cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Грыцкаўшчына (Дзяржынскі раён)
Гры́цкаўшчына (, Грицковщина) — вёска ў Дзяржынскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Бараўскага сельсавета.
NGC 6015
NGC 6015 (іншыя абазначэнні — UGC 10075, IRAS15506+6227, MCG 10-23-3, ZWG 319.28, ZWG 298.3, KARA 710, PGC 56219) — спіральная галактыка (Sc) ў сузор’і Дракон.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Помнік Уладзіміру Ільічу Леніну (Магілёў)
Апісанне
Агульная вышыня помніка складае 12 м, вышыня скульптуры 4,5 м. П’едэстал абліцаваны гранітам. Бронзавая скульптура вырашана строга і лаканічна. У. І. Ленін паказаны ў спакойнай паставе, галава крыху прыўзнята, позірк скіраваны ўдалячынь. Левая рука характэрным рухам сціскае штрыфель расшпіленага пінжака, у апушчанай правай — кніга. Сродкамі пластыкі імкнуліся адлюстраваць унутраную сілу і веліч правадыра. Помнік звязаны з планіроўкай плошчы і архітэктурай Дома Саветаў.
Юрый Мікітавіч Баратынскі
Юрый Мікітавіч Баратынскі (Юрий Никитич Барятинский; ? — пасля 1671) — рускі вайсковы дзеяч.
Біяграфія
У 1653 годзе быў у складзе пасольства ў ВКЛ. У 1655 годзе ў Смаленску, галава жыльцоў у царскім палку. 15 чэрвеня 1655 года пасланы з Копысі на р. Бярэзіна, 21 чэрвеня 1655 разбіў атрад ВКЛ пад Барысавам. У час паходу князя С. А. Урусава з Коўна да Берасця 2-і ваявода ў яго войску, разбіў атрады ВКЛ каля Белых Пяскоў і Вярховіч. У 1662 годзе з палком у Бранску, у 1663 у Смаленску, таварыш князя Я. К. Чаркаскага, у 1664 годзе ў Смаленску, Бранску і Сеўску, у 1665 у Дарагабужы, Шклове і Магілёве. 3 1671 года баярын.
Таццянаўка (Паўладарская вобласць)
Таццянаўка — сяло ў Шчарбакцінскім раёне Паўладарскай вобласці Казахстана. Адміністрацыйны цэнтр Таццянаўскай сельскай акругі. Код КАТА — 556859100.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 211 чалавек (95 мужчын і 116 жанчын). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 107 чалавек (47 мужчын і 60 жанчын).
Войса (возера)
Войса — возера ў Беларусі, у Браслаўскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Друйка, за 4 км на паўночным усходзе ад горада Браслаў. Належыць да групы Браслаўскіх азёр і знаходзіцца на тэрыторыі Нацыянальнага парка «Браслаўскія азёры».
Плошча паверхні 4,88 км². Найбольшая глыбіня 9,1 м. Даўжыня 3,75 км. Найбольшая шырыня 1,6 км. Даўжыня берагавой лініі 15,2 км. Аб’ём вады 14,16 млн м³. Плошча вадазбору 249 км².
Катлавіна возера выцягнутая з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход. Схілы катлавіны высокія, абразійныя, на поўначы і захадзе спадзістыя, месцамі забалочаныя. Берагавая лінія вельмі звілістая. У катлавіне вылучаюць цэнтральны плёс з плоскім дном і паўночны, заходні і паўднёвы, аддзеленыя астравамі або падняццямі. 4 астравы агульнай плошчай 0,11 км². Найбольшыя глыбіні ў паўднёвым плёсе. На мелкаводдзі дно пясчанае, глыбей выслана глеем. Расліннасць каля берагоў утварае перарывістую паласу шырынёй 15—20 м да глыбіні 2—4 м.
Войса злучана пратокамі з азёрамі Струста і Неспіш.
На паўночным беразе возера стаіць вёска Зарэчча.
Кальвіньяна
Кальвін'яна (Calvignano) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Ламбардыя, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Павія.
Насельніцтва складае 125 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 18 чал./км². Займае плошчу 7 км². Паштовы індэкс — 27045. Тэлефонны код — 0383.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы.
Петр Фіяла
Біяграфічныя звесткі
У 1988 годзе скончыў вывучэнне чэшскай філалогіі і гісторыі мастацтваў ва Універсітэце імя Яна Евангеліста Пуркінэ (перайменаваны ў 1990 годзе ў Масарыкаў універсітэт). У 1989 годзе здабыў ступень доктара філасофіі. Працаваў гісторыкам у рэгіянальным музеі ў Кромержыжы, а ў другой палове 80-х гадоў супрацоўнічаў з апазіцыйнымі адукацыйнымі коламі. Пасля палітычных змен ён нядоўгі час быў журналістам і выдаўцом, а затым вярнуўся да навуковай дзейнасці. З 1990 года быў прафесійна звязаны з родным універсітэтам, узначальваў кафедру паліталогіі і факультэт грамадскіх навук. У 2002 годзе заняў пасаду прафесара. У 2004—2011 гадах быў рэктарам Масарыкава ўніверсітэта, затым да 2012 года — прарэктарам. Два гады ён узначальваў канферэнцыю чэшскіх рэктараў.
У 2011 годзе стаў дзяржаўным дарадцам па пытаннях адукацыі. У маі 2012 года ўвайшоў у склад урада Петра Нечаса, заняўшы пасаду міністра адукацыі, моладзі і спорту. Пакінуў пасаду з усім Саветам міністраў у ліпені 2013 года. У тым жа годзе Фіяла далучыўся да Грамадзянскай дэмакратычнай партыі. Ад яе на парламенцкіх выбарах быў абраны членам Палаты дэпутатаў. У студзені 2014 года яго абралі старшынёй ГДП. На выбарах 2017 і 2021 гадоў паспяхова балатаваўся на паўторных выбарах у парламент.
Ціхі Дон
«Ціхі Дон» — раман-эпапея Міхаіла Шолахава у чатырох тамах. Тамы 1—3 напісаны з 1925 па 1932 год, апублікаваны ў часопісе «Кастрычнік» у 1928—1932 гг. Том 4 скончаны ў 1940 годзе, апублікаваны ў часопісе «Новы свет» у 1937—1940 годзе.
Іван Арсеньевіч Карэнда
Іван Арсеньевіч Карэнда (нар., в. Крывічы Іўеўскага раёна Гродзенскай вобласці) — беларускі дзяржаўны і грамадскі дзеяч, пісьменнік-празаік і паэт. Член Саюза беларускіх пісьменнікаў (1996) і Саюза пісьменнікаў Расіі. Узнагароджаны Ганаровай граматай Вярхоўнага Савета БССР.
Ціхі Дон
Адзін з найболей значных твораў рускай літаратуры XX стагоддзя, які малюе шырокую панараму жыцця данскога казацтва ў час Першай сусветнай вайны, рэвалюцыйных падзей 1917 года і Грамадзянскай вайны ў Расіі.
Іван Арсеньевіч Карэнда
Біяграфія
У роднай вёсцы скончыў сямігодку, сярэднюю школу ў в. Морына Іўеўскага раёна.
Ціхі Дон
Раман перакладзены на мноства замежных моў, на англійскай пераклад з'явіўся ўжо ў 1934 годзе. На беларускую мову раман перакладзены Янам Густырам і Уладзімірам Хадыкам.
Андрэй (епіскап цвярскі)
Андрэй (? —, Багародзічны манастыр на Шошы) — епіскап цвярскі (1289—1316).
Іван Арсеньевіч Карэнда
Біяграфія
З 1967 па 1971 год вучыўся на аддзяленні беларускай мовы і літаратуры філфака Гродзенскага педінстытута. Настаўнічаў у сярэдняй школе вёскі Ракавічы Шчучынскага раёна.
