cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ceratiomyxa fruticulosa
Апісанне
Спаракарпы вельмі дробныя, звычайна белыя, радзей жаўтлявыя, сіняватыя або празрыстыя. Яны маюць форму стрыжняў вышынёй каля 1-6 мм і таўшчынёй 0,3 мм, часам разгаліноўваюцца ля асновы на некалькі (да 5) тычынак. Спаракарпы звычайна ўтвараюць друзлыя або кампактныя групы, якія складаюцца з дзясяткаў і сотняў адзінарных стрыжняў. Яны маюць мяккую, губкавую тэкстуру. Споры растуць на вонкавай паверхні пладаносных цел. яны маюць памер 7-20×1,5-3 мкм. Споры бясколерныя або бледна-зеленаватыя і маюць крупчастую структуру ўнутры. Плазмодый вадзяністы, бела-жоўты.
Псалом 68
Псалом 68 (69 паводле масарэцкай нумарацыі) адносіцца да ліку месіянскіх псалмоў, якія ў хрысціянстве ўспрымаюцца як правобразныя ці прарочыя ў адносінах да Ісуса Хрыста і некаторых евангельскіх падзей, якія адбыліся праз сотні і нават тысячу гадоў пазней часу напісання. Аўтарства прыпісваецца Давіду. Асноўная тэма гэтага псалма — будучыя пакуты Месіі.
Лішыя
Лішыя (Liscia) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Абруца, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру К'еці.
Насельніцтва складае 770 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 96 чал./км². Займае плошчу 8 км². Паштовы індэкс — 66050. Тэлефонны код — 0873.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы архангел Міхаіл.
Гасцініца
Гасці́ніца, атэ́ль (або гатэ́ль) — маёмасны комплекс (дом, будынак, частка будынка, іншыя пабудовы) са спецыялізаванымі мэбляванымі пакоямі («нумарамі»)  для часовага пражывання асоб, якія прыяжджаюць у населены пункт. Звычайна прадастаўляюцца і іншыя паслугі (уборка, ахова), у залежнасці ад класа абслугоўвання.
Гасцініцы адрозніваюцца: паводле прызначэння — агульнага тыпу, ведамасныя, бізнес-гатэлі, турысцкія для аўтатурыстаў, матэлі, кемпінгі, курортныя, спартыўныя, для транзытных пасажыраў (пры вакзалах); паводле ўмяшчальнасці — малыя (да 100 месцаў), сярэднія (100—500 месцаў) і вялікія (больш за 500 месцаў); у залежнасці ад узроўню камфорту (паводле колькасці «зорак») — 1-,2-,3-,4-,5-зоркавыя; паводле рэжыму эксплуатацыі (круглагадовыя, сезонныя); паводле размяшчэння (горад, пасёлак, курорт і г.д.).
У складзе гасцініц вылучаюць памяшканні: жылыя (нумары), прыёму, сэрвісу, грамадскага харчавання (кавярня, рэстаран), адміністрацыйныя, гаспадарчыя. Пры высокакамфартабельных гасцініцах ёсць памяшканні культурна-масавыя (канцэртныя, выставачныя, канферэнц-залы), спартыўна-аздараўленчыя (басейны, саўны).
Гасцініцы ўзніклі ў глыбокай старажытнасці. У Заходняй Еўропе ролю гасцініц выконвалі харчэўні, аўстэрыі, заезныя дамы, корчмы; у краінах Сярэдняга Усходу і Цэнтральнай Азіі, Закаўказзя — караван-сараі (IX—XIV ст.). На Беларусі паходзяць ад гасцінага двара.
Свефберт (кароль Эсекса)
Свефберт (Swæfberht) — кароль Эсекса (715—738).
Сын Свехарда, Свефберт стаў каралём Эсекса і суправіцелем Селрэда. У 738 годзе ён памёр.
Одла
О́дла (Odła) — рака ў Сакульскім павеце Падляскага ваяводства Польшчы, Гродзенскім і Бераставіцкім раёнах Гродзенскай вобласці Беларусі, левы прыток Свіслачы (басейн Нёмана).
Даўжыня ракі 18 км. Плошча вадазбору 94 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 3,1 ‰. Пачынаецца ў Польшчы, каля вёскі Малая Зубрыца. Перасякае дзяржаўную граніцу непадалёку ад хутара Мінкаўцы Гродзенскага раёна, упадае ў Свіслач за 3 км на ўсход ад вёскі Пачобуты Бераставіцкага раёна.
Роберт Інглунд
Роберт Бартан Інглунд (Robert Barton Englund; г.; Глендэйл, штат Каліфорнія, ЗША) — амерыканскі акцёр, самай вядомай роляй якога з'яўляецца выдуманы серыйны забойца Фрэдзі Кругер у серыі фільмаў жахаў «Кашмар на вуліцы Вязаў». Атрымаў намінацыю на прэмію "Сатурн" за выкананне роляў у фільмах гэтай серыі ў 1987 і 1988 гадах. Роберт Інглунд - акцёр класічнай школы.
Фёкла Фёдараўна Струй
Фёкла Фёдараўна Струй (, Дзісна, Полацкая вобласць, БССР — ?) — беларускі дзяржаўны дзеяч, дэпутат Вярхоўнага Савета БССР ад Дзіснянскай акругі. Член ВКП (б).
Біяграфія
Са снежня 1942 года была партызанкай у Вялікую Айчынную вайну, пасля ранення і абмаражэння перанесла ампутацыю ног, у пасляваенны час працавала намесніцаю старшыні і старшынёй Дзісенскага гарсавета.
Узнагароджана медалём «Партызану Айчыннай вайны» I ступені
Салавей (балет)
«Салавей» — балет у 4 дзеях Міхаіла Крошнера, напісаны ў 1937 годзе. Лібрэта Юрыя Сланімскага і Аляксей Ермалаева напісана паводле аднайменнай аповесці Змітрака Бядулі. Дырыжор — Ілья Гітгарц. Першы нацыянальны народна-гераічны балет. Упершыню пастаўлены ў 1938 годзе ў Адэсе. На сцэне Мінскага тэатра оперы і балета прэм’еры адбыліся ў 1939 годзе.
Гісторыя
На момант стварэння спектаклю ў СССР досведу балетных спектакляў па нацыянальнай тэматыцы яшчэ не было. «Салавей» фактычна быў другім спектаклем такога роду пасля балета «Сэрца гор» Андрэя Баланчывадзэ ў пастаноўцы Вахтанга Чубукіяні.
Пастаноўка прызначалася для паказу на дэкадзе беларускага мастацтва ў Маскве. Ставілі спектакль спецыяльна запрошаныя харэографы ленінградзец Фёдар Лапухоў (2-і і 3-і акты) і масквіч Аляксей Ермалаеў (1-ы і 4-ы акты). Супрацоўніцтва двух рознапланавых балетмайстраў прывяло да парушэння цэльнасці балета, таму пазней ён быў перапрацаваны Аляксеем Ермалаевым.
Мастаком-пастаноўшчыкам спектаклю быў Павел Масленікаў.
Апісанне
Балет пастаўлены балетмайстарамі Аляксеем Ермалаевым і Фёдарам Лапуховым на музыку Міхаіла Крошнера. Лібрэта пісалі Юрый Сланімскі і Аляксей Ермалаеў. Над дэкарацыямі працаваў мастак Барыс Матрунін. Пастаноўка цікавая ўведзенымі ў дзеянне спектакля рознымі старадаўнімі беларускімі абрадамі і звычаямі.
Харэаграфія
Адметнай рысай балета з’яўляецца знойдзеная выдатная раўнавага паміж класічным танцам і народнай харэаграфіяй
Кампазітар ўдала выкарыстаў у балеце мелодыі і рытмы беларускіх народных песень і танцаў — «Лявоніху», «Юрачку», «Янку-польку», «Крыжачок», «Мяцеліцу», «Лянок» і разам з імі польскія танцы — мазурку, паланэз, кракавяк.
