cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Барысаглебская царква (Гродна)
Захавалася паўночная і частка заходняй сцяны, тры апсіды і два заходнія падкупальныя слупы. Храм мае памеры: даўжыня каля 21,5 м, шырыня — каля 13,5, таўшчыня сцен — 1,2 м. Сцены складзены з плінфы ў тэхніцы роўнаслоевай муроўкі. Фасады ўпрыгожаны лапаткамі ступенчатага профілю, устаўкамі з гранітных і гнейсавых камянёў розных адценняў са шліфаванай вонкавай паверхняй, рознакаляровымі паліванымі керамічнымі пліткамі. У верхняй частцы сцен размешчаны вузкія аконныя праёмы з арачнымі перамычкамі. Адметнасцю інтэр’ера з’яўляецца мноства керамічных збаноў-галаснікоў, умураваных у верхнія часткі сцен і скляпенні. У цагляную муроўку сцен фасадаў уключаны рознакаляровыя шліфаваныя камяні, якія ўтвараюць розныя геаметрычныя фігуры і крыжы. Усё гэта надае фасадам прыгажосць, стварае ўражанне інкрустацыі сцен каштоўнымі камянямі.
З-за сваіх архітэктурных асаблівасцей: маёлікавая падлога, галаснікі, каменныя ўстаўкі, узоры з керамічных плітак, — храм не меў аналагаў ва ўсходнеславянскай архітэктуры.
Верхняя частка будынка разам са скляпеннямі і купалам аднаўлялася ў 16 і 17 стагоддзях. У 1853 годзе часткова разбурана ў выніку апоўзня, у 1889 годзе абвалілася паўднёвая апсіда. У канцы 19 стагоддзя знішчаныя часткі храма былі адноўлены з дрэва, а сама царква была накрыта двухсхільным дахам з маленькім купалам.
Храм дзейнічае, аднак застаецца пагроза знішчэння помніка. Рэалізуюцца планы рэстаўрацыі царквы.
Пабудова
Як лічыцца, царква была закладзена ў пачатку 1180-ых гадоў, гродзенскім князем у гонар святых заступнікаў яго памерлых братоў Барыса і Глеба. Таксама лічыцца, што сваё другое імя — Каложская, царква атрымала ад назвы мясцовасці, калі, як лічыцца, у 1405 годзе вялікі князь Вітаўт пасяліў каля царквы палонных калажан, жыхароў аднаго з «прыгарадаў» Пскова (згодна летапісу ў неверагодна вялізнай колькасці ў 11 000 чалавек ). Існуюць версіі, што назва магла пайсці ад славянскага слова Каложань, якое абазначала месца, дзе б'юць шматлікія крыніцы, і якое свята шанавалася язычнікамі.
Пашырана меркаванне, што архітэктарам і будаўніком царквы быў прышлы дойлід Пётр Міланег, аднак існуюць версіі, што будаўніком мог быць невядомы візантыйскі манах, які такім чынам быў і адным з ідэолагаў і прыктыкаў хрышчэння Гродзеншчыны. Як і іншыя храмы той эпохі, архітэктура мае шмат запазычанняў з дойлідства Візантыі, аднак пры гэтым адлюстравала цэлы шэраг мясцовых будаўнічых традыцый. Адзін з вядомых гісторыкаў Гродна Ю. Ядкоўскі лічыў, што храм меў абарончае значэнне, аднак сучасныя даследчыкі адкідаюць гэты погляд, улічваючы адсутнасць вады ў храме, слабыя для фартыфікацыі сцены і нязначнае стратэгічнае значэнне храма. Аднавіць першапачатковы выгляд храма можна толькі прыблізна. Царква мела тры ўваходы (цэнтральны і два бакавыя), яе вянчаў купал цыліндрычнай формы, у верхняй частцы храма былі арачныя вокны. Пры ўзвядзенні царквы былі ўлічаны ўсе памылкі, дапушчанныя пры будаўніцтве ранейшых храмаў Гродзенскай школы дойлідства, у тым ліку памылак, якія прывялі да абрушэння ў 1183 годзе Ніжняй царквы. Многае з таго, што ў Ніжняй царкве было толькі апрабавана, у Каложскай атрымала далейшае развіццё. Падмуркі закладаліся на глыбіню паўтара метра, а ў муроўцы сцен выкарыстоўваліся шліфаваныя камяні меншых памераў. Замест простых пляскатых лапатак паявіліся трохпрыступкавыя, прычым вуглы іх цэнтральнага выступу скруглены, што робіць яго падобным да паўкалонкі. Цокаль з аднаступеньчатага стаў таксама трохступеньчатым. Больш пластычнай стала сцяна з боку інтэр'ера. Усе тры апсіды рашуча высунуліся вонкі. З'явіліся ўнутрысценныя лесвіцы. Прыкметна зменшылася розніца ў пралётах бакавога і цэнтральнага нефаў. Дзякуючы ўпершыню выкарыстаным круглым слупам унутраная прастора храма здавалася значна меншай. Тым не менш царква захавала ранейшую трохапсідную шасціслупавую планіроўку.
Былі ўдасканалены і архітэктурныя дэталі: звычайныя хоры дапаўнялі бакавымі, да якіх вялі лесвіцы ў тоўшчы сцяны; ніжняя частка сцен, свабодная ад галаснікоў, была прарэзана нішамі; падлога храма была ўпрыгожана рознакаляровым дываном з маёлікавых плітак. Таксама больш багата быў упрыгожаны фасад, багата аздоблены вонкавыя сцены, выкарыстоўвалася чырвоная абпаленая плінфа і белая цамянка. Увогуле, знешняе аздабленне надавала царкве святочны выгляд і прыгажосць.
Далейшы лёс храма
Не захавалася пісьмовых крыніц пра гісторыю царквы ў 12-15 стст., лічыцца, што храм мог быць пашкоджаны ў сувязі з частымі штурмамі і аблогамі Гродна крыжакамі. Першая пісьмовая згадка пра храм адносіцца да 1480 года і звязана з імем настаяцеля царквы Каліста. У 1485 годзе гродзенскі гараджанін Івашка Сяргеевіч падараваў манастыру маёнтак Панямонь. У гэты перыяд адбыўся і касметычны рамонт храма, пра што сведчаць «палутарныя літоўскія цэглы». Некаторыя даследчыкі, аднак, адносяць гэты рамонт да 16 ст. 20 сакавіка 1500 года вялікі князь Аляксандр падарыў мужчынскаму манастыру пры царкве (які ўзнік у канцы 12 — пачатку 13 ст.) «сад на Калажанях» «з павагі да старажытнасці святыні гэтай», пазней у 16-17 стст. зямельныя ўладанні манастыра пашыраліся. У 1506 годзе царква апісваецца як «даўно спустошанная». У пачатку 16 ст. царква аднаўлялася Богушам Багавіцінавічам, які ў 1506 годзе кіеўскім мітрапалітам Іонам быў прызначаны кцітарам царквы і манастыра. Богуш падараваў манастыру і царкве маёнтак Чашчыцы (пазней в. Чашчаўляны, цяпер у межах Гродна). Кцітарства ўключала права прызначэння ігуменаў, з-за чаго часам ігуменамі станавіліся свецкія і нават недастойныя людзі, якія не толькі не клапаціліся пра дабрабыт манастыра, але і рабавалі яго. Захаваліся імёны ігуменаў манастыра: Феакліст (1506—1520) зрабіў шмат зямельных набыткаў; Іона (1520—1546), «муж доблесны», вымушаны быў цярпець прыгнёт ад некага Сямёна Валовіча і яго жонкі, якія мелі ўплыў на манастыр з-за граматы 1546 года каралевы Боны; Сергій (памёр у 1550 годзе), Місаіл (памёр у 1560 годзе). Пасля кіраванне манастыром увогуле ажыццяўлялася свецкімі асобамі: Сімяонам Валовічам, які меў грамату караля Жыгімонта ІІ; Паўлам Катовічам (да 1580 г.); Дзмітрыем Халецкім (да 1591 г.). Пра іх сказана, што яны рабавалі манастыр і разганялі манахаў. Толькі ігумен Клімент, вядомы таксама як пан Годкінскі, вярнуў частку ўладанняў манастыра.
