cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Беатус
Ад узораў да школьных практыкаванняў
Факунда таксама знаходзіцца пад уплывам мастацтва Магіуса, стваральніка (Беатус Моргана, завершаны ў 940-45), усе гэтыя работы паказваюць відавочную сувязь з, намаляванай Фларэнтыусам, якая захоўваецца ў бібліятэцы ў Леоне.
Факунда не вынаходзіць. Ён змякчае лініі, надае сваім персанажам больш вытанчанасці і прапануе нам больш прывабныя выявы ад першай асобы. Але спакушэнне не канец мастацтва, а некаторыя вучоныя скажуць, што яго праца пазначае знікненне ад эстэтыкі папярэдняга Беатуса.
Аляксандр Эдвардавіч Мяйштовіч
У 1939 г. выехаў у Рым.
Беатус
Літара і дух
Мастакі Беатусаў хацелі пазбегнуць бязладзіцы малюнкаў, залішніх у стаўленні да тэксту, якія занадта змадэляваныя на словах або змяшчаюць нас у знаёмым свеце нашага ўспрымання.
Як мы бачылі, мастакі X і XI стагоддзяў вырашылі праблему, дэрэалізаваўшы сцэны, адмовіўшыся ад усіх бескарысных элементаў дэкарацый, каб не зацямніць погляд чытача чымсьці, што адцягвае ўвагу ад істотнага. Мініяцюры ствараліся ачышчанымі ад усяго, што можна лічыць выпадковым.
Мастак таксама мог дадаць да афармлення бачанні з каментарыяў Беата. Гэта тое, што можна ўбачыць у Беатусе з Осмы (f° 117v) і ў Беатусt Фердынанда і Санчы (f° 187), дзе Д’ябал прадстаўлены прыкаваным у пекле і дзе анёлы пасылаюць яго далучыцца да тых, каго змятаў хвост Дракона. Тут мініяцюры прысвойваецца каментарый Беата, які з нагоды кнігі XII Апакаліпсісу прадбачыць ў кнізе XX, дзе згадваецца, што Сатана быў прыкаваны ланцугом.
Праца мастака можа быць яшчэ больш складанай, калі ў адной і той жа мініяцюры ён робіць смелы сінтэз некалькіх пасажаў. Затым ён павінен адмовіцца ад літаральнай транскрыпцыі. Калі 24 Старых (ці Мудрацоў) рызыкуюць у невялікай прасторы выклікаць штуршок, што схаваў бы іншыя важныя дадзеныя … ён паказвае толькі 12. Незалежна ад таго, мы ведаем, што ёсць 24, так як кажуць тэксты і іншыя старонкі паказваюць у поўнай меры. Мы крыху звужацца шэрагі, выдаляем некаторыя крылы ў іншых месцах, і таму ў нас дастаткова месца, каб прапанаваць глабальнае бачанне з двух глаў. Гэта тое, што мы можам убачыць у выдатнай мініяцюры f° 117v Беатуса Фердынанда і Санчы.
Сінтэз урыўкаў IV-4 і V-2 кнігі Апакаліпсіс сустракаецца дастаткова часта. Мы знаходзім яго таксама на фоліа 121v і 122.
Ілюмінацыя і скульптура
Таксама вядома, што Газлен распаўсюдзіў уплыў да Італіі, адкуль прывёз мастака, званага Нівард (Nivard), каб алюстраваць сцэны Апакаліпсісу на сценах царквы , — гэта паказвае, што ўпрыгажэнні абацтва вынікаюць са складаных уплываў, якія падобныя на каралінгскія ў дачыненні да масарабскай культуры, якая ў адваротным выпадку была б наіўнай, каб занадта радыкальна супрацьстаяць, улічваючы цесныя сувязі, што іх аб’ядноўвалі ў дзевятым стагоддзі ў многіх адносінах.
Пытанне з’яўляецца больш спрэчным ў дачыненні да другога па велічыні будынка, на які спасылаецца Эміль Маль: тымпан паўднёвага партала абацтва у  і клуатр абацтва. Як і многія іншыя, Маргерыт Відаль (Marguerite Vidal) рашуча пагаджаецца з меркаваннем Эміля Маля і лічыць, што гэты тымпан дае надзейныя аснаванні думаць, што ў бібліятэцы абацтва захоўваўся ілюмінаваны манускрыпт з «Каментарыем да Апакаліпсіса» Беата Ліебанскага.
Нягледзячы на агаворкі, якія можна зрабіць да гэтага тэзіса — 1° Для Эміля Маля самы прыгожы Беатус, які, хутчэй за ўсё, і аказаў найбольшы ўплыў, гэта (Ён выразна сцвярджае гэта ў доктарскай дысертацыі L’art religieux du XIII en France, p. 457.). Цалкам лагічна, што майстар муасакскага тымпану абавязаны масарабскаму мастаку.
— 2° Эміль Маль сцвярджае, што калі дэталі тымпану занадта моцна адрозніваюцца ад вобразаў Беатуса Сен-Север, гэта таму, што скульптар меў перад вачыма толькі копію, якая прадстаўляла варыянты, нам не знаёмыя. Гэта гіпотэза заснаваная на агульнай з’яве, добра вядомай медыявістам і мы не можам яе абвергнуць. Пры гэтым нельга аргументавана вызначыць, наколькі адрозненні ў скульптуры абумоўлены вынаходлівай геніяльнасцю стваральнікаў тымпану.
— 3° Можа здацца дзіўным, што скульптар змадэляваў рукапіс (прысутны ў бібліятэцы альбо запазычаны), а ніводная вядомая кніга са скрыпторыя Муасака не выдае ніякага дачынення да Беатуса Сен-Севар (не больш чым з іншымі вядомымі Беатусамі). Але гэта не абгрунтаванае пярэчанне. Манускрыпты X—XI стагоддзяў наогул вельмі рэдкія, яны распаўсюджваліся і былі аб’ектам мноства дэструкцый.
— 4° Нарэшце, чаму вы хочаце адмовіць скульптару ў здольнасці адаптаваць мадэль да іншага асяроддзі? Са слоў Андрэ Мальро, тымпан не з’яўляецца скульптурнай ілюмінацыяй. У гэтым плане фатаграфія нас падманвае, што дазваляе размясціць мініяцюру і скульптуру (, Floraison de la Sculpture romane, t. 2, p. 51-58, гл. раздзел Літаратура). Пярэчанне законнае. Але нельга адмаўляць, што чытачы ілюмінаваных рукапісаў і жыхары кляштараў належаць да аднаго свету. Калі тымпаны публічных цэркваў таксама бачаць непісьменныя вернікі, крыніца іх натхнення не менш духоўная і ажыўленая ў Сярэдневякоўі, яна не зачыняе дзверы для ўяўлення, мы павінны распазнаць некаторыя трывожныя стылёвыя аналогіі паміж падвойнай старонкай 121v-122 у Беатусе Сен-Север і тымпанам у. Напрыклад, у абедзвюх працах смелы паварот галавы быка ў цудоўнай напружанасці да Хрыста.
Бруней
Эканоміка
Золатавалютныя рэзервы ацэньваюцца ў 20 млрд.дол. Знешняга доўгу няма.
Краіна валодае адносна развітой транспартнай сеткай. Працягласць аўтадарог каля 2750 км. Колькасць зарэгістраваных транспартных сродкаў перавышае 200 тыс. Дзейнічае адзін міжнародны аэрапорт. Нацыянальная авіякампанія «Роял Бруней Эйрлайнз» здзяйсняе рэгулярныя рэйсы ў 30 гарадоў. Найболей інтэнсіўныя авіязносіны падтрымліваецца з Сінгапурам, Малайзіяй, Інданезіяй, Філіпінамі і Тайландам. Збор у аэрапорце Бандар-Серы-Бегавана 10 брунейскіх долараў.
