cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ардэм Патапуцян
Біяграфія
Патапуцян вывучае перадачу сігналу. Ён унёс значны ўклад у ідэнтыфікацыю новых іённых каналаў і рэцэптараў, якія актывуюцца тэмпературай, механічнай энергіяй або павелічэннем аб’ёму клеткі. Патапуцян і яго калегі змаглі паказаць, што гэтыя іённыя каналы граюць выдатную ролю ў адчуванні тэмпературы, у адчуванні дотыку, у прапрыяцэпцыі, у адчуванні болю і ў рэгуляцыі сасудзістага тонусу. У пазнейшых працах выкарыстоўваюцца метады функцыянальнай геномікі для ідэнтыфікацыі і характарыстыкі механаадчувальных іённых каналаў (механатрансдукцыя).
Тэпцііўка
Тэпцііўка (Те́птіївка) — вёска ў Багуслаўскім раёне Кіеўскай вобласці Украіны.
NGC 1263
NGC 1263 (іншыя абазначэнні — MCG -3-9-15, PGC 12114) — галактыка ў сузор’і Эрыдан.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі новага агульнага каталога.
Віганела
Віганела (Viganella) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне П’емонт, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Вербана-Кузіа-Асола.
Насельніцтва складае 197 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 16 чал./км². Займае плошчу 13 км². Паштовы індэкс — 28030. Тэлефонны код — 0324.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
NGC 1669
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Брацкія могілкі (Ушачы)
Брацкія могілкі — вайсковае пахаванне ў гарадскім пасёлку Ушачы Віцебскай вобласці. Знаходзіцца на вуліцы Савецкай.
Апісанне
Сярод пахаваных — камісар партызанскай брыгады імя В. І. Чапаева, сакратар Ушацкага падпольнага райкама КП(б)Б Іван Фёдаравіч Каранеўскі, начальнік штаба партызанскай брыгады імя У. І. Леніна Аляксандр Кузьміч Ізафатаў, начальнік штаба атрада імя Л. М. Даватара партызанскай брыгады 2-й Ушацкай імя П. К. Панамарэнкі У. В. Ганчароў, начальнік пагранзаставы Ф. П. Кудраўцаў, трэці сакратар Ушацкага падпольнага райкама партыі С. Б. Брокар.
У 1958 годзе на могілках пастаўлены помнік — скульптура воіна і надмагільныя пліты.
Сэмюэль Кольт
Сэ́мюэль (Семюэль) Кольт (Самуі́л Кольт, Samuel Colt; Хартфард, штат Канектыкут — ) — амерыканскі збройнік, вынаходнік рэвальвера.
Фаміных
Фаміных — прозвішча.
Абрам Іосіфавіч Лур’е
Абрам Іосіфавіч Лур’е (, Бабруйск, Магілёўская вобласць — ) — беларускі эканаміст, спецыяліст у галіне эканамічнай тэорыі. Прафесар (1930).
Біяграфія
Скончыў у 1918 годзе юрыдычны факультэт Кіеўскага ўніверсітэта. Працаваў у 1918—1919 гадах загадчыкам аддзела адукацыі ў Бабруйскім павятовым выканаўчым камітэце, у 1921 годзе — загадчыкам арганізацыйнага аддзела Крымскага абласнога камітэта РКП(б), у 1922 годзе — загадчыкам аддзела ЦК КП(б)Б, у 1921—1924 гадах загадчыкам вучэбнай часці Цэнтральнай савецка-партыйнай школы Беларусі, у 1925—1932 гадах загадчыкам кафедры палітэканоміі Камуністычнага ўніверсітэта Беларусі, у 1932—1938 гадах загадчыкам кафедры палітэканоміі Вышэйшай камуністычнай сельскагаспадарчай школы Беларусі.
У 1925—1941 гадах быў загадчыкам кафедры палітэканоміі ў Беларускім дзяржаўным універсітэце. У 1941—1943 гадах загадчык кафедры марсізму-ленінізму Чувашскім педагагічным інстытуце, у 1943—1948 гадах ізноў у БДУ.
Навуковыя інтарэсы: тэорыя грошай; эканамічнае вучэнне К. Маркса; сацыялістычная індустрыялізацыя; картачная сістэма размеркавання асноўных прадуктаў харчавання і непрадуктовых тавараў; эканамічная адукацыя.
Радамышльскі раён
Радамышльскі раён (Радомишльський район) — адміністрацыйная адзінка на ўсходзе Жытомірскай вобласці Украіны. Адміністрацыйны цэнтр — Радамышль (Радомишль).
Утвораны ў 1923 годзе. Насельніцтва раёна на года складае 38275 чалавек, плошча — 1297 км².
Населеныя пункты
На тэрыторыі раёна размешчаны 1 горад раённага значэння, 2 пасёлкі гарадскога тыпу і 80 сёлаў.
Красны Дар
Кра́сны Дар (, Красный Дар) — аграгарадок у Чэрвеньскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Раваніцкага сельсавета.
Лань (рака)
Лань, Лунія — рака ў Мінскай і Брэсцкай абласцях Беларусі, левы прыток ракі Прыпяць.
Даўжыня ракі 147 км. Плошча вадазбору 2190 км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці каля 11,3 м³/с. Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,4 ‰. Агульнае падзенне ракі 79,2 м.
Назва
Форма «Лунія» звязаная з латышскім luns «твань», літоўскім liūnas «твань; покрыва моху над вадой у балоце або ля берага азёраў ці рэк, што зарастаюць». Далей да літоўскага liaunas «гнуткі, слабы» і значэння балотнай паверхні як няўстойлівай, гнуткай.
Гідранімічныя адпаведнікі — літоўскія рачныя і азёрныя назвы тыпу Liūnas.
У назве Лунія корань Lun- пашыраны з дапамогай балцкага гідранімічнага пашыральніка -ij-, як у балцкіх рачных назвах тыпу Vilkijà, Juodijà, *Sarija (> Сар’я).
У сучаснай літоўскай мове ў гэтага пашыральніка, раней шматфункцыйнага, захавалася функцыя ўтвараць зборныя назоўнікі (vyras «муж; мужчына» — vyrijà «мужчыны; мужы, мужжо»). Блізкі яму пашыральнік -ej- у водных назвах тыпу Мярэя, Асвея.
Недалёка ад утоку Луніі (Лані) у Прыпяць таксама ўцякаюць рэкі з балцкімі назвамі Ясельда, Піна, Цна.
Гідраграфія
Пачынаецца за 1,5 км на захад ад вёскі Габруны Нясвіжскага раёна, цячэ ў межах Капыльскай грады і нізіны Прыпяцкае Палессе. Вусце за 2 км вышэй ад вёскі Моршчынавічы Лунінецкага раёна.
У летні перыяд рэжым узроўняў рэгулюецца шлюзамі. Замярзае ў 1-й дэкадзе снежня, крыгалом у канцы сакавіка. Веснавы ледаход 4 сутак. На гідралагічны рэжым ракі моцна ўплывае вадасховішча Лактышы.
Даліна Лані ў верхнім цячэнні скрынкападобная (шырыня 1—1,5 км), на астатнім працягу невыразная. Пойма шырынёй 0,6—1 км, парэзаная меліярацыйнымі каналамі. Рэчышча каналізаванае, шырыня яго 4—8 м, у ніжнім цячэнні 15—20 м.
Асноўныя прытокі
Справа: Нача, Люта. Злева: Цапра, Балванка, Бабка.
На рацэ
Гарады: Клецк. Вадасховішчы: Лактышы.
Туныкы (Кіеўская вобласць)
Туныкы (Ту́ники) — вёска ў Багуслаўскім раёне Кіеўскай вобласці Украіны.
Эдмунд Спенсер
Э́дмунд Спе́нсер (англ. Edmund Spenser; к. 1552 —, ) — англійскі паэт, сучаснік Шэкспіра.
