cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Верх
Беларусь
У мураванай архітэктуры Беларусі вядомы з XI—XII стст. у выглядзе барабанаў на ветразях і ступеньчатых арках (Сафійскі сабор і Спаса-Ефрасіннеўская царква ў Полацку). У архітэктуры Адраджэння (XVI — першая палова XVII ст.) купальны верх звонку аздаблялі аркатурай і інш. (кальвінскі збор у Смаргоні). У архітэктуры барока і класіцызму верх набыў стройныя прапорцыі, упрыгожваўся скульптурай і жывапісам (фарны касцёл у Нясвіжы, Петрапаўлаўскі касцёл у Гомелі і інш.). У другой палове XIX — пачатку XX ст. вярхі шырока выкарыстоўвалі ў культавых будынках стыляў псеўдарускага і «мадэрн» (Сімяонаўская царква ў Брэсце, мемарыяльная капліца ў в. Лясная Слаўгарадскага раёна).
У драўляным дойлідстве Беларусі вядомы з 16 ст. (Успенская царква Ляшчынскага манастыра пад Пінскам), звычайна меў вянковую канструкцыю. Архаічныя вярхі пірамідальныя (Георгіеўская царква ў в. Сінкевічы Лунінецкага раёна). У XVIII ст. пад уплывам барока пашырыліся ярусныя вярхі (асноўныя тыпы: чацвярык на чацверыку, васьмярык на васьмерыку і васьмярык на чацверыку), у якіх выкарыстоўваліся канструкцыі заломаў і ветразяў (цэрквы Ільінская ў Віцебску, Міхайлаўская ў в. Рубель Столінскага, Мікалаеўская ў в. Старая Беліца Гомельскага раёнаў і інш.). Часта завяршаўся верх купалкамі, вежачкамі, крыжамі, шпілямі і інш.
Бэн Дэвіс (кінааператар)
Бэн Дэвіс, BSC (Ben Davis; 1961, Лондан, Англія) — англійскі кінааператар, найболей вядомы па сваёй працы з прадзюсарам і рэжысёрам Мэцью Вонам. Яго галоўныя працы ўлучаюць фільмы «Піпец» (2010), «Ганібал: Узыходжанне» (2007), «Зорны пыл» (2007) і «Пластаваны торт» (2004).
Лора Хэдак
Лора Джэйн Хэ́дак (Laura Jane Haddock, 21 жніўня 1985, Энфілд, Лондан) — англійская актрыса. Найболей вядомая па ролях Саманты ў тэлесерыяле «Як не стаіць жыць» і Лукрэцыі Данаці ў тэлесерыяле «Дэманы Ды Вінчы».
Козы (гміна)
Ко́зы (Kozy) — вясковая гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Бельскага павета Сілезскага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Козах. Плошча гміны складае 26,9 км². Станам на 2014 год у гміне Козы пражывалі 12 660 чалавек, шчыльнасць — 443,1 чал./км².
Населеныя пункты
На тэрыторыі гміны размешчаны 1 населены пункт.
Jedward
Джон Граймз (John Paul Henry Daniel Richard Grimes) і Эдвард Граймз (Edward Peter Anthony Kevin Patrick Grimes) (абодва нарадзіліся 16 кастрычніка 1991 у Дубліне, Ірландыя) — ірландскі поп-дуэт, які выступае пад назвай Jedward. Блізняты ўдзельнічалі ў шостым сезоне англійскага музычнага конкурсу «The X Factor» у 2009 і занялі на ім шостае месца, а таксама на Еўрабачанні 2011, на якім браты фінішавалі восьмымі. За параўнальна невялікі перыяд часу гурт ужо паспелі ахрысціць «парадоксам Jedward» і нават выпусціць пра іх дакументальны фільм, а іх удзел у «Ікс-Фактары» можна назваць адным з самых скандальных за ўсю гісторыю гэтага песеннага конкурсу.
24 лютага 2012 года стала таксама вядома, што дуэт у чарговы раз прадставіць Ірландыю на «Еўрабачанні».
Рыпатрансонэ
Рыпатрансонэ (Ripatransone) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Марке, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Асколі-Пічэна.
Насельніцтва складае 4414 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 60 чал./км². Займае плошчу 74 км². Паштовы індэкс — 63038. Тэлефонны код — 0735.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы Марыя Магдаліна.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
IC 1480
IC 1480 — галактыка тыпу *2 (падвойная зорка) у сузор’і Пегас.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне
Но́белеўская прэ́мія па фізіяло́гіі і медыцы́не (Nobelpriset i fysiologi eller medicin) — найвышэйшая ўзнагарода за навуковыя дасягненні ў галінах фізіялогіі і медыцыны, якая штогод прысуджаецца шведскім Каралінскім інстытутам у Стакгольме. Адна з пяці Нобелеўскіх прэмій, заснаваных у 1895 годзе паводле запавету шведскага хіміка Альфрэда Нобеля, які памёр у 1896 годзе. Гэтыя прэміі прысуджаюцца за выдатныя заслугі ў галінах хіміі, фізікі, літаратуры, міру і фізіялогіі або медыцыны. У адпаведнасці з запаветам Нобеля прэмія знаходзіцца ў падпарадкаванні Фонду Нобеля і прысуджаецца камісіяй з пяці членаў і выканаўчага сакратара, якія выбіраюцца Каралінскім інстытутам. Нягледзячы на тое, што прэмію звчайна называюць «Нобелеўскай прэміяй па медыцыне», у сваім запавеце Нобель падкрэсліваў, што прэмія павінна ўручацца за дасягненні ў «фізіялогіі або медыцыне», у выніку чаго на прыз прэтэндуюць навукоўцы з больш шырокага спектра абласцей. Лаўрэатам першай Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне ў 1901 годзе стаў Эміль Адольф фон Берынг з Германіі. Кожны лаўрэат атрымлівае медаль, дыплом і грашовы прыз, які змяняецца з цягам часу. У 1901 годзе фон Берынг атрымаў 150 782 шведскія кроны, што ў снежні 2008 года было эквівалентна 7 731 004 шведскім кронам. Прэмія ўручаецца на штогадовай цырымоніі 10 снежня, у гадавіну смерці Альфрэда Нобеля. За больш чым 100 гадоў існавання прэміі лаўрэаты былі ўзнагароджаны за ўклад у развіццё шырокіх спектраў абласцей, якія адносяцца да фізіялогіі або медыцыны. Больш за 25 лаўрэатаў атрымалі Нобелеўскія прэміі за ўклад у галінах нейрабіялогіі і абмену рэчываў. Лаўрэату Нобелеўскай прэміі 1939 года немцу Герхарду Домагку ўрад не дазволіў атрымаць прэмію. Пазней ён атрымаў медаль і дыплом, але не грошы. З 1901 года Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне не прысуджалася толькі 9 разоў: у 1915, 1916, 1917, 1918, 1921, 1925, 1940, 1941 і 1942 гадах. Станам на 2015 год прэмію атрымлівалі 210 вучоных, з якіх толькі дванаццаць былі жанчынамі: Герці Коры (1947), Разалін Сасмэн Ялаў (1977), Барбара Мак-Клінтак (1983), Рыта Леві-Мантальчыні (1986), Гертруда Элаян (1988), Хрысціяна Нюслайн-Фольхард (1995), Лінда Бак (2004), Франсуаза Барэ-Сінусі (2008), Элізабет Блэкбёрн (2009), Кэрал Грэйдэр (2009), Май-Брыт Мозер (2014) і Ту Юю (2015). Самым маладым лаўрэатам прэміі на момант атрымання стаў Фрэдэрык Бантынг ва ўзросце 32 гадоў у 1923 годзе, а самым узроставым быў лаўрэат 1966 года Фрэнсіс Пейтан Роўс, якому на момант прысуджэння было 87 гадоў.
Жан Бернар Леон Фуко
Жан Бернар Леон Фуко (Jean Bernard Léon Foucault;, Парыж — ) — французскі фізік-эксперыментатар. Член Парыжскай АН (1865).
