cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
К
К – дванаццатая літара беларускага алфавіта. Паходзіць з кірылічнай К («кака»), якая ўзнікла на аснове грэка-візантыйскай устаўной К («капа»). У старабеларускай графіцы ў сувязі з функцыянаваннем розных пісьмовых школ і выкарыстаннем розных тыпаў пісьма (устаў, паўустаў, скорапіс) ужывалася ў некалькіх варыянтах, якія дапамагаюць вызначыць час і месца напісання пэўнага помніка. Абазначала гукі «к», «к'» («камень», «кислый»). Мела лікавае значэнне «дваццаць». У XVI ст. акрамя рукапіснай формы набыла друкаваную.
У сучаснай беларускай мове абазначае шумныя глухія выбухныя заднеязычныя зычныя гукі «к», «к'». Бывае вялікая і малая, мае рукапісную і друкаваную формы. Пры класіфікацыйным падзеле мае значэнне «адзінаццаты» (група «к»), пры лічбавай нумарацыі – дадатковае значэнне для размежавання прадметаў пад адным нумарам (шрыфт № 8к).
Сафі Піпер
Эва Сафі Піпер, народжаная Ева Сафі фон Ферсэн (швед. Eva Sophie von Fersen, пасля шлюбу Piper; 30 сакавіка 1757 — 2 лютага 1816) — шведская дваранка і графіня. Яна была дачкой графа Акселя фон Ферзэна Старэйшага і Гедвігі Катарыны фон Ферсэн і сястрой Акселя фон Ферсэна Малодшага, Гедвігі Элеаноры фон Ферсэн і Фабіяна фон Ферсэна. Яна ў першую чаргу вядомая сваім цесным сяброўствам з каралевай Гедвіг Лізаветай Шарлотай, якая прысвяціла ёй свой знакаміты дзённік.
Каханне з князем Фрэдэрыкам
Як член адной з самых магутных шляхецкіх сем’яў у Швецыі, Сафі фон Ферсэн часта ўдзельнічала ў прыдворным жыцці, хаця да шлюбу ніколі не служыла фрэйлінай, што было б звычайным для чалавека з яе статусам: абедзве яе стрыечныя сястры Ула фон Хопкен і Аўгуста фон Ферсен служылі пры двары да шлюбу.
Сафі фон Ферсэн была апісана як прыгажуня да шлюбу. У 1774 годзе яна атрымала прапанову герцага Фрэдэрыка Адольфа, малодшага брата караля і трэцяга ў чарзе на трон, які раней беспаспяхова прапаноўваў ажаніцца сваёй стрыечнай сястры Ульрыцы фон Ферсэн.
Яе бацька забараніў шлюб, бо не хацеў звязваць сваю сям’ю з каралеўскай сям’ёй. І Сафі, і яе бацька баяліся, што яе маглі б прынізіць кароль і каралева ўдова, якім абодвум не падабалася заручэнне. Спробе ўцёку перашкодзіла герцагіня Шарлота. У 1777 годзе Сафі фон Ферсэн выйшла замуж за камергега графа Адольфа Людвіга Піпера (1750—1795).
Увесь раман быў апісаны герцагіняй Шарлотай, а таксама запісамі яе бацькі. Пасля таго, як прынц Фрэдэрык Адольф зрабіў прапанову Сафі, яна паведаміла прынцэсе, якая прыняла яе як нявестку з-за іх сяброўства, але параіла паведаміць бацьку. Калі Фрэдэрык Адольф прадставіў сваю прапанову яе бацьку ў студзені 1774 года, яе бацька адмовіўся з матывацыяй, што гэта не прадна, і што, хоць і ўшанаваны, ён павінен адмовіцца дзеля вернасці каралеўскаму дому. На той момант Сафі ўжо абяцала графу Піпер, таму што ён быў багаты і таму, што іх сем’і сябравалі. Сям’я не сустрэла Фрэдэрыка Адольфа з адкрытым супрацьстаяннем, але яго маці, каралева і яго брат, на самой справе былі супраць. Фрэдэрыка Адольфа адправілі, і кароль і каралева ўдова прапанавалі Сафі быць фрэйлінай. Яе бацька заявіў у сваіх працах, што прычына гэтай прапановы заключалася ў тым, каб «злоўжываць моладдзю і адсутнасцю досведу маёй дачкі і, калі маглі, зрабіць яе афіцыйнай гаспадыняй герцага», і таму ён адхіліў пазіцыю фрэйліны Сафі. Калі Фрэдэрык Адольф працягваў быць закаханым у Сафі фон Ферсэн пасля таго, як прайшлі два гады, ён і яго брат герцаг Карл прапанавалі Сафі фон Ферсэн выкрасці яе з балю герцагіні Шарлоты і прывезці ў рэзідэнцыю прынца Фрэдэрыка Тулгарнскі палац, дзе святар чакаў выканання абраду, перш чым можна было прадухіліць. Сафі адмовілася ад прапановы, параіўшыся з герцагіняй Шарлотай, у асноўным, як здавалася, з гонару. Яна паведаміла Фрэдэрыку Адольфу пра сваё рашэнне на балі-маскараду ў прысутнасці герцагіні Шарлоты. Калі Фрэдэрык Адольф паспрабаваў пераканаць яе перадумаць, яна была амаль гатовая зрабіць гэта, але папрасіла герцагіню Шарлоту адвесці яе ў іншы пакой, каб пачуцці не пераканалі яе прыняць.
Пасля гэтага яна прыняла, што яе заручэнне з графам Піпер павінна быць пацверджана. Пасля шлюбу Фрэдэрык Адольф з’ехаў у Італію.
Асацыяцыя герцагіні Шарлоты
Сафі Піпер вядомая сваім інтымным сяброўствам з Гедвігай Лізаветай Шарлотай Гольштэйн-Готарпскай, жонкай Карла XIII. У маі 1774 года яна суправаджала маці, якую прызначыў вітаць Густаў III і праводзіць нявесту свайго брата ў Швецыю. Падчас паездкі ў Шведскую Памеранію і назад у Швецыю Сафі і Шарлота склалі вельмі моцную прыхільнасць адзін да аднаго, і Шарлота была цесна звязана з сям’ёй фон Ферсэн у Швецыі.
Герцагіня Шарлота прысвяціла свой знакаміты дзённік, напісаны паміж 1775 і 1817 гадамі, сваёй сяброўцы Сафі Піпер, а да 1800 года дзённік афіцыйна пісаўся ў выглядзе лістоў да яе. Лісты ніколі не адпраўляліся, а пісаліся такім чынам, як быццам яны прысвечаны Сафі Піпер. Дзённік быў апублікаваны ў перыяд з 1902 па 1942 год і разглядаецца як каштоўная даведачная праца сучаснай Швецыі. Абодзве сяброўкі таксама трымалі шырокую перапіску, якая была часткова апублікавана. Герцагіня Шарлота аднойчы называла Сафі Піпер адзінай сапраўднай сяброўкай, якой яна калі-небудзь валодала, і пасля смерці Піпер у 1816 годзе Шарлота напісала пра яе біяграфію.
Асабістае жыццё
Сафі Піпер выйшла замуж за камергера графа Адольфа Людвіга Піпера (1750—1795), уладальніка замка Андзё, з якім у яе нарадзіліся двое сыноў і дзве дачкі, у пераяд паміж 1778 і 1785 гадамі.
Сафі Піпер была вядомая сваім любоўным жыццём у тагачасным жыцці вышэйшага саслоўя. У 1779 годзе ў яе былі адносіны з іспанскім пасланнікам маркізам Ліяна-і-лас-Канчас, які ў свой час жыў у замку Анго разам з ёй і яе мужам, а пазней з французскім пасланнікам графам Луідам Клодам Біго дэ Сен-Круа, з якога яна дзяліла з Евай Лёвен, у той час як яе муж быў палюбоўнікам Улы фон Хёпкен.
