cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Пылва
Гісторыя
Пылва знаходзілася на старым вайскоым шляху ў сярэдняе паміж Паўночнай і Паўднёвай Лівоніяй. Прыкладна ў 1240 годзе, неўзабаве пасля хрысціянізацыі Эстоніі, бернардзінскія манахі пабудавалі тут царкву, прысвечаную Дзеве Марыі. Царква была падпарадкавана Дэрпцкаму епіскапству. У XVI стагоддзі горад быў далучаны да Рускай дзяржавы. У 1582 годзе горад быў уключаны як частка паўднёвай Эстоніі пад суверэнітэтам Рэчы Паспалітай, а пазней увайшоў у склад Швецыі. У 1721 годзе паводле Ніштацкай дамовы Эстонія і Лівонія адышлі Расійскай імперыі.
Толькі пасля абвяшчэння незалежнасці Эстоніі ў 1918 годзе ў горадзе адбыўся нацыянальны ўздым.
Палітычнае ўладкаванне
Савет горада складаецца з 17 членаў, якія былі абраны мясцовымі выбарамі. Урад складаецца складаецца з пяці членаў.
Адукацыя
Пылва мае тры школы.
Генрык Мінкевіч
Ге́нрык Мінке́віч (Henryk Minkiewicz-Odrowąż; 19 студзеня 1880, Сувалкі, Царства Польскае — 9 красавіка 1940, Катынь, РСФСР, СССР) — польскі ваенны дзеяч, удзельнік Першай сусветнай і польска-савецкай вайны, генерал дывізіі Войска Польскага, першы камандзір Корпуса аховы памежжа (1924—1929).
Біяграфія
Генрык Мінкевіч нарадзіўся 19 студзеня 1880 года ў Сувалках. Належаў да шляхецкай сям’і гербу «Адрованж»: бацька — Казімер Мінкевіч — быў падатковым інспектарам, маці — Караліна Міхалоўская, брат — Рамуальд Мінкевіч — польскі біёлаг.
Пасля сканчэння гімназіі ў Марыямпалі Генрык Мінкевіч паступіў у 1898 г. у Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны ўніверсітэт, дзе вывучаў прыродазнаўчыя навукі, а таксама далучыўся да Польскай сацыялістычнай партыі. Праз чатыры гады пераехаў у Кракаў, дзе ў наступным годзе быў залічаны ў Ягелонскі ўніверсітэт на медычны факультэт, а пасля — на жывапіс у Кракаўскую акадэмію мастацтваў, якую так і не скончыў.
Пасля завяршэння адукацыі стаў займацца палітычнай дзейнасцю: быў сябрам Цэнтральнага камітэту рабочых Польскай сацыялістычнай партыі, дзе пасябраваў з Юзафам Пілсудскім, удзельнічаў у Баявой сацыялістычнай арганізацыі, Саюзе актыўнай барацьбы і стралковым звязе. У 1909 годзе разам з Казімерам Пужакам у Рыме выканаў смяротны прысуд, прызначаны палітычнаму правакатару Эдмунду Тарантовічу. Пасля канфлікту з Юзафам Пілсудскім, выкліканага рознымі поглядамі на дзейнасць стралковага аддзелу «Закапаны», быў выключаны з Саюза актыўнай барацьбы і стралковага звяза.
Падчас Першай сусветнай вайны Генрык Мінкевіч далучыўся да польскіх легіёнаў, атрымаў званне паручніка і камандаванне першай ротай трэцяга пяхотнага палка пад кіраўніцтвам капітана Юзафа Галера. У ходзе службы быў павышаны да падпалкоўніка і камандзіра брыгады таго ж палка. 6 ліпеня 1916 г. у бітве пад Касцюхноўкай быў паранены і ўзяты ў палон рускімі войскамі, адкуль у наступным годзе збег. У ліпені 1917 года Генрыка Мінкевіча прынялі на службу ў польскія ўзброеныя сілы і 13 жніўня таго ж года пяхотны генерал Ганс Гартвіг фон Безелер павысіў яго да палкоўніка, што дазволіла Мінкевічу стаць камандзірам першай пяхотнай брыгады і камендантам Варшаўскага гарнізону. Па сканчэнні вайны камандаваў раззбраеннем частак германскай імперскай арміі і заняццем важных аб’ектаў жаўнерамі Польскага сацыялістычнага звязу, потым быў прызначаны намеснікам камандзіра вайсковай акругі «Пшэмысль».
У 1918—1920 гадах служыў на ўсходнім фронце. Як камандзір аперацыйных злучэнняў браў удзел у польска-ўкраінскай вайне, а пазней, знаходзячыся на чале другой пяхотнай дывізіі легіёнаў, ваяваў з чырвонаармейцамі падчас польска-савецкай вайны. 1 мая 1920 года адбылося павышэнне ў званні колішняга палкоўніка да генерала падпаручніка ў звязку афіцэраў былых польскіх легіёнаў. Прыняў удзел у варшаўскай бітве, а ад 25 ліпеня быў намеснікам вайсковага губернатара Варшавы і камандзіра першай арміі генерала Францішака Лацініка. 8 ліпеня 1921 г. узяў камандаванне чацвёртай пяхотнай дывізяй ва Улацлаваку. 1 мая 1922 г. Генрык Мінкевіч быў узведзены на пасаду намесніка камандзіра Акругі корпуса №5 у Кракаве, а 30 жніўня наступнага года — на аналагічную пасаду ў першым варшаўскім корпусе, у сувязі з чым неўзабаве атрымаў званне брыгаднага генерала са старшынствам з 1 чэрвеня 1919 г. і 33 нумарам у адпаведным корусе.
Па выхадзе ў адстаўку пражываў у ваеннай асадзе Ямна ў Брэсцкім павеце, дзе і быў арыштаваны савецкімі органамі ўнутраных справаў неўзабаве пасля пахода Чырвонай Арміі ў Заходнюю Беларусь і, нягледзячы на сталы ўзрост і статус адстаўнога афіцэра, быў пасаджаны ў лагер у Казельску, дзе быў афіцэрам найвышэйшага рангу сярод вязнікаў. У сувязі з пачаткам ліквідацыі лагера ў красавіку 1940 года і на падставе чутак пра далейшы лёс арыштаваных выдаў ліст да польскіх жаўнераў у знак пратэсту супраць меркаванай перадачы іх немцам і супраць вымушанага ўтрымлівання ў СССР.
Паводле некалькіх ацалелых дзённікаў вязняў Казельска вынікае, што генералы Герык Мінкевіч, Мечыслаў Смаравінскі і Браніслаў Багатырэвіч, а таксама каля 120 іншых афіцэраў былі вывезены з лагеру 7 красавіка 1940 года. Верагодна, што іх расстрэл адбыўся праз два дні, таму што генерал быў у адным лісце адпраўкі разам з Адамам Солскім, які вёў дзённік з апісаннем таго дня, калі іх вывезлі ў лес і даглядзелі. Цела Генрыка Мінкевіча не было апазнана сярод пахаваных на Польскім ваенным могільніку ў Катыні, у адрозенні ад парэшткаў генералаў Багатырэвіча і Смаравінскага.
IC 4034
IC 4034 — галактыка тыпу E (эліптычная галактыка) ў сузор’і Гончыя Псы.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Ракашычы
Рака́шычы (, Ракашичи) — вёска ва Уздзенскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Нёманскага сельсавета.
Да 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Сямёнавіцкага сельсавета.
