cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Летапісец вялікіх князёў літоўскіх
Летапі́сец вялі́кіх князёў літо́ўскіх — найстарэйшы вядомы летапісны твор з ліку беларуска-літоўскіх летапісаў. У літоўскай гістарыяграфіі азначаецца таксама як «1-я рэдакцыя Літоўскай хронікі». Апісвае палітычную гісторыю Вялікага Княстава Літоўскага за кругабег ад смерці Гедзіміна (1341) да канца XIV стагоддзя. «Летапісец» напісаны па-старабеларуску невядомым аўтарам пад канец 1420-х гадоў у Смаленску. Упершыню апублікаваны ў 1823 годзе Ігнацыем Даніловічам у «Dziennik Wileński».
Апісанне
У творы ў форме суцэльнага апавядання прадстаўленая змова Альгерда і Кейстута супраць Яўнута, грамадзянскія войны між Вітаўта і Ягайлы і між Свідрыгайлы і Жыгімонта. Гэтая частка напісана ў 1390-я гады з мэтай гістарычнага абгрунтавання правоў Вітаўта на вялікае княжанне ў Вільні.
Другая частка, больш фрагментарная, характарызуецца царкоўна-рэлігійнымі поглядамі на падзеі і складаецца з кароткіх апавяданняў пра палітычнае жыццё Вялікага Княства Літоўскага апошняй чвэрці XIV стагоддзя. Поўная рэдакцыя ўключае яшчэ «Аповесць пра Падолле», дзе распавядаецца пра бітву на Сініх Водах і пра паход Вітаўта ў гэтыя месцы.
Летапіс быў перакладзены ў польскую, нямецкую, літоўскую, лацінскую і рускую мовы.
Шамберы
Шамберы (Chambéry) — галоўны горад французскага дэпартамента Савоя ў паўднёвых Альпах з насельніцтвам 61.000 жыхароў (2005); ў 9 км на поўдзень ад возера Буржэ, у маляўнічай, акружанай гарамі даліне; універсітэцкі горад; мае ўласны аэрапорт; размешчаны на вышыні 270 м над узроўнем мора. Недалёка ад Шамберы знаходзяцца рэгіянальныя паркі прыроды Масіф дэ Бож (Massif des Bauges) і Ля Шартрэз (La Chartreuse).
Гісторыя
Першае паселішча на гэтым месцы вядома яшчэ з рымскіх часоў і называлася Lemencum. У XI стагоддзі Шамберы згадваецца пад імем Camberiacum; ў XII—XIII стагоддзях складае асобнае графства. У 1232 годзе далучаны да Савоі, з'яўлялася рэзідэнцыяй герцагаў савойскіх. У XV—XVIII стагоддзях Шамберы неаднаразова быў заняты французскімі войскамі; у 1792 годзе далучаны да Французскай рэспублікі і да 1815 года быў галоўным горадам дэпартамента Манблан. На Венскім кангрэсе Шамберы быў вернуты Савойскаму дому; у 1860 годзе горад быў зноў далучаны да Францыі.
Яраслаў Сільвестравіч Пархута
Яраслаў Пархута (, в. Мілейкі,, Брэсцкая вобласць — ) — беларускі пісьменнік, краязнавец, журналіст.
Біяграфія
Нарадзіўся 8 сакавіка 1930 года ў вёсцы Мілейкі Івацэвіцкага раёна Брэсцкай вобласці ў сялянскай сям’і. Вучыўся на аддзяленні журналістыкі БДУ (1949—1952). З 1952 па 1953 год знаходзіўся на журналісцкай працы ў Гродзенскай вобласці. З 1953 па 1956 год служыў у Савецкай Арміі. З 1956 года — літаратурны супрацоўнік, загадчык аддзела поразаўскай раённай газеты «Ленінскі шлях», з 1959 года — намеснік рэдактара ружанскай раённай газеты «Заветы Леніна», з 1961 года — рэдактар гарадзішчанскай раённай газеты «Советская Родина», з 1962 года — намеснік рэдактара, загадчык аддзела баранавіцкай міжраённай газеты «Знамя коммунизма», з 1965 года — старшы рэдактар Брэсцкай студыі тэлебачання, у 1965—1969 гадах — загадчык аддзела, намеснік рэдактара маларыцкай раённай газеты «Сельскае жыццё». У 1973 годзе скончыў Вышэйшую партыйную школу пры ЦК КПБ у Мінску. У 1973—1977 гадах працаваў намеснікам рэдактара, рэдактарам аддзела часопіса «Вожык», у 1978—1982 гадах — рэдактарам аддзела часопіса «Родная прырода».
Член Саюза пісьменнікаў СССР з 1982 года.
Творчасць
У рэспубліканскім друку выступіў у 1946 годзе. Першы верш апублікаваў у 1949 годзе (брэсцкая абласная газета «Заря»). Асноўныя тэмы творчасці: чалавек і прырода, каханне, зямля, дзе нарадзіўся. Аўтар вершаваных казак «Казка зялёнай дубровы» (1960), «Перапёлачка» (1979), кніг прозы «Ты пайшла ў сонца» (1973), «Мудрая цялушка» (1976), «Там, дзе жыве Юлька» (1978), «Жаваранак над полем» (1985), «Зямля бацькоў нашых» (1988), «Пад высокім сонцам» (1988), «Дарогамі надзеі і трывог» (1989).
Узнагароды і прэміі
У 1992 годзе за кнігу «Зямля бацькоў нашых» Яраслаў Пархута атрымаў Дзяржаўную прэмію Беларусі ў галіне літаратуры, мастацтва і архітэктуры.
Майсей Залманавіч Бераў
Фільмаграфія
Фільмы Берава розныя па жанрам: рэпартажныя, лірычныя, відавыя, кінапартрэты, навукова-папулярныя і г. д. Для кіначасопісаў болей за 2500 сюжэтаў.
Навасёлаўка (Сандыктаўскі раён)
Навасёлаўка — сяло ў Сандыктаўскім раёне Акмолінскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад Вясёлаўскай сельскай акругі. Код КАТА — 116441300.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 460 чалавек (213 мужчын і 247 жанчын). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 198 чалавек (96 мужчын і 102 жанчыны).
NGC 3189
NGC 3189 — частка галактыкі ў сузор’і Леў.
Гарадская царква Умеа
Царква ўзведзена па праекце архітэктара горада Фрэдрыка Ліндстрэма Алауса і пабудавана з цэглы з каменным падмуркам. Будаўніцтва адбывалася з 1892 па 1894 год. Царква стала трэцяй з серыі храмаў, створаных па тым жа праекце. Тры рэстаўрацыі з дапаўненнямі ў будынку часткова змянілі першапачатковы выгляд царквы.
NGC 3189
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Хроніка Вялікага Княства Літоўскага, Рускага і Жамойцкага
«Хроніка Вялікага княства Літоўскага, Рускага і Жамойцкага» — летапісны звод з ліку беларуска-літоўскіх летапісаў. У літоўскай гістарыяграфіі азначаецца таксама як «2-я рэдакцыя Літоўскай хронікі». Звод быў складзены ў 1520-я гг., магчыма, у Вільні, а яго аўтар быў набліжаным да магнатаў Гаштольдаў. Апісваюцца гістарычныя падзеі ў ВКЛ з часоў легендарнага князя Палемона да часоў князя Гедзіміна.
На думку Е. Ахманьскага, гэты твор быў складзены асобай, шчыльна звязанай з Паўлам Гальшанскім і Альбрэхтам Гаштаўтам, паміж 1522 і 1527
Газьбенскі сельсавет
Га́зьбенскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Гарадоцкага раёна Віцебскай вобласці Беларусі. Адміністрацыйны цэнтр — вёска Газьба.
