cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Снежнік
Снежнік — нерухомае скопішча снегу і лёду ў месцах, абароненых ад ветру і сонца, ніжэй за снегавую лінію, захоўваецца пасля растайвання навакольнага снежнага покрыва (сезонныя снежнікі) або не раставаючы на працягу ўсяго года (пастаянныя снежнікі). Скопішчы снегу, якія ўтвараюць снежнікі, могуць паўстаць з прычыны пераносу снегу завірухай або ў выніку сходу лавіны (лавінныя снежнікі). Часам сустракаюцца пахаваныя снежнікі - лінзы снегу і лёду, прыкрытыя чахлом абвальна-асыпных, селевых, піракластычных адкладаў.
Нацыянальны парк Чылаэ
Чылаэ́ (Chiloé) — нацыянальны парк у Чылі, размешчаны на архіпелаге Чылаэ. Займае тэрыторыю 431 км².
Гісторыя
Нацыянальны парк Чылаэ быў створаны дэкрэтам Прэзідэнта Чылі № 734 для аховы хваёвых і мяшаных лясоў архіпелага Чылаэ, якія пацярпелі ад вырубкі японскімі камерцыйнымі кампаніямі ў 1970-х гг. Першапачаткова нацыянальны парк займаў амаль усю заходнюю частку вострава Чылаэ і некаторых суседніх астравоў, аднак пазней яна была скарочана болей чым на 10% у сувязі з парушэннем правоў на землекарыстанне карэннага насельніцтва.
Прырода
Нацыянальны парк Чылаэ ўключае вільготныя лясы заходніх схілаў гор вострава Чылаэ, прыбярэжныя балоты і пясчаныя выдмы. У горных далінах маюцца плошчы тарфяннікаў з характэрнай балотна-лугавой расліннасцю. На тэрыторыі парка некалькі рэк. Флора прадстаўлена тэпуаліяй, міртам, лістоўніцай, пільгерадэндронам, лістасцябловымі імхамі, папарацямі і г. д.
Фаўна складаецца пераважна з марскіх звяроў і птушак. На востраве Металкі маецца калонія цюленяў. Наземная фаўна бедная. Рэдка сустракаюцца лісы, алені, малпы.
Інфраструктура
Нацыянальны парк Чылаэ папулярны сярод турыстаў. Пры ім дзейнічае музей, арганізавана навуковая сцяжына.
Багданаўка (Лунінецкі раён)
Багда́наўка (, Богдановка) — аграгарадок у Лунінецкім раёне Брэсцкай вобласці Беларусі. Адміністрацыйны цэнтр Багданаўскага сельсавета.
Гісторыя
Упершыню вёска згадваецца ў пісьмовых крыніцах у 1800 годзе (у той час у ёй пражывала 168 мужчын і 147 жанчын, налічвалася 53 двары). Перад Вялікай Айчыннай вайной у вёсцы жыло 1637 чалавек у 409 дварах.
У канцы мая 1944 года гітлераўцамі было спалена 395 дамоў, забіта 34 чалавекі, астатнія жыхары здолелі схавацца ў навакольных лясах і пасля вызвалення раёна адрадзілі населены пункт з попелу.
У 1940—1954 гадах цэнтр Багданаўскага сельсавета. Да 25 снежня 1962 года вёска ўваходзіла ў склад Загародскага сельсавета Лагішынскага раёна, да 11 жніўня 1980 года — у склад Лунінскага сельсавета Лунінецкага раёна, з 11 жніўня 1980 года цэнтр адноўленага Багданаўскага сельсавета. У снежні 1949 года ў вёсцы быў створаны калгас «Гігант»; цяпер тут размяшчаецца СВК «Багданаўка», у якім працуе каля 150 чалавек.
Інфраструктура
На тэрыторыі сельсавета размешчаны лясніцтва, два ўчасткі ААТ «Лунінецлес» па нарыхтоўцы і зборы жывіцы, тры крамы, аддзяленне сувязі, урачэбная амбулаторыя, сярэдняя школа, яслі-сад, комплексны прыёмны пункт, філіял АСБ «Беларусбанк», сельскі Дом культуры.
Памятныя мясціны
У 1994 годзе адноўлена праваслаўная царква ў гонар святых пакутніц Веры, Надзеі, Любові і маці іх Соф’і.
Правілы дарожнага руху
Правілы дарожнага руху (скарочана: ПДР) — збор правілаў, якія рэгулююць абавязкі ўдзельнікаў дарожнага руху (кіроўцаў транспартных сродкаў, пасажыраў, пешаходаў і г. д.), а таксама тэхнічныя патрабаванні, што прад’яўляюцца да транспартных сродкаў для забеспячэння бяспекі дарожнага руху.
Расія на конкурсе песні Еўрабачанне 2018
Расія ўдзельнічала ў 2018 годзе ў конкурсе песні «Еўрабачанне» ў 21-ы раз — краіну прадстаўляла Юлія Самойлава з песняй «I Won't Break», выступіўшы ў другім паўфінале. Упершыню за ўсю гісторыю ўдзелу краіны ў конкурсе, Расія не трапіла ў фінал.
Юлія мала ўдзельнічаць у 2017 годзе ў конкурсе песні «Еўрабачанне-2017» з песняй «Flame Is Burning». Але 22 сакавіка 2017 года Служба бяспекі Украіны забараніла ўезд у краіну ўдзельніку Расіі — спявачцы Юліі Самойлавай за парушэнне ўкраінскага заканадаўства. ЕВС запрапанаваў арганізаваць выступленне Юліі Самойлавай з дапамогай прамой тэлетрансляцыі з Масквы альбо змяніць удзельніка конкурсу. Пасля адмовы Расіі, 13 красавіка 2017 года Еўрапейскі вяшчальны саюз абвясціў, што Расія не зможа прыняць удзел у конкурсе. Гэта другі выпадак нядопуску ўдзельніка да Еўрабачання (у 2009 годзе грузінскі гурт «Стэфанэ і 3G» не была дапушчана да ўдзелу ў конкурсе за палітычны падтэкст сваёй песні), але першы за парушэнні, не звязаныя з песняй.
Перадгісторыя
Да 2019 года Расія прымала ўдзел у конкурсе Еўрабачанне дваццать адзін раз з моманту дэбюта ў 1994 годзе. Расія была пераможцам конкурсу адзін раз у 2008 годзе з песняй «Believe» ў выкананні Дзімы Білана. Найменш паспяховым рэзультатам было 17-ае месца, якое Расія дасягла ў 1995 годзе з песняй «Колыбельная для вулкана» ў выкананні Філіпа Кіркорава. Пасля ўвядзення паўфіналаў конкурсу ў 2004 годзе, Расія кожны раз праходзіла ў фінал. У 2016 годзе Расія заняла трэцяе месца ў конкурсе «Еўрабачанне» з песняй «You Are the Only One» (Адзіная) ў выкананні Сяргея Лазарава, пры гэтым выйграўшы еўрапейскае тэлегаласаванне.
У 2019 годзе расійскі нацыяральны вяшчальнік УДТРК будзе трансляваць мерапрыемства ў Расіі. Пачынаючы з 2008 года, расійскае асвятленне конкурсу чаргуецца паміж дзвумя вяшчальнікамі: «Першы канал» і УДТРК. Спачатку, паводле кантракта, «Першы канал» маў трансляваць конкурс у 2017 годзе, а УДТРК у 2018 годзе, але з прычыны падзей 2017 года, калі Юліі Самойлавай быў забаронены ўезд ва Украіну, УДТРК саступіў права трансляцыі Еўрабачання-2018 «Першаму каналу». Такім чынам, чарговасць права трансляцыі была выкананая, але ссунутая на адзін год.
