cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Асака птушканожкавая
Асака птушканожкавая (Carex ornithopoda) — від шматгадовых травяністых раслін сямейства Асаковыя.
Апісанне
Шматгадовая травяністая расліна вышынёй 5-20 см, утварае шчыльныя дзярніны. Лісце шырынёй 2-4 мм, дугападобна выгнутае. Суквецці даўжынёй 1-2 см з 3-4 пучкападобна збліжаных каласкоў; тычынкавыя каласкі светла-карычневыя, даўжынёй каля 0,5 см, песцікавыя — 0,8-1,5 см. Мяшочкі зваротнаяйкападобныя, трохгранныя, апушаныя, з белым мясістым прыдаткам у ніжняй частцы.
Пашырэнне
Пашырэнне: Скандынавія, Сярэдняя і Атлантычная Еўропа. У Беларусі знаходзіцца ў ізаляваных лакалітэтах і астраўных участках росту на паўднёва-ўсходняй мяжы арэала. Месцы росту: сухадольныя лугі і сухія травяністыя схілы з карбанатнай глебай і нізкім разрэджаным травастоем.
Асаблівасці біялогіі
Расце невялікімі, часам вельмі значнымі групамі. Цвіце ў траўні, пладаносіць у чэрвені-ліпені. Размнажэнне насеннае і вегетатыўнае.
Дом інвалідаў
Дом інвалідаў, або Дзяржаўны Дом інвалідаў (L'hôtel national des Invalides) або проста Інваліды (Les Invalides) у Парыжы — архітэктурны помнік, будаўніцтва якога было пачата па загаду Людовіка XIV ад 24 лютага 1670 года як дом догляду заслужаных вайсковых ветэранаў («інвалідаў вайны»). Гэта быў адзін з першых (калі не першы) інвалідны дом у Еўропе. Сёння ён па-ранейшаму прымае інвалідаў, а таксама ў ім размяшчаюцца некалькі музеяў і некропаль вайскоўцаў.
Гісторыя
У 1670 г. кароль Францыі Людовік XIV прыняў рашэнне пабудаваць багадзельню для знявечаных і састарэлых салдат. Кіраўніцтва работамі ў парыжскім прыгарадзе Грэнель (Grenelle) было даручана прыдворнаму архітэктару Лібералю Бруану, які спраектаваў пяць двароў, з якіх самы вялікі ў цэнтры - каралеўскі. Работы вяліся з сакавіка 1671 па люты 1677, што даволі хутка, а першыя пенсіянеры засяліліся ў кастрычніку 1674 года. Першапачаткова ў Доме інвалідаў меркавалася размясціць 6000 ветэранаў, але пасля перапланіроўкі іх колькасць зменшылася да 4000.
Царква, першапачаткова спраектаваная Бруанам, верагодна, не спадабалася манарху, і яе будаўніцтва з сакавіка 1676 года было даручана Жулю Ардуэн-Мансару, які працаваў таксама над уваходнымі павільёнамі і шпітальнымі памяшканнямі. Будаўніцтва сабора цягнулася амаль трыццаць гадоў і было скончана толькі 28 жніўня 1706 года, у дзень уручэння каралю-сонцу ключоў. Будынак фактычна падвойны, хоць у архітэктурным плане складае адзінае цэлае: у нефе знаходзіцца салдацкая царква, а частка з купалам стала купальнай царквой. У 1873 годзе будынак быў канчаткова падзелены папалам вялікай шкляной перагародкай.
Калі ў 1710 годзе Дом інвалідаў утрымліваў 1500 жыхароў, то ў канцы XVIII стагоддзя Дом інвалідаў ператварыўся ў горад у мініяцюры, жыццё ў якім працякала ў строгім падначаленні збору царкоўных правіл і ваеннаму рэгламенту, - яго засялялі каля 4000 ветэранаў, аб'яднаныя ў роты пад камандаваннем афіцэраў і працавалі ў шавецкай і габеленай майстэрнях, а таксама ў майстэрні па размалёўцы гравюр.
Кетой
Востраў Кетой (рус. Кетой) - востраў у Вялікай градзе Курыльскіх астравоў. Адміністрацыйна ўваходзіць у склад Сахалінскай вобласці Расіі. Плошча - 91 км².
Востраў мае вулканічнае паходжанне. Большая частка вострава гарыстая. Вышэйшая кропка - гара Кетой (1166 м). Адна з вяршынь - актыўны вулкан (1002 м). Схілы гор пакрытыя лагчынамі ад вясенніх і дажджавых вадацёкаў. Усходняя частка вострава ўяўляе пагорыстую раўніну. Некалькі рэк. Сцёк накіраваны на ўсход і поўнач. Адносна буйное возера Малахітавае з прэснай і малое возера Глазок з акісленай вадой.
Раслінны свет даволі багаты ў параўнанні з суседнімі астравамі. Зараснікі кедровага хмызняку, бярозы і курыльскага бамбука. Сустракаюцца алешына, рабіна, на пагорках - разнатраўе. Фаўна - лісы, грызуны, ластаногія, марскія птушкі.
З мовы курыльскіх айнаў назва вострава перакладаецца відавочна як "хрыбет" або "шкілет". Ніколі стала не засяляўся. Незаселеным застаецца і ў наш час.
Эстэргётланд
Эстэргётланд (Östergötland):
NGC 7431
NGC 7431 (іншыя абазначэнні — PGC 1765321, NPM1G +25.0524) — галактыка ў сузор’і Пегас.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Вялікае (возера, Мазырскі раён)
Вялі́кае — возера ў Мазырскім раёне Гомельскай вобласці Беларусі ў басейне ракі Прыпяць, за 2,7 км у напрамку на ўсход ад ускраіны горада Мазыр.
Плошча паверхні возера 0,24 км². Даўжыня 2,1 км, найбольшая шырыня 0,15 км. Даўжыня берагавой лініі каля 4,4 км. Катлавіна возера старычнага тыпу, выцягнутая ў напрамку з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход. Берагі пераважна нізкія і забалочаныя. Праз сетку меліярацыйных каналаў Вялікае злучаецца з возерам Захарышча і рэкамі Дымарка і Закованка.
Лінген
Лінген (Lingen) — горад у Германіі, у зямлі Ніжняя Саксонія.
Уваходзіць у склад раёна Эмсланд. Насельніцтва складае 52 353 чалавекі (на 1 студзеня 2008 года). Займае плошчу 176,13 км².
Горад падзяляецца на 12 гарадскіх раёнаў.
Таранкі
Тара́нкі (, Таранки) — вёска ў Лёзненскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Яськаўшчынскага сельсавета.
Чарніца (Іўеўскі раён)
Чарні́ца (, Черница) — хутар у Іўеўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Эйгердаўскага сельсавета.
Да 15 мая 1963 года хутар уваходзіў у склад Даўгердзішскага сельсавета, да 30 мая 1988 года — у склад Трабскага сельсавета.
Твероў
Твероў (Þverá, літаральна: прыток) — рака ў Ісландыі.
Рака бярэ свой пачатак з ракі Маркарфлёўт, дзе апошняя падзяляецца на два рукавы. Для перасцярогі ад паводак ў месцы, дзе Твероў адгаліноўваецца ад Маркарфлёўт пабудавана дамба. Твероў мае даўжыню каля 20 км.
Самы вялікі прыток (правы) — Усходняя Ранга (Eystri-Rangá). Праз 6 км пасля ўпадзення Усходняй Рангі, Твероў злучаецца з Заходняй Рангай (Ytri Rangá) і разам яны ўтвараюць раку пад назвай Хоўльсаў (Hólsá). Хоўльсаў праз 11 км упадае ў Атлантычны акіян.
