cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Часлаў Пяткевіч
Біяграфія
У манаграфіі «Духоўная культура Рэчыцкага Палесся: Этнаграфічныя матэрыялы» (Варшава, 1938) з вычарпальнай паўнатой паказаў разнастайныя сферы духоўнага жыцця палешукоў: іх арыентацыю ў прасторы і часе, народныя веды пра нябесныя свяцілы, прадказанні надвор’я паводле разнастайных аб’ектаў навакольнай прыроды, старажытныя ўяўленні пра прыродныя стыхіі, раслінны і жывёльны свет; даў звесткі па нар. медыцыне і ветэрынарыі; раскрыў свет хрысціянскіх і язычніцкіх вераванняў; даў характарыстыку нар. музыцы і нар. інструментам і інш. Тэкст кнігі насычаны шматлікімі нар. апавяданнямі, легендамі, трапнымі выразамі. Асобны раздзел складаюць прыказкі і інш. вобразныя гутарковыя звароты (выслоўі, пажаданні, тосты, вітанні, падзяка, просьбы, адмовы, нараканні, выклічнікі, лаянка, каламбуры, праклёны, мянушкі, гукаперайманні і інш.), а таксама загадкі. Ад рукапісу 3-й кнігі «Грамадская культура Рэчыцкага Палесся», якая загінула ў час 2-й сусветнай вайны, захаваліся толькі апошнія раздзелы, дзе расказваецца пра кірмашы, карчму, этычныя аспекты жыцця палешукоў. Падрыхтаваў да друку і дапоўніў уласнымі матэрыяламі і каментарыямі 4-ы том «Люду беларускага» М. Федароўскага (Варшава, 1935). Яго працам характэрны дакладнасць, вычарпальная інфарматыўнасць у галіне народнага побыту і культуры Палесся, дасканалае адчуванне і перадача гутарковай мовы, жывасць выкладання матэрыялу. Скіраваў на вывучэнне Палесся К. Машынскага, дапамагаў у выданні яго кнігі «Усходняе Палессе: Этнаграфічныя матэрыялы…» (1928), узбагаціў яе сваімі этнаграфічнымі і фальклорнымі матэрыяламі.
Альсагорка
Альсаго́рка (, Альсагорка) — пасёлак у Рагачоўскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Забалацкага сельсавета.
Да 1 снежня 2009 года пасёлак уваходзіў у склад Лучынскага сельсавета.
Камлі
Камлі́ (, Комли) — вёска ў Бешанковіцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Астровенскага сельсавета.
Кіеўскія ўніяцкія мітрапаліты
Уніяцкія (грэка-каталіцкія) мітрапаліты (Вярхоўныя архіепіскапы) Кіеўскія, Галіцкія і ўсяе Русі — прадстаяцелі Уніяцкай (грэка-каталіцкай) Царквы ў Рэчы Паспалітай і Расійскай імперыі ў 1596—1839 гадах. Пасля свайго абрання зацвярджаліся Папам Рымскім.
Кафедра ўніяцкага Кіеўскага мітрапаліта знаходзілася ў Віленскім Прачысценскім саборы.
24 лютага 1807 года Папа Рымскі Пій VII падпісаў булу «In universalis Ecclesiae regimine», паводле якой абвяшчалася ўніяцкая Галіцкая мітраполія і зацвярджалася кандыдатура на пасаду мітрапаліта, як правапераемніка Кіеўскай уніяцкай мітраполіі.
Застарынне (Астровенскі сельсавет)
Застары́нне (, Застаринье) — вёска ў Бешанковіцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Астровенскага сельсавета.
Да 2004 года вёска ўваходзіла ў склад Пліскага сельсавета, у 1939—1954 гадах яго цэнтр.
Клётчына
У 1924—1927 і 1954—1973 гадах цэнтр Клётчынскага сельсавета.
Харлау
Ха́рлау - горад і адміністрацыйны раён графства Эсэкс, Англія. Размешчаны ў заходняй частцы графства, на мяжы з Хартфардшырам, на рацэ Сторт. Горад знаходзіцца паблізу аўтамагістралі М11 і з'яўляецца часткай лонданскага прыгараднага пояса. На тэрыторыі раёна пражывае 78,889 чалавек (па ацэнцы 2010 года).
Гісторыя
Харлау быў адным з «Новых гарадоў», адбудаваных у паваенны час у Паўднёва-Усходняй частцы Англіі, і стаў адным з першых гарадоў Вялікабрытаніі, у якім у паваенны час былі пабудаваны высокапавярховыя жылыя дамы. У горадзе працавалі шматлікія архітэктары, у тым ліку Джэйн Дру і Фрэдэрык Гіберд.
Кеста
Ке́ста — рака ў Лепельскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі, упадае ў возера Бярэшча (басейн Заходняй Дзвіны).
Даўжыня ракі 14 км. Сярэдні нахіл воднай паверхні 1,1 м/км. Плошча вадазбору 76 км². Пачынаецца прыкладна за 1,5 км на паўночны ўсход ад вёскі Ніўкі. Упадае з паўднёвага захаду ў возера Бярэшча за 1 км на поўнач ад вёскі Чарніца. Вадазбор на тэрыторыі Бярэзінскага біясфернага запаведніка. Прытокі — Цягбіца і інш.
Каўшы
Каўшы́ (, Ковши) — вёска ў Баранавіцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Гарадзішчанскага сельсавета. Размешчаны за 20 км на паўночны захад ад Баранавічаў, за 10 км ад чыгуначнай станцыі Мордзічы на лініі Баранавічы — Ліда.
Гісторыя
У 1897 годзе ў Сталовіцкай воласці Навагрудскага павета Мінскай губерні.
З 1921 года ў складзе Польскай Рэспублікі, у Сталовіцкай гміне Баранавіцкага павета Навагрудскага ваяводства.
З 1939 года ў складзе БССР. З 15 студзеня 1940 года ў Гарадзішчанскім раёне Баранавіцкай, з 8 студзеня 1954 года Брэсцкай абласцей, з 25 снежня 1962 года ў Баранавіцкім раёне.
У Вялікую Айчынную вайну з канца чэрвеня 1941 года да ліпеня 1944 года акупіраваны нямецка-фашысцкімі захопнікамі. На франтах вайны загінуў 1 вясковец.
Да 17 лютага 1975 года вёска ўваходзіла ў склад Гірмантаўскага сельсавета, да 6 жніўня 1979 года знаходзілася ў адміністрацыйным падпарадкаванні Гарадзішчанскага пассавета , да 26 чэрвеня 2013 года ўваходзіла ў склад Гірмантаўскага сельсавета.
Купніно
Купніно́ (, Купнино) — вёска ў Шумілінскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Обальскага сельсавета.
Крупеніна (Шумілінскі раён)
Крупе́ніна (, Крупенино) — вёска ў Шумілінскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Обальскага сельсавета.
Амельна
Аме́льна (, Омельно) — вёска ў Рагачоўскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Побалаўскага сельсавета.
Нарвежская літаратура
Нарвежская літаратура — літаратура на нарвежскай мове, альбо напісаная нарвежскімі аўтарамі (на букмале і нованарвежскай мовах).
Гісторыя нарвежскай літаратуры ўзыходзіць да часоў паганскай эдычнай і скальдычнай паэзіі IX—X стагоддзяў. Да найбольш значных помнікаў дахрысціянскай нарвежскай літаратуры і пісьменнасці адносяцца рунічныя надпісы на камянёх, напісаныя на старажытнаскандынаўскай мове і якія выкарыстоўваліся ў паганскіх набажэнствах. Найстаражытнейшыя скандынаўскія літаратурныя помнікі «Малодшая Эда» і «Старэйшая Эда» ў роўнай ступені маюць дачыненне да гісторыі нарвежскай, ісландскай і дацкай літаратуры.
