cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Харвацкая рэспубліка Герцаг-Босна
Спадчына
Драган Човіч, прэзідэнт адной з галоўных харвацкіх партый у Босніі, Харвацкага дэмакратычнага саюза Босніі і Герцагавіны (HDZ BiH), заявіў, што «усе харвацкія партыі будуць прапаноўваць, каб Боснія і Герцагавіна была падзелена на тры этнічныя ўтварэнні, з асобным раёнам для Сараева. ''Харвацкія палітыкі павінны быць ініцыятарамі новай канстытуцыі, якая гарантавала б харватам такія ж правы, як і іншым народам, якія ўваходзяць у склад краіны. Кожная федэральная адзінка мела б свае заканадаўчыя, выканаўчыя і судовыя органы''». Ён сцвярджаў, што сістэма дзвюх адзінак невыканальная і што харваты падвергліся асіміляцыі і былі пазбаўленыя асноўных правоў у федэрацыі з баснякамі.
Петар Матановіч, прэзідэнт Харвацкага нацыянальнага веча, выступаў супраць стварэння трэцяга ўтварэння, сцвярджаючы, што падзел Босніі на чатыры федэральныя адзінкі (тры прапанаваныя этнічныя ўтварэнні плюс Сараева як нейтральная сталіца) прывядзе да новай вайны. Ён дадаў, што «мы павінны стварыць дзяржаву Боснія і Герцагавіна ў адпаведнасці з еўрапейскімі стандартамі, а затым рэгуляваць суб’екты. Мне здаецца, што гэтая дамова прадугледжвае намер узмацніць суб’екты і аслабіць краіну». Сцепан Месіч, былы прэзідэнт Харватыі, выступіў супраць стварэння трэцяга суб’екта, заявіўшы, што: «калі цяперашні падзел Босніі і Герцагавіны на два суб’екты не функцыянуе, ён не будзе функцыянаваць з падзелам на тры суб’екты». У 2009 годзе Міраслаў Туджман, сын нябожчыка Франьё Туджмана, заклікаў да стварэння харвацкай адзінкі. Човіч заяўляў: «Мы хочам жыць у Босніі і Герцагавіне, дзе харваты будуць роўныя з двума іншымі народамі ў адпаведнасці з Канстытуцыяй».
У 2013 годзе шэсць палітычных і ваенных лідараў Герцаг-Босны Ядранка Прліч, Бруна Стоіч, Слабадан Праляк, Мілівой Петкавіч, Валянцін Чорыч і Берыслаў Пушыч былі асуджаныя судом першай інстанцыі за ўдзел у сумеснай злачыннай кампаніі (СЗК) супраць нехарвацкага насельніцтва Босніі і Герцагавіны. МТБЮ таксама пастанавіў большасцю галасоў, што Туджман, Шушак і Бобан былі ўдзельнікамі СЗК, мэтай якой была анексія або кантроль над тэрыторыяй, якая ў 1939 годзе была часткай Харвацкай Банавіны. Суддзя Жан-Клод Антанеці, галоўны суддзя па дадзенай справе, вынес асобнае меркаванне, у якім аспрэчыў паняцце сумеснай злачыннай кампаніі.
Слабадан Праляк і іншыя (Прліч, Стоіч, Петкавіч, Чорыч і Пушыч) былі прызнаныя МТБЮ вінаватымі ў здзяйсненні парушэнняў законаў вайны, злачынстваў супраць чалавечнасці і парушэнняў Жэнеўскіх канвенцый падчас харвацка-баснійскай вайны ў лістападзе 2017 г.
У лютым 2017 года прэзідэнт Харвацкай сялянскай партыі Босніі і Герцагавіны Марыё Караматыч заявіў, што яго партыя будзе патрабаваць аднаўлення Харвацкай Рэспублікі Герцаг-Босна ў яе форме 1995 года, калі Рэспубліка Сербская аддзяліцца. Караматыч заявіў, што харваты былі «падманутыя» Вашынгтонскім пагадненнем 1994 года, якое скасавала Герцаг-Босну і ўтварыла Харвацка-баснійскую федэрацыю, якая таксама была «паламаная» шмат разоў, і што харваты маюць права адступіць да status quo ante, г.зн. Герцаг-Босны. Што тычыцца ўмоўнай тэрыторыі Герцаг-Босны, Караматыч прапанаваў тэрыторыю, якая абслугоўваецца электраэнергетычнай кампаніяй Elektroprivreda HZ HB, якая ахоплівае большасць раёнаў пражывання харватаў.
18 лістапада ў кантоне Заходняя Герцагавіна адзначаецца як свята як дзень заснавання Герцаг-Босны. Адзін з кантонаў Федэрацыі выкарыстаў назву «Герцаг-Баснійскі кантон», але Канстытуцыйны суд Федэрацыі прызнаў гэтую назву неканстытуцыйнай, і яна афіцыйна называецца Кантон 10. Мемарыяльная дошка ў гонар Герцаг-Босны і Матэ Бобана была ўсталявана ў цэнтры горада Грудэ.
Маўнт-Вернан
Памесце названа старэйшым братам палітыка ў гонар брытанскага адмірала Вернана. Джордж Вашынгтон, атрымаў у спадчыну плантацыю ў 1751 годзе, пабудаваў двухпавярховы драўляны сядзібны дом (1757) і шэраг іншых збудаванняў (уключаючы бровар). Ён увесь час жыў у Маўнт-Вернане ў прамежках паміж выкананнем дзяржаўных абавязкаў, да самай смерці ў 1799 годзе. У памесце захаваліся мэбля першага прэзідэнта ЗША і яго асабістыя рэчы. Тут жа ён пахаваны разам з жонкай Мартай.
Латгалы
Латгалы (летьгола, лотыгола; latgali) — усходнебалцкае племя, якое па некаторых меркаваннях дало назву сучасным латышам. Этнонім захаваўся ў назвах асобных вёсак на Віцебшчыне.
Назва
Назва латгальскага племя ад назвы краю Latgala (у пісаных крыніцах XI—XIII ст. летьгола, Lethigalli, Лотыгола). Другая аснова ад агульнабалцкага *galas «канец, край» (> мясціна, край, зямля).
Першая аснова гідранімічнага паходжання, ад напэўна не ідэнтыфікаванай ракі з назвай тыпу *Lata / *Leta, якую параўноўваюць з літоўскімі гідронімамі Latava, Latuva, Lat-upis (рэкі), Lat-ežeris (возера), латышскімі (у задзвінскім Відзэмэ) Late, Lat-upe. Далей да індаеўрапейскага *lat- «цекці».
Назвы многіх рэгіёнаў, утвораныя ад назваў балцкіх плямёнаў, звязаныя менавіта з гідронімамі, якія найчасцей таксама не захаваліся і не ідэнтыфікуюцца. Назвы Галіндыя, Натангія (прускія землі), Яцвязь, Судовія (зямля роднасных яцвягам судоваў), Селія , Нальшаны, імаверна і Літва, а таксама назва дагістарычных неўраў, звязваюцца з гідронімамі з асновамі Gal-ind-, Nat-ang-, Jat-(а)v-, Sūd-(а)v-, Sel-, Nal-š-, Liet-(u)v- , Nau-r-. Мяркуецца, што на адпаведных рэчках маглі знаходзіцца сакральна-рэлігійныя цэнтры пэўнага рэгіёна (племені).
Тэрыторыя рассялення
Латгалы засялялі ўсходнюю частку сучаснай Латвіі і паўночную частку Беларусі па правым беразе Заходняй Дзвіны, на захадзе межавалі з лівамі, на поўдні — з селамі і земгаламі, на ўсходзе — з крывічамі, на поўначы — з плямёнамі эстаў. У X—XII стст. у латгальскім грамадстве вылучылася раннефеадальная вярхушка. З раннефеадальнага перыяду латгалы рассяляліся на тэрыторыю ліваў. Палітычная структура латгалаў у XII — пачатку XIII стагоддзяў уключала некалькі тэрытарыяльных аб’яднанняў з дзяржаўным кіраваннем.
