cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Свіслацка-Гродзенская монакліналь
Платформавы чахол з ніжнепалеазойскіх (на паўднёвым захадзе, поўдні і паўночным захадзе), верхняпермскіх і верхнетрыясавых (на захадзе і паўночным захадзе), верхняюрскіх, ніжне- і верхнемелавых, палеаген-неагенавых і антрапагенавых утварэнняў (на ўсёй плошчы монакліналі). На крайнім поўдні на невялікіх участках трапляюцца вендскія адклады пратэразою. Магутнасць адкладаў платформавага чахла ад 290 м да 550 м. Паверхні розных гарызонтаў даантрапагенавых утварэнняў платформавага чахла падаюць у тых жа напрамнах, што і паверхня крышталічнага фундамента.
Чорная дзірка
Выяўленне чорных дзірак
На дадзены момант навукоўцамі выяўлена каля тысячы аб’ектаў у Сусвеце, якія лічацца чорнымі дзірамі. Усяго ж, мяркуюць навукоўцы, існуюць дзясяткі мільёнаў такіх аб’ектаў.
У цяперашні час адзіны дакладны спосаб адрозніць чорную дзірку ад аб’екта іншага тыпу заключаецца ў тым, каб вымераць масу і памеры аб’екта і параўнаць яго радыус з гравітацыйным радыусам, які задаецца формулай
дзе \ G — гравітацыйная пастаянная, \ M — маса аб’екта, \ c — скорасць святла.
Звышмасіўныя чорныя дзіркі
Найбольш надзейнымі лічацца сведчанні аб існаванні звышмасіўных чорных дзірак у цэнтральных абласцях галактык. Сёння адрознівальная здольнасць тэлескопаў недастатковая для таго, каб адрозніваць вобласці прасторы памерам парадку гравітацыйнага радыуса чорнай дзіркі (акрамя чорнай дзіркі ў цэнтры нашай Галактыкі, якая назіраецца метадамі на граніцы іх адрознівальнай здольнасці). Таму ў ідэнтыфікацыі цэнтральных аб’ектаў галактык як чорных дзірак ёсць пэўная ступень дапушчэння (акрамя цэнтра нашай Галактыкі). Лічыцца, што ўстаноўленая верхняя граніца памераў гэтых аб’ектаў недастатковая, каб разглядаць іх як скопішчы белых або карычневых карлікаў, нейтронных зорак ці нават.
Існуе мноства спосабаў вызначыць масу і арыенціровачныя памеры звышмасіўнага цела, аднак большасць з іх заснавана на вымярэнні характарыстык арбіт аб’ектаў, якія верцяцца вакол іх (зорак,, газавых дыскаў). У самым простым і досыць частым выпадку абарачэнне адбываецца па кеплераўскіх арбітах, пра што кажа прапарцыянальнасць скорасці кручэння спадарожніка квадратнаму кораню з вялікай паўвосі арбіты:
У гэтым выпадку маса цэнтральнага цела знаходзіцца па вядомай формуле
У шэрагу выпадкаў, калі аб’екты-спадарожнікі ўяўляюць сабой суцэльнае асяроддзе (газавы дыск, шчыльнае зорнае скопішча), якое сваім прыцяжэннем уплывае на характарыстыкі арбіты, радыяльнае размеркаванне масы ў ядры галактыкі атрымліваецца шляхам рашэння т. зв. .
Непасрэдныя вымярэнні памераў крыніц выпраменьвання
Калі радыёкрыніца Стралец A* знаходзіцца каля гарызонту падзей чорнай дзіркі, яна будзе выглядаць як пляма, размазаная і ўзмоцненая гравітацыйным лінзіраваннем. Таму калі крыніца знаходзіцца паблізу ад гарызонту падзей і пакрывае ўсю дзірку, яе памер павінен быць не менш 5,2 радыуса Шварцшыльда, што для аб’екта ў цэнтры нашай Галактыкі дае вуглавы памер прыкладна ў 52 мікрасекунды дугі. Гэта нават некалькі больш назіранага ў 1,3 мм радыёхвалях памеру ў мікрасекунд, што паказвае, што выпраменьванне не зыходзіць з паверхні ўсёй дзіркі, але засяроджана ў вобласці побач з ёй, магчыма, на краі акрэцыйнага дыска ці ў  матэрыялу, выкінутага з гэтага дыска.
Метад адносін маса-свяцільнасць
Асноўным метадам пошуку звышмасіўных чорных дзір у цяперашні час з’яўляецца даследаванне размеркавання яркасці і скорасці руху зорак у залежнасці ад адлегласці да цэнтра галактыкі. Размеркаванне яркасці здымаецца фотаметрычнымі метадамі пры фатаграфаванні галактык з вялікім разрозненнем, скорасці зорак — па чырвоным зрушэнні і пашырэннем ліній паглынання ў спектры зоркі.
Маючы размеркаванне скорасці зорак V(r), можна знайсці радыяльнае размеркаванне мас M(r) у галактыцы. Напрыклад, пры эліптычнай сіметрыі поля скарасцей рашэнне дае наступны вынік :
дзе \ V — скорасць кручэння, \sigma _r, і \sigma_\phi — радыяльная і азімутальная праекцыі дысперсіі скорасці, G — гравітацыйная пастаянная, \nu — шчыльнасць зорнага рэчыва, якая звычайна прымаецца прапарцыянальнай свяцільнасці.
Паколькі чорная дзірка мае вялікую масу пры нізкай свяцільнасці, адною з прыкмет наяўнасці ў цэнтры галактыкі звымасіўнай чорнай дзіры могуць служыць высокія адносіны масы да свяцільнасці M/L для ядра галактыкі. Шчыльнае скопішча звычайных зорак мае адносіных M/L парадку адзінкі (маса і свяцільнасць выражаюцца ў масах і свяцільнасцях Сонца), таму значэнні M/L \gg 1 (для некаторых галактык M/L>1000) з’яўляюцца прыкметай наяўнасці звышмасіўнай чорнай дзіры. Магчымыя, аднак, альтэрнатыўныя тлумачэнні гэтага феномена: скопішчы белых або карычневых карлікаў, нейтронных зорак, чорных дзірак звычайнай масы.
Вымярэнне скорасці кручэння газу
У апошні час дзякуючы павышэнню адрознівальнай здольнасці тэлескопаў стала магчымым назіраць і вымяраць скорасці руху асобных аб’ектаў у непасрэднай блізкасці ад цэнтра галактык. Так, пры дапамозе спектрографа FOS (Faint Object Spectrograph) касмічнага тэлескопа «Хабл» групай пад кіраўніцтвам Х. Форда была выяўленая круцільная газавая структура ў цэнтры галактыкі M87. скорасць кручэння газу на адлегласці каля 60 св. гадоў ад цэнтра галактыкі склала 550 км/с, што адпавядае кеплераўскай арбіце з масай цэнтральнага цела парадку 3 мас Сонца. Нягледзячы на вялізную масу цэнтральнага аб’екта, нельга сказаць з поўнай пэўнасцю, што ён з’яўляецца чорнай дзіркай, паколькі гравітацыйны радыус такой чорнай дзіркі складае каля 0,001 св. года.
