cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Мырнэ (Барскі раён)
Мырнэ (Ми́рне) — вёска ў Барскім раёне Вінніцкай вобласці Украіны.
NGC 1385
NGC 1385 – галактыка каталога NGC, знаходзіцца ў Сузор’і Печы. Бачная зорная велічыня: 10,9. Бачны размер: 3,6' × 2,2'. Прамое ўзыходжанне: 3 гадз. 37 мін. 28,6 сек. Схіленне: -24° 30' 10".
Крапіўна (Смаргонскі раён)
Крапі́ўна (, Крапивно) — вёска ў Смаргонскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Сольскага сельсавета.
Да 15 мая 1978 года вёска ўваходзіла ў склад Сольскага сельсавета, да 25 чэрвеня 2008 года — у склад Кушлянскага сельсавета.
Ман’яна-ін-Рыўера
Ман'яна-ін-Рыўера (Magnano in Riviera) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Фрыўлі-Венецыя-Джулія, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Удзінэ.
Насельніцтва складае 2351 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 273 чал./км². Займае плошчу 9 км². Паштовы індэкс — 33010. Тэлефонны код — 0432.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы San Pietro.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
IC 594
IC 594 — галактыка тыпу SBbc (кампактная выцягнутая галактыка) у сузор'і Секстант.
Гэты аб'ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Ісідар Рыгоравіч Блох
Ісідар Рыгоравіч Блох (, г. Варшава — ) — беларускі вучоны ў галіне тарфяной прамысловасці. Член-карэспандэнт АН БССР і прафесар з 1940.
Біяграфія
Скончыў Маскоўскае вышэйшае тэхнічнае вучылішча ў 1916 годзе. У 1931-58 прафесар, загадчык кафедры тарфяной механікі, адначасова ў 1932-41 загадчык кафедры Беларускага тарфянога інстытута, затым БПІ. У 1944-55 навуковы супрацоўнік Інстытута торфу АН БССР.
Навуковая дзейнасць
Навуковыя даследаванні прысвечаны тэорыі, канструяванню і разліку тарфяных машын. Распрацаваныя ім гідраэлеватарная ўстаноўка, паліровачная машына, дыскавыя пілы для раздзелкі пнёў, лінна-істужачны транспарцёр, пнеўмасцілачная машына, машына для ўборкі кускавога торфу ўкаранёны ў вытворчасць.
Навуковыя работы
Аўтар больш за 30 навуковых прац, у тым ліку манаграфіі :
Узнагароды
Узнагароджаны ордэнамі Леніна, «Знак Пашаны», медалямі.
Іван Сцяпанаў
Іван Сцяпанаў:
Іванцееўка (горад)
Іванцееўка — горад (з 1938) абласнога падпарадкавання ў Маскоўскай вобласці Расіі, за 17 км на паўночны ўсход ад Масквы, на рацэ Уча. Адзіны населены пункт муніцыпальнага ўтварэння «Гарадская акруга Іванцееўка».
Насельніцтва 69,3 тыс. чал. (2015).
Мыткы
Мыткы (Ми́тки) — вёска ў Барскім раёне Вінніцкай вобласці Украіны.
Аляксандр Андрэевіч Васільеў
Аляксандр Васільеў (нар. ) — украінскі футбаліст, паўабаронца адэскага «Чарнаморца».
Клубная кар’ера
У красавіку 2021 года стаў іграком «Гомеля». Замацаваўся ў стартавым складзе гомельскай каманды, дапамог ёй заняць чацвёртае месца ў чэмпіянаце Беларусі 2021. У студзені 2022 года, пакінуўшы «Гомель» па заканчэнні кантракта, падпісаў пагадненне са «Львовам».
У студзені 2023 года перайшоў у адэскі «Чарнаморац».
Міжнародная кар’ера
Выступаў за юнацкія зборныя Украіны. У сакавіку 2015 года згуляў за моладзевую зборную Украіны ў таварыскіх матчах супраць Славеніі і Славакіі.
Каменка (Сормаўскі сельсавет)
Ка́менка (, Каменка) — вёска ў Чэрыкаўскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Сормаўскага сельсавета.
Баранавіцкі дзяржаўны ўніверсітэт
Баранавіцкі дзяржаўны ўніверсітэт — вышэйшая навучальная ўстанова ў г. Баранавічы.
Каменка (Сормаўскі сельсавет)
Да 4 чэрвеня 1965 года вёска ўваходзіла ў склад Верамейскага сельсавета, да 26 жніўня 1994 года — у склад Лабанаўскага сельсавета.
Баранавіцкі дзяржаўны ўніверсітэт
Гісторыя
Універсітэт створаны Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь А. Р. Лукашэнкі № 293 ад 23 чэрвеня 2004 года «Аб стварэнні ўстановы адукацыі „Баранавіцкі дзяржаўны ўніверсітэт“».
У 2006 годзе да ўніверсітэта далучана ў якасці адасобленага структурнага падраздзялення ўстанова «Ляхавіцкі дзяржаўны аграрны каледж» і была створана жаночая валейбольная каманда «Атлант-БарДУ».
Цэнтральны (Смалявіцкі раён)
Цэнтра́льны (, Центральный) — пасёлак у Смалявіцкім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Пліскага сельсавета.
IC 595
IC 595 — галактыка тыпу E (эліптычная галактыка) у сузор'і Леў.
Гэты аб'ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
NGC 948
NGC 948 (іншыя абазначэнні — MCG -2-7-15, PGC 9431) — спіральная галактыка з перамычкай (SBc) у сузор’і Кіт.
Сальвадорскі калон
Гісторыя
У пачатку 1890-х гадоў на тэрыторыі Сальвадора знаходзіліся ў абароце манеты рознага паходжання і формы, непастаяннай вагі і пробы (moneda macuquina, moneda vencilla), а таксама грашовыя сродкі іншых дзяржаў - "паўночнаамерыканскі долар, чылійскія, перуанскія манеты, гватэмальская залатая манета".
1 кастрычніка 1892 г. урадам краіны было прынята рашэнне аб вывадзе з XIX стагоддзя па 1919 сальвадорскага песа, аднак грашовая рэформа адбылася ў 1919 годзе. Першапачатковы абменны курс быў устаноўлены на ўзроўні 2 калона = 1 долар ЗША. Акрамя таго, да 1920-х гадоў у абароце заставаліся залатыя і срэбныя манеты «тастоны» (tostón).
У 1921 годзе ўрад правёў фінансавую рэформу, у адпаведнасці з якой з абарачэння выводзілі старадаўнія манеты: "куартылас", "расіёнес", "медыяс" і "рэалес".
Міжлісся (Барскі раён)
Міжлісся (Міжлі́сся) — вёска ў Барскім раёне Вінніцкай вобласці Украіны.
БКМ-43303
БКМ-43303 Vitovt Max — нізкапольны сучлянёны тралейбус вытворчасці Белкамунмаш. Мае 38 месцаў, а таксама дзве накопіцельные пляцоўкі ў раёне другой і трэцяй дзвярэй. Усяго салон можна ўмясціць 153 пасажыра.
Габарыты тралейбуса: даўжыня — 18,75 метра, шырыня — 2,5, вышыня — 2,86 метра. Кузаў изготовлен з композітных матэрыялаў. Машына электрычным высоўным пандусам і сістэмай ECAS (электронна-регулируемой пневмоподвеской), для "апускання" ўзроўню крысо тралейбуса да ўзроўню тратуара. Салон сістэмай клімат-кантролю, аднак имеются 7 фортачак для звычайнага праветрывання.