Паўфінал
Расія прыняла ўдзел у другім паўфінале 10 мая 2018 года. Яна выступала пад нумарам 6, паміж Даніяй і Малдовай. Па выніках галасавання, Расія заняла толькі 15 месца, што не дало ёй магчымасці прайсці ў фінал.
Церахоўка
Назву Церахо́ўка маюць:
Расія на конкурсе песні Еўрабачанне 2018
Паасобныя вынікі галасавання
У гэтым годзе ад Расіі галасавалі наступныя 5 членаў журы :
NGC 2256
NGC 2256 (іншыя абазначэнні — UGC 3519, MCG 12-7-15, ZWG 330.14, PGC 19602) — галактыка ў сузор’і Жырафа.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Макавыці
Макавыці (Ма́ковиці) — вёска ў Наваград-Валынскім раёне Жытомірскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Наваград-Валынскай гарадской абшчыны.
Глынск (Жоўкіўскі раён)
Глынск (Глинськ) — вёска ў Жоўкіўскім раёне Львоўскай вобласці Украіны.
Метрапалітэн Кордавы
Метрапалітэн Кордавы (Subte de Córdoba) — праект метрапалітэна ў Кордаве. У выпадку пабудовы стане другім метрапалітэнам Аргенціны (пасля Буэнас-Айрэса).
Гісторыя
Першы раз пра будучае будаўніцтва было абвешчана 10 снежня 2007 года. . Будаўніцтвам будуць займацца аргенцінскія і кітайскія кампаніі.
У лістападзе 2010 года быў прадстаўлены новы план, з 29 станцыямі на лініі даўжынёй 18,5 км. Аднак будаўніцтва так і не было распачата.
13 студзеня 2012 года грамадскасці прадстаўлены чарговы план сеткі метрапалітэна, з 3 лініямі даўжынёй 23 км і 26 станцыямі. Будаўніцтва разлічана на 15 гадоў, але пра дату яго пачатку нічога невядома.
Венгерская гвардыя
Арганізацыя была створана ў жніўні 2007 года. Адным з заснавальнікаў руху быў Габар Вона, кіраўнік «Ёбік». Дэклараваныя мэты арганізацыі, зарэгістраванай як культурна-асветніцкая, «фізічная, маральная і духоўная абарона Венгрыі». Сваімі галоўнымі супернікамі сябры арганізацыі бачылі цыган, яўрэяў, асоб нетрадыцыйнай сексуальнай арыентацыі і Венгерскую сацыялістычную партыю на чале з Ферэнцам Дзьюрчанем, якая знаходзілася тады ва ўладзе. У атрыбутfü Венгерскай гвардыі прасочвалася падабенства з сімволікай нацысцкай партыі Скрышчаныя стрэлы, якая кіравала ў Венгрыі ў апошнія месяцы Другой сусветнай вайны.
Рыкарда Гарэка
Рыкарда Альберта Гарэка Нардзі (Ricardo Alberto Gareca Nardi; нар. ) — аргенцінскі футбольны трэнер і былы футбаліст. Галоўны трэнер нацыянальнай зборнай Перу (з 2015 года).
Падчас гульнявой кар’еры выступаў за чатыры найбольш паспяховыя каманды ў Аргенціне («Бока Хуніярс», «Рывер Плэйт», «Велес Сарсфілд», «Індэпенд'ентэ»).
З 1996 года рэгулярна працуе ў якасці трэнера. Тройчы станавіўся чэмпіёнам Аргенціны (з «Велес Сарсфілд») і аднойчы — чэмпіёнам Перу (з «Універсітарыа»).
Галакам’янка
Галакам’янка (Голока́м'янка) — вёска ў Жоўкіўскім раёне Львоўскай вобласці Украіны.
Хрысціян Эйкман
Хрысціян Эйкман (Christiaan Eijkman;, Нейкерк, Нідэрланды — , Утрэхт, Нідэрланды) — нідэрландскі ўрач-патолаг. Член Нідэрландскай Каралеўскай АН (1907). Прадэманстраваў, што хвароба беры-беры выклікаецца няправільным рацыёнам, што прывяло да адкрыцця вітамінаў. У 1929 годзе быў удастоены Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне (сумесна з Фрэдэрыкам Хопкінсам).
У 1883 годзе скончыў Амстэрдамскі ўніверсітэт. Праходзіў стажыроўку ў Берліне ў Р. Коха. З 1886 г. у Інданезіі, ваенны ўрач. Дырэктар Батаўскай лабараторыі ў Джакарце ў 1888—1896 гг. У 1896—1928 гг. прафесар гігіены Утрэхцкага універсітэта.
Айкідо Айкікай
Айкідо Айкікай ( у перакладзе “шлях да арганізацыі энергіі грамадства Айкі /або грамадства гармоніі/”) — японскае баявое мастацтва (від кэмпа). Асноўны напрамак Айкідо, узначаленае нашчадкамі Марыхэй Уэсiба (першапачаткова сын заснавальніка — Кісёмару Уэсiба, пасля яго смерці Айкікай узначаліў Марытеру Уэсіба — унук заснавалніка) і якое развіваецца яго вучнямі. Аказвае сур'ёзны ўплыў на развіццё Айкідо ў свеце. Займае пануючае становішча ў міжнароднай федэрацыі. Адрознівается шырокімі амплітуднымі рухамі.
Фонд Айкікай
Фонд Айкікай — арганізацыя па вывучэнню і папулярызацыі айкідо, заснаваная непасрэдна Марыхэй Уэсiбам и афіцыйна прызнаная ўрадам Японіі ў 1940 годзе.
Фелікс Іванавіч Стацкевіч
Фелікс Іванавіч Стацкевіч (,  — ; псеўданім Аганёк) — беларускі грамадска-культурны дзеяч.
Творчасць
Аўтар успамінаў пра ўдзел у рэвалюцыйным руху (рукапіс у Беларускім дзяржаўным архіве-музеі літаратуры і мастацтва).
Кіслаўка (Рослаўльскі раён)
Кіслаўка (Ки́словка) — вёска ў Рослаўльскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Астапкавіцкага сельскага паселішча.
Гісторыя
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай Кіслаўка абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР.
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з жніўня 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
Геаграфія
Праз вёску праходзіць аўтадарога. У вёсцы знаходзіцца чыгуначная станцыя Самалюбаўка.
Маханаўка
Маха́наўка — рака ў Дубровенскім раёне Віцебскай вобласці і Горацкім раёне Магілёўскай вобласці, левы прыток ракі Проня (басейн Дняпра). Даўжыня 8,4 км. Пачынаецца каля паўднёвай ускраіны вёскі Малая Лыскаўка Дубровенскага раёна, вусце за 1,5 км на паўднёвы захад ад вёскі Вялікія Шарыпы Горацкага раёна. Рэчышча каналізаванае на працягу 3,5 км (ад вытоку да вёскі Калацілы Горацкага раёна).
Смалянка (значэнні)
Назву Смалянка маюць:
IC 4808
IC 4808 — галактыка тыпу Sc (кампактная спіральная галактыка) ў сузор’і Паўднёвая Карона.
Горы (Жоўкіўскі раён)
Горы (Гори) — вёска ў Жоўкіўскім раёне Львоўскай вобласці Украіны.
