cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Італьянская мова
Італьянская мова паходзіць ад лаціны — мовы старажытнага Рыму. Пасля распаду Рымскай імперыі на тэрыторыі Італіі былі распаўсюджаныя некалькі мясцовых варынятаў «народнай лаціны». Аснову сучаснай італьянскай мовы складае тасканскі (фларэнційскі) дыялект, на якім пісалі сусветна вядомыя італьянскія класікі Дантэ, Петрарка, Бакача. Асобныя дыялекты (венецыянскі, неапалітанскі і інш.) існуюць у італьянскай мове дагэтуль.
Італьянскую мову часта называюць адной з самых прыгожых і мілагучных моў свету, ці нават самай прыгожай, што выклікана вялікім удзелам галосных гукаў. Таксама яна вядомая як мова класічнай музыкі. Большая частка музыкальнай тэрміналогіі мае італьянскае паходжанне. З італьянскай мовы паходзяць таксама шэраг кулінарных, архітэктурных тэрмінаў ды інш.
Іван Васілевіч Дарошчанка
Іван Васілевіч Дарошчанка (Дарашэнка) (1922—2002) — памочнік камандзіра разведвальнага ўзвода 14-га стралковага палка 72-й стралковай дывізіі 21-й арміі, старшы сяржант (на момант прадстаўлення да ўзнагароджання ордэнам Славы 1-й ступені). Поўны кавалер ордэна Славы.
Біяграфія
Нарадзіўся 5 мая 1922 года ў вёсцы Дубраўка Гарадоцкага раёна Віцебскай вобласці Беларусі ў сялянскай сям’і. У 1937 годзе пасля заканчэння сямігодкі быў адпраўлены вучыцца ў Грозненскі нафтавы тэхнікум. Працаваў забойшчыкам на шахтах Данбаса.
У красавіку 1944 года быў прызваны ў Чырвоную Армію Кастрычніцкім райваенкаматам горада Ленінграда. Быў накіраваны ў 72-ю стралковую дывізію, і, як маючы баявой вопыт дыверсійнай працы ў партызанскім атрадзе, быў залічаны ва ўзвод разведкі 14-га стралковага палка. Увесь далейшы баявы шлях прайшоў у складзе гэтага палка. Ваяваў на Ленінградскім і 1-м Украінскім франтах.
12-13 чэрвеня 1944 года ў наступальных баях па прарыву абаронны праціўніка каля пасёлка Белаостраў і ў перыяд фарсіравання ракі Сястра сяржант Дарошчанка выявіў тры варожыя агнявыя кропкі, якія былі знішчаны палкавы артылерыяй. Група захопу, у складзе якой дзейнічаў сяржант Іван Дарашчэнка, здабыла «языка».
Горлава (Сафонаўскі раён)
Горлава (Горлово) — вёска ў Смаленскай вобласці Расіі, у Сафонаўскім раёне. Насельніцтва – 3 жыхара (2007).
Іван Васілевіч Дарошчанка
Біяграфія
Загадам па частках 72-й стралковай дывізіі ад 2 ліпеня 1944 года за мужнасць і адвагу праяўленыя ў баях сяржант Дарошчанка Іван Васільевіч узнагароджаны ордэнам Славы 3-й ступені, які быў уручаны яму на полі бою.
Горлава (Сафонаўскі раён)
Геаграфія
Размешчана ў цэнтральнай частцы вобласці за 31 км на паўночны ўсход ад горада Сафонава, у 2,5 км на поўнач ад аўтадарогі, на беразе ракі Гжэлка. За 7 км на паўднёвы ўсход ад вёскі чыгуначная станцыя Алфёрава на лініі Масква — Мінск. Уваходзіць у склад Зімніцкага сельскага паселішча.
Іван Васілевіч Дарошчанка
Біяграфія
У лютым 1945 года ў складзе 21-й арміі, дывізія, у складзе якой ваяваў разведчык Дарашчэнка, была перакінутая на 1-ы Украінскі фронт, удзельнічала ў баях за вызваленне Польшчы. У гэтых баях сяржант Дарошчанка быў ужо памочнікаў камандзіра ўзвода.
Горлава (Сафонаўскі раён)
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупавана нямецкімі войскамі ў верасні 1941 года, вызвалена ў 1943 годзе.
Іван Васілевіч Дарошчанка
Біяграфія
24 сакавіка 1945 года пад горадам Нейсе сяржант Дарошчанка захапіў легкавую машыну і афіцэра сувязі. Да гэтага часу, за перыяд баёў, разам з байцамі ўзвода, Дарошчанка захапіў дзевяць «языкоў» і знішчыў звыш трох дзясяткаў праціўнікаў.
Загадам па войсках 21-й арміі ад 12 красавіка 1945 года за мужнасць і адвагу праяўленыя ў баях сяржант Дарошчанка Іван Васільевіч узнагароджаны ордэнам Славы 2-й ступені.
4 мая 1945 года ў баях за населены пункт Цабтен, размешчаны ў пяцідзесяці кіламетрах паўднёва-ўсход ад горада Лігніц старшы сяржант Іван Дарошчанка з разведчыкамі знішчыў звыш дзесяці пехацінцаў і ўзяў у палон семярых, у тым ліку трох афіцэраў праціўніка.
Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 27 чэрвеня 1945 года за ўзорнае выкананне заданняў камандавання ў баях з нямецка-варожымі захопнікамі старшы сяржант Дарашчэнка Іван Васілевіч узнагароджаны ордэнам Славы 1-й ступені, стаўшы поўным кавалерам ордэна Славы.
24 чэрвеня 1945 года І. В. Дарашэнка ў складзе зводнага палка 1-га Украінскага фронту ўдзельнічаў у Парадзе Перамогі ў Маскве на Чырвонай плошчы. Пасля вайны ўдзельнічаў у ліквідацыі бандфармаванняў на тэрыторыі Львоўскай вобласці.
Правіннасць, здзейсненая неўзабаве пасля Перамогі, надоўга перакрэсліла баявыя заслугі разведчыка. Знаходзячыся ў адпачынку на радзіме, у стане алкагольнага ап’янення, здзейсніў крадзеж з крамы сельпо. Пры затрыманні ў яго быў канфіскаваны трафейны пісталет. Трыбуналам Віцебскага гарнізона быў асуджаны па артыкулах 241б і 145а КК БССР да 5 гадоў пазбаўлення волі. Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 3 сакавіка 1950 года пазбаўлены дзяржаўных узнагарод.
Знаходзячыся ў месцах зняволення, з-за канфліктаў з крымінальнікамі і з кіраўніцтвам лагера, атрымаў яшчэ два тэрміны зняволення. Толькі ў 1960-х гадах выйшаў на свабоду.
Некаторы час жыў і працаваў у Пензенскай вобласці. У 1979 годзе вярнуўся на радзіму, у горад Гарадок. Працягваў працоўную дзейнасць у саўгасе «Заазерскі» Гарадоцкага раёна. У 1984 годзе выйшаў на пенсію. Двойчы звяртаўся з запытам аб аднаўленні ў правах на ўзнагароды, яго падтрымалі аднапалчане.
Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 24 ліпеня 1985 года адноўлены ў правах на ўзнагароды.
Жыў у горадзе Гарадок Віцебскай вобласці. Памёр 28 жніўня 2002 года. Пахаваны на могілках пасёлка Езярышча Гарадоцкага раёна.
Памяць
У маі 2005 года імя поўнага кавалера ордэна Славы Івана Васілевіча Дарашчэнка прысвоена Гарадоцкаму дзяржаўнаму прафесійна-тэхнічнаму каледжу сельскагаспадарчай вытворчасці.
