cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Steam
Уплыў на гульнявую індустрыю
З’яўленне Steam моцна паўплывала на распрацоўку інды-гульняў, распрацоўшчыкі якіх часта не маглі знайсці сабе выдаўца. Распаўсюджванне нестандартных гульняў на дысках з пункту гледжання выдаўцоў — рызыкоўны крок, бо загадзя невядома, як паставяцца да гульні пакупнікі. Метад лічбавай дыстрыбуцыі, які дазваляе адмовіцца ад выдаткаў на друк дыскаў, дакументацыі і скрынак, а таксама ад выдаткаў на продаж праз гандлёвыя сеткі, дазваляе выдаваць такія гульні з меншай фінансавай рызыкай.
Пасля таго, як Valve пачала распаўсюджваць праз Steam гульні Darwinia і Red Orchestra, іх распрацоўшчыкі атрымалі адразу некалькі прапаноў ад рознічных выдаўцоў, так як гэтыя гульні прадэманстравалі сваю запатрабаванасць.
Таксама распаўсюджванне Steam паўплывала і на лічбавую дыстрыбуцыю ў цэлым. Адразу пасля выхаду Half-Life 2 (якая патрабуе абавязковага ўсталявання Steam) гэты сэрвіс прыцягнуў увагу мноства гульцоў. Steam стаў першым удалым праектам у гэтай галіне (каля 25 % копій Half-Life 2 было прададзена праз Steam ). Неўзабаве пасля гэтага аб стварэнні сваіх падобных сэрвісаў заявілі некалькі буйных кампаній, такіх як Sega, EA Games і 3D Realms. Драбнейшыя кампаніі, такія як Flow Theory і Virgin Games, таксама анансавалі свае праекты.
Аднак, некаторыя з іх не давялі ўласныя праекты да завяршэння. Sega стала прадаваць свае гульні ў Steam, а сэрвіс Triton кампаніі Game xStream, які распаўсюджваў гульні 3D Realms, быў закрыты (гульні 3D Realms таксама перайшлі ў Steam). Electronic Arts таксама распаўсюджвае некаторыя свае гульні праз Steam, нягледзячы на наяўнасць уласнай гандлевай пляцоўкі Origin (акрамя лічбавай дыстрыбуцыі, гэты сэрвіс прызначаны і для анлайн-продажаў гульняў на фізічных носьбітах).
У канцы лістапада 2008 года Брэд Уордэл (Brad Wardell), кіраўнік кампаніі Stardock, якая валодае сэрвісам лічбавай дыстрыбуцыі Impulse, заявіў, што, на яго думку, «бясспрэчным лідарам на рынку лічбавай дыстрыбуцыі гульнявога кантэнту для РС з’яўляецца Steam — у яго прыкладна 70 % рынку. Наш сэрвіс Impulse ідзе на другім месцы прыкладна з 10 %. Усе астатнія падзяляюць тыя, што засталіся 20 %». Ён таксама дадаў, што ў 2009 годзе выдаўцы атрымліваюць каля 25 % сумарнага даходу ад продажаў гульняў праз падобныя сэрвісы.
Падтрымка моў
Steam у цяперашні час даступны на наступных мовах: англійская, балгарская, бразільскі партугальская, венгерская, галандская, грэчаская, дацкая, іспанскі, італьянскі, карэйская, нямецкі, нарвежская, польская, партугальская, румынская, руская, тайская, традыцыйны кітайскі, турэцкі, украінскі, спрошчаны кітайскі, фінская, французская, чэшская, шведская і японскі.
У Steam рэалізавана рэгіянальная абарона з прычыны таго, што ў розных рэгіенах скрынкавыя выдання Steam-гульні маюць розную вартасць. То есць гульні, набытыя ў Расеі (у скрынкавым варыянце), не будуць працаваць за межамі СНД (такая абарона была ажыццеўлена да выхаду Half-Life 2: Episode One ў 2006 годзе ). У той жа час дадзены падыход дазваляе выдаўцам зрабіць даступнай любую афіцыйную агучванне, так як выдаўцы могуць не асцерагацца рээкспарту гульняў. Большасць гульняў, набытых у Steam, мультырэгіянальныя і не маюць абмежаванняў, паколькі прадаюцца па аднолькавай цане ва ўсіх рэгіенах.
Сеткавыя гульні
У абавязкі часткі Steam, адказнай за гульні праз Інтэрнэт, уваходзіць атрыманне спісу сервераў, праверка версій кліента і сервера для забеспячэння іх сумяшчальнасці, а таксама прадастаўленне серверу звестак аб ўліковым запісе Steam і блакаванне контам, абвінавачаным у несумленнай гульні службай Valve Anti-Cheat, доступу да ўсіх сеткавых Steam-гульняў, якія падтрымліваюць тэхналогію VAC. Таксама Steam блакуе доступ да Steam-сервераў карыстальнікам, якія не маюць ўліковага запісу Steam (No-Steam версіі гульняў) або на конце якіх няма набытай гульні, што з’яўляецца яшчэ адным кампанентам абароны DRM. Гэты кампанент не могуць абыходзіць узламаныя версіі Steam, паколькі гэта патрабуе ўзлому або абыходу сервераў аўтэнтыфікацыі Valve.
Matchmaking
Дадзеная функцыя ў Steamworks з’явілася з выхадам Left 4 Dead. Сутнасць яе заключаецца ў тым, што гульцы падлучаюцца не адразу да сервера, а спачатку да створанага адным з гульцоў лобі. Лідар лобі можа выбіраць параметры гульні (карта, узровень складанасці і г . д.), «праганяць» падлучаных гульцоў, абмежаваць доступ да лобі толькі для сяброў або па запрашэннях. Пасля таго як неабходны склад гульцоў набраны, лідар лобі запускае пошук сервера. Steam падбірае найбольш прыдатны пусты сервер, на якім ўсталеўвае неабходныя налады і падлучае да яго гульцоў з лобі.
Steam Cloud
Дадзеная функцыя дазваляе захоўваць гульнявыя дадзеныя (такія як асабістыя канфігурацыі, налады клавіятуры і мышы, лога-спрэі для мультыплэерных гульняў, файлы захаванняў) на серверах Valve. Функцыя карысная тым, хто выкарыстоўвае свае Steam-гульні на некалькіх камп’ютарах. На дадзены момант Steam Cloud падтрымліваюць наступныя гульні: Half-Life 2, Half-Life 2: Episode One, Half-Life 2: Episode Two, Counter-Strike: Source, Portal, Portal 2, Psychonauts, Day of Defeat: Source, Left 4 Dead 2, Team Fortress 2, Alien Swarm, Sid Meier’s Civilization V, Plants vs. Zombies, Call of Duty: Modern Warfare 2,TES 5: Skyrim, Dota 2, Call of Duty: Black Ops, Fallout: New Vegas, Braid, Worms: Reloaded, Metro 2033, The Binding of Isaac, Cry of Fear, Europa Universalis 4 і іншыя. Гэты спіс пастаянна абнаўляецца і дапаўняецца за кошт новых гульняў, у якіх падтрымка Steam Cloud прысутнічае першапачаткова. Таксама Steam Cloud сталі ўкараняць ва ўжо выпушчаныя гульні, у якіх ен першапачаткова не падтрымліваўся.
Рогаў
Рогаў — прозвішча, тапонім.
Оснабрукскі ўніверсітэт
Оснабрукскі ўніверсітэт (Universität Osnabrück) — нямецкая дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта з сядзібай у горадзе Оснабрук.
