cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Якаў Сапір
Біяграфія
У 1832 годзе сям’я пераехала ў Ізраіль. Пасля смерці бацькоў перабраўся ў 1836 годзе ў Іерусалім, дзе атрымаў рэлігійную адукацыю і шырокія свецкія веды. Настаўнічаў тут у рэлігійнай школе, потым быў пісцом абшчыны. З 1839 года друкаваў вершы, публіцыстыку.
У 1857—1863 гадах зрабіў падарожжа па краінах Усходу і Поўдня (Егіпет, Емен, Індыя, Ява, Цэйлон, Аўстралія, Новая Зеландыя). Падарожжа апісаў у кнізе «Сапфір», дзе адлюстраваў побыт, мясцовыя гаворкі яўрэяў з усходніх краін. У 1869 годзе пабываў у Еўропе, у 1873 годзе — у Расіі. Выдаў кнігу «Другое Еменскае пасланне» (1873).
Гаральд Коэн (мастак)
Гаральд Коэн (Harold Cohen;  — ) — англійскі жывапісец. Брат Бернарда Коэна. Пасля навучання ў Лондане ў 1960-61 гадах паехаў у Нью-Ёрк, дзе працаваў у стылістыцы абстрактнага экспрэсіянізму. Яго першыя творы ўяўлялі сабой строгія кампазіцыі, складзеныя з каляровых стужак і дапоўненыя свабодным арнаментальным малюнкам. Важную ролю ў яго жывапісе гралі таксама напружанне і рытм. У галіне камп’ютарнай графікі яго захапляла ўзаемадзеянне колераў.
NGC 2415
NGC 2415 (іншыя абазначэнні — UGC 3930, MCG 6-17-21, ZWG 177.38, ARAK 136, HARO 1, IRAS07336+3521, PGC 21399) — галактыка ў сузор’і Блізняты.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Франц Антуан
Біяграфія
Франц Антуан нарадзіўся ў Вене 23 лютага 1815 года. Ён быў сынам батаніка, садоўніка і памолага Франца Антуана (1768—1834).
У 1865 годзе Антуан стаў прыдворным дырэктарам усіх імператарскіх прыдворных садоў. Тым не менш, падчас пераўтварэння прыдворнай службы сада яму прыйшлося адмовіцца ў 1869 годзе ад адказнасці за астатнія прыдворныя сады, захаваўшы, аднак, сваю афіцыйную рэзідэнцыю ў садзе замка ў Вене і прысвяціў сябе больш інтэнсіўнай навуковай дзейнасці.
Яго фатаграфіі, амаль выключна прысвечаныя даследаванню раслін, а таксама нацюрморты былі прадстаўлены на трох выстаўках у Вене ў 1864 годзе і 1873 годзе, а таксама ў Парыжы ў 1867 годзе.
Франц Антуан памёр у Вене 11 сакавіка 1886 года.
Навуковая дзейнасць
Франц Антуан спецыялізаваўся на насенных раслінах.
Ар’еж (дэпартамент)
Ар'еж (Ariege) — дэпартамент на поўдні Францыі, адзін з дэпартаментаў рэгіёна Поўдзень — Пірэнеі. Парадкавы нумар 9. Адміністрацыйны цэнтр — Фуа. Насельніцтва 137,2 тыс. чалавек (96-е месца сярод дэпартаментаў, дадзеныя 1999 г.).
Геаграфія
Плошча тэрыторыі 4890 км². Дэпартамент на поўдні мяжуе з Іспаніяй і Андорай. Рэльеф апрадзяляецца размяшчэннем дэпартамента ў горнай сістэме Пірэнеяў.
Дэпартамент уключае 3 акругі, 22 кантона і 332 камуны.
Гісторыя
Ар'еж — адзін з першых 83 дэпартаментаў, утворанных падчас Вялікай французскай рэвалюцыі ў сакавіку 1790 г. Паўстаў на тэрыторыі былых графстваў Фуа і Кузран. Назва паходзіць ад аднайменнай ракі.
Ордэн Данеброг
Ордэн Данеброг (Dannebrogordenen) — другі па значнасці рыцарскі ордэн Даніі.
Сэнсавай асновай ордэна стала дзяржаўны сцяг Даніі, на чырвоным поле якога намаляваны белы крыж.
Легенда
У чэрвені 1219 года дацкая армія на чале з каралём Вальдэмарам II і архібіскупам Андэрсам Сунесенам высадзілася ў Эстляндыі каля мястэчка Лінданісэ (Талін). Датчане прыплылі на суднах, каб уступіць у бой з язычнікамі-эстамі, але толькі толькі яны прычалілі да берага, як да караля прыйшлі эстонскія князі прасіць літасці і выказаць згоду на хрысціянскае хрышчэнне, Аднак пакора эстаў была няшчырай, і ўжо праз тры дні яны ўначы з усіх бакоў напалі на дацкі лагер.
У войску караля Вальдэмара пачалася паніка, і ўсё, здавалася б, прадвесціла поўнае паражэнне. Але князь Вітслаў, які размясціўся са сваёй дружынай на марскім беразе, храбра кінуўся ў бой з эстамі. За гэты час кароль сабраў сваіх конных воінаў пад чырвоным сцягам Данеброг, пра які легенда распавядае наступнае.
''У час бітвы датчан з эстамі, калі зыход бітвы для караля Вальдэмара быў яшчэ сумніўны, архібіскуп Сунесен узышоў на ўзвышша, узняў рукі да неба і стаў маліць Бога пра перамогу. Калі ж рукі яго апусціліся ад стомленасці, падышлі іншыя святары, каб падтрымаць архібіскупа. Тым часам, наўзамен страчанага, спусціўся з неба чырвоны сцяг з выявай белага крыжа і быў чутны голас: «Калі будзеце трымаць гэты сцяг высока, застанецеся пераможцамі». Цуд спыніў уцёкі датчан і прынёс ім перамогу.''
Паводле падання, ордэн з'явіўся ў тым жа 1219 годзе, аднак невядома ніводнага ўзнагароджання да 1671 года, калі кароль Крысціян V заснаваў ордэн нанова.
У 1808 г. кароль Фрэдэрык VI змяніў статут і пашырыў ордэн, ператварыўшы яго ў ордэн за заслугі і адкрыўшы яго для асоб, якія маюць заслугі, незалежна ад іх сацыяльнага статусу. Ён таксама павялічыў колькасць класаў ордэна з аднаго да чатырох: гранд-камандор, вялікі рыцарскі крыж, камандор і рыцар (кавалер). У 1842 г. кароль Крысціян VIII пастанавіў, што толькі дацкія і замежныя асобы каралеўскай крыві могуць быць гранд-камандорамі ордэна. Каралеўскія ўказы 1864 і 1951 г. падзялілі камандорскі і рыцарскі класы ордэна на дзве ступені кожны. У 1951 г. ордэн быў адкрыты для дам.
Кіруючы манарх з'яўляецца гросмайстарам ордэна.
Інсігніі ордэна
Знак ордэна ўяўляе сабой пацінаваны лацінскі крыж белай эмалі з золата (рыцарскі — са срэбра). Краі крыжа выгнуты ўнутр. Крыж мае абадок чырвонай эмалі. У цэнтры крыжа размешчана літара «C» з лічбай «5» унутры (у памяць Крысціяна V), увянчаная каронай. На канцах крыжа, пачынаючы з левага, па гадзіннікавай стрэлцы размешчаны словы дэвізу GUD OG KONGEN (Бог і Кароль). На рэверсе размешчана літара «W» (у памяць караля Вальдэмара) і на канцах крыжа даты — «1219», «1671» і «1808». У верхняй частцы знака размешчана літара «R» (Rex ці Regina) і ініцыялы кіруючага манарха. Вышэй ініцыялаў размешчана карона. Паміж канцамі крыжа таксама размешчаны залатыя кароны. Крыж гранд-камандора мае на аверсе 14 дыяментаў, размешчаных у форме лацінскага крыжа, а таксама яшчэ дыяменты, якія ўпрыгожваюць знак. На белым эмалевым рэверсе знака размешчаны ўвянчаныя каронамі ініцыялы Вальдэмара II, Крысціяна V і Фрыдэрыка VI, а таксама дэвіз ордэна.