Спіс самых прадаваных камп’ютарных гульняў
Гэта спіс відэагульняў, якія прадаліся найбольшай колькасцю адзінак па ўсім свеце. Самай прадаванай відэагульнёй на сённяшні дзень з’яўляецца «Minecraft», гульня-, выпушчаная «Mojang Studios» у траўні 2009 года для ПК, мабільных і кансольных платформаў, была прададзеная тыражом больш 238 мільёнаў копій на ўсіх платформах. «Grand Theft Auto V» і «Tetris» ад EA — адзіныя іншыя вядомыя відэагульні, якія разышліся тыражом больш за 100 мільёнаў копій. Самай прадаванай гульнёй на адной платформе з’яўляецца «», з амаль 83 мільёнамі продажаў для кансолі «».
Сярод 50 самых прадаваных відэагульняў у гэтым спісе больш за палову былі распрацаваны або апублікаваны кампаніяй «Nintendo», уключаючы чатыры з першай дзясяткі; чатыры гульні «Nintendo» былі апублікаваны сумесна з іх даччынай кампаніяй «Pokémon Company». Іншыя выдаўцы, якія шматкроць ўвайшлі ў топ-50, уключаюць «Activision» і «» з пяццю гульнямі кожны, «Electronic Arts» з трыма гульнямі і «» з двума гульнямі. «» з’яўляецца распрацоўшчыкам з найбольшай колькасцю гульняў у топ-50, з трынаццаццю гульнямі ў спісе, за якім ідзе «» з шасцю гульнямі «». Самая старая гульня ў топ-50 — «», выпушчаная ў траўні 1980 года, а самая апошняя — «Animal Crossing: New Horizons», выпушчаная ў сакавіку 2020 года.
Гульні, аб якіх паведамляецца па колькасці гульцоў, а не па афіцыйных дадзеных аб продажах, такім як зарэгістраваныя ўліковыя запісы, падпіскі або бясплатнае валоданне, замест гэтага ўключаюцца ў спіс самых папулярных відэагульняў па колькасці гульцоў.
Пратэсты ў Польшчы (2020)
Пратэсты ў Польшчы пачаліся ў кастрычніку 2020 года з-за рашэнняў Канстытуцыйнага суда, які зрабіў больш жорсткімі закон аб абортах у Польшчы, зрабіць якія пасля рашэнняў суда, стала практычна немагчыма.
Пастанова Канстытуцыйнага суда
22 кастрычніка суд вынес пастанову, якая робіць аборты незаконнымі практычна ва ўсіх выпадках, уключаючы цяжкую і незваротную інваліднасць, а гэтак жа небяспечныя для жыцця захворванні плода. Аборт стала магчыма зрабіць толькі ў двух выпадках: калі адбылося згвалтаванне і калі жыццё і здароўе жанчыны знаходзіцца пад пагрозай.
Храналогія
Адразу ж пасля прыняцця пастановы, на вуліцы ў многіх польскіх гарадах выйшлі незадаволеныя людзі. На наступны дзень пратэсты працягваліся, людзі прайшліся па цэнтрах гарадоў, у тым ліку і перад цэрквамі.
25 кастрычніка пратэстоўцы вырашылі зладзіць забастоўкі ў цэрквах, некаторыя цэрквы падвергліся вандалізму.
27 і 28 кастрычніка пратэстоўцы перакрылі дарогі ў многіх буйных гарадах. Паводле прадстаўніка паліцыі, 28 кастрычніка каля 430 000 чалавек прынялі ўдзел у 410 пратэстах па ўсёй краіне.
30 кастрычніка ў Варшаве ў масавых акцыях пратэсту ўзялі ўдзел 100 000 чалавек. Жолібожскі раён, дзе жыве Яраслаў Качыньскі, быў заблакаваны міліцыяй і пратэстоўцам перашкодзіў дабрацца да яго дадому.
Сілы бяспекі
23 кастрычніка прэм'ер-міністр Матэвуш Маравецкі загадаў ваеннай жандармерыі дапамагаць грамадзянскай паліцыі ў "ахове бяспекі і грамадскага парадку", пачынаючы з 28 кастрычніка 2020 г. (на гэты дзень была прызначана нацыянальная забастоўка жанчын), абгрунтоўваючы загад пандэміяй каранавірусу.
29 кастрычніка Amnesty International заявіла, што ўдзельнікі акцыі "сутыкнуліся з празмерным ужываннем сілы супрацоўнікамі міліцыі, а мэты для арыштаў былі выбраны выпадковым чынам і без доступу адвакатаў". .
Ястрабы (Вяземскі раён)
Ястрабы (Ястребы) — вёска ў Вяземскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Кайдакаўскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупаваная гітлераўскімі войскамі ў кастрычніку 1941 года, вызвалена ў сакавіку 1943 года.
Камуністычны інтэрнацыянал
Беларускія камуністы былі прадстаўленыя ў Камінтэрне праз Камуністычную партыю (бальшавікоў) Беларусі, а таксама Камуністычнай партыяй Заходняй Беларусі (секцыяй польскай кампартыі).
Афіцыйным гімнам Камінтэрна стала "Песня Камінтэрна", напісаная ў Германіі ў 1929, якая мела таксама варыянты на англійскай, рускай і іспанскай мовах.
Гісторыя
Камінтэрн быў заснаваны 4 сакавіка 1919 гады па ініцыятыве РКП (б) і яе кіраўніка У. І. Леніна для развіцця і распаўсюджвання ідэй рэвалюцыйнага інтэрнацыянальнага сацыялізму, у процівагу рэфармісцкага сацыялізму Другога інтэрнацыяналу, канечны разрыў з якім быў выкліканы адрозненнем пазіцый адносна Першай сусветнай вайны і Кастрычніцкай рэвалюцыі ў Расіі.
Падчас існавання Камінэртну было праведзена сем яго кангрэсаў, але, з-за шматлікіх расколаў у шэрагах ВКП(б), левыя камуністы прызнаюць толькі першыя два кангрэсы, а трацкісты - першыя чатыры.
Першы кангрэс
Праходзіў у Маскве ў сакавіку 1919 гады. Прысутнічалі 52 дэлегаты ад 35 партый і груп з 21 краіны свету. Кангрэс таксама можна лічыць устаноўчым. Кангрэсам былі прыняты тэзісы аб платформе Камінтэрна (на аснове дакладаў Г. Эберлейна і Н. Бухарына), тэзісы аб буржуазнай дэмакратыі і аб дыктатуре пралетарыяту (на аснове дакладу У. Леніна). Гэтыя асноўныя дакументы вызначалі мэтай новай арганізацыі ўстанаўленне дыктатуры пралетарыяту ў форме ўлады Саветаў дэпутатаў працоўных ва ўсім свеце. Асноўным метадам дасягнення гэтай задачы была названая класавая барацьба, у тым ліку і шляхам узброенага паўстаньня.
У аснове арганізацыйнай структуры Камінтэрна быў пакладзены прынцып дэмакратычнага цэнтралізму. Кожная з прадстаўленых у Інтэрнацыянале партый мела права на паўнавартаснае прадстаўніцтва.
У рашэннях выразна акрэслена неабходнасць барацьбы з Другім Інтэрнацыяналам як з арганізацыяй рэвізіяністаў, а таксама неабходнасць адколу ад яго рэвалюцыйных элементаў.
Быў утвораны Выканаўчы камітэт Камуністычнага інтэрнацыяналу (Выканкам Камінтэрна, ВККІ). На першым з'ездзе яго склад пастаянна мяняўся. Выканкам Камінтэрна размясціўся на Арбаце па адрасе Грашовы завулак, 5. Для кіраўніцтва працы ВККІ былі ўтвораны Бюро ВККІ (да правядзення II кангрэса Камінтэрна выконвала функцыю ВККІ) і Сакратарыят ВККІ.