Агульная характарыстыка
У 2011 годзе штат установы складаў 1 858 чалавек, у тым ліку 209 прафесараў, 936 дадатковых акадэмічных супрацоўнікаў (выкладчыкі без прафесарскага звання, аспіранты і асістэнты) і 713 неакадэмічных супрацоўнікаў.
Універсітэт вядомы сваімі шматлікімі міждысцыплінарнымі праграмамі, некаторыя з якіх рэдкія ці нават унікальныя сярод нямецкіх універсітэтаў, уключаючы еўрапейскія даследаванні, даследаванні міграцыі, прыкладныя сістэмныя навук. Характэрна, што ўніверсітэт вядомы сваімі даследаваннямі ў галіне кагнітыўных навук, даследаванняў міру і канфліктаў, дэмакратычнага кіравання, еўрапейскіх даследаванняў, міграцыйных даследаванняў і многіх іншых.
Акрамя таго, універсітэт, дзякуючы сваёй магістарскай праграме па дэмакратычным кіраванні і грамадзянскай супольнасці, таксама з’яўляецца часткай прэстыжнай Стыпендыі DAAD у галіне дзяржаўнай палітыкі і эфектыўнага кіравання для краін, якія развіваюцца, разам з іншымі аўтарытэтнымі інстытутамі ў галіне паліталогіі і дзяржаўнай палітыкі, такімі як Школа кіравання Херт у Берліне і Школа дзяржаўнай палітыкі Вілі Бранта ў Эрфурце. Праграма прыцягвае людзей з Азіі, Лацінскай Амерыкі і Афрыкі для навучання ў нямецкіх універсітэтах па арыентаванай на палітыку магістарскай праграме.
NGC 1411
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Спіс жужаляў Беларусі
Пералік жужаляў Беларусі ўключае ўсе віды, рады і іншыя таксоны жукоў з сямейства Жужалі, знойдзеныя на тэрыторыі Беларусі.
На Беларусі знойдзена 333 віды жужаляў, у тым ліку 52 віды рода Bembidion, 38 відаў рода Amara, 21 від рода Agonum.
Род
У Беларусі каля 38 відаў
Антарктычны клімат
Антарктычны клімат — клімат Антарктыды і прылеглых да яе акіянскіх прастораў (Антарктыкі).
Апісанне
Над мацерыком надзвычай суровы. Тэмпература паветра на працягу года адмоўная: летам у студзені да -13,6°С, зімой у ліпені -60...-70°С, на полюсе холаду (станцыя Усход) самая нізкая на Зямлі - каля -90°С. Ападкаў за год менш за 100 мм. Надвор’е вызначаецца Антарктычным антыцыклонам. Большая частка сонечнай радыяцыі адбіваецца снегавым покрывам (альбеда каля 85%), вялікія страты цяпла даўгахвалевым выпрамяненнем з-за высокага становішча паверхні над узроўнем мора. На ўзбярэжжы тэмпература паветра летам павышаецца да 0-5°С, гадавая сума ападкаў да 700-1000 мм, моцныя сцёкавыя і ўраганныя (40-60 м/с) вятры.
Клімат акіянскіх прастораў Антарктыкі характарызуецца рэзкімі ваганнямі ціску, частымі цыклонамі, параўнальна аднароднымі тэмпературамі паветра.
Лірнік вясковы (Сыракомля)
Твор быў напісаны 18 студзеня 1852 г. У ім аўтар раскрыў сваё разуменне дачыненняў паэта, паэзіі і свету. Ва ўсіх чатырох частках верша праводзіцца думка, што песня і ліра — шчасце і любоў паэта-лірніка, яго боль і пакуты, жыццёвы сэнс і пасмяротная слава. Аўтар атаясняе сябе з рамантычным вандроўным лірнікам, які натхнёна служыць роднай старонцы і добрым людзям.
На думку Уладзіміра Мархеля, вершам «Лірнік вясковы» Сыракомля «канчаткова сцвердзіў сябе ў польскай літаратуры як пясняр беларускай вёскі».
Захаваўся таксама рукапіс 1858 года невядомага аўтарства.
Пераклады
На беларускую мову ўпершыню верш пераклаў Гальяш Леўчык, аднак не апублікаваў (упершыню «Доля і хлеб», 1980). Таксама яго пераклаў Кастусь Цвірка.
У культуры
У 1857 годзе Станіслаў Манюшка паклаў верш на музыку. У гонар двухсотгоддзя з дня нараджэння Манюшкі песню выконвалі Марыюш Гадлеўскі і Кася Мось (разам з аркестрам «AUKSO»).
На 50-ю гадавіну смерці Сыракомлі Янка Купала напісаў аднайменны верш, прысвечаны песняру.
Байсуат
Байсуат — аул у Буландынскім раёне Акмолінскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад Караузекскай сельскай акругі. Код КАТА — 114055700.
Радон-216
Радон-216, 216Rn — нестабільны радыеактыўны ізатоп радону, інертны газ. Гэты ізатоп не сустракаецца на Зямлі ў прыродзе.
Радон-216 можа ўтварацца ў выніку радыеактыўнага распаду палонію-216, астату-216, францыю-216 і радыю-220.
Радыеактыўны распад
Радон-216 распадаецца пад дзеяннем альфа-выпраменьвання на радыеізатоп палоній-211:
Перыяд паўраспаду складае 45 мікрасекунд.
Дзяржаўны музей гісторыі тэатральнай і музычнай культуры Рэспублікі Беларусь
Дзяржаўны музей гісторыі тэатральнай і музычнай культуры Рэспублікі Беларусь. Заснаваны 23 сакавіка 1990 года.
Спачатку музей змяшчаўся ў будынку па вуліцы Старавіленская, 14 (сёння там знаходзіцца адзін з двух філіялаў музея — «Гасцёўня Уладзіслава Галубка»). У 2001 годзе музей пераехаў ў спецыяльна адрэстаўраваны для яго будынак у Музычным завулку.
Музей знаходзіцца ў гістарычным будынку, так званым «Доме масонаў». Рэстаўрацыя будынку працягвалася амаль дзесяць гадоў, у гэты час збіралі і экспанаты для будучага музея.
Філіялы
Музей мае 2 філіялы: «Музей гісторыі беларускага кіно» (вул. Свярдлова, 4) і «Гасцёўня Уладзіслава Галубка» (вул. Старавіленская, 14).
Калекцыі
Асноўны фонд музея на канец 2010 г. складаў больш за 25 000 адзінак захоўвання, навукова-дапаможны — больш за 2500 адзінак. Агульная плошча экспазіцыі складае 362 кв. м. Музей мае 10 экспазіцыйных і адну выставачную залу.
Усе экспанаты падзяляюцца на калекцый :
Радыус-вектар
Ра́дыус-ве́ктар пункта ў прасторы — гэта вектар, які злучае пачатак каардынат з гэтым пунктам і накіраваны да яго.
Каардынаты пункта з'яўляюцца каардынатамі яго радыус-вектара. Такім чынам, радыус-вектар адназначна ідэнтыфікуе пункт у прасторы. Абсалютная велічыня радыус-вектара складае адлегласць пункта ад пачатку каардынат.
У трохмернай простакутнай дэкартавай сістэме каардынат радыус-вектар можна запісаць наступным чынам:
дзе x, y, z — каардынаты (абсцыса, ардыната і апліката) пункта, а \mathbf i, \mathbf j і \mathbf k — орты адпаведных каардынатных васей.
