cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Сеймур Бензер
Біяграфія
Пасля атрымання вучонай ступені быў прызначаны памочнікам прафесара фізікі ў Перд’ю, але неўзабаве перайшоў з фізікі ў біялогію і два гады вучыўся ў постдактарантуры ў лабараторыі Каліфарнійскага тэхналагічнага ўніверсітэта, вывучаючы вірусы-бактэрыяфагі, затым вярнуўся ў Перд’ю, дзе ў 1950 годзе адкрыў новы метд рэкамбінацыі — сістэму T4 rII. У 1967 годзе ён, аднак, пакінуў генетыку бактэрыяфагаў і зноў пераехаў у Каліфарнійскі тэхналагічны ўніверсітэт, каб вывучаць псіхагенетыку. Пасля ён стаў адным з найбуйных навукоўцаў у гэтым кірунку, вывучаючы генетычныя асновы розных паводніцкіх рэакцый, такіх як фотатаксіс і цыркадны рытм.
Бензер быў таксама членам Амерыканскага філасофскага таварыства і Амерыканскай акадэміі мастацтваў і навук.
Пагарэлле
Пагарэлле (Погорелье) — вёска ў Веліжскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Пячонкаўскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з кастрычніка 1941 года, вызвалена ў сакавіку 1943 года.
Стаячае возера
Стая́чае во́зера — возера ў Чачэрскім раёне Гомельскай вобласці Беларусі, у басейне ракі Сож, за 5 км на поўдзень ад горада Чачэрск, каля вёскі Сярэднія Малынічы.
Плошча паверхні 0,42 км². Даўжыня 1 (1,07 ) км, найбольшая шырыня 0,5 (0,8 ) км. Даўжыня берагавой лініі 2,5 (3,25 ) км. Найбольшая глыбіня 12,5 м, сярэдняя — 3,86 м. Аб’ём вады ў возеры 1,58 млн м³. Плошча вадазбору 5,25 км². Схілы катлавіны вышынёй да 5 м (на захадзе да 10 м, на ўсходзе 16—18 м), разараныя. Берагі вышынёй да 0,5 м. Дно выслана сапрапелем, каля берагоў пясчанае.
У возеры водзяцца шчупак звычайны, акунь, карась і інш.
Туркменбашы
Туркменбашы (Türkmenbaşy, раней Краснаводск) — горад у Балканскім вілаяце Туркменістана.
Насельніцтва — 68 тыс. жыхароў (2005)
Порт на Каспійскім моры. Нафтаперапрацоўчая, харчовая, лёгкая прамысловасць.
Шальціны
Назву Шальці́ны маюць:
Браня
Бран́я (усходнеслав. бро́ня ): ахоўная абалонка ці шчыт з адпаведна выбраных матэрыялаў (бранявой сталі, лёгкіх металаў, палімерных матэрыялаў і інш.).
У ваеннай справе браня выконвае ролю індывідуальнага ці калектыўнага сродку засцярогі асабовага саставу і ўзбраення (засцерагальнае ўзбраенне).
У Сярэднявеччы на землях Русі «бранёй» называлі адмену даспеху.
У электратэхніцы бранёй называецца ахоўная абалонка кабелю, найчасцей гнуткая і металічная.
Вядомыя асобы Пружанаў
Вядомыя ўраджэнцы Пружанаў:
Насер Аліі
Насер Ісмаіл Аліі (Naser Aliji; нар., , Паўночная Македонія) — албанскі футбаліст паўночнамакедонскага паходжання, абаронца румынскага клуба «Валунтары» з Будапешта і былы ігрок нацыянальнай зборнай Албаніі.
Джуда Фолкман
Мозес Джуда Фолкман (Moses Judah Folkman,,  — , ) — амерыканскі цытолаг, анколаг, вядомы працамі па тэорыі ангіягенезу новаўтварэнняў, на базе якіх у 1990-я гады распрацавана новае пакаленне супрацьракавых сродкаў. Працы Фолкмана спарадзілі цэлую школу анкалагічных даследаванняў (школа анты-ангіягенезу), заснаваную на пастулаце аб тым, што абмежаванне кровазабеспячэння пухліны здольна запаволіць яе развіццё.
Біяграфія
Фолкман, сын равіна, атрымаў адукацыю ва ўніверсітэце штата Агая (1953) і ў медыцынскай школе Гарвардскага ўніверсітэта (1957), у якой праслужыў большую частку свайго жыцця. Упершыню стаў вядомым у навуковай супольнасці яшчэ будучы студэнтам, як суаўтар работ па хірургіі раку печані і кардыёстымулятарам.
У 1960-х гадах служыў хірургам у грамадзянскім шпіталі ў Масачусетсы і ў ваенным шпіталі пад Вашынгтонам. На ваеннай службе распрацаваў новы тып імплантаванага носьбіта фармпрэпаратаў працяглага дзеяння, на базе якога выпускаўся прэпарат Norplant і т. п. Тады ж прыступіў да мэтанакіраванага вывучэння сувязі паміж ростам пухлін і рэжымам кровазвароту. У 1967 годзе стаў галоўным хірургам-анколагам Бостанскай дзіцячай бальніцы медыцынскай школы Гарвардскага ўніверсітэта.
Сусветны снукерны рэйтынг у сезоне 2006/2007
Сусветны рэйтынг для топ-64 прафесійных гульцоў, якія кваліфікаваліся на сезон 2006/2007, прадстаўлены ніжэй. Рэйтынг уяўляе сабой суму набраных ачкоў на рэйтынгавых турнірах за два папярэднія сезоны. Ён выкарыстоўваўся для пасеву снукерыстаў на ўсе турніры сезона.
Зоська Верас
Зо́ська Ве́рас, сапр.: Людві́ка Анто́наўна Сіві́цкая-Во́йцік (, пас. Мяджыбаж, цяпер Лятычаўскі раён, Хмяльніцкая вобласць, Украіна —, ) — беларуская пісьменніца і грамадскі дзеяч.
Удзельніца Гродзенскага гуртка беларускай моладзі. У Мінску супрацоўнічала з «Беларускай хаткай», працавала ў Мінскім аддзеле Беларускага таварыства дапамогі пацярпелым ад вайны. Ладзіла батлеечныя вечарынкі, спрабавала арганізаваць выданне беларускіх падручнікаў. З 1923 года жыла ў Вільні. Друкавала артыкулы па сельскай гаспадарцы, пчалярству і агародніцтву. У 1980-я гады вакол яе гуртавалася беларуская інтэлігенцыя.
Псеўданімы
У псеўданіме Зоська Верас пісьменніца Людвіка Сівіцкая зашыфравала дзень уласнага нараджэння — 30 верасня. Выкарыстоўвала таксама псеўданімы: ''А. Войцікава; Мама; Мірко; Л. Савіцкая; Шара Пташка''.
Сям’я
Нарадзілася ў сям’і вайскоўца Антона Сівіцкага і Эміліі Садоўскай, якія паходзілі з Гарадзеншчыны, у 1892 годзе. Як і ў шмат якіх шляхецкіх сем’ях, дома размаўлялі па-польску.
Гісторык Г. Каханоўскі зацікавіўся постаццю прадзеда Людвікі Сівіцкай Iгната Кулакоўскага, які яшчэ ў 1834 г. у пісьме на імя расійскага міністра асветы пісаў пра неабходнасць даць беларускаму народу адукацыю «с учётом национальной самобытности здешних людей». Праўнучка захавала дыплом аб выбранні даследчыка беларускіх старажытнасцей i педагога І. Кулакоўскага сябрам Навуковага таварыства ў Даніі. Ён меў гонар таксама быць сябрам навуковых таварыстваў у Вільні, Варшаве, Пецярбургу.
