cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Архітэктура Беларусі
Архітэктура 1944—1950-х гадоў
Гэты перыяд быў прынцыпова важным для развіцця горадабудаўніцтва і архітэктуры. Ён звязаны з фарміраваннем комплексу рознаўзроўневых праблем, ідэй і канцэпцый, што залежалі ад палітычных, сацыяльна-эканамічных, ідэйна-мастацкіх і тэхнічных умоў. У гэты час актыўна вялося пасляваеннае аднаўленне гарадоў і вёсак. Пры распрацоўцы новых генпланаў (Мінска і інш.) намеціўся падыход да вызначэння галоўнай горадабудаўнічай канцэпцыі — увасабленне ўсімі магчымымі сродкамі пафасу вялікай Перамогі, узвелічэнне здзейсненага народам подзвігу. У рэчышчы гэтай эстэтыкі праектавалася і забудоўвалася 1-я чарга галоўнай магістралі Мінска — вул. Савецкай (сучасны праспект Незалежнасці). Архітэктурна-мастацкае аблічча гэтага ансамбля сведчыць пра ўрачыстую манументальнасць, параднасць, мажорную прыўзнятасць усёй забудовы, дзе кожны будынак з’яўляецца помнікам архітэктуры. Плошчы, бульвары, курданёры і разрывы паміж будынкамі ствараюць разнастайнасць, рытмічны лад і змену уражанняў.
Архітэктура 1990 — пачатку 2000-х гадоў
Найб. яскрава рэтраспектыўная тэндэнцыя ў сучаснай архітэктуры выявілася ў культавым дойлідстве. Пра распаўсюджанне ў сакральным дойлідстве гатычных матываў сведчаць буйнамаштабныя формы базілікальных храмаў са сціплым выкарыстаннем дэкар. элементаў, шчытавыя дахі, вузкія выцягнутыя вокны стральчатых абрысаў, контрфорсы (касцёл і праваслаўная царква ў Мастах, касцёл Узвіжання Святога Крыжа ў Светлагорску). У праваслаўнай царкоўнай архітэктуры знайшлі адлюстраванне візатыйскія і руска-візантыйскія матывы. Кампактныя крыжовакупальныя ў плане пабудовы маюць характэрнае захмарнае перакрыццё; сферычны, шлемападобны ці цыбулепадобны купал на высокім цыліндрычным барабане з шэрагам вузкіх аконных праёмаў (храмы Успення Прасвятой Багародзіцы ў Маладзечне, у імя Прападобнай Ефрасінні княжны Полацкай у Мінску; цэрквы Серафіма-Сароўская ў г. Белаазёрск, Святога Пакутніка Валянціна ў в. Наваспаск Смаргонскага раёна і інш.). Часам для аздаблення выкарыстоўваліся какошнікі (капліца па вул. Карастаянавай у Мінску).
На аснове пераасэнсавання традыцый дойлідства ў новых пабудовах знайшло адлюстраванне узаемадзеянне гіст. і сучаснага (аднаўленне будынка ратушы ў Мінску, 2002). Адной з істотных заканамернасцей архітэктуры стала рэтраспектыўная тэндэнцыя, што была вынікам постмадэрнізму. Аднак пэўнай стылістычнай накіраванасці 1990-я — пачатку 2000-х гг. не прынеслі. Для архітэктуры гэтага перыяду характэрна адраджэнне гістарычных і нацыянальных традыцый. Вынікам пошукаў выразнасці стала своеасаблівая шматстылёвасць архітэктуры.
Культавая архітэктура
Адноўленае храмабудаўніцтва Беларусі канца ХХ — пачатку ХХІ стагоддзя ў значнай ступені абапіраецца на архітэктурна-мастацкія распрацоўкі мінулых стагоддзяў, разнастайныя стылі і напрамкі.
Для сучаснага прыходскага храмабудаўніцтва Беларускай праваслаўнай царквы характэрна ігнараванне традыцый готыкі і барока, стыляў, у якіх беларускае праваслаўнае дойлідства дасягнула высокага ўзроўню архітэктурна-мастацкіх рашэнняў і нацыянальнай самабытнасці; нешматлікае і фрагментарнае выкарыстоўванне спадчыны народнай архітэктуры; прыярытэтная арыентацыя на рэтраспектыўна-рускі стыль, які развівае архітэктурныя традыцыі, не характэрныя для беларускага культавага дойлідства.
Вулька Падгародская
Ву́лька Падгаро́дская (, Вулька Подгородская) — былая вёска ў Брэсцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіла ў склад Гершонскага сельсавета. З 1958 года ў складзе Брэста.
Гісторыя
У пачатку XX стагоддзя вёска ў Камянец-Жыравецкай воласці Брэсцкага павета, 327 жыхароў. З 1940 года ў Пугачоўскім, у 1954—1958 гадах у Гершонскім сельсаветах Брэсцкага раёна. У 1958 годзе ўвайшла ў склад Брэста. З 1978 года ў Маскоўскім раёне горада.
Велікодная кавалькада
Велікодная кавалькада (Язда з крыжом, Крыжэр'е, Остэррайтэн; Křižerjo, Jutrowne jěchanje, Osterreiten) — велікодная конная працэсія — старажытны звычай лужыцкіх сербаў, якія жывуць у Саксоніі і Брандэнбурге. Абрад праводзіцца ў каталіцкай Верхняй Лужыцы, у раёне паміж гарадамі Баўтцэн, Хойерсверда і Каменц. З канца 1990-х гадоў традзіцыя аднавілася і ў лютэранскай Ніжняй Лужыцы ў раёне горада Любенаў. Таксама праводзіцца ў Острыцы і ў манастыры Марыенталь.
Гісторыя
Упершыню аб велікодным конным шэсці было згадана ў 1541 годзе. Яно праходзіла між мястэчкам Віціхенаў і вёскай Ральбіц. Сваімі каранямі абрад ідзе ў дахрысціянскі час да старажытнай традыцыі мясцовага сялянскага насельніцтва ранняй вясной аб'язджаць вакол сваіх надзелаў зямлі, здзяйсняючы тым самым рытуал выгнання з палёў злых духаў зімы. Як і шмат якія іншыя абрады, гэты абрад з цягам часу набыў новае значэнне, але і ў пачатку XXI стагоддзя можна назіраць карціну, напрыклад у раёне Остра, калі раніцай, яшчэ да пачатку традыцыйнага коннага шэсця, мясцовыя мужчыны паасобку на конях аб'язджаюць вакол савіх палёў. Адначасова ў дарозе можа знаходзіцца некалькі працэсій. Колькасць удзельнікаў з цягам часу значна вагалась, так у 1974 годзе ў шэсцях прымалі ўдзел 487 вершніка, а да 2007 года іх колькасць была ўжо каля 1700.
Парадак правядзення
У велікодную нядзелю перад пачаткам шэсця ў царкве паселішча, у якім збіраюцца вершнікі, праводзіцца багаслужэнне, падчас якога яны атрымліваюць благаславенне, пасля чаго і адпраўляюцца ў дарогу. Мужчыны апранутыя ў чорныя фракі, на галавах цыліндры. Наперадзе працэссіі знаходзяцца вершнікі з харугвамі, статуямі Хрыста і крыжамі. Як правіла арганізуецца сустрэчнае шэсце, пагэтаму адначасова магчыма назіраць некалькі працэсій. Маршруты працэсій, у кожную з каторых можа ўваходзіць да сотні вершнікаў, не павінны перасякацца, паколькі, паводле павер'я, гэта можа прынесці няшчасце.
