cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Дарданэльская аперацыя
Перадгісторыя аперацыі
2 студзеня 1915 года рускі Галоўнакамандуючы звярнуўся да саюзнікаў з просьбай правесці дэманстрацыю, якая магла б адцягнуць частку турэцкіх сіл з Каўказскага фронту. На наступны дзень адбылася нарада Кітчэнера з Чэрчылем, на якім было прынята рашэнне аб аказанні дапамогі Расіі. Эскадра саюзнікаў павінна была фарсіраваць Дарданэлы і прарвацца да Канстанцінопаля.
Расія з канца XIX стагоддзя распрацоўвала ўласную дэсантную аперацыю ў пралівах. У 1915 годзе абноўлены план аперацыі быў накіраваны на зацвярджэнне камандаванню, але яе ажыццяўленне было перанесена на 1917 год у сувязі з тым, што адпаведныя вайсковыя злучэнні былі адцянуты на Балканскі фронт. Каб падштурхнуць Расію да хутчэйшай высадцы ў пралівах, у сакавіку 1915 года брытанскі ўрад паабяцаў перадаць Расіі захоплены Канстанцінопаль разам з пралівамі.
План аперацыі і сілы бакоў
План аперацыі быў 11 студзеня прадстаўлены Чэрчылю віцэ-адміралам Кардэнам. Ён прадугледжваў 4 стадыі : Гэты план Кардэна быў ухвалены вышэйшым кіраўніцтвам, і да Дарданэлаў была адпраўлена англа-французская эскадра, якая налічвала 80 вымпелаў. Сярод іх былі 16 браняносцаў, 1 лінкар, 1 лінейны крэйсер, 5 лёгкіх крэйсераў, 22 эсмінцы, 9 падводных лодак, 24 тральшчыка, 1 авіятранспарт і 1 шпітальнае судна. Самымі сучаснымі караблямі ў складзе эскадры былі лінкар «Queen Elizabeth» і лінейны крэйсер «», які павінен быў прадухіліць выхад германскага «Гебена» з Дарданэл. На лінкар ускладаліся вялікія надзеі: лічылася, што яго снарады калібра 381-мм змогуць разбурыць фарты Дарданэл.
На пасяджэнні Ваеннага Савета 28 студзеня было прынята канчатковае рашэнне: флот у Дарданэлах будзе дзейнічаць самастойна, без дапамогі арміі.
Турэцкаму камандаванню праз шпіёнаў стала вядома аб падрыхтоўцы аперацыі, таму яно неадкладна прыступіла да ўмацавання абароны праліва.
Пачатак аперацыі
19 лютага 1915 года англа-французскі флот (6 лінкараў, 1 лінейны крэйсер) пачаў абстрэл асманскіх фартоў, аднак нанесці якую-небудзь істотную шкоду абарончым збудаванням турак саюзнікі не змаглі.
25 лютага саюзнікі задушылі некаторыя турэцкія берагавыя батарэі і пачалі траленне мін у праліве. За тральшчыкамі рушылі 3 лінейных карабля. Аднак па ім неўзабаве быў адкрыты агонь з турэцкіх батарэй, з прычыны чаго англічанам і французам прыйшлося адысці.
На 18 сакавіка была прызначаная генеральная атака на Дарданэлы. Кардэна змяніў іншы брытанскі адмірал Дэ Робек. Саюзнікі атрымалі падмацаванні і цяпер звялі ўсе маючыяся на тэатры караблі ў 3 дывізіі. Аднак турэцкае камандаванне таксама ўмацавала фарты і павялічыла колькасць мін у праліве.
Атака 18 сакавіка
18 сакавіка ў 10 г. 30 хв. саюзныя караблі ўвайшлі ў праліў. Туркі падпусцілі ворага бліжэй і з пануючых вышынь адкрылі шквальны артылерыйскі агонь. Браняносцы «Сюфрэн» і «Agamemnon» атрымалі цяжкія пашкоджанні, а «Gaulois», «Bouvet», «Ocean», «Irresistible» падарваліся на мінах, выстаўленых напярэдадні турэцкім мінным загараджальнікам «Nusret» (апошнія тры караблі былі патоплены). У 18 гадзін брытанскі адмірал Дэ Робек аддаў загад спыніць аперацыю. Туркі панеслі нязначныя страты (было падбіта толькі 8 гармат на берагавых батарэях).
Працяг аперацыі
Нягледзячы на правал аперацыі па фарсіраванню Дарданэл, саюзнае камандаванне не спыніла баявыя дзеянні. Новы план прадугледжваў высадку дэсанта для падаўлення турэцкіх берагавых батарэй. Для высадкі на Галіпалі было вырашана прыцягнуць не толькі англійскія і французскія, але таксама аўстралійскія, новазеландскія (АНЗАК), сенегальскія, індыйскія войскі і нават Яўрэйскі легіён. Агульная колькасць дэсанту дасягнула 81 000 чалавек і 178 гармат.
Высадка дэсантаў
25 красавіка 1915 года, брытанцы і іх саюзнікі пачалі высадку дэсанта на паўвостраў Галіпалі ў раёне мыса Гелес на некалькіх напрамках. Разам з асноўным напрамкам ўдару (форт Седдзюльбахір) нападаючыя распачалі шэраг адцягваючых манеўраў (фарты Арыбурн і Кумкале). Туркі (Эсад-паша) чакалі атакі і адказалі кулямётным агнём (таксама бераг быў умацаваны калючым дротам і міннымі загародамі), аднак брытанцам, нягледзячы на вялікія страты, усё ж удалося замацавацца на ўзбярэжжы. На азіяцкім беразе ў раёне Кумкале высадзіліся французскія войскі пры актыўным удзеле рускай дэсантнай каманды крэйсера «Аскольд». Мэтай таксама было адцягненне сілаў праціўніка ад асноўнага месца дэсанту на паўвостраве Галіпалі. У першы дзень французам удалося ўзяць 2 вёскі, аднак падаспеўшыя часткі 3-й турэцкай дывізіі спынілі прасоўванне французаў. Французскія войскі назад былі пасаджаны на караблі і перавезены на еўрапейскі бераг. Камандзір рускай дэсантнай каманды лейтэнант С. Карнілаў за правядзенне аперацыі быў узнагароджаны ордэнам Святога Георгія, а таксама замежнымі ордэнамі Ганаровага легіёну і каралевы Вікторыі.
Пасля першага дня дэсантнай аперацыі страты саюзнікаў былі велізарныя: каля 18 000 чалавек. 5-я асманская армія практычна цалкам выканала сваю задачу. Для таго, каб канчаткова скінуць дэсанты праціўніка ў мора, асманскаму камандаванню не хапала сродкаў. Страты рускіх склалі толькі некалькі матросаў з дэсантнай каманды. Усе яны былі пахаваныя на міжнародных могілках у Галіпалі, на французскім участку.
Баявы атрад добраахвотнікаў з яшчэ нейтральнай тады Грэцыі узначальваў Паўлас Гіпарыс. Разам з англійскімі часткамі на паўвостраў высадзіўся і «Сіёнскі атрад паганятых мулаў» («Zion Mule Corps»), сфармаваны з добраахвотнікаў-яўрэяў для сумеснай з англічанамі барацьбы з Асманскай імперыяй.
