cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Месінскі ўніверсітэт
Месінскі ўніверсітэт (Università degli Studi di Messina) — італьянская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта з сядзібай у горадзе Месіна на Сіцыліі.
Кароча
Кароча  (Коро́ча) — горад (з 1708) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Карачанскага раёна Белгародскай вобласці.
Насельніцтва — 5888 чал. (2017).
Горад размешчаны на рацэ Кароча басейна Северскага Данца, за 45 км ад Белгарада, за 45 км ад чыгуначнай станцыі Прохараўка Паўднёва-Усходняй чыгункі, за 48 км ад Чарнянкі.
Паўднёвы фронт (Вялікая Айчынная вайна)
Паўднё́вы фронт — аператыўна-стратэгічнае аб'яднанне РСЧА падчас Другой сусветнай вайны на Усходнім савецка-германскім фронце.
Першае фарміраванне
Рашэнне аб стварэнні Паўднёвага фронту было прынята на пасяджэнні Палітбюро ЦК УКП(б) 21 чэрвеня 1941 года. Камандуючым войскамі фронту прызначаны генерал арміі Іван Цюленеў, які 22 чэрвеня выехаў у Вінніцу, дзе размяшчалася Палявое Упраўленне Паўднёвым фронтам, якое было створана на базе Упраўлення Маскоўскай ваеннай акругі. Афіцыйна Паўднёвы фронт быў створаны Дырэктывай Стаўкі Галоўнага Камандавання ад 24 чэрвеня 1941 года № 20466.
Аператыўна-стратэгічная мэта
Паўднёваму фронту ставілася аператыўна-стратэгічная мэта раптоўным прэвентыўным сканцэнтраваным ударам аб’яднаных сіл сухапутных войскаў, авіяцыі і флоту з шырокім прыцягненнем паветрана-дэсантных частак і сіл марскога дэсанту знішчыць прыгранічную супрацьстаячую групоўку праціўніка і ажыццявіць імклівае наступленне на захад — паўночны захад пад прыкрыццём горных хрыбтоў Карпат.
Склад
На 25.06.1941: Фронт меў 15 стралковых, 3 кавалерыйскія, 6 танкавых, 3 матарызаваныя дывізіі. Акрамя таго, у Паўднёвы фронт ўваходзілі чатыры умацаваных раёна (УР) (10, 12, 80 і 82-і). У яго аператыўным падпарадкаванні знаходзіліся Дунайская ваенная флатылія, Адэская ваенна-марская база і пагранічныя атрады НКУС СССР.
Дзеянні фронту
У першыя тыдні вайны войскі фронту дзейнічалі супраць румынскіх войскаў у паласе шырынёй 700 км ад г. Ліпканы на румынскай мяжы да Адэсы, праводзячы абарончую аперацыю ў Малдове і кантактуючы на поўначы з войскамі Паўднёва-Заходняга фронту. Пасля паражэння асноўных сіл Паўднёва-Заходняга фронту пад Уманю і затым пад Кіевам у ліпені-верасні 1941 года, камандаванне Паўднёвага фронту арганізавала абарону ў раёне Запарожжа. Войскі фронту таксама затрымалі прасоўванне частак вермахта пад камандаваннем Манштэйна ў Мелітопаль.
Аднак пры новым наступе праціўніка, у ходзе Данбаска-Растоўскай абарончай аперацыі абарона войскаў фронту была прарваная, а 5 кастрычніка 1-я танкавая армія вермахта выйшла да Азоўскага мора ў Бердзянска, ахапіўшы абараняючыяся часці двух армій фронту з поўначы і адрэзаўшы ім адыход на ўсход. У выніку 18-я армія і частка сіл 9-й арміі Паўднёвага фронту трапіла ў акружэнне ў раёне пасёлка Чарнігаўка і панеслі цяжкія страты. Больш за 100 тысяч салдат і афіцэраў трапілі ў палон. Камандуючы арміяй генерал-лейтэнант А. К. Смірноў загінуў. Былі страчаны 212 танкаў і 672 артылерыйскіх гарматы.
У ліпені 1942 года, пасля буйнога паражэння савецкіх войскаў пад Харкавам, Растоў-на-Доне быў здадзены практычна без бою, з прычыны чаго Паўднёвы фронт быў расфарміраваны, а яго часці перададзены ў склад Паўночна-Каўказскага фронту.
Камандаванне
Камандуючыя войскамі: Члены Ваеннага савета: Начальнікі штаба: Начальнік Разведвальнага аддзела Штаба фронту:
Другое фарміраванне
Паўднёвы фронт другога фарміравання быў утвораны 31 снежня 1942 года на базе расфармаванага Сталінградскага фронту. Камандуючы фронтам з фарміравання да лютага 1943 года — генерал-палкоўнік А. І. Яроменка, начальнікам штаба фронту з фарміравання да красавіка 1943 г. — генерал-маёр. 1 студзеня 1943 года Сталінградскі Фронт быў перайменаваны ў Паўднёвы фронт. У сакавіку 1943 года фронт ўзначаліў генерал-лейтэнант Ф. І. Талбухін. 20 кастрычніка 1943 года фронт быў перайменаваны ў 4-ы Украінскі фронт.
Асака валасістаплодная
Асака валасістаплодная (Carex lasiocarpa) — від травяністых раслін сямейства асаковых.
Паўднёвы фронт (Вялікая Айчынная вайна)
Другое фарміраванне
Войскі Паўднёвага фронту (2-га фарміравання) правялі Растоўскую аперацыю, Міускую аперацыю, Данбаскую аперацыю.
Асака валасістаплодная
Апісанне
Шэра-зялёная расліна вышынёй 70—140 см, утварае рыхлыя дзернавіны. Сцяблы няяснатрохгранныя, каля асновы з чырвона-бурымі, глянцаватымі расшчэпленымі похвамі. Лісце доўгае, вузкае, жалабатае. Колас з 3—5 каласкоў і прыкветнага шчацінкападобнага ліста. Верхнія каласкі тычынкавыя, вузкія, ніжнія — песцікавыя, цыліндрычныя, сядзячыя. Лускавінкі каласкоў цёмна-бурыя, шырокаланцэтныя. Рыльцаў 3. Мяшочкі яйцападобныя, з густым буравата-шэрым апушэннем, з жылкамі.
Пашырэнне
Расце на пераходных сфагнавых, радзей на нізінных асакова-гіпнавых балотах; дамінант раслінных згуртаванняў. На Беларусі трапляецца часта. Цвіце ў маі-чэрвені.
Выкарыстанне
Вядома як валакністая расліна.
Падвей похвенны
Падвей похвенны (Eriophorum vaginatum) — шматгадовая травяністая расліна сямейства асаковых.
Апісанне
Сцёблы шматлікія, тонкабаразнаватыя. Лісце вузкае, жалабата-трохграннае, па краях з дробнымі шыпікамі; прыкаранёвае і ніжняе сцябловае з ніткападобнай пласцінкай і чырванаватымі валакністымі похвамі, сцябловае з уздутымі похвамі. Каласкі адзіночныя, шырокаяйцападобныя. Арэшкі бура-шэрыя.
Пашырэнне
Пашыраны ў халодным і ўмераным паясах Паўночнага паўшар’я. Расце на сфагнавых, асакова-сфагнавых балотах, у забалочаных лясах, па берагах зарастаючых азёр. Цвіце ў красавіку—маі.
Торфаўтваральнік, асноўны кампанент падвейнага вярховага торфу.
Сталінградскі фронт
Сталінгра́дскі фронт утвораны 12 ліпеня 1942 года на базе палявога ўпраўлення войскаў Паўднёва-Заходняга фронту, у складзе 21-й, 62-й, 63-й і 64-й армій, пад камандаваннем Маршала Савецкага Саюза С. К. Цімашэнкі.
