cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Шумеры
Паходжанне
Навукоўцы вылучаюць 2 супрацьлеглыя групы гіпотэз пра паходжанне шумераў. Прыхільнікі першай лічаць, што шумеры — абарыгены паўднёвай Месапатаміі, непасрэдна звязаныя з Убейдскім перыядам (6 - 5 тысячагоддзі да н. э.). Ускосна гэта пацвярджаецца антрапалагічнымі дадзенымі. Аднак большасць навукоўцаў лічыць шумераў нашчадкамі старажытных мігрантаў. Нават тыя вучоныя, хто лічыў шумераў першапасяленцамі паўднёвай Месапатаміі, імкнуліся знайсці іншую іх прарадзіму. Доказам прыводзяць міфалогію і рэлігію шумераў, а таксама лінгвістычныя дадзеныя, імкнуцца знайсці падабенства мовы шумераў з фіна-ўгорскімі, цюркскімі мовамі  , мунда і г. д. У выніку сярод прыхільнікаў другой групы гіпотэз склалася так званая "шумерская праблема" іх паходжання, далёкая ад вырашэння.
Казлоўшчына (Шаркаўшчынскі раён)
Гісторыя
Да 9 снежня 1987 года хутар уваходзіў у склад Шкунціцкага сельсавета.
Шумеры
Паходжанне
Генетыкі лічаць, што сучаснае насельніцтва паўднёва-ўсходняга Ірака захоўвае генетычную спадчыну шумераў.
Заняткі
Асноўным заняткам шумераў была сельская гаспадарка. Каб стала займацца земляробствам у ніжняй плыні Еўфрата і Тыгра, шумеры былі вымушаны ўдасканальваць ірыгацыйную сістэму, капаць каналы, ствараць вадасховішчы. Каналы таксама з'яўляліся важнымі транспартнымі шляхамі для забеспячэння гарадоў прадуктамі. Паколькі берагі Тыгра высокія, а ў шумераў не мелася прыстасаванняў для пад'ёму вады, то каналы звычайна вяліся ад Еўфрата. Для абароны палеткаў стваралі штучныя зялёныя насаджэнні.
Большая частка апрацаванай зямлі кантралявалася абшчынамі. Акрамя таго, існавалі храмавыя гаспадаркі, дзе зямля падзялялася на тры катэгорыі :
Шумеры вырошчвалі збожжавыя культуры, садавіну і гародніну. Асабліва важнае значэнне мелі ячмень і фінікавая пальма, прыстасаваныя да глебаў з высокім утрыманняў соляў. Зямлю апрацоўвалі з дапамогай матыкі і плуга, да якога ў залежнасці ад тыпу апрацоўкі мацаваліся здымныя лямешы і прылады для сяўбы. У буйных храмавых гаспадарках існавалі падзел працы і спецыялізацыя.
Шумеры трымалі кароў, авечак, коз, свіней, аслоў. Быкі служылі цяглай сілай падчас сяўбы. Аслы ўжываліся пры транспарціроўцы грузаў па зямлі. Дадатковымі формамі здабычы ежы з'яўляліся паляванне і рыбалоўства.
Ужо ў 3 тысячагоддзі да н. э. рамяство і гандаль вылучыліся ў якасці самастойных гаспадарчых заняткаў. У храмавых спісах названы прадстаўнікі такіх прафесій, як каваль, апрацоўшчык медзі, гарбар, цясляр, ювелір, ганчар, ткач і інш. Яны працавалі за харч і магчымасць карыстацца храмавай зямлёй. Гандаль дазваляў абменьваць лішкі харчовых прадуктаў на тавары, якіх востра не хапала ў Шумеры: металы, драўніну, каштоўныя камяні і г. д. Наземныя шляхі звязвалі Шумер з Іранскім нагор'ем і Малой Азіяй. Рачныя і марскія — з краінамі Персідскага заліва. Некаторыя даследчыкі мяркуюць, што шумеры падтрымлівалі гандлёвыя сувязі нават з прадстаўнікамі Індскай цывілізацыі.
Будаўніцтва і архітэктура
Архітэктурныя традыцыі Шумера пачалі фарміравацца ўжо ў Убейдскі перыяд. У прыватнасці, узніклі храмавыя пабудовы на платформе з неабпаленай цэглы. У 3 тысячагоддзі да н. э. адбыўся працэс урбанізацыі, у выніку чаго ўзніклі гарады. Археалагічныя раскопкі звычайна арганізуюцца на месцы гарадоў, таму большасць сучасных ведаў тычацца менавіта гарадской архітэктуры.
Першапачаткова шумеры жылі ў трысняговых хацінах, але з развіццём гарадской гаспадаркі асноўным будаўнічым матэрыялам стала неабпаленая цэгла. Гарадская забудова была надзвычай шчыльнай, таму жытлы розных сем'яў часцяком падзяляліся толькі сцяной. У большасці не было вокнаў і адтуліна для вентыляцыі. У багатых дамах мог мецца другі паверх без даху, дзе гатавалі ежу і бавілі асноўны час. Першы паверх умяшчаў прыёмную, кухню, туалет і месца для прыслугі. Дамы высакародных будаваліся ў форме літары U. У цэнтры памяшчаўся сад, дзе праводзілі дзень, бо ўнутры дамоў захоўваліся спякота і вільгаць. Мэбля была простай: нізкія крэслы і сталы, некалькі куфраў для захоўвання рэчаў. Дамы фарбавалі ў белы колер, што надавала ім прыемны выгляд.
У 2900 - 2400 гг. да н. э. дамінавалі 2 тыпы храмаў: на платформе і на ўзроўні зямлі. Павелічэнне платформ прывяло да з'яўлення зікуратаў. Але сам храм на вяршыні зікурата заставаўся малым. Найбольш захаваным храмавым комплексам лічыцца Этэменігуру ў Уры. У храмавым будаўніцтве шумеры выкарыстоўвалі драўляныя калоны і аркі.
Гарады ўмацоўваліся цаглянымі мурамі. У горадзе Урук пабудова гарадскога мура прыпісвалася самому Гільгамешу. Яна цягнулася на некалькі кіламетраў, мела ўздымы і тэрасы. Урукскі раён Eanna аддзяляла ўнутраная сцяна. Найдаўжэйшым умацаваннем Шумера быў мур Шульгі, пабудаваны ў XXI ст. да н. э. паміж Тыграм і Еўфратам для абароны ад амарэяў.
Кухня
Асноўную ежу шумераў складалі прадукты земляробства, асабліва збожжавыя культуры. Найбольш важную ролю адыгрываў ячмень. Шумеры таксама вырошчвалі і ўжывалі зерне пшаніцы і проса. З ячменю рабілі хлеб, кашу, пірожныя, піва. Хлеб быў прадметам продажу. Існавалі спецыяльныя хлебапякарні. У хлебныя аладкі дадавалі масла, мёд, зерне кунжуту.
У выніку адкрыцця працэсу ферментацыі шумеры навучыліся рабіць са збожжавых культур алкагольныя напоі. На таблетках 4 тысячагоддзя да н. э. можна бачыць людзей, што п'юць праз трысціну піва з агульнай пасудзіны. Распаўсюджанню піва спрыяў дэфіцыт чыстай пітной вады.
Акрамя таго шумеры багата вырошчвалі і спажывалі бабы, часнок, цыбулю, сачавіцу, нут, агуркі, зеляніну салаты, яблыкі, кавуны, слівы, фінікі і г. д. Кунжут, гарчыца і мак выкарыстоўваліся ў якасці прыпраў.
Крыніцай мясных прадуктаў былі як свойскія, так і дзікія жывёлы: козы, авечкі, свінні, каровы, алені, розныя птушкі. Свініна лічылася прысмакам. Зранку елі яйкі. Казінае малако было папулярным напоем. У шумерскіх тэкстах згадваецца каля 50 відаў рыб. Смажаная рыба з'яўлялася важным прадуктам гандлю ў Уры.
