cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Канвой PQ-17
Падзеі пасля 5 ліпеня
16 ліпеня ў Архангельск з пошуку вярнулася «Дыянэла» з 61 мараком з «Эмпайр Байрана» на борце. У ноч з 16 на 17 ліпеня камандор канвою выйшаў на борце «Попі» ў суправаджэнні «Лотуса» і «Ла Малуіна». Яны прыбылі ў Матачкін Шар 20 ліпеня. Каля 02:00 21 ліпеня тры карветы разам з «Айршырам» і савецкім траўлерам вывелі з праліва «Айранклэд», «Трубэдуэ», «Сільвер Сод» і «Бенджамін Харысан». Наперадзе канвою ішоў савецкі ледакол «Мурман», на які перайшоў Даўдзінг. Забраўшы па дарозе «Эмпайр Тайд», яны рушылі да Архангельскаref name="Лунд_228"/>. З «Уінстанам Сэйлемам» засталіся два савецкія буксіры, якія спрабавалі сцягнуць яго з водмелі.
22 ліпеня да канвою Даўдзінга далучыліся «Пазарыка», «Паламарэс», «Дыянэла», тральшчыкі «Леда» і «Хазард» і савецкія эсмінцы «Урыцкі» і «Валяр'ян Куйбышаў». Але гэтыя засцярогі ўжо былі залішнімі. Увечары 24 ліпеня, не сустрэўшы супраціву немцаў, канвой Даўдзінга прыйшоў у Архангельск. 28 ліпеня ў Архангельск прыбыло апошняе судна канвою — зняты з мелі «Уінстан Сэйлем».
Страты саюзнікаў
Акрамя транспартаў, былі таксама патоплены выратавальнае судна «Зафаран» і эскадраны танкер «Олдэрсдэйл». Такім чынам, агульная колькасць страт PQ-17 склала 24 судны. Страты экіпажаў суднаў склалі 153 чалавекі. З іх толькі 7 загінулі да моманту роспуску канвою. Страты канвою PQ-17
Страты Германіі
За час правядзення аперацыі супраць канвою PQ-17 крыгсмарынэ не панесла страт сярод надводных караблёў і падводных лодак. З 2 па 10 ліпеня падлодкамі былі выдаткаваны 72 тарпеды, з якіх у цэль трапілі 27. Усяго субмарынамі былі патопленыя 16 суднаў канвою, частка якіх да таго ўжо была пашкоджаная самалётамі.
Для нападаў канвою PQ-17 самалётамі люфтвафэ былі ажыццёўленыя 202 самалёта-вылеты: гідрасамалётамі-тарпеданосцамі He-115 былі здзейсненыя 29 вылетаў, тарпеданосцамі He-111 — 43 і пікіруючымі бамбардзіроўшчыкамі Ju-88 — 130 вылетаў. Тарпеданосцамі скінутая 61 тарпеда і пашкоджаны чатыры судны. Усяго ж самалётамі былі патопленыя 8 суднаў, яшчэ 8 былі пашкоджаныя, а затым дабітыя падлодкамі. Яшчэ тры пашкоджаныя судны змаглі дайсці да Архангельска. За гэты час у аперацыях, так ці інакш звязаных з PQ-17, люфтвафэ былі страчаныя 11 самалётаў (збітыя або разбіліся пры пасадцы і спісаныя). Аднясенне гэтых страт на рахунак PQ-17 у розных крыніцах разглядаецца па-рознаму, таму і лік страчаных люфтвафэ машын вар'іруецца ў іх ад пяці да адзінаццаці.
Страты люфтвафэ
Прычыны
Праводка каравана PQ-17 стала адной з самых трагічных гісторый Другой сусветнай вайны. За ўвесь час канвойных аперацый ні адзін з канвояў не нёс гэтак вялікіх страт у транспартных судах. Таму становяцца зразумелыя эпітэты, якія прымяняюцца ў апісаннях яго гісторыі, — разгром, катастрофа, трагедыя, «злашчасны канвой» , «канвой асуджаных» , «канвой ў Пекла». Нягледзячы на адзінства поглядаў на маштабы катастрофы, яе прычыны ў розных гісторыкаў моцна адрозніваюцца.
Версіі
У 1942 годзе першы марскі лорд Дадлі Паўнд пісаў галоўнакамандуючаму ВМФ ЗША адміралу Кінгу аб тым, што «канвоі стаюць каменем на шыі саюзнікаў», так як яны з'яўляюцца пастаяннай крыніцай страт крэйсераў і эсмінцаў. Вялікабрытанія неаднаразова спрабавала пераканаць ЗША і СССР у тым, што праводка канвояў праз Арктыку з'яўляецца занадта рызыкоўным мерапрыемствам. Згадваючы гэтыя жальбы і перапынак у адпраўцы канвояў, які быў пасля разгрома PQ-17, некаторыя гісторыкі (напрыклад, Сяргееў у кнізе «Германскія падводныя лодкі ў Арктыцы 1941—1942» .) лічаць, што канвой PQ-17 з самага пачатку быў асуджаны на знішчэнне. Гэты разгром павінен быў паслужыць падставай для спынення адпраўкі канвояў.
Аднак гэтая версія не пацвярджаецца далейшымі падзеямі. Нягледзячы на ​​перапынак у адпраўцы канвояў, пастаўкі ў СССР толькі ўзраслі. Так, у чэрвені 1942 года ў СССР было пастаўлена 155 тыс. т. грузаў, у ліпені 195 тыс. т., а ў жніўні 216 тыс. т.. Поўнае спыненне паставак было нявыгадна Вялікабрытаніі, так як СССР займаў вядучую ролю ў яе «стратэгіі непрамых уздзеянняў». Згодна з гэтай стратэгіі краіны Восі павінны былі быць акружаны «апяразваючым кольцам» армій саюзнікаў. А эканамічнае дамінаванне ЗША і Вялікабрытаніі ў наступнай вайне на знясіленне рэсурсаў дазволіць атрымаць перамогу. І асноўнай задачай для Вялікабрытаніі было ўтрыманне СССР у вайне, для чаго выкарыстоўваліся і пастаўкі па ленд-лізу. Разам з тым варта адзначыць, што павелічэнне паставак праз Іран, якое адбылося за разгромам PQ-17, было выгадна Вялікабрытаніі, так як, па-першае, павялічвала яе прысутнасць у Іране, а па-другое, магло спрыяць паляпшэнню забеспячэння яе армій у.
Нягледзячы на тое, што магчымасць палявання на «Тырпіц» у зоне на захад ад вострава Мядзведжы не выключалася, у зоне на ўсход ад вострава Мядзведжы Адміралцейства не мела сіл для выканання такой аперацыі. А згодна з планам Джона Тові, каб канвой прывёў «Тырпіц» да англійскіх лінейных сіл, канвой павінен быў не рассейвацца, а разгортвацца і ісці на захад насустрач англійскай эскадры.
