cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Слюдзянка
Сельская, лясная гаспадарка і рыбалоўства
Рыбалоўны промысел таксама шырока развіты ў Слюдзянцы. Слюдзянка вядомая далёка за межамі Сібіры і Расіі шмат у чым дзякуючы омулевай здабычы. Слюдзянку нават называюць омулевай сталіцай Расіі. Здаўна ў моры, як называюць Байкал мясцовыя жыхары, на рыбалку выходзілі арцелі рыбакоў. Пры савецкай уладзе іх рэарганізавалі ў рыбалоўчыя калгасы. Падчас вайны адзін з іх, «Байкал», нават заваяваў III Усесаюзную прэмію за ўдарную працу. Дзякуючы наяўнасці рыбалоўчых калгасаў у тым жа 1943 годзе быў пушчаны рыбакансервавы завод, арыентаваны на мясцовую сыравіну. Аднак пасля ўздыму вод Байкала пасля будаўніцтва Ангарскага каскаду ГЭС колькасць рыбы і ўлоў сталі хутка зніжацца, і завод перайшоў на Далёкаўсходнюю сыравіну і пасля быў зачынены. Цяпер вылаў омулю ў Байкале строга кватаваны, але мясцовыя рыбакі нелегальна працягваюць лавіць рыбу і рэалізоўваць яе ў свежым выглядзе. Некаторыя мясцовыя жыхары, у сваю чаргу, перапрацоўваюць свежага омуля, вэндзяць яго і прадаюць на гарадскім вакзале альбо на ўчастку трасы М-55 пры спуску з Байкальскага хрыбта ў Култук («серпантын»). Нягледзячы на магчымасць законна аформіць бізнес гэтых людзей і павялічыць даходы ў гарадскую казну, гарадскія і абласныя ўлады выступаюць супраць гандлю омулю халоднага і гарачага вэнджання.
Прамысловасць
Прамысловасць прадстаўлена прадпрыемствамі горназдабыўной, дрэваапрацоўчай і харчовай прамысловасці: адасобленым падраздзяленнем «Кар’ер Перавал» ААТ «Ангарскцэмент», ААТ «Байкальскі каменеперапрацоўчы завод», ААТ «Байкалпрамкамень», Слюдзянскім хлебазаводам, вытворчасцю піламатэрыялаў АУ «Слюдзянскі лясгас».
ААТ «Кар’ер Перавал» з’яўляецца найбуйнейшым (штогадовы аб’ём вытворчасці — больш за 1,5 мільёнаў тон) і адным з горадаўтваральных прадпрыемстваў горада. З 1958 года ў кар’еры здабываюць мармурызаваны вапняк. У дадзены момант ААТ з’яўляецца найбуйнейшым пастаўшчыком сыравіны для вытворчасці цэменту ў Іркуцкай вобласці. Прадукцыя прадпрыемства — вапняковы друз і дробка. Яны адпраўляюцца ў Ангарск на цэментны завод альбо выкарыстоўваюцца для адсыпкі дарог.
Здабычу і апрацоўку мармуру вядуць прадпрыемства «Байкальскі каменеперапрацоўчы завод» і «Байкалпрамкамень», якія засталіся пасля прыватызацыі і акцыянавання Слюдзянскага рудаўпраўлення. Да 1974 гады рудаўпраўленне было найбуйнейшым вытворцам слюды-флагапіта ў СССР. Пасля спынення здабычы слюды прадпрыемства перакваліфікавалася на здабычу і апрацоўку абліцавальнага каменя на радовішчах Дынамітнае і Бураўшчына. Пры іх распрацоўцы ўпершыню ў айчыннай здабычы каменя былі ўжытыя буйнагабарытныя экскаватары і метады выбуховай адбойкі блокаў ад пласта пароды. У 1991 годзе Слюдзянскае рудаўпраўленне было прыватызавана і пераўтворана ў АТ «Байкалмармурграніт». Затым з яго ў самастойнае прадпрыемства па вытворчасці мармуровага друзу вылучаецца ААТ «Байкалпрамкамень». Таксама вылучаюцца прадпрыемства ААТ «Кар’ер Бураўшчына», якое займаецца здабычай мармуру на радовішчы Бураўшчына, і ААТ «Байкальскі каменеперапрацоўчы завод», які займаецца вытворчасцю мармуровых пліт, надмагілляў і абліцавальнага каменя.
Турызм
Найбольш перспектыўным напрамкам развіцця Слюдзянкі на сённяшні дзень з’яўляецца развіццё турызму і спадарожных яму галін бізнесу і сферы абслугоўвання.
У Слюдзянцы і яе наваколлях знаходзіцца мноства аб’ектаў, якія прывабліваюць турыстаў з рознымі мэтамі наведвання горада. Па-першае, Слюдзянка знаходзіцца на беразе возера Байкал, аб’екта Сусветнага прыроднай спадчыны ЮНЕСКА з чыстай вадой і цнатлівай прыгажосцю. Да таго ж шматлікіх турыстаў прыцягвае Шаманскі мыс, які знаходзіцца паблізу горада. Ён з’яўляецца святым месцам для бурат, месцам шматлікіх археалагічных знаходак. Па-другое, Слюдянка знаходзіцца на Транссібірскай магістралі і федэральнай трасе М-55, што палягчае турыстам шлях і забяспечвае транспартную даступнасць славутасцяў горада. Па-трэцяе, са Слюдзянкі са станцыі Слюдзянка-II пачынаецца Кругабайкальская чыгунка — помнік архітэктуры пачатку XX стагоддзя. Патрапіць на яе можна на цягніку Слюдзянка I —, званым «матаня», і на экспрэсе, аформленым у стылі пачатку ХХ стагоддзя, які вядзе паравоз пачатку стагоддзя. Па-чацвёртае, у Слюдзянцы развіта саматужная вытворчасць і продаж вэнджанага омуля. Падобны кулінарны турызм стварае горадзе імідж адной з рыбных сталіц Расіі. Гэтая галіна ценявой эканомікі з’яўляецца найбольш вядомай за межамі рэгіёну турыстычнай славутасцю Слюдзянкі. Па-пятае, дзякуючы наяўнасці Хамар-Дабану ў Слюдзянку прыязджаюць самыя розныя спартсмены — лыжнікі, альпіністы, гарналыжнікі, аматары пешага і экстрэмальнага турызму і г. д. Са Слюдзянкі пачынаецца лыжны марафон «». Па-шостае, у горадзе знаходзіцца адзіны ў вобласці прыватны «Самацветы Байкала». Калекцыя мінералаў і горных парод выклікае цікавасць не толькі ў турыстаў і наведвальнікаў музея, але і ў вучоных-мінералогаў розных краін.
Нягледзячы на ўсё гэта, у абноўленую тэрыторыю АЭЗ «Вароты Байкала» Слюдзянка не ўвайшла, так як у Слюдзянцы да гэтага часу не вырашаны праблемы з вугальным ацяпленнем і будаўніцтвам электракацельняў «Рудня». Да таго ж тут адчуваецца недахоп інфраструктуры: у горадзе налічваецца ўсяго 6 гасцініц.
ЖКГ, цепла- і водазабеспячэнне
За цеплазабеспячэнне адказвае МУП «Цеплаводазабеспячэнне». Яно забяспечваецца 4 кацельнямі — Цэнтральнай гарадской кацельняй, кацельняй Перавал, кацельні СМП і кацельняй Стройка. Будаўніцтва электракацельняў «Рудня» у мікрараёне Руда з’яўляецца адной з галоўных будоўляў горада ў цяперашні час. Яе будаўніцтва вядзецца з 1995 года. Да 2011 годзе яе гатоўнасць складала каля 80 %, аднак частка сродкаў, прызначаных для яе будаўніцтва, была перакладзеная на будаўніцтва спартыўна-аздараўленчага цэнтра. У мінулым горад абслугоўвала каля 20 кацельняў, большасць з якіх з’яўляліся ведамаснымі, але ў 1987 годзе выйшла пастанова аб ахове возера Байкал, і большасць магутнасцяў кацельняў перавялі на цэнтральную кацельню. Прыватныя дамы ацяпляюцца пераважна вуглём, а таксама дровамі. Два асноўных выгляды ацяплення прыватных неўладкаваных дамоў — пячное і паравое.