Андрэй Млечка
Андрэй Млечка (Andrzej Mleczko; ? — да 3 снежня 1622) — ураднік Вялікага Княства Літоўскага.
Біяграфія
Паходзіў са шляхецкага роду Млечкаў герба «Даліва» змененая («Ружы»). Нарадзіўся ў сям’і Яна Войцехавіча, суддзі земскага Віленскага ваяводства, падстарасты жамойцкага. Вызнаваў кальвінізм.
Дваранін каралеўскі ў 1597 годзе, упіцкі войскі ў 1600—1608 гадах, суддзя земскі з 1608 года. У 1612 годзе ўпіцкі соймік абраў Андрэя на працу ў Вільні па карэктуры законаў і зверку кніг Метрыкі Вялікага Княства Літоўскага.
Сойм 1613 года ўключыў яго ў склад камісіі па разглядзе памежных спрэчак Упіцкага павета і Курляндыі. У 1616 годзе прызначаны ў склад камісіі па разглядзе спрэчак паміж курляндскімі герцагамі і іх падданымі, праца камісіі скончылася выданнем у 1617 дакументаў, якія рэгулявалі лад праўлення ў Курляндыі.
Валодаў маёнткамі Сурвілішкі, Памушы, Параві, Мілейкішкі, Вадоклі ва Упіцкім павеце, Таўтыкунцы ў Жамойці, Кумпінкі (Суботнікі) у Вількамірскім павеце і інш.
Покрыўная сістэма
Покрыўная сістэма — комплекс разнавіднасцяў эпіталіяльнай тканкі, элементаў мышачнай, злучальнай і нервовай тканкаў, якія знаходзяцца на паверхні арганізму. Яна ахоўвае арганізм ад высыхання, тэмпературных хістанняў, пашкоджванняў, пранікненняў у арганізм атрутных рэчываў і хваробатворных мікраарганізмаў.
Батыста
Батыста — прозвішча.
Пасека (Старадарожскі раён)
Па́сека (, Пасека) — аграгарадок у Старадарожскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Пасецкага сельсавета.
Знаходзіцца за 16 км у напрамку на поўдзень ад Старых Дарог, за 163 км ад Мінска.
Геалогія
За 1 км на паўднёвы захад ад вёскі знаходзіцца Пасецкае радовішча глін. Паклад у выглядзе адорвеня неагенавага ўзросту залягае ў тоўшчы канцова-марэнных адкладаў сожскага ледавіка. Слаістыя гліны з праслоямі супескаў і пяскоў, з жвірам і галькай, пры дабаўленні пяску прыдатныя на выраб цэглы.
Сястра (рака, упадае ў Сестрарэцкі Разліў)
Сястра (Сестра, Rajajoki, ) — рака на Карэльскім перашыйку, выцякае з балотаў у раёне пасёлка Лясное і ўпадае ў штучнае вадасховішча возера Сестрарэцкі Разліў, зліваючыся з Чорнай рэчкай. Першапачаткова ўпадала непасрэдна ў Фінскі заліў за некалькі кіламетраў на поўнач ад Сестрарэцка, у раёне цяперашняга вусця ракі Малая Сястра. Пазней рэчышча было адведзена ў бок Сестрарэцка для патрэб Сестрарэцкага зброевага завода. Даўжыня ракі — 74 км, плошча вадазборнага басейна — 399 км². Пойма перарывістая, шырыня 10-20 м. У вярхоўях ёсць шматлікія броды, бліжэй да вусця глыбіня даходзіць да 3 м. Па Сястры ў 1918—1940 гадах праходзіла граніца паміж Фінляндыяй і РСФСР.
Савецкая вуліца (Астрахань)
Савецкая вуліца — галоўная вуліца старой Астрахані, размешчаная ў гістарыным раёне Белы горад.
Пачынаецца ад вуліцы Традзьякоўскага ля Саборнай званіцы Астраханскага крамля, перасякае вуліцу Кірава, Тэатральны завулак, вуліцы Валадарскага, Камуністычную, Шалгунова, Міхаіла Алад'іна і Савецкі завулак, сканчаючыся безназоўнай плошчай з помнікам казахскаму кампазітару Курмангазы Сагырбаеву, якая прымыкае да вуліцы Калініна каля сквера «Арменія».
Казлова (гміна)
Казло́ва (Kozłowo) — вясковая гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Нідзіцкага павета Вармінска-Мазурскага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Казлове. Плошча гміны складае 254,01 км². Станам на 2004 год у гміне Казлова пражывалі 6546 чалавек, шчыльнасць — 24,1 чал./км². Адміністрацыйна падзелена на 28 салецтваў.
Вераніка Аляксандраўна Буслаева
Вераніка Аляксандраўна Буслаева  — беларуская тэатральная, і.
Біяграфія
Нарадзілася 3 кастрычніка 1978 года ў Мінску.
У 1997 паступіла ў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт культуры і скончыла яго ў 2002 годзе, атрымаўшы спецыяльнасць «Рэжысёр, арганізатар тэатральнай дзейнасці, педагог спецыяльных дысцыплін».
З 2001 года працуе ў Рэспубліканскім тэатры беларускай драматургіі.
Рэжысёрскім дэбютам В. Буслаевай стаў спектакль «Усе мышы любяць цырк», пастаўлены ў Рэспубліканскім тэатры беларускай драматургіі.
Узнагароды і прэміі
У 2004 годзе атрымала стыпендыю Спецыяльнага фонда Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь па падтрымцы таленавітай моладзі.
За ролю Сястры Іааны ў спектаклі «П'емонцкі звер» А. Курэйчыка атрымала спецыяльны прыз журы фестываля «Лістапад-2007».
Узнагароджана медалём Францыска Скарыны (2016).
Серверы Жыронскі
Серве́ры дэ Жыро́на (-) — каталонскі трубадур. Ён быў вельмі пладавітым, пакінуўшы 114 лірычных вершаў сярод іншых прац, у тым ліку прыказкі для свайго сына. Усяго твораў каля каля 130. Ён быў прыдворным паэтам Хаймэ Заваёўніка і Пэдра Вялікага. Нічога з яго музыкі не захавалася.
IC 1481
IC 1481 — галактыка тыпу S? (спіральная галактыка) у сузор’і Рыбы.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Прэмія па эканоміцы імя Альфрэда Нобеля
Нобелеўская прэмія па эканоміцы, афіцыйна Прэмія Шведскага дзяржаўнага банка па эканамічных навуках памяці Альфрэда Нобеля (швед. Sveriges Riksbanks pris i ekonomisk vetenskap till Alfred Nobels minne) — прэмія, заснаваная Банкам Швецыі ў памяць Альфрэда Нобеля і ўручаецца за дасягненні ў эканамічных навуках.
Derobrachus
Derobrachus — род цвердакрылых насякомых з сямейства вусачы.
Рубежы
Рубе́жы (, Рубежи) — вёска ў Старадарожскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Пасецкага сельсавета.
Derobrachus
Распаўсюджаны ад ЗША да Венесуэлы, Калумбіі і Эквадора. Жывуць у розных тыпах ландшафтаў — ад паўпустынь да лясоў, на вышыні ад 1700 метраў над узроўнем мора і вышэй.
Грэг Генры
Грэг Генры (Gregg Henry, нар. ) — амерыканскі акцёр.
Жыццё і кар'ера
Грэг Генры нарадзіўся ў Лейквудзе, штат Каларада і скончыў Вашынгтонскі ўніверсітэт у Сіэтле. У 1976 годзе ён дэбютаваў у міні-серыяле «Багацей, бядняк» і з той пары з'явіўся ў некалькіх дзясятках тэлешоу ў другарадных ролях.