У перыяд з XIV па XIX стагоддзі ў літаратуры Нарвегіі быў гэтак званы цёмны перыяд. Народжаныя ў Нарвегіі пісьменнікі, як Людвіг Хольберг і Даратэя Энгельбрэтсдатэр, зрабілі ўнёсак у літаратуру Даніі і іншых сумежных краін. З праявай нацыяналізму і барацьбы за незалежнасць у пачатку XIX стагоддзя ў нарвежскай літаратуры абазначыўся новы перыяд. Драматург Генрык Вергелан з'яўляўся найбольш значнай фігурай гэтага этапу, а працы Генрыка Ібсена дазволілі літаратуры Нарвегіі заняць годнае месца ў заходнееўрапейскай літаратуры. У XX стагоддзі найбольш значнымі прадстаўнікамі літаратуры Нарвегіі былі два нобелеўскіх лаўрэаты — Кнут Гамсун і Сігрыд Унсет.
Адам Трыпус
Біяграфія
Паходзіць з Вялікай Бераставіцы на Гродзеншчыне. У часы змагання за незалежнасць у 1920-я гады з'яўляўся павятовым камендантам Гродзенскага павета і сябрам Гродзенскага акруговага штаба антыпольскага партызанскага руху, арганізаванага ўрадам БНР Вацлава Ластоўскага.
Патрыс Эўра
Патры́с Лаці́р Эўра́ (Patrice Latyr Evra; нар., , Сенегал) — былы французскі футбаліст сенегальскага паходжання, левы абаронца. Ігрок нацыянальнай зборнай Францыі (2004—2016).
Адам Трыпус
Біяграфія
У 1920—21 гг. — настаўнік Віленскага беларускага прытулку. На пачатку 1921 г. арыштоўваўся польскімі ўладамі.
Патрыс Эўра
Раннія гады
Патрыс нарадзіўся ў сям’і дыпламата. У шасцігадовым узросце ён з бацькамі перабраўся з Сенегала ў Еўропу. З 1984 па 1998 гады жыў з бацькамі ў прыгарадзе Парыжа. У Патрыса было ўвогуле 25 братоў і сясцёр, хоць двое з іх загінулі.
Адам Трыпус
Біяграфія
Быў сярод заснавальнікаў Гродзенскага аддзялення Беларускага таварыства дапамогі ахвярам вайны. З 1921 г. працаваў настаўнікам Гродзенскай беларускай гімназіі, а таксама быў адным з кіраўнікоў беларускага прытулку для дзяцей у Гродна.
Красны Вугал
Назву Кра́сны Ву́гал маюць:
Патрыс Эўра
Раннія гады
З’яўляючыся падлеткам, Эўра гуляў на пазіцыі нападніка за моладзевы склад «Пары Сен-Жэрмен».
Адам Трыпус
Біяграфія
Вылучаўся ад Блоку нацыянальных меншасцей, у які ўваходзілі беларусы, на выбарах у польскі сойм па акрузе ў Беластоку.
Патрыс Эўра
«Манака»
У 1998—2000 гадах гуляў у Італіі, пазней вярнуўся ў Францыю, стаўшы іграком «Ніцы». У 2002 годзе перайшоў у «Манака», з якім у 2004 годзе дайшоў да фіналу Лігі чэмпіёнаў.
Адам Трыпус
Біяграфія
У 1923 годзе абвінавачваўся польскімі ўладамі ў антыдзяржаўнай дзейнасці і праходзіў у судовым працэсе ў Беластоку па «справе 45-ці» (супраць беларускіх актывістаў).
Патрыс Эўра
«Манчэстэр Юнайтэд»
У 2006 годзе стаў іграком «Манчэстэр Юнайтэд», дзе гуляў на працягу 8 гадоў. Па выніках сезонаў 2006/07, 2008/09 і 2009/10 Эўра ўваходзіў у сімвалічную зборную 11 найлепшых ігракоў Прэм’ер-лігі па версіі Прафесійнай футбольнай асацыяцыі.
Адам Трыпус
Біяграфія
З другой паловы 1920-х гг. жыў у Брэсце, працаваў настаўнікам у в. Ратайчыцы. Пасля вайны працаваў у Брэсцкім раённым аддзеле адукацыі і ў педагагічным інстытуце. Трагічна загінуў у Брэсце ў 1965 годзе. Быў знойдзены на вуліцы ў выніку збіцця невядомымі пры нявысветленых абставінах. Памёр ва ўзросце 70 гадоў. У пасведчанні аб смерці прычынай смерці быў пазначаны «гіпертанічны крыз». Пахаваны на Трышынскіх могілках у Брэсце.
Патрыс Эўра
«Ювентус»
У ліпені 2014 года перайшоў у «Ювентус», падпісаўшы двухгаовы кантракт. У чэрвені 2016 года падоўжыў пагадненне яшчэ на год, аднак у новым сезоне страціў месца ў асноўным складзе, правёўшы ў чэмпіянаце Італіі толькі 6 матчаў.
Адам Трыпус
Ушанаванне памяці
У 2008 быў урачыста ўсталяваны і асвечаны помнік Адаму Трыпусу на Трышынскіх могілках у Брэсце. Усталяванне помніка было прымеркавана да 90-годдзя БНР. Пры адкрыцці помніка прысутнічалі людзі, якія асабіста ведалі Адама Трыпуса (спадар Георгій Грынкевіч), і людзі, якія ведалі сям'ю Адама Трыпуса, яго дачку Ірыну Трыпус. Яна жыла ў Брэсце і была выкладчыцай польскай, нямецкай і англійскай моў.
Клішы
Да 20 мая 1960 года вёска ўваходзіла ў склад Астровенскага сельсавета, да 9 ліпеня 1965 года — у склад Пліскага сельсавета , да 21 верасня 1987 года — у склад Астровенскага сельсавета , да 8 красавіка 2004 года — у склад Пліскага сельсавета.
Патрыс Эўра
«Марсель»
У студзені 2017 года перайшоў у «Марсель». 2 лістапада 2017 года, перад матчам Лігі Еўропы супраць «Віторыю», Эўра нанёс удар нагой заўзятару, за што атрымаў чырвоную картку яшчэ да пачатку матча. 10 лістапада УЕФА дыскваліфікавала Эўра за гэты ўчынак да чэрвені 2018 года, пасля чаго яго кантракт з «Марселем» быў разарваны.
«Вест Хэм Юнайтэд»
У лютым 2018 года падпісаў кантракт з «Вест Хэм Юнайтэд» да канца сезона 2017/18. У маі 2018 года «Вест Хэм Юнайтэд» абвясціў аб раставанні з абаронцам.
Дасягненні
«Манака»:
Сверкаў
Све́ркаў (, Сверков) — былы пасёлак у Рагачоўскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіў у склад Забалацкага сельсавета.
Патрыс Эўра
Дасягненні
«Манчэстэр Юнайтэд»:
Сверкаў
Да 1 снежня 2009 года пасёлак уваходзіў у склад Лучынскага сельсавета.
Скасаваны ў 2014 годзе.
Патрыс Эўра
Дасягненні
«Ювентус»:
Крупеніна (Бешанковіцкі раён)
Крупе́ніна (, Крупенино) — вёска ў Бешанковіцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Астровенскага сельсавета.
ЦЭЦ-4 (Мінск)
ЦЭЦ-4 — філіял РУП «Мінскэнерга» — прадпрыемства энергетыкі ў паўднёва-заходняй частцы Мінска.
Тэхніка-эканамічнае абгрунтаванне для будаўніцтва новай магутнай загараднай ЦЭЦ было выканана «УНДПІэнергапрам» у 1967 годзе. Аднак будаўніцтва Мінскай ЦЭЦ-4 на пляцоўцы плошчай 192,8 га, размешчанай на задах ад беларускай сталіцы, за кальцавой аўтамабільнай дарогай, пачалося толькі ў 1972 годзе. Дабудаваная ў 1977 годзе. 30 верасня 1977 г. адбыўся пуск першага энергетычнага комплексу ў складзе турбіны ПТ-60 і катла БКЗ-420. Вызначаная магутнасць 1035 МВт. У асноўным станцыя працуе па цеплавому графіку нагрузак, але, ў сувязі з высокай эканамічнасцю блокаў, станцыя прыцягваецца да рэгулявання электрычнай нагрузкі ў гадзіны дзённага і вячэрняга максімумаў.
