cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ліль
Гісторыя
Нягледзячы на ​​рэлігійныя канфлікты канца XVI стагоддзя, Ліль працягваў дынамічна развівацца нават пад уладай кансерватыўных Іспанскіх Габсбургаў. Першы Ахенскі мір 1668 года замацаваў Ліль за Францыяй, якая авалодала горадам пасля аблогі. Людовік XIV даручыў Вабану старанна ўмацаваць горад на выпадак новых войнаў. Нягледзячы на ​​ўсе меры засцярогі, у 1708—1713 гады Ліль знаходзіўся ў руках англічан і аўстрыйцаў.
У гонар паспяховай абароны горада ад аўстрыйцаў ў 1792 годзе на галоўнай плошчы горада была ўзведзена памятная калона. У XX стагоддзі горад працягваў расці дзякуючы блізкасці да краін Бенілюкса і ўдаламу размяшчэнню ў сэнсе лагістыкі. У 1887 годзе з Дуэ ў Ліль быў пераведзены ўніверсітэт Паўночнай Францыі, а ў 1921 годзе лільскія навукоўцы з інстытуту Пастэра першымі ў свеце атрымалі процісухотную вакцыну.
У 1890 г. у Лілі нарадзіўся Шарль дэ Голь: хоць бацькі яго жылі ў Парыжы, маці аддавала перавагу нараджаць у хаце бабулі. Яго імя носіць адна з цэнтральных плошчаў, а ў яго родным доме адкрыты музей. У 1940 г. Ромель загнаў у «Лільскую кішэню» 40 000 французскіх салдат, якія былі ўзятыя ў палон.
У сувязі з крызісам баваўнянай вытворчасці ў Еўропе пачынаючы з 1960-х гг. Ліль змяняе свой эканамічны профіль, струхлелыя фабрыкі пераабсталёўваюцца. У 1983 г. уведзены ў эксплуатацыю Лільскі метрапалітэн (першы цалкам аўтаматызаваны метрапалітэн у свеце). У 2000 г. да Ліля быў далучаны горад Лом. У 2004 г. Ліль падзяліў з Генуяй гонар называцца культурнай сталіцай Еўропы.
Прамысловасць
Цэнтр Паўночнага індустыяльнага раёна Францыі. Развіваецца тэкстыльная прамысловасць, цяжкае машынабудаванне, хімічная, харчовая прамысловасць.
Транспарт
Вузел чыгунак і аўтадарог. Порт на рацэ Дзёль (басейн Шэльды). Міжнародны аэрапорт. Дзейнічае метрапалітэн.
Навука, адукацыя, культура
У горадзе 3 ўніверсітэты. Музеі: выяўленчых мастацтваў, рэлігійнага мастацтва, фальклору і дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва.
Архітэктура і горадабудаўніцтва
Старадаўняя частка горада, калісьці абнесеная сцяной, распасціраецца на поўнач ад бульвара Свабоды. З паўднёвага боку ад бульвару — сучасны горад рэгулярнай планіроўкі. Бульвар упіраецца ў пяцікутную крэпасць, спраектаваную ў канцы 1660-х гадоў Вабанам. З іншых умацаванняў часоў Людовіка XIV захаваліся толькі Парыжскія вароты. Пышным унутраным убраннем адрозніваюцца лільскія храмы XVII—XIX стагоддзяў, уключаючы сабор Нотр-Дам-дэ-ла-Трэй.
З помнікаў грамадзянскай архітэктуры вылучаецца Старая біржа XVII стагоддзя ў фламандскім стылі. Паўдраўляны дом Жыля дэ ля Бо (1636) дае ўяўленне пра тое, як выглядалі асабнякі заможных фландрскіх купцоў пры Габсбургах. На працягу XX стагоддзя многія старадаўнія пабудовы ў цэнтры Ліля саступілі месца сучасным шматпавярховым будынкам. У 1961 г. у раёне Hauts Champs запрацаваў першы гіпермаркет «Ашан»: назва гандлёвай сеткі пайшла ад назвы гэтага раёна Ліля.
Агламерацыя
Насельніцтва самога горада — 226 тысяч чалавек. Аднак агламерацыя (метраполія) Ліль (насельніцтва 1,1 млн чалавек) — другая па населенасці метраполія Францыі пасля Парыжа; яна ўключае ў сябе таксама традыцыйныя тэкстыльныя цэнтры Рубе і Туркуэн. Агламерацыя працягваецца і за мяжой з Бельгіяй, утвараючы 2-мільённую еўраакругу «Ліль-Кортрэйк», да якой належаць такія гарады, як Кортрэйк, Мускрон, Турнэ і Іпр.
Свята-Раства-Багародзіцкая царква (Круглае)
Царква́ Нараджэ́ння Бо́жай Ма́ці — колішняя царква ў маёнтку Крашэўскіх Стары Куплін (цяпер на ўскраіне вёскі Круглае каля могілак), адзіны помнік стылю ампір на Пружаншчыне. Амаль цалкам зруйнавана за савецкім часам.
Гісторыя
Пад канец жыцця пружанскі маршалак Казімір Марачэўскі фундаваў будаўніцтва мураванай уніяцкай царквы ў сваім маёнтку Стары Куплін, якая паўстала ўжо пасля яго смерці пры дапамозе Яна Крашэўскага ў 1834 годзе і была асвечана 4 сакавіка 1836 года пад тытулам Беззаганнага Зачацця Найсвяцейшай Дзевы Марыі. Са скасаваннем уніі ў 1839 годзе царква пераасвечана ў праваслаўную ў гонар Успення Багародзіцы. Галоўная захавальніца фондаў пружанскага музея-палацыка Наталля Пракаповіч, аднак, сцвярджае, што перадача царквы праваслаўным адбылася пасля здушэння паўстання 1863 года. Такім чынам, у 1839 — 1863 царква магла дзейнічаць як каталіцкая.
Падчас Другой сусветнай вайны царква пашкоджаная, за савецкім часам зачынена і амаль цалкам зруйнаваная.
Архітэктура
Вакол пасаджаныя ліпы і конскія каштаны.
Ратайчыцкі сельсавет
Рата́йчыцкі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Камянецкага раёна Брэсцкай вобласці Беларусі. Адміністрацыйны цэнтр — вёска Ратайчыцы.
Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Камянецкага раёна Брэсцкай вобласці БССР. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Мікалаеўскага сельсавета. 20 мая 1957 года ў склад сельсавета з Агародніцкага сельсавета перададзены 6 населеных пунктаў (вёскі Багачы, Бялёва, Горы, Палінаўка, Робенка і Сарава), з Відамлянскага сельсавета — 3 населеныя пункты (вёскі Алешкавічы, Браневічы і Дзямянчыцы). 17 лістапада 1959 года ў склад Дзмітровіцкага сельсавета перададзены вёскі Бялёва, Сарава і Старышова. 14 красавіка 1964 года ў склад новаўтворанага Камянецкага сельсавета перададзены 11 населеных пунктаў (Бабічы, Багачы, Горы, Жылічы, Завадзькавічы, Зянькі, Ліпна, Мікалаева, Палінаўка, Робенка і Сюлкі). На 1 студзеня 1974 года ў складзе сельсавета 15 населеных пунктаў. 18 кастрычніка 1982 года да сельсавета далучана частка тэрыторыі скасаванага Малазводскага сельсавета (6 населеных пунктаў: Баршчэва, Даўбнёва, Кусцічы, Мінкавічы, Мураўчыцы і Хацінава). 16 сакавіка 1987 года ў склад Войскага сельсавета перададзены вёскі Бучамль I, Бучамль II, Бучамль III, Зарачаны, Свішчова, і Шастакова. 7 верасня 2006 года ў склад Відамлянскага сельсавета перададзены вёскі Алешкавічы, Браневічы, Дзямянчыцы і Млыны. 16 верасня 2008 года ў склад сельсавета з Войскага сельсавета перададзены вёскі Зарачаны і Шастакова.