Гаспадарчая дзейнасць і матэрыяльная культура
У X—XI стст. у васальнай залежнасці ад Полацка і Пскова. У пачатку XIII ст. занявшены нямецкімі рыцарамі-крыжакамі. У «Хроніцы Лівоніі» Генрыха Латвійскага (1224—27) Латгалы названы яшчэ латвійцамі.
Транснептунавы аб’ект
Транснепту́навы абъе́кт (ТНА) — нябеснае цела Сонечнай сістэмы, якое абарачаецца па арбіце вакол Сонца, і ў якога сярэдняя адлегласць да Сонца больш, чым у Нептуна.
Транснептунавыя аб'екты ўтвараюць пояс Койпера, рассеяны дыск і воблака Оарта.
У 1930 годзе быў адкрыты Плутон — першы вядомы навуцы транснептунавы аб'ект, які з моманту адкрыцця да 2006 года лічыўся дзявятай планетай Сонечнай сістэмы.
У 1978 годзе быў адкрыты Харон, спадарожнік Плутона. Наступны транснептунавы аб'ект,, быў адкрыты толькі ў 1992 годзе — больш чым на 60 гадоў пазней Плутона.
Увогуле па стану на пачатак 2009 года вядома 1092 транснептунавых аб'екта з разнастайнымі характарыстыкамі.
Найбуйнейшымі вядомымі транснептунавымі аб'ектамі з'яўляюцца Эрыда, адкрытая ў 2005 годзе, і Плутон.
Прасторавае размеркаванне
На дыяграме паказаны вялікія паўвосі і нахілы арбіт ТНА (уключаючы аб'екты пояса Койпера). У левай частцы для параўнання змешчаны кентаўры. Рэзанансныя аб'екты пазначаны чырвоным колерам.
Уладзімір Ільіч Міхасёў
Уладзімір Ільіч Міхасёў (нар., в. Сасноўка Шклоўскага раёна Магілёўскай вобласці) — Заслужаны работнік сферы абслугоўвання Рэспублікі Беларусь, член Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 4-га склікання.
Біяграфія
Скончыў Беларускі інстытут інжынераў чыгуначнага транспарту (інжынер-будаўнік), Мінскую вышэйшую партыйную школу.
Служыў у радах Узброеных Сіл. Працаваў майстрам, прарабам, старшым прарабам будаўнічага ўпраўлення № 61 будаўнічага трэста № 10 горада Гомеля. Быў старшым прарабам упраўлення вытворча-тэхналагічнай камплектацыі вытворчага будаўніча-мантажнага аб’яднання «Гомельпрамбуд», загадчыкам аддзела камунальнай гаспадаркі Гомельскага гарвыканкама. З’яўляўся галоўным інжынерам, намеснікам начальніка ўпраўлення жыллёва-камунальнай гаспадаркі Гомельскага аблвыканкама. Займаў пасады намесніка старшыні Гомельскага гарвыканкама, начальніка ўпраўлення жыллёва-камунальнай гаспадаркі Гомельскага аблвыканкама.
Выбіраўся дэпутатам Палаты Прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 4-га склікання.
Удзел у фальсіфікацыях на выбарах
Падчас прэзідэнцкіх выбараў у снежні 2010 года Уладзімір Міхасёў быў старшынёй Гомельскай тэрытарыяльнай выбарчай камісіі. 2 лютага 2011 года яму быў забаронены ўезд на тэрыторыю Еўрапейскага саюза за заяўлены ўдзел у фальсіфікацыях іх вынікаў.
Узнагароды
Узнагароджаны Ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь, Ганаровай граматай Прэзідыума Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь, Ганаровай граматай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь.
Павел Уладзіміравіч Хадаровіч
Павел Уладзіміравіч Хадаровіч (нар., , Мінская вобласць) — беларускі мастак.
Біяграфія
Нарадзіўся г. у Мінску ў сям’і мастака Уладзіміра Хадаровіча. У 2006 годзе скончыў гімназію-каледж мастацтваў імя І. В. Ахрэмчыка па спецыяльнасці «Жывапіс», атрымаўшы адзнаку 10 балаў за дыпломную працу «Беларускія народныя святы».
У тым жа годзе паступіў на мастацкі факультэт Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў, які скончыў 2012 годзе па на спецыяльнасці «станковы жывапіс». За дыпломны праект «З рукатворных крыніц», атрымаў найвышэйшы бал (10). З 2007 года актыўна ўдзельнічае ў мастацкіх выстаўках.
У 2012—2014 гадах працаваў выкладчыкам малюнка і жывапісу ў Мінскім дзяржаўным мастацкім каледжы імя А. К. Глебава.
Жыве ў Мінску. Сябра моладзевай секцыі Беларускага саюза мастакоў з 2013 года. У 2015 годзе адкрыў у Мінску ўласную школу-студыю жывапісу «Квадарт», дзе працуе зараз.
Алена Аляксандраўна Новік
Алена Аляксандраўна Новік (нар., Алёхнавічы Дзятлаўскага раёна Гродзенскай вобласці) — беларускі педагог, член Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 4-га склікання.
Біяграфія
Скончыла Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт, гісторык.
Працавала выхавацелем, настаўніцай пачатковых класаў, настаўніцай гісторыі, намеснікам дырэктара па выхаваўчай рабоце, дырэктарам установы адукацыі «Шчэпіцкая дзяржаўная агульнаадукацыйная сярэдняя школа» Клецкага раёна Мінскай вобласці.
Выбіралася дэпутатам Палаты Прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 4-га склікання.
Узнагароды
Узнагароджана юбілейнымі медалямі, Ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь, Ганаровай граматай Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь.
IC 3135
IC 3135 — галактыка тыпу P (особлива галактыка) ў сузор’і Валасы Веранікі.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Футуна (востраў, Вануату)
Футу́на (Futuna) — самы ўсходні востраў Вануату. Плошча — 13 км². Населены палінезійцамі-футуна. Насельніцтва (2009) — 535 чал.
Іберыйскае схематычнае мастацтва
Іберыйскае схематычнае мастацтва — вялікая група дагістарычных выяў, у асноўным пячорных малюнкаў, выяўленых на Іберыйскім паўвостраве, якія адносяць да першых металургічных культур паўвострава (у шэрагу месцаў нават да пачатку жалезнага века). Храналогія іберыйскіх схематычных выяў застаецца спрэчнай, аднак большасць археолагаў адносяць іх да перыяду 4-1 тыс. да н. э. У шэрагу месцаў апошнія ўзоры схематычнага мастацтва суіснавалі з ранняю стадыяй левантыйскага мастацтва.
Футуна (востраў, Вануату)
Востраў яўляе сабою паверхню старажытнага падводнага вулкана, які вывяргаўся каля 11 тысяч гадоў таму. Гара Татафу ўзвышаецца на 666 м над узроўнем акіяну. Берагі абрывістыя.
Іберыйскае схематычнае мастацтва
Асноўнай характарыстыкай дадзенага мастацтва, як бачна з назвы, з’яўляецца яго схематызм, гэта значыць абазначэнне толькі базавых фрагментаў ці абрысаў, без дэталяў. Часам выявы настолькі абстрактныя (у супрацьлегласць рэалістычным дагістарычным выявам у пячорах Іспаніі эпохі палеаліту), што іх немагчыма супаставіць з рэальнымі аб’ектамі.