Забяспечвае цяплом і электрычнасцю ўсю паўднёва-заходнюю частку Мінска, а менавіта жылыя раёны Малінаўка, Паўднёвы Захад, Сухарава, Кунцаўшчыну, Захад, Красны Бор і Каменную Горку. ЦЭЦ размешчана за межамі Мінскай кальцавой аўтадарогі, таму мінімальна ўплывае на экалагічную абстаноўку ў горадзе.
Агульныя звесткі
Магутны цеплафікацыйны комплекс, створаны на базе Мінскай ЦЭЦ-4, упершыню ў СССР рэалізаваў ідэю выкарыстання магутнай загараднай ЦЭЦ для пакрыцця базавых цеплавых нагрузак буйнога горада, а на базе пяці вадагрэйных кацельняў горада (Харкаўская, Масюкоўшчына, Курасоўшчына, Арлоўская і Заходняя), якія працуюць у адзіным тэхналагічным працэсе цеплазабеспячэння заходняй і паўднёва-заходняй частак горада Мінска — для пакрыцця пікавых нагрузак. Гэта дазволіла значна павялічыць надзейнасць і эканамічнасць усёй сістэмы цеплазабеспячэння, забяспечыць бесперабойную падачу цяпла ў дзіцячыя сады, школы, бальніцы і жылыя дамы. Выкарыстанне сучасных тэхналогій кіравання, а таксама перадавых навуковых распрацовак у энергетычнай сферы прадвызначыла вельмі нізкія ўдзельныя расходы ўмоўнага паліва на адпачынак электраэнергіі — ад 200,0 да 209,3 г/кВтг — а таксама цеплаэнергіі — ад 169,07 да 169,84 кг/ГКал.
На станцыі ўстаноўлены тры цеплафікацыйныя турбаагрэгаты агульнай магутнасцю 280 МВт і тры энергаблокі па 250 МВт на звышкрытычныя параметры пары. Станцыя мае рознатыповае абсталяванне з рознымі тэрмінамі эксплуатацыі. Асноўнае паліва — прыродны газ, рэзервовае паліва — мазут. Мае абаротную сістэму водазабеспячэння з градзірнямі.
Іван Пятровіч Тур
Іва́н Пятро́віч Тур (,, Харкаўская губерня — , ) — савецкі партыйны дзеяч.
Біяграфія
Пасля далучэння Заходняй Беларусі да СССР у Баранавічах, з верасня 1939 да 1940 — першы сакратар Баранавіцкага абласнога камітэта КП(б) Беларусі.
У 1940 — сакратар ЦК КП(б) Беларусі. У 1941—1942 сакратар Свярдлоўскага абласнога камітэта УКП(б). 1942—1944 — намеснік народнага камісара танкавай прамысловасці СССР па кадрам.
Пасля вызвалення Баранавічаў — з 8 ліпеня 1944 да 1946 — Першы сакратар Баранавіцкага абласнога камітэта КП(б) Беларусі. Падпісваў спісы на высылку польскіх асаднікаў і іх родных.
Пасля да кастрычніка 1957 — першы сакратар Велікалуцкага абласнога камітэта КПСС. З 25 лютага 1956 да 17 кастрычніка 1961 — кандыдат у члены ЦК КПСС. З кастрычніка 1957 да смерці 24 кастрычніка 1965 — намеснік дырэктара Навуковага Цэнтра біялагічных даследванняў Акадэміі навук СССР.
Пахаваны ў Маскве на Новадзявочых могілках — 6 вучастак 24 шэраг.
Антушы
Антушы́ (, Антуши) — вёска ў Рагачоўскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Побалаўскага сельсавета.
Купіна (Бешанковіцкі раён)
Ку́піна (, Купино) — вёска ў Бешанковіцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Астровенскага сельсавета.
Да 2004 года ўваходзіла ў склад Пліскага сельсавета.
Ліпнікі (Шумілінскі раён)
Лі́пнікі (, Липники) — вёска ў Шумілінскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Обальскага сельсавета.
Вітлін
Ві́тлін (, Витлин) — вёска ў Рагачоўскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Побалаўскага сельсавета.
Латыгава (Бешанковіцкі раён)
Латы́гава (, Латыгово) — вёска ў Бешанковіцкім раёне Віцебскай вобласці Беларусі. Уваходзіць у склад Астровенскага сельсавета.
Да 2004 года ўваходзіла ў склад Пліскага сельсавета.
Залессе (Чачэрскі раён)
Зале́ссе (, Залесье) — аграгарадок у Чачэрскім раёне Гомельскай вобласці Беларусі. Цэнтр Залескага сельсавета.
Геаграфія
Аграгарадок знаходзіцца за 7 км у напрамку на паўднёвы ўсход ад Чачэрска, за 72 км ад Гомеля, на перакрыжаванні аўтамабільных дарог і. У напрамку на захад ад аграгарадка працякае рака Сож са старычнымі азёрамі на яго пойме (Гарадзішча, Грабскае і інш.).
Помнікі гісторыі
Каля аграгарадка знаходзяцца паселішчы эпохі неаліту і бронзавага веку.
Лявонава (Шумілінскі раён)
Вёска знаходзіцца за 25 км у напрамку на захад ад гарадскога пасёлка Шуміліна, за 70 км ад Віцебска.
У 1927—1954 гадах цэнтр Клётчынскага сельсавета, у 1973—2000 гадах цэнтр Лявонаўскага сельсавета.
Свята-Георгіеўская царква (Слабодка)
Свята-Георгіеўская царква — праваслаўны храм у вёсцы Слабодка, Стаўбцоўскі раён.
Гісторыя
У цэнтры вёскі. Пабудавана ў пачатку 20 ст. з дрэва (па іншых звестках, царква была пабудавана ў канцы 1880-х гадоў ). Першапачаткова храм стаяў у лесе пры дарозе Тонава — Слабодка.
Архітэктура
Помнік архітэктуры мадэрна. Пабудавана па кананічным чатырохчасткавым сінадальна-царкоўным каноне: двух'ярусная шатровая прытвор-званіца (васьмярык на чацверыку), трапезная, кубападобная малітоўная зала, завершаная васьмігранным барабанам пад самкнутым сферычным купалам з макаўкай, прамавугольная ў плане апсіда з тарцовай рызніцай. Гарызантальна ашаляваныя фасады раслянёны прамавугольнымі аконнымі праёмамі ў разных ліштвах.
Востраў (Рагачоўскі раён)
Во́страў (, Остров) — вёска ў Рагачоўскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Побалаўскага сельсавета.
Латышы (Бешанковіцкі раён)
Латышы́ (, Латыши) — вёска ў Бешанковіцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Астровенскага сельсавета.
Да 2004 года ўваходзіла ў склад Пліскага сельсавета.
Бучач
Бучач — горад ва Украіне, цэнтр Бучацкага раёна Цярнопальскай вобласці. Размешчаны за 72 км на паўднёвы захад ад Цярнопаля, на абодвух берагах ракі Стрыпа. Цэнтр тэрытарыяльнай грамады. Насельніцтва — 12 514 чалавек (2011 год, 12 500 у 2006 годзе).
Размешчаны на скрыжаванні шашэйных дарог: Івана-Франкоўск — Цярнопаль,  (Бучач — Скала-Падзільска),  (Бучач — Зарваныця — Гарадышчэ). Мясцовыя дарогі — на Залаты Пацік (вядзе праз Днестр да дарогі ); Карапэць (да ); Язловэць і пгт Тоўстэ (да ).
Чыгуначная станцыя Бучач — зараз канцавая станцыя лініі з Чартківа.
Сілезія
Сіле́зія (Ślůnsk, Śląsk, Slezsko, Schlesien, Schläsing) — гістарычная вобласць у Цэнтральнай Еўропе. Большая частка Сілезіі ўваходзіць у склад Польшчы, меншыя знаходзяцца ў Чэхіі і Германіі. Найбуйнейшыя гарады: Вроцлаў, Катавіцы.