За водазабеспячэнне таксама адказвае МУП «Цеплаводазабеспячэнне». У горадзе ёсць два водазаборы. Першы гарадскі водазабор знаходзіцца на месцы былых шахт па здабычы флагапіту. Звязана гэта з тым, што частка выпрацовак была затопленая ў 60-я гады ХХ стагоддзя. Праводзіліся працы па іх выратаванні, аднак у 1974 годзе здабычу слюды спынілі, і было вырашана выкарыстоўваць ваду з шахтаў як пітную. Яшчэ адзін водазабор знаходзіцца ў прыбярэжным раёне. Забор вады вырабляецца прама з возера Байкал з глыбіні каля 300 метраў. Вада Байкала каля Слюдзянкі валодае ўнікальнымі ўласцівасцямі: па-першае, чысцінёй, па-другое, працягласцю тэрміну прыдатнасці без дадання старонніх рэчываў, па-трэцяе, насычанасцю кіслародам. Вада адпавядае ГОСТу 2874-82.
Вышэйазначаная пастанова аб ахове возера Байкал мела на ўвазе будаўніцтва новых гарадскіх ачышчальных збудаванняў, аднак ідэя заставалася на паперы да 1995 года ў сувязі з пераўтварэннямі ў Расіі. Да таго часу дзейныя ачышчальныя збудаванні горада безнадзейна састарэлі. У 1995 годзе пачалося будаўніцтва, аднак яно было перапынена ў 1998 годзе па фінансавых прычынах. У 2006 годзе праект быў адноўлены. У выніку землетрасення 2008 старыя ачышчальныя прыйшлі ў непрыдатнасць, і ў раку Пахабіху скідаліся практычна неачышчаныя сцёкавыя воды. Будаўніцтва было паскорана, і 2 лістапада 2010 года быў запушчаны новы аб’ект ЖКГ. Ачыстка вады на аб’екце праводзіцца ультрафіялетам і пры дапамозе гніласных бактэрый без ужывання хлору. Яны чысцяць 4000 кубаметраў фекальных і сцёкавых вод у суткі.
Будаўніцтва
У 2010 годзе ў праграму правядзення капітальнага рамонту ў Слюдзянцы было ўключана 23 дамы. Іх агульная плошча — 25616 м², колькасць пражываючых — 569 чалавек. У гэтым жа годзе было расселена 5 аварыйных дамоў, у якіх пражывалі 185 чалавек. Арганізацыя ТАА «Домострой Профи» у рамках муніцыпальнага кантракта пабудавала 3 шматкватэрных дамы.
Галоўным аб’ектам сацыяльнага будаўніцтва на сённяшні дзень з’яўляецца будаўніцтва спартыўна-аздараўленчага комплексу на тэрыторыі басейна, падведамнага гарадской ДЮСШ. Яго будаўніцтва пачыналася яшчэ ў сярэдзіне 1990-х гадоў, аднак было адноўлена толькі ў пачатку 2011 года. Новы комплекс будзе складацца з 6 блокаў. Аб’ект уваходзіць у праграму «Развіццё фізічнай культуры і спорту ў Расійскай Федэрацыі на 2006—2015 гг.», Яго кошт, па ацэнкавых дадзеных, складае каля 150 млн рублёў.
Сувязь
Стацыянарную тэлефонную сувязь забяспечвае рэгіянальнае падраздзяленне кампаніі «» «». Тэлефонны код горада +7 (39544). Нумары стацыянарнай сувязі — фармату 5х-х-хх. Таксама ў горадзе дзейнічае чыгуначная аўтаматычная станцыя Слюдзянскага чыгуначнага вузла. Нумары гэтай сеткі фармату 7х-х-хх.
Сотавую сувязь у горадзе падаюць аператары «», «», «», «МегаФон». Кампанія «» прадала свае актывы ў Іркуцкай вобласці кампаніі «Вымпелком». МТС адкрыў у 2010 годзе ў Слюдзянцы сетку 3G.
Падлучэнне да праваднога Інтэрнэту ажыццяўляюць правайдары «Ростэлеком» і БВК, які працуе пад гандлёвай маркай Wellсom.
Дзейнічаюць 4 аддзялення Пошты Расіі. Паштовыя індэксы горада 665900-665904.
Банкаўскую дзейнасць у горадзе ажыццяўляюць філіялы «Ашчадбанка», «», «», «УсхСібтранскамбанка».
Страхавыя паслугі прадастаўляюць кампаніі «», «» , «ВостСибЖАСО».
Спажывецкі рынак
У горадзе размяшчаюцца прадстаўніцтва і крамы такіх гандлёвых сетак, як «Бонус» (прадукты харчавання), «ЭкоХим» (аптэчная сетка), «Снежны Барс» (электроніка), «» (электроніка), «Связной» (электроніка), «Electronica», «Сеть техники» (бытавая тэхніка), «Белореченск» (малочная прадукцыя СХОАО «Беларэчанск»), а таксама мясцовай сеткі супермаркетаў «Курбатовский» і сеткі кандытарскіх крам і булачных «Урожай». У Слюдзянцы ёсць афіцыйныя салоны сувязі МТС, Білайн, Мегафон, БВК.
У горадзе знаходзяцца АЗС фірмаў «Крайснефть», «ОМНИ», «Иркутскнефтепродукт».
У горадзе таксама размешчаны некалькі гандлёвых дамоў: «Асик» (будматэрыялы, тэхніка), «Байкал» (супермаркет Курбатовский), «Гастраном» (супермаркет Курбатовский), «БазарЪ» (крыты рынак).
Велічыня пражытачнага мінімуму на 2010 год складала 5596 рублёў (у 2009 годзе — 5188 рублёў).
Транспарт
Слюдзянка з’яўляецца ўжо на працягу каля ста гадоў буйным транспартным вузлом Іркуцкай вобласці.
Чыгуначны транспарт
Горад абавязаны сваім існаваннем будаўніцтву Транссібірскай магістралі. На тэрыторыі Слюдзянкі размяшчаюцца тры станцыі Усходне-Сібірскай чыгункі: Слюдзянка I, Слюдзянка II і Рыбзавод (на тэрыторыі пасёлка Сухі Ручай). Са станцыі Слюдзянка-II пачынаецца Кругабайкальская чыгунка. Слюдянка стала чыгуначным вузлом, калі быў пабудаваны ўчастак Транссіба ад Іркуцка да Слюдзянкі праз станцыю Андрыянаўскую. У кастрычніку 1949 года першы ўчастак шляху Слюдзянка — Байкал быў абсталяваны аўтаматычнай лакаматыўнай сігналізацыяй з аўтаспынам. Да канца 1960 года быў цалкам электрыфікаваны ўчастак галоўнага Транссібірскага ходу Марыінск — Краснаярск — Тайшэт — Зіма — Іркуцк — Слюдpянка працягласцю больш за 1600 кіламетраў.
Чыгуначны транспарт застаецца галоўным працадаўцам і прадпрыемствам горада. На станцыі Слюдpянка-I ёсць дэпо, у якім вырабляецца змена лакаматыўных брыгад. «Расійскай чыгунцы» належаць некалькі важных для горада ўстаноў і камунікацый: дзіцячы сад № 213 ААТ «РЖД», пабудаваны на месцы разбураны ў выніку землетрасення аддзялення МАУ САШ № 4, ліцэй-інтэрнат № 23 ААТ «РЖД», ДК «Чыгуначнік», «Вузлавая бальніца горада Слюдзянка», чыгуначная аўтаматычная станцыя Слюдзянскага чыгуначнага вузла.