Андрэй (епіскап цвярскі)
Сын літоўскага князя Гердзеня, напэўна, у 1266 годзе разам з маці і братам палонены пскоўскім князем Даўмонтам. У 1289 годзе на просьбу маладога цвярскога князя Міхаіла Яраславіча, Андрэй з ігумена ім жа заснаванага Багародзічнага манастыра на Шошы (або, магчыма, цвярскога Отрача манастыра) быў пастаўлены мітрапалітам Максімам на епіскапа цвярскога. У 1300 годзе разам з мітрапалітам Максімам і епіскапам растоўскім Сімеонам браў удзел у пасталенні ў Ноўгарадзе архіепіскапам наўгародскім Феактысты. Недзе ў 1308—1310 гадах Андрэй, напэўна, як вылучэнец князя Міхаіла Яраславіча, тым часам ужо вял. кн. уладзімірскага, незадаволенага адхіленнем прапанаванай ім кандыдатуры ігумена Геронтыя на мітрапалічы сталец, абвінаваціў мітрапаліта Пятра, які толькі пастаўлены вярнуўся з Канстанцінопаля на Русь, у сімоніі і блаславенні некананічных шлюбаў перад канстанцінопальскімі патрыярхам Афанасіям I, а затым Ніфантам і на Саборы Рускай царквы ў Пераяслаўлі (сабор адбыўся не пазней за зіму 1311). Пасля апраўдання мітрапаліта Пятра епіскап Андрэй, верагодна, быў абаронены вял. князем і таму захаваў цвярскую кафедру. Нягледзячы на падкрэсленае прымірэнне мітрапаліта Пятра з епіскапам Андрэем (у сакавіку 1311 года мітрапаліт разам з Андрэем у Цвяры паставіў епіскапа Харлампія на невядомую епархію (20.3.1311) і Прохара на епіскапа растоўскага (21.3.1311)), адносіны паміж імі наўрад ці наладзіліся. 28 сакавіка 1316 года Андрэй пакінуў кафедру, яна была вакантная на працягу года (пераемнік Андрэя Варсонофій быў пастаўлены толькі 13.2.1317). Сыйшоўшы ў Шошскі манастыр, Андрэй заставаўся палітычна ўплывовай асобай, менавіта пры яго пасярэдніцтве, паводле цвярскіх звестак, восенню 1321 года быў заключаны мірны дагавор паміж цвярскім кн. Дзмітрыем Міхайлавічам і кн. маскоўскім і вял.кн. уладзімірскім Юрыем Данілавічам. Праўда, Сафійскі I летапіс і Маскоўскі летапісны звод канца XV ст. кажуць у гэтым выпадку не пра Андрэя, а пра Варсанофія, але гэта хутчэй пазнейшая няўдалая рэдактарская праўка. У Зборніку 1422 года захавалася акружное пасланне, якое магчыма напісаў Андрэй. Цела Андрэя пасля смерці, паводле наказу еп. Варсанофія, з Багародзічнага манастыра было дастаўлена ў Цвер і пахавана ў кафедральным Спаскім саборы.
Ціхі Дон
За гэты раман у 1965 годзе Шолахаву была прысуджана Нобелеўская прэмія па літаратуры з фармулёўкай «За мастацкую сілу і цэласць эпасу пра данское казацтва ў пераломны для Расіі час».
Іван Арсеньевіч Карэнда
Біяграфія
У 1971—1972 гадах быў інструктарам, у 1972—1974 гадах — другім сакратаром Шчучынскага раённага камітэта камсамола.
Ціхі Дон
Раман чатыры разы экранізаваўся (1930, 1958, 2006, 2015).
Анатоль Аляксеевіч Ткачонак
Анатоль Аляксеевіч Ткачонак (, вёска Селішча,, Віцебская вобласць — ) — беларускі графік і мастак-пейзажыст.
Біяграфія
У 1937—1940 г. вучыўся ў Віцебскім мастацкім вучылішчы. Працаваў мастаком на прадпрыемтсвах Віцебска, Мінска, Карэльскай АССР, Эстонскай ССР. Скончыў чатырохгадовыя рысавальныя курсы пры Беларускім тэатральна-мастацкім інстытуце. Працаваў пераважна ў жанры пейзажа ў тэхнікай акварэлі, алею. З 1948 г. удзельнічаў у мастацкіх выстаўках, прыняў непасрэдны ўдзел у 15 рэспубліканскіх выстаўках, у якіх паказаў гледачам каля 250 сваіх работ. У 1973 г. Саюз мастакоў БССР арганізаваў персанальную выстаўку мастака, дзе было прадстаўлена 130 работ.
Творчасць
Творы вызначаюцца шчырасцю, тонкім лірыка-паэтычным успрыманнем прыроды. Сярод работ: «Цёплы дзень» (1940 г.), «Поле», «Майскі дзень», «У парку», «Дворык», «На беразе возера», «Вясковы эцюд» (усе 1948 г.), «На таку» (1959 г.), «Рэчанька» (1960 г.), «Жнівень» (1964 г.), «Поле восеньскае» (1965 г.), «Летні матыў» (1966 г.), «Хмары над іржышчам» (1967 г.), «Першы снег» (1969 г.), «Цішыня», «Заходняя Дзвіна ў Бешанковічах» (абодва 1970 г.), «Прасторы Наваполацка» і «Старадаўнасць Полацка» (абодва 1972 г.), «На пляцоўцы» (1973 г.), «Акно» (1975 г.), «Сенненскае возера» (1979 г.), «Восеньскае» (1980 г.), «Чэрвень», «Зямля восеньская. Забор'е» (абодва 1984 г.), «Да восені. Букет» (1986), «Вятры перадасеннія» (1988 г.) і іншыя. Аўтар партрэтаў партызанкі Пашы Васіленка, маці і іншых. Шэраг карцін мастака знаходзяцца ў Дзяржаўным мастацкім музеі БССР, Віцебскім краязнаўчым музеі, у іншых музеях рэспублікі. Творчасць А. А. Ткачонка цесна звязана з рэалістычнай традыцыяй пейзажнага жывапісу, мае глыбокія карані ў беларускім мастацтве.
Іван Арсеньевіч Карэнда
Біяграфія
Вучыўся на аддзяленні журналістыкі Вышэйшай камсамольскай школы пры ЦК УЛКСМ у Маскве (1974—1976).
Працаваў загадчыкам аддзела ў рэдакцыі газеты «Чырвоная змена» (1974—1976). Затым у партыйных органах: у Маскоўскім райкаме КПБ г. Мінска, у Мінскім гаркаме КПБ, у ЦК КПБ (1977—1991). Пасля — у Дзяржаўным камітэце па друку (1991—1992), намеснікам міністра інфармацыі (1992—1994), намеснікам міністра культуры і друку (1994—1996), у Выканкаме Саюза Беларусі і Расіі (1996—2000, Масква).
З 2001 года па 2003 год працаваў начальнікам галоўнага ідэалагічнага ўпраўлення Адміністрацыі прэзідэнта Рэспублікі Беларусь.
З 2003 года — на дыпламатычнай службе, працуе саветнікам Пасольства Рэспублікі Беларусь у Расійскай Федэрацыі.
Творчасць
Першыя вершы публікаваліся ў Шчучынскай раённай газеце «Савецкая вёска» (1971), з 1975 года друкаваўся ў рэспубліканскіх выданнях. Аўтар зборнікаў лірыкі «Белы наліў» (1995), «Знічка» (2003), «Васількі надзеі» (2008), паэтычнай кнігі для дзяцей «На загадкі ёсць адгадкі» (2001).