Гарадская царква Умеа
Першая рэстаўрацыя
У 1929 годзе царкоўны савет вырашыў правесці важную рэканструкцыю царквы. Дах працякаў, фрэска на столі была пашкоджана, былі і іншыя праблемы, усё гэта выклікала патрэбу ў значным рамонце; да таго часу толькі аднойчы праводзіўся дробны рамонт. Было таксама жаданне знішчыць у 1890 годзе архітэктурнае аблічча царквы, якая паказвае «самы цяжкі перыяд заняпаду архітэктуры на сённяшні дзень». Архітэктару Кнуту Нордэншэльду было даручана агледзець царкву і ўнесці прапановы для рэканструкцыі, які ён завяршыў у 1930 годзе. Яго прапановы прывялі да шматлікіх дыскусій, асабліва пытанне аб даданні праходу паміж лавамі. 27 снежня 1935 года царкоўны савет, нарэшце, вырашыў рэалізаваць прапанаваны архітэктарам праект. 17 студзеня пачаліся работы па рэканструкцыі царквы. У галерэі арган і хоры былі пашыраны; вентыляцыйныя каналы былі перамешчаныя; каля галоўнага ўвахода былі зроблены ўнутраныя дзверы; частку падлогі замянілі вапняковымі плітамі, а інтэр'ер быў перафарбаваны ў мяккі белы колер. Царква была зноў асвячона ў першую нядзелю Адвента ў 1937 годзе кіруючым епіскапам епархіі Лулу, Олафам Бергвістам.
Газьбенскі сельсавет
Утвораны 20 жніўня 1924 года як Газьбенскі (Газьбянскі) сельсавет у складзе Мяжанскага раёна Віцебскай акругі БССР. Цэнтр — вёска Газьба. У 1925 годзе цэнтр перанесены ў вёску Баннікі. Пасля скасавання акруговай сістэмы з 26 ліпеня 1930 года ў Мяжанскім раёне БССР. З 8 ліпеня 1931 года ў складзе Гарадоцкага раёна, з 12 лютага 1935 года ў складзе новаўтворанага Мехаўскага раёна, з 20 лютага 1938 года — Віцебскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Газьба. З 18 сакавіка 1958 года ў складзе Езярышчанскага раёна, з 25 снежня 1962 года ў Гарадоцкім раёне. 4 сакавіка 1987 года ў склад сельсавета з Мяжанскага сельсавета перададзены вёскі Каверзы і Лялеўшчына. На 1 студзеня 1974 года ў складзе Газьбенскага сельсавета 9 населеных пунктаў.
8 красавіка 2004 года сельсавет скасаваны, тэрыторыя далучана да Руднянскага (вёскі Андрэева, Астапкавічы, Баркі, Газьба, Гаці, Лугаўскія, Рэпішча, Халіпы, Шмані) і Мяжанскага (вёскі Каверзы і Лялеўшчына) сельсаветаў.
На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 11 населеных пунктаў.
Гарадская царква Умеа
Будаўніцтва моста
У 1971 годзе было вырашана пабудаваць у горадзе трэці мост, Кюркброн. У пачатку будаўніцтва побач з царквой была знойдзена магіла. У адпаведнасці з Законам аб старажытнасці (Fornminneslagen), будаўніцтва было прыпынена летам 1972 года, пакуль вобласць не даследавалі археолагі. Першапачатковаыя граніцы могілак былі невядомыя, і не было ніякага рэестра або карты. Раскопкі выявілі сорак трун, дзе было каля шасцідзесяці шкілетаў. У апошняй магіле была знойдзена таблічка, паводле надпісу на якой тут была пахавана сям'я губернатара Пера Адама Стромберга. Надмагіллі не былі знойдзеныя. Лічыцца, што надмагільная пліта была разбурана ў агні 1887 года, і ўся дакументацыя сямейнай магілы была страчана ў агні. Пасля таго, як рэшткі былі разгледжаны, яны былі вернутыя ў царкву ў поліэтыленавых пакетах. Царкоўны дворнік пахаваў пластыкавыя пакеты, не пакінуўшы запісаў аб дакладным месцы пахавання, і праз некаторы час памёр.
Црна-Рака
Црна-Рака — рака, працякае ў Паўночнай Македоніі. З'яўляецца буйным прытокам ракі Вардар.
Рака бярэ свой пачатак з крыніцы Црна-Дупка каля вёскі Жэлязнец у абшчыне Дэмір-Хісар, на вышыні 760 метраў над узроўнем мора. Ад раўніны Пелаганія да даліны Тыквеш на працягу 80 км распасціраецца каньён ракі Црна-Рака. Рака цячэ ў каньёне паміж гарой Сялечка Планіна і масівам Арле-Галачын па левым і ўзгоркамі Марыёва і плато Вітачава па правым беразе. Даўжыня ракі складае 207 км. Практычна паўсюль раку атачаюць горы.
Назва азначае «чорная рака» па-македонску.
Порт Таліна
Порт Таліна (Tallinna Sadam) — найбуйная партовая арганізацыя ў Эстоніі. Улічваючы пасажырскі і грузавы зварот, гэта адзін з найбуйных портаў Балтыйскага мора. Талінскі марскі порт з’яўляецца дзяржаўнай карпарацыяй, якая складаецца з пяці портаў: Грузазварот порта ў 2015 годзе скараціўся на 20 % да 20 мільёнаў тон у сувязі з запускам тэрміналаў канкуруючага расійскага порта Усць-Луга.
Спіс палітычных партый Азербайджана
Апазіцыйныя партыі дазволеныя, аднак у іх практычна няма рэальных шанцаў прыйсці да ўлады. Тым не менш апазіцыя праводзіць рэгулярныя мітынгі ў Баку, звычайна на плошчы перад былым кінатэатрам «Гелэбэ» («Перамога»), якія часта заканчваюцца сутычкамі з міліцыяй. Пасля «Аранжавай рэвалюцыі» аранжавы колер быў прыняты і азербайджанскімі апазіцыянерамі.
Аб'яднаная апазіцыя – блок «Азадлыг» («Свабода»), блок «YeS — Новая палітыка» і «Рух нацыянальнага адзінства» — прадстаўлена ў парламенце літаральна некалькімі дэпутатамі.
Выступаючы 2 снежня 2005 года на адкрыцці сесіі парламента пасля лістападаўскіх выбараў, прэзідэнт Азербайджана Ільхам Аліеў заявіў, што ў Азербайджане няма перадумоў для «аранжавых рэвалюцый»: «Галасаванне 6 лістапад зноў пацвердзіла прыхільнасць азербайджанскага народа курсе кіруючай партыі».
Жэрар Дэбро
Жэрар Дэбро, таксама Джэрард Дэбро (фр. Gerard Debreu; нарадзіўся 4 ліпеня 1921, Кале, Францыя — ) — амерыканскі эканаміст французскага паходжання.
Лаўрэат Нобелеўскай прэміі па эканоміцы (1983) "за ўклад у разуменне тэорыі агульнай раўнавагі і ўмоў, пры якіх існуе агульная раўнавага». Ступень доктара атрымаў у Вышэйшай нармальнай школе Парыжа. Выкладаў у Ельскім і Каліфарнійскім універсітэтах. Прэзідэнт Эканаметрычнага таварыства (1971). Прэзідэнт Амерыканскай эканамічнай асацыяцыі ў 1990.
Бальзам (лекі)
Бальзамы (βάλσαμον — араматычная смала) — прыродныя рэчывы, у склад якіх уваходзяць эфірныя алеі і раствораныя ў іх смолы, араматычныя і іншыя злучэнні. Утвараюцца ў асноўным у кары драўняных раслін субтропікаў і тропікаў. Выкарыстоўваюць галоўным чынам у медыцыне і для тэхнічных мэтаў.
Мікалай Міхайлавіч Марцінчык
Мікалай Міхайлавіч Марцінчык (, в. Кубельнікі Гродзенскага павета, цяпер Бераставіцкі раён —, Гродна) — беларускі грамадска-палітычны дзеяч у Заходняй Беларусі, урач, публіцыст, мемуарыст.