Дзеянні фронту
Перад Сталінградскім фронтам стаяла задача: абараняючыся ў паласе шырынёй 520 км, спыніць далейшае прасоўванне праціўніка.
У сувязі з прарывам нямецкімі войскамі савецкага фронту на паўднёва-заходнім накірунку Сталінградскі фронт атрымаў задачу спыніць праціўніка, не дапусціць яго да Волгі, трывала абараняць мяжу па р. Дон.
17 ліпеня 1942 года авангард 6-й нямецкай арміі сустрэўся з перадавымі атрадамі 62-й і 64-й армій, высунутымі на далёкія подступы да Сталінграду.
Баі перадавых атрадаў з'явіліся пачаткам Сталінградскай бітвы 1942—1943 гадоў. Пасля 6 дзён баёў на гэтым рубяжы праціўнік вымушаны быў разгарнуць частку галоўных сіл 6-й арміі. Праз два тыдні з каўказскага напрамку на сталінградскі была перенакіравана 4-я нямецкая танкавая армія.
У сувязі з узрослай шырынёй паласы абароны (каля 800 км) фронт 7 жніўня 1942 года падзелены на Сталінградскі (21-я, 62-я, 63-я, 4-я танкавая, 16-я паветраная арміі) і Паўднёва-Усходні (51-я, 57-я і 64-я арміі), а 10 жніўня Сталінградскі фронт быў падпарадкаваны камандуючаму войскамі Паўднёва-Усходняга фронту. Дырэктывай ад 28 верасня 1942 года Стаўка ВГК скасавала адзінае камандаванне Паўднёва-Усходняга і Сталінградскага франтоў і 30 верасня 1942 года пераназвала Сталінградскі фронт у Данскі, а Паўднёва-Усходні — у Сталінградскі (28-я, 51-я, 57-я, 62-я, 64-я агульнавайсковыя і 8-я паветраная арміі, а са снежня таксама 5-я ўдарная і 2-я гвардзейская арміі).
20 лістапада войскі Сталінградскага фронту перайшлі ў контрнаступленне і 23 лістапада ва ўзаемадзеянні з войскамі Паўднёва-3аходняга фронту акружылі 330-тысячную групоўку нямецка-фашысцкіх войскаў у міжрэччы Волгі і Дона. З 12 па 30 снежня яны правялі Кацельнікаўскую аперацыю, у выніку якой адбілі спробу праціўніка дэблакіраваць акружаныя пад Сталінградам войскі і разграмілі яго Кацельнікаўскую групіроўку.
1 студзеня 1943 года Сталінградскі фронт быў ператвораны ў Паўднёвы фронт.
Чэскі-Крумлаў
Гісторыя
Будаўніцтва горада і замка пачалося ў другой палове 13-га стагоддзя, каля броду праз Влтаву, праз які пралягаў важны гандлёвы шлях у Багемію. Пасля, памяняў некалькі ўладальнікаў, у ліку якіх, былі род Розенбергаў, імператары Рудольф II, Фердынанд II, род Эгенбергаў і, нарэшце, род Шварцэнбергаў, які валодаў замкам да 1945 года. Горад стаў часткай Аўстрыйскай імперыі ў 1806 годзе і Аўстра-Венгрыі ў 1866. У 1910 годзе ў горадзе пражывалі 8662 чалавека, уключаючы 7367 немцаў і 1265 чэхаў. У 1918 годзе чэшскія войскі занялі горад і ён заставаўся часткай Чэхаславакіі да 1938 года. У перыяд з 1938 па 1945, быў анексіраваны нацысцкай Германіяй, як частка Судзецкай вобласці. Пасля Другой сусветнай вайны нямецкамоўнае насельніцтва было выселена і горад зноў стаў часткай Чэхаславакіі. Падчас камуністычнага рэжыму, Крумлаў здрахлеў і прыйшоў у заняпад, але пасля Аксамітнай рэвалюцыі быў у большай ступені адноўлены і цяпер з'яўляецца адным з самых папулярных турыстычных цэнтраў у Чэхіі.
Славутасці
Замак Крумлава незвычайна вялікі для горада падобнага памеру. У Чэхіі, па сваіх памерах ён саступае толькі Пражскаму Граду. Большасць будынкаў было пабудавана з 14-га па 17-ае стагоддзе. Пераважныя архітэктурныя стылі — гатычны, Рэнесанс і барока. Царква Св. Віта гатычнага стылю датуецца 15-м стагоддзем, з фрэскамі таго жа перыяду. У замку Крумлава таксама знаходзіцца тэатр, выкананы ў стылі барока, скончаны ў 1766 годзе, разам з арыгінальнымі механізмамі, стойкамі і дэкарацыямі. З-за свайго веку, тэатр выкарыстоўваецца для паданняў толькі тры разу ў год. У дзесяці кіламетрах ад горада, знаходзіцца адзін з найстарэйшых кляштараў у Багеміі, Залатая Карона.
Петраградскі ваенна-рэвалюцыйны камітэт
Петраградскі ваенна-рэвалюцыйны камітэт (ВРК) — орган Петраградскага савета рабочых і салдацкіх дэпутатаў, які быў створаны для аховы рэвалюцыі ад яе праціўнікаў 12 кастрычніка 1917 года.Фактычна падрыхтаваў і кіраваў Кастрычніцкай рэвалюцыяй.Першае пасяджэнне ВРК прайшло ў ноч з 18 на 19 кастрычніка.У яго склад уваходзілі бальшавікі, а таксама шэраг левых эсэраў і анархістаў.Камітэт меў аддзелы прыёму данясенняў,агітацыі,ўзбраення,аўтамабільны,забеспячэння і харчавання;даведачны стол і аддзел ўнутранай і знешняй сувязі;Бюро.На чале Бюро ВРК і самога ВРК стаяў эсер Павел Яўгенавіч Лазімір, але часцяком рашэнні прымаліся бальшавікамі.
ВКР падчас Кастрычніцкай рэвалюцыі
21 кастрычніка сход прадстаўнікоў палкавых камітэтаў Петраградскага гарнізона прызнала Петрасавет адзінай уладай у горадзе, пасля чаго ВРК пачаў замяняць у вайсковых частках камісараў Часовага ўрада сваімі.Днём 22 кастрычніка ВРК падпарадкаваў сабе гарнізон Петраграда.
У ноч з 24 на 25 кастрычніка працоўныя дружыны, рэвалюцыйныя салдаты і матросы, пад кіраўніцтвам ВРК, сталі захопліваць стратэгічна важныя кропкі Петраграда.Раніцай 25 кастрычніка ВРК выдаў зварот «Да грамадзянаў Расеі», дзе гаварылася аб звяржэнні Часовага ўрада.Раніцай 26 кастрычніка Камітэт перадаў вышэйшую ўладу Другому Усерасійскаму з'езду Саветаў рабочых і салдацкіх дэпутатаў.
Садзейнічанне ВРК ўсталяванню савецкай улады
Пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі савецкая ўлада сутыкнулася з усеагульным байкотам старых дзяржслужачых.
Спыненне дзейнасці ВРК
Па меры арганізацыі апарата наркаматаў і УЦВК ВРК скарачаў свае функцыі. 25 лістапада (8 снежня) 1917 Ленін на пасяджэнні СНК ўнёс прапанову «аб разгрузцы Ваенна-рэвалюцыйнага камітэта». 5 снежня 1917 года ВРК апублікавана паведамленне аб выкананні задач і спыненні сваёй дзейнасці, аб перадачы камісараў, апарата аддзелаў у вядзенне адпаведных наркаматаў і аддзелаў УЦВК, Петраградскі i раённым Саветам.