Вопратка
Мужчыны і жанчыны апраналі саронгі і спадніцы з авечай скуры коўдрай навыварат. Мужчынскія саронгі апускаліся да каленаў, саронгі і спадніцы жанчын і высакародных — ніжэй. Жанчыны таксама абгортваліся плашчом з аўчыны. З сярэдзіны 3 тысячагоддзя да н. э. ваўняныя тканіны замянілі скуру, на цела апраналі вялікія палатняныя хусткі з фальбонамі і махрамі. Капелюшы рабілі з валенай поўсці.
Мужчыны звычайна галілі галаву, але маглі мець доўгую бараду. Жанчыны аддавалі перавагу доўгім валасам, якія спляталі і абмотвалі вакол галавы. Мужчыны і жанчыны насілі ўпрыгожванні з каляровых металаў, у тым ліку каралі, завушніцы і бранзалеты, упрыгожаныя каштоўнымі і паўкаштоўнымі камянямі.
Грамадства
Палітычнай асновай шумерскай цывілізацыі былі гарады-дзяржавы, якія праіснавалі ў зменлівым выглядзе да падпарадкавання паўднёвай Месапатаміі Вавілонам. Яны ўяўлялі сабою абшчыны уру. Жыхары горада-дзяржавы называлі сябе яго дзецьмі. Ужо ў канцы 4 тысячагоддзя да н. э. сацыяльны склад шумерскага грамадства быў даволі стракатым. Асноўнае насельніцтва фарміравалі асабіста свабодныя абшчыннікі. Многія з іх адначасова з'яўляліся землеўладальнікамі, прычым вылучаліся заможныя і бедныя сем'і. Падчас вайны яны ўваходзілі ў апалчэнне, яно з'яўлялася асновай войска.
Важнае месца ў паўсядзённым жыцці займалі храмы, вакол якіх літаральна рос горад. Яны валодалі значнымі зямельнымі ўгоддзямі, рабамі, арганізоўвалі школы і рамесныя майстэрні, захоўвалі скарб, што ў цяжкія часы мог траціцца на патрэбы ўсіх абшчыннікаў. Святары налажылі да гарадской эліты, а ў пазнейшы перыяд склалі своеасаблівую замкнёную карпарацыю.
COBOL
COBOL (маўленне «кóбал», акронім ад англ. common business-oriented language) — кампіляваная мова праграмавання высокага ўзроўню, прызначаная для выкарыстання ў бізнесе. Гэта імператыўная, працэдурная і, пачынаючы з 2002 года, аб’ектна-арыентаваная мова. COBOL выкарыстоўваецца пераважна ў сферы бізнесу, у фінансавых і адміністрацыйных сістэмах кампаній і ўрадаў. Да гэтага часу шырока выкарыстоўваецца ў састарэлых дадатках, разгорнутых на вялікіх ЭВМ, для такіх задач, як буйнамаштабная пакетная і транзакцыйная апрацоўка даных. Але праз зніжэнне папулярнасці і выхаду на пенсію дасведчаных праграмістаў на COBOL, праграмы пераносяць на новыя платформы, перапісваюць на сучасныя мовы, або замяняюць праграмнымі пакетамі. Цяперашняе праграмаванне на COBOL у большасці зводзіцца да падтрымкі наяўных дадаткаў.
Шумеры
Грамадства
Правіцелі гарадоў зваліся энсі або лугаль. Пакуль даследчыкі спрачаюцца з-за сутнасці гэтых тытулаў. Улада звычайна перадавалася па спадчыне, аднак згадваюцца правіцелі, абраныя абшчыннікамі. Адным з іх быў Уруінімгіна, сацыяльны рэфарматар Лагаша.
COBOL
Мова COBOL была распрацавана ў 1959 годзе, у асацыяцыі КОДАСІЛ (CODASYL) пад уплывам Грэйс Хопер, якую часам памылкова называюць «маці COBOL», і была часткова заснавана на яе папярэдняй працы па праектаванні мовы праграмавання. Мова з’явілася ў рамках намаганняў Міністэрства абароны ЗША па стварэнні пераноснай мовы праграмавання для апрацоўкі даных. У якасці часовай меры, міністэрства абароны неадкладна прымусіла вытворцаў камп’ютараў стварыць гэту мову, што прывяло да яе шырокага распаўсюджання. Мова была стандартызавана ў 1968 годзе і з таго часу перагледжана чатыры разы. Пашырэнні ўключаюць падтрымку структурнага і аб’ектна-арыентаванага праграмавання. Цяперашні стандарт — ISO/IEC 1989:2014.
Шумеры
Грамадства
На ніжэйшай прыступцы сацыяльнай лесвіцы стаялі рабы. У часы трэцяй дынастыі Ура імі маглі стаць свабодныя абшчыннікі ў выніку рашэння суда, дзеці рабоў, але найчасцей гэта былі іншаземцы, асабліва жанчыны і дзеці. Іх праца выкарыстоўвалася як у храмавых, так і ў прыватных гаспадарках. Разам з гэтым, рабы ніколі не складалі асноўную вытворчую сілу. Поруч з імі працавалі наёмныя і залежныя рабочыя.
Сем'і былі манагамнымі, але заможныя мужчыны часам мелі наложніц. Мужчына заўсёды з'яўляўся гаспадаром сям'і. Адлік сваяцтва вёўся па мужчынскай лініі. Муж меў права на развод, у некаторых выпадках — прадаць жонку і дзяцей у рабства. У багатых сем'ях жанчыны маглі мець сваю прыватную маёмасць і атрымоўваць самастойны прыбытак.
COBOL
COBOL мае сінтаксіс, падобны да англійскай мовы, які быў распрацаваны, каб быць самадакументаваным і добра чытэльным. Тым не менш, мова шматслоўная і выкарыстоўвае больш за 300 зарэзерваваных слоў. У адрозненне ад зараз распаўсюджанага сціслага сінтаксісу, COBOL мае больш англападобны сінтаксіс (у дадзеным выпадку,  ). Код у COBOL падзелены на чатыры часткі (ідэнтыфікатары, асяроддзе, даныя і працэдуры), якія змяшчаюць цвёрдую іерархію раздзелаў, параграфаў і выказванняў. Не маючы вялікай стандартнай бібліятэкі, стандарт вызначае 43 выказванні, 87 функцый і толькі адзін клас.
Шумеры
Адукацыя і навуковыя веды
Для засваення складанай сістэмы клінапісу патрабаваліся адукацыйныя ўстановы, таму ў старажытным Шумеры ў гарадах пры храмах ствараліся школы. Вучыліся ў іх пераважна дзеці заможных бацькоў. Асоба настаўніка ummia высока цанілася ў грамадстве. Працэс навучання засноўваўся на завучванні і капіраванні клінапісных тэкстаў. Акрамя пісьма ў школах вывучалі асновы матэматыкі і сельскай гаспадаркі. Ролю навучальных дапаможнікаў маглі выконваць павучэнні, распаўсюджаныя ў шумерскай літаратуры. Для стымулявання вучняў ужываліся хвальба і фізічныя пакаранні.
У выніку назірання за навакольным светам шумеры першымі сістэматызавалі астранамічныя веды, вылучылі задыякальныя сузор'і, стварылі месяцавы каляндар з 12 месяцаў. Кожныя 4 гады ў яго ўстаўлялі дадатковы трынаццаты месяц. Шумерам таксама належала складаная сістэма метралогіі, на фундаменце якой выраслі арыфметыка, алгебра і геаметрыя. У 2700 - 2300 гг. да н. э. з'явіліся злічальныя знакі, табліцы паслядоўных слупкоў, табліцы множання і дзялення, прыклады геаметрычных задач. У якасці асноўнай ўжывалася шасцідзесятковая сістэма падлікаў. Матэматычныя веды мелі выключна прыкладное значэнне. У канцы 4 тысячагоддзя да н. э. быў распрацаваны парадак вылічэння бухгалтарскага рахунку.
