cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Дзмітрый Андрэевіч Муратаў
Прафесійная дзейнасць
У сакавіку 2014 года падпісаў зварот супраць анексіі Крыма Расіяй. У верасні 2020 года падпісаў ліст у падтрымку пратэстаў у Беларусі.
Ваенны пераварот у Буркіна-Фасо (верасень 2022)
30 верасня 2022 года ў Буркіна-Фасо адбыўся ваенны пераварот, у выніку якога часовы прэзідэнт Поль-Анры Сандаага Даміба быў скінуты. Яго места заняў Ібрагім Траорэ.
Перадгісторыя
У студзені 2022 года ў Буркіна-Фасо адбыўся ваенны пераварот. Ён быў матываваны няздольнасцю ўрада стрымаць ісламарадыкалаў у краіне. Група афіцэраў зрынула прэзідэнта Рока Кабарэ, усталяваўшы ваенную хунту. Урад узначаліў Поль-Анры Сандаага Даміба. Пераварот першапачаткова падтрымліваўся многімі жыхарамі. Аднак новы рэжым таксама не змог справіцца з экстрэмістамі і нават саступіў некаторыя рэгіёны джыхадзістам і іншым баевікам. Да верасня 2022 года амаль 40% тэрыторыі Буркіна-Фасо кантралявалася недзяржаўнымі сіламі. Тым часам Даміба звольніў міністра абароны і заняў гэтую пасаду сам. Грамадская падтрымка хунты знізілася.
26 верасня калона забеспячэння, якая накіроўвалася ў абложаны паўночны горад Джыба, трапіла ў засаду паўстанцаў. Падчас сутыкнення адзінаццаць салдат загінулі, а 50 грамадзянскіх асоб былі выкрадзены. Здарэнне яшчэ больш падарвала давер грамадскасці да ўрада Дамібы.
Пераварот
Раніцай 30 верасня ў некалькіх раёнах сталіцы Уагадугу былі чутны стральба і выбухі, у тым ліку ў раёне Уагу-2000, дзе размешчаліся як прэзідэнцкая, так і ваенная штаб-кватэры кіруючай хунты. Салдаты ў масках заблакавалі цэнтральныя раёны. На ваеннай базе Кэмп Баба Сі адбыліся сутыкненні. Дзяржаўнае тэлебачанне спыніла вяшчанне. Праз некалькі гадзін урад заявіў, што вядуцца перамовы па ўрэгуляванні. У сваім Facebook прэзідэнт Даміба прызнаў, што адбылося «змяненне настрою сярод пэўных элементаў нацыянальных узброеных сіл».
Увечары капітан Ібрагім Траорэ абвясціў, што ён і група іншых афіцэраў вырашылі зрушыць часовага прэзідэнта з-за яго няздольнасці справіцца з ісламскімі баевікамі. Ён увёў каменданцкі час з 21:00 да 5:00, прыпыніў усю палітычную дзейнасць і дзеянне Канстытуцыі, а таксама закрыў усе паветраныя і сухапутныя межы.
2 кастрычніка было паведамлена, што Даміба даў згоду на патрабаванне путчыстаў аб адстаўцы, пакінуў Буркіна-Фасо і накіраваўся ў Тога.
Рэакцыя
Эканамічная супольнасць заходнеафрыканскіх дзяржаў асудзіла пераварот.
Свята-Троіцкая царква (Астроўна)
Свята-Троіцкая царква — праваслаўны храм у аграгарадку Астроўна (Бешанковіцкі раён). Размешчана на паўднёвым беразе возера Астроўна.
Гісторыя
Пабудавана ў гонар перамогі ў 1564 годзе як касцёл па фундацыі вялікага князя і караля Жыгімонта Аўгуста. Ён жа ахвяраваў сюды цудоўны абраз Дзевы Марыі, упрыгожаны багатым абкладам. Пазней храм быў разбураны, сродкі на яго аднаўленне даў віцебскі ваявода Міхал Пацей. Каля 1620 года ваявода мсціслаўскі Аляксандр Сапега пабудаваў пры касцёле манастыр і запрасіў туды манахаў дамініканскага ордэна. Перабудавана ў 1873 годзе ў праваслаўную царкву.
Архітэктура
Манументальная 3-нефавая базіліка са званіцай. Асноўны неф храма — прамавугольны ў плане аб’ём, завершаны 2-схільным дахам з тонкапрафіляваным карнізам. Архітэктура фасадаў лаканічная — магутныя сцены (таўшчыня 1 м) прарэзаны высока ўзнятымі аконнымі праёмамі і крапаваны ў прасценках шырокімі лапаткамі. З заходняга боку да аб’ёма далучаецца нартэкс і 3-ярусная званіца (1-ярус мае акруглы абрыс, 2-і цыліндр, 3-і — васьмярык). Галоўны ўваход вылучаны лучковым праёмам.
Унутры прастора храма 4 магутнымі слупамі падзелена на 3 нефы, перакрытыя крыжовымі скляпеннямі з распалубкамі і падпружнымі аркамі. Центральны неф пераходзіць у прамавугольную апсіду з адкрытымі ў яе арачнымі праёмамі бакавых сакрысцій. Пры ўваходзе размешчаны хоры, на якія вядуць 2 лесвіцы ў тоўшчы бакавых сцен.
Кулікі (Чэрвеньскі раён)
Кулікі́ (, Кулики) — вёска ў Чэрвеньскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Смілавіцкага сельсавета.
Сонечны сарас 126
Сонечны сарас 126 — серыя з 72 сонечных зацьменняў, якая пачалася 10 сакавіка 1179 года і будзе працягвацца да 3 мая 2459 года. Сонечныя зацьменні аднаго сараса паўтараюцца з перыядычнасцю раз у 18 гадоў 11 дзён і 8 гадзін.
Аляксандр Аксёнаў
Аляксандр Аксёнаў:
Шубіўка
Шубіўка (Шу́бівка) — вёска ў Кагарлыцкім раёне Кіеўскай вобласці Украіны.
Глеб Яўгенавіч Кацельнікаў
Глеб Яўгенавіч Кацельнікаў (Глеб Евге́ньевич Коте́льников; 18 студзеня (30 студзеня) 1872,  —, ) — афіцэр Рускай імператарскай арміі, акцызны чыноўнік, акцёр, рускі і савецкі вынаходнік, стваральнік у 1912 годзе першага авіяцыйнага ранцавага парашута.
NGC 1728
NGC 1728 (іншыя абазначэнні — MCG -2-13-30, VV 699, PGC 16495) — спіральная галактыка (Sa) ў сузор’і Эрыдан.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
ЖФК Віцебск
«Віцебск» — беларускі жаночы футбольны клуб з горада Віцебск, заснаваны ў 2021 годзе. З’яўляецца афіліятам футбольнага клуба «Віцебск». Выступае ў жаночай лізе чэмпіянату Беларусі.
Муратаў
Муратаў — прозвішча.
NGC 1395
NGC 1395 (іншыя абазначэнні — ESO 482-19, MCG -4-9-39, AM 0336-231, PGC 13419) — эліптычная галактыка (E2) у сузор’і Эрыдан.
Юшкы
Юшкы (Юшки́) — вёска ў Кагарлыцкім раёне Кіеўскай вобласці Украіны.
NGC 1395
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі новага агульнага каталога.
Андора (Італія)
Заступнікамі горада шануюцца святыя апосталы Якаў Малодшы і Філіп. Свята горада штогод святкуецца 3 траўня.
Танкапрады
Апісанне
Размах крылаў да 24 см. Характэрна аднолькавае жылкаванне пярэдніх і задніх крылаў. Вусікі кароткія. Вусені маюць 5 пар брушных ножак; жывуць у глебе, некаторыя віды — у сцёблах травяністых раслін, у ствалах і каранях дрэў.