Да найбуйнейшых прадпрыемстваў горада праведзены, самы працяглы з якіх вядзе да кар’еру Перавал.
Электрацягнікі следуюць са Слюдзянкі ў напрамках: Слюдзянка — ст. Мысавая; Іркуцк-Сартавальны; Чарамхова; Мальта.
Са Слюдзянкі ў порт Байкал ідзе прыгарадны цягнік, які мясцовыя жыхары завуць «матаня», ён таксама забяспечвае жыхароў Марытуйскага муніцыпальнага ўтварэння і пасёлка Порт Байкал палівам, прадуктамі і поштай.
У 2010 годзе на станцыі Слюдзянка-I была завершана ўстаноўка святлодыёднага асвятлення. Вырабляецца рэканструкцыя станцыі Слюдзянка-II з мэтай арганізацыі пропуску цягнікоў з усходу. Адным з пераўтварэнняў на станцыі стала будаўніцтва новага будынка для работнікаў, занятых у працэсе работы станцыі, у 2009—2010 годзе. Таксама плануюцца пашырэнне станцыі і будаўніцтва новых шляхоў. Для падрыхтоўкі кадраў для чыгункі існуюць профільныя класы ў ліцэі-інтэрнаце № 23 ААТ «РЖД», арганізаваныя Іркуцкім дзяржаўным універсітэтам шляхоў зносін
Аўтамабільны транспарт
Па галоўнай вуліцы горада, вуліцы Леніна, праходзіць федэральная траса. У межах горада яна перасякае галінку чыгункі да кар’ера «Перавал», раку Пахабіха, ветку чыгункі да прадпрыемства «Союзхимреактив» і раку Слюдзянка. Яна з’яўляецца асноўнай магістраллю горада. У горадзе ёсць станцыя тэхнічнага абслугоўвання і падраздзяленне ДІБДР Іркуцкай вобласці АМУС Расіі па Слюдзянскаму раёну. Ля ўезду ў горад размяшчаецца пост ДІБДР.
Ніна Сцяпанаўна Давыдзенка
Ніна Сцяпанаўна Давыдзенка  — беларуская артыстка балета. Народная артыстка БССР (1964).
Слюдзянка
Рэйсавы транспарт
Усярэдзіне горада асноўнымі відамі грамадскага транспарту з’яўляюцца маршрутныя таксі і аўтобусы. Маршрутныя таксі ўнутры Слюдзянкі ходзяць па маршруце: мікрараён Квартал — мікрараён Рудо. Таксама маршрутныя таксі ездзяць са Слюдзянкі па маршрутах: Слюдзянка — Байкальск, Слюдзянка — Іркуцк, Слюдзянка — (Бурація), Слюдзянка — Улан-Удэ, Іркуцк — Слюдзянка — Улан-Удэ — Чыта. Аўтобусы маюць наступныя напрамкі: 103 Слюдpянка — Байкальск, 101 Слюдзянка — Култук, Слюдзянка — Мангутай. У Слюдзянцы таксама ёсць аўтавакзал.
Культура
У сілу невялікага памеру горад Слюдзянка з’яўляецца культурным цэнтрам толькі раённага ўзроўню, аднак музей «Самацветы Байкала» вядомы далёка за межамі Слюдзянкі і Іркуцкай вобласці.
Ніна Сцяпанаўна Давыдзенка
Біяграфія
3 1952 года — салістка, у 1973—1983 гадах — педагог-рэпетытар Дзяржаўнага тэатра оперы і балета Беларусі.
Слюдзянка
Дамы культуры
У горадзе размешчана тры дамы культуры — ДК «Перавал», ДК «Чыгуначнік» і цяпер закрыты ДК «Гарняк». Усе тры першапачаткова былі ведамаснымі і належалі кар’еру Перавал, Слюдзянскаму чыгуначнаму вузлу і Слюдзянскаму рудаўпраўленню адпаведна. Будынкі слюдзянскіх дамоў культуры ставяцца да архітэктурнага стылю «сталінскі ампір».
Слюдзянскі краязнаўчы музей
Слюдзянскі краязнаўчы музей размешчаны ў будынку, які належыць лакаматыўнаму дэпо. У ім знаходзяцца розныя экспанаты: ад археалагічных артэфактаў да мадэлі Слюдзянскага чыгуначнага вузла, якія прадстаўляюць гісторыю горада з самых старажытных часоў да нашых дзён. У музейных фондах захоўваюцца мноства фатаграфій, якія распавядаюць пра выдатных слюдзянцаў і іх рабочыя і ваенныя подзвігі. У музеі ёсць таксама бібліятэка з рознымі выданнямі, у тым ліку і рарытэтнымі, па розных галінах гісторыі і транспарту.
Бібліятэкі
У горадзе дзейнічае адна бібліятэка — Слюдзянская раённая бібліятэка.
Адукацыя
Першая школа горада была пабудавана ў 1928 годзе ў рамках барацьбы з непісьменнасцю. Цяпер гэта МБАУ (муніцыпальная бюджэтная агульнаадукацыйная ўстанова) сярэдняя школа № 50. У ёй жа размяшчаўся Слюдзянскі ваенны шпіталь. У 1956 годзе ў Слюдзянцы была пабудавана першая чыгуначная школа Іркуцкай вобласці. Цяпер гэта ліцэй-інтэрнат № 23 «Расійская чыгунка». У далейшым былі пабудаваныя іншыя школы горада.
Па стане на 2010 у горадзе дзейнічаюць 4 сярэднія школы, дзве асноўныя школы, ліцэй-інтэрнат № 23 ААТ «Расійская чыгунка», дзіцяча-юнацкая спартыўная школа, дзіцячая школа мастацтваў, чатыры дзіцячых садкі, у тым ліку дзіцячы сад № 213 ААТ «Расійская чыгунка».
Ахова здароўя
Першая бальніца ў горадзе была пабудавана ў 1903 годзе, гэта быў прыёмны пакой, арганізаваны для аказання медыцынскай дапамогі чыгуначным рабочым. Да 1920 годзе ў ёй было 20 ложкаў, і яна стала называцца чыгуначнай бальніцай. Яе першым галоўным лекарам быў Віталь Снядкоў, які прыехаў у Слюдзянку з Кастрамскай губерні. У 1937 годзе ён быў арыштаваны, але яго жонка здолела атрымаць аўдыенцыю ў Кагановіча, і той падпісаў распараджэнне аб спыненні справы ў дачыненні да Снядкова. Затым Снядкоў стаў галоўным урачом, анестэзіёлагам і галоўным хірургам Слюдзянскага ваеннага шпіталя. Віталь Парфіравіч — першы ганаровы грамадзянін Слюдзянкі. Цяпер бальніца называецца Недзяржаўная ўстанова аховы здароўя «Вузлавая паліклініка на станцыі Слюдзянка ААТ „Расійская чыгунка“». Галоўнай дзяржаўнай установай аховы здароўя з’яўляецца МУЗ «Слюдзянская ЦРБ». У яе ўваходзяць Култукская ўчастковая бальніца і 8 ФАПаў (фельчарскіх пунктаў). Яна разлічана на 250 ложкаў і абслугоўвае практычна ўвесь Слюдзянскі раён.
Галоўнай падзеяй у сферы аховы здароўя ў апошнія гады стала аб’яднанне вузлавой і раённай бальніц. Паколькі вузлавая бальніца належыць ААТ «РЖД», на яе набыццё з абласнога бюджэту выдзелілі 12,5 млн рублёў. Аб’яднанне і пераезд ЦРБ у будынак вузлавой бальніцы адбываецца ў сувязі з тым, што магутнасці чыгуначнай бальніцы выкарыстоўваюцца слаба, а радзільнае аддзяленне наогул не выкарыстоўваецца, што з’яўляецца вельмі сур’ёзнай праблемай для горада, у якім няма радзільні.
