cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ФК Крыстал Пэлас
Пасля заснавання Прэм’ер-лігі
Шкода ад заявы Нодса працягвала адбівацца на поспехах клуба, і пасля сыходу некалькіх ігракоў «Пэлас» быў асуджаны на барацьбу за выжыванне. Не зважаючы на ​​бескампрамісную гульню ў шостым туры супраць «Блэкберн Роверс», якая скончылася ўнічыю 3:3, шматлікія ігракі не жадалі больш выступаць у клубе, уключаючы іграка сезона 1989/90 Марка Брайта. Абыграўшы за тры туры да канца чэмпіянату «Іпсвіч Таўн» на выездзе з лікам 3:1, «Пэлас» набраў 49 пунктаў, і адзіным клубам, які аддзяляў іх ад зоны вылету, стаў «Олдхэм Атлетык» з 40 пунктамі. «Олдэм» затым абыграў «Ліверпул», «Астан Віла» ў апошнім туры сустракалася з «Саўтгемптанам», а «Крыстал Пэлас» адправіўся на «Хайберы» ў госці да «Арсенала». Былы ігрок «арлоў» Іэн Райт адкрыў лік у матчы, і «кананіры» выйгралі з лікам 3:0, «Олдэм» жа абыграў «Саўтгемптан», пасля чаго «Крыстал Пэлас» выбыў з Прэм’ер-лігі.
У наступным сезоне клуб вярнуўся Прэм’ер-лігу, пасля адстаўкі галоўнага трэнера Стыва Копела. Алан Сміт, памочнік Копела ў клубе, стаў галоўным трэнерам пасля яго сыходу, але не здолеў захаваць клуб у Прэм’ер-лізе, і «Пэлас» зноў выбыў у ніжні дывізіён. Копел вярнуўся ў якасці галоўнага трэнера пасля звальнення Сміта. Ён не змог вывесці «Пэлас» у Прэм’ер-лігу ў першым жа сезоне, прайграўшы ў дадатковы час «Лестэр Сіці» у фінале плэй-оф. Аднак ужо ў наступным сезоне «арлы» вярнуліся ў Прэм’ер-лігу. У сезоне 1998/99 клуб зноў вылецеў у Першы дывізіён. Новым галоўным трэнерам праз 30 ізноў стаў Тэры Венейблс. У «Крыстал Пэлас» пачаліся фінансавыя цяжкасці, звязаныя з банкруцтвам уладальніка клуба Марка Голдберга.
Склад
Станам на ліпень 2023 года.
Якапіна дэль Контэ
Першыя фрэскі Контэ, у тым ліку «Дабравешчанне Захарыі» (італ.: Annuncio a Zaccaria ; 1536), «Пропаведзь святога Яна Хрысціцеля» (італ. : Predica del Battista; 1538) і «Хрышчэнне Хрыста» (італ.: Battesimo di Cristo; 1541), захоўваліся ў араторыі Сан-Джавані-дэі-Фіярэнціні, які знаходзіўся ў Рыме, але падтрымліваўся фларэнтыйцамі. Фрэска «Пропаведзь» напісана па малюнку Перына дэль Вага. У 1547-1548 гадах у супрацоўніцтве з Чыхалантэ да Серманета Контэ завяршыў фрэскавы дэкор капэлы Сан-Рэміджыа ў Сан-Луіджы-дэі-Франчэзэ. У 1552 годзе ён напісаў яшчэ адзін твор для араторыі Сан-Джавані — алтарную карціну «Адклад» (італ.: Deposizione), афармленне якой часам прыпісваюць Даніэле да Вальтэра.
IC 3293
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Гарык Вяпшкоўскі
Гарык Вяпшкоўскі (,  — ) — беларускі, , , аператар, мантажор.
Біяграфія
Нарадзіўся ў Брэсце 16 студзеня 1985 года. Скончыўшы Брэсцкі дзяржаўны музычны каледж імя Р. Шырмы па спецыяльнасці «Тэатральнае мастацтва. Акцёрскае мастацтва драматычнага тэатра і кіно», выступаў на сцэне мясцовага акадэмічнага тэатра драмы.
З 2005 года здымаўся ў серыялах і фільмах. Сярод яго прац — «Брэсцкая крэпасць» (2010), «Зваротны бок Месяца» (2012), «Старэйшая сястра» (2013), «Натура, якая сыходзіць» (2013), «Непадкупны» (2015), «Вакальна-крымінальны ансамбль» (2018) і інш.
У 2010 годзе акцёр з’явіўся на сцэне Рэспубліканскага тэатра беларускай драматургіі. У 2014 годзе зняў кароткаметражны фільм «Падарунак», а таксама выступіў у якасці аператара кароткаметражнага фільма «Выпрабаванне».
У 2018 годзе Г. Вяпшкоўскі прыйшоў у Беларускі дзяржаўны маладзёжны тэатр.
Раптоўна памёр у Брэсце, куды прыехаў да бацькоў, 31 сакавіка 2020 года.
Валянціна Уладзіміраўна Свінарэнка
Біяграфія
Скончыла ў 1981 годзе архітэктурны факультэт Палтаўскага інжынерна-будаўнічага інстытута. У 1981—1999 гадах працавала архітэктарам, вядучым архітэктарам, галоўным архітэктарам праектаў інстытута «Магілёўграмадзянпраект». З 1999 года займалася праектаваннем аб’ектаў як індывідуальны прадпрымальнік. З 2010 года працуе галоўным архітэктарам праектаў у ЗАТ «Будпраектінвест».
Член Беларускага саюза архітэктараў з 1989 года.
Пражывае ў Магілёве па вул. Арлоўскага, 15а.
Творчасць
Аўтар праектаў: 152-кватэрны жылы дом 3-га жылога комплексу па пр. Шміта; 40-кватэрны жылы дом па вул. Арлоўскага; 72-кватэрны жылы дом № 13 з убудавана-прыбудаванымі памяшканнямі грамадскага прызначэння па вул. Арлоўскага — усе ў Магілёве; адміністрацыйны будынак раённага аддзела ФСЗН па вул. Кірава ў г. Кіраўску; вытворча-гаспадарчы блок з памяшканнямі для інкасацыі па вул. 30 гадоў Перамогі ў г. Магілёве; 40-кватэрны жылы дом па вул. Вакзальнай; адміністрацыйны будынак Магілёўскага абласнога ўпраўлення ФСЗН з убудавана-прыбудаваным памяшканнем па вул. Першамайскай; рэканструкцыя пажарнага дэпо па завулку Пажарным, 6 — усе ў Магілёве, рэканструкцыя будынка ААТ «Белаграпрамбанк» у Бялынічах.
10 cm Gebirgshaubitze M.16
10 cm Gebirgshaubitze M.16 (10-см горная гаўбіца М.16)— горная гаўбіца, стаяла на ўзбраенні Аўстра-Венгрыі падчас Першай сусветнай вайны. Гармата выраблялася кампаніяй Škoda. У варыянце 10.5 cm Gebirgshaubitze M. 16(T) знаходзілася на ўзбраенні турэцкай арміі. Пасля заканчэння вайны трапіла на ўзбраенне ў краіны-правапераемніцы і Італію. Удзельнічала ў Другой сусветнай вайне.