Генры ў 2007-08 гадах зняўся з Міні Драйвер у серыяле «Багатыя», а пасля пачаткаў цацкаць Холіса Дойла ў серыяле Шонды Раймс «Скандал». У 2013 годзе ён зняўся ў трэцім сезоне серыяла «Забойства». На вялікім экране ён быў заўважны ў фільмах «Двайнік цела» (1984) і «Адплата» (1999). Зняўся ў эпізадычнай ролі "чалавека з Вашынгтона" ў фільме "Твар са шнарам" (1983).
People
Teen People
У 1998 годзе з'явілася маладзёжная версія часопіса — Teen People. Аднак 27 ліпеня 2006 года яна спыніла сваё існаванне. Прычынамі зачынення паслужылі як недахоп рэкламных прапаноў, так і высокая канкурэнцыя на рынку. Апошнім нумарам стаў вераснёвы 2006 года, а да канца года падпісчыкі замест Teen People атрымлівалі часопіс Seventeen.
Sexiest Man Alive
Штогод часопіс вызначае Самага сексуальнага мужчыну. Двухразовымі ўладальнікамі гэтага звання станавіліся Брэд Піт (1995, 2000), Джордж Клуні (1997, 2006) і Джоні Дэп (2003, 2009). Рычард Гір таксама быў двойчы абраны, але ў розных катэгорыях: «Sexiest Couple» (1993) і «Sexiest Man» (1999).
Козлаў (гміна)
Ко́злаў (Kozłów) — вясковая гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Мяхоўскага павета Малапольскага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Козлаве. Плошча гміны складае 85,84 км². Станам на 2012 год у гміне Козлаў пражывалі 4786 чалавек, шчыльнасць — 55,8 чал./км².
Эрнан Картэс
Ферна́нда Картэ́с дэ Манро́й і Піса́ра Альтаміра́на (Fernando Cortés de Monroy y Pizarro Altamirano), больш вядомы як Ферна́нда, Эрна́нда, Ферна́н ці Эрна́н Картэ́с (Hernán Cortés,  — ) — іспанскі канкістадор, які заваяваў Мексіку і знішчыў дзяржаўнасць ацтэкаў. Дзякуючы яму ў Еўропе з 1520-х гадоў сталі выкарыстоўваць і шакалад.
Паходзіў з сям’і небагатых, але знатных. Два гады вучыўся ва ўніверсітэце Саламанкі, аднак аддаў перавагу ваеннай кар’еры. У 1504 годзе пераехаў на Эспаньёлу, у 1510—1514 гадах удзельнічаў у экспедыцыі па заваяванні Кубы пад кіраўніцтвам Дыега дэ Веласкеса. У 1519—1521 гадах па ўласнай ініцыятыве распачаў. У 1522—1526 гадах займаў пасаду зноў утворанай калоніі Новая Іспанія, праводзячы незалежную палітыку, але з-за жорсткай барацьбы за ўладу ў 1528 годзе ён вярнуўся ў Еўропу. Кароль Карл V дараваў яму ў 1529 годзе тытул маркіза Аахакі (Marqués del Valle de Oaxaca). У 1530 Картэс вярнуўся ў Мексіку ў званні ваеннага губернатара, але ўжо не меў рэальнай улады. У 1540 годзе назаўсёды вярнуўся ў Еўропу, удзельнічаў у. Памёр і пахаваны ў Іспаніі, у 1566 годзе прах быў перанесены ў Мексіку. У 1560-я гады яго нашчадкі паспрабавалі захапіць уладу ў Мексіцы, але пераварот завяршыўся правалам.
Пра жыццё заваёўніка захавалася мала крыніц, якія часта супярэчаць адна адной, таму гісторыкі моцна разыходзяцца ў ацэнках яго асобы і спадчыны. Працы зрабілі яго адным з ключавых персанажаў «».
Паходжанне
Картэс належаў да роду ідальга як мінімум у двух пакаленнях. Прыжыццёвы біёграф Картэса — яго, пісаў, што сем’і Картэсаў, Манрояў, Пісара і Альтамірана — старажытныя рады Эстрэмадуры, «са старых хрысціян». Сервантес дэ Салазар ў прысвячэнні Картэсу 1546 года нават узвёў яго генеалогію да роду ламбардскіх каралёў, якія пераехалі ў Іспанію. Насупраць, дамініканец Барталаме дэ лас Касас, які ніколі не хаваў непрыязнасці да Картэса, пісаў, што канкістадор быў «сынам дробнага дваранчыка, якога я ведаў асабіста, вельмі беднага і вельмі сціплага, але добрага хрысціяніна і, як сцвярджала пагалоска, ідальга».
Дыега Альтамірана, дзед Эрнана па матчынай лініі, жанаты з Леанорай Санчэс Пісара, быў Беатрысы Пачэка, графіні Медэльінскай. Ён уваходзіў у лік гарадскіх саветнікаў і стаў алькальдам. Марцін Картэс дэ Манро (1449—1528), бацька Эрнана, на працягу ўсяго жыцця займаў розныя дзяржаўныя пасады, у прыватнасці, быў рэхідорам, затым генеральным пракурорам гарадскога савета. У сярэдневяковай Іспаніі гэтыя пасады маглі займаць толькі ідальга. Марцін Картэс ўдзельнічаў у грамадзянскай вайне 1475—1479 гадоў на баку праціўнікаў каралевы Ізабелы ў чыне капітана кавалерыі.
Па бацькавай лініі Картэс быў далёкім сваяком  — першага губернатара Эспаньёлы. З матчынага боку Картэс быў траюрадным братам Франсіска Пісара — заваёўніка Перу; іншы яго сваяк, таксама Франсіска Пісара, суправаджаў Картэса ў заваяванні Мексікі.
Картэс сам расказваў Гамары, што стан яго сям’і быў сціплым. У 1948 годзе лекар-афтальмолаг з Медэльіна Селясціна Вега апублікаваў кнігу, у якой ацэньваў рэнтабельнасць уласнасці Марціна Картэса, і заявіў, што даходы сям’і былі невялікія. Падыход С. Вега падвяргаўся крытыцы, паколькі ён разглядаў дакументальныя сведчанні ў кантэксце рэканструяванага ўзроўню цэн мяжы XV—XVI стагоддзяў. У 2008 годзе новае даследаванне прадставіў мексіканскі вучоны Эстэбан Міра Кабаёс, які прыйшоў да вываду, што сямейства Картэсаў не было багатым, але ўзровень яго дабрабыту быў сувымерны з сацыяльным статусам.
Ранняя біяграфія. Іспанія
Дата нараджэння Картэса з’яўляецца прадметам спрэчак, паколькі ён яе паводле невядомых прычын хаваў. Гамара са слоў самога Картэса паказваў на 1485 год, але без удакладнення. Толькі ў адной ананімнай біяграфіі (абрываецца на 1519 годзе) гаворыцца, што ён нарадзіўся «у канцы ліпеня месяца», але больш гэтыя звесткі нідзе не пацвярджаюцца. Францысканскі гісторыкі Хероніма дэ Мендэта і Хуан дэ Таркемада прыводзілі для нараджэння Картэса дату 1483 год — год нараджэння Лютэра. Так пад заваяванне Мексікі падводзілася ідэалагічная база: Картэс з’явіўся на зямлю Новай Іспаніі дзеля звароту ў праўдзівую царкву індзейцаў і папаўнення імі шэрагаў каталікоў, парадзелай пасля Рэфармацыі.
Па дакументах Эрна Картэс дэ Манрой быў адзіным сынам Марціна Картэса дэ Манрой і Каталін Пісара Альтамірана. Пры хрышчэнні ў царкве Св. Марціна ў Медэльіне ён атрымаў імя дзеда па бацькоўскай лініі. Фернанда, Эрнанда і Эрнан былі ў той час адным і тым жа імем, для якога ў арфаграфіі таго часу існавала тры розныя напісанні (Fernando, Hernando і Hernán), таму яны ў роўнай ступені выкарыстоўваліся сучаснікамі.