СМІ
У горадзе існуе МУП «Аб’яднаная рэдакцыя тэлебачання, радыё, газеты „Слаўнае мора“ Слюдзянскага раёна». У яе склад уваходзяць афіцыйная раённая газета «Слаўнае мора» і Слюдзянскае тэлебачанне (СТВ). «Слаўнае Мора» выходзіць раз у тыдзень па чацвяргах і ўтрымлівае ад 16 да 24 старонак фармату А3. Падпісантамі газеты з’яўляюцца каля 4000 чалавек. Яна з’яўляецца афіцыйнай газетай горада і раёна. У ёй публікуюцца розныя пастановы і ўказы раённай і гарадской адміністрацый. «Слаўнае мора» раней называлася «Ленінскі сцяг» і было заснавана ў 1931 годзе. Газета надае вялікую ўвагу пытанням гісторыі горада і раёна. У 2011 годзе яна адзначыла 80-гадовы юбілей.
Мясцовае тэлебачанне называецца СТВ (Слюдянское телевидение). Яго вяшчанне праходзіць у Слюдзянцы кожныя аўторак і чацвер з 19.00 да 21.00 па сетцы вяшчання канала СТС.
Архітэктура
У 1899—1905 гадах Слюдзянка забудоўвалася дамамі чыгуначнікаў. Станцыйны пасёлак складаўся з 44-х жылых пабудоў, вадапад’ёмнага і вадаёмнага будынка, драўлянай бальніцы на 20 ложкаў. У горадзе было пяць вуліц, дзве на т. з. Байкальскім баку, які знаходзіцца паміж Байкалам і чыгункай, і тры — з боку сучаснага цэнтра горада. Нягледзячы на тое, што будынкі былі тыпавымі, яны мелі адрозненні ў сувязі з розным часам пабудовы. Менавіта ў гэты час былі пабудаваныя старадаўні вакзал, воданапорная вежа і гарадская Свята-Мікольская царква.
У 1930-1950-х гадах у горадзе быў пабудаваны шэраг будынкаў у стылістыцы сталінскага ампіру, сярод іх дамы культуры «Гарняк», «Перавал», «Чыгуначнік», будынак гарадской адміністрацыі. Пазней былі ўзведзены кварталы панэльных і цагляных дамоў (раёны Квартал, Цэнтр), комплексы шматкватэрных дамоў у раёне Руда (т. з. «Пентагон»). Асноўнымі забудоўшчыкамі ў савецкі перыяд з’яўляліся рудаўпраўленне, чыгунка і кар’ер Перавал.
У расійскі час характар ​​будаўніцтва значна змяніўся, яго маштабы рэзка зменшыліся. «Новымі рускімі» быў пабудаваны шэраг асабнякоў з чырвонай цэглы, тыповым прыкладам з’яўляецца асабняк былога мэра Слюдзянскага раёна Васіля Сайкова, званы ў народзе «Сабор Васіля Блажэннага».
Слюдзянскі вакзал
Вакзал горада Слюдзянкі — адзіны ў Расіі будынак, цалкам пабудаваны з белага і ружовага нешліфаванага мармуру. Праект вакзала быў распрацаваны спецыяльна для Слюдзянкі і Кругабайкальскай чыгункі. Першапачаткова меркавалася пабудаваць у Слюдзянцы цагляны вакзал, аднак архітэктары і будаўнікі-італьянцы, якія займаліся праектаваннем і будаўніцтвам тунэляў і віядукаў на Кругабайкальскай чыгунцы, вырашылі змяніць матэрыял пабудовы. У той жа час усталяваць аўтарства праекта будынка пакуль не ўдалося.
У 2005 годзе Усходне-Сібірская чыгунка правяла комплексную рэканструкцыю будынка, узнавіўшы элементы архітэктуры і інтэр’еру пачатку XX стагоддзя. Адноўлены ажурныя рашоткі і каменны мур, у самім будынку з’явіліся нумары адпачынку, сталовая, камфортная зала чакання. Усярэдзіне вакзала былі ўсталяваныя тэрміналы па продажы квіткоў, сістэма абвесткі. У ходзе рамонту былі адноўлены архітэктурныя элементы будынка і прывакзальнай плошчы. Таксама ў рамках рэканструкцыі вузла быў усталяваны помнік М. І. Хілкову, міністру шляхоў зносін у гады будаўніцтва Кругабайкальскай чыгункі.
Свята-Мікольская царква
На месцы царквы першапачаткова стаяла невялікая капліца. Але будучы імператар Мікалай II, пабываўшы ў Слюдзянцы, выказаў незадаволенасць адсутнасцю ў пасёлку царквы, і з падзі Палавіннай Кругабайкальскай чыгункі перанеслі ўжо пабудаваны зруб царквы. Яе асвяціў у 1906 годзе святар суседняй Култукскай царквы Інакенцій Чурынаў. Затым, у 1914 годзе, царква была разабраная, і на месцы, на якім стаіць сучасная царква, пабудавалі стары будынак Свята-Мікольскай Царквы. Яна працавала да 1929 года, калі ў рамках барацьбы з праваслаўем яе зачынілі і ў далейшым выкарыстоўвалі як клуб імя 1 Мая. У гады вайны ў ёй жылі салдаты, а ў 1947 годзе царква зноў была адкрыта. З 2008 года пачаты работы па капітальным рамонце ў сувязі з наступствамі землетрасення. Былі праведзены ўзмацненне апорных канструкцый і аднаўленне страчаных элементаў, такіх як крыжы і званы. Цяпер царква адкрыта пасля капітальнага рамонту, і ў ёй здзяйсняюцца набажэнствы. Будынак храма з’яўляецца помнікам гісторыі і культуры федэральнага значэння, і 20 лютага 1995 года Указам Прэзідэнта Расійскай Федэрацыі № 176 яно пастаўлена на дзяржаўную ахову.
Воданапорная вежа
У цэнтры горада размяшчаецца воданапорная вежа. Яна была пабудавана ссыльнымі палякамі ў 1900 годзе для забеспячэння чыгуначнага вузла пітной вадой. Пабудавана яна з чырвонай цэглы на гранітным падмурку ў стылі мадэрну з элементамі неаготыкі. Сёння разам са старадаўнім паравозам Л-3504 («Лебядзянка») вежа ўваходзіць у архітэктурны комплекс дому культуры «Чыгуначнік».
Cкульптурныя групы і мемарыялы
Мемарыял у парку Перавал. У гонар перамогі над ворагам у Вялікай Айчыннай вайне памяці слюдзянцаў, якія не вярнуліся з фронту, у парку Перавал быў створаны мемарыял. Ён складаецца з помніка воіну-вызваліцелю (салдат, які трымае ў правай руцэ апушчаны меч і з сумам глядзіць у зямлю) і 12 пліт з імёнамі загінуўшых за Радзіму. На плітах выбітыя імёны зніклых без вестак ці загінулых на фронце. У іх ліку значацца Героі Савецкага Саюза і. Перад мемарыялам кожны год праводзяцца мясцовы Парад Перамогі і агляд юнармейцаў.
Мемарыял у падзі Улунтуй. 22 чэрвеня 1989 у падзі Улунтуй, на месцы старых гарадскіх могілак, было вырашана арганізаваць мемарыял у гонар байцоў, якія загінулі і памерлі ад ран у Слюдзянскім ваенным шпіталі. Кампазіцыя мемарыяла — манумент у выглядзе пяціканцовай зоркі-партала да памятных плітах і пліт з выбітымі на іх імёнамі салдат.
'''Помнік У. І. Леніну'''. Знаходзіцца каля будынка дэпо. Каля помніка праводзіць свае мітынгі мясцовае падраздзяленне КПРФ.
Ракета. Манумент «Ракета» усталяваны ў двары будынка раённай клінічнай бальніцы. Яго аўтарам быў былы галоўны ўрач бальніцы Валянцін Ульянаў. Натхнёны палётам савецкіх касманаўтаў, ён самастойна зрабіў манумент з труб.