Зорка вялікага крыжа васьміканцовая фасеткавая, на ёй прымацаваны знак ордэна. Ніжні канец крыжа закрывае ніжні прамень зоркі, а паміж канцамі крыжа няма карон. У цэнтры знака размешчана ўвянчаная каронай літара «W» (Вальдэмар). Калі ордэн уручаецца з дыяментамі, знак упрыгожаны дыяментамі. Нагрудная зорка камандора 1-га класа мае выгляд вялікага знака ордэна, але мае фасеткавую паверхню замест белай эмалі, ён таксама мае ўвянчаную каронай літару «W» у цэнтры, а дэвіз ордэна размешчаны па канцах крыжа.
Ланцуг ордэна залаты і складаецца ўперамежку з ініцыялаў караля Вальдэмара II і Крысціяна V, а таксама лацінскіх крыжоў белай эмалі з абадком чырвонай эмалі.
IC 5007
IC 5007 — галактыка тыпу SBcd ў сузор’і Мікраскоп.
Ордэн Данеброг
Інсігніі ордэна
Ордэн мае шэсць ступеняў:
IC 5007
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Ордэн Данеброг
Інсігніі ордэна
Дэвіз ордэна: PIETATE ET JUSTITIAE (Набожнасці і Справядлівасці).
Blessthefall
Blessthefall — амерыканскі рок-гурт з Фінікса, штат Арызона, які грае ў жанрах пост-хардкор і хрысціянскі метал. Гурт быў заснаваны ў 2004 годзе.
Гісторыя гурта
Экс-вакаліст Крэйг, гітарыст Майк, бубнач Мэт і басіст Джарэд сфармавалі Blessthefall ў Фініксе, ЗША, у 2004 годзе. Пазней да іх далучыўся гітарыст Майлз, але ён быў вымушаны пакінуць калектыў з-за вучобы ў Berklee College of Music.
У сярэдзіне 2005 года група выпусціла EP, які змяшчаў 3 трэкі, і прыняла ў свой склад гітарыста Эрыка. Затым гурт падпісвае кантракт з «Warner Subsidiary, Record Collection» і пачынае тур па ЗША і Канадзе разам з Alesana і Norma Jean.
Дэбютны альбом Blessthefall «His Last Walk», быў выпушчаны 10 красавіка 2007 года.
Об (дэпартамент)
Об (Aube) — дэпартамент на паўночным усходзе Францыі, адзін з дэпартаментаў рэгіёна Шампань — Ардэны. Парадкавы нумар 10. Адміністрацыйны цэнтр — Труа. Насельніцтва 292 тыс. чалавек (74-е месца сярод дэпартаментаў, дадзеныя 1999 года).
Геаграфія
Плошча тэрыторыі 6004 км². Багатая вапняком глеба рэгіёна выдатна падыходзіць для вінаробства.
Дэпартамент уключае 3 акругі, 33 кантона і 433 камуны.
Гісторыя
Об — адзін з першых 83 дэпартаментаў, утворанных падчас Вялікай французскай рэвалюцыі ў сакавіку 1790 года. Паўстаў на тэрыторыі былой правінцыі Шампань.
Ваўкавыскі дэканат
Ваўкавыскі дэканат — дэканат Гродзенскай дыяцэзіі Рымска-каталіцкага касцёлу Беларусі.
NGC 2416
NGC 2416 (іншыя абазначэнні — UGC 3925, MCG 2-20-2, ZWG 58.8, IRAS07329+1143, PGC 21358) — спіральная галактыка (Sc) ў сузор’і Малы Пёс.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Франц Антуан (старэйшы)
Франц Антуан (Franz Antoine   , 23 студзеня 1768 — 22 жніўня 1834) — аўстрыйскі (нямецка-аўстрыйскі) батанік, садоўнік і памолаг.
Біяграфія
Франц Антуан нарадзіўся ў Ніжняй Аўстрыі ў горадзе Трайскірхен 23 студзеня 1768 года. Ён быў бацькам батаніка, мастака і фатографа Франца Антуана (1815—1886).
Антуан быў прыдворным садоўнікам пры імператарскім двары Вены і аўтарам цудоўнай працы Abbildungen der allerschönsten Pfirsichsarten (Wien 1820).
Франц Антуан памёр у Вене 22 жніўня 1834 года.
Галіна Фёдараўна Савіцкая
Галіна Фёдараўна Савіцкая (нар., в. Кулікі Сенненскага раёна) — беларускі перадавік сельскагаспадарчай вытворчасці.
Біяграфія
Скончыла Гродзенскі сельскагаспадарчы інстытут (1969). У Ашмянскім раёне з 1953 года: аграном-планавік сельгасаддзела райвыканкама, аграном галоўнай інспекцыі сельскай гаспадаркі. З 1963 года па 1987 год у калгасе «Свабода» («Маяк»): аграном, галоўны аграном.
Выбіралася дэпутатам Вярхоўнага Савета БССР (1980).
Узнагаоды
Узнагароджана ордэнам Леніна (1971), медалём «За працоўную доблесць» (1966), «За доблесную працу» (1970), Ганаровай граматай Вярхоўнага Савета БССР.
Павел Сяргеевіч Касцюкевіч
Павал Касцюкевіч, Павел Сяргеевіч Касцюкевіч (нар. 24 мая, ) — беларускі пісьменнік, перакладчык сучаснай ізраільскай і амерыканскай прозы. Піша на беларускай мове.
Біяграфія
Каля 10 гадоў жыў у Ізраілі, скончыў псіхалагічна-сацыялагічны факультэт Тэль-Авіўскага Акадэмічнага каледжа, таксама вывучаў рэкламную справу. У 2008 годзе вярнуўся ў Мінск. Працаваў у «Нашай Ніве»; з 2011 г. — арт-дырэктар кнігарні «Ў». У 2011 годзе ажаніўся з Марыяй Мартысевіч, мае сыноў Сымона і Лявона.
У сакавіку 2012 года стаў першым лаўрэатам Прэміі імя Ежы Гедройца за кнігу «Зборная РБ па негалоўных відах спорту». У 2019 годзе — адзін з лаўрэатаў прэміі «Празрысты ЭОЛ» за пераклад з іўрыта шэрагу апавяданняў Узі Вайля.
Творчасць
Адзін з аўтараў альманаха «Беларус-2008».
Сонечнае зацьменне 26 снежня 2019 года
Сонечнае зацьменне 26 снежня 2019 года — кольцападобнае сонечнае зацьменне 132 сараса. Максімальная фаза зацьмення назіралася на Аравійскім паўвостраве, у Індыі і Інданезіі.
Зацьменне мела велічыню 0,9701 і дасягнула свайго максімуму ў 05:18:53 UTC у пункце з каардынатамі 1° пн. ш. 102° у. д. Працягласць максімальнай фазы зацьмення склала 3 хв. 40 с., а месяцавы цень на зямной паверхні дасягнуў шырыні 118 км.
Зацьменне 26 снежня 2019 года стала 3-ім сонечным зацьменнем у 2019 годзе і 42-ім у XXI стагоддзі. Папярэдняе сонечнае зацьменне адбылося 2 ліпеня 2019 года, наступнае — 21 чэрвеня 2020 года.
IC 5008
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Наталля Уладзіміраўна Броўка
Наталля Уладзіміраўна Броўка (нар. 30 мая 1959, г. Мінск, БССР, СССР) — доктар педагагічных навук, кандыдат фізіка-матэматычных навук, прафесар Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта, прафесар Беларускага дзяржаўнага педагагічнага ўніверсітэта імя Максіма Танка.