Біяграфія
Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. У Масалянскай царкоўна-прыхадской школе атрымаў пачатковую адукацыю. Разам з бацькамі, Міхасём Рыгоравічам і Фёклай Васільеўнай, быў у бежанстве ў Расіі ў часы Першай сусветнай вайны. Там скончыў пяць класаў гімназіі ў Чыстопалі Казанскай губерні. Пасля вяртання вучыўся ў Гродзенскай руска-польскай гімназіі і беларускай гімназіі. Адрозніваўся адукаванасцю, літаратурнымі здольнасцямі і быў свядомым беларусам.
Паступіў на медыцынскі факультэт Віленскага ўніверсітэта Стэфана Баторыя. Падчас вучобы ва ўніверсітэце стаў кіраўніком Беларускага студэнцкага саюза, рэдагаваў «Студэнцкую думку», супрацоўнічаў з газетамі «Голас беларуса» і «Сялянская праўда», займаўся дабрачыннай дзейнасцю ў Беларускім таварыстве дапамогі пацярпелым ад вайны.
З 1921 па 1938 год сябра Прэзідыума Віленскага нацыянальнага камітэта. Стаяў ля вытокаў Беларускай сялянска-работніцкай грамады. У 1925 годзе ўдзельнічаў у Гданьску ва ўстаноўчым з’ездзе БСРГ. Працаваў у розных рэдакцыях газет Грамады.
З 1925 года сакратар, а з 1934 года намеснік старшыні Галоўнай управы Таварыства беларускай школы. Прычыніўся да стварэння 12 акруговых упраў ТБШ, спрыяў стварэнню гурткоў ТБШ, беларускіх клубаў і бібліятэк у вёсках. Выязджаў на месцы, каб адстойваць патрабаванні беларусаў да польскіх уладаў аб адкрыцці беларускіх школ. У беларускім друку таксама бараніў правы беларусаў на свае школы на беларускай мове.
Пасля заканчэння ў 1927 годзе Віленскага ўніверсітэта быў пакінуты ардынатарам у педыятрычнай клініцы, меў прыватную практыку, адначасова быў інспектарам ад ТБШ у Віленскай беларускай гімназіі, дзе выкладаў анатомію і гігіену, хімію і біялогію. Абараняў гімназію ад прэтэнзій польскай адміністрацыі і паліцыі.
Быў асабістым урачом Міхася Забэйды-Суміцкага.
Падчас выбараў у Сейм 1927−1928 гадоў у кватэры Марцінчыка знаходзіўся выбарчы штаб. З Ігнатам Дварчанінам рэдагаваў газеты «Наша праца», «Думка працы». У Сейм было абрана 5 беларускіх паслоў. Двойчы сам быў кандыдатам у паслы Сейма (1927, 1930), паліцыя двойчы яго арыштоўвала і ён сядзеў некалькі месяцаў у Лукішскай турме, што перашкодзіла яму ў 1930 годзе завяршыць выбарчую кампанію ў Сейм.
У лістападзе 1931 года правёў чарговы з’езд у апошняй акруговай арганізацыі ТБШ.
У 1932 (па іншых звестках — 1931) годзе польскія ўлады выслалі Марцінчыка з Вільні як «недобранадзейнага» без права вяртання. У Ялоўцы Ваўкавыскага павета (па іншых звестках — Нараўцы Гайнаўскага павета) дасведчаны ўрач і грамадскі дзеяч таксама стаў аўтарытэтнай асобай ды працягваў супрацоўнічаць з ТБШ.
У красавіку 1934 года Марцінчык узначаліў сельскі шпіталь у Нараўцы, што каля Гайнаўкі. Нават пад наглядам паліцыі ён наведваў па справах ТБШ Вільню і Варшаву. У 1934 годзе зноў быў абраны сябрам Галоўнай управы. Асветніцтвам у ТБШ займаўся да 2 снежня 1936 года — да закрыцця ТБШ уладамі.
Другую сусветную вайну і прыход савецкіх войскаў у 1939 годзе сустрэў у Нараўцы, дзе працягваў працаваць лекарам.
У 1941 годзе апекаваўся савецкімі параненымі. Перакваліфікаваўся ў вайсковага хірурга. Быў арыштаваны немцамі быццам бы за дапамогу былым параненым жаўнерам, якія пакінулі шпіталь і пайшлі да партызанаў. Доказаў не знайшлося, таму яго выпусцілі з-пад варты, дазволілі пераехаць у Белавежу і адкрыць там амбулаторыю.
Меў добрыя адносіны з камандзірам савецкага партызанскага атрада імя Кастуся Каліноўскага Аляксеем Карпюком, які паходзіў з Беласточчыны. У 1944 годзе, пасля блакады і баёў, партызанскаму атраду імя Каліноўскага былі патрэбны лекі і бінты, чым урач і дапамагаў, рызыкуючы жыццём.
З 1944 года з жонкай пераехаў у Гродна. Працаваў у дзіцячым шпіталі і адначасова выкладчыкам фармакалогіі ў фармацэўтычнай школе ў гарадскім аддзеле аховы здароўя. З 1944 года галоўны ўрач інфекцыйнага шпіталя, па сумяшчальніцтву быў педыятрам у абласной клініцы і ўрачом у санітарнай авіяцыі.
29 жніўня 1948 года бепадстаўна арыштаваны органамі МДБ БССР. 12 сакавіка 1949 года асобай нарадай МДБ СССР прыгавораны да 10 гадоў зняволення з канфіскацыяй маёмасці. Этапаваны ў папраўча-працоўны лагер у Варкуце. Там працаваў лекарам у лагерным шпіталі. Вызвалены 31 кастрычніка 1955 года. Рэабілітаваны 26 снежня 1956 года.
Змог уладкавацца ўрачом-педыятрам у Гродзенскі Дом дзіцяці. Пасля рэабілітацыі быў прызначаны загадчыкам аддзялення абласнога клінічнага шпіталя, адкуль ён у 1965 годзе выйшаў на пенсію.
Пахаваны ў Алекшыцах.
Гісторыя Мазамбіка
Першай цывілізацыяй, што склалася на мазамбіцкай зямлі, стала супольнасць суахілі. З ХVI стагоддзя пачалося пранікненне партугальцаў, стрэтае адпорам тубыльскіх плямёнаў. Мазамбік заставаўся партугальскай калоніяй да 1975 года. Незалежны Мазамбік абраў сацыялістычны аднапартыйны шлях, аднак эканамічныя складанасці і грамадзянская вайна змусілі ўлады краіны перайсці на дэмакратычныя рынкавыя рэйкі ў пачатку 1990-х.
Легенда аб Палемоне
Легенда аб Палемоне — легенда пра паходжанне літоўскіх князёў ад рымскіх арыстакратаў. Упершыню выкладзена ў летапісным зводзе «Хроніка Вялікага княства Літоўскага, Рускага і Жамойцкага» (1520-я гг.), паўторана (у варыянтах) Міхалонам Літвінам і інш.
Гісторыя Мазамбіка
Даеўрапейскі час
Найбольш старажытнае насельніцтва Мазамбіка — бушмены і гатэнтоты, выціснутыя ў V — VIII стст. плямёнамі банту. З VIII ст. сюды праніклі арабы і суахілі, якія заснавалі на ўзбярэжжы Мазамбіка шэраг гандлёвых цэнтраў. Да пачатку 2-га тысячагоддзя ў міжрэччы Замбезі — рака Лімпопа склалася дзяржаўнае ўтварэнне Манаматапа (захаваліся рэшткі збудаванняў з вялікіх гранітных блокаў), якое адыгрывала важную ролю ў араба-суахілійскім гандлі, што квітнеў у познім сярэднявеччы..
