cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Іван Андрэевіч Астэрман
Іван Андрээвіч Астэрман ( — ) — малодшы сын віцэ-канцлера графа Андрэя Іванавіча Астэрмана, віцэ-канцлер з 1775 года. Узнагароджаны ордэнамі Святога Уладзіміра I ступені (1782) і Святога апостала Андрэя Першазваннага (1784).
Маўрыкій Восіпавіч Вольф
Біяграфія
Нарадзіўся 24 лістапада 1825 года ў Варшаве ў сям’і лекара Восіпа Вольфа (1766—1836), які карыстаўся вядомасцю і павагай у адукаваным польскім грамадстве і быў аўтарам цэлага шэрагу медыцынскіх манаграфій; маці — Элеанора Эстрайхер (1789—1859). Паходзіў з габрэяў, якія прынялі хрысціянства: ягоны дзед, Максіміліян Іосіфавіч Вольф (1730—1778), служыў лейб-медыкам у аўстрыйскага імператара Іосіфа II; бабуля — Юстына Неваховіч была ў сваяцтве з літаратарам Л. Неваховічам.
Скончыў пяцікласную варшаўскую гімназію. Затым паступіў вучнем у кнігарню А. Е. Глюкберга (1804—1881) і пасля ажаніўся з яго дачкой Лявоніяй.
Пераехаўшы неўзабаве ў Парыж, працаваў там у кніжным гандлі Басанжа. Затым прапрацаваў пад кіраўніцтвам Э. Авенарыуса тры гады ў парыжскім аддзяленні кнігагандлярнай фірмы Бракгаўза. Затым пераехаў у Лейпцыг і там працаваў у кніжным гандлі. Працаваў пасля гэтага ў Львове, Кракаве, Вільні.
У 1848 годзе прыехаў у Санкт-Пецярбург, дзе паступіў у кнігарню Я. А. Ісакава загадчыкам французскім аддзелам і заняўся выданнем польскіх кніг. Пакінуў у 1853 годзе службу, адкрыў уласны «універсальны кніжны гандаль» і адначасова выступіў як выдавец рускіх кніг.
Какапа
Какапа, або савіны папугай (Strigops habroptilus) — птушка сямейства Strigopidae. З'яўляецца эндэмікам Новай Зеландыі, сустракаецца вельмі рэдка.
Апісанне
Буйная птушка, каля 60 см вышыні. Самец буйнейшы за самку. Пер'е імшыста-зялёнае, на спіне з чорнымі, а ў іншых месцах з бурымі і жоўтымі палосамі. Добра развітае апярэнне на твары надае падабенства да савы, што і абумовіла назву.
З-за слаба развітых грудных мышцаў і кіля какапа не можа лётаць.
Экалогія
Какапа сустракаецца ў вільготных месцах на раўнінах і ў гарах (да 1400 м вышэй за ўзровень мора).
Гнёзды робіць у шчылінах скал, паміж каранёў дрэваў. Адкладвае 2 яйкі, звычайна ў студзені — лютым.
Луіс Альфонса (герцаг Анжуйскі)
Прынц Луі́с Альфо́нса дэ Бурбо́н, ге́рцаг Анжу́йскі (Louis Alphonse Gonzalve Victor Emmanuel Marc de Bourbon; Luis Alfonso Gonzalo Víctor Manuel Marco de Borbón y Martínez-Bordiú; род. 25 красавіка 1974, Мадрыд) — прэтэндэнт на французскі трон, прызнаецца главой Французскага Каралеўскага Дому легітымістамі, якія лічаць адрачэнне Філіпа V Іспанскага несапраўдным. Як кароль дэ-юрэ, ён носіць троннае імя Людовік XX.
Луіс Альфонса з'яўляецца праўнукам караля Іспаніі Альфонса XIII і стрыечным пляменнікам караля Хуана Карласа I, таксама праўнукам Франсіска Франка.
Гістарычная даведка
Яго прыхільнікі завуць сябе легітымістамі (фран. légitimistes) і з'яўляюцца адной з трох партый, што прэтэндуюць на трон Францыі. Першапачаткова, тэрмін адносіўся да тых, хто падтрымаў караля Францыі Карла X, якога 9 жніўня 1830 змяніў на троне яго далёкі сваяк Луі-Філіп. Карл X і яго старэйшы сын, дафін Луі-Антуан, герцаг Ангулемскі, адракліся ад прастола, але прыхільнікі Карла захавалі яму вернасць і працягвалі лічыць «легітымным» каралём. Луі-Філіп быў герцагам Арлеанскім, таму яго прыхільнікі сталі звацца арлеаністамі. Пасля адрачэння Карла X некаторыя легітымісты перанеслі сваю лаяльнасць на яго ўнука Генрыха, графа Шамбора. Калі Луі-Антуан памёр 3 чэрвеня 1844, астатнія яго прыхільнікі прызналі графа Шамбора законным спадчыннікам.
Калі граф Шамбор памёр 24 жніўня 1883, некаторыя легітымісты прызналі ўнука Луі-Філіпа, графа Парыжскага Філіпа, у якасці законнага спадчынніка. Іншыя падтрымалі членаў іспанскай каралеўскай сям'і, якія былі нашчадкамі караля Філіпа V Іспанскага, дзядзькі Людовіка XV Французскага. Кароль Філіп (і Людовік XIV, яго дзед) адмовіўся ад сваіх прэтэнзій на французскі трон у рамках Утрэхцкага дагавора, які прызнаў яго каралём Іспаніі. Легітымісты лічылі гэта несапраўдным, паколькі, у адпаведнасці з асноўнымі законамі французскай манархіі, ні кароль, ні яго спадчыннікі не маглі адмовіцца ад сваіх правоў на прастол, якімі яны валодалі, але не распараджаліся. Луіс Альфонса з'яўляецца цяперашнім прэтэндэнтам, паводле меркавання гэтай групы.
Ваўкавыскае Евангелле
Ваўкавыскае Евангелле — старабеларускі рукапісны помнік XVI стагоддзя. Месца стварэння невядомае. Зробленая на кнізе ў 1751 годзе прэсвітарам «церкви Волковицкой» айцом Іаанам Савічам прыпіска дазволіла Віктару Шматаву звязаць Евангелле з Ваўкавыскам, аднак магчыма, што кніга знаходзілася ў вёсцы Ваўкавічы Навагрудскага павета. У XIX стагоддзі А. Рачынскі вывез Евангелле з Віцебскага Маркавага манастыра ў Віленскую публічную бібліятэку.
Апісанне
Ваўкавыскае Евангелле -- рэдкі ўзор старабеларускай рукапіснай кнігі рэнесансавага стылю: шматколерныя раслінныя арнаменты ініцыялаў і заставак выходзяць на правае і левае палі рукапісу. Рукапіс пашкоджаны: няма пачатку Евангелляў ад Марка, Матфея, няправільна збрашураваны Саборнік 12 месяцаў і казанні евангелістаў на кожны дзень (у канцы кнігі). Зберагаецца ў бібліятэцы АН Літвы (Вільня).
Аляксандр Якаўлевіч Быхоўскі
Аляксандр Якаўлевіч Быхоўскі (,  —, ) — жывапісец, графік, мастак тэатра і кіно, педагог.
Біяграфія
Нарадзіўся ў Магілёве. З 1901 года вучыўся жывапісу ў іканапісца Гарбунова. У 1910—1912 гадах вучыўся ў Школе Таварыства заахвочвання мастацтваў у Пецярбургу пад кіраўніцтвам Мікалая Рэрыха. З 1913 года ўдзельнічаў у выстаўках.
