cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Граўжышкі
Гра́ўжышкі (, Гравжишки) — вёска ў Ашмянскім раёне Гродзенскай вобласці. Адміністрацыйны цэнтр Граўжышкоўскага сельсавета.
Насельніцтва 523 чал. (1997). Знаходзіцца за 13 км на паўднёвы захад ад горада Ашмяны, за 30 км ад чыгуначнай станцыі Ашмяны; на шашы Ашмяны — Ліда.
Гісторыя
У пісьмовых крыніцах Граўжышкі ўпершыню згадваюцца ў XIII ст. Каля 1495 у паселішчы збудавалі касцёл. У 1518 Барбара Бутрымава заснавала тут мястэчка. Згодна з адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай (1565—1566) Граўжышкі ўвайшлі ў склад Ашмянскага павета Віленскага ваяводства. У 1588 маёнтак Граўжышкі знаходзіўся ва ўладанні кашталяна віцебскага Мельхіёра Граўжы-Сноўскага, у кан. XVI ст. — кашталяна мсціслаўскага Станіслава Нарушэвіча.
На мяжы XVI—XVII стст. Граўжышкі належалі Камаеўскім, якія ў 1605 правалі маёнтак сакратару вялікага князя Яну Мікалаю Корсаку. Пазней мясцовасць знаходзілася ва ўладанні Бутрымскіх, Быхаўцаў, Кірдзеяў (за імі адбудавалі стары касцёл), Ромераў.
У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795) Граўжышкі апынуліся ў складзе Расійскай імперыі, дзе сталі цэнтрам воласці Ашмянскага павета Віленскай губерні. У другой пал. XIX ст. маёнткам валодалі Корсакі, Полазавы, з пач. XX ст. Конанцавы. У 1880-я ў мястэчку было 22 двары, касцёл, школа; рэгулярна праводзіўся кірмаш (29 чэрвеня).
У Першую сусветную вайну ў 1915 мястэчка занялі нямецкія войскі. Цягам 1919—1920 у Граўжышкі ўваходзілі польскія войскі, бальшавікі. У 1920 мястэчка апынулася ў складзе Сярэдняй Літвы, у 1922 — у складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, дзе сталі цэнтрам гміны Ашмянскага павета Віленскага ваяводства.
У 1939 Граўжышкі ўвайшлі ў БССР, дзе 12 кастрычніка 1940 сталі цэнтрам сельсавета Ашмянскага раёна. Статус паселішча панізілі да вёскі.
У сакавіку 2008 у Граўжышках разабралі стары драўляны касцёл.
Інфраструктура
У Граўжышках працуюць сярэдняя школа, дашкольная ўстанова, бальніца, пошта.
Крыўка (Пастаўскі раён)
Кры́ўка (, Кривка) — вёска ў Пастаўскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Варапаеўскага сельсавета.
Сезон 2016 ЖФК Мінск
У 2016 годзе жаночы футбольны клуб «Мінск» прымаў удзел у трох афіцыйных турнірах на рэспубліканскім узроўні:
Крыўка (Пастаўскі раён)
Гісторыя
У 1921—1939 гадах вёска ў складзе гміны Лучай Пастаўскага павета Віленскага ваяводства Польскай Рэспублікі.
З 1939 года ў БССР.
Да 20 мая 1960 года вёска ўваходзіла ў склад Дунілавіцкага сельсавета.
Бальшыя Старышы
Бальшыя Старышы (Большие Старыши) — вёска ў Манастыршчынскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Татарскага сельскага паселішча.
Юрый Сцяпанавіч Ананіч
Юрый Сцяпанавіч Ана́ніч (23 лістапада 1955 — 28 лютага 2015) — беларускі архітэктар.
Біяграфія
Нарадзіўся ў Мінску, бацька — машыніст хуткага цягніка. У 1978 годзе скончыў архітэктурны факультэт Беларускага дзяржаўнага політэхнічнага інстытута па спецыяльнасці «горадабудаўніцтва». Пасля завяршэння вучобы на працягу трыццаці гадоў працаваў у інстытуце «Белдзяржпраект». Некаторы час займаў пасаду галоўнага архітэктара ў кампаніі «Глобал Інвестментс».
28 лютага 2015 года трагічна загінуў на чыгуначнай станцыі Пціч Мінскага раёна, калі яго патокам ветру зацягнула пад вагон таварнага цягніка Мінск — Баранавічы.
Член Беларускага саюза архітэктараў з 1985 года.
Творчасць
Асноўныя творы ў Беларусі: водалячэбніца ў санаторыі-прафілакторыі «Баравое» (1997—1998, будаўніцтва ў 1998—2000; сааўтар В. Б. Куцко), рэканструкцыя будынка для размяшчэння аддзялення № 3 Белзнешэканамбанка па вул. Сярова, 4 (2000), надбудова крамы над выхадам са станцыі метро «Маскоўская» па праспекце Ф. Скарыны (2005), тры індывідуальныя сядзібныя жылыя дамы (2005—2007), жылы комплекс пасольства Расійскай Федэрацыі ў Беларусі па вуліцы Арлоўскай (2007) — усе ў Мінску, гандлёвы цэнтр з цэнтрам банкаўскіх паслуг на рагу Габраўскай вуліцы і Пушкінскага праспекта ў Магілёве. Пазней удзельнічаў у праектаванні трох вышынных будынкаў, якія расійская кампанія «Ітэра» планавала пабудаваць у дадатак да жылога небаскроба «Ветразь» у рамках шматфункцыянальнага комплексу «Бізнес-цэнтр па вул. М.Танка».
Конкурсныя праектныя прапаны: забудова тэрыторыі, якая прылягае да Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі (2008), горадабудаўнічае рашэнне рэканструкцыі цэнтральнай часткі г. Мінска ў межах 1-га кольца (2005), конкурсная праектная прапанова на забудову жылога раёна на 10 тысяч жыхароў на тэрыторыі былога ваеннага аэрадрома ў г. Піянерскім Калінінградскай вобласці (Расія, 2009), конкурсная праектная прапанова на забудову грамадска-жылога комплексу нафтавікоў «Гырат» у г. Ашгабат (Туркменістан, 2010).
Задворанцы (Свіслацкі раён)
Задво́ранцы (, Задворенцы) — вёска ў Свіслацкім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Вердаміцкага сельсавета.
Іван Георгіевіч Семяненя
Іван Георгіевіч Семяненя (нар., в. Рэдкавічы Любанскага раёна Мінскай вобласці) — беларускі палітык. Заслужаны юрыст Рэспублікі Беларусь.
Біяграфія
Скончыў Смілавіцкі сельскагаспадарчы тэхнікум (заатэхнія), Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт (юрыст). Працоўную дзейнасць пачаў загадчыкам малочнатаварнай фермы калгаса «Чырвоная Змена» Любанскага раёна Мінскай вобласці. Працаваў юрыстам, галоўным юрысконсультам упраўлення сельскай гаспадаркі Любанскага райвыканкама, вядучым спецыялістам па дагаворна-прававой рабоце Любанскага раённага аграпрамысловага аб’яднання, адвакатам, загадчыкам Любанскай юрыдычнай кансультацыі.
Выбіраўся дэпутатам Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь другога і трэцяга скліканняў.
Узнагароды
Узнагароджаны ордэнам Пашаны, юбілейным медалём «90 год Узброеных Сіл Рэспублікі Беларусь», Ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь.