Легенда аб Палемоне
Змест падання
Паводле легенды, 500 сем'яў рымскай знаці уцяклі марскім шляхам у Жмудзь ад жорсткасці імператара Нерона (версія Хронікі ВКЛ), альбо ад Атылы, які у 452 годзе узяў у аблогу Аквілею (версія Хронікі Быхаўца). На чале эмігрантаў быў родзіч Нерона Палемон—Публій Лібон, а яго сын Кунас (эпанім Каўнаса) заснаваў дынастыю літоўскіх князёў, да якой належаў і заснавальнік ВКЛ Міндоўг. Сама назва «Літва» ў легендзе выводзіцца ад лацінскага слова lituus: «труба, ваенны сігнальны ражок».
Гісторыя Мазамбіка
Каланіяльны перыяд
У 1498 востраў Мазамбік наведаў партугальскі мараплавец В. да Гама. У 1505 партугальцамі было створана першае пасяленне. Да сярэдзіны XVI ст. партугальцы захапілі шэраг апорных пунктаў на ўзбярэжжы Мазамбіка. Яны навязалі няроўныя дагаворы правіцелям Манаматапы, якая прыйшла ў заняпад і распалася ў пачатку XVIII ст.; у XVI — XIX стст. адсюль вёўся вываз рабоў на плантацыі ў Бразілію. У 1752 г. партугальскія ўладанні ў паўднёва-ўсходняй Афрыцы былі аб’яднаны ў адзіную калонію Мазамбік са сталіцай на аднайменным востраве плошчай 1,5 кв.км. На працягу XIX ст. партугальцы вялі ўпартую барацьбу з дзяржавай Ватуа ў міжрэччы Лімпопа — Пунгве, якая скарылася толькі ў пачатку ХХ ст. У 1898 адміністрацыйны цэнтр калоніі быў перанесены ў Лаўрэнца-Маркеш.
Легенда аб Палемоне
Ацэнкі
Навуковае абгрунтаванне непраўдападобнасці легенды было выказана яшчэ М. Улашчыкам. Мяркуецца, што гэтая легенда, як і наогул большасць легенд, мелася служыць новым грамадска-палітычным мэтам літоўскай арыстакратыі, якія аформіліся ў пачатку 16 ст., а таксама сведчыла аб патрэбе этнічнага самавызначэння літоўцаў. Наяўнасць рымскіх продкаў узносіла літоўцаў над іншымі народамі, служыла іх нацыянальнаму гонару. Апроч таго, згодна з легендай літоўцы вялі свой радавод ад каталіцкага Захаду і не мелі нічога супольнага з Усходам (Руссю).
Іван Мікалаевіч Крамской
Біяграфія
Крамской нарадзіўся 27 мая (8 чэрвеня) 1837 года ў горадзе Астрагожск Варонежскай губерні, у сям'і пісара. Пасля заканчэння Астрагожскага павятовага вучылішча Крамской быў пісарам у Астрагожскай думе. У 1853 годзе ён паступіў рэтушорам да харкаўскага фатографа. У 1856 годзе ён прыехаў у Пецярбург, дзе займаўся рэтушорствам ў вядомай тады фатаграфіі Аляксандраўскага. У 1857 годзе Крамской паступіў у Санкт-Пецярбургскую Акадэмію мастацтваў вучнем прафесара Маркава.
Легенда аб Палемоне
Магчымыя крыніцы
На падставе параўнання тэкстаў выказвалася меркаванне, што адной з літаратурных крыніц легендарнай часткі Хронікі ВКЛ магла паслужыць польская версія рамана «Александрыя».
Гісторыя Мазамбіка
На шляху да незалежнасці
У 1951 г. Мазамбік абвешчаны «заморскай правінцыяй» Партугаліі, у 1972 г. — яе «заморскім штатам». Грамадзянскімі правамі карысталіся толькі невялікія групы т.зв. «асіміляваных» афрыканцаў. У 1962 г. на базе нацыянал-вызваленчай афрыканскіх арганізацый створаны Фронт вызвалення Мазамбіка (ФРЭЛІМО) на чале з Э.Мандлане (з 1969 г. — С.Машэлам). У 1964 г. ФРЭЛІМО пачаў узброенае паўстанне супраць партугальскага панавання і да 1974 г. кантраляваў значную частку Мазамбіка. Пасля падзення дыктатуры ў Партугаліі ў верасні 1974 г. паміж новымі ўладамі і ФРЭЛІМО падпісаны дагавор аб стварэнні пераходнага ўрада Мазамбіка.
Незалежны Мазамбік
У 2013 арганізацыя РЭНАМО зноў запаліла партызанскі рух, які — хоць і даволі слабы — тлее і сёння.
Аляксандр Васілевіч Лукашоў
Алякса́ндр Васі́левіч Лукашоў ( —, ) — дзяржаўны дзеяч Рэспублікі Беларусь, міністр транспарту і камунікацый Рэспублікі Беларусь (1994—2001).
Біяграфія
Скончыў Алтайскі політэхнічны інстытут.
Працаваў дырэктарам аўтапарка № 20 горада Чэрвеня Мінскай вобласці.
Абіраўся дэпутатам Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь 12-га склікання ад Чэрвеньскай выбарчай акругі № 97 Мінскай вобласці.
1 жніўня 1994 года указам Прэзідэнта № 15 быў прызначаны Міністрам транспарту і камунікацый Рэспублікі Беларусь.
1 лістапада 2001 года спыніў паўнамоцтвы згодна з указам Прэзідэнта № 613.
16 сакавіка 2003 года памёр. Па паведамленні пракуратуры «што смерць наступіла ў выніку самагубства»: выкінуўся з лесвічнай пляцоўкі восьмага паверха дома, у якім ён пражываў, размешчанага па вуліцы Гарадзецкай, 70 у Мінску.
Люксембургскі дагавор (1956)
Люксембургскі дагавор (Vertrag von Luxemburg) — пагадненне паміж ФРГ і Францыяй, якое датычыцца вяртання Саарскай вобласці Германіі. Дагавор быў падпісаны 27 кастрычніка 1956 года міністрам замежных спраў ФРГ Хейнрыхам фон Брэнтана і міністрам замежных спраў Францыі Крысціянам Піно пасля плебісцыту 23 кастрычніка 1955 года, на якім большасць насельніцтва Саарскай вобласці выказалася за вяртанне ў склад Германіі.
Канчатковае ўваходжанне Саара ў склад ФРГ адбылося 1 студзеня 1957 года. Абодва бакі пагадзіліся на пераходны перыяд для эканомікі, які доўжыўся да 1959 года (тым часам Саар заставаўся пад французскім кіраваннем).
Струміца (рака)
Струміца (Струмица) або Струмешніца — рака ў Паўночнай Македоніі і Балгарыі. Цячэ каля аднайменнага горада Струміца і ўпадае ў раку Струма, будучы яе галоўным прытокам. Даўжыня ракі складае 114 км, з якіх 81 км прыпадае на Паўночную Македонію і 33 км на Балгарыю.
Ігар Канстанцінавіч Елісееў
Ігар Канстанцінавіч Елісе́еў (, Петраград — ) — беларускі архітэктар, Кандыдат архітэктуры (1956), дацэнт (1960).
Біяграфія
Скончыў у 1941 годзе Ленінградскі інжынерна-будаўнічы інстытут. У 1944—1957 гадах працаваў у інстытуце «Белдзяржпраект» (галоўны архітэктар праектаў, кіраўнік майстэрні тыпавога праектавання), у 1957—1963 гадах загадчыкам сектара жылля НДІ будаўніцтва і архітэктуры. Адначасова з 1953 года выкладчык БПІ, з 1960 па 1981 г. — дацэнт. У 1966 годзе скончыў аспірантуру Беларускага політэхнічнага інстытута. Загадчык кафедры Брэсцкага інжынерна-будаўнічага інстытута. Член Саюза архітэктараў СССР з 1946 года.