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1276 чалавек, з іх 79,7 % — беларусы, 12,8 % — украінцы, 5,9 % — рускія.
Іркуцк
Іркуцк (Иркутск) — горад (з 1686) ў Расіі, адміністрацыйны цэнтр Іркуцкай вобласці. Насельніцтва 575,9 тыс. чал. (2007). Заснаваны ў 1661 годзе. У горадзе пражывае шмат беларусаў, дзейнічае Іркуцкае таварыства беларускай культуры імя Яна Чэрскага.
Фаўстына Ампах
Фаўстына Ампах (нар., Акра, Гана) — ганская футбалістка, паўабаронца. Выступала за зборную Ганы.
Клубная кар’ера
Пачала сваю прафесійную футбольную кар’еру ў Гане ў клубе «Blessed Ladies», пазнее перайшла на правах арэнды ў чэшскую «Лакаматыву Брно». Выступала за каманду ЖФК «Мінск» у жаночай Лізе чэмпіёнаў УЕФА 2017-18.
У студзені 2023 стала памочнікамм трэнера ў ФК «Рідж Сіці».
Песьні Лісоўчыкаў
«Песьні Лісоўчыкаў» — другі музычны альбом барда Сяржука Сокалава-Воюша, выдадзены ў 2006 годзе. Запісаны на студыі P.L.A.N. у жніўні 2006 года, змяшчае відэа з канцэрта 15 жніўня 2006 года на сядзібе Партыі БНФ.
Спіс аб’ектаў Сонечнай сістэмы па памерах
У дадзеным спісе аб’екты Сонечнай сістэмы прадстаўлены ў парадку памяншэння сярэдняга радыуса. У яго ўваходзяць Сонца, восем асноўных планет і іх спадарожнікі, карлікавыя планеты і кандыдаты ў карлікавыя планеты, а таксама найбольш буйныя астэроіды і шэраг іншых аб’ектаў, якія прадстаўляюць гістарычную або навуковую цікавасць, такіх як каметы і калязямныя астэроіды.
Інфармацыя
Парадак размяшчэння аб'ектаў у спісе можа быць розным у залежнасці ад таго, па якім з параметраў (памеры або масе) праводзіць упарадкаванне, бо розныя аб'екты маюць розную шчыльнасць. Напрыклад, Уран перавышае па памерах Нептун, але нягледзячы на гэта саступае яму па масе, гэтак жа як Ганімед і Тытан большыя за Меркурый, а між тым удвая саступаюць яму па масе. Гэта азначае, што некаторыя аб'екты ўнізе табліцы, нягледзячы на меншы памер, на справе могуць аказацца масіўнейшымі за тыя, што знаходзяцца уверсе, бо маюць большую шчыльнасць.
У апошні час адкрыта нямала транснептунавых аб'ектаў, але з-за вялікай адлегласці да іх дакладна вызначыць памеры аб'ектаў даволі цяжка, таму іх размяшчэнне ў дадзеным спісе часта вельмі прыблізнае.
Ва ўсіх аб'ектаў Сонечнай сістэмы з масай, большай за 1021 кг, сіла гравітацыі становіцца настолькі значнай, што пачынае пераадольваць структурную трываласць парод, надаючы целу шарападобную форму. Менавіта такая форма аб'екта дазваляе скампенсаваць сілу цяжару па ўсіх напрамках і дасягнуць гідрастатычнай раўнавагі. Пры гэтым лёд мае большую пластычнасць, чым камень, таму для ледзяных астэроідаў пояса Койпера значэнне масы, неабходнай для надання целу шарападобнай формы, можа быць значна меншым. Пры гэтым мяжа мінімальных радыусаў шарападобных цел ў абодвух выпадках супадае і складае прыкладна 200 км.
Акрамя таго, сферычныя целы маюць трохі сплясканую каля полюсаў форму, што выклікана паскарэннем пад дзеяннем цэнтрабежнай сілы ад вярчэння цела, у той час як у аб'ектаў, якія прынялі сферычную форму толькі часткова, існуе значная розніца паміж любымі двума экватарыяльнымі дыяметрамі.
Памеры і масы большасці буйных спадарожнікаў Юпітэра і Сатурна вядомыя досыць добра ў сувязі з пралётамі такіх даследчых апаратаў, як Галілеа і Касіні, але памеры малых спадарожнікаў гэтых планет-гігантаў, такіх як Гімалія, па-ранейшаму часта носяць толькі ацэначны характар. Зноў жа пры аддаленні ад Сонца падрабязнасць і дакладнасць даных значна зніжаецца, і нават для буйных спадарожнікаў Урана і Нептуна, нягледзячы на пралёт «Вояджэра-2», даныя вельмі прыблізныя і часта супярэчлівыя.
Аб'екты дыяметрам звыш 400 км
Памеры гэтых цел ляжаць, як правіла, значна вышэй за мяжу гідрастатычнай раўнавагі, амаль усе аб'екты маюць выразную сферычную форму. У табліцы прыведзены параметры аб'ектаў не толькі ў абсалютных фізічных велічынях (км, кг), але і ў адносных — у зямных дыяметрах (D♁), аб'ёмах і масах.
Аб'екты дыяметрам ад 200 да 400 км
Самыя буйныя з гэтых аб'ектаў ляжаць вышэй за мяжу гідрастатычнай раўнавагі і маюць сферычную форму, але большасць прынялі сферычную форму толькі часткова, захаваўшы істотны перапад вышынь на паверхні. Для большасці транснептунавых аб'ектаў, пералічаных у гэтай табліцы, памер ацэньваецца з умовы альбеда паверхні 0,09, бо яны занадта далёкія, каб непасрэдна ацаніць іх памеры. Мімас уключаны ў абедзве табліцы ў якасці прыкладу пераходу цел ад масы 1 да масы 1 кг. Дадзены спіс не поўны з-за адсутнасці дадзеных пра многія ТНА.
Аб'екты дыяметрам ад 100 да 200 км
Памеры ў гэтым дыяпазоне маюць большасць буйных астэроідаў і спадарожнікаў газавых гігантаў. Для астэроідаў акрамя радыуса і масы прыводзіцца яшчэ і спектральны клас. Зрэшты прадстаўлены тут спіс з'яўляецца няпоўным, у ім адсутнічаюць многія нядаўна адкрытыя аб'екты транснептунавай вобласці.
Аб'екты дыяметрам ад 40 да 100 км
Астэроідаў з дыяметрамі ад 100 км і меншымі існуе некалькі тысяч, але толькі нямногія з іх былі больш-менш вывучаны. Масы аб'ектаў у гэтым спісе ляжаць у межах паміж 1 і 1 кг, прычым для многіх астэроідаў яны носяць ацэначны характар​​.
Аб'екты з дыяметрам, меншым за 2 км
У галоўным поясе астэроідаў па прыблізных ацэнках утрымліваецца ад 1,1 да 1,9 мільёнаў астэроідаў, з памерамі ў дыяпазоне ад 1 да 2 км, а аб'ектаў, памерам меншых за 1 км, значна больш. З-за малых памераў гэтыя астэроіды вельмі слаба вывучаны. Выключэннем з'яўляюцца толькі тыя з іх, паблізу якіх праляталі касмічныя зонды або самі яны праляталі міма Зямлі на досыць блізкай адлегласці, каб стаць бачнымі для буйных зямных тэлескопаў.