У гармаце выкарыстоўваліся наступныя снарады да палявой гаўбіцы М.14 - фугасны снарад (10 кг), аскепкава-фугасны снарад (13,6 кг), шрапнельны снарад (13,5 кг). Лафет гарматы забяспечваў большы вугал абстрэлу. Гармату перавозілі ў разабраным стане на трох двухколавых калясках.
Марсель Янко
Марсель Янко (,, Румынія — , Эйн-Ход, Ізраіль) — ізраільскі і румынскі мастак, архітэктар і пісьменнік. Адзін з заснавальнікаў дадаізму. Заснавальнік вёскі мастакоў і скульптараў у Эйн-Ход каля Хайфы.
Біяграфія
Марсель Янко нарадзіўся ў Бухарэсце 24 мая 1895 года ў яўрэйскай сям’і. Паралельна з навучаннем у сярэдняй школе ён браў прыватныя ўрокі ігры на фартэпіяна, а таксама ўрокі малявання ў румынскага мастака Іосіфа Ісера.
У 1915 годзе пачаў вывучаць архітэктуру ў Політэхнічнай школе Цюрыха. У гады вучобы ў Цюрыху Янко прымаў актыўны ўдзел у мадэрнісцкім руху, цэнтрам дзейнасці якога было «Кабарэ Вальтэр». Гэты рух заклікаў дзеячаў культуры перагледзець свае пазіцыі ў сувязі з кровапралітнай вайной, якая ішла ў тыя гады. Разам з членамі гэтага руху Хуга Балем, Хансам Арпам, Рычардам Хюльзенбекам і Трыстанам Тцара Янко заснаваў у 1916 годзе новы напрамак у літаратуры і мастацтве — дадаізм.
У 1921 годзе Янко адправіўся ў Парыж, дзе спрабаваў пераканаць сваіх французскіх калег у тым, што дадаізм — універсальны кірунак. Аднак яго довады былі адпрэчаны на той падставе, што «ўсё гэта Кабала», гэта значыць яўрэйская містыка, несумяшчальная з яснасцю французскага розуму. У 1922 годзе вярнуўся ў Бухарэст.
У Румыніі Янко заснаваў першы ў гэтай краіне мадэрнісцкі рух, які выдаваў у 1922—1932 гадах часопіс «Кантэмпаранул». Разам з братам адчыняе архітэктурнае бюро і займаецца праектаваннем дамоў. У свой другі румынскі перыяд працягвае захоплена займацца жывапісам і ўжо ў 1922 годзе адкрываецца яго першая выстава ў Бухарэсце. Як у архітэктуры, так і ў жывапісе яго творчасць знаходзіцца пад уплывам канструктывізму і кубізму. За першай выставай рушылі ўслед іншыя выставы як у Румыніі, так і іншых краінах. Цяпер у Нацыянальным музеі мастацтваў Румыніі выстаўлены работы мастака.
Паводле кнігі Давіда Гіладзі, рашэнне аб рэпатрыяцыі ў Эрэц-Ісраэль Янко прыняў яшчэ ў 1936 годзе. У 1938-м годзе ён упершыню пабываў у Палесціне, а ў 1941 годзе, пасля першых пагромаў супраць яўрэяў у Румыніі, перабраўся з сям’ёй у Эрэц-Ісраэль.
Пасяліўся ў Тэль-Авіве, дзе працаваў архітэктарам у мэрыі горада і рыхтаваў дэкарацыі для створанага ў 1944 годзе тэатра Камеры. Ён таксама планаваў вілы і ўдзельнічаў у планіроўцы нацыянальных паркаў. У 1942 годзе работы мастака былі прадстаўлены на персанальнай выставе ў Тэль-Авіве. У наступныя гады ўдзельнічаў у мясцовых выставах, а таксама ў выставах у сусветна вядомых музеях Венецыі, Парыжа, Нью-Йорка і іншых гарадоў.
Абрады і звычаі беларусаў
Абрад — сімвалічныя адносіны людзей да прыроды і паміж сабою ў адпаведную пару года і жыццёвай сітуацыі.
Адметная рыса старажытных беларускіх народных абрадаў — калядаванне, масленіца, шчадраванне, валачобніцтва, купалле, дзяды, Радаўніца, май, Сёмуха і інш. — цесная повязь побытава-працоўнага, язычніцкага і хрысціянскага. Апошняе ўзмацнялася царквой, каб надаць усяму рэлігійны змест (радзіны, вяселле, пахаванне), хоць на вясёлых абрадах па-ранейшаму выяўляліся нацыянальная каларытнасць у песнях, танцах, карагодах, замовах, тэатралізаваных сцэнах (батлейка, народная драма, скамарохі, вечарынкі). Але паступова многія абрады пачалі забывацца, некаторыя з іх засталіся толькі ў вёсках як гульні і забавы. У савецкі час узніклі новыя. закліканыя на змаганне «з рэлігійнымі і іншымі перажыткамі», на «ўслаўленне новага ладу жыцця». У апошні час некаторыя традыцыйныя абрады аднаўляюцца, але ўжо ў асучасненай форме (на святах і ў святочныя дні).
Чонбуры (правінцыя)
Чонбуры (ชลบุรี) — правінцыя (чангват) ва ўсходняй частцы Тайланда. На поўначы мяжуе з правінцыяй Чачэнгсау, на ўсходзе — з правінцыяй Чантхабуры, на поўдні з правінцыяй Раёнг. На захадзе правінцыя ляжыць на ўзбярэжжы Бангкокскага заліва, у паўночнай частцы Сіямскага заліва.
Адміністрацыйны цэнтр — горад Чонбуры. Самы вядомы горад — Патая, турыстычная мекка Тайланда.
За 80 км на паўночны захад ад правінцыі знаходзіцца Бангкок.
Іда (фільм, 2013)
«І́да» (Ida) — польскі мастацкі фільм рэжысёра Паўла Паўлікоўскага, які выйшаў на экраны ў 2013 годзе.
Фільм быў прадстаўлены ў асноўнай конкурснай праграме ігравога кіно 20-га Мінскага міжнароднага кінафестывалю «Лістапад».
Сюжэт
Польшча, 1962 год. Васемнаццацігадовая Ганна рыхтуецца стаць манашкай у сірочым прытулку, дзе яна жыве. Аднойчы яна даведваецца, што ў яе ёсць цётка, сястра яе маці Ванда, з якой яна павінна убачыцца, перш чым прыняць абяцанні.
Ганна даведваецца, што яна яўрэйка і што яе сапраўднае імя Іда. Гэта адкрыццё прымушае яе ўсё глыбей пагружацца ў мінулае, каб даведацца праўду пра сабе і адстаяць гонар сваёй сям'і.
Ілдэралду Луіс Беліні
Ілдэра́лду Луі́с Белі́ні (Hilderaldo Luís Bellini, або проста Беліні; — ) — бразільскі футбаліст, абаронца. Чэмпіён свету 1958 і 1962 у складзе нацыянальнай зборнай Бразіліі.
Біяграфія
Чэмпіён свету 1958 і 1962 гадоў у складзе зборнай Бразіліі. У 1958 годзе быў капітанам зборнай на пераможным чэмпіянаце ў Швецыі. Таксама прыняў удзел у англійскім першынстве свету 1966 года.
За зборную Бразіліі Беліні правёў 51 матч. На клубным узроўні большую частку сваёй кар’еры выступаў за «Васка да Гама» і «Сан-Паўлу». Беліні ўключаны ў залу славы пры Музеі бразільскага футбола ў Сан-Паўлу.