Творчасць
Прымаў удзел у аднаўленні пасля Вялікай Айчыннай вайны Мінска і інш. гарадоў рэспублікі. Асноўныя працы: праекты аднаўлення жылых дамоў па вул. К. Маркса ў Мінску (1946), будынкі педвучылішча ў Мазыры (1947); у аўтарскім калектыве: серыі тыпавых праектаў жылых дамоў № 134 і 136 (1947), 1-255, 1-414, 1-434 (1953-1956), эксперыментальныя праекты 12-павярховага жылога дома з аб’ёмных элементаў (1951), 9-павярховага жылога дому (1967), 2-павярховы буйнаблочны жылы дом для сельскага будаўніцтва (1970). Аўтар артыкулаў па пытаннях праектавання жылля.
Узнагароды
Узнагароджаны Ганаровай граматай Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР (1957), 1-я прэмія на рэспубліканскім адкрытым конкурсе «Жылыя дамы для сельскага будаўніцтва» (1969), 2-я прэмія за праект жылога дома для калгасніка на рэспубліканскім конкурсе (1946).
Уладзімір Рыгоравіч Ванееў
Уладзімір Рыгоравіч Ванееў (, в., Вяцкая губерня — , Вязьма) — савецкі функцыянер. Кіраваў арганізацыяй савецкага падполля і партызанскага руху ў Беларускай ССР за часамі Другой сусветнай вайны.
Біяграфія
За часамі Першай сусветнай вайны ў 1915 годзе патрапіў на вайну, ваяваў на Заходнім фронце. У войску далучыўся да камуністычнага руху. У лютым 1917 года пад Бабруйскам даведаўся аб перамозе Лютаўскай рэвалюцыі. Вёў сярод салдат актыўную прапаганду ідэй бальшавізму. У пачатку 1918 года ўступіў у РКП(б), удзельнічаў у грамадзянскай вайне.
У 1921 годзе вярнуўся ў родную вёску і арганізаваў там камуністычную ячэйку з парабкаў і беднаты. Быў абраны старшынёй Кацельніцкага гарсавета. Паступіў у Прамысловую акадэмію ў Маскве, але скончыць навучанне не паспеў, у 1933 годзе яго прызначылі начальнікам палітычнага аддзела саўгаса ў Заходне-Сібірскім краі. Член ЦВК СССР у 1927—1929 гадах.
У 1937 годзе паводле распараджэння ЦК ВКП(б) прызначаны на пасаду старшыні Менскага гарадскога савета. Дэпутат Вярхоўнага Савета СССР з 1937 года. Кіруе будаўніцтвам абарончых рубяжоў і ваенных прадпрыемстваў. 28 ліпеня 1938 года прызначаны на пасаду народнага камісара гандлю БССР, з сакавіка 1939 намеснік старшыні СНК БССР.
З сакавіка 1941 года — сакратар ЦК КП(б)Б. Займаўся мабілізацыяй ваеннаслужачых, арганізацыяй эвакуацыі насельніцтва, вывазам у тыл дакументаў, матэрыяльных каштоўнасцяў і абсталявання. Адступіў з Мінска перад прыходам нямецкіх войскаў, працягваў дзейнасць Магілёве, Віцебску, Гомелі.
Ванееў кіраваў арганізацыяй партызанскага руху на тэрыторыі Беларускай ССР. Паводле яго загаду ў тыл праціўніка былі адпраўленыя будучыя буйныя арганізатары і кіраўнікі партызанскага руху: Васіль Корж, Ціхан Бумажкоў, Фёдар Маркаў, Мінай Шмыроў, Аляксей Кляшчоў і многія іншыя.
23 ліпеня 1941 года быў прызначаны брыгадным камісарам, членам Ваеннага савета Заходняга фронту, удзельнічаў у абарончых баях пад Віцебскам, Смаленскам, Вязьмай. Трапіў у акружэнне. Пры прарыве акружэння быў на чале адной з ударных груп. 12 кастрычніка 1941 года загінуў у баі.
Узнагароды
16 верасня 1943 года за заслугі ў арганізацыі партызанскага руху ў Беларусі, гераізм і мужнасць, праяўленыя ў барацьбе з ворагам, Уладзімір Ванееў пасмяротна быў узнагароджаны ордэнам Леніна.
Памяць
Імем Уладзіміра Ванеева названы вуліца і плошча ў Мінску.
NGC 3190
NGC 3190 — спіральная галактыка ў сузор’і Леў.
У 2002 у гэтай галактыцы зафіксавана рэдкая падзея: у ёй амаль адначасна (у сакавіку і ў маі 2002) адбыліся два выбухі звышновых.
Associated Press
Associated Press (AP) — адно з найбуйнейшых міжнародных інфармацыйна-навінавых агенцтваў свету і ЗША. Першапачаткова — навінавы кааператыў.
Гісторыя
Associated Press заснавана ў траўні 1846 года ў Нью-Ёрку як кааператыўнае аб’яднанне шасці папулярных Нью-Ёркскіх газетных выдавецтваў.
Утварэнне кааператыва было неабходна для больш аператыўнага атрымання навін з Еўропы (раней навіны даходзілі да Амерыкі праз 20 дзён).
Сцяг Нью-Гэмпшыра
Сцяг Нью-Гэмпшыра (Flag of New Hampshire) - адзін з дзяржаўных сімвалаў амерыканскага штата Нью-Гэмпшыр.
Сцяг уяўляе сабой вялікую пячатку штата ў цэнтры сіняга прамавугольніка. Сцяг быў прыняты ў 1909 годзе і мяняўся аднойчы - у 1931 годзе - калі змянілася пячатка штата. Да 1909 сцягам штата з'яўляліся розныя палкавыя сцягі.
Пячатка адлюстроўвае фрэгат USS Raleigh пабудаваны ў 1776 годзе ў Портсмуце. Фрэгат стылістычна акружаны лаўровымі галінкамі, падзеленымі дзевяццю зоркамі. Фрэгат Raleigh- адзін з першых 13 ваенных караблёў, заказаных Кантынентальным кангрэсам (кангрэсам 13 штатаў, якія ўтварылі ЗША) для ваенна-марскога флоту ЗША.
Па выніках апытання 2001 года, праведзенага Паўночна-Амерыканскай вексілалагічнай асацыяцыяй, сцяг Нью-Гэмпшыр увайшоў у дзесятку горшых сцягоў ЗША і канадскіх правінцый.
Паступала, па меншай меры, адна прапанова аб замене пячаткі на сцягу выявай Старога на Гары, але ніякіх афіцыйных крокаў не было прадпрынята.
Міхалон Літвін
Міхалон Літвін (Michalon Lituanus), магчымае сапраўднае імя Венцлаў Мікалаевіч або Міхайла Цішкевіч — аўтар трактату «Пра норавы татар, літвінаў і маскавітаў» (De moribus tartarorum, lituanorum et moscorum), які быў напісаны перад 1550, а выйшаў у свет у 1615.
М. Літвін абгрунтоўваў паходжанне літоўскай арыстакратыі ад Юлія Цэзара, які, быццам, захапіў Літву і зрабіў яе правінцыяй Рыму (легенда аб Палемоне). У доказ Літвін прыводзіў падабенства лацінскай і літоўскай моў. Аўтар абураўся жорсткім стаўленнем шляхты да сялян і «чэлядзі нявольнай», крытыкаваў тагачасныя законы, паводле якіх сяляне і дробная шляхта не мелі права распараджацца сваёй маёмасцю без згоды пана, крытыкуе шляхту, якая бавіла час у корчмах, замест таго, каб бараніць дзяржаву ад крымскіх татараў: «Сяляне, закінуўшы працу на зямлі, збіраюцца ў корчмах. Там дні і ночы яны гуляюць, а мядзведзі ручныя выпівохам на пацеху пад гукі дудаў танцуюць.»