Другі кангрэс
Праходзіў 19 ліпеня - 7 жніўня 1920 у Петраградзе. На Кангрэсе быў прыняты шэраг рашэнняў аб стратэгіі і тактыцы камуністычнага руху, такіх як формы ўдзелу кампартый у нацыянальна-вызваленчым руху, пра ўмовы прыняцця партыі ў Камінтэрн, статут Камінтэрну і г.д. Быў створаны Аддзел міжнародных сувязяў Камінтэрна.
Пяты кангрэс
Праходзіў у чэрвені - ліпені 1924 г у Маскве. Кангрэс прыняў рашэнні па бальшавізацыі нацыянальных кампартый і іх тактыцы ў святле паражэнняў рэвалюцыйных выступаў у Еўропе.
Шосты кангрэс
Ліпень - верасень 1928 г., Масква.
Кангрэс ацаніў сусветна-палітычную сітуацыю як пераходную да новага этапу, якая характарызуецца сусветным эканамічным крызісам і нарастаннем класавай барацьбы, развіў тэзіс пра сацыял-фашызм і немагчымасці палітычнага супрацоўніцтва камуністаў як з левымі, так і з правымі сацыял-дэмакратамі, прыняў Праграму і Статут Камуністычнага Інтэрнацыяналу.
Сёмы кангрэс
25 ліпеня - 20 жніўня 1935 г., Маскыв. Асноўнай тэмай пасяджэнняў было вырашэнне пытання аб кансалідацыі сіл у барацьбе з нарастаючай фашысцкай пагрозай. Быў створаны Адзіны працоўны фронт як орган ўзгаднення дзейнасці працоўных рознай палітычнай арыентацыі.
Сёмы кангрэс быў апоўнім кангрэсам Камуністіычнага інтэрнацыянала.
Роспуск
Камінтэрн дэ-факта быў распушчаны ў 1943 годзе. Заяўляючы пра роспуск Камінтэрна, Сталін спрабаваў зрабіць ўражанне на заходніх саюзнікаў, што ён быццам больш не плануе ўстанаўлення прасавецкіх, камуністычных рэжымаў на тэрыторыі еўрапейскіх краін. Да гэтага ж міжнародная рэпутацыя Камінтэрна да пачатку 1940-х гадоў была вельмі благой, і нацысты знішчылі амаль усе секцыі Камінтэрна ў кантынентальнай Еўропе. Сваю ролю адыграла таксама моцнае імкненне ВКП (б) і асабіста Сталіна да гегемоніі ў Камінтэрне, а таксама ліквідацыя (разам з большасцю супрацоўнікаў) амаль усіх структур Камінтэрна (акрамя Выканкама і Інтэрнацыяналу моладзі) у гады сталінскіх рэпрэсій сярэдзіны 1930-х гадоў. Аднак Выканкам Камінтэрна фактычна не быў ліквідаваны, а проста перайменаваны ў Міжнародны аддзел ЦК ВКП (б).
Камінфарм
У верасні 1947 года, пасля парыжскай канферэнцыі пра дапамогу Маршала ў чэрвені 1947 года, Сталін сабраў сацыялістычныя партыі і стварыў Комінфарм - Камуністычнае інфармацыйнае бюро, як замену Камінтэрну. Гэта была сетка, створаная камуністычнымі партыямі Албаніі, Балгарыі, Чэхаславакіі, Францыі, Венгрыі, Італіі, Польшчы, Румыніі, Савецкага Саюза і Югаславіі (яна была выключаная ў 1948 годзе з-за рознагалосся Сталіна і Ціта).
Камінфарм спыніў існаванне ў 1956 годзе неўзабаве пасля XX з'езду КПСС. Фармальнага правапераемніка ў Камінфарма не было, аднак такімі фактычна сталі СЭУ і АВД, а таксама нарады дружалюбных СССР камуністычных і працоўных партый, які праводзілі перыядычна.
Нос
Нос — частка твару (у чалавека) альбо хмызы (у жывёлін), якая ўдзельнічае ў дыханні, абанянні, здабычы корму і стасункаў. За носам размяшчаецца нюхальная слізістая абалонка і пазухі. За насавой поласцю, паветра праходзіць праз глотку, а затым і ў астатнія органы дыхальнай сістэмы. У людзей, нос размешчаны ў цэнтры на твары, але ў большасці іншых сысуноў, ён знаходзіцца на верхнім кончыку пысы. У птушак нос сумешчаны з дзюбай, на верхняй паверхні якой знаходзяцца ноздры.
Будова носа
Добра ўсім знаёмая бачная частка носа, званая вонкавым носам, складаецца з кораня, спінкі, верхавіны і крылаў. Аснову вонкавага носа складаюць насавыя косці — лобны адростак верхняй сківіцы, латэральны храсток і вялікі крылападобны храсток носу, пакрытыя мышцамі, якія прызначаны для сціскання насавых адтулін і адцягвання дадолу крылаў носу. Нягледзячы на тое, што вонкавы нос і пакрыты такой жа скурай, як і твар, з-за вялікай колькасці сальных залоз скурнае покрыва ў гэтым месцы тоўстае і маларухомае.
Перш чым апынуцца ў насавой поласці, паветра спачатку трапляе ў яе напярэдадні. насавая перагародка, створаная вертыкальнай пласцінкай рашэцістай косці, сашнікам і храстком, падзяляе насавую поласць на дзве часткі. Нягледзячы на тое, што вонкава нос і выглядае сіметрычна, у многіх людзей насавая перагародка скрыўлена. Гэтае нязначнае адхіленне прынята лічыць нормай, хоць яно і ўяўляе сабой асіметрыю чэрапа.
NGC 1210
NGC 1210 (іншыя абазначэнні — ESO 480-31, AM 0304-255, PGC 11666) — лінзападобная галактыка (SB0) ў сузор’і Печ.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Папуасы
Папуа́сы — групы народаў, карэнных жыхароў Папуа — Новай Гвінеі і ўсходняй часткі Інданезіі, якія размаўляюць на так званых папуаскіх мовах. Належаць да аўстралоіднай расы. Рэгіён Меланезіі, населены папуасамі, часам вылучаюць у самастойную культурна-геаграфічную вобласць Папуасію. Даследаванні выявілі, што папуасы з’яўляюцца прамымі нашчадкамі найстаражытнейшага насельніцтва Азіі і Акіяніі. Прыкладная колькасць — 7 млн чал.
Паходжанне і рассяленне
Назвы «Папуа» і «папуасы» з’явіліся на еўрапейскіх картах у XVI ст. і першапачаткова атаясамляліся з вялікай групай астравоў на ўсходзе сучаснай Інданезія. Існуе шмат тлумачэнняў этымалогіі гэтых слоў. Мяркуецца, што партугальскія і іспанскія мараплаўцы запазычылі іх з твораў Пракопія з Кесарыі, дзе Παπποα — гэта чарнаскурае афрыканскае племя, або з азіяцкіх моў, у якіх яны значылі «іншаземны», «кудлаты», «незразумелы, заблытаны» і г. д., або ад імя багатага малукскага ўладара. Значна пазней (не раней за XVIII ст.) яны сталі выкарыстоўвацца для пазначэння насельніцтва Новай Гвінеі.