Санкт-Пецярбург (Расія)
27 мая 2015 года состоялась прэзентацыя гэтага тралейбуса ў выставачным комплексе «Ленэкспо», а вузей 13 чэрвеня прыбыў на выпрабаванні ў тралейбусны парк №6. У перыяд са сярэдзіны чэрвеня па канец ліпеня испытывался з пасажырамі на маршруце 40. 22 верасня прыняў удзел у акцыі, прысвечанае дню без аўтамабіля. З мая 2020 года пачаліся пастаўкі тралейбусаў «Вітаўт Max II». Усяго ў тралейбусныя паркі Санкт-Пецярбурга павінна паступіць 20 такіх машын.
Масква (Расія)
У маі 2016 года тралейбус у 8-й тралейбусны парк для выпрабаванняў на маршрутах, адмянітых з прычыны дэмантажу кантактнай сеткі згодна прынятае праграме добраўпарадкаванні цэнтра горада «Мая вуліца». З 10 чэрвеня па 9 ліпеня испытывался з пасажырамі на маршруце Б, а з 13 ліпеня па канец кастрычніка работал на маршруце Т25. 1 кастрычніка 2016 года прыняў удзел у святочным парадзе, прысвечанаму 83-летию з моманту адкрыцця тралейбуснага руху ў Маскве.
Роўна (Украіна)
У канцы лістапада 2016 года, пасля заканчэння выпрабаванняў у Маскве тралейбус быў выкуплен украінскім камунальным прадпрыемствам «Ровноэлектроавтотранс». У момант яго транспарціроўкі цераз Беларусь, у хаду выканання таможных працэдур тралейбус лишился фірмавых наклеек на окнах і пад лабавым окном цягача. З 7 снежня работает на новым маршруце 11, усходні канец якога не имеет на сваёй працягласці кантактнай сеткі.
Лабэцкія
Лабэ́цкія (, Лобецкие) — вёска ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Бабыніцкага сельсавета.
NGC 1406
NGC 1406 – галактыка каталога NGC, знаходзіцца ў Сузор’і Печы. Бачная зорная велічыня: 11,7. Бачны размер: 3,9' × 0,7'. Прамое ўзыходжанне: 3 гадз. 39 мін. 23 сек. Схіленне: -31° 19' 20".
Гарадзея (станцыя)
Гарадзе́я (, Городея)  — станцыя Баранавіцкага аддзялення Беларускай чыгункі ў Нясвіжскім раёне Мінскай вобласці. Размешчана ў гарадскім пасёлку Гарадзея.
Мелеўшчына
Ме́леўшчына (, Мелевщина) — вёска ў Смаргонскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Сольскага сельсавета.
Да 11 лютага 1972 года вёска ўваходзіла ў склад Стрыпунскага сельсавета, да 15 мая 1978 года — у склад Бялкоўшчынскага сельсавета , да 25 чэрвеня 2008 года — у склад Кушлянскага сельсавета.
Леанід Андрэевіч Башкіраў
Леанід Андрэевіч Башкіраў (, Рыльск, Курская вобласць, Расія — ) — хімік. Доктар хімічных навук (1973), прафесар (1987).
Біяграфія
Скончыў Варонежскі дзяржаўны ўніверсітэт (спецыяльнасць «Неарганічная хімія», 1954; аспірантура, 1959). Працаваў у Інстытуце фізікі цвёрдага цела і паўправаднікоў АН БССР (з 1959, у 1970—1985 — загадчык лабараторыі), Беларускім дзяржаўным тэхналагічным універсітэце (1985—2018, факультэт хімічнай тэхналогіі і тэхнікі, кафедра фізічнай і калоіднай хіміі, прафесар, у 1985—1995 — загадчык кафедры).
Навуковыя інтарэсы: даследаванне крысталічнай структуры магнітных, электрычных уласцівасцей, ІЧ-спектраў цвёрдых раствораў на аснове ферытаў стронцыя са структурай магнетаплюмбіта, у якіх праведзена частковае гетэравалентнае замяшчэнне іонаў стронцыя іонамі лантана і іонаў жалеза іонамі пераходных металаў; уплыў дыямагнітнага разбаўлення іонамі індыя, скандыя, ітрыя, іонаў кобальта, кабальцітаў, рэдказямельных элементаў са структурай пераўскіта на іх магнітную ўспрымальнасць, спінавы пераход, пераход паўправаднік-метал, сенсорныя ўласцівасці.
Узнагароды
Ганаровыя граматы АН БССР (1979), Камітэта па навуцы і тэхналогіях Рэспублікі Беларусь (2000), Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь (2001), нагрудны знак «Выдатнік адукацыі» (2005), медалі «За доблесную працу» (1970), «За працоўныя заслугі» (2010) і інш.
Мурашка (вёска)
Мурашка (Мурашка) — вёска ў Барскім раёне Вінніцкай вобласці Украіны.
Сынтул
Сынтул (Сы́нтул) — пасёлак гарадскога тыпу ў Касімаўскім раёне Разанскай вобласці Расіі. Размешчаны за 20 км на паўночны захад ад чыгуначнай станцыі Касімаў, на беразе сажалкі на рацэ Сынтулка (возера Сынтул). Насельніцтва — 1437 чал. (2021). Статус пасёлка гарадскога тыпу — з 1927 года.
IC 596
IC 596 — галактыка тыпу S? (спіральная галактыка) у сузор'і Леў.
Гэты аб'ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
NGC 950
NGC 950 (іншыя абазначэнні — MCG -2-7-21, PGC 9461) — спіральная галактыка (Sb) у сузор’і Кіт.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Васіль Іванавіч Сцяпанаў
Васіль Іванавіч Сцяпанаў (, с. Залатое, Саратаўская вобласць —, Мінск) — беларускі педагог, прафесар (1961). Член-карэспандэнт АН БССР.
Біяграфія
у 1929 годзе быў накіроўваны на вучобу ў Акадэмію камуністычнага вы­ха­вання імя Н. К. Крупскай, дзе атрымаў філасоф­скую адукацыю. У 1935 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю, прысвечаную даследаванню светапогляду М. Г. Чарнышэўскага.
У 1947 годзе быў дэмабілізаваны з арміі і пачаў працаваць у Беларускім дзяржаўным універсітэце, дзе ўзначаліў агульнаўніверсітэцкую кафедру філасофіі, якой кіраваў да мая 1979 года.
З 1962 года па 1967 год быў прарэктарам па навуковай рабоце БДУ.
Узнагароды
За плённую навуковую дзейнасць і пад­рыхтоўку навуковых кадраў было прысвоена званне заслужанага дзеяча навукі БССР (1977). Ён узнагароджваўся ор­дэнам Працоўнага Чырвонага Сцяга і Кастрычніцкай рэвалюцыі, шасцю Ганаровымі граматамі Вярхоўнага Савета БССР.
Навуковая дзейнасць
Зрабіў значны ўнёсак у падрых­тоўку філасофскіх кадраў і развіццё філа­софіі ў Беларусі. Ім былі напісаны цікавыя для свайго часу працы па філасофскіх перакананнях М. В. Ламаносава, рускіх рэвалюцыйных дэмакратаў (В. Бялінскага, А. Герцэна, М. Дабралюбава, М. Чарнышэўскага). Пры яго ўдзеле была апублікавана ў Маскве калектыўная манаграфія беларускіх філосафаў пад назвай «Пра „Філасофскія сшыткі“ У. І. Леніна» (1959). Высокую ацэнку філасофскай грамадскасці атрымлівае і мана­графія Васіля Іванавіча «Філасофскія і сацыялагічныя погляды В. Р. Бялінскага» (1959), па матэрыялах якой у 1960 годзе ён абараняе доктарскую дысертацыю.