Брыльянтавае кольца
Брыльянтавае кольца - эфект, які назіраецца за імгненне да пачатку поўнай фазы сонечнага зацьмення або праз імгненне пасля яе заканчэння. Калі апошнія прамяні сонечнага святла праходзяць праз даліны краю месяцовага дыска, на небе як быццам успыхвае кольца з зіготкім дыяментам. З'ява працягваецца каля дзвюх секунд."Сонечны сярпок паступова сышоў на нішто, рэзка ўспыхнула дыяментавае кольца, якое трымалася працяглы час, затым вакол Сонца з'явілася мігатлівыя каралі."Самай ранняй рэалістычнай выявай брыльянтавага кольца лічыцца карціна нямецкага мастака Космаса Даміяна Азама, скончаная ў 1735 годзе.
Ян Маркоўскі (працоўны)
10 студзеня 1906 года ў Любліне быў здзейснены замах на начальніка люблінскай чыгуначнай станцыі Шпакава, стаўленне да якога з боку палякаў было ў значнай ступені кепскім з-за пераследу страйкоўцаў. Чалавек, які здзейсніў замах, не баў затрыманы на месцы злачынства. Падчас праверкі ў доме, куды ўбег замаховец, быў аднак затрыманы Ян Маркоўскі, у якім тры сведкі пазналі забойцу.
Генерал-губернатар Скалон даручыў расстраляць затрыманага. На гэтых падставах 13 студзеня генерал-лейтэнант Какурын выдаў пастанову нумар 37 аб пакаранні Маркоўскага. Расстрэл адбыўся 16 студзеня ў лесе каля вёскі Крэмпец. Магілу зраўналі з зямлёй. Экзекуцыя Маркоўскага была адзіным выпадкам пакарання смерцю без вынясення прысуду на падставе права ваеннага становішча ў Люблінскай губерні.
Іван Васільевіч Бабушкін
Іва́н Васі́льевіч Ба́бушкін (, сяло Ледзенскае Тацёмскага павета Валагодскай губерні, Расійская імперыя —, станцыя Мысава ў Бураціі, Расійская імперыя) — прафесійны рэвалюцыянер, бальшавік-іскравец. Вядомы пад партыйным псеўданімамі Мікалай Мікалаевіч (Николай Николаевич), Багдан (Богдан), Навіцкая (Новицкая) і іншымі.
Біяграфія
Іван Васільевіч Бабушкін нарадзіўся года ў сям’і селяніна ў сяле Ледзенскае. У цяперашні час гэта сяло мае імя Бабушкіна, раённы цэнтр Бабушкінскага раёна Валагодскай вобласці. З малых гадоў Іван працаваў: спачату быў «хлопчыкам» у лаўцы, потым (з 1887 да 1891 года) — вучнем слесара ў тарпеднай майстэрне Кранштата. Улетку 1891 года паступіў слесарам у паравозна-механічную майстэрню на Сямянікаўскі завод у Пецярбургу, дзе і працаваў да 1896 года.
У 1900—1901 гадах Бабушкін дзейнічаў у якасці агента «Іскры» ў розных гарадах Расійскай імперыі (Масква, Смаленск, Полацк, Арэхава-Зуева, Іванава). Пад яго кіраўніцтвам у кастрычніку 1901 года была створана Арэхава-Багародская арганізацыя РСДПП, першая ў краіне прызнаўшая «Іскру» сваім цэнтральным органам па друку. У снежні 1901 года Бабушкін быў арыштаваны на пасяджэнні Арэхава-Багароцкая камітэту РСДПП, у 1902 здолеў збегчы з Екацярынаслаўскай турмы і перабрацца да Лондана. У кастрычніку таго ж года павярнуўся да Расіі, удзельнічаў у супрэчках з «эканамістамі» і зубатаўцамі. У 1903 годзе Бабушкіна зноў арыштоўваюць і ссылаюць да Верхаянска (Якутыя). Быў амніставаны ў 1905 годзе.
У час Рэвалюцыі 1905 года быў членам Іркуцкага і Чыцінскага камітэтаў РСДПП, працаваў у газеце бальшывікоў «Забайкальскі працоўны» (Забайкальский рабочий). Быў адным з кіраўнікоў Чыцінскага ўзброенага паўстання (з Александрам Курнатоўскім і Антонам Касцюшка-Валюжанічам).
13 студзеня 1906 года пакінуў Чыту. Разам з пяццю таварышамі суправоджаваў састаў са зброяй для рабочых у Іркуцку. Яны былі захоплены экспедыцыяй генерала Аляксандра Мелера-Закамальскага, накіраванай для панаўлення парадку, на станцыі Слюдзянка. 18 студзеня 1906 года Бабушкін і тэлеграфісты Клюшнікаў, Савін, Ермалаеў і Бялых былі расстраляны без суда і следства на станцыі Мысава (цяпер горад Бабушкін, Бурація).
Памяць
Ягоным імем названа вуліца ў Мінску.
Нісан
Нісан (נִיסָן, паходзіць ад акадскага нісана, «першыя плады») — у яўрэйскім календары першы месяц біблейскага і сёмы грамадзянскага года. У Торы называецца Авіў. Прыблізна адпавядае сакавіку - красавіку грыгарыянскага календара. У іўдаізме гэты месяц называецца царскім (іўр. חודש המלך, хадэш ха-мелех), кіраўніком ўсіх месяцаў (іўр. חודש החודשים, хадэш ха-хадашым).
Фрэнсіс Брэт Гарт
Брэт Гарт — (Bret Harte, псеўданім, сапраўднае імя Фрэнсіс Брэт Гарт — Francis Brett Hart;  — ) — амерыканскі пісьменнік, празаік.
Біяграфія
Нарадзіўся ў горадзе Олбані (штат Нью-Ёрк), у сям'і выкладчыка класічнай латыні і грэчаскай мовы. Ранняя смерць бацькі прымусіла трынаццацігадовага хлопчыка кінуць школу і пайсці працаваць па найманні. Далейшае інтэлектуальнае развіццё Гарта было плёнам самаадукацыі — з юнацкасці ён шмат чытаў.
Адкрыццё ў 1848 годзе золата ў Каліфорніі рэзка ўзмацніла міграцыю амерыканскага насельніцтва на заходняе ўзбярэжжа ЗША. Пасля ад'езду старэйшага брата і маці, якая выйшла замуж за віргінскага адваката (будучага палкоўніка Старботла ў аповедах Гарта), сямнаццацігадовы Фрэнк рушыў услед за сям'ёй у Каліфорнію.
Талін (станцыя)
Першымі прыпынкамі цягнікоў, якія ідуць з вакзала, з’яўляюцца Лілекюла (заходні кірунак), Кітсекюла (усходні кірунак) і Талін-Вяйке (паўднёвы кірунак).
Каля вакзала знаходзіцца 12 пуцей.
Балтыйскі вакзал з’яўляецца канечнай станцыяй прыгарадных і міжнародных цягнікоў. Каля вакзала размешчаны аўтавакзал для прыгарадных аўтобусаў, а таксама трамвайныя, тралейбусныя і аўтобусныя прыпынкі гарадскога транспарта.
Сергій (Акімаў)
Сергій (Акімаў) (свецкае імя: Віталій Віктаравіч Акімаў; нар., Бабруйск, Магілёўская вобласць) — беларускі свяшчэннік, багаслоў. Доктар багаслоўя (2014), дацэнт (2004). Рэктар Мінскай духоўнай акадэміі.