У 1919 годзе быў загадчыкам плакатнай майстэрні ў Гомелі, выкладаў у ізастудыі імя М. А. Урубеля. З 1922 года ў Маскве. Удзельнічаў у выстаўках ОБІС, «Таварыства мастакоў маскоўскай школы», «Сусветная графіка» (Лейпцыг, 1927). У 1920-х гадах стварыў цыкл «Палітычны плакат». У 1929—1931 гадах выкладаў на тэатральным аддзяленні курсаў прыкладнога мастацтва імя Н. К. Крупскай.
У 1942—1945 гадах афармляў спектаклі ў Омскім лялечным тэатры. З канца 1940-х гадоў працаваў як скульптар. У 1951 годзе ўступіў у МАССМ. Памёр у Маскве 19 ліпеня 1978 года.
Грамадзянская вайна ў Сальвадоры
Грамадзянская вайна ў Сальвадоры — узброены канфлікт у Сальвадоры, які працягваўся з 1980 года па 1992 год.
Канфлікт адбыўся паміж двума палітычнымі групамі: урадам, прадстаўленым хрысціян-дэмакратамі і ўльтраправымі з аднаго боку, і мяцежнікамі, прадстаўленымі Фронтам нацыянальнага вызвалення імя Фарабунда Марці і рознымі левымі рухамі, з іншага.
Вайна завяршылася заключэннем мірнага пагаднення, роспускам узброеных фарміраванняў апазіцыі і легалізацыяй ФНВФМ, скарачэннем арміі і перафармаванне паліцыі.
Падчас канфлікту ўрад ствараў «эскадроны смерці», якія набіраліся пераважна з ультраправых. Гэтыя падраздзяленні не толькі ўдзельнічалі ў баявых дзеяннях, але і праводзілі расправы над мірнымі жыхарамі.
Перадумовы
У першай палове XX ст. Сальвадор з’яўляўся аграрнай краінай з высокай шчыльнасцю насельніцтва. Доўгі час краіна развівалася ўстойліва, галоўным чынам за кошт экспартных галін сельскай гаспадаркі і збольшага — апрацоўчай прамысловасці. У 1960—1978 гг. сярэднегадавыя тэмпы росту ВУП крыху перавысілі 5 %. У пачатку 70-х пачаліся эканамічныя цяжкасці і неабходнасць рэпатрыяцыі на сваёй тэрыторыі значнай колькасці бежанцаў. Таксама пагоршыліся адносіны з суседнімі краінамі, асабліва з Гандурасам.
У снежні 1979 года было заключана пагадненне аб стварэнні каардынацыйнага цэнтра, у які ўвайшлі прадстаўнікі трох арганізацый: «Фронта нацыянальнага вызвалення імя Фарабундо Марці» (ФНВФМ), «Узброеныя сілы нацыянальнага супраціву» (УСНС) і Камуністычнай партыі Сальвадора (КПС). Гэтыя арганізацыі ўключалі ў сябе большую частку левых: марксістаў, хрысціян-сацыялістаў, дэмасацыялістаў і сындыкалістаў. Іх агульнымі мэтамі былі барацьба з сіламі, якія прыйшлі да ўлады ў выніку ўзброенага перавароту 1972 г., капіталізмам, эксплуатацыяй і ўплывам ЗША.
1980—1984
Вайна пачалася ў лістападзе 1980 года, калі «левыя» паднялі ўзброены паўстанне ў дэпартаменце Марасан і ўжо ў канцы месяца здолелі замацавацца ў ваколіцах вулкана Гуасапа.
У студзені 1981 года мяцежнікі захапілі гарады Сакатэкалуку і Сучытата, акружылі і блакавалі ўрадавы гарнізон у горадзе Сан-Францыска-Гатэра. 13 студзеня ў краіне пачалася ўсеагульная забастоўка, у якой прынялі ўдзел 200 тыс. чалавек. Наступленне паўстанцаў працягвалася яшчэ чатыры дні, пасля чаго ў контрнаступленне перайшлі ўрадавыя сілы. Пад націскам праціўніка паўстанцы пачалі адступленне, здаўшы частку сваёй тэрыторыі, але выжные стратэгічныя рэгіёны яны змаглі ўтрымаць.
У пачатку сакавіка 1981 атрады ФНВФМ і іх саюзнікі атакавалі гарнізон у вёсцы Аркатаа (за 88 км ад сталіцы), а затым ўсталявалі кантроль над горадам Сан-Ларэнца і акружылі горад Чалатэнанга. 19 ліпеня «левыя» пачалі контрнаступленне, якое доўжылася да сярэдзіны жніўня. Паўстанцы ўсталявалі кантроль над мястэчкамі Гуакамаа і Хакааціке, разграмілі гарнізоны ў паселішчах Перкін і Сан-Хасэ Гауабаль, атакавалі Сан-Мігель і Усулутан. У верасні 1981 года ФНВФМ нанёс паражэнне ўрадавым войскам у баях за горад Сан-Аўгустын. 10 снежня салдаты войск ўрада расстралялі некалькі сотняў мірных жыхароў у вёсцы Эль-Мазоце.
27 студзеня 1982 апалчэнцы ФНВФМ праніклі на авіябазу Ілапанга, знішчыўшы падрыўнымі зарадамі шэсць верталётаў UH-1H, пяць знішчальнікаў-бамбардзіроўшчыкаў MD і тры C-47, пры выбуху яшчэ 7 самалётаў і верталётаў атрымалі пашкоджанні. У сакавіку «левыя» распачалі наступленне на Усулутан, пасля чаго наступіла часовае зацішша — да 5 чэрвеня, калі сілы ФНВФМ занялі горад Перкін. У кастрычніку пачалася новая ваенная кампанія ФНВФМ, асновай якой стала арганізацыя засад і налётаў сіламі дробных падраздзяленняў, дыверсій і разбурэнні інфраструктуры. 4 снежня на паўночным усходзе краіны ўрадавыя войскі распачалі штурм вулкана Гуасапа ў 20 км ад сталіцы.
4 студзеня 1983 года пачалося новае наступленне ФНВФМ, якое атрымала назву «Героі студзеньскай рэвалюцыі». Па стане на 19 студзеня 1983 гады з пачатку наступлення сілы ФНВФМ усталявалі кантроль над 18 населенымі пунктамі.
З 10 па 23 лютага паўстанцы аблажылі горад Сучытата ў дэпартаменце Кускатлан, у аперацыі па зняцці блакады ўдзельнічалі 3 000 вайскоўцаў урадавых войскаў.
1985—1989
У 1985 годзе ФНВФМ прыняў на ўзбраенне новую тактыку «працяглай вайны на знясіленне», з акцэнтам на дзеянні дробных падраздзяленняў і мінную вайну.
У перыяд 1985—1989 гадоў вайна насіла партызанскі характар. Для паўстанцаў баявыя дзеянні абмяжоўваліся дыверсіямі і налётамі, а для ўрада — авіяцыйнымі ўдарамі і артылерыйскімі абстрэламі.
1990—1991
13 сакавіка 1990 г. «левыя» абвясцілі аб тым, што гатовы пачаць перамовы з урадам аб спыненні агню.
У верасні 1990 года ў Сан-Хасэ адбылася сустрэча варагуючых бакоў, але пасля шасці дзён перамоваў бакі не прыйшлі да пагаднення і прынялі рашэнне перанесці сустрэчу на больш позні тэрмін.
9 сакавіка 1991 года ФНВФМ абвясціў трохдзённае перамір’е на час правядзення выбараў у парламент краіны.
Наступныя падзеі
Да канца 1990-х склалася двухполюсная дэмакратычная сістэма, дзе супернікамі апынуліся партыі ARENA, якая прадстаўляе правых, і ФНВФМ, якая прадстаўляе левых.
З 1994 па 2009 гады ARENA з’яўлялася кіруючай партыяй. Толькі ў сакавіку 2009 кандыдату ад ФНВФМ удалося перамагчы на ​​прэзідэнцкіх выбарах.