Па дарозе вершнікі пяюць традыцыйныя велікодныя песні на лужыцкай, зрэдку на нямецкай ці лацінскай мовах. У кожным населенным пункце, які знаходзіцца на шляху, працэсія абавязкова пад'язджае да царквы, а калі яе няма, праязджае праз цэнтральную плошчу паселішча. Пасля прыбыцця ў пункт прызначэння вершнікі атрымліваюць велікодныя пачастункі. Перад ад'ездам працэсіі дамоў у царкве ці на могілках адбываецца багаслужэнне, у звяршенні якога святар благаслаўляе вершнікаў на зваротны шлях.
З 1983 года па завяршэнню велікодных святкаванняў у аўторак у царкве святой Кацярыны ў Ральбіцах адбываецца сучаснае ўрачыстае багаслужэнне ўсіх удзельнікаў коннай працэссіі.
Будынак фабрыкі «Вікторыя» (Мінск)
Будынак фабрыкі «Вікторыя» — будынак у Мінску, размешчаны па вуліцы Кірава, 23.
Гісторыя
Двухпавярховы мураваны будынак пабудаваны ў 1913—1914 гг. мінскім прадпрымальнікам Шаламой Данішэўскім. У 1914—1920 гадах будынак займала ягоная парфумерная фабрыка «Вікторыя». З утварэннем БДУ разбураны будынак фабрыкі «Вікторыя» перадалі ў распараджэнне ўніверсітэта. У гэты час ён вядомы як дом № 2 БДУ. Пасля рамонту, на працягу 1922—1930 гг., тут знаходзіўся анатамічны тэатр (пазней Інстытут анатоміі, з 1929 г. — кафедра нармальнай анатоміі) медфака БДУ.
Са справаздачы рэктара У. І. Пічэты ў 1922 годзе :
Вядома, што на першым паверсе знаходзілася прасторная секцыйная зала, у якой праводзіліся практычныя заняткі са студэнтамі (у анатамічным тэатры праходзілі заняткі па і ). Тут жа знаходзілася 15 сталоў. Мелася некалькі пакояў для заняткаў па. На другім паверсе знаходзілася аўдыторыя-амфітэатр, у якой чыталіся лекцыі па анатоміі. Там жа знаходзіўся невялікі пакой для анатамічнага музея, у шафах якога экспанаваліся шкілеты чалавека і жывёл. У падвале знаходзілася сховішча для трупаў, якія падаваліся на першы паверх з дапамогай пад’ёмніка. Быў там і ляднік, запоўнены лёдам, дзе захоўваўся спецыяльна апрацаваны анатамічны матэрыял. Цікава, што, пачынаючы з 1925 г. у Інстытуце па нядзелях праводзіліся экскурсіі і чыталіся лекцыі для насельніцтва.
На санітарны стан будынка неаднаразова скардзіліся. У 1926 г. сустракаецца інфармацыя, што «жыхары атручваюцца вельмі дрэнным пахам», які ішоў ад «анатамічкі», а ў газеце «Звязда» за 1928 г. з’явілася нататка, аб антысанітарных умовах у раёне Ляхаўкі, звязаныя з тым, што бруд з Інстытута проста зліваўся ў вулічны вадасцёк і сцякаў па 1-ай вуліцы Лекерта (цяпер спуск з вул. Кірава на вул. Ульянаўскую).
У 1930 г. кафедра нармальнай анатоміі пераехала ў новы будынак ва ўніверсітэцкім гарадку.
Кроу (народ)
Кроу (Crow; саманазва: Apsáalooke, літаральна "крумкачы") — індзейскі народ, карэнныя жыхары ЗША. Жывуць пераважна ў Мантане. Агульная колькасць (2017 г.) - каля 11 000 чал.
Паходжанне
Большасць даследчыкаў схіляецца да думкі, што кроу маюць агульныя карані з хідаца. Яны былі выціснуты іншымі плямёнамі сіў з раёна Вялікіх азёр і некаторы час жылі на тэрыторыі Паўночнай Дакоты або Канады. Паводле легенд саміх кроу, яны пад началам правадыра, які шукаў насенне свяшчэннага тытуню, дасягнулі Скалістых гор і пасяліліся на рацэ Елаўстан (гл. Елаўстонскі нацыянальны парк). На ўсходзе іх тэрыторыі дасягалі Блэк-Хілс.
Гісторыя
Кроу падтрымалі амерыканцаў у войнах супраць лакота, шаенаў і арапаха. У 1864 г. яны здолелі спыніць наступ лакота і шаенаў на свае землі, хаця у баях загінула значная частка народа. У 1876 г. кроу прымалі ўдзел у кампаніі супраць лакота. У арміі ЗША служылі добраахвотнікі-выведвальнікі (так званыя "скаўты"). Аднак тэрыторыі кроу скарачаліся, паколькі працягвалася памяньшэнне іх колькасці. У 1868 г. было заключана новае пагадненне з ЗША. У ім фіксавалася падкантрольная тэрыторыя ў 32 375 км². ЗША абавязваліся аказваць дапамогу харчам, якая стала асабліва неабходнай пасля вынішчэння статкаў бізонаў у 1870-я гг. У 1882 г. кроу продалі ЗША частку сваіх зямель у Мантане. Скарачэнні тэрыторый адбываліся да пачатку XX ст. У 1908 г. кроу валодалі 7 462 км².
Важную ролю ва ўзаемаадносінах з ЗША адыграў вялікі правадыр Шмат Удач (1848 - 1932 гг.). Ён некалькі разоў наведваў Вашынгтон, вёў перагаворы аб захаванні зямель, пашырэнні дапамогі, садзейнічаў развітццю адукацыі сярод суайчыннікаў. У 1948 г. была прынята першая Канстытуцыя нацыі кроу. У 1961 г. и 1962 г. кроу выйгралі пазовы супраць федэральнага ўрада і атрымалі значныя кампенсаванні за страчаныя землі. З 2001 г. дзейнічае другая рэдакцыя Канстытуцыі.
Культура
У XVIII - XIX стст. асноўным заняткам кроу было пешае і коннае паляванне. Звычпйнай ежай з'яўляўся пемікан — сушанае мяса з жывёльным тлушчам, ядомымі карэннямі і ягадамі. Кроу не мелі вялікіх статкаў коняў і здабывалі іх падчас рэйдаў супраць суседдзяў, за што атрымалі сумніўную славу злодзеяў. Горныя кроу лавілі рыбу, будавалі плыты для сплаву па рэках. Узімку выкарыстоўвалі для руху санкі. Важную ролю ў гаспадарчым жыцці меў гандаль.
Кроу не будавалі сталых паселішчаў. Жылі ў часовых лагерах. Звычайнымі тыпамі жытла былі буданы і тыпі. Вопратку шылі са скур дзікіх жывёл. Мужчыны ўпрыгожваліся птушыным пер'ем. Рытуальнае адзенне магло ўключаць галаўны убор з цэлай птушкай. Мужчыны ніколі не галілі галаву. Падчас баёў і палявання спляталі валасы на патыліцы. Мужчыны і жанчыны ўпрыгожвалі вопратку каляровымі фарбамі, пацеркамі і піктаграмамі.
Асновай грамадства былі вялікія пашыраныя сем'і, аб'яднаныя у 13 родаў і 6 фратрый. Адлік сваяцва звычайна вёўся па жаночай лініі. Жанчыны адыгрывалі значную ролю ў сацыяльным жыцці, паколькі мужчыны сяліліся сярод сваякоў жонкі. Кожны кроу падтрымліваў шчыльныя сувязі з дзядзькамі па маці, абменьваўся з імі падарункамі, аднак пазбягаў цешчы. Шлюбы з прадстаўнікамі родаў маці і бацькі былі забаронены.