Таксама радыус-вектар можна запісаць як
Тут r — велічыня радыус-вектара, а \hat r — яго орт. Такі запіс адметны тым, што ён прадстаўляе вектар як здабытак двух множнікаў, першы з якіх характарызуе яго велічыню, а другі — напрамак.
Гарошкаўскі сельсавет (Рэчыцкі раён)
Гаро́шкаўскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Рэчыцкага раёна Гомельскай акругі. Цэнтр — вёска Гарошкаў.
Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Рэчыцкага раёна Рэчыцкай акругі БССР. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Гомельскай акругі. 30 снежня 1927 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Заспенскага сельсавета.
IC 4102
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
7 да н.э.
Падзеі
Далучэнне Галатыі і часткі Понта да Рыма.
Лукашанец
Лукашане́ц — беларускае прозвішча.
Камп’ютар
Камп’ю́тар (computer) — машына, якая апрацоўвае даныя згодна са спісам інструкцый.
Сучасны камп’ютар складаецца з абсталявання, якое прадстаўляе фізічныя часткі камп’ютара (працэсар, клавіятура, манітор і г. д.), і праграмнага забеспячэння (аперацыйнай сістэмы і прыкладных праграм).
Камп’ютары маюць некалькі фізічных форм. Першыя прылады, якія нагадваюць сучасны камп’ютар, з’явіліся ў сярэдзіне 20-га стагоддзя (прыкладна ў 1940—1945), але машыны, падобныя на камп’ютары, існавалі і раней. Першыя электронныя камп’ютары мелі памер вялікіх памяшканняў, спажывалі электрычнай энергіі як некалькі соцень сучасных персанальных камп’ютараў.
Этымалогія
Слова камп’ютар — вытворнае ад англійскіх слоў, , якія перакладаюцца як «вылічаць», «вылічальнік» (англійскае слова, у сваю чаргу, паходзіць ад лацінскага computāre — «вылічаць»). Першапачаткова ў англійскай мове гэта слова азначала чалавека, які робіць арыфметычныя вылічэнні з прыцягненнем або без прыцягнення механічных прылад. У далейшым яго значэнне было перанесена на самі машыны. Сучасныя камп’ютары, аднак, выконваюць мноства задач, не звязаных напрамую з арыфметыкай.
Упершыню трактоўка слова «камп’ютар» з’явілася ў 1897 годзе ў Оксфардскім слоўніку англійскай мовы. Яго складальнікі тады разумелі камп’ютар як механічную вылічальную прыладу. У 1946 годзе слоўнік папоўніўся дапаўненнямі, якія дазваляюць падзяліць паняцці лічбавага, аналагавага і электроннага камп'ютара.
Лічбавы або аналагавы
Фундаментальным рашэннем пры праектаванні камп’ютара з’яўляецца выбар, ці будзе ён лічбавай або аналагавай сістэмай. Лічбавыя камп’ютары працуюць з дыскрэтнымі лікавымі або сімвальнымі пераменнымі; аналагавыя прызначаны для апрацоўкі бесперапынных патокаў уваходных даных. Сёння лічбавыя камп’ютары маюць значна шырэйшы дыяпазон прымянення, хоць іх аналагавыя сабраты ўсё яшчэ выкарыстоўваюцца для некаторых спецыяльных мэт. Варта таксама згадаць, што тут магчымыя і іншыя падыходы, якія прымяняюць, напрыклад, у імпульсных і квантавых вылічэннях, аднак пакуль што яны з’яўляюцца альбо вузкаспецыялізаванымі, альбо эксперыментальнымі рашэннямі.
Прыкладамі аналагавых вылічальнікаў, ад простага да складанага, з’яўляюцца: намаграма, лагарыфмічная лінейка, астралябія, асцылограф, тэлевізар, аналагавы гукавы працэсар, аўтапілот, мозг.
Беламір
Гісторыя
У 1762 годзе палкоўнік Аляксандр Іванавіч Пацёмкін (са смаленскага дваранскага роду Пацёмкіна) пабудаваў у сваім маёнтку Беламір храм, каля якога і быў пахаваны. У 1779 годзе сяло значылася валоданнем яго ўдавы Ганны Сямёнаўны.
Свянцянскі раён
Свянцянскі раён — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў БССР у 1940 г. Утворана 15 студзеня 1940 г. на частцы тэрыторыі былога Свянцянскага павета. Уваходзіў у Вілейскай вобласці БССР. Цэнтр — горад Свянцяны. 25 лістапада 1940 года большая частка тэрыторыі павета перададзена Літоўскай ССР, рэшта (Лынтупскі, Масляніцкі і Рынкянскі сельсаветы) уключана ў Пастаўскі раён.
Беламір
Гісторыя
Сын палкоўніка, секунд-маёр Іван Аляксандравіч Пацёмкін у 1782—1784 гадах быў правадыром дваранства Вяземскага павета. Тут 6 жніўня 1812 года нарадзілася яго ўнучка Надзея — будучая старыца Сара.
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупаваная гітлераўскімі войскамі ў кастрычніку 1941 года, вызвалена ў сакавіку 1943 года.
8 да н.э.
Падзеі
Марабод аб’яднаў маркаманаў з суседнімі плямёнамі
Забалацкі сельсавет (Мсціслаўскі раён)
Забалацкі сельсавет — былая адміністрацыйная адзінка ў складзе Мсціслаўскага раёна Магілёўскай вобласці. Цэнтр — аграгарадок Забалацце.
Гісторыя
Сельсавет быў скасаваны ў 2012 годзе, усе населеныя пункты — Бескаўка, Васількова, Ваўкаўцы, Забалацце, Карпісонаўка, Лыкінка, Міхайлава, Прыбярэжжа, Пятрыгі, Ракітанка, Чорная Сасна, Юшкавічы — былі перададзены ў склад Ходасаўскага сельсавета.
Перад скасаваннем у склад сельсавета ўваходзілі 12 населеных пунктаў, 758 жыхароў.
Эльбістан
Эльбістан (Elbistan) — горад і раён у правінцыі Кахраманмараш Турцыі.
Гісторыя
У канцы бронзавага веку Эльбістан быў часткай царства Кіцуватна, затым гэтую тэрыторыю захапілі хеты пад кіраўніцтвам Супілуліума I. Калі ў X стагоддзі Хамданіды разбурылі Арабісос, то значэнне Эльбістана ўзрасло. Пасля гэтая тэрыторыя была пад уладай Візантыі, крыжакоў, дзяржавы Данішмендаў, Канійскага султаната, Антыёхіі. 15 красавіка 1277 года мамлюкі ў бітве ля Эльбістана разбілі манголаў, потым некаторы час Эльбістан быў сталіцай бейліка Зулкадар, перажыў нашэсце Тамерлана, пасля асмана-сефевідскіх войнаў увайшоў у склад Асманскай імперыі.
Пабеда (Уздзенскі раён)
Пабе́да (, Победа) — пасёлак ва Уздзенскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Хатлянскага сельсавета.
Да 1 красавіка 1960 года пасёлак уваходзіў у склад Шацкага сельсавета.
Новадарожскі сельсавет
Новадаро́жскі сельсаве́т — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Старадарожскага раёна Мінскай вобласці Беларусі. Цэнтр — аграгарадок (да 2008 г. вёска) Новыя Дарогі.
Геаграфія
Новадарожскі сельсавет размешчаны ва ўсходняй частцы Старадарожскага раёна, у 12 кіламетрах ад горада Старыя Дарогі.
Мяжуе з Палажэвіцкім і Старадарожскім сельсаветамі Старадарожскага раёна і землямі Асіповіцкага раёна і Глускага раёнаў Магілёўскай вобласці.
