cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Аб’яднаны фронт вызвалення прыгнечаных народаў
Пасля паўночнавав’етнамскага ўварвання ў Паўднёвы В’етнам дзясяткі тысяч горцаў, ратуючыся ад рэпрэсіяў за супрацоўніцтва з амерыканцамі і паўднёвав’етнамскімі ўладамі, былі вымушаны бегчы ў Бірму і Тайланд. Іншыя ж пачалі партызанскую вайну супраць урада ДРВ.
Да пачатку 1990-х гадоў становішча апошніх гуртоў АФВПН, пазбаўленых усякай падтрымкі, стала безнадзейным: яны жылі ў пяці пасёлках, адрэзаных ад знешняга свету. У 1992 годзе апошнія 407 баевікоў АФВПН былі раззброены міратворчымі сіламі ААН у Камбоджы.
Панампанган
Панампанган (Panampangan) — востраў у архіпелагу Сулу на поўдні Філіпін. Плошча — 12 га.
Панампанган месціцца за 11 км ад большага па плошчы вострава Таві-Таві. Уяўляе сабою верхнюю частку каралавага рыфа вышынёй да 8 м. На Філіпінах з’яўляецца турыстычнай славутасцю, паколькі яго пясчаная каса лічыцца самай доўгай у краіне.
Генадзь Міхайлавіч Даброў
Аўтар каля 600 навуковых прац, у тым ліку 10 індывідуальных манаграфій, з якіх «Навука аб навуцы» («Наука о науке») перавыдадзеная ў 17 краінах. У 1999 годзе апублікаваны таксама яго рукапіс «Капуталогія, або прыкладной сістэмны аналіз няўдач» — глыбокае даследаванне па менеджменце, напісанае ў жартаўлівай форме.
Развіў тэорыю навукова-тэхнічнага патэнцыялу і метадаў яго вымярэння, тэорыю і практыку навукова-тэхнічнага прагназавання, адзін з першых у СССР пачаў работы па навукаметрыі.
Біяграфія
Генадзь Міхайлавіч нарадзіўся 9 сакавіка 1929 г. у г. Арцёмаўск Данецкай вобласці. У 1950 г. скончыў механіка-машынабудаўнічы факультэт Кіеўскага політэхнічнага інстытута, у 1953 г. — аспірантуру па спецыяльнасці «гісторыя навукі і тэхнікі» Інстытута цеплаэнергетыкі АН УССР (цяпер — Інстытут тэхнічнай цеплафізікі НАН Украіны). Пасля заканчэння аспірантуры застаўся працаваць у гэтым жа Інстытуце на пасадзе малодшага навуковага супрацоўніка.
Студэнтам Г. М. Даброў актыўна ўвайшоў у грамадскае жыццё, стаў камсамольскім лідарам Кіеўскага політэхнічнага інстытута, а затым — Акадэміі навук УССР. У 1955 г. яго перавялі на прафесійную працу з моладдзю. У 1955—1958 гадах. Г. М. Даброў — другі, а ў 1958—1961 гадах — першы сакратар Кіеўскага абласнога камітэта камсамола. У гэтай дзейнасці ён дамогся поспехаў і быў узнагароджаны ордэнам «Знак Пашаны» і некалькімі медалямі. Адначасова ён працягваў навуковыя даследаванні і апублікаваў шэраг прац, у тым ліку сваю першую манаграфію «Гісторыя савецкіх вуглездабыўнай камбайнаў» (1958), падрыхтаваную на аснове кандыдацкай дысертацыі (1953). З гэтым даследаванняў звязана капітальная манаграфія «Гісторыя тэхнічнага развіцця вугальнай прамысловасці Данбаса» (1969), адным з аўтараў і кіраўнікоў аўтарскага калектыву якой быў Г. М. Даброў.
У 1961 г. Г. М. Даброў вярнуўся ў Акадэмію навук на пасаду старшага навуковага супрацоўніка Інстытута цеплаэнергетыкі (1961—1963). У гэты час яго інтарэсы перамясціліся ў сферу кібернетыкі і тэорыі кіравання ва ўжыванні да праблем развіцця навукі. У 1964 г. апублікаваны шэраг яго даследаванняў у гэтым напрамку, у тым ліку кніга «Стагоддзе вялікіх надзей: лёсы навукова-тэхнічнага прагрэсу XX стагоддзя» (у супрацоўніцтве з А. Ю. Голян-Нікольскі).
У 1963—1964 гг. Г. М. Даброў — старшы навуковы супрацоўнік Інстытута гісторыі АН УССР, у 1964—1968 гг. — загадчык аддзела гісторыі тэхнікі гэтага Інстытута. Акрамя ўласна гісторыка-навуковых і гісторыка-тэхнічных даследаванняў Г. М. Даброў і яго супрацоўнікі вялі даследаванні ў галіне арганізацыі і кіравання навуковай дзейнасцю і прагназавання развіцця навукі і тэхнікі.
Г. М. Даброў стаў адным з ініцыятараў прымянення да аналізу развіцця навукі і тэхнікі матэматычных і машынных метадаў апрацоўкі інфармацыі. Гэты цыкл даследаванняў Г. М. Доброва і яго першых вучняў і супрацоўнікаў Л. П. Смірнова, В. М. Кліменюка, Я. І. Левіна абагульнены ў некалькіх манаграфіях. Фундаментальная манаграфія Г. М. Даброва «Навука аб навуцы. Увядзенне ў агульнае навуказнаўства» (1966) фактычна паклала пачатак гэтаму навуковаму напрамку ва Украіне. Паднятыя ў ёй пытанні ў далейшым былі развітыя ў манаграфіях: «Актуальныя праблемы навуказнаўства» (1968), «Патэнцыял навукі» (1969), «Арганізацыя навукі» (1970), «Кіраванне навукай» (1971) і інш.
У 1968—1986 Г. М. Даброў узначальваў навуказнаўчыя падраздзяленні ў Інстытуце матэматыкі АН УССР, Інстытуце кібернетыкі АН УССР, Савеце па вывучэнні вытворчых сіл УССР АН УССР. У 1971—1976 і 1979—1984 гадах ён быў намеснікам дырэктара Інстытута кібернетыкі АН УССР, у 1969—1971 і 1984—1986 гг. — намеснікам старшыні Савета па вывучэнні вытворчых сіл УССР АН УССР. У 1981 г. Г. М. Даброў стаў таксама прафесарам і загадчыкам кафедры Кіеўскага інстытута народнай гаспадаркі. У 1986—1989 гадах ён — намеснік дырэктара Інстытута звышцвёрдых матэрыялаў і кіраўнік створанага ім Цэнтра даследаванняў навукова-тэхнічнага патэнцыялу і гісторыі навукі НАН Украіны.
У гэтыя гады Г. М. Даброў паглыбіў раней пачатыя даследаванні (прагназаванне навукі і тэхнікі, кіравання навуковай дзейнасцю і навукова-тэхнічным прагрэсам і інш.) і вёў новыя даследаванні (пытанні навуковай палітыкі, прынцыпы і тэхналогіі праграмна-мэтавага кіравання навукай, арганізацыя і планаванне даследаванняў і распрацовак, ацэнка тэхналогій, пытанне прыярытэтаў і інавацый і інш.). Праблемы кіравання навукай разгледжаны ў манаграфіях «Навуказнаўства як навука аб эфектыўным кіраванні навуковай дзейнасцю: вопыт, праблемы, перспектывы», «Арганізацыя і эфектыўнасць навукі» і ў напісанай у сааўтарстве з В. М. Глушковым і В. І. Цярэшчанкам манаграфіі «Гутаркі аб кіраванні».