Непаўназубыя
Непаўназубыя (Xenarthra, Edentata) — атрад плацэнтарных млекакормячых. Таксама разглядаецца як надатрад, сістэма якога спрэчная і да канца не ўсталявалася.
Паходжанне
Адны з найбольш старажытных сысуноў; іх паходжанне прасочваецца амаль ад мезазоя (60 млн гадоў). Выкапнёвыя рэшткі вядомыя з Паўночнай і Паўднёвай Амерыкі. Блізкія да іх формы сустракаюцца ў адкладах эацэна Еўропы. Росквіту непаўназубыя дасягаюць да канца пліяцэну, пасля чаго разнастайнасць групы істотна скарацілася.
Апсіанне
Атрад уключае сучасныя сямействы:, і. Гэтыя сямействы маюць істотныя адрозненні, і ў шэрагу сістэм іх разглядаюць у складзе самастойных атрадаў.
Даўжыня цела ад 12 см у плашчаноснага браняносца да 120 см у гіганцкага мурашкаеда. У мурашкаедаў і ляніўцаў густая доўгая поўсць, у браняносцаў скурнае покрыва зрастаецца ў панцыр, пакрыты зверху арагавелым эпідэрмісам. Два ці тры пальцы на пярэдніх канечнасцях значна перавышаюць па даўжыні астатнія (калі яны маюцца) і ўзброены моцнымі кіпцюрамі. Заднія канечнасці трох-, чатырох-або пяціпальцавыя, стопаходзячыя. Галава круглявая (ляніўцы) або моцна выцягнутая (мурашкаеды). Хвост доўгі (мурашкаеды) або вельмі кароткі (ляніўцы). Для шэрагу форм характэрны вельмі доўгі язык (мурашкаеды). Зубы з няпоўным наборам; адсутнічаюць (мурашкаеды) ці няма разцоў і іклоў, а перадкарэнныя зубы простыя, з адным коранем, пазбаўленыя эмалі і валодаюць пастаянным ростам на працягу ўсяго жыцця жывёлы (у браняносцаў і ляніўцаў) — адсюль назва атрада.
Непоўназубыя захоўваюць рысы прымітыўных млекакормячых. Сляпая кішка адсутнічае ці развіта слаба. Звіліны вялікіх паўшар’яў галаўнога мозгу нешматлікія. Матка простая, плацэнта дыскаідальная. Страўнік просты (мурашкаеды, браняносцы) або складаны (ляніўцы). У прадстаўнікоў атрада самы нізкі сярод сысуноў узровень абмену рэчываў.
Пашырэнне
Сустракаюцца ў Паўднёвай і Цэнтральнай Амерыцы, у Паўночнай Амерыцы — у Мексіцы, паўднёвых і паўднёва-ўсходніх штатах ЗША.
Спосаб жыцця (у гіганцкага мурашкаеда і браняносцаў) наземны, у асноўным дрэвавы ў чатырохпалага і карлікавага мурашкаедаў, выключна дрэвавы ў ляніўцаў. Актыўныя днём і ноччу (гіганцкі мурашкаед) або ноччу (ляніўцы). Мурашкаеды і браняносцы сілкуюцца рознымі казуркамі, ляніўцы расліннаедныя.
У прыплодзе 1 дзіцяня, у некаторых браняносцаў 2-4 (да 12).
Ахова
Усе віды церпяць ад змены прыродных экасістэм чалавекам, асабліва ляніўцы.
Катастрофа Boeing 737 ля Джакарты
Катастрофа Boeing 737 ля Джакарты (2021) — авіяцыйная катастрофа, якая адбылася 9 студзеня 2021 года. Авіялайнер Boeing 737-524 авіякампаніі Sriwijaya Air выконваў планавы ўнутраны рэйс SJ182 па маршруце Джакарта—Панціанак, але праз 4 хвіліны пасля ўзлёту ўвайшоў у крутое пікіраванне і знік з радараў над Яванскім морам.
Самалёт
Boeing 737-524 з завадскім нумарам 27323 і серыйным 2616 быў выпушчаны на заводзе кампаніі «Boeing» у Рэнтане і 13 мая 1994 здзейсніў свой першы палёт. 31 мая таго ж года быў перададзены амерыканскай авіякампаніі Continental Airlines пад бартавым нумарам N27610. 1 кастрычніка 2010 года перайшоў у United Airlines, б/н застаўся без змен. 9 красавіка 2012 года быў набыты інданезійскай авіякампаніяй Sriwijaya Air і яго бартавы нумар змяніўся на PK-CLC. Быў абсталяваны двума турбавентылятарнымі рухавікамі CFM International CFM56-3C1. На момант катастрофы канфігурацыя самалёта была C8Y112 (8 месцаў у бізнэс-класе, 112 у эканамічным).
Пасажыры і экіпаж
На борце знаходзіліся 62 чалавекі, 50 з якіх былі пасажырамі, 12 — членамі экіпажа. Усе яны з’яўляліся грамадзянамі Інданэзіі. Сярод пасажыраў быў Мулядзі Тамсір, палітык з Партыі народнага сумлення. Актыўны экіпаж складаўся з капітана Афвана (былога пілота ваенна-паветраных сіл Інданезіі The manifest which was released to the public indicated that another six crew members, including another captain and first officer, were also on board the aircraft. ), першага афіцэра Дыега М. і чатырох бортправаднікоў.
Катастрофа
У 06:37 па UTC рэйс SJ-182 з’явіўся на радарах і каля гадзіны знаходзіўся на УПП міжнароднага аэрапорта Сукарна-Хатыла ў Джакарце. У 07:35 лайнер разагнаўся па паласе, узяў курс на Панціанак і пачаў набіраць вышыню. Праз 5 хвілін пасля вылету, на вышыні 3 300 м і пры хуткасці 532 км/г нармальны палёт борта спыніўся, самалёт пачаў хутка губляць вышыню. Па даных інтэрнэт-партала Flightradar24, апошнімі зафіксаванымі сістэмай ADS-B параметрамі палёту былі: вышыня — 250 футаў (76 метраў), хуткасць — 358 вузлоў (663 км/г). Пасля гэтага самалёт знік з экранаў радараў, а сувязь з ім перарвалася. Відавочцы чулі два выбухі падчас катастрофы.
Пошукава-выратавальная аперацыя
Улады Інданезіі разгарнулі пошукава-выратавальную аперацыю. Знойдзены абломкі і часткі загінулых людзей. На глыбіні 23 метры былі знойдзены абломкі самалёта і фрагменты целаў, а таксама чорныя скрыні. Параметрычны самапісец быў выняты з дна падводнымі плывунамі ВМС Інданезіі 12 студзеня ў 09:00 UTC. Па даных на 12 студзеня, было вынята 26 частак самалёта; па меншай меры, 4 загінулых былі ідэнтыфікаваныя, уключаючы другога пілота рэйса 182. Кампаненты маўленчага самапісцы і яго маячок былі выяўлены 15 студзеня, аднак модуля памяці самапісца на гэтым месцы не аказалася і нырцы ​​працягвалі яго пошукі. Адначасова National Transportation Safety Committee (NTSC) паведаміў, што даныя былі паспяхова выняты з параметрычнага самапісца. 330 параметраў былі даследаваны дазнавальнікамі. Reuters паведамляў, што былі выняты карэктныя даныя пра шлях, хуткасць і стане рухавікоў.
Патрык Дэведжан
Патрык Дэведжан (Patrick Devedjian, Պատրիկ Դևեջյան; 26 жніўня 1944, Фантэнбло — 29 сакавіка 2020 ) — французскі палітычны дзеяч армянскага паходжання.
Цесна звязаны з армянскай суполкай, актыўны змагар за правы прадстаўнікоў армянскай дыяспары і прызнанне генацыду армян.
