cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Parnassius charltonius
Этымалогія назвы
Відавая назва была дадзена ў гонар маёра брытанскага корпуса Х. Чарльтана, які лавіў насякомых у паўночнай Індыі, калекцыянера матылькоў.
Арэал
Афганістан, Кыргызстан, Заходні Узбекістан, Таджыкістан, Пакістан, Паўночная Індыя (штат Джаму і Кашмір, Хімачал-Прадэш і Утаракханд), Тыбет і Кітай. Сустракаецца на добра асветленых сонцам горных камяністых схілах на вышынях 3000-4200 метраў над узроўнем мора. У паўночна-заходніх Гімалаях сустракаецца на вышынях да 5000 метраў.
Біялогія
За год развіваецца адно пакаленне. Лёт матылькоў адзначаецца з сярэдзіны ліпеня па верасень, у некаторых папуляцыях лёт адбываецца толькі ў цотныя гады. Матылі вядуць выключна дзённы лад жыцця і актыўныя толькі ў сонечнае надвор'е. Маючы патрэбу ў дадатковым харчаванні, яны ахвотна наведваюць квітнеючыя расліны, у прыватнасці роду Чартапалох.
Размнажэнне
Самкі пасля спарвання нясуць на сабе жорсткі хітынавы прыдатак на ніжнім баку брушка — сфрагіс (лац. — пячаць, пломба), які стварае самец падчас спарвання. Прызначэнне сфрагіса — выключэнне паўторнага апладнення самкі іншымі самцамі. У пахмурнае надвор'е маладыя вусені ўтвараюць навалы. Дарослы вусень жыве адзінкава. Актыўны толькі ў сонечнае надвор'е, а ў пахмурныя дні хаваецца пад камянямі. Звычайна зімуюць вусені. Яны развіваюцца на раслінах роду Corydalis — Corydalis gortschakovi і Corydalis stricta. Вусені акукляюцца пад камянямі або ў ліставай падсцілцы ля кусцікаў кармавых раслін. Кукалка тоўстая, круглявая.
Падвіды
Апісаныя формы і падвіды :
Спіс адміністрацыйных акруг і раёнаў Берліна
Горад Берлін з’яўляецца адной з 16 земляў у складзе ФРГ і адміністрацыйна падзелена на 12 адміністрацыйных акруг (Bezirk) і 95 раёнаў (Ortsteil), якія ўваходзяць у іх.
Пасля аб’яднання Берліна і да 2000 года працягвалі існаваць 23 акругі, якія вельмі моцна адрозніваліся адна ад адной па плошчы і колькасці насельніцтва. Падчас апошняй адміністрацыйнай рэформы 2001 года колькасць акруг паменшылася да 12 у выніку зліцця дзвюх ці трох акруг у адну. Зліццю не падвергліся буйныя адміністрацыйныя акругі Шпандау, Райнікендорф і Нойкёльн.
Раёнам Берліна ў статыстычных мэтах нададзены чатырохзначнымі ідэнтыфікацыйнымі нумарамі, першыя дзве лічбы ў якіх паказначаюць на акругу.
Апроч раёнаў Берлін падзелены на «статыстычныя тэрыторыі» (Statistisches Gebiet), якія пазначаюцца трохзнакавымі нумарамі, што прыблізна адпавядаюць жылым раёнам. Прыкладам статыстычнай тэрыторыі з’яўляецца Баварскі квартал у раёне Шонеберг, дзе большасць вуліц атрымала свае назвы паводле гарадоў Баварыі. Статыстычныя тэрыторыі могуць не супадаць з раёнамі, так, напрыклад статыстычная тэрыторыя Рудаў размяшчаецца ў двух раёнах — Рудаў і Гропіўсштат.
Глыбочына (возера, басейн Нешчарды)
Глыбо́чына — возера ў Расонскім раёне Віцебскай вобласці, за 24 км на паўночны ўсход ад гарадскога пасёлка Расоны, за 0,7 км на поўнач ад вёскі Галубова, у басейне ракі Нешчарда.
Плошча паверхні 0,05 км². Даўжыня 0,36 км, найбольшая шырыня 0,18 км. Даўжыня берагавой лініі 0,9 км.
Схілы катлавіны вышынёй да 5 м, часткова разараныя, на поўначы пад хмызняком. Упадае ручай з возера Вялікія Блізняты, выцякае ручай у возера Верамееўскае.
Bitmessage
Bitmessage — крыптаграфічны месэнджар з адкрытым крынічным кодам, які ўжывае дэцэнтралізаванае P2P-сеціва. Сеціва Bitmessage падобна на Bitcoin, тым, што апіраецца на крыптыграфію і ахвяруе доляй зручнасці дзеля бяспекі і дэцэнтралізацыі, аднак яна прызначана для перасылкі тэкставых паведамленняў, а не грашовых транзакцый. Сеціва згадала рэзкі рост папулярнасці пасле разгалошанняў Эдварда Сноўдэна аб сістэме таемнага сачэння за інтэрнэт-карыстальнікамі PRISM.
У бягучы момант сеціва Bitmessage апрацоўвае некалькі тысяч прыватных паведамленняў у дзень.
Ананімныя групы стасункаў
Пачынаючы з версіі 0.3.5, Bitmessage пратакол падтрымлівае дэцэнтралізаваныя ананімныя групы стасункаў, званыя chan. У адрозненні ад звычайных тэматычных электроных рассылак праз электронную пошту:
У дадзены момант існуе спіс папулярных агульнавядомых chan-аў, прысвечаных ананімнаму абмяркоўванню розных тэм, пачынаючы ад палітыкі і да ананімнай гульні ў шахматы перапіскай
Выкарыстанне
Афіцыйны кліент PyBitmessage пераведзены на англійскі, нямецкі, французскі, гішпанскі, рускую мовы, а таксама мову эсперанта.
Марцірос Сяргеевіч Сар’ян
Марціро́с Сярге́евіч Сар'я́н (Մարտիրոս Սարյան; — ) — армянскі і савецкі маляр-пейзажыст, графік і тэатральны мастак.
Акадэмік АМ СССР (1947). Народны мастак СССР (1960). Герой Сацыялістычнай Працы (1965). Лаўрэат Ленінскай (1961) і Сталінскай прэміі другой ступені (1941).
Творчасць Сар'яна згуляла вядучую ролю ў станаўленні нацыянальнай школы армянскага савецкага малярства.
Біяграфія
Марцірос Сар'ян нарадзіўся 28 лютага года ў патрыярхальнай армянскай сям'і ў горадзе Нахічэвань-на-Доне («Новы Нахічэвань», цяпер у межах Растова-на-Доне).
У 1895 году скончыў гарадское вучылішча. З 1897 па 1904 гады вучыўся ў Маскоўскім вучылішчы малярства, разьбярства і дойлідства, у тым ліку ў майстэрнях В. А. Сярова і К. А. Каровіна. У 1901—1904 гадах распачаў падарожжа на гістарычную радзіму, наведаўшы Лоаы, Шырак, Эчміядзін, Ахпат, Санаін, Ерэван і Севан.
У 1900-х гадах браў удзел у выставах мастацкіх аб'яднанняў «Блакітная ружа», «Саюз рускіх мастакоў», «Свет мастацтва», «Чатыры мастацтвы». Моцны ўплыў на стыль Сар'яна зрабіла малярства Поля Гагена і Анры Маціса.