Дакладная дата нараджэння невядомая. Сын суконшчыка. Атрымаў адукацыю ў Кембрыджы. Некаторы час працаваў сакратаром у розных вяльможаў. У 1579—1580 Спенсер служыў у англійскім войску і ва ўзнагароду ў 1587 г. атрымаў ірландскі маёнтак, які дазволіў яму заняцца літаратурнай дзейнасцю. Вядомыя творы: «Каралева фей» (1596, незавершаная алегорыя хрысціянскіх дабрадзейнасцей), элегія «Дафнаіда» (1590), збор вершаў «Скаргі» (1591), паэмы «Праталаміён» (1596) і «Чатыры гімна» (1596). Стваральнік так званай спэнсеравае страфы, дзевяцірадкоўя, якім пазней пісалі Байран, Шэлі і Кітс. Ірландскае паўстанне 1598 года вымусіла яго пакінуць маёнтак і перабрацца ў Лондан, дзе ён і памёр.
Царква ў гонар абраза Божай Маці «Жыровіцкі» (Бярозаўка)
Царква ў гонар абраза Божай Маці «Жыровіцкі» — мураваны праваслаўны храм у горадзе Бярозаўка Лідскага раёна Брэсцкай вобласці. Знаходзіцца на вул. Дзяржынскага, 5.
Гісторыя
У жніўні 1991 года Філарэт благаславіў стварэнне праваслаўнай грамады. У 1991 годзе прыступілі да будаўніцтва храма, якое было скончана ў 1994 годзе. 6 снежня 1994 года епіскапам Канстанцінам храм быў асвячоны.
NGC 1266
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі новага агульнага каталога.
IC 4318
IC 4318 — галактыка тыпу Sc (кампактная спіральная галактыка) ў сузор’і Гідра.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Хахітва (Багуслаўскі раён)
Хахітва (Хохітва́) — вёска ў Багуслаўскім раёне Кіеўскай вобласці Украіны.
Сцефановіч
Сцефановіч — прозвішча.
NGC 1670
NGC 1670 (іншыя абазначэнні — MCG 0-13-16, ZWG 394.17, PGC 16107) — лінзападобная галактыка (S0) ў сузор’і Арыён.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Грыграва (Смаленская вобласць)
Грыграва (Григрево) — вёска ў Вяземскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Андрэйкаўскага сельскага паселішча.
Дорахава (Смаленская вобласць)
Дорахава (Дорохово) — вёска ў Вяземскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Андрэйкаўскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з кастрычніка 1941 года, вызвалена ў сакавіку 1943 года.
Купчына (гістарычны раён)
Купчына (Ку́пчино) — гістарычны раён на поўдні Санкт-Пецярбурга. На яго тэрыторыі размешчана некалькі муніцыпалітэтаў: «Купчына», «Георгіеўскі», «Балканскі», большая частка акругаў №72, 73 і №75, невялікая частка акругі «Волкаўскае».
На поўначы Купчына мяжуе з раёнам Волкава па вуліцы Фучыка. На ўсходзе адасабляецца Сафійскай вуліцай ад прамзоны раёна Абухава. На захадзе раён Купчына абмежаваны ад Маскоўскага раёна ракой Волкаўкай і лініяй Кастрычніцкай чыгункі. На поўдні за Купчына пачынаецца прамзона на тэрыторыі былога саўгаса Шушары.
Раён размешчаны ў Прынеўскай нізіне, у сярэднім цячэнні аднаго з паўднёвых прытокаў Нявы ракі Волкаўкі.
Пётр Андрэевіч Купрыянаў
Пётр Андрэевіч Купрыянаў (Пётр Андреевич Куприя́нов; 27 студзеня [8 лютага] 1893,  —, ) — савецкі хірург, акадэмік АМН СССР (1944), генерал-лейтэнант медыцынскай службы (1945). Лаўрэат Ленінскай прэміі (1960), Герой Сацыялістычнай Працы (1963).
Айсберг
Айсберг (Eisberg — «ледзяная гара») — вялікі масіў мацерыковага або шэльфавага лёду, які плавае ў акіяне, моры або ляжыць на мелі. Утвараецца ад абломвання ледавіка, што спускаецца ў ваду. Над вадой узвышаюцца да 70-100 метраў, большая частка аб'ёму (да 90 %) пад вадой. Асноўныя раёны ўтварэння айсбергаў — шэльфавыя ледавікі Антарктыды, астравы Канадскага Арктычнага архіпелага, Грэнландыя. Могуць служыць крыніцай прэснай вады пры буксіроўцы да засушлівых прыбярэжных раёнаў Аўстраліі, Паўднёвай Амерыкі, Афрыкі, Аравійскага паўвострава. Сутыкненне з айсбергам — прычына гібелі суднаў («Тытанік» у 1912, «Ханс Хедтафт» у 1959).
Сцяпан Сцяпанавіч Палонік
Сцяпан Сцяпанавіч Палонік (нар. , в. Вяляцічы, Барысаўскі раён, Мінская вобласць) — беларускі эканаміст. Доктар эканамічных навук (2005), прафесар (2012).
Біяграфія
Скончыў Беларускі дзяржаўны інстытут народнай гаспадаркі імя В. У. Куйбышава ў 1970 годзе па спецыяльнасці «Эканоміка», у 1987 годзе Мінскую вышэйшую партыйную школу. Працаваў у Беларускім дзяржаўным універсітэце на кафедры эканамічнаналітычнай эканомікі і эканаметрыкі эканамічнага факультэта, прафесар.
Навуковыя інтарэсы: дзяржаўнае прагназаванне, рэгуляванне; сацыяльна-эканамічнае развіццё; інвестыцыі; эканамічная бяспека.
Канектыкут
Кане́ктыкут, Кане́ктыкат (Connecticut) — штат на паўночным усходзе ЗША, які ўваходзіць у рэгіён Новая Англія. Сталіца — Хартфард, найбуйнейшы горад — Брыджпарт. Насельніцтва 3,406 млн чалавек (29-е месца ў ЗША; звесткі 2000). Назва штата паходзіць ад выраза на алганкінскай мове, які перакладаецца як «на доўгай рацэ, схільнай прылівам». Афіцыйная мянушка з 1959 года — Constitution State (Штат Канстытуцыі). Раней афіцыйнай мянушкай было Nutmeg State (Штат мускатнага арэха). Паштовае скарачэнне CT.
Геаграфія
На поўдні тэрыторыя штата амываецца водамі заліва Лонг-Айленд-Саўнд, на захадзе Канэктыкут мяжуе са штатам Нью-Ёрк, на поўначы — з Масачусетсам, на ўсходзе — з Род-Айлендам. Плошча штата складае 14,371 км² (48-е месца ў ЗША). Тэрыторыя падзяляецца на восем рэгіёнаў, у асноўным (хоць і не заўсёды) супадальных з васьмю ўваходных у Канэктыкут акруг. Тэрыторыя штата ў асноўным складаецца з лясоў. Бліжэй да поўдня трапляюцца багністыя месцы і пясчаныя пляжы. Урбанізацыя сканцэнтраваная ў асноўным на паўднёвым захадзе штата. На паўночным усходзе мясцовасць больш лясная і сельскагаспадарчая. Асноўная афіцыйная мянушка штата звязаная з тым, што ў 1639 годзе брытанская калонія Канэктыкут прыняла першую ў свеце канстытуцыю — «Асноўныя законы Канэктыкуту» (Fundamental Orders of Connecticut).
Гісторыя
Пасля Вайны за незалежнасць Амерыкі Канектыкут стаў адным з 13 штатаў, якія першымі ўвайшлі ў склад ЗША. Да 1875 года статус сталіцы Канэктыкута па чарзе пераходзіў ад Хартфарду да Нью-Хэйвену. Затым ён быў стала замацаваны за Хартфардам.
