cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Вулька Целяханская
Гісторыя
Вулька-Целяханская ўзнікла пасля правядзення ў Вялікім Княстве Літоўскім аграрнай рэформы ў другой палове 16 стагоддзя, перадумовай якой стала прыняцце ў 1557 годзе "Уставы на валокі". Пісьмовыя звесткі аб Вульцы-Целяханскай, якія ўтрымліваюцца ў архіўных крыніцах сведчаць, што ў 18 стагоддзі гэта было дастаткова вялікае паселішча. За часы свайго існавання Вулька-Целяханская належала князям Чартарыйскім, пазней Агінскім і Пуслоўскім. Яе сяляне прыцягваліся да будаўніцтва Агінскага канала. Падчас Расійскай імперыі Вулька-Целяханская пераўтварылася ў буйную вёску. Тут існавала школа, хлебазапасны магазін, карчма, мытня на Агінскім канале. У 1915-1918 гадах праз вёску праходзіла лінія фронту паміж рускімі і нямецкімі войскамі. З 1921 па 1939 год вёска знаходзілася ў складзе Польшчы. За гэты час была праведзена маштабная хутарызацыя, што садзейнічала росту дабрабыту мясцовага насельніцтва. У 1939 годзе Вулька-Целяханская ў складзе Целяханскага раёна БССР. З 12 кастрычніка 1940 года ў Гортальскім сельсавеце. Да 6 снежня 1956 года вёска ўваходзіла ў склад Целяханскага сельсавета, да 9 чэрвеня 1958 года знаходзілася ў адміністрацыйным падпарадкаванні Целяханскага пассавета , да 16 сакавіка 1987 года ўваходзіла ў склад Гортальскага сельсавета , да 2013 года — у склад Целяханскага пассавета.
Суданскі фунт
Першы фунт (SDP)
Першы суданскі фунт увайшоў у абарачэнне паралельна з егіпецкім фунтам. Адначасова і Мухамад ібн Абдала (махдзі) і Абдалахі ібн Мухамад (халіф), выпусцілі манеты, якія ўжываліся паралельна з егіпецкай валютай. Егіпецкі фунт быў цалкам заменены суданскай валютай у 1956 годзе.
Вулька Целяханская
Гісторыя
У Вялікую Айчынную вайну загінула больш 80 вяскоўцаў, а ў 1944 годзе вёска была поўнасцю спалена нямецкімі карнікамі. За савецкім часам у вёсцы былі пабудаваны школа, клуб, бібліятэка, магазін, лазня, аддзяленне паштовай сувязі. Сёння вёска налічвае больш за 220 падворкаў і каля 758 жыхароў.
Суданскі фунт
Першы фунт (SDP)
Фунт падзяляўся на 100 куірышаў (па-арабску: قروش). Пад час улады махдзі і халіфа, куірыш дзяліўся на 40 пара.
Вулька Целяханская
Спіс вуліц
Большая частка назваў вуліц адлюстроўвае савецкі перыяд гісторыі вёскі і нажаль не адпавядае адметнасцям прыроды, тапаграфіі, мясцовым звычаям вёскі.
Суданскі фунт
Першы фунт (SDP)
Суданскі фунт быў заменены на дынар (SDD) у 1992 годзе па курсе 1 дынар = 10 фунтам. Дынар ў асноўным ужываецца на поўначы Судана, у паўднёвым Судане да нашых дзён ужываецца фунт.
Вулька Целяханская
Установы і інфраструктура
Па стану на студзень 2014 года ў вёсцы працуюць: базавая школа, магазін, аддзяленне паштовай сувязі, фельчарска-акушэрскі пункт, лазня, сельская бібліятэка, клуб. На заходнім беразе Вулькаўскага возера знаходзіцца зона адпачынку з фестывальнай пляцоўкай, гасцініца "Целяханы" і Целяханскі псіха-неўралагічны дом-інтэрнат (былы санаторый Палессе).
Суданскі фунт
Другі фунт (SDG)
Згодна з мірным пагадненнем паміж урадам Судана і Суданскім Вызваленчым Рухам, Цэнтральны Банк Судана прыняў праграму па ўвядзенні новай валюты на пераходны перыяд. Выгляд новай валюты павінен улічваць культурную разнастайнасць Судана. Да ўвядзення новай валюты абарачэнне розных валют працягвалася пад кантролем Цэнтральнага Банку. Новы фунт быў прадстаўлены 10 студзеня 2007 года, і ўвайшоў у абарачэнне 1 ліпеня 2007 года. Курс новага фунта: 1 дынар = 100 ст. дынарам.
Вулька Целяханская
Прозвішчы жыхароў вёскі
Найбольш распаўсюджанымі прозвішчамі ў вёсцы з'яўляюцца: Мялік, Струнеўскі, Купрыянчык, Юркевіч, Сліж. Радзей сустракаюцца прозвішчы Дзягцярык, Абрамчук, Кот, Дземковіч і інш.
Мараканскі дырхам
Марака́нскі дырха́м (араб.: درهم, код ISO 4217: MAD) – афіцыйная валюта Марока і Заходняй Сахары з 1960 года, замяніўшая французскі франк, але франк заставаўся ў абарачэнні да 1974 года. Дырхам дзеліцца на 100 сантымаў (па-арабску: سنتيما).
Нягледзячы на тое што дыхрам мае стабільны курс, вываз яго за мяжу значна абмежаваны.
37-я партызанская брыгада імя А. Я. Пархоменкі
'''37-я партызанская брыгада імя А. Я. Пархоменкі''' — партызанская брыгада, створаная ў студзені 1943 года. Дзейнічала на акупіраванай тэрыторыі Бабруйскага, Старобінскага, Любанскага, Акцябрскага, Глускага раёнаў. 30 чэрвеня 1944 года брыгада (1195 партызан, 5 атрадаў) злучылася з Чырвонай Арміяй.
Склад
Брыгада была арганізавана на базе атрадаў:
На момант злучэння з Чырвонай Арміяй у склад брыгады ўваходзілі:
Гісторыя
Баявыя аперацыі партызаны праводзілі на лініях камунікацый. 3 жніўня 1943 года падарвалі больш за 600 рэек, 23 верасня — больш за 900 рэек, 20 чэрвеня 1944 года — каля 940 рэек. Разбілі гарнізоны ў вёсках Усцярхі Глускага, Брожа, Гарбацэвічы, Орсічы Бабруйскага раёнаў, удзельнічалі ў ліквідацыі гарнізона ў вёсцы Пратасы Акцябрскага раёна. На аэрадроме ў Бабруйску з дапамогай падпольшчыкаў знішчылі 15 самалётаў. 1—20 снежня 1943 года брыгада дзейнічала разам з 37-й гвардзейскай стралковай дывізіяй. 30 чэрвеня 1944 года брыгада злучылася з Чырвонай Арміяй.
Памяць
У 1965 годзе ў вёсцы Скаўшын Салігорскага раёна ў гонар брыгады быў пастаўлены помнік.
Галоўнае ўпраўленне міжнароднага ваеннага супрацоўніцтва Міністэрства абароны Расіі
Галоўнае ўпраўленне Міжнароднага ваеннага супрацоўніцтва Міністэрства абароны Расійскай Федэрацыі (ГУ МУС Мінабароны Расіі) (былое 10-е ўпраўленне «дзесятка», ГУ МУС, вайсковая часць № 44708)  — цэнтральны орган ваеннага ўпраўлення Узброеных Сіл Расійскай Федэрацыі, з’яўляецца складовай часткай Міністэрства абароны Расійскай Федэрацыі, у падпарадкаванні якога знаходзіцца афармленне міжнародных дагавораў Мінабароны Расіі, ажыццяўленне ваеннага і ваенна-тэхнічнага супрацоўніцтва з краінамі НАТА, дзяржавамі СНД, АДКБ і іншымі дзяржавамі і краінамі.
