cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Аўгусцін Дзюмэ
Біяграфія
З 2003 па 2012 гады ён з’яўляецца галоўным дырыжорам Каралеўскага камернага аркестра Валоніі, з якім ён падарожнічаў па Еўропе. З 2002 па 2005 год ён займаў пасаду дырэктара аддзела мастацтваў на Музычным фестывалі ў Ментоне і стаў прафесарам Музычнай капэлы каралевы Елізаветы, дзе навучаў многіх маладых скрыпачоў. Яго запісы былі ганараваны шматлікімі узнагародамі. Яго музыку публікавалі такія кампаніі, як EMI і Deutsche Grammophon, і яна атрымала шмат узнагарод, такіх як Gramophone Award, Grammy і Victoires de la Musique. У цяперашні час ён працуе з Кітайскім і Ратэрдамскім філарманічнымі аркестрамі, Берлінскім сімфанічным аркестрам, Лазанскім камерным аркестрам і шмат іншымі.
Мірэй Мацьё
Мірэй Мацьё (Mireille Mathieu;, Авіньён) — французская спявачка-шансанье.
Стварыла індывідуальны выканальніцкі стыль, які вылучаецца яскравай экспрэсіяй. У рэпертуары (спявае на многіх мовах) творы П. Марна, Ф. Лея і інш. (сярод найбольш вядомых — «Маё крэда», «Чаму, маё каханне?», «Апошні вальс», «Парыжскае танга» і інш.). Акрамя канцэртаў, удзельнічае ў тэлевізійных шоу і інш.
Біяграфія
Вучылася ў прыватных педагогаў. У пачатку творчай дзейнасці пераймала манеру выканання Эдзіт Піяф.
З пачатку 1970-х гадоў Мірэй Мацьё зусім не выступала ў Францыі, вярнуўшыся на сцэну «Алімпіі» толькі ў канцы 1985; наступныя вялікія канцэрты спявачкі адбыліся пяць гадоў пазней у Палацы Кангрэсаў па запрашэнні прэзідэнта краіны Франсуа Мітэрана. У 1990-х выйшлі альбом-прысвячэнне Эдзіт Піяф (1993) і «Vous lui direz …» (1996).
У яе рэпертуары прысутнічалі як песні вядомых французскіх аўтараў — П’ера Дэланаэ, Шарля Азнавура, Лемеля, Рэво — так і сусветныя хіты.
У 1978 годзе Мірэй Мацьё была абраная прататыпам нацыянальнага сімвала Францыі — Марыяны. Мірэй Мацьё становіцца «паслом французскай песні». Прадаўшы больш за 100 мільёнаў пласцінак па ўсім свеце і маючы рэпертуар, які складаецца больш чым з 1000 песень на французскай, нямецкай, англійскай, італьянскай, іспанскай, правансальскай, каталонскай, японскай, кітайскай, рускай і фінскай мовах, яна спявала перад самай рознай публікай, у многіх краінах. Мірэй была першым заходнім выканаўцам, які даў канцэрт у Кітаі.
Вітрувій
Вітрувій (Marcus Vitruvius Pollio) (1 ст. да н.э.) — рымскі архітэктар і інжынер.
Біяграфія
Цяпер пра самога Вітрувія амаль нічога не вядома, нават імя (імя Марк і мянушка-кангамон Паліён толькі меркаваныя), вядома толькі прозвішча, і час жыцця (эпоха Цэзара і Аўгуста толькі мяркуемы час). Вітрувій вядомы сваім трактатам «Пра архітэктуру» (De architectura), адзінага сачынення лацінскага аўтара па архітэктуры, якое захавалася да нашых дзён. Трактат сведчыць пра шырокую адукаванасць аўтара, яго веды ў грэчаскай філасофскай і тэхнічнай літаратуры. Пліній Старэйшы ў сваёй энцыклапедыі «Прыродазнаўчая гісторыя», напісанай у кан. 1 ст. н.э. спасылаецца на Вітрувія як на адну з крыніц. Вітрувій заставаўся аўтарытэтным аўтарам на працягу наступных чатырох стагоддзяў гісторыі Рымскай імперыі. Трактат Вітрувія моцны паўплываў на станаўленне архітэктурнага стылю, пачынаючы з італьянскіх архітэктараў ранняга Адраджэння і да нашых дзён. Прынцыпы, вызначаныя Вітрувіям, і яго рэкамендацыі ўспрымаліся шматлікімі архітэктарамі як непахісная ісціна.
Трактат
Большасць скарыстаных Вітрувіям сачыненняў па архітэктуры не захавалася да нашага часу, таму трактат «Пра архітэктуру» мае вялікую значнасць для гісторыі навукі, інжынернай справы і архітэктуры.
Трактат не вылучаецца прыгажосцю стылю, бо напісаны прагматычна і сухой мовай, але надзвычай каштоўны паводле зместу — у ім змешчаныя гістарычныя і тэарэтычныя развагі і пэўныя практычныя парады; апісаныя ўласныя навуковыя эксперыменты і досвед аўтара-інжынера. Вітрувій надае вялізнае значэнне месцу размяшчэння пабудовы, яе арыентацыі па баках свету, акустыцы і супамернасці як планаў будынкаў, так і фасадаў, што сведчыць пра яго пазнанні ў натуральнанавуковых дысцыплінах, матэматыцы, музыцы, а таксама ў філасофіі. Вітрувій паказвае, што архітэктар павінен разбірацца ў геаграфіі, клімаце, людзях, яму неабходны звесткі з вобласці медыцыны, оптыкі, перспектывы, акустыкі, механікі, геаметрыі і іншых частак матэматыкі, веды гармоніі і астраноміі.
Невядома, якія з рэкамендацый Вітрувія — плён яго ўласных пошукаў. Верагодна, ён засноўваецца на ўласным досведзе ў развагах пра практычную інжынерыю, асабліва ў гідраўліцы і балістыцы. Магчыма, рэкамендацыі па паляпшэнні акустыкі ў закрытых памяшканнях і ў тэатрах пад адкрытым небам злучаныя з уласнымі эксперыментамі аўтара ў гэтай вобласці на стыку матэматыкі, фізікі і музыкі.
1-я кніга трактату прысвечаная навучанню архітэктараў вольным мастацтвам, тэорыі архітэктуры і тэхнічным навыкам, вызначэнню асноўных архітэктурных прынцыпаў і паняццяў і выбару месца для будаўніцтва гарадоў і крэпасцяў. У 2-й кнізе змешчаныя практычныя ўказанні па будаўніцтве і апісанні ўласцівасцяў розных матэрыялаў і спосабаў іх ужывання. У 3-й кнізе вядзецца пра планы храмаў і пра кампаненты іанічнага ордэру; у 4-й — пра паходжанне ордэраў, пра дэталі карынфскай капітэлі, пра дарыйскі і тасканскі ордэры, пра ўнутраную прастору будынка. У 5-й — апісваюцца розныя тыпы грамадскіх пабудоў: форум, базіліка, скарбніца, турма, будынак сената, тэатр (маецца частка па гармоніі і акустыцы), тэрмы, гімнасій, порт, верфі. У 6-й — пра прыватныя дамы, гарадскія і загарадныя з садамі, для правінцый з розным кліматам і для прадстаўнікоў розных сацыяльных груп. 7-я — прысвечаная афармленню інтэр'ераў; галоўная ўвага тут надаецца тэхнічным аспектам манументальнага жывапісу і законам перспектывы. У 8-й кнізе вядзецца пра водныя рэсурсы, спосабы правядзення вады і праверкі яе якасці. 9-я кніга прысвечана геаметрыі, астраноміі, будове гномана, сонечных і вадзяных гадзінікаў, іншых прыбораў. 10-я кніга складаецца з развагаў пра агульныя прынцыпы механікі, пра будову розных механізмаў, якія выкарыстоўваюцца у будаўніцтве, гідратэхніцы і на вайне.
