cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Сянно
Назва
«Сянно» паходзіць ад назвы аднайменнага возера, на якім паселішча паўстала. Гідронім Сянно балцкага паходжання, ад кораня Sain-. Звязана з літоўскім at-sainus «павольны, неахайны, лянівы». Далей да аднаго са значэнняў індаеўрапейскага *sei- : si- «слабець; вялы, слабы, лянівы; апускацца, пагружацца» (> «ціхі, спакойны»). Значэнне азёрнай назвы Сянно можна перадаць як «Спакойнае (возера)».
Вялікае Княства Літоўскае
Вядомы з першай паловы XVI стагоддзя як мястэчка Віцебскага павета Вялікага Княства Літоўскага. У 1528 годзе ў спісе войскаў ВКЛ называюцца князі Сенненскія. У 1534 годзе маскоўскія войскі Івана Грознага пад кіраваннем ваяводы князя Барыса Гарбатага спалілі Сянно.
У 1609 годзе Яўстафій Курч, уладальнік Сянна, узводзіць драўляны касцёл ордэна Францыска Асізскага.
З першай паловы XVII стагоддзя належала Сапегам, з другой паловы XVIII стагоддзя — Агінскім. У 1757 годзе Сянно было прададзена Тышкевічам, якія падарылі яго Серакоўскім.
У складзе Расійскай імперыі
У выніку першага падзелу Рэчы Паспалітай (1772) Сянно апынулася ў складзе Расійскай імперыі, горад, цэнтр павета. У 1781 годзе зацверджаны герб горада — на зялёным полі дзве перакрыжаваныя залатыя касы (знак багацця сенам). Перайшло ў валоданне Пуслоўскіх.
У 1864 годзе была адкрыта прыходскае вучылішча. У 1865 годзе ў ім выкладаў вядомы этнограф, фалькларыст, краязнаўца, гісторык, заснавальнік беларускай гуманітарнай навукі Еўдакім Раманаў.
У 1867 годзе на месцы былой уніяцкай царквы Ільі Прарока ў Сянне ўзводзіцца каменны праваслаўны Мікалаеўскі сабор.
У канцы XIX стагоддзя Сянно стала ўласнасцю Шабекаў. У 1903 годзе было заснавана Сенненскае жаночае прыходскае вучылішча. Каля 1906 года ў горадзе дзейнічала польскае Таварыства дабрачыннасці і асветы, заснаванае з ініцыятывы Марыі Свяцкай. Займалася адкрыццём сакрэтных польскіх школаў у вёсках і мястэчках, а фінансавалі яго мясцовыя ўладальнікі маёнткаў.
Найноўшы час
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай Сянно абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. З 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі Сянно ўвайшло ў склад Савецкай Беларусі.
З 1923 года пазаштатны горад, цэнтр воласці ў Віцебскім павеце. З 1924 года — цэнтр раёна. У гады Вялікай Айчыннай вайны ў 1941 годзе пад Сянно на працягу трох дзён праходзіла адна з буйнейшых танкавых бітваў у сусветнай гісторыі.
Эканоміка
Прадпрыемствы будаўнічых матэрыялаў, лясной, дрэваапрацоўчай, лёгкай, харчовай прамысловасці. Гасцініца.
СМІ
Голас Сенненшчыны — раённая газета Сенненскага раёна. Выдаецца 1 мая 1918 года ў г. Сянно.
Іэн Самэрхолдэр
Іэн Самэрхолдэр (англ. Ian Joseph Somerhalder;, Кавінгтан, Луізіяна, ЗША) — амерыканскі акцёр. Найбольш вядомы дзякуючы ролям Дэймана Сальватора ў драматычным серыяле тэлеканала CW «Дзённікі вампіра» і Буна Карлайл у тэлесерыяле «Застацца ў жывых».
Раннія гады жыцця
Іэн Самэрхолдэр нарадзіўся 8 снежня 1978 у невялікім паўднёвым мястэчку Кавінгтан, штат Луізіяна ў сям'і масажысткай і будаўнічага падрадчыка. Але жыў Іэн у прыморскім мястэчку Мандэвіле, такім маленькім, што там нават не было радзільні, таму для родаў маці прыйшлося ехаць у іншы горад. У яго ёсць старэйшыя сястра Робін і брат Боб, названыя абодва ў гонар айца Робэрта. У яго бацькі англійскія і французскія карані, а ў маці Эдны - ірландскія і індзейскія. Рыбалка і верхавая язда займалі вялікую частку часу ў яго дзяцінстве.
У дзесяцігадовым узросце з дапамогай маці Іэн трапіў у мадэльны бізнес, кожнае лета ён ездзіў для здымак у Нью-Ёрк. У яго быў кантракт з найлепшымі дзіцячымі мадэльнымі агенцтвамі Click, Next, Arlene Wilson. Праз некалькі гадоў у яго з’явілася магчымасць стаць еўрапейскай мадэллю, Іэн пабываў у Парыжы, Мілане і Лондане. Ён быў асобай дызайнерскага адзення GUESS? на працягу двух восеньскіх сезонаў, а таксама працаваў на такія вядомыя дома моды, як Versace, Esprit Holdings, Persol, Calvin Klein Inc., Dolce & Gabbana і Gucci.
Кар’ера
Адным з самых паспяховых фільмаў Іэна сталі «Правілы сексу» (2002) па рамане Брет Істан Эліса, дзе ён гуляў гомасексуала Пола Дэнтоні. Фільм здолеў зарабіць 6,5 мільёнаў долараў.
Стваральнікі серыяла «Застацца ў жывых» убачылі ў Самэрхолдэры нешта большае, чым ідэальную фактуру для ролі гея. З усіх акцёраў серыяла Iэн быў першым, каго зацвердзілі на ролю канчаткова і беспаваротна. Ён адыграў Буна Карлайла, маладога багатага чалавека. Сам Iэн быў некалькі расчараваны сваім персанажам.
Аднак з цягам часу персанаж Іэна мяняўся, усё больш і больш цешачы выканаўца.
Таму прадзюсары шоу не раз вярталі Буна на працягу ўсіх сезонаў.
Пасля сыходу з серыяла «Застацца ў жывых», Іэн зняўся ў незалежных фільмах, такіх як «Адчуванне бачання» і «Турнір на выжыванне», а таксама ў некалькіх тэлепраектах, якія акцёр ахарактарызаваў, як дрэнныя фільмы з дрэннай акцёрскай гульнёй. Новым прарывам Іэна на тэлебачанні стала адна з галоўных роляў у серыяле «Дзённікі вампіра», дзе ён выканаў ролю падступнага вампіра Дэймана Сальватора.
Горка
Назву Го́рка маюць:
Стэрэаметрыя
Стэрэаме́трыя (ад στερεός — «цвёрды, прасторавы» і  — «вымяраю») — раздзел геаметрыі, які вывучае фігуры ў прасторы.
NGC 3538
NGC 3538 — падвойная зорка ў сузор’і Дракон.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Паўночна-Германская нізіна
Паўночна-Германская нізіна - ніжэйшы рэльеф на поўначы Германіі, асаблівасцю якога з'яўляюцца марэнныя грады, утвораныя пры раставанні ледавіка каля 20 тысяч гадоў таму, і зандравыя раўніна мі ледавіковага паходжання, складзеных асадкавыя пародамі. Частка сярэднееўрапейскай раўніны.
Дзе-нідзе, асабліва на захадзе, нізіна забалочаная; у гэтых месцаў шмат геаграфічных назваў, пашырэннем «маор» (ням. moor), што ў перакладзе азначае «балота». Аднак большая частка балотаў асушаны. Месцамі, на злёгку узгорыстай раўніне, сустракаюцца азёры, самае буйное з якіх Штэйнхудэр.
