cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Інстытут перападрыхтоўкі і павышэння кваліфікацыі суддзяў, работнікаў пракуратуры, судоў і ўстаноў юстыцыі БДУ
Міжнароднае супрацоўніцтва
Інстытут супрацоўнічае з замежнымі ўстановамі адукацыі, а таксама прадстаўніцтвамі міжнародных арганізацый. Інстытут усталяваў сувязі з універсітэтамі Расіі, Казахстана, Малдовы, Украіны, Узбекістана, Арменіі і іншымі. Праводзяцца семінары і канферэнцыі сумесна з Прадстаўніцтвам ААН/ПРААН у Рэспубліцы Беларусь, з Саветам Еўропы, з Бюро па дэмакратычных інстытутах і правах чалавека АБСЕ.
У Інстытуце пабывалі дэлегацыі Вярхоўнага Суда Індыі, Вярхоўнага Народнага Суда В’етнама, Генеральнай пракуратуры Арменіі, прадстаўнікі пракуратур КНР, генеральнай пракуратуры Ірана.
Апостальская прэфектура
Апо́стальская прэфекту́ра — тэрытарыяльная адзінка ў Рымска-каталіцкай царквы, прыраўнаваная да дыяцэзіі. Апостальская прэфектура ўсталёўваецца на місіянерскіх тэрыторыях, дзе пакуль не можа быць сфарміравана паўнавартасная дыяцэзія і з'яўляецца часовай структурай. Як правіла, развіццё тэрытарыяльнай адзінкі на місіянерскай тэрыторыі ідзе па схеме:
Місія sui iuris — Апостальская прэфектура — Апостальскі вікарыят — Епархія.
Пасля стварэння паўнавартаснай епархіі тэрыторыя страчвае статус місіянерскай.
Апостальскім прэфектам, як правіла, прызначаецца святар, зрэдку тытулярны біскуп. Пры павышэнні статусу апостальскай прэфектуры да апостальскага вікарыята на чале ў абавязковым парадку становіцца біскуп.
Паводле даных на май 2011 года ў Каталіцкай царкве існуе 38 апостальскіх прэфектур, усё лацінскага абраду, 29 з іх знаходзяцца ў Кітаі.
Кілью
Кілью, таксама Цукровае віно (Kilju) — фінскі самаробны алкагольны напой. Гатуецца з дрожджаў, цукру і вады. Папулярны з-за моцнасці (15-17% ), бо смакавыя якасці вельмі нізкія. Кілью забаронены для вырабу ў хатніх умовах пры прыгатаванні з цукрам, таму для абыходу заканадаўства цукар замяняюць садавінай або ягадамі. Напой папулярны сярод студэнтаў і людзей, хворых на алкагалізм.
Вярхоўны Савет УССР
Вярхоўны Саве́т УССР (Верховна рада УРСР) — вышэйшы орган дзяржаўнай улады і адзіны заканадаўчы орган былой Украінскай Савецкай Сацыялістычнай Рэспублікі.
Паўнамоцтвы
Вярхоўны Савет УССР выбіраў справаздачны яму Прэзідыум, утвараў Урад УССР — Савет Міністраў УССР і выбіраў Вярхоўны Суд УССР. Таксама дэпутаты выбіралі кіраўнікоў аблвыканкамаў і часткова іх намеснікаў, вышэйшы камандны склад размешчаных на тэрыторыі Украіны ваенных акругаў.
Да паўнамоцтваў Вярхоўнага Савета таксама належала права:
Гісторыя
Першыя выбары ў Вярхоўны Савет УССР адбыліся 26 чэрвеня 1938 года. Былі абраныя 304 дэпутаты. Першая сэсія Вярхоўнага Савета была праведзена ў Кіеве 25—28 ліпеня 1938 года. Старшынёй быў абраны Міхаіл Бурмістанка, Прэзідыум Вярхоўнага Савета УССР узначаліў Леанід Карніец.
Пасля далучэння Заходняй Украіны 24 сакавіка 1940 года на гэтых тэрыторыях былі праведзены давыбары — выбрана яшчэ 80 дэпутатаў.
У гады Вялікай Айчыннай вайны Вярхоўны Савет УССР працаваў ва ўмовах ваеннага часу. У сувязі з акупацыяй у 1941 годзе тэрыторыі Украіны Прэзідыум Вярхоўнага Савета УССР быў эвакуіраваны ў Саратаў.
На працягу 1940—1950-х гадоў заканатворчасць фактычна вычэрпвалася ўдасканаленнем асобных артыкулаў Канстытуцыі і ўжо дзеючых законаў УССР. Пад канец 1950-х гадоў заканадаўчая дзейнасць Вярхоўнага Савета актывізавалася, што было абумоўлена неабходнасцю правядзення пачатых першым сакратаром ЦК КПСС М. Хрушчовым рэформ у савецкай сістэме ўлады.
У 1970-х гадах заканатворчасць пашыраецца, інтэнсіфікуецца кадыфікацыя рэспубліканскага заканадаўства. Канстытуцыя УССР 1978 года зацвердзіла тэрмін паўнамоцтваў у 5 гадоў і фіксаваную колькасць дэпутатаў у 650 чалавек.
Апошнія выбары ў Вярхоўны Савет УССР ва ўмовах існавання Савецкага Саюза адбыліся ў 1990 годзе (12 скліканне). Пасля прыняцця Акту абвяшчэння незалежнасці Украіны Вярхоўны Савет УССР быў ператвораны ў Вярхоўную Раду Украіны (у далейшым некаторы час працягвалася нумерацыя скліканняў з 1938 года).
Рычыя
Ры́чыя (Riccia) — род пячоначных імхоў з парадку маршанцыевых.
Апісанне
Наземныя, радзей водныя расліны. Слаявіна ў выглядзе разеткі дыяметрам да 2 см з рызоідамі, утворана зверху з асіміляцыйнай, знізу — з асноўнай тканкі. Палавыя органы (антэрыдыі і архегоніі) паглыбленыя ў слаявіну, размешчаны хаатычна.
Арэал і экалогія
Род налічвае каля 200 відаў. Пашыраны паўсюдна пераважна ў паўднёвых шыротах і Паўднёвым паўшар'і. На Беларусі найбольш вядомыя, ,. Трапляюцца на вільготнай, звычайна гліністай, аголенай глебе. Водную форму рычыі плаваючай вырошчваюць у акварыумах.
Тытулярны біскуп
Тытулярны біскуп (episcopus titularis in partibus infidelium — «тытулярны біскуп у краіне няверных» ці проста in partibus) — словы гэтыя дадаюцца да тытула тых каталіцкіх біскупаў, якія маюць біскупскі сан без адпаведнай яму юрысдыкцыі і звычайна з'яўляюцца вікарнымі біскупамі, апостальскімі вікарыямі ці прэлатамі ў ваенных ардынарыятах.
Папскія нунцыі таксама заўсёды бываюць архібіскупамі in partibus. Біскупаў in partibus завуцца тытулярнымі біскупамі (episcopi titulares). Звычай прызначаць біскупаў на неіснуючыя кафедры мае ў аснове сваёй той прынцып, што аднойчы ўзніклая царкоўная кафедра юрыдычна не спыняе сваё існаванне, хоць для біскупа і немагчыма фактычна заняць яе. Папа такімі прызначэннямі як бы ахоўвае свае правы на колішнія епархіі.
У Праваслаўнай Царкве тытулярны епіскап — гэта епіскап, які не мае епархіі (не кіруе), і дапамагае епархіяльнаму архірэю. Тытулярны епіскап адрозніваецца ад вікарнага. Вікарый носіць тытул рэальнага горада ў межах епархіі, біскупу якой ён падпарадкаваны, і перыядычна можа (і павінен) ажыццяўляць там набажэнствы, тады як тытулярны носіць гістарычны тытул горада, які ці ўжо не існуе, ці знаходзіцца на неправаслаўных тэрыторыях, куды гэты біскуп не можа патрапіць. Часам гэтыя два тэрміны ўжываюць як сінонімы.