Часта гэтыя аб'екты маюць няправільную форму, таму тут прыводзіцца сярэдні дыяметр астэроіда. Маса такіх аб'ектаў прыблізна каля 1 кг.
Варта звярнуць асаблівую ўвагу, што маса астэроіда складае ўсяго толькі 2 кг, што нават менш за масу Піраміды Хеопса ў Гізе, якая важыць 5,9 кг.
Гравітацыя каля паверхні
дзе
VI стагоддзе
6 стагоддзе пачалося 1 студзеня 501 года і скончылася 31 снежня 600 года.
Раіса Міхайлаўна Казлова
Раіса Міхайлаўна Казлова (нар., в. Радзін, Хойніцкі раён, Гомельская вобласць) — беларускі мовазнавец, спецыяліст у галіне беларускага, паўднёва- і заходнеславянскага мовазнаўства. Доктар філалагічных навук (1991), прафесар (1994).
Біяграфія
Скончыла Гомельскі дзяржаўны педагагічны інстытут імя В. П. Чкалава (спецыяльнасць «Руская і беларуская мовы і літаратура», 1960). Працуе ў Гомельскім дзяржаўным універсітэце імя Ф. Скарыны (з 1971, факультэт замежных моў, кафедра тэорыі і практыкі англійскай мовы, прафесар).
Навуковыя інтарэсы: этымалагізацыя беларускай і іншаславянскай лексікі; анамастыка; рэканструкцыя праславянскага лексічнага фонду.
NGC 2595
NGC 2595 (іншыя абазначэнні — UGC 4422, IRAS08247+2138, MCG 4-20-62, 3ZW 59, ZWG 119.109, NPM1G +21.0182, PGC 23725) — спіральная галактыка з перамычкай (SBc) ў сузор’і Рак.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Рэга
Рэга (Rega) — рака ў Польшчы (Заходнепаморскае ваяводства). Адносіцца да басейна Балтыйскага мора.
Даўжыня Рэгі складае 167,8 км, плошча вадазбору — 2724,9 км². Упадае ў Балтыйскае мора каля вёскі Мжэжына.
Гарады, праз якія працякае Рэга: Свідвін, Лобаз, Рэска, Плоты, Грыфіцы, Тшэбятаў.
IC 5202
IC 5202 — галактыка тыпу SBc ў сузор’і Тукан.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Баранава (Рослаўльскі раён)
Баранава (Бараново) — вёска ў Рослаўльскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Ліпаўскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з жніўня 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
З 2004 па 2019 год у складзе Гразеняцкага сельскага паселішча.
Канстанцінаўскі медаль
У 1846 годзе заснавана як найвышэйшая ўзнагарода таварыства, пад назвай: «Залаты Канстанцінаўскі медаль». Праіснавала як узнагарода да 1930 года.
У 2010 і 2011 гадах былі ўручаны копіі-навадзелы Залатога Канстанцінаўскага медаля без статусу ўзнагароды, як памятныя сувеніры.
VII стагоддзе
VII стагоддзе (сёмае стагоддзе) пачалося 1 студзеня 601 года і скончылася 31 снежня 700 года.
Керкіра (горад)
Керкіра (Κέρκυρα) — горад у Грэцыі, размешчаны на ўсходнім узбярэжжы вострава Керкіры. Адміністрацыйны цэнтр абшчыны Цэнтральная Керкіра і Дыяпонтыі-Нісі, перыферыйнай адзінкі Керкіра і перыферыі Іанічныя астравы. Насельніцтва — чалавек (перапіс 2011 года). Самымі характэрнымі збудаваннямі горада з’яўляюцца крэпасці Палеа-Фрурыа (XII—XVI стст.) і Неа-Фрурыа (XVII ст.), у сувязі з чым горад у перыяд сярэднявечча часта называўся Кастраполіс (горад-крэпасць).
Керкіра з’яўляецца месцам знаходжання шэрагу консульскіх устаноў замежных дзяржаў і духоўна-адміністрацыйным цэнтрам праваслаўнай мітраполіі Керкірскай, Паксійскай і Дыяпантыйскіх астравоў, а таксама каталіцкай архідыяцэзіі Корфу, Зантэ і Кефалініі.
У 2007 годзе гістарычны цэнтр Керкіры ўключаны ў спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА (аб’ект № 978).
Пётр Захаравіч Калінін
Пётр Заха́равіч Калі́нін (, хутар Альховікі Лескавіцкай воласці Віцебскага павета (сучасны Віцебскай вобласці) —, ) — дзяржаўны дзеяч БССР, адзін з арганізатараў і кіраўнікоў партызанскага руху на тэрыторыі Беларусі ў гады Вялікай Айчыннай вайны.
Біяграфія
Скончыў Рэспубліканскую школу прапагандыстаў пры ЦК КП(б)Б (1937), Вышэйшую школу партыйных арганізатараў пры ЦК УКП(б) (1941).
У 1924—1926 гадах у РСЧА.
З 1926 года на савецкай і партыйнай рабоце.
З 1939 года намеснік наркама земляробства БССР і 1-ы сакратар Вілейскага абкама КП(б)Б. У час Вялікай Айчыннай вайны 2-і сакратар ЦК КП(б)Б, член ваеннага савета 21-й арміі, намеснік начальніка штаба партызанскага руху пры ваенсавеце Заходняга фронту. З верасня (кастрычніка ) 1942 г. — начальнік Беларускага штаба партызанскага руху.
З 1944 года 1-ы сакратар Гродзенскага абкама КП(б)Б, а з 1948 года — намеснік старшыні Савета Міністраў БССР. З 1951 года П. З. Калінін займае пасаду міністра саўгасаў, з 1953 года міністра дарожнай і транспартнай гаспадаркі, з 1958 года міністрам хлебапрадуктаў БССР.
Дэпутат Вярхоўнага Савета БССР (1938—1955, 1959—1963 гг.), дэпутат Вярхоўнага Савета СССР (1946—1958), член ЦК КПБ (1940—1952, 1956—1960).
Аўтар кнігі ''Партизанская республика. — М.: Воениздат, 1964.''
Памяць
У 1967 годзе Пастановай СМ БССР імя П. З. Калініна было прысвоена васьмігадовай школе ў вёсцы Лескавічы (Шумілінскі раён) і Скідзельскаму цукроваму заводу (ААТ «Скідзельскі цукровы камбінат імя П. З. Калініна»). Згодна з гэтай жа пастановай на магіле П. З. Калініна ўстаноўлены помнік.
Рэджа-ды-Калабрыя
Рэджа-ды-Калабрыя (Reggio di Calabria) — горад у Італіі, у рэгіёне Калабрыя, адміністрацыйны цэнтр аднайменнай тэрытарыяльнай адзінкі, прыраўнаванай да правінцыі. Размешчаны на краі італьянскага бота, насупраць горада Месіна на Сіцыліі (паміж імі курсіруе паром). Насельніцтва — 186,8 тыс. жыхароў (2006).
Сюлкі
Сю́лкі (, Сюлки) — вёска ў Камянецкім раёне Брэсцкай вобласці, на правым беразе ракі Крывулі. Уваходзіць у склад Войскага сельсавета. Размешчаны за 6 км на захад ад Каменца.
Да 14 красавіка 1964 года вёска ўваходзіла ў склад Ратайчыцкага сельсавета, да 19 мая 1986 года — у склад Камянецкага сельсавета.
У кіламетры ад паўднёва-заходняй ускраіны вёскі ў лясным масіве знаходзіцца гара Памір — 174,8 м над узроўнем мора.
