cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Герб Бабінавічаў
Апісанне
Сучасны герб Бабінавічаў уяўляе сабой французскі шчыт, у блакітным полі якога намаляваны дзве мачты натуральнага колеру з залатымі флюгерамі.
Уладзіслаў Генадзевіч Калінін
Уладзіслаў Калінін (нар., ) — беларускі футбаліст, абаронца мінскага «Дынама» і моладзевай зборнай Беларусі.
Клубная кар’ера
Пачынаў займацца футболам на Чашніччыне, у юнацкім узросце трапіў у структуру мінскага «Дынама». З 2019 года пачаў гуляў за дубль клуба, дзе хутка замацаваўся ў складзе. У 2021 годзе стаў трэніравацца разам з асноўнай камандай. Дэбютаваў за «Дынама» 23 чэрвеня 2021 года ў матчы Кубка Беларусі супраць «Ліды» (3:0), адгуляўшы ўсе 90 хвілін. 4 ліпеня 2021 года ўпершыню згуляў у Вышэйшай лізе, выйшаўшы на замену ў канцы сустрэчы з мазырскай «Славіяй» (4:0), аднак у далейшым працягваў гуляць за дубль.
Са жніўня 2022 года замацаваўся ў стартавым складзе асноўнай каманды.
Міжнародная кар’ера
У кастрычніку 2018 года гуляў за юнацкую зборную Беларусі (да 17 гадоў) у кваліфікацыйным, а ў сакавіку 2019 года ў элітным раўндах чэмпіянату Еўропы.
27 верасня 2022 года дэбютаваў у моладзевай зборнай Беларусі, адгуляўшы ўсе 90 хвілін у таварыскім матчы супраць Казахстана (1:1).
Александрыя (прыпыначны пункт)
Александры́я (, Александрия)  — прыпыначны пункт Магілёўскага аддзялення Беларускай чыгункі ў Шклоўскім раёне Магілёўскай вобласці. Размешчаны ў вёсцы Александрыя; на лініі Орша-Цэнтральная — Магілёў I, паміж станцыяй Прокшына і станцыяй Копысь.
Крушэнне цягніка ў Хуаляні (2021)
Крушэнне цягніка ў Хуаляні — чыгуначная катастрофа, якая адбылася ў павеце Хуалянь Кітайскай Рэспублікі, на Тайвані 2 красавіка 2021 года. Загінуў 51 чалавек: 49 пасажыраў, машыніст і памочнік машыніста, 202 чалавек атрымалі раненні. Гэта самае цяжкае чыгуначнае здарэнне на востраве з 1948 года, калі ў выніку пажару на чыгуначным мосце праз раку Сіньдзянь загінуў 21 чалавек і яшчэ 43 прапалі без вестак. Папярэдняя буйная аварыя адбылася ў 2018 годзе, калі ў Ілане загінулі 18 чалавек.
Інцыдэнт
Цягнік-экспрэс ехаў з Тайбэя ў Тайдун, у ім было мноства турыстаў. Таксама былі тайванцы, якія вярталіся дадому, ехалі наведаць сваякоў альбо магілы памерлых блізкіх у першы дзень чатырохдзённых выхадных з нагоды свята Цінміна. Чыгуначны тунэль знаходзіцца ў непасрэднай блізкасці ад нацыянальнага парку Тарока. У выніку сутыкнення вагоны №1 і №2 сышлі з рэек, заблакаваўшы вагоны №3—8 унутры тунэля. Галаўны вагон цягніка №8 быў разбураны цалкам, астатнія, блізкія да галавы, вагоны таксама былі моцна дэфармаваны. Па словах аднаго з правадыроў, машыніст Юань перад гібеллю паспеў прымяніць кран машыніста для экстранага тармажэння.
Прычыны катастрофы
Як мяркуецца, цягнік сутыкнуўся з аўтамабільным кранам, сарваўся са схілу. Кіроўцы ў аўтакране на момант сутыкнення не было. Аўтамабільны кран быў, верагодна, няправільна прыпаркаваны на схіле і скаціўся з яго на чыгуначныя рэйкі. Кіроўца аўтакрана, 45-гадовы Лі, быў затрыманы паліцыяй для высвятлення абставінаў. Лі быў уладальнікам адной з будаўнічых кампаній, якая займалася будаўніцтвам тунэля ў процілеглым, паўночным напрамку.
Выратавальная аперацыя
Да прыбыцця ратавальнікаў, пасажыры самастойна выбіраліся праз вокны вагонаў. На выратаванне людзей былі накіраваны больш за 150 як супрацоўнікаў пошукава-выратавальных службаў, так і ваенных. Ратавальнікі вывелі больш за 100 чалавек з вагонаў №1—4, выратаванне людзей з вагонаў №5—8 было ўскладнена моцным пашкоджаннем вагонаў ўнутры тунэля ў выніку удараў аб сцены. Найбольшая колькасць загінуўшых і пацярпелых знаходзілася ў вагонах №5—8. Больш за 70 чалавек апынуліся заблакаванымі ўнутры вагонаў у тунэлі на некалькі гадзін, да 16 гадзін былі вызвалены апошнія 2 пасажыра.
Альвара Менданья дэ Нейра
Альвара Менданья дэ Нейра (Álvaro de Mendaña de Neyra; 1541—18 кастрычніка 1595) — іспанскі мараплавец.
Біяграфія
Нарадзіўся ў 1541 г. на паўночным захадзе Іспаніі. У 1558 г. прыбыў у Ліму па запрашэнню свайго дзядзькі Лопе Гарсія дэ Кастра, віцэ-караля Перу.
У 1567 - 1568 гг. узначальваў экспедыцыю праз Ціхі акіян, арганізаваную яго дзядзькам для пошуку зямлі, якая згодна легендам інкаў знаходзілася на захадзе і была поўная золата. Легенды супадалі з уяўленнямі еўрапейскіх географаў аб існаванні Terra Australis Incognita, а таму падавалася праўдападобнымі. Сам Альвара Менданья лічыў сваім важным абавязкам далейшае распаўсюджванне хрысціянства. Экспедыцыя скончылася адкрыццем некалькіх астравоў, але буйных радовішчаў золата іспанцы не знайшлі.
Альвара Менданья склаў план другой экспедыцыі і дамогся падтрымкі іспанскай манархіі. Аднак пасля смерці яго дзядзькі каланіяльныя ўлады Перу адмоўна глядзелі на гэта прадпрыемства і марудзілі з яго арганізацыяй. Другая экспедыцыя на 4 караблях пачалася толькі 11 красавіка 1595 г. Менданья заснаваў калонію на астравах Санта-Крус, але сутычкі з мясцовым насельніцтвам і незадаволенасць маракоў сапсавалі яго даследчыя планы. 18 кастрычніка 1595 г. ён памёр. Далейшую экспедыцыю ўзначальвала яго жонка донья Ізабэль дэ Барэта. Яна здолела дасягнуць Манілы і вярнуцца ў Перу (1596 г.).
Цела Менданьі пад час заканчэння другой экспедыцыі знікла. Яго запісы былі апублікаваны пасля смерці (зараз захоўваюцца ў Парыжы).
Адкрыцці
Першая экспедыцыя:
Другая экспедыцыя:
NGC 3805
NGC 3805 (іншыя абазначэнні — UGC 6642, MCG 4-28-19, ZWG 127.24, PGC 36224) — галактыка ў сузор’і Леў.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі новага агульнага каталога.
Прохарчык
Про́харчык — прозвішча.
IC 270
IC 270 — галактыка тыпу E-S0 (еліптична спіральна галактыка) у сузор’і Эрыдан.
Allium montibaicalense
Allium montibaicalense — від травяністых раслін сямейства ; эндэмік Бураціі.
Распаўсюджанне
Эндэмік Бураціі.
Пераходы (Смаргонскі раён)
Перахо́ды (, Переходы) — вёска ў Смаргонскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Крэўскага сельсавета.