Пад яго кіраўніцтвам універсітэцкай кафедрай філасофіі былі напісаны буйныя манаграфіі. Сярод іх асаблівае месца займае праца «Пытанні дыялектычнага матэрыялізму» (1976). Высокую ацэнку савецкіх філосафаў атрымала яго праца сумесна з філосафамі Енскага ўніверсітэта (ГДР). Васіль Іванавіч быў адным з аўтараў кнігі «Грамадства супраць чалавека: Крытыка антыгуманнай сутнасці сучаснага капіталізму» (1983), якая была выдадзена ўжо пасля яго смерці.
Аўтар больш чым 100 навуковых прац.
Кружок
Кружок:
Сквер перад Магілёўскім заводам штучнага валакна
Сквер перад Магілеўскім заводам штучнага валакна — сквер у Магілёве, размешчаны па вуліцы Чалюскінцаў, перад прахадной былога Магілеўскага завода штучнага валакна. Плошча складае 0,25 га.
Паўліўка (Барскі раён)
Паўліўка (Павлі́вка) — вёска ў Барскім раёне Вінніцкай вобласці Украіны.
Кардашы
Кардашы:
Аляксандр Юр’евіч Перапечка
Аляксандр Перапечка (нар., ) — беларускі футбаліст, паўабаронца.
Клубная
Пачаў кар’еру ў Мінску, а з 2008 па 2010 год выступаў у Латвіі. У сезоне 2011 выступаў за мінскае «Дынама», а ў красавіку 2012 года перайшоў у бабруйскую «Белшыну».
У сезоне 2014 стаў трывалым іграком асновы брэсцкага клуба. Звычайна выступаў на пазіцыі левага паўабаронцы. У студзені 2015 года пакінуў «Дынама-Брэст».
Пасля зыходу з «Дынама» стаў трэніравацца са «Слуцкам» і неўзабаве падпісаў кантракт з клубам. У чэрвені 2015 года, аднак, перастаў з’яўляцца на полі, і 24 чэрвеня кантракт са «Слуцкам» быў разарваны. Неўзабаве вярнуўся ў стан брэсцкага «Дынама», і ў жніўні зноў стаў іграком брэстчан. У другой палове сезона быў трывалым іграком асновы дынанамаўцаў, але па заканчэнні сезона пакінуў клуб.
Са студзеня 2016 года знаходзіўся на праглядзе ў «Слуцку», і ў лютым зноў стаў іграком «цукровых». У снежні 2016 года пакінуў слуцкі клуб. У лютым 2017 года знаходзіўся на праглядзе ў малдаўскім «Мілсамі», пазней падтрымліваў форму з «Гарадзеяй». У красавіку 2017 года падпісаў кантракт з «Іслаччу». У складзе «Іслачы» часцей выхадзіў на замену, правёў за каманду 7 матчаў. У ліпені 2017 года па заканчэнні кантракта пакінуў клуб.
У верасні 2018 года, правёўшы больш за год без каманды, папоўніў склад мінскага «Тарпеда». Згуляў за тарпедаўцаў у двух матчах і па заканчэнні сезона 2018 пакінуў каманду.
NGC 1425
NGC 1425 – галактыка каталога NGC, знаходзіцца ў Сузор’і Печы. Бачная зорная велічыня: 10,6. Бачны размер: 5,8' × 2,5'. Прамое ўзыходжанне: 3 гадз. 42 мін. 11,5 сек. Схіленне: -29° 53' 39".
Аляксандр Юр’евіч Перапечка
Клубная
У чэрвені 2019 года атрымаў ліцэнзію футбольнага агента.
Міжнародная
Трапіў у моладзевую зборную Беларусі перад самым чэмпіянатам Еўропы 2011 у Даніі, замяніўшы Уладзіміра Юрчанку, які атрымаў траўму. Адразу стаў іграком асноўнага складу гэтай зборнай і выйграў з ёю бронзавы медаль. Гуляў за алімпійскую зборную Беларусі, але не трапіў на Алімпійскія гульні 2012.
Allium transvestiens
Allium transvestiens — від травяністых раслін сямейства ; распаўсюджаны ў паўночна-ўсходнім Іране і паўднёвым Туркменістане.
Распаўсюджанне
Распаўсюджаны ў паўночна-ўсходнім Іране і паўднёвым Туркменістане.
Маяна
Насельніцтва складае 6056 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 210 чал./км². Займае плошчу 28 км². Паштовы індэкс — 33030. Тэлефонны код — 0432.
Вялікі Нацыянальны Сход Турцыі
Вялікі Нацыянальны Сход Турцыі (Türkiye Büyük Millet Meclisi — TBMM, вышэйшы аднапалатны заканадаўчы орган (парламент) Турэцкай Рэспублікі часцяком завуць проста меджліс (Meclis). Быў арганізаваны ў Анкары 23 красавіка 1920 года падчас грэка-турэцкай вайны.
Гісторыя
Вялікі Нацыянальны Сход Турцыі было скліканы ў красавіку 1920 года з мэтай прыняцця канстытуцыі Турцыі, што і было зроблена ў студзені 1921 года.
Прылада
550 дэпутатаў парламента выбіраюцца на чатырохгадовы тэрмін на ўсеагульных выбарах прапарцыйна партыйным спісам, а таксама ў 85 выбарчых акругах.
З-за колькасці насельніцтва Стамбул уключае 3 выбарчых акругі, а Анкара і Ізмір — па 2 акругі.
У парламенце прадстаўлены толькі партыі, якія набралі звыш 10 % галасоў.
Спікер
Сёння спікерам з'яўляецца Ісмаіл Кахраман, выбраны 4 ліпеня 2011 года.
Няміга (гурт)
Гурт «Няміга» — беларускі гурт, які ўтварыўся ў жніўні 2017 года. Калектыў склаўся з двух музыкаў і двух архітэктараў. Свой жанр характарызуе як акустык-фолк-рок.
У палітры інструментаў выкарыстоўвае як народныя (блокфлейта, джэмба), так і эстрадныя (гітара, сінтэзатар). Галоўны кірунак творчасці гурта — беларускамоўныя глыбокія тэксты і прыемная душэўная музыка, якая здольная крануць сэрца, несці людзям любоў і цяпло.
Паходжанне назвы
Назву «Няміга» гурт узяў ад ракі ў Мінску, якая знікла (зараз працякае па трубах), але з ёй звязаны знакавыя падзеі айчыннай гісторыі. Нам здаецца, што гэта нейкая алегорыя нашай мовы і культуры, якую ў сваіх песнях мы стараемся адрадзіць.
IC 597
Гэты аб'ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Пэрэліскы (Барскі раён)
Пэрэліскы (Перелі́ски) — вёска ў Барскім раёне Вінніцкай вобласці Украіны.
Людміла Раманаўна Ганестава
Людміла Раманаўна Ганестава (, Калышкі, Лёзненскі раён, Віцебская вобласць — 16 лістапада 2009) — беларуская артыстка оперы. Заслужаная артыстка Беларусі (1964).
Біяграфія
У гады вайны сувязіст штаба 2-й паветранай арміі. Скончыла Беларускую кансерваторыю (1955, клас Вольгі Несцярэнка). З 1949 г. артыстка хору Беларускага радыё, у 1957—1980 гг. салістка Дзяржаўнага тэатра оперы і балета Беларусі.
У операх беларускіх кампазітараў стварыла яркія вобразы Марысі («Міхась Падгорны» Я. Цікоцкага), Аксаны («Калі ападае лісце» Ю. Семянякі). Яе творчай індывідуальнасці найбольш блізкія былі партыі драматычнага і трагедыйнага плана ў класічных операх.
Лесава
Ле́сава (, Лесово) — вёска ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Бабыніцкага сельсавета.
Старая ратуша (Бамберг)
Старая ратуша (Altes Rathaus) — ратуша ў Бамбергу.