Бітва за Крыцію
Пасля высадкі дэсанту англа-французскае камандаванне прыняло рашэнне прасоўвацца ўглыб паўвострава. Галоўнай задачай англа-французскіх войскаў стаў захоп вёскі Крыція да прыбыцця дадатковых турэцкіх сіл на Галіпалі. 28 красавіка англа-французскія войскі пачалі наступ на Крыцію. Першапачаткова саюзныя падраздзяленні занялі ўскраіны Крыціі, аднак падаспеўшыя турэцкія падмацаванні спынілі прасоўванне англа-французаў. Лютыя баі за Крыцію працягваліся ўвесь дзень. Пасля таго як стала ясна, што Крыцію захапіць не атрымаецца, камандуючы аперацыяй Гамільтан аддаў загад аб спыненні бою.
У маі англа-французы паспрабавалі пашырыць плацдармы, аднак упартыя баі, якія доўжыліся ў маі, не прынеслі ім вынікаў. 6 мая саюзнікі зноў распачалі спробу захапіць Крыцію. Аднак пасля працяглых і кровапралітных баёў Крыція засталася ў руках асманскіх войскаў. 4 чэрвеня англа-французы зноў пачалі наступ на Крыцію. Першапачаткова саюзнікам удалося моцна прасунуцца наперад, але неўзабаве туркі з дапамогай палявой артылерыі спынілі прасоўванне саюзнікаў. 5 чэрвеня туркі правялі дзве буйныя контратакі, якія былі адбітыя, падчас гэтых нападаў быў цяжка паранены начальнік французскага корпуса генерал Гуро. Пазней было прынята рашэнне не падтрымліваць аперацыю сіламі флоту, якія былі адпраўленыя на базы.
Баі ў жніўні
Пасля гэтых няўдач саюзнае камандаванне прымае рашэнне павялічыць колькасць войскаў. Для гэтага ў Галіпалі былі перакінутыя яшчэ 5 дывізій. Высадка ў бухце Суўла пачалася 6 жніўня. Саюзныя войскі ў Габа-Цэпе, каб палегчыць становішча высаджваючыхся частак, перайшлі ў наступленне. Да 8 жніўня было высаджана 10 000 чалавек. У жніўні на ўсіх участках фронту завязаліся жорсткія баі. Аднак прасунуцца наперад англічанам не ўдалося. Нясучы цяжкія страты, яны прыпынілі свой рух. У канцы жніўня стала ясна, што Дарданэльская аперацыя трывае няўдачу.
Эвакуацыя
7 снежня Брытанскі ўрад аддае загад аб эвакуацыі саюзных войскаў з Галіпалі, якая завяршылася 9 студзеня 1916 года.
Урачыстая цырымонія з нагоды 100-годдзя перамогі
24 красавіка 2015 года ў Турцыі прайшла ўрачыстая цырымонія з нагоды 100-годдзя перамогі ў бітве пры Чанакале. У цырымоніі прымалі ўдзел кіраўнікі дзяржаў 21 краіны, а таксама высокапастаўленыя асобы з больш чым 70 краін. Сярод іх — прэзідэнт Турцыі Рэджэп Таіп Эрдаган, прэзідэнт Азербайджана Ільхам Аліеў, наследнік брытанскага пасаду Прынц Уэльскі Чарлз, якія выступілі з прамовай.
На плошчы помніка «», дзе луналі дзяржаўныя сцягі краін-удзельніц бітвы, быў пастроены ганаровы каравул. Да помніка былі ўскладзены вянкі. Затым хвілінай маўчання была ўшанавана памяць загінуўшых у бітве Чанакале і Мустафы Кемаля Атацюрка, першага прэзідэнта Турцыі. Пасля гэтага прагучаў дзяржаўны гімн Турцыі, былі прачытаныя аяты з Карана і малітвы за спачын душы шахідаў.
Памяць у Аўстраліі і Новай Зеландыі
Дарданэльская аперацыя стала баявым хрышчэннем АНЗАК — першай і найбуйнейшай бітвай у гісторыі Аўстраліі і Новай Зеландыі. Дзень пачатку аперацыі 25 красавіка ў гэтых краінах адзначаецца як нацыянальны дзень памінання. Масавае вынішчэнне маладых людзей у незразумелай вайне на іншым канцы Зямнога шара прымусіла дамініёны ў перспектыве перагледзець адносіны з метраполіяй. У свядомасці аўстралійцаў замацавалася ідэя, што асноўны цяжар баёў ўзялі на сябе аўстралійцы, у той час як брытанскае камандаванне прадэманстравала свой непрафесіяналізм і наплявацельскае стаўленне да людскіх страт.
У мастацтве
Аўстралійскі фільм Пітэра Уіра «Галіпалі» (1981) распавядае пра трагічны лёс аўстралійскіх навабранцаў, якія трапілі ў бойню на берагах Турцыі. Новазеландскі рэжысёр Пітэр Джэксан заявіў пра намер зняць працяг фільма «Галіпалі». Джэксан, чый дзядуля прымаў удзел у ваенных дзеяннях, мае намер скончыць працу над фільмам у 2015 годзе, да 100-гадовай гадавіны Дарданэльскай аперацыі. У 2014 годзе выйшла драма рэжысёра і выканаўцы галоўнай ролі Расела Кроу «Шукальнік вады», дзеянне якой разгортваецца ў 1919 годзе: у цэнтры сюжэту карціны аўстраліец, які адправіўся з роднай Аўстраліі ў Турцыю, каб знайсці сваіх траіх сыноў, зніклых без вестак на Галіпальскім паўвостраве.
Турэцкія кінастужкі «Чанакале год 1915» (2012) і «Канец дарогі ў Чанакале» (2013) апавядаюць пра Дарданэльскай аперацыі з боку асманскіх салдат.
У шведскай хэві-паўэр-метал групы Sabaton ёсць песня «Cliffs of Gallipoli» («Скалы Галіпалі») (якая ўваходзіць у аднайменны сінгл альбома «The Art of War»), якая апавядае аб Дарданэльскай аперацыі.
У 2005 годзе турэцкім рэжысёрам Толга Арнекам быў зняты аб галіпалійскай кампаніі дакументальны фільм «Геліболу».
У 2015 годзе выйшаў міні-серыял «Галіпалі», які складаецца з сямі серый і які распавядае аб чатырох маладых аўстралійскіх хлопцаў, якія запісаліся добраахвотнікамі ў армію. У серыяле паказаны ўсе жахі тых бітваў, бязглуздыя загады камандзіраў і тое, як гэта ўсё падавалася мірным грамадзянам Вялікабрытаніі.
IC 4123
IC 4123 — галактыка тыпу S? (спіральная галактыка) ў сузор’і Гончыя Псы.
Рабрыха
Рабрыха (Ребри́ха) — сяло ў Алтайскім краі Расіі, адміністрацыйны цэнтр Рабрыхінскага раёна. Размешчана за 110 км на захад ад Барнаула. Да чыгуначнай станцыі Рабрыха 12 км. Заснавана ў 1779 годзе групай сялян з суседніх сёлаў. Насельніцтва — 7544 чалавекі (2021).
Паўлаўск (Алтайскі край)
Паўлаўск (Па́вловск) — сяло (раней пасёлак гарадскога тыпу) у Алтайскім краі, адміністрацыйны цэнтр Паўлаўскага раёна і Паўлаўскага сельсавета. Заснавана ў 1763 годзе і першапачаткова называлася вёска Урыўная. Паўлаўск размешчаны на рацэ Касмала (прыток Обі), за 59 км на захад ад Барнаула. Насельніцтва — (2021).
Раброва (Смаленская вобласць)
Раброва (Реброво) — вёска ў Вяземскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Сямлёўскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупаваная гітлераўскімі войскамі ў кастрычніку 1941 года, вызвалена ў сакавіку 1943 года.