Да 25 чэрвеня 2008 года вёска ўваходзіла ў склад Ардашынскага сельсавета.
NGC 512
NGC 512 (іншыя абазначэнні — UGC 944, MCG 6-4-13, ZWG 521.18, PGC 5132) — галактыка ў сузор’і Андрамеда.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Амбруаз Тама
Шарль Луі Амбруаз Тама (Charles Louis Ambroise Thomas;, Мец — , ) — французскі кампазітар, пераважна оперны, член Інстытута Францыі, на працягу 25 гадоў дырэктар Парыжскай кансерваторыі.
З чатырохгадовага ўзросту Тама, выявіўшы музычныя здольнасці, пачаў займацца пад кіраўніцтвам свайго бацькі, таксама музыканта. У Парыжскай кансерваторыі быў вучнем Дурлена па гармоніі, Лесюэра па тэорыі кампазіцыі і Калькбрэнера па фартэпіяна; затым пражыў тры гады ў Італіі. Яго оперы «Міньён» (1866, паводле лібрэта Жуля Барб'е і Мішэля Карэ) і «Гамлет» (1868) абышлі ўсе першакласныя сцэны Еўропы. Напісаў таксама балеты «Цыганка» (1839), «Бэці» (1846) і «Бура» (1889), оперы «Раймон», «Песня летняй ночы», «Франчэска да Рыміні», кантаты, маршы, матэты, квінтэт, квартэты, накцюрны, хоры і інш.
З 1852 года Амбруаз Тама выкладаў у Парыжскай кансерваторыі, а з 1871 года з'яўляўся яе дырэктарам. Узначальваў камісію, па рэкамендацыі якой дзяржаўным гімнам Францыі была абвешчаная «Марсельеза». Сярод вучняў Тама — Жуль Маснэ.
Кебнева
Ке́бнева (, Кебнево) — вёска ў Пастаўскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Навасёлкаўскага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1939 гадах вёска ў складзе гміны Лучай Пастаўскага павета Віленскага ваяводства.
Адворанскае
Возера знаходзіцца ў басейне ракі Тураўлянка. Плошча возера Адворанскае складае 0,25 км². Найбольшая глыбіня возера — 7,7 м. Даўжыня возера — 0,88 км, найбольшая шырыня — 0,43 км. Даўжыня берагавой лініі — 2,15 км. Аб’ём вады ў возеры складае 0,96 млн м³, плошча вадазбору возера — 2,3 км².
Схілы катлавіны возера маюць вышыню 3—5 м. На паўднёвым захадзе вышыня схілаў сягае да 8 м. Берагі возера сплавінныя.
Дно вадаёма высланае сапрапелеам.
Возера Адворанскаге зарастае надводнай расліннасцю да глыбіні 1,5—2 м, шырыня паласы зарастання складае да 35 м.
З возера выцякае ручай у возера Янова.
Кляпчаны
Кляпча́ны (, Клепчаны) — вёска ў Беларусі, у Слуцкім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Кіраўскага сельсавета.
Гісторыя
30 верасня 1655 года вёска была спалена падчас адступлення ад Слуцка пасля яго аблогі ў межах руска-польскай вайны ар’ергардам рускай арміі.
Веснінка
Ве́снінка — колішняя вёска на правым беразе ракі Свіслач, з 1974 года ў складзе Мінска.
Гісторыя
Упершыню згадваецца ў XVII стагоддзі, калі была дзяржаўнай уласнасцю. У 1791 годзе вёска, цэнтр маёнтка (6 вёсак) Каралішчавіцкай парафіі, шляхецкая ўласнасць Дэрэаша, двор, 20 дымоў, 2 карчмы. У 1800 годзе Вяснянка (Веснянка) панскі двор, шляхецкая ўласнасць Г. Гардзялкоўскай, на арэндзе ў Мінскага жаночага базыльянскага кляштара. Месціўся на правым беразе ракі Крупіца. Драўляная сядзіба. У 1815 годзе вёска, уласнасць М. Гілевіча, у 1858 годзе ўласнасць А. Вярыгі. У канцы XIX ст. — уладанне Вярыгаў-Дарэўскіх.
Да 1924 года ў Сёмкава-Гарадзецкай воласці Мінскага павета. У 1917 годзе складалася з маёнтка (58 жыхароў), млына і 3 хутароў (25 жыхароў). З 1924 года ў Заслаўскім раёне, з 1931 года ў адміністрацыйным падпарадкаванні Менскага гарсавета, з 1934 года ў Менскім раёне (Бараўскім, потым Ждановіцкім сельсавеце). У 1974 годзе ўключаная ў межы горада Мінска, Цэнтральны раён.
Вуліцы вёскі Заводская і Зялёная перайменаваныя ў вуліцу Веснінка і завулак Веснінка, вуліца Набярэжная — у праезд Веснінка. З 2000-х гадоў вясковая забудова замяняецца сучаснай катэджнай.
Васіль Трафімавіч Грыцэнка
Васіль Трафімавіч Грыцэнка (, в. Валадымырыўка, Мэжоўскі раён, УССР —, г. Запарожжа) — ганаровы грамадзянін п.г. Новамікалаеўка Запарожскай вобласці (1971) і горада Ваўкавыска (1979), камандзір гарматы 160-га Асобнага супрацьтанкавага артылерыйскага дывізіёна (169-я Рагачоўская Чырванасцяжная ордэнаў Суворава і Кутузава стралковая дывізія, 40-й стралковы корпус, 3-я армія, 1-ы Беларускі фронт)
Біяграфія
Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. Скончыў сямігадовую школу, школу фабрычназавадскога навучання. Працаваў у Днепрапятроўску на паравозарамонтным заводзе. У 1941 годзе быў эвакуіраваны ў Ташкент, дзе таксама працаваў на паравозарамонтным заводзе.
Ваяваў на Сталінградскім, Данскім, Заходнім, Бранскім, трох Беларускіх франтах. Прымаў удзел у Сталінградскай бітве, бітве на Курскай Дузе, Арлоўскай, Гомельска-Рэчыцкай, Рагачоўска-Жлобінскай, Бабруйскай, Мінскай, Беластоцкай, Млаўска-Эльбінгскай і Берлінскай наступальных аперацыях.
У ходзе Мінскай і Беластоцкай наступальных аперацый на подступах да горада Мінск і пры авалоданні горадам Ваўкавыскам з 29 чэрвеня па 14 ліпеня 1944 года разлік Грыцэнка падбіў штурмавую гармату, знішчыў станковы кулямёт і да 20 салдат праціўніка. Загадам камандзіра дывізіі Грыцэнка быў узнагароджаны ордэнам Чырвонай Зоркі.
У 1947 годзе дэмабілізаваны. У 1952 годзе скончыў Мелітопальскую сельскагаспадарчую школу. З 1953 па 1983 год узначальваў калгас «Украіна» Новамікалаеўскага раёна Запарожскай вобласці.
З 1983 года — на пенсіі. Жыў у горадзе Запорожжа.
Узнагароды
Узнагароджаны ордэнам Леніна, 2 ордэнамі Айчыннай вайны 1-й ступені, ордэнамі Працоўнага Чырвонага Сцяга, Чырвонай Зоркі, Славы 1-й, 2-й і 3-й ступеняў, медалямі, у тым ліку «За адвагу».
Званне Ганаровага грамадзяніна Ваўкавыска прысвоена 11 ліпеня 1979 года рашэннем № 475 выканкаму Ваўкавыскага гарадскога Савета народных дэпутатаў.
Вялікая (рака, басейн Пскоўскага возера)
Вялі́кая (Вели́кая) — рака ў Пскоўскай вобласці Расіі. Адносіцца да басейна ракі Нарва (праз Чудска-Пскоўскае возера), басейн Балтыйскага мора. Даўжыня ракі — 430 км, плошча вадазборнага басейна — 25 200 км², Сярэднегадавы расход вады ля вусця — 134 м³/с. Выток знаходзіцца на Бяжаніцкім узвышшы, упадае ў Чудска-Пскоўскае возера. Асноўныя прытокі — Ідрыца, Сінюха, Утроя, Кухва, Вяда, Іса (левыя), Алоля, Кудка, Сораць, Чароха, Пскава (правыя).