461
461 — невысакосны год, пачаўся ў нядзелю. 461 год нашай эры, 461 год 1 тысячагоддзя, 61 год V стагоддзя, 1 год 7-га дзесяцігоддзя V стагоддзя, 2 год 460-х гадоў.
Сяргеева (Угранскі раён)
Сяргеева (Сергеево) — вёска ва Угранскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Угранскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупаваная гітлераўскімі войскамі ў кастрычніку 1941 года, вызвалена ў сакавіку 1943 года.
У 2004—2017 гадах у складзе Мыцішынскага сельскага паселішча.
Тэііці Мацумару
(松丸 貞一; нар. — ) — былы японскі футбаліст. У 1934 годзе выступаў за нацыянальную зборную Японіі.
462
462 — невысакосны год, пачаўся ў панядзелак. 462 год нашай эры, 462 год 1 тысячагоддзя, 62 год V стагоддзя, 2 год 7-га дзесяцігоддзя V стагоддзя, 3 год 460-х гадоў.
Парасонакветныя
Парасонакветныя (Apiales) — парадак двухдольных раслін, уключаных у групу эвастэрыды II па сістэме класіфікацыі APG II.
Апісанне
Лісце без прылісткаў.
Кветкі дробныя, сабраны ў большасці выпадкаў (у сямейства Парасонавыя) у парасонікі, ці (у сямейства Араліевыя) у шчыткі. Сама кветка правільная, двухполая, з пяцічленнымі ці чатырохчленнымі кругамі, калякветнік надпесцікавы: чашалісцікі вельмі дробныя, у выглядзе зубчыкаў; вяночак свабоднапялёсткавы, у пупышкаскладанні створкавы; тычачкі (5 ці 4) у адным крузе, песцік адзін, складаецца з 5 ці 2 пладалісцікаў; завязь ніжняя, а слупкі свабодныя; вакол асновы слупкоў развіваецца надпесцікавы нектарнікавы дыск.
Колькасць гнёздаў у завязі роўная колькасці пладалісцікаў; у кожным гняздзе знаходзіцца па адной вісячай адваротнай семязавязі. Насенне з вялікім бялком (эндаспермам); зародак невялікі, прамы.
Класіфікацыя
Паводле сістэме APG III у парадак уключаны 7 сямействаў:
Вярэўна
Вярэўна (Веревна) — вёска ў Манастыршчынскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Татарскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з ліпеня 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
Валадарскі сельсавет
Валада́рскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Рэчыцкага раёна Гомельскай вобласці. Цэнтр — вёска Валадарск.
Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года Гавенавіцкі сельсавет у складзе Горвальскага раёна Рэчыцкай акругі БССР. Цэнтр — вёска Гавенавічы. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Гомельскай акругі. З 4 жніўня 1927 года ў складзе Рэчыцкага раёна. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Рэчыцкім раёне БССР. 15 лютага 1935 года вёска Гавенавічы атрымала назву Валадарская, сельсавет перайменаваны ў Валадарскі. З 20 лютага 1938 года ў складзе Гомельскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Камсамольскага сельсавета.
Бахота
Бахота (Бохото) — вёска ў Манастыршчынскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Татарскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з ліпеня 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
Вядомыя асобы
У вёсцы Бахота нарадзіліся: Герой Савецкага Саюза, генерал арміі Вадзім Матросаў.
Праводзячы пучок
Сустракаюцца таксама няпоўныя праводзячыя пучкі, якія складаюцца толькі з ксілемы або толькі з флаэмы. Апроч праводзячых элементаў, няпоўныя праводзячыя пучкі могуць уключаць парэнхімныя клеткі.
Развіццё
Праводзячы пучок развіваецца з пракамбію. Спачатку ён складаецца з толькі з першасных праводзячых тканак: протафлаэмы, якая дыферэнцыюецца самай першай, і протаксілемы, якая ўтвараецца пазней. У далейшым іх змяняюць метаксілема і метафлаэма.
У сцеблах двухдольных яшчэ да заканчэння дыферэнцыяцыі першасных праводзячых тканак з клетак пракамбію, размешчаных у сярэдняй частцы, вылучаюцца клеткі камбію. У гэтым выпадку гавораць, што праводзячы пучок становіцца адкрытым. Камбій дае пачатак другаснай ксілеме і флаэме.
Тыпы праводзячых пучкоў
Паводле ўзаемнага размяшчэння ксілемы і флаэмы, а таксама наяўнасці і адсутнасці камбію вылучаюць наступныя тыпы праводзячых пучкоў:
Субор (Угранскі раён)
Субор (Суборь) — вёска ва Угранскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Угранскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупаваная гітлераўскімі войскамі ў кастрычніку 1941 года, вызвалена ў сакавіку 1943 года.
У 2004—2017 гадах у складзе Мыцішынскага сельскага паселішча.
Букштава
Бу́кштава (, Букштово) — вёска ў Мастоўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Курылавіцкага сельсавета.
Да 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Азёркаўскага сельсавета.
Лашавічы (Свіслацкі раён)
Лашаві́чы (, Лашевичи) — вёска ў Свіслацкім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Вердаміцкага сельсавета.
Іван Фёдаравіч Якушаў
Іван Фёдаравіч Якушаў (, в. Драгунск, ) — партыйны і дзяржаўны дзеяч БССР.
Біяграфія
У 1971 годзе скончыў завочную ВПШ пры ЦК КПСС. З кастрычніка 1972 года загадчык аддзела арганізацыйна-партыйнай працы ЦК КПБ. Член ЦК КПБ з 1976. Кандыдат у члены Бюро ЦК КПБ з 1976, член Бюро ЦК КПБ з сакавіка 1977.
Дэпутат Вярхоўнага Савета БССР з 1973 года.
Светлагорскае вадасховішча
Светлагорскае — вадасховішча ў Светлагорскім раёне Гомельскай вобласці Беларусі ў басейне ракі Жардзянка, за 11 км у напрамку на поўдзень ад горада Светлагорск, каля пасёлка Сасновы Бор.
Вадасховішча створана ў 1994 годзе. Плошча паверхні 14,1 км². Даўжыня 6,6 км, найбольшая шырыня 3,2 км. Найбольшая глыбіня 5,1 м. Аб'ём вады 60 млн м³. Ваганні ўзроўню вады да 4 м. Вадасховішча жывіцца вадой з ракі Жардзянка. Выкарыстоўваецца ў мэтах абваднення сельгасугоддзяў, рыбагадоўлі і адпачынку.
У вадасховішчы водзяцца шчупак звычайны, лешч, акунь, плотка, краснапёрка, карп і іншыя віды рыб. Зарыблялася сомам і белым амурам.
Лапачонкі
Лапачо́нкі (, Лопачёнки) — вёска ў Пастаўскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Варапаеўскага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1939 гадах вёска ў складзе гміны Паставы Дзісенскага павета Віленскага ваяводства Польскай Рэспублікі.
З 1939 года ў БССР.
Бузіна гронкавая
Бузіна гронкавая, Бузіна чырвоная, Бэз , Бузіна гронкападобная (Sambucus racemosa) — лістападны куст ці невялікае дрэва, від роду сямейства.
Батанічнае апісанне
Лісце супраціўнае, няпарнаперыстае, даўжынёй ад 5 да 10 см, з моцным характэрным непрыемным пахам. Маладае лісце нярэдка мае цёмна-чырвоны або фіялетавы колер — гэта звязана з павышаным утрыманнем антацыяну; гэты пігмент валодае ўласцівасцю ператвараць светлавую энергію ў цеплавую, што важна для развіцця расліны ранняй вясной.
