cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Медзведаў
Ме́дзведаў (, Медведов) — вёска ў Светлагорскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Сасноваборскага сельсавета.
Да 10 сакавіка 1960 года вёска ўваходзіла ў склад Шацілкаўскага сельсавета, да 30 сакавіка 1992 года — у склад Чыркавіцкага сельсавета, да 1 снежня 2009 года — у склад Печышчанскага сельсавета.
Новая Вёска (Браслаўскі раён)
Но́вая Вёска (, Новая Вёска) — вёска ў Браслаўскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Відзаўскага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1939 гадах вёска ў складзе гміны Відзы Браслаўскага павета Віленскага ваяводства Польскай Рэспублікі.
Да 15 лістапада 1957 года вёска ўваходзіла ў склад Ярканцаўскага сельсавета.
Лагадаўка
Ла́гадаўка (, Лагодовка) — вёска ў Бабруйскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Гарбацэвіцкага сельсавета.
Да 20 снежня 1982 года вёска ўваходзіла ў склад Гарбацэвіцкага сельсавета, да 20 лістапада 2013 года — у склад Гарохаўскага сельсавета.
Жэрдзь
Жэрдзь (, Жердь) — вёска ў Светлагорскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Сасноваборскага сельсавета.
Новая Германоўшчына
Но́вая Германо́ўшчына (, Новая Германовщина) — былы хутар у Браслаўскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіў у склад Відзаўскага сельсавета.
Круглоніва
Кругло́ніва (, Круглониво) — вёска ў Бабруйскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Глушанскага сельсавета.
Жэрдзь
Да 16 ліпеня 1954 года вёска ўваходзіла ў склад Давыдаўскага сельсавета Даманавіцкага раёна, да 10 сакавіка 1960 года — у склад Шацілкаўскага сельсавета Парыцкага раёна , да 30 сакавіка 1992 года — у склад Чыркавіцкага сельсавета, да 1 снежня 2009 года — у склад Печышчанскага сельсавета.
Новая Германоўшчына
Гісторыя
У 1921—1939 гадах вёска ў складзе гміны Відзы Браслаўскага павета Віленскага ваяводства Польскай Рэспублікі.
Ліквідаваны ў 2016 годзе.
Падварынка
Падвары́нка (, Подворинка) — вёска ў Браслаўскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Відзаўскага сельсавета.
Ленінцы
Ле́нінцы (, Ленинцы) — вёска ў Бабруйскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Глушанскага сельсавета.
Да 11 красавіка 1960 года вёска ўваходзіла ў склад Рымавецкага сельсавета, да 20 снежня 1982 года — у склад Гарбацэвіцкага сельсавета , да 20 лістапада 2013 года — у склад Гарохаўскага сельсавета.
Спіс аб’ектаў PGC (2120001—2121000)
Гэта спіс аб'ектаў Спіс аб'ектаў PGC (2120001—2121000)
Стракавічы
Стракаві́чы (, Страковичи) — вёска ў Светлагорскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Сасноваборскага сельсавета.
Да 30 сакавіка 1992 года вёска ўваходзіла ў склад Чыркавіцкага сельсавета, да 1 снежня 2009 года — у склад Печышчанскага сельсавета.
Лужанец
Лужане́ц (, Лужанец) — вёска ў Бабруйскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Глушанскага сельсавета.
Да 11 красавіка 1960 года вёска ўваходзіла ў склад Рымавецкага сельсавета, да 20 снежня 1982 года — у склад Гарбацэвіцкага сельсавета , да 20 лістапада 2013 года — у склад Гарохаўскага сельсавета.
Дзеднае
Дзе́днае (, Дедное) — вёска ў Светлагорскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Чыркавіцкага сельсавета.
Нурвяны
Нурвя́ны (, Нурвяны) — вёска ў Браслаўскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Відзаўскага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1939 гадах вёска Браслаўскага павета Віленскага ваяводства.
Да 2004 года ўваходзіла ў склад Дрысвяцкага сельсавета.
Астроўчыцы (Светлагорскі раён)
Астро́ўчыцы (, Островчицы) — вёска ў Светлагорскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Чыркавіцкага сельсавета.
Падтрайбшуны
Падтрайбшу́ны (, Подтрейбшуны) — вёска ў Браслаўскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Відзаўскага сельсавета.
Мольча (вёска)
Мо́льча (, Мольча) — вёска ў Светлагорскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Чыркавіцкага сельсавета.
Ляды (Бабруйскі раён)
Ля́ды (, Ляды) — пасёлак у Бабруйскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Глушанскага сельсавета.
Да 11 красавіка 1960 года пасёлак уваходзіў у склад Рымавецкага сельсавета, да 20 снежня 1982 года — у склад Гарбацэвіцкага сельсавета , да 20 лістапада 2013 года — у склад Гарохаўскага сельсавета.
Падзісеннікі
Падзісе́ннікі (, Подисенники) — вёска ў Браслаўскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Відзаўскага сельсавета.
Да 2004 года ўваходзіла ў склад Казянскага сельсавета.
Макараўка (Бабруйскі раён)
Мака́раўка (, Макаровка) — вёска ў Бабруйскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Гарбацэвіцкага сельсавета.
Да 20 снежня 1982 года вёска ўваходзіла ў склад Гарбацэвіцкага сельсавета, да 20 лістапада 2013 года — у склад Гарохаўскага сельсавета.
Аколіца (Бабруйскі раён)
Ако́ліца (, Околица) — вёска ў Бабруйскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Гарбацэвіцкага сельсавета.
Мартынаўка (Бабруйскі раён)
Марты́наўка (, Мартыновка) — вёска ў Бабруйскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Гарбацэвіцкага сельсавета.
Аколіца (Бабруйскі раён)
Геаграфія
Вёска знаходзіцца за 15 км на паўднёвы захад ад Бабруйска, 125 км на паўднёвы захад ад Магілёва, пры аўтамабільнай дарозе Н10087 Пятровічы—Емяльянаў Мост. На ўсход ад вёскі меліярацыйны канал (былая рэчка Круціцы), левы прыток ракі Брожка (басейн Бярэзіны). Ландшафт мясцовасці плоскі з хваёвымі і шыракаліста-хваёвымі лясамі. Тэрыторыя знаходзіцца ў межах Бабруйскай раўніны ўсходняй Перадпалескай правінцыі. Клімат цёплы, умерана вільготны. Сярэдняя тэмпература студзеня −6,5 °C, ліпеня +18 °C. Сярэднегадавая норма ападкаў складае каля 600 мм, у сярэднім выпадае 586 мм ападкаў у год. Вегетацыйны перыяд доўжыцца 193 дні. Пераважаюць вятры заходніх і паўднёва-заходніх напрамкаў. Прыпяцкі артэзіянскі басейн.
Мартынаўка (Бабруйскі раён)
Да 20 снежня 1982 года вёска ўваходзіла ў склад Гарбацэвіцкага сельсавета, да 20 лістапада 2013 года — у склад Гарохаўскага сельсавета.
Мольча (пасёлак)
Мо́льча (, Мольча) — пасёлак у Светлагорскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Чыркавіцкага сельсавета.