Папуасы з’яўляюцца прамымі нашчадкамі першых людзей сучаснага тыпу, якія перасеклі мора і з Азіі трапілі ў Новую Гвінею і Аўстралію. Некаторыя даследчыкі лічаць, што гэта магло адбыцца каля 60 тыс. гадоў таму. У той час узровень акіяну быў значна ніжэйшы за сучасны, а Аўстралія і Новая Гвінея ўяўлялі адзіны масіў сушы. Такім чынам, перасяленне ў Новую Гвінею адбылося нават раней, чым людзі сучаснага тыпу з’явіліся ў Еўропе. Генетычныя даследаванні паказваюць блізкасць найбольш ізаляваных горных народаў Новай Гвінеі да абарыгенаў Аўстраліі. Акрамя таго, выяўлена, што папуасы і меланезійцы — носьбіты генаў дзянісаўскага чалавека.
Археолагі, што вядуць раскопкі ў балотах Кук (цэнтральны раён Папуа — Новай Гвінеі), прыйшлі да высновы, што продкі папуасаў — адны з першых на Зямлі, хто пачаў займацца земляробствам. Каля 10 тыс. гадоў таму яны ўжо апрацоўвалі зямлю, стваралі простыя ірыгацыйныя збудаванні для вырошчвання тара. 6,5 тыс. гадоў таму ў перадгор’ях Новай Гвінеі ўжо ведалі і іншыя сельскагаспадарчыя культуры — розныя клубневыя, цукровы трыснёг і бананы. Апрацоўка зямлі мала адрознівалася ад сучаснай. Мясцовыя жыхары выпальвалі лугі і стваралі на іх месцы агароды. Жывёлагадоўля з’явілася значна пазней і ніколі істотнага значэння не мела.
Заходняй мяжой рассялення папуасамоўных народаў стаў востраў Сумбава ў Малым Зондскім архіпелагу, дзе да пачатку XIX ст. квітнела культура Тамбора, знішчаная падчас вывяржэння вулкана. Тым не меней, на Малых Зондскіх астравах захаваліся папуасамоўныя супольнасці алорцаў, бунак, макасаі і інш. У наш час папуасамоўныя народы насяляюць амаль усю тэрыторыю Новай Гвінеі і некаторыя сумежныя астравы. Большасць пражывае на тэрыторыі дзяржаў Інданезія і Папуа — Новая Гвінея. Невялікія карэнныя папуасамоўныя групы сустракаюцца ў Аўстраліі (гл. Абарыгены астравоў праліва Торэса) і паўночным захадзе Саламонавых астравоў.
Этнічны і моўны падзел
У навуковай літаратуры няма адзіна прынятага погляду на колькасць папуаскіх народаў і моў. Часам іх лічба дасягае 700. Аднак у большасці гэта толькі прыкладныя дадзеныя. У горнай ізаляванай мясцовасці сустракаюцца вёскі, насельніцтва якіх размаўляе на асобных мовах. Звычайна вылучаюць 17 — 45 груп папуаскіх народаў. Найбольш вядомыя з іх:
Традыцыйная культура
Як і ў іншых частках свету, жыццё ў Новай Гвінеі характарызуецца значнымі зменамі. Аднак на працягу прыкладна 10 тысячагоддзяў галоўным заняткам з’яўляецца прымітыўнае земляробства. Адно з найстаражытнейшых земляробчых месцаў з’яўляецца балота Кук. У горных і лясных раёнах яно заснавана на падсечна-агнявой сістэме. Для спажывання вырошчваюць пераважна клубневыя культуры, бананы, сагавыя і какосавыя пальмы. Адметная асаблівасць традыцыйных земляробчых культур у недастатковым утрыманні неабходных для чалавека бялкоў і тлушчаў. Толькі бліжэй да нашага часу пачалі распаўсюджвацца кукуруза і бабовыя. Таму ў цэнтральных раёнах значную ролю таксама адыгрываюць збіральніцтва і паляванне, а ў вусцях буйных рэк, на марскім узбярэжжы і на малых астравах — рыбалоўства, рамяство і гандаль.
Жывёлагадоўля ніколі не мела вялікага значэння. Папуасы звычайна трымаюць свінняў і сабак, але іх мяса ўжываюць рэдка. Свінні з’яўляюцца сродкам абмену і сямейнай каштоўнасцю. У вёсках да сёй пары можна ўбачыць жанчын, якія выкормліваюць парсючкоў грудзю. Часам папуасы ловяць у лесе дзікіх маладых жывёлін і трымаюць іх, каб потым забіць на мяса.
Абмен таварамі і падарункамі паміж рознымі рэгіёнамі практыкаваўся здаўна. Жыхары ўзбярэжжа і астравоў абменьвалі рыбу, чарапашае мяса, кераміку і соль на прадукты земляробства, каменныя прылады працы, птушынае пер’е і г. д. Да прыходу еўрапейцаў папуасы не здабывалі і не апрацоўвалі металы, аднак вельмі вынаходліва выкарыстоўвалі прылады працы з каменя, дрэва, косці, ракавін і гліны.
Галоўныя прылады працы земляробаў — матыка і сякера. Паляўнічыя і воіны карыстаюцца лукамі і стрэламі, дзідамі, сякерамі, драўлянымі булавамі і касцянымі нажамі. Лодкі робяць дзяўбаныя, часам з балансірам або шчапляюць некалькі лодак разам.
Асноўны тып паселішча — вёска, якая можа налічваць ад некалькіх дзясяткаў да некалькіх сотняў жыхароў. У залежнасці ад раёна пражывання жытлы будуюць розныя. У рачных далінах — гэта доўгія будынкі на па́лях, у якіх могуць жыць да 50 чалавек. Сем’і атрымоўваюць пэўнае месца каля сцяны, дзе могуць ладзіць вогнішча. Цэнтральную частку адводзяць для дзяцей. Але звычайна папуаскія вёскі ўяўляюць сабою асобныя пабудовы або групы пабудоў, злучаныя паміж сабою кароткімі сцежкамі.
Традыцыйная вопратка лёгкая. Мужчыны носяць пояс з тапы, абгорнуты вакол сцёгнаў і паміж нагамі. Жанчыны — спадніцы з травы і валокнаў. Часам у сельскай мясцовасці можна бачыць неапранутых людзей. Але ў наш час паўсюдна распаўсюджваецца еўрапейскае адзенне.
Розныя рэчы трымаюць у плеценых кайстрах і кошыках. Хатняе начынне робяць з бамбуку, гліны, дрэва. Ежу рыхтуюць у земляных печах або на вуглях. Соль у мінулым здабывалі з залы прасоленых у марской вадзе дрэў. Традыцыйная кулінарыя ўключае даволі простыя стравы ў большасці расліннага паходжання. Харчовыя прадукты доўга не захоўваюцца, таму іх імкнуцца спажываць у дзень прыгатавання. З-за недахопу неабходных бялкоў пры магчымасці ўжываюць дзічыну, яйкі, насякомых і г. д. У мінулым сустракаліся выпадкі рытуальнага і выпадковага канібалізму.
Упрыгожванні — прывілегія ў большай ступені мужчын. Шырока распаўсюджаны татуіроўка, шрамаванне, пратыканне носу і вушэй, фарбаванне цела. Таксама ўпрыгожваюцца ракавінамі, каралямі са шкла, кольцамі і бранзалетамі са скуры і пластмасы.