Гісторыя
Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Старадарожскага раёна Слуцкай акругі БССР. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Бабруйскай акругі. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Старадарожскім раёне БССР. Пасля ўвядзення абласнога падзелу 20 лютага 1938 года ў Старадарожскім раёне Мінскай вобласці. 23 чэрвеня 1940 года з часткі сельсавета (6 населеных пунктаў: Арэхава, Заастроўе, Мінкавічы (вёска і пасёлак), Паставічы і Чарнакольшчына) утвораны Паставіцкі сельсавет. З 20 верасня 1944 года па 8 студзеня 1954 года ў складзе Бабруйскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Паставіцкага сельсавета. З 25 снежня 1962 года сельсавет у складзе Слуцкага раёна. З 30 ліпеня 1966 года ў складзе адноўленага Старадарожскага раёна. 17 кастрычніка 1979 года ў склад сельсавета з Дараганаўскага сельсавета Асіповіцкага раёна Магілёўскай вобласці перададзена вёска Буда.
Населеныя пункты
У склад сельсавета ўваходзяць 17 населеных пунктаў:
Насельніцтва
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1589 чалавек, з іх 93,8 % — беларусы, 3,5 % — рускія, 1,1 % — украінцы, 1,0 % — армяне.
Аляксандр Карабач
Аляксандр Карабач ( — ?) — беларускі нацыянальны дзеяч. Ураджэнец вёскі Вехатніца Роскай воласці Ваўкавыскага павета.
Родзіна (Родзінскі раён)
Родзіна (Ро́дино) — сяло ў Алтайскім краі. Адміністрацыйны цэнтр Родзінскага раёна і Родзінскага сельсавета. Да найбліжэйшай чыгуначнай станцыі Новаблагавешчанка каля пасёлка Благавешчанка 51 км. Адлегласць да абласнога цэнтра Барнаул — 320 км. Насельніцтва — 7435 чалавек (2021).
Пшасныш
Пшасныш (Przasnysz) — горад у Польшчы, за 100 км на поўнач ад цэнтра Варшавы, адміністрацыйны цэнтр Пшаснышскага павета Мазавецкага ваяводства. Утварае гарадскую гміну, таксама з’яўляеца сядзібай вясковай гміны Пшасныш. Займае плошчу 25,16 км². Насельніцтва 17,2 тыс. чалавек (на 2018).
Родзіна
Родзіна:
Бушукава
Бушукава (Бушуково) — вёска ў Вяземскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Сямлёўскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупаваная гітлераўскімі войскамі ў кастрычніку 1941 года, вызвалена ў сакавіку 1943 года.
Радон-217
Радон-217, 217Rn — нестабільны радыеактыўны ізатоп радону, інертны газ. Гэты ізатоп не сустракаецца на Зямлі ў прыродзе.
Радон-217 можа ўтварацца ў выніку радыеактыўнага распаду астату-217 і радыю-221.
Радыеактыўны распад
Радон-217 распадаецца пад дзеяннем альфа-выпраменьвання на радыеізатоп палоній-213:
Перыяд паўраспаду складае 540 мікрасекунд.
Даніэль Ацёй
Даніэ́ль Ацё́й (Daniel Auteuil, IPA: ; нар. 24 студзеня 1950, Алжыр, Французскі Алжыр) — французскі акцёр і кінарэжысёр, які здымаецца ў кіно разнастайных жанраў, у тым ліку ў гістарычных драмах, рамантычных камедыях і крымінальных трылерах. Прызёр Канскага кінафестывалю (1996) і шэрагу іншых кінаўзнагарод. Зыграў больш за 100 роляў.
Кавакурта
Насельніцтва складае 903 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 129 чал./км². Займае плошчу 7 км². Паштовы індэкс — 26844. Тэлефонны код — 0377.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
NGC 1412
NGC 1412 (іншыя абазначэнні — IC 1981, ESO 482-29, MCG -5-9-21, AM 0338-270, PGC 13520) — лінзападобная галактыка (SB0) ў сузор’і Печ.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Talking Heads
Talking Heads — амерыканскі рок-гурт, утвораны ў 1975 годзе ў Нью-Ёрку, выконваў стылістычна разнастайны новахвалевы рок з выкарыстаннем шматлікіх іншых уплываў (фанк, класічны мінімалізм, афрыканскія рытмы і г. д.). Да моманту выхаду свайго апошняга альбома ў 1988 годзе Talking Heads сталі адным з самых шанаваных музычнымі спецыялістамі гуртамі. Дзесяць альбомаў гурта ўваходзілі ў Billboard 200, найвышэйшага выніку тут дамогся Speaking in Tongues (#15, 1983). Найвышэйшая пазіцыя гурта ў спісах сінглаў — #9 («Burning Down the House», 1983). Гурт афіцыйна існаваў да 1991 года, праз пяць гадоў сабраўся зноў як The Heads (без удзелу Бірна) і запісаў альбом No Talking Just Head.
У 2002 годзе Talking Heads былі ўведзеныя ў Залу славы рок-н-ролу. Чатыры альбомы гурта ўвайшлі ў спіс «500 найвялікшых альбомаў усіх часоў» па версіі часопіса Rolling Stone (2003).
IC 4103
IC 4103 — галактыка тыпу S (спіральная галактыка) ў сузор’і Гончыя Псы.
Метысы
Меты́сы (métis, ад misticius — змешаны, ад misceo — змешваю)– нашчадкі ад міжрасавых шлюбаў. У антрапалагічным дачыненні метысы звычайна займаюць прамежкавае становішча паміж расамі, якія змешваюцца. У Амерыцы метысамі завуць нашчадкаў ад шлюбаў еўрапеоідаў і індзейцаў. Бразільскія метысы ад шлюбаў партугальцаў з індзейцамі тупі, якія склалі большасць насельніцтва краіны, вядомыя пад назвай «мамялюка».
Геаграфічнае размеркаванне
Метысы прысутнічаюць практычна ва ўсіх краінах Заходняга паўшар'я, у тым ліку складаюць большасць насельніцтва такіх краін як Мексіка, Нікарагуа, Перу, Калумбія, Венесуэла, Эквадор, Парагвай, Чылі, Панама і многіх іншых.
Сугваздаўскі сельсавет
Су́гваздаўскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Валожынскага раёна Мінскай вобласці. Цэнтр — вёска Сугвазды.
Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Валожынскага раёна Баранавіцкай вобласці БССР. З 20 верасня 1944 года ў складзе Маладзечанскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года ў склад Хоўхлаўскага сельсавета Маладзечанскага раёна перададзена вёска Пекары. З 20 студзеня 1960 года ў складзе Мінскай вобласці. З 25 снежня 1962 года па 6 студзеня 1965 года ў складзе Маладзечанскага раёна. Скасаваны 30 кастрычніка 2009 года, тэрыторыя далучана да Дорскага сельсавета.
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 612 чалавек, з іх 96,1 % — беларусы.
На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзіў 21 населены пункт: Адамполе, Александрова, Батуркі, Білуці, Будраўшчына, Бярава, Даманоўшчына, Есьманы, Захажэва, Камароўка, Клерымонты, Ласокіна, Леснікі, Лужаны, Мяжэйкі, Навасады, Паліксаўшчына, Родзеўшчына, Седлішча, Сугвазды, Цябуты.
Міхаіл Вячаслававіч Грыб
Міхаіл Вячаслававіч Грыб (нар., Мінск, БССР, СССР) — беларускі службовец. Начальнік галоўнага ўпраўлення ўнутраных спраў Мінскага гарвыканкама з 29 кастрычніка 2020 года. Генерал-маёр міліцыі (2020).