Кветкі дробныя, абодваполыя. Плод — касцянка чырвонага колеру. Плады спеюць у ліпені-жніўні; маюць непрыемны пах і смак (у адрозненне ад пладоў іншага распаўсюджанага ў Еўропе віду бузіны — бузіны чорнай). Плады ўтрымліваюць цыянагенны гліказід самбунігрын, падобны да амігдаліну, пры ўжыванні вялікай колькасці сырых ягад ён можа выклікаць атручванні.
Арэал
Расліна шырока распаўсюджана ў Паўночным паўшар’і ў рэгіёнах з умераным кліматам — як у Еўразіі, так і ў Паўночнай Амерыцы.
Падліпкі (Пухавіцкі раён)
Падлі́пкі (, Подлипки) — вёска ў Пухавіцкім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Дукорскага сельсавета.
Гісторыя
Паводле перапісу 1926 года пасёлак.
Вожа (прыток Акі)
Во́жа (Во́жа)  — рака ў Разанскай вобласці Расіі, правы прыток ракі Ака (басейн Волгі).
Даўжыня ракі 103 км. Плошча вадазбору 1590 км². Пачынаецца са штучных сажалак каля пасёлка Камсамольск Рыбнаўскага раёна. Працякае ўздоўж мяжы Разанскай вобласці. Упадае ў Аку вышэй па цячэнню ад горада Разань.
На рацэ горад Рыбнае.
Гістарычныя звесткі
11 жніўня 1378 г. на рацэ адбылася бітва паміж рускім войскам Дзмітрыя Данскога і войскам Залатой Арды.
Веразубы
Веразубы (Верезубы) — вёска ў Манастыршчынскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Татарскага сельскага паселішча.
Мар’інагорскі навучальна-педагагічны комплекс дзіцячы сад — сярэдняя школа
Гісторыя
У 1987/1988 навучальным году ў школе займаліся 510 навучэнцаў.
У 1987—1988 гады аддзел адукацыі Пухавіцкага райвыканкама запланаваў будаванне новага будынка СШ № 1 г. Мар’іна Горка, разлічанага на 1251 вучнёўскае месца.
12 лістапада 1988 года са старога будынка школа перайшла ў новае
З 1988 года занятку вядуцца ў адну змену. Увесь час павялічваецца колькасць навучэнцаў. Калі ў 1988 годзе ў школе вучылася 504 школьнікі, то ў 1996/1997 навучальным году ў 41 класе вучыліся 952 навучэнцаў. Працавала ў школе 67 настаўнікаў і 27 тэхнічных працаўніка.
З 1989/1990 навучальнага года школа паступова пераходзіць на вывучэнне прадметаў і выхаванне навучэнцаў на беларускай мове.
З 2004/2005 навучальнага года школа рэарганізавана ва ўстанову адукацыі «Дзяржаўная агульнаадукацыйная дзіцячы сад — сярэдняя школа № 1 г. Мар’іна Горка».
З 2011/2012 навучальнага года школа пераназвана ў дзяржаўную агульнаадукацыйную ўстанову «Мар’інагорскі дзіцячы сад — сярэдняя школа».
З 2012/2013 навучальнага гады — дзяржаўная ўстанова адукацыя «Мар’інагорскі навучальна-педагагічны комплекс дзіцячы сад — сярэдняя школа».
Хіросі Канадзава
(金澤 宏) — былы японскі футбаліст. У 1934 годзе выступаў за нацыянальную зборную Японіі.
Астравы Кразэ
Астравы Кразэ (Îles Crozet) — архіпелаг у паўднёва-заходняй частцы Індыйскага акіяна ў складзе Французскіх Паўднёвых і Антарктычных тэрыторый. Плошча - 352 км². Сталага насельніцтва няма.
Геаграфія
Астравы Кразэ месцяцца ў паўднёва-заходняй частцы Індыйскага акіяна ў 2810 км на поўдзень ад Рэюньёна, у 17612 км на паўднёвы ўсход ад Парыжа, сталіцы Францыі. Складаецца з 2 груп — усходняй і заходняй, аддзеленых прасторай у 93 км. Найбуйнейшы востраў Іль-дэ-ла-Пасесьён знаходзіцца ва ўсходняй групе. Усяго налічваецца 5 астравоў і 11 скал.
Астравы Кразэ — узвышэнні на акіянічным плато, якое мае вулканічнае паходжанне. Лічыцца, што астравы ўсходняй групы ўзніклі каля 10 млн гадоў таму. Іх вулканы заставаліся актыўнымі яшчэ некалькі дзясяткаў тысяч гадоў таму. Заходняя група ўзнікла каля 5 млн гадоў таму. Самы малады востраў Іль-о-Кашон сфарміраваўся толькі 500 тысяч гадоў таму. Апошняе значнае вывяржэнне на ім адбылося каля 5 тысяч гадоў таму. Паверхня астравоў гарыстая. Берагі пераважна скалістыя. Найвышэйшым пунктам з'яўляецца гара Марыён-Дуфрэн (1090 м) на востраве Іль-дэ-Лест. На астравах і вакол іх знойдзены буйныя радовішчы жалеза.
Клімат мяккі вільготны, вызначаны пануючымі паўночна-заходнімі вятрамі. Назіраюцца частыя моцныя штормы. На ўзбярэжжы сярэдняя тэмпература змяняецца на працягу года ад -5°C да + 15°C. Сярэднегадавая колькасць ападкаў перавышае 2500 мм.
Прырода
У выніку ізаляванасці флора і фаўна астравоў Кразэ не адрозніваецца разнастайнасцю. Пераважае травяністая расліннасць, імхі і лішайнікі. Астравы населены марскімі птушкамі і ластаногімі.
У XVIII - XIX ст. разам з чалавекам на астравы трапілі пацукі, свінні, козы, трусы, якія значна змянілі мясцовую экалогію. Да пачатку XXI ст. астравы былі ачышчаны ад свінняў і коз.
Гісторыя
Астравы Кразэ былі адкрыты 24 студзеня 1772 г. французскай экспедыцыяй на чале Марка Жазэфа Марыёна-Дуфрэна (1724—1772). У першай тэці XIX ст. тут вялося актыўнае паляванне на ластаногіх, якія да 1835 г. былі амаль вынішчаны. У далейшым астравы стала наведваліся кітабоямі.
У 1823 г. астравы Кразэ былі далучаны да французскіх уладанняў з цэнтрам на Мадагаскары. У 1955 г. — да Французскіх Паўднёвых і Антарктычных тэрыторый. З 1963 г. на востраве Іль-дэ-Пасесьён працуе навуковая станцыя.
Ахова
З 1938 года астравы Кразэ маюць запаведны статус. У 2006 годзе далучаны да Нацыянальнага запаведніка Французскіх Паўднёвых тэрыторый.
464
464 — высакосны год, пачаўся ў сераду. 464 год нашай эры, 464 год 1 тысячагоддзя, 64 год V стагоддзя, 4 год 7-га дзесяцігоддзя V стагоддзя, 5 год 460-х гадоў.
Трубіна (Угранскі раён)
Трубіна (Трубино) — вёска ва Угранскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Угранскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупаваная гітлераўскімі войскамі ў кастрычніку 1941 года, вызвалена ў сакавіку 1943 года.