NGC 1465
NGC 1465 (іншыя абазначэнні — UGC 2891, MCG 5-10-3, ZWG 508.4, PGC 14039) — галактыка ў сузор’і Персей.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Аляксандр Пятровіч Струнін
Аляксандр Пятровіч Стру́нін (Александр Петрович Струнин;  — ) — савецкі і беларускі акцёр, рэжысёр, драматург. Заслужаны дзеяч мастацтваў РСФСР (1960).
Біяграфія
Нарадзіўся ў горадзе Чыта. У 1929 годзе скончыў студыю пры Чыцінскім драматычным тэатры. З 1925 года акцёр і рэжысёр у шэрагу тэатраў. Быў галоўным рэжысёра Бугульмінскага рускага драматычнага тэатра, працаваў у Драматычным тэатры Ціхаакіянскага флоту, тэатры Балтыйскага флотуБалтыйскі флот ВМФ СССР. У 1947—1953 гадах — галоўны рэжысёр Паўладарскага драматычнага тэатра. У 1952—1954 гадах — рэжысёр Тэатра драмы і камедыі пры Белдзяржэстрадзе. У 1963—1975 гадах А. П. Струнін галоўны рэжысёр Гродзенскага абласнога драматычнага тэатра.
Творчасць
Рэжысёрскім пастаноўкам А. П. Струніна ўласцівы пафас жыццесцвярджэння, спалучэнне мастацкай формы з сацыяльна-псіхалагічнай накіраванасцю.
Сярод тэатральных пастановак: «Порт-Артур» паводле А. Сцяпанава (1963), «Сэрца на далоні» паводле І. Шамякіна (1965), «Алека Дундзіч» М. Каца і А. Ржашэўдскага (1967), «Амністыя» М. Матукоўскага (1970), «Трыбунал» А. Макаёнка (1971), «Апошні шанец» В. Быкава, «Дзядзечкаў сон» паводле Ф. Дастаеўскага, «Казкі старога Арбата» А. Арбузава і інш.
Выканаў некалькі роляў у кіно. Сярод іх: Інакенцій («Снягурку выклікалі?», 1985), прэзідэнт («Адступнік», 1987), удзельнік спірытычнага сеанса («Сабачае сэрца», 1988), бацька Ады («Дом на пяску», 1991), Пётр Ягорафіч («Цэнзуру да памяці не дапускаю», 1991) і інш.
Аўтар п’ес «Адплата» (пастаўлена ў 1968 годзе), «Я прысягаў радзіме» (пра генерала Карбышава, пастаўлена ў 1968 годзе), «Пад зоркамі» (па аповесці П. Пестрака ).
Каранеўскія
Каране́ўскія (, Короневские) — вёска ва Уздзенскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Дзешчанскага сельсавета.
Да 30 кастрычніка 2009 года вёска ўваходзіла ў склад Цепленскага сельсавета.
Эдуард Іосіфавіч Сянкевіч
Эдуард Іосіфавіч Сянкевіч (, Ашмяны — ) — дзяржаўны дзеяч, член Цэнтральнага выканаўчага камітэта Літоўска-Беларускай Рэспублікі.
Біяграфія
Бацька, Іосіф Марцінавіч Сянкевіч — беззямельны селянін, маці — сялянка з Граўжышкоўскай воласці. Гадаваўся ў сваякоў у вёсцы. Да 12 гадоў вучыўся ў прыходскай школе. Затым стаў вучыцца ў майстэрні сталярскай справе, пасля чаго працаваў падмайстрам. Займаўся рэвалюцыйнай дзейнасцю.
К’явена
Заступнікам камуны шануецца святы Лаўрэнцій Рымскі. Свята штогод святкуецца 10 жніўня.
Эдуард Іосіфавіч Сянкевіч
Біяграфія
У час рэвалюцыі 1905 года быў прызначаны ў баявы атрад. Наведваў гурткі, мітынгі. Уступіў у партыю эсэраў, праз год перайшоў у РСДРП. Быў арыштаваны, зняволены на 3 месяцы ў турму. Пасля вызвалення застаўся без работы, вымушаны быў з’ехаць у Вільню, але, не знайшоўшы работу, вярнуўся ў Ашмяны. Калі пачалася імперыялістычная вайна, апынуўся на фронце ў інжынерных часцях, быў цесляром, старшым цесляром. У 1917 годзе ў час рэвалюцыі быў выбраны дзесятнікам і дэлегатам на з’езд інжчасцей 5-й арміі. На з’ездзе выбраны членам выканаўчага камітэта дарожна-маставой арганізацыі 5-й арміі, затым — камісарам той жа арганізацыі. У 1918 годзе быў накіраваны ў Вільню, дзе працаваў падпольна па заданні камуністычнай партыі. Быў арыштаваны палякамі, вызваліўся з прыходам чырвоных войск. На з’ездзе Саветаў Літвы, якая пазней аб’ядналася з Беларуссю, выбраны членам ЦВК Літбел.
У 1919 годзе, пасля захопу палякамі Вільні, ЦВК накіраваў яго на работу ў г. Панявежыс Ковенскай губерні. Змагаўся на франтах Грамадзянскай вайны, потым трапіў на службу ў Мінскую гарадскую надзвычайную камісію, затым — зноў на фронт камісарам 3-й брыгады 17-й дывізіі. Праз 10 месяцаў пры пераходзе Латвійскага фронту быў арыштаваны і зняволены ў турму (Рэжыца, Рыга), чакаў смяротнага прыгавору. Пасля заключэння Рыжскага мірнага дагавору быў абменены і накіраваны ў Маскву ў ЦК РКП для справаздачы. Да 1923 года — у асобым аддзеле Заходняга фронту і Беларусі. Служыў у органах АДПУ—НКУС, узнагароджаны ордэнам Чырвонага Сцяга (1927).
У 1937 годзе рэпрэсаваны, загінуў 2 верасня 1937 года, рэабілітаваны пасмяротна.
Замак Буда
Будайская крэпасць (Budai Vár, Budin Kalesi) — гістарычны замак венгерскіх каралёў у Будапешце. Раней называўся таксама Каралеўскі палац (Királyi-palota) і Каралеўскі замак (Királyi Vár). У крэпасць можна дабрацца на Будайскім фунікулёры Шыкла (Budavári Sikló) і на аўтобусе ад плошчы імя Сел Кальмана (былой Маскоўскай плошчы). У 2002 годзе Будайская крэпасць разам са старажытным Аквінкумам і праспектам Андрашы была ўключана ў Спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.
Гісторыя
Першая каралеўская рэзідэнцыя на месцы сучаснага замка была пабудавана венгерскім каралём Бела IV паміж 1247 і 1265 гадамі.
Найстаражытнейшая частка сучаснага замка пабудавана ў XIV стагоддзі герцагам Славоніі Стэфанам, малодшым братам венгерскага караля Людовіка Вялікага.
Пры каралю Жыгімонце замак быў сур'ёзна пашыраны і, верагодна, стаў самым вялікім у познім Сярэднявеччы.
Пасля Мохацкай бітвы ў 1526 годзе Каралеўства Венгрыя перастала існаваць і туркі бесперашкодна занялі замак. Пры асманскай уладзе комплекс будынкаў замка выкарыстоўваўся як ваенныя баракі і стайня, частка памяшканняў пуставала.
Большая частка сярэднявечных пабудоў замка была разбурана пры аблозе саюзніцкімі войскамі Свяшчэннай лігі Буды пры вызваленні горада падчас Вялікай Турэцкай вайны.