Валерый Апанасавіч Кірычэнка
Біяграфія
Скончыў Беларускі політэхнічны інстытут па спецыяльнасці «аўтамабільныя дарогі» ў 1977 годзе.
Лыцін
Лыцін — прозвішча.
IC 3454
IC 3454 — галактыка тыпу Sb (кампактная выцягнутая галактыка) ў сузор’і Валасы Веранікі.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Нацыянальная партрэтная галерэя (Лондан)
Нацыянальная партрэтная галерэя ў Лондане (National Portrait Gallery) — першая ў свеце партрэтная галерэя, заснаваная ў 1856 годзе з тым, каб увекавечыць выявы брытанцаў мінулых стагоддзяў — не толькі партрэты алеем, але і мініяцюры, рысункі, бюсты і фатаграфіі. З 1896 года займае неарэнесансны будынак побач з Трафальгарскай плошчай.
Першым набыццём музея быў чандасаўскі партрэт Шэкспіра. Галерэя расчыніла свае дзверы для наведвальнікаў у 1859 годзе. Партрэты размеркаваны па залах зыходзячы з часу жыцця намаляваных на іх асоб, пачынаючы з эпохі Цюдораў. Пры папаўненні сходу перавага аддавалася не мастацкім якасцям твора, а гісторыка-культурнай значнасці мадэлі. У сувязі з гэтым да 1969 года дзейнічала забарона на набыццё партрэтаў тых брытанцаў, хто яшчэ не памёр. Працы знакамітых кантынентальных мастакоў у галерэі нешматлікія; галоўным чынам гэта партрэты брытанскіх манархаў і іх набліжаных пэндзля Гальбейна, Рубенса і Ван Дэйка.
У канцы XX стагоддзі некалькі старадаўніх арыстакратычных сядзіб у розных кутках Англіі былі прыстасаваны пад філіялы Нацыянальнай партрэтнай галерэі. У іх лік уваходзіць Мантэгю-хаус у графстве Сомерсетшыр — рэдкі прыклад жылой архітэктуры елізавецінскага часу. Галоўны будынак пабудаваны ў 1896 годзе ў стылі неарэнесансу па праекце архітэктара. У 1933 годзе ўзведзена крыло Д’ювін (прафінансавана лордам ) па праекце архітэктараў і, рэканструявана ў 1980-я гг.. У 1996 годзе П. Гоф рэканструяваў галерэі 19-20 стст., у 2000 адкрыта крыло Андацье (прафінансавана сэрам ) па праеце архітэктэктурнага бюро.
У галерэі сабраны буйная калекцыя тэатральных фатаграфій, у тым ліку шматлікія фатаграфіі актрыс Міні Тэры, Дораці Дзін і Коні Гілкрыст. У 2009 годзе галерэя Фонду Вікімедыя за размяшчэнне на Вікісховішчы некалькіх тысяч якасных фатаграфій карцін, якія знаходзяцца ў грамадскім здабытку (большай часткай зробленых ёю ў рамках праграмы па аблічбоўцы сваіх фондаў і даступных на афіцыйным сайце музея). У 2012 годзе галерэя дазволіла свабоднае некамерцыйнае выкарыстанне 53000 выяў аб’ектаў сваёй калекцыі ў адносна нізкім разрозненні.
Кастэль-дзі-Юдзіка
Кастэль-дзі-Юдзіка (Castel di Iudica) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Сіцылія, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Катанія.
Насельніцтва складае 4753 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 46 чал./км². Займае плошчу 102 км². Паштовы індэкс — 95040. Тэлефонны код — 095.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы Maria Santissima delle Grazie.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
Будкы (Манэвыцкі раён)
Будкы (Будки́) — вёска ў Манэвыцкім раёне Валынскай вобласці Украіны.
Паўднёвая акруга (Батсвана)
Паўднёвая акруга (Southern District) — адна з дзевяці акруг Батсваны, якая размяшчаецца на поўдні краіны і мяжуе з ПАР. Адміністрацыйны цэнтр — Канье. Плошча — 28 470 км², насельніцтва складае 186 831 чалавек (на 2001 год).
Бальзамін
Бальзамі́н (Impatiens) — род кветкавых раслін сямейства.
Віды
Род налічвае больш за 400 відаў (487 відаў ). Некаторыя з іх:
Выкарыстанне
Лекавыя, фарбавальныя і дэкаратыўныя расліны.
Можніца
Мо́жніца — рака ў Барысаўскім раёне Мінскай вобласці, правы прыток ракі Недалька (басейн Дняпра). Даўжыня 13 км. Плошча вадазбору 25 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 3,4‰. Пачынаецца за 1 км на захад ад вёскі Собалеўка, вусце за 2 км на поўнач ад вёскі Броды. Рэчышча каналізаванае на працягу 0,9 км (уніз па цячэнні ад пункта на 1,5 км ніжэй моста на аўтадарозе Бягомль — Барысаў).
Аполле (рэгіён, Украіна)
Аполле (Падольскае сугор’е) — этнагеаграфічны рэгіён на захадзе Украіны ў заходняй частцы Падольскага ўзвышша.
Звесткі
Размешчана на паўднёвы ўсход ад Львова ў межах Львоўскай, Івана-Франкоўскай і Цярнопальскай абласцей. На ўсходзе мяжуе з ракой Залатая Ліпа, на захадзе — з ракой Верашчыцай (па іншым крыніцам — з ракой Шчыркаю), на поўдні падыходзіць да Днястра, на поўначы — да Львоўскага плато, Голагораў і Перамышлянскага нізкагор’я. Дзеліцца на прыродныя раёны: Рагатынскае Аполле, Прыднястроўскае Аполле, Ходараўскае Аполле, Львоўскае Аполле, Бурштынскае Аполле і Галіцкае Аполле.
Адной з частак Аполля з’яўляецца Беражанска-Цярнопальскае ўзвышша.
Этнарэгіён
Назва Аполле таксама тычыцца этнаграфічнага рэгіёну, які цалкам або часткова ахоплівае Бродыўскі, Бускі, Жыдачыўскі, Золачыўскі, Каменка-Бугскі, Мыкалаіўскі, Перамышлянскі, Пустомытаўскі раёны Львоўскай вобласці; Галыцкі, Рагатынскі раёны Івана-Франкоўскай вобласці; Бэрэжанскі, Бучацкий, Збароўскі, Казіўскі, Манастырыскі і Чырвонаармейскі раёны Цярнопальскай вобласці.
Вэлыка Вэдмэжка
Вэлыка Вэдмэжка (Вели́ка Ведме́жка) — вёска ў Манэвыцкім раёне Валынскай вобласці Украіны.
Эрых Людэндорф
Э́рых Людэндо́рф (Erich Friedrich Wilhelm Ludendorff;, , паблізу Познані — , , Баварыя) — нямецкі вайсковец і палітычны дзеяч.
Біяграфія
Нарадзіўся ў сям’і памешчыкаў. Скончыў кадэцкі корпус (1881).
З 1894 служыў у Генштабе. У 1908—1912 гадоў начальнік аператыўнага аддзела Генштаба.
У перыяд 1-й сусветнай вайны 1914—1918 гадоў спачатку обер-кватэрмайстар 2-й арміі, з 23 жніўня да лістапада 1914 — начальнік штаба 8-й арміі, начальнік штаба Усходняга фронту (з лістапада 1914) і 1-ы генерал-кватэрмайстар штаба вярхоўнага камандавання (са жніўня 1916). З’яўляючыся непасрэдным памагатым генерала П. Гіндэнбурга, Людэндорф са жніўня 1914 фактычна кіраваў дзеяннямі на Усходнім фронце, а з жніўня 1916 — дзеяннямі ўсіх узброеных сіл Германіі; укараняў у краіне рэжым вайсковай дыктатуры. У сакавіку—ліпені 1918 года беспаспяхова спрабаваў неаднаразовымі наступленнямі зламаць супраціў англа-французскіх войскаў на Заходнім фронце. 26 кастрычніка 1918 года выйшаў у адстаўку; пасля заключэння перамір’я ў лістападзе 1918 эмігрыраваў у Швецыю.