Гаіці
Гаі́ці (Ayiti, Haïti), Рэспу́бліка Гаі́ці (Repiblik Ayiti, République d’Haïti) — дзяржава ў Карыбскім моры, займае заходнюю частку вострава Гаіці і шэраг прылеглых невялікіх астравоў. Тэрыторыя — 27,8 тыс. кв. км. Насельніцтва — больш за 10 млн чалавек. Другая ў Карыбскім рэгіёне па колькасці насельніцтва пасля Кубы. Сталіца — Порт-о-Прэнс (каля 2,4 млн жыхароў). Насельніцтва пераважна негроіднае. Дзяржаўныя мовы — французская і крэольская, на якой гаворыць 85 % насельніцтва. Грашовая адзінка — гурд. Нацыянальнае свята — 1 студзеня — Дзень незалежнасці (1804). Адміністрацыйна-тэрытарыяльнае дзяленне — 10 дэпартаментаў. Найбяднейшая краіна Заходняга паўшар'я.
Этымалогія
Назва вострава з мовы індзейцаў таіна перакладаецца як «Горная краіна».
Геаграфічнае становішча
Займае заходнюю частку (35 % плошчы) аднайменнага вострава і прыбярэжныя астравы, найбуйнейшыя з якіх - Тарцю, раней Тартуга (на поўнач ад вострава Гаіці), Ганаў (у заліве Ганаў), Ваш (на поўдні). Трэцяя па плошчы дзяржава Антыльскіх астравоў. На поўначы абмываецца Атлантычным акіянам, а на поўдні - Карыбскім морам. На захадзе ў востраў удаецца заліў Ганаў. Ўсходнюю частка вострава займае Дамініканская Рэспубліка, адзіная краіна, з якой у Гаіці ёсць сухапутная мяжа (360 км). Ад Кубы адасоблена Наветреным пралівам.
Прырода
Востраў размешчаны ў зоне сутыкнення Паўночна-Амерыканскай і Карыбскай літасферных пліт, што абумовіла горны рэльеф і высокую сейсмічнасць тэрыторыі (самы моцны землятрус адбыўся ў 2010). Рэльеф Гаіці ўяўляе сабой чаргаванне сярэдневысокіх моцна расчлененых гор і нізін. Усе горныя хрыбты маюць больш высокі працяг у дамініканскай частцы вострава Гаіці. Хрыбты поўначы (Паўночных хрыбет) і поўдня (хрыбет Ла-Сёль) фармуюць паўастравы. Да гор Ла-Сёль належыць вышэйшы пункт Гаіці Ла-Сёль (2680 м). Да заліва Ганаў прымыкае пласкагор'е Плато-Сантраль. З карой выветрывання звязаны паклады баксітаў.
Клімат — трапічны пасатны. Сярэднегадавая тэмпература складае каля +25 ° С. Для Гаіці характэрны летні максімум ападкаў з пікамі ў красавіку-чэрвені і верасні-кастрычніку; на падветраных схілах выпадае 500-800 мм ападкаў у год, у той час як на наветреных схілах — да 2500 мм. У Гаіці часта завітваюць разбуральныя трапічныя ўраганы («Іван» і «Жанна» ў 2004 годзе).
З Дамініканскіх гор у заліў Ганаў сцякае рака Артыбаніт, на ёй пабудавана вадасховішча Пялігр.
Расліннасць падветраных схілаў — кактусы, багаткі, пальма сабаль; унутраныя даліны пакрываюць саваны з хвоямі. У гарах поўдня — вільготныя трапічныя лясы (махагоні, дальбергія). З млекакормячых — агуці і завезеныя для барацьбы з пацукамі мангусты. Сустракаюцца тры віды кракадзілаў.
Дакалумбавы перыяд
Востраў Гаіці (Эспаньёла) быў населены прыблізна з 5000 года да н.э. групай індзейцаў, якія, як мяркуецца, прыбылі з Цэнтральнай ці Паўднёвай Амерыкі. Сярод гэтых ранніх пасяленцаў былі народы Сібанеі, а за імі — Таіна, якія размаўлялі на аравакскіх мовах, элементы якіх захаваліся ў Гаіцянскай крэольскай мове.
Іспанская каланізацыя (1492–1625)
Востраў, заселены плямёнамі аравакаў (зборная назва - таіна), быў адкрыты 6 снежня 1492 года Хрыстафорам Калумбам і названы ім Эспаньола («Маленькая Іспанія»); падчас другога плавання Калумба тут была заснавана першая іспанская калонія ў Новым Свеце (Ла-Навідад). «Я загадаў пабудаваць вежу, крэпасць і вялікі склеп, - пісаў Калумб ў журнале. - Я ўпэўнены, што мае людзі здольныя скарыць увесь востраў ... бо насельніцтва голае, без зброі і вельмі баязлівае ». Аднак «голыя» індзейцы аказалі супраціў іспанскім канкістадорам і ў той жа год спалілі Ла-Навідад. У XVI—XVII стагоддзях індзейскае насельніцтва востава вымерла.
Французская каланізацыя (1625–1804)
У 1697 годзе быў падпісаны Рейсвейкскі мір, паводле якога заходняя частка вострава адышла да Францыі пад назвай Санта-Дамінга, а ўсходняя частка засталася ў Іспаніі. Французы разбілі плантацыі цукровага трыснягу, для якіх завозілі рабоў з афрыканскіх калоній. У 1795 годзе Францыя атрымала кантроль над усім востравам.
Гаіцянская рэвалюцыя (1791–1804)
Гаіці заваёўвае незалежнасць ад Францыі ў 1804 годзе ў ходзе паспяховай гаіцянскай рэвалюцыі (1791-1804) і становіцца другой пасля ЗША незалежнай дзяржавай у Амерыцы і першай у свеце рэспублікай на чале з чарнаскурымі.
Перыяд незалежнасці
У 1804-1806 была імперыяй на чале з Жан-Жакам Десалінам (Жак Першы), а ў 1806-1820 рэспубліка суіснавала з каралеўствам (кароль Анры Крыстаф). У 1808 годзе Іспанія зноў вярнула сабе ўсходнюю частку вострава. У 1822 годзе Гаіці вяртае пад свой кантроль тольки вызваліўшуюся ад Іспаніі Дамінікану і валодае ёй да канчатковага "разводу" ў 1844, калі ў выніку антыгаіцянскага паўстання ва ўсходняй частцы вострава была абвешчана Дамініканская Рэспубліка. 1849 - 1859 - Другая Імперыя (імператар Фаустын Першы). 1915-1934 - акупацыя Гаіці войскамі ЗША. У 1957 годзе пасаду прэзідэнта Гаіці заняў былы міністр аховы здароўя, змагар з тыфам Франсуа Дзювалье, які пасля стаў дыктатарам. Апорай яго ўлады былі Тантон-Макуты - карныя паліцэйскія атрады. У міжнароднай супольнасці Дзювалье атрымаў вядомасць пад мянушкай Папа Док.
У 1971 годзе ўладу ўспадкаваў ягоны сын, двадцацігадовы Жан-Клод Дзювалье (Бэйбі Док). Ён не быў настолькі жорсткім і бескампрамісным, як бацька, і ў 1986 годзе рэжым клана Дзювалье быў зрынуты.