У 1715 годзе кароль Карл VI загадаў расчысціць тэрыторыю замка ад развалін і пачаў будаўніцтва новага комплексу будынкаў. У 1749 годзе будаўніцтва новага Каралеўскага палаца было скончана.
4 мая 1849 года венгерская рэвалюцыйная армія пад правадырствам Артура Гёргея аблажыла замак Буда, замак быў захоплены але ў выніку Каралеўскі палац цалкам згарэў.
Неўзабаве пасля Венгерскай рэвалюцыі, у 1850—1856 гадах палац быў адноўлены. Пасля заключэння Аўстра-венгерскага пагаднення ў 1867 годзе імператар Франц Іосіф I быў каранаваны ў замку як кароль Венгрыі.
Пасля рэвалюцыі 1918 года і зрушэнні Габсбургаў Каралеўскі палац стаў рэзідэнцыяй кіраўніка Венгрыі Міклаша Хорці.
У 1944 годзе, падчас узяцця Будапешта замак стаў апошнім ачагом супраціўлення фашысцкіх войскаў. Цяжкія баі зноў ператварылі замак у руіны.
Пасля вайны былі праведзены археалагічныя раскопкі з мэтай аднаўлення некаторых сярэднявечных будынкаў. Вынікам стала адкрыццё некаторых пабудоў часоў Жыгімонта. Маштабная рэканструкцыя сярэднявечных умацаванняў сур'ёзна змяніла аблічча сучаснага Будапешта. Праект рэканструкцыі лічыцца ўдалым, паколькі ўдалося сумясціць від на сярэднявечныя пабудовы з сучаснай планіроўкай замка.
Паколькі камуністычны ўрад Венгрыі лічыў Каралеўскі палац сімвалам ранейшага рэжыму і прыгнёту нацыі, палац падвергся варварскай перабудове, многія каштоўныя архітэктурныя вынаходствы былі знішчаны або не былі адноўлены ў ранейшым відзе пасля вайны. Замак стаў культурным цэнтрам Будапешта з музеямі (Венгерская нацыянальная галерэя, Музей гісторыі Будапешта) і домам Нацыянальнай бібліятэкі.
Канчаткова палац быў адноўлены ў 1966 годзе, а інтэр'еры замка цалкам адноўлены толькі да 1980 года.
У сакавіку 2006 года Нацыянальны фонд Культурнай спадчыны Венгрыі падрыхтаваў план доўгатэрміновага развіцця замка. Па выніках даследавання сцвярджаецца, што паваенная рэстаўрацыя 1952—1966 гадоў прывяла да беззваротных страт шматлікіх элементаў замка, якія было прапанавана аднавіць страчаныя часткі комплексу, але канчатковага рашэння пакуль не прынята.
IC 4124
IC 4124 — галактыка тыпу *2 (падвойная зорка) ў сузор’і Валасы Веранікі.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Даньяна
Даньяна (Parque Nacional y Natural de Doñana) — нацыянальны парк у Андалусіі, Іспанія.
Арганізаваны ў 1963 годзе. Займае плошчу 75 800 га. У парку ахоўваюцца сасновыя лясы на выдмах акіянскага ўзбярэжжа і прэснаводныя балоты ў вусце ракі Гвадалквівір.
Нацыянальны парк Даньяна ўключаны ў спіс Сусветнай спадчыны ў 1994 годзе. Сюды на зімоўку прылятае звыш паўмільёна вадаплаўных птушак. Тут жыве найбольшая колькасць.
Маствілішкаўскі сельсавет
Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Ашмянскага раёна Вілейскай вобласці БССР. З 20 верасня 1944 года ў складзе Маладзечанскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваны, тэрыторыя далучана да новаўтворанага Павяжынскага сельсавета.
Майрага
Насельніцтва складае 1053 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 96 чал./км². Займае плошчу 11 км². Паштовы індэкс — 26825. Тэлефонны код — 0371.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
Нацыянальная бібліятэка імя Сечэні
Асноўнай задачай бібліятэкі з'яўляецца збор, апрацоўка і захоўванне ўсіх дакументаў, якія маюць дачыненне да Венгрыі. Сумарны аб'ём фонду складае каля 8 млн адзінак захоўвання. Асноўны фонд «Хунгарыка» уключае ўсе выданні, апублікаваныя ў межах Венгрыі на любых мовах; усе выданні, апублікаваныя на венгерскай мове; усе творы, створаныя венгерскімі аўтарамі ці ў супрацоўніцтве з імі не на венгерскай мове або за межамі Венгрыі, і ўсе публікацыі на замежных мовах, якія тычацца Венгрыі.
Нацыянальная бібліятэка была заснавана 25 лістапада 1802 года графам Ферэнцам Сечэні, які перадаў у яе фонд першыя некалькі тысяч розных выданняў, і носіць імя свайго заснавальніка. У наступным годзе публічная бібліятэка адкрылася ў Пешце і першыя часы на хвалі патрыятычнага ўздыму існавала за кошт добраахвотных унёскаў. У 1808 годзе парламентам было прынята рашэнне аб заснаванні Венгерскага нацыянальнага музея, і да 1949 года Нацыянальная бібліятэка Венгрыі знаходзілася ў яго складзе.
У 1846—1847 гадах бібліятэка разам з музеем пераехала ў новы будынак, пабудаванае ў стылі класіцызму. У наш час Нацыянальная бібліятэка імя Сечэні размяшчаецца ў крыле F Будайскага замка.
Ёхан Вальдэмар Янсен
Адзін з дзеячаў культуры перыяду нацыянальнага абуджэння ў Эстоніі. Лютэранін. Па прафесіі настаўнік. У 1850—1863 выкладаў у г. Пернаве (Пярну), дзе пачаў сваю журналісцка-выдавецкую дзейнасць (заснаваў у горадзе Пярну штотыднёвік «Perno Postimees ehk Näddalileht» («Пярнускі паштальён або Штотыднёвік»), 1857. У 1863 Янсен пераехаў у Тарту, дзе набыў вядомасць як выдавец газеты «Eesti Postimees» («Ээсты постымеэс») (1864—1880, Дэрпт). Першым афіцыйна стаў выкарыстоўваць у якасці назвы народа словазлучэнне эстонскі народ (эст. eesti rahvas), замест ранейшага — вясковы народ (эст. maarahvas). Ён лічыў, што спевы і музыка, асабліва ў групе, з'яўляюцца магутным інструментам для стымулявання нацыянальнага духу. Янсен і яго дачка — паэтэса Лідзія Койдула былі заснавальнікамі ў 1865 годзе спеўнага таварыства «Ванемуйнэ». Ён быў ініцыятарам усеэстонскіх спеўных свят (першы — улетку 1869). У памяць пра гэта спеўнага свята ў Тарту ўсталяваны помнік.
Узначальваў Тартускае, а затым Вырускае таварыствы земляробаў. Янсен выступаў за буржуазнае развіццё Эстоніі, прапагандаваў выкуп хутароў ва ўласнасць ці перадачу іх у арэнду. Напісаў словы да эстонскага гімна Mu isamaa, mu õnn ja rõõm (Айчына, маё шчасце і радасць мая). У 1880 годзе Янсен быў паралізаваны, і памёр праз дзесяць гадоў у Тарту.
Ваўкавыскае ўзвышша
Ваўкавыскае ўзвышша — частка паўднёва-заходняга адгалінавання Беларускай грады на захадзе Беларусі.