Лаўтара Марцінес
Лаўта́ра Марці́нес (Lautaro Martínez; нар. 22 жніўня 1997) — аргенцінскі футбаліст, нападнік італьянскага клуба «Інтэрнацыянале» з Мілана і нацыянальнай зборнай Аргенціны. Чэмпіён свету 2022 года, уладальнік Кубка Амерыкі 2021 года. Першапачаткова намагаўся гуляць цэнтральнага абаронцу ў юнацтве, але пазней перакваліфікаваўся ў нападніка.
Клубная кар’ера
Марцінес з малых гадоў пайшоў па слядах бацькі, які таксама быў прафесійным футбалістам. Займацца футболам пачаў у клуба роднага горада «Лайнерс». Яшчэ ў юнацтве таленавітага хлопца запрыкмецілі ў «Расінгу». У выніку ў студзені 2014 года ігрок далучыўся да клуба, але першы час сумаваў па Баіі-Бланцы, і нават хацеў вярнуцца дадому. Толькі дзякуючы таварышу па камандзе застаўся ў клубе і здабыў месца ў асноўным складзе рэзервовай каманды. У 2015 годзе футбалістам цікавіўся мадрыдскі «Рэал», але Марцінес вырашыў застацца ў Аргенціне. Яго бацька Марыа пазней заявіў, што ігрок вырашыў застацца ў «Расінгу», бо не быў падрыхтаваны да сыходу з клуба. Яго дэбют у аргенцінскай лізе адбыўся 1 лістапада 2015 года, калі ён выйшаў на гульнявую пляцоўку на замену Дыега Міліта ў пераможным матчы 3:0 супраць клуба «Крусера-дэль-Нортэ». 17 красавіка 2016 года нападнік быў выдалены з поля ў матчы супраць «Архенцінас Хуніярс» (2:2). А першы свой гол забіў у матчы супраць «Уракана» ў лістападзе 2016 года. Сапраўдны шанц футбаліст атрымаў па атрыманні пашкоджання асноўнага форварда клуба Лісандра Лопеса. Марцінес удала скарыстаўся мажлівасцю і, атрымаўшы больш гульнявога часу, забіў у 23 матчах лігі 9 галоў. Цікавасць да іграка адразу з’явілася ў мадрыдскага «Атлетыка», але ігрок зноў застаўся ў «Расінгу». 27 лютага 2018 года нападнік тройчы трапна адправіў мяч у браму бразільскага «Крузейру» ў матчы розыгрышу Кубка Лібертадорэс (4:2). У хуткім часе стала вядома, што Марцінес далучыцца да складу італьянскага «Інтэрнацыянале».
«Інтэрнацыянале»
Марцінес афіцыйна далучыўся да складу «нерадзуры» 4 ліпеня 2018 года і каштаваў міланцам 22,7 млн еўра. Паводле кантракта тэрмін дагавора павінен быў трываць пяць гадоў. Нападнік пачаў забіваць за свой новы клуб яшчэ ў перадсезонных таварыскіх матчах. Дэбют у Серыі А адбыўся 19 жніўня, калі ігрок з’явіўся ў матчы супраць «Сасуола», дзе «Інтэр» трываў паражэнне з мінімальным лікам 1:0. 29 верасня на «Сан-Сіра» футбаліст адправіў мяч у браму «Кальяры», а гаспадары перамаглі з лікам 2:0. Толькі ў другой палове сезона 2018/19 аргенцінец пачаў з’яўляцца ў кожным матчы, бо ягоны зямляк Маўра Ікардзі прапусціў шэраг матчаў з асабістых прычын. У сваім першым міланскім дэрбі Марцінес спачатку асіставаў Маціясу Весіна, а потым у другой палове сам адзначыўся голам з пенальці, дзякуючы часу «Інтэрнацыянале» перамог «Мілан» з лікам 3:2. У выніку «нерадзуры» здабылі трэцяе месца ў розыгрышы Серыі А, упершыню такое высокае з сезона 2011/12.
2 кастрычніка 2019 года Марцінес забіў свой першы гол у Лізе чэмпіёнаў у матчы супраць «Барселоны», аднак гэта не выратавала італьянцаў ад паражэння (2:1). 17 жніўня 2020 года аргенцінец двойчы забіў у браму данецкага «Шахцёра» (5:0), здабыўшы для клуба квіток у фінал Лігі Еўропы 2019/2020. 8 сакавіка 2022 года Марцінес забіў год у матчы супраць «Ліверпула» на «Энфілдзе», чым здабыў для клуба перамогу з лікам 0:1.
Дасягненні
«Інтэрнацыянале»:
Зборная Аргенціны:
Горкі 1
Назву Го́ркі 1 маюць:
Чак Норыс
Чак Норыс (Chuck Norris, сапраўднае імя Карлас Рэй Норыс малодшы, англ. Carlos Ray Norris Jr.;, , Аклахома, ЗША) — амерыканскі і майстар баявых мастацтваў, зорка Галівуду, папулярны выканаўца галоўных роляў у фільмах-баевіках яго брата Аарона Норыса.
Капцераў
Капцераў — прозвішча.
Канстанцін Барысавіч Езавітаў
Канстанці́н Бары́савіч Езаві́таў (Касту́сь Езаві́таў; 5 (17) лістапада 1893, Дзвінск, цяпер Даўгаўпілс, Латвія — 23 траўня 1946, Мінск, НКУС) — беларускі ваенны, палітычны і грамадскі дзеяч, публіцыст, перакладчык, педагог. Актыўны ўдзельнік беларускага нацыянальна-дзяржаўнага адраджэння, дзеяч Беларускай Народнай Рэспублікі, арганізатар беларускай дзейнасці ў міжваеннай Латвіі.
Паходжанне. Раннія гады
Нарадзіўся ў Дзвінску ў беларускай праваслаўнай сям’і. Бацька — Барыс Анупрэевіч, афіцэр арміі Расійская імперыі, паходзіў з сялян Полацкага павета. Маці — Стэфаніда Данілаўна з дому Брадоўскіх-Брадвінскіх, праваслаўная беларуска з сям’і чыгуначнікаў Полаччыны.
У 1908 годзе скончыў 2-е гарадское Дзвінскае 6-гадовае вучылішча, у тым жа годзе скончыў агульна-асветныя курсы пры прагімназіі Кацярыны Смірновай. У 1910 годзе вытрымаў экзамен у Грыве-Земгальскай (цяпер у межах Дзвінска) на настаўніка пачатковых школ. У 1911—1913 гадах працаваў настаўнікам у Ліксне (Латгалія, цяпер у межах Латвіі). У 1913 годзе паступіў у віцебскае аддзяленне Маскоўскага археалагічнага інстытута, адначасова слухаў курс у Віцебскім настаўніцкім інстытуце, скончыў апошні ў 1916 годзе. У 1913 годзе стаў сябрам Беларускай сацыялістычнай грамады.
У Першую сусветную вайну ў 1916 годзе скончыў Паўлаўскае ваеннае вучылішча, пакінуты ў ім малодшым афіцэрам. З 1917 года на Паўночным фронце. Праводзіў прабеларускую агітацыю сярод жаўнераў-беларусаў. Дэлегаваны воінамі-беларусамі на ўдзел у З’ездзе воінаў-беларусаў Паўночнага фронту, які прайшоў у лістападзе 1917 года ў Віцебску, стаў сябрам прэзідыума з’езда, потым сябра Камітэта воінаў-беларусаў фронту. З’ездам абраны сябрам Цэнтральнай беларускай вайсковай рады (ЦБВР). Па прыбыцці ў Менск у Цэнтральную беларускую вайсковую раду быў абраны намеснікам старшыні выканаўчага камітэта і сакратаром ваеннага аддзела ЦБВР. Удзельнік Усебеларускага з’езда ў снежні 1917 года ў Менску. У студзені 1918 года за ўдзел у рабоце Усебеларускага з’езда і дзейнасць па стварэнні беларускіх вайсковых фармаванняў быў арыштаваны бальшавіцкімі ўладамі Аблвыканкамзаха.