Быў прыхільнікам дактрыны неабмежаванай «татальнай» вайны і бязлітаснага задушэння выступленняў працоўных мас. Аўтар мемуараў і шэрагу ваенна-тэарэтычных прац.
Вэстмінстэрскі мост
Вэстмінстэрскі мост (Westminster Bridge) — аркавы мост праз Тэмзу ў Лондане, які злучае Вэстмінстэр і Ламбет.
Сучасны мост пабудаваны ў 1862 годзе па праекце Томаса Пейджа, замяніўшы стары мост, пабудаваны ў 1740-х і адкрыты ў 1750 годзе. Мост мае шэсць апор і сем арак, найбольшая колькасць з сучасных мастоў Лондана. Афарбаваны мост у зялёны колер, сімвалізуючы колер сядзенняў у Палаце абшчын.
Іван Раманчук
Іван Раманчук (мянушка «Ястраб»; 1920, вёска Баяры, цяпер Нясвіжскі раён — 1987, Барысаў) — беларускі педагог, адзін з арганізатараў і кіраўнікоў Саюза змагання за незалежнасць Беларусі.
Пад нямецкай акупацыяй
Зь лістапада 1941 па ліпень 1942 працаваў настаўнікам пачатковай школы ў вёсцы Еськавічы (цяпер Нясвіжскі раён), потым інструктарам Нясвіжскага раённага аддзелу Беларускай народнай самапомачы, забяспечваў бяднейшых навучэнцаў Нясвіжскай настаўніцкай семінарыі харчаваннем і жытлом. З канца 1943 да сакавіка 1944 года працаваў кіраўніком Беларускага дома культуры ў Нясвіжы.
Пад савецкай уладай
Пасля прыходу савецкіх уладаў зарэгістраваўся як настаўнік у Нясвіжскім раённым аддзеле народнай адукацыі і быў прызначаны загадчыкам школы ў вёсцы Высокая Ліпа. Працаваў там толькі 3 тыдні, бо даведаўся пра цікавасць да сябе органаў НКВД. Каб стаць менш заўважным, пакінуў работу ў сферы адукацыі і ў жніўні 1944 года ўладкаваўся сталяром у майстэрню Баранавіцкага дэпо.
На нелегальным становішчы
У верасні 1944 пад пагрозай арышту перайшоў на нелегальнае становішча, хаваўся ў лясах Нясвіжскага раёна. У 1946 Раманчук пачынае стварэнне падпольнай арганізацыі «Саюз змагання за незалежнасць Беларусі», а ў 1947 арганізоўвае невялікую партызанскую групу з вялікай сеткай сувязных.
У маі 1947 да Раманчука далучыўся ягоны аднагодак Мікалай Дэмух, былы франтавік, які на нелегальным становішчы знаходзіўся з восені 1946, а вясной 1948 — Браніслаў Бука, былы жаўнер БКА і Войска Польскага, які ў пачатку 1948 уцёк у лес ад арышту.
На працягу 1947—1949 група Раманчука здзейсніла шэраг нападаў на партыйна-савецкіх супрацоўнікаў, фінансавых агентаў і служачых унутраных сілаў, а таксама правяла рэквізіцыі на поштах і ў крамах. Сябра СЗНБ Уладзімір Кісель прыгадвае ва ўспамінах пра адзін з выпадкаў, агучаных падчас судовага працэсу СЗНБ у Мінску:
"«…у адной з вёсак фінагент забраў карову ў удавы франтавіка, у жанчыны было трое дзяцей. Яна падняла крык, бо карміць дзетак акрамя малака не было чым. Непадалёку ў лесе былі хлопцы з атраду Раманчука (нас абвінавачвалі ў сувязі з ім). Яны пачулі лямант жанчыны. На дарозе з вёскі забілі фінагента, і карова вярнулася да ўдавы. Пасля такіх звестак канваіры адразу па-іншаму пачалі да нас адносіцца, бо яны былі франтавікамі. Адзін потым казаў, што пакінуў у калгасе галодную жонку»."
Ліквідацыя атраду і судовы працэс
У маі або ўлетку 1949 на хутары ў Нясвіжскім раёне савецкія атрады акружылі атрад Раманчука з сям’ю партызанамі. Пасля зацятага бою чатыры хлопцы застрэліліся. Трое, у тым ліку Раманчук, былі паранены і схоплены.
Ад расстрэлу Івана Раманчука выратаваў тагачасны мараторый на смяротную кару ў СССР. Суд прысудзіў яму 25 гадоў, якія Раманчук поўнасцю адседзеў у Варкуце і ў Мардоўскіх канцлагерах.
У ходзе перагляду справы пастановай трыбунала Беларускай ваеннай акругі 10 снежня 1955 абвінавачанне ў стварэнні падпольнай арганізацыі было знята.
IC 3455
IC 3455 — галактыка тыпу S (спіральная галактыка) ў сузор’і Валасы Веранікі.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Аляксей Віктаравіч Дабравольскі
Клубная кар’ера
З 17 гадоў стаў гуляць за «Дынама» (Мінск). У 2005 годзе з-за недахопу гульнявой практыкі быў аддадзены ў арэнду «Дарыдзе». У сакавіку 2006 года быў аддадзены ў арэнду ў расійскі клуб «Металург» (Краснаярск), пасля вяртання ў ліпені правёў толькі адну сустрэчу ў складзе сталічнага «Дынама».
У 2007 годзе перайшоў у клуб «Мінск», аднак не змог зайграць у аснове. У 2008 годзе быў аддадзены ў арэнду ў «Смаргонь», якая выступала ў Вышэйшай лізе. У складзе каманды Аляксей правёў 6 сустрэч.
У 2009 годзе зноў быў аддадзены ў арэнду ў родны клуб «Ліда». А з 2010 года далучыўся да клуба на трывалай аснове. У сезонах 2011 і 2012 быў прызнаны найлепшым іграком каманды. Пазней стаў таксама капітанам каманды.
У сезоне 2021 быў гуляючым трэнерам, а па яго заканчэнні канчаткова завяршыў кар’еру і перайшоў на трэнерскую працу. У ліпені 2022 года пасля адстаўкі Віталя Рашкевіча стаў выканаўцам абавязкаў галоўнага трэнера каманды. У сезоне 2023 застаўся на чале каманды ўжо паўнавартасным галоўным трэнерам.
Міжнародная кар’ера
У 2002—2006 гадах гуляў за розныя юнацкія і моладзевую зборныя Беларусі.
Андрэас Кромер
Андрэас (Андрэй) Кромер — беларускі архітэктар нямецкага паходжання, які працаваў на беларускіх землях у XVII стагоддзі ў стылі барока.
Творчасць
У канцы 1640-х гадоў па праекце архітэктара А. Кромера пачалося будаўніцтва мураваных будынкаў праваслаўнага жаночага ў Мінску. Яно не было скончана з-за ваенных дзеянняў, а пазнейшая пабудова вялася па праекце іншага архітэктара.
Сунь Цзы
Сунь Цзы (6—5 ст. да н.э.) — старажытнакітайскі філосаф-матэрыяліст, ваенны тэарэтык і палкаводзец.
У 514—496 гг. да н.э. военачальнік царства У, узначальваў паспяховыя паходы супраць царстваў Чу, Цы і Цзінь.
Ї
Ї ї — літара кірыліцы. Трынаццатая ва ўкраінскім алфавіце. Прысутнічае ў адным з варыянтаў русінскага. Абазначае ётаваны галосны [ji].
Сунь Цзы
Аўтар трактата пра ваенную справу «Мастацтва вайны», у якім выкладзена тэорыя вядзення вайны і ваенных дзеянняў. Вялікае значэнне надаваў маральнаму настрою ў войсках і якасцям палкаводца. Трактат паўплываў на развіццё ваеннай навукі Кітая, Японіі і Карэі.