Фактары, якія паўплывалі на падзеі
У нейкай ступені ўсе гэтыя версіі маюць пад сабой падставу, бо фактараў, якія ператварылі праводку канвою PQ-17 у разгром, было нямала. Нямецкая авіяцыя панавала ў паветры Запаляр'я, а нямецкія падводныя лодкі гаспадарылі ў Баранцавым моры. Савецкі Паўночны флот і авіяцыйныя часткі былі занадта слабыя, каб самастойна забяспечыць надзейнае прыкрыццё канвояў на ўсход ад 20-га мерыдыяна, як таго хацелі англічане. У гэтых умовах і саюзнікі, і СССР разумелі, што пры праводцы канвояў у Арктыцы страты ў судах і караблях ахоўвання непазбежныя. Гэтая сітуацыя не з'яўлялася экстраардынарнай. З падобнымі праблемамі англічане сутыкнуліся ў Міжземным моры пры праводцы канвояў на Мальту. Улетку 1942 года, як і арктычныя канвоі, яны неслі цяжкія страты. Пры гэтым цяжкія страты неслі таксама і караблі эскорту:
Дадатковымі фактарамі, якія паўплывалі на лёс PQ-17, стала няздольнасць саюзнікаў нейтралізаваць цяжкія надводныя нямецкія караблі, і, у прыватнасці, «Тырпіц». На ўсход ад вострава Мядзведжы Адміралцейства магло спадзявацца толькі на падводныя лодкі. Дадатковым галаўным болем Адміралцейства быў непакой за лёс крэйсерскай групы. Разам са спробай кіраваць дзеяннямі флоту з штаба, які знаходзіцца за 2000 міль ад месца падзей, гэта прывяло да выдачы лордам Паўндам паспешнага загаду аб рассейванні канвою. Памылковасць гэтага рашэння і ператварыла правядзенне цяжкай аперацыі ў катастрофу. Адзначаліся як несвоечасовасць выдачы гэтага загаду (за паўсуткі да рэальнага выхаду «Тырпіца» ў мора), так і сумніўная эфектыўнасць дадзенага рашэння. Камандуючы флотам Метраполіі Джон Тові слушна меркаваў, што нямецкія надводныя караблі не будуць атакаваць злучэнне, калі ў яго складзе будуць эсмінцы.
Дадатковымі фактарамі сталі дзеянні Гамільтана і Брума па атрыманні неадназначных радыёграм ад Адміралцейства. Памылкова вырашыўшы, што крэйсеры ідуць у бой з надыходзячым «Тырпіцам», Брум прапанаваў Гамільтану далучыць яго эсмінцы да крэйсерскага злучэння. Гамільтан, разумеючы, што яны будуць у будучай бітве дапамогай, зрабіў гэта. Калі б Гамільтан, як яму і было загадана, знаходзіўся ў 30 мілях ад канвою, гэтага б, хутчэй за ўсё, не адбылося. Абарона эсмінцаў Брума была б не залішняй для суднаў канвою.
Усе гэтыя памылкі прывялі да таго, што безабаронныя судны сталі лёгкай здабычай нямецкай авіяцыі і падводных лодак. Прааналізаваўшы ўсё гэта, Адміралцейства вырашыла змяніць тактыку пры правядзенні наступнага канвою.
Наступствы
Ужо 17 ліпеня, яшчэ да канчатковага высвятлення ўсіх абставінаў праводкі канвою PQ-17, Чэрчыль пісаў Сталіну:
…У выпадку з апошнім канвоем пад нумарам PQ-17 немцы нарэшце выкарыстоўвалі свае сілы такім спосабам, якога мы заўсёды баяліся. Яны сканцэнтравалі свае падводныя лодкі на захад ад вострава Мядзведжы, а свае надводныя караблі трымалі ў рэзерве для нападу на ўсход ад вострава Мядзведжы…
Я павінен растлумачыць небяспекі і цяжкасці гэтых аперацый з канвоямі, калі эскадра праціўніка знаходзіцца на Крайняй Поўначы. Мы не лічым правільным рызыкаваць нашым флотам метраполіі на ўсход ад вострава Мядзведжы ці там, дзе ён можа падвергнуцца нападу нямецкіх самалётаў, якія базуюцца на ўзбярэжжы. Калі адно або два з нашых вельмі нешматлікіх магутных суднаў загінулі б ці хоць бы былі сур’ёзна пашкоджаны, у той час як «Тырпіц» і суправаджаючыя яго караблі, да якіх хутка павінен далучыцца «Шарнхорст», засталіся б у дзеянні, то ўсё панаванне ў Атлантыцы было б страчана…
У сваім пасланні Чэрчыль спрабаваў данесці да Сталіна неабходнасць прыпыніць адпраўку новых канвояў. На што Сталін у катэгарычнай форме адказаў яму 23 ліпеня:
Загад Англійскага Адміралцейства 17-му канвою пакінуць транспарты і вярнуцца ў Англію, а транспартным судам рассыпацца і дабірацца ў адзіночку да савецкіх партоў без эскорту нашы спецыялісты лічаць незразумелым і невытлумачальным. Я, вядома, не лічу, што рэгулярны падвоз у паўночныя савецкія парты магчымы без рызыкі і страт. Але ў абстаноўцы вайны ні адна вялікая справа не можа быць ажыццёўлена без рызыкі і страт. Вам, вядома, вядома, што Савецкі Саюз нясе непараўнальна больш сур’ёзныя страты.
У жніўні Адміралцейства засяродзіць намаганні на праводцы канвою да асаджаным у Мальце, для чаго зноў прыйшлося, як і ў чэрвені, выкарыстоўваць сілы эскорту, узятыя з флоту Метраполіі. На ахову новага канвою ў СССР не хапала караблёў, таму ён адкладаўся да верасня. Вымушаную паўзу вырашана было выкарыстоўваць для распрацоўкі новага плана. Адміралцейства пастаралася ўлічыць усе памылкі, дзеля чаго давялося ўнесці кардынальныя змены.
Было вырашана ўзмацніць эскорт. Нарэшце-то канвой атрымаў знішчальнае прыкрыццё — у ахоўванне ўвайшоў эскортны авіяносец, на борце якога знаходзілася 12 знішчальнікаў «Харыкейн» і тры патрульныя «Суордфішы». У склад ахоўвання таксама была ўключана «ўдарная група» ў складзе крэйсера «Сцыла» і 19 эсмінцаў. Тові лічыў, што такой колькасці эсмінцаў будзе дастаткова, каб адбіць у немцаў жаданне выкарыстоўваць цяжкія караблі.
У СССР на час праводкі канвою перапісвалася авіягрупа пад камандаваннем палкоўніка Ф. Л. Хопса. У яе склад увайшлі 4 фотаразведчыкі, 144-я і 455-я эскадрыллі тарпеданосцаў і 210-я эскадрылля патрульных. Тарпеданосцы павінны былі нейтралізаваць цяжкія нямецкія караблі ў Баранцавым моры, а патрульныя самалёты заняцца падводнымі лодкамі. Наземны персанал і рыштунак для авіягрупы ў жніўні былі дастаўлены амерыканскім крэйсерам «Тускалуза» і эсмінцамі.
Зменена была і схема праводкі. Судны канвою выходзілі не з Ісландыі, а з Лох Ю ў Шатландыі. Зваротны канвой QP-14 выходзіў не адначасова з PQ-18, а пазней. Гэтыя меры павінны былі заблытаць праціўніка і выкарыстоўваць «ударную групу эсмінцаў» і эскортны авіяносец для праводкі абодвух канвояў. Акрамя таго, Джон Тові не выходзіў у мора з сіламі далёкага прыкрыцця, а заставаўся кіраваць аперацыяй у Скапа-Флоу, знаходзячыся на прамой сувязі з Лонданам. Гэта павінна было развязаць рукі камандзірам злучэнняў на месцах, абараніўшы іх ад непатрэбнага ўмяшання Уайтхола.
Германскае камандаванне памылкова лічыла, што рассейванне канвою — заслуга масіраваных нападаў люфтвафэ. Таму надводных караблям у новай бітве адводзілася толькі дапаможная роля. Яны выстаўлялі мінныя загароды і павінны былі атакаваць зваротны канвой. Лічылася, што для разгрому наступнага канвою дастаткова будзе авіяцыі і падводных лодак.
Канвой PQ-18 адправіўся ў шлях 2 верасня 1942 года. Нягледзячы на моцнае ахоўванне, ён панёс прыкметныя страты: 13 транспартаў з 40. Пры праводцы зваротнага канвою былі страчаныя 3 транспарты, эсмінец і тральшчык. Праціўнік таксама панёс значныя страты: Германія страціла ў абедзвюх аперацыях 3 падводныя лодкі і 41 самалёт.