З 1910 па 1913 гады здзейсніў шэраг падарожжаў у Турцыю, Егіпет і Іран. У 1915 годзе Сар'ян прыязджае ў Эчміядзін, каб дапамагаць уцекачам з Турэцкай Арменіі. У 1916 годзе прыязджае ў Тыфліс і жэніцца з Лусік Агаян, дачкой армянскага пісьменніка Г. Агаяна. Тады ж Сар'ян бярэ ўдзел у арганізацыі Таварыства армянскіх мастакоў і «Саюза армянскіх мастакоў». У тым жа годзе ён афармляе выдадзеную В. Брусавым «Анталогію армянскай паэзіі».
Пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі 1917 года Сар'ян прыязджае з сям'ёй у Расію. У 1918—1919 гадах М. Сар'ян жыве з сям'ёй у Новай Нахічэвані. Мастак робіцца ініцыятарам стварэння і першым дырэктарам Армянскага краязнаўчага музея ў Растове-на-Доне. Супрацоўнічае з тэатрам «Тэатральная майстэрня».
У 1921 годзе па запрашэнні старшыні Савета народных камісараў Арменіі А. Мяснікяна пераязджае на жыхарства ў Арменію. З гэтых пор ён прысвячае жыццё выяве яе прыроды. У ліку яго прац у гэтыя гады — стварэнне герба Савецкай Арменіі і афармленне заслоны першага армянскага дзяржаўнага тэатра.
У 1930-х галоўнай тэмай Сар'яна застаецца прырода Арменіі. Мастак таксама піша шматлікія партрэты («Р. Н. Сіманаў»; «А. Ісаакян»; «Аўтапартрэт з палітрай») і яркія нацюрморты («Восеньскі нацюрморт»). Сар'ян працаваў таксама як кніжны графік («Армянскія народныя казкі», 1930, 1933, 1937) і як тэатральны мастак (дэкарацыі і касцюмы да оперы «Алмаст» А. Спендыярава ў Тэатры оперы і балета ім. Спендыярава, 1938—1939, Ерэван; «Адважны Назар» А. Сцепаняна, «Давыд бек» Тыграняна, «Філумена Мартурана» Э. Дэ Філіпа і інш.).
Марцірос Сар'ян згуляў важную ролю ў захаванні царквы Сурб Хач у родным яму Растове-на-Доне, калі ў савецкія гады ўстала пытанне пра яе знос.
Марцірос Сар'ян сканаў у Ерэване. Пахаваны ў пантэоне парка ім. Камітаса.
Дэпутат ВС СССР 2—4-га скліканняў (1946—1958). Дэпутат ВС Армянскай ССР з 1959 года.
Іван Кузьміч Захараў
Іван Кузьміч Захараў (31 ліпеня (13 жніўня) 1909, в. Ганявічы, Мінская губерня — 15 жніўня 1982, Мінск) — Герой Савецкага Саюза, першы сакратар Асвейскага падпольнага раённага камітэта КП(б)Б Віцебскай вобласці БССР, палкоўнік. Удзельнічаў у партызанскім руху ў Беларусі. Камандаваў партызанскай брыгадай імя М. В. Фрунзэ. Узнагароджаны ордэнам Леніна, ордэнамі Айчыннай вайны II-й ступені, Чырвонай Зоркі, двума ордэнамі «Знак Пашаны», рознымі медалямі.
Біяграфія
Служыў у Чырвонай Арміі ў 1931—1932 гадах. З 1937 года — член ВКП(б), а потым — КПСС. У пачатку Вялікай Айчыннай вайны эвакуіраваўся ў савецкі тыл, але ўжо ў лістападзе 1941 года быў накіраваны на акупаваную нямецкімі войскамі тэрыторыю для арганізацыі партызанскага руху ў Асвейскім раёне Віцебскай вобласці.
У красавіку 1942 года арганізаваў і ўзначаліў партызанскі атрад, які ў ліпені 1942 года быў ператвораны ў партызанскую брыгаду імя М. В. Фрунзэ. Адначасова з чэрвеня 1942 года па снежань 1943 года быў першым сакратаром Асвейскага падпольнага раённага камітэта КП(б)Б.
За ўзорнае выкананне заданняў камандавання ў тыле ворага і асаблівыя заслугі ў развіцці партызанскага руху ў Беларусі палкоўніку Захараву Івану Кузьмічу Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 1 студзеня 1944 года прысвоена званне Героя Савецкага Саюза з уручэннем ордэна Леніна і медалі «Залатая Зорка» (№ 4049).
Сышоў у запас пасля вызвалення тэрыторыі Беларусі.
У 1944—1946 гадах працаваў сакратаром Дрысенскага раённага камітэта КП(б)Б. У 1948 годзе скончыў Вышэйшую партыйную школу пры ЦК КП(б)Б. У 1948—1952 гадах працаваў сакратаром Докшыцкага раённага камітэта КП(б)Б. У 1953—1963 гадах — старшыня Беларускага рэспубліканскага камітэта прафсаюза рабочых будаўніцтва і прамысловасці будаўнічых матэрыялаў.
Жыў у Мінску да сваёй смерці. Памёр 15 жніўня 1982 года. Пахаваны ў Мінску на Усходніх могілках (участак № 26).
Аўтар кнігі «Вайна ў краі азёр». Яго імем названа вуліца ў пасёлку Масты Любанскага раёна Мінскай вобласці.
Чырвоны Курган (Добрушскі раён)
Чырво́ны Курга́н (, Чирвоный Курган) — пасёлак у Добрушскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Пераростаўскага сельсавета.
Васілёўка (Добрушскі раён)
Васілёўка (, Василёвка) — пасёлак у Добрушскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Рассветаўскага сельсавета.
ФК ДЮСШ-ДБК Гомель
ДЮСШ-ДБК — беларускі футбольны клуб з Гомеля. Заснаваны ў 2010 годзе. У 2016 годзе выступаў у Другой лізе чэмпіянату Беларусі.
Гісторыя
Футбольная школа ДЮСШ ДБК была створана ў 2010 годзе. Выхаванцы школы выступалі ў розных юнацкіх спаборніцтвах. У 2015 некаторыя ігракі школы выступалі за «Рэчыцу-2014», а ў 2016 годзе, са з'яўленнем першых выпускнікоў, было вырашана заявіць каманду ў Другую лігу. Аснову каманды склалі выхаванцы школы 1997—1999 гадоў нараджэння, таксама склад быў умацаваны некалькімі больш вопытнымі ігракамі. Свой першы сезон каманда пачала не вельмі паспяхова, хутка апынуўшыся ў канцы табліцы, але ў другой палове чэмпіянату здолела атрымаць некалькі перамог, якія, аднак, не дазволілі ўзняцца вышэй за перадапошні радок.
У сакавіку 2017 годзе клуб пацвярдзіў свой удзел у Другой лізе 2017, аднак пазней замест ДЮСШ-ДБК у трэці дывізіён была заяўлена іншая каманда, сфармаваная на базе ДЮСШ-ДБК — «Спутнік» з Рэчыцы.
Parnassius actius
Parnassius actius — дзённы матылёк сямейства.
Апісанне
Даўжыня пярэдняга крыла 30-35 мм. Крылы белага колеру, злёгку апыленыя цёмнымі лускавінкамі. Знешнекраявая аблямоўка напаўпразрыстая, у самцоў яна вузкая, а ў самак звычайна бывае шырокай. Паміж ёй і сярэдняй ячэйкай размяшчаецца вузкая папярочная перавязь, утвораная набягаючымі адна на адну чарнаватымі невялікімі плямамі. Паміж ёй і канцом сярэдняга вочка размяшчаюцца дзве невялікіх чырвоных плямы з чорнай акальцоўкай. У цэнтры і на канцы сярэдняй ячэйкі знаходзіцца па буйной чорнай пляме, таксама авальная чорная пляма размяшчаецца ля ўнутранага краю, каля яго сярэдзіны. Задняе крыло мае цёмныя зацямненні на канцах жылак, якія ў самак могуць злівацца ў знешнекраявую паласу. На белым фоне далей паралельна вонкаваму краю знаходзіцца папярочны шэраг невялікіх, часам вельмі слаба выяўленых, чарнаватых плям. Таксама ля пярэдняга краю знаходзяцца даволі буйныя чырвоныя плямы.