Футуна (востраў, Вануату)
Палінезійцы з’явіліся на Футуна не раней за сярэднявечча і часткова змяшаліся з меланезійскім насельніцтвам суседніх астравоў. У XIX стагоддзі яны прынялі пратэстантызм. Востравам кіруюць правадыры, улада якіх пераходзіць па спадчыне. Для захавання мясцовай арыгінальнай культуры яны абмяжоўваюць турызм.
Іберыйскае схематычнае мастацтва
Схематызм у той перыяд не быў характерен толькі для Іспаніі, але распаўсюдзіўся па ўсяму Міжземнамор’ю.
Футуна (востраў, Вануату)
Жыхары Футуна займаюцца пераважна земляробствам і рыбалоўствам, але больш важнае значэнне для эканомікі мае вытворчасць сувеніраў, якія потым прадаюць на востраве Тана.
Каўпа
Каўпа (Caupo; ? — 1217) — адзін са старэйшын тарэйдскіх ліваў у XIII ст.
«Замак Каўпа»
«Замак Каўпа» знаходзіўся паблізу пабудаванага ў 1214 годзе немцамі Фрэдэландскага замка (пазней зваўся Тарэйдскім). Выказвалася меркаванне, што Каўпа таксама меў і другі замак («малы замак Каўпа») — Вілкмесцкае гарадзішча, за 1 км ад Крымулдскага замка, але гэтае меркаванне аспрэчваецца.
Урбан IV
Урбан IV (Urbanus PP. IV, свецкае імя: Жак Панталеон Кур-Пале, фр. Jacques Pantaléon; 1195 ці 1200 — 2 кастрычніка 1264) — Папа Рымскі з 29 жніўня 1261 года па 2 кастрычніка 1264. З 1255 па 1261 быў Патрыярхам Іерусаліма. Сын шаўца з Труа.
Нацыянальная вышэйшая школа прыгожых мастацтваў
Нацыянальная вышэйшая школа прыгожых мастацтваў (École nationale supérieure des Beaux-Arts) — мастацкая школа, таксама вядомая пад назвай Les Beaux-Arts de Paris, заснаваная ў Парыжы прама насупраць Луўра ў 1671 годзе па ініцыятыве Кальбера. Падчас Рэвалюцыі была пашырана за кошт Каралеўскай акадэміі жывапісу і скульптуры, заснаванай у 1648 годзе па хадайніцтве Лебрэна. Лічылася цытадэллю французскага класіцызму.
Выпускнікі
Да заснавання ў 1868 годзе канкуруючай прыватнай акадэміі Жуліяна школа прыгожых мастацтваў была асноўным цэнтрам мастацкай адукацыі ў Францыі. Сярод яе выпускнікоў — Морыц Даніэль Опенгайм, Буланжэ, Бушэ, Фраганар, Давід, Энгр, Жэрыко, Дэлакруа, Дэга, Манэ, Рэнуар, Сёра, Х'юбер Панскарм, Поль Жазеф Шэнавар, Эміль Мюнье, Арыстыд Круазі, Уільям Стот, Хасэ Хуліа дэ Соза Пінту і многія іншыя выдатныя мастакі.
Да студэнцкіх пратэстаў 1968 года школа прыгожых мастацтваў рыхтавала таксама і архітэктараў. Сярод выпускнікоў — Шарль Гарнье, які стварыў у сярэдзіне XIX стагоддзя эклектычны гібрыд розных гістарычных стыляў, які атрымаў па імі школы назву «боз-ар»; Марсель Лодс, адным з першых выкарыстаў у масавым жыллёвым будаўніцтве металічны і жалезабетонны каркас, запоўнены зборнымі бетоннымі плітамі, адзіную модульную сістэму, патокавую арганізацыю прац; Жуль Пелешэ, які пабудаваў будынак Музея Боўза.
Будынак школы
Сучасны будынак школы пабудаваны ў 1830-я гады на левым беразе Сены ў квартале Сен-Жэрмен-дэ-Прэ пад кіраўніцтвам Фелікса Дзюбана. У двор школы вядзе брама, ўпрыгожаная бюстамі Пусэна і Пюжэ.
Ансамбль спалучае ў сабе гістарычныя стылі ранейшых эпох. У будынкі былі ўбудаваны фрагменты порціка луарскага замка Дыяны дэ Пуацье (1548), фасада першай рэнесанснай пабудовы Францыі, замка Гіён, і іншых знесеных пабудоў.
Амфітэатр, які з’яўляецца галоўнай актавай залай навучальнай установы, упрыгожвае «Паўкружжа» — манументальная фрэска (15х4,5 м) працы мастака Поля Дэлароша, якая адлюстроўвае 75 найвялікшых мастакоў ад старажытнасці да XVII стагоддзя, у тым ліку скульптара Фідыя, архітэктара Іктына і мастака Апелеса, якія сядзяць на тронах. Гэты твор, які сімвалізуе трыумф і адзінства выяўленчых мастацтваў, адрозніваецца прыгажосцю і разнастайнасцю груповак, бляскам фарбаў і віртуознасцю выканання; яна цудоўна гармануе з архітэктурай памяшкання і яго прызначэннем.
Пачынаючы з восені 2013 года дзякуючы фінансавай дапамозе амерыканскага мадэльера Ральфа Ларэна ў будынку праводзяцца працы па рэстаўрацыі і мадэрнізацыі, у тым ліку поўная рэстаўрацыя «Паўкружжа».
Машкоў
Машкоў — прозвішча.
Міндаль
Міндаль (Prunus dulcis) — лістападны куст ці невялікае дрэва з падроду роду Сліва. Міндаль часта прылічаецца да арэхаў, хоць на самай справе ён з’яўляецца костачкавым плодам. Па велічыні і форме міндаль падобны на персікавую костачку. Пладом міндаля з’яўляецца касцянка, якая складаецца з вонкавай абалонкі і цвёрдага шкарлупіння, якое хавае ядро насення. Міндаль можа прадавацца са шкарлупой і без яе, таксама насенне часам бланшыруюць, абдаючы яго варам, каб зрабіць ядро мягчэйшым і выявіць белы зародак.
Культурныя пасадкі міндаля сустракаюцца як у Заходнім, так і ва Усходнім паўшар’ях.
Этымалогія
Назва «міндаль» паходзіць ад ἀμυγδᾰλίς, ἀμύγδᾰλον.
Батанічнае апісанне
Лісце чарашковае, ланцэтнае, часам цэльнакрайняе, дробназубчастае, з доўгазавостранай верхавінай.
Кветкі адзінкавыя, да 2,5 см у дыяметры, з белымі або светла-ружовымі пялёсткамі, шматлікімі тычынкамі і адным песцікам, складаюцца з чашачкі і ружовага ці чырвонага вяночка. Кветкі распускаюцца раней лісця ранняй вясной.
Плод — сухая аксаміціста-апушаная авальная шматкасцянка са скурыстым зялёным мясістым неядомым каляплоднікам. Сухі каляплоднік пры паспяванні лёгка аддзяляецца ад костачкі. Костачкі («арэхі») такой жа формы, як і самі плады, пакрытыя дробнымі ямачкамі, часам з баразёнкамі, 2,5-3,5 см даўжынёй, масай 1-5 г.
Арэал
Першасны ачаг фарміравання знаходзіцца ў Пярэдняй Азіі і ў прылеглых раёнах, уключаючы Міжземнамор’е і Сярэднюю Азію. У гэтых раёнах культура міндаля паўстала за шмат стагоддзяў да нашай эры. У цяперашні час самыя вялікія насаджэнні міндаля знаходзяцца ў вобласці Міжземнамор’я, у Кітаі, ЗША (штат Каліфорнія), Сярэдняй Азіі, у Капетдагу і Заходнім Цянь-Шане, Крыму і на Каўказе. У Таджыкістане ёсць нават «горад міндаля» — Канібадам.