Памёр 29 сакавіка 2020 года ад каранавіруснай інфекцыі COVID-19.
Генадзь Браніслававіч Давыдзька
Біяграфія
У 1977 г. скончыў Далёкаўсходні педагагічны інстытут мастацтваў, акцёр драматычнага тэатра і кіно. У 1992 г. скончыў Беларускую дзяржаўную акадэмію мастацтваў, рэжысёр драмы.
У 1977 годзе пачаў працоўную дзейнасць у. З 1978 да 1980 гг. служыў у Савецкай Арміі. З 1980 па 1982 гг. працаваў акцёрам Магілёўскага абласнога тэатра драмы і камедыі імя В. Дуніна-Марцінкевіча, акцёрам, рэжысёрам, генеральным дырэктарам Нацыянальнага акадэмічнага тэатра імя Я.Купалы (да 2004).
У 1995 годзе заснаваў тэатр «Бульвар смеху». Стваральнік тэлівізійнага цыкла «АРТ-клуб»; кіраўнік курса «рэжысура эстрады» ў Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў. Член праўлення Саюза тэатральных дзеячаў Рэспублікі Беларусь.
З’яўляўся дэпутатам Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь трэцяга склікання, быў членам Сталай камісіі па адукацыі, культуры, навуцы і навукова-тэхнічнаму прагрэсу (2004—2008 гг.). Дэпутат Парламенцкага Сходу Саюза Беларусі і Расіі, старшыня Камісіі па інфармацыйнай палітыцы. Член грамадска-кансультатыўнай рады пры Адміністрацыі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь. Старшыня савета фонду Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь па падтрымцы культуры і мастацтвы. Старшыня асацыяцыі грамадскіх аб’яднанняў «Беларуская канфедэрацыя творчых саюзаў». Намеснік старшыні Сталай камісіі ПП НС Рэспублікі Беларусь па правах чалавека, нацыянальным адносінам і сродкам масавай інфармацыі. У 2004 г. прысвоена ганаровае званне «Мінчанін года».
28 снежня 2010 года прызначаны кіраўніком НДТРК Беларусі. У 2011 годзе разам з прадстаўнікамі беларускіх органаў дзяржаўнага кіравання быў ўключаны ў санкцыйны спіс Еўрапейскага Саюза, у сувязі з хваляй рэпрэсій пасля прэзідэнцкіх выбараў 2010 года Г. Давыдзьку быў забаронены ўезд на тэрыторыю краін ЕС, а актывы падлягалі замарожванню. Паводле Еўрапейскага савета Генадзь Давыдзька: ''«апісваючы сябе як „аўтарытарны дэмакрат“, нёс адказнасць за распаўсюджванне па тэлебачанні дзяржаўнай прапаганды, якая падтрымлівала і апраўдвала рэпрэсіі супраць дэмакратычнай апазіцыі і грамадзянскай супольнасці пасля выбараў у снежні 2010 года. Дэмакратычная апазіцыя і грамадзянская супольнасць сістэматычна паказваліся ў негатыўным і прыніжальным выглядзе, выкарыстоўваючы сфальсыфікаваную інфармацыю»''. У 2016 г. забарона была знята. У тым жа годзе выступіў па тэлебачанню з шэрагам абвінавачванняў недзяржаўнай прэсы, сцвярджаючы, што яна працуе на развал дзяржавы.
Пад яго кіраўніцтвам па дзяржаўным тэлебачанні быў паказаны сканадальны фільм «Жалезам па шкле» пра масавую акцыю пратэсту ў Беларусі супраць вынікаў прэзідэнцкіх выбраў 2010 года, якая адбылася 19 снежня 2010 года і была жорстка разагнаная. Давыдзька адзначыў, што цалкам згодны з тэкстамі фільма і гатовы адказваць за яго.
19 студзеня 2018 года абраны старшынёй прапрэзідэнцкага грамадскага аб’яднання «Белую Русь».
6 лютага 2018 г. Прэзідэнт А. Лукашэнка зняў Г. Давыдзьку з пасады кіраўніка НДТРК РБ. У той жа дзень прызначаны членам Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Беларусі 6-га склікання.
На парламенцкіх выбарах, якія прайшлі 17 лістапада 2019 г., балатаваўся ў Палату прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 7-га склікання па выбарчай акрузе № 107 «Усходняя». У Палаце прадстаўнікоў заняў пасаду старшыні Пастаяннай камісіі Палаты прадстаўнікоў па правах чалавека, нацыянальных адносінах і сродках масавай інфармацыі. У канцы студзеня 2020 г. узначаліў працоўную групу па вывучэнні пытання аб адмене смяротнай кары. Раней Давыдзька неаднаразова выказваўся ў падтрымку смяротнай кары. У 2014 г. Давыдзька заклікаў расстрэльваць гандляроў спайсамі. У жніўні 2019 г. выказваўся супраць чарговага рэферэндуму па адмене смяротнай кары: дастаткова, маўляў, і таго, што прайшоў у 1996 г.
9 жніўня 2021 года таксама быў унесены ў спіс спецыяльна прызначаных грамадзян і заблакіраваных асоб ЗША.
Сям’я
Жанаты, мае дачку.
Яйка Велікоднае (несапраўднае)
Яйка Велікоднае — паведамленне, жарт або вонкавая спасылка, схаваныя ў камп’ютарных гульнях, праграмах, фільмах, сайтах, кнігах і г.д. Тэрмін быў прыдуманы прыкладна ў 1979 годзе Стывам Райтам, тагачасным дырэктарам па распрацоўцы праграмнага забеспячэння ў кампаніі Atari.
Гісторыя
Першапачаткова «велікоднае яйка» была створана праграмістам Уорэнам Робінетам у гульні Adventure ад кампаніі Atari. У той час Atari не пазначала імёны распрацоўшчыкаў праграм, таму Уорэн схаваў сваё імя ўнутры гульні.
Прыклады
У браўзеры Mozilla Firefox версіі 109.0.1 можна праглядзець «велікоднае яйка», калі ўвесці ў адрасным радку «about:mozilla».
Звер працягнуў свае даследаванні з абноўленым фокусам, ствараючы велічны даведнік і сузіраючы новыя рэаліі. Звер вывеў сваіх паслядоўнікаў і памочнікаў, каб стварыць абноўленую меншую форму сябе і з дапамогай гарэзлівых сродкаў, разаслаў яе па ўсім свеце.
IC 3987
IC 3987 — галактыка тыпу E (эліптычная галактыка) ў сузор’і Гончыя Псы.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Спатканне
Спатканне — адна з формаў, частка інстытута заляцання, што мае мэтай ацаніць адзін аднаго на прыдатнасць у якасці партнёра для інтымных адносін ці шлюбнага саюза. Хоць тэрмін мае некалькі значэнняў, звычайна ён ставіцца да акта сустрэчы і ўдзелу па сузгоднасці ў некаторай сацыяльнай актыўнасці публічна, разам, як пара.
Прынятыя практыкі і звычаі спаткання, як і тэрміны, што выкарыстоўваюцца для яго апісання, значна адрозніваюцца ад краіны да краіны. У самым агульным сэнсе гэта сустрэча двух чалавек, што наладжваюць стасункі і вывучаюць, сумяшчальныя ці яны для правядзення часу разам публічна як пара. Яны могуць мець, а могуць пакуль яшчэ і не мець сексуальных адносін адзін з адным. Гэты перыяд заляцання часам разглядаецца як папярэднік ці шлюбу.
У гісторыі
З развіццём у сучаснае грамадства ў шмат каго захадных краінах усё часцей спатканне рабілася самаарганізаванай дзейнасцю двух маладых людзей, якія сустракаюцца як пара на публіцы разам.
