cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Джэнтльмены (фільм)
Стварэнне
Прэм’ера на тэрыторыі ЗША адбылася 24 студзеня 2020. З-за пандэміі каронавіруснай інфекцыі і закрыцця кінатэатраў па ўсім свеце рэліз фільма ў анлайн-сэрвісах адбыўся 24 сакавіка 2020 года, на два тыдні раней запланаванай даты.
Хоціна (Холм-Жыркоўскі раён)
Хоціна (Хотино) — вёска ў Холм-Жыркоўскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Багданаўскага сельскага паселішча.
Гісторыя
Да 1917 года тэрыторыя ў складзе Бельскага павета Смаленскай губерні Расійскай імперыі. У 1918 годзе Смаленшчына абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі, а ў студзені 1919 года — Беларускай ССР, аднак неўзабаве ўвайшла ў склад РСФСР.
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупаваная гітлераўскімі войскамі ў кастрычніку 1941 года, вызвалена ў сакавіку 1943 года.
NGC 288
NGC 288 (іншыя абазначэнні — ESO 474-SC37, GCL 2) — шаравое скопішча ў сузор’і Скульптар.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі новага агульнага каталога.
Сяргей Сцяпанавіч Касцюковіч
Сяргей Сцяпанавіч Касцюковіч (, станцыя Негарэлае, Дзяржынскі раён, Мінская вобласць — ) — беларускі спецыяліст у галіне тэхналогіі машына- і прыборабудавання, метралагічнага забеспячэння. Кандыдат тэхнічных навук (1955), прафесар (1984). Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны.
Біяграфія
Скончыў Беларускі політэхнічны інстытут (1949; аспірантура, 1955). Працаваў у Міністэрстве вышэйшай і сярэдняй спецыяльнай адукацыі БССР (1968—1979, начальнік Упраўлення вышэйшых вучэбных устаноў), Беларускім нацыянальным тэхнічным універсітэце (з 1949, прыборабудаўнічы факультэт, кафедра «Стандартызацыя, метралогія і інфармацыйныя сістэмы», прафесар, у 1961—1984 — загадчык кафедры «Прыборы дакладнай механікі», у 1968—1979 — па сумяшчальнасці, у 1962—1968 — дэкан машынабудаўнічага факультэта, 1979—1984 — прарэктар па вучэбнай рабоце).
Навуковыя інтарэсы: тэхналогія вытворчых прыбораў; прымяненне прынцыпаў функцыянальнай узаемазамяняльнасці для павышэння якасці, дакладнасці і надзейнасці прадукцыі; метралагічнае забеспячэнне і інтэнсіфікацыя тэхналагічных працэсаў у машына- і прыборабудаванні.
Узнагароды
Ордэны Чырвонай Зоркі (1944), Айчыннай вайны 2 ступені (1985), знакі «За заслуги в стандартизации» (1968), «За отличные успехи в работе высшей школы» (1970) і інш.
NGC 5719
NGC 5719 (іншыя абазначэнні — UGC 9462, MCG 0-37-24, ZWG 19.79, IRAS14383-0006, PGC 52455) — галактыка ў сузор’і Дзева.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Каталікос усіх армян
Яго Святасць Вярхоўны Патрыярх і Каталікос усіх армян (Նորին Սրբություն Ծայրագույն Պատրիարք և Ամենայն Հայոց Կաթողիկոս) — першаіерарх Армянскай Апостальскай царквы (ААЦ) з рэзідэнцыяй у Эчміядзіне (Арменія). Згодна з афіцыйным сайтам ААЦ, які не прыводзіць спасылак на якія-небудзь нарматыўна-заканадаўчыя дакументы, эчміядзінскі каталікос ёсць «сусветны духоўны правадыр Нацыі, для армянаў як у Арменіі, так і ў рассейванні», «Вярхоўны пастыр і Святар для амаль 9 мільёнаў Армянскіх Апостальскіх Праваслаўных хрысціянаў ва ўсім свеце». У іерархіі ААЦ ён стаіць вышэй патрыярхаў, архібіскупаў і біскупаў ААЦ, тым не менш, згодна з тэкстам сайта, лічыцца «першым сярод роўных».
Абранне
Нацыянальна-Царкоўны сход складаецца з духавенства і парафіянаў, якія прадстаўляюць усе епархіі і абшчыны Армянскай Апостальскай Царквы ў свеце. Звычайна на Саборы прысутнічаюць ад 300-400 прадстаўнікоў.
Сімволіка
У афіцыйных дакументах, як то пастырскія лісты, выкарыстоўваецца разгорнуты варыянт тытула: «Гарэгін II слуга Ісуса Хрыста, літасцю Боскаю і воляю народа, Першасвятар і Каталікос усіх армян, Вярхоўны Патрыярх усенароднага перша-шанаванага Арарацкага Пасада Апостальскай Царквы Першапасаднага святога кафедральнага Эчміядзіна».
Знакамі адрознення Каталікоса Усіх армян з'яўляюцца яго герб, друк, посцілка з выявай Ягняці, сцяг-харугва, вялікае і малое жэзлы, булава, трон, шатры (ганаровая світа ў чырвоных адзеннях з булавамі ў руках), дыяментавы крыж на клабуку.
Каталікосы ўсіх армян
З 1999 года кафедру займае Гарэгін II, 132-і наступнік Рыгора Асветніка.
Сталін Іванавіч Федчанка
Сталін Іванавіч Федчанка (, г. Сафійск, Хабараўскі край, РСФСР — ) — беларускі архітэктар. Член-карэспандэнт Беларускай акадэміі архітэктуры (2003).
Біяграфія
Скончыў у 1961 годзе архітэктурны факультэт Новасібірскага інжынерна-будаўнічага інстытута імя В. У. Куйбышава (выкладчыкі В. Масленікаў, Б. Аглы, Уладзімір Борзат).
Пасля заканчэння інстытута ў жніўні 1961 года пачаў працоўную дзейнасць у праектным інстытуце ДСПІ-5 ў г. Новасібірску: інжынер-архітэктар, кіраўнік групы архітэктараў. У 1967 годзе пераехаў у Мінск. Працаваў у 1967—1974 гадах у інстытуце «Мінскпраект» кіраўніком групы, галоўным архітэктарам праектаў; у 1974—1976 гадах у інстытуце «Белкамунпраект» галоўным архітэктарам будаўнічага аддзела; у 1976—1992 гадах у інстытуце «Белдзяржпраект» кіраўніком архітэктурна-канструктарскіх майстэрняў АКМ-3 і АКМ-1. У 1993—1999 гадах — галоўны архітэктар інстытута «Мінскграмадзянпраект». У 1993 годзе ў складзе групы спецыялістаў з інстытута «Мінскграмадзянпраект» (25 чалавек) прайшоў курс вучобы ў ЗША і атрымаў сертыфікат адукацыя па тэме «Менеджмент і грамадскае развіццё».
У 1990 годзе стварыў персанальную «Творчую майстэрню архітэктара Федчанкі С. І.», з 1999 па 2019 год яе дырэктар. З 1999 года паралельна працуе выкладчыкам БНТУ. За гэты час у якасці кіраўніка дыпломных праектаў падрыхтаваў 40 дыпломнікаў.
З 1967 года — член Саюза архітэктараў СССР, пасля член Саюза архітэктараў Беларусі. З’яўляўся членам Праўлення і Савета БСА. Узначальваў Савет ветэранаў БСА.
Памёр 8 снежня 2022 года пасля працяглай хваробы.
Творчасць
За 6 гадоў працы ў Новасібірску запраектаваў асабіста і ў аўтарскім калектыве аб’екты прамысловага і грамадзянскага прызначэння для гарадоў Новасібірска, Омска, Барнаула, Каменск-Уральскага, Петрапаўлаўска, Алматы.