Вылучаюцца 3 асноўныя тэрытарыяльныя групы кроу, кожная з якіх размаўляла на асобным дыялекце:
Артур Валь
Артур Валь (Arthur C. Wahl; 8 верасня 1917 — 6 сакавіка 2006) — амерыканскі хімік. Разам з Эміліа Сегрэ і Джозефам Кенэдзі быў членам каманды Глена Сібарга, якая ў 1941 годзе адкрыла плутоній-239.
Біяграфія
Валь нарадзіўся 8 верасня 1917 года ў Дэ-Мойне (штат Аёва). У 1939 годзе атрымаў ступень бакалаўра ва Універсітэце Штата Аёва. Для атрымання ступені магістра адправіўся ў Каліфарнійскі ўніверсітэт у Берклі. Там у складзе групы Сібарга працаваў над сінтэзам плутонію.
14 снежня 1940 года была здзейснена першая бамбардзіроўка октааксіду трыўрану-238 (238U3O8) дэйтронамі, якія былі разагнаны ў цыклатроне да 14—22 МэВ і праходзілі праз алюмініевую фольгу таўшчынёй 0,002 цаляў. 24 лютага 1941 года быў праведзены завяршальны эксперымент, падчас якога было эксперыментальна даказана існаванне новага хімічнага элемента — плутонію. У тым жа годзе група сінтэзавала найважнейшы ізатоп — плутоній-239 пасродкам апрамяненьвання ўрану моцна паскоранымі ў цыклатроне нейтронамі.
У 1942 годзе атрымаў ступень PhD. У перыяд з 1943 па 1946 год працаваў у Лос-Аламаскай нацыянальнай лабараторыі. Яго даследаванні ў вобласці хіміі плутонію выкарыстоўваліся ў праграме «Праект Манхэтэн».
Пасля вайны па запрашэнні Джозефа Кенэдзі перабраўся ва Універсітэт Вашынгтона ў Сент-Луісе, дзе каля 40 гадоў выкладаў неарганічную хімію.
У 1991 годзе вярнуўся ў Лос-Аламас. Сваю апошнюю працу апублікаваў у 2005 годзе.
Пакутаваў ад хваробы Паркінсана. Памёр 6 сакавіка 2006 года ад пнеўманіі.
Вікторыя (Брытанская Калумбія)
Вікторыя (Victoria) — горад на крайнім захадзе Канады, сталіца правінцыі Брытанская Калумбія. Размешчаны на паўднёва-ўсходнім краі вострава Ванкувер. Насельніцтва рэгіёну Капітал (Capital Regional District), які ўключае ў сябе Вікторыю і 12 суседніх муніцыпалітэтаў, складае прыблізна 345 000 чалавек, г. зн. прыкладна палову ўсяго насельніцтва вострава Ванкувер.
Войлева
Во́йлева (, Войлево) — вёска ў Сенненскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Ходцаўскага сельсавета.
Залужжа (Стаўбцоўскі раён)
Залу́жжа (, Залужье) — вёска ў Стаўбцоўскім раёне Мінскай вобласці Беларусі. Уваходзіць у склад Старасвержанскага сельсавета. З 12 кастрычніка 1940 г. да 24 снежня 2011 г. вёска ўваходзіла ў склад Залужскага сельсавета, з 12 кастрычніка 1940 г. па 20 жніўня 2010 г. з’яўлялася яго цэнтрам.
Геаграфія
Вёска знаходзіцца за 11 кіламетраў у напрамку на паўднёвы захад ад горада і чыгуначнай станцыі Стоўбцы, за 89 кіламетраў ад Мінска. Праз вёску праходзіць рэспубліканская аўтадарога Стоўбцы — Мір.
IC 1589
IC 1589 — галактыка тыпу *2 (падвойная зорка) у сузор’і Скульптар.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Электравымяральнік (прадпрыемства)
Першая партыя электравымяральных прыбораў, якую выпусціў завод, паслужыла нараджэнню ў рэспубліцы новай галіны народнай гаспадаркі – прыборабудавання.
Упершыню ў былым СССР (1966-1969 гг.) Віцебскі завод электравымяральных прыбораў асвоіў выпуск электрычных прыстасаванняў – вымяральных пераўтваральнікаў электрычных велічынь, затым вымяральных узмацняльнікаў. З 1985 года – гэта галоўнае прадпрыемства вытворчага аб’яднання “Электравымяральнік”.
Дзейнічаюць цэхі: пластмас, ліцця каляровых металаў, штамповачны, намотачны, пакрыццяў, зборачныя, рамонтна-механічны, энергетычны, вытворчасці станцыі тэхнічнага абслугоўвання.
Асноўная прадукцыя: шчытавыя малагабарытныя прылады для вымярэння сілы току, напружання, частаты, магутнасці і іншых параметраў у ланцугах пастаяннага і пераменнага току; электронныя вымяральныя пераўтваральнікі і ўзмацняльнікі для сістэм цэнтральнага кантролю і аўтаматызаванага кіравання тэхналагічнымі працэсамі ў энергетыцы і прамысловасці; прылады ўліку электра- і цеплаэнергіі, расходамеры і інш.
Хуткія нейтроны
Хуткія нейтроны — свабодныя нейтроны, кінетычная энергія якіх большая за некаторую велічыню, дакладнае значэнне якой залежыць ад кантэксту, у якім выкарыстоўваецца тэрмін.
У фізіцы ядзерных рэактараў хуткімі звычайна называюць нейтроны з энергіямі звыш 0,1 МэВ. Залежнасць сячэнняў узаемадзеяння з рэчывам для такіх нейтронаў мае гладкі характар, без пікаў, характэрных для больш павольных рэзанансных нейтронаў.
Энергія нейтронаў можа быць паменшана з дапамогай запавольнікаў нейтронаў.
Медыцынскі факультэт БДУ
Медыцынскі факультэт БДУ — колішні факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта, які існаваў у 1921—1930 гадах. Рэарганізаваны ў самастойны Менскі медыцынскі інстытут.
Перадумовы
Пасля нацыянальна-вызваленчага паўстання 1830—1831 гадоў расійскія ўлады ліквідавалі ўсе вышэйшыя навучальныя ўстановы на тэрыторыі Беларусі, дзе існавалі шматлікія дэмакратычныя гурткі і таварыствы, а студэнты і выкладчыкі адзначаліся нізкай з пункту гледжання ўладаў ступенню лаяльнасці. Не стаў выключэннем і Віленскі ўніверсітэт, які ў 1832 годзе быў закрыты, а яго медыцынскі факультэт ператвораны ў Віленскую медыка-хірургічную акадэмію, якую праз 10 гадоў таксама закрылі.
Беларусь пазбавілі адзінага цэнтра развіцця вышэйшай медыцынскай адукацыі. Вынікі гэтай палітыкі амаль на 80 гадоў уперад прадвызначылі, што лекары, якія паходзілі з Беларусі і практыкавалі на яе тэрыторыі, вучыліся ў Дэрпце, Казані, Кіеве, Маскве, Пецярбургу, а таксама ў Аўстрыі, Польшчы, Нямеччыне, Швейцарыі.
