cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Блок (востраў)
Геаграфія
Востраў Блок сфарміраваны марэнамі, што ўзніклі на працягу апошніх 40 000 гадоў падчас ледавіковых максімумаў. Змены ўзроўню акіяна садзейнічалі ўтварэнню ўнутраных заліваў і замкнёных саляных азёр, якія мясцовыя жыхары называюць сажалкамі. Пераважаюць асадкавыя пароды, на месцы старажытных балот і азёр — тарфянікі.
Клімат мяккі акіянічны. Улетку тут больш прахалодна, чым на мацерыковай частцы Род-Айленда. Сярэдняя тэмпература ліпеня і жніўня вагаецца ад +16,9 °C да +25,5 °C. Найбольш халодны месяц — студзень, калі тэмпература можа апускацца ніжэй 0 °C. У студзені 1994 г. быў зафіксаваны абсалютны мінімум −22 °C. Сярэднегадавая колькасць ападкаў — 1082 мм.
Прырода
Для вострава Блок характэрна спалучэнне палявых, балоцістых і прыморскіх пясчаных ландшафтаў. Фаўна сушы адрозніваецца беднасцю ў параўнанні з мацерыковай Новай Англіяй. Востраў насяляюць алені, чарапахі, змеі, мышы, пацукі, андатры, лугавыя палёўкі, шмат розных птушак і казурак. У прыбярэжныых водах сустракаюцца мноства марскіх сысуноў, рыб і ракападобных. Каля 47 % паверхні вострава знаходзіцца пад аховай.
Гісторыя
Першымі насельнікамі вострава Блок былі індзейцы нехантукет. На мове алганкінаў востраў зваўся Manisses («востраў маленькага бога»). Лічыцца, што першым еўрапейскім першаадкрывальнікам мог быць Джавані да Верацана ў 1525 г. Але першае пэўнае паведамленне пра існаванне вострава пакінуў у 1614 г. галандскі гандляр і пірат Адрыен Блок. Ён даў востраву сваё імя.
У 1638 г. у часе вайны з пеквотамі англійскія каланісты з Масачусетса арганізавалі карную экспедыцыю супраць нехантукет. Карэнныя жыхары былі забіты або прададзены ў рабства. У 1658 г. зямля на востраве Блок была перададзена ў прыватную маёмасць. У 1661 г. яе набылі 16 англійскіх каланістаў на чале Джона Алкака. У 1663 г. пасяленец Томас Тэры перадаў 6 акраў у маёмасць 4 індзейскім правадырам, магчыма ўцалелым нехантукет. Да канца XVII ст. індзейская грамада складала большасць астравіцян, але на працягу XVIII ст. колькасць індзейцаў скарацілася да некалькіх дзясяткаў. Апошні памёр у 1886 г. маючы 100 гадоў.
З 1672 г. востраў Блок з’яўляецца часткай Род-Айленда. У 1812—1814 гг. ён быў акупаваны брытанскім флотам. Асноўным заняткам мясцовых жыхароў была пераважна сельская гаспадарка. У 1895 г. былі пабудаваны прычалы, дзе можна прымаць вялікія пасажырскія судны. З канца XIX ст. развіваецца турызм. У нашы дні гэта галіна гаспадаркі пераважае над іншымі.
Азатэмія
Азатэмія — празмерная колькасць ў крыві азотазамяшчальных прадуктаў бялковага абмену. Абумоўліваецца недастатковасцю выдзяляльнай функцыі нырак і мочавыдзялення, павышаным распадам бялку.
Пруска Багуслаўская
Пру́ска Багусла́ўская (, Пруска Богуславская) — вёска ў Камянецкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Рэчыцкага сельсавета.
Да 13 кастрычніка 1961 года вёска ўваходзіла ў склад Рэчыцкага сельсавета, да 14 красавіка 1964 года знаходзілася ў адміністрацыйным падпарадкаванні Камянецкага пассавета , да 19 мая 1986 года — у складзе Камянецкага сельсавета.
Хуайхэская раўніна
Хуайхэская раўніна  — раўніна ў Кітаі, у басейне сярэдняга і ніжняга цячэння ракі Хуайхэ. Паўднёвая частка Вялікай Кітайскай раўніны.
Раўніна складзена пераважна рачнымі адкладамі. На яе тэрыторыі размешчаны буйныя азёры (Хунцзэху, Гаабаоху) і шматлікія ірыгацыйныя збудаванні (вадасховішчы, каналы, дамбы). Раўніну перасякае Вялікі канал. На абрашаных землях, якія займаюць плошчу каля 5 млн. га, вырошчваць пшаніцу (на поўначы) і рыс (на поўдні). Тэрыторыя густа населена. Тут знаходзяцца такія буйныя гарады, як, Хуайнань і.
Любань (Буда-Кашалёўскі раён)
Люба́нь (, Любань) — вёска ў Буда-Кашалёўскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Мікалаеўскага сельсавета.
Размяшчэнне
У 26 км на поўнач ад раённага цэнтра і чыгуначнай станцыі Буда-Кашалёўская (на лініі Жлобін — Гомель), 74 км ад Гомеля.
Транспартная сетка
Транспартныя сувязі па прасёлкавай дарозе, далей па шашы Доўск — Гомель. Планоўка складаецца з прамалінейнай вуліцы, арыентаванай з паўднёвага ўсходу на паўночны захад і забудаванай драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу.
Гісторыя
Па пісьмовых крыніцах вядомая з пачатку XIX стагоддзя як паселішча ў Рагачоўскім павеце Магілёўскай губерні. Па рэвізіі 1858 года ў складзе маёнтка Самуйлова, валоданне памешчыка Варварына. У 1886 годзе размяшчаліся Свята-Нікалаеўская царква, хлебазапасны магазін. Па перапісу 1897 года знаходзіліся: царква, царкоўна-прыхадская школа, хлебазапасны магазін. У 1909 годзе 693 дзесяцін зямлі, царква, школа, у Гарадзецкай воласці.
У 1930 годзе арганізаваны калгас. На франтах Вялікай Айчыннай вайны загінулі 25 жыхароў вёскі. У 1959 годзе ў складзе саўгаса «Шлях Ілліча» (цэнтр — вёска Мікалаеўка).
Ажэшэ
Ажэшэ (Orzesze) — горад на поўдні Польшчы. Размешчаны за 330 км на паўднёвы захад ад Варшавы і за 25 км на паўднёвы захад ад Катавіцаў, частка Катавіцкай агламерацыі. Уваходзіць у Мікалоўскі павет Сілезскага ваяводства, утварае гарадскую гміну. Займае плошчу 82,89 км². Насельніцтва 20,8 тыс. чалавек.
Маскоўскі дагавор
Назву Маскоўскі дагавор маюць:
Выдра ў Беларусі
Выдра для Беларусі — абарыгенны паўводны від сысуноў.
Сучасная папуляцыя
У Беларусі гэта звычайны від, але больш шчыльна засяляе водныя экасістэмы ў паўночных і цэнтральных раёнах. Нешматлікі.
Папуляцыя выдры на 2020 год ацэньваецца ў 4,7 тысячы асобін.
Утрыманне ў няволі
Выдры жывуць у Гродзенскім заапарку.
Біялогія
Больш шырокае распаўсюджанне выдры ў паўночнай частцы рэспублікі абумоўлена наяўнасцю там вялікай колькасці азёр, багатых рыбай — асноўным яе кормам. Выдры Беларусі адносяцца да намінальнага падвіду.
Аптымальныя ўмовы пражывання выдры ў Беларусі ствараюцца на павольна бягучых сярэдніх рэках са сярэднеабводнеными і слабаабводнеными поймамі, хуткабягучых малых рэках з сярэднезабалочаными поймамі.