Планах адпраўкі далейшых канвояў перашкодзіла — высадка саюзнікаў у Паўночнай Афрыцы. Для высадкі былі прыцягнуты ўсе наяўныя караблі эскорту, таму адпраўка вялікіх канвояў у СССР была спыненая да палярнай зімы. Каб змякчыць гнеў Сталіна, саюзнікі ажыццяўлялі пастаўкі па іншых каналах, а ў Арктыцы былі ўжытыя «капежныя пастаўкі». Яшчэ ў жніўні два савецкія судны паасобку прайшлі паўночным маршрутам. Гэтую тактыку вырашылі ўжыць і саюзнікі. Паасобку да зімы ў СССР былі адпраўленыя 13 суднаў, з якіх да пункту прызначэння дабраліся 5. Наступны паўнавартасны канвой у СССР быў адпраўлены толькі ў снежні 1942 года, ужо з новым індэксам — JW-51.
Пераказ гісторыі канвою
Падчас вайны паведамленні аб разгроме канвою падпарадкоўваліся прапагандысцкаму правілу «завышай страты праціўніка і змаўчы або змяншай свае ўласныя». доктара Гебельса не прамінулі скарыстацца апісаннем разгрому каравана ў сваіх мэтах. вёў перадачы па радыё, у яркіх фарбах распісваючы патапленне кінутых на волю лёсу транспартаў. У Арктыцы дзейнічалі цэлыя тры здымачныя групы, а кадры кінахронікі, адзнятыя імі, выкарыстоўваліся потым для ўсхвалення перамог Трэцяга рэйха. У нейтральных краінах немцы растыражавалі ў мэтах прапаганды здымкі суднаў і маракоў. Было заяўлена пра «найвялікшую катастрофу» і пра тое, што патоплены амерыканскі крэйсер і 35 суднаў.
Саюзнікі ж наадварот імкнуліся схаваць інфармацыю аб маштабах трагедыі. Англійская «Дэйлі Геральд» толькі праз месяц у невялікі нататцы паведамляла аб «адной з найбуйнейшых канвойных бітваў», але казала пра тое, што канвой прарваўся. Амерыканскі апублікаваў здымкі з «Уэйнрайта» у Дзень незалежнасці і прывёў нямецкую версію, паказаўшы, што канвой панёс страты, але не настолькі вялікія, як паведамляюць немцы. І што «нягледзячы на ​​страты, паводле паведамленняў рускіх канвой шчасна прыбыў у іх арктычны порт». Вясной 1943 года выліўся скандал, калі лорд Уінстэр у запатрабаваў тлумачэнняў і падрабязнасцей адносна «самага жудаснага паходу ў свеце».
Зарок маўчання быў парушаны амерыканскімі газетамі ўжо ў лютым 1945 года, калі з германскіх лагераў сталі прыбываць палонныя маракі з амерыканскіх суднаў. Гэтыя звесткі выклікалі гучны скандал і вымушана было выпусціць камюніке. Аднак у ім досыць сапраўды апісваліся падзеі толькі па 4 ліпеня, а далейшыя падзеі апісваліся вельмі туманна.
Пасля вайны апісанне трагедыі PQ-17 было цесна звязана з імклівым астуджэннем адносін былых саюзнікаў. У кастрычніку 1948 года ў газеце «Чырвоны флот» былі апублікаваныя два артыкулы капітана 2-га рангу В. Андрэева, у якіх у адрас Адміралцейства прагучала рэзкая крытыка і было заяўлена аб адданне загаду аб расфарміраванні канвою без усялякай на тое неабходнасці і пра тое, што караблі эскорту, якія павінны былі абараняць судны, пакрылі сябе нязмыўнай ганьбой, пакінуўшы на волю лёсу безабаронныя судны. У Англіі пачаўся новы скандал, але пры гэтым ён стаў набываць выгляд. Адміралцейства заявіла аб тым, што роспуск канвою быў непазбежны, і нагадала былому саюзніку аб 40 паспяховых арктычных канвояў і той цане, якую за гэта прыйшлося заплаціць. У газеце «Праўда» нават з'явіўся артыкул у абарону Адміралцейства, у якой гаварылася аб «несумненнай мужнасці» амерыканскага і англійскага флоту пры праводцы канвою.
Наступная порцыя інфармацыі аб канвоі з'явілася ўжо ў самой Вялікабрытаніі. У кастрычніку 1950 года ў дадатку да «Лондан газет» былі апублікаваныя рапарты адмірала Тові, якія тычыліся рускіх канвояў. У іх былі прыведзены ўсе дадзеныя аб праводцы канвояў і агучана рэальная лічба страт PQ-17. Пры гэтым прэса звярнула ўвагу на новыя абставіны — патрабаванні Тові да Адміралцейства аб узмацненні эскорту канвояў, скарачэнні канвояў у летні час, безадказныя просьбы да рускіх аб дапамозе і мноства спасылак на адсутнасць узаемадзеяння з Крамлём.
Але, нягледзячы на тое, што сэр Дадлі Паўнд памёр яшчэ ў 1943 годзе, імя таго, хто аддаў загад, так і не было названа. Толькі ў 1957 годзе, у працы афіцыйнага гісторыка Адміралцейства Стывена У. Роскіла «Вайна на моры» было сказана, што загад аб роспуску канвою быў дадзены Дадлі Паўндам і пра тое, што гэты загад быў вельмі цяжкай памылкай. Утойванне Адміралцействам ужо пасля вайны ўсёй праўды пра PQ-17 выклікала ў маракоў, якія ўдзельнічалі ў праводцы PQ-17, здзіўленне і называлася «другой памылкай Адміралцейства».
У 1968 годзе Дэвід Ірвінг, англійскі пісьменнік, які спецыялізуецца на ваеннай гісторыі Другой сусветнай вайны, выпусціў кнігу «Destruction of Convoy PQ.17» аб PQ-17, у якой у асноўным засяродзіўся на памылках саюзнага камандавання. У прыватнасці, віну за рассейванне канвою Ірвінг усклаў на камандзіра непасрэднага прыкрыцця Дж. Брума. У адказ Брум падаў у суд пазоў аб паклёпе і выйграў справу. Суд не толькі абавязаў Ірвінга выплаціць рэкордную на той час кампенсацыю ў 40 000 фунтаў стэрлінгаў, але і забараніў кнігу да далейшага распаўсюджвання. Джон Брум таксама выдаў «Канвою рассеяцца», у якой на аснове часопіса радыёграм дадзена гісторыя канвою. Тым не менш, у 1971 годзе кніга Ірвінга была выдадзена ў СССР пад назвай «Разгром канвою PQ-17».
У савецкай і расійскай гістарыяграфіі пры апісанні трагедыі канвою часта згадваецца пра тое, што падводная лодка К-21 змагла зрабіць тое, чаго не мог дамагчыся англійскі флот, і нямецкае злучэнне на чале з «Тырпіцам» спыніла сваю аперацыю з-за яе паспяховай тарпеднай атакі, і што пакіданне караблямі ахоўвання канвою было праявай баязлівасці, а трагедыя канвою стала толькі падставай для спынення паставак у самы цяжкі для СССР час (нямецкія арміі рваліся да Каўказа і Сталінграда). Згадваючы пра тое, што СССР правёў маштабную пошукава-выратавальную аперацыю, савецкія гісторыкі звычайна замоўчвалі аб тым, што Паўночны флот аказаўся не ў стане забяспечыць бяспеку праходжання ў сваёй аператыўнай зоне, а савецкая авіяцыя — здушыць авіяцыю люфтвафэ і надзейна абараніць канвоі ад нападаў нямецкіх бамбардзіроўшчыкаў нават ля сваіх берагоў.
Разам з тым аддавалася належнае мужнасці брытанскіх маракоў:
Ні ў каго… няма падстаў сумнявацца ў адвазе, стойкасці і бясстрашнасці маракоў англійскіх караблёў… Было дастаткова часу, выпадкаў і фактаў, каб ацаніць па вартасці сур'ёзнае стаўленне англійскіх маракоў да сваіх абавязкаў і да саюзніцкага абавязку ў барацьбе з агульным ворагам…
Асабістыя якасці брытанскіх маракоў і палітыка англійскага ўрада — рэчы розныя.