Першыя ў гісторыі Гаіці свабодныя прэзідэнцкія выбары, якія адбыліся ў 1990 г. прынеслі перамогу святару Ж.-Б. Арыстыду. Аднак у 1991 г. у Гаіці ізноў адбыўся ваенны пераварот, у выніку якога ён быў выгнаны з краіны. Пасля ўводу ў Гаіці на аснове рэзалюцыі Савета Бяспекі (СБ) ААН шматнацыянальных сіл для падтрымання парадку і стабільнасці атрымалася дабіцца добраахвотнага сыходу путчыстаў. На выбарах 1995 г. перамогу атрымаў створаны Ж.-Б. Арыстыдам (апорай якому служыла «Армія канібалаў») палітычны рух «Лавалас». Прэзідэнтам стаў яго кандыдат Рэне Прэваль. Аднак рух раскалоўся на прыхільнікаў Арыстыда — Прэваля («Сям’я Лавалас») і апазіцыю, якая паўстала ў выніку аб’яднання неаднастайных па сваім складзе палітычных груп і няўрадавых арганізацый. Выбары 2000 выйграў Ж.-Б. Арыстыд, які, знаходзячыся ў улады ў 2001—2003, не змог забяспечыць нацыянальнае прымірэнне, утаймаваць злачыннасць, рашыць складаныя ўнутрыпалітычныя і сацыяльна-эканамічныя праблемы. 2004 г. — мяцеж Арміі канібалаў, з удзелам былых вудуісцкіх узброеных фарміраванняў — былых Тантон-Макутаў, падтрыманы Францыяй ды ЗША, Арыстыд быў эвакуяваны ў ЦАР.
У 2004 г. СБ ААН прыняў рэзалюцыю № 1529, на падставе якой у Гаіці былі ўведзеныя Часовыя шматнацыянальныя сілы, а з 1 чэрвеня 2004 наўзамен іх разгорнутая Місія ААН па стабілізацыі ў Гаіці (МААНСГ). У выніку, першым чынам, яе мэтанакіраванай працай атрымалася некалькі падвысіць узровень бяспекі ў краіне і правесці 7 лютага 2006 г. прэзідэнцкія выбары, перамогу на якіх атрымаў Р. Прэваль. У 2011 перамогу на выбарах атрымлівае музыка Мішэль Мартэі.
Дзяржаўны лад
Паводле канстытуцыі 1987 выканаўчая ўлада ажыццяўляецца ўрадам на чале з прэзідэнтам, абіраным шляхам прамых і таемных выбараў на 5-гадовы тэрмін без права перавыбрання на другі тэрмін запар, але можна пераабраць прэзідэнта з інтэрвалам у 5 гадоў.
Заканадаўчая ўлада — парламент (Нацыянальная асамблея), які складаецца з Сената і Палаты дэпутатаў (30 сенатараў, 99 дэпутатаў, абіраюцца па сістэме, што працуе ў Злучаных Штатах). У цяперашні час у Гаіці маецца каля 30 палітычных партый і аб’яднанняў.
Насельніцтва
Другая па колькасці насельніцтва Карыбскае дзяржава. Пры прагназаванні паказчыкаў для насельніцтва Гаіці (працягласць жыцця, дзіцячая смяротнасць і т.п.) эксперты ўлічваюць наступствы СНІДу (заражанасць ВІЧ - больш за 2 % насельніцтва). Натуральны прырост 1,35 % (2017), міграцыйны - -0,2 %. Каля 1 млн гаіцян пражываюць у ЗША, 0,8 млн - у Дамініканскай Рэспубліцы. Палова насельніцтва маладзей за 20 гадоў. Сярэдняя працягласць жыцця ў 2017 склала 64 гады. Дзіцячая смяротнасць - каля 46,8 на 1000 чал (2017), вышэй толькі ў Афрыцы.
У 1789 на востраве пражывалі 36 тыс. белых і каля паўмільёна чарнаскурых, а таксама 28 тыс. вольных мулатаў. Прапорцыі расавых груп праз дзвесце гадоў не змяніліся. Дзяржаўныя мовы - французская і гаіцянская крэольская. Па дадзеных на 2017 год каля 54,7 % гаіцян вызнаюць каталіцтва, у той час як пратэстанты складаюць каля 28,5 % насельніцтва (баптысты 15,4 %, пяцідзясятнікі 7,9 %). Вуду, рэлігія з афрыканскімі каранямі, паўстала ў каланіяльныя часы, калі рабы былі вымушаныя маскіраваць сваіх лоа або духаў пад рымска-каталіцкіх святых, па-ранейшаму практыкуецца некаторымі гаіцянамі. Дакладную колькасць адэптаў вуду назваць складана праз сінкрэтызм культу з каталіцтвам. Насельніцтва Гаіці размешчана даволі раўнамерна, вялікая шчыльнасць ў раёнах буйных гарадоў. Урбанізацыя - 61% (2017). У агламерацыі Порт-о-Прэнс пражывае 2,44 млн чалавек. (2015), у Кап-Айцьене - 534 тысячы. Узровень пісьменнасці - 60,7 % (2015).
Эканоміка
Гаіці - адна з самых бедных, нестабільных краін свету, самая бедная краіна Амерыкі і Заходняга паўшар'я. Эканоміка Гаіці да гэтага часу не акрыяла ад наступстваў землятрусу 2010 і эпідэміі халеры, што рушыла за ім. У год пасля землятрусу галадалі 58 % гаіцян. Асноўная крыніца валютных даходаў краіны - грашовыя пераводы ад эмігрантаў (25 % ВУП, удвая больш за даходы ад экспарту). Вялікае значэнне для эканомікі мае міжнародная дапамога.
Прамысловасць развіта слаба, хоць у Гаіці маюцца паклады медных і малібдэнавых руд, золата, серабра, баксітаў. У малой колькасці здабываюцца баксіты і золата. У 1960-я Пялігрская ГЭС выпрацоўвала амаль усю неабходную электраэнергію, сёння яе доля не перавышае і траціны (у асноўным з-за змяншэння расходу вады ў рацэ і заглейвання вадасховішча). Галоўныя галіны прамысловасці - цукровая, мукамольная, тэкстыльная (дае 80% экспартных паступленняў).
У сельскай гаспадарцы занята 38 % насельніцтва (2010). У даліне ракі Артыбаніт знаходзіцца асноўны раён вырошчвання збожжавых культур (рыс, кукуруза, сорга). Вырошчваюцца таксама кава, манга, цукровы трыснёг. Гаіці - сусветны лідар па вырошчванні веціверу - травы, з каранёў якой атрымліваюць эфірны веціверавы алей, які выкарыстоўваецца ў касметалогіі. Высечка лясоў прывяла да катастрафічнай эрозіі некалі ўрадлівых глеб. Драўніна выкарыстоўваецца як паліва і як сыравіна для лёгкай прамысловасці.
На ЗША прыходзіцца 50% знешняга гандлю. Іншыя важныя партнёры - краіны Еўрасаюза, Канада, Дамініканская Рэспубліка. Імпарт пераважна складаецца з прадуктаў харчавання і паліва.
Трыглаў (міфалогія)
Трыгла́ў (Triglav) — бажаство ў міфалогіі балтыйскіх славян.
Паказваецца альбо як трохгаловы чалавек, альбо як чалавек з трыма казлінымі галовамі. Галовы сімвалізавалі ягоную ўладу над трыма царствамі: небам, зямлёй і падземным светам. Да атрыбутаў Трыглава належаць чорны конь і дуб. Падчас варажбы жрацы тройчы вадзілі каня, які павінен быў прадказваць будучыню, праз дзевяць дзідаў, пакладзеных на зямлю.
Некаторыя даследчыкі звязваюць Трыглава з іншым славянскім бажаством Траянам.
На тэрыторыі Беларусі абломак трохтварага ідала знойдзены паблізу вёскі Багуслаўцы Пружанскага раёна і ля вёскі Млыны Камянецкага раёна Брэсцкай вобласці.
Паводле некаторых меркаванняў, горы Трыглаў у Славеніі і Троглаў у Босніі і Герцагавіне названыя ў гонар Трыглава. Таксама яго імя носіць астэроід 2522 Трыглаў.
Стрымер
Стры́мер, стужачны накапляльнік (ад streamer — доўгая вузкая стужка) — адзін з накапляльнікаў інфармацыі для ЭВМ, запамінальная прылада паслядоўнага запісу на магнітную стужку.