Вымярэнне скорасці мікрахвалевых крыніц
У 1995 годзе група пад кіраўніцтвам Дж. Марана назірала кропкавыя мікрахвалевыя крыніцы, якія верцяцца ў непасрэднай блізкасці ад цэнтра галактыкі NGC 4258. Назіранні праводзіліся пры дапамозе радыёінтэрферометра, які ўключаў сетку наземных радыётэлескопаў, што дазволіла назіраць цэнтр галактыкі з вуглавым разрозненнем 0,001". Усяго было выяўлена 17 кампактных крыніц, размешчаных у дыскападобнай структуры радыусам каля 10 св. гадоў. Крыніцы круціліся ў адпаведнасці з Кеплераўскім законам (скорасць кручэння зваротна прапарцыянальная квадратнаму кораню з адлегласці), адкуль маса цэнтральнага аб’екта была ацэнена як 4 мас сонца, а верхняя граніца радыуса ядра — 0,04 св. года.
Назіранне траекторый асобных зорак
У 1993—1996 гадах А. Экарт і Р. Генцэль назіралі рух асобных зорак у ваколіцах цэнтра нашай Галактыкі. Назіранні праводзіліся ў інфрачырвоных прамянях, для якіх слой касмічнага пылу паблізу ядра галактыкі не з’яўляецца перашкодай. У выніку ўдалося дакладна вымераць параметры руху 39 зорак, якія знаходзяцца на адлегласці ад 0,13 да 1,3 св. года ад цэнтра галактыкі. Было ўстаноўлена, што рух зорак адпавядае кеплераўскаму, цэнтральнае цела масай 2,5 мас сонца і радыусам не больш за 0,05 св. года адпавядае становішчу кампактнай радыёкрыніцы (Sgr A).
У 1991 годзе ўступіў у строй інфрачырвоны матрычны дэтэктар SHARP I на 3,5-метровым тэлескопе Еўрапейскай паўднёвай абсерваторыі (ESO) у (Чылі). Камера дыяпазону 1-2,5 мкм забяспечвала разрозненне 50 вуглавых мкс на 1 піксель матрыцы. Акрамя таго, быў усталяваны 3D-спектрометр на 2,2-метровым тэлескопе той жа абсерваторыі.
Са з’яўленнем інфрачырвоных дэтэктараў высокага разрознення стала магчымым назіраць у цэнтральных абласцях галактыкі асобныя зоркі. Вывучэнне іх спектральных характарыстык паказала, што большасць з іх адносяцца да маладых зорак узростам некалькі мільёнаў гадоў. Насуперак раней прынятым поглядам было ўстаноўлена, што ў ваколіцах звышмасіўнай чорнай дзіркі актыўна ідзе працэс зоркаўтварэння. Мяркуюць, што крыніцай газу для гэтага працэсу з’яўляюцца два плоскія акрэцыйныя газавыя кольцы, выяўленыя ў цэнтры Галактыкі ў 1980-х гадах. Аднак унутраны дыяметр гэтых кольцаў занадта вялікі, каб растлумачыць працэс зоркаўтварэння ў непасрэднай блізкасці ад чорнай дзіркі. Зоркі, якія знаходзяцца ў радыусе 1" ад чорнай дзіркі (так званыя «S-зоркі») маюць выпадковы кірунак арбітальных момантаў, што супярэчыць акрэцыйнаму сцэнарыю іх узнікнення. Мяркуецца, што гэта гарачыя ядры чырвоных гігантаў, якія ўтварыліся ў аддаленых раёнах галактыкі, а затым мігравалі ў цэнтральную зону, дзе іх знешнія абалонкі былі сарваны прыліўнымі сіламі чорнай дзіркі.
На 1996 год было вядома больш за 600 зорак у вобласці дыяметрам каля парсека (25") вакол радыёкрыніцы Стралец А*, а для 220 з іх былі надзейна вызначаны . Ацэнка масы цэнтральнага цела складала 2-3 мас Сонца, радыуса — 0,2 св. гадоў
У цяперашні час (кастрычнік 2009 года) адрознівальная здольнасць інфрачырвоных дэтэктараў дасягнула 0.0003" (што на адлегласці 8 кпс адпавядае 2,5 а. а.). Колькасць зорак у межах 1 пс ад цэнтра галактыкі, для якіх параметры руху вымераныя, перавысіла 6000.
Разлічаны дакладныя арбіты для бліжэйшых да цэнтра галактыкі 28 зорак, найбольш цікавай сярод якіх з’яўляецца зорка. За час назіранняў (1992—2007), яна зрабіла поўны абарот вакол чорнай дзіркі, што дазволіла з вялікай дакладнасцю ацаніць параметры яе арбіты. Перыяд абарачэння S2 складае 15,8 ± 0,11 гадоў, вялікая паўвось арбіты 0,123" ± 0,001 (1000 а. а.), эксцэнтрысітэт 0,880 ± 0,003, максімальнае набліжэнне да цэнтральнага цела 0,015" або 120 а. а.. Дакладнае вымярэнне параметраў арбіты S2, якая аказалася блізкай да кеплераўскай, дазволіла з высокай дакладнасцю ацаніць масу цэнтральнага цела. Паводле апошніх ацэнак яна роўная
дзе памылка 0.06 выклікана хібнасцю вымярэння параметраў арбіты зоркі S2, а памылка 0.36 — хібнасцю вымярэння адлегласці ад Сонца да цэнтра Галактыкі.
Найбольш дакладныя сучасныя ацэнкі адлегласці да цэнтра галактыкі даюць
Пералік масы цэнтральнага цела пры змене ацэнкі адлегласці робіцца па формуле
Гравітацыйны радыус чорнай дзіркі масай 4 мас сонца складае прыкладна 12 млн км або 0,08 а. а., г. зн. у 1400 разоў менш, чым бліжэйшая адлегласць, на якую падыходзіла да цэнтральнага цела зорка S2. Аднак сярод даследчыкаў практычна няма сумненняў, што цэнтральны аб’ект не з’яўляецца скопішчам зорак малой свяцільнасці, нейтронных зорак ці чорных дзірак, бо сканцэнтраваныя ў такім малым аб’ёме яны непазбежна б зліліся за кароткі час у адзіны звышмасіўны аб’ект, які, згодна з АТА, не можа быць нічым іншым, акрамя чорнай дзіркі.
Структура чорных дзірак, якія верцяцца
У 1963 году новазеландскі матэматык знайшоў поўнае рашэнне ўраўненняў гравітацыйнага поля для заверчанай чорнай дзіркі, названае. Пасля гэтага было складзена матэматычнае апісанне геаметрыі прасторы-часу вакол масіўнага аб’екту, які верціцца. Вядома аднак, што хоць знешняе рашэнне пры калапсе імкнецца да знешняй часткі рашэння Кера, для ўнутранай структуры зкалапсаваўшага аб’екта гэта ўжо не так. Сучасныя навукоўцы вядуць даследаванні з мэтай вывучыць структуру чорных дзірак, якія верцяцца і ўзнікаюць у працэсе рэальнага калапсу.
Узбурэнні гарызонту падзей і іх згасанне
Гарызонт падзей будучага з’яўляецца неабходным прыкметай чорнай дзіркі як тэарэтычнага аб’екта. Гарызонт падзей сферычных-сіметрычнай чорнай дзіркі называецца сферай Шварцшыльда і мае характэрны памер, званы гравітацыйным радыусам.
Энергія, магчыма, можа пакідаць чорную дзірку з дапамогай т. зв. выпраменьвання Хокінга, якое прадстаўляе сабой квантавы эфект. Калі так, сапраўдныя гарызонты падзей у строгім сэнсе ў скалапсаваўшых аб’ектаў у нашым Сусвеце не фарміруюцца. Тым не менш, паколькі астрафізічныя зкалапсаваўшыя аб’екты — гэта вельмі класічныя сістэмы, то дакладнасць іх апісання класічнай мадэллю чорнай дзіркі дастатковая для ўсіх магчымых астрафізічных прыкладанняў.