IC 4376
IC 4376 — галактыка тыпу *3 (патройная зорка) ў сузор’і Цэнтаўр.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Беларусь (тып судна)
Судна на падводных крылах «Беларусь» — цеплаход, прызначаны для пасажырскіх перавозак на прыгарадных мясцовых лініях ў вярхоўях рэк, працягласцю да 320 км.
Судны тыпу «Беларусь» будаваліся на Гомельскім суднабудаўнічым заводзе (г. Гомель, Беларусь). Пабудавана 28 адзінак. У 1980-х гадах былі заменены больш сучаснымі СПК праекта 17091 «Палессе».
Яблуніўка (Кагарлыцкі раён)
Яблуніўка (Яблуні́вка) — вёска ў Кагарлыцкім раёне Кіеўскай вобласці Украіны.
Сяргей Ціхаміраў
Сяргей Ціхаміраў:
Палессе (тып судна)
Пале́ссе (праект 17091) — тып пасажырскага судна для неглыбокіх вадаёмаў, прызначаны для хуткасных пасажырскіх перавозак у светлы час сутак з працягласцю рэйса да 8 гадзін. Будаваліся на Гомельскім суднабудаўнічым заводзе (г. Гомель).
Вытворчасць пачалася ў 1983 годзе. Апошняе судна было пабудавана ў 1996 годзе. Усяго выраблена больш за 100 цеплаходаў. Эксплуатуюцца ў Кітаі, Нікарагуа, Расіі, В’етнаме, Венгрыі, Польшчы, Германіі, Украіне.
Цеплаходы «Палессе», якія эксплуатуюцца ў Кітаі, носяць назву Лунтан (Longteng). Асноўнае адрозненне кітайскага цеплахода «Лунтан» ад «Палесся» заключаецца ў кампаноўцы салона. На «Лунтане» адсутнічаюць сталочкі, замест іх устаноўленыя дадатковыя шэрагі крэслаў.
Тэхнічныя характарыстыкі
Высокаабаротныя дызельны рухавікі для цеплахода пастаўляліся Леніградскім заводам «Зорка».
Падгор’е (Чэрвеньскі раён)
Падго́р'е (, Подгорье) — вёска ў Чэрвеньскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Смілавіцкага сельсавета.
IC 4377
IC 4377 — галактыка тыпу S0-a (спіральная галактыка) ў сузор’і Райскі Птах.
Каза-манюка
«Каза-манюка», «Каза Дарота» , «Каза лупленая» (Коза-дереза, Коза луплена, Коза-борза, Страшная коза ; Коза-дереза) — сюжэт рускай, украінскай і беларускай народных казак.
IC 4377
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Каза-манюка
Гісторыя
У улічана пад нумарам 212 «Каза луплена»: Бацька пасылае сваіх сыноў (дачок) па чарзе пасвіць казу; каза ўвесь час кажа, што не насыцілася; бацька злуецца і праганяе сыноў з хаты, але калі сам пераконваецца, што каза падманвае, спрабуе яе зарэзаць; каза лупленая ўцякае ў лес, адымае дом у зайца; розныя жывёлы дапамагаюць яму, але выгнаць казу не могуць; выганяе казу певень (пчала, рак).
Існуюць варыянты казкі ў апрацоўцы А. Талстога, А. Нячаева, В. Капіцы ,. У 1939 годзе польская пісьменніца стварыла казку «», якую ў 2016 годзе пераклаў на беларускую мову пад назвай «Казуха Ілгуха» Алег Грушэцкі.
Этымалогія і значэнне
Дзераза. М. Прышвін лічыў, што словазлучэнне «каза-дереза» першапачаткова гучала «коза — дери глаза» (пар. «прадраць вочы»), якое азначае «паглядзець уважліва». На думку ўкраінскае слова дереза азначае «задзірака, капрызная». Паводле «дереза» — сеючая разлад.
Луплена. «Каза рухлена, палова боку луплена». «Луплена» — якую лупілі (білі, калацілі). Слова «лупіць» паходзіць ад лупа або лупъ — «скура, шкура».
Рухлена. Якая бурыць.
Борза. Слова «борзая» ў старажытнарускай мове азначала — «хуткая».
Манюка. Падманшчыца.
Сюжэт
Жыла-была каза-манюка. Захацела яна пайсці травы пашчыпаць, узяла ды і выгнала зайчыка з дому. Прыйшоў яму на дапамогу воўк, ды толькі не змог зладзіць з казой. Затым вырашыў дапамагчы зайчыку мядзведзь, ды і яго каза не спалохалася. Праходзіў міма пеўнік (пчала, рак) і дапамог зайчыку выгнаць казу-манюку. І сталі яны дружна жыць ды пажываць.
Характэрнай асаблівасцю ўсходнеславянскіх варыянтаў сюжэту з’яўляюцца стылістычныя формулы, якімі каза дае сама сабе характарыстыку: «Я — каза рухлена, палова боку луплена…», «Ляцела праз масток, схапіла кляновы лісток».
У зносцы Афанасьева да слоў казы, якая адказвае зайчыку на пытанне « Хто там?», падаецца, што ў Варонежскай губерні гэты адказ гучыць: «Я — коза рьяная, за́ боки драная; сколю тебя рогами, стопчу тебя ногами!», а ва Украіне: ''«Я — коза-дереза, пивбока луплена, за копу куплена. Тупу-тупу ногами, сколю тебя рогами, лапками загребу, хвостиком замету — бррру!»''.
У тэатры
Мікалай Лысенка ў 1888 годзе напісаў дзіцячую оперу «Каза-дзераза» па матывах народнай казкі на лібрэта Дніпровай Чайкі. Яна стала своеасаблівым падарункам Мікалая Лысенкі сваім дзецям.
У кінематографе
У 1985 годзе па казцы быў зняты савецкі мультфільм «». У 1995 годзе ва Украіне зняты маляваны мультфільм «».
У 2012 годзе ў Польшчы быў зняты аднайменны мультфільм па творы «».
У філатэліі
Пошта Украіны ў 2003 годзе выпусціла марку з выявай Казы-дзеразы.
У графіцы
Сярод вядомых мастакоў, якія стваралі ілюстрацыі да гэтай казкі, можна згадаць Алену Лось, Гары Якубеню , Сяргея Волкава, , Віктара Таўбера, Кузьму Пятрова-Водкіна, і іншых.
Георгіеўскія могілкі
Георгіеўскія могілкі — могілкі ў Віцебскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі, размешчаныя па трасе М8, за 2 км на поўнач ад Рубы, раёна Віцебска.
Заснаваныя ў 2011 годзе з блаславення архіепіскапа Віцебскага і Аршанскага Дзімітрыя. На тэрыторыі могілак пабудаваны Свята-Георгіеўскі храм.
Свята-Аляксандра-Неўская царква (Бабі Лес)
Гісторыя
Пабудавана ў 1894 годзе з дрэва, асвечана ў імя святога добравернага князя Аляксандра Неўскага. Адносілася да Свята-Георгіеўскай царквы в. Юравічы Чэрвеньскага раёна. Яе апісанне дадзена ў страхавой ацэнцы 1910 года. Адкрыта ў 1990 годзе.
Архітэктура
Царква вырашаны прамавугольным зрубам з 4-слуповай званічкай над франтонам і галоўкай пасярэдзіне гонтавага даху. Уваход арганізаваны праз прытвор каркаснай канструкцыі. Ашаляваныя фасады прарэзаны 4 аконнымі праёмамі.
Лідскі замак
Лідскі замак — замак у горадзе Ліда, пабудаваны ў 1330-я гады паводле даручэння князя Гедзіміна. Уваходзіў у лінію процікрыжацкай абароны Навагрудак — Крэва — Меднікі — Трокі.