Беатус
Ілюмінацыя і скульптура
Аднак, калі ёсць пэўныя падабенствы паміж дваццацю чатырма мудрацамі Беатуса (тая ж падвойная старонка) і тымпанам (прычоскі, цытры, кубкі), яны не без высакароднасці прапануюць радаснае дзіва, абыходжанне з якім не дакладна супадае з Беатусам Сен-Севера.
Стагадовая вайна
Вайна абавязана сваёй гістарычнай значнасці некалькім фактарам. Першапачаткова з’яўляючыся дынастычным канфліктам, вайна падагрэла ідэі французскага і англійскага нацыяналізму. З ваеннага погляду, на вайне пачалі выкарыстоўвацца новая зброя і новыя тактыкі, якія разбурылі старую сістэму феадальных армій, у якіх дамінавала цяжкая кавалерыя. У вайне былі прадстаўлены першыя рэгулярныя арміі ў Заходняй Еўропе з часоў Заходняй Рымскай імперыі. З-за ўсяго пералічанага, як і з-за доўгай працягласці, Стагадовая вайна разглядаецца як адзін з самых значных канфліктаў у ваеннай гісторыі сярэдневякоўя. У сувязі з уварваннем англічан, грамадзянскімі войнамі, смяротнымі эпідэміямі, голадам і забойствамі насельніцтва Францыі ў выніку вайны скарацілася на дзве трэці
Гістарычны кантэкст
Перадгісторыя канфлікту сягае ў 1066 год, калі Вільгельм I Заваёўнік арганізоўваў заваяванне Англіі. Ён атрымаў перамогу над Гаральдам II і ўзыйшоў на англійскі трон. Будучы герцагам нармандскім, ён з’яўляўся васалам французскага караля і быў абавязаны паклясціся апошняму ў вернасці, у тым ліку і за свае падуладныя землі ў Францыі. У тыя часы для аднаго караля прысягаць у вернасці іншаму каралю лічылася зняважлівым, таму, звычайна, нармандскія каралі спрабавалі пазбегнуць васальскае службы. З французскага боку, капетынгскія манархі абураліся фактам суседства караля, які трымае свае землі ў межах іх каралеўства, і шукалі шляхі нейтралізацыі пагрозы, якую цяпер уяўляла Англія.
Іаан Беззямельны атрымаў у спадчыну гэту вялізную маёмасць у караля Рычарда I, але, тым не менш, кароль Францыі Філіп II рашуча выкарыстаў слабасць караля Іаана як у юрыдычных, так і ў ваенных адносінах, і к 1240 году вырваў з рук англійскага караля кантроль над большасцю старых тэрытарыяльных уладанняў. Пазнейшая бітва пры Бувіне (1214), у шэрагу з Сентонжскай вайной (1242) і, урэшце, Сенсардаўская вайна (1324) абмежавалі анжуйскую ўладу на кантыненце да некалькіх невялікіх правінцый у Гасконі і прывялі да поўнай страты нармандскай каралеўскай рэгаліі ў англійскай кароне.
Дынастычнае бязладдзе: 1314—1328
Пасля смярцей Людовіка X і Іаана I, другі старэйшы сын Філіпа IV, Філіп V, мерыўся ўзыйсці на трон шляхам распаўсюджвання чутак пра незаконнанароджанасць яго пляменніка Іаана I, які быццам бы стаў вынікам парушэння шлюбнай вернасці. Пабочным вынікам гэтай кампаніі ў 1350-х гадах стаў заклік, паводле Салічнага закона, да зацвярджэння немагчымасці перадачы французскага трона па жаночай лініі. Калі Філіп V памёр у 1322 годзе, спадчыннае права яго дачок было праігнаравана на карысць Карла IV, трэцяга сына Філіпа IV.
У 1324 годзе Карл IV (кароль Францыі) і яго зяць Эдуард II (кароль Англіі) развязалі ў Гасконі непрацяглую Сенсардаўскую вайну. Галоўнай падзеяй вайны была аблога ла-рэольскай англійскай крэпасці ў Гаронне. Англійскія сілы, кіруемыя Эдмундам Вудстокам былі вымушаны здацца пасля месяца гарматнага абстрэлу французскіх гармат. Вайна была суцэльным правалам для Англіі. Ад некалі велізарнай Анжуйскай імперыі, у руках англічан застаўся толькі горад Бардо з невялікай прыбярэжнай паласой.
Вяртанне гэтых зямель стала найважнейшым адпраўным пунктам англійскай дыпламатыі. Вайна таксама стымулявала апазіцыю да Эдуарда II сярод арыстакраты Англіі і прывяла да зняцця яго з каралеўскай пасады ў 1327 годзе на карысць яго малодшага сына Эдуарда Віндзарскага, які такім чынам стаў Эдуардам III. Карл IV памёр у 1328 годзе, пакінуўшы дачку і ненароджанае дзіця жаночага полу. Такім чынам, галоўная лінія дынастыі Капетынгаў абарвалася, стварыўшы крызіс спадкаемнасці французскага трона.
Тым часам у Англіі, у 1327 годзе малады Эдуард Вінздарскі стаў каралём Эдуардам III. Будучы таксама і пляменнікам Карла IV, караля Францыі, Эдуард з’яўляўся яго найбліжэйшым жывым родзічам мужчынскага полу і адзіным жывым нашчадкам Філіпа IV. Паводле англійскай інтэрпрэтацыі феадальных законаў, гэта рабіла Эдуарда III легітымным пераемнікам французскага трона.
Французскае дваранства, аднак, адмовілася ад перспектывы прышлага караля, асабліва калі той з’яўляўся каралём Англіі. Яны сцвярджалі, па іх інтэрпрэтацыі Салічнага закона, што спадчыннасць не можа пераходзіць да жанчыны ці праз яе да яе нашчадкаў. Такім чынам, адзіным легітымным спадкаемцам на трон французы лічылі найстарэйшага прадстаўніка Капетынгскай дынастыі мужчынскага полу пасля Карла IV, унука Філіпа III, Філіпа Валуа. Філіп Валуа быў каранаваны Філіпам VI. Ён быў першым французскі каралём з дынастыі Валуа, малодшага адгалінавання Капетынгскай дынастыі.
Жанна II Наварская, дачка Людовіка X, таксама мела законнае права на французскі трон, але ў яе не даставала моцы, каб падтрымаць свае правы. У Наварскім каралеўстве заканадаўства дазваляла мець жанчыну-манарха (дынастыя Капетынгаў атрымала гэта ўладанне цераз бабулю Жанны II, Жанны I Наварскай) і, паводле пагаднення, ёй і яе мужу, Філіпу III д’Эўро, было дазволена атрымаць яго ў спадчыну; тым не менш, тое ж пагадненне вымусіла Жанну II і яе мужа прыняць уступленне на каралеўскую пасаду Філіпа VI і адмовіцца ад сваіх спадчынных зямель у Шампані і Бры на карысць французскай кароны. Пасля, у Жанны II і Філіпа д’Эўро нарадзіўся сын Карл II Наварскі. Нарадзіўшыся ў 1332 годзе, Карл заняў месца Эдуарда III як спадчыннік Філіпа IV і блізкі родзіч Людовіка X.