Нягледзячы на ​​тое, што ў гэтак складанай тэме цяжка заставацца нейтральным, у друку ўсё часцей з'яўляюцца публікацыі, якія больш узважана падыходзяць да апісання гісторыі канвою. Апублікаваныя і пераклады шэрагу англійскіх кніг. З апісання ўсіх гэтых кніг вымалёўваецца карціна не толькі суднаў, якія трагічна гінулі, але і абурэнне экіпажаў крэйсераў і эсмінцаў, вымушаных паводле загаду Адміралцейства пакінуць ахоўныя караблі, мужнасць пакінутых караблёў эскорту, адвага маракоў, які абаранялі свае судны, і членаў ваенных каманд, дапамога, аказаная маракам авіяцыяй і караблямі Паўночнага флоту. Усе гэтыя намаганні не зніклі дарма і, нягледзячы на ​​разгром PQ-17, пастаўкі арктычнымі канвоямі ўнеслі свой уклад у перамогу саюзнікаў у Другой сусветнай вайне.
У масавай культуры
У 1955 годзе выйшаў раман. У рамане, напісаным паводле матываў трагедыі канвою PQ-17, апісвалася гісторыя нейкага арктычнага канвою, які выйшаў у СССР. Гэтак жа, як і PQ-17, канвой быў разгромлены пасля памылковых дзеянняў лордаў Адміралцейства. У 1968 годзе скарочаны пераклад гэтага рамана выйшаў у СССР пад назвай «Карабель яго вялікасці „Уліс“».
У 1966 годзе ў ЗША выйшаў раман галандскага аўтара. У кнізе, якая разыйшлася амаль мільённым накладам, апавядаў пра лёс аднаго з арктычных канвояў, судны якога былі практычна цалкам патоплены падводнымі лодкамі.
У маі 1970 года ў ленінградскім часопісе «Зорка» быў апублікаваны раман В. Пікуля пра трагічны лёс канвою PQ-17. У гэтым рамане разам з выявай мужнасці савецкіх, англійскіх і амерыканскіх маракоў аўтар рабіў акцэнт на палітычных прычынах трагедыі.
Ін-цзун (дынастыя Сун)
Ін-цзун (英宗, асабістае імя — Чжаа Шу (趙曙) 16 лютага 1032 — 25 студзеня 1067) — 5-ы кітайскі імператар дынастыі Сун у 1063—1067 гадах, пасмяротнае імя — Сюань Сяа-хуандзі (宣孝皇帝).
Канвой PQ-17
У масавай культуры
У 1972 годзе на кінастудыі ім. Даўжэнкі рэжысёрам Уладзімірам Даўганём быў зняты фільм «Сямнаццаты трансатлантычны». У фільме распавядалася пра арктычны канвой, які ішоў у Мурманск у чэрвені 1942 года. Брытанскія караблі эскорту, выконваючы загад свайго камандавання, не ўступілі ў бой з нямецкімі падводнымі лодкамі і авіяцыяй і кінулі транспарты без аховы. Большасць суднаў з каштоўнымі грузамі была патоплена.
У 2004 годзе на экраны выйшаў васьмісерыйны, зняты паводле матываў рамана Валянціна Пікуля.
Ін-цзун (дынастыя Сун)
Біяграфія
Паходзіў з імператарскага роду Чжаа. Сын прынца Чжаа Юнчжана. Пры нараджэнні атрымаў імя Цзоншы. Яго бацька быў стрыечным братам імператара і некаторы час лічыўся спадчыннікам трона. Аднак у 1055 годзе імператар Жэнь-цзун выбраў у якасці свайго пераемніка менавіта Чжаа Цзоншы, які змяняе імя на Шу.
Пасля смерці ў 1063 годзе Жэнь-цзуна новым імператарам становіцца Чжаа Шу, які атрымлівае імя Ін-цзун. З самага пачатку (1064 год) праўлення паміж імператарскімі дарадцамі ішлі спрэчкі адносна статусу памерлага бацькі імператара. Адны прапаноўвалі даць яму званне «імператарскага дзядзькі», а іншыя «бацькі». Урэшце, у 1066 годзе, Ін-цзун падтрымаў апошніх і здолеў настаяць на сваім.
У 1065 годзе імператар выдаў загад аб складанні агульнай гісторыі пад назвай («Усёабдымнае люстэрка для дапамогі ўраду»), даручыўшы гэтую працу вядомым навукоўцам Сыма Гуану,,  і.
У 1067 годзе ў імператара адкрылася хвароба сэрца, хутчэй за ўсё гэта было. Ён абвясціў свайго старэйшага сына спадчыннікам імператарскай улады. Памёр Ін-цзун 25 студзеня 1067 года.
Вінцэнт Война
Біяграфія
З роду Войнаў-Грычынавічаў, сын кашталяна мсціслаўскага Сямёна. Браў удзел у кампаніях мультанскіх, маскоўскіх, інфлянцкіх, барацьбе з татарамі на Падоллі. У пачатку вайны ў Інфлянтах быў паручнікам гусарскай роты падчашага літоўскага Януша Радзівіла. На мяжы 1602—1603 гадоў стаў паручнікам гусарскай роты польнага гетмана літоўскага Яна Караля Хадкевіча і камандаваў ёю яшчэ прынамсі ў 1606 годзе. У бітве пад Кірхгольмам (1605) камандаваў 300-конным атрадам гусарыі ў цэнтры фармацыі войскаў Рэчы Паспалітай, атака гусарыі і курляндскіх рэйтараў пачатая Войнам разбіла шведскую пяхоту, у бітве паранены. У 1608 годзе атрымаў ліст прыпаведны на ўласную 100-конную гусарскую роту. Пратэкцыяй вялікага гетмана Яна Караля Хадкевіча атрымаў за заслугі некалькі наданняў, у тым ліку староства інтурскае.
У лістападзе 1609 года дваранін Вінцэнт Война разам з каралеўскім сактаратром Гжэгажам Каханскім пасланы каралём Янам Казімірам у абоз канфедэратаў пад Смаленск, каб запэўніць іх у выплаце заробкаў і асцярожна папракнуць за ўтварэнне канфедэрацыі і рабаванне валасцей, а таксама паспрабаваць заахвоціць жаўнераў да ўдзелу ў вайне на тэрыторыі Маскоўскай дзяржавы.
У 1612 годзе ажаніўся з Гальшкай, дачкой маршалка надворнага літоўскага Пятра Весялоўскага, пасагам атрымаў 4700 злотых. У сакавіку 1615 года склаў тастамент, прызначыўшы экзекутарамі суфрагана віленскага Абрагама Войну, крайчага літоўскага Андрэя Войну і падсудка віленскага Адама Унучка. Неўзабаве памёр.
Сям’я
У шлюбе з Гальшкай з Весялоўскіх меў трох дачок — Катажыну, Анну, Соф’ю.
Вікторыя Фёдараўна Азаранка
Вікторыя Фёдараўна Азаранка (, Мінск) — беларуская тэнісістка. Былая першая ракетка свету сярод юніёрак, пераможца двух юніёрскіх турніраў Вялікага Шлема. Заслужаны майстар спорту Рэспублікі Беларусь (2010). Алімпійская чэмпіёнка ў змяшаным парным разрадзе і бронзавы прызёр Гульняў-2012 у жаночым адзіночным разрадзе. Пераможца двух турніраў Вялікага шлема ў змяшаным парным разрадзе. Першая беларуская тэнісістка — пераможца двух турніраў Вялікага шлема ў адзіночным разрадзе, першая беларуска на вяршыні рэйтынгу WTA (2012—2013 гады).