Асноўныя працы: па Вайсковым завулку для працаўнікоў Саўміна БССР і ЦК КПБ (пабудаваны ў 1972; сумесна з Н. І. Шпігельманам) і 9-павярховыя з убудаванымі памяшканнямі па вул. Галадзеда жылыя дамы (1972) ; 9-павярховы 240-кватэрны жылы дом з убудаванымі памяшканнямі для працаўнікоў МАЗа па Партызанскім праспекце і на рагу вул. Енісейскай (пабудаваны ў 1973—1974); адміністрацыйны корпус Савета Міністраў Беларусі (прыбудова да Дома ўрада) па вул. Савецкай, 9 (пабудаваны ў 1975; сумесна з М. Н. Ліўшыцам, І.  Міхайлавай, Новікавым); праекта адміністрацыйнага корпуса ЦК КПБ — крыло па вул. Энгельса (пабудаваны ў 1974; сумесна з П. П. Кракалёвым і Л. М. Пагарэлавым); бальніца хуткай дапамогі з цэнтрам рэанімацыі па Слуцкай шашы ў г. Мінску (пабудавана ў 1975; у сааўтарстве); праект яхт-клуба на Заслаўскім вадасховішчы (не рэалізаваны; сумесна з А. К. Зензіным, М. М. Піраговым); рэканструкцыя дзіцячага санаторыя «Дружба» ў пас. Гарадзішча Мінскага раёна (не рэалізаваны; сумесна з Г. В. Дзмітронкам, Г. П. Лядзяевай); рэканструкцыя Рэспубліканскага водна-спартыўнага камбіната па вул. Сурганава ў Мінску (не рэалізаваны; у сааўтарстве); гасцініца «Планета» на 600 месцаў на пр. Пераможцаў (пабудавана ў 1980; сумесна з Г. М. Бенядзіктавым, У. І. Начаравым, Т. Г. Раманоўскай); праект забудовы квартала В. Харужай-Куйбышава (1986 ) і 9-, 11-павярховыя жылыя дамы з гандлёвым цэнтрам у Мінску, у тым ліку жылыя дамы па генплане № 19, 21 А, 21Б і блок № 26 (пабудаваны ў 1986—2007; сумесна з В. Б. Ладыгінай, Ярмольчыкам М. В., У. Д. Севярынавым, У. К. Мацяшам, А. Нямковым); праект забудовы жылога квартала ў раёне вул. Рафіева-Любімава (не рэалізаваны; сумесна з Я. Хаванскім, А. Шваюковай, Т. Петуховай); мемарыяльны комплекс «Доры» ў вёсцы Доры Валожынскага раёна (пабудаваны ў 1991; сумесна з В. Б. Ладыгінай і скульптарам М. І. Кандрацьевым); будынак філіяла Прыёрбанка па вул. В. Харужай, 31а у Мінску (пабудаваны ў 1997); магазін «Карцінная галерэя, золата» па вул. Сурганава, 16 у г. Мінску (пабудаваны ў 2000; сумесна з А. А. Івашкам); Мемарыяльны ансамбль воінам-пагранічнікам у г. Гродне (пабудаваны ў 2004; сумесна са скульптарам Г. В. Буралкіным); надмагільны помнік Песняру Беларусі, народнаму артысту СССР Уладзіміру Мулявіну на Маскоўскіх могілках (пабудаваны ў 2006; сумесна са скульптарам А. М. Каструковым); помнік пагранічнікам у г. Лоеве Гомельскай вобласці (пабудаваны ў 2006; сумесна са скульптарам Г. В. Буралкіным); адміністрацыйны будынак прадпрыемства «Енісей» у г. Заслаўі (пабудаваны ў 2008; сумесна з Т. С. Пуцьковай, Багатыровым); шматфункцыянальны комплекс з гандлёва-адміністрацыйнымі памяшканнямі па вул. Кахоўскай у Мінску (пабудаваны ў 2008; сумесна з Т. С. Пуцьковай); станцыя тэхнічнага абслугоўвання аўтамабіляў з адміністрацыйнымі памяшканнямі і паркінгам па вул. Шаранговіча ў г. Мінску (сумесна з Т. С. Пуцьковай); рэканструкцыя будынка рэстарана «Каменная кветка» з надбудовай над круглай залай для размяшчэння бара па вул. Талбухіна, 10 у Мінску (сумесна з Багатыровым, Т. С. Пуцьковай).
Узнагароды
Узнагароджаны дыпломам II ступені (1985) на рэспубліканскім конкурсе за распрацоўку горадабудаўнічага рашэння комплексу Брэсцкага інжынерна-будаўнічага інстытута.
Узнагароджаны Ганаровай граматай Міністэрства архітэктуры і будаўніцтва Беларусі за творчыя поспехі і ўнёсак у архітэктуру Рэспублікі Беларусь у сувязі з 60-годдзем з дня нараджэння (1998), Граматай Садружнасці Незалежных Дзяржаў за подпісам Старшыні Савета глаў Дзяржаў СНД У. У. Пуціна — як аўтар Мемарыяльнага ансамбля «Загінуўшым, але не пераможаным воінам Беларускай памежнай акругі» ў г. Гродне, за ўнёсак ва ўмацаванне і развіццё дружбы, добрасуседства і паразуменне паміж народамі дзяржаў СНД і ў сувязі з 60-годдзем Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941-45 гг. (2005), юбілейным медалём «60 гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941-45 гг.», і медалём «За дапамогу памежным войскам Рэспублікі Беларусь» за мемарыяльны ансамбль воінам-пагранічнікам у Гродне (2005), за гэыт ж аб’ект высоўваўся на сушуканне Прэміі СНД і Дзяржаўнай прэміі Рэспублікі Беларусь разам з сааўтарам-скульптарам Г. В. Буралкіным.
Быў узнагароджаны шматлікімі граматамі Беларускага саюза архітэктараў — за творчыя поспехі і за адданасць архітэктуры. Быў уключаны ў Міжнародную энцыклапедыю «Архітэктары ўсіх часоў і народаў», выдадзеную ў Мюнхене-Лейпцыгу (2003).
У 2016 годзе за стварэнне «Мемарыяльнага ансамбля воінам-пагранічнікам Беларускай памежнай акругі» — узнагароджаны медалём Францыска Скарыны. У сувязі з 80-годдзем з дня нараджэння ўзнагароджаны Ганаровымі граматамі Мінгарвыканкама, Міністэрства архітэктуры і будаўніцтва Рэспублікі Беларусь, Камітэта архітэктуры і горадабудаўніцтва Мінгарвыканкама.
Прыватнай арганізацыяй Амерыканскі біяграфічны інстытут ганараваны фэйкавым званнем «Чалавек года 2007», уключаны ў спіс членаў інстытута (2006).
Руска-турэцкая вайна (1735—1739)
Руска-турэцкая вайна (1735—1739) — вайна паміж саюзнымі Расіяй і Аўстрыяй (з 1737), з аднаго боку, і Турцыяй, з другога.
Расія ў гэтай вайне ставіла задачамі падпарадкаванне крымскіх татараў і атрыманне выхаду да Чорнага мора. Вайна не мела вырашальных вынікаў, і скончылася падпісаннем Бялградскага дагавора (1739).
У ходзе вайны расійская армія штурмам авалодала Перакопам і Азовам, фарсіравала Сіваш і Чангарскія пераправы і захапіла сталіцу Бахчысарай, сталіцу Крымскага ханства (1736); у 1737 рас. армія ўвайшла ў Крым праз Арабацкую Стрэлку. Абодва разы рас. армія была вымушана пакінуць Крым з-за эпідэмій і нястачы харчу. З 1737 на баку Расіі выступіла Аўстрыя. Расійская армія разграміла войска крымскага хана ў Салгірскай бітве і турэцкую армію ў Ставучанскай бітве, заняла Хоцін і Ясы (1739).