Арэал
Туркменістан, Узбекістан, Таджыкістан, Кыргызстан, паўночны ўсход Афганістана, даліна Інда (Пакістан), Індыя (штат Джаму і Кашмір) і Паўднёва-Заходні Кітай, у тым ліку Сіньцзян.
Сустракаецца на альпійскіх лугах, па далінах горных рэк, па суседстве з выхадамі скал і камяністымі схіламі. На Паміры сустракаецца выключна на скальных выхадах і камяністых асыпках.
Біялогія
Развіваецца ў адным пакаленні. Час лёту — у ліпені — пачатку жніўня. Матылі больш актыўныя толькі ў сонечнае надвор’е. Самкі нярэдка сядзяць у траве, а будучы напалоханымі — рэзка ўзлятаюць і пералятаюць на адлегласці да 100 метраў. Матылькі лятаюць павольна, часта плануюць, прысаджваюцца на розныя квітнеючыя расліны. Наведваюць буйныя кветкі раслін. Вусені кормяцца на чубатках.
Высакаполле
Высакапо́лле (, Высокополье) — пасёлак у Добрушскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Рассветаўскага сельсавета.
Да 26 кастрычніка 1989 года пасёлак уваходзіў у склад Крупецкага сельсавета.
Дударава (Добрушскі раён)
Ду́дарава (, Дударево) — пасёлак у Добрушскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Рассветаўскага сельсавета.
Нумерыян
Марк Аўрэлій Нумерый Нумерыян (Marcus Aurelius Numerius Numerianus), больш вядомы ў рымскай гістарыяграфіі як Нумерыян, — рымскі імператар, які кіраваў у 283—284 гадах.
Нумерыян быў малодшым сынам Кара. Пасля таго, як Кар быў абвешчаны імператарам, ён прызначыў Нумерыяна сваім суправіцелем з тытулам цэзара. Пасля пачатку чарговай рымска-персідскай вайны Нумерыян разам з бацькам узяў удзел у паходзе. Пасля гібелі Кара ён стаў аўгустам на Усходзе, тым часам як яго старэйшы брат Карын кіраваў заходняй часткай імперыі. Неўзабаве пасля вяртання з вайны супраць персаў Нумерыян быў забіты ў Малой Азіі.
Нумерыян насіў наступныя : «Германскі Найвялікшы», «Персідскі Найвялікшы» — з 283 года; «Брытанскі Найвялікшы» з 284 года.
Абвяшчэнне цэзарам
Будучы імператар Марк Аўрэлій Нумерый Нумерыян нарадзіўся каля 253 ці ў 254 годзе. Пра яго раннюю біяграфію нічога не вядома. У 282 годзе легіёны, якія дыслакаваліся ўздоўж Верхняга Дуная ў правінцыях Рэцыя і Норык, абвясцілі імператарам бацьку Нумерыяна Марка Аўрэлія Кара, што займаў у той час пост прэфекта прэторыя, і пачалі паўстанне супраць імператара Проба, які кіраваў тады. Армія Проба, што знаходзілася ў панонскім горадзе Сірміі (сучасны Срэмска-Мітравіца ў Сербіі), вырашыла, што не жадае ваяваць супраць Кара, і Проб быў забіты сваімі ваярамі.
Кар, якому на момант уступу на прастол было ўжо шэсцьдзесят гадоў, хацеў усталяваць сваю дынастыю і з мэтай умацавання ўлады ў верасні 282 года прысвоіў сваім сынам тытулы «найшляхетнейшых цэзараў» (nobilissimus Caesar) і «правадыроў моладзі» (princeps iuventutis). Нумерыян яўна быў малодшым з двух цэзараў, не займаючы раўнапраўнага становішча з братам. Калі Карын у 283 годзе быў абвешчаны сваім бацькам аўгустам і ў тым жа годзе заняў пасаду ардынарнага консула разам з Карам, то Нумерыян працягваў заставацца ўсяго толькі цэзарам. Кар прыкладаў высілкі, каб утрымаць сваю дынастыю ва ўладзе, і таму арганізаваў шлюб паміж дачкой новага прэфекта прэторыя Арыя Апра (імя яе невядомае) і сваім малодшым сынам.
У 283 годзе Кар, які абвясціў сваёй мэтай знішчэнне персідскай дзяржавы, якой кіраваў Бахрам II, пачаў паход супраць персаў. Кампанія палягчалася хваляваннямі ў варожай дзяржаве: Сасаніды былі ўцягнуты ў дынастычны крызіс, які пачаўся пасля смерці шаха, і таму былі не ў стане супрацьстаяць рымскай арміі. Імператар пакінуў свайго старэйшага сына адказваць за парадак на Захадзе, асабліва ў Галіі, а сам разам з Нумерыянам і Арыем Апрам адправіўся на Усход. Па шляху Кар разграміў сарматаў і квадаў, за што ён і яго сыны атрымалі пераможны тытул «Германскі Найвялікшы».
Па інфармацыі гісторыкаў Іаана Занары, і, Кар здабыў важную перамогу над персамі, захапіўшы  і персідскую сталіцу  (блізу сучаснага Аль-Мадаін у Іраку), пасля чаго пераправіўся на процілеглы бераг Тыгра. У гонар гэтай падзеі Кар, Нумерыян і Карын прынялі пераможны тытул «Персідскі Найвялікшы». Аднак Кар сканаў у ліпені ці ў пачатку жніўня 283 года, магчыма, з-за маланкі, якая ўдарыла ў яго намёт. Уільям Ледбетэр мяркуе, што Кар быў забіты Апрам з маўклівай згоды Нумерыяна.
Кіраванне ў якасці аўгуста і смерць
Карын хутка прыбыў з Галіі ў Рым, дзе правёў зіму 283/284 года, тым часам як Нумерыян затрымаўся на Усходзе. Раптоўная смерць яго бацькі спыніла кампанію, і рымляне пачалі спарадкаванае адступленне з Персіі, якому персы не правілі ніякіх перашкод. Магчыма, Нумерыян спыніў вайну з-за благога прадвесця, якім з'яўлялася смерць яго бацькі, ці ж ён проста не меў жадання працягваць ваенныя дзеянні. У той час былі выпушчаны манеты з надпісам «Уціхамірнік свету». Аднак фармальна вайна не скончылася, і перамовы з Персіяй былі праведзены толькі ў пачатку кіравання Дыяклетыяна ў 288 годзе, а таксама пасля паспяховага паходу суправіцеля Дыяклетыяна Галерыя.
На думку некаторых сучасных гісторыкаў (прыкладам, італьянскага навукоўца ), версія пра паспяховы адыход войскаў Нумерыяна была рымскай прапагандай, мэтай якой была схаваць паразу імператара ад сасанідскага цара Бахрама II і яго наступную гібель. Гэта дапушчэнне заснавана на паведамленнях Іаана Занары і Іаана Малалы: паводле інфармацыі Занары Нумерыян працягнуў наступленне і пацярпеў паразу ад персідскай арміі, быў узяты ў палон, дзе з яго злупілі скуру; Малала паведамляе пра тое, што імператар быў абложаны персамі ў Карах, потым быў захоплены і забіты (прытым гэтак жа, як і Занара, Малала паведамляе пра тое, што з Нумерыяна злупілі скуру). Але, па ўсёй бачнасці, гэтыя падзеі былі скапіяваны з акалічнасцяў смерці імператара Валерыяна I, якая адбылася за дваццаць гадоў да кіравання Нумерыяна. У 284 годзе Нумерыян прысвоіў сабе пераможны тытул «Брытанскі Найвялікшы», бо ў гэты час Карын здабыў некалькі перамог у Брытаніі.
