cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Сіўцаўскі сельсавет
Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Крывіцкага раёна Вілейскай вобласці БССР. З 20 верасня 1944 года ў складзе Маладзечанскай вобласці, з 20 студзеня 1960 года ў складзе Мінскай вобласці. З 25 снежня 1962 года ў складзе Мядзельскага раёна. 27 снежня 1962 года ў склад Даўгінаўскага сельсавета Вілейскага раёна перададзены 6 населеных пунктаў (Млечкі, Панкраты, Станькі, Хамутнае, Юшкаўка і Язні). 8 чэрвеня 1963 года скасаваны, населеныя пункты перададзены ў адміністрацыйнае падпарадкаванне Крывіцкага пассавета.
Ornithogalum narbonense
Ornithogalum narbonense — від шматгадовых травяністых раслін сямейства.
Батанічнае апісанне
Шматгадовая травяністая цыбульная расліна, вышынёй звычайна ад 40 да 60 (80) см. Цыбуліны 2-4 см у дыяметры, ад яйкападобнай да даўгавата-яйкападобнай формы. Лісце ў ліку (2) 3-4 (-6), памерам 30-50 (-60) х (0,3) 0,6-2 см. Кветаножкі 1,5-3 см. Суквецці 25 да 75-кветкавыя. Пялёсткі 10-16 (-18) х (2) 3-4 мм, зваротналанцэтападобныя, часам даўгаватыя, вострыя. Пялёсткі ўнутры малочна-белыя, звонку маюць раўнамерна зялёныя палосы. Плод — каробачка 1-1,3 х 0,6-0,8 (-1) см, насенне круглявае. Цвіце з красавіка па май.
Арэал
Від распаўсюджаны ў Паўночнай Афрыцы (Алжыр, Лівія, Марока, Туніс), Заходняй Азіі (Кіпр, Іран, Ізраіль, Іарданія), Паўднёвай Еўропе (Албанія, Балгарыя, Грэцыя, Італія, Францыя, Іспанія [у тым ліку Канарскія астравы]). Расце пераважна на гліністых глебах.
Сімас Альгімантасавіч Скіндэрыс
Сімас Скіндэрыс (Simas Skinderis, нар., , Літва) — былы літоўскі футбаліст, брамнік.
Клубная кар’ера
Гуляў у літоўскіх і казахскіх клубах. На працягу 2004—2006 гадоў гуляў у Беларусі за «Тарпеда-СКА» і «Нафтан». Пачынаючы з 2009 года выступаў за «Мінск», быў там асноўным брамнікам, гуляў з клубам у Лізе Еўропы.
У студзені 2012 года падпісаў двухгадовы кантракт з бабруйскай «Белшынай», дзе чаргаваўся на пазіцыі брамніка з Русланам Капанцовым.
У лютым 2013 года апынуўся ў мазырскай «Славіі». Быў другім брамнікам пасля Уладзіміра Гаева, але нярэдка з’яўляўся і ў стартавым складзе.
Па выніках сезону «Славія» вылецела ў Першую лігу, і Скіндэрыс у лютым 2014 года падпісаў кантракт з іншым клубам Першай лігі — «Гарадзеяй». У сезоне 2014 быў асноўным брамнікам «цукровых». У студзені 2015 года падоўжыў кантракт з клубам. У сезоне 2015 саступіў месца асноўнага брамніка маладому Ігнату Дастанку. У снежні 2015 года падоўжыў кантракт з «Гарадзеяй» на наступны сезон. У сезоне 2016 быў другім брамнікам «Гарадзеі» пасля Паўла Часноўскага, але ніводнага разу не з’явіўся на полі, а канец сезону ўвогуле прапусціў з-за траўмы.
У студзені 2017 года па пагадненні бакоў пакінуў «Гарадзею». Меў прапанову перайсці на трэнерскую працу ў беларускім клубе, але вырашыў вярнуцца на радзіму, дзе стаў іграком першалігавага «Нявежыса», які ўзначаліў брат Сімаса Марус. Па заканчэнні сезону 2017 пакінуў каманду.
Пузыроўскі сельсавет
Пузыро́ўскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Мядзельскага раёна Мінскай вобласці Беларусі. Цэнтр — вёска Пузыры.
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года складала 437 чалавек, з іх 97,3 % — беларусы, 2,1 % — рускія.
На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 12 населеных пунктаў: Васілеўшчына, Вераб'і, Грыбкі, Дубаносы, Завуголле, Залессе, Капусцічы, Кулікова, Маставікі, Навасёлкі, Папоўка і Пузыры.
Allium wendelboi
Allium wendelboi — від травяністых раслін сямейства ; эндэмік Ірана.
Распаўсюджанне
Эндэмік заходняга Ірана.
Станцыя Копысь
Ста́нцыя Ко́пысь (, Станция Копысь) — пасёлак у Шклоўскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Александрыйскага сельсавета.
Рэч Паспалітая
Рэч Паспалі́тая (Rzeczpospolita Obojga Narodów, Res Publica Serenissima) — федэратыўная манархічная рэспубліка, што ўтварылася ў 1569 годзе з Вялікага Княства Літоўскага, Рускага і Жамойцкага і Польскага Каралеўства. Рэч Паспалітая праіснавала да 1795 года.
Гісторыя
У 1572 г. памёр, не пакінуўшы спадчынніка, Жыгімонт II Аўгуст. Паміж рознымі групоўкамі шляхты і магнатаў пачаліся доўгія дэбаты аб працэдуры выбараў караля і аб прызначэнні часовага старшыні сената. Апошнім стаў глава польскай каталіцкай царквы, а караля, нарэшце, абраў першы ў гісторыі Польшчы элекцыйны сойм (1573). Сярод шматлікіх прэтэндэнтаў абралі Генрыха Валуа, брата французскага караля Карла IX. Яшчэ да заняцця стальца Генрых павінен быў падпісаць два дакументы. Першы — свайго роду фінансавыя абавязальніцтвы перад Польшчай, другі — Артыкулы. У Артыкулах былі замацаваны прынцыпы кіравання краінай, якія ўжо фактычна склаліся да таго часу. У першым артыкуле сцвярджалася непарушнае права шляхты абіраць караля. Пацвярджалася права сейма выдаваць законы, збіраць апалчэнне, уводзіць падаткі. Прадугледжвалася абавязковае скліканне сейма кожныя два года. Пры каралю стваралася рада з 16 сенатараў, прызначаных сеймам на 2-гадовы тэрмін. Без згоды рады кароль нічога не мог распачаць не ва ўнутранай, не ў знешняй палітыцы. У апошнім артыкуле абвяшчаліся права шляхты адмовіць у падпарадкаванні манарху ў выпадку, калі той парушыць яе прывілеі. Кожны новы кароль пры абранні павінен быў з гэтага часу падпісваць адпаведны дакумент. Сам жа Генрых нядоўга прабыў у Польшчы. Атрымаўшы вестку аб смерці свайго брата, ён таемна збег у Парыж, каб заняць там французскі сталец.
Выбары новага караля ледзьве не перараслі ва ўзброенае сутыкненне. У 1575 г. сенат абраў каралём Максіміліяна Габсбурга, брата імператара Рудольфа II, а шляхта — трансільванскага князя Стэфана Баторыя. Прыхільнікі Баторыя, сабраўшы 20-тысячнае войска, занялі Кракаў. Стэфан Баторый (1574—1586) атрымаў польскую карону, але яшчэ прыйшлося ваяваць з Гданьскам, які адмовіўся прызнаць новага караля. Канфлікт скончыўся кампрамісам: Гданьск абвясціў аб сваёй пакорнасці, пагадзіўся заплаціць кантрыбуцыю і плаціць штогадовую мыту ў казну. Наўзамен гораду была вернутая аўтаномія. Каралём была праведзена ваенная рэформа: па венгерскім узоры змененая сістэма камплектавання пяхоты, зацверджаны рэестр казакаў, якія атрымлівалі жалаванне з казны і абавязваліся несці памежную службу. Імкнучыся прыцягнуць на свой бок шляхту, ён падпісаў прынятую сеймам у 1578 канстытуцыю аб стварэнні апеляцыйнай судовай інстанцыі — Трыбунала Кароны, суддзі якога выбіраліся на шляхецкіх сейміках. Стэфан Баторый паспяхова завяршыў вайну супраць Івана IV: па дагаворы аб 10-гадовым перамір’і, падпісаным у студзені 1582 у Яме Запольскім, Рэч Паспалітая атрымала Лівонію і вярнула Полацк.