Увесну разводдзе да 1,5 м. Ледастаў з лістапада па красавік. Суднаходная ў ніжнім цячэнні. На рацэ гарады Апочка, Остраў, Пскоў.
Кампост
Кампост выкарыстоўваюць для паляпшэння структуры глебы і мульчавання. У нашы дні вытворчасць кампоста набывае асаблівую важнасць у сувязі з папулярызацыяй арганічнай сельскай гаспадаркі і праблемамі ўтылізацыі адыходаў чалавечай дзейнасці.
Гісторыя
Ужо прадстаўнікі ранніх земляробчых культур ведалі, што землі, багатыя на дэградаваныя арганічныя рэчывы, маюць высокую ўрадлівасць. Так, неалітычныя земляробы Шатландыі стваралі палеткі на месцах старых сметнікаў, куды з часоў мезаліту выкідвалі пабытовыя адыходы. Індзейцы Амазоніі штучна стваралі так званую «тэра прэта», дзе рэгулявалі баланс паміж кампанентамі, што ўтрымоўвалі азот і вуглярод. Ранейшы вядомы запіс аб вытворчасці кампоста быў пакінуты ў перыяд Акада каля 2300 г. да н. э. У эпоху Асветніцтва эксперыментамі з кампаставаннем займаўся Джордж Вашынгтон.
Вытворчасць кампоста
Вытворчасць кампоста заснавана на працэсах, падобных тым, што адбываюцца ў глебе, калі мае месца біялагічная дэградацыя рэчываў расліннага або жывёльнага паходжання пад уздзеяннем мікраарганізмаў, грыбоў і некаторых жывёл накшталт земляных чарвякоў. Аднак пры штучным кампаставанні працэсы дэградацыі і ператварэння ў перагной ідуць больш імкліва, чым у прыродзе. Гэта эфектыўна забяспечваецца пры вільготнасці кампанентаў 60 — 80 %, пры аптымальных суадносінах вугляроду і азоту 20-30:1. Багатыя азотам кампаненты (гной, трава, зялёнае лісце і г. д.) хутка раскладаюцца і вылучаюць цяпло. Багатыя вугляродам кампаненты (пілавінне, салома, папера, сухія галінкі і лісце, торф) раскладаюцца павольней, забяспечваюць рыхласць і ўтрымліваюць вільгаць. Акрамя таго, у кампост кладуць нейтральныя карысныя кампанентыі і біялагічныя актыватары, як натуральнага паходжання (гной, глеба, дрожджы і г. д.), так і спецыяльныя прэпараты.
Для вытворчасці кампоста выкарыстоўваюць яміны, капцы, скрыні, кантэйнеры, непразрыстыя пластыкавыя пакеты  і інш. Існуюць розныя спосабы кладкі кампанентаў: зборныя, папластовыя, раздробненыя. Яны павінны забяспечыць вытворчасць найбольш адпаведнай колькасцю вільгаці, кісларода, цяпла, аптымальнымі суадносінамі шчолачаў і кіслот. Для атрымання кампоста шырока практыкуюцца такія метады, як :
На першай стадыі тэмпература раскладаемых кампанентаў дасягае 60 °C — 70 °C. Пры гэтым адбываецца дэградацыя большасці пакладзеных у кампост кампанентаў дзякуючы аэробным бактэрыям. Яны патрабуюць вялікай колькасці кіслароду. Яго недахоп адмоўна ўплывае на хуткасць дэградацыі і назапашванне карысных рэчываў. З падвышэннем тэмпературы падвышаецца ўзровень pH. На другой стадыі тэмпература трымаецца каля 25 °C — 45 °C. З паніжэннем тэмпературы паніжаецца ўзровень pH, актывізуюцца грыбы. На стадыі паспявання адбываецца мінералізацыя пажыўных рэчываў, назапашванне перагнойных кіслот і антыбіётыкаў, кампост засяляюць чарвякі, аб’ём кампоста складае толькі палову ад першапачатковага.
Сельская гаспадарка
Кампост — надзвычай эфектыўнае арганічнае ўгнаенне, паколькі ў працэсе вытворчасці дазваляе ўкладаць кампаненты для стварэння элементаў, якіх не хапае для ўрадлівасці мясцовым глебам. У адрозненні ад большасці іншых угнаенняў кампост не раствараецца і не распадаецца пасля ўнясення, паступова ўзбагачае глебу, робіць яе друзлай, пранікальнай для паветра, утрымлівае вільгаць. Кампост можа ўносіцца пад усе віды раслін у любой колькасці, ён не выклікае эфекта «перакормлівання».
Кампост у якасці мульчы дае ўсе перавагі, характэрныя для мульчавання, разам з гэтым у працэсе паліву стала ўзбагачае глебу азотам і вугляродам.
У 1962 г. у Германіі быў вынайдзены метад вырошчвання раслін на «гарачых градах» (Hügelkultur), калі кампост, што ўтрымоўвае вялікую колькасць драўніны і іншых вугляродзістых кампанентаў, на стадыі падвышэння тэмпературы памяшчаецца пад слой глебы.
Кампост выкарыстоўваецца для сілкавання лічынак мухі Hermetia illucens, якую вырошчваюць на корм рыбам, паўзунам, птушкам, свінням і іншым жывёлам.
Кампостны туалет
Тэхналогіі кампаставання ўжываюцца ў санітарна-гігіенічных мэтах. Кампостным завецца сухі туалет з аддзяленнем асобна для ўрыны і фекаліяў. Малая вільгаць фекалій забяспечвае адсутнасць непрыемных пахаў і развіцця небяспечных мікраарганізмаў. Замест вады для смыву фекаліі перасыпаюцца пілавіннем, драўняным попелам ці грунтам для далейшага пераўтварэння ў кампост. Асобна сабраная ўрына вытрымліваецца на працягу паўгода, а потым выкарыстоўваецца як каштоўнае ўгнаенне.
Ачышчэнне навакольнага асяроддзя
Арганічныя рэчывы, пераважна рэшткі харчу і фекаліі, складаюць вялікую долю адыходаў чалавечай жыццядзейнасці. Згодна даследчыкам з Мічыганскага ўніверсітэта, у ЗША толькі харчовыя адыходы складаюць 15,1 % цвёрдых побытавых адыходаў. У масавых сметніках ствараюцца ўмовы для развіцця анаэробных арганізмаў, якія падаўжаюць хуткасць раскладання і вылучаюць метан.
Для вырашэння праблемы забруджвання навакольнага асяроддзя смеццем прапануюцца скарачэнне адыходаў, іх паўторнае выкарыстанне і перапрацоўка. Кампаставанне арганічнага смецця можа вырашыць усе гэтыя задачы і забяспечыць каштоўным угнаеннем. Пры складаным кампаставанні магчыма перапрацоўка смецця разам з фекальным глеем і асадкамі сцёкавых вод. У розных краінах праблема вырашаецца або на індывідуальным узроўні, калі прапануецца хатняе кампаставанне арганічнага смецця, або ў прамысловых маштабах. Так, у Італіі ў 2018 г. кампаставалася каля 20 % адыходаў. У краінах ЕС атрыманы такім чынам кампост сертыфікуецца, зыходная сыравіна вызначае магчымасць яго далейшага ўжывання.
Сумнік
Су́мнік, залатацень (Solidágo, ад Solidus — «моцны», «здаровы», па лекавых уласцівасцях расліны) — род кветкавых раслін сямейства астравых, або складанакветных (Asteraceae).