Сафі Піпер, як вядома, адна з пяці жанчын, якія былі членамі масонаў у Швецыі на працягу 18 стагоддзя: разам з Гедвігай Элеанорай фон Ферсэн, графіняй Ульрыкай Катарынай Браге і (не так дакладна пацверджана дакументальна, але хутчэй за ўсё) Крысцінай Шарлотай Сцэрнэльд, яна прынята членам масонскай ложы для жанчын пры двары ў 1776 годзе, калі прынцэса Гедвіга Лізавета Шарлота была ініцыявана яе мужам герцагам Карлам у якасці Вялікай гаспадыні жаночай ложы.
Сафі Піпер была блізкай даверанай асобай свайго брата Акселя фон Ферсэна Малодшага, вядомага як любімага і па чутках палюбоўніка Марыі-Антуанеты — з асцярожнасці ў лістах паміж Акселем і Сафі шмат спасылак на гэтыя адносіны, але з-за асцярожнасці Марыю-Антуанету ніколі не называюць па імені, а заўсёды як «Яна» альбо «Жазэфіна»; шведскі гісторык Альма Сёдэрхэльм прадэманстравала, што гэта псеўданімы для Марыі Антуанеты. У іх перапісцы Сафі папракнула Акселя ў яго сэксуальных адносінах з Элеанорай Саліван з-за павагі да пачуццяў Марыі Антуанеты: «Я сапраўды спадзяюся, што яна ніколі не даведаецца пра гэта, бо гэта прычыніць ёй вялікі боль», і: «Падумайце пра Яе, бедную, збаў яе ад такіх смяротных смуткаў!» З улікам рэпутацыі нябожчыцы каралевы Марыі Антуанеты пазней перапіска Акселя фон Ферсэна была асуджана і ў нейкай ступені нават спалена, калі яна ўключала матэрыялы, якія лічыліся шкоднымі для рэпутацыі нябожчыцы.
З 1784 года, было адзначана, што яна даглядае барона Эверт Таўбэ Вільгельма аф Адэнката, стрыечнага брата Гедвігі Таўбэ, і ад 1790 яны былі ўцягнутыя ў сур’ёзныя доўгатэрміновыя адносіны. Гэты раман адбываўся паралельна з раманам яе сяброўкі герцагіні Шарлоты і яе малодшага брата Фабіяна Райнхольда фон Ферсэна, і дзве жанчыны ў сваіх лістах перадавалі паведамленні са спасылкай на «Ф.» і «Т.» У 1795 годзе яна аўдавела, і яе адносіны да Таўбэ набылі афіцыйны сэнс. Калі герцаг Карл і герцагіня Шарлота выехалі са Швецыі ў сваё еўрапейскае падарожжа ў 1798 годзе, Сафі Піпер заявіла, што таксама адправіцца ў Германію, але не ў якасці фрэйліны на службе ў герцагіні Шарлоты, а асобна, разам з баронам Таўбе. Аднак у Германіі Эверт Вільгельм Таўбе памёр у Карлсбадзе, што, як паведамляецца, стала для яе вялікім горам.
У 1800 годзе яе маці памерла, а брат Аксель фон Ферсэн Малодшы вярнуўся жыць ў сямейную рэзідэнцыю ў Стакгольме, пасля чаго Сафі Піпер пайшла ў адстаўку з пасады галоўнай фрэйліны герцагіні Шарлоты з матывацыяй, што яна павінна пасяліцца ў бацькоўскім доме з братам, які не быў жанаты, і трымаць хатнюю гаспадарку і быць яго гаспадыняй.
Забойства Ферсэна
Пасля адстаўкі Густава IV Адольфа ў 1809 годзе браты і сёстры Ферсэн былі вядомымі прыхільнікамі Густаўскай партыі, якія жадалі, каб сын зрынутага манарха быў прызнаны спадчыннікам трона. Замест гэтага быў абраны Карл Аўгуст, прынц Аўгустэнбурга. Як і яе брат Аксель, Сафі трапіла пад ілжывыя і беспадстаўныя падазрэнні ў датычнасці да смерці наследнага прынца Карла Аўгуста ў 1810 годзе. Па чутках, і Сафі, і Аксель атруцілі Аўгуста. У сатыры названай Räfvarne («Лісы») яны былі адзначаны як атручвальнікі наследнага прынца, і ў сатыры былі пакараны смерцю.
Яна дажывала свае апошнія гады і памерла ў замкуЛёўстад побач Норчэпінга.
У мастацкай літаратуры
Сафі фон Ферсэн разам з фіктыўнымі Ёханай і Гедвігай Лізаветай Шарлотай Гольштэйна-Готарпскай з’яўляецца адным з трох галоўных герояў рамана-трылогіі Barnbruden (дзіцячая нявеста) 2013 года, Pottungen (дзіця з камернага гаршка) 2014 года і Räfvhonan (Ліса) 2015 года, Ганны Лаэстадыус Ларсан.
Бялуха (гара)
Бялу́ха — самая высокая вяршыня Алтая, ва ўсходняй частцы Катунскага хрыбта, у Расійскай Федэрацыі, на мяжы з Казахстанам.
Складаецца з падзеленых седлавінай Усходняй Бялухі (4506 м) і Заходняй Бялухі (4440 м), складзеных з гранітаў, гнейсаў і метамарфічных сланцаў. Ледавікі Мёнсу, Вялікі Бярэльскі, Мюштуайры, Катунскі і іншыя, агульная плошча больш за 70 км².
Л
Л — трынаццатая літара беларускага алфавіта. Паходзіць з кірылічнай «л» («людзі») што ўзнікла на аснове грэка-візантыйскай устаўной λ («ламбда»). У старабеларускай графіцы ў сувязі з функцыянаваннем розных пісьмовых школ і выкарыстаннем розных тыпаў пісьма (устаў, паўустаў, скорапіс) ужывалася ў некалькіх варыянтах, якія дапамагаюць вызначаць час і месца напісання помнікаў. Абазначала гукі «л», «л'» («лавра», «лилия», «львица»). Мела лікавае значэнне «трыццаць». У XVI стагоддзі, акрамя рукапіснай, набыла друкаваную форму.
У сучаснай беларускай мове абазначае санорныя змычна-праходныя ротавыя пярэднеязычныя зычныя гукі «л», «л'» («волат», «ільгота» — «йіл'гота», «хваля» — «хвал'я»). Бывае вялікая і малая, мае рукапісную і друкаваную формы. Пры класіфікацыйным падзеле мае значэнне «дванаццаты» (група «л»), пры лічбавай нумарацыі — дадатковае значэнне для размежавання прадметаў пад адным нумарам (шыфр № 8 Л).
Каракас
Кара́кас (Caracas), горад, сталіца Венесуэлы. Адміністрацыйны цэнтр Федэральнай (сталічнай) акругі. 3,3 млн. жыхароў (2005), 4,7 млн. у агламерацыі (Вялікі Каракас). Плошча 1900 км2. Галоўны эканамічны, фінансавы і культурны цэнтр краіны. Буйнейшы транспартны вузел Венесуэлы.
Падзяляецца на пяць раёнаў: Барута (Baruta), Эль Хаціла (El Hatillo), Чакао (Chacao), Лібертадор (Libertador) і Сукрэ (Sucre). Раён Лібертадор з'яўляецца гістарычным цэнтрам Каракаса і самай населенай яго часткай: 2,1 млн. жыхароў (2005). Выканаўчая ўлада ў раёне належыць мэру, прадстаўнічая — муніцыпальнаму савету.
Маластранскія маставыя вежы
Маластранскія маставыя вежы — дзве вежы на заходнім, маластранскім канцы Карлава моста, якія адрозніваюцца адна ад адной як па вышыні, так і па архітэктурных асаблівасцях. Яны злучаны магутнай падвойнай аркай у адзінае цэлае, і апраўляюць праход з Карлава моста на Малу Страну. Тут жа пачынаецца вуліца Мостэцка.
