cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Сяргей Аляксандравіч Глябко
Клубная кар’ера
У лютым 2013 года быў аддадзены ў арэнду клубу «Слуцк». Разам са «Слуцкам» стаў пераможцам Першай лігі 2013. Па заканчэнні сезона 2014 вярнуўся ў БАТЭ, але ў лютым 2014 паўторна апынуўся ў арэндзе ў «Слуцку». Дэбютны для «Слуцка» сезон у Вышэйшай лізе пачынаў, выходзячы на замену, але пазней здолеў замацавацца ў аснове случан.
Па заканчэнні сезона 2014 вярнуўся ў БАТЭ, аднак «Слуцк», які намагаўся падоўжыць супрацоўніцтва, у студзені 2015 года аформіў канчатковы пераход паўабаронцы. На працягу двух гадоў заставаўся асноўным іграком случан. У снежні 2016 года пакінуў слуцкі клуб.
У студзені 2017 года падпісаў кантракт з «Гарадзеяй». Пачынаў сезон 2017 у якасці асноўнага левага паўабаронцы, аднак у чэрвені стаў толькі выхадзіць на замену. У ліпені 2017 года па пагадненні бакоў разарваў кантракт з «Гарадзеяй» і неўзабаве стаў іграком сталічнага «Тарпеда», дзе замацаваўся ў аснове.
У студзені 2018 года далучыўся да клуба з другога дывізіёна Славакіі «Партызан» з Бардзеёва. У жніўні 2018 года вярнуўся ў Беларусь і зноў стаў іграком мінскага «Тарпеда».
У ліпені 2019 года перайшоў у «Гомель», дзе стаў чаргаваць выхады ў стартавым складзе і на замену. У студзені 2020 года па заканчэнні кантракта пакінуў «Гомель». У лютым 2020 года стаў іграком бабруйскай «Белшыны». Замацаваўся ў якасці аднаго з асноўных ігракоў бабруйчан, але не выратаваў каманду ад вылету ў Першую лігу. У снежні 2020 года пакінуў «Белшыну».
У студзені 2021 года падпісаў кантракт са «Слуцкам». Пачынаў сезон 2021 у стартавым складзе, з ліпеня па верасень адсутнічаў з-за траўмы, пазней вярнуўся ў асноўны склад. У студзені 2022 года падоўжыў пагадненне са слуцкім клубам.
Міжнародная кар’ера
Гуляў за юнацкія зборныя Беларусі. 21 студзеня 2012 года дэбютаваў за моладзевую зборную Беларусі ў матчы супраць Таджыкістана на Кубку Садружнасці 2012; у гэтым турніры таксама згуляў у матчы супраць Літвы. Пазней прыцягваўся ў зборную на працягу 2012 года, але з пераходам у «Слуцк» перастаў выклікацца.
Вялікая Показь
Вялі́кая По́казь (, Великая Показь) — вёска ў Іўеўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Ліпнішкаўскага сельсавета.
Да 9 верасня 1960 года вёска ўваходзіла ў склад Князікоўскага сельсавета, пасля — у склад Суражскага сельсавета.
Вялікі разрыў
Вялікі разрыў (Big Rip) — касмалагічныя гіпотэза пра лёс Сусвету, якая прадказвае развал (разрыў) усёй матэрыі за канечны час.
Апісанне
Справядлівасць гэтай гіпотэзы моцна залежыць ад прыроды цёмнай энергіі, а менавіта, ад параметра w, роўнага адносінам ціску цёмнай энергіі да яе шчыльнасці (гл. ураўненне стану). Калі w<-1, то Сусвет будзе паскорана пашырацца, і велічыня маштабнага фактара стане роўнай бесканечнасці за канечны час.
Калі гіпотэза «Вялікага разрыву» слушная, то, па меры павелічэння хуткасці пашырэння, адлегласць да гарызонту падзей, — г. зн. той часткі Сусвету, якая аддаляецца ад назіральніка з хуткасцю святла — будзе памяншацца. Усё, што знаходзіцца за гарызонтам, недаступна назіранню, таму што хуткасць святла з'яўляецца граніцай для любых узаемадзеянняў. Аб'ект, размешчаны ў цэнтры назіранага сусвету, не ўзаемадзейнічае ні з чым, што знаходзіцца за гарызонтам. Калі памер гарызонту падзей становіцца меншым за памеры якога-небудзь аб'екта, то паміж часткамі гэтага аб'екта немагчымыя ніякія ўзаемадзеянні — ні гравітацыйнае, ні электрамагнітнае, ні моцнае, ні слабае.
Аўтары гэтай гіпотэзы вылічылі час, які застаўся да канца існавання Сусвету такога, якім мы яго ведаем.
дзе w — адносіны ціску цёмнай энергіі да яе шчыльнасці, w — пастаянная Хабла і Ωm — бягучае значэнне шчыльнасці ўсёй матэрыі ў Сусвеце.
Іаган Фрыдрых Гербарт
Іаган Фрыдрых Гербарт (Johann Friedrich Herbart;, Ольдэнбург, Свяшчэнная Рымская імперыя - , Гётынген, каралеўства Гановер) — нямецкі філосаф, псіхолаг, педагог. Адзін з заснавальнікаў навуковай педагогікі.
Вялікі разрыў
Апісанне
У сваёй працы аўтары разгледзелі прыклад, дзе w = −1.5, H0 = 70 (км/с)/Мпк и Ωm = 0.3, і ў гэтым выпадку канец Сусвету (Вялікі разрыў) наступіць прыблізна праз 22 млрд гадоў.
У гэты момант, як і ў момант Вялікага выбуху, перастаюць працаваць вядомыя нам законы фізікі і далейшы лёс Сусвету прадказаць немагчыма.
Іаган Фрыдрых Гербарт
Біяграфія
Адукацыю атрымаў у Іенскім універсітэце. Прафесар Гётынгенскага (з 1805), Кёнігсбергскага ўніверсітэта (1809—1833), дзе заснаваў пры універсітэце педагагічную семінарыю з доследнай школай, зноў у Гётынгене (з 1833). Гербарт супрацьстаяў нямецкаму класічнаму ідэалізму паслякантаўскаму перыяду — філасофіі І. Г. Фіхтэ, Ф. Шэлінга, Г. Гегеля; адмаўляў творчы і спантанны характар ​​свядомасці. Паводле Гербарта, асновай філасофіі з’яўляецца вопыт, а сама яна павінна займацца «апрацоўкай паняццяў вопыту» для іх высвятлення і выпраўлення. Пры гэтым логіка імкнецца да яснасці паняццяў, выкрываючы іх непрыдатнасць для вопыту ў выпадку супярэчлівасці (Гербарт адмаўляў рэальнасць супярэчнасцяў), метафізіка ліквідуе гэтую супярэчлівасць, а эстэтыка, якая ў Гербарта ўключае ў сябе і этыку, дапаўняе паняцці азначэннямі каштоўнасцяў. Адштурхоўваючыся ад кантаўскага паняцця «рэчы ў сабе» і вучэнні Лейбніца аб манадах, Гербарт сцвярджаў існаванне т. зв. «рэалаў» — мноства простых і нязменных сутнасцяў, дзякуючы розным ўзаемаадносінам якіх узнікае вобласць з’яў або адзінкавых рэчаў.
Вялікі разрыў
Апісанне
На сённяшні дзень невядома, ці валодае цёмная энергія такімі ўласцівасцямі, пры якіх можа рэалізавацца гэты сцэнарый.
Эксперыментальныя дадзеныя
Паводле апошніх касмалагічных дадзеных, імавернасць памылкі ўсё яшчэ ёсць, і невядома, які з трох выпадкаў з'яўляецца верным w < −1, w = −1, и w > −1.