Стрымеры прызначаны для аператыўнага і архіўнага захоўвання, рэзервовага капіравання вялікіх аб’ёмаў інфармацыі. Канструктыўна стрымер складаецца з прылады запісу і счытвання інфармацыі і носьбіта інфармацыі (магнітнай стужкі). Адрозніваюцца па тыпу картрыджа (касеты) з магнітнай стужкай, відам магнітных галовак, колькасці дарожак запісу і спосабу запісу (лінейны або нахільна-строкавы), стандартам сціскання даных. Прынцып дзеяння стрымераў аналагічны магнітафону (іх часам называюць лічбавымі магнітафонамі ). Для захоўвання вялікіх аб’ёмаў дадзеных на аснове стрымераў арганізуюцца стужачныя бібліятэкі.
Станам на снежань 2020 года дасягнута шчыльнасць запісу 317 ГБ на квадратны дзюйм. Кампаніі IBM і Fujifilm распрацавалі стужачны накапляльнік, здольны змяшчаць 580 ТБ інфармацыі.
Добрыя якасці і недахопы
Стрымеры валодаюць вялікай ёмістасцю, нізкім коштам і шырокімі ўмовамі захоўвання інфармацыйнага носьбіта (картрыджа), стабільнасцю працы, добрай надзейнасцю, нізкім энергаспажываннем у стужачнай бібліятэцы вялікага аб’ёму.
Недахопы стрымераў — параўнальна высокі кошт прылады запісу і вялікі час доступу да даных, паколькі магнітную стужку даводзіцца перамотваць датуль, пакуль не будзе знойдзены патрэбны файл.
Сербалужыцкі Сокал
Сербалужыцкі Сокал (Serbski Sokoł) — спартыўнае таварыства лужыцкіх сербаў.
Гісторыя
У 1930 годзе Сербскі Сокал быў падзелены па рэлігійнай прыкмеце на дзве часткі — на каталіцкае і лютэранскае аддзяленні.
Арганізацыя дзейнічала да 1933 года, калі была распушчана нацыстамі. У 1949 годзе ўрад ГДР адмовіўся даць дазвол на адраджэнне Сербскага Сокала.
Дзейнасць Сербскага Сокала была адроджана ў 1993 годзе ў Горках па ініцыятыве Юрыя Фрэнцла, прэзідэнта каманды DJK Sokoł Ralbicy/Hórki. Юрый Фрэнцл быў членам даваеннай арганізацыі Сербскі Сокал да 1933 года.
Баранавіцкая вобласць
Бара́навіцкая вобласць — адміністрацыйная адзінка на тэрыторыі Беларускай ССР, існавала з 4 снежня 1939 па 8 студзеня 1954, калі была скасавана падчас працэсу ўзбуйнення абласцей. Адміністрацыйны цэнтр — горад Баранавічы.
Гісторыя
Першапачаткова на месцы Навагрудскага ваяводства пасля далучэння Заходняй Беларусі да БССР плаваналася ўтварыць Навагрудскую вобласць з цэнтрам у Навагрудку. Такая прапанова маецца ў пастанове ЦК КП(б)Б «Пра вобласці і абласныя цэнтры Заходняй Беларусі» ад 19 лістапада 1939 года, пры гэтым яшчэ 2 лістапада было створана ўпраўленне НКУС па Навагрудскай вобласці. Аднак, пазней было вырашана цэнтр вобласці размясціць у Баранавічах, і 4 снежня 1939 года сярод іншых абласцей на тэрыторыі Заходняй Беларусі была ўтворана і Баранавіцкая вобласць.
Пасля ліквідацыі вобласці адміністрацыйныя раёны ўвайшлі ў склад Брэсцкай, Гродзенскай, Мінскай і Маладзечанскай абласцей. Горад Баранавічы ўвайшоў у склад Брэсцкай вобласці.
Адміністрацыйны падзел
Першапачаткова вобласць дзялілася на 8 паветаў: Баранавіцкі, Валожынскі, Лідскі, Нясвіжскі, Навагрудскі, Слонімскі, Стаўбцоўскі і Шчучынскі. У 1940 паветы былі скасаваныя, а вобласць падзялілі на раёны: Быценскі, Валеўскі, Васілішкаўскі, Валожынскі, Воранаўскі, Гарадзішчанскі, Дзятлаўскі, Жалудоцкі, Зэльвенскі, Івянецкі, Іўеўскі, Клецкі, Казлоўшчынскі, Лідскі, Любчанскі, Ляхавіцкі, Мірскі, Мастоўскі, Нясвіжскі, Навагрудскі, Навамышскі, Радунскі, Слонімскі, Стаўбцоўскі, Шчучынскі і Юрацішкаўскі. У канцы года Валеўскі раён быў пераіменаваны ў Карэліцкі.
У 1954 у Гродзенскую вобласць былі перададзеныя Васілішкаўскі, Воранаўскі, Жалудоцкі, Зэльвенскі, Іўеўскі, Лідскі, Любчанскі, Мірскі, Мастоўскі, Радунскі і Шчучынскі раёны, а Валожынскі, Івянецкі і Юрацішкаўскі раёны адышлі да Маладзечанскай вобласці, Нясвіжскі, Стаўбцоўскі, Клецкі ўвайшлі ў склад Мінскай вобласці.
Ізабары
Ізаба́ры (ἴσος (isos) — «аднолькавы» + (baros) — «вага») — ядры хімічных элементаў з аднолькавай колькасцю нуклонаў, але з рознай колькасцю пратонаў. Напрыклад, 4Ве10; 5В10; 6С10.
Віньёнэ
Віньёнэ (Vignone) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне П’емонт, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Вербана-Кузіа-Асола.
Насельніцтва складае 1206 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 402 чал./км². Займае плошчу 3 км². Паштовы індэкс — 28050. Тэлефонны код — 0323.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы Марцін Турскі.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
Чайкы (Багуслаўскі раён)
Чайкы (Чайки́) — вёска ў Багуслаўскім раёне Кіеўскай вобласці Украіны.
Малінаўка (Раваніцкі сельсавет)
Малі́наўка (, Малиновка) — вёска ў Чэрвеньскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Раваніцкага сельсавета.
Рэгуляцыя дыхання
Регуляцыя дыхання - узгодненае нейрагумаральнае кіраванне дыхальнымі мышцамі, якія паслядоўна здзяйсняюць дыхальныя цыклы - удых і выдых. Вядучая роля ў рэгуляцыі дыхання належыць дыхальнаму цэнтру (ДЦ). Па сучасных прадстаўленнях дыхальны цэнтр - гэта складаная шматузроўневая сукупнасць нейронаў, якія забяспечваюць аўтаматычную і адвольную рэгуляцыю дыхання і яго прыстасаванне да ўмоў існавання. ДЦ падзяляюць на чатыры ўзроўні арганізацыі - аддзелы мозга. Яго функцыі даследаваў у 1885 годзе М.А. Міслаўскі, а у 1923 годзе Лумсдан даказаў, што у вобласці ДЦ прадаўгаватага мозгу размешчаны інспіратарны (адказвае за ўдых) і экспіратарны (адказвае за выдых) аддзелы, а ў вобласці варола моста - цэнтр рэгуляцыі іх актыўнасці.
Сайты па тэме
http://kineziolog.bodhy.ru/content/regulyaciya-dyhaniya
Сяргей Іванавіч Законнікаў
Сяргей Іванавіч Законнікаў (нар., в. Слабада, ) — беларускі паэт, публіцыст, журналіст, грамадскі дзеяч.