Нізкая вежа
Нізкая вежа завецца Юдыцінай вежай, з прычыны таго, што калісьці яна была часткай Юдыціна моста, што стаяў на месцы цяперашняга, Карлава. Пабудавана ў раманскім стылі ў другой палове XII стагоддзя. Прыблізна ў 1591 годзе вежа была перабудавана ў духу рэнесансу. Зубцы замянілі шчытамі, фасад быў упрыгожаны сграфіта, прабіты вокны.
Адкрыты чэмпіянат Шатландыі па снукеры 2003
Адкрыты чэмпіянат Шатландыі 2003 (Scottish Open 2003) — прафесійны рэйтынгавы турнір па снукеры, які праходзіў з 5 па 14 красавіка 2003 года на арэне ў Royal Highland Centre, у Эдынбурге, Шатландыя. Турнір стаў дваццатым розыгрышам адкрытага чэмпіянату Шатландыі, які быў заснаваны ў 1981 годзе пад назвай International Open і з 1982 года стаў рэйтынгавым спаборніцтвам. Прызавы фонд турніру склаў £594,050, з якіх £82,500 атрымаў пераможца.
Каракас
Гісторыя
Заснаваны 25 ліпеня 1567 (дзень св. Яга) іспанцамі на месцы спаленага пасялення індзейцаў племя каракас, адсюль поўная назва: Santiago de León de Caracas. У 16–17 ст. на горад нападалі піраты. З 1577 рэзідэнцыя іспанскага губернатара, з 1777 сталіца генерал-капітанства Венесуэла. З 1810 цэнтр барацьбы за незалежнасць Венесуэлы, з 1811 яе сталіца (акрамя 1812-24, горад адбілі іспанскія каралеўскія войскі). у 1853—63 баявыя дзеянні ў горадзе паміж прыхільнікамі кансерватараў і лібералаў. З 1870-х праводзіцца перапланіроўка старых і будаўніцтва новых кварталаў. У 20 ст. пачалося хуткае эканамічнае развіццё горада.
Маластранскія маставыя вежы
Нізкая вежа
У канцы 19 стагоддзя на фасадзе выявілі замураваную нішу. У ёй знаходзіўся манументальны рэльеф. На ім фігура маладога мужчыны, які стаіць на каленах, штосьці бярэ ці наадварот — падае фігуры на троне. Сэнс сцэны і асобы фігур не вядомыя, але, тым не менш, відавочна, што гэта чэшская скульптура раманскай эпохі, з рысамі французскай манументальнай пластыкі.
Адкрыты чэмпіянат Шатландыі па снукеры 2003
Пераможцам турніру стаў Дэвід Грэй.
Каракас
Прыродныя ўмовы
Знаходзіцца ў горнай даліне Карыбскіх Андаў на вышыні 900—1000 м над узроўнем мора, за 13-14 км ад узбярэжжа Карыбскага мора. Клімат вільготны, субэкватарыяльны. Сярэдняя тэмпература студзеня +19 градусаў, а ліпеня +21 градус. Ападкаў у год выпадае 820 мм. З мая па лістапад — сезон дажджоў.Са снежня па май над Каракасам пануюць антыцыклоны, усталёўваецца сухое надвор'е. Горад знаходзіцца ў зоне павышанай сейсмічнай актыўнасці, неаднаразова знішчаўся землетрасеннямі (1812, 1900, 1967).
У наваколлі пераважае расліннасць парама (высокагорных лугоў) і ўмераных лясоў. З жывёл на схілах Карыбскіх Андаў водзяцца ягуар, пума, ацэлот, выдра, малпы, нутрыі, тапіры, свінкавыя.
Насельніцтва
Каракас густанаселены горад, у якім пражывае каля адной шостай часткі насельніцтва Венесуэлы. Сярод жыхароў пераважаюць іспана-індзейскія метысы, каля 20% складаюць белыя (прамыя нашчадкі іспанцаў, італьянцаў, партугальцаў). Многа перасяленцаў з суседняй Калумбіі. Неграў каля 10%, індзейцаў менш за 2%.
Жыхары горада размаўляюць пераважна па-іспанску, індзейцы гавораць на 40 мовах розных груп. Большасць вернікаў належаць да Рымска-каталіцкай царквы.
Эканоміка
У эканоміцы горада пераважае доля паслуг (звыш 90%). Прамысловасць: харчовая, тэкстыльная, швейная, гарбарна-абутковая, хімічная, фармацэўтычная, нафтаперапрацоўчая, цэлюлозна-папяровая, машынабудаўнічая (у т.л. зборка аўтамабіляў), шкляная, цэментная. У Каракасе размешчана штаб-кватэры Petroleos de Venezuela (PDVSA), шэрагу іншых венесуэльскіх кампаній. Працуе Фондавая біржа Каракаса.
Транспарт
Вузел чыгунак і аўтадарог. Міжнародны аэрапорт Майкетыя (Maiquetia, Simón Bolívar International Airport). Марскі аванпорт Каракаса на Карыбскім моры — Ла-Гуайра.
З 1983 працуе метрапалітэн (чатыры лініі, больш за сорак станцый). Асноўны сродак грамадскага транспарту — аўтобус.
Культурны ўплыў
Ужо ў час іспанскай адміністрацыі Каракас меў правільную сетку вуліц і плошчаў. А архітэктуры горада пераважае сучасная забудова. Многія старыя пабудовы Каракаса амаль цалкам зруйнаваны землетрасеннямі. На цэнтральнай плошчы захаваўся сабор (1674, архітэктар П. дэ Медына). У 2-й палове 19 — пачатку 20 ст. створана Ла Прастора — квартал шматкватэрных дамоў і асабнякоў, грамадскіх будынкаў (Нацыянальны капітолій, архітэктары Л.Урданета, Р.Гарсія; Нацыянальны тэатр, 1905, архітэктар А. Чатаінг). З 1936 вядзецца рэканструкцыя старых і ўзвядзенне новых парадных ансамбляў грамадскіх і дзелавых будынкаў: грамадскі цэнтр «Сімон Балівар» (1938, архітэктар С.Дамінгес), універсітэцкі гарадок (1944-57, архітэктар К. Р. Вільянуэва, з 2000 уваходзіць у Спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА), плошчы ўздоўж галоўнай магістралі Авеніда Балівар (Эль-Сіленсіо), Пласа Венесуэла з вышынным домам Эдыфісіа Полар (1952-54, архітэктары Х. М. Галія, М. Вегас Пачэка); азелянёныя раёны Сера-Грандэ, Эль-Параіса з сучаснымі будынкамі і віламі. На заходняй ускраіне — рабочыя кварталы, хаціны беднаты.
4 універсітэты, у т.л. дзяржаўны, муніцыпальны і два прыватныя, некалькі коледжаў. Нацыянальная бібліятэка. Шэраг навуковых устаноў Венесуэлы.
Шмат музеяў, у т.л. прыгожых мастацтваў, крэольскі, каланіяльнага мастацтва, сучаснага мастацтва, музей Сімона Балівара, дом-музей Сімона Балівара.
У Каракасе працуюць Нацыянальны тэатр, тэатральныя і канцэртныя ўстановы «Атэнео», «Тэатро Альбертэ дэ Пас», «Урданета», «Карыбе», «Лідо», «Тэатро мунісіпаль» і іншыя. У горадзе размяшчаецца самы багаты і прыгожы на кантыненце батанічны сад.
Ян Радзівіл (1474—1522)
Ян Мікалай Мікалаевіч Радзівіл «Барадаты» (каля 1474—1522) — вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч. Намеснік вількійскі (1495—1501), намеснік слонімскі (з 1505), маршалак гаспадарскі (1499—1514), маршалак земскі (1514—1522), кашталян троцкі (1522).