Падчас падрыхтоўкі да вайны супраць Турцыі Стэфан нечакана памёр. Насталае пасля яго смерці міжкаралеўе ізноў вылілася ў смуту. Адбылося два элекцыйных сейма і кожны з іх абраў свайго караля. Перамога войска канцлера Яна Замойскага ў студзені 1576 над войскамі аўстрыйскага эрцгерцага Максіміліяна прывяла да зацвярджэння на польскім стальцы шведскага каралевіча Жыгімонта III Вазы (1587—1632). Для падтрымання добрых адносін з Габсбургамі ён узяў сабе ў жонкі Ганну Габсбург, а пасля яе смерці — ажаніўся з яе сястрой Канстанцыяй. Збліжэнне з Габсбургскім домам прывяло да ўзмацнення контррэфармацыі ў Польшчы. Шматлікія пратэстанты былі адхілены ад дзяржаўных пасад, пачасціліся пагромы лютэранскіх і кальвінісцкіх збораў. У 1592 адбыўся сейм, на якім раздаваліся галасы незадаволеных палітыкай Жыгімонта аб адхіленні яго ад стальца. Аднак сейм быў сарваны: дэпутаты раз’ехаліся, не прыняўшы ніякіх пастаноў. Пасля смерці свайго бацькі Юхана III Жыгімонт Ваза адбыў у Швецыю, дзе ў 1593 каранаваўся шведскім каралём. Аднак польска-шведская унія не прынесла Польшчы і наогул Рэчы Паспалітай ніякіх знешнепалітычных пераваг, а ў самой Швецыі неўзабаве перамагла партыя праціўнікаў такой уніі і ў 1599 Жыгімонт Ваза быў скінуты са шведскага стальца. Дынастычныя спрэчкі, а таксама барацьба за панаванне ў Прыбалтыцы, прывялі да вайны са Швецыяй (1600—1629). Сітуацыя ўскладнілася ўнутранымі неладамі — грамадзянскай вайной 1605—1609, вядомай як Рокаш Сандамірскі або Рокаш Зебжыдоўскага (па імя кракаўскага ваяводы, главы апазіцыі каралю), падчас якой шляхта абараняла свае прывілеі. Практычна ў той жа час (1603—1606) шэраг польскіх магнатаў (першым чынам Мнішкі) распачалі спробу арганізацыі ўзброенага ўмяшання ва ўнутраныя справы Расіі, падтрымаўшы авантуру Ілжэдзмітрыя I.
У 1609 г. пачалася вайна з Расіяй, якая першапачаткова ўдала складвалася для палякаў. У 1610 г. руска-шведскае войска было пабіта ў бітве пад Клушыным, Васіль Шуйскі быў зрынуты са стальца, на які баярамі быў запрошаны польскі каралевіч Уладзіслаў Ваза. Аднак хутка ў 1612 г. рускае апалчэнне на чале з Мініным і Пажарскім выгнала літоўска-польскі гарнізон з Масквы, тым не меней вайна працягвалася. Скончылася яна на мяжы 1618—1619 падпісаннем Дэулінскага перамір’я: Рэч Паспалітая ўтрымала за сабою вернутыя падчас кампаніі Смаленск, Ноўгарад-Северскі, Чарнігаў. У 1634 годзе, ужо пасля смерці Жыгімонта, Палянаўскім мірам былі пацверджаны гэтыя ўмовы, аднак Уладзіслаў адмовіўся ад маскоўскага царскага стальца. У той жа час вынікі вайны са Швецыяй былі для Рэчы Паспалітай несуцяшальнымі. У 1629 г. у Альтмарку было заключана перамір’е, па якім да Швецыі пераходзілі Лівонія і Эльблёнг, а таксама парты Усходняй Прусіі.
Гады кіравання новага караля — Уладзіслава IV Вазы (1632—1648), абранага даволі хутка і без вялікіх спрэчак, былі даволі ўдалымі. Быў падпісаны Палянаўскі мір з Расіяй, адбіты чарговы націск турэцка-крымскага войска, заключана 26-гадовае перамір’е са Швецыяй (1635), па якім Польшчы вярталіся прускія гарады. Заключэнне дынастычнага шлюбу з Цэцыліяй Рэнатай умацавала саюз з Габсбургамі.
Аднак з другой паловы XVII ст. пачынаецца агульны заняпад Рэчы Паспалітай. У 1652 г. у сойме ўпершыню на практыцы быў ужыты прынцып liberum veto, калі для зрыву прыняцця рашэння хапала аднаго голасу. У гісторыю ўвайшло імя шляхціча Уладзіслава Сіцынскага, які, не пагадзіўшыся з прапановай працягнуць час паседжання сейму, дэманстратыўна пакінуў залу. Выпадак гэты меў вельмі сур’ёзныя наступствы, стварыўшы прэцэдэнт, у далейшым часта выкарыстоўваўся для зрыву працы сейма.
У 1648 г. пачалося паўстанне ва Украіне, узначаленае Багданам Хмяльніцкім, якое неўзабаве перакінулася на ВКЛ. Багдан Хмяльніцкі звярнуўся за дапамогай да Расіі, і 1 кастрычніка 1653 г. на рускім Земскім саборы было прынята рашэнне прыняць Украіну ў склад Расіі і абвясціць вайну Рэчы Паспалітай. 18 студзеня 1654 Пераяслаўская Рада абвясціла ўз’яднанне Украіны з Расіяй і ў тым жа годзе рускае войска пачала ваенныя дзеянні супраць Рэчы Паспалітай. Спачатку былі ўзяты гарады ВКЛ (Гомель, Магілёў, Смаленск і інш.). Скарыстаўшыся сітуацыяй, вайну супраць Рэчы Паспалітай пачала і Швецыя (1655—1660). У кароткі тэрмін былі ўзяты Кракаў і Варшава і акупаваная вялікая частка Польшчы і ВКЛ. «Патоп», як назвалі гэта ўварванне, выклікаў уздым патрыятычных пачуццяў. Па ўсёй краіне пачалося ўсенароднае супраціўленне, партызанская вайна. У 1656 г. шведы былі выбіты з Варшавы. Адначасова, не жадаючы ўзмацнення Швецыі, у вайну супраць яе ўступіла Расія, заключыўшы часовае перамір’е з Рэччу Паспалітай. У 1660 г. паміж Рэччу Паспалітай і Швецыяй у Аліве быў падпісаны мірны дагавор, паводле якога была прызнана страта Ліфляндыі з Рыгай. Прусія стала самастойнай дзяржавай.
Працягнуў вайну з Асманскай імперыяй таленавіты палкаводзец Ян Сабескі, абраны пасля смерці Міхала польскім каралём (1674—1696). У сакавіку 1683 г. ім быў заключаны саюз з Габсбургамі, а ў верасні, дзякуючы Яну III, была знятая аблога з Вены. Асманскай экспансіі ў Заходнюю Еўропу быў пакладзены канец. Аднак і каралю Яну III не атрымалася пераадолець унутрыдзяржаўныя бязладзіцы. Зрывы сеймаў толькі пачасціліся, а ў 1688 г. працу сейма нават не атрымалася пачаць. Такая сітуацыя цалкам задавальняла суседзяў Польшчы — Аўстрыю і Расію, якія не жадалі ў сябе пад бокам мець моцную дзяржаву. Абедзве суседкі актыўна ўмешваліся ў працэс абірання новага караля. Пасля смерці Яна Сабескага Аўстрыя і Расія падтрымалі кандыдатуру саксонскага курфюрста Фрыдрыха Аўгуста I, які і стаў польскім каралём пад імем Аўгуста II (1697—1733).