Г. М. Даброў прыкладваў вялікія намаганні да ўмацавання аўтарытэту айчыннай навукі за мяжой і ў развіццё міжнароднага супрацоўніцтва. Ён супрацоўнічаў з шэрагам міжнародных арганізацый як эксперт ЮНЕСКА і Савета Эканамічнай Узаемадапамогі па пытаннях навуковай палітыкі, удзельнічаў у шматлікіх міжнародных навуковых форумах; быў навуковым кіраўніком рабочай групы Украіны ў праектах ЮНЕСКА «Эфектыўнасць навуковых груп» і «Сацыяльныя ацэнкі новых тэхналогій у краінах, якія развіваюцца». У 1971 г. за ўклад у развіццё народнай гаспадаркі Германскай Дэмакратычнай Рэспублікі быў узнагароджаны нямецкім ордэнам «Чырвоны Сцяг Працы» I ступені. У 1976—1979 ён — галоўны даследчык Міжнароднага інстытута прыкладнога сістэмнага аналізу ў Аўстрыі.
Г. М. Даброў настойліва развіваў ідэю аб арганічным адзінстве гісторыка-навуковых і навуказнаўчых даследаванняў, якая заключана ў крылатай фразе: «З мінулага — праз цяперашні — у будучыню», рабіў практычныя крокі да аб’яднання гэтых навуковых напрамкаў. Вынікам стала стварэнне ў 1986 г. Цэнтра даследаванняў навукова-тэхнічнага патэнцыялу і гісторыі навукі НАН Украіны, які Г. М. Даброў узначальваў да канца жыцця.
У Цэнтры Г. М. Даброў ініцыяваў, у прыватнасці, даследаванне гісторыі заснавання Акадэміі навук Украіны. Пад яго кіраўніцтвам была распрацавана новая канцэпцыя ранняй акадэмічнай гісторыі, адноўлена гістарычная праўда і справядлівасць у дачыненні да многіх дзеячаў украінскай навукі.
Да навуказнаўчай школы Г. М. Даброва належыць больш за 10 дактароў і 50кандыдатаў навук. Арганізаваны ім Цэнтр паспяхова выконвае функцыі галаўной арганізацыі па праблемах навуказнаўства і гісторыі навукі і тэхнікі ва Украіне і карыстаецца міжнародным аўтарытэтам. У 1989 годзе Цэнтру прысвоена імя гэтага выдатнага вучонага і арганізатара навукі.
Адносіны Беларусі і Дэмакратычнай Рэспублікі Конга
Адносіны Беларусі і Дэмакратычнай Рэспублікі Конга — двухбаковыя дыпламатычныя адносіны паміж Рэспублікай Беларусь і Дэмакратычнай Рэспублікай Конга, устаноўленыя 16 лістапада 2010 года.
Асаблівасці
Дзве краіны ўсталявалі афіцыйныя дыпламатычныя кантакты адзін з адным адносна позна. Тым не менш, гэта не перашкаджала ім мець нязначныя сувязі ў ваеннай і гандлёвай сферах.
Эканамічныя сувязі
У 1998—2005 гадах аснову беларускага экспарту ў Дэмакратычную Рэспубліку Конга складалі калійныя ўгнаенні, гадзіннікі і бранзалеты, трубы, шлангі і рукавы з гумы, цэнтрыфугі, агрэгаты для фільтравання вадкасцяў або газаў. З ДРК імпартаваліся садавіна, расліны для дэкаратыўных мэтаў, моцныя спіртныя напоі, майкі, трыкатаж, насоўкі, сурвэткі.
Паводле звестак Нацыянальнага статыстычнага камітэта Беларусі, у 2019 годзе экспарт беларускіх тавараў у ДР Конга склаў менш за 400 тысяч долараў. Прыкладна на такім жа ўзроўні ён быў і па выніках студзеня—жніўня 2020 года. Найважнейшай экспартнай пазіцыяй Белрусіі сталі калійныя ўгнаенні (каля 340 тыс. долараў), на другім месцы па аб'ёмах продажаў прадукцыя Мінскага трактарнага завода (каля 40 тыс.долараў). У наступным годзе лідзіравалі калійныя ўгнаенні (каля 300 тыс. кангалезскімі пакупнікам таксама адпраўленыя аўтамабілі спецыяльнага прызначэння і пластмасавыя вырабы.
У кастрычніку 2020 года прайшла сустрэча паміж кіраўніком кампаніі Aftrade DMCC Аляксандрам Зінгманам і прэм’ер-міністра ДР Конга Сільвестра Ілунгі. Паводле слоў Зінгманам, беларускі бізнес мае цікавасць у сферы інвестыцый у сельскую гаспадарку, горназдабыўную прамысловасць, транспарт, збор адходаў і абарону. СМІ адзначылі, што на сустрэчы з беларускай дэлегацыяй прысутнічалі кіраўнікі адпаведных міністэрстваў кабінета Сільвестра Ілунгі, уключаючы міністра абароны. Прадстаўнікі Aftrade DMCC таксама прапанавалі забяспечыць мабілізацыю фінансавання магчымых праектаў за кошт рэсурсаў афрыканскага Trade & Development Bank (TDB) і беларускага Банка развіцця.
Ваеннае сфера
У 1998 годзе Беларусь прадала УС ДРК дзве РСЗА БМ-21. У 2015—2019 гадах паведамлялася, што беларускія вайсковыя інструктары знаходзяцца ў зоне ваенных дзеянняў у Ківу, займаючыся падрыхтоўкай кангалезскіх вайскоўцаў , а прадпрыемствы ВПК Беларусі — рамонтам авіятэхнікі ВПС ДРК.
Мікалай Валяр’янавіч Гогель
Сын магілёўскага губернскага пачтмайстара Валяр’яна Фёдаравіча, унук генерал-лейтэнанта. Вучыўся ў Першым Маскоўскім кадэцкім корпусе, пасля заканчэння якога ў 1855 годзе ў чыне паручніка накіраваўся на Крым, дзе ўдзельнічаў у ар’ергарднай справе Еўпаторскага атрада з туркамі пры Саках, у баі пры Чорнай рацэ, у справе левага авангарда Еўпаторскага атрада ля вёскі Чэбатарэй і двойчы ў баях за тую ж вёску. У Севастопальскім гарнізоне прабыў толькі 3 дні. З пачатку 1860-х гадоў служыў на тэрыторыі Беларусі. Удзельнічаў у пяці баях з паўстанцамі Гродзенскай губерні, з лістапада 1863 года ў складзе Віленскай камісіі, Артылерыст, да моманту выхаду ў адстаўку ў 1869 годзе даслужыўся да чына падпалкоўніка.
Л. Ф. Панцялееў, удзельнік рэвалюцыйнай арганізацыі «Зямля і воля», у адносінах да яго пісаў: «Кожны раз, калі ўспамінаецца чаму-небудзь яго прозвішча, я адчуваю гаркату няздзейсненай помсты».
Аўтар кнігі пра паўстанне 1863—1864 гадоў «Иосафат Огрызко и санкт-петербургский революционный жонд в деле последнего мятежа» (Вільня, 1866), эпіграфам да якой сталі словы «Як воўка ні кармі, усё роўна ў лес глядзіць», маючы на ўвазе польскі народ. Генадзь Кісялёў адзначаў, што гэтая кніга, нягледзячы на сваю мэту паклёпу на паўстанцаў, рабіла расійскаму ўраду мядзведжую справу, у сувязі з чым па загадзе віленскага генерал-губернатара графа Баранава амаль увесь тыраж другога выдання кнігі (павялічанай у параўнанні з першым амаль удвая) быў знішчаны.
Баляслаў Біспінг
Баляслаў Біспінг фон Гален (Bolesław Bisping von Gallen; 1710? — 1785) — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага.