Геймплэй
Шматлікія сучасныя тэарэтыкі гульнявога дызайну, прыхільнікі тэорыі мастацтва, сцвярджаюць, што «геймплэй» — у значнай ступені бессэнсоўны ці пусты тэрмін, выцеснены іншымі паняццямі з вобласці ўспрымання, антрапалогіі і псіхалогіі. Іншыя адзначаюць, што кіно не патрабуе «moviewatch», а раманы — «bookread», каб іх фармальна апісалі. Сучасныя навуковыя дыскусіі імкнуцца ўвесці больш практычныя тэрміны, такія, як «гульнявая механіка».
Нягледзячы на крытыку, тэрмін «геймплэй» увайшоў у агульнараспаўсюджаную гульнявую тэрміналогію, паколькі ён коратка пазначае вобласць тэорыі ўспрымання, якую складана пазначыць іншымі фразамі. Некаторыя гульнявыя агляды ацэньваюць геймплэй нароўні з графікай, гукам і працягласцю. Шмат хто лічаць «геймплэй» самым важным паказчыкам якасці гульні. Шматлікія гульнявыя крытыкі мяркуюць, што геймплэй у гульнях з'яўляецца аналагам апавядання ў мастацкім творы і служыць асновай, да якога дадаюцца іншыя элементы (напрыклад, сюжэт).
Праціўнікі тэорыі art theory of game (літар. мастацкая тэорыя гульні) зазначаюць, што ў сутнасці у гульні гуляюць. У гісторыі чалавецтва гульня, як дзейнасць, такая ж старая ці нават старэйшая за мастацтва. Таму можа быць няправільным вызначаць ці ацэньваць гульні ў тым жа кантэксце, што і мастацтва. Таксама тэорыя гульні і яе сувязь з правіламі і гульнявым дызайнам шырока абмяркоўваецца Кэці Сален і Эрыкам Зімерманам у іх кнізе «Правілы гульні: асновы гульнявога дызайну» (Rules of Play: Game Design Fundamentals).
Пышна
Пы́шна (, Пышно) — вёска ў Лепельскім раёне Віцебскай вобласці, на аўтамабільнай дарозе Пышна—Вялікія Дольцы. Уваходзіць у склад Стайскага сельсавета.
Гісторыя
У ВКЛ прыватнаўласніцкае мястэчка. Пасля 2-га падзелу Рэчы Паспалітай (1793 г.) у Расійскай імперыі, цэнтр воласці Лепельскага павета. З 1780 да 1914 гг. існаваў сядзібна-паркавы ансамбль Неміровічаў-Шчытоў. У 1841 г. была пабудавана Царква Узнясення Гасподняга (не захавалася). У 1886 г. у вёсцы 14 двароў, пачатковая школа, валасная ўправа, царква, яўрэйскі малітоўны дом, гарбарня, крама.
3 20 жніўня 1924 да 10 кастрычніка 2013 гг. цэнтр сельсавета Лепельскага раёна. У ліпені 1941—чэрвені 1944 гг. акупіравана нямецкімі войскамі. У кастрычніку 1942 Чашніцкая партызанская брыгада «Дубава» разграміла ў Пышне нямецкі гарнізон і аднавіла савецкую ўладу. Нямецкія акупацыйныя ўлады імкнуліся зноў захапіць вёску ў выніку чаго адбыліся Пышнянскія баі 1943 г.
Інфраструктура
У вёсцы працуе сярэдняя школа, клуб, бібліятэка, бальніца, аптэка, механічная майстэрня, аддзяленне сувязі.
Студзёнка (Лепельскі раён)
Студзёнка (, Студёнка) — вёска ў Лепельскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Стайскага сельсавета.
Да 10 кастрычніка 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Пышнянскага сельсавета.
М-тэорыя
M-тэорыя - сучасная фізічная тэорыя, створаная з мэтай аб'яднання фундаментальных узаемадзеянняў. У якасці базавага аб'екта выкарыстоўваецца так званая «брана» (шматмерная мембрана) - працяглы двухмерны або з вялікім лікам вымярэнняў (n-брана) аб'ект.
У сярэдзіне 1990-х Эдвард Вітэн і іншыя фізікі-тэарэтыкі выявілі важныя доказы таго, што розныя тэорыі суперструн прадстаўляюць сабой розныя гранічныя выпадкі нераспрацаванай пакуль 11-мернай М-тэорыі. Гэтае адкрыццё азнаменавала другую суперструнную рэвалюцыю. Калі Вітэн даў назву М-тэорыі, ён не ўдакладняў, што пазначае М, як мяркуецца, таму, што не адчуваў за сабой права даваць назву тэорыі, якую ён не мог цалкам апісаць. Здагадкі пра тое, што можа пазначаць М, стала гульнёй сярод фізікаў-тэарэтыкаў. Адны кажуць, што М азначае «Містычная», «Магічная» або «Матчына». Больш сур'ёзныя здагадкі - «Матрычная» і «Мембранная». Скептыкі заўважылі, што М можа быць перавернутай W - першая літара прозвішчы Witten (Вітэн). Іншыя мяркуюць, што М ў М-тэорыі павінна азначаць "Адсутная" (Missing) або нават «Каламутная» (Murky).
Як правіла, класічная (не квантавая) рэлятывісцкая дынаміка n-бран будуецца на аснове прынцыпу найменшага дзеяння для разнастайнасці размернасці n+1 (n прасторавых вымярэнняў плюс часовае), якое знаходзіцца ў прасторы вышэйшай размернасці. Каардынаты вонкавай прасторы-часу разглядаюцца як палі, зададзеныя на разнастайнасці браны. Пры гэтым група Лорэнца становіцца групай ўнутранай сіметрыі гэтых палёў.
Дуальнасць
У сярэдзіне 1980-х тэарэтыкі прыйшлі да высновы, што суперсіметрыя, якая з'яўляецца цэнтральным звяном тэорыі струн, можа быць уключаны ў яе не адным, а пяццю рознымі спосабамі, што прыводзіць да пяці розных тэорый: тыпу I, тыпаў IIA і IIB і двум гетэратычным струнным тэорыям. З меркаванняў здаровага сэнсу (не можа дзейнічаць адначасова 2 варыянты аднаго і таго ж фізічнага закона) лічылася, што толькі адна з іх магла прэтэндаваць на ролю «тэорыі ўсяго», прычым тая, якая пры нізкіх энергіях і кампактыфікаваных шасці дадатковых вымярэннях ўзгаднялася б з рэальнымі назіраннямі. Заставаліся адкрытымі пытанні аб тым, якая менавіта тэорыя больш адэкватная і што рабіць з астатнімі чатырма тэорыямі.
Усе пяць суперструнных тэорый звязаны адна з адной пераўтварэннямі, званымі дуальнасць. Калі дзве тэорыі звязаныя паміж сабой пераўтварэннем дуальнасці (дуальным пераўтварэннем), гэта азначае, што першую з іх можна пераўтварыць так, што адзін з яе межаў будзе эквівалентны другой тэорыі.
Т-дуальнасць
Выкажам здагадку, мы знаходзімся ў дзесяцімернай прасторы-часу, што азначае, што ў нас дзевяць прасторавых і адно часовае вымярэнне. Уявім адно з прасторавых вымярэнняў акружнасцю радыусу R\,\! такога, каб пры перамяшчэнні ў гэтым кірунку на адлегласць вярнуцца ў той жа пункт, адкуль стартавалі.
Часціца, якая вандруе па акружнасці, валодае квантаваным імпульсам, што дае пэўны ўклад у поўную энергію часціцы. Аднак для струны ўсё будзе па-іншаму, паколькі ў адрозненне ад часціцы струна можа «намотвацца» на акружнасць. Лік зваротаў вакол акружнасці называецца «тапалагічным лікам», і гэтая велічыня таксама квантаваная. Яшчэ адной асаблівасцю струннай тэорыі з'яўляецца тое, што імпульсныя моды і моды віткоў (шрубавыя моды) з'яўляюцца ўзаемазаменнымі, так як можна замяніць радыус R\,\! акружнасці велічынёй L_{st}^2/R, дзе L_{st}\,\! — даўжыня струны. Калі R\,\! значна менш даўжыні струны, то велічыня L_{st}^2/R будзе вельмі вялікай. Такім чынам, змяняючы імпульсныя моды і шрубавыя моды струны, можна перамыкацца паміж буйным і дробным маштабам.