Упершыню ратуша згадваецца ў 1386 годзе, у XV стагоддзі яна была дабудавана, галоўным чынам у гатычным стылі. Па праекце Іагана Якаба Міхеля Кюхеля ў 1744—1756 гг будынак дапоўніўся элементамі ў стылі барока і ракако, прыняўшы сучасны від. У ратушы стаў размяшчацца музей, у якім знаходзіцца багатая калекцыя фарфору, перададзеная ў дарунак Бамбергу вядомымі мецэнатамі Ірэн і Петэрам Людыгамі.
Ратуша ўнікальная ў сваім родзе. Яна была пабудавана на штучным востраве на рацэ Рэгніц. У Сярэднявечча рака дзяліла тэрыторыю на горадскія і біскупскія землі; доўгі час ішлі спрэчкі, на чыіх уладаннях будаваць ратушу. Стварэнне штучнага вострава і пабудовы на ім стала кампрамісным рашэннем праблемы.
NGC 951
NGC 951 (іншыя абазначэнні — ESO 479-8, MCG -4-7-1, AM 0226-223, PGC 9442) — галактыка ў сузор’і Кіт.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Наздрачуны
Наздрачу́ны (, Наздрачуны) — вёска ў Смаргонскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Сольскага сельсавета.
Да 11 лютага 1972 года вёска ўваходзіла ў склад Стрыпунскага сельсавета, да 15 мая 1978 года — у склад Бялкоўшчынскага сельсавета , да 25 чэрвеня 2008 года — у склад Кушлянскага сельсавета.
Пер Крысціян Ерсільд
Пер Крысціян Ерсільд (Per Christian Jersild, нар. ) — шведскі пісьменнік і ўрач. Ганаровы доктар медыцыны ўніверсітэта Упсалы, ганаровы доктар інжынерных навук Каралеўскага тэхналагічнага інстытута (з 1999 года).
Нарадзіўся ў Катрынэхольме ў сям’і сярэдняга класа, вырас у Бромэ. У медыцыне ён спецыялізаваўся ў асноўным у галіне псіхіятрыі і сацыяльнай медыцыне, але з 1977 года стаў пазаштатным пісьменнікам.
Яго першай кнігай была Räknelära, якую ён выпусціў 1960 годзе ва ўзросце 25 гадоў, хаця ўжо пісаў яе на працягу 10 гадоў да гэтага. Да сённяшняга дня Ерсільд напісаў 35 кніг, як правіла, прысвечаных сацыяльнай крытыцы. Яго самая вядомая кніга — Barnens ö («Востраў дзяцей»), якая распавядае гісторыю падлетка на парозе дарослага жыцця, які ўцякае з летняга дзіцячага лагера, каб праводзіць час у адзіноце ў вялікім горадзе, Стакгольме. Іншы вядомы твор — Babels hus («Дом Бабеля»), які распавядае аб нялюдскім абыходжанні з пацыентамі ў вялікім сучасным шпіталі, прататыпам якога стала Каралінская універсітэцкая бальніца ў Худынгу, прыгарадзе Стакгольма.
Рэгніц
Рэгніц — рака ў Баварыі працягласцю 58 км. Левы прыток Майна. Рэгніц утвараецца пры зліцці рэк Рэдніц і Пегніц недалёка ад горада Фюрт (блізка ад Нюрнберга). Рэгніц працякае таксама праз гарады Эрланген і Форхайм, дзе ў Рэгніц упадае Візент. Упадае ў Майн ніжэй Бамберга.
Чарніцкі
Чарні́цкі (, Черницкий) — пасёлак у Беларусі, у Смалявіцкім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Пліскага сельсавета.
Гарадзішча (станцыя)
Гарадзі́шча (, Городище)  — станцыя Мінскага аддзялення Беларускай чыгункі ў Мінскім раёне Мінскай вобласці. Размешчана ў пасёлку Гарадзішча; на лініі Орша-Цэнтральная — Мінск-Пасажырскі, паміж прыпыначным пунктам Слабада і прыпыначным пунктам Садовы.
IC 598
IC 598 — галактыка тыпу S0-a (спіральная галактыка) у сузор'і Вялікая Мядзведзіца.
Гэты аб'ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Статут Вялікага Княства Літоўскага 1566
Статут Вялікага Княства Літоўскага 1566, Другі статут ВКЛ — звод законаў феадальнага права, які дзейнічаў на землях ВКЛ у 1566—1588, а на Правабярэжнай Украіне і ў 17—18 стст.
Асноўныя крыніцы Статута: агульназемскія і абласныя прывілеі, Судзебнік 1468, Статут Вялікага Княства Літоўскага 1529 і некаторыя нормы звычаёвага права; выкарыстаны таксама нормы царкоўнага (рымска-каталіцкага і грэка-праваслаўнага) права. У ім былі спалучаны тэарэтычныя распрацоўкі мясцовага права з практычнай дзейнасцю і тэарэтычнымі асновамі рымскага і заходне-еўрапейскага права.
Для падрыхтоўкі Статута ў 1551 меркавалася стварыць камісію з 10 чалавек (5 католікаў, 5 праваслаўных), але былі вызначаны імёны толькі 5 католікаў. Невядома, ці была створана такая камісія, бо з тэксту Бельскага прывілея 1564 вынікае, што праект Статута рыхтавала іншая камісія: «особы певные, рады наши, маршалкове, врадники земскме, хоружие и иные особы ряду и народу шляхецкого, доктори прав чужоземских, которые заседши не одно поправили тот статут старый, але теж новым кшталтом некоторые розделы звлаша судовый, за засаженьем новым обычаем суду и порадку судового то становили и написали». Працай гэтай камісіі кіраваў канцлер М. Радзівіл Чорны, у ёй удзельнічаў маршалак дворны А. Б. Валовіч, верагодна, П. Раізій, А. Ратундус і інш. Праект Статута 1566 аддадзены сойму на папярэдні разгляд у 1561, зацверджаны толькі 1ліпеня 1564, меркавапася ўвесці яго ў дзеянне з 11 лістапада 1564. Аднак з-за спрэчак па асобных артыкулах набыў законную сілу з 1 сакавіка 1566, некаторыя змены ўнесены ў яго прывілеем 1 ліпеня 1566. У Статут былі ўпісаны Віленскі прывілей 1563, Бельскі прывілей 1564, Віленскі прывілей 1565.
У Статуце 1566 захавана з невялікімі зменамі структура Статута 1529. У ім 14 раздзелаў і 367 артыкулаў. Першыя 3 раздзелы ахопліваюць нормы дзяржаўнага, ваеннага, адміністарцыйнага права, 4-ы — судовы лад і судовы працэс, 5—6-ы — сямейнае і апякунскае права, 7—9-ы — цывільнае права, 10-ы — лясное і паляўнічае права, 11—14-ы — крымінальнае права. Найбольш істотныя змены ўнесены ў нормы дзяржаўнага, судова-працэсуальнага і цывільнага права.
Статут 1566 замацаваў асноўныя прынцыпы права: адзінства права для грамадзян, хоць яно не было роўным для ўсіх, дзяржаўны суверэнітэт (насуперак царкоўнаму касмапалітызму), абмежаванне ўлады гаспадара (вялікага князя), прыярытэт пісанага права. Упершыню намячалася аддзяленне суда ад органаў улады і кіравання. Для гэтага ствараліся земскія суды і падкаморскія суды. Больш поўна рэгламентавалася кампетэнцыі органаў дзяржаўнай улады і кіравання, якія былі заснаваны на агульных прынцыпах феадальнага права: стварэння ільгот і перавага для класа феадалаў і саслоўя шляхты, недапушчэнне простых людзей у органы кіравання, замацаванне прававой няроўнасці розных сацыяльных груп насельніцтва. Складальнікі Статута надалі яго нормам аднастайную і сучасную, на той час, форму і прававую тэрміналогію (беларускую), зразумелую для большасці насельніцтва, што спрыяла ўмацаванню сярод шляхты і мяшчан павагі да закона і дзяржавы.