У 2004 годзе выйшла кніга лірыкі «Апошняя малітва» на балгарскай мове. У перакладзе на рускую мову творы друкаваліся ў расійскіх літаратурна-мастацкіх часопісах, «Литературной газете». На вершы беларускія кампазітары І. Лучанок, В. Раінчык, Дз. Далгалёў, М. Сацура, А. Чыркун і іншыя напісалі больш за 30 песень.
У 2011 годзе выйшла ў свет кніга прозы «Воплаўская госця», якая ўключае ў сябе аднайменную аповесць, апавяданні, нататкі пісьменніка, аб’яднаныя адной тэмай — адлюстраваннем жыццёвых інтарэсаў і духоўных памкненняў нашага сучасніка.
Ціхі Дон
Гісторыя стварэння і публікацыя
У студзені 1928 года пачалася публікацыя рамана ў часопісе «Кастрычнік»: у 1—4 нумарах былі надрукаваны першыя тры часткі. Пад канец красавіка Шолахаў ізноў прыехаў у Маскву, прывязучы з сабой скончаныя 4 і 5 часткі. З мая па кастрычнік яны былі апублікаваны ў «Кастрычніку». У маі і ў выдавецтве «Маскоўскі працоўны» (у серыі «Навіны пралетарскай літаратуры») выйшла, нарэшце, асобнае выданне першай кнігі, што складаецца зараз толькі з трох частак. У студзені 1929-га выдавецтва выпусціла другую кнігу (4 і 5 частка). Амаль адначасна раман выйшаў у серыі «Раман-газета», якая выдаецца тым жа «Маскоўскім працоўным». (У гэтага выдання была крыху іншая структура: першая кніга складалася з 1 і 2 частак, другая — з 3, 4 і 5-ы; раздзелы ж замест нумароў мелі назвы.) Усяго за няпоўныя два гады — 1928 і 1929 — «Маскоўскі Працоўны» выпусціў 6 асобных выданняў 1 і 2 кніг, кожнае тыражом у 10 000 ас. Увесну 1929-га Шолахаў падпісаў на падоюных умовах дамову з ОГИЗ, які пачаў друкаваць раман у серыі «Танная бібліятэка Дзяржвыда». Цягам года выдавецтва двойчы выпусціла раман у дзвюх кнігах (кожная тыражом 100 000 ас.), потым яшчэ раз перавыдала яго ў 1931 г. .
Half-Life
«Half-Life»  — камп’ютарная гульня ў жанры навукова-фантастычнага шутара ад першай асобы, распрацаваная амерыканскай кампаніяй Valve Software і выдадзеная кампаніяй Sierra Studios 8 лістапада 1998 для персанальных камп’ютараў. Першая гульня ў серыі «Half-Life». Тэхнічна заснавана на значна перапрацаваным рухавічку «Quake» кампаніі id Software. У 2001 годзе студыя Gearbox Software партавала «Half-Life» на кансоль PlayStation 2. Таксама гульня распрацоўвалася для платформы Sega Dreamcast, але рэліз быў адменены. У студзені 2013 года Valve партавала гульню на Linux і OS X. Гульня «Black Mesa» (2020), распрацаваная студыяй Crowbar Collective, уяўляе сабой дапрацаваны і пашыраны рэмэйк «Half-Life».
Раіса Ермалаеўна Красоўская
Раіса Ермалаеўна Красоўская (, г.  — ) — беларуская артыстка балета. Заслужаная артыстка Беларусі (1964). Прэмія Ленінскага камсамола Беларусі (1984).
Біяграфія
У 1953 годзе скончыла Беларускае харэаграфічнае вучылішча.
Працавала ў тэатрах оперы і балета і Баку. З 1960 года — салістка Дзяржаўнага тэатра оперы і балета Беларусі.
З 1975 года — балетмайстар-рэжысёр мінскага народнага эстрадна-харэаграфічнага ансамбля «Чараўніцы» Дома культуры работнікаў гандлю (з 1989 года — прафесійны калектыў). Гэта быў самабытны ансамбль, аналагаў якому на тэрыторыі былога СССР не было. Эстрадныя нумары ствараліся пад музыку розных жанраў, у тым ліку класічную. Калектыў працаваў з такімі вядомымі выканаўцамі, як П. Бурчуладзэ і У. Співакоў. Ансамбль гастраляваў у многіх гарадах СССР, а таксама ў Венгрыі, ГДР, Іспаніі, Галандыі, Італіі, Аўстрыі, Партугаліі, на Канарскіх і Азорскіх астравах, выступаў з сімфанічным аркестрам на лепшых пляцоўках свету. У 1979 годзе ансамбль «Чараўніцы» стаў лаўрэатам Усесаюзнага конкурсу артыстаў эстрады. Калектыў паспяхова супрацоўнічаў з беларускімі кампазітарамі Ю. Семянякам, І. Лучанком. Усесаюзная фірма «Мелодыя» выпусціла некалькі грампластынак з запісамі ансамбля.
Танцоўшчыца пераважна характарнага плана. Яе выкананне адметнае высакароднасцю пластычнай формы, вонкавай стрыманасцю пры ўнутраным тэмпераменце. Стварыла выразныя вобразы ў спектаклях нацыянальнага рэпертуару (Марта і Цыганка ў балетах «Святло і цені» і «Пасля балю» Г. Вагнера, Мадэрнісцкая танцоўшчыца і Карчмарка ў «Мары» і «Выбранніцы» Я. Глебава). Выканала партыі феі Карабос («Спячая прыгажуня» П. Чайкоўскага), Мерседэс («Дон Кіхот» Л. Мінкуса), шмат характарных танцаў у балетных і оперных спектаклях, сярод якіх найбольш вылучаюцца «Панадэрас» у «Раймондзе» А. Глазунова, танцы егіпецкі і этрускі ў «Спартаку» А. Хачатурана, іспанскі ў «Лебядзіным возеры» П. Чайкоўскага, андалузкі ў «Папялушцы» С. Пракоф’ева, персідскі ў оперы «» М. Мусаргскага.
Сям’я
Муж — Мікалай Філіпавіч Красоўскі, артыст балета.
Вячаслаў Уладзіміравіч Кузняцоў
Вячаслаў Уладзіміравіч Кузняцо́ў (нар., ) — беларускі. Член Беларускага саюза кампазітараў (1985). Заслужаны дзеяч мастацтваў Рэспублікі Беларусь.
Біяграфія
У 1983 годзе скончыў Беларускую кансерваторыю.
У 1983—1987 гадах працаваў загадчыкам музычнай часткі Дзяржаўнага тэатра лялек Беларусі, з 1987 года — выкладчык у Беларускай акадэміі музыкі (з 1996 года — дацэнт, з 1998 года — загадчык кафедры).
Творчасць
З’яўляецца аўтарам оперы «Запіскі вар’ята» паводле М. Гогаля (1987), балетаў «12 крэслаў» паводле І. Ільфа і Я. Пятрова (1983), «Паланэз» (1994), «Цар Саламон» (1998), «Макбет» (2000) паводле У. Шэкспіра, музыкі да спектакляў «Балада пра белую вішню» С. Клімковіч (1984), «Чырвоная шапачка» Я. Шварца (1986) у тэатры лялек; да радыёпастаноўкі «Кубліцкі і Заблоцкі» (сцэнарый В. Карняжыцкай, 1991).
Вячаслаў Кузняцоў стварыў цэлую галерэю гукавых вобразаў Беларусі, якія арганічна звязаны з народнымі песеннымі традыцыямі. Гэта харавыя і вакальныя творы «Вясковыя святы», «Жаночыя песні», «Ладачкі», «Беларускае вяселле», «Песні Палесся і Падняпроўя», «Хатынскія бярозы», «Спевы даўнейшых ліцвінаў», «Ціхія песні», «Калыханкі».