Аколіца (Бабруйскі раён)
Гісторыя
Паводле перапісу 1897 года вёска Аколіцы Пятровічы Гарбацэвіцкай воласці Бабруйскага павета Мінскай губерні, 24 двары. Побач з вёскай фальварак Пятровічы, 1 двор, 7 жыхароў, дзейнічае паравы млын. У 1931 годзе сяляне ўвайшлі ў калгас «імя Н. К. Крупскай». У 1940 годзе вёска Аколіца, 28 двароў, дзейнічае школа. У красавіку 1944 года вёска была разрабавана і спалена нямецкімі  карнікамі — загінулі 6 вяскоўцаў, спалена 23 хаты. На франтах Вялікай Айчыннай вайны загінулі 3 землякі. У 1986 годзе 22 гаспадаркі, у складзе саўгаса «Пятровічы». Да 20 снежня 1982 года вёска ўваходзіла ў склад Гарбацэвіцкага сельсавета, да 20 лістапада 2013 года — у склад Гарохаўскага сельсавета.
Мачулкі
Мачу́лкі (, Мочулки) — вёска ў Бабруйскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Гарбацэвіцкага сельсавета.
Да 20 снежня 1982 года вёска ўваходзіла ў склад Гарбацэвіцкага сельсавета, да 20 лістапада 2013 года — у склад Гарохаўскага сельсавета.
Міколін Востраў
Міко́лін Во́страў (, Миколин Остров) — хутар у Светлагорскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Чыркавіцкага сельсавета. Утвораны 28 красавіка 2011 года.
Печышчы
Пе́чышчы (, Печищи) — аграгарадок у Светлагорскім раёне Гомельскай вобласці Беларусі. Уваходзіць у склад Сасноваборскага сельсавета.
Да 10 сакавіка 1960 года вёска ўваходзіла ў склад Шацілкаўскага сельсавета, да 30 сакавіка 1992 года — у склад Чыркавіцкага сельсавета, да 1 снежня 2009 года — цэнтр Печышчанскага сельсавета.
Геаграфія
Аграгарадок знаходзіцца за 12 км у напрамку на паўднёвы захад ад горада Светлагорск, за 122 км ад Гомеля, каля ракі Жардзянка.
Масты (Бабруйскі раён)
Масты́ (, Мосты) — вёска ў Бабруйскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Глушанскага сельсавета.
Да 11 красавіка 1960 года вёска ўваходзіла ў склад Рымавецкага сельсавета, да 20 снежня 1982 года — у склад Гарбацэвіцкага сельсавета , да 20 лістапада 2013 года — у склад Гарохаўскага сельсавета.
Ракшын
Ра́кшын (, Ракшин) — вёска ў Светлагорскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Чыркавіцкага сельсавета.
У 1924—1954 гадах цэнтр Ракшынскага сельсавета.
Сасноўка (Светлагорскі раён)
Сасно́ўка (, Сосновка) — вёска ў Светлагорскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Чыркавіцкага сельсавета.
Пакульня
Паку́льня (, Пакульня) — вёска ў Браслаўскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Відзаўскага сельсавета.
Знаходзіцца за 46 км у напрамку на паўднёвы захад ад горада Браслаў, за 284 км ад Віцебска.
Гісторыя
У 1921—1945 гадах вёска ў складзе гміны Відзы Браслаўскага павета Віленскага ваяводства Польскай Рэспублікі.
Паўлаўка (Браслаўскі раён)
Па́ўлаўка (, Павловка) — хутар у Браслаўскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Відзаўскага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1939 гадах вёска ў складзе гміны Відзы Браслаўскага павета Віленскага ваяводства Польскай Рэспублікі.
Пастарнакі (Браслаўскі раён)
Пастарна́кі (, Пастернаки) — вёска ў Браслаўскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Відзаўскага сельсавета.
Да 2004 года ўваходзіла ў склад Казянскага сельсавета.
Пасека (Глушанскі сельсавет)
Па́сека (, Пасека) — вёска ў Бабруйскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Глушанскага сельсавета.
Да 11 красавіка 1960 года вёска ўваходзіла ў склад Рымавецкага сельсавета, да 20 снежня 1982 года — у склад Гарбацэвіцкага сельсавета , да 20 лістапада 2013 года — у склад Гарохаўскага сельсавета.
Ала (Светлагорскі раён)
Ала́ (, Ола) — былая вёска ў Светлагорскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіла ў склад Чыркавіцкага сельсавета. Спалена карнікамі ў 1944 годзе.
Гісторыя
Прыгадваецца ў дакументах 1795 годаяк населены пункт Бабруйскага павета Мінскай губерні, вёска мела 6 двароў і з’яўлялася дзяржаўнай уласнасцю. Паводле перапісу 1917 года Ала ўваходзіць у Парыцкую воласць, мела 3 гаспадарчыя двары, у якіх пражывалі 18 жыхароў. У 1926 — 17 двароў, 79 жыхароў.
Перад Вялікай Айчыннай вайной у вёсцы налічвалася 34 двары і 168 жыхароў. У лютым 1943 года ў Алу, што знаходзілася ў глухім лесе, перасяліліся жыхары навакольных вёсак. 14 студзеня 1944 года фашысты спалілі гэтую вёску разам з жыхарамі — 1758 людзей, сярод якіх было 950 дзяцей
Уратавацца ўдалося 8 жыхарам. Кандрат Зыкун з дачкой і Аляксандр Зыкун схаваліся ў лесе. Вырваліся з агню Андрэй Зыкун, Тарас Колеснеў, Вольга Курловіч з сынам, Арцём Усціменка. Вёска ўвекавечана ў мемарыяльным комплексе «Хатынь».
Пасля вайны вёска да былых маштабаў не адрадзілася. Ліквідавана 29 сакавіка 2012 года.
У 2013 годзе, праз 69 гадоў пасля спалення, на месцы вёскі паставілі паклонны крыж і помнік. З 2017 года збіраліся грошы, каб пабудаваць мемарыял. У маі 2020 года ўрачыста адкрыты мемарыяльны комплекс на месцы вёскі.
Княгінін
Княгі́нін (, Княгинин) — аграгарадок у Мядзельскім раёне Мінскай вобласці. Адміністрацыйны цэнтр Княгінінскага сельсавета. Чыгуначная станцыя на лініі Маладзечна — Полацк.
Гісторыя
Упершыню вёска ўзгадваецца з 15 стагоддзі. У 1493 годзе Княгінь, паводле Актаў Літоўскай метрыкі, з'яўлялася шляхецкай уласнасцю.
У 16 стагоддзі кароль Жыгімонт Стары падараваў сяло Княгінін Е. Слізню, пазней яно перайшло ва ўладанні Паклеўскіх-Козелаў. З'яўлялася маёнткам Ашмянскага павета Віленскага ваяводства. У маёнтку знаходзілася царква, вядомая, паводле архіўных звестак, з 1713 года. Царква з'яўлялася ўніяцкай да 1860-х гг, і, паводле падання, была заснавана Радзевічам.
З 1793 года Княгінін знаходзіцца ў складзе Расійскай імперыі і з'яўляецца цэнтрам воласці ў Вілейскім павеце, якая складалася з 10 сельскіх грамад, 55 населеных пунктаў, 473 двароў, 6051 жыхара і 17 696 дзесяцін зямлі.