Кіраўніком дзяржавы і галоўнай асобай ва ўсёй сістэме дзяржаўных органаў прызнаваўся вялікі князь, які ў Статуце называецца «господарем». Яго прававое становішча тыповае для абмежаванага феадальнага манарха, але былі і некаторыя асаблівасці. Паўнамоцтвы вялікага князя грунтаваліся на выбарным пачатку, яны рэгламентаваліся прававымі нормамі Статута 1566. Ён не меў права без рашэння сойма пачынаць вайну, устанаўліваць падаткі на ваенныя патрэбы (раздз. 2, арт. 2), выдаваць законы (раздз. 3, арт. 12). Вялікі князь абавязваўся «всих князей и панов-рад, як духовных, так и свецких, и всех врядников земских и дворных, панов хоруговных, шляхту, рыцарство, мещане и всих людей посполитых у Великом Князстве Литовском… заховати при свободах и вольностях» (раздз. 3, арт. 2). Важнае значэнне меў артыкул, які забараняў даваць маёнткі, пасады, чыны і званні чужаземцам, у т.л. ўраджэнцам Польшчы (раздз. 3, арт. 9). Статут 1566 заканадаўча замацаваў прывілеі і галоўную ролю буйных феадалаў у дзяржаве. Паводле арт. 5-га раздз. 3-га, на вальны (агульны) сойм запрашаліся князі, паны, маршалкі і іншыя службовыя асобы. Інтарэсы буйных феадалаў забяспечваў арт. 10-ы гэтага ж раздзела, паводле якога ў адпаведнасці з даўнімі звычаямі захоўваліся і ўсе прывілеі, пасады, чыны і званні феадалаў. У Статуце 1566 акрэслены пераход ад феадальнага права ўласнасці да буржуазнага. Артыкул 1-ы раздз. 7-га даваў усім феадалам права вольна распараджацца сваімі маёнткамі. Паўней выкладзены і нормы спадчыннага права (8-ы раздзел). Істотныя змены ўнесены ў крымінальнае права. Суб’ектам злачынства прызнаваўся толькі чалавек. Непаўналетнія маглі быць пакараны толькі пасля 14 гадоў (раздз. 14, арт. 8). Абвяшчалася прэзумпцыя невінаватасці (раздз. 14, арт. 2). Крымінальнае пакаранне павінна было ажыццяўляцца толькі па суду, а асоба, якая абвінаваціла каго-небудзь у злачынстве і не даказала яго віны, павінна была быць пакарана так, як мог быць пакараны абвінавачаны ёю (раздз. 1, арт. 2).
Статут напісаны на беларускай мове, быў перакладзены на лацінскую і польскую мовы. Выяўлена 58 спісаў Статута 1566, з іх 13 на беларускай, 40 на польскай і 5 на лацінскай мовах. Упершыню надрукаваны ў 1855 у Маскве.
Allium traubii
Allium traubii — від травяністых раслін сямейства, эндэмік штата Нуэва-Леон, Мексіка.
Распаўсюджанне
Эндэмік штата Нуэва-Леон, Мексіка.
Сквер па вуліцы Мянжынскага (Магілёў)
Сквер па вуліцы Мянжынскага — сквер-бульвар у Магілёве, размешчаны ўздоўж вуліцы Мянжынскага. Плошча складае 1,6 га.
У канцы верасня 2018 года Камісія па тапаніміцы і ўвекавечванні гістарычнай і культурнай спадчыны Магілёва, разглядаючы зварот грамадзян з просьбай аб прысваенні найменняў паркам горада, прапанавала надаць зялёнай зоне ўздоўж вуліцы Мянжынскага ў граніцах вуліц Іжэўскай і Прамысловай назву «сквер Малое Завалле». Назва прапанавана па гістарычнай назве вуліцы Мянжынскага, якая праходзіла за былым Палявым валам — трэцім кольцам гарадскіх умацаванняў горада. Назва дагэтуль афіцыйна не зацверджана.
Лабанаўка (Чэрыкаўскі раён)
Знаходзіцца за 14 км у напрамку на паўночны захад ад горада Чэрыкаў, за 82 км ад Магілёва, каля аўтамабільнай дарогі.
Гісторыя
Згадваецца ў 1675 годзе як вёска ў складзе Магілёўскай воласці ў Аршанскім павеце Вялікага Княства Літоўскага. У 1924—1960 і 1965—1994 гадах цэнтр Лабанаўскага сельсавета, у 1960—1965 гадах вёска ў складзе Верамейскага сельсавета.
NGC 1433
NGC 1433 – галактыка каталога NGC, знаходзіцца ў Сузор’і Гадзінніка. Бачная зорная велічыня: 9,8. Бачны размер: 6,5' × 5,9'. Прамое ўзыходжанне: 3 гадз. 42 мін. 1,2 сек. Схіленне: -47° 13' 19".
Мальбаргета-Вальбруна
Мальбаргета-Вальбруна (Malborghetto Valbruna) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Фрыўлі-Венецыя-Джулія, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Удзінэ.
Насельніцтва складае 1007 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 9 чал./км². Займае плошчу 120 км². Паштовы індэкс — 33010. Тэлефонны код — 0428.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы Maria Santissima della Visitazione.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
Лука (Полацкі раён)
Лука́ (, Лука) — вёска ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Бабыніцкага сельсавета.
940
940 — высакосны год, пачаўся ў сераду. 940 год нашай эры, 940 год 1 тысячагоддзя, 40 год X стагоддзя, 10 год 4-га дзесяцігоддзя X стагоддзя, 1 год 940-х гадоў.
Дубровенскае благачынне
Дубровенскае благачынне, Дубровенская благачынная акруга — акруга ў Віцебскай і Аршанскай епархіі Беларускай праваслаўнай царквы. Аб’ядноўвае прыходы Дубровенскага раёна Віцебскай вобласці.
Благачынныя настаяцелі
Іерэй Анатолій Валашчук.
Несценяты
Не́сценяты (, Нестеняты) — вёска ў Смаргонскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Сольскага сельсавета.
Гісторыя
Да 15 мая 1978 года вёска ўваходзіла ў склад Сольскага сельсавета, да 25 чэрвеня 2008 года — у склад Кушлянскага сельсавета.
Віктар Мікалаевіч Быкаў
Віктар Мікалаевіч Быкаў (нар., г. Алма-Ата , паводле іншых звестак — г. Сімферопаль ) — беларускі савецкі спартсмен (велатрэкавыя гонкі). Заслужаны майстар спорту СССР (1969).
Біяграфія
Скончыў Беларускі інстытут фізічнай культуры ў 1974 годзе. З 1967 інструктар, з 1976 года старшы трэнер па веласпорце Беларускага савета ФСТ «Дынама». Чэмпіён свету ў камандным (1967, Амстэрдам, Нідэрланды; 1969, Брно, ЧССР), бронзавы прызёр чэмпіянату свету ў індывідуальнай і каманднай гонках пераследу на 4 км на трэку (1970, Лестэр, Вялікабрытанія). Чэмпіён СССР у індывідуальнай (1965) і каманднай (1968, 1969, 1971), Спартакіяды народаў СССР (1971) у камандным гонках пераследу. Прызёр міжнародных і ўсесаюзных спаборніцтваў.
Эгідыюс Вайткунас
Эгідыюс Вайткунас (Egidijus Vaitkūnas; нар., ) — літоўскі футбаліст, абаронца клуба «Шаўляй» і нацыянальнай зборнай Літвы.