COBOL
Акадэмічныя навукоўцы ў галіне інфарматыкі былі большай часткай незацікаўлены ў бізнес-дадатках, калі COBOL ствараўся, і не ўдзельнічалі ў яе распрацоўцы; мова практычна распрацавана з нуля, як камп’ютарная мова для бізнесменаў, з акцэнтам на ўвод і вывад, у якіх даныя разглядаюцца толькі як лічбы і радкі тэксту. COBOL крытыкавалі на працягу ўсяго яго існавання за такія рысы, як шматслоўе, працэс праектавання і благую падтрымку структурнага праграмавання, якія прывялі да маналітных і незразумелых праграм.
Прыклад
Прыклад напісання праграмы Hello world у сучаснай імплементацыі COBOL:
Вышэйпададзены прыклад актуальны менавіта для сучаснай імплементацыі COBOL. Насамрэч прыклад праграмы «Hello, World!» быў упершыню апублікаваны ў 1978 годзе ў кнізе «Мова праграмавання C» і на той момант тэарэтычна мог быць створаны для COBOL на перфакарце ў наступным выглядзе:
Шумеры
Мастацтва
Шумерскі жывапіс не захаваўся да нашага часу, але важным сведкам развіцця мастацтва з'яўляецца скульптура : стэлы і фрызы дамоў с рэльефамі, тэракотавыя, пясчанікавыя, алебастравыя і бронзавыя фігуркі людзей і жывёл. Акрамя рэльефаў сцены дамоў магла аздабляць мазаіка. На іх маляваліся міфалагічныя і сапраўдныя гістарычныя падзеі. Некаторыя скульптуры пакрываліся серабром і меддзю. Для шумерскіх статуй і выяў характэрна геаметрычнае спрашчэнне формаў, што можна патлумачыць або эстэтычнай пераемнасцю, або няўменнем шумерскіх майстроў. Выдатнымі прыкладамі шумерскага мастацтва з'яўляюцца 27 статуй Гудэа з Лагаша, якія дайшлі да нашага часу.
Шумеры любілі песні і музыку, карысталіся такімі музычнымі інструментамі, як арфа, кіфара, флейта, барабан, бразготкі, сістр і г. д. На таблетках з тэкстамі песень знойдзены лічбавыя пазначэнні, што кажа пра імкненне запісваць не толькі словы, але і музычны гук. У шумерскіх песнях таксама згадваюцца танцы дзяўчат. У культавай песні, прысвечанай Інане і Думузі, кажацца пра тое, што падчас любоўнага танца дзяўчына акампануе сабе на інструменце.
Літаратура
У нашы дні няма агульна прынятага падзелу шумерскай літаратуры па жанрах. Умоўна можна вылучыць:
Мяркуецца, што большасць твораў былі паэтычнымі. Хаця шумерам былі не вядомы рыфма і сілабічнае вершаскладанне, у вершах яны выкарыстоўвалі сінтаксічныя паралелі.
Мова і пісьмовасць
Шумерская мова з'яўляецца ізалятам. Яе сувязь з іншымі групамі моў пакуль не пацверджана. Некаторыя даследчыкі мяркуюць, што распаўсюджванню шумерскай мовы ў паўднёвай Месапатаміі папярэднічалі старажытныя так званыя "бананавыя" мовы. Структура слоў ў іх нагадвала banana: Хумбаба, Энкіду, Ніназу, Ума і г. д. Бананавыя мовы паўплывалі на шумерскую, з іх былі пазычаны некаторыя тапонімы, імёны і назвы прафесій. Аднак у прыхільнікаў існавання "бананавых моў" ёсць сур'ёзныя апаненты.
Распаўсюджанне шумерскай мовы фіксуецца прыкладна з 3200 г. да н. э., калі з'явіліся першыя клінапісныя тэксты. Ужо ў 3 тысячагоддзі да н. э. шумерская мова зведала ўплыў акадскай і пасля кароткага перыяду адраджэння падчас трэцяй дынастыі Ура была выціснута ёю з гутарковай сферы ў першай палове 2 тысячагоддзя да н. э. Аднак, шумерская літаратурная мова працягвала захоўвацца яшчэ доўгі час, выкарыстоўвалася ў Вавілоне і Асірыі.
Стандартнай формай шумерскай мовы лічыцца eme-ĝir. У позніх помніках пісьмовасці таксама фіксуецца форма eme-sal, якую адносяць да жаночых персанажаў літаратурных твораў. Такім чынам, шумерская мова магла мець мужчынскую і жаночую форму маўленняў.
Шумерскі клінапіс — найстаражытнейшая форма пісьма. Ён нарадзіўся ў выніку эвалюцыі піктаграм. Прыкладна з 2800 г. да н. э. назіраецца імкненне запісу з дапамогай клінапісу гукаў.
Уладзімір Сяргеевіч Кошалеў
Уладзімір Сяргеевіч Кошалеў (нар. 1 чэрвеня 1947, в. Сасноўка, Брэсцкая вобласць) — савецкі і беларускі гісторык-усходазнавец. Доктар гістарычных навук, прафесар Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Адзін з самых вядомых беларускіх ўсходазнаўцаў.
Біяграфія
Нарадзіўся 1 чэрвеня 1947 года ў вёсцы Сасноўка Пружанскага раёна Брэсцкай вобласці. У 1963—1967 гадах вучыўся на гістарычным факультэце БДУ. У 1967 годзе скончыў БДУ, дзе і працуе да гэтага часу. Прайшоў усходазнаўчую падрыхтоўку ў Інстытуце ўсходніх моў пры Маскоўскім дзяржаўным універсітэце імя М. В. Ламаносава ў 1968—1970 гадах і ў Каірскім універсітэце ў Егіпце ў 1971—1972 гадах. У 1970 годзе стаў выкладчыкам. У 1989 годзе ўзначаліў кафедру гісторыі новага і найноўшага часу Беларускага дзяржаўнага універсітэта. У 1995 годзе праходзіў стажыроўку ў Джорджтаўнскім універсітэце. Дзеючы член Міжнароднай акадэміі навук вышэйшай школы (1993). Член Беларускай акадэміі адукацыі (1994). Член Міжнароднай Кірыла-Мяфодзьеўскай акадэміі славянскай асветы (2007).
Быў адным з кіраўнікоў Дзяржаўнай праграмы прыкладных навуковых даследаванняў «Гісторыя і культура». Адзін з стваральнікаў ВАК Рэспублікі Беларусь. Старшыня Савета па абароне доктарскіх дысертацый пры Беларускім дзяржаўным універсітэце ў 1995—1997 гадах. Быў членам рэдкалегіі 6-томнай «Энцыклапедыі гісторыі Беларусі» і 18-томнай «Беларускай энцыклапедыі». Член рэдкалегіі і рэдакцыйных саветаў некалькіх гістарычных часопісаў («Беларускі гістарычны часопіс», «Гісторыя: праблемы выкладання», «Вышэйшая школа»).
Навуковая дзейнасць
Сфера навуковых інтарэсаў:
Падрыхтаваў 8 дактароў і 35 кандыдатаў навук.
Аўтар звыш 200 навуковых і навукова-метадычных прац, у тым ліку 5 манаграфій, больш за 30 падручнікаў, навучальных праграм і дапаможнікаў па гісторыі для базавай і сярэдняй школы.