Біяграфія
Нарадзілася 30 мая 1959 года ў Мінску. Пасля заканчэння гімназіі № 50 г. Мінска вышэйшую адукацыю (дыплом з адзнакай) атрымала на механіка-матэматычным факультэце Беларускага дзяржаўнага універсітэта па спецыяльнасці «Матэматыка». 1981—1986 — інжынер-праграміст вылічальнага цэнтра БДУ. Затым паступіла ў аспірантуру на кафедры тэорыі функцый механіка-матэматычнага факультэта, на якім працавала з 1991 года на пасадах асістэнта, старшага выкладчыка, дацэнта і прафесара. У 1991 годзе абараніла дысертацыю на тэму «Відавочнае рашэнне некаторых двухэлементных задач спалучэння для аналітычных функцый» на суісканне вучонай ступені кандыдата фізіка-матэматычных навук. У 2000 годзе прысуджана вучонае званне дацэнта па спецыяльнасці «Матэматыка». 2011 — пасля абароны дысертацыі на тэму «Інтэграцыя тэорыі і практыкі навучання студэнтаў матэматыцы як сродак павышэння якасці матэматычнай падрыхтоўкі» па спецыяльнасці 13.00.02 — тэорыя і методыка навучання і выхавання (матэматыка) прысуджана вучоная ступень доктара педагагічных навук. З 2012 да цяперашняга часу — прафесар кафедры тэорыі функцый ММФ БДУ. 2012—2013 — па сумяшчальніцтве прафесар і загадчык кафедры матэматычнага аналізу Беларускага дзяржаўнага педагагічнага ўніверсітэта імя Максіма Танка. З 2013 года па сумяшчальніцтве з’яўляецца прафесарам кафедры матэматыкі і методыкі выкладання матэматыкі БДПУ ім. М. Танка.
Навуковая дзейнасць
Навуковы сакіраўнік і выканаўца сумеснага навуковага праекта Беларускага рэспубліканскага фонду фундаментальных даследаванняў і Расійскага гуманітарнага навуковага фонду «Метадалагічныя, метадычныя і тэхналагічныя асновы інтэграцыі нацыянальных адукацыйных стандартаў агульнай і вышэйшай славянскай (расійска-беларуска-ўкраінскай) матэматычнай адукацыі» (2013—2014). Міжнародны эксперт па выніках распрацоўкі праекта "Распрацоўка і апрабацыя новых модуляў асноўнай адукацыйнай праграмы бакалаўрыяту па групе спецыяльнасцей «Адукацыя і педагогіка» (накірунак падрыхтоўкі — фіз.-мат. навукі, матэматыка), у рамках Федэральнай мэтавай праграмы развіцця адукацыі Расійскай Федэрацыі на 2011—2015. Як член арганізацыйных камітэтаў выступала з пленарнымі дакладамі на міжнародных навукова-практычных канферэнцыях у Польшчы (Universitet Przyrodniczno-Hemanistyczny), Маскве (МПГУ, МГГУ), Яраслаўлі (ЯГПУ), Мінску (БДУ, БДПУ, АПА, НІА), Магілёве (МДУ), Брэсце (БрДУ). Кіруе аспірантамі: гранты МА РБ атрымалі аспірант БДПУ (2015) і аспірант навукова-метадычнай установы «Нацыянальны інстытут адукацыі» Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь (2014). З’яўляецца членам рэдакцыйных калегій часопісаў «Весці БДПУ» (РБ), «Дыдактыка матэматыкі», «Актуальныя пытанні натуральна-матэматычнага адукацыі» (Украіна). Кіруе магістрантамі ў БДУ, БДПУ і БрДУ. Сапраўдны член Асацыяцыі прафесараў славянскіх краін (Сафія, 2012). Сапраўдны член РАІО (Расійскай акадэміі інфарматызацыі адукацыі).
Асноўныя публікацыі
З’яўляецца аўтарам больш за 140 публікацый, сярод якіх артыкулы і 2 манаграфіі, выдадзеныя ў Балгарыі, Германіі, Літве, Польшчы, Украіне, а таксама 14 вучэбных і вучэбна-метадычных дапаможнікаў.
Валянцін Антонавіч Лукша
Валянцін Антонавіч Лукша (,  — ) — беларускі паэт, публіцыст, драматург, перакладчык.
Біяграфія
Нарадзіўся ў сям’і служачага. Скончыў Полацкі лясны тэхнікум (1956) і Вышэйшую партыйную школу пры ЦК КПСС (1976). Працаваў памочнікам таксатара Пензенскай аэрафоталесаўпарадчай экспедыцыі. У 1958 г. — інструктар Полацкага гаркама камсамола, камсорг трэста № 16 «Нафтабуд». З 1961 г. — літсупрацоўнік полацкай газеты «Сцяг камунізму», загадчык аддзела міжраённай газеты «Ленінская іскра» (Полацк), карэспандэнт Беларускага радыё, загадчык аддзела літаратуры і мастацтва рэспубліканскай газеты «Чырвоная змена», адказны сакратар штомесячніка «На экранах Беларусі», з 1973 г. — старшы рэдактар, з 1975 г. — галоўны рэдактар Галоўнай рэдакцыі літаратурна-драматычнага вяшчання Беларускага радыё, у 1980—1998 гг. — дырэктар выдавецтва «Юнацтва».
Творчасць
Літаратурную дзейнасць пачаў у 1956 годзе (апублікаваны верш у «Віцебскім рабочым»). Выйшлі кнігі вершаў «Гарады нараджаюцца сёння» (1964), «Атава» (1969), «Споведзь» (1973), «Белыя берагі» (паэма-хроніка, 1981), «Радзімыя плямы» (вершы і фельетоны, 1982), «Сляды памяці» (вершы і паэма, 1986), «Агонь і попел» (драматычныя паэмы, 1989), кніжкі вершаў, казак для дзяцей «Аркестр» (1972), «Зялёная бальніца» (1974), «Лета — круглы год» (1978), «Крылаты цэх» (1982), «Чароўны камень» (1987). Выдаў кнігі публіцыстыкі «Наша полацкая прафесія» (1966), «Рамантыкі шасцідзесятых» (1967), «Дзесяць дарог да чароўнага» (1970), «Полацк» (1973).
Аўтар п’ес, пастаўленых на тэатральнай сцэне, тэлебачанні і радыё, «Інтэгралы на цэгле» (1974), «Мая радня» (1975), «Свае крылы» (1976), «Вецер веку» (паводле аднайменнага рамана І. Гурскага, 1977), «Калі вяртаюцца буслы» (1982), «Асоль» (паводле твораў А. Грына, 1984), "Пад шыфрам «Зорачка» (1985), «Чароўны камень» (1985).
Пераклаў п’есы С. Міхалкова «Дарагі хлопчык» (1986), М. Рошчына «Уся Надзея» (1986), Е. Тарахоўскай «Казка пра Ямелю» (1990). Напісаў лібрэта оперы «Барвовы золак» (пастаўлена ў 1979 годзе).
Узнагароды і прэміі
Амерыканскім біяграфічным інстытутам В. Лукшу тройчы надаваўся тытул «Чалавек Года».
Цэнтральны Сулавесі
Цэнтральны Сулаве́сі (Sulawesi Tengah) — правінцыя ў цэнтры і на поўначы вострава Сулавесі ў Інданезіі. Плошча - 61 841,29 км². Насельніцтва (2014 г.) - 2 839 290 чал. Адміністрацыйны цэнтр — Палу.
Геаграфія
Правінцыя Цэнтральны Сулавесі займае 36,47% ад усёй плошчы вострава Сулавесі. Акрамя таго, у склад правінцыі ўваходзіць марская прастора агульнай плошчай 193 923,75, на якой месціцца 21 140 дробных астравоў і рыфаў. На асноўнай частцы пераважае горная мясцовасць вулканічнага паходжання. Каля 59,9% мясцовасці мае нахіл болей за 40°. 25,9% зямель знаходзяцца на вышыні болей за 1001 м. На тэрыторыі правінцыі знойдзены такія карысныя выкапні, як нафта, прыродны газ, чырвоны граніт, мармур, вапняк, гіпс, золата і інш.