Гісторыя
10-е ўпраўленне Генеральнага штаба Узброеных Сіл СССР (Упраўленне Міжнароднага ваеннага супрацоўніцтва) у прамым падначаленні начальніка Генштаба было сфарміравана 15 сакавіка 1951 год на базе 10-га аддзела 2-га Галоўнага ўпраўлення Генеральнага штаба УС СССР загадам Міністра абароны СССР А. М. Васілеўскага. З 1960 года — 10-е Галоўнае ўпраўленне ГШ УС СССР.
7 мая 1992 года пераведзена ў падпарадкаванне Міністра абароны Расійскай Федэрацыі. Непасрэднае кіраўніцтва Галоўным упраўленнем ажыццяўляе намеснік міністра абароны Расійскай Федэрацыі, які адказвае за міжнароднае ваеннае супрацоўніцтва.
Дзяніс Генадзевіч Васін
Дзяніс Васін (нар., , УССР) — украінскі футбаліст, нападнік балгарскага клуба «Фратрыя» з Варны.
Клубная кар’ера
Выхаванец адэскага футбола, доўгі час выступаў за мясцовы «Чарнаморац»: спачатку за моладзевую каманду і дубль, з 2008 года пачаў трапляць у асноўны склад. Але стала за аснову выступаў толькі ў сезоне 2010/11, калі «Чарнаморац» гуляў у Першай лізе, у гэтым сезоне забіў 9 галоў. У снежні 2012 года, так і не замацаваўшыся ў аснове, пакінуў адэскі клуб.
У сакавіку 2013 года падпісаў кантракт з бабруйскай «Белшынай». Быў асноўным нападнікам бабруйчан, у 9 матчах забіў 3 галы. У чэрвені 2013 года пакінуў бабруйскі клуб.
Пасля таго як пакінуў Беларусь некаторы час трэніраваўся ў складзе «Чарнаморца». У ліпені 2013 года папоўніў львоўскія «Карпаты». Другую палову 2014 года правёў у складзе «Ільічоўца». У студзені 2015 года вярнуўся ў «Чарнаморац», які пакінуў у чэрвені таго ж года.
Улетку 2015 года быў на праглядзе ў данецкім «Металургу», але гэты клуб спыніў існаванне. Месца «Металурга» ў Прэм’ер-лізе атрымала днепрадзяржынская «Сталь», у якую Васін і перайшоў. У жніўні 2017 года зноў стаў іграком адэскага «Чарнаморца», а ў студзені 2018 года перайшоў у палтаўскую «Ворсклу». У сезоне 2020/21 стаў часцей заставацца на лаўцы запасных, у лютым 2021 года быў аддадзены ў арэнду ў «Інгулец» да канца сезона.
У ліпені 2021 года папоўніў склад крыварожскага «Крыўбаса». У красавіку 2022 года на правах арэнды далучыўся да літоўскай «Ёнавы», дзе гуляў да лета 2022 года. У ліпені 2023 года, пасля сезона без клуба, стаў іграком балгарскай «Фратрыі».
Міжнародная кар’ера
Выклікаўся ў юнацкія і моладзевую зборную Украіны, але за два гады правёў толькі тры сустрэчы.
Зборная Беларускай ССР па футболе
Зборная Беларускай ССР па футболе — футбольная каманда, якая прадстаўляла Беларускую ССР на ўсесаюзных і міжнародных футбольных спаборніцтвах. Орган кіравання — федэрацыя футбола БССР.
Гісторыя
Зборная БССР па футболе нерэгулярна склікалася для ўдзелу ў футбольных турнірах усесаюзнай спартакіяды, спартакіяд народаў СССР, а таксама ў таварыскіх гульнях з замежнымі зборнымі, зборнымі саюзных рэспублік, зборнымі спартыўных аб’яднанняў і да т.п.
Усесаюзная спартакіяда
Упершыню зборная БССР па футболе была сфармаваная ў 1928 годзе дзеля ўдзелу ў футбольным турніры ўсесаюзнай спартакіяды. Перад турнірам зборная згуляла два таварыскія матчы ў Гомлі з камандай Кіева і ў Маскве з камандай Паўночнага Каўказа. Склад зборнай БССР на футбольным турніры Усесаюзнай спартакіяды: брамнік — Халмагораў (Полацк), абаронцы — Ільін (Полацк), Палякоў (Гомель), паўабаронцы — Лабкоўскі (Гомель), Гаўрылаў (Полацк), Лавейка («Дынама» Менск), нападнікі — Гваздкоў, Феактыстаў (абодва Полацк), Марозаў (капітан каманды, Кавалерыйская дывізія, Менск), Ціхаміраў, Кочын (абодва «Дынама» Менск).
Афіцыйныя матчы зборнай БССР на Усесаюзнай спартакіядзе
1930 — 1941 гады
У даваенны перыяд Беларуская ССР правяла яшчэ некалькі таварыскіх матчаў.
Спартакіяда чатырох рэспублік (1954)
У верасні 1954 года ў Мінску прайшоў футбольны турнір Спартакіяды чатырох рэспублік: Беларусі, Літвы, Латвіі і Эстоніі.
Зборная БССР была складзена з найлепшых гульцоў першынства рэспублікі: Лапко (Мінск), Курмаз (Бабруйск), Шарыцен (Віцебск), Каралёў (Мінск), Трошын (Віцебск), Співак (Мінск), Балахонаў (Віцебск), Пяржхала (Мазыр), Сяргееў, Сергяеўскі, Радунскі (усе — Мінск), Рэзчыкаў (Віцебск).
Усе тры гульні зборная БССР завяршыла ўнічыю з лікам 0:0. Набраўшы 3 ачкі, зборная заняла трэцяе месца.
I летняя Спартакіяда народаў СССР (1956)
У 1956 зборная БССР, цалкам укамплектаваная футбалістамі мінскага «Спартака», прыняла ўдзел у таварыскай гульні з нацыянальнай зборнай КНР, а затым у футбольным турніры I-й летняй Спартакіяды народаў СССР.
Склад зборнай БССР на футбольным турніры: В. Собаль, Ю. Мохаў, М. Радунскі, П. Мімрык, Г. Абрамовіч, А. Кавалёў, А. Іваноў, Л. Ерахавец, Д. Карнееў, В. Ганчароў, Л. Нікуленка, Ю. Бачурын, Г. Хасін, Я. Рудэрман, А. Ягораў, В. Арцёмаў (усе Спартак Мінск). Старшы трэнер Д. Мацвееў, трэнер Н. Шэвелянчык.
Афіцыйныя матчы зборнай БССР на I летняй Спартакіядзе народаў СССР
Зборная выйграла і прайграла па дзве гульні, заняўшы ў выніку сёмае месца.
Паміж дзвюма спартакіядамі
Склад зборнай БССР у гульні са зборнай Мексікі: Глухотка, Калтуноў, Зарэмба, Шпілеўскі, Ромін, Кузняцоў, Арзамасцаў, Талейка, Адамаў, М. Мустыгін, Васільеў, Курылаў, Каберскі. Старшы трэнер Аляксандр Сявідаў.