Тарнова
Тарно́ва (, Тарново) — аграгарадок у Лідскім раёне Гродзенскай вобласці, на рацэ Дзітва. Адміністрацыйны цэнтр Тарноўскага сельсавета. За 18 кіламетраў на паўднёвы захад ад г.Ліда, 100 кіламетраў ад Гродна, 3 кіламетры ад чыгуначнай станцыі Белагруда.
Гісторыя
У 1690 Ганна Завіша, якая мела ва ўласнасці вёску Белагруда, выйшла замуж за Пятра Станіслава Тарноўскага. У хуткім часе на процілеглым беразе Дзітвы з'явілася вёска Тарноўшчына. У сяр. XVIII ст. Тарноўшчыну з Белагрудай атрымалі Радзівілы — у выніку шлюбу Барбары Кезгайлаўны Завішы з князем Мікалаем Фаўстынам Радзівілам, мечнікам літоўскім і ваяводам новагародскім. Наступнымі спадчыннікамі былі падкаморы літоўскі Станіслаў Радзівіл (1722—1787) і яго сын Мікалай (1751—1811).
У канцы XVIII ст. на поплаве над Дзітвою на землях Радзівілаў меўся стаў, дзейнічаў млын (з-за нізкага ўзроўню вады малолі толькі ўвесну, або калі дажджы).
З 1795 ў Расійскай імперыі. Мікалай Станіславаіч Радзівіл у 1808 аддаў Тарнова ў заклад Тадэвушу Андрэйкавічу за 10 тысяч залатых дукатаў і 130 тысяч злотых. Пасля судовага працэсу ў 1824-25 гадах бакі падпісалі дамову, згодна з якой Тадэвуш Андрэйкавіч стаў уладальнікам маёнтка. Яго сын Юлій прадаў Тарноўшчыну Канстанціну Кашчыцу (1828—1881), які за ўдзел у лютаўскім паўстанні 1861 быў сасланы ў Сібір, а ў 1866 вымушаны прадаць маёнтак. З таго часу Тарноўшчына з фальваркамі належала палкоўніку Дзмітрыю Маўрасу (пам. 1896), а пасля яго сыну Мікалаю (пам. 1919).
У 2-ой палове XIX ст. вядома як сядзіба Тарноўскай воласці Лідскага павета. Валасное праўленне знаходзілася за 4 км, але воласць называлася Тарноўскай. У 1864 было адкрыта народнае вучылішча. На пачатку 1880-х у сядзібе працавалі народнае вучылішча, вінакурны завод, вадзяны млын.
У 1921—1939 гадах вёска ў складзе Польшчы. Паводле перапісу ад 1921 года, фальварак Тарноўскай гміны Лідскага павета Навагрудскага ваяводства, 8 жылых дамоў, 57 жыхароў.
З 1939 года ў БССР. З канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года пад нямецка-фашысцкай акупацыяй. 3 1974 года — цэнтр сельсавета.
Страчаная спадчына
8 кастрычніка 1892 святар Радзівонішкаўскай царквы Дружылоўскі асвяціў мураваную капліцу ў імя Святога Дзмітрыя Салунскага, пабудаваную ў маёнтку Тарнова па праекце і пад асабістым наглядам графа Маўраса ў неагатычным стылі. Шыбы ўпрыгожвалі выявы святых і крыжы з рознакаляровага шкла. Каля капліцы пабудавалі званіцу з конусападобным купалам і крыжам наверсе. Пад капліцай знаходзілася ўсыпальніца, дзе пахавалі парэшткі жонкі графа. У гэтай жа ўсыпальніцы праз чатыры гады быў пахаваны і сам граф Дзмітрый. У 1939 г. капліца з магільным склепам Маўрасаў была разбурана.
Аляксей Яроменка
Біяграфія
У 1989 г. скончыў архітэктурны факультэт Беларускага політэхнічнага інстытута. Пранаваў у ВА «Белрэстаўрацыя», ДПІ «Мінскпраект», творчых майстэрнях пры Саюзе архітэктараў Беларусі.
Жыве ў Мінску.
Творчасць
Большасць работ зроблена ў галіне культавага дойлідства, рэстаўрацыі і рэканструкцыі сакральных аб’ектаў. Аўтар праектаў культавых збудаванняў у Бабруйску, Бараўлянах, в. Браздзечына, Мінску, Слуцку, в. Цэнтральнай, капліцы Божай Міласэрнасці на Паўночных могілках ля вёскі Якубовічы Мінскага раёна і інш. Аўтар праекта аднаўлення касцёла Святога Станіслава ў вёсцы Прасці Нясвіжскага раёна. Займаецца выяўленнем і фіксацыяй руінаў раней не даследаваных культавых аб’ектаў.
Лаўрэат міжнародных і рэспубліканскіх архітэктурных конкурсаў.
HMS B9
HMS B9 — брытанская падводная лодка тыпу B. Пабудавана ў 1904-1905 гадах кампніяй Vickers, на верфі Бараў-ін-Фёрнас, дзе судна было спушчана 24 студзеня 1906 года. Яна пачала службу ў Каралеўскім флоце 28 красавіка 1906 года.
У 1914 годзе B8 была размешчана ў Мальце. З-за адсутнасці запасных частак з 1915 года судна не прымала ўдзелу ў падвадных аперацыях.
У 1916 годзе лодка была часткай Адрыятычнай падводнай флатыліі, дыслакаванай у Брындызі і Венецыі. 29 сакавіка 1916 года B9 падпала пад напад аўстрыйскіх самалётаў. Пазней карабель быў пераўтвораны ў патрульны катэр S9 і дзейнічаў на Адрыятыцы.
31 лістапада 1919 была прададзена кампаніі на Мальце.
Белае (возера, Драгічынскі раён)
Бе́лае — возера ў Драгічынскім раёне Брэсцкай вобласці і Валынскай вобласці Украіны, за 30 км у напрамку на паўднёвы захад ад горада Драгічын, у басейне ракі Прыпяць.
Плошча паверхні возера 5,2 км², даўжыня 3,48 км, найбольшая шырыня 2,78 км. Найбольшая глыбіня дасягае 11,6 м, сярэдняя — 7 м. Плошча вадазбору каля 107 км².
Возера праточнае. У Белае ўпадае канал з возера Валянскае і выцякаюць каналы Белаазёрскі і Жыроўскі, злучаючыя возера з Дняпроўска-Бугскім каналам.
У возеры водзяцца акунь, лешч, карась, сом і іншыя віды рыб.
Інтэрнацыянальная вуліца (Гомель)
Інтэрнацыянальная вуліца (был. Кавальская) — вуліца, размешчаная ў Цэнтральным раёне горада Гомеля. Названая ў 1920-я гады. Працягласць каля 1120 м, ад Праспекта Леніна да Кавальскага пуцеправода.
Гісторыя
Пачала забудоўвацца ў першай палове XIX стагоддзя цаглянымі і драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. У канцы XIX — пачатку XX стагоддзяў на вуліцы знаходзіліся шматлікія майстэрні, гандлёвыя прадпрыемствы, заводы лакавы і чыгуналіцейны (цяпер станкабудаўнічы завод імя С. М. Кірава). Кавальская вуліца, на якой пражывала значная частка працоўных, была месцам збораў і сходак. У гады Вялікай Айчыннай вайны вуліца моцна разбураная. Сучасная забудова прадстаўленая дамамі (пераважна жылымі) рознай паверхавасці з убудаванымі на першых паверхах крамамі. На вуліцы размешчаны вытворчыя, і адміністрацыйныя карпусы швейнага ПА «Камінтэрн», хлебазавода № 1, завода вымяральных прыбораў і завода імя С. М. Кірава, сярэдняя школа № 19, інтэрнаты завода імя Кірава і дарожна-будаўнічага тэхнікума, лазня № 3, крамы.