З маці ў Картэса цёплых адносін не было, Гамара са слоў сына характарызаваў яе як «суровую і скнарлівую» асобу. У 1530 годзе ён перавёз маці ў Мексіку, дзе яна памерла праз некалькі месяцаў. Значна больш блізкія адносіны звязвалі бацькі і сына. Адзіны законны сын сваіх бацькоў, Эрна па звычаю таго часу рос пад наглядам карміцелькі, а ў падлеткавым узросце паступіў пад пачатак і настаўнікі фехтавання. Гамара апісваў яго як слабое, хваравітае дзіця, што, верагодна, не адпавядала рэчаіснасці. На думку К. Дзювержэ, гэта было часткай створанай вакол асобы заваёўніка міфалогіі, «паводле якой кволае стварэнне стала выбраннікам Божым, а таму атрымала абарону і заступніцтва, каб магло здзейсніць наканаванае».
Картэс быў добра адукаваным па мерках XVI стагоддзя чалавекам, што прызнавалі і яго праціўнікі, у тым ліку лас Касас. Ён валодаў лацінскай мовай, у яго дакладах і лістах шмат лацінскіх цытат; па апісанні Марынеа Сікула — першага свайго біёграфа — умеў складаць вершы і рытмічную прозу. і лас Касас называлі яго «бакалаўрам права». Амерыканскі гісторык XIX стагоддзя выказаў здагадку, што гэтую ступень універсітэт прысвоіў Картэсу постфактум.
Галоўнай прычынай таго, што Картэс кінуў універсітэт, сучасныя біёграфы называюць жаданне ўдзельнічаць у каланізацыі Санта-Дамінга: далёкі сваяк бацькі Картэса — Нікалас дэ Аванда, быў прызначаны губернатарам Эспаньёлы. Пра яго жаданні з’ехаць у Новы Свет пісаў Гамара. Аднак у 1502 годзе флот Аванда адплыў без Картэса. Адзіную прычыну са слоў заваёўніка апісваў Гамара: Картэс падчас начнога візіту да замужняй дамы, нібыта, быў заўважаны яе мужам, і ратуючыся ўцёкамі па даху, сарваўся, пашкодзіўшы нагу. Наступныя два гады жыцця Картэса апісваліся біёграфамі супярэчліва: паводле Гамары, паправіўшыся, Картэс збіраўся адправіцца ў Італію пад камандаваннем. Наадварот, у біяграфіі Хуана Суарэс дэ Перальта (1589) сцвярджаецца, што Картэс правёў год у Вальядалідзе, дзе працаваў у натарыяльнай канторы.
Эспаньёла і Куба
У канцы 1503 года Картэс угаварыў бацькоў аплаціць яго пераезд у Новы Свет, і правёў некалькі месяцаў у Севільі, чакаючы аказіі да Санта-Дамінга. Ён прыбыў туды 6 красавіка 1504 года — за дзень да Вялікадня. Калонія знаходзілася тады ў стане цяжкага крызісу, і першы час Эрнан думаў адправіцца ў экспедыцыю на Жамчужны бераг (цяперашняя Венесуэла). Аднак неўзабаве з інспекцыі вярнуўся губернатар дэ Аванда, які цёпла прыняў сваяка і зарэгістраваў яго як vecino — паўнапраўнага каланіста, які бясплатна атрымаў зямлі з індзейцамі, якія апрацоўвалі іх і права на пабудову дома ў горадзе; наўзамен Картэс абавязваўся праслужыць на Эспаньёле не менш за 5 гадоў.
20-гадовы Картэс стаў прыкметнай фігурай у калоніі пасля ўдзелу ў шэрагу карных паходаў у глыбінныя раёны вострава. Пасля адміністрацыйнай рэформы 1506 года Картэс быў прызначаны натарыусам (escribano, так называўся намеснік) у індзейскім селішчы Асуан на захад ад Санта-Дамінга, і вельмі паправіў сваё матэрыяльнае становішча. Ён атрымаў репартым’ента ў правінцыі Даяга; не выключана, што ён спрабаваў разводзіць цукровы трыснёг, завезеных з Канарскіх астравоў. Аднак жыццё памешчыка здавалася Картэсу прэсным, і ён вярнуўся ў Санта-Дамінга. У 1507 годзе ён пабудаваў дом на скрыжаванні вуліц Эль-Кондэ і Лас-Дамас, прама насупраць рэзідэнцыі губернатара — адзін з першых, якія захаваліся ў Новым Свеце. З 2001 года ў адрэстаўрыраваным доме размяшчаецца пасольства Францыі.
У 1509 годзе губернатар Авандо быў адкліканы ў сувязі з прызначэннем вялікім камандорам Ордэна Алькантара, на змену яму быў дасланы дон  — сын першаадкрывальніка Амерыкі. Калумб памяняў стратэгію развіцця калоніі, зрабіўшы стаўку на марскія экспедыцыі. У асяроддзе новага губернатара Картэс не ўпісваўся, а паколькі пяцігадовы кантракт з Аванда мінуў, ён мог уладкавацца ў якую-небудзь з захопніцкіх экспедыцый. Тым не менш, Картэс застаўся на Эспаньёле, як сцвярджаў Сервантес дэ Салазар, заразіўшыся сіфілісам ад адной з індзейскіх наложніц.
У 1510 годзе губернатар Калумб задумаў заваяванне Кубы, на чале паходу быў пастаўлены дон Дыега Веласкес дэ Куэльяр, які ўпершыню трапіў у Новы Свет ў 1493 годзе ў экспедыцыі  — брата першаадкрывальніка. Картэсу атрымалася атрымаць пасаду афіцыйнага скарбніка (contador del rey) арміі Веласкеса, якая налічвала каля 300 чалавек.
У лістападзе 1511 года Веласкес выйшаў з порта Сальвацьера-дэ-ла-Сабана на заходнім узбярэжжы Эспаньёлы. Экспедыцыя была старанна падрыхтавана: яшчэ па даручэнні Аванда ў 1509 годзе капітан Себасцьян дэ Акампа абышоў на караблі вакол Кубы, нанёсшы на карту ўсё зручныя бухты і якарныя стаянкі. Высадка прайшла ў заліве Баракоа, аднак Веласкес дзейнічаў асцярожна. 4 снежня 1512 года быў закладзены горад Асунсьён-дэ-Баракоа, які стаў арэнай змоў і разладаў, паколькі Веласкес імкнуўся весці палітыку, незалежную ад Дыега Калумба. Неўзабаве стала вядома пра змову супраць Веласкеса, прычым мяцежнікі вырашылі таемна паведаміць у Санта-Дамінга пра ціск з боку іх начальніка і абралі Картэса сваім паўнамоцным прадстаўніком. Картэс быў схоплены, калі збіраўся таемна адплыць на Эспаньёлу з тэкстам даносу, і неадкладна арыштаваны. Тым не менш, яму ўдалося сустрэцца з губернатарам сам-насам, і выйсці на волю. Саступіўшы пасаду скарбніка Амадору дэ Ларэсу, Картэс станавіўся алькальдам Сант’яга-дэ-Куба — тагачаснай сталіцы, а таксама абавязваўся ажаніцца са сваячкай (cuñada) Веласкеса — Каталінай Хуарэс Маркайда (Catalina Xuarez Marcaida). Картэс не жадаў ажаніцца, паколькі жыў тады з індзейскай наложніцай, якую хрысціў пад імем Леаноры, а сваёй дачцэ-метысцы даў імя і прозвішча маці — Каталін Пісара; яе хросным бацькам быў губернатар Веласкес.