Вядома, што гарызонт чорнай дзіркі вядзе сябе падобна мембране: узбурэнні гарызонту, выкліканыя знешнімі целамі і палямі, пры адключэнні ўзаемадзеяння пачынаюць вагацца і часткова выпраменьваюцца па-за ў выглядзе гравітацыйных хваль, а часткова паглынаюцца самой дзіркай. Затым гарызонт супакойваецца, і чорная дзірка прыходзіць ў раўнаважны стан чорнай дзіркі Кера — Ньюмена. Асаблівасці гэтага працэсу цікавыя з пункту гледжання генерацыі гравітацыйных хваль, якія могуць быць зарэгістраваныя ў найбліжэйшай будучыні.
Сутыкненне чорных дзірак і выпраменьванне гравітацыйных хваль
Пры сутыкненні чорных дзірак адбываецца іх зліццё, якое суправаджаецца выпраменьваннем гравітацыйных хваль. Пры гэтым велічыня гэтай энергіі складае некалькі працэнтаў ад масы абедзвюх чорных дзірак. Паколькі гэтыя сутыкненні адбываюцца далёка ад Зямлі, сігнал, які даходзіць, слабы, таму іх дэтэктаваць складана, але падобныя падзеі з’яўляюцца па сучасных уяўленнях самымі інтэнсіўнымі выпраменьвальнікамі гравітацыйных хваль у Сусвеце і прадстаўляюць выключную цікавасць для.
Магчымасць існавання замкнёных часападобных траекторый ў прасторы-часу
Існаванне у рамках агульнай тэорыі адноснасці было ўпершыню вынесена на абмеркаванне Куртам Гёдэлем у 1949 годзе на падставе атрыманага ім дакладнага рашэння ўраўненняў Эйнштэйна, вядомага як. Падобныя крывыя ўзнікаюць і ў іншых рашэннях, такіх як «». Існаванне дазваляе здзяйсняць падарожжа ў часе з усімі звязанымі з імі парадоксамі. У прасторы-часе Кера таксама існуюць замкнёныя часападобныя крывыя, на якія можна трапіць з нашага Сусвету: яны аддзеленыя ад нас гарызонтам, аднак могуць выходзіць у іншыя сусветы гэтага рашэння. Тым не менш, пытанне аб іх сапраўдным існаванні ў выпадку рэальнага калапсу касмічнага цела пакуль не вырашана.
Частка фізікаў мяркуе, што будучая тэорыя квантавай гравітацыі накладзе забарону на існаванне замкнёных часападобных ліній. Гэтую ідэю Стывен Хокінг назваў (chronology protection conjecture).
Знікненне інфармацыі ў чорнай дзірцы
ўяўляе вельмі сур’ёзную праблему, якая стаіць перад квантавай гравітацыяй, бо яно несумяшчальна з агульнымі прынцыпамі квантавай механікі.
У рамках класічнай (няквантавай) тэорыі гравітацыі чорная дзіра — аб’ект незнішчальны. Яна можа толькі расці, але не можа ні зменшыцца, ні знікнуць зусім. Гэта значыць, што ў прынцыпе магчыма сітуацыя, што інфармацыя, якая патрапіла ў чорную дзіру, на самай справе не знікла, яна працягвае знаходзіцца ўнутры чорнай дзіркі, але яе проста немагчыма назіраць звонку. Іншая разнавіднасць гэтай жа думкі: калі чорная дзірка служыць мостам паміж нашым Сусветам і які-небудзь іншым сусветам, то інфармацыя, магчыма, проста перакінулася ў іншы сусвет.
У гэтай сітуацыі становіцца відавочным наступны парадокс. Калі мы разгледзім тое ж самае для падзення і наступнага выпарэння квантавай сістэмы, якая знаходзіцца ў якім-небудзь чыстым стане, то — паколькі чорная дзірка сама не змянілася — атрымаем пераўтварэнне зыходнага чыстага стану ў «цеплавы» стан. Такое пераўтварэнне, як ужо было сказана, неўнітарнае, а ўся квантавая механіка будуецца на. Такім чынам, гэтая сітуацыя супярэчыць зыходным пастулатам квантавай механікі.
Уласцівасці выпраменьвання Хокінга
Выпраменьваннем Хокінга называюць гіпатэтычны працэс выпускання разнастайных элементарных часціц, пераважна фатонаў, чорнай дзірой. Тэмпературы вядомых астраномам чорных дзір занадта малыя, каб выпраменьванне Хокінга ад іх можна было б зафіксаваць — масы дзір занадта вялікія. Таму да гэтага часу эфект не пацверджаны назіраннямі.
Згодна з АТА, пры ўтварэнні Сусвету маглі б нараджацца першасныя чорныя дзіркі, некаторыя з якіх (з пачатковай масай 1012 кг) павінны былі б заканчваць выпарацца ў наш час. Паколькі інтэнсіўнасць выпарэння расце з памяншэннем памеру чорнай дзіркі, то апошнія стадыі павінны быць па сутнасці выбухам чорнай дзіркі. Пакуль такіх выбухаў зарэгістравана не было.
Вядома пра спробу даследавання «выпраменьвання Хокінга» на аснове мадэлі — аналага гарызонту падзей для белай дзіркі, у ходзе фізічнага эксперыменту, праведзенага даследчыкамі з Міланскага ўніверсітэта.
Заключныя стадыі выпарэння чорнай дзіркі
Выпарэнне чорнай дзіркі — квантавы працэс. Справа ў тым, што паняцце аб чорнай дзірцы як аб’екце, які нічога не выпраменьвае, а можа толькі паглынаць матэрыю, справядліва да таго часу, пакуль не ўлічваюцца квантавыя эфекты. У квантавай жа механіцы, дзякуючы тунэляванню, з’яўляецца магчымасць пераадольваць патэнцыяльныя бар’еры, непераадольныя для няквантавай сістэмы. Сцвярджэнне, што канчатковы стан чорнай дзіры стацыянарны, правільнае толькі ў рамках звычайнай, не квантавай тэорыі прыцягнення. Квантавыя эфекты вядуць да таго, што на самай справе чорная дзіра павінна бесперапынна выпраменьваць, губляючы пры гэтым сваю энергію. Пры гэтым тэмпература і скорасць выпраменьвання растуць са стратай чорнай дзірой сваёй масы, і фінальныя стадыі працэсу павінны нагадваць выбух. Што застанецца ад чорнай дзіркі ў фінале выпарэння, дакладна не вядома. Магчыма, застаецца планкаўская чорная дзірка мінімальнай масы, магчыма, дзірка выпараецца цалкам. Адказ на гэтае пытанне павінна даць пакуль не распрацаваная квантавая тэорыя гравітацыі.
Факт устойлівасці чорных дзірак, якія верцяцца, (вядомых таксама як чорныя дзіркі Кера), накладвае абмежаванні на масу фатонаў у некаторых тэорыях, якія з’яўляюцца пашырэннямі Стандартнай мадэлі.
Спектр мас квантавых чорных дзірак
У 1966 годзе Маркавым было выказана здагадка аб існаванні элементарнай часціцы з экстрэмальна вялікай масай — максімона. Больш цяжкія часціцы, даўжыня хвалі дэ Бройля якіх меншая за іх гравітацыйны радыус, магчыма, з’яўляюцца квантавымі чорнымі дзіркамі. Так як усе вядомыя квантавыя часціцы маюць строга вызначаныя магчымыя значэнні масы, то ўяўляецца, што і квантавыя чорныя дзіркі таксама павінны мець дыскрэтны спектр цалкам вызначаных мас. Знаходжаннем спектра мас квантавых чорных дзірак займаецца квантавая тэорыя гравітацыі.