Захапленне фальклорам знайшло адлюстраванне і ў аркестровай музыцы. Кампазітар бліскуча валодае ўсімі сродкамі аркестровай палітры. Гэта яскравыя, яркія п’есы «Жалейка», «Палессе», «Чаму ж мне не пець», «Карагод», «Свірасцёлкі», «Веснавыя забаўкі», «Беларускія танцы» і інш. 5 верасня 2013 года на сцэне Нацыянальнага акадэмічнага Вялікага тэатра оперы і балета адбылася прэм’ера балета «Вітаўт» (балетмайстар Ю.Траян, дырыжор В.Воліч), музыку да якога напісаў В. Кузняцоў. У 2015 годзе калектыў Нацыянальнага акадэмічнага Вялікага тэатра оперы і балета ўпершыню атрымаў прэмію Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь «За духоўнае адраджэнне» за ўвасабленне нацыянальна-гістарычнай тэматыкі ў спектаклях тэатра і пастаноўку нацыянальнага балета «Вітаўт». На трэцім рэспубліканскім конкурсе тэатральнага мастацтва «Нацыянальная тэатральная прэмія» «Вітаўт» перамог у чатырох намінацыях.
Узнагароды і прэміі
Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Рэспублікі Беларусь у галіне літаратуры, мастацтва і архітэктуры (2002) — за музыку да балета «Макбет» і абрад-дзеянне для народнага хора «Беларускае вяселле». Узнагароджаны медалём Францыска Скарыны.
Пётр Якаўлевіч Сяўрук
Біяграфія
Паходзіў са шматдзетнай сям’і, якая ў часы Першай сусветнай вайны ў выніку бежанства апынулася ў расійскім Ліпецку. Тут пачаў вучобу. У 1921 годзе вярнуўся з бацькамі ў Скідзель. Актыўна ўключыўся ў работу Таварыства беларускай школы, Беларускай сялянска-работніцкай грамады. Арганізаваў публічную бібліятэку ў Скідзелі, да 1928 года быў старшынёй Гродзенскай акруговай управы ТБШ. Сябраваў з паэтам М. Васільком. У 1925—1928 гадах шмат разоў арыштоўваўся польскімі ўладамі і некалькі месяцаў правёў у гродзенскай турме.
Творчасць
Літаратурную творчасць пачаў, відаць, у 1923 годзе з апавядання «Тайна маны» (засталося ў рукапісе). Паводле сцверджання У. Калесніка, у сярэдзіне 1920-х г. друкаваў допісы, вершы, фельетоны ў віленскіх газетах пад псеўданімам Плебей, аднак гэтыя публікацыі дагэтуль не выяўленыя. Пасля смерці паэта засталіся сшыткі з рукапісамі, якія захоўвала яго малодшая сястра М. Мазалеўская. Частка з гэтых твораў была апублікавана ёй у 1986 годзе ў часопісе «Літаратура і мастацтва».
Паэзіі П. Сяўрука ўласцівыя тэмы свабоды творчага самавыяўлення («Маё»), традыцыйнага сялянскага наракання на цяжкую долю («Песня ратая-беларуса») і матывы хрысціянскай любові да людзей як галоўнага пачатку чалавечых узаемадачыненняў («Мне не страшна»). У абсягу пейзажнай лірыкі П. Сяўрук быў пад уплывам паэзіі М. Багдановіча («Агарнуліся родныя далі туманамі», «Адказ на пытанне Максіма Багдановіча»). Яго вершы надрукаваны ў часопісе «Полымя» (1986. № 10).
Дзмітрый Яўгенавіч Шаўцоў
Дзмі́трый Яўге́навіч Шаўцо́ў (,, Гомельская вобласць) — беларускі ўрач, дзеяч рэжыму Лукашэнкі. Дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь V і VI скліканняў.
Біяграфія
Скончыў Гомельскі дзяржаўны медыцынскі інстытут па спецыяльнасці «Лячэбная справа»; Беларускую медыцынскую акадэмію паслядыпломнай адукацыі па спецыяльнасці «Арганізатар аховы здароўя»; Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь па спецыяльнасці «Дзяржаўнае кіраванне сацыяльнай сферай»; аспірантуру ДУ «РНПЦ медыцынскіх тэхналогій, інфарматызацыі, кіравання і эканомікі аховы здароўя» па спецыяльнасці «Грамадскае здароўе і ахова здароўя».
Пасля заканчэння медыцынскага інстытута працаваў урачом-анестэзіёлагам-рэаніматолагам, намеснікам галоўнага ўрача па медыцынскім абслугоўванні насельніцтва раёна дзяржаўнай установы «Жлобінскае тэрытарыяльнае медыцынскае аб’яднанне»; намеснікам галоўнага ўрача па арганізацыйна-метадычнай рабоце, галоўным урачом установы аховы здароўя «34-я цэнтральная раённая клінічная паліклініка» г. Мінска.
З'яўляўся дэпутатам Жлобінскага раённага Савета дэпутатаў дваццаць чацвёртага склікання і Мінскага гарадскога Савета дэпутатаў дваццаць шостага склікання. Старшыня ГА «Беларуская асацыяцыя ўрачоў».
З 2009 года супрацоўнік тэлевізійнага канала АНТ, удзельнік перадач пра здароўе і палітыку.
У 2012—2016 гадах дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь V склікання. У 2016—2019 гадах — дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь VI склікання.
На прэзідэнцкіх выбарах 2020 года ў Беларусі быў старшынёй Мінскай гарадской выбарчай камісіі, якую ўзначальвае з 2015 года. Пасля пачатку палітычнага крызісу працягнуў падтрымліваць рэжым Лукашэнкі. Назваў акцыі пратэсту «правакацыяй». Унесены ў санкцыйныя спісы краін Балтыі. Назваў «тэрарыстам» забітага 28 верасня 2021 года Андрэя Зельцэра.
Генеральны сакратар Чырвонага Крыжа. Незаконны вываз украінскіх дзяцей з акупаваных тэрыторый
19 ліпеня 2023 года міністр замежных спраў Украіны Дзмітрый Кулеба заклікаў Міжнародны крымінальны суд выдаць ордар на арышт Шаўцоўва.
У ліпені 2023 года Дзмітрый Шаўцоў у эфіры беларускай прапагандысцкай тэлеперадачы прапанаваў «намякнуць» краінам Захаду пра магчымасць ужывання тактычнай ядзернай зброі Беларуссю.
Узнагароды
Узнагароджаны медалём «За працоўныя заслугі», граматай Беларускага фонду міру, Ганаровай граматай Беларускага Таварыства Чырвонага Крыжа, Падзякай Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь (2020) , ганаровымі граматамі Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь, Міністэрства аховы здароўя Рэспублікі Беларусь, адміністрацыі Савецкага раёна г. Мінска, Рэспубліканскага прафесійнага саюза работнікаў аховы здароўя. Удастоены нагруднага знака «Выдатнік аховы здароўя Рэспублікі Беларусь». Мае падзячныя лісты Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь.
Асабістае жыццё
Жанаты, выхоўвае двух сыноў.
Савецкая акупацыя Украіны
Савецкая акупацыя Украіны (Радянська окупація України) — гэта працэс ваеннай, палітычнай і культурнай акупацыі, які быў звязаны з анексіяй украінскіх зямель Савецкім Саюзам/РСФСР у 1917—1991 гадах пасля звяржэння манархіі ў Расійскай імперыі, што скончыўся далучэннем заходнеўкраінскіх зямель да СССР паводле пакту Молатава—Рыбентропа. Працэс суправаджаўся стварэннем на тэрыторыі Украіны бальшавіцка-савецкіх марыянетачных дзяржаў (РУНР, УССР, Галіцкай ССР). Падчас акупацыі мелі месца чырвоны тэрор, голад, рэпрэсіі, дэпартацыі, іншыя кары, а таксама русіфікацыя. 22 чэрвеня 1941 года нацысцкая Германія ўварвалася ў Савецкі Саюз і акупавала Украіну. 17 ліпеня 1941 года Трэці рэйх заснаваў на тэрыторыі Украіны рэйхскамісарыят Украіны на чале з Эрыхам Кохам. У выніку ўвахода Чырвонай Арміі ва Украіну ў 1943—1944 гадах Савецкі Саюз адваяваў усе ўкраінскія тэрыторыі і вярнуў іх у свой склад. Савецкая анексія Украіны працягвалася да жніўня 1991 года, калі Украіна аднавіла сваю незалежнасць праз «Акт абвяшчэння Незалежнасці Украіны».