Вырошчваецца ён і ў цёплых абласцях Славакіі, часцей за ўсё ў вінаградніках, а таксама ў Паўднёвай Маравіі і ў Чэхіі ў наваколлі Літамержыцы.
Сярод еўрапейскіх краін, згодна са справаздачай пра культываванне міндалю, Германія з’яўляецца паўночнай мяжой арэалу, хоць хатні міндаль можна сустрэць і далей на поўнач у Ісландыі.
Экалогія
Расце невялікімі групамі па 3-4 асобіны, на адлегласці 5-7 метраў адна ад другой.
Вельмі святлалюбны, вельмі засухаўстойлівы дзякуючы добра развітой каранёвай сістэме і эканомнай транспірацыі. Міндаль лепш за ўсё расце ў міжземнаморскім клімаце з цёплым, сухім летам і мяккай, вільготнай зімой. Аптымальная тэмпература для яго росту паміж 15 і 30 °C, а пупышкі дрэў маюць патрабаванне ад 300 да 600 гадзін пры тэмпературы ніжэй 7,2 °C (45,0 °F), каб перарваць стан спакою.
Цвіце ў сакавіку — красавіку, месцамі нават у лютым, плады спеюць у чэрвені — ліпені.
Міндаль пачынаюць абмежавана плоданасіць на трэці год пасля пасадкі. Дрэвы дасягаюць поўнага пладанашэння на пяты-шосты год пасля пасадкі. Плод спее восенню, праз 7-8 месяцаў пасля цвіцення. Плоданашэнне працягваецца 30-50 гадоў, жыве да 130 гадоў.
Размнажаецца насеннем пасля стратыфікацыі, каранёвымі атожылкамі і пнёвым параснікам. Пераносіць маразы да −25 °C, але з пачаткам вегетацыі пакутуе ад вясновых замаразкаў.
Вытворчасць
У 2011 годзе сусветная вытворчасць міндалю склала 2 млн тон паводле звестак. Галоўным вытворцам з’яўляецца ЗША. Уяўнае 50 % зніжэнне вытворчасці ў Злучаных Штатах прывядзе да разліковага зніжэння сусветнай вытворчасці ад 56 % да 36 %. Паведамленні 2013 года паказваюць, што Злучаныя Штаты вырабляюць па меншай меры 80 % ад сусветных паставак.
Галоўныя камерцыйныя вытворцы — ЗША, Іспанія, Іран.
У Грэцыі большая частка прадукцыі пастаўляецца з вобласці. Найбольш частымі сартамі міндаля ў Грэцыі з’яўляюцца 'Ferragnes' and 'Texas' ('Mission'), якія вядомы салодкім смакам і высокай якасцю. З-за яго якасці, грэчаскі міндаль лічыцца элітным арэхам. У Турцыі большая частка прадукцыі паступае з узбярэжжаў Эгейскага, Мармуровага і Міжземнага мораў.
У Злучаных Штатах вытворчасць засяроджана ў Каліфорніі. ЗША з’яўляюцца дамінуючым пастаўшчыком міндаля. У 2011 годзе краіна экспартавала каля 637.000 тон, на суму US $ 2,8 млрд. Міндаль ў асноўным экспартуецца ў выглядзе ачышчаных арэхаў (70 %), а астатняя частка альбо без шкарлупіны або апрацаванай.
Аўстралія з’яўляецца найбуйнейшым вытворцам міндаля ў паўднёвым паўшар’і. У 2013 годзе Аўстралія заняла 5,9 % у сусветных пастаўках міндаля. Большасць міндальных садоў знаходзяцца ў Новым Паўднёвым Уэльсе, Вікторыі і Паўднёвай Аўстраліі.
У 2013 і 2014 гадах вытворчасць міндаля ў Каліфорніі пацярпела ад, з-за чаго паменьшыліся пастаўкі, спрыяючы росту коштаў на міндаль ва ўсім свеце. Павелічэнне попыту на міндаль таксама спрыяла росту коштаў ва ўсім свеце і неабходнасць павелічэння вытворчасці.
Апыленне
Самаапыляльныя міндальныя дрэвы, такія як 'Tuono', разводзіліся некаторы час, але іх ураджайнасць была значна ніжэйшай за энтамафільныя дрэвы, напрыклад, каліфарнійскі 'Nonpareil'. Апошні сорт дае вялікія, гладкія ядры, якія займаюць 60-65 % аб’ёму плода. 'Tuono' мае больш тоўстыя, шурпатыя арэхі, якія дасягаюць толькі 32 % ад аб’ёму плода, але таксама маюць тоўстую абалонку, што з’яўляецца перавагай. Тоўстая абалонка ахоўвае арэхі ад пагрозлівых шкоднікаў, у тым ліку ад. Даследчыкі ARS здолелі зкрыжаваць сорт 'Tuono' з устойлівасцю да шкоднікаў з сортам 'Nonpareil', у выніку чаго атрымалі гібрыдныя разнавіднасці міндальных дрэў, якія самаапыляюцца і даюць арэхі высокай якасці. Новыя, самаапыляльныя гібрыды даюць арэхі з прыгожым колерам скуры, смакам і высокім утрыманнем алею і змяншаюць залежнасць вытворцаў міндаля ад апылення насякомымі.
Хваробы і шкоднікі
Бактэрыяльныя пашкоджанні вызываюцца такімі відамі, як, , , , і іншыя.
Сярод грыбковых арганізмаў, якія шкодзяць міндалю, можна згадаць такія, як, , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , і многія віды родаў  і  і іншымі.
Расліны могуць пашкоджвацца наступнымі відамі нематодаў:, , , , , , , і іншымі.
Да вірусных арганізмаў, якія могуць пашкодзіць міндалю, ставяцца, , ,.
Хімічны склад
У склад тлустага алею ўваходзяць гліцэрыды алеінавай (80 %) і лінолевай (15 %) кіслот. Алей, атрыманы з не вычышчанага ад абалонкі насення салодкага міндаля, змяшчае невялікую колькасць ліналенавай і мірысцінавай кіслот, якія адсутнічаюць у алеі, атрыманым з вычышчанага насення. Насенне дзікарослага горкага міндаля атрутныя, што абумоўлена прысутнасцю гліказіду амігдаліну, пры расшчапленні якога вылучаецца сінільная кіслата, бензальдэгід і глюкоза.
Суцэльныя ядры горкага міндаля не пахнуць. Пасля наразання набываюць спецыфічны міндальны водар, дзякуючы бензальдэгіду.
Значэнне і прымяненне
Шкарлупінне «арэхаў» вельмі цвёрдае. Міндаль — блізкі сваяк слівы, персіка, але ў ежу спажываецца не мякаць плада, а г. зв. «арэхі» — ядро касцянкі. Касцянкі дасягаюць у памерах 3.5-6 см.
Ядро міндаля белае, саладкавае, са слабым водарам, пакрытае тонкай карычневай абалонкай. Каб выдаліць яе, трэба апусціць ядро, ачышчанае ад шкарлупіння на 1 хвіліну ў кіпень. Ачышчанае ядро рэкамендуюць прамыць праточнай вадой і высушыць у духоўцы пры 50 — 70 °C.
Гісторыя
Міндаль паходзіць з той часткі Блізкага Усходу, якой уласцівы міжземнаморскі клімат і якая распаўсюджваецца на ўсход да ракі Інд у Пакістане. У Іране, Індыі, Афганістане і Пакістане, ён вядомы як bādām. З цягам часу яшчэ ў старажытныя вякі быў распаўсюджаны людзьмі ўздоўж берагоў Міжземнага мора ў паўночнай Афрыцы і Паўднёвай Еўропе, а ў апошні час перавезены ў іншыя часткі свету, у прыватнасці ў штат Каліфорнія ў ЗША.