Біяграфія
Да восені 2004 года Вікторыя Азаранка трэніравалася ў Беларусі, рэгулярна выязджаючы на міжнародныя турніры. Пачаткам выступлення на міжнародных юнацкіх турнірах стаў 2002 год, а ўжо ў 2003 годзе Вікторыя выйграла першы міжнародны турнір у Ташкенце. У кастрычніку 2004 года перабралася ў Марбеллю (Іспанія), каб трэніравацца ў тэніснай акадэміі. Трэнерам стаў нямецкі адмысловец, былы трэнер Штэфі Граф. Знаходжанне ў Іспаніі аплачваў беларускі спонсар — «Белтэхэкспарт». Пазней Вікторыя перабралася ў Скоцдэйл (штат Арызона, ЗША), дзё ёю апекавалася сям’я расійскага хакеіста Мікалая Хабібуліна. Пэўны час Вікторыя Азаранка пражывала ў Манака, цяпер яна стала пражывае ў Манхэтэн-Біч (ЗША).
Юніёрская кар’ера
Будучы юніёркай, Вікторыя Азаранка стала чэмпіёнкаю Еўропы ў парным разрадзе сярод 14-гадовых і пераможцаю каманднага Кубка Еўропы ва ўзросце да 14 і да 16 гадоў. На яе рахунку — перамога на юнацкіх турнірах «Вялікага шлема»: Уімблдан у парным разрадзе (чэрвэнь 2004 года; разам з беларускаю Вольгай Гаварцовай), Адкрыты чэмпіянат Аўстраліі (Australian Open) у адзіночным і парным разрадах (студзень 2005), Адкрыты чэмпіянат Францыі (Roland Garros) у парным разрадзе (2005; разам з вянгеркай Агнеш Савай), Адкрыты чэмпіянат ЗША ў адзіночным разрадзе (2005). Дзякуючы гэтым дасягненням у 2005 годзе Азаранка заняла першы радок у рэйтынгу дзяўчын-тэнісістак ва ўзроставай катэгорыі да 18 гадоў (31 студзеня 2005 года), а па выніках сезону стала чэмпіёнкаю свету сярод юніёрак па версіі Міжнароднай тэніснай федэрацыі ITF. 2005 год стаў апошнім у юніёрскай кар’еры Азаранкі — у кастрычніку 2005 года Вікторыя была ўжо ў шэрагу 200 лепшых тэнісістак свету: у рэйтынгу Жаночай тэніснай асацыяцыі (WTA) яна займала 149-е месца.
Першыя гады дарослай кар’еры
У 2007 годзе Вікторыя Азаранка ў пары з Максімам Мірным выйграе свой першы дарослы турнір Вялікага шлема ў змяшаным парным разрадзе — беларуская пара не мае роўных на Адкрытым чэмпіянаце ЗША. У 2008 годзе таксама ў змяшаным парным разрадзе Вікторыя Азаранка ў пары з амерыканскім тэнісістам Бобам Браянам здабывае тытул на Адкрытым чэмпіянаце Францыі.
2009
Сезон-2009 пачаўся для Вікторыі з доўгачаканай перамогі: 10 студзеня яна ўпершыню ў кар’еры перамагла на турніры WTA (Брысбен, прызавы фонд $220 тыс.), перайграўшы францужанку Марыён Барталі. Раней Вікторыя 4 разы доходзіла да фіналаў падобных турніраў. У сярэдзіне студзеня Азаранка заняла ў сусветным рейтынгу 14-ю пазіцыю. На Адкрытым чэмпіянаце Аўстраліі (Australian Open) Азаранка была расстаўлена з нумарам 13 і дайшла да чацвёртага кругу, дзе яе суперніцаю стала амерыканка Сярэна Уільямс. Пры ліку 6-3, 2-4 Вікторыя мусіла адмовіцца ад далейшае барацьбы ў сувязі з праблемамі са здароўем.
22 лютага 2009 года Вікторыя Азаранка стала пераможцай турніру WTA Regions Morgan Championships-2009, які праходзіў у Мэмфісе (ЗША). Гэты турнір яна выйграла не толькі ў адзіночным, але і ў парным разрадах (разам з датчанкаю Каралін Вазняцкі).
У сакавіку 2009 года на турніры ў Індыян-Уэлсе (ЗША) з агульным прызавым фондам $4,5 млн. Вікторыя Азаранка стала пераможцай жаночых парных спаборніцтваў (разам з расіянкаю Верай Званаровай) і дайшла да паўфіналу ў адзіночным разрадзе. У апублікаваным 23 сакавіка 2009 года рэйтынгу WTA Азаранка заняла 10-ю пазіцыю, як у адзіночным, так і ў парным разрадах, упершыню ў кар’еры прабіўшыся ў дзясятку мацнейшых тэнісістак свету.
4 красавiка 2009 года найлепшая беларуская тэнісістка стала пераможцаю супер-турніру WTA ў Маямі з прызавым фондам $4,5 млн. На шляху да перамогі яна перайграла аўстралійку Саманту Стосур, расіянку Святлану Кузняцову і ўпершыню — Сярэну Уільямс. Пасля трыумфу на кортах Маямі Азаранка ў рэйтынгу WTA перамясцілася на 8-ю пазіцыю.
На турніры ў Рыме Вікторыя дасягнула паўфіналу, дзе прайграла Святлане Кузняцовай. На турніры ў Мадрыдзе беларуская тэнісістка спынілася на стадыі трэцяга кругу, затое ўдзел у Адкрытым чэмпіянаце Францыі (Roland Garros) атрымаўся досыць удалым: будучы расстаўленаю ў адзіночным разрадзе з нумарам 9, Вікторыя дайшла да чвэрцьфіналу, абыграўшы мінулагоднюю пераможцу сербку Ану Іванавіч, але саступіўшы ва ўпартым трохсэтавым паядынку першай ракетцы турніру расіянцы Дынары Сафінай (6-1 4-6 2-6). У парным разрадзе Вікторыя выступала з расіянкаю Аленай Вяснінай і дайшла да фіналу спаборніцтваў.
На Уімблдане Вікторыя Азаранка атрымала ад арганізатараў 8 нумар у сетцы спаборніцтваў і дайшла да чвэрцьфіналу, саступіўшы будучай пераможцы турніру Сярэне Уільямс з лікам 2-6, 3-6.
Па выніках 2009 года ў рэйтынг-лісце WTA Вікторыя Азаранка заняла 7-е месца, выйграўшы 45 з 60 праведзеных матчаў, здабыўшы тры тытулы ў адзіночным і два — у парным разрадах і ўпершыню ў кар’еры адабраўшыся на Выніковы турнір WTA.
2010
У студзені Вікторыя дайшла да чвэрцьфіналу турніру ў Сіднэі, прайграўшы расіянцы Алене Дзяменцьевай, на Адкрытым чэмпіянаце Аўстраліі на чвэрцьфінальнай стадыі саступіла ва ўпартым трохсэтавым паядынку Сярэне Уільямс, а ў лютым на турніры ў Дубаі дайшла да фіналу, дзе прайграла былой першай ракетцы свету Вінус Уільямс. Увесь час Азаранка мела сур’ёзныя праблемы са здароўем і кепскімі фізічнымі кандыцыямі, у выніку чаго страціла больш за 10 пазіцый у рэйтынгу WTA. Усплёск адбыўся пад канец лета: 1 жніўня 2010 года Вікторыя Азаранка выйграла турнір у Стэнфардзе (Каліфорнія, ЗША) з прызавым фондам $700 тыс., у фінале перайграўшы дзейсную на той момант чэмпіёнку турніру Марыён Барталі. наступным стаў турнір у амерыканскім горадзе Цынцынаці. Сыграўшы толькі адзін матч у адзіночным разрадзе, у парным Вікторыя (разам з расіянкаю Марыяй Кірыленкаю) здабыла першы за больш чым год тытул. Увосень Азаранка дайшла да паўфіналу турніру ў Токіа, а 24 кастрычніка ў Маскве беларуская тэнісістка выйграла Кубак Крамля. Дасягнутыя вынікі дазволілі беларусцы вярнуцца ў Топ-10 WTA і зноў удзельнічаць у Выніковым турніры WTA ў Досе.