У XXI стагоддзі ва Украіне ў акадэмічным і грамадскім дыскурсе для апісання перыяду выкарыстоўваюцца два тэрміны — радянський і совєцький. Другі выкарыстоўваецца, каб падкрэсліць адчужэнне савецкай палітыкі і культуры і паменшыць удзел украінскага грамадства ў праекце «Савецкая Украіна». Украіна застаецца правапераемніцай Украінскай Савецкай Сацыялістычнай Рэспублікі, а не Украінскай Народнай Рэспублікі, у адрозненне ад Эстоніі, Латвіі і Літвы, якія не з’яўляюцца правапераемнікамі Эстонскай ССР, Латвійскай ССР і Літоўскай ССР.
Перадумовы
17 сакавіка 1917 года ў Кіеве была створана Украінская Цэнтральная Рада (УЦР) — прадстаўнічы орган палітычных і грамадскіх арганізацый горада. 19 кастрычніка — 21 красавіка 1917 у Кіеве адбыўся Усеўкраінскі нацыянальны кангрэс, на якім Цэнтральная рада была пераўтворана ў галоўны прадстаўнічы орган палітычных і грамадскіх арганізацый Украіны. Кангрэс пастанавіў дамагацца нацыянальна-тэрытарыяльнай аўтаноміі Украіны ў складзе федэратыўнай і дэмакратычнай Расіі. Цэнтральная Рада была папоўненая дэпутатамі ад розных рэгіёнаў і грамадскіх класаў, і стала выконваць функцыі часовага ўкраінскага парламента. У маі Цэнтральная Рада пачала перамовы з расійскім Часовым урадам аб прызнанні аўтаноміі Украіны і вызначэнні яе межаў. Аднак украінскія патрабаванні былі праігнараваныя. Таму 10 (23) чэрвеня 1917 года Цэнтральная Рада аднаасобна прыняла І Універсал, які абвяшчаў аўтаномію Украіны ў складзе Расійскай Рэспублікі. 16 ліпеня 1917 года ў выніку складаных перамоваў з расійскімі ўладамі, Украінская Цэнтральная Рада прыняла ІІ Універсал, які адмяняў аўтаномію Украіны, адкладаючы яе абвяшчэнне да склікання Усерасійскага ўстаноўчага сходу. 20 лістапада 1917 г. па ўласнай ініцыятыве ён прыняў III Універсал, які абвясціў стварэнне Украінскай Народнай Рэспублікі як аўтаноміі ў складзе Расійскай Рэспублікі. У сувязі з варожай палітыкай расійскага кіраўніцтва ў дачыненні да Украіны 22 студзеня 1918 г. Цэнтральная Рада прыняла IV Універсал. Ён абвясціў незалежнасць Украінскай Народнай Рэспублікі ад Расіі і заклікаў украінцаў змагацца з бальшавікамі.
Напярэдадні мірных перамоваў у Брэсце нямецкія эксперты па міжнародным праве заявілі, што ў выпадку заключэння мірнага дагавора з Расіяй яго палажэнні будуць распаўсюджвацца на Украіну. Кіраўнік украінскай дэлегацыі Усевалад Галубовіч гэта абверг, прыводзячы наступныя аргументы: у Пераяславе прадугледжвалася пагадненне аб адносінах Украіны з Расіяй; паколькі адзін з удзельнікаў заключэння гэтага акта — дынастыя Раманавых — застаўся ў мінулым, ён скончыўся разам з усімі абавязацельствамі Украіны перад Расіяй. Нямецкі бок пагадзіўся з законнасцю гэтых сцвярджэнняў, і абвяшчэнне УНР незалежнай дзяржавай умацавала яго статус раўнапраўнага ўдзельніка перамоваў. Расійская дэлегацыя ў асобе Леаніда Троцкага таксама заявіла, што «не бачыць перашкод для незалежнага ўдзелу дэлегацыі УНР у мірных перамовах». Такім чынам, фактычна кіраўнік расійскай дэлегацыі прызнаў права ўкраінцаў на самавызначэнне.
Дыпламатычныя адносіны былі ўсталяваныя больш чым з 20 краінамі. Да сакавіка 1918 г. УНР карысталася міжнароднай падтрымкай Цэнтральных дзяржаў, але пасля паражэння ў Першай сусветнай вайне УНР засталася без іх дапамогі.
Заканадаўчы савет Незалежнай Кубанскай Народнай Рэспублікі прыняў рэзалюцыю аб далучэнні Кубані на федэральнай аснове да УНР. 29 красавіка 1918 г. адбыўся дзяржаўны пераварот, у выніку якога да ўлады прыйшоў Павел Скарападскі, і замест Украінскай Народнай Рэспублікі ўтварылася Украінская дзяржава. 14 снежня 1918 г. у выніку антыгетманскага паўстання УНР была адноўлена. 22 студзеня 1919 г. адбыўся Акт аб’яднання паміж Украінскай Народнай Рэспублікай і Заходнеўкраінскай Народнай Рэспублікай.
15 ліпеня 1919 г. атаман Зялёны разам са сваімі пераяслаўскімі салдатамі здзейсніў уражлівы сімвалічны ўчынак і ўрачыста адмяніў рашэнне Казацкай рады аб аб’яднанні Гетманшчыны з Расійскай імперыяй.
Гісторыя
24-25 снежня 1917 года ў Харкаве бальшавікамі быў сабраны I Усеўкраінскі з’езд Саветаў, які абвясціў Украінскую Народную Рэспубліку Саветаў рабочых, сялянскіх, салдацкіх і казачых дэпутатаў у процівагу Украінскай Народнай Рэспубліцы, якая была створана Трэцім універсалам 20 лістапада 1917 і абвясціла незалежнасць Чацвёртым Універсалам 22 студзеня 1918 года. Таксама быў выбраны Часовы цэнтральны выканаўчы камітэт Саветаў Украінскай Народнай Рэспублікі Саветаў, які, у сваю чаргу, прыняў на сябе ўсю паўнату ўлады на тэрыторыі УНР і зацвердзіў склад свайго выканаўчага органа — Народнага сакратарыята, які стаў першым урадам УНРС. Пасля гэтага савецкія войскі разгарнулі наступ супраць Цэнтральнай рады. 8 лютага была узяты Кіеў, урад УНР збег на захад пад абарону аўстра-германскіх войскаў, а падкантрольная яму тэрыторыя (УНРС) перайшла ў рукі бальшавікоў .
У чэрвені 1919 года, пасля «майскага ваенна-палітычнага крызісу», кіраўніцтва Украінскай ССР заключыла дагавор з РСФСР аб усталяванні ваеннага і гаспадарчага саюза. Паводле яго ўмоў летам 1919 г. была ліквідавана Украінская савецкая армія, а ў снежні 1920 г. адбылося «аб’яднанне» (фактычна — ліквідацыя украінскіх) народных камісарыятаў УССР і РСФСР: ваенных і марскіх спраў, знешняга гандлю, фінансаў, працы, шляхоў зносін, пошты і тэлеграфа, саветаў народнай гаспадаркі.