У 1846 годзе маёнтак Княгінін з'яўляўся ўладаннем К. І. Козела і складаўся з 5 вёсак і засценка. У маёнтку размяшчаліся 3 карчмы, 2 млыны (вадзяны і валовы), вінакурня і 26 дваровых сялян. У 1890 годзе ў вінакурні размяшчалася паравая машына і працавалі 11 рабочых. З 1866 года ў Княгініне працавала мужчынскае народнае вучылішча, дзе ў 1892/93 навучальным годзе вучыўся 71 хлопчык. Таксама дзейнічала жаночае народнае вучылішча, дзе ў 1892/93 навучальным годзе вучыліся 15 дзяўчынак. У 1897 годзе сяло, складалася з 12 двароў і 51 жыхара. Тут размяшчалася валасное кіраванне, вучылішча, крама, карчма. У 1904 годзе на месцы вёскі знаходзіліся сяло і маёнтак Княгінін-Стары. У сяле было 17 жыхароў і 2 праваслаўныя сядзібы (4 і 5 жыхароў). Маёнтак з'яўляўся ўладаннем Казелы і налічваў 46 жыхароў. У маёнтку знаходзіліся царква, сельскі ўрачэбны ўчастак, казённая вінная крама.
У час Першай сусветнай вайны ў Княгініне размяшчаўся ваенны шпіталь. На вясковых могілках пахаваныя каля 2,5 тысяч салдат расійскай арміі, якія загінулі ў час Нарачанскай аперацыі, што праводзілася ў сакавіку 1916 годзе.
У 1917 годзе створаны валасны савет рабочых і салдацкіх дэпутатаў. У 1918 годзе ў былым маёнтку была адкрыта школа. З лютага да снежня 1918 г. акупіравана германскімі войскамі. З 1919 г. ў складзе БССР.
У 1921—1939 гадах фальварак Стары-Княгінін знаходзіцца ў складзе Крывіцкай гміны Вілейскага павета Віленскага ваяводства, а фальварак Княгінін — у складзе Касцяневіцкай гміны Вілейскага павета Віленскага ваяводства. У фальварках былі 3 двары, 67 жыхароў і 3 двары, 15 жыхароў адпаведна. Таксама тут знаходзіўся паліцэйскі ўчастак. У 1925—1927 гадах у вёсцы быў арганізаваны драматычны гурток пад кіраўніцтвам А. П. Антановіча. Гурток праводзіў асветніцкую работу сярод насельніцтва. У чэрвені 1926 года члены гуртка сталі членамі Беларускай сялянска-работніцкай грамады. У 1939 г. вёска, 19 двароў, 100 жыхароў, царква, паштовае аддзяленне; былы маёнтак Княгінін налічваў 31 жыхара.
З верасня 1939 г. ў БССР, з 12 кастрычніка 1940 года вёска з'яўляецца цэнтрам Княгініскага сельсавета Крывіцкага раёна Вілейскай вобласці (з 20 верасня 1944 года — Маладзечанскай).
У Вялікую Айчынную вайну з пачатку ліпеня 1941 г. акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі. У чэрвені 1944 г. партызаны брыгад імя С. М. Будзённага і імя Л. М. Наватара авалодалі чыгуначнай станцыяй Княгінін і ўтрымлівалі яе да падыходу Чырвонай Арміі. У цэнтры вёскі на ўшанаванне памяці 36 землякоў у 1965 г. пастаўлены абеліск.
У 1949 годзе створаны калгас «Шлях да камунізму», куды ўвайшлі 47 гаспадарак вёсак Княгінін і Васюлькі. З 1957 года вёска з'яўляецца цэнтрам саўгаса «Крывічы». 20 студзеня 1960 года вёска ўвайшла ў склад Мінскай вобласці. З 25 снежня 1962 года вёска знаходзіцца ў складзе Мядзельскага раёна. 12 лістапада 1966 года — населеныя пункты Княгінін, пасёлак чыгуначнай станцыі Княгінін, Стара-Княгінін, Міцькавічы, Васюлькі былі аб'яднаныя ў адзін — вёску Княгінін.
На 1 студзеня 1997 года вёска налічвала 464 двары і 1097 жыхароў. З 2008 г. аграгарадок.
Інфраструктура
Па стане на 1997 год у вёсцы размяшчаліся будынак выканаўчага камітэта Княгінінскага сельсавета, канторы саўгасу, чыгуначнай станцыі, аддзяленні сувязі і ашчаднага банка, Дом культуры, бібліятэка, абмулаторыя, аптэка, комплексны прыёмны пункт бытавога абслугоўвання насельніцтва, сталоўка, 7 крам, 2 прыватныя крамы, сярэдняя школа, дзіцячы садок, хлебапрыёмнае прадпрыемства Вілейскага камбікормавага завода, аддзяленне сельгасхіміі, сельгастэхніка, раённая нарыхтоўчая кантора, гаспадарчы двор саўгаса, рамонтныя майстэрні, жывёлагадоўчы комплекс і ферма, міжраённая жыллёва-камунальная гаспадарка, газанапаўняльная станцыя, асфальтава-бетонны завод, малое прадпрыемства «Віком», база райспажыўсаюза.
Ушанаванне памяці
У 1965 годзе ў цэнтры Княгініна ў памяць аб 36 вяскоўцах, якія загінулі ў баях у час Вялікай Айчыннай вайны, быў усталяваны абеліск.
Цікавыя факты
У 1924 годзе ўпаўнаважаны ад сялян вёсак Васюлькі, Міцкавічы, Княгінін і чыгуначнай станцыі Крывічы Я. Антановіч падаў школьнаму інспектару Вілейскага павета прашэнне замяніць польскую школу ў Княгініне на беларускую, а таксама 32 дэкларацыі на 52 дзяцей, бацькі якіх дабіваліся школы на роднай мове. Інспектар адмовіў, спаслаўшыся на тое, што «мала беларусаў».
Палошкава (Бабруйскі раён)
Пало́шкава (, Полошково) — вёска ў Бабруйскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Глушанскага сельсавета.
Да 11 красавіка 1960 года вёска ўваходзіла ў склад Рымавецкага сельсавета, да 20 снежня 1982 года — у склад Гарбацэвіцкага сельсавета , да 20 лістапада 2013 года — у склад Гарохаўскага сельсавета.
Стужкі
Сту́жкі (, Стужки) — вёска ў Светлагорскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Чыркавіцкага сельсавета.
Рагаселле
Рагасе́лле (, Рогоселье) — вёска ў Бабруйскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Гарбацэвіцкага сельсавета.
Да 20 снежня 1982 года вёска ўваходзіла ў склад Гарбацэвіцкага сельсавета, да 20 лістапада 2013 года — у склад Гарохаўскага сельсавета.
Спіс аб’ектаў PGC (964001—965000)
Гэта спіс аб'ектаў Спіс аб'ектаў PGC (964001—965000)
Рымаўцы
Ры́маўцы (, Рымовцы) — вёска ў Бабруйскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Глушанскага сельсавета.
У 1924—1960 гадах вёска ў складзе Рымавецкага сельсавета, у 1924—1931 гадах яго цэнтр. Да 1982 года вёска ўваходзіла ў склад Гарбацэвіцкага сельсавета, да 2013 года — у склад Гарохаўскага сельсавета.
Перавознікі (Браслаўскі раён)
Пераво́знікі (, Перевозники) — вёска ў Браслаўскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Відзаўскага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1939 гадах вёска ў складзе гміны Відзы Браслаўскага павета Віленскага ваяводства Польскай Рэспублікі.
Спорнае
Спо́рнае (, Спорное) — вёска ў Бабруйскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Гарбацэвіцкага сельсавета.
Да 20 снежня 1982 года вёска ўваходзіла ў склад Гарбацэвіцкага сельсавета, да 20 лістапада 2013 года — у склад Гарохаўскага сельсавета.
Пузава (Браслаўскі раён)
Пу́зава (, Пузово) — вёска ў Браслаўскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Відзаўскага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1939 гадах вёска ў складзе гміны Відзы Браслаўскага павета Віленскага ваяводства Польскай Рэспублікі.