У пачатку яго кіравання атрымалася паспяхова завяршыць вайну з Асманскай імперыяй. На Карлавіцкім кангрэсе (1698—1699) адбыліся перамовы паміж удзельнікамі антыасманскай кааліцыі (Аўстрыяй, Венецыянскай рэспублікай, Расіяй, Рэччу Паспалітай), з аднаго боку, і Турцыяй — з іншага. Па мірным дагаворы 1699 г. Польшча вярнула сабе Камянец-Падольскі і іншыя страчаныя землі Правабярэжнай Украіны.
У пачатку XVIII ст. Польскае Каралеўства было ўцягнута ў Паўночную вайну (1700—1721). У 1701 г. на яе тэрыторыю ўступілі шведскія войскі Карла XII. Частка польскіх магнатаў выступіла на баку Швецыі, яе прыхільнікі на сваёй генеральнай канфедэрацыі абвясцілі дэтранізацыю Аўгуста II і абралі каралём ваяводу познаньскага Станіслава Ляшчынскага. Іх праціўнікі стварылі сваю ўласную, Сандамірскую генеральную канфедэрацыю, і выказаліся за падтрымку Аўгуста II. Па заключаным ім з Расіяй у 1704 г. Нарвскім дагаворы, Рэч Паспалітая наогул уступіла ў вайну са Швецыяй. Адначасова Расія заахвочвала антыкаралеўскую апазіцыю ў Польшчы, у той жа час не даючы ёй скінуць караля. Пры пасярэдніцтве Пятра I, які ўвёў у Польшчу свае войскі, 1 лютага 1717 г. адбыўся сейм, які атрымаў назву «Нямы», бо на ім нікому не было дадзена слова для дыскусій. Сейм зацвердзіў канстытуцыю, якая абмежавала саксонскі ўплыў у Рэчы Паспалітай і якая ўсталявала пастаянны падатак на ўтрыманне войска. У якасці гаранта выканання рашэнняў сойма, Пётр I атрымаў пастаянную магчымасць умешвацца ва ўнутраныя справы краіны.
Да перамоў 1720—1721 гг. аб сканчэнні вайны прадстаўнікі Рэчы Паспалітай дапушчаныя не былі, што сведчыла аб канчатковай страце прэстыжу Рэчы Паспалітай у Еўропе. Лівонія, якую Пётр I некалі паабяцаў Аўгусту, была ўключана ў склад Расіі. Расія і Прусія ў 1720 г. прынялі ўзаемнае абавязальніцтва падтрымліваць наяўныя ў Польшчы парадкі і не дапусціць таго, каб каралеўская ўлада ў ёй стала спадчыннай.
Смерць Аўгуста II прывяла да так званай «вайны за польскую спадчыну» (1733—1735). У 1733 г. каралём быў абраны Станіслаў Ляшчынскі, падтрыманы Парыжам і Чартарыйскімі, які выступаў за правядзенне дзяржаўных рэформ. Аднак пад ціскам Расіі і Аўстрыі праз месяц быў сабраны яшчэ адзін элекцыйны сейм, які абраў каралём Аўгуста III Саксонскага (1733—1763). Апошні прыйшоў да ўлады з дапамогай саксонскіх і расійскіх войскаў, якія вымусілі Станіслава Ляшчынскага пакінуць Польшчу.
Аўгуст III за доўгія гады свайго кіравання так і не змог вывучыць польскую мову, вялікую частку часу праводзячы ў Дрэздэне. У пачатку кіравання ён паспрабаваў, абапіраючыся на Чартарыйскіх, правесці некаторыя фіскальныя і ваенныя рэформы, але з-за зрыву сеймаў спробы не ўдаліся. З 14 сеймаў удала завяршыў сваю працу толькі адзін. Ва ўнутрыпалітычным жыцці гэта быў перыяд бесперапыннай барацьбы магнатаў і поўнай дэзарганізацыі дзяржаўнага кіравання.
Імкнучыся ўзмацніць уплыў Расіі ў Рэчы Паспалітай, імператрыца Кацярына II спрыяла абранню на польскі сталец свайго стаўленіка — Станіслава Аўгуста Панятоўскага (1764—1795). Аднак новы кароль павёў сябе зусім не так, як жадалася бы Кацярыне. Пры ім рэформы працягнуліся. Была створана Канферэнцыя — свайго роду кабінет міністраў. У 1766 арганізаваная камісія па чаканцы манеты, у ведзенні якой нахадзіўся Дзяржаўны манетны двор, а таксама камісіі па розных эканамічных пытаннях.
У гэтых умовах Расія пагадзілася на частковы падзел Рэчы Паспалітай, яшчэ раней прапанаваны ёй прускім каралём Фрыдрыхам II. Наўзамен Кацярыне II была абяцана падтрымка ў вайне Расіі з Асманскай імперыяй, распачатай у 1768.
Дзяржаўны лад
Палітычнае жыццё Рэчы Паспалітай пасля Люблінскай уніі трымалася на палітычным трыкутніку: кароль, магнаты і шляхта. Кароль часам не толькі ўзначальваў дзяржаву, але і выступаў лідарам уласнай палітычнай групы, выразна зацікаўленай у моцнай цэнтральнай уладзе.
У Рэчы Паспалітай існавала фармальна-юрыдычная адасобленасць ВКЛ і Польскага Каралеўства (асобнае войска, скарб, біццё манеты, дзяржаўная канцылярыя, сімволіка, сістэма пасад, уласныя законы ВКЛ, сабраныя ў Статуце, і г.д.). Нават Канстытуцыя 3 мая 1791 года фармальна (юрыдычна) не ліквідавала дзяржаўную ўнію паміж Польскім Каралеўствам і ВКЛ. Канстытуцыя абыходзіла бокам пытанне аб адміністрацыйна-тэрытарыяльным ладзе Рэчы Паспалітай — аб узаемаадносінах Польскага Каралеўства і ВКЛ. Пытанне ўзаемаадносін Польскага Каралеўства і Вялікага Княства Літоўскага было ўдакладнена Чатырохгадовым соймам у законе «Узаемныя заручыны абодвух народаў» («Zaręczenie Wzajemne Obojga Narodów»), які быў прыняты 20 кастрычніка 1791 г. і якім сцвярджалася, што унія Польскага Каралеўства і Вялікага Княства Літоўскага захоўваецца, і Рэч Паспалітая не ператвараецца ва ўнітарную дзяржаву. Існаванне дзяржаўнага дуалізму Рэчы Паспалітай (дзяржаўнай асобнасці Польскага Каралеўства і Вялікага Княства Літоўскага) аж да самага апошняга падзелу ў 1795 г. (нават пасля прыняцця Канстытуцыі 3 мая 1791 г.) у сучаснай польскай гістарыяграфіі не аспрэчваецца.
Сацыяльна-эканамічнае развіццё (1-я палова XVII — 1-я палова XVIII)
Эканамічнае жыццё Рэчы Паспалітай у канцы XVI — першай палове XVII стст. праходзіла пад уплывам дзвюх важнейшых падзей, якімі былі завяршэнне ў 1583 г. разбуральнай Лівонскай вайны з Вялікім княствам Маскоўскім і прыняцце ў 1588 г. асноўнага закона дзяржавы — Трэцяга Статута ВКЛ. Ён адмяняў нявыгадныя для ВКЛ палажэнні Люблінскай уніі і ўсталёўваў адзіныя на тэрыторыі ВКЛ і дакладна вызначаныя правілы дзяржаўнага і грамадскага жыцця. Гэта станоўча паўплывала на стабілізацыю і рост эканомікі дзяржавы, у першую чаргу яе галоўнай галіны — сельскай гаспадаркі.