2011
Сезон-2011 пачаўся для Вікторыі дасягненнем чвэрцьфіналу турніру ў аўстралійскім Сіднэі, дзе яна саступіла бяльгійцы Кім Клістарс, а таксама не зусім удалым выступленнем на Australian Open, дзе яна прайграла кітайскай тэнісістцы Лі На ў чацвёртым крузе. У парным разрадзе на турніры ў Мельбурне дуэт Азаранка-Кірыленка дайшоў да фіналу, але здабыць тытул у беларуска-расійскага тандэму не атрымалася.
2 красавіка 2011 года Вікторыя Азаранка ў другі раз стала пераможцай на буйным турніры ў амерыканскім Маямі, пасля чаго ўзнялася на 6-ы радок сусветнага тэніснага рэйтынгу. 10 красавіка яна выйграла тэнісны турнір з прызавым фондам $220 тыс. у іспанскай Марбэллі і ўпершыню ў кар’еры заняла 5-ы радок сусветнага тэніснага рэйтынгу. На грунтовым турніры ў Мадрыдзе Азаранка дасягае фіналу, саступіўшы ў зацятай барацьбе чэшцы Квітавай, а ў Рыме на стадыі чвэрцьфіналу вымушаная адмовіцца ад барацьбы з-за праблемаў са здароўем. У парным разрадзе Азаранка працягвае супрацоўніцтва з расіянкаю Марыяй Кірыленкаю, дайшоўшы да паўфіналаў ў Дубаі і Індыян-Уэлсе. На супертурніры ў Мадрыдзе беларуска-расійскі дуэт выйграе тытул, а на Roland Garros дзяўчыны даходзяць да чвэрцьфіналу. У адзіночным разрадзе на кортах Roland Garros Вікторыя таксама спыняецца на чвэрцьфінальнай стадыі, не змогшы знайсці аргументаў супраць кітаянкі Лі. На Уімблдане Вікторыя дайшла да паўфіналу, у якім саступіла ў трох сэтах чэшцы Петры Квітавай. У парным разрадзе Азаранка/Кірыленка здабываюць галоўны трафей турніру ў Стэнфардзе і даходзяць да фіналу ў канадскім горадзе Таронта. У верасні 2011 года Азаранка ўзнялася на трэцяе месца ў сусветным рейтынгу WTA. Дасягнуты чвэрцьфінал у парным разрадзе на турніры ў Токіа, а ў адзіночным разрадзе Азаранка здабывае чарговы тытул на турніры ў Люксембурзе. На Выніковым чэмпіянаце Жаночай тэніснай асацыяцыі ў Стамбуле Вікторыя ўпэўнена даходзіць да фіналу, дзе зноў саступае Петры Квітавай.
2012
Сезон-2012 пачынаецца ў высокім тэмпе. 13 студзеня 2012 года Вікторыя Азаранка выйграла турнір у Сіднэі (Аўстралія) з прызавым фондам $637 тыс. 28 студзеня 2012 года выйграла Australian Open, стаўшы, такім чынам, першаю ў гісторыі тэніса прадстаўніцаю Беларусі — пераможцаю турніру Вялікага шлема ў адзіночным разрадзе (першаю беларускаю ў фінале турніраў Вялікага Шлема была Наталля Зверава). У фінальным матчы Азаранка літаральна разграміла Марыю Шарапаву (6:3, 6:0). З 30 студзеня па 10 чэрвеня 2012 года Азаранка ўзначальвала сусветны рейтынг WTA. У гэты перыяд Вікторыя выйграла прадстаўнічы турнір у Досе (Катар) і турнір катэгорыі Premier Mandatory ў амерыканскім горадзе Індыян-Уэлс. Пераможная серыя Азаранкі з пачатку года склала 26 матчаў. Пачынаючы з канца сакавіка назіралася пагаршэнне вынікаў. Пераможная серыя Азаранкі перарвалася ў чвэрцьфінале турніру ў Маямі (прызавы фонд — больш за $4.828 тыс.), дзе Вікторыя саступіла францужанцы Марыён Барталі. У турніры катэгорыі Premier Series у Штутгарце (ФРГ) з прызавым фондам $740 тыс. Вікторыя, аднак, дайшла да фіналу, у якім упершыню за доўгі час саступіла Марыі Шарапавай. У прадстаўнічым турніры катэгорыі Premier Mandatory ў Мадрыдзе (прызавы фонд — больш за $5.189 тыс.) Азаранка зноў дайшла да фінальнай стадыі, але зноў прайграла, тым разам Сярэне Уільямс. Не надта паспяховае выступленне на Адкрытым чэмпіянаце Францыі (прайграла ў 4 крузе славачцы Дамініцы Цыбулкавай) не дазволіла Азаранцы ўтрымацца на вяршыні рэйтынгу, і яна на 4 тыдні саступіла першы радок расіянцы Марыі Шарапавай. На кортах Уімблдану Вікторыя вельмі ўпэўнена прайшла па турнірнай сетцы, але ў паўфінале зноў саступіла Сярэне Уільямс, якая на працягу матчу выдала рэкордную серыю эйсаў. На Алімпійскіх гульнях у Лондане беларуская змяшаная тэнісная пара ў складзе Максіма Мірнага і Вікторыі Азаранкі выйграла золата — беларускія тэнісісты сталі алімпійскімі чэмпіёнамі. У адзіночным разрадзе Вікторыя Азаранка прайграла ў паўфінале будучай алімпійскай чэмпіёнцы амерыканцы Сярэне Уільямс, але выйграла матч за бронзавы мядаль у расіянкі Марыі Кірыленкі. Пасля Алімпіяды Азаранка вярнулася на вяршыню рэйтынгу Жаночай тэніснай асацыяцыі і ўтрымлівала лідарства на працягу 32 тыдняў. За гэты час Вікторыя дайшла да фіналу Адкрытага чэмпіяната ЗША, саступіўшы ў зацятай 3-сэтавай барацьбе малодшай з сясцёр Уільямс (Азаранка вяла ў апошнім сэце 5:3, але двойчы не выкарыстала шанец здабыць галоўны трафей турніру), восенню выйграла прэстыжны Адкрыты чэмпіянат Кітая, стаўшы першаю тэнісісткаю, у якой атрымалася выйграць два супер-турніры катэгорыі Premier Mandatory за адзін сезон (першы Вікторыя выйграла ў Індыян-Уэлсе), а таксама турнір WTA ў Лінцы. Такім чынам, у сезоне-2012 Азаранка выйграла 6 турніраў, давёўшы колькасць тытулаў да 14. На Выніковым чэмпіянаце ў Стамбуле Азаранка спынілася на стадыі паўфіналу, прайграўшы Марыі Шарапавай, але нягледзячы на гэта, захавала за сабою тытул лідара сусветнага рэйтынгу. Таксама Азаранка за 2012 год зарабіла рэкордную суму прызавых грошай, абагнаўшы па гэтым паказчыку Сярэну Уільямс.
2013
26 студзеня 2013 года Вікторыя Азаранка другі раз запар выйграла Australian Open, перамогшы ў драматычным трохсэтавым паядынку кітайскую тэнісістку Лі На (5 нумар сусветнага рэйтынгу), а 17 лютага паспяхова абараніла тытул пераможцы турніру ў Досе, упершыню з 2009 года перамогшы Сярэну Уільямс. Аднак гэтая перамога не дазволіла Азаранцы ўтрымаць першы радок у рэйтынгу WTA, паколькі яна не атрымала за перамогу новых пунктаў, у адрозненне ад Уільямс, якая летась не ўдзельнічала ў гэтым турніры. Пачынаючы з 18 лютага Вікторыя Азаранка — на другім месцы ў рэйтынгу, а яе лідарства працягвалася агулам 51 тыдзень — гэта 10 вынік ад пачатку Адкрытай эры і трэці — сярод дзейсных спартсменак (Сярэна Уільямс — 124 тыдні, Каралін Вазняцкі — 67 тыдняў). Пасля перамогі ў Досе Вікторыя адмовілася ад удзелу ў прадстаўнічым турніры ў Дубаі з прычыны траўмы. Паводле рашэння Жаночай тэніснай асацыяцыі, за адмову Вікторыя была аштрафанавая на 100 тысяч долараў. На турніры ў Індыян Уэлс Азаранка не абараніла тытулу, не выйшаўшы ў чвэрцьфінале на матч супраць Каралін Вазняцкі з прычыны траўмы правага галенастопу. Гэтая траўма перашкодзіла тэнісістцы выступіць на турніры ў Штутгарце, дзе летась яна дайшла да фіналу. Затое на супертурніры ў Рыме Вікторыя палепшыла леташні вынік, дайшоўшы да фіналу. У матчы за тытул яна саступіла ў дзвюх партыях Сярэне Уільямс. Тым не менш, фінал у Рыме дазволіў Вікторыі ўвайсці ў т.зв. Клуб 20 мільёнаў: беларуская тэнісістка стала наймаладзейшаю з 10 тэнісістак у гісторыі тэніса, што зарабілі за кар’еру больш за 20 мільёнаў долараў прызавых.