Архітэктура і планіроўка
За аснову замка ўзяты тып абарончага збудавання, вядомага пад назвай кастэль. Замак быў збудаваны з бутавага каменю і цэглы, меў у плане форму няправільнага чатырохвугольніка (нагадвае трапецыю, 93,5х83,5х80х84 м) з дзвюмя вуглавымі вежамі, і быў пастаўлены на насыпным пясчаным узгорку (вышыня 5—6 м), абкружаным балоцістымі берагамі рэк Лідзея і Каменка (прыток Лідзеі), з поўначы — ровам шырынёй каля 20 м, які злучаў гэтыя рэкі і аддзяляў замак ад горада. Пазней (верагодна, у XVI—XVII стст.) у сістэму перадзамкавых умацаванняў з усходу было ўключана штучнае возера. Асноўнае абарончае значэнне мелі пастаўленыя на невысокім падмурку (70—80 см) сцены вышынёй 12 м, таўшчынёй 1,5—2 м. Уверсе яны пераходзілі ў баявую галерэю, сценка якой была складзена з цэглы (таўшчыня 7 см), мела адзін рад байніц, размешчаных на адлегласці 2,4 м адна на адной. Памост галерэі апіраўся на драўлныя бэлькі. На паўднёвых і ўсходніх сценах замка на каменных фігурных кансолях стаялі 2 цагляныя прыбіральні — «каморкі патрэбныя».
NGC 1397
NGC 1397 (іншыя абазначэнні — MCG -1-10-17, PGC 13485) — галактыка ў сузор’і Эрыдан.
Лідскі замак
Архітэктура і планіроўка
Паўночна-ўсходняя вежа (узведзена ў канец XIV—XV стст.) мела выгляд крыху перакошанага рознабаковага чатырохвугольніка (12х12,5х12,3х12,15 м) і была прыбудавана да замкавых муроў без перавязкі. Таўшчыня яе сцен з боку двара дасягала 3 м, дакладка да сцен замка — 83 см. Мела аздоблены фігурнай цэглай арачны ўваход з боку двара і лесвіцу ў тоўшчы заходняй сцяны шырынёй 1 м з драўлянымі прыступкамі на цаглянай аснове. У паўночнай, усходняй і паўднёывй сценах захаваліся пячныя нішы. Першы паверх быў перакрыты крыжовым скляпеннем. Прасочаны рэшткі драўлянай падлогі. Абедзве вежы былі накрыты шатровымі дахамі і не выступалі за перыметр сцен.
У замак вялі 3 уваходы, 2 з іх — ва ўсходняй сцяне. Меншая брама шырынёй 2,5 м і вышынёй 3 м завяршалася стральчатай аркай і служыла для штодзённага карыстання; большая шырыня каля 4,5 м і вышыня да 6 м выконвала ролю параднай брамы. Над яе паўцыркульнай аркай размяшчаўся ляпны картуш з выявай дзяржаўнага герба ВКЛ «Пагоня». Большы ўваход меў разгрузачную спічастую нішу, прарэзаную ўваходным праёмам меншых памераў. Магчыма, тут быў пад’ёмны мост. Паўднёвая сцяна замка прарэзана на вышыні каля 2 м ад зямлі скразным праёмам з паўцыркульнай аркай — запасным ходам для раптоўных вылазак гарнізона або скрытага выхаду ў крытычныя моманты абароны.
NGC 1397
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі новага агульнага каталога.
Лідскі замак
Архітэктура і планіроўка
Замкавыя і вежавыя муры складзены ў асноўным з палявых камянёў. Вонкавыя паверхі зроблены з вялікіх валуноў, пакладзеных гарызантальнымі радамі. Прамежкі паміж валунамі запоўнены каменнымі асколкамі на вапнавай рошчыне (цагляныя кліны сустракаюцца вельмі рэдка). У якасці арматуры выкарыстоўвалі драўляныя бэлькі. Цэглу ўжывалі толькі для асноўных элементаў канструкцыі і архітэктурных дэталей. 3 яе выкладзены вуглы замкавых і вежавых муроў дэкаратыўньш паясы на фасадах сцен, аркі, скпяпенні, сценкі байніц. Цагляныя паясы на знешняй паверхні замкавых сцен выкананы ў тэхніцы балтыйскай, або вендскай, муроўкі (чаргаванне 2 лажкоў і тычка).
На замкавым двары размяшчаліся праваслаўная царква (у 1533 г. перанесена ў горад), жылыя і гаспадарчыя пабудовы, у т.л. дом каменданта замка, казармы, склады, калодзежы, з 1568 — суд, архіў, вязніца. Жылыя памяшканні былі на верхніх паверхах вежаў.
Гісторыя
Узведзены каля 1323 года на сутоку рэк Лідзеі і Каменкі вялікім князем літоўскім Гедымінам. У 1387 г. польскі кароль і вялікі князь літоўскі Ягайла прымаў у замку прысягу ад свайго брата Скіргайлы, полацкага князя. Зімой 1392 года да замка падыходзіла ордэнскае войска.
У ліпені 1506 г. у сценах замка прычасціўся і падпісаў завяшчанне смяротна хворы кароль польскі і вялікі князь літоўскі Аляксандр.
У часы караля Яна Казіміра Вазы Ліда атрымала магдэбургскае права, але замак заставаўся дзяржаўнай маёмасцю і ахоўваўся мясцовай шляхтай. Тут знаходзіліся склады зброі, гарнізон. Улетку 1659 г. замак захоплены расійскім войскам пад камандаваннем ваяводы Івана Хаванскага.
У пачатку XVIII ст. шведскія войскі ўзарвалі абедзве вежы. Агулам да таго часу ўмацаванне страціла стратэгічнае значэнне. Сцены яго паступова пачалі разбурацца. Аднак ва ўцалелых памяшканнях захоўваліся гарадскія акты і праходзілі суды. Летам 1794 г. у замку вялі бой з царскімі войскамі паўстанцы Тадэвуша Касцюшкі, замак быў яшчэ мацней разбураны.
Пасля пажару ў Лідзе ў 1891 годзе, калі згарэў цэнтр горада разам з будынкам ратушы XVIII ст., гарадскія ўлады пачалі разборку замкавых муроў, каб прадаць або выкарыстаць матэрыял для адбудовы горада. Са схілаў замкавага пагорка бралі пясок. Тады амаль цалкам былі знішчаны рэшткі паўднёва-заходняй вежы і разабрана частка заходняй сцяны. Аднак звесткі пра гэта дайшлі да Імператарскай археалагічнай камісіі ў Пецярбург, у Ліду быў накіраваны супрацоўнік Камісіі Пётр Пятровіч Пакрышкін, пасля яго дакладу Камісія забараніла разбураць сцены замка. Вывучэннем і кансервацыяй замка займаўся рускі архітэктар-рэстаўратар У. В. Суслаў.
У пачатку XX ст. праведзены некаторая ўмацоўвальныя працы. Была створана Будаўнічая камісія па рамонце Лідскага замка. У 1909—1911 гады прыведзены ў належны стан заходняя, ​​паўночная і ўсходняя сцены, паўднёвая сцяна найменш патрабавала рамонту і яго там не праводзілі.
У 1920-я гады, калі па Рыжскай дамове Заходняя Беларусь увайшла ў склад Польшчы, у Лідскім замку былі праведзены рэстаўрацыйныя работы польскімі рэстаўратарамі пад кіраўніцтвам маладога архітэктара Тадэвуша Буршэ. Былі злучаны каменнай агароджай заходняя і паўднёвая сцены, часткова заклалі разбураны паўднёва-ўсходні вугал і замуравалі бакавыя ўваходы. На месцы разбуранага паўночна-заходняга вугла пабудавалі браўляную браму. Летам у замку часта спыняўся вандроўны цырк або звярынец, зімой пасярэдзіне двара ставілі ёлку і залівалі каток. Летам 1929 г. замак вывучаў вядомы беларускі мастак Язэп Драздовіч і прысвяціў яму альбом замалёвак.