У 2004—2017 гадах у складзе Мыцішынскага сельскага паселішча.
Ганна Браніславаўна Абуховіч
Га́нна Бранісла́ваўна Абухо́віч (5 снежня 1908, Масква — 13 лістапада 1986, Ленінград) — беларуская акцёрка тэатра і кіно. Народная артыстка Беларускай ССР (1944).
Біяграфія
Нарадзілася 5 снежня 1908 года ў Маскве. Была сіратой, выхоўвалася ў прытулку для бяздомных дзяцей. У 1929 годзе скончыла курсы «Кіно-Поўнач» у Ленінградзе. Дэбютавала як акцёрка нямога кіно ў 1929 годзе. У 1930 годзе ўпершыню выйшла на сцэну Маскоўскага тэатра рабочай моладзі, з 1933 года выступала на сцэне Рэалістычнага тэатра Масквы.
З 1937 года акцёрка Дзяржаўнага рускага драматычнага тэатра Беларусі. Выйшла замуж за мастацкага кіраўніка тэатра, Дзмітрыя Арлова.
Пахаваная на Паўночных могілках Ленінграда.
Памяць
У 2012 годзе на доме ў Мінску (вуліца Леніна, 5), дзе жыла Ганна Абуховіч, была ўсталяваная памятная дошка.
Зарэчнае (Мядзельскі раён)
Зарэ́чнае (, Заречное) — вёска ў Мядзельскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Княгінінскага сельсавета.
Гісторыя
У 1904 г. вёска ў Крывіцкай воласці Вілейскага павета Віленскай губерні, 190 жыхароў, з 1892 г. тут працавала школа граматы. У 1908 г. 34 двары, 236 жыхароў. У 1921 г. у Крывіцкай гміне Вілейскага павета Віленскага ваяводства, 41 двор, 234 жыхары. У 1940 г. 50 двароў, 140 жыхароў. З 12.10.1940 г. у Княгінінскім сельсавеце Крывіцкага раёна Вілейскай, з 20.09.1944 г. Маладзечанскай, з 20.01.1960 г. Мінскай абласцей, з 25.12.1962 г. ў Мядзельскім раёне. У кастрычніку 1943 г. гітлераўцы спалілі 6 сельскіх гаспадарак, забілі 5 жыхароў. У 1949 г. у вёсцы арганізаваны калгас імя Вышынскага. З 1957 вёска ў складзе саўгаса «Крывічы» (цэнтр — вёска Княгінін).
Лісіцы (Пастаўскі раён)
Лісі́цы (, Лисицы) — вёска ў Пастаўскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Варапаеўскага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1939 гадах вёска ў складзе гміны Лучай Пастаўскага павета Віленскага ваяводства Польскай Рэспублікі.
З 1939 года ў БССР.
Да 20 мая 1960 года вёска ўваходзіла ў склад Дунілавіцкага сельсавета.
465
465 — невысакосны год, пачаўся ў пятніцу. 465 год нашай эры, 465 год 1 тысячагоддзя, 65 год V стагоддзя, 5 год 7-га дзесяцігоддзя V стагоддзя, 6 год 460-х гадоў.
Унукава (Манастыршчынскі раён)
Унукава (Внуково) — вёска ў Манастыршчынскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Татарскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з ліпеня 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
Ігар Сяргеевіч Варанкоў
Ігар Варанкоў (нар., Дзяржынск, зараз Тарэцк, УССР) — украінскі футбаліст (паўабаронца) і трэнер.
Клубная кар’ера
У студзені 2012 года перайшоў у «Гомель». У студзені 2013 года падпісаў кантракт з «Белшынай». У складзе «Белшыны» стаў адным з ключавых ігракоў, выступаў на пазіцыі цэнтральнага (або апорнага) паўабаронцы.
У студзені 2014 года падпісаў кантракт з мінскім «Дынама». У складзе «Дынама» здолеў стаць адным з асноўных апорных паўабаронцаў. У першым жа матчы за «Дынама», 30 сакавіка 2014 года, забіў гол у браму магілёўскага «Дняпра», які прынёс дынамаўцам перамогу 1:0.
У лютым 2017 года стала вядома, што Ігар стаў іграком «Смалявічаў-СТІ». У якасці трывалага іграка асновы дапамог смалявіцкаму клубу выйсці ў Вышэйшую лігу па выніках сезона 2017.
Дэкрэт аб папярэджанні сацыяльнага ўтрыманства
Дэкрэт Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь № 3 «Аб папярэджанні сацыяльнага ўтрыманства» (О предупреждении социального иждивенчества), больш вядомы як Дэкрэт аб дармаедстве — дэкрэт, выдадзены Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусі Аляксандрам Лукашэнкам 2 красавіка 2015 года.
Ігар Сяргеевіч Варанкоў
Клубная кар’ера
У студзені 2018 года перайшоў у мазырскую «Славію», дзе таксама гуляў у аснове і дапамог камандзе перамагчы ў Першай лізе 2018. У сезоне 2019 заставаўся іграком стартавага складу. У снежні 2019 года стала вядома, што Варанкоў пакідае «Славію».
Дэкрэт аб папярэджанні сацыяльнага ўтрыманства
Асноўнай мэтай дэкрэта было заяўлена імкненне дзяржавы кампенсаваць расходы на сацыяльныя паслугі, што аказваліся грамадзянам, якія не выплацілі або выплацілі не ў поўным аб'ёме падаткі. Пры гэтым адзначаецца, што агульная сума збору па фінансаванні дзяржрасходаў у маштабах бюджэту будзе невялікай.
Ігар Сяргеевіч Варанкоў
Клубная кар’ера
У лютым 2020 года стаў іграком дзяржынскага «Арсенала», дзе гуляў у стартавым складзе. У пачатку 2021 года завяршыў кар’еру і ўвайшоў у трэнерскі штаб каманды. У верасні 2022 года па сямейных абставінах прыпыніў трэнерскую кар’еру.
Дэкрэт аб папярэджанні сацыяльнага ўтрыманства
Дэкрэт быў накіраваны на ліквідацыю найскладанай праблемы — сацыяльнага ўтрыманства. Рашэнне гэтай праблемы бачылася ў стымуляванні працаздольных грамадзян, якія могуць і павінны працаваць, да легальнай працоўнай дзейнасці і забеспячэння выканання канстытуцыйнага абавязку па ўдзеле ў фінансаванні дзяржрасходаў.
Гісторыя
У 1961 годзе Прэзідыумам Вярхоўнага Савета СССР быў прыняты Указ «Аб узмацненне барацьбы з асобамі, якія ўхіляюцца ад грамадска-карыснай працы і вядуць антыграмадскі паразітычны лад жыцця». Дармаедства з'яўлалася крымінальна-каральным злачынствам, за якое прадугледжвалася да пяці гадоў абмежавання свабоды, але на прыктыцы судовыя справы былі рэдкімі. Крымінальная адказнасць наступіла, калі грамадзянін не працаваў больш за чатыры месяцы, але крымінальнай адказнасці чалавеку дастаткова была папрацаваць хоць пары дзён. Указ быў адменены ў красавіку 1991 года, перад самым развалам СССР, калі быў прыняты Закон «Аб занятасці насельніцтва», з дапамогай якога была знята крымінальная адказнасць за дармаедства і легалізавана беспрацоўе.