Андрэй Сцепанюк
Андрэ́й Сцепаню́к (Andrzej Stepaniuk; нар., г. Бельск Падляскі) — беларускі паэт, педагог і польскі дзяржаўны дзеяч.
Біяграфія
Беларус. Выпускнік Беларускай філалогіі Варшаўскага ўніверсітэта (выкладчык беларускай мовы). Працаваў выхавальнікам, настаўнікам і бурмістрам Бельска Падляскага (1994—2002). З года 2004 года працуе дырэктарам II Агульнаадукацыйнага ліцэя з беларускай мовай навучання імя Браніслава Тарашкевіча ў Бельску-Падляшскім. У 2006—2010 гг. Старшыня Рады Горада Бельск Падляскі.
Творчасць
Друкаваўся у студэнцкіх «Сустрэчах», тыднёвіку «Ніва», альманахах «Белавежа», «Тэрмапілы», «Mae песні Табе дару» i «Bielskie spotkania z poezją». Намінаваны на прэмію «Залаты апостраф» за публікацыю вершаў у мінскім часопісе «Дзеяслоў» у 2015 годзе.
Узнагароды
Узнагароджаны сярэбраным «Крыжам Заслугі».
Ахова птушак Бацькаўшчыны
Ахо́ва пту́шак Ба́цькаўшчыны, скарочана АПБ — беларуская прыродаахоўная недзяржаўная некамерцыйная грамадская арганізацыя. Першапачаткова пачаўшы з вырашэння праблем арніталогіі і непасрэдна аховы птушак, за часы свайго існавання развілася ў буйное грамадскае аб’яднанне, якое займаецца шырокім спектрам мясцовых і глабальных экалагічных праблем і працуе дзеля захавання разнастайнасці відаў і экасістэм у Беларусі шляхам далучэння насельніцтва да актыўнай аховы прыроды.
Датай стварэння АПБ прыняца лічыць 29 сакавіка 1985 года, калі адбыўся ўстаноўчы з’езд Беларускага аддзялення Усесаюзнага арніталагічнага таварыства СССР, пераемнікам якога з цягам часу стала Ахова птушак Бацькаўшчыны. Гэты факт робіць АПБ найстарэйшай дзеючай прыродаахоўнай арганізацыяй Беларусі пасля Беларускага таварыства аховы прыроды.
Гісторыя
29 сакавіка 1985 г. было створана Беларускае аддзяленне Усесаюзнага арніталагічнага таварыства Савецкага Саюза. Яно аб’ядноўвала не толькі прафесійных арнітолагаў, але і аматараў. Першым старшынёй арганізацыі быў абраны доктар біялагічных навук Міхаіл Долбік, які ўзначальваў групу арніталогіі Інстытута заалогіі Акадэміі навук БССР. На пасадзе старшыні яго змяніў выкладчык кафедры заалогіі БДУ Леанід Шкляроў.
21 студзеня 1992 г., паколькі Беларусь атрымала незалежнасць, у Мінску адбыўся ўстаноўчы з’езд Беларускага арніталагічнага таварыства (БАТ). На з’ездзе прысутнічалі 40 дэлегатаў. Прэзідэнтам БАТ быў абраны Леанід Шкляроў, віцэ-прэзідэнтам — Міхаіл Нікіфараў, вучоным сакратаром — Ірына Самусенка, членамі Прэзідыума — Васіль Грычык і Барыс Ямінскі. У склад Рэспубліканскага Савета (усяго 15 чалавек), акрамя названых вышэй членаў Прэзідыума, увайшлі Віктар Бірукоў, Ігар Бышнёў, Юрый Вязовіч, Анатоль Дарафееў, Уладзімір Дучыц, Уладзімір Іваноўскі, Надзея Малюціна, Таццяна Паўлюшчык (скарбнік), Алег Рудамётаў, Аляксей Цішачкін. Членамі Рэвізійнай камісіі былі абраныя Леанід Бурко, Уладзімір Байдакоў і Алег Парэйка. Дэлегаты з’езда адзінадушна вырашылі і прагаласавалі за прысваенне таварыству імя Анатоля Фядзюшына — выдатнага даследчыка фаўны Беларусі.
БАТ налічвала ў 1990-я гады каля 100 членаў.
10 красавіка 1998 г. сябры БАТ і ЗБТАП вырашылі аб’яднацца ў адзіную арганізацыю з назвай «Ахова птушак Беларусі». У той жа дзень адбыўся ўстаноўчы з’езд новай арганізацыі са статусам рэспубліканскага таварыства. У 1999 годзе ў АПБ з’явіліся першыя штатныя супрацоўнікі.
У 2006 г. АПБ была вымушана змяніць назву на «Ахова птушак Бацькаўшчыны», пад якой працуе і дагэтуль.
Грамадская арганізацыя была афіцыйна ліквідаваная восенню 2021 года на патрабаванне Мінюста, бо, на яго думку, «пад выглядам валанцёрства па выратаванні птушак АПБ ажыццяўляе экстрэмісцкую дзейнасць». Тады ж быў арыштаваны і былы дырэктар «АПБ», вучоны-арнітолаг Віктар Фянчук.
Прадмет, місія, мэты, задачы дзейнасці
Прадметам дзейнасці АПБ з’яўляецца экалагічная дзейнасць.
Місія АПБ — захаваць птушак і біяразнастайнасць дзікай прыроды, аб’ядноўваючы дзеля гэтага людзей.
Асноўнымі мэтамі АПБ з’яўляюцца: Задачы АПБ:
Структура і выбарныя органы
З’езд з’яўляецца найвышэйшым органам АПБ, які склікаецца адзін раз на кожны каляндарны год. Ён: Цэнтральны савет (ЦС) кіруе працай арганізацыі ў перыяд паміж з’ездамі. Старшынёй ЦС і адначасова найвышэйшай службовай асобай АПБ з’яўляецца Старшыня АПБ. Пытанні, якія знаходзяцца ў кампетэнцыі ЦС: Сакратарыят з’яўляецца выканаўчым органам АПБ, працай якога і ўвогуле арганізацыі кіруе Дырэктар.
Мясцовыя аддзяленні
Па стане на канец красавіка 2017 года Ахова птушак Бацькаўшчыны мела 18 мясцовых аддзяленняў па ўсёй краіне: ад абласных да раённых цэнтраў. Мясцовыя аддзяленні АПБ удзельнічаюць не толькі ў глабальных ініцыятывах арганізацыі, але і таксама вырашаюць мясцовыя прыродаахоўныя праблемы. Усе аддзяленні аб’ядноўвае тое, што на іх тэрыторыі праводзіцца навукова-асветніцкая праца з насельніцтвам, пераважна са школьнікамі. Існуюць:
Бэрэзнэгувацкі раён
Бэрэзнэгувацкі раён (Березнегуватський район) — адміністрацыйная адзінка ў складзе Мікалаеўскай вобласці Украіны. Адміністрацыйны цэнтр — Бэрэзнэгуватэ (Березнегувате).
Утвораны ў 1923 годзе. Насельніцтва раёна на года складае 20689 чалавек, плошча — 1263 км².
Населеныя пункты
На тэрыторыі раёна размешчаны 1 пасёлак гарадскога тыпу, 2 пасёлкі сельскага тыпу і 41 сяло.
Акунепадобныя
Акунепадобныя (Perciformes), калючапёрыя — самы шматлікі атрад касцістых рыб.