У XX стагоддзі спатканне часам разглядалася як папярэднік шлюбу, але магло быць і самамэтай, то бок нефармальнай сацыяльнай дзейнасцю, падобнай на сяброўства. Галоўным чынам чалавек гэтым займаўся толькі некаторую частку жыцця ў дашлюбным узросце, але, паколькі шлюб стаў менш сталым са з'яўленнем развода, спатканне таксама можа адбыцца і ў іншых узростах на працягу жыцця людзей.
Сяхновіцкі сельсавет
Сяхно́віцкі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Жабінкаўскага раёна Брэсцкай вобласці. Цэнтр — вёска Вялікія Сяхновічы.
Утвораны 12 кастрычніка 1940 года. 16 ліпеня 1954 года скасаваны, тэрыторыя ўвайшла ў склад новаўтворанага Мацеевіцкага сельсавета.
Шыфр (фільм, 2002)
«Шыфр» (Cypher) — амерыканскі фантастычны трылер 2002 года, пастаўлены рэжысёрам Вінчэнца Наталі па сцэнарыі. Галоўныя ролі ў фільме выканалі і.
Сюжэт
Морган Саліван, які стаміўся ад зануднага жыцця і нялюбай жонкі, згаджаецца займацца прамысловым шпіянажам для магутнай карпарацыі «Дыджыкорп». Ён атрымлівае новае імя і простае заданне — пры дапамозе сакрэтнай прылады перадаваць выступленні канкурэнтаў на канферэнцыях. Нягледзячы на мігрэні і дзіўны боль у патыліцы, Морган атрымлівае задавальненне ад новага патаемнага жыцця, але выпадковая сустрэча з загадкавай Рытай усяляе ў яго страх і падазрэнні. Па словах Рыты, нудныя сходы ўсяго толькі шырма для злавесных аперацый «Дыджыкорпа», які ператварае сваіх «шпіёнаў» у паслухмяных марыянетак. Яна робіць яму ўкол і просіць на наступнай канвенцыі ніяк не рэагаваць на тое, што ён там убачыць.
Узнагароды
Паводле рэсурса «Internet Movie Database» фільм быў адзначаны 5 кінаўзнагародамі і яшчэ 3 намінацыямі.
NGC 1094
NGC 1094 (іншыя абазначэнні — UGC 2262, MCG 0-8-15, ZWG 389.16, IRAS02449-0029, PGC 10559) — галактыка ў сузор’і Кіт.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Раджа Наінгалан
Раджа Наінгалан (Radja Nainggolan; нар., Антверпен) — бельгійскі футбаліст, цэнтральны паўабаронца італьянскага клуба СПАЛ з Ферары і былы ігрок нацыянальнай зборнай Бельгіі.
Хароміцкія
Харо́міцкія (, Хоромицкие) — вёска ва Уздзенскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Слабадскога сельсавета.
Да 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Лашанскага сельсавета.
Фотаграмметрыя
Фотаграмметрыя — вызначэнне формаў, памераў і становішча аб’ектаў па іх фатаграфічных выявах. Фотаграмметрыя выкарыстоўваецца ў геадэзіі, картаграфіі, ваеннай справе, касмічных даследаваннях і інш. Па спосабе атрымання здымкаў адрозніваюць наземную фотаграмметрыю і аэрафотаграмметрыю.
Стэрэафотаграмметрыя — частка фотаграмметрыі, якая вывучае метады вымярэння аб’ёмных формаў па стэрэапары фотаздымкаў, заснаваныя на выкарыстанні стэрэаскапічнага эфекту і вымярэнні аб’ёмнай мадэлі мясцовасці спецыяльнымі стэрэаметрычнымі прыборамі. Наземная стэрэаздымка — адзін з самых рацыянальных і незаменных метадаў у тых выпадках, калі патрабуецца вывучыць дынамічныя з’явы, асабліва, якія працякаюць з вялікай хуткасцю.
Становішча наземных здымкаў фіксуецца звычайна або ў прасторы геадэзічных каардынатных сістэм, (дзяржаўнай ці ўмоўнай), або фотаграмметрычнай сістэме, якая можа быць матэматычна строга злучана з геадэзічнай пры дапамозе формул пераўтварэння каардынат, вядомых з аналітычнай геаметрыі.
У выпадках, калі наземная стэрэафотаграмметрычная здымка выкарыстоўваецца з мэтай стварэння тапаграфічных карт, яе прынята называць фотатапаграфічный, ці фотатэадалітнай (паводле назвы здымачнай апаратуры).
Летаград
Летаград (Letohrad) — горад на паўночным-усходзе Чэхіі. Да 1950 года зваўся Кішперк (Kysperk).
Гісторыя
У пісьмовых крыніцах упершыню згадваецца ў 1308 як каралеўскі замак Гайерсберг (Geiersberg). Як горад Кішперк вядомы з 1513 года. У канцы XVII стагоддзя ў горадзе італьянскім архітэктарам Джавані Мадэрнай была пабудаваная царква св. Вацлава, а замак быў перабудаваны ў барочны палац. У 1824 годзе горад гарэў: 76 хат было знішчана. У 1874 чыгунка, пракладзеная праз Кішперк, дала штуршок да развіцця прамысловасці.
У 1869 годзе ў горадзе пражываў 3461 чалавек, у 1900 — 3683 чалавека, а ў 1950 годзе горад меў насельніцтва 4092 чалавека.
Сучаснасць
Пасля Другой сусветнай вайны горад развіваўся як цэнтр вытворчасці будаўнічых матэрыялаў і электратэхнічнай прамысловасці. Пасля Аксамітнай рэвалюцыі 1989 года будынка гістарычнага цэнтра горада была адрэстаўраваныя.
Фостэр супраць British Gas plc
Фостэр супраць British Gas plc (1990) C-188/89 — з’яўляецца вядучым законам ЕС, што тычацца вызначэння «дзяржавы» (таксама штата), з мэтай вызначэння таго, якія арганізацыя ў прыватным або дзяржаўным сектары можа разглядацца ў якасці органа дзяржавы. Еўрапейскі суд пастанавіў, што дзяржава — гэта любая праява або арганізацыя, якая знаходзіцца пад кантролем цэнтральнага ўрада.
У папярэднім выпадку падобнага канфлікту: Чандлер супраць дырэктара дзяржаўнага абвінавачвання, лорд Дэймс Скот Камберлэнд Рыд лічыў, што дзяржава (штат) з’яўляецца сінонімам «арганізаванага супольнасці», і, згодна з лордам Патрыкам Артурам Дэўліну, гэта азначала «органы кіравання нацыянальнай грамады».
Суд
Еўрапейскі суд пастанавіў, што рашэнне па любым канкрэтным наборы фактаў у дачыненні да таго, што складае частку дзяржавы, у прынцыпе павінна быць пакінута на меркаванне судоў дзяржаў-сябраў. Агульныя патрабаванні будуць заключацца ў тым, што арганізацыя павінна знаходзіцца пад уладай або кантролем дзяржавы, незалежна ад яе прававой формы, ці знаходзіцца ў дзяржаўных або прыватных руках. 18. ... безумоўныя і досыць дакладныя палажэнні Дырэктывы могуць быць выкарыстаны ў дачыненні да арганізацый або органаў, якія падпарадкоўваюцца ўладзе або кантролю дзяржавы або валодаюць адмысловымі паўнамоцтвамі, якія выходзяць за рамкі тых, якія выцякаюць са звычайных правіл, якія ўжываюцца паміж асобнымі асобамі.