Займае Ваўкавыскі раён, частку Бераставіцкага, Зэльвенскага, Свіслацкага раёнаў Гродзенскай вобласці. На поўначы ўзвышша мяжуе з Нёманскай нізінай, на ўсходзе і захадзе — з Слонімскім і Гродзенскім узвышшамі, на поўдні — з раўнінай на водападзеле рэк Нараў і Ясельда. 3 захаду на ўсход працягнулася на 70 км, з поўначы на поўдзень — на 65 км, плошча 3,2 тыс. км².
У антралагенавай тоўшчы Ваўкавыскага ўзвышша найбольш развітыя ледавіковыя адклады ранняга і сярэднята плейстацэну. Канчаткова аформілася ў час пасля максімальната стадыялу дняпроўскага зледзянення. Складэена з пясчана-жвіровага матэрыялу, валунных суглінкаў і супескаў з удзелам адорвеняў даантрапагенавых адкладаў (пераважна мелу). Канцовамарэнны градава-ўзгорысты, уваліста-ўзгорысты і ўзгорысты рэльеф утварае шэраг дугападобных напорных град каля г. п. Поразава, г. п. Краснасельскі, в. Пескі. Грады пабудаваны з мноства скіб-адорвеняў мелавых і палеагенавых парод, якія чаргуюцца з марэннымі і водна-ледавіковымі пародамі антрапагену. Пашыраны таксама марэнныя платопадобныя і водна-ледавіковыя раўніны з паасобнымі камамі і озамі, уздоўж далін — вузкія палоскі забалочаных зандравых і азёрна-ледавіковых нізін. На поўдні трапляюцца скразныя даліны. Рачныя даліны ўрэзаны на 20—50 м (часам да 70 м).
Па ўзвышшы цякуць рэкі басейна Нёмана — прытокі Свіслачы, Рось з прытокамі, Зальвянка. Пад ворывам знаходзіцца 50%, пад лесам — 15% узвышша.
Панкрушыха
Панкрушыха (Панкруши́ха) — сяло ў Алтайскім краі Расіі, адміністрацыйны цэнтр Панкрушыхінскага раёна, знаходзіцца за 278 км ад Барнаула і за 10 км ад найбліжэйшай чыгуначнай станцыі «Панкрушыха». Насельніцтва — 4108 чалавек (2021).
Сонечны сарас 139
Сонечны сарас 139 — серыя з 71 сонечнага зацьмення, якая пачалася 17 мая 1501 года і будзе працягвацца да 3 ліпеня 2763 года. Сонечныя зацьменні аднаго сараса паўтараюцца з перыядычнасцю раз у 18 гадоў 11 дзён і 8 гадзін.
Фрыдрых Роберт Фельман
Фрыдрых Роберт Фельман (Friedrich Robert Faehlmann;  — ) — эстонскі пісьменнік і ўрач. Аўтар ідэі эпасу «Калевіпаэг».
Біяграфія
Нарадзіўся ў сям’і прыгоннага селяніна ў маёнтку Аа. У 1827 годзе завяршыў вучобу на медыцынскім аддзяленні Тартускага ўніверсітэта, стаўшы першым эстонскім медыкам з доктарскім званнем. У 1838 годзе разам з аднадумцамі Фельман заснаваў Навуковае Эстонскае таварыства, дзе ў 1839 годзе прадставіў першыя накіды эпасу «Калевіпаэг». З 1842 года ён працаваў у Тартускім універсітэце лектарам эстонскай мовы.
Фельман памёр 22 красавіка 1850 года. Прычынай смерці сталі сухоты.
Уільям Дзьюсбэры
Уiльям Дзьюсбэры (William Duesbury; 7 верасня 1725—1786) — спецыяліст па працы з эмаллю і брытанскі прадпрымальнік XVIII стагоддзя, заснавальнік Royal Crown Derby і ўладальнік парцалянавых фабрык каля Боў, Чэлсі, Дэрбі і Лонгтан Хола.
Біяграфія
Уiльям Дзьюсбэры нарадзіўся 7 верасня 1725 года. Ужо каля 1742 працаваў з эмаллю ў Лондане, дзе заставаўся да 1753. Пазней, у 1754—1755 гадах, жыў і працаваў у Лонгтан-Хол, дзе пражываў і яго бацька. У 1756 годзе, назапасіўшы дастаткова грошай, па азнаямленні з вядучымі парцалянавымі мануфактурамі і іх вырабамі, ён вырашыў заснаваць сваю парцалянавую фабрыку ў Дэрбі на Нотынгем Роўд. Гэты праект фінансавалі мясцовыя банкіры Джон і Крыстафер Хіт. Таксама сваім вопытам дзяліўся мясцовы ганчар Андрэ Планшэ. У 1789 годзе, пасля банкруцтва Гіта, ён узяў бізнес цалкам на сябе. Памёр у лістападзе 1786, перадаўшы фабрыку ў спадчыну свайму сыну, Уільяму Дзьюсбэры II.
Уiльям Дзьюсбэры быў членам Філасофскага таварыства Дэрбі.
Прадукцыя кампаніі Royal Crown Derby, заснаванай Дзьюсбэры, выстаўлена ў шэрагу музеяў — такіх, як Музей Вікторыі і Альберта і Музей і мастацкая галерэя Дэрбі.
Казімір Функ
Казімір Функ (Kazimierz Funk;,  — , Олбані, Нью-Ёрк) — польскі біяхімік. У 1912 годзе ўвёў паняцце вітамін.
Вучыўся ў Берліне і ў Швейцарыі. У 1904 годзе атрымаў навуковую ступень доктара навук у Бернскім універсітэце. Пачынаў сваю працу спачатку ў інстытуце Пастэра ў Парыжы. Пазней працаваў у Берліне і Лондане. Публікуючы працы аб захворваннях, звязаных з недахопам вітамінаў, у тым ліку аб беры-беры, увёў у 1912 годзе тэрмін «вітаміны». У 1915 годзе К. Функ эміграваў у ЗША, дзе атрымаў грамадзянства ў 1920 годзе. У 1923 годзе ён вярнуўся ў Польшчу, дзе працаваў дырэктарам Дзяржаўнага інстытута гігіены. У 1927 годзе Функ зноў пакінуў Польшчу ў напрамку Парыжа. У 1936 годзе ён здолеў расшыфраваць структуру вітаміна B1 і распрацаваў метад яго сінтэзавання. З пачаткам Другой сусветнай вайны канчаткова пераехаў у ЗША.
Памёр у 1967 годзе ад ракавага захворвання.
К. Функу першаму атрымалася вылучыць нікатынавую кіслату (адзін з вітамінаў групы B).
NGC 1466
NGC 1466 (іншае абазначэнне — ESO 54-SC16) — шаравое скопішча ў сузор’і Паўднёвая Гідра.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
IC 4125
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па хакеі з шайбай 2017/2018
Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па хакеі з шайбай 2017/2018 — 15-ы сезон другога дывізіёна чэмпіянату Беларусі па хакеі з шайбай.
Плэй-оф
Чвэрцьфіналы
Паўфіналы
Мамантава (Мамантаўскі раён)
Мамантава (Ма́монтово) — сяло ў Алтайскім краі, адміністрацыйны цэнтр Мамантаўскага раёна. Размешчана за 175 км на паўднёвы захад ад Барнаула паміж двума азёрамі Горкага і Вялікага Астроўнага.
Побач знаходзіцца Касмалінскі істужачны бор на рацэ Касмала. Насельніцтва — 8251 чалавек (2021).