Беларуская Народная Рэспубліка
19 лютага 1918 з адступленнем бальшавікоў уцёк з пад варты. Выканаўчым камітэтам Рады Усебеларускага з’езда прызначаны камендантам Менска і Менскага гарнізона. Актыўны ўдзельнік супрацьстаяння ў Менску 19—21 лютага. 25 сакавіка 1918 года браў удзел у абвяшчэнні незалежнасці Беларускай Народнай Рэспублікі (БНР), уваходзіў у склад Рады БНР. Займаў пасаду народнага сакратара ваенных спраў у 1-м урадзе БНР, атрымаў званне палкоўніка. Браў удзел у фармаванні беларускага войска, арганізацыі беларускіх школ і настаўніцкіх курсаў. Па расколе Беларускай сацыялістычнай грамады стаў адным з заснавальнікаў Беларускай партыі сацыялістаў-федэралістаў.
Праз наступ бальшавікоў на Менск, 7 снежня 1918 года разам з іншымі дзеячамі БНР эвакуяваўся ў Вільню. Са снежня 1918 года ў распараджэнні Віленскай беларускай рады, прызначаны камісарам Беластока, Плянтава-Шчучынскага ўчастка, камандзірам 1-га Гродзенскага беларускага пяхотнага палка пад літоўскім камандаваннем. У сакавіку 1919 года выдаваў у Гродне газету «Бацькаўшчына». З лета 1919 года ў Коўне (Літва), начальнік канцылярыі Міністэрства беларускіх спраў ва ўрадзе Літвы.
У 1919—1920 гадах быў кіраўніком Вайскова-дыпламатычнай місіі БНР у Латвіі і Эстоніі. Паводле даручэння ўрада БНР наладзіў дыпламатычныя сувязі з урадамі Украіны, Літвы, Латвіі, Эстоніі і Фінляндыі, звяртаўся па ваенную дапамогу да ўрада ЗША. Праводзіў працу па арганізацыі беларускага войска, пошуку сродкаў на яго ўзбраенне. Арганізаваў пераход на службу БНР корпуса Станіслава Булак-Балаховіча (Асобны аддзел войскаў БНР у Балтыі). У траўні 1920 года «за выдатную працу на карысць Беларускай Народнай Рэспублікі, выкананую ім за граніцай» атрымаў званне генерал-маёра.
Міжваеная Латвія
З 1921 года жыў у Рызе (Латвія), неўзабаве паводле дазволу ўрада БНР прыняў латвійскае грамадзянства. Займаўся грамадска-палітычнай і культурна-асветніцкай дзейнасцю сярод беларусаў. Удзельнічаў у арганізацыі Беларускага прэс-бюро. Арганізаваў таварыства «Бацькаўшчына», намеснік старшыні таварыства ў Латгаліі. Выдаваў часопісы «На чужыне», «Беларуская школа ў Латвіі», газету «Голас беларуса». Інспектар школ Беларускага аддзела пры Міністэрстве асветы Латвіі. У 1923—1924 гадах быў дырэктарам Люцынскай беларускай гімназіі. У розныя гады быў арганізатарам і кіраўніком у Латвіі выдавецтва Таварыства беларусаў-выбаршчыкаў, Беларускага навукова-краязнаўчага таварыства.
У 1924 годзе арыштаваны латвійскімі ўладамі і абвінавачаны ва ўдзеле «ў злачынным таварыстве ў Латгаліі, якое ставіла сабе на мэту сілаю адарваць ад Латвійскай дзяржавы тэрыторыю Дзвінскага, Рэжыцкага, Люцынскага і часткова Ілукштанскага паветаў і далучыць іх да Беларускай дзяржавы». Праз 11 месяцаў апраўданы і вызвалены з Дзвінскай турмы. Пазней яшчэ 3 разы арыштоўваўся (у 1930, 1933 і 1935)
Удзельнік Першай Усебеларускай канферэнцыі (Прага, верасень 1921) і Другой Усебеларускай канферэнцый (Берлін, кастрычнік 1925), на апошняй падпісаў дакумент аб ліквідацыі Урада БНР на карысць Савецкай Беларусі. Удзельнік Акадэмічнай канферэнцыі па рэформе беларускага правапісу і азбукі ў 1926 годзе ў Менску.
Другая сусветная вайна
У жніўні 1941 года ва ўмовах нямецкай акупацыі стварыў і ўзначаліў у Рызе Беларускі цэнтральны камітэт (у 1942 годзе пераўтвораны ў Беларускае нацыянальнае аб’яднанне), які займаўся аднаўленнем і арганізацыяй беларускіх школ у Латвіі.
У чэрвені 1944 года ў Менску на Другім Усебеларускім кангрэсе абраны ў склад пранямецкай Беларускай цэнтральнай рады (БЦР), дзе ўзначаліў галоўнае ваеннае ўпраўленне, быў генеральным інспектарам Беларускага вызваленчага войска, якое фарміравалася на тэрыторыі Германіі. 1 жніўня 1944 года эвакуяваўся з Рыгі ў Берлін. Пасля рэарганізацыі БЦР у студзені 1945 года і ўтварэння Рады міністраў — міністр ваенных спраў.
26 красавіка 1944 года затрыманы савецкай контрвыведкай 1-га Украінскага фронту «СМЕРШ» у Германіі і перапраўлены ў Маскву. У лістападзе 1945 года пераведзены ў Мінск. У ходзе следства ў Мінску напісаў паказанні пра сваю дзейнасць (упершыню апублікаваныя ў часопісе «Полацак» 1992 № 6—10). Паводле афіцыйнай версіі, памёр у турэмнай бальніцы «ад сухотаў пры дыстрафіі 3-й ступені».
Творчасць
Публікаваўся пад псеўданімамі і крыптанімамі: Кастусёнак; К-нак; ''К. Е.; К. Ез.''
Канстанцін Езавітаў напісаў шэраг кніг і артыкулаў па гісторыі нацыянальна-вызваленчага руху, беларусазнаўстве, аўтар лірычных вершаў, укладальнік школьных дапаможнікаў. Меў багаты кнігазбор, падрыхтаваў да друку невядомыя раней творы Максіма Багдановіча. Укладальнік біяграфічнага слоўніка дзеячаў беларускага нацыянальнага адраджэння, апекаваўся стварэннем архіва беларускага нацыянальна-вызваленчага руху.
Аўтар артыкулаў пра Францішка Аляхновіча, Вацлава Ластоўскага, Сяргея Палуяна, Сяргея Сахарава, па гісторыі беларускага тэатра, фальклоры беларусаў Латгаліі.
Перапісваўся з вядомымі беларускімі палітычнымі і культурнымі дзеячамі: Міколам Абрамчыкам, Максімам Гарэцкім, Ларысай Геніюш, Яўхімам Карскім, Гальяшам Леўчыкам, Адамам Станкевічам, Браніславам Эпімахам-Шыпілам і інш.
Архіў Канстанціна Езавітава захоўваецца ў Беларускім дзяржаўным архіве.
Памяць
Мікола Несцярэўскі стварыў рэльеф з выявай Кастуся Езавітава.
Выведзены ў рамане Генрыха Далідовіча «Свой дом» пад імем Язэп Еўзікаў.
Горкі 2
Назву Го́ркі 2 маюць:
Малыя Цюкты
Малыя Цюкты — аул у Зерэндзінскім раёне Акмолінскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад аульнай акругі Маліка Габдуліна. Код КАТА — 115655700.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва аула складала 282 чалавекі (147 мужчын і 135 жанчын). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 219 чалавек (111 мужчын і 108 жанчын).
Міхаіл Іванавіч Капцераў
Міхаіл Іванавіч Капцераў (, в. Міхалінава, Дубровенскі раён — ) — работнік сельскай гаспадаркі, Герой Сацыялістычнай Працы (1976).