Фульда
Фульда (Fulda) — дзявяты па памеры горад федэральнай зямлі Гесэн, цэнтр рэгіёна Усходні Гесэн. Горад заснаваны на месцы кляштара бенедыктынаў, заснаванага ў 744 годзе. Статус горада быў атрыманы Фульда ў 1114 годзе.
Рака Фульда працякае ў зямлі Гесэн, у тым ліку праз горад.
Храм Гроба Гасподняга
Храм Гроба Гаспо́дняга (Sanctum Sepulchrum), вядомы таксама (ва ўсходняй хрысціянскай традыцыі) пад назваю Храм Уваскрэсення Хрыстовага (Ναός της Αναστάσεως, Naos tis Anastaseos; كنيسة القيامة, Kanīsat al-Qiyāma; Սուրբ Հարություն, Surp Harutyun) — хрысціянская царква, на месцы якой, паводле хрысціянскае традыцыі, распялі і пахавалі Ісуса Хрыста, і дзе ён потым уваскрэс.
Храм з'яўляецца мемарыялам Хрыста, тут усе звязана з яго імем. Здаўна, прынамсі з IV стагоддзя, ён з'яўляецца месцам багамолля хрысціян, тут сыходзіць жыватворны агонь на Вялікдзень.
Храм Гроба Гасподняга з'яўляецца галоўным храмам патрыярхіі Іерусалімскай Праваслаўнай Царквы, а сама ўнутранасць храма падзелена на асобныя прытворы, што належаць некалькім хрысціянскім цэрквам.
Апісанне
Храм Гроба Гасподняга — вялікі рэлігійны і архітэктурны комплекс, які ўключае ў сябе Галгофу з месцам Распяцця, даволі вялікую ратонду з вялікім купалам, пад якім непасрэдна размешчаны Кувуклія, Кафалікон або саборны Храм, які з'яўляецца кафедральным для Патрыярхаў Іерусалімскай Праваслаўнай Царквы, падземны храм Здабыцця Жыватворнага Крыжа, храм святой роўнаапостальнай Алены і некалькі прытвораў. У межах Храма Гроба Гасподняга таксама размешчана некалькі дзеючых манастыроў, ён уключае рад дапаможных пабудоў і галерэй.
Пры ўваходзе ў Храм знаходзіцца камень Памазання — даўгаватая нізкая пліта, абліцаваная мармурам. Згодна з паданнем, на гэту пліту палажылі цела Ісуса, знятае з крыжа, для націрання яго, згодна з юдзейскім звычаем, араматычнымі алеямі перад пахаваннем і тут жа загарнулі яго ў плашчаніцу.
У цэнтры храмавай залы-ратонды месціцца невялікая капліца з ружовага мармуру, збудаваная ў 1910 годзе над пячораю Гроба Гасподняга (Кувуклія). У грабніцу вядзе вузкі праход. Грабніца асветлена лампадамі, у ёй размяшчаецца мармуровае надмагілле. Памер грабніцы — 2 х 1,5 м.
Перад капліцаю — кафалікон Іерусалімскай праваслаўнай царквы. У ім, сярод іншага, месцяцца мармуровая паўсфера «мезамфалас», якая сімвалізуе «цэнтр зямлі», размешчаны ў Іерусаліме (т. зв. «пуп Зямлі»), і трон патрыярха.
У заходняй частцы да Кувукліі прыбудавана капліца Главы, якая належыць Копцкай царкве.
Каталіцкі прытвор упрыгожаны мазаічнымі карцінамі на біблейскія сюжэты. Тут размяшчаецца алтар «Прыгвазджэнне да крыжа». Каля аднае з калон, якія раздзяляюць прытворы, ёсць скульптурная выява Прасвятой Дзевы Марыі, аздобленая золатам і каштоўнымі камянямі — яна была падарана партугальскаю каралеваю Марыяю Набожнаю у другой палавіне XVIII стагоддзя.
Ступаючы галерэяй уздоўж сцяны Храма і спусціўшыся на 30 прыступак, можна трапіць у грэчаскую праваслаўную царкву Святой Алены. Гэтая царква, у сваю чаргу, вядзе да пячоры Здабыцця Крыжа. Мармуровая пліта ў пячоры пазначае месца, дзе, паводле падання, быў знойдзен крыж, на яком распялі Ісуса.
Справа ад каменя Памазання, пад Галгофаю, знаходзіцца ўваход у капліцу праайца Адама, які, згодна з паданнямі, пасля выгнання з раю жыў у Іерусаліме. Адам, згодна з легендаю, прадрок, што як Хрыстос будзе распяты, каменны падмурак Галгофы расколецца. Праз шкляное акенца ў глыбіні капліцы паказваюць расколіну, якая, як мяркуюць, утварылася ад землетрасення ў час распяцця Хрыста.
Заснаванне Храма, будаўніцтва імператара Канстанціна
Шанаваць месца распяцця, пахавання і ўваскрэсення Ісуса Хрыста пачалі яшчэ першыя хрысціяне. Тады яно было яшчэ з гарадскою мяжою Іерусаліма. Імаверна, памяць пра гэта месца не згубілася і пасля таго, як горад быў дашчэнту зруйнаваны імператарам Цітом у 70 годзе. Згодна з паведамленнем Еўсевія Кесарыйскага, у час будаўніцтва пад кіраўніцтвам імператара Адрыяна новага рымскага места Елія Капіталіна (135 год) на месцы пячоры Гроба быў узведзен язычніцкі храм Венеры.
Першую ж хрысціянскую царкву на месцы Гроба Гасподняга заклала Святою Аленаю, і будавалася яна пад кіраўніцтвам Макарыя Іерусалімскага адначасова з часткова ўцалелым Храмам Ражства Хрыстовага ў Віфліеме. Акрамя ўласна Гроба Гасподняга у склад храмавага комплекса ўвайшлі месца Галгофы і месца знаходкі Жыватворнага Крыжа. У выніку быў збудаваны комплекс пабудоў, агульны выгляд якіх вырысоўваецца пры супастаўленні археалагічных даследаванняў сучаснага збудавання з апісаннямі раннехрысціянскіх аўтараў і выяваю на мазаічнай карце з Мадабы (сяр. V ст.).
Храмавы комплекс складаўся з некалькіх частак, выцягнутых з захаду на ўсход: круглага ў плане храма-маўзалея, названага Анастасіс (ад грэчаскага «Уваскрэсенне»), унутры якога знаходзілася Труна Гасподня, пад шасцігранным шатровым навесам, далей размяшчалася базіліка — Вялікая царква, павернутая алтаром у бок Анастасіса. Унутры базілікі было ўладкавана крыпта, якая паказвала месца знаходкі Крыжа. Паміж Анастасісам і базілікаю, а таксама каля ўсходняга ўвахода ў храм было зроблена перыстыльнае падвор'е. Галоўны ўваход быў з усходняга боку, з аднае з асноўных вуліць, і з поўдня, з боку гарадскога форума. Збудаванне было багата аздоблена рознымі пародамі мармуру, мазаікамі і каштоўным ліццём.
Велічны комплекс храма Уваскрэсення быў урачыста асвечаны і адкрыты ў прысутнасці імператара Канстанціна Вялікага і прадстаўнікоў вышэйшага духавенства з розных краёў 13 верасня 335 года. Гэту падзею Праваслаўная царква і дагэтуль адзначае ў гэты дзень як свята Абнаўлення Храма.