VII летняя Спартакіяда народаў СССР (1979)
Склад зборнай Беларускай ССР на Летняй Спартакіядзе народаў СССР 1979 года: М. Вяргеенка, С. Бароўскі, Ю. Курненін, А. Аляксейчыкаў, В. Шавейка, А. Пракапенка, А. Байдачны, Ю. Пудышаў, К. Паўлаў, В. Курнееў, П. Васілеўскі, В. Мельнікаў, І. Бялоў, І. Гурыновіч, В. Янушэўскі, Ю. Курбыка, А. Пражнікаў, С. Гоцманаў, С. Корбут, Л. Румбуціс (усе — «Дынама» Мінск). Старшы трэнер — Эдуард Малафееў, трэнер — Леанід Гарай.
Прайграўшы дзве апошнія гульні, зборная БССР заняла восьмае месца.
Канстанцін Радзівіл (1793—1869)
Быў мецэнатам, апекуном народнай асветы, адным з першых беларускіх фалькларыстаў.
Паходжанне і сям’я
Належаў да вялікалітоўскага княскага каталіцкага роду Радзівілаў.
Нарадзіўся 4 красавіка 1793 года ў Рыме ў сям’і Мацея Радзівіла (1749—1800) і яго жонкі графіні Альжбеты Хадкевіч — дачкі графа Яна Мікалая Хадкевіча (1738—1781).
2 верасня 1800 года атрымаў па спадчыне ад бацькі да свайго княскага тытула і тытул «граф на Шыдлоўцу», хоць маёнткам Шыдловец (у аўстрыйскай Новай Галіцыі, а пазней у Радамскай губерні Расійскай Імперыі) не валодаў — Шыдлоўцам з 1800 годзе валодала княгіня Ганна Сапега (1772—1859) з роду Замойскіх.
Меў дзяцей толькі ад Марыі Грабоўскай і Адэліі Карніцкай:
(ад Сулістроўскай): (ад Карніцкай):
Маёнтак
Атрымаў у спадчыну маёнтак Паланэчка (вёскі Паланэчка, Крошын і Гусакі) у Навагрудскім павеце Літоўска-Гродзенскай губерні (Расійская Імперыя), які дзякуючы Канстанціну Радзівілу стаў адным з культурных асяродкаў у краі. Паводле памеру маёнтка князь Канстанцін Радзівіл не адносіўся да латыфундыстаў, а толькі да вельмі заможных маянткоўцаў.
У маёнтку пабудаваў Паланэчкаўскі палац, побач з якім быў разбіты парк у французскім стылі.
Дзяржаўная служба і палітычная дзейнасць
У 1820 г. стаў членам Віленскай адукацыйнай камісіі. У 1820 г. у Вільні таксама ўступіў у тайнае палітычнае таварыства «Нацыянальнае масонства», а ў 1821 г. далучыўся да яго пераемніка — Патрыятычнага таварыства (член Камітэта Літоўскай правінцыі).
Пасля задушэння паўстання дзекабрыстаў (1825) быў арыштаваны расійскай уладай, але пасля адпушчаны.
У 1832 г. атрымаў чын камергера расійскага імператарскага двара. У 1832—1834 гг. займаў выбарную пасаду навагрудскага павятовага маршалка.
Культурная і навуковая дзейнасць
Не імкнуўся зрабіць службовую кар'еру ў сталіцы імперыі (Санкт-Пецярбургу) ці сталіцы літоўска-беларускага края (Вільні), а прысвяціў сябе мецэнацкай, культурнай і асветніцкай дзейнасці ў родным краі. Быў куратарам і апякуном (у тым ліку фінансава) народнай асветы ў Мінскай і Гродзенскай губернях. Сабраў у Паланечцы значную бібліятэку (4 тыс. тамоў), архіў, калекцыю твораў мастацтва, у якой былі партрэты прадстаўнікоў роду Радзівілаў, карціны Юзафа Пешкі, Яна Рустэма, гравюры, габелены, медалі. У палацы Канстанціна Радзівіла ў Паланечцы бывалі многія знакамітыя ў мясцовым краі дзеячы культуры, у тым ліку паэт Уладзіслаў Сыракомля.
У 1845 г. пад апякунствам Канстанціна Радзівіла ў Паланечцы знаходзілася рэдакцыя мясцовага польскамоўнага часопісу «Народ і час».
У 1850-х гг. даслаў у Рускае геаграфічнае таварыства «Статыстычны нарыс Навагрудскага павета» і «Этнаграфічныя звесткі пра жыхароў Навагрудскага павета» (зберагаюцца ў архіве таварыства). Ахарактарызаваў беларускую мову («кривицкое наречие»), склаў слоўнічак мясцовых слоў, апісаў адзенне сялян Навагрудскага павета, мясцовыя сялянскія абрады на Купалле, Дзяды, куццю, вяселле навагрудскіх сялян; запісаў 84 прыказкі, калядную, 2 купальскія і 27 вясельных песень.
У снежні 1863 г. Канстанцін Радзівіл прасіў у віленскага генерал-губернатара (1863—1865) Міхаіла Мураўёва аб замене смяротнага прысуду Зыгмунту Чаховічу, з якім ён быў пароднены праз Сулістроўскіх, аднаму з лідараў Студзенскага паўстання (1863—1864), што Мураўёў і змяніў на ссылку Чаховіча ў Сібір. Пазней бібліятэкай Чаховіча, вернутага з сібірскай ссылкі ў Віленскую губерню, будзе карыстацца малады Янка Купала.
Смерць і пахаванне
Памёр 6 красавіка 1869 г. у родавым маёнтку Паланечка (Навагрудскі павет, Мінская губерня).
Тэарэма Ліувіля аб захаванні фазавага аб’ёму
Тэарэма Ліўвіля, названая ад імя французскага матэматыка Жазэфа Ліувіля, з'яўляецца адной з ключавых тэарэм у матэматычнай фізіцы, статыстычнай фізіцы і гамільтанавай механіцы. Тэарэма Ліувіля абвяшчае
Тэарэма сцвярджае захаванне ў часе фазавага аб'ёму, або шчыльнасці імавернасці ў фазавай прасторы.
Ураўненне Ліувіля
Ураўненне Ліувіля апісвае эвалюцыю ў часе функцыі размеркавання (шчыльнасці імавернасці) гамільтанавай сістэмы ў 6N-мернай фазавай прасторы (N — колькасць часціц у сістэме). Разгледзім гамільтанаву сістэму з каардынатамі q_i і спалучанымі імпульсамі p_i, дзе i=1,\dots,d, d=3N. Тады размеркаванне ў фазавай прасторы вызначае імавернасць  таго, што сістэма будзе знаходзіцца ў элеменце аб'ёму  сваёй фазавай прасторы.
Ураўненне Ліувіля апісвае эвалюцыю ў часе t паводле правіла знаходжання поўнай вытворнай функцыі з улікам несціскаемасці патоку ў фазавай прасторы:
Вытворныя фазавых каардынат па часе для гамільтанавых сістэм апісваюцца згодна з ураўненнямі Гамільтана:
Просты доказ тэарэмы заключаецца ў назіранні, што эвалюцыя \rho вызначаецца ўраўненнем неразрыўнасці:
дзе \mathbf{v} — скорасць перамяшчэння разглядаемага аб'ёму фазавай прасторы:
і заўвагай, што рознасць паміж гэтым выразам і ўраўненнем Ліувіля вызначаецца толькі складнікам, які апісвае дывергенцыю, а менавіта яе адсутнасць, што азначае адсутнасць крыніц або сцёкаў шчыльнасці імавернасці:
дзе H — гамільтаніян, і былі выкарыстаны ўраўненні Гамільтана. Гэта можна прадставіць як рух праз фазавую прастору «патоку вадкасці» кропак сістэмы. Тэарэма азначае, што вытворная Лагранжа або субстанцыянальная вытворная шчыльнасці d \rho/dt роўная нулю. Гэта вынікае з ураўнення неразрыўнасці, бо поле скарасцей у фазавай прасторы бездывергентнае, што ў сваю чаргу вынікае з гамільтанавых ураўненняў для кансерватыўных сістэм.