19. Адпаведна, суд пастанавіў, што палажэнні Дырэктывы могуць быць выкарыстаны супраць падатковых органаў... мясцовыя рэгіянальныя органы ўлады... канстытуцыйна незалежныя органы, адказныя за падтрыманне грамадскага парадку і бяспекі... і дзяржаўныя органы, якія прадстаўляюць паслугі грамадскай аховы здароўя...
20. Гэта варта...што орган, незалежна ад яго прававой формы, які быў прыцягнуты да адказнасці ў адпаведнасці з мерай, прынятай дзяржавай, за прадастаўленне дзяржаўнай паслугі, якая знаходзіцца пад кантролем дзяржавы, і мае для гэтай мэты спецыяльныя паўнамоцтвы, якія выходзяць за рамкі тых, якія выцякаюць са звычайных правіл, якія ўжываюцца ў адносінах паміж асобнымі асобамі, уключаны... у лік органаў, у дачыненні да якіх можна спадзявацца на палажэнні Дырэктывы, здольнай мець прамое дзеянне.
Палата лордаў
Жанчыны звярнуліся ў Палату лордаў. Тым часам Еўрапейскі суд пастанавіў, што на артыкул 5 (1) можна спасылацца ў дачыненні да любой асобы, прыцягнутай да адказнасці за прадастаўленне дзяржаўнай паслугі. Суд пастанавіў, дазволіўшы апеляцыю, што карпарацыя з’яўляецца органам, у дачыненні да якога можа быць прыменен артыкул 5 (1); пытанне будзе перададзена для ацэнкі кампенсацыі (Foster v British Gas Plc (C-188/89) [1991] 1 Q. B.405 зацверджаны).
Чаранкоўскі лічыльнік
Чаранко́ўскі лічы́льнік — дэтэктар зараджаных часціц, дзеянне якога заснавана на рэгістрацыі выпрамянення Чаранкова—Вавілава.
Складаецца з радыятара (рэчыва, у якім рухаецца часціца), аптычнай сістэмы для факусіроўкі святла і аднаго ці некалькіх фотаэлектронных памнажальнікаў, што ператвараюць светлавы сігнал у электрычны.
Выкарыстоўваецца ў ядзернай фізіцы і фізіцы часціц высокіх энергій.
Кузьмянкоў
Кузьмянкоў — прозвішча.
Албанія
Алба́нія (Shqipëria), Рэспу́бліка Алба́нія (Republika e Shqipërisë) — краіна, якая знаходзіцца ў заходняй частцы Балканскага паўвострава ў паўднёва-ўсходняй Еўропе. Краіна мае сухапутныя межы з Чарнагорыяй на паўночным захадзе, з часткова прызнанай Рэспублікай Косава на паўночным усходзе, з Паўночнай Македоніяй на ўсходзе і з Грэцыяй на поўдні і паўднёвым усходзе. Ад Італіі краіну аддзяляе праліў Атранта шырынёй у 72 км. Албанія абмываецца Адрыятычным морам на захадзе і Іанічным морам на паўднёвым захадзе.
Большую частку тэрыторыі Албаніі займаюць сярэдневысокія горы. Клімат узбрэжжа субтрапічны міжземнаморскі, у гарах — умераны кантынентальны. Памежныя азёры — Скадарскае, Ахрыдскае, Прэспа — маюць вялікія памеры і славяцца сваёй прыгажосцю. Прыродныя раслінны і жывёльны свет захаваліся лепш, чым у іншых міжземнаморскіх краінах. Уражвае разнастайнасць ландшафтаў у краіне плошчай (28 748 км²) меншай нават за Магілёўскую вобласць.
Сучасная тэрыторыя Албаніі, заселеная ілірыйцамі, у I тыс. да н.э. зведала ўплыў старажытнагрэчаскай цывілізацыі, затым ўваходзіла ў склад Рымскай Імперыі, далей — Візантыі, пад уладай якой у ХІІ стагоддзі ўзнікла першае албанскае княства, з ХV ст. уваходзіла ў склад Асманскай імперыі, а пасля Першай Балканскай вайны ў 1912 годзе абвясціла сваю незалежнасць. У 1939 годзе Албанскае каралеўства было захоплена фашысцкай Італіяй, якая стварыла дзяржаву «Вялікая Албанія», а ў 1943 годзе краіна стала пратэктаратам нацысцкай Германіі. У 1944 пасля выгнання фашыстаў была абвешчана сацыялістычная Албанская народная рэспубліка пад кіраўніцтвам Энвера Ходжы і Партыі працы. У эпоху камунізму Албанія перажыла шырокія сацыяльныя і палітычныя пераўтварэнні, а таксама ізаляцыю ад большай часткі міжнароднай супольнасці. У 1991 годзе аўтарытарны сацыялістычны рэжым быў зрынуты, пасля чаго паўстала сучасная албанская рэспубліка.
Албанія з'яўляецца ўнітарнай дэмакратычнай парламенцкай рэспублікай. Аднапалатны парламент абіраецца кожныя чатыры гады. Галоўным чалавекам у албанскай палітыцы з'яўляецца прэм'ер-міністр. Албанія падзяляецца на 12 абласцей, у склад якіх уваходзіць 61 муніцыпалітэт, на самым нізкім узроўні налічваецца амаль 3000 камун.
Монаэтнічная краіна, 97 % насельніцтва складаюць албанцы. Краіна эміграцыі. Адна з дзвюх еўрапейскіх краін з пануючай роляй ісламу. Сталіца краіны, Тырана, — фінансава-прамыловы цэнтр з насельніцтвам у 800 тысяч з агульных 2,9 млн жыхароў Албаніі. Яшчэ з сацыялістычных часоў дзяржава дае сваім грамадзянам доступ да бясплатнай медыцыны і сярэдняй ды вышэйшай адукацыі.
Албанія адносіцца да ліку найбяднейшых краін Еўропы. Насельніцтва занята большай часткай у сельскай гаспадарцы. Тым не менш, у апошнюю чвэрць стагоддзя адбыліся істотныя пазітыўныя зрухі. Албанія перайшла ад планавай да рынкавай эканомікі. Рынкавыя рэформы адкрылі краіну для замежных інвестыцый, асабліва ў энергетычны сектар, транспартную інфраструктуру і турызм. Албанія мае высокі індэкс чалавечага развіцця, якім абавязана ўніверсальнай сістэме аховы здароўя і бясплатнай пачатковай і сярэдняй адукацыі.
Этымалогія
Назва краіны з’яўляецца экзонімам і паходзіць ад ілірыйскага «olba» — «паселішча». Упершыню назва з падобным коранем — Albanopolis — сустракаецца на карце Пталемея (150 н.э.), дзе яна маркіруе паселішча на паўночны ўсход ад сучаснага Дурэса. Самі ж албанцы называюць сваю краіну Шкіперыяй, што паводле народнай этымалогіі азначае "зямля арлоў".
Геаграфічнае становішча
Плошча Албаніі складае 28,7 тыс. км² — трохі менш за Бельгію і Арменію і крыху больш за Паўночную Македонію. Размешчана ў заходняй частцы Балканскага паўвострава. Албанія выцягнутая на 340 км з поўначы на поўдзень і на 150 км з захаду на ўсход. Мае сухапутныя межы з Чарнагорыяй на паўночным захадзе, з часткова прызнанай Рэспублікай Косава на паўночным усходзе, з Паўночнай Македоніяй на ўсходзе і з Грэцыяй на поўдні і паўднёвым усходзе. Ад Італіі краіну аддзяляе праліў Атранта шырынёй у 72 км у самым вузкім месцы. Албанія абмываецца Адрыятычным морам на захадзе і Іанічным морам на паўднёвым захадзе, якія з'яўляюцца часткамі Міжземнага мора. Агульная даўжыня марскога ўзбярэжжа 362 км. У Адрыятычным моры Албаніі належыць востраў Сазані.