Варта адзначыць, што ўзаемаадносіны выдры з абарыгеннай еўрапейскай норкай дастаткова нейтральныя, паколькі яны адносна падзялілі рэсурсы і мала канкуруюць. Але амерыканская норка, інтрадукаваная ў Беларусь у 1950-х гадах, падвяргаецца экалагічнаму ціску з боку выдры.
Азабензол
Азабензол C6H5N=NC6H5 — найпрасцейшае араматычнае азазлучэнне. Малекулярная маса 182,22, аранжава-чырвоныя крышталі, устойлівы транс-ізамер, тэмпература плаўлення 68 °C. Нерастваральны ў вадзе, раствараецца ў арганічных растваральніках. Атрымліваюць аднаўленнем нітрабензолу. Вытворныя азабензолу — азафарбавальнікі і змягчальнікі для гумы.
NGC 6510
NGC 6510 (іншыя абазначэнні — NGC 6511, ZWG 300.92, UGC 11051, IRAS17540+6049, MCG 10-25-114, KAZ 172, KUG 1754+608, PGC 61086) — спіральная галактыка з перамычкай (SBc) ў сузор’і Дракон.
Гэты аб’ект занесены ў новы агульны каталог некалькі разоў, з абазначэннямі NGC 6510, NGC 6511.
Нгерулмуд
Нгерулмуд (Ngerulmud) — сталіца Палау з 7 кастрычніка 2006 года. Размешчана на востраве Бабелтуап, прыкладна ў 20 км на паўночны ўсход ад ранейшай сталіцы краіны, Корар, і ў 2 км на паўночны захад ад селішча Мелекеок.
Пруска Валгінова
Пру́ска Валгіно́ва (, Пруска Волгинова) — вёска ў Камянецкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Рэчыцкага сельсавета.
Да 13 кастрычніка 1961 года вёска ўваходзіла ў склад Рэчыцкага сельсавета, да 14 красавіка 1964 года знаходзілася ў адміністрацыйным падпарадкаванні Камянецкага пассавета , да 19 мая 1986 года — у складзе Камянецкага сельсавета.
Наваледа
Наваледа (Novaledo) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Трэнціна — Альта-Адыджэ, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Трэнта.
Насельніцтва складае 920 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 131 чал./км². Займае плошчу 7 км². Паштовы індэкс — 38050. Тэлефонны код — 0461.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы Sant'Agostino.
Сівуха (грыб)
Сіву́ха (Tricholoma terreum) — шапкавы базідыяльны грыб сямейства радоўкавых.
Пашырэнне
Пашырана ва ўмераных шыротах Паўночнага паўшар’я. Сустракаецца ў Еўропе, Сібіры, на Каўказе, Далёкім Усходзе. На Беларусі расце групамі ў хваёвых і мяшаных лясах. Пладаносіць у жніўні-кастрычніку.
Выкарыстанне
Ядомы грыб, збіраецца звычайна разам з падзялёнкай.
NGC 6512
NGC 6512 (іншыя абазначэнні — MCG 10-25-115, ZWG 300.93, NPM1G +62.0226, PGC 61089) — галактыка ў сузор’і Дракон.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Адам Ганоры Кіркор
Адам Ганоры Кіркор (21 студзеня 1818, в. Слівіна Мсціслаўскага павета, цяпер Смаленскай вобласць — 23 лістапада 1886, Кракаў) — гісторык, этнограф, археолаг, публіцыст, выдавец.
Паходжанне
Паходзіў са шляхецкага роду Кіркораў уласнага герба. Нарадзіўся ў сям’і Караля Кіркора і Тэклі з Валадковічаў, дачкі Марка і Анэлі Валадковічаў. Бацька, Караль Кіркор, нарадзіўся ў 1784 годзе, за жонкай атрымаў у пасаг двух сялян. У 1842 годзе, ужо як удавец, Караль валодаў маёнткам Грынеўшчына ў Клімавіцкім павеце, які раней належаў ягонаму стрыечнаму брату Базылю Францавічу Кіркору з 10 сялянамі і 13 сялянкамі. У 1845 годзе колькасць падданых павялічылася да 35, але ў 1864 годзе застаўся без гэтага маёнтка. Пры Каралю яго галіна роду Кіркораў была прызнана ў дваранстве Расійскай імперыі з унясеннем у VI частку радаводных кніг (старажытнае (стаўбавое) дваранства) пастановай Магілёўскага дваранскага дэпутацкага сходу 30 ліпеня 1814 года, а затым зацверджана Сенатам 16 верасня 1835 года. Адам меў сястру Тэклю (нар. 1824) і брата Аляксандра (ахрышчаны 5 красавіка 1813).
Вучыўся ў Магілёўскай гімназіі (1832—1834), скончыў экстэрнам Віленскую гімназію (1838).
Віленскі перыяд (1838—1864)
Паступіў на службу ў Віленскую казённую палату, дзе працаваў да 1864 года.
Адначасова займаўся літаратурнай і навуковай працай. Літаратурную працу распачаў у 1839 годзе артыкулам «Остатки языческих обыкновений в Белоруссии» у зборніку «Опыты в русской словесности воспитанников гимназий белорусского учебного округа». У 1843 годзе выдаваў альманах «Radegast», мэтай якога была падтрымка віленскага тэатра. У «Tygodnik Petersburski» Кіркор публікаваў у 1844—1845 гадах мастацкія агляды і выдаў у Санкт-Пецярбургу пяць сшыткаў «Спеўніка Віктара Кажынскага». У 1845 годзе пры падтрымцы Юзафа Крашэўскага спрабаваў заснаваць у Адэсе польскі часопіс, прысвечаны культуры, але праз патрабаванне цэнзурнага камітэта выдаваць гэты часопіс на рускай мове справа не атрымала працягу.
Пасля кароткага побыту ў Санкт-Пецярбургу вярнуўся ў Вільню, дзе ў 1845—1846 гадах выдаваў літаратурны альманах «Pamiętnik umysłowy». Супрацоўнічаў з расійскай адміністрацыяй. Паводле даручэння віленскага генерал-губернатара ў 1846 годзе выбраўся ў патаемную місію на Гродзеншчыну, адкуль ён даслаў «Дзённік падарожжа» з аналізам настрояў розных груп насельніцтва.
У лютым 1849 года стаў членам Віленскага статыстычнага камітэта, дзе яму было даручана кіраўніцтва канцылярыяй, у 1850—1854 гадах рэдагаваў «Памятные книжки Виленской губернии», дзе да афіцыйнай часткі дадаў гістарычныя, этнаграфічныя і археалагічныя матэрыялы. Праводзіў актыўныя археалагічныя раскопкі на Беларусі і Літве, даследаваў каля 1000 курганоў. У 1855 годзе ў «Варшаўскай бібліятэцы» апублікаваў матэрыялы гэтых даследаванняў пад назвай «Археалагічныя вандроўкі па Віленскай губерні» (на рускай мове былі апублікаваныя ў 1857 годзе ў «Известиях императорского археологического общества»). У 1854 годзе быў звольнены з пасады за артыкул «Вялікі князь Вітаўт».