Біяграфія
Паходзіў з нямецкага рода Біспінгаў уласнага герба (прыдомак фон Гален), прадстаўнікі якога ў канцы XVI — пачатку XVII ст. перасяліліся ў Вялікае Княства Літоўскае. Нарадзіўся каля 1710 года ў сям’і Зыгмунта Біспінга (1660?—1749?), стольніка рэчыцкага і суддзі земскага старадубскага, і Канстанцыі з Ельскіх. Прадзед Ян быў ротмістрам караля Стэфана Баторыя. У сям’і акрамя Баляслава было яшчэ чацвёра дзяцей: браты Адам і Уладзіслаў і сёстры Алена і Эльжбета.
3 лютага 1749 года атрымаў прызначэнне на пасаду харунжага старадубскага, замяніўшы памерлага Міхала Ланеўскага. З 10 красавіка 1765 года маршалак Старадубаўскага павета.
З мемуараў праўнучкі Баляслава Біспінга — Наталіі, захавалася апісанне ейных уражанняў пра Баляслава і ягоную жонку :
Баляслаў Біспінг памёр 18 лістапада 1785 года, а на пасаду маршалка старадубскага заступіў ягоны сын Ян Тадэвуш Біспінг. У касцёле Найсвяцейшай Тройцы ў Ружанах захавалася скульптурнае надмагілле Баляслава Біспінга з партрэтам.
Сям’я
Каля 1740 года Баляслаў Біспінг пабраўся шлюбам з Ружай з Адамовічаў. У шлюбе нарадзіліся чацвёра дзяцей — Ян Тадэвуш, Юзаф, уладальнік Вярэек, Міхал, які памёр маладым у 1769 годзе, і Брыгіда, у шлюбе з Бенядыктам Бухавецкім, падкаморым берасцейскім.
Гістарычна Біспінгі звязаны з мясцовымі шляхецкімі родамі — Булгарынымі, Быхаўцамі і іншымі.
Поразаўская сінагога
Поразаўская сінагога — былая сінагога ў Поразаве.
Гісторыя
Пабудавана ў XIX стагоддзі. Сцены поразаўскай сінагогі змураваныя з бутавага каменю і ўтвараюць будынак плошчай амаль 500 квадратных метраў.
Пасля вайны каменны будынак выкарыстоўвалі як склад.
У 2019 годзе сінагогу выставілі на аўкцыён.
Гі дэ Лузіньян
Гі (Гвіда) дэ Лузіньян (Guy de Lusignan, пам. ) — бачная асоба ў гісторыі крыжовых паходаў і дзяржаў крыжакоў, французскі рыцар з дынастыі Лузіньянаў, кароль Іерусаліма, кіраўнік Кіпрскага каралеўства. Каралём Кіпра Гі дэ Лузіньян не быў каранаваны і прыняў кіраванне Кіпрам у маі 1192 (кіраваў да 1194). Сын Гуга VIII дэ Лузіньяна і Бургонь дэ Ранкон.
Біяграфія
Род Лузіньянаў паходзіў з французскага графства Пуату. Малады рыцар Гі дэ Лузіньян, прыбыўшы на Святую зямлю, ажаніўся з спадчынніцай іерусалімскага прастола Сібілай, дачкой Амары I. Пасля смерці яе сына ад першага шлюбу, караля Балдуіна V, у 1186 годзе быў абвешчаны каралём Іерусаліма. Аднак пасля смерці Сібілы (у кастрычніку 1190) у сувязі з палацавымі інтрыгамі, кіраўніком Іерусаліма ненадоўга стаў Конрад дэ Манферат (забіты асасінамі), а затым Генрых II Шампанскі.
Востраў Кіпр быў перададзены Гі дэ Лузіньяну вялікім магістрам ордэна тампліераў пры ўмове вяртання 40 тысяч сарацынскіх безантаў, выплачаных як дэпазіт каралю Англіі. Астатнія 60 тысяч (востраў быў у свой час прададзены ордэну тампліераў за 100 тысяч) Гі абавязваецца выплаціць Рычарду I у двухмесяцовы тэрмін. Большую частку з гэтых 60 тысяч Гі атрымаў ад Генрыха Шампанскага ў абмен на прывілей пажыццёвага кіравання Іерусалімскім каралеўствам, а астатнюю суму без вялікіх намагання сабраў менш за месяц у трыпалійскіх купцоў, якія атрымалі наўзамен асаблівыя гандлёвыя прывілеі на востраве Кіпр.
NGC 6762
NGC 6762 (іншыя абазначэнні — NGC 6763, PGC 62757, UGC 11405, ZWG 323.9) — галактыка ў сузор’і Дракон.
Гэты аб’ект занесены ў новы агульны каталог некалькі разоў, з абазначэннямі NGC 6762, NGC 6763.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Чуя (прыток Катуні)
Чу́я (Чу́я, Чуй-Суу) — рака ў Азіяцкай частцы Расіі, у Рэспубліцы Алтай, правы прыток ракі Катунь (басейн ракі Об).
Даўжыня ракі 320 км. Плошча вадазбору 11 200 км². Утвараецца зліццём рэк Правая Багуты і Левая Багуты на заходніх схілах хрыбта Чыхачова на вышыні 2931 м над узроўнем мора. Працякае па Чуйскай і Курайскай катлавінам, праз азёры Багуты і Адай. У вярхоўі рака мае горны характар, з парогамі і вадаспадамі. У межах Чуйскай і Курайскай катлавін Чуя набывае раўнінны характар, далей зноў горны. Ніжэй вусця ракі Мажой працякае ў каньёне, перасякаючы горны хрыбет. Тут на адрэзку 17 км маецца 54 перакаты (Мажойскі каскад). Жыўленне ракі снегавое, дажджавое і падземнае. Сярэдні расход вады ў межах Чуйскай катлавіны каля 10 м³/с, каля вусця — да 43 м³/с. Замярзае ў канцы кастрычніка — пачатку лістапада, вызваляецца ад лёду ў красавіку — маі.
Прытокі: Левая Багуты, Чагангол, Ташанта, Уландрык, Бар-Бургазы, Тархата, Елангаш, Тыдтугем, Балтырган, Кызыл-Таш, Ак-Туру (Актру), Таджылу (Тажылу), Маша-Юл, Сардыма, Бегельбаш, Еара-Су, Ярбалык, Эстула, Айгулак, Сар-Чульджук (Сарчульжук), Атакты і інш. У басейне ракі знаходзіцца возера Кындыкты-Куль.
Па даліне Чуі пралягае федэральная траса (Чуйскі тракт).
Мегабайт
Мегабайт (скар. Мбайт; міжнароднае скар.: Mbyte, MB) — адзінка вымярэння колькасці інфармацыі; можа абазначаць 106 або 220  байт.
Гісторыя
З часам, захоўванне гігабайт і тэрабайт дадзеных стала звычайнай справай, і па шэрагу практычных меркаванняў двайковая арыфметыка стала менш зручнай, чым Дзесятковая. Як следства, людзі перасталі разумець, што маецца на ўвазе пад словам мегабайт. Так, вытворцы аператыўнай памяці звычайна разглядалі мегабайт як 220, а вытворцы знешніх назапашвальнікаў (напрыклад, жорсткіх дыскаў), як правіла, лічылі, што мегабайт эквівалентны 106 байтам. Хуткасць перадачы інфармацыі Мбайт/с падчас праектавання лакальных сетак прымалася за 220 байт/с, у той час як у тэлекамунікацыйных сістэмах тая ж велічыня лічылася як 106 байт/с. Акрамя таго, з'явілася трэцяя інтэрпрэтацыя мегабайта як, напрыклад, для абазначэння фармату 1,44 дыскет. Такім чынам, праблема блытаніны стала рэальнай.