Ї
Сустракаецца
Сунь Цзы
Крытычна ўспрыняў і выкарыстоўваў у сваім вучэнні ўяўленні шматлікіх філасофскіх школ і кірункаў старажытнага Кітая, стварыў стройнае вучэнне пра прыроду. Паняцце неба ў яго азначае не містычнага вярхоўнага ўладара, а сукупнасць натуральных з'яў; адпрэчваў існаванне сусветнага творцы. Узнікненне і змена ўсіх з'яў і рэчаў адбываюцца па крузе і тлумачацца ўзаемадзеяннем дзвюх сіл: станоўчага янь і адмоўнага інь (інь і янь). Па меркаванні Сунь Цзы, працэс спазнання пачынаецца са сведчанняў органаў пачуццяў. Аднак толькі ў выніку разважання над дадзенымі пачуццёвага досведу чалавек можа атрымаць правільнае і ўсебаковае ўяўленне. Шырокай вядомасцю карысталася тэорыя Сунь Цзы пра прыроджаныя злыя якасці чалавечай прыроды. Усё лепшае ў чалавеку ствараецца падчас выхавання.
Ї
Літара аддзялілася ад царкоўнаславянскай І ў XIX стагоддзі, графічна супадаючы з яе двухкропкавым варыянтам.
Сунь Цзы
Вучэнне Сунь Цзы аказала глыбокі ўплыў на наступнае развіццё кітайскай філасофіі.
Ї
Ва Украіне ў канцы XIX — пачатку XX стагоддзя Ї выкарыстоўвалася ў якасці моцна памякчаючага І . Напрыклад: дїд, хлїб. Але ў 1928 годзе ва Усходняй, а затым і ў Заходняй Украіне ад такога выкарыстання адмовіліся.
Зайцава (Віцебскі раён)
Зайцава — вёска ў Лятчанскім сельсавеце Віцебскага раёна. Размешчана на аўтадарозе (Дымаўшчына - Старое Сяло) за 10 км на захад ад Віцебска.
Гісторыя
У 1784 г. вёска належала Іосіфу Паўлавічу Багамольцу. У пачатку XX ст. вёска Зайцава Мішкаўскай воласці Віцебскага павета адносілася да Княжацкага сельскага таварыства. У вёсцы было 17 двароў, 91 жыхар. У кастрычніку 1943 г. вёска была знішчана нацысцкімі акупацыйнымі ўладамі (разбураныя ўсе 20 дамоў). Пасля Вялікай Айчыннай вайны адноўлена на ранейшым месцы.
И
И (т.зв. І васьмярычнае) — літара кірыліцы. Выкарыстоўваецца ў алфавітах балгарскай, сербскай, македонскай, рускай, украінскай і рада неславянскіх моў.
У рускім алфавіце — 10-я і абазначае гук [і]. Ва ўкраінскім — 11-я і абазначае гук [ы]. Сучасны беларускі алфавіт літару И не выкарыстоўвае, у адрозненне ад алфавіта старабеларускай мовы. Выключэнне з беларускага алфавіта літары и адбылося толькі ў канцы першага дзесяцігоддзя XX ст. на старонках газеты «Наша ніва».
Царкоўнаславянская назва літары — Иже.
Кірылічная И паходзіць ад грэчаскай літары Η, η (эта).
Аконск
Аконск (Око́нськ) — вёска ў Манэвыцкім раёне Валынскай вобласці Украіны.
Бона (канал)
Бона — меліярацыйны канал у Брэсцкай вобласці Беларусі, левы прыток Мухаўца. Даўжыня складае 34 км. Канал з’яўляецца найстаражытным падобным збудаваннем на тэрыторыі Беларусі. Пачынаецца за 2 км ад вёскі Заор’е Маларыцкага раёна, працякае па Кобрынскім раёне і ўпадае ў раку Мухавец у горадзе Кобрыне.
Гісторыя будаўніцтва
Будаўніцтва канала было пачата па загаду ўладальніцы Кобрынскай эканоміі каралевы польскай і вялікай княгіні літоўскай Боны Сфорца. З 1550-х гадоў Бона пачала актыўную дзейнасць па правядзенню маштабнай аграрнай рэформы на землях, якія належалі ёй. У ходзе рэформы, якая атрымала назву валочная памера, праводзіліся абмер зямель і дзяленне іх на стандартныя ўчасткі — валокі. Акрамя таго, праводзілася рэвізія, у ходзе якой збіраліся дадзеныя аб стане зямель. Правядзенне зямельнай рэформы, засяленне раней неабжытых зямель зрабілі неабходным правядзенне работ па меліярацыі. Акрамя будаўніцтва канала, названага ў гонар Боны, ёю была прадпрынятая таксама спроба асушэння балота паўднёвей Кобрына, а таксама, па некаторых дадзеных, будаўніцтва іншага канала — ад Пінскага замка да вёскі Стытычэва (за 5 км ад Пінска), дзе знаходзілася вялікакняжацкая рэзідэнцыя.
У 1939—1940 гадах канал быў працягнуты ад вёскі Хідры да вёскі Заор’е.
Паўночна-заходняя акруга (Батсвана)
Паўночна-заходняя акруга (North-West District) — адна з дзевяці акруг Батсваны, якая размяшчаецца на паўночным захадзе краіны і мяжуе з Намібіяй. Адміністрацыйны цэнтр — Маўн. Плошча — 129 930 км², насельніцтва складае 142 970 чалавек (на 2001 год).
Парыі
Па́рыя, або па́рыяр (பறையர்) — сацыяльна-рэлігійная група на поўдні Індыі і поўначы Шры-Ланкі. Відавочна, паходзіць ад мясцовых племянных супольнасцей, якія паступова інтэграваліся ў індуісцкае грамадства.
Назва ўпершыню сустракаецца ў індуісцкай літаратуры паўднёвай Індыі з пачатку нашай эры адносна груп насельніцтва, якое насяляла асобныя вёскі і мясцовасці, часам мела сваіх валадароў. Ім прыпісвалася магічная сіла, таму парыям забаранялася набліжацца да прадстаўнікоў варн. Фармальна парыі не ўваходзілі ў сістэму каст-джаці, мелі свае рэлігійныя абрады, што ўключалі ігру на барабанах. Па адной з версій, назва парыя этымалагічна паходзіць ад слова «барабан».
Да прыбыцця еўрапейцаў у Індыю парыі апынуліся на ніжэйшай прыступцы сацыяльнай лесвіцы, займаліся непрэстыжнай працай, звязанай з прыбіраннем бруду, угнаеннем палеткаў, часцяком з'яўляліся прыгоннымі або рабамі брахманаў. Само слова «парыя» лічылася абразлівым. Гэта спарадзіла атаесамленне парыяў у еўрапейскай літаратуры з прадстаўнікамі недатыкальных каст.
У нашы дні парыі-тамілы, якія спавядаюць індуізм, уваходзяць у сістэму індуісцкіх каст, належаць да ніжэйшай групы каст валангай. У Керале да парыяў адносяць прадстаўнікоў племянных супольнасцей. Сярод парыяў ёсць прадстаўнікі хрысціян і будыстаў.
Заканадаўствы Індыі і Шры-Ланкі забараняюць сацыяльнае прыніжэнне па рэлігійнаму і каставаму прынцыпу, таму парыі маюць тыя ж грамадзянскія правы, што і астатнія чальцы грамадства.
Bonellia
Bonellia — род марскіх беспазваночных жывёл з падкласа эхіўрыд.
Маюць зялёную афарбоўку, што абумоўлена прысутнасцю банеліна — таксічнага скурнага пігмента з групы парфірынаў. Гэта рэчыва, як мяркуецца, з'яўляецца антыбіётыкам і выкарыстоўваецца для абароны ад драпежнікаў.
Характэрны доўгі, часта раздвоены на канцы хабаток. 1 — 3 няпарныя генітальныя мяшкі. Назіраецца выразны палавы дымарфізм; невялічкія самцы паразітуюць у самках.