Барберыні
Барберыні — магутнае і багатае італьянскае сямейства, вядомае ва Фларэнцыі з XI ст. У 1623 годзе адзін з прадстаўнікоў сямейства — Мафеа Барберыні — узышоў на Папскі Сталец пад імем Урбана VIII і заснаваў княжацкую дынастыю Барберыні — пазней адзін з родаў чорнай знаці.
З 1624 года мужчынскія прадстаўнікі роду — генуэзскія патрыцыі, з 1626 года ўсе члены роду — рымскія нобілі.
Карла (1562—1630), старэйшы брат Папы Урбана VIII, з 1623 года — генерал Рымскай Царквы, у 1627 годзе атрымаў тытул герцага дзі Мантэратонда (скасаваны ў 1646 годзе, адноўлены ў 1654 годзе).
Другі сын Карла, Тадэа (1603—1647), у 1630 годзе атрымаў тытулы прынца дзі Палестрына, герцага дзі Негрола, дзі Калальта і дзі Монтэлібрэта і маркіза дзі Карэсэ.
NGC 2257
NGC 2257 (іншае абазначэнне — ESO 87-SC24) — шаравое скопішча ў сузор’і Залатая Рыба.
Барберыні
Апошняя прадстаўніца роду, прынцэса Карнелія Барберыні (1716—1797), выйшла замуж за Джуліа Чэзарэ Калона, прынца дзі Карбаньяна.
NGC 2257
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Барберыні
Уладанні і тытулы Барберыні перайшлі да сямейства Калона, адна з малодшых галін якога прыняла прозвішча Барберыні.
Палац Барберыні, бібліятэка Барберыні і плошча Барберыні ў Рыме застаюцца сведчаннямі велічы сям’і.
Анастасіўка (Наваград-Валынскі раён)
Анастасіўка (Анастасі́вка) — вёска ў Наваград-Валынскім раёне Жытомірскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Гародныцкай пасялковай абшчыны.
Узвышша (літаратурнае аб’яднанне)
Члены аб'яднання: К. Чорны (старшыня), К. Крапіва (намеснік старшыні), А. Бабарэка (сакратар), З. Бядуля, П. Глебка, С. Дарожны, У. Дубоўка, М. Лужанін, Я. Пушча, В. Шашалевіч, Т. Кляшторны, Ф. Купцэвіч, Л. Калюга, А. Мрый (А. Шашалевіч), К. Кундзіш (К. М. Якаўчык), А. Адамовіч, Ю. Віцьбіч. Аб'яднанне выдавала літаратурны часопіс «Узвышша» (1927—1930), зборнікі творчасці сваіх сяброў.
Праграма
На ідэйна-мастацкую платформу аб'яднання зрабіла станоўчае ўздзеянне літаратурная група «Перавал», якое працавала ў Маскве і выставіла лозунг барацьбы за высокую эстэтычную культуру творчасці. У праграмна-палемічным дакуменце «Камунікат беларускага літаратурна-мастацкага аб'яднання „Узвышша“» (1926) стваральнікі абвяргалі спробы сваіх літаратурных праціўнікаў дыскрэдытаваць новую літаратурную арганізацыю, беспадстаўна абвінавачваць яе ў ідэалізме, эстэцтве, «ліквідатарстве» i дробна-буржуазнай ідэалогіі. На думку заснавальнікаў, агульнаасветніцкі i палітычна-прапагандысцкі кірунак літаратурнай арганізацыі, непазбежны «ў кругабезе агітацыі за развіццё беларускай культуры», траціў сваю мэтазгоднасць, бо час патрабаваў дыферэнцыяцыі i выразнай спецыялізацыі — «палітасвета для палітасветных устаноў, літаратурныя згуртаванні ― для развіцця літаратуры», што, аднак, не выключала «актыўнага ўдзелу ў грамадскім жыцці кожнага з пісьменнікаў».
Ідэйная платформа аб'яднання была абвешчаная ў праграмнай заяве (тэзісах) «Ад беларуска літататурна-мастацкага згуртавання „Узвышша“» (1927). Заява ўключала крытычны аналіз становішча тагачаснай беларускай літаратуры (спадчыны яе заснавальтнікаў Я. Купалы, Я. Коласа, М. Багдановіча і іншых, творчасць маладых пісьменнікаў, якія недаацэньвалі або зусім не прызнавалі літаратурную традыцыю, і не ўзнялі літаратуру на новы мастацкі ўзровень), крытыку «маладнякізму», як літаратурна-асветніцкага кірунку. Дасягнуць вяршыні нацыянальнай літаратуры, на думку членаў «Узвышша», магчыма было шляхам вучобы i выхавання талентаў, пераадолення эпігонскіх тэндэнцый i стварэння арыгінальнай школы літаратурнага мастацтва праз развіццё высокай культуры мовы, арганічнае спалучэнне рэалістычных традыцый са смелым наватарствам (шырокае выкарыстанне мастацкай сімволікі, «канцэнтраваная вобразнасць», нацыянальна-спецыфічная тэматыка i жанравасць, цэласнасць i канцэптуальнасць творча-мастацкага мыслення, разнастайнасць форм i стыляў). Актыўна-пераўтваральная пазіцыя літаратуры да жыцця абазначалася паняццем «аквітызм», што сімвалізавала працэсы сацыяльна-эканамічнага i духоўнага адраджэння беларускага народа ва ўмовах сацыялістычнага будаўніцтва, азначала рухомасць, зменлівасць жыцця і літаратуры. У артыкулах А. Бабарэкі «З літаратурных нататак», «Максім Багдановіч у літаратурных ацэнках», «Аб разуменні мастацкай творчасці і аб некаторых пытаннях у вывучэнні беларускай літаратуры» (усе ― 1927), У. Дубоўкі «Пра літаратурную мову» i «Рыфма ў беларускай народнай творчасці» (1927), К. Чорнага «Небеларуская мова ў беларускай літаратуры» (1928), «Перад другім дзесяцігоддзем» (1928), «Публіцыстычныя нататкі» (1929), Я. Пушчы «Кніга лірыкі як мастацкае цэлае» (1927), «За стыль эпохі» (1929), у рэцэнзіях на творы Я. Коласа, З. Бядулі, К. Чорнага i інш. выявіліся асноўныя прынцыпы ўзвышаўскай праграмы ў дачыненні да канкрэтных пытанняў літаратурнай творчасці і спецыфічныя для гэтага аб'яднання асаблівасці крытыкі (спалучэнне агульнафіласофскага, сацыялагічнага і эстэтычнага аналізу творчасці, арыентацыя на смелы мастацкі эксперымент, пастаноўка на першы план майстэрства і таленту, пэўны ўплыў канструктывісцкіх ідэй).
Ацэнкі
Праграма аб'яднання трапіла пад крытыку, часта нядобразычлівую і тэндэнцыйную, з боку тагачасных аб'яднанняў «Полымя», «Маладняк» і «БелАПП», была рэалізавана толькі часткова, і паўплывала пераважна на крытыку і публіцыстыку (пераадоленне сацыялагічных спрашчэнняў), прозу (наватарскія пошукі К. Чорнага, З. Бядулі і інш.), сатыру (К. Крапіва) і эпічную паэзію (паэмы У. Дубоўкі), у меншай супені ― на лірыку і драматургію.