Вадазбор шматлікіх рэк падзяляецца на 4 асноўныя басейны. У правінцыі існуе 13 азёр. Найбуйнейшае возера Поса займае плошчу 36235,78 га.
Клімат субэкватарыяльны пасатны, у гарах блізкі да умеранага. У раёне Палу сярэднегадавая тэмпература складае +27,7 °C. З кастрычніка да сакавіка цягнецца сезон мусонаў. Даліна каля Палу — самае засушлівае месца Інданезіі. Гадавая колькасць ападкаў тут рэдка перавышае 400 мм. Аднак у гарах дастаткова вільготна (каля 70%) нават у сухі сезон.
Насельніцтва
Рост насельніцтва Цэнтральнага Сулавесі па гадах: Этнічны склад вельмі стракаты. Цэнтральны Сулавесі насяляюць прадстаўнікі такіх народаў, як каілі, бугі, баджа, гарантала і інш. Большасць вернікаў спавядае іслам (76,6%).
Эканоміка
Сельская гаспадарка — найбольш развітая галіна эканомікі правінцыі Цэнтральны Сулавесі. Асноўнымі пастаўшчыкамі сельскагаспадарчай прадукцыі з'яўляюцца малыя сялянскія гаспадаркі, якія звычайна не маюць канкрэтнай спецыялізацыі, буйныя плантацыйныя гаспадаркі, дзе вырошчваюць такія таварныя культуры, як гевея, какава, кава, перац, кеш'ю, гваздзіковае дрэва, ваніль, тунг і г. д., а таксама жывёлагадоўчыя фермы. Рыбалоўства мае важнае значэнне не толькі для жыхароў прыбярэжнай зоны, але і ўнутраных раёнаў. У 2010 г. рыбаловы здабылі 141 072, 49 тон рыбы і іншых морапрадуктаў, у той час як штучнае вырошчванне дазволіла забяспечыць гаспадарку 795 166,7 тонамі морапрадуктаў. Прамысловасць прадстаўлена дробнымі харчовымі прадпрыемствамі, здабычай золата і будаўнічых матэрыялаў. Развіваецца турызм.
Феліксава
Назву Фе́ліксава маюць:
Вераб’ёўскі сельсавет
Вераб’ё́ўскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Крывіцкага раёна Маладзечанскай вобласці. Цэнтр — вёска Вераб’і.
Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Крывіцкага раёна Вілейскай вобласці БССР. З 20 верасня 1944 года ў складзе Маладзечанскай вобласці. 27 сакавіка 1959 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Будслаўскага (11 населеных пунктаў: Антанова, Арэхава, Бараўкі, Баркоўшчына, Забегі, Загор’е, Ілава, Каралінава, Петрачкі, Рэпішча, Яцкавічы) і Пузырскага (9 населеных пунктаў: Бярозавы Мост, Васілеўшчына, Вераб’і, Грыбкі, Залессе, Іжукава, Кулікова, Міхайлава, Навасёлкі) сельсаветаў.
На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 20 населеных пунктаў.
Севера Ачоа
Севера Ачоа дэ Альборнас (Severo Ochoa de Albornoz; 25 верасня 1905, Луарка, Іспанія — 1 лістапада 1993, Мадрыд) — іспанскі і амерыканскі біяхімік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне 1959 года «адкрыццё механізмаў біялагічнага сінтэзу рыбануклеінавай і дэзоксірыбануклеінавай кіслот» (разам з Артурам Корнбергам).
Навучанне. Першыя працы
Севера Ачоа нарадзіўся 25 верасня 1905 года ў Луарцы, невялікім мястэчку ў Астурыі, на ўзбярэжжы Атлантычнага акіяна. Ён быў малодшым з сямі сыноў, яго бацька быў юрыстам і бізнесменам і памёр, калі Северы было 7 гадоў.
Пасля смерці бацькі сям’я, імкнучыся пажыць у міжземнаморскім клімаце, перабралася ў Малагу, на ўзбярэжжа, жывучы там з сярэдзіны верасня па сярэдзіну чэрвеня. Там Севера пайшоў у прыватную школу, падтрымліваемую езуітамі, а потым у Вышэйшую школу, дзе атрымаў ступень бакалаўра ў 1921 годзе. На працягу апошняга года ў Вышэйшай школе ён зацікавіўся натуральнымі навукамі і ў 1923 годзе паступіў у медыцынскую Школу пры Мадрыдскім Універсітэце. Ён ніколі не імкнуўся быць доктарам, аднак медыцына дазволіла яму вывучаць біялогію. Ён быў зачараваны іспанскім нейрабіёлагам Сант’яга Рамон-і-Кахалем і марыў аб вывучэнні гісталогіі пад яго пачаткам. Але, на вялікі жаль Севера, калі ён паступіў у Медыцынскую Школу, Кахаль, якому было ўжо больш 70 гадоў, адышоў ад навукі. Аднак Севера Ачоа ніколі не стамляўся перачытваць біяграфію Кахаля, а яго кніга пад назвай «Рэкамендацыі да навуковых даследаванняў» (Advice on scientific research) мела на Ачоа велізарны ўплыў. На трэцім курсе медыцынскай школы Ачоа вырашае прысвяціць сваё жыццё вывучэнню біялогіі.
Другім навукоўцам, хто меў моцны ўплыў на Севера Ачоа, быў адзін з яго настаўнікаў, Хуан Негрын, які бываў у Германіі. Ён раіў Ачоа чытаць кнігі не толькі на іспанскай мове. На той момант адзінай замежнай мовай, якой валодаў Ачоа, была французская, і яго наступнае рашэнне ехаць у Германію і Англію для суісканне ступені доктара была выклікана імкненнем вывучаць замежныя мовы. Прафесар Негрын прадаставіў Севера Ачоа і яго сябру Хасэ Вальдекасасу магчымасць праводзіць некаторыя даследаванні ў яго лабараторыі ў вольны час. Ён прапанаваў ім вылучыць крэатынін з мачы. Севера Ачоа зацікавіўся функцыямі і метабалізмам крэаціна і крэатыніна. Ачоа і Вальдекасас прапанавалі просты мікраметад для вызначэння канцэнтрацыі крэаціна ў цягліцах. Для прымянення гэтага метаду і авалодання англійскай мовай Ачоа правёў 2 месяцы ў Глазга ў прафесара Ноэля Патона, які працаваў над метабалізмам крэаціна. Вярнуўшыся ў Іспанію з добрым веданнем англійскай (у яго была прыроджаная здольнасць да вывучэння моў), ён прапанаваў Часопісу біялагічнай хіміі (Journal of Biological Chemistry) артыкул з апісаннем свайго метаду колькаснага вызначэння крэаціна і з задавальненнем выявіў, што метад быў прыняты пасля нязначнай праверкі. Вывучэнне крэаціна пацягнула за сабой цікавасць Ачоа да хіміі скарачэння цягліц і да працы нямецкага вучонага Ота Меергофа над фосфакрэатынам, толькі што адкрытым злучэнні.