Рыхард Вагнер
Вільгельм Рыхард Вагнер, (, Лейпцыг —, Венецыя) — нямецкі кампазітар, дырыжор і тэарэтык мастацтва. Найбуйнейшы рэфарматар оперы, Вагнер зрабіў значны ўплыў на еўрапейскую музычную культуру, асабліва на развіццё оперных і сімфанічных жанраў.
Містыцызм і ідэалагічна афарбаваны антысемітызм Вагнера паўплывалі на нямецкі нацыяналізм пачатку XX стагоддзя і нацыянал-сацыялізм, які акружыў яго творчасць культам, што ў некаторых краінах (асабліва ў Ізраілі) выклікала «антывагнераўскую» рэакцыю пасля Другой сусветнай вайны.
Біяграфія
Вагнер нарадзіўся ў сям’і службоўца Карла Фрыдрыха Вагнера (1770—1813). Пад уплывам свайго бацькі, акцёра, Вагнер, атрымваючы адукацыю ў лейпцыгскай школе Святога Фамы, з 1828 г. пачаў навучацца музыцы ў кантара цэрквы Святога Фамы Тэадора Вайнліга, у 1831 г. пачаў музычнае навучанне ва ўніверсітэце Лейпцыга. У 1833—1842 гадах вёў неспакойнае жыццё, часта ў вялікай патрэбе ў Вюрцбургу, дзе працаваў тэатральным хормайстарам, Магдэбургу, потым у Кёнігсбергу і Рызе, дзе ён быў дырыжорам музычных тэатраў, потам у Нарвегіі, Лондане і Парыжы, дзе ён напісаў уверцюру «Фаўст» і оперу «Лятучы галандзец». У 1842 г. трыумфальная прэм’ера оперы «Рыенцы, апошні з трыбунаў» у Дрэздэне заклала падмурак яго славы. Годам пазней ён стаў прыдворным капельмайстарам пры каралеўскім саксонскім двары. У 1843 годзе ў яго зборнай сястры Цыцыліі нарадзіўся сын Рыхард, будучы філосаф Рыхард Авенарыус. Вагнер стаў яго хросным бацькам. У 1849 годзе Вагнер браў удзел у Дрэздэнскім майскім паўстанні, падчас якога пазнаёміўся з М. А. Бакуніным. Пасля паразы паўстання бег у Цюрых, дзе напісаў лібрэта тэтралогіі «Пярсцёнак Нібелунгаў», музыку яе першых дзвюх частак («Золата Рэйна» і «Валькірыя») і оперу «Трыстан і Ізольда». У 1858 годзе — Вагнер наведваў на кароткі час Венецыю, Люцэрн, Вену, Парыж і Берлін.
У 1864 годзе ён, дамогшыся прыхільнасці баварскага караля Людвіга II, які сплачваў яго пазыкі і падтрымліваў яго і далей, пераехаў у Мюнхен, дзе напісаў камічную оперу «Нюрнбергскія мейстэрзінгеры» і дзве апошнія часткі Пярсцёнка Нібелунгаў: «Зігфрыд» і «Гібель багоў». У 1872 годзе ў Байройце адбылася кладка падмуркавага каменя для Дома фестывалей, які адкрыўся ў 1876. Дзе і адбылася прэм’ера тэтралогіі Кольца нібелунгаў 13-17 жніўня 1876 года. У 1882 годзе ў Байройце была пастаўлена опера-містэрыя «Парсіфаль». У тым жа годзе Вагнер з’ехаў па стане здароўя ў Венецыю, дзе ён памёр у 1883 годзе ад сардэчнага прыступу.
Музыка
У значна большай меры, чым усе еўрапейскія кампазітары XIX стагоддзя, Вагнер разглядаў сваё мастацтва як сінтэз і як спосаб выразу пэўнай філасофскай канцэпцыі. Яе іста надзелена ў форму афарызма ў наступным пасажы з вагнераўскага артыкула «Мастацкі твор будучыні»: «Як чалавек датуль не вызваліцца, пакуль не прыме радасна вязі, злучалыя яго з Прыродай, гэтак і мастацтва не стане свабодным, пакуль у яго не знікнуць прычыны сароміцца сувязі з жыццём». З гэтай канцэпцыі паходзяць дзве асноватворныя ідэі: мастацтва павінна чыніцца супольнасцю людзей і прыналежаць гэтай супольнасці; найвышэйшая форма мастацтва — музычная драма, што разумеецца як арганічнае адзінства слова і гука. Увасабленнем першай ідэі стаў Байройт, дзе оперны тэатр упершыню пачаў трактавацца як храм мастацтва, а не як забаўляльная ўстанова; увасабленне другой ідэі — гэта створаная Вагнерам новая оперная форма «музычная драма». Менавіта яе стварэнне і стала мэтай творчага жыцця Вагнера. Асобныя яе элементы ўвасобіліся яшчэ ў ранніх операх кампазітара 1840-х гадоў — «Лятучы галандзец», «Тангейзер» і «Лаэнгрын». Найболей поўнае ўвасабленне тэорыя музычнай драмы атрымала ў швейцарскіх артыкулах Вагнера («Опера і драма», «Мастацтва і рэвалюцыя», «Музыка і драма», «Мастацкі твор будучыні»), а на практыцы — у яго пазнейшых операх: «Трыстан і Ізольда», тэтралогіі «Кольца нібелунгаў» і містэрыі «Парсіфаль».
Паводле Вагнера, музычная драма — твор, у якім ажыццяўляецца рамантычная ідэя сінтэзу мастацтваў (музыкі і драмы), выраз праграмнасці ў оперы. Для ажыццяўлення гэтай задумы Вагнер адмовіўся ад традыцый існавалых на той момант оперных формаў — перадусім, італьянскай і французскай. Першую ён крытыкаваў за празмернасці, другую — за пышнасць. З лютай крытыкай ён абрынуўся на творы вядучых прадстаўнікоў класічнай оперы (Расіні, Меербер, Вердзі, Абера), завучы іх музыку «зацукраванай нудой».
Імкнучыся наблізіць оперу да жыцця, ён прыйшоў да ідэі скразнога драматургічнага развіцця — ад пачатку да канца не толькі аднаго акта, але і ўсяго твора і нават цыкла твораў (усе чатыры оперы цыкла «Пярсцёнак Нібелунгаў»). У класічнай оперы Вердзі і Расіні асобныя нумары (арыі, дуэты, ансамблі з харамі) дзеляць адзіны музычны рух на фрагменты. Вагнер жа цалкам адмовіўся ад іх на карысць вялікім скразным вакальна-сімфанічным сцэнам, што перацякаюць адна ў іншую, а арыі і дуэты замяніў на драматычныя маналогі і дыялогі. Уверцюры Вагнер замяніў прэлюдыямі — кароткімі музычнымі ўступамі да кожнага акта, на сэнсавым роўні непарыўна злучанымі з дзеяннем. Прытым, пачынальна з оперы «Лаэнгрын», гэтыя прэлюдыі выконваліся не да адкрыцця заслоны, а вужы пры адкрытай сцэне.
Вонкавае дзеянне ў позных вагнераўскіх операх (асабліва, у «Трыстану і Ізольдзе») зведзена да мінімуму, яно перанесена ў псіхалагічны бок, у вобласць пачуццяў персанажаў. Вагнер лічыў, што слова не здольна выказаць усю глыбіню і сэнс унутраных перажыванняў, таму, вядучую ролю ў музычнай драме грае менавіта аркестр, а не вакальная партыя. Апошняя цаліком падначалена аркестроўцы і разглядаецца Вагнерам як адзін з інструментаў сімфанічнага аркестра. У той жа час вакальная партыя у музычнай драме ўяўляе эквівалент тэатральнай драматычнай гаворкі. У ёй амаль адсутнічае песеннасць, арыёзнасць. У сувязі са спецыфікай вакалу ў опернай музыцы Вагнера (вылучная працягласць, абавязковая вымога драматычнага майстэрства, неміласэрная эксплуатацыя лімітавых рэгістраў тэсітуры голасу) у сольнай выканаўчай практыцы ўсталяваліся новыя стэрэатыпы спявацкіх галасоў — вагнераўскі тэнар, вагнераўскае сапрана і г.д.