Расава
Расава́ (, Расова) — былая вёска ў Светлагорскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіла ў склад Чыркавіцкага сельсавета.
Гідраграфія
На поўдні і ўсходзе меліярацыйныя каналы, рэчка Жардзянка злучае з ракой Бярэзінай (прыток ракі Дняпро).
Гісторыя
Згадваецца ў рэвізскіх казках 1795 года як вёска Парыцкай воласці Бабруйскага павета Мінскай губерні. Мела 13 хат. Паводле перапісу 1897 года — 115 жыхароў, 21 двор, працавала карчма.
У 1921 годзе адкрыта школа. У 1930 годзе арганізаваны калгас «3-ці вырашальны», працавала кавальня. У час Вялікай Айчыннай вайны ў 1943-44 гадах у баях за вёску і наваколлі загінулі 225 савецкіх салдатаў (пахаваны ў брацкай магіле на паўднёвай ускраіне).
14 лістапада 2018 года Светлагорскі раённы савет дэпутатаў прыняў рашэнне аб далучэнні вёскі Расава да горада Светлагорск.
30 снежня 2019 года скасавана.
У сакавіку 2020 года заасфальтавалі ўсю вуліцу Цэнтральную.
У верасні 2020 далучана да Светлагорска.
Транспартная сетка
Транспартныя сувязі па прасёлкавай, а затым аўтадарогах, якія адыходзяць ад Светлагорска. Планоўка складаецца з прасталінейнай вуліцы амаль мерыдыянальнай арыентацыі, да якой з захаду далучаецца кароткая прамалінейная вуліца, з усходу — завулак. Забудова двухбаковая, драўляная, сядзібнага тыпу.
Вёска мае аўтобуснае паведамленне з горадам праз прыгарадныя аўтобусныя маршруты, а так жа адзін гарадскі маршрут які рухаецца праз в. Мядкоў. Частка аўтобусаў прыпыняецца на трасе (без заезда ў вёску), астатнія з заездам, у якой маеца некалькі прыпынкаў.
Насельніцтва
У вёсцы пераважала прозвішча Богдан.
Трусаўшчына
Тру́саўшчына (, Трусовщина) — вёска ў Бабруйскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Глушанскага сельсавета.
Да 11 красавіка 1960 года вёска ўваходзіла ў склад Рымавецкага сельсавета, да 20 снежня 1982 года — у склад Гарбацэвіцкага сельсавета , да 20 лістапада 2013 года — у склад Гарохаўскага сельсавета.
Расінэлі
Гісторыя
У 1921—1939 гадах вёска ў складзе гміны Відзы Браслаўскага павета Віленскага ваяводства Польскай Рэспублікі.
У 1940—1954 гадах цэнтр Расінельскага сельсавета.
Гарадзішча на Менцы
Гарадзішча на Менцы, вядома таксама як Строчыцкае гарадзішча — архелагічны комплекс з гарадзішча і селішча IX — сярэдзіны XI ст. на рацэ Менцы (Мене) каля в. Гарадзішча, за 1,5 км на паўночны захад ад в. Строчыцы, Шчомысліцкага сельсавета Мінскага раёна.
Найвышэйшы ўздым эканамічнага і культурнага жыцця на помніку прыпадае на X — пачатак XI ст., выяўлены матэрыялы культуры штрыхаванай керамікі, банцараўскай, перыяду Русі, ВКЛ і новага часу. Селішча было населена прынамсі з V ст. Ёсць думка, што паселішча было цэнтрам воласці дрыгавічоў, мела назву Менск і да знішчэння ў 1067 годзе папярэднічала пазнейшаму аднайменнаму цэнтру ў вусці Нямігі — сучаснаму Мінску.
Агульная характэрыстыка
Знаходзіцца за 16 км ад Мінска. Гарадзішча — шматслойнае, складанай канфігурацыі, на правым беразе прытока Пцічы рацэ Мене (Менцы) пры ўпадзенні ў яе ручая Дуная. Акружана валам, складаецца з двух частак — вузкага мысавага малога гарадзішча (з адной пляцоўкай) і вялікага (амаль квадратнай формы з верхняй і ніжняй пляцоўкамі, з розніцай ўзроўняў паміж імі ў 8-9 м). З польнага боку дугападобны роў, вал дасягае вышыні 8 м.
Будаўнік
Будаўні́к (, Будавник) — вёска ў Хойніцкім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Судкоўскага сельсавета.
Гарадзішча на Менцы
Агульная характэрыстыка
У 1967 годзе гарадзішча пашкоджана праз спробу мясцовых ўладаў, паводле Г. В. Штыхава, прыстасаваць археалагічны помнік пад стадыён — пляцоўка была разраўняна бульдозерамі, валы звонку падрэзаны і г.д.
Будаўнік
Да 30 чэрвеня 1966 года Будаўнік уваходзіў у склад Небытаўскага сельсавета, да 1 снежня 2009 года знаходзіўся ў раённым падпарадкаванні.
Гарадзішча на Менцы
Агульная характэрыстыка
Селішча знаходзіцца на палях і тэрыторыі вёскі Гарадзішча ўздоўж ручая Дуная і ракі Мены да ўпадзення яе ў Пціч. Агульная плошча селішча каля 40 га.
Гісторыя даследаванняў
Упершыню ўвагу на паселішча звярнуў у сярэдзіне XIX ст. П. М. Шпілеўскі, заўважыўшы, што гэтае гарадзішча калісьці было горадам альбо замкам. У 1930 г. паселішча было абследавана А. Рынейскім, які зрабіў тапаграфічнае апісанне помніка і апублікаваў яго план. На аснове сабранага керамічнага матэрыяла ён датаваў гарадзішча XII—XV стст. У Інстытуце гісторыі НАН Беларусі захоўваецца кераміка з гарадзішча, памечаная 1935 годам. Магчыма ў гэты час невялікія раскопкі былі праведзены А. М. Ляўданскім і А. Д. Каваленям, але справаздача пра вынікі даследаванняў не захавалася.
Першыя значныя раскопкі на гарадзішчы былі праведзены ў 1954 годзе А. Р. Мітрафанавым разам са студэнтамі гістарычнага факультэта БДУ. Але гэтыя матэрыялы не былі апублікаваныя і часткова былі страчаны. А. Р. Мітрафанавым было зроблена два раскопы — адзін плошчай 60 м.кв. у цэнтры малога гарадзішча (раскоп I) і адзін плошчай каля 100 м.кв. у паўднёвай частцы вялікага гарадзішча паблізу прарэзу вала (раскоп II). А. Р. Мітрафанаў ахарактаразаваў гарадзішча як феадальны замак і датаваў яго XII—XIII стст.
У 1963, 1964, 1967 і 1968 гг. раскопкі на гарадзішчы былі працягнуты экспедыцыяй БДУ пад кіраўніцтвам Э. М. Загарульскага. У 1963 г. была даследавана плошча ў 100 м.кв на малым гарадзішчы (раскоп III). У 1964 г. раскопкі вяліся на селішчы на паўднёвы ўсход ад вялікага гарадзішча, дзе была даследавана плошча ў 240 м.кв. (раскоп IV). У 1967 г. было даследавана 2 раскопы на вялікім гарадзішчы (раскопы V і VI), кожны па 80 м.кв, і адзін раскоп плошчай 64 м.кв на малым гарадзішчы (раскоп VII). Акрамя таго, было пачата даследаванне абарончых збудаванняў гарадзішча. З боку ўнутранай пляцоўкі ў вал былі ўрэзаны траншэі на ўсходняй частцы вялікага гарадзішча (траншэя 2) і на малым гарадзішчы (траншэя 3). У паўночна-ўсходнім прарэзе вала была даследавана траншэя 1. У 1968 г. было праведзена даследаванне траншэй 2 і 3 з вонкавых бакоў вала. Э. М. Загарульскі быў першым з даследчыкаў, хто зразумеў і даказаў, што гарадзішча на Менцы трэба датаваць IX — пачаткам XI ст.