Храм у час персідскіх і арабскіх заваяванняў
Храмавы комплекс існаваў без істотных змен да ўзяцця ў 614 годзе Іерусаліма персідскім царом Хасровам II. Будункі комплекса былі моцна пашкоджаны, але пад кіраўніцтвам інака Мадэста (у будучыні патрыярха іерусалімскага) за кошт імператара Іраклія і жонкі Хасрова Марыі, хрысціянкі па веравызнанню, усё зруйнаванае было адноўлена на працягу 616—626 гадоў. Пасля захопу места іншым халіфам Умарам у 637 годзе патрыярх Сафроній, баючыся паўтарэння кровапраліцця як пры персідскай навале, прыказаў здаць горад і храм Труны, аднак асноўныя хрысціянскія святыні Іерусаліма не былі пашкоджаны.
У 1009 годзе халіф Аль-Хакім, пад уплывам чутак і паклёпаў на хрысціян, аднаасобна парушыў негалоснае пагадненне аб релігійным перамір'і, устаноўленае яшчэ ў часы Сафронія і халіфа Умара, і сваёю воляю санкцыянаваў масавыя забойствы і знішчэнне хрысціянскага насельніцтва Іерусаліма і руйнаванне хрысціянскіх храмаў у горадзе і яго ваколіцах. У выніку гэтых гвалтаў базіліка была страчана беззваротна. Імператар Канстанцін VIII вытаргаваў у сына Аль-Хакіма права на аднаўленне храма (у абмен на такія ўчынкі, як адкрыццё мячэці ў Канстанцінопалі). Будаўнічыя работы працягваліся і пры праўленні імператара Канстанціна Манамаха, але па размаху і велічы значна саступалі сваім папярэднікам антычнага часу. Было ўзведзена некалькі дадатковых пабудоў на ўзор капліц. Роля галоўнай царквы была аддадзена ратондзе Уваскрэсення, якая захавалася на той час лепш за іншыя збудаванні, і ў яе ўсходняй частцы зрабілі невялікую апсіду (т. зв. «Манамахас», 1020—1037 гады).
Храм у часы крыжовых паходаў і праўлення мамелюкаў
У сярэдзіне XII стагоддзя крыжаносцы з размахам адбудавалі храм у велічным раманскім стылі, надаўшы Храму аблічча, па якім, у асноўным, ён вядомы і да цяперашняга часу (пазней іменна на ўзор гэтага Храма Гроба Гасподняга у Іерусаліме будавалі храмы ў некаторых хрысціянскіх краінах — Італіі, Расіі). Будаўніцтва, якое апісаў храніст Вільгельм Цірскі, было завершана ў час праўлення каралевы Мелісенды Іерусалімскай узвядзеннем званіцы. Пасля ўзяцця Іерусаліма мусульманамі Салах ад-Дзін дазволіў хрысціянскае паломніцтва да храма, а ў XIII стагоддзі храмам некаторы час валодаў адлучаны ад царквы імператар Свяшчэннай Рымскай імперыі Фрыдрых II.
Адбудованы ў 1130—1147 гадах храм Уваскрэсення зноў аб'яднаў пад адным дахам усе святыні, звязаныя са смерцю і Уваскрэсеннем Ісуса Хрыста. Крыжаносцы не сталі істотна мяняць будову заходняй часткі збудавання, круглага Анастасіса, які захаваў планаванне і ў цэлым аздабленне, якія датуюцца яшчэ часам Канстанціна Вялікага. Гэтыя часткі, уласна, можна бачыць і зараз — гэта кальцавыя апоры ратонды, аформленыя як калоны карынфскага ордара на масіўных каменных тумбах, якія паводле мясцовай традыцыі называюцца дагэтуль «слупамі Алены».
Асноўнай справай крыжаносцаў стала ўзвядзенне новай Вялікай царквы (Кафалікона), які прымкнуў да ратонды з усходняга боку. Збудаванне мела «Т»-падобнае планаванне ў форме крыжа з мноствам прытвораў. Арыгінальна ў архітэктурных адносінах была вырашана ўсходняя частка збудавання — за галоўным алтаром быў зроблен своеасаблівы абход з групаю капел. Такі архітэктурны прыём (т. зв. Дэамбулаторый) пазней быў узяты за аснову пры будаўніцтве культавых кампазіцый у сярэдневяковай еўрапейскай архітэктуры. У стылістычным афармленні інтэр'ераў і вонкавага аздаблення храма заўважаюцца элементы ранняй готыкі. Заключным акордам усяго ансамбля стала ўзвядзенне пяціяруснай званіцы са стрэльчатым завяршэннем, здзейсненае ў канцы існавання хрысціянскага каралеўства ў Палесціне (1160—1180 гады).
У 1244 годзе храм, як і горад у цэлым пацярпелі ад набегу цюркаў-харезмійцаў, якія амаль поўнасцю вынішчылі хрысціянскае насельніцтва, але ўжо праз тры гады (1247 год) самі былі выгнаныя егіпцянамі. У перыяд з 1250 па 1517 год горадам кіравалі мамелюкі, гэта стала часам пастаянных сутычак паміж імі і крыжаносцамі, якія безнадзейна дабіваліся вяртання святога для хрысціян горада, і манголамі, якія пастаянна ажыццяўлялі набегі на Іерусалім. Таксама горад не раз цярпеў ад прыродных катаклізмаў (землетрасенняў) і мору. Храм Гроба Гасподняга у гэты час занепадае.
Храм у часы асманскага праўлення
У 1517 годзе Іерусалім разам в ваколіцамі трапіў пад уладу Асманскай імперыі, і заставаўся пад ёю фактычна да распаду імперыі ў 1917 годзе.
Горад перажывае сапраўдны ўздым будаўніцтва (аднаўлення) і адноснай рэлігійнай цярпімасці пры турэцкім султане Сулеймана Велічнага (1520—1566). У гэты час павялічваецца прыток паломнікаў у Іерусалім. Аднак разбурэнні, прычыненыя землетрасеннем 1545 года, патрабавалі аднаўленчых работ (адным з вынікаў землятрусу таксама было зніжэнне званіцы да сучаснага ўзроўню). Так, у 1555 годзе храм пачалі адбудоўваць і пашыраць, гэтым займаўся ордэн манахаў-францысканцаў; пад іх наглядам таксама была аформлена Кувуклія.
Пасля аднаўлення Храма Гроба Гасподняга у 1555 годзе за кантроль над ім вядзецца пастаянна барацьба паміж тымі ж францысканцамі (і ўвогуле католікамі) і праваслаўнымі, перамога ў ёй была зменнаю і залежала ад атрымання і пацвярджэння дазволу-фірмана ад Порты. Нарэшце, у 1767 годзе міжцаркоўныя спрэчкі прыводзяць да таго, што Порта выдае фірман на супольнае валоданне храмам цэрквамі-саперніцамі, што фактычна стала асноваю для сучаснага канфесійнага становішча ў кіраванні Храмам Гроба Гасподняга. Гэта ж становішча пацверджана іншым фірманам ад 1852 года, які ўжо канчаткова вызначыў status quo тэрытарыяльнага і адміністрацыйнага падзелу святыні паміж канфесіямі.
У 1808 годзе моцны пажар значна пашкодзіў храм і стаў прычанаю падзення купала ратонды. Іменна таму ў 1809–1810 гады група работнікаў пад кіраўніцтвам архітэктара Камінаса з Метылена праводзіла аднаўленчыя работы, якія закранулі скляпенні і купал Кафалікона, надаўшы ім рысы тагачаснага асманскага барока. Інтэр'ераў пажар не зачапіў, і такім чынам, яны засталіся такімі ж, як і пасля работ у 1555 годзе. Шэраг перабудоў на працягу XIX стагоддзя, а іменна збудаванне ў 1860-х гадах паўсферычнага купала над ратондаю з металаканструкцый, які нагадвае сваёю формаю першапачатковае завяршэнне Анастасіса часоў Канстанціна Вяліка акрамя Усходняй праваслаўнай, Каталіцкай і Армянскай апостальскай цэркваў свае правы на храм заявілі прадстаўнікі Сірыйскай і Эфіопскай праваслаўных цэркваў і копты.
Храм Гроба Гасподняга у сучаснасці
Сучасны Храм Гроба Гасподняга падзелены паміж шасцю канфесіямі хрысціянскай царквы: Грека-праваслаўнаю, Каталіцкаю, Армянскаю, Копцкаю, Сірыйскаю і Эфіопскаю, кожнай з якіх вызначаны свае межы і гадзіны (расклад) для малітвы. Так, царква францысканцаў і Алтар гваздоў належаць каталіцкай царкве, храм роўнаапостальнай Алены і прытвор «Тры Марыі» — Армянскай апостальскай царкве, магіла св. Іосіфа Арымафейскага, алтар на заходнім баку Кувукліі — Эфіопскай / Копцкай цэрквам. Галоўныя ж святыні Храма — Галгофа, Кувуклія, Кафалікон, як і агульнае кіраванне царкоўнымі службамі належаць Іерусалімскай Праваслаўнай Царкве.
Нярэдка такі падзел прыводзіць да непаразуменняў і нават сутычак паміж прадстаўнікамі розных канфесій. Так, летам 2002 года падзел адведзенага месца на даху Храма стаў прычынай бойкі паміж коптамі і манахамі Эфіопскай праваслаўнай царквы, у 2004 годзе пад час святкавання Узвіжання Крыжа Гасподняга ўзнік канфлік паміж католікамі і праваслаўнымі. Нярэдка падобныя сітуацыі ўзнікаюць пры вялікім сцячэнні народу, асабліва ў час свят, найперш Велікодных, — бойка між армянамі і грэкамі на Вербную нядзелю 2008 года, або ўнутрыканфесійных — пад час падрыхтоўкі ў пачатку лістапада 2008 года прадстаўнікамі Армянскай праваслаўнай царквы штогадовай святочнай цырымоніі ў гонар знаходкі ў IV стагоддзі крыжа, на якім, як яны лічаць, быў распяты Ісус, таксама адбыліся сутычкі з грэкамі-хрысціянамі.
Храм Гроба Гасподняга з'яўляецца адною з самых наведваемых святынь хрысціянства і належыць да агульначалавечай спадчыны.
Цікавыя факты пра Храм Гроба Гасподняга
За сваю больш чым паўтаратысячагагадовую гісторыю Храм Гроба Гасподняга «аброс» некаторымі цікавымі фактамі, у праўдзівасць якіх іншы раз нават цяжка паверыць.
Конкурс песні Еўрабачанне 1976
Конкурс песні Еўрабачанне 1976 стаў 21-м конкурсам Еўрабачанне. Конкурм прайшоў 3 красавіка 1976 года ў Гааге (Нідэрланды) на сцэне канцэртнай Палаца кангрэсаў. Удзел у конкурсе прыняло 18 краін. Вярнуліся Аўстрыя і Грэцыя, а адмовілася ад удзелу Мальта, Турцыя і Швецыя. Выйграла конкурс Вялікабрытанія ў трэці раз, яе прадстаўляла група Brotherhood of Man з песняй «Save your kisses for me». Другое месца заняла Францыя ў другі раз.
12 балаў
Спіс краін, якія атрымалі максімальны бал найбольшую колькасць разоў.
Scheme
Scheme — мова праграмавання з сямейства моў Лісп, створаная Гаем Сцілам і Джэральдам Сасмэнам.
Фармальным стандартам мовы Scheme з’яўляецца стандарт IEEE 1178. Стандартамі дэ-факта з’яўляюцца дакументы RnRS (англ. Revisedn Report on on the Algorithmic Language Scheme, гэта значыць Палепшаная n раз справаздача пра алгарытмічную мову Scheme), якія ствараюцца спецыяльна абраным камітэтам і прымаюцца ў выніку галасавання. Стандарт R6RS быў прыняты ў 2007 годзе. 20 мая закончыцца галасаванне па «маленькаму» варыянту мовы з R7RS.
Стандарт апісвае толькі неабходны мінімум.
Асноўныя рысы мовы
Як і ўсе мовы з сямейства Ліспаў, Scheme выкарыстоўвае прэфіксную натацыю. У Scheme матэматычныя аператары +, -, /, * разглядаюцца як функцыі і пішуцца перад іх аргументамі. Напрыклад, сума x і 1 запісваецца так:
(+ x 1)
Выклік функцыі запісваецца такім жа чынам:
(display "Hello, world")
'(display "Hello, world")
У адрозненне ад іншых ліспаў (у першую чаргу ад Common Lisp), у Scheme ёсць толькі адна прастора імён. Гэта значыць, што імёны пераменных і функцый не могуць быць аднолькавымі.
Свята-Раства-Багародзіцкая царква (Ляскавічы)
Свята-Раства-Багародзіцкая царква — праваслаўны храм у в. Ляскавічы Іванаўскага раёна Брэсцкай вобласці.
Гісторыя
Знаходзіцца ў заходняй частцы вёскі. Перад царквой пастаўлена драўляная званіца-брама каркаснай канструкцыі.
Царква пабудавана ў 1783 годзе з дрэва на сродкі прыхаджан і памешчыка Гаўрыіла Арэшкі. Да 1830-х гадоў была ўніяцкай. У 1832—1838 гг. перароблена ў праваслаўную царкву. Каля 1836—1838 гг. мясцовымі майстрамі для царквы былі зроблены саламяныя царскія вароты, якія зараз захоўваюцца ў Гродзенскім дзяржаўным гісторыка-археалагічным музеі.
Архітэктура
Помнік народнага дойлідства. Падоўжна-восевая кампазіцыя храма складаецца з прамавугольнага асноўнага зруба і пяціграннай апсіды з бакавымі нізкімі рызніцамі. Агульны дах па цэнтры завершаны васьмігранным барабанам з цыбулепадобным купалам. Галоўны фасад вырашаны плоскасна і завершаны трохвугольным франтонам даху з паўкруглай люкарнай у тымпане. Вертыкальна ашаляваныя сцены расчлянёны прамавугольнымі аконнымі праёмамі і вертыкальнымі бусамі-сцяжкамі ў прасценках.
Інтэр’ер
У залу над уваходам выступаюць хоры, падтрыманыя 2 слупамі. Абразы 17 — 18 ст.: «Хрыстос Пантакратар», «Маці Божая Адзігітрыя», «Мікалай Угоднік», «Узнясенне», абразы 19 ст.: «Спас Пантакратар», «Архангел Міхаіл», «Святы Сцяфан», «Святы Фадзей», «Багародзіца з дзіцем».
Чорны Луг
Чо́рны Луг (, Чёрный Луг) — вёска ў Іўеўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Эйгердаўскага сельсавета.
Да 13 лютага 1960 года вёска ўваходзіла ў склад Яхімаўшчынскага сельсавета, да 6 студзеня 1965 года — у склад Багданаўскага сельсавета , з 19 студзеня 1965 года — у складзе Такарышкаўскага сельсавета (з 1985 года — Эйгердаўскі сельсавет).
Ведрэньскае
Ведрэ́ньскае (Вядрэнскае) возера — возера ў Чашніцкім раёне Віцебскай вобласці Беларусі ў басейне ракі Свінка (цячэ праз возера), за 10 км у напрамку на паўночны ўсход ад горада Чашнікі, на захад ад аграгарадка Малая Вядрэ́нь.
Плошча паверхні возера 0,11 (0,15)) км². Даўжыня 0,47 км, найбольшая шырыня 0,32 км, даўжыня берагавой лініі 1,35 км. Найбольшая глыбіня возера 11,5 м, сярэдняя 4,1 м. Аб’ём вады 0,45 млн м³. Плошча вадазбору 6,5 (4,87)) км².
Схілы катлавіны возера маюць вышыню да 5—7 м. Берагі пераважна высокія і пясчаныя. Дно да глыбіні 5 м высцілаюць пяскі, глыбей — сапрапель. Зарастае нязначна. Праточнае. Ракой Свінка злучаецца з азёрамі Канцовае (на поўдні) і Глыбочына (на поўначы).
Акцябрская (Віцебскі раён)
Акця́брская (, Октябрьская), часам Акцябрскі — аграгарадок (да 2010 — вёска ) ў Віцебскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі, цэнтр Акцябрскага сельсавета. Знаходзіцца за 10 км на поўдзень ад Віцебска, за 3 км ад чыгуначнай станцыі Забалоцінка, на аўтамабільнай дарозе (Віцебск — Орша).
Пабудавана ў 1968—1974 гг. як эксперыментальны пасёлак. Спачатку называлася Цэнтральная. 1 сакавіка 1974 года перайменавана ў вёску Акцябрская. Пасля ўзвядзення адміністрацыйнага будынка і пераводу з вёскі Сакольнікі дырэкцыі саўгаса і з вёскі Шапуры выканкама Акцябрскага сельсавета з 1975 года цэнтр сельсавета. З 1970 года забудова праводзілася па праекту інстытута «Віцебскграмадзянпраект» (архітэктары А. Бельскі і М. Іваноў, распрацоўка праекта і забудова адзначаны прэміяй Савета Міністраў СССР у 1976 годзе і двума дыпломамі ВДНГ СССР).
У 1975 годзе адкрыта Віцебская занальная дарожна-кліматычная станцыя (у далейшым дарожна-доследная).
На 1 ліпеня 2003 г. 822 двары, 2185 жыхароў.
Эканоміка і грамадства
У вёсцы размешчана цэнтральная сядзіба камунальнага унітарнага сельгаспрадпрыемства «Сялюты». Тут працуюць ліцэй № 3 сельскагаспадарчай вытворчасці, механізаваны двор, лясніцтва, сярэдняя школа (пры школе дзейнічае Музей баявой і працоўнай славы), Дом культуры, АТС, аддзяленне сувязі, дзіцячы сад-яслі, участковая бальніца, сталовая, бібліятэка, комплексны прыёмны пункт, дзіцячая школа мастацтваў, 4 магазіны.
У 1978 годзе за 7 км на паўднёвы захад ад вёскі каля аўтамагістралі Віцебск — Орша на брацкай магіле савецкіх воінаў пастаўлены помнік-зорка.
Мячэць Ібрагім аль-Ібрагім
Мячэць Ібрагім аль-Ібрагім або Мячэць караля Фахда ібн Абдэль Азіз Аль Сауда, таксама Мячэць Захавальніка Дзвюх Святых Мячэцяў — мячэць у паўднёвай частцы Гібралтара. Будынак быў падарункам ад Караля Саудаўскай Аравіі Фахда і яго будаўніцтва заняло два гады, і каштавала прыблізна 5 мільёнаў фунтаў стэрлінгаў. 8 жніўня 1997 года яна была афіцыйна адкрыта.
Мячэць Ібрагім аль-Ібрагім самая паўднёвая мячэць у кантынентальнай Еўропе, і адначасова адна з найбуйнейшых мячэцяў пабудаваных у немусульманскай краіне.
У комплекс мячэці ўваходзіць школа, бібліятэка, і лекцыйная зала. Гэта адзіная мячэць у Гібралтары для больш чым 2 000 мусульман, што прыблізна  % ад агульнай колькасці насельніцтва Гібралтара.
Уладзімір Мікалаевіч Арлоўскі
Уладзімір Мікалаевіч Арлоўскі (, Магілёў) — беларускі мытнік, старшыня Дзяржаўнага мытнага камітэта Рэспублікі Беларусь (з 21 снежня 2020), Дзяржаўны саветнік мытнай службы III рангу.
Біяграфія
Нарадзіўся 12 сакавіка 1968 года ў Магілёве.
У 1993 годзе скончыў Магілёўскі машынабудаўнічы інстытут, у 2002 годзе — Інстытут нацыянальнай бяспекі Рэспублікі Беларусь, у 2014 годзе — Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь.
Працоўную дзейнасць пачаў у 1988 годзе на Магілёўскім ліфтабудаўнічым заводзе, дзе працаваў вучнем токара, токарам, майстрам рамонтна-тэхнічнага цэха, інжынерам-тэхнолагам, майстрам рамонтна-механічнага цэха. З завода сышоў у 1994 годзе.
Паступіў на службу ў мытныя органы ў 1994 годзе на пасаду інспектара Магілёўскай мытні і прайшоў шлях да намесніка начальніка мытні па арганізацыі мытнага афармлення і кантролю.
З 2007 па 2010 год працаваў намеснікам начальніка Брэсцкай мытні па арганізацыі мытнага афармлення і кантролю, з 2010 па 2014 год — начальнікам упраўлення арганізацыі мытнага кантролю Дзяржаўнага мытнага камітэта Рэспублікі Беларусь. З верасня 2014 года па сакавік 2015 года — начальнік Брэсцкай мытні. 11 сакавіка 2015 года прызначаны намеснікам Старшыні Дзяржаўнага мытнага камітэта Рэспублікі Беларусь. З чэрвеня 2016 года па 21 снежня 2020 года працаваў першым намеснікам старшыні Дзяржаўнага мытнага камітэта Рэспублікі Беларусь.
21 снежня 2020 года прызначаны Старшынёй Дзяржаўнага мытнага камітэта Рэспублікі Беларусь.
Эфект Хола
міні|справа|Эфект Хола 1. [[Электроны
NGC 7432
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Эфект Хола
2. Зонд
3. Магніты
4. Магнітнае поле
5. Крыніца току]]
Эфект Хола — з'ява ўзнікнення папярочнай рознасці патэнцыялаў (называецца таксама холаўскім напружаннем) пры змяшчэнні правадніка з пастаянным токам у магнітнае поле. Адкрыты Эдвінам Холам ў 1879 годзе ў тонкіх пласцінках золата.
Уласцівасці
У найпрасцейшым разглядзе эфект Хола выглядае наступным чынам. Хай праз металічны брус ў слабым магнітным полі B цячэ электрычны ток пад дзеяннем напружанасці E. Магнітнае поле будзе адхіляць носьбіты зараду ад іх руху ўздоўж ці супраць электрычнага поля да адной з граней бруса. Пры гэтым крытэрыем нязначнасці будзе служыць ўмова, што пры гэтым носьбіты зараду не пачнуць рухацца па цыклоідзе.