Перад пачаткам Адкрытага чэмпіянату Францыі Вікторыя Азаранка займала 3 месца ў рэйтынгу Жаночай тэніснай асацыяцыі і 3 месца ў чэмпіёнскай гонцы WTA. Выступленні ў Парыжы прайшлі ўдала: беларуская тэнісістка ўпершыню ў кар’еры дайшла да паўфіналу спаборніцтваў, дзе саступіла ва ўпартай барацьбе ў трох сэтах леташняй чэмпіёнцы Марыі Шарапавай. Такія вынікі дазволілі Азаранцы заняць другое месца ў рэйтынгу, абышоўшы Шарапаву, якая не здолела абараніць мінулагодніх пунктаў. Пасля выступлення на парыжскіх кортах у актыве Вікторыі Азаранкі — паўфіналы ўсіх турніраў Вялікага Шлема (Уімблдан — 2011, 2012, Адкрыты чэмпіянат Францыі — 2013), фінал Адкрытага чэмпіянату ЗША (2012), а таксама дзве перамогі на Адкрытым чэмпіянаце Аўстраліі (2012, 2013).
Выступленне на Уімблдане скончылася для беларускай тэнісісткі ў першым крузе: у матчы супраць партугальскай тэнісісткі Марыі Кэлер на пачатку другога сэта Вікторыя атрымала траўму калена, і нягледзячы на тое, што сустрэчу першага кругу давяла да перамогі (6:1, 6:2), на гульню другога кругу ўжо не выйшла. У выніку Азаранка страціла 1300 пунктаў і саступіла 2-ю пазіцыю ў рэйтынгу Марыі Шарапавай.
Пасля доўгага рэабілітацыйнага перыяду Вікторыя Азаранка ўзяла ўдзел у прадстаўнічым турніры ў Карлсбадзе, дзе, адолеўшы, сярод іншых, італьянку Франчэску Ск’явонэ і сербку Ану Іванавіч, дайшла да фіналу спаборніцтваў, саступіўшы ў матчы за тытул Саманце Стосур у двух сэтах (2:6, 3:6). Тым не менш, у рэйтынгу Азаранка зноў абышла Марыю Шарапаву, стаўшы другой ракеткаю свету. Пасля гэтага Вікторыя адмовілася ад удзелу ў турніры ў Таронта з-за боляў у спіне і выйшла на корт на супертурніры ў Цынцынаці ў амерыканскім штаце Агая. На шляху да фіналу яна перамагла амерыканку Ваню Кінг, славачку Магдалену Рыбарыкаву, сербку Алену Янкавіч і датчанку Каралін Вазняцкі, а ў фінале ў зацятай барацьбе другі раз у сезоне і трэці раз у кар’еры адолела Сярэну Уільямс — 2:6, 6:2, 7:6 (8:6). Тытул пераможцы Цынцынаці стаў для Вікторыі Азаранкі 3-м у сезоне і 17-м у кар’еры. Здабытыя рэйтынгавыя пункты ў пэўным сэнсе дапамаглі кампенсаваць страту пунктаў за леташні паўфінал Уімблдану. Перад пачаткам Адкрытага чэмпіянату ЗША Вікторыя Азаранка павялічыла адлегласць ад 3-га месца ў рэйтынгу Жаночай тэніснай асацыяцыі (Шарапавай) і выйшла на 2 месца ў чэмпіёнскай гонцы WTA. На нью-ёрскіх кортах Азаранка паўтарыла сваё леташняе дасягненне, дайшоўшы да фіналу спаборніцтваў, дзе зноў у трох сэтах (5:7, 7:6 (8:6), 1:6) саступіла лідару сусветнага рэйтынгу Сярэне Уільямс. Восеньская азіяцкая серыя турніраў скончылася для Вікторыі безвынікова: у Токіа яна саступіла ў першым крузе экс-першай ракетцы свету Вінус Уільямс, а ў першым крузе Адкрытага чэмпіянату Кітая — нямецкай тэнісістцы Андрэа Петкавіч. Такім чынам, да Выніковага турніру Азаранка падышла, страціўшы істотную колькасць пунктаў з леташніх азіяцкіх турніраў, але захавала другую пазіцыю ў сусветным рэйтынгу. Групавы этап беларуская тэнісістка пачала з перамогі. На жаль, выйсці з групы Вікторыі перашкодзіла траўма. Аднак па выніках года Азаранка захавала другое месца ў рэйтынгу Жаночай тэніснай асацыяцыі, апярэджваючы трэцюю ракетку свету — кітаянку На Лі — на 2 тысячы пунктаў.
2014
Выступленні ў сезоне-2014 Вікторыя Азаранка распачала на аўстралійскім кантыненце — на турніры ў Брысбэне, які беларуская спартсменка ўжо выйгравала ў 2009 годзе. Тым разам, дайшоўшы да фіналу, Вікторыя прайграла заўзятай канкурэнтцы Сярэне Уільямс з лікам 4:6, 5:7. Тым не менш, Вікторыя здабыла дадатковыя пункты, бо летась на гэтым турніры дайшла толькі да паўфіналу (адмовілася выходзіць на паўфінальны матч з прычыны траўмы).
Абарона тытулу чэмпіёнкі Адкрытага чэмпіянату Аўстраліі была сарвана польскай тэнісісткай Агнешкай Радванскай — у чвэрцьфінальным паядынку Вікторыя нечакана саступіла ў трох сэтах менш тытулаванай польцы, якая, аднак, не прайшла далей за паўфінальную стадыю. Па выніках Адкрытага чэмпіянату Аўстраліі Азаранка захавала 2-гі радок у рэйтынгу Жаночай тэніснай асацыяцыі, але яе перавага над чэмпіёнкай турніру на кортах Мельбурна кітаянкай На Лі склала ўсяго 11 пунктаў.
Уступіўшы ў 2014 год у ролі другой ракеткі свету, Вікторыя Азаранка змагла прыняць удзел толькі ў 9 з 16 запланаваных турніраў, у якіх атрымала 15 перамог і пацярпела 9 параз. Для тэнісісткі з-за траўмаў сезон быў скончаны датэрмінова. Па яго выніках Вікторыя Азаранка апынулася на 32-м месцы рэйтынгу WTA.