Біяграфія
Пасля заканчэння сямігадовай школы ў 1952 годзе пачаў працаваць у калгасе «Чырвоны сцяг». Скончыў Высокаўскае вучылішча механізацыі сельскай гаспадаркі, працаваў камбайнёрам Арловіцкай МТС.
У 1957 годзе быў прызваны на ваенную службу ў Савецкую Армію. З 1960 года працаваў механізатарам у саўгасе імя Чарняхоўскага, потым — брыгадзірам. У 1976 годзе намалаціў за жніво 687 тон зерня.
Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР Міхаілу Іванавічу Капцераву ў 1976 годзе прысвоена званне Героя Сацыялістычнай Працы.
З 1980 года па 1985 год — дэпутат Вярхоўнага Савета БССР.
Шляхецкая дэмакратыя
Шляхецкая дэмакратыя — палітычная сістэма, якая існавала ў XVI - XVIII стагоддзях у Каралеўстве Польскім, а пазней — у Рэчы Паспалітай. Характэрызуецца наяўнасцю шырокіх правоў шляхты ва ўпраўленні краінаю.
Шляхецкая дэмакратыя з пэўнай доляй умоўнасці ўяўляе сабой варыянт прадстаўнічай дэмакратыі, але ў Рэчы Паспалітай народам лічылася не ўсё насельніцтва, а толькі шляхта (такім чынам, гэты палітычны рэжым можна назваць алігархіяй). У той жа час, Рэч Паспалітая не з'яўлялася рэспублікай, бо на чале дзяржавы стаяў манарх, які абіраўся пажыццёва. Прадстаўніцтва сойму забяспечвалася ўдзелам у яго складзе дэпутатаў ад дробных збораў шляхты — земскіх соймікаў. Дэпутаты абіраліся шляхтай пэўнага рэгіёну і атрымлівалі ад соймікаў інструкцыі, у якіх прапісвалася, як ім галасаваць на ўсеагульным (агульным) сойме. Пасля заканчэння агульнага сойма зноў склікаліся соймікі, на якіх дэпутаты адчытваліся перад шляхтай (рэляцыйныя соймікі).
Пераход да фальваркава-паншчыннай гаспадаркі спрыяў эканамічнаму і палітычнаму ўзмацненню шляхты. Да таго ж удзельная вага дваранства ў агульнай масе польскага насельніцтва была значна вышэй, чым у іншых еўрапейскіх краінах. Гэтымі абставінамі і тлумачылася палітычная актыўнасць польскай шляхты і яе цікавасць да дзяржаўных спраў. На мяжы XV-XVI стст. у Польшчы завяршылася афармленне саслоўнай манархіі: у краіне дзейнічаў двухпалатны сойм. Верхняя палата - сенат - уключала ў сябе прадстаўнікоў вышэйшага духавенства і магнатаў, занятых на высокіх дзяржаўных пасадах. У ніжнюю палату - пасольскую ізбу - уваходзілі дэпутаты, выбраныя на сойміках - з'ездах мясцовай шляхты. Сяляне і гараджане цалкам ухіляліся ад удзелу ў сойме. Галоўную ролю ў ім усё больш грала шляхта. Сойм мог не толькі ўплываць на рашэнні караля, але нават абмяжоўваць яго дзеянні. У сваю чаргу, паводзіны сойма залежалі ад пазіцыі соймікаў. Да таго ж, хоць з XIV ст. у краіне кіравалі толькі прадстаўнікі дынастыі Ягелонаў, каралеўская ўлада заставалася выбарнай. Усё гэта надавала своеасаблівасці дзяржаўным ладам Польшчы і Рэчы Паспалітай.
Паміж уладамі і шляхтай ішла барацьба за ўплыў на караля. У 1530 яна вылілася ў адкрытае палітычнае супрацьстаянне. Штуршком да яго паслужыла тое, што кароль Жыгімонт I (1506-1548), па патрабаванні сваёй жонкі-італьянкі Боны Сфорца, правёў абранне і каранацыю іх дзевяцігадовага сына Жыгімонта Аўгуста. Гэта супярэчыла традыцыі, бо новага караля можна было выбіраць толькі пасля смерці яго папярэдніка. Стала зразумела, што зроблена спроба замяніць выбарную манархію спадчыннай. Абураная шляхта абвінаваціла Жыгімонта I у парушэнні законаў, але далей гэтага справа не пайшла.
Пасля смерці Жыгімонта II Аўгуста, апошняга з дынастыі Ягелонаў, польскім каралём абралі французскага прынца Генрыха Валуа (1573-1574). Перад уступленнем на трон ён пакляўся не парушаць законаў Рэчы Паспалітай. Кароль быў абавязаны кожныя два гады склікаць сойм, не мог без яго згоды аб'яўляць вайну, заключаць мір, выдаваць законы, склікаць апалчэнне. Адмова манарха ад выканання сваіх абавязкаў вызваляла шляхту ад падпарадкавання яму. Следствам гэтага ўзмацнення пазіцый шляхты стала ўвядзенне ў дзеянне прынцыпу «свабоднага вета» (забароны). Калі хаця б адзін з дэпутатаў сойма прамаўляў: "Не дазваляю», рашэнне не прымалася, нават калі ўсе астатнія за яго прагаласавалі. Пачаліся пастаянныя зрывы ў працы сойма. Нярэдка здаралася, што дэпутаты раз'язджаліся па сваіх маёнтках, так нічога і не вырашыўшы.
Ілава (Славакія)
Гісторыя
Упершыню Ілава згадваецца ў 1200 годзе. У 1432 годзе войскі караля зраўнялі Ілава з зямлёй за яе дапамогу гусітам. У 1435 годзе кароль дазваляе абнавіць горад. Тут размешчана турма для пажыццёва асуджаных.
Шляхецкая дэмакратыя
Шляхецкая вольнасць праявілася і ў рэлігійным пытанні. Рэфарматарскія ідэі рана праніклі ў Польшчу як у форме лютэранства, так і кальвінізму. Польскія пратэстанты патрабавалі падпарадкавання каталіцкай царквы каралю, перадачы царкоўнай уласнасці дзяржаве, адмену дзесяціны і ўвядзення падаткаабкладання для духавенства. У сярэдзіне XVI ст. яны атрымалі поспех: сойм пры падтрымцы караля вызваліў шляхту ад выплаты дзесяціны і ўсталяваў свабоду веравызнання. Але прыхільнасць шляхты да пратэстантызму аказалася нетрывалай: атрымаўшы сваё, яна стала вяртацца да каталіцызму.
Канстытуцыя 3 мая 1791 года ўтрымоўвала закон «Аб сойміках», які пазбаўляў галату (беззямельную шляхту) права на ўдзел у сойміках.
Дэкартаў здабытак
Дэкартаў здабытак мностваў
S1, S2, ..., Sn
— мноства ўсіх магчымых упарадкаваных
n
(x1, x2, ..., xn)
, такіх што
i
-ты кампанент
xi
кожнай
-кі належыць мноству
Si
. Абазначаецца дэкартаў здабытак як
S1 × S2 × ... × Sn
.
Формулай гэта можна запісаць так:
Багавіцінавічы
Багавіцінавічы або Багавіціны — шляхецкі род герба «Корчак» у Вялікім Княстве Літоўскім.
У дакументах 16 ст. згадваецца каля 20 прадстаўнікоў роду Багавіцінаў, якія займалі розныя павятовыя пасады ў Берасцейскім і Валынскім ваяводствах, у тым ліку Вацлаў, пасол соймавы (1589), Андрэй, стольнік валынскі (1596), Міхаіл, маршалак берасцейскі і інш.
Кэнтшын
Кэнтшын (Kętrzyn, да 1946 года Растэнбург Rastenburg) — горад у Польшчы, адміністрацыйны цэнтр Кэнтшынскага павета Вармінска-Мазурскага ваяводства. Утварае гарадскую гміну, таксама з’яўляецца сядзібай вясковай гміны Кэнтшын. Займае плошчу 10,34 км². Насельніцтва — 28 351 чалавек (на 2004 год).