Батанічнае апісанне
Шматгадовыя карэнішчавыя травяністыя расліны і кусты вышынёй да 2 м. Сцёблы прамастойныя. Лісце сядзячае або на кароткіх чаранках. Кветкі жоўтыя, дробныя ў дробных кошыках, сабраных у аднабокую мяцёлку або гронкападобныя ці шчыткападобныя суквецці. Плод — сямянка.
Распаўсюджанне і экалогія
Род налічвае каля 120 відаў, пашыраных у Паўночнай Амерыцы, некалькі відаў у Паўднёвай Амерыцы і Еўразіі. На тэрыторыі Беларусі 3 віда —, і.
Гаспадарчае значэнне
Лекавыя, дэкаратыўныя, фарбавальныя і меданосныя расліны.
З 31.12.2016 года на тэрыторыі Беларусі сумнік занесены ў чорны спіс і забаронены да інтрадукцыі і (або) акліматызацыі.
Пасольства Беларусі ў Германіі
Пасольства Беларусі ў Германіі (Пасольства Рэспублікі Беларусь у Федэратыўнай Рэспубліцы Германія, Botschaft der Republik Belarus in der Bundesrepublik Deutschland) — афіцыйнае дыпламатычнае прадстаўніцтва Рэспублікі Беларусь у Федэратыўнай Рэспубліцы Германія, размешчанае ў сталіцы дзяржавы — Берліне. Беларускім паслом у Германіі цяпер з’яўляецца Дзяніс Сідарэнка.
Гісторыя
У 1919—1925 гг. у Берліне дзейнічала надзвычайная дыпламатычная місія Беларускай Народнай Рэспублікі. Нягледзячы на тое, што БНР не атрымала афіцыйнага прызнання з боку Германіі, яе дыпламатычная місія была зарэгістравана ў нямецкім Міністэрстве замежных спраў у сакавіку 1919 г. Прадстаўнікі БНР мелі афіцыйныя кантакты з нямецкім урадам і сустракаліся з нямецкім міністрам замежных спраў Вальтарам Зімансам. Місія займалася дапамогай ваеннапалонным беларусам, распаўсюджвала інфармацыю пра Беларусь у нямецкім грамадстве. Пры дыпламатычнай місіі дзейнічала Беларускае прэсавае бюро.
У 1923 г. Германія ўсталявала фармальныя дыпламатычныя адносіны з кантраляванай бальшавікамі Беларускай Савецкай Сацыялістычнай Рэспублікай. Практычна дзвюхбаковых адносін не вялося, пасольстваў у Мінску і Берліне адкрыта не было.
Пасля распаду СССР і аднаўлення незалежнасці Беларусі дыпламатычныя стасункі з Германіяй былі адноўлены з спасылкай на стасункі, усталяваныя ў 1923 годзе.
У 1994 годзе ў прысутнасці пасла Пятра Садоўскага, міністра замежных спраў Беларусі Пятра Краўчанкі і статс-сакратара міністэрства замежных спраў Германіі Дытэра Каструпа было афіцыйна адкрыта пасольства Беларусі ў Германіі. Яна размяшчалася ў тагачаснай сталіцы Боне па адрасе Fritz-Schäffer-Straße 20.
У 1996 г. пасольства была пераведзена ў Берлін пасля таго, як туды была перанесена сталіца Германіі.
Будынкі
Пасольства займае дзве вілы XIX стагоддзя ў раёне берлінскага Трэптаў-парку. Адна з іх да Другой Сусветнай вайны была жылым домам, а ў часы камуністычнай Германскай Дэмакратычнай Рэспублікі — паштовым аддзяленнем.
Другі будынак вядомы як «Віла Луізэ» і быў пабудаваны архітэктарам Паўлем Гёфхенам у 1888 г. Нямецкі паэт Тэадор Фантанэ згадвае гэты дом у сваіх «Падарожжах па Брандэнбургу».
Рамуальд Іосіфавіч Клім
Рамуальд Іосіфавіч Клім (, в. Хвоева, Нясвіжскі павет, Навагрудскае ваяводства, Польская Рэспубліка — 28 мая 2011, Мінск) — савецкі беларускі лёгкаатлет і трэнер, алімпійскі чэмпіён 1964 года ў кіданні молата. Рэкардсмен свету (74,52 м — 1969), дзевяціразовы рэкардсмен СССР.
Біяграфія
Нарадзіўся 25 мая 1933 года ў в. Хвоева Нясвіжскага павета Навагрудскага ваяводства Польскай Рэспублікі.
Скончыў Мінскі інстытут фізічнай культуры (1956). Працаваў выкладчыкам фізвыхавання ў Горацкай сельскагаспадарчай акадэміі. Выступаў за ДСА «Чырвоны Сцяг» (1959—1964), затым — за вайсковыя клубы Віцебска і Мінска. У склад зборнай СССР увайшоў ва ўзросце 30 гадоў.
Чэмпіён Алімпійскіх гульняў 1964 года, сярэбраны прызёр Алімпійскіх гульняў 1968 года. Чэмпіён Еўропы 1966 года, сярэбраны прызёр чэмпіянату Еўропы 1969 года. Двухразовы пераможца розыгрышу Кубка Еўропы (1965, 1967). Двухразовы пераможца Спартакіяды народаў СССР (1967, 1971). Чатырохразовы чэмпіён СССР (1965, 1966, 1967, 1971). Уладальнік Кубка CCCР (1969). Пяціразовы пераможца мемарыяла братоў Знаменскіх. Завяршыў спартыўную кар’еру ў 1973 годзе, пасля чаго займаўся трэнерскай дзейнасцю. З 1997 года — прафесар-кансультант кафедры лёгкай атлетыкі Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта фізічнай культуры.
Памёр 28 мая 2011 года ў Мінску. Пахаваны ў Мінску на Усходніх могілках.
Саюз барацьбы за вызваленне рабочага класа
Саюз барацьбы за вызваленне рабочага класа (Союз борьбы за освобождение рабочего класса) — адна з першых нелегальных марксісцкіх рэвалюцыйных арганізацый у Расійскай Імперыі. Была створана ў лістападзе 1895 года ў Санкт-Пецярбургу шляхам аб’яднання групы Юлія Мартава і групы Уладзіміра Леніна.
Арганізацыя валодала сваёй друкарняй, у якой да выпуску рыхтавалася газета «Рабочая справа». Газета ў выніку не была выпушчана, з прычыны разгрому арганізацыі.
У снежні 1895 - жніўні 1896 паліцыя арыштавала па даносах каля 100 чалавек, у тым ліку Леніна і Мартава. Усяго па справе «Саюза» ў лютым 1897 года прыцягнуты да дазнання 251 чалавек, у тым ліку 170 рабочых (многія пасля папярэдняга зняволення сасланыя ў адміністрацыйным парадку ў аддаленыя губерні). Мартава падчас разгрому быў сасланы ў Туруханск, а Ленін - у Шушанскае. Аднак дзейнасць арганізацыі працягнулася. На 4-м кангрэсе Рабочага інтэрнацыяналу ў 1896 годзе «Саюз» прадстаўляў Георгій Пляханаў.
Аддзяленні «Саюза» пазней узніклі таксама ў Маскве, Іванава-Вазнясенску, Чалябінску, Кіеве, Екацярынаславе і Пермі. Пасля I з’езда РСДРП у Мінску, «Саюзы барацьбы за вызваленне рабочага класа» па ўсёй Расійскай імперыі сталі ператвараць у камітэты РСДРП.