Ацэнка гістарычных асоб
Уладзімір Кошалеў адзначыў: «Наўрад ці хто-небудзь з навукоўцаў зможа адмаўляць значэнне тых рэформаў, якія ажыццявіў імператар Аляксандру II». У сувязі з гэтым у Мінску трэба ўсталяваць помнік цару Аляксандру II, бо «аднаўленне або ўсталяванне помніка Аляксандру II у Мінску цалкам адказвае духу знешнепалітычнага курсу Беларусі на стратэгічны саюз з Расійскай Федэрацыяй, на пабудову сумеснымі намаганнямі Еўразійскага саюза».
Сям’я
Жанаты, мае двух дачок — Уладлену (1967 г. н.) і Наталлю (1978 г. н.). Уладлена скончыла біялагічны факультэт БДУ, жыве ў Мінску і працуе выхавальніцай у дзіцячым садзе (па стане на 2017 год). Наталля пасля абароны кандыдацкай дысертацыі па гісторыі працуе дацэнтам кафедры гісторыі старажытнага свету і сярэдніх вякоў гістарычнага факультэта БДУ. У Уладзіміра Кошалева ёсць унук Уладзіслаў.
Савецкая ваенная дапамога Кітаю
Савецкая ваенная дапамога Кітаю (1946—1950) — асноўны від савецкай дапамогі кітайскаму народу ва ўмовах яго нацыянальна-вызваленчай барацьбы, унутранага супрацьстаяння розных сіл у Кітаі. Уключала ў сябе накіраванне савецкіх ваенных спецыялістаў, пастаўкі ўзбраення і ваенных матэрыялаў. Дапамога пачалася па просьбе кітайскага нацыянальнага ўрада, створанага партыяй Гаміньдан на чале з Сунь Ятсенам. Вялікую дапамогу СССР па лініі Камінтэрна ў гэты час атрымлівала таксама камуністычная партыя Маа Цзэдуна.
Сканчэнне Другой сусветнай вайны і пабудову кітайскай дзяржавы значна паскорыла ўступленне СССР у вайну на Далёкім Усходзе (савецка-японская вайна). Кітайскай кампартыі былі перададзены ўсе трафейныя ўзбраенні і тэхніка разгромленай Савецкім Саюзам Квантунскай арміі.
Пасля вываду войск СССР з тэрыторыі Кітая працягвалася аказанне дапамогі ў пабудове і забеспячэнні кітайскіх рэвалюцыйных сіл. Савецкае камандаванне не дазволіла войскам Гаміньдана высадзіцца з амерыканскіх караблёў у Маньчжурыі, дзе ішло стварэнне стратэгічнай базы Народна-вызваленчай арміі Кітая.
У лютым 1950 года паміж СССР і КНР падпісаны дагавор аб ваеннай дапамозе, створана група савецкіх войск проціпаветранай абароны Шанхая. Савецкія салдаты ўпершыню пасля заканчэння Другой сусветнай вайны прынялі ўдзел у баявых дзеяннях за мяжой. Праводзілася работа па падрыхтоўцы Народна-вызваленчай арміі Кітая (актывізацыя з пачаткам Карэйскай вайны).
Савецкі Саюз страціў у Кітаі ў 1946—1950 гадах каля тысячы чалавек. Большасць з іх пахавана ў Паўночна-Усходнім Кітаі.
Балеарскае мора
Балеарскае мора (Balearic Sea), ускрайкавае мора на поўдні Еўропы ля ўсходніх берагоў Пірэнейскага паўвострава, аддзеленае ад асноўнай акваторыі Міжземнага мора Балеарскімі астравамі. Пл. 86 тысяч км², сярэдняя глыбіня 767 м, максімальная 2132 м. Сярэдняя тэмпература вады на паверхні ад 12 °С у лютым да 25 °С і больш у жніўні. Салёнасць 36-38 ‰, на глыбіні больш. Дно выслана пяскамі і глеямі. Упадаюць рэкі з Пірэнейскага паўвострава: Эбра, Турыя, Хікар і інш. Інтэнсіўнае суднаходства, развіта рыбалоўства.
Віктар Францавіч Багдановіч
Віктар Францавіч Багдановіч (, г. Жыткавічы — ) — генерал-лейтэнант (1949).
Біяграфія
Член КПСС з 1926 года. Скончыў Ваенную акадэмію Генштаба ў 1943 годзе. У Чырвонай Арміі з 1922.
Удзельнік савецка-фінскай вайны 1939-40. У перыяд Вялікай Айчыннай вайны з 1941 г. на Паўночна-Заходнім, Волхаўскім, Ленінградскім, Стэпавым, Паўднёва-Заходнім і 3-м Украінскім франтах: начальнік штаба корпуса, арміі.
З красавіка 1944 намеснік камандуючага войскамі, Туркестанскай ваенных акруг.
У 1956-61 у апараце Міністэрства абароны СССР.
Церуха (значэнні)
Церуха — тапоні.
Уільям Чамберс
Уільям Чамберс (англ. Sir William Chambers,  г. Гётэбарг — пам. 8 сакавіка 1796 г. Лондан) — шатландскі архітэктар, прадстаўнік класіцызму ў архітэктуры.
У.Чамберс нарадзіўся ў сям’і гандляроў, якая перасялілася ў яго дзяцінстве ў Іаркшыр. З 1740 года знаходзіцца пры Шведскай Ост-Індскай кампаніі. Здзяйсняе паездкі на Усход, пры гэтым вывучае ў Кітаі мясцовае дойлідства і планіроўку садоў і паркаў.
Пасля вяртання ў Еўропу Чамберс наведвае ў 1749 годзе парыжскую Школу мастацтваў, дзе вучыцца ў Жака-Франсуа Бландэля. Наступныя 5 гадоў ён праводзіць у Рыме, вывучае антычнае мастацтва і школы Рэнесансу. У 1755 ён прыязджае ў Англію. У наступныя гады У. Чамберс (нароўні з Робертам Адамам) быў найбуйнейшым лонданскім дойлідам, асабістым архітэктарам Аўгусты Саксен-Гоцкай, прынцэсы Уэльскай. Яна пашырыла Каралеўскія батанічныя сады ў К’ю, дзе Чамберс пабудаваў шэраг збудаванняў (Вялікую пагаду і іншыя). У 1776—96 гг. узвёў новы будынак Сомерсет-хауса ў Лондане.
З 1768 года Чамберс — член Каралеўскай акадэміі мастацтваў, займаў таксама пасаду каралеўскага генерал-інтэнданта па будаўніцтве.
Вікенцій Іванавіч Гечэвіч
Вінцэнт Янавіч Гечэвіч, Вікенцій Іванавіч Гечэвіч, Вікенцій Іванавіч Гечан-Гечэвіч (Викентий Иванович Гечан-Гечевич, Wincenty Gieczewicz; —, г. Санкт-Пецярбург) — дзяржаўны дзеяч Расійскай імперыі, мінскі губернатар (1818—1831).
Біяграфія
Прадстаўнік старажытнага шляхецкага роду Гечэвічаў герба «Ляліва», унесенага 14 мая 1802 у 6-ю частка ДРК Мінскай губерні і зацверджанага ў дваранстве ўказам Сената ад 31 сакавіка 1837 года. Рабіла вывады шляхецтва (1802). Нарадзіўся ў сям’і Івана (Яна) Ігнацьевіча Гечэвіча (пам. пасля 1795), мечніка віленскага (1785), суддзі Віленскага гродскага суда, уладальніка маёнткаў Гэчаны і Жэймы Віленскага ваяводства, і Анастасіі (Настассі) Вайноўскай (пам. пасля 1770). Меў братоў Ігнація (пам. да 1837), харунжага (з 1792) і паручніка (з 1793) 3-га палка пярэдняй варты Булавы польнай літоўскай, удзельніка паўстання Т. Касцюшкі ў 1794 годзе, узведзенага ў ротмістры штабавыя; Яна (пам. паміж 1819 і 1837), капітана польскіх войскаў, масон, сястру Барбару, якая была ў шлюбе са Стэфанам Антонавічам Гечэвічам, сынам мечніка віленскага, асэсарам 1-га дэпартамента Віленскага галоўнага суда у 1817—1820 гг., уладальнікам маёнтка Жэймы Віленскага павета. Каталік.