Тадэвуш Юрэвіч
Тадэвуш Юрэвіч — рэлігійны дзеяч.
Біяграфія
Вучыўся ў Віленскай акадэміі. Ксёндз. Выкладаў у Крожскай школе. З 1772 у Гродне. Быў прэфектам (1786—1790), затым рэктарам (1793—1794) гарадзенскай школы Адукацыйнай камісіі.
Cябра ложы Шчаслівага вызвалення ў Гродне.
Верагодна, удзельнічаў у вайне 1812 года на баку французаў, бо па «Именному списку 1813 г.» яго маёнтак Гаротнікі ў Слонімскім павеце падлягаў канфіскацыі за тое, што яго ўладальнік не вярнуўся ў тэрмін з-за мяжы.
Аарон Норыс
Біяграфія
Аарон Норыс нарадзіўся ў сям'і аўтамеханіка. Яго дзед быў ірландцам, а маці паходзіла з індзейцаў чэрокі. Падчас Вайны ў В'етнаме завербавалі ў войска, службу праходзіў у Паўднёвай Карэі. Кар'еру ў кіно Аарон пачаў каскадзёрам, затым былі невялікія ролі ў фільмах. У сярэдзіне 1980-х пачаў пісаць сцэнарыі да фільмаў, у 1988 годзе зрэжысаваў свой першы фільм «Braddock: Missing in Action III».
Градзянец
Назву Градзяне́ц маюць:
NGC 3539
NGC 3539 (іншыя абазначэнні — MCG 5-26-65, ZWG 155.77, DRCG 23-38, PGC 33799) — лінзападобная галактыка (S0) ў сузор’і Вялікая Мядзведзіца.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Градкі
Назву Гра́дкі маюць:
Гарадзец (гарадзішча, Крычаў)
Гарадзец (мясцовыя назвы «Цвінтар», ці «Прачысценская горка») — гарадзішча, размешчанае ў цэнтральнай частцы Крычава, на левым беразе ручая Крычавец (правы прыток р. Сож). Пляцоўка моцна пашкоджана, захавалася яе частка даўжынёй 50 м, шырынёй 16 м на поўначы і 5 м на поўдні. 3 паўночнага боку ўмацавана ровам шырынёй 16 м і глыбінёй 1,5 м.
Абследавалі ў розныя гады В. В. Сядоў, Г. В. Штыхаў, П. Ф. Лысенка. Археалагічныя даследаванні праводзілі М. А. Ткачоў (1974, плошча 46 м²) і А. А. Мяцельскі (1995—2000, плошча 168 м²). Культурны пласт таўшчынёй да 3,5 м, стратыграфічна падзяляецца на 3 гарызонты. На мацерыку знойдзены фрагменты гаршкоў сярэднедняпроўскай культуры ранняга перыяду бронзавага веку.
Ніжні гарызонт культурнага пласта дасягае магутнасці 0,6—0,9 м, адносіцца да днепра-дзвінскай культуры і, мяркуючы па знаходках, адклаўся ў V—III ст. да н.э. — I ст. н.э. У ім выяўлены глінабітныя падлогі рэшткаў пабудоў. Пабудовы размяшчаліся па цэнтры помніка, пакідаючы вольнымі ад забудовы тэрыторыю, прылеглую да фартыфікацыйных збудаванняў, што збліжае планіроўку і тэхніку будаўніцтва крычаўскага «Гарадца» з домабудаўнічай традыцыяй юхнаўскіх плямёнаў. У гэты ж час на гарадзішчы былі ўзведзены фартыфікацыйныя збудаванні ў выглядзе вастракола і выкапаны роў з паўночнага боку.
Прыкладна ў II ст. да н.э. — I ст. н.э. тут быў узведзены абарончы вал вышынёй да 1 м. Сярэдні стратыграфічны гарызонт мае магутнасць 0,2—0,95 м і датуецца II—IV стст. У яго запаўненні знойдзена кераміка тыпу сярэдняга слоя гарадзішча Тушамля, сярпы, нажы, упрыгажэнні. У гэты час абарончы вал гарадзішча неаднаразова ўзмацняўся. Сярэдні стратыграфічны гарызонт быў аддзелены ад першага праслойкай пажарышча.
Верхні стратыграфічны гарызонт таўшчынёй 0,7—1,2 м моцна пашкоджаны могілкамі XVIII ст. У яго ніжняй частцы сустракаюцца нешматлікія фрагменты керамікі гаршкоў тыпу верхняга слоя гарадзішчаў Тушамля і Дзямідаўка (V—VIII стст.). Асноўная маса матэрыялу верхняга стратыграфічнага гарызонта адносіцца да X—XIII стст. Сярод знаходак кераміка, шкляныя бранзалеты, пацеркі, наканечнікі стрэл, нажы, суліцы, пінцэт. Наверсе абарончага вала ў гэты перыяд стаяў вастракол. На поўнач ад гарадзішча ў 10—13 ст. знаходзілася селішча (плошча каля 1 га), на якім знойдзена кераміка гэтага часу, шкляныя бранзалеты.
Комплекс з гарадзішча і селішча X—XII ст. складалі аснову першапачатковага «Кречюта», які згадваецца ў Статуце Расціслава Мсціславіча (1136). У другой палове XII ст. паселішча пачало перамяшчацца на бераг Сажа і спынілася тут на пачатку XIV ст.
Яшчэ ў інвентары горада 1747 г. адзначаецца: ''«Гарадзішча старое, паўцыркуля (паўкруга) якога змыла рэчка Крычаўка. Некалі замак быў тут»''.
Джон Дэйвісан Рокфелер
У 1870 годзе ён заснаваў кампанію Standard Oil і кіраваў ёю да свайго афіцыйнага выхаду на пенсію ў 1897 годзе. Standard Oil была заснавана ў штаце Агая як партнёрства Джона Рокфелера, яго брата Вільяма Рокфелера, Генры Флагера, Джабеза Боствіка, хіміка Самуіла Андрэуса і партнёра Стэфана Харкенса, які не галасаваў. Паколькі попыт на газу і бензін рэзка вырас, багацце Рокфелераў таксама ўзрасло, і ён стаў самым багатым чалавекам у свеце ў свой ​​час, яго багацце на момант смерці складала 1,4 млрд. долараў ЗША (намінал 1937 г.) Або 1.54% ВУП ЗША. З улікам інфляцыі, NYTimes ацэньвае яго багацце каля 192 мільярдаў долараў ЗША ў эквіваленце 2006 года.
Рокфелер быў адным з найвялікшых філантропаў ЗША, заснавальнікам Фонду Рокфелера, які выдаткоўваў вялікія сумы на медыцынскія даследаванні, адукацыю, у прыватнасці, на барацьбу з жоўтай ліхаманкай. Ён таксама заснаваў Чыкагскі ўніверсітэт і Універсітэт імя Рокфелера. Рокфелер быў баптыстам і ахвяраваў частку сваіх даходаў на падтрымку царкоўных устаноў на працягу ўсяго жыцця. Ён заўсёды прапаведаваў здаровы лад жыцця і поўную адмову ад алкаголю і тытунепалення. Ён меў чатырох дачок і аднаго сына, які і атрымаў у спадчыну ва ўпраўленне Фонд Рокфелера.
Серафімаўка (Акмолінская вобласць)
Серафімаўка — сяло ў Зерэндзінскім раёне Акмолінскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад аульнай акругі Маліка Габдуліна. Код КАТА — 115655800.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 291 чалавек (139 мужчын і 152 жанчыны). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 235 чалавек (119 мужчын і 116 жанчын).