У 1969 г. М. А. Ткачоў даследаваў паўднёвы прарэз вала вялікага гарадзішча (траншэя 4). У 1975 і 1983 гг. раскопкі археалагічных помнікаў на р. Менцы пачаў полацка-мінскі атрад Інстытута гісторыі АН БССР пад кіраўніцтвам Г. В. Штыхава. На селішчы на поўдзень ад гарадзішча быў даследаваны раскоп 30х30 м (раскоп VIII). Паводле Г. В. Штыхава, на селішчы знойдзена ляпны посуд, які датуецца IX ст. і сведчыць, што селішча ўзнікла раней за гарадзішча. У 1976—1977 гг. Г. В. Штыхавым даследаваўся раскоп плошчай 168 м.кв амаль у цэнтры вялікага гарадзішча (раскоп IX).
У 1992, 1996—2001 гг. вывучэннем археалагічнага комплекса займаўся Ю. А. Заяц.
Гарадзішча
У раскопе I на малым гарадзішчы А. Р. Мітрафанавым быў выяўлены вугал драўлянай пабудовы з рэшткамі печы, пры разборцы якога былі знойдзены срэбрная завушніца з падвескай (валынскага тыпу X — 1-х дзесяцігоддзяў XI стст.; аналогіі — Гушчынскі клад 1930 г. ля Чарнігава), пацерка-лімонка (X ст. — 1020 -я гг.), сердалікавая прызматычная пацерка (X ст.), наканечнік стралы (блізкі да стрэлаў Новатроіцкага гарадзішча VIII—IX стст.) Знойдзены таксама абпаленае зерне са слядамі мяшка з суровай тканіны, серп, жалезныя нажы, жорны. У раскопе II (А. Р. Мітрафанаў, 1954) на вялікім гарадзішчы была выяўлена печ-каменка і «каменная выкладка».
У раскопе III на малым гарадзішчы Э. М. Загарульскім былі знойдзены 5 наканечнікаў стрэл, з якіх адзін (чарашковы) мае аналаг сярод знаходак Новатроіцкага гарадзішча (IX—X стст.), а чатыры астатнія (утульчатыя) адносяцца да тыпаў стрэл, якія распаўсюджаны з канца IX да пачатку XI стст.; арчатае стрэмя 2-й пал. 1 тыс. да пач. 2 тыс.; цуглі ранняга перыяда Русі; фрагмент ключа X—XI стст.; долаты, сярпы; бронзавая падковападобная фібула са спіральна загнутымі канцамі (X — 1-я пал. XI ст.); бронзавы бубенчык с крыжападобнай прораззю (X — 1-я пал. XI ст.); пацеркі (X — пач. XI ст.); керамічны посуд выраблены на ганчарным крузе і большасць венцаў у посудзе характэрны для раннеганчарных пасудзін з венцам «ў выглядзе карнізіка» (IX—X стст.); сярод цікавых знаходак — днішчы некаторых пасудзін з княскай тамгой — трызубцам.
Аналіз рэчаў, знойдзеных у раскопе III, дазволіў Э. М. Загарульскаму сцвярджаць, што гарадзішча магло функцыянаваць ужо на мяжы IX — Х ст., а гаворачы аб верхняй даце, амаль ўсе знойдзеныя датаваныя рэчы дажываюць да пачатку XI ст. (наканечнікі стрэл, пацеркі, фібула). Прычым на іх месца, па словах даследчыка, не прыходзяць рэчы тых самых катэгорый, якія былі характэрны да пазнейшага часу — 2-й пал. XI—XII стст., што ў першую чаргу заўважна па поўнай адсутнасці шкляных вырабаў. Як адзначае даследчык, у слаях наогул няма шкляных бранзалетах — самай тыповай катэгорыі рэчаў канца XI, асабліва XII ст. і наступных стагоддзяў. І хаця ў матэр’ялах раскопак ёсць рэчы, якія бытуюць на працягу ўсяго XI ст. і нават дасягаюць XII ст. (ключ ад драўлянага накладнога замка) яны, на думку Э. М. Загарульскага, не могуць змяніць прапанаванае датаванне.
Рэчавы матэр’ял раскопа VII, як адзначае Э. М. Загарульскі, у асноўным звязаны з гаспадарчай дзейнасцю жыхароў паселішча: наральнікі (аналогіі ў матэр’ялах Старой Ладагі, X ст.), матыка; з упрыгожанняў — фібула з макападобнымі канцамі.
Падсумоўваючы даследаванні раскопак на малым гарадзішчы, даследчык выказвае меркаванне, што ўзнікненне паселішча на гэтым месцы адносіцца да ранняга жалезнага веку і звязана з культурай штрыхаванай керамікі. Другі этап ахоплівае X — 1-я пал. XI ст. Трэцяму этапу пачатку засялення гэтай часткі паводле Э. М. Загарульскага найбольш адпавядаюць XIV—XV ст.
На думку Э. М. Загарульскага, знойдзеныя прадметы матэрыяльнай культуры ніяк не могуць характэрызаваць малое гарадзішча як частку гарадской тэрыторыі — дзядзінец. Што знойдзеныя рэчы дастаткова тыповыя для старажытнарускіх паселішчаў X — пач. XI стст., што няма дадзеных пра развіццё мясцовых рамёстваў. Акрамя таго, як ён лічыць, сама тэрыторыя малога гарадзішча вельмі малая і на ёй, у лепшым выпадку мог размяшчацца адзін двор.
Рэчы, знойдзеныя ў выніку раскопак Э. М. Загарульскага на вялікім гарадзішчы (раскоп V і раскоп VI) таксама ўкладваюцца ў храналагічныя рамкі X — 1-й пал. XI ст., аднак, як ён адзначае, пад старажытнарускім слоем тут не выяўлены слой са штрыхаванай керамікай, як гэта было на малым гарадзішчы.
У раскопках Г. В. Штыхава было знойдзена тое самае кола рэчаў, што і ў раскопках Э. М. Загарульскага, а таксама некалькі днішчаў керамічнага посуду з княжацкай тамгой Рурыкавічаў ранняга варыянта. Г. В. Штыхавым таксама было вызначана, што на помніку няма шкляных бранзалетаў, з чаго вынікае, што культурных адкладанняў XII—XIII ст. на гарадзішчы няма.
Ю. А. Заяц адзначае, што першапачаткова малое гарадзішча займала мысавае ўзвышша ў сутоках Дуная і Мены. Даследчык даводзіць, што ніжнія пласты малога гарадзішча змяшчаюць матэр’ялы культуры штрыхаванай керамікі, а вялікага — банцараўскай культуры, а таксама, акрамя старажытнарускага перыяда, часоў ВКЛ і новага часу.