Неўзабаве пасля наведвання Эмесы Нумерыян захварэў. Яго набліжаныя, у тым ліку і прэфект прэторыя Арый Апр, гаварылі салдатам, якія ўвесь час пыталі іх пра стан імператара, што Нумерыян пакутуе ад запалення вачэй з-за працяглай бессані і таму змушаны перасоўвацца ў закрытых насілках, каб захоўваць вочы ад сонца і ветру. Дакладная прычына смерці Нумерыяна невядомая: або ён памёр ад хваробы, або яго забіў Апр, які меркаваў уявіць смерць імператара як натуральную і самому завалодаць імператарскім тытулам. Аднак, калі армія дасягнула віфінскага горада Нікамедыя, характэрны трупны пах, што выходзіў ад насілак, больш не дазволіў Апру хаваць праўду. Салдаты разарвалі шторы, што хавалі Нумерыяна, і выявілі, што імператар ужо некалькі дзён мёртвы.
Вынікі кіравання
Па ўсёй бачнасці, высокія ваенныя чыны былі асвядомлены пра смерць Нумерыяна, але дамовіліся захоўваць маўчанне, каб праверыць лаяльнасць арміі па дачыненні да Нумерыяна. Апр афіцыйна паведаміў навіну пра смерць Нумерыяна ў лістападзе 284 года каля Нікамедыі, пасля чаго прэфект быў схоплены легіянерамі. Трыбуны і палкаводцы 20 лістапада 284 года сабралі на ваенны савет армію для абрання новага імператара, дзе «па выкліканні звыш» выбралі камандуючага Валерыя Дыёкла, нягледзячы на спробы Апра заручыцца іх падтрымкай і самому стаць імператарам. Флавій Вопіск Сіракузянін прыводзіць наступныя прычыны такога выбару:
"«Гэта быў выдатны чалавек, разумны, які любіў дзяржаву, які любіў сваіх падначаленых, які ўмеў выконваць усё тое, чаго патрабавалі акалічнасці таго часу. Ён быў заўсёды перапоўнены высокіх задум; часам, аднак, твар яго прымаў трохі цвёрды выраз, але развагай і вылучнай цвёрдасцю ён душыў руху свайго неспакойнага сэрца»."
Войска памкнулася на ўзгорках за межамі Нікамедыі і згоднена вітала свайго новага імператара. Дыёкл, які зараз прыняў імя Дыяклетыяна, надзеўся ў пурпурныя адзенні, і ў адказ на пытанне пра тое, пры якіх акалічнасцях быў забіты Нумерыян, выняў з ножнаў свой меч і, паказваючы на прэфекта прэторыя Арыя Апра, уразіў яго, прамовячы наступныя словы: «Вось вінаваты ў забойстве Нумерыяна!». Салдаты аддалі перавагу выбраць аднаасобным кіраўніком імперыі свайго прадстаўніка Дыяклетыяна, а не суправіцеля Нумерыяна Карына (хоць Карын неадкладна абагавіў свайго памерлага брата).
Нумерыян быў імператарам на працягу прыблізна чатырнаццаці месяцаў, але, напэўна, рэальна ён кіраваў яшчэ меншы прамежак часу. З яго біяграфіі ў «» відаць, што захапленні Нумерыяна ніяк не адпавядалі заданням, што ўскладаюцца на імператара, тым больш у такую складаную эпоху крызісу III стагоддзя, — ён звяртаў сваю цікавасць перадусім на літаратуру. Неўзабаве пасля смерці Нумерыяна яго брат быў пабіты Дыяклетыянам каля прытоку Дуная Марга і загінуў падчас бітвы, мабыць, ад рукі свайго падначаленага. Лічыцца, што з яго смерцю скончыўся крызіс III стагоддзя і пачалася эпоха даміната. Над абодвума братамі вісеў праклён памяці. Існуе дапушчэнне, што Дыяклетыян быў датычны да забойства Нумерыяна, бо ён займаў важную пасаду начальніка целаахоўнікаў і мог запабегчы забойства імператара. Да таго ж у выніку менавіта ён выняў найбольшую карысць са смерці Нумерыяна. Усе падазрэнні ўпалі на Апра, а калі Дыяклетыян быў абвешчаны імператарам, ён забіў свайго праціўніка. Таму малаімаверна, што Дыяклетыян не меў нічога агульнага з забойствам Нумерыяна.
Асабістыя якасці
Флавій Вопіск Сіракузянін у сваёй біяграфіі Нумерыяна ў «Гісторыі Аўгустаў» захоплена пра яго адклікаецца. Паводле яго слоў:
"«Нумерыян меў выдатныя маральныя якасці і сапраўды быў годны імператарскай улады. Ён выдаваўся сваім красамоўствам, так што яшчэ хлопчыкам публічна выступаў з прамовамі; яго творы лічацца выдатнымі, зрэшты, яны набліжаюцца больш да школьных практыкаванняў, чым да стылю Тулія. Расказваюць, што ён быў выбітным вершаваннікам і перасягнуў усіх паэтаў свайго часу. Ён жа супернічаў з Алімпіем Немезіянам, які напісаў «ἁλιευτικά» «κυνηγετικά» і «ναυτικά», і бліскаў усімі хароствамі стылю. Ямбічнага паэта Аўрэлія Апалінарыса, які ў сваёй паэме абсікаў справы яго бацькі, Нумерыян, нібы сонца, зацямніў сваімі праменямі, выдаўшы свой папярэдне прачытаны твор».." .
Апроч таго, біёграф прынцэпса расказвае таксама і пра тое, што зварот, які Нумерыян адправіў сенатарам, быў, па аповедах сведак, гэтак выразна складзеным, што імі быў выпушчаны загад, паводле якога ва Ульпіевай бібліятэцы (пабудаванай архітэктарам Траяна Апаладорам Дамаскім на форуме Траяна) усталёўвалася статуя ў гонар імператара, аднак не як гасудару, а як рытору. На ёй была высечана наступны пасвячальны надпіс: «Нумерыяну Цэзару, самаму магутнаму прамоўцу свайго часу».
Больш ні ў адной крыніцы не расказваецца пра асобу Нумерыяна. Аднак вядома пра тое, што вышэйназваны паэт згадваў у сваёй працы «Кінегетыка» («Пра паляванне») пра жаданне напісаць эпічную паэму, што расказвала б пра дзеі Карына і Нумерыяна, але гэты план, па ўсёй бачнасці, так і не быў ажыццёўлены.
Шаўдзіні
Шаўдзіні́ (, Шавдини) — вёска ў Лідскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Беліцкага сельсавета.
Да 5 чэрвеня 1959 года вёска ўваходзіла ў склад Дубраўскага сельсавета, да 26 верасня 2016 года — у склад Пескаўскага сельсавета.
Пярэспа (значэнні)
Назву Пярэ́спа маюць:
Дажджоўкі
Дажджоўкі (Haematopota) — род двухкрылых насякомых сямейства.
Апісанне
Даўжыня цела 6—13 мм. На крылах мармуровы малюнак. Лічынкі развіваюцца ў вільготнай глебе, прыбярэжнай частцы вадаёмаў, лісцевым подсціле. Пашыраны на вільготных лугах. Лётаюць у пахмурае надвор'е, асабліва перад дажджом.
Арэал
Налічвае каля 400 відаў, пашыраных на тэрыторыі Афрыкі і Еўразіі.