Адміністрацыйны падзел
Польская частка Сілезіі падзелена на ваяводствы:
Апольскае і Сілезскае ваяводствы складаюць Верхнюю Сілезію. Меншая частка Сілезіі ў межах Чэхіі носіць назву Чэшская Сілезія, якая разам з паўночнай часткай Маравіі складаюць Мараўска-Сілезскі рэгіён Чэхіі. Астатнія землі складаюць Оламаўцкі край.
Традыцыйна тэрыторыя Сілезіі абмяжоўвалася рэкамі Гвізда (Квіса) і Бобр. Землі на захад ад Гвізды — Верхняя Лужыца. Аднак паколькі частка Сілезіі ўваходзіла ў прускую правінцыю Ніжняя Сілезія, у Германіі Ніжнесілезская Верхняя Лужыца і Хоерсверда таксама лічацца часткай Сілезіі. Гэтыя раёны нароўні з Ніжнесілезскім ваяводствам Польшчы складаюць геаграфічны рэгіён Ніжняя Сілезія.
Гісторыя
У позняй антычнасці, некаторыя рымскія аўтары (Тацыт, Пталамей і інш.) апісалі на гэтых тэрыторыях плямёны лігіяў (лугіяў), квадаў, вандалаў, слінгіяў (ці селінгаў) і іншыя, якія былі названы гэтымі гісторыкамі «германцамі» (пад назвай «германцы» рымскія пісьменнікі маглі мець на ўвазе і іншыя аселыя «варварскія» плямёны Поўначы, у прыватнасці, славян). Квады і вандалы — германскія плямёны, якія пазней, у эпоху Вялікага перасялення народаў, пакінулі гэту тэрыторыю, лугіі і селінгі — магчыма, славяне, засведчаныя на гэтай тэрыторыі ў пазнейшы перыяд (лужычане, слянжане); паводле іншай версіі, славяне Сілезіі атрымалі імя слянжан пазней, па вандальскаму (германскаму) племю слінгіяў, якія раней жылі на гэтай тэрыторыі. У IX—X стст. значная частка вобласці была падпарадкавана Вялікамараўскай, а затым Чэшскай дзяржавай.
Да 999 уся Сілезія ўвайшла ў склад Польшчы; вобласць на захад ад ракі Бобер належала Германіі (маркграфства Мейсен). Хрысціянства распаўсюджваецца ў Сілезію з Познані, дзе з 968 г. было біскупства; у 1051 г. заснавана біскупства ў Вроцлаве. Пры падзеле Польшчы паміж сынамі Баляслава Крывавустага (1138) Сілезію атрымаў старэйшы сын караля Уладзіслаў. Уладзіслаў у 1146 г. прызнаў над сабой сюзерэнітэт Свяшчэннай Рымскай імперыі але неўзабаве быў выгнаны; у 1163 імператар Фрыдрых I Барбароса выступае на баку яго сыноў, пазбаўленых прастола, займае Сілезію і саджае іх там. З іх Баляслаў I Высокі стаў заснавальнікам Вроцлаўскага (Ніжняя Сілезія); Мечыслаў — заснавальнікам Раціборскага (Верхняя Сілезія), а Конрад — Глогаўскага княства; але апошні памёр у 1178 г. без спадчыннікаў, і яго ўладанні былі далучаны да Вроцлаўскага княства.
Сярод князёў Ніжняй Сілезіі найбольш вядомыя Генрых I Барадаты (пам. 1238), муж Св. Ядвігі, які пасля пераможнай вайны дасягнуў у 1233 г. рэгенцтва ў Польшчы і валодання Кракавам, і сын яго Генрых II Набожны, які загінуў у бітве з манголамі пры Легніцах у 1241 г. У тым жа годзе Сілезія спустошана манголамі. Ніжняя Сілезія падверглася падзелу, і былі ўтвораны Вроцлаўскае, Лігніцкае і Глогаўскае княствы; Верхняя Сілезія таксама распалася на Цешэнскае, Апольскае і Раціборскае княствы; апошняе ў 1340 г. далучана да Опаўскага, леннага ўладання чэшскіх каралёў. Да пачатку XIV стагоддзя ў Сілезіі налічвалася 18 княстваў і Ныскага княства-біскупства.
У 1327 г. чэшскі кароль Ян Сляпы быў прызнаны сюзерэнам усімі княствамі Верхняй Сілезіі і Вроцлаўскім, а ў 1329 г. — і большасцю герцагаў Ніжняй Сілезіі. У 1335 г. ён прымусіў польскага караля Казіміра III Вялікага адрачыся ад вярхоўных правоў на Сілезію. Чэшскі кароль Карл (ён жа германскі імператар Карл IV Люксембургскі) атрымаў у спадчыну Яварскае-Свідніцкае княства, якое яшчэ не прызнавала ўлады Чэхіі, пасля чаго ўся Сілезія стала здабыткам чэшскай кароны і ўвайшла ў склад Германскай імперыі. Тым не менш Сілезія разглядалася як самастойнае цэлае; яе справамі кіравалі так званыя соймы сілезскіх князёў. Насельніцтва Сілезіі адносілася варожа да вучэння Гуса, як і да чэшскіх элементаў наогул, і таму падчас Гусіцкіх войнаў Сілезію спусташалі гусіцкія арміі.
У 1526 Сілезія, разам з усім Чэшскім каралеўствам, адышла да аўстрыйскіх Габсбургаў. Сілезскія герцагі не перашкаджалі распаўсюджванню рэфармацыі ў Сілезіі. У іншым становішчы апынуліся тыя часткі Сілезіі, якія належалі непасрэдна германскаму імператару, які кіраваў імі пры дапамозе асобага генерал-губернатара. Асабліва Фердынанд II імкнуўся вярнуць жыхароў Сілезіі да каталіцтва. Падчас Трыццацігадовай вайны гэта краіна, у якой пратэстанцтва пусціла глыбокія карані, падверглася бязлітаснаму спусташэнню. Герцаг Іаан-Георг з дому Гогенцолернаў пазбавіўся свайго княства Іегерндорф за тое, што быў прыхільнікам Фрыдрыха V Пфальцкага. Пасля Вестфальскага міру 1648 г. пратэстанцкія цэрквы, за выключэннем некаторых могілкавых цэркваў, былі зачынены, а маёмасць іх канфіскавана. Герцагствы Мюнстэрберг, Саган, Опельн і Ратыбор часткай былі прададзены, часткай закладзены. Той жа суровы рэжым распаўсюджаны быў пры імператары Леапольдзе I і на герцагствы Лігніц, Волау і Брыг, якія ў 1675 г., пасля смерці Георга-Вільгельма, апошняга герцага з дому Пястаў, перайшлі да імператара. Дзякуючы ўварванню шведскага караля Карла XII пратэстанты атрымалі паводле Альтранштэдскай канвенцыі 1707 г. і імператарскага рэцэса 1709 г. права займаць грамадскія пасады; ім былі вернуты 128 храмаў і дазволена пабудаваць 6 новых. У 1740 г., са смерцю Карла VI і ўзыходжаннем на прастол Марыі-Тэрэзіі, Фрыдрых II заявіў пра свае прэтэнзіі на герцагствы Лігніц, Брыг, Волау і Іегерндорф, пасля чаго ўварваўся ў Сілезію ў снежні 1740 г.
Анямечванне Сілезіі
Пясты ў XIII стагоддзі ахвотна прымалі ў свае ўладанні нямецкіх пасяленцаў, якія прыносілі з сабой перадавыя па тых часах эканамічныя адносіны. Паступова славянскае насельніцтва ў Сілезіі пачынае анямечвацца. Гэты працэс узмацняецца ў наступныя стагоддзі — калі Сілезія трапляе пад уладу Чэхіі, якая ўваходзіла ў той час у Свяшчэнную Рымскую імперыю, дзе дзяржаўнай мовай была нямецкая. Анямечванне працягнулася, калі Сілезія становіцца часткай Прусіі, а потым і Германскай імперыі. У выніку да пачатку XX стагоддзя Сілезія ў значнай ступені з'яўлялася германамоўнай тэрыторыяй і, хоць доля славянскага насельніцтва была ўсё яшчэ досыць высокая, нямецкая мова была агульнаўжытнай.