Геаметрычная інтэрпрэтацыя
Разгледзім траекторыю малой плямы (мноства кропак) у фазавай прасторы. Перамяшчаючыся ўздоўж мноства траекторый, пляма расцягваецца ў адной каардынаце, скажам — p_i — але сціскаецца па іншай каардынаце q_i так, што здабытак застаецца канстантай. Плошча плямы (фазавы аб'ём) не змяняецца.
Больш дакладна, фазавы аб'ём \Gamma захоўваецца пры зрухах часу. Калі
і \Gamma(t) мноства кропак фазавай прасторы, у якое можа эвалюцыянаваць мноства \Gamma у момант часу t, тады
для ўсіх часоў t. Аб'ём фазавай прасторы гамільтанавай сістэмы захоўваецца, паколькі эвалюцыя ў часе ў гамільтанавай механіцы — гэта кананічнае пераўтварэнне, а ўсе кананічныя пераўтварэнні маюць адзінкавы якабіян.
Фізічная інтэрпрэтацыя
Чаканы поўны лік часціц — інтэграл па ўсёй фазавай прасторы ад функцыі размеркавання:
(нарміровачны множнік апушчаны). У найпрасцейшым выпадку, калі часціца рухаецца ў эўклідавай прасторы ў полі патэнцыяльных сіл \mathbf{F} з каардынатамі \mathbf{x} і імпульсамі \mathbf{p}, тэарэму Ліувіля можна запісаць у выглядзе
дзе — скорасць. У фізіцы плазмы гэты выраз называецца і выкарыстоўваецца, каб апісаць вялікую колькасць бессутыкальных часціц, якія рухаюцца ў  сіл \mathbf{F}.
У класічнай статыстычнай механіцы лік часціц N вялікі, парадку ліку Авагадра. У стацыянарным выпадку можна знайсці шчыльнасць мікрастанаў, даступных у дадзеным статыстычным ансамблі. Для стацыянарных станаў функцыі размеркавання \rho роўная любой функцыі гамільтаніяна H, напрыклад, у размеркаванні Максвела — Больцмана, дзе T — тэмпература, k — пастаянная Больцмана.
Запіс праз дужку Пуасона
Выкарыстоўваючы дужку Пуасона, якая мае ў кананічных каардынатах (q^i,p_j) выгляд
ураўненне Ліувіля для гамільтанавых сістэм набывае выгляд
Запіс з выкарыстаннем аператара Ліувіля
Пры дапамозе аператара Ліувіля
для гамільтанавых сістэм ураўненне набывае выгляд
Тоцкія вучэнні
Тоцкія вучэнні — савецкія ваенныя тактычныя вучэнні з прымяненнем ядзернай зброі пад кодавай назвай «Снежок». Былі падрыхтаваны і праведзены пад кіраўніцтвам маршала Г. К. Жукава 14 верасня 1954 года на Тоцкім палігоне ў Арэнбургскай вобласці. Агульная колькасць ваенных, якія ўдзельнічалі ў вучэнні, дасягнула 50000 чалавек. Задача вучэнняў заключалася ў адпрацоўцы магчымасцяў прарыву абароны праціўніка з выкарыстаннем ядзернай зброі. Тоцкі палігон быў выбраны ў сувязі з тым, што рэльеф мясцовасці там нагадвае тыповы рэльеф Заходняй Еўропы — як лічылася, найбольш верагоднага месца пачатку Трэцяй сусветнай вайны.
Папярэдняя падрыхтоўка
Першыя прапановы па вучэнню былі падпісаны Маршалам Савецкага Саюза А. М. Васілеўскім, Б. Л. Ваннікавым, Е. І. Смірновым, П. М. Кругловым, іншымі адказнымі асобамі і накіравана намесніку старшыні Савета Міністраў СССР М. А. Булганіну. 29 верасня 1953 года выйшла пастанова Савета Міністраў СССР, якая паклала пачатак падрыхтоўцы Узброеных Сіл і краіны да дзеянняў у асаблівых умовах. Па асабістым указанні М. А. Булганіна ў месячны тэрмін усе названыя дакументы былі выдадзеныя Ваенвыдатам і дастаўлены ў групы войскаў, ваенныя акругі, акругі супрацьпаветранай абароны і на флаты. Адначасова для кіруючага складу арміі і флоту быў арганізаваны паказ спецыяльных фільмаў па выпрабаваннях ядзернай зброі. Пачаліся пошукі палігона, на якім можна было б правесці агульнавайсковае вучэнне з ужываннем ядзернай зброі. Быў разгледжаны варыянт правядзення такога вучэння на палігоне Капусцін Яр, але ён быў адхілены. Вясной 1954 года групай генерал-лейтэнанта І. С. Глебава была праведзена ацэнка Тоцкага палігона, размешчанага паміж Куйбышавым і Чкалавым, ён і быў прызнаны прыдатным па ўмовах забеспячэння бяспекі для правядзення вучэнняў. Правядзенне паветранага ядзернага выбуху ва ўмовах перасечанай мясцовасці Тоцкага палігона мела вялікае практычнае значэнне для ацэнкі ўплыву мясцовасці на паслабленне (альбо ўзмацненне) паражальных фактараў ядзернага выбуху. Трэніравалася два экіпажа: маёра Кутырчава і капітана Ляснікова. Да самага апошняга моманту лётчыкі не ведалі, хто пойдзе асноўным, а хто будзе дублёрам. Перавага была ў экіпажа Кутырчава, які ўжо меў вопыт лётных выпрабаванняў атамнай бомбы на Сяміпалацінскім палігоне. Вайсковае вучэнне на тэму «Прарыў падрыхтаванай тактычнай абароны праціўніка з ужываннем атамнай зброі» было прызначана на восень 1954 года. На вучэннях павінна была прымяняцца атамная бомба РДС-2 магутнасцю 40 кілатон, выпрабаваная на Сяміпалацінскім выпрабавальным палігоне у 1951 годзе. Кіраўніцтва вучэннем было ўскладзена на Маршала Савецкага Саюза Г. К. Жукава.
Былі пастаўлены наступныя мэты :
Падрыхтоўчыя работы на палігоне
Па задуме вучэнні для боку, якія наступае, была пастаўлена задача: прарыў падрыхтаванай тактычнай абароны ўмоўнага праціўніка з прымяненнем атамнай зброі, для абаронцаў — арганізацыя і вядзенне абароны ва ўмовах прымянення атамнай зброі. Асноўная ўвага надавалася на бок, які наступае, войскі якга рэальна ажыццяўлялі атамную, артылерыйскую і авіяцыйную падрыхтоўку прарыву абароны і пераадольвалі раён атамнага выбуху. Пры гэтым войскі, якія займалі абарону, былі загадзя выведзеныя на бяспечнае аддаленне.