Сын Мікалая Радзівіла Старога. Набліжаны вялікага князя Аляксандра, садзейнічаў яго абранню ў 1501 годзе каралём польскім. Падпісаў Мельніцкі акт у 1501 годзе, але пазней падтрымліваў палітыку вялікага князя Аляксандра, скіраваную на адмену мельніцкіх дамоўленасцяў. Пасол у Маскву ў 1507 і 1508 гадах. Валодаў маёнткамі ў Літве: Нягневічамі ў Новагародскім ваяводстве, Здзітавам і Лахвай у Берасцейскім, Уздой у Менскім, Алыкай на Валыні і інш. У шлюбе з Альжбэтай Гаштольд меў 2 дачок і 3 сыноў, якія ўсе памерлі ў дзяцінстве; у шлюбе з Багданай Лукомскай — 2 дачок; у шлюбе з Ганнай Кішкай — сыноў Мікалая (Чорнага) і Яна.
Першая жонка Альжбэта тастаментам запісала мужу свае пасажныя маёнткі, але ў 1503 годзе яе брат Альбрэхт Гаштольд пачаў справу за вяртанне маёнткаў сабе як «блізкіх», бо паводле звычаяў перажыўшы сваіх дзяцей Альжбэта не магла запісаць іх мужу. Радзівіл звяртаўся нават да Папы Рымскага, што было аспрэчана вялікім князем як неадпаведнае традыцыі, але ўрэшце вымушаны перадаць жончыны маёнткі Гаштольду.
Маластранскія маставыя вежы
Высокая вежа
Высокая вежа, гатычная, стаіць прыблізна на месцы старой, другой раманскай вежы. Яе падмурак меркавана быў пастаўлены яшчэ ў часы Парлера, напачатку XV стагоддзя. Аднак пабудавана яна была пазней — у 1464 годзе, пры каралі Іржы з Падэбрадаў, з-за гусіцкіх войнаў. Вежа падобная на, аднак яна прасцейшая, у яе няма столькі скульптурных упрыгажэнняў, складанай сімволікі ў пластычным дэкоры. Сённяшні выгляд вежа набыла пасля рэканструкцыі архітэктара Ёзафа Мокера ў 1879-83 гадах.
Партал
Гатычны партал быў пабудаваны хутчэй за ўсё ў часы Вацлава IV. Ён складаецца з дзвюх гатычных арак, і калісьці зачыняўся дубовымі варотамі і жалезнай рашоткай. З боку моста за вежавымі зубцамі ёсць праход, які злучае абедзве вежы. На зубцах выразаны гербы з імперскай арліцай і чэшскім ільвом, а таксам герб Верхніх Лужыц. Пад імі гербы Старога Места і Малай Страны.
ВЭС СП БелТрансОйл
ВЭС СП «БелТрансОйл» — ветраная электрастанцыя ў СЭЗ «Брэст» у пойме ракі Лясной. Уведзена ў эксплуатацыю ў жніўні 2007 года.
Складаецца з адной ВЭУ (ветраной энергетычнай устаноўкі — аэрагенератара) JIMP20 — трохлопастнага ротара (лопасці даўжынёй 3,6 м), вытворчасці JONICA IMPIANTI Società Cooperativa (Італія), вызначанай магутнасцю 20 кВт, усталяванага на 18-метровай сталёвай апоры. Кошт турбіны $12 тыс. (2007). Плануецца ўсталяваць другую ВЭУ вызначанай магутнасцю 1,2 МВт.
Алена Мікалаеўна Калінічэнка
Алена Мікалаеўна Калінічэнка (нар., г. Гомель) — беларускі хімік. Член-карэспандэнт Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (2014), доктар хімічных навук (2000).
Біяграфія
Скончыла Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт (1971).
У 1971—1973 гадах стажор-даследчык, малодшы навуковы супрацоўнік аддзела біяарганічнай хіміі Інстытута фізіка-арганічнай хіміі АН БССР, з 1973 па 1976 — аспірантура. З 1973 года па 1979 год малодшы навуковы супрацоўнік Інстытута біяарганічнай хіміі АН БССР, 1979—1993 гг. — старшы навуковы супрацоўнік Інстытута біяарганічнай хіміі АН БССР, 1993—2000 гадах вядучы навуковы супрацоўнік Інстытута біяарганічнай хіміі АН БССР, з 2000 года па 2003 год галоўны навуковы супрацоўнік дзяржаўнай навуковай установы «Інстытут біяарганічнай хіміі НАН Беларусі».
2003—2005 гадах загадчык лабараторыі дзяржаўнай навуковай установы «Інстытут біяарганічнай хіміі НАН Беларусі». З 2005 года па 2008 год займала пасаду загадчыка аддзела дзяржаўнай навуковай установы «Інстытут біяарганічнай хіміі НАН Беларусі». З 2008 года намеснік дырэктара па навуковай і інавацыйнай рабоце дзяржаўнай навуковай установы «Інстытут біяарганічнай хіміі НАН Беларусі», адначасова з 2013 года узначальвае НПЦ «ХімФармСінтэз».
Узнагароды
За цыкл работ па распрацоўцы арыгінальных тэхналогій і арганізацыі вытворчасці лінейкі проціпухлінных прэпаратаў узнагароджана Ганаровай Граматай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь (2003), лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Рэспублікі Беларусь у галіне навукі і тэхнікі (2004, у аўтарскім калектыве) — за цыкл прац «Хіміка-энзіматычная мадыфікацыя кампанентаў нуклеінавых кіслот і біяхімічнае мадэліраванне як навукова-практычная аснова пошуку, стварэння і вытворчасці супрацьвірусных і супрацьпухлінных лекавых сродкаў», лаўрэат Прэміі Савета Міністраў Латвійскай ССР (1989). У 2007 годзе ёй прысуджана персанальная надбаўка Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь за выдатны ўклад у сацыяльна-эканамічнае развіццё рэспублікі. У 2022 годзе ганаравана медалём Францыска Скарыны.
Навуковая дзейнасць
Навуковыя працы ў галіне арганічнага сінтэзу і даследаванне біялагічнай актыўнасці аналагаў нуклеазідаў, распрацоўка тэхналогій вытворчасці субстанцый і лекавых сродкаў (цытарабін, лейкладзін, флударабел, азацытыдзін, дэцытабін, пеметрэксед і інш.) дазволілі вырашыць важную навукова-практычную задачу па стварэнні прэпаратаў для лячэння анкагематалагічных захворванняў і арганізацыі ў Рэспубліцы Беларусь новага кірунку ў фармацэўтычнай галіны — вытворчасць сінтэтычных фармсубстанцый і проціпухлінных лекавых сродкаў, якія рэалізуюцца ў Беларусі, Расіі, Украіне, Азербайджане і інш. краінах.
Аўтар больш 250 навуковых прац, 6 аўтарскіх пасведчанняў на вынаходніцтвы і 12 патэнтаў; больш за 50 артыкулаў апублікавана ў вядучых замежных выданнях. Яе працы неаднаразова дакладваліся на міжнародных канферэнцыях.
Дрыбінскі гісторыка-этнаграфічны музей
Дрыбінскі гісторыка-этнаграфічны музей — музей, заснаваны ў г.п.Дрыбін 15 лютага 1995 г. рашэннем Дрыбінскага раённага Савета народных дэпутатаў. Музею выдзелілі спецыяльнае памяшканне. Кіраўнікамі музея былі Т.У.Лосева, В.У.Нямыкін, А.У.Патупчык. З 2004 г. дырэктар А.М.Рабкавец. Асноўны фонд (2008) налічвае 2089 адзінак захоўвання, навукова-дапаможны — 1445 адзінак. Экспазіцыйная плошча 253 м².
У музеі налічваецца 19 калекцый: археалогія, старадрукі, музычныя інструменты, народны касцюм, царкоўнае адзенне і прадметы культу, прадметы этнаграфіі і побыту, народная тканіна, дакументы і актавыя матэрыялы, фонадакументы, народныя майстры, зброя, дэкаратыўна-прыкладное мастацтва, прадметы, якія не ўвайшлі ў калекцыю, абразы, нумізматыка, значкі, фотаздымкі, друк, скульптура. У музеі 6 залаў: «Вялікая Айчынная вайна», «Промыслы і рамёствы», «Шапавальства», «Прырода Дрыбінскага краю», «Абразы», «Народнае адзенне».