Улічваючы гэтыя асаблівасці таго, што адбываецца, камітэт Міжнародная камісія электрасувязі прыняў рашэнне, што прыстаўка мега- павінна выкарыстоўвацца ў традыцыйным і ўсімі вядомым сэнсе (106), за выключэннем выпадкаў, калі двайковая памернасць мегабайта паказаная відавочна. Першая версія дакумента МКЭ была апублікаваная ў 1998 годзе, другая рэдакцыя выйшла ў 2000 годзе. Пазней падобнае рашэнне адбілася і ў міжнароднай сістэме адзінак. Так, у дакуменце «Брашура СІ» «маецца рэкамендацыя выкарыстоўваць найменне «мегабайт» для абазначэння велічыні 106 байт, а для велічыні 220 байт ўжываць найменне «мебібайт».
Гістарычна ў шэрагу сфер абазначэнне мегабайта ў якасці 220 засталося ў практыцы. Так, яно можа выяўляцца ў асобным праграмным забеспячэнні (напрыклад, у аперацыйных сістэмах сямейства Windows) і прысутнічае ў стандарце 1999 года JEDEC 100B.01.
Чурылава (Аршанскі раён)
Чуры́лава (, Чурилово) — вёска ў Аршанскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Барздоўскага сельсавета.
Размешчана за 14 км на паўднёвы ўсход ад Оршы. Побач вёсцы праходзіць аўтадарога Крычаў — Орша — Лепель (Р15) і чыгунка Крычаў — Орша.
Гісторыя
Перад вайной у вёсцы жыло 240 чалавек у 60 дварах.
Падчас Вялікай Айчыннай вайны ў кастрычніку 1943 года гітлераўцамі было спалена 60 дамоў, забіта 30 чалавек.
Града (Лунінецкі раён)
Града́ (, Гряда) — вёска ў Лунінецкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Сінкевіцкага сельсавета.
За 2 км на поўдзень ад вёскі на пойме Прыпяці знаходзяцца азёры Капыльнае і Уюннае.
Гісторыя
У 2006 годзе вёска была перададзена ў адміністрацыйнае падпарадкаванне Мікашэвіцкаму гарсавету. У 2017 годзе ўвайшла ў склад Сінкевіцкага сельсавета.
Глубокаўскі раён
Глубокаўскі раён (Глубокое ауданы) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка другога ўзроўню ў Усходне-Казахстанскай вобласці Казахстана. Адміністрацыйны цэнтр раёна — пасёлак Глубокае.
Фізіка-геаграфічная характарыстыка
Раён размешчаны на паўночным усходзе вобласці. Дзве траціны тэрыторыі раёна займае горна-таежная мясцовасць. У паўночна-заходняй частцы знаходзяцца Убінскі і Цігірэцкі хрыбты і іх адгор’і, у паўднёва-ўсходняй частцы — Ульбінскі хрыбет.
Клімат кантынентальны. Сярэднія тэмпературы студзеня — −18 °C, ліпеня — каля 20 °C. Сярэднегадавая колькасць атмасферных ападкаў — 600—700 мм. Пераважаюць паўночна-ўсходнія і паўднёва-заходнія вятры. Замаразкі заканчваюцца ў канцы траўня, аднаўляюцца ў канцы жніўня. Снежны пакроў усталёўваецца ў першай палове лістапада, сыходзіць у другой палове красавіка. Вышыня яго да канца зімы дасягае 90 см.
Па тэрыторыі раёна працякаюць рака Іртыш і яе прытокі — Ульба, Уба і іншыя.
Глебы — каштанавыя, чарназёмныя, горна-лугавыя, горна-тундравыя.
На адкрытых стэпавых прасторах растуць палын, кавыль; у горных частках — змешаныя лясы з іглічных (піхта, хвоя) і лісцяных (таполя, бяроза, рабіна, чаромха) дрэў. У лясах жывуць заяц, лісіца, собаль, барсук; ў гарах — алень, казуля, рысь, воўк, мядзведзь; у стэпах — тхор, суслік, сурок і іншыя.
У нетрах разведаны запасы поліметалічных руд, вугалю і натуральных будаўнічых матэрыялаў.
Па тэрыторыі раёна праходзяць аўтамабільныя дарогі Усць-Каменагорск — Рыдэр, Усць-Каменагорск — Шэманаіха, чыгунка Усць-Каменагорск — Локаць.
Гісторыя
10 студзеня 1963 года ўтвораны Глубокаўскі прамысловы раён. У склад раёна ўвайшлі пасёлкі: Глубокае, Белавусаўка, Пахатны, Верхнебярозаўскі, Першамайскі.
17 чэрвеня 1964 года пасёлак Пахатны аднесены да катэгорыі сельскіх населеных пунктаў і перададзены ў адміністрацыйнае падпарадкаванне Ленінагорск ага гарсавета.
31 снежня 1964 года Глубокаўскі прамысловы раён скасаваны, утвораны Глубокаўскі раён з цэнтрам у пасёлку Глубокае. У склад раёна таксама ўвайшлі 10 сельсаветаў і тэрыторыя саўгаса «Весялоўскі» Верхняўбінскага сельсавета Шэманаіхінскага раёна.
21 красавіка 1965 года з Шэманаіхінскага раёна перададзены Чарамшанскі сельсавет.
28 чэрвеня 1972 года утвораны Весялоўскі сельсавет.
11 красавіка 1984 года ўтвораны Опытнапольскі сельсавет.
17 кастрычнік 1985 года ўтвораны Калінінскі сельсавет.
Насельніцтва
Нацыянальны склад (на 1 студзеня 2016 года):
Цьялінг Купманс
Цьялінг Чарлз Купманс (Tjalling Charles Koopmans;, Гравеланд, Нідэрланды - , Нью-Хейвен, штат Канектыкут, ЗША) — амерыканскі эканаміст і матэматык галандскага паходжання, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па эканоміцы (1975) «за ўклад у тэорыю аптымальнага размеркавання рэсурса». Вучыўся ў Утрэхцкім універсітэце. Доктарскую ступень атрымаў у Лейдэне. Працаваў у Прынстанскім, Нью-Ёркскім, Чыкагскім і Ельскім універсітэтах. Прэзідэнт Эканаметрычнага таварыства (1950). Прэзідэнт Амерыканскай эканамічнай асацыяцыі ў 1978 годзе.
Глубокаўскі раён
Вядомыя ўраджэнцы і жыхары раёна
''Пры напісанні гэтага артыкула выкарыстоўваўся матэрыял з выдання «Казахстан. Нацыянальная энцыклапедыя» (1998-2007), прадастаўленага рэдакцыяй «Қазақ энциклопедиясы» па ліцэнзіі Creative Commons BY-SA 3.0 Unported.''
Адам Антонавіч Вайніловіч
Адам Антонавіч Вайніловіч (Adam Woyniłłowicz, Адам Антонович Войнилович), 1 лістапада 1806, Слуцкі павет, Мінская губерня, Расійская імперыя — 22 снежня 1874, вёска Савічы, Слуцкі павет, Мінская губерня, Расійская імперыя, — сярэднезаможны землеўласнік Слуцкага павета Мінскай губерні, папячыцель сельскіх запасных магазінаў Слуцкага павета (1835—1845). Быў бацькам віцэ-старшыні (1888—1907) і старшыні (1907—1921) Мінскага таварыства сельскай гаспадаркі (1878—1921), дэпутата (1906—1909) Дзяржаўнага Савета Расійскай імперыі ад Мінскай губерні Эдварда Адамавіча Вайніловіча (1847—1928).
Паходжанне роду
Належаў да каталіцкага сярэднезаможнага шляхецкага роду Вайніловічаў герба «Сыракомля», прадстаўнікі якога займалі розныя земскія пасады ў Новагародскім ваяводстве Вялікага Княства Літоўскага і Слуцкім павеце Мінскай губерні Расійскай імперыі.