У дзікім стане міндаль расце ў некаторых частках Леванта; верагодна, міндаль быў упершыню ўведзены ў культуру ў гэтым рэгіёне. Плады дзікіх формаў змяшчаюць гліказід амігдалін, які ператвараецца ў смяротную сінільную кіслату пасля драбнення, жавання або іншага пашкоджання насення.
Дзікі міндаль горкі, ядро вырабляе смяротны цыянід пасля механічнай апрацоўкі. Калі з’есць толькі некалькі дзясяткаў «пладоў» у адзін прысест, можна смяротна атруціцца. Выбар і далейшае развядзенне салодкага тыпу міндалю з многіх горкіх відаў у дзікай прыродзе, паклалі пачатак яго культывацыі. Прычына гэтага выбару застаецца загадкай. Незразумела, ад якога дзікага продка міндаля створаны культурныя віды. Гідэон Ладзізінскі прапануе таксон, як самага верагоднага дзікага продка міндаля, у тым ліку і таму, што гэта выхадзец з Арменіі і заходняга Азербайджана, дзе і быў, хутчэй за ўсё, прыручаны.
Дзікія віды міндаля атрутныя, а культурныя не з’яўляюцца такімі; сцвярджае, што адсутнасць амігдаліну была выклікана агульнай генетычнай мутацыяй; а гэты мутант быў вырашчаны раннімі земляробамі, «спачатку ненаўмысна ў смеццевых кучах, а потым наўмысна ў сваіх садках». Зохары і Хопф лічаць, што міндаль быў адным з самых першых фруктовых дрэў у культуры, паколькі «''маецца магчымасць вырошчваць расліну з насення. Такім чынам, нягледзячы на немагчымасць вегетатыўнага размнажэння, міндаль маглі разводзіць яшчэ да з’яўлення прышчэпаў''».
Хатні міндаль з’яўляецца ў раннім бронзавым веку (3000-2000 да н. э.) у археалагічных раскопках каля Нумерыі (Іарданія) або, магчыма, крыху раней. Іншы вядомы археалагічны прыклад міндаля з’яўляецца плодам, знойдзеным у Тутанхамона ў Егіпце (каля. 1325 да н. э.), верагодна, імпартаваны з Леванта.
У шляхецкай кулінарыі Рэчы Паспалітай вядомы з XVI ст. З яго выраблялі ахаладжальны напой аршад, марцыпаны, міндалевую поліўку (на Вігілію) міндалевы торт (на свята Трох Каралёў), міндальнае «малако» для сціслага посту і г.д. У сялянскім асяроддзі міндаль заставаўся недаступным, адсюль прыказка «Думаць пра нябесныя мігдалы».
У кулінарыі
Насенне міндаля салодкага выкарыстоўваюць у ежу свежым, падсмажаным, падсоленым, а таксама ў якасці рэзкай затаўкі пры падрыхтоўцы розных вырабаў з цеста, прысмакаў, шакаладу, лікёраў, якім яны надаюць тонкі смак. З лікёраў з водарам міндаля найбольш вядомы італьянскі амарэта. Смажаны салёны міндаль добра дапаўняе піва. Шкарлупінне міндальных костачак ужываюць для араматызацыі і паляпшэння колеру алкагольных напояў, з яго робяць актываваны вугаль.
З мноства ласункаў на міндальнай аснове найбольшае распаўсюджванне ў еўрапейскіх краінах атрымалі марцыпан (сумесь молатага міндаля з цукровым сіропам) і пралінэ (молаты міндаль, абсмалены ў цукры). Суцэльныя арэхі служаць асновай цукерак у шакаладнай абалонцы («») і ў какосавай абсыпцы («»).
У многіх краінах папулярнасцю карыстаецца. Міндальны крэм незаменны для падрыхтоўкі многіх відаў тортаў, выкарыстоўваецца як начынне для салодкіх булачак. У апошнія гады ўсё большым попытам у заходніх краінах карыстаецца як альтэрнатыва высакатлустай.
Асаблівае месца займае міндаль ў і, у якой арэхі, міндаль і цытрусы дадаюцца да вялікага ліку страў, асабліва да рысу, смажанай птушкі, розных відах мяса і так далей.
У медыцыне
Міндаль — сыравіна для атрымання тлустага міндальнага алею (Oleum Amygdalarum) і насення. Насенне выкарыстоўваюць для падрыхтоўкі насеннай міндальнай эмульсіі, а жмых пад назвай «міндальнага вотруб’я» ужываюць як лячэбна-касметычны сродак і для атрымання «горка-міндальнай вады», прызначанай як заспакойлівы, танізавальны і абязбольвальны сродак.
З насення міндаля халодным або гарачым прэсаваннем атрымліваюць алей. Міндальны алей выкарыстоўваюць у харчовай, парфумернай, фармацэўтычнай прамысловасці. Ён служыць растваральнікам камфары для ін’екцый, асновай для лячэбных і касметычных мазяў (змякчае скуру і аказвае супрацьзапаленчае дзеянне), яго прызначаюць унутр, асабліва дзецям, як слабільнае, а ў выглядзе эмульсій — як ахінальнае і змякчальнае.
У касметалогіі і парфумерыі
Ядры горкага міндаля неядомыя, з іх атрымліваюць эфірны алей. Алей, вычышчаны ад амігдаліну, выкарыстоўваюць для варэння лепшых гатункаў мыла. Таксама яго прымяняюць для араматызацыіі парфумерных вырабаў.
У ландшафтным дызайне і садоўніцтве
Выкарыстоўваецца ў якасці засухаўстойлівых прышчэпаў для персікаў і абрыкосаў.
Міндаль можна высаджваць як дэкаратыўную глебаахоўную расліну.
У пчалярстве
Каштоўны ранневясновы меданос, дае нектар і шмат пылка.
Таксанамія
Від Міндаль уваходзіць у род падсямейства  сямейства  парадку.
У рамках віду вылучаюць 2 разнавіднасці:
Культурныя аспекты
Міндаль высока шануецца ў некаторых культурах. Дрэва паўстала на Блізкім Усходзе і многа разоў згадана ў Бібліі.
У Яўрэйскай Бібліі, міндаль быў сімвалам пільнасці і абяцання за яго ранняе кветкаванне. У Бібліі міндаль згадваецца дзесяць разоў, пачынаючы з Кнігі Быццё 43:11, дзе ён апісваецца як «адзін з лепшых пладоў». У Кнізе Лічбы 17 згадана гісторыя пра, якое расцвіло міндальнымі кветкамі, што паслужыла доказам богаабранасці лявітаў ў іх святым прызначэнні. Па традыцыі, жазло Аарона нарадзіла салодкі міндаль на адным баку і горкі на іншым; калі ізраільцяне будуць ісці за Госпадам, то будзе спець салодкі ядомы міндаль, але калі яны раптам пакінуць шлях Госпаду, то стане пераважаць горкі міндаль.
Кветка міндалю стала мадэллю для меноры, якая стаяла ў Іерусалімскім Храме. Яе апісанне было дадзена Богам Майсею на гары Сінай :
Біблейскае апавяданне пра неаплодненае плоданашэнне стала прычынай таго, што ў Сярэднявечча міндаль успрымаўся як сімвал цнатлівай чысціні. Хрысціянская сімволіка часта выкарыстоўвае міндальныя галіны як сімвал Бязгрэшнага зачацця Ісуса Хрыста; карціны часта ўключаюць у сябе міндаль у акружэнні Дзіцяткі Ісуса і як сімвал Марыі.
Слова «», якое сустракаецца ў Кнізе Быццё 30:37, часам перакладаецца, як «арэшнік», але магчыма, што яно паходзіць ад арамейскай назвы міндаля (Luz), і гэта значэнне выкарыстаны ў некаторых версіях перакладу Бібліі, напрыклад, у. Арабскае слова для міндаля — «laoz». У некаторых частках Леванта і Паўночнай Афрыкі яго прамаўляюць «loz», што блізка да арамейскага арыгіналу.