NGC 2596
NGC 2596 (іншыя абазначэнні — UGC 4419, MCG 3-22-13, ZWG 89.30, IRAS08245+1726, PGC 23714) — спіральная галактыка (Sb) ў сузор’і Рак.
Іван Сямёнавіч Сапега
Іван Сямёнавіч Сапега, Івашка Сапежыч (~1450 — 1517) — вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч. Вялікі пісар літоўскі (з 1488) і маршалак гаспадарскі (з 1504), ваявода віцебскі (1508—1514) і падляшскі (з 1514).
Біяграфія
Прадстаўнік шляхецкага роду Сапегаў герба «Ліс», другі сын Сямёна, пісара гаспадарскага, і Настассі Паўшанкі. Меў брата Багдана, заснавальніка чарэйска-ружанскай лініі роду.
Пісар гаспадарскі Казіміра Ягелончыка з 1488 г. Пасол у Маскву (1497, 1498, 1499), у Рым у 1501 г., дзе дамогся ад папы зацвярджэння мітрапаліта Іосіфа I Балгарыновіча, там далучыўся да Фларэнційскай царкоўнай уніі. 3 1501 г. канцлер вялікай княгіні Алены Іванаўны. У 1502 г. пасол да магістра Лівонскага ордэна, у 1503 г. — у Маскву, заключыў 6-гадовае перамір’е, якое скончыла вайну Маскоўскай дзяржавы з ВКЛ (1500—1503). Маршалак гаспадарскі з 1504 г. Пасля абрання на сталец Жыгімонта Старога (1506) тытулаваўся найвышэйшым сакратаром ВКЛ. У 1505 г. зноў пасол у Маскву, аднак працягнуць тэрмін перамір’я не ўдалося. Намеснік віцебскі ў 1508—1514 (з 1511 г. ваявода). Пасол у Маскву ў 1508 г., заключыў мір, якім скончана вайна Маскоўскай дзяржавы з Вялікім княствам Літоўскім (1507—1508). У 1512 вёў перамовы ў Каралеўстве Польскім з кароннай радай пра дапамогу ў вайне Маскоўскай дзяржавы з Вялікім Княствам Літоўскім (1512—1522).
Удзельнічаў у кампаніі 1514 пад камандаю гетмана Канстанціна Астрожскага. Камандаваў часткай войска ў бітве на Бярэзіне 27 жніўня 1514 і ў Аршанскай бітве (1514). Ваявода падляшскі з 1514 г. Заснавальнік коданьскай лініі роду Сапегаў, заклаў асновы яе латыфундыі. У 1504 збудаваў мястэчка Іказнь і Іказненскі замак, заснаваў мястэчка Кодань з замкам (на левым беразе Буга каля Берасця). У выніку войнаў страціў смаленскія маёнткі, але атрымаў ад вялікіх князёў новыя — на Браслаўшчыне, Падляшшы і Берасцейшчыне.
Пахаваны ў царкве Святога Духа ў Кодані.
Сям’я
Быў двойчы жанатым. Імя і паходжанне першай жонкі невядомыя, другі раз ажаніўся з Альжбетай Глябовіч. У першым шлюбе нарадзіліся дзеці:
Парашковая металургія
Парашко́вая металургі́я — раздзел навукі і галіна металургіі і металаапрацоўкі, якая ахоплівае сукупнасць метадаў вырабу парашкоў металаў і металападобных злучэнняў, паўфабрыкатаў і дэталяў з іх (ці з сумесяў металічных і неметалічных парашкоў) без расплаўлення асноўных складнікаў.
Заснавальнікамі парашковай металургіі лічацца П. Р. Сабалеўскі і В. В. Любарскі, якія ў 1826 годзе для вырабу манет з плаціны распрацавалі спосаб гарачага прасавання, які стаў адным з асноўных прыёмаў парашковай металургіі.
У Беларусі
Значнае развіццё парашковай металургіі ў Беларусі пачалося ў 1957 годзе, калі ў Беларускім політэхнічным інстытуце была створана праблемная лабараторыя (з 1972 года — Навукова-даследчы інстытут парашковай металургіі, з 1980 года — Беларускае рэспубліканскае навукова-вытворчае аб’яднанне парашковай металургіі пры Савеце Міністраў БССР, у 1996 годзе пераўтворана ў Беларускі навукова-вытворчы канцэрн парашковай металургіі, з 2006 года — Дзяржаўнае навукова-вытворчае аб’яднанне парашковай металургіі). Сфарміраваліся навуковыя школы пад кіраўніцтвам такіх вучоных, як А. У. Роман, А. В. Сцепаненка, П. А. Віцязь, Я. А. Дарашкевіч, І. Л. Купрыянаў, В. К. Шэлег, А. Ф. Ільюшчанка, В. А. Коўтун, Г. М. Ждановіч і інш.
У горадзе Маладзечна дзейнічае Маладзечанскі завод парашковай металургіі (адзін з буйнейшых у Еўропе).
Элефанта
Элефанта (Elephanta), або Гарапуры (маратхі: घारापुरी द्वीप) — востраў у Аравійскім моры каля ўзбярэжжа індыйскага штата Махараштра. Плошча - 2,319 км². Насельніцтва (2011 г.) - 1200 чал.
Геаграфія
Востраў Элефанта месціцца ў заліве горада Мумбаі ў 1,19 км ад берага. Даўжыня з паўночнага ўсхода на паўночны захад — 1,9 км. Найбольшая шырыня — 1,48 км. Складзены пераважна базальтамі. Найвышэйшы пункт (гара Кэнан, 173 м) знаходзіцца на захадзе вострава. Большая частка сушы пакрыта дрэвамі і хмызнякамі.
Гісторыя
У VI - VII стст. н. э. пячоры вострава Элефанта служылі смесцам пабудовы будысцкіх і індуісцкіх храмаў. У 1534 г. захоплены партугальцамі. Назва Элефанта была дадзена імі з-за статуі слана, знойдзенай на сушы. Назва Гарапуры з'явілася прыкладна ў той жа час або пазней і значыла на мове маратхі "горад гары" — паселішча прадстаўнікоў касты шудраў, што займаліся рамяством і мастацтвам. У 1661 - 1947 гг. востраў уваходзіў у склад Брытанскай Індыі. З 1947 г. у складзе незалежнай Індыі.
Інфраструктура
На востраве Элефанта існуе 3 паселішчы. Злучаны з горадам Мумбаі сталай паромнай пераправай. Аснова эканомікі — абслугоўванне турыстаў.
Праспект Вярнадскага (станцыя метро, Сакольніцкая лінія)
«Праспект Вярнадскага» — станцыя Сакольніцкай лініі Маскоўскага метрапалітэна. Размешчана паміж станцыямі «Універсітэт» і «Паўднёва-Заходняя». Знаходзіцца на тэрыторыі раёна «Праспект Вярнадскага» Заходняй адміністрацыйнай акругі горада Масквы.
Гісторыя
Станцыя адкрыта 30 снежня 1963 года пры падаўжэнні Кіраўска-Фрунзенскай лініі (цяпер — Сакольніцкая лінія) на паўднёвы захад ад станцыі «Універсітэт» у складзе пляцоўкі «Універсітэт» — «Паўднёва-заходняя», пасля ўводу ў эксплуатацыю якога ў Маскоўскім метрапалітэне стала 68 станцый.
Вестыбюлі і перасадкі
Станцыя мае два выхады. Зашклёны наземны паўночны павільён у 2001 годзе ўбудаваны ў гандлёвы цэнтр, злева ад выхада з метро размешчаны парк 50-годдзя Кастрычніка, праз які ідзе пешаходная дарога да раёна Раменкі і Мічурынскага праспекта. Паўднёвы наземны вестыбюль злучаны з падземнымі пераходамі пад праспектам Вярнадскага (выхад да кінатэатра «Зорны» і буйнага аўтобуснага прыпынка).