Усяго на вучэнні прыцягвалася каля 45 тысяч чалавек асабовага складу (асновай вайсковай групоўкі былі 12-я гвардзейская механізаваная Мазырская дывізія і 50-я гвардзейская стралковая дывізія Сталінская у складзе 128-га стралковага Гумбіненскага корпуса), 600 танкаў і самаходна-артылерыйскіх установак, 500 гармат і мінамётаў, 600 бронетранспарцёраў, 320 самалётаў і 6 тысяч цягачоў і аўтамабіляў рознага прызначэння. Войскі на вучэнні былі выведзеныя ў спецыяльна распрацаваных штатах у дачыненні да арганізацыі і забяспечаны новым узбраеннем і тэхнікай. Наступ стралковага корпуса планавалася забяспечыць трыма выбухамі: адной атамнай бомбай сярэдняга калібра і дзвюма штабелямі скрынь з трацілам і бочак з бензінам (імітатары ядзернага выбуху). Рэальную атамную бомбу было намечана скінуць па батальённым раёне абароны на пазіцыі палкавых рэзерваў. Гэты раён па задуме ўяўляў сабой добра падрыхтаваны вузел супраціву ў глыбіні абароны «заходніх», падаўленне якога павінна было парушыць устойлівасць усёй абароны супрацьстаялага палка, а таксама падарваць баяздольнасць асноўнай групоўкі іх артылерыі.
Асабісты склад войскаў на час атамнага выбуху выводзіўся з будынкаў і размяшчаўся ў шчылінах і хованках. На выпадак, калі б выбух быў наземны, а не паветраны, — аварыйная сітуацыя, вучэнні адмяняліся, і ўступалі ў сілу асаблівыя мерапрыемствы, распрацаваныя штабам кіраўніцтва.
Для правядзення мерапрыемстваў па забеспячэнні бяспекі насельніцтва раён вучэнняў у радыусе да 50 км ад месца выбуху быў разбіты на пяць зон:
Абстаноўка да выбуху
У дзень вучэнняў 14 верасня 1954 года, з усходам сонца было яснае, сонечнае надвор’е са слабым ветрам і нязначнай воблачнасцю на вышыні 1000 м, тэмпература паветра ў ранішнія гадзіны склала +9…+12°. У 9 гадзін 20 хвілін кіраўніцтвам вучэнняў заслухоўваюцца апошнія даклады аб метэаралагічнай абстаноўцы і прымаецца рашэнне на выбух атамнай бомбы. Рашэнне пратакалюецца і зацверджваецца. Пасля чаго экіпажу самалёта па радыё аддаецца загад скінуць бомбу. За 10 хвілін да нанясення атамнага ўдару быў дадзены сігнал «атамная трывога», па якім усе войскі занялі прытулкі і хованкі. Экіпаж танкаў і самаходна-артылерыйскіх установак занялі свае месцы ў машынах і зачынілі люкі.
Карціна выбуху
Выбух атамнай бомбы суправаджаўся асляпляльнай выбліскам, які асвятліў мясцовасць ярка-белым святлом. Пасля ўспышкі ў цэнтры выбуху на вышыні 350 м утварылася святлівая вобласць сферычнай формы. Пад дзеяннем магутнага светлавога выпраменьвання на шырокай плошчы ў раёне выбуху адбылося выпарэнне вільгаці, а таксама парэпанне і драбненне часціц грунту, згаранне арганічных рэчываў. У выніку паўстала рэзкае задымленне і запыленне прыземнага пласта паветра і значнае зніжэнне яго празрыстасці. Працэс утварэння нагрэтага запыленага пласта пад дзеяннем светлавога выпраменьвання выбуху адбываўся да прыходу ударнай хвалі.
Праз 3,6 с пасля выбуху паверхня святлівай вобласці пачала цямнець, на ёй з’явіліся асобныя менш яркія плямы, якія разрасталіся ў памерах і неўзабаве ахапілі ўсю паверхню святлівай вобласці. На гэтым скончылася развіццё святлівай вобласці і пачалося развіццё воблака выбуху. У канцы свайго развіцця святлівая вобласць мела гарызантальны памер ~714 м. Воблака выбуху набыло форму тараідальнай віхуры з клубнай паверхняй, скрозь якую прабіваліся языкі полымя. Услед за воблакам з эпіцэнтральнай зоны выбуху пачаў падымацца велізарны пылавы слуп, які праз 4-5 с наблізіўся да воблака. Прыкладна праз 1 хвіліну воблака выбуху паднялося на ~ 4 км, а праз 7 хвілін — на вышыню ~ 15 км.
Абстаноўка пасля выбуху
Праз 5 хвілін пасля выбуху пачалася артпадрыхтоўка і ўдар бамбавальнай авіяцыяй. Па заканчэнні артпадрыхтоўкі ў кірунку эпіцэнтра выбуху атамнай бомбы былі высланы дазоры радыяцыйнай выведкі, якія прыбылі ў раён эпіцэнтра праз 40 мін пасля выбуху. Яны ўсталявалі, што узровень радыяцыі у гэтым раёне праз 1 гадзіну пасля выбуху складаў 50 Р/г, у зоне радыусам да 300 м — 25 Р/г, у зоне радыусам 500 м — 0,5 Р/г і ў зоне радыусам 850 м — 0,1 Р/г.
У 10:10 «усходнія» пачынаюць атакаваць пазіцыі ўмоўнага праціўніка. Да 11 гадзін падраздзяленні здзяйсняюць пасадку асабістага складу на тэхніку і працягваюць наступ у парадках (калонах). Выведвальныя падраздзяленні сумесна з вайсковай радыяцыйнай выведкай рухаюцца наперадзе. Дым і пыл, узнятыя імітацыйнымі выбухамі з бочак з бензінам, абцяжарвалі арыентацыю. Войскі пераадольвалі раён атамнага выбуху з хуткасцю 5 км/г, а перадавы атрад мотастралковай дывізіі ў раёне эпіцэнтра хутчэй — 8-12 км/г.
Асобны самалёты пры палёце для нанясення ўдару па наземных цэлях на 20-й хвіліне пасля атамнага выбуху вымушаныя былі перасекчы ножку «атамнага грыба». Дазіметрычны кантроль лётнага складу і самалётаў пасля прызямлення паказаў нязначны ўзровень заражэння. Так, ступень заражэння фюзеляжа самалёта склала 0.2-0.3 Р/г, унутры кабіны — 0.02-0.03 Р/г. радыяцыйнай выведкай следу воблака, праведзенай з самалёта Лі-2, было ўстаноўлена, што вось следу радыеактыўнага воблака супадае з рухам паветраных мас на вышыні 7-9 км. У пасёлках Махоўка, Елшанка-2, Іванаўка, Арлоўка гарэлі асобныя дамы. Войскі тушылі пажары, расчышчалі завалы дрэў.
Праз два дні — 17 верасня 1954 года — у газеце «Праўда» было надрукавана паведамленне ТАСС: «У адпаведнасці з планам навукова-даследчых і эксперыментальных работ у апошнія дні ў Савецкім Саюзе было праведзена выпрабаванне аднаго з відаў атамнай зброі. Мэтай выпрабавання было вывучэнне дзеяння атамнага выбуху. Пры выпрабаванні атрыманы каштоўныя вынікі, якія дапамогуць Савецкім навукоўцам і інжынерам паспяхова вырашыць задачы па абароне ад атамнага нападу».