У мастацтве
Квітнеючае міндальнае дрэва і самі кветкі выглядаюць вельмі дэкаратыўна, таму не раз натхнялі вядомых мастакоў, у тым ліку Вінсента Ван Гога (звяртаўся да тэмы міндальнага кветкавання ),, , , , Джавану Гарцоні, і іншых.
АКСМ-100
АКСМ-100 (ЗiУ-АКСМ) — першы тралейбус вытворчасці Белкамунмаш. Выпускаўся з 1992 па 1993 год на аснове тралейбуса ЗіУ-9.
Канструкцыя
Кузаў тралейбуса АКСМ-100 — аналагічны ЗіУ-9 — суцэльнаметалічны, вагоннага тыпу. Каркас — са сталёвых труб прастакутнага профілю. Заснаваны на раме ланжаронавага тыпу.
Псалом 95
Псалом 95 (96 паводле масарэцкай нумарацыі) ўваходзіць у 13-ю кафізму. Аўтарства прыпісваецца Давіду. Галоўная тэма гэтага псалма — пакланенне Госпаду.
Аршанскае ўзвышша
Аршанскае ўзвышша займае ўсходнюю частку Беларускай грады Беларуска-Валдайскай правінцыі. На ўзвышшы часткова знаходзяцца Аршанскі, Дубровенскі, Сенненскі, Талачынскі, Чашніцкі раёны Віцебскай вобласці і частка Крупскага раёна Мінскай вобласці.
Узвышша працягнулася з захаду на ўсход больш чым на 120 км, з поўначы на поўдзень ад 10 да 40, месцамі да 60 км, плошча каля 2,5 тыс. км². Мяжуе на поўначы з Верхнебярэзінскай нізінай, Чашніцкай раўнінай і Лучоскай нізінай, на поўдні — з Горацка-Мсціслаўскім узвышшам і Аршанска-Магілёўскай і Цэнтральнабярэзінскай раўнінамі, на захадзе — з Мінскім узвышшам.
У геаструктурных адносінах прымеркавана да Аршанскай упадзіны. У будове ўзвышша пераважаюць ледавіковыя адклады трох-чатырох зледзяненняў, міжледавіковыя адклады менш развіты. Магутнасць тоўшчы антрапагенавай сістэмы 60—80 м, на лакальных падняццях ложа яна памяншаецца да 18 м, у ледавіковых лагчынах павялічваецца да 200 м. Карысныя выкапні: дэвонскія даламіты і даламітызаваныя вапнякі, антрапагенавыя цагляна-чарапічныя і керамічныя гліны, пясчана-жвіровы матэрыял, торф. Вялікія запасы прэсных і мінеральных водаў у Аршанскім гідрагеалагічным басейне, які ахоплівае ўсе гарызонты асадкавага чахла і частку крышталічнага фундамента.
Аршанскае ўзвышша прыўзнята над прылеглымі нізінамі і раўнінамі на 100 м; вышыня над узроўнем мора да 255 м. Найвышэйшы пункт — 263 м. Сфарміравалася яно на працягу не меней трох зледзяненняў, а ў паўночнай частцы прыкметны ўплыў апошняга паазерскага зледзянення. У рэльефе вылучаюцца 2 няроўныя часткі. Меншая, паўночна-ўсходняя, характарызуецца градава-ўзгорыстым канцова-марэнным і камавым рэльефам Аршанскага стадыяла паазерскага зледзянення. Утварае выгнутую на поўдзень дугу, вышыня асобных узгоркаў 10—12 м, паміж імі шматлікія лагчыны сцёку талых ледавіковых водаў, тэрмакарставыя западзіны. Рэльеф асноўнай часткі Аршанскага ўзвышша (лёдападзельнага масіву Ашмянскага стадыяла перадапошняга зледзянення) узгорыста-ўвалісты і спадзіста-хвалісты, перапрацаваны дэнудацыяй, з перарывістым покрывам лёсападобных парод магутнасцю 0,5—7 м. Месцамі да схілаў прымыкаюць флювіякамы, камавыя масівы і озы. На водападзелах суфазійныя западзіны (да 2 м), у прырэчных частках, асабліва на правабярэжжы Дняпра, глыбокія лагчыны і разгалінаваныя яры да 15—20 м глыбіні. У Мацвеевым Рове (каля гарадскога пасёлка Копысь) агаленне адкладаў александрыйскага міжледавікоўя. Адметная рыса Аршанскага ўзвышша — скразныя даліны, найбольш выразная паміж вярхоўямі рэк Друць і Усвейка.
Па ўзвышшы праходзіць частка водападзелу паміж басейнамі рэк Балтыйскага і Чорнага мораў. Да басейна Заходняй Дзвіны належаць рака Усвейка з прытокамі, да басейна Дняпра — Адроў, Друць, Бобр. Ёсць невялікія зарослыя азёры ў западзінах. Пад ворывам больш за 45 % тэрыторыі. Лясістасць 21 % (пераважаюць ельнікі, суборы, драбналістыя лясы).
Глебы дзярнова-падзолістыя сугліністыя, радзей супясчаныя на лёсападобных пародах, у паніжэннях — тарфяна-балотныя нізінныя, у далінах — поймавыя дзярнова-балотныя.
Тэмпература студзеня −7,8 °С, ліпеня 18 °C, ападкаў 630 мм за год.
Высокаўскі сельсавет (Аршанскі раён)
Гісторыя
Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Аршанскага раёна Аршанскай акругі БССР. Цэнтр — вёска Высокае. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Аршанскім раёне БССР, з 20 лютага 1938 года — Віцебскай вобласці. З 9 верасня 1946 года сельсавет у складзе Арэхаўскага раёна, з 17 снежня 1956 года — у складзе Аршанскага раёна. 16 верасня 1960 года да сельсавета далучана частка скасаванага Шапкаўскага сельсавета (5 населеных пунктаў: Абухава, Барсукі, Селякта, пасёлак чыгуначнай станцыі Хлусава і дзіцячы дом Хлусава). У 1963 годзе ў склад сельсавета з адміністрацыйнага падпарадкавання Арэхаўскага пассавета перададзены 6 населеных пунктаў (вёскі Брухава, Верацея, Каралінава, Краснабель, Рудня і Халмы). 9 ліпеня 1965 года ў адміністрацыйнае падпарадкаванне Арэхаўскага пассавета перададзены 5 населеных пунктаў (Брухава, Верацея, Краснабель, Рудня і Халмы). У 1972 годзе ў склад Межаўскага сельсавета пералічаны 3 населеныя пункты (вёскі Абухава, Барсукі і Селякта). На 1 студзеня 1974 года ў складзе Высокаўскага сельсавета 14 населеных пунктаў. 24 жніўня 1983 года цэнтр сельсавета перанесены з вёскі Высокае ў пасёлак Высокае, вёскі Высокае, Карабішчы, Рагозіна і Селішча перададзены ў адміністрацыйнае падпарадкаванне Арэхаўскага пассавета. 27 снежня 1985 года ў склад сельсавета з адміністрацыйнага падпарадкавання Арэхаўскага пассавета перададзены 7 населеных пунктаў (вёскі Верацея, Высокае, Карабішчы, Краснабель, Рагозіна, Селішча, Халмы), са складу Андрэеўшчынскага сельсавета — вёска Людкаўшчына. 21 верасня 1987 года ў склад сельсавета з Межаўскага сельсавета перададзены 6 населеных пунктаў (Абухава, Барсукі, Івашкава, Калатоўкі, Пісаршчына і Селякта). 8 красавіка 2004 года ў склад Межаўскага сельсавета перададзены 2 населеныя пункты (вёскі Івашкава і Калатоўкі), у склад Арэхаўскага сельсавета — 5 населеных пунктаў (вёскі Верацея, Карабішчы, Краснабель, Рагозіна і Халмы). 10 кастрычніка 2013 года да сельсавета далучана частка скасаванага Клюкаўскага сельсавета (7 населеных пунктаў: вёскі Дзевіна, Замасточча, Іванькова, Клюкаўка, Сармацк, Сафіёўка і Сімахі).