Мембранная парадыгма
У фізіцы чорных дзірак мембранная парадыгма з’яўляецца карыснай мадэллю для візуалізацыі і вылічэння эфектаў, якія прадказваюцца агульнай тэорыяй адноснасці, без прамога разгляду вобласці навакол гарызонту падзей чорнай дзіркі. У гэтай мадэлі чорная дзірка ўяўляецца як класічная паверхня (або мембрана), якая выпраменьвае, досыць блізкая да гарызонту падзей — расцягнуты гарызонт. Гэты падыход да тэорыі чорных дзірак быў сфармуляваны ў працах Дамура і незалежна Знаека канца 1970-х-пачатку 1980-х і развіты на аснове метаду 3 + 1-расшчаплення прасторы-часу Кіпам Торнам, Рычардам Прайсам і Дугласам Мак-Дональдам.
Акрэцыя рэчыва ў дзірку
Акрэцыяй называюць працэс падзення рэчыва на касмічнае цела з навакольнай прасторы. Пры акрэцыі на чорныя дзіркі звышгарачы акрэцыйны дыск назіраецца як рэнтгенаўская крыніца.
Анатомія чорных дзірак Сусвету
Калі супермасіўная зорка калапсуе ў чорную дзірку, яна не становіцца настолькі маленькай, каб больш не мець ніякага фізічнага памеру. Гэта яе шчыльная, паменшаная мадэль, але яна пры гэтым змяшчае тую ж колькасць масы, што і зыходная зорка. Галоўная асаблівасць чорнай дзіркі гэта тое, што вядома як сінгулярнасць, і яна вызначае яе цэнтр. Вобласць, дзе фундаментальныя законы фізікі і самой тканіны прасторы спыняюць сваё існаванне.
— гэта нябачны бар’ер, званы гарызонтам падзей. Ён азначае сабой з’яўленне знешняй мяжы чорнай дзіркі, што праяўляецца экстрэмальным гравітацыйным прыцягненнем. Гэта пункт, адкуль няма вяртання. Усё, што перасякае гарызонт падзей, нават святло, асуджана.
Гарызонтам падзей з’яўляецца пункт, у якім другая касмічная скорасць роўная скорасці святла. Унутры чорнай дзіркі гэтая скорасць перавышае скорасць святла. Паколькі нішто не можа рухацца хутчэй святла, нішто і не можа вырвацца з-за гарызонту падзей. Як толькі аб’ект апынецца за яго межамі, яго чакае сінгулярнасць. Паколькі гравітацыя ўзрастае ўсё больш пры такой высокай скорасці, яна дзейнічае на часткі гэтага аб’екта. Падобныя прыліўныя сілы відазмяняюць сам аб’ект, які, пасля будзе працягнуты ў доўгую і тонкую струну, пасля чаго перастане існаваць ў сусвеце. Адлегласць паміж сінгулярнасцю і гарызонтам падзей вядомы як радыус Шварцшыльда. Чым больш масіўныя чорная дзірка, тым больш яе радыус Шварцшыльда. Калі Сонца было б чорнай дзіркай, яе радыўс Шварцшыльда быў 3 км. Тыповая чорная дзірка з масай у 10 разоў больш Сонца будзе мець радыўс Шварцшыльда 30 кіламетраў.
Канстанцін II (кароль Грэцыі)
Канстанцін II (Κωνσταντίνος Β;, Псіхікон, Грэцыя — , Афіны) — апошні кароль Грэцыі (1964—1974) з дынастыі Глюксбургаў, сын караля Паўла I і яго супругі каралевы Фрэдэрыкі Гановерскай. Апошні праваслаўны манарх у гісторыі, які кіраваў. Як нашчадак дацкага караля Крысціяна IX, мае тытул прынца Дацкага.
Спартыўная кар’ера
Алімпійскі чэмпіён 1960 года па паруснаму спорту ў класе «Дракон».
У 1963—1974 гадах — член Міжнароднага алімпійскага камітэта (МАК).
З 1967 года па 1973 год — член Камісіі МАК па пытаннях Міжнароднай алімпійскай акадэміі.
З 1974 года — ганаровы член МАК.
Сям’я
18 верасня 1964 года ажаніўся з дачкой караля Даніі Фрыдэрыка IX Ганнай-Марыяй. Пяцёра дзяцей:
Базіліка Божага Цела (Кракаў)
Базіліка Божага Цела (Bazylika Bożego Ciała) — каталіцкая царква гатычнага архітэктурнага стылю, якая знаходзіцца у Кракаве, Польшча.
Гісторыя
Будаўніцтва сённяшняга храма было распачата ў 1385 годзе на месцы драўлянай царквы і было скончана ў 1405 годзе. У 1405 г. Уладзіслаў II Ягайла запрасіў манахаў з манаскага ордэна латэранскіх канонікаў служыць у гэтай царкве. Для іх пазней быў пабудаваны каля царквы манастыр. Прадстаўнікі гэтага манаскага ордэна служаць у базіліцы Божага Цела да цяперашняга часу. У сярэдзіне XV стагоддзя ў гэтым храме служыў вядомы кракаўскі прапаведнік Станіслаў Казімерчык, прылічаны да ліку блажэнных.
Шчыпец фасада быў дабудаваны ў 1500 годзе. Званіца была пабудавана ў 1566—1582 гг.
24 студзеня 2005 Рымскі Папа Ян Павел II выдаў дэкрэт, якія прылічыў царкву Божага Цела ў Кракаве да малой базілікі.
Аланд
Аланд (Ahvenanmanner) — найбуйнейшы і самы густанаселены востраў архіпелага Аландскія астравы, які належыць Фінляндыі і размешчаны ў Балтыйскім моры. На востраве знаходзіцца сталіца аўтаномнага рэгіёна Аландскія астравы Марыехамн, у якой пражывае каля 90 % насельніцтва Аланда (11186 чалавек па даных на 2011 год). Плошча Аланда складае 685 км². З'яўляецца трэцім па плошчы востравам у Фінляндыі і пяцьдзесят другім ва ўсёй Еўропе. Працягласць Аланда з поўначы на поўдзень складае прыкладна 50 км, з усходу на захад — 45 км.
Марыяцкая базіліка (Гданьск)
Царква пабудавана ў XIII—XVI стагоддзях у строгім гатычным стылі і з’яўляецца яркім узорам цаглянай готыкі. Даўжыня будынка — 105 м, шырыня — 66 м, унутры царквы магло знаходзіцца да 25 тысяч чалавек. Да 1945 года гэта была найбуйнейшая лютэранская царква свету. У 1945 годзе пры баях за Гданьск будынку быў нанесены ўрон, абвалілася частка скляпенняў. Пасля Другой сусветнай вайны пачалася рэканструкцыя касцёла, у 1947 годзе быў адноўлены дах, некаторыя скляпенні былі адноўленыя ў бетоне. У 1955 годзе царква была нанава асвечана і зноў стала каталіцкай, а ў 1965 годзе булай Папы Рымскага касцёл стаў базілікай.
У царкве традыцыйна знаходзіцца трыпціх «Страшны суд» Ганса Мемлінга.
Храм мае статус конкафедральнага сабора (г.зн. другога па значнасці ў Гданьскай архідыяцэзіі) пасля Аліўскага кафедральнага сабора, дзе знаходзіцца кафедра рымска-каталіцкіх біскупаў Гданьска.