Памяць
У 1994 годзе на палігоне была услаявана стэла ў памяць усіх пацярпелых ад радыяцыі. 12 верасня 2004 года напярэдадні 50-гадовай гадавіны вучэнняў на Тоцкім палігоне насупраць гарнізонных могілак быў усталяваны гранітны памятны знак «У гонар і ў славу ўдзельнікаў стварэння ядзернага шчыта Савецкага Саюза». Ззаду помніка-два шчыты. На адным запісаныя спонсары ўстаноўкі манумента. На іншым можна прачытаць наступнае: «14 верасня 1954 на Тоцкім палігоне Арэнбужжа праведзена адзінае ў гісторыі Узброеных Сіл СССР эксперыментальнае вайсковае вучэнне з ужываннем ядзернай зброі. Аснову групоўкі войскаў складаў Брэсцкі гарнізон у складзе злучэнняў і частак 128-га стралковага корпуса. У 1961-90 гадоў у лясах Брэстчыны несла баявое дзяжурства 31-я ракетная дывізія стратэгічнага прызначэння».
Крытыка
Пасля зняцця грыфа «цалкам сакрэтна» у 1993 годзе ў СМІ з’явіліся сцвярджэнні, што ў выніку выпрабавання ядзернай зброі 14 верасня 1954 года 45 000 салдат і 10 000 мірных жыхароў былі падвергнуты ядзернаму апрамяненню ў якасці эксперыменту, мэтай якога з’яўлялася высвятленне таго, як радыяцыя ўплывае на чалавека. У выніку вучэнняў тысячы яго ўдзельнікаў атрымалі розныя дозы радыеактыўнага апрамяньвання. Адсутнічаюць пацверджаныя факты падання вайскоўцам адпаведнай медыцынскай дапамогі. Усе ўдзельнікі далі падпіску аб неразгалошванні ваеннай тайны на працягу 25 гадоў.
Асноўная маса матэрыялаў аб вучэннях пачала з’яўляцца толькі пасля распаду СССР. Аб удзельніках ўспомнілі толькі пасля падзей у Чарнобылі, у перабудову, але многім так і не ўдалося даказаць свой удзел у вучэннях і атрымаць кампенсацыю за страчанае здароўе з-за фальсіфікацыі іх асабістых спраў .. Да прыкладу, адзін з удзельнікаў вучэнняў пасля 25 гадоў перанёс 71 шпіталізацыю і 8 аперацый, з якіх адна была анкалагічнай. Ён атрымаў пухліну ў 27 гадоў, інфаркт у 30 і амаль аслеп. Большасць з выжылых удзельнікаў тых падзей, у адрозненне ад «чарнобыльцаў», не карысталіся льготамі.
Пастановай Вярхоўнага Савета Расійскай Федэрацыі ад 27 снежня 1991 года № 2123-1 удзельнікі Тоцкіх вучэнняў аднесены да ветэранаў падраздзяленняў асаблівай рызыкі падпункт «а» з наданнем адпаведных выплат і льгот.
Са сведкамі падзей перыядычна выходзяць інтэрв’ю.
Наступствы для экалогіі
«Вынікі праведзенага ў 1994—1995 гадах расійскімі і амерыканскімі спецыялістамі вывучэння радыеэкалагічнага становішча на тэрыторыі Тоцкага палігона і ў прылеглых да яго раёнах цалкам пацвердзілі дадзеныя аб радыяцыйных параметрах, атрыманыя раней спецыялістамі Ленінградскага НДІ радыяцыйнай гігіены і іншых навуковых устаноў. Вынікі апошняга радыеэкалагічнага абследавання Тоцкага палігона сведчаць аб тым, што радыяцыйная абстаноўка на яго тэрыторыі характарызуецца параметрамі натуральнага радыяцыйнага фону». Што ж тычыцца жыхароў, якія пражываюць побач з раёнам вучэнняў, то іх здароўе не адрозніваецца ад сярэдняга па краіне «Сярэдні прырост смяротнасці ў вобласці ад злаякасных новаўтварэнняў (у 1970 годзе — 103,6, у 1991 годзе — 173 на 100000 жыхароў), роўны прыкладна 3,5 % у год, адпавядае сярэднім паказчыках у Расійскай Федэрацыі і ў іншых еўрапейскіх дзяржавах».
Якуб Ясінскі
У час паўстання быў кашталянам Вільні, генеральным камандуючым паўстанцкімі войскамі ў Вялікім княстве Літоўскім. Адкліканы з Вялікага Княства Літоўскага з-за абвінавачванняў у «ліцвінскім сепаратызме». Кіраваў арганізацыяй новай арміі, набіраючы шляхту, мяшчан і сялян у войска. Пісаў вершаваныя пракламацыі да сялян на беларускай мове. Загінуў пры абароне Варшавы.
Біяграфія
Нарадзіўся 24 ліпеня 1759 года, паводле іншых звестак двумя гадамі раней) ў Венглеве каля Пыздраў у Вялікапольшчы (паводле біёграфа Я. Ясінскага Генрыха Масціцкага) . З 12 гадоў вучыўся ў Варшаўскім кадэцкім корпусе (Рыцарскай школе), заснаваным каралём Станіславам Панятоўскім. Меў схільнасць да грамадскіх навуках, захапляўся ідэямі асветнікаў; асабліва моцна на яго паўплывала філасофія Жан-Жака Русо . Скончыўшы навучанне ў 1783 годзе, атрымаў чын падбрыгадзіра і пасля двух гадоў службы вярнуўся ў кадэцкі корпус у якасці выкладчыка інжынернай справы.
У 1789 годзе па пратэкцыі генерала артылерыі Вялікага княства Літоўскага князя Казіміра Сапегі кароль прызначыў Ясінскага старэйшым афіцэрам інжынернага корпуса літоўскага войска ў званні падпалкоўніка. Узначаленая Ясінскім інжынерная служба арміі складалася з 42 афіцэраў і салдат, у тым ліку з 20 мінёраў, і ўваходзіла ў склад створанага ў 1780 годзе ў Вільні корпуса артылерыі і ваеннай інжынерыі.
13 студзеня 1792 года Ясінскі атрымаў званне палкоўніка інжынерыі і быў накіраваны рэвізорам на будаўніцтва злучае Піну і Мухавец Каралеўскага канала (паміж гарадамі Пінскам і Кобрынам).
Вайна з Расіяй 1792 года
Пасля падпісання ліберальнай партыяй Канстытуцыі 3 мая сітуацыя ў краіне рэзка абвастрылася. Частка шляхты, лічачы, што Канстытуцыя топча яе саслоўныя правы, была незадаволеная. Прыхільнікі адмены Канстытуцыі прынялі рашэнне стварыць канфедэрацыю і выступіць сумесна з рускімі войскамі супраць Сойма. Аднак руская армія была занята ў вайне з Асманскай імперыяй, і Кацярына II не вырашалася адначасова пачынаць вайну ў Рэчы Паспалітай.
Пасля заключэння Расіяй прадстаўнікі ад незадаволенай шляхты Патоцкі і Ржавускі прыбылі ў Пецярбург і заключылі з імператрыцай тайны дагавор аб сумесных ваенных дзеяннях. 18 мая 1792 года ў Рэч Паспалітую ўступіла чатыры калоны расійскіх войскаў пад начальствам генерал-аншэфа з боку Бесарабіі і 32-тысячнае войска пад кіраўніцтвам генерал-маёра  з усходу. У той жа дзень у мястэчку Таргавіца супернікамі Канстытуцыі была сфарміравана канфедэрацыя. Пачалася вайна.