Гэты тып дуальнасці называюць Т-дуальнасць. Т-дуальнасць звязвае тэорыю суперструн тыпу IIA з тэорыяй суперструн тыпу IIB. Гэта азначае, што калі ўзяць тэорыю тыпу IIA і тэорыю тыпу IIB і кампактыфікавать іх на акружнасць, а затым памяняць шрубавыя і імпульсныя моды, а значыць, і маштабы, то можна ўбачыць, што тэорыі памяняліся месцамі. Тое ж самае дакладна і для двух гетэратычных тэорый.
S-дуальнасць
З іншага боку, у любога фізічнага ўзаемадзеяння ёсць свая канстанта сувязі. Для электрамагнетызму канстанта сувязі прапарцыйная квадрату электрычнага зарада. Калі фізікі вывучалі квантавыя аспекты электрамагнетызму, то ў іх не атрымалася пабудаваць дакладную тэорыю, якая апісвае паводзіны на ўсіх энергетычных маштабах. Таму яны разбілі ўвесь дыяпазон энергій на адрэзкі і для кожнага з іх пабудавалі рашэнне. Кожнаму з гэтых адрэзкаў адказвала свая канстанта сувязі. Пры нармальных энергіях канстанта сувязі малая, і ў бліжэйшых некалькіх адрэзках яе можна выкарыстоўваць як добрае набліжэнне да рэальных яе значэнняў. Аднак, калі канстанта сувязі вялікая, метады, якія выкарыстоўваюцца пры працы з нармальнымі энергіямі, ужо не працуюць, і гэтыя адрэзкі становяцца бескарыснымі.
Аналагічная карціна ў струннай тэорыі. У ёй таксама ёсць свая канстанта сувязі, аднак, у адрозненне ад тэорый элементарных часціц, струнная канстанта сувязі - гэта не проста лік, а параметр, які залежыць ад пэўнай вагальнай моды струны, званай ділатонам. Змена знака поля ділатона на процілеглы змяняе канстанту сувязі з вельмі вялікай на вельмі маленькую. Такі тып сіметрыі называецца S-дуальнасцю. Калі дзве тэорыі звязаныя паміж сабой S-дуальнасцю (S-дуальныя адзін аднаму), то адна з гэтых тэорый, з моцнай сувяззю (моцнай канстантай сувязі), будзе эквівалентнай іншай тэорыі, са слабай сувяззю. Неабходна заўважыць, што тэорыі з моцнай сувяззю нельга даследаваць шляхам раскладання ў шэрагі (такія тэорыі называюць няпертурбатыўнымі, у адрозненне ад пертурбатыўных, якія можна раскладваць ў шэрагі), а тэорыі са слабай сувяззю - можна. Такім чынам, калі дзве тэорыі S-дуальныя адзін аднаму, то дастаткова зразумець слабую тэорыю, паколькі гэта эквівалентна разуменню моцнай тэорыі.
U-дуальнасць
Развіццё 11-мернай М-тэорыі дазволіла фізікам зазірнуць за межы часу, перад якім адбыўся Вялікі выбух. Верагодней за ўсё дадзеная тэорыя будзе відазмяняцца, дазволіць вылучыць большую колькасць прастор або прызнаць магчымасць існавання абсалюту па-за прасторы-часу.
Прастора Мінкоўскага
Прасто́ра Мінко́ўскага ― чатырохмерная псеўдаеўклідава прастора сігнатуры (1, 3), прапанаваная ў якасці геаметрычнай мадэлі прасторы-часу спецыяльнай тэорыі адноснасці.
Кожнай падзеі адпавядае кропка прасторы Мінкоўскага, у лорэнцавых (ці галілеевых) каардынатах, тры каардынаты якой прадстаўляюць дэкартавы каардынаты трохмернай еўклідавай прасторы, а чацвёртая ― каардынату ct, дзе c ― хуткасць святла, t ― час падзеі. Сувязь паміж прасторавымі адлегласцямі і прамежкамі часу паміж падзеямі характарызуецца квадратам інтэрвалу:
Нярэдка ў якасці квадрата інтэрвалу бяруць процілеглую велічыню, выбар знака — пытанне адвольнага пагаднення. Так, першапачаткова сам Мінкоўскі прапанаваў іменна процілеглы знак для квадрата інтэрвалу.
Інтэрвал у прасторы Мінкоўскага выконвае ролю, падобную да ролі адлегласці ў геаметрыі еўклідавых прастор. Ён захоўвае сваю велічыню пры замене аднае інерцыяльнае сістэмы адліку на другую, гэтак жа як і адлегласць не змяняецца пры паваротах, адлюстраваннях і зрухах пачатку каардынат у еўклідавай прасторы. Ролю, падобную да ролі паваротаў еўклідавай прасторы, выконваюць для прасторы Мінкоўскага пераўтварэнні Лорэнца.
Квадрат інтэрвалу аналагічны квадрату адлегласці ў еўклідавай прасторы. Аднак у прасторы Мінкоўскага квадрат інтэрвалу не заўсёды дадатны, таксама паміж рознымі падзеямі інтэрвал можа быць роўны нулю.
Гісторыя
Гэту прастору разглядалі Анры Пуанкарэ ў 1905 і Герман Мінкоўскі ў 1908 годзе.
Анры Пуанкарэ першы ўстанавіў і падрабязна даследаваў адну з самых важных уласцівасцей пераўтварэнняў Лорэнца — іх групавую структуру, і паказаў, што "пераўтварэнні Лорэнца прадстаўляюць не што іншае, як паварот у прасторы чатырох вымярэнняў, кропкі якога маюць каардынаты (x,y,z,i t)". Такім чынам, Пуанкарэ прынамсі за тры гады да Мінкоўскага аб'яднаў прастору і час у адну чатырохмерную прастору-час.
Убярцы
Убярцы́ (, Уберцы) — вёска ў Лепельскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Стайскага сельсавета.
Да 10 кастрычніка 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Пышнянскага сельсавета.
Кэрал Грэйдэр
Кэрал Грэйдэр (Carol Greider, нар., Сан-Дыега) — амерыканскі навуковец, малекулярны біёлаг, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне за 2009 год сумесна з Элізабет Блэкбёрн і Джэкам Шостакам з фармулёўкай «за адкрыццё механізмаў абароны храмасом целамерамі і фермента целамеразы».
Вялікая Почарня
Вялі́кая По́чарня (, Великая Почерня) — вёска ў Іўеўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Ліпнішкаўскага сельсавета.
Да 9 верасня 1960 года вёска ўваходзіла ў склад Князікоўскага сельсавета, пасля — у склад Суражскага сельсавета.
Клейнікі
Кле́йнікі (, Клейники) — аграгарадок у Брэсцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Клейнікаўскага сельсавета. Размешчаны за 8 км на паўночны захад ад Брэста, побач з вёскай цячэ р. Лясная. Цэнтр Клейнікаўскага сельсавета. Транспартныя сувязі ажыццяўляюцца па аўтадарогах, якія адыходзяць ад Брэста.
Scythris obscurella
Scythris obscurella — матылёк сямейства. Навуковая назва была ўпершыню апублікавана ў 1763 годзе Скаполі.
Насяляе ў Еўропе.
Клейнікі
Цэнтр камунальнага ўнітарнага сельскагаспадарчага прадпрыемства «Пагранічнік».
Гісторыя
Вядома як сяло ў Берасцейскім павеце Троцкага, з 1566 года Берасцейскага ваяводстваў ВКЛ. Належала Яраславу Солтану, які ў 1604 годзе перадаў яго свайму сыну Гераніму Солтану.