Сацыяльная арганізацыя розных папуаскіх народаў таксама мае істотныя адрозненні. Буйныя тэрытарыяльныя аб’яднанні накшталт плямёнаў фактычна не сустракаюцца. Вясковыя жыхары аб’яднаны ў абшчыны, якія падзяляюцца на сем’і. Абшчынная злучнасць вызначае атаясамленне таго ці іншага чалавека. Для яе характэрны сумеснае валоданне зямлёй, прызнанне агульных законаў і традыцый, абавязковыя ўзаемадапамога і сумесныя дзеянні ў перыяд канфліктаў, сумеснае правядзенне рытуалаў і святаў. Такім чынам, вёска выступае як самастойная палітычная, эканамічная і культурная адзінка. У мінулым, некалькі вёсак стваралі часовыя аб’яднанні падчас войнаў с суседзямі. Характэрна, што маладыя людзі называюць бацькам і маці ўсіх старых аднавяскоўцаў, а братамі і сёстрамі — усіх суседзяў свайго пакалення.
Сем’і вялікія пашыраныя і малыя нуклеарныя. Жонак шукаюць за межамі сваёй абшчыны, пры гэтым робяць шчодрыя падарункі сваякам нявесты. Вядомы палігамныя шлюбы, хаця большасць папуасаў аддаюць перавагу парным. Рэзкага размежавання заняткаў на мужчынскія і жаночыя не існуе. Мужчыны і жанчыны часта працуюць разам, але выконваюць розныя працоўныя аперацыі. У многіх народаў распаўсюджаны цесныя зносіны паміж братамі і сёстрамі, дзядзькамі па матчынай лініі і пляменнікамі. Жонка захоўвае сталыя кантакты са сваякамі сваёй вёскі.
Мовы
Для папуаскіх моў характэрна значная разнастайнасць пры адносна невялікай колькасці носьбітаў той ці іншай мовы. Яны не складаюць адзіную генетычную сям’ю, а арганізаваны ў 22 сем’і моў, найбуйнейшымі з якіх з’яўляюцца транс-навагвінейская (466—493 моў), пашыраная заходнепапуаская (каля 38 моў), тарычэлі (40 — 50 моў), сепік (51 мова), раму — ніжнія сепік (40 моў), паўднёва-цэнтральныя мовы (22 мовы). Акрамя таго, існуюць ізаляваныя мовы, многія з якіх сустракаюцца ў горнай мясцовасці і прыбярэжных астравах.
Вобраз папуасаў у культуры
З XIX ст. у еўрапейскай культуры дамінуе вобраз папуаса як дзікуна і вычварэнца. Найбольш рэалістычны вобраз папуасаў у беларускай літаратуры быў створаны Янкам Маўрам у аповесці «У краіне райскай птушкі».
Южная (Вяземскі раён)
Южная (Южная) — вёска ў Вяземскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Кайдакаўскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупаваная гітлераўскімі войскамі ў кастрычніку 1941 года, вызвалена ў сакавіку 1943 года.
Герб Босніі і Герцагавіны
Герб Босніі і Герцагавіны — дзяржаўны сімвал Босніі і Герцагавіны, уяўляе сабой сіні шчыт з жоўтым трыкутнікам. Трыкутнік сімвалізуе тры асноўныя групы насельніцтва краіны (мусульман, харватаў і сербаў) і абрысы краіны на карце. Белыя зоркі сімвалізуюць Еўропу.
IC 4035
IC 4035 — галактыка тыпу S (спіральная галактыка) ў сузор’і Гончыя Псы.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Абарыгены Аўстраліі
Абарыгены Аўстраліі — групы народаў, карэнных насельнікаў Аўстраліі. Тэрмін «абарыгены» выкарыстоўваецца ў дачыненні да іх з 1788 г. Агульная колькасць (разам з абарыгенамі Тасманіі і астравоў праліва Торэса) — 548 369 чал. (2011 г.)
Паходжанне
Абарыгены Аўстраліі з’яўляюцца прамымі нашчадкамі людзей сучаснага тыпу, якія пакінулі тэрыторыю Афрыкі і праз Азію дасягнулі Аўстралійскага кантынента. Мяркуецца, што перасяленне ў Аўстралію адбылося не пазней, чым 50 тысяч гадоў таму. У той час узровень мора быў значна ніжэйшы, чым у нашы дні. Аўстралія і Новая Гвінея ўяўлялі сабою адзіны масіў сушы. Аднак, ён быў аддзелены ад Паўднёва-Усходняй Азіі марскім прасторам. Каб патрапіць сюды, продкі абарыгенаў павінны былі валодаць мараходнымі навыкамі. Некаторыя даследчыкі звязваюць з’яўленне людзей у Аўстраліі з вынішчэннем мясцовай мегафаўны.
Генетычныя даследаванні паказваюць блізкасць абарыгенаў Аўстраліі да папуасаў Новай Гвінеі. Абарыгены поўначы маюць гены дзянісаўскага чалавека.
Хаця засяленне Аўстраліі адбылося ў выніку аднаго перасялення, з цягам часу насельніцтва павялічылася. У выніку міграцый аўстралійскія абарыгены падзяліліся на мноства моўных і тэрытарыяльна-племянных груп. Аднак у міфалогіі ўсіх абарыгенаў захавалася памяць пра «час сноў», перыяд стварэння свету і ўсяго існага.
Дакладная колькасць абарыгенаў да пачатку еўрапейскай каланізацыі невядома. Розныя аўтары прыводзяць розныя лічбы — ад 350 тыс. да 750 тыс. — 1 млн чал. Яны размаўлялі на 250 мовах і яшчэ большай колькасці дыялектаў, істотна адрозніваліся знешнім абліччам.
Лёс абарыгенаў пасля каланізацыі
Абрысы паўночнага захаду Аўстраліі былі вядомы еўрапейскім мараплаўцам з канца XVI ст., аднак сапраўдную цікавасць да новай зямлі яны пачалі праяўляць толькі пасля адкрыццяў Абеля Тасмана (1642 г.) і Джэймса Кука (1770 г.). У студзені 1788 г. у Аўстралію прыбылі 1350 перасяленцаў з Вялікабрытаніі. Пачаўся працэс каланізацыі, які суправаджаўся выцясненнем і знішчэннем абарыгенаў.
Першапачаткова адносіны паміж тубыльцамі і каланістамі былі прыязнымі, суправаджаліся гандлёвымі кантактамі і ўзаемадапамогай. Але хутка яны сапсаваліся, паколькі белыя перасяленцы імкнуліся захапіць зямлю і рэсурсы, ад якіх залежылі абарыгены. Апошнія спрабавалі супраціўляцца і нават першымі атакаваць каланістаў, што ў выніку прывяло да жорсткіх зваротных мер.
У выніку юрыдычнага ўціску абарыгены страцілі зямлю, культавыя цэнтры і крыніцы здабычы, многія былі забітыя або трапілі ў турмы. Адміністрацыйныя рэпрэсіі прывялі да згубы традыцыйнай гісторыі і рэлігіі, сродкаў існавання і сацыяльнай ідэнтычнасці. Ідэалагічны ўціск азначаў згубу сувязяў з сем’ямі, роднай мовай і культурай, а таксама негатыўнае стаўленне іншых жыхароў Аўстраліі. Такім чынам, з боку афіцыйных органаў кіравання вялася планамерная палітыка рэпрэсій супраць карэнных жыхароў. Многія перасяленцы займаліся вынішчэннем абарыгенаў без усялякай санкцыі ўладаў. Абарыгены паміралі ад завезеных еўрапейцамі хвароб. Асабліва гаротны лёс напаткаў абарыгенаў Тасманіі, якія былі вынішчаны амаль цалкам. У 1876 г. было абвешчана, што памерла апошняя прадстаўніца гэтага народа.