«Лявоніха», якую паставіў Канстанцін Алексютовіч, была фінальнай сцэнай спектаклю. На дэкадзе беларускага мастацтва ў Маскве ў 1941 годзе фінальны танец балета танчыла адначасова 100 пар. так ахарактарызаваў яго :
Сюжэт
У аснову сцэнарыя пакладзена аднайменная аповесць Змітрака Бядулі пра лёс артыста прыватнага панскага тэатра Сымона Салаўя і яго любові да прыгажуні Зосі.
Акцёры
Юлія Хіраска ўспамінала, што Сямён Дрэчын быў паўнавартасным суаўтарам балетмайстраў і змог стварыць адну з лепшых сваіх работ.
Юлія Чурко так апісвала майстэрства акцёраў, якія выконвалі галоўныя ролі :
Узнагароды
Пасля паказу спектакля на Першай беларускай дэкадзе ў Маскве, тэатр атрымаў ва ўзнагароду ордэн Леніна і права называцца Дзяржаўным вялікім тэатрам оперы і балета.
Многія ўдзельнікі стварэння балета «Салавей» былі адзначаны ўрадавымі ўзнагародамі: Аляксей Ермалаеў, які працаваў у Вялікім тэатры, быў, тым не менш, удастоены звання Народнага артыста БССР, Міхаіл Крошнер — звання Заслужанага артыста БССР, дырыжор Марк Шнейдэрман — звання заслужанага дзеяча мастацтваў БССР, а Сямён Дрэчын — узнагароджаны ордэнам «Знак Пашаны».
Пастаноўкі ў іншых тэатрах
Паралельна з пастаноўкай у Мінску балет Міхаіла Крошнера «Салавей» у 1939 ставіўся на сцэне Адэскага тэатра оперы і балета. Юлія Хіраска кансультавала там пастаноўку беларускіх народных танцаў.
Агланскі край
А́гланскі край (Aglonas novads, Aglyunys nūvods) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на паўднёвым усходзе Латвіі ў рэгіёне Латгалія. Адміністрацыйным цэнтрам краю з'яўляецца пасёлак Аглана.
Край быў утвораны 1 ліпеня 2009 года па заканчэнні латвійскай адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформы і ўключыў у сябе Агланскую воласць Прэйльскага раёна і Гравэрскую, Кастулінскую і Шкелтаўскую воласці Краслаўскага раёна.
Нацыянальны склад: латышы - 2676, рускія - 1321, беларусы - 235, палякі - 113, цыганы - 46.
Даніла Раманавіч
Даніла Раманавіч Галіцкі (Данило Галицький; 1201, па іншых дадзеных 1204 — ) — князь галіцкі (1205—1206, 1211—1212, 1229—1231, 1233—1235, 1238—1264), валынскі (1215—1231), вялікі князь кіеўскі (1240), першы кароль Русі (1254—1264), палітычны дзеяч, дыпламат і военачальнік.
Біяграфія
Сын Рамана Мсціслававіча. Пасля доўгай і напружанай барацьбы аднавіў і адбудаваў Галіцка-Валынскую дзяржаву, створаную яго бацькам. З пераменным поспехам адбіваў мангольскую экспансію, адначасова нейтралізуючы ваенныя спробы заходніх суседзяў умешвацца ва ўнутраныя справы яго дзяржавы.
З 1211 княжыў у Галічы, у 1212 выгнаны, з 1221 — на Валыні. У 1229 завяршыў аб’яднанне валынскіх зямель, у склад якіх былі ўключыны Бярэсце, Кобрын, Бельск, Драгічын; яму падпарадкоўваліся таксама тураўскія і пінскія князі. У 1223 удзельнічаў у бітве супраць мангола-татараў на рацэ Калка, быў паранены. Разбіў войска Тэўтонскага ордэна ў Драгічынскай бітве. (1237 ці 1238). У 1238 канчаткова авалодаў Галічам, у 1239 — Кіевам, стаў вялікім князем кіеўскім.
Спрыяў развіццю гарадоў, прыцягваючы туды рамеснікаў і купцоў. Пры ім былі пабудаваны Холм, Львоў, Крамянец, Данілаў, Стажок, быў абноўлены Драгічын. Перанёс сталіцу Галіцка-Валынскага княства з Галіча ў Холм.
Перыяд яго княжання быў часам найбольшага эканамічна-культурнага ўздыму і палітычнага ўзмацнення Галіцка-Валынскай дзяржавы. Мяжа княства праходзіла па Карпатах, Дняпры і Дунаі, пры ім яно стала адной з найбуйнейшых дзяржаў у Еўропе.
Шклярска Парэмба
Шклярска Парэмба (Szklarska Poręba, Schreiberhau) — горад на паўднёвым захадзе Польшчы на мяжы з Чэхіяй, размешчаны за 480 км на паўднёвы захад ад Варшавы і за 130 км на захад ад Вроцлава. Уваходзіць у склад Еленягурскага павета Ніжнесілезскага ваяводства, утварае гарадскую гміну. Чыгуначная станцыя. Курорт і турыстычная мясцовасць. Займае плошчу 75,44 км². Насельніцтва 6,7 тыс. чалавек.
Бацькаўшчына (усеўкраінскае аб’яднанне)
Усеўкраі́нскае аб’ядна́нне «Бацькаўшчы́на»  (Всеукраїнське об’єднання «Батьківщина» ) — палітычная партыя Украіны, кіраўніком якой з’яўляецца былы прэм’ер-міністр Юлія Уладзіміраўна Цімашэнка.
У складзе Блока Юліі Цімашэнка партыя «Бацькаўшчына» ўдзельнічала ў рабоце Вярхоўнай рады Украіны з 2002 года. «Бацькаўшчына» з 2008 года з’яўляецца членам назіральнага савета Еўрапейскай народнай партыі. Лідар партыі Юлія Цімашэнка ў кастрычніку 2011 года была прысуджаная да сямі гадоў турэмнага зняволення па абвінавачванні ў перавышэнні ўлады і службовых паўнамоцтваў. Працэс над ёй быў шырока прызнаны палітычна матываваным. Рэабілітаваная Вярхоўным Судом Украіны і Еўрапейскім судом па правах чалавека  за адсутнасцю складу злачынства. Перад парламенцкімі выбарамі 2012 года ўдзел блокаў палітычных партый у выбарах быў забаронены, «Бацькаўшчына» правяла кампанію пад назвай «Аб’яднаная апазіцыя „Бацькаўшчына“», высунуўшы ад свайго імя членаў іншых партый — саюзнікаў «Бацькаўшчыны»; партыйны спіс узначаліў лідар «Фронту пераменаў» Арсеній Яцанюк. 15 чэрвеня 2013 партыі «Фронт Пераменаў» і «Рэформы і Парадак» канчаткова зліліся з «Бацькаўшчынай» шляхам самаліквідацыі.
Пасля рэфармавання партыі, на парламенцкія выбары 2014 года партыя «Бацькаўшчына» ідзе ў абноўленым складзе, у першую пяцёрку перадвыбарчага спісу УА «Бацькаўшчына» ўвайшлі: Надзея Саўчанка, Юлія Цімашэнка, Ігар Луцэнка, Сяргей Собалеў, Алёна Шкрум па выніках мясцовых выбараў-2015 — партыя «УА „Бацькаўшчына“» атрымала другае месца, тым самым павялічыла ўдвая свой вынік у параўнанні з парламенцкімі выбарамі 2014 года.
Diplotoxa messoria
Diplotoxa messoria — від двухкрылых сямейства. Сустракаецца ў Палеарктыцы.