Сілезія ў складзе Прускага каралеўства
Многія сілезцы з радасцю сустрэлі анексію Сілезіі прускім каралём Фрыдрыхам II (1740). Да канца Вайны за аўстрыйскую спадчыну (1740—1748) амаль увесь рэгіён увайшоў у склад Прусіі, за выключэннем паўднёва-ўсходніх княстваў Цешын і Опава, якімі валодалі аўстрыйскія Габсбургі. Сямігадовая вайна (1756—1763) толькі ўмацавала прускі кантроль над гэтай тэрыторыяй, і правінцыя Сілезія ў складзе Прусіі лічылася адной з самых лаяльных у адносінах да караля.
У 1815 пасля Напалеонаўскіх войнаў, у склад правінцыі ўвайшлі навакольныя тэрыторыі Гёрліца, якія былі ў валоданні Саксоніі. Да таго часу, у гарадах Ніжняй Сілезіі атрымала вялікае распаўсюджанне нямецкая мова, у той час як дыялекты польскай і чэшскай моў заставаліся гутарковымі толькі ў сельскай мясцовасці Верхняй Сілезіі.
Міжваенны перыяд
Пасля рэферэндуму, праведзенага ў Верхняй Сілезіі, на якім частка жыхароў (палякі) выказаліся за ўваходжанне ў склад Польшчы, а частка (немцы) аддалі перавагу жыць у Германіі, Ліга Нацый злічыла разумным падзяліць гэты рэгіён на дзве часткі, у адпаведнасці з перавагамі жыхароў. Усходняя частка ўтварыла аўтаномнае ў складзе Польшчы Сілезскае ваяводства (Autonomiczne Województwo Śląskie). Большая частка, аднак, засталася ў складзе Германіі і ўтварыла правінцыі Верхняя і Ніжняя Сілезія. Паводле Мюнхенскіх пагадненняў 1938 Чэшская Сілезія часова ўвайшла ў рэйхсгау Судэцкая вобласць, а Польшча атрымала спрэчную з Чэхаславакіяй Цешынскую Сілезію, але ўжо ў наступным годзе Цешын, разам з самой Польшчай, быў захоплены германскімі войскамі.
Другая сусветная вайна
З пачаткам Польскай кампаніі 1939 вермахт цалкам захапіў польскую частку Сілезіі. На гэтай тэрыторыі быў, у прыватнасці, арганізаваны лагер смерці Аўшвіц.
Сілезія пасля Другой сусветнай вайны
У 1945 Сілезія была занята савецкай арміяй. У 1945 годзе ў рамках Крымскай канферэнцыі было паднята так званае «польскае пытанне», даволі істотную частку ў ім заняла «Праблема Сілезіі», якая вызравала ў Цэнтральнай Еўропе некалькі стагоддзяў. Большая частка Сілезіі, у адпаведнасці з рашэннямі Ялцінскай і Патсдамскай канферэнцый, была перададзена Польшчы. Чэшская Сілезія засталася ў межах Чэхаславакіі (у адпаведнасці з мяжой 1918—1938 гг.; з 1993 — Чэхія). Невялікая частка рэгіёна ўвайшла ў ГДР (верхнелужыцкія раёны з гарадамі Гёрліц, Ніскі і інш.; пасля 1990 у складзе федэральнай зямлі Саксонія).
Цікавыя факты
У гонар Сілезіі названы астэроід (257) Сілезія адкрыты 5 красавіка 1886 года аўстрыйскім астраномам, выхадцам Сілезіі Іаганам Палізам у абсерваторыі гарады Вены.
Крапачы
Кра́пачы (, Крапочи) — вёска ў Баранавіцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Гарадзішчанскага сельсавета. Размешчаны за 29 км на поўнач ад Баранавічаў, за 12 км ад чыгуначнай станцыі Мордзічы на лініі Баранавічы — Ліда.
Гісторыя
У 1897 годзе ў Гарадзішчанскай воласці Навагрудскага павета Мінскай губерні, працаваў хлебазапасны магазін.
З 1921 года ў складзе Польскай Рэспублікі, у Гарадзішчанскай гміне Баранавіцкага павета Навагрудскага ваяводства.
З 1939 года ў складзе БССР. З 15 студзеня 1940 года ў Гарадзішчанскім раёне Баранавіцкай, з 8 студзеня 1954 года Брэсцкай абласцей, з 25 снежня 1962 года ў Баранавіцкім раёне.
Да 17 лютага 1975 года вёска ўваходзіла ў склад Гірмантаўскага сельсавета, да 6 жніўня 1979 года знаходзілася ў адміністрацыйным падпарадкаванні Гарадзішчанскага пассавета , да 26 чэрвеня 2013 года ўваходзіла ў склад Гірмантаўскага сельсавета.
Крыўка (Рагачоўскі раён)
Кры́ўка (, Кривка) — вёска ў Рагачоўскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Побалаўскага сельсавета.
Красявічы
Красяві́чы (, Красевичи) — вёска ў Баранавіцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Гарадзішчанскага сельсавета. Размешчаны за 30 км на поўнач ад Баранавічаў, за 14 км ад чыгуначнай станцыі Мордзічы на лініі Баранавічы — Ліда.
Гісторыя
У 1897 годзе ў Гарадзішчанскай воласці Навагрудскага павета Мінскай губерні, працаваў хлебазапасны магазін.
З 1921 года ў складзе Польскай Рэспублікі, у Гарадзішчанскай гміне Баранавіцкага павета Навагрудскага ваяводства.
З 1939 года ў складзе БССР. З 15 студзеня 1940 года ў Гарадзішчанскім раёне Баранавіцкай, з 8 студзеня 1954 года Брэсцкай абласцей, з 25 снежня 1962 года ў Баранавіцкім раёне.
У Вялікую Айчынную вайну з канца чэрвеня 1941 года да ліпеня 1944 года акупіраваны нямецка-фашысцкімі захопнікамі. На франтах вайны загінуў 1 вясковец.
Да 17 лютага 1975 года вёска ўваходзіла ў склад Гірмантаўскага сельсавета, да 6 жніўня 1979 года знаходзілася ў адміністрацыйным падпарадкаванні Гарадзішчанскага пассавета , да 26 чэрвеня 2013 года ўваходзіла ў склад Гірмантаўскага сельсавета.
Сіндром Рэя
Сіндро́м Рэ́я, сіндром Рэ́е , сіндром Ра́я (вострая пячоначная энцэфалапатыя, белая пячоначная хвароба) — паталагічны стан, які ўзнікае ў дзяцей і падлеткаў (4-12 гадоў) на фоне лячэння ліхаманкі віруснага паходжання (грып, адзёр, ветраная воспа) прэпаратамі, якія змяшчаюць ацэтылсаліцылавую кіслату, характарызуецца энцэфалапатыяй, якая хутка прагрэсіруе (з прычыны ацёку галаўнога мозгу) і развіццём тлушчавай інфільтрацыі печані. Сіндром Рэя суправаджаецца гіпераманіеміяй, павышэннем ўзроўню АСТ, АЛТ ў сыроватцы крыві (больш чым у 3 разы) пры нармальным узроўні білірубіну.
Прагноз
Смяротнасць у дзяцей пры сіндроме Рэя складае 20-30 %, але яна менш за 2 % у дзяцей з лёгкім цячэннем захворвання і больш за 80 % — пры глыбокай коме. Прагноз залежыць ад цяжару змяненняў функцый галаўнога мозгу і хуткасці іх прагрэсавання; ад таго, наколькі высокі нутрачарапны ціск, і ад колькасці аміяку ў крыві (высокае ўтрыманне аміяку паказвае на значнае прыгнечанне функцыі печані). Дзеці, якія пераадольваюць вострую фазу хваробы, звычайна здаравеюць цалкам. Калі ўзнікалі сутаргі, пазней могуць з'яўляцца некаторыя прыкметы пашкоджанні мозгу, напрыклад, затрымка разумовага развіцця, сутаргавыя разлады, паторгванні цягліц або пашкоджанне перыферычных нерваў.