На мяжы XIX і ХХ стагоддзяў ідэю развіцця вышэйшай медыцынскай адукацыі ў Беларусі актыўна прасоўвалі згуртаванні мясцовых дактароў — Мінскае, Магілёўскае і Віцебскае лекарскія таварыствы, аднак да ўсталявання савецкай улады гэта ідэя не атрымала практычнага ўвасаблення. Пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі 1917 года савецкія ўлады надавалі вялікую ўвагу развіццю адукацыі і вылучалі сродкі ў тым ліку на нацыянальныя праекты навучальных устаноў.
У прыватнасці, на тэрыторыі Беларусі абмяркоўвалася ідэя адкрыцця паўнавартаснага ўніверсітэта з абавязковым медыцынскім факультэтам, але наступныя баявыя дзеянні і германская акупацыя не дазволілі яе ажыццявіць. Аднак нават падчас нямецкай акупацыі Беларусі выбітныя навукоўцы акадэмік Я. Карскі і прафесар М. Доўнар-Запольскі прасоўвалі ўласныя праекты стварэння беларускага ўніверсітэта, і паводле абедзвюх праграм у складзе будучай вышэйшай навучальнай установы (ВНУ) абавязкова прысутнічаў медыцынскі факультэт.
Рэалізаваць ідэю адкрыцця беларускай ВНУ ў Менску у той час не атрымалася. Праект не быў забыты, да яго звярнуліся пасля адыходу нямецкіх войск падчас станаўлення Сацыялістычнай Савецкай Рэспублікі Беларусі (ССРБ) у пачатку 1919 года. Праз наступствы ваеннай мабілізацыі і акупацыі ў Беларусі востра не хапала кваліфікаваных лекарскіх кадраў, таму паўстала пытанне аб неабходнасці неадкладнай арганізацыі вышэйшай медыцынскай адукацыі.
Падрыхтоўка да стварэння
Савет народных камісараў РСФСР 21 студзеня 1919 года выдаў дэкрэт аб адкрыцці ўніверсітэтаў у Астрахані, Кастраме, Самары, Смаленску, Тамбове і Яраслаўлі. У той жа дзень старшыня Часовага рабоча-сялянскага савецкага ўрада Беларусі З. Жылуновіч атрымаў тэлеграму, у якой наркамат асветы РСФСР даручаў дэкану матэматычнага факультэта Ніжагародскага педагагічнага ўніверсітэта прафесару І. Брайцаву, які паходзіў з Магілёўскай губерні, распачаць арганізацыю ўніверсітэта ў Менску з шасцю факультэтамі: матэматычным, прыродазнаўчым, агранамічным, літаратурна-мастацкім, сацыяльна-гістарычным і медыцынскім. 25 лютага 1919 года Цэнтральны выканаўчы камітэт (ЦВК) ССРБ выдаў дэкрэт аб адкрыцці ў Менску Дзяржаўнага ўніверсітэта, на што быў вылучаны 1 млн рублёў.
Былі створаны дзве камісіі — Менская (пры Менскім губернскім камісарыяце асветы) і Маскоўская (пры Народным камісарыяце асветы РСФСР). Роля апошняй — арганізацыйна і матэрыяльна падтрымаць праект, бо спустошаная войнамі і рэвалюцыйнай разрухай Беларусь не была ў стане самастойна акумуляваць неабходныя рэсурсы. Адкрыццё ўніверсітэта мусіла быць здзейснена 1 траўня 1919 года, аднак праз імклівае наступленне польскіх войскаў, якія да жніўня 1919 года занялі большую частку тэрыторыі Беларусі, і непаразуменне паміж Менскай і Маскоўскай камісіямі гэтага не адбылося.
Дзейнасць па стварэнні Беларускага ўніверсітэта аднавілася толькі з наступленнем савецкіх войск улетку 1920 года. 7 жніўня 1920 года мандат упаўнаважанага па справах арганізацыі ўніверсітэта ў Менску атрымаў загадчык Аддзела аховы здароўя Ваенна-рэвалюцыйнага камітэта ССРБ С. Камінскі, які курыраваў стварэнне менавіта медыцынскага факультэта.
Менская і Маскоўская падрыхтоўчыя камісіі падбіралі кандыдатуры прафесараў для ўзначальвання кафедраў. Для працы на медфаку былі запрошаны вучоныя з Масквы, Петраграда, Кіева, Смаленска, Казані і іншых гарадоў. Паводле ўспамінаў вядомага неўрапатолага М. Кроля, які атрымаў запрашэнне ўвайсці ў склад Маскоўскай камісіі ў жніўні 1920 года, найбольш актыўны ўдзел у працы камісій прыняў прафесар Л. Мінор, якога М. Кроль назваў «духоўным бацькам» медфака БДУ.
Адкрыццю медыцынскага факультэта і БДУ перашкаджалі татальны дэфіцыт, беднасць і разбурэнні ў пасляваеннай Беларусі. М. Кроль, які прыбыў у Менск у складзе камісіі па арганізацыі БДУ ў канцы снежня 1920 года, згадваў :
Акрамя таго, адсутнасць яснасці наконт меж Беларусі ва ўмовах фармальнага працягу польска-савецкай вайны абумовіла пастаяннае адкладанне пытання аб адкрыцці ўніверсітэта.
Пасля ад’езду чарговай дэлегацыі Маскоўскай камісіі ў студзені 1921 года выявіліся складанасці не толькі матэрыяльнага і арганізацыйнага, але і палітычнага характару — у Народным камісарыяце асветы РСФСР з’явілася прапанова не адкрываць медыцынскі факультэт у Менску, а пашырыць адпаведны ва ўніверсітэце ў Смаленску. Асобныя арганізатары і нават наркамат асветы ССРБ звярталіся да чыноўнікаў з апарату кіравання РСФСР за пратэкцыяй. Так, Народны камісарыят асветы ССРБ звярнуўся да ўплывовага намесніка наркама аховы здароўя РСФСР З. Салаўёва (ураджэнца Гродна) з лістом, у якім абгрунтоўвалася неабходнасць захавання пры БДУ медыцынскага факультэта. Аўтары гаварылі аб ідэалагічнай значнасці адкрыцця факультэта ва ўмовах раздзялення беларускага народа пасля Рыжскага міру :
У пачатку студзеня 1921 года пытанне аб адкрыцці медфака было вырашана станоўча. На нарадах Маскоўскай камісіі па арганізацыі БДУ 22 і 29 сакавіка 1921 года прынялі вучэбныя планы медфака, распрацаваныя лекарамі і выкладчыкамі М. Кролем, Л. Мінорам і П. Карузіным пры ўдзеле М. Давыдава. Першыя навучальныя планы БДУ былі вельмі простымі — указвалася толькі дысцыпліна і агульная колькасць гадзін на яе выкладанне ў кожным трыместры. Навучальны план медфака быў разлічаны на пяць гадоў, ці 13 трыместраў: шэсць трыместраў для асноўнага (малодшага) аддзялення і сем — для старшага. Аналіз навучальных дысцыплін, якія выкладаліся на медыцынскім факультэце, паказаў, што вялікая колькасць гадзін адводзілася на хірургію, хімію і анатомію. Значная ўвага надавалася прапедэўтыцы, гісталогіі з эмбрыялогіяй, а таксама нервовым хваробам.
Ва ўмовах катастрафічнага недахопу лекараў на месцах і звязанай з гэтым неабходнасцю падрыхтоўкі перадусім спецыялістаў-практыкаў выключна тэарэтычныя курсы накшталт грамадскай медыцыны і гісторыі медыцыны чыталіся ў мінімальным памеры — чатыры і дзве гадзіны адпаведна. Але пры гэтым захоўвалася імкненне да належнага палітычнага выхавання — у навучальным плане медфака БДУ на «агульнаадукацыйныя палітычныя прадметы» было вылучана 19 гадзін — больш чым на грамадскую медыцыну і гісторыю медыцыны разам.