Лічынка сілкуецца на.
IC 2593
IC 2593 — галактыка тыпу S (спіральная галактыка) ў сузор’і Гідра.
Венцбарк (гміна)
Ве́нцбарк (Więcbork) — вяскова-гарадская гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Сэмпаленскага павета Куяўска-Паморскага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Венцбарку. Плошча гміны складае 235,71 км². Станам на 2007 год у гміне Венцбарк пражывалі 13 434 чалавекі, шчыльнасць — 55,4 чал./км². Адміністрацыйна падзелена на 21 салецтваў.
IC 2593
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Пріорбанк
Адкрытае акцыянернае таварыства «Пріорбанк» (ААТ «Пріорбанк») — адзін з буйнейшых камерцыйных банкаў у Рэспубліцы Беларусь.
Заснаваны па ініцыятыве прамысловых колаў — МТЗ, БелаўтаМАЗ, МЗХ, МЗВТ, «Гарызонт», гарадское ўпраўленне Прамбудбанка і інш. У 1997 годзе адным з асноўных акцыянераў стаў Еўрапейскі банк рэканструкцыі і развіцця, які выйшаў са складу акцыянераў у 2008 годзе. У 2003 годзе 50 % акцый набыла Райфайзен Інтэрнэшнл (Аўстрыя), пазней яе доля даведзена да 87,7 %.
Каралінскі сельсавет (Драгічынскі раён)
Каралі́нскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Драгічынскага раёна Брэсцкай вобласці. Цэнтр — вёска Каралін.
Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў Драгічынскім раёне Пінскай вобласці БССР. З 8 студзеня 1954 года ў Брэсцкай вобласці. Скасаваны 16 ліпеня 1954 года, тэрыторыя далучана да Папінскага сельсавета.
Псалом 71
Псалом 71 (72 паводле масарэцкай нумарацыі) адносіцца да ліку месіянскіх псалмоў, якія ў хрысціянстве ўспрымаюцца як правобразныя ці прарочыя ў адносінах да Ісуса Хрыста і некаторых евангельскіх падзей, якія адбыліся праз сотні і нават тысячу гадоў пазней часу напісання. Аўтарства прыпісваецца Давіду. Асноўная тэма гэтага псалма — слава і веліч Месіянскага царства.
Залессе (Шаркаўшчынскі раён)
Зале́ссе (, Залесье) — вёска ў Шаркаўшчынскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Ёдскага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1945 гадах вёска ў складзе гміны Ёды Дзісенскага павета Віленскага ваяводства Польскай Рэспублікі.
Ваяводства
Ваяво́дства (воеводство, województwo, воєводство, vaivadija; voievodat; vojvodina (војводина), «vojvodstvo» (војводство) ці «vojvodovina» (војводовина); vajdaság; palatinatum) — гэта назва адміністрацыйна-тэрытарыяльных адзінак. Ваяводствы існавалі з часоў сярэднявечча ў гісторыі Польшчы, Румыніі, Венгрыі, Беларусі, Літве, Украіны, Латвіі, Расіі і Сербіі.
Інжынерна-тэхналагічны факультэт БДУТ
Інжынерна-тэхналагічны факультэт — адзін з факультэтаў Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта харчовых і хімічных тэхналогій.
Гісторыя
У 1973 годзе створаны факультэт вячэрняга і завочнага навучання. У 1973—1981 гадах факультэт рыхтаваў спецыялістаў па вячэрняй форме навучання. З 1981 года — завочны факультэт. З 2016 года — інжынерна-тэхналагічны факультэт завочнай адукацыі. Сучасная назва — інжынерна-тэхналагічны факультэт.
IC 2594
IC 2594 — галактыка тыпу E-S0 (эліптычная спіральная галактыка) ў сузор’і Гідра.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Жаробыцкі сельсавет
Жаро́быцкі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Сіроцінскага раёна Віцебскай вобласці. Цэнтр — вёска Слабада-Жаробычы.
Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Сіроцінскага раёна Віцебскай акругі БССР. Цэнтр — вёска Жаробычы. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Сіроцінскім раёне БССР. З 1931 года цэнтр сельсавета — вёска Слабада-Жаробычы. З 20 лютага 1938 года ў складзе Віцебскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Пагарэліцкага сельсавета.
Жулдыз
Жулдыз — тапонім.
Мантэлап’яна
Мантэлап'яна (Montelapiano) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Абруца, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру К'еці.
Насельніцтва складае 88 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 12 чал./км². Займае плошчу 8 км². Паштовы індэкс — 66040. Тэлефонны код — 0872.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы.
Мікола Конан
Мікола Конан (нар. ) — дзеяч беларускага нацыянальнага супраціву, сябра глыбоцкай групы беларускай моладзевай падпольнай паваеннай арганізацыі Саюз беларускіх патрыётаў (СБП).
Біяграфія
Нарадзіўся 26 кастрычніка 1929 г. у в. Лужкі Дзісенскага павета (Віленскае ваяводства, Польская Рэспубліка, цяпер Шаркоўшчынскі раён Віцебскай вобласці). Пачатковую адукацыю атрымаў у польскай школе ў роднай вёсцы: «У школе гучала толькі польская мова. Але дома бацька вучыў нас роднай. Бацька намагаўся з людзьмі гаварыць толькі па-беларуску. Нас, Конанаў, у Лужках па-вулічнаму клікалі беларусамі, а малых, мяне і брата, адпаведна, беларусікамі». У Другую сусветную вайну падчас нямецкай акупацыі скончыў 5-й і 6-й клас, пра што Мікола Конан успамінаў так: «Адразу мы адчулі, што школа ў нас стала сапраўды беларускай. Не скажу, вісеў у нас у школе вялікі партрэт фюрэра з надпісам: «Гітлер - асвабадзіцель». Нам нешта казалі пра Гітлера, пра Германію. Але палітыкі ўсё ж у школе было няшмат. Ды і яе свядома стараліся пазбягаць настаўнікі». З верасня 1943 г. пасля ўдалай здачы экзаменаў пачынае вучыцца ў адкрытай у Глыбокім гімназіі, дзе падчас вучобы быў залічаны ў склад мясцовай суполкі Саюзу Беларускай Моладзі (СБМ).
У 1944 г. пасля прыхода савецкіх войскаў працягнуў вучобу ў Глыбоцкай педагагічнай навучальні, дзе неўзабаве была створана нелегальная арганізацыя Саюз беларускіх патрыётаў, галоўнай мэтай якой было развіццё беларускай культуры. Але пра існаванне СБП Мікола Конан у гэты момант не ведаў: «Усё маё дачыненне да СБП было хіба ў тым, што я на просьбу аднакурсніка Васіля Мядзельца, просьбу даверліва-сакрэтную, надрукаваў пад капірку экзэмпляраў пяць тэксту прысягі, якую прымалі тыя, хто ўступаў у гэтую арганізацыю. Я цалкам згаджаўся з тым, што прачытаў. Мог успрыняць тое, як выпісаную аднекуль удалую цытату, якая спадабалася Васілю, можа, нават як ягоную думку. Але ні ў якім разе я не звязваў гэта з якой арганізацыяй ці акцыяй».
