cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Эфталіты
Гісторыя
Каля 557 г. сасанідскі манарх Хасроў I у саюзе з Цюркскім каганатам перамог эфталітаў у бітве пад Бухарой. Сасаніды і цюркі падзялілі дзяржаву эфталітаў па рацэ Амудар’я. У Тахарыстане і поўначы Афганістана захаваліся некалькі дробных залежных дзяржаўных аб'яднанняў, дзе кіравалі эфталіцкія роды. Паўночныя эфталіты, падначаленыя Цюркскаму каганату, працягвалі войны з Іранам. Відавочна, гэта яшчэ болей саслабіла іх, паколькі к канцу першай чвэрці VII ст. улада ў эфталіцкіх дзяржавах пачала пераходзіць да феадалаў цюркскага паходжання.
У 652 — 654 гг. дзяржавы эфталітаў былі заваяваны арабамі. Каля 689 г. яны паўсталі супраць Амеядскага халіфата, але пацярпелі паражэнне. Тым не меней, у кітайскіх дакументах эфталіцкія дзяржавы ўзгадваліся амаль да сярэдзіны VIII ст.
Культура
У ранніх кітайскіх крыніцах паведамлялася, што эфталіты рассеяліся па чужых краінах, дзе кіруюць дзесяткамі добра ўмацаваных гарадоў і паселішчаў, але селяцца ў намётах. Сярод іх вылучаліся бедныя і заможныя. Такім чынам, эфталіты першапачаткова захоўвалі качавы лад жыцця. Але ўжо Пракопій Кесарыйскі казаў, што эфталіты ў адрозненні ад іншых гунаў не качавалі, імі кіраваў адзіны манарх, і яны прытрымліваліся законаў. Старыя традыцыі наўдаўжэй захоўваліся ў побыце і ваеннай справе. Эфталіты дэфармавалі чэрапы, практыкавалі паліандрыю. Аснову іх войска складала конніца. Эфталіцкія воіны карысталіся прамымі «гунскімі» мячамі і шлемамі са злучаных рухомых папярочных палос.
У выніку заваяванняў у склад эфталіцкай дзяржавы ўвайшлі значныя тэрыторыі, насельніцтва якіх звычайна належыла да іранамоўных аселых народаў. Розныя часткі дзяржавы захоўвалі пэўную аўтаномію. Самарканд і некаторыя іншыя рэгіёны нават накіроўвалі асобныя пасольствы ў Кітай. Яны выплочвалі цэнтральнаму кіраўніцтву даніну. На тэрыторыі Афганістана былі знойдзены запісы пазнейшай пары, дзе ўзгадваўся спецыяльны падатак для эфталітаў.
Афіцыйнай мовай дзяржаў эфталітаў была бактрыйская. У спадчыну ад Кушанскай дзяржавы дасталіся пісьмо на аснове грэчаскага алфавіта і іранамоўныя назвы пасад — асбарабідо́ (камандзір коннікаў), аазарко («яго вялікасць»), шаа (манарх) і інш. Іх знаходзяць на надпісах на каштоўных камянях і манетах. У іранскіх крыніцах валадарам эфталітаў прыпісваліся тытулы, характэрныя для сасанідскай дзяржавы. Паралельна выкарыстоўваліся цюркскія назвы высакародных «ябхгу» і «тархан».
Для заваяваных зямель была характэрна канфесійная стракатасць. Мясцовае насельніцтва вызнавалі зараастрызм, але захоўвала шматлікія перажыткі старажытных культаў. Вядома, што ў дзяржаве эфталітаў таксама жылі хрысціяне. Раннія кітайскія крыніцы ўзгадвалі тое, што эфталіты шануюць бога неба Ціеншэ́нь і бога агня Хуашэнь. Прадстаўнікі гэтага народа з Ферганскай даліны хавалі высакародных памерлых у каменных магільнях, для бедных абшчыннікаў папросту рылі яміны ў зямлі. Сунь Юнь, кітайскі паэт і пілігрым сярэдзіны VI ст., наракаў на тое, што эфталіты не вызнавалі будызм і нават нецярпіма адносіліся да яго. Відавочна, такое стаўленне да будызму паступова змянілася, паколькі ў дзяржавах эфталітаў усталёўвалі будысцкія помнікі. Найбольш вядомыя з іх Баміянскія статуі Буды.
Міціо Судзукі
Раннія гады
Нарадзіўся 18 лютага 1887 года ў вёсцы Нэдзуміномура (鼠野村), прэфектура Сідзуока, невялікай вёсцы фермераў і ткачоў з бавоўны. Ён быў названы ў гонар гістарычнай асобы і бажаства сінтаізма Сугавары-но Міцідзанэ. Як сын фермераў, якія займаліся вырошчваннем бавоўны, Судзукі працаваў на палях з сямі-васьмі гадоў. Аднак Судзукі заўсёды аддаваў перавагу больш кваліфікаванай працы, таму ў 1901 годзе, ва ўзросце чатырнаццаці гадоў, ён пачаў сямігадовае навучанне пад строгім кіраўніцтвам цесляра Катаро Імамуры.
Калі ў 1904 годзе пачалася руска-японская вайна, попыт на кваліфікаваных майстроў быў нізкі, і Імамура быў вымушаны разам са сваім вучнем узяць на сябе працу па абслугоўванні ткацкіх станкоў на заводзе. Нягледзячы на тое, што Імамура лічыў гэтую працу непрыдатнай для майстра яго ўзроўню, Судзукі дасягнуў поспеху ў гэтай сферы, і яна натхніла яго на наступныя інавацыі.
Заснаванне кампаніі Suzuki Loom Manufacturing
Судзукі скончыў сваё навучанне ў 1908 годзе ва ўзросце 21 года, і ў наступным годзе атрымаў кантроль над сямейнай фермай па вытворчасці шаўкапрада, хутка ператварыўшы яе ў майстэрню па вытворчасці ткацкіх станкоў. З-за невысокага росту Судзукі быў аднесены да другаснай рэзервовай катэгорыі японскага імператарскага прызыву, што дазволіла яму засяродзіцца на вытворчасці ткацкіх станкоў. Яго першым новаўвядзеннем быў ткацкі станок з педальным прывадам, які ён падарыў сваёй маці, і тая выкарыстала яго для ткацтва тканіны ў дзесяць разоў хутчэй, чым з ручным ткацкім станком. Чуткі аб вынаходстве Судзукі хутка распаўсюдзіліся, і ён пачаў масавую вытворчасць сваіх новых ткацкіх станкоў, заснаваўшы ў кастрычніку 1909 года кампанію па вытворчасці ткацкіх станкоў Suzuki Loom Manufacturing Company.
На працягу наступных некалькіх гадоў Судзукі працягваў удасканальваць ткацкія станкі, часта з улікам парад ткачоў, якія іх выкарыстоўвалі. Кампанія стала публічнай у 1920 годзе і набыла міжнародную вядомасць праз дзесяць гадоў з вытворчасцю ткацкага станка з перфакартамі, які экспартаваўся па ўсёй Паўднёва-Усходняй Азіі дзякуючы сваёй эфектыўнасці ў пляценні саронгаў. Аднак гэты поспех быў нядоўгім, бо экспартны рынак Японіі хутка скараціўся пасля яе выхаду з Лігі Нацый у 1933 годзе.
Suzuki Motor Company
Не задаволіўшыся абмежаваннем сваіх інавацый вытворчасцю ткацкіх станкоў, Судзукі таксама пачаў эксперыментаваць з аўтамабільнымі тэхналогіямі ў сярэдзіне 1930-х гадоў, распрацаваўшы прататып аўтамабіля ў 1936 годзе. Гэтая праца была сарвана Другой сусветнай вайной. Як і іншыя цывільныя заводы, карпарацыя Suzuki прымусова перапрафілявала абсталяванне для дапамогі ў ваенных дзеяннях, у выпадку Suzuki з мэтай вытворчасці боепрыпасаў.