Падчас вайны Ясінскі камандаваў інжынерным корпусам, які мог выставіць максімум тысячу салдат. 10 чэрвеня 1792 года ён удзельнічаў у бітве пад Мірам, дзе праявіў гераічныя якасці. Бітва была прайграна, а неўзабаве Ферзенам без адзінага стрэлу быў узяты Нясвіж, над фартыфікацыі якога безвынікова працаваў Ясінскі. Польская армія была сканцэнтравана ў Брэсце, дзе 23 жніўня адбылася генеральная бітва. Ясінскі распрацаваў план абароны горада, дзякуючы якому бітва была выйграная, за што палкоўнік быў узнагароджаны залатым крыжом «Virtuti Militari». Між тым, зыход кампаніі быў ужо прадвызначаны: пад ціскам Кацярыны II кароль прыняў рашэнне перайсці на бок канфедэратаў і 22 ліпеня аддаў загад аб складанні зброі. Ясінскаму прыйшлося падпарадкавацца.
Падпольная дзейнасць
Пасля ганебнага для Рэчы Паспалітай Гродзенскага сойма 1793 года значная частка шляхты, у тым ліку і многія вышэйшыя вайсковыя чыны, выехалі за мяжу. Ясінскі застаўся ў Вільні, спрабуючы рэарганізаваць інжынерны корпус. Вядома, што ён прытрымліваўся радыкальных («якабінскіх») поглядаў : выступаў за адмену прыгоннага права і аднаўленне Рэчы Паспалітай у межах 1772 года Аднойчы ён нават выказаў думку, што краіну нельга выратаваць без таго, каб не выразаць усёй шляхты.
З восені Я. Ясінскі прыступіў да канспіратарскай дзейнасці, накіраванай супраць акупантаў. Падпольны штаб Я. Ясінскага знаходзіўся ў картачным салоне яго ад’ютанта Хадкевіча. Варта зазначыць, што гульня ў карты сур’ёзна дапамагала ў папаўненні касы. Часам Ясінскій займаўся паэзіяй, зрэшты, сам ён даволі скептычна ацэньваў свае таленты.
У пачатку 1794 года пра падпольную дзейнасць Я. Ясінскага даведаліся прарасійскія ўлады. Ён мусіў пакінуць Вільню і з’ехаць у Вількамірскі павет, дзе яго чакалі верныя войскі.
Паўстанне Т. Касцюшкі
У ноч з 22 на 23 красавіка 1794 года Я. Ясінскі ўзначаліў паўстанне ў Вільні. Паўстанцы хутка абяззброілі расійскі гарнізон, узяўшы ў палон 1012 чалавек. 23 красавіка на Рыначнай плошчы быў абвешчаны «Акт паўстання Літоўскага народа» 25 красавіка за здраду Радзіме па ініцыятыве Я. Ясінскага пакаралі галаву мясцовай адміністрацыі гетмана Касакоўскага.
3 мая Найвышэйшая Літоўская Рада абвясціла Я. Ясінскага галоўнакамандуючым Літоўскім паўстанцкім войскам. Тым часам, яго радыкалізм моцна палохаў шляхту, а польскае кіраўніцтва паўстання лічыла Ясінскага «ліцвінскім» сепаратыстам.
У якасці галоўнакамандуючага літоўскімі паўстанцамі кіраваў арганізацыяй новага войска, з мэтай пашырэння сацыяльнай базы паўстання пісаў рыфмаваныя пракламацыі да сялян на беларускай мове.
11 мая 1794 года Т. Касцюшка прызначыў Я. Ясінскага генерал-лейтэнантам. Аднак ужо 4 чэрвеня пад націскам кансерватыўных сіл Я. Ясінскага адхілілі ад камандавання войскам ВКЛ як радыкала, перадаўшы паўнамоцтвы генералу. 10 чэрвеня ўказам Т. Касцюшкі Найвышэйшую Літоўскую Раду распусцілі і замянілі на значна больш памяркоўную па сваім складзе Цэнтральную дэпутацыю Вялікага Княства Літоўскага.
Тым часам сутычкі паміж паўстанцамі і расійскімі войскамі не спыняліся. На тэрыторыі ВКЛ акрамя Ясінскага дзейнічалі генералы Грабоўскі і. Першая бітва дывізіі Я. Ясінскага пад скончылася паражэннем. 7 мая адбылася другая бітва пад Палянамі, у якой паўстанцы перамаглі расійскіх акупантаў і такім чынам прадухілі пагрозу заняцця Вільні. У другой палове мая дывізія Я. Ясінскага ўдзельнічала ў, дапамагала партызанскім руху ў Мінскай губерні. Большую частку дывізіі складалі сяляне. Якуб Ясінскі лічыў неабходным умацоўваць абараназдольнасць Вільні, аднак новы кашталян Віельгорскі прыняў рашэнне адвесці войскі ў Лідскі павет. Нічога не ведаючы пра гэта рашэнне кашталяна, Я. Ясінскі чакаў яго ў лагеры пад Соламі, дзе першапачаткова планавалася злучыць войскі. Страціўшы шмат часу на безвыніковае чаканне, Я. Ясінскі з 4000 салдат распачаў адчайны напад на карпусы і  (каля 5000 салдат пры 16 гарматах). Бітва адбылася 26 чэрвеня і стала адной з найбольш крывапралітных на працягу ўсёй кампаніі. Я. Ясінскаму давялося адступіць, хоць і не парушаючы баявога парадку. Падчас адступу загінуў брат Якуба капітан стралкоў Юзеф. Я. Ясінскі выехаў у Варшаву.
Перажыўшы цяжкую дэпрэсію з прычыны ваенных няўдачаў і смерці брата, 17 ліпеня Ясінскі прыняў камандаванне над нарвенскім фронтам. Для папаўнення войска ён накіраваўся ў Брэст, адтуль у Бельск, як раз у гэты час, у другой палове жніўня, ён атрымаў вестку пра падзенне Вільні.
Па прыбыцці ў Гродна Т. Касцюшка, больш не асцерагаючыся сепаратызму Ясінскага, узнагародзіў яго пярсцёнкам з надпісам: «Радзіма свайму абаронцу» і перадаў пад яго камандаванне адну з літоўскіх дывізій. Камандзірам наднарвенскай дывізіі Т. Касцюшка прызначыў Ежы Грабоўскага.
Тым часам, у Расіі вырашылі спыніць кампанію адным імклівым маршам Суворава. Сувораў атрымаў важныя для Расіі перамогі ў і пад Брэстам. 10 кастрычніка паўстанцы пацярпелі вырашальнае паражэнне пад Мацяёвіцамі, Т. Касцюшка трапіў у палон.
20 кастрычніка Ясінскі прыбыў у Варшаву і папрасіў новага дыктатара паўстання Тамаша Ваўжэцкага прызначыць яго ў прадмесце Варшавы крэпасць Прагу, якая мусіла стаць шчытом горада. У абаронцаў фартэцыі ўжо не заставалася надзеяў на перамогу.
Існуе меркаванне, што тым часам Ясінскі прапанаваў пакараць смерцю караля і ўсіх палонных, што, зразумела, зроблена не было. Ясінскаму з корпусам у 4000—5000 салдат даручылі абараняць левае крыло фартыфікацыі — Таргувек (паўночны фронт абароны).
3 лістапада пачаўся абстрэл фартыфікацыі, а наступнай раніцай а 5-й гадзіне пачаўся штурм. Прыкладна праз палову гадзіны рускія зламалі лінію абароны, у прадмесці пачалася паніка. Людзі кінуліся да моста — адзінай сувязі з Варшавай. Ясінскі быў сярод тых, хто абараняў адыход людзей да моста. Тут, каля Бродна, ён і загінуў. Як і іншых абаронцы Прагі, Ясінскага пахавалі на.