Біяграфія
Скончыў філалагічны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта ў 1969 г. У 1969—1970 гг. выкладаў беларускую мову і літаратуру ў Клетнаўскай сярэдняй школе Барысаўскага раёна. Пасля — супрацоўнік ушацкай раённай газеты «Патрыёт» (1970—1971), сакратар Ушацкага райкама камсамолу (1972—1975). З сакавіка 1975 г. — карэспандэнт, загадчык аддзела газеты «Чырвоная змена», з кастрычніка 1975 г. — карэспандэнт газеты «Звязда». З 1978 г. — інструктар, з 1979 г. — загадчык сектара мастацкай літаратуры аддзела культуры ЦК КПБ, з 1986 г. па 2002 г. — галоўны рэдактар часопіса «Полымя». Член Беларускага ПЭН-цэнтра з 1989 г.
З 1977 г. — член Саюза пісьменнікаў СССР. З 1990 г. — член Рады Саюза беларускіх пісьменнікаў.
Пераклаў на беларускую мову паасобныя творы расійскіх, украінскіх, грузінскіх і літоўскіх паэтаў.
Вядзе пастаянную рубрыку «Пункт гледжання» ў газеце «Свободные новости плюс». Член Цэнтральнай рады партыі «Беларуская сацыял-дэмакратычная Грамада».
Жданава (Вяземскі раён)
Жданава (Жданово) — вёска ў Вяземскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Андрэйкаўскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з кастрычніка 1941 года, вызвалена ў сакавіку 1943 года.
IC 4319
IC 4319 — галактыка тыпу Sbc (кампактная выцягнутая спіральная галактыка) ў сузор’і Гідра.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Дамбулак
Дамбулак (Dambulaq) — сяло ў Лачынскім раёне Азербайджанскай Рэспублікі.
Пётр Сцяпанавіч Купалаў
Пётр Сцяпанавіч Купалаў (1 (13) кастрычніка, 1888, цяпер Віцебская вобласць —, ) — савецкі фізіёлаг, вучань Івана Пятровіча Паўлава, акадэмік Акадэміі медыцынскіх навук СССР (1946), заслужаны дзеяч навукі РСФСР (1943).
Фізіёлаг, спецыяліст па фізіялогіі і паталогіі вышэйшай нервовай дзейнасці. Укараніў ўласную методыку сітуацыйных умоўных рэфлексаў. З 1946 г. акадэмік АМН СССР. У 1931-52 гадах — загадчык кафедрай нармальнай фізіялогіі 1-га ЛМІ, у 1930-48 гадах = загадчык лабараторыяй фізіялогіі Дзяржаўнага рэнтгеналагічнага інстытута. У 1941-44 гадах у эвакуацыі ў Томску.
NGC 1269
NGC 1269 (іншыя абазначэнні — NGC 1291, ESO 301-2, MCG -7-7-8, AM 0315-411, IRAS03154-4117, PGC 12209) — галактыка ў сузор’і Эрыдан.
Гэты аб’ект занесены ў новы агульны каталог некалькі разоў, з абазначэннямі NGC 1269, NGC 1291. Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі новага агульнага каталога.
Характарыстыкі
NGC 1269 — вялікая, павернутая да зямнога назіральніка "тварам", спіральная галактыка тыпу SBa. Назіранні паказалі, што малекулярныя аблокі, якія складаюцца з нейтральнага вадароду, сканцэнтраваны, галоўным чынам, у вобласці кольца, пашыраючыся далёка за межы бачнага дыяпазону.
Раманіўскі раён
Раманіўскі раён (Романівський район) — адміністрацыйная адзінка на паўночным усходзе Жытомірскай вобласці Украіны. Адміністрацыйны цэнтр — Раманіў (Романів).
Утвораны ў 1923 годзе. Насельніцтва раёна на года складае 28815 чалавек, плошча — 927,9 км².
Адміністрацыйны падзел
Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складаецца з 3 пасялковых і 22 сельскіх саветаў.
Населеныя пункты
На тэрыторыі раёна размешчаны 3 пасёлкі гарадскога тыпу і 60 сёлаў.
NGC 1671
NGC 1671 (іншыя абазначэнні — IC 395, UGC 3178, MCG 0-13-15, ZWG 394.16, PGC 16095) — лінзападобная галактыка (S0) ў сузор’і Арыён.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
73-мм гармата 2А28
2А28 «Гром» — савецкая гладкаствольная гарматна-пускавая ўстаноўка. Распрацавана ў Тульскім цэнтральным канструктарска-даследчым бюро спартовай і паляўнічай зброі пад кіраўніцтвам Сіліна В.І., да прыняцця на ўзбраенне мела ўнутранае пазначэнне ТКБ-04.
Апісанне канструкцыі
Асноўным прызначэннем гарматы 2А28 з’яўляецца барацьба з браняванымі аб’ектамі такімі як танкі, самаходнымі ўсталёўкамі і іншай браняванай тэхнікай. Таксама гармата можа выкарыстоўвацца для прыгнечання жывой сілы праціўніка, накрытай у лёгкіх палявых хованках ці ў збудаваннях з цэглы.
Гармата 2А28 гладкаствольная. Для прадухілення адкату выкарыстоўваюцца гідраўлічныя супрацьадкатныя гарматы канцэнтрычнага тыпу. Для памяншэння загазаванасці баявога аддзялення замыканне і адмыканне канала ствала — клінавае. Аўтаматыка гарматы працуе на прынцыпе аддачы ствала. У канцы накату адбываецца выкіданне стрэлянай гільзы з каморы гарматы. Пры выхадзе з ладу поўаўтаматыкі у гармаце прадугледжаны рэжым ручнога зараджання. Пры стрэле з гарматы адбываецца ўзгаранне электракапсуля стрэлу. Узгаранне вырабляецца ад бартавой сеткі баявой машыны. Прадугледжана таксама выкарыстанне дадатковай крыніцы сілкавання ў выглядзе генератара-дублёра.
Ствол гарматы 2А28 — манаблок. Ствол ушрубаваны ў казённік, у якім усталяваны клінавая засаўка. Для ўтрымання засаўкі у адкрытым становішчы і выманні з каморы стрэляных гільзаў у казённіку ўсталяваныя выкідальнікі. Пры гэтым гільзы з дапамогай адсякальніка накіроўваюцца ў спецыяльны гільзазбіральнік. Для ажыццяўлення адкату гарматы падчас стрэлу і наступнага накату адкатных частак на 2А28 усталяваны гідранакатнік. Гідранакатнік складаецца з двух цыліндраў паміж якімі прапіхваецца вадкасць з дапамогай спецыяльнага поршня.
У наменклатуру боепрыпасаў уваходзяць стрэлы ПГ-9 (індэкс ГРАУ — 7П3) і стрэлы ОГ-15В (індэкс ГРАУ — 7П5). Стрэлы ПГ-9 складаюцца з дзвюх частак: гранаты з кумулятыўным зарадам і парахавога зарада. З дапамогай парахавога зарада граната выстрэльваецца з гарматы з хуткасцю 400 м/с, затым уключаецца рухавік гранаты, які разганяе яе да 665 м/с. Пры сутыкненні з цэллю граната прабівае браню накіраванай кумулятыўнай бруёй. Пры вышыні цэлі 2 метра далёкасць прамога стрэлу гранатай ПГ-9 складае 765 метраў, а максімальная далёкасць 1300 метраў. Для барацьбы з пяхотай праціўніка выкарыстоўваецца аскепкава-фугасны стрэл ОГ-15В з максімальнай далёкасцю 4400 метраў.
Мадыфікацыі
На базе гарматы 2А28 была распрацавана гармата 2А41 «Паланіца» з падоўжаным ствалом для ўсталёўкі ў даследчых баявых машынах пяхоты Аб'ект 768 і Аб'ект 681.
Вуліца Свярдлова (Магілёў)
Вуліца Свярдлова (улица Свердлова)  — вуліца ў паўднёва-заходняй частцы Магілёва.