Біяграфія
Скончыў Мінскую спецыяльную сярэднюю школу, Акадэмію Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь і Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь.
Службу ў органах унутраных спраў пачаў у 1999 годзе ўчастковым інспектарам.
У 2006 годзе з пасады намесніка начальніка аховы грамадскага правапарадку пераведзены ў Мінскае РУУС на пасаду намесніка начальніка міліцыі грамадскай бяспекі і спецыяльнай міліцыі. У 2007 годзе стаў намеснікам начальніка Мінскага РУУС.
З 24 лютага па 25 жніўня 2011 года працаваў намеснікам начальніка міліцыі грамадскай бяспекі.
З 2011 па 2017 год працаваў намеснікам начальніка Дэпартамента па грамадзянстве і міграцыі МУС Беларусі — начальнікам упраўлення па грамадзянстве, пашпартнай працы і выезду за мяжу.
У маі 2017 года прызначаны намеснікам начальніка ГУУС Мінгарвыканкама — начальнікам міліцыі грамадскай бяспекі.
З 28 сакавіка 2019 года па 30 кастрычніка 2020 года палкоўнік міліцыі Грыб працаваў начальнікам. З 2019 года старшыня Віцебскай абласной арганізацыйнай структуры БФСТ «Дынама».
29 кастрычніка 2020 года прызначаны начальнікам галоўнага ўпраўлення ўнутраных спраў Мінскага гарвыканкама. На наступны дзень яму было прысвоена воінскае званне генерал-маёра міліцыі.
Санкцыі ЕС, ЗША і іншых краін
Таксама з 21 чэрвеня 2021 года Грыб знаходзіцца ў санкцыйным спісе спецыяльна прызначаных грамадзян і заблакіраваных асоб ЗША. Акрамя таго, Грыба ў свой санкцыйны спіс уключыла Швейцарыя, а 6 ліпеня да чэрвеньскага пакета санкцый ЕС далучыліся Албанія, Ісландыя, Ліхтэнштэйн, Нарвегія, Паўночная Македонія, Чарнагорыя.
Дубініна
Дубініна - тапонім.
NGC 1420
NGC 1420 — патройная зорка ў сузор’і Эрыдан.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Рагатын
Рагатын (Рогатин) — горад ва Украіне ў гісторыка-этнаграфічнай вобласці Аполле (уласна Рагатынскім Аполлі), над ракой Гнілы Ліпай, цэнтр Рагатынскага раёна Івана-Франкоўскай вобласці, адміністрацыйны цэнтр Рагатынскага раёна. Размешчаны за 61 км ад Івана-Франкоўска, за 69 км ад Львова (аўтадарога Н09), за 30 км ад Беражанаў (аўтадарога М12, E50).
Назва
Паходжанне назвы горада невядома. Паводле падання, князь Яраслаў Осмамысл узяў з сабой на паляванне жонку, яна заблукала і сутрэла вялікага аленя вогненнай масці, пабегла за ім, алень знік, але яна выйшла да князя і дружыннікаў. На месцы, дзе жанчына сустрэла аленя, пабудавалі церам вакол якога і паўстаў горад. Яшчэ адно паданне пра княжыча Рога, які пабудаваў на гэтым месцы горад (паставіў тын), так быццам атрымалася — Рога-тын.
Гісторыя
Паводле аднаго з паданняў, Раксалана, жонка султана Сулеймана І, вядома пад імем Хурам, дамаглася вялікага ўплыву на султана і такім чынам на палітыку Асманскай імперыі ў XVI ст., была захопленая татарамі ў 1520 годзе рагатынская дзяўчына Настасся (Аляксандра) Лісоўская. Пра гэта згадваў, у прыватнасці, Міхалон Літвін у «Аб норавах татар, літоўцаў і масквіцян».
З 1772 па 1918 у складзе каралеўства Галіцыі і Ладамерыі уваходзіў у Аўстра-Венгерскую імперыю.
У 1910, 12 кастрычніка, тут у яўрэйскай сям’і дробнага гандляра нарадзіўся Натан Гланцберг — французскі кампазітар, аўтар інструментальнай музыкі для кіно, вядомы як аўтар песень Эдзіт Піяф.
З 14 лістапада 1939 года ў складзе СССР. 2 ліпеня 1941 года ў горад увайшлі нямецкія войскі. Вызвалены 23 ліпеня 1944 года. З 24 жніўня 1991 года ў складзе незалежнай Украіны.
Шафгаўзен
Шафгаўзен (Schaffhausen) — горад у Швейцарыі, сталіца кантона Шафгаўзен, на рацэ Рэйн. Насельніцтва — (на 31 снежня 2019 года). Афіцыйны код — 2939. Самы паўночны горад Швейцарыі. Злучаны чыгуначнай лініяй з Цюрыха да Ульма ў ФРГ.
Радон-218
Радон-218, 218Rn — нестабільны радыеактыўны ізатоп радону, інертны газ. Гэты ізатоп не сустракаецца на Зямлі ў прыродзе.
Радон-217 можа ўтварацца ў выніку радыеактыўнага распаду астату-218, радыю-218 і радыю-222.
Радыеактыўны распад
Радон-217 распадаецца пад дзеяннем альфа-выпраменьвання на радыеізатоп палоній-214:
Перыяд паўраспаду складае 35 мілісекунд.
IC 4104
IC 4104 — галактыка тыпу E (эліптычная галактыка) ў сузор’і Гончыя Псы.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Маша і Мядзведзь
Ідэя праекта прыдуманая аніматарам Алегам Кузаўкавым 1996 года. Ён убачыў на пляжы дзяўчынку, паводзінамі падобную на героя мультфільма Машу. Таксама Кузаўкоў натхняўся мультсерыялам «Том і Джэры». Ідэя сюжэта базуецца на аднайменнай рускай народнай казцы «Маша і Мядзведзь».
У 2011 годзе выйшаў першы спін-оф пад назваю «Машыны казкі», які складаецца з 26 серыяй па матывам рускіх народных казак. У 2014 годзе выйшаў другі спін-оф пад назваю «Машыны страшылкі».
Сюжэт
Дзяўчынка Маша выпадкова аказваецца ў доме Мядзведзя, што жыве ў лесе. Яна ўчыняе там беспарадак, Мядзведзь ад гэтага ў роспачы. Ён спрабуе пазбавіцца ад непажаданай госці і адвозіць яе далей ад дома. Уначы ён пачынае хвалявацца за дзяўчынку і адпраўляецца на яе пошукі. Не знайшоўшы яе, Мядзведзь сумны вяртаецца дадому і знаходзіць там Машу. З гэтага моманту Маша і Мядзведзь — лепшыя сябры. Маша часта наведвае Мядзведзя, а той спрабуе яе выхоўваць.
З трэцяга сезона Маша падрастае і становіцца трохі больш адказнай. Цяпер яна радзей бывае ў Мядзведзя і больш займаецца сваімі справамі дома. Жыхары лесу і без яе пачынаюць сваволіць і трапляць у розныя непрыемнасці, а Маша дапамагае ім выблытацца.
Дыстрыбуцыя
Мультфільм «Маша і Мядзведзь» транслюецца на тэлеканалах Вялікабрытаніі, Германіі, Францыі, Італіі, Швейцарыі, Іспаніі, Канадзе, краінах Лацінскай Амерыкі і Сярэдняга Усходу.