Лукі (Бешанковіцкі раён)
Лу́кі (, Луки) — вёска ў Бешанковіцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Астровенскага сельсавета.
Гродзенская абласная філармонія
Гродзенская абласная філармонія — філармонія, створаная ў 1987 годзе ў горадзе Гродна на базе гастрольна-канцэртнага аддзялення Беларускай дзяржаўнай філармоніi. Размяшчаецца ў горадзе Гродна па вул. Паповіча, 5.
Гісторыя
Гісторыя Гродзенскай абласной філармоніі пачалася з тых часоў, калі ў кожнай вобласці былі створаны гастрольна-канцэртныя аддзяленні Беларускай дзяржаўнай філармоніі. Адно з іх займалася арганізацыяй выступленняў на Гродзеншчыне прафесійных калектываў, якія прыяжджалі на канцэрты. Але ў 1980-х гадах такі ўзровень работы ўжо не адпавядаў патрабаванням часу, тым болей, што ў Гродна выраслі кіраўнікі самадзейных калектываў, якія працавалі на ўзроўні прафесіяналаў.
Рашэннем Гродзенскага абласнога выканаўчага камітэта ад 19 студзеня 1987 года № 22 была створана Гродзенская абласная філармонія. Яе работа пачалася 1 лютага 1987 года. Першым дырэктарам установы быў Яўген Валянцінавіч Жукаў (1947—1992).
Канец 1980-х гадоў быў перыядам станаўлення філармоніі як самастойнай установы прафесійнага мастацтва. У гэтым жа годзе адбылася знакавая падзея — у філармоніі пачаў дзейнічаць ансамбль песні, музыкі і танцу «Белыя росы». З першых дзён існавання філармоніі тут працуе вядомы гітарыст Уладзімір Захараў. Гэты выпускнік Гродзенскага дзяржаўнага музычнага каледжа, які скончыў пасля Беларускую дзяржаўную акадэмію музыкі, выдатны прафесіянал, запатрабаваны артыст, магістр мастацтваў, лаўрэат шматлікіх рэспубліканскіх і міжнародных фестываляў гітарнай музыкі, арганізатар абласнога фестывалю «Пяе над Гроднай гітара», кампазітар, педагог (адзін з самых вядомых яго вучняў — Павел Кухта, лаўрэат міжнародных конкурсаў, магістр мастацтвазнаўства, вядучы майстар сцэны Беларускай дзяржаўнай філармоніі). Штогод Ул. Захараў стварае арыгінальныя праграмы, дае мноства канцэртаў. У 2000 годзе ён узнагароджаны Ганаровым знакам Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь. З 1992 па 1996 год на пасадзе дырэктара філармоніі працавала Рыма Васільеўна Іванова.
Пачатак 1990-х гадоў — бурлівы час, так званая «перабудова». Для філармоніі яна вызначылася актывізацыяй гастрольнай дзейнасці ў Гродна вядомых і папулярных расійскіх выканаўцаў. Самай запатрабаванай канцэртнай пляцоўкай стаў гарадскі стадыён, на якім выступілі Ала Пугачова, Валерый Лявонцьеў, Сафія Ратару, Ларыса Доліна, гурты «Любэ», «Ласковый май», мноства іншых выканаўцаў. У гэты час пашыраецца колькасць мастацкіх калектываў, у філармонію прыходзяць новыя цікавыя выканаўцы. Так, у 1993 годзе створаны гурт сучаснай харэаграфіі «Тад» (у перакладзе з санскрыту — «матэрыялізацыя творчай энергіі і фантазіі»). Яе стваральнік і мастацкі кіраўнік — Дзмітрый Сяргеевіч Куракулаў, лаўрэат прэміі імя Я. Панфілава. У яго асобе аб'ядналіся мастацкі кіраўнік, рэжысёр-пастаноўшчык, балетмайстар, віртуозны выканаўца, мастак-мадэльер па касцюмах, сцэнограф. У пастаноўках «Тада» злучаюцца і сінтэзуюцца элементы авангарду, мадэрн-харэаграфіі, акрабатыкі, пластыкі, поп-культуры. Гурт «Тад» з'яўляецца лаўрэатам спецыяльнай прэміі прэзідэнта Рэспублікі Беларусь дзеячам культуры і мастацтва ў намінацыі «харэаграфія». Шматразова калектыў удзельнічаў у прэстыжных міжнародных фестывалях сучаснай харэаграфіі ў Віцебску, Гомелі, Санкт-Пецярбургу, Чалябінску, уваходзіць у «Залаты фонд IFMC» — міжнародную федэрацыю фестываляў і святаў.
Далейшае развіццё філармоніі йшло пад кіраўніцтвам Рыгора Васільевіча Маркаўца (1996—2000 гг.). У 1997 годзе ў склад творчых калектываў філармоніі ўвайшоў танцавльны дуэт «Энігма». Гэта творчы і сямейны саюз Луны і Юрыя Леанідавіча Зябкіных. Абое выдатныя творцы, яны ствараюць вельмі артыстычныя, выразныя, запамінальныя нумары, якіх у рэпертуары — больш за 20.
З 2000 па 2011 год дырэктарам філармоніі працаваў Эдуард Браніслававіч Ціховіч. 2001 год — час стварэння эстрадна-сімфанічнага аркестра пад кіраўніцтвам Барыса Ігаравіча Мягкова. Вельмі таленавіты музыка, аранжыроўшчык, аўтарытэтны кіраўнік, ён за кароткі час стварыў шэраг праграм, кожная з якіх стала падзеяй не толькі ў Гародні, але і за яго межамі. У 2005 годзе ён быў узнагароджаны Ганаровай граматай Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь. У рэпертуары калектыву — больш за 300 твораў: класікі, джазу, папулярных інструментальных мелодыяў і песень беларускіх і замежных аўтараў. Б.Мягкоў з'яўляецца йніцыятарам і арганізатарам адкрытага фестывалю «Гродна джаз». З 2005 года аркестр забяспечвае музычнае суправаджэнне міжнародных турніраў па спартыўных танцах у Маскве, Санкт-Пецярбургу (Расія), Рызе (Латвія), Вільне (Літва), Эльблонгу (Польшча). У 2004 годзе абласная філармонія папоўнілася інструментальным калектывам — ансамблем «Медыюм». У яго склад увайшлі выпускнікі аддзялення мастацтваў Гродзенскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Я.Купалы. Цікавыя праграмы, створаныя музыкамі, сталі прычынай поспеху на розных міжнародных фестывалях. Калектыў з задавальненнем выступае ў якасці акампануючай групы ў вядучых салістаў філармоніі — Алы Аўдзейчык, Ірыны Гаранкінай, Аляксандра Валынскага, а таксама оперных спевакоў Марыны і Уладзіміра Гаравых. З 2002 па 2009 год у філармоніі працаваў артыст унікальнага даравання, самабытны і непаўторны Аляксандр Звяровіч (сцэнічны псеўданім Сандро). З першых крокаў на эстрадзе ён атрымліваў гарачую любоў гледачоў, быў пераможцам усіх песенных конкурсаў, у якіх удзельнічаў. Спалучаючы высокую тэхніку са своеасаблівай манерай і стылем выканання, выкарыстоўваючы шырокі галасавы дыяпазон, ён ствараў у кожнай песні яркі спектакль. У той час гэта быў «голас № 1» у Гародні. На жаль, у 2011 годзе артыст заўчасна пайшоў з жыцця. Высокі густ, эстэтыку і трапяткія адносіны да музычнай класікі дэманструюць Ларыса Мяркулава (фартэпіяна, выпускніца Казанскай дзяржаўнай кансерваторыі) і Вячаслаў Панькоў (скрыпка, выпускнік Беларускай дзяржаўнай Акадэміі музыкі). Доўгі час з нязменным поспехам у філармоніі працуюць салісты Ала Аўдзейчык (яе адметнасць — моцны голас, артыстызм, абаяльнасць, выдатны рэпертуар — пераважна аўтарскі), Аляксандр Казакевіч (тэнар; яму падуладны і мяккі лірызм, і высокая патрыётыка; адметнасць — пранікнёнасць і шматвобразнасць), Аляксандр Валынскі (барытон, выканаўца оперных арыяў, рамансаў, народных песень; адметнасць — насычаны тэмбр і шырокі дыяпазон).