Пасля вайны карпарацыя Suzuki была адной з многіх, якія выйгралі ад японскага эканамічнага цуду, што дазволіла Suzuki аднавіць сваю даваенную працу над матарызаваным транспартам. У 1952 годзе карпарацыя Suzuki выпусціла свой першы матарызаваны транспартны сродак, «Power Free» — ровар з двухтактным рухавіком аб’ёмам 36 куб. см. У 1954 годзе Suzuki Loom Manufacturing Company была перайменавана ў Suzuki Motor Corporation. У наступным годзе кампанія выпусціла свой першы аўтамабіль Suzulight, які апярэдзіў бум кей-караў і прадставіў некалькі тэхнічных навінак.
Пазнейшае жыццё
Судзукі сышоў з пасады прэзідэнта Suzuki Motor Corporation у 1957 годзе ва ўзросце 70 гадоў, стаўшы членам савета дарадцаў. Пасаду прэзідэнта кампаніі заняў яго зяць Сюндзо Судзукі.
Міціо Судзукі памёр 27 кастрычніка 1982 года.
Заўвагі
<references group="заўв"/>
Багуслаўскі раён
Багуслаўскі раён (Богуславський район) — былая адміністрацыйная адзінка ў складзе Кіеўскай вобласці Украіны. Адміністрацыйны цэнтр — Багуслаў (Богуслав).
Гісторыя
Утвораны ў 7 сакавіка 1923 года. Насельніцтва раёна на года складае 35069 чалавек, плошча — 772 км².
Скасаваны 17 ліпеня 2020 года пасля завяршэння адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформы.
Адміністрацыйны падзел
Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складаецца з 1 гарадскога і 21 сельскага саветаў.
Населеныя пункты
На тэрыторыі раёна размешчаны 1 горад раённага значэння і 40 сёлаў.
Дыпламатычная служба
Дыпламатычная служба — від дзяржаўнай службы, якая ажыццяўляецца ў мэтах забеспячэння знешнепалітычнай і знешнеэканамічнай дзейнасці дзяржавы, прадстаўлення і абароны за мяжой правоў і інтарэсаў дзяржавы, яе грамадзян і юрыдычных асоб.
Лаціфа Аль Мактум
Лаціфа бінт Махамед Аль Мактум (II) (لطيفة بنت محمد بن راشد آل مكتوم; нарадзілася 5 снежня 1985) — прынцэса (шэйха) ААЭ, член каралеўскай сям’і Дубая, дачка галавы Дубая, прэм’ер-міністра ААЭ шэйха Махамеда ібн Рашыда Аль Мактума і Хурыі Ахмед Аль Мааш з Алжыра, належыць да дома Аль-Фаласі. У шэйхі Лаціфы ёсць дзве адзінакроўныя сястры з тым жа імем (старэйшая і малодшая). Яна з’яўляецца роднай сястрой шэйхі Майты (1980), шэйхі Шамсы (1981) і шэйха Маджыда (1987).
Дыпламатычная служба
Дыпламатычная служба Рэспублікі Беларусь
Прававую аснову беларускай дыпламатычнай службы складаюць Канстытуцыя Рэспублікі Беларусь, Закон «Аб дзяржаўнай службе», Палажэнне аб дыпламатычнай службе Рэспублікі Беларусь, Венская канвенцыя аб дыпламатычных зносінах 1961, Венская канвенцыя аб консульскіх зносінах 1963 і іншыя акты заканадаўства.
Лаціфа Аль Мактум
Прынцэса Лаціфа здзейсніла ўцёкі з Дубая ў канцы лютага 2018 года. У выніку сумеснай аперацыі Індыі і ААЭ ў міжнародных водах паблізу берага Індыі 4 сакавіка 2018 года яе гвалтоўна вярнулі назад.
Дыпламатычная служба
Дыпламатычная служба Рэспублікі Беларусь
Сістэма органаў дыпламатычнай службы складаецца з Міністэрства замежных спраў Рэспублікі Беларусь, дыпламатычных прадстаўніцтваў і консульскіх устаноў Рэспублікі Беларусь.
Лаціфа Аль Мактум
У снежні 2018 года праз дзевяць месяцаў маўчання пра інцыдэнт улады ААЭ апублікавалі фота прынцэсы Лаціфы разам з былой прэзідэнткай Ірландыі Мэры Робінсан. Згодна Робінсан, Лаціфа робіць уражанне чалавека з псіхічнымі праблемамі і атрымлівае неабходнае лячэнне, пра прынцэсу клапоцяцца сваякі. У сваю чаргу сябры Лаціфы настойваюць на тым, што да ўцёкаў прынцэса была ў здаровым розуме, і яе цяперашні стан можа быць толькі вынікам працяглага ўтрымання ў зняволенні або гвалтоўнага прымянення да яе медыкаментаў.
Дыпламатычная служба
Дыпламатычная служба Рэспублікі Беларусь
Для дыпламатычных работнікаў у сістэме органаў дыпламатычнай службы ўстанаўліваюцца дыпламатычныя пасады і адпаведныя ім дыпламатычныя рангі.
Лаціфа Аль Мактум
Запіс відэасведчання Лаціфы
11 сакавіка 2018 года было апублікавана 39-хвіліннае відэа, зробленае Лаціфай да яе спробы ўцёкаў з Дубая. Яно прызначалася для публікацыі ў выпадку, калі яе жыццё было ў небяспецы, было запісана ў кватэры сяброўкі Ціны (Tiina Jauhiainen), грамадзянкі Фінляндыі, і загадзя адпраўлена давераным асобам. У гэтым відэа прынцэса Лаціфа распавядае пра сваю сям’ю, абставіны, што прывялі да яе рашэння здзейсніць уцёкі, абвінавачвае бацьку ў жорсткім абыходжанні з ёй, яе сястрой Шамсой і іншымі непакорлівымі сваячкамі. У прыватнасці Лаціфа распавядае пра сваё больш чым трохгадовае адзіночнае зняволенне пасля першай спробы ўцёкаў у шаснаццацігадовым узросце, катаваннях (жорсткае збіццё, утрыманне ў цемры, адмова ў сродках гігіены), якія яна зазнала, а таксама высоўвае шэраг іншых сур’ёзных абвінавачванняў на адрас бацькі. Паводле слоў Лаціфы, Шамса, якую таксама злавілі пасля ўцёкаў, калі той было дзевятнаццаць, з тых часоў жыве пад штохвілінным кантролем медыкаў і супраць волі прымае прэпараты, што цалкам прыгнятаюць яе асобу.
Спасылкі
Афіцыйны сайт кампаніі #FREELATIFA
NGC 1352
NGC 1352 (іншыя абазначэнні — ESO 548-30, MCG -3-10-2, NPM1G -19.0148, PGC 13091) — лінзападобная галактыка (SB0) у сузор’і Эрыдан.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі новага агульнага каталога.
Канеўская
Канеўская (Каневска́я) — станіца ў Расіі, адміністрацыйны цэнтр Канеўскага раёна Краснадарскага края. Насельніцтва — 44 386 чал. (2010). Найбуйнейшы населены пункт сельскага тыпу ў Расіі.
Месцазнаходжанне
Размешчана ў 128 км на поўнач ад Краснадара ў межах Кубана-Прыазоўскай нізіны. Станіца раскінулася пры зліцці ракі Чэлбас (басейн Азоўскага мора) з прытокамі Сярэдні Чэлбас і Сухі Чэлбас. Працягласць: 10 км з поўначы на поўдзень, 5 км з захаду на ўсход. Агульная плошча станіцы — 2399 га, працягласць дарог — 178,59 км.
Насельніцтва
Найбуйнейшая станіца Кубані і найбуйнейшы сельскі населены пункт у Расіі (пасля надання ў 2015 годзе статусу пасёлка гарадскога тыпу станіцы Арджанікідзаўская). Канеўская разам з суседняй станіцай Старадзеравянкаўская на процілеглым правым беразе Чалбаса ўтвараюць адзінае паселішча з амаль 60-тысячным насельніцтвам.