Ахвяраванні манастыру рабіў кароль Жыгімонт I Стары ў 1508 г. і 1538 г. На гравюры М. Цюндта 1568 г. бачна царква пасля гэтай перабудовы — страчаны рысы крыжова-купальнага храма, над дахам узведзены высокі шацёр, шчыпец апсіды завершаны невялікім крыжам, да паўднёва-заходняга боку далучана круглая ў сячэнні ярусная, завершаная купалам вежа-званіца. У пачатку 17 ст. нават паўстала пытанне зрабіць манастыр «рэзідэнцыяй ці самога Праваслаўнага Кіеўскага мітрапаліта ці яго каад'ютара для кіравання неўніяцкімі (праваслаўнымі) цэрквамі і духавенствам у Вялікім Княстве Літоўскім». Але ў 1609 годзе царква была перададзена ўніятам, аднак спрэчкі з праваслаўнымі працягваліся да 1635 года, калі граматай караля Уладзіслава ІV пры царкве быў створаны мужчынскі ўніяцкі кляштар узамен Выдубіцкага манастыра пад Кіевам, перададзенага праваслаўным.
Царква была моцна пашкоджана падчас вайны з Расіяй (згодна хроніцы І. Кульчынскага гэта адбылося падчас першай Маскоўскай вайны Івана Васільевіча з Аляксандрам, аднак вядома, што баявыя дзеянні ў Гродне ў той час не вяліся ). Маскоўскае войска, захапіўшы горад, разбурыла скляпенні і засыпала іх зямлёй, а наверсе былі пастаўлены гарматы, якія стралялі па Старому замку. Па іншых звестках, гарматы стаялі на даху царквы, з-за чаго скляпенні і разбурыліся. Згодна хроніцы архімандрыта Каложскага базыльянскага манастыра І. Кульчынскага, якая з'яўляецца адзінай крыніцай пра царкву да 1738 года, у 1675—1688 гадах царква «ўся пуставала, была без вокан і дзвярэй, улетку быдла заходзіла ў храм». Па іншых дадзеных столь царквы адвалілася падчас ваенных дзеянняў 1705 года, калі войскі Карла ХІІ занялі прадмесце горада.
У наступныя гады царква знаходзілася ў вельмі гаротным стане, пры архімандытах Маркіане Белазоры (да 1660 г.), Рыгоры Бянькоўскім (да 1677 г.), Лаўрэнціі Друцкім-Сакалінскім (да 1688 г.) помнік называўся «Пустынны манастыр» і па сведчаннях: «Манастыр быў толькі па назве манастыр і ў стане вельмі жаласным»… Наступныя ігумены Сімеон Агурцевіч (да 1698 г.) і Мяцелій Дарашкоўскі (да 1700 г.) спрабавалі аднавіць манастыр (у гэты час на тэрыторыі манастыра дзейнічаў нават цагельны завод ), але наступны архімандыт Воўк-Ланеўскі а. Фларыян (1701—1709), які таксама быў і архімандрытам Супрасльскага манастыра, «запустошыў» абіцель і такім чынам звёў на нішто намаганні папярэднікаў. Заняпаду «спрыялі» і падзеі Паўночнай вайны, калі Гродна апынуўся ў цэнтры баявых дзеянняў, і калі маёмасць манастыра вывезлі ў Супрасль, дзе яна і засталася.
Над помнікам навісла пагроза знішчэння, калі ў 1723 годзе архімандытам быў прызначаны Іясафат Яхімовіч. Яхімовіч быў так засмучаны станам манастыра, што вырашыў побач пабудаваць новы з гучнай назвай «Новы Сіён». Толькі дзякуючы выпадковаму збегу абставін будаўніцтва адклалі і царкву не разабралі.
Наступны рамонт храма быў праведзены ігуменам Кульчынскім, у інвентары 1738 года запісана, што дах гонтам пакрыты, стан якога добры. Сама ж царква мела тры купалы: на маленькіх з пазалочанымі крыжамі і галоўны высокі жалезны крыж. У царкву было два ўваходы, а яе падлога была з цэглы.
Нягледзячы на шматлікія фундацыі ў 17-18 стст. храм з кляштаром знаходзіўся ў заняпадзе. У гэты ж перыяд у іканастасе царквы з'явілася галоўная святыня гродзенскіх уніятаў — ікона Божай Маці Каложанскай. Яна была напісана ў пачатку 17 ст. і асабліва шанавалася ў канцы 17-пачатку 18 ст. Пасля скасавання уніі ў 1839 годзе ікона шанавалася і праваслаўнымі, падчас Першай Сусветнай вайны яе эвакуіравалі ў Маскву, і адкуль, нягледзячы на намаганні ў польскі час Ю. Ядкоўскага, яна так не вярнулася ў Гродна.
Разбурэнне
У сярэднявеччы непадалёк ад паўднёвага фасада царквы знаходзіліся могілкі: яны бачны як на гравюры Цюндта-Адэльгаўзера, так і на гравюры Макоўскага 1600 года. На гравюрах бачны ўмацаванні каля берага, якія магчыма ахоўвалі тэрыторыю падчас паводак. Аднак ужо ў пачатку 18 ст. манастырскія забудовы разам з могілкамі абрынуліся ў Нёман, а к 1720 году становішча царквы стала настолькі крытычным, што пра яе на чарговым Сейме паднялі пытанне паслы Рыгор Катовіч і Зыгмунт Валь. Дакументы таго года сведчаць, што ''«царква в. в. айцоў гарадзенскіх базыльянаў на Каложы … здэзалявана (знішчана) і з-за вымывання Нёмана амаль што да апошняй руіны схілена»''. Захаваліся абмеры і апісанне становішча царквы, праведзеныя вайсковым інжынерам Т. Касцюшкі падчас паўстання 1794 года і выдадзеныя пазней у Лондане.
У 19 ст. у сувязі са змяненнямі берагавой лініі Нёмана з’явілася сур’ёзная небяспека знішчэння помніка. К часу скасавання Уніі ў 1839 годзе Каложская царква заставалася адзінай у горадзе, дзе магло працягвацца праваслаўнае набажэнства, у двух іншых храмах проста не было святара. Тым не менш, манастыр знаходзіўся ў запусценні. Ужо ў 1840 годзе на сценах над галоўным уваходам узнікла расколіна, якая ўвесь час павялічвалася, а ў 1842 годзе адбыўся моцны абвал берага. У 1845 годзе ў сувязі з наступным абвалам стан будынка стаў крытычным: бераг абваліўся да самага паўднёвага фасада, таму ў 1852 годзе манастыр пераехаў у будынак ліквідаванага жаночага кляштара бернадзінак.