Камісарыят па замежных справах ССРБ
Наро́дны камісарыя́т па заме́жных спра́вах ССР Белару́сі быў ўтвораны ў студзені 1919 года, згодна з рашэннем VI Паўночна-Заходняй абласной канферэнцыі РКП(б) аб стварэнні ССРБ.
Будынак Клецкай ешывы
Клецкая ешыва (עץ חיים) — колішняя ешыва ў горадзе Клецку Мінскай вобласці.
Гісторыя
Ешыва была заснавана ў 1897 годзе ў горадзе Слуцку і ў 1921 годзе пераехала ў Клецк. Узвядзенне будынка распачалося ў 1927 годзе і было завершана ў 1929 годзе. Пэўную частку гісторыі выконвала ролю і сінагогі.
Камісарыят па замежных справах ССРБ
Згодна з рашэннем Першага Усебеларускага з'езда Саветаў, які праходзіў 2—3 лютага 1919 года ў Мінску, аб утварэнні Літоўска-Беларускай Рэспублікі дзейнасць наркамата была спынена, былыя супрацоўнікі камісарыята — чатыры чалавекі — перайшлі ў замежны аддзел пры камісарыяце ўнутраных спраў.
Будынак Клецкай ешывы
Гісторыя
Пасля Другой сусветнай вайны выкарыстоўвалі як дом культуры, потым — як краму.
Архітэктура
Прамавугольны ў плане аднапавярховы будынак накрыты двухсхільным дахам. Галоўны ўваход вылучаны двухпавярховым рызалітам, завершаным шчытом з люнетам у цэнтры. Фасад раскрапаваны вуглавымі лапаткамі, карнізам простага профілю, ліштвамі рознавялікіх лучковых аконных праёмаў. Прамавугольная ў плане зала з двух бакоў мае двух’ярусныя галерэі. Перакрыццё выканана на металічных бэльках.
Хосні Мубарак
Махамад Хосні Саід Мубарак (محمد حسني سيد مبارك,, Кафра эль-Мусайлаха — , , ) — чацвёрты прэзідэнт Егіпта з 14 кастрычніка 1981 года па 11 лютага 2011 года.
Быў прызначаны віцэ-прэзідэнтам Рэспублікі Егіпет пасля доўгай службы ў егіпецкіх ВПС. У адпаведнасці з Канстытуцыяй прызначаны прэзідэнтам пасля таго, як прэзідэнт Садат быў забіты на ваенным парадзе 6 кастрычніка 1981 г. Сышоў з пасады ў пачатку 2011 г. пасля 18 дзён масавых пратэстаў.
На чале дзяржавы
Адразу пасля свайго прызначэння правёў шэраг мерапрыемстваў па барацьбе з карупцыяй. Былі аддадзены пад суд шматлікія сваякі і набліжаныя Садата, некаторыя высокапастаўленыя дзяржаўныя чыноўнікі.
Прэзідэнт Мубарак быў пераабраны большасцю галасоў на рэферэндумах у 1987, 1993 і 1999 гадах. Галасаванне праходзіла па адзінай кандыдатуры. Неабходнасць рэферэндумаў абгрунтоўвалася захаваннем надзвычайнага становішча ў краіне, выкліканага абвастрэннем ісламскай праблемы з-за дзейнасці радыкальных арганізацый.
Мубарак кіраваў краінай на пасадзе прэзідэнта 29 гадоў. Пры ім было адноўлена членства Егіпта ў Лізе арабскіх дзяржаў (прыпыненае пасля падпісання Садатам егіпецка-ізраільскага пагаднення), а штаб-кватэра арганізацыі была вернутая ў Каір. Егіпет прымаў удзел у вайне ў Персідскім заліве ў 1991 г. на баку міжнароднай кааліцыі.
Ён выступаў супраць амерыканскага ўварвання ў Ірак у 2003 г., але потым не заклікаў да неадкладнага вываду акупацыйных сіл, мяркуючы, што гэта прычыніць намнога больш шкоды.
Пасля адстаўкі
Хосні Мубарак кіраваў Егіптам з 1982 па 2011 год і быў скінуты ў выніку Арабскай вясны. Пасля адхілення ад улады ён шэсць гадоў правёў у зняволенні. Яго абвінавачвалі ў забойстве сотняў пратэстоўцаў у ходзе «арабскай вясны». Сам Мубарак адмаўляў, што аддаваў загад. У 2012 годзе яго прыгаварылі да пажыццёвага зняволення, але ў сакавіку 2017 года апраўдалі, пасля чаго ён выйшаў на волю.
Завуццеўскі сельсавет
Заву́ццеўскі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Мёрскага раёна Віцебскай вобласці Беларусі. Адміністрацыйны цэнтр — вёска Завуцце.
Утвораны 16 ліпеня 1954 года ў складзе Дзісенскага раёна Маладзечанскай вобласці БССР шляхам аб’яднання скасаваных Каралеўскага, Краснагорскага і Чаронкаўскага сельсаветаў. 15 лістапада 1957 года ў склад Сцефанполлеўскага сельсавета перададзены 10 населеных пунктаў (Венсамполь, Красная Гара, Латышы, Мамонаўка, Мішальмонты, Пнёва, Распашша, Саўлукі, Сомчына і Шэндзіна), наўзамен у склад сельсавета з Язненскага сельсавета перададзены 6 населеных пунктаў (Вугальнікі, Новае Сяло, Сарочына, Спігальшчына, Хахулькі і Чубарына). З 3 кастрычніка 1959 года ў складзе Пліскага раёна. З 20 студзеня 1960 года ў складзе Віцебскай вобласці. 15 кастрычніка 1960 года да сельсавета далучана большая частка скасаванага Малінаўскага сельсавета (73 населеныя пункты: Атрошкава, Барсукі, Барташова, Бухалава, Віктурынова, Восцевічы, Воўкава, Вусце, Галомыслы, Галомыслы II, Галенчына, Гафаўшчына, Гіранікі, Гусакі, Дворыца, Донькі, Дуброва, Забалацце, Загор’е, Залонецкія, Ісачанкі, Кавалёва, Кадушкі, Казадоева, Казачкі, Калатушкава, Канаршчына, Касатыя, Каўзаны, Каханавічы, Копцева, Кухаронкі, Лазоўка, Лебядзіна, Лонка I, Лугі, Лыска, Мазурына, Мазурына II, Малінаўка, Малькавічы, Манякова, Мётлы, Мікалаева, Млынарова, Мысліўцы, Ніўе, Падзвінне, Падзісенне, Пазікі, Паўлінова, Раёва, Рандары, Рэпішча, Сазоны, Салаўі, Сачыўкі, Стрэліца, Траякі, Франаполле, Цвеціна, Ціманоўшчына, Ціханава, Цішыно, Чарапы I, Чарапы II, Шантарава, Шатраўкі, Шпакі, Шыманшчына, Шышкі, Янкава і Ярошчына), у склад Язненскага сельсавета перададзены 37 населеных пунктаў (Авечкі, Багуцкія, Балаі, Басянкі I, Басянкі II, Басянкі III, Бор, Вугальнікі, Гаравыя I, Гаравыя II, Дворышча, Жарсцвянка, Зямяні I, Зямяні II, Кабакі, Казаневічы, Каралеўскія I, Каралеўскія II, Крошнева, Крошнева I, Новае Сяло, Нямірава, Панцялеева, Паўлавічы, Прасполле, Раздзерка, Сарокі I, Сарокі II, Сарокі-Балаева, Сарочына, Спігальшчына, Фурсы, Хахулькі, Часткі, Чубарына, Шамшуры і Шыманы). З 25 снежня 1962 года ў Мёрскім раёне. На 1 студзеня 1974 года ў складзе сельсавета 94 населеныя пункты. 20 мая 2016 года на тэрыторыі сельсавета ўтвораны хутар Дзісненскі Рубеж.
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1734 чалавекі, з іх 96,9 % — беларусы, 2,0 % — рускія, 0,5 % — украінцы.