Пасля канчатковага «прымірэння» Кубы ў 1514 годзе, губернатар Веласкес не меў права здзяйсняць якую-небудзь дзейнасць за межамі вострава. Толькі ў 1517 годзе Веласкес атрымаў права rescate, г. зн. гандлю з суседнімі астравамі. Пад гэтым тэрмінам хаваліся пірацкія набегі на суседнія астравы і мацярык, з мэтай захопу золата і індзейскіх рабоў — карэннае насельніцтва Кубы імкліва вымірала. У лютым 1517 года адправілася ў шлях экспедыцыя Франсіска Эрнандэса дэ Кордаба, збірайся ў глыбокай таямніцы. Яе вынікам было адкрыццё Юкатана, паводле вынікаў якога Веласкес запатрабаваў для сябе звання, і стаў рыхтавацца да заваявання мацерыковых дзяржаў. У 1518 годзе была адпраўлена экспедыцыя пляменніка Веласкеса — Хуана Грыхальвы, у якой праславіліся многія будучыя паплечнікі Картэса — Альварада, і Берналь Дыяс. Сам Картэс не ўдзельнічаў у гэтых экспедыцыях, якія рыхтаваліся на асабістыя сродкі губернатара.
Увосень 1518 года Картэс пачаў барацьбу за вяршэнства ў паходзе для заваёвы Мексікі. Для пачатку ён дамогся ад урада Санта-Дамінга дазволу арганізаваць экспедыцыю. 23 кастрычніка 1518 года Веласкес падпісаў кантракт і інструкцыі для Картэса, прычым і Юкатан і Мексіка называліся ў ім «астравамі». Паводле кантракту губернатар Кубы рыхтаваў 3 караблі, сродкі для астатніх давалі Картэс і казначэй калоніі Амадор дэ Ларэс (планавалася падрыхтаваць 10 судоў). Усе выдаткі па змесце арміі і забеспячэнню яе харчаваннем нёс толькі Картэс. На рыштунак экспедыцыі Картэс выдаткаваў увесь стан, заклаў усе маёнткі і прадаў рабоў, а таксама залез у даўгі.
Высадка ў Мексіцы
Да лістапада 1518 года адносіны паміж Картэсам і Веласкесам пагоршыліся, у дадатак, з’явіліся і іншыя прэтэндэнты на пасаду галоўнакамандуючага. Пасля прыбыцця экспедыцыі Грыхальвы, Картэс накіраваў на яго эскадру Педра дэ Альварада, каб сагітаваць яго людзей прыняць удзел у паходзе. Гэта прывяло да таго, што Веласкес часова адмовіўся ад скасавання кантракту з Картэсам. У ноч з 17 на 18 лістапада 1518 года эскадра Картэса пакінула кубінскую сталіцу.
Армія Картэса ўключала толькі 350 чалавек, таму ён пераклаў сваю эскадру ў Вілья-дэ-ла-Сантысіма-Трынідад, дзе знаходзіўся Грыхальва. яго каманда — каля 200 чалавек — пайшла пад камандаванне Картэса. Адпраўленне зацягвалася, паколькі Картэс інтэнсіўна скупляў харчовыя запасы. Паводле К. Дзювержэ — біёграфа — Картэс адразу паказаў, што плануе не рабаўніцкі набег, а каланізацыйную экспедыцыю. Гэта даказваецца і тым, што сцяг Картэса нёс лацінскі дэвіз in hoc signo vinces («Пад гэтым сцягам пераможам»), запазычаны ў імператара Канстанціна.
Канчаткова армія Картэса ўключала 508 пехацінцаў, 16 конных рыцараў (некалькі з якіх у складчыну валодалі адным канём, як той жа Альварада), 13 аркебузіраў, 32 арбалетчыкі, 100 матросаў і 200 рабоў — кубінскіх індзейцаў і неграў з энкамьенд Картэса, у якасці слуг і насільшчыкаў. Рыштунак ўключала 16 коней (11 жарабцоў і 5 кабыл, пералічаных Берналем Дыясам пайменна), 10 гармат і 4 фальканеты. Сярод афіцэраў атрада Картэса вылучаліся будучыя заваёўнікі Цэнтральнай Амерыкі: Алонса Эрнандэс Портакарэра (яму першапачаткова дасталася ), Алонса Давіла, Франсіска дэ Мантэха, Франсіска дэ Сальседа, Хуан Веласкес дэ Леон (сваяк кубінскага губернатара),, і Педра дэ Альварада. Многія з іх былі дасведчанымі салдатамі, ваярамі ў Італіі і на Антыльскіх астравах. Каманда і армія размясцілася на 11 караблях. Галоўным стырнікам быў Антон дэ Аламінас (удзельнік трэцяй экспедыцыі Калумба і экспедыцыі Понсэ дэ Леона, Франсіска дэ Кордабы і Хуана дэ Грыхальва). Акрамя пералічаных асоб, у экспедыцыі ўдзельнічалі тры натарыусы і два святары.
10 лютага 1519 года экспедыцыя адправілася да ўзбярэжжа Юкатана. Першы кантакт з высокай цывілізацыяй Амерыкі адбыўся на востраве Касумель, дзе ў той час было княства мая Экаб, цэнтр шанавання багіні ўрадлівасці Іш-Чэль. Іспанцы паспрабавалі разбурыць святыню, прыйшоўшы ў жах ад абраду ахвярапрынашэння. У якасці перакладчыка першы час служыў індзейскі юнак-раб, ад якога былі атрыманы звесткі аб, іспанскім святары, што патрапіў у палон да мая і вывучыў іх мову. Ён стаў галоўным перакладчыкам экспедыцыі. У сакавіку 1519 года Картэс фармальна далучыў Юкатан да іспанскіх валадарстваў (фактычна гэта адбылося толькі ў 1535 годзе). Далей экспедыцыя пайшла ўздоўж ўзбярэжжа, 14 сакавіка было дасягнута вусце ракі Табаска, якую іспанцы называлі Грыхальвай. Канкістадоры напалі на індзейскае паселішча, але золата не знайшлі. У Табаска 19 сакавіка Картэс атрымаў ад мясцовых кіраўнікоў падарункі: шмат золата і 20 жанчын, сярод якіх была Малінчэ, якая стала афіцыйнай перакладчыцай і наложніцай Картэса. Яна адразу ж была хрышчоная, іспанцы называлі яе «донна Марына».
Заснаванне Веракруса
У 1519 года экспедыцыя Картэса высадзілася ў гавані Сан-Хуан-дэ-Улуа, адкрытай Грыхальвай. На Вялікдзень прыбыў намеснік дадзенай вобласці (кальпішкі) — Тэндыль. Іспанцы адслужылі перад ім ўрачыстую імшу, пасля чаго Картэс выказаў жаданне сустрэцца з Мантэсумам — кіраўніком ацтэкаў. Просьба была падмацавана ваенным парадам, на якім лейтэнант Альварада паказаў мастацтва, а таксама быў дадзены артылерыйскі салют. Сярод дароў, адпраўленых іспанцамі Мантэсуме, быў іспанскі шлем з пазалотай. Берналь Дыяс і іншыя іспанскія храністы сцвярджалі, што індзейцы знайшлі яго падобным на галаўны ўбор бога вайны. Паводле іспанскіх паведамленняў, Мантэсума, убачыўшы шлем, пераканаўся, што іспанцы з’яўляюцца пасланцамі бога Кецалькаатля, якія павінны прыйсці з мора і авалодаць краінай. Сучасныя даследчыкі мяркуюць, што гэты міф быў складзеная самімі іспанцамі ўжо пасля заваявання Мексікі для ідэалагічнага абгрунтавання заваяванняў.
Тэндыль прыбыў праз тыдзень, прывезлі вялікая колькасць у адказ дароў, у іх ліку выявы сонца і месяца з золата і срэбра, вайсковы рыштунак, ўборы шляхты і інш. Дары суправаджаліся катэгарычнай адмовай прыняць правадыра еўрапейцаў. Салдаты ледзь не паднялі бунт, паколькі лічылі, што мэта паходу выканана, і можна вяртацца на Кубу: іспанцы моцна пакутавалі ад спёкі, маскітаў і дрэннай ежы. Паводле Берналя Дыяса да таго моманту ад недаядання і хвароб памерла ўжо 35 чалавек.