Перад вайной: 1328—1337
Пасля каранацыі Філіпа VI англічане яшчэ кантралявалі Гасконь. Гасконь вырабляла жыццёванеабходную прадукцыю солі, віна і была вельмі прыбыльным рэгіёнам, які, па сутнасці, з’яўляўся хутчэй асобным феодам і належаў французскай кароне, чым англійскай тэрыторыі. Заключэнне васальнага дагавора на яе валоданне стала яблыкам раздору паміж двума каралямі. Філіп VI патрабаваў ад Эдуарда прызнаць яго манархам, а Эдуард, у сваю чаргу, хацеў вярнуць згубленыя яго бацькам землі. Кампрамісны «амаж», заключаны ў 1329 годзе не задаволіў ні адзін бок, але ў 1331 годзе, маючы сур’ёзныя ўнутраныя праблемы, Эдуард прызнаў Філіпа каралём Францыі і адмовіўся ад сваіх прэтэнзій на французскі трон. Па сутнасці, Англія ўтрымала за сабой Гасконь за кошт адмовы Эдуарда ад яго патрабаванняў быць законным каралём Францыі.
У 1333 годзе Эдуард III адправіўся на вайну супраць Давіда II Шатландскага і пачаў Другую вайну супраць Шатландыі. Філіп убачыў магчымасць вярнуць сябе Гасконь пакуль увага Англіі звернута на поўнач. Зрэшты, вайна была, прынамсі на пачатковай стадыі, хуткай перамогай для Англіі, і Давід быў вымушаны ўцячы ў Францыю пасля свайго паражэння ад караля Эдуарда і Эдуарда Баліёла ў ліпеньскай бітве пры Халідон-Хіле. У 1336 годзе Філіп мерыўся арганізаваць ваенную кампанію, каб аднавіць Давіда на шатландскім троне і завалодаць Гасконню.
Пачатак вайны: 1337—1360
Стварылася сітуацыя адкрытай варожасці, як толькі французскія караблі пачалі разведваць прыбярэжныя паселішчы ўздоўж Ла-Манша і ў 1337 годзе Філіп VI вярнуў гасконскі феод, адзначаючы, паводле феадальнага права, што Эдуард III парушыў сваю прысягу не клапоцячыся пра патрэбы свайго лорда. Эдуард III адказаў Філіпу, што ў сапраўднасці ён з’яўляўся законным спадкаемцам французскага трона і на Дзень усіх святых Генры Бёргхерш, біскуп лінкальнскі, прыбыў у Парыж з выклікам ад караля Англіі. Неўзабаве вайна была абвешчана. У першыя гады вайны Эдуард III заключыў саюз з арыстакратыяй гістарычных Нідэрландаў і бюргерамі Фландрыі, але пасля дзвюх безвыніковых кампаній, у 1340 годзе альянс разваліўся. Выплата субсідый нямецкім прынцам і кошты ўтрымання войска за мяжой уцягнулі англійскі ўрад у стан банкруцтва, моцна шкодзячы аўтарытэту Эдуарда III. Пэўны час Францыя дамінавала на моры за кошт генуэзскіх караблёў і экіпажаў. Некалькі мястэчак уздоўж берага Англіі былі абрабаваны, некаторыя неаднаразова. Гэта выклікала страх і дэзарганізацыю сярод прыбярэжнага насельніцтва Англіі. На працягу гэтага перыяду вайны пастаянны страх французскага ўварвання меў месца на англійскіх землях. Моц марскога флоту Францыі прывяла таксама і да падрыву англійскай эканомікі, бо, такім чынам, яна ўрэзала гандлёвыя пастаўкі воўны ў Фландрыю і пастаўкі віна з Гасконі. Тым не менш, у 1340 годзе, спрабуючы перашкодзіць высадцы англійскага войска на зямлю, французскі флот быў амаль цалкам знішчаны ў бітве пры Слёйсе. Пасля гэтага, Англія пераняла дамінаванне ў рэгіёне Ла-Манша да канца вайны, прадухіляючы французскія нашэсці.
]] У ліпені 1346 года Эдуард арганізаваў нашэсце на прыбярэжную частку Францыі, высадзіўшыся ў Катантэне. Англійская армія захапіла Кан за адзін дзень, здзіўляючы французаў, якія чакалі нашмат больш працяглай абароны горада. Філіп VI сабраў маштабную армію, каб супрацьстаяць яму, і Эдуард вырашыў рушыць на поўнач у напрамку да гістарычных Нідэрландаў, на працягу свайго паходу больш рабуючы, чым спрабуючы ўзяць і ўтрымліваць французскія тэрыторыі. Зразумеўшы, што ён не зможа атрымаць перавагу больш умелым манеўраваннем, Эдуард размясціў свае сілы да бітвы, і армія Філіпа атакавала. Знакамітая Бітва пры Крэсі была поўнай катастрофай для французаў. Эдуард пайшоў далей, не сустрэўшы супраціўлення, і аблажыў горад Кале на беразе Ла-Манша, захапіўшы яго ў 1347 годзе. Для англічан гэта стала вельмі важным стратэгічным крокам, які дазволіў трымаць свае войскі ў Францыі бяспечна. У тым жа годзе, перамога англічан над шатландцамі ў бітве пры Нэвілс-Кросе, падчас якой быў схоплены Давід II, моцна паменшыла пагрозу з боку Шатландыі.
У 1348 годзе пошасць Чорнай смерці пачала спусташаць Еўропу. Пасля таго, як у 1356 годзе эпідэмія адышла, і Англія змагла аднавіць сваё фінансвае становішча, сын Эдуарда, прынц Уэльскі, Эдуард Чорны Прынц, уварваўся ў Францыю з Гасконі і атрымаў слаўную перамогу ў бітве пры Пуацье, у якой англійскія лучнікі паўтарылі тактыку, выкарыстаную ў Крэсі. Новы французскі кароль Жан II быў схоплены. Жан заключыў перамір’е з Эдуардам, і ў яго адсутнасці, большая частка ўрада прыйшла ў заняпад. Крыху пазней, у гэтым жа годзе быў заключаны Лонданскі дагавор 1359 года, паводле якога Англія атрымала ў валоданне Аквітанію, і Жан II быў вызвалены.
Французская вёска на гэтай стадыі пачала ўпадаць у суцэльны хаос. Дэмаралізаванае англійскае войска было здольнае толькі рабаваць. У 1358 годзе сяляне паднялі паўстанне супраць арміі Эдуарда IV, якое пазней было названа Жакерыяй. Эдуард уварваўся ў Францыю ў трэці і апошні раз, спадзяючыся здабыць выгаду з унутранай нестабільнасці ў краіне і завалодаць французскім тронам, але, нягледзячы нават на тое, што ніякая французская армія не аказала яму супраціўлення, ён ужо не быў здольны захапіць Парыж або Рэймс у дафіна, пазней караля Карла V. 8 мая 1360 года дафін Карл і Эдуард Чорны Прынц падпісалі Мір у Брэтыньі, паводле якога Францыя пазбаўлялася палавіны сваёй тэрыторыі. Аб’яднаная Англія выходзіла з Эдвардыянскага перыяду Стагадовай вайны з палавінай Брэтаніі, Аквітаніі (амаль чвэрцю Францыі), Кале, Панцьё і іншымі васальнымі землямі Францыі, маючы відавочную перавагу над дэзарганізаванай Францыяй.
Першы мір: 1360—1369
Калі сын Жана II, Людовік I Анжуйскі, збег у 1362 годзе з англійскага палону, парушыўшы т. зв. другі «Дагавор вязняў», Жан II добраахвотна аддаў сябе ў палон і вярнуўся ў Англію. Ён памёр у пачэсным зняволенні ў 1364 годзе, і Карл V заняў яго месца на пасадзе караля Францыі.