Тым часам хрысціянска-дэмакратычная партыя значна аслабла, так як яе пацяснілі больш магутныя палітычныя сілы. Гэта прывяло да таго, што на парламенцкіх выбарах 2015 года яна атрымала 2,47 % галасоў і 1 дэпутацкае месца.
Страты
Падчас грамадзянскай вайны ў Сальвадоры больш за 75 000 чалавек загінулі. З іх 7 000 з’яўляюцца ўрадавымі вайскоўцамі, 20 000 — паўстанцамі, 48 000 — мірнымі жыхарамі. Таксама ў канфлікце загінула 22 амерыканскіх вайскоўцаў.
Тапчыхінскі раён
Адміністрацыйны цэнтр — сяло Тапчыха, размешчанае за 90 км ад Барнаула.
Геаграфія
Раён размешчаны ў цэнтральнай частцы края. Клімат кантынентальны. Сярэдняя тэмпература студзеня −18,1 °C, ліпеня +20,2 °C. Гадавая норма атмасферных ападкаў — 450 мм. Рэльеф — раўнінны, месцамі ўзгорысты (Прыобскае плато). Запасы будаўнічых матэрыялаў, здабываюцца пясок, гліна. Плошча — 3300 км². Па тэрыторыі раёна працякаюць рэкі Об, Алей, Барнаулка, Калманка.
Ступені свабоды
Ступе́ні свабо́ды — шматзначны тэрмін.
Аляксандр Яраславіч Неўскі
Сын пераяслаўскага кн. Яраслава Усеваладавіча. Паводле Жыція, разбіў шведскі атрад у бітве на Няве (15.7.1240), але заходнія крыніцы гэта не пацвярджаюць. Вясною 1241 г. узяў штурмам і разбурыў крэпасць Капор'е, выгнаў немцаў са Пскова. У 1242 г. разбіў немцаў на льдзе Чудскога возера (г.зв. «Лядовае пабоішча», 5.4.1242). У 1245 г. адбіў некалікі літоўскіх набегаў на паўночна-заходнюю Русь, у 1253 г. адбіў напад немцаў на Пскоў, заключыў дагавор з Лівонскім ордэнам, у 1256 г. здзейсніў паспяховы паход у Фінляндыю. Вёў перапіску з Папам Рымскім, яе мэты, вынікі і ацэнкі спрэчныя ў гістарыяграфіі. Імкнуўся да захавання міру з ардынскімі ханамі, 5 разоў ездзіў да Каракарума і Сарая. Пахаваны ў саборы Раждзественскага манастыра ва Уладзіміры.
У 15 ст. ад наўгародцаў празваны «Храбрым», у 16 ст. — «Неўскім». Пры мітрапаліце Макарыі, на Маскоўскім саборы 1547 г., кананізаваны Рускай праваслаўнай царквой ў ліку дабраверных. У агіяграфічнай літаратуры выведзены ідэальным князем-воінам.
Паводле загаду імп. Пятра I, у 1724 г. рэшткі Аляксандра Яраславіча перенесеныя з Уладзіміра ў Санкт-Пецярбург у Аляксандра-Неўскі манастыр (пазней лаўра), дзе захоўваюцца дасюль.
Аяд Алаўі
Аяд Алаўі, або Іяд Алаві (нар. 31 сакавіка 1944), — іракскі палітык, прэм’ер-міністр Ірака ў 2004—2005, віцэ-прэзідэнт у 2014—2015 і 2016—2018 гадах, кіраўнік кааліцыі палітычных сіл Нацыянальная згода Ірака. Па веравызнанні — шыіт, па прафесіі — лекар. Жыў за межамі краіны больш за 30 гадоў, вярнуўся пасля звяржэння Садама Хусейна ў 2003 годзе.
Падчас амерыканскай акупацыі ўвайшоў у склад Часовага кіраўнічага савета і некаторы час займаў пасаду старшыні гэтага органа. Пры часовым урадзе 2004—2005 заняў пасаду прэм’ер-міністра. 15 снежня 2005 на выбарах дэпутатаў у парламент блок Аяда Алаўі займае 40 месцаў. На парламенцкіх выбарах 7 сакавіка 2010 года кааліцыя «Аль-Іракія» пад яго кіраўніцтвам перамагае, атрымаўшы ў парламенце 91 месца з 325.
Вільконт
Вільконт (Villecomte) — камуна ў Францыі, знаходзіцца ў рэгіёне Бургундыя — Франш-Кантэ. Дэпартамент камуны — Кот-д’Ор. Уваходзіць у склад кантона І-сюр-Цій. Акруга камуны — Дыжон.
Арцемій Пятровіч Валынскі
Арцемій Пятровіч Валынскі (Арте́мий Петро́вич Волы́нский; 1689 — 27 чэрвеня [8 ліпеня] 1740, ) — расійскі дзяржаўны дзеяч і дыпламат. У 1719—1730 гадах астраханскі і казанскі губернатар. У 1722 годзе умацаваў сваё становішча шлюбам са стрыечнай сястрой Пятра Вялікага. З 1738 года кабінет-міністр імператрыцы Ганны Іаанаўны. Супернік «біронаўшчыны». На чале гуртка дваран складаў праекты дзяржаўнай перабудовы. Пакараны смерцю па гэтай справе.
Страсбургскія клятвы
Страсбургскія клятвы (Sacramenta Argentariae, Serments de Strasbourg, Straßburger Eide) — саюзніцкі дагавор паміж заходнефранкскім каралём Карлам II Лысым і яго братам усходнефранкскім каралём Людовікам II Нямецкім 14 лютага 842. Тэкст змяшчае найстаражытны помнік французскай (старафранцузскай) мовы.
Гісторыя падзей
Тэкст захаваўся ў складзе лацінамоўнага сачынення гісторыка Нітгарда «Пра звадкі сыноў Людовіка Набожнага». Нітгард быў сучаснікам апісваных падзей і пісаў неўзабаве пасля іх (ён памёр у 844). Акрамя таго, ён быў стрыечным братам непасрэдных удзельнікаў падзей, даводзячыся ўнукам Карлу Вялікаму. Паводле Нітгарда, падчас міжусобнай барацьбы сыноў Людовіка I Набожнага (унукаў Карла Вялікага) сярэдні брат, Людовік, і малодшы, 19-гадовы Карл, аб'ядналіся супраць самага старэйшага брата — Лотара. Карл, які стаяў на чале раманамоўнага войска, і Людовік, які камандаваў германамоўнымі «тэўтонамі», з'ехаліся 14 лютага 842 у Страсбургу. Перад тым, як была прамоўлена клятва, браты выступілі за прамовай да народа: Карл гаварыў «па-тэўтонску», каб воіны Людовіка маглі яго зразумець, Людовік — «па-раманску». Першым пачаў гаварыць Людовік, як старэйшы. Ён паказаў у сваёй прамове на праследаванні Лотарам Карла і на тое, што яны аддюць суду Божаму вырашыць, хто з іх мае рацыю; але з прычыны таго, што ён працягваў варагаваць і спусташаць іх землі, «даведзеныя да крайнасці», яны вырашылі для забеспячэння дабрабыту дзяржавы, не кіруючыся беззаконнымі жаданнямі, замацаваць вернасць і братэрскую любоў узаемнай клятвай у прысутнасці воінаў. Калі клятва будзе парушана кім-небудзь з братоў, воіны таго, хто яе парушыў, вызваляюцца ад падпарадкавання і прысягі свайму кіраўніку. Пасля прамовы першы прысягу прамовіў Людовік на раманскай мове (ізноў жа каб быць зразумелым войску брата). Такую ж клятву прамовіў і Карл па-тэўтонску. Затым кожнае войска паклялася на сваёй мове.