Нунцый
Ну́нцый (ад nuntius — веснік) — пастаянны дыпламатычны прадстаўнік Папы Рымскага ў дзяржавах, з якімі Папа падтрымлівае афіцыйныя дыпламатычныя адносіны. У наш час гэта вышэйшы дыпламатычны прадстаўнік Святога Прастола, адпавядае надзвычайнаму і паўнамоцнаму паслу. У большасці каталіцкіх краін з часу Венскага мірнага кангрэса 1815 г. нунцый з'яўляецца дуаенам (старэйшынай) дыпламатычнага корпуса. Вытворнае ад «нунцый» — «нунцыятура» — пасольства Святога Прастола ў якой-небудзь краіне. Таксама існуюць рангі дыпламатычных прадстаўнікоў святога Прастола — інтэрнунцый (ці пранунцый), апостальскі візітатар, апостальскі дэлегат.
Незабудка дробнакветкавая
Незабудка дробнакветкавая (Myosotis stricta) — від кветкавых раслін роду сямейства. Этымалогія: stricta — «сцягнуты, жорсткі».
Батанічнае апісанне
Аднагадовая травяністая расліна вышынёй ад 5 да 25 см; утварае прыкаранёвую разетку. Сцябло звычайна жорстка вертыкальнае і трохі апушанае. Лісце даўгаватае, тупое. Ніжняе лісце мае кароткія хвосцікі, а верхняе — сядзячае. Валасінкі на жылках ніжняй паверхні ліста маюць выгнуты кончык-кручок. Кветкі бледна-блакітныя. Вяночак мае дыяметр прыкладна ад 1,5 да 2 мм.
Распаўсюджанне
Ад Еўропы да Ірана і Паўночна-Заходняй Афрыкі.
Экалагічная прымеркаванасць
Расце на пясчаных і камяністых, бедных пажыўнымі рэчывамі участках. Эфемер.
Пярэстая качка
Апісанне
Даўжыня цела 58—71 см, размах крылаў 110—135 см. Самка крыху меншая за самца. Палавы дымарфізм слаба вызначаны — у гнездавы перыяд у самцоў з’яўляецца нарасць каля асновы чырвонай дзюбы. У самак белае кольца вакол асновы дзюбы. Дарослыя птушкі маюць чорную галаву з зялёным бляскам, за белымі грудзьмі характэрная паласа ржавага колеру. У маладых буры верх і белы ніз цела, люстэрка ржава-зялёнага колеру.
Пашырэнне
Насяляе пясчаныя або ілістыя марскія ўзбярэжжы, на поўдні таксама марскія астравы, эстуарыі, лагуны, засоленыя ўчасткі, розныя тыпы прэсных вадаёмаў у глыбі кантынентаў (асабліва азёрныя астравы), а таксама яры і абрывістыя пагоркі паблізу ад мораў, якія параслі густымі кустамі або групамі дрэў.
Арэал разарваны: лакальна сустракаецца ў Еўропе, галоўным чынам на паўнёва-заходніх узбярэжжах Чорнага і Каспійскага мораў (ліняючыя птушкі збіраюцца на Гельгаландзе, Фрызскіх а-вах, у Галандыі і Вялікабрытаніі), у Міжземнаморскім басейне, Сярэдняй Азіі, Блізкім Усходзе, Паўночнай Афрыцы. На Беларусі вельмі рэдкі залётны від; толькі аднойчы адзначаны на гнездаванні.
Пералётны від. Месца зімовак: Брытанскія астравы, Заходняя Еўропа, Міжземнае мора, Паўднёвая Азія.
Асаблівасці біялогіі
Гняздо робіць у норах (пакінутых лісамі або барсукамі), радзей пад каранямі або ў дуплах паваленых дрэў. Адтуліна добра схаваная ў кустах або навіслымі травамі. Гнёзды ў норах на адлегласці прыблізна 1 м ад увахода (спарадычна да 3-4 м). Знешняя частка з сухіх траў (часта з прымессю марскіх водарасцей), багатая высцілка з пуху.
Яйкі (7-12) з тупым вузейшым канцом або з аднолькавымі канцамі, белыя. Памеры: 67,0 × 47,0 мм.
Антацэрас
Антацэрас (Anthoceros) — род антацэротавых імхоў.
Апісанне
Слаявіна цёмна-зялёная, разеткападобная, дыяметрам 2—5 см, шчыльна прылягае да субстрату, з рассечанымі лопасцепадобнымі вырастамі, унізе з слізевымі поласцямі, якія пазней запаўняюцца калоніямі водарасцей з роду насток. Прымацоўваецца да субстрату аднаклетачнымі рызоідамі. Спарагон цыліндрычны, з калонкай і стэрыльнымі ніткамі (элатэрамі), якія служаць для разрыхлення спораў, прамастойны, даўжынёю 1—10 см, зялёны, потым бурэе і раскрываецца на 2 створкі. Споры тэтраэдрычныя, цёмныя, з шчытападобнымі вырастамі. Спараносіць летам і ўвосень.
Пашырэнне
Каля 150 відаў. Пашыраны пераважна ў тропіках, некаторыя ва ўмераных шыротах. На Беларусі на аблогах, каля дарог, па канавах, берагах рэк трапляецца.
Генрых II (герцаг Латарынгіі)
Генрых II Добры (Henri II le Bon;  — ) — герцаг Латарынгіі з 1608 года. Сын Карла III і Клод Валуа, дочкі французскага караля Генрыха II і Кацярыны Медычы.
Генрых Добры быў жанаты двойчы. Першая жонка — Кацярына дэ Бурбон, герцагіня Альбрэ — сястра караля Генрыха IV. Вяселле адбылося 31 студзеня 1599 года. Нявесце было ўжо 40 гадоў, і ў 1604 годзе Кацярына памерла. Дзяцей у гэтым шлюбе не было.
Паколькі ў Генрыха Добрага не было сыноў, у 1625 годзе ўладу ў Латарынгіі захапіў яго малодшы брат Франсуа II, граф Вадэмон. А абедзве яго дачкі сталі пасля герцагінямі дзякуючы замужжу.
Лапландскі сыр
Лапландскі сыр (leipäjuusto, літаральна — «хлебны сыр», таксама папулярная іншая назва — juustoleipä, «сырны хлеб») — свежы сыр з каровінага малака, які робяць у Фінляндыі. Традыцыйна робіцца з малодзіва, да якога дадаюць аленевае ці казінае малако. Сучасны прамыслова вырабляемы сыр робяць са звычайнага малака, што робіць колер і смак менш выразнымі.
Мае даволі мяккую тэкстуру і пяшчотны саладкавы смак. На зубах парыпвае, з-за чаго атрымаў у англійскай мове назву «Finnish squeaky cheese» — «фінскі рыпучы сыр». У фінскіх крамах прадаецца ў форме вялікіх і мініяцюрных аладак, а таксама кавалкамі.
Апостальская нунцыятура
Апостальская нунцыятура — дыпламатычная місія Ватыкана вышэйшага ўзроўню, эквівалент пасольства.
Главой апостальскай нунцыятуры з'яўляецца нунцый. Нунцый — гэта царкоўны дыпламатычны ранг, паходзіць ад лацінскага nuntius — веснік. Папскі нунцый (афіцыйна вядомы як апостальскі нунцый) з'яўляецца пастаянным дыпламатычным прадстаўніком (главой дыпламатычнай місіі) Святога Прастола ў краіне ці міжнароднай арганізацыі (напрыклад, Лізе арабскіх дзяржаў), ён мае ранг Надзвычайнага і Паўнамоцнага Пасла і, як правіла, царкоўны ранг тытулярнага архібіскупа. Акрамя таго, нунцый служыць сувязным звяном паміж Святым Прастолам і каталіцкай царквой у пэўнай дзяржаве, ажыццяўляе нагляд за епархіяльнымі біскупамі і адыгрывае важную ролю ў выбары біскупаў.