Вагнер прыдаваў вылучнае значэнне аркестроўцы і шырэй — сімфанізму. Аркестр Вагнера параўноўваюць з антычным хорам, які каментаваў якое адбываецца і перадаваў «утоены» сэнс. Рэфармуючы аркестр, кампазітар скарыстаў да чатырох вагнераўскіх туб, увёў басовую трубу, кантрабасавы трамбон, пашырыў струнную групу, выкарыстоўваў шэсць арфаў. За ўсю гісторыю оперы да Вагнера ніводны кампазітар не скарыстаў аркестра такога маштабу (да прыкладу, «Пярсцёнак Нібелунгаў» выконвае чацвярны склад аркестра з васьмю валторнамі).
Агульнапрызнана наватарства Вагнера і ў вобласці гармоніі. Танальнасць, успадкаваную ім ад венскіх класікаў і ранніх рамантыкаў, ён надзвычай пашырыў шляхам інтэнсіфікацыі храматызму і ладавых альтэрацый. Паслабіўшы (просталінейную ў класікаў) адназначнасць сувязяў цэнтра (тонікі) і перыферыі, наўмысна ўнікаючы прамога вырашэння дысанансу ў кансананс, ён надаў мадуляцыйнаму развіццю напружанасць, дынамічнасць і бесперапыннасць. Візітнай карткай вагнераўскай гармоніі лічацца «Трыстан-акорд»
Вагнер укараніў развітую сістэму лейтматываў. Кожны такі лейтматыў (кароткая музычная характарыстыка) з’яўляецца абазначэннем чаго-небудзь: пэўнага персанажа ці жывой істоты (прыкладам, лейтматыў Рэйна ў «Золаце Рэйна»), прадметаў, што выступаюць часцяком у якасці персанажаў-знакаў (кольца, меч і золата ў «Пярсцёнку», любоўны напой у «Трыстану і Ізольдзе»), месцы дзеяння (лейтматывы Грааля ў «Лаэнгрыну» і Валгалы ў «Золаце Рэйна») і нават адцягненай ідэі (шматлікія лейтматывы лёсу і рока ў цыкле «Кольца нібелунга», знямогі, любоўнага пагляду ў «Трыстану і Ізольдзе»). Найболей поўную распрацоўку вагнераўская сістэма лейтматываў атрымала ў «Пярсцёнку» — запасячыся ад оперы да оперы, пераплятаючыся адзін з адным, атрымваючы штораз новыя варыянты развіцця, усе лейтматывы гэтага цыкла ў выніку яднаюцца і ўзаемадзейнічаюць у складанай музычнай фактуры апошняй оперы «Гібель багоў»
Разуменне музыкі як увасабленні бесперапыннага руху, развіцця пачуццяў прывяло Вагнера да ідэі зліцця гэтых лейтматываў у адзіны струмень сімфанічнага развіцця, у «бясконцую мелодыю» (unendliche Melodie). Нябытнасць танічнай апоры (на працягу ўсёй оперы «Трыстан і Ізольда»), незавершанасць кожнай тэмы (ува ўсім цыкле «Пярсцёнак Нібелунгаў», з выняткам кульмінацыйнага жалобнага марша ў оперы «Гібель багоў») спрыяюць бесперапыннаму нарастанню эмоцый, што не атрымвае дазволы, што дазваляе трымаць слухача ў сталай напрузе (як у прэлюдыях да опер «Трыстан і Ізольда» і «Лаэнгрын»).
Уплыў
Оперная рэформа Вагнера зрабіла значны ўплыў на еўрапейскую і рускую музыку, пазначыўшы найвысокі этап музычнага рамантызму і адначасна заклаўшы асновы для будучых мадэрнісцкіх плыняў. Простай ці апасродкаванай асіміляцыяй вагнераўскай опернай эстэтыкі (асабліва наватарскай «скразной» музычнай драматургіі) адзначана значная частка наступных оперных твораў. Выкарыстанне лейтматыўнай сістэмы у операх пасля Вагнера стала трывіяльным і ўсеагульным. Не менш значным стаў уплыў наватарскай музычнай мовы Вагнера, асабліва яго гармоніі, у якой кампазітар перагледзеў «старыя» (якія колішне лічыліся непарушнымі) каноны танальнасці.
Сярод рускіх музыкантаў знаўцам і прапагандыстам Вагнера быў яго сябар А. М. Сяроў. М. А. Рымскі-Корсакаў, які публічна крытыкаваў Вагнера, тым не менш, выпрабаваў (асабліва ў познай творчасці) уплыў Вагнера ў гармоніі, аркестравым пісьме, музычнай драматургіі. Каштоўныя артыкулы пра Вагнера пакінуў буйны рускі музычны крытык Г. А. Ларош. Увогуле, «вагнераўскае» больш прама адчуваецца ў складаннях «празаходніх» кампазітараў Расіі XIX стагоддзя (прыкладам, у А. Р. Рубінштэйна), чым у прадстаўнікоў нацыянальнай школы. Уплыў Вагнера (музычнае і эстэтычнае) адзначаецца ў Расіі і ў першых дзесяцігоддзях XX стагоддзях, у працах А. М. Скрабіна.
На захадзе цэнтрам культу Вагнера стала так званая веймарская школа (саманазва — Новая нямецкая школа), якая склалася вакол Ф. Ліста у Веймары. Яе прадстаўнікі (П. Карнэліус, Г. фон Бюлаў, І. Раф і інш.) падтрымвалі Вагнера, перадусім, у яго імкненні пашырыць рамкі музычнай выразнасці (гармоніі, аркестравага пісьма, опернай драматургіі). Сярод заходніх кампазітараў, якія выпрабавалі ўплыў Вагнера, — Антон Брукнер, Гуга Вольф, Клод Дэбюсі, Густаў Малер, Рыхард Штраус, Бела Бартак, Караль Шыманоўскі, Арнольд Шонберг (у ранняй творчасці) і многія іншыя.
Рэакцыяй на культ Вагнера стала якая супрацьстаўляла сябе яму «антывагнераўская» тэндэнцыя, найбуйнейшымі прадстаўнікамі якой былі кампазітар Іаганес Брамс і музычны эстэтык Э. Ганслік, які бараніў іманентнасць і самадастатковасць музыкі, нязлучанасць яе з вонкавымі, пазамузыкальными «раздражняльнікамі». У Расіі антывагнераўскя настроі характэрныя для нацыянальнага крыла кампазітараў, перадусім, М. П. Мусаргскага і А. П. Барадзіна.
Стаўленне да Вагнера ў немузыкантаў (якія ацэньвалі не гэтак музыку Вагнера, як яго супярэчлівыя выказы і яго «эстетызуючыя» публікацыі) неадназначна. Так, Фрыдрых Ніцшэ ў артыкуле «Неспадзяванка Вагнер» пісала: «Ці быў Вагнер зусім музыкантам? У любым выпадку ён быў больш як-чым іншым… Яго месца ў нейкай іншай вобласці, а не ў гісторыі музыкі: з яе вялікімі заўзятымі прадстаўнікамі яго не варта змешваць. Вагнер і Бетховен — гэта блюзнерства…». Паводле словаў Томаса Мана, Вагнер «бачыў у мастацтве святое тайнадзеянне, панацэю супраць усенькіх болек грамадства…».