Праца ў Германіі і Англіі
Ота Меергоф працаваў у Інстытуце Кайзера Вільгельма (Kaiser Wilhelm Institute, K.W.I.), заснаваным у 1910 годзе ў Далеме, фешэнэбельным прыгарадзе Берліна. Прамыслоўцамі і банкірамі, якія разумеюць, што дабрабыт Германіі грунтуецца на хуткім развіцці фундаментальных навук, былі забяспечаны вялікія сродкі. Дзве значных фігуры біяхіміі —Карл Нойберг, дырэктар Інстытута, і Ота Варбург — працавалі ў K.W.I. Меергофа цікавіла праблема: як патэнцыйная энергія ежы становіцца даступнай клетцы? Ён абраў цягліцу як эксперыментальную мадэль, каб паспрабаваць знайсці сувязь паміж хімічнымі ператварэннямі і вытворчасцю цяпла і механічнай працай. Севера Ачоа звярнуўся з просьбай да Меергофа, каб той дазволіў яму прысвяціць у яго лабараторыі некаторы час вывучэнню як скарачэння цягліц, так і Германіі ў цэлым. Да яго задавальнення, ён быў прыняты там і прыбыў у лабараторыю восенню 1929. Севера Ачоа не ведаў нямецкага, аднак Меергоф гаварыў па-англійску, і праз два месяцы Севера Ачоа вывучыў нямецкую ў той ступені, якая была дастатковая для далейшых зносін. У ліку іншых аспірантаў у K.W.I. працавалі таксама Фрыц Ліпман і Дэвід Нахмансон. Адной з выдатных асаблівасцяў K.W.I. з’яўлялася імкненне ліквідаваць бар’ер паміж фізікай, хіміяй і біялогіяй. K.W.I. даў велізарны штуршок маладым біяхімікам, такім, як Севера Ачоа і Фрыц Ліпман. Севера Ачоа вывучаў, як скарачэнне цягліц можа выкарыстоўваць іншую энергію, акрамя той, што паступае ад распаду вугляводаў, і ці ўплывае распад фосфакрэатыніна на скарачэнні. Адказ прыйшоў пазней (пасля адкрыцця АТФ), калі Ламан выявіў, што фосфакрэатын рэгенеруе АТФ шляхам пераносу PO4 да АДФ. У канцы 1929 года Меергоф перайшоў з Далема ў Гейдэльберг, дзе таварыства Кайзера Вільгельма пабудавала прыгожы новы будынак, які ўключаў чатыры даследчых інстытута (фізічны, хімічны, фізіялагічны і эксперыментальнай медыцыны). Меергоф быў прызначаны дырэктарам фізіялагічнага інстытута, і Севера Ачоа пераехаў з ім у Гейдэльберг. Ён вярнуўся ў Мадрыд ў 1930 годзе, абараніўшы дысертацыю аб ролі наднырачнікаў ў скарачэнні цягліц, і ў 1931 ажаніўся з Кармэн Кобіан Гарсія. Неўзабаве ён зноў з’ехаў за мяжу (ужо з жонкай) у лабараторыю Генры Дэйла (Нацыянальны інстытут медыцынскіх даследаванняў у Лондане), дзе працаваў над сваім першым ферментам, гліоксілазай, падтрымліваючы сяброўскія адносіны з Мадрыдскім універсітэтам. Ачоа заставаўся ў Лондане два гады і вярнуўся ад сваіх даследаванняў гліоксілазы да ролі наднырачнікаў ў скарачэнні цягліц.
Канец 1930-х. Пераезд у ЗША
У 1935 годзе Ачоа быў вылучаны на месца дырэктара аддзела фізіялогіі ў новым інстытуце ў Мадрыдзе. Але праз некалькі месяцаў пачалася Грамадзянская вайна ў Іспаніі, і ён вырашыў пакінуць Іспанію і вярнуцца да Меергофа. Калі Ачоа прыехаў у Германію, у 1936 годзе, краіна была на піку нацызму, і пазіцыя Меергофа была хісткай. Яго лабараторыя, аднак, працавала прадуктыўна, але ў ёй адбыліся сур’ёзныя змены: з лабараторыі фізіялогіі яна ператварылася ў лабараторыю біяхіміі. Гліколіз і ферментацыя ў цягліцах, вылучэнне дрожджаў, прыватныя рэакцыі, каталізаваныя вычышчанымі ферментамі, былі галоўнымі прадметамі даследавання. Гэты перыяд, аднак, працягнуўся нядоўга, пакуль Меергоф ў жніўні 1939 не пераехаў у Парыж, далучыўшыся да Інстытута біялогіі і фізічнай хіміі. Перад ад’ездам Меергоф уладкаваў Ачоа ў лабараторыю біялогіі мора ў Плімуце на шэсць месяцаў. Нарэшце, Ачоа працаваў з Рудольфам Пітэрсам ў Оксфардскім універсітэце. Праца з Пітэрсам над роляй вітаміна B1 (тыяміну) і кокарбоксілазы (пірафосфарнага складанага эфіру тыяміну) у працэсе акіслення пірувата была вельмі прадуктыўная. Яны ўсталявалі, што кокарбаксілаза і звязаны тыямін з’яўляюцца коферментамі ў дадзеным працэсе, які адбываецца ў галубіным мозгу. Яны таксама паказалі неабходнасць у адэнінавых нуклеатыдаў, якая наводзіць на думку аб шчыльным суіснаванні акіслення і фасфаралявання, што павялічыла цікавасць Ачоа да акісляльнага фасфаралявання. Але Оксфардскі перыяд працягнуўся нядоўга з-за Другой сусветнай вайны. Лабараторыя была выкарыстаная для працы на патрэбы вайны, і Ачоа як іншаземец быў звольнены. Ён вырашае адправіцца ў Злучаныя Штаты і піша Карлу і Герце Коры (медыцынскі факультэт Вашынгтонскага універсітэта ў Сэнт-Луісе), і яго туды прымаюць. Коры знаходзіць фінансаванне, і ў жніўні 1940-га года Кармэн і Севера Ачоа адплываюць у ЗША. Лабараторыя Карла і Герты Коры была ўражальным месцам: у цэнтры ўвагі там знаходзіліся ферменты, асабліва глікагенфосфарылаза. Ачоа шмат даведаўся, нягледзячы на тое, што яго ўласная праца над ферментатыўным механізмам канверсіі фруктозы ў глюкозу ў экстракце печані стала, хутчэй, расчараваннем. Аднак ён разумеў важнасць тэхнікі вылучэння і характэрызацыі ферментаў і авалодаў ёю. У 1942 годзе ён заняў пасаду навуковага супрацоўніка на медыцынскім факультэце Нью-Ёркскага ўніверсітэта (N.Y.U.).
Прамежкавы метабалізм
«Яблычны» фермент быў выкарыстаны Вольфам Вішняком і Ачоа для рэакцыі аднаўленчага карбоксіліравання пірувата ў малат ў прысутнасці гран шпінату і NADPH. Гэта была першая дэманстрацыя фотахімічнага аднаўлення пірыдынавых нуклеатыдаў хларапластавымі прэпаратамі. У 1948 Джо Штэрн, былы дыпломнік Ганса Крэбса, у рангу доктара навук пераходзіць у лабараторыю Севера Ачоа. Ачоа вырашае, што надышоў момант для працы над самым цікавым ферментам цыклу Крэбса, над тым, які ўтварае цытрат з оксалаацэтата і актыўнага ацэтата. Ён быў вядомы, як фермент, што «кандэнсуецца». Экстракт тканін жывёл быў, аднак, неактыўны ў цытратным сінтэзе, але яны не падалі духам і верылі, што такое адбываецца з-за нерастваральнасці фермента. Яны змянілі бактэрыю, спадзяючыся, што фермент растворыцца. Выкарыстоўваць арганізмы, найбольш прыдатныя для вырашэння праблемы было характэрнай рысай Севера Ачоа. Нарэшце, сумясціўшы экстракты кішачнай палачкі і свінога сэрца яны дамагліся добрага сінтэзу цытрата з ацэтылфасфата і оксалаацэтата ў прысутнасці каталітычных колькасцяў коэнзіма А. Як было ўстаноўлена ў далейшым Эрлам Стадманам, экстракт кішачнай палачкі «засцерагае» фермент трансацэтылазу. Гэты фермент каталізуе перанос ацэтыльнай групы ад ацэтылфасфата да коэнзіму а, утвараючы ацэтыл CoA + PO4. Экстракт свінога сэрца засцерагае фермент, што кандэнсуецца. Яны ачысцілі фермент, што кандэнсуецца, да гамагеннага стану і Ачоа, дадаючы некалькі кропель сульфату амонія, крышталізаваў яго. Ён быў вельмі ганарлівы і сфатаграфаваў крышталі. Пазней, у сумесным з Феадорам Ліненам даследаванні, ён паказаў, што фермент, які кандэнсуецца, каталізуе зварачальную рэакцыю пераходу ацэтыл CoA і оксалпацетата ў CoA + цытрат. Ачоа быў, сапраўды, вельмі зацікаўлены ў першых стадыях акіслення пірувата. У той жа час, Ірвін Гансалус праводзіць некаторы час, працуючы па гранту, і, сумесна з Сеймурам Коркесам і Эліс дэль Кампільё, вывучае акісленне пірувата ў кішачнай палачцы. Усведамляючы важнасць ацэтылу CoA як інтэрмедыяту ў метабалізме, лабараторыя Ачоа занялася даследаваннем важнага пытання аб метабалізме тлушчавых кіслот. CoA-трансфераза была адкрыта Джо Штэрнам і Мінорам Кунам. Джо Штэрн таксама ідэнтыфікаваў фермент кротаназу, які крышталізавала Эліс дэль Кампільё. Кротаназа каталізуе дэгідратацыі β-гідроксібутырыл CoA з утварэннем кротаніла CoA. Кротаніл CoA ў далейшым ператвараецца ў бутырыл CoA. Гэты фермент цесна звязаны з злучэннем, якія атрымліваюцца акісленнем няцотных тлушчавых кіслот і некаторых амінакіслот.