Горваты
Горваты (Horwattowie, Горватты) — каталіцкі маянтковы шляхецкі, дваранскі род герба «Побуг» у Вялікім Княстве Літоўскім, Расійскай імперыі і міжваеннай Польшчы (1921—1939). Сваё паходжанне вялі ад вайскоўца Яна Нікшыча (упам. з сяр. XVII ст.), выходніка з Венгерскага каралеўства — а дакладней, з зямель, верагодна, сучаснай Харватыі (у складзе Венгерскага каралеўства Габсбургскай манархіі), які натуралізаваўся ў Вялікім Княстве Літоўскім, набыўшы маёнтак Залессе ў Менскім ваяводстве. У часы Вялікага Княства Літоўскага адносіліся да сярэднезаможнай маянтковай шляхты. З 1820-хх гг. па 1917 г. адносіліся да латыфундыстаў Расійскай імперыі: валодалі буйнымі маёнткамі ў Рэчыцкім, Мазырскім, Мінскім паветах Мінскай губерні, а таксама маёнткамі Прыборск і Хабна Радамысльскага павета Кіеўскай губерні. Горваты займалі пасады суддзяў, прадвадзіцеляў дваранства (маршалкаў), членаў камітэтаў, дэпутатаў і да т.п., будавалі прыватныя рэзідэнцыі, засноўвалі прадпрыемствы, калекцыянавалі прадметы мастацтва.
Паходжанне і натуралізацыя
Сваё паходжанне Горваты вялі ад вайскоўца-афіцэра Яна Нікшыча (упам. з сяр. XVII ст.), выходніка з Венгерскага каралеўства — а дакладней, з зямель, верагодна, сучаснай Харватыі (у складзе Венгерскага каралеўства Габсбургскай манархіі), які прыбыў у Вялікае Княства Літоўскае па запрашэнні князя Багуслава Радзівіла (1620—1669) для навучэння свайго прыдворнага магнацкага войска еўрапейскай тактыцы. Адзначыўся ў паспалітым рушэнні, за што 27 ліпеня 1651 г. ад князя Багуслава Радзівіла атрымаў вызваленне ад гарадскіх падаткаў. Пасля смерці пратэктара афіцэр Ян Нікшыч пакінуў прыдворную вайсковую службу ў князёў Радзівілаў і натуралізаваўся ў Вялікім Княстве Літоўскім, набыўшы маёнтак Залессе ў Менскім ваяводстве, дзе асеў і пачаў карыстацца шляхецкім гербам «Побуг». Дакументы з тых часоў захоўваліся ў сямейным архіве Горватаў XIX ст.
Паводле свайго тэстамента ад 27 студзеня 1680 г., Ян Нікшыч свайму сыну (Гілярыю-Ваўрынцу Нікшычу-Горвату) запавятаў свой маёнтак Залессе ў Менскім ваяводстве з усімі прыналежнасцямі: палі, лясы, азёры і г.д. (Беларускі гісторык Я. Глінскі лічыць звесткі аб набыцці маёнтка Залессе і дароўным запісе ад 1680 г. сумнеўнымі ). Сам Гілярый (упам. 1704) атрымаў у заставу ад князёў Радзівілаў маёнтак Смолкава (Смольгава) у Менскім ваяводстве. Сын Гілярыя ўжо пісаўся ў дакументах у 1736 г. як Сільвестр Горват (Sylwester Horwatt). Так, тапонім «харват» (horwatt) стаў прозвішчам ва ўнука Яна Нікшыча. З таго часу яго нашчадкі пісаліся толькі як «Горваты».
Сільвестр Горват (упам. у 1709—1736 гг.), чарнігаўскі падстолі, атрымаў у заставу ад князёў Радзівілаў вёску Юшкевічы (10 сялян) у Слуцкай ардынацыі — за ваенныя паслугі Горватаў князям Радзівілам, што зафіксавана ў распараджальным дакуменце князя Карла III Філіпа Пфальцкага (спадчынніка князя Багуслава Радзівіла) да адміністратара Слуцкай ардынацыі пана Незабітоўскага. (Беларускі гісторык Я. Глінскі лічыць звесткі аб продажы Сільверстам маёнтка Залессе ў 1736 г. сумнеўнымі ). Сільвестр Горват набыў маёнтак Карані (Каранёўка) ў Мазырскім павеце, ажаніўся з Рэгінай Дзертка, пакінуў двух сыноў (Шымана і Базыля), ад якіх пайшлі дзве галіны роду Горватаў, з якіх моцна разбагацелі і ўзвысіліся нашчадкі Базыля Горвата. Сын Базыля мазырскі ротмістр Тадэвуш Горват (хрышчаны ў 1737 г. у мазырскім касцёле ) набыў у Мазырскім павеце Вялікага Княства Літоўскага маёнтак Ліпаў, які на дзесяцігоддзі стаў галоўнай сядзібай яго нашчадкаў.
Узвышэнне роду
Пасля смерці Ігнат Горват пакінуў сваім чатыром сынам (Аляксандру, Станіславу, Атону і Даніэлю) і чатыром дачкам значную зямельную латыфундыю, дзе ў 1826 г. агульна налічвалася 2 958 рэвізскіх душ, чым вывеў свой род са стану сярэднезаможнай шляхты ў багацеяў. Сыны Ігната Горвата не толькі не выпусцілі багацце з рук, а значна яго павялічылі і ўвайшлі ў склад эліты як Мінскай губерні, так і ўсяго беларуска-літоўскага края ў XIX ст. У 1826 г. яны падзялілі бацькаву спадчыну і валодалі паасобку значнымі маёнткамі ў Мазырскім, Рэчыцкім і Радамысльскім паветах, але мелі прыязныя сямейныя адносіны і ў гаспадарчых справах заўсёды дзейнічалі згодна. Аляксандр Ігнатавіч Горват (к.1800—1888) пры падзеле фамільнай спадчыны атрымаў маёнтак Барбароў (з навакольнымі вёскамі), Станіслаў Ігнатавіч Горват (1804—1884) — маёнтак Галоўчыцы (з навакольнымі вёскамі), Атон Ігнатавіч Горват (1809—1894) — маёнткі Ліпаў, Карані і Яўтушкавічы (з навакольнымі вёскамі), Даніэль Ігнатавіч Горват (1810—1868) — маёнтак Нароўля (з навакольнымі вёскамі), а іх сёстры (Марыя, Францішка, Філіпіна і Кацярына) атрымалі грашовыя фундушы.
Рэчыцкі павет знаходзіўся вельмі далёка ад галоўных цэнтраў Лістападаўскага паўстання (1830—1831) і там яно разгарнулася слаба. Дачка Ігната Горвата Кацярына была замужам за маянткоўцам Геранімам Антонавічам Кеневічам (1796—1884), брат якога Фелікс Антонавіч Кеневіч (1802—1863) стаў кіраўніком паўстання ў Мазырскім павеце і са сваім паўстанцкім атрадам прыйшоў у Рэчыцкі павет, дзе рэкрутаваў прыгонных сялян у атрад у маёнтках Нароўля і Барбароў, якія належалі адпаведна Даніэлю і Аляксандру Ігнатавічам Горватам. Пасля падаўлення паўстання браты Аляксандр, Даніэль і Станіслаў Горваты зрабілі добраахвотную яўку да расійскіх улад з павіннай і каяннем, таму ім удалося пазбегнуць пакарання і захаваць маёнткі.
Напрыклад, у нараўлянскім маёнтку ў першай палове XIX ст. меліся дробныя прадпрыемствы і добра развіваліся рамёствы: у вёсцы Нараўлянская Гута працаваў завод па вырабе шкла, у вёсцы Завайць меўся значны завод па вырабу паташу, у вёсках Смалегаўская Рудня і Мальцы выраблялася жалеза для мясцовых патрэб, а ў вёсцы Дзямідаў — значная рудаплавільная мануфактура, вядомая па ўсім Палессі. У маёнтку Барбароў існавала значная смалакурная вытворчасць, вінакурны завод, фабрыка па вырабу ваўняных тканін, аранжарэя. У фальварку даўно меліся кузня, млын, крупарушка, жывёльны двор. Грузы сплаўлялі па Прыпяці на Украіну з прыватнай барбароўскай прыстані.
