cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Арызонскі ўніверсітэт
Асабліва вялікія дасягненні Арызонскага ўніверсітэта ў сферы астраноміі і астрафізікі. У прыватнасці, каманда даследчыкаў з Абсерваторыі Сцюарда пад кіраўніцтвам Роджэра Эйнджела працуе над будынкам найбольш магутнага ў свеце тэлескопа, вядомага як Гіганцкі Магеланаў тэлескоп. Тэлескоп павінен быць скончаны ў 2016 годзе і абыдзецца ў 500 млн долараў ЗША. У склад тэлескопа будуць уваходзіць 7 18-тонных люстэркаў, якія будуць забяспечваць выразныя выявы вулканаў і «каналаў» на Марсе і гор на Месяцы, пры гэтым малюнак будзе абнаўляцца ў 40 разоў хутчэй, чым дазваляюць сучасныя найбуйнейшыя тэлескопы. .
Барыс III
Барыс III (30 студзеня 1894 — 28 жніўня 1943, поўнае імя Барыс Клемент Роберт Марыя Пій Луі Станіслаў Ксаўе Саксен-Кобург-Гоцкі) — цар Балгарыі з 3 кастрычніка 1918 па 28 жніўня 1943, сын Фердынанда I, з Саксен-Кобург-Гоцкай дынастыі. Меў чын германскага адмірала (1 верасня 1916).
Быў надзвычай папулярным манархам і з’яўляецца адным з ключавых персанажаў балканскай гісторыі паміж двума сусветнымі войнамі і падчас Другой сусветнай вайны.
Уступіў на трон ва ўзросце 24 гадоў пасля паразы Балгарыі ў Першай сусветнай вайне, дзе яна выступіла на баку Германіі, і адрачэння бацькі. Прыняў краіну ў стане на мяжы хаасу. Нягледзячы на ​​ўсе намаганні падавіць дзейнасць як левых, так і правых экстрэмістаў і стабілізаваць балгарскую палітыку, быў фактычна бездапаможны падчас аўтарытарных урадаў Аляксандра Стамбалійскага, затым Аляксандра Цанкава. У 1930 годзе ажаніўся з дачкой Віктара Эмануіла III Джаване (царыцы Ёване).
Турная
Назву Турна́я маюць:
NGC 3363
NGC 3363 (іншыя абазначэнні — UGC 5866, MCG 4-26-2, ZWG 125.3, IRAS10424+2220, PGC 32089) — спіральная галактыка (Sc) ў сузор’і Леў.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Карын Ларсан
Біяграфія
Карын з дзяцінства праявіла мастацкія таленты, спачатку вучылася ў Franska skolan у Стакгольме, затым у Slöjdskolan (цяпер універсітэцкі каледж Констфак), а ў перыяд 1877—1882 гадоў — у Каралеўскай акадэміі свабодных мастацтваў. Па заканчэнні акадэміі яна з’ехала ў калонію скандынаўскіх мастакоў у Грэ-сюр-Луэн недалёка ад Парыжа.
У Грэ-сюр-Луэн яна пазнаёмілася са шведскім мастаком Карлам Ларсанам. У 1883 годзе яны разам вярнуліся ў Стакгольм, дзе пажаніліся. Пасля нараджэння ў 1884 годзе першага дзіцяці, дачкі Сюзаны, яны паехалі ў Грэ-сюр-Луэн, а ў 1885 годзе зноў вярнуліся ў Швецыю.
У 1888 годзе па прапанове шведскага калекцыянера Понтуса Фюрстэнберга, які пажадаў набыць вялікую карціну Карла у сваю калекцыю, Ларсаны зноў год пражылі ў Парыжы.
У 1997 годзе Музей Вікторыі і Альберта паказаў дызайн інтэр’еру на выстаўцы Карла Ларсана.
У 2018 годзе выстаўка Carl Larsson and His Home: Art of the Swedish Lifestyle ў Японіі паказала тэкстыль аўтарства Карын і карціны, намаляваныя Карлам.
Выцягорскі раён
Выцягорскі раён (Вытегорский район) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на паўночным захадзе Валагодскай вобласці ў Расіі. Адміністрацыйным цэнтрам з’яўляецца горад Выцегра, які размяшчаецца за 360 км ад Волагды.
Геаграфія
Выцягорскі раён мяжуе з Кірылаўскім, Вашкінскім, Белазерскім і Бабаеўскім раёнамі, а таксама з Архангельскай і Ленінградскай абласці і Карэліяй. Плошча раёна складае 13 100 км², што робіць раён найвялікшым у вобласці.
Гісторыя
Выцягорскі раён быў утвораны 1 жніўня 1927 года ў адпаведнасці з пастановай УЦВК.
Насельніцтва
Насельніцтва раёна станам на 2017 год складала 24 581 чалавек.
Macrovipera lebetina
Macrovipera lebetina — від ядавітых змей з роду сямейства Гадзюкавых.
Апісанне
Зверху афарбаваная ў шаравата-карычневыя тоны, малюнак у межах арэала вар'іруе. Сустракаюцца аднатонныя асобіны, амаль чорнага або карычневага колеру, часам з фіялетавым адценнем. Уздоўж спіны праходзіць шэраг папярочных цёмна-бурых плям, а па баках тулава — больш дробныя плямы. Жывот светлы, з дробнымі цёмнымі плямкамі. Галава аднатонная або са складаным малюнкам у выглядзе дуг і плям.
Распаўсюджанне
Macrovipera lebetina распаўсюджаная ў Паўночна-Заходняй Афрыцы, на астравах Міжземнага мора, у Заходняй, Сярэдняй і Паўднёвай Азіі. Яна засяляе Сірыю, Ізраіль і Заходні бераг ракі Іярдан, Аравійскі паўвостраў, Іран, Ірак, Турцыю, Афганістан, Заходні Пакістан і Паўночна-Заходнюю Індыю. У межах былога СССР змяя сустракаецца ў Закаўказзі, на Апшаронскім паўвостраве Азербайджана і ў Сярэдняй Азіі. Таксама ізаляваныя папуляцыі жывуць у Дагестане. На поўдні Казахстана від у цяперашні час амаль знішчаны і сустракаецца вельмі рэдка.
Лад жыцця
Від насяляе ў розных біятопах пустыннай, паўпустыннай і горна-стэпавай зон. Яна звычайная ў сухіх перадгор'ях і на схілах гор, парослых хмызняком, у фісташкавым рэдкалессі, у камяністых цяснінах з ручаямі і крыніцамі, у далінах рэк і па абрывах, па берагах ірыгацыйных каналаў. Змяя сустракаецца і на ўскраінах буйных гарадоў, дзе для яе ёсць неабходныя хованкі і добрая кармавая база ў выглядзе пацукоў. Прыдатнымі месцапражываннямі для яе служаць калоніі дробных млекакормячых:, і. У горы падымаецца да вышыні 2500 м над узроўнем мора на Паміры і да 2000 м над узроўнем мора ў Арменіі і Туркменіі.
Увесну змеі з'яўляюцца ў сакавіку — сярэдзіне красавіка, пры мінімальнай тэмпературы паветра не менш 10 °C. Першымі з зімовак выходзяць самцы, самкі з'яўляюцца прыкладна праз тыдзень. Некаторы час змеі трымаюцца паблізу зімавальных сховішчаў — на калоніях грызуноў, ля падножжа скал або абрываў, а затым распаўзаюцца ў летнія месцапражыванні. Увосень жывёлы зноў вяртаюцца да месцаў зімовак, зімуючы паасобку або групамі да 12 асобін. Неактыўны перыяд у Закаўказзі доўжыцца ў сярэднім 130—150 дзён. Сутачная актыўнасць змей мяняецца на працягу сезона: вясной і восенню — дзённая, а ў гарачыя летнія месяцы яна носіць змяшаны характар ​​(кароткі час раніцай і ўвечары, а таксама ў змярканні і ў першую палову ночы). З надыходам спякоты ў маі змеі спускаюцца са схілаў гор да крыніц і іншых вільготных месцаў. У гэты перыяд яны размеркаваныя, і кожная змяя мае свой паляўнічы ўчастак. Найбольш высокая шчыльнасць змей адзначаецца паблізу крыніц, па берагах рэк і ў аазісах. У Дагестане папуляцыя віду невысокая і ў сярэднім для тэрыторыі рэспублікі складае 1 асобіну на 13 га, а ў месцах з падвышанай шчыльнасцю — 1 асобіну на 0,8 га. Гюрза ахвотна купаецца і заадно ловіць птушак, якія прылятаюць на вадапой.
Харчаванне
У рацыёне дарослых асобін пераважаюць дробныя млекакормячыя (пішчуха, пясчанка, мышы), радзей яшчаркі, яшчэ радзей — змеі. Вясной і восенню ў месцах пралёта вераб'іных птушак можа залазіць на кусты і чакаць там сваю здабычу (часцей за ўсё гэта, і іх птушаняты). Гюрза, якія пасяліліся на вінаграднік ах, такім жа чынам палююць на. Нованароджаныя асобіны зрэдку ядуць насякомых.
Размнажэнне
Яйцакладная змяя, у адрозненне ад большасці гадзюкавых. Спарванне доўжыцца з красавіка да пачатку чэрвеня, адкладка яек — з канца чэрвеня да канца жніўня. У кладцы ўтрымліваецца ад 8 да 25 яек з прыкметна развітымі зародкамі, апранутых у тонкую скурыстую абалонку. Больш буйныя кладкі (да 43 яек) адзначаны для змей з поўдня Таджыкістана. Інкубацыйны перыяд адносна кароткі — 25-50 сутак. Нованароджаныя змеі агульнай даўжынёй 250—280 мм з'яўляюцца з яек у ліпені — жніўні, часам пазней (у жніўні — верасні). У (паўднёва-ўсходняя Грузія) адкладка 8 — 14 яек адбываецца ў канцы чэрвеня-ліпені; даўжыня яек да 47 мм, шырыня 20 — 23 мм, маса 21 — 25 г. сяголеткаў з'яўляюцца ў верасні, сярэдняя даўжыня тулава складае 239 мм, хваста — 37 мм і маса цела каля 11 г у перадгорным Дагестане адкладка 12 — 18 яек адбываецца прыкладна ў тыя ж тэрміны — у канцы чэрвеня, часам у другой палове ліпеня.
Небяспека
Macrovipera lebetina — адна з самых небяспечных змей для хатніх жывёл і чалавека. У крытычнай сітуацыі яна здольная здзяйсняць кідкі на даўжыню цела ў бок праціўніка. Нават дасведчаныя лаўцы-змеяловы станавіліся ахвярамі гэтай змяі. Магутнае і мускулістае цела буйнога асобніка не так проста ўтрымаць у руцэ. Змяя, спрабуючы вызваліць галаву, здзяйсняе рэзкія і моцныя рыўкі. Часам у яе атрымліваецца нават укусіць лаўца, пранізаўшы для гэтага сваю ніжнюю сківіцу.
Яд Macrovipera lebetina валодае рэзка выяўленым гемалітычная дзеяннем і па таксічнасці саступае толькі яду кобры. Пры ўкусе гэтая змяя уводзіць 50 мг яду, і без своечасовага і правільнага лячэння нярэдкія выпадкі гібелі. Доўгі час змей адлоўлівалі (гадавы адлоў ў Сярэдняй Азіі і Закаўказзе каля 5000 асобнікаў) для ўтрымання ў серпентарыях і атрымання яду, з якога выраблялі медыцынскія і дыягнастычныя прэпараты, у тым ліку сыроватку «Антигюрза» і прэпарат для дыягностыкі гемафіліі.
Пагрозы колькасці і ахова
У многіх раёнах, уключаючы і расійскую частку арэалу, колькасць яе моцна скарацілася з-за бескантрольнага адлову і парушэнні прыродных месцапражыванняў ў выніку гаспадарчай дзейнасці чалавека. У сувязі з гэтым від уключаны ў Чырвоную кнігу Казахстана (II катэгорыя), у новае выданне Чырвонай кнігі РФ (III катэгорыя) і Дагестана (II катэгорыя).
Класіфікацыя
Раней некаторыя герпетолагі від адносілі да роду Daboia або змяшчалі яе ў род Vipera. Сістэматыка гэтага політыпічнага віду складаная і супярэчлівая. Да нядаўняга часу для віду ў цэлым прызнавалася 5 падвідаў, 3 з якіх засяляюць Каўказ і Сярэднюю Азію (у межах былога Савецкага Саюза) — M. l. obtuse Dwigubsky, 1832; M. l. turanica Terentjev et Cernov, 1940; M. l. cernovi Chikin et Shcherbak, 1992.
У цяперашні час вылучаюць 6 падвідаў, адзін з якіх, аднак, застаецца пад пытаннем :
Назоўны склон
Назоўны склон (casus nominativus) — адзін з базавых склонаў у мовах намінатыўнага ладу; звычайна гэты склон кадуе агенс, у сінтаксічных тэрмінах часта з'яўляецца дзейнікам.
Рэчкі
Рэ́чкі — тапонім:
Элеанора Мікалаеўна Кляўко
Элеанора Мікалаеўна Кляўко (нар., Менск) — беларускі архітэктар.
Біяграфія
Скончыла Беларускі політэхнічны інстытут у 1961 годзе, аспірантуру ў 1967 годзе. Працавала ў Брэсцкім аблпраекце, з 1964 года — аспірант, галоўны спецыяліст, старшы навуковы супрацоўнік у БелНДІПгорадабудаўніцтва.
Член Саюза архітэктараў СССР з 1971 года. Пражывае ў Мінску.
Творчасць
Асноўныя працы (у аўтарскім калектыве): генплан (1962), ПДП (1963) Белаазёрска, ПДП цэнтра (1962), генплан (1964) Кобрына, ПДП Паўднёвага жылога раёна ў Брэсце (1963), ПДП Цэнтральнага раёна Віцебска (1964). Аўтар больш як 82 навуковых прац, у т.л.: «Даследаванне планіровачнай арганізацыі малога горада з улікам горадабудаўнічых і сацыяльных характарыстак» (Мінск, 1968), «Горадабудаўнічае развіццё малых гарадоў» (Масква, 1976), «Рэкамендацыі па праектаванні генеральных планаў малых гарадоў Беларусі, якія інтэнсіўна развіваюцца» (Мінск, 1979, у аўтарскім калектыве), «Архітэктурна-планіровачная арганізацыя гарадскіх паселішчаў БССР» (Мінск, 1986, у аўтарскім калектыве).
Родны склон
Родны склон — генітыў (genitivus, genetivus) — адзін з ускосных склонаў, у мовах свету звычайна выказвае прыналежныя адносіны, а таксама мае цэлы шэраг іншых функцый. Гэтым ён адрозніваецца ад прыналежнага склону (пасесіва), які выказвае толькі прыналежнасць. Тэрмін «родны» ўзыходзіць да старажытнагрэчаскай традыцыі, дзе пры дапамозе яго паказвалася імя бацькі (аднаго з бацькоў): «(сын) такога». Родны склон у славянскіх і балтыйскіх мовах з'явіўся ў выніку зліцця індаеўрапейскага генітыва і індаеўрапейскага аблатыва, і захоўвае як канчатак, так і функцыі апошняга, ужываючы ў значэнні зыходнага пункту руху з прыстаўкамі з, ад, с.
Бузулук (Акмолінская вобласць)
Бузулук — сяло ў Ясільскім раёне Акмолінскай вобласці Казахстана. Адміністрацыйны цэнтр і адзіны населены пункт Бузулукскай сельскай акругі. Код КАТА — 114837100.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 909 чалавек (446 мужчын і 463 жанчыны). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 574 чалавекі (286 мужчын і 288 жанчын).
Гемата-энцэфалічны бар’ер
thumb|250px|Узаемаадносіны клетак тканіны мозгу і [[капіляра:
1. Эпендыма
2. Нейрон
3. Аксон
4. Шванаўская клетка
5. Астрацыт
6. Міэлін
7. Мікраглія
8. Капіляр]] Гемата-энцэфалічны бар'ер (ГЭБ) (ад αἷμα, род. скл. αἵματος - «кроў» і ἐγκέφαλος - «галаўны мозг») — фізіялагічны бар'ер паміж крывяноснай сістэмай і цэнтральнай нервовай сістэмай. ГЭБ маюць усе пазваночныя. Галоўная функцыя ГЭБ - падтрыманне гамеастазу мозгу. Ён абараняе нервовую тканку ад цыркулюемых у крыві мікраарганізмаў, таксінаў, клетачных і гумаральных фактараў імуннай сістэмы, якія ўспрымаюць тканку мозгу як чужародную. ГЭБ выконвае функцыю высокаселектыўнага фільтра, праз які з крывяноснага рэчышча ў мозг паступаюць пажыўныя рэчывы, а ў адваротным кірунку выводзяцца прадукты жыццядзейнасці нервовай тканкі. Разам з тым, наяўнасць ГЭБ абцяжарвае лячэнне шматлікіх захворванняў цэнтральнай нервовай сістэмы, бо ён не прапускае цэлы шэраг лекавых прэпаратаў.
Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2003
Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2003 (13-ы чэмпіянат Рэспублікі Беларусь па футболе ў Вышэйшай лізе) — чэмпіянат па футболе сярод беларускіх каманд 2003 года.
У турніры, які праходзіў у два кругі, удзельнічалі 16 каманд.
Чэмпіёнскі тытул упершыню ў сваёй гісторыі заваяваў клуб «Гомель».
Прадстаўніцтва па рэгіёнах
У турніры прымалі ўдзел клубы з усіх абласцей краіны.
Вынікі матчаў
Заўвагі. 1. Пры роўнай колькасці ачкоў «Дынама» (Мінск) змешчана ў турнірнай табліцы вышэй за «Тарпеда»-СКА і «Шахцёр», а «Славія» ніжэй за «Зорку»-ВА-БДУ і «Дарыду» дзякуючы большай (меншай) колькасці перамог. 2. Пры роўнай колькасці ачкоў і перамог «Тарпеда»-СКА змешчаны ў турнірнай табліцы вышэй за «Шахцёр», а «Зорка»-ВА-БДУ вышэй за «Дарыду» дзякуючы перавазе ў вочных паядынках. 3. У радках паказаны вынікі хатніх матчаў камандаў, у слупках — гасцявых.
Рачкі
Назву Рачкі маюць:
Кляўко
Кляўко — прозвішча.
NGC 3364
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Белазерскі раён (Валагодская вобласць)
Белазе́рскі раён (Белозерский район) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на паўночным захадзе Валагодскай вобласці ў Расіі. Адміністрацыйным цэнтрам з’яўляецца горад Белазерск, які размешчаны за 214 км ад Волагды.
Геаграфія
Белазерскі раён мяжуе з Выцягорскім, Вашкінскім, Кірылаўскім, Чарапавецкім, Кадуйскі і Бабаеўскім раёнамі. Плошча раёна складае 5398 км².
Гісторыя
З XII стагоддзя тэрыторыя, на якой размешчаны сучасны раён, належала Белазерскаму княству, а затым увайшла ў склад Маскоўскай дзяржавы. З 1727 года ў складзе Белазерскага павета Наўгародскай губерні. Белазерскі раён быў утвораны 1 жніўня 1927 года ў адпаведнасці з пастановай УЦВК.
Насельніцтва
Насельніцтва раёна станам на 2017 год складала 15 141 чалавек.
General Electric
General Electric (GE, прамаўляецца Джэнерал Электрык) — амерыканская шматгаліновая карпарацыя, найбуйнейшы ў свеце вытворца шматлікіх відаў тэхнікі, уключаючы лакаматывы, энергетычныя ўстаноўкі (у тым ліку і атамныя рэактары), газавыя турбіны, авіяцыйныя рухавікі, медыцынскае абсталяванне, вырабляе таксама асвятляльную тэхніку, пластмасы і герметыкі. Кампанія займае трэцяе месца ў спісе найбуйнейшых публічных кампаній.
Джэм
Джэм (jam ) — харчовы прадукт, які атрымліваецца зварваннем пладоў або ягад у цукровым сіропе або ў мёдзе да жэлепадобнага стану.
General Electric
Штаб-кватэра кампаніі размешчана ў горадзе Фэрфілд, штат Канектыкут (ЗША).
Джэм
Джэмы могуць быць любой кансістэнцыі — ад згушчанай жэліраванай масы працёртай садавіны і ягад, да цэлых ягад і кавалачкаў садавіны ў сіропе. Вырабляюцца пастэрызаванымі і непастэрызаванымі.
General Electric
Дзейнасць
У сапраўдны момант кампанія ўключае 5 падраздзяленняў :
Паказчыкі дзейнасці
Агульная колькасць персанала кампаніі — 315 тыс. чалавек (2004). Выручка General Electric за 2008 год склала $182,5 млрд, чысты прыбытак — $17,4 млрд. Кампанія займае 12 месца ў Fortune Global 500 (2009).
Любінскі
Любінскі (Лю́бинский) — рабочы пасёлак у Омскай вобласці Расіі, адміністрацыйны цэнтр Любінскага раёна. Насельніцтва — 10 335 чал. (2020). Школа, гісторыка-краязнаўчы музей, аддзяленне сувязі.
Ейскае
Ейскае — сяло ў Ясільскім раёне Акмолінскай вобласці Казахстана. Адміністрацыйны цэнтр і адзіны населены пункт Ейскай сельскай акругі. Код КАТА — 114839100.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 445 чалавек (220 мужчын і 225 жанчын). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 357 чалавек (173 мужчыны і 184 жанчыны).
Станіслаў Ігнатавіч Берсан
Станіслаў Ігнатавіч Берсан (, г. Варшава — ) — савецкі, партыйны і ваенны дзеяч, намеснік старшыні Мінскага савета, наркам па справах нацыянальнасцей у СНК Заходняй вобласці і фронта, наркам дзяржкантролю Літоўска-Беларускай ССР. Удзельнік барацьбы за Савецкую ўладу ў Беларусі.
Кескевіч
Кескевіч — прозвішча.
Станіслаў Ігнатавіч Берсан
Біяграфія
Паходзіў з варшаўскай сям’і банкіраў, выхоўваўся за мяжой, у Швейцарыі і Францыі.
У 1917 абвясціў сябе польскім сацыялістам, потым далучыўся да мінскіх бальшавікоў (Кнорын і інш.). З мая 1917 намеснік старшыні Мінскага Савета, камісар ВРК Заходняга фронту. Член дэлегацыі ВРК па падпісанню ў мястэчку Солы 21 лістапада (4 снежня) 1917 года дагавора з нямецкім камандаваннем аб перамір’і на Заходнім фронце. З лістапада 1917 года наркам па справах нацыянальнасцей Заходняй вобласці і фронта.
Заснавальнік і рэдактар польскай штодзённай сацыялістычнай газеты бальшавіцкага кірунку («Праўда»), пазней «Prawda» («Польская праўда») (1917), член праўлення (бюро) Мінскай групы СДКПіЛ. З лютага 1919 наркам дзяржкантролю Літоўска-Беларускай ССР.
У лютым 1919 арыштаваны польскімі легіянерамі з арміі генерала Доўбар-Мусніцкага (палякі, якія раней служылі ў рускай арміі), расстраляны.
Памяць
У памяць Берсана была названая вуліца ў Мінску.
Віктар Віктаравіч Клімаў
Віктар Віктаравіч Клімаў (, г. Нікапаль, Днепрапятроўская вобласць) — беларускі архітэктар.
Біяграфія
Скончыў Маскоўскі архітэктурны інстытут у 1960 годзе. Працаваў у Яраслаўлі, Мінскпраекце, з 1971 года — галоўны архітэктар праектаў у БелНДІПгорадабудаўніцтва.
Творчасць
Асноўныя працы (у аўтарскім калектыве): ПДП жылога раёна па праспекце Дзяржынскага (1967), праект мясаперапрацоўчага завода ў Мінску (1969), праекты планіроўкі 34 адміністрацыйных раёнаў БССР і Нечарназёмнай зоны РСФСР (1973—1983), эксперыментальны генплан Мазырскай сістэмы населеных месцаў (1983), схема раённай планіроўкі Курскай і Мінскай вобласці (1983—1987).
NGC 3365
NGC 3365 (іншыя абазначэнні — UGC 5878, MCG 0-28-6, ZWG 10.8, FGC 1131, PGC 32153) — спіральная галактыка (Sc) ў сузор’і Секстант.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Кірылаўскі раён
Кірылаўскі раён (Кирилловский район) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на паўночным захадзе Валагодскай вобласці ў Расіі. Адміністрацыйным цэнтрам з’яўляецца горад Кірылаў, які размешчаны за 129 км ад Волагды і за 100 км ад Чарапаўца.
Геаграфія
Кірылаўскі раён мяжуе з Важагодскім, Валагодскім, Белазерскім, Чарапавецкім, Шакснінскім, Усць-Кубінскім, Вашкінскім і Выцягорскім раёнамі, а таксама з Архангельскай вобласцю на поўначы. Плошча раёна складае 5394,19 км².
Гісторыя
Кірылаўскі раён быў утвораны 1 жніўня 1927 года ў адпаведнасці з пастановай УЦВК.
Насельніцтва
Насельніцтва раёна станам на 2017 год складала 15 077 чалавек, з іх амаль палова пражывае ў адміністрацыйным цэнтры раёна.
Чарапавецкі раён
Чарапаве́цкі раён (Череповецкий район) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на поўдні Валагодскай вобласці ў Расіі. Адміністрацыйным цэнтрам з’яўляецца горад Чарапавец, які не ўваходзіць у склад раёна, бо ўтварае ўласную гарадскую акругу.
Геаграфія
Чарапавецкі раён мяжуе з Кадуйскім, Усцюжэнскім, Белазерскім, Кірылаўскім і Шакснінскім раёнамі. Плошча раёна складае 7640 км².
Гісторыя
Чарапавецкі раён быў утвораны ў 1927 годзе ў адпаведнасці з пастановай УЦВК.
Насельніцтва
Насельніцтва раёна станам на 2017 год складала 39 205 чалавек.
Кхмеры
Кхмеры (ជនជាតិខ្មែរ) — народ, асноўнае насельніцтва Камбоджы. Жывуць таксама на поўдні В’етнама і паўночным усходзе Тайланда. У В’етнаме фарміруюць найбуйнейшую ў гэтай краіне этнічную меншасць. Агульная колькасць — 16 305 200 чалавек (2022 г.)
American Express
American Express (AmeEx, Amex, вымаўляецца Амерыкэн экспрэс) — амерыканская фінансавая кампанія. Вядомымі прадуктамі кампаніі з’яўляюцца крэдытныя карты, плацёжныя карты і дарожныя чэкі. Штаб-кватэра кампаніі знаходзіцца ў Нью-Ёрку.
Кхмеры
Гісторыя кхмераў прасочваецца з эпохі дзяржавы Фунань, заснаванай згодна з паданнем індыйскім брахманам. З Індыі былі запазычаны асноўныя рэлігіі — індуізм (да XIV ст.) і будызм. Але генетыкі не знайшлі актыўнага ўнёску індыйцаў у генетычнай спадчыне сучасных кхмераў. Мяркуецца, што іх прамымі продкамі былі першыя людзі сучаснага тыпу, якія дасягнулі Паўднёва-Усходняй Азіі ў глыбокай старажытнасці. Калыскай кхмерскага народа сталі ніжняе і сярэдняе рэчышчы Меконга.
American Express
Уласнікі і кіраўніцтва
Звычайныя акцыі кампаніі гандлююцца на нью-ёркскай фондавай біржы. Гэта адна з 30 кампаній, якія ўключаюць у прамысловы індэкс Доу-Джонса.
Кхмеры
Карані многіх традыцый кхмерскай архітэктуры, выяўленчага мастацтва, літаратуры і музыкі паходзяць з перыяду Кхмерскай імперыі, магутнай дзяржавы сярэднявечча з цэнтрам у Ангкоры. Тым не меней, вялізарны ўплыў на лёс кхмерскага народа аказалі трагічныя падзеі другой паловы XX ст. — грамадзянская вайна, дыктатура чырвоных кхмераў, сацыялістычныя пераўтварэнні, якія разбурылі традыцыйнае грамадства, прывялі да гібелі і збяднення значных пластоў насельніцтва, складання кхмерскай эміграцыі далёка ад межаў традыцыйнага рассялення. У нашы дні адбываецца паступовае адраджэнне кхмерскай культуры.
Ангкор, сталіца Кхмерскай імперыі, уваходзіць у спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА і з’яўляецца адным з найбольш наведваемых помнікаў культуры ў свеце.
American Express
Дзейнасць
У 2008 годзе сусветным лідарам па продажы дарожных чэкаў American Express (звыш $1 млрд) стаў Ашчадбанк Расіі.
Кхмеры
Паходжанне
Кхмеры — народ аўстраазіяцкай моўнай групы, распаўсюджанай у трапічных рэгіёнах ад Індастана да Паўднёва-Кітайскага мора. У мінулым лічылася, што аўстраазіяты першасна фарміраваліся звонку ад Паўднёва-Усходняй Азіі і прыйшлі на тэрыторыю Камбоджы і паўднёвага В’етнама пазней за аўстранезійцаў. Высоўваліся 2 асноўныя гіпотэзы міграцыі — з Паўднёвай Азіі і Усходняй Азіі. У нашы дні паўднёваазіяцкая гіпотэза састарэла. Усходнеазіяцкая гіпотэза паступова пераглядаецца, але з’яўляецца актуальнай. Разам з ёю высоўваецца гіпотэза аб паходжанні аўстраазіятаў непасрэдна з Паўднёва-Усходняй Азіі. Радзімай продкаў кхмераў і монаў можа быць рэчышча ракі Меконг. Гэта гіпотэза часткова падтрымліваецца генетычнымі даследаваннямі, якія дэманструюць значную генетычную разнастайнасць кхмераў, іх адрозненні ад суседніх народаў, чые продкі прыйшлі з поўначы. Генетыкі мяркуюць, што кхмеры — прамыя нашчадкі найстаражытнейшай хвалі міграцыі людзей сучаснага тыпу ў Паўднёва-Усходнюю Азію.
Лукаш Сяменік
Лукаш Сяменік (Семяняка, Семянюк, Сямёнік) (1880—1921) — беларускі вайсковец, атаман, удзельнік беларускага незалежніцкага руху.
Біяграфія
Нарадзіўся ў 1880 г. у сялянскай сям’і ў в. Траянаўка Халопеніцкай воласці Барысаўскага павета Мінскай губерні Расійскай імперыі.
Кхмеры
Заняткі
Галоўным традыцыйным заняткам кхмераў з’яўляецца сельская гаспадарка. Прычым, галоўная сельскагаспадарчая культура — рыс. Яго культываванне пачалося болей за 2000 гадоў таму. Першапачаткова вырошчваліся сухадольныя сарты, прыдатныя для ляднай сістэмы земляробства. Каля 1500 гадоў таму рыс пачалі вырошчваць і на абрашаемых палетках. У перыяд Ангкорскай імперыі складаныя ірыгацыйныя збудаванні на поўнач ад возера Танлесап дазвалялі карміць насельніцтва вялікага горада, якое дасягала 700—900 тысяч чалавек. У нашы дні існуе шмат акультураных відаў рысу, у тым ліку шматгадовых, сярэднетэрміновых і кароткатэрміновых.
Лукаш Сяменік
Біяграфія
Удзельнік Першай сусветнай вайны. У жніўні 1918 г. арганізаваў і кіраваў сялянскім паўстаннем супраць нямецкіх кайзераўскіх войскаў, якое ахапіла Лісічанскую, Халопеніцкую і Зачысценскую воласці Барысаўшчыны і Меншчыны, якое было задушана сумеснымі высілкамі немцаў і бальшавікоў. У лістападзе 1918 г., да прыходу бальшавікоў, быў абраны сялянамі Халопеніцкай воласці вайсковым атаманам. У пачатку 1919 года арыштаваны бальшавікамі і пасаджаны ў турму. 27 мая 1919 г. падчас перасылкі з мінскай турмы ў Барысаў здолеў збегчы, за што рэвалюцыйным трыбуналам быў прысуджаны да смяротнай кары. У першай палове 1919 года арганізаваў Першы Беларускі партызанскі аддзел, які паспяхова дзейнічаў супраць бальшавікоў у Барысаўскім ды Мінскім паветах. Аддзел налічваў каля 50 чалавек. Вядомыя прозвішчы набліжаных да Сяменіка паўстанцаў, з якіх складаўся штаб: Люсцін Скалубовіч, Мяфод Шаблінскі, Стах Буры, Міхал Казлоўскі.
Кхмеры
Заняткі
Метады вырошчвання рысу залежаць ад умоў канкрэтнай мясцовасці. У сухіх раёнах большасць палеткаў узворваюць з дапамогай адвальнага плуга, запрэжанага 2 воламі, калі глеба вільготная ці затопленая. Звычайна гэта адбываецца ў маі ці чэрвені. Глеба ўзворваецца на глыбіню 70 — 100 мм. Часам такая апрацоўка патрабуе паўтарэння праз некалькі тыдняў. Потым палеткі барануюць. У абрашаемых раёнах палеткі ўзворваюць ад лютага да мая. З-за высокай вільготнасці працэс сяўбы на іх болей хуткі, да таго ж у плуг запрагаюць моцных буйвалаў. Сяўба і збор ураджаю — ручная праца. У якасці ўгнаення выкарыстоўваюць гной буйной рагатай жывёлы.
Лукаш Сяменік
Біяграфія
Сумесна з польскімі аддзеламі ўдзельнічаў у вызваленні Барысава ад бальшавікоў ў ліпені 1919 года. На пачатку 1920 г. у чыне капітана разам са сваім аддзелам залічаны ў склад Беларускай вайсковай камісіі. З’яўляўся адным з арганізатараў вайсковага сялянскага руху пад кіраўніцтвам «Зялёнага Дубу». Прымаў удзел у вайсковым паходзе генерала Станіслава Булак-Балаховіча. Прызначаны камандзірам 2-га Грозаўскага палка падчас Слуцкага паўстання, але ёсць меркаванне, што камандзірам палка быў не капітан Лукаш Сяменік, а капітан Аляксандр Семяняк. Пазней працягваў партызанскія акцыі супраць бальшавікоў.
Кхмеры
Заняткі
Для асабістых і камерцыйных патрэб таксама вырошваюць кукурузу, бананы, шаўкоўніцу, тытунь, какосавую пальму, цукровы трыснёг, гевею і г. д. Жывёлагадоўля мае дадатковае значэнне ў параўнанні з земляробствам. Трымаюць хатнюю птушку, буйную рагатую жывёлу, свінняў, авечак і інш. Дзякуючы вялікай плошчы лясоў, значную ролю адыгрывае лясная гаспадарка. Традыцыйна лясныя масівы каля вёсак кіруюцца абшчынамі. Яны забяспечваюць мясцовых насельнікаў драўнінай, ядомымі і лекавымі раслінамі, у іх палююць дзікіх жывёл. Так, на паўднёвым усходзе Камбоджы здабываюць лясных павукоў. У далёкім мінулым кхмеры славіліся ловам сланоў, якіх потым выкарыстоўвалі ў ваеннай справе, для транспартыроўкі цяжкіх грузаў, на будаўніцтве. У нашы дні ў Камбоджы засталося каля 70 свойскіх сланоў.
Лукаш Сяменік
Біяграфія
Паводле звестак бібліёграфа Рамуальда Зямкевіча, Лукаш Сяменік загінуў у 1921 г., у адным з баёў з чырвонаармейцамі.
American Express
Дабрачыннасць
American Express з’яўляецца адной з кампаній-забяспечыцель Амерыканскага інстытута прадпрымальніцтва.
Кхмеры
Заняткі
Традыцыйна кхмеры не вылучалі рыбалоўства як асобны занятак. Доўгі час час ён з’яўляўся спецыялізацыяй кітайцаў, в’етаў і чамаў, што сяліліся сярод іх. Тым не меней, лоў рыбы — важная дапамога ў забеспячэнні харчам для сялянскіх сем’яў асабліва ўздоўж ракі Меконг і возера Танлесап. Часцей кхмеры ловяць рыбу ў вільготны сезон падчас паводак. Гэтым займаюцца людзі ўсіх узростаў і полаў. Для лову выкарыстоўваюць плеценыя бамбукавыя пасткі ў форме кашоў, радзей — сеткі. У абрашальных раёнах папулярны лоў на затопленых рысавых палетках.
Некаторыя рамесныя заняткі вылучыліся ў прафесіі ўжо ў перыяд Ангкорскай імперыі, дзе існавалі асобныя металургічныя і керамічныя прадпрыемствы. З XIII ст. развіваліся шаўкаводства і вытворчасць шоўку. Кхмеры славуты вытворчасцю залатога шоўку з коканаў мясцовага віда шаўкапрада. Шаўковым ткацтвам займаліся пераважна жанчыны, майстэрства перадавалася ад маці да дачкі. Вытворчасць нагадвала раскіданую мануфактуру, калі пэўныя працэсы выконваліся асобнымі сельскімі рамеснікамі. У старажытнасці ткацтва было цалкам ручным, але бліжэй да нашага часу сталі выкарыстоўвацца ткацкія станкі. Кхмерскія ткачыхі распрацавалі прыёмы хол (афарбоўвання шаўковай ніткі па зададзеным малюнку) і ікат (стварэнне ўзору шляхам абкручвання адрэзкаў пражы перад яе афарбоўваннем і ўпляценнем у тканіну).
Кухня
Харчовая культура кхмераў фарміравалася на працягу стагоддзяў, зведала заўважны ўплыў індыйскай, кітайскай, французскай кухняў. Тым не меней, цэласная традыцыя пачала складвацца адносна позна. Яшчэ ў першай палове XX ст. у Камбоджы было прынята вылучаць каралеўскую, элітную і сялянскую кухні, якія існавалі і развіваліся паасобку. Так, сяляне амаль не ўжывалі ялавічыну і пшаніцу, звычайныя сярод вышэйшых колаў. Асновамі кхмерскай народнай кулінарыі з’яўляюцца рыс і ферментаваныя падлівы. Асабліва вядома салёная рыбная падліва прахок — важны прадукт у любым кхмерскім доме. Нават рыель, нацыянальная валюта Камбоджы, атрымала сваю назву паводле маленькай рыбіны, якая выкарыстоўваецца для прыгатавання прахоку.
Кхмеры ядуць шмат садавіны. З гародніны аддаюць перавагу зеляніне, асабліва салаце і капусце, батату, маніёку, бульбе, цыбуле. Жывёльная ежа надзвычай разнастайная, аднак 76 % жывёльных пратэінаў спажываюць у выглядзе рыбных прадуктаў. Кхмерская кухня ўключае шматлікія стравы з мяса змей і жаб, павукоў, казурак, яйкі з зародкамі птушанят і г. д. Традыцыйна ядуць двойчы або тройчы на дзень. Прычым, сняданак лічыцца не абавязковым. У сельскай мясцовасці часцяком дзень пачынаюць нашча, перакусваюць ў полі свежай садавінай, а ўвечары гатуюць рысавую кашу з падлівамі і прыправамі. У гарадах шырока ўжываюць локшыну, кары, хлеб, піва, аладкі з цыбулі і іншыя стравы, што прыйшлі ў мясцовую кухню з іншых краін.
Вопратка
Асновай мужчынскай і жаночай народнай вопраткі з’яўляецца сампот. Ён уяўляе сабою саронг з халяўкамі да лодыжак, які завязваецца наперадзе. Верхнюю частку цела затуляюць кавалкам тканіны чангпонг. Важны элемент вопраткі — традыцыйны шалік крама.
Народная архітэктура
Для кхмерскіх традыцыйных паселішчаў характэрна раскіданая планіроўка. Кожная гаспадарка ўяўляе сабою своеасаблівы востраў з жытла і некалькіх гаспадарчых пабудоў у атачэнні палеткаў. Пры гэтым мяжа паміж горадам і вёскай вельмі ўяўная, вызначаецца толькі колькасцю насельніцтва. Але вядомы выключэнні накшталт Ангкор-Тхома — выдатнага прыклада планавання гарадской прасторы. Галоўны будаўнічы матэрыял — драўніна. Мураванае дойлідства вядома з эпохі дзяржавы Чэнла і Ангкорскай імперыі. Аднак усе вядомыя старажытныя будынкі з цэглы, латэрыту і пясчаніку — гэта храмы. Нават валадарскія палацы былі драўлянымі.
Кхмерскія сельскія хаціны будаваліся на па́лях з 3 радоў. Другі рад быў заўсёды вышэйшым за астатнія, дасягаў галоўнай бэлькі даху. Першы паверх заставаўся адкрытым, мог выкарыстоўвацца для адпачынку, гаспадарчых патрэб, трымання свойскай жывёлы. Другі паверх уяўляў сабою каркасную пабудову. Ён мог уключаць некалькі ўнутраных пакояў і прыбудаваную веранду. Сцены рабілі з дошак або плялі з галля. Паміж сцяною і дахам захоўваўся зазор для вентыляцыі. Дахі мелі розную форму, іх крылі саломай. Дахоўка была вядома, але рэдка выкарыстоўвалася для жытла. Гаспадарчыя пабудовы часцей з’яўляліся навесамі без сцен.
Жытлы заможных кхмераў былі болей складанымі, мелі падлогу розных узроўняў, прыбудовы і масткі, якія злучалі асноўнае жытло з іншымі будынкамі — кухнямі, свіранамі, хацінамі для адпачынку. Апошнія не мелі сцен і хутчэй нагадвалі альтанкі. Для аховы шырокіх двароў ад паводак рылі сажалку, якая таксама адыгрывала дэкаратыўную ролю і забяспечвала гаспадарку вадой. Лічыцца, што традыцыі заможных і рэлігійных будынкаў бяруць пачатак у Ангкорскай імперыі, але пасля прыняцця будызму напрамку Тхеравада адбылося іх спрашчэнне. Так, рэлігійныя пабудовы ўзводзіліся з драўніны, хаця памяшчаліся на каменныя тэрасы. Кхмерскі заможны дом характарызуецца асаблівай структурай даху, якая складаецца з 2 узроўняў, цалкам аддзеленых адзін ад аднаго. Верхні ўзровень мае форму перавернутай літары V. Ніжні ўзровень — нахілы і франтоны з абодвух бакоў. Перад уваходам часта будавалі навес.
Грамадства
Ужо ў сярэднявеччы сярод кхмераў склалася сацыяльна распластаванае грамадства. Так, у пісьмовых помніках Ангкорскай імперыі ўзгадваліся розныя катэгорыі насельніцтва. Хаця апрацоўваемыя землі знаходзіліся ў прыватнай маёмасці, назіралася цэнтралізацыя кіравання імі. Пазней зямля фармальна належыла манарху, але да пераўтварэнняў другой паловы XX ст. кожны селянін меў магчымасць самастойна пашыраць памеры сваіх надзелаў. У перыяд французскага пратэктарату (1863—1953 гг.) каланіяльныя чыноўнікі вылучалі пласты замкнёных шляхетных сем’яў, сярэдні клас і ніжэйшы клас. Да апошняга далучалі большую частку насельніцтва. У тагачаснай кхмерскай мове вылучаліся звароты да высакародных, святароў і астатніх людзей. Важнымі сацыяльнымі маркёрамі з’яўляліся ўзрост і пол.
У перыяд Кхмерскай Рэспублікі былі адменены афіцыйныя тытулы, усе грамадзяне прызнаваліся роўнымі. Але найбольш разбуральнымі для традыцыйнага грамадства стаў перыяд дыктатуры чырвоных кхмераў, калі значная частка насельніцтва была вынішчана або вымушана пакінуць свае землі. Ранейшыя сацыяльныя адрозненні зніклі. Новыя сацыяльныя адрозненні пачалі ўсталёўвацца пасля рэформы 1989 г. выключна на аснове матэрыяльнага дабрабыту.
Асноўнай грамадскай адзінкай застаецца сям’я, якая можа быць як малой нуклеарнай, так і вялікай пашыранай. На чале сям’і звычайна стаіць мужчына-бацька, але адносна распаўсюджаныя няпоўныя сем’і на чале з ўдавой. Чальцы дворагаспадаркі звычайна дзеляць паміж сабой працу, ежу і рэсурсы. Сем’і не аб’ядноўваюцца ў роды, аднак вызначаецца кола блізкіх кроўных сваякоў бонг-пон. У сельскіх абшчынах суседзі часцяком з’яўляюцца сваякамі, таму яны кааперуюцца і аказваюць узаемадапамогу. Існуюць інстытуты прымацтва. Найбольш распаўсюджана форма выхавання прынятых дзяцей-несваякоў тхоа. У мінулым былі распаўсюджаны някроўнае братэрства, якое аб’ядноўвала 2 мужчын з дапамогай рытуальнага заключэння сваяцтва, і някроўнае сястрынства паміж жанчынамі.
Назвы сваяцтва абазначаюць адносны ўзрост і адрозніваюць братоў і сясцёр бацькоў у адпаведнасці з іх узростам адносна бацькоў. Роднасныя назвы могуць выкарыстоўвацца для звароту да несваякоў таго ж ці ніжэйшага сацыяльнага статусу. Сямейная маёмасць складаецца з прыватнай маёмасці мужа і жонкі, а таксама іх агульных набыткаў. Умоўна спадчына падзяляецца паміж дзецьмі пароўну, але ў рэчаіснасці сын або дачка, якія застаюцца з бацькамі да іх старасці, атрымоўваюць болей, чым іншыя. У мінулым назіранне за старымі бацькамі было абавязкам старэйшага сына.
Творчасць
Кхмерскі фальклор надзвычай багаты, уключае шырокае кола жанраў. Адным з найбольш папулярных нават у нашы дні з’яўляюцца кароткія бытавыя гісторыі, якія дэманструюць поспехі іх герояў. Вусная народная творчасць здаўна была пераплецена з літаратурнай. Кхмерская літаратура сфарміравалася ў перыяд сярэднявечча і прадстаўлена пераважна запісамі ўжо пасля заняпаду Ангкорскай імперыі. Спавяданне індуізму, а потым будызму спрыяла ўплыву індыйскай культуры, у прыватнасці складанню «Рэамкерты», кхмерскай версіі «Рамаяны», а таксама рэлігійных і дыдактычных вершаваных сачыненняў будысцкіх манахаў XVII — XVIII стст.
У сярэднявеччы быў распрацаваны жанр састра лбаэнг — фантастычных прыгодніцкіх твораў, што запісваліся на мове палі і кхмерскай мове. Іх героі і сюжэтныя лініі траплялі ў вусны фальклор. У канцы XVI — пачатку XVII ст. была складзена эпічная «Паэма пра Ангкор-Ват». Сучасная празаічная літаратура ўзнікла пад уплывам еўрапейскай у перыяд французскага пратэктарату. Тым не меней, яна працягвала традыцыі старажытнай літаратуры на гэты раз пад уплывам фальклору. Характэрна, што нават сучасныя папулярныя пісьменнікі і сцэнарысты кіно аддаюць перавагу фантастычным аповедам, часцяком пераплеценым з жанрам жахаў.
Кхмерскае музычнае мастацтва таксама мае старажытныя карані. На выявах храмаў Ангкора можна ўбачыць традыцыйныя кхмерскія музычныя інструменты — арфу, барабан, цымбалы і г. д. Пазней вылучыліся музычныя традыцыі, якія развіваліся асобна ў сельскай мясцовасці і пры двары манархаў. Напрыклад, у вёсках падчас вяселляў граюць музыку кар, зносіны з духамі суправаджаюцца рытуальнай музыкай арак, а спевы аяй і тэатральныя відовішчы йікэ і басак — частка забаў. Падобна літаратуры, народная музычная творчасць шчыльна звязана з прафесійнай культурай. Так, тэатр басак быў першапачаткова створаны ў 1920-х гг. на поўдні В’етнама добра адукаванымі кхмерамі, але разлічваўся на масавага гледача, а яго акцёры былі аматарамі. Басак запазычыў многія элементы в’ецкага тэатра і кітайскай оперы, яго аснова ўключала народныя кхмерскія мелодыі, песні, традыцыйныя танцы і камічныя сцэнкі. У аматарскіх трупах тэксты сцэнараў не завучваюцца, заахвочваецца імправізацыя.
Кхмерская скульптура развівалася з перыяду Фунань. Да нас дайшлі старажытныя каменныя статуі і рэльефы. Пасля XV ст. развівалася разьба па дрэве ў выглядзе лакіраваных статуй і рэльефных панеляў. Кхмерскія храмы ўпрыгожваюцца фрэскамі. Вытанчаны дэкор дэманструюць мастакі-ювеліры. Асабліва вядома апрацоўка срэбра. Мастацкае ўпрыгожванне характэрна і для кхмерскай керамікі.
Мова
Кхмерская мова належыць да аўстраазіяцкай моўнай сям’і, не мае тонаў, аднак надзвычай багатая на галосныя гукі. Першыя запісы на ёй выяўлены сярод тэкстаў на санскрыце, што былі зроблены ў перыяд да Ангкорскай імперыі. У наш час вылучаюцца асноўны, паўночны і паўднёва-заходні буйныя дыялекты. Асноўны дыялект з’яўляецца літаратурным. На паўночным гутараць кхмеры ўсходняга Тайланда. Паўднёва-заходні дыялект распаўсюджаны на паўднёвым захадзе Камбоджы.
Кхмерскае пісьмо паходзіць ад пісьма брахмі, запазычанага са старажытнай Індыі. Уключае мноства архаічных элементаў. Шырока ўжываецца ў паўсядзённым жыцці, адукацыі, літаратуры, сродках масавай інфармацыі Камбоджы і суседніх краін.
Традыцыйныя вераванні
Абсалютная большасць сучасных кхмераў — будысты. Тым не меней, яны захоўваюць веру ў шматлікіх духаў неак-та і культ продкаў. Лічыцца, што духі кантралююць пэўную мясцовасць, з’яўляюцца гаспадарамі зямлі і вады, могуць усяляцца ў людзей і перадаваць праз іх сваю волю. У большасці кхмерскіх дамоў існуюць алтары для шанавання бліжэйшых памерлых сваякоў. З 1841 г. адзначаецца штогадовае 15-дзённае свята Пчум-Бем, падчас якога духаў продкаў «кормяць» рысавымі шарыкамі. Яно інтэгравана ў будысцкі рытуальны цыкл, арганізуецца ў будысцкіх кляштарах, аднак мае болей старажытную аснову.
Індуізм
Індуізм стаў рэлігіяй кіруючых колаў ужо ў перыяд дзяржавы Фунань і заставаўся асноўным веравызнаннем да канца XIII ст. Найбольш распаўсюджаным кірункам быў шываізм, хаця вядомы адступленні ад прынятай традыцыі. Напрыклад, Ангкор-Ват, самы знакаміты індуісцкі храм Камбоджы, узведзены ў XII ст., быў прысвечаны Вішну. У нашы дні кхмеры не спавядаюць індуізм, але захавалі некаторыя звычаі, запазычаныя ад гэтай рэлігіі. Яны вераць у рэінкарнацыю, пасля смерці крэміруюць нябожчыкаў, частку попелу апускаюць у раку, а астатнюю частку захоўваюць ва урне. Перад шлюбам прынята супастаўляць гараскопы маладых. Некаторыя святочныя рытуалы вельмі падобныя на індуісцкія.
Будызм
Будызм у форме махаяна пачаў распаўсюджвацца сярод кхмераў не пазней за V ст., аднак доўгі час знаходзіўся ў цені індуізму. Толькі ў XII ст. Джаяварман VII зрабіў яго афіцыйнай рэлігіяй. Адзін з сыноў Джаявармана VII навучаўся ў Анурадхапуры, адкуль вярнуўся прыхільнікам вучэння тхеравада. З канца XIII ст. яно стала дамінуючым. Прыняцце тхеравады спарадзіла магутны сацыяльны зрух ў кхмерскім грамадстве, паколькі значыла адмову ад сацыяльнага пласту ўплывовых святароў на карысць манаскіх абшчын, набліжаных да вернікаў. Тхеравада не патрабавала ад манахаў абавязковага пажыццёвага адрачэння. Большасць з іх праводзіла ў кляштарах ват толькі пэўныя гады юнацтва, атрымоўвала ў іх бясплатную адукацыю і не губляла сувязей са свецкімі сваякамі. Дзякуючы гэтаму ў дакаланіяльны перыяд узровень пісьменнасці кхмераў быў адносна высокім.
У 1855 г. у Камбоджы з’явіўся манаскі ордэн дхамамаютыка (тамаютэк), што выступаў за рэфармаванне і паляпшэнне адукацыі. Ён карыстаўся падтрымкай з боку манархаў і нават склаў асобную іерархію. Большасць будысцкіх манахаў захавала адданасць традыцыйнай абшчыне маха са сваёй іерархіяй. У 1970 г. у краіне існавала 3 369 ватаў, толькі 139 з іх падпарадкоўваліся дхамамаютыка. Падзел на 2 ордэны быў часова скасаваны ў 1981—1991 гг., але зноў быў адроджаны пасля рэстаўрацыі манархіі.
У нашы дні будызм у Камбоджы мае статус дзяржаўнай рэлігіі, найбольш важныя будысцкія святы адзначаюцца на дзяржаўным узроўні, колькасць манахаў і манаскіх абшчын стала павялічваецца. Каля 80 % манахаў складаюць маладыя людзі да 30 гадоў. Сярэдні тэрмін іх знаходжання ў кляштары вагаецца ад 7 да 15 гадоў. За гэты час яны маюць магчымасць атрымоўваць трывалую сацыяльную абароненасць і паляпшаць адукацыю. Пасля заканчэння вучобы большасць вяртаецца да свецкага жыцця. Такім чынам, прыняццё манаскага сану з’яўляецца важным сацыяльным каналам для выхадцаў з бедных сем’яў.
Якаў Паўлавіч Зайцаў
Якаў Паўлавіч Зайцаў (6 (19) студзеня 1918, с Нікольскае Паўлаўскага пав. Варонежскай губерні, цяпер Ліпецкая вобласць — ) — Герой Сав. Саюза (1944), удзельнік баёў у Беларусі ў Вял. Айч. вайну.
На фронце з 1942. Вызначыўся 22 лютага — 24 лютага 1944 ў Гомельскай вобл. На чале ўзвода процітанкавых ружжаў фарсіраваў Дняпро і першы ўварваўся ў г. Рагачоў.
Валянціна Анатольеўна Цяплова
Валянціна Анатольеўна Цяплова;  — беларускі гісторык, педагог. Кандыдат гістарычных навук (1966), прафесар царкоўнай гісторыі Мінскай духоўнай сэмінарыі і духоўнай акадэміі(2000).
Біяграфія
Нарадзілася ў горадзе Горкі (цяпер — Ніжні Ноўгарад), РСФСР. Скончыла па спецыяльнасці «Гісторыя» гісторыка-філалагічны факультэт Горкаўскага дзяржаўнага ўніверсітэта (1962). У 1966 годзе абараніла кандыдацкую дысертацыю («Грамадска-палітычныя погляды і палітычная дзейнасць І. І. Мартынава ў канцы XVIII — пачатку XIX стагоддзя»).
Выкладала ў Горкаўскім дзяржаўным універсітэце. З 1975 года — дацэнт. З 1976 года — у Беларускім дзяржаўным універсітэце. З 2000 года — прафесар кафедры царкоўнай гісторыі Мінскай духоўнай акадэміі. Таксама выкладае ў Мінскай духоўнай семінарыі.
Узнагароды
Узнагароджана ордэнам святой роўнаапостальнай княгіні Вольгі III ступені Рускай праваслаўнай царквы; ордэнам Крыжа прападобнай Ефрасінні Полацкай, ордэнам святой праведнай Сафіі, княгіні Слуцкай (2018), медалём ордэна свяціцеля Кірылы Тураўскага Беларускай праваслаўнай царквы.
Узнагароджвалася Ганаровай Граматай Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь, Ганаровай Граматай Нацыянальнай акадэміі навук Рэспублікі Беларусь, а таксама Дыпломам і Каляднай прэміяй «Хрысціянскія традыцыі ў культуры і адукацыі» Міжнароднага грамадскага аб’яднання «Хрысціянскі Адукацыйны Цэнтр імя Св. Мяфодзія і Кірыла».
Вуліца Чарвякова (Мінск)
Вуліца Чарвякова — вуліца ў Цэнтральным раёне Мінска. Назву ў гонар Аляксандра Рыгоравіча Чарвякова (1892—1937), беларускага савецкага дзяржаўнага дзеяча, аднаго са стваральнікаў БССР, атрымала ў 1967 годзе.
Дом № 8 знакаміты тым, што ў ім з 1970 года працяглы час жылі пяць Герояў Савецкага Саюза. З 2010 года на гэтым доме вісіць мемарыяльная дошка.
У доме № 18 з 1967 года жыве вядомы літаратуразнавец Адам Мальдзіс. Насупраць гэтага дома ў 1960—1990-х гадах знаходзіўся Старажоўскі рынак, на месцы якога ў 2000-х былі адноўлены брацкія могілкі часоў Першай сусветнай вайны (скрыжаванне вуліц Веры Харужай і Чарвякова).
Спіс прызёраў зімовых Алімпійскіх гульняў 1988
Ніжэй прадстаўлены спіс усіх прызёраў зімовых Алімпійскіх гульняў 1988 года, праходзілых з 13 па 28 лютага 1988 года ў горадзе Калгары, Канада. Усяго ў спаборніцтвах прыняў удзел 1423 спартсмена — 1122 мужчыны і 301 жанчына, якія ўяўлялі 57 краін (нацыянальных алімпійскіх камітэта). Было разгуляна 46 камплектаў узнагарод у 10 дысцыплінах 6 алімпійскіх відаў спорту,. У лыжным дваябор’і, скачках з трампліна, бабслеі, біятлоне і хакеі разыгрывалі медалі выключна мужчыны, а фігурнае катанне было адзіным відам спорту на гэтай зімовай Алімпіядзе, дзе мужчыны і жанчыны спаборнічалі разам у парах. Прызёрамі гульняў у Калгары сталі спартсмены з 17 краін — пры гэтым 10 іх гэтых краін удалося заваяваць прынамсі адзін залаты медаль. Пераможцам агульнамедальнага заліку стала зборная СССР якая атрымала 29 медалёў з якіх 11 залатых, 9 сярэбраных і 9 бронзавых медалёў.
Лідары па медалях
Лідарамі па агульнай колькасці заваяваных узнагарод на гэтай Алімпіядзе, з трыма ўзнагародамі сталі трое спартсменаў, гэта: галандская канькабежка Іван ван Геніп, фінскі скакун з трампліна Маці Нюкянен  — якія заваявалі па тры залатыя медалі, і савецкая лыжніца Тамара Ціханава , якая ўзяла дзве залатыя і адну сярэбраную ўзнагароду.
Вуліца Чарвякова (Мінск)
У снежні 2021 года ў скверы насупраць дома № 4 па ініцыятыве азербайджанскага ўрада з'явіўся помнік Нізамі Гянджэві.
Карманава
Карманава — прозвішча, тапонім.
Ёдгар Абід
Ёдгар Абід (Ёдгор Обид; нар., Ташкент) — узбекскі паэт і дысідэнт. Стварыў слова «башызм», якое апісвае сярэднеазіяцкую дыктатуру.
Біяграфія
Нарадзіўся 15 снежня 1940 года. Служыў у войску. У 1975—1981 гадах вучыўся ў Літаратурным інстытуце імя Максіма Горкага. За свае вершы быў сасланы ў Сібір (1981—1985). У 1989 годзе стаў членам руху «Бірлык», з якога хутка выйшаў. У 1992 годзе пад пагрозай арышту з’ехаў з Узбекістана, пасля чаго жыў у Азербайджане, Грузіі, Турцыі і Расіі. У Расіі, дзе пражыў тры гады, супрацоўнічаў з узбекскай службай Радыё «Свабода». У Маскве паэта тройчы збівалі невядомыя. У 1996 годзе стаў лаўрэатам прэміі Human Rights Watch. У 1997 годзе прыязджае ў Аўстрыю. Стыпендыят праекта горада Грац «Пісьменнікі ў выгнанні» (1997—1998). У 2003 годзе атрымаў грамадзянства Аўстрыі. У 2007 годзе стаў членам Міжнароднага ПЭН-клуба ў выгнанні. Стварыў слова «башызм», якое апісвае ўзбекскую дыктатуру Іслама Карымава.
Шубін
Шубін — прозвішча, тапонім.
Вуліца Лізы Чайкінай (Мінск)
Вуліца Лізы Чайкінай — вуліца ў Заводскім раёне Мінска. Названа ў гонар Лізаветы Іванаўны Чайкінай (1918—1941), удзельніцы партызанскага руху ў гады Вялікай Айчыннай вайны, Героя Савецкага Саюза.
Алмацінскае
Алмацінскае — сяло ў Ясільскім раёне Акмолінскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад Бірталскай сельскай акругі. Код КАТА — 114839200.
Qantas
Qantas Airways Limited (asx: QAN) (вымаўляецца /ˈkwɒntəs/ — /квонтэс/) — самая вялікая авіякампанія Аўстраліі. Мае мянушка «Лятучы Кенгуру» («The Flying Kangaroo»). Штаб-кватэра авіякампаніі знаходзіцца ў Сіднеі. Заснаваная ў 1920 годзе, займае другое месца ў спісе найстарэйшых дзеючых авіякампаній свету (пасля KLM), і найстарэйшай у англамоўным свеце. Qantas з'яўляецца публічнай кампаніяй, акцыі якой гандлююцца на біржы ASX.
Першапачатковая назва «QANTAS» з'яўляецца абрэвіятурай ад «Queensland And Northern Territory Aerial Services» («Авіяперавозкі Квінслэнда і Паўночных Тэрыторый») і дазваляе судзіць пра тое, з чаго пачалася дзейнасць авіякампаніі.