З 1855 года — член Віленскай археалагічнай камісіі, кіраўнік Віленскага музея старажытнасцей, якому ахвяраваў свае калекцыі — некалькі соцень археалагічных артэфактаў з даследаванняў могілак. У 1856 годзе стаў членам-карэспандэнтам Імператарскага археалагічнага таварыства; з 1857 года — член Рускага геаграфічнага таварыства, з 1857 года — ганаровы карэспандэнт Імператарскай публічнай бібліятэкі. У 1856 годзе пад псеўданімам «Ян са Слівіна» выйшла першае выданне «Прагулак па Вільні і ваколіцах», першы гід па гэтым горадзе на польскай мове. У 1857—1858 гадах выдаваў неперыядычны зборнік «Teka Wileńska» (тут публікаваліся многія вядомыя аўтары, як Юзаф Крашэўскі, Уладзіслаў Сыракомля, Вінцэнт Каратынскі і іншыя), забаронены пасля публікацыі ліста вядомага гісторыка і палітычнага эмігранта Іаахіма Лялевеля. Публікаваў «Pismo zbiorowe Wileńskie» (1859, 1862).
У 1859 годзе заснаваў уласную друкарню, якая выдала шмат навуковых і мастацкіх кніг. Супрацоўнічаў з фалькларыстам і этнографам Дамінікам Ходзькам. У 1859—1865 гадах выдаваў і рэдагаваў урадавую газету «Kurier Wileński» («Виленский вестник») (на польскай і рускай мовах). Выявіў арганізацыйныя рэдактарскія здольнасці, заснаваў там навукова-літаратурны аддзел, згуртаваў там найлепшых краёвых пісьменнікаў. Колькасць падпісчыкаў вырасла ад 400 да 3205 у 1861 годзе. Але згодніцкі палітычны характар выдання выклікаў жорсткую крытыку ў эміграцыі. Выступіў як рэдактар супраць збройнага паўстання, браў удзел у падрыхтоўцы вернападданніцкага звароту шляхты Віленскай губерні да расійскага імператара, за што быў асуджаны паўстанцкім урадам (але супроць іншых ініцыятараў звароту яго прысудзілі не да смяротнага пакарання, а да бясслаўя).
У 1863 годзе прыцягваўся да следства ў сувязі з удзелам у паўстанні яго былой жонкі Гелены Маеўскай, на варшаўскай кватэры якой хаваўся кіраўнік паўстанцкага ўрада Рамуальд Траўгут. У 1864 годзе быў вымушаны звольніцца з Віленскай казённай палаты. У гэтым годзе апублікаваў прарасійскі «Указатель города Вильны». Вымушаны, згодна з загадам генерал-губернатара Міхаіла Мураўёва, выпускаць «Виленский вестник» на расійскай мове і друкаваць у ім усе афіцыйныя паведамленні і распараджэнні, Кіркор фактычна быў даведзены да банкруцтва. На друкарню наклалі арышт, а кантракт з ім разарвалі ў аднабаковым парадку. Свайму сябру Аляксандру Катлярэўскаму ён пісаў: «1 снежня [1865 года] мяне, нарэшце, вызваляць ад рэдакцыі; я разораны канчаткова, не ведаю, што і рабіць».
Побыт у Пецярбургу і Кракаве
У 1867 годзе пераехаў у Санкт-Пецярбург. Там разам з М. Юматавым і ўкраінскім гісторыкам Мікалаем Кастамаравым у 1868—1871 гадах выдаваў газету «Новое время», дзе імкнуўся схіліць расійскае грамадства да больш прыхільнага стаўлення да палякаў. Але праз варожае стаўленне расійскіх нацыяналістаў, недахоп падпісчыкаў і фінансавыя цяжкасці вымушаны быў спыніць выданне і пакінуць Пецярбург. Праз вырак пецярбургскага Гандлёвага суда ён ужо не мог вярнуцца ў межы Расійскай імперыі. З 1872 года ў Кракаве пачаў выдаваць літаратурна-навуковы альманах «Na dziś» (1872), разлічаны на чытачоў з расійскіх тэрыторый, і «Teka Krakowska» (1884). З 1873 года — член Акадэміі ўмеласці ў Кракаве. Праводзіў археалагічныя раскопкі ў Галіцыі. У 1874 годзе прачытаў курс лекцый пад назвай «Пра літаратуру братніх славянскіх народаў», якія потым пабачылі свет асобнай кнігай. Сам Кіркор быў зусім не ўпэўнены ў тым, што гэта добрая задума, але публічныя лекцыі карысталіся вялікай папулярнасцю. У гэтай працы, сярод іншага, у беларускім кантэксце ён разгледзеў творы Вінцэнта Дуніна-Марцінкевіча і Арцёма Вярыгі-Дарэўскага. Акрамя гэтага Адам Кіркор пакінуў аб’ёмістую карэспандэнцыю і ўспаміны, дзе зафіксаваны літаратурныя партрэты яго паплечнікаў па даследчыцкай працы ў Вільні. Агулам у Кракаве матэрыяльнае становішча Кіркора было вельмі складаным. У лісце да Катлярэўскага ён пісаў:"Кепска, найдабрэйшы Аляксандр Аляксеевіч! Кепска жывецца. Нічога не зробіш з літоўскай натурай, паўсюль мне будзе кепска, апрача Вільні. І забівае думка, што ніколі ўжо не пабачу маёй Літвы, ды і костачкі давядзецца тут пакласці, а ў мяне там, у Вільні, прызапашана такое добрае месцейка на Росе."Матэрыялы, сабраныя ў 1840—1850-я гады Адамам Кіркорам, склалі дзве часткі 3-га тома выдання «Маляўнічая Расія» («Літоўскае Палессе» і «Беларускае Палессе», 1882).
Асабістае жыццё
З Геленай Маеўскай, вядомай тэатральнай акцёркай, якая была маладзейшая за Кіркора на 8 гадоў, у Кіркора не склалася сямейнага жыцця. Яны пабраліся шлюбам у 1846 годзе, але праз 10 гадоў яна пайшла ад яго да Уладзіслава Сыракомлі — блізкага сябра Кіркора ў той час. Быў гучны скандал.
Творы
Карыстаўся псеўданімамі і крыптанімамі: A.K.; A.H.K.; J. ze Ś.; J. ze Śliwina; Jacek ze Śliwina; Jan ze Śliwina; K.A.H.; Sobarri; Tułacz Sobarri; Wydawca Albumu Wileńskiego
Умнак
У́мнак — гарысты востраў у Ціхім акіяне ў групе Лісіх астравоў (архіпелаг Алеуцкія астравы, Штат Аляска (ЗША)).
Плошча вострава каля 2000 км². Вышэйшая кропка (2109 м) — дзеючы вулкан Усявідава. На востраве субарктычныя лугі і тундравая расліннасць
Гісторыя
Астравок Анангула каля ўзбярэжжа Умнака — найстаражытнейшае месца на Алеуцкіх астравах, населенае чалавекам. На самім востраве Умнак знаходзіцца старажытны археалагічны помнік Чалука, які, відавочна, належыў старажытным алеутам.
У 1759 годзе востраў адкрыты экспедыцыяй экспедыцыяй рускага мараплаўцы і даследчыка Сцяпана Глотава. У 1768 годзе востраў даследаваны экспедыцыяй.
Любень
Любе́нь (, Любень) — пасёлак у Буда-Кашалёўскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Чабатовіцкага сельсавета.
Размяшчэнне
У 22 км на паўднёвы захад ад раённага цэнтра і чыгуначнай станцыі Буда-Кашалёўская (на лініі Жлобін — Гомель), 58 км ад Гомеля.
На захадзе мяжуе з урочышчам Бархаўская Дача.
Гідраграфія
На поўдні рака Крапіўня (прыток ракі Дняпро).
Транспартная сетка
Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым аўтамабільнай дарозе Жлобін — Гомель. Забудова драўляная сядзібнага тыпу.
Гісторыя
Заснаваны напачатку 1920-х гадоў на былых памешчыцкіх землях перасяленцамі з суседніх вёсак. У 1929 годзе жыхары вёскі ўступілі ў калгас. У 1959 годзе ў складзе саўгаса «Чабатовічы» (цэнтр — вёска Чабатовічы).