Станцыя мае зачын для пераходу ў цэнтры залы. Па перспектыўнай схеме развіцця метрапалітэна 1965 года ўздоўж вуліцы Удальцова (цотны бок) было запланавана будаванне Вялікай кальцавой лініі, таму на этапе будаўніцтва пад станцыяй была збудавана маналітная нарыхтоўка пераходу ўніз на станцыю Вялікага кольца (аналагічная нарыхтоўка была выкарыстана на этапе будаванні пераходу паміж станцыямі «Кахоўская» і «Севастопальская»).
У наш час плануецца будаванне перасадкі на аднайменную праектаваную станцыю Трэцяга перасадкавага контуру. З абодвух бакоў новай станцыі запланавана па тры эскалатары, што выходзяць у падземныя вестыбюлі, сумешчаныя з падземнымі пераходамі.
IC 5203
IC 5203 — галактыка тыпу SBc ў сузор’і Тукан.
VIII стагоддзе
VIII стагоддзе (восьмае стагоддзе) пачалося 1 студзеня 701 года і скончылася 31 снежня 800 года.
Бабруйскі недзяржаўны інстытут кіравання
Бабруйскі недзяржаўны інстытут кіравання — прыватная вышэйшая навучальная ўстанова, якая дзейнічала ў Бабруйску на Савецкай вул., 77/48 у 1990-х гг. Час і прычыны знікнення не высветлены.
Велікапольская правінцыя
Велікапольская правінцыя (Prowincja wielkopolska) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка Каралеўства Польскага і Кароны Польскай у Рэчы Паспалітай. Існавала з 14 стагоддзя. Узнікла на аснове Велікапольскага княства са сталіцай у Познані. Аб’ядноўвала тэрыторыі Велікапольшчы, Мазовіі і Каралеўскай Прусіі, а таксама Вармінскага княства. Да 1768 года складалася з 13 ваяводстваў, пасля — з 14. Галоўны горад — Познань, рэзідэнцыя генеральнага старасты Велікапольшчы. Месца пасяджэнняў генеральнага сейма правінцыі — горад Кола. Ліквідаваная 1795 года ў выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай.
Мадурская мова
Маду́рская мова (саманазва Basa Mathura) — аўстранезійская мова, родная мова мадурцаў. Распаўсюджана галоўным чынам у Інданезіі. Агульная колькасць носьбітаў (2007 г.) - каля 15 млн. чал.
Асаблівасці
Мадурская мова прадстаўлена 6 буйнымі дыялектамі. Для ўсіх іх характэрны багатая лексічная запазычаннасць з яванскай мовы і вялікая колькасць глухіх зычных.
Пісьмовасць
У мінулым мадурцы карысталіся яванскай пісьмовасцю, радзей — арабскай. У наш час найбольш распаўсюджана лацінка.
Беларусь у Першай сусветнай вайне
Згодна з распрацаванымі планамі ваенных дзеянняў Германія разлічвала спачатку разбіць Францыю, а затым Расію. Уварваўшыся праз тэрыторыю нейтральнай Бельгіі ў межы Францыі, немцы стварылі рэальную пагрозу для Парыжа.
Расія планавала нанесці галоўны ўдар па Аўстра-Венгрыі ў напрамку Галіцыі, што давала магчымасць пранікнуць на Балканы і да праліваў Басфор і Дарданэлы.
Мабілізацыя
На расійска-нямецкім фронце вайна пачалася баямі ва Усходняй Прусіі, Польшчы, Галіцыі. Літоўска-беларускія губерні, якія знаходзіліся паблізу тэатра ваенных дзеянняў, былі аб’яўлены на ваенным становішчы. Забараняліся забастоўкі, сходы, шэсці, маніфестацыі, уводзілася ваенная цэнзура. Тэрыторыя Беларусі апынулася ў складзе Дзвінскай і Мінскай ваенных акруг, і ў адпаведнасці з указам Мікалая II ад 20 ліпеня 1914 г. уся мясцовая цывільная адміністрацыя мусіла падпарадкоўвацца іх начальнікам. У Баранавічах размясцілася Стаўка Вярхоўнага галоўнакамандуючага вялікага князя Мікалая Мікалаевіча. 29 ліпеня паводле яго загаду начальнікам ваенных акруг была разаслана дырэктыва «аказваць ваеннай сілай самае энергічнае садзеянне цывільным уладам, каб поўным яднаннем на месцах ваеннага і цывільнага начальства выкараніць адразу ўсялякую спробу да смуты».
З пачатку 1915 г. асноўныя сілы Германіі знаходзіліся на Усходнім фронце. У выніку нямецкага наступлення расійскія войскі ў чэрвені 1915 г. пакінулі Галіцыю, страціўшы каля 600 000 палоннымі, забітымі і параненымі. Захапіўшы Галіцыю, Германія сканцэнтравала галоўныя сілы на польскім тэатры ваенных дзеянняў. Расійскія войскі, церпячы паражэнне за паражэннем у Польшчы, у ліпені 1915 г. здалі Варшаву. Фронт імкліва набліжаўся да Беларусі. У жніўні 1915 г. пачаўся нямецкі наступ у кірунку Коўна-Вільня-Мінск. У пачатку верасня 1915 г. расійская армія пакінула Вільню, Гродна, Ліду, Брэст і іншыя гарады Заходняй Беларусі. Стаўка Вярхоўнага галоўнакамандуючага была пераведзена з Баранавіч у Магілёў. У кастрычніку 1915 г. фронт стабілізаваўся на лініі Дзвінск-Паставы-Баранавічы-Пінск. Значная частка тэрыторыі Беларусі апынулася пад германскай акупацыяй.
У сувязі з наступленнем германскіх войскаў на ўсход рушыў вялікі паток бежанцаў з Польшчы, Літвы і заходніх паветаў Беларусі (больш за 1320,5 тыс. чалавек).На захопленай Германіяй тэрыторыі Беларусі ўводзіліся розныя вайсковыя павіннасці. На абаронныя працы (капанне акопаў, будаўніцтва мастоў, рамонт дарог, ахову вайсковых аб'ектаў і г.д.) прыцягвалася ўсё насельніцтва прыфрантавой паласы. Пачаліся масавыя рэквізіцыі жывёлы, прадуктаў харчавання і фуражу. У Віцебскай губерні з 1 чэрвеня 1914 г. да 1 чэрвеня 1915 г. было рэквізавана для арміі 120 тыс. галоў буйной рагатай жывёлы, у выніку яе пагалоўе скарацілася на 21,5%.
Рэквізіцыі і прымусовыя працы на патрэбу фронту праводзілі і германскія ўлады. Акупанты сілаю забіралі ў сялян коней, кароў, іншую хатнюю жывёлу, прадукты, фураж, адзенне, абутак, прымушалі выконваць розныя павіннасці.
Сельская гаспадарка
У выключна цяжкім становішчы апынулася сельская гаспадарка Беларусі. Больш як палова ўсіх працаздольных мужчын беларускай вёскі была мабілізавана і адпраўлена на фронт. Толькі з Мінскай, Магілёўскай і Віцебскай губерняў было прызвана ў армію 634 400 чалавек. За гады вайны скараціліся пасяўныя плошчы Беларусі: жыта — на 18,7%, пшаніцы — на 22,1%, бульбы — на 34,2%. Ва ўмовах неверагоднай галечы, вялікай скучанасці насельніцтва і голаду ў прыфрантавых губернях шырока распаўсюдзіліся розныя эпідэмічныя хваробы — тыф, халера і інш.