Было таксама некалькі паведамленняў аб тым, што акісленне прапіаната ўключае ў сябе фіксацыю CO2 і вядзе да ўтварэння сукціната. Севера Ачоа просіць Марціна Флавіна, які далучыўся да групы, даследаваць гэты працэс. Флавін, выкарыстоўваючы экстракт свінога сэрца, выявіў, што дадзены экстракт пераводзіць прапіанат ў дыкарбонавую кіслату, але кіслата гэтая не сукцынавая, а мецылмаланат. Праца М. Флавіна, Ё. Казіра, Э. Леонэ, П. Лянгіэла, Р. Мацундэра і іншых паказвае, што прапіанат спярша пераходзіць у прапіаніл CoA карбоксілазу — фермент, які змяшчае біяцін; затым мецілмаланіл CoA ізамерызуецца да A і B-формаў. B-форма дае сукцыніл CoA з мецілмаланілмутазы ; мутаза — фермент В12. Прапіаніл CoA карбоксілаза, выкрышталізаваная Казіра, карбаксілуецца і пераносіць карбаксільную групу прапіанілу CoA.
Цікавы фермент цыкла трыкарбонавых кіслот, адкрыты Каўфманам ў шпінаце, каталізуе сінтэз ATF з ADF, Pi і сукцыніла CoA. Сукцыніл CoA быў затым дэацэтыляваны ў сукцынат і CoA. Фермент быў пазначаны як фермент, які фасфаралюе, або P-фермент, а затым сукцыніктыакеназа. P-фермент удзельнічае ў субстранам фасфараляванні, наступным за дэкарбаксіліраваннем кетаглютарата ў цыкле Крэбса. Гэты фермент пераканаў Ачоа вярнуцца да вывучэння акісляльнага фасфаралявання.
Полінуклеатыдфосфарылаза
У 1955 годзе ён разам з аспіранткай Мар’янай Грунберг-Манага (ураджэнкай Расіі, пасля вядомы біяхімік, якая працавала ў Францыі) вылучыў з мікраарганізма Azotobacter vinelandi новы фермент, які каталізаваў сінтэз in vitro падобнай з РНК малекулы, якая складаецца з 4, 3, 2 і нават аднаго азоцістай асновы. Ферменту была дадзена назва «полінуклеатыдфосфарылаза». Дбайныя эксперыменты паказалі, што сінтэтычны полірыбануклеатыд нагадвае сабой натуральную РНК па памеры. Яго малекулярная маса вар’іравала ад 30000 да 1-2 х 106 Да. Былі падобныя і канстанты седыментацыі. Для правядзення надзейнай рэакцыі сінтэзу РНК патрабаваўся высокаачышчаны фермент, для чаго выкарыстоўвалі храматаграфію. Акрамя таго, для ініцыяцыі сінтэзу неабходна было даданне ў раствор невялікай колькасці олігамера — тады адбываецца нарошчванне палімернага ланцужка. Пры апрацоўцы сінтэзаванага РНК-падобнага палімера панкрэатычнай рыбануклеазай атрымліваецца сумесь олігануклеатыдаў такая ж, як і пры расшчапленні натуральнай РНК у падобных умовах. У вопытах з гідролізам сінтэзаванага палімера з дапамогай фосфадыэстэразы, выдзеленай з змяінага яду і тканіны селязёнкі, было паказана, што атрыманая эксперыментальна РНК уяўляе сабой лінейны ланцужок, нуклеазідныя адзінкі якой звязаны 3,5’-фосфадыэфірнымі масткамі. Праз два гады Артур Корнберг вылучыў з кішачнай палачкі фермент ДНК-полімеразу і з яго дапамогай ажыццявіў сінтэз ДНК. У 1959 годзе абодвум навукоўцам была ўручана Нобелеўская прэмія.
Генетычны код
Пасля адкрыцця полінуклеатыдфосфарылазы, у лабараторыі Севера Ачоа займаліся, галоўным чынам, двума рэчамі: акісленнем прапіаната, якое вывучалася дактарамі, якія прыйшлі пасля сыходу Марціна Флавіна, і, уласна, самой полінуклеатыдфосфарылазой. Ачоа працаваў з новым навукоўцам з Японіі — Санаі Мі — над рэакцыяй сінтэзу, спадзяючыся, што з далейшым ачышчэннем фермента высвятляцца праймер або матрычныя абмежаванні. На самай справе, гэта быў адзіны выпадак, калі фермент, які протэалізуецца, меў патрэбу ў праймер для сінтэзу палімера. Нягледзячы на тое, што ў далейшым гэтыя даследаванні не апынуліся карыснымі ў вызначэнні ролі фермента in vivo, яны прынеслі надзвычай вялікую карысць у сінтэзе многіх палімераў. Такім чынам, лабараторыя Ачоа была гатовая да эксперыментаў in vitro над генетычным кодам.
Такім чынам, каб ідэнтыфікаваць трыплет, які кадуе кожную з 20 амінакіслот, не спатрэбілася шмат часу, як і на тое, каб паказаць, што код быў звернутым ў шматлікіх выпадках, некаторыя трыплеты кадуюць аднолькавыя амінакіслоты. Паслядоўнасць трыплетаў, якая вызначае амінакіслоты, была вызначана Філіпам Ледэрам і Маршалам Нірэнбергам пасля адкрыцця таго факту, што паслядоўнасці трыплетаў спецыфічных асноў спрыялі звязанню асаблівых амінааціл-тРНК з рыбасомай. Пра гэта было абвешчана на Міжнародным кангрэсе па біяхіміі ў Нью-Ёрку ў 1964 годзе. Хімічным вылучэннем адпаведнай мРНК код для амінакіслот прыгожа пацвердзіў Гобін Хорана, выкарыстоўваючы сінтэз олігаксірыбануклеатыдаў і транскрыпцыю з выкарыстаннем РНК-полімеразы. Канцавыя трыплеты былі знойдзены ў ходзе арыгінальных генетычных эксперыментаў Сідні Брэнера ў Кембрыджы і Гарэна ў Елі. Маркер з Кэмбрыджа адкрыў, што AUG-кадон, распачынае ланцуг. Выкарыстоўваючы полінуклеатыды, пачынаючы з AUG або дргого кадона, прыгатаваныя з дапамогай полінуклеатыдфосфарылазы, лабараторыя Севера Ачоа вызначыла, што кірунак чытання — ад 5’да 3’. Ён таксама in vitro вызначыў, што UAA — адзін з канцавых кадонаў.