Дзед Людвікі па матчынай лініі Людвік Садоўскі быў знатным пчаляром і садаводам, ён вучыўся ў Варшаве ў К. Лявіцкага, імем якога названа канструкцыя рамачнага вулля, прапанаваная Лявіцкім у 1882 г. Людвік добра ведаў беларускую мову і карыстаўся ёю ў размовах з сялянамі.
Маўдрыкы
Маўдрыкы (Мавдрики) — вёска ў Жоўкіўскім раёне Львоўскай вобласці Украіны.
Зоська Верас
Біяграфія
Падчас вучобы ўваходзіла ў Гродзенскі гурток беларускай моладзі, які меў на мэце пашыраць веды пра Беларусь, яе гісторыю, культуру, мову, развіваць нацыянальную свядомасць. Займалася літаратурнай творчасцю, друкавалася ў газеце «Наша ніва». У 1913 гурткоўцамі выдадзены лацінкай на беларускай мове літаратурны альманах «Kołas biełaruskaj niwy» («Колас беларускай нівы»), куды ўвайшлі між іншага творы Л. Сівіцкай (пад псеўд. Шара Пташка), яна ж была аўтарам уступнага артыкула.
3 1915 у Мінску. Працавала сакратаркай у Мінскім аддзеле Беларускага таварыства дапамогі пацярпелым ад вайны, Беларускім нацыянальным камітэце, у Цэнтральнай радзе беларускіх арганізацый, Беларускай сацыялістычнай грамадзе. У тым жа годзе пазнаёмілася з Фабіянам Шантырам, які быў на 5 гадоў старэйшы за яе. У іх завязаліся рамантычныя адносіны. Фабіян жыў у Бабруйску, але часта наведваўся ў Мінск. Ён удзельнічаў у рабоце клуба «Беларуская хатка» ў 1916—1917 і быў актыўна залучаны ў грамадскім жыцці. Зоська таксама наведвала яго ў Бабруйску, нават пасля арышту Фабіяна, які адбыўся ў 1918 годзе, у выніку чаго Шантыр апынуўся ў Бабруйскай крэпасной турме. У сваіх лістах і ўспамінах З. Верас называе Ф. Шантыра мужам, але пабрацца ім не выпала. У лісце да Ванды Лявіцкай Зоська ўскладае віну за гэта на Р. Зямкевіча, які, паводле аўтаркі ліста, узвёў паклёп на яе ў вачах Ф. Шантыра.
Міёмба
Міёмба — від лясістай саванны ў паўднёвай частцы Афрыкі. Міёмбавае рэдкалессе класіфікуецца як біём трапічных і субтрапічных лугоў, саван і кустарнікаў згодна з тыпалогіяй Сусветнага фонду дзікай прыроды. Адрозниваецца перавагай відаў роду Brachystegia (назва якога на мове суахілі гучыць як «міёмба») з дыяпазонам ад вільготнага клімату да паўсухога і ад трапічнага да субтрапічнага або нават ўмеранага. Характэрна, што дрэвы скідаюць лісце на працягу кароткага перыяду ў сухі сезон для памяншэння страты вады, і распускаюць новае лісце акурат перад пачаткам сезону дажджоў з багатай залацістай і чырвонай гамай колераў, маскіруючы хларафіл, што нагадвае колеры восені ўмераных шырот.
Зоська Верас
Біяграфія
У канцы 1918 г. З. Верас пакідае Мінск з прычыны хваробы маці і вяртаецца ў дзедаў маёнтак — Альхоўнікі. У 1919 г. у Зоські Верас нарадзіўся сын Антон, яго бацька Фабіян Шантыр быў расстраляны ў 1920 г. Жывучы ў Альхоўніках, Людвіка пісала вершы, прысвечаныя найчасцей малому сыночку. У 1922 г. Людвікін дзед памёр, і маёнтак давялося прадаць.
У 1923 годзе ў лясным масіве на Панарскіх узгорках пад Вільняй разам з Антонам Войцікам пабудавалі прасторную хатку з галінак дрэў, абмазаных глінай так, як гэта рабілася ва Украіне У 1926 г. Зоська Верас выйшла замуж за Антона Войціка, маладыя павянчаліся ў Віленскім Касцёле Святога Мікалая. У гэтым шлюбе 1 ліпеня 1927 нарадзілася дачка Галіна, у замужжы Луцкевіч.
У 1924—1929 гг. працавала адміністратарам рэдакцыі газет Беларускай сялянска-работніцкай грамады, у 1927—1931 гг. — рэдактар дзіцячага часопіса «Заранка», пісала для яго апавяданні, а ў 1934—1935 гг. — дзіцячага часопіса «Пралескі», у 1928—1939 гг. — старшыня Беларускага кааператыўнага таварыства «Пчала», адначасова (1934—1938) — рэдактар пчалярскага часопіса «Беларуская борць» (Вільня).
У 1946 годзе Антона Шантыра арыштавалі і асудзілі. Ні маці, ні сястра не ведалі, дзе знаходзіцца Антон і што з ім. Пасля таго, як у 1944 г. была закрыта Віленская беларуская гімназія, у 1945 г. ліквідаваны Беларускі музей імя І. Луцкевіча, а ў 1948 г. раптоўна памёр муж, у жыцці пісьменніцы наступіў цяжкі перыяд, які пазней яна звала «летаргічным сном».
У 1956 г. Антон нечакана вярнуўся дамоў са сталінаўскіх лагераў, цяжка хворы : 10 гадоў ён быў пазбаўлены права ліставацца з маці.
Памёрла ў 1991 годзе, пахавана на Панарскіх могілках побач з магіламі маці, мужа і сына.
Грамадская дзейнасць
Удзельніца Гродзенскага гуртка беларускай моладзі (1909—1913), дзе была за бібліятэкарку і сакратарку. Падчас удзелу ў гуртку іграла ў пастаноўцы п’есы «Па рэвізіі» ў лютым 1910 г. Пантурчыху, а ў «Модным шляхцюку» ў лютым 1911 г. — Ганку. Паказ апошняй прайшоў на кватэры ў Л. Сівіцкай. Удзельнічала ў выданні альманаха «Колас беларускай нівы» (Гродна, 1913). Кантактавала з газетай «Наша ніва», віленскімі выдавецтвамі, перапісвалася з І. Луцкевічам, В. Ластоўскім, А. Уласавым.
Падчас 1-ай сусветнай вайны разам з маці, Эміліяй Сівіцкай, эвакуіравалася ў Мінск. Супрацоўнічала з «Беларускай хаткай», дзе пазнаёмілася з Ядвігіным Ш. і яго дачкой В. Лявіцкай, а таксама з А. Смолічам і У. Галубком, пасябравала з М. Багдановічам. У 1916—1917 працавала ў Мінскім аддзеле Беларускага таварыства дапамогі пацярпелым ад вайны. У 1917 г. Зоська Верас удзельнічае ва Усебеларускім кангрэсе. Ладзіла батлеечныя вечарынкі, спрабавала арганізаваць выданне беларускіх падручнікаў.
З 1923 г. жыла ў Вільні. Апекавала беларускіх палітычных вязняў, якія сядзелі ў віленскай турме «Лукішкі». Вынесла з «Лукішак» вершы М. Машары і выдала за свой кошт яго першы зборнік «Малюнкі» (1928). Друкавала свае творы ў часопісах «Шлях моладзі», «Студэнцкая думка», дзе выступала разам з Н. Арсенневай.
З. Верас ліставалася і сябравала са шматлікімі беларускімі грамадскімі дзеячамі ды літаратурнымі асобамі: Віталём Скалабанам, Янкам Саламевічам, Данутай Бічэль-Загнетавай, Зыгмунтам Абрамовічам, Ларысай Геніюш, Вольгай Іпатавай, Сяргеем Панізнікам, Уладзімірам Содалем і г. д.