Мірны дагавор у Брэтыньі вымусіў Эдуарда адмовіцца ад сваіх прэтэнзій на французскіх трон. Але адначасова ён моцна пашырыў яго тэрыторыі ў Аквітаніі і замацаваў за ім захопленае Кале. Па сутнасці, Эдуард ніколі больш не прад’яўляў прэтэнзій на карону Францыі. Адразу пасля ўзыходжання на трон, Карл V абавязаў сябе вярнуць заваяваныя Эдуардам землі. У 1369 годзе на падставе таго, што Эдуард III быццам бы парушыў умовы мірнага пагаднення ў Брэтыньі, Карл абвясціў новую вайну.
Далейшы ход вайны
Іаан памёр у 1364, яго пераемнікам на троне быў Карл V, дзяржаўны дзеяч, які аднавіў у Францыі аўтарытэт каралеўскай улады. З дапамогай свайго канетабля, Бертрана дзю Геклена, Карл рэфарміраваў французскае войска, аднавіў парадак і законнасць у краіне, а падчас баявых дзеянняў, якія ўзнавіліся ў Аквітаніі, пачаў паступова выцясняць англічан. К моманту, калі ў 1380 памёр Карл, Англія валодала толькі вузкай берагавой паласой ад Баёны да Бардо, а таксама марскімі партамі Брэстам, Шэрбурам і Кале. Вайна цягнулася аж да ўзыходжання на англійскі трон у 1413 маладога Генрыха V, які прагнуў славы палкаводца. У Францыі ў гэты час на троне знаходзіўся Карл VI, няздатны як кіраўнік, які хварэў на перыядычныя прыступы вар’яцтва. Апроч таго, разгарэлася грамадзянская вайна паміж арлеаністамі (арманьякамі) і бургіньёнамі. Генрых V аднавіў англійскія дамаганні французскага трона. Ён уварваўся ў Нармандыю з войскам прыблізна ў 10 тыс. чалавек і 25 кастрычніка 1415 года атрымаў значную перамогу пры Азенкуры, паўтарыўшы тактыку Крэсі і Пуацье супраць вялікага войска французскіх рыцараў, якія нічаму з тых часоў не навучыліся. Пасля гэтага Генрых давяршыў заваяванне Нармандыі, і здавалася, што справа французаў скончаная. 21 мая 1420, пасля забойства арманьякамі Іаана, герцага Бургундыі, новы герцаг Філіп пры садзейнічанні французскай каралевы арганізаваў падпісанне Генрыхам і Карлам дагавора ў Труа. Генрых ажаніўся з дачкой Карла Кацярынай Валуа, забяспечыў за сабой рэгенцтва Францыі і быў абвешчаны спадчыннікам французскага трона. Але ў 1422 абодва каралі памерлі, і каралём Францыі і Англіі быў абвешчаны немаўля Генрых VI, сын Генрыха і Кацярыны. Яго дзядзькі, герцагі Глостэр і Бэдфард, былі прызначаны рэгентамі. Пры падтрымцы бургундцаў Бэдфард здолеў завяршыць заваяванне Францыі на поўнач ад Луары. У 1428, калі Бэдфард трымаў у аблозе Арлеан, апатычнага Дафіна (так празвалі будучага караля Францыі Карла VII) і яго дэмаралізаванае войска натхніла на актыўныя дзеянні Жана д'Арк, і ў наступным годзе французы прымусілі англічан зняць аблогу.
Карл VII быў каранаваны ў Рэймсе ў 1429, а ў 1435 у Арасе ён здолеў вытаргаваць сепаратны мір у Філіпа Бургундскага. Бэдфард памёр у тым жа годзе, і цяпер ужо прайграваць сталі англічане. За гэтым быў шэраг перамір’яў, пакуль у сярэдзіне 15 ст. ваенныя дзеянні не разгарэліся з новай сілай. Адноўленае французскае войска неўзабаве вярнула Нармандыю, а затым уступіла ў Аквітанію. Бардо быў узяты французамі ў 1453, і вайна завяршылася тым, што ў руках англічан застаўся толькі Кале.
Чырвоны Клін
Чырво́ны Клін (, Чирвоный Клин) — вёска ва Уздзенскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Хатлянскага сельсавета.
Да 1 красавіка 1960 года вёска ўваходзіла ў склад Шацкага сельсавета.
Халакост у Расіі
Халакост у Расіі — пераслед і масавае знішчэнне яўрэяў на тэрыторыі РСФСР у перыяд нямецкай акупацыі з 1941—1944 гадах.
На акупаваных тэрыторыях дзейнічалі Нюрнбергскія расавыя законы, якія былі павінны ажыццявіць ізаляцыю яўрэйскага насельніцтва па нацыянальных прыкметах у гета і канцэнтрацыйныя лагеры дзеля далейшага знішчэння
Масавыя забойствы пачаліся практычна адначасова з прыходам нямецкіх войскаў і доўжыліся амаль да поўнага вызвалення тэрыторыі Расіі ад захопнікаў. На тэрыторыі РСФСР было створана 41 гета. Па розных ацэнках, за час акупацыі ў РСФСР без уліку Крыма загінула ад 55 да 140 тысяч яўрэяў. У масавым знішчэнні яўрэяў акупантам актыўна дапамагалі калабарацыяністы.
У пасляваенныя часы падзеі Халакосту падвяргаліся у СССР замоўчванню па ідэалагічных умовах. Сістэматычная праца па ушанаванні памяці ахвяраў Халакосту пачалася толькі у 1991 годзе пасля развалу камуністычнай сістэмы. З 1992 года ў Расіі дзейнічае навукова-асветніцкі цэнтр «Халакост».
Ляэнэ-Вірумаа
Ляэнэ-Віру (Lääne-Virumaa або Lääne-Viru maakond) — павет у Эстоніі, размешчаны ў паўночна-ўсходняй частцы краіны. З поўначы амываецца водамі Фінскага заліва. Мяжуе з паветамі Іда-Віру на ўсходзе, Йыгева на поўдні і Хар'ю і Ярва на захадзе. Адміністрацыйны цэнтр - горад Ракверэ. Павет у адміністрацыйным дачыненні дзеліцца на 2 горада і 13 воласцяў. Паўднёвая частка павета знаходзіцца ў межах Пандыверэскага ўзвышша. Там размяшчаецца шырокая карставая зона, адкуль бяруць пачатак многія рэкі.
У павеце знаходзіцца найстарэйшы ў Эстоніі Лахемааскі нацыянальны парк.
Ізеа
Ізеа:
Вербана-Кузіа-Асола
Вербана-Кузіа-Асола (Provincia del Verbano-Cusio-Ossola, Provincia dël Verban-Cusio-Òssola) — правінцыя ў Італіі, у рэгіёне П’емонт. Створана ў 1992 годзе шляхам аб’яднання трох геаграфічных абласцей, якія раней уваходзілі ў правінцыю Навара. Вербанія, тэрыторыя на заходнім беразе Лага-Маджорэ, утварыла ўсходнюю частку правінцыі; Кузіа, ваколіцы возера Орта, — паўднёвую, астатную частку займае вобласць Асола, размешчаная ў Альпах.
Агульная колькасць насельніцтва каля 160 000 чалавек, плошча 2255 км². Найбуйнейшыя гарады — сталіца Вербанія; Дамадосала, цэнтр Асолы; Аменья.
Вядомыя асобы Ашмян
Вядомыя ўраджэнцы Ашмян:
Белаплечы арлан
Белаплечы арлан (Haliaeetus pelagicus) — вельмі буйная драпежная птушка сямейства ястрабіныя, якая жыве на прыбярэжнай тэрыторыі паўночна-ўсходняй Азіі. Сілкуецца ў асноўным рыбай. З’яўляецца адным з самых цяжкіх арлоў. Маса дасягае 9 кг. Від занесены ў Чырвоную кнігу Расіі.