Спіс аб’ектаў PGC (2222001—2223000)
Гэта спіс аб'ектаў Спіс аб'ектаў PGC (2222001—2223000)
Незабудка балотная
Незабудка балотная (Myosótis scorpioídes) — від раслін, які адносіцца да роду Незабудка сямейства, тыпавы від гэтага роду.
Дуаен
Дуае́н (doyen — старшыня, старэйшына) — кіраўнік дыпламатычнага корпуса, старэйшы па дыпламатычнаму класу і па часе акрэдытавання ў дадзенай краіне дыпламатычны прадстаўнік.
Незабудка балотная
Назва
Незабудка балотная, незабудкі, жаб’і ачкі, жабіныя вочкі, пацерачка , незабудзіца, палявая разета.
Апісанне
Незабудка балотная — шматгадовая травяністая расліна, дасягае ў вышыню 30 см. Сцябло — чатырохграннае. Лісце — буйное, да 8 см даўжыні і 2 см шырыні, ярка-зялёнага колеру.
Дуаен
У шматлікіх каталіцкіх краінах дуаенам дыпкорпуса з’яўляецца апостальскі нунцый, у шэрагу былых калоній у Афрыцы — пасол былой метраполіі.
Незабудка балотная
Апісанне
Кветкі — далікатна-блакітныя, дыяметрам да 1,2 см. Размнажаецца насеннем. З усіх сартоў найбольш вядомы Цюрынген. Гэта расліна выкарыстоўваецца для афармлення берагоў вадаёмаў, высаджваецца ўздоўж вадацёкаў.
Дуаен
Дуаенам можа выступаць толькі дыпламатычны прадстаўнік вышэйшага класа — пасол ці папскі нунцый (у некаторых каталіцкіх краінах — толькі нунцый, незалежна ад часу акрэдытавання, у Тога — толькі пасол ФРГ, а ў Буркіна-Фасо — толькі адзін з паслоў краін Афрыкі). Дзейнасць старшыны, напрыклад, уключае інструктаж калег аб мясцовых дыпламатычных звычаях. Момант старшынства глаў прадстаўніцтваў адпаведнага класа ў дыпламатычным корпусе вызначаюць дата і гадзіна ўступленне ў выкананне сваіх функцый (у практыцы сучасных дзяржаў такім момантам лічаць час уручэння даверчых грамат).
Незабудка балотная
Распаўсюджанне
Незабудка балотная распаўсюджаная ў заходніх раёнах еўрапейскай часткі Расіі, паўднёвых раёнах Сібіры, заходнім Закаўказзе, Сярэдняй Еўропе, на Балканах, у Манголіі.
Яна расце па берагах вадаёмаў і ўскраінах балот.
Незабудка балотная — афіцыйная кветкавая эмблема шведскай правінцыі Дальсланд.
Першая сталіца Украіны
Першая сталіца Украіны — неафіцыйны савецкі тытул Харкава, звязаны з тым, што з 1919 па 1934 гады гэты горад быў сталіцай Украінскай Сацыялістычнай Савецкай Рэспублікі. Нягледзячы на тое, што культурным і палітычным цэнтрам краіны быў Кіеў, выбар сталіцы бальшавікамі прыпаў на Харкаў, паколькі ў Кіеве бальшавікі мелі слабыя пазіцыі і ён знаходзіўся бліжэй да фронту, што ў суме магло давесці да рэальнага, а не дэкларатыўнага самакіравання УССР. Сталічны статус Харкава на нейкі час змесціў сюды цэнтр культурнага жыцця Савецкай Украіны, з гэтым перыядам звязаныя такія з’явы як Харкаўскі правапіс і Расстралянае адраджэнне.
За межамі горада гэты тытул успрымаецца скептычна, паколькі на момант абвяшчэння Савецкай Украіны ўжо існувала Украінская Народная Рэспубліка са сталіцай у Кіеве, ды і наогул Кіеў традыцыйна быў культурным і палітычным цэнтрам Украіны пачынаючы з IX стагоддзя. Некаторыя крытыкі гэтага тытула называюць Харкаў «сталіцай Галадамору», бо толькі пасля знішчэння некалькі мільёнаў украінцаў бальшавікі наважыліся перанесці сталіцу ў Кіеў.
Гісторыя
19 снежня 1919 года была абвешчана Украінская Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка. У супрацьлегласць Кіеву, які быў сталіцай УНР, сталіцай УССР быў абвешчаны Харкаў.
У гэты перыяд Харкаў бурна развіваўся. Для размяшчэння розных органаў дзяржаўнай улады быў пабудаваны адміністрацыйны цэнтр на плошчы Дзяржынскага (цяпер — плошча Свабоды). Першым будынкам, які быў пабудаваны для гэтых функцый, стаў Дом дзяржаўнай прамысловасці (Дзяржпрам).
Пасля Дзяржпраму на акруглай частцы плошчы Дзяржынскага былі ўзведзены будынак Дому праектных і будаўнічых арганізацый (пасля рэканструкцыі — Харкаўскі дзяржаўны ўніверсітэт, цяпер — Харкаўскі нацыянальны ўніверсітэт імя В. Каразіна) і Дому кааперацыі (пазней — Ваенная акадэмія імя Говарава, цяпер — Нацыянальны ўніверсітэт імя В. Каразіна). На прамавугольнай частцы плошчы быў збудаваны гатэль «Інтэрнацыянал» (цяпер — «Харкаў»). З боку вуліцы Сумскай плошчу замкнуў будынак Цэнтральнага камітэта Камуністычнай партыі УССР (знішчаны падчас Вялікай Айчыннай вайны).
За 7 км ад усходняй ускраіны Харкава (цяпер тэрыторыя горада) у 1930 годзе пачалося будаўніцтва Харкаўскага трактарнага завода — машынабудаўнічага гіганту савецкага перыяду.
У 1934 годзе сталіцу перанеслі ў Кіеў. Пры гэтым фактычна Харкаў захаваў сталічны статус да самой Вялікай Айчыннай вайны: пасля 1934 года ў горадзе працягвалі знаходзіцца шматлікія важныя наркаматы (міністэрствы) і агульнаўкраінскія ведамствы.
У ходзе Вялікай Айчыннай вайны, падчас другога вызвалення Харкава з 16 лютага па 10 сакавіка 1943 года, Харкаў часова, да вызвалення Кіева, ізноў стаў сталіцай Украінскай ССР. У Харкаў пачалі прыбываць дзяржаўныя ўстановы УССР, прыступілі да працы ЦК кампартыі УССР і Саўнаркам УССР. Аднак магутная групоўка войскаў праціўніка зноў акупавала Харкаў 10 сакавіка 1943 года. Органам улады давялося тэрмінова эвакуіравацца.
У 2009 годзе старшыня Вярхоўнай Рады Украіны Уладзімір Літвін прапанаваў перанесці Канстытуцыйны Суд Украіны ў Харкаў.
Лёртсю
Лёртсю (Lörtsy) — традыцыйная фінская страва ў выглядзе плоскага смажанага у фрыцюры закрытага пірага з начынкамі з мяса, рыбы, ягад, гародніны або варэння. Традыцыя гатавання лёртсю паходзіць з Саванліны ў правінцыі Сава.
Лёртсю нагадвае паўкруглы пірог, чабурэк або закрытую піцу ў форме дыска і падаецца ў якасці гарачай закускі. Пасля смажання ў фрыцюры лёртсю разразаюць на паловы і ўкладваюць лусту варанай каўбасы і нарэзанае яйка. Дадаецца на смак гарчыца, кетчуп і салат з марынаваных агуркоў у гарчычным соўсе.
Першыя лёртсю пачалі прадавацца ў 1950-х гадах. У цяперашні час лёртсю даступныя амаль ва ўсіх частках Фінляндыі і гатуюцца як з традыцыйнай мясной (рыс + мясны фарш), так і салодкімі (яблыкі, брусніцы, морошка, маліна або варэнне) начынкамі, а таксама з рыбай або гароднінай.
Незабудка лясная
Незабудка лясная, Лазініца (Myosotis sylvatica) — від роду Незабудка сямейства.
Батанічнае апісанне
Шматгадовая, часам двухгадовая травяністая расліна вышынёй да 40 см.
Прыкаранёвае лісце авальнае, чарашковае. Сцябловае — даўгавата-ланцэтнае, валасістае.
Кветкі да 1 см у дыяметры, нябесна-блакітныя, сабраны ў суквецці-завіткі.
Плод — чорны астраверхавы арэшак.
Экалогія
Расце ў змешаных лясах, на ўзлесках.
Гаспадарчае значэнне
Вырошчваецца як дэкаратыўная расліна. Мае мноства сартоў з ружовымі, сінімі і блакітнымі кветкамі.
Пармеліёпсіс
Пармеліёпсіс (Parmeliopsis) — род ліставатых лішайнікаў сямейства пармеліевых.
Апісанне
Слаявіна ліставатая. Зверху жаўтавата-зеленаватая ці шараватая са сподкападобнымі пладовымі целамі (апатэцыямі) або сарэдыямі. Знізу светла-карычневая, прымацоўваецца да субстрату. Сумкі булавападобныя з аднаклетачнымі спорамі.
Арэал і экалогія
Адрозніваюцца 4 віды. Пашыраны ўсюды. На Беларусі сустракаецца, ,. Трапляюцца ў лясах на дрэвах.
Генрых II (маркграф Брандэнбурга)
Генрых II Брандэнбургскі (Генрых Дзіцё; Heinrich II., Markgraf von Brandenburg; Heinrich das Kind; каля 1308 — ліпень ) — апошні прадстаўнік Асканіяў на чале Брандэнбургскай маркі у 1319-1320 гадах.
Біяграфія
Бацькі Генрыха — маркграф Генрых I Брандэнбургскі і Агнэса Баварская, дачка герцага Людвіга II Строгага.
Генрых стаў кіраўніком Брандэнбургскай маркі ў 11 гадоў, яго апекуном быў Вальдэмар Вялікі. Ранняя смерць Генрыха II у 1320 годзе ўслед за сваім апекуном азначала канец брандэнбургскай галіны Асканіяў. Брандэнбург адышоў да яго дзядзькі, імператару Свяшчэннай Рымскай імперыі Людвіга Баварца, які абыйшоў саксонскіх Асканіяў і перадаў Брандэнбургскую марку ў лен свайму сыну Людвігу V Баварскаму.
Лазініца
Лазініца
Незабудка рэдкакветкавая
Незабудка рэдкакветкавая (Myosotis sparsiflora) — від травяністых раслін сямейства, распаўсюджаны ва усходняй і Цэнтральнай Еўропе, Заходняй Азіі.
Апісанне
Аднагадовая або двухгадовая расліна, 8-30 см вышынёй. Кветкі дробныя, у няшчыльных завітках, пазбаўленых лісця ці толькі ля аснавання з лісцем. Чашачка званочкавая, глыбока-5-раздзельная, з вузка ланцэтнымі завостранымі долямі. Вяночак колападобны, з кароткай трубкай, плоскім 5-лопасцевым адгінам і 5 лускавінкамі ў зеве. Тычынкі з падоўжанымі пылавікамі, якія нясуць на верхавіне плёнкавыя прыдаткі. Арэшкаў 4, эліптычна-яйкападобных, гладкіх, пры аснаванні з белым мясістым прыдаткам. Кветаножкі пры плодзе адхіленыя дадолу і ў некалькі разоў перавышаюць даўжыню чашачкі. 2n = 18.
Распаўсюджанне
Распаўсюджаны ва Усходняй і Цэнтральнай Еўропе, Заходняй Азіі; інтрадуцыраваны ў Скандынавіі.
Ва Украіне від расце ў лясах, сярод хмызнякоў і як пустазелле амаль на ўсёй тэрыторыі; у Крыме ў верхнім горным поясе паўднёвага схілу пры ўздыме на, рэдка. Дэкаратыўная расліна.
Бамбардзіроўка Франкфурта-на-Майне
Бамбардзіроўка Франкфурта-на-Майне — серыя налётаў бамбардзіровачнай авіяцыі саюзнікаў падчас Другой сусветнай вайны. У выніку налётаў была знішчана палова жылых будынкаў горада (90 000). Быў разбураны гістарычны (сярэднявечны) цэнтр горада. Страты сярод мірнага насельніцтва склалі прыкладна 5500 жыхароў забітымі.
Бамбардзіроўкі
29 студзеня 1944 года Ваенна-паветраныя сілы ЗША здзейснілі масіраваны дзённы налёт на Франкфурт. 22 сакавіка 1944 года падчас бамбардзіроўкі горада Каралеўскімі ваенна-паветранымі сіламі Вялікабрытаніі была разбурана гістарычная частка Франкфурта (больш за 1000 чалавек загінулі). Акрамя таго, нанесена значная шкода ўсходняму порту, які з’яўляўся важным перавалачным пунктам. Быў разбураны будынак муніцыпальнай бібліятэкі ў якой захоўваліся каштоўныя гістарычныя дакументы. У выніку авіяналёту не захаваліся нават каталогі з утрыманнем гэтых дакументаў.
Вялікі голад (1315—1317)
Вялікі голад 1315—1317 гадоў (часам прыводзіцца перыяд 1315—1322 гадоў) — першае ў чарзе буйнамаштабных бедстваў Позняга Сярэднявечча, якія напаткалі Еўропу напачатку XIV стагоддзя. Вялікі голад выклікаў мільёны смерцяў (па ацэнках, памерла ад 10 да 25 % толькі гарадскога насельніцтва) і стаў канцом папярэдняга перыяду росту і росквіту XI—XIII стагоддзяў. Ён ахапіў амаль усю Паўночную Еўропу — цяперашнюю тэрыторыю Вялікабрытаніі, Францыю, Скандынавію, Нідэрланды, Германію і Польшчу. Еўропу на поўдзень ад Альпаў і Пірэнеяў і на ўсход ад Польшчы голад не закрануў.
Прычынай голаду паслужылі дрэнныя пагодныя ўмовы вясны 1315 года, неўраджай працягваўся да лета 1317 года, але недахоп ежы адчуваўся да 1322 года. Незвычайна вырасла злачыннасць, пачаліся распаўсюджванне хвароб, масавыя смерці і канібалізм. Гэты перыяд меў сур'ёзныя наступствы для царквы, дзяржаў, еўрапейскага грамадства і будучых бедстваў XIV стагоддзя.
Аляксей Сямёнавіч Бурдзейны
Аляксей Сямёнавіч Бурдзейны — камандзір 2-га гвардзейскага Тацынскага танкавага корпуса 31-й арміі 3-га Беларускага фронту, гвардыі генерал-палкоўнік танкавых войскаў.
Перыяд да Вялікай Айчыннай вайны
У Чырвонай Арміі з 1931 года. У 1932 годзе скончыў Саратаўскае бранятанкавае вучылішча, а ў 1940 годзе — Ваенную акадэмію механізавання і матарызацыі РСЧА.
Вялікая Айчынная вайна
З пачаткам Вялікай Айчыннай вайны А. С. Бурдзейны на фронце. Быў камандзірам танкавага палка, начальнікам штаба танкавай брыгады, з красавіка па 26 снежня 1942 года — начальнікам штаба 24-га танкавага корпуса.
Загадам Вярхоўнага Галоўнакамандуючага І. В. Сталіна ад 27 студзеня 1943 года 2-гі гвардзейскі танкавы корпус ганараваны ганаровага наймення «Тацынскі».
31 жніўня 1943 года палкоўніку Бурдзейнаму А. С. прысвоена воінскае званне «генерал-маёр танкавых войскаў».
Камандзір 2-га гвардзейскага Тацынскага танкавага корпуса (31-я армія, 3-ці Беларускі фронт) гвардыі генерал-маёр танкавых войскаў Бурдзейны А. С. праявіў свой палкаводчы талент у Беларускай аперацыі, падчас якой 4-я гвардзейская танкавая брыгада (камандзір — гвардыі палкоўнік Лосік А. А.), якая ўваходзіла ў склад даручанага яму танкавага корпуса, а 5 гадзіне раніцы 3 ліпеня 1944 года першай уварвалася ў сталіцу Беларусі — Мінск па цэнтральнай магістралі, а менш чым праз гадзіну ў горад увайшлі і астатнія брыгады, якія ўваходзілі ў склад корпуса: 25-я гвардзейская танкавая брыгада — з боку Лагойскай шашы, 26-я гвардзейская танкавая — праз Сляпянку. За 4-й гвардзейскай танкавай брыгадай рушыла ўслед 4-я гвардзейская мотастралковая. А затым, услед за танкістамі генерала Бурдзейнага, у Беларускую сталіцу ўвайшлі перадавыя часткі 31-й і 11-й гвардзейскай армій.
У кастрычніку 1944 года 2-гі гвардзейскі Тацынскі танкавы корпус удзельнічаў у Гумбінен-Гольдапскай наступальнай аперацыі.
2 лістапада 1944 года генерал-маёру танкавых войскаў Бурдзейнаму А. С. прысвоена воінскае званне «генерал-лейтэнант танкавых войскаў».
У студзені 1945 года танкісты танкавага корпуса генерала А. С. Бурдзейнага ўдзельнічалі ў Інстэрбургска-Кёнігсбергскай наступальнай аперацыі войскаў 3-га Беларускага фронту.
Перыяд пасля Вялікай Айчыннай вайны
У 1949 годзе А. С. Бурдзейны скончыў Ваенную акадэмію Генеральнага штаба. Камандаваў аб'яднаннем, быў 1-м намеснікам камандуючага войскамі Беларускай ваеннай акругі, начальнікам Аўтатрактарнага кіраўніцтва Міністэрства абароны СССР.
3 ліпеня 1961 года, у дзень 17-й гадавіны вызвалення горада Мінска, ля падножжа помніка Перамогі на плошчы Перамогі ў Мінску ганаровы грамадзянін горада Мінска А. С. Бурдзейны запаліў вечны агонь.
З 1974 года генерал-палкоўнік Бурдзейны А. С. — у адстаўцы. Абіраўся членам ЦК Камуністычнай партыі Беларусі. Жыў у Маскве. Сканаў 21 красавіка 1987 года. Пахаваны ў Маскве на Кунцаўскіх могілках.
Узнагароды і ганаровыя званні
За ўмелае камандаванне танкавым корпусам у Беларускай аперацыі, узорнае выкананне заданняў камандавання ў баях з нямецка-фашысцкімі захопнікамі і праяўленыя пры гэтым гераічнасць і мужнасць Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 19 красавіка 1945 года гвардыі генерал-лейтэнанту Бурдзейнаму Аляксею Сямёнавічу прысвоена званне Героя Савецкага Саюза з уручэннем ордэна Леніна і медалі «Залатая Зорка» (№ 5026).
Узнагароджаны дзвюма ордэнамі Леніна, чатырма ордэнамі Чырвонага Сцяга, дзвюма ордэнамі Суворава 2-й ступені, ордэнамі Кутузава 2-й ступені, Айчыннай вайны 1-й ступені, дзвюма ордэнамі Чырвонай Зоркі, медалямі, замежнымі ордэнамі.
Герой Савецкага Саюза Бурдзейны А. С. — ганаровы салдат вайсковай часці і ганаровы грамадзянін горада-героя Мінска.
Бабіцкая іканапісная школа
Бабіцкая іканапісная школа — адна з самабытных школ беларускага іканапісу, якая стваралася ў ваколіцах вёскі Бабічы Чачэрскага раёна.
Апісанне
У іконах Бабіцкай іканапіснай школы адчуваецца ўплыў майстроў Адраджэння і барока. Узорамі для мясцовых мастакоў служылі гравюры з еўрапейскіх шэдэўраў, а таксама творы італьянскіх майстроў, запрошаных графам З. Р. Чарнышовым, уладальнікам Чачэрска ў XVIII стагоддзі, для ўпрыгожвання заснаваных ім храмаў. У Бабіцкай іконе арганічна спалучаюцца заходнія ўплывы і глыбінная архаіка земляробчага ладу.
Традыцыя эпохі барока прасочваецца ў цёмнафонавых іконах з імпульсіўнай манерай пісьма абліччаў і постацяў. Каларыт засноўваецца на энергічным супрацьпастаўленні святла і ценю на падкрэсленай апазіцыі постацей і фонавай прасторы. Але і гэтыя стылявыя асаблівасці арганічна спалучаюцца з фальклорным мысленнем іканапісцаў, якія заўжды належалі да таго сацыяльнага слою, для якога прызначаліся іх творы.
Майстры
Першая згадка пра трох сялян-іканапісцаў «в деревне Бабичи Покотской волости Рогачёвского повета» сустракаецца ў «Апісанні Магілёўскай губерні» у 1884 годзе.
Калекцыі
Значныя калекцыі ікон бабіцкай школы знаходзяцца ў Веткаўскім музеі стараверства і беларускіх традыцый імя Ф. Р. Шклярава і Чачэрскім гісторыка-этнаграфічным музеі.
Стэпнагірск
Стэпнагірск (Степногірськ) — пасёлак гарадскога тыпу ў Васыліўскім раёне Запарожскай вобласці Украіны недалёка ад Кахоўскага вадасховішча.
Sui iuris
Sui iuris  ці  sui juris  ( літаральна «свайго права») — лацінская фраза, якая выкарыстоўваецца ў Рымска-Каталіцкай Царкве для пазначэння місіі — першаснай тэрытарыяльна-адміністрацыйнай адзінкі, якая папярэднічае ўтварэнню Апостальскай прэфектуры. Фраза «missia sui iuris» ужываецца пры ўтварэнні каталіцкай місіі на тэрыторыях, дзе Каталіцкая Царква толькі пачынае сваю місіянерскую дзейнасць. Таксама фраза «sui iuris» ужываецца ў адносінах да царкоўнага заканадаўства Усходніх каталіцкіх цэркваў, кожная з якіх мае ўласнае кананічнае права «sui iuris», адменны ад кананічнага права Рымскай Царквы лацінскага абраду.
Sui iuris у кананічным праве
Усходнія каталіцкія цэрквы з'яўляюцца часткай Каталіцкай царквы. Сусветная Каталіцкая царква складаецца з розных Каталіцкіх цэркваў, кожная з якіх мае ўласнае кананічнае права. Самай шматлікай і распаўсюджанай сярод іх з'яўляецца Рымская Царква (іншыя варыянты — Лацінская ці Заходняя Царква). Кожная Усходняя Каталіцкая царква, з'яўляючыся часткай Сусветнай Каталіцкай Царквы, валодае аўтаномнасцю і незалежнасцю ўласнага кананічнага права. «Sui iuris» пэўнай Каталіцкай царквы прызнаецца Сусветнай Каталіцкай царквой у поўнай меры.