Значэнне
Крывасмокі. З'яўляюцца пераносчыкамі узбуджальнікаў небяспечных інфекцыйных захворванняў.
Аляксандр Міхайлавіч Кароль
Алякса́ндр Міха́йлавіч Каро́ль (нар., г. п. Чырвоная Слабада, Салігорскі раён, Мінская вобласць) — беларускі дыпламат.
Біяграфія
У 1982 годзе скончыў Беларускі інстытут механізацыі сельскай гаспадаркі, у 2004 годзе — Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь.
У 1982—1986 гадах — старшы інжынер, галоўны інжынер, намеснік дырэктара эксперыментальнай базы імя Суворава Уздзенскага раёна Мінскай вобласці. У 1986—1993 гадах — галоўны інжынер СПМК-109(82) трэсту «Мантажспецбуд». У 1993—1997 гадах — галоўны спецыяліст, начальнік аддзела Дзяржаўнага камітэта Рэспублікі Беларусь па знешніх эканамічных сувязях, затым Міністэрства знешніх эканамічных сувязяў Рэспублікі Беларусь. У 1997—2000 гадах — першы сакратар, саветнік Пасольства Рэспублікі Беларусь ва Украіне. У 2000—2003 гадах — першы намеснік начальніка ўпраўлення знешнеэканамічнай дзейнасці і міжнароднага супрацоўніцтва, першы намеснік начальніка галоўнага ўпраўлення міжнароднага супрацоўніцтва і гандлю — начальнік упраўлення знешнеэканамічнай дзейнасці Апарату Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь. У 2003—2008 гадах — саветнік Пасольства Рэспублікі Беларусь у Літоўскай Рэспубліцы. У 2008—2009 гадах — начальнік галоўнага ўпраўлення міжнароднага супрацоўніцтва і гандлю Апарату Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь. У 2009—2011 гадах кансультант аддзела Украіны, Малдовы і Закаўказзя упраўлення двухбаковага супрацоўніцтва з краінамі СНД Міністэрства замежных спраў Рэспублікі Беларусь. У 2011—2013 гадах — Генеральны консул Рэспублікі Беларусь у Гданьску, Рэспубліка Польшча.
З снежня 2013 года Надзвычайны і Паўнамоцны Пасол Рэспублікі Беларусь у Літоўскай Рэспубліцы, 15 студзеня 2019 года ўказам Прэзідэнта № 19 ад вызвалены з пасады. Валодае беларускай, рускай і англійскай мовамі.
Жанаты, мае дваіх дзяцей.
Камплексная плоскасць
Камплексная плоскасць — гэта двухмерная рэчаісная прастора, ізаморфная полю камплексных лікаў \mathbb{C}. Кожны пункт такой прасторы — гэта ўпарадкаваная пара выгляду (x,y), дзе x і y — рэчаісныя лікі, і дзе першы элемент пары адпавядае рэчаіснай частцы, а другі элемент пары адпавядае ўяўнай частцы камплекснага ліку z=x+iy:
Упарадкаваную пару (x,y) натуральна вытлумачваць як радыус-вектар з пачаткам у нулі і з канцом у пункце (x,y).
Вынікам кампактыфікацыі (замыкання) камплекснай плоскасці з'яўляецца пашыраная камплексная плоскасць — камплексная плоскасць, дапоўненая бясконца аддаленым пунктам, ізаморфная камплекснай сферы. Камплексная плоскасць звязана з камплекснай сферай, напрыклад, стэрэаграфічнай праекцыяй.
Камплексназначныя функцыі комплекснай пераменнай звычайна інтэрпрэтуюцца як адлюстраванні камплекснай плоскасці або сферы ў сябе. Паколькі прамыя на плоскасці (пры стэрэаграфічнай праекцыі) пераходзяць у акружнасці на сферы, якія ўтрымліваюць бясконца аддалены пункт, камплексныя функцыі зручней разглядаць на сферы.
Разглядаючы на камплекснай плоскасці тапалогію, можна ўводзіць паняцці адкрытых, замкнёных мностваў, і даваць вызначэнні такіх аб'ектаў як крывыя і фармуляваць такія ўласцівасці камплексных функцый як непарыўнасць, дыферэнцавальнасць і аналітычнасць, а камплекснае прадстаўленне дазваляе кампактна апісваць гэтыя ўласцівасці на мове суадносін паміж рэчаіснымі і ўяўнымі часткамі, а таксама, паміж модулямі і аргументамі адпаведных камплексных лікаў.
Асаблівую ролю ў камплексным аналізе адыгрываюць канформныя адлюстраванні.
Адкрытыя мноствы
Фундаментальнае паняцце наваколля ўводзіцца на камплекснай плоскасці вельмі проста - наваколлем пункта  называецца мноства выгляду. Геаметрычна на камплекснай плоскасці наваколлі маюць вельмі просты выгляд — гэта проста акружнасці з цэнтрам у пэўных пунктах камплекснай плоскасці. Часам бывае зручна разглядаць праколатыя наваколлі.
Зараз азначым адкрытае мноства — паводле аднаго з варыянтаў класічнага азначэння з агульнай тапалогіі, адкрытым мноства будзе, калі яно для любога свайго пункта змяшчае некаторае яго наваколле. Паняцце наваколля ўжо вызначана, адпаведна, адкрытае мноства на \mathbb C цалкам вызначана.
Гранічны пункт і замкнёнае мноства
Вызначыць гранічны пункт таксама няцяжка — пункт будзе гранічным для мноства, калі для адвольнага наваколля  перасячэнне  будзе непустым. Іншымі словамі, пункт з'яўляецца гранічным, калі ў адвольнай «блізкасці» да яго заўсёды ёсць пункты мноства. Мноства гранічных пунктаў часам называецца вытворным і абазначаецца як G'.
Мноства будзе называцца замкнёным, калі для яго справядліва ўключэнне G'\subset G. Ясна відаць, што для адвольнага мноства G мноства  будзе замкнёна; яно называецца замыканнем мноства G.
Мяжа
Кропка называецца межавою для мноства, калі для адвольнага наваколля  перасячэнні  і  пустыя. Мноства ўсіх межавых пунктаў называецца межавым мноствам \partial G або проста мяжой.
Усюды шчыльныя мноствы
Мноства называецца ўсюды шчыльным ў іншым мностве, калі для адвольнага пункта z_0\in G і любога наваколля  перасячэнне  непустое.
Адлегласць паміж мноствамі
Як вядома з элементарнай матэматыкі, на камплекснай плоскасці адлегласць паміж двума пунктамі роўна модулю іх рознасці. Вызначым адлегласць паміж пунктам z_0 і некаторым мноствам як велічыню.
На аснове гэтага паняцця ўжо можна вызначыць адлегласць паміж двума адвольнымі мноствамі ў \mathbb C:.
Звязнасць
Мноства называецца звязным, калі для яго выконваюцца суадносіны. Калі дадзеная велічыня не роўная нулю, то мноства называецца нязвязным. Можна паказаць, што нязвязнае мноства G можна прадставіць у выглядзе аб'яднання (канечнага або злічальнага) \sum G_n, дзе G_n — неперасякальныя звязныя мноствы, так званыя звязнымі кампанентамі мноства G. Магутнасць мноства звязных кампанент называецца парадкам звязнасці.
Выпуклыя, зорныя і лінейна звязныя мноствы
Мноства называецца зорным адносна пункта z_0\in G, калі для адвольнага пункта z\in G справядліва ўключэнне.
Ламанаю \Gamma называецца мноства пунктаў камплекснай плоскасці, што прадстаўляецца ў выглядзе аб'яднання адрэзкаў. Мноства G называецца лінейна звязным, калі для двух адвольных пунктаў існуе ламаная  такая, што выконваецца.