Армянскі абрад
Армянскі абрад — адзін з усходніх літургічных абрадаў. Выкарыстоўваецца Армянскай апостальскай царквой і Армянскай каталіцкай царквой.
NGC 6513
NGC 6513 (іншыя абазначэнні — UGC 11078, MCG 4-42-18, ZWG 141.38, PGC 61235) — лінзападобная галактыка (SB0) ў сузор’і Геркулес.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Армянскі абрад
Гісторыя
Пасля ўтварэння ў Сярэднявеччы ўсходне-каталіцкай армянскай царквы, яна таксама выкарыстала ў набажэнстве армянскі абрад, але такі, што падпаў пад лацінізацыю. У XIX стагоддзі ў гэтай царкве ўзяла верх процілеглая тэндэнцыя на ачышчэнне армяна-каталіцкага набажэнства ад лацінскіх запазычанняў. Да канца XX стагоддзя ў набажэнстве Армянскай апостальскай і Армянскай каталіцкай цэркваў практычна зніклі разыходжанні. Армянскі абрад вылучаецца сярод іншых хрысціянскіх літургічных абрадаў тым, што на працягу ўсёй гісторыі свайго існавання выкарыстоўваўся толькі ў рамках адной нацыянальна-культурнай традыцыі.
Літургія
Літургія армянскага абраду моцна змянялася на працягу гісторыі. З V стагоддзя асноўнай літургіяй армянскай царквы была літургія Рыгора Асветніка, перайначаны варыянт візантыйскай літургіі Васіля Вялікага. Нягледзячы на гэта ў цэрквы існавала вызначаная літургічная разнастайнасць, ужываліся ў набажэнстве і іншыя анафары. У X стагоддзі на армянскую мову была перакладзена літургія Васіля Вялікага ва ўжо развітай канстанцінопальскай форме, у XIII стагоддзі — літургія Іаана Залатавуста. У гэты ж перыяд на армянскую былі перакладзены і дзве анафары заходне-сірыйскага тыпу. Аднак, пачынаючы з X стагоддзя, галоўнай (а пачынаючы з XIII стагоддзя практычна адзінай) літургіяй армянскай царквы робіцца літургія Апанаса Вялікага, якая адрознівалася ад старажытнай літургіі Рыгора Асветніка моцным візантыйскім уплывам. Тэрмін «літургія Рыгора Асветніка» па традыцыі працягвае часам ужывацца ў адносінах да сучаснай літургіі армянскага абраду, нягледзячы на тое, што сучасная літургія моцна адрозніваецца ад спрадвечнай, створанай у IV стагоддзі. Да запазычанняў з візантыйскага абраду ставяцца таемныя малітвы (асабліва антыфонныя) і такія элементы, як запытальная екценія, гімн «Адзінародны Сыну», Вялікі ўваход і Херувімская песня. Уплыў лацінскага абраду адбіўся ў практыцы старазапаветных чытанняў, месцазнаходжанні Знака веры і ўлучэнні лацінскай малітвы ў канец Літургіі абвешчаных.
Набажэнская мова армянскага абраду — грабар. Сярод характэрных асаблівасцей армянскага абраду — выкарыстанне ў таемстве Эўхарыстыі неразведзенага віна (армянскі — адзіны з хрысціянскіх абрадаў, які выкарыстоўвае неразведзенае віно) і праснакоў у якасці літургічнага хлеба. Служэнне на праснаках з'яўляецца не лацінскім запазычаннем, але спрадвечнай традыцыяй. У адрозненне ад дробных лацінскіх праснакоў — гостый, у літургіі Армянскай царквы выкарыстоўваецца адзін буйны праснак з аддрукаванай выявай Укрыжавання. Як і ў іншых Старажытнаўсходніх цэрквах, у літургіі армянскага абраду Трысвятое «Свяцей Божа, Свяцей Моцны, Свяцей Несмяротны, памілуй нас» спяваецца з прыбыткам, што адносіцца да якая святкуецца падзеі. Так на нядзельнай літургіі Тры святое звычайна спяваецца як «Свяцей Божа, Свяцей Моцны, Свяцей Несмяротны, што ўскрос з мёртвых, памілуй нас».
Адзенні святароў і літургічныя адзенні вельмі блізкія да візантыйскіх. Святар на літургіі абавязкова апранае мітру, падобную грэчаскай, а біскуп аналагічную лацінскай. Асаблівы прадмет літургічнага ўбору — сандалі, якія здымаюцца на перыяд Эўхарыстычнага канона і прычашчэння. Набажэнства можа суправаджацца гучаннем аргана і рыпід з бразготкамі.
Пры здзяйсненні крыжа ў армянскім абрадзе выкарыстоўваецца трохперсцевае складанне, а парадак здзяйснення знака такой — правую руку са складзенымі пальцамі прыкладваюць спачатку да лба, прамаўляючы: «У імя Бацькі», потым ледзь ніжэй грудзей са словамі: «і Сына», далей да левага боку грудзей: «і Духу», і да правага боку грудзей, са словамі: «Святога». Пасля гэтага далонь прыкладваецца да грудзей і прамаўляецца: «Амэн!».
Набажэнскія кнігі
У армянскім абрадзе выкарыстоўваюцца наступныя набажэнскія кнігі:
Каляндар
У армянскім абрадзе існуе ўсталяваны Рыгорам Асветнікам пяцідзённы Перадавы пост, што пачынаецца за тры тыдні да Вялікага паста.
Армянская апостальская царква адзначае Раство Хрыстова і Хрышчэнне Госпадава 6 студзеня у адзін дзень пад агульнай назвай Богаяўленне. Армянская каталіцкая царква, як і Рымска-каталіцкая царква, 6 студзеня святкуе Богаяўленне, Каляды ж святкуе асобна — 25 снежня.
Набажэнства суткавага кола складаецца з 9 кананічных гадзін (следаванняў), але ў сучаснай практыцы звычайна служацца далёка не ўсе гадзіны.
Будова храма
Армянскія храмы валодаюць шэрагам асаблівасцей. Прастора храма падзяляецца на тры рознавялікія часткі. У асноўнай, ніжняй частцы храма знаходзяцца вернікі. Далей, на прыступку вышэй асноўнай прасторы храма, ідзе салея. Далей, на высокім алтары знаходзіцца Пасад. Справа ад Пасада (злева з боку вернікаў) у сцяне алтарнай апсіды знаходзіцца ніша для чары з Дарункамі, якія выносяцца на Пасад падчас літургіі.
Алтар з Пасадам адлучаецца ад астатняй часткі храма заслонай, які адкрываецца і зачыняецца адпаведна чыну набажэнства. У адрозненне ад візантыйскага абраду, дзе алтар зачынены іканастасам, армянская літургія праходзіць адкрыта. Толькі ў Вялікі пост Літургія служыцца пры зачыненай заслоне.
Мясцовыя Саветы дэпутатаў Рэспублікі Беларусь
Мясцовыя Саветы дэпутатаў Рэспублікі Беларусь — прадстаўнічыя органы дзяржаўнай ўлады на тэрыторыі адміністрацыйных адзінак і асноўнае звяно мясцовага самакіравання.
Адзіная сістэма мясцовых Саветаў дэпутатаў складаецца з сельскіх, пасялковых, гарадскіх, раённых і абласных Саветаў. Існуюць 3 тэрытарыяльныя ўзроўні мясцовых Саветаў дэпутатаў: першасны, базавы і абласны. Да першаснага тэрытарыяльнага ўзроўню адносяцца сельскія, пасялковыя, гарадскія (гарадоў раённага падпарадкавання) Саветы, да базавага — гарадскія (гарадоў абласнога падпарадкавання) Саветы, да абласнога — абласныя Саветы. Мінскі гарадскі Савет дэпутатаў валодае статусам базавага і абласнога.