Гісторыя
Вуліца існавала ў Задубравенскім пасадзе з XVII ст. Гістарычная назва Успенская вуліца ад Успенскай царквы, якая знаходзілася ў пачатку вуліцы каля Дняпра. У савецкі час перайменаваная ў гонар рэвалюцыянера, савецкага і партыйнага дзеяча Якава Свярдлова.
Успенская царква пацярпела ў час Вялікай Айчыннай вайны, у 1950-я гады была знесена савецкімі ўладамі.
Забудова
Забудавана пераважна дамамі сядзібнага тыпу.
Версальскі дагавор
Версальскі мірны дагавор 1919 года — пагадненне, якое афіцыйна завяршыла Першую сусветную вайну 1914—1918 гадоў. Падпісаная 28 чэрвеня 1919 года ў Версальскім палацы (Францыя) Злучанымі Штатамі Амерыкі, Вялікабрытаніяй, Францыяй, Італіяй і Японіяй, а таксама Бельгіяй, Балівіяй, Бразіліяй, Кубай, Эквадорам, Грэцыяй, Гватэмалай, Гаіці, Хіджазам, Гандурасам, Ліберыяй, Нікарагуа, Панамай, Перу, Польшчай, Партугаліяй, Румыніяй, Каралеўствам сербаў, харватаў і славенцаў, Сіямам, Чэхаславакіяй і Уругваем з аднаго боку, і Германіяй — з іншага. Мірныя дагаворы паміж краінамі Антанты і іншымі дзяржавамі, якія ваявалі на франтах Першай сусветнай вайны на баку Германіі, былі падпісаны пазней: з Аўстрыяй (Сен-Жэрменскі дагавор (1919)) — 10 верасня 1919 года, з Балгарыяй (Нёйіскі дагавор) — 27 лістапада 1919 года, Венгрыяй (Трыанонскі дагавор) — 4 чэрвеня 1920 года, Асманскай імперыяй (Сеўрскі мірны дагавор) — 10 жніўня 1920 года. Пазней Сеўрскі мірны дагавор 1920 года быў заменены Лазанскім мірным дагаворам 1923 года — адным з асноўных выніковых дакументаў Лазанскй канферэнцыі 1922-1923 гадоў, падпісаных 24 ліпеня 1923 года Вялікабрытаніяй, Францыяй, Італіяй, Японіяй, Грэцыяй, Румыніяй, Каралеўствам Сербаў, Харватаў і Славенцаў, з аднаго боку, і Турцыяй — з другога. Дзеянне Версальскага мірнага дагавора ўступіла ў сілу 10 студзеня 1920 года, пасля ратыфікацыі яго Германіяй і чатырма галоўнымі саюзнымі дзяржавамі — Вялікабрытаніяй, Францыяй, Італіяй і Японіяй. Сярод краін, якія падпісалі мірны дагавор, тры дзяржавы — ЗША, Хіджаз і Эквадор — пазней адмовіліся яго ратыфікаваць. У сувязі з нежаданнем ЗША звязваць сябе ўдзелам у Лізе Нацый, у якой на той момант пераважаў уплыў Вялікабрытаніі і Францыі і статут якой быў складовай часткай Версальскага мірнага дагавора, Сенат ЗША адмовіўся ратыфікаваць дадзены мірны дагавор. Пазней, у жніўні 1921 года, дыпламаты ЗША заключылі з Германіяй асаблівы дагавор, практычна ідэнтычны Версальскаму мірнаму дагавору, які, аднак, не змяшчаўшае артыкулаў, якія тычацца Лігі Нацый.
Умовы дагавора
Нягледзячы на дзеянне перамір'я, падпісанага з Германіяй 11 лістапада 1918 года і фактычнага заканчэння баявых дзеянняў (вайны) спатрэбілася яшчэ шэсць месяцаў перагавораў у рамках Парыжскай мірнай канферэнцыі 1919-1920-х гадоў. Перагаворы паміж сіламі саюзнікаў пачаліся 18 студзеня 1919 года ў зале de l'Horloge ў будынку Міністэрства замежных спраў Францыі на Quai d'Orsay (Парыж). Першапачаткова ў перамовах прымалі ўдзел 70 дэлегатаў з 27 краін. Пасля паражэння прадстаўнікі Германіі, Аўстрыі і Венгрыі былі выключаны з перагавораў. Прадстаўнікі Расіі таксама былі выключаны з перагаворнага працэсу, паколькі Расія ў 1918 годзе правяла перагаворы сепаратнага міру з Германіяй, паводле ўмоў якіх Германія атрымала значную частку зямлі і рэсурсаў у Расіі. Да сакавіка 1919 года найбольш важная роля ў ходзе надзвычай складанай і практычна сакрэтнай падрыхтоўкі перагаворнага працэсу, а таксама выпрацоўкі цяжкіх умоў мірнага дагавора адводзілася рэгулярным сустрэчам «Савета дзесяці», у які ўвайшлі кіраўнікі ўрадаў і міністры замежных спраў пяці асноўных краін-пераможцаў: Вялікабрытаніі, Францыі, ЗША, Італіі і Японіі. У далейшым высветлілася, што стварэнне незвычайнай кааліцыі «Савета дзесяці» аказалася занадта грувасткім і фармальным мерапрыемствам для эфектыўнага прыняцця рашэнняў — прадстаўнікі Японіі і міністры замежных спраў большасці іншых краін удзельніц канферэнцыі перасталі прымаць удзел у асноўных сустрэчах. Такім чынам, у ходзе перагавораў у рамках Парыжскай мірнай канферэнцыі засталіся толькі прадстаўнікі «вялікай чацвёркі». Пасля таго, як былі адхілены тэрытарыяльныя дамаганні ў Фіуме (сучасная Рыека), прэм'ер-міністр Італіі Віторыа Арланда пакінуў перамовы і вярнуўся толькі з мэтай падпісання мірнага дагавора ў чэрвені 1919 года. У канчатковым выніку канчатковыя ўмовы дагавора былі вызначаны лідарамі «вялікай тройкі» — прадстаўнікамі краін-пераможцаў: брытанскім прэм'ер-міністрам Дэвідам Лойд Джорджам, прэм'ер-міністрам Францыі Жоржам Клемансо і амерыканскім прэзідэнтам Вудра Вільсанам. Нават гэтай невялікай групе было цяжка выпрацаваць агульныя палажэнні, таму што іх мэты ўступалі ў супярэчнасць адзін з адным. У выніку працэс падрыхтоўкі тэксту мірнага дагавора атрымаў найменне «няшчасны кампраміс». Такім чынам, пасля працяглых сакрэтных нарад былі выпрацаваны ўмовы мірнага дагавора, які быў падпісаны і зарэгістраваны ў Сакратарыяце Лігі Нацый 21 кастрычніка 1919 года. Дагавор уступіў у сілу 10 студзеня 1920 года, пасля ратыфікацыі яго Германіяй і чатырма галоўнымі саюзнымі дзяржавамі — Вялікабрытаніяй, Францыяй, Італіяй і Японіяй. Сярод тых, хто падпісаў Версальскі мірны дагавор, ЗША, Хіджаз і Эквадор адмовіліся яго ратыфікаваць. Сенат ЗША адмовіўся ад ратыфікацыі з-за нежадання ЗША звязваць сябе ўдзелам у Лізе Нацый (дзе пераважала ўплыў Вялікабрытаніі і Францыі), статут якой быў складовай часткай Версальскага дагавора. Наўзамен гэтага дагавора ЗША заключылі з Германіяй 21 ліпеня 1921 года асаблівы дагавор, амаль ідэнтычны Версальскаму, але не змяшчаючы артыкулаў пра Лігу Нацый.
Прававыя абмежаванні
На Германію была ўскладзена ўся адказнасць за шкоду, нанесеную падчас баявых дзеянняў:
Шаньдунскае пытанне
Шаньдунскае пытанне  — спрэчка адносна артыкула 156 Версальскага дагавора, якая ўзнікла ў 1919 годзе.