Транспарт
Праз станіцу праходзіць чыгуначная магістраль Растоў-на-Доне — Краснадар (некалькі электрычак з Цімашоўска і Старамінскай, экспрэс Растоў — Краснадар). Ёсць чыгуначная станцыя Канеўская на адрэзку Цімашоўск — Старамінская. Штодзённыя цягнікі ідуць праз Канеўскую.
Праз станіцу праходзіць аўтамабільная траса Краснадар — Ейск.
Бліжэйшы аэрапорт знаходзіцца за 140 кіламетраў, каля Краснадара. Прыгарадныя аўтобусы: Канеўская — Ейск, Канеўская — Прыморска-Ахтарск, Канеўская — Сочы, Канеўская — Армавір. Унутры станіцы пасажырскія перавозкі ажыццяўляюцца сеткай маршрутных таксі.
Іона II (мітрапаліт Кіеўскі)
Іона II, свецкае імя невядома (XV ст. — пасля 9 ліпеня 1507 да лютага 1508) — мітрапаліт Кіеўскі, Галіцкі і ўсяе Русі.
Пры разглядзе ў 2021 годзе граматы судовага выраку мітрапаліта Іосіфа (Солтана) ад 31.1.1510 года, выяўлена, што ў мітрапаліта Іоны была сястра — жонка менскага святара Валодкі, яе сыны — «сястрынцы» (пляменнікі) мітрапаліта — Пракоп і Грынь, таксама былі святарамі менскай царквы. Валодка таксама быў сынам менскага святара Фёдара, які служыў у менскай царкве яшчэ да 1433 года і сам, магчыма, быў сынам менскага святара, але апошняе няпэўна. Пракоп і Грынь памерлі пры жыцці мітрапаліта Іоны, то-бок паміж 1503 і лютым 1508 года. Грынь пакінуў удаву Апранню і двух дарослых дзяцей — сына Івашку і дачку, якая ў 1510 годзе была ўжо ў шлюбе. Такім чынам, шлюб сястры будучага мітрапаліта з Валодкам адбыўся не пазней за канец 1470-х гадоў. Даследчыкі лічаць рызыкоўным з аднаго сведчання рабіць выснову пра менскае паходжанне мітрапаліта Іоны, але думаюць, што імавернасць гэтага высокая.
У прывілеі караля Аляксандра ад 7.3.1502 года Іона названы ўжо архімандрытам менскага Узнясенскага манастыра. Недзе тым жа часам Іона хіратанізаваны ў епіскапа Уладзімірскага і Берасцейскага. Неўзабаве быў нарачоны і мітрапалітам Кіеўскім, Галіцкім і ўсяе Русі. Праваслаўныя аўтары XVII ст. Сільвестр (Косаў) і Іаан (Дубовіч) сцвярджалі, што ў выбары Іоны на кіеўскую мітрапаліцкую кафедру вызначальную ролю адыграла заступніцтва вял.кн. Алены, якая была і дабрадзейкай менскага Узнясенскага манастыра.
У 1-й палове 1503 года кароль Аляксандр і праваслаўныя князі і паны звярнуліся да канстанцінопальскага патрыярха з просьбай зацвердзіць Іону мітрапалітам кіеўскім, такім чынам аднавіць царкоўныя адносіны Кіеўскай мітраполіі з Канстанцінопальскім патрыярхатам, перарваныя выказаным папярэднім мітрапалітам кіеўскім Іосіфам Балгарыновічам жаданнем перайсці пад уладу Папы. У чэрвені 1503 года канстанцінопальскі патрыярх Пахомій I падпісаў настольную грамату Іоне, аднак яшчэ і ў кастрычніку 1503 года, пры асвячэнні Дабравешчанскай царквы Супрасльскага манастыра, Іона тытулаваны «асвечаным епіскапам, нарачоным мітрапалітам Кіеўскім і ўсяе Русі».
Косаў і Дубовіч называлі Іону набожным і «простым». Паводле царкоўнага гісторыка Я. Кулешы, пры мітрапаліце Іоне «схізма ўзняла галаву» і царкоўнымі справамі сталі цікавіцца не толькі просталюдзіны, але і шляхта, і магнаты. Паводле Ю. Барташэвіча, менавіта пазіцыя Іоны была прычынай адмовы Кіеўскай мітраполіі ад уніі з Рымам, заключанай Іосіфам Балгарыновічам. Іона меў падтрымку праваслаўных магнатаў Вялікага княства Літоўскага.
Падчас вайны 1500—1503 гадоў сын мітрапаліта Сямён трапіў у маскоўскі палон. У 1505 годзе мітрапаліт Іона звяртаўся да маскоўскага мітрапаліта Сімана з просьбай хадайніцтва пра абмен Сямёна на аднаго палоннага маскоўскага сына баярскага, аднак вял.кн. маскоўскі Васіль Іванавіч дазволіў абмен толькі на двух сыноў баярскіх, таму абмен не адбыўся. У 1506 годзе Іона зноў прасіў пра вызваленне сына на ранейшых умовах, гэтым разам вял.кн. маскоўскі пагадзіўся, але і ў 1507 годзе Сямён яшчэ заставаўся ў палоне.
Мітрапаліт Іона перадаў права патранату над гродзенскім Каложскім манастыром вялікаму пісару літоўскаму Богушу Багавіцінавічу (20.7.1506), які аднавіў манастыр і надаў яму землі. У прысутнасці смаленскага епіскапа Іосіфа (Солтана) адмовіўся ад маёмасных правоў на Каложскі манастыр і дазволіў свецкаму кцітару прызначаць ігумена.
Склаў дзве духоўныя граматы, у адной апісана частка маёмасці перадаваная як заўпакойны ўклад у храмы, у другой астатняя маёмасць падзелена паміж сябрамі, слугамі і сынам Сямёнам, яшчэ палонным. Каб забяспечыць выкананне тастаментаў, частку грошай мітрапаліт пакідаў каралю Жыгімонту Старому, які зацвердзіў абодва тастаменты прывілеям ад 9.7.1507 года.
Пэўны час смерці не вядомы, але ў лютым 1508 года нарачоным мітрапалітам кіеўскім названы ўжо Іосіф (Солтан).
Кафун
Кафун — археалагічная культура жалезнага веку на Японскіх астравах. Традыцыйна разглядаецца як першы перыяд эпохі Ямата. Існавала паміж 250 г. і 538 г.
Паходжанне
Доўгі час культура Кафун лічылася натуральным працягам болей старажытнай культуры Яёй. Аднак палеагенетычныя і генетычныя даследаванні XXI ст. паказалі, што ў гэты перыяд адбывалася буйная міграцыйная хваля з Усходняй Азіі на Японскія астравы. Большасць сучасных японцаў з'яўляюцца прамымі нашчадкамі перасяленцаў той пары.
Асаблівасці
Культура Кафун ахоплівала значную частку вострава Хонсю, востраў Сікоку і поўнач вострава Кюсю. Многія даследчыкі мяркуюць, што к канцу перыяда носьбіты Кафун заваявалі поўдзень Кюсю. Назва культуры літаральна значыць «курганы», паколькі ўзвядзенне штучных пахавальных узвышшаў з'яўляецца яе найбольшай адметнасцю. Яны шчыльна месцяцца ў пэўных раёнах, якія маглі з'яўляцца палітычнымі цэнтрамі валоданняў буйных ваенных родаў. Найбольшая група знаходзіцца на раўніне Осакі. Яе насыпалі прыкладна ў IV ст. Найстаражытнейшая група была створана ў катлавіне на поўначы Нары.