У дзейнасці аб'яднання сустракаліся неаб'ектыўныя стаўленні да «маладнякоўцаў», недаацэнка зробленага імі. Не былі паслядоўнымі адносіны да фальклору: народная творчасць асобныя пісьменнікі разглядалі як паўфабрыкат, будаўнічы матэрыял, не заўсёды ўлічвалі яе самастойную эстэтычную вартасць.
Савецкая крытыка 1930-х — пач.1950-х гг. цалкам адмаўляла значэнне «Узвышша» ў станаўленні беларускай савецкай літаратуры, адносіла аб'яднанне да варожых сацыялізму арганізацый; уклад аб'яднання ў развіццё літаратуры, мастацкай культуры i эстэтычнай думкі Беларусі быў аб'ектыўна ацэнены ў савецкім літаратуразнаўстве толькі ў 2-й пал. 1950-х — 1960-я гг.
Гісторыя
У гісторыі дзейнасці аб'яднання вылучаюцца 3 этапы. На 1-м этапе (май 1926 — снеж. 1929) аформілася ідэйна-эстэтычнае аблічча «Узвышша». Ідэя-праект (стварэнне невялікай групы таленавітых пісьменнікаў, павышэнне эстэтычнай якасці мастацкай творчасці, крытыка арганізацыйнай структуры «Маладняка») была абгрунтавана А. Бабарэкам на пасяджэнні Цэнтральнага бюро «Маладняка» (26.5.1926), дзе разглядалася заява пра выхад са складу гэтага аб'яднання. Заснавальнікі «Узвышша» — былыя сябры літаб'яднання «Маладняк» А. Бабарэка, У. Дубоўка, К. Крапіва, Я. Пушча, К. Чорны — не пагаджаліся з пралеткультаўскімі тэндэнцыямі ў «Маладняку», якія выявіліся ў недаацэнцы мастацкай спадчыны, тэорыі «калектыўнай творчасці», што вяло да занядбання літаратурнага майстэрства i прафесійнай падрыхтоўкі.
На другім этапе (студзень―кастрычнік 1930) у выніку нападак вульгарна-сацыялагічнай крытыкі аб'яднанне прыняло «Пастанову літаратурна-мастацкага згуртавання „Узвышша“ пра палітычныя памылкі ў літаратурна-публіцыстычнай творчасці» (1930), у якой адзначаюцца недакладныя фармулёўкі ў асобных артыкулах Дубоўкі, Купцэвіча, Чорнага і інш., перабольшанне нацыянальнага моманту ў літаратуры, недаацэнка грамадскай працы; прызнаюцца «ідэйныя памылкі» ў паэмах «І пурпуровых ветразяў узвівы» У. Дубоўкі, «Калі асядае муць» Т. Кляшторнага, «Случчына» Лужаніна, у цыкле вершаў «Лісты да сабакі» Я. Пушчы.
У артыкуле «Пралетарскім шляхам» кіраўнікі «Узвышша» былі вымушаны адмовіцца ад «нашаніўскіх традыцый старэйшага пакалення пісьменнікаў», абяцалі разгарнуць самакрытыку, глыбей засвоіць асноўныя палажэнні марксізму-ленінізму, пераадолець у сваёй свядомасці «дробнабуржуазную сялянскую хістную псіхалогію», уключыцца ў барацьбу за калектывізацыю вёскі і ўзгадняць літаратурную дзейнасць з працай грамадскіх арганізацый. Адначасова адзначалася, што «Узвышша» дало «шэраг выдатных мастацкіх твораў, блізкіх пралетарыяту».
На 3-м этапе (1931) агульны сход аб'яднання (снежань 1931) прыняў рашэнне аб яго ліквідацыі.
Юбілейны медаль «75 год вызвалення Рэспублікі Беларусь ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў»
Юбіле́йны меда́ль «75 год вызвале́ння Рэспу́блікі Белару́сь ад няме́цка-фашы́сцкіх захо́пнікаў» — дзяржаўная ўзнагарода Рэспублікі Беларусь. Заснавана 2 красавіка 2019 г. .
Прадстаўленне да ўзнагароды і ўзнагароджванне
Медаль прысуджаецца ў гонар вызвалення терыторыі Беларусі ад нямецкай акупацыі.
Да ўзнагароджвання прадстаўляюцца :
Паўторнае ўзнагароджанне юбілейным медалём не ажыццяўляецца. Дублікаты юбілейнага медаля і пасведчання да яго ўзамен згубленых не выдаюцца. Пры страце юбілейнага медаля дазваляецца нашэнне планкі ўстаноўленага ўзору.
Апісанне
Юбілейны медаль «75 год вызвалення Беларусі ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў» вырабляецца з латуні і мае форму круга з борцікам дыяметрам 33 мм. Усе элементы юбілейнага медаля рэльефныя.
Вонкавы бок
На вонкавым боку медаля ў цэнтры размешчана стылізаваная выява абеліска «Мінск — горад-герой». Справа ад абеліска — жаночая фігура з фанфарамі, злева — салют, на які адна пад другой накладзены лічбы «1944» і «2019». Паміж лічбамі — прамая лінія.
У верхняй частцы вонкавага боку па акружнасці размешчаны надпіс «ПОДЗВІГ НАРОДА НЕСМЯРОТНЫ», у ніжняй — восем нахіленых блокаў у выглядзе разыходзячыхся прамянёў, пад якімі — лесвіца з цецівой. На лесвіцу накладзена пяціканцовая гранёная зорка чырвонага колеру, ад якой разыходзяцца лаўровыя галіны.
Адваротны бок
На адваротным боку юбілейнага медаля ў цэнтры размешчаны надпіс «75 ГОД ВЫЗВАЛЕННЯ АД НЯМЕЦКА-ФАШЫСЦКІХ ЗАХОПНІКАЎ» у шэсць радкоў. У верхняй частцы адваротнага боку па акружнасці — надпіс «РЭСПУБЛІКА БЕЛАРУСЬ», у ніжняй па акружнасці — перавіты стужкай лаўровы вянок.
Калодка
Юбілейны медаль пры дапамозе вушка і кольца злучаецца з пяцівугольнай калодкай, абцягнутай вышытай стужкай шырынёй 24 мм з дзвюма аднолькавымі палоскамі. Левая палоска мае расфарбоўку ордэна Айчыннай вайны I ступені, правая — медаля «Партызану Айчыннай вайны» I ступені. На адваротным боку калодкі знаходзіцца шпілька для мацавання юбілейнага медаля да адзення.
Войскі вялікі літоўскі
Во́йскі вялікі літоўскі — ураднік у Вялікім Княстве Літоўскім. З'явіўся ў XVIII стагоддзі, не меў свайго аналага ў Кароне Польскай.
Войскімі вялікімі літоўскімі былі: Урад вакантны (?)
Гуань Тун
Гуань Тун (, каля 870 — каля 960) — адзін з вядучых кітайскіх мастакоў часоў дынастыі Тан.
Біяграфія
Гуань Тун вучыўся жывапісу ў і яшчэ ў канцы эпохі Тан пачаў працаваць прафесійным мастаком, верагодна, у 895—907 гадах. Пасля краху імперыі, некаторы час жыў пустэльнікам.
Падчас праўлення дынастыі Позняя Тан стаў прыдворным жывапісцам. У знакамітым трактаце па гісторыі жывапісу «Туху цзянь вэнь чжы» («Запіскі пра жывапіс: што бачыў і чуў»", Гуань Туна, нароўні з і , уключаны ў кагорту сань цзя — «трох вялікіх майстроў», якіх прызнаюць заснавальнікамі асаблівага стылістычнага кірунку ў пейзажы. Яго іншая назва — «панарамна-манументальны стыль», што заняў бачнае месца ў афіцыйным (акадэмічным) жывапісу эпохі Паўночная Сун.