У «Лясной хатцы» бывалі пісьменнікі У. Караткевіч, Я. Пархута, Р. Барадулін, Л. Геніюш, Д. Бічэль-Загнетава, А. Бачыла, мастакі А. Марачкін, Віктар Маркавец, Я. Кулік, Мікола Купава, В. Целеш, А. Цыркуноў, вучоныя-літаратуразнаўцы А. Мальдзіс, Я. Саламевіч, Г. Кісялёў, В. Скалабан.
Рыгор Барадулін падкрэсліў непаддзельную цікавасць З. Верас да грамадскага жыцця на працягу амаль цэлага стагоддзя такімі радкамі :
У 1988 г. Зоська Верас разам з зяцем Лявонам, сынам Антона Луцкевіча стварылі спачатку клуб «Сябрына», а 4 лютага 1989 г. заснавалі Таварыства беларускай культуры ў Літве.
Батанічная і пчалярская дзейнасць
З. Верас была рэдкім чалавекам, які з беларусканавуковымі мэтамі займаўся батанікай. У сваёй аўтабіяграфіі яна адзначала, што зацікаўленасць батанікаю з’явілася яшчэ ў гімназіі.
Пасля курсаў «Агародніцтва, садаўніцтва i пчалярства», якія Людвіка скончыла да 1 ліпеня 1914 года, яна атрымала пасведчанне «аб’яздовага інструктара». Практыку адбывала ў свайго дзеда, заўзятага садоўніка і пчаляра. Яшчэ ў 1912—1913 гадах яна пачала складаць «Батанічны зельнік», ставячы на першае месца назовы раслін акурат па-беларуску. На радзіме дзеда яна і далей працягвала запісваць назовы раслін.
Мярошаў
Мярошаў (Mieroszów, Friedland in Niederschlesien) — горад на паўднёвым захадзе Польшчы каля мяжы з Чэхіяй, размешчаны за 450 км на паўднёвы захад ад Варшавы і за 85 км на паўднёвы захад ад Уроцлава. Уваходзіць у склад Валбжыхскага павета Ніжнесілезскага ваяводства, сядзіба вяскова-гарадской гміны Мярошаў. Чыгуначная станцыя. Займае плошчу 10,31 км². Насельніцтва 4,2 тыс. чалавек.
Зоська Верас
Батанічная і пчалярская дзейнасць
Падчас працы сакратаром у «Камітэце Таварыства дапамогі ахвярам вайны», ёй было даручана арганізаваць вырошчванне капусты задалёка ад Мінска. Яна разрахавала колькасць неабходнай расады, насення, угнаенняў, але, калі выехала на месца, аказалася, што глеба там гліністая, вады блізка няма і капуста там проста не вырасце. На гэтым «Капусныя праекты Аляксандра Уласава», як яна іх называла, былі згорнуты.
Францішак Станіслаў Гутэн-Чапскі
Францішак Станіслаў Костка Гутэн-Чапскі ( — ) — дзяржаўны дзеяч Рэчы Паспалітай.
Зоська Верас
Батанічная і пчалярская дзейнасць
З дазволу Міністэрства Земляробства З. Верас чытала лекцыі на 45-дзённых курсах агародніцтва і пчалярства для бежанцаў. У 1918 годзе вярнулася ў Альхоўнікі, дзе пражыла пяць гадоў. Там яна працавала і над батанічным слоўнікам, і, сумесна з украінскім аграномам Міхалам Бароўскім, над кніжкай «Медадайныя расліны».
Францішак Станіслаў Гутэн-Чапскі
Біяграфія
3 роду Чапскіх, сын Ігнацыя, кашталяна гданьскага.
Хэлмінскі падкаморы з 1752, кашталян з 1762, ваявода ў 1766—1772 гадах.
Зоська Верас
Батанічная і пчалярская дзейнасць
Вакол хаткі З. Верас у Вільне рос багаты батанічны сад, які меў найбагацейшую калекцыю раслін, сабраных гаспадыняю, тамсама была і аранжарэя з цяпліцай. Там раслі ўнікальныя гатункі кветак, дрэў, папараці, кітайскія, японскія, галандскія ружы, цытрыны, лаўр, арэхі. Кветкамі займалася Галіна — дачка гаспадыні, а ў цяпліцы працаваў Яраслаў, сын Галіны, і Лявон, яе муж.
Францішак Станіслаў Гутэн-Чапскі
Біяграфія
Праз шлюб з Веранікай Іаанай, дачкой М. К. Радзівіла Рыбанькі (1772), атрымаў у пасаг Станькава з навакольнымі вёскамі.
Зоська Верас
Батанічная і пчалярская дзейнасць
Яшчэ для «Заранкі», а пасля і для «Пралесак», пісьменніца пісала навуковапапулярныя артыкулы на тэму прыроды.
Свае артыкулы па сельскай гаспадарцы, пчалярству і агародніцтву друкавала таксама ў газетах «Беларуская ніва» і «Народная справа», а парады на гэтыя тэмы ў Віленскіх беларускіх адрыўных календарах, якія яна выдавала з 1926 да 1939 год.
Маючы вялікі аўтарытэт у асяроддзі мастакоў, яна запрашала іх да сябе ў сад замалёўваць расліны ў розныя перыяды вегетацыі, збірала і сушыла зёлкі, расфасоўвала ў шкляныя слоічкі. Так яна параіла стварыць залу народнай медыцыны ў Гудзевічах і сама рабіла экспанаты для аддзела зёлкавых раслін Гудзевіцкага школьнага музею. Адначасова стварала рэцэпты зёлкавых збораў. Яе сябра па Гродзенскім гуртку з Амерыкі даслаў кнігу аб лекавых раслінах, і ў свае 98 гадоў яна начамі рабіла пераклад гэтай кнігі на беларускую мову.
Уладзімір Караткевіч, звяртаючыся да З. Верас у ліставанні, называў яе «паважаны наш батанічны бог».
Унук З. Верас, Вячаслаў Войцік, стаў батанікам і прыродазнаўцам.
Ушанаванне памяці
Зосьцы Верас прысвяцілі вершы В. Шніп, Рыгор Барадулін , С. Панізнік Л. Рублеўская , яна ж сумесна з гісторыкам Віталём Скалабанам напісала паэму «Людвіка і Фабіян», прысвечаную каханню Людвікі і Фабіяна Шантыра.
Зосьцы Верас прысвечаны фільм, зняты на «Беларусьфільме». Галіна Войцік напісала кнігу «Зоська Верас», якая выйшла ў 2002 годзе.
Вядомая беларуская паэтка Ларыса Геніюш пісала:
Партрэт З. Верас напісаў А. З. Крывенка і адліў М. Л. Несцярэўскі. Іван Пратасеня напісаў карціну «Максім Багдановіч і Зоська Верас у Мінску. 1916 год».
Мэры Фрэнсіс Лаян
Мэры Фрэнсіс Лаян (Mary Frances Lyon;, , Вялікабрытанія — , Оксфардшыр, Вялікабрытанія) — брытанская даследчыца генетыкі. Выказала гіпотэзу аб наяўнасці інактывацыі адной з палавых X-храмасом у самак млекакормячых і жанчын, якая ў далейшым пацвердзілася.
Член Лонданскага каралеўскага таварыства (1973), замежны член Нацыянальнай акадэміі навук ЗША (1979).
Зоська Верас
Ушанаванне памяці
Экслібрыс для З. Верас стварыў Вячка Целеш.
У 2013 годзе ў кніжнай серыі «Гарадзенская Бібліятэка» выйшла кніга «Зоська Верас. Я помню ўсё». У кнізе надрукаваны ўспаміны Зоські Верас, яе прыватная карэспандэнцыя, фотаздымкі. Упершыню апублікаваныя 367 лістоў, датаваныя 1967—89 г. Лісты і ўспаміны сабраў, апрацаваў і ўклаў Міхась Скобла.
Выстаўка «Цвітуць на ўзлеску верасы…», прысвечаная 130-годдзю з дня нараджэння Зоські Верас у Літаратурным музеі Максіма Багдановіча (2—29 кастрычніка 2022 года).