Мясцовыя Саветы дэпутатаў выбіраюцца грамадзянамі адпаведных адміністрацыйных адзінак тэрмінам на 4 гады. Выбары дэпутатаў праводзяцца па аднамандатных выбарчых акругах на аснове ўсеагульнага, свабоднага, роўнага і прамога выбарчага права пры тайным галасаванні. Апошнія выбары ў мясцовыя Саветы дэпутатаў XXVIII-га склікання адбыліся 18 лютага 2018 года (выбрана 18 810 дэпутатаў).
У межах сваёй каметэнцыі мясцовыя Саветы дэпутатаў вырашаюць пытанні мясцовага значэння, зыходзячы з агульнадзяржаўных інтарэсаў і інтарэсаў насельніцтва, што пражывае на адпаведнай тэрыторыі, выконваюць рашэнні вышэйстаячых дзяржаўных органаў. Да выключнай іх каметэнцыі адносяцца: зацвярджэнне праграм эканамічнага і сацыяльнага развіцця, мясцовых бюджэтаў і справаздач аб іх выкананні; устанаўленне ў адпаведнасці з законам мясцовых падаткаў і збораў; вызначэнне ў межах, устаноўленых законам, парадку кіравання і распараджэння камунальнай уласнасцю; назначэнне мясцовых рэферэндумаў. Мясцовыя Саветы дэпутатаў з’яўляюцца юрыдычнай асобай, ажыццяўляюць дзейнасць праз сесіі, пастаянныя і часовыя камісіі, іншыя органы Саветаў, а таксама шляхам рэалізацыі дэпутатамі сваіх паўнамоцтваў. Мясцовыя Саветы дэпутатаў падсправаздачныя ў сваёй дзейнасці грамадзянам, якія пражываюць на адпаведнай тэрыторыі, і адказныя перад імі. На аснове дзеючага заканадаўства мясцовыя Саветы дэпутатаў прымаюць рашэнні, якія маюць абавязковую сілу на падведамнай ім тэрыторыі.
Хаанг Кам (генерал)
Хаанг Кам (Hoàng Cầm; 30 красавіка 1920 — 19 жніўня 2013) — старшы генерал-лейтэнант В’етнамскай народнай арміі, удзельнік Індакітайскай, В’етнамскай і Кампучыйска-в’етнамскай войнаў. Яго сапраўднае імя — До Ван Кам (Đỗ Văn Cầm).
Біяграфія
Нарадзіўся ў сям’і бедных сялян. Ягоны бацька — До Ван Транг (1879—1932), а маці — Ву Тхі Тан (1878—1923). Неўзабаве ва ўзросце 12 гадоў До застаўся сіратой. Ва ўзросце 21 года ён далучыўся да каланіяльнай арміі. Праз 2 гады яго перавялі ў Ханой, дзе До дэзерціраваў.
У ліпені 1945 гады ён уступіў у Ханойскі саюз моладзі нацыянальнага выратавання. Калі адбылася жнівеньская рэвалюцыя, то далучыўся да Арміі нацыянальнага выратавання ў Ханоі і ўзяў новае імя Хаанг Кам. У адпаведнасці з правіламі, трэба было змяніць сваё імя, каб пачаць «новае жыццё». Паколькі ён не хадзіў у школу і быў непісьменным, Хаанг планаваў толькі «на некаторы час пайсці ў войска, а затым вярнуцца ў свой родны горад, каб зарабіць капітал для вядзення бізнесу».
З 1946 па 1949 гады Хаанг прайшоў шлях ад камандзіра ўзвода да камандзіра роты. З пачаткам кампаніі па барацьбе з непісьменнасцю ён быў навучаны пісьму і чытанню. У 1947 годзе атрымаў раненні ў бітве пры Да Баке і з тых часоў пісаў выключна левай рукой.
У 1949 годзе быў прызначаны ў 209-ы полк (таксама вядомы як полк Сон Ло, адзін з першых асноўных палкоў В’етнамскай народнай арміі) у якасці намесніка камандзіра батальёна, затым кіраўніка батальёна. У 1950 годзе ўдзельнічаў у бітве за Донг Кхе. У бітве пры Д’енб’енфу ён быў камандзірам 209-га палка.
У 1954 годзе ўзначаліў 312-ю дывізію. У 1960 годзе атрымаў званне палкоўніка.
У 1964 годзе Хаанга адправілі ваяваць на поўдзень, дзе заняў пасаду начальніка 9-й дывізіі — галоўнага падраздзялення Вызваленчай арміі. Пасля гэтага быў прызначаны намеснікам камандуючага і начальнікам штаба Вызваленчай арміі. У 1972 годзе ўдзельнічаў у аперацыі «Нгуен Хюэ».
20 ліпеня 1974 года на базе 301-га корпуса быў створаны 4-ы армейскі корпус (таксама вядомы як корпус Куулонга), Хаанг быў прызначаны яго камандзірам.
Пасля падзенне паўднёвав’етнамскага рэжыму Хаанг прызначаны намеснікам старшыні камітэта ваеннай адміністрацыі Сайгона. У 1978-м, калі выбухнуў канфлікт з Кампучыяй, узначаліў 4-ы армейскі корпус.
У 1987 годзе выйшаў на пенсію. Памёр 19 жніўня 2013 года ў 175-м ваенным шпіталі Хашыміна ва ўзросце 93 гадоў.
Сям’я
У 1955 годзе ажаніўся з Тхань Кіе Вуонг. Меў ад яе пяць дзяцей. Яго сын таксама стаў ваенным.
Шчасце быць жанчынай
Шчасце быць жанчынай (Fortuna di essere donna) — італьянскі чорна-белы мастацкі фільм 1956 года рэжысёра , з Сафі Ларэн у галоўнай ролі. Прэм’ера адбылася 31 сакавіка 1956 года.
Сінопсіс
Антаньета (Сафі Ларэн) выпадкова была сфатаграфаваная Карада (Марчэла Мастраяні) ў пікантнай паставе і яе фота з'яўляецца на вокладцы часопіса. Абражаны жаніх Антаньеты, адвакат Федэрыка, спрабуе вытрасці кампенсацыю за маральную шкоду, але Антаньета хоча стаць мадэллю, а Карада знаёмы з уплывовымі людзьмі, у прыватнасці з графам Грэгарыё Сэнэтці, які мог бы паспрыяць гэтаму. Яна таксама мае намер уступіць у шлюб з графам Сэнэтці, але адкрывае, што ён жанаты і яго маёмасць належыць жонцы. І тады яна заўважае таго, хто кахае яе ...
Нагавіцы
Нагаві́цы, штаны́, по́рткі — адна з асноўных частак традыцыйнага адзення.
У беларусаў
Нагавіцы з'яўляюцца адной з асноўных частак традыцыйнага мужчынскага адзення беларусаў. Шыліся звычайна з аднатоннага ці шарачковага палатна, са зрэбнай ці паўсуконнай тканіны, зімовыя — з цёмнага сукна (суко́ннікі).
Калошы ўнізе спадалі свабодна або абкручваліся анучамі і аборамі лапцяў. Кашулю насілі паверх нагавіц і падпярэзвалі поясам.
У канцы 19 ст. белыя палатняныя нагавіцы сталі сподняй адзежынай. У 20 ст. традыцыйныя нагавіцы былі выцесненыя фабрычнымі вырабамі агульнаеўрапейскага крою.