Акіхіта
Акіхіта (上皇明仁; нар., Токіа) — 125-ы імператар Японіі ў 1989—2019 гадах. Дэвіз праўлення — Хэйсэй («Усталяванне міра»). 30 красавіка 2019 дабраахвотна пакінуў прастол і пайшоў на спачынак, перадаўшы трон свайму старэйшаму сыну, наследнаму прынцу Нарухіта. Стаў першым імператарам за апошнія 200 гадоў (пасля імператара Какаку), які адрокся ад прастола.
Біяграфія
Акіхіта, прынц Цугуномія, нарадзіўся 23 снежня 1933 г. у 06.39 (JST) у Токіа.
Акіхіта — старэйшы сын і пятае дзіця Імператара Сёва (Хірахіта) і імператрыцы Нагака. Прынц Акіхіта вучыўся ў школе пэраў Гакусюін з 1940 па 1952 г. Нараўне з традыцыйным японскім настаўнікам імператарскай сям’і С. Каідзумі ў прынца была таксама амерыканская выхавальніца — Элізабэт Грэй Вінінг, вядомы аўтар дзіцячых кніг, якая дапамагала прынцу ў вывучэнні англійскай мовы і заходняй культуры.
Імператар Акіхіта заняў трон пасля смерці свайго бацькі, імператара Хірахіта, у 1989 годзе.
У жніўні 2016 года ў звароце да нацыі ён сказаў, што пачынае адчуваць абмежаванні, якія накладае на яго ўзрост, і што гэта прывяло яго да разважанняў аб ролі і абавязках імператара. 9 чэрвеня 2017 верхняя палата парламента Японіі ўхваліла спецыяльны законапраект аб адрачэнні ад пасады 83-гадовага імператара.
У 2018 годзе Акіхіта выказаў глыбокае раскаянне з нагоды дзеянняў сваёй краіны ў часы Другой сусветнай вайны.
Імператар Акіхіта афіцыйна сышоў у адстаўку ў поўнач 30 красавіка 2019 года. На наступны дзень прайшоў рытуал па ўступленні на трон яго старэйшага сына Нарухіта.
Партызанская брыгада «Уперад»
Партызанская брыгада «Уперад» — партызанская брыгада, створаная ў лістападзе 1943 года. Дзейнічала на акупіраванай тэрыторыі Юрацішкаўскага і Іўеўскага раёнаў. 6 ліпеня 1944 года брыгада (471 партызан, 4 атрады) злучылася з Чырвонай Арміяй. Камандзіру брыгады Барысу Адамавічу Булату было прысвоена званне Героя Савецкага Саюза.
Склад
Брыгада была створана на базе атрадаў: У красавіку 1944 года на базе атрада імя Аляксандра Неўскага, вылучанага з брыгады была створана партызанская брыгада імя Аляксандра Неўскага.
На момант злучэння брыгады з Чырвонай Арміяй, у яе склад уваходзілі:
Гісторыя
Партызаны баявымі дзеяннямі зрывалі нямецкія перавозкі на чыгуначных участках Ліда — Маладзечна, Баранавічы — Ліда. У лютым 1944 года на ўчастку Яхімаўшчына — Юрацішкі спалілі 58 вагонаў з ваеннай тэхнікай, спынілі рух на 57 гадзін. Разграмілі 10 нямецкіх апорных пунктаў, у сакавіку правялі 15 баёў, захапілі 15 вінтовак, 2 кулямёты, боепрыпасы. У чэрвені 1944 года падарвалі 580 рэек.
Памяць
У 1965 годзе ў Лідзе ў гонар брыгады была пастаўлена стэла, у 1969 у вёсцы Бакшты Іўеўскага раёна — абеліск.
Чакавец
Ча́кавец (Čakovec) — горад у Харватыі, у паўночнай частцы краіны. Адміністрацыйны цэнтр і найбуйнейшы горад Меджымурскай жупаніі. Насельніцтва — 15 790 чалавек (2001).
Геаграфія і транспарт
Чакавец размешчаны ў самым паўночным рэгіёне краіне — міжрэччы рэк Дравы і Муры, вядомым як Меджымур'е. Другі з самых паўночных гарадоў краіны пасля горада Мурска-Срэдзішчэ.
За 7 кіламетраў на захад і за 20 кіламетраў на поўнач ад горада праходзіць граніца са Славеніяй, за 20 кіламетраў на ўсход — граніца з Венгрыяй.
За 12 кіламетраў на поўдзень ад Чакаўца знаходзіцца горад Вараждзін, за 15 кіламетраў на поўнач — Мурска-Срэдзішчэ.
Праз горад праходзіць аўтамабільная шаша, якая вядзе з Венгрыі ў Вараждзін і Заграб, а таксама некалькі чыгунак, што вядуць у суседнія гарады Харватыі, Венгрыі і Славеніі. У трох кіламетрах ад горада знаходзіцца невялікі аэрапорт, здольны прымаць малыя самалёты.
Гісторыя
Упершыню пад сваёй сучаснай назвай горад згаданы ў 1328 годзе. Назва паходзіць ад прозвішча венгерскага князя Дзмітрыя Чакі, які пабудаваў у XIII стагоддзі драўляную вежу, што атрымала яго імя, якое затым перайшло на ўвесь горад.
У 1466 годзе ўлада над горадам перайшла да знатнага княжацкага роду Зрынскіх, пасля чаго Чакавец пачаў бурна развівацца. У 1579 годзе Чакавец атрымаў гарадскія прывілеі.
У 1738 годзе горад быў разбураны землетрасеннем, а ў 1741 годзе пацярпеў ад вялікага пажару. У 1848 годзе быў далучаны да Харватыі, якая мела аўтаномію ў складзе Аўстра-Венгрыі.
Пасля Першай сусветнай вайны разам з усёй Харватыяй Чакавец увайшоў у склад Каралеўства сербаў, харватаў і славенцаў, а пазней — у склад Югаславіі. У 1941—1945 гадах быў акупаваны венгерскай арміяй. З 1991 года — у складзе незалежнай Харватыі.
Дэмаграфія
Паводле перапісу 2001 года насельніцтва горада складае 15 790 чалавек, разам з прыгарадамі насельніцтва агламерацыі — 30 455 чалавек. Пераважная большасць насельніцтва — харваты (93 %), самай буйной нацыянальнай меншасцю з'яўляюцца цыгане — 3,6 %.
Эканоміка
Чакавец — развіты індустрыяльны горад. Галоўныя галіны прамысловасці — вытворчасць тэкстылю, абутку, металаапрацоўка, паліграфія, харчовая і хімічная прамысловасць.
Дом па вуліцы Леніна, 6 і 8 (Мінск)
Дом па вуліцы Леніна, 6 і 8 — жылы дом у Мінску, уваходзіць у ансамбль забудовы вуліцы Леніна. Пабудаваны ў 1947—1954 гг. з цэглы па праекце архітэктара Г. Заборскага, які жыў у гэтым доме, пра што сведчыць мемарыяльная дошка.
Архітэктура
Злучаны з домам № 4 дадатковым аб’ёмам з арачным праездам. Верхнія паверхі дадатковых аб’ёмаў заглыблены і завершаны трохвугольнымі шчытамі з дэкаратыўнымі вазамі. На іх фасадных плоскасцях багаты ляпны дэкор.