Пра тое, што ўлады Рэспублікі Беларусі збіраюцца ўвесці падатковы збор з беспрацоўных грамадзян, заяўляў яшчэ ў 2013 годзе прэм'ер-міністр Міхаіл Мясніковіч.
6 снежня 2016 года на нарадзе ў главы дзяржавы віцэ-прэм'ер Наталля Качанава даклала, што ўрадам ва ўзаемадзеянні з Адміністрацыяй Прэзідэнта быў праведзены маніторынг рэалізацыі дэкрэта, які паказаў, што ён з'яўляецца актуальным, аб'ектыўным і неабходным, аказвае станоўчае ўздзеянне на сферу працы і занятасці, уцягванне ў легальную эканамічную дзейнасць незанятага насельніцтва. Аляксандр Лукашэнка паведаміў, што дэкрэт аб дармаедах дапрацуюць, але адмяняць не будуць.
12 студзеня 2017 года Прэзідэнт Беларусі Аляксандр Лукашэнка падпісаў дэкрэт № 1, які унёс змены ў дэкрэт «Аб папярэджанні сацыяльнага ўтрыманства». Былў удакладнены спіс тых, хто не павінен плаціць падатак за неўдзел у фінансаванні дзяржрасходаў. З ліку «сацыяльных утрыманцаў» былі выключаны тыя, хто значыцца ў спіскавым складзе нацыянальнай ці зборнай каманды Беларусі паводле відаў спорту, праходзіць альтэрнатыўную службу; беспрацоўныя, якія стаяць на ўліку ў цэнтры занятасці ці праходзяць навучанне па накіраванні органа па працы, занятасці і сацабароне, пры адсутнасці ўсталяваных фактаў парушэння імі абавязкаў у вобласці занятасці насельніцтва; бацькі, якія выхоўваюць дзяцей да 7 гадоў, у тым выпадку, калі дзіця ва ўзросце ад 3 да 7 гадоў не атрымлівае дашкольную адукацыю. Мясцовым выканаўчым ці распарадчым органам было пададзена права вызваляць ад выплаты збору тых, хто знаходзіцца ў цяжкай жыццёвай сітуацыі.
Акрамя таго крайні тэрмін накіравання падаткавікамі паведамлення на выплату збору быў перанесены з 1 лістапада 2016 года на 20 студзеня 2017 года, тэрмін яго выплаты з 1 снежня 2016 на 20 лютага 2017 года.
Падатковыя органы накіравалі каля 470 тысяч паведамленняў на выплату падатку на дармаедства. Станам на 13 студзеня 2017 года збор аплацілі толькі каля 24 тысяч чалавек, які папоўнілі дзяржбюджэт больш як на 7 мільёнаў беларускіх рублёў.
Асноўныя палажэнні
За нявыплату ці несвоечасовую выплату збору прадугледжана адміністрацыйная адказнасць. У гэтым выпадку складаецца пратакол і накіроўваецца на разгляд у суд, які прымае рашэнне або аб прыцягненні да адміністрацыйнай адказнасці ў выглядзе штрафу ў памеры ад 2 да 4 базавых велічынь, або аб адміністрацыйным арышце. У выпадку адміністрацыйнага арышту грамадзянін у абавязковым парадку прыцягваецца да грамадска карысных прац, пасля адбыцця якіх сума збору лічыцца выплачанай. Адміністрацыйны арышт можа накладацца на тэрмін да 15 сутак.
Крытыка дэкрэта
Паводле прававой ацэнкі, зробленым праваабарочным цэнтрам «Прававая дапамога насельніцтву» ў 2015 годзе, Дэкрэт № 3 не адпавядае Канстытуцыі, міжнародным дагаворам і іншым заканадаўчым актам Рэспублікі Беларусь.
Пратэсты
17 лютага 2017 года ў цэнтры Мінска адбыўся «Марш абураных беларусаў» супраць Дэкрэта «Аб папярэджанні сацыяльнага ўтрыманства», на які выйшла больш за 2000 чалавек. Арганізатарамі акцыі сталі апазіцыйныя палітыкі Мікалай Статкевіч, Уладзімір Някляеў і іншыя. Удзельнікі скандавалі «Не — дэкрэту № 3», «Жыве Беларусь», «Не бойцеся!». Марш прайшоў ад Кастрычніцкай плошчы па праспекце Незалежнасці да будынка Міністэрства па падатках і зборах Беларусі, каля якога адбыўся кароткі мітынг.
На наступны дзень, 19 лютага 2017 года буйны мітынг супраць Дэкрэта № 3 адбыўся і ў Гомелі — другім па памеры горадзе Беларусі. Калона на чале з прадстаўнікамі палітычных і прафсаюзных рухаў прайшла ад плошчы Паўстання па вуліцы Савецкай да плошчы Леніна. Гучалі палітычныя лозунгі, лозунгі супраць падаткаў на «дармаедства», удзельнікі акцыі скандавалі «Не дэкрэту нумар тры! Лукашэнка, ухадзі».
У іншых абласных цэнтрах 19 лютага акцыі не былі падрыхтаваны. Пасля падзей у Гомелі людзі пачалі стыхійна збірацца а 14-й гадзіне ў цэнтрах Брэста, Гродна і Віцебска. У Брэсце сабралося не больш за сто чалавек, у Гродне — некалькі дзясяткаў чалавек.
Чарговая хваля пратэстаў пракацілася па гарадах Беларусі 26 лютага. Найбуйнейшы мітынг адбыўся ў Віцебску, у ім узялі ўдзел не менш за тысячу чалавек. Сотні людзей таксама выйшлі на акцыі пратэсту ў Бабруйску, Баранавічах і Брэсце.
Таксама акцыі пратэсту прайшлі 5, 10 (Маладзечна  ), 11, 12, 15 і 25 сакавіка — на Дзень Волі.
Вынікі
9 сакавіка 2017 года на нарадзе аб актуальных пытаннях развіцця краіны Прэзідэнт Беларусі Аляксандр Лукашэнка агучыў рашэнне на працягу года не спаганяць збор з «дармаедаў». Пры гэтым грошы тым, хто ўжо сплаціў збор, ён пойдзе ў залік на наступны год, але калі ў 2016 годзе «дармаед» знойдзе працу, тады грошы за 2015 год яму вернуць.
7 ліпеня 2017 г. Міністэрства па падатках і зборах абвясціла, што пачынае вяртаць «дармаедам» збор, заплачаны за няўдзел у фінансаванні дзяржаўных выдаткаў у 2015 г. Каб вярнуць выплачаны падатак, трэба напісаць заяву ў падатковую па месцы жыхарства і падаць дакумент, які сведчыць асобу. Грошы падаткавікі вяртаюць або на рахунак у беларускім банку, або наяўнымі ў касах Беларусбанка. Грошы вернуць на працягу месяца з дня падачы заявы. Падаткавікі разгледзелі 49,5 тысячы заяў ад беларусаў, якія пажадалі вярнуць выплачаны збор на фінансаванне дзяржвыдаткаў, да сярэдзіны 2019 года вярнулі выплачаныя падаткі на агульную суму ў 15,01 мільёна рублёў.