Сярод знаходак на гарадзішчы Ю. А. Заяц згадвае наступныя рэчы: пацерка (амулет) з егіпецкага фаянсу (II—III стст.), срэбрная завушніца з прывескай валынскага тыпу, бронзавыя спражкі, нагрудны абразок з выявамі лекараў святых Казьмы і Дзяміяна, якіх бласлаўляе Спас-Эмануіл, наканечнік ножнаў мяча, шкляныя і сердалікавыя пацеркі, фрагменты амфар, ляпнога і вырабленага на крузе керамічнага посуду, донцы гаршкоў з клеймамі ў выглядзе знака Рурыкавічаў (трызубза), жорны (IX—XII стст.), кафля, манеты, керамічны посуд і вырабы з жалеза (XVII—XIX стст.).
Абаронныя збудаванні
У 1969 годзе М. А. Ткачоў праводзіў раскопкі каля паўднёвага прарэза валу, заклаўшы там раскоп, па сведчанні Г. В. Штыхава, у 4 м.кв. Пад валам вялікага гарадзішчы быў выяўлены слой паселішча жалезнага века. Першапачатковы ж вал складзены з пяску, змешанага з культурным слоем і рэчамі IX—X стст. Першапачатковы вал быў накрыты другім валам, у якім знойдзены рэчы XI ст. Па меркаванні М. А. Ткачова, першы вал быў насыпаны ў пачатку XI ст., другі — у XI ст.
Э. М. Загарульскі, які праводзіў раскопкі вала як на малым так і на вялікім гарадзішчы, прыйшоў да высновы, што пад насыпам вала знаходзіцца напластаванні не толькі жалезнага веку, але і ўсяго старажытнарускага перыяду. Так (паводле Э. М. Загарульскага) прарэзка валу малога гарадзішча (траншэя 3) паказала, што пад яго насыпам ёсць вялікі культурны слой, які цягнецца да самага схілу ўзвышша, на якім размяшчалася паселішча, і што да ўзвядзення вала плошча малога гарадзішча была прынамсі ў тры разы большай, чым пасля яго ўмацавання. На думку Э. М. Загарульскага, узвядзенне вала можна датаваць не раней за канец XIV—XV стст. і малое гарадзішча не мела штучных земляных умацаванняў ні ў жалезным веку, ні ў старажытнарускі час, бо пасля іх узвядзенння карысная плошча малога гарадзішча стала настолькі малой, што яно не магло служыць дзядзінцам.
Харошыя
Харо́шыя (, Хорошие) — вёска ў Бабруйскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Глушанскага сельсавета.
Да 20 снежня 1982 года вёска ўваходзіла ў склад Гарбацэвіцкага сельсавета, да 20 лістапада 2013 года — у склад Гарохаўскага сельсавета.
Гарадзішча на Менцы
Абаронныя збудаванні
Па сведчанні Г. В. Штыхава, які разрэзаў вал ў паўночнай частцы помніка, у ніжніх частках вала ён рашчысціў рэшткі гародняў — зрубы даўжынёй 3,5 — 4 м з дубовых бярвёнаў, якія ставіліся ў тры рады адзін каля другога ўздоўж вала і былі шчыльна забітыя суглінкам і супескам. Узвышаючыся прыкладна на 4 м, яны складалі аснову першапачатковай пабудовы 1-й пал. XI ст. Па меркаванні Г. В. Штыхава, умацаванні загінулі падчас вялікага пажару неўзабаве пасля іх ўзвядзення. Затым вал быў рэканструяваны і стаў ўдвая вышэйшы за папярэдні, па яго грабяню ішоў частакол, агульная яго вышыня была не меней за 8,2 м.
Паводле Ю. А. Заяца, земляныя ўмацаванні былі пабудаваны на фінальным этапе існавання, або пры засяленні пляцоўкі вялікага гарадзішча носьбітамі банцараўскай культуры. На яго думку, валы вялікага гарадзішча былі ўзведзены ў X ст. і спачатку мелі вышыню 4 м. Аснову вала складалі тры рады дубовых зрубаў-гародняў памерамі 3,5 х 4 м, запоўненыя супессю і суглінкам. На працягу стагоддзя вал дабудоўваўся двойчы, у выніку чаго яго вышыня дасягнула 8-8,2 м.
Селішча
Раскопкі, праведзеныя Э. М. Загарульскім (раскопы IV і VIII), выявілі, па яго словах, такі самы па вялічыні і змесце матэр’ял, як і на тэрыторыі абмежаванай валам. У адрозненне ад вялікага гарадзішча, культурны слой аказаўся ў добрай захаванасці. Сярод керамічнага матэр’яла некалькі часцей за гарадзішча трапляюцца абломкі ляпнога посуду IX — пачатку X ст.
На думку Г. В. Штыхава, пераважная колькасць ляпнога посуду IX ст. на селішчы сведчыць пра тое, што селішча ўзнікла раней за гарадзішча.
Яшчэ адным адрозненнем з’яўляецца скапленне на месцы селішча ям рознай велечыні (14 ям у раскопе IV і 90 — у раскопе VIII). Э. М. Загарульскі падзяляе ямы ў раскопе IV на дзве групы: 1-я група — прылеглыя адна да другой круглыя ў плане і ямы, якія звужаюцца ў напрамку дна. Яны запоўнены густым чорным слоем, які змяшчае вуглі і абпаленую гліну. У іх, акрамя керамікі і костак, знойдзены нажы, цвікі, прасліцы, пацеркі і інш. Па меркаванні даследчыка, гэтыя ямы звязаны, хутчэй за ўсё, з гаспадарчай дзейнасцю. 2-я група дробных ям у плане склала прамавугольнік і, на думку Э. М. Загарульскага, магла быць звязанна з жыллёвай пабудовай наземнага тыпу.
Большасць ям ў раскопе VIII, па меркаванні Г. В. Штыхава, маглі быць гаспадарчага прызначэння, аднак некаторыя ямы мелі ў плане прамавугольнікі былі і вертыкальныя сценкі, што дазволіла Э. М. Загарульскаму звязаць іх з зямлянкамі.
У раскопе VIII (Г. В. Штыхаў, 1975), дзе таўшчыня слоя даходзіла да 1,4 м, і амаль паўсюдна ў слоі XI ст. на глыбіні 0,2-0,4 м былі выяўлены шкелеты людзей, часткова пашкоджаныя ворывам (магчыма узараны курганны могільнік). Як сведчыць Ю. А. Заяц, агульная даследаваная плошча селішча складае 1900 м.кв. Даследчык адзначае, што на селішчы выяўлены рэшткі жылых і гаспадарчых пабудоў, развалы печаў X—XII і XIV—XVII стст. Па яго словах, вызначана, што ў V—VIII стст. яно мела плошчу 1,5-2 га, да пачатку X ст. — не менш за 10 га, да сяр. XI ст. — 40 га. З рэчаў знойдзеных на селішчы даследчык вылучае наступныя: фрагменты глінянага посуду культур штрыхаванай керамікі, банцараўскай, валынцоўскай, лукі-райкавецкай і роменскай, гліняныя прасліцы біканічныя з вялікай адтулінай, жалезныя нажы, ключы, наканечнікі стрэл, сякеры, парахоўніца, наральнікі, крэсівы, шыферныя прасліцы, тачыльныя брускі, бронзавыя спражкі, пярсцёнкі, фібулы, гіркі-разнавагі, накладкі на наборныя баявыя паясы, віслая пячатка князя Глеба (XII ст.), срэбраны дырхем 893 г.; да XIV—XVII стст. адносяцца керамічны посуд, кафлі, курыльныя люлькі, жалезныя нажы, ключы, відэлец, шкляны посуд, вырабы з каляровых металаў, срэбраныя, білонавыя і медныя манеты.