Першым крокам для арганізацыі медфака стаў пошук будынка, што ва ўмовах разбурэнняў цяжка было зрабіць. У выніку для асноўнага корпуса медфака выдзелілі будынак былой духоўнай семінарыі, для анатамічнага тэатра — паўразбуранае памяшканне фабрыкі «Вікторыя», профільныя кафедры былі размеркаваны па адпаведных клініках.
Аднак праз гаспадарчую разруху нават узгодненыя тэхнічныя пытанні не заўсёды станоўча рашаліся: падчас камандзіроўкі з Масквы ў Менск дэлегацыя Часовага праўлення БДУ (8-15 красавіка 1921 года) канстатавала, што намечаныя для БДУ будынкі былі заняты іншымі ўстановамі. Духоўная семінарыя, якая разглядалася як асноўнае памяшканне медфака, была перададзена вайсковаму ведамству, дзе быў адкрыты прыёмны пункт для польскіх ваеннапалонных, а будынак фабрыкі «Вікторыя» (будучы анатамічны тэатр) заняла слясарная майстэрня.
Для канчатковага вырашэння ўніверсітэцкага пытання 17 красавіка 1921 года правялі злучаную нараду прадстаўнікоў СНК ды ЦВК ССРБ, а таксама камісій і калегій па стварэнні БДУ. У выніку ўсе вызначаныя раней будынкі, у тым ліку тры бальніцы і былы Менскі вайсковы шпіталь, перадалі ўніверсітэту.
Фактычна 1921 год прайшоў пад знакам арганізацыі вучэбнага працэсу новага ўніверсітэта. Яшчэ ў студзені ва ўмовах недахопу кадраў урад ССРБ звярнуўся да навукоўцаў — ураджэнцаў Беларусі з заклікам прыняць удзел у арганізацыі ўніверсітэта ў Менску. Адным з першых адгукнуўся будучы дэкан медыцынскага факультэта БДУ М. Кроль. У студзені 1921 года да медыцынскага факультэта былі прыпісаны таксама неўрапатолаг прафесар Л. Мінор, хірург прафесар В. Брайцаў, анатам прафесар П. Карузін. Нягледзячы на новыя бальшавіцкія стандарты і мэты адукацыі, выкладчыцкія кадры першых медыцынскіх факультэтаў як Беларусі, так і іншых саюзных рэспублік, складаліся з прадстаўнікоў расійскіх дарэвалюцыйных медыцынскіх школ.
Адкрыццё факультэта
Урачыстае адкрыццё ўніверсітэта адбылося 11 ліпеня 1921 года і было прымеркавана да гадавіны заняцця Чырвонай арміяй Менска. Але фактычна заняткі на медфаку пачаліся толькі 31 кастрычніка. Да гэтага часу актыўна вялася ўступная кампанія.
Для адбору абітурыентаў на медфак БДУ былі выпрацаваны спецыяльныя правілы: узрост не меншы за 17 гадоў, адукацыя ў памеры працоўнага факультэта ці школы другой ступені і здача калёквіуму па матэматыцы, фізіцы і прыродазнаўстве.
У выпадку адсутнасці сярэдняй адукацыі абітурыент падлягаў пашыранаму іспыту. Варта адзначыць уплыў класавага падыходу да адукацыі ў савецкай дзяржаве, што выяўляўся ў вылучэнні пераваг пры паступленні для выпускнікоў працоўнага факультэта, медыцынскіх работнікаў са стажам не меней за год, чырвоных медсясцёр і санітараў, што былі на фронце не менш за год, асоб фізічнай працы, што не меней за год працавалі на адказных партыйных, прафесійных і савецкіх пасадах, а таксама абітурыентаў пралетарскага паходжання.
Пасля апублікавання правілаў прыёму за два тыдні на медфак было прынята 1300 заяў (на 250 месцаў), працягвалі паступаць новыя. Для параўнання: на грамадскім факультэце дзейнічала чатыры аддзяленні, заявы на паступленне туды падалі толькі 1000 абітурыентаў. Такім чынам, конкурс на медфак быў значна вышэйшы, чым на іншыя факультэты БДУ.
У сувязі з гэтым колькасць месцаў на медфаку пашырылі да 400, аднак у выніку на 1921/1922 навучальны год першапачаткова залічылі толькі 365 чалавек. Пасля шэрагу перарэгістрацый першы набор студэнтаў на ўсе курсы медфака склаў 239 чалавек, з якіх у выніку скончылі факультэт менш за 200.
Структура кіравання факультэта
За лета — восень 1921 года была выпрацавана структура кіравання медыцынскім факультэтам. Працу факультэта ўзначальваў дэканат, які выбіраўся тэрмінам на адзін год. У склад першага дэканата медыцынскага факультэта ўвайшлі хімік Б. Беркенгейм (дэкан), неўрапатолаг М. Кроль (намеснік дэкана), біёлаг А. Фядзюшын (сакратар). Аднак Б. Беркенгейм пасаду не заняў, і факультэт часова ўзначаліў А. Фядзюшын, а неўзабаве дэканам стаў прафесар М. Кроль. Пры дэканаце дзейнічалі тры прадметныя камісіі: тэрапеўтычная, хірургічная і медыка-біялагічная.
У пачатку існавання БДУ яго факультэты будаваліся на калегіяльных і дэмакратычных прынцыпах самакіравання. Так, на медыцынскім факультэце быў створаны прэзідыум факультэта, у які да ліпеня 1921 года ўваходзілі дэкан М. Кроль, яго намеснік доктар Перэльман і сакратар А. Фядзюшын. Пазней былі ўключаны і прадстаўнікі студэнцтва. У прыватнасці, у пачатку 1920-х гадоў членам прэзідыума медфака стаў С. Баркусевіч, які пры сваім статусе студэнта адначасова ўзначальваў Беларускае таварыства Чырвонага Крыжа, а таксама займаў пасаду намесніка наркама аховы здароўя ССРБ.
На 31 кастрычніка 1921 года (момант пачатку заняткаў першага 1921/1922 вучэбнага года) на медфаку было пяць прафесараў і 28 выкладчыкаў. Структурна факультэт складаўся з сямі кафедраў, якія фактычна сталі каардынацыйнымі цэнтрамі развіцця беларускай медыцынскай навукі і перанялі функцыі, якія да рэвалюцыі выконвалі лекарскія таварыствы.
Набор студэнтаў і падрыхтоўка навуковых супрацоўнікаў
У адпаведнасці з Палажэннем аб вышэйшых навучальных установах ад 1 верасня 1921 года савецкія ўніверсітэты мусілі самі рыхтаваць навуковых супрацоўнікаў для ўласных патрэб. Для гэтага ў 1924 годзе пры медфаку была адкрыта ардынатура, а ў 1926 годзе — аспірантура. Варта дадаць, што ў 1920-х гадах медыцынскі факультэт заставаўся адным з найбольш прэстыжных у БДУ: напрыклад, у 1924/1925 навучальным годзе было пададзена 249 заяў на 150 месцаў, па выніках іспытаў залічаны толькі 102 чалавекі і без іспытаў — 30.