Першыя два тыпы курганоў адносна невялікія, рэдка перавышаюць дыяметр 50 м. Апошні тып сустракаецца толькі ў Японіі, дасягае 400 м у даўжыню. Курганы, у якіх хавалі высакародных правадыроў, а таксама знаходкі ўмацаваных сядзіб з буйнымі сховішчамі збожжа сведчаць пра значнае распластаванне грамадства і ўзнікненне дзяржаўных фарміраванняў.
Асноўным заняткам было земляробства. Рысавыя палеткі ладзіліся не толькі ў далінах, але і ў горных раёнах, што вымусіла тагачасных жыхароў выкарыстоўваць болей складаныя ірыгацыйныя збудаванні, чым раней. Жалезныя паўседзённыя прадметы амаль выціснулі бронзавыя. Выразным дасягненнем у ганчарстве сталі ханіва — пахавальныя скульптуры з выявамі коней, узброеных воінаў, сялян, танцораў і г. д. Быў выпрацаваны стыль суэкі для керамічных пасудзін. Яны вырабляліся з каляровай гліны з дапамогай ганчарнага кола і абпальваліся пры высокіх тэмпературах.
IC 3146
IC 3146 — галактыка тыпу S? (спіральная галактыка) ў сузор’і Валасы Веранікі.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Мікалай Іванавіч Мітрафанаў
Мікалай Іванавіч Мітрафанаў (, с. Блінава, Песцякоўскі раён, Іванаўская вобласць —, в. Надзежына, Шумілінскі раён, Беларусь) — Герой Савецкага Саюза (1945).
Біяграфія
Камандзір стралковага ўзвода 9-й стралковай роты 977-га стралковага палка 270-й стралковай Дзямідаўскай дывізіі 6-й арміі першага Прыбалтыйскага фронту. Вызначыўся пры вызваленні Бешанковіцкага раёна. 26 чэрвеня 1944 года ўзвод пад яго камандаваннем выйшаў да Заходняй Дзвіны, пад агнём праціўніка пераправіўся на левы бераг і прыкрываў агнём пераправу батальена. У баі за плацдарм М. І. Мітрафанаў падняў узвод у атаку і захапіў варожыя траншэі. Загінуў у гэтым баю.
Званне Героя Савецкага Саюза прысвоена 24 сакавіка 1945 года.
Пахаваны ў Брацкай магіле аграгарадка Ула.
Алеся (праходчы комплекс)
«Алеся» —, які з лютага 2016 года выкарыстоўваецца на будаўніцтве Мінскага метрапалітэна. Маса танэлепраходчага шчыта — 550 тон, даўжыня — 92 метры, дыяметр бурэння — 6.28 м.
Гісторыя
Шчыт быў набыты ў французскай кампаніі «CSM Bessac» у снежні 2015 года за 11 мільёнаў долараў і з лютага 2016 года выкарыстоўваецца на будаўніцтве метрапалітэна. Ён можа праходзіць за месяц да 300 метраў, ствараючы тунэль і адразу мацуючы яго сценкі, але з-за тэхнічных асаблівасцяў грунтоў і іншых складанасцей падчас часам хуткасць падае ў 2-3 разы.
Штат абслугоўвання «Алесі» — 15 чалавек.
Праца
Аўтаматызаваны механізаваны шчыт перасоўваецца па тунэлі, які сам жа і стварае. Наперадзе — ротар з разцамі. Ён круціцца, да яго пад ціскам падаюць адмысловую вадкасць, якая разрэджвае грунт. Зрэзаная парода паступае на, а потым — у ваганеткі. Пакуль дызелевоз адвозіць яе на адгрузку, на адмысловых калясках падаюцца бетонныя для мантажу чарговага кольца. Спецыяльны механізм збірае кольца, залівае бетонам і ўшчыльняе.
Усім працэсам кіруе аператар, гледзячы ў маніторы. Ён сядзіць у спецыяльнай кабіне — яна знаходзіцца ўнутры «Алесі».
Шры-Ланка
Шры-Ланка — унітарная рэспубліка змешанага тыпу. Сталіца краіны дэ-факта — горад Каломба, дэ-юрэ (з 1985) — Шры-Джаявардэнепура-Котэ, фактычна паўднёва-заходні прыгарад Каломба, дзе размешчаныя парламент, вярхоўны суд і некаторыя міністэрствы. У Каломба па-ранейшаму базуецца ўрад і знаходзіцца рэзідэнцыя прэзідэнта. Шры-Ланка ўваходзіць у Садружнасць нацый, Рух недалучэння, стаіць ля вытокаў Паўднёва-Азіяцкай асацыяцыі рэніянальнага супрацоўніцтва (СААРК).
Прырода вострава адметная выключнай разнастайнасцю рэльефу, цёплым вільготным мусонным кліматам, багатымі воднымі рэсурсамі, непаўторным раслінным і жывёльным светам. Такім чынам, сама прырода падаравала Шры-Ланцы цудоўныя ўмовы для развіцця турызму.
Шры-Ланка мае даўнюю і багатую гісторыю, вядомая частка якой прайшла ў барацьбе паміж сінгальскімі і тамільскімі княствамі. Стваралася будысцкая культурная спадчына (каноны, летапісы, храмы). Зручныя гавані рабілі востраў важным пунктам марскога шаўковага шляху. З ХVI стагоддзя пачалося пранікненне на востраў еўрапейцаў: спачатку партугальцаў, потым — галандцаў. Пры гэтым цэнтральныя раёны вострава (Канды) захоўвалі самастойнасць. Толькі англічанам у пачатку ХІХ сталоггдзя ўдалося падпарадкаваць усю Шры-Ланку. У 1948 краіна атрымала незалежнасць, у 1972 змяніла назву з Цэйлона на Шры-Ланку.
Насельніцтва шматнацыянальнае, хоць пераважаюць дзве этничныя групы: сінгалы і тамілы. Першыя складаюць тры чацвёртых насельніцтва краіны і вызнаюць будызм, другія — мусульмане, а жывуць на поўначы. Сепаратысцкія імкненні тамілаў прывялі да стварэння ўзброенай паўстанцкай групоўкі — «тыграў Таміл-Ілама» — і сапраўднай грамадзянскай вайны (1983—2009), скончанай дзякуючы паспяховым ваенных дзеянняў урадавых сіл. Іншыя народы: мясцовыя маўры і веды; кітайскія і малайскія мігранты. Канстытуцыя дзяржавы замацоўвае за будызмам «вядучае месца» і дае шматлікія прывілеі, хоць і не прызнае дзяржаўнай рэлігіяй.
Па ВУП на душу насельніцтва ў Паўднёвай Азіі Шры-Ланка саступае толькі Мальдывам. І толькі гэтыя дзве дзяржавы ў рэгіёне маюць высокі індэкс чалавечага развіцця.
Этымалогія
Паводле Махавамсы, у старажытныя часы востраў насіў назву Тамбапані, што ў перакладзе азначае «медна-чырвоныя рукі» або «медна-чырвоная зямля». Хіндуісцкія творы, такія як Рамаяна, называлі востраў Ланка (у перакладзе проста «востраў»). Старажытным грэкам гэтая зямля была вядома пад назвай Тапрабана (ад Тамбапані). У Сярэднявеччы арабы і персы называлі востраў Сарандзіб. Партугальцы ў 1505 далі яму назву Ceilão, адкуль пайшло шырокавядомае англійскае Цэйлон. У 1972 краіна змяніла назву на Шры-Ланку (у перакладзе — «блаславёная зямля»), але тапонім «Цэйлон» неафіцыйна ўжываецца і сёння (з чым актыўна змагаюцца ланкійскія ўлады).
Геаграфічнае становішча
Шры-Ланка займае аднайменны востраў, другі па памерах у Індыйскім акіяне. Плошча Шры-Ланкі — 65 тыс.кв.км. Працягласць берагавой лініі — 1585 км. Марская 200-мільная эканамічная зона краіны ўсямёра большая за яе тэрыторыю. Прыбярэжныя воды багатыя на прадуктыўныя экасістэмы: каралавыя рыфы, марскія травы эстуарыяў і інш.
Прырода
Востраў Шры-Ланка знаходзіцца на Індыйскай літасфернай пліце, што яшчэ нядаўна лічылася часткай Інда-Аўстралійскай пліты. Рэльеф вострава надзвычай разнастайны. Па ўсім перыметры Шры-Ланка аблямавана прыбярэжнымі нізінамі з шыкоўнымі пляжамі. Цэнтральна-паўднёвую частку вострава займае складзенае гранітамі і гнейсамі Цэнтральнае плато вышынёй да 2,5 км. Вышэйшая кропка краіны — гара Підуруталагала (інакш гара Педра), 2524 м. Крыху ніжэй за яе вядомы сваёй канічнай формай пік Адама (2243 м.). Карысныя выкапні: каштоўныя камяні, графіт, ільменіт, торый. У Манарскім заліве разведаны невялікія запасы нафты, распачатая здабыча.
Клімат субэкватарыяльны мусонны. Паўднёва-заходні мусон прыносіць ападкі на поўдзень вострава летам. Паўднёва-ўсходняя, найбольш вільготная частка Шры-Ланкі атрымлівае да 2500 мм ападкаў. Паўночна-усходні мусон завітвае на поўнач вострава зімой. У дажджавым цені застаюцца паўночны захад і паўднёвы ўсход вострава, але і яны атрымліваюць не менш як 800 мм ападкаў. Сярэднегадавыя тэмпературы складаюць ад 28 °C да 31 °C на ўзбярэжжы да 17 °C на Цэнтральным плато, дзе зімою некалькі дзён могуць нават здарыцца марознымі.
На востраве 103 ракі, найдаўжэйшая — Махавелі (335 км), басейн якой займае пятую частку Шры-Ланкі. Рэкі Цэнтральнага плато багатыя на вадаспады: усяго налічваецца 51 вадаспад вышэй за 10 м. Рэкорд вышыні належыць вадаспаду Бамбараканда (241 м). Раслінны свет — вільготныя экватарыяльныя лясы з разнастайным відавым складам (панданусы, пальмы і інш.). Каля 7000 га займаюць мангравыя лясы. Жывёльны свет вельмі багаты, што ўвогуле не надта характэрна для астравоў; шмат буйных млекакормячых: дзікія буйвалы, сланы, малпы, алені замбар, мядзведзь-губач. 12 нацыянальных паркаў, 3 запаведнікі і 51 рэзервацыя займаюць 14 % тэрыторыі вострава.
Гісторыя
Летапісная гісторыя Шры-Ланкі прасціраецца ў мінулае на 3000 гадоў, але рэшткам найдаўнейшых знойдзеных археолагамі паселішчаў не меней як 125 000 гадоў.
У канцы 1 тысячагоддзя да н. э. з Паўднёвай Індыі на Шры-Ланку пачалі перасяляцца тамілы. Іх поспеху садзейнічала ўзаемная барацьба сінгальскіх уладароў за трон. Узвышэнне тамільскай дынастыі Чола на поўдні Індыі прывяла да паступовага заняпаду Анурадхапуры. У 1017 г. н. э. Чола спустошылі Анурадхапуру і далучылі Шры-Ланку да сваёй імперыі. У 1028—1029 гг. вобласць Рухуна па поўдні Шры-Ланкі вызвалілася з пад іх улады. Сінгальскі князь Вікрамабаху I захапіў у 1070 г. горад Паланарува і зрабіў яго сваёй сталіцай. Найбольшай магутнасці гаспадары Паланарувы дасягнулі пры Паракрамбаху I Вялікім (1123—1186 гг.), які вёў актыўную знешнюю палітыку. Але яго спадкаемцы не здолелі ўтрымаць адзінства. На поўначы ў XIII ст. ўзнікла дзяржава Ар’ясакарварці з цэнтрам у Джафне. Яе заснавальнік Магха (1215—1236 гг.) быў родам з Калінгі ва Ўсходняй Індыі, аднак знаходзіўся ў падначаленным стане ў аднносінах да паўднёваіндыйскай тамільскай дынастыі Пандзі. Іх войны супраць сінгальскіх уладароў прывялі да заняпаду Паланарувы, якая ў 1302 г. канчаткова страціла сваю моц і была закінута жыхарамі.
У 1785 г. Нідэрланды былі заняты войскамі рэвалюцыйнай Францыі, што дазволіла Брытанскай Ост-Індскай кампаніі акупаваць галандскія ўладанні на востраве. У 1798 г. была створана асобная брытанская цывільная адміністрацыя для кіравання калоніяй з цэнтрам у Каломба, і ў выніку войн 1803—1805 і 1815 гг. была падначалена дзяржава з цэнтрам у Канды. Новыя ўлады праводзілі даволі складаную палітыку рэфармавання: адмянілі рабства, увялі брытанскую судовую сістэму, пабудавалі сетку дарог, і стварылі буйныя камерцыйныя плантацыі. Асабліва паспяховым стаў вопыт вырошчвання ў горнай мясцовасці чая, які ператварыўся ў галоўную экспартную культуру ў кан. XIX ст. Для працы на плантацыях увозіліся рабочыя-тамілы з Індыі, што спрыяла павелічэнню тамільскай абшчыны. Пры генерал-губернатары існавалі Выканаўчы і Заканадаўчы саветы, але мясцовае насельніцтва ў іх амаль не было прадстаўлена.
У друг. пал. XIX — пач. XX стст. з’явіўся сінгальскі нацыяналістычны рух, які арыентаваўся не толькі на этнічныя і дзяржаўныя, але і рэлігійныя каштоўнасці. Тамільскія палітычныя арганізацыі ўзніклі пазней, адрозніваліся радыкалізмам і падтрымлівалі шчыльныя сувязі з Індыяй. Рух за незалежнасць суправаджаўся канфліктамі паміж сінгаламі, таміламі і мусульманамі-маўрамі. Але брытанскія ўлады вымушаны былі ісці на саступкі. У 1803—1803 гг. яны пашырылі мясцовае самакіраванне, увялі Канстытуцыю і права на усеагульнае галасаванне. 4 лютага 1948 г. быў абвешчаны дамініён — форма самакіравання, якая прадугледжвала захаванне на востраве шырокіх правоў брытанскай манархіі. Канчаткова брытанцы пакінулі Шры-Ланку ў 1957 г.
Пасляваенны перыяд характарызаваўся канкурэнтнай палітычнай барацьбой паміж сінгальскімі і тамільскімі палітычнымі арганізацыямі. У 1956 г. большасць галасоў атрымала кааліцыя сінгальскіх нацыяналістычных партый на чале Саламона Дыяса Бандаранаіке (1899—1959 гг.). Ён заняў пост прэм’ер-міністра і пачаў праводзіць палітыку, накіраваную на дасягненне самастойнасці ад Вялікабрытаніі і ўшчамленне правоў тамілаў. Дзяржаўнай мовай замест англійскай была абвешчана сінгальская. 22 мая — 27 мая адбыліся пагромы тамілаў з боку сінгальскага насельніцтва. Гэта было першае масавае гвалтоўнае этнічнае сутыкненне пасля XVIII ст. 26 верасня 1959 г. Саламон Дыяс Бандаранаіке быў застрэлены будысцкім манахам. У 1960 г. кабінет міністраў узначаліла яго ўдава Сірымава Дыяс Бандаранаіке (1916—2000 гг.). Яна адрознівалася харызматычнасцю і арыентавалася на падтрымку сацыялістычных партый. У выніку, 22 мая 1972 г. была абвешчана Сацыялістычная Рэспубліка Шры-Ланка.