Крывыя і шляхі
Крывой або шляхам на камплекснай плоскасці \mathbb C называецца адлюстраванне выгляду. Асабліва варта адзначыць, што пры такім азначэнні можна канкрэтызаваць не толькі выгляд крывой, які будзе залежаць ад аналітычных уласцівасцей функцыі \varphi(t), але і яе кірунак. Для прыкладу, функцыі \varphi(t) і будуць вызначаць аднолькавую з віду крывую, але з процілеглымі кірункамі.
Гоматопія крывых
Крывыя і  называюцца гоматопнымі, калі існуе крывая, якая залежыць ад параметра q такім чынам, што  і.
Бясконца аддалены пункт
У камплексным аналізе часта карысна разглядаць поўную камплексную плоскасць, дапоўненую у параўнанні са звычайнай бясконца аддаленым пунктам: z=\infty. Пры такім падыходзе неабмежавана нарастальная (па модулю) паслядоўнасць лічыцца збежнай да бясконца аддаленага пункта. Алгебраічныя аперацыі з бесканечнасцю не вызначаны, хоць некалькі алгебраічных суадносін маюць месца: \varepsilon-наваколлем бясконца аддаленага пункта лічыцца мноства пунктаў z, модуль якіх большы, чым \varepsilon, гэта значыць знешняя частка \varepsilon-наваколляў пачатку каардынат.
Залессе (Добрушскі раён)
Да 1963 года пасёлак знаходзіўся ў адміністрацыйным падпарадкаванні Добрушскага гарсавета, пасля — у складзе Мар’інскага сельсавета, які ў 1977 годзе перайменаваны ў Рассветаўскі.
Нікалас Хіліярд
Нікалас Хіліярд (каля  — ) — англійскі мастак, ювелір і ілюстратар манускрыптаў, які праславіўся сваімі партрэтнымі мініяцюрамі з выявамі прыдворных Елізаветы і Якава I.
Па большай частцы пісаў маленькія круглыя ​​мініяцюры, але сярод яго прац сустракаюцца і некалькі буйных (каля 15 см), і прынамсі два поўнафарматных паясных партрэта каралевы Лізаветы. На працягу сваёй 45-гадовай мастацкай кар’еры майстру спадарожнічалі пастаянная слава і адначасова фінансавыя непрыемнасці. Яго працы — адна з лепшых ілюстрацый да гісторыі Елізавецінскай Англіі і прыкметна адрозніваюцца ад таго, што адбывалася на кантыненце. Тэхнічна Хіліярд быў вельмі кансерватыўным мастаком (у параўнанні з сітуацыяй з жывапісам у Еўропе), але яго партрэтам ўласцівыя такая віртуознасць выканання, свежасць і чароўнасць, што Хіліярд заслужана з’яўляецца «цэнтральнай мастацкай фігурай Елізавецінскай эпохі, адзіным англійскім мастаком, чые працы адлюстроўваюць, быццам у адзінай кроплі, свет ранніх шэкспіраўскіх п’ес».
Сям’я і юнацтва
У 13 гадоў Хіліярд напісаў аўтапартрэт, і як сцвярджаюць, у 18-й яму пазіравала ўжо Марыя Сцюарт. Ён сышоў у вучні да ювеліра англійскай каралевы, які быў майстрам залатых спраў і скарбнікам горада Лондана. Мяркуюць таксама, што Хіліярд мог вучыцца мастацтву жывапісу ў, дачкі , апошняга вялікага майстра фламандскай традыцыі ілюмінавання манускрыптаў, які служыў прыдворным мастаком Генрыха VIII пасля смерці Гольбейна. Пасля 7 гадоў вучнёўства Хіліярд быў прызнаны Майстрам Шаноўным Цэхам Злотнікаў у 1569 г. і адкрыў разам з малодшым братам Джонам майстэрню. Іх другі брат таксама быў ювелірам, а самы малодшы — святаром. У 1576 ён ажаніўся з дачкой Брэндана, Эліс, якая нарадзіла яму 7 дзяцей.
Памёр у 1619 годзе.
Армянскія фідаі
Фідаи, федаі, фідаіны (Ֆեդայի;, ад فدائيون — ахвярнікі ) — армянскія паўстанцкія атрады, што супрацьстаялі ўрадавым войскам Асманскай імперыі, звычайна ў населеных армянамі мясцовасцях Асманскай імперыі, дзеялі ў канцы ХІХ — пачатку ХХ стст. З'яўляліся адмысловай праявай нацыянальна-вызвольнай барацьбы, па сваім характары і мэтах адпавядалі гайдукскай барацьбе балканскіх народаў.
У другой палове 1880-х гг. гэты рух у Хнусе і Карыне ўзначальваў Акоп Саркаваг, у Тароне і Сасуне — Mаргар Варжапет. У канцы 80-х і пачатку 90-х гг. ХЕХ у. у Ерзнка і Себастыі дзеялі групы Аванеса Мінасяна. Тароса Царукяна (Чэла) — у Вардо, у Алепа — Мірыджана.
Групы фідаі часта папаўняліся армянскай моладдзю, якая перабіралася ў Заходнюю Арменію з расійскай Усходняй Арменіі. У 1890-х гг. сфармаваліся групы Бітлісцы Мушега, Ахбюр Сераба, Андраніка, Спаганац Макара. Вядомы фідаі Грайр імкнуўся ператварыць разрозненыя дзеянні фідаі ў шырокі народны рух, ва ўсеагульнае паўстанне супраць турэцкай улады. Шэраг фідаі выступаў за стварэнне саюзу з працаўнікамі іншых нетурэцкіх народаў Асманскай імперыі. Армянскія нацыянальныя партыі імкнуліся ўзяць іх пад свой кантроль.
Пасля младатурэцкага перавароту 1908 армянскім паўстанцам была падаравана амністыя. Напачатку Першай сусветнай вайны 1914—18 многія з іх уступілі ў атрады добраахвотнікаў у шэрагах расійскай арміі, а ў час генацыду армян у Турцыі ўзялі ўдзел у самаабароне армян.
У армянскай культуры фідаіны пададзены ў вобразе герояў. Вершы, прысвечаныя ім, стварылі Д. Варужан, А. Туманян, А. Ісаакян і іншыя паэты; у кнізе Х. Даштенца «Кліч аратых» створаны выявы шэрага вядомых фідаі, ім прысвечаны карціны многіх армянскіх мастакоў.
У час Карабахскай вайны 1992—1994 гг. удзельнікі армянскіх фармаванняў таксама зваліся фідаінамі.
Якаў Міхайлавіч Свярдлоў
Біяграфія
Нарадзіўся ў яўрэйскай сям'і. Скончыў чатыры класы гімназіі, затым вучыўся аптэкарскай справе. У юнацтве займаўся падпольшчыцкай дзейнасцю ў Ніжнім Ноўгарадзе.
З 10 чэрвеня 1906 года па верасень 1909 г. Свярдлоў сядзеў у турмах Урала. 19 снежня 1909 г. Свярдлова зноў арыштавалі ў Маскве. 31 сакавіка 1910 г. ён быў высланы ў Нарымскі край на 3 гады, адкуль збег, не прабыўшы і чатырох месяцаў. 5 мая 1911 г. быў асуджаны на ссылку ў Нарымскі край Томскай губерні на 4 гады. У 1912 г. ў Нарыме пазнаёміўся са Сталіным, які збег з ссылкі ў жніўні. Свярдлову таксама ўдалося бегчы з Нарыма ў снежні. У лютым 1913 г. быў разам са Сталіным выдадзены агентам ахранкі Маліноўскім і сасланы ў Туруханск. Пасля вяртання з ссылкі ў сакавіку 1917 г., пасля Лютаўскай рэвалюцыі, Свярдлоў быў накіраваны ЦК у Екацерынбург арганізаваць працу Уральскай абласной партыйнай канферэнцыі, рыхтаваў пралетарскае паўстанне на Ўрале — на выпадак, калі не атрымаецца ў Петраградзе.