У наступным, 843 годзе, сыны Людовіка Набожнага склалі Вердэнскі дагавор і падзялілі паміж сабой імперыю дзеда.
Страсбургскія клятвы сталі адным з самых ранніх сведчанняў таго, што адзіная лацінамоўная прастора, атрыманая ў спадчыну ад Рымскай імперыі і якая захоўвалася ў эпоху варварскіх каралеўстваў, пачала саступаць месца новым нацыям Еўропы — у гэтым выпадку французскай і нямецкай, мовы якіх пачынаюць выкарыстоўвацца напаўафіцыйна.
Мова
Нітгард прыводзіць гэтыя тэксты ў арыгінале, называючы мову войска Карла «раманскай» (lingua romana), а мова войскаў Людовіка «тэдэскскай» ці «германскай» (lingua teudisca). З пункту гледжання мовы першае ўяўляе сабой найстаражытны вядомы помнік старафранцузскай мовы, другое — адзін са старых помнікаў старажытнаверхненямецкай мовы (верагодна, адлюстроўвае дыялект Рэйнскай вобласці).
Да помніка і ў далейшым была прыцягнута галоўным чынам увага раманістаў, і даследуецца перш за ўсё старафранцузскі тэкст. Меркаванні паконт уласцівасцей раманскай мовы «Клятваў» разыходзяцца. У ёй адны бачаць раманскую мову вобласці Ліёна, але іншыя лакалізуюць дыялектную базу клятваў на паўночным усходзе Галіі; адны лінгвісты лічаць, што тэкст адлюстроўвае жывую гала-раманскую гаворку таго часу, іншыя ж лічаць значнай штучную латынізацыю тэксту. Тэкст клятваў адлюстроўвае раннюю страту лацінскіх канцавых галосных, няўстойлівасць рэалізацыі фінальных галосных, якія сталі такімі ў раманскую эпоху (Karle — Karlo), з'яўляецца ўнікальным сведчаннем прыдыхальных зычных, якія рана выпалі (cadhuna < cada una).
Тэкст раманскіх (старафранцузскіх) клятваў
Клятва, прачытаная Людовікам Нямецкім перад войскам Карла:
Pro Deo amur et pro christian poblo et nostro commun salvament, d’ist di en avant, in quant Deus savir et podir me dunat, si salvarai eo cist meon fradre Karlo, et in aiudha et in cadhuna cosa, si cum om per dreit son fradra salvar dift, in o quid il mi altresi fazet, et ab Ludher nul plaid num quam prindrai qui meon vol cist meon fradre Karle in damno sit.
«У імя любові да Бога і ў імя хрысціянскага народа і нашага агульнага выратавання з гэтага дня і надалей, наколькі Бог мудрасць і ўладу мне дае (ці: даў), выратую я гэтага свайго брата Карла і ў дапамозе і ў кожнай справе, як свайго брата ратаваць варта з тым, каб ён мне гэтак жа рабіў, і з Лотарам ніякага дагавора не заключу, які па маёй волі гэтаму майму брату Карлу на шкоду быў бы».
Клятва, прачытаная войскам Карла: Si Lodhuvigs sagrament que son fradre Karlo jurat conservat, et Karlus meos sendra de suo part non lostanit, si jo returnar non l’int pois, ne jo ne neuls cui eo returnar int pois, in nulla aiudha contra Lodhuuvig nun li iv er.
«Калі Людовік клятву, якую ён дае свайму брату Карлу, стрымае, а Карл, мой гаспадар, са свайго боку яе парушыць, калі я яму ў гэтым не змагу перашкодзіць, ні я, ні іншы, каму я ў гэтым змагу перашкодзіць, ніякай дапамогі супраць Людовіка яму не акажа».
NGC 2840
NGC 2840 (іншыя абазначэнні — UGC 4960, MCG 6-21-25, ZWG 181.32, IRAS09178+3534, PGC 26445) — галактыка ў сузор’і Рысь.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Фёдар Андрэевіч Астэрман
Фёдар Андрэевіч Астэрман ( — ) — старэйшы сын віцэ-канцлера графа Андрэя Іванавіча Астэрмана. Няміласць бацькі адбілася і на ім; ён быў пераведзены з гвардыі ў армію, у Траецкі пяхотны полк, размешчаны ў Башкірскіх землях, дзе праслужыў 20 гадоў. У Сямігадовую вайну ўдзельнічаў ва ўсіх буйных бітвах, звярнуў на сябе ўвага імператрыцы і ізноў заняў высокае становішча. З 1773 маскоўскі губернатар, затым сенатар. За адсутнасцю дзяцей, перадаў тытул свайму стрыечнаму пляменніку, А. І. Талстому. Памёр у Маскве, пакінуўшы цікавыя «Заўвагі на занатоўкі Манштэйна аб Расіі»
Аф’ён
Аф'ён, Аф'ёнкарахісар (Afyonkarahisar), горад у Эгейскім рэгіёне Турцыі, адміністрацыйны цэнтр правінцыі Аф'ёнкарахісар. Да 2004 горад называўся проста Аф'ён (опіюм), афіцыйна перайменаваны ў Аф'ёнкарахісар. Тэрыторыя заселеная з часоў хетаў (вядомая як Hapanuwa). Сучасны Аф'ён — цэнтр сельскагаспадарчага рэгіёна.
Сарыколь (Акмолінская вобласць)
Сарыколь — аул у Цалінаградскім раёне Акмолінскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад аульнай акругі Рахымжана Кашкарбаева. Код КАТА — 116667400.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва аула складала 298 чалавек (144 мужчыны і 154 жанчыны). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 369 чалавек (192 мужчыны і 177 жанчын).
Татарнік
Батанічнае апісанне
Двухгадовыя, зрэдку шматгадовыя травяністыя расліны з прамастойным, голым або апушаным, простым ці разгалінаваным сцяблом з калючымі крыламі. Лісце буйное, простае, перыста-лопасцевае ці зубчастае, з калючкамі. Кветкі ружовага колеру, зрэдку белыя або ружаватыя, у буйных адзіночных кошыках. Плод — сямянка з чубком.
Арэал
Род налічвае каля 40 відаў (46 відаў ). Пашыраны ў Еўропе, Заходняй Азіі і Паўночнай Афрыцы. На тэрыторыі Беларусі 1 від —.
Гаспадарчае значэнне
Меданосныя, лекавыя, дэкаратыўныя расліны, часам — пустазелле.
Ардананс Вілер-Катрэ
Ардананс Вілер-Катрэ (Ordonnance de Villers-Cotterêts; падпісаны паміж 10 і 15 жніўня 1539 года) — каралеўскі ўказ (ардананс), накіраваны на ліквідацыю наступстваў сярэдневяковай феадальнай раздробненасці французскіх зямель і найскарэйшую інтэграцыю паўночна-заходняй Раманіі ў рамках унітарнага каралеўства Францыя.
Палажэнні
Францыск I замацаваў статус французскай мовы як адзінай дзяржаўнай у краіне і абавязаў органы мясцовай адміністрацыі абапірацца на яе парыжскую норму замест латыні пры складанні ўсіх адміністрацыйных дакументаў. Лацінская мова паступова выйшла з ужытку, хоць і працягвала ўжывацца ў шэрагу царкоўных рэгістраў, а таксама пры складанні біяхімічнай тэрміналогіі. Рэгіянальныя мовы Францыі — гасконская, правансальская, брэтонская і інш. — увайшлі ў фазу імклівага заняпаду, асабліва на пісьме, хоць іх вусновыя традыцыі захоўваліся да сярэдзіны XX стагоддзя. Апроч мовы, 192 пункты гэтага ардананса рэфармавалі і ўніфікавалі многія іншыя сферы жыцця французскага грамадства. Так, святары былі абавязаны рэгістраваць акты грамадзянскага стану, рамеснікам забаранялася аб'ядноўвацца ў прафсаюзы.