Пашырэнне
Уключае 21 падатрад, 150 сямействаў, каля 1200 родаў, 6,5 тыс. марскіх і прэснаводных відаў (каля 40 % ад агульнай колькасці ўсіх відаў рыб).
У вадаёмах Беларусі 4 віды сямейства акунёвых (акунь звычайны, судак, джгір звычайны, джгір-насар), па аднаму віду бычковых (бычок-пясочнік) і падкаменшчыкавых (падкаменшчык звычайны).
Акунепадобныя з'явіліся ў верхнім меле, большасць сямействаў вядома з эацэну.
Промысел і развядзенне
Шэраг відаў разводзіцца ў акварыумах.
Чужаніца
«Чужані́ца» — дэбютны студыйны альбом беларускага рок-гурта «ULIS», які быў запісаны ў 1989 годзе.
Гісторыя стварэння
Запісаны ў верасні 1989 года ў прыватнай студыі гукарэжысёра Рышарда Шміта ў горадзе Ольштын. Пазнаёміў «улісаўцаў» са знакамітым у будучыні польскім гукарэжысёрам, які дагэтуль займаўся толькі сімфанічнай музыкай, Яраслаў Гайда. У фінансавым плане запіс забяспечыў перакладчык Ян Максімюк, які сабраў большую частку грошаў, патрэбных для запісу. На запіс было ўсяго тры дні, музыканты гурта прыехалі ў Польшчу і зрабілі запіс 11 песень. У 1991 годзе фірма «» выдала альбом на вінілавай кружэлцы масавым накладам. Вокладку ў стыле мінімалізм аформіў мастак Міхал Анемпадыстаў. На гэтае выданне па розных тэхічных прычынах не трапілі 3 песні, якія з’явіліся толькі на CD-перавыданні лэйблам «БМАgroup» у 2004 годзе. Таксама альбом быў перавыдадзены на аудыёкасеце фірмай «Ковчег» у 1996 годзе.
Крытыка
Адам Глобус у сваіх нататках пра гурт у 1991 годзе назваў «Чужаніцу» наогул першым беларускім альбомам, праз які была пяройдзеная мяжа, што падзяляла зборкі песен і ўласна альбомы: «„Чужаніца“ для многіх застаецца лепшым рок-творам: як першае каханне, як першае слова, што скажа тваё дзіця». Аднак знакавасць «Чужаніцы» дайшла да масаў не адразу. На пачатку было прызнанне за мяжой — у Польшчы, Эстоніі, Германіі. «Навошта нам садраныя „U2“, калі лепей паслухаць арыгінал», — пісаў магілёўскі часопіс «Окарак». «Іх рок сапраўды нічога не варты для вушэй, якія не чуюць гармоніі», — адказвала на гэта нямецкая прэса. назваў «Уліс» у адным з інтэрв’ю таго часу адным з найлепшых гуртоў СССР. Паводле меркавання музычнага сеткавага рэсурсу «Тузін Гітоў», якое выказана ў матэрыяле пра «Залю славы» беларускага року, «Чужаніца» — сапраўдны тэстамент, яшчэ належным чынам неацэнены і непрачытаны.
Патая
Размешчаны на ўсходнім узбярэжжы Сіямскага заліва, прыкладна за 165 км на паўднёвы ўсход ад Бангкока. Знаходзіцца ў правінцыі Чонбуры. Насельніцтва — зарэгістраваных жыхароў (2015), рэальнае насельніцтва перавышае 500 тыс. жыхароў (улічваючы турыстаў у пік сезона). Клімат субэкватарыяльны. Сярэднегадавы мінімум тэмпературы паветра — 24,9 °C (з варыяцыямі ад 22 °C у снежні да 27 °C у маі—чэрвені). Сярэднегадавы максімум складае 31,2 °C (з варыяцыямі ад 30 °C у снежні да 33 °C у красавіку).
Карл Рунгэ
Карл Давід Тольме Рунгэ (Carl David Tolmé Runge;,  — , ) — нямецкі матэматык, фізік і спектраскапіст.
Расонскі Мох
Расонскі Мох — балота вярховага (52 %), нізіннага (40 %) і пераходнага (8 %) тыпаў на захад ад Расонаў у Расонскім раёне, у вадазборы возера Расоны. Мае значныя запасы гідролізнай сыравіны. Уваходзіць у склад Расонскай базы гідролізнай сыравіны. Плошча балота складае 1,4 тыс. га, у межах прамысловага паклада 1,1 тыс. га. Глыбіня торфу да 5,1 м, сярэдняя 3,2 м, ступень распаду вярховага торфу 20—24 %, нізіннага 31—35, пераходнага 15 %, попельнасць адпаведна 3—8, 10 і 5 %. На 1 студзеня 1984 запасы торфу 6,1 млн т. На 13 % плошчы балота ёсць падсцілачны торф. Месцамі трапляецца сапрапель. Балота ў натуральным стане пад рэдкім хваёвым лесам.
Карл Рунгэ
Першыя гады свайго жыцця правёў у Гаване, дзе яго бацька Юліус Рунге быў дацкім консулам. Пазней сям’я перабралася ў Брэмен, дзе яго бацька рана памёр (у 1864 годзе).
Вучыўся ў Берлінскім універсітэце ў Карла Вейерштраса, у 1880 годзе атрымаў ступень доктара філасофіі (Ph. D.) па матэматыцы, з 1886 года — прафесар матэматыкі ў Гановерскім універсітэце. У 1904 годзе па ініцыятыве Фелікса Клейна запрошаны ва Універсітэт Георга-Аўгуста ў Гётынгене і ўзначаліў зноў адкрытую кафедру прыкладной матэматыкі. Лічыцца гістарычна першым нямецкім матэматыкам па гэтай дысцыпліне.
Яшчэ ў Гановеры ўнёс уклад у спектраскапіі. У Гётынгене, сумесна з М. Кутай распрацаваў метады колькаснага інтэгравання сістэм звычайных дыферэнцыяльных ураўненняў — метады Рунгэ — Куты.
У вобласці функцыянальнага аналізу даследаваў аппраксіміруемасць галаморфных функцый — тэарэма Рунге.
Вядомая яго работа ў галіне вектарнага аналізу — Вектар Лапласа — Рунге — Ленца.
Яго імем названы Кратар Рунгэ на Месяцы.
Міле Едынак
Міле Едынак (Mile Jedinak; нар., , Аўстралія) — былы аўстралійскі футбаліст, паўабаронца. Ігрок нацыянальнай зборнай Аўстраліі (2008—2018).
Клубная
Кар’еру пачаў у Аўстраліі, затым праз сваё харвацкае паходжанне з'ехаў гуляць у харвацкі клуб «Вартэкс», з якім узяў удзел у еўракубках. Пасля гэтага вярнуўся на радзіму, дзе гуляў за мясцовыя клубы, аднойчы стаўшы чэмпіёнам Аўстраліі ў складзе «Сентрал Кост Марынерс».
Іван Сідаравіч Кавалёў
Іван Сідаравіч Кавалё́ў (, Ярцава, Смаленская вобласць — ) — беларускі вучоны ў галіне прыкладной электронікі і радыётэхнікі. Член-карэспандэнт Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (1969), доктар тэхнічных навук (1966), прафесар (1966). Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны.