У ходзе сялянскай рэформы (1861) у Расійскай імперыі Горваты павінны былі выдзяліць частку сваёй зямлі вызваленым ад прыгоннай залежнасці сялянам. Таму ў 1876 г. за Горватамі разам у Мінскай губерні мелася 107 249 дзесяцін зямлі. Гэта ўсё роўна выводзіла іх у шэраг першаразрадных латыфундыстаў і было падставай таго, што ў другой палове XIX ст. Горваты ўжо знаходзіліся ў сваяцтве з такімі ўплывовымі дваранскімі родамі Мінскай губерні і беларуска-літоўскага края як Валадковічы, Ваньковічы, Оштарпы, Гечэвічы, Хамінскія, графы Красіцкія і графы Тышкевічы.
23 верасня 1847 г. у Мінску Атон Ігнатавіч Горват (1809—1894) быў выбраны дваранамі Мазырскага павета на пасаду мазырскага павятовага маршалка на 3 гады і зацвержданы на гэтай пасадзе мінскім губернатарам. Атон Горват нават паспеў падпісацца ў дакументах як «мазырскі павятовы маршалак», аднак на тых жа выбарах 27 верасня ён быў выбраны на пасаду мінскага губернскага маршалка, у 1850 г. пераабраны дваранамі яшчэ на 3 гады, займаўшы тую пасаду да 1853 г. Вялікую ролю ў выбранні Атона Горвата на пасаду мінскага губернскага маршалка мелі яго сваяцкія сувязі — у першую чаргу яго шлюб з Людвікай, дачкой папярэдняга ўплывовага мінскага губернскага маршалка (1823—1847) Льва Оштарпа (1786—1851). Губернскія маршалкі беларуска-літоўскіх губерняў у канцы XVIII — першай палове ХІХ ст. знаходзіліся ў блізкім сваяцтве паміж сабой і з многімі павятовымі маршалкамі губерні, былі згуртавальнымі асобамі губернскага дваранства, мелі аўтарытэт і з’яўляліся нефармальнай рэгіянальнай элітай, якая складалася звычайна з 7-8 самых уплывовых дваранскіх сямей губерні. Калі Леў Оштарп кіраваў губернскім дваранствам, Атон Горват заўсёды трымаўся побач са сваім цесцем.
Менавіта ў кадэнцыю мінскага губернскага маршалка (1847—1853) Атона Горвата (1809—1894) у Мінску ў 1852 г. для мясцовых дваран адбылася такая знакавая ў беларускай гісторыі падзея як прэм’ера «Ідыліі» Вінцэнта Дуніна-Марцінкевіча і Станіслава Манюшкі. А даверанай асобай (пленіпатэнтам) Атона Горвата шмат разоў быў Люцыян Неслухоўскі (1816—1880), які быў вельмі вядомым у Мінску адвакатам, пасрэднікам і бацькам беларускага паэта Яна Неслухоўскага (Янкі Лучыны). Пасля заўчаснай смерці Людвікі Атон Горват пабраўся шлюбам з сярэднезаможнай дваранкай Міхалінай Вайніловіч, якая была маладзей за мужа на 39 год. На думку гісторыка А. Р. Раюка, такі шлюб больш паспрыяў яе брату — Эдварду Вайніловічу (1847—1928), сярэднезаможнаму маянткоўцу, які хутка набіраў аўтарытэт у Мінскай губерні, быў лідарам Мінскага таварыства сельскай гаспадаркі, а ў канцы XIX — пачатку XX ст. увогуле стаў лідарам маянтковых дваран-кансерватараў беларускіх губерняў. Такім чынам Атон Горват паспрыяў сацыяльнаму ўзвышэнню Эдварда Вайніловіча.
Атон Горват атрымаў ад сваёй жонкі Людвікі Оштарп пажыццёвыя правы на маёнтак Прылукі (пад Мінскам), якім раней валодаў маршалак Леў Оштарп. Аднак у 1872 г. граф Эмерык Чапскі (1828—1896) купіў маёнтак Прылукі, дзе перабудаваў прылуцкі палац у псеўдагатычным стылі. Ад Эмерыка Чапскага маёнтак Прылукі атрымаў у спадчыну яго сын граф Ежы Чапскі (1861—1930), які стаў апошнім мінскім губернскім маршалкам (1918—1920) у драматычныя для Беларусі часы дзяржаўнага самавызначэння, разам з іншымі дваранамі падтрымаў абвяшчэнне дзяржаўнай незалежнасці Беларусі 25 сакавіка 1918 г. і ўзначаліў восенню дэлегацыю (дзе быў і лідар беларускіх краёўцаў-кансерватараў Эдвард Вайніловіч), каб перадаць у Мінску нямецкаму генералу Эрыху фон Фалькенгайну афіцыйны зварот аб жаданні мясцовых дваран-кансерватараў стварыць уласную канстытуцыйна-манархічную дзяржаву «Вялікае Княства Літоўска-Беларускае». Факт валодання палацам і маёнткам Прылукі трыма мінскімі губернскімі маршалкамі (Оштарпам, Горватам і Чапскім) — прыкметнымі ў беларускай гісторыі асобамі — зрабіў псеўдагатычны палац у Прылуках вельмі сімвалічным, статусным і знакавым месцам для сучаснай беларускай дзяржаўнасці і культуры.
У ліку іншых асоб Атон Горват ахвяраваў свае грошы на будынак гарадскога тэатра ў Мінску. Праз пэўны час пасля смерці Атона Горвата яго другая жонка Міхаліна (з-за адсутнасці супольных дзяцей) перадала спадчынныя маёнткі мужа ў Рэчыцкім павеце (Ліпаў, Атолін, Прудзішча, Карані і Яўтушкавічы — разам 16 018 дзесяцін зямлі) яго законным спадчыннікам — Горватам. Станіслаў Аляксандравіч Горват (1866—1930) як адзін са спадчыннікаў узяў тыя землі сабе, а астатнім спадчыннікам-Горватам выплаціў грашыма іх долі, бо хацеў, каб Ліпаў пазней стаў спадчынай яго сына — Станіслава Станіслававіча Горвата (1895—1939).
Дачка Аляксандра Ігнатавіча Горвата (к.1800—1888) Сафія Аляксандраўна Горват (1839—1919) цікавілася беларускім фальклорам і рабіла фальклорныя запісы ў сваім штамбуху (датаваным 1849—1855 гг.), з якога пазней Рамуальд Зямкевіч перапісаў мелодыю і тэкст беларускамоўнай песні «Ой, у полі жыла» з-пад Мазыра. У 1860 г. Сафія выйшла замуж за аднаго з самых уплывовых і самых багатых дваран у беларуска-літоўскіх губернях — графа Юзафа Юзафавіча Тышкевіча (1835—1891), уласніка маёнткаў Ландвараў, Крацінга і Паланга. Юзаф і яго брат граф Ян Юзафавіч Тышкевіч (1831—1892), віленскі павятовы маршалак (1859—1862), узначалілі патрыятычныя маніфестацыі мясцовых дваран і мяшчан (у тым ліку жанчын) у Вільні, Віленскай і Ковенскай губернях напярэдадні Студзеньскага паўстання (1863—1864), з-за чаго Ян Тышкевіч у 1862 г. быў адсунуты расійскай уладай з пасады павятовага маршалка. Паводле мемуарысткі Яніны Жалтоўскай, Сафія Тышкевіч (1839—1919) значна дапамагала свайму мужу ў вядзенні гаспадаркі: ''«Вясёлая, жыццярадасная, роўнага нораву і вялікай сілы волі, яна праславілася практычнымі талентамі, дзякуючы якім павялічыла такое вялікае Тышкевіцкае багацце. Здавалася б, яна падпарадкоўвалася розным загадам або капрызам мужа, але пераўзыходзіла яго ўпартасцю, і, калі яму стала сумна, працягвала мець зносіны з адвакатамі і аканомамі»''.