22 студзеня 1940 г. Лідскі замак атрымаў статус помніка архітэктуры. У ліпені 1941 года на тэрыторыі замка быў лагер ваеннапалонных 56-й Маскоўскай дывізіі.
У пасля ваенныя дзесяцігоддзі на тэрыторыі замка быў невялікі стадыён, часта спыняўся перасоўны звярынец. У 1953 годзе Лідскі замак уключаны ў спіс помнікаў, узятых пад дзяржаўную ахову, але гэта не спыніла далейшага разбурэння. У 1967 годзе рашэннем мясцовых уладаў Лідскі замак перададзены пад шэфскі нагляд будаўнічаму трэсту № 19. У 1975 г. Лідскі замак як помнік архітэктуры XIV ст., якому неабходна рэстаўрацыя, атрымаў нумар № 129/75. У 1976 г. спецыяльныя навукова-рэстаўрацыйныя вытворчыя майстэрні пры Міністэрстве культуры БССР атрымалі заказ на кансервацыю, а неўзабаве на поўную рэстаўрацыю Лідскага замка.
Рэстаўрацыйныя працы пачаліся ў 1978 г. Меркавалася, што поўная рэстаўрацыя будзе завершана ў 1985 г. Да 1980 былі завершаны паўночная, усходняя і часткова паўднёвая сцены і была блізкая да завяршэння паўночна-ўсходняя вежа. Рэстаўрацыйныя работы не былі завершаны і спыніліся з-за недахопу фінансавання ў сярэдзіне 1990-х гг.
У 2001 г. на дзяржаўным узроўні прынята рашэнне пра распрацоўку праекта першачарговых супрацьаварыйных работ у замку. Праект падрыхтавалі ў 2003 годзе, але сродкаў на яго ажыццяўленне не знайшлі. У 2004 годзе Міністэрства культуры рэкамендавала Гродзенскаму аблвыканкаму разабраць аварыйныя ўчасткі заходняй сцяны і недабудаванай паўднёва-заходняй вежы і разгледзець пытанне далейшага выкарыстання паўночна-ўсходняй вежы. 23 красавіка 2005 г. у замку адбыліся працы падчас агульнарэспубліканскага суботніка.
Новы этап рэстаўрацыі Лідскага замка пачаўся ў 2006 годзе, КУП «Мінскпраект» пачаў праектныя работы. Былі выкананы архітэктурныя абмеры замка. Мэта рэстаўрацыі — вярнуць замку аблічча, які ён мог мець у XIV ст. У студзені 2010 г. стала вядома, што ў верасні ў Лідзе пройдуць «Дажынкі-2010», што паскорыла ажыццяўленне работ. За вясну і лета 2010 г. сцены і паўднёва-заходняя вежа былі дабудаваныя, драўляная галерэя з новымі кансольнымі бэлькамі і брусам, пакрытая дахоўкай, злучыла вежы, замкавы двор быў засыпаны пяском і друзам. Канчатковы тэрмін заканчэння рэстаўрацыі — 2019 год. Замак стаў цэнтрам рыцарскіх фэстаў. Планавалася размяшчэнне музейнай экспазіцыі.
Археалагічныя даследаванні
Археалагічныя даследаванні Лідскага замка праводзілі М. А. Ткачоў (1970), А. А. Трусаў (1977—1978, 1980, 1985), А. К. Краўцэвіч (1986—1987). Ускрыта каля 3260 м² плошчы замкавага двара. Культурны пласт 0,4—0,8 м у цэнтры двара і каля 2 м паблізу паўночнай сцяны. Знойдзены металічныя вырабы (салдацкія абцасныя і конскія падковы, нажы, крэсівы, нажніцы, ключы, замкі, наканечнікі стрэл і арбалетныя балты), шкляны, керамічны посуд (рынкі, гаршкі, збаны, глякі, куфлі, чаркі, кубкі, галеркі і інш.), пакрыты зялёнай палівай або тэракотавы; каменныя ядры ад каменямётаў, вырабы з косці. Трапляюцца заходнееўрапейскія керамічныя вырабы. Сабрана вялікая калекцыя гаршковай (XIV—XVI стст.) і каробчатай кафлі (большасць пакрыта зялёнай палівай) з вонкавымі пласцінамі, аздобленымі раслінным, геаметрычным і сюжэтным арнаментам. Знойдзены сярэбраныя і медныя манеты, у т.л. манеты XIV ст. князёў Кейстута і Вітаўта, грошы XIV ст., соліды XIV ст. і інш.
Камсамольскі сельсавет (Рэчыцкі раён)
Камсамо́льскі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Рэчыцкага раёна Гомельскай вобласці. Цэнтр — аграгарадок (да 2011 г. вёска) Камсамольск.
Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года Дзюрдзеўскі сельсавет у складзе Горвальскага раёна Рэчыцкай акругі БССР. Цэнтр — вёска Дзюрдзеў. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Гомельскай акругі. З 4 жніўня 1927 года ў складзе Рэчыцкага раёна. 30 снежня 1927 года сельсавет узбуйнены, у яго склад увайшла тэрыторыя скасаванага Святоўскага сельсавета. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Рэчыцкім раёне БССР. У 1935 годзе вёска Дзюрдзеў атрымала назву Камсамольская, сельсавет перайменаваны ў Камсамольскі. З 20 лютага 1938 года ў складзе Гомельскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Валадарскага сельсавета. 2 красавіка 1959 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Сведскага сельсавета. 1 ліпеня 1965 года ў склад сельсавета з Дуброўскага сельсавета перададзены вёскі Узнаж і Шоўкавічы, са складу сельсавета ў склад Глыбаўскага сельсавета перададзены вёскі Валадарск і Першае Мая. 28 верасня 2022 года скасаваны пасёлак Баранаўка.
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1142 чалавекі, з іх 94,5 % — беларусы, 4,5 % — рускія, 0,5 % — украінцы.
Грыгорава (Вяземскі раён)
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з кастрычніка 1941 года, вызвалена ў сакавіку 1943 года.
NGC 1729
NGC 1729 (іншыя абазначэнні — MCG -1-13-43, IRAS04577-0325, PGC 16529) — спіральная галактыка (Sc) ў сузор’і Арыён.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Геалогія
Геалогія (gē Зямля + logos вучэнне) — навука аб складзе, будове і гісторыі развіцця зямной кары і больш глыбокіх сфер Зямлі, заканамернасцях утварэння і пашырэння горных парод, мінералаў, падземных вод і радовішчаў карысных выкапняў. Забяспечвае выяўленне і ацэнку мінеральна-сыравіннавых рэсурсаў. Геалогія — адна з фундаментальных навук аб прыродзе Зямлі і Сусвету. Вылучаюць 3 кірункі геалогіі: апісальны (апісанне мінералаў, горных парод, геалагічных цел), дынамічны (вывучэнне геалагічных працэсаў і іх эвалюцый), гістарычны (гісторыка-геалагічнай рэканструкцыі).
Геалогія падзяляецца на мінералогію, стратыграфію, петраграфію, літалогію, стратыграфію, палеанталогію, палеагеаграфію, тэктоніку, гідрагеалогію, геалогію антрапагена, геалогію інжынерную, дынамічную, структурную, рэгіянальную, марскую, карысных выкапняў.