Прырода
Цэнтральная частка ўзбярэжжа — раўніна; астатняя тэрыторыя (каля 70 %) занятая гарамі, што агулам вядомыя як Балканскія: Паўночнымі Албанскімі Альпамі (або Праклецце); хрыбтамі Таморы, Карабі (да апошняга належыць найвышэйшая кропка краіны — гара Кораб (або па-албанску Карабі, 2764 м) на мяжы з Паўночнай Македоніяй); на паўднёвым захадзе размешчаны Акракераўнскія горы, што спускаюцца адхонамі проста ў Іанічнае мора; на паўднёвым усходзе — горы Пінд,
На тэрыторыі Албаніі ёсць радовішчы нафты, прыроднага газу, вуглю, хрому, медзі, нікеля.
Клімат субтрапічны, на ўзбярэжжы міжземнаморскі, на ўсходзе — кантынентальны. У гарах клімат умераны. Сярэдняя тэмпература складае −1 °C узімку і 21.8 °C улетку, але чаргаванне гор і раўнін стварае значныя кантрасты паміж рознымі часткамі невялікай краіны. На ўзбярэжжы, у вобласці міжземнаморскага клімату, сярэдняя тэмпература студзеня складае 8—9°С, ліпеня — 24—25°С, у гарах зімовыя тэмпературы адмоўныя. Ападкаў 800—2000 мм у год, што болей чым у сярэднім па Міжземнамор’і, большая частка выпадае зімой у выглядзе дажджу. Некаторыя схілы Паўночных Албанскіх Альпаў атрымліваюць больш за 3000 мм ападкаў, што робіць іх адным з самых "вільготных куткоў" Еўропы.
Самая вялікая рака — Дрын, што, пачынаючыся ў Праклецці са зліцця Чорнага і Белага Дрынаў, цячэ свае 148 км з усходу на захад у паўночнай частцы краіны. Самая доўгая рака — В'ёса (192 км), што мае выток у Грэцыі. Найбуйнейшыя азёры: Скадарскае (памежнае з Чарнагорыяй), Ахрыдскае, Прэспа (абодва на мяжы з Паўночнай Македоніяй). Усе азёры чымсьці геаграфічна адметныя: Скадарскае — найбуйнейшае ў Паўднёвай Еўропе;  Ахрыдскае возера занесена ў спіс Сусветнай спадчыны, да таго ж, лічыцца адным з самых старажытных азёр свету; Прэспа — надзвычай высакагорнае. На Дрыне маецца нізка вадасховішчаў. З Праклецця спускаюцца ледавікі, прычым снегавая лінія дзе-нідзе праходзіць на вышыні 2000 м. — з'ява незвычайная для гэткіх цёплых шырот.
Гісторыя
У старажытнасці тэрыторыя сучаснай Албаніі ўваходзіла ў склад Ілірыі, заселенай індаеўрапейскімі плямёнамі ілірыйцаў, якія пазней перамяшаліся са славянамі і фракійцамі. У 168 годзе да н.э. Ілірыя была заваявана Рымскай імперыяй і падзелена між правінцямі Далмацыя, Македонія і Мёзія. З 395 года тэрыторыя будучай Албаніі ўвайшла ў склад Усходняй Рымскай імперыі. У канцы VI — пачатку VII стагоддзяў сюды пачалі прыбываць славяне. З ІХ па ХІ стагоддзя тэрыторыя Албаніі ўваходзіла ў склад Першага Балгарскага царства, пасля крушэння якога ўлада Візантыі аднавілася.
Першая албанская дзяржава ўзнікла ў канцы XII стагоддзі, калі архон Прагон заснаваў васальнае ад Візантыі княства Арбанон (Арберыя) з цэнтрам у Круі. У 1272 кароль Сіцылійскага каралеўства Карл I Анжуйскі, прагнучы стварыць міжземнаморскую імперыю, зваяваў Арберыю і абвясціў сябе каралём Албаніі, паабяцаўшы албанскім князям адстойваць іх старажытныя свабоды. Яго Албанія ў сваіх максімальных памерах прасціралася ад сучаснага Дурэса на поўначы да Бутрынці на поўдні. У XIV Албанія была на кароткі час заваявана Сербіяй. Каля 1435 года Албанскія княствы, следам за Сербіяй, зведалі нашэсце з боку Атаманскай імперыі. Некаторы час незалежнасць Албаніі атрымлівалася адстойваць Лежскай лізе на чале з князем Георгам Кастрыёці (Скандэрбегам), што стаў нацыянальным героем краіны. Пасля гібелі Скандэрбега надышлі пяць стагоддзяў турэцкага панавання. У гэты час албанскія феадалы актыўна пераходзілі ў іслам, каб захаваць свае маёнткі і багацце. Дзякуючы гэтаму албанскія арыстакраты часта займалі адказныя пасады на заваяваных славянскіх тэрыторыях Атаманскай імперыі.
У XIX стагоддзі пачаўся нацыянальна-вызваленчы рух, а ў 1912 пасля паразы Турцыі ў Першая Балканскай вайна Албанскі Народны Кангрэс абвясціў незалежнасць Албаніі, прызнаную міжнародным супольніцтвам праз год. У 1913 годзе пад шум грымотаў Другой Балканскай вайны Грэцыя і Сербія няўдала паспрабавалі падзяліць Албанію паміж сабой. Падчас Першай сусветнай вайны Албанія паступова пераўтваралася ў княства і ў гэтым статусе знаходзілася да 1925 года. У 1925—1939 гадах краінай кіраваў Зогу I, які пачынаў як прэзідэнт Албанскай рэспублікі. Пры ім 1 верасня 1928 года Албанія стала каралеўствам, а Зогу — каралём.
16 красавіка 1939 года Албанія была заваявана фашысцкай Італіяй, а італьянскі кароль Віктар Эмануіл III быў абвешчаны албанскім каралём. Пасля нямецай акупацыі Югаславіі ў 1941 годдзе да албанскага пратэктарата былі далучаны Косава і заходняя частка Македоніі. На новых землях Албанія праводзіла актыўныю албанізацыю, у той час як Італія спрабавала італізаваць саму Албанію. У красавіку 1943 года краіна была занята нямецкімі войскамі. У 1943—1944 гадах у Албаніі разгарнуўся моцны антыфашысцкі камуністычны рух. У лістападзе 1944 партызанская Народна-вызвалечая армія Албаніі ўсталявала кантроль над усёй тэрыторыяй краіны. 28 лістапада 1944 года Албанія стала народнай рэспублікай пад кіраўніцтвам камуністычнай Албанскай партыі працы і яе кіраўніка Энвера Ходжа. 29 лістапада 1944 года Албанія была цалкам вызвалена з-пад акупацыі, ад таго часу гэты дзень святкуецца як Дзень вызвалення. Такім чынам, у Албаніі, як і ў Югаславіі, у адрозненні ад большасці краін Усходняй Еўропы, камуністы прыйшлі да ўлады без непасрэднага савецкага ўмяшальніцтва.
Неўзабаве за ўладу з камуністычнымі сіламі паспрачаліся манархісты, але албанскія камуністы мелі поспех, дзякуючы дапамозе югаслаўскага кіраўніка Іосіпа Броз Ціта. Ціта, марачы аб стварэнні Вялікай Югаславіі, прапанаваў Албаніі і Балгарыі ўвайсці ў склад Югаславіі, але гэтыя планы не былі здзейснены. Пасля 1945 года сацыялістычная Албанія ўваходзіла ў савецкі блок. У 1946 годзе ЗША наклалі вета на ўступленне Албаніі ў склад Арганізацыі Аб'яднаных Нацый, куды Албанія была прынята толькі 14 снежня 1955.