Вільнюскі тэхнічны ўніверсітэт Гедзіміна
Гісторыя
Вільнюскі тэхнічны ўніверсітэт Гедзіміна быў створаны ў 1956 годзе як Вільнюскі вячэрні аддзел Каўнаскага політэхнічнага інстытута. У 1960 годзе аддзел быў ператвораны ў Вільнюскі вячэрні факультэт Каўнаскага політэхнічнага інстытута, а ў 1961 годзе факультэт быў ператвораны ў Вільнюскі філіял КПІ. У 1969 годзе Вільнюскі філіял КПІ быў перайменаваны ў Вільнюскі інжынерна-будаўнічы інстытут. У 1990 годзе ВІБІ пераймяноўваецца ў Вільнюскі тэхнічны ўніверсітэт, а ў 1996 годзе яму надаецца імя вялікага князя літоўскага Гедзіміна.
Факультэты
У склад універсітэта ўваходзяць наступныя факультэты:
Зоя Коўш
Зоя Аляксандраўна Коўш (у шлюбе Кратовіч;, , Польшча — , , Літва) — беларускі грамадскі дзеяч, юрыст.
Біяграфія
Нарадзілася ў сям'і святара Аляксандра Каўша. Скончыла Віленскую беларускую гімназію (1929), юрыдычны факультэт Віленскага ўніверсітэта. Уваходзіла ў Беларускі студэнцкі саюз. Падчас нямецкай акупацыі працавала юрысконсультам Беларускага нацыянальнага камітэта ў Вільні. Летам 1944 выехала ў Германію, жыла ў Берліне. У 1947 арыштавана савецкай дзяржбяспекай, знаходзілася пад следствам у Мінску. Асуджана да 10 гадоў ППК. З савецкіх канцлагераў вярнулася ў другой палове 1950-х г., жыла ў Вільні. У пачатку 1960-х г. выйшла замуж за былога палітвязня Кратовіча. Аўтар успамінаў.
Сацыялістычная партыя (Фландрыя)
Сацыялістычная партыя (варыянты перакладу: Сацыялістычная партыя — Іншыя, Сацыялістычная партыя — Іншыя; Socialistische Partij Anders; SP.A) — палітычная партыя сацыял-дэмакратычнага кірунку ў Бельгіі, якая дзейнічае ў Фламандскай супольнасці.
У 1885 годзе ў Бельгіі была заснавана Бельгійская рабочая партыя, якая ў 1945 годзе была ператворана ў Бельгійскую сацыялістычную партыю. У 1978 годзе ў БСП адбыўся раскол па моўнай прыкмеце, і былі ўтвораны Сацыялістычная партыя Валоніі і Сацыялістычная партыя Фландрыі.
На парламенцкіх выбарах 13 чэрвеня 2010 года партыя заваявала трэцяе месца па папулярнасці ў Фландрыі, атрымаўшы 14,6 % падтрымкі ( галасы) і заняўшы 13 месцаў у ніжняй палаце Федэральнага парламента.
Іван Міхайлавіч Шаўрэй
Іван Міхайлавіч Шаўрэй (Иван Михайлович Шаврей;, вёска Белая Сарока, Нараўлянскі раён, Гомельская вобласць, БССР — , Нароўля, Нараўлянскі раён, Гомельская вобласць, Беларусь) — непасрэдны ўдзельнік ліквідацыі аварыі на Чарнобыльскай АЭС (1986), пажарнік нараўлянскай пажарнай часткі, кавалер ордэна Чырвонай Зоркі, першы ганаровы грамадзянін Нараўлянскага раёна (2020). Прапаршчык унутранай службы.
Біяграфія
Нарадзіўся 27 снежня 1955 г. у вёсцы Белая Сарока Нараўлянскага раёна БССР. Беларус, праваслаўны.
Бацька — Міхаіл Ніканоравіч Шаўрэй, маці — Вольга Філіпаўна Шаўрэй. Меў братоў — Пятра і Леаніда Міхайлавічаў Шаўрэяў.
Скончыў сярэднюю школу, адслужыў у арміі. Сваю працоўную дзейнасць пачаў рабочым Мазырскага тэхучастка. Пасля служыў з кастрычніка 1981 па верасень 1986 г. у ваенізаванай пажарнай частцы па ахове Чарнобыльскай АЭС, на якой 26 красавіка 1986 г. здарыўся выбух і наймацнейшы пажар. Пажарнік Іван Шаўрэй быў у ліку тых, хто без вагання прымаў удзел у тушэнні пажару.
У дзень перад аварыяй на Чарнобыльскай АЭС, 25 красавіка 1986 г. Іван Шаўрэй са старэйшым братам Леанідам (1951—2012 ) заступілі на дзяжурства. Калі апоўначы спрацавала сігналізацыя і былі чутныя выбухі на чацвёртым энергаблоку АЭС, праз 5 хвілін падраздзяленне пажарнікаў было на месцы аварыі. Яны падняліся на дах энергаблока для тушэння рэактара АЭС. Пасля падачы ствалоў першай дапамогі, прыступілі да тушэння даху. На даху было каля 30 ачагоў пажару. З разарваных труб хвастала гарачая вада, разлілося масла і праходзілі кароткія замыканні электракабеляў. Усе рэактары станцыі знаходзіліся пад адным дахам, пакрытым руберойдам і залітым смалой, таму пажар нагадваў «даменную печ». Боты пажарнікаў гарэлі ў кіпячым бітуме, які таксама пырскаў на адзенне, абпальваў скуру людзей. Прымалі ўдзел у тушэнні пажару і браты Пётр і Леанід Шаўрэі, якія таксама атрымалі высокія дозы радыяцыі, як і Іван. Для Івана Шаўрэя, як і для ўсіх астатніх людзей пажарнай аховы, тушэнне (як патрабавала кіраўніцтва, у мэтах прадухілення іх смерці на месцы) працягвалася 15-20 хвілін, пасля чаго яны выбягалі з рэактару. У машыне хуткай дапамогі Іван Шаўрэй страціў прытомнасць, яго ратавальнікі павезлі ў Кіеў, а пасля даставілі ў Маскву, дзе ён ачнуўся толькі на бальнічным ложку, абмотаным цэлафанавай плёнкай.
З тых першых герояў-пажарнікаў апошнім памёр у 2020 г. Іван Шаўрэй. У час тушэння пажару Іван Шаўрэй атрымаў 500 рэнтген радыяцыйнага апрамянення. Медыцына яшчэ не ведала выпадкаў, калі чалавек, які схапіў такую дозу радыяцыі, змог выжыць. Пасля працяглага лячэння Іван Шаўрэй знайшоў у сабе сілы жыць.
За мужнасць і гераізм, праяўленыя пры тушэнні пажару, узнагароджаны ордэнам «Чырвонай Зоркі».
Да выхаду на заслужаны адпачынак, Іван Шаўрэй працаваў у пажарнай частцы горада Нароўлі. Заўсёды прымаў актыўны ўдзел у грамадскім жыцці Нараўлянскага раёна, традыцыйных раённых мерапрыемствах, у сустрэчах з працоўнымі калектывамі, у навучальных установах. Неаднаразова ўзнагароджваўся ганаровымі граматамі, юбілейнымі медалямі. Прапаршчык унутранай службы (запасу). Яго імя занесена ў энцыклапедыю «Хто ёсць хто ў Рэспубліцы Беларусь».
Быў двойчы жанаты. Пасля разводу, ад першага шлюбу засталіся дзеці Аляксей і Алена. Другім шлюбам пабраўся ў 44 гады з Наталляй Волкавай, якой было 24 гады і якая ад першага свайго шлюбу мела сына Арцёма. У Івана і Наталлі, хоць лекары раней казалі, што Іван не можа мець дзяцей, 8 сакавіка 2001 г. нарадзілася дачка Ангеліна Іванаўна Шаўрэй, вельмі падобная знешне на Іванаву маці Вольгу Філіпаўну Шаўрэй. Дачка была названа ў гонар лекаркі Ангеліны Гуськовай, якая разам з Аляксандрай Шамардзінай ратавала ў 1986 г. Івана Шаўрэя ў маскоўскай бальніцы. Жыў у Нароўлі ў доме на вуліцы Каўпака, быў царкоўным старастам нараўлянскай праваслаўнай царквы Іаана Багаслова.