Насельніцтва
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (16 населеных пунктаў) — 2305 чалавек, з іх 91,1 % — беларусы, 7,4 % — рускія, 0,8 % — украінцы.
IC 3136
IC 3136 — галактыка тыпу SBc ў сузор’і Дзева.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Клімент IV
Клімент IV (Clemens PP. IV, свецкае імя: Гі Фулькуа Ле Гро, Gui Fulques (Gui Fulquois, Guy le Gros); 23 лістапада паміж 1190 і 1200, Сен-Жыль дзю Гарда (Лангедок) — 29 лістапада 1268, Вітэрба) — Папа Рымскі з 5 лютага 1265 па 29 лістапада 1268 года.
Вулканоіды
Вулкано́іды — гіпатэтычныя астэроіды, якія могуць мець арбіту ў дынамічна стабільнай зоне паміж 0,08 і 0,21 а. а. ад Сонца, унутры арбіты Меркурыя. Назва паходзіць ад гіпатэтычнай планеты Вулкан, якую беспаспяхова шукалі астраномы 18 ст. для тлумачэння залішняй прэцэсіі перыгелія Меркурыя. Пасля высвятлілася, што анамальная арбіта Меркурыя з'яўляецца эфектам, які тлумачыцца агульнай тэорыяй адноснасці.
Вулканоіды дагэтуль не выяўлены, нягледзячы на шматлікія пошукі з дапамогай наземных тэлескопаў і нядаўнія пошукі, якія правяла НАСА з выкарыстаннем паветраных суднаў для палётаў на вялікай вышыні F-18 і субарбітальных ракет Black Brant. Пошукі было надзвычай складана праводзіць з-за яркасці Сонца. Калі вулканоіды і існуюць, то мяркуецца, што іх дыяметр не перавышае 60 км з-за магчымага альбеда, бо буйнейшыя аб'екты ўжо былі б выяўлены.
Тым не менш, лічыцца, што вулканоіды могуць існаваць, бо пошукавы раён гравітацыйна стабільны. Акрамя таго, усыпаная кратарамі паверхня Меркурыя можа азначаць, што папуляцыя вулканоідаў, верагодна, існавала на самай ранняй стадыі ўтварэння Сонечнай сістэмы. Для будучых пошукаў вулканоідаў, хутчэй за ўсё, будуць выкарыстоўвацца невялікія тэлескопы касмічнага базавання, здольныя весці назіранні за калясонечнымі абласцямі.
Галоўчынскі сельсавет
Гало́ўчынскі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Бялыніцкага раёна Магілёўскай вобласці Беларусі. Цэнтр — аграгарадок (да 2010 года вёска) Галоўчын.
Гісторыя
Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Бялыніцкага раёна Магілёўскай акругі БССР. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Бялыніцкім раёне БССР, з 20 лютага 1938 года — Магілёўскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Навасёлкаўскага сельсавета, 11 красавіка 1960 года — частка скасаванага Трылесінскага сельсавета (15 населеных пунктаў: Атраднае, Ветка, Вялікі Кудзін, Калінін, Кастрычнік, Красны Пахар, Ленінскі, Ліпіншчына, Ляшчэўнік, Малы Кудзін, Малы Трылесін, Пачапок, Пушча, Рубеж, Чырвоная Звязда). 23 снежня 2009 года ў склад сельсавета перададзеныя населеныя пункты Вялікі Трылесін, Запакулле, Шылавічы, якія знаходзіліся ў раённым падпарадкаванні, у склад Вішоўскага сельсавета перададзены 11 населеных пунктаў (Бракаўшчына, Ізобішча, Карпаўка, Лічынка, Малінаўка, Мікалаеўка, Навасёлкі, Саглассе, Север, Супшынка, Сцяпанаўка).
Насельнітва
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (29 населеных пунктаў) — 1910 чалавек, з іх 95,2 % — беларусы, 3,4 % — рускія, 0,5 % — украінцы.
Прамысловасць
Прадпрыемствы — СПК «Кудзін».
Гандаль і бытавыя паслугі
Гандаль — 10 крам. Бытавыя паслугі — 1 комплексны прыёмны пункт па прыёму заказаў на бытавыя паслугі.
Адукацыя, медыцына, культура
Адукацыя — 1 САШ, 1 базавая школа, 1 дзіцячы сад. Медыцына — 1 сельская ўрачэбная амбулаторыя, 1 ФАП. Культура — 2 СДК, 3 бібліятэкі.
Гістарычныя месцы
Воінскія пахаванні — 10 месцаў.
Рэшткі Галоўчынскага замка.
Склад
Уключае 21 населены пункт:
Скасаваныя населеныя пункты:
Курт Гёдэль
Курт Гёдэль (Kurt Gödel;  — ) — амерыканскі логік і матэматык, вынаходнік важных законаў матэматычнай логікі, аўтар тэарэмы няпоўнасці, сааўтар тэорыі множнасці. Акрамя гэтага ён знайшоў нетыповыя рашэнні ураўнення Эйнштэйна.
Працы Гёделя лічацца найбольш значнымі падзеямі ў матэматыцы ХХ стагоддзя.
Біяграфія
Бацькай Курта Гёдэля быў паходзячы з Вены Рудольф Гёдэль, кіраўнік і саўладальнік тэкстыльнай фірмы ў Брне. Маці, Марыяна Хандсхух, была на 14 гадоў маладзей за мужа, але мела выдатную адукацыю (вучылася ў Францыі). Курт быў малодшым з двух сыноў.
Курт Гёдэль меў звыклае дзяцінства, акрамя таго, што ва ўзросце 6 гадоў ён захварэў рэўматызмам. Гэтая хвароба можа паўплываць і на сэрца хворага, і Курт быў у гэтым упэўнены, хоць не засталося аб гэтым ніякіх пацверджанняў. Ва ўзросце 12 гадоў Курт стаў грамадзянінам толькі што створанай Чэхаславакіі. У 23-гадовым узросце ён стаў грамадзянінам Аўстрыі.
Школу ў Брно Гёдэль скончыў у 1923 годзе, паступіўшы ў Венскі ўніверсітэт. Тут ён атрымаў ступень доктара ў 1929 годзе, навучаючыся ў Ганса Хахна, вялікага аўстрыйскага матэматыка, аднаго з стваральнікаў функцыянальнага аналізу.
У 1931 годзе Курт Гёдэль апублікаваў сваю працу «Über formal unentscheidbare Sätze der Principia Mathematica und verwandter Systeme» у якой сфармуляваў «тэарэму няпоўнасці». З сакавіка 1933 года Гёдэль стаў прыватдацэнтам у Венскім універсітэце.
У 1934 годзе Гёдэль прыехаў у Прынстанскі ўніверсітэт з цыклам лекцый. Гэты цыкл стаў вельмі папулярным, аднак навуковец вырашыў вярнуцца ў Еўропу ў глыбокай дэпрэсіі, якую яму давялося лячыць некалькі месяцаў.
Восенню 1938 года Гёдэль ажаніўся з Адэль Поркет, з якой ён быў знаёмы ўжо 11 гадоў. Яны не ажаніліся раней, з-за таго, што бацькі вучонага былі катэгарычна супраць гэтага шлюбу, таму што Адэль была разведзенай і старэй Курта на 6 гадоў.
