cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Дэзінфармацыя, звязаная з пандэміяй COVID-19 у 2019—2020 гадах
Біялагічная зброя ЗША
Член Канстытуцыйнай асамблеі Венесуэлы Элвіс Мэндэс заявіў, што каронавірус з’яўляецца «бактэрыялагічных зброяй, створаным у 89-м, 90-м і далей», і гэта была хвароба, «прышчэпленая грынга». Мэндэс выказаў здагадку, што вірус быў зброяй супраць Лацінскай Амерыкі і Кітая і яго мэта складалася ў тым, каб дэмаралізаваць людзей, каб «стварыць сваю сістэму». Мэндэс таксама запэўніў, што Венесуэла гатовая супрацьстаяць вірусу і што ў краіне ёсць такія ж медыцынскія прэпараты, як і на Кубе.
Сіянісцкая біялагічная зброя
Англамоўны міжнародны навінавы тэлеканал Press TV, які фінансуецца ўрадам Ірана, распаўсюджваў заявы, што «сіянісцкія элементы распрацавалі смяротны штам каранавіруса супраць Ірана». Аналагічным чынам розныя арабскія СМІ абвінавачвалі Ізраіль і ЗША ў стварэнні і распаўсюдзе вірусаў птушынага грыпу і атыповай пнеўманіі. У сацыяльных сетках распаўсюджвалася мноства канспіралагічных тэорый, у тым ліку здагадка, што яўрэі вырабілі вірус COVID-19, каб справакаваць абвал сусветнага фондавага рынку і тым самым атрымаць прыбытак ад інсайдэрскага гандлю; у адным ток-шоу на турэцкім тэлебачанні абмяркоўваўся нават сцэнар, у якім яўрэі і сіяністы стварылі COVID-19, птушыны грып і гемарагічную ліхаманку Крым-Конга, каб «перафарматаваць свет, захапіць краіны [і] нейтралізаваць насельніцтва свету».
Шпіёнская аперацыя
У некаторых Інтэрнэт-публікацыях са спасылкай на паведамленне Канадскую радыёвяшчальную карпарацыі (CBC) ад ліпеня 2019 года сцвярджаецца, што каранавірус нібыта быў скрадзены з канадскай вірусалагічнай лабараторыі кітайскімі навукоўцамі. CBC у сувязі з гэтым заявіла, што іх паведамленне было перароблена дэзінфармацыяй, а Эрык Марысет, начальнік аддзела па сувязях са СМІ Міністэрства аховы здароўя Канады і Агенцтва грамадскага аховы здароўя Канады, заявіў, што шпіёнская версія «не мае фактычнай асновы». Вядома, што ні адзін з узораў, адпраўленых кітайскімі спецыялістамі 31 сакавіка 2019 года са Вініпегу ў Пекін, не быў каранавірусам COVID-19. Бягучае месцазнаходжанне зніклых кітайскіх даследчыкаў невядома, вялося расследавання Каралеўскай канадскай коннай паліцыяй. Няма доказаў таго, што зніклыя кітайскія навукоўцы былі адказныя за адпраўку патагенаў у Кітай. У разгар эпідэміі каранавіруса эксперт па біялагічнай вайне з ізраільскага Цэнтра стратэгічных даследаванняў «Бегін-Садат», спасылаючыся на прэс-канферэнцыю НАТА, дапусціў шпіянаж як прычыну ўцечкі віруса, але няма ніякіх пацверджанняў таго, што каранавірус быў выкрадзены з канадскай лабараторыі або з’яўляецца вынікам кітайскіх даследаванняў у галіне абароны ад біялагічнай зброі.
Інструмент кантролю колькасці насельніцтва
Па паведамленні Бі-бі-сі, Джордан Сатэра, вядомая YouTuber, прыхільніца ультраправай тэорыі змовы QAnon, заяўляла, што ўспышка каранавіруса з’яўляецца інструментам кантролю колькасці насельніцтва, створаным брытанскім інстытутам Пірбрайта і былым кіраўніком Microsoft Білам Гейтсам.
Маштабы
20 сакавіка радыё «Эхо Москвы» па патрабаванні Раскамнагляда выдаліла са свайго сайта відэа і расшыфроўку перадачы «Асаблівае меркаванне» ад 16 сакавiка 2020 года, у якой палітолаг Валерый Салавей, у прыватнасці, заявіў, што, па яго даных, улады хаваюць сапраўдныя лічбы аб смяротнасці. Салавей сцвярджаў, што ў Расіі ад захворвання памерлі за 1600 чалавек, а колькасць інфіцыраваных ацэньваецца ў 130—180 тысяч. Па словах галоўнага рэдактара сайта радыёстанцыі Віталя Рувінскага, Раскамнагляд не паведаміў, якія менавіта словы ў перадачы выклікалі прэтэнзію. У той жа дзень Генпракуратура заявіла, што бачыць у словах Салаўя адміністрацыйнае правапарушэнне, якое прадугледжвае штраф да 100 тыс. рублёў.
Разам з тым, спецыялісты па інфекцыйных захворваннях Універсітэта Таронта, якія вывучалі неадпаведнасць паміж афіцыйнымі і верагоднымі паказчыкамі заражэння ў Егіпце, ацанілі, што па стане на 15 сакавіка гэтага года памер успышкі ў Егіпце склаў ад 6270 да 45070 выпадкаў заражэння. Урад Егіпта абверг гэтыя лічбы і пачаў арыштоўваць людзей, што распаўсюджвалі дэзінфармацыю аб большым распаўсюдзе пандэміі, чым асвятлялася ў афіцыйных крыніцах.
Дэзінфармацыя з боку крымінальных структур
СААЗ папярэдзіла аб з’яўленні новага выгляду махлярства, калі злачынцы, пад выглядам прадстаўніка СААЗ, запытваюць у ахвяр персанальныя даныя па электроннай пошце ці тэлефоне.
Прадстаўнікі кампаніі Check Point, якая працуе ў сферы кібербяспекі, паведамлілі пра рост колькасці фішынгавых нападаў шляхам рассылкі лістоў на тэму каранавіруса, якія змяшчаюць укладання з шкоднасным праграмным забеспячэннем. Зламыснікі часцяком выкарыстоўваюць падробленыя дамены, такія як «cdc-gov.org» замест правільнага «cdc.gov», або нават падрабляюць дамен, каб ён выглядаў рэальным. Было зарэгістравана больш за 4000 даменаў, звязаных з каранавірусам.
Паліцыя штата Нью-Джэрсі (ЗША) паведаміла пра выпадкі, калі злачынцы абыходзілі дамы і, сцвярджаючы, што яны з CDC, спрабавалі прадаваць тавары па завышаных цэнах ці іншым чынам падманваць ахвяр пад выглядам асветы і абароны насельніцтва ад хваробы.
Клубынічы
Клубы́нічы (, Клубыничи) — вёска ў Крупскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Акцябрскага сельсавета.
Гісторыя
Вядома з 1470-х гадоў, калі паны Іван, Васіль, Алехна і Сенька Дашкавічы ахвяравалі на Чарэйскі манастыр частку сваёй долі Чарэйскага маёнтка з ворыўнай зямлёй ва ўрочышчы Клубынічы. У 1561 годзе сяло належала Чарэйскаму манастыру пад апекай Сапегаў.
У пачатку XX стагоддзя вёска ў складзе Высокагарадзецкай воласці Сенненскага павета.
Стшыжавіцы (гміна)
Стшыжаві́цы (Strzyżewice) — вясковая гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Любэльскага павета Люблінскага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Стшыжавіцах. Плошча гміны складае 108,84 км². Станам на 2004 год у гміне Стшыжавіцы пражывалі 7525 чалавек, шчыльнасць — 69,1 чал./км². Адміністрацыйна падзелена на 21 салецтваў.
Салі Райд
Салі Крыстэн Райд (Sally Kristen Ride;, Лос-Анджэлес, штат Каліфорнія, ЗША — , Сан-Дыега, Каліфорнія, ЗША) — астранаўт, першая жанчына ЗША, якая пабывала ў космасе ў 1983 годзе (да яе ў космасе пабывалі Валянціна Церашкова ў 1963 годзе і Святлана Савіцкая ў 1982), таксама лічыцца самым маладым амерыканскім астранаўтам.
Біяграфія
У 1973 годзе скончыла Стэнфардскі ўніверсітэт. Магістр навук па фізіцы (1975). Доктар філасофіі (1978).
Райд была адной з 8000 чалавек, якія адгукнуліся на аб’яву ў газеце пра набор прэтэндэнтаў на ўдзел у касмічнай праграме. У 1978 годзе была адабрана ў НАСА.
18 чэрвеня 1983 года яна стала першай амерыканкай у космасе ў складзе экіпажа місіі «Чэленджэр» STS-7. У задачы місіі ўваходзіла вывядзенне двух камунікацыйных спадарожнікаў і правядзенне фармацэўтычных эксперыментаў.
Другі палёт адбыўся ў 1984 годзе, таксама на борце «Чэленджэра». У цэлым правяла больш 343 гадзін у космасе.
Райд завяршала сваю васьмімесячную праграму падрыхтоўкі да трэцяга палёту, калі адбылася катастрофа «Чэленджэра», і была прызначана ў Прэзідэнцкую камісію па расследаванні прычын крушэння «Чэленджэра», узначаліўшы падкамітэт па аперацыях. Пасля заканчэння расследавання Райд была запрошана ў штаб-кватэру НАСА ў Вашынгтоне, дзе ўзначаліла працы па стратэгічным планаванні, азагалоўленаму аўтарам «Лідарства і будучыня Амерыкі ў космасе».
Салі Райд з’яўлялася аўтарам шэрагу дзіцячых кніг пра космас.
Памерла 23 ліпеня 2012 года ў Сан-Дыега (штат Каліфорнія, ЗША) ад рака падстраўнікавай залозы ў 61-гадовым узросце.
Ананас
Ананас (Ananas) — род шматгадовых травяністых раслін сямейства брамеліевых.
Адрозніваецца каля 10 відаў. Пашыраны ў трапічнай Амерыцы. Культывуюць ананас буйначубковы. Найбольшыя плантацыі на Гаваях і Філіпінскіх а-вах, у Малайзіі, Мексіцы, Бразіліі, на Кубе. Вырошчваюць у аранжарэях і як пакаёвую расліну.
Ефрасіння Леанідаўна Бондарава
Ефрасіння Леанідаўна Бондарава (нар., в. Гапонава, Лёзненскі раён, Віцебская вобласць — ) — беларускі кінакрытык. Доктар філалагічных навук (1977), прафесар (1982).
Біяграфія
Нарадзілася 25 лістапада 1922 года ў в. Гапонава Лёзненскага раёна. Яшчэ школьніцай пачала працаваць літсупрацоўнікам раённай газеты «Ленінскі сцяг».
Муж - вядомы кінааператар, заслужаны дзеяч культуры Алег Ціханавіч Аўдзееў.
Сын - кіназнавец, кінакрытык Ігар Алегавіч Аўдзееў.
Навуковая праца
Даследавала праблемы беларускага кінамастацтва і публіцыстыкі, выступала як кінакрытык. Аўтар сцэнарыяў шэрагу дакументальных фільмаў, спецыяльных выпускаў кінахронікі, творчых партрэтаў дзеячаў кіно. Даследаванні вызначаюцца грунтоўнасцю аналізу, публіцыстычнасцю формы. Аўтар твораў «Уладзімір Уладзіміравіч Корш-Саблін» (1960), «Нарыс на экране» (1969, разам з Л. Шылавай), «У кадры і за кадрам» (1973), «Час, экран, крытыка» (1975) і інш.
Рэй Юры
Рэйманд Кларэнс (Рэй) Юры (Raymond Clarence "Ray" Ewry;, Лафеет, Індыяна, ЗША — , ) — амерыканскі лёгкаатлет, васьміразовы алімпійскі чэмпіён і адзін з самых тытулаваных спартсменаў Алімпійскіх гульняў.
Біяграфія і дасягненні
Юры нарадзіўся ў горадзе Лафеет, Індыяна. У дзяцінстве ён захварэў на поліяміэліт і некаторы час павінен быў ездзіць у інваліднай калясцы. Аднак дзякуючы практыкаванням ён змог вылечыцца і пачаў займацца скачкамі для ўмацавання сваіх ног.
У 1890 годзе Юры паступіў ва ўніверсітэт Пердзью, які скончыў ў 1896 годзе. Ва ўніверсітэце ён гуляў у амерыканскі футбол і займаўся лёгкай атлетыкай, узначальваючы каманду ўніверсітэта. Ён быў 15-разовым чэмпіёнам ЗША з 1898 года па 1910 год па скачках з месца, пакуль іх не адмянілі.
Юры ўдзельнічаў у чатырох летніх Алімпійскіх гульнях з 1900 года па 1908 год (уключаючы неафіцыйныя Гульні 1906 года). Ён выйграваў кожнае спаборніцтва, у якім удзельнічаў, усталяваўшы два сусветныя рэкорды і адзін алімпійскі, заваяваўшы ў выніку дзесяць залатых медалёў. Аднак дзве з іх былі атрыманы на неафіцыйных гульнях, і таму фармальна лічыцца, што ён васьміразовы чэмпіён. Юры таксама хацеў удзельнічаць на Гульнях 1912 года (калі яму ўжо было 39 гадоў), але не быў дапушчаны.
Рудніца (Чашніцкі раён)
Ру́дніца (, Рудница) — вёска ў Чашніцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Лукомльскага сельсавета.
Да 1 красавіка 1960 года вёска ўваходзіла ў склад Лукомльскага сельсавета, да 17 ліпеня 1964 года — у склад Пачаевіцкага сельсавета.
Луагазана
Луагазана (Luogosano) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Кампанія, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Авеліна.
Насельніцтва складае 1244 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 206 чал./км². Займае плошчу 6 км². Паштовы індэкс — 83040. Тэлефонны код — 0827.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы Santi Marcellino e Pietro.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
Церабаўскі сельсавет
Це́рабаўскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Капаткевіцкага раёна Гомельскай вобласці. Цэнтр — вёска Церабаў.
Створаны 20 жніўня 1924 года ў складзе Капаткевіцкага раёна Мазырскай акругі БССР. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Капаткевіцкім раёне БССР. З 8 ліпеня 1931 года па 12 лютага 1935 года ў Мазырскім раёне. З 21 чэрвеня 1935 года ў Капаткевіцкім раёне Мазырскай акругі, з 20 лютага 1938 года — Палескай вобласці, з 8 студзеня 1954 года — Гомельскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года сельсавет скасаваны, яго тэрыторыя далучана да Беседкаўскага сельсавета.
Уільям Тэкумсэ Шэрман
Уільям Тэкумсэ Шэрман (William Tecumseh Sherman;  — ) — амерыканскі палітык, ваенны і пісьменнік. Праславіўся як адзін з найбольш таленавітых генералаў Грамадзянскай вайны 1861—1865 гг., дзе ён ваяваў на баку Поўначы. У той жа час набыў сумную славу за сваю тактыку «выпаленай зямлі».
З 4 сакавіка 1869 г. па 1883 год — камандуючы генерал арміі ЗША (адпавядае больш позняй пасадзе начальніка штаба Арміі ЗША), генерал арміі. У адрозненне ад іншых генералаў Грамадзянскай вайны, паслядоўна пазбягаў умяшання ў палітыку.
Імем генерала названы танк часоў Другой сусветнай вайны (M4 Sherman), а таксама адна з гіганцкіх секвой, якая носіць імя «Генерал Шэрман» (у нацыянальным парку Секвоя ў Каліфорніі).
Арцём Мікітавіч Філіповіч
Арцём Мікітавіч Філіповіч ( — ) — савецкі вучоны-інфекцыяніст, доктар медыцынскіх навук (1951), прафесар (1951), член-карэспандэнт Акадэміі медыцынскіх навук СССР (1960).
Біяграфія
Нарадзіўся ў вёсцы Еўлічы (зараз у Слуцкім раёне Мінскай вобласці Беларусі). У 1917 годзе скончыў Петраградскую ваенна-фельчарскую школу і да 1922 года працаваў фельчарам. У 1926 годзе скончыў Дзяржаўны інстытут медыцынскіх ведаў у Ленінградзе (сучасная Санкт-Пецярбургская дзяржаўная медыцынская акадэмія імя І. І. Мечнікава) і да 1928 года працаваў ўрачом у Барысаве, Мінску і Валагодскай вобласці. У 1928—1930 гг. — ваенны ўрач. З 1930 года ў Беларускім (Мінскім) медыцынскім інстытуце — ардынатар, асістэнт клінікі інфекцыйных хвароб. У 1933 годзе быў арыштаваны і ў 1934 годзе асуджаны на 3 гады як член контррэвалюцыйнай арганізацыі, за шкодніцкую працу ў галіне аховы здароўя. У 1937—1939 гг. займаў пасаду загадчыка аддзяленнем адной з бальніц Мінска. У 1939 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю на тэму «Желчный обмен при некоторых инфекционных заболеваниях». У 1939—19951 гг. у Іжэўску на пасадзе загадчыка кафедрай інфекцыйных хвароб Іжэўскага медыцынскага інстытута. З 1951 года А. М. Філіповіч зноў у Мінску, дзе да 1961 года займаў пасаду загадчыка кафедрай інфекцыйных хвароб Мінскага медыцынскага інстытута. Доктарскую дысертацыю на тэму «Банговская инфекция (бруцеллёз) человека» абараніў у 1951 годзе.
Памёр А. М. Філіповіч 28 снежня 1961 года ў Мінску. Пахаваны на Кальварыйскіх могілках.
Навуковая і грамадская дзейнасць
У кола навуковых інтарэсаў А. М. Філіповіча ўваходзілі праблемы клінікі, дыягностыкі і лячэння вірусных інфекцый. Займаўся пытаннямі вывучэння крыніц лептаспірозаў на тэрыторыі БССР, сезоннага менінгіту, бруцэлёзу, брушнога тыфу, грыпу і іншых хвароб. Разам з Б. Я. Эльбертам зрабіў апісанне безжаўтушных лептаспірозаў, выкліканых лептаспірай грыпаціфоза і лептаспірай Батавія.
Бірлік (Бірлікская сельская акруга)
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 772 чалавекі (403 мужчыны і 369 жанчын). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 733 чалавекі (396 мужчын і 337 жанчын).
Леапольд фон Калькройт
Леапольд Карл Вальтэр граф фон Калькройт (Leopold Karl Walter Graf von Kalckreuth,,  — , Зеветаль каля Гамбурга) — нямецкі жывапісец і графік рэалістычнага напрамку, педагог.
Біяграфія
Леапольд фон Калькройт быў сынам мастака Станіслауса фон Калькройта. Пасля заканчэння школы ў Кейльхау ў 1866 годзе вучыўся пад кіраўніцтвам бацькі ў Мастацкай школе Веймара. У 1878 годзе з’ехаў у Мюнхен, дзе пазнаёміўся з мастаком Францам фон Ленбахам. З 1885 года ў Веймары выкладаў жывапіс у Мастацкай школе вялікага герцага Саксонскага.
У 1895 годзе пераехаў у Карлсруэ, дзе выкладаў у Дзяржаўнай акадэміі выяўленчых мастацтваў. У 1899 годзе быў вымушаны пакінуць гэтую акадэмію з прычыны складаных прафесійных адносін, якія склаліся паміж яе членамі. З 1900 года жыў і працаваў у Штутгарце. Прыехаўшы па запрашэнні караля Вюртэмберга Вільгельма II, фон Калькройт, сумесна з шасцю іншымі мастакамі, у 1898 годзе стварыў Аб’яднанне мастакоў Штутгарта, найстарэйшы і захаваны да нашых дзён саюз мастакоў у Германіі.
З 1906 года жыў у Гамбургу. У 1908 годзе стаў адным з заснавальнікаў Аб’яднання мастакоў Сілезіі ў Брэслау. У 1926 годзе ўзнагароджаны ордэнам Pour le Mérite.
Перыяд вярчэння
Перыяд вярчэння касмічнага аб'екта — гэта час, якое патрабуецца аб'екту для здзяйснення поўнага абароту вакол сваёй восі адносна зорак.
Перыяд вярчэння Зямлі адносна кропкі вясновага раўнадзенства называецца зорнымі суткамі.
Сівэрск
Северск ці Сівэрск (Сі́верськ; да 1973 года — Яма) — горад раённага значэння ў Бахмуцкім раёне Данецкай вобласці Украіны. Размешчаны на рацэ Бахмут, якая належыць басейну Северскага Данца. Чыгуначная станцыя.
Слабодка (Лукомльскі сельсавет)
Слабо́дка (, Слободка) — вёска ў Чашніцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Лукомльскага сельсавета.
Маргілан
Маргілан (Marg‘ilon, Марғилон) — горад у Ферганскім вілаеце Узбекістана.
Маргілан размешчаны на паўднёвым усходзе Ферганскай даліны, у перадгор’ях Алайскага хрыбта, за 9 км на паўночны захад ад горада Фергана — абласнога цэнтра. Старажытны цэнтр вытворчасці шаўковых тканін у Сярэдняй Азіі.
Чыгуначная станцыя на лініі Андыжан — Каканд. Насельніцтва — 215 400 чалавек (2014).
Дзмітрый Уладзіміравіч Ражкоў
Дзмітрый Ражкоў (нар. ) — беларускі футбаліст, абаронца.
Клубная кар’ера
Пачынаў кар’еру ў складзе «Мінска-2». У 2009 годзе ў складзе «Рудзенска» перамог у Другой лізе, пасля на працягу чаторых гадоў выступаў за «Зорку-БДУ» да яе выхаду ў Першую лігу. У 2014 годзе быў іграком клуба «Колас-Дружба».
У 2016—2019 гадах (з перапынкам) выступаў за «Вікторыі» з Мар’інай Горкі.
Залаты Псалтыр Святога Гала
Залаты Псалтыр Святога Гала (Psalterium Aureum, Cod. Sang. 22) — каралінгскі, створаны ў канцы IX стагоддзя, верагодна, пачаты ў Заходняй Францыі (Суасон, прыдворная школа Карла Лысага?), пазней працягнуты ў абацтве Святога Гала.
Апісанне
Рукапіс складаецца з 344 лістоў пергамента (37х28 см), з двума мініяцюрамі на ўсю старонку і пятнаццаццю ілюстрацыямі на ўсю або палову старонкі да назваў псалмоў. Упрыгажэнні пераважна ў першай палове рукапісу; апошняя ілюстрацыя адлюстроўвае «Давіда ў пустыні Іўдзейскай» (намаляваны ў выглядзе каралінгскага двараніна з трыма ваярамі, якія стаяць у лесе), ілюструючы псалом 62 (63)), хоць фігура Цара Давіда паказана як постаць, што стаіць на ініцыяле псалма 68 (69).
Калыбанава
Гісторыя
Заснавана каля 1750 г. У 1775 г. 20 «дымоў». У пачатку 20 ст. 27 двароў, 225 жыхароў. З 17 ліпеня 1924 г. у Чарэйскім, з 1931 г. у Крупскім раёнах. У час калектывізацыі створаны калгас «Камуністычны шлях». У 1941 г. у вёсцы 38 двароў, 149 жыхароў. На франтах Вялікай Айчыннай вайны загінулі 19 чалавек. У час акупацыі нямецка-фашысцкімі захопнікамі вёска была часткова спалена, знішчаны 4 мірныя жыхары. Пасля вайны адбудавана, з 1950 г. у складзе калгаса «Чырвоны Кастрычнік», з 1965 г. — саўгаса «Слабада». Да 31 сакавіка 1977 года вёска ўваходзіла ў склад Бобрскага сельсавета. На 01.01.1998 г. 3 гаспадаркі, 4 жыхары. Да 28 мая 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Абчугскага сельсавета. Скасавана 20 верасня 2021 года.
IC 2296
IC 2296 — галактыка тыпу * (зорка) ў сузор’і Рак.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Англасаксы
Англасаксы — германскія плямёны саксаў, англаў, ютаў, фрэзаў і франкаў, якія пачалі перасяляцца на Брытанскія астравы (450?) пасля распаду Рымскай Імперыі. Англасаксы лічацца продкамі сучасных англічанаў. : Белы дракон.
Перасяленне саксаў і англаў з тэрыторый сучаснага Шлезвіга-Гальштэйна і ютаў з Ютландыі пачалося ў 5 ст. Частка саксаў засталася на сваіх ранейшых тэрыторыях і (гл. Герцагства Саксонія) пашырала сваі ўладанні на поўдні і паўднёвым захадзе, некаторая частка англаў перасялілася пазней у паўночныя раёны сучанай Саксоніі-Анхальта. Канчаткі «-leben» і «-legen» ў назвах паселішчаў сведчаць аб іх заснаванні англамі. Асноўнай мэтай перасялення англаў і саксаў у Брытанію гісторыкі лічаць пошукі раманізаваным брытанскім насельніцтвам, пасля вываду апошніх рымскіх легіёнаў з Брытаніі (калі 410), абароны ад нападаў піктаў і шкотаў. Англы і саксы спачатку служылі раманізаванаму брытанскаму насельніцтву колішніх рымскіх правінцый на дагаворнай аснове (foederati), час ад часу ўздымалі паўстанні, і, нарэшце, падпарадкавалі сабе колішнія рымскія тэрыторыі ў заваяваннях пад кіраўніцтвам легендарных военачальнікаў Хенгіста і Хорса.
Сэлыдавэ
Сялідава ці Сэлыдавэ (Сели́дове) — горад (з 1956 года) у Данецкай вобласці Украіны, паблізу чыгуначнай станцыі Сялідаўка. Размешчаны ў заходняй частцы вобласці, на рацэ Салёная (прыток Воўчай, басейн Дняпра). На поўнач ад горада праходзіць траса Е50 «Данецк — Дніпро — Знам’янка». Насельніцтва гарадскога савета на 1 студзеня 2015 г. — 53 274 чал.
У ХІХ стагоддзі сяло Сялідава было ў складзе Сялідаўскай воласці Бахмуцкага павета Екацярынаслаўскай губерні.
Свята-Петра-Паўлаўская царква (Ружаны)
Свята-Петра-Паўлаўская царква — праваслаўны храм у гарадскім пасёлку Ружаны (Пружанскі раён), помнік архітэктуры барока.
Гісторыя
Вядома з 1568 года як драўляная царква. Мураваная закладзена ў 1762 годзе па фундацыі Хрысціны з Сапегаў Масальскай, будаўніцтва скончана ў 1779 годзе (архітэктар Я. С. Бекер).
Архітэктура
Мураваны аднанефавы аднавежавы з вялікай паўкруглай апсідай будынак накрыты невысокім двухсхільным дахам, які над апсідай пераходзіць у конусападобны і завяршаецца галоўкай. Па баках апсіды размешчаны дзве квадратныя ў плане невысокія рызніцы, накрытыя трохсхільнымі дахамі. Галоўны фасад мае ў цэнтры рызаліт, расчлянёны вертыкальнымі гарызантальнымі элементамі складанага профілю (карнізы, раскрапоўкі, пілястры, нішы, філёнгі), завершаны атыкам з трохвугольным франтонам і двух'яруснай прамавугольнай у плане вежай-званіцай (з вітымі ўсходамі ўнутры), накрытай крыжападобным дахам з чатырма франтончыкамі і галоўкай у цэнтры. Сцены бакавых фасадаў раскрапаваны пілястрамі і завершаны развітым карнізам. Аконныя і дзвярныя праёмы з паўцыркульным арачным завяршэннем маюць прафіляваныя абрамленні. Перакрыццё бэлечнае з падшыўным люстраным скляпеннем.
Інтэр'ер
Унутры на столі галоўнага аб'ёму і апсіды размалёўка на тэму «Праабражэнне» (пашкоджана пажарам у 1895 годзе, адноўлена ў пачатку 20 стагоддзя). На скляпенні апсіды размешчана кампазіцыя «Бог Саваоф». На паўночнай і паўднёвай сценах у медальёнах выявы Пятра і Паўла. Жывапіс вызначаецца сухаватай акадэмічнай манерай. У агульнай каларыстычнай гаме, нягледзячы на багацце сініх тонаў, пераважаюць прыглушаныя цёплыя адценні (карычнева-чырвоныя, вохрыстыя).
Манастырыска
Манастырыска (Монастириська) — горад у Цярнопальскай вобласці Украіны на рацэ Карапец (прыток Днястра), раённы цэнтр.
Гісторыя
Першыя пісьмовыя згадкі аб паселішчы сустракаюцца ў дакументах за 1433 і 1437 гг. як уласнасць рыцара Жыгімонта. У 1454 г. згадваецца як горад з магдэбургскім правам, замак.
У кастрычніку 1629 г. рэестравыя казакі і каралеўскія войскі пад камандаваннем Рыгора Чорнага і Стэфана Хмелецкага (агульнае камандаванне рускага ваяводы Станіслава Любамірскага) пад Монастириськамикаля горада разбілі частку арды крымскіх татараў, якія вярталіся з рэшткамі буйной здабычы. Ад 1630 г. — уласнасць Патоцкіх, якія перабудавалі замак пад палац. Уладальнікамі горада былі ваявода смаленскі Аляксандр Ян Патоцкі, па яго смерці ў 1714 г. удава Тэрэза Тарло, іх сын, львоўскі кашталян граф Юзэф Патоцкі.
Пасля першага падзелу Рэчы Паспалітай у канцы 1773 г. мястэчка стала цэнтрам аднаго з 13-ці дыстрыктаў Галіцкага цыркулу Каралеўства Галіцыі і Ладамерыі. 14 сакавіка 1775 г. Галіцкая прыдворная канцылярыя зацвердзіла праект ад 11 кастрычніка 1774 г., па якім Галіцкі цыркул з цэнтрам у Станіславе складаўся з 4-х дыстрыкту, Манастырыскі дыстрыкт адмяняўся. 2 верасня 1780 г. губернатар Галіцыі быў абавязаны правесці новую адміністрацыйную рэформу кароннага краю. 22 сакавіка 1782 г. імператрыца Аўстрыі Марыя Тэрэзія выдала патэнт, па якім наогул адмяняліся дыстрыкты, ствараліся 18 цыркулаў (акругаў). Манастырыска і навакольныя вёскі ўвайшлі ў склад Станіслаўскай акругі імперыі.
За ўладальніка горада італьянскага шляхціца Караля Бака дэ Гетэ была збудаваная дзяржаўная фабрыка цыгарэт і тытуню (1797 г.) і фабрыка паперы (1864—1914 гг.). У 1884 г. праз горад пралягла чыгунка Станіслаў — Ярмалінцы, якая паспрыяла развіццю прамысловасці і гандлю ў горадзе.
У лістападзе 1918 г. горад увайшоў у склад Заходне-Украінскай Народнай Рэспублікі. Па выніках савецка-польскай вайны Манастырыска адыйшла да Польшчы, дзе і знаходзіўся да 1939 г., калі з пачаткам Другой сусветнай вайны ў рамках падзей верасня 1939 г. была акупавана СССР і далучана да УССР.
Стшыжаў (гміна)
Стшы́жаў (Strzyżów) — вяскова-гарадская гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Стшыжоўскага павета Падкарпацкага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Стшыжаве. Плошча гміны складае 140,23 км². Станам на 2004 год у гміне Стшыжаў пражывалі 20 655 чалавек, шчыльнасць — 147,3 чал./км².
Прэрафаэліты
Прэрафаэлі́ты (Pre-Raphaelites) — кірунак у англійскіх паэзіі і жывапісе ў другой палове XIX стагоддзя, які ўтварыўся напачатку 1850-х гадоў з мэтай барацьбы супраць умоўнасцяў віктарыянскай эпохі, акадэмічных традыцый і сляпога пераймання класічных узораў.
Назва «прэрафаэліты» павінна была пазначаць духоўнае падабенства з фларэнційскімі мастакамі эпохі ранняга Адраджэння, гэта значыць мастакамі «да Рафаэля» і Мікеланджэла: Перуджына, Фра Анжэліка, Джавані Беліні. Самымі выдатным членамі прэрафаэліцкага руху былі паэт і жывапісец Дантэ Габрыэл Расеці, жывапісцы Уільям Холман Хант, Джон Эверэт Міле, Мэдакс Браўн, Эдвард Бёрн-Джонс, Уільям Морыс, Артур Х’юз, Уолтэр Крэйн, Джон Уільям Уотэрхаус.
Брацтва прэрафаэлітаў
Першым этапам развіцця прэрафаэлітызму было ўзнікненне так званага «Брацтва прэрафаэлітаў», якое складалася першапачаткова з сямі «братоў»: Дж. Э. Міле, Холмана Ханта (1827—1910), Дантэ Габрыэля Расеці, яго малодшага брата Майкла Расеці, Томаса Вулнера і жывапісцаў Фрыдэрыка Стывенса і Джэймса Колінсана.
Так зараджаецца ідэя стварэння сакрэтнага таварыства, названага Брацтвам прэрафаэлітаў — таварыства, якое знаходзіцца ў апазіцыі ў стаўленні да афіцыйных мастацкіх плыняў. У групу з самага пачатку былі запрошаны таксама Джэймс Колінсан (студэнт Акадэміі і жаніх Крысціны Расеці), скульптар і паэт Томас Вулнер, малады дзевятнадцацігадовы мастак і пасля крытык Фрэдэрык Стывенс і малодшы брат Расеці Уільям Расеці, які па слядах старэйшага брата паступіў у мастацкую школу, але асаблівай схільнасці да мастацтва не выяўляў і, урэшце, стаў вядомым мастацкім крытыкам і пісьменнікам. Мэдакс Браўн быў блізкі нямецкім назарэйцам, таму ён, падзяляючы ідэі Брацтва, адмовіўся далучыцца да групы.
На карціне Расеці «Юнацтва Дзевы Марыі» ўпершыню з’яўляюцца тры ўмоўныя літары P. R. B. (Pre-Raphaelite Brotherhood), гэтымі ж ініцыяламі былі адзначаны «Ізабела» Міле і «Рыенцы» (Rienzi) Ханта. Члены Брацтва таксама стварылі свой уласны часопіс, пад назвай «Парастак», хоць ён праіснаваў толькі са студзеня па красавік 1850 года. Яго рэдактарам стаў Уільям Майкл Расеці (брат Дантэ Габрыэля Расеці).
Прэрафаэліты і акадэмізм
Да з’яўлення Брацтва прэрафаэлітаў развіццё брытанскага мастацтва вызначалася галоўным чынам дзейнасцю Каралеўскай Акадэміі мастацтваў. Як любая іншая афіцыйная ўстанова, яна вельмі раўніва і асцярожна адносілася да новаўвядзенняў, захоўваючы традыцыі акадэмізму. Хант, Міле і Расеці заявілі ў часопісе «Парастак», што не жадаюць адлюстроўваць людзей і прыроду адцягнена прыгожымі, а падзеі — далёкімі ад рэчаіснасці, і, нарэшце, ім надакучыла ўмоўнасць афіцыйных, «узорных» міфалагічных, гістарычных і рэлігійных твораў. Прэрафаэліты адмовіліся ад акадэмічных прынцыпаў працы і лічылі, што ўсё неабходна пісаць з натуры. Яны выбіралі ў якасці мадэляў сяброў ці сваякоў. Так, напрыклад, на карціне «Юнацтва Дзевы Марыі» Расеці намаляваў сваіх маці і сястру Крысціну, а гледзячы на палатно «Ізабела», сучаснікі пазнавалі сяброў і знаёмых Міле па Брацтве. Ён жа, падчас стварэння карціны «Афелія», прымушаў Элізабэт Сідал па некалькі гадзін ляжаць у напоўненай ванне. Была зіма, таму Сідал сур’ёзна застудзілася і пазней выслала Міле рахунак ад дактароў на 50 фунтаў. Больш таго, прэрафаэліты змянілі адносіны мастака і мадэлі — яны сталі раўнапраўнымі партнёрамі. Калі героі карцін Рэйнальдса амаль заўсёды апрануты адпаведна іх сацыяльнаму статусу, то Расеці мог маляваць каралеву з прадаўшчыцы, багіню з дачкі конюха. Прастытутка Фані Корнфарт пазіравала яму для карціны «Лэдзі Ліліт».
Членаў Брацтва з самага пачатку раздражняў уплыў на сучаснае мастацтва такіх мастакоў, як сэр Джошуа Рэйнальдс, Дэвід Уілкі і Бенджамін Хейдан. Сэру Джошуа (прэзідэнту Акадэміі мастацтваў) яны нават далі мянушку «сэр Слошуа» (ад slosh — «пляскаць па гразі») за неахайную тэхніку жывапісу і стыль, як яны лічылі, цалкам запазычаны з акадэмічнага маньерызму. Становішча пагаршалася тым, што ў той час мастакі часта выкарыстоўвалі бітум, а ён робіць выяву мутнаватай і цёмнай. У супрацьлегласць, прэрафаэліты жадалі вярнуцца да высокай дэталізацыі і глыбокіх колераў жывапісцаў эпохі Кватрачэнта. Яны адмовіліся ад «кабінетнага» жывапісу і пачалі маляваць на прыродзе, а таксама ўнеслі змены ў традыцыйную тэхніку жывапісу. На загрунтаваным палатне прэрафаэліты вызначалі кампазіцыю, наносілі пласт бялілаў і збіралі з яго масла прамакальнай паперай, а затым пісалі на бялілах паўпразрыстымі фарбамі. Абраная тэхніка дазволіла дамагчыся яркіх, свежых тонаў і апынулася такой даўгавечнай, што іх працы захаваліся ў першародным выглядзе да нашых дзён.
Барацьба з крытыкай
Нападкі грамадскай думкі выклікала таксама карціна Расеці «Дабравешчанне», выкананая з адступленнямі ад хрысціянскага канону. На выстаўцы ў Каралеўскай акадэміі ў 1850 годзе Расеці, Хант і Міле так і не змаглі прадаць ніводнай карціны. У аглядзе, апублікаваным у штотыднёвіку «Атэнеум», крытык Фрэнк Стоўн пісаў: "«Ігнаруючы ўсё вялікае, што было створана старымі майстрамі, гэта школа, да якой належыць Расеці, пляцецца няўпэўненымі крокамі да сваіх ранніх папярэднікаў. Гэта — археалогія, пазбаўленая ўсякай карысці і пераўтвораная ў дактрынёрства. Людзі, якія належаць да гэтай школы, заяўляюць, што яны кіруюцца праўдай і прастой прыроды. Насамрэч яны па-рабску імітуюць мастацкую няўмеласць»."
Прынцыпы Брацтва былі раскрытыкаваны з боку шматлікіх паважаных жывапісцаў: прэзідэнта Акадэміі мастацтваў, Чарлза Істлейка, групы мастакоў «Кліка», якую ўзначальваў Рычард Дад. У выніку Джэймс Колінсан нават адрокся ад Брацтва, і былі скасаваны заручыны з Крысцінай Расеці. Пасля яго месца заняў жывапісец Уолтэр Дэверэл.
Становішча ў пэўнай ступені выратаваў Джон Роскін, уплывовы гісторык мастацтва і мастацкі крытык Англіі. Нягледзячы на тое, што ў 1850 годзе яму было толькі трыццаць два гады, ён ужо з’яўляўся аўтарам шырока вядомых прац пра мастацтва. У некалькіх артыкулах, апублікаваных у «Таймс», Роскін даў творам прэрафаэлітаў пахвальную ацэнку, падкрэсліўшы, што асабіста не знаёмы ні з кім з Брацтва. Ён абвясціў, што іх працы могуць «легчы ў аснову мастацкай школы, больш велічнай, чым усё, што ведаў свет папярэднія 300 гадоў». Акрамя таго, Роскін купіў многія з карцін Габрыэля Расеці, чым падтрымаў яго матэрыяльна, і ўзяў пад сваё крыло Міле, у якім адразу ўбачыў выбітны талент.
Джон Роскін і яго ўплыў
Англійскі крытык Джон Роскін прывёў у парадак ідэі прэрафаэлітаў адносна мастацтва, аформіўшы іх у лагічную сістэму. Сярод яго прац найбольш вядомыя «Мастацкая выдумка: прыгожае і агіднае» (Fiction: Fair and Foul), «Англійскае мастацтва» (The Art of England), «Сучасныя мастакі» (Modern Painters). Ён жа аўтар артыкула «Прэрафаэлітызм» (Pre-Raphaelitism), які выйшаў ў 1851 годзе.
«Цяперашнія мастакі, — пісаў Роскін у „Сучасных мастаках“, — адлюстроўваюць [прыроду] ці занадта павярхоўна, ці занадта прыхарошана; яны не імкнуцца пракрасціся ў [яе] сутнасць». У якасці ідэалу Роскін высоўваў сярэднявечнае мастацтва, такіх майстроў Ранняга Адраджэння, як Перуджына, Фра Анжэліка, Джавані Беліні, і падахвочваў мастакоў «пісаць карціны з чыстым сэрцам, ні на што не арыентуючыся, нічога не выбіраючы і нічым не грэбуючы». Аналагічным чынам Мэдакс Браўн, які аказаў уплыў на прэрафаэлітаў, пісаў пра сваю карціну «Развітанне з Англіяй» (The Last of England, 1855 год): «Я паспрабаваў забыцца пра ўсе існуючыя мастацкія плыні і адлюстраваць гэту сцэну так, як яна павінна была б выглядаць». Мэдакс Браўн спецыяльна пісаў гэту карціну на узбярэжжы, каб дабіцца эфекту «асвятлення з усіх бакоў», якое бывае на моры ў пахмурныя дні. Прэрафаэліцкая тэхніка напісання карцін прадугледжвала прапрацоўку кожнай дэталі.
Распад
Пасля таго, як прэрафаэлітызм атрымаў падтрымку Роскіна, прэрафаэлітаў прызналі і палюбілі, ім далі права «грамадзянства» ў мастацтве, яны ўваходзяць у моду і атрымліваюць больш добразычлівы прыём на выстаўках Каралеўскай акадэміі, карыстаюцца поспехам на Сусветнай выстаўцы 1855 года ў Парыжы. Акрамя ўжо згаданага Мэдакса Браўна, прэрафаэліцкім стылем таксама зацікавіліся Артур Х’юз (найбольш вядомы дзякуючы карціне «Красавіцкае каханне», 1855—1856 гг.), Генры Уоліс, Роберт Брайтуэйт Марціна, Уільям Уіндус (William Windus) і іншыя.
Аднак Брацтва распадаецца. Акрамя юнага рэвалюцыйнага рамантычнага духу і захаплення Сярэднявеччам, мала што аб’ядноўвала гэтых людзей, і з першых прэрафаэлітаў толькі Холман Хант застаўся верны дактрыне Брацтва. Калі ў 1853 годзе Міле стаў членам Каралеўскай акадэміі мастацтваў, Расеці абвясціў гэту падзею канцом Брацтва. «Круглы стол з гэтага часу распушчаны», — зрабіў вывад Расеці. Паступова выходзяць і астатнія члены. Холман Хант, напрыклад, з’ехаў на Блізкі Усход, сам Расеці замест пейзажаў ці рэлігійных тэм зацікавіўся літаратурай і стварыў шмат прац па Шэкспіры і Дантэ.
Спробы адраджэння Брацтва ў якасці, які існаваў з 1858 па 1861 гады, не ўдаліся.
Далейшае развіццё прэрафаэлітызму
У 1856 годзе Расеці сустракаецца з Уільямам Морысам і Эдвардам Бёрн-Джонсам. Берн-Джонс быў захоплены карцінай Расеці «Першыя ўгодкі смерці Беатрычэ» (The First Anniversary of the Death of Beatrice), і пасля яны з Морысам напрасіліся да яго ў вучні. Бёрн-Джонс праводзіў цэлыя дні ў студыі Расеці, а Морыс далучаўся ў выхадныя. Так пачынаецца новы этап у развіцці руху прэрафаэлітаў, асноўнай ідэяй якога становіцца эстэтызм, стылізацыя формаў, эратызм, культ прыгажосці і мастацкага генія. Усе гэтыя рысы ўласцівыя творчасці Расеці, які спачатку быў лідарам руху. Як пасля пісаў мастак Вэл Прынсеп (Val Princep), Расеці «быў планетай, вакол якой мы круціліся. Мы капіявалі нават яго манеру гутаркі». Аднак здароўе Расеці (у тым ліку псіхічнае) усё пагаршаецца, і паступова лідарства падхапляе Эдвард Бёрн-Джонс, чые працы выкананы ў стылі ранніх прэрафаэлітаў. Ён стаў незвычайна папулярны і аказаў вялікі ўплыў на такіх жывапісцаў, як Уільям Уотэрхаус, Баям Шоу, Кадаган Купер, яго ўплыў прыметны таксама ў працах Обры Бердслі і іншых мастакоў-ілюстратараў 1890-х гадоў. У 1889 годзе на Сусветнай выстаўцы ў Парыжы ён атрымаў Ордэн Ганаровага легіёна за карціну «Кароль Кафетуа і жабрачка».
Сярод позніх прэрафаэлітаў таксама можна вылучыць такіх жывапісцаў, як Сімеон Саламон (Simeon Solomon) і Эвелін дэ Морган (Evelyn de Morgan), а таксама ілюстратараў Генры Форда (Henry Justice Ford) і Эвелін Пол (Evelyn Paul).
«Мастацтвы і рамёствы»
Прэрафаэлітызм тым часам пранікае ва ўсе аспекты жыцця: мэбля, дэкаратыўнае мастацтва, архітэктуру, убранне інтэр'ера, дызайн кніг, ілюстрацыі.
Уільям Морыс лічыцца адной з найбольш уплывовых фігур у гісторыі дэкаратыўнага мастацтва XIX стагоддзя. Ён заснаваў рух «Arts and Crafts Movement» («Рух мастацтваў і рамёстваў»), галоўнай ідэяй якога было вяртанне да ручнога майстэрства як да ідэалу прыкладнага мастацтва, а таксама ўзвядзенне ў ранг паўнапраўных мастацтваў кнігадрукавання, словаліцця, гравюры. Гэты рух, якое падхапілі Уолтэр Крэйн, Макінтош, Нэльсан Доўсан, Эдвін Лачэнс, Райт і іншыя, пасля выявіўся ў англійскай і амерыканскай архітэктуры, дызайне інтэр’ераў, ландшафтным дызайне.
Паэзія
Большасць прэрафаэлітаў займаліся паэзіяй, але, па меркаванні шматлікіх крытыкаў, мае каштоўнасць менавіта позні перыяд развіцця прэрафаэлітызму. Дантэ Габрыэль Расеці, яго сястра Крысціна Расеці, Джордж Мерэдзіт, Уільям Морыс і Алджэрнон Суінберн пакінулі значны след у англійскай літаратуры, але найбольшы ўклад унёс Расеці, захоплены вершамі італьянскага Адраджэння і асабліва творамі Дантэ. Галоўным лірычным дасягненнем Расеці лічыцца цыкл санетаў «Дом Жыцця» (The House of Life). Крысціна Расеці таксама была вядомай паэтэсай. Паэзіяй займалася і каханая Расеці, Элізабет Сідал, чые творы засталіся нявыдадзенымі пры жыцці. Эрудыт Уільям Морыс быў не толькі прызнаным майстрам вітражоў, але і вёў актыўную літаратурную дзейнасць, у тым ліку напісаў шмат вершаў. Яго першы зборнік «Абарона Гвінеўры і іншыя вершы» быў апублікаваны ў 1858 годзе, калі аўтару было 24 года.
Пад уплывам паэзіі прэрафаэлітаў развівалася брытанскае дэкадэнцтва 1880-х гадоў: Эрнст Доўсан, Ліянель Джонсан, Майкл Філд, Оскар Уайльд. Рамантычная туга па Сярэднявеччы знайшла адлюстраванне ў ранняй творчасці Ейтса.
Вядомы паэт Алджэрнон Суінберн (Algernon Swinburne), які праславіўся адважнымі эксперыментамі ў вершаскладанні, да таго ж быў драматургам і літаратурным крытыкам. Першую драму «Каралева-маці» (The Queen Mother and Rosamond), напісаную ў 1860 годзе, Суінберн прысвяціў Расеці, з якім яго злучалі сяброўскія адносіны. Аднак, хоць Суінберн і дэклараваў сваю прыхільнасць прынцыпам прэрафаэлізма, ён безумоўна выходзіць за межы гэтага кірунку.
Выдавецкая дзейнасць
У 1890 годзе Уільям Морыс арганізаваў выдавецтва «Келмскат-прэс» (Kelmscott Press), у якім разам з Бёрн-Джонсам надрукаваў некалькі кніг. Гэта перыяд завуць кульмінацыяй жыцця Уільяма Морыса. Абапіраючыся на традыцыі сярэднявечных перапісчыкаў, Морыс, таксама як і англійскі графік Уільям Блэйк, паспрабаваў знайсці адзіны стыль афармлення старонкі кнігі, яе тытульнага ліста і вокладкі. Лепшым выданнем Морыса сталі Сачыненні Джэфры Чосера (The Works of Geoffrey Chaucer); палі ўпрыгожаны пакручастымі раслінамі, тэкст ажыўляюць застаўкі-мініяцюры і арнаментаваныя вялікія літары. Як пісаў Дункан Робінсан, Сучаснаму чытачу, які звыкся з простым і функцыянальным шрыфтом XX стагоддзя, выданні «Келмскат-прэс» здаюцца раскошнымі спараджэннямі Віктарыянскай эпохі. Багаты арнамент, узоры ў відзе лісця, ілюстрацыі па дрэве — усё гэта становіцца найважнейшымі ўзорамі дэкаратыўнага мастацтва XIX стагоддзя; усё зроблена рукамі чалавека, які ўнёс большы ўклад у гэту вобласць, чым хто-небудзь іншы. Морыс аформіў усе 66 кніг, выпушчаных выдавецтвам, а Бёрн-Джонс выканаў большасць ілюстрацый. Выдавецтва праіснавала да 1898 года і аказала моцны ўплыў на шматлікіх ілюстратараў канца XIX стагоддзя, у прыватнасці, на Обры Бердслея.
Эстэтычны рух
У канцы 50-х гадоў, калі шляхі Роскіна і прэрафаэлітаў разыходзяцца, узнікае неабходнасць у новых эстэтычных ідэях і новых тэарэтыках, якія фармуюць гэтыя ідэі. Такім тэарэтыкам стаў гісторык мастацтва і літаратурны крытык Уолтэр Патэр (Walter Horatio Pater). Уолтэр Патэр меркаваў, што галоўнае ў мастацтве — непасрэднасць індывідуальнага ўспрымання, таму мастацтва павінна культываваць кожны момант перажывання жыцця: «Мастацтва не дае нам нічога, акрамя ўсведамлення вышэйшай каштоўнасці кожнага мімалётнага моманту і захаванні ўсіх іх». У значнай меры праз Патэра ідэі «мастацтва для мастацтва», запазычаныя ад Тэафіля Гацье, Шарля Бодлера, трансфармуюцца ў канцэпцыю эстэтызму (Aesthetic movement), якая атрымлівае распаўсюджванне ў коле англійскіх мастакоў і паэтаў: Уістлера, Суінберна, Расеці, Уайльда. Оскар Уайльд таксама аказаў моцны ўплыў на развіццё эстэтычнага руху (у тым ліку на познюю творчасць Расеці), будучы асабіста знаёмым і з Холманам Хантам, і з Бёрн-Джонсам. Ён, як і шматлікія яго аднагодкі, зачытваўся кнігамі Патэра і Роскіна, і эстэтызм Уайльда шмат у чым вырас з прэрафаэлітызму, які нёс у сабе зарад вострай крытыкі сучаснага грамадства з пазіцый прыгажосці. Оскар Уайльд пісаў, што «эстэтыка — вышэй крытыкі», што лічыць мастацтва вышэйшай рэальнасцю, а жыццё — разнавіднасцю выдумкі: «Я пішу таму, што пісаць для мяне — вышэйшае артыстычнае задавальненне. Калі мая творчасць падабаецца няшмат якім выбраным, я гэтаму рады. Калі ня, я не засмучаюся». Прэрафаэліты таксама захапляліся паэзіяй Кітса і цалкам прынялі яго эстэтычную формулу «прыгажосць ёсць адзіная ісціна».
Сюжэты
Спачатку прэрафаэліты аддавалі перавагу евангельскім сюжэтам, прычым пазбягалі ў жывапісе царкоўнага характару і тлумачылі Евангелле сімвалічна, надаючы асаблівае значэнне не гістарычнай слушнасці адлюстроўваных евангельскіх эпізодаў, а іх унутранаму філасофскаму сэнсу. Так, напрыклад, у «Светачы свету» Ханта ў выглядзе Збавіцеля з яркім каганцом у руках намаляваны таямнічае боскае святло веры, якое імкнецца пракрасціся ў зачыненыя чалавечыя сэрцы, як Хрыстос стукае ў дзверы чалавечага жылля.
Прэрафаэліты прыцягваюць увагу да тэмы грамадскай няроўнасці ў Віктарыянскую эпоху, эміграцыі (творчасць Мэдакса Браўна, Артура Х’юза), прыніжанага становішча жанчыны (Расеці), Холман Хант нават закрануў тэму прастытуцыі ў сваёй карціне «Абуджэнне сарамлівасці» (The Awakening Conscience, 1853 г.). На карціне — паўшая жанчына, якая раптам зразумела, што грашыць, і, забыўшыся пра свой палюбоўніка, вызваляецца з яго абдымкаў, як быццам пачуўшы нейкі кліч праз адкрытае акно. Мужчына не разумее яе духоўных парываў і працягвае гульню на фартэпіяна. Тут прэрафаэліты не былі першапраходцамі, іх апярэдзіў Рычард Рэдгрэйв са сваёй знакамітай карцінай «Гувернантка» (1844). І пазней, у 40-я гады, Рэдгрэйв стварыў шмат падобных твораў, прысвечаных эксплуатацыі жанчын.
Прэрафаэліты займаліся і гістарычнымі тэмамі, дамагаючыся найвялікай дакладнасці ў адлюстраванні фактычных падрабязнасцяў; зварочваліся да твораў класічнай паэзіі і літаратуры, да творчасці Дантэ Аліг’еры, Уільяма Шэкспіра, Джона Кітса. Яны ідэалізавалі Сярэднявечча, любілі сярэднявечную рамантыку і містыку.
Жаночыя выявы
Прэрафаэліты стварылі ў выяўленчым мастацтве новы тып жаночай прыгажосці — адхілены, спакойны, таямнічы, які пазней разаўюць мастакі стылю мадэрн. Жанчына на палотнах прэрафаэлітаў — сярэднявечная вобраз ідэальнай прыгажосці і жаноцкасці, ёй захапляюцца і ўшаноўваюць. Асабліва гэта прыкметна ў Расеці, якога захаплялі прыгажосць і загадкавасць, а таксама ў Артура Х’юза, Міле, Бёрн-Джонса. Містычная, пагібельная прыгажосць, la femme fatale пазней знайшла адлюстраванне ў Уільяма Уотэрхауса. У гэтым плане знакавай можна назваць карціну «Лэдзі з Шалота» (1888), якая дагэтуль застаецца адным з самых папулярных экспанатаў галерэі Тэйт. Яна заснавана на паэме Альфрэда Тэнісана. Шматлікія жывапісцы (Холман Хант, Расеці) ілюстравалі творы Тэнісана, у прыватнасці, «Лэдзі Шалот». Гісторыя апавядае пра дзяўчыну, якая павінна заставацца ў вежы, знаходзячыся ў ізаляцыі ад навакольнага свету, і ў той самы момант, калі вырашаецца на ўцёкі, яна падпісвае сабе смяротны прысуд.
Вобраз трагічнага кахання быў прыцягальны для прэрафаэлітаў і іх паслядоўнікаў: у канцы XIX—пачатку XX стагоддзя на тэму «Лэдзі Шалот» было створана больш пяцідзесяці карцін, а назва паэмы ператварылася ў фразеалагізм. Прэрафаэлітаў прыцягвалі, у прыватнасці, такія тэмы, як душэўная чысціня і трагічная каханне, неўзаемнае каханне, недасягальная дзяўчына, жанчына, якая гіне дзеля кахання, заклеймавана ганьбай ці праклёнам, а таксама мёртвая жанчына незвычайнай прыгажосці. Была перагледжана віктарыянская канцэпцыя жаноцкасці. Напрыклад, у «Афеліі» Артура Х’юза ці серыі карцін «Мінулае і сапраўднае» (Past and Present, 1837—1860) Агастаса Эга, жанчына паказана як чалавек, здольны адчуваць сексуальнае жаданне і гарачае пачуццё, якое часта прыводзіць да заўчаснага скону. Агастас Эг стварыў серыю прац, дзе паказана, як руйнуецца сямейны ачаг пасля таго, як адкрылася шлюбная нявернасць маці. На першай карціне жанчына ляжыць на поле, уткнуўшы твар у дыван, у позе абсалютнай роспачы, а бранзалеты на яе руках нагадваюць наручнікі. Дантэ Габрыэль Расеці выкарыстоўвае фігуру Празерпіны з старажытнагрэчаскай і рымскай міфалогіі: маладая жанчына, якая была выкрадзена Плутонам у падземнае царства і адчайна марыць вярнуцца на зямлю. Яна з’ядае толькі некалькі гранатавых семечак, але досыць маленькага кавалачка ежы, каб чалавек навекі застаўся ў падземным свеце. Празерпіна Расеці — не проста прыгожая жанчына з задуменным поглядам. Яна вельмі жаноцкая і пачуццёвая, а гранат у яе руках — сімвал гарачага пачуцця і спакусы, якой яна паддалася.
Адна з галоўных тэм у творчасці прэрафаэлітаў — спакушаная жанчына, разбураная неўзаемным каханнем, здраджаная каханым, ахвяра трагічнага кахання. У большасці карцін відавочна ці няяўна прысутнічае мужчына, адказны за падзенне жанчыны. Як прыклад можна прывесці «Абуджэнне сарамлівасці» Ханта ці карціну Міле «Марыяна».
Аналагічная тэматыка прасочваецца і ў паэзіі: у «Абароне Гінеўры» (The Defence of Guenevere) Уільяма Морыса, у вершы Крысціны Расеці «Хуткае каханне» (Light Love, 1856), у паэме Расеці «Джэні» (1870), дзе паказана паўшая жанчына, прастытутка, якая зусім не занепакоена сваім становішчам і нават атрымлівае асалоду ад сексуальнай свабодай.
Пейзаж
Холман Хант, Міле, Мэдакс Браўн шмат працавалі ў жанры пейзажу. Пэўнай вядомасцю таксама карысталіся жывапісцы Уільям Дайс, Томас Сэдан, Джон Брэт. Пейзажысты гэтай школы вядомыя асабліва выявай аблокаў, перанятым імі ад знакамітага папярэдніка, Уільяма Цёрнера. Пейзаж імкнуліся выпісваць з максімальнай дакладнасцю. Хант так выказаў свае думкі: «Я жадаю маляваць пейзаж,.. адлюстроўваючы кожную дэталь, якую змагу ўбачыць». А пра карціну Міле «Восеньскае лісце» Роскін гаварыў: «Упершыню змярканне выяўленна настолькі дасканала».
Жывапісцы рабілі скрупулёзныя эцюды тонаў з натуры, капіруючы іх наколькі можна ярка і выразна. Гэта мікраскапічная праца патрабавала велізарнага цярпення і працы, у сваіх лістах ці дзённіках прэрафаэліты жаліліся на неабходнасць гадзінамі стаяць пад гарачым сонцам, дажджом, ветрам, каб намаляваць, парой, вельмі невялікі адрэзак карціны. Па гэтых прычынах, прэрафаэліцкі пейзаж не атрымаў шырокага распаўсюджання, а затым яму на змену прыйшоў імпрэсіянізм.
Фотамастацтва
Яшчэ Роскін пісаў, захапляючыся дагератыпамі: «Як быццам чараўнік паменшыў прадмет,.. каб яго можна было знесці з сабой». А калі ў 1850 годзе была вынайдзена альбумінавая фотапапера, працэс фатаграфіі спрасціўся і стаў больш даступным.
Прэрафаэліты ўнеслі вялікі ўклад у развіццё фотамастацтва, напрыклад, выкарыстоўвалі фатаграфіі падчас жывапісу. Здымкі прэрафаэлітаў паказваюць тую ж увагу да літаратурнай канцэпцыі твора, тыя ж спробы адлюстраваць унутраны свет мадэлі (што для фатаграфіі тых гадоў было амаль непасільнай задачай), тыя ж кампазіцыйныя асаблівасці: двухмернасць прасторы, канцэнтрацыя ўвагі на персанажы, любоў да дэталяў. Асабліва вядомыя фатаграфіі Джэйн Морыс, зробленыя Дантэ Габрыэлем Расеці у ліпені 1865.
Многія знакамітыя фатографы пасля натхняліся прэрафаэліцкай творчасцю: такія як, напрыклад, Генры Піч Робінсан.
Лад жыцця
Прэрафаэлітызм — гэта культурны стыль, які пракраўся ў жыццё сваіх стваральнікаў і ў нейкай меры вызначыў гэта жыццё. Прэрафаэліты жылі ў створаным імі становішчы і зрабілі такое становішча надзвычай модным. Як адзначае Андрэа Роўз у сваёй кнізе, у канцы XIX стагоддзя «вернасць прыродзе саступае вернасці іміджу. Імідж становіцца распазнавальным і таму цалкам гатовым для рынка».