З 2015 года серыял існуе ў фармаце інтэрактыўнага паўнаметражнага анімацыйнага фільма, дзе героі ўзаемадзейнічаюць з гледачамі.
Інфа-Кур’ер
«Інфа-Кур’ер» — рэгіянальная беларуская газета, якая выдавалася з сакавіка 2001 года. Газета распаўсюджваецца ў Слуцкім, Старадарожскім, Любанскім і Капыльскім раёнах Мінскай вобласці.
Гісторыя
Фактычна газета з’яўляецца пераемнікам выдання «КІС-Кур’ер», заснаванага дзвюма фізічнымі асобамі ў лістападзе 1998 года. Уваходзіць у склад «Асацыяцыі выдаўцоў рэгіянальнай прэсы „Аб’яднаныя Масмедыі“».
8 красавіка 2023 года «Інфа-кур’ер» абвясціў аб прыпыненні дзейнасці. Напярэдадні ўвесь кантэнт праекта (газета, сайт і сацсеткі) быў прызнаны «экстрэмісцкімі матэрыяламі».
Апенцэль (горад)
Апенцэль (Appenzell) — населены пункт у Швейцарыі, адміністрацыйны цэнтр кантона (паўкантона) Апенцэль — Інерродэн. Размешчаны ў акругах (палітычных камунах) Апенцэль і Швандзе-Рутэ.
Насельніцтва — 5600 чалавек (на 2006 год). Знакаміты сваімі арнаментаванымі дамамі.
Глагазіна (Смаленская вобласць)
Глагазіна (Глагазино) — вёска ў Вяземскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Сямлёўскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупаваная гітлераўскімі войскамі ў кастрычніку 1941 года, вызвалена ў сакавіку 1943 года.
Падградка
Падгра́дка (, Подгрядка) — пасёлак ва Уздзенскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Хатлянскага сельсавета.
Люнебургскі ўніверсітэт «Леўфана»
Люнебургскі ўніверсітэт «Леўфана» (Leuphana Universität Lüneburg) — нямецкая дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта з сядзібай у горадзе Люнебург.
Агульная характарыстыка
Універсітэт «Леўфана» ў Люнебургу быў заснаваны ў 1946 годзе як вышэйшая педагагічная школа. Установа стварыла ўнікальную ўніверсітэцкую мадэль у рамках нямецкага акадэмічнага пейзажу, якая атрымала некалькі ўзнагарод. Універсітэт «Леўфана» — адзін з нямногіх універсітэтаў у Еўропе, які прапануе праграмы па гуманітарных навуках з індывідуальнай праграмай навучання.
Падградка
Да 1 красавіка 1960 года пасёлак уваходзіў у склад Шацкага сельсавета.
Люнебургскі ўніверсітэт «Леўфана»
Агульная характарыстыка
Назва ўніверсітэта «Леўфана» паходзіць ад назвы старажытнага паселішча на Эльбе на месцы сучаснага Люнебурга, якое згадвалася яшчэ ў геаграфічным атласе свету Пталемея ў ІІ стагоддзі.
Францыск Скарына
Францы́ск Скары́на, або Франці́шак Скары́на (паміж 1485—1490    , або каля 1470  , Полацк — каля 1551, Прага) — беларускі і ўсходнеславянскі першадрукар, асветнік-гуманіст, пісьменнік, грамадскі дзеяч, прадпрымальнік, вучоны-медык. Перакладчык і выдавец кніг Бібліі беларускім ізводам царкоўнаславянскай мовы.
Нарадзіўся ў сям’і заможнага купца ў Полацку, адным са значнейшых гандлёвых і вытворчых цэнтраў Вялікага Княства Літоўскага. Магчыма, у Полацку атрымаў і пачатковую адукацыю. У 1504 годзе паступіў у Кракаўскую акадэмію, дзе атрымаў ступень бакалаўра, а ў 1512 годзе ў Падуанскім універсітэце стаў доктарам медыцыны. Пераехаў у Прагу і там 6 жніўня 1517 года выдаў першую друкаваную беларускую кнігу — «Псалтыр».
Паходжанне і імя
На думку даследчыкаў, прозвішча «Скарына» паходзіць ад слоў «скора» (скура) або «скорина» (скарынка). Іван Насовіч у «Слоўніку беларускай гаворкі» піша, што скарына — верхняя корка выпечанага хлеба, і дае наступную фразу: «Скорину поломай да положи въ капусту». Ён жа дае словы скарынка і скарыначка ў значэнні хлебная корка («Дай убогому скорынку»). У аналагічным значэнні дае слова скарынка і Тлумачальны слоўнік сучаснай беларускай мовы. Аднак, хутчэй, прозвішча асветніка паходзіць ад старажытнарускага слова скора, што значыла шкура, мех, сырая скура. «Аповесць мінулых часоў» кажа пра даніну, якую драўляне плацілі «медомъ и скорою». Падобна называлася і прафесія ў Вялікім княстве Літоўскім, запіс Метрыкі ад 10 красавіка 1473 года паведамляе пра наданне «Яну, конюшему Виленьскому, шесть человек: Юрко скаринич, Иван скаринич, Левон скаринич, Рожай конокормец», пра тое ж паведамляе і запіс «Князю Евлашку Телятине два человека скориничи: Гридко и Хотян». Напэўна, скарыніч тут не прозвішча, а прафесія. Бацька і брат Францыска гандлявалі пушнінай і скурамі. Род заняткаў, відаць, быў спадчынным, магчыма, продак сям’і — рамеснік-скарыніч, разбагацеў і пачаў займацца гандлем.
Пэўная дата нараджэння Францыска Скарыны невядома, усе версіі грунтуюцца на супастаўленні ўніверсітэцкіх актаў. Скарына паступіў у Кракаўскі ўніверсітэт у 1504 годзе, а ў акце Падуанскага ўніверсітэта 1512 года ён названы «маладым чалавекам». Пётр Уладзіміраў адносіў час нараджэння да апошняй чвэрці XV ст., думаў, што калі Скарына ў 1504 годзе паступіў у Кракаўскі ўніверсітэт, яму было не менш за 14 гадоў. Гэтай даты трымаюцца амаль усе даследчыкі жыцця асветніка. Мікалай Алексютовіч лічыў часам нараджэння Скарыны 1485—1490 гады, як Сцяпан Майхровіч і Сямён Падокшын , гэтую ж дату прапаноўваюць энцыклапедычныя слоўнікі. Уладзіслаў Віслоцкі сцвярджаў, што абітурыент для паступлення ва ўніверсітэт, мусіў дасягнуць 14-гадовага ўзросту. Аднак, вядомы выпадкі, калі студэнтамі станавіліся раней — гісторык Ян Длугаш, матэматык Станіслаў Гжэпскі і паэт Мікалай Рэй паступілі ва ўніверсітэт у 13-гадовым узросце. Аднак, многія юнакі станавіліся студэнтамі ў сталейшым узросце — настаўнік Скарыны Ян з Глогава стаў студэнтам у 17 гадоў, Мікалай Капернік — у 18, яго настаўнік Войцех з Брудзева — у 22, граматык Ежы з Легніцы — у 30, а вядомы італьянскі гуманіст Філіп Калімах — у 35 гадоў. Уладзімір Пічэта лічыў 14-гадовы ўзрост Скарыны дужа малым і трымаўся часу яго нараджэння каля 1485 года, такой думкі трымаўся і Яўген Неміроўскі. У 1925 годзе Мікалай Шчакаціхін звязаў дату нараджэння з выдавецкім знакам асветніка (сонца з паўмесяцам), які сустракаецца на 26 выявах, і выказаў думку, што яго прыпала на сонечнае зацьменне, а менавіта на 6 сакавіка 1486 года.