Прэзідэнт Беларусі Аляксандр Лукашэнка 25 студзеня 2018 года падпісаў Дэкрэт №1, якім прадугледжаны меры па садзейнічанні занятасці насельніцтва. Дакумент накіраваны ў першую чаргу на актывізацыю работы органаў улады па максімальным садзейнічанні грамадзянам у працаўладкаванні, стымуляванні працоўнай занятасці і самазанятасці насельніцтва. У новы Дэкрэт не ўвайшлі нормы аб спагнанні з працаздольных непрацуючых грамадзян збору на фінансаванне дзяржрасходаў. Пры гэтым асобы, якія раней прызнаваліся плацельшчыкамі гэтага збору, вызвалены ад яго выплаты.
Гісторыя ментальнасцяў
Гісторыя ментальнасцяў факусуецца не на войнах,, і палітыцы, якія былі аб’ектам большасці еўрапейскіх гістарыяграфій са старажытных часоў, а, наадварот, на мысленні ў культурах і  мінулага. Тэрмін можна таксама разглядаць у якасці эквівалента або  для.
Публій Карнелій Тацыт
Пу́блій або Гай Карне́лій Та́цыт (Publius Cornelius Tacitus ці ; каля  — каля н. э.) — старажытнарымскі гісторык, адзін з самых вядомых пісьменнікаў антычнасці, аўтар трох невялікіх твораў («Агрыкала», «», «») і дзвюх вялікіх гістарычных прац («» і «Аналы»).
У маладосці Тацыт сумяшчаў кар’еру судовага прамоўцы з палітычнай дзейнасцю, стаў сенатарам, а ў 97 годзе дамогся найвышэйшай магістратуры консула. Дасягнуўшы вяршынь палітычнай кар’еры, Тацыт увачавідкі назіраў самаволю імператараў і ўляганне сената. Пасля забойства імператара Даміцыяна і пераходу ўлады да дынастыі Антанінаў ён вырашыўся апісаць падзеі апошніх дзесяцігоддзяў, але не ў рэчышчы прыдворнай гістарыяграфіі, а як мага больш праўдзіва. Для гэтага Тацыт скрупулёзна вывучаў крыніцы і імкнуўся аднавіць поўную карціну падзей. Назапашаны матэрыял гісторык выкладаў эфектнай мовай з дастаткам кароткіх вывастраных фраз, цураючыся збітых выразаў і арыентуючыся на лепшыя ўзоры лацінскай літаратуры (Салюсція, Цыцэрона, Ціта Лівія). У сваіх працах ён не заўсёды быў нейтральны, і апісанне кіравання імператараў Тыберыя і Нерона стылізаваў пад трагедыю.
Дзякуючы таленту пісьменніка, глыбокаму аналізу крыніц і разкрыццю псіхалогіі дзейных асоб Тацыт нярэдка лічыцца найвялікшым з рымскіх гісторыкаў. У Новы час яго складанні знайшлі папулярнасць у Еўропе і паўплывалі на развіццё гістарычнай і палітычнай думкі.
Тэруо Абэ
(安部 輝雄) — былы японскі футбаліст. У 1934 годзе выступаў за нацыянальную зборную Японіі.
Публій Карнелій Тацыт
Біяграфія
Невядомая і дакладная дата нараджэння Тацыта. Засноўваючыся на паслядоўнасці занятку магістратур (), яго нараджэнне адносяць да 50-х гадоў. Большасць даследчыкаў завуць даты ў прамежку з 55 да 58 года ( піша, што Тацыт нарадзіўся ў 55—56 гадах,  — каля 55 ,  — у 56—57 , Г. С. Кнабе — у 57—58 гадах ,  — неўзабаве пасля сярэдзіны 50-х гадоў , С. І. Сабалеўскі — у 54—57 гадах ; у аўтарытэтнай энцыклапедыі час нараджэння Тацыта адносіцца да 55—56 гадоў ).
Яго продкі, хутчэй усяго, паходзілі з Італіі ці Паўднёвай Францыі. Кагномен «Тацыт» характэрны для прынцыпаў утварэння імёнаў у лацінскай мове. Ён паходзіць ад дзеяслова taceō — маўчаць, быць ціхім. Найболей часта кагномен «Тацыт» сустракаецца ў Цызальпійскай і Нарбонскай Галіі, таму цалкам імаверныя кельцкія карані сямейства. Нягледзячы на сведчанне Плінія пра тое, што Карнеліі Тацыты былі вершнікамі (прадстаўнікамі плебейскіх галін роду ), існуе версія, што насамрэч ён паходзіў з патрыцыянскай галіны Карнеліяў. Некаторыя навукоўцы мяркуюць, што Тацыты былі нашчадкамі вольнаадпушчанікаў і, магчыма, паходзілі ад некага з дзесяці тысяч рабоў, якім дараваў волю Луцый Карнелій Сула. Але ў сучаснай гістарыяграфіі больш пашырана думка, што продкі Тацыта атрымалі рымскае грамадзянства прыкладна за сто-дзвесце гадоў да яго нараджэння пры падтрымцы нейкага рымскага магістрата Карнелія.
На падставе аналізу дэталёвых апісанняў гісторыкам розных правінцый Рымскай імперыі Г. С. Кнабе выказаў дапушчэнне, што можна пазнаць раёны, дзе ён рос. Паводле яго думкі, імі былі Белгіка, Ніжняя Германія, паўночна-усходняя частка Нарбонскай Галіі і даліна ракі По. Р. Сайм, зрэшты, паказвае на тое, што падрабязнае апісанне Тацытам асаблівасцей правінцыйнай геаграфіі было вынікам выкарыстання добрых крыніц. Калі памянёны Плініем Карнелій Тацыт — бацька гісторыка і пракуратар правінцыі, то яго дзяцінства павінна было прайсці ў горадзе Аўгуста Трэвераў (Augusta Treverorum; сучасны Трыр ці ў калоніі Клаўдыя алтара Агрыпіны (Colonia Claudia Ara Agrippinensium; сучасны Кёльн.
Некаторыя даследчыкі знаходзяць у творчасці Тацыта галіцызмы (дыялектныя словы, пашыраныя ў гальскіх правінцыях), якія могуць сведчыць пра тое, што адукацыю гісторык атрымаў за межамі Італіі. Апроч таго, дзякуючы яго неаднаразовым публічным выступам у Рыме ёсць сведчанні пра заўважны акцэнт гісторыка. Гэты акцэнт мог скласціся пад уплывам фармавання маўленчых навыкаў сярод раманізаваных германцаў. Вяртанне Тацыта з Белгікі ў Рым, такім чынам, адбылося пасля сярэдзіны 60-х гадоў, калі яго акцэнт ужо склаўся. Зрэшты, гэта гіпотэза не з’яўляецца агульнапрынятай.
Маладосць, пачатак палітычнай кар’еры
Тацыт атрымаў добрую рытарычную адукацыю. Мяркуецца, што яго настаўнікам рыторыкі мог быць, а пазней — Марк Апр і Юлій Секунд. Філасофскай падрыхтоўкі ён, напэўна, не атрымаў і пазней стрымана ставіўся да філасофіі і філосафаў. Будучы гісторык дамогся вялікага поспеху ў публічных выступах, і Пліній Малодшы піша пра тое, што ў канцы 70-х гадоў «гучная слава Тацыта была ўжо ў росквіце». Нічога не вядома пра яго ваенную службу.