Біяграфія
Скончыў Мінскую духоўную семінарыю (спецыяльнасць «Тэалогія», 1995), Санкт-Пецярбургскую духоўную акадэмію (аспірантура, спецыяльнасць «Тэалогія», 1999), Агульнацаркоўную аспірантуру і дактарантуру імя свв. Кірыла і Мяфодзія (Масква, дактарантура, 2013). Быў клірыкам у Свята-Духоўным кафедральным саборы, выкладчыкам Мінскай духоўнай семінарыі (з 1999, выкладчык), Еўрапейскага гуманітарнага ўніверсітэта (1999—2004, факультэт тэалогіі, кафедра багаслоўскіх дысцыплін, дацэнт), Інстытуце тэалогіі імя святых Мяфодзія і Кірыла Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта (з 2004, кафедра біблістыкі і хрысціянскага веравучэння, дацэнт), Мінскай духоўнай акадэміі (з 2011, кафедра біблістыкі і багаслоўя, загадчык кафедры, у 2012—2014 — прарэктар па вучэбнай рабоце, з 2014 — рэктар).
Навуковыя інтарэсы: біблістыка; гісторыя старажытнага Блізкага Усходу; гісторыя ранняга хрысціянства.
Узнагароджаны граматай Патрыяршага Экзарха ўсяе Беларусі (2018) «за працы па адраджэнні памяці мітрапаліта Літоўскага і Віленскага Іосіфа (Сямашкі)».
Мікалай Фёдаравіч Драгун
Мікалай Фёдаравіч Драгун (, в. Сырмеж, Свянцянскі павет, Віленская губерня, цяпер Мядзельскі раён — ) — беларускі рэлігійны дзеяч.
Біяграфія
Арыштаваны 22.7.1944 у Мінску па адрасе: вул. Савецкая, д. 1. Асуджаны 4.7.1945 са святаром Мікалаем Ясінскім паводле пастановы калегіі НКУС за «супрацоўніцтва з нямецкімі акупацыйнымі ўладамі і антысавецкую дзейнасць» дa 10 гадоў ППК.
Пасля вызвалення вярнуўся ў Беларусь. 4.1.1955 епіскапам Бабруйскім вікарыем Мінскай епархіі Мітрафанам (Гутоўскім)   прызначаны дыяканам у Касма-Даміянаўскую (?) царкву ў мястэчку Асіповічы Магілёўскай вобласці. Судзімасць знята 17.9.1955.
З 23.8.1956 за штатам. 11.11.1958 мітрапалітам Мінскім і Беларускім Піцірымам (Свірыдавым) прызначаны пазаштатным дыяканам Мінскага Свята-Духава кафедральнага сабора.
Рэабілітаваны 27.1.1994 пракуратурай Беларусі. Групавая справа Драгуна і інш. № 35599-с захоўваецца ў архіве КДБ Беларусі.
Сям’я
Быў жанаты з Вольгай Гаеўскай (нар. 1888), гадаваў дачок Веру (1916), Таццяну (1922), Галіну (1924), сыноў Дзмітрыя (1913), Валерыяна (1926).
Елісееў
Елісееў — рускае прозвішча.
Быкі (валуны)
Быкі́ — валуны, геалагічны помнік прыроды рэспубліканскага значэння на Беларусі. Два блокі чырвонага буйназярністага граніту за 4 км на поўнач ад в. Іканы Барысаўскага раёна Мінскай вобласці, на захад ад дарогі Зембін—Бягомль. Даўжыня паўночнага блока З м, шырыня 1,8 м, паўднёвага — адпаведна 2,5 м і 1,4 м, вышыня да 2,1 м, агульны абвод 14,3 м. Аб'ём 17 м³, маса каля 50 т. Прынесены са Скандынавіі каля 200 тысяч гадоў назад. На паверхні Быкоў расце 21 від лішайнікаў і 8 відаў імхоў, сярод якіх ёсць рэдкія. Назва «Быкі» звязана з легендай, паводле якой Бог ператварыў у камяні быкоў і аратага, што працаваў на Вялікдзень.
Версаль
Версаль — палацава-паркавы ансамбль у Францыі (Parc et château de Versailles), былая рэзідэнцыя французскіх каралёў ў горадзе Версаль, зараз з'яўляецца прыгарадам Парыжа; цэнтр турызму сусветнага значэння.
Версаль рабілі пад кіраўніцтвам Людовіка XIV з 1661 года, і стаў своеасаблівым помнікам эпохі «караля-сонца», мастацка-архітэктурным выразам ідэі абсалютызму. Вядучыя архітэктары — Луі Лево і Жуль Ардуэн-Мансар, стваральнік парку — Андрэ Ленотр. Ансамбль Версаль, найбуйнейшы ў Еўропе, адрозніваецца унікальнай цэласнасцю задумы і гармоніяй паміж архітэктурнымі формамі і перапрацаваным ландшафтам. З канца XVII стагоддзя Версаль з'яўляўся ўзорам для парадных загарадных рэзідэнцый еўрапейскіх манархаў і арыстакратыі, аднак прамых перайманняў яму няма.
NGC 3191
NGC 3191 (іншыя абазначэнні — NGC 3192, IRAS10160+4642, UGC 5565, KUG 1016+467, MCG 8-19-18, ZWG 240.26, PGC 30136) — галактыка ў сузор’і Вялікая Мядзведзіца.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Аўсец лугавы
Аўсе́ц лугавы́ (Helictotrichon pratense)  — від траў роду сямейства.
Батанічнае апісанне
Шматгадовая травяністая расліна. Сцёблы прамыя, 30—85 см (да 100 см ) даўжынёй. Лісце простае, лінейнае, з гладкім краем, шурпатае, сядзячае, у асноўным прыкаранёвае. Суквецце — вузкая мяцёлка з нешматлікіх каласкоў. Каласкі складаюцца з 3—5 кветак. Каласковыя лускавінкі з трыма жылкамі. Ніжняя лускавінка зубчастая, з асцюком і белай плеўкай па краі. Плод — сухая зярняўка.
Распаўсюджанне і экалогія
Расліна распаўсюджана на тэрыторыі Еўропы, Паўночнай Афрыкі і Азіі. Расце на сухадольных лугах, каля жылля. Утварае дзярнінкі. Цвіце ў чэрвені—ліпені.
Паўночны праліў
Паўночны праліў (North Channel, Sruth na Maoile) — праліў паміж астравамі Вялікабрытанія і Ірландыя, злучае паўночную частку Ірландскага мора з Атлантычным акіянам. Мае даўжыню 170 км, шырыню 20—40 км, глыбіню да 272 м (жолаб Бофарта). У праліве назіраюцца моцныя прыліўныя плыні, хуткасць якіх дасягае 12 км/гад.
У цэнтральнай частцы праліва ў берагі Шатландыі ўдаюцца буйны заліў Фёрт-оф-Клайд і пралівы Саўнд-оф-Джура, Кілбранан-Саўнд са шматлікімі бухтамі. Сярод іншых заліваў — Белфаст, бухта Лох-Раян. У праліве размешчаны астравы Аран, Гіха, Эйлса-Крэг і мноства іншых.
Estonian Air
AS Estonian Air — скасаваная авіякампанія, што базавалася ў Таліне (Эстонія). Да 2015 года з’яўлялася нацыянальнай авіякампаніяй Эстоніі, ажыццяўляла рэгулярныя і чартарныя паслугі па ўсёй Еўропе.
Галіна Рахманаўна Вінаградава
Галіна Рахманаўна Вінаградава (нар., г. Чкалаўск, Таджыкская ССР) — беларускі архітэктар.
Біяграфія
Скончыла ў 1969 годзе Таджыкскі політэхнічны інстытут. З 1969 года архітэктар, з 1972 — старэйшы архітэктар у інстытуце Белдзяржпраект. Са снежня 1977 года — кіраўнік групы ў Мінскім аддзяленні «Саюзводаканалпраекта». У 1992-2004 гадах у інстытуце «Белводаканалпраект». У 2004—2008 гадах эксперт, потым вядучы эксперт у гарадской экспертызе. У 2008—2012 гадах начальнік архітэктурна-будаўнічага аддзела «Мінскрамбуда». У 2012-14 гадах галоўны спецыяліст праектнага аддзела ў прыватнай фірме.