Беларуская чорна-пярэстая свіння
Беларуская чорна-пярэстая свіння — парода свіней універсальнага кірунку прадукцыйнасці. Зацверджана ў 1976 годзе. Выведзена на Беларусі складаным узнаўленчым скрыжаваннем мясцовых свіней з даўгавухімі і караткавухімі свіннямі, ёркшырамі, беркшырамі, тэмворсамі і буйнымі чорнымі. Сучасныя лініі маюць «кроў» ландрасаў і эстонскай беконнай пароды. Парода складаецца з 9 ліній і 26 сямействаў і роднасных груп матак. Вядучыя племзаводы на Беларусі ў Капыльскім, Ляхавіцкім і Горацкім раёнах.
Апісанне
Свінні пераважна мяса-сальнага і мяснога тыпаў, моцнай канстытуцыі, вынослівыя, высокапрадукцыйныя. Жывая маса дарослых кныроў 310—340, матак 240—250 кг, даўжыня тулава адпаведна 184 і 161 см. Пладавітасць 10-11 парасят за апарос.
Балотнікаў
Балотнікаў — прозвішча.
Вілейка
Віле́йка  — горад у Мінскай вобласці Беларусі, адміністрацыйны цэнтр Вілейскага раёна, на р. Вілія. За 103 км на паўночны захад ад Мінска. Чыгуначная станцыя на лініі Маладзечна — Полацк. Вузел аўтадарог на Маладзечна, Смаргонь, Мядзел, Докшыцы, Плешчаніцы. Насельніцтва (2017).
Гісторыя
У X—XIII стагоддзях тэрыторыя сучаснай Вілейшчыны ўваходзіла ў склад Полацкага княства, а з XIV па XVII стагоддзі — у Вялікае Княства Літоўскае. У гэты перыяд паселішча насіла назву Стары Куранец.
Мястэчка ўзнікла на землях велікакняжацкага маёнтка Куранец. Упершыню Куранец разам з возерам Нарач і ракой Нарачанкай узгадваецца ў лацінамоўнай грамаце вялікага князя Жыгімонта Кейстутавіча віленскаму катэдральнаму касцёлу Святога Станіслава ад 2 лютага 1436 года («districtum Kureniecz», «lacu Norocz», «flavium Norocz»).
У 1727 годзе кароль польскі і вялікі князь літоўскі Аўгуст Моцны даў прывілей на штотыднёвыя таргі ў Вілейцы па нядзелях і на 3 кірмашы на год.
У Расійскай імперыі
З 1793 года, пасля другога падзелу Рэчы Паспалітай, Вілейка ўваходзіць у склад Расійскай імперыі. На вядомых картах Вілейкі XVIII стагоддзя відаць, што паселішча размяшчалася на працягу больш за кіламетр па беразе Віліі ўздоўж адзінай вуліцы з невялікай плошчай ля месца ўпадзення ў Вілію яе прытоку Пляснянкі. Тады ж, у канцы XVIII стагоддзя, 3 мая (па старым стылі) 1795 года, Вілейка стала павятовым горадам — ​​цэнтрам Вілейскага павета Мінскай, а пазней (з 1843 года) — Віленскай губерні.
22 студзеня (па старым стылі) 1796 года зацверджаны герб Вілейкі: чырвонае поле шчыта перасякае выява ракі з суднам і залатым коласам. Ад першапачатковага малюнка гэтага герба да нашага часу ў некалькі змененым выглядзе захавалася толькі ніжняя частка (у верхняй адлюстроўваўся герб Мінскай губерні, які ў 1845 годзе быў заменены на герб Віленскай губерні, а пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі 1917 года быў адменены).
Асноўнымі заняткамі жыхароў горада з’яўляліся земляробства і рачное суднаходства. Па Віліі і далей па Нёмане ў Еўропу вывозілі дрэва, лён, пяньку, збожжа, воск. Штогод у горадзе праводзіліся 4 гандлёвыя кірмашы, аб’ёмы гандлю пачалі спадаць толькі ў канцы XIX стагоддзя.
У канцы XVIII стагоддзя тэрыторыя Вілейкі ў плане нагадвала трохвугольнік. Адметных будынкаў і ўмацаванняў не было. Вялікія страты гораду прычынілі пажар 1810 года і руска-французская вайна 1812 года. Пасля вайны 1812 года пачалася буйная рэканструкцыя горада. На працягу стагоддзя цалкам была заменена старая забудова. Многія будынкі сённяшняй Вілейкі былі закладзены ў канцы XIX — пачатку XX стагоддзяў.
У час нацыянальна-вызваленчага паўстання 1830—1831 гадоў у горадзе з 8 красавіка па 1 верасня 1831 года дзейнічаў паўстанцкі камітэт на чале з Радзішэўскім. Паўстанне задушана царскім войскам пад камандаваннем Саф’янава. У час паўстання 1863—1864 гадоў у павеце дзейнічаў паўстанцкі атрад Вінцэнта Козела-Паклеўскага (разбіты ў сутычцы пад Уладыкамі).
У сярэдзіне XIX стагоддзя ў Вілейцы быў маёнтак з палацам; у 1860 годзе — 2 турмы, царква, 3 малітоўныя дамы, 3 капліцы, шпіталь, бровар, 14 крам, 272 дамы, у 1861 годзе — 2931 жыхар, у 1880 годзе — 3450 жыхароў, у 1897 годзе — 3560 жыхароў (з іх 40,9 % пісьменных; роднай мовай паказвалі: беларускую — 1871, яўрэйскую — 1326, рускую — 217, польскую — 109 ), 2 навучальныя ўстановы, шпіталь. Горад быў забудаваны пераважна драўлянымі аднапавярховымі дамамі, вуліцы падзялялі горад на кварталы.
Водныя грузаперавозкі па рацэ ў XX стагоддзі замяніліся значнымі па велічыні плынямі грузаў і пасажыраў праз Вілейскую станцыю чыгункі (У 1904 годзе праз Вілейку пракладзеная чыгунка). У рэвалюцыю 1905—1907 гадоў у горадзе дзейнічалі рэвалюцыйна-сялянскі камітэт, сацыял-дэмакратычная група.
Найноўшая гісторыя
8 (21) лістапада 1917 года ў Вілейцы ўсталяваная савецкая ўлада, створаны ваенны рэвалюцыйны камітэт. У лютым 1918 года акупіравана Германіяй. 25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай тэрыторыя абвяшчаліся часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 8 снежня 1918 года занята чырвонаармейцамі 2-й акругі пагранічнай аховы. З 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай I з’езда КП(б)Б у складзе БССР, з 27 лютага 1919 года — у ЛітБел ССР. З ліпеня 1919 года пад акупацыяй Польшчы. 10 ліпеня 1920 года занята ненадоўга Чырвонай Арміяй.
Паводле Рыжскага мірнага дагавора (1921) адышла да Польшчы, была цэнтрам Вілейскага павета Навагрудскага, потым Віленскага ваяводстваў. Цэнтр вясковай гміны Вілейка, якая 11 чэрвеня 1929 года перайменаваная ў гміну Каловічы. Горад Вілейка таксама ўтвараў аднайменную гарадскую гміну.
У Вілейцы дзейнічалі падпольныя арганізацыі КПЗБ, КСЗМБ, Беларускай сялянска-работніцкай грамады (26 жніўня 1926 года ў Вілейцы адбыўся павятовы з’езд БСРГ), Таварыства беларускай школы (павятовы з’езд адбыўся 13 мая 1928 года). У рабоце з’ездаў удзельнчалі Рыгор Шырма, Аляксандр Уласаў. Адным з кіраўнікоў грамадска-дэмакратычнага руху на Вілейшчыне быў Флягонт Валынец. У Беларускім народным доме вялася палітычна-асветная работа, пры ім існаваў драматычны тэатр (кіраўнік А. І. Каляда). Спектаклі ставіліся ў будынку пажарнай аховы (цяпер галоўны будынак Вілейскага краязнаўчага музея на плошчы Свабоды).
У горадзе размяшчалася камандаванне палка Корпусу аховы памежжа «Вілейка», база гарнізону брыгады КАП «Вілейка» (Brygada KOP «Wilejka») і аднайменнага батальёна. Вілейская турма была адна з найбуйнейшых, тут трымалі і палітзняволеных. У ёй адбывалі пакаранне паэты-рэвалюцыянеры Максім Танк, Ганна Новік.
Увосень 1939 года Вілейка увайшла ў склад Беларускай ССР. Дзейнічала часовая павятовая ўправа, з 4 снежня 1939 года цэнтр Вілейскай вобласці. Выдавалася абласная «Сялянская газета», у рэдакцыі якой у 1939—1941 гадах працавалі Максім Танк, Міхась Машара, Наталля Арсеннева, Ежы Путрамант, Мікола Шыла.
У пачатку Вялікай Айчыннай вайны Вілейка захоплена войскамі гітлераўскай Германіі. Перад акупацыяй нямецкімі войскамі сотні зняволеных Вілейскай турмы былі этапіраваныя ўглыб тэрыторыі СССР.
Нямецкія акупанты ўсталявалі жорсткі акупацыйны рэжым. Было забіта і закатавана больш 6 тыс. чалавек (большасць у Вілейскай турме) і амаль цалкам знішчаны горад. У вілейскім гета забітая большая частка яўрэйскага насельніцтва абласнога цэнтра.
2 ліпеня 1944 года 35-я гвардзейская танкавая брыгада, якой камандаваў Герой Савецкага Саюза Азі Асланаў, вызваліла Вілейку.
20 верасня 1944 года Вілейская вобласць была перайменаваная ў Маладзечанскую вобласць, адміністрацыйны цэнтр вобласці перанесены ў Маладзечна. З чэрвеня 1946 года — цэнтр раёна, са студзеня 1960 года — у складзе Мінскай вобласці.
З 1991 года Вілейка — у складзе Рэспублікі Беларусь. У 2013 годзе ў межы горада ўключаныя некаторыя вуліцы вёскі Порса.
Эканоміка
Прадпрыемствы машынабудаўнічай, дрэваапрацоўчай, будаўнічых матэрыялаў, лёгкай і харчовай прамысловасці. Гасцініца «Вілія». На беразе Вілейскага вадасховішча зона адпачынку рэспубліканскага значэння «Вілейка». Вілейская ГЭС.
За 10 км ад горада размешчаны 43-і вузел сувязі ВМФ Расіі.
Турысцкія маршруты
Распрацаваныя і дзейнічаюць некалькі турысцкіх маршрутаў па наваколлях Вілейкі.
Сцяг Мазамбіка
Сцяг Мазамбіка — дзяржаўны сімвал Рэспублікі Мазамбік, сучасны сцяг быў прыняты 1 мая 1983 года. Сцяг Мазамбіка — адзіны ў свеце сцяг, на якім ёсць выява сучаснай зброі — аўтамат Калашнікава.
Нацыянальны сцяг мае пяць колераў: чырвоны, зялёны, чорны, залаціста-жоўты і белы. Колеры абазначаюць:
Сальбертранд
Сальбертранд (Salbertrand) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне П’емонт, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Турын.
Насельніцтва складае 461 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 12 чал./км². Займае плошчу 40 км². Паштовы індэкс — 10050. Тэлефонны код — 0122.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы San Giovanni Battista.
Эдыл
Эдыл (aedilis ад aedes — храм) — чыноўнік у Старажытным Рыме, які кіраваў грамадскімі гульнямі, наглядам за будаўніцтвам і абсталяваннем храмаў.
Курульныя эдылы, якія ладзілі за свой ​​кошт Мегалезійсікія і Рымскія гульні, насілі тогу з пурпурной аблямоўкай і мелі іншыя знакі адрознення, у прыватнасці, курульнае крэсла і маскі продкаў. Плебейскія эдылы ладзілі Плебейскія гульні і свята ў гонар Цэрэры і  Флоры.
Аўгуст падзяліў абавязкі эдылаў паміж прэтарамі і прэфектамі Рыма. Пасля гэтага ў імперыі да III стагоддзя па-ранейшаму прызначалася па шэсць эдылаў, затым гэта пасада была скасавана.
Вітэнберг
Вітэнберг (Лютэрштат) (Lutherstadt Wittenberg) — акруговы горад (ням. Kreisstadt) у Германіі, Саксонія-Ангальт, на рацэ Эльба. Размешчаны ў 100 км ад Берліна, і ў 70 км ад Лейпцыга. У 16 м стагоддзі з'яўляўся буйным цэнтрам культурнага і палітычнага жыцця Германіі, адыграў прыкметную ролю ў пачатку Рэфармацыі, з'яўляўся месцам дзейнасці Марціна Лютэра, Філіпа Меланхтана і Лукаса Кранаха, а таксама сям'і вядомых сярэднявечных юрыстаў Карпцовых. Мясцовыя славутасці Лютэрхаус, Меланхтанхаус і Замкавая царква (ням. Schlosskirche) ўнесены ў спіс сусветнай культурнай спадчыны ЮНЕСКА. З'яўляўся цэнтрам княства Саксон-Вітэнбергскага, у 16-м стагоддзі ў Вітэнбергу знаходзілася рэзідэнцыя курфюрста Саксонскага.
49,2 тыс. жыхароў (1991).
Хімічная, гумовая, электратэхнічная прамысловасць. Універсітэт. Упершыню згадваецца ў 1180.
Клімат
Сярэднегадовая тэмпература +8,7 градусаў Цэльсія. Студзень −0,8, красавік +7,9, чэрвень +16,6, верасень +14, снежань +0,8.
Ападкі 563 мм.
Свільскі сельсавет (Пліскі раён)
Сві́льскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Пліскага раёна Маладзечанскай вобласці. Цэнтр — вёска Свіла.
Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Пліскага раёна Вілейскай вобласці БССР. З 20 верасня 1944 года ў складзе Полацкай вобласці, з 8 студзеня 1954 года — Маладзечанскай вобласці. 28 чэрвеня 1958 года скасаваны, населеныя пункты перададзены ў адміністрацыйнае падпарадкаванне Падсвільскага пассавета.
Міжнародны аэрапорт імя міністра Пістарыні
Міжнародны аэрапорт імя міністра Пістарыні (Aeropuerto Internacional Ministro Pistarini) або Міжнародны аэрапорт Эсейсы — адзін з аэрапортаў камерцыйнага карыстання, які абслугоўваецца ў зоне Вялікага Буэнас-Айрэса ў горадзе Эсейса. З’яўляецца найбуйнейшым міжнародным аэрапортам Аргенціны і хабам для авіяперавозчыкаў Aerolíneas Argentinas і LAN Argentina.
Гісторыя
Аэрапорт носіць імя генерала Хуана Пістарыні (1882—1956). Першы грамадзянскі палёт з яго быў здзейснены ў Лондан у 1946 годзе. Аэрапорт цалкам спраектаваны і пабудаваны аргенцінскімі архітэктарамі і інжынерамі ў перыяд з 1945 па 1949 гг. Яго будаўніцтва было галоўным праектам пяцігадовага плана падчас першага прэзідэнцтва Хуана Перона.
Асукле (Ігналінскі раён)
Асу́кле (Asiūklė) — вёска ў Ігналінскім раёне Уцянскага павета Літвы. Уваходзіць у склад Казіцішкіскай сянюніі. Размешчана за 4 км ад Губавы. Насельніцтва 13 чал. (2001 г.).
NGC 4291
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Гарадзішча (Сафонаўскі раён)
Геаграфія
Размешчана ў цэнтральнай частцы вобласці за 25 км на паўночны ўсход ад Сафонава, за 4,5 км на поўнач ад аўтамагістралі, на правым беразе ракі Дымка. Уваходзіць у склад Багданаўшчынскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У 1715 годзе вёска становіцца сялом (вотчыннікам Е. Н. Брыкіным пабудавана драўляная царква). У 1795 годзе мясцовы памешчык Аненскі А. І. перабудаваў царкву ў каменную. Да нашых дзён не захавалася. Недалёка ад сяла на працягу некаторага часу вялася здабыча вапняка каменнавугальнай сістэмы.
Тоба
Тоба (Toba) — возера на востраве Суматра ў Інданезіі. З’яўляецца найбуйнейшым возерам вулканічнага паходжання.
Геаграфія
Возера Тоба знаходзіцца ў горнай частцы вострава Суматра, у зоне субдукцыі (напаўзання тэктанічных пліт, гл. Тэктоніка пліт) на вышыні 905 м над узроўнем мора. Для дадзенай мясцовасці характэрна сейсмічная актыўнасць. Значныя землятрусы адбываліся ў 1892, 1916, 1920—1922 і 1987 гг.
Сфарміравалася на месцы катастрафічнага вулканічнага вывяржэння, якое адбылося 73±4 тыс. гадоў таму. Займае плошчу 1103 км² (каля 100 км у даўжыню і 30 км у шырыню). Найбольшая глыбіня — 529 м. Плошча вадазбору — 3440 км². На возеры размешчаны востраў Самасір. З Тоба выцякае рака Асахан.
Культура
Узбярэжжа возера Тоба былі асвоены чалавекам сучаснага тыпу каля 45 тыс. гадоў таму, хаця маглі мецца ранейшыя пасяленні да вулканічнага вывяржэння. У наш час наваколлі возера насяляе субэтнічная група батакаў, якая спавядае хрысціянства. Згодна паданню, усе батакі паходзяць з гары Букіт-Пусук на заходняй ускраіне Тобы.
Эканоміка
Возера Тоба адно з самых прывабных месцаў для турыстаў, якія прыязджаюць у Інданезію. Мясцовыя жыхары займаюцца сельскай гаспадаркай, вырошчваюць на ўрадлівых землях рыс і гародніну. На востраве Самасір існуе буйная ферма па гадоўлі рыбы.
Якуб Дадэрка
Якуб Ігнацы Дадэрка (Jakub Ignacy Dederko;, Вількамірскі павет — ) — рымска-каталіцкі дзеяч, менскі біскуп (1798—1816).
Кавалер ордэнаў Св. Станіслава (1789), Белага Арла (1794), Св. Ганны І ступені (1808), Св. Уладзіміра II ступені (1812).
Біяграфія
Прадстаўнік шляхецкага роду Дадэркаў герба «Дадэркала», сын Караля, скарбніка драгіцкага, і Клары з Міравіцкіх.
Па навучанні ў Віленскай акадэміі 14 жніўня 1770 уступіў у Таварыства Ісуса. Па скасаванні ордэна выехаў у Польшчу.
У 26 жніўня 1776 беларускі суфраган-біскуп Фелікс Тавянскім пасвяціў яго ў свецкія святары. Канонік Віленскае кафедры (1781), дэпутат літоўскага духоўнага трыбуналу (1783, 1786, 1788, 1791), інфулят алыцкі (1789).
Дзякуючы пратэкцыі караля і вялікага князя Станіслава Аўгуста Панятоўскага ў 1789 прызначаны луцкім біскупам, але з прычыны падкопаў таргавіцкіх канфедэратаў яму не ўдалося атрымаць намінацыі.
Па акупацыі Вялікага Княства Літоўскага войскамі Расійскай імперыі ў 1793 сустракаўся з генералам М. Крачэтнікавым як дэлегат Віленскае і Луцкае капітулаў, а таксама Алыцкае калегіяты (1795). У наступным годзе ў той жа якасці накіраваўся да Паўла І.
У верасні 1798 прызначаны першым біскупам менскім. Прыкладаў вялікія намаганні дзеля адбудовы і аздаблення Мінскай кафедры. Заклаў у 1810 у Мінску Таварыства дабрачыннасці для бяздомных, сіротаў, жабракоў і невылечна хворых.
У французска-расійскую вайну 1812 года выступіў супраць Расіі і 19 ліпеня абвясціў з амбона кафедры «Мінскую канфедэрацыю». Прыняў удзел ва ўрачыстым адкрыцці Полацкай езуіцкай акадэміі.
Прыхільнасць Дадэркі да Напалеона I у час вайны 1812 года, прадузятасць у адносінах да праваслаўнай царквы выклікалі гнеў расійскага імператара Аляксандра I, які перадаў Дадэрку на суд мітрапаліта С. I. Богуш-Сестранцэвіча. 16 мая 1816 года Дадэрка быў пазбаўлены пасады і адпраўлены з Мінска ў Алыку на Валыні, дзе ён заставаўся пад наглядам луцкага біскупа да самай смерці.
Пячаткі
У фондах Нацыянальнага гістарычнага архіву Беларусі захоўваюцца дзве пячаткі, якія належалі Яго Эксцэленцыі :
Легенда па колу: ''IACOBUS. IGNATIUS : DEDERKO : DEI : ET APOSTOLICE : SEDIS : GRATIA : PRIMUS : MINSCENSIS EPISCOP''. (Якуб Ігнацій Дадэрка Міласцю Божай і Апостальскае Сталіцы Першы Мінскі біскуп.)
Воск, чырвоны, шырыня 67 мм.
Доўгае (возера, Браслаўскі раён)
До́ўгае — возера ў Браслаўскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі ў басейне ракі Дрысвята (прыток Дзісны).
Плошча паверхні возера 1,87 км² (да будаўніцтва ў 1961 годзе плаціны ГЭС «Шлях да камунізму» на Дрысвяце плошча возера складала 1,13 км, узровень вады быў ніжэй на 5 метраў ). Даўжыня 3,53, найбольшая шырыня 1,25 км. Найбольшая глыбіня дасягае 31 м, сярэдняя — 5,8 м. Катлавіна Доўгага складанага тыпу, выцягнутая з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход. Схілы катлавіны пераважна пясчаныя, маюць вышыню 5—10 метраў, стромкія, на паўднёвым захадзе спадзістыя. Берагавая лінія возера моцна звілістая, утварае шэраг заліваў, паўастравоў і мысоў. Берагі пераважна абразійныя і абрывістыя, пясчаныя, у паўночным заліве сплавінныя. Месцамі берагі зліваюцца са схіламі катлавіны. Даўжыня берагавой лініі складае 13,3 км. Дно возера складанай формы з плоскімі часткамі, глыбокімі ўпадзінамі і мелямі. Глыбіні да 2 метраў займаюць каля 37% плошчы. Да глыбінь у 3—5 метраў дно пясчанае, на глыбіні 5—8 метраў выслана апясчаненым глеем, глыбей — крэменязёмісты сапрапель і гліністы глей. На возеры 6 астравоў агульнай плошчай каля 6,3 га. Возера Доўгае эўтрофнае, праточнае. Праз возера працякае рака Дрысвята (злучае Доўгае з возерам Высокае), упадаюць 10 ручаёў. Зарастае слаба, за выключэннем заліваў, у якіх найбольш распаўсюджаны гарлачык. Надводная расліннасць распаўсюджана паласой 5—15 м да глыбіні 1,5, падводная — да 3 метраў.
У Доўгім водзяцца лешч, шчупак, гусцяра, плотка, лінь, мянтуз і іншыя віды рыб. Сустракаецца вугор.
Сцяг Намібіі
Дзяржаўны сцяг Рэспублікі Намібія быў упершыню падняты ў дзень абвяшчэння незалежнасці краіны, 21 сакавіка 1990 года, і апісаны ў дадатку 6 Канстытуцыі Рэспублікі Намібія.
Сімволіка
Лічыцца, што сонца сімвалізуе жыццё і энергію, яго залаты колер - пустыню Наміб і мінеральныя багацці Намібіі, сіні - неба і Атлантычны акіян, а таксама значнасць вады ў засушлівых клімаце. Чырвоны колер увасабляе народ, яго гераізм і рашучасць пабудаваць будучыню з роўнымі магчымасцямі для ўсіх. Зялёны - сімвал прыродных рэсурсаў, белы - міру і адзінства.
Благадатнае (Смаленская вобласць)
Благадатнае (Благода́тное) — пасёлак у Гагарынскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Карманаўскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з кастрычніка 1941 года, вызвалена ў сакавіку 1943 года.
М-Сіці
М-Сіці — беларуская каманда па пляжным футболе і футзале з горада Мазыр. Каманда створана ў 2011 годзе.
Філіп Меланхтан
Фі́ліп Мела́нхтан (Philipp Melanchton;, Брэтэн, цяпер федэральная зямля Бадэн-Вюртэмберг, Германія — , Вітэнберг, цяпер федэральная зямля Саксонія-Анхальт, Германія) — нямецкі гуманіст, тэолаг і педагог, евангелічны рэфарматар, сістэматызатар лютэранскай тэалогіі, паплечнік Лютэра.
Салерана-Канавезэ
Салерана-Канавезэ (Salerano Canavese) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне П’емонт, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Турын.
Насельніцтва складае 532 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 266 чал./км². Займае плошчу 2 км². Паштовы індэкс — 10010. Тэлефонны код — 0125.
Торнбю (камуна)
Торнбю (Tårnby Kommune) — дацкая камуна ў складзе вобласці Ховедстадэн. Плошча — 64,95 км², што складае 0,15 % ад плошчы Даніі без Грэнландыі і Фарэрскіх астравоў. Колькасць насельніцтва на 1 студзеня 2008 года — 40016 чал. (мужчыны — 19436, жанчыны — 20580; іншаземныя грамадзяне — 2067).
Салерана-Канавезэ
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы.
Іван Ісаевіч Балотнікаў
Іван Ісаевіч Балотнікаў (? — ) — кіраўнік паўстання 1606-1607 гадоў у Расіі.
Паходзіў з халопаў, у маладосці ўцёк да казакоў. Быў у татарскім палоне, рабом на турэцкіх галерах. Вызваліўся з няволі, трапіў у Венецыю. Вярнуўся ў Расію і назваўся ваяводам царэвіча Дзмітрыя Іванавіча і ўзначаліў паход на Маскву, маючы за мэту скінуць з царскага стальца Васіля Шуйскага і аднавіць уладу «цара Дзмітрыя».
Дзякуючы таленту палкаводца і храбрасці нанёс шэраг паражэнняў царскім войскам. Пасля здачы Тулы царскім войскам (10.10.1607) трапіў у палон і сасланы ў Каргапаль, дзе яму выкалалі вочы і ўтапілі.
Пічынча
Пічынча — дзеючы вулкан, размешчаны ў Эквадоры, яго ўсходнія схілы агінаюць эквадорскую сталіцу - старажытны горад Кіта. Правінцыя, у якой размешчана Пічынча бярэ сваю назву ад назвы гары і таксама называецца Пічынча.
Пічынча — другі па вышыні вулкан Эквадора. Дзве высокія вяршыні гары - пік Гуагуа (4784 м над узроўнем мора), што ў перакладзе азначае «дзіця», і пік Руку (4698 м над узроўнем мора), што перакладаецца як «стары». Дзеючая кальдэра размешчана ў Гуагуа на заходнім баку гары.
Вільгельм II Гогенцолерн
Вільге́льм II (, Патсдам —, Даорн) — імператар Германіі і кароль Прусіі (1888—1918), з дынастыі Гогенцолернаў.
Біяграфія
Скончыў Бонскі ўніверсітэт (1879). Брыгадны генерал-маёр (1888). Праводзіў палітыку ўмацавання кайзераўскага рэжыму на аснове класавага кампрамісу паміж буйнымі аграрыямі і буржуазіяй. У рабочым пытанні балансаваў паміж палітыкай рэпрэсій і сацыяльнай дэмагогіяй. Праводзіў агрэсіўную знешнюю палітыку, накіраваную на стварэнне германскай каланіяльнай імперыі, пашыраў германскую экспансію на Балканах, Блізкім Усходзе, Усходняй Азіі, Афрыцы, што прывяло да абвастрэння саперніцтва Германіі з Вялікабрытаніяй, Расіяй, Францыяй і садзейнічала набліжэнню 1-й сусветнай вайны.
Першая сусветная война
Вільгельм II нясе асабістую адказнасць за развязванне Першай сусветнай вайны.
Займаў пасаду вярхоўнага галоўнакамандуючага.
Вільгельм ІІ быў рашучым прыхільнікам ваеннай палітыкі, якая праводзілася ў 1914—1918 гадах. Пасля замаху на эрцгерцага Франца Фердынанда ў чэрвені 1914 года гарантаваў Аўстра-Венгрыі ўсялякую дапамогу з боку Германіі ў барацьбе з «сербскім варварствам». У часе вядомага выступу ў Рэйхстагу ў жніўні 1914 года сцвярджаў: «Ад сённяшняга дня я не ведаю палітычных партый, я ведаю толькі грамадзян Германіі». Палітыку кайзера падтрымалі ўсе дэпутацкія фракцыі Рэйхстага. У тым ліку сацыял-дэмакраты і католікі, якія да гэтага часу крытычна ставіліся да вайны.
У ходзе вайны, большую частку якой правёў у Вярхоўнай стаўцы нямецкіх войск у Плесе (Сілезія, цяпер Польшча), Вільгельм стаў паступова губляць уплыў на дзеянні на ваенным тэатры. Фактычна аб усіх найбольш важных аперацыях прымалі рашэнні генералы Эрых Людэндорф і Паўль фон Гіндэнбург.
Ад 1915 года Вільгельм фактычна быў пазбаўлены ўлады.
Тым не менш бачнасць уплывовасці ён імкнуўся ствараць. 29 ліпеня 1917 года Вільгельм наведаў на ўласным цягніку тэатр ваенных дзеянняў нападалёк ад Смаргоні, каб выказаць удзячнасць салдатам і афіцэрам, якія прымалі ўдзел ў абарончых баях з 19 па 26 ліпеня на пазіцыях Смаргонь-Крэва і адбіўшым рускія войскі пад час Крэўскай аперацыі.
Адрачэнне ад прастолу
Пасля Лістападаўскай рэвалюцыі 1918 года ў Германіі ўцёк у Нідэрланды і 28.11.1918 адрокся ад прастолу. Паводле рашэння Парыжскай мірнай канферэнцыі (1919) падлягаў суду міжнароднага трыбунала, але не быў прыцягнуты да адказнасці, падтрымаў устанаўленне ў Германіі нацысцкай дыктатуры. Аўтар мемуараў ''Aus meinem Leben. 1859—1888. K. F. Koehler, Leipzig 1926; Ereignisse und Gestalten aus den Jahren 1878—1918. K. F. Koehler, Leipzig und Berlin 1922; Erinnerungen an Korfu''. De Gruyter & Co., Berlin 1924.