Ініцыявальныя гены сінтэзу бялку
Адразу тры групы — Маргарыта Салас і Стэнлі ў Ачоа, Айзенштад і Браверман і Рэвель з Гросам выявілі, што прыродная мРНК, як MS2 і QB бактэрыяфагаў пераносіцца неабчышчанымі рыбасомамі кішачнай палачкі, а рыбасомы, прамытымі з 0,5 або 1 м сульфатам амонія, не пераносіцца. Аднак адмытыя рыбасомы лёгка пераносяць polyA або polyU, але не палімеры, якія пачынаюцца з AUG, якія паводзяць сябе як прыродныя мРНК. Было адкрыта, што сульфат амонія вымывае змешчаны там бялковы ген, названы «геном ініцыяцыі», патрэбны для пераносу прыроднай мРНК або полінуклеатыдаў, якія пачынаюцца з AUG. Першыя два гена, а пазней і трэці, былі вылучаныя і цяпер называюцца IF1, IF2 і IF3. У той жа час Кларкам і Маркерам было паказана, што поліпептыдныя ланцугі бактэрый пачынаюцца са спецыфічнага метыл-тРНКfMet, які эстэрыфікуе метыанін, які, у сваю чаргу, выпрацоўваецца і выяўляецца ў поліпептыдным ланцугу ў канцавой аміннай пазіцыі. Метыл-тРНКfMet кадуецца AUG, і пралангатар метыл-тРНКfMet не можа быць выпрацаваны спецыфічнай фармілазай. З нагоды разумення ролі IF1 і IF3 і паслядоўнасці падзей, якія вядуць да ініцыяцыі ўтварэння комплексу ў кішачнай палачцы, вяліся спрэчкі і дэбаты, нават у групе Ачоа. Цяпер гэта ясна дзякуючы даследаванням шматлікіх вучоных.
У пачатку 1970-га года Ачоа пераключаецца на вывучэнне ініцыяцыі трансляцыі ў эукарыётах. Рычард Світ ў 1968 годзе першым выявіў гены ініцыяцыі ў эукарыётах. Аналагі IF2 былі затым вылучаныя ў некалькіх лабараторыях (Даніэль Левін, Тэа Стаэлін, Наба Гупта). eIF2, як цяпер яго называюць, складаецца з ланцуга з трох поліпептыдаў, і яго функцыі-утвараць трохкампанентны комплекс з GTP і ініцыятара тРНК метыл-тРНК, у якім не выпрацоўваецца метыанін. Але гэтая тРНК, аднак, асобная ад пралангатара метыл-тРНК. У прысутнасці 40S-субадзінак рыбасом патройны комплекс дае пачатак 40S-комплексу. У адзін час з некаторымі іншымі групамі (Лондан, Вурма), Ачоа і дэ Харо выдзелілі бялковы ген, які яны назвалі ESP ; у гэтага бялку было мноства назваў, якія залежаць ад групы, якая яго адкрыла, цяпер жа ён называецца EiF2B. Яго спосаб дзеяння быў растлумачаны значна пазней. Ён каталізуе рэакцыю абмену паміж GTP і GDP, вылучаючы GDP і замяняючы яго на GTP. eIF2B быў вылучаны на працягу работ па вывучэнні ролі гема ў глабінаў сінтэзе рэтыкулацытлізатам. Гем перашкаджае фасфараляванню невялікіх субадзінак eIF2α спецыфічнай кіназай. Калі eif2α фасфараляваны, ён устойліва звязваецца ў патройны комплекс і прадухіляе вылучэнне eIF2B з каталізаванай рэакцыі абмену. Механізм у тым, што eIF2B больш, чым eIF2, таму, каб прадухіліць дзеянне eIF2B, ізалюючы яго, дастаткова толькі частковага фасфаралявання eIF2.
Рэплікацыя РНК віруса
Севера Ачоа быў зацікаўлены ў ферменце, адказным за сінтэз РНК ў вірусным геноме РНК, і, калі ў 1961 годзе да яго на факультэт прыйшоў Чарлз Вайсман, ён прапанаваў яму заняцца рэплікацыяй РНК. Спачатку, разам з Джо Кракавым, Вайсман пачаў вывучаць рэплікацыю РНК віруса тытунёвай мазаікі ў лісцях шпінату, але неўзабаве пераключыўся на кішачныя палачкі з заражанымі f2- або MS2-РНК. Ачоа заўсёды цікавіўся працай, але сам у ёй удзелу не прымаў. Да Вайсмана ў розны час далучаліся многія навукоўцы, такія, як Марцін Білетэр, Рой Бердан і Пітэр Борст. Паміж групамі Вайсмана, Шпігельмана і Аўгуста праходзіла спаборніцтва. Тлумачэнне механізму сінтэзу віруснай РНК было складанай задачай, бо фермент не быў растваральным. У канчатковым рахунку, выбар віруса Qβ апынуўся найлепшым. Qβ-РНК-полімеразу ачысцілі да гамагеннага стану і даказалі спецыфічныя абмежаванні для матрыцы Qβ-РНК. У 1968 годзе ўсе тры групы сустрэліся і прыйшлі да агульнага заключэння па механізме рэплікацыі РНК. На першай стадыі на плюс-ланцузе матрыцы утворыцца мінус-ланцуг, прамежкавае рэчыва мае адкрытую структуру. Матрыца і прадукт не ўтвараюць падвойную спіраль, але трымаюцца разам пры рэплікацыі. Структура руйнуецца ўнутры двуланцужной структуры толькі пры выманні бялкоў. На другой стадыі рэплікацыі мінус-ланцуг выкарыстоўваецца ў якасці матрыцы для сінтэзу плюс-ланцуга. Гэты комплекс аналагічны першаму, толькі матрыца па ўсёй даўжыні — мінус-ланцуг.
Апошнія гады
Улетку 1974 года 69-гадовы Ачоа сышоў на адпачынак з дэканскага крэсла біяхімічнага факультэта. У яго была прапанова далучыцца да Інстытуту малекулярнай біялогіі Рашэ ў Натлі. Ён прыняў яго і да 1985 года працягнуў сваю працу над абменным генам GTP/GDP у эукарыётах і над роляй фасфаралявання ў працэсе ініцыявання ў эукарыётах з Дж. Сікерка. У 1985 годзе яны з Кармэн вярнуліся ў Іспанію, дзе ён працягнуў працаваць ганаровым дырэктарам Цэнтра малекулярнай біялогіі пры мадрыдскім універсітэце. Цэнтр быў заснаваны пад яго кіраваннем і цяпер з’яўляецца адным з вядучых цэнтраў малекулярнай біялогіі. Смерць Кармэн ў 1986 годзе спустошыла яго, і ён так і не аправіўся ад гэтага ўзрушэння, страціўшы сэнс жыцця. Ён памёр праз сем гадоў пасля гэтага, у лістападзе 1993 года ў Мадрыдзе. Пахавалі яго ў Луарку, мястэчку, дзе ён нарадзіўся.
Лідскія павятовыя маршалкі
Спіс маршалкаў дваранства Лідскага павета.
Сцяг Барысава
Сцяг Барысава — афіцыйны геральдычны сімвал горада Барысаў Мінскай вобласці. Сцяг зарэгістраваны ў Гербавым матрыкуле Рэспублікі Беларусь  года.
Апісанне
Сцяг г. Барысава зацверджаны рашэннем Барысаўскага гарадскога Савета дэпутатаў ад 15 студзеня 2001 года № 65.
Арменія (значэнні)
Назву Арменія маюць:
NGC 2417
NGC 2417 (іншыя абазначэнні — ESO 123-15, AM 0729-620, IRAS07295-6208, PGC 21155) — галактыка ў сузор’і Кіль.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Абаронцы Брэсцкай крэпасці (карціна Івана Ахрэмчыка)
«Абаронцы Брэсцкай крэпасці» — карціна беларускага мастака Івана Ахрэмчыка (1903—1971), напісаная ў 1957—1958 гадах. Захоўваецца ў калекцыі Нацыянальнага мастацкага музея Беларусі. Класічны прыклад гістарычнага жывапісу савецкага часу на тэму герояў Вялікай Айчыннай вайны.