Крайчы віленскі (26.11.1788), з 7 лютага 1791 года член, а з 8 лютага 1792 года старшыня аддзялення цывільна-вайсковай парадкавай камісіі Віленскага ваяводства, з 1793 па 1795 пражываў у маёнтку свайго цесця Каралішчавічы Ігуменскага павета, з 2 кастрычніка 1795 па 1798 першы засядацель 1-га дэпартамента Мінскага верхняга земскага суда, надворны саветнік (28.06.1796), з 1798 засядацель 1-га дэпартамента Мінскага галоўнага суда (да новых выбараў). З 1 верасня 1802 па 1808 вілейскі павятовы падкаморы, абіраўся на два 3-годдзі запар.
З красавіка 1812 член Вілейскай павятовай прысутнасці для ваенных павіннасцяў, у час французскай акупацыі 1812 года займаў з 14 ліпеня 1812 пасады намесніка галоўнага камісара пры камандзіры маршале Луі-Нікаля Даву і з 27 ліпеня пасаду члена аддзела харчу адміністрацыі Мінскага дэпартамента ВКЛ.
У 1813—1814 гг. член Мінскай губернскай для ваенных павіннасцей прысутнасці, з 3 верасня 1814 член Вілейскага межавога нармальнага суда (на 3-годдзе), з 25 кастрычніка 1816 (заняў пасаду 10 снежня 1816) па 31 снежня 1818 года мінскі віцэ-губернатар, калежскі саветнік (24.09.1817), з 28 жніўня 1818 па 31 снежня 1818 выконваў абавязкі мінскага грамадзянскага губернатара, стацкі саветнік (31.12.1818). З 31.12.1818 па 26.02.1831 года займаў пасаду мінскага грамадзянскага губернатара, сапраўдны стацкі саветнік (06.12.1826), тайны саветнік (26.02.1831). З 26.02.1831 года сенатар (прысутнічаў ва 2-м аддзяленні, а затым у 1-м аддзяленні 5-га дэпартамента Сената).
У час службы пры генерал-губернатары Ц. І. Туталміне (1793—1796) і грамадзянскім губернатары З. Я. Карнееве (1797—1808) праводзіў на ўласныя сродкі камеральнае апісанне ў казённае ведамства маёнткаў грэка-ўніяцкага мітрапаліта, манастыроў базыльянаў у Лагойску, Лядах, Траецкага манастыра базыльянак у г. Мінску і Радашковіцкага староства, займаўся размежаваннем Віленскай і Мінскай губерняў, праводзіў следства аб коштаўтварэнні ў гандлёвых мястэчках Вілейскага павета. Спрыяў на заканадаўчым узроўні развіццю ў Мінскай губерні гандлю і наданні купецтву адмысловых палёгак і прывілеяў з мэтай прыцягнення іншага купецтва і барацьбы з манаполіяй яўрэяў у гандлі. Па асабістым даручэнні імператара Мікалая I, з 12.02.1828 па 19.05.1828 праводзіў канчатковае расследаванне ў Вільні і Гродне па справе асуджанай Віленскай крымінальнай палатай да высылкі ў Сібір на паселішча Агафіі Дзянісавай Любрэвічоўны за намер атруціць жонку віленскага губернскага пракурора Г. А. Батвінкі. Прымаў меры па барацьбе з эпідэміяй халеры, якая разгарэлася ў канцы 1830 годзе.
Дырэктар (з 15.03.1817) і віцэ-прэзідэнт (з 1818 па 12.04.1826) Мінскага аддзялення Расійскага Біблейскага таварыства.
Валодаў (да 30.12.1823) радавым маёнткам Ізабелін (Забелін) і набытым (у 1808) маёнткам Вязынь «з фальваркамі» ў Вілейскім павеце (усяго на 1811—1109, а на 1816—1098 душ прыгонных муж. полу), якія аддаў ва ўладанне сваім дзецям; на 1816 меў у закладным валоданні фальварак Раеўшчына (148 душ); часова (з 09.03.1823) валодаў Друйскім і Перабродскім войтаўствамі Дзісненскага павета; на 1834 выкарыстоўваў у якасці прыслугі 8 душ прыгонных (дваровых) муж. полу.
Пахаваны на Смаленскіх евангелічна-лютэранскіх могілках у Санкт-Пецярбургу.
Узнагароды
Кавалер ордэнаў Св. Ганны 2-й ст. (24.09.1817), Св. Ганны 1-й ст. (29.10.1823) са знакамі, упрыгожанымі імператарскай каронай (25.06.1829), Св. Уладзіміра 4-й ст. (17.12.1829).
Найвышэйшыя спрыянні: за спраўнасць новых дарог у Мінскай губерні (16.10.1819); за аператыўнае спагнанне нядоімак па Мінскай губерні (20.01.1821); за бяздоімкавы збор рэкрутаў 92-га набору па Мінскай губерні (06.01.1829); за бяздоімкавы збор рэкрут 93-га набору па Мінскай губерні (14.05.1829); за выдатную руплівасць, праяўленую пры нарыхтоўцы ў 1829 паўкажушкаў для рэкрутаў 94-га набору (10.12.1830).
Сям’я
10 верасня 1793 года ажаніўся ў Каралішчавіцкім касцёле з Лізаветай-Антанілай-Ангелай Станіславаўнай з Прушынскіх (16.12.1778, маёнтак Новы Двор Мінскага павета — 03.09.1849, г. Мінск), стрыечнай цёцяй мінскага губернскага маршалка шляхты Яўстафія Станіслававіча Прушынскага, дачкой Станіслава Іосіфавіча Прушынскага (1753 — 02.09.1800, двор Каралішчавічы Ігуменскага павета), «старосты мінскага», генерала-ад’ютанта караля Станіслава Аўгуста Панятоўскага, ігуменскага павятовага маршалка ў 1797—1800, уладальніка маёнткаў Каралішчавічы і Свіраны Мінскага павета. Паводле Юрыя Снапкоўскага жонка Лізавета пахавана 06.09.1849 на Залатагорскіх могілках Мінска, чаму, аднак, пярэчыць наяўнасць яе надмагілля на каталіцкіх могілках у Вязыні.
Дзеці:
На 28.11.1811 і 12.03.1816 Вікенцій быў апекуном будучага мінскага губернскага маршалка шляхты Людвіга Антонавіча Слатвінскага.
Злаценец (гміна)
Злаце́нец (Złocieniec) — вяскова-гарадская гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Драўскага павета Заходнепаморскага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Злаценцы. Плошча гміны складае 194,92 км². Станам на 2009 год у гміне Злаценец пражывалі 15 363 чалавекі, шчыльнасць — 78,8 чал./км². Адміністрацыйна падзелена на 9 салецтваў.
Населеныя пункты
На тэрыторыі гміны размешчаны 22 населеныя пункты.
Гімн Польшчы
Гімн Польшчы — кампазіцыя «Mazurek Dąbrowskiego» («Мазурка Дамброўскага» або «Марш Дамброўскага»), напісаная Юзафам Выбіцкім (Józef Wybicki) у 1797 годзе.
Гісторыя гімна
Польшча знікла з палітычнай карты Еўропы ў выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай у 1795, ажыццёўленага Расіяй, Прусіяй і Аўстрыяй.