Пярнумаа
Пярну (Pärnumaa або Pärnu maakond) — самы буйны па плошчы павет у Эстоніі, размешчаны ў паўднёва-заходняй частцы краіны на ўзбярэжжы Рыжскага заліва. Мяжуе з паветамі Ляэнэ і Рапла на поўначы і Ярва і Вільяндзі на ўсходзе. Адміністрацыйны цэнтр — горад Пярну. Павет у адміністрацыйным дачыненні дзеліцца на 2 горада 19 воласцяў.
Амаль палова тэрыторыі пакрыта лесам. Працякае рака Пярну. У склад павета ўваходзяць астравы Кіхну і Манілайд. Размешчана частка тэрыторыі нацыянальнага парку Саомаа, а таксама Нігуласкі запаведнік. На тэрыторыі павета знойдзена стаянка старажытнага чалавека (каменны век).
Павет з'яўляецца папулярным месцам адпачынку замежных турыстаў.
Час
Уласцівасці часу
У класічнай фізіцы час надзяляецца наступнымі характарыстыкамі:
У адпаведнасці з гэтымі ўласцівасцямі час можна прадставіць як прамую, якая мае кірунак. Кожны пункт гэтай прамой адпавядае пэўнаму моманту ў часе.
Вымярэнне часу
Вымярэнне працягласці нейкага прамежка часу заключаецца ў падлічванні колькасці ўзнікненняў пэўнай перыядычнай з'явы, перыяд узнікнення якой прымаецца за эталон. Прылада, якая здзяйсняе гэтае вымярэнне, называецца гадзіннікам.
З'ява, што лічыцца эталоннай, павінна мець пастаянны перыяд, г.зн. паўтарацца праз аднолькавыя прамежкі часу. Але каб вызначыць, ці сапраўды гэта так, трэба ўжо мець гадзіннік са сваім эталонным прамежкам часу. Выйсце з гэтай супярэчнасці палягае толькі ў аксіяматычным прыняцці перыяду той ці іншай з'явы за эталон. Такім эталонам можна лічыць астранамічныя перыядычныя з'явы, напрыклад, вярчэнне Зямлі вакол Сонца (адзін абарот складае год) ці вярчэнне Зямлі вакол сваёй восі (адзін абарот складае суткі). Меншай хібнасці дазваляюць дасягнуць гадзіннікі, заснаваныя на перыядычных працэсах, якія адбываюцца ў атамах.
Асноўнай адзінкай вымярэння часу ў сістэме СІ з'яўляецца секунда. Іншыя адзінкі вымярэння часу:
Паколькі час не мае пачатку, то момант часу можна вызначыць толькі адносна нейкага іншага моманта, які ўмоўна прымаецца за нуль. Такім нулявым момантам (пачаткам летазлічэння) звычайна прымаецца пачатак года, у якім адбылася пэўная знакавая гістарычная падзея. У найбольш распаўсюджаным на сёння грыгарыянскім календары такой падзеяй з'яўляецца Нараджэнне Хрыстова.
Касмала
Касмала́ (Касмала́) — рака ў Алтайскім краі, левы прыток Обі.
Бярэ свой пачатак на забалочаным водападзеле на поўдзень ад вёскі Падстэпнае Рабрыхінскага раёна. Упадае ў пратоку Обі — Ціхую ў Паўлаўскім раёне Алтайскага края. Даўжыня ракі 119 км, плошча вадазбору 2550 км².
Разводдзе пачынаецца з пачатку красавіка і доўжыцца да сярэдзіны-канца мая. Максімальны ўздым узроўню вады 2-3,5 м, павялічваецца ад вытоку да вусця. Дажджавыя паводкі рэдкія і нязначныя. Улетку ў вярхоўі (да сяла Рабрыха) Касмала перасыхае, узімку ў верхнім і сярэднім цячэнні перамярзае, наледзі да 2 м. Ледастаў ад пачатку лістапада да сярэдзіны красавіка, таўшчыня лёду 1—1,2 м.
Каложскі парк
Гісторыя
Закладзены ў 1960-х гг. у адзначэнне гадавіны стварэння ЛКСМБ. У савецкія часы прадугледжвалася будаўніцтва магістралі, якая б стала працягам вул. Болдзіна з выхадам на вул. Лермантава і вул. Міцкевіча, адмежавала паркавую тэрыторыю ад 1-павярховай забудовы і дазволіла забяспечыць абслугоўванне зоны адпачынку гарадскім транспартам. У 2018 годзе ў рамках 100-годдзя абвяшчэння незалежнасці Беларускай Народнай Рэспублікі ў парку на Дзень Волі прайшоў святочны канцэрт і мітынг. У 2019 годзе, пасля таго як Мінгарвыканкам не дазволіў масавыя акцыі ў цэнтры Мінску на Дзень Волі, цэнтрам святкавання стала Гродна, дзе 23 сакавіка ў Каложскім парку адбыліся мітынг і канцэрт з удзелам Лявона Вольскага, Зміцера Вайцюшкевіча, гуртоў Nizkiz, «Крама», «Дай Дарогу!» і Dzieciuki.
Апісанне
Уваходы ў парк размешчаны з вул. Лермантава (цэнтральны) і Вялікай Траецкай вуліцы. З поўдня парк абмежаваны рэкамі Гараднічанка і Нёман.
Расце больш 20 відаў зялёных насаджэнняў з перавагай мясцовых парод: бяроза, таполя, вярба, клён, дуб, каштан, елка, ясень і інш. У аснову планіровачнага рашэння пакладзена восевая кампазіцыя. Рэгулярная планіровачная схема дапоўнена прамавугольнымі алеямі свабоднай планіроўкі. У паркавай зоне знаходзяцца Барысаглебская царква (помнік архітэктуры 12 ст.), Гродзенскі дзяржаўны абласны Палац творчасці дзяцей і моладзі, Гродзенская СДЮШАР па футболе са стадыёнам. У савецкія часы працавалі атракцыёны.
На цэнтральнай алеі ў 1978 годзе пастаўлены помнік у гонар 850-годдзя Гродна (арх. А. Каралькоў, Г. Пешкаў, інж. В. Навумовіч).
Вітус Берынг
Вітус Іёнасен Берынг (Vitus Jonassen Bering; таксама. Іван Іванавіч Берынгаў;, , Данія — , Востраў Берынга, Расія) — мараплавец, афіцэр рускага флоту, капітан-камандор. Па паходжанні датчанін.
Біяграфія
У 1725—1730 і 1733—1741 гг. кіраваў Першай і Другой Камчацкай экспедыцыямі. Прайшоў па пралівах паміж Чукоткай і Аляскай (пасля Берынгаў праліў), дасягнуў Паўночнай Амерыкі і адкрыў шэраг астравоў Алеуцкай грады.
Імем Берынга названы востраў, праліў і мора на поўначы Ціхага акіяна, а таксама Камандорскія астравы. У археалогіі паўночна-ўсходнюю частку Сібіры, Чукотку і Аляску (якія, як цяпер лічыцца, злучаліся раней палоскай сушы) часта называюць агульным тэрмінам Берынгія.
У 1707 годзе назначаны ў паручнікі. У 1710 годзе пераведзены на Азоўскі флот, назначаны ў капітан-лейтэнанты, камандаваў шнявай «Мункер».
У 1710—1712 гг. служыў на расійскім Азоўскім флоце і ўдзельнічаў у вайне з Турцыяй.
У 1712 г. пераведзены на Балтыйскі флот, у 1715 г. назначаны ў капітаны 4 рангу.