Зялёны Луг (Смаленская вобласць)
Зялёны Луг (Зелёный Луг) — вёска ў Веліжскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Пячонкаўскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з кастрычніка 1941 года, вызвалена ў сакавіку 1943 года.
Шамякі
Назву Шамя́кі маюць:
NGC 4199-1
NGC 4199-1 (іншыя абазначэнні — UGC 7253, MCG 10-18-11, ZWG 292.84, ZWG 293.5, VV 183, PGC 39135) — галактыка ў сузор’і Вялікая Мядзведзіца.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Луконец (возера, басейн Эсы)
Луко́нец — возера ў Беларусі, у Лепельскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Эса, за 5 км у напрамку на паўднёвы захад ад горада Лепель, прыкладна за 0,5 км на поўнач ад вёскі Бяседы.
Плошча паверхні возера 0,24 км². Даўжыня 0,72 км, найбольшая шырыня 0,4 км, даўжыня берагавой лініі 1,9 км. Плошча вадазбору 11,1 км². Катлавіна возера выцягнутая ў напрамку з захаду на ўсход. Схілы катлавіны маюць вышыню ад 14—16 да 26 м. Усходнія і заходнія берагі нізкія і забалочаныя, астатнія зліваюцца са схіламі катлавіны. Каля ўсходніх і заходніх берагоў забалочаная пойма. На ўсходзе з возера выцякае ручай у раку Эса.
Майдан (Жоўкіўскі раён)
Майдан (Майда́н) — вёска ў Жоўкіўскім раёне Львоўскай вобласці Украіны.
Яванская Вікіпедыя
Раздзел заснаваны 8 сакавіка 2004 году. Па стане на 1 2023 года змяшчае  NaN артыкулs.
Ноўка (Смаленская вобласць)
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з кастрычніка 1941 года, вызвалена ў сакавіку 1943 года.
Чапскія
Ча́пскія, Гутэн-Чапскія — шляхецкі род герба «Ляліва» ў ВКЛ і Расійскай імперыі.
Лічылі сябе выхадцамі з Прусіі. Першы дакументальна вядомы прадстаўнік роду — Марцін, якому Жыгімонт I Стары ў 1526 давердзіў права на ўладанне маёнткам Чаплі (адсюль прозвішча). Мелі родавы маёнтак Бэнкава ў Польшчы. Карысталіся графскім тытулам, які ў ХІХ ст. прызнаны ў Прусіі і Расіі. Мелі маёнткі ў Германіі, Аўстрыі, Польшчы, ва Украіне. На Беларусі ў ХІХ — пач. XX ст. Чапскім належалі Станькава, Прылукі, Негарэлае і інш. ў Мінскім павеце, Нарушчавічы, Сваятычы ў Навагрудскім, Ганцавічы, Нача-Ляхоўская ў Слуцкім павеце.
Радавод
Францішак Станіслаў Гутэн-Чапскі (1725—1802), апошні ваявода хелмінскі х Вераніка Радзівіл, д. Міхала Казіміра Радзівіла │  ├─>Караль (1778—1836), маршалак шляхты Мінскага павета │ х Фабіяна Абуховіч (1794—1876), д. Міхала Абуховіча │ │   │  └─>Эмерык (1828—1896), расійскі дзяржаўны дзеяч, калекцыянер │    х Эльжбета-Караліна фон Меендорф (1833—1916) │    │   │     ├─>Караль (1860—1904), мінскі гарадскі галава (1890—1901) │    │  х графіня Марыя-Леанціна Пуслоўская (1870—1965) │    │  │   │     │  └─>Эмерык Аўгуст (1897—1979), польскі гісторык, палітычны дзеяч │    │   │     └─>Ежы (1861—1930), мінскі губернскі маршалак (1918—1920) │       х1 (1886) графіня Юзэфа фон Тун-Гогенштэйн (1867—1903) │       х2 (1925) Паліна Ахматава (1873—1955) │       │   │        ├─>(ад 1 шлюбу) Марыя (1894—1981), польскі гісторык │       │   │        └─>(ад 1 шлюбу) Юзаф (1896—1993), польскі ваенны дзеяч, мемуарыст │  └─>Станіслаў (1779—1844), ваенны дзеяч х Соф'я Абуховіч, д. Міхала Абуховіча │     └─>Эдвард (1819—1888)
Абрскіл
Абрскі́л — герой абхазскага гераічнага эпасу.
Народжаны ад бязгрэшнай дзевы, Абрскіл хутка стаў непераможным волатам, абаронцам свайго народа. Ён паўстаў супраць абхазскага язычніцкага бога Анцвы і здабыў агонь для людзей, за што быў навечна кінуты ў падзямелле. Паводле іншых варыянтаў твора яму ўдаецца бегчы, але на волі ён не вытрымлівае дзённага святла і сыходзіць у горы.
Васылькіў
Васількоў ці Васылькіў (Васильків) — горад у Кіеўскай вобласці Украіны, на рацэ Стугне. Адміністрацыйны цэнтр Васылькіўскага раёна. Плошча 29,6 км². Насельніцтва 40 тыс. чал. (2010). Знаходзіцца за 25 км на поўдзень ад Кіева.
Сянойі Кацінаўцішке
Сяно́йі Каціна́ўцішке (Senoji Katinautiškė), традыцыйная беларуская назва — Качаноўшчына  — kupetinis вёска ў Ігналінскім раёне Уцянскага павета Літвы. Уваходзіць у склад Дзіджасаліскай сянюніі. Размешчана на ўсходзе раёна.
Дзмітрыеўская царква (Шчорсы)
Царква Святога Дзмітрыя Салунскага — праваслаўны храм у в. Шчорсы, Навагрудскі раён. Помнік архітэктуры пераходнага стылю ад барока да класіцызму. Гісторыка-культурная каштоўнасці рэспубліканскага значэння.
Гісторыя
Пабудавана па фундацыі ўладальніка маёнтка ў Шчорсах І. Л. Храптовіча паводле праекта італьянскага дойліда Дж. Сака пры ўдзеле французскага архітэктара Я. Габрыэля ў 1770—76 гг. у цэнтры вёскі як уніяцкая царква. Пацярпела ад пажару ў 1930-я гг.
Архітэктура
Аднанефавы прамавугольны ў плане будынак, накрыты двухсхільным дахам. Апсіда і бакавыя памяшканні размешчаны ў асноўным аб'ёме. На галоўным фасадзе на чатырохступеньчатым стылабаце – чатыры масіўныя слупы, што ўтвараюць порцік, завершаны трохвугольным франтонам. Над ім – невысокая вежа-званіца на чацверыковай аснове (завяршэнне вежы не захавалася). Сцяна галоўнага фасада расчлянёна плоскімі лапаткамі, паміж якімі невялікія прамавугольныя аконныя праёмы. Бакавыя фасады двух'ярусныя, падзелены шырокім прафіляваным карнізам.
Інтэр'ер
Інтэр’ер зальны з цыліндрычныя скляпенні з распалубкамі на папружных арках. Сцены дэкарыраваны падвойнымі пілястрамі карынфскага ордара. Меўся 5-ярусны іканастас на 16 абразоў, пабелены і пазалочаны. Дэкаратыўнае афармленне інтэр'ера не захавалася.
Царква абнесена драўлянай агароджай з мураванымі слупамі і трохпралётнай брамай.