Нарадзіўся 1 лістапада 1806 г. у сям’і Антона Адамавіча Вайніловіча (1773—1855), слуцкага павятовага маршалка (1811—1818), і яго жонкі Тэафіліі Адынец (1782—1845). Бацька Антон Адамавіч Вайніловіч быў сынам Адама Францішкавіча Вайніловіча (1739—1803), новагародскага падкаморага (1783—1797), і яго жонкі Караліны Каралеўны Сулістроўскай, якія пабраліся шлюбам у 1770 г.
Спачатку быў хрышчаны 21 лістапада 1806 г. у родавым маёнтку Савічы ва ўніяцкай царкве ў Савічах, а пасля 23 лістапада хрышчаны ў каталіцкім касцёле ў Цімкавічах (Слуцкі павет). Бацька назваў яго «Адамам» у гонар князя Адама-Ежы Чартарыйскага. Поўнае ж імя атрымаў «Адам-Дамінік».
Адукацыя
У маладосці ён, каталік, вучыўся ў Слуцку ў кальвінісцкай школе, а пасля вучыўся ў Віленскім універсітэце ў лепшыя часы гэтай адукацыйнай установы, жывучы ў доме свайго стрыя Яна Вайніловіча (1767—1844), члена «Радзівілаўскай камісіі», у Вільні.
Службовая дзейнасць
Пасля заканчэння ўніверсітэта Адам Вайніловіч быў накіраваны на стацкую службу — у канцылярыю Віленскага ўніверсітэта (з 1 кастрычніка 1827 г.), дзе 22 мая 1829 г. атрымаў чын губернскага сакратара. З 1829 г. стаў жыць у маёнтку і займацца сельскай гаспадаркай.
Універсітэцкія веды дапамагалі яму займацца гаспадаркай і быць пасрэднікам у многіх зямельных спрэчках, за што атрымаў вялікі аўтарытэт у мясцовым грамадстве. Але службовую кар’еру зрабіў не вельмі прыкметную: быў прызначаны на пасаду ўчастковага інспектара часовага паліцэйскага ўпраўлення Слуцкага павета (з 20 жніўня 1832 па 9 чэрвеня 1842 г.), паралельна (па выніках дваранскіх выбараў у Мінску) быў выбраны 27 верасня 1832 г. дваранамі Слуцкага павета на пасаду гранічнага (межавага) суддзі Слуцкага павета (1832—1835). На чарговых дваранскіх выбарах у Мінску 12 верасня 1835 г. быў выбраны на пасаду папячыцеля сельскіх запасных магазінаў Слуцкага павета (1835—1845): на гэту пасаду ён пераабіраўся дваранамі Слуцкага павета на выбарах у 1838 і 1841 гг. Апошнім разам Адам Вайніловіч быў пераабраны на пасаду папячыцеля сельскіх запасных магазінаў Слуцкага павета (і другім кандыдатам на пасаду слуцкага павятовага маршалка) на дваранскіх выбарах у Мінску 30 кастрычніка 1844 г. і праслужыў да 25 красавіка 1845 г., калі падаў у адстаўку, не даслужыўшы кадэнцыі да 1847 г.
Адзінай прыкметнай у межах Беларусі пасадай для Адама Вайніловіча была тая, што ў 1857 г. ён быў кампрамісарам у справе продажы вялізных Барысаўскіх маёнткаў (Стары Барысаў і інш.) князя Леана Людвікавіча Радзівіла (1808—1885) (з прычыны дзяржаўнага кантракту Саксоніі) расійскаму вялікаму князю Мікалаю Мікалаевічу (1831—1891). Менавіта з-за свайго вялікага досведу ва ўрэгуляванні зямельных спраў, эрудыцыі, добрасумленнасці, высакародства душы Адам Вайніловіч быў выбраны на гэту ролю арбітра. Праца Адама Вайніловіча ў Фінансавай камісіі, якая рыхтавала барысаўскія маёнткі для продажу, была паспяховай: амаль усе пабудовы ў маёнтку былі ўзведзены па яго планах і пад яго кіраўніцтвам, лугі асушаны, даўгі маёнтка ў значнай ступені выплачаны. Гэтыя якасці душы і справавання бацькі ў поўнай меры праявяцца і ў дзейнасці яго сына Эдварда Вайніловіча (1847—1928).
Сям’я
Адам ажаніўся, маючы больш за 40 год, бо дагэтуль яго вельмі займала грамадская дзейнасць па ўладкаванні зямельных спрэчак паміж дваранамі. Жонкай стала Ганна (Анэля) Эдвардаўна Ваньковіч (1826—1893) — дачка Эдварда Станіслававіча Ваньковіча (1793—1872), мінскага павятовага харунжага (1817—1820), уласніка маёнтка Вялікая Сляпянка, Камароўка каля Мінска (зараз у межах Мінска вядомыя аднайменныя раёны), Зарэчча над Свіслачу Мінскага павета, і яго жонкі Міхаліны Станіславаўны Манюшкі, цёткі вядомага кампазітара Станіслава Манюшкі. Яе род Ваньковічаў адносіўся да рэгіянальнай эліты Менскага ваяводства Вялікага Княства Літоўскага, а пазней Мінскай губерні Расійскай імперыі, дзе і меў маёнткі (у Мінскім і Ігуменскім паветах). У прыватнасці, дзед Ганны Эдвардаўны Ваньковіч пан Станіслаў Аляксандравіч Ваньковіч (?—1812) быў барысаўскім павятовым маршалкам (1797—1802), а пасля мінскім губернскім маршалкам (1802—1806) і валодаў маёнткамі ў Мінскім, Ігуменскім і Барысаўскім паветах Мінскай губерні.
У сям’і Вайніловічаў з пяццю дзецьмі (чатыры дачкі і сын Эдвард), меўшай не вельмі вялікі маёнтак, матэрыяльныя магчымасці былі вельмі абмежаваныя, бо маці Ганна з вялікай спадчыны сваіх бацькоў Ваньковічаў атрымала сабе толькі 10 000 рублёў срэбрам.
Сын Адама Эдвард Вайніловіч (1847—1928) стаў буйным гаспадарчым і палітычным дзеячам Расійскай імперыі і Беларусі — быў віцэ-старшынёй (1888—1907) і старшынёй (1907—1921) Мінскага таварыства сельскай гаспадаркі (1878—1921), дэпутатам (1906—1909) Дзяржаўнага Савета Расійскай імперыі ад Мінскай губерні, лідарам ліберальна-кансерватыўнага кірунку «краёвасці» і старшынёй Краёвай партыі Літвы і Беларусі (1907—1908), актыўным прыхільнікам дзяржаўнасці Беларусі.
Адна дачка Міхаліна Адамаўна Вайніловіч (1848—1941) маладой пайшла замуж за пажылога Атона Ігнатавіча Горвата (1809—1894), былога мінскага губернскага маршалка (1847—1853), для якога гэта быў другі шлюб. Першай жонкай Атона Горвата была Людвіка Львоўна Оштарп (8 чэрвеня 1807—?) — дачка мінскага губернскага маршалка (1823—1847) Льва Францавіча Оштарпа (1785—1851) ад яго жонкі Гелены Кунцэвіч. Міхаліна з Вайніловічаў Горват пабудавала парафіяльны касцёл у Цімкавічах (Слуцкі павет), у чым ёй дапамагаў пробашч Тадэвуш Аскерка.
Другая дачка Габрыэла Адамаўна Вайніловіч (1850—1879) узяла шлюб з Ежы Пятровічам Магільніцкім (1827—1915), уласнікам маёнтка Філіпавічы ў Слуцкім павеце, удзельнікам паўстання 1863—1864 гадоў і арганізатарам паўстання ў Слуцкім павеце, арыштаваным і высланым расійскімі ўладамі ў Сібір. Маёнтак Філіпавічы быў канфіскаваны расійскай уладай. Шлюб Ежы Магільніцкага і Габрыэлы адбыўся дзесьці пасля 1869 г. у Люблінскай губерні, калі Магільніцкі вярнуўся з высылкі з Сібіры і набыў маёнтак Бзовец у Краснастаўскім павеце Люблінскай губерні, дзе маладыя і пасяліліся.