У 19 стагоддзі вёска — цэнтр маёнтка ў Брэсцкім павеце Гродзенскай губерні. Знаходзілася за 2 вярсты ад паштовага тракту. У вайну 1812 года пры пераправе цераз р. Лясная каля вёсак Клейнікі, Вістычы і Церабунь адбылася бітва, у выніку якой загінулі 2 тыс. французскіх і 1 тыс. рускіх салдат. У 1844 годзе ўласнасць паноў Нямцэвічаў, якім належала 535 дзес. зямлі. У 1897 годзе вёска ў Матыкальскай воласці, працаваў хлебазапасны магазін, кузня.
Паводле Рыжскага мірнага дагавора 1921 года ў складзе Польшчы, у Матыкальскай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства.
З 1939 года ў складзе БССР. У Вялікую Айчынную вайну 77 вяскоўцаў загінулі.
У 1951 годзе арганізаваны калгас «Пагранічнік», які аб’яднаў 97 гаспадарак.
Інфраструктура
Сярэдняя школа, Палац культуры, бібліятэка, фельчарска-акушэрскі пункт, аддзяленне сувязі, магазін, міжгаспадарчы пункт пажарнай аховы, вучэбны камбінат.
Аношкі (Лепельскі раён)
Ано́шкі (, Аношки) — вёска ў Лепельскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Слабадскога сельсавета.
Scythris limbella
Scythris limbella — гэта матылёк сямейства Scythrididae.
Апісанне
складае каля 15 мм. Лёт імага з чэрвеня па верасень, магчыма, у двух пакаленнях.
Арэал
Сустракаецца на большай частцы Еўропы (за выключэннем Ісландыі, Ірландыі, часткі Балканскага паўвострава і Украіны), на ўсход у Расію і Іран (ад да ). Інтрадукаваны ў паўночна-усходным Неарктычным рэгіёне.
Галімшчына
Галі́мшчына (, Галимщина) — вёска ў Іўеўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Ліпнішкаўскага сельсавета.
У 1940—1961 гадах цэнтр Галімшчынскага сельсавета.
Аэрапорт Берлін-Шонефельд
Аэрапорт Берлін-Шонефельд (Flughafen Berlin-Schönefeld) — аэрапорт, размешчаны ў камуне Шонефельд раёна Даме-Шпревальд (Бранденбург, Германію). Эксплуатантам аэрапорта з’яўляецца Flughafen Berlin-Schönefeld GmbH (FBS), удзельнікамі якога з’яўляюцца Берлін, Бранденбург і Федэратыўная Рэспубліка Германія. У 2008 годзе аэрапорт абслужыў 6,6 млн пасажыраў. У цяперашні час побач з аэрапортам Берлін-Шонефельд завяршаецца будаўніцтва новага аэрапорта Берлін-Брандэнбург, да якога пасля адкрыцця часткова адыдуць аб’екты інфраструктуры існуючага аэрапорта. Сам аэрапорт Берлін-Шонефельд будзе зачынены разам з аэрапортам Тэгель пасля афіцыйнага адкрыцця новага аэрапорта.
Scythris palustris
Scythris palustris — матылёк сямейства. Навуковая назва была ўпершыню  апублікавана ў 1855 годзе.
Роберт Хорвіц
Роберт Хорвіц (H. Robert Horvitz;, , ЗША) — амерыканскі біёлаг, лаўрэат Нобелеўскай прэміі ў галіне медыцыны і фізіялогіі 2002 года. Прафесар біялогіі ў Масачусецкім тэхналагічным інстытуце. Асноўны навуковы ўклад Хорвіца ўключае даследаванні чарвяка-нематоды Caenorhabditis elegans, у ходзе якіх былі адкрыты гены-рэгулятары апаптоза.
Біяграфія
Роберт Хорвіц нарадзіўся 8 мая 1947 года ў Чыкага, паходзіць з сям’і яўрэяў-эмігрантаў. Дзед па бацьку Самуіл Хорвіц (Саламон бен Міхаіл Гурэвіч) — выхадзец з забяспечанай яўрэйскай сям’і з вёскі Шчадрын (Жлобінскі раён). Бабуля па бацьку Цыля Хорвіц імігравала ў ЗША ў пачатку XIX-га стагоддзя з Ноўгарад-Северскага, пазбягаючы пераследаў расійскіх уладаў за рэвалюцыйную дзейнасць. Абодва бацькі маці Хорвіца таксама былі яўрэйскімі імігрантамі: Давід Савіт (Давід Савіцкі) быў родам з цяпер Украіна і іміграваў у ЗША ў 1904 годзе, Роўз Блайвайс Савіт іміграваў у 1902 з польскага горада Дэмбіца.
Хорвіц скончыў Гарвардскі ўніверсітэт у 1972 годзе і там жа абараніў дысертацыю доктара філасофіі ў 1974 годзе. З тых часоў працуе ў Масачусецкім тэхналагічным інстытуце.
Герб Самоа
Сучасны герб Самоа быў прыняты ў 1962 годзе, у год атрымання Заходнім Самоа незалежнасці ад Новай Зеландыі.
Пярэдні план гербавага шчыта ўяўляе сабой стылізаваную выяву сузор’я Паўднёвы Крыж. На шчыце, які мае серабрыстую аснову, таксама намаляваны зялёна-белыя марскія хвалі, серабрыстае неба і какосавая пальма з залатымі какосамі. Борт шчыта мае цёмна-сінюю і белую афарбоўку. На заднім фоне шчыта намаляваны радыяльныя ўзоры, звязаныя чырвонымі канцэнтрычнымі акружнасцямі, абапал якіх намаляваны галіны аліўкавага дрэва. Над шчытом — цёмна-сіні і чырвона-белы лацінскі крыж з чырвонымі прамянямі. У ніжняй частцы герба размешчаны дэвіз: «FA’AVAE I LE ATUA SAMOA» (у перакладзе з самаанскай мовы — «Бог — аснова Самоа»).
Какосавая пальма і мора сімвалізуюць прыроднае размяшчэнне астравоў у Ціхім акіяне, крыж — хрысціянскія традыцыі краіны. Кругі і ўзоры сімвалізуюць геаграфічную шырату і даўгату і аналагічныя сцягу ААН, чыёй падапечнай тэрыторыяй было Самоа з 1946 па 1962 гг.
Першы герб Заходняга Самоа быў прыняты яшчэ ў 1914 годзе падчас панавання на астравах Германіі. На ім былі намаляваны тры сярэбраныя какосавыя пальмы на чырвоным фоне, якія ўзвышаюцца над бела-сінімі марскімі хвалямі. У верхняй частцы шчыта быў намаляваны чорны прускі арол на серабрыстым фоне. Гэты герб выкарыстоўваўся вельмі кароткі час, з прычыны таго, што праз некалькі месяцаў пасля яго прыняцця астравы былі заняты новазеландскімі войскамі.
Падчас новазеландскага панавання быў прыняты новы герб, які выкарыстоўваўся аж да 1951 года. На ім былі намаляваны тры какосавыя пальмы ў натуральных кветках на прыродным фоне.
У 1951 годзе быў прыняты новы герб, які паслужыў прататыпам сучаснаму гербу. У адрозненне ад цяперашняга варыянту на ім замест крыжа было намалявана залатое сонца.
Наяды
Наяды (Νηϊάδες, Ναΐδες, Ναϊάδες) — у старажытнагрэчаскай міфалогіі дочкі Зеўса, якія з'яўляліся німфамі рэк, крыніц, фантанаў, калодзежаў, ручаёў і азёр. Роднасныя нерэідам, але ў адрозненне ад іх асацыяваліся з прэснай вадой. Згаданы ў «Адысеі» (XIII 104).