Тым не менш, настаяцель царквы Ігнацій Жалязоўскі ў 1857 годзе напісаў свайму кіраўніцтву ў Вільню: «Барысаглебская царква на Каложы не вызначаецца аніякімі ні архітэктурнымі, ні артыстычнымі асаблівасцямі і не заслугоўвае такіх вялікіх выдаткаў, якія патрабуюцца на яе выпраўленне…» Настаяцеля падтрымаў мітрапаліт, яго справаздачу адправілі ў Сінод у Санкт-Пецярбург. Аднак пытанне пра выратаванне помніка зноў было паднята Міністэрствам шляхоў і зносін.
Вясной 1864 года ў раку спаўзла частка паўднёва-заходняга схілу разам з фрагментам сцяны заходняга фасада. Спробы пабудаваць падпорную сценку былі беспаспяховымі, як і спробы купца Сідорскага ў 1864 годзе самастойна абнавіць помнік: работы былі спынены з-за адсутнасці зацверджанага праекта. Між тым становішча храма пагаршалася: у 1884 годзе абвалілася частка апсіды, праз пяць год адбыўся наступны абвал. Храм знаходзіўся на парозе поўнага знішчэння.
Віленская і Літоўская епархія
Віленская і Літоўская епархія — епархія Рускай праваслаўнай царквы ў Літве.
Барысаглебская царква (Гродна)
Кансервацыя
Толькі пасля гэтага былі зроблены захады па выратаванню помніка. У 1872—73 гадах у рэканструяванай апсідзе была створана капліца ў імя святых Барыса і Глеба, а да 1910 года былі праведзены шырокія геалагічныя, інжынерныя і архітэктурныя даследаванні Каложскай царквы і берага Нёмана. Упершыню помнік навукова апісаны і замаляваны мастаком В. В. Гразновым у 1860-я гг., пасля адлюстраваны на малюнку Н. Орды 1869 г.
Сезон 2017 ФК Дынама-Брэст
У 2017-м годзе футбольны клуб «Дынама-Брэст» прымаў удзел у чатырох афіцыйных турнірах:
Ігракі
! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" |
1 Футбаліст пакінуў «Дынама-Брэст» (яго нумар можа быць перададзены іншаму іграку)
Прыйшлі ў клуб
* З арэнды
Пакінулі клуб
* У арэнду
Барысаглебская царква (Гродна)
Кансервацыя
Царква з'явілася першым помнікам, пытанне пра захаванне якой разглядалася Імператарскай археалагічнай камісіяй у 1896 годзе. У наступным годзе на сродкі Міністэрства шляхоў зносін быў умацаваны бераг Нёмана, зроблена падпорная сценка разам з агляднай пляцоўкай, а на месцы зруйнаванай сцяны храма да 1898 года была пабудавана новая, драўляная. У 1904 годзе пры Сінодзе створана спецыяльная камісія па яе рэстаўрацыі; у 1904-05 гадах былі праведзены даследчыя і кансервацыйныя работы пад кіраўніцтвам прафесара Памеранцава і архітэктара Пакрышкіна. У 1906 годзе адбылося асвячэнне царквы. У 1914 годзе на імя каменданта Гродна паступіў ліст вялікага князя Аляксандра Міхайлавіча, паводле якога Каложскую царкву планавалася перабудаваць у гарнізонны сабор. Далейшыя даследаванні, аднак, пакінулі гэты план толькі на паперы. Тады ж архітэктар П. П. Пакрышкін падаў у сінодскую камісію праект рэстаўрацыі храма. Работы па кансервацыі праведзены ў 1910 годзе. Каб прадухіліць далейшыя разбурэнні, нішы заходняй і паўночнай сцяны заклалі спецыяльна вырабленай плінфай, прычым закладкі праводзілі на нятлустай рошчыне з тым, каб падчас рэстаўрацыі іх можна было б лёгка разабраць і плінфу ўжыць па прамым назначэнні. Аднак з-за Першай сусветнай вайны праца так і не пачалася.
У 1934 годзе, пасля таго, як ізноў на сценах храма з'явіліся шматлікія трэшчыны, быў створаны Камітэт па ратаванні Каложскай царквы, які запрасіў у Гродна аднаго з найлепшых спецыялістаў у вобласці геалагічных даследаванняў прафесара Б. Галіцкага. Галіцкі адшукаў крэйдавую лінзу, не пазначаную пры расійскіх даследаваннях, якая магла быць адной з прычын разбурэння помніка.
Кансервацыйна-рамонтныя работы ў савецкі час былі праведзены ў 1970 годзе, а пасля ў 1985—1987 гадах. Сама ж царква была пераабсталявана пад музей, з 1977 года ў ёй знаходзіўся філіял Беларускага дзяржаўнага музея гісторыі рэлігіі, які выступіў заказчыкам даследчых і рэстаўрацыйных работ Каложскай царквы.
У 1991 годзе будынак перадалі праваслаўным вернікам. У гэты ж час спрацавалі маячкі, устаноўленыя археолагамі ў 1979 годзе, што азначала, што бераг пачаў ізноў прасядаць, і разбураліся сцены храма.
24 верасня 1995 года храм наведаў Свяцейшы Патрыярх Маскоўскі і ўсяе Русі Аляксій II.
Паводле даследчыка Ігара Трусава, пагорак, на якім стаіць Каложа, працягвае разбурацца. Ён быў умацаваны, але не ідэальна. Таму частка Каложы можа абваліцца зноў.
Рэстаўрацыя
Рашэнне аб правядзенні рэстаўрацыйна-аднаўленчых работ было прынята ў снежні 2008 года. Першапачаткова разглядалася 12 варыянтаў рэстаўрацыі храма. Праект, прапанаваны архітэктарам Г. Лаўрэцкім, прадугледжваў адначасова і рэстаўрацыю сцен, і рэканструкцыю — дабудову купала, даху і замену драўлянай сцяны на аналагічную захаванай. Таксама праект прадугледжваў узнаўленне перыметра царквы, скляпенняў царквы і купала, а таксама аснашчэнне будынка ўсімі неабходнымі камунікацыямі. Падлога ў царкве плануецца жоўта-зялёнай і павінна быць з падагрэвам. Дах маюць пакрыюць меднымі лістамі, а перакрыцці над імі зрабіць з клееных драўляных бэлек. У аднаўляемую мураваную сцяну ўманціруюць галаснікі.
У чэрвені 2009 года праца над будаўнічым праектам была прыпынена ў сувязі з адсутнасцю фінансавання.
Праект выклікаў спрэчкі з боку спецыялістаў. Навукоўцы заяўляюць, што праект рэстаўрацыі і аднаўлення царквы пад 12-е стагоддзе, аднак няма ніякіх дакументаў і малюнкаў, як выглядала царква ў гэты час. Па міжнародных стандартах толькі рэстаўрацыя, якая лічыцца навуковай, дае шанец аб'екту трапіць на разгляд у ЮНЕСКА; аднаўленне ж пад 12 стагоддзе зробіць з царквы прыгожы муляж, але не будзе ні гістарычным, ні навуковым. Альтэрнатывай афіцыйнаму праекту захавання Каложы навукоўцы лічаць кансервацыю замест рэканструкцыі.
У 2010 годзе рашэннем Гродзенскага гарвыканкама была аб'яўлена грамадская акцыя «Адродзім Каложу разам!», прысвечаная збору сродкаў на рэстаўрацыю помніка. Меркавалася, што пасля рэстаўрацыі царква будзе ўнесена ў спіс помнікаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА. Акцыя вызвала дыскусію сярод навукоўцаў і грамадскасці. Прыхільнікі рэстаўрацыі сцвярджаюць, што рэстаўрацыя дазволіць захаваць помнік ад знішчэння, тады як праціўнікі сцвярджаюць, што старажытны храм стане новабудам.