Да пачатку XX ст. большасць карэнных аўстралійцаў знаходзілася ў залежным стане ад уладных органаў, размяшчалася ў рэзервацыях або была вымушана весці маргінальны лад жыцця ў гарадах і паселішчах. У 1920-ых гг. засталося толькі прыкладна 20 тыс. карэнных жыхароў Аўстраліі. Найбольшы працэнт абарыгенаў у дачыненні да агульнай колькасці насельніцтва захаваўся ў Паўночнай тэрыторыі, хаця большасць працягвала жыць на паўднёвым захадзе. Аднак яны доўгі час былі мала прыкметнымі ў тым ліку для статыстыкі. Характэрна, што ў Канстытуцыі 1901 г. абарыгены наогул не ўзгадваліся. Нават падчас перапісу насельніцтва яны не вылучаліся ў самастойны радок. Такая сітуацыя доўжылася да 1972 г.
У 1909—1970 гг. аўстралійскі ўрад праводзіў палітыку гвалтоўнага адымання дзяцей у бацькоў-абарыгенаў. Гэта тлумачылі тым, што карэнныя народы мелі высокі ўзровень злачыннасці, алкагалізму, наркаманіі і дзіцячай смяротнасці. Меркавалася, што дзеці абарыгенаў, выхаваныя белымі людзьмі, здолеюць увабраць еўрапейскую культуру і аддаляцца ад традыцыйнага ладу жыцця. Усяго было аднята амаль 100 тысяч чал., пазней названых «скрадзеным пакаленнем». Аднак жорсткі эксперымент скончыўся правалам, паколькі чарнаскурыя юнакі і дзяўчаты сапраўды аддаліліся ад роднай культуры, але не сталі паўнавартаснымі чальцамі аўстралійскага грамадства. Яны не прымаліся белым грамадствам і былі вымушаны ператварацца ў сацыяльных чужынцаў. Толькі ў лютым 2008 г. прэм’ер-міністр Аўстраліі прызнаў, што падобная палітыка прыносіла абарыгенам пакуты, і асабліва вылучыў прадстаўнікоў «скрадзенага пакалення». Далей справа не пайшла, бо ўрад не быў падрыхтаваны да прыняцця на сябе сапраўднай віны, несці адказнасць і выплочваць кампенсацыю.
Абарыгены імкнуліся абараняць свае правы законным шляхам. Для гэтага ў 1932 г. была створана Ліга аўстралійскіх абарыгенаў, а ў 1937 г. — Прагрэсіўная Асацыяцыя абарыгенаў. Упершыню ўсе дарослыя абарыгены атрымалі права ўдзельнічаць у федэральных і мясцовых выбарах як паўнавартасныя грамадзяне толькі ў 1962 г. У 1966 г. было прызнана права карэннага насельніцтва атрымоўваць зарплату, роўную з іншымі грамадзянамі. У 1969 г. была створана Кансультатыўная рада па справах абарыгенаў. Гэта спрыяла развіццю руху карэнных аўстралійцаў за свае правы і адраджэнню культуры абарыгенаў. У цяперашні час дзейнічае некалькі дзясяткаў праваабарончых арганізацый, культурных аб’яднанняў, тэатраў, працуюць спецыялізаваныя школы, дзе вывучаюцца родныя мовы. Згодна федэральнаму заканадаўству, абарыгены маюць пэўныя прывілегіі пры найме на працу, паступленні ва ўніверсітэты, атрыманні сацыяльнай дапамогі і г. д.
Юрына (Вяземскі раён)
Юрына (Ю́рино) — вёска ў Вяземскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Кайдакаўскага сельскага паселішча.
Carcharhinus longimanus
Экалогія
Сустракаецца паўсюдна ў трапічнай зоне. Сілкуецца рыбамі і кальмарамі, часам малюскамі, таксама любымі даступнымі адкідамі.
Выказваліся гіпотэзы аб здольнасці некаторых відаў акул да паветранага нюху, то ёсць здольнасці ўлоўліваць і дыферэнцаваць пахі ў паветры.
Небяспека
Жак-Іў Кусто называў гэтых акул «князямі Даўгарукімі» і сцвярджаў што «гэта адзіны прадстаўнік селахій, які ні кроплі не баіцца падводных плыўцоў».
Вядомыя выпадкі нападу гэтых акул на людзей са смяротным зыходам , аднак гэтыя выпадкі вельмі рэдкія, бо акулы рэдка падыходзяць да берага.
Спіс аб’ектаў PGC (1791001—1792000)
Гэта спіс аб'ектаў Спіс аб'ектаў PGC (1791001—1792000)
Вільнюскі ўніверсітэт
Віленскі ўніверсітэт, таксама Вільнюскі ўніверсітэт  — найбуйнейшая вышэйшая навучальная ўстанова сучаснай Літоўскай Рэспублікі ў Вільнюсе, адна з найстарэйшых ВНУ Цэнтральнай і Усходняй Еўропы, буйны навуковы цэнтр.
Універсітэт складаюць 12 факультэтаў, 8 інстытутаў, найстарэйшая ў Літве бібліятэка, 3 універсітэцкія шпіталі, астранамічная абсерваторыя, батанічны сад, вылічальны цэнтр і касцёл Святога Яна.
На 1 студзеня 2005 года ў Вільнюскім універсітэце навучалася 22 618 студэнтаў, з якіх 15 789 на дзённым аддзяленні, 6 829 на завочным і вячэрнім. Універсітэт займае некалькі будынкаў і комплексаў будынкаў у розных раёнах Вільнюса і Каўнаса. У Ансамблі Вільнюскага ўніверсітэта ў гістарычным цэнтры горада месцяцца адміністрацыя, бібліятэка, гістарычны, філалагічны і філасофскі факультэты.
Віленскі езуіцкі калегіум
На аснове парафіяльнай школы езуіты 27 верасня 1570 года заснавалі ў Вільні калегіум, разлічаны на 160 навучэнцаў.
Віленская акадэмія
7 ліпеня 1578 года ў Львове Стэфанам Баторыем быў выданы першы прывілей, які надаваў калегіуму такія самыя правы, што мелі акадэміі і ўніверсітэты, але без вялікай або малой пячаткі Вялікага Княства Літоўскага прывілей не меў сілы, у той час вялікай пячаткай распараджаўся канцлер Мікалай Радзівіл Руды, кальвініст па веравызнанні. 1 красавіка 1579 года Стэфанам Баторыем быў выдадзены другі прывілей, згодна з якім езуіцкі калегіум мусіў пераўтварыцца ў акадэмію (Almae Academia et Universitas Vilnensis Societatis Jesu), а кароль і вялікі князь прызначаў дзеля гэтага адпаведныя сродкі. Канцлер зноў адмовіўся прыкладаць вялікую пячатку, але Стэфан Баторый упэўніў, таксама кальвініста, падканцлера Астафія Валовіча прыкласці да прывілея малую пячатку і тым самым надаць яму юрыдычную моц. Ужо 30 кастрычніка 1579 года Папа Рыгор XIII сваёй булай зацвердзіў гэты прывілей.
Мовай выкладання ў акадэміі была лаціна, як тады было прынята ў Еўропе, а выкладчыкі паходзілі з розных частак Рэчы Паспалітай. Першым рэктарам стаў Пётр Скарга. Акадэмія першапачаткова складалася з двух факультэтаў — філасофскага і тэалагічнага. У 1641 годзе кароль і вялікі князь Уладзіслаў Ваза выдаў прывілей на заснаванне медыцынскага і юрыдычнага факультэтаў — у тым жа годзе юрыдычны факультэт быў створаны.
У 1735—1737 гадах пасаду рэктара займаў Кароль Бартольд.
У 1773 годзе Ордэн езуітаў быў скасаваны, а акадэмія перайшла ва ўладанне дзяржавы.