З 1960-х гадоў, пасля савецкіх палітычных рэформ у сярэдзіне 1950-х, Албанія пачала выходзіць з-пад кантролю СССР. У 1968 годзе Албанія асудзіла савецкую інтэрвенцыю ў Чэхаславакію і выйшла з Варшаўскага дагавора. З гэтага часу сваю знешнюю палітыку камуністычная Албанія кіравала на мааісцкі Кітай, атрымліваючы ад таго значную фінансавую дапамогу. Ад астатняга камуністычнага і ўсяго капіталістычнага свету Албанія была ізалявана. У 1974 годзе кітайская дапамога была значна скарочана, у 1978 годзе спынена, у тым ліку, з-за вострай крытыкі албанскім камуністамі кітайскіх палітычных рэформ.
Албанія стала першай краінай у свеце, якая абвясціла сябе атэістычнай краінай. У 1976 годзе назва краіны была зменена на Народная Сацыялістычная Рэспубліка Албанія. У 1970-х праводзіліся «чысткі» кіраўнічых кадраў. У канцы 1970-х гадоў, пасля смерці Маа Цзэдуна ў Кітаі, у Албаніі пачалася міжкланавая барацьба за ўладу, якая абвастрылася пасля смерці прэм'ер-міністра Мехмета Шэху, якога Ходжа абвінавачваў у шпіянажы. Увогуле, Албанія стала адзінай у паслясталінскай Усходняй Еўропе краінай, дзе моцна праявіліся рэцыдывы сталінізму.
Смерць Ходжы ў 1985 годзе дала пачатак паступовай дэмакратызацыі краіны, напрыклад, грамадзянам дазволены выезд за мяжу (1990). У 1991 адбылася рэвалюцыя, у выніку якой сацыялістычны лад быў скасаваны і была абвешчана дэмакратычная (чацвёртая) рэспубліка. І ўсё адно ў 1991 годзе у выніку першых свабодных выбараў перамаглі камуністы. І толькі ўжо праз год іх адолелі дэмакратычныя сілы — быў выбраны першы некамуністычны прэзідэнт пасля 1945 года, С. Берыша.
У выніку эканамічнага крызісу ў студзені 1997 года адбыліся публічныя пратэсты супраць маштабных фінансавых махлярстваў, што перараслі ва ўзброеныя мяцежы ды анархію, а да ўлады прыйшла апазіцыя (Сацыялістычная партыя, яна ж былая камуністычная)). У краіну быў уведзены міратворчы кантынгент войск ААН (7 тысяч чалавек, красавік — жнівень 1997 года). У 1998 годзе назіраўся масавы прыток уцекачоў ад грамадзянскай вайны ў Косаве.
Праз восем гадоў, Сацыялістычная партыя страціла ўладу, і ў 2005 годзе на парламенцкіх выбарах перамаглі дэмакратычныя партыі. У 2009 годзе Албанія далучылася да НАТА. У 2011 годзе ў сталіцы Албаніі Тыране прайшлі акцыі пратэстаў супраць карупцыі дзейнага ўрада, у выніку трое дэманстрантаў загінулі. 23 чэрвеня 2013 года на чарговых парламенцкіх выбарах перамагла Сацыялістычная партыя на чале з мерам Тыраны Эдзі Рамам, яна ж атрымала парламенцкую большасць і на апошніх выбарах (2017).
Дзяржаўны лад і палітыка
Паводле Канстытуцыі 21 кастрычніка 1998 года, Албанія — парламенцкая рэспубліка. Кіраўніком дзяржавы з'яўляецца Прэзідэнт. Уся паўната ўлады належыць заканадаўчаму органу — Парламенту і лідару выканаўчай улады — прэм'ер-міністру, што ачольвае кабінет міністраў.
Заканадаўчая ўлада
Парламент краіны — аднапалатны Народны сход Албаніі, або Кувендзі (140 месцаў). 100 дэпутатаў абіраюцца па мажарытарнай сістэме ў аднамандатных акругах (у два туры), 40 — па партыйных спісах (з 2,5адсоткавым бар'ерам для партый). Тэрмін паўнамоцтваў дэпутатаў — 4 гады. Народны сход Албаніі мае паўнамоцтвы вызначаць унутраную і знешнюю палітыку дзяржавы, зацвярджаць і змяняць Канстытуцыю, аб'яўляць вайну, ратыфікаваць і ануляваць міжнародныя дагаворы, выбіраць Прэзідэнта Албаніі, генеральнага пракурора і членаў Вярхоўнага суда, кантраляваць дзейнасць дзяржаўных радыё і тэлебачання, дзяржаўнага інфармацыйнага агенцтва і іншых афіцыйных інфармацыйных органаў.
Першы парламент Албаніі створаны ў 1920 годзе падчас барацьбы за незалежнасць краіны і супраць яе падзелу па Парыжскім міры паміж Грэцыяй, Італіяй і Югаславіяй.
Выканаўчая ўлада
Выканаўчая ўлада належыць кабінету міністраў на чале з прэм'ер-міністрам. Прэм'ер прызначаецца прэзідэнтам (па ўзгадненні з парламентам) пасля кожных парламенцкіх выбараў і фарміруе свой кабінет. Паўнамоцтвы прэзідэнта як суб'екта выканаўчае ўлады вельмі абмежаваныя — згодна з Канстытуцыяй, ён з'яўляецца галоўнакамандуючым узброеных сіл і сімвалізуе адзінства нацыі. Прэзідэнт абіраецца на пяцігадовы тэрмін парламенцкай большасцю ў тры пятых галасоў у выніку таемнага галасавання.
Судовая ўлада
Судовая ўлада ўскладзена на вышэйшы суд, канстытуцыйны суд, апеляцыйны суд і адміністрацыйны суд.
Палітычныя партыі
Асноўныя партыі, што ў ХХІ стагоддзі змагаюцца за ўладу — левацэнтрысцкая Сацыялістычная партыя Албаніі і кансерватыўная Дэмакратычная партыя Албаніі. Таксама ў бягучы парламент уваходзяць Сацыялістычны рух за інтэграцыю, што ў 2010-х фарміруе правячую кааліцыю з Сацыялістычнай партыяй; Партыя за справядлівасць, інтэграцыю і адзінства; Сацыяльна-Дэмакратычная партыя Албаніі. Партыі, што былі прадстаўлены ў парламенце 2013–17 гг.. склікання, але прайгралі выбары 2017: Партыя адзінства за правы чалавека, Хрысціянска-дэмакратычная партыя Албаніі, Рэспубліканская партыя Албаніі
Знешняя палітыка
Ад часу падзення камунізму Албанія імкнецца будаваць добрасуседскія адносіны з балканскімі краінамі і добразычлівыя — з краінамі ўсяго свету. Шматлікая албанская дыяспара працуе на паляпшэнне іміджу сваёй радзімы. Вялікім поспехам міжнароднай палітыкі стала членства ў НАТА (2009). Асноўнай палітычнай мэтай на бліжэйшыя дзесяцігоддзі застаецца членства ў ЕС, іншая важлівая мэта — пашырэнне міжнароднага прызнання Косава. Прыяцельскія сувязі ў Албаніі з ЗША: у 2007 Тырану ўпершыню наведаў прэзідэнт ЗША — Джордж Буш Малодшы.
Складаныя — фактычна, невырашальны канфлікт — адносіны Албаніі з Сербіяй звязаныя са з'яўленнем ка карце Еўропы незалежнага Косава. Даволі напружаныя адносіны з Грэцыяй вынікаюць з парушэнняў (на думку Грэцыі) правоў грэчаскай меншасці ў Албаніі з аднаго боку і патэнцыяльных (на думку Албаніі) тэрытарыяльных прэтэнзій з боку Грэцыі да Албаніі з боку іншага.