У 2007 годзе ў філармоніі быў адкрыты прадзюсарскі цэнтр (кіраўнік Наталля Клімовіч). Ён займаецца падрыхтоўкай дзяцей і моладзі да ўдзелу ў рэспубліканскіх і міжнародных спеўных конкурсах. Так, Аляксандра Стацкевіч з'яўляецца фіналісткай рэспубліканскага туру міжнароднага конкурсу «Новая хваля — 2011», Дзіяна Жура — дыпламантам Нацыянальнага конкурсу беларускай песні і паэзіі ў Маладзечна (2009, 2011 гг.), Дар'я Шульгіна — фіналістка рэспубліканскага конкурсу «Песня для Еўрабачання» (2009, 2010 гг). Калектывы і выканаўцы філармоніі штогод даюць больш за тысячу канцэртаў, ствараючы яркую і разнастайную мастацкую палітру Гродзеншчыны. 2011 год стаў пераломным для абласной філармоніі. З яе складу выйшаў вядучы прафесійны калектыў вобласці і Беларусі — ансамбль танца, музыкі і песні «Белыя росы», які атрымаў статус самастойнай дзяржаўнай установы культуры. У філармоніі пачалася маштабная рэканструкцыя, пасля завяршэння якой у адноўленым будынку з'явіцца глядзельная зала на 1000 месцаў, шмат утульных памяшканняў для работы калектываў і выканаўцаў, цікавы інтэр'ер і сучасна абсталяваная эстрада. У лютым 2012 года Гродзенскую абласную філармонію ўзначаліла Таццяна Леанідаўна Уласенка.
Лучын (аграгарадок)
Лучы́н (, Лучин) — аграгарадок у Рагачоўскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Забалацкага сельсавета.
Знаходзіцца на правым беразе Дняпра, каля аўтадарогі Рагачоў—Жлобін. Цэнтр калгаса. За 8 км на поўдзень ад Рагачова, 113 км ад Гомеля, 5 км ад чыгуначнай станцыі Луцкае.
На 1999 год у Лучыне налічвалася 919 жыхароў, 435 двароў.
На думку некаторых даследчыкаў, тут размяшчаўся старажытны горад Лучын.
Гісторыя
Згадваецца як горад у «Спісе рускіх гарадоў далёкіх і блізкіх» (канец 14 — пач. 15 ст.).
Упамінаецца ў грамаце караля Казіміра ад 1480 года менскаму купцу Церашковічу. У 14—18 ст. у Рагачоўскай воласці (старостве) ВКЛ, з 16 ст. Лучын вядомы як сяло. Згадваецца ў 1756 годзе як сяло ў Задруцкім войтаўстве Рагачоўскага староства.
З 1793 года ў Расійскай імперыі, у Рагачоўскім павеце Беларускай, з 1802 Магілёўскай, з 1919 Гомельскай губерні.
З 1924 цэнтр сельсавета ў Рагачоўскім раёне Бабруйскай акругі (да 1930), з 1938 у Гомельскай вобласці.
У Вялікую Айчынную вайну нямецка-фашысцкія захопнікі двойчы (у 1941 і 1944) часткова спальвалі Лучын.
У 1972 г. — 1352 жыхары, 387 двароў.
Да 1 снежня 2009 года Лучын быў цэнтрам аднайменнага сельсавета.
Установы
Сярэдняя школа, Дом культуры, бібліятэка, аддзяленне сувязі.
Навінкі
Назву Наві́нкі маюць:
Хуан Мата
Хуа́н Мануэ́ль Ма́та Гарсі́я (Juan Manuel Mata García;, Бургас, Іспанія) — іспанскі футбаліст, атакуючы паўабаронца. Ігрок нацыянальнай зборнай Іспаніі (2009—2016). Чэмпіён свету 2010 і чэмпіён Еўропы 2012 гадоў. Гуляе на пазіцыі вінгера ці атакуючага паўабаронцы.
Мата пачаў сваю футбольную кар’еру ў клубе «Рэал Аўеда», дзе правёўшы тры гады далучыўся да «Рэал Мадрыд». Далей ён прайшоў праз юніёрскія каманды і паспяхова скончыў моладзевую акадэмію клуба. У сакавіку 2007 года ён падпісаў кантракт з «Валенсіяй» і правёў вялікую частку сваёй кар’еры ў гэтым клубе, правёўшы ў ім 174 гульні, перад тым як быў падпісаны англійскім клубам «Чэлсі» ў жніўні 2011 года. Сума трансферу склала £23,5 млн. 27 жніўня 2011 года Мата дэбютаваў і забіў гол за «Чэлсі» ў гульне супраць каманды «Норвіч Сіці», дзе ён выйшаў на замену. У 2014 годзе стаў іграком «Манчэстэр Юнайтэд», дзе гуляў да 2022 года.
«Валенсія»
У сакавіку 2007 года Хуан падпісаў кантракт з «Валенсіяй», дзе дзякуючы траўмам асноўных ігракоў клуба дэбютаваў за каманду. 20 сакавіка 2008 года Хуан двойчы забіў у браму «Барселоны» падчас кубкавага матча, што дапамагло «кажанам» выйсці ў фінал, дзе ў матчы супраць «Хетафэ» Мата адкрыў лік галам валенсійскага клуба. Падчас першага сезона футбаліст быў абраны заўзятарамі клуба як лепшы малады ігрок. ПУ пачатку новага сезона Мата зноў адзначыўся голам, на гэты раз у браму мадрыдскага «Рэалу», у першым матчы на Суперкубак краіны, аднак у выніку перамогу атрымалі ігракі сталічнага калектыву. Гэтак жа цудоўна складваліся справы маладога іграка і ў чэмпіянаце, гэта значыць у матчы адкрыцця супраць «Мальёркі» Мата забіў першы з трох галоў сваёй каманды, дзе «Валенсія» атрымала перамогу з лікам 3:0. Таксама Хуан адзначыўся ў матчы супраць «Асасуны», забіўшы адзіны гол у матчы з перадачы Давіда Вільі. Гэтак жа эфектыўна Мата дзейнічаў і ў дачыненні да партнёраў, гэтак 25 верасня 2008 года Хуан аддаў дзве галявыя перадачы ў пераможнай з лікам 0:2 выязной гульні супраць «Малагі». Праз тры дні пасля гэтага ён дапамог клубу атрымаць перамогу над «Дэпартыва», забіўшы адзін гол і аддаўшы тры галявыя перадачы, зрабіўшы такім чынам галоўны ўнёсак у хатнюю перамогу «кажанаў» з лікам 4:2. Свой першы паўнавартасны сезон футбаліст скончыў з паказчыкам у 11 забітых мячоў і 13 перадачаў, саступіўшы па агульным паказчыку ў лізе толькі Хаві з «Барселоны». У наступных двух сезонах Мата быў неад’емнай часткай стартавага складу клуба і да іграка пачалі выказваць цікавасць шэраг клубаў англійскай Прэм’ер-лігі.
Ліскі (Рагачоўскі раён)
Лі́скі (, Лиски) — вёска ў Рагачоўскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Побалаўскага сельсавета.