Волкаўка (рака)
Волкаўка — рака на тэрыторыі Санкт-Пецярбурга даўжынёй 17 км, ад вытокаў на схілах Пулкаўскіх вышынь да вусця, штучна створанага ў пачатку XIX стагоддзя пры пракладцы Абводнага канала; да гэтага была левым прытокам Нявы. Адрэзаныя такім чынам нізоўі Волкаўкі, уключаючы яе колішняе вусце, склалі раку Манастырку, прычым кірунак руху вады ў гэтай частцы рэчышча змяніўся на супрацьлеглы — ад Нявы да Абводнага канала.
З канца XIX стагоддзя і аж да 1920-х гадоў па рэчышчы Волкаўкі ў раёне Волкавай вёскі і Волкаўскіх могілак праходзіла частка афіцыйнай межы горада.
Рух маламерных суднаў па рацэ забаронены.
Рэйн-Нойс (раён)
Рэйн-Нойс (Rhein-Kreis Neuss) — раён у Германіі. Цэнтр раёна — горад Нойс. Раён уваходзіць у зямлю Паўночны Рэйн — Вестфалія. Падпарадкаваны адміністрацыйнай акрузе Дзюсельдорф. Займае плошчу 577 км². Насельніцтва 443,4 тыс. чал. (2010). Шчыльнасць насельніцтва 769 чалавек/км². Афіцыйны код раёна 05 1 62.
Раён падраздзяляецца на 8 абшчын.
Гарады і абшчыны
(30 чэрвеня 2010)
Мёльн
Мёльн (Mölln) — горад у Германіі, у зямлі Шлезвіг-Гольштэйн.
Уваходзіць у склад раёна Герцагства Лаўэнбург. Насельніцтва складае 18 642 чалавека (на 31 снежня 2006 года). Займае плошчу 25,05 км². Афіцыйны код — 01 0 53 090.
Тэатынеркірхэ
Месцазнаходжанне
Царква Св. Каятана знаходзіцца ў Фельдхернхале і ўваходзіць у архітэктурны ансамбль плошчы Адэонсплац.
Гісторыя
У 1659 г. Генрыета Адэлаіда Савойская, жонка курфюрста Фердынанда Марыі, дала зарок у падзяку за нараджэнне спадчынніка ўзвесці найпрыгожую царкву. Гэтая царква планавалася як прыдворная царква і калегіяцкая царква ордэна тэатынцаў. Пасля нараджэння 11 ліпеня 1662 г. кронпрынца і будучага курфюрста Макса Эмануэля балонскі архітэктар Агасціна Барэлі атрымаў заказ на праектаванне і будаўніцтва царквы. Для будаўніцтва царквы і кляштара была выбрана паўночная частка раёна Кройцфіртэль акурат пад гарадскімі сценамі і ля гарадскіх варот Швабінгертор насупраць Рэзідэнцыі. А ўжо 19 красавіка 1663 года ў падмурак царквы быў закладзены першы камень. Узорам для Барэлі паслужыла галоўная царква тэатынцаў Сант-Андрэа-дэла-Вале ў Рыме. У ходзе будаўніцтва паміж Барэлі і падрадчыкам будаўніцтва Антоніа Спінелі, тэатынцамі і нават духоўнікам Генрыеты ўзнік сур’ёзны канфлікт, які прывёў да адстаўкі Барэлі. У 1664 г. Агасціна Барэлі скончыў узвядзенне сцен і пакінуў Мюнхен. У тым жа годзе пераемнікам Барэлі стаў Энрыка Цукалі. Яго асноўнай задачай было вонкава афармленне царквы. Цукалі аформіў 71-метровы барабан купала і вежы. Адначасова ён працаваў над дэкаратыўным убраннем інтэр’еру царквы. У 1674 Джавані Нікола Петры, Джавані Віскардзі, а таксама Абрахам Лойтнер прыступілі да ляпных прац. Асвячэнне яшчэ недабудаванай царквы адбылося 11 чэрвеня 1675 года. Прычынай працяглага будаўніцтва былі доўгае абмеркаванне формы фасада. Канчатковае рашэнне так і не было прынята. Цукалі ўзвёў па сваім праекце з 1684 па 1692 гг. вежы, у 1688 г. было завершана ўнутранае аздабленне. З 1692 г. і да заканчэння будаўніцтвам кіраваў Джавані Віскардзі. Генрыета Савойская так і не ўбачыла гатовую Тэатынеркірхэ, яна памерла ў 1676 г. Тым не менш фасад Тэатынеркірхэ застаўся няскончаным, бо нягледзячы на ​​працяглыя дыскусіі бакам так і не ўдалося прыйсці да адзінага меркавання. Толькі амаль праз сто гадоў пасля асвячэння царквы Франсуа дэ Кювілье-старэйшы спраектаваў фасад царквы ў стылі ракако, узвядзенне якога завяршыў ужо яго сын. Знешняе аблічча кляштара вызначыў Цукалі, пад яго кіраўніцтвам Ларэнца Петры ажыццяўляў будаўніцтва. Царква і кляштар утвараюць вялікі чатырохвугольнік паміж гарадской сцяной, Театынерштрасэ, Сальватарштрасэ і Сальватарплац.
Сцяг Віргініі
Сцяг Віргініі (Flag of Virginia) - адзін з сімвалаў амерыканскага штата Віргінія.
Сцяг штата Віргінія ўяўляе сабой прамавугольнае палотнішча сіняга колеру з размешчанай па цэнтры выявай пячаткі штата. Сцяг быў прыняты ў пачатку Грамадзянскай вайны ў 1861 годзе. Сярод сцягоў ЗША - гэта адзіны сцяг з малюнкам аголенага цела.
Лацінскі дэвіз Sic semper tyrannis на дзяржаўнай пячатке азначае «Такі шлях тырана». Гэтая цытата прыпісваецца Бруту падчас забойства Юлія Цэзара. Жаночы вобраз у адзеннях Амазонкі - алегарычна прадстаўляючы дух Садружнасці - сімвалізуе Віргінію. Патаптаны мужчына - уяўляе тыранію. Скінутая карона ляжыць у боку, у руках ён трымае ланцуг і біч.
Татарскі праліў
Тата́рскі праліў (Татарский пролив) — праліў паміж мацерыком Еўразія і востравам Сахалін, злучае Японскае і Ахоцкае мора праз праліў Невяльскога, Амурскі ліман і Сахалінскі заліў.
Геаграфія
Татарскі праліў з’яўляецца найбольш халоднай часткай акваторыі Японскага мора. У зімовы перыяд тут фармуецца і лакалізуецца больш за 90 % усяго лёду, які назіраецца ў Японскім моры. Па шматгадовых дадзеных працягласць перыяду з лёдам у Татарскім праліве ў сілу яго вялікай мерыдыянальнай працягласці, ад 40—80 дзён у паўднёвай частцы праліва да 140—170 дзён у паўночнай яго частцы. Таўшчыня лёду можа дасягаць 1,5 м.
Хвошч стракаты
Хвошч стракаты (Equisetum variegatum) — расліна сямейства хвашчовых.
Батанічнае апісанне
Шматгадовая споравая расліна з цвёрдымі зімуючымі рабрыстымі сцёбламі вышынёй 6-30 см. Карэнішча моцна разгалінаванае, буравата-чорнае, часта ўтварае дзернавіну. Стробілы верхавінкавыя, даўжынёй да 5 мм, крыху таўсцейшыя за сцябло. Похвы вузкія чорныя; зубцы іх шырокаяйкападобныя, уверсе рэзка адцягнутыя ў асцюкаваты канец, з бурай сярэдняй лініяй і белым краем.