Такім чынам, сіла Лорэнца прывядзе да назапашвання адмоўнага зараду каля адной грані бруска, і дадатнага - каля процілеглай. Назапашванне зараду будзе працягвацца да таго часу, пакуль электрычнае поле зарадаў E_1 не ўраўнаважыць магнітны складнік сілы Лорэнца: Хуткасць электронаў v можна выразіць праз шчыльнасць току: дзе n — канцэнтрацыя носьбітаў зараду. Тады
Каэфіцыент прапарцыянальнасці паміж E_1 і jB называецца каэфіцыентам (або канстантай) Хола. У такім прыбліжэнні знак пастаяннай Хола залежыць ад знака носьбітаў зараду, што дазваляе вызначаць іх тып для мноства металаў. Для некаторых металаў (напрыклад, такіх, як свінец, цынк, жалеза, кобальт, вальфрам), у моцных палях назіраецца дадатны знак R_H, што тлумачыцца ў паўкласічнай і квантавай тэорыі цвёрдага цела.
Анамальны эфект Хола
Выпадак з'яўлення ва ўзорным кавалку напружання (электрычнага поля), перпендыкулярнага кірунку праходзячага праз ўзор току, які назіраецца пры адсутнасці прыкладзенага пастаяннага магнітнага поля (гэта значыць з'ява, цалкам аналагічная эфекту Хола, але назіраемая без вонкавага пастаяннага магнітнага поля), называецца анамальным эфектам Хола.
Анамальны эфект Хола можа назірацца ў узорах з намагнічанасцю.
Квантавы эфект Хола
У моцных магнітных палях у плоскім правадніку (гэта значыць у квазідвухмерным электронным газе) у сістэме пачынаюць праяўляцца квантавыя эфекты, што прыводзіць да з'яўлення квантавага эфекту Хола: квантавання холаўскага супраціўлення. У яшчэ больш моцных магнітных палях выяўляецца дробны квантавы эфект Хола, які звязаны з карэннаю перабудоваю ўнутранай структуры двухмернай электроннай вадкасці.
Спінавы эфект Хола
У выпадку адсутнасці магнітнага поля ў немагнітных правадніках можа назірацца адхіленне носьбітаў току з процілеглымі кірункамі спіна у розныя бакі перпендыкулярна электрычнаму полі. Гэтая з'ява, якая атрымала назву спінавага эфекту Хола, была тэарэтычна прадказана Дьяканавым і Пералем у 1971 годзе. Кажуць аб знешнім і ўнутраным спінавым эфектах. Першы з іх звязаны са спін-залежным рассейваннем, а другі - са спін-арбітальным узаемадзеяннем.
Прымяненне
На аснове эфекту Хола працуюць датчыкі Хола: прыборы, якія вымяраюць напружанасць магнітнага поля. Датчыкі Хола атрымалі вельмі вялікае распаўсюджванне ў безкалектарных, або вентыльных, электрарухавіках (серваматораў). Датчыкі замацоўваюцца непасрэдна на статары рухавіка і выступаюць у ролі ДСР (датчыка становішча ротара). ДСР рэалізуе зваротную сувязь па становішчы ротара, выконвае тую ж функцыю, што і калектар ў калектарным РПТ.
Фульда (рака)
Даўжыня — 218 км, суднаходная на працягу 109 км. Фульда — адзін з вытокаў ракі Везэр, якая ўпадае ў Паўночнае мора. Фульда бярэ пачатак ля падножжа гары Васэркупе ў гарах Верхні Рон.
Draba bhutanica
Апісанне
Расліна дасягае 3-8 см у вышыню. Сцеблы прамыя, простыя. Расце на горных пашах, адкрытых схілах гор Кітая і Бутана на вышыні 3900-4400 метраў.
Бугрыніўка
Бугрыніўка (Бугрині́вка) — вёска ў Ноўгарад-Сівэрскім раёне Чарнігаўскай вобласці Украіны.
Фіна-пермскія мовы
Фі́на-пе́рмскія мовы — група роднасных моў у складзе фіна-ўгорскай галіны ўральскай моўнай сям'і. Уключае ў свой склад балта-фінскія, саамскія, мардвінскія, пермскія мовы, а таксама марыйскую мову і, верагодна, шэраг вымерлых моў.
Варта адзначыць, што нярэдка ўнутры групы фіна-пермскіх моў вылучаюць асобную галіну — фіна-волжскую, праз якую ў фіна-пермскія мовы ўваходзяць марыйская мова, мардвінскія, прыбалтыйска-фінскія і саамскія мовы.
Паводле традыцыйнай таксанаміі ўральскіх моў прынята лічыць, што фіна-пермскія мовы вылучыліся са складу фіна-ўгорскіх каля 3000-2500 гадоў да н.э., а каля 2000 гадоў да н.э. фіна-пермскія мовы ўжо падзяліліся на галіны пермскіх і фіна-волжскіх моў.
За сённяшнім часам рэальнасць існавання групы ставіцца пад пытанне.
Часта для пазначэння фіна-пермскіх моў выкарыстоўваецца тэрмін «фінскія мовы». Гэтая кропка зору засноўваецца на перакананні, што раней пермскія мовы былі значна больш цесна звязаны з прыбалтыйска-фінскімі мовамі, ніж з венгерскімі (між тым, у фінскіх навуковых школах пад тэрмінам «фінскія мовы» часцей за ўсё лічаць адно прыбалтыйска-фінскія мовы ).
Інтэрпрэтацыя групы фінскіх/фіна-пермскіх моў можа адрознівацца ў залежнасці ад вучоных, хоць усе варыянты трактавання прызнаюць пермскія мовы ў якасці галіны першаснага падзелу. Ніжэйшыя прапановы па класіфікацыі пералічаны паводле Мерыта Рулэна і Ангелы Маркантоніа (2002) :
Тупікі (Лёзненскі раён)
Ту́пікі (, Тупики) — былая вёска ў Лёзненскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіла ў склад Яськаўшчынскага сельсавета.
Скасавана ў 2020 годзе.
Расшуа
Востраў Расшу́а (рус. Расшуа) - востраў у Вялікай градзе Курыльскіх астравоў. Адміністрацыйна ўваходзіць у склад Сахалінскай вобласці Расіі. Плошча - 65 км².
Прырода і геаграфія
Востраў мае вулканічнае паходжанне. Абрысы ў форме авалу. Даўжыня з поўдня на поўнач - 13 км, шырыня - 6 км. Два горных масіва, падзеленых нізкай перахлябінай. У цэнтры ўзвышаецца актыўны вулкан Расшуа (948 м). На востраве некалькі ручаёў, 2 возеры з прэснай вадой. З берагавых абрываў зрыньваюцца ў мора рэдкія вадаспады. У заходняй частцы вострава побач з берагам мора - серная крыніца з тэмпературай 35°С.
Зараснікі хмызняку з карлікавых бяроз і алешыны, вышыня якіх не перавышае 1 м. Таксама прадстаўлены імхі, травы і ягадныя расліны. Фаўна - лісы, пясцы, грызуны, ластаногія, марскія птушкі.
Гісторыя
Да кан. XIX ст. Расшуа насялялі айны. З іх мовы назва вострава перакладаецца як "скура марской выдры". На японскай карце 1644 г. пазначаны як тэрыторыя клана Мацумаэ. Афіцыйна ўваходзіў у склад Японіі ў 1875 - 1945 гг. У 1883 г. некалькі сямей айнаў-тубыльцаў былі перавезены на поўдзень Курыльскіх астравоў. На востраве да далучэння да Расіі (1945 г.) працаваў лясны гадавальнік.
Зараз востраў незаселены.