Кенцкі ўніверсітэт
Кенцкі ўніверсітэт (University of Kent) — брытанская дзяржаўная даследчая вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта з сядзібай у горадзе Кентэрберы.
Агульная характарыстыка
Універсітэт атрымаў каралеўскую хартыю 4 студзеня 1965 года, а ў наступным годзе прынцэса Марына, герцагіня Кентская, была афіцыйна прызнана першым канцлерам вучэльні.
Універсітэт мае свой галоўны кампус на поўнач ад Кентэрберы, размешчаны ў межах 1,2 км2 паркавай зямлі, дзе пражываюць больш за 6 000 студэнтаў, а таксама кампусы ў Медуэі і Тонбрыджы ў Кенце і еўрапейскія аспіранцкія цэнтры ў Бруселі, Афінах, Рыме і Парыжы.
Універсітэт з'яўляецца міжнародным, у ім вучаццаа студэнты 158 розных нацыянальнасцей і 41 % яго навуковых і навуковых супрацоўнікаў з-за межаў Злучанага Каралеўства. Ён з'яўляецца членам Сантандэрскай сеткі еўрапейскіх універсітэтаў, якія стымулююць сацыяльнае і эканамічнае развіццё.
Улас Дубіна
Ула́с Дубі́на — беларускі нацыянальны дзеяч, удзельнік Слуцкага збройнага чыну 1920 года.
Біяграфія
Нарадзіўся ў вёсцы Ісерна Слуцкага павета. У беларускім нацыянальным руху з 1917 года. Член БПСР, член Белнацкама Случчыны і таварыства «Папараць-кветка» — кіраваў у канцы 1919 г. гуртком «Вясковая Зорка» ў вёсках Ліпнікі і Ісерна.
На з’ездзе Случчыны ў лістападзе 1920 выбраны ў склад Беларускай Рады Случчыны. Пасля Слуцкага збройнага чыну — у Заходняй Беларусі.
Падчас выбараў у Віленскі сойм у 1922 годзе ў «складзе 33-х» высланы польскімі ўладамі ў Літву.
Мантэла
Мантэла (Mantello) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Ламбардыя, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Сондрыа.
Улас Дубіна
Біяграфія
У 1923 вярнуўся ў БССР, працаваў у саўгасе вёскі Гнойны Рак. Удзельнічаў у ліквідацыйным з’ездзе БПСР у 1924 г. У 1933 г. арыштаваны ГПУ і высланы за межы БССР. Далейшы лёс невядомы.
Мантэла
Насельніцтва складае 683 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 228 чал./км². Займае плошчу 3 км². Паштовы індэкс — 23016. Тэлефонны код — 0342.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы.
Сцешына
Сцешына (Стешино) — вёска ў Холм-Жыркоўскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Агібалаўскага сельскага паселішча.
Гісторыя
Да 1917 года тэрыторыя ў складзе Бельскага павета Смаленскай губерні Расійскай імперыі. У 1918 годзе Смаленшчына абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі, а ў студзені 1919 года — Беларускай ССР, аднак неўзабаве ўвайшла ў склад РСФСР.
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупаваная гітлераўскімі войскамі ў кастрычніку 1941 года, вызвалена ў сакавіку 1943 года.
У 2004—2019 гадах у складзе Сцешынскага сельскага паселішча.
Саву (востраў)
Са́ву (Pulau Sawu) — востраў у групе Малых Зондскіх астравоў. Уваходзіць у склад Інданезіі. Плошча - 414 км². Насельніцтва (2009 г.) - 91 870 чал.
Геаграфія
Саву — адзін з паўднёвых Малых Зондскіх астравоў. Знаходзіцца ў 107 км на паўднёвы ўсход ад вострава Сумба, у 90,64 км на захад ад вострава Роты, у 1715 км на паўднёвы ўсход ад Джакарты, сталіцы Інданезіі. Даўжыня з паўднёвага захаду на паўночны ўсход — 37,52 км. Найбольшая шырыня — 18,07 км. Часам аб'ядноўваецца разам з суседнімі дробнымі астравамі Райджуа і Райдана ў адзіны архіпелаг.
Хаця Саву мае вулканічнае паходжанне і месціцца ў зоне ўздзеяння землятрусаў і цунамі, мясцовыя вулканы не актыўны ўжо некалькі мільёнаў гадоў. Паверхня пагорыстая, складзена пясчанікамі і глінамі. Найвышэйшы пагорак не перавышае 342 м. Усходняе ўзбярэжжа знакаміта сваімі пясчанымі пляжамі, якія прынята параўноўваць з балійскімі.
Гісторыя
У старажытнасці востраў Саву быў населены аўстранезійцамі. Сучасны народ саву, або хаву з'яўляецца прамым нашчадкам першапасяленцаў. У сярэднявеччы востраў знаходзіўся пад кантролем яванскай імперыі Маджапахіт. У 1648 г. адкрыты галандскімі маракамі. Спроба галандцаў у 1674 г. стварыць гандлёвую факторыю скончылася беспаспяхова з-за супраціўлення жыхароў усхода Саву. У 1770 г. востраў наведала брытанская экспедыцыя на чале Дж. Кука. У XIX ст. далучаны да каланіяльных валоданняў Галандыі. У 1949 г. стаў часткай незалежнай Інданезіі.
Эканоміка
Дзве асноўныя галіны эканомікі вострава Саву — сельская гаспадарка і турызм. Тубыльцы вырошчваюць на продаж кукурузу і фасолю, для ўнутранага спажывання — цукровую пальму. З часоў сярэднявечча існуе конегадоўля. Поні з Саву вывозяцца на іншыя астравы Інданезіі. З канца XX ст. развіваецца лоў водарасцяў, што экспартуюцца ў Японію. Турысты наведваюць востраў для адпачынку на пляжах і знаёмства з арыгінальнай мясцовай культурай.
Георг фон дэр Марвіц
Гео́рг фон дэр Ма́рвіц (Georg von der Marwitz; 7 ліпеня 1856,, правінцыя Памеранія, каралеўства Прусія (цяпер — , Паморскае ваяводства, Польшча) — ) — германскі ваенны дзеяч, кавалерыйскі генерал, удзельнік Першай сусветнай вайны.
Біяграфія
Георг фон дэр Марвіц уступіў у германскую армію ў 1875 годзе. У 1883—1886 гадах наведваў Ваенную акадэмію, да 1900 года камандаваў пяхотным палком, затым служыў начальнікам штаба XVIII корпуса. Перад пачаткам Першай сусветнай вайны знаходзіўся на пасадзе генерал-інспектара кавалерыі.
Першая сусветная вайна
Акрыяўшы пасля хваробы восенню 1915 года, працягнуў службу на Заходнім фронце ў якасці камандзіра VI корпуса. Знаходзіўся на Усходнім фронце падчас Брусілоўскага наступу летам 1916 года.
З 6 кастрычніка 1916 года — ад'ютант кайзера Вільгельма II. У снежні 1916 года пакінуў гэты пост і прыняў камандаванне 2-й арміяй на Заходнім фронце.
У лістападзе 1917 года камандаваў нямецкімі войскамі ў бітве пры Камбрэ, першай у гісторыі бітве, у якой у масавай колькасці былі задзейнічаныя танкі.
З верасня 1918 года камандаваў 5-й арміяй, кіраваў германскімі войскамі ў Сен-Міельскай аперацыі.
Пасля вайны
Пасля заканчэння вайны выйшаў у адстаўку. Памёр 27 кастрычніка 1929 года ва ўзросце 73 гадоў.
Калінаўка (Паўладарская вобласць)
Калінаўка — сяло ў Качырскім раёне Паўладарскай вобласці Казахстана. Адміністрацыйны цэнтр Калінаўскай сельскай акругі. Код КАТА — 554853100.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 866 чалавек (413 мужчын і 453 жанчыны). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 620 чалавек (309 мужчын і 311 жанчын).