29 снежня 1922 года на канферэнцыі дэлегацый ад з’ездаў Саветаў чатырох рэспублік: РСФСР, УССР, БССР і ЗСФСР быў узгоднены Дагавор аб утварэнні СССР. Зацверджаны і ўступіў у сілу 30 снежня 1922 года на I Усесаюзным з’ездзе Саветаў. Апошняя дата лічыцца датай утварэння СССР. Зацвярджэнне дагавора юрыдычна аформіла стварэнне новай дзяржавы ў складзе чатырох саюзных савецкіх рэспублік.
Заходняя Украіна
Пасля распаду Аўстра-Венгерскай імперыі кіраўніцтва РСФСР бачыла Заходнюю Украіну як магчымы плацдарм для распаўсюджвання камуністычнай ідэалогіі і ўлады далей на захад, на Цэнтральную Еўропу. Ленін хацеў, каб Чырвоная армія прайшла праз тэрыторыю заходняй Украіны і Карпат у Венгрыю пасля абвяшчэння Венгерскай Савецкай Рэспублікі ў красавіку 1919-га. 7 мая Саўнаркам Украіны накіраваў адпаведную ноту ўраду ЗУНР, на якую заходнеўкраінскі ўрад вырашыў не адказваць. Летам, пасля адступлення заходнеўкраінскіх войскаў пад ціскам палякаў, камандзіры галіцкай арміі праводзілі таемныя перамовы з савецкім камандаваннем аб магчымым саюзе супраць палякаў, аднак безвынікова.
Падчас польска-савецкай вайны 1920 года кіраўніцтва РСФСР стварыла Галіцкую Сацыялістычную Савецкую Рэспубліку са сталіцай у Цярнопалі. У канцы ліпеня Чырвоная армія ўвайшла на тэрыторыю Галіцыі, а 1 жніўня Галрэўкам перабраўся ў Цярнопаль, дзе прыняў дэкрэт № 1 «Аб устанаўленні савецкай улады ў Галіцыі». Увечары 15 верасня пачалося агульнае наступленне войска УНР на лініі антыбальшавіцкага фронту. 19 верасня ў Цярнопаль увайшлі сілы 6-й польскай арміі і войска УНР, а 21 верасня адбыўся постфактум роспуск Галрэўкама і іншых рэвалюцыйных камітэтаў.
Ваенныя дзеянні на польска-савецкім фронце былі спыненыя пасля падпісання 9 лістапада 1920 года польскім і бальшавіцкім кіраўніцтвам перамір’я. Аднак ужо на наступны дзень у раёне Шаргарада чырвонаармейцы контратакавалі ўкраінскія дывізіі, адбыўся прарыў фронту ў напрамку на Капайгарад на правае крыло, якое трымала пятая Херсонская дывізія арміі УНР, і ў накірунку на Лучынец, дзе знаходзілася другая Жалезная дывізія і Кулямётная дывізія арміі УНР. 15 лістапада чырвонаармейцы ўступілі ў падольскі гарадок Нежын. 18 лістапада адбылося ўступленне сіл Чырвонай арміі ў Праскураў і на станцыю Дэражня, 20 лістапада — да Чорнага Вострава і Летычыва. Пасля двух тыдняў кровапралітных баёў цераз недахоп патронаў і ваеннага рыштунку 21 лістапада Дзеючая армія УНР была вымушана адступіць у Галіцыю. Пераход Дзеючай арміі УНР — да 27 000 воінаў — праз раку Збруч адбыўся ў раёне горада Валачыска і сяла Ажыгаўцы. У той жа дзень, згодна з умовамі польска-савецкага дагавора, польскія войскі пакінулі горад Наваград-Валынскі. 22 лістапада савецкія часткі ўступілі ў Валачыск.
У сакавіку 1921 года ў Рызе паміж Польскай Рэспублікай, з аднаго боку, і РСФСР і УССР з другога, падпісаны Рыжскі мірны дагавор 1921 года, які замацаваў ўключэнне ўсходняй Галіцыі ў склад Польскай Рэспублікі. Што цікава, 12 верасня ў адказ на запыт міністра замежных спраў Польскай рэспублікі аб удзеле дэлегацыі УНР у працы Рыжскай канферэнцыі наркам замежных спраў РСФСР адказаў:
16 верасня ўрад УНР апублікаваў сваю ноту пратэсту з нагоды заявы наркама замежных спраў РСФСР ад 12 верасня па УНР.
1 верасня 1939 года з нападу Германію на Польшчу пачаліся баявыя дзеянні ў Еўропе, якія заклалі пачатак Другой сусветнай вайны. 17 верасня польскі ўрад збег на тэрыторыю Румыніі, пасля чаго на польскую тэрыторыю пачалося ўварванне войск РСЧА. На савецка-германскіх перамовах, якія праходзілі 20-21 верасня, была ўстаноўлена дэмаркацыйная лінія між германскай і савецкімі арміямі. 22 верасня 1939 года падчас афіцыйнай працэдуры перадачы горада Брэста і Брэсцкай вобласці савецкаму боку адбыўся ўрачысты вывад нямецкіх войскаў і ўрачыстае ўступленне савецкіх войскаў.
Заходняя Украіна да 28 верасня 1939 года ўваходзіла ў склад Польскай Рэспублікі па выніках Рыжскага мірнага дагавора 1921 года, заходняя мяжа была практычна цалкам на ўсход ад «лініі Керзона», рэкамендаванай Антантай у якасці ўсходняй мяжы Польшчы ў 1918 годзе. У сакавіку 1923 года Парыжская Канферэнцыя саюзных паслоў зацвердзіла ўсходнія межы Польшчы.
14 лістапада 1939 года трэцяя Пазачарговая сесія Вярхоўнага Савета УССР пастанавіла: «Прыняць Заходнюю Украіну ў склад Украінскай Савецкай Сацыялістычнай Рэспублікі і аб’яднаць тым самым украінскі народ у адзінай Украінскай дзяржаве». Землі, далучаныя да СССР, былі адміністрацыйна рэарганізаваны ў шэсць абласцей па аналогіі з астатнімі тэрытарыяльнымі набыткамі Савецкага Саюза (Драгобыцкая, Львоўская, Ровенская, Станіслаўская, Тэрнопальская і Валынская вобласць). Грамадзянскую адміністрацыю ў рэгіёнах арганізавалі ў снежні 1939 года і сфарміравалі ў асноўным з выхадцаў з Расіі, і толькі 20% дзяржаўных служачых паходзілі з мясцовага насельніцтва. Пасля далучання зямель да СССР больш чым 30 000 галіцкіх украінцаў з ліку інтэлігенцыі і актывістаў спешна пакінулі Галіцыю, знайшоўшы прытулак на заходняй ускраіне этнічных украінскіх земляў у Польшчы (Закерзонне), і апынуліся на другім баку новай савецка-германскай мяжы ў рамках Генеральнага губернатарства.
З прыняццем і апублікаваннем Законаў СССР і УССР аб уключэнні Заходняй Украіны ў склад СССР і з уз’яднаннем з УССР тэрыторый Заходняй Украіны на гэту тэрыторыю распаўсюдзілі сваё дзеянне Канстытуцыя СССР 1936 года і Канстытуцыя УССР 1937 года, асноўныя законы, а таксама ўсе іншыя дзеючыя законы Савецкага Саюза і УССР. На гэтых тэрыторыях былі пачаты розныя пераўтварэнні, якія суправаджаліся масавымі рэпрэсіямі ў дачыненні да «класава-чужых» і «ворагаў савецкай улады». Дадзеныя рэпрэсіі закранулі значную колькасць этнічных палякаў, што пражывалі на гэтых тэрыторыях.