2015
У сезоне-2015 Вікторыя Азаранка працягвала паволі выходзіць з крызісу, выкліканага эмацыянальнымі праблемамі і траўмамі, што прывялі да правалу ў папярэднім сезоне. Беларуская тэнісістка пачала год на 31 пазіцыі ў рэйтынгу, але на працягу сезону апыналася на мяжы пятага дзясятку. Нізкі рэйтынг стаў прычынаю трапляння на наймацнейшых суперніц на вельмі ранніх стадыях буйных турніраў. Сярод поспехаў Вікторыі ў сезоне — удалы выступ у складзе нацыянальнай каманды Беларусі ў Кубку Федэрацыі супраць каманды Японіі, а таксама фінал на турніры ў Досе, у якім Азаранка саступіла ў двух сэтах (4:6, 3:6) чэшцы Люсі Шафажавай. На турнірах Вялікага Шлему Вікторыя не паказала вынікаў, падобных да дасягненняў у сезонах 2012 і 2013: у Аўстраліі яна, будучы 31-ай ракеткай свету, спынілася на 4-м крузе, саступіўшы ў трох сэтах (2:6, 6:3, 3:6) 10-ай ракетцы свету Дамініцы Цыбулкавай са Славакіі, у Францыі — на стадыі 3-га кругу, прайграўшы — таксама ў трох сэтах (6:3, 4:6, 2:6) — 1-ай ракетцы свету Сярэне Уільямс, на Уімблдане — зноў прайграўшы Уільямс-малодшай у трох сэтах (6:3, 2:6, 3:6), у ЗША — прайграла ў трохсэтавым матчы 1/4 фінала 3-й ракетцы свету Сімоне Халеп, расстаўленай у турнірнай сетцы з нумарам 2. Пасля паражэння на Адкрытым чэмпіянаце ЗША беларуская тэнісістка выйграла толькі адзін матч — на турніры ў кітайскім Уханю яна перамагла ў першым крузе амерыканку Лоран Дэвіс, але ўжо ў матчы другога кругу з-за праблем са здароўем была вымушаная адмовіцца ад працягу барацьбы, прайграўшы першы сэт брытанцы Яхане Конце. У сувязі з праблемамі са здароўем Вікторыя Азаранка адмовілася ад наступных турніраў з азіяцкай серыі і зноў была вымушана скончыць сезон датэрмінова, апынуўшыся па выніках года на 22 пазіцыі ў рэйтынгу WTA. Затое ў іншым рэйтынгу WTA — спісе найбольш заможных спартсменак — Вікторыя Азаранка апынулася на 4-м месцы, зарабіўшы за кар’еру 25.593,363 долараў ЗША. У тройцы лідараў — Сярэна Уільямс ($74.083,421), Марыя Шарапава ($36.484,486) і Вінус Уільямс ($31.905,015).
2016
Першым турнірам у сезоне стаў Брысбен, чэмпіёнкаю якога Вікторыя стала ў 2009 годзе, выйграўшы свой першы ў кар’еры турнір WTA ў адзіночным разрадзе. Па дарозе да фіналу Азаранка, займаючы на пачатку турніру 22-ое месца ў рэйтынгу WTA, перамагла расіянку Алену Весніну з вынікам 6:2, 6:0, бельгійку Ісалін Бонавентур — 6:3, 6:2, італьянку Рабэрту Вінчы — 6:1, 6:2 і Саманту Кроўфард з ЗША — 6:0, 6:3. У фінале беларускай тэнісістцы супрацьстаяла немка, 10-ая ракетка свету, Анжалік Кэрбер, з якою Вікторыя Азаранка сустракалася ўжо на корце 5 разоў і ніводнага разу не прайграла апанентцы. Фінальны паядынак завяршыўся на карысць беларускі — Вікторыя перамагла з вынікам 6:3, 6:1 і заваявала свой 18 тытул у адзіночным разрадзе, не страціўшы на шляху да трафею аніводнага сэту. Тытул у Брысбене стаў першым за апошнія 2,5 гады.
На Адкрытым чэмпіянаце Аўстраліі Вікторыя Азаранка, будучы адной з галоўных кандыдатак на перамогу, здолела дайсці толькі да чвэрцьфіналу, дзе даволі нечакана саступіла нямецкай тэнісістцы Анжалік Кэрбер у двух сэтах. Кэрбер у выніку стала трыўмфатаркаю Аўстраліі, а Вікторыя Азаранка палепшыла свой леташні вынік на аўстралійскіх кортах, што дазволіла ёй па выніках турніру ўзняцца на 14-е месца ў рэйтынгу WTA.
Трэцім стартам у сезоне стаў турнір у Акапулька, у якім Вікторыя была вымушана зняцца з матча 2 кругу супраць Дамінікі Цыбулкавай у сувязі з пашкоджаннем запясця. Траўма загаілася даволі хутка, і Азаранка прыняла ўдзел у супертурніры ў Індыян-Уэлсе, дзе ў фінальным матчы ў чацвёрты раз у кар’еры выйграла ў Сярэны Уільямс з лікам 6:4, 6:4. Гэта другая перамога беларускай тэнісісткі над Уільямс у двухсэтавым фармаце. Азаранка здабыла дзевятнаццаты тытул у кар’еры. Гэтая перамога зрабіла магчымым вяртанне беларускі ў топ-10 сусветнага рэйтынгу — пасля завяршэння турніру Азаранка заняла 8-е месца ў рэйтынгу. Праз два тыдні беларуская тэнісістка выйшла ў фінал супертурніру ў Маямі, дзе перамагла ў матчы за тытул расійскую тэнісістку Святлану Кузняцову. Азаранка заваявала 20-ты тытул у кар’еры, а таксама стала трэцяй тэнісісткаю ў гісторыі (пасля Штэфі Граф і Кім Клістэрс), у якой атрымалася выйграць у адзін год два супертурніры амерыканскай серыі — т.зв. «Сонечны дубль» Індыян-Уэлс — Маямі. Па дарозе да перамогі Азаранка зноў была лепшаю за Анжалік Кэрбер, а ў чацвёртым раўндзе прайшла Гарбінне Мугурузу (гэта была першая сустрэча тэнісістак). Перамога ў Маямі дазволіла Азаранцы заняць 5-е месца ў рэйтынгу.
На турніры ў Мадрыдзе беларуская тэнісістка, расстаўленая з нумарам 4, атрымала дзве перамогі — над брытанкаю Лорай Робсан і францужанкаю Алізэ Карнэ, але была вымушана спыніць далейшы удзел у турніры ў сувязі з траўмаю спіны. Падобным чынам скончыўся ўдзел Вікторыі ў турніры з серыі Вялікага шлема ў Парыжы і ва Уімблдане — гэтым разам прычынаю стала траўма калена.
15 ліпеня 2016 года Вікторыя Азаранка заявіла пра цяжарнасць, у сувязі з чым узяла паўзу ў кар’еры.
2017
Вікторыя Азаранка спрабавала вярнуцца ў тур да лета 2017 года. Аля яна не згуляла на шэрагу турніраў у сувязі з сямейнымі праблемамі (адносна апекі над яе сынам Леа).
2018
Аднавіла ўдзел у турнірах WTA.
У красавіку на спаборніцтвах у мексіканскім Мантэрэі атрымала шэраг перамог, у тым ліку абыграла ў паўфінале пятую ракетку свету немку Ангеліку Кербер. Аднак Вікторыя Азаранка не змагла з-за траўмы завяршыць фінальны матч турніру з іспанцкай Гарбін’е Мугурусай. Дзякуючы выхаду ў фінал у Мантэрэі, Вікторыя Азаранка паднялася на 60-е месца ў рэйтынгу WTA.
2020
У 2020 годзе Азаранка заваявала свой першы тытул за больш чым чатыры гады, выйграўшы турнір у Нью-Ёрку, а затым выйшла ў свой пяты фінал турніру Вялікага шлема на «US Open». Вікторыя стала адной з пяці тэнісістак, якім удалося выйсці не менш чым у тры фіналы ў 2020 годзе. Пасля «US Open» вярнулася ў топ-20 рэйтынгу WTA ўпершыню з сакавіка 2017 года і завяршыла сезон пад нумарам 13. Яна стала ўладальніцай узнагароды WTA «Вяртанне года».
Асабістае жыццё
У 2012—2014 гадах Вікторыя сустракалася з амерыканскім музыкам Redfoo.
19 снежня 2016 года нарадзіла ў Лос-Анджэлесе сына Леа ад свайго бойфрэнда Білі Макіга. Пара развіталася летам 2017 года, пасля чаго пачаліся судовыя разборы наконт апекі над сынам, Вікторыя прапусціла астатак сезона 2017 года. Судовыя разбіральніцтвы працягнуліся ў 2018 і 2019 гадах.
Місяш
Місяш: