cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ахрымоўцы
Ахрымоўцы (Achrymowce) — вёска ў Польшчы, уваходзіць у склад Сакульскага павета Падляскага ваяводства, частка вясковай гміны Кузніца.
Емца (пасёлак)
Гісторыя
Статус пасёлка гарадскога тыпу з 1943 года. У 1963—1965 гадах Емца ўваходзіла ў склад Плясецкага прамысловага раёна. З 2013 года — сельскі населены пункт.
Спіс аб’ектаў PGC (1839001—1840000)
Гэта спіс аб'ектаў Спіс аб'ектаў PGC (1839001—1840000)
Мікалай Сяргеевіч Акулаў
Мікалай Сяргеевіч Акулаў (,  — ) — беларускі фізік, спецыяліст у галіне ферамагнетызму. Доктар фізіка-матэматычных навук (1936), прафесар (1931), акадэмік АН БССР (1940). Лаўрэат Сталінскай прэміі (1941).
Біяграфія
Нарадзіўся ў Арле. Скончыў фізіка-матэматычны факультэт МДУ імя М. В. Ламаносава (1926). Кандыдат фізіка-матэматычных навук (1929). Доктар фізіка-матэматычных навук (1936). Прафесар МДУ (1931). У 1931-54 загадчык кафедрай магнетызму МДУ, адначасова ў 1940—1946 акадэмік-сакратар Аддзялення тэхнічных навук АН БССР. Працаваў у МДУ да 1954. У 1955—1957 — прафесар Маскоўскага інстытута хімічнага машынабудавання. У 1959-64 загадчык лабараторыяй Фізіка-тэхнічнага інстытута, з 1963 — загадчык аддзела фізікі неразбуральнага кантролю АН БССР, з 1967 — загадчык лабараторыі гэтага аддзела.
Навуковая праца
Асноўныя працы прысвечаны ферамагнетызму. Сфармуляваў у 1928 закон індукаванай анізатрапіі, які ўсталёўвае сувязь паміж магнітнымі і механічнымі ўласцівасцямі ферамагнетыкаў і грае вялікую ролю ў сучаснай тэорыі магнітных матэрыялаў. Выявіў тэмпературную залежнасць анізатрапіі ферамагнетыкаў.
У 1934 незалежна ад Ф. Бітэра прапанаваў метад магнітнай металаграфіі і эксперыментальна даказаў існаванне абласцей спантанага намагнічвання ферамагнетыкаў. Даследаваў уплыў магнітных палёў і пругкіх высілкаў на розныя фізічныя характарыстыкі ферамагнітных металаў, вывучаў тэмпературную залежнасць найважнейшых магнітных параметраў.
Аўтар прац па тэорыі хімічнай дынамікі і ланцуговых працэсаў, фізіцы гарэння, тэорыі пластычнасці і трываласці, статыстычнай тэорыі дыслакацыі, сегнетаэлектрычнасці, біяфізікі.
Пры непасрэдным удзеле М. С. Акулава быў створаны Інстытут прыкладной фізікі НАН Беларусі.
NGC 4445
NGC 4445 (іншыя абазначэнні — IC 793, UGC 7587, MCG 2.32.72, ZWG 70.104, VCC 1086, PGC 40987) — галактыка ў сузор’і Дзева.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі новага агульнага каталога.
Аляксандр Пятровіч Веліксонаў
Аляксандр Пятровіч Веліксонаў (нар., пас. Доркі, Быхаўскі раён, Магілёўская вобласць) — беларускі скульптар.
Біграфія
Член Беларускага саюза мастакоў з 1969 года.
Творчасць
Працуе ў галіне манументальнай і станковай скульптуры. Аўтар помнікаў аднавяскоўцам, якія загінулі ў Вялікую Айчынную вайну, у Мар’інагорскім сельскагаспадарчым тэхнікуме (1967), аднавяскоўцам і партызанам у в. Шайцерава Верхнядзвінскага раёна (1970), ахвярам фашызму каля г. Чэрвень (1976), спаленай вёсцы ў в. Хутар Светлагорскага раёна (1981; усе ў сааўтарстве з архітэктарам Ю. Казаковым). Станковыя работы: «Лянок» (1967), «Сям’я бацькі Міная», «Маці-партызанка» (абедзве 1970), «Жніво» (1974). Стварыў шэраг мемарыяльных дошак, дэкаратыўных рэльефаў.
Бель
Бель — балота з зараснікамі бярозы.
NGC 3498
NGC 3498 — патройная зорка ў сузор’і Леў.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Старшыня Савета міністраў Босніі і Герцагавіны
Старшыня Савета міністраў прызначаецца Прэзідыумам Босніі і Герцагавіны, пасля чаго яго кандыдатуру павінна зацвердзіць Палата прадстаўнікоў. Старшыня Савета міністраў прызначае міністраў кабінета, а таксама намеснікаў міністраў, якія не павінны належаць да таго ж народу, названаму ў якасці аднаго са складальнікаў насельніцтва краіны, што і іх міністры.
ХК Куньлунь Рэд Стар
«Куньлунь Рэд Стар»  — кітайская каманда па хакеі з шайбай з Пекіна, заснаваная ў 2016 для ўдзелу ў Кантынентальнай хакейнай лізе.
Назву клубу дала кітайская горная сістэма Куньлунь.
Плясецк (пасёлак гарадскога тыпу)
Плясецк (Плесе́цк) — пасёлак гарадскога тыпу ў Расіі, адміністрацыйны цэнтр Плясецкага раёна Архангельскай вобласці.
Гісторыя
Упершыню згадваецца ў 1894 годзе. У 1897 годзе была збудаваная станцыя Плясецк Навалоцкай воласці Анежскага павета Архангельскай губерні на вузкакалейнай чыгунцы Волагда — Архангельск і была ўключана ў рэестр чыгунак Расійскай імперыі. У 1924 годзе была ўтворана Плясецкая воласць з цэнтрам у вёсцы Навалок. 9 ліпеня 1929 года ў ходзе адміністрацыйнай рэформы на тэрыторыі Плясецкай воласці з далучэннем пасёлка Самадзед быў утвораны Плясецкі раён Архангельскай акругі Паўночнага края. Пастановай УЦВК ад 2 сакавіка 1932 года паселішча Плясецк было аднесена да катэгорыі рабочых пасёлкаў з прысваеннем яму назвы Плясецк. У 1963—1965 гадах з’яўляўся цэнтрам двух раёнаў: Плясецкага прамысловага і Плясецкага сельскага. З 2006 года з’яўляецца таксама цэнтрам Плясецкага гарадскога паселішча.
Белякі
Назву Белякі́ маюць:
Біяфізіка
Біяфізіка (ад βίος — жыццё, φύσις — прырода):
Новы шлях (1933)
«Но́вы шлях» — часопіс, орган Беларускай нацыянал-сацыялістычнай партыі (БНСП). Выдаваўся з лістапада 1933 да лістапада 1937 ў Вільні на беларускай мове кірыліцай і лацінкай. Меў падтрымку ведамства замежнай палітыкі Нацыянал-сацыялістычнай рабочай партыі Германіі. Рэдактар-выдавец — Уладзіслаў Казлоўскі.
Біяфізіка
Абагульнена можна сказаць, што біяфізіка вывучае асаблівасці функцыянавання фізічных законаў на біялагічным узроўні арганізацыі рэчыва.
Новы шлях (1933)
Часопіс прапагандаваў ідэі нацыянал-сацыялізму, друкаваў дакументы і матэрыялы БНСП, рэзка крытыкаваў нацыянальную і эканамічную палітыку, будаўніцтва сацыялізму ў БССР, дзейнасць Камінтэрна і КПЗБ. Шмат увагі аддаваў падзеям у свеце, асабліва ў Германіі, узнімаў яўрэйскае пытанне, праблемы асветы і жыцця беларускай вёскі, палемізаваў з часопісам «Золак», газетамі «Наша воля», «Родны край». На старонках часопіса змешчаны біяграфіі лідараў БНСП Фабіяна Акінчыца, Уладзіслава Казлоўскага, Канстанціна Юхневіча, літаратурныя і публіцыстычныя творы Уладзіслава Казлоўскага, Альбіна Стэповіча, крытычныя агляды асобных нумароў часопісаў «Маладая Беларусь», «Калоссе». У рубрыцы «На нашым фронце» публікаваў хроніку.
Наклад часопіса не перавышаў 500 экз. Выйшла 26 нумароў (апошнія 3 у Лідзе), з іх некаторыя канфіскаваны, праз што Уладзіслаў Казлоўскі меў справу з судом. Забаронены польскімі ўладамі.
Біяфізіка
Па наменклатуры ЮНЕСКА біяфізіка з’яўляецца раздзелам біялогіі і мае код 2406.
Гісторыя
Біяфізіка як навука сфарміравалася ў сярэдзіне 20 стагоддзя. Першыя даследаванні біяфізічнага характару вядомы з 17 стагоддзя (працы французскага вучонага Дэкарта па вывучэнні органаў пачуццяў).
У 1791 годзе адкрыта жывёльная электрычнасць (італьянскі вучоны Л. Гальвані).
У Расіі развіццю біяфізічных даследаванняў спрыялі працы І. М. Сечанава (біямеханіка рухаў, канец 19 ст.), П. П. Лазарава (іонная тэорыя ўзбуджэння, 1916), Г. М. Франка і С. Ф. Радыёнава (фізічны метад выяўлення звышслабага свячэння біяаб'екта, 1950-я гады).
У 1953 годзе англійскія вучоныя Дж. Кендру і М. Перуц адкрылі структуру міяглабіну і гемаглабіну.
Аблога Канстанцінопаля (674—678)
Аблога Канстанцінопаля (674—678) падчас араба-візантыйскай вайны, калі мусульманскае войска выйшла на ўсходні бераг Басфора, а флот шчыльна блакіраваў горад з мора. Абсталяваўшы якарную стаянку ў Кізіцы на Мармуровым моры, арабы на працягу чатырох гадоў здзяйснялі спусташальныя набегі на наваколлі сталіцы Візантыйскай імперыі, неаднаразова спрабавалі штурмаваць гарадскія сцены. Летам 678 года эскадра імператара Канстанціна IV знішчыла асноўную частку караблёў праціўніка незадоўга да гэтага вынайдзеным грэчаскім агнём.
Параза на моры прымусіла арабаў зняць аблогу і адступіць у Малую Азію. Каля Сілейскага мора іх флот патрапіў у моцную буру, амаль усе караблі патанулі. Пасля гэтага быў заключаны мір на трыццаць гадоў паміж Візантыяй і Арабскім халіфатам.
Тэадор Трыплін
Тэадор Трыплін (Teodor Tripplin;, г. Каліш, Польшча — ) — польскі пісьменнік, падарожнік, лекар; удзельнік паўстання 1830—31 гадоў.
Біяграфічныя звесткі
У 1831-40 вывучаў медыцыну ва ўніверсітэтах у Кёнігсбергу і Манпелье. Доктар медыцыны (1840). Падарожнічаў па Еўропе і Паўночнай Афрыцы. У 1849—56 жыў у Варшаве. Атрымаў вядомасць як аўтар аповесці «Пан Зыгмунт у Іспаніі» (т. 1—4, 1852) і «Успамінаў аб падарожжы ў Данію, Нарвегію, Англію, Партугалію і ў дзяржаву мараканскую» (1844) і інш. У 1856 наведаў Беларусь. Па дарозе з Беластока ў Вільню спыняўся ў Гродне; жыў у доме князя Чацвяртынскага, наведваў прыватны музей у горадзе, у якім захоўваліся карціны, малюнкі, старажытная зброя. У 1858 у Вільні выйшаў яго дзённік падарожжа па Беларусі і Жамойці.
Пахаваны ў Варшаве.
Кызылкайнар (Акмолінская вобласць)
Кызылкайнар — сяло ў Зерэндзінскім раёне Акмолінскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад Віктараўскай сельскай акругі. Код КАТА — 115643104.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 88 чалавек (39 мужчын і 49 жанчын). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 27 чалавек (16 мужчын і 11 жанчын).
Шаўкі
Шаўкі́ (, Шовки) — вёска ў Ваўкавыскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Роскага сельсавета.
Гісторыя
Вядома з 1569 г. у складзе маёнтка Рось. У 1796 г. фальварак і вёска належалі Яну Патоцкаму. У 1836 г. прыватная вёска, 18 двароў, 122 жыхары.
Насельніцтва
На 01.01.2004 г. 47 двароў, 93 жыхары.
Інфраструктура
Ёсць крама.
Сараеўская ратуша
Сараеўская ратуша (Gradska vijećnica Sarajevo) — ратуша ў Сараеве непалёк ад на рацэ Міляцка.
Гісторыя
Першы праект быў створаны, але не спадабаўся міністру. Новы праект было даручана распрацаваць, які пад уражаннем ад мячэцяў у Егіпце двойчы ездзіў у Каір і збіраўся пабудаваць будынак, які б спалучаў у сабе элементы ісламскай і класічнай еўрапейскай архітэктуры. Аднак неўзабаве, відавочна з-за сваёй апантанасці праектам, архітэктар звар’яцеў і скончыў жыццё самагубствам, а яго працу ў 1894 годзе працягнуў.
Знішчэнне
Падчас аблогі Сараева 25 жніўня 1992 з бібліятэкі былі выкрадзены каля 700 рукапісаў і інкунабул, а таксама ўнікальная калекцыя баснійскіх выданняў культурнага адраджэння XIX стагоддзя. Перад нападам у бібліятэцы налічвалася 1,5 млн тамоў і больш за 155 тысяч рэдкіх кніг і рукапісаў. Некаторыя грамадзяне і бібліятэкары спрабавалі выратаваць частку кніг у той час як яны знаходзіліся пад снайперскім агнём, прынамсі, адзін чалавек загінуў. Аднак большасць кніг выратаваць ад пажару не атрымалася.
Аднаўленне
Рэстаўрацыя праводзілася ў два этапы: першы ў 1996—1997 гг. на ахвяраванні пасольства Аўстрыі, другі ў 2000—2004 гг. на сродкі Еўрапейскай камісіі.
Пасля завяршэння рамонту і рэстаўрацыі, будынак будзе выкарыстоўвацца для розных мерапрыемстваў. Апроч размяшчэння ў будынку Нацыянальнай і ўніверсітэцкай бібліятэкі Босніі і Герцагавіны, там будзе размешчаны таксама сесійная зала гарадскога савета. Зала будзе выкарыстоўвацца для розных пратакольных мерапрыемстваў для ўсіх узроўняў улады, канцэрты і выстаўкі.
Дом па Рэвалюцыйнай вуліцы, 12 (Мінск)
Дом па вуліцы Рэвалюцыйнай, 12 — будынак у Мінску, размешчаны ў квартале, які прымыкае да Верхняга Горада. Пабудаваны ў XIX ст. з цэглы.
Архітэктура
Двухпавярховая пабудова са складанай выцягнутай у глыбіню двара формай плана, накрытая вальмавым дахам. На галоўным фасадзе праходзіць карнізная бэлька, вуглы акцэнтаваны плоскімі лапаткамі. Вокны прамавугольныя, без ліштваў. 1-ы і 2-і паверхі аддзелены простым карнізам. Бакавы фасад будынка ў савецкі час амаль цалкам зашклёны.
Тын
Тын ці астрог, парка́н, паліса́д (palissade, palizzata, palus; таксама астракол і частокол) — абарончае збудаванне, якое складаецца з раду драўляных слупоў, убітых ці ўкапаных ніжнімі канцамі ў грунт.
Таксама астрогам на землях Беларусі называлася частка горада, абнесеная сцяной-астрогам (напрыклад, у Мазыры, Крычаве).
Верхнія канцы слупоў могуць быць завостранымі (астрог ), слупы могуць мацавацца з нахілам, мець дадатковыя папярочныя мацаванні, падпірацца каменнем знізу і інш. Тын (астрог) мог быць самастойнай загародай, або дапаўняць вал.
Гісторыя
Найпрасцейшае, вядомае са старажытнасці, абарончае збудаванне, якое выцясніла дагістарычныя загароды з калючага кустоўя вакол паселішчаў ; простасць і хуткасць выканання зрабілі яго пераважным тыпам умацаванняў у тых мясцовасцях, дзе існавалі запасы лесу (напрыклад, у Англіі — да сяр. 12 ст., на землях Русі — да пач. 13 ст.). З развіццём вайсковай справы, на Захадзе былі выцесненыя каменнымі ўмацаваннямі. Як тымчасовыя палявыя ўмацаванні, тыны (палісады) ўжываліся і ў новы час (19 ст.).
У Беларусі
На землях Беларусі астрогі вядомыя з часоў жалезнага веку. Пашыраны ў абарончым будаўніцтве 9—14 ст. У драўляных замках 16—18 ст. выцесненыя гароднямі і тарасамі, але выкарыстоўваліся на меней важных участках абароны і пры неабходнасці хутка збудаваць абарончую сцяну. Вядомыя ў замках Віцебска, Полацка, Мазыра, Рагачова і інш., таксама як агараджальная канструкцыя феадальных сядзіб (Дастоева, сучасны Іванаўскі раён). Астрогамі часам абкружалі вёскі і мястэчкі.
Астрогі ў складзе замкавых комплексаў мелі ў верхніх частках баявыя галерэі з абламамі і стрэшкамі з драніцы ці гонты. Астрогі ў феадальных сядзібах выконваліся ў выглядзе простай сцяны.
Брагінскі строй
Брагінскі строй — традыцыйны комплекс беларускага народнага адзення ва Усходнім Палессі, пераважна ў паўднёва-ўсходніх раёнах Гомельшчыны. Яму ўласцівы разнастайнасць форм адзення (пры адначасовым бытаванні на пачатку 20 ст. форм, што ўзніклі ў розныя гістарычныя перыяды), багацце арнаментальных кампазіцый, адметныя шыйныя ўпрыгожанні.
Жаночае адзенне
У жаночым гарнітуры вылучаюцца 3 варыянты: кашуля, 4-полкавая панёва, фартух, намітка (сярпанка); кашуля, андарак, белы фартух, гарсэт (кабат), каптур з хусткай; кашуля або блуза, крамная спадніца з прышыўным каптур з хусткай; кашуля або блуза, крамная спадніца з прышыўным лbaам (шнуроўка). Кашулю кроілі з прамымі плечавымі ўстаўкамі, прышытымі па ўтку, з адносна вузкім рукавом, стаячым каўняром. Арнамент натыкання і вышыўкі (чырвонымі, чорнымі і белымі баваўнянымі ніткамі) кампанаваўся ў палосы рознай шырыні на рукавах (звычайна ў папярочным кірунку), на плечавых устаўках, каўняры і падоле. З геаметрычных матываў пашыраны ромбы, 8-вугольныя зорачкі, зубчыкавыя паскі, з раслінных — дрэва жыцця (размяшчалася буйным аднарапортным узорам на ўсю даўжыню рукава), 8-пялёсткавыя кветкі (размяшчаліся ў шахматным парадку па ўсім рукаве), ружы, ягады каліны. Вышыўку фартухоў часта дапаўнялі нашыўкамі з каляровага саціну, карункамі. Андаракі гладкафарбаваныя, найчасцей чырвона-малінавыя або затканыя падоўжнымі бела-вохрыстымі палосамі ці вышытыя па нізе белымі, вохрыстымі, зялёнымі, сінімі, чорнымі ніткамі. Падпяразвалі вузкім дэкаратыўным поясам; андарак, які насілі з кашуляй, аздобленай у падоле, падтыкалі пад пояс. Галаўныя ўборы жанчын: намітка, чапец (з цёмных, часта чырвоных крамных тканін, упрыгожаныя аплікацыяй, брыжамі, штапам), хусткі (даматканая белая з чырвонымі прокідкамі парцянька, суконная чорная з дэкаратыўнымі махрамі — апінатка, крамная страката-набіваная, якую не завязвалі, а выкладалі на галаве і грудзях). Насілі пацеркі, шыйныя абручыкі (кружкі, пляцёнкі, лучкі, лавачкі), вышытыя разнаколерным бісерам.
Мужчынскае адзенне
Мужчынскія кашулі былі тунікападобнага крою з багата вышытай манішкай. Нагавіцы шылі з палатна ў чорна-белыя палоскі (палатнянікі) або з шэрага ці карычневага сукна (суконнікі). Вопратку (світка, бурнос, бурка, кажух, казачына, лакальныя назвы таксама чуйка, сканцэрка) аздаблялі нашыўкамі і аблямоўкамі з фабрычнага сукна ці саціну, аплікацыяй шнурам, фалдаваннем (маршчэннем), выразамі, строчкай.
Сяляўскае
Сяля́ўскае — возера ў Расонскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Дрыса, за 10 км на поўдзень ад гарадскога пасёлка Расоны.
Плошча паверхні возера 1,11 км². Даўжыня 2,32 км, найбольшая шырыня 0,71 км. Найбольшая глыбіня 6,1 м. Плошча вадазбору 4,4 км².
Возера эўтрофнае, слабапраточнае. Упадаюць ручаі, выцякае ручай у возера Убежа. Зарастае ўздоўж берагоў да глыбіні 2,3 м, шырыня палосы расліннасці 10—200 м.
У возеры водзяцца шчупак, акунь, лешч, лінь, плотка, мянтуз, карась і іншыя віды рыб.
Каля возера аграгарадок Сяляўшчына і Дом рыбака.
Беразніца
Назву Беразні́ца маюць:
Старакасцянцініў
Стараканстанцінаў ці Старакасцянцініў (Старокостянтинів) — горад абласнога значэння у Хмяльніцкай вобласці Украіны на рацэ Случ, буйны транспартны вузел.
Бібікі
Назву Бі́бікі маюць:
Старакасцянцініў
Гісторыя
Па адной з версій горад з'яўляецца летапісным горадам Кабуд, гісторыя якога налічвае 800 гадоў. Па другой версіі паселішча на месцы сучаснага горада заснавана ў 1525 г. як сяло Калышчэнцы (Калышчэнец) і ўпершыню згадана ў загадзе караля Аляксандра Ягелончыка крэменецкаму старасце ад 5 сакавіка 1505 г. Але доўгі час лічылася, што горад заснаваў менавіта князь Канстанцін-Васіль Астрожскі ў 1561 г. За тры месяцы Астрожскі атрымаў ад караля прывілеі на права заснавання горада, правядзенне кірмашоў і магдэбургскае права для гэтага горада. У горадзе пасяліліся першыя габрэі. Першапачаткова называўся горад Канстанцінаў, але пасля заснавання горада Новаканстанцінаў (цяпер - сяло ў Лэтычыўскім раёне) у 1632 г. быў перайменаваны ў Стараканстанцінаў.
У другой палове XVI ст. за князя Астрожскага тут было пабудавана 5 цэркваў: 2 каменныя, 3 драўляныя. У XVIІ ст. - яшчэ 2 драўляныя. У Стараканстанцінаве знаходзіліся склады тавараў, якія прыбывалі сюды з Вялікага княства Літоўскага на Падолле і ішлі далей на Турцыю і Валахію і наадварот. Услед за Астрожскай акадэміяй у 1599 г. ў Стараканстанцінаве была заснавана ўласная акадэмія.
У 1620 г. горад перайшоў у валоданне князёў Заслаўскіх, а ў 1682 г. - да князёў Любамірскіх. У 1648 г. пад Стараканстанцінавам, каля вёскі Піляўцы, адбылася бітва арміі Багдана Хмяльніцкага і войскаў пад кіраўніцтвам князёў Іераміі Вішнявецкага і Дамініка Заслаўскага, у якой казацкія войскі атрымалі перамогу.
14 лістапада 1787 г. па дарозе з Канева ў горадзе знаходзіўся кароль Станіслаў Аўгуст Панятоўскі. У 1794 г. Стараканстантынаў перайшоў праз шлюб з Канстанцыяй Любамірскай да гетмана польнага кароннага Севярына Жэвускага. Горад увайшоў у склад Расійскай імперыі ў 1793 г. У 1793-1804 гг. - горад як цэнтр аднайменнага павета ўваходзіў ў склад Падольскага намесніцтва. У 1804 г. горад з паветам увайшоў у склад Валынскай губерні.
Савецкая ўлада канчаткова ўстаноўлена ў горадзе ў лістападзе 1920 г. У 1923 г. Стараканстантынаў стаў раённым цэнтрам. У 1929 г. Стараканстантынаўскі замак абвешчаны запаведнікам, але гэты статус быў скасаваны ў 1954 г. У пасляваенны час горад значна рос дзякуючы развіццю прамысловасці (машынабудаванне і металаапрацоўка, харчовая прамысловасць і інш.) і размяшчэнню тут вялікага гарнізона (у прыватнасці авіяцыйных частак). Горад абласнога значэння з 1999 г.
Помнікі даўніны
Найноўшым помнікам горада з'яўляецца помнік ахвярам Галадамору 1932-1933 гг. (усталяваны ў 2008 г.), а таксама мемарыяльны помнік героям вайны на ўсходзе Украіны.
NGC 4446
NGC 4446 (іншыя абазначэнні — UGC 7586, MCG 2-32-69, ZWG 70.103, VCC 1072, KCPG 339A, PGC 40962) — спіральная галактыка (Sc) у сузор’і Валасы Веранікі.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі новага агульнага каталога.
Ельскі
Ельскі — беларускае прозвішча. Вядомыя носьбіты:
NGC 3499
NGC 3499 (іншыя абазначэнні — UGC 6115, MCG 9-18-80, ZWG 267.37, ZWG 291.24, PGC 33375) — галактыка ў сузор’і Вялікая Мядзведзіца.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
ХК Медзвешчак Заграб
«Медзвешчак» — харвацкая каманда па хакеі з шайбай з Заграба.
Добраахвотны полк «Дзясна»
Добраахвотны полк спецыяльнага назначэння «Дзясна» (Freiwillige Regiment "Desna") — шматнацыянальнае калабарацыйнае фармаванне, утворанае на акупаванай Трэцім рэйхам тэрыторыі СССР, першы сфармаваны ўсходні легіён. Напачатку фармавання меў назвы Рускі добраахвотны полк, Украінскі полк, полк маёра Вайса.
Фармаванне
18 красавіка 1942 г. новы камандзір тылавых раёнаў генерал-маёр Бернгард прыбыў у Бранск ад штаба 2-й танкавай арміі, прывёзшы з сабой загад аб фармаванні добраахвотніцкага палка з савецкіх грамадзян. Паводле загаду, першыя два батальёны павінныя былі быць сабраныя да 1 чэрвеня 1942 года. Для гэтага з армейскага рэзерву ў якасці кадравай базы будучага палка былі выдзеленыя 6 афіцэраў, 16 падафіцэраў і 42 салдаты. Набор пачаўся ў Арджанікідзэ, у былым будынку школы на вуліцы Шэдоўны. Стварыць полк даручылі камандзіру Бранскага ваеннага гарадка маёру Вайсу.
Самадзед
Самадзед (Самоде́д) — пасёлак (у 1927—2013 — пасёлак гарадскога тыпу) у Плясецкім раёне Архангельскай вобласці Расійскай Федэрацыі. Пасёлак утварае муніцыпальнае ўтварэнне «Самадзедскае». Самадзед размешчаны за 2 км ад станцыі Пярмілава Паўночнай чыгункі на лініі «Абазерская — Архангельск-Горад». Самадзед знаходзіцца за 137 км ад Плясецка і за 190 км ад Архангельска. Па тэрыторыі пасёлка працякае рака Ваймуга.
Добраахвотны полк «Дзясна»
Фармаванне
Асноўныя часткі палка былі сфармаваныя 16 ліпеня 1942 года.
Самадзед
Гісторыя
Узнік дзякуючы будаўніцтву ў 1925 годзе лесапільнага завода Пярмілаўскага леспрамгаса ў раёне чыгуначнага раз’езда на 493 вярсце Паўночнай чыгункі. Назву атрымаў у гонар удзельніка Грамадзянскай вайны, ваеннага камісара Рыгора Іванавіча Самадзеда, ураджэнца Чарнігаўскай губерні.
Добраахвотны полк «Дзясна»
Шлях палка
4 чэрвеня 1942 г. Вайсу было дадзенае камандаванне палком, якім ён кіраваў да снежня 1942 г., калі яго замяніў палкоўнік Цэбіш. Вуперман, які таксама камандаваў контрвыведкай палка, стаў начальнікам штаба. Паколькі Вайс хацеў, каб у полк увайшлі добраахвотнікі іншых нацыянальнасцей, ён назваў свой полк рускім добраахвотніцкім, хаця ў афіцыйных дакументах усё яшчэ згадваўся як украінскі. Большая частка палка была названая ў гонар яго камандоўца — Добраахвотніцкі полк «Вайс».
Бобрыкі
Назву Бо́брыкі маюць:
Добраахвотны полк «Дзясна»
Шлях палка
21 сакавіка 1942 г. у вёсцы Саўрасаўцы генерал-маёр Бернгард асвяціў палкавы батальён. Затым камандзірам палка быў прызначаны палкоўнік Цэбіш, а полк быў перайменаваны ў полк спецыяльнага назначэння «Дзясну», а яго батальёнам былі прысвоеныя нумары.
З 3 мая 1942 г. першы батальён удзельнічаў у баях супраць партызан каля Жыраціны й Дзяткаўскай (аперацыя «Антон»), а таксама каля Чырвонай Гары, дзе знаходзіўся да 4 чэрвеня 1942 г. З найлепшых байцоў батальёна была сфармаваная «рота асабістага размяшчэння», якая была прызначана для спецыяльных задач у Абвергрупу 107 «Відэр».
Пазней 4-ы батальён (618-ы Остбатальён) быў дададзены ў склад дзясноўскага палка, які ўпершыню быў сфармаваны пад камандаваннем Вупермана ў Трубчэўску, спачатку ў якасці батальёна «Нацыянальнай гвардыі» (так называецца мясцовы Ordnungsdienst). Камандзірам батальёна быў нямецкі лейтэнант Герберт і яго намеснік П. В. Канавалаў. У чэрвені 1943 года было 12 афіцэраў — на штабных пасадах і ў камандаванні батальёна. Былых камандзіраў Чырвонай Арміі першапачаткова прымалі звычайнымі салдатамі, а з 14 кастрычніка 1942 г., калі яны праявілі адвагу ў баі, іх можна было павысіць да ўнтэр-афіцэраў.
На Дзясне
У ліпені 1942 года полк разам з камінцамі ўдзельнічаў у антыпартызанскіх аперацыях на тэрыторыі Пачэпскага, Трубчэўскага і Выганіцкага раёнаў Бранскай вобласці. Асабовы склад шэрагу батальёнаў палка займаў добра умацаваныя пазіцыі ўздоўж ракі Дзясны. У кругабег вядзення аперацыі полк згубіў забітымі 349 чалавек, раненымі — 376.
Эвакуацыя
Батальёны Дзясноўскага палка заставаліся ў Бранскай вобласці да канца жніўня 1943 года, калі былі перамешчаныя ў Беларусь, а ў канцы года — у Заходнюю Еўропу — Францыю (615-ы і 618-ы батальён, 621-я дывізіён артылерыі) і Італію (616-ы і 617-ы батальён). Пазней палкі ў Францыі вялі барацьбу супраць саюзнікаў. 618-ы батальён быў перададзены генералу Уласаву ў канцы 1944 года для яго 1-й дывізіі РОА, а 621-ы дывізіён артылерыі — для 2-га артылерыйскага палка РОА. Пра лёс іншых батальёнаў нічога невядома.
Склад
У склад палка ўваходзілі салдаты з Арлоўскага, Бранскага і Карачоўскага лагераў, мясцовая моладзь, былыя партызаны, якія дэзерціравалі з розных прычынаў, а таксама былыя салдаты савецкай 3-й і 13-й армій, якія хаваліся ў бранскіх лясах. Акрамя рускіх і ўкраінцаў, у палку былі і іншыя нацыянальнасці. Так, у спісе 5-й роты са 135 чалавек 103 рускія, 22 украінцы, 2 татары, малдаванін, латыш і 6 немцаў. Салдаты прысягалі Адольфу Гітлеру.
На чэрвень 1943 года
Усяго ў палку было 3 батальёны, 12 рот і 33 узводы з 2500—2700 чалавек.
Афіцэрскі склад
Увосень 1942 года ў палку было 116 немцаў, што складала 8 %, у той час як немцы займалі ключавыя камандныя пункты. Ротамі часта камандавалі нямецкія фельдфебелі, узводамі унтэр-афіцэры.
Паводле загадаў штаба 532-га задняга корпуса, камандзіра ўкраінскага батальёна капітана Кубелкі замяніў нямецкі лейтэнант Кульбіс і былы капітан Чырвонай Арміі Гарбачоў, які таксама камандаваў фармаваннем 3-га батальёна разам з нямецкім афіцэрам. Старшыя афіцэры Чырвонай Арміі камандавалі ротамі, узводамі і батарэямі. Камандавалі 1-й стралковай ротай былы капітан Р. А. Тучкоў, кулямётная рота лейтэнант Чэрнікаў, мінамётчык лейтэнант Ануфрыеў, разведчыкі аддзела асабістага разгортвання лейтэнант Непрачын. 1-й батарэяй камандаваў былы капітан Чвартоўшвілі, 2-й батарэяй — лейтэнант Зайцаў, 3-й батарэяй — лейтэнант Лохаў.
Дэзертырства
Каля 30 % расійскіх добраахвотнікаў былі антысаветчыкамі, яны хацелі зрынуць бальшавізм у Расеі пры дапамозе нямецкай арміі. Астатнія 70 % змагаліся з розных прычынаў. Шмат хто з іх пры першай магчымасці хацеў пайсці ў партызаны. Але пры гэтым шмат хто з іх баяўся, што партызаны іх расстраляюць. Агітацыя партызанскіх аддзелаў у палку не прынесла чаканага выніку, шмат перабежчыкаў не было. Так, арлоўскі партызанскі штаб паведамляў, што з усходніх фармаванняў у гэтым раёне з кастрычніка 1941 г. па чэрвень 1943 г. іх было 29 чалавек.
Аснада
Полк быў узброены нямецкімі вінтоўкамі Mauser 98k, аўтаматамі МР38 / 40, рускімі вінтоўкамі Мосіна мадэляў 1891/1930, пісталетамі ТТ, кулямётамі Дзегцярова і Максіма, расейскімі мінамётамі і гарматамі. Жаўнеры і афіцэры палка насілі белыя павязкі на рукаве. Кожны салдат атрымліваў зарплату 8 рублёў на дзень, камандоўцы аддзяленняў — 11 рублёў. Мяркуючы па ўспамінах былых вайскоўцаў палка, афіцэрам дазвалялася біць салдат. Салдатам дазвалялася весці ліставанне са сваякамі, якія знаходзіліся на акупаванай тэрыторыі. Лісты правяряла цэнзура.
Ламака
Ламака — прозвішча.
Вядомыя носьбіты:
1810 год у гісторыі астраноміі
1810 год быў адзначаны шэрагам падзей у астраноміі.
Борці
Назву Бо́рці маюць:
Красілаўка (Акмолінская вобласць)
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 474 чалавекі (232 мужчыны і 242 жанчыны). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 388 чалавек (194 мужчыны і 194 жанчыны).
Верхняя Тойма
Верхняя Тойма (Ве́рхняя То́йма) — сяло ў Архангельскай вобласці Расіі. Адміністрацыйны цэнтр Верхнятоемскага раёна і Верхнятоемскага сельскага паселішча. Размешчана паміж Котласам (160 км) і Архангельскам (457 км), на правым беразе Паўночнай Дзвіны, ля вусця ракі Верхняя Тойма.
Валкушы
Валкушы (Wołkusze) — вёска ў Польшчы, уваходзіць у склад Сакульскага павета Падляскага ваяводства, частка вясковай гміны Кузніца.
У 1940—1945 гадах цэнтр Валкушскага сельсавета Саколкаўскага раёна Беластоцкай вобласці БССР.
Адэлард Бацкі
Адэлард Бацкі (Adelard of Bath; каля 1080 — каля 1160) — англійскі філосаф-схаласт.
Біяграфія
Вучыўся ў Туры і Лане, здзейсніў сямігадовае падарожжа па Паўночнай Афрыцы і Малой Азіі. Пасля вяртання напісаў некалькі арыгінальных сачыненняў, пераклаў найважнейшыя навуковыя працы з грэчаскай і арабскай на лацінскую мову («Пачаткі» Еўкліда, астранамічныя табліцы Аль-Харэзмі).
Творчасць
Яго філасофскія сачыненні (галоўнае — дыялог «Пра тоеснае і рознае») аказалі ўплыў на сярэднявечных філосафаў: Роджэра Бэкана, Гільёма Канхезія, Гуга Сен-Вікторскага і іншых.
Аблога Канстанцінопаля (717—718)
Аблога Канстанцінопаля (717—718) — другая аблога горада арабамі, падчас араба-візантыйскай вайны, пачалася летам 717 года, калі 120-тысячнае войска арабскага военачальніка Масламы з дапамогай магутнага флоту (каля 1800 караблёў) пераправілася праз Гелеспонт у Еўропу і аблажыла горад. Абарону горада ўзначаліў імператар Леў III. Абраўшы тактыку актыўных баявых дзеянняў, ён неаднаразова рабіў вылазкі на сваіх караблях узброеных грэчаскім агнём і нанёс флоту праціўніка сур'ёзныя страты. Вялікую дапамогу абложаным аказалі тагачасныя саюзнікі імперыі – балгары, якія наносілі ўдары па арабам з тылу. Узімку ў лагеры арабаў пачаўся голад, а затым успыхнула эпідэмія. Страціўшы за час аблогі да 100 тысяч чалавек, Маслама 15 жніўня 718 года быў вымушаны адступіць ад горада.
Лаздунскае вадасховішча
Лазду́нскае — вадасховішча ў Беларусі, у Іўеўскім раёне Гродзенскай вобласці, каля вёскі Лаздуны 1.
Створана ў 1973 годзе на рацэ Гарача. Плошча вадасховішча складае 0,61 км², даўжыня 2,2 км, найбольшая шырыня 0,68 км. Найбольшая глыбіня дасягае 6,5 м. Аб’ём вады каля 1 млн м³, ваганні ўзроўню — да 2 м.
Вадасховішча выкарыстоўваецца ў мэтах арашэння і рыбагадоўлі.
Шандры (Ваўкавыскі раён)
Ша́ндры (, Шандры) — вёска ў Ваўкавыскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Субацкага сельсавета.
Гісторыя
У 1796 г. належала Адаму Ельскаму. У 1836 г. прыватная вёска, 6 двароў, 42 жыхары. У 1914 г. 40 двароў, 142 жыхары.
Насельніцтва
На 01.01.2004 г. 42 двары, 67 жыхароў.
Браткава
Назву Бра́ткава маюць:
Кітайскія імёны
Кіта́йскія імёны — фармальныя і нефармальныя імёны народа хань і іншых народаў, якія насяляюць тэрыторыю Кітайскай Народнай Рэспублікі.
Народ хань
У культуры народа хань імёны заўсёды складаюцца з дзвюх частак: прозвішча ці сямейнае імя "" (пін. xìng), і ўласнае імя "" (пін. míng; гл. таксама ніжэй). Пры запісе і ў практычным выкарыстанні прозвішча заўсёды папярэднічае імю ўласнаму.
Практычна ўсе прозвішчы народу хань аднаскладовыя, рэдка — двускладовыя. У гісторыі бытавалі некалькі тысяч прозвішчаў, мяркуецца, што ў канцы 20 ст. у шырокім ужытку былі некалькі соцень. Жанчыны народу хань у старажытнасці традыцыйна карысталіся прозвішчамі, сваім і мужа, складзенымі разам.
Нефармальныя імёны
У нефармальныя імёны залічваюцца пісьменніцкія і артыстычныя псеўданімы, будысцкія, тааісцкія і хрысціянскія імёны, мянушкі і пад. Для такіх імёнаў не існуе фармальных правілаў, і яны могуць мець самыя разнастайныя формы, колькасць складоў і г.д. Звычайна, дзеля патрэб нармавання іх запісу, нефармальныя імёны падзяляюцца на дзве галоўныя групы: такія, якія нагадваюць структурай (колькасцю частак, складоў і пад.) фармальныя, сапраўдныя імёны і такія, якія не маюць такога падабенства.
NGC 4447
NGC 4447 (іншыя абазначэнні — MCG 2-32-73, ZWG 70.107, VCC 1085, KCPG 339B, NPM1G +14.0319, PGC 40979) — лінзападобная галактыка (SB0) у сузор’і Валасы Веранікі.
Шандры
Назву Ша́ндры маюць:
Біясфера
Біясфера (ад βιος — жыццё і σφαῖρα — сфера, шар) — абалонка Зямлі, заселеная жывымі арганізмамі, якая знаходзіцца пад іх уздзеяннем і занятая прадуктамі іх жыццядзейнасці; «плёнка жыцця»; глабальная экасістэма Зямлі.
Першыя ўяўленні пра біясферу сфармуляваў французскі вучоны Жан-Батыст Ламарк (1802). Тэрмін «біясфера» ўвёў аўстрыйскі геолаг Эдуард Зюс у 1875. Стварэнне цэласнага вучэння пра біясферу належыць рускаму вучонаму Уладзіміру Вярнадскаму (1926).
Біясфера ўключае арганізмы, іх рэшткі, прыземную частку атмасферы да вышыні азонавага экрана (20—30 км), усю гідрасферу і верхнюю частку літасферы; усе яны ўзаемазвязаны працэсамі міграцыі рэчыва і энергіі. Ніжняя мяжа біясферы на сушы на глыбіні да 3—4 км ад паверхні зямной кары, у Сусветным акіяне на 1—2 км ніжэй за дно.
У біясферы (паводле У. Вярнадскага) адрозніваюць 7 розных, але ўзаемазвязаных тыпаў рэчываў: жывое рэчыва (расліннае, жывёльнае і мікраарганізмы), біягеннае рэчыва (прадукты жыццядзейнасці жывых арганізмаў — гаручыя выкапнёвыя, вапнякі і інш.), косныя рэчывы (горныя пароды магматычнага, неарганічнага паходжакня, вада і інш.), біякосныя рэчывы (прадукты распаду і перапрацоўкі горных і асадкавых парод жывымі арганізмамі), радыеактыўнае рэчыва, рассеяныя атамы і рэчыва касмічнага паходжання (метэарыты, касмічны пыл).
Асноўная функцыя біясферы — выкарыстанне сонечнай энергіі (фотасінтэз) і біялагічны кругаварот рэчываў і энергіі, які забяспечвае развіццё ўсіх жыццёвых працэсаў.
Жывыя арганізмы (жывое рэчыва) і іх жыццёвае асяроддзе арганічна звязаны паміж сабой і ўтвараюць сістэмы глабальнага, рэгіянальнага і лакальнага ўзроўняў. У рэгіянальных і лакальных сістэмах вылучаюць структурныя адзінкі біясферы: біёмы, біягеацэнозы (экасістэмы), прыродныя зоны на раўнінах і вышынныя (вертыкальныя) прыродныя паясы ў гарах.
Біясфера мазаічная паводле структуры і саставу адлюстроўвае геахімічную і геафізічную неаднароднасць аблічча Зямлі (мацерыкі і акіяны, прыродныя зоны і паясы, раўніны і горы і інш.) і нераўнамернасць у размеркаванні жывога рэчыва. Больш за 90% усяго жывога рэчыва біясферы прыпадае на наземную расліннасць. Агульная маса жывога рэчыва ў біясферы ацэньваецца ў 1,8—2,5×1012 т (у пераліку на сухое рэчыва) і складае нязначную частку масы біясферы (3×1018 т).
Краснаборск (Архангельская вобласць)
Краснаборск (Краснобо́рск) — сяло ў Архангельскай вобласці Расіі. Адміністрацыйны цэнтр Краснаборскага муніцыпальнага раёна. Краснаборск размешчаны ў паўднёва-ўсходняй частцы Архангельскай вобласці, на левым беразе ракі Паўночная Дзвіна, насупраць месца ўпадзення ў яе Уфцюгі. Размешчаны за 66 км ад Котласа, за 630 км ад Архангельска.
Брод (значэнні)
Назву Брод маюць:
NGC 3500
NGC 3500 (іншыя абазначэнні — UGC 6090, MCG 13-8-52, ZWG 351.52, IRAS10582+7528, PGC 33277) — галактыка ў сузор’і Дракон.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Ота Ган
Ота Ган (Otto Hahn;, Франкфурт-на-Майне — , ) — нямецкі хімік, вучоны-наватар у галіне радыяхіміі, які адкрыў ядзерную ізамерыю (Уран Z) і расшчапленне ўрана. Атрымаў Нобелеўскую прэмію па хіміі (1944). Глен Сібарг назваў яго «бацькам ядзернай хіміі».
Муэдзін
Муэдзін (مؤذن) — у ісламе: служыцель мячэці, якія заклікае з мінарэта мусульман на малітву.
Аб паходжанні прызыву на малітву (Азаніі або Ніда) існуе некалькі версій. Паводле адной, традыцыя прызыву на малітву паўстала яшчэ да перасялення Мухамада ў Медыну (хіджры). Паводле іншай — пасля перасялення, прыкладна ў другім годзе хіджры. Відавочна, што Мухамад увёў рытуал «азана» па аналогіі са звонам ў хрысціян і гукам трубы ў юдэяў. Першы муэдзін, абісінец Біляль ібн Рыбах, спачатку заклікаў людзей на малітву на вуліцах, і толькі праз некаторы час для гэтага сталі выкарыстоўваць самую высокую кропку ў горадзе. Існавалі і рэгіянальныя спосабы прызыву: у Фесе (Марока) на мінарэты ўмацоўвалі сцяг, а ў цёмны час — запальвалі лямпу. У Інданезіі ў шэрагу мячэцяў пачатак малітвы анансуецца гукамі гонга (уплыў будызму).
Багенбай бі
Багенбай бі — аул у Зерэндзінскім раёне Акмолінскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад Віктараўскай сельскай акругі. Код КАТА — 115643600.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва аула складала 370 чалавек (182 мужчыны і 188 жанчын). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 250 чалавек (130 мужчын і 120 жанчын).
Варонеж
Варонеж (Воронеж) — горад у Расіі, адміністрацыйны цэнтр аднайменнай вобласці. Размешчаны на берагах Варонежскага вадасховішча ракі Варонеж, за 8,5 км ад упадзення яе ў раку Дон, за 486 км ад Масквы. Насельніцтва горада — 919,5 тыс. жыхароў (15-е месца ў Расіі). У 1924-29 гг. у горадзе дзейнічала Беларускае студэнцкае зямляцтва.
Не з'яўляючыся горадам-мільянерам, Варонеж утварае агламерацыю колькасцю больш за мільён чалавек, якая ўключае гарады Новаваронеж (40 тыс. чалавек у 2005), Сямілукі (23,3 тыс чалавек у 2005), рабочы пасёлак Рамонь (7.8 тыс. чалавек у 2005) і інш.
За гераічнае супраціўленне нямецкім захопнікам у гады Вялікай Айчыннай вайны 6 мая 1975 года Варонеж узнагароджаны Ордэнам Айчыннай вайны I ступені. За гераічнасць, выяўленую абаронцамі горада падчас акупацыі нямецкімі войскамі, які не даў ім захапіць адзін з асноўных цэнтраў краіны, 16 лютага 2008 года гораду прысвоена ганаровае званне Расійскай Федэрацыі «Горад воінскай славы».
Рыжскі тэхнічны ўніверсітэт
Рыжскі тэхнічны ўніверсітэт (Rīgas Tehniskā universitāte) — вышэйшая тэхнічная навучальная ўстанова ў горадзе Рыга, Латвія.
Варонеж
Гісторыя
Варонеж заснаваны ў 1586 годзе і быў адным з першых паўднёвых умацаваных гарадоў у канцы XVI стагоддзя, якія абаранялі дзяржаву ад набегаў у прыдонскіх стэпах. Пасля разбурэння канеўскмімі чаркасамі ў 1590 годзе Варонеж быў неадкладна адноўлены. Знаходзячыся на такім бойкім гандлёвым шляху, як кропка зліцця суднаходных рэк Варонежа з Донам, да сярэдзіны XVII стагоддзя гандаль у Варонежы дасягнуў вялікіх памераў. З-за з'яўленні новых больш паўднёвых гарадоў Варонеж пазбавіўся пераваг у гандлі.
Рыжскі тэхнічны ўніверсітэт
Гісторыя
Родапачынальнікам Рыжскага тэхнічнага ўніверсітэта можна лічыць заснаваны ў 1862 годзе ўказам расійскага імператара Аляксандра ІІ Рыжскі палітэхнікум. Гэта была першая вышэйшая навучальная ўстанова на тэрыторыі сучаснай Латвіі.
У 1896 годзе ўказам Мікалая ІІ Рыжскі палітэхнікум быў перайменаваны ў Рыжскі політэхнічны інстытут. У 1918 годзе ўсе факультэты інстытута былі ўключаныя ў толькі што створаны Латвійскі ўніверсітэт. Сваю дзейнасць інстытут аднавіў у 1958 годзе. У 1990 годзе Рыжскі політэхнічны інстытут быў перайменаваны ў Рыжскі тэхнічны ўніверсітэт.
Варонеж
Гісторыя
З-за змялення рэк верф была перанесена ў Таўроў, а затым зачыненая. Падчас Абласной рэформы 1708 года паводле ўказа Пятра I была сфарміравана Азоўская губерня, якая складалася з 5 правінцый — Варонежскай, Ялецкай, Тамбоўскай, Шацкай, Бахмуцкай. Пры гэтым Варонежская губерня стала обер-каменданскай правінцыяй з цэнтрам у Варонежы пад кіраваннем Фёдара Мацвеевіча Апраксіна. Статуту губерні ў яе не было, але фактычна да 1712 года ёю з'яўлялася. Потым яна была ўключана ў Азоўскую губернію, якую ўзначаліў Апраксін. Пад яго кіраўніцтвам цэнтр губерніі з Азова быў перанесены ў Варонеж. У 1725 годзе Азоўская губерня была перайменавана ў Варонежскую.
Рыжскі тэхнічны ўніверсітэт
Факультэты
У склад універсітэта ўваходзяць наступныя факультэты:
Варонеж
Гісторыя
Пры Васілі Аляксеевічы Чарткове ў Варонежы былі створаны органы самакіравання: дваранскі дэпутацкі сход і гарадская дума. Пад яго кіраўніцтвам была створана рэгулярная планіроўка горада з прамымі перасякальнымі вуліцамі. У намесніцкмі доме праводзіліся тэатральныя выступленні, што ў будучыні дало магчымасць з'яўлення варонежскага прафесійнага тэатра. Па праекце Джакама Кварэнгі быў перабудаваны архірэйскі двор, пабудавана адно з трох будынкаў для намесніцкага ўпраўлення і казённай палаты. Было адчынена Народнае вучылішча, ператворанае потым у Галоўнае народнае вучылішча.
У Айчыннай вайне 1812 года супраць Напалеона ваявала больш за 10 варонежскіх палкоў народнага апалчэння.
Улетку 1830 года з-за вялікай колькасці паломнікаў да мошчаў Свяціцеля Мітрафана пачалася эпідэмія халеры, ад якой памірала 300—400 чалавек у дзень. На сродкі губернатара Д. М. Бягічава, шматлікіх купцоў і дваранаў была пабудавана халерная бальніца на 200 чалавек. У 1831 эпідэмія скончылася. Неўзабаве была праведзена ўрачыстая цырымонія адкрыцця мошч Свяціцеля Мітрафана, на якую прыязджаў Мікалай I. Засуха лета 1833 прывяла да голаду людзей. Д. Н. Бягічаў прапанаваў адкрыць у Варонежы помнік Пятру I, але сродкаў на гэта тады не хапіла. У 1853 годзе ў Варонежы была арганізавана першая выстаўка сельскіх твораў пяці чарназёмных губерніяў. За два года мясцовае дваранства на вядзенне Крымскай вайны (1853—1856) ахвяравала 67 тыс. руб. срэбрам.
27 верасня 1855 года Аляксандрам II Варонежская губерня была абвешчана на ваенным становішчы. Пры губернатару Варонежскай губерніі, Сінельнікаве Мікалаі Пятровічы ў Варонежы было адноўлена ўзвядзенне помніка Пятру I, які быў урачыста адчынены праз год пасля здымання губернатара з пасады. Цэнтральныя вуліцы былі выбрукаваны, праводзілася асушванне балотаў, а праз раку Варонеж быў пабудаваны Чарнаўскі мост.
Гарадскія прыбыткі складалі 309 385 рублёў, запасны гарадскі капітал — 3 175 рублёў. Гарадскіх выдаткаў было ў 1890 годзе 312 627 рублёў 28 капеек. За горадам лічыўся доўг дзяржаўнаму банку ў суме 1 010 831 рублёў. У гэты час у Варонежы было 47 фабрыкаў і заводаў. У 1862 годзе гандлёвыя абарачэнні Варонежа перавышалі яшчэ 3 500 000 рублёў.
З канца чэрвеня 1942 года па 25 студзеня 1943 савецкія войскі абаранялі Варонеж, выконваючы важную задачу — абарону Маскву з поўдня і скоўвалі сілы венгерскіх дывізій. 7 ліпеня 1942 года быў створаны Варонежскі фронт. Падчас наступальнай аперацыі «Малы Сатурн», а затым Астрагожска-Расашанскай і Варонежска-Касторненскай наступальных аперацый сіламі Варонежскага фронту былі разгромлены 2-я нямецкая, 8-я італьянская і 2-я вернегская арміі. Пры гэтым страты нямецкіх войскаў склалі 320 тысяч салдат і афіцэраў. Пад Варонежам былі разгромлены 26 нямецкіх дывізій, а колькасць палонных было больш, чым пад Сталінградам. 25 студзеня 1943 года Варонеж быў вызвалены. З 7 ліпеня 1942 года па 25 студзеня 1943 года Варонеж, часткова знаходзячыся пад нямецкай акупацыяй, панёс значныя страты. 30 тысяч чалавек з 350-тысячнага насельніцтва горада загінулі за гэты тэрмін, шматлікімі былі прымусова дастаўленыя ў канцлагеры. Пасля вызвалення Варонеж увайшоў у спіс найбольш моцна разбураных вайной гарадоў.
Пасля вайны адначасова з узнаўленнем горада былі заснаваны Варонежскі хіміка-тэхналагічны інстытут (з 1994 года — тэхналагічная акадэмія) і Варонежскі лесагаспадарчы інстытут (з 1995 года — лесагаспадарчая акадэмія). 9 жніўня 1971 года з'явілася плаціна на рацэ Варонеж, было пачата стварэнне Варонежскага водохранилиша.
Геаграфія
Горад Варонеж размешчаны на мяжы Сярэднярускага ўзвышша і Окска-Данскі раўніны паміж 51°30’ і 51°50'паўночнай шырыні;39°04’ і 39°25’ усходняй даўгаты.У прыродным дачыненні горад размяшчаецца на поўдні зоны сярэднярускага лесастэпу. Варонеж знаходзіцца па левым і правым берагах ракі Варонеж, у 12 км ад яе ўпадзення ў раку Дон, у 430 км на паўднёвы ўсход ад Масквы.
Прамысловасць
Асноўныя прамысловыя прадпрыемствы: Варонежскі цеплавозарамонтны завод, Варонежскі вагонарамонтны завод, Варонежскі механічны завод, Варонежскі завод сельскагаспадарчых машын, Варонежскі алюмініевы завод, Завод цяжкіх механічных прэсаў (ТМП), Варонежскі экскаватарны завод (імя Камінтэрна), Варонежскі завод сінтэтычнага каўчука, Варонежскі шынны завод, Варонежскае акцыянернае самалётабудаўнічае таварыства, ААТ «Канцэрн „Созвездие“», ААТ «Відэафон», Расійскае Авіяцыйна-Касмічнае Агенцтва, ФГУП «Канструктарскае бюро хімаўтаматыкі», ААТ «Варонежскі Завод Паўправадніковых Прыбораў», адзіны ў Расіі звоналіцейны завод.
Завіруха
Завіру́ха, заве́я таксама Мяцеліца — паземны перанос снегу ветрам. У метэаралогіі адрозніваюць агульную, нізавую завіруху і паземак.
Алег Груздзіловіч
Алег Груздзіловіч (нар., Маладзечна) — беларускі журналіст.
Біяграфічныя звесткі
Нарадзіўся ў Маладзечне, вучыўся ў Брэсце, скончыў Белдзяржуніверсітэт, жыве ў Мінску.
У журналістыцы з 1980 года. У 1988 годзе, працуючы адказным сакратаром газеты «Знамя юности», ініцыяваў сход рэдакцыйнай калегіі, якая вырашыла не выконваць загаду ЦК КПБ пра перадрукоўку антыперабудовачнага артыкулу з расійскай прэсы «Не могу поступиться принципами». У 1995 годзе звольніўся з дзяржаўнай «Народнай газеты» пасля таго, як быў зняты ягоны рэпартаж пра збіццё дэпутатаў у будынку Вярхоўнага Савета Беларусі.
На Радыё Свабода з 1995 года. Асвятляе тэмы палітвязняў, зніклых дзеячаў апазіцыі, вёў рэпартажы з судовых працэсаў над удзельнікамі акцый пратэсту, палітычнымі дзеячамі, вядомымі гаспадарнікамі, чыноўнікамі і інш. Аўтар кнігі «Хто ўзарваў менскае мэтро» (2013). У маі 2013 года Алегу Груздзіловічу вынесена папярэджанне, падпісанае першым намеснікам пракурора Мінска Раманоўскім. Яно тычыцца артыкула і кнігі «Хто ўзарваў мінскае метро?». У папярэджанні гаварылася, што журналіст «ажыццявіў акцыю па пранікненні на станцыю метро „Фрунзенская“ з металічнымі прадметамі ў сумцы, якая нагадвае выкарыстаную арганізатарамі тэракту ў мінскім метрапалітэне».
Летам 2020 года актыўна асвятляў грамадска-палітычныя падзеі ў Беларусі, вёў папулярныя тады стрымы Радыё Свабода. У жніўні 2020 года быў пазбаўлены акрэдытацыі МЗС разам з большасцю журналістаў замежных СМІ. У лістападзе быў затрыманы на акцыі пратэсту, якую асвятляў як журналіст, і пакараны арыштам на 15 сутак. Падчас адбыцця сутак у Баранавічах цяжка захварэў на каранавірус.
Быў затрыманы 16 ліпеня 2021 года. У рэдакцыі Свабоды тады правялі ператрус, офіс апячаталі. Праз дзесяць дзён яго выпусцілі. За час гэтага першага арышту ніякіх допытаў у яго не было. Тры дні Алег галадаў за кратамі на знак пратэсту супраць затрымання і салідарнасці з Інесай Студзінскай, якая галадала 9 дзён з патрабаваннем дапусціць да яе адваката. 20 ліпеня праваабаронцы прызналі яго палітычным вязнем.
Другі раз затрыманы 23 снежня 2021 года. Яму замянілі меру стрымання з абавязання яўкі на ўтрыманне пад вартай, перавялі ў СІЗА № 1 Мінска. Следчыя выставілі абвінавачанне паводле артыкулу 342 Крымінальгага кодэксу — арганізацыя і падрыхтоўка дзеянняў, якія груба парушаюць грамадскі парадак, альбо актыўны ўдзел у іх. Яму ставілі ў віну ўдзел у несанкцыянаванай акцыі без акрэдытацыі МЗС Беларусі як карэспандэнта замежнага СМІ. Віны за сабой не прызнаў, заявіў, што на той момант быў няштатным супрацоўнікам газеты «Народная Воля».
Алега Груздзіловіча трымалі ў СІЗА № 1 у Мінску. Затым яго асудзілі на паўтара года зняволення і перавялі ў калонію ў Магілёве. Вызваліўся з калоніі ў верасні 2022 года.
Прэміі і ўзнагароды
Пераможца конкурсу «Праваабарончага альянсу Беларусі» за 2009 год у намінацыі «Журналіст году».
Сям’я
Жанаты, мае трох сыноў, трох унучак і ўнука. Жонка Мар’яна была ўвосень 2020 года звольнена з БДУ з палітычных матываў. Алег мае лецішча пад Мінскам, дзе збірае розныя рарытэты і ахвотна вырошчвае кветкі. Яго хобі — мадэлі караблёў. Гэтая праца вымагае шмат цярплівасці.
Абазерскі
Абазерскі (Обозе́рский) — пасёлак гарадскога тыпу ў Плясецкім раёне Архангельскай вобласці Расіі. Адміністрацыйны цэнтр Абазерскага гарадскога паселішча. Пасёлак Абазерскі размешчаны ў вярхоўях ракі Ваймуга (басейн Паўночнай Дзвіны), на ўсход ад возера Абвозера. За 133 км (чыгункай) ад Архангельска. Станцыя Абазерская Паўночнай чыгункі — буйны вузлавы чыгуначны пункт.
Сайгонскі дагавор
Сайгонскі дагавор, таксама В'етнама-франка-іспанскі дагавор 1862 года — мірны дагавор, падпісаны 5 чэрвеня 1862 года ў Сайгоне. Завяршыў першы этап (1858-1862) ваеннага канфлікту паміж В'етнамам і Францыяй, якую таксама падтрымала Іспанія.