Праз два дні пасля ад’езду Тэндыля да Картэсу прыбыло пасольства татанакаў з Семпаалы, якое прапанавала саюз супраць ацтэкаў. Картэс тым самым атрымліваў законную падставу застацца ў Мексіцы і нават пачаць паход у сталіцу Мантэсумы. Першым актам стала стварэнне тылавой базы — быў заснаваны порт Вілья-Рыка-дэ-ла-Веракрус, які размяшчаўся тады ў 70 км на поўнач ад сучаснага горада. Былі праведзены выбары муніцыпальнага савета, кіраўніком якога стаў натарыус Дыега дэ Гадой з Медэльіна, а алькальдамі — сябар Картэса Портакарэра і апазіцыянер Франсіска дэ Мантэха. Сам Картэс агульным галасаваннем быў абраны галоўнакамандуючым і вярхоўным суддзёй, пасля чаго неадкладна арыштаваў лідараў апазіцыі, якія выступалі за вяртанне.
У Семпаалу Картэс увайшоў без бою. На сходзе правадыроў народа была абвешчаная вайна ацтэкам. Большую частку арміі Картэса цяпер склалі саюзныя плямёны татанакаў. Касік паднёс іспанцам шмат золата і падарыў васьмярых дзяўчат — усе яны былі сваячкамі правадыроў татанакаў, у іх ліку была і пляменніца кіраўніка, якую Картэс узяў сабе.
Неўзабаве прыбыла каравела з Кубы (ёю камандаваў Франсіска дэ Сауседа, пакінуты назіральнікам), якая прынесла трывожныя весткі: кароль Карл V дараваў Веласкесу права адэлантада заваяваных зямель з правам заснавання гарадоў і пажыццёвага генерал-капітана, а таксама пакрыццё ваенных выдаткаў у 1/70 ад атрыманага прыбытку. Пры гэтым капітуляцыі былі датаваныя 13 лістапад 1518 года, што адмяняла дамову з Картэсам ад 18 лістапада. Зрэшты, каравела прывезла і падмацаванне: 70 пехацінцаў, каня і кабылу. Картэс на тыдзень адасобіўся ў сваёй каюце, а 10 ліпеня склікаў муніцыпальны савет Веракруса і прымусіў алькальдаў і рэхідораў падпісаць сваё першае данясенне пра заваёву Мексікі, адрасаваны непасрэдна каралю. У пасланні Картэс сваёй галоўнай мэтай назваў «далучэнне мясцовых жыхароў да святой каталіцкай царквы». Ад імя муніцыпальнага савета ў караля прасілі прызначыць Картэса і «не давяраць гэтыя землі Дыега Веласкесу, якім бы тытулам той ні быў падараваны, няхай гэта будзе адэлантада, пажыццёвы губернатар ці іншы тытул або чын». Пасланне суправаджалася велізарнай пасылкай каштоўнасцей, якая склала амаль усё, што іспанцы паспелі захапіць у Табаска і на зямлі татанакаў. Берналь Дыяс пісаў, што «для ўзору» ў Іспанію адправілі і чацвярых мексіканскіх індзейцаў, якіх вызвалілі ад ахвяравання ў Семпаале. Суправаджаць дары быў адпраўлены лідар апазіцыі — Франсіска дэ Мантэха, які паведаміў Веласкесу праз матроса аб велічыні здабычы, але не стаў здаваць яе.
Каралеўская здабыча была адпраўлена 26 ліпеня 1519 года; у тую ж ноч Картэс, дамовіўшыся са шкіперам, што ўсе экіпажы становяцца пехацінцамі, распарадзіўся затапіць караблі ў гавані Веракруса. Гэты акт суправаджаўся судом над астатнімі апазіцыянерамі, прычым двое прыхільнікаў Веласкеса былі павешаныя, некаторыя былі падвергнуты пакаранням або лупцоўцы, а іншыя атрымалі прабачэнне. Пакінуўшы ў Веракрусе 150 салдат, 2 рыцараў, 2 прылады і 50 кубінскіх індзейцаў, Картэс стаў рыхтавацца да паходу ўглыб краіны. Падрыхтоўка ішла ў Семпаале, якую іспанцы пакінулі 16 жніўня 1519.
Першы паход на Тэначтытлан
Першай мэтай Картэса стала горнае княства, якое ваявала з дзяржавамі Траістага саюза (уласна ацтэкамі). Картэс меў 300 пехацінцаў, 15 рыцараў і каля 1300 татанакскіх воінаў і насільшчыкаў — іспанцы ішлі ўлегцы. На зямлі Тласкалы прыйшлося вытрымаць бой з першабытнікамі, прычым тласкаланцы забілі двух коней. Неўзабаве правадыры тласкаланцаў дамовіліся паміж сабой, і 3 кастрычніка Картэс быў урачыста прыняты ў горадзе. Ішоў 24-ы дзень паходу. Вярхоўны правадыр тласкаланцаў Шыкаценкатль і іншыя кіраўнікі падарылі іспанцам сваіх дачок, каб «зліцца са гэтак харобрымі і добрымі людзьмі». Картэс звязаў гэты акт з хрысціянізацыяй, пасля чаго адна з пірамід Тласкалы была ачышчана ад «ідалаў», асвечана, і тласкаланкі прынялі там хрышчэнне. Дачка Шыкаценкатля была прыслоўях Луіс дэ Тласкала, і Картэс асабіста ўручыў яе Педра дэ Альварадзе, назваўшы яго сваім малодшым братам. Тласкаланкі дасталіся таксама Хуану Веласкес дэ Лявону, Гансала дэ Сандовалю і іншым. Храністы таксама сцвярджалі, што Картэсу ўдалося ахрысціць чацвярых правадыроў Тласкалы, але ва ўласных яго пасланнях аб гэтым не згадваецца.
Яшчэ ў перыяд баявых дзеянняў у Тласкалу прыбыло пасольства Мантэсумы, устрывожанага альянсам Картэса з мяцежнымі княствамі. Іспанцам прадпісвалася ісці ў  — другі па велічыні горад-дзяржаву Цэнтральнай Мексікі, святы цэнтр мясцовай рэлігіі. Гэта адпавядала планам Картэса, а тласкаланцы далі з ім дзесяцітысячнае войска.
12 кастрычніка Картэс увайшоў у Чалулу, прычым жыхары наладзілі вялікае свята з ахвярапрынашэннямі. Храністы і сам Картэс пісалі, што супраць іспанцаў была складзена змова: паслы Мантэсумы абяцалі даць насільшчыкаў, якія апынуліся замаскіраванымі ваярамі, іх павінны былі падтрымаць жыхары Чалула. У выніку 18 кастрычніка Картэс правёў вялікую разню, якая доўжылася каля пяці гадзін, прычым быў дадзены загад спаліць грамадскія будынкі і храмы. Найбольшая колькасць ахвяр палічыў Гамара — каля 6000 чалавек. Пасля гэтага Картэс падпісаў з кіраўнікамі Чалулы мірны дагавор, завераны іспанскім натарыусам.
Па шляху да сталіцы ацтэкаў іспанцы ўбачылі вулкан Папакатэпетль. Афіцэр Картэса — Дыега дэ Ордас адважыўся скарыць вяршыню вулкана з двума збраяносцамі. Пазней кароль Карл V дазволіў уключыць малюнак вулкана ў герб Ордас.