Шапавалы
Назву Шапава́лы маюць:
Міхаэль Села
Міхаэль (Майкл) Села (‏מיכאל סלע‏‎, Michael Sela; імя пры нараджэнні Мечыслаў Саламонавіч, Mieczysław Salomonowicz;, Тамашаў Мазавецкі — , Рэхавот) — ізраільскі навуковец, спецыяліст у галіне хімічнай імуналогіі. Працы ў асноўным прысвечаны імуналогіі, у тым ліку сінтэтычным антыгенам. У 1987—1988 гадах група навукоўцаў, у якую ўваходзілі ў тым ліку Джозеф Шлезінгер і Міхаэль Села, праводзіла даследаванні, якія сталі асновай лекаў Цэтуксімаб (Эрбітукс). Сумесна з Рут Арнан і Дворай Тэйтэльбаум адкрыў прэпарат глатырамера ацэтат, які выкарыстоўваецца ў лячэнні рассеянага склерозу.
Доктар філасофіі (1954), прафесар Інстытута Вейцмана. Член АН Ізраіля (1971) і Папскай акадэміі навук (1975), замежны член Нацыянальнай акадэміі навук ЗША (1976), Расійскай акадэміі навук (1994), Амерыканскага філасофскага таварыства (1995).
Быхаў
Бы́хаў  — горад раённага падпарадкавання ў Магілёўскай вобласці Беларусі, адміністрацыйны цэнтр Быхаўскага раёна, цэнтр Дня беларускага пісьменства (2013); прыстань на Дняпры. За 50 км ад Магілёва; чыгуначная станцыя на лініі Магілёў — Жлобін, аўтадарогамі злучаны з Магілёвам, Рагачовам і з аўтамагістралямі Магілёў — Гомель, Магілёў — Бабруйск. Насельніцтва 17 082 чал. (2017).
Назва
Назва Быхаў антрапанімічнага, адыменнага паходжання. У аснове антрапонім (даўнейшае імя) Бых, пашыраны суфіксам -аў.
Гэты антрапонім і вытворныя ад яго фіксуюцца на тэрыторыі Польшчы ад XV ст.: Bych, Bychawsky, Bychta, Bychno. У польскай антрапаніміі імя Bych ужываецца як скарот ад імя «Збігнеў»: Zbigniew > Zbych > Bych. У двухасноўным імені «Збігнеў» першая аснова ад zbyć, zbyć się, pozbyć się «пазбыцца».
Згодна з народна-этымалагічным тлумачэннем, назва горада пайшла ад слоў «быў хоў» — нібыта ва ўмацаваннях на месцы сучаснага Быхава жыхары Падняпроўя хаваліся ад ворагаў.
Вялікае Княства Літоўскае
Упершыню згадваецца ў «Спісе рускіх гарадоў далёкіх і блізкіх» (канец XIV ст.), у 1430 г. сярод гарадоў, якія падтрымалі абранне Свідрыгайлы вялікім князем. Узнік на месцы ўмацаванага гарадзішча.
У другой чвэрці XV ст. належаў князю Дз. С. Друцкаму-Зубравіцкаму па пазванні Сякіра. Яго дачка Марына выйшла замуж за князя С. С. Гальшанскі-Трабскім і валодала Быхавам сумесна з мужам, а потым як удава. Памерла каля 1495 г., завяшчала Быхаў свайму ўнуку А. Гаштольду. Найбуйнейшыя магнаты свайго часу А. Гаштольд і яго адзіны сын Станіслаў валодалі Быхавам да смерці Станіслава ў 1542 г., потым усе маёнткі Гаштольдаў адышлі да вялікага князя Жыгімонта Старога. Быхаў быў ператвораны ў цэнтр дзяржаўнага староства, здадзенага ў заклад князю І. Саламярэцкаму, які ў 1556 г. Быхаў пераклаў Гераніму Хадкевічу. Апошні ў 1560 г. атрымаў прывілей на валоданне Быхавам у якасці лена, пазней — у якасці вотчыны.
Пасля шлюбу дачкі Я. К. Хадкевіча Ганны з сынам канцлера Л. Сапегі Янам Станіславам у 1621 г. Быхаў перайшоў да Сапегаў. Горадам валодалі Сапегі: Казімір Леў (з 1635 г.), Павел Ян (1656—1665 гг.), Казімір Ян (да 1720 г.), Юры Станіслаў (да 1732 г.), Антоній Казімір (да 1739 г).
У 1-й палове XVII ст. ў адрозненне ад мястэчка Новы Быхаў Быхаў пачынаюць называць Старым Быхавам. Быў цэнтрам вялізнага Быхаўскага графства ў Аршанскім павеце. У 1648 г. горад асаджала, але не здолела ўзяць казацкае войска Ф. Гаркушы. Падчас вайны Расіі з Рэччу Паспалітай 1654—1667 гг. Быхаў спярша вытрымаў працяглую аблогу расійскіх войскаў у 1654—1656 гадах, аднак у 1657 годзе захопнікі штурмам авалодалі ім. У 1660—1661 гадах пасля непрацяглай аблогі войска Вялікага Княства Літоўскага вызваліла горада.
У Паўночную вайну 1700—1721 гадоў важны стратэгічны пункт. 5 кастрычніка 1702 года прычыны пераходу Сапегаў на бок Швецыі цар маскоўскі Пётр I зруйнаваў горада і замак. У 1737 годзе пры кляштары адкрылася школа. На 1747 год у Быхаве было 247 двароў, працавалі бібліятэка, паташня, саладоўня, лазня, астрог. Насельніцтва групавалася ў мяшчанскай і яўрэйскай абшчынах. За карыстанне зямлёй яны плацілі ўладальніку горада грашовы чынш і выконвалі павіннасці ў замку. На 1755 год — 534 двары, малітоўная школа, 9 гандлёвых радоў; штогод праводзіліся 3 кірмашы.
Расійская імперыя
У выніку першага падзелу Рэчы Паспалітай (1772) Быхаў апынуўся ў складзе Расійскай імперыі, дзе стаў цэнтрам Быхаўскага павета Магілёўскай губерні (у 1796—1802 гадах заштатны горад Беларускай губерні). 16 жніўня 1781 года ён атрымаў герб: «у чырвоным полі дзве скрыжаваныя чыгунныя гарматы». На 1783 год у Быхаве было 534 будынкі, працавала павятовае вучылішча. У 1781 годзе з’явіўся генеральны план, згодна з якім горад набыў рэгулярную структуру. У гэты час існавалі 3 уязныя брамы: Падольная (Дольная), што вяла да Дняпра, Магілёўская (у паўночнай частцы горада) і Рагачоўская (навабыхаўская, у паўднёвай частцы). На 1825 год у Быхаве было 569 будынкаў, 2 навучальныя ўстановы, 8 крамаў, 13 корчмаў, 3 лазні, 5 садоў, 5 гаспадарскіх дамоў. Існаваў замак з 2 вежамі і 8 калонамі, мелася карцінная галерэя.
Па здушэнні вызваленчага паўстання (1830—1831) расійскія ўлады канфіскавалі Быхаўскі маёнтак у Сапегаў. На 1841 год у горадзе 652 будынкі, 19 вуліц і завулкаў, флянелевая фабрыка. У часы нацыянальна-вызваленчага паўстання (1863—1864) у ваколіцах Быхава дзейнічаў аддзел на чале з І. Анцыпам. На пачатак 1880-х — 809 будынкаў, у тым ліку 3 цагляныя, 2 прадпрыемствы з вырабу запалак і цэглы, крупадзёрка, 4 ветраныя млыны, двухкласая павятовая і прыходскае вучылішча, 1 цагляная і 3 драўляныя цэрквы, 2 касцёлы, сінагога, 10 малітоўных школ; гарбарная майстэрня (з 1880), тэлеграфная станцыя (з 1882), працавалі 84 гандлёвыя пункты. Згодна з вынікамі перапісу 1897 года ў Быхаве было 816 будынкаў, на галоўных вуліцах з’явіліся дашчатыя тратуары (1876), газавыя ліхтары (1878), усталяваны гарадскі гадзіннік (1879), запрацавалі бальніца (6 ложкаў), аптэка, паштовая і натарыяльная канторы. У 1902 годзе праз горад прайшла чыгунка, якая надала моцны імпульс яго эканамічнаму развіццю. На 1911 год працавалі 6 навучальных устаноў, у тым ліку чатырохкласная гарадская, ніжэйшая і рамесная вучылішча, прыходскія мужчынская і жаночая вучылішча, 2 царкоўна-прыходскія школы. У жніўні 1913 года адкрыўся першы кінатэатр, запрацавалі мукамольнай і лесапільнай прадпрыемствы. У 1916 годзе ў Быхаве збудавалі мост праз Дняпро. У Першую сусветную вайну 5 сакавіка 1918 года горад занялі нямецкія войскі, пазней — корпус Ю. Доўнар-Мусніцкага. 11 лістапада 1918 сюды ўвайшлі савецкія войскі.