У лютым 1947 года савецкія спецслужбы пачалі арышты сябраў Саюза беларускіх патрыётаў, да чаго спрычынілася здрада: да пастаўскай групы СБП увайшоў афіцэр МДБ Алег Стахоўскі, выдаўшы сябе за сябра антысаветчыка, і падштурхоўваў да тэрарызму. Мікола Конан пасля сканчэння Глыбоцкай педнавучальні быў накіраваны працаваць настаўнікам у вёску Залессе, недалёка ад Глыбокага, але ў хуткім часе паступіў у Мінскі педагагічны інстытут імя Горкага на завочнае аддзяленне. Савецкія спецслужбы ведалі пра толькі ўскоснае дачыненне Міколы Конана да арганізацыі, таму арыштавалі яго толькі ўзімку 1948 г. і прабавалі завербаваць яго ў якасці агента. Мікола Конан ад прапановы адмовіўся і разам з сябрамі Саюза беларускіх патрыётаў быў асуджаны — на 10 гадоў савецкіх канцлагераў. Знаходзіўся ў Аршанскай, Куйбышаўскай і Краснаярскай перасылачных турмах, а пасля трапіў на медзеплавільны камбінат у Нарыльску. Улетку 1953 браў удзел у Нарыльскім паўстанні: «Увесь наш лагер № 5 на працу не выйшаў. Забастовачны камітэт выставіў патрабаванні выклікаць для перамоваў прадстаўніка з Масквы. Усё ж прыбыў да нас пасланец з Масквы. У выніку перамоваў нашыя патрабаванні як быццам былі прынятыя да ўвагі. Тады мы выйшлі на працу. Аднак на тым не скончылася. Пасля стала вядома, што было забіта каля 20 чалавек з ліку паўстанцаў».
Вызвалены ў верасні 1954 г., вярнуўся ў Беларусь, але ў хуткім часе разам з іншым сябрам Іванам Бабічам пераехаў працаваць у Інту (Комі АССР), што было павязана са спатканым на радзіме адмоўным стаўленнем да сябе з боку мясцовай адміністрацыі. Уладкаваўся на працу шахцёрам, скончыў дзясяты клас вечаровай школы і паступіў на завочнае аддзяленне ў Маскоўскі інстытут нафты імя Гібкіна, перавёўся ў Ленінградскі горны інстытут. Пасля выхаду на пенсію пераехаў у Беларусь. Рэабілітаваны ў 1993 годзе.
Жыве ў роднай вёсцы Лужкі. Пісаў вершы, браў удзел у напісанні ўспамінаў да кнігі «Гарт. З успамінаў пра Саюз Беларускіх Патрыётаў». Перажыў інсульт.
Біргіт Нільсан
Біргіт Ні́льсан (Märta Birgit Nilsson,, Каруп, Швецыя — , Б'ярлёў, каля г. Крыстыанстад) — шведская спявачка (драматычнае сапрана), прадстаўніца школы бельканта.
Біяграфія
Вучылася ў Стакгольме ў 1941—1946 гадах.
У 1948—1951 гадах салістка Каралеўскай оперы ў Стакгольме.
Валодала надзвычай моцным голасам прыгожага тэмбру вялікага дыяпазону, драматычнай выразнасцю.
Вядомая выканальніца партый у операх Р. Вагнера: Ізольда, Брунгільда, Эльза, Лізавета («Трыстан і Ізольда», «Пярсцёнак нібелунга», «Лаэнгрын», «Тангейзер»). Іншыя партыі: Агата («Вольны стралок» К. М. Вебера), Алена («Мефістофель» А. Бойта), Аіда («Аіда» Дж. Вердзі), Тоска, Турандот (аднайменныя оперы Дж. Пучыні), Саламея («Саламея» Р. Штрауса), Донна Ганна («Дон Жуан» В. А. Моцарта), Урсула («Мастак Матыс» П. Хіндэміта).
Мэцью Мак-Грат
Мэцью Джон «Мэт» Мак-Грат (Matthew John "Matt" McGrath;, Ніна, Ірландыя — , Нью-Ёрк, ЗША) — амерыканскі лёгкаатлет ірландскага паходжання, чэмпіён і сярэбраны прызёр летніх Алімпійскіх гульняў.
Мэт Мак-Грат нарадзіўся 18 снежня 1878 года ў Ірландыі і пазней іміграваў у ЗША. Усталяваўшы неафіцыйны рэкорд свету ў кіданні молата ў 1907 годзе, ён удзельнічаў на наступны год у Алімпіядзе ў Лондане і заняў у гэтай дысцыпліне другое месца, прайграўшы трохкратнаму чэмпіёну Джону Флэнэгену. Таксама ён спаборнічаў у перацягванні ліны, але яго каманда прайграла ўжо ў чвэрцьфінале.
На наступных Гульнях 1912 года ў Стакгольме Мак-Грат стаў чэмпіёнам, усталяваўшы пры гэтым новы алімпійскі рэкорд, які трымаўся 24 гады. На сваёй апошняй Алімпіядзе ў Парыжы 46-гадовы Мак-Грат зноў заняў другое месца. Акрамя дасягненняў на Гульнях, ён таксама шматразовы чэмпіён ЗША.
Пасля завяршэння сваёй спартыўнай кар’еры Мак-Грат стаў паліцэйскім. Ён памёр 29 студзеня 1941 года і быў уключаны ў Амерыканскую лёгкаатлетычную залу славы ў 2006 годзе.
Залозы ўнутранай сакрэцыі
Залозы ўнутранай сакрэцыі, інкрэторныя залозы, эндакрынныя залозы — органы жывёл і чалавека, якія выпрацоўваюць і выдзяляюць фізіялагічна акгыўныя рэчывы (гармоны) непасрэдна ў кроў або лімфу. У іх адсутнічаюць вывадныя пратокі.
Парушэнне функцый залоз унутранай сакрэцыі вядзе да цяжкіх эндакрынных захворванняў.
Зябліны
Зяблі́ны (, Зяблины) — вёска ў Шаркаўшчынскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Ёдскага сельсавета.
Віньска (гміна)
Ві́ньска (Wińsko) — вясковая гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Валоўскага павета Ніжнесілезскага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Віньску. Плошча гміны складае 249,54 км². Станам на 2004 год у гміне Віньска пражывалі 8700 чалавек, шчыльнасць — 34,9 чал./км². Адміністрацыйна падзелена на 40 салецтваў.
Антуан II (герцаг Латарынгіі)
Антуан II Добры (Antoine le Bon;, Бар-ле-Дзюк — , Бар-ле-Дзюк) — герцаг Бара і Латарынгіі з 1508 года, тытулярны герцаг Гелдэрна у 1538—1541 гадах. Сын Рэнэ II Латарынгскага і Філіпы Гелдэрнскай.
Біяграфія
Антуан Латарынгскі, як і яго брат Клод, выхоўваўся пры двары караля Францыі Людовіка XII, дзе пасябраваў са сваім кузенам герцагам Ангулемскім — будучым каралём Францыскам I.
Ва ўзросце 19 гадоў ён страціў бацьку, і яго маці Філіпа Гелдэрнская запатрабавала сабе рэгенцтва. Але Штаты Латарынгіі заявілі, што Антуан знаходзіцца ва ўзросце дастатковым для самастойнага кіравання і не мае патрэбы ў апецы.
У 1509 годзе, даручыўшы кіраванне герцагствамі маці і біскупу Туля Югу дэз Азару, Антуан разам з Людовікам XII адправіўся ваяваць у Італію. Ён прыняў удзел у бітве пры Аньядэла 14 мая 1509 года. Пачынаючы з гэтай кампаніі яго асабістым урачом становіцца Сімфар'ен Шамп'е, якога ён пасвяціць у рыцары пры Марыньяна.
Пасля смерці Людовіка XII Антуан прысутнічае на каранацыі Францыска I і затым суправаджае яго ў Італію, дзе бярэ ўдзел у бітве пры Марыньяна 13—14 верасня 1515. Але, адцягнены ўнутранымі праблемамі Латарынгіі, ён не прыняў удзел у наступных экспедыцыях і ў бітве пры Павіі (1525), дзе загінуў ягоны брат Франсуа, граф дэ Ламбеск.
Становішча пагоршылася ў наступным годзе, калі ў Эльзасе ўспыхнула сялянскае паўстанне, вядомае як Бунт мужланаў (révolte des Rustauds). Паўстанцы ўзялі Саверн і паспрабавалі захапіць Сен-Дзье. Сяляне з краю Біч (Pays de Bitche) паўсталі ў сваю чаргу ў маі 1525. Герцаг вымушаны быў пачаць карную экспедыцыю, якая вызваліла Саверн 17 мая, а 20 мая знішчыла армію паўстанцаў каля Селесты. Пасля Антуан II павінен быў ратыфікаваць новыя эдыкты супраць пратэстантаў.
Праз спадчыну і пакупкі Антуан пашырыў тэрыторыю герцагства. З 1525 года ён прытрымліваўся нейтралітэту ў войнах, якія вялі паміж сабой Францыск I і Карл V.
Паводле Нюрнбергскага дагавора ад 26 жніўня 1542 года герцагства Латарынгскае было прызнана незалежным ад Свяшчэннай Рымскай імперыі. Але існавала адна праблема, якая турбавала Антуана Добрага: пасля бітвы пры Павіі Францыск I адмовіўся ад Мілана і Неапаля. Італія перастала быць полем бітвы для абодвух манархаў, і ім стаць рызыкавала Латарынгія. Герцаг спрабаваў лавіраваць паміж двума кіраўнікамі, каб яны абмінулі Латарынгію, але беспаспяхова.
14 чэрвеня 1544 Антуан II памёр ад хваробы.
Сям'я і дзеці
У 1515 годзе Антуан ажаніўся з сястрой канетабля Бурбона —, дачкой Жыльбера, графа Манпансье, і Клары Ганзага. Гэты шлюб прынёс яму пасаг — сеньярыю Меркёр. Дзеці: Яшчэ трое дзяцей памерлі ў раннім узросце.
Дзень Волі (фільм)
«Дзень Во'лі» — беларускі кароткаметражны дакументальны фільм, зняты рэжысёрам Юрыем Хашчавацкім на тэлеканале «Белсат» у 2008 годзе.
Сюжэт
Гісторыя Беларускай Народнай Рэспублікі вачыма пісьменніка і гісторыка Уладзіміра Арлова, старшыні Рады Беларускай Народнай Рэспублікі Івонкі Сурвілы, якая дзейнічае ў Канадзе, і журналіста Радыё Свабода Сяргея Навумчыка. Удзельнікі разважаюць не толькі над мінуўшчынай, але таксама і над шанцамі Беларусі на атрыманне сапраўднай незалежнасці. Фільм сканчаецца выказваннем Вацлава Гавела, што без дэмакратычнай Украіны і Беларусі не можа быць дэмакратычнай Еўропы.
Сакар’я (рака)
Сакар’я (Sakarya; таксама Сангарыус: грэч. Σαγγάριος, лац. Sangarius) — рака ў Паўночна-Заходняй частцы паўвострава Малая Азія, упадае ў Чорнае мора. Асноўныя прытокі — Порсук, Анкара (на беразе якой размешчана сталіца Турцыі Анкара). Несуднаходная. У нізоўях размешчаны горад Адапазары. Вярхоўі ракі размешчаны ў гістарычнай вобласці Фрыгіі, а вусце ў Віфініі. Сакар’я з’яўляецца другой па велічыні ракой Турцыі, а яе працягласць складае па розных ацэнках ад 790 да 824 км. Плошча басейна каля 65 тыс. км ². Сярэдні расход вады каля 200 м3/с. У водах ракі водзіцца крымскі вусач.
Залоза
Залозы — органы (клеткі) жывёл і чалавека, якія выпрацоўваюць і выдзяляюць спецыфічныя фізіялагічна актыўныя рэчывы (гармоны, слізь, сліна, мускус і інш.) і ўдзельнічаюць у розных фізіялагічных функцыях і біяхімічных працзсах у арганізме.
Болынасць залоз утвораны эпітэліяльнай тканкай і добра рэгенерыруюць. Адрозніваюць залозы ўнутранай сакрэцыі (эндакрынныя) і залозы знешняй сакрэцыі (экзакрынныя), якія праз вывадныя пратокі выдзяляюць сакрэты на паверхню цела, слізістых абалонак або ў знешняе асяроддзе (потавыя залозы, слінныя залозы, малочныя залозы, васковыя залозы насякомых і інш.). Паводле тыпу сакрэцыі адрозніваюць залозы меракрынныя (без страты цытаплазмы), апакрынныя (з адрывам верхавінкі клеткі з сакраторным уключэннем) і галакрынныя (з парушэннем сакраторнай клеткі). Бываюць аднаклетачныя (напр., бакалападобныя клеткі эпітэлію слізістай абалонкі кішэчніка і дыхальных шляхоў) і шматклетачныя (напр., большасць залоз эвдакрыннай сістэмы). Адрозніваюць простыя залозы (іх вывадная пратока звязана з адным канцавым сакраторным аддзелам) і складаныя (у іх агульны ход выводзіцца сакрэт некалькіх або многіх канцавых сакраторных аддзелаў).
Удзельнічаюць у працэсах абмену рэчываў і энергіі, рэгуляцыі жыццядзейнасці арганізма, ахоўваюць цела ад уздзеяння шкодных фактараў знешняга асяроддзя.
Мінскі аддзел Беларускага таварыства дапамогі пацярпелым ад вайны
Мінскі аддзел Беларускага таварыства дапамогі пацярпелым ад вайны — дабрачынная арганізацыя для дапамогі бежанцам Першай сусветнай вайны; адзін з цэнтраў беларускага нацыянальнага руху. Існаваў у Мінску з ліпеня 1915 па 1917 г. як аддзел Беларускага таварыства дапамогі пацярпелым ад вайны, створанага ў Вільні ў красавіку 1915 г.
Дабрачынная і культурная дзейнасць
Аддзел налічваў каля 50 чалавек (снежань 1916). У камітэт праўлення аддзела ўваходзілі В. Чавусаў (старшыня), А. Лявіцкі (Ядвігін Ш.), У. Голуб (У. Галубок), А. Астрамовіч (А. Зязюля), В. Лявіцкая, Л. Сівіцкая (З. Верас) і яе маці Э. Сівіцкая, У. Фальскі, сярод актывістаў П. Аляксюк, М. Багдановіч, С. Плаўнік (З. Бядуля), А. Смоліч.
Аддзел адкрыў некалькі начных прытулкаў для бежанцаў, дзіцячы прытулак у Ратамцы (каля Мінска), 2 бясплатныя сталовыя, «Беларускую хатку», заснаваў 2 майстэрні. У красавіку-маі 1916 г. дзейнічалі курсы па садаводстве, гародніцтве і пчалярстве. У снежні 1916 г. хадайнічаў перад мінскім губернатарам аб правядзенні лекцыі Максіма Багдановіча «Беларускае адраджэнне» (хадайніцтва адхілена).
Ператварэнне ў мінскі Нацыянальны камітэт (1917)
Пасля Лютаўскай рэвалюцыі (1917) у Расіі аддзел аб'явіў сябе Нацыянальным камітэтам (на чале з Раманам Скірмунтам), ад імя якога ў Мінску была распаўсюджана ўлётка да працоўных аб неабходнасці ўтваварэння ўласнай беларускай дзяржаўнасці — у той час, калі ўсходняя і цэнтральная Беларусь (з Мінскам) была пад кантролем Часовага ўрада Расіі, а заходняя — пад кантролем нямецкіх войскаў. Як вынікае з тэксту ўлёткі, галоўнай перашкодай на гэтым шляху кіраўнікам камітэта бачылася амаль поўная адсутнасць нацыянальнай свядомасці беларусаў і пачуцця народа адзінай зямлі з-за рознасці канфесій: ''«Мы не палякі і не рускія, мы ад вякоў сядзім тут. Мы гаспадары на сваёй роднай зямельцы. Мы, гаспадары гэтага краю, не будзем лічыцца парабкамі другіх народаў, як нас дагэтуль лічылі. Беларусы, мы адзін народ. Дык злучайцеся ў адно, бо ў еднасці сіла. Няхай нас ніхто не раздзяляе, хай не будзе сваркі між беларусам праваслаўным і католікам, бо ўсе мы дзеці адной маткі — Беларусі. Гняздом нашым хай будзе мінскі Беларускі камітэт»''.
4 сакавіка 1917 г. Раман Скірмунт на паседжанні Мінскага аддзела Беларускага таварыства дапамогі пацярпелым ад вайны выказаў прапанову абраць Лявона Зайца дэлегатам для кантактаў з Мінскім Саветам рабочых дэпутатаў. Сувязь гэтая, праўда, была непрацяглай. Пазней (за памкненні Скірмунта наладзіць сувязь таварыства і нацыянальнага камітэта з рабочымі Мінска для кансалідацыі сіл для дасягнення аўтаноміі Беларусі) сацыяліст Леанід Заяц абразліва абзаве Рамана Скірмунта «старым палітыкам і далёкабачным буржуем».
Першай палітычнай нацыянальнай акцыяй камітэта стала арганізацыя і правядзенне ў Мінску шматлюднай маніфестацыі 6 сакавіка 1917 г. у зале мінскай губернскай управы, дзе арганізатары выступілі з прамовамі на беларускай мове пра будучыню беларускага народа і «высокія чалавечыя ідэалы». неўзабаве яшчэ адной акцыяй Нацыянальнага камітэта стаў мітынг у Мінску, на якім выступілі Павел Аляксюк, Аркадзь Смоліч, Усевалад Фальскі і Фабіян Шантыр, якія віталі расійскую дэмакратыю, Мінскі Савет рабочых і салдацкіх дэпутатаў і заклікалі беларусаў да адзінства і арганізаванасці.
12 сакавіка 1917 г. у мінскім кінатэатры «Гигант» камітэт арганізаваў мітынг, на якім выступілі (на беларускай мове) Раман Скірмунт, доктар філасофіі Масоніус, Аркадзь Смоліч, Лявон Заяц, Павел Аляксюк, Фабіян Шантыр і Касцецкі. Сход, выказаўшы вітанне ветэранам беларускага руху (паручніку Шаблоўскаму і капітану Адамовічу, якія пацярпелі ад царскай улады), упершыню адкрыта выказаў патрабаванне аб афармленні палітычнай суб'ектнасці Беларусі ў форме аўтаноміі ў складзе федэратыўнай Расіі. Гэта быў максімум, чаго можна было патрабаваць у тагачасных умовах ад Часовага ўрада Расіі, які неафіцыйна стаяў на прынцыпе «адзінай і недзялімай Расіі». Патрабаванне планавалася агучыць і на Устаноўчым сходзе Расіі, які Часовы ўрад Расіі абвясціў правесці восенню 1917 г. — па пытанні дзяржаўнага ўладкавання новай Расіі: у рэзалюцыі мінскага схода было запісана: «Беларусы, стоячы на грунце краёвай аўтаноміі, будуць выбіраць ва ўстаноўчы сход грамадзян, якія падзяляюць гэты прынцып». Пасля мітынгу камітэт правёў кампанію «Дзень беларускага значка» па збору сродкаў на беларускі нацыянальны друк: прадаваліся беларускія нацыянальныя значкі з нацыянальных колераў Беларусі — чырвонага і белага. Газета «Минская газета» ад 14 сакавіка 1917 г. паведамляла, што ў гэты дзень на вуліцах Мінска «ўпершыню забытая мова забытай беларускай вёскі дамінавала ўсюды: на вуліцах, у кавярнях, кінематографах».
Паводле ўспамінаў Вінцэнта Гадлеўскага, выступленні Рамана Скірмунта на беларускіх сходах ''«выдзяляліся і зместам і формай. Яны былі заўсёды высокапатрыятычныя з беларускага пункту гледжання і часам нават проста рэвалюцыйныя, што выклікала ў прысутных буру воплескаў»''. Відавочнай бачылася сучаснікам падзей мэтанакіраванасць Скірмунта ў адносінах палітычнай суб'ектнасці Беларусі. Макар Краўцоў (Касцевіч) успамінаў пазней: ''«Калі Скірмунт у кожнае слова стараўся ўлажыць праграму, дык Шантыр спяваў гімны рэвалюцыі проста за тое, што яна ўжо сталася, што яна ёсць. Абодва яны былі тады разам, за адным столікам прэзідыуму»''.
Праграма камітэта, дзе пераважалі прадстаўнікі Беларускай сацыялістычнай грамады, выказвала патрабаванне 8-гадзіннага працоўнага дня, гарантавання мінімуму зарабатнай платы, але з падачы яго кіраўніцтва на чале са Скірмунтам імкнулася не падкрэсліваць класавых адрозненняў, а акцэнтаваць увагу на патрабаванні аўтаноміі Беларусі ў складзе Расіі.
Нацыянальны камітэт у сярэдзіне сакавіка 1917 г. у Мінску прыцягнуў актывістаў БСГ да стварэння цэнтра асветы навакольнага сялянства. Таксама ў выніку агульнага сходу служачых губернскага камітэта ўдалося арганізаваць спецыяльную камісію, якая стварыла Часовы мінскі камітэт прапаганды асноў новага грамадскага ладу (Сяргей Кавалік, Павел Аляксюк, У. Марзон і інш.) і пачаць збор ахвяраванняў для арганізацыі такой прапаганды на рускай і беларускай мовах. Першы мітынг з такой тэматыкай быў арганізаваны 27 сакавіка 1917 г. у Смалявічах.
Самай галоўнай акцыяй беларускага Нацыянальнага камітэта ў Мінску, які станавіўся важным палітычным цэнтрам беларускага руху па стварэнні палітычнай суб'ектнасці Беларусі (ва ўмовах калі Вільня знаходзілася пад нямецкай уладай), было правядзенне 25-27 сакавіка 1917 г. З'езда беларускіх нацыянальных арганізацый (1917), які абраў Беларускі нацыянальны камітэт.
Тбіліскія падзеі (1989)
«Тбіліскія падзеі» ці Трагедыя 9 красавіка (9 აპრილის ტრაგედია) — спецаперацыя па разгоне апазіцыйнага мітынга ў Дома ўрада Грузінскай ССР у Тбілісі, ажыццёўленая ў ноч на 9 красавіка 1989 года сіламі ўнутраных войскаў і Савецкай арміі, якая пацягнула чалавечыя ахвяры.
Перадумовы
Тбіліскія падзеі адбыліся ў перыяд Перабудовы на фоне грузіна-абхазскага канфлікту. 18 сакавіка 1989 года ў сяле Лыхны адбыўся 30-тысячны абхазскі сход, які высунуў прапанову пра выхад Абхазскай АССР са складу Грузінскай ССР і аднаўленні яе ў статусе саюзнай рэспублікі, што выклікала абурэнне сярод грузін. Рэакцыя на лыхненскі сход выказалася ў несанкцыянаваных мітынгах, арганізаваных «нефармальнымі рухамі». 25 сакавіка адбыўся 12-тысячны мітынг у Галі, 1 красавіка ў Леселідзэ; мітынгі прайшлі таксама ў Сухумі і ў гарадах Грузіі.
4 красавіка пад кіраўніцтвам лідараў грузінскага нацыянальнага руху на чале з Звіяд Гамсахурдыя, Мерабам Кастава, Іракліем Цэрэтэлі і Георгіем Чантурыя ў Тбілісі пачаўся бестэрміновы мітынг. Падчас падрыхтоўкі да мітынгу быў створаны так званы «Легіён грузінскіх сокалаў» і атрады з былых ваяроў-«афганцаў», спартсменаў і фізічна моцных мужчын, якія ўзброіліся металічнымі дубцамі, ланцугамі, камянямі і іншымі падручнымі сродкамі. Быў арганізаваны збор грошай для набыцця агнястрэльнай зброі. 6 красавіка на плошчы з'явіліся лозунгі: «Далоў камуністычны рэжым!», «Далоў рускі імперыялізм!», «СССР — турма народаў!», «Далоў Савецкую ўладу!». На наступны дзень у 20 гадзін 35 хвілін 7 красавіка ў ЦК КПСС за подпісам першага сакратара ЦК Кампартыі Грузінскай ССР Джумбера Паціяшвілі была скіравана тэлеграма, падрыхтаваная другім сакратаром рэспубліканскага ЦК Барысам Нікольскім, з просьбай скіраваць у Тбілісі дадатковыя сілы МУС і Мінабароны. Увечар нарада, скліканая па ініцыятыве В. М. Чэбрыкава і праходзілае пад старшынствам Я. К. Лігачова, рэкамендавала кіраўніцтву Грузінскай ССР звярнуцца да насельніцтва рэспублікі з тлумачэннем сваёй пазіцыі, а для стрымання масавых хваляванняў перакінуць у Тбілісі ваярскія часткі (у тым ліку з Арменіі). Позна вечарам у аэрапорце «Унукава» адбылася гутарка з Міхалам Гарбачовым, які вярнуўся з замежнага падарожжа, пра тое, што адбываецца ў Тбілісі. Ён прыняў рашэнне скіраваць у Тбілісі надзвычайных эмісараў Цэнтра — члена палітбюро Эдуарда Шэварднадзэ і сакратара ЦК Георгія Разумоўскага. У інтэрв'ю Радыё Свабода былы член Палітбюро ЦК КПСС, патужнік Міхаіла Гарбачова, Вадзім Мядзведзеў расказаў наступнае:
Пачынаючы з 0:00 8 красавіка ў Тбілісі былі перакінуты 4-ы мотастралковы полк дывізіі Дзяржынскага (650 чалавек), які знаходзіўся ў той момант на ліквідацыі наступстваў землетрасення ў Спітаку, 345-ы полк ПДВ з Кіравабада (440 чалавек), ваяры Пермскага і Варонежскага АМАПаў (160 чалавек) і 450 курсантаў Горкаўскай вышэйшай школы МУС СССР. Апроч таго, да ўдзелу ў спецаперацыі быў прыцягнуты 8-ы мотастралковы полк, дыслакаваны ў Тбілісі (650 чалавек). Па сведчанні мінімум аднаго з удзельнікаў падзей, АМАП у разгоне дэманстрацыі не браў удзел, бо мясцовыя кіроўцы адмовіліся даставіць аўтобусы з амапаўцамі да месца падзей, а самі яны гэтага не зрабілі. Грузінская міліцыя ў разгоне мітынгу не брала ўдзел, а наадварот, спрабавала абараніць яго ўдзельнікаў і вывесці іх з небяспечнага месца. 8 красавіка часткай мітынгоўцаў былі распачаты дзеянні па захопе тэхнікі для блакавання вуліц і напады на супрацоўнікаў міліцыі і вайскоўцаў, у выніку чаго былі збіты 7 вайскоўцаў і 5 міліцыянераў. Была таксама распачата спроба захопу Рустаўскага металургічнага завода, перарваная аховай камбіната.
Па афіцыйнай версіі, рашэнне разагнаць мітынг было прынята 8 красавіка на нарадзе грузінскіх партыйных кіраўнікоў і сілавікоў пры ўдзеле камандуючага Закаўказскай ваеннай акругай Ігара Радзівонава і які прыляцеў з Масквы намесніка міністра абароны Канстанціна Кочатава, а ўвечар таго ж дня старшыня Савета Міністраў Грузінскай ССР Зураб Чхеідзэ выдаў наказ рэспубліканскаму МУС «з прыцягненнем вайскоўцаў унутраных войскаў і Савецкай Арміі зрабіць захады па выдаленні мітынгоўцаў з тэрыторыі, што прылягае да Дома ўрада».
У звязку з прыбыццём па просьбе кіраўніцтва рэспублікі ў Тбілісі ўнутраных войскаў МУС СССР для падтрымання грамадскага парадку Гамсахурдзія, Кастава, Цэрэтэлі адклалі выезд атрадаў баевікоў у Сухумі «для вырашэння абхазскага пытання». Яны выехалі туды пасля 9 красавіка, дзе ў выніку справакаваных міжнацыянальных канфліктаў былі забіты 25, паранены 665 чалавек і выкрадзены 4900 адзінак агнястрэльнай зброі.
Па цверджанні генерала Радзівонава, калі б не разгон мітынгу сіламі арміі, нацыяналістамі «пачаўся б штурм будынка» ЦК Кампартыі Грузіі, якое ўжо было падрыхтавана да абароны і таму «Страшна падумаць, колькі б тады было забітых і параненых».
Падзеі 9 красавіка
Супраць удзельнікаў мітынгу салдатамі былі ўжыты 73-сантымятровыя гумовыя палкі, выкарыстоўваліся слезацечны газ «чаромха» (факт ужывання атрутных рэчываў улады афіцыйна прызналі толькі 13 красавіка), малыя пяхотныя лапаткі і ў адным выпадку (па заключэнні судова-медычнай экспертызы) агнястрэльная зброя. Як было ўсталявана падчас расследавання, выконваючы абавязкі камандзіра 4-го мотастралковага палка падпалкоўнік Бакланаў А.М. самастойна дазволіў падначаленым выкарыстаць чатыры гранаты з мацнейшым газам «Сі-эс». У сваю чаргу, па меры ўзрастання супраціўлення ўдзельнікі мітынгу скарысталі супраць «сіл выцяснення» падручныя прадметы. 64 удзельніка мітынгу заявілі, што пацярпелі падчас паўсталай цісканіны не ад дзеянняў вайскоўцаў, а ад кінутых у натоўп нявызначанымі асобамі прадметаў і іншым спосабам.
Падчас выцяснення дэманстрантаў 16 удзельнікаў мітынгу загінулі на месцы здарэння, а трое неўзабаве сканалі ў лякарні. Як усталявала судова-медычная камісія, прычынай смерці ўсіх, апроч аднаго, загінулых з'яўлялася асфіксія ў выніку здушванні грудной клеткі ў натоўпе. На думку медыкаў, удушшы ад здушвання грудной клеткі ў многіх выпадках пагоршыліся ўплывам атрутных газаў. Падчас аперацыі па выцясненні і цягам некалькіх гадзін пасля яе ў лякарні Тбілісі паступіў 251 чалавек, 183 з якіх былі шпіталяваны. Па дадзеных следчай камісіі Вярхоўнага Савета Грузінскай ССР, цягам месяца за медычнай дапамогай звярнуліся 4035 чалавек.
ФК Аякс Амстэрдам
«Аякс» (Ajax) — нідэрландскі футбольны клуб з горада Амстэрдам. Заснаваны ў 1900 годзе. 36-разовы чэмпіён Нідэрландаў і 20-разовы ўладальнік Кубка Нідэрландаў, 9-разовы Суперкубка Нідэрландаў. Чатырохразовы пераможца Лігі чэмпіёнаў (1971, 1972, 1973, 1995). Уладальнік Кубка ўладальнікаў кубкаў (1987), Кубка УЕФА (1992) і Міжкантынентальнага кубка (1972, 1995). Хатні стадыён клуба, «Амстэрдам Арэна», быў адкрыты ў 1996 годзе, з 2018 года носіць назву «Ёхан-Кройф-Арэна». Ён з’яўляецца найбуйнейшым пасля «Алімпійскага» футбольным стадыёнам у Нідэрландах і месціць больш за 52 тысяч заўзятараў.
«Аякс» з’яўляецца самым тытулаваным клубам у сваёй краіне. У сезоне 2011/12 «Аякс» перамог чэмпіянат Нідэрландаў у 31 раз. У 1971 годзе «Аякс» стаў другім нідэрландскім клубам пасля «Феенорда», які атрымаў Кубак еўрапейскіх чэмпіёнаў, пераадолеўшы ў фінале грэчаскі «Панатынаікос» з лікам 2:0. У 1972 годзе клуб у другі раз перамог у галоўным еўрапейскім клубным трафеі, абыграўшы ў фінале італьянскі «Інтэрнацыянале» з лікам 2:0. У 1973 годзе клуб у трэці раз запар стаў пераможцам Кубка еўрапейскіх чэмпіёнаў, перамогшы ў фінале італьянскі «Ювентус» з лікам 1:0. «Аякс» стаў другім клубам у гісторыі турніру пасля іспанскага «Рэала», хто здолеў перамагаць прэстыжны трафей тры разы на запар і атрымаць права на сталае захаванне ў сябе Кубка еўрапейскіх чэмпіёнаў. У 1995 годзе «Аякс» зноў выйграў Лігу чэмпіёнаў, абыграўшы ў фінале італьянскі «Мілан».
«Аякс» з’яўляецца адным з чатырох уладальнікаў гэтак званага футбольнага «Вялікага шалёма» — пераможцаў Кубка або Лігі чэмпіёнаў, Кубка кубкаў і Кубка УЕФА. Акрамя таго, «Аякс» з’яўляецца рэкардсменам паводле колькасці пераможаных Кубкаў Нідэрландаў, гэта значыць 18 перамог лічыцца на іх рахунку.
Раннія гады
Гісторыя «Аякса» пачалася ў 1893 годзе, калі трое сяброў студэнтаў — Хан Дадэ, Карэл Рэсэр і Флорыс Стэмпел, вырашылі заснаваць уласную футбольную каманду, якая атрымала назву «Юніён» (Union). Свае першыя матчы каманда праводзіла на ўскраіне Амстэрдама ў раёне Ньівер-Амстэл. У юных футбалістаў быў нават сапраўдны скураны мяч, уладальнікам якога быў Ган Дадэ. Праз некалькі месяцаў пасля заснавання клуб змяніў назву, атрымаўшы імя «Footh-Ball Club Ajax» (даслоўна «Нага-Мяч Клуб Аякс»), якія змяшчалі відавочную арфаграфічную памылку. Змянілася таксама і месца правядзення матчаў, з гэтага часу каманда гуляла на лужку Вілемспарка, што ў Паўднёвым Амстэрдаме. За карыстаннем поля за шэсць месяцаў каманда заплаціла 15 гульдэнаў.
У 1890-я гады ў Амстэрдаме і на яго ўскраінах, стала з’яўляцца занадта шмат футбольных каманд, якія займалі значную долю свабодных зямельных вучасткаў, таму ўлады гораду вырашылі ўвесці больш жорсткія патрабаванні да клубаў, да таго ж, на тым месцы дзе гуляў «Аякс» планавалася пабудаваць дамы. Пасля гэтага шматлікія ігракі разбегліся па іншых камандах, і таму ў 1896 годзе «Аякс» спыніў сваё існаванне.
Станаўленне
14 сакавіка 1900 года дваццацітрохгадовы Флорыс Стэмпел выслаў сваім сябрам ліст, які ўтрымліваў запрашэнне на сустрэчу ў кавярню «Ост-Індыя» па вуліцы Кальверстрат, 2. У нядзелю раніцою 18 сакавіка адбылося гістарычнае пасяджэнне сяброў Стэмпэла, на якім было вырашана стварыць новую каманду пад назвай «Football Club Ajax», імя якой ужо не ўтрымлівала арфаграфічных памылак. Стэмпел стаў прэзідэнтам клуба, а яго сябры, Хан Дадэ і Карэл Рэсэр, якія сталі сузаснавальнікамі, увайшлі ў першае афіцыйнае праўленне клуба. Затым «Аякс» уступіў у Футбольны саюз Амстэрдама і арандаваў поле для хатніх гульняў на поўначы Амстэрдама ў раёне Бюйкслётэргам.
29 верасня 1900 года футбалісты «Аякса» правялі першую гульню ў спаборніцтве, якое праводзілася пад эгідай Футбольнага саюза Амстэрдама. Каманда атрымала перамогу над клубам ДОСБ з лікам 2:1, у складзе пераможцаў галамі адзначыліся Хертэл і Гейслер. «Аякс» завяршыў сезон на другім месцы ў сваёй лізе, дзе ўсяго выступала 4 клубы. У першы ж сезон каманда прынесла прыбытак у памеры 4 гульдэнаў і 31,5 цэнтаў, пра гэта паведамілі ігракі «Аякса» Хертэл і Гейслер, якія былі на той момант скарбнікамі клуба.
8 красавіка 1901 года «Аякс» правёў першую ў сваёй гісторыі гульню за межамі Амстэрдама, а менавіта ў Харлеме. Гульцам упершыню прыйшлося дабірацца да месца гульні на цягніку. Супернікам «Аякса» па таварыскім матчу стала зборная Нідэрландаў, якая ў выніку атрымала паражэнне ад клуба з Амстэрдама з лікам 1:4. З часам «Аякс» стаў вядомым як добра арганізаваны клуб, які ўсё больш прыцягваў да сабе лік гледачоў, але месца правядзення сваіх хатніх матчаў было не занадта зручным для гледачоў, бо даводзілася доўга дабірацца да месца правядзення матчу, хоць у каманды былі добрыя ўмовы, побач з полем у раёне Бюйкслётэргам была ўласная распранальня. У 1901 годзе каманда пераехала на новае поле ў раён Ланвег.
Стадыён
Першы сапраўдны стадыён з трыбунамі «Аякса» быў пабудаваны з дрэва ў 1911 годзе і называўся ён «Эт Гаўтэн». Пазней клуб выступаў на стадыёне пабудаваным да летніх Алімпійскіх гульняў 1928 года, якія прайшлі ў Амстэрдаме. Гэты стадыён, які спраектаваў архітэктар Ян Вільс, атрымаў назву Алімпійскі стадыён.
У 1934 годзе «Аякс» перабраўся на стадыён «Дэ Мер» ва ўсходнім Амстэрдаме, на якім выступаў аж да 1996 года. Буйныя еўрапейскія сустрэчы клуб усё ж праводзіў на Алімпійскім стадыёне, умяшчальнасць якога была большай.
У 1996 годзе «Аякс» пераехаў на ўласны новы стадыён у паўднёва-ўсходняй частцы гораду, названы «Амстэрдам Арэна», будаўніцтва якога абыйшлося клуба ў 134 млн долараў. Стадыён змяшчае 52 тысяч чалавек, сярэдняя наведвальнасць хатніх матчаў «Аякса» ў сезоне 2004/05 склала 48 тысяч чалавек. Арэна мае рассоўны дах і з’яўляецца адным з самых сучасных стадыёнаў у Еўропе. Зрэшты, з-за даху, нават у рассунутым стане, унутры стадыёна назіраецца недахоп сонечнага святла і вентыляцыі, з-за чаго істотна пагаршаецца якасць поля. Стары стадыён «Дэ Мер» быў пазней знесены, а на яго месцы з’явіўся жылы сектар.
З 2018 года «Амстэрдам Арэна» носіць назву «Ёхан-Кройф-Арэна» ў гонар легенды нідэрландскага футбола Ёхана Кройфа, які памёр у 2016 годзе.
Склад
Станам на ліпень 2023 года.