Спараносіць у красавіку-жніўні. Размнажэнне вегетатыўнае і споравае.
Апісанне
Насяляе арктычныя тундравыя і горныя раёны Еўразіі і Паўночнай Амерыкі, у лясной зоне трапляецца рэдка як рэліктавая або заносная расліна. Расце невялікімі групамі і буйнымі курцінамі, нярэдка на значнай плошчы.
Гродзенскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Янкі Купалы
Гродзенскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Янкі Купалы — вышэйшая навучальная ўстанова ў горадзе Гродна.
ГрДУ імя Янкі Купалы ідзе па шляху фарміравання рэгіянальнага ўніверсітэцкага комплекса, які аб’ядноўвае таксама і ўстановы сярэдняй прафесійнай адукацыі. Так у структуру ўніверсітэта ўваходзяць Ваўкавыскі каледж, Гуманітарны каледж, Тэхналагічны каледж і Лідскі каледж.
Сістэма менеджменту якасці ГрДУ імя Янкі Купалы адпавядае нацыянальным і міжнародным стандартам якасці серыі ISO
Паводле міжнароднага рэйтынгу Webometrics, які штопаўгода састаўляецца паводле аналізу афіцыйных сайтаў устаноў вышэйшай адукацыі, Гродзенскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Янкі Купалы сярод беларускіх ВНУ ўжо некалькі год запар займае другое месца (2011)
Гісторыя
Заснаваны Пастановай № 209 СНК БССР «Аб мерапрыемствах па арганізацыі народнай адукацыі ў заходніх абласцях Беларусі» ад 22 лютага 1940 г як Гродзенскі настаўніцкі інстытут. Першым дырэктарам інстытута быў С. Я. Раскін. На двух аддзяленнях — беларускай мовы і літаратуры, рускай мовы і літаратуры і фізіка-матэматычным — рыхтавалі настаўнікаў 5-7 класаў няпоўнай сярэдняй школы. На першы курс было прынята больш за 100 студэнтаў. Заняткі пачаліся 7 сакавіка 1940.
У 1941 годзе нацысты акупіравалі горад на наступны дзень пасля пачатку Вялікай Айчыннай вайны, знішчылі абсталяванне і навучальныя кабінеты, у памяшканні інстытута арганізавалі шпіталь. 15-тысячны фонд бібліятэкі быў спалены. Многія выкладчыкі і студэнты ваявалі на фронце, удзельнічалі ў партызанскім руху. Пасля вызвалення Гродна ў ліпені 1944 года пачалася падрыхтоўка да адкрыцця інстытута.
На аснове распараджэння Савета Народных Камісараў СССР ад 20 кастрычніка 1944 г. Гродзенскі настаўніцкі інстытут быў ператвораны ў педагагічны. Дырэктарам інстытута быў прызначаны М. В. Уласавец. Інстытут у той час меў тры факультэты — фізіка-матэматычны, літаратурны і замежных моў, на першых двух былі арганізаваныя завочныя аддзяленні. Першы выпуск адбыўся ў 1948 г.
У жніўні 1949 г. на пасаду дырэктара Гродзенскага педагагічнага інстытута быў зацверджаны І. М. Малюкевіч. У 1954—1955 гг. была праведзеная рэарганізацыя інстытута. Адкрыўся гістарычны факультэт, прызваны забяспечыць падрыхтоўку настаўнікаў гісторыі. Восенню 1955 г. інстытут ўзначаліў Дз. С. Маркоўскі, які зрабіў вялікі ўнёсак у развіццё. У сярэдзіне 1950-х гадах выкладчык універсітэта Браніслаў Ржэўскі правёў кампанію пісьмовых зваротаў да ўладаў на тэму дыскрымінацыі беларускай мовы. У 1957 г. інстытуту нададзена імя Янкі Купалы.
У 1964 г. быў створаны біёлага-хімічны факультэт. У 1969 г. у інстытуце была арганізаваная аспірантура. Першыя наборы ў яе праводзіліся па наступных спецыяльнасцях: «беларуская мова», «гісторыя СССР», « матэматычны аналіз», «дыферэнцыяльныя і інтэгральныя ўраўненні», «методыка выкладання матэматыкі».
У 1973 г. пасаду рэктара ГПІ заняў А. В. Бадакоў. Да 1978 г. было завершанае выкананне шэрагу мерапрыемстваў, якія дазволілі істотна ўдасканаліць навучальна-выхаваўчую і навукова-даследчую дзейнасць навучальнай установы.
У 1978 г. на базе педагагічнага інстытута імя Янкі Купалы заснаваны Гродзенскі дзяржаўны ўніверсітэт (ГрДУ), які стаў першым ўніверсітэтам у Заходняй Беларусі. Рэктарам застаўся А. В. Бадакоў. У структуры ўніверсітэта дзейнічалі 5 факультэтаў: матэматычны, фізічны, гістарычны, філалагічны і факультэт педагогікі і методыкі пачатковага навучання. Працаваў факультэт даўніверсітэцкай падрыхтоўкі з двума аддзяленнямі: будучых педагогаў і будучых даследчыкаў, а таксама факультэт маладых настаўнікаў-стажораў. Дзейнічалі 25 кафедраў і курс грамадзянскай абароны. З 1 верасня пачалі працу дзве новыя кафедры: дыферэнцыяльных ураўненняў і дзяржавы і права. У тым жа годзе пры гістарычным факультэце было адкрытае аддзяленне правазнаўства, на базе якога з 1981 года распачаў сваю працу факультэт правазнаўства.
У 1990 г. са складу фізічнага факультэта вылучылася яго вытворчае крыло ў самастойны інжынерны факультэт. У 1991 г. ва ўніверсітэце адкрываецца факультэт беларускай філалогіі і культуры.
Напачатку 1994 года рэктарам прызначаны Леанід Мікалаевіч Ківач. У першай палове 1994 г. ажыццёўлена аб’яднанне і перапрафіляванне факультэтаў: інжынерны і фізічны факультэты аб’ядналіся ў інжынерна-фізічны, аддзяленні правазнаўства і міжнародных адносін — у факультэт права і эканомікі, з філалагічнага факультэта ў самастойны факультэт вылучылася аддзяленне замежных моў. У 1997 г. факультэт права і эканомікі быў рэарганізаваны ў юрыдычны факультэт і факультэт эканомікі і кіравання, а факультэт замежных моў на правах аддзялення ўвайшоў у склад філалагічнага факультэта. У верасні 1997 года рэктарам прызначаны Сяргей Аляксандравіч Маскевіч.
У 2001 годзе ў склад універсітэта ўключаны Інстытут паслядыпломнай адукацыі. У перыяд з 2001 па 2006 год у склад ГрДУ былі ўключаныя 4 каледжы: Тэхналагічны, Ваўкавыскі, Лідскі, Гуманітарны.
У верасні 2012 года па загадзе Старшыні Гродзенскага аблвыканкама Сямёна Шапіры за выданне падручніка «Гродназнаўства» з ўніверсітэта быў звольнены гісторык Андрэй Чарнякевіч. 1 сакавіка 2013 года рэктарам універсітэта прызначаны Андрэй Дзмітрыевіч Кароль. На паседжанні, на якім міністр адукацыі Сяргей Маскевіч прэзентаваў калектыву ГрДУ новапрызначанага рэктара, Шапіра таксама заявіў, што «ва ўніверсітэце шаснаццаць чалавек, якія заклікаюць звергнуць уладу». Пасля гэтага ў знак пратэсту супраць прэсінгу на выкладчыкаў звольніўся выкладчык юрыдычнага факультэта Ігар Кузьмініч.