У 76 ці 77 годзе Тацыт заручыўся з дачкой палкаводца Гнея Юлія Агрыкалы па ініцыятыве апошняга. Прыкладна ў гэты ж час пачала імкліва развівацца кар’ера Тацыта. Яго ўласнае прызнанне пра тое, што яго кар’еры спрыялі тры імператары — Веспасіян, Ціт і Даміцыян — звычайна тлумачыцца як занясенне ў спіс сенатараў Веспасіянам, ў часы Ціта і прэтура пры Даміцыяне. Зазвычай, у рымскі сенат траплялі ўсе магістраты, пачынаючы з квестара ці трыбуна. Датэрміновае трапленне Тацыта ў сенат стала сведчаннем даверу з боку новага імператара. Такім чынам, Тацыт трапіў у лік «кандыдатаў цэзара» — асоб, рэкамендаваных імператарам да занятку пасады, якія сцвярджаліся сенатам па-за залежнасцю ад іх здольнасцей і заслуг. Зрэшты, паводле іншай версіі, у сенат ён быў уведзены толькі пры Ціце, то бок адначасна з квестурай. У 81 ці 82 годзе Тацыт быў квестарам, а праз два ці тры гады стаў трыбунам ці эдылам, хаця няма прамых сведчанняў, што паказваюць на занятак гэтых пасад. Майкл Грант мяркуе, што ў 85 годзе Тацыт мог спрыяць вяртанню Агрыкалы з Брытаніі, але малаімаверна, што будучы гісторык быў тады досыць уплывовым для аказання ўплыву на імператара.
"«… і ён [Даміцыян] таксама даў секулярныя гульні, і ў іх арганізацыі я прымаў дзейны ўдзел, надзелены званнем жраца-квіндэцэмвіра і тады, звыш таго, прэтар; кажу пра гэты не дзеля хвальбы, а таму, што гэты клопат здаўна ўскладаўся на калегію квіндэцэмвіраў»"
Падрабязней Тацыт апісаў гэтыя гульні ў незахаваных кнігах «Гісторыі». І ўсё ж, яму не атрымалася выкарыстаць ганаровыя лаўры арганізатара гульняў — у тым жа годзе адбыўся мяцеж, які Даміцыян жорстка здушыў, пасля чаго правёў масавыя пакаранні смерцю ў Рыме. Калі імператар пачаў рэпрэсіі супраць рэальных і выдуманых апанентаў, Тацыт яму не супрацівіўся. У 89—93 гадах будучы гісторык адсутнічаў у Рыме, аднак не ўяўляецца магчымым усталяваць, дзе ён знаходзіўся. Яго адсутнасць выводзіцца з апісання смерці яго цесця Гнея Юлія Агрыкалы (93 год) у аднайменным складанні:
На падставе ўспамінанага сведчання Плінія Старэйшага самога гісторыка зрэдку лічаць пракуратарам Белгікі. Г. С. Кнабе, засноўваючыся на добрых ведах земляў уздоўж Рэйна, прыпісвае Тацыту знаходжанне ў адной з германскіх правінцый у рангу намесніка. Р. Сайм, зрэшты, мяркуе, што германскія правінцыі і, у прыватнасці, Белгіка, былі занадта важнымі для кіравання прапрэтарам. Аднак Тацыт, паводле яго думкі, як і большасць іншых амбіцыйных палітыкаў, мог камандаваць легіёнам у адной з правінцый. Э. Бірлі мяркуе, што ён камандаваў адным легіёнам, раскватараваным на Рэйне ці на Дунаі. Існуюць таксама дапушчэнні, што Тацыт займаўся грамадзянскімі справамі (перадусім, судовымі) у Кападокіі, Брытаніі ці Блізкай Іспаніі.
Кансулат, апошнія гады жыцця
У 97 годзе Тацыт стаў адным з консулаў-суфектаў па загадзя зацверджаным спісе. Раней, у 96 годзе, Даміцыян быў зрынуты, імператарам стаў Нерва. З-за гэтага невыразна, які імператар складаў і сцвярджаў спіс консулаў на будучы год. Мяркуецца, што складаўся спіс Даміцыянам, а канчаткова сцвярджаўся Нервай, бо вядома, што консуламі 69 года сталі галоўным чынам людзі, зацверджаныя яшчэ за шэсць месяцаў да новага года імператарам Неронам. Іншымі консуламі сталі знакамітыя палітыкі, ваенныя і юрысты. Іх ухвала Нервай стала знакам, што новую ўладу падтрымваюць самыя вядомыя людзі з прадстаўнікоў і таленавітых выхадцаў з нізоў і што новы імператар мае намер абапірацца на іх, не распачынаючы радыкальных змен і не выкарыстоўваючы сілу. Гэта было актуальна, бо ў Рыме помнілі пра грамадзянскую вайну, якая ахапіла імперыю пасля падання дынастыі Юліяў-Клаўдзіеў. Склад консулаў на 97 год паказальны і тым, што амаль усе новыя консулы былі адданы ранейшым прынцэпсам (да Даміцыяна) і не прыналежалі да сенацкай апазіцыі імператарам. Для Тацыта, сына пракуратара і вершніка, гэта была вяршыня вельмі ўдалай кар’еры. У месяцы кансулату Тацыта (быўшы суфектам, ён быў адным з двух консулаў не ўвесь год) адбыўся мяцеж прэтарыянцаў пад кіраўніцтвам, і гісторык быў сведкам ці нават удзельнікам спроб урэгулявання сітуацыі. Менавіта ў дні мяцяжу Нерва ўсынавіў папулярнага палкаводца Марка Ульпія Траяна, які знаходзіўся на Рэйне, і паслаў яму ліст з радком з Іліяды «Слёзы мае адпомсці аргівянам стрэламі тваімі!». Вядома і пра тое, што ў 97 годзе Тацыт прамовіў пахавальную прамову на пахаваннях консула. Прыкладна ў 100 годзе ён разам з Плініем Малодшым браў удзел у справе афрыканскіх правінцыялаў супраць праконсула Марыя Прыска — намесніка, вядомага сваімі злоўжываннямі.
У 100—104 гадах пра Тацыта зноў нічога не вядома, але ён, хутчэй усяго, зноў знаходзіўся па-за Рымам. Зрэшты, падставы для гэтай гіпотэзы даволі хісткія, бо яна заснавана на лісце Плінія да Тацыта з вітаннем пра вяртанне з нейкага вандравання (Цыцэрон аналагічным чынам вітаў тых, хто вярнуліся здалёку). Найболей імаверным месцам яго знаходжання завуцца правінцыі Ніжняя ці Верхняя Германія, прытым, хутчэй усяго, ён знаходзіўся там у якасці намесніка. У гэтыя гады ваенныя дзеянні на Рэйне практычна спыніліся, і некалькі легіёнаў былі перакінуты на Дунай для вайны з дакамі, таму не былы прафесійным ваенным Тацыт мог прэтэндаваць на гэту пасаду.
Верагодна вядомае пра праконсульства Тацыта ў Азіі з лета 112 да лета 113 гадоў — яго імя і пасада зафіксаваны ў надпісе, знойдзеным у канцы XIX стагоддзя ў. Правінцыя Азія была важная для імперыі, і імператары прызначалі туды правераных людзей. Прызначэнне Тацыта на 112/113 гады было асабліва адказным з-за паходу на Парфію, які рыхтаваўся Траянам.