Творчасць
На дадзены момант вядома толькі 4 карціны-скруткі (і тыя толькі ў копіях). Быў майстрам пейзажнага жывапісу шань-шуй (山水, «жывапіс гор і вод»). Самым вядомым з’яўляецца скрутак «Гуань шань сін люй тую» («Падарожнікі, якія ідуць праз перавал», іншыя варыянты перакладу — «Падарожнікі на горнай дарозе», «Выява падарожнікаў, якія ідуць праз перавал», копія сер. XI ст., 144,4 х56, 8 см, шоўк, туш, Нацыянальны палацавы музей, г. Тайбэй). Усю паверхню карціны займаюць горныя формы, размешчаныя вертыкальнымі планамі, якія сыходзяцца разам, каб утварыць падобную на вежу крэпасці вышынны масіў, рэзка абрэзаны ў верхняй частцы краем скрутка і нібы выступае за межы мастацкай прасторы. Формы гор, прарэзаныя цяжкімі тэктанічнымі складкамі, выкананы ў трох тэхніках: іх контуры акрэслены графічна і складаюцца з ліній, якія пераменна пашыраюцца і вытанчаюцца. Фактура горнай пароды, што характарызуецца паглыбленнямі і выступамі, а таксама тэкстура паверхні перададзеныя хуткімі слізгальнымі мазкамі. Аб’ём змадэляваны з дапамогай тушавай штрыхоўкі і размываў, што стварае аптычны эфект трохмернасці малюнкаў і прасторавай глыбіні. Разам з тым, контуры гор у гэтым скрутку аказваюцца больш згладжанымі, чым у папярэдніх пейзажах, адчуванне непрыступнасці пікаў зніжаецца.
У творчасці Гуань Туна зроблены чарговы крок у бок авалодання законамі перспектывы і кампазіцыйнымі прынцыпамі, якія дазволілі спадчыннікам майстра вырашыць задачу аб’яднання прасторавых планаў.
Віктар Чавусаў
Віктар Іванавіч Чавусаў (, г. Санкт-Пецярбург — 1920) — беларускі грамадскі дзеяч, журналіст.
Славацкі Карст
Слава́цкі Карст (Slovenský kras, Slovenský kras) — горны масіў ва ўсходняй Славакіі і часткова ў Венгрыі. З 1973 года ахоўваецца як унікальная форма рэльефу, з 1 сакавіка 2002 года аб'яўлены нацыянальным паркам. Акрамя таго, тэрыторыя парка з'яўляецца біясферным запаведнікам, а пячоры Славацкага карста — помнікам ЮНЕСКА.
Гароджыў
Гароджыў (Горо́джів) — вёска ў Жоўкіўскім раёне Львоўскай вобласці Украіны.
Вышневалоцкае вадасховішча
Вышневалоцкае вадасховішча — вадасховішча ў Вышневалоцкам раёне Цвярской вобласці, размешчаны на захад ад горада Вышні Валачок. Аб’ём вады — 0,32 км³. Плошча паверхні — 108 км². Вышыня над узроўнем мора — 163,5 м.
Пра вадасховішча
Вадасховішча займае цэнтральную частку раёна. Яно было створана выбітным гідратэхнікам-самавукам М. І. Сердзюковым для падтрымання суднаходнага ўзроўню ў Вышневалоцкай воднай сістэме, які злучыў Балтыйскае мора з Волгай па ідэі імператара Пятра I. Вадасховішча з’яўляецца часткай Вышневалоцкай воднай сістэмы.
З Вышневалоцкага вадасховішча бярэ пачатак рака Цверца. Адсюль яна пачынае свой 188-кіламетровы шлях да Волгі. Рака Цна злучае вадасховішча з Мстой і Волхавам.
Вадасховішча створана ў 1719 годзе ў далінах рэк Шліна і Цна. У 1951 годзе збудаванні вадасховішча, якія ствараюць падпор, былі рэканструяваны.
Узровень вадасховішча вагаецца ў межах 3 м. Вадасховішча ажыццяўляе сезоннае рэгуляванне сцёку. Выкарыстоўваецца для водазабеспячэння і воднага транспарту, лесасплаву, энергетыкі і рыбнай гаспадаркі (лешч, судак, шчупак). На вадасховішчы працавала пасажырская лінія «Здзешава-Перарва» працягласцю 6 км. Гэты ўчастак да гэтага часу фармальна лічыцца ў «Пераліку ўнутраных водных шляхоў-2002г».
Сёння вадасховішча з’яўляецца важнай рэзервовым крыніцай для рэк Цверца і канала імя Масквы.
Напор вадасховішча выкарыстоўваецца для выпрацоўкі электраэнергіі на двух малых ГЭС: Нова-Цвярэцкай ГЭС і Нова-Цнінскай ГЭС.
Нова-Цвярэцкая ГЭС
Нова-Цвярэцкая ГЭС размешчана на Нова-Цвярэцким канале ў г. Вышні Валачок Цвярской вобласці. У 1741 годзе М. І. Сердзюкоў надбудаваў плаціну для пашырэння вадасховішча. А ў 1944 годзе ўзровень вадасховішча паднялі яшчэ, для таго, каб запрацавала Нова-Цвярэцкая ГЭС у Новацвярэцкім канале, прарытым на поўдзень ад горада паміж вадасховішчам і р. Цверцай. Год пуску 1947. .
ГЭС з закрытым машынным залай, абсталявана двума паваротна-лапаснымі турбінамі (лопасці зафіксаваныя зваркай) ПРК-245ВБ-220, магутнасцю па 1200 кВт. Дыяметр рабочага кола — 2,2 м, разліковы набор — 7,0 м, частата кручэння — 150 аб/мін, расход вады — 20 м3/с. Генератары вертыкальныя, падвесныя, тыпу ВДС-325/29-40. Для мантажу і рамонту агрэгатаў у машыннай зале маецца кран грузападымальнасцю 15 тон. Выпрацоўка электраэнергіі: 8,8 млн кВт·г у год, выдача электраэнергіі ў энергасістэму ажыццяўляецца на напрузе 6,3 кВ.
Нова-Цнінская ГЭС
Нова-Цнінская ГЭС размешчана на р. Цна ў г. Вышні Валачок Цвярской вобласці і прызначана для санітарных папускаў вады.
ГЭС з закрытай машыннай залай, абсталявана адной турбінай прапелернага тыпу магутнасцю 220 кВт, дыяметр рабочага кола — 1,2 м, разліковы напор — 4-16 м, выдатак вады — 4-9 м3/з, частата кручэння — 250 аб/мін Генератар вертыкальны, падвесны тыпу ВДС-213/15-24.
Астравы
У акваторыі вадасховішча размешчаны наступныя астравы:
Міхаіл Якаўлевіч Канцур
Біяграфія
Скончыў Адэскі медыцынскі інстытут (1932). У РСЧА з 1939 года, праходзіў службу на пасадзе камандзіра медыка-санітарнага батальёна.
У гады Вялікай Айчыннай вайны ўдзельнічаў у баявых аперацыях на пасадзе начальніка некалькіх аддзяленняў пры санітарных аддзелах Паўднёвай, Паўночна-Каўказскай і Беларускай акруг. Пасля вайны працаваў у санітарных аддзелах Мінскай і Беларускай ВА, быў галоўным эпідэміёлагам Беларускай ВА (1952—1963).