Як Зеўс — бог аблокаў і дажджу, гэтак жа і наяды — багіні той самай стыхіі. Акрамя Зеўса наяды суправаджаюць таксама Пасейдона, Дыяніса, Апалона, Афрыдыту, Дэметру, Персефону. Наяды прыхільны да людзей, якім дораць дастатак, урадлівасць і здароўе, з'яўляюцца апякункамі шлюбу. Яны лічыліся даўгавечнымі, але не бессмяротнымі.
Вядомыя наяды: Каліядна, Лара, Нікея, Праксіфея, Зеўксіпа.
Бяседы
Бясе́ды (, Беседы) — вёска ў Лепельскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Слабадскога сельсавета.
Да 4 сакавіка 1987 года вёска ўваходзіла ў склад Стайскага сельсавета, да 29 ліпеня 1988 года — у склад Домжарыцкага сельсавета.
Тэарэма Эрэнфеста
Тэарэма Эрэнфеста (Ураўненні Эрэнфеста) — сцвярджэнне аб выглядзе ўраўненняў квантавай механікі для сярэдніх значэнняў назіраных велічынь гамільтанавых сістэм. Гэтыя ураўненні ўпершыню атрыманы П. Эрэнфестам ў 1927 годзе.
Фармулёўка тэарэмы :
У квантавай механіцы сярэднія значэнні каардынат і імпульсаў часціцы, а таксама сілы, якая дзейнічае на яе, звязаныя паміж сабой ураўненнямі, аналагічнымі адпаведным ураўненнямі класічнай механікі, гэта значыць пры руху часціцы сярэднія значэнні гэтых велічынь у квантавай механіцы змяняюцца так, як змяняюцца значэння гэтых велічынь у класічнай механіцы.
Ураўненне Эрэнфеста для сярэдняга значэння квантавай назіранай гамільтанавай сістэмы мае выгляд
дзе \ A — квантавая назіраная, \ H — аператар Гамільтана сістэмы, вуглавымі дужкамі пазначана ўзяцце сярэдняга значэння. Гэтае ўраўненне можа быць выведзена з ураўнення Гейзенберга.
У прыватным выпадку, сярэднія значэнні каардынаты \ q і імпульсу \ p часціцы апісваюцца ураўненнямі
дзе \ m — маса часціцы, \ U(q) — аператар патэнцыяльнай энергіі часціцы.
Ураўненні Эрэнфеста для сярэдніх каардынат і імпульсаў з'яўляюцца квантавымі аналагамі сістэмы кананічных ураўненняў Гамільтана і задаюць квантавае абагульненне закона Ньютана.
Велеўшчына
Ве́леўшчына (, Велевщина) — вёска ў Лепельскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Слабадскога сельсавета.
Граблі
Граблі́ (, Грабли) — вёска ў Іўеўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Ліпнішкаўскага сельсавета.
Да 9 верасня 1960 года вёска ўваходзіла ў склад Князікоўскага сельсавета, пасля — у склад Суражскага сельсавета.
Джон Салстан
Джон Эдвард Салстан (John Edward Sulston;, Кембрыдж — ) — брытанскі біёлаг, лаўрэат Нобелеўскай прэміі ў галіне медыцыны і фізіялогіі 2002 года. Член Каралеўскага таварыства.
Біяграфія
Джон Салстан скончыў Кембрыджскі ўніверсітэт у 1963 годзе і там жа абараніў доктарскую дысертацыю па хіміі нуклеатыдаў ў 1966 годзе. У 1966—1969 гадах працаваў у Інстытуце Салка (Сан-Дыега), пасля чаго вярнуўся ў Вялікабрытанію, дзе пачаў працаваць пад кіраўніцтвам Сіднея Брэнера ў лабараторыі малекулярнай біялогіі (MRC, Кембрыдж). Граў ключавую ролю ў праектах геномаў Caenorhabditis elegans і чалавека. Быў дырэктарам Цэнтра Сангера (цяпер Інстытут Сангера) у 1992—2000 гадах.
Адзін з найбольш істотных укладаў Салстана — поўнае апісанне парадку дзялення эмбрыянальных клетак C. elegans. У яго лабараторыі быў прасочаны лёс абсалютна ўсіх клетак у працэсе развіцця гэтага чарвяка. Пасля завяршэння праекта «Геном чалавека» Салстан заняўся грамадскай дзейнасцю, у прыватнасці ён выступае супраць патэнтавання генетычнай інфармацыі чалавека.
У 2002 годзе Джон Салстан разам з Робертам Хорвіцам і Сіднеем Брэнерам атрымаў Нобелеўскую прэміі ў галіне медыцыны і фізіялогіі «За адкрыцці ў галіне генетычнага рэгулявання развіцця чалавечых органаў».
Харальд цур Хаўзен
Харальд цур Хаўзен (Harald zur Hausen; нар., Гельзенкірхен, Германія) — нямецкі медык і навуковец, лаўрэат Нобелеўскай прэміі ў галіне медыцыны і фізіялогіі 2008 года, якую ён падзяліў з Люкам Мантанье і Франсуазай Барэ-Сінусі. Цур Хаўзен адкрыў ролю папіломавірусаў у развіцці рака шыйкі маткі. У цяперашні час — ганаровы прафесар.
Біяграфія
Харальд цур Хаўзен нарадзіўся Гельзенкірхене, Германія, паступіў у гімназію ў Фехтэ і вывучаў медыцыну ва ўніверсітэтах Бона, Гамбурга і Дюсельдорфа і ў апошнім атрымаў ступень доктара медыцыны ў 1960 годзе, пасля чаго стаў фельчарам.
Дарашы
Дарашы́ (, Дороши) — вёска ў Іўеўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Ліпнішкаўскага сельсавета.
Да 9 верасня 1960 года вёска ўваходзіла ў склад Князікоўскага сельсавета.
Канатопская бітва
Перадумовы
Бітва адбылася падчас вайны Расіі з Рэччу Паспалітай (1654—1667). Умяшальніцтва Маскоўскага царства ва ўнутраныя справы ўкраінскіх казакоў, а таксама тэрытарыяльныя спрэчкі адносна заваяваных Войскам Запарожскім тэрыторый паўднёва-ўсходняй Беларусі і невыкананне маскоўскім царом Пераяслаўскай дамовы прывялі да абвастрэння адносін Гетманшчыны з Масковіяй.
Пасля прыходу да ўлады Выгоўскі праводзіў антысацыяльную праалігархічную палітыку , а яго абранне гетманам на старшынскім, а не на генеральным савеце фактычна азначала нелегітымнасць яго абрання. Рэпрэсіі ў войску пазбавілі гетмана шырокай народнай і казацкай падтрымкі.
Падапечная тэрыторыя ААН
Падапечная тэрыторыя ААН — правапераемнік мандатнай тэрыторыі Лігі Нацый пасля яе скасавання ў 1946 годзе. Усе падапечныя тэрыторыі кіраваліся праз Савет па апецы ААН краінамі-апекунамі. Таксама захаваліся патрабаванні, якія забараняюць гандаль зброяй, стварэнне ваенных баз, стварэнне арміі з карэннага насельніцтва.
Канатопская бітва
Перадумовы
У сваю чаргу, маскоўскія ваяводы ўсяляк спрыялі абвастрэнню грамадзянскай вайны ва Украіне, якую ў сучаснай украінскай гістарыяграфіі прынята называць Руінай. У гэтых складаных умовах Выгоўскі заключыў і дамагаўся выканання Гадзяцкай дамовы, паводле якой Украіна вярталася ў склад Рэчы Паспалітай як Вялікае княства Рускае і атрымлівала роўныя правы з Польшчай і Літвой. Таксама на яе тэрыторыі скасоўвалася дзеянне Берасцейскай уніі і гарантаваліся правы Кіеўскай праваслаўнай царквы. Але ў маі 1659 года сойм Рэчы Паспалітай ратыфікаваў дамову ў значна скарочаным выглядзе, выкрасліўшы з яго асноўныя пункты, якія ў тым ліку датычыліся і стварэння Вялікага княства Рускага.