На 7-й (красавіцкай) канферэнцыі РСДРП (24 красавіка 1917 г.) Свярдлоў упершыню асабіста сустрэўся з Леніным, і пачаў выконваць для яго розныя бягучыя справы і даручэнні. Пад уплывам Леніна Свярдлоў быў абраны членам ЦК і ўзначаліў арганізаваны тады Сакратарыят ЦК РСДРП. На гістарычным пасяджэнні ЦК 10 кастрычніка 1917 г., які прыняў рашэнне аб ўзброеным захопе ўлады, Свярдлоў з'яўляўся старшынёй і быў прызначаны членам Ваенна-рэвалюцыйнага цэнтра, створанага для кіраўніцтва паўстаннем.
8 лістапада па прапанове Леніна Свярдлоў як галоўны кадравік быў пастаўлены старшынёй УЦВК Саветаў рабочых і салдацкіх дэпутатаў. Дзейнічаючы ў гэтай якасці, Свярдлоў ажыццявіў асноўную працу па стварэнні органаў савецкай улады «ў цэнтры і на месцах».
На пасяджэнні УЦВК 20 мая 1918 г. Свярдлоў упершыню абвясціў палітыку расколу вёскі на два варагуючых лагеры беднякоў і кулакоў. Свярдлову прыпісваюць аўтарства дырэктывы Аргбюро ЦК РКП (б) ад 24 студзеня 1919 г., якая прадпісвала ажыццяўленне жорсткіх карных мер пры падаўленні казацкіх паўстанняў супраць савецкай улады на Доне.
Акунь (возера, Бярэзінскі раён)
Плошча паверхні 0,17 км². Даўжыня 0,58 км, найбольшая шырыня 0,36 км, даўжыня берагавой лініі 1,66 км. Найбольшая глыбіня возера 1,8 м. Аб’ём вады 0,2 млн м³. Катлавіна возера выцягнутая ў напрамку з захаду на ўсход. Берагавая лінія слаба звілістая. У возера ва ўсходняй частцы ўпадае меліярацыйны канал, на захадзе выцякае рака (ручай?) Куніца ў Бярэзіну.
У возеры водзяцца шчупак звычайны, акунь, плотка, карась. Сустракаецца краснапёрка.
Якаў Міхайлавіч Свярдлоў
Біяграфія
Пасля замаху на Леніна 30 жніўня 1918 г. Свярдлоў падпісаў зварот УЦВК 2 верасня «аб ператварэнні савецкай рэспублікі ў адзіны ваенны лагер», дапоўнены 5 верасня выдадзенай СНК «Пастановай аб чырвоным тэроры», якая абвесціла масавы чырвоны тэрор супраць усіх ворагаў рэвалюцыі.
На пасяджэнні ЦБ КП(б)Б 1 лютага 1919 г. абвясціў пастанову ЦК РКП(б) аб неабходнасці стварэння адзінай Літоўска-Беларускай ССР, на 1-м Усебеларускім з’ездзе Саветаў (2—3 лютага 1919 г.) выступіў з прамовай, абвясціў пастанову Прэзідыума УЦВК аб прызнанні незалежнасці БССР.
Паводле афіцыйнай версіі захварэў іспанкай, вяртаючыся ў Маскву з Харкава. Вярнуўся ў Маскву 8 сакавіка. Пра тое, што ён «цяжка хворы», было паведамлена 9 сакавіка. Памёр 16 сакавіка 1919 г. 18 сакавіка 1919 г. быў пахаваны каля Крамлёўскай сцяны.
Літаратура
Якаў Міхайлавіч Свярдлоў // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. Т. 6. Кн. 1: Пузыны — Усая. — Мн.: БелЭн, 2001. — 591 с.: іл. — С. 267—268. — ISBN 985-11-0214-8.
Ігаўка
І́гаўка (, Иговка) — аграгарадок у Добрушскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Рассветаўскага сельсавета.
Форбс Бэрнхам
Лі́ндэн Форбс Сэ́мпсан Бэ́рнхам (Linden Forbes Sampson Burnham;, Джорджтаўн — , Джорджтаўн) — палітычны дзеяч Лацінскай Амерыкі і краін Карыбскага басейна, першы прэзідэнт Гаяны.
Станаўленне палітыка
Форбс Бэрнхам нарадзіўся ў прыгарадзе Джорджтаўна ў сям’і настаўніка пачатковай школы. У 1942 г. як лепшы студэнт Брытанскай Гвіяны быў накіраваны ў Лонданскі ўніверсітэт, дзе ў 1944 г. атрымаў ступень бакалаўра мастацтваў і ў 1948 г. стаў дыпламаваным юрыстам. Яшчэ ў студэнцкія гады зацікавіўся палітыкай, узначальваў аб’яднанне студэнтаў краін Карыбскага басейна. У якасці дэлегата студэнцкага саюза наведваў Парыж і Прагу. Пасля вяртання ў Брытанскую Гвіяну ўдзельнічаў у стварэнні першай палітычнай Народнай Прагрэсіўнай Партыі (НПП), стаў лідарам чальцоў-афрагаянцаў. На першых агульнанацыянальных выбарах 1953 г. быў абраны прадстаўніком у парламент, разам з Чэддзі Джаганам адкрыў першае паседжанне. Аднак парламент і ўрад, у якіх чальцы НПП атрымалі большасць, былі распушчаны каланіяльнай адміністрацыяй. Чэддзі Джаган і Форбс Бэрнхам наведалі Вялікабрытанію, а потым Індыю, дзе вялі перагаворы ў спадзяванні адтрымаць падтрымку ад мясцовага ўрада. У лютым 1955 г. паміж лідарамі НПП адбыўся раскол. Форбс Бэрнхам і яго прыхільнікі стварылі асобную фракцыю, што дзейнічала як самастойная партыя. Аднак на выбарах 1957 г. фракцыя атрымала ў каланіяльным парламенце толькі 3 месца з 14. Таму ў 1958 г. на аснове фракцыі і Аб’яднанай Дэмакратычнай Партыі, што прадстаўляла інтарэсы сярэдняга класа афрагаянскай абшчыны, быў створаны Народны Нацыянальны Кангрэс (ННК). Форбс Бэрнхам стаў яго старшынёй.
Увесну 1964 г. з-за канфлікта паміж НПП і прафсаюзамі ў Брытанскай Гвіяне адбыўся выбух гвалту. Форбс Бэрнхам звярнуўся да каланіяльнай адміністрацыі з прапановай змяніць выбарчы закон на карысць прапарцыянальнага прадстаўніцтва ад розных этнічных абшчын. Ён узначаліў кааліцыю палітыкаў, нязгодных з НПП, і дзякуючы зменам ў заканадаўстве дасягнуў перамогі на выбарах. 14 снежня 1964 г. быў сфарміраваны кааліцыйны ўрад на чале Форбса Бэрнхама.
Пэм’ер-міністр і прэзідэнт
Форбс Бэрнхам беспарапынна займаў пасаду прэм'ер-міністра Гаяны з 14 снежня 1964 г. да 6 кастрычніка 1980 г. 26 мая 1966 г. падчас канферэнцыі ў Лондане было заключана пагадненне з Вялікабрытаніяй аб наданні незалежнасці Гаяны.