Чачкава
Ча́чкава (, Чачково) — аграгарадок у Мінскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Гаранскага сельсавета.
Валнея
Валне́я — возера ў Гарадоцкім раёне Віцебскай вобласці, у басейне ракі Обаль, за 33 кіламетры ў напрамку на поўнач ад горада Гарадок.
Плошча паверхні 0,27 км², даўжыня 1 кіламетр, найбольшая шырыня 500 метраў. Плошча вадазбору 6,25 км². Схілы катлавіны вышынёй да 3 метраў, парослыя забалочаным лесам і хмызняком, часткова пад лугам. Выцякае ручай у раку Дубаўка.
Чаромуха (Мінскі раён)
Чаро́муха (, Черёмуха) (да 1964 года Заты́чына ) — вёска ў Мінскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Гаранскага сельсавета.
Гісторыя
У 1936—1954 гадах Затычына з’яўлялася цэнтрам Навадворскага сельсавета.
30 ліпеня 1964 года вёска Затычына была перайменавана ў вёску Чаромуха.
Аркадзь Цімафеевіч Караткоў
Аркадзь Цімафеевіч Караткоў (нар., г. , Віцебская вобласць, БССР) — беларускі архітэктар. Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Беларусі 1984 года за планіроўку і забудову Наваполацка.
Творчасць
Асноўныя работы ў Наваполацку: забудова мікрараёнаў № 5 (1969—1975) і 7 (1980—1990), ў мікрараёне № З (1977—1980), 5—6-павярховыя жылыя дамы па вул. Маладзёжнай (1968—1979); работы, выкананыя сумесна з Ю. Шпітам — школа са спартыўным ухілам (1977—1985),  нафтаправода «Дружба» (1981—1983), 13-павярховы інтэрнат (1975) і інш. Дзяржаўная прэмія БССР 1984 за планіроўку і забудову Наваполацка.
Ялегі Пранціш Вуль
Ялегі Пранціш Вуль, сапраўднае імя Элігій-Францішак Карафа-Корбут (,  —, ) — беларускі паэт.
Біяграфія
Нарадзіўся ў Віцебску 21 красавіка 1835 года, быў старэйшым сынам у сям'і беднага віцебскага чыноўніка Маўрыкія Фаміча Карафа-Корбута. З 1846 года вучыўся ў Віцебскай гімназіі. Верагодна з-за слабага здароўя і неўладкаванага матэрыяльнага становішча сям'і будучы паэт не здолеў скончыць сёмы выпускны клас гімназіі.
Пасля зыходу з гімназіі Ялегі Пранціш Вуль уладкаваўся пісарам у Віцебскую, дзе займаўся акцызнымі пытаннямі, зборам і ўлікам падаткаў ад продажу гарэлкі і працаваў там у 1856-1862 гадах. Гэты этап жыцця паэта засведчаны дакументальна:
Верагодна, недзе ў 1856 годзе Вуль пазнаёміўся з беларускім пісьменнікам Арцёмам Вярыгам-Дарэўскім, у чыім «Альбоме» 23 красавіка 1859 года з'явіўся 28-ы запіс, зроблены Ялегіям Пранцішам Вулем, які складаўся з беларускага верша «К дудару Арцёму ад наддзвінскага мужыка» і польскага «Няновая думка». У тым жа 1859 годзе яшчэ два польскія вершы Вуля — «Канец дарогі» і «Размова з сяброўкай» — з'явіліся ў варшаўскім часопісе «Ruch Muzyczny».
Уся сям'я ўдзельнічала ў паўстанні 1863—1864 гадоў, Ялегі і яго брат Вільгельм былі сасланыя ў Сібір на пасяленне, а бацька асуджаны да 8 гадоў катаргі. Апошнія гады жыцця правёў у Варшаве, дзе з Вінцэсем Каратынскім і Адамам Плугам стварыў беларускі гурток. Працаваў карэктарам у «Газеце польскай». Памёр пасля цяжкай хваробы 8 снежня 1894. Пахаваны на могілках Старыя Павонзкі ў Варшаве.
Творчасць
Ужо падчас вучобы Ялегі Пранціш вылучаўся сваімі літаратурнымі здольнасцямі. У ранні перыяд творчасці індывідуальная манера будучага пісьменніка фарміравалася пад вызначальным уплывам А. Вярыгі-Дарэўскага і Г. Марцінкевіча, беларускай народнай культуры і традыцыямі расійскай прафесійнай паэзіі. Дасылаў агляды культурнага жыцця Віцебска ў варшаўскую «Gazetę codzienną». Аднымі з вучнёўскіх прац, якія былі дакументавана засведчаныя як кіраўніцтвам гімназіі, так і апекуном былі «Воспоминания детства и юности» (верасень 1851), «Витебск» (верасень 1852), «Крестины ў белорусских крестьян» (май 1853), «О Державине вообще и об оде „Бог“ в особенности» (студзень 1854).
Адзіны вядомы беларускамоўны верш «К дудару Арцёму ад наддзвінскага мужыка» адметны дасканаласцю формы, натуральнасцю і чысцінёй мовы, а таксама сведчыць пра дэмакратычныя погляды аўтара.
Пісаў таксама на польскай мове.
Першапублікацыя верша «К дудару Арцёму ад наддзвінскага мужыка» адбылася ў «Нашай Ніве» 9 лістапада 1912 года. Затым яго тэкст быў уключаны ў «Хрэстаматыю беларускае літаратуры» Максіма Гарэцкага.
Спіс зорак сузор’я Гадзінніка
У прыведзеным спісе пералічаны ўсе зоркі сузор’я Гадзінніка да бачнай зорнай велічыні +6,5m і іншыя зоркі, якія ўяўляюць пэўную цікавасць: пераменныя, з планетнымі сістэмамі, звышновыя і г. д.
Музей баявой і працоўнай славы Бабруйскага раёна
Музей баявой і працоўнай славы Бабруйскага раёна — музей у вёсцы Сычкава (Бабруйскі раён, Магілёўская вобласць). Музей заснаваны 6 жніўня 1984 г. паводле рашэння № 26-41 "Аб адкрыцці музея" Бабруйскага райвыканкама. Асновай музея быў пакой баявой і працоўнай славы, створаны ў 80-я гады. Статус музея быў атрыманы ў 1990-м годзе паводле рашэння № 34 ад 25.06.1990 г. упраўлення культуры Магілёўскага аблвыканкама. Колькасць прадметаў асноўнага фонду – 5219. Агульная плошча музейных будынкаў – 360 м². Экспазіцыйна-выставачная плошча – 240 м². Плошча пад захаванне фондаў – 9 м².
У музеі тры экспазіцыйных залы і 2 выставачных. У іх адлюстравана гісторыя Бабруйшчыны ад старажытнага часу да сучасных дзён. Сабраны вялікі матэрыял аб вядомых дзеячах раёна, пісьменніках, героях працы і Вялікай Айчыннай вайны.
Раздзелы экспазіцыі
У зале этнаграфіі размешчаны экспанаты, якія адлюстроўваюць жыццё і побыт сялян канца ХІХ, пачатку ХХ стагоддзя
Валоўшчына (Ждановіцкі сельсавет)
Да 20 студзеня 1960 года вёска знаходзілася ў адміністрацыйным падпарадкаванні Заслаўскага пасялковага савета, да 9 жніўня 1979 года ўваходзіла ў склад Заслаўскага сельсавета.
Лёска
Лёска — шнур (нітка) для лоўлі рыбы. Служыць асновай для рыбалоўнага рыштунку. Дазваляе закідваць у вадаём прынаду, падцінаць і вываджваць рыбу. Асноўныя патрабаванні да лёскі - трываласць на разрыў, эластычнасць (магчымасць звязваць вузламі), незаўважнасць (малая таўшчыня або маскіровачная размалёўка), устойлівасць да фізічных і хімічных уздзеянняў (тэмпература, ультрафіялетавае выпраменьванне), супраціў трэнню.