На працягу ўсяго жыцця Тацыт сябраваў з Плініем Малодшым — адным з найбольш вядомых рымскіх інтэлектуалаў канца I стагоддзя. Дакладная дата смерці гісторыка невядомая. На падставе таго, што ён агучваў намер апісаць таксама праўленне Актавіяна Аўгуста, а таксама Нервы і Траяна, але не выканаў абяцання, магчыма, што ён памёр неўзабаве пасля выдання «Аналаў» (канец 110-х гадоў). Але адсутнасць згадванняў пра Тацыта ў «Жыцці дванаццаці цэзараў» Светонія (гэты аўтар ніколі не зваў па імёнах людзей, якія жылі на той момант) можа сведчыць, што гісторык памёр ужо пасля публікацыі гэтага твора, то бок каля 120 года ці пазней. Такім чынам, Тацыт памёр у кіраванне імператара Адрыяна.
Рымская гістарыяграфія I стагоддзя
Да канца I стагоддзя ў Рыме склалася багатая гістарычная традыцыя. Да гэтага часу было напісана нямала апавяданняў, якія апісвалі як гісторыю Рыма ад яго заснавання, так і мінулае рымскіх правінцый, значная частка якіх раней была самастойнымі дзяржавамі. Існавалі і падрабязныя працы пра асобныя войны ці пра невялікія перыяды часу. Звычайна гісторыя лічылася адменнікам прамоўніцкага мастацтва. Гэта было злучана з тым, што ў Старажытнай Грэцыі і Рыме любыя творы звычайна зачытваліся і ўспрымаліся на слых. Заняткі гісторыяй былі ў пашане, і ёй займаліся самыя высокапастаўленыя асобы. Некалькі гістарычных складанняў напісаў імператар Клаўдзій; аўтабіяграфічныя творы пакінулі сучаснікі Тацыта Веспасіян і Адрыян, а Траян апісаў Дакійскую кампанію.
Але ў цэлым у часы Тацыта гістарыяграфія знаходзілася ў заняпадзе. Па-першае, усталяванне прынцыпату падзяліла гісторыкаў на дзве групы — якія падтрымвалі імперыю і якія знаходзіліся ў апазіцыі да яе ці да кіруючага імператара. Аўтары першай катэгорыі імкнуліся не закранаць падзеі апошніх дзесяцігоддзяў, абмяжоўвацца асобнымі эпізодамі або апісваць нядаўнія падзеі, славячы дзейнага імператара і паўтараючы афіцыёзную версію падзей канца I стагоддзя да н. э. — I стагоддзя н. э. Па-другое, аўтарам, якія пісалі пра сучасныя падзеі, стала складаней шукаць крыніцы — многія сведкі важных падзей (палацавыя перавароты, змовы, прыдворныя інтрыгі) мярцвіліся, высылаліся з Рыма ці захоўвалі маўчанне, а важныя дакументы сталі захоўвацца пры двары імператара, куды мелі доступ нешматлікія. Па-трэцяе, да кіруючай эліты прыйшло разуменне, што сучасныя гісторыкі, апісваючы мінулае, нярэдка так ці інакш праводзяць аналогіі з сучаснымі рэаліямі і выказваюць сваю думку пра працэсы, якія адбываюцца ў грамадстве. У выніку з’явілася цэнзура гістарычных твораў. Пра такую магчымасць добра ведаў і Тацыт, які апісвае трагічны лёс Крэмуцыя Корда і яго гістарычнага апавядання (ён скончыў самагубствам, а яго працы былі спалены). Апроч таго, Тацыт згадвае Арулена Рустыка і Герэнія Сенецыёна, якіх каралі смерцю, а іх творы спалілі на вогнішчы. У «Дыялогу пра прамоўцу» вуснамі Юлія Секунда Тацыт агучвае пашыраную думку, што непажадана публікацыя апавяданняў, якія могуць быць вытлумачаны як утоены выбрык супраць імператарскай улады. Апроч таго, патэнцыяльныя гісторыкі пачалі падпадаць пад ціск і з-за імкнення раскрыць закуліснае жыццё сената і прыдворных імператара. Так, Пліній Малодшы згадвае пра тое, што Тацыта, які аднойчы публічна зачытваў свой твор (відаць, ён чытаў першыя кнігі сваёй «Гісторыі») перапынілі сябры нейкага чалавека. Яны сталі ўпрошваць яго не працягваць чытанне, бо гісторык рыхтаваўся расказаць слухачам інфармацыю, якая магла б негатыўна адбіцца на рэпутацыі іх сябра. Такім чынам, напісанне гістарычных апавяданняў стала спалучана з рознымі цяжкасцямі. Паводле гэтых прычын параўнальна нейтральнага твора, які б дэталёва апісваў кіраванне першых рымскіх імператараў, да канца I стагоддзя так і не з’явілася. За напісанне такой працы ўзяўся Тацыт.
Агляд твораў
Думка напісаць гістарычны твор пра блізкае мінулае, па ўсёй бачнасці, прыйшла да Тацыта неўзабаве пасля забойства Даміцыяна. Аднак, звярнуўшыся да літаратурнай творчасці, ён пачаў з невялікіх твораў. Перш Тацыт напісаў біяграфію свайго цесця Агрыкалы («De vita Iulii Agricolae» — «Пра жыццё Юлія Агрыкалы»), дзе ў тым ліку сабраў разам нямала геаграфічных і этнаграфічных падрабязнасцей пра жыццё брытанскіх плямён. Ужо ва ўступе да «Агрыкалы» ён характарызуе кіраванне Даміцыяна як час, які імператар адняў у рымлянаў. Тамсама пазначана намер аўтара напісаць усёахопнае гістарычнае складанне : "«І ўсё ж я не пашкадую працы для напісання складання, у якім хай каравай і неапрацаванай мовай — раскажу пра былое наша рабства і пра цяперашні дастатак. А тымчасам гэта кніга, задуманая як адплата належнага памяці майго цесця Агрыкалы, будзе прынята з ухвалай ці ва ўсякім разе спагаднае; яна ж — даніна сыноўскай любові»."
Крыху пазней у асобным складанні «Германія» («De origine et situ Germanorum» — «Пра паходжанне і размяшчэнне германцаў») Тацыт апісаў небяспечных паўночных суседзяў Рымскай імперыі — германскія плямёны. «Агрыкала» і «Германія» перагукаюцца з агульнай ідэйнай скіраванасцю позных прац гісторыка. Пасля іх завяршэнні Тацыт прыступіў да напісання маштабнага твора пра падзеі 68—96 гадоў — «Гісторыі» («Historiae» — «Гісторыя» ).
Падчас яе стварэння ім быў таксама апублікаваны невялікі «Дыялог пра прамоўцаў» («Dialogus de oratoribus»). Да канца жыцця гісторык заняўся напісаннем працы «Аналы» («Annales»; дакладнай назвай было «Ab excessu divi Augusti» — «Ад скону Аўгуста») пра падзеі, што папярэднічалі апісаным у «Гісторыі» (то бок 14—68 гады).
У 98 годзе Тацыт напісаў біяграфію свайго цесця Гнея Юлія Агрыкалы з акцэнтам на яго ваенных кампаніях на Брытанскіх астравах — «De vita et moribus Iulii Agricolae». У наш час «Агрыкала» часцей усяго лічыцца першым творам Тацыта і датуецца 98 годам, хоць існуюць і іншыя датаванні. Даследчыкі адзначаюць вызначанае падабенства «Агрыкалы» з laudatio — урачыстымі пахавальнымі прамовамі, якія звычайна прамаўлялі на пахаваннях шляхетных рымлянаў. Магчыма, гэты твор быў напісаны замест пахавальнай прамовы, якую Тацыт не змог прамовіць з-за адсутнасці ў Рыме.