Летапісны Менск
У 1930-я гады А. М. Ясінскі выказаў думку, што летапісны Менск першапачаткова размяшчаўся за межамі сучаснага горада, а дакладней на р. Менцы, дзе быў спалены падчас паходу паўднёварускіх князёў у 1066/1067 года. Аргументацыя А. Н. Ясінскага зводзілася да таго, што, па-першае, назва Менск паходзіць ад імя ракі з коранем мень-, а як такой ракі няма на тэрыторыі сучаснага Мінска, то варта звярнуць увагу на тую, што знаходзіцца паблізу ад яго. Па-другое, на тэрыторыі сучаснага горада няма археалагічных матэрыялаў, якія б суадносіліся як з часам першага згадвання Менска ў летапісе, так і з больш раннім. Па-трэцяў, пра існаванне летапіснага Менска за межамі сучаснага горада ўскосна сведчыць летапіс, дзе гаворыцца, што пасля ўзяцця Менска войска Яраславічаў пайшло «к Немизе», бо навошта ісці ад Менска да р. Нямігі, калі яна працякае праз горад.
Э. М. Загарульскі лічыць, што ніводнае з гэтых палажэнняў пакуль не даказана. Адносна гарадзішча на р. Мене, даследчык лічыць, што храналагічны аналіз матэр’ялаў сведчыць пра тое, што жыццё на паселішчы спынілася задоўга да таго, як на старонках летапісу з’явіліся першыя звесткі пра Менск. Спынене жыцця на паселішчы Э. М. Загарульскі звязвае з перасяленнем жыхароў на новыя месцы, што магло быць вынікам збяднення глебы.
Паводле Г. В. Штыхава, археалагічны комплекс на р. Мене з’яўляецца значным цэнтрам акругі ў густазаселенай мясцовасці і ён папярэднічаў узнікненню ўмацаванага замчышча на Нямізе. Даследчык лічыць дапушчальным, што паселішча і было першапачатковым Менскам, які ўзяў назву ад ракі, але прычыну спынення жыцця на паселішчы ён бачыць ў абмяльчэнні ракі і спыненні праз яе гандлёвага шляху.
Л. В. Аляксееў лічыць, што паселішча, верагодна, было племянным і рэлігійным (малое гарадзішча, магчыма, было капішчам) цэнтрам паўночных дрыгавічоў і мела назву Менск. Спыненне жыцця на паселішчы даследчык звязвае з захопам яго полацкім князем.
Ю. А. Заяц звяртае ўвагу на тое, што з рэчаў знойдзеных на гарадзішчы колькасна значна пераважваюць ключы, прадметаў узбраення і конскай збруі, а таксама накладкі на пояс дружыннікаў (адна з галавой Тора), дэталь кніжнай зашчэпкі, свінцовая пячатка з выявай князя ці святога на аверсе і літар «П,Г» (абрэвіятура «Помози Господи») на рэверсе, шкляныя і каменныя пацеркі і арабскі дырхем 893 г. Усе гэтыя знаходкі, на думку даследчыка, адпавядаюць менавіта ўзроўню гарадской культуры.
Па меркаванні Ю. А. Заяца, неўмацаванае паселішча з X ст. было эканамічным і, магчыма, культавым цэнтрам вясковых паселішчаў цэнтральнай тэрыторыі Беларусі. Верагодна, яно было і «местам» — тыпам неўмацаваных перадгарадскіх паселішчаў. З будаўніцтвам дзяцінца і пераўтварэннем «места» ў горад, на яго думку, неўмацаванае паселішча стала гарадскім пасадам, які раздзяляўся на некалькі частак рэчкай і ручаём. Гарадзішча было ўмацаваным цэнтрам (дзяцінцам) пасялення (горада) на р. Мене — цэнтра Менскай воласці дрыгавічоў, потым Менскага ўдзельнага княства Полацкай зямлі. Ю. А. Заяц падзяляе мяркаванне, што гэты горад, магчыма, называўся Менскам (Меньскам, Менескам) і папярэднічаў больш позняму адміністрацыйнаму цэнтру (сучасны Мінск), які быў пабудаваны пры ўпадзенні Нямігі ў Свіслач. Пасля разгрому паселішча ў 1067 годзе і далейшага яго заняпаду гарадзішча ператварылася ва ўмацаваную феадальную сядзібу — «двор», а на частцы тэрыторыі пасада пачало фарміравацца мястэчка.
Фартуны
Фарту́ны (, Фортуны) — вёска ў Бабруйскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Глушанскага сельсавета.
Да 11 красавіка 1960 года вёска ўваходзіла ў склад Рымавецкага сельсавета, да 20 снежня 1982 года — у склад Гарбацэвіцкага сельсавета , да 20 лістапада 2013 года — у склад Гарохаўскага сельсавета.
Акцябр (Бабруйскі раён)
Акця́бр (, Октябрь) — вёска ў Бабруйскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Кавалёўскага сельсавета.
Спіс аб’ектаў PGC (2121001—2122000)
Гэта спіс аб'ектаў Спіс аб'ектаў PGC (2121001—2122000)
Рудзі (Браслаўскі раён)
Ру́дзі (, Руди) — вёска ў Браслаўскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Відзаўскага сельсавета.
Да 2004 года ўваходзіла ў склад Дрысвяцкага сельсавета.
Раташалі
Рата́шалі (, Роташели) — вёска ў Браслаўскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Відзаўскага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1939 гадах вёска ў складзе гміны Відзы Браслаўскага павета Віленскага ваяводства Польскай Рэспублікі.
Да 27 сакавіка 1959 года вёска ўваходзіла ў склад Блажышкаўскага сельсавета.
Ясёны
Да 11 красавіка 1960 года вёска ўваходзіла ў склад Рымавецкага сельсавета, да 20 снежня 1982 года — у склад Гарбацэвіцкага сельсавета , да 20 лістапада 2013 года — у склад Гарохаўскага сельсавета.
Растанішкі
Растані́шкі (, Растанишки) — вёска ў Браслаўскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Відзаўскага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1939 гадах вёска ў складзе гміны Відзы Браслаўскага павета Віленскага ваяводства Польскай Рэспублікі.
Да 27 сакавіка 1959 года вёска ўваходзіла ў склад Блажышкаўскага сельсавета, да 8 красавіка 2004 года — у склад Казянскага сельсавета.
Рэгуляры
Рэгуля́ры (, Регуляры) — вёска ў Браслаўскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Відзаўскага сельсавета.
Ламбава
Ла́мбава (, Ламбово) — вёска ў Бабруйскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Кавалёўскага сельсавета.
У 1964—1982 гадах цэнтр Ламбаўскага сельсавета.
Мальева
Ма́льева (, Мальево) — вёска ў Бабруйскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Кавалёўскага сельсавета.
Да вайны і ў 1954—1964 гадах цэнтр Мальеўскага (Малеўскага) сельсавета. У 1964—1982 гадах вёска ў складзе Ламбаўскага сельсавета.
Руціны
Ру́ціны (, Рутины) — вёска ў Браслаўскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Відзаўскага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1939 гадах вёска ў складзе гміны Відзы Браслаўскага павета Віленскага ваяводства Польскай Рэспублікі.
Мікулічы (Бабруйскі раён)
Міку́лічы (, Микуличи) — вёска ў Бабруйскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Кавалёўскага сельсавета.
Навікі (Бабруйскі раён)
Навікі́ (, Новики) — вёска ў Бабруйскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Кавалёўскага сельсавета.