Працу над аднаўленнем драўлянай сцяны, якая знаходзілася ў аварыйным стане, вялі ад кастрычніка 2017 года. У якасці матэрыялу выкарыстана тэрмамадыфікаваная хвоя. Акрамя таго будаўнікі выраўнялі сцяну і паднялі яе крыху вышэй. У студзені 2018 года праца была завершана. Наступным этапам маюць быць адрамантаваны балкон для хору і падлога. У 2019 годзе адкрылі частку фундаментаў з рэшткамі калоны, убачыць якія можна скрозь празрыстую шкляную падлогу.
Экстэр'ер
Царква з'яўляецца выдатным помнікам старажытнарускага і візантыйскага царкоўнага дойлідства. Адносіцца да крыжова-купальных, 6-стоўпных, 3-нефавых, 3-апсідных базілік. Першапачаткова мела памер 13,5 на 21,5 м, а таўшчыня сцен дасягала 1,2 м.
Аб'ём храма завяршаўся адным купалам і меў пазакамарнае пакрыццё. Знешнія пілястры трохступеньчатыя, сярэднія выемкі скругленыя. Фасады крапаваны слаёнымі 3-ступеньчатымі лапаткамі (сярэднія ўступы скругленыя). Вуглавыя лапаткі з заходняга боку скошаныя. Сцены складзены з плінфы памерам 3,5-4 х 16 — 16,5 х 26 — 28 см пераважна чырвонага колеру (але сустракаюцца і жоўтыя цагліны) ў тэхніцы роўнаслаёвай муроўкі (чым храм прынцыпова адрозніваецца ад полацкіх храмаў ), прычым з цэглы рабіліся толькі шчокі сцяны, а сярэдзіна складалася з забутоўкі — цаглянага друзу і дробных камянёў. Выкарыстоўвалі таксама цагліны і лякальныя, трапецападобныя, з паўкруглым шырокім бокам, са скошаным вуглом. На тарцах некаторых цаглін ёсць лічбы і рэльефныя знакі, некаторыя з іх супадаць са знакамі, знойдзенымі на цаглінах Старога замка. Раствор вапнавы з дамешкам цамянкі і вугалю. Падмуркі на глыбіні 1,5 м складзены з камянёў сярэдніх памераў без раствору.
Фасады ўпрыгожаны ўстаўкамі з паліраваных валуноў і маёлікавых плітак строга падабраных к пэўнай гаме колераў: карычневага, чырвонага, зялёнага і жоўтага колераў. Гэты прыём быў звычайным для старажытнарускай архітэктуры і тлумачыўся найперш мэтамі эканоміі цэглы, а таксама эстэтыкі. Памеры камянёў у сценах памяншаюцца ўгару, што візуальна яе аблягчае. Самыя высокія (неапрацаваныя гнейсавыя, базальтавыя і гранітныя) валуны размешчаны ў верхняй частцы сцяны паміж лапаткамі, вышэй знаходзяцца камяні меншых памераў, якія чаргуюцца з керамічнымі ўстаўкамі. А на вышыні каля 4 метраў камяні поўнасцю саступаюць месца кераміцы. Размяшчэнне крыжападобных фігур і часткова камянёў строга падпарадкавана напрамкам, падкрэсленым лініямі архітэктурных форм. Невялікія камяні аздабляюць сярэднюю плоскасць трохпрыступкавых лапатак, акцэнтуючы сваім размяшчэннем іх вертыкальнасць. Строгі геаметрызм лапатак, цокаля і паўкружжаў зараз адсутных закамар, якімі завяршалася кожнае прасла, як бы намагаўся падпарадкаваць сабе каляровы, узорысты россып з каменняў і паліванай керамікі.
Вялікія каляровыя камяні і фігурныя керамічныя пліткі ўтваралі непадобныя адна на адну геаметрычныя фігуры і крыжы. Гэта стварала ўражанне, што для аздобы выкарыстаны не простыя матэрыялы, а каштоўныя камяні. На галоўным фасадзе знаходзіцца ўваходны арачны праём.
Каля царквы выяўлены сляды манастыра 15-18 стагоддзяў. Паводле Гразнова, каля царквы з паўночна-ўсходняй часткі была драўляная вежа-званіца 17-18 стст., якая ўжо к канцу 19 ст. была разабрана.
Інтэр'ер
Храм умоўна можна падзяліць на дзве часткі: асноўную і аб'ём трохапсіднай алтарнай часткі. У сваю чаргу асноўны аб'ём, бачная сцяна якога падзелена лапаткамі на чатыры праслы, складаецца з двух частак. У крайнім заходнім прасле паміж заходняй сцяной і першай парай слупоў знаходзіцца нартэкс і размешчаныя над ім хоры. Тром астатнім праслам фасада адпавядае прастора нааса, дзе калісьці быў купал на барабане.
Унутраная прастора расчлянёна круглымі слупамі (дыяметр каля 1,2 м) на прамавугольных цокалях, уверсе паступова набываюць крыжападобную форму: 4 усходнія падкупальныя, 2 заходнія пад хорамі, якія абапіраліся на корабавае скляпенне. Выкарыстанне круглых слупоў надавала інтэр'еру вольны, зальны характар, падкрэслівала вертыкальную дынаміку прасторы і лёгкасць будынка.
Насупраць слупоў сіметрычна размешчаны пілястры, якія служаць для большай трываласці скляпення і для дэкаратыўных мэт. У тоўшчы сцяны апсіды размешчаны вузкія лесвіцы, якія вялі на драўляныя бакавыя галерэі, аб'яднаныя з хорамі (не захаваліся). Самі хоры размяшчаліся ў заходняй частцы над уваходам. Да нашага часу зберагліся ўступы, на якія абапіраліся хоры. У таўшчыні сцен размяшчаліся лесвіцы-праходы для пад'ёму на хоры, адна з іх захавалася ва ўцалелай паўночнай сцяне. Па ўсей даўжыні сцен, працягваючы хоры, ішлі вузкія драўляныя балконы. Таксама ў тоўшчы сцяны ёсць некалькі адтулін для захоўвання каштоўнасцей, зараз яны закладзены і атынкаваны, і вядомы толькі па малюнках 19ст. Першапачатковыя скляпеністыя перакрыцці даўно страчаны, а існуючая драўляная столь як бы цісне на дрэнна асветленую прастору з-за адсутнасці галоўнай крыніцы святла — васьміаконнага барабана цэнтральнага купала.