Віктар Рыгоравіч Галавачоў
Віктар Рыгоравіч Галавачоў (, Новакузнецк) — расійскі і беларускі архітэктар.
Біяграфія
Скончыў у 1961 годзе Новасібірскі інжынерна-будаўнічы інстытут. Працаваў у праектных арганізацыях Новакузнецка, Віцебска, Гомеля, з 1980 года — у Сургуце.
Творчасць
Асноўныя працы: лабараторны корпус Заходне-Сібірскага геалагічнага ўпраўлення (1961—1968, у аўтарскім калектыве) у Новакузнецку, Дом палітасветы (1973, у аўтарскім калектыве), Будбанк БССР па вул. Сялянскай, 31 (1974), паліклініка УУС (1975), прычыгуначны сартавальны паштамт (1979) у Гомелі.
Узнагароды
2-я і 3-я прэміі на Усесаюзным конкурсе за помнік-абеліск у гонар 250-годдзя ўз’яднання Хакасіі і Расіі.
Мясная прамысловасць
Мясная прамысловасць — падгаліна харчовай прамысловасці, якая ажыццяўляе забой і комплексную перапрацоўку жывёлы і птушкі. Разам з вытворчасцю харчовых прадуктаў (мяса, субпраукты, каўбасныя вырабы, мясныя паўфабрыкаты, мясныя і мясараслінныя кансеры, жывёльныя тлушчы) вырабляе сухія жывёльныя кармы, тэхналагічную і фармацэўтычную сыравіну (рогакапытную, эндакрынную, косці, шкуры і інш.).
У пачатку 2020-х гадоў найбольшпя колькасць мяса (млн. т) выпушчана ў КНР (88,1), ЗША (46,8), Бразіліі (29,3), Расійскай Федэрацыі (10,6) і Германіі (8,1). Найбольшая колькасць мяса на душу насельніцтва (кг) — у Даніі (323,7), Новай Зеландыі (296,3), Ірландыі (234,6), Мансерат (191,4), Уругваі (188,8), Аўстраліі (185,9), Нідэрландах (170,2).
Аспедалета
Аспедалета (Ospedaletto) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Трэнціна — Альта-Адыджэ, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Трэнта.
Насельніцтва складае 810 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 50 чал./км². Займае плошчу 16 км². Паштовы індэкс — 38050. Тэлефонны код — 0461.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы Sant'Egidio abate.
Унітарыё
Унітарыё (Unitario) - міжнародная штучная мова, распрацаваная ў Германіі Рольфам Рымам. Свае распрацоўкі Рым выдаў пад псеўданімам Марыа Плэйер, які верагодней за ўсё утвораны ад імя іншага інтэрлінгвіста - Марыа Пэі. Публікацыя была зроблена ў 1989 годзе, а датай вынаходніцтва мовы лічаць 1987 год. Мова унітарыё з'яўляецца планавай мовай і адносіцца да групы эсперантоідаў. Унітарыё мае дзве разнавіднасці: "мінімальная мова" - Унітарыё 2001 (апублікавана ў 1989 годзе) і поўную версію - Унітарыё 2002 (пакуль не плануецца да публікацыі). У 1994 годзе была выдадзена кніга "Кароткая граматыка Унітарыё ў параўнанні з інтэрлінгвай і эсперанта". Верагодна Рольф Рым застаўся адзіным чалавекам, які валодаў гэтым лінгвапраектам. У 1991 годзе ён стаў займацца інтэрлінгвай (гэта магчыма заўважыць па яго працах у галіне сваёй мовы), а пасля увогуле знік з інтэрлінгвістыкі
Бортнае знамя
Бортнае знамя, бортны знак, кляйно: знак, азначэнне прыналежнасці борці пэўнаму гаспадару.
Высякалася на ствале борцевага дрэва на ўзроўні вачэй. У аснове кампазіцыі — геаметрычныя фігуры: спалучэнні розных памерам і формай трыкутнікаў, рысак, дужак і інш. Аналагічныя знакі ўжываліся пры межаванні зямлі, лугоў, лесу, азёр, рэчак. Борцевыя знамёны былі своеасаблівымі сямейнымі гербамі, якімі азначалі ўласныя рэчы і прылады працы. Старцы, дзясяцкія і іншыя выбарныя кіраўнікі сялянскіх грамад у 15—17 ст. карысталіся бортнымі знамёнамі замест подпісаў, копнікі — на пастановах копных судоў.
NGC 6515
NGC 6515 (іншыя абазначэнні — UGC 11071, MCG 8-33-3, ZWG 254.4, PGC 61167) — эліптычная галактыка (E) ў сузор’і Дракон.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Міколаў
Міколаў (Mikołów) — горад на поўдні Польшчы. Размешчаны за 300 км на паўднёвы захад ад Варшавы і за 10 км на паўднёвы захад ад Катавіц. Адміністрацыйны цэнтр Мікалоўскага павета Сілезскага ваяводства, частка Катавіцкай агламерацыі, утварае гарадскую гміну. Займае плошчу 79,21 км². Насельніцтва 40,8 тыс. чалавек.
Заліў Пасьета
Заліў Пасье́та (Залив Посье́та ) — заліў Японскага мора, у паўднёвай частцы заліва Пятра Вялікага, каля берагоў Прыморскага края Расіі.
Чабахі (Камянецкі раён)
Ча́бахі (, Чабахи) — вёска ў Камянецкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Рэчыцкага сельсавета.
Да 13 кастрычніка 1961 года вёска ўваходзіла ў склад Рэчыцкага сельсавета, да 14 красавіка 1964 года знаходзілася ў адміністрацыйным падпарадкаванні Камянецкага пассавета , да 19 мая 1986 года — у складзе Камянецкага сельсавета.
Заліў Пасьета
На ўзбярэжжы заліва пасёлкі Пасьет, Зарубіна, Краскіна, Андрэеўка і іншыя населеныя пункты.
Заліў названы ў гонар рускага ваеннага і дзяржаўнага дзеяча, адмірала К. М. Пасьета.
Польска-тэўтонская вайна (1519—1521)
Польска-тэўтонская вайна 1519—1521 гадоў (Wojna pruska — Пруская вайна; Reiterkrieg — Вайна вершнікаў) — ваенны канфлікт паміж Каралеўствам Польскім і Тэўтонскім ордэнам, які доўжыўся з 1519 па 1521 год. Ваенныя дзеянні завяршыліся падпісаннем чатырохгадовага перамір'я, пасля заканчэння дзеянні якога ў 1525 годзе быў падпісаны Кракаўскі мір, паводле якога большая частка дзяржавы Тэўтонскага ордэна была секулярызавана і абвешчана васальным да Польшчы герцагствам Прусія. Вялікі магістр Альбрэхт Брандэнбург-Ансбах станавіўся першым герцагам прускім.
Перадгісторыя
У канцы 90-х гадоў XV стагоддзя ў Тэўтонскім ордэне, які з Другога Таруньскага міру 1466 года з'яўляўся васалам Каралеўства Польскага, узнікла ідэя выбіраць вялікіх магістраў толькі з ліку імперскіх князёў (рэйхсфюрст), якія былі падпарадкаваны германскага імператара і маглі пазбегнуць ад правядзення цырымоніі амажу свайму сюзерэну — польскаму каралю. Тэўтонскі ордэн быў таксама падпарадкаваны Свяшчэннай Рымскай імперыі і Папе Рымскаму, што давала Максіміліяну I, які змагаўся з Ягелонамі за ўплыў у Цэнтральнай Еўропе, магчымасць выкарыстоўваць дзяржаву крыжакоў у сваіх мэтах. У 1501 годзе ён афіцыйна забараніў вялікаму магістру Фрыдрыху Саксонскаму правесці амаж і плаціць даніну каралю Яну Ольбрахту, да гэтага Фрыдрыху ўдавалася пазбягаць цырымоніі самастойна.