Кадравы голад і рэарганізацыя
Першапачатковыя арганізацыйныя складанасці адбіліся на далейшай дзейнасці медфака, асабліва ў першай палове 1920-х гадоў. Першы выпуск лекараў у 1925 годзе склаў усяго 21 чалавек, але ўжо ў 1926-м значна больш — 175, а да 1927 года медфак БДУ выпусціў 400 маладых спецыялістаў. З 1925 па 1930 год сярэднегадавы выпуск лекараў склаў 164 чалавекі. Аднак гэтага было недастаткова для медыцынскай сеткі БССР, якая пакутавала ад «кадравага голаду», таму на працягу 1920-х гадоў кваліфікаваных медыкаў не хапала. Нягледзячы на пэўныя поспехі, БССР адставала ад астатніх рэспублік СССР па забеспячэнню лекарскімі кадрамі: на 1924 год на 10 тыс. насельніцтва даводзілася толькі 1,6 лекара, у той час як у РСФСР — 3. Гэта тэндэнцыя захоўвалася і ў другой палове 1920-х гадоў, калі шмат выпускнікоў медфака БДУ не жадалі размяркоўвацца ў БССР, асабліва ў вясковую мясцовасць, і выязджалі на працу ў РСФСР, перадусім — у Маскву і Ленінград.
Падобныя з’явы прадвызначылі неабходнасць павышэння колькасці студэнтаў-медыкаў і ператварэння медыцынскага факультэта БДУ ў самастойны Менскі медыцынскі інстытут, што адбылося ў 1930 годзе.
Пантрэмолі
Пантрэмолі (Pontremoli) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Таскана, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Маса-Карара.
Насельніцтва складае 7942 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 43 чал./км². Займае плошчу 183 км². Паштовы індэкс — 54027. Тэлефонны код — 0187.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы San Geminiano.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
Торый
Торый (Thorium) Th — радыеактыўны хімічны элемент III групы перыядычнай сістэмы; атамны нумар 90. Адносіцца да актыноідаў.
Серабрыста-белы метал. Атамная маса 232,0381. Шчыльнасць 11 720 кг/м³. Тэмпература плаўлення 1750 °C. Ступень акіслення +4, радзей +2, +3.
Адкрыты ў 1828 годзе Ё. Берцэліусам.
Прыродныя крыніцы
Галоўная крыніца торыю — манацыт — мінерал, які ўтрымлівае фасфаты торыю і рэдказямельных элементаў, а таксама аксіды жалеза, крэмнію, інш. Рудой на торый таксама з’яўляецца мінерал тарыт (сілікат торыю).
Прымяненне
Сплавы торыю — высокатрывалыя, хімічна ўстойлівыя пры павышаных тэмпературах. З іх вырабляюць дэталі рэактыўных рухавікоў, ракет, гарачатрывалыя тыглі. Торый — перспектыўнае ядзернае паліва (крыніца урану-233).
Polyporus squamosus
Страка́ч, губа́ лускаватая (Polyporus squamosus) — грыб-трутавік, базідыяміцэт сямейства. Звычайна не разглядаецца, як ядомы, падрабязней глядзі ў раздзеле «Ужыванне».
Апісанне
Пладовае цела грыба аднагадовае, размешчана звычайна невысока над зямлёй на ствалах дрэў.
Капялюшык мясісты, асіметрычны, дыяметрам да 30 (радзей да 40) см, спачатку ныркападобны, пазней раскінуты, часта некалькі уціснуты каля асновы. Край тонкі, загнута-апушчаны. Мякаць мяккая, пазней цвёрдая, губчата-коркавая, крышыцца; з мучністым прыемным пахам. Колер капялюшыка светла-жоўты, шараваты. На ўсёй паверхні размешчаны цёмна-карычневыя лускавінкі, размешчаныя хвалямі.
Гіменафор трубчасты, светлы (белы, жоўты), з дробнымі круглявымі або зубчастымі порамі (3-5 на мм). Споры белыя.
Ножка да 10 см даўжынёй, да 4 см таўшчынёй, эксцэнтрычная, шчыльная; у верхняй частцы сетчатапорыстая, бялёсая; каля асновы бура-чорная. Найбольшаяя таўшчыня каля ствала дрэва — каля 7 см. Маса грыба можа дасягаць 10 кг і больш. Краі пладовых целаў хвалістыя і падзеленыя на лопасці глыбокімі расколінамі. Грыб заўсёды пакрыты лёгкім пушком крэмава-жоўтага колеру.
Мякаць мяккая і сакавітая, даволі ломкая, белага колеру, амаль не валодае пахам і кіслявая на густ. Пры высушванні становіцца ломкай, кудзелістай і вельмі лёгкай.
Маладыя грыбы багата вылучаюць вадзяністыя кропелькі жоўтага колеру. Трубачкі жоўтыя, кароткія, доўгай 2—4 мм. Споравы парашок бледна-крэмавы.
Распаўсюджанне
Грыб распаўсюджаны на тэрыторыі ўмераных абласцей Паўночнага паўшар’я. Расце на адмерлых і жывых ствалах і галінах шыракалістых парод дрэў. Паразіт-дрэваразбуральнік.
Ужыванне
У маладым выглядзе грыб ядомы (адварваюць).
Кшэнцін (гміна)
Кшэ́нцін (Krzęcin) — вясковая гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Хашчэнскага павета Заходнепаморскага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Кшэнціне. Плошча гміны складае 140,27 км². Станам на 2008 год у гміне Кшэнцін пражывалі 3 766 чалавек, шчыльнасць — 27 чал./км². Адміністрацыйна падзелена на 11 салецтваў.
Населеныя пункты
На тэрыторыі гміны размешчаны 27 населеных пунктаў.
Жалезнадарожны (Усць-Ілімскі раён)
Жалезнадарожны (Железнодорожный) — пасёлак гарадскога тыпу ў Усць-Ілімскім раёне Іркуцкай вобласці Расіі.
Статус пасёлка гарадскога тыпу з 1970 года.
IC 1590
IC 1590 — рассеянае скопішча типу OCL+EN у сузор’і Касіяпея.
Гэты аб’ект уваходзіць у арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Людміла Мікалаеўна Жалнерчык
Людміла Мікалаеўна Жалнерчык (нар., в. Леснікі, Драгічынскі раён, Брэсцкая вобласць, БССР) — беларускі правазнаўца, дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 7 склікання.
Біяграфія
Cкончыла Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт па спецыяльнасці «Правазнаўства».
Праходзіла службу на пасадах следчага, старшага следчага следчага аддзела Асіповіцкага гарадскога і раённага выканкамаў Магілёўскай вобласці; старшага следчага па асабліва важных справах следчага ўпраўлення УУС Брэсцкага аблвыканкама. Узначальвала ўпраўленне занальна-лінейнага кантролю папярэдняга расследавання, штаб УУС Брэсцкага аблвыканкама. Закончыла службу на пасадзе намесніка наальніка ўпраўлення Следчага камітэта Рэспублікі Беларусь па Брэсцкай вобласці.
Дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 7 склікання ад Баранавіцкай сельскай акругі № 7, член Пастаяннай камісіі па заканадаўстве.
Замужам, мае сына і дачку.
Уран (хімічны элемент)
Уран (Uranium) U — радыеактыўны хімічны элемент III групы перыядычнай сістэмы; атамны нумар 92. Адносіцца да актыноідаў. Серабрыста-белы бліскучы метал.
Прыродныя крыніцы
Запасы: Аўстралія (23%), Казахстан (17%), Канада (13%), ПАР, Нігер, Бразілія, Намібія, Расія, ЗША, Узбекістан, Манголія, Украіна, Францыя.