Дзмітрый Сяргеевіч Даманеўскі
Дзмітрый Сяргеевіч Даманеўскі (нар. , Мінск) — беларускі фізік, спецыяліст у галіне фізікі і тэхнікі паўправаднікоў. Доктар фізіка-матэматычных навук (1985), прафесар (1986).
Біяграфія
Скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт (1962). Працаваў у Беларускім дзяржаўным універсітэце (з 1962, інжынер праблемнай лабараторыі паўправадніковай тэхнікі, у 1969—1978 — дацэнт кафедры фізікі паўправаднікоў), Міністэрстве анадукацыі навукі Рэспублікі Беларусь (1994—1996, начальнік Галоўнага ўпраўлення вышэйшай адукацыі), Беларускім нацыянальным тэхнічным універсітэце (з 1978, прафесар кафедры «Эксперыментальная і тэарэтычная фізіка», у 1978—2014 — загадчык кафедры, 1988—1990 і 1997—1999 — прарэктар па вучэбнай рабоце).
Навуковыя інтарэсы: фізіка цвёрдага цела і паўправаднікоў; уласцівасці паўправаднікоў тыпу А³В⁵; мікраэлектроніка.
Валянціна Міхайлаўна Дутлава
Валянціна Міхайлаўна Дутлава (нар., г. Менск) — беларускі архітэктар.
Біяграфія
Скончыла ў 1960 годзе Беларускі політэхнічны інстытут. Пасля заканчэння інстытута працавала ў Белдзяржпраекце архітэктарам, старэйшым архітэктарам. З 1970 — старэйшы архітэктар, кіраўнік групы, галоўны архітэктар праектаў БелНДІПгорадабудаўніцтва.
Антоніу душ Сантуш Рамалью Эаніш
Антоніу душ Сантуш Рамалью Эаніш (António dos Santos Ramalho Eanes; 25 студзеня, 1935, Алкайнш Партугалія) — партугальскі палітычны і ваенны дзеяч, Прэзідэнт Партугальскай рэспублікі ў 1976—1986 гадах.
NGC 441
NGC 441 (іншыя абазначэнні — ESO 412-19, MCG ?5-4-16, PGC 4429) — галактыка ў сузор’і Скульптар.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі новага агульнага каталога.
Балбасава
Балбасава (руск. Болбасово) — гарадскі пасёлак у Аршанскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі. Да 2013 знаходзіўся ў юрысдыкцыі Аршанскага гарсавета. У 2016 годзе да пасёлка далучана вёска Барсукі.
Тут размешчаны Аршанскі авіярамонтны завод. Насельніцтва 3 532 чал. (2017).
Гісторыя
Упершыню упамінаецца з 1598 г. як Балбасы. У 1916 г. 62 двары, 186 мужчын і 216 жанчын У 1928 г. перайменаваны ў Балбасава. На працягу 1934—1936 гг. сіламі 18 тыс. чалавек і каля 2 тыс. цыган пабудаваны ваенны аэрадром з інфрастуктурай: узлётна-пасадачная паласа, самалётныя ангары, склады, школа, сталовая, Дом культуры, жылыя дамы, парашутная вышка, штаб. У 1938 г. тут сфарміравана 43-я авіядывізія ў складзе 2-х палкоў. 1 сакавіка 1954 г. створаны 402 авіяполк цяжкіх бамбардзіроўшчыкаў ТУ-4 і ТУ-16, якія маглі несці ядзерную зброю. Першы камандзір палка — палкоўнік Н. І. Ярыгін. У 1991 г. полк складалі 24 машыны ТУ-16К і ТУ-22М3, якія кругласутачна ляталі 3 тыс. км. па радыюсу з бомбамі і ракетамі. У 1988—1989 гг. полк удзельнічаў у афганскай вайне. Расфарміраваны 18 снежня 1994 г. .
Да 16 верасня 1960 года вёска Балбасава ўваходзіла ў склад Баранскага сельсавета, да 22 студзеня 1963 года знаходзілася ў адміністрацыйным падпарадкаванні Баранскага пассавета , да 26 мая 1996 года ўваходзіла ў склад Першамайскага сельсавета, да 15 чэрвеня 2000 года — у склад Балбасаўскага сельсавета, да 22 студзеня 2001 года — у склад Балбасаўскага пассавета, пасля — у адміністрацыйным падпарадкаванні Аршанскага гарсавета.
Эканоміка
З 1956 г. у пасёлку існавалі рамотна-тэхнічныя майстэрні (в/ч № 77885) на якіх працавалі каля 200 рабочых з Оршы, Барані, навакольных вёсак. У 1970 г. майстэрні названы «Аршанскім авіарамотным заводам» (у 2011 г.--117 працаўнікоў).
23 ліпеня 2015 г. прэзідэнт Беларусі падпісаў загад, які прадугледжвае стварэнне буйнога мультымадальнага прамыслова-лагістычнага цэнтра ў пасёлку Балбасава (партал для размяшчэння вытворчасцей па апрацоўцы сыравіны, перавалцы грузаў, каардынацыі ўзаемадзеяння розных відаў транспарту, кароткатэрміновага і доўгатэрміновага захоўвання тавараў). Аршанскі транспартны вузел (шашэйны, чыгуначны і авіяцыйны), які знаходзіцца на выгодным перасячэнні транпартных магістралей «Санкт-Пецярбург-Орша-Кіеў-Адэса» і «Масква-Орша-Мінск-Берлін», можа паспрыяць таму, што Балбасава стане адным з ключавых вузлоў сусветнага гандлёва-транспартнага калідора «Кітай-Еўропа». Важнай падставай гэтага з’яўляецца наяўнасць прыдатнага аэрадрома і авіярамонтнага завода.
Плануецца таксама пабудаваць яшчэ адзін лагістычны комплекс на базе «Аршанскага авіярамонтнага завода», які знаходзіцца ў Балбасава. Гэты праект будзе рэалізоўвацца кампаніяй «ИПЛ Комплекс» (рэзідэнтам СЭЗ «Віцебск») і кітайскай кампаніяй «Sinohydro Bureau 4 CO.,Ltd», а таксама аддзялення банка правінцыі Цынхай «China Development Bank» (Кітай).
Іна Васілеўна Прохарчык
Іна Васільеўна Прохарчык (нар., в. Зазерка, Пухавіцкі раён, Мінская вобласць) — беларускі вучоны. Кандыдат сельскагаспадарчых навук. Спецыяліст у галіне батанікі.
Біяграфія
Скончыла Пярэжырскую сярэднюю школу, Мар’інагорскі сельскагаспадарчы тэхнікум, Гродзенскі сельскагаспадарчы інстытут.
Працавала на доследнай селекцыйнай станцыі «Зазер’е». Пасля аспірантуры малодшы, затым старшы навуковы супрацоўнік Інстытута земляробства Рэспублікі Беларусь. Удзельніца праекта «Батанічныя калекцыі Беларусі» (1986—1993). Аўтар шматлікіх навуковых прац.
Маці Божая Адзігітрыя (Пінск)
Маці Божая Адзігітрыя — абраз беларускай школы, напісаны майстрам Георгіусам у 1678 годзе. Захоўваецца ў калекцыі Нацыянальнага мастацкага музея Рэспублікі Беларусь ( ДБЖ-118). Памер абраза —.
Абраз намеснага рада іканастаса. Выяўлены 9-й экспедыцыяй Дзяржаўнага мастацкага музея БССР у 1967 годзе ў Мікалаеўскай царкве на могілках Пінска. Паводле іншай інфармацыі паступіў з Варварынскай царквы (1830). Раскрыты рэстаўратарам арэнднага прадпрыемства «Мінскрэстаўрацыя» А. В. Тарасікам у 1991—1994 гадах (Мінск).
Генадзь Яфімавіч Булдаў
Генадзь Яфімавіч Булдаў (нар., г. Асіповічы, БССР) — беларускі архітэктар.