Пачынаючы з 1915 г., на Беларусі назіраецца нарастанне рабочага руху. У красавіку 1915 г. адбылося выступленне рабочых і служачых Гомельскага чыгуначнага вузла. Летам таго ж года баставалі рабочыя дэпо Лібава-Роменскай чыгункі ў Гомелі. У 1916 г. стачачны рух ахапіў 11 населеных пунктаў Беларусі, у якім удзельнічала 1800 чалавек. Асноўным патрабаваннем стачачнікаў з’яўлялася павышэнне заработнай платы.
Сялянскія хваляванні
Значна ўзраслі сялянскія хваляванні ў 1915 г. У сувязі з перанясеннем баявых дзеянняў на тэрыторыю Беларусі і ростам рэквізіцый сярод сялян поруч з антыпамешчыцкімі ўзмацніліся антыўрадавыя настроі. На працягу 1915 г. адбылося 99 сялянскіх выступленняў. Аднак у 1916—1917 гг. іх колькасць значна зменшылася. У 1916 г. іх было 60, а ў студзені — лютым 1917 г. толькі 7.
Ваенныя паразы расійскай арміі ў кампаніі 1915 г., няўдачы баявых дзеянняў у 1916 г., велізарныя людскія страты выклікалі нездаволенасць жаўнераў. У войсках успыхнулі хваляванні, звязаныя з дрэнным забеспячэннем прадуктамі харчавання і абмундзіраваннем, недахопам зброі і боепрыпасаў. Усяго ў Беларусі ў перыяд вайны адбыліся 62 значныя хваляванні жаўнераў. Павялічвалася дэзерцірства. Цэлыя вайсковыя часткі і злучэнні адмаўляліся ісці ў наступленне. Узмацнілася антыўрадавая агітацыя сярод жаўнераў.
22 кастрычніка 1916 г. адбылося паўстанне салдат, казакоў і матросаў на размеркавальным пункце ў Гомелі. Паўстанне ўспыхнула ў сувязі з арыштам аднаго з казакоў. На яго абарону выступілі каля 4 тыс. салдат і матросаў, якія абяззброілі каравул гаўптвахты і вызвалілі з-пад арышту больш за 800 чалавек. 26 кастрычніка салдаты-паўстанцы разагналі паліцэйскі атрад, які займаўся ператрусамі. Паўстанцы былі жорстка пакараны. Да суда было прыцягнута 16 чалавек. З іх 9 было расстраляна, а астатнія адпраўлены на катаргу і ў арыштанцкія роты. Але спыніць працэс разлажэння арміі ўжо было нельга, яна паступова станавілася небаяздольнай.
Обер-Ост
Пасля ўстанаўлення ў кастрычніку 1915 года лініі фронту Дзвінск—Браслаў—Паставы—Смаргонь—Баранавічы—Пінск—Луцк паміж нямецкімі і расійскімі войскамі некаторыя беларускія землі апынуліся пад акупацыяй. На частцы занятых нямецкімі 8-й, 9-й i 12-й арміямі было створана вайсковае адміністрацыйнае ведамства Обер-Ост з агульнай плошчай 108,8 тыс. км2. Афіцыйная назва «Обер Ост» (Ober Ost) узнікла ад скарачэння нямецкай назвы вайсковай пасады фельдмаршала Гіндэнбурга — Вярхоўнага Галоўнакамандуючага на Усходзе (Oberbefehlshaber Ost). Пазней так сталі называць усю мясцовую нямецкую адміністрацыю, а таксама тэрыторыі, што знаходзіліся пад юрысдыкцыяй Вярхоўнага Галоўнакамандуючага.
Беларускі нацыянальны рух
У гады вайны адбыліся значныя змены ў беларускім нацыянальным руху. Усе даваенныя беларускія нацыянальна-культурныя арганізацыі распаліся. Была закрыта газета «Наша ніва», рэдактарам якой з’яўляўся Я. Купала. На захопленай Германіяй тэрыторыі вядомыя беларускія дзеячы браты І. і А. Луцкевічы, В. Ластоўскі і іншыя выступілі з ідэяй стварэння канфедэрацыі Літвы і Беларусі ў форме Вялікага Княства Літоўскага з мэтай аднаўлення агульнай літоўска-беларускай дзяржавы на аснове незалежнасці Літвы і Беларусі. У лютым 1916 г. была распаўсюджана адозва «Грамадзяне!», у якой намячалася стварэнне самастойнай дзяржавы з соймам у Вільні.
Германія, стараючыся ўмацаваць сваю ўладу на акупаванай тэрыторыі, ажыццявіла адпаведныя захады, каб, па-першае, не даць магчымасці стварыць тут самастойную дзяржаву, а па-другое, прадухіліць поўнае польскае засілле на гэтых землях. У пачатку 1916 г. германскі фельдмаршал Гіндэнбург у загадзе аб школах акупаванага краю абвясціў беларускую мову раўнапраўнай з польскай, літоўскай і габрэйскай мовамі. Нягледзячы на супрацьдзеянне польскіх памешчыкаў і ксяндзоў, беларускі нацыянальны рух значна ажывіўся. На акупіраванай тэрыторыі былі адчынены беларускія школы, створаны выдавецтвы. Пачалося выданне на беларускай мове газет, часопісаў. Стала выходзіць газета «Гоман». У Вільні былі створаны «Беларускі клуб», згуртаванне «Золак», «Навуковае таварыства», «Беларускі вучыцельскі саюз» і інш. Кіраваў усёй гэтай працай створаны ў 1915 г. у Вільні Беларускі народны камітэт, які ўзначальваў А. Луцкевіч. У красавіку 1916 г. камітэт прыняў удзел у рабоце канферэнцыі народаў Расіі, якая адбылася ў Стакгольме, а таксама ў міжнароднай канферэнцыі ў Лазане ў чэрвені 1916 г. Дэлегацыя беларусаў звярнулася да ўсіх цывілізаваных людзей свету з просьбай дапамагчы беларускаму народу свабодна развіваць свае «інтэлектуальныя, маральныя і эканамічныя сілы», стаць гаспадаром на сваёй уласнай зямлі.
Мікола Цэлеш
Біяграфія
Нарадзіўся ў в. Заазер’е Барысаўскага павета. Скончыў гімназію і педагагічныя курсы. У 1919-22 у Чырвонай Арміі. Пасля дэмабілізацыі прыехаў у Мінск, працаваў у дзяржаўных установах, друкаваўся. Падчас нямецкай акупацыі працаваў у «Беларускай газэце». Выдаў зборнік апавяданняў «На крыжы».
З чэрвеня 1944 на эміграцыі ў Германіі, потым у ЗША. Дата смерці дакладна не вядомая.
Пікардыйскі ўніверсітэт імя Жуля Верна
Пікардыйскі ўніверсітэт імя Жуля Верна (Université de Picardie Jules-Verne) — французская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта з сядзібай у горадзе Ам’ен.
Акруга Клей
У Злучаных Штатах Амерыкі налічваецца 18 акруг з назвай Клей (Clay County), большасць з якіх названы ў гонар дзяржаўнага дзеяча, спікера палаты прадстаўнікоў, 9-га Дзяржсакратара ЗША — Генры Клея:
IC 5204
IC 5204 — галактыка тыпу NF (у працэсе падцверджання) ў сузор’і Вадаліў.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Аўгуст Але
А́ўгуст А́ле (August Alle;, г. , Эстонія — , ) — эстонскі пісьменнік.