Галоўная школа Вялікага княства Літоўскага
Пасля скасавання Ордэна іезуітаў (1773) Віленская акадэмія ў 1781 ператвараецца ў Галоўную школу Вялікага княства Літоўскага (Schola Princips Magni Ducatus Lithuaniae) — свецкую вучэльню, рэфармаваную Адукацыйнай камісіяй. Пачынаецца выкладанне па-польску і па-літоўску на некаторых факультэтах — літэратуры і гісторыі Польшчы і Літвы, прыродных і матэматычных навук. Афіцыйна школа па-ранейшаму называецца по-лацінску «Academia et Universitas Vilnensis», толькі без азначэння «Societatis Jesu». Але менавіта ў гэты час яе сталі часцей называць універсітэтам, а не акадэміяй як раней. Гэты перыяд час пэўнага росквіту навучальнай установы, хаця пры нацыянальна-культурным заняпадзе ў ВКЛ школа і была паланізаваная. У той жа час школа мела найлепшы ў Рэчы Паспалітай медыцынскі факультэт, створаны прыехаўшым з Вены Ёганам Петэрам Франкам.
Галоўная віленская школа
Пасля падзелаў Рэчы Паспалітай пераіменавая на Галоўную віленскую школу (Главная виленская школа) і на нейкі час страціла свой былы статус і веліч.
Імператарскі Віленскі ўніверсітэт
Падпісаным 4 (16) красавіка 1803 года імператарам Расійскай імперыі Аляксандрам I актам Галоўная віленская школа пераўтворана ў Імператарскім Віленскім універсітэтам і робіцца цэнтрам адукацыі для васьмі губерняў — Віленскай, Гродзенскай, Мінскай, Магілёўскай, Віцебскай, Валынскай, Падольскай, Кіеўскай.
Ганаровым апекуном і патронам універсітэта становіцца князь Адам Чартарыйскі. Некаторы час, да паўстання 1830—1831 гг., універсітэт зазнае час росквіту. Да найбольш вядомых вучоных гэтага часу, звязаных з універсітэтам, належаць Ян Снядэцкі, Анджэй Снядэцкі, Іаахім Лялевель, Міхал Ачапоўскі, Сімонас Даўкантас, Іозеф Франк. Вучыліся тут Адам Міцкевіч, Юліуш Славацкі. Колькасць студэнтаў узрасла ад 290 у 1804 да 1321 у 1830. У 1823 годзе вучэльня стала найбуйнейшай у Расіі і Еўропе, пераважаючы па колькасці студэнтаў Оксфардскі ўніверсітэт.
Складаўся з 4 факультэтаў — фізіка-матэматычны, медыцынскі, маральна-палітычны (з багаслоўем), літаратурны з мастацтвамі. Было 32 кафедры, выкладалася 55 прадметаў. Універсітэту належалі: батанічны сад, анатамічны музей, клініка, фізічная і хімічная лабараторыі, бібліятэка на 60000 тамоў.
Тут дзейнічалі тайныя студэнцкія арганізацыі філарэтаў, філаматаў. У 1823 годзе па справе аб прыналежнасці да іх былі арыштаваныя і пасля доўгатэрміновага трымання за кратамі высланыя ў розныя гарады Расіі дзясяткі навучэнцаў, сярод якіх і Адам Міцкевіч. Адам Чартарыйскі быў адхілены ад універсітэта, яго месца заняў Мікалай Навасільцаў (1768—1838). Пасля гэтага паступова ўвадзілася руская мова.
У розны час тут вучыліся літаратар і калекцыянер Аляксандр Жыркевіч (1857—1927), польскі дзяржаўны дзеяч Юзаф Пілсудскі (1867—1935), савецкі дзяржаўны дзеяч Фелікс Дзяржынскі (1877—1926), акцёр Васіль Качалаў (1875—1948), мастак Мсціслаў Дабужынскі (1875—1957), літоўскі кампазітар Канстанцінас Галкаускас (1875—1963), тэарэтык літаратуры Міхаіл Бахцін (1895—1975).
З-за непасрэднай ці ўскоснай падтрымкі шматлікімі студэнтамі і выкладчыкамі паўстання 1831 года рэскрыптам Мікалая I 1 мая 1832 года ўніверсітэт цалкам скасоўваецца. Медыцынскі і тэалагічны факультэты ператвараюцца ў Медыка-хірургічную акадэмію, якая потым перадаецца Кіеўскаму ўніверсітэту Св. Уладзіміра і ў каталіцкую Духоўную акадэмію, з часам пераведзеную ў Санкт-Пецярбург).
З 1855 у будынках універсітэта знаходзіцца Музей старажытнасцей, потым Публічная бібліятэка, архіў, а таксама дзве мужчынскія гімназіі.
Універсітэт Стэфана Баторыя
Па ўказе Юзафа Пілсудскага ад 28 жніўня 1919 года ў Вільні быў заснаваны ўніверсітэт. 11 кастрычніка 1919 года адбылося ўрачыстае адкрыццё ўніверсітэта Стэфана Баторыя (Uniwersytet Stefana Batorego w Wilnie) на месцы былога Віленскага ўніверсітэта. Мовай выкладання ў міжваенны перыяд была выключна польская, таму ўніверсітэт успрымаўся як фарпост польскасці на шматэтнічным усходзе Другой Рэчы Паспалітай (т.зв. «Крэсы ўсходнія»). Універсітэт не быў цэнтральным у Другой Рэчы Паспалітай; найбольш славіўся факультэт польскай філалогіі — менавіта ён даў жыццё паэтычнай групе «Жагарыстаў», да якой належыў і Чэслаў Мілаш. Між тым, некаторыя польскія дзеячы (Балеслаў Ліманоўскі) выступалі за роўную мажлівасць навучэння па-польску, па-беларуску і па-літоўску.
Пасля перадачы восенню 1939 года Вільні Літоўскай Рэспубліцы ўніверсітэт быў на кароткі час літуанізаваны. Яго назва была змененая на Vilniaus Universitetas, а літоўская мова ўпершыню была абвешчана адзінай афіцыйнай мовай выкладання. Аднак літоўскамоўнай прафесуры папросту не хапала, таму нейкі час з універсітэтам па-ранейшаму супрацоўнічалі польскія выкладчыкі, такім чынам польская мова заставалася ва ўжытку. Польскія традыцыі ўніверсітэта Стэфана Баторыя пераняў Торуньскі ўніверсітэт Мікалая Каперніка, які стваралі былыя прафесары з Вільні. Туды ж, у Торунь, трапіла і большасць архіваў міжваеннага часу.
Сучасны ўніверсітэт
У 1940 годзе Літоўская Рэспубліка была далучаная да СССР, а ўніверсітэт рэфармаваны на ўзор савецкіх вышэйшых школ. Большасць польскіх і літоўскіх прафесараў звольнена. Падчас Другой сусветнай вайны (1943—1944) быў закрыты. З восені 1944 дзейнічаў як ВНУ савецкага тыпу — Вільнюскі дзяржаўны ўніверсітэт, з 1955 да 1989 імя дзеяча камуністычнага руху Вінцаса Міцкявічуса-Капсукаса. У 1971 Вільнюскі дзяржаўны ўніверсітэт імя В. Капсукаса быў узнагароджаны ордэнам Працоўнага Чырвонага Сцяга; у 1979 «за заслугі ў падрыхтоўцы спецыялістаў для народнай гаспадаркі, дасягненні ў галіне навуковых вынаходніцтваў і ў сувязі з 400-годдзем з дня заснавання» — ордэнам Дружбы народаў. Тады ўніверсітэт быў тыповай правінцыйнай савецкай ВНУ. Галоўнай мовай выкладання стала руская, а па-літоўску выкладалася ў асноўным толькі адпаведная філалогія. Аднак паколькі ўніверсітэт меў рэспубліканскі статус, ён павялічыўся да памераў вялікага ўніверсітэта з дастатковай колькасцю факультэтаў, на якіх навучалася больш за 5000 студэнтаў (гэтая лічба ўвесь час павялічвалася). Прынятым ў 1990 годзе Статутам універсітэта зацверджана яго аўтаномія, а пасля набыцця Літоўскай Рэспублікай незалежнасці ўніверсітэт ізноў літуанізаваны — вярнуліся парадкі 1939 года з тагачаснай назвай і літоўскай мовай выкладання.
