнікамі былі І. Пацей, Я. Карповіч, М. Сматрыцкі, А. Філіповіч. Росквіт кнігадрукавання спрыяў пашырэнню жанру прадмоў. 3 узнікненнем школьнага тэатра зарадзілася драматургія (драмы, інтэрмедыі). Актыўна развівалася кніжная паэзія. Сярод малых вершаваных формаў найбольш пашыраным быў жанр эпікграмы. Працягвала развівацца паэма, найбольш значная — «Лямант на смерць Лявона Карповіча» — створана ў 1620 невядомым аўтарам на беларускай мове. Прыкметны ўклад у развіццё беларускай кніжнай паэзіі зрабіў паэт XVII ст. Сімяон Полацкі.
У XVI і XVII ст. пад уплывам польскай культуры з’явілася сілабічная паэзія барока і драматычная школа. Важныя змены перажывала гістарычная проза. Агульнадзяржаўнае летапісанне занепадае, але пачынаюць складацца мясцовыя летапісы. Самы значны з іх Баркулабаўскі летапіс. У сувязі з ростам асобаснага пачатку ў літаратуры ўзнікаюць сямейныя хронікі, дыярыушы (дзённікі), падарожныя запісы і іншыя творы мемуарнага жанру.
Нягледзячы на паступовае ўзмацненне ў даўняй беларускай літаратуры мастацка-выяўленчага пачатку, белетрыстычнасці, яна ў цэлым захоўвала цесную сувязь з жыццём і таму з’яўляецца неацэннай крыніцай пазнання гістарычнай мінуўшчыны. Своеасаблівым тыпам нацыянальнай гісторыі ў кантэксце сусветнай былі хранографы («Вялікая хроніка»), у якіх у выніку белетрызацыі гістарычнага апавядання адбываўся пераход ад традыцыйнага, дакументальна-дзелавога апісання мінулага да ўласна мастацкай гістарычнай прозы. Працэс разбурэння ў літаратуры сярэдневяковага сінкрэтызму, алітаратурвання дзелавых жанраў, яе далейшая секулярызацыя і дэмакратызацыя засведчылі з’яўленне твораў гумарыстычнага і парадыйна-сатырычнага характару («Прамова Мялешкі», «Ліст да Абуховіча», «Прамова Русіна», «Другая прамова Русіна аб нараджэнні Хрыста»).
Багатая і разнастайная літаратурная спадчына Беларусі даўняга перыяду — праўдзівае люстра багатага і складанага духоўнага жыцця беларускага народа на працягу стагоддзяў, каштоўны пласт нацыянальнай культуры, непаўторная і арганічная старонка агульнаеўрапейскага літаратурнага працэсу свайго часу. Творчыя здабыткі беларускай літаратуры, як і ўсёй беларускай культуры эпохі Адраджэння і барока, настолькі багатыя, а ўзровень яе развіцця настолькі высокі, што дало ёй магчымасць уплываць на суседнія краіны, асабліва Расію, а Беларусі выконваць у XVI—XVII ст. місію пасрэдніка ў літаратурных і культурных сувязях паміж еўрапейскім Захадам і Усходам. Аднак у XVIII ст. з прычыны прыгнёту народа і звода пласта беларускамоўнай інтэлігенцыі нацыянальная літаратура прыйшла ў заняпад.
Свецкая і рэлігійная плыні
Старажытнабеларуская літаратура падзяляецца на дзве асноўныя плыні — свецкую і рэлігійную. У многіх творах дамінуюць грамадскія тэмы, рэалістычныя сюжэты і матывы, у іншых — рэлігійныя і містычныя. Старажытнабеларуская літаратура стваралася як свецкімі асобамі — урадоўцамі, ваярамі, князямі, шляхтай, так і прадстаўнікамі духоўнага саслоўя — святарамі, манахамі, найвышэйшымі іерархамі.
Прысутнасць на духоўна-культурным ландшафце старажытнай Беларусі асноўных сусветных рэлігій стала прычынай таго, што прыгожае пісьменства мела выразную канфесійна-рэлігійную вызначанасць і скіраванасць. Паводле канфесійнай прыналежнасці ўвесь корпус старабеларускіх твораў падзяляецца на чатыры асноўныя складовыя і прадстаўлены праваслаўнай, каталіцкай, пратэстанцкай і ўніяцкай літаратурамі.
Праваслаўная плынь старабеларускага прыгожага пісьменства знітаваная з імёнамі Кірылы Тураўскага, Кліма Смаляціча, Ігната Смаляніна, Яфрэма-манаха, Грыгорыя Цамблака, Стафана Збаражскага, Лявона Мамоніча, Лаўрэнція Зізанія, Стафана Зізанія, Лявонція Карповіча, Андрэя Мужылоўскага, Афанасія Філіповіча, Іаіля Труцэвіча, Сільвестра Косава, Іанікія Галятоўскага. Багаты і рэестр ананімных помнікаў праваслаўнага пісьменства: «Аповесць жыцця і смерці святой Еўфрасінні Полацкай», «Пытанні і адказы праваслаўнаму з папежнікам», «Аповесць пра пакуты і смерць Афанасія Філіповіча».
Ва ўлонні каталіцкай культуры сфармаваліся і расквітнелі творчыя індывідуальнасці Міколы Гусоўскага, Яна Вісліцкага, Аўгустына Ратундуса (Мялешкі), Льва Сапегі, Міхала Карыцкага.
Прызнаныя майстры мастацкага пяра — Сымон Будны, Мікалай Радзівіл Чорны, Пётр з Ганёндза, Андрэй Волан, Васіль Цяпінскі, Крыштоф Філалет, Войцех Салінарыус, Фёдар Еўлашоўскі, Андрэй Рымша — стваральнікі багатай пратэстанцкай літаратуры старажытнай Беларусі.
Пры канцы XVI ст., з прыняццем Берасцейскай уніі (1596), расквітнела ўніяцкая літаратура, да якой належалі Іпацій Пацей, Язэп-Вельмін Руцкі, Леў Крэўза, Анастасій Сялява, Ілля Марахоўскі, Іасафат Кунцэвіч, Кірыла Транквіліён-Стаўравецкі, Леў Кішка.
У плане канфесійнай прыналежнасці творчасць паасобных беларускіх пісьменнікаў неаднародная. Творчасць Францыска Скарыны — рэнесанснага пісьменніка і мысліцеля не мела канфесійнай заангажаванасці, яго спадчына належыць агульнахрысціянскай і гуманістычнай традыцыі. У выніку збегу жыццёвых абставінаў, эвалюцыі ідэйна-рэлігійных поглядаў і асабістага творчага лёсу частка творчай спадчыны бліскучага майстра слова М. Сматрыцкага знітаваная з Праваслаўем, а другая — з Уніяцтвам. Творчасць Касіяна Саковіча таксама дзеліцца на два перыяды — праваслаўны і каталіцкі.