Да Усходніх цэркваў «sui iuris» адносяцца 22 Усходніх Каталіцкіх цэркваў:
Місія «sui iuris»
Місія «sui iuris» («missia sui iuris») ужываецца да каталіцкай місіі, якая кананічна ўтвараецца на місіянерскай тэрыторыі ў перыяд першапачатковага дзеяння каталіцкіх місіянераў і ўзнікнення першых каталіцкіх абшчын, Гэты перыяд характарызуецца нестабільнасцю знаходжання Каталіцкай Царквы на місіянерскай тэрыторыі па прычыне малалікасці каталіцкага духавенства і вернікаў. Таму Святы Прастол падае місіянерам пэўную кананічную незалежнасць у прыняцці рашэнняў. Місія «sui iuris», дзейнічаючы па «ўласным праве», не падпарадкоўваецца якой-небудзь каталіцкай дыяцэзіі і мае адміністрацыйную аўтаномію.
У 2010 годзе ва ўсім свеце дзейнічала дзевяць місій «sui iuris»:
Рыста Руці
Рыста Хейкі Руці (Risto Heikki Ryti;, Хуйцінен — , Хельсінкі) — фінскі дзяржаўны і палітычны дзеяч, з 1 снежня 1939 па 19 снежня 1940 года — прэм'ер-міністр Фінляндыі. Прэзідэнт Фінляндыі з 19 снежня 1940 па 4 жніўня 1944 года.
Па адукацыі юрыст. Скончыў ў 1909 юрыдычны факультэт Хельсінкскага ўніверсітэта. У 1910 годзе пазнаёміўся з самым багатым чалавекам Фінляндыі Альфрэдам Кордэлінам, стаў яго адвакатам. Пасля забойства Кордэліна выканаў яго завяшчанне — стварыў фонд. Быў дэпутатам фінскага парламента ад нацыянальна-прагрэсіўнай партыі, дэпутатам гарадскога савета Хельсінкі. У 1921—1924 — міністр фінансаў Фінляндыі, у 1925—1939 — старшыня Банка Фінляндыі. Англафіл, дасканала ведаў англійскую мову, вывучаў марское права ў Оксфардзе ў 1914 годзе.
З 1 снежня 1939 г па 19 снежня 1940 года быў прэм’ер-міністрам Фінляндыі. Прэзідэнт Фінляндыі з 19 снежня 1940 па 4 жніўня 1944 года. На перыяд яго праўлення прыпадаюць дзве вайны паміж Фінляндыяй і СССР: Зімняя вайна (1939—1940) і вайна-працяг (1941—1944).
НФЛ у сезоне 1975
Cезон 1975 года стаў 56-ым сезонам Нацыянальнай футбольнай лігі (NFL).
Турнірная табліца
В = Выйгрыш, П = Паражэнне, Н = Нічыя, % = Адсотак перамог, АН = Ачкі набраныя, АП = Ачкі прапушчаныя
Caltha novae-zelandiae
Caltha novae-zelandiae — від кветкавых раслін роду сямейства.
Генрых II Бурбон-Кандэ
Анры II дэ Бурбон (Henri de Bourbon;  — ) — 3-і прынц дэ Кандэ, 1-ы герцаг дэ Манмарансі з 1633 года, 3-і герцаг Энгіенскі з 1588—1621, герцаг дэ Шатару.
Caltha novae-zelandiae
Распаўсюджанне
Від з’яўляецца эндэмікам Новай Зеландыі. Расце на вільготных альпійскіх лугах.
Генрых II Бурбон-Кандэ
Стаў прынцам дэ Кандэ неўзабаве пасля свайго нараджэння, якое адбылося ўжо пасля смерці бацькі, прынца Генрыха I.
Ён ажаніўся з Шарлотай-Маргарытай дэ Манмарансі ў 1609 годзе. Паколькі яго жонка стала аб’ектам заляцанняў і нясціплай увагі Генрыха IV, яму прыйшлося часова бегчы з жонкай з краіны.
Меў трох дзяцей, якія сталі аднымі з галоўных удзельнікаў Фронды:
Вядомы гістарычны анекдот, які нібыта словамі прынца Кандэ дэманструе палітычную сітуацыю ў Францыі часоў кіравання Людовіка XIII: «Прынц Кандэ неяк распавядаў пра адзін медаль, што некалі належаў яму. На правым баку яго быў выбіты профіль Людовіка XIII са звычайным надпісам: „Rex Franc. et Nav.“ („Кароль Францыі і Навары“); а на адваротным — профіль кардынала Рышэльё, акружаны словамі: „Nil sine consilio“ („Не дзейнічай не параіўшыся“)».
У «Мемуарах» Франсуа дэ Ларошфуко прынцу дадзена вельмі неадназначная характарыстыка: «Прынц Кандэ, вялікі палітык, выдатны прыдворны, але да асабістых спраў належаў больш, чым да дзяржаўных, усе свае дамаганні абмяжоўваў толькі адным — узбагачацца».
Oracular Spectacular
«Oracular Spectacular» — студыйны альбом нью-ёркскага гурта MGMT, выдадзены 2 кастрычніка 2007 года у лічбавым фармаце і 22 студзеня 2008 на CD і LP. Часопіс «Rolling Stone» паставіў яго на 494 месца ў спісе 500 найвялікшых альбомаў усіх часоў.
Генрых II (герцаг Брабанта)
Генрых II Вялікадушны (Henri II le Magnanime;, Лёвен — , Лёвен) — герцаг Брабанта з 1235 года. Сын Генрыха I і Мацільды Булонскай. Двор Генрыха размаўляў пераважна па-французску.
Біяграфія
Працягваў распачатую бацькам палітыку пашырэння герцагства на ўсход, што прыводзіла да канфліктаў з Льежскім біскупствам, з аднаго боку, і да саюза з імператарам Фрыдрыхам II, з іншага. Дзякуючы саюзу Генрыха з імператарам у склад герцагства ўвайшло графства Далем. Вайна паміж біскупам Льежа і Лімбургскім домам, у якую апынуўся ўцягнуты Генрых, скончылася толькі ў 1243 годзе.
Генрых таксама аказаў уплыў на Гелдэрн і Галандыю ў перыяд кіравання непаўналетніх Атона II, графа Гелдэрна, сына сястры Генрыха Маргарыты, і Вільгельма II, графа Галандыі, сына сястры Генрыха Мацільды. У 1247 годзе Генрых адмовіўся на карысць апошняга ад нямецкай кароны.
Пасля смерці першай жонкі Марыі, дачкі Філіпа Швабскага, ён ажаніўся ў 1240 годзе з Сафіяй, дачкой ландграфа Цюрынгіі Людовіка IV. У тым жа годзе разгарэўся канфлікт з кёльнскім біскупам наконт Далема.
У 1247 годзе памёр дзядзька Сафіі Цюрынгскай, антыкароль Генрых Распэ. Пачалася вайна за цюрынгскую спадчыну, па выніках якой сын Генрыха і Сафіі Генрых Дзіцё стаў ландграфам Гесэна, заснаваўшы гесэнскую лінію Брабанцкага дому.
12 студзеня 1248 года, за некалькі дзён са смерці, першым у гісторыі Брабанта Генрых II апублікаваў хартыю (landsprivilegie), якая гарантавала недатыкальнасць пэўных правоў падданых. У тым ліку Генрых адмовіўся ад права «мёртвай рукі», неадчужальнага права ўласнасці.
Генрых пахаваны разам з Сафіяй Брабанцкай у хоры царквы цыстэрцыянскага абацтва ў Вілер-ла-Віль. Гэтаму абацтву Генрых пачынаючы з 1236 года рабіў значныя дары ў выглядзе сельскагаспадарчых угоддзяў і лесу.