Мікалай Фёдаравіч Карчэўскі
Мікалай Фёдаравіч Карчэўскі (—) — беларускі інжынер-архітэктар.
Дзяцінства і адукацыя
Нарадзіўся ў 1824 годзе. Першапачатковую адукацыю атрымаў у класічнай гімназіі, а ў 1839 годзе паступіў ва Учылішча грамадзянскіх інжынераў галоўнага ўпраўлення шляхоў зносін у Пецярбургу. Скончыў курс у пераўтвораным з яго Будаўнічым вучылішчы ў 1844 годзе з чынам XII класа.
Прафесійная дзейнасць
У 1859 годзе перавёўся на службу ў Разань, дзе складаўся на той самай пасадзе да 1862 года.
У 1869 годзе зноў паступіў на службу па Міністэрстве ўнутраных спраў з прызначэннем валынскім губернскім архітэктарам, а потым — губернскім інжынерам у Віцебску (з 1876), а з 1884 — у Разані.
Акрамя тэхнічнай дзейнасці на пералічаных пасадах, М. Карчэўскі складаўся ганаровым членам віцебскага губернскага апякунства дзіцячых прыютаў (1873-84).
Творчасць
Карчэўскі выконваў творы ў формах, неарэнесансу, і «».
Беларускі талер
Беларускі талер — назва, якая прапаноўвалася некаторымі грамадскімі дзеячамі Беларусі ў пачатку 1990-х гадоў як назва беларускай грашовай адзінкі.
У цяперашні час у апазіцыйнай прэсе фігуруе вялікая колькасць легенд, якія абвяшчаюць, што было прынята рашэнне аб уводзінах талера, што банкноты былі таксама аддрукаваныя і ўвезеныя ў Беларусь. Характэрнай рысай гэтых публікацый з'яўляецца адсутнасць спасылак як на афіцыйных (або якіх былі такімі ў разгледжваемы перыяд) асоб, якія бы пацвердзілі падобныя чуткі, так і на іншыя незалежныя крыніцы.
У той жа час Станіслаў Багданкевіч, які быў у 1991—1995 гадах старшынёй праўлення Нацыянальнага банка краіны, адмаўляе ўсе падобныя сцвярджэнні. Па яго словах, пытанне аб увядзенні беларускай валюты разглядалася Прэзідыумам Вярхоўнага Савета Беларусі 12-га склікання, пры гэтым назву «талер» падтрымаў толькі адзін чалавек, і было прынята рашэнне назваць валюту «беларускі рубель». Гэтае рашэнне зацвердзіў Вярхоўны Савет.
Паводле словаў Багданкевіча, талер ніколі не друкаваўся, і ўсе падобныя сцвярджэнні не больш, чым легенда. У той жа час, у Германіі ў 1994 годзе былі надрукаваныя новыя банкноты беларускіх рублёў, якія ў будучыні так і не былі ўведзеныя ў абарот. Напэўна, частка журналістаў лічыць менавіта гэтыя банкноты «надрукаванымі талерамі». Не пацвярджае гісторыі аб якіх-небудзь афіцыйных спробах увесці беларускі талер або аб яго друкаванні і ўвозе ў Беларусь і Вячаслаў Кебіч, які быў на той момант прэм'ер-міністрам Беларусі.
У 2017 годзе талерам была названая беларуская крыптавалюта.
Дзяржынскі гісторыка-краязнаўчы музей
Дзяржынскі гісторыка-краязнаўчы музей — музей, заснаваны ў г. Дзяржынск у 1985 годзе. У аснову музея леглі дакументы і матэрыялы, якія збіралі з 1963 г. вучні сярэдняй школы № 3 пад кіраўніцтвам дырэктара школы, у далейшым першага дырэктара музея І.І.Лысака. Адкрыты для наведвальнікаў 6 лістапада 1987 г. Да 2005 г. музей з'яўляўся структурным падраздзяленнем аддзела культуры Дзяржынскага райвыканкама, 16.11.2005 г. рэфармаваны ў дзяржаўную ўстанову з сучаснай назвай. З 1988 г. дырэктар В.Ф.Чарненка.
Асноўны фонд музея (2008) налічвае 5985 адзінак захоўвання, навукова-дапаможны — 3499 адзінак Агульная плошча музея 530 м², плошча экспазіцыі 276 м². Асноўная экспазіцыя размешчана ў 6 залах: З гісторыка-краязнаўчых, зале прыроды, выставачнай і лекцыйнай.
У фондах музея больш за 20 калекцый: нумізматыка, жывапіс і графіка, дакументы, скульптура, дэкаратыўна-прыкладное мастацтва, друкаваныя выданні, рукапісы, археалогія, баністыка, фалерыстыка, зброя, адзенне, музычныя інструменты, прадметы этнаграфіі і побыту, фотадакументы, іканапіс, кераміка, сцягазнаўства, народнае мастацтва, плакаты, матэрыяльныя помнікі, філакартыя, прадметы рэлігійнага ўжытку. Найбольш цікавымі музейнымі прадметамі з'яўляюцца: кіепадобная шпілька 2 — 3 чвэрці 1-га тыс. н.э., знойдзеная пры раскопках ва ўрочышчы Кальвіншчына ў 1995 г., манетны скарб 16 — 17 ст., «Земледельческий журнал» 1840 г., «Гісторыя лейб-гвардыі сапёрнага батальёна 1812 — 1852 гг. з планамі і малюнкамі» 1852 г., звон 1802 г., знойдзены пры будаўніцтве дарогі, грамафон канца 19 ст., малыя скульптуры «Пустэльнік» і «Летапісец» В.Чарнабрысава, калекцыя рускіх абразоў 19 ст. і інш.
Грузіла
Грузіла — частка рыбалоўнай прылады, прымацоўваецца да ніжняй вяроўкі сеткавых снасцей або лёскі вуд, каб апусціць іх да дна вадаёма. Лакальныя назвы кулька, балюк. Робіцца з гліны, камення, металу.
У 2-й палове 19 – пачатку 20 ст. пры лоўлі рыбы невадамі шырока ўжываліся грузілы з керамікі і камення, у рыбалоўстве сеткамі камяні апляталі лыкам, загортвалі ў анучы. Гліняныя грузілы вырабляліся ганчарамі звычайна для ўласных патрэб і на заказ. Мелі бочкападобную або цыліндрычную форму з адтулінай унутры для працягвання вяроўкі. Ляпілі таксама авальныя грузілы з ледзь выпуклымі бакамі накшталт драніка. Зрэдку аздаблялі контррэльефным узорам, які адначасова паказваў прыналежнасць снасці таму або іншаму рыбаку. У наш час ужываюцца разнастайныя па форме і вазе алавяныя, свінцовыя і іншыя грузілы, што вырабляюцца рознымі прадпрыемствамі, а таксама аматарамі – рыбаловамі на ўласныя патрэбы.
Рыгор Віктаравіч Лепс
Рыгор Лепс (сапраўднае імя — Рыгор Віктаравіч Лепсверыдзэ;, ) — расійскі грузінскага паходжання, , , член Міжнароднага саюза дзеячаў эстраднага мастацтва (творчага саюза), Заслужаны артыст Расійскай Федэрацыі (2011).
Калькута
Гісторыя
— горад Індыі і цэнтр індыйскага штата Заходняя Бенгалія. Калькута з'яўляецца камерцыйнай сталіцай Усходняй Індыі, размешчанай на ўсходнім беразе ракі Хуглі. У горадзе пражывае 4,5 мільёну жыхароў, агульнае насельніцтва, уключаючы прыгарады, складае каля 15,7 мільёна чалавек, што робіць яго трэцім па колькасці насельніцтва ў краіне і трынаццатым у свеце. Горад таксама займае восьмы радок у спісе паводле велічыні гарадской агламерацыі ў свеце.