Германская імперыя ў 1898 годзе прымусіла Цынскую імперыю саступіць у арэнду на 99 гадоў тэрыторыю на паўвостраве Шаньдун, дзе немцамі была арганізавана Цзяачжоуская канцэсія. Пасля звяржэння ў 1911 годзе манархіі ў Кітаі, адной з мэтаў палітыкі новага ўрада стала ліквідацыя наступстваў нераўнапраўных дагавораў і вяртанне Кітаю адабраны ў яго тэрыторый. У жніўні 1914 года пасля пачатку Першай сусветнай вайны кітайскі ўрад абвясціў аб сваім нейтралітэце і звярнуўся да ваюючых дзяржаў з просьбай не пераносіць ваенныя дзеянні на «арандаваныя» дзяржавамі кітайскія зямлі. Аднак кітайскі зварот было праігнаравана, і ўвосень 1914 года японскія і брытанскія войскі захапілі Цзяачжоускую канцэсію. Пасля гэтага Японія прад'явіла Кітаю «Дваццаць адно патрабаванне», якія той быў вымушаны прыняць. Заканчэнне Першай сусветнай вайны выклікала ўздым патрыятычнага руху ў Кітаі. Кітайскі народ спадзяваўся, што з прычыны ўдзелу Кітая ў вайне на баку Антанты заходнія дзяржавы прымуць рашэнне аб непрызнанні тэрытарыяльных захопаў Японіі ў правінцыі Шаньдун, і адменяць падпісанае ў 1915 годзе кабальнае для Кітая пагадненне на аснове «21 патрабаванняў». Аднак 30 красавіка 1919 года стала вядома, што Парыжская мірная канферэнцыя адхіліла ўсе прэтэнзіі кітайскай дэлегацыі, а раёны, захопленыя Японіяй у Кітаі і яе прывілеі захаваныя. У адказ у Кітаі разгарнулася магутная ўсенародная барацьба, якая ўвайшла ў гісторыю як «Рух 4 мая», пад уплывам якога ў ліпені Уэлінгтан Ку адмовіўся падпісваць у Парыжы мірны дагавор. У верасні 1919 года Кітай абвясціў аб спыненні стану вайны з Германіяй. Пасля падпісання ў 1921 годзе Кітаем сепаратнага мірнага дагавора з Германіяй пасярэдніцтва ва ўрэгуляванні «Шаньдунскага пытання» узялі на сябе Злучаныя Штаты Амерыкі. У ходзе Вашынгтонскай канферэнцыі Японія была вымушана 4 лютага 1922 года падпісаць пагадненне аб вяртанні Кітаю зямель у Шаньдуне і чыгункі Ціндаа-Цзінань; наўзамен японскія грамадзяне атрымалі ў Шаньдуне асаблівыя правы.
Абмежаванні, накладзеныя на Германію, і анексія яе тэрыторый
Версальскі мірны дагавор меў мэтай замацаванне перадзелу свету на карысць дзяржаў-пераможцаў. Згодна з умовамі мірнага дагавора Германія вяртала Францыі Эльзас-Латарынгію (у межах 1870 года); перадавала Бельгіі акругі Эйпен-Мальмедзі, а таксама так званую нейтральную і прускую часткі моранага; Польшчы — Позен (Познань), часткі Памераніі (Памор'я) і іншыя тэрыторыі Заходняй Прусіі; Данцыг (Гданьск) і яго акруга быў абвешчаны «вольным горадам»; Мемельская (Клайпедская) вобласць (Мемелланд) перададзена пад кіраванне дзяржаў-пераможцаў (у лютым 1923 годзе далучана да Ліва).
Пытанне аб дзяржаўнай прыналежнасці Шлезвіга, паўднёвай часткі Усходняй Прусіі і Верхняй Сілезіі павінна было быць вырашана плебісцытам. У выніку частка Шлезвіга перайшла ў 1920 годзе да Даніі, частка Верхняй Сілезіі ў 1921 годзе — да Польшчы, паўднёвая частка Усходняй Прусіі засталася ў Германіі; да Чэхаславакіі адышоў невялікі ўчастак сілезскай тэрыторыі (акруга Гюльчын, de:Hultschiner Ländchen).
Зямлі на правым беразе Одэра, Ніжняя Сілезія, вялікая частка Верхняй Сілезіі і іншыя засталіся ў Германіі. Саар пераходзіў на 15 гадоў пад кіраванне Лігі Нацый, а па заканчэнні 15 гадоў лёс Саара павінен быў вырашыцца шляхам плебісцыту. Вугальныя шахты Саара былі перададзены ва ўласнасць Францыі.
Паводле дагавора Германія прызнавала і абавязвалася строга выконваць незалежнасць Аўстрыі, а таксама прызнавала поўную незалежнасць Польшчы і Чэхаславакіі. Уся германская частка левабярэжжа Рэйна і паласа правага берага шырынёй у 50 км падлягалі дэмілітарызацыі. У якасці гарантыі захавання Германіяй часткі XIV Дагавора вылучалася ўмова часовай акупацыі частцы тэрыторыі басейна ракі Рэйн саюзнымі войскамі на працягу 15 гадоў
Перадзел германскіх калоній
Германія пазбаўлялася ўсіх сваіх калоній, якія пазней былі падзелены паміж галоўнымі дзяржавамі-пераможцамі на аснове сістэмы мандатаў Лігі Нацый.
Перадзел германскіх калоній быў ажыццёўлены наступным чынам. У Афрыцы Танганьіка стала падмандатнай тэрыторыяй Вялікабрытаніі, раён Руанда-Урундзі — падмандатнай тэрыторыяй Бельгіі, «Трохвугольнік Кіёнга» (Паўднёва-Усходняя Афрыка) быў перададзены Партугаліі (названыя тэрыторыі раней складалі Германскую Усходнюю Афрыку), Вялікабрытанія і Францыя падзялілі Тога і Камерун; ЮАС атрымаў мандат на Паўднёва-Заходнюю Афрыку. У Ціхім акіяне ў якасці падмандатных тэрыторый да Японіі адышлі астравы на поўнач ад экватара, якія належалі Германіі, да аўстралійскага Саюза — Германская Новая Гвінея, да Новай Зеландыі — астравы Заходняе Самоа.
Германія паводле Версальскага мірнага дагавора адмаўлялася ад усіх канцэсій і прывілеяў у Кітаі, ад правоў консульскай юрысдыкцыі і ад усякай уласнасці ў Сіяме, ад усіх дагавораў і пагадненняў з Ліберыяй, прызнавала пратэктарат Францыі над Марока і Вялікабрытаніі над Егіптам. Правы Германіі ў дачыненні да Цзяа-Чжоў і ўсёй Шаньдунскай правінцыі Кітая адыходзілі да Японіі (з прычыны гэтага Версальскі дагавор не быў падпісаны Кітаем).
Рэпарацый і абмежаванні на ўзброеныя сілы
Паводле дагавора ўзброеныя сілы Германіі павінны былі быць абмежаваныя 100000-ай сухапутнай арміяй; абавязковая вайсковая служба адмянялася, асноўная частка ваенна-марскога флоту, які захаваўся, падлягала перадачы пераможцам, былі таксама накладзеныя жорсткія абмежаванні на будаўніцтва новых баявых караблёў.
Германіі забаранялася мець многія сучасныя віды ўзбраення — баявую авіяцыю, бронетэхніку (за выключэннем невялікай колькасці састарэлых машын — браніраваных аўтамабіляў для патрэб паліцыі). Германія абавязвалася кампенсаваць у форме рэпарацый страты, панесеныя ўрадамі і асобнымі грамадзянамі краін Антанты ў выніку ваенных дзеянняў (вызначэнне памераў рэпарацый ускладалася на асаблівую рэпарацыйных камісію).