Трэцяя дачка Марыя Адамаўна Вайніловіч (1849—1927) пайшла замуж за Ксаверыя Бельскага (1842—1919), уласніка маёнтка Ацечына ў Кобрынскім павеце.
Чацвёртая дачка Ядвіга Адамаўна Вайніловіч (1864—1935) — пабралася шлюбам з Вацлавам Генрыкавічам Кастравіцкім, уласнікам маёнтка Грыцкоўшчына (каля Койданава) у Мінскім павеце Мінскай губерні. Ядвіга была сяброўкай вядомай польскамоўнай пісьменніцы Марыі Родзевіч (1863—1944) з Ялаўца, а таксама «правай рукой» свайго брата Эдварда Вайніловіча. Пасля Рыжскага дагавора ў 1921 г. яна выехала разам з сямействам Вайніловічаў у Быдгашч, дзе памерла і была пахавана побач з братам Эдвардам на Старафарных могілках горада.
Паўстанне 1863—1864 гадоў і пагроза секвестра маёнткаў
Брат Адама Тадэвуш Вайніловіч (1804—1878), з’яўляючыся патрыётам, аўтарытэтным і доўгачасовым слуцкім павятовым маршалкам (1845—1863), прыняў удзел у падзеях, звязаных з падпісаннем г.зв. «мінскага пратакола», калі падчас дваранскіх выбараў у Мінску ў 1862 г. дваране Мінскай губерні ўнеслі ў пратакол дваранскага сходу тэкст адрасу да расійскага цара аб жаданні злучыць Мінскую губерню ў адміністрацыйных адносінах з польскімі губерніямі Расійскай імперыі, мроячы аб адраджэнні былой Рэчы Паспалітай. Тадэвуш Вайніловіч падпісаўся пад пратаколам, падаў у адстаўку з пасады маршалка і нават са спакойнай душой у сваім маёнтку рыхтаваўся да высылкі расійскімі ўладамі за такі крок, але абышлося.
Эмацыйны патрыятычны запал ахапіў многія слаі грамадства літоўска-беларускіх губерняў, асабліва бурна на любыя водгукі падзей у Варшаве і сваім краі рэагавалі моладзь і жанчыны. Гімназічная моладзь Слуцка, сярод якой было больш за 300 вучняў, часта пакідала свае прамыя абавязкі вучыцца, каб удзельнічаць у патрыятычных дэманстрацыях як у касцёле, так і за яго межамі, насіла «патрыятычную біжутэрыю» (заколкі з «Арлом» ці «Пагоняй», запінкі да кашуль з партрэтамі Тадэвуша Касцюшкі, Анджэя Замойскага, Леапольда Кроненберга). Людзі сталага веку хадзілі на дэманстрацыі ў кунтушах і канфедэратках з какардамі з нацыянальнымі гербамі, спявалі патрыятычныя і рэлігійныя гімны ў касцёлах і на вуліцы, захапляліся мясцовымі агітатарамі (якія сваёй дзейнасцю рабілі сабе папулярнасць у народзе), перадавалі адзін аднаму нелегальную літаратуру, прыхоўвалі зброю, а часам і саміх паўстанцаў. Тых цвяроза думаючых людзей, што глядзелі глыбей і бачылі, што паўстанне не падрыхтавана і ўвогуле не мае шанцаў на поспех, а яго наступствы будуць неспрыяльнымі для края, узбуджаныя натоўпы ганьбавалі.
Сын Адама Вайніловіча Эдвард, які ў 1861—1865 гг.вучыўся ў Слуцкай кальвінісцкай гімназіі, быў патрыётам, але занатаваў у сваіх успамінах, што мала тады рэагаваў на заклікі мясцовых агітатараў і паўстанцкіх эмісараў і не падзяляў сфарміраваную тады агітатарамі ў людскім асяроддзі грамадскую думку Слуцка, якая пасля здрадзіла сваім жа героям: ''«Адзінае, што лічыў тады дрэнным і зараз не магу дараваць, гэта тое, што шырокія колы грамадства былі такія нявопытныя альбо загіпнатызаваныя. <…> Магу прывесці прыклады: графу Эмерыку Чапскаму, фундатару музея Чапскіх у Кракаве, а пасля дырэктару ляснога дэпартамента, пабілі вокны. Швагер мой, Ежы Магільніцкі, сасланы на катаргу, не меў міру ў стваральнікаў грамадскай думкі, якія пасля папівалі гарбатку з абаранкамі, калі яго маёнтак канфіскоўвалі. Памятаў усё гэта, і тая несправядлівасць паўплывала, напэўна, на тое, што занадта, можа, абыякава адносіўся да грамадскай думкі і не дабіваўся ніколі папулярнасці. Такім спосабам стваралася грамадская думка, якой пачалі паддавацца людзі насуперак сваім найглыбейшым перакананням, і неслі сваё жыццё і маёнтак у ахвяру, разумеючы нават усю бясплённасць сваёй самаахвярнасці. <…> Для ілюстрацыі настрою прывяду прыклад асабісты: меў шчасце мець матку, любоў якой да мяне была бязмежнай, і памятаю, як мяне, 15-гадовага юнака, яна падгаворвала, каб, калі прыйдзе хвіліна, стаў у шэрагі тагачасных мнімых абаронцаў айчыны. Хвіліна тая прыйшла — на маё шчасце, не быў дома, калі прыйшла да Савіч слуцкая партыя пад кіраўніцтвам слаўнага палкоўніка Уладзіслава Машэўскага, некалькі асоб забралі маю стрэльбу, забралі 6 запрэжаных коней і пісара маёнтка, якога маці блаславіла і адправіла. Манеўравалі нядоўга, былі разбіты на мяжы Ігуменскага павета».
Пісар маёнтка быў арыштаваны і даў сведчанні, таму Адаму Вайніловічу пагражаў секвестр маёнткаў. У маёнтак Савічы прыехаў п’яны царскі ўраднік Вінаградаў з казакамі і вартай з сялян, якія абкружылі двор і пачалі вопіс маёмасці, здзіўляючыся, што не знаходзяць грошай у маёнтку. Яшчэ раней у прыватнай бяседзе з братам Адама Тадэвушам Вайніловічам (1804—1878), слуцкім павятовым маршалкам (1845—1863), Вінаградаў (па даручэнні ваеннага начальніка Слуцкага павета казачага палкоўніка Астахава) папрасіў грашовы хабар, калі маршалак хацеў, каб на маёнтак брата Адама не наклалі секвестр. Некалькі дзён маёнтак знаходзіўся ў абкружэнні і распараджэнні казакоў, але Тадэвушу Вайніловічу ўдалося дабіцца зняцця секвестра з Савічаў да выроку суда, якога ў далейшым не адбылося.
Маёнткі
У 1846 г. бацька Антон Адамавіч Вайніловіч (1773—1855), з’яўляючыся старым чалавекам і хворым на ногі, перадаў кіраванне гаспадаркай сваім сынам, падзяліўшы свае маёнткі паміж двума сынамі (Тадэвушу — Кларымонт, Каралін; Адаму — Савічы, Пузаў і Браткова), вырашыў, што будзе жыць у сына Адама ў палацы ў Савічах на прыбыткі з дробнага маёнтка Дучава (Душава), якой Вайніловіч набыў у паноў Грыцкевічаў. Адышоўшы ад кіравання маёнткамі, стары Антон Вайніловіч заставаўся галоўнай асобай у доме, усім кіраваў і ўсё падпарадкоўвалася яго загадам.
Маёнткі Браткова, Пузава (разам 373 дзесяціны зямлі) і Савічы (333 дзесяціны) у Слуцкім павеце налічвалі 103 рэвізскія душы ў 1856 г.