Спорт
Асноўныя віды спорту, якія існуюць у горадзе — лыжны і гарналыжны спорт, пешы спорт, адзінаборствы і аўтаспорт.
Знаходжанне Слюдзянкі паблізу Хамар-Дабана абумовіла развіццё першых двух відаў спорту. Найбольш папулярным маршрутам для паходаў з’яўляецца т. з. сцежка на пік Чэрскага. Некаторыя спартсмены спраўляюцца з горнай трасай за адзін дзень. Са Слюдзянкі пачынаецца папулярны маршрут «Байкальская кругасветка». Ён пачынаецца ў Слюдзянцы і заканчваецца на прыпынку Арэхавая Падзь. Падрыхтаваныя ўдзельнікі праходзяць яго за 2-4 дня. Таксама са Слюдзянкі пачынаецца лыжны сверхмарафон (110 км) «Хамар-Дабан». Яго маршрут перасякае рэкі Спускавую, Слюдзянку, Утулік, Безымянную. Гісторыя марафону пачалася ў 1960-х гг. Прыгажосць мясцовасці прыцягвала альпіністаў і лыжнікаў. У 1980 годзе група іркуцкіх альпіністаў упершыню прайшла маршрут за адзін дзень. У 2000 годзе быў праведзены першы падобны сверхмарафон, і яго правядзенне стала для Слюдзянскага раёна добрай традыцыяй. Рэкорд сверхмарафона — 7 гадзін 56 хвілін.
Адным з галоўных кірункаў працы Слюдзянскай ДЮСШ з’яўляецца развіццё адзінаборстваў — бокса, самба, дзюдо. Слюдзянскія спартсмены рэгулярна прымаюць удзел у рэгіянальных і ўсерасійскіх спаборніцтвах. У 2011 годзе ў гонар 75-годдзя горада ў Слюдзянцы быў праведзены адкрыты рэгіянальны турнір «Слюдзянскі рынг» з удзелам спартсменаў з Іркуцкай вобласці, Бураціі і Рэспублікі Манголія. Кіраўніком журы стаў вядомы баксёр Мікалай Валуеў. Зборная Слюдзянкі здолела заваяваць на гэтым турніры 14 медалёў.
Аўтаспорт развіваецца ў Слюдзянцы дзякуючы кар’еру Перавал. Адзін з этапаў Чэмпіянату Сібірскай Федэральнай акругі па горных аўтамабільных гонках праводзіцца ў горадзе Слюдзянцы паблізу гэтага кар’ера. Дзесяцікіламятровая траса з перападам вышынь каля 500 метраў, розным (асфальт, мармуровая крошка, жвір) пакрыццём і стромкімі (да 180 градусаў) паваротамі з’яўляецца адной з самых складаных трас Расіі. Рэкорд гэтай трасы — 4 хвіліны 49 секунд. Спаборніцтвы праводзяцца ў двух дывізіёнах: аб’ёмы рухавіка 1600 і 3500 куб. см.
Анатоль Сямёнавіч Грачанікаў
Анатоль Сямёнавіч Грачанікаў (, в. Шарпілаўка, Гомельскі раён, Гомельская вобласць — ) — беларускі і.
Біяграфія
Нарадзіўся ў сям’і служачага. Скончыў у 1960 годзе Беларускі інстытут інжынераў чыгуначнага транспарту, у 1960—1962 гадах працаваў на Гомельскім рамонтна-механічным заводзе, намеснікам загадчыка аддзела прапаганды і агітацыі Гомельскага абкама камсамола (1962—1965), першым сакратаром Гомельскага гаркама камсамола (1965—1967). Скончыў Вышэйшыя літаратурныя курсы ў Маскве (1969). У 1969—1971 гадах — загадчык аддзела літаратуры газеты «Літаратура і мастацтва», у 1971—1976 гадах — намеснік старшыні праўлення СП БССР. З 1976 года — галоўны рэдактар часопіса «Вясёлка», з 1978 года — часопіса «Бярозка», з 1982 года — часопіса «Маладосць». Член Саюза пісьменнікаў СССР (з 1965).
Творчасць
Дэбютаваў у друку ў 1957 годзе. Аўтар зборнікаў вершаў «Магістраль» (1964), «Круглая плошча» (1971), «Грыбная пара» (1973), «Начная змена» (1975), «Дрэва на выспе» (1977), «Калі далёка ты…» (выбраная лірыка, 1979), «Палессе» (вершы і паэмы, 1983), «Верасень» (1984), «Я вас люблю» (1986), «Жнівень-45» (1990), зборніка паэзіі на рускай мове «Звезды и курганы» (Масква, 1976), кнігі сатыры і гумару «Школа танцаў» (1988), кніжак для дзяцей «Казка пра Івана-ганчара і пачвару цара» (1980), «Валерка і лятаючая талерка» (1983), «Жывая вада» (казкі, 1985), «Зорны палёт» (вершы, казкі, легенды, 1988). У 1988 г. выйшла «Выбранае».
Узнагароды
Лаўрэат прэміі Ленінскага камсамола Беларусі (1974) за зборнік вершаў «Грыбная пара», прэміі на Усесаюзным літаратурным конкурсе імя М. Астроўскага (1978) за зборнік паэзіі «Звезды и курганы», Дзяржаўнай прэміі БССР (1984) за кнігі вершаў «Палессе», «Валерка і лятаючая талерка», «Казка пра Івана-ганчара і пачвару цара».
NGC 2456
NGC 2456 (іншыя абазначэнні — UGC 4073, MCG 9-13-82, ZWG 262.44, PGC 22129) — эліптычная галактыка (E) ў сузор’і Рысь.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Аціках бінт Язід
Аціках бінт Язід — амеядская прынцэса. Яна была дачкой  і жонка Абдул-Маліка ібн Мерван. Некаторыя называлі яе вучоная, таму што яна вывучала іслам, асабліва хадзіс. Яна таксама завецца шчодрай, паколькі аддала ўсе свае грошы бедным членам сям’і Абу Суфьян.
Яна перажыла смерць свайго ўнука.
Халіфы, якія былі звязаны з ёй:
Праспект Кастрычніка (Гомель)
Праспект Кастрычніка — праспект у паўднёва-заходняй частцы Гомеля (Савецкі раён). Пачынаецца ад скрыжавання вуліцы Быхаўскай і вуліцы Багдана Хмяльніцкага, сканчаецца на падыходах да Медгарадка. Названы ў 1977 годзе ў адзначэнне 60-годдзя Кастрычніка (частка былой Быхаўскай вуліцы).
Гісторыя
Раней на месцы сучаснага праспекта Кастрычніка размяшчаліся:
Галандская вайна
Галандская вайна 1672—1678 гадоў — ваенны канфлікт, удзельнікамі якога былі з аднаго боку Францыя, Англія, Швецыя, Кёльн, і Мюнстэр, а з іншага — Галандыя, Іспанія, Габсбургская манархія і Брандэнбург.
Перадумовы да пачатку вайны
Ваенны канфлікт Францыі і Галандыі — адзін з галоўных пераломных момантаў у гісторыі кіравання Людовіка XIV. Вайна парушыла сілавую і дыпламатычную раўнавагу Еўропы, пры гэтым не дазволіла скончыць эканамічную і сацыяльную мадэрнізацыю французскай дзяржавы, прадпрынятую дзяржаўным міністрам Кальберам.
Прычынамі франка-галандскай вайны сталі адрозненні дзвюх культур, пратэстанцкай і рэспубліканскай канфедэрацыі з аднаго боку, і каталіцкай манархіі, якая мела на сабе адбітак Контррэфармацыі, з іншага. А таксама эканамічнае суперніцтва дзвюх краін, якім таксама быў абумоўлены эканамічны рост Англіі. Не апошнюю ролю адыгрывала асабістае жаданне караля Людовіка XIV разграміць Галандыю, адкуль зыходзілі пасквілі і памфлеты на яго. Да таго ж ён не мог прабачыць Галандыі тую ролю, якую апошняя адыграла ў час Дэвалюцыйнай вайны.