Найноўшы час
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай Быхаў абвяшчаўся часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі ён увайшоў у склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі перададзены ў склад РСФСР. У 1924 годзе Быхаў вярнулі БССР, дзе ён стаў цэнтрам раёна. На 1926 год у горадзе было 1120 будынкаў, адбыўся ўвод у эксплуатацыю электрастанцыі. У 1930-я гады савецкія ўлады ўзарвалі званіцу касцёла Беззаганнага Зачацця Найсвяцейшай Дзевы Марыі, помнік архітэктуры XVIII ст. . У Другую сусветную вайну з 5 ліпеня 1941 года да 28 чэрвеня 1944 горада знаходзілася пад нямецкай акупацыяй. Пасля вайны савецкія ўлады зруйнавалі будынак касцёла.
1 верасня 2013 года ў Быхаве прайшоў Дзень беларускага пісьменства, у цэнтры горада адбылося ўрачыстае адкрыццё скульптурнай кампазіцыі «Баркулабаўскі летапіс». Да юбілейнага свята адкрыліся абноўленыя цэнтр культуры, кінатэатр, фізкультурна-аздараўленчы цэнтр, чыгуначная і аўтобусная станцыі; пачалася рэстаўрацыя замка Хадкевічаў і Сапегаў.
Эканоміка
Прадпрыемствы харчовай, дрэваапрацоўчай прамысловасці. Гасцініца «Днепр».
Адукацыя
У Быхаве працуюць 4 сярэднія, музычная школы.
Культура
Дзейнічаюць 6 бібліятэк. У 1979 годзе адкрыўся гістарычна-краязнаўчы музей.
Канстанцін Васілевіч Вераніцын
Біяграфія
Паходзіў з прыгонных сялян памешчыкаў Бондыравых, прозвішча яго было Васільеў (або Васілёў), атрымаўшы вольную ў 1851 годзе ён прыпісаўся да гарадоцкіх мяшчан і ўзяў прозвішча Вераніцын.
Вучыўся ў Гарадоцкім прыходскім вучылішчы, Віцебскай гімназіі (1845—1852), Пецярбургскай медыка-хірургічнай акадэміі (1852—1854). З акадэміі ў 1854 быў выключаны, але гэта Вераніцына не спыніла. У 1857 як пансіянер Вольнага эканамічнага таварыства паступіў у Горы-Горацкі земляробчы інстытут адразу на трэці курс. У 1859 выдатна (у пераліку выпускнікоў быў першым) скончыў інстытут са званнем агранома, абараніў дысертацыю «О белорусском хозяйстве». Некаторы час працаваў кіраўніком прыватнага маёнтка. У 1863—1874 жыў і працаваў у Пецярбургу ў губернскай па сялянскіх справах установе і Галоўным таварыстве расійскіх чыгунак.
Села
Села:
Канстанцін Васілевіч Вераніцын
Біяграфія
У 1874—1879 працаваў выкладчыкам прыродазнаўства, геаграфіі і гісторыі ў Маладзечанскай настаўніцкай семінарыі. З 1880 служыў у Пецярбургу ў апараце Міністэрства шляхоў зносін. Жыў у доме па адрасу Поварскі завулак, 12, у якім у розныя часы жылі вядомыя рускія літаратары А. Някрасаў, М. Чарнышэўскі, І. Тургенеў. У 1900 выйшаў у адстаўку ў чыне стацкага саветніка.
Памёр 13 (26) жніўня 1903 у Лясным участку (цяпер Выбаргскі раён Санкт-Пецярбурга) ад наступстваў кровазліцця ў мозг і быў пахаваны на Мітрафаніеўскіх могілках.
Творы
У рукапісных сшытках фальклорных і літаратурных твораў А. Рыпінскага яму прыпісваюцца паэмы «Тарас на Парнасе» (тэкст з паметай: 1855, 15 красавіка, Гарадок) і «Два д’яўлы» (з паметай: 7.4.1860, Масква). Моўныя асаблівасці і рэаліі несумненна сведчаць пра сувязь апошняга твора з Віцебскам, а таксама пра тое, што аўтарства абедзвюх паэм належыць адной асобе. На карысць аўтарства К. Вераніцына сведчыць таксама яго біяграфія.
Ушанаванне памяці
У 2001 годзе на радзіме К. Вераніцына ў Астраўлянах і Гарадку пастаўлены мемарыяльныя знакі ў гонар паэмы «Тарас на Парнасе» і яе верагоднага аўтара.
Крушынка
Назву Крушынка маюць:
Караль Гутэн-Чапскі
Караль Юзаф Патрыцы Ігнацы Клеменс Геранім Гутэн-Ча́пскі ( — ) — дзяржаўны і грамадскі дзеяч.
Біяграфія
З роду Чапскіх, сын Францішка Станіслава.
Вучыўся ў Віленскім піярскім калегіуме, пасля ў Варшаве.
Шамбялян (камергер) караля Станіслава Аўгуста Панятоўскага. Ганаровы куратар (папячыцель) школ Слуцкага павета. (1811). У час вайны 1812 пасля адступлення раскіх войск увайшоў у склад створанай у Мінску камісіі часовага кіравання, потым дырэкгар скарбовага аддзела адміністрацыі Мінскага дэпартамента. Пасля разгрому войск Напалеона эмігрыраваў, даставіў у Кракаў касу Часовага ўрада Вялікага княства Літоўскага. Пасля амністыі вярнуўся ў Беларусь. У 1808 і 1816 выбіраўся маршалкам шляхты Мінскага павета. Член масонскай ложы «Шчаслівае вызваленне» ў Нясвіжы, ганаровы член ложы «Дасканалае адзінства» ў Вільні. Член Адукацыйнай камісіі ў Вільні (1820).
Валодаў Станькавам у Мінскім, Жупранамі ў Ашмянскім павеце.
Міхась Васілёк
Міхась Васілёк, сапр. Міхаіл Восіпавіч Касцевіч (, в. Баброўня, цяпер  — ; Псеўданімы: Язэп Гром) — беларускі паэт.
Біяграфія
Нарадзіўся ў сям’і лесніка, пляменнік Макара Касцевіча (Краўцова). Сярэднюю адукацыю атрымаў у 1921 у расійскім Казлове (Мічурынску), дзе разам з бацькамі быў у бежанстве. У 1922 вярнуўся на радзіму.
Пасля вызвалення працаваў у скідальскай раённай газеце «Чырвоны сцяг» (1944—1946), пазней — у абласной газеце «Гродзенская праўда». Член Саюза пісьменнікаў СССР (з 1945).
Памер у Гродне, пахаваны на праваслаўных гродзенскіх могілках.
Творчасць
У друку выступаў з 1926 у віленскіх выданнях.
Першы зборнік лірыкі «Шум баравы» выйшаў у Вільні ў 1929 годзе. У 1937 годзе адміністрацыйная ўлада наклала на яго канфіскацыю. Рукапіс другога зборніка быў канфіскаваны дэфензівай і знішчаны (1934). У 1937 годзе ў Вільні выйшаў зборнік «З сялянскіх ніў».
У савецкі час выдадзены кнігі паэзіі «Выбраныя вершы» (1950), «Выбраныя творы» (1955), «Зоры над Нёманам» (1963), «Вершы» (1973).