Асаблівасць інтэр'ера — мноства керамічных збаноў-галаснікоў, умураваных у верхнія часткі паўночнай, заходняй і паўднёвай сцен і скляпенні. Каложская царква па колькасці галаснікоў пераўзыходзіць любы вядомы помнік старажытнарускага дойлідства. Галаснікі размешчаны не толькі ў сценах храма, але і ў апсідах, і нават у прыступках лесвіц апсід і частках скляпенняў лесвіц. Удала падабраныя галаснікі не толькі стваралі належную акустыку, але і памяншалі вагу скляпенняў, таму купал і слупы, што падпіралі скляпенні, былі больш тонкімі. Унутраная прастора будынка мае выгляд вялікай залы, і параўнальна невялікі храм уяўляецца значна большым па плошчы. Ва ўсходняй (алтарнай) частцы храма ў верхняй частцы сцен размяшчаліся вузкія аконныя праёмы з арачнымі перамычкамі. Гэтых акон было ў кожнай апсідзе па тры, і яны ў розны час былі заложаны цэглай. Сцены былі аздоблены фрэскавым жывапісам (не захаваўся і вядомы па малюнках В. В. Гразнова). Падчас рэстаўрацыйных работ 1985—1986 гг. знойдзены фрагменты фрэсак на ўнутранай сцяне, якія былі выяўлены яшчэ ў 1870 годзе пры пабудове алтарнай перагародкі. Пад слоем грунту былі раскрытыя выявы 2 анёлаў. Пры рэканструкцыі 19 ст. размалёўка была часткова знішчана, а часткова атынкавана. У 1894 годзе У. Гразноў у правай частцы алтара сілуэты кампазіцыі «Святая Троіца», у сярэдняй частцы — крыж, уверсе паміж алтарнымі часткамі — выяву сонца і месяца. Падчас рэстаўрацыі 1985-87 гг. на паўночнай сцяне раскрыты арачныя праёмы, выяўлены фрэскавая размалёўка: на праёмах — геаметрычны карычнева-чырвоны арнамент на светла-шэра-ружаватым фоне.
Царква на выявах 19 ст
Захаваўся шэраг выяў і літаграфій, зробленых мастакамі на працягу 19 стагоддзя. Многія з іх асабліва каштоўныя, таму што маляваліся з натуры, яшчэ да катастрафічных абвалаў 1853 і 1889 гадоў.
На малюнку Марціна Альшынскага, які датаваны да 1853 года, адлюстраваны заходні фасад царквы. Замест даху з трыма купаламі, што ўпамінаецца ў «Інвентары» І. Кульчынскага, бачны ўжо звычайны чатырохсхільны дах, увенчаны сціплым металічным крыжыкам. Вуглавая пілястра, да якой прымыкае агароджа з бярвення, крыху расшырана і пазбаўлена маёлікавай аздобы. Амаль над самай агароджай у пілястры відаць невялікае акенца, па якім праходзіць расколіна. Яно асвятляла лесвіцу, убудаваную ў заходнюю сцяну, — па ёй траплялі непасрэдна на хоры. Вялікае акно ў цэнтры фасада і атынкаваная закладка праёма яўна больш познія. Праз іх таксама праходзіць расколіна, што гаворыць пра набліжэнне катастрофы.
Да 1853 года выкананы і малюнак Войцеха Герсана, які адлюстроўвае інтэр’ер. На малюнку вылучаюцца гарызантальныя ўступы паўночнай і паўднёвай сцен. Лапатка паўднёвай сцяны счасана ўпоравень з выступам, хаця першапачаткова яна працягвалася ўверх і праз арачку злучалася са стаячай з ёю ў створы калонай. Перамычка праёму дзвярэй у паўночнай сцяне, якая першапачаткова была паўцыркульнай, ужо перароблена, гэтак жа як перароблены з малых на вялікія вокны ў другім ярусе.
На малюнку Міхала Кулешы царква адлюстравана з паўднёвага ўсходу. Дробны маштаб адлюстравання не дазваляе гаварыць пра нейкія паказальныя дэталі. Акрамя таго кампазіцыя малюнка яўна рамантызавана, што дае падставу ўсумніцца ў яго дакументальнай дакладнасці.
У «Рускім мастацкім лістку» В. Цімма ў 1858 годзе будынак паказаны з паўднёва-ўсходняга боку, але гэты малюнак М. В. Крукоўскага даволі дробны.
Віленская і Літоўская епархія
Гісторыя
Заснаваная ў 1839 годзе.
Барысаглебская царква (Гродна)
Царква на выявах 19 ст
У 1867 годзе зроблена літаграфія паводле малюнка I. Трутнева. Яна дастаткова дакладна і падрабязна паказвае царкву з боку апсід. На літаграфіі яшчэ відаць апсіда дыяканніка, што абрынулася ў Нёман у 1889 годзе.
Віленская і Літоўская епархія
Гісторыя
Епархія падзелена на 5 благачынняў: горада Вільнюса, Віленскае акруговае, Каўнаскае, Клайпедскае і Вісагінаскае. На 1 студзеня 2005 года дзейнічала 50 прыходаў, два манастыры. Служэнне ў епархіі здзяйсняюць 39 святароў.
NGC 2696
NGC 2696 (іншыя абазначэнні — MCG -1-23-4, NPM1G -04.0271, PGC 24851) — эліптычная галактыка (E) ў сузор’і Гідра.
Барысаглебская царква (Гродна)
Царква на выявах 19 ст
Урэшце, настаўнік малявання Віленскай гімназіі В. Гразноў зрабіў план і разрэзы руін храма, дэталёвы малюнак алтарнага акна, выгляды паўднёвага і заходняга фасадаў. Нягледзячы на тое, што Гразноў маляваў царкву ў 1856 годзе, і, натуральна, што многае яму давялося ўзнаўляць па памяці або па накідах, зробленых яшчэ да 1853 года, тым не менш, малюнкі лічацца дастаткова дакладнымі. Асаблівую цікавасць уяўляе адзіная выява страчанага паўднёвага фасада.
NGC 2696
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Барысаглебская царква (Гродна)
Царква на выявах 19 ст
Пасля абвалу зроблены малюнак Н. Орды і выдадзены ў літаграфіі ў 1875—1879 гадах. На гэтым малюнку разбураны храм паказаны з паўднёва-заходняга боку.
У 1864 годзе ў заходнія губерніі Рускім археалагічным таварыствам была накіравана экспедыцыя для замалёўкі і абмераў помнікаў старажытнасці. Адзін з яе членаў, архітэктар І. Гарнастаеў, зрабіў абмеры царквы, якія аднак даволі схематычныя і недакладныя.
Археалагічныя даследаванні
У канцы 19 ст. помнік даследаваў В. В. Гразноў, які выявіў у муроўцы будынка галаснікі, знакі на цэгле і выказаў думку, што царква мела фрэскавую размалёўку.
У 1935 годзе вядомы гродзенскі даследчык Ю. Ядкоўскі падчас праведзеных раскопак каля паўночнай сцяны высветліў, што падмуркі царквы зроблены ўсухую з камянёў сярэдніх памераў на глыбіню 1,5 м. Высветлілася, што сцяна мае трохпрыступкавы цокаль, спалучаны з трохпрыступкавымі лапаткамі, якія вертыкальна падзяляюць яе на асобныя праслы. Даследчыкам было сабрана шмат паліваных плітак ад падлогі 12 ст. У паўночна-ўсходняй апсідзе прасочаны кавалак першапачатковай падлогі, над якім знаходзілася праслойка зямлі ў 5-8 см, а яшчэ вышэй знаходзіліся тоўстыя (да 5 см) рэльефныя арнаментаваныя пліткі памерам 19,5 х 19,5 см, якія, як лічыцца, адносяцца да 13 ст. У галоўнай апсідзе даследчык выявіў рэшткі першапачатковай падлогі з фігурных плітак з зялёнай і жоўтай палівай. Пад драўлянай падлогай у цэнтральнай апсідзе адкрылі сінтрон — каменную лаву для царкоўных служак.
Падчас рэстаўрацыйных работ 1985-86 гадоў раскрыты фрагменты фрэскавай размалёўкі 16 ст. і шматлікія графіці на сцяне.
Асіповіцкае вадасховішча
Асіпо́віцкае — вадасховішча ў Асіповіцкім раёне Магілёўскай вобласці. Створана ў 1953 годзе плацінай Асіповіцкай ГЭС на рацэ Свіслач.