Творчасць
У раннія гады творчасць Ясінскага развівалася пад уплывам сентыменталізму. З сярэдзіны 1780-х у яго творчасці пачынае пераважаць сацыяльная тэматыка, а творы набылі палітычную афарбоўку. Пра сваю літаратурную дзейнасць сам Ясінскі казаў: «Пішу тое, што жадаю, і пра тое, што мяне цікавіць, хвалы не шукаю…».
Часта выказваў радыкальныя погляды ў сваіх паэтычных творах, у сувязі з чым сучаснікі бачылі ў ім прадстаўніка «якабінскага» кірунку ў паэзіі. Яго сімпатыі да рэвалюцыйнай Францыі і Амерыканскай рэвалюцыі знайшлі адлюстраванне ў паэме «Да Народу» (1794).
Творы Ясінскага выдадзеныя ў 1869 годзе ў Варшаве.
Памяць
У гонар Я. Ясінскага названы шэраг вуліц у наступных гарадах Польшчы, Беларусі і Літвы:
Апроч таго, імя генерала Я. Ясінскага носяць:
У 1974 годзе на тэрыторыі Вышэйшай школы афіцэраў ваеннай інжынерыі ў Вроцлаве паставілі помнік Якубу Ясінскаму (скульптар: Канстанты Махарскі). У 1978 годзе ён жа стварыў копію гэтага помніка для вроцлаўскага Ліцэя імя генерала Ясінскага.
Постаці генерала Ясінскага прысвечаная няскончаная трагедыя Адама Міцкевіча на французскай мове «Якуб Ясінскі, ці Дзве Польшчы».
IC 79
IC 79 — галактыка тыпу E-S0 (еліптична спіральна галактыка) у сузор'і Кіт.
Гэты аб'ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Саона
Саона (Saona) — востраў на паўднёвым усходзе Дамініканскай Рэспублікі, уваходзіць у склад Паўднёва-Усходняга Нацыянальнага запаведніка. Займае плошчу 110 км². На востраве знаходзяцца невялікія рыбацкія вёскі. Насельніцтва - каля 300 чал.
Гісторыя
У старажытнасці востраў Саона быў населены плямёнамі таіна. Адкрыты Хрыстафорам Калумбам падчас другой экспедыцыі 14 верасня 1494. Названы ў гонар лігурыйскага горада Савона каля Генуі. У нашы дні паміж востравам і горадам захоўваюцца афіцыйныя сувязі. Згодна паданню, у XVI ст. падчас паўстання таіна на востраве Гаіці сюды збёг правадыр Катубанама, які, аднак, быў знойдзены і закатаваны.
Хаця востраў Саона знаходзіцца ў складзе Паўднёва-Усходняга Нацыянальнага запаведніка, тут маюцца два сталыя паселішчы і дамініканская ваенная база. У 2012 г. цікавасць да пабудовы ваеннай базы на востраве таксама выказвалі ўлады ЗША.
Геаграфія
Востраў Саона знаходзіцца каля паўднёва-ўсходняга ўзбярэжжа вострава Гаіці, аддзелены ад яго вузкім пралівам (1,15 км). Даўжыня - 23,9 км. Найбольшая шырыня - 6,78 км. Востраў мае складаную геалагічную гісторыю. Сфарміраваны на старажытным вулканічным заснаванні, агульным для Саоны і Гаіці. На працягу свайго існавання некалькі разоў аказваўся пад паверхняй акіяна і нагадваў падводнае плато, на якім развіваліся каралы і назапашваліся арганічныя асадкі. У нашы дні яны складаюць асноўную частку сушы.
Паверхня вострава Саона нізкая, складзеная вапнякамі. Бераг пясчаны. На Саоне шмат карставых пячор, што ў старажытнасці выкарыстоўваліся індзейцамі-таіна. Кіпрыя глебы выдатна ўсмоктваюць вільгаць, таму сталых паверхневых вадацёкаў няма. Прэсная вада назапашваецца ў падземных рэзервуарах.
Клімат трапічны пасатны. У летнія месяцы існуе пагроза ўраганаў.
Прырода
На тэрыторыі вострава Саона растуць каля 539 розных відаў раслін, многія з якіх эндэмікі. Водзяцца чарапахі і ігуаны, у прыбярэжных раёнах можна ўбачыць ламанцінаў і дэльфінаў, а ў цёплых водах плыткаводдзя — марскія зоркі. На востраве жывуць чайкі, галубы, зялёныя папугаі, буслы і іншыя віды птушак. Вядомыя 40 розных відаў рыб, 124 віды малюскаў, якія жывуць у прыбярэжных водах.
NGC 349
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
1747
1747 — невысакосны год, пачаўся ў нядзелю. 1747 год нашай эры, 747 год 2 тысячагоддзя, 47 год XVIII стагоддзя, 7 год 5-га дзесяцігоддзя XVIII стагоддзя, 8 год 1740-х гадоў.
Францішак Сапега
Францішак Сапега:
Мумішкі
Му́мішкі (, Мумишки) — вёска ў Пастаўскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Камайскага сельсавета.
Краглевічы
Крагле́вічы (, Краглевичи) — вёска ў Івацэвіцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Целяханскага сельсавета.
Праз вёску праходзіць аўтадарога.
У 1940—1954 гадах цэнтр Краглевіцкага сельсавета, у 1954—1956 гадах — у складзе Целяханскага сельсавета, у 1956—2013 гадах — у складзе Целяханскага пассавета.
Дворышча (Слуцкі раён)
Дво́рышча (, Дворище) — вёска ў Слуцкім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Сорагскага сельсавета.
Да 30 кастрычніка 2009 года вёска ўваходзіла ў склад Амговіцкага сельсавета.
Ліндаль
Ліндаль — прозвішча.
Хедвіг Ліндаль
Рут Хедвіг Ліндаль (швед. Rut Hedvig Lindahl; нар., Катрынехольм, Сёдэрманланд), больш вядомая як Хедвіг Ліндаль (швед. Hedvig Lindahl) — шведская футбалістка, брамнік футбольнага клуба «Вольфсбург» і зборнай Швецыі. Станавілася лепшым галкіперам года ў Швецыі ў 2004, 2005 і 2009 гадах.
Ранняя кар’ера
Ва ўзросце 13 гадоў стала прафесійнай футбалісткай. Дагэтуль грала за моладзевыя клубы «Грапторпс» і «Багеторпс». Пачынала сваю кар’еру як нападаючы, але потым змяніла амплуа на брамніка.
Клубная кар’ера
З 1996 года выступала за прафесійныя футбольныя клубы. У 2001 годзе перайшла ў футбольны клуб «Мальмё». Скончыла свой выступ за гэтую каманду ў 2003 годзе, перайшоўшы ў ФК «Лінчэпінг». За «Лінчэпінг» Хедвіг правяла пяць сезонаў з 2004 па 2009 гады. З 2009 па 2010 гады футбалістка выступала за футбольны клуб «Гётэбарг». Але пасля сезона 2010 галоўны трэнер каманды Турб’ёрн Нільсан вырашыў не працягваць кантракт з футбалісткай, і ў 2011 годзе Ліндаль перайшла ў клуб «Крысціянстад».
Корпус-Крысты
Корпус-Крысты (Corpus Christi) — горад у ЗША, размешчаны ў паўднёвай частцы штата Тэхас на ўзбярэжжы Мексіканскага заліва. Адміністрацыйны цэнтр акругі Нуэсес. Насельніцтва — 285 507 жыхароў (2007). Цэнтр турызму.