Падапечная тэрыторыя ААН
Адзінай мандатнай тэрыторыяй, якая захавала свой статус пасля рэарганізацыі Лігі Нацый, была Паўднёва-Заходняя Афрыка, якая атрымала незалежнасць ад ПАР 21 сакавіка 1990 (цяпер Намібія). Галоўнае пярэчанне складалася ў тым, што кіраўнічыя прынцыпы падапечнай тэрыторыі патрабавалі, каб апекуны ўвялі мажарытарную сістэму кіравання і падрыхтавалі краіны да незалежнасці.
Канатопская бітва
Перадумовы
Увосень 1658 года пачалося маскоўскае ўварванне ва Украіну. Злучыўшыся з ворагамі Выгоўскага — Іванам Бяспалым, есаулам Варанько і казакамі запарожскага кашавога атамана Барабаша, армія Рыгора Рамаданоўскага захапіла шэраг украінскіх гарадоў, у прыватнасці Міргарад, Лубны і Пірацін. Падчас захопу гарадоў не толькі выразаліся прыхільнікі гетмана, але і рабавалася мірнае насельніцтва. Летапісец таго часу так апісвае рабаванне Рамаданаўскім Канатопа: «Він зустрів процесією від громадян міста, помолився і перехрестився перед ними по-христіянські, але пограбував місто і його мешканців по-татарськи і сказав «що: винуватого Бог знайде, а війська треба потішити і нагородити за праці, в поході понесені». Такія паводзіны маскоўскага войска схіляла на бок Выгоўскага ўсё больш казакоў і мірнага насельніцтва. Тым часам вясной 1659 года вялізная маскоўская армія (больш за 150 000 чал.) ваяводы Аляксея Трубяцкога ўступіла ва Украіну на дапамогу Рамаданаўскаму. Да маскоўскага войска далучылася частка казацтва — ворагі Выгоўскага ў грамадзянскай вайне — на чале з прызначаным маскавітамі «гетманам» Бяспалым. Праз некаторы час загон (атрад) нежынскага палкоўніка Гуляніцкага напаў на абоз арміі Трубяцкога і, адыходзячы, нечакана захапіў Канатоп. Нягледзячы на ўгаворы і пагрозы, Гуляніцкі адмовіўся здрадзіць Выгоўскаму і з 4-тысячным атрадам казакоў абараняў Канатопскую крэпасць. Маскавіты вырашылі працягваць паход ва Украіну пасля захопу Канатопа. 21 красавіка 1659 года пачалася аблога горада.
Аблога Канатопа
Пасля такога правалу Трубяцкі ўжо не адважваўся ісці на адкрыты прыступ. Замест гэтага ваявода працягваў абстрэл горада з гармат і засыпаў зямлёй роў. Але штоноч казакі выкарыстоўвалі насыпаную зямлю для ўмацавання валаў крэпасці, а таксама рабілі вылазкі, нападаючы на маскоўскія войскі побач з горадам. Імкнучыся ўнікнуць стратаў у войску ад частых нападаў казакоў, Трубяцкі быў вымушаны перанесці галоўны лагер войска на 10 км ад горада ва ўрочышча Таборышча на паўднёвай ускраіне вёскі Падліпнай. Некаторыя лічаць, што толькі падчас аблогі Канатопа маскоўскія войскі страцілі каля 10 000 чалавек.
70 дзён, да 29 чэрвеня, 4-тысячны атрад Гуляніцкага ўтрымліваў крэпасць супраць шматтысячнага войска Трубяцкога, што дазволіла Выгоўскаму арганізаваць сваё ўласнае войска, атрымаць дапамогу ад Рэчы Паспалітай і Крымскага ханства і нават сабраць наймітаў. Да казакоў Выгоўскага далучыліся польскія добраахвотніцкія конныя атрады Патоцкага, Ябланоўскага і пяхота Ланчынскага. Стаўку гетмана ахоўвалі атрады сербскіх і малдаўскіх наймітаў (каля 3800 чалавек). З крымскім ханам Мухамедам-Гірэем IV было заключана пагадненне аб дапамозе; на пачатку чэрвеня хан з'явіўся з 30-тысячным войскам.
Бітва
Армія Выгоўскага з татарамі тым часам працягвала ісці да Канатопа. 24 чэрвеня ў вёсцы Шапавалаўка быў разбіты невялікі перадавы атрад маскавітаў. Ад палонных гетман даведаўся, што Трубяцкі ўжо знаходзіцца не ў Канатопе, і што ён не чакаў яго падыходу так хутка. На падставе гэтых звестак быў выпрацаваны план дзеянняў, паводле якога татары хаваліся ў засадзе ва ўрочышчы Таргавіца на ўсход ад вёскі Сасноўка — лагеры Выгоўскага. Сам Выгоўскі, пакінуўшы камандаванне брату Гуляніцкага Сцяпану, выправіўся пад Канатоп на чале маленькага атрада. Уранку 27 чэрвеня казакі нечакана напалі на войска Трубяцкога і выгналі у стэп шмат маскоўскіх коней. Але, ачомаўшыся, конніца Трубяцкога контратакавала казацкі атрад, вымусіўшы Выгоўскага адступіць да свайго лагера за раку Сасноўка (іншая назва — Кукілка).
Назаўтра, у суботу 28 чэрвеня Трубяцкі выправіў наўздагон Выгоўскаму 30-тысячную адборную маскоўскую конніцу на чале з баярынам Сямёнам Пажарскім. Пажарскі пераправіўся цераз раку Сасноўка і разбіў лагер на другім яе беразе. Астатняя, 30-тысячная частка войска на чале з Трубяцкім засталася ў лагеры. Тым часам 5-тысячны атрад Сцяпана Гуляніцкага зайшоў у тыл Пажарскаму, захапіў і разбурыў мост праз Сасноўку, і, перакрыўшы ўначы раку, затапіў нізіну ўздоўж яе.
Раніцай 29 чэрвеня 1659 г. невялікі атрад Выгоўскага атакаваў лагер Пажарскага і пасля кароткай сутычкі пачаў адступаць. Войскі Пажарскага, спадзеючыся на лёгкую здабычу, пакінулі лагер і пачалі переслед. Калі маскоўскія войскі ўступілі ў сяло Сасноўка, казакі трыма стрэламі з гарматы і трыма вогненнымі стрэламі далі знак рушыць ардзе і палякам, а самі пачалі контрнаступленне на Пажарскага. Пабачыўшы пастку, Пажарскі паспрабаваў адступіць, але цяжкая маскоўская конніца і артылерыя захраслі ў дрыгве каля ракі. Адначасова з флангу ўдарылі татары — маскоўская армія апынулася ў акружэнні, пачалася разня. На працягу дня 29 чэрвеня была знішчана амаль уся конніца Пажарскага, а ён сам быў захоплены ў палон разам з князямі Львовым, Ляпунавым, Бутурліным, Скуратавым, Куракіным і інш. Палонных аддалі татарам, якія амаль усіх бязлітасна выразалі. Як пісалі летапісцы, Пажарскі, паўстаўшы звязаным перад ханам, плюнуў яму ў твар і абмацюкаў, за што татары адразу ж адрэзалі яму галаву і адправілі яе з разам з абезгалоўленым целам у лагер Трубяцкога.
Залман Давыдавіч Віхнін
Залман Давыдавіч Віхнін (1909—1943), удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, агітатар 288-га стралковага палка 181-й стралковай дывізіі 13-й арміі Цэнтральнага фронту, Герой Савецкага Саюза, капітан.
Канатопская бітва
Бітва
Забітых з абодвух бакоў казакоў пахавалі ў адной брацкай магіле, а на яе месцы паставілі царкву ў гонар 40-ка пакутнікаў Севастыйскіх. Сёння гэта Канатопскі Вазнясенскі кафедральны сабор, які людзі дагэтуль называюць Саракасвятскай царквой.