Першыя звесткі пра полацкіх Скарынаў вядомы з пачатку 1440-х гадоў, калі полацкі купец Грыдка Скарына прадаў рыжскаму купцу Герке ў крэдыт болей за беркавец воску, а пры атрыманні аплаты ў Рызе быў схоплены Геркам і два тыдні трыманы ў кайданах. З гэтага вынікае, што полацкія Скарыны даволі стары род і ўжо да сярэдзіны XV ст. даволі заможны. У 1492 годзе ў пераліку прэтэнзій вялікага князя маскоўскага Івана Васілевіча да вялікага князя Аляксандра згадваецца Лук’ян Скарына, які разам з іншым палачанінам абрабаваў велікалуцкага купца. Магчыма, названы Лук’ян тоесны Луку Скарыне — бацьку Францыска, які названы пазнейшымі дакументамі. Старэйшага брата Францыска — Івана Скарыну, каралеўскі дэкрэт называе адначасова віленскім мешчанінам і палачанінам.
Швіц (горад)
Швіц (Schwyz) — горад і камуна ў Швейцарыі. Адміністрацыйны цэнтр кантона Швіц і акругі Швіц. Насельніцтва — (на 31 снежня 2019 года). Афіцыйны код — 1372. Камуна складаецца з населеных пунктаў Швіц, Рыкенбах, Ібах, Зеевен.
Францыск Скарына
Паходжанне і імя
І толькі ў адзіным дакуменце — прывілеі караля Жыгімонта Старога ад 21 кастрычніка 1532 года — асветнік названы Georgij Franciscij Skorina, у гэтым жа дакуменце Скарына называны яшчэ пяць разоў, але толькі адным імем — Franciscus або Francisco. На падставе гэтага дакумента, у 1875 годзе Антоній Петрушкевіч выказаў здагадку, што сапраўдным імем Скарыны было Георгій, а імя Францыск ён мусіў узяць, каб паступіць у Кракаўскі ўніверсітэт. Меркаванне стала паноўным у 1940—1950-я гады, калі Скарыну звалі выключна Георгіем. «Георгій Скарына» — назва драматычнай паэмы Міхася Клімковіча і гістарычнага раман Мікола Садковіча і Яўгена Львова. У 1967 годзе Акадэмія навук БССР прыняла кампраміснае рашэнне, пры скарочаным іменаванні пісаць Францыск Скарына, пры поўным — Францыск (Георгій) Скарына. У 1925 годзе польскі даследчык Генрык Лаўмянскі аналізаваў яшчэ адзін акт 1532 года — грамату Жыгімонта Старога, — і звярнуў увагу, што асветнік там названы egregius Franciscus Skorina de Polocko, таму выказаў здагадку, што пісар у дакуменце паблытаў словы Georgius і egregius (г. зн. шаноўны, слаўны).
Невядома хроснае імя Скарыны, старая гіпотэза, што Скарына ў хрышчэнні быў Георгіем, супярэчыць сукупнасці адкрытых і вывучаных крыніц — вымушанае хаванне Скарынам праваслаўнага імя Георгій, абвяргаюць акты Кракаўскага ўніверсітэта. У зімнім семестры 1504 года, калі Скарына паступаў ва ўніверсітэт, сярод абітурыентаў было 10 Георгіяў (сярод іх і Георгій, сын Якава з Ваўкавыска) і толькі тры Францыскі, у тым ліку Скарына. Каталікі шанавалі св. Георгія не меней за св. Францыска. У Віленскім кафедральным саборы алтар св. Георгія існаваў з 1428 года, а сам святы разам з Казімірам і Мікалаем лічыўся заступнікам Вільні.
Знешнасць
Насуперак распаўсюджанаму меркаванню, на думку чэшскіх навукоўцаў Ільі Лямешкіна і Пятра Войта на адзіным вядомым партрэце Скарына не мае вусоў, тое, што лічылі за вусы, напраўдзе — цень ад носа.
Раннія гады
Імя асветніка ў пасляслоўях яго выданняў абавязкова суправаджае «с Полацька», «из славного града Полоцька», «с Полоцка града», «из града Полоцька». З архіўных крыніц вядома, што купец Лука Скарына меў у Полацку ўласную зямлю і гандлёвую справу, якая перайшла ў спадчыну старэйшаму сыну Івану. У яго камерцыйных аперацыях удзельнічаў і малодшы Францыск, што дазваляла яму вучыцца за мяжой і, мабыць, пазней часткова фінансаваць свае пражскае і віленскае кнігавыдавецтва. Памёр бацька, імаверна, каля 1511—1512 года, бо акты Падуанскага ўніверсітэта за 1512 года называюць Францыска «русінам… сынам нябожчыка пана Лукі».
Сям’я Скарыны мела цесныя сувязі з Вільняй, бацька асветніка гандляваў там футрам і скурай. Старэйшы брат Францыска Іван пэўны час жыў у сталіцы, у дакументах названы «мешчанінам віленскім». У сталіцы здаўна дзейнічала школа пры віленскай кафедры, у 2-й палове XV ст. яна неаднакроць згадваецца ў актах віленскага капітула. Пра віленскую школу, якая падрыхтавала яго да паступлення ў Кракаўскі ўніверсітэт, згадвае ў 1477 годзе гаспадарскі пісар Адам з Котры, ён «из детинства ест при школе виленской ласкаве ховался». Паводле Антонія Карбавяка, кафедральная школа да пачатку XV ст. была адзінай вучэбнай установай у Вільні, толькі ў 1513 годзе пробашч парафіяльнага касцёла св. Яна атрымаў дазвол на адкрыццё другой віленскай школы. Пры кафедральнай школе выкладалі катэхізіс, а таксама трывіяльныя прадметы — граматыку, рыторыку і логіку. Выпускнікі школы добра размаўлялі на лацінскай мове і, калі хацелі, працягвалі адукацыю звычайна ў Кракаўскім універсітэце.
У Кракаве, ступень бакалаўра
У зімні семестр 1504 года паступіў вучыцца ў Кракаўскі ўніверсітэт на факультэт вольных мастацтваў або філасофіі. Універсітэт быў заснаваны яшчэ ў 1364 годзе Казімірам Вялікім, а ў 1400 годзе кароль Ягайла значна пашырыў установу, якая атрымала сваю другую назву — Ягелонскі ўніверсітэт. Універсітэт меў тры асноўныя факультэты: багаслоўскі, юрыдычны і медыцынскі. Каб паступіць на адзін з іх, абітурыент павінен быў прайсці навучанне на факультэце вольных мастацтваў. Спачатку шкаляр вывучаў цыкл «трывіум» (граматыка, рыторыка і логіка), потым «квадрывіум» (арыфметыка, геаметрыя, астраномія і музыка). Універсітэт славіўся як адзін з асноўных цэнтраў еўрапейскай астраноміі і астралогіі, матэматыкі, прававых і гуманітарных навук. За 77 год (з 1433 па 1510) ва ўніверсітэт запісалася больш за 17 тысяч абітурыентаў, з іх больш за 8 тысяч былі іншаземцамі. Праз два ці, зрэдку, тры гады студэнт мог здаць іспыты і атрымаць ніжэйшую вучоную ступень бакалаўра, што рабілі, аднак, далёка не ўсе студэнты. За ўказаны час ступень бакалаўра атрымалі толькі крыху больш за 4 тысячы студэнтаў або 23,7 %, а наступную ступень магістра толькі 822 чалавекі ці ўсяго 4,7 % ад агульнай колькасці абітурыентаў.