Здабыча ўрана ў свеце
Здабыча: Канада (34%), Аўстралія (15%), Нігер (10%), Намібія, Расія, ЗША, Узбекістан, Казахстан, ПАР, Францыя, Чэхія, Габон, КНР, Украіна.
Прымяненне
Прымяняецца галоўным чынам у ядзернай тэхніцы (зброя, атамная энергетыка).
Сцюдзянец (Вілейскі раён)
Сцюдзяне́ц (, Стюденец) — вёска ў Вілейскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Хаценчыцкага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1945 гадах вёска ў складзе гміны Хаценчыцы Вілейскага павета Віленскага ваяводства Польскай Рэспублікі.
Сяргей Леанідавіч Дарэнка
Сярге́й Леані́давіч Дарэ́нка (Сергей Леонидович Доренко;,  — , ) — расійскі журналіст, тэле- і радыёвядучы, каментатар, прадзюсар.
Біяграфія
У 1990 годзе быў сярод пачынальніка праграмы «Вести» Расійскага тэлебачання. Затым працаваў на 1-м канале «Останкино» і «ТВ-6 Москва».
Вядучы інфармацыйных праграм «Время» і «Аўтарская праграма Сяргея Дарэнкі» на канале ОРТ з кастрычніка 1996 па верасень 2000 года. Быў адхілены ад эфіраў на ОРТ ў 2000 годзе пасля выпуску сюжэта пра гібель падлодкі «Курск».
З 1 верасня 2008 года да 1 ліпеня 2013 года — галоўны рэдактар, радыёвядучы радыёстанцыі «Русская служба новостей». Затым галоўны рэдактар радыёстанцыі «Говорит Москва» (з 2014).
Памёр 9 мая 2019 года ў Маскве.
Граеўка
Граеўка — былы пасёлак. З 1929 года ў складзе Брэста.
Гісторыя
Граеўка ўзнікла ў 1870-я гг. на паўночнай ускраіне Брэста ў сувязі з будаўніцтвам чыгункі Брэст — Граева (адсюль і назва). У пасёлку жылі рабочыя і служачыя чыгункі, частка насельніцтва займалася сельскай гаспадаркай, гандлем. У 1929 годзе ўвайшоў у склад Брэста. З 1978 года ў Ленінскім раёне горада.
Забудова
Асноўныя вуліцы раёна — Баброва, Брэсцкіх дывізій, Чыгуначная, Кіжаватава, Чырвонагвардзейская, Паплаўскага, Рэспубліканская, Фартэчная, Чарнянская. Станам на 1987 год тут размяшчаліся прамысловыя прадпрыемствы, будаўнічыя арганізацыі, 3 сярэднія школы, бальніца Брэсцкага аддзялення Беларускай чыгункі, дзіцячыя садкі і яслі, магазіны, прадпрыемствы бытавога абслугоўвання насельніцтва, гідраметэаралагічная абсерваторыя, аграбіялагічная станцыя Брэсцкага педінстытута.
Аўстрыйская школа
Аўстрыйская школа, таксама Венская школа (Österreichische Schule, Wiener Schule; Austrian School) — школа эканамічнай навукі, якая грунтуецца на метадалагічным індывідуалізме — дэфініцыі, якае сцвярджае, што сацыяльныя з'явы з'яўляюцца вынікам выключна матывацый і дзеянняў людзей. Яна падкрэслівае магчымасці спантаннага ўпарадкавання механізму коштаўтварэння і падкрэслівае, што складанасць суб'ектыўнага выбару чалавека робіць матэматычнае мадэляванне дзеючага рынку неверагодна складаным (або ўвогуле немагчымым) і таму падтрымлівае падыход неўмяшання ў эканоміку. Прадстаўнікі школы абараняюць строгае захаванне добраахвотна заключаных пагадненняў паміж эканамічнымі агентамі, мінімальна магчымае ўмяшанне (асабліва з боку дзяржавы) у эканамічную дзейнасць і максімальную адкрытасць асабістага выбару (разам са свабодным выбарам сродкаў абмену).
Школа з'явілася ў канцы ХІХ - пачатку ХХ стагоддзяў у Вене з выхадам эканамічных твораў Карла Менгера, Людвіга фон Мізеса і іншых. Аўстрыйская школа метадалагічна процілеглая Нямецкай гістарычнай школе. Творы аўстрыйскіх эканамістаў таксама з'яўляюцца асноватворнымі для Неакласічнай эканамічнай тэорыі, гэта значыць Аўстрыйская эканамічная школа і Неакласічная эканоміка маюць агульныя карані. Эканамісты сучаснасці, якія працуюць па гэтай традыцыі, знаходзяцца ў многіх розных краінах, але іх праца да гэтага часу называецца Аўстрыйскай школай. Сярод тэарэтычных разпрацовак першых гадоў школы - суб'ектыўная тэорыя кошту, маржыналізм у тэорыі коштаў і фармуляванне праблемы эканамічнага разліку, кожная з якіх стала арганічнай часткай сучаснай эканамічнай навукі.
Пачынаючы з сярэдзіны ХХ стагоддзя некторыя эканамісты крытычна ставяцца да Аўстрыйскай школы і лічаць яе адмову ад матэматычнага мадэлявання, эканаметрыі і макраэканамічнага аналізу несучаснымі. У 1970-х гадах Аўстрыйская школа зведала новы ўсплеск цікавасці пасля таго, як Фрыдрых фон Хаек атрымаў Нобелеўскую прэмію па эканоміцы ў 1974 годзе.
Ідэі аўстрыйскай школы аб неэфектыўнасці і разбуральных наступствах умяшання дзяржавы ў гаспадарчыя працэсы і ў эканоміку ўвогуле складаюць аснову эканамічнай дактрыны лібертарыянства.
Міхаіл Іосіфавіч Мікешын
Міхаіл Іосіфавіч Мікешын (, в. Максімаўка, цяпер Клімавіцкага раёна — ) — расійскі рысавальшчык і скульптар беларускага паходжання.
Біяграфія
У 1843 годзе сям'я пераязджае ў Рослаўль. У 1843 годзе паступае ў пачатковае народнае вучылішча пры 3-класным павятовым вучылішчы. Схільнасці да малявання праявіліся вельмі рана, працаваць з алейнымі фарбамі хлопчыка вучыў вандроўны іканапісец Ціт Андроныч.
Пасля сканчэння павятовага вучылішча працаваў чарцёжнікам на будаўніцтве Маскоўска-Варшаўскай шашы. Здольнасці юнага мастака заўважыў А. А. Валяроўскі, начальнік канторы па будаўніцтве шашы. Заможны памешчык на свой кошт прывёз Мікешына ў Пецярбург, дзе 16-гадовы юнак быў залічаны ў Акадэмію Мастацтваў па батальным класе да прафесара Багдана Паўлавіча Вілевальдэ, дзе вучыўся ў 1852—1858 гадах. Гады вучобы вельмі плённыя ў дзейнасці Мікешына. Ён піша карціну пра конных грэнадзёраў, якая была ўдастоена малога сярэбранага медаля і куплена з выстаўкі расійскім імператарам. Наступныя поспехі і ўзнагароды: у 1854 годзе — вялікі срэбраны медаль, у 1856 — малы сярэбраны медаль. У 1858 годзе за карціну «Уезд графа Ціліі ў Магдэбург» — вялікі залаты медаль. За час навучання ў Акадэміі Мікешын атрымаў усе акадэмічныя узнагароды і быў удастоены звання класнага мастака I-й ступені з правам на шасцігадовае знаходжанне за мяжой на кошт дзяржавы. Але ў 1858 годзе быў аб'яўлены конкурс на праект помніка «Тысячагоддзе Расіі» для ўвядзення ў Ноўгарадзе. Перамог праект Мікешына. Нагляд за ўвядзеннем помніка быў даручаны аўтару. У 1862 годзе помнік урачыста адкрыты.