Залман Давыдавіч Віхнін
Біяграфія
Нарадзіўся ў чэрвені 1909 года ў вёсцы Шчадрын Жлобінскага раёна Гомельскай вобласці ў сям’і служачага. Яўрэй. Член ВКП(б)/КПСС з 1938 года. Скончыў няпоўную сярэднюю школу.
У 1939 годзе прызваны ў рады Чырвонай Арміі. Удзельнічаў у паходзе савецкіх войскаў у Заходнюю Беларусь у 1939 годзе. У баях Вялікай Айчыннай вайны з лютага 1943 года. Ваяваў на Цэнтральным фронце.
Канатопская бітва
Наступствы і значэнне
Вестка пра паражэнне пад Канатопам дайшла ў рэшце рэшт і да Масквы. Расійскі гісторык XIX стагоддзя С. М. Салаўёў апісвае рэакцыю цара на сумную вестку: ''«Эліта маскоўскай конніцы, якая зрабіла шчаслівыя паходы 1654 і 1655 гадах, загінула за адзін дзень, і ўжо ніколі пасля гэтага цар маскоўскі не мог вывесці ў поле такое бліскучае войска. У жалобнай вопратцы выйшаў цар Аляксей Міхайлавіч да народа і жах ахапіў Маскву. Удар быў тым цяжэй, што было нечаканым; і яшчэ пасля такіх бліскучых поспехаў! Яшчэ нядаўна Далгарукі прывёў у Маскву палоннага гетмана літоўскага, нядаўна чуліся радасныя размовы пра радасць Хаванскага, а цяпер Трубяцкі, на якога было больш надзей, «чалавек поўны глыбокай пашаны і хупавы, у войску шчаслівы і непрыяцелям страшны», загубіў такое велізарнае войска пасля ўзяцця столькіх гарадоў, пасля ўзяцця сталіцы літоўскай царскі горад задрыжаў за ўласную бяспеку: у жніўні ў гасударавым указам людзі ўсіх чыноў спяшаліся на земляныя работы для ўмацавання Масквы. Сам цар з баярамі часта прысутнічаў пры работах; навакольныя жыхары з сем'ямі, пажыткамі напаўнялі Маскву, і хадзіў слых, што гасудар з'язджае за Волгу, за Яраслаўль».'' Але небяспека нападу Выгоўскага і татараў на Маскву не апраўдалася. Пасля захопу Выгоўскім Ромнаў, Лохвіцы і некалькі іншых украінскіх гарадоў, што ўтрымлівалі яго праціўнікі, прыйшла вестка з Крыма, што казакі Івана Сірко напалі на татарскія паселішчы. Гэта прымусіла хана з ардой пакінуць Выгоўскага і вяртацца ў Крым. Грамадзянская вайна ўспыхнула з новай сілай. Хоць Гадзяцкі дагавор з палякамі і быў карысным для Украіны, ідэя саюза з палякамі не знайшла падтрымкі сярод большасці казацтва і народных мас. Да таго ж Выгоўскі грэбаваў інтарэсамі шырокай часткі ўкраінскага грамадства, абапіраючыся пераважна на казацкую старшыну, якая здраджвала яму з-за пагрозаў або абяцанкаў з боку Масквы ці Варшавы.
Залман Давыдавіч Віхнін
Біяграфія
Пачаў баявы шлях ад Сталінграда. Пасля Сталінграда была Курская дуга, а затым, у верасні 1943 года, трэба было вызваляць абласны цэнтр на Украіне — Чарнігаў. Пасля вызвалення населеных пунктаў і, размешчаных паблізу Чарнігава, полк, фарсіраваўшы Дзясну, павінен быў штурмам авалодаць паўднёва-заходняй бокам горада.
У той напружаны момант агітатар З. Д. Віхнін быў сярод байцоў падраздзяленняў днём і ноччу. Ён распавядаў аб мужнасці і гераізме салдат і афіцэраў палка, аб масавых злачынствах гітлераўцаў у Чарнігаве, накіроўваў увагу слухачоў на выкананне галоўнай задачы — на перамогу ў маючым адбыцца баю.
Канатопская бітва
Наступствы і значэнне
Доўгі час Канатопская бітва заставалася амаль забароненай тэмай у рускай і асабліва савецкай гістарыяграфіі. На працягу стагоддзяў інфармацыя пра яе замоўчвалася, бо пра падзеі пад Канатопам развенчвалі шмат вялікадзяржаўных міфаў, у прыватнасці пра «спрадвечнае імкненне ўкраінцаў да саюзу з Расіяй». Апошнім часам падзеі Канатопскай бітвы таксама ідэалізуюцца і ў некаторых украінскіх колах. На думку ўкраінцаў, нягледзячы на вялікія надзеі і на гераізм казакоў, асабліва атрада Рыгора Гуляніцкага, Канатопская бітва застаецца страчаным шанцам і хіба не самым характэрным прыкладам выйгранай бітвы і прайгранай вайны.
Залман Давыдавіч Віхнін
Біяграфія
У ноч на 21 верасня 1943 года пасля фарсіравання Дзясны капітан З. Д. Віхнін з падраздзяленнямі 3-га батальёна ўдзельнічаў у штурме паўднёва-заходняй ускраіны горада — прадмесця Падусаўкі — і першым з групай байцоў уварваўся на адну з вуліц горада. Пасля Чарнігава байцам трэба было фарсіраваць Дняпро.
Капітан З. Д. Віхнін размясціўся з групай дэсантнікаў ў прыбярэжным лесе, вывучаючы падыходы да правага берага, на які ім трэба было пераправіцца ноччу.
На досвітку 26 верасня 1943 года, калі быў пададзены сігнал адпраўляцца ад берага, ён першым сеў у лодку. Дэсантнікі нячутна прысталі да берага і тут жа занялі пазіцыі пад абрывам. Агледзеўшыся, сталі шукаць найбольш пакаты пад’ём наверх — да лініі абароны гітлераўцаў. Нарэшце знайшлі і падрыхтаваліся, чакаючы каманды. Па маўклівым сігнале капітана байцы хутка дабраліся да траншэі ворага і перабілі праціўніка.
Затым капітан З. Д. Віхнін павёў групу ўглыб, каб пашырыць плацдарм. Зусім побач знаходзілася вёска Бярозкі Брагінскага раёна Гомельскай вобласці. За ім іншае сяло — Новая Ёлча. Калі атрымаецца ўзяць абедзве вёскі, то задача будзе вырашана цалкам, і праз Дняпро змогуць пераправіцца ўсе іншыя падраздзяленні палка.
У Бярозках праціўнік паспрабаваў аказаць супраціў. Завязалася гарачая сутычка. Але неўзабаве вораг, не вытрымаўшы напору і рашучасці дэсантнікаў, адступіў да Новай Ёлчы. Да світання і Новая Ёлча была ачышчана ад гітлераўцаў. Але гэта байцы групы капітана З. Д. Віхніна зрабілі ўжо без свайго камандзіра.
Bembecia ichneumoniformis
Bembecia ichneumoniformis — від матылькоў сямейства шклянніц.
Залман Давыдавіч Віхнін
Біяграфія
Капітан Залман Давыдавіч Віхнін загінуў у баі пры штурме Новай Ёлчы. Калі Днепр фарсіравалі асноўныя сілы палка, а затым і дывізіі, праклаўшыя ім шлях дэсантнікі пераправілі цела камандзіра назад і пахавалі яго ў Чарнігаве.
Узнагароды
Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 16 кастрычніка 1943 года за мужнасць і гераізм, праяўленыя пры фарсіраванні Дняпра і утрыманні плацдарма на яго правым беразе капітану Залману Давыдавічу Віхніну пасмяротна прысвоена званне Героя Савецкага Саюза.
Bembecia ichneumoniformis
Распаўсюджанне
Еўропа, Малая Азія, Каўказ, паўночны Іран, Блізкі Усход.
Залман Давыдавіч Віхнін
Узнагароды
Узнагароджаны ордэнам Леніна.