Чорны Ручай
Чо́рны Руча́й (, Чёрный Ручей) — хутар у Іўеўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Эйгердаўскага сельсавета.
Асмалоўка
Асмало́ўка — раён пасляваеннай забудовы ў цэнтры Мінска, гістарычнай Старажоўцы. Абмежаваны вуліцамі Максіма Багдановіча, Кісялёва, Камуністычнай і Куйбышава.
Назва
Раён атрымаў назву паводле імя распрацоўшчыка праекта, архітэктара Міхаіла Сцяпанавіча Асмалоўскага. Пэўны час меў назву «пасёлак Лютаровіча», паводле імя кіраўніка ўпраўлення па справах мастацтва Паўла Лютаровіча, які пражываў там.
Гісторыя і асобы
Пасёлак быў спраектаваны Міхаілам Асмалоўскім і пабудаваны ў 1940-х — пачатку 1950-х гадоў палоннымі нямецкімі і італьянскімі вайскоўцамі для партыйнай наменклатуры, высокапастаўленых чыноўнікаў, супрацоўнікаў тагачаснага штаба Беларускай ваеннай акругі, артыстаў. У гэтым раёне жылі палкаводзец Аляксей Бурдзейны, маршал Сямён Цімашэнка.
Сучасны стан
У 2011 годзе з'явілася інфармацыя, што раён плануе рэканструяваць холдынг «Амкадор», таксама на месцы мікрараёна з'явіўся будучы праект хай-тэк забудовы Crystal Park. Беларускае дабраахвотнае таварыства аховы помнікаў гісторыі і культуры ініцыявала працэс надання Асмалоўцы статуса гісторыка-культурнай каштоўнасці. У 2014 годзе грамадскія і гарадскія актывісты зноў паднялі пытанне далейшага лёсу раёна, а таксама пачалі збор подпісаў праз электронную петыцыю за захаванне аўтэнтычнага стану гэтай часткі горада.
Як адзначае старшыня Добраахвотнага таварыства аховы помнікаў і культуры Антон Астаповіч :
"Асмалоўку можна разглядаць як самы першы спальны раён Мінска, які быў забудаваны паводле тыпавых праектаў. Гэтыя тыпавыя праекты з'яўляюцца дастаткова прафесійнымі. Дамы ў ім ствараюць выдатны камерны горадабудаўнічы ансамбль, дзе ёсць два кварталы жылой забудовы з неабходнай інфраструктурай. Гэта самадастатковы раён з добрай на той час архітэктурай."
Існуюць параўнанні мінскай Асмалоўкі з кварталам «Вулей» у Парыжы па прычыне наяўнасці мастацкіх студыяў і адпаведных магчымасцяў стварэння турыстычнай славутасці.
Спрэчкі наконт забудовы ў 2017—2019 гг.
12 лістапада 2018 года пастановай № 68 Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь была вызначана ахоўная зона Асмалоўкі: у межах пр. Машэрава і вул. Старавіленскай, Кісялёва, Багдановіча, Куйбышава, Пашкевіч, Чычэрына і Камуністычнай.
Нацыяналізм
Нацыяналізм (nationalisme) — ідэалогія і кірунак палітыкі, асноватворным прынцыпам якіх з'яўляецца тэза пра каштоўнасць нацыі як вышэйшай формы грамадскага адзінства, яе першаснасці ў дзяржаваўтваральным працэсе. Як палітычны рух нацыяналізм імкнецца да абароны інтарэсаў пэўнай нацыянальнай супольнасці ў адносінах з дзяржаўнай уладай.
Праз тое, што многія сучасныя радыкальныя рухі падкрэсліваюць сваю нацыяналістычную афарбоўку, нацыяналізм часта асацыюецца з этнічнай, культурнай і рэлігійнай нецярпімасцю (або кожнай іншай непрыязнасцю да этнічна «іншых»). Такая нецярпімасць асуджаецца прыхільнікамі нацыяналізму.
СМІ «нацыяналізмам» часта называюць этнанацыяналізм, асабліва яго крайнія формы (шавінізм, ксенафобія і інш.), якія робяць акцэнт на перавазе адной нацыянальнасці над астатнімі. Многія праявы крайняга этнанацыяналізму, уключаючы распальванне міжнацыянальнай варожасці і этнічную дыскрымінацыю, адносяцца да міжнародных парушэнняў права.
Вызначэнне
Тэрмін «нацыяналізм» быў прапанаваны Іаганам Готфрыдам Гердэрам у канцы 1770-х гадоў. Развіццё нацыяналізму цесна звязана з распадам саслоўнага падзелу грамадства, які існаваў у гістарычную эпоху паміж раннім феадалізмам і індустрыялізацыяй.
Нацыяналісты лічаць, што кожная краіна павінна кіраваць сабой, без умяшання звонку (самавызначэнне), што нацыя з’яўляецца натуральнай і ідэальнай асновай для дзяржаўнага ладу і што народ з’яўляецца адзінай законнай крыніцай палітычнай улады. Нацыяналізм выступае за стварэнне і падтрыманне адзінай нацыянальнай ідэнтычнасці, заснаванай на агульных сацыяльных характарыстыках, такіх як культура, мова, рэлігія, палітыка і вера ў агульную гісторыю. Нацыяналізм спрыяе нацыянальнаму адзінству і салідарнасці. Нацыяналізм імкнецца да аб’яднання розных слаёў грамадства, нягледзячы на процілеглыя класавыя інтарэсы. Ён апынуўся здольны забяспечыць мабілізацыю насельніцтва дзеля агульных палітычных мэт у перыяд пераходу да капіталістычнай эканомікі.
Нацыяналізм — сучасная з’ява. На працягу ўсёй гісторыі людзі былі прывязаныя да сваёй роднаснай групы і традыцый, да тэрытарыяльных уладаў і да сваёй радзімы, але толькі з XVIII стагоддзя нацыяналізм пачаў разглядацца як частка чалавечых перакананняў пра сябе і пра грамадства; стаў значным, калі не найбольш важным, фактарам сучаснай гісторыі. Існуюць розныя падыходы да тлумачэння паходжання і прыроды нацыяналізму. Найбольш распаўсюджаны ў навуковым супольнасці канструктывізм мяркуе, што нацыяналізм з’яўляецца спараджэннем эпохі мадэрна, нядаўнай сацыяльнай з’явай, якому неабходныя сацыяльна-эканамічныя структуры сучаснага грамадства. Нацыянальныя сімвалы і сцягі, нацыянальныя гімны, нацыянальныя мовы, і іншыя сімвалы нацыянальнай ідэнтычнасці маюць вялікае значэнне ў нацыяналізме.
Дактрына
Нацыяналізм — гэта перш за ўсё ідэалогія, якая ўключае наступныя элементы :
Нацыяналізм падкрэслівае адрозненні, каларыт і індывідуальнасць нацый. Гэтыя адметныя рысы носяць культурна-этнічны характар. Нацыянальная самасвядомасць спрыяе ідэнтыфікацыі існых замежных украпванняў у культуру і рацыянальнаму аналізу перспектыў далейшага пазычання з іншых культур на выгоду сваёй нацыі. Акрамя таго, нацыяналізм разглядае нацыю як эквівалент індывіда, як сацыялагічны арганізм. Роўнасць людзей перад законам незалежна ад іх сацыяльнага статусу або паходжання аналагічна роўнасці нацый незалежна ад іх памеру або моцы з пункту гледжання міжнароднага права. У прадстаўленні нацыяналістаў, нацыі могуць валодаць талентамі або адчуваць сябе ахвярамі. Нацыя таксама аб’ядноўвае цяперашняе пакаленне з мінулымі і будучымі, што матывуе людзей да высокай самааддачы, аж да таго, што яны гатовыя дзеля яе выратавання ахвяраваць сваім жыццём.