Біяграфія
Скончыў Ленінградскі электратэхнічны інстытут (1941). З 1947 года выкладчык, намеснік дэкана, дацэнт Ленінградскага электратэхнічнага інстытута. У 1953—1956 гг. намеснік дырэктара па вучэбнай і навуковай рабоце Таганрогскага радыётэхнічнага інстытута, у 1956—1962 гг. рэктар Разанскага радыётэхнічнага інстытута. З 1962 г. загадчык кафедры Беларускага політэхнічнага інстытута. У 1964—1973 гг. рэктар і да 1975 г. загадчык кафедры Мінскага радыётэхнічнага інстытута. У 1976 г. старшы навуковы супрацоўнік-кансультант Інстытута тэхнічнай кібернетыкі Акадэміі навук БССР. З 1977 г. загадчык лабараторыі Аддзела фізікі неразбуральнага кантролю АН БССР (з 1980 г. Інстытут прыкладной фізікі).
Міле Едынак
Клубная
25 снежня 2008 года Міле падпісаў кантракт з турэцкім клубам «Генчлербірлігі» на два з паловай гады.
Іван Сідаравіч Кавалёў
Навуковая дзейнасць
Навуковыя працы ў галіне радыёэлектронікі звышвысокіх частот. Заснавальнік новага для Беларусі навуковага напрамку — мініяцюрызацыі хваляводных трактаў, прыбораў і прылад ЗВЧ. Выканаў даследаванні па тэорыі накіроўвалых сістэм і рэзанатараў, праблемах антэна-фідэрнай прылад і распаўсюджвання радыёхваль. Прапанаваў і распрацаваў метад разліку электрычных ратаметров сіметрычных і несіметрычных паласковых хваляводаў з паветраным запаўненнем. Правёў разлік радыёланцугоў на тунэльных дыёдах.
Міле Едынак
Клубная
За год да сканчэння кантракту Едынак абвясціў, што сыходзіць з клуба ў чэрвені 2011 года, з надзеяй знайсці новы клуб у іншай краіне. Праз месяц ён падпісаў кантракт з англійскім клубам «Крыстал Пэлас».
Іван Сідаравіч Кавалёў
Навуковая дзейнасць
Аўтар 57 навуковых прац, у тым ліку 4 манаграфій, 4 аўтарскіх пасведчанняў на вынаходніцтвы.
Міле Едынак
Клубная
У жніўні 2016 года стаў іграком «Астан Вілы». Пасля выхаду каманду ў Прэм’ер-лігу па выніках сезона 2018/19 пакінуў яе склад у якасці свабоднага агента і завяршыў кар’еру.
Міжнародная
У 2008 годзе дэбютаваў у афіцыйных матчах у складзе нацыянальнай зборнай Аўстраліі ў таварыскім матчы супраць зборнай Сінгапура.
Клубныя
«Сентрал Кост Марынерс»
Міжнародныя
Аўстралія:
Млечны Шлях
Галактыка Мле́чны Шлях (Птушыная дарога), называецца таксама проста Галактыка (з вялікай літары) — гіганцкая зорная сістэма, у якой знаходзіцца, сярод іншых, Сонца, усе бачныя няўзброеным вокам асобныя зоркі, а таксама велізарная колькасць зорак, якія зліваюцца разам і назіраюцца ў выглядзе паласы млечнага шляху. Млечны Шлях з’яўляецца адной са шматлікіх іншых галактык, гэта спіральная галактыка з перамычкай тыпу SBbc па класіфікацыі Хабла.
Галактыка ўключае не менш чым 10 млрд зорак, а таксама міжзорнае рэчыва (газ, пыл). Наша Галактыка (Млечны Шлях) — велізарнае, плоскай формы ўтварэнне з патаўшчэннем у цэнтральнай частцы, мае дыяметр каля 25-30 тыс. парсек, або амаль 100 тыс. светлавых гадоў. Сонечная сістэма знаходзіцца амаль у плоскасці яе сіметрыі на адлегласці прыкладна 2/3 радыуса Галактыкі ад яе цэнтра.
Цэнтральная вобласць Галактыкі атрымала назву ядро. Яно мае дыяметр 1-2 тыс. парсек, і ўяўляе сабой велізарнае, адносна шчыльнае скопішча зорак. Ядро Галактыкі знаходзіцца ў сузор’і Стральца, але назіранню яго перашкаджаюць аблокі касмічнага пылу. Ядро Галактыкі з’яўляецца крыніцай магутнага радыёвыпраменьвання, што сведчыць аб актыўных працэсах, якія адбываюцца ў ім. Тут канцэнтруюцца шаравыя зорныя скопішчы, чырвоныя гіганты.
Большасць зорак галоўнай паслядоўнасці, уключаючы Сонца, белыя карлікі, туманнасці, абарачаюцца вакол ядра Галактыкі. Скорасць іх абарачэння залежыць ад адлегласці да цэнтра Галактыкі, таму Галактыка мае спіральную структуру. Сонца абарачаецца вакол цэнтра Галактыкі са скорасцю каля 230 км/с. Перыяд абароту Сонца вакол цэнтра Галактыкі складае каля 200 млн гадоў. Спіральныя рукавы Галактыкі ўключаюць і маладыя зоркі, век якіх не перавышае 100 млн гадоў, тут знаходзіцца асноўная маса цэфеід, планетарныя туманнасці. Усё гэта паказвае, што ў спіральных рукавах Галактыкі адбываюцца працэсы зораўтварэння.
Існуюць, нарэшце, касмічныя целы, якія перамяшчаюцца па выцягнутых арбітах у розных кірунках і не ўдзельнічаюць у кручэнні галактычнага дыска: шаравыя скопішчы, чырвоныя гіганты, доўгаперыядычнныя пераменныя зоркі тыпу Міры.
Этымалогія
Назва Млечны Шлях пашырана ў заходняй культуры і з’яўляецца калькай з via lactea «малочная дарога», якая, у сваю чаргу, калька з ϰύϰλος γαλαξίας «малочны круг». Назва Галактыка утворана па аналогіі з γαλαϰτιϰός «малочны». Па старажытнагрэчаскай легендзе, Зеўс вырашыў зрабіць свайго сына Геракла, народжанага ад смяротнай жанчыны, несмяротным, і для гэтага падклаў яго спячай жонцы Геры, каб Геракл выпіў боскага малака. Гера, прачнуўшыся, убачыла, што корміць не сваё дзіцё, і адапхнула яго ад сябе. Струмень малака, які пырснуў з грудзей багіні, ператварыўся ў Млечны Шлях.
У савецкай астранамічнай школе галактыка Млечны Шлях звалася проста «наша Галактыка» ці «сістэма Млечны Шлях»; словазлучэнне «Млечны шлях» выкарыстоўвалася для пазначэння бачных зорак, якія аптычна для назіральніка складаюць Млечны Шлях.
У іншых, нееўрапейскіх, культурах ёсць маса іншых назваў Млечнага Шляху. Слова «Шлях» часта застаецца, слова «Млечны» замяняецца на іншыя эпітэты.
Структура Галактыкі
Дыяметр Галактыкі складае каля 30 тысяч парсек (парадку 100 000 светлавых гадоў, 1 квінтыльён кіламетраў) пры ацэначнай сярэдняй таўшчыні парадку 1000 светлавых гадоў.
Па сучасных ацэнках Галактыка ўтрымлівае ад 200 да 400 мільярдаў зорак. Асноўная маса зорак размешчана ў форме плоскага дыска.
Па стане на студзень 2009, маса Галактыкі ацэньваецца ў 3 мас Сонца, або 6 кг. Ацэнка, апублікаваная ў маі 2016 года астрафізікамі з Канады, вызначае масу галактыкі ўсяго ў 7 мас Сонца. Большая частка масы Галактыкі ўтрымліваецца не ў зорках і міжзорным газе, а ў несвятлівым гало з цёмнай матэрыі.
Дыск
Толькі ў 1980-х гадах астраномы выказалі здагадку, што Млечны Шлях з’яўляецца спіральнай галактыкай з перамычкай, а не звычайнай спіральнай галактыкай. Гэта здагадка была пацверджана ў 2005 годзе касмічным тэлескопам імя Лаймана Спітцэра, які паказаў, што цэнтральная перамычка нашай галактыкі з’яўляецца большай, чым лічылася раней.
Паводле ацэнак навукоўцаў, галактычны дыск, які выдаецца ў розныя бакі ў раёне галактычнага цэнтра, мае дыяметр каля 100 000 светлавых гадоў. У параўнанні з гало, дыск круціцца заўважна хутчэй. Скорасць яго кручэння неаднолькавая на розных адлегласцях ад цэнтра. Яна імкліва ўзрастае ад нуля ў цэнтры да 200—240 км/з на адлегласці 2 тыс. светлавых гадоў ад яго, потым трохі змяншаецца, ізноў узрастае прыкладна да таго ж значэння і далей застаецца амаль пастаяннай. Вывучэнне асаблівасцей кручэння дыска дазволіла ацаніць яго масу, аказалася, што яна ў 150 млрд раз большая за M☉.
Паблізу плоскасці дыска канцэнтруюцца маладыя зоркі і зорныя скопішчы, узрост якіх не перавышае некалькіх мільярдаў гадоў. Яны ўтвараюць так званы плоскі складнік. Сярод іх вельмі шмат яркіх і гарачых зорак. Газ у дыску Галактыкі таксама засяроджаны галоўным чынам блізка яго плоскасці. Ён размеркаваны нераўнамерна, утвараючы шматлікія газавыя аблокі — ад гіганцкіх неаднародных па структуры аблокаў, працягласцю звыш некалькіх тысяч светлавых гадоў, да невялікіх аблокаў памерамі не больш за парсек.
Ядро
У сярэдняй частцы Галактыкі знаходзіцца патаўшчэнне, якое завецца балджам (bulge — патаўшчэнне) і складае каля 8 тысяч парсекаў у папярочніку. Цэнтр ядра Галактыкі знаходзіцца ў сузор’і Стральца (α = 265°, δ = −29°). Адлегласць ад Сонца да цэнтра Галактыкі 8,5 кілапарсекаў (2,62 км, ці 27 700 светлавых гадоў). У цэнтры Галактыкі, відаць, знаходзіцца звышмасіўная чорная дзірка (Стралец A*) (каля 4,3 мільёна M☉ ) вакол якой, меркавана, круціцца чорная дзірка сярэдняй масы ад 1000 да 10 000 M☉ і перыядам абарачэння каля 100 гадоў і некалькі тысяч параўнальна невялікіх. Іх супольнае гравітацыйнае дзеянне на суседнія зоркі прымушае апошнія рухацца па незвычайных траекторыях. Існуе здагадка, што большасць галактык мае звышмасіўныя чорныя дзіркі ў сваім ядры.
Для цэнтральных участкаў Галактыкі характэрна моцная канцэнтрацыя зорак: у кожным кубічным парсеку паблізу цэнтра іх утрымліваюцца многія тысячы. Адлегласці паміж зоркамі ў дзясяткі і сотні разоў меншыя, чым у наваколлі Сонца. Як і ў большасці іншых галактык, размеркаванне масы ў Млечным Шляху такое, што арбітальная скорасць большасці зорак Галактыкі не залежыць істотна ад іх адлегласці да цэнтра. Далей ад цэнтральнай перамычкі да вонкавага кола звычайная скорасць абарачэння зорак складае 210—240 км/с. Такім чынам, такое размеркаванне скорасці, якога не назіраецца ў Сонечнай сістэме, дзе розныя арбіты маюць істотна розныя скорасці абарачэння, з’яўляецца адным з указанняў на існаванне цёмнай матэрыі.
Лічыцца, што даўжыня галактычнай перамычкі складае каля 27 000 светлавых гадоў. Гэта перамычка праходзіць праз цэнтр галактыкі пад вуглом 44 ± 10 градусаў да лініі паміж нашым Сонцам і цэнтрам галактыкі. Яна складаецца пераважна з чырвоных зорак, якія лічацца вельмі старымі. Перамычка аточана кальцом, так званым «Кальцом у пяць кілапарсекаў». Гэта кальцо ўтрымлівае вялікую частку малекульнага вадароду Галактыкі і з’яўляецца актыўным рэгіёнам зоркаўтварэння ў нашай Галактыцы. Калі весці назіранне з галактыкі Андрамеды, то галактычная перамычка Млечнага Шляху была б яркай яго часткай.
У 2016 годзе японскія астрафізікі паведамілі аб выяўленні ў Галактычным цэнтры другой гіганцкай чорнай дзіркі. Гэта чорная дзірка знаходзіцца ў 200 светлавых гадах ад цэнтра Млечнага Шляху. Назіраны астранамічны аб’ект з воблакам займае вобласць прасторы дыяметрам 0,3 светлавога года, а яго маса складае 100 тысяч мас Сонца. Пакуль дакладна не ўстаноўлена прырода гэтага аб’екта — гэта чорная дзірка ці іншы аб’ект.
Рукавы
Галактыка адносіцца да класа спіральных галактык, гэта азначае, што ў Галактыкі ёсць спіральныя рукавы, размешчаныя ў плоскасці дыска. Дыск пагружаны ў гало сферычнай формы, а вакол яго знаходзіцца сферычная карона. Сонечная сістэма знаходзіцца на адлегласці 8,5 тысяч парсекаў ад галактычнага цэнтра, паблізу плоскасці Галактыкі (зрушэнне к Паўночнаму полюсу Галактыкі складае ўсяго 10 парсекаў), на ўнутраным краі рукава, які называецца рукаў Арыёна. Такое размяшчэнне не дае магчымасці назіраць форму рукавоў візуальна. Новыя дадзеныя па назіраннях малекульнага газу (СА) кажуць пра тое, што ў нашай Галактыкі есці два рукавы, якія пачынаюцца каля бара ва ўнутранай частцы Галактыкі. Апроч таго, ва ўнутранай частцы ёсць яшчэ пара рукавоў. Потым гэтыя рукавы пераходзяць у чатырохрукаўную структуру, якая назіраецца ў лініі нейтральнага вадароду ў вонкавых частках Галактыкі.
Гало
Галактычнае гало мае сферычную форму і выходзіць за межы галактыкі на 5—10 тысяч светлавых гадоў, тэмпература гало каля 5 K. Галактычны дыск аточаны сфероідным гало, якое складаецца са старых зорак і шаравых скопішчаў, 90 % якіх знаходзіцца на адлегласці менш за 100 000 светлавых гадоў ад цэнтра галактыкі. Аднак у апошні час было знойдзена некалькі шаравых скопішчаў, такіх як Pal 4 і AM 1, размешчаных на адлегласці больш за 200 000 светлавых гадоў ад цэнтра галактыкі. Цэнтр сіметрыі гало Млечнага Шляху супадае з цэнтрам галактычнага дыска. Складаецца гало галоўным чынам з вельмі старых, няяркіх маламасіўных зорак. Яны сустракаюцца як паасобку, так і ў выглядзе шаравых скопішчаў, якія могуць утрымваць да мільёна зорак. Узрост насельніцтва сферычнай складальнай Галактыкі перавышае 12 млрд гадоў, яго звычайна лічаць узростам самой Галактыкі.