У 2020 г. Івану Шаўрэю першаму прысвоена званне «Ганаровы грамадзянін Нараўлянскага раёна».
Памёр 20 лістапада 2020 г. у Нароўлі. Развітанне з Іванам Міхайлавічам Шаўрэем адбылося 21 лістапада 2020 г. у 13.00 каля Нараўлянскага раённага аддзела па надзвычайных сітуацыях.
Лукая
Лука́я (Lucayos) — аравакскі народ, карэнныя жыхары Багамскіх астравоў, а таксама Цёркс і Кайкас. Сталі першымі індзейцамі, якія 12 кастрычніка 1492 г. сутыкнуліся з іспанскай экспедыцыяй Хрыстафора Калумба.
Паходжанне
Запісы іспанцаў, а таксама археалагічныя знаходкі сведчаць, што па мове і культуры лукая былі блізкімі сваякамі індзейцаў-таіна Антыльскіх астравоў. Мяркуецца, што ў V - VIII стст. н. э. яны пачалі перасяленне з Гаіці і Кубы. На малых каралавых астравах таіна часткова змянілі свой лад жыцця, сталі больш залежнымі ад рэсурсаў акіяна.
Іван Міхайлавіч Шаўрэй
Ушанаванне памяці
Нараўлянскі гісторыка-этнаграфічны музей у сваёй экспазіцыі мае разгорнутую інфармацыю пра асобу Івана Міхайлавіча Шаўрэя.
26 красавіка 2021 г. сярэдняй школе №2 у Нароўлі было прысвоена імя Івана Міхайлавіча Шаўрэя, непасрэднага ўдзельніка ліквідацыі аварыі на Чарнобыльскай АЭС. На ўрачысты мітынг сабраліся кіраўніцтва Нараўлянскага раёна, прадстаўнікі абласнога ўпраўлення Міністэрства па надзвычайных сітуацыях Рэспублікі Беларусь, духавенства, педагогі, навучэнцы, блізкія і сваякі героя-пажарніка Івана Шаўрэя. У той жа дзень у школе была адкрыта мемарыяльная дошка памяці Івана Шаўрэя. Таксама госці азнаёміліся з экспазіцыямі школьных музеяў.
Лукая
Паходжанне
Працэс перасялення з Антыльскіх астравоў працягваўся да прыходу еўрапейцаў. Археолагамі ўсталяваны той факт, што культура жыхароў Цёркс і Кайкас, а таксама некаторых Багамскіх астравоў значна змянілася да сярэдзіны 2 тысячагоддзя н. э. пад уплывам перасяленцаў з Гаіці і больш нагадвала культуру таіна.
Мяркуецца, што іспанскае слова Lucayos, якім пазначалі індзейцаў з Багамаў, паходзіць ад аравакскага Lukku-Cairi, літаральна "людзі астравоў". Колькасць лукая да з'яўлення іспанцаў магла дасягаць 40 тысяч чалавек.
Асаблівасці культуры
Іспанцы апісвалі індзейцаў лукая як вельмі прыгожых і далікатных. Вопратка ў іх была даволі сціплая. Дзяўчыны, якія дасягалі сталага ўзросту, насілі баваўняныя спадніцы, а мужчыны - насцегнавыя повязі з лісця. Упрыгожваліся галаўнымі повязямі, пер'ем птушак, ракавінамі, караламі. Былі вядомы татуіроўка і плясканне галавы ў дзяцей. Галоўнымі заняткамі лукая былі рыбалоўства, земляробства, збіральніцтва і паляванне. Прычым, з-за адноснай беднасці прыроды малых астравоў збіральніцтва і паляванне не маглі адыгрываць надзвычай важнай ролі. Але лукая здолелі адаптавацца да мясцовых умоў жыцця.
Археалагічныя знаходкі на невялікім востраве Сан-Сальвадор сведчаць пра тое, што індзейцы з'явіліся на ім прыкладна ў 600 г. н. э. і стварылі каля 40 невялікіх паселішчаў. Паселішчы будавалі у 150 - 200 м ад акіяна або каля ўнутраных лагун, звычайна на пясчаных выдмах. Былі знойдзены рэшткі медзі і натуральнага шкла, якія на астравах не здабываюцца, што кажа пра сталыя кантакты лукая з вонкавым светам. Лукая таксама рабілі керамічныя пасудзіны, якія апрацоўвалі з дапамогай попелу і ракавін. Недахоп сыравіны для керамікі рабіў яе надзвычай каштоўнай. Ажыццяўляўся менавы гандаль керамічнымі вырабамі з іншымі астравамі. Каля паселішчаў знойдзены смеццевыя ямы з вялікай колькасцю ракавін малюскаў і костак рыб. На агародах вырошчвалі гарбузы, батат, тытунь, бавоўнік.
Практыкаваўся адлік сваяцтва па лініі маці, але на чале сем'яў і грамадства стаялі мужчыны. Відавочна, сем'і былі пашыраныя, на што паказвае апісанне іх жытла Х. Калумбам. Лукая жылі ў высокіх хацінах круглявай формы, якія будавалі з жэрдак і накрывалі саломай. Спалі ў баваўняных гамаках. У адной хаціне жыло да 20 чалавек.
Пра рэлігійныя вераванні лукая вядома мала. Хутчэй за ўсё, яны мелі шмат агульнага з рэлігіяй таіна. Знойдзены рытуальныя драўляныя статуэткі, а таксама рытуальныя месцы духа. Мяркуецца, што правядзеннем абрадаў займаліся правадыры-касікі.
Выміранне
Заняпад культуры лукая адбыўся на працягу ўсяго аднаго пакалення пасля таго, як 12 кастрычніка 1492 г. Хрыстафор Калумб дасягнуў першага адкрытага ім у Новым Свеце вострава Сан-Сальвадор. Сутыкненне з еўрапейскай цывілізацыяй магло выклікаць распаўсюджанне эпідэмічных захворванняў. Індзейцы лукая вывозіліся іспанцамі для працы на Гаіці і востраў Маргарыта. Лукая асабліва цаніліся як лаўцы жэмчугу. У 1500 г. Амерыга Веспучы захапіў і прывёз у Іспанію ў якасці рабоў 232 тубыльца з Багамаў.
У 1520 г. іспанскі кароль запатрабаваў ад губернатара Гаіці выратаваць выжылых карэнных насельнікаў Багамаў і даставіць іх на Гаіці. Было знойдзена толькі 11 чалавек, якія пазней змяшаліся з насельнікамі Антылаў.
Замак Вадуц
Замак Вадуц (Schloss Vaduz) — замак у Ліхтэнштэйне, афіцыйная рэзідэнцыя князя, які атрымаў назву ад горада Вадуц, на ўзгорку над якім ён размешчаны.
Гісторыя
Замак быў пабудаваны, як відаць, графамі Вердэнберг-Зарганс, ва ўсякім выпадку яго першае згадванне сустракаецца ў дакуменце, які пацвярджае пераход уласнасці на замак ад графа Рудольфа фон Вердэнберг-Зарганс да Ульрыха фон Матш. Данжон замка, датаваны XII стагоддзем, і збудаванні ў яго ўсходняй частцы лічацца найстарэйшымі. Данжон стаіць на падмурку плошчай 12 на 13 метраў з таўшчынёй сцен 4 метра на ўзроўні падставы. Узвядзенне капліцы замка, прысвечанай Святой Ганне, таксама традыцыйна адносіцца да сярэдніх стагоддзяў, хоць яна і мае познегатычны асноўны алтар. У 1499 годзе падчас Швабскай вайны замак быў разбураны швейцарскімі войскамі. У перыяд праўлення графа Каспара фон Хохенемса (1613-1640) была пашырана заходняя частка замка.