Калькута служыла сталіцай Індыі падчас брытанскага валадарства да 1911 года, калі ў сувязі з неспрыяльным геаграфічным становішчам і ростам нацыяналістычных настрояў у Бенгаліі, сталіца была перанесена ў Нью-Дэлі. Падчас знаходжання ў статусе сталіцы горад з'яўляўся цэнтрам адукацыі, навукі, культуры і палітыкі ў Індыі, але, пачынаючы з гадоў незалежнасці краіны ў 1947 годзе, горад апынуўся ў стане стагнацыі эканомікі. З пачатку XXI стагоддзя эканамічнае амаладжэнне прывяло да паскарэння росту горада. Як і іншыя буйныя гарады Індыі, Калькута працягвае змагацца з праблемамі выклікаными вынікамі ўрбанізацыі, як забруджванне навакольнага асяроддзя і заторы на дарогах. Нягледзячы на ўсе праблемы, горад застаецца дамінуючым і буйнейшым адукацыйным і культурным цэнтрам Усходняй Індыі.
Архелагічныя даследванні сведчаць аб тым, што рэгіён Калькуты быў заселены больш чым за два тысячагоддзі таму. Аднак зафіксаваная гісторыя пачалася з прыходам англійскай гандлёвай кампаніі Ост-Індыі ў 1690 годзе, калі яна замацоўвалася ў Бенгаліі.
Горад заснаваны Брытанскаю Ост-Індыйскаю кампаніяй ў 1699 на месцы вёсак Коліката (якая дала гораду яго назву), Шутануці і Гобіндапур. Джоб Чарнак, кіраўнік гэтай гандлёвай кампаніі, традыцыйна лічыцца заснавальнікам горада. Аднак некаторыя навукоўцы ў апошні час аспрэчваюць гэта меркаванне, і згодна з рашэннем Вышэйшага суда, якое было зроблена ў 2003 годзе, горад афіцыйна не мае канкрэтнага заснавальніка.
Да XVIII стагоддзя Калькута знаходзіцца пад юрысдыкцыяй Магольскіх імператараў, аднак фактычнымі кіраўнікамі былі навабы Бенгаліі. Тэрыторыя, дзе зараз размяшчаецца горад быў праданы брытанскай Ост-Індскай кампаніі ў 1698 годзе, насуперак жаданню мясцовых навабаў. У канцы XVII стагоддзя англічане пабудавалі форт, дзеля ўзмацнення свайго ўплыву ў рэгіёне і з-за пагрозы з боку іншых еўрапейскіх каланізатараў, як галандаў, партугальцаў і французаў, форт меў назву Форт-Уільям. Калькута была абвешчана сталіцай рэгіёна, а потым і ўсёй Бенгаліі. Сутыкнуўшыся з частымі сутычкамі з французскімі сіламі, у 1756 годзе брытанцы ўзяліся за мадэрнізацыю сваіх умацаванняў, але супраць гэтага выступіў наваб Бенгаліі Сірадж уд-Даула, які неўзабаве захапіў Форт-Уільям у тым жа годзе. На наступны год сіламі сіпаеў і англійскіх салдат на чале з генералам Робертам Клайвам горад быў адбіты, а сам наваб забіты. Калькута набыла статус сталіцы Брытанскай Індыі ў 1772 годзе. У пачатку XIX стагоддзя балоты, якія атачаюць горад былі асушаны і горад пашырыўся да самай ракі Хуглі. Рычард Уэлслі, генерал-губернатар у 1797—1805 гадах, у значнай ступені спрыяў росту горада і яго архітэктурнаму выгляду, што прывяло да з'яўлення мянушкі «Горад палацаў».
У 1850-х гадах, Калькута была падзелена на дзве асобныя зоны — брытанскую, таксама вядомую як «Белы горад», і індыйскую вакол Паўночнай Калькуты. Горад прайшоў хуткі прамысловы рост з пачатку 1850-х гадах, асабліва ў тэкстыльнай і джутавай прамысловасці: гэта выклікала масавы прыток інвестыцый брытанскіх кампаній у інфраструктуру, як будаўніцтва чыгункі і тэлеграфнага злучэння. Сінтэз брытанскай і індыйскай культуры прывёў да з'яўлення новага класа Бабу ў індыйскім грамадстве, члены якой часцяком з'яўляліся чыноўнікамі і спецыялістамі і, як правіла, належалі да вышэйшай касты. З 1864 па 1911, Калькута была зімняй сталіцай, але летам сталічныя функцыі выконвала Шымла. У 1911 сталіца была перанесена ў Нью-Дэлі.
XIX стагоддзе, дзякуючы сацыяльна-культурным рэформам, часцяком згадваецца як Бенгальскі Рэнесанс ў выніку агульнага культурнага ўзняцця людзей. Паступова Калькута стала цэнтрам індыйскага руху за незалежнасць, асабліва рэвалюцыйных арганізацый. У 1905 годзе Бенгалія была падзелена на дзве часкті за пагрозы ўзросту пацыянальна-вызваленчага руху, аднак у 1911 годзе вобласць зноў уз'ядналіся. Гэтыя дзеянні, нараўне з адміністрацыйна нязручным размяшчэннем Калькуты ва ўсходнія ўскраіне Індыі, заахвоціла брытанскае кіраўніцтва з'ехаць і размясціць сталіцу ў Нью-Дэлі ў 1911 годзе.
Горад і порт бамбардзіраваліся некалькі разоў японцамі падчас Другой сусветнай вайны. Першы раз 20 снежня 1942 года, апошні — 24 снежня 1944 года. Падчас вайны, мільёны людзей памерлі ад голаду, які панаваў у Бенгаліі ў 1943 годзе, выкліканы спалучэннем ваенных, адміністрацыйных і прыродных фактараў. У 1946 годзе, патрабаванне стварэння мусульманскай дзяржавы прывяло да буйнамаштабнага міжабшчыннага гвалту, ў выніку чаго загінула больш за 4 тысячы чалавек. Падзел Брытанскай Індыі таксама стварыў моцны зрух у дэмаграфічным плане, бо вялікая колькасць мусульман з'ехала ва Усходні Пакістан, у той час як сотні тысяч індусаў беглі ў горад з усходу. У 1960-я і 1970-я з-за масавых стачак і гвалтоўнага марксісцка-мааісцкага руху наксалітаў эканоміка гораду прыйшла ў заняпад. У 1971 годзе падчас вайны за незалежнасць Бангладэш назіраўся масавага прытоку тысяч уцекачоў у Калькаце, што таксама дрэнна адбілася на эканамічным стане гораду. У сярэдзіне 1980-х гадах, Бамбей дагнаў Калькуту ў паказчыку па густанаселенасці гарадоў у Індыі. У 1985 годзе Раджыў Гандзі, згадаў Калькуту, як «паміраючы горад» з-за сацыяльных і палітычных праблем апошяга. Аднаўленне эканомікі гораду набірае абароты пасля ўдалых эканамічных рэформ уведзеным цэнтральным урадам у сярэдзіне 1990-х гадоў. З 2000 года дзякуючы інфармацыйным тэхналогіям ажыўляецца рост застойнай эканомікі гораду, таксама рост назіраецца ў сектары апрацоўчай прамысловасці.
Ганалес (вёска)
Ганале́с (, Гонолес) — вёска ў Мінскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Ждановіцкага сельсавета.
Калькута
Геаграфія
Калькута размешчана ва ўсходняй частцы Індыі ў дэльце ракі Ганг на вышыні ў дыяпазоне ад 1,5 да 9 метраў. Горад цягнецца ўздоўж берагоў ракі Хуглі ў напрамку поўнач-поўдзень. Значная частка горада была першапачаткова да зясялення велізарнымі водна-балотнымі ўгоддзямі, асушанымі на працягу дзесяцігоддзяў, каб размесціць насельніцтва, колькасць якога стала расла.