Сельская гаспадарка
У гэты час сельская гаспадарка, якая заставалася асновай эканомікі краіны, перажывала пэўны ўздым, абумоўлены як пашырэннем сферы таварна-грашовых адносін, ростам попыту на сельскагаспадарчую прадукцыю на ўнутраным і знешнім рынках, так і завяршэннем у асноўным аграрнай рэформы, распачатай яшчэ ў папярэднім стагоддзі. Фальваркі, створаныя на захадзе і ў цэнтры, пачалі даваць прыбытак. Так, даход Кобрынскай эканоміі ў 1597 г. складаў 11 тыс. злотых, а ў 1630-я гады — ужо 47 тыс. злотых. Такое ж становішча назіралася і ў многіх іншых маёнтках.
На ўсходзе беларускіх зямель якраз у гэты час пачалося больш актыўнае правядзенне аграрных пераўтварэнняў, у т.л. і перамер зямлі. Раней гэта не рабілася, бо ішла вайна з Вялікім Княствам Маскоўскім і некаторыя землі былі заняты яе войскамі, а для іншых зямель такая пагроза існавала. Трэба адзначыць, што аграрныя пераўтварэнні на ўсходзе мелі свае асаблівасці. Хаця і тут, як на захадзе і ў цэнтры, у многіх уладаннях ствараліся фальваркі, але фальваркова-паншчынная сістэма не стала пераважаючай. Як у дзяржаўных уладаннях, так і ў некаторых прыватных і царкоўных маёнтках асноўнай павіннасцю сялян сталі грашовая рэнта (чынш) і розныя віды даніны. Феадалы выбіралі кожны раз і ў кожным асобным выпадку лепшы для іх спосаб гаспадарання, які б прыносіў найбольшы прыбытак. Менавіта гэта, а не паўсюднае стварэнне фальваркаў і перавод сялян на паншчыну, было асноўнай мэтай рэформы. Акрамя таго. што была ўведзена стандартная адзінка вымярэння зямлі і абкладання павіннасцямі — валока (на ўсходзе блізкая па памерах да валокі служба), былі таксама вызначаны і замацаваны асноўныя напрамкі эканамічнага развіцця ў пэўных рэгіёнах ці нават асобных уладаннях. К сярэдзіне XVII ст. усталяваліся дзве асноўныя формы гаспадарання на зямлі: заснаванне фальваркаў і ўвядзенне паншчыны ў якасці асноўнай павіннасці за карыстанне надзелам, а таксама перавод сялян на грашовую рэнту. Гэтыя тэндэнцыі адзначаліся па ўсёй тэрыторыі Беларусі.
Разам з тым нельга не адзначыць важную ролю фальварка ў арганізацыі сельскагаспадарчай вытворчасці ў разгляданы час ва ўсіх відах феадальных уладанняў, асабліва на захадзе і ў цэнтры Беларусі. Вынікам аграрнай рэформы былі ўдасканаленне арганізацыі сельскагаспадарчай вытворчасці, павышэнне прадукцыйнасці працы. Першая палова XVII ст. стала часам далейшага павелічэння плошчы ворных зямель, росту вытворчасці сельскагаспадарчай прадукцыі.
Эканоміка гарадоў і рамесніцтва
Становішча і роля гарадоў у дзяржаве і іх уплыў на палітычную і эканамічную сітуацыю заўсёды з’яўляліся паказчыкам агульнага эканамічнага стану. Менавіта гарады канцэнтравалі ў сабе рамяство і гандаль, аказвалі дзейсны ўплыў на развіццё культуры.
Першая палова XVII ст. з’явілася ў Беларусі часам хуткага развіцця гарадоў, якія сталі сапраўднымі цэнтрамі вытворчасці і гандлю, аказвалі рашаючы ўплыў на ўсе бакі жыцця грамадства.
У разглядаемы перыяд гарады Беларусі выконвалі некалькі функцый: гаспадарчую, адміністрацыйную, культурную, ваенную. Акрамя таго, што кожнае гарадское паселішча з’яўлялася гандлёва-прамысловым цэнтрам рознай велічыні і значэння, некаторыя з іх мелі свае, адметныя ад іншых віды гаспадарчай дзейнасці. Так, Віцебск, Полацк, Слуцк, Пінск, Бабруйск і некаторыя іншыя былі буйнымі партовымі гарадамі, Нясвіж, Наваградак, Орша, Шклоў, Капыль — цэнтрамі кірмашовага гандлю і г.д. Гарады з’яўляліся адміністрацыйнымі цэнтрамі розных тэрытарыяльных адзінак — ад ваяводстваў да самых невялікіх войтаўстваў ці асобных уладанняў.
У першай палове XVII ст. ен толькі з’явілася 80 новых беларускіх гарадоў, але павялічвалася колькасць жыхароў і ў асобных паселішчах. Насельніцтва гардоў мела як натуральны прырост, так і павялічвалася за кошт прыезджых. Часта ў гарады і мястэчкі перасяляліся вясковыя рамеснікі, якія маглі на новым месцы больш зрабіць і хутчэй прадаць свае вырабы. Пастаяннай крыніцай павелічэння насельніцтва гарадоў было таксама перасяленне туды феадаламі сялян-рамеснікаў. Вядомы і шматлікія факты ўцёкаў у гарады сялян ад сваіх уласнікаў. У 1630 — 1640-я гады сярод судовых рашэнняў вышэйшага апеляцыйнага суда ВКЛ справы аб невыдаванні беларускімі гарадамі прыгонных сялян, якія ўцяклі туды, займаюць прыкметнае месца. За такія дзеянні да суда прыцягваліся Магілёў і Полацк (па 4 разы), а таксама Кобрын, Берасце, Дзісна, Орша, Мсціслаў, Чэрыкаў і інш. Зразумела, што выпадкаў такіх уцёкаў было значна больш.
Першая палова XVII ст. характарызавалася хуткім развіццём гарадскога рамяства. У выніку падзелу працы і рамесніцкай спецыялізацыі ўзнікалі новыя прафесіі. Напрыклад, у Магілёве ў другой палове XVII ст. існавала 80 рамесніцкіх прафесій, у Берасце — да 68, Менску — 50, Полацку — 43, Клецку — 43, Копысі — 22. Часцей за ўсё ў буйных гарадах Беларусі налічвалася 50 — 80 рамесніцкіх спецыяльнасцей, а самі рамеснікі складалі не менш паловы жыхароў. У дробных гарадах і мястэчках, больш цесна звязаных з сельскай гаспадаркай, было менш як рамесніцкіх прафесій, так і саміх рамеснікаў.
Першы падзел
Паводле першага падзелу Рэчы Паспалітай усходняя частка Беларусі ў 1772 годзе была ўключана ў склад Расійскай імперыі. 5 жніўня 1772 года Расіяй і Прусіяй у Санкт-Пецярбургу была падпісана канвенцыя, паводле якой да Расіі пераходзілі цалкам Мсціслаўскае і Інфлянцкае ваяводствы, усходнія землі Менскага ваяводства і большая частка Віцебскага і Полацкага ваяводстваў. У адпаведнасці з гэтымі дакументамі Аўстрыя атрымлівала Галіцыю, Прусія — Памор’е (апроч Гданьска) і частку Вялікай Польшчы.