Люцыян Янавіч Вайніловіч (1817—1884) ад сваёй жонкі Гелены Янаўны Вейсенгоф (1815—1880), дачкі знакамітага генерала Яна Вейсенгофа (1774—1848), які ў свой час быў нават ад’ютантам Якуба Ясінскага (1759—1794), не меў дзяцей. Шануючы родавыя сувязі і маючы вялікую замілаванасць да «радзіннага гнязда» (маёнтка Пузава ў Слуцкім павеце), Люцыян Вайніловіч вырашыў, што пасля сваёй смерці яго родавы маёнтак Пузаў (Пузава) і набыты маёнтак Пераходы ў Слуцкім павеце павінны перайсці Вайніловічам па мужчынскай лініі, у прыватнасці сыну свайго стрыечнага брата — Эдварду Адамавічу Вайніловічу. Люцыян падпісаў з Адамам Антонавічам Вайніловічам (1806—1874) у 1865 г. адпаведны дагавор. З таго часу Люцыян Вайніловіч і яго жонка абкружылі вялікай увагай маладога Эдварда, які пачаў часцей наведваць іх у Варшаве, завязалі з ім перапіску і з 1870-х гг. пачалі шукаць для Эдварда нявесту. Паводле тастамента Уладзіміра Вейсенгофа пасля смерці Люцыяна Вайніловіча маёнтак Самакленск разам з пэўнай сумай на вядзенне гаспадаркі павінен быў перайсці ў валоданне Юзафа Вейсенгофа. Выканаўцам тастамента Люцыяна Вайніловіча (1817—1884) быў Эдвард Адамавіч Вайніловіч, які згодна з апошняй воляй перадаў маёнтак у Люблінскай губерні Юзафу Вейсенгофу.
Смерць
У апошнія гады жыцця Адам Вайніловіч вельмі хварэў на атэрасклероз сасудаў ног, чым у свой час пакутавалі і яго бацька, і дзед. Хвароба не адступіла, хоць лячыўся і ў Варшаве. 22 снежня 1874 г., калі сына Эдварда не было пэўны час дома, Адам Вайніловіч памёр у палацы ў Савічах. Ад атэрасклерозу сасудаў ног пазней памрэ і яго сын Эдвард.
Жонка Адама Ганна Эдвардаўна Вайніловіч (1826—1893) памёрла 31 снежня 1893 г. у Савічах. 1 студзеня 1894 г. яе цела было перавезена ў Мінск, для таго каб 3 студзеня 1894 г. зрабіць набажэнства ў кафедральным Марыінскім касцёле. Пасля гэтага цела Ганны Вайніловіч перавезі ў Савічы (Слуцкі павет) і 5 студзеня 1894 г. яно было там пахавана. У 1894 г. у часопісе «Kraj» (Санкт-Пецярбург, Расійская імперыя) яе сын Эдвард Вайніловіч размеціў некралог на маці ў № 1 (1894 г.).
Адміралцейств-калегія
Адміралцейств-калегія — вышэйшы орган кіравання ваенна-марскімі справамі ў Расіі, заснаваны Пятром I у 1718, які ўзначаліў Ф. М. Апраксін. Складалася з марскіх ваеначальнікаў. На чале быў прэзідэнт, падпарадкаваны непасрэдна цару. У 1802 увайшла ў склад створанага марскога міністэрства, у 1827 ператворана ў дарадчы орган пры марскім міністру — Адміралцейств-савет.
Клейн
Клейн — прозвішча нямецкага (Klein) або яўрэйскага (קליין) паходжання.
Уолтэр Грэцкі
Уолтэр Грэцкі (Walter Gretzky; 1938—2021) — канадзец беларускага паходжання, бацька хакеіста Уэйна Грэцкі.
Біяграфічныя звесткі
Нарадзіўся ў 1938 годзе ў горадзе Кэнінгу канадскай правінцыі Антарыа. Яго бацька Цярэнцій нарадзіўся на тэрыторыі Гродзенскай губерні і эміграваў з Расійскай імперыі перад Кастрычніцкай рэвалюцыяй. Пісалі, што дзед размаўляў з Уэйнам па-беларуску.
Лоўрэнс Клейн
Лоўрэнс Роберт Клейн (Lawrence Robert Klein; нар., Амаха, штат Небраска) — амерыканскі эканаміст, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па эканоміцы (1980) «за стварэнне эканамічных мадэляў і іх прымяненне да аналізу ваганняў эканомікі і эканамічнай палітыкі». Клейн нарадзіўся ў горадзе Амаха, штат Небраска. Вучыўся ў Каліфарнійскім універсітэце. Доктарскую ступень атрымаў у Масачусецкім тэхналагічным інстытуце. Служыў прафесарам Пенсільванскага і Оксфардскага універсітэтаў; працаваў у Нацыянальным бюро эканамічных даследаванняў (1948—1950), Оксфардскім інстытуце статыстыкі (1954—1958), Брукінгскім інстытуце (1963—1972). Прэзідэнт Эканаметрычнага таварыства (1960). Прэзідэнт Амерыканскай эканамічнай асацыяцыі (1977). Прэзідэнт Міжнароднага атлантычнага эканамічнага таварыства (1989—1990). Узнагароджаны медалямі Дж. Б. Кларка (1959) і В. Лявонцьева «За дасягненні ў эканоміцы» (2006).
Адміралцейств-савет
Адміралцейств-савет — орган ваенна-марскога кіравання ў Расійскай Імперыі, які быў створаны ў 1827 годзе з Адміралцейств-калегіі і спачатку адказваў за гаспадарчую частку флота, з'яўляючыся дарадчым органам пры марскім міністры. З 1836 года самастойная вышэйшая ваенна-марская ўстанова па гаспадарчай частцы пад старшынствам начальніка Галоўнага марскога штаба. Пазней ператвораны ў вышэйшы заканадаўчы і распарадчы орган марскога міністэрства. Скасаваны дэкрэтам Савецкай улады у 1917 годзе.
NGC 6764
NGC 6764 (іншыя абазначэнні — PGC 62806, UGC 11407, MCG 8-35-3, ZWG 256.7, IRAS19070+5051) — галактыка ў сузор’і Лебедзь.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Каперсавыя
Каперсавыя (Capparaceae) — сямейства кветкавых двухсемядольных раслін.
Апісанне
Невялікія дрэвы, хмызнякі ці часцей травы. Расліны з чарговымі простымі ці пальчатымі лістамі з прылісткамі. Кветкі адзіночныя ці ў гронкападобных суквеццях, часцей зігаморфныя. Прыкметнікі адсутнічаюць. Чашачка з 4, іншы раз зрослых у аснове чашалісцікаў. Пялёсткаў 4, тычынак 4, 6 ці болей, іншы раз многа. Пладалісцікаў 2, часцей болей. Завязь верхняя. Плады каперсавых — стручкі, каробачкі, ягады. Кветкі большай часткай у тэрмінальных гронках, часам у мяцёлках, двухполыя, іншы раз аднаполыя, актынаморфныя ці злёгку зігаморфныя, у большасці з двайным калякветнікам, іншы раз беспялёсткавыя, з нектарнікамі. Калякветнік 4-членны, радзей 5-членны, члены калякветніка свабодныя. Тычынак (2)4 ці шмат. Большай часткай яны ўзнікаюць з абмежаванай колькасці (часцей за ўсё з 4) прымордыяў. Завязь верхняя з некалькімі ці многімі семязачаткамі, часам толькі з адным семязачаткам. Асаблівасцю гэтай сям'і з'яўляецца ўтварэнне гінафора — разрастанне кветаложа ўдаўжыню на ўчастку паміж андрацэем і гінецэем, ці андрагінафора — разрастанне кветаложа паміж венчыкам і андрацэем. Плады каперсавых — стручкі, каробачкі, ягады.