Ганалес (вёска)
Да 20 студзеня 1960 года вёска знаходзілася ў адміністрацыйным падпарадкаванні Заслаўскага пассавета, да 9 жніўня 1979 года ўваходзіла ў склад Заслаўскага сельсавета.
Калькута
Геаграфія
Як і на вялікай частцы Інда-Гангскай раўніны ў Калькуце пераважаюць глебы алювіяльнага тыпу. Адклады Чвартовага перыяду складаюцца з гліны, глею, розных гатункаў пяску і жвіру, якія ляжаць у аснове горада. Гэтыя адклады заціснуты паміж дзвюма слоямі гліны, ніжняя залягае на глыбіні ад 250 да 650 метраў, а верхняя ў дыяпазоне ад 10 да 40 метраў у таўшчыню. Паводле дадзеных Бюро індыйскіх стандартаў, горад трапляе пад сэйсмалагічную зону і мае адзнаку 3 з 5, паводле гэтаму паказчыку.
Клімат
Калькута мае трапічны клімат са сярэднегадавой тэмпературай 26,8 °C, сярэднемесячныя тэмпературы змяняюцца ад 19 °C да 30 °C. Лета ёсць гарачае і вільготнае з тэмпературамі каля 30 °C, падчас сухога сезона з мая па чэрвень тэмпературы часцяком перавышаюць 40 °C. Узімку тэмпературы могуць апускацца да 9 °С—11 °C. Самая высокая калі-небудзь зафіксаваная тэмпература ў горадзе складае 43,9 °C, самая нізкая — 5 °C. У сярэднім, самы спякотны месяц года ёсць май, самы халодны — студзень. Сярэднегадавы ўзровень ападкаў складае 1582 мм, вялікая яго частка прыносіцца паўднёва-заходнімі мусонамі. Самы высокі ўзровень ападкаў адзначаецца ў жніўні, каля 306 мм.
Насельніцтва
Большую частку насельніцтва складаюць бенгальцы, меншасці прадстаўлены біхарцамі, англа-індыйцамі, кітайцамі, армянамі, грэкамі, тыбетцамі і рознымі народамі Індыі. Да XX стагоддзя ў горадзе пражывала яўрэйская дыяспара, аднак са стварэннем дзяржавы Ізраіль большасць з іх вырашыла з'ехаць туды. Кітайская дыяспара таксама значна скарацілася за XX стагоддзе, але тым не менш у Калькаце знаходзіцца адзіны ў Індыі Чайнатаўн​​. Найбольш распаўсюджаная мова — бенгальская. 73 % насельніцтва складаюць індуісты, 23 % — мусульмане, 2 % — хрысціяне, 1 % — джайністы.
Эканоміка
Калькута з'яўляецца асноўным камерцыйным, фінансавым і бізнес-цэнтрам Усходняй Індыі і паўночна-ўсходніх штатаў. У горадзе размяшчаецца Калькуцкая фондавая біржа, якая з'яўляецца другой па велічыні біржай у краіне.
Да нядаўняга часу, у нефармальным сектары эканомікі працавала звыш 40 % ад колькасці ўсім працаўнікоў. Так напрыклад, прыдарожныя вулічныя гандляры зарабілі ў агульнай колькасці 2 млрд у пераліку на долары ЗША ў 2005 годзе. Дзяржаўныя і федэральныя служачыя складаюць значную частку працоўнай сілы гораду. У Калькуце таксама існуе вялікая колькасць некваліфікаванай і паўкваліфікаванай працы для насельніцтва, нараўне з іншай працай, якая патрабуе наяўнасць пэўнай кваліфікацыі. Як і ў многіх іншых індыйскіх гарадох, інфармацыйныя тэхналогіі сталі асноўным паводле росту сектарам у Калькуце з канца 1990-х гадоў. Кожны год ІТ-сектар пашыраецца на 70 %, што ўдвая больш за сярэдні паказчык па краіне. У апошнія гады назіраецца прыток інвестыцый у жыллёвую інфраструктуру, сярод такіх праектаў вылучаюцца праекты кампаній Tata Housing Development Company, DLF Limited і Unitech Group. У Калькуце месцяцца многія прамысловыя аб'екты буйных індыйскіх карпарацый, якія займаюцца вытворчасцю пачынаючы ад электронікі і сканчваючы джутам. Некаторыя вядомыя кампаніі маюць свае штаб-кватэры ў горадзе, як ITC Limited, India Government Mint, Kolkata, Haldia Petrochemicals, Exide Industries, Hindustan Motors, Britannia Industries, Bata India, Birla Corporation, CESC Limited, RPG Group, Texmaco Limited, Bengal Ambuja, Philips India, Eveready Batteries, Coal India Limited, Damodar Valley Corporation, PwC India і Peerless Group. У апошні час розныя падзеі, як адчыненне перавалу Нату-Ла, прывялі да павілічэння гандлю паміж Індыяй і Кітаем, а таксама выклікалі вялікую цікавасць да рэгіёна з боку інвестараў. Калькута з'яўляецца важным цэнтрам банкаўскай справы і фінансаў. У цяперашні час у горадзе размяшчаецца штаб-кватэры трох буйных нацыяналізаваных банкаў краіны.
Транспарт
Грамадскі транспарт Калькуты ўключае метрапалітэн, сістэму прыгарадных чыгунак, аўтобусную і трамвайную сетку. Горад добра злучаны чыгункамі з іншымі рэгіёнамі краіны, у Калькуце знаходзяцца штаб-кватэры Усходняй і Паўднёва-Усходняй зон індыйскай чыгункі. Калькуцкі метрапалітэн ёсць найстарэйшы ў Індыі, ён быў адчынены ў 1984 годзе. Сістэма ўключае адну лінію, працягнутую з поўдня на поўнач уздоўж ракі Хуглі на 22,3 км. Акрамя таго некалькі ліній знаходзяцца ў стадыі будаўніцтва і распрацоўкі. Таксама маецца развітая сістэма аўтобусных маршрутаў, у горадзе ў гэтай сферы дзейнічаюць тры кампаніі Calcutta State Transport Corporation (CSTC), South Bengal State Transport Corporation (SBSTC), West Bengal Surface Transport Corporation (WBSTC).
Калькута з'яўляецца адзіным горад у Індыі, які мае сістэму трамвайных ліній. Недахоп дарог і зручных транспартных паведамленняў з'яўляецца важнай праблемай горада і служыць прычынай шматлікіх затораў. Міжнародны аэрапорт імя Нетаджы Субхаса Чандры Боса ў мястэчку Дум-Дум прымае як міжнародныя, так і мясцовыя рэйсы, ён размешчаны прыкладна ў 17 км ад цэнтра Калькуты. Калькута ёсць найбуйнейшы рачны порт ва Усходняй Індыі.
Сродкі масавай інфармацыі
Найбольш распаўсюджаныя ў Калькуце газеты на бенгальскай: Anandabazar Patrika, Bartaman, Sangbad Pratidin, Jago Bangla, Aajkaal, Dainik Statesman, Ganashakti. Газеты на англійскай: Times of India, Hindustan Times, The Hindu, The Indian Express, The Statesman, The Telegraph і Asian Age. Выходзяць дзелавыя штодзённыя газеты The Economic Times, The Financial Express, Business Line і Business Standard.
Агульнаіндыйскае радыё, нацыянальная радыёвяшчальная станцыя, ажыццяўляе вяшчанне ў Калькуце на некалькіх АМ-хвалях, таксама тут працуе 12 FM-радыёстанцый (з іх дзве таксама належаць Агульнаіндыйскаму радыё). Індыйская дзяржаўная тэлевізійная кампанія, Doordarshan, забяспечвае на тэрыторыі горада прыём двух бясплатных тэлеканалаў, у той час як мноства прыватных тэлеканалаў, якія вяшчаюць на англійскай, бенгальскай, хіндзі, даступныя праз кабельныя сеткі, спадарожнікавы прыём і інтэрнэт-падпіску.