Пахаваны на Усходніх могілках г. Мінска (Беларусь), участак № 15, рад 14, магіла № ​​7.
Узнагароды
Узнагароджаны ордэнамі Чырвонай Зоркі, Айчыннай вайны 2 ступені, медалямі.
Броныцка Гута
Броныцка Гута (Броницька Гу́та) — вёска ў Наваград-Валынскім раёне Жытомірскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Гародныцкай пасялковай абшчыны.
Красная Горка (Астапкавіцкае сельскае паселішча)
Красная Горка (Красная Горка) — вёска ў Рослаўльскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Астапкавіцкага сельскага паселішча.
Гісторыя
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай Красная Горка абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР.
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з жніўня 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
Мурад I
Мурад I, таксама Мурад Праведны (1319 (або 1326) — ) — султан Асманскай імперыі (1359—1389).
Біяграфія
Нарадзіўся ад шлюбу асманскага султана Архана І і візантыйскай прынцэсы Хірафіры. Ступіў на пасад пасля смерці бацькі ў 1359 г. Ён быў першым асманскім заваёўнікам на еўрапейскай зямлі. У 1362 па яго прыказу быў створаны першы корпус янычар (аснова асманскага войска).
Мурад захапіў заходнюю Фракію, усе гарады ў даліне ракі Морыца. Падпарадкаваў усю Малую Азію, акупіраваў Заходнюю Балгарыю, зрабіў візантыйскага імператара (Іаан V Палеолаг) сваім васалам. Каля 1385 г., былі захоплены Сафія і Ніш. У той жа час права на гандаль на турэцкай тэрыторыі атрымліваюць Італьянскія Рэспублікі Генуя і Венецыя, якія склалі з Мурадам гандлёвыя дамовы.
Султан Мурад, з сваімі сынамі, камандаваў войскам у бітве супраць Сербскай імперыі, на Косавым Полі. Падчас бою, Султан Мурад быў забіты, але яго войска атрымала перамогу. Пахаваны, як і папярэднікі Асман I і Архан I у горадзе Бурсе. Падчас кіравання Мурада, усе падпарадкаваныя хрысціяне мелі права захаваць сваю веру, традыцыі і царкоўныя суды.
Пераемнікам пасада стаў яго сын Баязід I.
Баліварыянскія гульні 1938
Першыя Баліварыянскія гульні (Juegos Bolivarianos) — мультыспартыўнае мерапрыемства, якое праходзіла з 6 па 22 жніўня 1938 года ў калумбійскім горадзе Багата. Гульні былі арганізаваны Баліварыянскай спартыўнай арганізацыяй.
Гульні былі афіцыйна адкрыты прэзідэнтам Калумбіі Альфонсам Лопэсам Пумарэхам і Альбертам Нарынам Чэйнам з Калумбійскага Алімпійскага камітэта, палкоўнікам Леапольдам Пьедрахітам з мясцовага арганізацыйнага камітэта і мэрам горада Багата Густавам Сантасам.
IC 4809
IC 4809 — галактыка тыпу D (карликова галактыка) ў сузор’і Паўлін.
Дымны порах
Да выяўных недахопаў дымлівага пораху пры выкарыстанні ў ваеннай справе ставіцца яго вельмі малая магутнасць у параўнанні з бяздымным порахам (не кажучы ўжо о брызантных ВР). Апроч таго, як вынікае з назвы, пры згаранні ён утварае шчыльнае воблака дыму, што дэмаскуе агнявую пазіцыю стралка ці гарматы, якое абцяжарвае агляд мэты і сектары стральбы, а таксама ўскладняе візуальны кантроль вынікаў абстрэлу. Вартасцямі чорнага пораху з'яўляюцца надзвычай працяглы тэрмін захоўвання, у меншай ступені — слабая адчувальнасць да змен тэмпературы паветра, параўнальная бяспека для зброі пры стральбе, прастата і таннасць вытворчасці.
IC 4809
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Дымны порах
Гісторыя дымнага пораху
Лічыцца ўсталяваным, што порах быў вынайдзены ў Кітаі, дзе ў выглядзе салетра-сера-вугальнай сумесі быў вядомы ўжо каля X стагоддзя. Шырока вядомы твор Ф. Энгельса «Артылерыя», напісаны ім для амерыканскай Новай энцыклапедыі, утрымваў такія радкі :
Спачатку дымлівы порах скарысталі для забаўляльных мэт — пацешных агнёў і падабенства ракет — і толькі пазней як рэчыва, прыдатнае для ваенных мэт. Так, да 1259 года ставіцца апісанне кітайцамі аднаго з першых узораў зброі, што выкарыстала порах, — «дзіды лютага агню». Ад арабаў, якія жылі ў Іспаніі, знаёмства з выпрацаваннем і ўжыткам пораху цягам XIV стагоддзя пашырылася на ўсю Еўропу. У Еўропе, паводле легенды, вынаходнікам пораху лічыцца нямецкі манах Бертольд Шварц, але, мусібыць, порах быў вядомы і да яго. Так, яшчэ англійскі філосаф і даследнік Роджэр Бэкан (каля 1214 — каля 1292) пісаў пра вядомы яму выбуховы салетра-сера-вугальны склад. Звыш пяці стагоддзяў дымны порах быў ва ўсім свеце адзіным кідальным і выбуховым рэчывам, што шырока ўжывалася як у артылерыйскіх гарматах і разрыўных снарадах, гэтак і ў ракетах.
Спачатку порах уяўляў сабою механічную сумесь салетры, вугалю і серы ў выглядзе вельмі дробнага парашку. Згаранне яго было дрэнна прадказальным, дробнадысперсны порах у дадатак быў небяспечны, бо часта прыводзіў да пашкоджання ці разрыву ствалоў. Магутнасць яго таксама пакідала жадаць шмат лепшага. Пытанне павелічэння магутнасці пораху было вырашана, мабыць, выпадкова падчас рашэння іншага задання — зніжэння гіграскапічнасці гэтага рэчыва. Існавалы ў XIV—XV стагоддзі пылаваты порах вельмі хутка падмакаў па прычыне надзвычайнай гіграскапічнасці салетры і вялікага плошчы судотыку парахавых часцінак з паветрам. Гэтыя праблемы былі ў значнай ступені вырашаны ў пачатку XVI стагоддзя, калі порах сталі рабіць грануляваным. Салетра-шэра-вугальны парашок, змешваючы з вадой, ператваралі ў пасту, якую потым сушылі ў выглядзе камякоў і па меры патрэбы размолвалі на зярняты. Гэта не толькі павялічыла бяспеку пораху, але і спрасціла працэс зараджання. Высветлілася таксама, што гранулы выбухаюць амаль удвойчы магутней, чым пылаваты порах такой жа масы. Да таго ж грануляваны порах, у адрозненне ад дробнадысперснага, не патрабаваў для эфектыўнага ўзгарання дадатковай пустой прасторы ў казённай часткі ствала — для гэтага было дастатковае зазораў паміж грануламі. У выніку магутнасць зброі была значна падвышана. Надалей методыка грануляцыі была ўдасканалена, парахавую масу сталі паддаваць прасаванню пры высокім ціску, а пазней няроўныя кавалачкі падвяргаліся паліраванню, што дазваляла атрымаць цвёрдыя бліскучыя гранулы.