У 1797 годзе польскі генерал Ян Генрык Дамброўскі з дазволу Напалеона Банапарта стварыў у Італіі Польскія легіёны, якія, па задуме Дамброўскага, павінны былі вызваліць Польшчу ад акупацыі, аднак улетку таго жа года Напалеон распачаў перамовы з Аўстрыяй, што дрэнна адбілася на баявым духу польскіх легіянераў. Юзаф Выбіцкі прыбыў у Італію ўлетку таго жа года і злажыў словы песні, якая павінна была падбадзёрыць легіянераў. Упершыню яна была выкананая 20 ліпеня вайсковым аркестрам у рытме мазуркі на польскую народную мелодыю.
Песня хутка стала вельмі папулярнай у Польшчы. Яна стала нацыянальным гімнам Лістападаўскага паўстання і паўстання Кастуся Каліноўскага.
У 1926 «Марш Дамброўскага» стаў дзяржаўным гімнам Польшчы.
Версіі «Марша Дамброўскага» на іншых мовах
Падчас рэвалюцыйных падзей 1848 г. «Марш Дамброўскага» выконваўся ў Празе, Парыжы, Вене і Берліне. На матыў «Марша Дамброўскага» славацкі паэт Само Томашэк злажыў песню «Гэй, славяне». Іншая знакамітая версія гэтай песні была складзеная балгарскім паэтам Шумі Марыцэй і пасля стала гімнам Балгарыі ў 1886—1944 гадах. Яго ўплыў адбіўся і на тэксце гімна Украіны — «Ще не вмерла Україна».
Тэкст і пераклад гімна
Mazurek Dąbrowskiego (Мазурка Дамброўскага)
Арыгінальны тэкст «Мазуркі Дамброўскага» ўключаў у сябе дзве дадатковыя страфы (у афіцыйным тэксце дзяржаўнага гімна Польшчы яны адсутнічаюць):
Зародкавыя лісткі
Зародкавыя лісткі (folia embryonal) — зародкавыя пласты, пласты цела зародка шматклетачных жывёл, якія ўтвараюцца падчас гаструляцыі і даюць пачатак розным органам і тканкам. У большасці арганізмаў утвараюцца тры зародкавыя лісткі: вонкавы — эктадэрма, унутраны — энтадэрма і сярэдні мезадэрма.
Вытворныя эктадэрмы выконваюць галоўным чынам покрыўную і чуллівую функцыі, вытворныя энтадэрмы — функцыі харчавання і дыхання, а вытворныя мезадэрмы — сувязі паміж часткамі зародка, рухальную, апорную і трафічную функцыі.
3-я асобная Чырвонасцяжная брыгада спецыяльнага прызначэння
3-я асобная Чырвонасцяжная брыгада спецыяльнага прызначэння — падраздзяленне спецыяльнага прызначэння Унутраных войскаў МУС РБ.
Гісторыя
У лістападзе 1989 года ў Мінску была створана вучэнбная рота спецыяльнага прызначэння. У студзені 1993 года вучэбная рота спецыяльнага прызначэння была пераўтворана ў 5-ы асобны Чырванасцяжны батальён спецыяльнага прызначэння Унутраных войскаў. У лістападзе 1994-га года, у сувязі з перападпарадкаваннем Міністэрству ўнутраных спраў і перадачай у склад унутраных войскаў часткі падраздзяленняў 120-й гвардзейскай мотастралковай дывізі, 5 батальён спецыяльнага прызначэння быў пераўтвораны ў 3-ю асобную Чырванасцяжную брыгаду аператыўнага прызначэння Ўнутраных войскаў МУС.
13 кастрычніка 2006 года ўказам прэзідэнта 3-я асобная Чырванасцяжная брыгада аператыўнага прызначэння была перайменавана ў 3-ю асобную Чырванасцяжную брыгаду спецыяльнага прызначэння Ўнутраных войскаў.
Пратэсты 2020 года
Падраздзяленне брала ўдзел у разгоне беларускіх пратэстаў у 2020-2021 гадах. За некалькі дзён да пачатку пратэстаў, прэзідэнт Рэспублікі Беларусь Аляксандр Лукашэнка наведаў вайсковую частку з мэтай праверкі сістэмы нацыянальнай бяспекі.
IC 2745
IC 2745 — галактыка тыпу S (спіральная галактыка) ў сузор’і Леў.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Янавіцкае
Я́навіцкае — возера ў Беларусі ў Віцебскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Вымнянка.
Плошча паверхні возера 1,46 км², даўжыня 2,82 км, найбольшая шырыня 0,87 км. Плошча вадазбору 31,3 км². Найбольшая глыбіня дасягае 7 м. Катлавіна возера лагчыннага тыпу, выцягнутая з усходу на захад. Схілы катлавіны вышынёй 4—8 метраў, складзены суглінкаў і супяскоў. Берагавая лінія звілістая ў заходняй частцы возера. Берагі вышынёй да 0,5 м. Падводная частка катлавіны мае карытападобную форму. Дно да глыбіні 1,5—2,5 м пясчанае, глыбей глеістае. Возера эўтрофнае. Упадаюць 3 ручаі і выцякае ручай у раку Вымнянка. Падводная расліннасць распаўсюджваецца на адлегласці да 100 м ад берага возера.
У возеры водзяцца шчупак, акунь, плотка, лінь, карась і іншыя віды рыб.
Каля возера гарадскі пасёлак Янавічы.
Пусткі (фільм)
«Пусткі» (Badlands) — амерыканскі драматычны фільм 1973 года, пастаўлены рэжысёрам Тэрэнсам Малікам па ўласным сцэнарыі. Рэжысёрскі дэбют Маліка ў вялікім кіно. Галоўныя ролі ў фільме выканалі і Сісі Спейсек.
Асновай для фільма паслужыла рэальная гісторыя і, якія здзейснілі ў 1958 годзе серыю забойстваў у Небрасцы і прылеглых штатах.
Праз 20 гадоў пасля выхаду фільм быў занесены ў.
Сюжэт
У канцы 1950-х гадоў малады хлопец па імені Кіт, які спрабуе браць за прыклад, але сам працуе ў правінцыйнай глушы зборшчыкам смецця, знаёміцца з Холі, 15-гадовай дачкой мастака рэкламных плакатаў. Калі маладыя людзі пачынаюць сустракацца, бацька дзяўчыны не ўхваляе выбар Холі і забараняе ім бачыцца. Кіт і Холі працягваюць сустракацца, у пакаранне бацька Холі забівае яе сабаку. Пасля гэтага Кіт заяўляецца ў дом Холі і забівае яе бацьку.
Кіту і Холі даюць магчымасць у апошні раз пагаварыць адзін з адным на аэрадроме. У фінале фільма Холі распавядае пра далейшы лёс герояў: яна атрымае ўмоўны тэрмін, выйдзе замуж за сына свайго адваката і стане прыкладнай амерыканскай хатняй гаспадыняй, а Кіт праз паўгода будзе пакараны смерцю на электрычным стуле.
Узнагароды
Паводле рэсурса «Internet Movie Database» фільм быў адзначаны 4 кінаўзнагародамі і яшчэ 1 намінацыяй.
Доктар Стрэндж: У мульцісусвеце вар’яцтва
«Доктар Стрэндж: У мульцісусвеце вар’яцтва» (Doctor Strange in the Multiverse of Madness) — амерыканскі фантастычны фільм, заснаваны на коміксах выдавецтва «Marvel Comics», прэм’ера якога адбылася ў траўні 2022 года. З’яўляецца працягам фільма «Доктар Стрэндж» і 28-й па ліку карцінай кінематаграфічнага сусвету Marvel. Рэжысёрам фільма выступіў Сэм Рэймі.