Гісторыя
Абарона Брэсцкай крэпасці адбывалася ў першыя дні вайны. Нацысты планавалі за адну ноч захапіць крэпасць, але абарона вялася некалькі месяцаў вельмі высокай цаной — цаной чалавечага жыцця. Сярод абаронцаў крэпасці былі і жанчыны, і дзеці. Абарона вялася бесперапынна і дзень і ноч. Салдаты змянялі адзін аднаго ля кулямётаў і амбразур. Толькі пасля выхаду ў 1957 годзе дакументальнай аповесці Сяргея Смірнова «Брэсцкая крэпасць» і мастацкага фільма Канстанціна Сіманава «Бессмяротны гарнізон», дзе былі сабраны звесткі пра падзеі чэрвеня-ліпеня 1941 года і паказаны подзвіг абаронцаў, Брэсцкая крэпасць становіцца сімвалам непарушнай стойкасці савецкага народа і важным сімвалам афіцыйнай патрыятычнай прапаганды.
Апісанне
Іван Ахрэмчык у сваім палатне стварае вобраз непахісных герояў у цёмных казематах крэпасці, іх няшмат, але яны неверагодна рашучыя і гатовыя на ўсё, дзеля абароны Радзімы. На пярэднім плане — жанчыны бінтуюць параненага воіна — тэма трагедыі вайны, яе ахвяр і цяжкіх выпрабаванняў. Кампазіцыя пабудавана па класічных акадэмічных правілах гістарычнага жанру. Героі выяўлены ў поўны рост у актыўным дзеянні, што стварае адчуванне датычнасці і прысутнасці з сюжэтам карціны.
The Road Dogs
The Road Dogs (на слэнгу "Блізкія Сябры", даслоўна "Дарожныя сабакі") — гурт з Беларусі, які выконвае музыку ў стылі блюз-рок.
Гісторыя
Гурт The Road Dogs быў заснаваны ў 2007 годзе ў Мінску і першапачаткова арыентаваўся на блюз-рок 1970-х гадоў. У далейшым стыль быў пашыраны да сучаснага блюзу і на сёння ўяўляе з сябе сплаў традыцый каранёвага блюзу, паўднёвага року, фанку, соўлу і госпелу.
У вытокаў гурта стаяць два бяссменыя лідары - гітарыст Вадзім Галіулін і вакаліст-гітарыст Сяргей Скляраў. Пазней да іх далучыліся бубнач Максім Марчанка і бас-гітарыст Мікалай Валынец. У такім складзе адбыўся першы выступ гурта 9 літаспала 2008 года на 3-м Міжанродным Фестывалі "Мінск блюз". З 2012 па 2016 год уключна з гуртом супрацоўнічаў гітарыст і аранжыроўшчык Георгій Станкевіч. першы альбом пад назвай "№1" быў запісаны ў 2013 годзе на студыі Maple Tree і выпушчаны фірмай Vigma. На самую вядомую песню "Волк" быў зняты кліп, сродкі на які былі сабраныя праз краўдфандынг-пляцоўку ULEJ. У арыгінальным складзе гурт праіснаваў да 2013 года, калі на змену Мікалаю Валынцу прыйшлоў бас-гітарыст Яўген Сцяпанаў.
Гурт мае за плячыма дзесяцігадовы досвед канцэртнай дзейнасці і актыўна выступае ў клубах, на вялікіх сцэнах, міжнародных блюзавых фестывалях (Suwałki Blues Festival, Nišville Jazz Festival, Blues Express) у Польшчы, Грузіі, Сербіі, Чэхіі, Беларусі і Расіі.
Унікальныя інструменты
Музыканты выкарыстоўваюць імянныя інструменты ручной працы SVET Guitars беларускага гітарнага майстра Андрэя Школіка:
Прадстаўнікі брэндаў
Вадзім Галіулін і Сяргей Скляраў з'яўляюцца афіцыйнымі эндорсерамі вытворцы гітар Cort Guitars ў Беларусі.
Аверон (дэпартамент)
Аверон (Aveyron) — дэпартамент на поўдні Францыі, адзін з дэпартаментаў рэгіёна Поўдзень — Пірэнеі. Парадкавы нумар 12. Адміністрацыйны цэнтр — Радэз. Насельніцтва 263,8 тыс. чалавек (78-е месца сярод дэпартаментаў, дадзеныя на 1999 г.).
Геаграфія
Плошча тэрыторыі 8735 км². Дэпартамент размешчаны ў гарыстай мясцовасці, найвышэйшая кропка — вяршыня Майэб'ё (1469 м.).
Дэпартамент уключае 3 акругі, 46 кантонаў і 304 камуны.
Гісторыя
Аверон — адзін з першых 83 дэпартаментаў, створаных у сакавіку 1790 г.
Тхімпху
Тхімпху (ཐིམ་ཕུ་, ཐིམ་ཕུག་) — горад, сталіца тыбецкага каралеўства Бутан, насельніцтва 98676 (2005), знаходзіцца на вышыні 2320 м над узроўнем мора, на рацэ Ванг Чху, цэнтр кіраўніцтва, парламента і органаў выканаўчай улады. Да пераезду караля Джыгме Дорджы Вангчука з Пунакхі быў невялікім паселішчам. У горадзе знаходзяцца дыпламатычныя прадстаўніцтвы, арганізацыі ААН для дапамогі развіцця краіны.
Выбітныя мясціны
Крэпасць Ташычо-дзонг пабудавана ў XIII стагоддзі як манастыр, адрэстаўравана ў 1960-х гадах, з 1952 тут месціцца кіраўніцтва краіны. Улетку тут таксама знаходзіцца рэлігійны лідар краіны Джэ Кенпо. Кароль (Джыгме Сінг’е Вангчук) таксама мае свой працоўны кабінет.
Палац Дэчэнчолінг, афіцыйная рэзідэнцыя караля, знаходзіцца на поўнач ад Тхімпху, недалёка ад сталіцы знаходзяцца манастыры Сімтокха-дзонг, Чэры.
У горадзе знаходзіцца таксама Нацыянальная бібліятэка Бутана.
Тхімпху з’яўляецца рамесна-гандлёвым цэнтрам сельскагаспадарчага рэгіёну. Развіты, галоўным чынам, дрэвааапрацоўка, харчовая прамысловасць. Аўтамабільнымі дарогамі злучаны з іншымі раёнамі краіны, а таксама Індыяй.
Вада
Старажытныя філосафы лічылі ваду адным з чатырох першасных элементаў. Такія ўяўленні існавалі і ў Сярэднявеччы. Утварэнне вады пры згаранні вадароду было даведзена Г. Кавендышам (1781). Хімічная формула была канчаткова ўстаноўленая С. Каніцара (1860).
Фізіка
Фізічна пры нармальных умовах: празрыстая бясколерная (у тоўстым слоі блакітная) вадкасць, без паху і смаку. Тэмпература замярзання 0 °C, кіпення 100 °C. Найбольшая шчыльнасць 1000 кг/м³ (пры 4 °C). Распад малекул адбываецца пры 1000 °C.
Чыстая вада слаба праводзіць электрычны ток, але робіцца добрым правадніком пры растварэнні ў ёй нават невялікіх колькасцей іонных рэчываў.
Хімія
Вада мае амфатэрныя якасці (можа выступаць і як кіслата, і як аснова).
Вада з’яўляецца добрым растваральнікам, асабліва для іонных сувязяў, і для многіх кавалентных злучэнняў, неметалаў, соляў, вокісаў).
Актыўна рэагуе з металамі. Акісляе металы, вышэйшыя за волава ў электрахімічным радзе напружанняў, удзельнічае такім чынам у працэсах карозіі.
Дзейнічае як аднаўляльнік у шэрагу біяхімічных працэсаў, у т.л. пры фотасінтэзе.
Удзельнічае таксама ў рэакцыях кіслотна-асноўных, гідратацыі, гідролізу.
У прыродзе
Найбольш распаўсюджанае хімічнае злучэнне на Зямлі. Агульная маса вады на планеце дасягае 1018 т, і ёю пакрытыя каля 4/5 зямной паверхні. Неабходнае рэчыва для існавання жыцця. Чалавечае цела на 2/3 складаецца з вады, пераважна з вады складаюцца шмат якія харчовыя прадукты. Прэсная вада складае каля 3 % зямных запасаў, з гэтага каля 80 % недаступныя для выкарыстання, бо знаходзяцца ў палярных шапках.