Плошча вадасховішча 11,9 км². Даўжыня 23,7 км, найбольшая шырыня 1,2 км, даўжыня берагавой лініі 55,3 км. Найбольшая глыбіня 8,5 м. Аб’ём вады 17,5 млн м³. Плошча вадазбору 4370 км². Мінералізацыя вады 330—380 мг/л.
Берагавая лінія звілістая. Берагі вадасховішча пераважна высокія (да 8 м). Ложа ў межах затопленай поймы Свіслачы перасечана шматлікімі мелкаводнымі ўчасткамі. На вадасховішчы астравы агульнай плошчай 15 га. Дно выслана ілам, уздоўж берагоў пясчанае. Сярэднегадавыя ваганні ўзроўню вады каля 81 см. Вадасховішча праточнае (аб’ём воднай масы аднаўляецца за 7—8 сутак). Сярэдні шматгадовы сцёк у створы плаціны 790 млн. м³. Зарастае каля 35 % плошчы вадасховішча.
У вадасховішчы водзяцца шчупак звычайны, акунь, лешч, плотка, гусцяра, краснапёрка, лінь, карась, мянтуз і іншыя віды рыб.
Абалоннікі
Абалоннікі, або Лічынкавахордавыя (Tunicata, або Urochordata) — падтып хордавых жывёл. Яны распаўсюджаны па ўсім свеце і засяляюць марское дно. Большасць відаў не здольныя да актыўнага перамяшчэння.
Асіповіцкае вадасховішча
Каля вадасховішча населеныя пункты Цэль, Лапічы, Азярышча, Зборск, Смык, Вяззе і інш.
Абалоннікі
Апісанне
Характэрнай асаблівасцю абалоннікаў з'яўляецца рэгулярная змена кірунку кровазвароту. Абалоннікі пачынаюць жыццё з рухомых лічынкавых стадый, пазней развіваюцца ў бочкападобную нерухомую форму.
Большасць абалоннікаў фільтруюць мікраскапічную ежу з вады, што яны робяць пры дапамозе дзвюх адтулін (сіфонаў), адна для ўсмоктвання вады і планктону, іншая для яе вылучэння. Аднак сярод абалоннікаў ёсць і драпежнікі, такія як Megalodicopia hians.
Пекалінскі сельсавет
Пекалі́нскі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Смалявіцкага раёна Мінскай вобласці. Цэнтр — вёска Пекалін.
Утвораны 20 жніўня 1924 года як Верхменскі сельсавет у складзе Смалявіцкага раёна Менскай акругі БССР. Цэнтр — вёска Верхмен. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Смалявіцкім раёне БССР. З 20 лютага 1938 года ў складзе Мінскай вобласці. 12 лістапада 1957 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Воратаўскага сельсавета (16 населеных пунктаў: Верх-Возера, Ворат 1-ы, Ворат 2-і, Востраў, Евароўшчына, Завязак, Заказінец, Пасека, Пекалін, Слабада, Смольня, Сцежкі, Сцяпанава Чарніца, Шабуні, Шэметава і пасёлак торфапрадпрыемства «Чарніца»), у склад Кленнікоўскага сельсавета перададзены 8 населеных пунктаў (Варанеўшчына, Дабраводка, Заброддзе, Пеліка, Сцепша, Тумель, Туры і Шыпяны). З 25 снежня 1962 года ў складзе Мінскага раёна, з 6 студзеня 1965 года ў складзе адноўленага Смалявіцкага раёна. 28 ліпеня 1966 года ў склад сельсавета з Курганскага сельсавета перададзены вёскі Пеліка і Шыпяны. 10 лютага 1977 года ў склад сельсавета з Драчкаўскага сельсавета перададзены 3 населеныя пункты (вёскі Вызваленне, Вялікі Лес і Пяцілетка), у склад Курганскага сельсавета перададзены 8 населеных пунктаў (вёскі Алесіна, Верхмень, Ворат, Дуброва, Пеліка, Старая Дуброва, Студзёнка і Шыпяны), цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Пекалін, сельсавет перайменаваны ў Пекалінскі. 23 сакавіка 1987 года ў склад сельсавета з Курганскага сельсавета вернута вёска Ворат. 5 сакавіка 2008 года цэнтр сельсавета перанесены ў аграгарадок Слабада, 28 кастрычніка 2013 года вернуты ў вёску Пекалін.
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1714 чалавек, з іх 91,9 % — беларусы, 5,7 % — рускія, 1,1 % — украінцы, 0,5 % — палякі.
Байбурт (правінцыя)
Байбурт (Bayburt), правінцыя на паўночным усходзе Турцыі. Плошча 3,6 тыс. кв. км. Насельніцтва 85 тысяч чалавек (2006).
Адміністрацыйны цэнтр — горад Байбурт.
Іосіф Абрамавіч Ражба
Іосіф Абрамавіч Ражба́ (, Дніпро, Украіна — ) — беларускі акцёр. Заслужаны артыст Беларускай ССР (1955).
Біяграфія
Пасля сканчэння студыі Маскоўскага трама працаваў у Маскоўскім тэатры імя Ленінскага камсамола. У Вялікую Айчынную вайну ў рускай трупе Чувашскага тэатра драмы. З 1944 года ў Дзяржаўным рускім тэатры Беларусі.
Член Беларускага саюза тэатральных дзеячаў з 1947 года.
Творчасць
Выканаўца пераважна характарных роляў. Найбольш ярка рысы творчай індывідуальнасці выявіліся ў вобразах нацыянальнай драматургіі: Малышаў, Духонін («Брэсцкая крэпасць», «Галоўная стаўка» К. Губарэвіча), Багун, Мякішаў («Білет у мяккі вагон», «Пад адным небам» А. Маўзона), Фёдар Шупеня, Ніканаў («Трывога», «Соль» А. Петрашкевіча). Стварыў каларытныя вобразы і ў класічнай, сучаснай і замежнай драматургіі: Шалы («Узнятая цаліна» паводле М. Шолахава), Андрэй Жаркоў («З вечара да поўдня» В. Розава), Леўшын, Маўрыкій Манахаў, Данат («», «Варвары», «» М. Горкага), Сілан і Бяссудны («», «» А. Астроўскага), Луп Кляшнін («Цар Фёдар Іаанавіч» А. К. Талстога), Казарын («» М. Лермантава), Яга і Глостэр («» і «Кароль Лір» У. Шэкспіра), Паўлет («Марыя Сцюарт» Ф. Шылера), Харнблаўэр («Мёртвая хватка» Дж. Голсуарсі) і інш.
Выступаў у радыёспектаклях.
Заазёрны (горад)
Заазёрны (Заозёрный) — горад (з 1948 года) у Расіі, у складзе Рыбінскага раёна Краснаярскага края. Насельніцтва 11,9 тыс. чал. (2005). Заснаваны ў 1776 годзе.
Горад размешчаны на рацэ Барга (басейн Енісея), у 166 км ад Краснаярска. Чыгуначная станцыя.
Завод радыёкампанентаў, цагельня, хлебазавод, малочны завод, мэблевая фабрыка, швейная фабрыка, элеватар.
Рафіды
Апісанне
Рафіды ўяўляюць сабой крышталі з сярэднім памерам прыкладна 50 мкм у даўжыню і 250-850 нм у шырыню. Часцей за ўсе гэта солі шчаўевай кіслаты (аксалаты), есць прыклады і крышталеў з адной з форм карбаната кальцыю (араганіту). Па ступені гідратацыі ўсе рафіды шчаўевай кіслаты адносяцца да монагідратаў. Яны ўтвараюцца з эндагенна сінтэзаванай шчаўевай кіслаты, якая злучаецца з кальцыем паступіўшым з вонкавага асяроддзя. Хімічнымі спадарожнікамі рафідаў часта з'яўляюцца розныя таксічныя рэчывы або крухмал.