У 1505 годзе Папа Юлій II выдаў брэвэ з патрабаваннем крыжакам выплаціць даніну Аляксандру Ягелончыку, аднак ужо ў 1510 годзе адклікаў рашэнне, прызначыўшы арбітражны суд у Познані. У 1511 годзе вялікім магістрам быў выбраны пляменнік караля польскага і вялікага князя літоўскага Жыгімонта I Альбрэхт Брандэнбург-Ансбах, што павінна было спрыяць вырашэнню польска-тэўтонскіх супярэчнасцей. На перамовах у Торуні прымас Польшчы Ян Ласкі беспаспяхова спрабаваў дамовіцца з памезанскім біскупам Гіёбам Дабянецкім аб умовах правядзення амажу. Разумеючы непазбежнасць вайны з Польшчай, Альбрэхт пачынаў шукаць саюзнікаў і ініцыяваў перамовы з імператарам Максіміліянам I.
У 1512 годзе вялікі князь маскоўскі Васіль III уварваўся ў звязанае асабістай уніяй з Польшчай Вялікае Княства Літоўскае, што паслужыла пачаткам Маскоўска-літоўскай вайне 1512—1522 гадоў. Вялікі магістр, які як васал Польшчы быў абавязаны аказаць ёй ваенную падтрымку, адмовіўся дапамагчы. Парушэнне Альбрэхтам умоў Другога Таруньскага міру давала Польшчы casus belli з Ордэнам. У 1514 годзе Васіль III і Максіміліян I заключаюць саюз, накіраваны супраць Польшчы і Вялікага Княства Літоўскага. Аднак на Венскім кангрэсе 1515 года Жыгімонт і Максіміліян заключылі дагаворы, паводле якіх імператар у абмен на пэўныя саступкі з боку Польшчы прызнаваў умовы Другога Таруньскага міру і разрываў саюз з Масквой. Пытанне аб амажы Альбрэхта было адкладзена на пяць гадоў.
10 сакавіка 1517 года ў Маскве быў заключаны руска-тэўтонскі саюзны дагавор. Васіль III абавязаўся перадаць Альбрэхту грашовыя сродкі, каб той наняў 10 000 пехацінцаў і 2 000 вершнікаў, пасля чаго яны павінны былі разам напасці на Польшчу і Вялікае Княства Літоўскае. Вялікі князь маскоўскі браў Тэўтонскі ордэн пад сваю абарону, пра што паведаміў каралю Францыі Францыску I.
Абвяшчэнне вайны
Усведамляючы, што сіла на яго боку, Альбрэхт запатрабаваў ад караля польскага вяртання Каралеўскай Прусіі і Варміі, а таксама выплату кампенсацыі за «пяцідзесяцігадовую польскую акупацыю» гэтых земляў у памеры 30 000 гульдэнаў у год. У адказ 20 жніўня 1518 года біскуп плоцкі Эразм Цёлак выступіў на рэйхстагу ў Аўгсбургу з антытэўтонскай філіпікай.
Вайна
Польскія войскі колькасцю каля 4 000 салдат пад камандаваннем вялікага гетмана кароннага Мікалая Фірлея былі сканцэнтраваны ў лагеры каля Кола. З мэтай умацавання абараназдольнасці былі пасланы дадатковыя войскі ў Гданьск і Торунь. Чэшскімі наймітамі кіраваў Ян Жэрацінскі. Палякі выступілі праз Памезанію на Кёнігсберг, аблажылі Марыенвердэр і Прусішэ Голанд, аднак без аблогавай артылерыі, якая павінна была падысці пазней, узяць замкі было немагчыма; польскі каперскі флот пачаў блакаду ордэнскіх портаў: Кёнігсберга і Пілау. Тым часам (1 студзеня) крыжакамі быў узяты вармінскі Браўнберг.
18 сакавіка, пасля падводу артылерыі з Кракава, быў узяты Марыенвердэр, 29 красавіка — Прусішэ Голанд, аднак войскам пад камандаваннем Януша Свярчоўскага не ўдалося вярнуць Браўнберг. у той жа час з поўдня Дзяржава Тэўтонскага ордэна падверглася нападу мазавецкіх войскаў, гданьскія палкі распачалі напад на Балгу і Мемель.
У ліпені 1520 года крыжакі перайшлі ў наступ. Баявыя дзеянні вяліся ў Варміі, Мазовіі, была спустошана Ломжынская зямля. У жніўні ордэнскія войскі пачалі аблогу Лідзбарка, аднак узяць горад не змаглі. У жніўні з Германіі прыйшло падмацаванне ў колькасці 19 000 вершнікаў і 8 000 пяхоты пад камандаваннем Вольфа фон Шонберга, якое нанесла ўдар па Вялікай Польшчы. 12 кастрычніка яны пачалі артылерыйскі абстрэл Мендзырэча, які неўзабаве здаўся.
28 лістапада дванаццацітысячнае коннае паспалітае бурэнне пад камандаваннем Фірлея адбілі Хайніцы, у гэты ж час чэхамі і гданьчанамі былі адбіты Тчэў і Староград. Зарэмба з Гданьска атакаваў нямецкіх наймітаў. Ландскнехты адступілі ў кірунку да Пуцка, падвяргаючыся пастаянным нападам з боку кашубаў.
Тым часам у Польшчы пачаліся праблемы. Кароль быў вымушаны распусціць вельмі стомленае паспалітае рушэнне, а на тое, каб наняць новае войска не было грошай. Скарыстаўшыся гэтым, крыжакі ў студзені 1521 гады ўзялі Новэ Мяста Любаўске і выступіся ў раён Плоцка. 15 студзеня войска Тэўтонскага ордэна падышлі да Ольштына, а 26 студзеня пачаўся штурм крэпасці, які скончыўся няўдачай. Абаронай крэпасці кіраваў Мікалай Капернік, які загадя падрыхтаваўся да баявых дзеянняў і па асабістай ініцыятыве выпісаў 20 малых гармат з Эльблёнга.
Перамір'е, мір і вынікі
Новы імператар Свяшчэннай Рымскай імперыі Карл V заклікаў бакі да неадкладнага спынення баявых дзеянняў. Польскі пасол у Імперыі Геранім Ласкі паспрабаваў навязаць Карлу сваю пазіцыю, аднак ва ўмовах уварвання асманаў у Венгрыю 5 красавіка 1521 года ў Торуні паміж Каралеўствам Польскім і Тэўтонскім ордэнам было падпісана пагадненне аб спыненні агню на чатыры гады. Бакі таксама згаджаліся перадаць канфлікт на трацейскі суд Карла V і венгерскага караля Людовіка Ягелона.
Імператарскае пасродніцтва не дало вынікаў, а ў 1525 годзе скончыўся тэрмін спынення агню, у той час як Альбрэхт больш не мог разлічваць на падтрымку з боку Імперыі. Вырашальнай стала сустрэча Альбрэхта з Марцінам Лютэрам у Ватэнбергу, на якой Лютэр параіў вялікаму магістру ажаніцца, секулярызаваць Ордэн і стаць яго свецкім кіраўніком. Альбрэхт прыняў гэту ідэю, як і ідэю пратэстанцтва.
8 красавіка 1525 года бакі падпісалі мірны дагавор у Кракаве. Большасць уладанняў Тэўтонскага ордэна ў Прусіі аб'вяшчалася свецкім герцагствам Прусія, васальным Польшчы. Вялікі магістр Альбрэхт станавіўся спадчынным кіраўніком герцагства. 10 красавіка на Старым рынку ў Кракаве была праведзена цырымонія амажу герцага Альбрэхта I каралю Жыгімонту I Старому. Тэўтонскі ордэн, які выбраў новага магістра, працягнуў сваё існаванне, аднак якой-небудзь істотнай ролі ўжо не адыгрываў.