Яшчэ ў ходзе падаўлення Студзеньскага паўстання (1863—1864) у заходніх губернях Расійскай імперыі былі забаронены дваранскія выбары і на выбарныя дваранскія пасады, у тым ліку павятовых і губернскіх маршалкаў (прадвадзіцеляў дваранства), з 1863 г. асоб пачалі прызначаць паводле ўказанняў расійскіх улад. Станіслаў Ігнатавіч Горват (1804—1884), уласнік маёнткаў Галоўчыцы, Дудзічы і Гарбавічы, быў першым у Рэчыцкім павеце Мінскай губерні нявыбарным павятовым прадвадзіцелем дваранства (маршалкам) у 1863—1872 гг. і апошнім з ліку дваран мясцовага паходжання на гэтай пасадзе.
А Аляксандр Аляксандравіч Горват (1831—1879), уласнік маёнтка Барбароў (Рэчыцкі павет Мінскай губерні) і маёнтка Хабна (Радамысльскі павет Кіеўскай губерні), спачатку быў кіеўскім губернскім маршалкам па выбару дваран у 1860—1863 гг. У 1862 г. ён узначаліў кіеўскі камітэт палітычнай групоўкі «белых» і перадаваў грошы камітэта ў цэнтр групоўкі «белых» у Парыжы (т.зв. «атэль Ламбер»), але быў праціўнікам паўстання і ў паўстанні не ўдзельнічаў. У 1863 г. Аляксандр Горват быў прызначаны на тую ж пасаду кіеўскага губернскага маршалка (прадвадзіцеля) рашэннем расійскай улады — па 1866 г. Пры сыходзе з пасады адмовіўся ад прапанаваных яму расійскай уладай адзнак і рэгалій, хоць для выканання абавязкаў маршалка яму прышлося прадаць адзін са сваіх фальваркаў. Пасля таго Горваты пасад прадвадзіцеляў дваранства (маршалкаў) не займалі, бо расійская ўлада спыніла практыку прызначаць мясцовых дваран-католікаў на такія пасады. Толькі аўтарытэтны Эдвард Артуравіч Горват (1866—1935) быў прызначаны на пасаду дэпутата дваранства (вывадовага дэпутата) Мазырскага павета (1897—1901), а пазней дэпутата дваранства (вывадовага дэпутата) Рэчыцкага павета (1901—1917).
Пасля Студзеньскага паўстання (1863—1864) расійскі ўрад Палажэннем 10 снежня 1865 года забараніў дваранам-католікам («асобам польскага паходжання») набываць маёнткі ў Заходнім краі і ўвёў штогадовы кантрыбуцыйны грашовы збор з маёнткаў, якія належалі дваранам-католікам у Заходнім краі. Таму Горваты спынілі куплю маёнткаў, а некаторыя з іх нават прадавалі часткі зямлі ў канцы XIX — пачатку XX ст., аднак усё роўна заставаліся латыфундыстамі. Напрыклад, маёнтак Нароўля, які належаў Эдварду Артуравічу Горвату (1866—1935), у 1914 г. налічваў 28 тыс. дзесяцін зямлі. Горваты браліся за ўсе камерцыйныя праекты, якія абяцалі добры прыбытак: прадавалі ў вялікіх аб’ёмах драўніну, спірт, гарэлку, прасаванае сена (для патрэб расійскай арміі), жывёлу. А іх галоўныя сядзібы (Нароўля, Галоўчыцы, Барбароў, Хабна) даўно былі мясцовымі эканамічнымі цэнтрамі. У 1887 г. у Нароўлі было ўжо 3 вінакурныя заводы (першы працаваў з 1855 г., другі — з 1861 г.), а ў Галоўчыцах у 1893 г. ужо пачалі будаваць другі — рэктыфікацыйны завод. З 1890-х гг. лесанарыхтоўка і апрацоўка драўніны занялі вядучае месца ў прамысловасці Рэчыцкага павета. У 1909 г. Станіслаў Маўрыцавіч Горват (1877—1935), уласнік маёнтка Галоўчыцы, атрымаў дазвол і адкрыў у маёнтку Лінаў яшчэ адзін лесапільны завод, а таксама бандарны завод.
У маёнтку Нароўля Эдварда Горвата выраблялі гарэлку, каўбасы, сыры, рыхтавалі вяндліну; меліся Міхнаўскі сенапрасавальны завод, конезавод, завод па вырабу паташу, дзёгцю, цэглы, шклозавод, малатарня, млынарня, валоўня, прадпрыемства па вырабу сокаў і варэння. Напрыклад, у 1910 г. Эдвард Горват па запрашэнні Адэскага інтэнданцкага ўпраўлення прымаў чарговы ўдзел у таргах на пастаўку прасаванага сена для Адэскай ваеннай акругі. Яшчэ ў 1902 г. Артур Горват у нараўлянскім маёнтку ўстанавіў тэлефон.
У 1913 г. на тэрыторыі сваёй нараўлянскай сядзібы Эдвард Горват (1866—1935) пабудаваў буйную і прыбытковую кандытарскую фабрыку, асноўнай прадукцыяй якой сталі мармелад, карамель, пасціла, павідла, джэм і сочыва, што пастаўлялася ў сталіцы Расійскай імперыі (Санкт-Пецярбург і Маскву), Кіеў і г.д. Сыравіна (садавіна і гародніна) для кандытарскай прадукцыі бралася з вялікіх садоў і плантацый нараўлянскага маёнтка Эдварда Горвата. Кацельная фабрыкі працавала на торфе, які дастаўляўся з торфазавода па прыватнай вузкакалейцы (каля 10 км). У 1914 г. у Расійскай імперыі была зарэгістравана гандлёвая марка «Горват». У савецкія часы фабрыка ў Нароўлі была нацыяналізавана ўладамі без кампенсацыі Горватам, атрымала назву «Чырвоны Мазыранін» і займаецца выпускам кандытарскай прадукцыі дагэтуль, у тым ліку вядомых цукерак «Кароўка», зефіру, мармеладу і г.д.
Як і многія іншыя маянткоўцы, Горваты з'яўляліся членамі Мінскага таварыства сельскай гаспадаркі.
Увядзенне ў 1905 г. у Расійскай імперыі заканадаўчай Дзяржаўнай Думы (ніжняй палаты парламента) і змяненне функцый Дзяржаўнага Савета (верхняй палаты) дазволіла ўласніку маёнткаў Ліпаў (Мінская губерня) і Хабна (Кіеўская губерня), «краёўцу» Станіславу Аляксандравічу Горвату (1866—1930) быць абраным у дэпутаты I Дзяржаўнай думы (1906) ад Кіеўскай губерні і стаць членам дэпутацкага «Краёвага кола Літвы і Русі», а таксама быць абраным дваранамі на пасаду дэпутата (1910—1913) Дзяржаўнага Савета Расійскай імперыі ад Кіеўскай губерні і займацца вялікай палітыкай у сталіцы імперыі Санкт-Пецярбургу.
Палац Эдварда Горвата ў Нароўлі, паводле здагадкі мемуарыста Андрэя Раствароўскага (1899—1980), быў месцам, дзе неўзабаве пасля расійскай рэвалюцыі (1905) адбыўся перадвыбарчы з’езд каля 60 землеўласнікаў Рэчыцкага павета, для выбрання ўпаўнаважаных для выбараў у парламент Расійскай імперыі.
У пачатку XX ст. у нараўлянскім палацы пражываў выдавец беларускамоўнага буквара-катэхізіса «Элементаж для добрых дзетак-каталікоў» (1862), адзін з лідараў Студзеньскага паўстання (1863—1864), паўстанцкі начальнік Вільні (1863), сібірскі катаржанін, а таму вельмі аўтарытэтная сярод каталіцкага маянтковага дваранства беларуска-літоўскіх губерняў асоба — Аляксандр Уладзіслававіч Аскерка (1830—1911), дачка якога Ядвіга была жонкай Эдварда Артуравіча Горвата (1866—1935), уласніка Нароўлі. Хоць Аляксандр Аскерка быў пахаваны ў 1911 г. у Вільні на могілках Росі, Эдвардам Горватам у горватаўскай фамільнай каталіцкай капліцы, якая знаходзілася ў сядзібным парку вакол нараўлянскага палаца Горватаў, быў створаны кенатаф з надпісам «Grobowiec Aleksandra Oskierki» як напамін аб асобе.