Сюжэт
Працяг магічных прыгод Доктара Стрэнджа ў новых містычных мірах і ў супрацьстаянні з новымі ворагамі. Доктар Стрэндж пры дапамозе Вонга выратоўвае ад гіганцкага васьмінога дзяўчыну-падлетка па імені Амерыка Чавес, якая пры моцным спалоху можа адкрываць парталы ў паралельныя сусветы. Спрабуючы зберагчы новую знаёмую ад злой сілы, што прагне займець яе здольнасці, Доктар разам з Амерыкай пускаецца ў вандроўку па мульцісусвету.
Пракат
Сусветная прэм’ера фільма «Доктар Стрэндж: У мульцісусвеце вар’яцтва» адбылася 2 мая 2022 у Галівудзе, Лос-Анджэлес. У пракат у ЗША стужка выйшла 6 мая 2022 г. у RealD 3D, IMAX, Dolby Cinema і ScreenX.
У беларускі пракат фільм не выйшаў з-за байкоту буйных кінакампаній, звязанага з уварваннем Расіі ва Украіну.
Мукамольна-крупяная прамысловасць Беларусі
Мукамольна-крупяная я прамысловасць Беларусі — адна з галін харчавой прамысловасці. Спецыялізуецца на перапрацоўцы збожжа на муку і крупы. Дзейнічае каля 200 прадпрыемстваў і вытворчасцей. Найбольш буйныя прадпрыемствы: ААТ «Брэстхлебпрадукт», «Мінскі камбінат хлебапрадуктаў», «Слуцкі камбінат хлебапрадуктаў» і іншыя.
Слонімскае рэальнае вучылішча
Слонімскае рэальнае вучылішча — агульнаадукацыйная сярэдняя навучальная ўстанова ў Слоніме. Знаходзілася ў складзе Віленскай навучальнай акругі. Існавала ў 1907—1918 гадах.
Гісторыя
Адкрыта 23 жніўня 1907 года як прыватнае. Утрымлівалася за кошт фінансавай дапамогі мясцовага «Грамадства па распаўсюджванню асветы паміж жыхарамі г. Слоніма і яго павета» і збораў за навучанне. 22 жніўня 1911 года рэарганізавана ў дзяржаўнае. Атрымлівала штогадовую грашовую падтрымку з казны. Плата за навучанне складала 100 руб. Мела 7 класаў. У 1911 годзе вучыліся 127 юнакоў, у 1915 годзе — 203. Штат складаўся з дырэктара, 3 закона-настаўнікаў, 12 выкладчыкаў, урача і дантыста. Сярод выкладчыкаў былі выпускнікі Маскоўскага ўніверсітэта, Кіеўскай і Разанскай духоўных семінарый, Варшаўскай 1-й гімназіі, Кіеўскага політэхнічнага інстытута, Строганаўскага мастацка-прамысловага вучылішча і інш. Выкладаліся: Закон Божы, руская, нямецкая і французская мовы, геаграфія, прыродазнаўства, гісторыя, матэматыка, фізіка, касмаграфія, маляванне, чарчэнне, музыка, спевы, рамёствы і гімнастыка. Выпускнікі мелі льготы пры паступленні ў вышэйшыя тэхнічныя і сельскагаспадарчыя навучальныя ўстановы, а таксама на фізіка-матэматычныя факультэты ўніверсітэтаў.
У час Першай сусветнай вайны, увосень 1915 года, пераведзена ў г. Араніенбаўм (цяпер Ламаносаў) Петраградскай губерні. Скасавана ў 1918 годзе.
Аператыўная аналітычная апрацоўка даных
Аператыўная аналітычная апрацоўка дадзеных (On-line Analytical Data Processing (OLAP)), шматмернае вылічальнае асяроддзе, якое выконвае задачы аналізу кансалідаваных дадзеных прадпрыемства ў рэальным часе.
Троцкі павет
Назву Троцкі паве́т мела некалькі адміністрацыйна-тэрытарыяльных адзінак:
Арсеній Антонавіч Мален
Біяграфія
У ліпені 1944 года быў камандзірам эскадрыллі 74-га гвардзейскага штурмавога авіяпалка 1-й гвардзейскай паветранай арміі трэцяга Беларускага фронту. Вызначыўся пры вызваленні Оршы, Барысава, Мінска. 24 чэрвеня 1944 года група штурмавікоў на чале з А. А. Маленам у раёне чыгуначнай станцыі Асінаўка Дубровенскага раёна Віцебскай вобласці знішчыла 2 артылерыйскія батарэі і каля ўзвода пяхоты. У наступныя два дні на дарозе Віцебск — Орша знішчыла 6 аўтамашын, узарвала склад з боепрыпасамі, на ўчастку Талочын — Бобр спаліла чыгуначны эшалон, знішчыла паравоз. Да ліпеня 1944 года А. А. Мален зрабіў 185 баявых вылетаў, знішчыў 53 танкі, 32 гарматы, 117 аўтамашын і інш.
Вызначыўся ў баях на тэрыторыі Германіі. 17 лютага 1945 года група самалётаў на чале з пад шквальным зенітным агнём праціўніка знішчыла два варожыя танкі, самаходную гармату, 10 аўтамашын з боепрыпасамі, 3 зенітныя батарэі ворага. 21 лютага самалёты эскадрыллі А. А. Малена знішчылі каля 18 аўтамашын, 2 артылерыйскія батарэі праціўніка.
Званне Героя Савецкага Саюза А. А. Малену прысвоена 23 лютага 1945 года.
Пасля вайны Арсеній Антонавіч працягваў службу. У 1946 годзе закончыў курсы інструктараў-метадыстаў пры Грозненскім ваенным авіяцыйным вучылішчы лётчыкаў. У лістападзе 1947 года маёр А. А. Мален цяжка захварэў, доўга лячыўся ў шпіталях.
Памёр 23 лютага 1950 года, пахаваны на Старых могілках па вул. Загараднай г. Баранавічы.
Каэфіцыент карыснага дзеяння
Каэфіцыент карыснага дзеяння, ККДз — велічыня, якае паказвае ступень эфектыўнасці тэхнічнай прылады, машыны, механізма ў адносінах праходзячых у ёй працэсаў перадачы энегріі, яе пераўтварэння з аднаго віду ў другі.
ККДз паказвае, якая частка падведзенай энергіі выкарыстоўваецца на выкананне карыснай работы. Вылічваецца па формуле:
дзе А — карысная работа (энергія), Q — выкарыстаная работа (энергія).
ККДз з’яўляецца беразмернай велічынёй ў інтэрвале значэнняў ад 0 да 1 (ад 0 да 100 %). У адпаведнасці з законам захавання энергіі ККДз не можа быць больш за 1.
Напрыклад, ККДз цеплавых электрычных станцый каля 0,4, электрычных трансфарматараў — 0,98, электрычных генератараў — 0,95, рухавікоў унутранага згарання — 0,5.
Сан-Джакама-дэльі-Ск’явоні
Сан-Джакама-дэль-Ск'явоні (San Giacomo degli Schiavoni) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Малізэ, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Кампабаса.
Насельніцтва складае 1289 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 111 чал./км². Займае плошчу 10 км². Паштовы індэкс — 86030. Тэлефонны код — 0875.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы Заступнікам населенага пункта лічыцца святы San Giacomo il Maggiore.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
Дзмітрый Жданок
Дзмітрый Жданок (нар., г. Магдэбург, Германія) — беларускі футбаліст.
Клубная кар’ера
Кар’еру пачаў у 16-гадовым узросце ў «Зорцы-БДУ» у сезоне-2004, калі «армейцы» выступалі ў Вышэйшай лізе. У мацнейшым дывізіёне правёў 16 матчаў. Пасля чаго выступаў за «Полацк» (2007—2010), сталічны СКВІЧ (2011), «Смалявічы» (2012—2013), «Слонім» (2013), «Смаргонь» (2014-16), «Оршу» (2016—2017). З 2018 года па 2020 год гуляў за «Крумкачоў» згуляў у 49 матчах на працягу трох сезонаў, ненадоўга адлучаўся ў «Узду» з Другой лігі (2019).