Значэнне
Вагнер пісаў «Пярсцёнак Нібелунгаў», амаль не спадзеючыся, што адшукаецца тэатр, здольны паставіць эпапею цалкам і данесьці да слухача яе ідэі. Аднак сучаснікі здолелі ацаніць яе духоўную неабходнасць, і эпапея знайшла шлях да гледача. Ролю «Пярсцёнка» ў станаўленні германскага агульнанацыянальнага духу немагчыма пераацаніць. У сярэдзіне XIX стагоддзя, калі пісаўся «Пярсцёнак Нібелунгаў», нацыя заставалася раз’яднанай; на памяці ў немцаў былі прыніжэнні напалеонаўскіх паходаў і венскіх дамоваў; нядаўна прагрымела рэвалюцыя, якая ўзрушыла троны ўдзельных каралёў — калі ж Вагнер пакідаў свет, Германія ўжо была адзінай, стала імперыяй, носьбітам і цэнтрам усяго нямецкай культуры. «Пярсцёнак Нібелунгаў» і творчасць Вагнера ў цэлым, хоць і не яно адно, з’явілася для нямецкага народа і для германскай ідэі тым мабілізуючым штуршком, які прымусіў палітыкаў, інтэлігенцыю, ваенных і ўсё грамадства згуртавацца
Лебядзіны замак у гонар Рыхарда Вагнера
Замак Нойшванштайн — адзін з самых наведвальных замкаў Германіі і адно з самых папулярных турыстычных месцаў Еўропы. Замак размешчаны ў Баварыі, недалёка ад горада Фюсэн. Ён быў пабудаваны каралём Людвігам II Баварскім, вядомым таксама як «казачны кароль».
Кароль Людвіг быў вялікім прыхільнікам культуры і мастацтва і асабіста аказваў падтрымку сусветна вядомаму кампазітару Рыхарду Вагнеру, і замак Нойшванштайн быў збольшага збудаваны і ў яго гонар. Інтэр’ер многіх памяшканняў замка прасякнуты атмасферай Вагнераўскіх персанажаў. Трэці ярус замка найболей поўна адлюстроўвае захапленне Людвіга операмі Вагнера. Зала спевакоў, якую займае цаліком чацвёрты паверх, таксама ўпрыгожаны персанажамі опер Вагнера.
Кажучы літаратурнай мовай, Нойшванштайн азначае «Новы Лебядзіны замак» па аналогіі з каралём-лебедзем, адным з персанажаў Вагнера. Нойшванштайн сапраўды робіць уражанне казачнага замка. Ён будаваўся пад канец XIX стагоддзя — у той час, калі замкі ўжо страцілі свае стратэгічныя і абарончыя функцыі.
Ва ўнутраным двары замка размешчаны сад са штучнай пячорай. Нойшванштайн прыгожы і ўсярэдзіне. Хоць усяго 14 пакояў былі завершаны да раптоўнага скону Людвіга II у 1886 годзе, гэтыя пакоі былі ўпрыгожаны чароўнымі дэкарацыямі. Казачны выгляд Нойшванштайна натхніў Уолта Дыснея на стварэнне Чароўнага Каралеўства, увасобленага ў вядомым мультфільме «Спячая прыгажуня».
Антысемітызм Вагнера
Электронная яўрэйская энцыклапедыя адзначала, што неадымнай часткай светапогляду Вагнера была юдафобія, а сам Вагнер характарызаваўся як адзін з папярэднікаў антысемітызму XX стагоддзя.
Антысеміцкія выступы Вагнера выклікалі пратэсты і пры яго жыцці; так, яшчэ ў 1850 годзе надрукаваная Вагнерам пад псеўданімам «Вальнадумец» публікацыя ў часопісе «Neue Zeitschrift für Musik» яго артыкулы «Яўрэйства ў музыцы» выклікала пратэсты з боку прафесараў Лейпцыгскай кансерваторыі; яны патрабавалі адхілення тагачаснага рэдактара часопіса, Франца Брэндэля, ад кіраўніцтва часопісам.
Вагнер быў катэгарычна супраць таго, каб прэм’ерай «Парсіфаля» дырыжаваў яўрэй Герман Леві, і, бо гэта быў выбар караля (Леві лічыўся адным з лепшых дырыжораў свайго часу і, нароўні з Гансам фон Бюлавам, лепшым вагнераўскім дырыжорам), Вагнер да апошняга моманту патрабаваў, каб Леві хрысціўся. Леві адмовіўся.
Творы
Вагнер пакінуў у гісторыі мастацтва вялізны след. Кампазітар увёў новыя метады выканання і інтэрпрэтацыі розных элементаў оперы. Яму належыць канцэпцыя «Музычная драма», якая ўяўляе сабой ідэальнае адзінства паэзіі, музыкі і танцаў, знітаваных у драматургічным сцэнічным выкананні.
Свята-Мікалаеўская царква (Дубай)
Свята-Мікалаеўская царква — праваслаўны храм у в. Дубай Столінскага раёна Брэсцкай вобласці.
Гісторыя
Пабудавана ў 1906 г. з дрэва паводле праекта архітэктара В. І. Струева. У ансамбль з царквой уваходзіць 3-арачная драўляная брама, завершана 3 галоўкамі.
ЖФК Нёман Гродна
ЖФК «Нёман» — беларускі жаночы футбольны клуб з горада Гродна, заснаваны ў 2017 годзе. З’яўляецца афіліятам футбольнага клуба «Нёман (Гродна)». Выступае ў жаночай лізе чэмпіянату Беларусі.
Том Хупер
Томас Джордж «Том» Хупер (Thomas George «Tom» Hooper; нар. 1 кастрычніка 1972) — брытанскі кінарэжысёр, які зняў фільмы «Пракляты „Юнайтэд“» і «Прамова караля». Лаўрэат прэміі «Оскар» у намінацыі «Лепшая рэжысура» за фільм «Прамова караля».
Цяпліца
Цяплі́ца — збудаванне ахованага грунту са светапразрыстым пакрыццём для вырошчвання раслін і грыбоў.
Гісторыя
Першыя цяпліцы-спекулярыі (specularia) узгадваюцца ў перыяд кіравання рымскага імператара Тыберыя. Яны былі створаны пры яго палацы на Капры для штодзённага спажывання агуркоў, знешне нагадвалі воз, які ўдзень вывозілі на сонца, а ў халодную пару зверху накрывалі рамкай з празрыстага лазурыту.
У эпоху позняга Адраджэння, што суправаджалася вялікімі геаграфічнымі адкрыццямі і з’яўленнем у Еўропе новых экзатычных раслін, у італьянскіх батанічных садах пачалі ўзводзіць пабудовы з шырокімі шклянымі вокнамі. Расліны ў кадках памяшчалі туды толькі ў зімовыя месяцы. Некаторыя з іх ацяпляліся. Асабісты праект такой пабудовы належыў знакамітаму вучонаму Г. Галілею. У Францыі ў такіх пабудовах вырошчвалі пераважна апельсіны (oranger), і там яны атрымалі назву аранжарэй. Фактычна, аранжарэя і цяпліца — словы-сінонімы, іх пачалі адрозніваць па прызначэнню толькі на мяжы XVIII ст. і XIX ст. Адна з найбуйнейшых аранжарэй даўжынёй 150 м была пабудавана ў Версалі ў 1684—1686 гг. для зімавання 1000 апельсінавых дрэў і іншых субтрапічных культур. Яна ацяплялася вугальнымі пячамі, аднак такое ацяпленне не было збалансаваным. Некаторыя расліны замярзалі, іншыя згаралі, большасць хутка пакрывалася сажай, многія да вясны былі напалову мёртвымі.