Рафіды характэрныя для спецыялізаваных клетак — ідыябластаў і ў іх, як правіла, размешчаны ў вакуолях. Крышталяносныя ідыябласты пранізаны сеткай мікратрубачак, якая выступае ў якасці матрыцы і перашкаджае росту клетак у шырыню, але дазваляе ім павялічвацца ў даўжыню. Новаўтвораныя элементарныя крышталі маюць прамавугольную форму, якая ў далейшым пераўтвараецца ў шасці- ці васьмівугольную, або ў прамавугольную з раўчукамі, накшталт літары Н. Канцы ігольчатых крышталяў звычайна паступова звужаюцца на абодвух канцах. Звычайна элементарныя рафіды збіраюцца сотнямі ці тысячамі ў шчыльныя пакункі, абмежаваныя слізістымі абалонкамі. Пры пашкоджанні клеткавай мембраны гэтыя аб'екты лёгка распадаюцца.
Распаўсюджванне
Ідыябласты з рафідамі часцей сустракаюцца ў парэнхімных (мяккіх) тканках раслін, асабліва ў мезафіле ліста (у старых лістах колькасць рафідаў максімальная). Рэдка гэты тып крышталёў сустракаецца ў склеранхіме (апорнай тканцы) некаторых раслін. Утварэнне і прасторавае размяшчэнне рафідаў у раслінных клетках вызначаецца генетычна і часцей за ўсе цесна звязана з пэўнымі сістэматычнымі групамі раслін. У асноўным гэта аднадольныя расліны. У двухдольных раслін рафіды сустракаюцца значна радзей.
Каштоўнасць
Лічыцца, што асноўная функцыя рафідаў - абарона раслін ад паядання жывеламі. Калі жывёла пачынае перажоўваць лісце расліны, рафіды выдзяляюцца з пашкоджаных клетак і раздражняюць сваімі вострымі канцамі слізістую абалонку ротаглоткі жывелы. З-за гэтага раслінаедныя жывелы пазбягаюць ужываць расліны з высокім утрыманнем аксалату кальцыя. Акрамя непасрэднага механічнага раздражнення, рафіды могуць пашкоджваць вакуолі суседніх клетак расліны, у якіх могуць утрымлівацца пратэазы ці таксічныя рэчывы. У далейшым, траўміруючы слізістую абалонку, яны паскараюць дастаўку атрутных рэчываў непасрэдна ў клеткі жывёл. Гэты працэс можа быць настолькі эфектыўным, што часам можа пашкоджваць не толькі далікатную слізістую абалонку, але нават больш грубыя клеткі скуры.
Таксама рафіды могуць выконцваць ахоўную ролю, выводзячы з метабалічнага цыклу расліны лішкі шкоднай шчаўёвай кіслаты. Разам з кіслатой назапашваецца і кальцый. Калі хімічны склад тканак расліны змяняецца і ўзнікае патрэба у кальцыі - ён можа выдзяляцца з рафідаў і паглынацца клеткамі.
Нарэшце ў выпадку тых раслін, дзе рафіды ўваходзяць у склад склеранхімы яны могуць выконваць і апорную функцыю, калі крышталі аксалату кальцыя выступаюць як мікрашкілет. За кошт гэтага умацоўваюцца клеткавыя сценкі і становіцца немагчымым разбурэнне (напрыклад, пры страце тургора).
Gekkonoidea
Gekkonoidea — надсямейства яшчарак з інфраатраду.
Філагенія
Філагенетычнае становішча таксона можна адлюстраваць наступнай кладаграмай :
Класіфікацыя
Паводле дадзеных сайта The Taxonomicon, надсямейства ўключае тры сямействы:
Колькасць сучасных відаў прыведзена ў адпаведнасці з дадзенымі сайта Reptile Database на верасень 2021 года. Разам у складзе Gekkonoidea вылучаецца 1813 сучасных відаў.
IC 5300
IC 5300 — галактыка тыпу S0 (спіральная галактыка) ў сузор’і Пегас.
NGC 2697
NGC 2697 (іншыя абазначэнні — MCG 0-23-11, ZWG 5.27, IRAS08524-0247, PGC 25029) — галактыка ў сузор’і Гідра.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Ядлічэ
Ядлічэ (Jedlicze) — горад у Польшчы, уваходзіць у склад Красненскага павета Падкарпацкага ваяводства. Сядзіба вяскова-гарадской гміны Ядлічэ. Займае плошчу 10,6 км². Насельніцтва — 5745 чалавек (на 2005 год).
Заходне-Еўрапейскі саюз
Заходне-Еўрапейскі саюз (ЗЕС, Western European Union, Union de l'Europe occidentale) — міжурадавая арганізацыя заходнееўрапейскіх дзяржаў у галіне абароны і бяспекі. Створаны ў 1948 на падставе Брусельскага дагавора. Большую частку сваёй гісторыі знаходзіўся ў летаргічным стане, адпаведныя функцыі выконваў больш шырокі саюз — НАТА. У канцы 1980-х пачалося ажыўленне, выкліканае інтэнсіфікацыяй еўрапейскай інтэграцыі. У 2000-х асноўныя паўнамоцтвы ЗЕС перададзеныя Еўрапейскаму Саюзу. У сакавіку 2010 года было заяўлена аб планах спынення дзейнасці Заходнееўрапейскага Саюза да 2011 года. Канчаткова спыніў працу 30 чэрвеня 2011 года.
Дон
Дон, у старажытных грэкаў Гіргіс, Танаіс, Тан (Τάναις, Tanais), у Сярэдневеччы Вялікі Дон, у старажытных кыпчакоў Тэн — рака ў Еўрапейскай частцы Расіі.
Універсітэт «Кампус Бія-Медыка»
Універсітэт «Кампус Бія-Медыка» (Università Campus Bio-Medico) — італьянская прыватная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта з сядзібай у Рыме.
Агульная характарыстыка
Opus Dei у рамках сваёй дактрынальнай і духоўнай фармацыйнай дзейнасці падтрымлівае ўніверсітэт, спрыяе яго хрысціянскай ідэнтычнасці і духоўна дапамагае тым, хто там працуе і жадае гэтага.
Павел Яўменавіч Астапенка
Па́вел Яўме́навіч Аста́пенка — беларускі дыпламат. Былы пастаянны прадстаўнік Беларускай ССР у ААН (1961—1964).
Біяграфія
З 1949 года — супрацоўнік Міністэрства замежных спраў Беларускай ССР.
У 1953 годзе — член дэлегацыі Беларускай ССР пры Арганізацыі Аб'яднаных Нацый.
У 1956 годзе — кіраўнік дэлегацыі Беларускай ССР на канферэнцыі Міжнароднай арганізацыі працы ў Жэневе
У 1960—1961 гг. — намеснік міністра замежных спраў Беларускай ССР
У 1961—1966 гг. — пастаянны прадстаўнік Беларускай ССР у Савеце Бяспекі Арганізацыі Аб'яднаных Нацый.
З 1966 года — кіраўнік Упраўлення турызму пры Савеце Міністраў Беларускай ССР.
У 1970—1980 гг. займаў трэцюю па значнасці пасаду ў Міжнароднай арганізацыі працы — памочніка генеральнага дырэктара.