У 2020 годзе знаходзіцца на 54 месцы ў спісе футбалістаў, якія правялі найбольшую колькасць матчаў у Першай лізе (224).
Жданок
Жданок — прозвішча.
Галіна Казіміраўна Тычка
Галіна Казіміраўна Тычка (Тычко) (, в. Сташулі, Мёрскі раён, Віцебская вобласць) — беларускі літаратуразнавец і крытык.
Біяграфія
Скончыла філфак БДУ (1978), працавала настаўніцай у Шклоўскім раёне Магілёўскай вобласці. З 1979 — гід-перакладчык польскай мовы БМТМ «Спадарожнік» Мінскага абкама камсамола У 1982 паступіла ў завочную аспірантуру БДУ, абараніла кандыдацкую дысертацыю ў 1987. У сакавіку 1986 – была залічана на працу ў штотыднёвік «Літаратура і мастацтва» на пасаду карэспандэнта. З 1993 года – член Саюза беларускіх пісьменнікаў па секцыі літаратурнай крытыкі. З гэтага часу працавала рэдактарам аддзела крытыкі і літаратуразнаўства часопіса «Полымя». У 1995 года перайшла працаваць у БДПУ імя М. Танка на пасаду дацэнта кафедры беларускай літаратуры. Тут закончыла дактарантуру (1998—2001), і ў 2003 годзе атрымала навуковую ступень доктара філалагічных навук. З 2002 дацэнт, а потым прафесар кафедры сацыялогіі журналістыкі факультэта журналістыкі БДУ. У студзені 2005 года атрымала навуковае званне прафесара. З 2006 года — загадчык кафедры беларускай філалогіі і сусветнай літаратуры БДУ культуры і мастацтваў. Сфера навуковых інтарэсаў — кампаратывістычныя даследаванні працэсаў фармавання новай беларускай літаратуры, даследаванне сучаснага літаратурнага працэсу на Беларусі ў еўрапейскім кантэксце. Мае больш за 150 публікацый навуковага, навукова-папулярнага і метадычнага характару. Выхоўвае дачку. Захапленні — падарожжы, нацыянальная кухня, тэалогія.
Выратавальная экспедыцыя савецкіх ваенных маракоў у Бангладэш
Выратавальная экспедыцыя савецкіх ваенных маракоў у Бангладэш 1972—1974 — праведзеныя спецыялістамі ВМФ СССР мерапрыемствы па размініраванні і рэканструкцыі галоўнага марскога порта Бангладэш — Чытагонг (цяпер — Чатагам) пасля інда-пакістанскай вайны 1971.
У выніку вайны прычалы і акваторыя найважнейшага для Народнай Рэспублікі Бангладэш порта Чытагонг аказаліся замінаваны, а фарватары і месцы ля прычалаў перакрыты затопленымі суднамі. Дастаўка харчу аказалася заблакаванай, над краінай, якая атрымала незалежнасць, навісла пагроза голада.
Прэзідэнт Народнай Рэспублікі Бангладэш шэйх Муджыбур Рахман звярнуўся да кіраўніцтва СССР з просьбай дапамагчы вызваліць порты яго краіны ад затопленых караблёў і пратраліць мінныя палі. Камандаванне Ціхаакіянскага флота атрымала дырэктыву рыхтаваць экспедыцыю для размінавання Бенгальскага заліва і пад'ёму затанулых суднаў. У Чытагонг была скіравана група экспертаў, у склад якой увайшлі мінёры ВМФ, супрацоўнікі 40-га Дзяржаўнага інстытута аварыйна-ратавальнай і глыбакаводнай вадалазнай справы, а таксама прадстаўнікі грамадзянскай арганізацыі «Саўсуднападыманне» Міністэрствы марскога флота СССР. Работы пачаліся 2 красавіка 1972 і 24 чэрвеня 1974 былі завершаны.
Работы праводзіліся ў вельмі неспрыяльных кліматычных умовах, ва ўмовах інтэнсіўнага руху суднаў, мутнай вады, малых глыбінь, адсутнасці карт і дакументаў на мінныя палі і тыпы выкарыстаных мін; дно акваторыі было засмечана затанулымі суднамі розных памераў. Патанулыя судны глыбока пагрузіліся ў глей. Міжнародныя эксперты прагназавалі зварот порта да нармальнай дзейнасці толькі праз 2-3 гады .
Адкрыты чэмпіянат Уэльса па снукеры 2003
Адкрыты чэмпіянат Уэльса 2003 (Welsh Open 2003, таксама вядомы як Regal Welsh Open 2003 — ад назвы спонсара) — прафесійны рэйтынгавы турнір па снукеры, які праходзіў з 22 па 26 студзеня 2003 года на міжнароднай арэне Кардыфа, у Кардыфе, Уэльс. Турнір стаў 12-м розыгрышам адкрытага чэмпіянату Уэльса, які праводзіцца штогод з 1992 году. Кампанія Regal у чарговы раз спансавала турнір. Прызавы фонд чэмпіянату склаў £597,200, з якіх £82,500 атрымаў пераможца.
Пераможцам турніру стаў Стывен Хендры з Шатландыі, які перайграў на свяім шляху да тытула Дамініка Дэйла (5:1), свайго суайчынніка Алана Мак-Мануса (5:4), Рода Лоўлера ў чвэрцьфінале (5:2), Марку Фу ў паўфінальным матчы (6:4) і Марка Уільямса ў фінальным паядынку (9:5). Такім чынам, 34-гадовы шатландзец выйграў свой трэці тытул адкрытага чэмпіянату Уэльса, стаўшы лідарам па колькасці перамог на гэтым спаборніцтве, 34-ы рэйтынгавы турнір у кар'еры, а таксама першы турнір з снежня 2001 года (пасля перамогі на адкрытым чэмпіянаце Еўропы).
Федаровіч
Федаровіч — прозвішча.
Жак Франсуа Бландэль
Біяграфія
Ён быў адным з найважнейшых выкладчыкаў архітэктуры Францыі 18 стагоддзі. Ён стварыў школу мастацтваў (École des Arts), дзе з 1740 года выкладаў курс архітэктуры. Да яго вучняў адносяцца Эцьен-Луі Буле, Жан-Франсуа Шальгрэн, Клод-Нікаля Леду, Уільям Чамберс і Ж.-Б. Вален-Дэламот.
У 1755 годзе Бландэль стаў членам акадэміі архітэктараў (Académie d’architectes) і прыдворным архітэктарам караля Людовіка XV.
Бландэль лічыцца адным з заснавальнікаў сучаснага гарадскога планавання. Ён вынайшаў формулу кроку для разліку прыступак.
IC 2746
IC 2746 — галактыка тыпу C (кампактная галактыка) у сузор’і Леў.
Удавенка
Удавенка — прозвішча.
Гімн Германіі
Песня Das Lied der Deutschen ("Песня немцаў", таксама вядомая як Das Deutschlandlied, "Песня Германіі") часткова ці цалкам выкарыстоўваецца ў якасці гімна Германіі з 1922 года. Па-за межамі Германіі "Песня немцаў" вядомая пад назвай Deutschland, Deutschland über alles ("Германія, Германія перадусім").
Музыка гімна была напісаная Ёзэфам Гайднам ў 1797 годзе, словы - Аўгустам Генрыхам Гофманам у 1841 годзе. З 1952 года гімнам ФРГ з'яўляецца трэці слупок гэтай песні. Словы, з якіх ён пачынаецца (Einigkeit und Recht und Freiheit, у перакладзе "Еднасць, Справядлівасць і Свабода"), таксама з'яўляюцца нацыянальным дэвізам Германіі.