Доўгажыхарства Форбса Бэрнхама на палітычным алімпе Гаяны яго апаненты тлумачылі падтрымкай з боку ЦРУ ЗША ў першыя гады кіравання, а потым махлярствам на выбарах. Ва ўнутранай палітыцы Форбс Бэрнхам абапіраўся на сілавыя структуры. Выдаткі на сілы самааховы і паліцыю павялічыліся з 1973 г. да 1976 г. на 500 %. Лідар НКК і яго блізкія паплечнікі абвінавачваліся ў карупцыі. Сам Бэрнхам тлумачыў свой поспех імкненнем да згуртавання нацыі
23 лютага 1970 г. Гаяна была абвешчана рэспублікай. Такім чынам, перарываліся канстытуцыйныя сувязі з Вялікабрытаніяй. Прэм’ер-міністр стаў лічыцца главой дзяржавы (да гэтага главой дзяржавы фармальна была Елізавета II). У 1978 г. Форбс Бэрнхам ініцыяваў рэферэндум па ўнясенню змен у асноўны закон. Новая Канстытуцыя ўступіла ў сілу 20 лютага 1980 г. Яна ўводзіла пасаду прэзідэнта, які выбіраўся ўсеагульным галасаваннем і меў вельмі шырокія паўнамоцтвы. 6 кастрычніка 1985 г. Форбс Бэрнхам быў абраны прэзідэнтам. На гэтай пасадзе ён заставаўся да дня сваёй смерці 6 жніўня 1985 г.
Бронзавы век на Беларусі
Бронзавы век — другі перыяд у гісторыі чалавецтва (пасля каменнага веку). На тэрыторыі Беларусі пачаўся ў пачатку 2-га тысячагоддзя да н. э. і працягваўся да канца VIII ст. да н. э.
Характарызаваўся з'яўленнем вырабаў з металу — медзі і бронзы. Аднак аддаленасць тэрыторыі Беларусі ад старажытных цэнтраў здабычы медзі і вытворчасці бронзы была прычынай таго, што тут захоўвалася і выкарыстанне каменных прылад працы, хоць апрацаваны яны былі значна лепш: шырока выкарыстоўваліся шліфаванне, свідраванне, пілаванне. У бронзавым веку адбыўся першы вялікі падзел грамадскай працы на земляробства і жывёлагадоўлю.
Перыядызацыя
Бронзавы век падзяляюць на 3 перыяды:
Характарыстыка
З пачатку бронзавага веку на тэрыторыі Беларусі рассяляліся плямёны індаеўрапейцаў. Яны змешваліся з ранейшым насельніцтвам, у выніку чаго сфарміраваліся новыя індаеўрапейскія плямёны — балты. Асноўным тыпам паселішчаў былі неўмацаваныя селішчы, але ў бронзавым веку пачалося і ўзвядзенне ўмацаваных гарадзішчаў.
Асноўную ролю ў гаспадарчым і грамадскім жыцці роду і племя паступова пачалі адыгрываць мужчыны. Складваўся патрыярхальна-родавы лад — позняя родавая абшчына, для якой характэрна вялікая патрыярхальная сям'я, альбо бацькоўскі род (патрыярхат). Пераход да патрыярхату адбываўся ў працэсе значнага развіцця прадукцыйных сіл і павышэння прадукцыйнасці працы ва ўсіх формах гаспадаркі: земляробстве, жывёлагадоўлі, паляванні і рыбалоўстве.
У гаспадарцы людзей склаліся заняткі вытворчага тыпу: земляробства, якое прайшло 3 ступені развіцця (матыжнае, падсечна-агнявое і ворыўнае), і жывёлагадоўля. Вырошчвалі пшаніцу, ячмень, проса. Выкарыстоўвалі такія земляробчыя прылады працы, як матыка, барана-сукаватка, рала, крамянёвыя сярпы. Драўлянае рала перыяду бронзавага веку знойдзена ля в. Капланавічы (Красназвёздаўскі сельсавет, Клецкі раён, Мінская вобласць). Жывёлагадоўля ўключала ў сябе развядзенне буйных (каровы) і дробных (авечкі, козы) рагатых жывёл, а таксама бортніцтва. Узнікаюць рамёствы — ткацтва, ганчарства, здабыча і апрацоўка каменя на абмен. Крэмнездабыўныя шахты часоў бронзавага веку выяўлены ля г. п. Краснасельскі (Ваўкавыскі раён, Гродзенская вобласць).
Да прысвойваючага тыпу заняткаў, як і ў каменным веку, адносіліся паляванне, збіральніцтва і рыбалоўства.
Пачалося выкарыстанне глінянага посуду з плоскім дном, а таксама мэблі: лаваў, сталоў. Развіццё вытворчасці абумовіла рост абмену і ўзнікненне прыватнай уласнасці. У сваім далейшым развіцці патрыярхат прывёў да маёмаснай дыферэнцыяцыі, замены родавай абшчыны сельскай, узнікнення патрыярхальнага рабства і зараджэння падзелу грамадства на класы.
У мастацтве бронзавага веку характэрна арнаментаванне глінянага посуду, выраб ювелірных ўпрыгажэнняў. У рэлігійных вераваннях пашырыліся касмаганічныя культы, культ продкаў. На месцах пахаванняў людзей пачалі насыпаць курганы.
Археалагічныя культуры на тэрыторыі Беларусі
У раннім бронзавым веку на тэрыторыі Беларусі існавала некалькі варыянтаў археалагічных культур шнуравой керамікі. На паўднёвай яе тэрыторыі жылі плямёны культуры шнуравой керамікі Палесся, якія карысталіся сякерамі-клінамі, свідраванымі матыкамі і серпападобнымі нажамі. Тэрыторыю сучасных Гомельскай і Магілёўскай абласцей насялялі плямёны сярэднедняпроўскай культуры (выяўлены стаянкі ля населеных пунктаў Струмень, Лучын, Сябровічы), што карысталіся гаршкамі з круглаватымі бакамі і высокай яйкападобнай шыйкай, нябожчыкаў хавалі на курганных і бескурганных могільніках з пахавальным абрадам трупапалажэння і трупаспалення. У Панямонні паявіліся плямёны прыбалтыйскай культуры (знойдзены толькі рэшткі паселішчаў і адзінкавыя пахаванні).
У сярэднім бронзавым веку на паўднёвай тэрыторыі Беларусі пашыраліся плямёны тшцінецкай культуры, якія аздаблялі посуд наразным арнаментам, нябожчыкаў хавалі ў бескурганных і курганных могільніках. Усходнія помнікі гэтай культуры часта вылучаюць у самастойную сосніцкую культуру. Свой посуд (высокія пласкадонныя гаршкі) яны нярэдка арнаментавалі па ўсёй паверхні. Іх пахавальны абрад — трупаспаленне на бескурганных могільніках. Значны ўплыў на мясцовае насельніцтва аказалі плямёны катакомбнай культуры, культуры шматвалікавай керамікі (на паўднёвым усходзе Беларусі) і лужыцкай культуры (на паўднёвым захадзе Палесся). Большасць даследчыкаў звязваюць носьбітаў тшцінецкай, сосніцкай, лужыцкай і прыбалтыйскай культур з продкамі балтаў і славян.
Позні бронзавы век на тэрыторыі Беларусі вывучаны недастаткова. Вядома, што на поўначы мясцовыя плямёны выраблялі гладкасценную, у Цэнтральнай Беларусі і Панямонні — штрыхаваную кераміку.
Пасля завяршэння бронзавага веку пачаўся жалезны век.
Ларышчава
У 1926—1927 гадах цэнтр Ларышчаўскага сельсавета.