Бібліятэка
Гісторыю ўніверсітэцкай бібліятэкі прынята вясці ад бібліятэкі езуіцкага калегіуму, якая па тэстаменце вялікага князя Жыгімонта Аўгуста атрымала пасля яго смерці (7 ліпеня 1572) вялікую колькасць кніг з яго прыватнай бібліяэткі.
У фондах бібліятэкі больш за 5,3 мільёнаў асобнікаў, сярод іх 178.306 выданых у XV — XVIII стст., звыш 250.000 рукапісных дакументаў (найстарэйшыя — з XIII ст.). Такім чынам, бібліятэка Вільнюскага ўніверсітэта з’яўляецца найбуйнейшай бібліятэкай Літоўскай Рэспублікі. У бібліятэцы больш за 27.000 чытачоў.
Барыс і Глеб (бронзавы абразок)
Барыс і Глеб — бронзавы абразок сяр. XII ст., знойдзены ў Копысі. Захоўваецца ў Вучэбнай лабараторыі музейнай справы гістарычнага факультэта БДУ.
Крапівенка (прыток Бярэзіны)
Крапівенка — рака ў Бярэзінскім раёне Мінскай вобласці Беларусі, левы прыток ракі Бярэзіна (басейн Дняпра).
Даўжыня 14 км. Плошча вадазбору 72 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 1,5 ‰. Пачынаецца на поўдзень ад вёскі Вязькуцін 1, вусце за 2 км на поўнач ад вёскі Брадзец. Рэчышча каналізаванае на працягу 5,9 км (ад вытоку да вёскі Крапіўня).
Тэафаніс Гекас
Тэафа́ніс Ге́кас (Θεοφάνης Γκέκας; нар., Ларыса, Грэцыя) — грэчаскі футбаліст (нападнік) і трэнер. Ігрок нацыянальнай зборнай Грэцыі (2005—2014). Ён быў найлепшым бамбардзірам Грэчаскай лігі і Бундэслігі, а таксама найлепшым бамбардзірам кваліфікацыі да чэмпіянату свету 2010 года ў еўрапейскай зоне.
Выступленні ў Грэцыі
Тэафаніс Гекас пачаў сваю футбольную кар’еру ў клубе другога грэчаскага дывізіёна «Ларыса». Пасля трох праведзеных там сезонаў ён перайшоў у «Калітэю» летам 2001 года. У першым сезоне Гекаса ў форме «Калітэі» каманда выйшла ў першы грэчаскі дывізіён. Тэафаніс забіў 30 мячоў у 37 матчах другога дывізіёна.
Гекас працягваў забіваць галы, такім чынам зацікавіў сабой топ-клубы Грэцыі. Пасля забітых 32 мячоў у 73 матчах ён перайшоў у «Панатынаікос» узімку 2005 года. У сваім новым клубе Гекас стаў найлепшым бамбардзірам грэчаскага чэмпіянату ў 2005 годзе, забіўшы 17 мячоў. У сезоне 2005/06 Гекас у складзе «Панатынаікоса» дэбютаваў у Лізе чэмпіёнаў. Вясной 2006 года «Бохум» пачаў цікавіцца Гекасам, але «Панатынаікос» жадаў атрымаць за за яго 1,5 мільёна еўра, што не задавальняла нямецкі клуб.
Аднак летам 2006 года «Панатынаікос» набыў грэчаскага нападніка з ПАОКа Дымітрыса Салпінгідыса, што і стала адной з прычын, чаму Гекас не здолеў падоўжыць свой кантракт. Як частка гэтай здзелкі, Гекас павінен быў перайсці ў ПАОК, але ён адмовіўся. «Бохум» прапанаваў за Гекаса 700 тысяч еўра ў канцы сезона пры ўмове, што каманда захавае месца ў Бундэслізе.
Выступленні ў Германіі
У сезоне 2006/07 Гекас у складзе «Бохума» змагаўся за выжыванне каманды ў Бундэслізе. За гэты кароткі час Тэафаніс стаў зоркай у камандзе, найлепшым бамбардзірам чэмпіянату і ўлюбёнцам фанатаў, якія называлі яго «грэчаскім богам».
У красавіку 2007 года «Бохум» паведаміў аб жаданні Гекаса гуляць за «Баер» у наступным сезоне. У «Баеры» Гекас атрымліваў 2 млн еўра ў год, што ў 4 разы перавышала яго заробак у «Бохуме». Узімку 2009 года Тэафаніс быў арэндаваны англійскім клубам «Портсмут», за які згуляў усяго адзін матч у Прэм’ер-лізе.
У снежні 2009 года на правах арэнды далучыўся да берлінскай «Герта», якая па выніках сезона 2009/10 страціла месца ў Бундэслізе. У маі 2010 года падпісаў двухгадовы кантракт з франкфурцкім «Айнтрахтам». У сезоне 2010/11 адзначыўся 16 галамі ў 34 матчах, але гэта не выратавала клуб ад выбывання ў Другую Бундэслігу. На наступны сезон застаўся ў камандзе і дапамог ёй вярнуцца ў элітны дывізіён.
Апошнія гады
У жніўні 2012 года перайшоў у склад іспанскага клуба «Левантэ». Пакінуў клуб у лістападзе таго ж года.
У студзені 2013 года падпісаў кантракт на 1,5 гады з турэцкім клубам «Акхісар Беледыеспор». Да канца сезона 2012/13 паспеў адзначыцца 12 галамі за клуб, тым самым дапамог яму захаваць месца ў Супер Лізе. У верасні 2013 года перайшоў у «Каньяспор», а ў ліпені 2014 года вярнуўся ў «Акхісар Беледыеспор». У красавіку 2015 года быў адхілены ад каманды галоўным трэнерам Раберту Карлусам.
У ліпені 2015 года падпісаў аднагадовы кантракт з «Эскішэхірспорам», аднак ужо ў лістападзе таго ж года па пагадненні бакоў пакінуў клуб. У лютым 2016 года далучыўся да швейцарскага «Сьёна», дзе адзначыўся 13 галамі ў Суперлізе і двума ў Лізе Еўропы. У снежні 2016 года «Сівасспор» абвясціў аб падпісанні кантракта з нападнікам да лета 2018 года, аднак ужо летам 2017 года ён пакінуў клуб і завяршыў кар’еру.
Трэнерская кар’ера
У верасні 2021 года ўзначаліў грэчаскі «Панэяліяс», дзе працаваў да канца сезона 2021/22. Летам 2022 года ўзначаліў турэцкі «Акхісарспор», пакінуў клуб у снежні 2022 года.
Даліва (герб)
«Даліва» (Doliwa) — прыватнаўласніцкі шляхецкі герб.
Апісанне
У блакітным полі сярэбраны пояс, скошаны ўлева, на ім тры чырвоныя ружы. Клейнод: над прылбіцай з каронай паміж дзвюма чорнымі трубамі вертыкальна размешчаны тры ружы.