Біяграфія
Скончыў Беларускі політэхнічны інстытут у 1958 годзе. Працаваў у Белдзяржпраекце, з 1969 года — кіраўнік майстэрні ў Мінскім філіяле Белдзяржпраекта, з 1972 года — БелНДІПгорадабудаўніцтва, з 1982 года — начальнік аддзела, з 1985 года — галоўны спецыяліст аддзела ў Белпрампраекце.
Член Саюза архітэктараў СССР з 1961 года (Мінск).
Творчасць
Асноўныя працы (у аўтарскім калектыве): генпланы Светлагорска (1961, 1975), Маладзечна (1964, 1980), Полацка—Наваполацка (1972, сярэбраны медаль ВДНГ СССР), ПДП жылых раёнаў Цэнтральнага ў Брэсце, Задняпроўскага ў Магілёве, Заходняга ў Маладзечне, Паўночнага ў Пінску, Светлагорску, праекты забудовы мікрараёнаў па вул. Талбухіна ў Мінску (1958—1960), № 3 у Светлагорску (1962), у Заходнім раёне Маладзечна (1968), праекты планіроўкі і азелянення ўчастку БССР у Парку саюзных рэспублік ва Ульянаўску (1970), карэктоўка генплана г. Пінска з развіццём яго на процілеглым беразе р. Піны (1974; сааўтары Х. Хасьянаў, Л. Каўчынскі).
Аляксандр Мікалаевіч Тарасаў
Тарасаў выступае як навуковы рэдактар і каментатар твораў вядомых прадстаўнікоў левай думкі, у прыватнасці, Л. Д. Троцкага, Карнеліуса Касторіадиса і інш.
Як перакладчык з іспанскага спецыялізуецца на перакладах тэкстаў лацінаамерыканскіх рэвалюцыянераў: Эрнэста Чэ Гевара, Фідэля Кастра, Карласа Фонсека і інш.
Наташа Нінкавіч
Наташа Нінкавіч (Наташа Нинковић / Natasa Ninkovic; 22 ліпеня 1972, Трэбіне) — сербская актрыса тэатра і кіно, найболей вядомая па ролях у фільмах «Ратаваннік», «Жыццё і вайна», «Прафесіянал», «Пастка». Лаўрэат некалькіх прэстыжных прэмій, неаднаразова прызнавалася лепшай акторкай айчынных і замежных кінафэстаў.
Біяграфія
Наташа Нінкавіч нарадзілася 22 ліпеня 1972 года ў горадзе Трэбіне, Сацыялістычная Федэратыўная Рэспубліка Югаславія (цяпер Рэспубліка Сербская, Боснія і Герцагавіна). Дзяцінства правяла тамсама з бацькамі Бранка і Міленай Нінкавіч, скончыла мясцовыя пачатковую і сярэднюю школы. Пасля сканчэння школы адправілася ў Бялград і паступіла ў Бялградскі ўніверсітэт, дзе праходзіла навучанне на Факультэце драматычнага мастацтва пад кіраўніцтвам прафесара Уладзіміра Еўтавіча. Яе аднакурснікамі былі такія вядомыя артысты Ваяр Чэткавіч, Сяргей Трыфунавіч і Нябойша Глогавац. Скончыла ўніверсітэт у 1994 годзе.
Здымацца ў кіно Нінкавіч пачала ўжо падчас навучання ва ўніверсітэце ў 1989 годзе, так яна выканала эпізадычныя ролі ў фільмах «Лепшы» і «Тры квіткі ў Галівуд». Стала вядомая шырокай грамадскасці ў 1998 годзе, згуляўшы адну з галоўных роляў у касавым амерыканскім фільме «Ратаваннік», прысвечаным трагічным падзеям Баснійскай вайны. За гэту ролю яна ганаравалася некалькіх прэстыжных кінаўзнагарод, у прыватнасці была прызнана лепшай актрысай на расійскім фестывалі «Кінатаўр» у Сочы, атрымала некалькі ўзнагарод на сербскім фестывалі дасягненняў айчынных актораў у Нішы.
Выканала мноства роляў у спектаклях на сцэне Нацыянальнага тэатра ў Бялградзе. Мае некалькі тэатральных узнагарод: у 2002 годзе ганаравана прыза фэсту «Дні камедыі» за ўдзел у пастаноўцы «Сон у летнюю ноч», у 2005 годзе прызнана лепшай актрысай па версіі Бялградскага драматычнага тэатра за спектакль «Трансільванія», тройчы прызнавалася лепшай акторкай Нацыянальнага тэатра ў Бялградзе (2001, 2002, 2010).
Жыве ў Бялградзе. Замужам за Ненадам Шарэнацам, ёсць двое дзяцей — двайняты Лука і Матыя.
Лагойскае ўзвышша
Геаграфічнае становішча
Узвышша абмежавана скразной далінай Ілія — Гайна на поўначы, Нарачана-Вілейскай нізінай на захадзе, Верхнебярэзінскай нізінай — на ўсходзе. Паступова пераходзіць у цэнтральную частку Мінскага ўзвышша на поўдні. Утварае водападзел паміж рэкамі басейнаў Балтыйскага і Чорнага мораў.
Геалогія
У тэктанічных адносінах тэрыторыя прымеркавана да паўднёва-заходняй часткі Вілейскага пахаванага выступу Беларускай антэклізы. Асадкавы чахол складзены з глініста-мергелістых парод сярэдняга дэвону, на поўдні невялікія ўчасткі альб-сенаманскіх мелавой сістэмы.
Магутнасць антрапагенавай тоўшчы ў асобных месцах да 200—250 м. Акумуляцыя ледавіковых адкладаў адбывалася на працягу ранняга і сярэдняга антрапагену, асабліва ў эпоху сожскага зледзянення. Сярод марэнных адкладаў пераважаюць валунныя суглінкі і супескі. У невялікіх паніжэннях участкі зандравых, алювіяльных, азёрна-балотных пяскоў і тарфянікаў. На схілах узвышша пашыраны маламагутныя (3—5 м) лёсападобныя суглінкі і дэлювіяльныя асадкі.
Геамарфалогія
Узвышша — складаны геамарфалагічны комплекс, размешчаны паміж вілейскай і бярэзінскай ледавіковымі лопасцямі. Пад уздзеянем іх бакавога ціску сістэма канцова-марэнных град набыла субшыротны напрамак з выгінам на поўдзень. Краявыя ўтварэнні галоўным чынам напорныя, аб чым сведчаць шматлікія гляцыядыслакацыі. У познім плейстацэне і галацэне першасны буйнаўзгорысты і градавы рэльеф значна змяніўся ад уздзеяння паверхневых вод і працэсаў дэнудацыі. У басейне Дняпра расталыя воды паазерскага ледавіка ўтварылі шырокія лагчыны сцёку. Адступанне ледавіка садзейнічала фарміраванню скразных далін. У выніку перапрацоўкі паверхні адбылося зніжэнне водападзелаў і згладжванне стромкіх схілаў, эразійнае расчляненне, паглыбленне і расшырэнне рачных далін, утварэнне лагчын і яроў; у галацэне зніклі ледавіковыя катлавіны ў выніку спуску азёр і запаўнення іх асадкамі, на плоскіх участках з лёсападобных адкладаў утварыліся суфазійныя западзіны.
У рэльефе вылучаецца шэраг дугападобных град з групамі купалападобных узгоркаў (адносныя вышыні 30—35 м). Сярэдняўзгорысты і ўвалісты рэльеф на вышыні 250—280 м, паблізу рачных далін, дзе залягаюць лёсападобныя пароды; адносныя вышыні павялічваюцца за кошт яроў і лагчын. Невялікія ўчасткі плоскаўвагнутых зандравых раўнін ускладнены рачнымі далінамі, часам дзюнна-ўзгорыстымі формамі.