Сейм 1773 вымушаны быў ратыфікаваць дадзеныя дагаворы. У той жа час на гэтым і на наступных сеймах былі прыняты і рашэнні, накіраваныя на ўнутраную стабілізацыю Рэчы Паспалітай. Быў створаны Пастаянная рада для ажыццяўлення функцый урада ў перыяд паміж сеймамі, заснаванае першае ў Еўропе міністэрства асветы — Адукацыйная камісія, выдадзены шэраг пастаноў па пытаннях развіцця гандлю і прамысловасці. Чатырохгадовы сойм (1788—1792) 3 мая 1791 прыняў Канстытуцыю, якая ўмацоўвала цэнтральную выканаўчую ўладу. Выбарнасць караля замянялася выбіральнасцю дынастыі. Пры каралю стваралася рада «Варта законаў», якая складалася з прымаса і 5 міністраў, прызначаных каралём. Кароль узначальваў раду, меў права прызначаць біскупаў, сенатараў, службоўцаў і афіцэраў, у выпадку вайны здзяйсняў вярхоўнае камандаванне войскам. Адмяняліся пасольскія інструкцыі, канфедэратыўныя соймы і liberum veto. Рэфармавалася таксама і судовая сістэма. Вялікай памылкай патрыятычнай партыі сейма, якая і дабілася прыняцці канстытуцыі, было яе зварот за падтрымкай да Прусіі, якая імкнулася насамрэч да далейшых падзелаў Рэчы Паспалітай.
Пры поўнай падтрымцы Расіі ў маі 1792 старашляхецкай партыяй была створана Таргавіцкая канфедэрацыя, меўшая сваёй мэтай ліквідацыю Канстытуцыі 3 мая. Расійскія войскі, якія запрасілі канфедэраты, уступілі ў Варшаву, у выніку чаго лідары патрыятычнай партыі вымушаныя былі пакінуць краіну. Вярнуліся старыя часы. Са свайго боку, Прусія таксама ўвяла ў Польшчу свае войскі, якія занялі Гданьск і Торунь.
Другі падзел
У гэтых умовах другі падзел Рэчы Паспалітай быў толькі замацаваннем дэ-юрэ фактычнага стану. 12 студзеня 1793 паміж Расіяй і Прусіяй была падпісана новая канвенцыя. Расія атрымлівала ўкраінскія землі Польшчы з гарадамі Жытомір, Камянец-Падольскі, а таксама землі ВКЛ з гарадамі Менск, Слуцк, Пінск, Жытомір. Прусіі дасталіся частка Вялікай Польшчы і Куявія, а таксама Гданьск.
Паводле другога падзелу Рэчы Паспалітай у 1793 годзе цэнтральная частка Беларусі была далучана да Расійскай імперыі.
Сейм 1793 (апошні ў гісторыі Рэчы Паспалітай) вымушаны быў ратыфікаваць дагаворы з Расіяй і Прусіяй, якія замацоўвалі вынікі Другога падзелу. Адначасова без абмеркавання была зацверджана новая канстытуцыя, фактычна пераўтвараўшая рэшткі Рэчы Паспалітай у васала Расійскай імперыі.
Польскія патрыёты, не змірыўшыся з рашэннямі сейма, у сакавіку 1794 абвясцілі ў Кракаве аб пачатку паўстання супраць замежных войскаў. На чале паўстання стаў Тадэвуш Касцюшка, пры ім быў створаны Галоўная нацыянальная рада. У першай буйной бітве — пры Рацлавічах — паўстанцы атрымалі перамогу над рускімі войскамі. У красавіку перамаглі паўстанні ў Варшаве, а таксама ў сталіцы ВКЛ Вільні. 7 мая Касцюшка выдаў Паланецкі ўніверсал, якім сялянам даравалася асабістая воля, скарачаліся памеры паншчыны, прызнавалася спадчыннае права сялян на апрацоўваемыя імі землі. Аднак шляхта ўсяляк сабатавала правядзенне гэтага ўніверсала ў жыццё, а ў самой Варшаве пачаліся сутыкненні паміж Галоўнай нацыянальнай радай і мяшчанамі, якія выступалі за больш радыкальныя меры.
Між тым у чэрвені прускія войскі ўступілі ў Кракаў, а рускія — у жніўні ўзялі Вільню. У лістападзе, не вытрымаўшы націску войскаў А. В. Суворава, здалася і Варшава.
Трэці падзел
Параза паўстання 1794 прывяла да поўнай ліквідацыі Рэчы Паспалітай. 3 студзеня 1795 была падпісана канвенцыя аб трэцім падзеле Рэчы Паспалітай паміж Расіяй і Аўстрыяй, а 24 кастрычніка падобная жа канвенцыя была падпісана паміж Прусіяй і Расіяй. Да Расіі адышлі Заходняя Валынь, а таксама рэшткі ВКЛ і Курляндыя. Аўстрыя атрымала малапольскія землі з Люблінам і Кракавам, Прусія — частку Падляшша і Мазавецкіх земляў з Варшавай, а таксама частка Жамойці.
У 1795 г. адбылося поўнае паглынанне Расійскай імперыяй тэрыторыі Беларусі.
Озірці
Озірці (О́зірці) — вёска ў Бэрэзніўскім раёне Ровенскай вобласці Украіны.
Тышкіўка (Гайсынскі раён)
Тышкіўка (Ти́шківка) — вёска ў Гайсынскім раёне Вінніцкай вобласці Украіны.
Мікалай Аляксандравіч Назарчук
Мікалай Аляксандравіч Назарчук (, хутар Трафімаў Лясок непадалёку ад в. Санюкі, цяпер ў Ельскім раёне Гомельскай вобласці — , Мінск, Беларусь) — беларускі жывапісец, графік, педагог.
Біяграфія
Яшчэ да вайны, вучнем сярэдняй школы, М. Назарчук праявіў схільнасць да малявання. Яго талент быў заўважаны мастаком Рыднеўскім, які ў дарэвалюцыйны час скончыў Кіеўскую рысавальную школу. З часам Рыднеўскі пераехаў на жыхарства ў Ельск, дзе пісаў абразы, выконваў сценапіс у мясцовых храмах. Прафесійны мастак Рыднеўскі даў свайму вучню першыя веды ў мастацтве малюнка і жывапісу. Кантакты з Рыднеўскім узнавіліся пасля дэмабілізацыі М. Назарчука і паўплывалі на яго рашэнне атрымаць мастацкую адукацыю.
24 жніўня 1947 ён напісаў заяву аб залічэнні і быў прыняты ў Мінскае мастацкае вучылішча. Там ён вучыўся з 1947 па 1952 у В. Волкава, В. Мазалёва, В. Цвіркі, А. Шаўчэнкі.
У 1952—1955 працаваў выкладчыкам малюнка, жывапісу і кампазіцыі ў Віцебскім мастацка-графічным педвучылішчы.
З 1955 па 1961 год вучыўся ў Беларускім тэатральна-мастацкім інстытуце ў ужо знаёмых яму настаўнікаў В. Волкава, В. Мазалёва, В. Цвіркі, а таксама А. Казлоўскага. Атрымаў кваліфікацыю «мастака-жывапісца». Дыпломная праца — карціна «Семінар у полі».
Працаваў настаўнікам малявання ў Мінскім архітэктурна-будаўнічым тэхнікуме (1962—1966). З сакавіка 1966 на працягу шасці гадоў працаваў у Рэспубліканскай школе-інтэрнаце па музыцы і выяўленчым мастацтве на пасадзе завуча па выяўленчаму мастацтву.
У 1967 уступіў у Саюз мастакоў БССР.
Працаваў выкладчыкам кафедры «Малюнка, акварэлі і скульптуры» Беларускага політэхнічнага інстытута (1975—1976). Пасля 1976 працаваў па дамовах, займаўся творчай працай.
У 1982—1989 займаў пасаду намесніка старшыні Мастацкага фонду Саюза мастакоў БССР.