На 1672 год у караля было 117 тысяч пяхоты і 25 тысяч кавалерыі, 70 англійскіх і 30 французскіх караблёў. Плюс да гэтага англійскія палкі, 20 тысяч швейцарцаў, 5 савойскіх палкоў, 20 тысяч з Кёльна і Мюнстэра.
Гэтай арміі супрацьстаяла кааліцыя Вільгельма Аранскага, які з 1672 года стаў кіраўніком Галандыі. У кааліцыю, апроч Галандыі, увайшлі: Іспанія, Данія, Свяшчэнная Рымская Імперыя, Латарынгія, германскія князі.
Ваенныя дзеянні
У сакавіку 1672 года Францыя і Англія абвясцілі Нідэрландам вайну. Нідэрланды адказалі на гэта заключэннем саюза з Іспаніяй і Брандэнбургам. У першыя два гады вайна вялася на тэрыторыі Нідэрландаў. Пасля забойства Яна дэ Віта пажыццёвым кіраўніком быў абвешчаны Вільгельм III Аранскі, які арганізаваў абарону краіны. Ён здолеў прадухіліць прасоўванне французаў і поўнае паражэнне галандцаў, разбурыўшы дамбы і затапіўшы ўсю краіну. Пасля гэтага вайна распаўсюдзілася амаль на ўсю Еўропу.
Пачатак канфлікту
Усё разумелі, што над Еўропай навісла навальніца, якая павінна была грымнуць. І Людовік, і Вільгельм шукалі наймалейшай нагоды. Галандыю ахоплівае сапраўдная паніка, калі французскія арміі захапілі Латарынгію ў 1670 годзе, паставіўшы па-за законам герцага Латарынгскага. Вільгельм спрабуе прыцягнуць на свой бок Аўстрыю, але дарэмна. Імператар Леапольд заняты адбіццём новага турэцкага наступу, які падтрымлівае Францыя. Праўда, Вільгельму ўдалося дамагчыся падтрымкі некаторых германскіх князёў і ўсёй Імперыі ў цэлым, якая на рэйхстагу ў Рэгенсбургу абвясціла Францыі вайну.
22 сакавіка 1672 года Англія нападае на галандскі марскі караван. Ужо ў маі Людовік XIV фарсіруе Рэйн. На працягу чатырох дзён французскай арміі пад камандваннем Цюрэна здаюцца брандэнбургскія гарады герцагства Клеўскага, якія абаранялі подступы да Злучаных Правінцый. Капітулююць Эмерых, Везель, Райнберг. У той жа час англа-французскі флот 7 чэрвеня пад камандаваннем адмірала графа д’Эстрэ і герцага Ёркскага ўступае ў бітву з эскадрай адмірала Руйтэра.
У бітву ўступае і каралеўская прапаганда: жывапісцы і паэты ўзносяць ваенныя перамогі караля. У Версалі ствараецца, дзе на барэльефе Людовік XIV намаляваны магутным веліканам, які пераступае цераз Рэйн.
Людовік XIV, якім рухае ганарыстасць, не жадае прыслухоўвацца да саветаў «Вялікага» Кандэ, які прапануе неадкладна наступаць на безабаронны Амстэрдам, кароль вырашае браць гарады адзін за адным, нібы смакуючы сваю перавагу. Прамаруджанне апынулася фатальным: галандцы, скарыстаўшыся затрымкай французаў, адкрываюць Мёйдэнскія шлюзы. Паводка залівае вобласці, размешчаныя ў нізіне, — і велічнае прасоўванне каралеўскіх войскаў спынена: не праходзіць і трох дзён, як Амстэрдам ператвараецца ў востраў сярод мора. Але гэта паводка выратавала Галандыю ад знішчэння.
Апынуўшыся на грані нацыянальнай катастрофы, галандцы просяць міру. У красавіку 1675 года ў Версаль прыбываюць галандскія прадстаўнікі. Перамовы з імі вёў ваенны міністр Лувуа. Ён патрабаваў: Маастрыхт, Брабант, Фландрыю, аднаўленні саюза і гандлёвай перавагі Францыі, ад Іспаніі — прызнання ўсіх французскіх заваяванняў у Паўднёвай Галандыі, і заключэнне сепаратнага міру з Галандыяй. Нават для галандцаў, якія стаялі на грані, гэта было занадта.
Працяг баявых дзеянняў
У 1675 годзе верны саюзнік Францыі Швецыя пацярпеў разгромнае паражэнне ад прусакоў пры Фербеліне — ваеннаму прэстыжу Швецыі нанесены магутны ўдар, яе армія разгромлена. Кіраўнік Брандэнбурга і Прусіі Фрыдрых-Вільгельм I захоплівае Памеранію, дацкія войскі ўваходзяць у Швецыю з поўдня, шведскі флот разгромлены. На дапамогу Швецыі прыйшоў Людовік XIV. Ён дамогся ад Даніі і Брандэнбурга прымальных для шведаў умоў і стаў пасроднікам у мірных перамовах. Шмат у чым Францыя перамагала, выкарыстоўваючы супярэчнасці ў антыфранцузскай кааліцыі. Так была ліквідавана пагроза з боку Брандэнбурга і Даніі, перакуплены некаторыя князі Германіі. Але галоўнае: ад вайны быў адцягнуты Леапольд I Габсбург.
Людовіку ўдалося нацкаваць на аўстрыйцаў у чарговы раз туркаў і венгерскіх паўстанцаў. Працягваючы адкрываць шлюзы ў сваіх плацінах, галандцы аказваюць бязлітаснае супраціўленне. У канцы ліпеня кароль, расчараваны такім бясслаўным канцом эпапеі, вяртаецца ў Францыю, пакінуўшы «на месцы патопу» маршала Люксембурга і 20 тыс. салдат. У гэты ж час рэзка актывізуецца Вільгельм Аранскі, якому ўдаецца сабраць армію і пачаць актыўныя дзеянні. Узімку войскі герцага Люксембургскага пакідаюць Утрэхт і па замёрзлых каналах ідуць да Гаагі. Вільгельм з новай сілай распальвае антыфранцузскую прапаганду, якая прыносіць плады: Францыя, якая дагэтуль лічылася заступніцай малых народаў, набыла рысы бязлітаснага агрэсара, а Людовік XIV ператварыўся людаеда, які прагне крыві.
Маршал Цюрэн з поспехам адкінуў войскі імперцаў і Брандэнбурга за Рэйн, а Людовік XIV, які стаў увесну 1673 года на чале галоўнай арміі, умела выкарыстоўвае эфект нечаканасці і пачынае аблогу Маастрыхта, і, нягледзячы на зацятую абарону, пасля дванаццацідзённай аблогі горад капітуліруе. Трымаючы аблогу Маастрыхта, Вабан выкарыстоўвае новую сістэму паралельных траншэй. Праўда, гэта падзея азмрочана паражэннямі на моры: французам і англічанам не ўдалося высадзіцца ў тыл галандцам. Няўдачы і грамадская думка, якая заняла бок Галандыі, вымушае Карла II выйсці з вайны. У наступным годзе Цюрэн захоплівае Франш-Кантэ. 11 жніўня, пад Сенефам, маршал Кандэ з 45 тысячамі салдат разбівае аўстра-галандска-іспанскую армію ў 80 тыс. салдат пад камандаваннем Вільгельма Аранскага.
На германскім фронце Цюрэн б’ецца з войскамі таленавітага военачальніка Монтэкуколі. І нягледзячы на колькасную перавагу імперская армія церпіць паражэнне пры Зінцгайме і Філіпсбургу. Каб утрымацца ў Пфальцы, Цюрэн загадвае разрабаваць і спаліць трыццаць гарадоў і вёсак. Гэта быў першы разгром Пфальца. З 30 лістапада 1675 года армія Цюрэна пачынае Эльзаскую кампанію, якая стала адной з самых бліскучых перамог маршала. Цюрэн граміць імперцаў, а ўслед за імі 16 студзеня войска курфюрста Брандэнбурга пры Цюркгайме. Праз некалькі месяцаў у Засбаху, на правым беразе Рэйна, Цюрэн загіуў, забіты гарматным ядром.