Член Саюза архітэктараў СССР з 1977 года. Пражывала ў Мінску.
Творчасць
Асноўныя працы (у аўтарскіх калектывах): серыя жылых дамоў сельскага будаўніцтва 3-АПБ; серыя тыпавых праектаў 9-ці павярховых жылых дамоў з аб’ёмных блокаў ; Інстытут удасканалення настаўнікаў (1969—1974); удзельнічала ў распрацоўцы праектаў 5- і 9-павярховых жылых дамоў галерэйнага тыпу, 9-павярховага 279-кватэрнага жылога дома галерэйнага тыпу па вул. Бельскага ў г. Мінску (1976); Рэканструкцыя піянерскага лагера ў Астрашыцкім Гарадку (1976—1977).
Аўтарскія праекты: Службова-бытавы корпус аэрапорта «Мінск-2» (1977—1979); корпус рэагентнай гаспадаркі ў Жлобіне; вертыкальны блок помпавай станцыі ў Беразняках Пермскай вобласці; воданапорная помпавая станцыя ў Северадзвінску; прамысловы пляцоўкі па ачыстцы вады ў Пінску, Асіповічах, Баранавічах, Гомелі (1977—1992), прамысловыя пляцоўкі вычышчальных збудаванняў у Брэсце, Пінску, Магілёве, у Стаўрапалі («Стаўрапальпалімір»); КНС у Ялабузе Маскоўскай вобласці (1992—2004); капрамонт, рэканструкцыя жылых дамоў, школ, дзіцячых садоў (2008—2012); адміністрацыйна-вытворчы будынак у г. Мінску, аўтамыйкі ў Гомельскай вобласці, у Бараўлянах, зона адпачынку на Нарачы (2012—2014).
Узнагароды
Узнагароджана дыпломам III ступені ВДНГ СССР (1974) за сельскія жылыя дамы.
Марсель Марсо
Марсель Марсо (Marcel Marceau, сапраўднае імя — Марсель Манжэль (Marcel Mangel);,  — , ) — французскі акцёр-мім, стваральнік парыжскай школы мімаў.
Волагда (рака)
Волагда — рака ў Валагодскай вобласці Расіі, правы прыток Сухоны (басейн Паўночнай Дзвіны).
Даўжыня 155 км, плошча басейна 3030 км².
Буйныя прытокі — Сіндашь, Масляная, Тошня, Меша (усе правыя). На рацэ — горад Волагда і сяло Малочнае.
Чылам Балам
Чылам Балам (на мове юкатэкаў Chilam Balam «Прадракальнік Ягуар») — агульная назва розных тэкстаў на мове мая, запісаных у XVII—XVIII стст. лацініцаю.
Гісторыя
Пасля заваявання мая ў 1541—1546 гг. іспанцы забаранілі ім карыстацца традыцыйнай іерагліфічнай пісьменнасцю. Многія старажытныя тэксты былі спалены манахамі. Мая былі вымушаны карыстацца лацініцай для запісаў гістарычнага, прароцкага і міфалагічнага характару. З іх складваліся своеасаблівыя рукапісныя зводы, якія потым дапаўняліся (часам перакладамі з іспанскай мовы). Гэтыя тэксты прынята называць кнігамі Чылам Балам па імені жраца-прадракальніка, які жыў у эпоху заваявання ў горадзе Мані.
У 1837 г. Піо Перэс часткова апублікаваў 4 кнігі Чылам Балам, знойдзеныя ў Мані. К пачатку XX ст. сталі вядомыя кнігі з іншых гарадоў. Асабліва поўна захаваліся кнігі з горада Чумаеля.
Змест кніг
Кнігі Чылам Балам з'яўляюцца хаатычнай сумессю поўных тэкстаў і ўрыўкаў рознага зместу, стылю і паходжання. 7 тэкстаў, у тым ліку тры хронікі, маюць даіспанскае паходжанне, але ў той ці іншай ступені былі пераапрацаваныя ў пазнейшы час. Той факт, што многія тэксты паўтараюцца, сведчыць пра існаванне агульных папярэдніх крыніц.
Так званыя хронікі мая складаюцца з дваццацігадовых цыклаў к'атун з кароткімі згадкамі пра тыя ці іншыя падзеі. Пералічваюцца нават тыя к'атун, у якія нічога не адбывалася. К'атун аб'ядноўваюцца ў буйныя 256-гадовыя цыклы. Такім чынам у кнігах Чылам Балам апісваюцца падзеі 928—1611 гг. Усе тры хронікі — кампіляцыі. У розных варыянтах падзеі могуць не супадаць.
У кнігах з Чумаеля захавалася эпічнае апавяданне пра захоп горада Чычэн-Іца кааліцыяй горада Маяпана, аўтар якога ўзгадвае, што сам юнаком быў сведкам крывавых падзей.
Міфалагічныя тэксты з кніг Чумаеля прадстаўляюць звесткі аб касмалагічных і касмаганічных уяўленнях мая — барацьбе багоў, рытуалах анёлаў і стварэнні месяца.
Вылучаюць таксама групы дыдактычных тэкстаў (пытанні валадара і адказы на іх), рытуальных тэкстаў (захаваліся толькі замовы з кніг Чумаеля), каляндарных тэкстаў.
Уплывам новых іспанскіх традыцый можна растлумачыць пералікі хрысціянскіх свят, некаторыя каталіцкія малітвы і апавяданне пра дзеву Феадору.
Васіль Юр’евіч Ткачоў
Васі́ль Ю́р’евіч Ткачо́ў (, Гута, Рагачоўскі раён — 13 лютага 2022 ) — беларускі празаік і драматург. Лаўрэат Нацыянальнай літаратурнай прэміі.
Біяграфія
Нарадзіўся ў сям’і вясковых настаўнікаў. Пасля заканчэння Ільічоўскай сярэдняй школы ў 1966 годзе працаваў у раённых газетах у Івацэвічах і Карме. У 1967 годзе прызваны ў Савецкую Армію. Скончыў факультэт журналістыкі Львоўскага вышэйшага ваенна-палітычнага вучылішча ў 1973 годзе. Служыў у Туркменістане вайсковым карэспандэнтам. У 1979—1980 гадах працаваў рэдактарам рэкламы камбінату «Туркменгандальрэклама» (Ашгабат). З 1980 годзе — карэспандэнт шматтыражкі «Сельмашавец» (Гомель), у 1983—1985 гадах — стыліст, спецыяльны карэспандэнт абласной газеты «Гомельская праўда». У 1989 годзе абраны сакратаром Гомельскага абласнога аддзялення СП БССР. Член СП СССР з 1989 года.
Адзін з найбольш вядомых прыхільнікаў і арганізатараў стварэння беларускай сталіцы народнага гумару ў Аўцюках Калінкавіцкага раёна. Жыў у Гомелі.
Творчасць
Першае апавяданне «Шчарбаты нож» надрукаваў у 1966 годзе ў часопісе «Вясёлка». Аўтар п’ес «Сівы бусел» (пастаўлена ў 1985), «Вокны» (пастаўлена ў 1985), «Прыгоды з Канапухіным» (пастаўлена ў 1988), «Лесьвіца» (пастаўлена ў 1988), «Кветкі-ягадкі» (пастаўлена ў 1990), аднаактоўкі «Дублёр» і інш. Пераклаў на беларускую мову п’есу Л. Петрушэўскай «Маскоўскі хор» (пастаўлена ў 1989).
Узнагароды
Пераможца многіх літаратурных конкурсаў, Лаўрэат прэміі Федэрацыі прафсаюзаў Беларусі за кнігу прозы «Снукер» (2011), прэміі імя Васіля Віткі (2012) і Кірылы Тураўскага (2013).
Памяць
1 студзеня 2023 года на доме па вуліцы Яфрэмава ў Гомелі, дзе ў 1982—2022 гадах жыў Васіль Ткачоў, устаноўлена памятная дошка.