Клубная кар’ера
Выхаванец вільнюскага «Жальгірыса», з 2006 года пачаў выступаць за асноўную каманду. У 2009 годзе ў сувязі з пераводам «Жальгірыса» ў Першую лігу выступаў за «Бангу» і «Таўрас», аднак у 2010 годзе вярнуўся ў сталічны клуб. У 2013 годзе ўпершыню выйграў з «Жальгірысам» чэмпіёнства. У першай палове 2014 года на правах арэнды выступаў за пражскі «Багеміянс 1905», аднак згуляў толькі ў двух матчах і вярнуўся ў «Жальгірыс», з якім яшчэ тройчы стаў чэмпіёнам Літвы.
У лютым 2018 года прыбыў на прагляд у беларускі клуб «Мінск» і ў выніку падпісаў кантракт. Замацаваўся ў стартавым складзе мінскай каманды, у кастрычніку не гуляў з-за траўмы. У студзені 2019 года па заканчэнні кантракта пакінуў «Мінск».
Міжнародная кар’ера
Выступаў за моладзевую зборную Літвы. 29 мая 2012 года дэбютаваў у нацыянальнай зборнай Літвы ў таварыскім матчы супраць Расіі.
Харвуд-хаус
Харвуд-хаус (Harewood House) — манументальны класіцыстычны палац графаў Харвудаў у наваколлях Лідса (графства Заходні Іаркшыр). Над праектаваннем рэзідэнцыі працавалі ў 1759—1771 гг. архітэктары Джон Кар і Роберт Адам. Графы Харвуды, якія разбагацелі на рабагандлі ў Вест-Індыі, не шкадавалі выдаткаў на ўпрыгожванне свайго новага дому. Уладкаваннем саду займаліся Ланселот Браўн і Чарлз Бары. Мэбліроўка была замоўлена вялікаму Томасу Чыпендэйлу. Па стане на 2011 год сядзібай валодаў 7-ы граф Харвуд — унук караля Георга V і стрыечны брат Елізаветы II.
Пётр Яўгенавіч Вайцяховіч
Пётр Яўгенавіч Вайцяховіч (нар., в. Дроздзіна, Барысаўскі раён, Мінская вобласць) — спецыяліст у галіне машын, агрэгатаў і працэсаў хімічнай прамысловасці. Доктар тэхнічных навук (2012), дацэнт (1988).
Біяграфія
Скончыў Беларускі тэхналагічны інстытут (спецыяльнасць «Машыны і апараты хімічных вытворчасцей», 1974; аспірантура, спецыяльнасць «Машыны і агрэгаты нафтахімічных і хімічных вытворчасцей», 1982). Працаваў у Беларускім дзяржаўным тэхналагічным універсітэце (з 1974, факультэт хімічнай тэхналогіі і тэхнікі, загадчык кафедры машын і апаратаў хімічных і сілікатных вытворчасцей). Інфармацыя на 2013.
Узнагароды
Ганаровыя граматы Беларускага дзяржаўнага тэхналагічнага ўніверсітэта (1978, 1990, 2001, 2008, 2009, 2010, 2011), канцэрна «Белнафтахім» (2005), Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь (2009); нагрудны знак «Выдатнік адукацыі» (2012).
Тадэвуш Хацілоўскі
Тадэвуш Хацілоўскі (11 чэрвеня 1931 — 2 жніўня 2002) — сябра мядзельска-смаргонскага антыкамуністычнага падполля, належаў да смаргонскай групы арганізацыі.
Біяграфія
Нарадзіўся 11 чэрвеня 1931 г. у шматдзетнай сям'і ў Смаргоні Віленскага ваяводства ў Польскай Рэспубліцы (цяпер Гродзенская вобласць). Бацька працаваў у пажарнай і падрабляў часовымі будаўнічымі работамі.
Мацвей Іванавіч Платаў
Мацвей Іванавіч Платаў (, станіца Старачаркаская, цяпер Аксайскага pаёна Растоўскай вобласці, Расія — ) — расійскі ваенны дзеяч. У 1801 годзе стаў вайсковым атаманам Данскога казацкага войска, з 1809 года генерал ад кавалерыі, граф з 1812.
Лорэнс Фішберн
Лорэнс Джон Фішберн III (Laurence John Fishburne III; нар. ) — амерыканскі акцёр і прадзюсар. Лаўрэат прэмій «Эмі» і «Тоні», а таксама намінант на прэміі «Оскар» і «Залаты глобус». Найбольш вядомы як выканаўца ролі Марфеуса ў серыі фільмаў «Матрыца», а таксама па ролях у фільмах «Апакаліпсіс сёння» (1979) і «Хлопцы па суседстве» (1991), і серыяле «Ганібал» (2013—2015).
Мацвей Іванавіч Платаў
Біяграфія
Бацька Платава быў вайсковым старшыной і належаў да стараабрадцаў-папоўцаў. Мацвей Іванавіч паступіў у службу на Доне ў вайсковую канцылярыю ў 1766, у 1769 годзе атрымаў чын есаула.
Тадэвуш Хацілоўскі
Біяграфія
Пры польскай уладзе скончыў два класы. У Другую сусветную вайну ў часы нямецкай акупацыі скончыў падпольную польскую школу, бо афіцыйная школа была літоўскай. Пасля вайны вучыўся ў Смаргонскай сярэдняй школе. Бацька прымушаў кінуць школу, бо дзяцей было ў 1947 г. — дачка і 5 сыноў. Тадэвуш Хацілоўскі адначасова мусіў падзарабляць працай вучнем і памочнікам кінамеханіка ў мясцовым клубе з-за нястачы грошай. Займаўся радыёсправай, з дапамогай сканструяванага прыймача наладжваў калектыўныя слуханні заходніх радыёстанцый.
Мацвей Іванавіч Платаў
Біяграфія
Удзельнічаў у руска-турэцкіх войнах 1768—74 і 1787—91 гадоў, задушэння сялянскай вайны пад кіраўніцтвам Е. І. Пугачова. Удэельнік руска-пруска-французскай 1806—07 і руска-турэцкай 1806—12 войнаў.
Тадэвуш Хацілоўскі
Біяграфія
Восенню 1949 пазнаёміўся з кіраўніком падпольнай арганізацыі Расціславам Лапіцкім і сябраваў з мядзельска-смаргонскім антыкамуністычным падполлем, але невядома, ці далучыўся да актыўных дзеянняў менавіта ў рамах арганізацыі. Арганізацыя ў асноўным займалася распаўсюджваннем антысавецкіх улётак, але ў будучыні планавала перайсці і да больш актыўных дзеянняў.
Арыштаваны ў сакавіку 1950 г. Летам таго ж году ён, яшчэ непаўнагадовы, асуджаны ваенным трыбуналам Беларускай Вайсковай Акругі па справе мядзельска-смаргонскай падпольнай арганізацыі на 25 гадоў зняволення. На цяжкасць прысуду паўплывала ягоная прынцыповая пазіцыя на допытах і ў судзе. Тадэвуш Хацілоўскі ўспамінаў: "«На судзе дабавілі тры артыкулы, у тым ліку і за словы: «Сёння вы нас судзіце, а прыйдзе час — мы вас будзем судзіць!». Усяго атрымоўвалася 75 гадоў зняволення. Прысудзілі па найбольшым артыкуле — 25 гадоў і паражэнне правоў. У час абвяшчэння прысуду я таму суддзю сказаў: «Пошел ты на хутор к бабушке». І не ўстаў»."
Спачатку утрымліваўся у Вілейцы, потым быў перавезены ў Мінск, а пасля — у Воршу. Далейшае пакаранне адбываў у канцлагерах паўднёвага Сібіру, дзе працаваў на лесапавале і будаўніцтве дарогі Тайшэт-Абакан, і Казахстана — прымусовая праца ў конегадоўчым саўгасе. У лагеры на лесапавале працаваў памочнікам лекара (бо ведаў лацінскія літары) і санінструктарам. Хварэў на дыстрафію і гнойны плеўрыт.