Гідраграфія
Водападзельнае становішча ўзвышша абумоўлівае адсутнасць буйных рэк і балот. З невялікіх рэк басейна Дняпра тут пачынаюцца рэкі Гайна і яе прыток Усяжа, Вяча, басейна Нёмана — Ілія з прытокам Рыбчанка.
Глебава-расліннае покрыва
Глебам, асабліва на лёсападобных пародах, уласціва высокая прыродная ўрадлівасць. Пад ворывам каля 35-40% тэрыторыі. Пашыраны дзярновыя моцна- і сярэднеападзоленыя глебы на марэнных суглінках і супесках. На вяршынях град і ўзгоркаў змытыя валунныя, друзаватыя, на пласкахвадістых участках і падэшвах узгоркаў намытыя глебы.
Прыродная расліннасць моцна разрэджана. Мяшаныя і ялова-хваёвыя лясы захаваліся невялікімі ўчасткамі на вяршынях, стромкіх схілах узгоркаў, днішчах далін і лагчын. На пясчаных і забалочаных паніжэннях хваёвыя і драбналістыя лясы, трапляюцца нізінныя балоты.
Турызм
Папулярны аб'ект лыжнага і гарналыжнага турызму (гарналыжныя комплексы Лагойск, Сілічы і інш.)
NGC 5720
NGC 5720 (іншыя абазначэнні — UGC 9439, MCG 9-24-25, ZWG 273.17, PGC 52328) — спіральная галактыка (Sb) ў сузор’і Валапас.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Баранавіцкае слова
«Баранавіцкае слова» — культурна-асветніцкае выданне Баранавіцкага аддзялення Таварыства Беларускай Мовы. Выдаваўся ў 1991-1994 гг.
Рэдкалегія: Лідзія Антановіч, Міхась Бернат, Мікалай Блажэй, Анатоль Блінкоўскі, Сяржук Гоўша, Тамара Зверава, М.Кадыка, Л.Казлова, Віктар Карлінскі, В.Махай, Пётр Сахарэвіч, Мікалай Северцаў, Віктар Скок.
Бягомль
Бяго́мль  — гарадскі пасёлак у Докшыцкім раёне Віцебскай вобласці Беларусі, адміністрацыйны цэнтр Бягомльскага сельскага савета. Пасёлак размешчаны ўздоўж рэспубліканскай аўтадарогі Мінск — Віцебск на адлегласці 100 км ад Мінска на поўнач, 157 км ад Віцебска на паўднёвы захад, 30 км ад Докшыц на паўднёвы ўсход. Фактычна часткай Бягомля з’яўляецца вёска Маргавіца. Насельніцтва 2 683 чалавек (2017).
Тапаніміка
Адносна назвы пасёлка існуе некалькі думак. Адныя даследчыкі сцвярджаюць, што назва «Бягомль» пайшла ад кораня «бяг» — бежанцы, перасяленцы. Суфікс «омль» указвае на месца, дзе пасяліліся бежанцы, якія па нейкіх невядомых прычынах вымушаны былі хавацца ў бязлюднай мясцовасці. Але ж падаецца малаверагодным, што ў 16 стагоддзі былі ахвотнікі безсэнсоўна бегаць па землях княства. Найбольш вялікія перасяленні сялянства адбыліся ўжо пасля падзелаў Рэчы Паспалітай і былі звязаныя з цяжкім станам сялян з расійскіх земляў (у прыватнасці, Смаленскай губерні), якія ў колькасці больш за мільен чалавек перасяліліся на беларускія землі ў пошуках лепшай долі. Некаторыя навукоўцы лічаць, што корань «бяг» звязаны або са словам «буга» — нізіна, або «баган» — сыры сасновы лес, часта з бярозамі. Iснуе таксама меркаванне, што назва «Бягомль» звязана са старажытнаславянскім іменем Багаміл (ці Багуміл), гэта значыць, што «Бягомль» — пасяленне, якое заснаваў Багаміл, што падаецца верагодным, аднак і тут можна правесці аналогію з паходжаннем назвы горада Гомель, што ізноў вяртае нас да першай з названых версій. Аднак, калі ўлічыць тое, што ўпершыню паселішча спамянута пад назвай «Багомль», то можа аказацца слушнай версія, якая тлумачыць паходжанне назвы «Бягомль» праз спалучэнне словаў «баган» ці «багна» і суфікса «омль» і, такім чынам, вызначае месца, на якім быў заснаваны Бягомль, як такое, што знаходзіцца ў саснова-бярозавым лесе альбо насычана балотамі (багнамі). Сапраўды, такое тлумачэнне больш адпавядае рэчаіснасці.
Геральдыка
Сённяшнім часам прапанавана некалькі праектаў герба Бягомля. Праект, які прэтэндуе на перамогу (аўтар М. М. Ялінская, мастак В. А. Ляхор), паказаны ў гэтым раздзеле.
Гісторыя
Упершыню Бягомль пад назвай Багомль у пісьмовых крыніцах згадваецца ў 1582 годзе як сяло Менскага павета ВКЛ, у сувязі з адмысловымі падзеямі, калі біскупскі ўраднік (сяло на той час было ўласнасцю Віленскага каталіцкага біскупства) Матысь Сасноўскі нечакана разграміў і разрабаваў двор у маёнтку Ваўча і, прыхапіўшы сабраныя падаткі, уцёк у сяло Мсціжы, якое належала Яўстафію Тышкевічу. Пры гэтым Сасноўскі звярнуўся ў суд са скаргай на жыхароў сяла Багомль, якія быццам бы напалі на яго і разрабавалі яго дом. Потым у складзе Вялікага Княства Літоўскага, Рускага і Жамойцкага Бягомль стаў належаць шляхціцу Міхалу Кейзгаловічу. Даходы з гэтага маёнтка (цэнтр маёнтка перамясціўся з Ваўчы ў Бягомль) Кейзгаловіч запісаў на заснаваную ім каталіцкую капліцу.
З 1793 года паводле Другога падзелу Рэчы Паспалітай Бягомль трапіў у склад Расійскай імперыі, спачатку ў Докшыцкі, а з 1802 года ў Барысаўскі павет Мінскай губерні. Ад пачатку 19 стагоддзя сяло належала расійскаму графу Манузі, пры якім цэнтр маёнтка быў перанесен у вёску Бераснёўка, да якога Бягомль разам з 14 іншымі паселішчамі прыналежаў і пры ўладзе памешчыка Ігната Гаўрылавіча Булгака. З 1861 года сяло стала мястэчкам, цэнтрам Бягомльскай воласці Барысаўскага павета. Бягомльцы прымалі актыўны ўдзел у падзеях нацыянальна-вызваленчага паўстання 1863-64 гадоў. У красавіку 1863 года ў фальварку Атрахімаўка спыніўся першы паўстанцкі атрад, якому было даручана вызваліць ад імперскіх акупантаў Докшыцы. Але тутэйшы святар Сымон Нячаеў папярэдзіў аб гэтым камандзіра роты расійскага царскага войска, якая размяшчалася ў Докшыцах. Толькі з гэтай прычыны бойкі беларускіх паўстанцаў з расійскімі карнікамі не адбылося. У 1886 годзе ўзгадваецца, што ў Бягомлі было 43 двары, мелася валасное праўленне, царква, школа, шпіталь. У гады першай сусветнай вайны Бягомль апынуўся ў прыфрантавой зоне. Большая частка мужчынскага насельніцтва была мабілізавана на фронт. На германскім фронце праславіўся жыхар Маргавіцы Віктар Свірка, родзіч паэта Юрася Свіркі, які за мужнасць быў узнагароджан Георгіеўскімі крыжамі. Пазней ён удзельнічаў у грамадзянскай вайне 1917 года. Паводле Рыжскага мірнага дагавора савецка-польская мяжа рассекла папалам землі сучаснага Докшыцкага раёна. Гэтая мяжа супала з мяжой, якая ў часы ВКЛ умоўна падзяляла будучую Беларусь на Літву (зямля за Докшыцамі) і Русь (зямля за Бягомлем). 17 ліпеня 1924 года ўтворан Бягомльскі раён, адпаведна, з цэнтрам у Бягомлі, а 27 верасня 1938 года Бягомлю нададзен стасус гарадскога пасёлка. 20 студзеня 1960 года, калі Бягомльскі раён быў падзелен між суседнімі, буйнейшымі Докшыцкім, Лепельскім і Барысаўскім раёнамі, пасёлак далучаны да Докшыцкага раёна.