Пірацтва
Пірацтва - від разбойства, які прадугледжва ўзброены разбой на моры, а часам на сушы. Пірацтва пачало зараджацца ў антычныя часы, але найболей распаўсюджаным стала ў 17-м стагоддзі. Сёння сустракаецца ў водах Ціхага і Індыйскага акіянаў.
Геалогія
Працэсы геалагічнага мінулага даследуюцца на падставе вывучэння сучасных працэсаў з улікам эвалюцыі Зямлі. Геалогія карыстаецца метадамі назірання, картаграфавання, свідравання, комплексам геафізічных метадаў, касмічнай і аэрафотаздымкі, аптычнымі, электронна-мікраскапічнымі, рэгенаўскімі, спектральнымі, хімічнымі, ізатопнымі.
Цесна звязана з геаграфічнымі навукамі — геамарфалогіяй, геаграфіяй, кліматалогіяй, гідралогіяй, геадэзіяй, а таксама з навукамі, што вылучыліся з яе — геафізікай і геахіміяй.
Гісторыя
Першыя звесткі пра мінералы, горныя пароды, падземныя воды і пошукі карысных выкапняў ёсць у пісьмовых помніках Старажытнага Егіпта, рукапісах Кітая, працах антычных працах вучоных Старажытных Грэцыі і Старажытнага Рыма: Піфагора, Герадота, Арыстоцеля, Плінія Старэйага. Перыяд да 18 стагоддзя адметны назапашваннем разнастайных фактаў пра склад горных парод, мінералаў, падземных вод. Паняцце геалогія ў сённяшнім разуменні сустракаецца ў навуковых працах Жан-Андрэ Дэлюка (1727—1817). Арас Бенедыкт дэ Сасюр (1740—1799) увёў у навуковы ўжытак тэрмін геалогія ў 1779 годзе. Да гэтага часу выкарыстоўвалася паняцце геагносія. Ж. Кюўе, Л. Элі дэ Бамон, А. Браньяр (Францыя), Х. Л. фон Бух, А. Г. Вернер (Германія), У. Сміт, А. Седжвік, Р. І. Мурчысан, Ч. Лаель, Дж. Гетан (Вялікабрытанія), А. Грэслі (Швейцарыя) сістэматызавалі геалагічныя звесткі, прапанавалі шэраг асноватворных уяўленняў геалогіі, заклалі падмурак геалагічнай навукі, якая канчаткова аформілася ў другой палове XIX — пачатку XX стагоддзя.
Пірацтва
Гісторыя
Пасля адкрыцця Амерыкі Калумбам у 1492, вялікія ваенна-марскія дзяржавы таго часу Іспанія і Партугалія пачалі ствараць калоніі ў Паўднёвай і Цэнтральнай Амерыцы. Большасць калоній заснаваных Іспаніяй і Партугаліяй былі арыентаваны на гандаль з Індыяй і Далёкім Усходам. Падпарадкаваўшы мясцовыя народы інкаў, мая, ацтэкаў, іспанцы атрымалі кантроль над іхнімі руднямі каштоўных металаў, як вынік значнае павелічэння багацця Іспаніі.
Геалогія
Гісторыя
Тэарэтычны асновы складаюць вучэнні аб глабальнай тэтконіцы пліт, платформах і геасінкліналях, фацыях і фармацыях, літагенезе, магматызме, рудаўтварэнні, падземных водах. Уклад у развіццё геалогіі зрабілі А.Дз. Архангельскі, М. Бертран, С. М. Бубнаў, А. Вегенер, У. І. Вярнадскі, І. М. Губкін, Дж. Дана, А. М. Заварыцкі, Э. Зюс, У. А. Кавалеўскі, А. П. Карпінскі, Ф. Ю. Левінсон-Лесінг, Г. Ф. Мірчынк, Дз. В. Наліўкін, У. А. Обручаў, Э. Ог, А. П. Паўлаў, Ф. Дж. Петыджан, М. М. Страхаў, Я. С. Фёдараў, А. Я. Ферсман, В. Я. Хаін, Дж. Хол. М. С. Шацкі, Г. Штыле, А. Л. Яншын і іншыя.
Найбольш раннія геалагічныя даследаванні ў Беларусі вядомы з канца XVII — пачатку XIX ст.
Пірацтва
Гісторыя
Суперніцтва паміж калоніямі і імкненне да перавагі гандлю прывялі да частых войн і павелічэння пірацтва. Вялікая класічная эпоха пірацтва прыпала на 1560-я і працягнулася да 1720-х. Найболей паспяховымі для піратаў сталі 1640-я — 1680-я.
Вылучаецца два найболей вядомых месца абітання піратаў: карыбскі востраў Тартуга (пасля 1640) і горад Порт-Роял, што на востраве Ямайка (пасля 1655).
Сучаснасць
Нападам піратаў падвяргаюцца ў асноўным буйныя караблі. У 1990-я лічба нападаў складала ў сярэднім каля 200 на год. У 1998 у нападах былі забітыя шэсцьдзесят сем чалавек, усе, акрамя аднаго ў водах Ціхага і Індыйскага акіянаў, на якія прыходзіцца амаль тры чвэрці ўсіх нападаў піратаў.
Піраты звычайна здзейсняюць разбойства ноччу з дапамогай хуткаходных катэраў, якія, як правіла маюць невялікія памеры і застаюцца незаўважнымі для карабельных радараў.
Эфіопская Праваслаўная Царква
Эфіопская (Абісінская) праваслаўная царква (የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን) — адна з «старажытнаўсходніх цэркваў». Да 1959 частка копцкай праваслаўнай царквы, а затым - аўтакефалія.
Гісторыя
Пры імператары Сусныёсе (1607-1632) увайшла ў унію з Рымам, але наступны імператар, Фасіледэс (1632-1667), выгнаў каталікоў з Эфіопіі. Набажэнствы адрозніваюцца надзвычайным багаццем тэкстаў, песнапенняў і багаццем святаў. Маецца шмат пустэльных манастыроў. У цяперашні час гэтую Царква ўзначальвае Патрыярх эфіопскай Царквы Свяцейшы Абуна Паўлас (рэзідэнцыя ў Адыс-Абебе), яго прызнае копцкая царква; за мяжой на вяршэнства ў царкве прэтэндуе экс-патрыярх Меркарыос (які сцвярджае, што яго адрачэнне ў 1992 было зроблена пад уціскам).
Копцкая і эфіопская праваслаўныя цэрквы ўрачыста абвясцілі адзінства веры, вернасць агульнаму сведчанню і гатоўнасць паглыбляць і пашыраць супрацоўніцтва. Падпісанне сумеснай дэкларацыі прадстаўнікамі гэтых старажытнаўсходніх праваслаўных цэркваў, якія супернічаюць на працягу дзесяцігоддзяў, адбылося ў Каіры ў ліпені 2007 г. Але тым не менш, копцкая царква падтрымала поўнае аддзяленне Эрытреэйскай царквы і раскол эфіопскай царквы.
Эфіопская праваслаўная царква (гэтак жа, як і копцкая) прытрымліваецца многіх запаведзяў Старога Запавету, якіх большасць хрысціян лічыць адмененымі, такіх як захаванне старазапаветных законаў аб смакаванні ежы, а таксама святкаванне суботы (нараўне з нядзеляй). Практыкуецца таксама абразанне, прычым не толькі немаўлятаў мужчынскага полу (на восьмы дзень, згодна з запаведзю ў Старым Запавеце), але і жаночае абразанне, традыцыя якога мае не біблейскае паходжанне. Як жаночае, так і мужчынскае абразанне хрысціяне ў Эфіопіі разглядаюць як народныя традыцыі, не лічачы абразанне немаўлятаў мужчынскага полу выкананнем Майсеева закона.