Склад і выраб
Чорны порах складаецца звычайна з трох кампанентаў: салетры, вугалю і серы. Пры згаранні пораху салетра дае кісларод для спальвання вугалю; сера — цэментуе вугальна-салетравую сумесь. Апроч таго, маючы ніжэйшую тэмпературу ўзгарання, чым вугаль, сера паскарае працэс узгарання пораху.
Звычайна для вырабу пораху бярэцца каліевая салетра (нітрат калія), як менш гіграскапічная ў параўнанні з іншымі салетрамі (прыкладам, натрыевай). Салетра павінна адрознівацца высокай ступенню чысціні — 99,8 %; дамешак натрыевай салетры па савецкім нарматывам 1920-х гадоў дапушчалася не вышэй 0,03 %. Злучэнняў хлора пры разліку на хларыд натрыя дапушчалася таксама не больш за 0,03 %.
Драўняны вугаль для пораху атрымваюць шляхам абпалу (піролізу) несмалістых парод дрэва (алешына і асабліва крушына) з атрыманнем прадукту, які на 80—90 % складаецца з вугляроду; прымяненне смалістай драўніны адмоўна адбіваецца на ўласцівасцях пораху, дый хваёвыя пароды не схільныя да ўтварэння вугалю. Аднак хваёвыя дровы ўжываюць для ініцыяцыі працэсу гарэння з наступным засыпаннем драўніны іншых парод пры гістарычным спосабе вытворчасці драўнянага вугалю. Вынікае адзначыць, што да XIX стагоддзя выпальванне драўнянага вугалю выраблялася ў вугальных ямах, што не дазвалялі атрымваць аднародны па сваіх уласцівасцях прадукт (з прычыны наяўнасці адначасна і недапаленай (не піралізаванай), і перапаленай драўніны (то бок попелу)). І толькі ўкараненне піролізу ў сталёвых рэтортах з вадзяным замкам дазволіла атрымваць гарантавана якасны вугаль, пры гэтым лепшымі гатункамі драўніны для атрымання вугалю лічыліся насуп, граб, дуб для цяжкіх вуглёў і бяроза ў сумесі з асінай для лёгкіх. У залежнасці ад наяўнасці драўніны той ці іншай пароды ў дадзенай мясцовасці і развіцця вытворчасці вугалю фармаваліся нацыянальныя вымогі і асаблівасці вытворчасці чорнага пораху, бо менавіта якасць драўніны і ступень абпалу вугалю ў значнай ступені вызначаюць якасць пораху. Чым ніжэй ступень абпалу вугалю, тым менш хуткасць яго гарэння, што не заўсёды адмоўны фактар. Утрыманне чыстага вугляроду ў вугалі павінна быць не менш 75—80 %; вядома, што пры зніжэнні колькасці вугалю ў пораху хуткасць яго гарэння ўзрастае, але з павелічэннем адсотка вугляроду ў вугалі — змяншаецца. У паляўнічых гатунках чорнага пораху ўтрыманне салетры часам крыху павялічвалі, прыкладам, французскі і нямецкі паляўнічыя порахі ўтрымвалі 78 % салетры, 10 % серы і 12 % вугалю. У «мінных» гатунках (для вытворчасці выбуховых прац), наадварот, утрымвалася больш серы і вугалю; прыкладам, у Расіі ўжывалася сумесь з 66,6 % салетры, 16,7 % серы і 16,7 % вугалю. Порах, што выкарыстоўваўся ў прымітыўных ракетах XIX стагоддзя, даваў больш высокія паказнікі імпульсу пры падвышаным утрыманні салетры. І наадварот, пры зніжэнні колькасці салетры ў пораху гэтыя паказнікі зніжаліся. У цэлым з павелічэннем колькасці салетры ў пораху ўзрастае і хуткасць яго гарэння, але да пэўнай мяжы — не вышэй 80 %.
Што да серы, то для вырабу пораху ўжываецца сера толькі крышталічнай формы з тэмпературай плаўлення 114,5°С. Па памянёных нарматывах у ёй не павінна было ўтрымвацца злучэнняў кальцыя, магнія і рэчываў, што не раствараюцца ў вадзе — пяску, металу, дрэва і да т.п. ․
З 1650 года і да цяперашняга часу «класічны» дымны порах з некаторымі адхіленнямі мае наступны склад (па вазе): 75 % каліевай салетры, 15 % вугалю, 10 % серы. Гістарычна склад пораху перажываў змены : ! ! Селітра ! Вугаль ! Сера У другой палове XIX стагоддзя і пазней адрозніваліся тры асноўныя віды ваеннага дымнага пораху: чорны, буры і шакаладны, у залежнасці ад ступені абпалу вугалю, што ўваходзіў у склад пораху. Буры порах таксама меў зніжанае да 5 % утрыманне серы; балістычныя паказнікі бурага і шакаладнага пораху заўважна перасягалі такія для звычайнага чорнага. Вядомы дымны порах, што зусім не змяшчаў серы — бязсерны.
Выраб дымнага пораху — працэс чыста механічны, што не ўключае ажыццяўленне хімічных рэакцый. Тэхналагічны працэс вытворчасці дымнага пораху канчаткова сфармаваўся пад канец XIX стагоддзя. Стадыі галоўным чынам сталі наступнымі :
Гэты працэс захоўваецца прынцыпова нязменным па цяперашні час, з выняткам ужывальных у прыладах матэрыялаў.
Выгляд і фізічныя ўласцівасці
Сучасны дымны порах для стралковай зброі ўяўляе сабою парашок з гранул (памер зярнят паляўнічага пораху — галоўным чынам не буйней 1,25 мм ), колер якога вагаецца ад сіне-чорнага да шэра-чорнага (адсюль штодзённая назва «чорны порах»). Якасны порах мае цвёрдыя, бліскучыя зярняты, форма якіх звычайна няправільная, вуглаватая, хоць лепшыя гатункі паляўнічага пораху маглі мець круглявую форму зярнят. Дымны порах для стралковай зброі сартуецца па памеры зярнят, прытым драбнейшы лічыцца лепшым, забяспечваючы хутчэйшае згаранне зарада.
Шчыльнасць дымнага пораху можа змяняцца ў межах 1,6—1,93 г/см³. Гравіметрычная шчыльнасць — 0,8—1 кг/л. Артылерыйскі дымны порах, што ўжываўся ў мінулым, меў зярняты значна буйнейшага памеру, што дасягалі некалькіх мм. У сярэдзіне XIX стагоддзя буры і шакаладны порах для найболей магутных гармат стаў вырабляцца з зярнятамі прызматычнай ці кубічнай формы з памерам граняў да 1 см, прытым для надання зярнятам «прагрэсіўнай» формы (забяспечвала пры згаранні плошчу паверхні зерня стала ці такой, што павялічваецца) яны часта былі перфараванымі. Яго прымяненне дазволіла заўважна павялічыць пачатковую хуткасць снарадаў.
Савецкія спецыялісты 1930-х гадоў давалі вычэрпнае апісанне ўласцівасцяў дымнага пораху :
Працэсы пры згаранні дымнага пораху
Пры згаранні чорны порах дае густы і шчыльны бела-шызы дым. У мінулым дасведчаны артылерыст мог па колеры і форме дымнага воблака зрабіць высновы пра якасць пораху (чым гушчы дым, тым лепш порах) і яго кідальных магчымасцях, у тым ліку і пра істотныя характарыстыкі гарматы — прыкладны калібр і дальнабойнасць.