З 1961 браў удзел у рэспубліканскіх, усесаюзных і міжнародных мастацкіх выстаўках ў Англіі, Польшчы, Расіі, Францыі.
Персанальныя выстаўкі адбыліся ў г. Брэст (Францыя) (1997), мінскім Палацы мастацтваў (2003), у мінскай галерэі «Добрыя мыслі» (2010).
Мемарыяльная выстаўка жывапісу і графікі М. Назарчука праходзіла ў мастацкай галерэі Міхаіла Савіцкага з 27 сакавіка па 14 красавіка 2019.
Творчасць
Працаваў пераважна ў галіне станковага жывапісу і станковай графікі ў жанрах гістарычнай і тэматычнай карціны, партрэта, краявіду, рэчавіду. Карыстаўся рознымі мастацкімі тэхнікамі: алеем, тэмперай, акварэллю, пастэллю, алоўкам і вуглем.
Найбольш вядомыя творы: «Маці загінуўшага» (1961), «Агні майго горада» (1970), «Аднавяскоўцы» (1975), «Кветкі для Алаізы Пашкевіч» (1976), «Сын» (1978), «Мікола Гусоўскі на Радзіме» (1981), «Салдаты і кветкі» (1985), «Танкавая бітва пад Сянно 9–16 ліпеня 1941 года» (1986), «Якуб Колас і В. К. Бялыніцкі-Біруля ў Прылуках» (1982), «Партрэт героя Савецкага Саюза У. Царука» (1984), «Ф. Скарына ў г. Прага» (1986), «Пахаванне жаўрука. Чарнобыль» (1989), «Сястру з палону ратаваў» (1990), «Кастусь Каліноўскі» (1992), «Змаганне. 19 лютага 1989 года» (1993), «Тадэвуш Касцюшка перад войскам» (1994), «Беларусь 1992. Алегорыя» (1995), «Беларусь, твой народ дачакаецца» (1996), «Адраджэнне» (1997), «Нараджэнне стракозкі» (1998), «І прыйдзе час. Алегорыя» (1999), «Да святла» (1998), «Алегорыя часу» (2001), «Пад сімвалам незалежнасці. Мроі» (2001), «Партрэт Лявона Баразны» (2002), «Памяці мастака Івана Рэя» (2003), «Каін i Авель» (2003), «Адраджэнне» (2007), «1960-я. Рэабілітацыя» (2007), «У дзень волі» (2015), «Санеты Максіма Багдановіча» (2017).
Мастацтвазнаўца і мастацкі крытык Я. Шунейка адзначае:
«Шматгадовая праца (…) выяўляе неабмежаваныя магчымасці М. Назарчука як каларыста і майстра эцюда-карціны ў жанры нацюрморта, пейзажа, партрэта. Яго жывапіс багаты на мажорныя кантрасты, навеяныя палескай прыродай, яго палітра гучная і разнастайная ад густых і насычаных малахітава-бурштыновых акордаў да празрыстых і сонечных паўтаноў і адценняў.
Работы М. Назарчука знаходзяцца ў Нацыянальным мастацкім музеі Рэспублікі Беларусь, фондзе Беларускага саюза мастакоў, Музеі сучаснага выяўленчага мастацтва, Старадарожскім мастацкім музеі, Крычаўскім раённым краязнаўчым музеі, а таксама ў прыватных зборах у Беларусі, Расеі, Польшчы, Францыі ды ў іншых краінах.
Новакуліт
Новакулі́т, арканзаскі камень, крамяністы сланец — асадкавая горная парода.
Шчыльная крамяністая парода белага колеру з аднастайнай крыптакрысталічнай структурай. Складаецца з агрэгатаў хаатычна арыентаваных зерняў кварцу блізкіх памераў з добра вызначанымі межамі паміж імі. Утвараецца з крэменязёму пры вулканічных працэсах.
Выкарыстоўваецца ў якасці тонкага абразіўнага (тасыльнага) каменя, у т.л. у ювелірнай справе.
Буйнейшыя радовішчы новакуліту знаходзяцца ў ЗША.
Вярэчча
Вярэ́чча (, Веречье) — вёска ў Гарадоцкім раёне Віцебскай вобласці Беларусі. Уваходзіць у склад Стадолішчанскага сельсавета.
Геаграфія
Вёска знаходзіцца за 49 кіламетраў на паўночны ўсход ад горада Гарадок, за 98 кіламетраў ад Віцебска, за 46 кіламетраў ад чыгуначнай станцыі Гарадок, каля левага берага ракі Аўсянка. За 3 км у напрамку на паўднёвы ўсход ад Вярэчча знаходзіцца возера Бялец.
Гісторыя
Падчас карнай аперацыі «Donnerkeil» было забіта 30 жыхароў.
Да 2004 года з’яўлялася цэнтрам Вярэцкага сельсавета.
Вялікія Бярозаўцы
Вялі́кія Бяро́заўцы (, Великие Берёзовцы) — вёска ў Шчучынскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Астрынскага сельсавета.
NGC 3887
NGC 3887 (іншыя абазначэнні — MCG -3-30-12, UGCA 246, IRAS11445-1634, PGC 36754) — галактыка у сузор’і Чаша.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі новага агульнага каталога.
Арліўка (Бэрэзніўскі раён)
Арліўка (Орлі́вка) — вёска ў Бэрэзніўскім раёне Ровенскай вобласці Украіны.
Тышкіўска Слабада
Тышкіўска Слабада (Тишківська Слобода́) — вёска ў Гайсынскім раёне Вінніцкай вобласці Украіны.
Тарчэнта
Тарчэнта (Tarcento) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Фрыулі-Венецыя-Джулія, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Удзінэ.
Насельніцтва складае 9114 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 260 чал./км². Займае плошчу 35 км². Паштовы індэкс — 33017. Тэлефонны код — 0432.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы апостал Пётр.
IC 708
Гэты аб'ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Закон Оўкена
Закон Оўкена — эмпірычная залежнасць паміж тэмпам росту ВУП і тэмпам росту беспрацоўя, якая прадугледжвае, што зніжэнне тэмпу росту ВУП на 2 % прыводзіць да павышэння ўзроўню беспрацоўя на 1 %. Пры гэтым кропкай адліку бярэцца тэмп росту ВУП у 3 % у год.
Закон названы па імені амерыканскага эканаміста Артура Оўкена. У рэальнасці гэта не закон, а тэндэнцыя са мноствам абмежаванняў па краінах, рэгіёнах, свеце ў цэлым і перыядах часу.
,
дзе Y — фактычны ВУП, Y* — патэнцыйны ВУП, u_c — узровень цыклічнага беспрацоўя, B — эмпірычны каэфіцыент адчувальнасці (звычайна прымаецца 2). Па кожнай краіне ў залежнасці ад перыяду будзе свой каэфіцыент B.
З формулы выходзіць, што калі цыклічнае беспрацоўе ў краіне адсутнічае, фактычны ВНП роўны патэнцыйнаму, то ёсць у эканоміцы задзейнічаны ўсе магчымыя вытворчыя рэсурсы.
Следства з закона Оўкена:
Практыка паказвае, што закон Оўкена выконваецца далёка не заўсёды, гэта значыць не з’яўляецца універсальным эканамічным законам.
Меір Бар-Ілан
Меір Бар-Ілан (сапр. прозвішча — Бе́рлін, 10 кастрычніка 1880,, Мінская губерня, Расійская імперыя — , Іерусалім, Ізраіль) — рабін, адзін з лідараў рэлігійнага сіянізму, сын рабі Нафталі Цві Іехуды Берліна.