Мангоры
Паходжанне і гісторыя
Згодна паданням саміх мангораў, іх продкамі былі манголы, воіны Чынгісхана, якія ажаніліся з дзяўчынамі тыбецкіх пастухоў хуэр. Гэта пацвярджаецца і кітайскімі пісьмовымі крыніцамі, якія адзначаюць наяўнасць аселых манголаў вакол Сініна на працягу XIII — XVI стст.
Пасля кітайскай рэвалюцыі 1911 г. мангоры падтрымалі сям’ю Ма, якая кантралявала мясцовых палявых камандзіраў і падпарадкоўвалася Гаміньдану. У 1949 г. канчатковую перамогу атрымалі камуністы. На землях мангораў адбылася аграрная рэформа. У 1954 г. мангоры былі прызнаны ў КНР этнічнай меншасцю і атрымалі аўтаномію.
Асаблівасці культуры
Першасным заняткам мангораў з’яўлялася качавая жывёлагадоўля, утрыманне авечак і коз. Дадатковую ролю адыгрывала паляванне. Але ўжо ў эпоху Мін многія мангоры пераходзілі да земляробства. Пасля аграрнай рэформы 1949 г. яно ператварылася ў асноўны занятак.
Традыцыйна качавыя мангоры жылі ў юртах. Земляробы будавалі невялікія паселішчы з раскіданай планіроўкай. Жытлы мелі выгляд паўзямлянак. У нашы дні жывуць у буйных сучасных паселішчах. Нацыянальныя строі прадстаўлены доўгімі прыталенымі кашулямі з высокімі каўнярамі, яркімі ўзорамі. Жанчыны носяць хусткі, упрыгожваюцца званкамі, біжутэрыяй. Мужчыны абмотваюць ногі тканінай. Народная кулінарыя ўключае смажаныя аладкі, смажаную локшыну з мясам, чай з маслам і соллю.
Мангоры маюць багаты фальклор, славяцца эпічнымі паэмамі, шматлікімі казкамі, танцамі і песнямі. Раз на год арганізуецца пастушы фестываль хуэр, на які збіраюцца ўсе мангорскія песняры. Новы год па месячным каляндары суправаджаецца святам надун.
Мова
Мова мангораў належыць да мангольскай групы моў. Падзяляецца на тры дыялекты. У паўсядзённым жыцці мангоры карыстаюцца кітайскай або тыбецкай графікай, хаця заходнееўрапейскімі навукоўцамі ў 1970-ыя гг. для іх быў складзены алфавіт на аснове лацінкі і кітайскімі — на аснове кітайскай графікі.
Рэлігія
Большасць вернікаў — будысты, прыхільнікі вучэння ваджраяна. Захаваліся некаторыя шаманісцкія рытуалы. У 1915—1949 гг. сярод мангораў актыўна дзейнічалі хрысціянскія місіянеры, аднак у выніку культурнай рэвалюцыі распаўсюджанне хрысціянства было спынена.
Уолтэр Рэйлі
Сэр Уолтэр Рэйлі (Walter Raleigh; каля 1554 — ) — знакаміты англійскі мараплавец, пірат, пісьменнік і гісторык.
Раннія гады
Уолтэр Рэлі быў пятым сынам ад другога шлюба дэвонскага рыцара і лідара пратэстанцкай абшчыны Уолтэра Рэлі Старэйшага. Падчас кіравання каралевы Марыі I бацька будучага пірата быў вымушаны хавацца ад пераследу за свае рэлігійныя погляды. Малады Уолтэр выхоўваўся ў нянавісці да каталіцызму. Яго родным братам быў Хэмфры Гілберт, які таксама зрабіў сабе кар'еру мараплаўца.
Згодна запісам і заявам Уолтэра Рэлі ў маладыя гады ён змагаўся на баку гугенотаў у Францыі, быў светкам бітвы пры Манкантуры. Біёграфы сцвярджаюць, што ён вывучаў права ў Оксфардзе і Лондане, аднак сам У. Рэлі падчас працэса 1603 г. заяўляў, што ніколі гэтага не рабіў.
У 1579 - 1583 гг. служыў у англійскіх вайсках у Ірландыі. За ўдзел у задушэнні паўстання ірландцаў атрымаў вялікі маёнтак у Манстэры, дзе быў суседам вядомага англійскага паэта Эдмунда Спенсера. У 1585 г. быў пасвечаны ў рыцары.
Палітычная кар'ера
Дзякуючы блізкасці роднай цёткі да каралевы Лізаветы I Уолтэр Рэйлі быў уцягнуты ў прыдворнае жыццё. Знаёмства з каралевай адбылося пасля 1581 г. Уолтэру Рэйлі прыпісваюць такія ўчынкі для прыцянення яе ўвагі, як кіданне свайго плашча ў лужыну, каб каралева магла прайсці, не выпацкаўшы ногі, і драпанне дыяментам на шкле вершаў. На самой справе, гэтыя сюжэты пазней былі запазычаны з твораў Вальтэра Скота. Дзякуючы блізкім здносінам з Лізаветай I, Уолтэр Рэйлі займаў пасады лорда-лейтынанта Корнуала, віцэ-адмірала, камандзіра асабістай каралеўскай варты, у якасці прадстаўніка Дэваншыра некалькі разоў займаў месца ў парламенце Англіі.
У 1591 г. Уолтэр Рэйлі патаемна ажаніўся з Лізаветай Трокмартан, асабістай фрэйлінай каралевы. У 1592 г., калі гэта падзея набыла шырокую вядомасць, абодва былі арыштаваны і трапілі ў няволю ў Таўэр. Лізавета вызвалілася праз кароткі час пасля смерці іх маленькага дзіцяці. Уолтэр атрымаў дазвол на часовае вызваленне ў жніўні для ўдзелу ў марской экспедыцыі, а потым быў вызвалены як чалец парламента. Аднак адносіны паміж ім і Лізаветай I былі назаўсёды сапсаваны.
Мараплавец і пірат
У 1584 г. Уолтэр Рэйлі атрымаў каралеўскую хартыю, што дазваляла яму даследаваць, каланізаваць і кіраваць тэрыторыямі, якія дасюль не належылі хрысціянскім манархам. Ён з'яўляўся ініцыятарам заснавання англійскай калоніі на востраве Роанак каля ўсходняга ўзбярэжжа Паўночнай Амерыкі. Аднак гэта спроба каланізацыі скончылася няўдала.
Разам са сваякамі Уолтэр Рэйлі фінансаваў капёрскую дзейнасць супраць іспанцаў. Падчас нашэсця Непераможнай армады ўдзельнічаў на асабістым караблі ў ахове Дэваншыра. У 1592 г. узначальваў ваенную марскую экспедыцыю ў раён Азорскіх астравоў, дзе захапіў вялізарны карабель Madre de Deus.
У 1594 г. даследаваў узбярэжжа Гвіяны. Пасля вяртання ў 1595 г. апублікаваў кнігу «Адкрыццё Гвіяны», у якой перабольшыў значнасць сваіх адкрыццяў, сцвярджаў, што знайшоў багатую краіну. Кніга была перакладзена на розныя еўрапейскія мовы і зрабіла Уолтэра Рэйлі вядомым у іншых краінах.
Уолтэру Рэйлі прыпісваюць увоз бульбы ў Англію і Ірландыю, увоз і прапаганду палення тытуню.