У сакавіку 2013 года гісторыка Вячаслава Шведа, аўтара ідэі выдання падручніка «Гродназнаўства», яго актыўнага ўкладальніка і рэдактара, звольнілі з пасады загадчыка кафедры беларускай культуры і рэгіянальнага турызму, а 1 красавіка Рада ўніверсітэта не абрала яго на пасаду прафесара па конкурсе. Швед у адказ заявіў, што выбары былі сфальсіфікаваныя, а звальненне з’яўляецца палітычным рашэннем.
У 2013 годзе таксама была звольненая гісторык і культуролаг Вольга Сабалеўская, у 2014 годзе — гісторык Іна Соркіна, якая збірала подпісы ў падтрымку Чарнякевіча, Кузьмініч і Шведа , Сяргей Сноп, гісторыкі Святлана Куль-Сяльверстава і Юлія Юркавец, у 2015 годзе — гісторык і археолаг Генадзь Семянчук, літаратуразнавец Ала Петрушкевіч.
У сакавіку 2016 года ўніверсітэт стаў сузаснавальнікам першага ў Беларусі Інавацыйнага медыйнага кластара.
Абвінавачванні ў палітычных рэпрэсіях студэнтаў
ВНУ абвінавачваецца ў выключэнні студэнтаў з-за палітычных прычын. Паводле рапарту польскага Фонду «Свабода і Дэмакратыя», Сяргей Маскевіч, рэктар універсітэта, выключаў студэнтаў за іх палітычную дзейнасць. Яго наступнік Яўген Роўба запатрэбаваў з-за гэтых самых прычынаў скрэсліць Яўгена Скрабутана. Паводле рапарту, прымала ў гэтым удзел таксама Т.І. Бадюкова, былая прарэктар па справах выхавання ВНУ, а Н.А. Карпіцкая, прарэктар па адміністрацыйных справах, дамапагала Бадюковай у пераследзе студэнтаў. У дзеяннях супраць студэнтаў, якія займаліся палітычнай дзейнцасцю, удзельнічаў таксама супрацоўнік уріверсітэта Н.А. Волковіч.
Адміністрацыйная акруга Дзюсельдорф
Адміністрацыйная акруга Дзюсельдорф — адзін з пяці Адміністрацыйных акруг Паўночны Рэйн — Вестфаліі. Ён знаходзіцца на паўночным захадзе землі і быў утвораны ў 1815 годзе.
Хвошч вялікі
Хвошч вялікі (Equisetum telmateia) — расліна сямейства хвашчовых.
Адміністрацыйная акруга Дзюсельдорф
Адміністрацыйны падзел
Раёны:
Хвошч вялікі
Апісанне
Шматгадовая споравая расліна вышынёй 25—120 см з доўгім паўзучым галінастым карэнішчам. Сцёблы членістыя, рабрыстыя, дыморфныя. Спараносныя (веснавыя) сцёблы бурыя, тоўстыя, са стробілам даўжынёй 3—8 см і похвамі з 20—30 зубцамі; неспараносныя (летнія) — зялёныя, галінастыя, з вялікай цэнтральнай поласцю; галіны накіраваны коса ўверх.
Адміністрацыйная акруга Дзюсельдорф
Адміністрацыйны падзел
Гарады, прыраўнаваныя да раёнаў:
Хвошч вялікі
Апісанне
Спараносіць у красавіку. Размнажэнне споравае і вегетатыўнае.
Арэал
Барэальны атлантычна-міжземнаморскі горны рэліктавы від. Пашырэнне: Сярэдняя і Атлантычная Еўропа, Скандынавія, Міжземнамор’е, Каўказ, Малая Азія, Паўночная Амерыка. У Беларусі знаходзіцца ў адзіным ізаляваным месцазнаходжанні за ўсходняй мяжой арэала. Расце адзіночнымі экзэмплярамі і невялікімі групамі.
Ахова
Занесены ў Чырвоную кнігу Беларусі з 1981 года.
Хвошч
Хвошч (Equisetum) — род споравых раслін сямейства хвашчовых.
Батанічнае апісанне
Шматгадовыя травы з цвёрдымі сцёбламі, насычанымі крэменязёмам, вышынёю звычайна да 1 м, у відаў, што палягаюць, даўжыня дасягае да 9 м. Трапічны паўднёваамерыканскі дасягае 10-12 м даўжыні і з’яўляецца ліянай.
Сцёблы членістыя, рабрыстыя, кальчаковыя, пустыя, мяккія (на зіму адміраюць) або цвёрдыя (зімуюць); у некаторых відаў зялёныя, на верхавінцы заканчваюцца стробілам, у іншых — вясной спараносныя, белаватыя ці бураватыя, летам вегетатыўныя, зялёныя.
На папярочным разрэзе сцябло мае наступную будову. Зверху яно няроўнае, мае ўзвышаныя ўчасткі (рабрынкі), якія чаргуюцца з лагчынкамі. Зверху сцябло пакрыта аднаслойнай эпідэрмай, насычанай крэменязёмам, што надае яму трываласць. Углыб ад эпідэрмы размешчана кара і кальцо дробных ізаляваных праводзячых пучкоў калатэральнага тыпу, закрытых, з карынальнымі (ад carina — кіль, грэбень) каналамі. У цэнтры сцябла знаходзіцца поласць на месцы разбуранага асяродка. Пад рабрынкамі размешчаны ўчасткі механічнай тканкі, а пад лагчынкамі — асіміляцыйная тканка і валекулярныя (ад vallicula — даліна, лагчынка) поласці.
У хвашчоў сустракаюцца карані двух тыпаў: карані са станоўчым геатрапізмам (растуць уніз, па накіраванню сілы цяжкасці) і карані агеатрапічныя (не рэгулююцца сілай цяжкасці). Станоўча геатрапічныя карані тоўстыя, дыяметрам 1-5 мм. Яны звычайна адыходзяць па аднаму ад вузлоў карэнішча і дасягаюць даўжыні 0,5-2 м, і такім чынам, усмоктваючая зона каранёў знаходзіцца ў абводненых гарызонтах глебы нават у відаў, якія растуць на сухіх глебах. Агеатрапічныя карані тонкія, воласападобныя, дыяметрам меней 1 мм; яны размяшчаюцца кальчакамі на вузлах карэнішча, а ў даўжыню не перавышаюць 10 см. У каранях хвашчоў ёсць паветраныя поласці і сасуды, членікі якіх маюць простую перфарацыйную пласцінку. Па сасудах вада хутка падымаецца з глыбокіх гарызонтаў глебы да карэнішчаў і надземных парасткаў.
Фотасінтэз адбываецца ў зялёных сцёблах і галінах.
Спарангіі размешчаны на спарангіяфорах, сабраных у верханінкавыя стробілы. Спараносныя стробілы на спараносных парастках у хвашчоў узнікаюць па адным на верхавіне галоўнага парастка. У большасці відаў малады спараносны стробіл зялёны.