Ушанаванне памяці
У Горадні імем паэта названа вуліца, на якой стаяў дом паэта.
Шарагі
Назву Шарагі́ маюць:
Давядзенне да абсурду
Давядзенне да абсурду або доказ ад «процілеглага» (лац. Reductio ad absurdum) — адзін з самых выкарыстоўваных метадаў доказу сцвярджэнняў. Гэты спосаб заснаваны на праўдзівасці формулы ў класічнай логіцы і законе двайнога адмаўлення.
Доказ сцвярджэння A праводзіцца так. Спачатку прымаюць здагадку, што сцвярджэнне A няправільна, а затым даказваюць, што пры такой здагадцы было бы дакладна некаторае сцвярджэнне B, якое загадзя памылкова. Атрыманая супярэчнасць даказвае, што зыходная здагадка была памылковай, і таму правільнае сцвярджэнне \neg\neg A, якое па закону двайнога адмаўлення раўназначна сцвярджэнню A.
У інтуіцыйнай логіцы закон выключанага трэцяга не працуе, таму такія доказы ў ёй не прымаюцца.
Прыклад
Доказ ірацыянальнасці ліку \sqrt{2}.
Дапусцім процілеглае: хай \sqrt{2} — рацыянальны лік. Тады яго можна прадставіць у выглядзе нескарачальнага дробу \frac{m}{n}, дзе m і n — цэлыя лікі. Узвядзём меркаваную роўнасць у квадрат: Адгэтуль варта, што m^2 цотна, значыць, цотна і m. Такім чынам, m^2 падзяляецца на 4, значыць, n^2 і n таксама цотныя. Гэтае сцвярджэнне супярэчыць нескарачальнасці дробу \frac{m}{n}. Значыць, зыходнае сцвярджэнне памылкова, і \sqrt{2} — ірацыянальны лік.
Бараўлёва (Смаленская вобласць)
Бараўлёва (Боровлево) — вёска ў Веліжскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Веліжскага гарадскога паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з кастрычніка 1941 года, вызвалена ў сакавіку 1943 года.
Лукомскае вадасховішча
Луко́мскае — вадасховішча ў Чашніцкім раёне Віцебскай вобласці Беларусі, на рацэ Лукомка, каля вёскі Рудніца.
Малы (Жоўкіўскі раён)
Малы (Ма́лий) — вёска ў Жоўкіўскім раёне Львоўскай вобласці Украіны.
Лукомскае вадасховішча
Вадасховішча створана ў 1951 годзе плацінай Лукомскай ГЭС на рацэ Лукомка. Плошча паверхні 0,68 км². Даўжыня 3 км, найбольшая шырыня 0,12 км. Найбольшая глыбіня 6,2 м. Аб'ём вады 1,1 млн м³. Берагі вадасховішча абрывістыя вышынёй 10—15 м у нізоўі і спадзістыя ў вярхоўі.
Лукомскі
Лукомскі — прозвішча.
Вядомыя носьбіты:
Рут Арнан
Рут Арнан (‏רות ארנון‏‎; нар., ; дзявочае прозвішча Розенберг) — ізраільскі біяхімік і імунолаг, адна з распрацоўшчыкаў глатырамера ацэтату як прэпарата ад рассеянага склерозу, «эрліхаўскі» прафесар імуналогіі ў Інстытуце Вейцмана, дзе вядзе даследаванні ў галіне вакцынацыі супраць грыпу і раку. Член Ізраільскай акадэміі прыродазнаўчых і гуманітарных навук (з 1990), была віцэ-прэзідэнтам (2004—2010) і прэзідэнтам гэтай акадэміі (2010—2015, першая жанчына на гэтай пасадзе).
Чэмпіянат свету па снукеры сярод аматараў 2013
Чэмпіянат свету сярод аматараў 2013 — непрафесійны турнір па снукеры, які праходзіў з 28 лістапада па 8 снежня 2013 года ў Даўгаўпілсе, Латвія. Турнір стаў 34-м чэмпіянатам свету па снукеры сярод аматараў, які быў заснаваны ў 1963 годзе.
Шараі
Назву Шараі́ маюць:
Жамойцкая Вікіпедыя
Жамойцкая Вікіпедыя (па-жамойцку: Žemaitėška Vikipedėjė) — раздзел Вікіпедыі на жамойцкай мове.
Раздзел заснаваны 25 сакавіка 2006 года. Станам на 1 2023 года змяшчае  NaN артыкулs.
Марыя I (каралева Партугаліі)
Сям’я і дзеці
У чэрвені 1760 года Марыя ажанілася са сваім дзядзькам, малодшым братам яе бацькі, донам Педру (1717—1786), які аўтаматычна стаў каралём-кансортам Педру III пасля яе ўзыходжання на прастол. Дзеці:
Кіраванне
У лютым 1777 года, пасля смерці бацькі, Марыя была абвешчана каралевай Партугаліі разам з мужам, каралём-кансортам Педру III. Перш за ўсё каралева звольніла прэм’ер-міністра маркіза дэ Памбала, які набыў вялікую ўладу пры яе бацьку.
1 кастрычніка 1777 года ў палацы Ла-Гранха Марыя I падпісала новы мірны дагавор, які паклаў канец Іспана-партугальскай вайне 1776—1777 гадоў.
Найбольш значнымі падзеямі яе кіравання былі членства Партугаліі ва Узброеным нейтралітэце з ліпеня 1782 і саступка Аўстрыяй Партугаліі ў 1781 годзе заліва Мапуту.
Каралева Марыя пакутавала ад рэлігійнай маніі і меланхоліі, што пасля 1799 года зрабіла яе няздольнай да выканання каралеўскіх абавязкаў. Рэгентам пры ёй да самай яе смерці быў сын Жуан.
Напалеонаўскія войны
Адмова Партугаліі ў 1807 годзе далучыцца да кантынентальнай блакады Вялікабрытаніі паслужыла апошняй кропляй у і так нялёгкіх іспана-партугальскіх адносінах. Іспанія, якая была пад уладай Францыі, уварвалася ў Партугалію на чале з генералам Жуно. Па патрабаванні брытанскага ўрада ўся каралеўская сям’я збегла ў Бразілію і ўсталявала ўрад у выгнанні ў Рыа-дэ-Жанэйра. 23 снежня Жуно афіцыйна стаў галоўнакамандуючым Арміяй Партугаліі. 1 лютага 1808 года Напалеон прызначыў яго генерал-губернатарам Партугаліі, фактычна зрабіўшы Жуно кіраўніком новай васальнай тэрыторыі французскай імперыі.
1 жніўня 1808 года брытанскі генерал Артур Уэлінгтан высадзіў у Лісабоне брытанскую армію і такім чынам пачаў вайну на Пірэнейскім паўвостраве.
25 верасня 1808 года генерал Джон Мур быў прызначаны камандуючым англійскім экспедыцыйным корпусам (каля 35 тыс. чал.) у Партугаліі. 16 студзеня 1809 года англічане былі разгромлены ў бітве пры Ла-Каруньі, а Джон Мур загінуў.
У 1815 годзе ўрад рэгента прысвоіў Бразіліі статус каралеўства, і Марыя была абвешчана Каралевай Партугаліі і Бразіліі. Калі Напалеон быў нарэшце пераможаны ў 1815 годзе, Марыя і яе сям’я засталіся ў Бразіліі. Там Марыя памерла 20 сакавіка 1816 года. Пахавана ў Лісабоне ў Базіліка-да-Эштрэла
Яе сын-рэгент афіцыйна стаў каралём Жуанам VI.
Майкл Джадж
Майкл Джадж (Michael Judge; нар., , Ірландыя) — ірландскі былы прафесійны гулец у снукер.