Нацысцкія парадкі ўсталяваныя ў Аўстрыі вельмі не падабаліся Гёдэлю і ён пераехаў у Прыстан, дзе працаваў з 1938 года ў Інстытуце Перспектыўных Даследаванняў (Institute for Advanced Study). У 1948 годзе Гёдэль атрымаў амерыканскае грамадзянства.
Гёдэль атрымаў узнагароду Einstein Award у 1951 годзе і пяцікутны Нацыянальны Медаль Навукі ў 1974 годзе. Быў сябрам Нацыянальнай Акадэміі Навук і Royal Society, сябрам Інстытута Францыі, Каралеўскай Акадэміі і ганаровым сябрам Лонданскага Матэматычнага Таварыства. Два разы ён адмаўляўся стаць удзельнікам Венскай Акадэміі Навук. Адначасова ён адмовіўся ад усіх прапанаваных яму пасляваенных аўстрыйскіх узнагародаў.
Пасля эміграцыі ў ЗША Гёдэль імкнуўся атрымаць амерыканскае грамадзянства. Для гэтага было неабходна здаць экзамены, а таксама экзамен на канстытуцыі ЗША. Гёдэль, уважліва рыхтаваўся да экзамену і раптам зразумеў, што сама канстытуцыя мае ўнутраныя лагічныя супярэчнасці, што хацеў растлумачыць экзаменацыйнай камісіі. На шчасце, яго сябры (і Альберт Эйнштэйн) не дазволілі яму гэта зрабіць.
Навуковая праца
Тэарэма няпоўнасці з'яўляецца адной з самых вядомых прац Гёдэля. Яна сцвярджае, што любая мова, якая здольная растлумачыць вызначэнне натуральных лічбаў, з'яўляецца няпоўнай), г. зн. утрымлівае выказванні, якія нельга ні даказаць, ні абвергнуць зыходзячы з аксіём мовы.
Даказаныя Гёдэлем тэарэмы маюць шырокія наступствы як для матэматыкі, так і для філасофіі.
Акрамя гэтага Курту Гёдэлю належыць праца ў галіне дыферэнцыяльнай геаметрыі і тэарэтычнай фізікі. Ён напісаў працу па агульнай тэорыі адноснасці ў якой прапанаваў варыянт рашэнняў ураўненняў Эйнштэйна з якога вынікае, што будова сусвету можа мець такую будову, у якім бег часу з'яўляецца закальцаваным (метрыка Гёдэля), што тэарэтычна дазваляе падарожжы праз час. Большасць сучасных фізікаў лічаць гэта рашэнне дакладным толькі матэматычна і не маючым фізічнага сэнсу.
Снятынскі раён
Снятынскі раён (Снятинський район) — былая адміністрацыйная адзінка ў складзе Івана-Франкоўскай вобласці Украіны. Адміністрацыйны цэнтр — Снятын (Снятин).
Насельніцтва раёна на года складае 65761 чалавек, плошча — 600 км².
Ліквідаваны 17 ліпеня 2020 года.
Адміністрацыйны падзел
Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складаецца з 1 гарадскога, 1 пасялковага і 31 сельскага саветаў.
Населеныя пункты
На тэрыторыі раёна размешчаны 1 горад раённага значэння, 1 пасёлак гарадскога тыпу і 47 сёлаў.
Георгій Мікалаевіч Машкоў
Георгій Мікалаевіч Машкоў (, с. Сулін —, Мінск) — адзін з кіраўнікоў партызанскага руху ў Мінскай вобласці ў Вялікую Айчынную вайну
Біяграфія
21 сакавіка 1943 года штаб партызанскага руху Мінскай вобласці прыняў вырашэнне стварыць 100-ую партызанскую брыгаду імя С. М. Кірава, камісарам якой быў прызначаны Машкоў. Брыгада дзейнічала ў Старадарожскім раёне. 28 чэрвеня 1944 года яна злучылася з часткамі Чырвонай Арміі ў складзе 6 атрадаў партызан агульнай колькасцю 1031 чалавек.
Пасля вайны працаваў на адказных пастах у апараце ЦК Кампартыі Беларусі, тройчы абіраўся дэпутатам Вярхоўнага Савета Беларусі.
Аслі Бадрыдзінавіч Бурханаў
Аслі Бадрыдзінавіч Бурханаў (Аслӣ Бурҳонов;, Бухара — ) — таджыкскі акцёр тэатра і кіно, тэатральны рэжысёр. Народны артыст СССР (1965).
Марсель Пруст
Валентэн Луі Жорж Эжэн Марсель Пруст (Valentin Louis Georges Eugene Marcel Proust;  — ) — французскі пісьменнік, навеліст і крытык, прадстаўнік мадэрнізму ў літаратуры. Атрымаў сусветную вядомасць як аўтар сямітамовай эпапеі «У пошуках страчанага часу» (A la recherche du temps perdu), аднаго з самых значных твораў сусветнай літаратуры XX стагоддзя.
Аслі Бадрыдзінавіч Бурханаў
Біяграфія
З 13 гадоў выступаў у гуртках мастацкай самадзейнасці Бухары. У 1931 годзе скончыў сярэднюю школу. З 1932 года — акцёр бухарскага узбекскага тэатра музычнай драмы і камедыі (цяпер Бухарскі абласны узбекскі музычна-драматычны тэатр імя С. Айні). З 1933 года — акцёр Таджыкскага тэатра драмы ім. А. Лахуці (Душанбэ).
Марсель Пруст
Біяграфія
Марсель Пруст нарадзіўся ў раёне Ацёй (Auteuil, прыгарад Парыжа; цяпер XVI акруга) 10 ліпеня 1871 года ў доме стрыечнага дзядзькі Луі Вейля, праз два месяца пасля сканчэння франка-прускай вайны. Яго бацька, Адрыян Пруст — выбітны доктар-эпідэміёлаг і патолаг, прафесар медычнага факультэта, займаўся пошукамі сродкаў прадухілення распаўсюджвання халеры ў Еўропе і Азіі; быў дарадцам французскага ўрада па змаганні з эпідэміяй; аўтарам шматлікіх артыкулаў і кніг па медыцыне і гігіене. Маці, Жанна Вейль — дачка яўрэйскага біржавога маклера.
Увесну 1880 года, ва ўзросце 9 гадоў з Прустам здарыўся першы прыступ астмы, з якой змагаўся на працягу ўсяго жыцця.
Аслі Бадрыдзінавіч Бурханаў
Біяграфія
Аслі Бурханаў памёр 29 снежня 1997 года (па іншых крыніцах — 26 снежня 1998 года і ў 1999 годзе) у Душанбэ. Пахаваны на могілках «Лучоб».
Марсель Пруст
Біяграфія
У 1882 годзе Пруст паступіў у ліцэй Кандарсэ. Часта адсутнічаў. Выпускныя экзамены на званне бакалаўра ён здаў у ліпені 1889 года, і быў асабліва адзначаны за складанне па французскай. У ліцэі Пруст пазнаёміўся з Жакам Бізэ, сынам кампазітара,, сынам раманіста, з будучым мастаком-мадэрністам Марысам Дэні і з будучым паэтам (1873—1960).
Неўзабаве Пруст стаў наведваць модныя літаратурныя і мастацкія салоны. Вучыўся на юрыдычным факультэце Сарбоны, але курса не скончыў. Вёў аддзел салоннай хронікі ў газеце «Фігаро». З парыжскіх салонаў асаблівую ролю ў жыцці Пруста згулялі тры: салон спадарыні Штраус (Жэнеўева Галеві (1849—1926)), удавы Бізэ; салон спадарыні дэ Каявэ, умілаванай Анатоля Франса; салон Мадам Ламер (1845—1928).