Уключэнне Бесарабіі, Паўночнай Букавіны і вобласці Герца ў склад СССР адбылося ў 1940 годзе. 26 чэрвеня 1940 года савецкі наркам замежных спраў Вячаслаў Молатаў уручыў паслу Румыніі ў Маскве Георге Давідэску ноту савецкага ўрада, у якой Савецкі Саюз ва ўльтыматыўнай форме патрабаваў: вярнуць Бесарабію і паўночную частку Букавіны Савецкаму Саюзу. Савецкім бокам ужо планавалася ваеннае ўварванне ў Румынію, але за некалькі гадзін да пачатку аперацыі кароль Румыніі Караль II прыняў ультыматыўную ноту савецкага боку і перадаў Бесарабію і Паўночную Букавіну СССР. Румынія, каб пазбегнуць поўнамаштабнага ваеннага канфлікту, пагадзілася пайсці з гэтых тэрыторый. Аперацыя па занятку тэрыторыі савецкімі войскамі доўжылася 6 дзён. Нягледзячы на ​​тое, што прычынай румынскага паходу савецкая прапаганда называла абарону шматлікай украінскай абшчыны, па занятку зямель палітыка змянілася. 2 жніўня 1940 года рашэннем Вярхоўнага Савета СССР гэтыя тэрыторыі ўвайшлі ў склад Савецкага Саюза: Паўночная Букавіна, Паўднёвая Бесарабія і рэгіён Герца ўвайшлі ў склад УССР.
Пасля заключэння 30 ліпеня 1941 года Пагаднення Сікорскага-Майскага тэрыторыя Заходняй Украіны, на той момант акупаваная гітлераўскай Германіяй, атрымала нявызначаны статус. Пытанне аб тэрыторыях, якое абмяркоўвалася на Тэгеранскай канферэнцыі, было вырашана на карысць СССР на Ялцінскай канферэнцыі і замацавана на Патсдамскай канферэнцыі. Дагаворам ад 16 жніўня 1945 года паміж Саюзам Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік і Польскай Рэспублікай «Аб савецка-польскай дзяржаўнай мяжы» гэтыя тэрыторыі (з невялікімі адступамі на карысць Польшчы — Беласток і ваколіцы, Перамышль і наваколлі) былі замацаваны за СССР. У 2-й пал. 1940-х — 1-й пал. 1950-х гадоў адбывалася нязначная карэкцыя межаў. Пасля заканчэння нацысцкай акупацыі Трэцім Рэйхам Заходняя Украіна зноў была далучана Чырвонай Арміяй і реінтэгравана ў УССР у 1944 годзе.
Наступствы
Пасля ўваходжання ўкраінскіх зямель у склад СССР тут прайшла саветызацыя: пачаліся сацыялістычныя пераўтварэнні эканомікі, савецкая ўкраінізацыя 1920-1930-х гадоў, а потым рэпрэсіі супраць інтэлігенцыі, духавенства, былых палітычных дзеячаў, голад, барацьба з «шкодніцтвам» і яжоўшчына.
На тэрыторыі Украіны Чырвоны тэрор пачаўся ў студзені 1918 года з уварваннем Чырвонагвардзейскіх атрадаў Мураўёва, якія падчас і пасля штурму Кіева ажыццяўлялі ў Кіеве разню. Паводле розных падлікаў ахвярамі разні сталі ад 2 да 3 тысяч чалавек. З гэтага моманту гвалт і тэрор сталі асноўнымі метадамі зацвярджэння тут савецкай улады. Па выразе В. Г. Караленкі, арышты і пазасудовыя расстрэлы палітычных апанентаў пад выглядам барацьбы з контррэвалюцыянерамі тут сталі звыклай, «побытавай з’явай» савецкай рэчаіснасці.
Дзеянні чырвонагвардзейцаў ва Украіне адрозніваліся асаблівай жорсткасцю. Напрыклад, Харкаўскае ЧК прымяняла катаванні тыпу «адразанне пальцаў пэндзляў рук», у Палтаве і Кременчуге свяшчэннаслужыцеляў саджалі на кол. У Екацярынаславе ўжывалі распяцце і пабіванне камянямі, у Адэсе афіцэраў прывязвалі ланцугамі да дошак, устаўляючы ў топку і смажылі, або раздзіралі напалову коламі лябёдак, ці апускалі па чарзе ў кацёл з кіпенем і ў мора.
Трагічнай старонкай гісторыі Украіны стала знішчэнне савецкай уладай цэлага пакалення ўкраінскай інтэлігенцыі, якое ўвайшло ў гісторыю пад назвай Расстралянае адраджэнне (Чырвоны рэнесанс). Кульмінацыяй дзеянняў савецкага рэпрэсіўнага рэжыму стала 3 лістапада 1937 года, калі «ў гонар 20-й гадавіны Вялікага Кастрычніка» ў Салавецкім лагеры асаблівага прызначэння па прыгаворы Тройкі былі расстраляныя больш за 100 прадстаўнікоў украінскай інтэлігенцыі, сярод якіх Лесь Курбас, Мікалай Куліш, Мацвей Яворскі, Уладзімір Чэхаўскі, Валяр’ян Підмагільны, Павел Філіповіч, Валяр’ян Палішчук, Рыгор Эпік, Міраслаў Ірчан, Марк Вараной, Міхаіл Казарыс, Алекса Слісарэнка, Міхаіл Ялавы і іншыя. На наступны, 1938 год, былі расстраляныя Хаткевіч і Васіль Верхавінец. На канцы 1930-х гадоў таксама былі расстраляныя па розных ацэнках ад 200 да 337 інтэлігентаў.
Пасля захопу на працягу 1939—1940 гадоў савецкімі войскамі Галіцыі, Букавіны і Прыбалтыкі, савецкі тэрор распаўсюдзіўся і на гэтыя рэгіёны. Сотні тысяч чалавек у асноўным польскага насельніцтва былі дэпартаваныя на пачатку вайны ў аддаленыя раёны СССР. У першыя месяцы Вялікай Айчыннай вайны 1941—45 гг. НКВД без належнага асобнага следства і суда, якое патрабавалася згодна тагачаснаму савецкаму заканадаўству, расстраляла дзясяткі тысяч вязняў турмаў НКВД у Заходняй Украіне, якія яшчэ раней былі пад следствам або адбывалі тэрміны па розных артыкулах Крымінальнага кодэкса СССР. Пасля заканчэння Другой сусветнай вайны значную частку ўкраінцаў гэтых раёнаў дэпартавалі ў Сібір. З 1944 па 1952 г. у заходніх абласцях Украіны падвергнулася розным відам рэпрэсій 500 000 чалавек, у тым ліку арыштавана больш за 134 тысяч, забіта больш за 153 тыс., выслана назаўсёды з УССР больш за 203 тысяч чалавек. Тэрор выклікаў непрыманне савецкай улады замест страху — толькі за тры месяцы 1953 года ваеннай цэнзурай былі затрыманыя 195000 лістоў з Заходняй Украіны за мяжу з негатыўнымі ацэнкамі ўлады.
Напярэдадні і падчас Другой сусветнай вайны ў Чырвонай арміі не спыняліся палітычныя рэпрэсіі. Большасць з вайскоўцаў прыцягваліся да адказнасці за выдуманымі неабгрунтаванымі абвінавачваннямі. У 1949 годзе, перад святкаваннем 70-гадовага юбілею Сталіна, у СССР былі рэпрэсаваныя франтавікі, інваліды Другой сусветнай вайны. Частку з іх расстралялі, астатнюю частку вывезлі на далёкія выспы Поўначы і ў завулкі Сібіры. Шырока вядомы Валаам — лагер інвалідаў Дрругой сусветнай вайны, размешчаны на востраве Валаам (паўночная частка Ладажскага возера), куды пасля Другой сусветнай вайны ў 1950—1984 гадах звозілі інвалідаў вайны.