Сацыялістычныя рэформы не прынеслі плёну. У 1980 г. С. Д. Бандаранаіке была абвінавачана ў злоўжываннях і згубіла магчымасць удзельнічаць у палітыцы. У 1978 г. парламент зацвердзіў новую Канстытуцыю. Шры-Ланка стала прэзідэнцкай краінай. Тамільская мова атрымала афіцыйны статус на частцы яе тэрыторыі. У ліпені 1983 г. баявікі з «Тыгры вызвалення Таміл-Ілама» забілі 13 салдат, што стала пачаткам шматгадовай кровапралітнай грамадзянскай вайны паміж таміламі і сінгаламі. Яна скончылася толькі ў 2009 г. дзякуючы рашучым дзеянням арміі і ўрада на чале прэзідэнта Махінды Раджапаксы (нар. 1945 г.).
Шры Ланка сур’ёзна пацярпела ў выніку цунамі 26 снежня 2004 года. Загінула каля 40.000 чалавек, 1.500.000 засталося без прытулку, інфраструктура ўсходняга і паўднёвага ўзбярэжжа была практычна разбураная. Шры Ланка звярнулася за дапамогай у пераадоленні наступстваў катастрофы да міжнароднай супольнасці. Яна была аказана, у тым ліку з боку Рэспублікі Беларусь.
Дзяржаўны лад
Паводле дзеючай Канстытуцыі 1978 года, Шры-Ланка — унітарная рэспубліка, на чале якой стаіць прэзідэнт, што абіраецца прамым і таемным галасаваннем тэрмінам на шэсць гадоў. Прэзідэнт узначальвае вышэйшую выканаўчую ўладу і з’яўляецца галоўнакамандуючым узброенымі сіламі краіны, прызначае прэм’ер-міністра і міністраў кабінета, вызначае склад Вярхоўнага суда. На выбарах якія адбыліся 18 лістапада 2005 года прэзідэнтам быў абраны Махінда Раджапаксэ, якога 9 студзеня 2015 змяніў Майтрыпала Сірысена, прадстаўнік Партыі волі Шры-Ланкі (ПВШЛ).
Аднапалатны парламент (225 месцаў) абіраецца тэрмінам на шэсць гадоў. Пост прэм’ер-міністра з лістапада 2006 па жнівень 2015 года займаў Ратнасыры Вікрэманаякэ (ПВШЛ). 17 жніўня 2015 новым прэм’ерам стаў Раміл Вікрамасінгхэ, прадстаўнік Аб’яднанай нацыянальнай партыі (АНП. Міністр замежных спраў — Мангала Самаравіра (ПВШЛ).
У Шры-Ланцы ў цяперашні час дзейнічае каля 40 розных палітычных партый, палітызаваных грамадскіх і прафсаюзных рухаў. Вядучае месца займаюць Партыя волі Шры-Ланкі (ПВШЛ), Аб’яднаная нацыянальная партыя (АНП), НФВ (Народны фронт вызвалення), якія прадстаўляюць інтарэсы розных пластоў ў асноўным сінгальскага насельніцтва. На працягу апошніх сарака гадоў фактычна змяняючы адна другую кіравалі краінай ПВШЛ і АНП. У жніўні 2015 адбыліся чарговыя парламенцкія выбары, на якіх АНП атрымала перамогу і ўзначаліла кааліцыю парламенцкай большасці.
Адміністрацыйны падзел
Шры-Ланка — унітарная дзяржава. Востраў дзеліцца на 9 правінцый, якія ў сваю чаргу падзеленыя на 25 раёнаў.
Знешняя палітыка
Шры-Ланка — член узначальваемай Вялікабрытаніяй Садружнасці з 1948 года, «Плана Каломба» — з 1950 года, ААН — з 1955 года, Руху недалучэння — з 1961 года, Паўднёва-Азіяцкай арганізацыі рэгіянальнага супрацоўніцтва (СААРК) з 1985 і шмат якіх іншых міжнародных арганізацый. Прыкметны яе ўдзел у працы ААН — прадстаўнік Шры Ланкі з’яўляўся намеснікам Генсакратара ААН па пытаннях раззбраення (1998—2003) і ўзначальваў камітэт ААН па раззбраенні, другі прадстаўнік Шры Ланкі — старшыня камітэта ААН па барацьбе з міжнародным тэрарызмам. Каломба выступае за ўмацаванне цэнтральнай ролі ААН як універсальнай прылады ўрэгулявання міжнародных адносін, за лікавае пашырэнне складу Рады Бяспекі, якое ўлічвае як геаграфічны фактар, так і справядлівае прадстаўніцтва развітых і развіваючыхся дзяржаў.
Адносіны з Беларуссю
Дыпламатычныя адносіны паміж Рэспублікай Беларусь і Дэмакратычнай Сацыялістычнай Рэспублікай Шры-Ланка ўсталяваны 20 лістапада 2000 г. У 2004 годзе ў Мінску адкрыта Ганаровае консульства Шры-Ланкі. Пасол Рэспублікі Беларусь у Індыі і Шры-Ланцы (па сумяшчальніцтве) Прыма В. А. ўручыў даверчыя граматы Прэзідэнту Шры-Ланкі Махінду Раджапаксе 20 снежня 2012 г. 25-27 жніўня 2013 г. адбыўся першы ў гісторыі афіцыйны візіт Прэзідэнта Шры-Ланкі (Махінда Раджапаксе) у Рэспубліку Беларусь. 17-21 лістапада 2014 г. Шры-Ланку наведала беларуская парламенцкая дэлегацыя на чале са Старшынёй Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь Андрэйчанкам У. П. Свае філіі ў Каломба і Канды адкрылі БНТУ і ВДМУ.
Насельніцтва
З насельніцтвам у 22,5 млн чалавек, Шры-Ланка з’яўляецца адным з самых населеных астравоў свету, у Індыйскім акіяне крыху саступаючы Мадагаскару (25 млн). А вось па гушчыні насельніцтва Шры-Ланка (330 чал/кв.км) пераўзыхозіць Мадагаскар у 9 разоў і ў гэтым паказчыку падобная да Японіі. Для краіны, як і для ўсёй сённяшняй Паўднёвай Азіі, характэрны запаволены станоўчы прырост насельніцтва (0,76 % у 2017) з перавагай дзяцей і маладых асоб у працаздольным узросце. Нараджальнасць усё яшчэ значна пераўзыходзіць смяротнасць, але на адну жанчыну цяпер прыходзіцца 2,1 дзіцяці (2017).
З насельніцтва Шры Ланкі (2012) каля 74,8 % складаюць сінгалы, што адносяцца да індаеўрапейскіх народаў. 18 % — тамілы, якія належаць да дравідыйскай моўнай сям’і і маюць больш цёмны колер скуры. Тамілы насяляюць паўночны і ўсходні берагі вострава. Яны дзеляцца на ланкійскіх тамілаў, што жылі тут спрадвеку, і індыйскіх, якія былі завезеныя англічанамі з Індыі для работ на плантацыях. 9,2 % складаюць маўры — нашчадкі мясцовых жыхароў ды арабаў, што пачалі сяліцца па берагах вострава з VIII ст. Налічваецца таксама некалькі тысяч ведаў — спрадвечных жыхароў Паўднёвай Азіі аўстралоіднай расы, а яшчэ бюргераў — нашчадкаў партугальцаў, галандцаў і англічан, а таксама малайцаў.
Дзяржаўная мова — сінгальская. На ёй размаўляюць сінгалы, меншая частка маўраў, веды. Тамільская мова мае афіцыйны характар у акругах, дзе тамілы складаюць большасць насельніцтва. Таксама тамільская мова родная для большай часткі маўраў. Бюргеры размаўляюць на крэольскай партугальскай мове. Шырока распаўсюджана англійская мова, што выступае сродкам міжнацыянальных зносін.
Этнічнаму складу ў асноўным адпавядае і рэлігійная прыналежнасць насельніцтва: будызм вызнаюць каля 70 % (у асноўным сінгалы), індуізм — больш за 17 % (галоўным чынам тамілы). Іслам вызнаюць прыкладна 8 % (у асноўным гэта маўры. Бюргеры гістарычна з’яўляюцца прыхільнікамі хрысціянства, шмат хрысціян і сярод між іншых народаў.