Ілжэшчытоўкі і падушачніцы
Апісанне
Задні канец брушка раздвойваецца анальнай шчылінай, анальная адтуліна прыкрыта двума анальными пласцінкамі; калі пласцінкі адсутнічаюць, то цела моцна выпуклае, пупышкападобнае.
Вядомыя наступныя храмасомныя лікі Coccidae — ад 2n=10 да 2n=36 (у Pseudococcidae — ад 2n=8 да 2n=64; ва ўсіх Coccoidea — ад 4 да 192).
Сістэматыка
У складзе сямейства:
Snapster
Snapster — бясплатная мабільная праграма, выпушчаная кампаніяй УКантакце для абмену фатаграфіямі з элементамі сацыяльнай сеткі, якая дазваляе здымаць фатаграфіі, прымяняць да іх фільтры, а таксама распаўсюджваць іх праз свой сэрвіс і шэраг іншых сацыяльных сетак. Праграма сумяшчальна з прыладамі iPhone, iPad і iPod Touch на iOS 7.1 і вышэй, а таксама з тэлефонамі Android 4.0 і вышэй. Распаўсюджваецца яна праз App Store і Google Play адпаведна.
Канкурэнты
Адразу пасля публікацыі першага рэлізу праграмы Snapster, СМІ назвалі яе галоўным канкурэнтам вядомага ва ўсім свеце сэрвіса Instagram, якім валодае сусветнай гігант Facebook.
International Championship 2017 (снукер)
International Championship 2017 (таксама вядомы як «OPPO International Championship 2017») — прафесійны рэйтынгавы турнір па снукеры, які праходзіў з 29 кастрычніка па 5 лістапада 2017 года ў тэлерадыёвяшчальным цэнтры Бай-ху, у Дацыне, Кітай. Турнір стаў шостым розыгрышам International Championship, які быў заснаваны ў 2012 годзе. Прызавы фонд спаборніцтва склаў £750,000, з якіх £150,000 атрымаў пераможца.
Джон Браўнінг
Джон Мозес Браўнінг (John Moses Browning;, Огдэн (штат Юта, ЗША) — , Брусель (Бельгія)) — вынаходнік ручной агнястрэльнай зброі, амерыканец па паходжанні, працаваў у Бельгіі.
Біяграфія
Першы патэнт на казназарадную сістэму атрымаў у 1879 годзе, канструяваў шротавыя стрэльбы на фірме «Рэмінгтон», адназарадныя вінтоўкі вінчэстар, шматзарадныя стрэльбы, кулямёты.
Найбольшую вядомасць яму прынёс аўтаматычны (самазарадны) пісталет, запатэнтаваны бельгійскай зброевай кампаніяй «Фабрык Насьональ» у Эрстале.
Пазней распрацоўваў падобныя сістэмы для амерыканскага войска ў кампаніі Кольта. За 71 год свайго жыцця Джон Мозес Браунінг стварыў 37 мадэляў наразной зброі і 18 — гладкаствольнай.
Канструкцыі Браунінга неаднаразова капіраваліся і служылі прадметам пераймання для спецыялістаў іншых краін. Пісталеты канструкцыі Браунінга: Browning M1900, Browning M1903, Browning M1906, Browning 1910/1912 г., Colt M1911.
Дачыненне парадку
Дачыне́нне пара́дку (упарадкава́насць) — бінарнае дачыненне на мностве, якое дазваляе ўпарадкаваць яго элементы, гэта значыць задаць правіла, згодна з якім адны элементы ідуць перад іншымі.
Фармальна ўпарадкаванасць вызначаецца як дачыненне, якое з’яўляецца транзітыўным і антысіметрычным. Любое дачыненне, якое валодае гэтымі ўласцівасцямі, ёсць дачыненнем парадку.
Калі дачыненне парадку R з’яўляецца рэфлексіўным (гэта значыць, што ), такую ўпарадкаванасць называюць нястрогай; антырэфлексіўнае дачыненне парадку (такое, што ) называюць строгай упарадкаванасцю.
Упарадкаванасць мноства з’яўляецца поўнай, або лінейнай, калі яна ўпарадкоўвае ўсе яго элементы, гэта значыць, для любых двух яго элементаў мае месца або R(x,y), або R(y,x). Калі ж існуе хаця б адна такая пара, для якой не мае месца ні R(x,y), ні R(y,x), то ўпарадкаванасць з'яўляецца частковай.
Цалкам упарадкаваныя мноствы называюцца ланцугамі.
Прыкладамі поўнай строгай упарадкаванасці з’яўляюцца дачыненні «больш» і «менш» між сапраўднымі лікамі.
Прыкладам частковай строгай упарадкаванасці з’яўляецца дачыненне «нашчадак» між людзьмі, бо яно транзітыўнае (нашчадак нашчадка ёсць нашчадкам), антысіметрычнае (два чалавекі не могуць быць начшадкамі адзін аднаго), антырэфлексіўнае (чалавек не ёсць нашчадкам самога сябе) і няпоўнае (бо, напрыклад, на падмностве братоў дачыненне «нашчадак» не вызначана – ніхто не ёсць нічыім нашчадкам).
У якасці прыкладу частковай нястрогай упарадкаванасці можна прывесці дачыненне дзялімасці між натуральнымі лікамі. Сапраўды, яно транзітыўнае (любы лік дзеліцца на дзельнік свайго дзельніка), антысіметрычнае (дзельнік не дзеліцца на сваё дзеліва), рэфлексіўнае (любы лік дзеліцца сам на сябе) і няпоўнае (напрыклад, на падмностве простых лікаў гэтае дачыненне не вызначана).
Ратума (народ)
Ратума (саманазва Rotuma Hanua) — меланезійскі народ, карэннае насельніцтва вострава Ратума (Фіджы). Агульная колькасць (2014 г.) — 11300 чал.
Паходжанне
Паходжанне ратума з’яўляецца даволі спрэчным, паколькі антрапалагічна і па культуры яны больш падобны на палінезійцаў, аднак размаўляюць на меланезійскай мове, блізкай да фіджыйскай. Згодна паданням саміх ратума, іх першапродкам быў Раха, выхадзец з палінезійскага вострава Саваі. Археолагі высветлілі, што людзі з’явіліся на Ратума каля VI — VII стст. н. э. Некаторыя даследчыкі лічаць, што першыя пасяленцы былі палінезійцамі, аднак каля X ст. на востраў прыбылі меланезійцы, выхадцы з Фіджы. Захавалася кераміка гэтага часу, падобная на фіджыйскую. У выніку іх змешвання сфарміраваліся сучасныя ратума.
Існуе таксама думка, што першыя пасяленцы ўсёткі былі меланезійцамі, а міфалогія і культура, характэрныя для палінезійцаў, была запазычана ратума ў пазнейшы перыяд праз усталяванне сталых кантактаў з выхадцамі з Тонга і Самоа. Наяўнасць такіх кантактаў пацвярджаецца легендамі саміх ратума.
Генетычнае даследаванне сучасных жыхароў вострава паказала, што яны вельмі блізкія па паходжанню да палінезійцаў.
Культура
Асноўным заняткам ратума здаўна з’яўляецца земляробства. Вырошчваюць клубневыя культуры, хлебнае дрэва, бананы, какосавую пальму і г. д. Зямлю апрацоўваюць мужчыны. Жывёлагадоўля мае дадатковы характар. Трымаюць свінняў, курэй, коз. Да хрысціянізацыі трымалі на мяса сабак. Распаўсюджаны прыбярэжнае рыбалоўства і збор малюскаў.