Надземныя парасткі ў адных відаў могуць сумяшчаць две функцыі — спараносную і вегетатыўную. Так, напрыклад, у і, вегетатыўныя і спараносныя парасткі ўзнікаюць адначасова і спачатку марфалагічна не адрозніваюцца адзін ад другога. Толькі ў сярэдзіне лета на некаторых зялёных парастках фарміруюцца стробілы. У іншых відаў назіраецца раздзяленне функцый парасткаў. Так, у і  вясной адначасова з вегетатыўнымі парасткамі развіваюцца неразгалінаваныя бясколерныя ці ружовыя спараносныя парасткі. Аднак пасля спаранашэння яны зелянеюць, разгаліноўваюцца і не адрозніваюцца ад вегетатыўных парасткаў. У некаторых відаў дымарфізм парасткаў праяўляецца вельмі выразна. Стробіл хвашчу складаецца са шматлікіх спарангіяфораў, сабраных кальчакамі на яго восі. Спарангіяфоры складаюцца з ножкі і шчыткападобнага шасціграннага дыска. На ніжнім баку дыска, вакол ножкі, размяшчаюцца 5-13 мехападобных спарангіяў. У спарангіях шляхам меёзу ўтвараецца вялікая колькасць аднолькавых спор (раўнаспоравасць). Спора мае тры абалонкі: эндаспорый, экзаспорый і эпіспорый (з дзвюх спіральназакручаных стужак (гаптэр), якія перакрыжоўваюцца і пашыраюцца на чатырох канцах у выглядзе лапатак. У сухое надвор’е гаптэры раскручваюцца, што садзейнічае распаўсюджванню спор групамі. У сырое надвор’е яны закручаны вакол споры. Спарангіі ўскрываюцца ўздоўж трэшчынай. На зямлі споры прарастаюць у зарастак. Зарастак хвашчу мае выгляд зялёнай шматразова рассечанай пласцінкі памерам 1-4 мм. У загушчаных пасевах зарастак у выглядзе зялёнай ніткі. Антэрыдыі і архегоніі ўзнікаюць ці на адным і тым жа зарастку, ці на розных зарастках, нягледзячы на тое, што споры марфалагічна аднолькавыя, але фізіялагічна яны могуць быць разнаспоравымі — адны мужчынскімі, другія жаночымі, ці двухполымі.
Пры прарастанні спор у некаторых відаў хвашчоў утвараюцца тры тыпы гаметафітаў: мужчынскія, жаночыя і двухполыя. У лепшых умовах увільгатнення, асвятлення са спор развіваюцца больш буйныя зарасткі (жаночыя), у горшых — дробныя зарасткі (мужчынскія).
Спелы антэрыдый хвашчу пагружаны ў тканку зарастка. У ім развіваецца звыш 200 мнагажгуцікавых сперматазоідаў. Спелы архегоній брушкам пагружаны ў тканку гаметафіта і шыйкай узвышаецца над паверхняй зарастка. Апладненне адбываецца ў сырое надвор’е. Зародак падвеска не ўтварае і складаецца са сцяблінкі, 2-3 лісцікаў і карэньчыка.
У відаў з дымарфізмам парасткаў пасля спаранашэння спараносны парастак адмірае. З карэнішча вырастаюць новыя, зялёныя, моцна разгалінаваныя парасткі.
Пашырэнне
Налічваецца каля 30 відаў. Пашыраны ўсюды, за выключэннем Аўстраліі і трапічнай Афрыкі. На тэрыторыі Беларусі 8 відаў:, , , , , , ,. Трапляюцца на балотах, лугах, у лясах і вадаёмах.
Гаспадарчае значэнне і выкарыстанне
Лекавыя, харчовыя, фарбавальныя расліны. Некаторыя ядавітыя і пустазелле.
Гаспадарчае значэнне хвашчоў невялікае. Сцёблы ўтрымліваюць крэменязём і таму выкарыстоўваюцца для чысткі металічнай пасуды і паліроўкі дрэва. Клубеньчыкі на карэнішчах хвашчу палявога можна ўжываць у ежу (утрымліваюць крухмал). Некаторыя з іх лекавыя, фарбавальныя, пустазелле , некаторыя ядавітыя , торфаўтваральныя на балотах.
Янэк Вішнеўскі
Янэк Вішнеўскі (Zbigniew Eugeniusz Godlewski Janek Wiśniewski 3 жніўня 1952, Зялёна Гура — 17 снежня 1970, Гдыня) — персанаж паэмы «Балада пра Янэка Вішнеўскага», прататыпам якога з'яўляецца Збігнеў Гадлеўскі (Zbigniew Godlewski).
Легенда і рэальны персанаж
Імя было прыдумана аўтарам балады Кшыштафам Даўгялам, каб прадставіць у сімвалічным выглядзе 18 гадовага працоўнага, забітага ў польскім горадзе Гдыня ваеннымі ці міліцыяй 17 снежня 1970, падчас хваляванняў у Польшчы. Выява цела невядомага маладзёна, якога нясуць на дзвярах праз кардон паліцыі ды танкі, натхніла К. Даўгялу напісаць паэму. Ніхто не ведаў яго імя ў той час, таму аўтар вырашыў даць яму імя звычайнага паляка. Пазней высветлілася, што чалавека насамрэч завуць Збігнеў Гадлеўскі і ён жыў непадалёк ад Эльблонгу. У 1970 Збігнеў быў застрэлены разам з яшчэ 39 чалавекамі.
Музыка для песні Песня аб Янку з Гдыні (таксама вядомая як «Балада пра Янэка Вішнеўскага») была напісана Мечыславам Халевай. Песня, разам з расповядам Янэка Вішнеўскага, стала папулярнай, калі ў канцы 1981 выйшла кіно Чалавек з Жалеза. Пасля падзення камунізму ў Польшчы галоўная вуліца Гдыні стала насіць імя Янэка Вішнеўскага, а ў Эльблонгу адна з вуліц таксама была названа ў гонар Збігнева Гадлеўскага.
NGC 2842
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Старшыня Урада Расійскай Федэрацыі
Старшыня Урада Расійскай Федэрацыі, у адпаведнасці з артыкулам 24-м Федэральнага канстытуцыйнага закона «Аб Урадзе Расійскай Федэрацыі», узначальвае Урад Расійскай Федэрацыі, вызначае яго асноўныя напрамкі дзейнасці і арганізуе яго працу.
Прэзідэнт Расіі, у адпаведнасці з артыкулам 83-м Канстытуцыі Расійскай Федэрацыі, мае права старшынстваваць на пасяджэннях урада. У адпаведнасці з артыкулам 115-м Канстытуцыі Расійскай Федэрацыі пастановы і распараджэнні ўрада, ў выпадку супярэчнасці з указамі прэзідэнта, могуць быць адмененыя прэзідэнтам Расіі. Акрамя таго, прэзідэнт Расіі, згодна з артыкулам 32-м Федэральнага канстытуцыйнага закона «Аб Урадзе Расійскай Федэрацыі», кіруе дзейнасцю федэральных органаў выканаўчай улады, якія ведаюць пытаннямі абароны, бяспекі, унутраных спраў, замежных спраў, прадухілення надзвычайных сітуацый і ліквідацыі наступстваў стыхійных бедстваў, хоць кіраўнікі некаторых з адпаведных ведамстваў (як МЗС Расіі, МУС Расіі і іншыя) ўваходзяць ва ўрад.
Да 25 снежня 1993 года пасада кіраўніка ўрада Расійскай Федэрацыі называлася старшыня Савета Міністраў — Урада Расійскай Федэрацыі ; цяперашняя назва была замацавана прынятай у снежні 1993 года Канстытуцыяй Расіі.
Нефармальна пасада часта называецца прэм’ер-міністр, хоць у Канстытуцыі Расійскай Федэрацыі такая назва адсутнічае.
Парадак прызначэння, паўнамоцтвы і абавязкі старшыні ўрада вызначаны артыкуламі 110—117 Канстытуцыі Расійскай Федэрацыі.
З 16 студзеня 2020 года старшынёй Урада Расійскай Федэрацыі з’яўляецца Міхаіл Уладзіміравіч Мішусцін (з 30 красавіка па 19 мая 2020 на час хваробы прэм’ера выконваючым абавязкі з’яўляўся Андрэй Рэмавіч Белавусаў).
Паўнамоцтвы
У адпаведнасці з Федэральным канстытуцыйным законам «Аб Урадзе Расійскай Федэрацыі» і Рэгламентам Урада Расійскай Федэрацыі старшыня Урада Расіі выконвае наступныя функцыі:
Старшыня ўрада РФ ўваходзіць па пасадзе ў: