cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Канфлікт ва Убары
У сакавіку 2017 года прадстаўнікі туарэгаў, тубу і аўлада суліман падпісалі мірны дагавор у Рыме ў якасці замены для няўдалага спынення агню 2015 года, усталяванага Катарам.
У лютым 2019 года варагуючыя плямёны часова аб’ядналіся пад пачаткам УНЗ і яго туарэгскім камандзірам генералам Алі Кана, каб прыпыніць прасоўванне арміі фельдмаршала Халіфа Хафтара ў Фецане.
Гарадыні
Гарадыні (Городи́ні) — вёска ў Ражышчанскім раёне Валынскай вобласці Украіны.
Петраградская (станцыя метро)
«Петраградская» (Петрогра́дская) — станцыя Пецярбургскага метрапалітэна. Уваходзіць у склад Маскоўска-Петраградскай лініі, размешчаная паміж станцыямі «Горкаўская» і «Чорная рэчка».
Станцыя адкрыта 1 ліпеня 1963 года ў складзе ўчастка «Тэхналагічны інстытут» — «Петраградская». Назва атрымала з-за размяшчэння на Петраградскай старане, адным з гістарычных раёнаў горада.
Давіль
Давіль (Deauville) — горад і камуна ў Францыі, знаходзіцца ў рэгіёне Нармандыя, дэпартамент Кальвадос, акруга Лізьё, кантон Анфлёр-Давіль. Размешчаны за 27 км на поўнач ад Лізьё і за 16 км на поўдзень ад Гаўра, на ўзбярэжжы Ла-Манша, у месцы ўпадзення ў яго ракі Тук. Прэстыжны марскі курорт. У цэнтры камуны знаходзіцца канцавая чыгуначная станцыя Трувіль-Давіль на лініях Лізьё — Трувіль-Давіль і Дзіў — Трувіль-Давіль.
Насельніцтва (2018) — 3595 чалавек.
Іван Антонавіч Бірыла
Іван Антонавіч Бірыла (, Голтна Мінскай губерні —, ) — беларускі хірург. Кандыдат медыцынскіх навук (1938).
Біяграфічныя звесткі
Закончыў медыцынскі факультэт БДУ (1927). З 1932 па 1935 ўзначальваў міжхірургічнае аддзяленне ў Слуцку. Асістэнт хірургічнай клінікі Беларускага медыцынскага інстытута (1935), старшы навуковы супрацоўнік эксперыментальнай лабараторыі АН БССР. Удзельнік фінскай кампаніі. Вялікая Айчынная вайна заспела на яго адпачынку ў Друскеніках. Адыходзіў, пад Смаленскам патрапіў у палон. Вярнуўся ў Мінск, дзе з сям'ёю жыў да вайны; дом згарэў, загінулі матэрыялы доктарскай дысертацыі. У маі 1942 пераехаў у Ліду, пачаў працаваць у хірургічным аддзяленні лякарні для мясцовага насельніцтва. Перадаваў партызанам медыкаменты. Пахаваны ў Лідзе.
Навуковая дзейнасць
У 1938 г. І. А. Бірыла паспяхова абараніў кандыдацкую дысертацыю «Артэрыяльнае ўліванне крыві пры шоку, агоніі і спыненні сэрца». Распрацоўшчык методыкі ажыўлення шляхам артэрыяльнага нагнятання крыві ў сэрца. Па прапанове праф. Ф. А. Андрэева, упершыню ў свеце ва ўмовах клінікі прымяніў артэрыяльнае нагнятанне крыві для ажыўлення людзей, якія знаходзіліся ў стане шоку, агоніі, клінічнай смерці.
Грабаўскі сельсавет
Гра́баўскі сельсавет:
Карл Тэадор Дрэер
Карл Тэадор Дрэер (Carl Theodor Dreyer, 3 лютага 1889, Капенгаген — 20 сакавіка 1968, там жа) — дацкі -наватар, адзін з найбольш значных майстроў еўрапейскага кінамастацтва.
Фаджэта-Ларыа
Фаджэта-Ларыа (Faggeto Lario) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Ламбардыя, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Кома.
Насельніцтва складае 1172 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 65 чал./км². Займае плошчу 18 км². Паштовы індэкс — 22020. Тэлефонны код — 031.
Якімава (Холм-Жыркоўскі раён)
Якімава (Екимово) — вёска ў Холм-Жыркоўскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Тупікаўскага сельскага паселішча.
Гісторыя
Да 1917 года тэрыторыя ў складзе Бельскага павета Смаленскай губерні Расійскай імперыі. У 1918 годзе Смаленшчына абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі, а ў студзені 1919 года — Беларускай ССР, аднак у хуткім часе ўвайшла ў склад РСФСР.
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупаваная гітлераўскімі войскамі ў кастрычніку 1941 года, вызвалена ў сакавіку 1943 года.
У 2004—2019 гадах у складзе Пячатнікаўскага сельскага паселішча.
Леў Аляксандравіч Мяленцьеў
Леў Аляксандравіч Мяленцьеў (Лев Александрович Мелентьев;,  — , ) — савецкі вучоны ў галіне энергетыкі. Доктар тэхнічных навук. Прафесар. Акадэмік АН СССР (1966, член-карэспандэнт з 1960). Герой Сацыялістычнай Працы (1969).
Біяграфія
Л. А. Мяленцьеў нарадзіўся ў Санкт-Пецярбургу. У 1926 годзе скончыў школу № 34 у Ленінградзе, у 1930 годзе інжынерна-эканамічны факультэт Ленінградскага электрамеханічнага інстытута. З 1929 г. працаваў у Ленінградзе на энергетычных прадпрыемствах, з 1936 года ў Ленінградскім інжынерна-эканамічным інстытуце (старшы выкладчык, загадчык кафедры, намеснік дырэктара). У 1937 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю. З пачаткам Вялікай Айчыннай вайны быў пакінуты ў Ленінградзе выконваючы абавязкі дырэктара інжынерна-эканамічнага інстытута, а ў 1942 годзе эвакуіравана ў Казань. З 1942 года Л. А. Мяленцьеў у Энергетычным інстытуце АН СССР. З 1945 г. зноў у Ленінградзе, у інжынерна-эканамічным інстытуце. У 1960 годзе Л. А. Мяленцьеў запрошаны ў Іркуцк і прызначаны дырэктарам Сібірскага энергетычнага інстытута Сібірскага аддзялення АН СССР. З 1973 года ў інстытуце высокіх тэмператур — загадчык аддзела комплексных праблем энергетыкі, Адначасова ў 1973—1985 гг. старшыня Навуковага савета па комплексным праблемам энергетыкі АН СССР, намеснік акадэміка-сакратара Аддзялення фізіка-тэхнічных праблем энергетыкі АН СССР. У 1985—1986 гг. — заснавальнік і дырэктар Інстытута энергетычных даследаванняў Расійскай акадэміі навук. У 1976—1985 гг. Л. А. Мяленцьеў кіраваў падкамісіяй па энергетыцы і электрыфікацыі Міжведамаснай энергетычнай камісіі.
Памёр Л. А. Мяленцьеў 8 лістапада 1986 г. і пахаваны на Новадзявочых могілках у Маскве.
Навуковая і грамадская дзейнасць
Л. А. Мяленцьеву належаць навуковы працы па тэарэтычных асновах і метадах аптымізацыі структуры паліўна-энергетычнага комплексу, матэматычным мадэліраванні, аптымізацыі і кіраванню ў энергетыцы, развіццю цеплавой энергетыкі і інш. Адзін з заснавальнікаў Усходне-Сібірскага паліўна-энергетычнага комплексу СССР у раёне Брацк—Усць-Ілімск—Іркуцк. Аўтар, сааўтар і адказны рэдактар 33 манаграфій і больш за 100 артыкулаў.
Член УКП(б) з 1947 года. Дэпутат Вярхоўнага Савета СССР 6-га і 8-га скліканняў.
Свята-Міхайлаўская царква (Зембін)
Свята-Міхайлаўская царква — праваслаўны храм у в. Зембін Барысаўскага раёна Мінскай вобласці, пабудаваны ў 1904—1908 гадах з цэглы паводле праекта архітэктара В. І. Струева. Царква знаходзіцца ў цэнтры вёскі непадалёк ад праваслаўных могілак.
Гісторыя
У «Апісанні цэркваў і прыходаў Мінскай епархіі за 1879 год» паведамляецца, што «царква існавала тут раней 1752 года …знаходзілася ў цэнтры мястэчка».
У 1811 годзе на месцы згарэлай была пабудавана драўляная Свята-Міхайлаўская царква, фундатарам якой з’яўляўся Франц Сержпутоўскі. Штатнае гадавое дараванне кліру складала 236 рублёў. Пры царкве мелася да 60 дзесяцін зямлі сядзібнай, ворнай і сенакоснай. Дабрачынцамі храма былі спадары Ратамскія. Прыхаджан было звыш за 1000 душ з іх мужчынскага полу 530 душ і жаночага полу 590 душ. Зембінскай царкве таксама належалі Прадцечанская драўляная царква ў вёсцы Любча і Дзімітраўская драўляная царква на могілках ў вёсцы Касцюкі.
Паводле чарцяжоў і апісання царкоўнага будынка па стане на 1862 год, прамавугольны ў плане будынак меў бабінец і апсіду, якая выступала; над дахам узвышаліся і завяршаліся купаламі вежа-званіца, размешчаная з боку галоўнага фасада і невялікая вежка з глухім купалам — у сярэдзіне царкоўнага будынка. Вокны былі размешчаны ў адзін шэраг, мелася двое дзвярэй. Звонку будынак быў пафарбаваны алейнай фарбай. 24 чэрвеня 1882 года царква была моцна пашкоджана пажарам, але пасля рамонту была ізноў асвечана 12 верасня 1882 года Барысаўскім протаіерэем Пастэрнацкім.
21 мая 1900 года ў час пажару Міхайлаўская царква была знішчана агнём. Праект царквы і дазвол на яе пабудову былі датаваныя 1901 годам, а закладка царкоўнага будынка адбылася ў ліпені 1903 года. На адным з падмуркавых камянёў, выяўленым у 2014 годзе пры рэстаўрацыйных працах настаяцелем іерэем Андрэем Капульцэвічам, было напісана, што «Сьвяты храм пабудаваны пры святары Канстанціне Шафаловічы 1904 год». 19 кастрычніка 1908 года чын асвячэння храма здзейсніў настаяцель Свята-Васкрасенскага сабора Барысава протаіерэй Мікалай Фалевіч. З 1914 года настаяцелем храма быў Канстанцін Радзівіновіч.
У 1920—30-я гады, нягледзячы на палітыку ваяўнічага атэізма, ў храме працягвалі здзяйсняцца набажэнствы, абрады вянчання і хрышчэння. У лістападзе 1942 года на Зембінскі прыход быў прызначаны святар Дзмітрый Знаменскі. У 1944 годзе з-за актывізацыі дзеянняў беларускіх партызан і наступу войскаў Савецкай Арміі немцы прыстасавалі будынак царквы і прылеглую тэрыторыю ў абарончы пункт, пры гэтым падчас вызваленчых баёў у 1944 годзе Зембін быў моцна разбураны, а сцены царквы пацярпелі нязначна. Пасля заканчэння вайны Свята-Міхайлаўскі храм не быў вернуты вернікам, а быў прыстасаваны калгасам «Зара камунізму» пад склад для сельгаспрадукцыі і малатарню, частка маёмасці храма была перададзена ў дзеючую Сморкаўскую царкву.
Найвялікшы ўрон будынак храма зазнаў у 1965 годзе падчас здымак аднаго з ваенных эпізодаў фільма «Пераклічка». Паводле задумы рэжысера фільма, фашысты трымаюць абарону ў царкве, у той час як савецкі Т-34 праломвае сцяну і ўрываецца ўнутр. Для таго, каб зняць гэты эпізод, алтарную сцяну падарвалі дынамітам. У кастрычніку 2010 года Мітрапаліт Мінскі і Слуцкі, Патрыяршы Экзарх усяе Беларусі Філарэт накіраваў ліст Мікіту Міхалкову, які гуляў ролю танкіста ў гэтым фільме, з просьбай аказаць дапамогу ў аднаўленні святыні, аднак расійскі акцёр і кінарэжысёр гэтую просьбу пакінуў па-за ўвагай.
З 2010 па 2014 гады вяліся працы па аднаўленні храма, у большай ступені дзякуючы ахвяраванням. Значную фінансавую дапамогу на аднаўленне храма аказаў футбольны клуб БАТЭ, у 2018 годзе ў царкве адпелі заснавальніка і старшыню праўлення БАТЭ Анатоля Капскага, які ўнёс значны ўклад у справу аднаўлення святыні.
Архітэктура
Помнік архітэктуры рэтраспектыўна-рускага стылю. Яго чатырохчасткавая аб’ёмна-прасторавая кампазіцыя складаецца з васьмерыковай званіцы, падоўжнай прамавугольнай у плане трапезнай, кубападобнай малітоўнай залы з бакавымі прыдзеламі і гранёнай апсідай. Вышыннымі дамінантамі з’яўляюцца шатры званіцы і асноўнага аб’ёму, завершаныя макаўкамі. Галоўны фасад вырашаны сіметрычна, цэнтр вылучаны ўваходным парталам і люкарнай над ім. Фасады рытмічна расчлянёны арачнымі аконнымі праёмамі ў пластычных ліштвах, апрацаваны руставанымі лапаткамі, завершаны аркатурным фрызам і прафіляваным карнізам. Бавыя фасады з разарванымі кілепадобнымі франтонамі па цэнтры. Скляпеністыя перакрыцці не захаваліся.
Дмытрыўка (Ражышчанскі раён)
Дмытрыўка (Дми́трівка) — вёска ў Ражышчанскім раёне Валынскай вобласці Украіны.
1930 год у гісторыі кіно
1930 год быў адзначаны шэрагам кінематаграфічных падзей.
Рама VIII
Ананда́ Махідо́н, Рама VIII (พระบาทสมเด็จพระปรเมนทรมหาอานันทมหิดลฯ พระอัฐมรามาธิบดินทร; 20 верасня 1925 — 9 чэрвеня 1946) — восьмы кароль Тайланда з 1935 па 1946 з дынастыі Чакры.
Біяграфія
Прынц Ананда Махідон нарадзіўся ў 1925 годзе ў Гайдэльбергу. Ён быў старэйшым сынам прынца Махідона Адульядэта, сына караля Чулалангкорна (Рамы V). У 1932 годзе ў Тайландзе адбыўся дзяржаўны пераварот, які знішчыў абсалютную манархію. У 1935 году Прачадзіпок адрокся ад пасаду, не выкарыстаўшы сваё права прызначыць нашчадка. Парадак атрымання ў спадчыну трона ў Тайландзе быў даволі складаным, і прынц Ананда Махідон быў першым у лініі пераемнасці, але яго супернік, прынц Чулачакрапонгсэ, быў раней выключаны з атрымання ў спадчыну і лічыў гэта выключэнне незаконным. Пытанне аб атрыманні спадчыны вырашаў кабінет міністраў, які інтэрпрэтаваў закон на карысць Ананды Махідона. Прынц, якому было 9 гадоў і які хадзіў у школу ў Лазане, быў абраны парламентам і абвешчаны каралём 2 сакавіка 1935 года.
Смерць
9 чэрвеня 1946 года кароль Рама VIII быў знойдзены застрэленым у сваёй спальні. Праз чатыры месяцы ён павінен быў вяртацца ў Лазану працягваць вучобу. Яго пераемнікам стаў малодшы брат, Пхуміпон Адульядэт. Хоць Рама VIII так і не быў каранаваны, яго брат Рама IX пастанавіў лічыць яго манархам Тайланда, восьмым каралём дынастыі Чакры.
Прычыны смерці Рамы VIII так і не знойдзены. Афіцыйная камісія па расследаванні гібелі караля не змагла вызначыць, ці было гэта забойства або самагубства. Разборы працягваліся амаль 9 гадоў, і ў выніку асабісты сакратар манарха і два яго пажа былі прызнаныя вінаватымі ў забойстве, пры гэтым сакратар і адзін з пажаў толькі пасля апеляцыі абвінавачванні на рашэнне першаснага суда. У лютым 1955 усе трое былі пакараны смерцю.
Абмеркаванне абставінаў смерці Рамы VIII у Тайландзе забаронена.
Анатоль Аляксандравіч Галаўко
Анатóль Аляксáндравіч Галаўкó (, Аляксееўка, Белгародская вобласць, РСФСР — ) — прафесар, заслужаны юрыст Рэспублікі Беларусь (1990), кіраўнік дэлегацыі БССР на Жэнеўскай канферэнцыі ААН (1975), у 1985—1990 гадах прадстаўляў БССР у Пастаяннай Палаце Міжнароднага трацейскага суда (Гаага).
Біяграфія
Нарадзіўся 12 снежня 1925 года ў горадзе Аляксееўка Белгародскай вобласці РСФСР.
Удзельнік Вялікай Айчынай вайны, ваяваў у складзе 1-га Беларускага фронту, удзельнічаў у аперацыі па вызваленні Мінска, браў удзел у Парадзе Перамогі (24.6.1945).
Пасля вайны паступіў у Харкаўскі юрыдычны інстытут, які скончыў у 1950 годзе. Абараніў кандыдацкую дысертацыю па тэме «Дзеянне іскавай даўнасці ў савецкім грамадзянскім праве» (1953). У 1973 годзе абараніў доктарскую дысертацыю па тэме «Арганізацыйна-прававыя праблемы ў дзейнасці Савета па кіраўніцтве калгасным будаўніцтвам». У 1954 годзе пачаў працу ў БССР, старшым навуковым супрацоўнікам Інстытута філасофіі і права АН БССР, з 1959 года на юрыдычным факультэце БДУ, дзе быў дацэнтам кафедры тэорыі і гісторыі дзяржавы і права да 1965 года. Потым 27 гадоў узначальваў кафедру дзяржаўнага права. У 1992 годзе стаў прафесарам кафедры канстытуцыйнага права.
Выкладаў курс канстытуцыйнага права Рэспублікі Беларусь. Падрыхтаваў 35 кандыдатаў навук, з якіх 9 — грамадзяне іншых краін, а таксама 8 дактароў навук. У свой час чытаў лекцыі ў ЗША, ФРГ, Даніі, Балгарыі, Польшчы, Літве, Югаславіі і ГДР.
Прымаў удзел у рабочых групах па падрыхтоўкі праектаў трох Канстытуцый :
Узнагароды і падзякі
Імя А. Галаўко ў 1994 годзе ўнесена у адмысловае выданне Міжнароднага біяграфічнага цэнтра (Кембрыдж, Вялікабрытанія)
BMW G29
BMW Z4 G29 — двухдзверны роадстэр вытворчасці BMW. Быў афіцыйна прадстаўлены ў 2018 годзе і з’яўляецца трэцім і бягучым пакаленнем Z4.
Лізьё
Лізьё (Lisieux) — камуна на паўночным захадзе Францыі, знаходзіцца ў рэгіёне Нармандыя, дэпартамент Кальвадос. Цэнтр аднайменнай акругі і кантона. Размешчана за 49 км на ўсход ад Кана і за 93 км на паўднёвы захад ад Руана, за 17 км ад аўтамагістралі А13 і за 21 км ад аўтамагістралі А28. На паўднёвым усходзе камуны знаходзіцца чыгуначная станцыя Лізьё лініі Мант-ла-Жалі — Шэрбур. Лізьё з’яўляецца галоўным горадам гістарычнай вобласці зямлі Ож.
Насельніцтва (2018) — чалавек.
Хвоя (значэнні)
Назву Хвоя маюць:
NGC 5650
Гэты аб’ект занесены ў новы агульны каталог некалькі разоў, з абазначэннямі NGC 5650, NGC 5652.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Лувійцы
Лувійцы — старажытны індаеўрапейскі народ у Малой Азіі. Адыгрывалі важную ролю ў гісторыі Блізкага Усходу ў бронзавым веку.
Паходжанне
Праблема паходжання лувійцаў шчыльна звязана з пытаннямі аб паходжанні індаеўрапейцаў і іх з'яўленні ў Малой Азіі. Навукоўцамі былі высунуты тры асноўныя версіі, паводле якіх продкі лувійцаў і хетаў з'яўляюцца аўтахтонамі або мігрыравалі з Балканскага паўвострава або з усходнееўрапейскіх стэпаў праз Каўказ.
Сучасныя археолагі атаесамляюць першых індаеўрапейцаў у Малой Азіі з прадстаўнікамі Дэмірчыгуюкскай археалагічнай культуры, што ўзнікла ў другой палове 3 тысячагоддзя да н. э.
Да пачатку 2 тысячагоддзя да н. э. адбылося адасабленне лувійцаў ад хетаў. Асірыйскія гандляры з Каніша фіксавалі паміж 1950 г. да н. э. і 1700 г. да н. э. у сваіх запісах імёны і словы лувійскага паходжання.
Сучасная назва народа лувійцы паходзіць ад хецкай назвы Лувія, пад якім мелася на ўвазе заходняя частка Малой Азіі. Акрамя таго, у Хецкай дзяржаве была распаўсюджана асобная пісьмовая лувійская мова. Яе носьбіты жылі не толькі на захадзе ў Арцаве, але таксама на поўдні і паўднёвым усходзе паўвострава.
Дзяржавы
Лувійцы не мелі агульнай дзяржавы. У 2 тысячагоддзі да н. э. яны стварылі шэраг малых дзяржаў, захопленых у XVI ст. да н. э. хетамі. У дзяржаве хетаў лувійцы не згубілі сваёй тоеснасці, моўна і культурна адасабляліся ад уласна хетаў.
Найбольш магутная лувійская дзяржава Кіцуватна склалася на тэрыторыі Кілікіі. Яе насельніцтва мела разнастайнае паходжанне, але асабістыя імёны манархаў былі лувійскімі. Тытул манархаў быў роўным манархам дзяржавы хетаў. У XV ст. да н. э. Кіцуватна заключыла саюз з хетамі.
Палітычны цэнтр заходняй лувійская дзяржавы Арцава знаходзіўся каля Эгейскага мора на месцы Эфеса. Яе валадары супернічалі з хетамі ў XV ст. да н. э. Але каля 1350 г. да н. э. хецкае войска здолела перамагчы арцаўскага валадара Анцапахаду. У далейшым на месцы Арцавы ўзгадваліся дзяржавы Міра, Хапала і Зямля ракі Сэх, залежныя ад хетаў.
Некаторыя даследчыкі лічаць, што насельніцтва Троі таксама было пераважна лувійскім.
Мова
Пісьмовая лувійская мова адыгрывала значную ролю ў Хецкай дзяржаве ў XIV - XII стст. да н. э. На ёй запісваліся законы і афіцыйныя дакументы. Лувійцы склалі арыгінальную сістэму іерагліфічнага пісьма.
Бермудскія астравы
Берму́ды, або Берму́дскія астравы (Bermuda, Bermudas) — брытанская заморская тэрыторыя ў Атлантычным акіяне. Складаецца з 181 вострава і рыфаў агульнай плошчай 53,2 км². Насельніцтва (2010) — чалавек.
Сталіца і найбуйнейшы населены пункт тэрыторыі — горад Гамільтан.
Гісторыя
Першаадкрывальнікам лічыцца іспанскі мараплавец Хуан дэ Бермудэс (1505 г.). Упершыню астравы з’явіліся на карце ў 1509 г.
11 ліпеня 1612 г. англійская Вірджынская кампанія заснавала на Бермудах калонію Новы Лондан. Усяго з Англіі прыбыло 60 каланістаў на чале першага губернатара Рычарда Мура (1583—1618 гг.). Было прынята заканадаўства калоніі на аснове англійскай прававой сістэмы. Каланісты займаліся земляробствам і здабычай хваёвай драўніны. Для абароны ад іспанцаў была ўзведзена крэпасць Сміт. Аднак Вірджынская кампанія амаль не атрымоўвала прыбыткаў ад пасяленцаў, таму ў 1614 г. прадала астравы англійскай кароне. Такім чынам, Бермудскія астравы фармальна сталі першай заморскай калоніяй Англіі. У 1620 г. калонія атрымала самакіраванне, пачаў працаваць першы парламент.
У 1616 г. на Бермуды на англійскім караблі быў завезены першы чарнаскуры нявольнік. Рабы выкарыстоўваліся для здабычы жэмчугу. Калі гэта дзейнасць не прынесла выгоды, яны сталі выкарыстоўвацца для працы на плантацыях і ў рамесных майстэрнях. Хаця памеры плантацый тут былі малымі ў параўнанні з Вірджыніяй і Вест-Індскімі астравамі, іх колькасць стала расла. Самы багаты рабаўладальнік у 1663 г. меў 17 рабоў. Акрамя выхадцаў з Афрыкі на Бермудах выкарыстоўвалася нявольная праца індзейцаў і закантрактаваных рабочых з Ірландыі і Шатландыі. Закон 1666 г. абавязваў рабаўладальнікаў забяспечваць рабоў зброяй і прыцягваць да абароны калоніі. Аднак у 1673 г. была выяўлена змова чарнаскурай рабыні супраць свайго гаспадара, таму ў наступным годзе быў прыняты закон аб абмежаванні ўвозу афрыканцаў і мулатаў. У 1807 г. гандаль рабамі быў забаронены. У 1834 г. рабства адменена.
У 1890 г. была пракладзена трансатлантычная кабельная сувязь. З 1930 г. на мясцовым аэрадроме спыняліся самалёты. Дзякуючы добра наладжаным камунікацыям ужо ў міжваенны перыяд XX ст. пачаў развівацца турызм, пераважна з суседніх ЗША і Канады. Бермудцы ў якасці добраахвотнікаў удзельнічалі ў I Сусветнай і II Сусветнай войнах на баку Вялікабрытаніі. Пасля II Сусветнай вайны Бермуды ператварыліся ў афшорны фінансавы цэнтр. Тут базіраваліся амерыканскія ВМС.
З 1968 г. дзейнічае Канстытуцыя, якая гарантуе ўсеагульнае выбарчае права. У 1995 г. праводзіўся рэферэндум аб прадстаўленні незалежнасці ад Вялікабрытаніі. Яе прыхільнікі пацярпелі паражэнне.
Геаграфія
Архіпелаг Бермуды знаходзіцца ў Атлантычным акіяне, каля паўночнай ускраіны Саргасава мора, у 1070 км на паўднёвы ўсход ад узбярэжжа ЗША, у 5548 км на паўднёвы захад ад Лондана і 7 303,34 км на паўднёвы захад ад Мінска. У склад Бермудаў уваходзяць 181 востраў, а таксама рыфы каралавага паходжання. Найбуйнейшы з іх — востраў Бермуда або, як яго называюць мясцовыя насельнікі, Мейн-Айленд (Main Island, літаральна «галоўны востраў»).
Прырода
Да з’яўлення на Бермудскіх астравах першых насельнікаў яны былі пакрытыя хваёвымі лясамі ў цэнтральнай частцы сушы і манграмі ўздоўж берага. У наш час захавалася толькі 15 відаў эндэмічных раслін, у тым ліку бермудскія кедр і ядловец. Усяго ж налічваецца каля 1000 відаў раслін, большасць з якіх была завезена звонку. Бермуды — адна з найбольш паўднёвых зон распаўсюджання какосавай пальмы, хаця з-за недахопу цяпла ў зімовыя месяцы какосы рэдка вызраюць.
Першы закон аб ахове дзікай прыроды быў прыняты ў 1616 г.
Дарасыні
Дарасыні (Доросині́) — вёска ў Ражышчанскім раёне Валынскай вобласці Украіны.
Вартыцк
Варты́цк (, Вартыцк) — вёска ў Іванаўскім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Опальскага сельсавета.
Да 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Псышчаўскага сельсавета.
Віктар Сямёнавіч Марцьянаў
Віктар Сямёнавіч Марцьянаў (, с. Цюменева, Марыінскі раён, Новасібірская вобласць) — беларускі архітэктар.
Біяграфія
Скончыў Інстытут жывапісу, скульптуры і архітэктуры ў Ленінградзе ў 1945 г. Працаваў у Мінскпраекце, ІБіА Дзяржбуда БССР, з 1975 па 1981 г. — галоўным архітэктарам праектаў у Мінскінжпраекце.
Член Саюза архітэктараў СССР з 1960 года. Пражывае ў Мінску.
Грабяні
Назву Грабяні́ маюць:
Шуміліна
Шумі́ліна (афіц. транс.: Šumilina) — гарадскі пасёлак у Віцебскай вобласці Беларусі, цэнтр Шумілінскага раёна. За 40 км ад Віцебска. Чыгуначная станцыя на лініі Віцебск—Полацк, аўтамабільныя дарогі на Віцебск, Полацк, Бешанковічы, Гарадок. Насельніцтва 7 502 чал. (2017).
Гісторыя
У 19 стагоддзі вёска ў Ловажскай воласці Полацкага павета Віцебскай губерніі. У 1866 годзе — 5 двароў, 13 будынкаў, 38 жыхароў. Пасля будаўніцтва Рыга-Арлоўскай чыгункі (1886) мястэчка — станцыя Баболіна (да 1962 г. — Сіроціна). У пачатку 20 стагоддзя — 50 жыхароў. У скадзе РСФСР. З 1924 года у БССР — цэнтр Сіроцінскага раёна. З 1938 года гарадскі пасёлак. У час Вялікай Айчыннай вайны, з чэрвеня 1941 па 23.6.1944 г. акупіраваны. 16 верасня 1957 года ў склад Шуміліна ўключаны пасёлак торфапрадпрыемства «Дабееўскі Мох». У 1962—1966 гг. у Віцебскім раёне. 18-19 верасня 2021 года ў Шуміліна праходзіў фестываль-кірмаш працаўнікоў вёскі «Дажынкі-2021».
Эканоміка
Прадпрыемствы харчовай прамысловасці. Гасцініца.
Адукацыя і культура
Дзейнічаюць 2 сярэднія школы, юнацка-спартыўная школа. Ёсць Палац культуры, 2 бібліятэкі, Шумілінскі гісторыка-краязнаўчы музей.
Бальбітый
Бальбітый, Благун (Bolbitius) — род грыбоў сямейства. Назва ўпершыню апублікаваная ў 1838 годзе.
Класіфікацыя
Да роду Bolbitius адносяць 103 віды:
Прыморскія партызаны
«Прыморскія партызаны» — ўзброеная групоўка жыхароў Прыморскага краю Расіі, якая здзейсніла ў лютым-чэрвені 2010 года некалькі цяжкіх злачынстваў, у тым ліку забойства супрацоўнікаў праваахоўных органаў. У сваім звароце да насельніцтва члены групоўкі вызначылі сябе, як змагароў з карупцыяй ў праваахоўных органах і хаваліся ў лесе, за што іх сталі называць партызанамі. Органы ўлады, ў сваю чаргу, вызначалі ўдзельнікаў групы, як бандытаў і членаў злачыннай групоўкі. У чэрвені 2010 года гэта ўзброеная групоўка была ліквідавана: былі затрыманыя чацвёра членаў групы, двое іншых скончылі жыццё самагубствам.
Захарый
Захарый — іерусалімскі святар, бацька Іаана Хрысціцеля. Паводле Бібліі, належаў да святарскага іудзейскага роду і да самай старасці быў бяздзетным. Калі ж яму ў храме было «відзенне» анёла, які паведаміў яму пра чакаемае нараджэнне сына, Захарый усумніўся, за што быў пакараны нематою і пазбаўлены ад яе толькі пасля нараджэння сына.
Царкоўнае шанаванне
Памяць адзначаецца разам з яго жонкай Лізаветай:
Лічыцца што дом, дзе жыў Захарый і дзе нарадзіўся яго сын Іаан Хрысціцель быў размешчаны ў прадмесці Іерусаліма Эйн-Карэме. На гэтым месцы ў наш час пабудаваны францысканскі кляштар «Святы Іаан на горах»
Наконт месцазнаходжання мошчаў Захарыя існуюць розныя меркаванні:
Прыкладныя даследаванні
Прыкладныя даследаванні — навуковыя даследаванні, накіраваныя на практычнае рашэнне тэхнічных і сацыяльных праблем. Навука — гэта сфера чалавечай дзейнасці, функцыяй якой з'яўляецца выпрацоўка і тэарэтычная сістэматызацыя аб'ектыўных ведаў аб рэчаіснасці. Непасрэдныя мэты навукі — апісанне, тлумачэнне і прадказанне працэсаў і з'яў рэчаіснасці, якія складаюць прадмет яе вывучэння на аснове адчыняемых ёю законаў, гэта значыць у шырокім сэнсе — тэарэтычнае адлюстраванне рэчаіснасці. Па сваёй накіраванасці, у адносінах да практыкі асобныя навукі прынята падпадзяляць на фундаментальныя навукі (fundamental science) і прыкладныя навукі (applied science). Задачай фундаментальных навук з'яўляецца пазнанне законаў, якія кіруюць паводзінамі і ўзаемадзеяннем базісных структур прыроды, грамадства і мыслення. Гэтыя законы і структуры вывучаюцца ў «чыстым выглядзе», як такія, безадносна да іх магчымага выкарыстання. Непасрэдная мэта прыкладных навук — прымяненне фундаментальных навук для вырашэння не толькі пазнавальных, але і сацыяльна-практычных праблем. Дзяленне даследаванняў на фундаментальныя і прыкладныя досыць умоўна, бо асобныя вынікі фундаментальных даследаванняў могуць мець непасрэдную практычную каштоўнасць, а ў выніку прыкладных даследаванняў могуць быць атрыманы навуковыя адкрыцці.
Горкаўская (станцыя метро, Санкт-Пецярбург)
Станцыя адкрыта 1 ліпеня 1963 года ў складзе ўчастка «Тэхналагічны інстытут» — «Петраградская». Назву атрымала па сваім размяшчэнні ў пачатку былога праспекта Максіма Горкага (цяпер Кронверкскі праспект), дзе ў доме № 23 доўгі час жыў пісьменнік.
Фенегра
Фенегра (Fenegrò) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Ламбардыя, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Кома.
Насельніцтва складае 2553 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 511 чал./км². Займае плошчу 5 км². Паштовы індэкс — 22070. Тэлефонны код — 031.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы.
Караваева (Холм-Жыркоўскі раён)
Гісторыя
Да 1917 года тэрыторыя ў складзе Бельскага павета Смаленскай губерні Расійскай імперыі. У 1918 годзе Смаленшчына абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі, а ў студзені 1919 года — Беларускай ССР, аднак у хуткім часе ўвайшла ў склад РСФСР.
Елызавэтын
Елызавэтын (Єлизаве́тин) — вёска ў Ражышчанскім раёне Валынскай вобласці Украіны.
Бабруйская вобласць
Бабру́йская во́бласць — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў БССР у 1944—1954 гг. Утворана 20 верасня 1944 г. з раёнаў Магілёўскай, Мінскай і Палескай абласцей. Цэнтр — горад Бабруйск. Плошча 19 700 км², насельніцтва 654 900 чалавек (1953 год). Абласная газета «Савецкая Радзіма».
Гісторыя
Уключала 14 раёнаў:
Таксама ў вобласці было 4 гарады (Асіповічы, Бабруйск, Слуцк, Старыя Дарогі), 8 гарадскіх пасёлкаў (Глуск, Капыль, Клічаў, Любань, Старобін, Парычы, Урэчча, Чырвоная Слабада), 4 рабочыя пасёлкі (Глуша, Градзянка, Ялізава, Ясень).
8 студзеня 1954 года скасавана: Акцябрскі і Парыцкі раёны перададзеныя ў Гомельскую вобласць, Асіповіцкі, Бабруйскі, Кіраўскі і Клічаўскі раёны — у Магілёўскую, астатнія — у Мінскую вобласць.
Мастацтва Старажытнага Егіпта
Мастацтва Старажытнага Егіпта цесна звязанае з рэлігіяй, у т.л. з замагільным культам, увасабляла ўяўленне аб непарушнасці сацыяльнага ладу і звышчалавечай велічы абагаўлёнага фараона.
Пошукі эфектыўнай мастацкай мовы прывялі да стварэння першага канона. Былі асэнсаваны і выпрацаваны асноўныя сродкі пластычных мастацтваў: аб'ём, маса, апора, скляпенне, рытм — у архітэктуры; плоскасць, лінія, сілуэт, колеравая пляма — у рэльефе і жывапісе; тэкстура і фактура каменя і дрэва — у скульптуры. У Егіпце былі выпрацаваны класічныя архітэктурныя формы і тыпы (піраміда, абеліск, калона), віды выяўленчага мастацтва (круглая скулыпура, рэльеф, манументальны жывапіс і інш.). Кананічныя правілы, нязменныя выяўленчыя і выразныя сродкі, прыёмы будаўніцтва павінны былі ўлічваць у сваёй дзейнасці майстры ўсіх відаў мастацтва. Але рэгламентуючая роля канона не стала перашкодай у эвалюцыі мастацтва.
Дадынастычны перыяд
Прыклады мастацкай дзейнасці чалавека на тэрыторыі Егіпта адносяцца да эпохі неаліту. У канцы V — пачатку IV тыс. да н.э. тут назіраюцца працэсы распаду родавых адносін і фарміраванне рабаўладальніцкіх. Перыяд з пачатку IV тыс. па XXX ст. да н.э. атрымаў назву «Дадынастычны». Ужо ў той старажытны час тэрыторыя Егіпта падзялялася на вызначаныя вобласці — номы, на чале якіх стаялі племянныя правадыры — намархі. У хуткім часе номы аб'ядналіся ў Паўночнае і Паўднёвае царствы.
Асноўныя прынцыпы мастацтва Егіпта пачалі складвацца каля 3000—2000 да н.э. Адметнасцю з'яўляецца вядучае становішча архітэктуры, асабліва культавых і пахавальных збудаванняў, для якіх ствараліся жывапісныя, скульптурныя і дэкаратыўныя творы. Дойлідства выконвала аб'ядноўваючую, сінтэзуючую ролю для іншых відаў мастацтва. Прынцыпы манументальнасці і статычнасці ўплывалі на развіццё скульптуры і жывапісу, якім таксама ўласціва геаметрычная абагульненасць, сіметрыя і статыка, строгая франтальнасць.
Аб мастацтве Дадынастычнага перыяду сведчаць вынікі раскопак пахаванняў. Памёршым прыпісвалі здольнасць заступніцтва, адсюль узнік мнагастайны ў сваіх формах культ продкаў. Людзі верылі ў замагільнае існаванне і надзялялі нябожчыка ўсім неабходным: побытавымі рэчамі (распіснымі сасудамі, мэбляй, упрыгожваннямі, зброяй), скульптурнымі выявамі слуг — так званымі ўшэбці. Мастацтва павінна было дараваць бессмяротнаць чалавеку, станавіцца прамым працягам зямнога жыцця. Праца мастакоў, архітэктараў высока цанілася і лічылася свяшчэннадзействам, побач з імёнамі фараонаў, жрацоў засталіся імёны стваральнікаў іх вобразаў, храмаў і магільняў.
Частка твораў, знойдзеных у пахаваннях, звязана з магічнымі абрадамі, культамі. Да іх адносяцца палеткі — невялікіх памераў (10—15 см вышынёй) плоскія каменныя пласціны. Мяркуецца, што спачатку яны служылі для перамешвання і расцірання фарбаў, якімі карысталіся падчас культавых абрадаў, аб чым сведчаць невялікія паглыбленніўіх цэнтры. З цягам часу рытуальныя функцыі пачалі праяўляцца ў сімвалічным разуменні такіх рэчаў. Памеры плітак павялічваліся, а іх бакі пачалі апрацоўваць у выглядзе рэльефаў. Найбольш вядомай палеткай Дадынастычнага перыяду з'яўляецца «Пліта фараона Нармера» (каля 3000 г. да н.э.).
Старажытнае царства
У XXVIII — XXIII ст. да н.э. (Старажытнае царства) мастацтва Егіпта дасягнула росквіту. Гэтаму спрыялі аб'яднанне асобных тэрыторый у адзіную дзяржаву, на чале якой стаялі фараон і жрацы, шырокае выкарыстанне рабскай працы. Адбывалася далейшае развіццё замагільнага культу. Егіпцяне верылі, што чалавек існуе з многімі ўвасабленнямі душы. Адной з іх лічылі двайніка асобы «Ка». Таму скульптурныя выявы павінны былі не толькі замяняць нябожчыка, але і служыць для яго далейшага замагільнага жыцця і магчымасці аб'яднання са сваім двайніком — «Ка». 3 гэтай мэтай узводзіліся пахавальныя збудаванні — грабніцы, дзе размяшчалі скульптурныя выявы, ежу, прадметы хатняга ўжытку (посуд, мэблю), упрыгожванні, зброю, транспартныя сродкі.
У перыяд Старажытнага царства мастацкія прыёмы набылі стылістычную завершанасць. 3 III тыс. да н.э. быў выпрацаваны новы тып пахавальні фараонаў, для іх пачынаюць узводзіць гіганцкія грабніцы дакладнай геаметрычнай формы — піраміды, дзе прастата формы ў спалучэнні з велізарнымі памерамі стварала велічны архітэктурны вобраз. Піраміды складаліся з падземных памяшканняў, куды ставіўся саркафаг з муміфіцыраваным ц-лам нябожчыка, і насыпу (мастаба), які абліцоўваўвалі цэглай-сырцом ці вапняковымі плітамі. Каб высокія мастаба былі больш трывалымі, іх рабілі ў выглядзе некалькіх прыступак. Так утварыліся першыя прыстукавыя піраміды (піраміды ў Сакары і Гізе).
Наступны этап фарміравання тыпу пірамід уяўляюць будынкі ў Гізе (сучаснае прадмесце Каіра). Яны ўзводзіліся ў XXVII ст. да н.э. для фараонаў IV дынастыі Хуфу, Хафра і Менкаўра. Грэкі называлі іх Хеопсам, Хефрэнам і Мікерынам, а збудаванні аднеслі да вядомых сямі цудаў свету. У архітэктурных помніках у Гізе з выключнай дасканаласцю ўвасобілася ідэя бессмяротнасці, велічы і неабмежаванасці ўлады фараонаў. Яны сталі пераканаўчым адлюстраваннем культавых уяўленняў старажытных егіпцян, бліскучым увасабленнем дасягненняў іх дойлідства.
Вакол пірамід ствараліся замагільныя комплексы (памінальныя храмы, злучаныя доўгімі крытымі калідорамі з уваходнымі павільёнамі, сфінксы, мастабы прыдворных, шэраг падземных збудаванняў). У размалёўках і рэльефах на сценах грабніц з сюжэтамі жыцця ў папірусах, карыстаючыся іерагліфічным, іератычным і дэматычным пісьмом (гл. Егіпецкае пісьмо).
Неад'емнай часткай старажытных егіпецкіх пірамід і памінальных храмаў былі круглая пластыка і рэльефы, якія таксама выконваліся па строгіх канонах. Адпаведна ім людзі выяўляліся ў спакойных, поўных велічы і шматзначнай нерухомасці позах. Гэта былі альбо стаячыя фігуры з высунутай уперад левай нагой, альбо сядзячыя — з рукамі, прыціснутымі да торса, ці з рукой, пакладзе-най адной на бядро, а другой — прыціснутай да грудзей. Нягледзячы на кананічнасць скульптуры Старажытнага царства, нелыа адмовіць у рэалістычнасці, імкненні майстроў паказаць чалавека як мага дакладней. Такая асаблівасць тлумачыцца тым, што пластыка была ўвасабленнем двайніка памёршага. Звычайна выявы паліхромныя, прычым тут існавалі кананічныя правілы. Так, цела мужчыны фарбавалі ў некалькі больш цёмны колер, чым цела жанчыны, асобныя часткі твару інкруставаліся рознымі матэрыяламі — гор-ным крышталём, бірузой, сердалікам. Захавалася некалькі выдатных, па-майстэрску выкананых скульптур, у якіх аўтарам удалося перадаць галоўнае ў вобразе чалавека. Вялікай выразнасцю вызначаюцца статуі пісца Каі і вяльможы Каапера (абедзве — сяр. III тыс. да н.э.).
Групу помнікаў скульптуры складаюць творы, што размяшчаліся ў пахавальных памяшканнях. Яны былі разлічаны на сувязь з архітэктурай, для іх характэрны сіметрыя, ураўнаважанасць частак, разлік пераважна на франтальнае ўспрыняцце. Строгасць і ўрачыстасць уласцівы статуі фараона Хефрэна (XXVIII ст. да н.э.). Мадэль у ёй паказана ў выглядзе атлета. Сціснуты; кулак правай рукі, якая ляжыць на калене, быццам падкрэслівае думку аб усемагутнасці і бязмежнай уладзе фараона. Гэтыя ж рысы адрозніваюць выявы не толькі фараона, але і яго прыдворных вяльмож, сваякоў, напрыклад сына фараона Снофру Рахатэпа і яго жонкі Нафрэт, дойліда Хеміўна (абедзве — XXVIII ст. да н.э.).
У эпоху Старажытнага царства для ўпрыгожвання пахавальных храмаў і грабніц ствараліся роспісы і рэльефы. Як правіла, гэта былі шматфігурныя кампазіцыі, у якіх апавядалася аб самых розных баках жыцця: сельскагаспадарчых работах у памесцях, рамесніцкіх майстэрнях, паказваліся сцэны баляў, паляванняў, рыбнай лоўлі, працэсіі з ахвяравальнымі дарамі. Рэльефы, як і круглыя скульптурныя выявы, расфарбоўваліся. Для іх былі характэрны сіметрыя, спакойная рытміка форм, некаторая цяжкаважкасць, што тлумачыцца падпарадкаванасцю пластыкі архітэктурным паверхням. Атрымалі распаўсюджанне два віды рэльефаў — з невысокімі выступаючымі аб'ёмамі і ўрэзанымі ў паверхню формамі. Выдатнымі прыкладамі скульптуры Старажытнага царства з'яўляюцца рэльеф са сцэнай палявання фараона Сахура (Абусір, XXVI ст. да н.э.), выявы з грабніц знатных вяльмож у Сакара: Птахатэпа («Птахатэп за ахвярным сталом»), Ахатэпа («Дастаўка зерня з поля»), Ненхефцікаі («Музыканты на балю»), усе — сяр. III тыс. да н.э.
Насценны жывапіс значна саступае рэльефам у тэхнічных і вобразна-пластычных адносінах. У пахавальных інтэр'ерах дадзенага перыяду ён адыгрывае другарадную ролю.
Развівалася дэкаратыўна-прыкладное мастацтва, таксама абумоўленае існаваннем замагільнага культу, патрэбай у стварэнні разнастайных рэчаў для вечнага жыцця чалавека. Прыкладное мастацтва вызначаецца значнай разнастайнасцю. Майстры з вялікім густам, тэхнічнай дасканаласцю выраблялі драўляную мэблю, інкруставаную золатам, слановай косцю, зброю, ювелірныя творы з малахіту, бірузы, сердаліку, керамічны і шкляны посуд, тканіны.
Мастацтва Старажытнага царства ў пэўнай ступені адлюстроўвае характар эканамічнага і палітычнага развіцця. Яно сведчыць і аб дастаткова складанай сацыяльнай дыферэнцыяцыі грамадства, развітых культавых уяўленнях. Асноўныя дасягненні мастацтва дадзенага перыяду будуць мець працяг, вызначаць культуру Егіпта ў наступныя часы.
Сярэдняе царства
У канцы XXIII — пачатку XXII ст. да н.э. Егіпет перажывае эканамічны заняпад, час палітычнай нестабільнасці. Неабмежаваная ўлада фараонаў аспрэчваецца правіцелямі (намархамі) номаў. Распад краіны ў канцы XXIII ст. да н.э. на шэраг тэрыторый і аб'яднанне іх у XXI ст. да н.э. пад уладай фіванскіх правіцеляў прыводзяць да ўзнікнення вызначаных мастацкіх школ, нават да змены канонаў у выяўленнях, у будаўніцтве, росту рэалістычных рыс у мастацтве. Гэты перыяд быў названы Сярэднім царствам.
Працэсы, якія закранулі егіпецкую архітэктуру ў XXI—XVIII стст. да н.э., яскрава бачны на прыкладзе храма-пахавальні Ментухатэпа I у Дэйр-эль-Бахры (XXI ст. да н.э.), пабудаванай паблізу сталіцы Фіваў на заходнім беразе Ніла, сярод гор. Пахавальня складалася з дзвюх тэрас, абкружаных калонамі і аб'яднаных палогімі пад'ёмамі (пандусамі), адкрытага двара, часткова высечанага ў скале. Стрыманая, некалькі цяжкаватая архітэктурная пластыка, з густам выкананая і ўключаная ў комплекс круглая скульптура і рэльефы, расфарбоўка сцен у жоўты і сіні колеры стваралі ўражанне строгага, але выразнага гарманічнага адзінства. Комплекс у Дэйр-эль-Бахры стаў прынцыпова важным збудаваннем для егіпецкага дойлідства. Ён паклаў пачатак храмавай архітэктуры чарговага перыяду — Новага царства.
Значнымі зменамі на шляху засваення рэалістычных прыёмаў вызначаецца скульптура Сярэдняга царства. Выявы фараонаў, што ствараліся ў той час, пачалі размяшчаць у храмах ці побач з імі пад адкрытым небам, разам з выявамі багоў, а не хаваць у патаемных месцах, як было раней. У сувязі з гэтым узмацняецца аб'ёмная мадэліроўка твораў, значная ўвага надаецца перадачы індывідуальных якасцей мадэлі. Менавіта такімі рысамі адрозніваюцца статуі Сенурсета III і яго сына Аменемхета III (абедзве — XIX ст. да н.э.). Уладарныя асобы прадстаюць у традыцыйных статычных позах, магутныя фігуры падкрэслена велічныя, але крыху выцягнутыя па прапорцыях. Большая жыццёвасць ва ўвасабленнях фараонаў адлюстравалася ў выяўленні іх у розных узростах. Так, у адной са статуй Аменемхет III паказаны юнаком са зграбным целам, прыгожым маладым тварам.
Імкненне наблізіцца да жыцця, паказаць яго ў самых разнастайных адценнях уласціва дробнай пластыцы Сярэдняга царства. Скульптары працавалі ў асноўным з каменем, дрэвам, металам, бліскуча выкарыстоўваючы ўласцівасці гэтых матэрыялаў. Паказваючы багоў у выглядзе простых людзей (статуэтка багіні Ісіды з сынам Горам, XX ст. да н.э.), слуг, воінаў («Слугі, якія нясуць ахвяравальныя прадукты», XIX ст. да н.э.; «Лучнікі-нубійцы», XX ст. да н.э.), яны перадавалі тыповае ў абліччы і паводзінах сваіх герояў, што з'яўлялася новым важным крокам у парушэнні існуючых канонаў. Гэтаму ў значнай ступені садзейнічала расфарбоўка статуэтак. Яна будавалася па традыцыйных схемах, у адпаведнасці з натуральным колерам выяўляемых прадметаў і фігур.
Роспісы, якімі ўпрыгожвалі сцены грабніц, пахавальных і памінальных храмаў, таксама сведчаць аб імкненні мастакоў пазбавіцца ад старых канонаў і выпрацаваць новыя, больш дасканалыя. Амаль усе роспісы гэтага часу поўныя велічнасці, пакою, больш свабодныя ў кампазіцыйным размяшчэнні на сценах будынкаў, чым гэта было раней. Так, у грабніцы Нумхатэпа II у Бені-Гасане (XX ст. да н.э.) выяўлены сцэны палявання на берагах Ніла. Кожная з кампазіцый, размешчаных паясамі ўздоўж сцен, вызначаецца завершанасцю, спакойнай, ураўнаважанай рытмікай фігур, а таксама высокімі дэкаратыўнымі якасцямі жывапісу. Асабліва многа бытавых эпізодаў, дэталяў ёсць у роспісах грабніц намархаў. Гэта сцэны паляванняў, сельскагаспадарчых работ, рыбнай лоўлі, баляў з танцоўшчыцамі.
Выдатнае дасягненне мастацтва Сярэдняга царства — творы мастацкага рамяства, ювелірныя вырабы. Сасуды, статуэткі гэтага перыяду часам мелі выгляд стылізаваных фігурак звяроў і птушак. Шырокае распаўсюджанне атрымаў распісны фаянс. У вырабах з дрэва звычайна выкарыстоўвалася тэхніка інкрустацыі золатам, слановай косцю.
Дасканаласці формы майстры дасягнулі ў ювелірных вырабах, асабліва ў нагрудных упрыгажэннях — пектаралях. Звычайна яны мелі складаныя кампазіцыі і ўключалі сімвалічныя вобразы, арнаментальныя матывы, надпісы. Так, у верхняй частцы пектараляў фараонаў Сенусерта II і Аменемхета III змешчана выява багіні Нехебт у выглядзе грыфа з прасцёртымі ў бакі крыламі, упрыгожанымі самацветамі і золатам. У цэнтры ў іерагліфіч-ным напісанні — імя фараона, заключанае ў картуш, паабапал яго — сокалы з каронамі на галовах, сокалагаловыя ільвы. Пры невялікіх памерах гэтыя пектаралі дэманструюць вы-датнае спалучэнне манументальнасці форм і дэкаратыўнай выразнасці.
Sphyrna
Sphyrna — адзін з двух родаў сямейства. Гэтыя акулы насяляюць у трапічных водах ўсіх акіянаў. Часцей сустракаюцца ўздоўж зоны прыбоя, чым у адкрытым моры. Рацыён складаецца з касцістых рыб, скатаў, ракападобных і іншых донных жывёл. Упершыню род быў згаданы Карлам Лінеем у 1758 годзе, а апошні від, які належыць да гэтага роду, быў апісаны ў 2013 годзе. Лацінская назва роду, як і сямейства, паходзіць ад слова σφῦρα — «молат». Гэтыя акулы могуць апускацца на глыбіню да 1000 м, але часцей за ўсё сустракаюцца не глыбей 20 м.
Мастацтва Старажытнага Егіпта
Новае царства
Унутраныя супярэчнасці прывялі да аслаблення і распаду Старажытнага царства. Гэтаму садзейнічала нашэсце азіяцкіх качавых плямён гіксосаў. Больш як сто гадоў яны правілі Ніжнім Егіптам. Толькі каля 1600 г. да н.э. правіцелі Фіваў змаглі вызваліць усю краіну і аб'яднаць яе. Пачынаецца перыяд узмацнення дзяржавы, улады фараона і жрацоў.
Градаўшчына
Назву Градаўшчына маюць:
Мастацтва Старажытнага Егіпта
Новае царства
У гэты час Егіпет здолеў пакарыць вялікія суседнія землі. Прыток рабскай сілы, матэрыяльных каштоўнасцей з захопленых тэрыторый садзейнічае ўмацаванню Егіпта, станоўча адбіваецца на яго культуры. Інтэнсіўна развіваецца архітэктура, абагачаюцца новымі пластычнымі сродкамі скульптура, жывапіс, дэкаратыўна-прыкладное мастацтва. Перыяд Новага царства (з XVI па XI ст. да н.э.) не быў аднародным. Ён складаўся з некалькіх этапаў, адпаведных праўленню XVIII і XIX дынастый, і быў абумоўлены важнымі зменамі ў эканамічным, культавым і культурным жыцці.
Для мастацтва першай паловы Новага царства характэрны ўрачыстая пышнасць, дэкаратыўнасць у спалучэнні з вытанчанасцю, імкненне падкрэсліць раскошу і багацце жыцця царскага двара, знаці, жрацоў. У той перыяд архітэктура, галоўным чынам культавая, заставалася вядучым відам мастацтва. Найбольшае распаўсюджанне атрымаў тып храма, у склад якога ўваходзілі адкрыты двор, абкружаны каланадай (перыстыль), калонная зала (гіпастыль), свяцілішча.
Вакол храма ўзводзілі глухую агароджу, якая паўтарала прамавугольныя абрысы ўсяго комплексу. На фасадзе ставілі два вежападобных пілоны ў выглядзе ўсечаных пірамід з прамавугольным праходам у цэнтры, а перад імі — велізарныя статуі фараона, абеліскі. Такія гіганцкія тронныя скульптуры Аменхатэпа III дайшлі да нашага часу (яны калісьці стаялі перад памінальным храмам фараона). Структура храмавых комплексаў была разлічана на правядзенне пышных рэлігійных цырымоній, святкаванняў, урачыстых шэсцяў. Да храмаў вяла дарога, па баках якой размяшчалі рады сфінксаў — свяшчэннях істот бога Амона.
Асаблівай велічнасцю вызначаліся храмавыя комплексы, пабудаваныя ў Фівах і прысвечаныя багам Амону і Ра. Яны вядомы як Луксорскі храм і Карнакскі храмы (адпаведна сучасным назвам пасяленняў). Комплексы ствараліся на працягу значнага часу, паколькі кожны фараон прыбудоўваў да храмаў новыя часткі або разбураў, перарабляў некаторыя з іх, упрыгожваў збудаванні круглай пластыкай і рэльефамі. Амаль за дзесяць стагоддзяў яны ператварыліся ў своеасаблівыя гарады з параднымі дварамі, заламі, алеямі і плошчамі.
Узвядзенне другога па значнасці і памерах храмавага комплексу Новага царства — Луксорскага адбывалася ў канцы XIV — XIII ст. да н.э. пры фараонах Аменхатэпе III (архітэктары Аменхатэп Малодшы, Горы, Суці) і Рамзесе II (архітэктар Бекенхансу). Будынкі комплексу выцягнуліся ўздоўж Ніла з поўначы на поўдзень на сотні метраў. Комплекс вы-значаецца больш дакладнай і зладжанай кампазіцыяй, паколькі асноўныя работы былі выкананы практычна адным архітэктарам — Аменхатэпам Малодшым. Аб геніальнасці гэтага майстра сведчаць выкарыстанне каланад, калон у выглядзе вязак папіруса з лёгкімі, вытанчанымі прапорцыямі, дасканалыя суадносіны каланады адкрытага двара і цэнтральнага ўваходу, якія, нягледзячы на розную вышыню, складаюць адзінае цэлае.
У арганізацыі ўнутранай прасторы будынкаў архітэктар выкарыстаў прыём паступовага нарастання руху да галоўнай каланады. Калоны першага двара маюць капітэлі ў выглядзе бутонаў, а цэнтральнага праходу — расцвіўшых кветак, што павінна было сцвярджаць ідэю аб этапах развіцця жыцця. Адзінае цэлае з архітэктурай храма складаюць яго рэльефная пластыка, жывапіснае афармленне.
Пачынаючы з фараона Тутмаса I (XVIII дынастыя) пахаванні ў Егіпце сталі размяшчаць у цяснінах, у схілах гор, у патаемных месцах. Грабніцы аддзяляюцца ад памінальных храмаў і ўяўляюць сабой схаваныя тайнікі, якія складаюцца з калідора, пакояў для саркафага, каноп, царскіх дароў і каштоўнасцей.
Памінальны храм царыцы Хатшэпсут (пач. XV ст. да н. э.) пабудаваны архітэктарам Сенмутам у Дэйр-эль-Бахары паблізу ад храма Ментухатэпа I уяўляў сабой велічны ансабль, у які ўваходзілі тры тэрасы ў выглядзе гіганцкіх прыступак, аб'яднаных пандусамі. Аўтар комплексу знайшоў мерны і строгі рытм слупоў, якія ўтвараюць порцікі, каланады, што абкружаюць кожную тэрасу. Памінальны храм царыцы Хатшэпсут, узведзены ля падножжа скалістага абрыву, і каланады яго порцікаў, як і іншыя архітэктурныя аб'ёмы, арганічна ўпісваліся сваім рытмам у прыроднае асяроддзе, зліваліся з ім.