Асноўны тып паселішча — вёска. Звычайна вёскі ратума месцяцца не далёка ад мора, агароджваюцца нізкім мурам, каб прадухіліць бегства свінняў. Традыцыйныя драўляныя хаціны каркаснага тыпу будаваліся на па́лях. Акрамя звычайнага жытла, у фальклоры ўзгадваюцца асаблівыя дамы для нежанатых юнакоў. У наш час пераважаюць пабудовы сучаснага тыпу. Характэрна наяўнасць бляшаных дахаў. Яны выкарыстоўваюцца для збору чыстай дажджавой вады. У мінулым на Ратума выраблялі тапу, з якой шылі мужчынскую і жаночую вопратку.
Асноўнай адзінкай грамадства з’яўляецца пашыраная сям’я на чале бацькі. Адлік сваяцтва вядзецца адначасова па мужчынскай і жаночай лініі, падтрымліваюцца шчыльныя стасункі не толькі з родным бацькам, але і з братамі маці. Сувязі з сям’ёй застаюцца важнымі нават для тых, хто пакідае родны востраў. Звычайна, ратума, што жывуць асобна, імкнуцца прыняць удзел у жыцці сям’і праз падтрымку грашыма, пры гэтым могуць разлічваць на зваротную дапамогу. Сем’і аб’ядноўваюцца ў роды.
Ужо да прыбыцця еўрапейцаў увесь востраў Ратума быў падзелены на 7 раёнаў. На чале кожнага з іх стаяў правадыр gagaj 'es itu’u. Правадыры аб’ядноўваліся ў раду вострава, якая вырашала агульныя для ўсіх жыхароў пытанні. Асаблівая роля ў радзе належыла тром правадырам — fakpure, sau і mua. Правадыр fakpure прадстаўляў род, што перамог у апошняй вайне, адказваў за арганізацыю сустрэч і цырымоній, найважнейшай з якіх была сумеснае распіванне лёгкага наркатычнага напоя кавы. Sau лічыўся вярхоўным правадыром, і еўрапейцы нават называлі яго каралем Ратума. На самой жа справе, sau меў вельмі абмежаваныя паўнамоцтвы і часцяком выконваў ролю марыянеткі fakpure. Ён выбіраўся з ліку правадыроў раёнаў і выконваў абавязкі на працягу абмежаванага часу. Функцыі mua да канца не зразумелы. Мяркуецца, што да хрысціянізацыі ён быў першасвятаром і ў далейшым захаваў фармальна высокі статус.
У выніку доўгіх рэлігійных войн XIX ст. паміж пратэстантамі і каталікамі вярхоўныя правадыры згубілі ўладу над простымі абшчыннікамі. Таму ў 1879 г. рада звярнулася да каралевы Вялікабрытаніі з прапановай прыняць Ратума ў склад залежных ад яе тэрыторый. У 1881 г. востраў фактычна перайшоў пад кіраванне брытанскай каланіяльнай адміністрацыі на Фіджы. Брытанскія чыноўнікі ўзнавілі папярэднюю сістэму кіравання і вярнулі правадырам іх паўнамоцтвы, хаця абмежавалі раду сваім прадстаўніком. Пасля абвяшчэння незалежнасці Фіджы роля прадстаўніка ўрада на Ратума значна паменшылася, а правадыроў — вырасла.
Ратума выдатна захавалі духоўную спадчыну. Яны вядомы сваімі меладычнымі спевамі і танцамі, шматлікімі міфамі, легендамі і гістарычнымі паданнямі, мастацтвам татуіроўкі.
Рэлігія
Старажытныя рэлігійныя вераванні ратума абапіраліся на анімістычныя ўяўленні аб існаванні духаў памерлых атуа. Кожны род і сям’я імкнуліся захаваць кантакт са сваімі атуа для атьрымання ад іх дапамогі і, наадварот, прадухіліць адмоўны ўплыў з боку чужых атуа. Чалавек, у якога быццам бы ўсяляўся атуа, называўся сур’атуа. Вярхоўныя правадыры мелі асабістых духаў-заступнікаў аіту. Акрамя таго, меліся духі-ахоўнікі пэўных раёнаў вострава або злыя духі.
З канца XVIII ст. прадрымаліся спробы ахрысціць ратума. Канчаткова гэты працэс завершыўся да 1874 г. У нашы дні большасць вернікаў належаць да каталіцызму і розных плыняў пратэстантызму.
Баравік
Бараві́к, Белы грыб, Праўдзівы грыб, Шчыры грыб (Boletus edulis) — від грыбоў сямейства, адзін з найбольш распаўсюджаных відаў роду.
Пашырэнне
Пашыраны ў Еўропе, Паўночнай Афрыцы, Паўночнай Амерыцы, Аўстарліі; расце ў Заходняй Сібіры, на Каўказе, зрэдку ва Усходняй Сібіры і на Далёкім Усходзе. На тэрыторыі Беларусі трапляецца ва ўсіх лесараслінных раёнах.
Асаблівасці біялогіі
Сапратроф. Расце адзіночна і групамі. На Беларусі пладаносіць у чэрвені—кастрычніку.
Выкарыстанне
Адзін з найлепшых з ядомых грыбоў. Спажываецца свежы, марынаваны, асабліва сушаны.
Велд
Велд (ад veld — «поле») — шырокія засушлівыя плато ў Паўднёвай Афрыцы, галоўным чынам у Паўднёва-Афрыканскай рэспубліцы, размешчаныя ў міжрэччы рэк Лімпопа і Вааль і ў верхнім цячэнні ракі Аранжавая. Утвараюць серыю прыступак, якія падвышаюцца да Драконавых гор і паніжаюцца да западзіны Калахары і даліны Лімпопа.
Адрозніваюць Нізкі Велд, Сярэдні Велд, Высокі Велд, а таксама Бушвелд.
Агульная характарыстыка
Клімат плато кантынентальны субтрапічны. Колькасць ападкаў складае 600-800 мм у год. Сярэднегадавыя тэмпературы станоўчыя (12-23 °C). Вышэй 1800 м часам выпадае снег.
У расліннасці пераважаюць ксерафітныя калючыя кусты (бушвелд). Па далінах рэк растуць субтрапічныя хвойныя лясы з прадстаўнікоў роду Podocarpus і іншых хвойных. Частка тэрыторыі разараная пад пасевы маісу, азімай пшаніцы, бавоўніка, тытуню. Маюцца фруктовыя сады і пашы. Багаты жывёльны свет (розныя віды антылоп, зебры, львы, леапарды) захоўваецца ў рэзерватах.
Нізкі Велд
Нізкі Велд (Laeveld; Low Veld) размешчаны на правым беразе ракі Лімпопа. Ён уяўляе сабой старажытны   (слабапагоркавую раўніну) дакембрыйскага крышталічнага падмурка. Раздзелены шырокімі далінамі. Вышыня складае ад 300 да 600 м. Пакрыты саваннай з баабабам і дрэвам Colophospermum mopane.
Сярэдні Велд
Між Ваалем і вярхоўямі Уліфантса размешчаны Сярэдні Велд (Middle Veld). Ён складзены пясчанікамі, сланцамі і іншымі асадкавымі пародамі, якія залягаюць амаль гарызантальна. Вышыня яго складае 800—1300 м. Над сярэднім велдам узвышаюцца ізаляваныя вяршыні — копьес. Сярэдні велд пакрыты на захадзе ксерафітнымі хмызнякамі, на ўсходзе — метлюжковымі. У раёне Кімберлі вядзецца здабыча алмазаў.
Высокі Велд
Высокі Велд (Bosveld, Босфелд; Bush Veld). Вышыня яго не перавышае 900 м. Бушвелд складзены магматычнымі пародамі і пакрыты зараснікамі калючых хмызнякоў (віды акацый).