Балу (правінцыя)
Балу (Bolu), правінцыя на поўначы Турцыі. Плошча 10,7 тыс. кв. км. Насельніцтва 270 тысяч чалавек (2006).
Травендальскі мір
Травендальскі мір, або Мір у Травендалі (Freden i Traventhal; freden i Travendal) — мірны дагавор, заключаны ў гальштынскім замку Травендаль 18 жніўня года (8 жніўня па шведскім календары) паміж Даніяй з аднаго боку і Швецыяй і Гальштыніяй — з іншага.
Данія была вымушана пайсці на свет пасля бамбардзіроўкі Капенгагена, ажыццёўленай шведска-галандска-англійскай эскадрай, і высадкі шведскага дэсанта каля дацкай сталіцы.
У выніку міру Швецыі ўдалося на дзевяць гадоў вывесці з вайны аднаго са сваіх праціўнікаў, засцерагчы свой тыл і вызваліць войскі для перакідвання іх у Прыбалтыку супраць рускай арміі.
Эфузіўныя горныя пароды
Эфузі́ўныя го́рныя паро́ды (ад effusio — разліццё, расцяканне), ці выліўны́я го́рныя паро́ды — пароды, якія ўтварыліся на зямной паверхні, на дне мораў і акіянаў з лавы, што вылілася пры вулканічных вывяржэннях.
Залягаюць у выглядзе лававых патокаў, покрываў, утвараюць вулканічныя конусы, купалы, шчыты, каскады, абеліскі і іншыя геалагічныя целы. Складзены з вулканічнага шкла (базіс), найдрабнейшых крышталёў — мікралітаў і больш буйных парфіравых украпанікаў — фенакрышталёў. Найбольш характэрныя іх структуры — парфіравыя, мікралітавыя, вітрафіравыя.
Паводле рэчыўнага складу падзяляюцца на кіслыя, сярэднія, асноўныя, ультраасноўныя і шчолачныя.
На Беларусі эфузіўныя горныя пароды найбольш пашыраны на паўднёвым захадзе (Брэсцкая ўпадзіна і схілы прылеглых структур) у валынскай серыі венду (базальты, андэзіта-дацыты, трахіліпарыты) і на паўднёвым усходзе (усходняя частка Прыпяцкага прагіну, Лоеўская седлавіна і інш.) сярод верхнедэвонскіх адкладаў (трахіты, нефелініты, лейцыціты, пікрыты і інш.); вядомы таксама ў рыфейскіх (кварцавыя парфіры) і архейска-ніжнепратэразойскіх адкладах (дыябазы і інш.).
Беларусы ў грамадзянскай вайне ў Анголе
Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка, будучы часткай Савецкага Саюза, была ўцягнута ў ангольский канфлікт. Немалая колькасць этнічных беларусаў, ураджэнцаў краіны розных нацыянальнасцяў і вайскоўцаў БВА прынялі ўдзел у гэтых падзеях у ролі ваенспецаў і ваенных саветнікаў на баку МПЛА.
Агляд
Па даных навуковага супрацоўніка Інстытута гісторыі НАН Беларусі і кандыдата гістарычных навук Аляксандры Кузняцовай-Цімонавай, на 2020 год вядомы імёны 167 удзельнікаў ангольскіх падзей, якія маюць дачыненне да краіны: ураджэнцы, беларусы па нацыянальнасці, грамадзяне Рэспубліка Беларусь з 1991 года. Па звестках, атрыманых з абласных і раённых ваенных камісарыятаў і ўласна ветэранаў вайны, у самой дзяржаве іх пражывала 145 чалавек. Сярод загінулых савецкіх вайскоўцаў прадстаўнікоў Беларусі выяўлена 6; трое пахаваны на тэрыторыі краіны, адзін – у Падмаскоўе, адзін – у Ленінградская вобласць, адзін – у Крыме.
Катэгорыі і імёны
У 1976–1977 гг. на пасадзе галоўнага ваеннага саветніка знаходзіўся генерал-лейтэнант Ілля Панамарэнка (Мінск). У 1977–1980 гг. гэту пасаду займаў генерал-лейтэнант, ветэран Вялікай Айчыннай вайны Васіль Шахновіч (Сярагі, Слуцкі раён). Характэрна, што да Анголы ён займаў аналагічную пасаду пры кантынгенце савецкіх ваенспецаў у Самалі. Як адзначалася на сайце арганізацыі «Саюз ветэранаў Анголы», менавіта Шахновічам была закладзена аснова ўрадавай арміі, сфармаваны структура і ўзбраенне, створаны паўнавартасны Генеральны штаб, ваенныя акругі і штабы акруг, сфарміраваны пяхотныя і механізаваныя брыгады, канчаткова аформіліся віды Узброеных Сіл.
З Беларускай ваеннай акругі ў Анголу ў якасці саветнікаў у розныя гады накіроўваліся прадстаўнікі ад: арганізацыйна-мабілізацыйнага ўпраўлення (АМУ) Міхаіл Нікалаеў і Васіль Цярэшчанка; артылерыі Пётр Бандарэнка, Валерый Барабаш, Анатоль Давыдоўскі; супрацьпаветранай абароны Валерый Сінянскі; ваенна-паветраных сіл Станіслаў Душанкоўскі, Іосіф Важнік (загінуў у баі 27 жніўня 1981 г.), Міхаіл Жарнасек (загінуў у авіякатастрофе 25 лістапада 1985 г.), Аляксандр Зайцаў (старшы выкладчык Ваеннай акадэміі УС Анголы). Ураджэнцы краіны і будучыя грамадзяне незалежнай рэспублікі накіроўваліся таксама з іншых ваенных акруг, як, напрыклад, Сяргей Бакун (працаваў з кубінскім кантынгентам ад ВПС СССР) і Уладзімір Альтшулер.
Досыць шматлікай групай сталі перакладчыкі як грамадзянскіх, так і ваенных ВНУ. У ліку выпускнікоў паскораных курсаў партугальскай мовы Ваеннага інстытута замежных моў у зоне канфлікту апынуліся Анатоль Аляксееўскі, Уладзімір Кастрачэнкаў, Ігар Ждаркін, Аляксандр Грыгаровіч, Пётр Іваноўскі, Міхаіл Маргелаў і Мікалай Захарчэня (усе яны, акрамя Аляксееўскага, у будучым узялі грамадзянства Расіі). У сваю чаргу ад Мінскага дзяржаўнага педагагічнага інстытута замежных моў працавалі Сяргей Баягін, Сяргей Дзямідчык, Аляксандр Хаванскі, Ігар Кавалевіч, Аляксандр Шлык, Сяргей Ерашоў, Алег Грыцук, Аляксандр Штукін і Андрэй Хаткевіч.
Пасля 1992
Адзін з беларусаў, І. Ждаркін, у 1996–1998 гг. паўторна прыбыў у Анголу як перакладчык міратворчых сіл ААН ад Расіі.
З 1993 года Рэспубліка Беларусь пачала пастаўкі ўзбраення ангольскай арміі. Першапачаткова ўрадавыя войскі купілі 21 БМП-1. У 1998-м дзяржава набыла 28 адзінак беларускіх БМП-2. У 1999 годзе Ангола атрымала 62 Т-55, 22 Т-72, 62 БМП-2, 24 РСЗА БМ-21, 12 буйнакаліберных артсістэм 2С7 «Піён», 12 гаўбіц Д-30, 15 самалётаў МіГ-23 і 2 Су-22, у 2000 годзе — 1 Су-24 МК.