У Тэначтытлан іспанцы ўвайшлі 8 лістапада 1519 года і былі ласкава сустрэтыя кіраўнікамі васальных гарадоў Істапалапа на Кулуакана. На галоўнай гарадской плошчы адбылася сустрэча Картэса з тлатаані ацтэкаў — Мантэсумам II. Гэта падзея была запісана ў мясцовым піктаграфічным кодэксе наступнымі словамі:
Мантэсума ўзнагародзіў Картэса мноствам залатых упрыгожванняў, якія толькі ўзмацнілі жаданне іспанцаў завалодаць гэтай краінай. Заваёўнікі былі размешчаны ў палацы  — аднаго з ранейшых кіраўнікоў. Гэтыя падзеі былі адлюстраваны і ў крыніцах, складзеных на аснове індзейскіх звестак, у прыватнасці, у :
Пажар у Салоніках (1917)
Пажар у Салоніках года — адна з галоўных падзей у гісторыі горада Салонікі, прыкметна змяніла яго аблічча. Агонь бушаваў на працягу 32 гадзін і знішчыў 9500 дамоў на плошчы больш за 1 кв. км. Без даху над галавой засталося больш за 70 000 жыхароў. Выгарэлі найкаштоўнейшыя помнікі гісторыі і архітэктуры, уключаючы раннехрысціянскую. Знішчаная пажарам тэрыторыя была адноўлена па новым праекце, што ператварыла Салонікі з сярэднявечнага ў сучасны горад.
Эрнан Картэс
Першы паход на Тэначтытлан
Зроблены ў свой час гісторыкам А. Касо аналіз адпаведнікаў ацтэкскіх і еўрапейскіх дат паказаў, што дата першага ўступлення Картэса ў Тэначтытлан — 9 лістапада 1519 года і адпавядае ацтэкскай даце 8 Ээкатль 9 Кечолі года 1 Акатль.
Першы тыдзень у Тэначтытлане прайшла спакойна; іспанцы захапляліся прыгажосцямі і выгодамі мексіканскай сталіцы, аднак Картэс аддаў распараджэнне салдатам і афіцэрам хадзіць узброенымі і днём і ноччу. Калі Мантэсума не дазволіў асвяціць цэнтральны храм Тэначтытлана і спыніць крывавыя ахвярапрынашэнні, Картэс папрасіў дазволу пабудаваць хрысціянскую капліцу ў іспанскай рэзідэнцыі. У ходзе рамонтных работ быў знойдзены шырокі залаты скарб. Неўзабаве тласкаланскі ганец прывёз ліст з Веракруса аб нападзе ацтэкскага гарнізона, падчас якога быў забіты камендант і старэйшы, а таксама мноства саюзных татанакаў. Картэс у гэтых умовах захапіў у закладнікі кіраўніка ацтэкаў Мантэсуму, які першапачаткова прапаноўваў у закладнікі сваіх сыноў. Вонкава становішча кіраўніка не змянілася: у рэзідэнцыі іспанцаў ён быў акружаны пашанай, падтрымліваўся і звычайны цырыманіял.
Пажар у Салоніках (1917)
Горад да пажару
Салонікі былі адным з самых вялікіх і сучасных балканскіх гарадоў, а мясцовы порт быў адным з найважнейшых цэнтраў гандлю. Салонікі вызваліліся ад улады Асманскай імперыі зусім незадоўга да пажару, далучыўшыся да Грэцыі ў 1912 годзе, разам з большай часткай Македоніі і Эпіра. Насельніцтва горада практычна не памянялася: большую частку жыхароў складалі яўрэі-сефарды, следам па колькасці ішлі грэкі, туркі, балгары і іншыя нацыянальнасці.
Эрнан Картэс
Першы паход на Тэначтытлан
Праз паўгода нявызначанасці, з Веракруса прыйшлі весткі аб высадцы, накіраванага кубінскім адэлантада Веласкеса для заваявання Мексікі і ўціхамірвання Картэса. Яго армада ўключала 18 судоў, 900 салдат, 80 конных рыцараў, 90 арбалетчыкаў, 70 аркебузнікаў і 20 гармат. Галоўнай памылкай Нарваэса было тое, што ён павёў сябе ў адносінах да людзей Картэса і саюзных індзейцаў як заваёўнік, у выніку яго людзі адправілі скаргу ва ўрад Санта-Дамінга, у апазіцыі да якога знаходзіўся Веласкес. Картэс накіраваў у Веракрус індзейскіх шпіёнаў, а паколькі большасць членаў экспедыцыі Нарваэса ён ведаў асабіста, то пачаў таемную дастаўку лістоў з прапановай далучыцца да ўласнага паходу. Картэс звярнуўся і наўпрост да Нарваэса, паслаўшы веснікам святара Барталамеа дэ Альмеда. Вырашыўшы пакінуць Мехіка (як называлі Тэначтытлан іспанцы), Картэс прызначыў камендантам сталіцы Альварада, даўшы яму 80 іспанцаў і вялікую частку тласкаланцаў. У Картэса заставалася не больш за 70 іспанцаў.
Прыбыўшы ў Семпоалу, Картэс арганізаваў вярбоўку членаў атрада Нарваэса, а 28 мая 1520 года была праведзена баявая аперацыя. Нарваэс быў захоплены Гансала дэ Сандавалем — выгнаным ім губернатарам Веракруса. Упаўнаважаны Веласкеса і некалькі яго бліжэйшых паплечнікаў былі кінутыя ў турму ў Веракрусе, а ўся яго армія дасталася Картэсу. Заваёўнік Мексікі на гэты раз не стаў знішчаць флот, але загадаў зняць з караблёў ветразную аснастку, стырно і компасы. Тут жа Картэс, верагодна, упершыню задумаўся аб умацаванні свайго ўплыву па-за Мехіка-Тэначтытлана, накіраваўшы Хуана Веласкеса дэ Леона абследаваць паўночныя вобласці, а Дыега дэ Ордаса — на поўдзень, вылучыўшы кожнаму па 200 салдат. Акрамя таго, галоўнакамандуючы адправіў два караблі на Ямайку, каб завезці ў Мексіку племянную жывёлу. У разгар падрыхтовак прыбылі ганцы-тласкаланцы з Мехіка з паведамленнямі, што сталіца ацтэкаў ўзбунтавалася, а страты гарнізона Альварада склалі ўжо 7 чалавек забітымі.
Пажар у Салоніках (1917)
Горад да пажару
У 1914 годзе пачалася Першая сусветная вайна, у якой Грэцыя захоўвала нейтралітэт. Аднак з дазволу ўрада ў 1915 годзе ў Салонікі быў ўведзеныя войскі Антанты для падтрымкі сваіх сербскіх саюзнікаў на македонскім фронце. У 1916 годзе ў Салоніках пачаў дзейнічаць Рух нацыянальнай абароны, які ўтварыў часовы ўрад, фактычна падзяліўшы Грэцыю на дзве дзяржавы. Пасля адрачэння караля Канстанціна I ў ліпені 1917 года цэласнасць краіны была адноўлена.
Эрнан Картэс
«Ноч смутку»
Адначасова з пасланцамі Альварада, у Семпаалу прыбылі ацтэкскія паслы са скаргай на каменданта Мехіка. Паводле Берналя Дыяса, Альварада перабіў мноства жрацоў і індзейскай шляхты падчас святкавання ахвярапрынашэнняў Уіцылапочтлі і. Практычна ўсе храністы, не выключаючы Гамары, пісалі, што галоўнай прычынай было жаданне Альварада абрабаваць індзейцаў; паводле лас Касаса было забіта да 2000 чалавек. Напад на бяззбройных людзей абурыў мексіканцаў, іспанцы і тласкаланцы апынуліся абложаныя ў сваёй рэзідэнцыі, прыкрываючыся закладнікам — Мантэсумам. Картэс паспяшаўся ў Тласкалу, дзе быў праведзены агляд войска: у яго было 1300 пехацінцаў, 96 конных рыцараў, 80 арбалетчыкаў і 80 аркебузнікаў, а таксама 2000 тласкаланцаў. 24 чэрвеня 1520 года іспанцы ў другі раз увайшлі ў Тэначтытлан.
Да таго часу індзейцы актыўна рыхтаваліся да вайны, і абралі новага тлатаані — ; Мантэсума як закладнік страціў усякую каштоўнасць. Па ўласным паведамленні Картэса, 25 чэрвеня ён распачаў апошнюю спробу дамовіцца і загадаў вывесці кіраўніка на дах палаца Ашаякатля ў надзеі, што ён уціхамірыць натоўп. У выніку Мантэсума быў закіданы камянямі, атрымаўшы цяжкія раненні, ён памёр 28 чэрвеня. Індзейскія храністы сцвярджалі, што ён быў забіты самімі іспанцамі.