Шлюбы і дзеці
У другім шлюбе быў з Сафіяй Брабанцкай (20 сакавіка 1224 года — 29 мая 1275 года), дачкой ландграфа Цюрынгіі Людовіка IV і Св. Лізаветы Венгерскай. У гэтым шлюбе нарадзіліся:
Мырнэ (Запарожская вобласць)
Мырнэ (Мирне) — пасёлак гарадскога тыпу ў Мэлітопальскім раёне Запарожскай вобласці Украіны.
Запаведнік «Каменная магіла»
За кіламетр ад пасёлка знаходзіцца помнік прыроды «Каменная магіла». Ён уяўляе сабой невялікі ізаляваны масіў пяшчаніку, памерамі прыкладна 240 на 160 метраў, які складаецца з буйных каменных груд вышынёй да 12 метраў у даліне ракі Малочнай. Верагодна Каменная магіла ўзнікла пры зацвярдзенні пяшчаных мас былой мялі Сармацкага мора пад уплывам мясцовых мінералаў, якія змяшчаюць жалеза. У далейшым яна падвяргалася паветранай і воднай эрозіі, у тым ліку працяглы час быўшы востравам ракі Малочнай. Каменная магіла выкарыстоўвалася старажытным чалавекам у якасці святыні, і змяшчае унікальныя петрагліфы самых розных гістарычных эпох — ад эпохі позняга палеаліту і да скіфа-сармацкага часу, і нават да цюркскага. Каменная магіла — сусветны помнік старажытнай культуры, з 2008 г. — нацыянальны гісторыка-археалагічны запаведнік. З 2006 г. запаведнік з’яўляецца прэтэндэнтам на ўключэнне ў спіс аб’ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.
Спіс нацыянальных паркаў Фінляндыі
Па стане на красавік 2012 года ў Фінляндыі створана 37 нацыянальных паркаў. Усе яны кіруюцца Галоўным лясным упраўленнем Фінляндыі (Metsähallitus). Нацыянальныя паркі займаюць агулам 8,150 квадратных кіламетраў — 2,5 % плошчы краіны. У 2007 годзе нацыянальныя паркі Фінляндыі наведала звыш 1,7 мільёна чалавек.
Позняе Сярэдневякоўе
Позняе Сярэдневякоўе, або Позняе Сярэднявечча — паняцце, ужыванае гісторыкамі для апісання перыяду еўрапейскай гісторыі ў XIV—XVI стагоддзях.
Позняму Сярэдневякоўю папярэднічае Высокае Сярэдневякоўе, а наступны перыяд завецца Новым часам. Гісторыкі рэзка разыходзяцца ў вызначэнні верхняй мяжы Позняга Сярэдневякоўя. Калі ў савецкай і постасавецкай гістарычнай навуцы прынята звязваць яго канец з англійскай грамадзянскай вайной, то ў заходнееўрапейскай навуцы канец Сярэдневякоўя звычайна звязваюць з пачаткам царкоўнай рэфармацыі або эпохай Вялікіх геаграфічных адкрыццяў. Позняе Сярэдневякоўе называюць таксама эпохай Адраджэння.
Каля 1300 года перыяд росту і росквіту Еўропы скончыўся цэлай серыяй бедстваў, такіх як Вялікі голад 1315—1317 гадоў, які здарыўся з-за незвычайна халодных і дажджлівых гадоў, якія загубілі ўраджай. За голадам і хваробамі рушыла ўслед Чорная смерць, эпідэмія чумы, якая знішчыла больш за чвэрць еўрапейскага насельніцтва. Разбурэнне сацыяльнага ладу прывяло да масавых хваляванняў, менавіта тады бушавалі вядомыя сялянскія войны ў Англіі і Францыі, такія як Жакерыя. Дэпапуляцыя еўрапейскага насельніцтва была давершана спусташэннямі, учыненымі мангола-татарскім нашэсцем і Стагадовай вайной.
Нягледзячы на крызіс, ужо ў XIV стагоддзі ў Заходняй Еўропе пачаўся перыяд прагрэсу навук і мастацтваў, падрыхтаваны з'яўленнем універсітэтаў і распаўсюджаннем вучонасці. Адраджэнне цікавасці да антычнай літаратуры (гл. Старажытнагрэчаская літаратура і Старажытнарымская культура) прывяло да пачатку італьянскага Адраджэння. Старажытнасці, у тым ліку кнігі, накопліваліся ў Заходняй Еўропе ў часы крыжовых паходаў, асабліва пасля рабавання крыжакамі Канстанцінопаля і наступнага заняпаду культуры на Балканах, з-за якога візантыйскія вучоныя пачалі перасяляцца на Захад, асабліва ў Італію. Распаўсюджанню ведаў вельмі спрыяла вынаходства ў XV стагоддзі кнігадрукавання. Раней дарагія і рэдкія кнігі, у тым ліку Біблія, паступова станавіліся агульнадаступнымі, а гэта, у сваю чаргу, падрыхтавала еўрапейскую Рэфармацыю.
Рост варожай да хрысціянскай Еўропы Асманскай імперыі на месцы ранейшай Візантыйскай абумовіў цяжкасці ў гандлі з Усходам, што заахвоціла еўрапейцаў да пошуку новых гандлёвых шляхоў вакол Афрыкі і на захад, праз Атлантычны акіян і вакол свету. Плаванні Хрыстафора Калумба і Васка да Гамы адзначылі пачатак эпохі Вялікіх геаграфічных адкрыццяў, якія ўмацавалі эканамічную і палітычную магутнасць Заходняй Еўропы.
Веніямін Антонавіч Бурковіч
Веніямін Антонавіч Бурковіч (, с. Усць-Коін, Усцьвымскі раён, Комі — ) — беларускі савецкі цымбаліст. Заслужаны артыст БССР (1967).
Біяграфія
Скончыў Беларускую кансерваторыю (клас І. Жыновіча, 1962). З 1952 артыст, з 1957 саліст, з 1960 канцэртмайстар Дзяржаўнага народнага аркестра БССР, з 1974 саліст Белдзяржфілармоніі.
Творчасць
Ігру Бурковіча адрозніваюць вялікі тэмперамент, віртуозная тэхніка. У рэпертуары творы кампазітараў-класікаў і беларускіх кампазітараў. Шмат гастралюе па СССР, выступаў у ВНР, МНР, НРБ, ПНР, ЧССР, Бельгіі, Нарвегіі, Фінляндыі, Францыі, ФРГ, Швецыі.
Узнагароды
Лаўрэат Усесаюзнага і (1957).
Лалі
Ла́лі (Lalli; ? — каля 1160,, Заходняя Фінляндыя) — фінскі селянін, апакрыфічны персанаж фінскай гісторыі і міфалогіі, магчыма, рэальная асоба. Паводле падання, ён 19/20 студзеня 1156 года забіў першага біскупа Фінляндыі Генрыха Упсальскага на лёдзе возера Кёюліёнярві (цяпер тэрыторыя грамады Кёюліё правінцыі Сатакунта на захадзе Фінляндыі).
Лалі — самы вядомы забойца за гісторыю Фінляндыі. У фінскім фальклоры ён паказаны язычнікам і праціўнікам хрысціянства, часта параўноўваецца з Іудам.
Вобраз Лалі і цяпер папулярны ў фінаў. Паводле вынікаў тэлевізійнага конкурсу «Вялікія фіны» (2004) кандыдатура Лалі заняла 14-е месца сярод найбольш значных людзей фінскай гісторыі ; тым жа 2004 годам біяграфія Лалі была ўключана Таварыствам фінскай літаратуры ў выданы на рускай мове зборнік «Сто замечательных финнов».