Востраў заселены даволі раўнамерна, але найбольшая шчыльнасць назіраецца на захадзе, асабліва густа заселены раён сталічнай агламерацыі. Большасць насельніцтва сельская — Шры-Ланка адносіцца да самых слабаўрбанізаваных краін свету (усяго 18 % у 2018 годзе ). Найбуйнейшыя гарады — Каломба (600 000), Кадувела (250 000), Махарагама (200 000), Гале, Трынкамалі, Джафна, Канды.
Эканоміка
У часы брытанскага панавання Шры-Ланка стала вядучым сусветным вытворцам карыцы, натуральнага каўчуку, а сапраўдным брэндам вострава стаў цэйлонскі чай. За гады незалежнасці Шры-Ланка з аграрнай краіны з плантацыйнай гаспадаркай ператварылася ў аграрна-індустрыяльную дзяржаву (прамысловасць дае каля 30,5 % ВУП). І сёння па ВУП на душу насельніцтва Шры-Ланка апярэджвае Індыю, Пакістан і ў Паўднёвай Азіі саступае толькі Мальдывам. У 2017 годзе рост ВУП працягнуўся (3,5 %), але тэмпы даволі сур'ёзна зменшыліся: у 2016 рост склаў 4,5%, у 2015 годзе — 5%. Значную частку ВУП ствараюць грашовыя пераводы ланкійскіх гастрарбайтараў з краін Персідскага заліва.
У цэлым эканамічная палітыка ўрада, заснаваная на рынкавых прынцыпах, стварае досыць спрыяльныя ўмовы для развіцця краіны. Асноўнымі задачамі ўрада ў галіне эканомікі застаюцца стабілізацыя фінансавага становішча, рэалізацыя праграмы прыватызацыі стратных дзяржпрадпрыемстваў, прыцягненне замежных інвестыцый, ажыццяўленне ключавых сацыяльных праграм. З 2016 краіна выконвае праграму МВФ, што абяцае забяспечыць эканамічны рост, захоўваючы макраэканамічную стабільнасць.
Негатыўнае ўздзеянне на эканоміку краіны ў 1983-2009 аказвала грамадзянская вайна. Падчас этнічнага канфлікту амаль 10% тэрыторыі краіны апынуліся выведзенымі з гаспадарчага абарачэння; выдаткі ўрада на ваенныя патрэбы складалі да 25 % дзяржбюджэту. Магутны ўдар па эканоміцы краіны нанесла цунамі 26 снежня 2004 года, выкліканае землятрусам паблізу вострава Суматра. Лік загінулых у Шры-Ланцы наблізіўся да 40 тысяч чалавек, эканамічны ўрон склаў 1,3 млрд долараў ЗША. Была нанесеная сур’ёзная шкода жыллёваму сектару і рыбалоўным гаспадаркам, а таксама турыстычнай індустрыі (120—130 млн долараў ЗША). Да галоўных праблем сённяшняй Шры-Ланкі адносяцца традыцыйна вялікі дзяржаўны доўг, які склаў 75 млрд долараў ЗША (79,4 % ВУП), а таксама раздзьмутыя рэгіянальныя і сацыяльныя бюджэты. Дэфіцыт дзяржбюджэту складае каля 8% ВУП.
Здабыўная прамысловасць Шры-Ланкі базуецца на здабычы графіту, каштоўных камянёў, руд рэдкіх металаў. Вядучыя галіны апрацоўчай прамысловасці — швейная (гатовае адзенне) і харчовая (цукар, гарбата). У сельскай гаспадарцы асноўнымі культурамі з'яўляюцца рыс і чай, першы — для ўнутранага, другі — на знешні рынак. Шры-Ланка ўваходзіць у тройку сусветных лідараў па вытворчасці і экспарту чаю. Таксама ў экспартных мэтах вырошчваюцца цукровы трыснёг, гевея, кава. Пасля сканчэння грамадзянскай вайны (2009) імклівы рост дэманструе турысцкі сектар. Шры-Ланка становіцца важным фінансавым і тэлекамунікацыйным рэгіянальным цэнтрам. У 2017 урад паставіў задачу ператварыць востраў да 2025 года ў высокатэхналагічны экспартаарыентаваны хаб у Індыйскім акіяне.
Абарот знешняга гандлю ў 2016 склаў 41,4 млрд долараў ЗША. Аб’ём экспарту павялічыўся да 18 млрд дол., а імпарту да 23 млрд долараў ЗША. Дэфіцыт знешнегандлёвага баланс перавысіў 5 млрд долараў ЗША. Асноўныя артыкулы экспарту тавараў — гатовае адзенне, гарбата, каўчук (паслуг — турызм); імпарту — машыны і абсталяванне, нафта, тэкстыль, пшаніца, цукар, угнаенні, лекі. Галоўныя гандлёвыя партнёры — ЗША, Кітай, Вялікабрытанія, Індыя, Сінгапур и інш.. Прэферэнцыяльны гандлёвы статус з краінамі ЕС дазваляе бязмытна ўвозіць шмат якія ланкійскія тавары на еўрапейскі рынак. Гандлёвы абарот з Беларуссю у 2012—2016 гг.. зменшыўся з 46 да 21 млн долараў.
Адукацыя
Па ўзроўні адукацыі (пісьменнасць насельніцтва — 90 % па дадзеных 2000 года) Шры Ланка займае адно з вядучых месцаў у Азіі. Навучанне ў дзяржаўных школах бясплатнае, маецца вялікая сетка платных школ. Лік студэнтаў у ВНУ перавышае 25 тыс. чалавек. Галоўныя ВНУ — універсітэты ў гарадах Каломба, Канды, Матара.
Сродкі масавай інфармацыі
У краіне існуе шэсць асноўных газетна-выдавецкіх аб’яднанняў, якія выпускаюць каля 50 газет і часопісаў на трох мовах — англійскай, сінгальскай і тамільскай. Штодзённы тыраж усіх газет дасягае 300 тыс. Найбуйнейшыя з іх: «Дэйлі ньюз», «Абсэрвер», «Айленд». Дзяржаўная радыёвяшчальная карпарацыя — «Шры Ланка брадкастынг карпарэйшн», вядзе перадачы на трох мовах, ахопліваючы вяшчаннем усю краіну. Тэлебачанне прадстаўлена двумя дзяржаўнымі праграмамі і чатырма каналамі, перыядычна дублююцца навіны BBC, CNN.
Святы
Нацыянальнае свята: Дзень незалежнасці — 4 лютага.
Звычайныя жабы
Звычайныя жабы (Ranidae) — сямейства бясхвостых земнаводных, уключае 6 падсямейств, 46 родаў, больш за 700 відаў.
Апісанне
Даўжыня 1,3-33 см (зрэдку да 40 см), маса да 5 кг (жаба-галіяф). Характэрны доўгія (скакальныя) заднія канечнасці. Прадстаўнікі відаў, што жывуць пераважна ў вадзе, маюць зялёную скуру, наземныя віды — карычневатую ці бураватую.
Пашырэнне
Жабы — наземныя і водныя жывёлы, пашыраны амаль усюды (выключэнне — Паўднёвая Амерыка, поўдзень Аўстраліі і Новая Зеландыя, палярныя раёны).
На Беларусі распаўсюджаны 4 віды жаб. Жаба азёрная (Rana ridibunda) і жаба сажалкавая (Rana lessonae=esculenta) — водныя формы, жывуць у вадзе ці каля яе. Жаба вастрамордая (Rana arvals-terrestris) і жаба травяная (Rana temporaria) — наземныя формы, жывуць на балотах і заліўных лугах, палянах, у садах, парках, каля жылля.
Асаблівасці біялогіі
Жабы кормяцца ў асноўным насякомымі, вусенямі, мурашкамі, павукамі і інш. Буйныя жабы кормяцца птушанятамі, палёўкамі, землярыйкамі і інш. Жаб і іх лічынак паядаюць некаторыя рыбы, птушкі, звяры.