Выкладчыкі Кракаўскага ўніверсітэта былі добра вядомыя ў Еўропе сваёй навуковай і выкладчыцкай дзейнасцю. Рэктарам універсітэта ў 1505/06 вучэбным годзе быў Мацей Мяхоўскі (1457—1523), які спецыялізаваўся ў галіне медыцыны. Ён быў прыдворным лекарам каралёў Уладзіслава і Жыгімонта, яго брашура пра прафілактыку чумы вытрымала пяць перавыданняў, а «Трактат пра дзве Сарматыі» (Кракаў, 1517) стаў на доўгія часы крыніцай ведаў еўрапейцаў пра Вялікае Княства Літоўскае і Маскоўскую дзяржаву. Не менш знакамітым быў прафесар Ян з Глогава (1445—1507), у якога Скарына слухаў лекцыі па «Другой аналітыцы» Арыстоцеля і па лагічных творах Пятра Іспанскага, і які стаў настаўнікам многіх будучых вучоных, у тым ліку Мікалая Каперніка. Шматлікія працы прафесара друкаваліся ў Кракаве, Лейпцыгу, Страсбургу і выкарыстоўваліся як навучальныя дапаможнікі для студэнтаў. Лекцыі па арыфметыцы і музыцы чытаў Мартын Бем з Алькуша (каля 1470—1540), добра вядомы сваім сучаснікам трактатам «Аб рэформе рымскага календара». Ян з Столбніцы (каля 1470—1530) чытаў лекцыі амаль па ўсіх прадметах факультэта вольных мастацтваў, яго падручнік па філасофіі прыроды перавыдаваўся 5 разоў, а ў працы «Уводзіны ў касмаграфію Пталемея» (1512) упершыню ў Польшчы была змешчана геаграфічная карта, на якой быў пазначаны нядаўна адкрыты кантынент — Амерыка. Працы прафесараў акадэміі сістэматычна публікаваліся ў кракаўскай друкарні Яна Галера. Няма сумнення, што ў Кракаве Францыск Скарына ўсвядоміў навучальныя і асветніцкія магчымасці друкаванай кнігі.
У 1504/1505 вучэбным годзе, калі Францыск стаў студэнтам, ва ўніверсітэт паступіла 291 чалавек, з іх 141 — з ураджэнцы Польшчы і Вялікага Княства Літоўскага, а 150 — з-за мяжы. З 291 абітурыентаў вучоную ступень атрымалі 60 юнакоў, у тым ліку і Скарына. Праз 2 гады (мінімальны час для студэнтаў філасофскага факультэта) у 1506 годзе ён вытрымаў экзамен на ступень бакалаўра вольных мастацтваў. У прамацыйнай кнізе ўніверсітэта захаваўся наступны запіс: «''У год Пана 1506, у час дэканства Леанарда з Добшыц, бакалаўра кананічнага права… У тым жа годзе … у бліжэйшы дзень пасля свята Св. Люцыі, на які прыпадае сухаядзенне, асобы, узведзеныя ў ступень бакалаўра, былі размеркаваны ў наступным парадку месцаў: Мацвей з Семнійклоп, Андрэй з Зынты, Іаган з Гараў, Тамаш з Падляшша, Францыск з Полацка, ліцвін, Павел з Марыенбурга (прэфэкт, ён жа стараста), Іаган з Шкокі, Андрэй з Стжэльна, Якаў з Эльбінга, Іаган з Марыенбурга, Іаган з Фраўштата, Канрад з Монтэрегыа, Іаган з Ураціслава, Валянцін з Нова Віла, Андрэй з Пакоста''». Гэта адбылося 14 снежня 1506 года. З усіх студэнтаў Скарыны, атрымаўшых разам з ім ступень бакалаўра, захаваліся звесткі толькі пра Андрэя з Пакоста, які пасля застаўся пры ўніверсітэце, чытаў тут лекцыі, а пасля стаў гнезненскім вікарыем і пракуратарам.
Паміж Кракавам і Падуяй
Невядома, дзе быў і чым займаўся Скарына на працягу няпоўных 6 гадоў. Падуанскія дакументы называюць Скарыну доктарам вольных навук і прафесарам. Каб атрымаць гэтае званне, трэба было здаць магістарскі экзамен, што для бакалаўра тады займала прынамсі два гады. Паводле статуту Падуанскага ўніверсітэта, кандыдат на атрыманне доктарскай ступені, для допуску да іспыту, мусіў праслухаць трохгадовы курс лекцый, а пасля на працягу года займацца лекарскай практыкай пад наглядам вядомага лекара. Ёсць меркаванні, што ён скончыў універсітэт у Празе, дзе атрымаў ступень доктара філасофіі. Але больш лагічна дапусціць, што ён атрымаў доктарскую ступень у Кракаве, дзе дзейнічалі 2 кафедры медыцыны (без права даваць доктарскія дыпломы). Лёс мог прывесці Скарыну ў які-небудзь італьянскі ўніверсітэт — Падуанскі або Балонскі.
Назву Дакія ў XVI ст. ужывалі як да Даніі, так і да Валахіі. Настаўнік Скарыны Мацвей з Мехава ў «Трактаце пра дзве Сарматыі» пісаў: «Скандынавія знаходзіцца на паўночным-захадзе, за Германскім морам, у суседстве з Дакіяй, пад уладай дакійскага гаспадара, на адлегласці многіх міль ад Скіфіі», пэўна разумеючы Данію. Там самым часам, у польскай дакументацыі XVI ст. назву Дакія адносілі ў асноўным да Трансільваніі, а ў 1512 годзе кароль Жыгімонт узяў шлюб з дачкой трансільванскага князя Стэфана. Такім чынам, Скарына мог знаходзіцца як у Капенгагене, так і ў Трансільваніі.
У Падуі, доктарская ступень
Не пазней за восень 1512 года Францыск Скарына прыбыў у Італію, у Падую, каб атрымаць ступень доктара медыцыны. Падуанскі ўніверсітэт, заснаваны яшчэ ў 1222 годзе, прыцягваў да сябе прафесараў і студэнтаў з розных краін Еўропы. Да часу прыезду Скарыны ва ўніверсітэце прайшлі навучанне не менш за 36 тысяч студэнтаў, з іх каля 16 тысяч былі іншаземцамі. Універсітэт меў чатыры факультэты: свабодных мастацтваў, права, медыцыны і багаслоўя. Медыцынскі факультэт, атрымаўшы самастойнасць у XIV ст., меў асаблівую міжнародную папулярнасць. Так, у 1501—1503 гадах у Падуі вывучаў медыцыну і права Мікалай Капернік. Скарына прыехаў у Падую ў цяжкі для горада час. Венецыянская рэспубліка, у склад якой уваходзіла Падуя, знаходзілася ў стане вайны са Свяшчэннай Рымскай імперыяй і Папскай дзяржавай. У 1509 годзе аб’яднаныя войскі імператара Максіміліяна і папы Юлія ІІ аблажылі горад, які, тым не менш, аблогу вытрымаў. Універсітэт жа ў сувязі з ваеннымі падзеямі 1509—1516 гг. быў практычна закрыты. Аднак доктарскія экзамены калегія ўніверсітэта ўсё ж прымала: так, праз шэсць дзён пасля Скарыны экзамен на ступень доктара права трымаў Мікала Гозій з Сіракуз.