Торбешы
Торбешы (Торбеши) — субэтнічная група македонцаў, што спавядае іслам. Некаторыя торбешы атаесамляюць сябе з баснійцамі або туркамі. Агульная колькасць у Паўночнай Македоніі (2016 г.) — 2 553 чал.
Гісторыя
Ісламізацыя славянскага насельніцтва Македоніі пачалася з канца XIV ст., калі гэты рэгіён быў уключаны ў склад Асманскай імперыі. Найбольш інтэнсіўна гэты працэс адбываўся ў XVII - XVIII стст. Ён ахапіў частку сельскага насельніцтва, што прымала іслам для вызвалення ад падаткаў, набыцця паўнавартаснага статусу землеўладальнікаў і іншых сацыяльных прывілеяў. Часцяком у іслам пераходзілі вялікія групы кроўных сваякоў.
У пачатку XX ст. абшчыны ісламізаваных македонцаў шчыльна насялялі памежжа сучасных Македоніі і Албаніі, даліну вакол горада Скоп’е, вобласць Меглен на поўначы сучаснай Грэцыі. Назва торбешы замацавалася пераважна за насельнікамі даліны вакол Скоп'я. Тут нават вылучаўся асаблівы раён Тарбешыя. Лічыцца, што назва паходзіць ад славянскага слова «торба», якая з'яўлялася атрыбутам сялян-адыходнікаў. Разам з гэтым, назва торбешы мела негатыўны пагардлівы сэнс.
На тэрыторыі Рэспублікі Македонія з 1945 г. у дачыненні да торбешаў праводзілася асімілятарская палітыка, згодна якой яны разглядаліся як частка македонскага славянскага народа. Яна асабліва ўзмацнілася пасля абвяшчэння незалежнасці ў 1991 г. Разам з гэтым, сярод саміх торбешаў працягваюцца абмеркаванні турэцкага або нават албанскага паходжання, прыналежнасці да баснійцаў і г. д.
Рэлігія
Асноўная рэлігія — іслам. У вёсках са змяшаным насельніцтвам торбешы падтрымліваюць некаторыя хрысціянскія традыцыі, наведваюць царкву, святкуюць дзень Святога Георгія.
Аляксандр Уладзіміравіч Руцкой
Аляксандр Уладзіміравіч Руцкой (, Праскураў, УССР, СССР) — расійскі дзяржаўны і палітычны дзеяч, генерал-маёр, Герой Савецкага Саюза, з 1991 па 1993 год — першы і апошні віцэ-прэзідэнт Расійскай Федэрацыі, з 1996 па 2000 год — губернатар Курскай вобласці.
NGC 6516
NGC 6516 (іншыя абазначэнні — MCG 10-25-118, ZWG 300.94, ZWG 301.1, PGC 61109) — галактыка ў сузор’і Дракон.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Люблінец (Польшча)
Люблінец (Lubliniec) — горад на поўдні Польшчы. Размешчаны за 260 км на паўднёвы захад ад Варшавы і за 55 км на поўнач ад Катавіцаў. Адміністрацыйны цэнтр Люблінецкага павета Сілезскага ваяводства, утварае гарадскую гміну. Займае плошчу 89,36 км². Насельніцтва 24,5 тыс. чалавек.
Барыс Аляксандравіч Багатаў
Барыс Аляксандравіч Багатаў (нар., г. Арэхава-Зуева, Маскоўская вобласць, Расія — ) — беларускі спецыяліст у галіне мадэлявання і аптымізацыі працэсаў горнай вытворчасці. Доктар тэхнічных навук (1974), прафесар (1979).
Біяграфія
Скончыў Маскоўскі тарфяны інстытут (1960).
Працаваў Усесаюзным навукова-даследчым інстытуце тарфяной прамысловасці (1960—1964, старшы навуковы супрацоўнік, загадчык лабараторыі брыкетавання), Усесаюзным навукова-даследчым інстытуце сінтэтычных валокнаў (1965—1967, старшы навуковы супрацоўнік лабараторыі працэсаў і апаратаў), Калінінскім політэхнічным інстытуце (1972—1977, дацэнт, загадчык кафедры вышэйшай матэматыкі), Беларускім нацыянальным тэхнічным універсітэце (1977—2005, факультэт горнай справы і інжынернай экалогіі, кафедра «Горныя работы», загадчык кафедры, адначасова з 2002 — дэкан факультэта).
Навуковыя інтарэсы: мадэляванне, матэматычнае апісанне і аптымізацыя тэхналагічных працэсаў распрацоўкі радовішчаў торфу; рэсурсазберажэнне; ахова навакольнага асяроддзя.
Аншыета
Аншые́та (Anchieta) — горад у бразільскім штаце Эспірыту-Санту. Насельніцтва (2018 г.) — 28 736 чалавек.
Гісторыя
Аншыета была заснавана ў 1561 г. як езуіцкая місіянерская вёска для індзейцаў тупі пад назвай Рэрытыба. У ёй правёў свае апошнія гады знакаміты езуіцкі пісьменнік і даследчык Жазэ ды Аншыета. Пасля выгнання езуітаў з партугальскіх валоданняў у 1759 г. вёска атрымала назву Віла-Нова-ды-Беневентэ.
У 1887 г. населены пункт набыў статус горада і сучасную назву. У канцы XIX — пачатку XX яго насельніцтва значна вырасла дзякуючы іміграцыі з Італіі.
Эканоміка
Аншыета — адзін з турыстычных цэнтраў Эспірыту-Санту. У гарадской эканоміцы пераважае сфера паслуг. Многія гараджане — уладальнікі сельскагаспадарчых надзелаў у ваколіцах, займаюцца жывёлагадоўляй, вырошчваннем рысу, гародніны і бананаў.
Фрай Ота
Атрымаў сусветнае прызнанне як стваральнік тэнтавых і мембранных канструкцый, якія ён ужываў у сваіх збудаваннях.
Біяграфія
Нарадзіўся 31 мая 1925 года ў горадзе Зігмар (цяпер раён Хемніца, Германія) у сям’і скульптара.
У 1931—1943 гадах вучыўся ў школе Цэлендорфа (Берлін) на муляра.
Да прызыву ў люфтвафэ вывучаў архітэктуру ў Берліне. У канцы Другой сусветнай вайны ваяваў як лётчык-знішчальнік.
Быў інтэрнаваны ў французскі лагер для ваеннапалонных. У час будаўніцтва гэтага лагера яму ўдалося праявіць сябе ў якасці інжынера-канструктара, прапанаваўшы некалькі праектаў пабудоў з палегчаных канструкцый, якія былі рэалізаваны (у прыватнасці — палаткі для хованкі).
Сваю архітэктурную дзейнасць Ота пачаў у Германіі ў 1952 годзе, заснаваўшы ўласнае архітэктурнае бюро ў Цэлендорфе. У 1954 годзе ён атрымаў доктарскую ступень за збудаванні з падвесных (нацягнутых) канструкцый.
У 1964 годзе Ота заснаваў Інстытут лёгкіх канструкцый Штутгарцкага ўніверсітэта і ўзначальваў яго як прафесар да выхаду на пенсію. На пенсіі актыўна працаваў як архітэктар, інжынер і кансультант.
Памёр 9 сакавіка 2015 года.
Асана (Італія)
Асана (Ossana) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Трэнціна — Альта-Адыджэ, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Трэнта.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы Вігілій Трэнцкі.