Падчас Вялікай Айчыннай Вайны Бягомль, як і ўвесь Бягомльскі раён, быў захоплен нямецкімі войскамі. Захоп адбыўся 2 ліпеня 1941 года, апоўдні, калі перадавыя часткі 39-га танкавага корпуса 3-й танкавай групы з ходу ўварваліся ў пасёлак. Нягледзячы на гэта, на Бягомльскай зямлі разгарнуўся і пачаў актыўна супрацьдзейнічаць нямецкім акупацыйным уладам партызанскі рух, у складзе якога знаходзілася 9 партызанскіх брыгад і асобных атрадаў. Са жніўня 1941 года па май 1942 года ў пасёлку дзейнічала Бягомльскае патрыятычнае падполле, якое было раскрыта. Вынікам гэтай настойлівай працы стала фактычнае вызваленне ад нямецкіх войскаў і з’яўленне Бягомльска-Лепельскай партызанскай зоны, якая праіснавала да прыходу 1 ліпеня 1944 года воінаў 850-га стралковага палка 277-ай стралковай дывізіі 7-ай механізаванай брыгады 3-га Беларускага фронту, калі і адбылося канчатковае вызваленне. Бягомльскія партызаны з сакавіка 1943 да мая 1944 года забяспечвалі ўстойлівую дзейнасць партызанскага аэрадрома (да вайны адсюль падымаліся ў паветра паштовыя самалёты). Зараз аэрадром не выкарыстоўваецца і забудоўваецца дамамі, а самое слова «Аэрадром» дало назву для гэтага раёна жыллёвай забудовы. Гісторыя Бягомля натхніла многіх паэтаў і пісьменнікаў, у прыватнасці, спамянуты вышэй аэрадром з’яўляецца адным з месцаў дзеяння твора Уладзіміра Казакова «Баявыя аэрашчэпкі». Пасля развалу СССР бягомльцы адзінагалосна падтрымалі ўзмацненне незалежнай беларускай рэспублікі, і ў бальшыні сваёй выказаліся супраць яднання з Расіяй на мітынгах, што былі праведзены ў Бягомлі апасля абвяшчэння вынікаў рэферэндуму 1996 года.
29 чэрвеня 2009 года загадам беларускага прэзідэнта Бягомль, у ліку 21 іншых населеных пунктаў Беларусі, быў узнагароджаны вымпелам «За мужнасць і стойкасць у гады Вялікай Айчыннай Вайны».
Насельніцтва
Бягомль — шматнацыянальны пасёлак, пераважную большасць насельніцтва якога складаюць беларусы.
Эканоміка
У 1870—1874 гадах пабудавана вінакурня. Працуюць сельскагаспадарчыя прадпрыемствы (СГФ «Бягомльскі» ААТ «Віцебскдрэў»), прадпрыемства электроннай прамысловасці (Рэспубліканскае ўнітарнае вытворчае прадпрыемства "Бягомльскі завод «Ветразь»), дзейнічае вытворчасць будаўнічых матэрыялаў (Камунальнае ўнітарнае вытворчае прадпрыемства "Докшыцкі камбінат будаўнічых матэрыялаў), значную ролю грае дрэваапрацоўчая прамысловасць (ДЛГУ «Бягомльскі лясгас» — колькасць працаўнікоў прыблізна 300 чалавек)).
КУП «Докшыцкі камбінат будаўнічых матэрыялаў» (колькасць працаўнікоў — 34 чалавекі) нарыхтоўвае шчыты для будаўніцтва дамоў, піламатэрыялы, заборныя шчыты, пасцельную бялізну. Рэнтабельнасць рэалізаванай прадукцыі склала адмоўную велічыню — «мінус» 11,7 працэнтаў, знос тэхналагічнага абсталявання дасягнуў 89 працэнтаў. За мінулы час аб'ём вытворчасці прадукцыі на прадпрыемстве ўзрос у 1,8 разоў, дзякуючы засваенню вытворчасці пасцельнай бялізны з палепшаных відаў тканіны.
Транспарт
У Бягомлі знаходзіцца філіял Лепельскага аўтатранспартнага прадпрыемства № 14 (7 аўтобусаў і 6 грузавых аўтамабіляў), ажыццяўляецца абслугоўванне рэгулярных аўтобусных рэйсаў праз аўтастанцыю «Бягомль». Транспартны паток проходзіць транзітам у паўночныя раёны Беларусі, а таксама накіроўваецца ў Пскоў, Санкт-Пецярбург, Рыгу.
Культура
Бягомльскі музей народнай славы, пасялковая бібліятэка, а таксама Дом культуры забяспечваюць культурны адпачынак жыхароў і гасцей Бягомля. У фондах музея налічваецца 17 383 экспанатаў, у тым ліку 13 783 экспантаў асноўнага фонду і 3 600 навукова-дапаможнага. У двары музея стаіць самалёт Іл-14 як помнік, які не дае згаснуць памяці аб часе і жыццях, страчаных на барацьбу з нямецкімі акупантамі. Самалёт раней выкарыстоўваўся ў палярнай авіяцыі і быў передадзен Музею народнай славы Бягомля на пачатку 90-х гадоў як сведчанне пра гераізм бягомльцаў, якія здолелі забяспечыць існаванне партызанскага аэрадрома, які меў стратэгічнае значэнне не толькі для раёна, але і для ўсёй Беларусі. Аднак дзеля гістарычнай справядлівасці варта заўважыць, што звычайна на партызанскі аэрадром садзіліся самалёты ЛI-2 і «Дугласы» са 101-га авіяпалка, а пры нястачы паліва ляталі планёры, таму ў адной з экспазіцый музея змешчаны макет менавіта самалету «Дуглас».
На выездзе ў бок Докшыц усталяваны помнік партызанскаму аэрадрому. Мемарыяльная таблічка кажа: «Тут у 1942—1944 гг. дзейнічаў партызанскі аэрадром, праз які трымалася сувязь з „Вялікай зямлёй“, адсюль пачала свой баявы шлях група арганізатараў партызанскага руху ў Літве». Помнік у 1967 годзе адкрыў Пётр Машэраў, які ў сваёй прамове адзначыў вялікі ўклад бягомльскіх партызанаў у агульную барацьбу супраць нямецкіх фашыстаў, а таксама зазначыў, што ў будучыні бачыць на месцы Бягомля горад-сад пад назвай Партызанск, але ж гэтыя словы не мелі спраўдзіцца, і Бягомль цяпер, як і ў былыя часы, носіць сваю гістарычную назву.
Турызм
У 3 кіламетрах ад Бягомля знаходзіцца санаторый «Баравое», адпачынак у якім выбіраюць замест замежных вандровак як беларусы, так і грамадзяне памежных краін, у асноўным Расіі. Таксама ў 12 кіламетрах знаходзіцца дом паляўнічага «Бягомльскі», які прапаноўвае наведвальнікам (5 месцаў) і іншыя віды актыўнага адпачынку. У адным кіламетры ад Бягомля, каля аўтазаправачнай станцыі і СТА, ёсць гасцініца «101 кіламетр» для гасцей пасёлка, а таксама для турыстаў, якія падарожнічаюць па трасе М3. На месце збанкрутаванай і разбураемай зараз пякарні блізкім часам будзе пабудаваны гасцінічны комплекс са стаянкай для праезджых грузавых аўтамабіляў, а таксама зала з гульнявымі аўтаматамі і іншымі забаўкамі.