Біяграфія
Малодшы сын кіраўніка валожынскай ешывы. Вучыўся ў ешывах у гарадах Валожыне, Цяльшы, Брэст-Літоўску і Наваградку. Прадстаўляў рух «Мізрахі» на 7-м сіянісцкім кангрэсе ў 1905 годзе. Быў заўзятым праціўнікам плана Уганды. У 1915—1926 гадах жыў у ЗША і выкладаў у Ешыбот-юніверсіці. У 1926 годзе Бар-Ілан пасяліўся ў Іерусаліме, дзе стаў старшынёй Сусветнага цэнтра Мізрахі. У 1938—1949 гадах Бар-Ілан быў галоўным рэдактарам штодзённай газеты «Мізрахі» «Ха-Цафэ». Бар-Ілан — арганізатар і ініцыятар пачатага ў 1947 годзе выдання «Талмудысцкай энцыклапедыі». Пасля ўтварэння Дзяржавы Ізраіль Бар-Ілан арганізаваў вучоны камітэт па вывучэнні юрыдычных пытанняў новай дзяржавы з пункту гледжання габрэйскага права. Бар-Ілан быў арганізатарам «Нацыянальнага рэлігійнага фронту», групоўкі рэлігійных партый, якія выступілі з адзінай платформай падчас першых выбараў у Кнэсеце.
Увекавечанне памяці
У гонар Бар-Ілана названы Універсітэт Бар-Ілана, заснаваны рэлігійным рухам «Мізрахі». Адна з найбуйнейшых агульнаадукацыйных Ешыбот руху «Бней Аківа», «Нетыў Меір», названая ў гонар Бар-Ілана. Акрамя гэтага ў многіх гарадах Ізраіля ёсць вуліца Бар-Ілана.
Харыма (правінцыя)
Харыма (播磨国) ці Бансю (播州) — гістарычная вобласць Японіі, якая адпавядае паўднёва-заходняй частцы сённяшняй прэфектуры Хіёга. Харыма межавала з абласцямі Тадзіма, Тамба, Сэтцу, Бідзэн і Мімасака. Сталіцай вобласці быў г. Хімедзі.
Менавіта тут у перыяд Эда пражываў клан Ако, да якога належалі сорак сем ронінаў.
Підгала
Підгала (Пі́дгало) — вёска ў Бэрэзніўскім раёне Ровенскай вобласці Украіны.
Харпачка
Харпачка (Харпа́чка) — вёска ў Гайсынскім раёне Вінніцкай вобласці Украіны.
Леанід Лявонцьевіч Беразень
Леанід Лявонцьевіч Беразень (, Магілёў — ) — беларускі архітэктар.
Біяграфія
Скончыў Беларускі політэхнічны інстытут у 1968 годзе. Працаваў у Белкамунпраекце, з 1973 года — кіраўнік групы, галоўны архітэктар праектаў у Беларускім філіяле Інстытута галургіі.
Член Саюза архітэктараў СССР з 1972 года. Пражываў у Мінску.
Творчасць
Асноўныя працы (у аўтарскім калектыве): адміністрацыйна-бытавыя і лабараторны карпусы, горнавыратавальная станцыя, будынкі і збудаванні рудаўпраўлення ВА «Беларуськалій» у Салігорску (1975—1983), прафілакторый, інжынерна-лабараторны корпус ВА «Карабугазсульфат» (1979), будынкі і збудаванні сользаводаў у Мазыры, пас. Аван Туркменскай ССР (1982).
2-е тысячагоддзе
Другое тысячагоддзе — прамежак часу з 1 студзеня 1001 года нашай эры па 31 снежня 2000 года нашай эры.
Характарызуецца буйным скокам у тэхнічным і сацыяльным развіцці ў параўнанні з усімі папярэднімі тысячагоддзямі.
Еўропа
Італія:
Іспанія:
Скандынавія:
Усходняя Еўропа:
Ранні Новы Час
Еўропа
Азія
Новы Час
Еўропа
Азія
Амерыка
Бернард Лоу Мантгомеры
Бернард Лоў Мантгомеры, Віконт Мантгомеры Аламейнскі (анг. Bernard Law Montgomery, 1st Viscount Montgomery of Alamein) (17 лістапада 1887 - 24 сакавіка 1976) — брытанскі фельдмаршал (1944), значны военачальнік Другой сусветнай вайны.
Allium wiedemannianum
Allium wiedemannianum — від травяністых раслін сямейства, распаўсюджаны ў Заходняй Азіі.
Распаўсюджанне
Распаўсюджаны ў азіяцкай Турцыі, Ліване, Сірыі.
Чарлз Шульцэ
Чарлз Шульцэ (Charles L. Schultze; 12 снежня 1924, Алегзандрыя, штат Вірджынія — 27 верасня 2016, Вашынгтон ) — амерыканскі эканаміст.
Бакалаўр (1948) і магістр (1950) Джорджтаўнскага ўніверсітэта, доктар філасофіі (1960) Мэрылендскага ўніверсітэта ў Каледж-Парку.
Дырэктар Бюджэтнага ўпраўлення Прэзідэнта ЗША (1965-68). Старшыня Савета эканамічных кансультантаў пры прэзідэнце ЗША (1977-81).
Прэзідэнт (1984).
Паліскэ (Бэрэзніўскі раён)
Паліскэ (Полі́ське) — вёска ў Бэрэзніўскім раёне Ровенскай вобласці Украіны.
Задваране (Шчучынскі раён)
Задвара́не (, Задворяне) — вёска ў Шчучынскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Астрынскага сельсавета.
Фрымер
Фрыме́р (frimaire, паводле frimas — шэрань) — 3-і месяц (21/23 лістапада — 20/22 снежня) французскага рэспубліканскага календара, які дзейнічаў з кастрычніка 1793 па 1 студзеня 1806.
Як і ўсе месяцы французскага рэспубліканскага календара, складаўся з 30 дзён, якія падзяляліся на 3 дэкады. Кожны дзень меў назву сельскагаспадарчай расліны, акрамя пятага ды дзясятага дзён, якія мелі назву свойскай жывёлы і сельскагаспадарчай прылады адпаведна.
NGC 3893
NGC 3893 (іншыя абазначэнні — UGC 6778, MCG 8-22-7, ZWG 243.8, KCPG 302A, PGC 36875) — спіральная галактыка з перамычкай (SBc) у сузор’і Вялікая Мядзведзіца.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі новага агульнага каталога.
Чэчэліўка
Чэчэліўка (Че́челівка) — вёска ў Гайсынскім раёне Вінніцкай вобласці Украіны.
Зазер’е (Полацкі раён)
Зазе́р’е (, Зазерье) — вёска ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Ветрынскага сельсавета.
Да 16 кастрычніка 1989 года вёска ўваходзіла ў склад Нацкага сельсавета, да 8 красавіка 2004 года — у склад Бабыніцкага сельсавета.
IC 709
IC 709 — галактыка тыпу E? (эліптычная галактыка) у сузор'і Вялікая Мядзведзіца.
Гэты аб'ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Барысаўскі завод агрэгатаў
Барысаўскі завод агрэгатаў — прадпрыемства ў горадзе Барысаве. Размешчаны паміж вуліцамі 3-га Інтэрнацыянала, Палка Нармандыя-Нёман, Юрыя Гагарына. На заводзе працуе каля 1500 чалавек.
Гісторыя
Заснаваны ў 1878 годзе як лесазавод. У 1919 годзе меў лесапільную, запалкавую, тыпаграфскую, гарбарную, мэблевую вытворчасці, якія пазней сталі самастойнымі прадпрыемствамі. У гады Вялікай Айчыннай вайны быў разбураны. У 1947 годзе адноўлены адзін корпус і ўтворана суднаверф. З 1957 года станкарамонтны завод, з 1958 года на яго базе створаны філіял Мінскага трактарнага завода, з 1969 года завод гідраапаратуры, з 1979 года сучасная назва, з 1983 у ВА «Мінскі маторны завод», з 2001 года РУП з сучаснай назвай. 30 студзеня 2009 года ператвораны ў адкрытае акцыянернае таварыства.