Становішча іспанцаў ускладнялася тым, што Тэначтытлан XVI стагоддзя размяшчаўся на востраве, злучаным дамбамі з мацерыком, прычым ацтэкі прыбралі масты, злучалі пратокі і каналы; Картэс выбраў для руху Тлакапанскую дамбу, якая мела даўжыню каля 3 км. Крывавае адступленне іспанцаў у ноч на 1 ліпеня атрымала назву «» (індзейская дата — 9 Алін 19 Тэкумльуітонтлі года 2 Тэкпатль). Была страчана ўся артылерыя, усё золата, нарабаванае ў Тэначтытлане; непараненых не засталося наогул. Дакладны маштаб страт усталяваць цяжка: максімальныя лічбы прыводзіў Берналь Дыяс — загінула каля 1000 іспанцаў, паводле Картэса — не больш за 150 чалавек. Картэс вельмі мала піша пра «Ноч смутку» у сваёй справаздачы: ствараецца ўражанне, што яму было непрыемна ўспамінаць гэтыя падзеі. Асаблівы гераізм праявіў лейтэнант Альварада — камандзір.
Змучаным іспанцам удалося выстаяць у 7 ліпеня 1520 года, калі ацтэкі паспрабавалі перахапіць Картэса па шляху ў Тласкалу. Іспанцам на чале з генерал-капітанам, атрымалася забіць камандуючага — сіуакаатля (намесніка тлатаані), пасля чаго індзейцы разбегліся. У Тласкалу прыбылі 440 пехацінцаў, 20 рыцараў, 12 арбалетчыкаў і 7 аркебузнікаў, з імі былі індзейскія наложніцы Картэса і Альварада — Малінчэ і Луіса дэ Тласкала. Тласкаланцы і татанакі засталіся верныя іспанскім заваёўнікам, так што ў Картэса былі рэсурсы для канчатковага захопу ацтэкскай дзяржавы. Як сімвал гэтага, Картэс заснаваў на месцы індзейскага горада Тэпеяк крэпасць Сегура-дэ-ла-Франтэра (Надзейны горад на мяжы).
Картэс, будучы юрыстам, склаў у Тласкале пратакол аб страце каралеўскай пяціны (20 % усёй здабычы, належнай каралю), а таксама склаў абвінаваўчы акт супраць Веласкеса і Нарваэса, усклаўшы на іх адказнасць за паўстанне ў Тэначтытлане. Карлу V быў накіравана калектыўны ліст усёй арміі (было пастаўлена 544 подпісы), у якім паведамлялася аб легітымнасці абрання Картэса генерал-капітанам і вярхоўным суддзёй і ўтрымлівалася прашэнне зацвердзіць яго ў гэтых пасадах афіцыйна. Да гэтага ліста Картэс дадаў асабістае пасланне свайму бацьку Марціну, свайму іспанскаму юрысту — кузену Франсіска Нуньесу і шматлікім знаёмым пры двары і ў кулуарах улады. У Сегура-дэ-ла-Франтэра была напісана другая рэляцыя Карлу V, якая дэманструе як літаратурны, так і палітычны дар Картэса. У 1522 годзе яна была надрукаваная ў Севільі, у 1523 годзе перавыдадзеная ў Сарагосе, а ў 1524 годзе была перакладзеная на лацінскую мову і выдадзена ў Нюрнбергу, стаўшы падзеяй агульнаеўрапейскай значнасці.
У сваёй рэляцыі Картэс аб’яўляў імператару Карлу, што збіраецца ахрысціць свае заваяванні «Новай Іспаніяй». Паводле К. Дзювержэ, гэта вельмі шматзначная дэталь: ''«…У 1520 годзе Іспанія была яшчэ не больш чым канцэпцыяй, ідэяй адзінства і аднастайнасці старадаўніх тэрыторый, якія складалі каралеўства Кастыліі і Арагона. Гэтая палітычная канцэпцыя апярэджвала рэальнае становішча рэчаў, паколькі ў пачатку XVI стагоддзя Іспанія была яшчэ далёкая ад адзінай дзяржавы. Ужыўшы тэрмін „Новая Іспанія“, Картэс адначасова прадэманстраваў перадавы вобраз думкі і пэўнае тактычнае чуццё: з аднаго боку, ён дапамагаў Карлу V садзіць ідэю вялікай, моцнай і адзінай і непадзельнай Іспаніі; з другога — у зародку перарываў усе магчымыя намеры да падзелу яго заваёў, якія не прымусілі б сябе чакаць, калі б апетыты не былі стрыманы цвёрдай рукой адзінай улады. Ён аказаў палітычную падтрымку імператару, прызнаўшы існаванне Іспаніі адбыўся фактам і гарантаваў сябе ад расцягвання набытых мексіканскіх уладанняў»''. Рэляцыі даставілі: у Іспанію — Дыега дэ Ордас, у Санта-Дамінга — Алонса Давіла. На Кубу быў адпраўлены былы сакратар Веласкеса Андрэс дэ Дуэра, з ім Картэс перадаў лісты і золата для сваёй законнай жонкі Каталін і індзейскай наложніцы Леаноры.
Падзенне Тэначтытлана
Аблозе Тэначтытлана папярэднічала эпідэмія воспы, якую завёз у Мексіку чарнаскуры раб Нарваэса, які памёр у Семпаале. У выніку эпідэміі памёр імператар ацтэкаў Куітлауак, які кіраваў усяго 80 дзён, і новым тлатаані быў абраны Куаутэмок.
Картэс вырашыў арганізаваць штурм Мехіка-Тэначтытлана з вады, і пачаў пабудову флоту ў Тласкале. Будоўляй кіраваў карабельны цясляр Марцін Лопес, які заклаў 13 дэсантных брыганцін, якія мелі вёслы і маленькія гарматы на носе. Іх пабудавалі з матэрыялаў, дасланых з Веракруса (уключаючы цвікі і ліны), а затым разабралі і перанеслі ў даліну Мехіка на плячах індзейскіх рабоў; гэтая праца заняла ўвесь сакавік і красавік 1521 года. Тласкаланцы далі 10000-ю армію, якой камандаваў касік Чычымекатекутлі, акрамя таго 8000 рабоў пераносілі разабраныя караблі, 2000 рабоў — правіянт, і 8000 тласкаланцаў іх канваіравалі. Атрымалася атрымаць саюзніка і тылавую базу ў даліне Мехіка — гэта быў горад-дзяржава, дзе былі ўзведзены сухі док і гавань для іспанскіх брыганцін. Пакуль ішло будаўніцтва, войскі Картэса занялі амаль усю ўсходнюю частку даліны Мехіка, аднак за гарады і  ішлі выключна разлютаваныя баі. У Веракрус тады ўпершыню прыйшоў карабель непасрэдна з Іспаніі, на якім прыбыў каралеўскі казначэй Хуліан дэ Алдэрэтэ, а таксама манах-францысканец Педра Мелгарэха, які прывёз індульгенцыі для канкістадораў, з імі былі яшчэ 200 салдат і 80 коней.
Пажар у Салоніках (1917)
Горад да пажару
Вельмі хутка Салонікі ператварыліся ў перавалачны пункт саюзніцкіх войскаў, у выніку чаго горад напоўнілі тысячы французскіх і брытанскіх салдат. Паралельна з гэтым, у горад прыбывалі бежанцы, павялічыўшы насельніцтва горада з 157 889 чалавек, якія пражывалі ў горадзе згодна з перапісам 1913 года, да 48 096 сем'яў (271 157 чалавек).
IC 1482
IC 1482 — галактыка тыпу E (эліптычная галактыка) у сузор’і Рыбы.
Пурплева
Пу́рплева (, Пурплево) — вёска ў Беларусі, у Сенненскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Нямойтаўскага сельсавета.
IC 1482
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.