У 1713 г. у Выбаргу ажаніўся з Ганнай Крысцінай, дачкой аднаго з мясцовых бюргераў.
У апошні раз Берынг пабываў на радзіме ў 1715 годзе і больш туды не вяртаўся.
У 1716 г. камандаваў караблём «Перл». У 1717 годзе назначаны ў капітаны 3 рангу. У 1719 годзе камандаваў караблём «Селафаіл». У 1720 г. узведзены ў капітаны 2 рангу, камандаваў караблём «Мальбург», затым — караблём «Лясное». У 1724 годзе звольнены па просьбе са службы, а затым ізноў прыняты на службу камандзірам «Селафаіла» у чыне капітана 1 рангу.
Антоненкі
Антоненкі — тапонім.
Электрамагніт
Электрамагніт — прылада, якая стварае магнітнае поле пры праходжанні электрычнага току праз яго. Звычайна электрамагніт складаецца з абмоткі і ферамагнітнага стрыжня, які набывае ўласцівасці магніта пры праходжанні па абмотцы электрычнага току. У электрамагнітах, прызначаных, перш за ўсё, для стварэння цягавых намаганняў, таксама прысутнічае якар (рухомая частка магнітапровада), які перадае намаганне.
Абмотку электрамагнітаў вырабляюць з ізаляванага алюмініевага або меднага провада, хоць ёсць і звышправодныя электрамагніты. Магнітапровады вырабляюць з магнітна-мяккіх матэрыялаў — звычайна з электратэхнічнай або якаснай канструкцыйнай сталі, літой сталі і чыгуну, жалезанікелевых і жалезакобальтавых сплаваў. Для зніжэння страт на віхравыя токі (токі Фуко) магнітаправоды выконваюць з набору лістоў.
Гісторыя
У 1825 годзе англійскі інжынер Уільям Стэрджэн вырабіў першы электрамагніт, які ўяўляў сабой сагнуты стрыжань з мяккага жалеза з абмоткай з тоўстага меднага дроту. Для ізалявання ад абмоткі, стрыжань быў пакрыты лакам. Пры прапусканні току жалезны стрыжань набываў уласцівасці моцнага магніта, але пры спыненні току ён імгненна іх губляў. Менавіта гэтая асаблівасць электрамагнітаў і дазволіла шырока ўжываць іх у тэхніцы.
Акрамя прамысловага выкарыстання, магніты сталі шырока прымяняцца ў медыцыне. Яшчэ ў канцы XIX — пачатку XX стагоддзя на старонках Энцыклапедычнага слоўніка Бракгаўза і Эфрона Мендэльсон М. Э. пісаў, што электрамагніт «служит самым лучшим способом для извлечения инородных тел из полости глаза».
Класіфікацыя
Вылучаюць тры тыпы электрамагнітаў паводле спосаба стварэння магнітнага патоку. Пастаянны магнітны паток ствараецца пастаянным токам у абмотцы такім чынам, што сіла прыцягнення залежыць толькі ад велічыні і не залежыць ад кірунку току ў абмотцы. Прысутнічаюць два незалежныя магнітныя патокі — рабочы і палярызуючы. Першы ствараецца рабочай (або кіруючай) абмоткай. Палярызуючы паток часцей за ўсё ствараецца пастаяннымі магнітамі, часам дадатковымі электрамагнітамі, і выкарыстоўваецца для падтрымкі сілы прыцяжэння пры выключанай рабочай абмотцы. У цэлым дзеянне такога магніта залежыць як ад велічыні, так і ад кірунку электрычнага току ў рабочай абмотцы. У гэтых магнітах сілкаванне абмоткі ажыццяўляецца ад крыніцы пераменнага току, магнітны паток перыядычна змяняецца па велічыні і кірунку, а аднанакіраваная сіла прыцягнення змяняецца толькі па велічыні, у выніку чаго сіла прыцягнення пульсуе ад нуля да максімальнага значэння з падвоенай частатой адносна частаты сілкавальнага току. Шырока ўжываюць у электратэхніцы, пачынаючы ад бытавой тэхнікі да электрамагнітных пліт для станкоў, пры магнітапарашковым метадзе неразбуральнага кантролю.
Іншыя класіфікацыі
Электрамагніты адрозніваюць таксама па шэрагу іншых прыкмет: па спосабу ўключэння абмотак — з паралельнымі і паслядоўнымі абмоткамі; па характару работы — з працяглым, перарывістым і кароткачасовым рэжымамі; па хуткасці дзеяння — хуткадзейныя і запаволенага дзеяння, па характару поля — электрамагніты пастаяннага ці пераменнага магнітнага поля і г. д.
Берніна (горны масіў)
Берніна (Berninagruppe, Bernina) — горны масіў ва ўсходняй Швейцарыі і паўночнай Італіі паміж вярхоўямі рэк Ін і Ада, частка Цэнтральных Усходніх Альп.
Найвышэйшы пункт — аднайменны пік (4049 м), гэта самая ўсходняя частка Альпаў, дзе вяршыні перавышаюць 4000 м над узроўнем мора. Геалагічна масіў, як і ўсе Усходнія Альпы, складзены гнейсам і сланцамі.
Найвышэйшыя пункты — горы Берніна (4049 м), Пунта-Перукеці (4020 м), Піца-Дзупа (3996 м), Алв або Піца-Б’янка (3995 м). Большасць пікаў размешчаны на мяжы Італіі і Швейцарыі. Берніна з’яўляецца найвышэйшым пунктам кантона Граўбюндэна, а Пунта-Перукеці — Ламбардыі.
У масіве Берніна каля 150 ледавікоў агульнай плошчай 104 км².
Васіль Фёдаравіч Хомчанка
Васі́ль Хо́мчанка (, в. Канічы, Клімавіцкі павет, Магілёўская губерня —, Мінск) — беларускі пісьменнік.
Біяграфія
Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. Вучыўся ў Мінскім хіміка-тэхналагічным тэхнікуме (1934-35), на рабфаку пры Беларускім дзяржаўным універсітэце. 5 красавіка 1937 г. быў беспадстаўна арыштаваны НКУС БССР, прыгавораны да 4 гадоў пазбаўлення волі. Адбываў пакаранне на Далёкім Усходзе, у Ніжне-Амурскім лагеры: будаваў чыгунку, пілаваў лес. Выпадкова вызвалены ў 1941. Быў прызваны ў Чырвоную Армію, удзельнічаў у вайне з супраць нацыстскай Германіі (1941—1945). Ваяваў радавым. У 1944 г. быў накіраваны ў ваенна-пяхотнае вучылішча, пасля заканчэння прызначаны камандзірам мінамётнага ўзвода. У 1947 г. паступіў у Ваенна-юрыдычную акадэмію ў Маскве, каб паступіць утаіў судзімасць. З 1951 па снежань 1968 г. служыў суддзёй ваенных трыбуналаў у Савецкай арміі.
Член Саюза пісьменнікаў БССР з 1960 г. У 1972-85 г. — загадчык рэдакцыі прозы выдавецтва «Мастацкая літаратура». З 1985 г. на творчай рабоце.