Размнажаюцца пераважна ў вадаёмах. У перыяд размнажэння многім жабам уласціва разнастайная гукавая сігналізацыя (так званыя «канцэрты»). Лічынкі — апалонікі.
Выкарыстанне чалавекам
Жабы — класічныя аб'екты лабараторных даследаванняў, як пакутніцам навукі ім пастаўлены помнікі ў Парыжы і Токіа. Мяса некаторых відаў ужываецца ў ежу.
Уладзімір Васілевіч Пячкоўскі
Уладзімір Васілевіч Пячкоўскі (нар. 1923, Дашына, Смаленская вобласць) — беларускі хімік, спецыяліст у галіне хімічнай тэхналогіі. Доктар тэхнічных навук (1961). Прафесар (1962). Заслужаны дзеяч навукі і тэхнікі БССР (1980).
Біяграфія
У 1964—1989 гг. — арганізатар і кіраўнік кафедры тэхналогіі неарганічных рэчываў і агульнай хімічнай тэхналогіі факультэта хімічнай тэхналогіі і тэхнікі Беларускага тэхналагічнага інстытута імя С. М. Кірава.
Навуковая дзейнасць
Навуковыя інтарэсы: плазмахімія; распрацоўка навуковых асноў хіміка-тэхналагічных працэсаў атрымання мінеральных угнаенняў, соляў, кіслот і тэхналагічных схем іх вытворчасці.
Заснавальнік навуковай школы ў галіне хіміі і тэхналогіі фосфарзмяшчальных соляў, угнаенняў і высокадысперсных порыстых матэрыялаў.
Спіс запаведнікаў Беларусі
Прыродныя запаведнікі у адпаведнасці з законам «Аб асабліва ахоўных прыродных тэрыторыях» з'яўляюцца асабліва ахоўнымі прыроднымі тэрыторыямі, абвешчанымі ў мэтах захавання эталонных і іншых каштоўных прыродных комплексаў і аб'ектаў, вывучэння жывёльнага і расліннага свету, натуральных экалагічных сістэм і ландшафтаў, стварэння ўмоў для забеспячэння натуральнага ходу прыродных працэсаў.
Секлі
Секлі (Seclì) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Апулія, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Лечэ.
Насельніцтва складае 1909 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 238 чал./км². Займае плошчу 8 км². Паштовы індэкс — 73050. Тэлефонны код — 0836.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы San Paolo Apostolo.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
Тамат звычайны
Тама́т ядомы, Таматы, Памідо́р (Lycopersicon esculentum ці Solanum lycopersicum) — травяністая расліна сямейства паслёнавых, адна з найбольш папулярных у сучаснай сусветнай кулінарыі.
Апісанне
Аднагадовая расліна. Даўжыня сцябла ад 30 см да 3 м у залежнасці ад сорту і ўмоў вырошчвання. Гэта самаапыляльная культура, дае плады масай ад 1 г у дзікіх відаў да 500 г і больш у культурных сартоў.
Па форме плады бываюць пляскатыя, пляската-круглыя, круглявыя, падоўжаныя, грушападобныя, слівападобныя з гладкай або рабрыстай паверхняй; спелыя плады маюць афарбоўку ад светла-жоўтай да ярка-чырвонай розных тонаў і інтэнсіўнасці.
Гісторыя
Радзіма — Паўднёвая і Цэнтральная Амерыка, дзе вырошчваліся рознымі індзейскімі народамі, найперш, ацтэкамі, у мове якіх tomatl азначае «штосьці круглае, пухлае». Ад заваявання Мексікі іспанцамі ў першай трэці XVI ст. трапілі ў Паўднёвую Еўропу, у тым ліку ў Італію, дзе іх памылкова асацыявалі з паўночнаафрыканскімі маўрамі, — адсюль назва pomi di Mori («яблыкі маўраў»), якая трансфармавалася ў італьянскай мове ў pomodoro («залаты яблык»), а ў французскай — у pomme d’amour («яблык кахання»). «Яблыкамі кахання» называлі памідоры і ў магнацкіх колах Рэчы Паспалітай, на чые сталы яны трапілі ў другой палове XVIII ст. У той час іх не елі сырымі, а рабілі пасту з вараных спелых памідораў, якой запраўлялі некаторыя супы і соўсы, а з зялёных выраблялі розныя марынады. Шырокае распаўсюджанне ў свеце атрымалі толькі ў канцы XIX ст., у Беларусі — з XX ст. У большасці моў свету захавалася арыгінальная індзейская назва «таматы».
Выкарыстанне
У ежу выкарыстоўваюцца плады — сочныя мясістыя ягады вагай ад 20 да 900 г. (і вышэй), шарападобныя, круглыя, пляскатыя, гладкія або рабрыстыя, ружовыя, чырвоныя, жоўтыя, аранжавыя.
Памідоры ўтрымліваюць а 4 % цукроў, 0,4 — 0,8 % арганічных кіслот, мінеральныя солі, 25мг% вітаміну C, каратын, вітаміны B1, B2, PP. Гарманічнае спалучэнне цукроў і арганічных кіслот абумоўлівае прыемны смак. З памідораў гатуюць салаты, прыправы, соўсы (у тым ліку кетчуп), вырабляюць сокі, фаршыруюць, марынуюць, соляць, кансервуюць, дадаюць у першыя стравы (за 10 хвілін да заканчэння варкі). З добра выспелых вырабляюць таматнае пюрэ і таматную пасту.
Адвар з бацвіння памідораў ужываюць ад вусеняў, лічынак, тлі, кляшчоў, раслінаедных клапоў, молі і крыжакветных блошак.
Асаблівасці агратэхнікі
Памідор — цеплалюбівая расліна. Аптымальная тэмпература для росту і развіцця днём 20—25 °C, уначы — 10—12 °C. Пры тэмпературы ніжэй 15 °C яна не цвіце; ніжэй 8 °C спыняе рост і пылок не паспявае. Тэмпература вышэй за 30 °C затрымлівае рост раслін і выклікае ападанне бутонаў і кветак гэтак, як і нізкая. Высокая патрабавальнасць памідораў і да вільготнасці глебы.
NGC 1353
NGC 1353 (іншыя абазначэнні — ESO 548-31, MCG -4-9-22, UGCA 76, IRAS03298-2059, PGC 13108) — спіральная галактыка з перамычкай (SBb) у сузор’і Эрыдан.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі новага агульнага каталога.
Планеты-гіганты
Планеты-гіганты — чатыры планеты Сонечнай сістэмы: Юпітэр, Сатурн, Уран, Нептун; размешчаны за межамі кольца малых планет.
Гэтыя планеты, якія маюць шэраг падобных фізічных характарыстак, таксама завуць вонкавымі планетамі.
У адрозненне ад цвёрдацельных планет зямной групы, усе яны з'яўляюцца газавымі планетамі, маюць значна большыя памеры і масы (з прычыны чаго ціск у іх нетрах значна вышэй), ніжэйшую сярэдняй шчыльнасць (блізкую да сярэдняй Сонечнай, 1,4 г/см³), магутныя атмасферы, хуткае вярчэнне, а таксама кольцы (у той час як у планет зямной групы такіх няма) і большую колькасцю спадарожнікаў. Амаль усе гэтыя характарыстыкі меншаюць ад Юпітэра да Нептуна.
Спасылкі
ВСЭ — Планеты
ГЭС Чыжоўка
ГЭС «Чыжоўка» — малая гідраэлектрастанцыя на рацэ Свіслач каля вадаскіду Мінскай ЦЭЦ-3 (Чыжоўскае вадасховішча) у межах г. Мінска. Вызначаная магутнасць 260 кВт, плануемая выпрацоўка электрычнасці — 1,7 млн кВт*г штогод. . Уведзеная ў эксплуатацыю ў маі 2010 г. .