Фільм жахаў
Фільм жахаў — жанр мастацкіх фільмаў. Тэматычна шырокае і разнастайнае кіно, якое мае на мэце выклікаць у гледачоў пачуццё страху, трывогі і нявызначанасці, стварыць вусцішную атмасферу страху або напружанага чакання чаго-небудзь жудаснага.
Свята-Успенская царква (Бабічы)
Свята-Успенская царква — праваслаўны храм у в. Бабічы (Клецкі раён). Размешчана на могілках. Помнік народнага дойлідства. Пабудавана ў 1863 г. з драўлянага бруса. Да 1990-х гг. не дзейнічала.
Архітэктура
Складаецца з двух прамавугольных ў плане рознавялікіх зрубаў малітоўнай залы і апсіды, якія аб'яднаны нешырокімі скошанымі гранямі сцен і агульным двухсхільным дахам. У месцы спалучэння аб'ёмаў дах мае плаўны пераход, што разам са скошанымі сценамі надае будынку прасторавую пластычнасць. Вільчык даху над уваходам завершаны цыбулепадобнай галоўкай. Галоўны ўваход вылучаны ганкам з двухсхільнай на 2 слупах навіссю. Вуглавыя часткі зрубаў аформлены ў выглядзе пілонаў, якія абмяжоўваюць гарызантальна ашаляваныя фасады. Бакавыя фасады члянёны невялікімі прамавугольнымі аконнымі праёмамі ў простых ліштвах. У інтэр'еры сцены атынкаваны, апсіда вылучана іканастасам простай работы.
Костычаў
Костычаў — прозвішча.
Танкетка
Танкетка — лёгкая баявая гусенічная адна- або двухмесная браніраваная машына 20-30-х гадоў XX стагоддзя.
Маса да 4 тон, хуткасць да 45 км/гадз. Узбройвалася 1-2 кулямётамі. Браніраванне супрацькулявое (да 10 мм).
Прызначаліся для разведкі і сувязі (напрыклад, Т-27).
Горкі (Туманаўскае сельскае паселішча)
Горкі (Го́рки) — вёска ў Вяземскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Туманаўскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з кастрычніка 1941 года, вызвалена ў сакавіку 1943 года.
IC 4378
IC 4378 — галактыка тыпу S0 (спіральная галактыка) ў сузор’і Цэнтаўр.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
NGC 1400
NGC 1400 (іншыя абазначэнні — ESO 548-62, MCG -3-10-22, IRAS03372-1850, PGC 13470) — галактыка ў сузор’і Эрыдан.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі новага агульнага каталога.
Смагароўка
Смагаро́ўка (, Смогоровка) — вёска ў Чэрвеньскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Смілавіцкага сельсавета.
Камка
Камка — тапонім.
Булгакава
Булгакава — жаночная форма прозвішча Булгакаў, таксама тапонім.
NGC 1730
NGC 1730 (іншыя абазначэнні — IC 2113, MCG -3-13-43, IRAS04573-1553, PGC 16499) — спіральная галактыка з перамычкай (SBa) ў сузор’і Заяц.
Сяргей Паўлавіч Костычаў
Сяргей Паўлавіч Костычаў (26 красавіка [8 траўня] 1877,  —, Алушта (Крым)) — расійскі і савецкі фізіёлаг, біяхімік і анатам раслін, мікрабіёлаг. Акадэмік Расійскай Акадэміі навук (1923).
У 1900 годзе скончыў фізіка-матэматычны факультэт Санкт-Пецярбургскага ўніверсітэта (аддзяленне прыродазнаўчых навук) і быў пакінуты для падрыхтоўкі да прафесарскага звання.
Аньё-Нуэва
А́ньё-Нуэ́ва, або Навагодні востраў (Ano Nuevo, ад Año Nuevo) — востраў на ўсходзе Ціхага акіяна каля берагоў Каліфорніі (ЗША). Уваходзіць у склад аднайменнага запаведніка. Плошча — 0,0364 км². У наш час ненаселены.
Сяргей Паўлавіч Костычаў
У 1901—1903 гадах стажыраваўся ў Цюрыху і Гейдэльбергу ў найбуйнейшых біяхімікаў тых гадоў — Э. Шульцэ і А. Кеселя. Пасля вяртання прызначаны асістэнтам пры кафедры батанікі Ваенна-медыцынскай акадэміі, але працягнуў навуковую працу на кафедры фізіялогіі і анатоміі раслін Пецярбургскага ўніверсітэта.
Аньё-Нуэва
Тэрыторыя вострава склалася ў міяцэне з прыбярэжных выдмаў. Да XVIII ст. ён уяўляў сабою паўвостраў. У нашы дні заўважны падзел на некалькі астраўкоў і скал, якія хутка размываюцца зімовымі штармамі.
Сяргей Паўлавіч Костычаў
Тэмы дысертацый: магістарскай — «Даследаванні над анаэробным дыханнем раслін» (1907), доктарскай — «Фізіёлага-хімічныя даследаванні над дыханнем раслін» (1911). У іх вылучыў сваю тэорыю дыхання, давёўшы цесную сувязь паміж анаэробным і нармальным (кіслародным або аэробным) дыханнем у раслін. Паказаў, што спіртовае закісанне не з’яўляецца першай фазай дыхання (як лічылі да яго работ), але абодва гэтыя працэсы звязаны агульнымі прамежкавымі прадуктамі ператварэння вугляводаў.
Аньё-Нуэва
У 1872 —1948 гг. на востраве дзейнічаў маяк. Захаваліся рэшткі будынкаў старой станцыі па яго абслугоўванні. Пазней быў перададзены Каліфарнійскаму ўніверсітэту для арганізацыі запаведніка. У яго склад уваходзяць 1600 га сушы і навакольных марскіх тэрыторый. Аньё-Нуэва наведваецца ластаногімі падчас сезонных міграцый.
Сяргей Паўлавіч Костычаў
Навуковыя даследаванні Костычаў спалучаў з педагагічнай працай. У 1907 годзе ён стаў прыват-дацэнтам Пецярбургскага ўніверсітэта (1907), а ў 1910 годзе абраны прафесарам батанікі і мікрабіялогіі ў Пецярбургскім тэхналагічным інстытуце і на Вышэйшых жаночых курсах. З 1916 года загадчык кафедры фізіялогіі і анатоміі раслін Пецярбургскага ўніверсітэта.
З 1918 годзе кансультант аддзела бактэрыялогіі Сельскагаспадарчага Вучонага камітэта. Пасля яго пераўтварэння ў Дзяржаўны інстытут доследнай аграноміі загадваў аддзелам мікрабіялогіі. Пасля рэарганізацыі аддзела ва Усесаюзны інстытут сельскагаспадарчай мікрабіялогіі УАСГНІЛ (1930) прызначаны яго дырэктарам.
2 снежня 1922 года быў абраны членам-карэспандэнтам Расійскай акадэміі навук па аддзяленні фізіка-матэматычных навук (разрад біялагічны).
Аздзелінскі сельсавет
Аздзе́лінскі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Гомельскага раёна Гомельскай вобласці Беларусі. Адміністрацыйны цэнтр — аграгарадок (да 2011 года вёска) Аздзеліна.
Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Уваравіцкага раёна Гомельскай акругі БССР. Цэнтр — вёска Аздзелін. 30 снежня 1927 года сельсавет узбуйнены, у яго склад увайшла тэрыторыя скасаванага Рагоўскага сельсавета. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ва Уваравіцкім раёне БССР. З 20 лютага 1938 года ў складзе Гомельскай вобласці. З 17 красавіка 1962 года ў складзе Гомельскага раёна. На 1 студзеня 1974 года ў складзе Аздзелінскага сельсавета 16 населеных пунктаў. 5 сакавіка 1981 года цэнтр сельсавета перайменаваны ў Аздзеліна.