Невялікая колькасць пораху пры падпальванні дае выбліск яркага полымя з дымам, але гарэнне вялікай колькасці дымнага пораху пераходзіць у выбух. У сярэднім толькі 40 % яго масы ператвараюцца ў газападобныя рэчывы і бяруць удзел у выкіданні снарада. Астатнія 60 % гэтак і застаюцца цвёрдымі часцінкамі, што ўтвараюць пры стрэле густое воблака дыму і асядаюць у рулі зброі ў выглядзе нагару. Падчас аднаго з доследаў, праведзеных амерыканскімі спецыялістамі, пры згаранні 82 гранаў дымнага пораху ўтварылася 42 граны цвёрдых рэшткаў. Газы, што ўтвараюцца пры згаранні, прыкладна ў 280 разоў перавышаюць па аб'ёме колькасць згарэлага пораху. Тэмпература ўспышкі дымнага пораху — каля 300°С, што вышэй, чым у многіх брызантных рэчываў. Хімічныя працэсы, якія адбываюцца пры гарэнні чорнага пораху, вельмі складаны, так што рэакцыю яго раскладання ў поўным выглядзе практычна немагчыма прадставіць адной формулай. Тым не менш, вельмі прыблізна яго гарэнне адбываецца ў наступным выглядзе :
Колькасць азота ў парахавых газах дасягае траціну. Апроч таго, утвараецца чадны газ. Цвёрдыя рэшткі, апроч сульфіду калія, — гэта, перадусім, карбанат калія, сульфат калія і чысты вуглярод у выглядзе сажы.
Дымны порах здольны стварыць максімальны ціск у ствале не больш за 600 кг/см². Пры гэтым пачатковая хуткасць лёту кулі ці снарада пры выкарыстанні дымнага пораху практычна не можа перавысіць 500 м/с, а ў гладкаствольных паляўнічых стрэльбах яна яшчэ менш — не вышэй 350 м/с. Пры стрэле звычайна не ўвесь порах паспявае згараць у ствале нават пры добрым рыштунку патрона. Таму стралковая зброя, вылічаная на стральбу дымлівым порахам, зазвычай, мае даўжэйшы ствол, каб забяспечыць максімальную згаральнасць зарада. Характар гарэння дымнага пораху значна залежыць ад шчыльнасці зараджання, то бок ад ступені прасоўкі зарада.
Вартасці і недахопы
Адной з найболей заўважных адмоўных рыс дымнага пораху з'яўляецца вылучэнне пры згаранні вялікай колькасці дыму, якое дэмаскоўвае гармату ці стралка і моцна абцяжарвае назіранне за цэллю. Нават у сучасных умовах, пры выкарыстанні дымнага пораху на паляванні, ён не заўсёды зручны — у выпадку стрэлу ў ціхае і вільготнае надвор'е ці ў зарасніках дым можа цалкам схаваць цэль. У дачыненні сваёй адчувальнасці да ўдару і шаравання дымны порах прыналежыць да ліку найболей бяспечных у звароце выбуховых рэчываў, аднак гэту яго ўласцівасць няможна пераацэньваць. Падчас доследаў падзенне на порах металічнага шара вагой у 10 кг з вышыні больш за 45 см выклікала выбух, хоць пры меншых значэннях вышыні і вагі шара выбух не адбываўся. Удар кулі ў масу дымнага пораху з хуткасцю вышэй 500 м/с звычайна таксама выклікае выбух. Дымны порах — адно з найболей адчувальных да агню выбуховых рэчываў. З аднаго боку, гэта павялічвае вымогі бяспекі пры звароце з ім, бо ён можа бліснуць нават ад найменшай іскры, што ўтвараецца пры выпадковым удары двух металічных прадметаў. З іншага боку, такая ўласцівасць палягчае яго ўзгаранне ў боепрыпасах.
Дымны порах пры стрэле значна бяспечней бяздымнага: нават калі патрон па нейкай прычыне ўтрымвае падвойную колькасць дымнага пораху, стральба ім не прывядзе да разрыву ствала зброі (што часта здараецца пры перавышэнні ўсталяванай завесы бяздымнага пораху). Адпаведна, пры ручным рыштунку патронаў дымны порах не патрабуе дакладнай завесы з ужываннем аптэкарскай вагі, досыць выкарыстанні аб'ёмнай меркі. Пэўную небяспеку, аднак, уяўляе магчымая наяўнасць у зарадзе парахавога пылу, якая можа прывесці да выбуховага гарэння пораху. Да недахопаў дымнага пораху варта аднесці таксама гучны гук стрэлу і падвышаную аддачу.
Магчыма, найважнейшая вартасць дымнага пораху — даўгавечнасць пры захоўванні. Пры выкананні належных умоў (поўная ізаляцыя ад вільготнасці, захоўванне пры сталай невысокай тэмпературы) ён можа захоўваць свае ўласцівасці практычна неабмежаваны час, у адрозненне ад бяздымных порахаў, тэрмін захоўвання якіх не перавышае некалькіх гадоў.
Дымны порах вельмі гіграскапічны. Ён здольны ўбіраць вільгаць з паветра з хуткасцю 1 % у суткі. Калі яго вільготнасць перавысіць 3 %, ён робіцца непрыдатны да выкарыстання, бо ледзь запальваецца; пры вільготнасці каля 15 % ён зусім губляе здольнасць да ўзгарання. Быўшы падмочаным, дымны порах назаўжды губляе свае ўласцівасці. Пры высушванні яны не аднаўляюцца, бо з падмочанага пораху вылугоўваецца салетра. Наяўнасць у масе пораху камякоў зліплых зярнят звычайна служыць прыкметай таго, што порах быў падмочаны. Тым не менш, нязначнае ўтрыманне вільгаці ў пораху з'яўляецца нормай і звычайна складае 0,7—1 %.
Прымяненне
Дымны порах быў гістарычна першым выбуховым рэчывам і заставаўся адзіным ВР, якія выкарыстоўваліся і для кідання снарадаў, і як брызантнае рэчыва. Такое становішча захоўвалася да вынаходства іншых СТСТ у сярэдзіне XIX стагоддзя. Са з'яўленнем бяздымных порахаў чорны порах апынуўся хутка выцеснены імі і як кідальнае рэчыва. У 1890-я гады новыя ўзоры стралковай зброі і артылерыі войскаў перадавых у ваенным дачыненні дзяржаў сталі вырабляцца ў разліку на выкарыстанне толькі бяздымнага пораху. У Расійскай імперыі бяздымны порах быў зацверджаны як стандартны для трохлінейных вінтовак узору 1891 года і гармат палявой, горнай, прыгоннай, аблогавай і берагавой артылерыі загадам па артылерыі ад 6 лютага 1895 года.
Аднак з ваеннай сферы дымны порах не быў выняты цалкам. Ён знайшоў ужыванне як кідальнае рэчыва ў розных выглядах рэактыўнай зброі — прыкладам, выбіўны зарад нямецкага ручнога гранатамёта «Панцэрфаўст» узору 1942 года складаўся з ружэйнага дымнага пораху. Дакладна гэтак жа чорны порах выкарыстоўваўся ў першых савецкіх гранатамётах РПГ-1 (які не пайшоў у серыйную вытворчасць) і РПГ-2, які знаходзіўся на ўзбраенні не толькі СССР, але і іншых краін. 5-грамовы зарад дымнага пораху выкарыстоўваецца, прыкладам, у балгарскай проціпяхотнай міне ПСМ-1 і служыць для яе выкідання з грунту.