Мацвей Іванавіч Платаў
Біяграфія
У пачатку вайны 1812 камавдаваў «лятучым» корпусам у складзе Першай Заходняй арміі, які быў размешчаны ў раёне Гродна. У выніку імклівага наступления Напалеона на Вільню быў адрэзаны ад сваёй арміі і вымушаны далучыцца да Другой Заходняй арміі. Знаходзячыся ў яе ар'ергардзе, корпус пад кіраўніцтвам Платава двойчы атрымаў перамогі над французскай кавалерыяй: у Мірскім баі 1812 і ў Раманаўскім баі 1812; прыкрываў адыход Другой арміі да Смаленска. Пасля Смаленской аперацыі 1812 узначальваў ар'ергард аб'яднанай арміі. У час Барадзінскай бітвы зрабіў паспяховы рэйд у тыл ворага. Пры адступленні французскай арміі накіраваны М. І. Кутузавым у тыл ворага ўздоўж Смаленскай дарогі; удзельнічаў у вызваленні Оршы, Талачына, Барысава; у снежні 1812 выбіў ар'ергард праціўніка за межы Расіі каля Коўна.
Удзельнічаў ў замежных паходах 1813—14. Набыў вялікую папулярнасць як герой вайны 1812. У 1814 разам з Аляксандрам I наведаў Англію, дзе атрымаў дыплом ганаровага доктара права Оксфардскага універсітэта.
Тадэвуш Хацілоўскі
Біяграфія
У лютым 1954 г. вызвалены са зняволення. Вярнуўся ў Смаргонь, у маі таго ж года ажаніўся. Прайшоў тэрміновую службу ў Чырвонай Арміі. Выйшаў на пенсію. У 1992 г. рэабілітаваны. Удзельнічаў у напісанні ўспамінаў для кнігі Міхася Чарняўскага «Ня бойцеся ахвяраў і пакут».
Мацвей Іванавіч Платаў
Біяграфія
У 1805 заснаваў Новачаркаск, куды перанёс сталіцу Данскога казацкага войска. У гэтым месцы Платаў і быў пахаваны ў 1818 годзе.
Тадэвуш Хацілоўскі
Біяграфія
Памёр 2 жніўня 2002 г., пахаваны ў Смаргоні.
Мацвей Іванавіч Платаў
Памяць
Атаман Платаў стаў персанажам беларускай народнай казкі «Платон-казак».
Фінікійцы
Фінікі́йцы, або ханаа́нцы   — старажытны заходні семіцкі народ, насельнікі Фінікіі. У выніку каланізацыі ў першай палове 1 тысячагоддзя да н. э. рассяліліся амаль па ўсяму ўзбярэжжу Міжземнага мора. Найбольш вядомая фінікійская калонія — Карфаген.
Паходжанне
Фінікія — вузкая паласа сушы паміж Міжземным морам і горнай сістэмай Лівана, заходняя акраіна Урадлівага паўмесяца, найстаражытнейшага месца, дзе ўзнікла земляробства. Заходнесеміцкія плямёны перасяліліся сюды з Аравійскага паўвострава або з паўночнага Міжрэчча каля 5 тысячагоддзя да н. э. У 4 — 1 тысячагоддзях яны сфарміравалі стракатую ў палітычным плане ханаанскую цывілізацыю. Даследаванні палеагенетыкаў сведчаць пра тое, што генетычная спадчына фінікійцаў не адасаблялася ад іншых ханаанцаў. У канцы 2 тысячагоддзя да н. э. пачынаецца росквіт фінікійскіх гарадоў, звязаных з Міжземным морам.
Упершыню фінікійцаў з Сідона як асобны народ вылучыў Гамер. Герадот паведамляў, што фінікійцы паходзяць з Індыі. У XX ст. навукоўцамі былі высунуты іншыя тэорыі паходжання фінікійцаў. Першая была заснавана на тым назіранні, што фінікійскія гарады паўсталі пасля нашэсця народаў мора. Адсюль рабілася выснова, што фінікійцы — нашчадкі старажытных ханаанцаў і перасяленцаў эпохі катастрофы бронзавага века. Археалагічныя раскопкі паказалі, што нашэсце народаў мора не прывяло да разбурэння старых гарадскіх паселішчаў у канцы 2 тысячагоддзя да н. э. Таму мяркуецца, што фінікійскія гарады не былі заваяваны. Народы мора аселі на навакольных сельскіх тэрыторыях, а таму незаваяваная частка ханаанцаў здолела вылучыцца як фінікійцы.
Каланізацыя
З канца 2 тысячагоддзя да н. э. фінікійцы вялі актыўную каланізацыю ўзбярэжжа Міжземнага мора і нават блізкіх берагоў Атлантычнага акіяна. Ва ўсходнім Міжземнаморры першыя фінікійскія калонія ўзніклі на Кіпры, дзе фінікійцы здолелі заключыць пагадненне або выціснуць з паўднёва-усходняга ўзбярэжжа папярэднікаў-мікенцаў. Кіпр з’яўляўся важным месцам здабычы медзи, патрэбнай для вытворчасці бронзы. Галоўным і эканамічным і палітычным цэнтрам мясцовых фінікійскіх уладанняў стаў Кітыён, у якім у VIII — V стст. да н. э. кіравала фінікійская дынастыя ўладароў. Акрамя таго, сталыя фінікійскія калоніі існавалі на астравах Родас, Сантарын, Серыфас, Крыт і інш.
Перасяленне фінікійцаў у Егіпет магло пачацца ў 2 тысячагоддзі да н. э., калі прыбярэжныя ханаанскія гарады апынуліся пад уладай фараонаў. У 1 тысячагоддзі да н. э. фінікійцы сяліліся ў дэльце Ніла, на Сінайскім паўвостраве, а таксама ва ўнутраных землях. Герадот узгадваў фінікійскую калонію Ціра каля Мемфіса. У Егіпце фінікійцы займаліся традыцыйнымі мараходнымі і гандлёвымі справамі, але сярод іх таксама вылучаўся пласт рамеснікаў-вытворцаў пасудзін і ювелірных вырабаў. Герадот паведамляў, што па загаду фараона Нехо фінікійцы здзейснілі марскую вандроўку вакол Афрыкі.
У Заходнім Міжземнаморры фінікійцы здолелі стварыць разгалінаваную сетку калоній, якія кантралявалі асноўныя гандлёвыя шляхі і стваралі шмат перашкод для грэчаскай каланізацыі. Найстаражытнейшымі калоніямі былі Гадэс, заснаванне якога прынята адносіць да 1101 г. да н. э. на атлантычным узбярэжжы сучаснай паўднёвай Іспаніі, Утыка (1178 г. да н. э.) і Карфаген (814 г. да н. э.) на поўначы Афрыкі. Акрамя таго, у першай палове 1 тысячагоддзя да н. э. на афрыканскім узбярэжжы былі заснаваны Хадрумет, Лептыс-Магна (гл. Трыпалітанія), Танжэр, у Іспаніі — Малака, Сэксі, на Сіцыліі — Панорм, Марсала, на Сардзініі — Кальяры, на Апенінскім паўвостраве — Генуя і г. д. У VII ст. да н. э. фінікійцы каланізавалі Мальту. Некаторыя фінікійскія калоніі самі з’яўляліся заснавальнікамі калоній. Так, у 653 г. да н. э. Карфаген каланізаваў Ібіцу, а ў 228 г. да н. э. заснаваў Новы Карфаген.