Хуан Мата
«Чэлсі»
21 жніўня 2011 года «Валенсія» абвясціла пра свой дагавор з «Чэлсі» на пераход таленавітага іграка за 23,5 млн фунтаў стэрлінгаў пры ўмове паспяховага праходжання іспанцам медыцынскага абследвання. І ўжо 24 жніўня Мата падпісаў пяцігадовы кантракт з лонданскім клубам. Гульцом быў абраны 10 нумар, які ён выкарыстоўваў у «Валенсіі», да гэтага ім у «Чэлсі» карыстаўся ізраільскі ігрок Ёсі Бенаюн, які пагадзіўся аддаць нумар свайму новаму партнёру. Мата дэбютаваў за лонданцаў у гульні супраць «Норвіч Сіці» 27 жніўня 2011 года, выйшаўшы на 68 хвіліне на замену Фларану Малуда, і забіў трэці гол клуба на 11 хвіліне пасля выхаду на пляцоўку, гульня скончылася перамогаў «Чэлсі» з лікам 3:1. На наступную гульню 10 верасня супраць «Сандэрленда» Хуан выйшаў у складзе першых адзінаццаці, але быў заменены Фернанда Торэсам на 74 хвіліне, пры гэтым іспанец згуляў выключную ролю ў перамозе сталічных футбалістаў дзякуючы сваім актыўным дзеянням па стварэнню нападаў на браму суперніка. Хуан адразу стаў лідарам каманды, адным з асноўных дырыжораў нападаў «сініх», стала набіраючы асістэнцкія пункты і забіваючы мячы. 6 снежня ў рамках Лігі чэмпіёнаў «Чэлсі» сустракаўся з былым клубам Хуана — «Валенсіяй». У гэтай гульні Мата аддаў дзве галявыя перадачы на Дзідзье Драгба, дзякуючы чаму англічане атрымалі перамогу з лікам 3:0. Пасля прызначэння на пазіцыю часовага галоўнага трэнера «Чэлсі» Раберта Дзі Матэа, Мата пачаў гуляць на пазіцыі цэнтральнага атакуючага паўабаронцы, менш часу праводзячы на звыклым для яго левым флангу. 10 мая Хуан быў абраны лепшым іграком клуба з боку заўзятараў клуба, дзякуючы сваёй выдатнай форме асабліва ў першай часткі. А ўжо 19 мая «Чэлсі» з «Баварыяй» гулялі паміж сабой у фінале Лігі чэмпіёнаў, дзе Мата на 88 хвіліне з падачы кутняга дапамог Драгба зрабіць лік нічыйным і перавесці гульню ў дадатковы час, які скончыўся нічым. Лёс трафея ў выніку вызначыўся ў серыі пенальці, аднак іспанец свой шанц не выкарыстаў, не здолеўшы перайграць Мануэля Ноера, аднак гэта не стала перашкодай для «Чэлсі». Паводле вынікаў сезона Мата стаў пераможцам Лігі чэмпіёнаў, уладальнікам Кубка Англіі, а таксама заняў другое месца ў Прэм’ер-лізе паводле колькасці асістэнцкіх балаў з іх колькасцю ў 14 пунктаў, саступіўшы першы радок свайму суайчынніку Давіду Сільве.
Мата прапусціў усю падрыхтоўку «Чэлсі» да новага сезона, з-за ўдзелу ў Алімпійскіх гульнях у Лондане, але вярнуўся ў клуб да ўдзелу ў матчы на Суперкубак Англіі, дзе выйшаў на замену на 74 хвіліне. Свой першы асістэнцкі бал у сезоне Хуан атрымаў 22 верасня ў гульні супраць «Сток Сіці» ў Прэм’ер-лізе, а 25 верасня забіў свой першы гол у кубкавым матчы ў браму «Вулверхэмптана». А праз чатыры дні Мата забяспечыў перамогу «сініх» у лонданскім дэрбі супраць «Арсенала» спачатку аддаўшы галявую перадачу на Торэса на 20 хвіліне, а потым забіўшы пераможны гол на 53-й хвіліне матча. Пасля звальнення Ды Матэа і прызначэння Рафаэля Бенітэса на пасаду галоўнага трэнера Мата працягнуў набіраць выніковыя балы. 22 снежня 2012 года ігрок падпісаў новы кантракт з клубам да 2018 года. 3 сакавіка 2013 года Хуан Мата правёў свой 100 матч у футболцы «Чэлсі» ў гульні супраць «Вест Бромвіча» на Стэмфард Брыдж. 15 мая браў удзел у фінальным матчы Лігі Еўропы супраць партугальскай «Бенфікі», дзе стаў асістэнтам пераможнага гола Браніслава Іванавіча, а на наступны дзень зноў быў абраны заўзятарамі лепшым іграком сезона.
Пасля прыходу ў клуб Жазэ Маўрынью Мата быў пазбаўлены статусу асноўнага іграка клуба, стаўка партугальцам была зроблена на бразільскага футбаліста Аскара. Маўрынью спасылаўся на тое, што Мата не здольны ўдзельнічаць акрамя нападаў у абарончых дзеяннях клуба. Такім чынам ігрок пачаў менш атрымліваць гульнявой практыкі, выходзячы на поле на замены ці ўвогуле праводзячы ўсю гульню на лаўцы рэзервовых. Больш таго становішча іграка ўскладнілася прыходам у клуб бразільскага паўабаронцы Віліяна, і з-за такіх абставін з’явіліся шматлікія зацікаўленасці з боку іншых клубаў. Да канца 2014 года сваю цікавасць да Маты выказалі «Арсенал», «Тотэнхэм», «Пары Сен-Жэрмен» і «Манчэстэр Юнайтэд».
«Манчэстэр Юнайтэд»
25 студзеня 2014 года за некалькі дзён да закрыцця трансфернага акна Мата стаў іграком «Манчэстэр Юнайтэд» за 37,1 млн фунтаў, кантракт паміж іграком і новай камандай быў падпісаны да лета 2018 года. 28 студзеня ігрок дэбютаваў у складзе новага клуба ў хатняй гульне супраць «Кардыф Сіці» і атрымаў адзін асістэнцкі пункт, што садзейнічала перамозе манкуніянцаў з лікам 2:0. 1 лютага Мата зноў адзначыўся асістэнцкім балам, але на гэты раз клуб атрымаў паражэнне з лікам 1:2.
Міжнародная кар’ера
Хуан выступаў за юніёрскія і моладзевыя каманды Іспаніі. 14 лістапада 2008 года Вісентэ дэль Боске выклікаў Мату да нацыянальнай зборнай на таварыскую гульню супраць зборнай Чылі, аднак на поле ён не выйшаў. 28 сакавіка 2009 года ён, нарэшце, дэбютаваў у складзе зборнай у адборачным матчы да чэмпіянату свету 2010 у сустрэчы супраць зборнай Турцыі, дзе іспанцы атрымалі перамогу з лікам 1:0 у Мадрыдзе. Хуан выйшаў на замену Давіду Вільі на 63 хвіліне. У чэрвені 2009 года Дэль Боске ўключыў Мату на Кубак канфедэрацый 2009 года, які стаў першым міжнародным турнірам у складзе зборнай для іграка. Ён выйшаў на поле на першых хвілінах у гульні супраць зборнай Ірака і выйшаў на замену ў паўфінальным матчы супраць зборнай ЗША.
9 верасня 2009 года Мата забіў свой першы гол за зборную Іспаніі, якая атрымала перамогу з лікам 3:0 над зборнай Эстоніі і, такім чынам, забяспечыла сабе месца на чэмпіянаце свету ў Паўднёвай Афрыцы. На чэмпіянаце свету Хуан меў ролю рэзервовага іграка, дзе з’явіўся толькі ў матчы супраць зборнай Гандураса на апошнія 20 хвілін, тым не менш ігрок стаў чэмпіёнам свету. У 2011 годзе Мата гуляў выключную ролю на моладзевым чэмпіянаце Еўропы, стаўшы пераможцам спаборніцтва разам са сваёй камандай. Мата браў удзел таксама ў чэмпіянаце Еўропы 2012, дзе выйшаў на замену ў фінальным матчы супраць зборнай Італіі і забіў апошні гол у гульні, дзе пірэнейскія ігракі былі мацней з лікам 4:0.