Нёман (спартыўны комплекс, Гродна)
Цэнтральны спартыўны комплекс «Нёман» — шматфункцыянальны спартыўны комплекс у Гродне, Беларусь. З’яўляецца хатняй арэнай для футбольнага клуба «Нёман», які выступае ў Вышэйшай лізе чэмпіянату Беларусі. Умяшчальнасць трыбун на стадыёне складае 8 479 месцаў.
Гісторыя
Будаўніцтва стадыёна пачалося ў 1962 годзе. Дазвол атрымлівалі прафсаюзы, якія і пабудавалі спартыўную арэну ў 1963, надаўшы ёй назву «Чырвоны сцяг». У 1964 годзе стадыён быў здадзены ў экплуатацыю. На гэты час ужо існавала мясцовая футбольная каманда «Нёман», для якой арэна стала хатняй.
Стадыён быў узведзены на месцы яўрэйскіх могілак, якія існавалі тут з XIX стагоддзя і былі зачыненыя пасля Другой сусветнай вайны. Месца пахаванняў значна пацярпела ў ваенны час, а ў сярэдзіне 1950-х гадоў савецкія ўлады канчаткова знішчылі іх. На пустэчы, якая ўзнікла на месцы могілак, і быў пабудаваны стадыён. «Чырвоны сцяг» з’яўляўся найбуйнейшай спартыўнай арэнай БССР пасля мінскага стадыёна «Дынама». Умяшчальнасць драўляных трыбун складала 15 000 чалавек.
З 1992 года стадыён стаў прымаць матчы чэмпіянату Беларусі па футболе. Пад канец 2001 года спартыўны аб’ект быў перададзены з уласнасці Федэрацыі прафсаюзаў Беларусі Гродзенскаму абласному выканаўчаму камітэту. Пасля змены ўласніка стадыён атрымаў новую назву — спартыўны камбінат «Нёман».
Рэканструкцыя
Увосень 2002 года пачалася маштабная рэканструкцыя арэны, якая была скончана ў 2008, калі стадыён набыў сучасны выгляд. Праект рэканструкцыі распрацаваны інстытутам «Гроднаграмадзянпраект», аўтарам праекта з’яўляецца У. М. Еўдакімаў. Падчас будаўніцтва стары стадыён быў поўнасцю разбураны, на яго месцы была пабудавана цалкам новая спартыўная арэна. Колькасць месцаў для гледачоў скарацілася да 8,5 тысяч, над заходняй трыбунай узведзены дах. Праведзены капітальны рамонт футбольнага поля, спартыўных залаў, гасцініцы. Былі ўзведзены лёгкаатлетычнае ядро з бегавымі дарожкамі і лёгкаатлетычны манеж. Старыя асвятляльныя мачты стадыёна заменены на новыя, з’явілася электроннае табло. Газон на футбольным полі натуральны, усталяваны падагрэў. Памеры поля — 105×68 метраў.
Пасля рэканструкцыі
Урачыстае адкрыццё новай арэны адбылося 12 жніўня 2008 года. Пасля рэканструкцыі спартыўны камбінат «Нёман» набыў статус шматфункцыянальнага спартыўнага комплексу. У 2009 годзе стадыёну былі прысвоены трэцяя катэгорыя УЕФА і другі клас ад Еўрапейскай лёгкаатлетычнай асацыяцыі.
Галоўная спартыўная арэна Гродна неаднаразова прымала важныя футбольныя паядынкі. 6 чэрвеня 2009 года на ёй праходзіў першы ў сваёй гісторыі матч нацыянальнай зборнай Беларусі. У рамках адборачнага турніру чэмпіянату свету 2010 беларусы перамаглі зборную Андоры. 14 лютага 2013 года адбыўся першы матч 1/16 фінала Лігі Еўропы 2012/2013, у якім барысаўскі БАТЭ згуляў унічыю са стамбульскім «Фенербахчэ». 28 мая 2017 года стадыён спарткомплексу прымаў вырашальны паядынак за перамогу ў Кубке Беларусі 2016/2017. У гэтым матчы брэсцкае «Дынама» абыграла салігорскі «Шахцёр».
Інфраструктура
У цяперашні час цэнтральны спартыўны комплекс «Нёман» уключае ў сябе:
На базе спарткомплексу праводзяцца вучэбна-трэніровачныя заняткі і спаборніцтвы па футболе, цяжкай і лёгкай атлетыцы, спартыўнай і мастацкай гімнастыцы і інш.
Сінгасары
Сінгасары (Singhasari) — сярэдневяковая індуісцкая дзяржава на ўсходзе вострава Ява (1222—1293 гг.).
Мангольскае нашэсце
Найбольш паспяховым нашчадкам Кен Арока быў пяты раджа Сінгасары, Кертанегара (1268—1292 гг.), які падпарадкаваў Балі і арганізаваў марскую экспедыцыю на захад Зондскіх астравоў. Кертанегара вёў актыўныя зносіны з іншымі дзяржавамі на тэрыторыі сучасных Інданезіі і Малайзіі, а таксама з Чампай на поўдні сучаснага В’етнама.
У 1289 г. Хубілай звярнуўся да Кертанегары з патрабаваннем выплочваць даніну, аднак той адмовіўся і знявечыў прысланых мангольскіх паслоў. У адказ, Хубілай пачаў арганізацыю ваеннай экспедыцыі на Яву. Падрыхтоўка да абароны і ўтрыманне войскаў за межамі дзяржавы аслабілі сілы Кертанегары. Гэта выкарыстаў у сваіх мэтах Джаякатванг, залежны ад яго валадар Кедыры і Маджапахіта. Ён паўстаў супраць Сінгасары, перамог яе войска і забіў раджу.
У 1293 г., калі на Яве высадзілася мангольская армія, Радэн Віджая, стрыечны сын Кертанегары, выступіў у якасці іх саюзніка супраць Джаякатванга. Але пасля разгрому войскаў Кедыры і Маджапахіта Радэн Віджая нечакана здрадзіў саюзнікам і пачаў супраць іх ваенныя дзеянні. Манголы былі вымушаны пакінуць Яву. Стрыечны сын Кертанегары стаў заснавальнікам новай дынастыі Маджапахіта.
Віктар Андрэевіч Скумін
Віктар Андрэевіч Скумін — савецкі і расійскі вучоны, доктар медыцынскіх навук, прафесар, літаратар, аўтар сістэмнага падыходу да здароўя (″культура здароўя″, 1968). Належыць да ліку выдатных айчынных навукоўцаў, якія атрымалі шырокую вядомасць сваёй навуковай, педагагічнай і грамадскай дзейнасцю.
Біяграфія
Нарадзіўся ў сям'і служачых 30 жніўня 1948 года у Пензенскай вобласці, Расія. Дзіцячыя гады прайшлі ў асяроддзі блізкім. У 1948 годзе разам з бацькам пераехаў у горад Казань. Пражываў таксама ў Пензе, Чэлябінску, Петразаводску і іншых гарадах.
Паступіў ў 1967 годзе у Харкаўскі нацыянальны медыцынскі ўніверсітэт, які скончыў з адзнакай у 1973 годзе. Пасля інтэрнатуры на базе абласной клінічнай бальніцы у 1976 г. паступіў у клінічную ардынатуру у горадзе Кіеў (навуковы кіраўнік — Мікалай Міхайлавіч Амосаў). У 1980 годзе скончыў аспірантуру, абараніў дысертацыю на суісканне вучонай ступені кандыдата медыцынскіх навук. З 1980 года працаваў у Інстытуце ўдасканалення ўрачоў у горадзе Харкаў (Украіна).
Абараніў дысертацыю на суісканне вучонай ступені доктара медыцынскіх навук ў 1988 г. У 1993 годзе прысвоена званне прафесара.