Біяграфія
Скончыў у 1937 годзе Тартускі ўніверсітэт. Друкаваўся з 1911 года. Дэбютаваў рамантычна-сімвалісцкімі вершамі з міфалагічнымі матывамі (зборнікі «На астравах адзіноты», 1918; «Ліловы слон», 1923). Развіваў жанр сатырычнай эпіграмы, востра антыфашысцкага ў гады Вялікай Айчыннай вайны. Аўтар зборнікаў вершаў «Carmina Barbata» (1921), «Мутныя хвалі» (1930), «Суровыя рытмы» (1934), «Эпіграмы» (1944) і інш. У 1946—1952 гадах рэдактар часопіса «Looming» («Творчасць»).
Пераклады
Паасобныя вершы Але перакладзены на беларускую мову.
Арыяна Фантана
Арыяна Фантана (Arianna Fontana; нар. ) — італьянская канькабежка, якая спецыялізуецца ў шорт-трэку. Двухразовая алімпійская чэмпіёнка, чэмпіёнка свету 2015 года на дыстанцыі 1500 м, шматразовы прызёр Алімпійскіх гульняў і чэмпіянатаў свету. Лідзіруе сярод усіх шорт-трэкістаў па колькасці алімпійскіх медалёў за кар’еру (10).
NGC 2597
NGC 2597 — падвойная зорка ў сузор’і Рак.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Юры Джаркаеф
Юры Джаркаеф (Youri Djorkaeff; нар., , Францыя) — французскі футбаліст, паўабаронца. Чэмпіён свету 1998 у складзе нацыянальнай зборнай Францыі.
Эвалюцыя
Эвалюцыя (ēvolūtiō) — працэс неантагенетычнага развіцця, аднаўзроўневай якаснай трансфармацыі, працэс структурнай змены чагосьці ад аднаго стану да іншага. Эвалюцыя (у процівагу рэвалюцыі) — працэс развіцця, які складаецца з паступовых колькасных змяненняў, без рэзкіх скачкоў.
Біялагічная эвалюцыя — незваротнае і накіраванае гістарычнае развіццё жывой прыроды, якое суправаджаецца змяненнем генетычнага складу папуляцый, фарміраваннем адаптацыі, утварэннем і выміраннем відаў, пераўтварэннем экасістэм і біясферы ў цэлым. Біялагічная эвалюцыя вывучаецца эвалюцыйнай біялогіяй.
Існуе некалькі эвалюцыйных тэорый, агульным для якіх з'яўляецца сцвярджэнне, што цяпер жывуць формы жыцця з'яўляюцца нашчадкамі іншых формаў жыцця, што існавалі раней. Эвалюцыйныя тэорыі адрозніваюцца тлумачэннем механізмаў эвалюцыі. У дадзены момант найбольш распаўсюджанай з'яўляецца Сінтэтычная тэорыя эвалюцыі, якая з'яўляецца развіццём тэорыі Дарвіна.
Дварцоўскі сельсавет
Дварцо́ўскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Камянецкага раёна Брэсцкай вобласці. Цэнтр — вёска Дварцы.
Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Камянецкага раёна Брэсцкай вобласці БССР. 16 ліпеня 1954 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Рэчыцкага сельсавета.
Нільс ван дэр Пул
Нільс ван дэр Пул (Nils van der Poel; нар., Трольхетан, Швецыя) — шведскі канькабежац, двухразовы алімпійскі чэмпіён 2022 года на дыстанцыях 5000 і 10 000 метраў, двухразовы чэмпіён свету 2021 года. Дзеючы рэкардсмен свету на дыстанцыях 5000 метраў з вынікам 6 хвілін 01,56 секунды і 10 000 метраў з вынікам 12 хвілін 30,74 секунды.
Спартыўная кар’ера
Ван дэр Пул паспяхова выступіў на чэмпіянаце свету па канькабежным спорце ў класічным мнагаборстве 2018 года, які праходзіў у сталіцы Нідэрландаў Амстэрдаме. 11 сакавіка на Алімпійскім стадыёне ў забегу на 10 000 м сярод мужчын ён фінішаваў першым з выніковым вынікам 13.40.38. Адразу за ім фінішавалі двое прадстаўнікоў Нідэрландаў: Патрык Руст (13:44.94 (+4.56) — 2-е месца) і Марсел Боскер (13:49.49 (+9.11) — 3-е месца). У агульным выніку, па выніках усіх забегаў, з 156.799 ачкамі ван дэр Пул заняў 6-е месца.
На зімовых Алімпійскіх гульнях 2018 года ван дэр Пул быў заяўлены для ўдзелу ў забегу на 5000 м. 11 лютага 2018 года на канькабежным стадыёне Алімпійскі Авал Канына ў забегу на 5000 ён фінішаваў з вынікам 6:19.06 (+9.30). У выніковым заліку Нільс заняў 14-е месца.
11 лютага 2021 года Нільс выйграў залаты медаль чэмпіянату свету на дыстанцыі 5000 м. Гэты поспех стаў самым значным дасягненнем шведскага канькабежнага спорту за ўсю гісторыю ўдзелу краіны на чэмпіянатах свету на асобных дыстанцыях: ван дэр Пул стаў першым чэмпіёнам свету са Швецыі, а яго ўзнагарода стала толькі другой у гісторыі скандынаўскай дзяржавы на гэтых спаборніцтвах (у 2009 годзе шведская зборная заняла другое месца ў каманднай гонцы пераследу). Праз тры дні шведскі канькабежац трыўмфальна выступіў на дыстанцыі 10 000 м, стаўшы чэмпіёнам свету і абнавіўшы пры гэтым найвышэйшае сусветнае дасягненне.
6 лютага 2022 года выйграў золата на дыстанцыі 5000 метраў на Алімпійскіх гульнях у Пекіне. Ван дэр Пул стаў першым у XXI стагоддзі шведам, які выйграў алімпійскі медаль у канькабежным спорце. 11 лютага перамог таксама і на дыстанцыі 10 000 метраў з новым сусветным рэкордам.
Яўген Пятровіч Гладкоў
Яўген Пятровіч Гладкоў (нар., в. Іванькава, Пермская вобласць, Расія) — беларускі цымбаліст, педагог, першы выканаўца многіх твораў беларускіх кампазітараў, народны артыст Беларусі.
Біяграфія
Нарадзіўся ў эвакуацыі. У 1949 годзе разам з бацькамі прыехаў у Гомель. Вучобу ў сярэдняй школе сумяшчаў з удзелам у мастацкай самадзейнасці. Выступаў з аркестрам народных інструментаў Гомельскага палаца чыгуначнікаў. Першым музычным інструментам была балалайка, але знакавымі для яго сталі цымбалы. У 1959 годзе, скончыўшы школу, паступіў у Гомельскае музычнае вучылішча імя Н. Сакалоўскага (клас цымбалістаў). Пасля заканчэння вучылішча паступіў у Беларускую кансерваторыю (клас І. Жыновіча), якую скончыў у 1968 годзе.
У 1966 годзе стаў выкладчыкам кансерваторыі (з 1980 — загадчык кафедры, з 1987 — прафесар). З 1995 года з’яўляецца членам прэзідыума Сусветнай асацыяцыі цымбалістаў. У 1997 годзе была створана Асацыяцыя беларускіх цымбалістаў, старшынёй якой стаў Я. Гладкоў.
Узнагароды
У 1999 годзе яму прысвоена званне народнага артыста Беларусі. Узнагароджаны спецыяльнымі прэміямі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь (2001, 2011).
Творчасць
У 1966 годзе арганізаваў канцэртны ансамбль цымбалістаў «Лілея» Беларускай дзяржаўнай акадэміі музыкі, які і сёння вядзе актыўную выканальніцкую дзейнасць, папулярызуе лепшыя беларускія народныя песні і танцы, творы беларускіх кампазітараў.