З пачаткам хрушчоўскай адлігі на ХХ з’ездзе КПСС Мікіта Хрушчоў асудзіў сталінскія рэпрэсіі. Многіх палітычных зняволеных у СССР і краінах сацыялістычнага лагера вызвалілі і рэабілітавалі. Было дазволена вяртанне на Радзіму для многіх народаў, рэпрэсаваных у 1930—1940-х гадах.
У 1972 годзе дасягнула свайго апагею кампанія рэпрэсій супраць іншадумцаў. Былі арыштаваныя Вячаслаў Чарнавіл, Яўген Сверсцюк, Тарас Мельнічук, Іван Святлічны, Іван Дзюба, Міхаіл Асадчы, Юлій Шэлест, Васіль Стуса, Іван Каваленка і іншыя. Практычна ўсе яны былі прысуджаныя да доўгага зняволення і адпраўленыя ў лагеры строгага або асобага рэжымаў на Урал і ў Мардовію. Акрамя гэтага была створана сістэма «карнай медыцыны». Некаторых апазіцыянераў, якіх было цяжка абвінаваціць у парушэнні адпаведных артыкулаў крымінальнага кодэксу, аб’яўлялі псіхічна хворымі і зачынялі ў псіхіятрычныя бальніцы спецыяльнага тыпу.
Рэлігія
Пасля Лютаўскай рэвалюцыі 1917 года ў шэрагу дыяцэзій Украіны аформіўся рух за аддзяленне праваслаўнай царквы ад расійскай дзяржаўнай улады і адначасова ад Расійскай Праваслаўнай царквы. 5 мая 1920 года прадстаўнікі Усеўкраінскай праваслаўнай рады і актывісты ўкраінскага нацыяналістычнага руху абвясцілі на Украіне аўтакефальную (самастойную) ўкраінскую праваслаўную царкву. Савецкая ўлада спачатку ставілася да УАПЦ з паблажлівасцю, спадзеючыся выкарыстоўваць яе для супраціву РПЦ, з якой яна вяла тады жорсткую барацьбу. Кампанія супраць УАПЦ актывізавалася пасля 1924 года. У яе адрас сыпаліся абвінавачванні ў нацыяналізме, контррэвалюцыі, «петлюроўшчыне». Увосень 1925 года ў УАПЦ пачалі адбіраць царквы ў некаторых месцах. Біскупам забаранялі выязджаць з месцаў іх рэзідэнцый і прапаведаваць, прыходы абкладаліся непасільнымі падаткамі: у выпадку неплацежаздольнасці абшчыны аплаціць патрэбную суму, прыход зачынялі. У 1926 году пачаліся арышты біскупаў і святароў. Першай ахвярай стаў папулярны арцыбіскуп Харкаўскі Аляксандр (Ярэшчанка). За неасцярожнае выказванне пра ўціск з боку ўлады яго арыштавалі і саслалі ў Сярэднюю Азію. У 1930 годзе, з прычыны новых палітычных рэалій, УАПЦ прыняла рашэнне аб самароспуску. Ліквідацыя УАПЦ скончана ў 1935—1937 гадах, калі ГПУ арыштавала астатніх біскупаў, уключаючы мітрапаліта Івана (Паўлоўскага). У турмах і канцлагерах апынулася большасць святароў, тысячы вернікаў.
У 1939 годзе Заходняя Украіна была занята савецкімі войскамі. Адразу пасля гэтага пачаліся рэпрэсіі НКВД па УАПЦ. А Маскоўскі патрыярхат пачаў актыўныя дзеянні па падпарадкаванню польскай царквы Маскве. На Валынь прыбыў патрыяршы экзарх, арцыбіскуп Мікалай Ярушэвіч, мясцовых іерархаў прымусілі прыехаць у Маскву і скласці там заяву вернасці Маскоўскай патрыярхіі. На землях, якія ўвайшлі ў склад СССР, знаходзіліся пяць іерархаў ППЦ. З іх двое — Палікарп (Сікорскі) і Аляксандр (Іназемцаў) адмовіліся прызнаць вяршэнства Маскоўскага патрыярхату.
11 красавіка 1945 савецкая ўлада арыштавала Архібіскупа Язэпа Сляпога, а затым быў рэпрэсаваныя і ўсе іншыя ўладары. У маі 1945 года была створана «Ініцыятыўная група па ўз’яднанні Грэка-Каталіцкай царквы з праваслаўнай», аб рабоце якой Мікіта Хрушчоў асабіста дакладваў Сталіну. У сакавіку 1946 года ў Львове адбыўся псеўдасабор, на якім была абвешчана ліквідацыя Грэка—Каталіцкай Царквы. Значную частку яе маёмасці перадалі Рускай праваслаўнай царкве, а вернікаў і духавенства сілком прымушалі зракацца сваёй Царквы.
Сустрэча старшыні Вярхоўнага Савета СССР Мікалая Падгорнага з Папам Паўлам VI 30 чэрвеня 1969 года таксама прывяла к узнікненню бясплодных, як аказалася, надзей на хуткі пералом у ватыкана-савецкіх перамовах аб легалізаціі Грэка-Каталіцкай царквы.
У 1946—1989 Грэка-Каталіцкая Царква была вымушаная дзейнічаць у падполлі. З сярэдзіны 1980-х ва Украіне пачаўся працэс адраджэння УГКЦ, які ўзначальвальваўся мітрапалітам Уладзімірам Стернюком і падпольнай іерархіяй. Пераломнымі падзеямі былі шматтысячны малітоўны паход у Львове ў Сабор Святога Юра 17 верасня 1989, с патрабаваннем легалізацыі УГКЦ у Савецкім Саюзе, і сустрэча Папы Яна Паўла II з кіраўніком Савецкай дзяржавы Міхаілам Гарбачовым у снежні гэтага ж года. Гэтыя падзеі паклалі пачатак адраджэнню легальнай структуры УГКЦ.
15 лютага 1989 года пры падтрымцы праўкраінскіх сіл у Кіеве пачаў дзейнічаць ініцыятыўны камітэт па аднаўленні Украінскай Аўтакефальнай Праваслаўнай Царквы ва Украіне. Яго асноўнай мэтай было адраджэнне УАПЦ і рэгістрацыя абшчын Царквы. 22 кастрычніка 1989 года на Саборы святароў і свецкіх у Львове было абвешчана адраджэнне УАПЦ. Узначаліў адроджаную Царкву пазаштатны біскуп Маскоўскага Патрыярхата Іван (Бандарчук) (15 снежня 2018 года УАПЦ аб’ядналася з УПЦ КП у Праваслаўную Царкву Украіны (ПЦУ), якая 6 студзеня 2019 года атрымала Томас аб аўтакефаліі ад Канстанцінопальскага патрыярхату).
Выхад Украіны са складу СССР
Знаходзячыся пад ціскам грамадскіх настрояў, 16 ліпеня 1990 года Вярхоўная Рада Украінскай PCP прыняла Дэкларацыю аб дзяржаўным суверэнітэце Украіны. Гэта была не першая дэкларацыя такога тыпу ў СССР, яны ўжо прымаліся ў Літве і РСФСР. Паколькі большасць у Вярхоўным Савеце УССР фармальна складалі камуністы, у той жа дзень дэпутаты Вярхоўнага Савета УССР прынялі Дэкларацыю ў мэтах выканання рэзалюцыі з’езда. Аднак Дэкларацыя аб дзяржаўным суверэнітэце Украіны далёка апярэдзіла дэкларацыю Расіі і рэзалюцыю КПУ. Гэта фактычна была праграма пабудовы незалежнай дзяржавы. Практычна ўсе палажэнні Дэкларацыі супярэчылі дзеючай на той час Канстытуцыі УССР. Але заключным у Дэкларацыі стала палажэнне аб тым, што прынцыпы Дэкларацыі аб суверэнітэце Украіны будуць выкарыстаны для заключэння новага саюзнага дагавора.