Паходжанне
Гістарычных звестак пра Лалі мала, мяркуюць, што паходзіў з заможнай сялянскай сям'і, бо ў «Песні на гібель біскупа Генрыка» і іншых фальклорных творах ён выступае як прадстаўнік верхніх слаёў. Рускі пісьменнік А. П. Мілюкоў у сваіх «Путевых впечатлениях на севере и юге» (1865) называў Лалі нават «фінскім дваранінам». У 1150-х гадах Лалі жыў у сядзібе Лалойла ў Кёюліё. У доме Лалі жыла яго жонка Керту (Kerttu — багоўка), а таксама — паводле некаторых версій «Песні…» — нейкія Пентці і Олаві. Імёны прымушаюць сумнявацца, што забойца быў язычнікам, бо яны хрысціянскія. Так, Лалі — адна з адмен імя Лауры. Аднак, ёсць і меркаванне, што згаданыя імёны з'явіліся ў паданні пазней, у т.л. і імя Лалі. Імя Лалола, паводле некаторых версій «Песні…», можна лічыць язычніцкім («Лалола з-за заліва, парада добрая з краю мыса»). Урэшце, паводле трэцяга меркавання, імем Лалі даўнія фіны ўважліва звалі мядзведзя.
Забойства Генрыка Упсальскага
Самая пашыраная версія падання, дадзеная ў «Песні на гібель біскупа Генрыка», паведамляе наступнае. Раз вярнуўся Лалі да дому, а сустрэўшая яго жонка Керту «нашаптала ў вуха злосці, паварушыла ў грудзях лютасць» — паведаміла мужу, што дарогай на пропаведзь у іх доме стаяў біскуп Генрых і, з'язджаючы, не аплаціў ежы, пітва і конскага корму. Ёсць меркаванне, што Керту хлусіла, на праўдзе біскуп загадаў слузе заплаціць (або заплаціў сам) гаспадыні за ежу і корм, але яна папросту справакавала мужа. З прычыны гэтага вобраз Керту ў фальклоры — адмоўны, яна характарызуецца як «паганая гаспадыня, шкодная баба ў хустцы, жоўцевая старая…».
Выслухаўшы жонку, Лалі залютаваў і, узяўшы сякеру (паводле іншай версіі — меч), на лыжы пайшоў наўздагон біскупу. Нагнаўшы біскупскія сані на лёдзе возера Кёюліёнярві, Лалі кінуўся на святара і адсек яму галаву, зняў мітру, а з рукі каштоўны пярсцёнак, адсекшы для гэтага палец. Паданне падкрэслівае, зарабіў ён гэта са сквапнасці. Калі Лалі вярнуўся дадому ў біскупскай мітры, жонка, седзячы за калаўротам, спыталася: «І адкуль шапка, Лалі, шалом добры ў злодзея?».
Наступствы і смерць
Паводле падання, калі селянін зняў мітру, разам з ёю зняліся валасы і скура, а з пярсцёнкам злезла мяса і ад пальца засталася толькі костка. Апошняе супярэчыць іншаму паданню, быццам Лалі згубіў адсечаны палец біскупа ў снег разам з пярсцёнкам, а вясною яго знайшоў сляпы, які «адчуў бляск» золата. Падняўшы палец, сляпы пацёр ім вочы і стаў бачыць. Гэта паданне згадваў, між іншых, вядомы фалькларыст Крыстфрыд Ганандэр. А. П. Мілюкоў паведамляў пра іншае паданне, паводле яго, пярсцёнак быў знойдзены двума сялянамі, яны плылі возерам у чоўне і заўважылі крумкача, які кружыў над льдзінай. Падплыўшы, сяляне ўбачылі па льдзіне палец біскупа.
Неўзабаве Лалі памёр. Калі царкоўныя крыніцы называюць прычынай смерці балючае зняцце мітры (паводле Мілюкова, селянін «памёр у пакутах»), то паводле народнай традыцыі Лалі збег з дому і пэўны час хаваўся па лясах, а потым патануў (мабыць і ўтапіўся) у суседнім возеры Хірвіярві. Паводле аднаго з паданняў, на беразе Хірвіярві ёсць вялікі камень, побач якога Лалі часта сядзеў незадоўга да смерці. Паверхня каменя, паводле падання, заўсёды вільготная — фіны лічылі гэтую вільгаць слязамі забойцы, якія не высыхаюць і цяпер.
Пазней сядзіба Лалойла належала туркускаму біскупу, а пасля Рэфармацыі кароне. Паводле адной версіі, маёмасць Лалі была перададзена царкве ў адплату забойства Генрыха Упсальскага, паводле іншай — атрыманне маёмасці тычылася ўсёй гэтай гісторыі даволі ўскосна.
Кінутае на лёдзе цела біскупа, паводле яго прыжыццёвага жадання, слугамі паклалі на катафалк запражны валамі, дзе валы спыніліся, у грамадзе Ноўсіайнэн, там і пахавалі Генрыха Упсальскага. Там жа была закладзена (капліца) у Фінляндыі.
Супярэчнасці
Пытанні, ці праўда жыў Лалі, ці было забойства ім Генрыха менавіта такім, як даюць паданні, да сённяшняга дня не закрытыя. Напрыклад, «Песня на гібель біскупа Генрыха» кажа, што ў дзень забойства біскуп ехаў толькі з адным возчыкам, іншыя фальклорныя творы, кажуць, што біскуп ехаў наогул адзін. Пазней, аднак, у навукоўцаў з'явілася гіпотэза, што біскуп ехаў з почтам, таксама і Лалі — быў з таварышамі. Прыхільнікі гіпотэзы мяркуюць, што паміж імі адбылася сутычка, у ёй Генрык Упсальскі і быў забіты.
Фінскі гісторык, пры падрыхтоўцы да 850-годдзя фінскай царквы, напісаў манаграфію прысвечаную асобе Генрыха Упсальскага. Хейкіля доўга працаваў у архівах Ватыкана і прыйшоў да высновы, што Генрыха, а таксама і Лалі, не было на праўдзе. Калі Хейкіля спрабаваў данесці ўяўнасць селяніна і біскупа фінам, жыхарам губерні адкуль быццам родам Лалі, то сустрэў жорсткае неразуменне.
Царкоўныя паданні пра Генрыха Упсальскага імя Лалі не называюць, але шэраг сярэднявечных крыніц упамінае г.зв. «прытон Лалі». Паводле паданняў, забойцам біскупа быў «нейкі злы чалавек», якога Генрых хацеў прывесці да парадку царкоўным звычаем, але той звар'яцеў і накінуўся на біскупа.
Памяць
З імем Лалі звязана гісторыя фінскай грамады Кёюліё, пра колішнія падзеі нагадвае мітра і сякера на яе гербе. У 1989 годзе адкрыты помнік Лалі ў, створаны скульптарам Айма Тукіайненам. Забойству біскупа прысвечаны шэраг мастацкіх твораў, у т.л. карціны і Альберта Эдэльфельта, п'еса фінскага літаратар Эйна Лейна і інш.
У царкоўным мастацтве выява Лалі ўпершыню з'явілася на саркафагу забітага ім біскупа ў 1410-х гадах. У 1-й палове XV ст., у часы біскупа, замацавалася традыцыя выяўлення святога Генрыха, зневажаючага Лалі. Апроч гэтага, цудадзейны пярсцёнак, які, паводле падання, вылечыў сляпога, выбіты на пячатцы Туркускага саборнага капітулу.
У фальклорных творах, дзе ўспамінаецца Лалі, ёсць і такая яго характарыстыка: «Лалі горшы з язычнікаў, самы люты з Іудаў, ён забіў святога чалавека, біскупа пана Генрыха». Шэраг такіх твораў уключаны Эліясам Лёнратам у зборнік фінскіх народных рун «Кантэлетар». Фінскі фалькларыст 2-й паловы XVIII ст. Крыстфрыд Ганандэр паведамляў, што ў яго час фінскія нянькі спявалі дзецям песеньку са словамі: «Дзесьці Лалі шапку справіў, узяў злы шалом?».