Апошнія гады
У 1603 г. Уолтэр Рэйлі быў абвінавачаны ва ўдзеле ў змове супраць караля Якава I і зноў трапіў у Таўэр. Пасля шматгадовага расследавання выявілася толькі тое, што ён сустракаўся з некаторымі змоўшчыкамі. Уолтэр Рэйлі здолеў зноў прыцягнуць увагу караля і атрымаць адтэрміноўку для арганізацыі новай экспедыцыі ў Гвіяну. Аднак плаванне 1617 г. скончылася няўдала. Экспедыцыя была ўцягнута ў ваенныя дзеянні з іспанцамі. У баі загінуў Уолтэр-малодшы, сын пірата. Пасля вяртання на радзіму Уолтэр Рэйлі быў абвінавачаны ў парушэнні міру з іспанцамі і арыштаваны. 29 кастрычніка 1618 г. яго пакаралі смерцю праз адсячэнне галавы.
Творчасць
Уолтэр Рэйлі з'яўляўся вядомым пісьменнікам свайго часу. Захавалася болей за 30 вершаў, складзеных ім. Яны напісаны рыфмай у традыцыйнай для англійскай паэзіі форме. Найбольш вядомыя празаічныя творы: Апошняя праца была напісаа ім пасля арышту ў 1603 г. падчас знаходжання ў Таўэры. Хаця Уолтэр Рэйлі паспеў апісаць падзеі антычнай гісторыі, у ёй выкрывалася сутнасць манархічнай палітыкі, характэрная для яго часу.
Шапавалы (Валожынскі сельсавет)
Шапава́лы (, Шаповалы) — вёска ў Валожынскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Валожынскага сельсавета.
Вольга Грыцук
Вольга Грыцук (дзяв. Дуброўская; 29 кастрычніка 1923 — 22 красавіка 2019) — грамадская дзяячка беларускай дыяспары ў Канадзе.
Юнацтва
Нарадзілася 29 кастрычніка 1923 года ў вёсцы Кадушкі Дзісенскага павета Віленскага ваяводства ў Польскай Рэспубліцы ў сям’і Васіля Дуброўскага. Бацькі Васіль і Параскева былі граматныя, бацька працаваў бухгалтарам. Сям’я жыла ў Дзісне. Акрамя Вольгі ў сям’і было 5 дзяцей. У 6 гадоў пайшла ў польскую школу. У 12 гадоў належала да вучнёўскага царкоўнага хору.
Другая сусветная вайна і пасляваенныя годы
Падчас Другой сусветнай вайны 9 сакавіка 1941 года ад паралічу памёр бацька. Перад самым прыходам немцаў уся сям’я апынулася ў спісе тых, хто падлягаў дэпартацыі. Даведаўшыся пра гэта, сям’я выехала з роднай Дзісны і перахоўвалася непадалёк у вёсцы Горкі. Пасля адыходу бальшавікоў Вольга з сям’ёй павярнулася ў свой дом у Дзісне, дзе ўжо быў штаб немцаў. У 1943 годзе пачала працаваць у сакратарыяце Дзісненскай гарадской управы, дзе ўжо было шмат беларускай моладзі. У 1944 годзе згарэў дом разам з паловай вуліцы.
Сям’я пакінула руіны згарэлага ад бамбёжак дома і вырушыла на Захад, па дарозе палова сям’і разлучылася праз бамбёжкі цягніка. Прыехаўшы да нямецкага Радэнсбурга Вольга працавала на фабрыцы. Пасля капітуляцыі Германіі ў 1945 годзе сям’я пераехала ў Аўстрыю. У Аўстрыі Вольга пазнаёмілася з будучым мужам Аляксеем Грыцуком, у чэрвені 1946 года з ім заручылася. Працавала ў UNRRA. Праз Чырвоны Крыж знайшліся брат і сястра, якія жылі ў Польшчы, таму сям’я вырашыла ехаць туды. Аляксей Грыцук у гэты час эміграваў у Канаду. Вольга працавала ў банку. Праз сталую перапіску з Аляксеем Грыцуком Вольга знаходзілася пад кантролем спецслужбаў. Захварэла на туберкулёз, але адужала дзякуючы прысланым лекам ад будучага мужа.
Эміграцыя ў Канаду
З вялікімі перашкодамі Вользе Грыцук удалося пераехаць у Канаду да Аляксея Грыцука. 1 лютага 1958 года яны пажаніліся, 8 студзеня 1959 года ў іх нарадзілася дачка Юльяна. Натхнёная сваім мужам, стала актыўнай дзяячкай беларускага руху.
У 1965 годзе была адной з арганізатараў Згуртавання беларускіх жанчын Канады (ЗБЖ). У 1970 годзе пазнаёмілася і пачала сябраваць з будучай старшынёй Рады БНР Івонкай Сурвілай, калі разам з мужам прыязджала ў Атаву каб спаткаць яе сям’ю пасля іх пераезду ў Канаду.
У 1975 годзе абрана старшынёй ЗБЖ і ўзначальвала Згуртаванне да 1993 года. У 1976 годзе памёр муж. Дапамагала хворым беларускім дзецям пасля Чарнобыльскай катастрофы: у рамках Канадскага Фонду Дапамогі Ахвярам Чарнобылю ў Беларусі, яна з дачкой Юльянкай была адной з беларускіх сем’яў, якія ўзялі да сябе дзяўчынку на аздараўленне і адпачынак.
Вольга Грыцук напісала ўспаміны «Мы стваралі сваю Беларусь: Жыццё і дзейнасць Аляксея Грыцука», выдадзеныя ў Мінску ў 2007 годзе.
Баравуха (значэнні)
Назву Бараву́ха маюць:
NGC 4900
NGC 4900 (іншыя абазначэнні — UGC 8116, MCG 1-33-35, ZWG 43.93, IRAS12580+0246, PGC 44797) — спіральная галактыка з перамычкай (SBc) ў сузор’і Дзева.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Велёніс
Велё́ніс (Vėlionys), традыцыйная беларуская назва — Вялюны  — вёска ў Ігналінскім раёне Уцянскага павета Літвы. Уваходзіць у склад Ігналінскай сянюніі. Размешчана за 4 км ад Казокіне. Захавалася.
Салерна
Сале́рна (Salerno) — горад і порт на Тырэнскім моры, у Паўднёвай Італіі, адміністрацыйны цэнтр правінцыі Салерна. Насельніцтва складае трохі больш 146 тысяч жыхароў (даныя 2009 года). Найбольш развітыя галіны прамысловасці — машынабудаванне, металургія, хімічная, тэкстыльная, харчовая прамысловасць. У горадзе размешчаны дзяржаўны ўніверсітэт. Салерна знакаміты ў першую чаргу тым, што з’яўляецца прывабным для турыстаў усяго свету прыморскім курортам. У XI—XIII стагоддзях славіўся сваёй медыцынскай школай, прэзідэнтам якой быў вядомы ўрач Іаан Міланскі.
Заступнікам горада лічыцца Св. Мацвей. Свята горада 21 верасня.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
Павел I (кароль Грэцыі)
Павел I (Παύλος, Βασιλεύς των Ελλήνων; 14 снежня 1901, Афіны — 6 сакавіка 1964, Афіны) — кароль Грэцыі (1947—1964).
Біяграфія
Прадстаўнік дынастыі Глюксбургаў, грэчаскай галіны Ольдэнбургскай дынастыі. У маладосці прайшоў падрыхтоўку марскога афіцэра. З 1917 па 1920 Павел I жыў у эміграцыі са сваім бацькам, каралём Грэцыі Канстанцінам I. З 1923 па 1935 і з 1941 па 1946 таксама знаходзіўся ў эміграцыі сумесна з братам, каралём Грэцыі Георгам II. У 1935 годзе абвешчаны наследным прынцам. Падчас Другой сусветнай вайны ўваходзіў у склад грэчаскага ўрада ў выгнанні ў Лондане і ў Каіры. З Каіра пасылаў радыёзвароты да грэчаскага народу. Вярнуўся ў Грэцыю ў 1946 годзе. У 1947 пасля смерці брата, караля Георга II, стаў каралём Грэцыі. Гэта быў перыяд Грамадзянскай вайны ў Грэцыі паміж грэцкімі камуністамі і ўрадам рэспубліканцаў, нацыяналістаў і раялістаў.