Савічы (Браслаўскі раён)
Са́вічы (, Савичи) — вёска ў Браслаўскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Відзаўскага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1939 гадах вёска ў складзе Браслаўскага павета Віленскага ваяводства Польскай Рэспублікі.
Да 2004 года ўваходзіла ў склад Дрысвяцкага сельсавета.
Савейкі (Браслаўскі раён)
Саве́йкі (, Савейки) — вёска ў Браслаўскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Відзаўскага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1945 гадах вёска ў складзе гміны Відзы Браслаўскага павета Віленскага ваяводства Польскай Рэспублікі.
Да 15 лістапада 1957 года вёска ўваходзіла ў склад Ярканцаўскага сельсавета.
Чыркавічы
Чы́ркавічы (, Чирковичи) — аграгарадок у Светлагорскім раёне Гомельскай вобласці, на рацэ Чырка. Уваходзіць у склад Чыркавіцкага сельсавета. Насельніцтва 1101 чал. (2004). Знаходзяцца за 7 км на паўночны захад ад Светлагорску, за 10 км ад чыгуначнай станцыі Светлагорск-на-Бярэзіне (лінія Жлобін — Калінкавічы); на аўтамабільнай дарозе Светлагорск — Парычы.
Гісторыя
Першы пісьмовы ўспамін пра Чыркавічы датуецца 1560. Згодна з адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай (1565—1566) мясцовасць увайшла ў склад Рэчыцкага павета Менскага ваяводства. Паводле інвентару Бабруйскага староства за 1639 у сяле было 26 дымоў, з якіх 15 заселеныя, і 40 валокаў землі, з якіх 25 пустыя.
У выніку другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793) Чыркавічы апынуліся ў складзе Расійскай імперыі, у Бабруйскім павеце Мінскай губерні. У 1840 на П. Пушчына замест струхлелага збудавалі новы драўляны будынак царквы Святых Пятра і Паўла (у яе архіве захоўваліся метрычныя кнігі і прыходскія спісы ад 1799). Станам на 1885 у мястэчку было 92 двары, 2 царквы, школа. Паводле вынікаў перапісу (1897) — 149 двароў, хлебазапасны магазін, карчма. На 1908 — 165 двароў, фельчарскі пункт; на 1917 — 208 двароў
1 студзеня 1919 згодна з пастановай I з'езду КП(б) Беларусі Чыркавічы ўвайшлі ў склад Беларускай ССР, дзе яны сталі цэнтрам сельсавета Парыцкага раёна Бабруйскай акругі (вобласці). У 1930 у вёсцы працавалі кузня. Станам на 1925 тут было 220 двароў, на 2004 — 434 гаспадаркі.
Інфраструктура
У Чыркавічах працуюць сярэдняя і музычная школы, дашкольная ўстанова, фельчарска-акушэрскі пункт, дом культуры, бібліятэка, пошта.
Забудова
Планаванне складаецца з простай шыротнай вуліцы, да цэнтру якой з поўдня далучаецца завулак; на ўсходзе яе перасякае кароткая вуліца. На поўначы, паралельна да галоўнай размяшчаецца кароткая простая вуліца. Забудова драўляная, сядзібнага тыпу.
Пента
Пе́нта (, Пента) — вёска ў Браслаўскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Відзаўскага сельсавета.
Да 2004 года ўваходзіла ў склад Казянскага сельсавета.
Геаграфія
Вёска Пента размешчана на левым беразе ракі Дзісна, якая ўпадае ў Заходнюю Дзвіну. Адлегласць да значных населеных пунктаў: Шаркаўшчына — 30 км, Браслаў — 55 км.
Паходжанне назвы
Існуюць 2 версіі паходжання назвы вёскі Пента.
Па словах жыхара вёскі Міхайлава Ф. І. (1916—1979), назва паходзіць ад польскага pięta (пята), бо размяшчэнне вясковых пабудоў нагадвала след казінага ці авечага капыта.
Паводле другой версіі, назва, як мяркуецца, паходзіць ад польскага Pięta (пяты, пятая) — пятая па ліку вёска старавераў-беспапоўцаў, калі лічыць ад Казянаў:
Гісторыя
Вёска заснавана прыблізна ў пачатку ХІХ стагоддзя сем’ямі старавераў-беспапоўцаў з розных краёў Расіі, якія пакінулі свае месцы жыхарства ў сувязі з пераследаваннямі афіцыйнымі ўладамі за вызнанне Старой веры.
У перыяд перасялення стараверы цярпелі прыгнёт з боку Расійскай дзяржавы. Асаблівасцю прыгнёту з’яўлялася тое, што ў названы час праваслаўная вера не была аддзелена ад дзяржавы і іменна дзяржава пераследавала старавераў праз супрацоўнікаў паліцыі: забаранялася рэгістраваць шлюбы, будаваць храмы.
Заснавалі вёску прадстаўнікі некалькіх сямей: Гаршанавы, Герасімавы, Міхайлавы.
Галоўнымі заняткамі жыхароў вёскі былі земляробства, жывёлагадоўля, рыбалоўства і пчалярства. Некаторыя, поруч з земляробствам, валодалі рамёствамі або займаліся другімі работамі: цяслярствам, будаўніцтвам хат, дробным гандлем, рукадзеллем, перапісваннем кніг і іканапісам. Так, напрыклад, апісаны заняткі старавераў Дзісенскага павета да Першай сусветнай вайны.
Нашчадкі жыхароў вёскі Пента ўспамінаюць пасеку Фёдара Іванавіча Міхайлава, на якой былі рэдкія віды пчол. Гэтых пчол (меданосных парод) Ф. І. Міхайлаў выпісваў з Кабардына-Балкарыі праз часопіс «Пчалярства».
Славіліся мясціны таксама тым, што з усіх ваколіц прыязджалі збіраць журавіны на балоце. Сабраныя журавіны жанчыны вазілі вясной прадаваць у Пецярбург.
У 1902 годзе мясцовыя стараверы атрымалі дазвол на пабудову стараверскага паморскага храма ў суседняй з Пентай вёсцы — Грыгараўшчыне.
У 1920—1939 гадах вёска Пента ўваходзіла ў склад Польшчы. Польская дзяржава праводзіла дастаткова ўмераную, нават прыхільную, палітыку ў адносінах да старавераў.
Да 1929 года ў вёсцы Пента жыў вядомы іканапісец Іван Іпацьевіч Міхайлаў, які працаваў вартаўніком у сельскай гаспадарцы і адначасова маляваў абразы для мясцовых прыхаджан і стараверскіх суполак Польшчы.
У гады Другой сусветнай вайны ўсе жыхары вёскі былі адселены, і вёска пуставала.
У 1942—1943 гадах партызаны забілі двух немцаў у вёсцы Баравыя за 6 км ад Пенты. З гэтага моманту ўсе вёскі побач з лесам былі выселены. Пасля вызвалення тэрыторыі Беларусі мясцовыя жыхары вярнуліся ў свае дамы.
Вёска Пента ніколі не была вялікай, максімум на 18—20 двароў. Жыхары вёскі з’язджалі на вучобу і працу, пераважна ў Латвію. У цяперашні час у Пенце жывуць 2 чалавекі.
Нямала жыхароў вёскі пахавана на стараверскіх могілках у Азяраве, непадалёк ад Пенты.
Стары Двор (Браслаўскі раён)
Стары́ Двор (, Старый Двор) — вёска ў Браслаўскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Відзаўскага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1939 гадах вёска ў складзе гміны Відзы Браслаўскага павета Віленскага ваяводства Польскай Рэспублікі.