Творчасць
У 1930-я гады выступіў у друку з вершамі (газета «Піянер Беларусі», часопіс «Іскры Ільіча»). Першыя кнігі апавяданняў выйшлі ва Уладзіміры на рускай мове — «Куда исчез гриб» (1957), «Жаворонок» (1958), «Рассказы» (1959). Пісаў пераважна для дзяцей. У Мінску на беларускай мове выдаў зборнікі апавяданняў «Наша вячэра» (1959), «Рукавіцы генерала Даватара» (1960), «Аднойчы майскім днём» (1962), «Суседзі» (1962), «Чырвоны мак» (1964), «Верны рыцар» (1965), «Тваё чэснае слова» (1965), «Зімовы дождж» (1968), «Сустрэча з цудам» (1969), «Паляванне на львоў» (гумарэскі, 1970), «Цёплая зямля» (1971), «Я ўжо вялікі» (1972), «Уначы пад сонцам» (1974), «Паклон» (1976), «Лёгкая рука» (гумарэскі, апавяданні, 1979), аповесці «Чырвоныя хвалі» (1968), «Я прынёс вам радасць» (1981). Аповесць «Пры апазнанні — затрымаць» (1983) пра жыццёвы і творчы шлях Ф. Багушэвіча. Аўтар кніг аповесцей і апавяданняў «Бацькава шабля» (1982), «Чэкістам стала вядома» (1985), «Стрэл у акно» (1988) і рамана «Вяртанне ў агонь» (1978). У кнізе аповесцей і апавяданняў «Цар — зэк Сямён Івашкін» (1992) адлюстраваны падзеі перыяду рэпрэсій.
Аўтар сцэнарыяў мастацкага фільма «Ветразі майго дзяцінства» (пастаўлены ў 1982) і тэлевізійнага «Незнаёмая песня» (пастаўлены ў 1983).
Пераклаў на беларускую мову казку Р. Кіплінга «Чаму ў слоніка доўгі нос» (1974), апавяданні латышскіх і літоўскіх пісьменнікаў.
Узнагароды
Узнагароджаны двума ордэнамі Айчыннай вайны II ступені і медалямі.
Сцяпанькава (Рослаўльскі раён)
Сцяпанькава (Степаньково) — вёска ў Рослаўльскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Якімавіцкага сельскага паселішча.
Гісторыя
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай Сцяпанькава абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР.
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з жніўня 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
З 2004 па 2019 год у складзе Іванаўскага сельскага паселішча.
Кашканы
Кашканы́ (, Кашканы) — вёска ва Уздзенскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Дзешчанскага сельсавета.
Да 30 кастрычніка 2009 года вёска ўваходзіла ў склад Цепленскага сельсавета.
Новаягор’еўскае (Алтайскі край)
Новаягор’еўскае (Новоего́рьевское) — сяло ў Алтайскім краі, адміністрацыйны цэнтр Ягор’еўскага раёна і Новаягор’еўскага сельсавета. Размешчана на паўднёвы захад ад Барнаула на паўднёвым ускрайку возера Горкае-Перашэечнае. Заснавана ў 1882 годзе. Насельніцтва — 5020 чалавек (2021).
Сцеклянная Гута
Гісторыя
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай Сцеклянная Гута абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР.
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з жніўня 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
З 2004 па 2019 год у складзе Іванаўскага сельскага паселішча.
NGC 1467
NGC 1467 (іншыя абазначэнні — MCG -2-10-15, NPM1G -08.0150, PGC 13991) — галактыка ў сузор’і Эрыдан.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Чыжэўшчынскі сельсавет
Чыжэ́ўшчынскі сельсаве́т — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Жабінкаўскага раёна Брэсцкай вобласці. Цэнтр — вёска Чыжэўшчына.
Утвораны 12 кастрычніка 1940 года. 31 сакавіка 1959 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Азяцкага сельсавета.
Навічыха
Навічыха (Новичи́ха) — сяло ў Алтайскім краі, адміністрацыйны цэнтр Навічыхінскага раёна. Размешчана за 251 км на паўднёвы захад ад Барнаула. Да найбліжэйшай чыгуначнай станцыі Паспеліха 45 км. Насельніцтва — 3711 чалавек (2021).
Таві-Таві
Таві-Таві (Tawi-Tawi) — востраў у архіпелагу Сулу, цэнтр аднайменнай правінцыі на поўдні Філіпін. Плошча — 580,5 км². Насельніцтва (разам з прылеглымі астраўкамі, 2015 г.) — 344 118 чал.
Геаграфія
Таві-Таві — самы паўднёвы з найбуйнейшых астравоў архіпелага Сулу. Знаходзіцца за 1030 км на поўдзень ад Манілы, сталіцы Філіпінаў. Вакол месціцца 106 дробных астравоў, многія з якіх застаюцца незаселенымі.
Востраў узнік у выніку тэктанічных зрухаў дна акіяна. Большая частка сушы сфарміравана вапнякамі — рэшткамі старажытных донных адкладанняў. Знойдзены радовішчы медзі. Найвышэйшы пункт дасягае 552 м. Воды вакол вострава неглыбокія, заняты працяглымі каралавымі рыфамі.
Клімат трапічны з выразным чаргаваннем сухога і вільготнага сезонаў.
Прырода
Асаблівасцю Таві-Таві з'яўляецца тое, што на ім захаваліся дажджавыя трапічныя лясы са значнай колькасцю эндэмічных раслін і жывёл. Воды вакол вострава насяляюць марскія чарапахі, розныя віды каралаў, малюскаў, рыб і ігласкурых. Рост насельніцтва і эканамічная дзейнасць чалавека ствараюць сталую пагрозу для біялагічнай разнастайнасці.
Гісторыя
Карэннае насельніцтва Таві-Таві складаюць баджа, аўстранезійскі народ, які прынята лічыць абарыгенамі архіпелага Сулу. Аднак жыхары Таві-Таві сцвярджаюць, што іх продкі паходзілі з паўвострава Малака. Назва вострава азначае мноства фікусавых дрэў, знойдзеных тут першапасяленцамі. У 1380 г. астравіцяне прынялі іслам.
У канцы XV ст. востраў трапіў у склад султаната Сулу. Узбярэжжа было абвешчана маёмасцю султана, мясцовыя землі перадаваліся ў карыстанне яго падданым. У цэнтральнай частцы захоўваліся традыцыйныя абшчыны. Да другой паловы XIX ст. Таві-Таві быў цэнтрам пірацтва і гандлю рабамі.
У 1882 г. востраў быў далучаны да іспанскіх валоданняў. У 1899 г. заняты амерыканцамі і афіцыйна далучаны імі да Філіпінаў у 1917 г. Падчас II Сусветнай вайны часова акупаваны японцамі. Мясцовыя жыхары арганізавалі партызанскі рух і садзейнічалі вяртанню Таві-Таві пад кантроль амерыканскай адміністрацыі.
У 1946 г. востраў увайшоў у склад незалежных Філіпін. У 1973 г. створана асобная правінцыя Таві-Таві. У нашы дні актыўна развіваецца турызм.
Чад
Чад, Рэспубліка Чад — дзяржава ў Цэнтральнай Афрыцы. Мяжуе на поўначы з Лівіяй, на поўдні з ЦАР, на ўсходзе з Суданам, на захадзе з Камерунам, Нігерыяй, Нігерам. Сталіца — Нджамена. Афіцыйныя мовы — французская і арабская. Нацыянальнае свята — Дзень незалежнасці (11 жніўня).
Дзяржаўны лад
Чад — рэспубліка. Дзейнічае канстытуцыя 1996 года, ухваленая на рэферэндуме. Кіраўнік дзяржавы — прэзідэнт, які абіраецца ўсеагульным галасаваннем на 5 гадоў, ён жа з’яўляецца кіраўніком урада і галоўнакамандуючым узброеных сіл. Заканадаўчы орган — Нацыянальны сход (125 дэпутатаў, іх тэрмін паўнамоцтваў 4 гады).