Памяць
Яго імем названа вуліца ў роднай вёсцы.
Леланд Хартвел
Леланд (Лі) Хартвел (Leland H. (Lee) Hartwell; нар., Лос-Анджэлес, Каліфорнія) — амерыканскі навуковец, прэзідэнт і дырэктар Анкалагічнага даследчага цэнтра Фрэда Хатчынсана (Сіэтл). Узнагароджаны Нобелеўскай прэміяй па фізіялогіі і медыцыне 2001 года за адкрыццё генаў, якія ўдзельнічаюць у рэгуляцыі клеткавага цыклу, і ўклад у яго даследаванне.
Bembecia ichneumoniformis
Апісанне
Размах крылаў 15-21 мм. Дзённыя матылькі, дарослыя асобіны адзначаюцца ва ўмовах Заходняй Еўропы ў перыяд з ліпеня па жнівень. Вусені харчуюцца на каранях відаў роду  і . Сярод іншых кармавых раслін:, , , , , , , , ,  і.
Леланд Хартвел
Біяграфія
Хартвел скончыў Каліфарнійскі тэхналагічны інстытут у 1961 годзе. Спачатку ён абраў фізіку, але неўзабаве апынуўся настолькі захоплены адкрыццём структуры ДНК, што заняўся біялогіяй. Атрымаў ступень доктара філасофіі ў Масачусецкім тэхналагічным інстытуце. У 1965—1968 гадах працаваў у Каліфарнійскім універсітэце, пасля чаго пераехаў у Вашынгтонскі ўніверсітэт.
У 1970 і 1971 гадах у ходзе эксперыментаў на дражджах (Saccharomyces cerevisiae) Хартвел адкрыў гены дрожджаў, якія адказваюць за цыкл клеткавага дзялення. Мутацыі ў аналагічных генах ў чалавека могуць выклікаць анкалагічныя захворванні. У 1987 Хартвел стаў членам Нацыянальнай акадэміі навук. У 1996 годзе ён перайшоў у Анкалагічны даследчы цэнтр Фрэда Хатчынсана, у наступным годзе стаў яго прэзідэнтам і дырэктарам. У 1998 годзе атрымаў прэмію Альберта Ласкера за фундаментальныя медыцынскія даследаванні.
Chamaesphecia empiformis
Апісанне
Даўжыня пярэдняга крыла складае 6-10  мм. Лёт імага з мая па жнівень у залежнасці ад месцазнаходжання.
Дварчане
Дварча́не (, Дворчане) — вёска ў Іўеўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Ліпнішкаўскага сельсавета.
Chamaesphecia empiformis
Апісанне
Вусені харчуюцца на .
Старавойтаў
Старавойтаў — прозвішча.
Chamaesphecia astatiformis
Chamaesphecia astatiformis — матылёк сямейства. Насяляе ў Чэхіі, Аўстрыі, Славеніі і на Балканскім паўвостраве, на ўсходзе ў Расіі, на поўначы ў Турцыі, Казахстане, Алтаі і Узбекістане.
Апісанне
Размах крылаў складае каля 17  мм.
Вусені харчуюцца на  і.
Адміністрацыйны падзел Тога
Адміністрацыйны падзел Тога — падзел тэрыторыі Тога на пэўныя часткі ў мэтах эфектыўнай арганізацыі дзяржаўнага і мясцовага самакіравання. Згодна з падзелам Тога складаецца з 5 абласцей, а яны ў сваю чаргу з 30 прэфектур і 1 камуны.
Pyropteron muscaeforme
Pyropteron muscaeforme -матылёк сямейства. Насяляе ў большай частцы Еўропы. Адзін з меньшых відаў, размах крылаў складае 15-18 мм. адрозніваецца вузкімі чыстымі (празрыстымі) прасторамі на чорных або бронзавых пярэдніх крылах. Маецца тры бялявыя паласы на целе, і сляды белаватай лініі ўздоўж сярэдзіны спіны.
Дарослыя могуць быць знойдзеныя на кветцы расліны-гаспадара, а таксама на. Зімуюць вусені. Лічынкі харчуюцца на каранях і парастках .
Экалогія
Асобін знаходзяць на адкрытых камяністых участках, дзе растуць яго харчовыя расліны.
Дулькі
Ду́лькі (, Дульки) — вёска ў Іўеўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Ліпнішкаўскага сельсавета.
Да 9 верасня 1960 года вёска ўваходзіла ў склад Князікоўскага сельсавета, пасля — у склад Суражскага сельсавета.
Станам на 2021 год вёскі фактычна не існуе, усе хаты знесены.
Сяргей Віктаравіч Дрозд
Сяргей Дрозд (нар., ) — беларускі футбаліст, абаронца клуба «Маладзечна».
Клубная кар’ера
Выхаванец маладзечанскага футбола, ужо ў 18 гадоў дэбютаваў у Вышэйшай лізе ў складзе мясцовага клуба. Пасля сезона 2004, калі «Маладзечна» апусцілася да Другой лігі, перайшоў у светлагорскі «Хімік», дзе гуляў на працягу чатырох гадоў (з невялікім перапынкам). У 2009 годзе вярнуўся ў «Маладзечна».
У сезоне 2011 перайшоў у «Слуцк», які атрымаў месца ў Першай лізе. Спачатку трывала гуляў у аснове слуцкага клуба, але пазней стаў радзей з’яўляцца на полі. Тым не менш, застаўся ў «Слуцку» і пасля яго выхаду ў Вышэйшую лігу ў 2014 годзе. Першую палову сезона 2014 правёў на лаўцы запасных, але пазней з-з траўм асноўных ігракоў стаў выхадзіць у стартавым складзе на пазіцыі левага абаронцы. У снежні 2014 года разарваў кантракт са «Слуцкам».
У сакавіку 2015 года далучыўся да светлагорскага «Хіміка». У сезоне 2016 вярнуўся ў «Маладзечна-ДЮСШ-4». Пакінуў маладзечанскую каманду ў ліпені 2019 года і перайшоў у чысцінскі «Андэрдог». У красавіку 2020 года, пасля таго як чысцінскі клуб не быў дапушчаны да ўдзелу ў Першай лізе, зноў далучыўся да «Маладзечна». Стаў капітанам каманды, у сезоне 2022 гуляў за клуб у Першай лізе. У сакавіку 2023 года падоўжыў кантракт з «Маладзечнам».
Synanthedon conopiformis
Synanthedon conopiformis — від матылькоў сямейства. Сустракаецца амаль ва ўсіх краінах Еўропы, акрамя паўночных.
Апісанне
Размах крылаў складае 16-19 мм. Лёт імага з чэрвеня па жнівень.
Вусені харчуюцца на,  і. Яны пранікаюць у ствол сваёй расліны-гаспадара.
Забалаць (Ліпнішкаўскі сельсавет)
За́балаць (, Заболоть) — вёска ў Іўеўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Ліпнішкаўскага сельсавета.
Верабкі
Ве́рабкі (, Веробки) — вёска ў Лепельскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Слабадскога сельсавета.
Да 4 сакавіка 1987 года вёска ўваходзіла ў склад Стайскага сельсавета, да 29 ліпеня 1988 года — у склад Домжарыцкага сельсавета.
Вілы (Лепельскі раён)
Ві́лы (, Вилы) — вёска ў Лепельскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Слабадскога сельсавета.
Зыгмунцішкі
Зыгмунці́шкі (, Зыгмунтишки) — вёска ў Іўеўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Ліпнішкаўскага сельсавета.
Hyles gallii
Hyles gallii — матылёк сямейства.
Апісанне
Размах крылаў бражніка 60 — 80 мм. Увечары ў змроку харчуецца на кветках, ноччу прылятае на святло.
Войдат
Войдат (XIV ст. — пасля 1401) — сын Кейстута. Верагоднымі крыніцамі ўпамінаецца толькі двойчы.