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1161 чалавек, з іх 92,5 % — беларусы, 5,0 % — рускія, 0,9 % — украінцы.
Храм Лурдскай Божай Маці (Санкт-Пецярбург)
Храм Лурдскай Божай Маці — каталіцкі храм у Ліцейнай акрузе Санкт-Пецярбурга. Пабудаваны ў 1903—1909 гадах для патрэб французскай каталіцкай абшчыны па праекце архітэктараў Л. М. Бенуа і М. М. Перацятковіча. Асвечаны 5 снежня (22 лістапада па старым стылі) 1909 года біскупам Янам Цепляком. З 1938 года па 1992 год храм заставаўся адзінай дзеючай каталіцкай царквой у Ленінградзе.
Путны баярын
Путны баярын (ад усходнесл. путь — карысць, прыбытак, маёмасць) — адміністрацыйная пасада на землях Русі ў сярэднявеччы; кіраўнік пуці́. У раннім сярэднявеччы путныя баяры належалі да вярхоў феадальнага грамадства.
Пасада ўваходзіла ў дварцовую сістэму кіравання, пры якой у склад двара (дварца) уваходзілі дварцовыя пуці́ пад кіраўніцтвам путных баяраў. Існавалі такія пуці, як сакольнічы, канюшы, стольнічы, чашнічы. Да пуцёў прыпісваліся, і імі кіраваліся, пэўныя землі і вёскі.
IC 4379
IC 4379 — галактыка тыпу Sbc (кампактная выцягнутая спіральная галактыка) ў сузор’і Цэнтаўр.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Беларуская Савецкая Энцыклапедыя
Белару́ская Саве́цкая Энцыклапе́дыя (БелСЭ) — універсальная энцыклапедыя на беларускай мове ў 12-ці тамах, выдадзеная ў Мінску (1969—1975) выдавецтвам «Беларуская савецкая энцыклапедыя». Першая беларускамоўная энцыклапедыя.
Энцыклапедыя з’яўляецца калектыўнай працай больш за 5 тысяч аўтараў, у ліку якіх 125 акадэмікаў і членаў-карэспандэнтаў АН БССР, АН СССР і галіновых акадэмій навук, 544 дактары навук і прафесары, 1650 кандыдатаў навук. Больш за 85 % аўтараў жылі і працавалі ў БССР.
Адзінаццаць тамоў утрымліваюць уласна артыкулы энцыклапедыі і дадатак (у 11-м томе), 12-ы том — тэматычны, прысвечаны БССР. Агульная колькасць артыкулаў — 34409, каля 40 % прысвечаны беларускай тэматыцы. З агульнай колькасці больш за 6 тысяч артыкулаў прысвечаны гісторыі, каля 10 тысяч — прыродазнаўчым навукам (у тым ліку, матэматыцы), каля 6,7 тысяч — геаграфіі, каля 6,8 тысяч — культуры, біяграфічных артыкулаў больш за 7 тысяч.
У 12-ці тамах змешчана 112 уклеяк каляровага друку (1554 ілюстрацыі, 172 карты), 215 чорна-белых уклеек (3002 ілюстрацыі), каля 8 тысяч ілюстрацый і 500 карт у тэксце.
Псіха (фільм, 1960)
Псіха (Psycho) — амерыканскі псіхалагічны трылер рэжысёра і прадзюсара Альфрэда Хічкока, зняты ў 1960 годзе з Энтані Пэркінсам, Верай Майлз і Джонам Гэвінам у галоўных ролях. Вольная экранізацыя аднайменнага рамана Роберта Блоха.
Сюжэт
Фінікс (штат Арызона). Пятніца, 11 снежня (як мяркуецца, 1959 года), абедзены перапынак. Мэрыян Крэйн і яе каханак Сэм Луміс нанялі гатэльны пакойчык для чарговай стрэчы. Яны гавораць пра стасункі, Мэрыян хоча, каб Сэм ажаніўся з ёю.
Па абедзе Мэрыян бяжыць у рыелтарскі офіс, дзе яна ўжо 10 гадоў працуе сакратаркаю ў Джорджа Лоўвэры. Да іх прыходзіць кліент, які хоча купіць дом для свае дачкі; грошы ($40 000) ён прыносіць з сабою ў канверце. Джордж просіць Мэрыян адвезці гэтыя грошы ў банк, бо баіцца пакідаць іх у офісе на цэлыя выхадныя. Жанчына скардзіцца на благое пачуванне і просіць адпусціць яе дадому адразу пасля банка. Містар Лоўвэры дае згоду.
Дома Мэрыян збірае рэчы, на ложку ляжыць канверт з грашыма, які даверыў ёй бос. Яна не планавала гэтага злачынства, усё выйшла неяк само па сабе. Мэрыян наважыла пакінуць горад і пачаць новае жыццё.
Падчас начное язды, здарожаная і вельмі стомленая ад стрэсу, Мэрыян прыпыняе машыну на абочыне, каб трохі адпачыць. Раніцай яе будзіць паліцыянт. Ён занатоўвае, што жанчына дзіўна сябе паводзіць, таму вырашае прасачыць за ёю. Мэрыян заязджае ў салон карыстаных аўто і просіць новую машыну ў абмен на сваю. Прадавец таксама заўважае дзіўнасць у паводзінах незнаёмкі. Мэрыян сядае ў новую машыну і пакідае салон.
Бярэцца на ноч, хмарыць. Пачынаецца дождж. Мэрыян зварочвае з шашы і пад'язджае пад зацішны матэль — «Матэль Бэйтса». Дзяўчына разумее, што тут яе наўрад ці хто будзе шукаць.
Асталяваўшыся ў «Матэлі Бэйтса», якім кіруе Норман Бэйтс — маладзён, які вельмі пакутуе ад уціску свае ўладнай маці. У пакоі Мэрыян падрахоўвае на паперцы грошы (яна патраціла $800), але потым ірве яе і змывае ва ўнітаз. Акуратна загарнуўшы грошы ў газеціну, Мэрыян кладзе яе на прыложкавую тумбачку.
Норман адчувае моцную цягу да Мэрыян, але ягоная маці дужа пратэстуе супраць сынавых пачуццяў. Яна загадвае яму што б там ні было выкінуць жанчыну з галавы, аднак Норман нават не хоча яе слухаць. Потым у гутарцы ён паведамляе Мэрыян, што яго матка разумова хворая.
Перад сном Мэрыян ідзе ў душ. Неўзабаве ў прыбіральню заходзіць жанчына (яе твар скрыты ў цені) і бязлітасна забівае Мэрыян нажом. На месца забойства прыбягае ўражаны Норман. Хутка агоўтаўшыся ды ўзяўшы сябе ў рукі, ён пачынае прыбірацца. Цела, укручанае ў душавую фіранку, і чамадан (а разам і газету з грашыма) ён кладзе ў багажнік машыны, пасля адганяе яе і топіць у багне.
Тым часам на пошукі Мэрыян адпраўляецца прыватны дэтэктыў Мілтан Арбагаст і сястра Мэрыян — Лайла. Яны звяртаюцца да Сэма, але той не ведае, дзе можа быць Мэрыян. Арбагаст, шукаючы ўцякачку, выпраўляецца ў прыдарожныя матэлі і выпадкам знаходзіць матэль Бэйтсаў. У часе размовы з гаспадаром дэтэктыў прадчувае нешта нядобрае, таму ён, развітаўшыся з Норманам, ідзе званіць Лайле. Потым Арбагаст пралазіць у асабняк — яму карціць пагутарыць з Норманавай маці, — але там на яго нападае невядомая жанчына з нажом (кадр са спіны). Арбагаст падае з лесвіцы і гіне.