Нацыяналізацыя зямельнай уласнасці і заняпад магутнасці
Эдвард Артуравіч Горват (1866—1935) да сваёй смерці кіраваў сваім маёнткам Гожычкі (Gorzyczki) у Пазнаньскім ваяводстве (Польшча), які ён атрымаў па спадчыне ад сваёй маці графіні Караліны Патвароўскай (1839—1921). У 1923 г. ён ажыццявіў рамонт і пэўную перабудову неарэнесансавага палаца ў Гожычках, які (разам з зямельнай уласнасцю) перайшоў па спадчыне да яго дачкі Аляксандры (1895—1943) і яе мужа — сенатара Польшчы Станіслава Станіслававіча Ваньковіча (1883—1943).
У час Другой сусветнай вайны 24 мая 1943 г. у польскім горадзе Збыднёве на вяселлі Івона Мержаеўскага з Тэрэзай Ваньковіч (1925—1974) немцамі-эсэсаўцамі былі забіты бацькі маладой — Станіслаў Ваньковіч (1883—1943) і Аляксандра Ваньковіч (1895—1943) з роду Горватаў, а таксама многа іншых гасцей, у тым ліку немка Эльфрыда Горват (мачаха Аляксандры Эдвардаўны Ваньковіч — другая жонка Эдварда Горвата). У цяперашні час будынак неарэнесансавага палацу ў Гожычках знаходзіцца ў валоданні Сельскагаспадарчай карпарацыі скарбу Польшчы (Korporacja Rolna Skarbu Państwa).
Цяпер нашчадкі Горватаў жывуць у Польшчы і ЗША.
Антрапалагічныя асаблівасці
Многія прадстаўнікі роду Горватаў вызначаліся мангалоіднымі рысамі, бо мелі, напэўна, і «татарскія» гены. Верагодна, Юзэфа Рудніцкая (жонка Ігната Горвата) была прадстаўніцай беларускай шляхты татарскага паходжання. Мемуарыстка Яніна Жалтоўская на свой густ так апісала знешні выгляд нашчадкаў Ігната Тадэвушавіча Горвата (1764—к.1826): «Не мелі ні расы, ні прыгажосці, акрамя пана харунжага (Аляксандра Ігнатавіча Горвата, — заўв.), а мелі мангольскі тып: выступаючыя скулы, плоскія насы, жоўты колер скуры, шырокія тоўстыя вусны і млявыя сілуэты».
Ацэнка дзейнасці
Беларускі гісторык А. Р. Раюк заключыў, што Горваты былі перш за ўсё дбайнымі гаспадарамі, якія ўмелі ствараць эфектыўныя буйныя прыватныя гаспадаркі, і пагадзіўся з меркаваннем мемуарысткі Яніны Жалтоўскай аб Горватах XIX ст.: ''«Горваты не мелі нічога агульнага са шляхецкай традыцыяй XVIII стагоддзя і належалі да тыпу новых і ў тагачасным разуменні „сучасных людзей“. Гандлявалі гарэлкай і валамі, цана гарэлкі цікавіла іх вельмі. Па вопратцы і поглядах яны нагадвалі персанажаў Бальзака і розных „несімпатычных“ герояў з рамана Крашэўскага. „Les Contes Drolatiques“ былі бліжэй да іх розуму і, магчыма, нораваў, чым „Пан Тадэвуш“. Адносілі іх, натуральна, да „рэалістаў“. <…> Талент да бізнесу яны спалучалі з таварыскай ганарыстасцю і разважлівасцю, пазбаўленай палёту. Яны праіснавалі пяць пакаленняў, тэрмін, прызначаны сацыёлагамі для сямей, якія жывуць у сучасным дастатку, і ў мужчынскай лініі выгаслі даволі хутка пасля знішчэння іх маёнткаў і сядзіб бальшавікамі»''.
Пісьменнік Андрэй Горват
Звяртаючы ўвагу на сугучнасць прозвішчаў, беларускі пісьменнік і журналіст Андрэй Іванавіч Горват (нар. у 1983 г.) з юнацкіх гадоў пачаў вывучаць гісторыю шляхецкага роду Горватаў і гісторыю родавых сядзіб, каб даведацца пра патэнцыйныя сваяцкія адносіны. Сам Андрэй Горват паходзіць з прыгонных сялян вёскі Прудок (Калінкавіцкі раён, Гомельская вобласць, Беларусь) і лічыць, што яго продкі, паводле ўласных генеалагічных даследаванняў, могуць паходзіць ад шляхціца Кандрата Горвата (сына Гілярыя-Ваўрынца Нікшыча-Горвата), нашчадкі якога збяднелі і перайшлі ў стан сялян. Андрэй Горват таксама з 2006 г. хадзіў з думкай, каб набыць занядбаны і струхлелы будынак былога палаца Горватаў у Нароўлі, каб папярэдзіць яго поўны заняпад і знішчэнне і захаваць напамін аб слаўным родзе Горватаў. У занядбаным будынку абваліўся дах, многа дзе адсутнічалі падлога і вокны.
12 лістапада 2020 г. Андрэй Горват, бізнесмены Пётр Кузняцоў (Гомель) і Аляксандр Баранаў (Мазыр) разам набылі на аўкцыёне руіны былога палацу Горватаў у Нароўлі, пад вельмі абмежавальныя ўмовы на 5 гадоў — кансервацыі, рэстаўрацыі і пераводу ў камерцыйнае выкарыстанне. Калі ўмовы не будуць выкананы за 5 гадоў, то руіны будынка палаца павінны быць вернуты ва ўласнасць беларускай дзяржавы. Андрэй Горват узяў кіраванне па частковай кансервацыі і антыаварыйным работам з дапамогай валанцёраў і краўдфандзінгу. Сам Горват выказваўся, што хацеў бы зрабіць з палаца Горватаў у Нароўлі музейны комплекс з функцыямі гатэля і рэстарана.
Бетэльгейзэ
Бетэльгейзэ (α Арыёна; памылк. трансл. يد الجوزاء Yad al-Jauzā' ) — зорка ў сузор'і Арыёна. Бачная зорная велічыня 0,5. Нябесныя каардынаты: прамое ўзыходжанне 5 гадз.55 мін.10 сек.; схіленне 7°24´26´´. Спектральны клас M2 I. Адлегласць ад Сонечнай сістэмы 310 светлавых гадоў.
Герб Любчы
Герб Любчы — герб гарадскога пасёлка Любча Навагрудскага раёна. Герб зацверджаны Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад  г. № 373.
Гісторыя
У 1590 кароль і вялікі князь Жыгімонт Ваза надаў Любчы Магдэбургскае права і герб: «у блакітным полі срэбная падкова з трыма залатымі крыжамі і дзвюма срэбнымі рыбамі».
У 1644 Любча атрымала новы герб : «у блакітным полі брама з дзвюма вежамі; наверсе брамы, паміж вежамі, збройны рыцар, у правай руцэ меч, у левай — шчыт».
Апісанне
Сучасны герб Любчы ўяўляе сабой барочны шчыт, у блакітным полі якога намалявана сярэбраная падкова, на вяршыні якой знаходзіцца залаты кавалерскі крыж, яшчэ два крыжы таго ж металу прымацаваны да абодвух яе шыпоў. Унутры падковы намаляваны дзве рыбы (ласось) у слуп: правая галавой уверх, левая галавой уніз.
Петоскі (Мічыган)
Петоскі (Petoskey) — горад і прыбярэжны курорт у амерыканскім штаце Мічыган.
Бруно Мбанангой
Бруно Зіта Мбанангой (Bruno Mbanangoyé Zita; нар., Порт-Жанціль, Габон) — габонскі футбаліст, паўабаронца. Ігрок нацыянальнай зборнай Габона (1999—2012).