Выкарыстанне
Кветкавыя пупышкі каперсавых марынуюць, кансервуюць (каперcы).
Запроссе
Запро́ссе (, Запросье) — вёска ў Беларусі, у Лунінецкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Сінкевіцкага сельсавета.
У 2006 годзе вёска была перададзена ў адміністрацыйнае падпарадкаванне Мікашэвіцкаму гарсавету. У 2017 годзе ўвайшла ў склад Сінкевіцкага сельсавета.
Геаграфія
За 4,1 км у напрамку на паўднёвы ўсход на пойме ракі Прыпяць знаходзіцца возера Ваўцэльна, за 4,5 км — возера Храпліна.
Удалёўскі сельсавет
Удалё́ўскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Лоеўскага раёна Гомельскай акругі. Цэнтр — вёска Удалёўка.
Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Холмецкага раёна Рэчыцкай акругі БССР. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Гомельскай акругі. З 4 жніўня 1927 года ў складзе Лоеўскага раёна. 30 снежня 1927 года сельсавет скасаваны, яго тэрыторыя далучана да Хаткаўскага сельсавета.
Аляксей Іванавіч Кубарка
Аляксей Іванавіч Кубарка (нар., в. Воля Пружанскага раёна Брэсцкай вобласці) — беларускі вучоны ў галіне фізіялогіі, педагог. Заслужаны дзеяч навукі Беларусі. Выбіраўся віцэ-прэзідэнтам Асацыяцыі медыцынскіх вузаў СССР, членам Савета рэктараў медыцынскіх вузаў СССР i iншых паважаных арганізацый.
Біяграфія
Пасля заканчэння ў 1959 годзе сярэдняй школы працаваў рабочым леспрамгаса, рабочым Мінскага інструментальнага завода. У 1962 годзе паступіў у Мінскі медыцынскі інстытут, пасля заканчэння якога ў 1968 годзе працаваў выкладчыкам Пінскага медыцынскага вучылішча і ўрачом дзіцячай бальніцы.
У 1969—1972 гадах — аспірант кафедры медыцынскай фізікі Мінскага дзяржаўнага медыцынскага інстытута. У 1972 годзе абараняе кандыдацкую дысертацыю, у наступным годзе яму прысуджана навуковая ступень кандыдата медыцынскіх навук. У 1972—1973 гадах — старшы навуковы супрацоўнік ЦНДЛ, у 1973—1975 гадах — асістэнт, старшы выкладчык (1975—1979), дацэнт кафедры нармальнай фізіялогіі Мінскага медыцынскага інстытута (1979—1984), адначасова з’яўляецца намеснікам дэкана лячэбнага факультэта.
Капустакветныя
Капустакветныя (Brassicales) — парадак кветкавых двухсемядольных раслін.
Апісанне
Расліны парадку — дрэвы, хмызнякі ці часцей травы. Лісты чарговыя, рэдка процілеглыя, простыя, радзей складаныя, звычайна без прылісткаў. Кветкі большай часткай у тэрмінальных гронках, часам у мяцёлках, двухполыя, іншы раз аднаполыя, актынаморфныя ці злёгку зігаморфныя, у большасці з двайным калякветнікам, іншы раз беспялёсткавыя, з нектарнікамі. Калякветнік 4-членны, радзей 5-членны, члены калякветніка свабодныя. Тычынак (2)4 ці шмат. Большай часткай яны ўзнікаюць з абмежаванай колькасці (часцей за ўсё з 4) прымордыяў. У некаторых 2 медыяльныя прымордыі расшчапляюцца, і колькасць тычынак дасягае 6. У іншых выпадках шматразова галінуюцца ўсе 4 прымордыі, і андрацэй аказваецца з 8 ці многіх тычынак. Гінецэй паракарпны з 2, радзей 3-6 ці 12 карпеламі. Завязь верхняя з некалькімі ці многімі семязачаткамі, часам толькі з адным семязачаткам. Плод — каробачка, стручок, стручочак, ягада, арэх ці касцянка.
Аляксей Іванавіч Кубарка
Біяграфія
У 1984 годзе абараніў доктарскую дысертацыю, а ў 1986 годзе яму прысвоена званне прафесара. З 1984 года — загадчык кафедры нармальнай фізіялогіі, адначасова прарэктар інстытута па навуковай рабоце. З 1986 па 1997 гады — рэктар МДМІ.
Навуковая дзейнасць
Аўтар 174 публікацый, 7 аўтарскіх пасведчанняў на вынаходніцтвы, сааўтар падручніка для студэнтаў па фізіялогіі, 6 манаграфій, вучэбных праграм, многіх вучэбных дапаможнікаў. Адзін з аўтараў манаграфій «Основы физиологии человека» (1994), «Щитовидная железа у детей» (2002), «Зрение (нейрофизиологические и нейроофтальмологические аспекты). Т. 1. Сенсорные функции зрения и их нарушения при заболеваниях центральной нервной системы» (2007) і інш.
Узнагароды
За вынікі навуковых даследаванняў, падрыхтоўку навукова-педагагічных кадраў неаднаразова быў узнагароджаны граматамі Міністэрства вышэйшай адукацыі, аховы здароўя, вышэйшага атэстацыйнага камітэта РБ, медалямі ВДНГ, знакамі «Выдатнік аховы здароўя», «Вынаходнік СССР». Яго імя занесена ў Кнігу Гонару Беларускага дзяржаўнага медыцынскага ўнiверсiтэта, яму прысвоена званне «Заслужаны дзеяч навукі» (1992).
Джордж Стыглер
Джордж Стыглер (George Joseph Stigler;, Рэнтан, штат Вашынгтон — , ) — амерыканскі эканаміст. Лаўрэат Нобелеўскай прэміі па эканоміцы (1982) «за наватарскія даследаванні прамысловых структур, функцыянавання рынкаў, прычын і вынікаў дзяржаўнага рэгулявання».
Біяграфія
Вучыўся ва ўніверсітэце штата Вашынгтон і ў Паўночна-Заходнім універсітэце. Доктар філасофіі Чыкагскага ўніверсітэта. Выкладаў у Чыкага, а таксама ва ўніверсітэтах Аёвы, Мінесоты, Калумбійскім універсітэце. Прэзідэнт Амерыканскай эканамічнай асацыяцыі ў 1964 г. Лаўрэат прэміі А. Сміта (1987).
Кіпрскае каралеўства
Кіпрскае каралеўства — дзяржава крыжакоў, створаная на Кіпры падчас Трэцяга крыжовага паходу. Праіснавала да 1489 года.
Гісторыя
У 1184 годзе на Кіпры, які да гэтага моманту ўваходзіў у склад Візантыйскай імперыі, захапіў уладу стрыечны брат імператара Андроніка Камніна — Ісак.
У 1191 годзе Кіпр быў заваяваны Рычардам I Ільвінае Сэрца, каралём Англіі. Рычард прадаў востраў свайму сваяку, былому каралю Іерусалімскаму Гі дэ Лузіньяну.
Дынастыя Лузіньянаў перапынілася ў 1267 годзе, калі згасла мужчынская лінія Лузіньянаў. Прастол перайшоў да прынца з антыяхійскага княжацкага дому Гуга III, сына сястры Генрыха I Ізабелы і Баэмунда VI Антыяхійскага.
Аквітана-Нармана-Лузіньянская дынастыя кіравала да 1489 года. У 1473 годзе пасля смерці караля Жака II у яго нарадзіўся сын Жак III, але і ён праз год памёр. З гэтага часу Кіпр патрапіў пад уладу Венецыянскай рэспублікі. Намінальна каралевай лічылася ўдава Жака II Кацярына Карнара, якая паходзіла са знатнага венецыянскага роду. Яна завяшчала Кіпр Венецыі, якая ў 1489 годзе афіцыйна ўключыла востраў у склад сваіх уладанняў.