«Мы страцілі айца айчыны!» — усклікнуў Людовік XIV. Смерць Цюрэна вымусіла караля адмовіцца ад аблогавай вайны ў Фландрыі і перайсці да манеўранай. У 1675 годзе ўдалося ўзяць Валансьен і Касель, пры ўзяцці якіх асаблівую адвагу выявіў брат караля герцаг Арлеанскі (Філіп I Арлеанскі). Вайна зацягнулася і парушыла бюджэтную раўнавагу краіны, тым больш у Францыі пачынаюцца народныя хваляванні.
Заканчэнне вайны
У 1678 годзе быў падпісаны Німвегенскі мір, які складаўся са шматлікіх мірных дагавораў ваюючых бакоў паміж сабой. Францыя выходзіла з вайны пераможцам і змагла захаваць за сабой большасць заваяваных зямель, аднак павінна была вярнуць поўнач Іспанскіх Нідэрландаў. Нідэрланды абяцалі за гэта нейтралітэт сваёй краіны ў будучыні. Ад Іспаніі Францыя атрымала Франш-Кантэ, абмяняла фламандскія гарады і авалодала Фрайбургам, якія належалі да гэтага Аўстрыі. Брандэнбург, які заставаўся спачатку ўбаку ад гэтага невыгоднага для яго мірнага дагавора, быў годам пазней вымушаны падпісаць Сен-Жэрменскі мір.
Антон Францавіч Клява
Антон Францавіч Клява (нар. в. Малая Капліца Гродзенскага раёна Гродзенскай вобласці) — Герой Сацыялістычнай Працы.
Біяграфія
У 1957 годзе скончыў Мурованскае вучылішча механізацыі сельскай гаспадаркі па спецыяльнасці «трактарыст-машыніст». У 1957—1958 гадах — трактарыст Гродзенскай МТС. З 1958 года па 1976 год — трактарыст, звеннявы механізаванага звяна канчатковай прадукцыі ў калгасе «Расія» Гродзенскага раёна. З 1976 года — трактарыст калгаса «Прынёманскі» Гродзенскага раёна. З 2003 года — трактарыст вучэбна-вопытнага сельскагаспадарчага вытворчага кааператыва «Путрышкі» Гродзенскага раёна.
Узнагароды
За поспехі ў павелічэнні вытворчасці і нарыхтоўцы збожжавых і кармавых культур прысвоена званне «Герой Сацыялістычнай Працы» з уручэннем ордэна Леніна (1966), узнагароджаны медалём «За доблесную працу» (1970).
На падставе Палажэння аб парадку прысваення звання «Ганаровы грамадзянін Гродзенскага раёна», рашэннем Гродзенскага раённага Савета дэпутатаў ад 1 кастрычніка 2008 года Кляве Антону Францавічу прысвоена званне «Ганаровы грамадзянін Гродзенскага раёна».
Міхаіл Навумавіч Калік
Міхаіл (Майсей) Навумавіч Калік (,, РСФСР — , , Ізраіль) — савецкі і ізраільскі кінарэжысёр.
Біяграфія
Нарадзіўся ў сям’і акцёра яўрэйскага, а пазней лялечнага тэатра і аднаго з заснавальнікаў архангельскага Тэатра працоўнай моладзі Навума Майсеевіча Каліка. Маці, Лея-Ліба, паходзіла з заможнай кіеўскай сям’і.
Вучыўся на факультэце тэатразнаўства ГІТІСа, пакінуў вучобу ў 1949 годзе, паступіўшы ва УДІК (майстэрня Рыгора Аляксандрава).
У 1951 годзе разам з некалькімі іншымі студэнтамі быў арыштаваны паводле абвінавачання ў «яўрэйскім буржуазным нацыяналізме» і «тэрарыстычных намерах», асуджаны на 10 гадоў папраўча-працоўных лагераў па артыкуле 58—17. Прайшоў некалькі турмаў і лагераў, у тым ліку Ляфортава і Азярлаг. У лагеры пазнаёміўся з акцёрам Лейбу Левіным. Вызвалены і рэабілітаваны ў 1954 годзе, адноўлены на трэцім курсе інстытута.
Працягнуў вучобу і ў 1958 годзе скончыў рэжысёрскі факультэт ужо як выпускнік майстэрні Сяргея Юткевіча.
Рэжысёр-пастаноўшчык фільмаў «Калыханка», «Чалавек ідзе за сонцам», «Да спаткання, хлопчыкі» і іншых.
Фільм «Любіць…» быў зняты ў 1968 годзе і выйшаў на экраны невялікім тыражом пасля таго, як быў перамантаваны без ведама і згоды аўтара. Рэжысёр і сцэнарыст Міхаіл Калік звярнуўся ў суд, але суд не адбыўся, а ў дачыненні да самога рэжысёра была ўзбуджаная крымінальная справа, і пры ператрусе была рэквізаваная аўтарская копія фільма. У 1990 годзе ён часткова аднавіў і дапрацаваў фільм, бо аўтарская копія так і не была знойдзена.
Зорка Міхаіла Каліка на Алеі акцёрскай славы ў Выбаргу. У 1971 годзе рэпатрыяваўся ў Ізраіль.
Пахаваны ў Іерусаліме.
Дзмітрый Іосіфавіч Падрэз
Дзмітрый Іосіфавіч Падрэз (нар. ) — беларускі стрыт-арт мастак, вядомы як Дзіма Dream. Палітычны зняволены, абвінавачы і асуджаны падчас пратэстаў у Беларусі ў 2020 годзе.
Біяграфія
Мастацкую адукацыю Дзмітрый не атрымліваў, бо лічыць, што вучэльні не рыхтуюць сапраўдных мастакоў.
Выступаў як эксперт па гарадскім стрыт-арце ў журналісцкіх матэрыялах, прысвечанных нефармальнаму мастацтву.
Быў адным з куратараў і ўдзельнікаў выставы «Минск:[Ре]конструкция», якая праводзілася ў галерэі «ЦЭХ» у верасні 2013.
На момант затрымання Дзмітрый працаваў IT-спецыялістам.
Творчасць
Цікаўнасць да стрыт-арта, па словах самога Дзмітрыя, з’явілася пасля таго, як ён пабачыў трафарэты на вуліцах Мінску. Паступова ён ускладняў сваю тэхніку, таксама стаў больш увагі надаваць сэнсу малюнкаў: «''трафарэты не заўсёды былі з ідэяй. І вось ужо ў 2011 вырашыў, што трэба рабіць беларускі стрыт-арт. Захацеў праз стрыт-арт распавесці беларусам пра Беларусь і яе культуру. У Беларусі зараз ідзе культурны генацыд, інакш гэта не назавеш. Школы з беларускай мовай навучання пераводзяць на рускую… Перапісваюць падручнікі па гісторыі Беларусі такім чынам, што яна пачынаецца з СССР, а да гэтага нібыта ў нас гісторыі і не было''».
Як пісаў сам Дзмітрый, свае працы ён рабіў з мэтай уцягнуць гледача ў «мастацкія інтэрвенцыі»: не змяняючы яўна заўважна звыклай прасторы, ён пакідаў свае пасланні ў звыклых рэчах: на знаках, таблічках, рэкламных шчытах, лайтбоксах, такім чынам, выпадковыя мінакі рабіліся гледачамі сэнсава новых паведамленняў, з выразным сацыяльна-палітычным падтэкстам, што таксама рабілася свядома.
Адным з такіх праектаў стала размяшчэнне радкоў беларускіх паэтаў, у тым ліку сучасных, на сцены Мінску, Гомелю, Гродна ды Віцебску з дапамогай трафарэтаў. Гэтыя працы Зміцер аб’яднаў пад назвай «Актуальныя рыфмы».