Тым часам як галактычны дыск утрымлівае газ і пыл, што ўскладняе праходжанне бачнага святла, сфероідная кампанента такіх складнікаў не ўтрымлівае. Актыўнае зоркаўтварэнне адбываецца ў дыску (асабліва ў спіральных рукавах, якія з’яўляюцца зонамі павышанай шчыльнасці). У гало зоркаўтварэнне завяршылася. Рассеяныя скопішчы таксама сустракаюцца пераважна ў дыску. Лічыцца, што асноўную масу нашай галактыкі складае цёмная матэрыя, якая ўтварае гало цёмнай матэрыі масай прыкладна 600 — 3000 мільярдаў. Гало цёмнай матэрыі сканцэнтравана ў кірунку цэнтра галактыкі. Зоркі і зорныя скопішчы гало рухаюцца вакол цэнтра Галактыкі па вельмі выцягнутых арбітах. Паколькі асобныя зоркі абарачаюцца некалькі неўпарадкавана (то-бок скорасці суседніх зорак могуць мець любыя напрамкі), гало ў цэлым круціцца вельмі павольна.
Гісторыя назірання
Усведамленне таго, што мы жывем у галактыцы, і, што на самай справе існуе шмат іншых галактык, прайшло паралельна з адкрыццямі аб Млечным Шляху і іншымі туманнасцямі ў начным небе.
Грэчаскі філосаф Дэмакрыт (450—370 да н.э.) дапусціў, што светлая паласа на начным небе, вядомая як Млечны Шлях, можа складацца з далёкіх зорак. Арыстоцель (384—322 да н.э.), аднак, лічыў, што Млечны Шлях узнікае ад «узгарання вогненных выпарэнняў некаторых зорак, якія вялікія, шматлікія і знаходзяцца блізка адна да адной», і што «адбываецца ўзгаранне ў верхняй частцы атмасферы, у абласцях сусвету, якія непарыўна звязаныя з нябеснымі рухамі». Неаплатаніст філосаф Алімпіядор Малодшы (495—570 н.э.) крытыкаваў гэты пункт гледжання, сцвярджаючы, што калі Млечны Шлях знаходзіўся пад Месяцам, ён павінен выглядаць па-рознаму ў залежнасці ад часу і месца на Зямлі, і што ён павінен мець паралакс, якога ён не мае. На яго думку, Млечны Шлях — з’ява на нябеснай сферы. Гэта ідэя стане ўплывовай пазней у ісламскім свеце.
Паводле Махані Махамеда, арабскі астраном Альгазен (965—1037) зрабіў першую спробу назірання і вымярэння паралаксу Млечнага шляху, і ён, такім чынам, «устанавіў, што, паколькі Млечны Шлях не мае паралакса, ён вельмі далёка ад Зямлі і не адносіцца да атмасферы». Персідскі астраном Аль-Біруні (973—1048) дапусціў, што галактыка Млечны Шлях з’яўляецца «скопішчам незлічоных фрагментаў прыроды туманных зорак». Андалузскі астраном («Avempace», пам. 1138) выказаў здагадку, што Млечны Шлях складаецца з мноства зорак, якія амаль дакранаюцца адна адной, і выглядае суцэльным за кошт праламлення святла ў падмесяцовым матэрыяле , са спасылкай на яго назіранне злучэння Юпітэра і Марса ў якасці доказу, што так адбываецца, калі два аб’екта знаходзяцца побач. У 14 стагоддзі, астраном сірыйскага паходжання Ібн Кайім выказаў дапушчэнне, што Млечны Шлях з’яўляецца «незлічонай колькасцю малюсенькіх зорак, скучаных разам на сферы нерухомых зорак».
Фактычны доказ таго, што Млечны Шлях складаецца з многіх зорак, з’явіўся ў 1610 годзе, калі італьянскі астраном Галілеа Галілей выкарыстаў тэлескоп для вывучэння Млечнага Шляху і выявіў, што ён складаецца з вялікай колькасці слабых зорак. У 1750 годзе англійскі астраном у сваёй Арыгінальнай тэорыі або новай гіпотэзе Сусвету ("An original theory or new hypothesis of the Universe") выказаў дапушчэнне, што галактыка можа быць вялізным скопішчам зорак, якія абарачаюцца і ўтрымліваюцца разам гравітацыйнымі сіламі, падобна Сонечнай сістэме, але на значна большым маштабе, а выніковы дыск з зорак відзён на небе як паласа пры назіранні з Зямлі, размешчанай унутры гэтага дыска. У трактаце 1755 года Імануіл Кант развіў ідэю Райта аб структуры Млечнага Шляху.
Першае сістэматычнае даследаванне формы Млечнага Шляху выканаў англійскі астраном Уільям Гершэль у 1785 годзе. Ён падлічваў колькасць зорак у розных абласцях неба і выявіў, што на небе прысутнічае вялікі круг (пасля ён быў названы галактычным экватарам), які дзеліць неба на дзве роўныя часткі і на якім колькасць зорак аказваецца найбольшаю. Апроч таго, зорак аказваецца тым большая, чым бліжэй участак неба размешчаны да гэтага круга. Нарэшце выявілася, што менавіта на гэтым крузе знаходзіцца Млечны Шлях. Дзякуючы гэтаму Гершэль здагадаўся, што ўсе назіраныя намі зоркі ўтвараюць гіганцкую зорную сістэму, сплюснутую да галактычнага экватара. Ён зрабіў схему формы галактыкі з сонечнай сістэмай недалёка ад цэнтра.
Наступнае грунтоўнае даследаванне размеркавання зорак зрабіў нідэрландскі астраном, які у 1922 годзе апублікаваў свой варыянт формы, структуры і памераў галактыкі, паводле якога Сонца размяшчалася недалёка ад цэнтра зорнай сістэмы, якая мела дыяметр каля 50 тыс. св. гадоў і таўшчыню каля 6 тыс. св. гадоў. За 5 гадоў да публікацыі мадэлі Каптэйна амерыканскі астраном на аснове каталагізацыі шаравых скопішчаў прыйшоў да зусім іншай карціны: Сонца знаходзілася прыблізна на 65 тыс. св. гадоў ад цэнтра Галактыкі, а сама Галактыка мела дыяметр каля 300 тыс. св. гадоў і таўшчыню каля 30 тыс. св. гадоў. У 1930 годзе, аналізуючы суадносіны вуглавых памераў і бачнай яркасці рассеяных зорных скопішчаў, выявіў паглынанне святла міжзорным пылам, якое раней не ўлічвалася пры пабудове мадэлей на аснове назіранняў. Гэта адкрыццё дазволіла ўдакладніць памеры і структуру Млечнага Шляху і прывяло да фарміравання цяперашняй карціны нашай галактыкі.