Лайла дужа хвалюецца, бо не чуваць ніякіх навін ад Арбагаста. Разам з Сэмам яны памыкаюцца разабрацца ўва ўсім самі, таму накіроўваюцца да мясцовага шэрыфа, ад якога дазнаюцца, што Норманава матка памерла ажно 10 гадоў таму (атруціла свайго каханка, а пасля і сябе).
Лайла і Сэм рэгіструюцца ў матэлі як сямейная пара. Яны ўважліва даследуюць пакой, які наймала Мэрыян, і знаходзяць кавалачак паперы ва ўнітазе, а таксама прыкмячаюць адсутнасць фіранкі ў душы. Пакуль Сэм адцягвае ўвагу Нормана, Лайла адпраўляецца ў асабняк. У доме яна знаходзіць досыць абжыты пакой з сукенкамі, касметыкай і звяртае ўвагу на глыбокі ўгін у ложку. Тым часам Норман, падчас бойкі аглушыўшы Сэма, як дуж кідаецца ў дом. Лайла спускаецца ў сутарэнне, дзе бачыць жанчыну ў крэсле — тая сядзіць да яе спінай. Наблізіўшыся да крэсла, Лайла разумее — перад ёю мумія місіс Бэйтс. Сама ў гэты момант у сутарэнне забягае пераадзеты ў матчыну вопратку сын і кідаецца з нажом на Лайлу, аднак тут паяўляецца Сэм ды абясшкоджвае «місіс Бэйтс».
Нормана Бэйтса арыштоўваюць. Псіхіятр, пагутарыўшы з ім («з ягонаю маці»), расказвае паліцыянтам, што Норман хварэе на раздваенне асобы: 10 гадоў таму Норман прыраўнаваў матку да новага кавалера ды атруціў абаіх, а пасля, не могучы расстацца са сваёю маці, выкапаў цела і стаў весці з ёю размовы. Зазвычай асоба маці бярэ верх, калі побач з сынам з'яўляюцца паглядныя дзяўчаты, якіх дэспатычная, раўнівая маці ў рэшце рэшт забівае (такім парадкам, да Мэрыян «маці» забіла яшчэ дзвюх дзяўчын). Нормана змяшчаюць у псіхіятрычную клініку.
Фільм канчаецца ўнутраным маналогам Нормана, голасам ягонай маці — моцнаю часткай яго раздвоенай асобы.
Антытэрарыстычная аперацыя ва Украіне
Антытэрарысты́чная апера́цыя ва Украі́не (скарочана АТА) (Антитерористична операція в Україні) — рэакцыя Украіны на «пашырэнне расійскай інтэрвенцыі з Крыма», дзе яно адбывалася з 20 лютага па 18 сакавіка 2014 году, «на ўсходнія вобласці Украіны дыверсійнымі падраздзяленнямі расійскага войска». Само ўварванне, паводле Украіны, пачалося з захопу адміністрацыйных будынкаў у Данецкай, Луганскай і Харкаўскай абласцях. Суправаджалася перакідам некалькіх дзясяткаў тысячаў расійскіх вайскоўцаў на мяжу з Украінай пад выглядам вучэнняў (Расія не прызнала гэта). Пасля іх сканчэння расійскія войскі засталіся на мяжы замест вяртання ў месцы сталага знаходжання. Уварваннем з захопленых на ўсходзе земляў кіраваў палкоўнік ФСБ і Галоўнай разведвальнай управы (ГРУ) Расіі Ігар Гіркін з мянушкай Стралкоў (або Стралок), які 26 лютага прыляцеў ва Украіну з Масквы.
Да прыкладна сярэдзіны лета 2014 года кантраляваныя сепаратыстамі часткі Данецкай і Луганскай абласцей судакраналіся між сабой, такім чынам, сепаратысты кантралявалі пэўны ўчастак адміністрацыйнай мяжы дзвюх абласцей і мелі калідоры між тэрыторыямі, кантраляванымі непрызнанымі ДНР і ЛНР. Але паводле стану на 28 ліпеня сілы антытэрарыстычнай аперацыі зладзілі паспяховы наступ на Дэбальцэвэ і Тарэз і адрэзалі іх групоўкі адна ад адной.
Паводле звестак міністэрства абароны Украіны з пачатку правядзення антытэрарыстычнай аперацыі ва ўсходніх рэгіёнах Украіны тэрыторыя, кантраляваная сэпаратыстамі, зменшылася прыкладна на тры чвэрці. Як адзначае камандзір добраахвотнага батальёну «Данбас» Сямён Сяменчанка, большасць населеных пунктаў усходу Украіны, дзе быў адноўлены канстытуцыйны лад Украіны, былі пакінутыя баевікамі ня ў выніку ўцёкаў, а мэтанакіравана. Разам з тым, пачынаючы з верасня гэтага ж года адзначаны наступ сепаратыстаў і павелічэнне кантраляванай імі тэрыторыі, якая паводле сваіх масштабаў вярнулася да межаў паводле стану на блізу сярэдзіны вясны.
Умовы пачатку антытэрарыстычнай аперацыі
Сілы АТА улічвалі гібрыдны характар ​​неаб’яўленай вайны супраць Украіны і ваенную перавагу Расійскай Федэрацыі, пазіцыі яе кіраўніцтва па класіфікацыі знешняй ваеннай агрэсіі Расіі як унутранага канфлікту Украіны з мэтай недапушчэння далейшага ўвядзення рэгулярных расійскіх войскаў на тэрыторыю Украіны, прычыненых міратворчай місіяй і рэалізацыі «абхазска-асяцінскага сцэнара». Таму 13 мая 2014 года ва Украіне было абвешчана аб пачатку антытэрарыстычнай аперацыі без ўвядзення ваеннага становішча з прыцягненнем Узброеных сіл Украіны. Прычынай непрымальнасці ўводу ваеннага становішча вясной 2014 Аляксандр Турчынаў назваў таксама неабходнасць правесці прэзідэнцкія выбары выбралі б Украіну законнага прэзідэнта.
Зонай правядзення антытэрарыстычнай аперацыі было ахоплена Данецкую і Луганскую вобласці (з 14 красавіка 2014), а таксама Ізюмскі раён і горад Разынкі Харкаўскай вобласці (з 14 красавіка па 7 верасня 2014) і (з 2 снежня 2015 г. — па цяперашні час).
Памяць
1 жніўня 2017 года ў Кіеве адкрыты Помнік байцам антытэрарыстычнай аперацыі. Помнік выкананы ў выглядзе ме́ча, які пранізвае карту Расеі.
Маіаа
Маіаа (Maiao; Mai’ao, літаральна «кіпцюр птушкі») — востраў у Французскай Палінезіі. Уваходзіць у групу Наветраных астравоў Таварыства. Плошча — 9 км². Насельніцтва (2012 г.) — 335 чалавек.
Геаграфія
Маіаа месціцца за 105 км на захад ад Таіці. Уяўляе сабою вапняковае плато на падводным узвышшы вулканічнага паходжання. Найвышэйшы пункт — 154 м. Даўжыня з поўдню на поўнач — 5,5 км, найбольшая шырыня з захаду на ўсход — 4,25 км. Берагі атачае каралвы рыф. Два ўнутраныя азёры Рота-Іці і Рота-Рахі надзвычай салёныя, населеныя салялюбнымі арганізмамі, якія надаюць азёрнай вадзе блакітны і зялёны колеры.
Гісторыя
У мінулым востраў Маіаа меў назву Тубуаі-Ману і, відавочна, быў населены выхадцамі з Тубуаі. Паводле падання, некаторы час ім кіраваў правадыр Тэраатафету, які займаўся людажэрствам, за што быў забіты падданымі. Пазней уладу атрымалі нашчадкі манархаў з Хуахінэ.