У XIX ст. прамысловая вытворчасць шкла зрабіла яго болей дасяжным для пакупнікоў, што паўплывала на распаўсюджанасць цяпліц. Першую практычную цяпліцу з металічным каркасам і пераважна шкляным пакрыццём сканструяваў французскі біёлаг Шарль Люсьен Банапарт (1803—1857 гг.). Яна прызначалася для вырошчвання лекавых раслін і месцілася ў галандскім горадзе Лейдэне. Будаўніцтвам буйных шкляных комплексаў праславіўся брытанскі інжынер Джозеф Пакстан (1803—1865 гг.). Першапачаткова яны ўяўлялі сабою цяпліцы, аднак у выніку яму даручылі праектаванне і ўзвядзенне Крыштальнага палаца для Сусветнай выстаўкі 1851 г. З 1830-х гг. на паўднёвым захадзе Нідэрландаў пачалося будаўніцтва камерцыйных цяпліц для вырошчвання вінаграду. Яны мелі нахільныя паўднёвыя сцены, каб расліны маглі атрымоўваць максімум сонечнага свету і цяпла. З 1850 г. выкарыстоўвалі здымныя шкляныя панелі, каб каб дажджы маглі перыядычна змываць мінеральныя солі, што назапашваліся ў глебе. Пасля 1900 г. у гэтым рэгіёне вырошчванне вінаграду ў адкрытым грунце наогул спынілася. Росквіт цяплічнага вінаградарства адбыўся ўжо пасля I Сусветнай вайны, калі ў 1936 г. у Нідэрландах вырасцілі на продаж 22 тысячы кг вінаграду.
Істотныя змены ў канструяванні цяпліц адбыліся ў другой палове XX ст. У 1970 г. быў вынайдзены поліэтылен з абаронай ад ультрафіялетавага выпраменьвання, значна болей лёгкі і танны, чым шкло. З 1990-х гг. для пакрыцця выкарыстоўваюцца пластмасы, асабліва полікарбанат. Дызайнеры эксперыментавалі з формамі каркасу, найбольш папулярнымі сталі тунэлі і геадэзічныя купалы. Развіццё НТР садзейнічала аўтаматызацыі, спалучэнню з гідрапонікай і аквапонікай, значнаму выбару матэрыялаў для будаўніцтва, эканоміі вады і энергетычных выдаткаў.
Функцыі
Закрытасць цяпліцы ад вонкавых умоў дазваляе болей эфектыўна выкарыстоўваць яе ўнутраную прастору, суадносна павялічваць вытворчасць, мінімізаваць рызыкі, павялічваць прыбытак, праводзіць болей дзейсную прафілактыку хвароб і шкоднікаў. Дзякуючы магчымасці кантролю мікраклімату цяпліцы ўзводзяць у пустынях для абароны парасткаў ад абязвожвання і траваедных істот, эканоміі вады пры абрашэнні, паляпшэння апустыненых глебаў , а таксама ў тропіках , дзе цяпліцы ахоўваюць расліны ад вільгаці, залішніх ападкаў, патагенаў і г. д.
Класіфікацыя
Цяпліцы класіфікуюць адпаведна форме, матэрыялу каркаса і матэрыялу празрыстага пакрыцця. Найчасцей сустракаюцца аднанахільныя, двухнахільныя і аркавая формы. Аднанахільныя ладзяцца ўздоўж сцяны, звычайна з паўднёвага боку. Яны прыстасаваны для ўзвядзення ўздоўж жылых будынкаў і хлявоў, сцяна якіх не толькі з’яўляецца асновай для прымацавання каркаса, але таксама аддае дадатковае цяпло. У нашы дні яны рэдка выкарыстоўваюцца для камерцыйнай вытворчасці з-за абмежаваных унутраных плошчаў. Тым не меней, у Нідэрландах у XIX — першай палове XX стст. такія цяпліцы займалі значныя плошчы, іх ладзілі ўздоўж спецыяльна пабудаваных сцен для вырошчвання вінаграду. Празрыстае пакрыццё ўяўляла сабою простую шкляную раму, прыстаўленую да сцяны. У Кітаі таксама шырока выкарыстоўваюцца аднанахільныя цяпліцы з уцепленай капітальнай сцяной. Для лепшага рассейвання святла знутры яна пакрыта святлоадбівальнай фарбай. Акрамя празрыстых рам з паўднёвага боку прымацоўваюцца маты з саломы або іншых уцяпляльнікаў, іх разгортваюць уздоўж рам уначы, калі вонкавая тэмпература істотна падніжаецца.
Аркавыя цяпліцы адметны простай канструкцыяй, структурнай трываласцю, дазваляюць эканоміць матэрыялы пры ўзвядзенні, лягчэй усталёўваць празрыстае пакрыццё. Камерцыйныя аркавыя цяпліцы нагадваюць формай тунэлі. У комплексе яны складаюць політунэлі. Арка можа быць як паўкруглай, так і завостранай.
У апошняй трэці XX ст. пашырылася праектаванне цяпліц у форме купалоў. Некаторыя з іх маюць аркавую аснову, але болей распаўсюджаны геадэзічныя купалы. Першая такая цяпліца «Кліматрон» была пабудавана ў батанічным садзе Сент-Луіса ў 1960 г. У апошнія гады свайго жыцця Рычард Бакмінстэр Фулер, уладальнік патэнта геадэзічнага купала, праектаваў буйную купальную цяпліцу для вытворчасці прадуктаў харчавання на працягу года толькі з дапамогай сонечнай энергіі. Геадэзічныя купалы з'яўляюцца вельмі ўстойлівымі і пры гэтым досыць лёгкімі, выкарыстоўваюць сонечнае святло больш эфектыўна, чым іншыя цяпліцы, але патрабуюць значных намаганняў для кантролю ўнутранага клімату.
У 2011 г. у Каліфорніі быў прадстаўлены дзейсны прататып цяпліцы з надзіманай канструкцыяй, які выкарыстоўваў энергію ветру.
Для ўзвядзення каркасу цяпліц выкарыстоўваюцца самыя розныя матэрыялы. Іх выбар залежыць ад формы, прызначэння і рэгіянальных кліматычных асаблівасцей. З XIX ст. шырока выкарыстоўваюцца металічныя каркасы са сталі. Яны дастаткова трывалыя, могуць несці значную нагрузку, не прыцягваюць шкоднікаў, прыстасаваны для разборных форм, але пры гэтым цяжкія, патрабуюць спецыяльнае пакрыццё металічнай паверхні для абароны ад акіслення. Радзей выкарыстоўваюць алюмініевыя і пластыкавыя кампазітныя канструкцыі, паколькі яны не вытрымоўваюць вялікіх нагрузак. Для пабудовы адносна невялікіх цяпліц часцяком ужываецца драўніна. Драўляныя цяпліцы лягчэйшыя за стальныя, лепей зберагаюць унутраны тэмпературны рэжым, але маюць патрэбу ў сталай апрацоўцы інсектыцыднымі і фунгіцыднымі прэпаратамі, меней прыстасаваны для аркавай формы. Падчас II Сусветнай вайны і ў пасляваенны час будаваліся цяпліцы з бетону. Гэты матэрыял быў зноў выціснуты суцэльнаметалічнымі каркасамі у сувязі са зніжэннем сабекошту.
Асноўныя матэрыялы празрыстага пакрыцця — шкло, матэрыялы на аснове пластычных мас (поліэтылен, полівінілхларыд, полікарбанат, супалімеры і г. д.), радзей нятканыя матэрыялы. Яны адрозніваюцца па сваіх уласцівасцях і кошце. Шкло працягвае лічыцца адным з найбольш эфектыўных матэрыялаў для стварэння ўнутранага цяплічнага мікраклімату. Даследаванне матэрыялаў на аснове пластычных мас (поліэтылен і полікарбанат) дэманструе тое, што іх эфектыўнасць залежыць ад таўшчыні. Тоўстыя пакрыцці паглынаюць больш цяпла, чым тонкія.
Уладзімір Аўксенцьевіч Дахно
Уладзімір Аўксенцьевіч Дахно — украінскі мастак-мультыплікатар, рэжысёр, сцэнарыст, лаўрэат Дзяржаўнай прэміі УССР імя Т. Р. Шаўчэнкі (1988), Народны артыст Украіны (1996). Вядомы як аўтар ўсенародна любімых мультфільмаў, у прыватнасці серыяла «Як казакі…».
Фільмаграфія
Мастак фільмаў
Рэжысёр-пастаноўшчык фільмаў