Прадукцыя
Асн. прадукцыя (2005): вузлы для рухавікоў (турба- і пнеўмакампрэсары; помпы масленыя, вадзяныя, адпампоўвальны; фільтры масленыя, паліўныя; прывады гідрапомпаў і інш.), тавары народнага спажывання.
Паляны (Бэрэзніўскі раён)
Паляны (Поля́ни) — вёска ў Бэрэзніўскім раёне Ровенскай вобласці Украіны.
Betula oycoviensis
Betula oycoviensis — від гібрыднага паходжання з роду сямейства.
Паходжанне
Betula oycoviensis з’яўляецца генетычным гібрыдам двух іншых відаў бяроз: і, прычым апошні ўжо не сустракаецца ў дзікай прыродзе і расце толькі ў батанічных садах.
Арэал
Від расце на тэрыторыі Чэхіі, Даніі, Польшчы, Румыніі, Расіі, Славакіі, Швецыі і Украіны і была апісана ў 1809 годзе. Расліна занесена ў спіс рэдкіх відаў МСАП як уразлівы від.
Таксанамія
Від Betula oycoviensis ўваходзіць у род падсямейства  сямейства  парадку.
Біпалярны афектыўны разлад
Біпалярны афектыўны разлад (скарочана БАР; раней — маніякальна-дэпрэсіўны псіхоз) — эндагеннае псіхічнае захворванне, якое выяўляецца ў выглядзе афектыўных станаў: маніякальныя (або гіпаманіякальныя) і дэпрэсіўныя, а часам і змешаным стане, пры якім у хворага назіраюцца хуткая змена сімптомаў маніі (гіпаманіі) і дэпрэсіі, альбо сімптомы дэпрэсіі і маніі адначасова (напрыклад, нуда з узбуджанасцю, турботай альбо эйфарыя з запаволенасцю — так званая непрадуктыўная манія — або іншыя). Магчымыя разнастайныя варыянты «змешаных» станаў].
Шура-Бандурыўска
Шура-Бандурыўска (Шура-Бондурівська) — вёска ў Гайсынскім раёне Вінніцкай вобласці Украіны.
Баляслаў Казіміравіч Пірштук
Баляслаў Казіміравіч Пірштук (нар., в. Пірштукі Ляхавіцкага раёна Брэсцкай вобласці) — беларускі палітык.
Біяграфія
У 1981 годзе скончыў Беларускі політэхнічны інстытут, у 1993 годзе — Акадэмію кіравання пры Савеце Міністраў Рэспублікі Беларусь па спецыяльнасці.
Працоўную дзейнасць пачаў у 1981 годзе інжынерам Светлагорскай цеплаэлектрацэнтралі. У перыяд з 1990 па 1997 год працаваў першым намеснікам старшыні Светлагорскага гарадскога выканаўчага камітэта. З 1997 года — старшыня Светлагорскага гарадскога выканаўчага камітэта. Пасля аб’яднання ў 2002 годзе горада і раёна ў адну адміністрацыйна-тэрытарыяльную адзінку — старшыня Светлагорскага раённага выканаўчага камітэта. З 2007 года — намеснік старшыні Гомельскага абласнога выканаўчага камітэта.
Выбіраўся дэпутатам Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 6-га склікання, быў намеснікам старшыні Палаты прадстаўнікоў.
У снежні 2019 года быў прызначаны першым намеснікам міністра прыродных рэсурсаў і аховы навакольнага асяроддзя Беларусі, дзе працаваў да 2022 года.
Узнагароды
Узнагароджаны ганаровымі граматамі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь і Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь. Ганаровы грамадзянін горада Светлагорска.
Сцяг Брэсцкай вобласці
Указам Прэзідэнта Беларусі №446 ад 14 верасня 2004 г. ўсталяваныя герб і сцяг Брэсцкай вобласці. Паводле афіцыйнага апісання сцяга вобласці:
Герб Гродзенскай вобласці
Герб Гродзенскай вобласці — адзін з афіцыйных сімвалаў Гродзенскай вобласці. Герб і сцяг зацверджаны Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад г. № 455.
Сцяг Брэсцкай вобласці
Згодна з Палажэннем пра сцяг:
Герб Гродзенскай вобласці
Распрацоўка галоўных знакаў вобласці вялася камісіяй, якую ўзначальвала намеснік старшыні аблвыканкама М. М. Бірукова. Пасля разгляду некалькіх праектаў аўтарам гербу і сцяга Гродзенскай вобласці стала рэгіянальны прадстаўнік грамадскага аб'яднання «Беларускі саюз дызайнераў» І. У. Процка. Прапанаваны ёй праект быў ухвалены сябрамі камісіі, прайшоў абавязковую геральдычную экспертызу і быў рэкамендаваны да зацвярджэння.
Апісанне
Герб Гродзенскай вобласці ўяўляе сабою французскі шчыт, у чырвоным полі якога намаляваны залаты зубр. Герб вянчае вялікая залатая гарадская карона. Шчыт апраўлены залатымі дубовымі галінкамі, якія перавівае Андрэеўская стужка блакітнага колеру. У аснову герба быў пакладзены гістарычны герб Гродзенскай губерні, атрыманы ў 1878 г. згодна з указам расійскага імператара Аляксндра II.
Бюро Цэнтральнага камітэта КПБ
Бюро́ Цэнтра́льнага камітэ́та Камуністы́чнай па́ртыі Белару́сі — кіруючы орган Кампартыі Беларусі з VIII з'езда КП(б)Б (12 — 14 мая 1924 года). Абіраўся пленумам ЦК КПБ для кіраўніцтва партыйнай і палітычнай працай, гаспадарчым і культурным будаўніцтвам паміж Пленумамі ЦК.
Гісторыя
Да VIII з'езда КП(б)Б кіраўнічымі органамі Кампартыі Беларусі былі:
VIII з'езд КП(б)Б абраў ЦК КП(б)Б, які на пленуме 15 мая 1924 года абраў Бюро ЦК КП(б)Б. Створаны орган існаваў да 1962 года. На падставе рашэння лістападаўскага (1962) Пленума ЦК КПСС пленум ЦК КПБ 18 снежня 1962 года замест Бюро ЦК КПБ стварыў Прэзідыум ЦК КПБ і два галіновых Бюро: Бюро ЦК КПБ для кіраўніцтва сельскай гаспадаркай і Бюро ЦК КПБ для кіраўніцтва прамысловасцю і будаўніцтвам. На падставе рашэння лістападаўскага (1964) Пленума ЦК КПСС пленум ЦК КПБ 24 лістапада 1964 года скасаваў галіновыя Бюро.
Пленум ЦК КПБ 24 чэрвеня — 25 чэрвеня 1966 года перайменаваў Прэзідыум ЦК КПБ у Бюро ЦК КПБ.
Праводзіў, як правіла, не менш аднаго пасяджэння ў 4 месяцы.
25 жніўня 1991 года Вярхоўны Савет БССР прыняў пастанову аб часовым прыпыненні дзейнасці КПСС-КПБ на тэрыторыі Беларусі, сувязі з чым ЦК КПБ таксама прыпыніў сваю дзейнасць.
Нівоз
Ніво́з (nivôse, паводле nivosus — снежны) — 4-ы месяц (21/23 снежня — 19/21 студзеня) французскага рэспубліканскага календара, які дзейнічаў з кастрычніка 1793 па 1 студзеня 1806.
Як і ўсе месяцы французскага рэспубліканскага календара, складаўся з 30 дзён, якія падзяляліся на 3 дэкады. Кожны дзень меў назву сельскагаспадарчай расліны, акрамя пятага ды дзясятага дзён, якія мелі назву свойскай жывёлы і сельскагаспадарчай прылады адпаведна.