Злучанымі з гэтай канцэпцыяй з’яўляюцца такія паняцці, як «нацыянальныя каштоўнасці», «нацыянальныя зацікаўленасці», «нацыянальная бяспека», «нацыянальная незалежнасць», «нацыянальная самасвядомасць» і інш.
Хоць сказанае вышэй адносіцца да нацыяналізму ў цэлым, яго адменнікі могуць высоўваць таксама і іншыя ідэалагічныя патрабаванні: фармаванне нацыі вакол пэўнага этнасу (нацыянальнасці), усеагульны роўны прававы статус і інш. Гэтыя асаблівасці разглядаюцца падрабязней у раздзеле «Тыпалогія».
Тыпалогія
У залежнасці ад характару пастаўленых і развязных заданняў, у сучасным свеце фармуецца некалькі тыпаў нацыянальных рухаў. Найболей шырока выкарыстоўваецца класіфікацыя, дадзеная Хансам Конам, які ўвёў паняцці палітычны і этнічны нацыяналізм. Большасць спецыялістаў (улучаючы самога Кона) лічыць, што кожная спелая нацыя ўтрымлівае ў сабе абодва кампаненты.
Грамадзянскі нацыяналізм (іншыя назвы: рэвалюцыйна-дэмакратычны, палітычны, заходні нацыяналізм) сцвярджае, што легітымнасць дзяржавы вызначаецца актыўным удзелам яго грамадзян падчас прыняцця палітычных рашэнняў, то бок, ступенню, у якой дзяржава ўяўляе «волю нацыі». Асноўным інструментам для вызначэння волі нацыі з’яўляецца плебісцыт, які можа мець форму выбараў, рэферэндуму, апытання, адкрытай грамадскай дыскусіі і г.д. Пры гэтым прыналежнасць чалавека да нацыі вызначаецца на падставе добраахвотнага асабістага выбару і атаясамляецца з грамадзянствам. Людзей яднае іх роўны палітычны статус як грамадзян, роўны прававы статус перад законам, асабістае жаданне браць удзел у палітычным жыцці нацыі, прыхільнасць агульным палітычным каштоўнасцям і агульнай грамадзянскай культуры. Істотна, каб нацыя складалася з людзей, якія хочуць жыць побач адзін з адным на адзінай тэрыторыі.
У рамках грамадзянскага нацыяналізму вылучаюць падвіды:
Дзяржаўны нацыяналізм сцвярджае, што нацыю ўтвараюць людзі, якія падначальваюць уласныя зацікаўленасці заданням умацавання і падтрымання магутнасці дзяржавы. Ён не прызнае незалежныя зацікаўленасці і правы, злучаныя з палавой, расавай ці этнічнай прыналежнасцю, бо мяркуе, што падобная аўтаномія парушае адзінства нацыі.
Ліберальны нацыяналізм робіць акцэнт на ліберальных каштоўнасцях і сцвярджае, што існуюць агульналюдскія каштоўнасці, такія як правы чалавека, у адносінах да якіх патрыятычныя маральныя катэгорыі займаюць падначаленае становішча. Ліберальны нацыяналізм не адмаўляе прыярытэты ў адносінах да тых, хто бліжэй і даражэй, але мяркуе, што гэта не павінна быць за кошт чужых.
Этнічны нацыяналізм (іншыя назвы: этнанацыяналізм, культурна-этнічны, арганічны, рамантычны, усходні нацыяналізм) мяркуе, што нацыя з’яўляецца фазай развіцця этнаса і збольшага супрацьпастаўляе сябе грамадзянскаму нацыяналізму. У цяперашні час «нацыяналістычнымі» называюць як правіла тыя рухі, якія робяць акцэнт на этнанацыяналізме. З яго пункту гледжання, членаў нацыі аб’ядноўвае агульная спадчына, мова, рэлігія, традыцыі, гісторыя, крэўная сувязь на аснове агульнасці паходжання, эмацыйная прыхільнасць да зямлі, так што ўсе разам яны ўтвараюць адзін народ (Volk). Каб культурныя традыцыі ці этнічная прыналежнасць ляглі ў грунт нацыяналізму, яны павінны ўтрымліваць у сабе агульнапрынятыя ўяўленні, якія здольныя стаць арыенцірам для грамадства.
Часам пры класіфікацыі вылучаюць культурны нацыяналізм, так што этнічны нацыяналізм робіцца вузейшым паняццем. Каб пазбегнуць неадназначнасцей, у дадзеным артыкуле апошні завецца «прымардыяльным этнічным нацыяналізмам».
Культурны нацыяналізм вызначае нацыю агульнасцю мовы, традыцый і культуры. Легітымнасць дзяржавы выходзіць з яго здольнасці бараніць нацыю і спрыяць развіццю яе культурнага і грамадскага жыцця. Звычайна, гэта азначае дзяржаўную падтрымку культуры і мовы этнічнай большасці, а таксама заахвочанне асіміляцыі этнічных меншасцей для захавання аднастайнасці нацыі.
Прымардыяльны этнічны нацыяналізм мяркуе, што нацыя заснавана на агульным рэальным ці меркаваным паходжанні. Прыналежнасць нацыі вызначаецца аб’ектыўнымі генетычнымі фактарамі, «крывёй». Прыхільнікі дадзенай формы сцвярджаюць, што нацыянальная самаідэнтыфікацыя мае старажытныя этнічныя карані і таму носіць натуральны характар. Яны выказваюцца за самаізаляцыю культуры этнічнай большасці ад іншых груп і не ўхваляюць асіміляцыю.
Імкненне вылучыць для народа, які пражывае ў якой-небудзь частцы дзяржавы, яго ўласную дзяржаву на гэтай тэрыторыі, прыводзіць да сепаратызму.
Радыкальны дзяржаўны нацыяналізм з’яўляецца ключавым складнікам фашызму і нацызму. Многія этнічныя нацыяналісты падзяляюць ідэі нацыянальнай перавагі і нацыянальнай выключнасці (гл. Шавінізм), а таксама культурнай і рэлігійнай нецярпімасці (гл. Ксенафобія).
Шэраг міжнародных дакументаў, у тым ліку Усеагульная дэкларацыя правоў чалавека і Міжнародная канвенцыя аб ліквідацыі ўсіх формаў расавай дыскрымінацыі, асуджаюць этнічную дыскрымінацыю і ставяць яе па-за законам.
Характэрная для нацыяналізму размытасць ідэалогіі і эклектычная структура палітычных рухаў часта адкрывае магчымасці для палітыкі «падвойных стандартаў». Прыкладам з’яўляюцца рухі, якія імкнуцца да захавання сваёй культуры. «Нацыі-гегемоны» вінавацяцца ў вялікадзяржаўным шавінізме, а змаганне малых народаў за нацыянальную незалежнасць завуць сепаратызмам — і наадварот.
Нацыя
Нацыяналізм разглядае нацыю як дадзенасць, але пры гэтым нясе ў сабе разуменне таго, што з’яўляецца нацыяй. Ідэя нацыі абапіраецца на пачуццё гісторыі, на ўспаміны і традыцыі, якія перадаюцца з пакалення ў пакаленне. Яе існаванне звычайна разглядаецца як плыўны працяг старажытнага этнасу або прывязваецца да пэўных гістарычных момантаў яе станаўлення.