Свае праекты Дзмітрый ладзіў не толькі ў Беларусі, але і ў Польшчы (Варшава і Катовіцэ), дзе яго працы пакінулі як аб’екты для ўвагі турыстаў. У Беларусі звычайна праекты хутка прыбіраліся камунальнымі службамі.
Сярод крыніц натхнення Дзмітрый называў француза, чэха , таксама польскіх мастакоў пасляваенных часоў.
Палітычны пераслед
Дзмітрый Падрэз быў затрыманы 15 ліпеня 2021 у сваёй кватэры ў Мінску, затрыманне ажыццяўлялі супрацоўнікі ГУБАЗіКа і САХР, два супрацоўнікі апошняга ведамства на вяроўках спусціліся з даху і праз вокны ўвайшлі ў кватэру Падрэза. На наступны дзень у тэлеграм канале ГУБАЗіКа было размешчана відэа, на якім Падрэз кажа, что неаднаразова прымаў удзел у несанкцыянаваных масавых мерапрыемствах, займаўся ідэнціфікацыяй супрацоўнікаў міліцыі, перадаваў асабістыя дадзеныя супрацоўнікаў у канал «Чорная кніга Беларусі», каб псіхалагічна ўздзейнічаць на апошніх. На момант затрымання Падрэза канал «ЧКБ» ужо быў прызнаны ў Беларусі экстрэмісцкім. Пазней дэталі жорсткага затрымання Падрэза былі перададзены праваабаронцам былым сукамернікам Падрэза, з яго аповеду вынікае, што Падрэзу пагражалі згвалтаваннем, білі, абражалі і здзекваліся, парэзалі ды паламалі частку рэчаў, у тым ліку карціну мастака Захара Кудзіна. Пасля чаго адвезлі на допыт у ГУБАЗіК, дзе з пятай спробы запісалі відэа, на якім Падрэз чытае надрукаваны тэкст. Таксама пасля допыту Падрэза прымусілі падпісаць яўку з павіннай, тэкст якой яму таксама надыктавалі супрацоўнікі ГУБАЗіКа.
Пасля затрымання Падрэз быў двойчы адміністрацыйна асуджаны за «непадпарадкаванне супрацоўнікам міліцыі», адсядзеў 30 сутак на Акрэсціна, пасля якіх быў пераведзены ў СІЗА на Валадарскага, у сувязі з тым, што на яго была распачата ўжо крымінальная справа.
29 верасня 2021 шэрагам беларускіх праваабарончых арганізацый, сярод якіх Праваабарончы цэнтр «Вясна», Беларуская асацыяцыя журналістаў і Беларускі ПЭН-цэнтр, быў прызнаны палітычным зняволенным.
Праз восем месяцаў пасля затрымання, 15 сакавіка 2022 судовая калегія па крымінальных справах Мінскага гарадскога суда вынесла прысуд Дзмітрыю Падрэзу. Яго вінавацілі адразу па трох артыкулах Крымінальнага кодэкса: арт. 130 (Распальванне варожасці ці варажнечы), арт. 364 (Гвалт альбо пагроза ўжывання гвалту ў дачыненні да супрацоўніка органаў унутраных спраў), арт. 365 (Умяшанне ў дзейнасць супрацоўніка ўнутраных спраў). Прысудам суда пад кіраўніцтвам суддзі Сяргея Хрыпача Падрэз быў прызнаны вінаватым і яму было прызначана пакаранне ў выглядзе пазбаўлення волі на тэрмін 7 гадоў з адбываннем у папраўчай калоніі ва ўмовах ўзмоцненага рэжыму, таксама на карысць траіх пацярпелых (прозвішчы невядомыя) было спагнана матэрыяльнае пакрыццё маральнай шкоды ў памеры 11 тысячы рублёў.
Судовы вырак Дзмітрый Падрэз адбывае ў турме № 4 у Магілёве.
Цыстыцэркоз
Цыстыцэркоз — інфекцыя тканак, якая выклікаецца лічынкай (цыстыцэрк) свінога цэпеня (Taenia solium). На працягу некалькіх гадоў сімптомы могуць адсутнічаць ці слаба праяўляцца; у скуры і мышцах могуць узнікаць бязбольныя шчыльныя пухліны памерам прыблізна ад аднаго да двух сантыметраў ці з’яўляцца неўралагічныя сімптомы, калі закрануты мозг. Праз некалькі месяцаў ці гадоў пухліны могуць пачаць балець і напухаць, а потым рассмоктвацца. У краінах, якія сталі на шлях развіцця, гэтая хвароба прадстаўляе адну з найбольш частых прычын прыпадкаў.
Прафілактыка і лячэнне
Заражэнне эфектыўна папярэджваецца выкананнем патрабаванняў да асабістай гігіены і санітарыі. Яны ўключаюць наступныя меры: якаснае прыгатаванне свініны, належнае абсталяванне туалетаў і паляпшэнне доступу да чыстай вады. Для спынення распаўсюджвання хваробы важнае лячэнне хворых на тэніёз. Можа не патрабавацца лячэнне хваробы, якая не закранае нервовую сістэму. Лячэнне хворых на нейрацыстыцэркоз можа праводзіцца з дапамогай празіквантэлу ці альбендазолу. Яны могуць патрабавацца працяглы час. Могуць таксама спатрэбіцца стэроіды для папярэджання запаленняў падчас лячэння і супрацьэпілептычныя лекі. Часам праводзіцца выдаленне цыстаў хірургічным шляхам.
Эпідэміялогія
Свіны цэпень найбольш часта сустракаецца ў Азіі, Чорнай Афрыцы і Лацінскай Амерыцы. Лічыцца, што ў некаторых рэгіёнах заражанае да 25% насельніцтва. У развітых краінах хвароба вельмі рэдкая. У 2010 г. яна выклікала да 1 200 смяротных выпадкаў, у параўнанні з 700 выпадкамі ў 1990 г. Цыстыцэркоз таксама закранае свіней і кароў, але сімптомы рэдка праяўляюцца, паколькі жывёлы жывуць недастаткова доўга. У гісторыі зафіксаваныя выпадкі захворванняў людзей. Гэта адна з занядбаных трапічных хвароб.
Індыяна Пэйсерс
Індыяна Пэйсерс (Indiana Pacers) — прафесійны баскетбольны клуб, які выступае ў Нацыянальнай баскетбольнай асацыяцыі. Каманда была заснавана ў 1967 годзе. Клуб базіруецца ў горадзе Індыянапаліс, Індыяна.
Уільям Хант Пэйнтэр
Уільям Хант Пэйнтэр (William Hunt Painter; 16 ліпеня 1835 — 12 кастрычніка 1910) — англійскі батанік, які ўнёс значны ўклад у даследаванне флоры Дэрбішыра. Калекцыянаваў расліны і быў сябрам «Botanical Exchange Club». У 1889 выдаў першую публікацыю аб флоры Дэрбішыра.
Біяграфія
Уільям Хант Пэйнтэр нарадзіўся 16 ліпеня 1835 годзе ў Астане каля Бірмінгема. Быў старэйшым з пяці дзяцей Уільяма, галантарэйшчыка, і яго жонкі Сары, у дзявоцтве Хаўкс (Hawkes). Перад тым, як далучыцца да англіканскай царквы, пачынаў сваю кар'еру ў банкаўскай справе. У 1861 годзе працаваў у Чэлсі памочнікам мірскога прапаведніка. Пэйнтэр наведваў Іслінгтонскі місіянерскай каледж (Islington Missionary College), дзе чакаў свайго адпраўлення ў замежжа, аднак, пасля заканчэння каледжа, застаўся вікарыям у Барбонэ ў Уэстмарленде. Менавіта тут ён сустрэўся з Робертам Вудам (Robert Wood), які пазнаёміў яго з батанікай.