У 1888 годзе па праекце Мікешына ўзведзены помнік Б. Хмяльніцкаму ў Кіеве, пасля — помнік Кацярыне II у Пецярбургу.
Меў сына — Барыса Міхайлавіча Мікешына, таксама скульптара.
Памёр 19 студзеня 1896 года, пахаваны ў Аляксандра-Неўскай лаўры на Нікольскіх могілках. Надмагільны помнік зроблены сынам Барысам у 1914 годзе.
Аляксей Стэфанавіч Лукашэвіч
Аляксей Стэфанавіч Лукашэвіч (3 ліпеня 1924 — 13 лістапада 1943) — Герой Савецкага Саюза, падрыўнік. Удзельнічаў у партызанскім руху ў Беларусі. Знаходзіўся ў 28-м партызанскім атрадзе партызанскай брыгады С. Г. Жуніна. Пасмяротна узнагароджаны ордэнам Леніна.
Біяграфія
Пасля захопу нямецкімі войскамі Крыма вывезці дзяцей з дзіцячага дома не ўдалося. Аляксей разам з трыма падлеткамі збег адтуль і 26 дзён дабіраўся пешшу ў Беларусь, ў Круглянскі раён, дзе да таго часу пачаў дзейнічаць партызанскі атрад «Сяргея».
25 красавіка 1942 года Аляксей, на той момант ужо 17-гадовы падлетак, стаў партызанам-разведчыкам 28-га камсамольска-маладзёжнага асобнага атрада 8-й Круглянскай партызанскай брыгады Магілёўскай вобласці. Ён падарваў свой першы эшалон 24 мая 1942 года ў раёне станцый Трацілава — Талачын. У ходзе дыверсіі быў пашкоджаны паравоз і знішчана 2 вагоны з прадуктамі.
У складзе 28-га партызанскага атрада дзейнічаў на тэрыторыі Беларусі, у тым ліку ў Магілёўскай, Мінскай і Віцебскай абласцях. Да восені 1943 самастойна падарваў 9 эшалонаў праціўніка, удзельнічаў у разгроме 5 валасных ўмацаванняў, 2 разы пашкодзіў тэлефонную лінію сувязі немцаў.
13 лістапада 1943 года Лукашэвіч з групай падрыўнікоў трапіў у нямецкую засаду, калі вяртаўся з баявога задання. Партызаны прынялі бой, заняўшы кругавую абарону. Будучы смяротна параненым, Аляксей падарваў сябе і акружылі яго немцаў гранатай, забіўшы траіх з іх. Пахаваны ў вёсцы Глыбокае, там, дзе прыняў свой апошні бой.
Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 15 жніўня 1944 года з фармулёўкай «за ўзорнае выкананне ўрадавых заданняў у барацьбе супраць нямецка-фашысцкіх захопнікаў у тыле праціўніка і праяўленыя пры гэтым адвагу і геройства і за асаблівыя паслугі ў развіцці партызанскага руху ў Беларусі» Лукашэвічу Аляксею Стэфановічу пасмяротна было прысвоена званне Героя Савецкага Саюза.
Ініца
Іні́ца (, Иница) — вёска ў Стаўбцоўскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Старасвержанскага сельсавета.
Дардскія мовы
Да́рдскія мовы — група роднасных моў, якая звычайна класіфікуецца як група ў складзе індаіранскае галіны індаеўрапейскае сям’і моў або падгрупа ў складзе індаарыйскае групы моў індаіранскае галіны; распаўсюджаныя на тэрыторыях паўночнага Пакістана, паўночнай Індыі і паўночна-ўсходняга Афганістана.
Колькасць носьбітаў — звыш 5 млн чал. (ацэнка, 1990-я гг.).
Унутраная класіфікацыя
Становішча дардскіх моў сярод індаіранскіх моў дагэтуль з’яўляецца дастаткова дыскусійным. Таксама спрэчнымі з’яўляюцца варыянты ўнутранай класіфікацыі дардскіх моў.
Па найбольш распаўсюджаных варыянтах класіфікацый дардскія мовы ўключаюць у сябе наступныя падгрупы :
Адна з нядаўніх класіфікацый вызначае дардскія мовы як мовы, што дзеляцца на пяць груп :
Іншыя варыянты класіфікацыі падраздзяляюць дардскія мовы на ўсходнюю і цэнтральную падгрупы. Пры гэтым падыходзе да класіфікацыі дардскіх моў першыя ўключаюць кашмірскую мову, шына, пхалура, гарві, тарвалі, маян, апошнія падзяляюцца на паўночныя (кхавар, калашская) і паўднёвыя (гавар, шумашці, катаркалаі, глангалі, тырахі, дамелі і дыялекты або мовы пашаі). Пашаі могуць уключацца ў кунарскую падгрупу, кашмірская мова можа лічыцца як адна з моў шына. Акрамя таго, паняцце кахістанскі можа абазначаць не толькі ўласна кахістанскую мову, але і рад разнастайных моў на поўначы Пакістана, а іменна маія, каламі і тарвалі. Генетычная пазіцыя мовы дамелі таксама дыскусійная: мова спалучае ў сабе не толькі дардскія (вужэй, кунарскія) рысы, так і нурыстанскія рысы. Мову думакі цяпер адносяць да індаарыйскіх, раней адносілася да шына-пхалурскае падгрупы дардскіх.
Знешняя класіфікацыя
Адзін з першых даследчыкаў у галіне класіфікацыі індаіранскіх моў, Г. Грырсан, засноўваючыся, аднак, на адносна вузкіх звестках, размясціў нурыстанскія мовы ў склад дардскіх, надаўшы апошнім статус асобнага таксону ў складзе індаіранскіх моў. Пазнейшыя лінгвісты ў асноўным прытрымліваліся гэтае класіфікацыі, аднак пазней Г. Маргенст’ернэ вызначыў нурыстанскія мовы як асобную групу індаіранскае мовы і надаў аргументы на карысць уключэння дардскіх моў у склад індаарыйскае групы індаіранскіх моў. Падобны варыянт знешняе класіфікацыі дардскіх моў пераважае сярод сучасных лінгвістаў, асабліва ў заходняй літаратуры. У супрацлегласць гэтаму, уключэнне дардскіх моў у склад індаарыйскіх часта лічыцца памылковым.
Некаторыя даследчыкі аспрэчваюць існаванне дардскіх моў як генэтычнага моўнага аб’яднання, лічачы іх арэальнай сукупнасцю моў. Высоўваюцца гіпотэзы, паводле якіх дардскія мовы не з’яўляюцца генэтычным аб’яднаннем, уваходзячы ў склад цэнтральнае зоны індаарыйскіх моў (разам з такімі мовамі, як, напрыклад, хіндустані). Прапаноўваюцца іншыя варыянты класіфікацыі дардскіх моў адносна іншых індаіранскіх моў.
Урэшце, індаіранскі характар дардскіх моў у сучаснай лінгвістыцы не аспрэчваецца. Агульнапрынята, што дардскія мовы ўваходзяць у склад індаіранскае галіны індаеўрапейскае моўнае сям’і.
Гісторыя
На думку фінскага індолага А. Парпала дардскія мовы паходзяць ад рыгведыйскай формы ведыйскае мовы.