Апісанне
Агульная даўжыня птушкі 105—112 см, даўжыня крыла 57-68 см, вага 7,5-9 кг. У дарослых птушак афарбоўка складаецца са спалучэння цёмна-бурага колеру з белым (але ёсць і аднакаляровая цёмна-бурая варыяцыя). Самцы і самкі афарбаваныя аднолькава, канчатковы нарад апранаецца ў трохгадовым узросце.
Браслаўская града
На поўначы града абмежавана далінай Заходняй Дзвіны, на ўсходзе і поўдні — Полацкай нізінай. Працягнулася з захаду на ўсход на 66 км, з поўначы на поўдзень — амаль на 60 км, плошча 1,9 тыс. км². Найбольшая вышыня — Воўчая гара — 210 м над узроўнем мора з'яўляецца найвышэйшай кропкай Мёрскага раёна. Знаходзіцца прыкладна ў 10 км на ўсход ад вёскі Слабодка Браслаўскага раёна. Адметнай вяршыняй таксама з'яўляецца гара Маяк, 174 м над узроўнем мора і 44,7 м над урэзкам вады.
Града канчаткова аформілася ў час браслаўскага прыпынку (стадыялу) паазерскага ледавіка. У рэльефе вылучаюцца дугападобныя грады, паміж якімі паніжэнні і невялікія азёры. Трапляюцца шматлікія озавыя і камавыя ўзгоркі. Карысныя выкапні: керамічная сыравіна, пясчана-жвіровы матэрыял, торф.
Рэкі належаць да басейна Заходняй Дзвіны, найбольшая — Друйка, якая працякае праз некалькі азёр. Пад азёрамі каля 10 % тэрыторыі, большасць з іх належыць да Браслаўскай групы азёр. Разарана каля 60 % тэрыторыі, пад лесам і хмызняком — каля 20 %.
Грыдзіна (Сямлёўскае сельскае паселішча)
Грыдзіна (Гридино) — вёска ў Вяземскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Сямлёўскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупаваная гітлераўскімі войскамі ў кастрычніку 1941 года, вызвалена ў сакавіку 1943 года.
NGC 1461
NGC 1461 (іншыя абазначэнні — MCG -3-10-47, PGC 13881) — лінзападобная галактыка (S0) ў сузор’і Эрыдан.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Сцяпан Вікенцевіч Яцкевіч
Сцяпа́н Віке́нцевіч Яцке́віч (, м., Мінскай губерні — , Камунарка, Маскоўская вобласць) — беларускі дзяржаўны дзеяч, старшыня Менскага гарадскога выканаўчага камітэта (са жніўня 1924 па красавік 1929 года).
Біяграфія
Са жніўня 1924 да красавіка 1929 года старшыня Менскага гарадскога выканаўчага камітэта, адначасова ў 1925—1928 гг. старшыня Менскага акруговага выканаўчага камітэта.
З красавіка 1929 года начальнік Галоўнага ўпраўлення шашэйных, грунтавых дарог і аўтамабільнага транспарту Беларускай ССР, з 1934 года ў Маскве, начальнік Упраўлення капітальнага будаўніцтва Галоўнага ўпраўлення шашэйных дарог НКУС СССР.
7 красавіка 1938 года быў арыштаваны, быў асуджаны за ўдзел у контррэвалюцыйнай тэрарыстычнай арганізацыі і 17 верасня 1938 года Ваеннай калегіяй Вярхоўнага суда СССР прыгавораны да расстрэлу, які неадкладна быў выкананы. 26 студзеня 1957 года Сцяпан Яцкевіч быў рэабілітаваны той жа Ваеннай калегіяй Вярхоўнага Суда СССР.
Ярвамаа
Ярва (Järvamaa альбо Järva maakond) — павет у Эстоніі, размешчаны ў цэнтральнай частцы краіны. Адміністрацыйны цэнтр - горад Пайдэ. Павет у адміністрацыйным дачыненні дзеліцца на 1 горад і 11 воласцяў.
Гісторыя
У сваіх межах павет сфармаваўся да пачатку XIII стагоддзя.
Геаграфія
Вышэйшая кропка павета - гара Валгехабуземягі (107 м), маюцца ландшафтны заказнік Кырвемаа (заказнік) (204 км ²), Цюрыскае друмлиннае поле (104 км ²).
IC 4119
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Агаў
Агульная колькасць (2023 г.) — 1 859 000 чалавек.
Гісторыя
Агаў узгадваюцца ў эфіопскіх і замежных крыніцах з канца першай паловы 1 тысячагоддзя н. э. як народ, што насяляў паўночныя раёны Эфіопскага нагор’я. Праз іх тэрыторыю праходзіў важны гандлёвы шлях. М. І. Вавілаў меркаваў, што гэтая тэрыторыя з’яўлялася адным з сусветных цэнтраў паходжання культурных раслін. У выніку агаў былі падначалены імператарамі суседняга Аксума.
У канцы X ст. іўдзейская валадарка Гудыт разбурыла Аксум і заснавала дынастыю Загвэ (літаральна «з агаў»). Паводле іншай традыцыі, сапраўдным заснавальнікам Загвэ быў Мара Тэкла-Хайманот (XII ст.), які адабраў уладу ў нашчадкаў Гудыт. Пасля яго прыходу да ўлады галоўнай рэлігіяй зноў стала хрысціянства. Дзяржаўным цэнтрам дынастыі была Лалібэла, названая так у гонар валадара Гебрэ Мескеля (1181 — 1121 гг.), знакамітага будаўніцтвам Скальных цэркваў. Аднак у 1270 г. дынастыя Загвэ пацярпела паразу ад Тэсфа-Іясуса, прадстаўніка Саламонавай дынастыі, іх землі былі ўключаны ў склад яго дзяржавы. У 1625 г. яго нашчадкі заваявалі іўдзейскую дзяржаву Сымен, насельніцтва якой таксама карысталася мовай агаў. Прадстаўніцай агаў магла быць мусульманская валадарка Гаэва (XVI ст.), што кіравала дзяржавай Мазага на тэрыторыі сучасных Эфіопіі і Эрытрэі.
На працягу існавання Саламонавай дынастыі, а потым рэспубліканскай Эфіопіі назіралася перасяленне семітамоўнага насельніцтва, пераважна амхара, на землі агаў. Акрамя таго, свецкія ўлады і царква спрыялі асіміляцыі, асабліва гарадскіх жыхароў. У выніку тэрыторыя, населеная агаў, страціла сваю цэласнасць, мясцовыя супольнасці набылі некаторыя культурныя і моўныя адрозненні. Пераслед агаў адбываецца і ў нашы дні. Так, у 2021 г. адбываліся атакі амхара ў дачыненні да супольнасці кемант, прадстаўнікі якой патрабуюць дзяржаўнай аўтаноміі ў складзе Эфіопіі. Яны прывялі да чалавечых ахвяр і бежанства.
Асноўныя супольнасці
Найбуйнейшай этналінгвістычнай групай агаў Эфіопіі з'яўляюцца аві, якія насяляюць горныя раёны на паўночны ўсход ад возера Тана. У сваю чаргу, яны падзяляецца на 7 супольнасцей, што быццам бы паходзяць ад 7 родных братоў. Аві канчаткова былі інтэграваны ў Эфіопскую дзяржаву толькі ў XVII ст., прычым іх землі былі перададзены ў кіраванне непасрэдна імператарскаму двару. Яны былі вядомы тым, што пастаўлялі коней у эфіопскае войска. У 1932 г. аві, якія змагаліся ў якасці коннікаў у вайне супраць італьянцаў, стварылі асобнае таварыства. Да нашых дзён яно адыгрывае важную сацыяльную ролю ў фарміраванні іх культурнай тоеснасці. Большасць вернікаў спавядае хрысціянства (монафізіцтва і пратэстантызм).
Супольнасць кемант насяляе раён у ваколіцах Гондэра. Яна падзяляецца на 2 экзагамныя фратрыі. Асноўны занятак — земляробства. Сельскагаспадарчыя культуры, што вырошчваюць прадстаўнікі супольнасці, у свой час вельмі ўразілі М. І. Вавілава. Кемант адметны тым, што захавалі старажытную форму іўдаізму. Яна прадугледжвае абрады, выкладзеныя ў Левіце, наяўнасць свяшчэнных гаёў дэгегна, дзе падчас набажэнства робяць жывёльныя ахвярапрынашэнні. Тым не меней, у выніку асіміляцыі большасць вернікаў прыняла хрысціянства. Блізкая па мове да кемент супольнасць фалаша працягвае спавядаць іўдаізм.
Супольнасць білен вядома з ранняга сярэднявечча, калі яе прадстаўнікі перасяліліся з раёна Лалібэлы на паўночны захад сучаснай Эрытрэі. Сувязь білен з былой радзімай падцвярджаецца падобнымі назвамі тапонімаў і родаў. Асноўны традыцыйны занятак — адгонная жывёлагадоўля. Аднак у апошнія дзесяцігоддзі многія сельскія жыхары перайшлі да земляробства. Большасць білен-сялян спавядае іслам, у той час як гараджане прытрымліваюцца хрысціянства.
Анастасія Сяргееўна Філенка
Анастасія Філенка (нар. ,Украіна) — украінская футбалістка, абаронца. Выступала за зборную Украіны.
Клубная кар’ера
У 2015 годзе падпісала кантракт з магілёўскай «Надзеяй». Усяго за два сезоны 2014-2015 згуляла 34 матчы ў Вышэйшай лізе, забіла 4 галы.
Рональд Поўп
Рональд Поўп (Ronald Pope, 1920—1997 ) — брытанскі мастак і скульптар.
Пасля навучання Поўп прыехаў у Дэрбішыр працаваць інжынерам. Ён пачаў працаваць у Rolls-Royce Limited у Дэрбі. На працягу ўсёй вайны ён ствараў прылады на заводзе, дзе распрацоўваліся рухавікі для самалётаў. У працэсе ён атрымаў навыкі зваркі і пайкі, пазней выкарыстаныя ў мастацкай дзейнасці.
Пасля вайны ён паехаў у Лондан вывучаць скульптуру ў школе вытанчаных мастацтваў Слейд, а затым вывучаў кераміку ў Вулвіче.
Поўп жыў і працаваў мастаком у Мельбурне ў Дэрбішыре. У сваёй працы ён карыстаўся дрэвам, камнем і металам. Некаторыя з яго работ выглядаюць проста, што звязана з іх абстрактнасцю. Акрамя скульптур, Поўп ствараў карціны і замалёўкі. Як мастак Поўп атрымаў камісію ад царквы і мясцовых уладаў, так як стварыў скульптуру «Пяць біскупаў».
Доргішкаўскі сельсавет
До́ргішкаўскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Ашмянскага раёна Гродзенскай вобласці. Цэнтр — вёска Доргішкі.
Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Ашмянскага раёна Вілейскай вобласці БССР. З 20 верасня 1944 года ў складзе Маладзечанскай вобласці, з 20 студзеня 1960 года — Гродзенскай вобласці. 23 сакавіка 1964 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Гальшанскага сельсавета.
Лодзі
Лодзі (Lodi) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Ламбардыя, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Лодзі.
Насельніцтва складае 43424 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 1059 чал./км². Займае плошчу 41 км². Паштовы індэкс — 26900. Тэлефонны код — 0371.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы San Bassiano.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
Фрыц Мацвеевіч Кюсэ
Біяграфія
Пасля Лютаўскай рэвалюцыі 1917 года абраны членам палкавога салдацкага камітэта.
З мая 1917 года член Мінскага Савета рабочых і салдацкіх дэпутатаў, падтрымліваў сувязь з яго бальшавіцкай фракцыяй.
У 1919—1920 гадах быў камісарам камунальнай гаспадаркі Смаленска.
У ліпені 1920 года вярнуўся ў Мінск, быў членам праўлення саюза работнікаў камунальнай гаспадаркі БССР.
Са снежня 1920 па снежань 1921 года займаў пасаду старшыні Мінскага гарадскога савета.
Член ЦБ КП(б)Б і ЦВК БССР у 1920—1921 гадах.
Пагарэльскі сельсавет (Асіповіцкі раён)
Пагарэ́льскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Асіповіцкага раёна Магілёўскай вобласці Беларусі. Адміністрацыйны цэнтр — вёска Пагарэлае.
На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 5 населеных пунктаў: вёскі Амінавічы, Буда, Градзянец, Лазовае і Пагарэлае.
Ізеа (возера)
Ізеа (Lago d’Iseo), або Себіна (Sebino) — возера на поўначы Італіі, у Ламбардскіх Перадальпах. Плошча паверхні — 65 км². Аб’ём — 8 млн м³. Найбольшая глыбіня — 251 м, найбольшая шырыня — 5000 м, найбольшая даўжыня — 25 км, працягласць берагоў — 65 км. Сярэдняя вышыня над узроўнем мора роўная 186 м.
Ізеа запаўняе канцавы басейн старажытнага ледавіка, мае стромкія скалістыя берагі. Цераз возера Ізеа працякае рака Ольё, левы прыток ракі По. На паўднёвым беразе возера Ізеа размешчаны горад Ізеа. У сярэдзіне возера знаходзіцца найбуйнейшы натуральны азёрны востраў Монтэ-Ізола. На паўночным беразе ў камуны Пізонье бярэ пачатак даліна Камоніка.
Асноўнай індустрыяй з’яўляецца турызм, турыстычны сезон доўжыцца з мая па верасень. Праводзяцца шматлікія мерапрыемствы: парусныя рэгаты, канцэрты і выступленні. Культывуюцца розныя віды спорту: плаванне, віндсёрфінг, рыбалка, дайвінг і парусны спорт.
Антарктычныя аазісы
Антарктычныя аазісы — свабодныя ад ледавіковага покрыва ўчасткі краявой зоны Антарктыды. Плошча ад некалькіх дзясяткаў да соцень квадратных кіламетраў (аазіс Бангера 952 км²). Размешчаны ўнутры вобласці ледавіковай акумуляцыі, акаймаваны зонай абляцыі. Для антарктычных аазісаў характэрны спецыфічны прыродны комплекс (мясцовы менш суровы клімат, ландшафты халодных пустынь, шмат азёраў, арганічнае жыццё прымітыўнае, крыягеннна-структурныя глебы).
Раслінны свет: імхі, лішайнікі, прэснаводныя водарасці.
Жывёльны свет: птушкі — буравеснікі, паморнікі, у асобных антарктычных аазісах — пінгвіны. У антарктычных аазісах знаходзіцца большасць палярных навуковых станцый (напрыклад, станцыя Навалазараўская ў аазісе Шырмахера на Зямлі Каралевы Мод).
Сталовая (Мінск)
Стало́вая — колішняя вёска на правым беразе ракі Свіслач, з 1959 года ў складзе Мінска.
Гісторыя
Назва паказвае на тое, што сяльцо калісьці належала «сталу» менскага войта.
Згадваецца з 1500 года. У гэтым годзе вялікі князь Аляксандр Ягелончык пацвердзіў наступны прыватны дагавор. Менскі мешчанін Фёдар Пронкавіч і яго жонка «змовили» за баярына Менскага павета Пашка Радзівонавіча Талаконскага і аддалі замуж за яго іх унучку Ждану Аўрамаўну і далі ёй за вотчынны двор у Менску, а дагэтуль — сяльцо Сталова (Столово), якое Фёдар Пронкавіч і яго жонка купілі ў бацькі Талаконскага Радзівона. Такім чынам, першым вядомым уладальнікам Сталова з’яўляўся баярын Радзівон Талаконскі. У далейшым ім валодалі менскі мешчанін Фёдар Пронкавіч і сын Багдана Талаконскага — Пашка (Павел). У 1557 годзе сяло Сталовая, дзяржаўная ўласнасць. У 1791 годзе вёска Сталове (Столове) маёнтка Грэбелька Мінскай парафіі, дзяржаўная ўласнасць. У 1800 годзе 4 двары, 21 жыхар, дзяржаўная ўласнасць. У 1897 годзе засценак Сталова (Столово) Сеніцкай воласці Мінскага павета, 11 двароў, 82 жыхары.
IC 4120
IC 4120 — галактыка тыпу * (зорка) ў сузор’і Гончыя Псы.
Зелень
Зе́лень (, Зелень) — вёска ва Уздзенскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Дзешчанскага сельсавета.
Да 30 кастрычніка 2009 года вёска ўваходзіла ў склад Цепленскага сельсавета.
Уільям Джон Кофі
Уільям Джон Кофі (William John Coffee, 1774—1846) — брытанскі мастак і скульптар, які працаваў з гіпсам, фарфорам і тэракотай. У пачатку кар'еры працаваў мадэльерам на фабрыцы кітайскага фарфору Дасбэры, канец жыцця правёў у Амерыцы.
NGC 1462
NGC 1462 (іншыя абазначэнні — MCG 1-10-10, ZWG 417.7, PGC 13945) — галактыка ў сузор’і Цялец.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Іванікі (Вяземскі раён)
Іванікі (Иваники) — вёска ў Вяземскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Сямлёўскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупаваная гітлераўскімі войскамі ў кастрычніку 1941 года, вызвалена ў сакавіку 1943 года.
ГЭС гідравузла Навасады
«Навасады» — нізканапорная міні-гідраэлектрастанцыя на гідравузле № 9 «Навасады» воднай сістэмы Дняпроўска-Бугскага канала на рацэ Мухавец, каля вёскі Навасады Жабінкаўскага раёна Брэсцкай вобласці.
Вызначаная магутнасць — 223 кВт. Гадавая выпрацоўка электраэнергіі 1363,1 тыс. кВт*гадзін. Уведзена ў эксплуатацыю 10 снежня 2012 года.
Знаходзіцца на балансе РУЭБП «Дняпроўска-Бугскі водны шлях».
Солтэйр
Солтэйр — прамысловы пасёлак у Заходнім Ёркшыры, помнік прамысловай рэвалюцыі ў Англіі і аб’ект са спіса Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.
Пасёлак быў заснаваны ў 1853 г. сэрам Цітам Солтам. Планіроўка пасёлка засталася непарушанай і сёння можна прагуляцца менавіта па тых жа вуліцах і ўбачыць менавіта такія дамы, якія акружалі рабочых у той час. Фабрыкі і грамадскія будынкі Солтэйра, так жа як і звычайная забудова, адрозніваюцца гарманічнай архітэктурай, што напамінае пра такія з’явы як віктарыянскі філантрапічны патэрналізм і рух «горад-сад». Для рабочых былі створаны пральня, лазні, бібліятэка, чытальная і канцэртная залы, більярдная, навуковая лабараторыя, гімназія, багадзельня.
Сёння Солтэйр — адзін з пунктаў Еўрапейскага маршрута індустрыяльнай спадчыны.
Кома (значэнні)
Кома — цяжкі паталагічны стан
Сімферопаль
Сімферопаль (Сімферополь, Симферополь, Aqmescit, Акъмесджыт) — горад на Крымскім паўвостраве. Ва Украiне мае статус сталіцы Аўтаномнай Рэспублікі Крым, цэнтр Сімферопальскага раёна, але сам у склад раёна не ўваходзіць, з’яўляючыся адным з 11-i гарадоў рэспубліканскага падпарадкавання. У Расii мае статус сталіцы Рэспублікі Крым. Размешчаны ў цэнтры Крымскага паўвострава на рацэ Салгір.
У лютым—сакавіку 2014 года, пасля адхілення ад улады Прэзідэнта Украіны Віктара Януковіча, Сімферопаль стаў адным з цэнтраў падзей, якія прывялі да фактычнага далучэння Крыма да Расіі.
Культура
У Сімферопалі дзейнічаюць краязнаўчы, этнаграфічны і мастацкі музеі, дом-музей Іллі Сельвінскага, навуковая бібліятэка імя І. Франка, некалькі тэатраў: Рускі акадэмічны драматычны тэатр імя М. Горкага, Украінскі тэатр драмы і музычнай камедыі, крымскататарскі акадэмічны музычна-драматычны тэатр, філармонія, лялечны тэатр, цырк.
У Сімферопалі знаходзіцца цэнтральны ў Крыме архіў — «Дзяржаўны архіў Аўтаномнай Рэспублікі Крым».
Тры Будрысы
Тры Будрысы (польск.: Trzech Budrysów) — балада Адама Міцкевіча, якая ў жартаўлівай форме тлумачыць збліжэнне Вялікага Княства Літоўскага з Польшчай і паланізацыю літоўскай шляхты. Таксама балада адлюстроўвае жыццёвую пазіцыю паэта: не багацце, а толькі каханне прыносіць шчасце. Напісаная ў канцы 1827 або пачатку 1828 і прысвечана філамату і філарэту. Упершыню пабачыла свет у другім томе зборніка паэзіі Міцкевіча (Пецярбург, 1829). Мае падзагаловак «Балада літоўская».
Фадзей Булгарын назваў баладу «ўзорам прастаты апавядання і прыгажосці».
Сюжэт
Яны павінны прывезці са сваіх экспедыцый пэўную здабычу: у Расіі гэта «сабаліныя апоны і залатыя заслоны», у Прусіі — «як пяску, там бурштыну, сукны дзіўнага ткання, і там рызы ў ксяндзоў у дыяментах». Самую незвычайную здабычу павінен прывезці той, хто адправіцца на «ляхаў» — гэта будзе нявеста-полька, вартасці якіх стары Будрыс смела праслаўляе перад сынамі.
Пераклады
На рускую мову твор пераклаў Аляксандр Пушкін (1833), на літоўскую — Людвік Адам Дзям’янавіч Юцэвіч (1837) і Петрас Армінас-Трупінеліс (1892), на беларускую — Янка Купала (1913, 1940).
У культуры
Станіслаў Манюшка ў 1839 годзе стварыў да балады музыку. Польскі мастак Юліуш Косак стварыў да балады дзве карціны.
Пазней сваю карціну да балады стварыў літоўскі мастак Джэрард Багданавічус (1901—1986).
Аляксандр Ходзька напісаў на матыў «Трох Будрысаў» сваю баладу «Гербы», у якой распавёў гісторыю прымірэння «Белага Арла» і «Пагоні».
Уладзіслаў Сыракомля напісаў да балады Міцкевіча паэму-працяг «Trzy córki Litwina» («Тры дачкі Літвіна»).
Беларуская батальённа-тактычная група ў Казахстане
Беларуская батальённа-тактычная група ў Казахстане — падраздзяленне Узброеных Сіл Беларусі, якое ўдзельнічала ў аперацыі АДКБ у Казахстане. Асновай для разгортвання кантынгенту стала спецыялізаваная міратворчая рота, меркавана дапоўненая байцамі іншых фарміраванняў.
Удзел у казахстанскіх падзеяй студзеня 2022 года беларускіх войскаў выклікаў негатыўную рэакцыю грамадскасці, стварыў пагрозу небяспечных наступстваў і магчымых ахвяр сярод вайскоўцаў, аднак аперацыя завяршылася хутка, і батальённа-тактычная група, атрымаўшы ўнікальны вопыт і выканаўшы пастаўленыя задачы, вярнулася на радзіму.
Для беларускай міратворчай роты дадзеная камандзіроўка стала першай місіяй, на якую падраздзяленне адпраўлена ў поўным складзе.
Прававая база
У 1993 годзе Рэспубліка Беларусь далучылася да Дагавора аб калектыўнай бяспецы. У 2002 дагавор быў ператвораны ў міжнародную арганізацыю — Арганізацыю Дагавора аб калектыўнай бяспецы (АДКБ). Яго члены абавязаліся ў выпадку здзяйснення агрэсіі прадастаўляць адзін аднаму неабходную дапамогу, уключаючы ваенную. Гэта распаўсюджваецца не толькі на выпадкі знешняй агрэсіі, але і ў сітуацыі ўнутраных пагроз. Акрамя ўсяго іншага, удзельнікі дагавора сфармавалі Калектыўныя сілы аператыўнага рэагавання (КСАР), якія былі прызначаны для барацьбы з тэрарызмам. Як адзначыў беларускі ваенны аналітык Ягор Лебядок, на фоне пратэстаў і беспарадкаў у студзені 2022 года казахстанскі лідар Касым-Жамарт Такаеў запытаў увод замежных войскаў менавіта для супрацьстаяння тэрарыстам.
У цэлым эксперт звярнуў увагу на юрыдычныя нестыкоўкі: у Казахстан фармальна адправілі менавіта міратворчыя сілы, хоць у распараджэнні АДКБ ёсць КСАР. Як заявіў Лебядок, ''«міратворчая місія прадугледжвае наяўнасць двух канфліктуючых бакоў і іх згоду на аперацыю. А КСАР якраз прызначаны для барацьбы з тэрарызмам, пра што і кажа прэзідэнт Такаеў. Але тут ёсць момант піяру — адпраў КСАР і гэта будзе выглядаць як падаўленне народнага паўстання, агрэсія і акупацыя. А міратворцы надаюць АДКБ імідж добранькай арганізацыі, якая дапамагае»''.
Па даных МЗС Рэспублікі Беларусь, батальённа-тактычная група накіроўвалася ў Казахстан у адпаведнасці з Законам ад 29 лістапада 2003 года № 254-З «Аб парадку накіравання ваеннаслужачых, асоб начальніцкага і радавога складу органаў унутраных спраў, Следчага камітэта Рэспублікі Беларусь, органаў фінансавых расследаванняў Камітэта дзяржаўнага кантролю Рэспублікі Беларусь, органаў і падраздзяленняў па надзвычайных сітуацыях, пракурорскіх работнікаў, а таксама грамадзянскага персаналу за межы Рэспублікі Беларусь для ўдзелу ў дзейнасці па падтрыманні міжнароднага міру і бяспекі».
Беларускі ваенны аглядальнік Аляксандр Алесін адзначаў, што краіна магла адмовіцца ад удзелу ў аперацыі. Так, напрыклад, у свой час беларускае кіраўніцтва доўга не згаджалася на тое, каб вылучыць сваіх вайскоўцаў у калектыўныя сілы аператыўнага рэагавання і адпраўляць іх за мяжу. Па гэтым пытанні ішла палітычная барацьба паміж урадамі Расіі і Беларусі. Заканадаўства рэспублікі і Канстытуцыя не дазвалялі адпраўляць вайскоўцаў за межы краіны, аднак былі прыняты спецыяльныя нарматыўныя акты, якія кажуць пра тое, што ў выпадку неабходнасці кантрактнікі могуць пасылацца ў іншыя краіны ў складзе міратворчых сіл і калектыўных сіл аператыўнага рэагавання, калі гэтыя людзі выкажуць такое жаданне і напішуць заяву на імя кіраўніка дзяржавы, а ён дасць дазвол.
Склад і сілы
Неўзабаве пасля пачатку ўводу кантынгенту АДКБ у Казахстан стала вядома, што ад Беларусі да аперацыі падключыцца міратворчая рота са складу 103-й Віцебскай гвардзейскай паветрана-дэсантнай брыгады. Гэта падраздзяленне — частка сіл спецыяльных аперацый. Яно было створана на аснове 103-й дывізіі ПДВ СССР. Міратворчы кампанент брыгады цалкам складаецца з кантрактнікаў. Раней байцы роты ў складзе італьянскіх кантынгенту ўдзельнічалі ў аперацыі ў Ліване пад эгідай ААН. На пастаяннай аснове ў падраздзяленні служаць 100 чалавек, пры неабходнасці склад можа быць павялічаны да 300 чалавек. У асобных СМІ паведамлялася, што «міратворчая рота ўзмоцнена вайскоўцамі з іншых падраздзяленняў». Так, напрыклад, у Казахстан маглі быць адпраўлены байцы ўнутраных войскаў, паколькі 103-я брыгада і САХР складаюць беларускі кампанент КСАР АДКБ.
Дакладная колькасць батальённа-тактычнай групы невядома. Расійскі тэлеканал «Мир 24» заяўляў пра 200 вайскоўцаў, калі Генеральны сакратар АДКБ Станіслаў Зась і ўкраінскія медыя назвалі лічбу ў 500 чалавек. Як растлумачыў Лебядок, усяго беларускі кантынгент у рэзерве АДКБ складае каля 500 байцоў, але колькасць задзейнічанай групы ён ацаніў у 100 міратворцаў.
У ходзе казахстанскай місіі былі выкарыстаны БТР-70МБ1 (мадэрнізацыя савецкага бронетранспарцёра БТР-70 ад 140-га рамонтнага завода) і кітайскія пазадарожнікі Dongfeng Mengshi EQ2050F, якія з’яўляюцца копіяй амерыканскіх HMMWV. У вайскоўцаў з Беларусі заўважаны таксама кулямёт ПКМН пад патрон 7,62 × 54 мм R з дзённа-начным прыцэлам ПДНВ-1.
Ход аперацыі
6 студзеня 2023 года міратворчая рота высунулася з г. Віцебск на аэрадром Мачулішчы. У Казахстан падраздзяленне разам з тэхнікай даставілі самалёты Іл-76МД Паветрана-касмічных сіл Расіі. Усяго было задзейнічана 5 —10 бартоў. Пералёт з дазапраўкай у Екацярынбургу заняў амаль 10 гадзін. Усё рабілася для таго, каб даставіць кантынгент з усім яго штатным узбраеннем і абсталяваннем за адзін раз.
Байцы ўзялі пад ахову аэрадром «Жэтыген» і арсенал артылерыйскіх боепрыпасаў у горадзе Капшагай. Дзейнасць каардынавалі намеснік камандуючага сіламі спецыяльных аперацый Сяргей Андрэеў і камандзір батальённа-тактычнай групы Сяргей Красоўскі, якія разам з ротай знаходзіліся ў Казахстане. Беларускія вайскоўцы арганізавалі службу на дарожных пастах, патруляванне тэрыторыі ў зонах адказнасці, дагляд людзей і тэхнікі. Міратворцы размяшчаліся на тэрыторыі вайсковай часці, дзе ў інтарэсах падраздзялення вырашылі ўсе пытанні тылавога забеспячэння. Было наладжана ўзаемадзеянне з казахстанскімі сілавікамі і расійскім кантынгентам.