Ігар Васілевіч Жаркоў
Ігар Ваілевіч Жарко́ў (Игорь Васильевич Жарков; — ) — вучоны, заолаг, доктар біялагічных навук (1969), прафесар (1971).
Біяграфія
Нарадзіўся ў сяле Месягутава (у сучасным Дуванскім раёне Рэспублікі Башкартастан, Расія). Скончыў Казанскі ўніверсітэт у 1934 годзе. З 1936 года працаваў у Волжска-Камскім аддзяленні Усесаюзнага навукова-даследчага інстытута паляўнічай гаспадаркі і звераводства, займаў пасады ад малодшага навуковага супрацоўніка да загадчыка сектарам. З пачаткам Вялікай Айчыннай вайны мабілізаваны ў Чырвоную Армію. Удзельнічаў у баях у якасці камандзіра супрацьтанкавай гарматы. Быў паранены і пасля лячэння працягваў службу ў якасці загадчыка склада гаруча-змазачных матэрыялаў. Пасля дэмабілізацыі ў 1946 годзе працаваў у Каўказскім, Куйбышаўскім, Варонежскім дзяржаўных запаведніках. У 1953 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю. З 1969 года І. В. Жаркоў у Гомельскім дзяржаўным універсітэце на пасадзе загадчыка кафедры заалогіі і аховы прыроды біёлага-глебавага факультэта.
Памёр 25 красавіка 1974 года.
Навуковая дзейнасць
Аўтар навуковых прац па прамыслова-паляўнічых угоддзях, жыўленню і метадах уліку прамысловых і ахоўных жывёл, методыцы феналагічных назіранняў, біялогіі і рэакліматызацыі рачнога бабра на тэрыторыі СССР.
Сярод апублікаваных прац:
Сенакоснае (Карагандзінская вобласць)
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 855 чалавек (453 мужчыны і 402 жанчыны). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 730 чалавек (364 мужчыны і 366 жанчын).
Жандармерыя
Этымалогія
Жандармерыя — першапачаткова gens d'armes — «людзі зброі» ці «ўзброеная світа», затым gent d'armes, якое з'яўляецца гульнёй словаў, у якой gent не толькі мае значэнне «людзі», але і скарачэннем ад gentil — «высакародны», з намёкам на высакароднасць саставу першапачатковай жандармерыі — першапачаткова «ўзброеная світа» французскага караля — гэта значыць каралеўская лейб-гвардыя, што складалася першапачаткова з цяжкаўзброеных рыцараў.
Францыя
У 1791 годзе французскі рэвалюцыйны ўрад, знішчыўшы ранейшую земскую паліцыю (maréchaussée), сфарміравала корпус жандараў для назірання за захаваннем парадку ў арміях і ўнутры дзяржавы.
Расія
У Расійскай імперыі жандармерыя была створана ў 1792 годзе ў Гатчыне ў складзе войскаў цэсарэвіча Паўла Пятровіча. У якасці паліцыі жандарскае падраздзяленне ў Расіі было створана ў 1815 годзе як Асобны корпус жандараў, існавала да 1917 года і скасавана Лютаўскай рэвалюцыяй.
Дузіна-Сан-Мікеле
Насельніцтва складае 933 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 80 чал./км². Займае плошчу 12 км². Паштовы індэкс — 14010. Тэлефонны код — 0141.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы Рох.
Косьва
Ко́сьва (Ко́сьва ) — рака ў Еўрапейскай частцы Расіі, у Свярдлоўскай вобласці і Пермскім краі, левы прыток ракі Кама (басейн Волгі).
Утвараецца ў месцы зліцця рэк Вялікая Косьва і Малая Косьва на схілах галоўнага хрыбта Сярэдняга Урала. Даўжыня ракі 261 км, разам з Вялікай Косьвай — 283 км. Плошча вадазбору 6300 км². Упадае ў Косьвінскі заліў Камскага вадасховішча. Сярэдні расход вады за 11 км ад вусця (каля сяла Астаніна) складае 88,5 м³/с. У верхнім цячэнні рака мае горны характар, з парогамі і перакатамі. Шырыня ракі ў ніжнім цячэнні да 140 м. Жыўленне пераважна снегавое. Сцёк Косьвы зарэгуляваны Шырокаўскім вадасховішчам. Рака суднаходная на адлегласці 35 км ад вусця.
Сярод прытокаў: Малая Косьва, Тылай (Усходні Тылай), Бярозаўка, Кыр’я, Тыпыл, Каменка, Тулумка, Малая Аслянка, Вялікая Аслянка (Паўночная Аслянка), Сухая, Няр, Нюр (Першы Нюрок), Губашка, Касая, Віва, Ключанка і інш.
Каля ракі горад Губаха, пасёлкі Шырокаўскі, Троіцк і іншыя населеныя пункты.
Наўясадзіс (Ігналінскі раён)
Наўя́садзіс (Naujasodis) — населены пункт у Ігналінскім раёне Уцянскага павета Літвы. Уваходзіць у склад Лінкмяніскай сянюніі. Размешчана на паўднёва-заходняй ускраіне Лінкмяніса, паміж азёрамі Лімінас і Жыездрас, на аўтамабільнай дарозе на Пакяўніс. Насельніцтва 126 чал. (2001 г.). Адміністрацыйны цэнтр сянюнайціі.
Дом па вуліцы Леніна, 2/26 (Мінск)
Дом па вуліцы Леніна, 2 — жылы дом у Мінску, размешчаны на рагу з Інтэрнацыянальнай вуліцай (№ 26). Уваходзіць у ансамбль забудовы вуліцы Леніна.
Гісторыя
Пабудаваны ў 1947—1954 гадах з цэглы паводле праекта архітэктара Г. Заборскага.
Раней у будынку размяшчаўся рэстаран «Патсдам», цяпер — Grand Café.
Архітэктура
Будынак шасці-, сяміпавярховы. Вуглавая частка паглыблена і зроблена ў выглядае трохграннага аб’ёма, накрытага вальмавым дахам. Уваход у рэстаран, які займае 2 паверхі, аформлены масіўным парталам з прысадзістымі калонамі і лучковым франтонам.
Мемарыяльныя дошкі
У 2014 годзе на будынку ўстаноўлена мемарыяльная дошка мастаку Барысу Аракчэеву (скульптар Яўген Колчаў), які з 1963 па 2013 год працаваў у гэтым доме ў сваёй майстэрні на сёмым паверсе.
З боку вуліцы Леніна устаноўлена мемарыяльная дошка беларускаму акцёру, Народнаму артысту БССР Глебу Глебаву, які пражываў у ім з 1951 па 1967 гг.
З боку вуліцы Інтэрнацыянальнай устаноўлена мемарыяльная дошка беларускаму кінарэжысёру Віталю Чацверыкову, які пражываў у ім з 1975 па 1983 гг.
Вінцэнт Ключынскі
Вінцэнт Адольфавіч Ключынскі (, м. Шаркаўшчына, Беларусь — ) — каталіцкі царкоўны дзеяч, архібіскуп, доктар тэалогіі, прафесар (1905).