Сям'я Ліхтэнштэйн атрымала замак у сваю ўласнасць пасля набыцця графства Вадуц у 1712 годзе. У 1719 годзе імператар Карл VI аб'яднаў з апошнім набытае Ліхтэнштэйнам у 1699 годзе валоданне Шэленберга, заснаваўшы Княства Ліхтэнштэйн.
У перыяд з 1905 па 1920 гады ў перыяд праўлення князя Іагана II у замку прайшла значная рэканструкцыя, пры князю Францы Іосіфе II у пачатку 1930-х гадоў - ён таксама быў істотна пашыраны. З 1938 года замак выступае ў якасці асноўнай рэзідэнцыі княжацкай сям'і і зачынены для шырокага доступу.
Алеся Аляксандраўна Бабушкіна
Алеся Аляксандраўна Бабушкіна (нар., , СССР) — беларуская гімнастка (мастацкая гімнастыка). Заслужаны майстар спорту Рэспублікі Беларусь.
Сям’я
Замужам за беларускім футбалістам Аляксеем Гаўрыловічам, выхоўвае двух дзяцей.
Ахмед Фуад II
Ахмед Фуад II (الملك فؤاد الثاني, нар., Каір) — апошні кароль Егіпта і Судана
Манархія
Фуад II успадкаваў трон пасля адрачэння свайго бацькі Фарука 26 ліпеня 1952 года падчас егіпецкай рэвалюцыі. Знаходзіўся на троне меней года да 18 чэрвеня 1953 года, калі Егіпет быў абвешчаны рэспублікай. Быў апошнім манархам з дынастыі Мухамада Алі, якая кіравала з 1805 года. Пасля гэтага Фуад далучыўся да каралеўскай сям’і ў выгнанні ў Швейцарыі. Вучыўся ў прыватнай школе Institut Le Rosey.
Коршы
Коршы (Korsze, Korschen) — горад у Польшчы, уваходзіць у склад Кэнтшынскага павета Вармінска-Мазурскага ваяводства. Сядзіба вяскова-гарадской гміны Коршы. Займае плошчу 4,03 км². Насельніцтва — 4121 чалавек (на 2021 год).
Ілава (Польшча)
Ілава (Iława) — горад у Польшчы, адміністрацыйны цэнтр Ілаўскага павета Вармінска-Мазурскага ваяводства. Утварае гарадскую гміну, таксама з’яўляецца сядзібай вясковай гміны Ілава. Займае плошчу 21,88 км². Насельніцтва — 33 132 чалавекі (на 2018 год). Горад размешчаны на паўднёвым беразе возера Язёрак (Ілаўскае Паазер’е), над ракой Ілаўка. У 1975—1998 гадах адміністрацыйна ўваходзіў у склад Альштынскага ваяводства.
Горад знаходзіцца на Ілаўскім Паазер’і, над самым доўгім возерам ў Польшчы — Язёрак. Знаходзіцца на землях гістарычнай Памезаніі і на тэрыторыі, якую з XVI ст. называлі Верхняй Прусіяй (Oberland). Праз Ілаву цякуць рэкі Ілаўка і Тынвалд. У адміністрацыйных межах горада знаходзіцца самы вялікі востраў на тэрыторыі Польшчы — Вялікая Жулава, на які можна патрапіць на пароме. Горад знаходзіцца на тэрыторыі Зялёных лёгкіх Польшчы — абшару, які вызначаецца чыстатой паветра і разнастайнасцю прыроды. З захаду і поўначы з горадам мяжуе Ландшафтны парк Ілаўскае Паазер’е.
Прырода
Паводле дадзеных з 1 студзеня 2009 года, плошча горада складае 21,88 км², што ставіць яго на трэцяе месца ў Вармінска-Мазурскім ваяводстве і на пятае месца па колькасці насельніцтва.
Ілава і яго ваколіцы ляжаць у хвалепадобнай марэнай і сандровай тэрыторыі, якая адрозніваецца разнастайнымі формамі рэльефу. У межах горада, на возеры Язёрак (самае доўгае возера ў Польшчы і шостае па велічыні) знаходзіцца востраў Вялікая жулава з астанкамі старажытнапрускага гарадзішча. У наваколлях горада, на сандравых зямлях, знаходзяцца азёры, у асноўным вадасцёкавыя, акружаныя значнымі ляснымі комплексамі. У самой Ілаве, апрача вышэйзгаданага Язёрака, ёсць яшчэ больш за дзясятак дробных азёр (у тым ліку Малы Язёрак, Ілаўскае, Дул). Разам з Эльблонскім каналам азёры і рэкі Ілаўскага возера ўтвараюць шырокую сістэму ўнутранай навігацыі, якая злучае навакольныя вадаёмы. Гэты канал дазваляе плыць ад Ілавы да Балтыйскага мора.
У наваколлі Ілавы, сярод іншых, ёсць:
Гісторыя
Гісторыя горада Ілава (па-нямецку «Deutsch-Eylau») бярэ пачатак з 1305 года. У тым жа годзе тэўтонскі комтур хрыстбургскі Зігхонд фон Шварцбург (Sieghond von Schwarzburg) заснаваў асаду на паўвостраве возера Язёрак на месцы старога прускага паселішча і надаў ёй гарадскія правы. У 1317 г. гарадскі прывілей быў адноўлены. У найстарэйшых дакументах горад фігуруе пад назвамі: «Ілавія» (1317), «Ilow themptonikalis» (1421), «Deutschen Ilow» (1404), «Deutschen Ylaw» (1421), «Ylow» (1437). Горад быў рэзідэнцыяй тэўтонскага чыноўніка пад камандаваннем комтура хрыстбургскага. У 1362—1363 гадах горад уразіла чума, якая якая пашкодзіла яго развіццю.
Тапанімія
Самай старажытнай формай назвы Ілава з’яўляецца лацінская «Ylavia». Гэта форма з’явілася ў лакацыйным дакуменце з 1317 года. У пазнейшых дакументах 1333 і 1334 гадоў сустракаецца «Ylav», а ў дакуменце з 1338 г. форма «Ylau». У пятнаццатым стагоддзі з’явіліся формы «Ylow» і «Ylow Thethoneticis». У 1430 і 1438 гадах дакументы, выдадзеныя крыжацкім комтурам хрыстбургскім, гаварылі пра «Deutschen Ylaw». У 1443, 1457 і 1458 гадах горад называўся «Ylaw», а ў 1456 г. была прынята форма «Ilau», затым у 1459 г. была зменена на «Eylaw». У 1457 г. была выкарыстана назва «Deutze Eylau», а ў 1468 г. іншая форма «Dwetsch Eylau». Паміж шаснаццатым і сямнаццатым стагоддзямі сустракаюцца назвы: «Teutshen Eylau», «Deutscheneylau» і «Theuto Ilavia». У 18 стагоддзі была прынята форма «Deutsch Eylau», якая выкарыстоўвалася да 1933 года. З 1 студзеня 1934 года назва была зменена на «Stadt Deutsch Eylau» («Stadt» — ням. горад). З 1945 года польская назвай горада стала «Iława» (Ілава), якая была афіцыйна зацверджана 7 мая 1946 г.
Чыкагскі ўніверсітэт
Чыкагскі ўніверсітэт (University of Chicago) — прыватны ўніверсітэт у ЗША, заснаваны амерыканскім баптысцкім таварыствам дзякуючы ахвяраванням Джона Ракфелера ў 1890 годзе. Шырока вядомы як адзін з лепшых універсітэтаў свету. Да яго так ці інакш адносяцца 79 нобелеўскіх лаўрэатаў (трэцяе месца ў свеце пасля Калумбійскага ўніверсітэта). Асабліва вядомыя чыкагскія фізікі, эканамісты, сацыёлагі і юрысты.