Малы Дорашыў
Малы Дорашыў (Ма́лий До́рошів) — вёска ў Жоўкіўскім раёне Львоўскай вобласці Украіны.
Кнігаўка
Кні́гаўка, ка́ня (Vanellus vanellus) — невялікая птушка сямейства сяўцовых атрада сеўцападобных.
Назва
Народныя назвы: кныга, чайка, кігіка.
Апісанне
Даўжыня цела 28-34 см, размах крылаў 66-80 см, маса каля 200 г. Галава, шыя і валлё чорныя, з сіне-зялёным металічным бляскам, спіна аліўкава-зялёная з пурпуровым адлівам, грудзі і брушка белыя. На галаве доўгі вузкі чубок. Крылы шырокія, закругленыя на канцах. Маладыя цёмна-шэра-карычневыя са светлым жыватом i больш кароткiм чубам. Голас: гучнае, трошкi хрыплае «кiі-р-вi», «кіі-р-віі».
Пашырэнне
Месцы пражывання — лугi з сярэдняй вiльготнасцю, пашы, вiльготныя палi паблiзу лугоў, дэльты рэк, берагi i рачныя астравы (даходзіць да вышыні ў 800—900 м, у выключных выпадках — да 1000 м в.у.м.).
Арэал ад Еўропы (акрамя крайніх паўночнага ўсходу і поўдня) шырокiм поясам праз Цэнтральную Азiю да Цiхага акіяна. Пералёты ў (канцы ІІ) III—IV, (канец V) VI—XI. Паўднёва-заходнія папуляцыі аселыя (напрыклад, у Вялікабрытаніі, Францыі, Паўночнай Італіі, Іспаніі, Турцыі). Распаўсюджаная па ўсёй тэрыторыі Беларусі, адзін з найбольш звычайных пералётных і транзітна мігрыруючых відаў кулікоў (народныя назвы кігіка, кныга, чайка). Месца зiмовак: Заходняя i Паўднёвая Еўропа, Брытанскiя астравы, Малая, Паўднёвая i Усходняя Азiя, Японскiя астравы, Паўночная Афрыка.
Асаблівасці біялогіі
Лётае не хутка, але манеўрана. Корміцца насякомымі, іх лічынкамі, таксама малюскамі, чарвямі, насеннем раслін.
Гняздо ў неглыбокай ямцы сярод нiзкай раслiннасцi на адкрытым месцы, скупая высцiлка з сухой травы, D = 10-14 см, H = ~2 см. Яйкi: 4 (2-5), грушападобныя, аліўкавыя, алiўкава-зялёныя альбо светла-зялёныя, часам гліністыя або карычневыя. Дробныя i густыя чорныя альбо карычневыя плямы. Памеры: 46 х 33 мм (42-50 х 31-34 мм).
Птушаняты пачынаюць лётаць праз месяц.
У міфалогіі
У вершы Аркадзя Куляшова «Мая Бесядзь» распавядаецца легенда аб нараджэнні рэк. Стваральнікамі блакітна-вадзяных зямных стужак былі птушкі. Вялікія намаганні давялося ім прыкласці, каб выкапаць бясконцае мноства рэчышчаў. Адна толькі каня цешылася адпачынкам ды кпіла з працавітых птушак, за што яны паслалі ёй вечны праклён:
Джэймс Джордж Фрэзер
Джэймс Джордж Фрэзер (Фрэйзер) (Sir James George Frazer; 1 студзеня 1854, Глазга, Шатландыя - 7 мая 1941, Кембрыдж) — брытанскі антраполаг, культуролаг, фалькларыст і гісторык рэлігіі, прадстаўнік класічнай англійскай сацыяльнай антрапалогіі, які ўнёс вялікі ўклад у вывучэнне татэмізма, магіі і трансфармацыі рэлігійных вераванняў на працягу гісторыі чалавецтва. Аўтар 12-томнай працы «Залатая галіна» («The Golden Bough»).
Біяграфічныя звесткі
Атрымаў адукацыю юрыста, але ніколі не займаўся юрыдычнай практыкай. На выбар кірунку яго навуковых даследаванняў аказала кніга Э. Б. Тайлара «Першабытная культура», пасля азнаямлення з якой Дж. Фрэзер вырашыў стаць антраполагам і паступіў у Трыніці-каледж Кембрыджскага ўніверсітэта. Вучыўся таксама ва ўніверсітэце Глазга (Шатландыя).
У сваіх даследаванняў выкарыстоўваў параўнальны метад пры аналізе звычаяў і паўсядзённай жыццядзейнасці «прымітыўных народаў». Выкладаў сацыяльную антрапалогію ва ўніверсітэце Ліверпуля.
Меў шмат вышэйшых акадэмічных узнагарод, а ў 1914 атрымаў рыцарскую годнасць.
Навуковая і даследчыцкая дзейнасць
На працягу многіх гадоў Дж. Фрэзер займаўся даследаваннямі з'яў татэмізму і табу. Прытрымліваўся канцэпцыі т.зв. «псіхічнага адзінства», паводле якой універсальнае падабенства праяў чалавечага розуму з'яўляецца важнейшым фактарам эвалюцыі чалавецтва. Ва ўспрыманні Дж. Фрэзера антрапалогія — гэта «навука аб чалавечых пачатках». Найбольш вядомая праца Дж. Фрэзера «Залатая галіна», у якой сістэматызаваны фактычны матэрыял пра першабытнкю магію, міфалогіі, татэмізм, анімізм, табу, рэлігійныя вераванні, фальклор і звычаі розных народаў. Яна была ўпершыню апублікавана ў 1890, а пазней была перакладзена на мноства моў свету. Сярод іншых значных прац — «Татэмізм і экзагамія» (1910), «Фальклор у Старым Запавеце» (1918), «Галава Гаргоны» (1918).
NGC 4199-2
NGC 4199-2 (іншыя абазначэнні — UGC 7253, MCG 10-18-11, ZWG 292.84, ZWG 293.5, VV 183, PGC 200285) — эліптычная галактыка (E) ў сузор’і Вялікая Мядзведзіца.
Гэты аб’ект не ўваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога» і быў дададзены пазней.
Ураўненне Кеплера
Ураўненне Кеплера апісвае рух цела па эліптычнай арбіце ў задачы двух цел і мае выгляд:
дзе E - эксцэнтрычная анамалія, \varepsilon - эксцэнтрысітэт, M - сярэдняя анамалія.
Упершыню гэта ўраўненне было атрымана астраномам Іаганам Кеплерам ў 1619 годзе. Адыгрывае значную ролю ў нябеснай механіцы.
Варыянты рашэння ўраўнення Кеплера
Ураўненне Кеплера ў класічнай форме апісвае рух толькі па эліптычных арбітах, гэта значыць пры 0 ≤ ε <1. Рух па гіпербалічнай арбітах (ε > 1) падпарадкоўваецца гіпербалічнаму ўраўненні Кеплера, падобныя па форме з класічным. Рух па прамой лініі (ε = 1) апісваецца радыяльным ураўненнем Кеплера. Нарэшце, для апісання руху па парабалічнай арбіце (ε = 1) выкарыстаюць ураўненне Баркера. Пры ε < 0 арбіт не існуе.
Задача, якая прыводзіць да ўраўнення Кеплера
Разгледзім рух цела па арбіце ў поле іншага цела. Знойдзем залежнасць становішча цела на арбіце ад часу. З II закона Кеплера вынікае, што
Тут r - адлегласць ад да цела ад цэнтра, які гравітуе, υ - сапраўдная анамалія - вугал паміж напрамкамі на перыцэнтр арбіты і на цела, μ = GM0 - твор пастаяннага прыцягнення на масу цела, якое гравітуе, a - вялікая паўвось арбіты. Адсюль можна атрымаць залежнасць часу руху па арбіце ад сапраўднай анамаліі:
Далейшае рашэнне задачы залежыць ад тыпу арбіты, па якой рухаецца цела.