Асноўны перыяд каланізацыі прыйшоўся на VIII — V стст. да н. э. Заняпад Тыра, выкліканы паходам вавіланян, прывёў да крызісу некаторых калоній. Яны былі пакінуты фінікійцамі. Аднак многія працягвалі існаваць. Звычайна, яны мелі сваё самакіраванне і нават адбівалі свае манеты. У V — III стст. да н. э. адбылося ўзвышэнне Карфагена, улада якога, аднак, успрымалася іншымі калоніямі не заўсёды прыязна. Так, у Трэцяй Пунічнай вайне Утыка падтрымала рымлян. У 146 г. да н. э. рымляне захапілі і разбурылі Карфаген. Астатнія калоніі і сама Фінікія былі паступова ўсключаны ў склад рымскай дзяржавы.
Заняткі
Сельская гаспадарка ўзнікла на тэрыторыі Фінікіі задаўга да прыходу сюды заходніх семітаў. Хаця ўрадлівыя землі займалі адносна невялікую плошчу паміж морам і гарамі, тут вырошчвалі разнастайныя культуры — збожжавыя, гародніну, лён, масліны, фінікі, вінаград, гранаты. Фінікавая пальма з’яўлялася сімвалам адразу некалькіх фінікійскіх гарадоў. Віно з Фінікіі ўзгадвалася грэкамі і егіпцянамі. Аднак сваёй сельскагаспадарчай прадукцыі не хапала, таму са старажытных часоў Бібл і іншыя фінікійскія гарады завозілі збожжа, воўну і лён з Егіпта, Палестыны і Месапатаміі. У VIII — II стст. да н. э. галоўным цэнтрам сельскагаспадарчай вытворчасці стала Паўночная Афрыка вакол Карфагена і Утыкі. Карфагеняне славіліся сваімі ведамі ў вырошчванні збожжавых, садаводстве, жывёлагадоўлі, пчалярстве. З поўначы Афрыкі ў іншыя краіны вывозілі збожжа, каровіну і авечую скуру, некалькі гатункаў воску, яйкі страусаў. Страўсаў разводзілі дзеля яечнай шкарлупіны і пер’я, якія дорага каштавалі ў еўрапейскіх краінах і на Блізкім Усходзе.
Аднак фінікійцы звычайна асацыююцца не з сельскай гаспадаркай, а з жыццём у гарадах. Гарадскія паселішчы ўзніклі ў канцы 3 — пачатку 2 тысячагоддзяў да н. э. У пісьмовых крыніцах Егіпта і Месапатаміі доўгі час узгадваўся толькі Бібл як галоўны экспарцёр каштоўнай хвойнай драўніны. У сярэдзіне 2 тысячагоддзя да н. э., калі Фінікія трапіла ў залежнасць ад фараонаў, у егіпецкіх дакументах пералічваліся іншыя гарады, у тым ліку Тыр, Арвад, Сідон і інш. Тыр дамінаваў у першай палове 1 тысячагоддзя да н. э. Пасля яго разбурэння вавіланянамі першынство на кароткі час атрымаў Сідон.
Галоўнымі заняткамі гараджан з’яўляліся рамяство, марская справа і гандаль. Фінікійскія рамеснікі былі выдатнымі апрацоўшчыкамі драўніны, металаў, ганчарамі, будаўнікамі. Фінікійскія будаўнікі прымалі ўдзел у пабудове і аздабленні храма Саламона ў Ерусаліме. Ткацтва, відавочна, з’яўлялася хатняй справай, якой займаліся жанчыны, але ільняныя і ваўняныя фінікійскія тканіны высока цаніліся не з-за іх якасці, а дзякуючы рознакаляровай афарбоўцы. Фінікійскія майстры першымі ў свеце вынайшлі пурпур. Значныя прыбыткі прыносілі вытворчасць шкла і ювелірных вырабаў.
Фінікійцы славіліся як выдатныя маракі. Згодна Герадоту, яны першымі абыйшлі вакол Афрыкі. Карфагеняне Гімількон і Ганон сталі вядомымі дзякуючы экспедыцыям у Атлантыку. Поспеху на моры садзейнічала развіццё суднабудавання. Фінікійцы першымі пачалі будаваць вялікія караблі з высокімі бартамі, круглым дном, асобнымі трумамі, палубамі, абабітымі дошкамі. Звычайна караблі рабіліся з некалькіх гатункаў драўніны, мелі дзве шчоглы і два шэрагі вёслаў.
Будаўніцтва
Фінікійцы імкнуліся засноўваць свае паселішчы ў невялікіх бухтах, на астравах або ўздоўж рэчышч, што дазваляла з аднаго боку быць блізкімі да мора, з другога — эфектыўна абараняцца. Так, горад Тыр, заснаваны ў 2750 г. да н. э., здаўна падзяляўся на дзве часткі — астраўную гандлёвую, непасрэдна сам Тыр («каменны»), і старую мацерыковую Ушу. Астраўная частка была найлепш умацавана, таму падчас шматгадовай аблогі вавіланянамі (585 — 573 гг. да н. э.) насельніцтва Ушу хавалася ў Тыры. Для забеспячэння жыхароў вострава пітною вадою выкарыстоўваліся крыніцы на марскім дне, адкуль у горад вада паступала па скураным вадаправодзе. Астраўным горадам таксама быў Арвад. Берыт быў заснаваны на недасяжным скалістым мысе.
Большасць захаваных будынкаў (палацаў, умацаванняў, магільняў) пабудавана з каменю — вапняку або пясчаніку. Вядомы будынкі, якія цалкам або напалову выразаліся ў скалах. На Мальце будаваліся цыклапічныя муры. Разгалінаваную сістэму ўмацаванняў меў Карфаген. Пры ўзвядзенні каменных будынкаў фінікійцы амаль не выкарыстоўвалі раствор і аддавалі перавагу шчыльнай падгонцы каменных блокаў, аднак сцены абавязкова тынкавалі. Мяркуецца, што жытлы простых жыхароў рабіліся з гліны і цэглы. У Карфагене сустракаліся двухпавярховыя дамы. Першы паверх быў каменны, другі — драўляны.
Мастацтва
Фінікійскае мастацтва эклектычнае. Яно ўвабрала рысы, характэрныя для суседніх народаў Егіпта, Грэцыі, Малой Азіі і Месапатаміі. Захаваныя прадметы мастацтва прадстаўлены пераважна ювелірнымі вырабамі, керамікай, скрынямі са слановай косці, выявамі ў магільнях і на стэлах. Яны сведчаць пра тое, што фінікійцы былі выдатнымі мастакамі і разьбярамі. Знойдзены выявы людзей, жывёл, раслін, арнаментаваныя ўпрыгожванні. Асобную рэдкую крыніцу ўяўляюць пахавальныя тэракотавыя маскі звычайнага і гратэскавага выгляду.
Вопратка
Фінікійцы аддавалі перавагу рознакаляровым тканінам з воўны, льну, бавоўны, шоўку. У дарагое шаўковае валакно ўпляталі ваўняныя ніткі. З шаўкавых тканін рабілі плашчы. Пафарбаваныя ў пурпур, яны мелі незвычайна высокі кошт і высока цаніліся за межамі Фінікіі. Простыя тканіны таксама фарбаваліся і аздабляліся вышыванымі карункамі.
Мужчыны апраналі плісіраваны саронг, падперазаны рамянём з зашпількай-урэяй, шапку, скураныя боты, на шыі — амулеты. Жанчыны апраналі спадніцы з фальбонамі, доўгія кашулі, перавязаныя поясам з двума пэндзлікамі, на галаве — маленькую круглявую шапку. Мужчыны не галілі твар. І мужчыны, і жанчыны мелі доўгія валасы. У магільнях знойдзены разнастайныя мужчынскія і жаночыя ўпрыгожванні са шкла, золата, срэбра і г. д.