Спачатку меркавалася, што ўсе аб’екты Сусвету з’яўляюцца часткамі нашай Галактыкі, хоць яшчэ Кант выказваў здагадку, што некаторыя туманнасці могуць быць галактыкамі, падобнымі Млечнаму Шляху. Яшчэ ў 1920 годзе пытанне пра існаванне пазагалактычных аб’ектаў выклікала дэбаты (напрыклад, вядома паміж Харлау Шэплі і ; першы адстойваў адзінасць нашай Галактыкі). Гіпотэза Канта была канчаткова даказана толькі ў 1920-х гадах, калі Эрнсту Эпіку і Эдвіну Хаблу ўдалося вымераць адлегласць да некаторых спіральных туманнасцей і паказаць, што на такіх адлегласцях яны не могуць уваходзіць у склад Галактыкі.
Месца Сонца ў Галактыцы
Згодна апошнім навуковым ацэнкам, адлегласць ад Сонца да галактычнага цэнтра складае 26 000 ± 1 400 светлавых гадоў, тым часам як, згодна папярэднім ацэнкам, наша зорка павінна знаходзіцца на адлегласці каля 35 000 светлавых гадоў ад перамычкі. Гэта азначае, што Сонца размешчана бліжэй да краю дыска, чым да яго цэнтра. Разам з іншымі зоркамі Сонца круціцца вакол цэнтра Галактыкі са скорасцю 220—240 км/с, робячы адзін абарот прыкладна за 200 млн гадоў. Такім чынам, за ўвесь час існавання Зямля абляцела вакол цэнтра Галактыкі не больш 30 разоў.
У наваколлі Сонца ўдаецца адсачыць участкі двух спіральных рукавоў, аддаленыя ад нас прыкладна на 3 тыс. светлавых гадоў. Па сузор’ях, дзе назіраюцца гэтыя ўчасткі, ім далі назву рукаў Стральца і рукаў Персея. Сонца знаходзіцца пасярэдзіне паміж гэтымі спіральнымі галінамі. Але параўнальна блізка ад нас (па галактычных мерках), у сузор’і Арыёна, праходзіць яшчэ адзін, не вельмі выразна выяўлены рукаў — рукаў Арыёна, які лічыцца адгалінаваннем аднаго з асноўных спіральных рукавоў Галактыкі.
Скорасць кручэння Сонца вакол цэнтра Галактыкі амаль супадае з скорасцю хвалі ўшчыльнення, якая ўтварае спіральны рукаў. Такая сітуацыя з’яўляецца нетыповай для Галактыкі ў цэлым: спіральныя рукавы круцяцца з пастаяннай вуглавой скорасцю, як спіцы ў колах, а рух зорак адбываецца з іншай заканамернасцю, таму амаль усё зорнае насельніцтва дыска то трапляе ўнутр спіральных рукавоў, то выпадае з іх. Адзінае месца, дзе скорасці зорак і спіральных рукавоў супадаюць — гэта так званы, і менавіта на ім размешчана Сонца.
Для Зямлі гэта акалічнасць надзвычай важная, бо ў спіральных рукавах адбываюцца бурныя працэсы, якія ўтвараюць магутнае выпрамяненне, гібельнае для ўсяго жывога. І ніякая атмасфера не змагла б ад яго абараніць. Але наша планета існуе ў параўнальна спакойным месцы Галактыкі і за сотні мільёнаў (ці нават мільярдаў) гадоў не падпадала пад уплыў гэтых касмічных катаклізмаў. Магчыма, менавіта таму на Зямлі змагло нарадзіцца і захавацца жыццё.
Эвалюцыя і будучыня Галактыкі
Магчымыя сутыкненні нашай Галактыкі з іншымі галактыкамі, у тым ліку з такой буйнай, як галактыка Андрамеды, аднак канкрэтныя прадказанні пакуль немагчымыя, бо невядома папярочная скорасць пазагалактычных аб’ектаў.
Згодна апублікаваным у верасні 2014 года дадзеным, па адной з мадэлей, праз 4 млрд гадоў Млечны Шлях «паглыне» Вялікае і Малое Магеланавы Аблокі, а праз 5 млрд гадоў сам будзе паглынуты Туманнасцю Андрамеды.
Мадэль
100 000 зорак  — Творчы праект кампаніі Google па візуалізацыі галактыкі Млечны Шлях
Аршанскі авіярамонтны завод
РУП Аршанскі авіярамонтны завод — прадпрыемства па рамонце авіяцыйнай тэхнікі, заснаванае ў 1956 г. ў г.п. Балбасава (за 10 км ад Оршы). Заводам асвоены капітальны рамонт гелікоптэраў Мі-8, Мі-17, Мі-24, самалётаў Ту-134, а таксама асобных агрэгатаў авіяцыйнай тэхнікі. З 2013 г. вырабляе таксама серыйныя верталёты «Мі-8 МСБ».
Перадгісторыя
З 1941 па 1945 гг. на прадпрыемстве быў асвоены рамонт 33 тыпаў баявых самалётаў, у т. л. 6 замежнай вытворчасці, і 25 тыпаў авіярухавікоў. У прыватнасці, рамантаваліся такія самалёты, як Пе-2, Пе-3, І-16, МіГ-3, С-2, Р-5, УТІ-2, Як-9, ІІ-2, Як-9У, Як-1, Як-7У, ЛАГГ-3, Дуглас, Гарыкейн, Кіцігоук, Мэрлін, Аэракобра.
Канец вайны прадпрыемства сустрэла на Далёкім Усходзе, дзе рамантавала авіяцыю Ціхаакіянскага флоту ВМФ СССР, які ўдзельнічаў у ваенных дзеяннях супраць Японіі.
Стварэнне завода і дзейнасць у перыяд СССР
З 24 снежня 1956 г. завод атрымлівае новае месца дыслакацыі — аэрадром «Балбасава» і новую назву — 571-ы авіярамонтны завод Міністэрства абароны СССР. Новай задачай прадпрыемства было засваенне рамонта бамбардзіроўшчыка дальняй авіяцыі Ту-16, на якія з 1955 г. быў пераведзены 402-гі тбап.
У перыяд з 1957 па 1985 гг. завод адрамантаваў 1726 самалётаў гэтага тыпу. У пачатку 1970-х гадоў на прадпрыемстве працавала каля 1200 працаўнікоў і ён з'яўляўся адным з найбуйнейшых заводаў па рамонту дальняй бамбардзіровачнай авіяцыі ў СССР.
Дзейнасць у перыяд Беларусі
Пасля распада СССР ў рамках скарачэння ўзбраенняў самалёты Ту-22МЗ былі выведзены на тэрыторыю Расіі, а 571-ы авіярамонтны завод перададзены ў падпарадкаванне Міністэрства абароны Рэспублікі Беларусь. Прадпрыемства засталося без загрузкі вытворчых магутнасцяў і ў гэты час было прынята рашэнне асвоіць рамонт цывільнай авіяцыйнай тэхнікі. У выніку быў асвоены капітальны рамонт гелікоптэраў Мі-8 і Мі-24 розных мадыфікацый, самалётаў Ту-134, рамонт асобных агрэгатаў авіяцыйнай тэхнікі.
З 1996 г. завод быў перададзены ў падпарадкаванне Дзяржаўнага камітэта па авіяцыі Рэспублікі Беларусь і атрымаў сваю сучасную назву. Пасля пераўтварэння структуры дзяржаўных органаў РБ у 2006 г. прадпрыемства падпарадкоўвалася Дэпартамэнту па авіяцыі Міністэрства транспарта і камунікацый Рэспублікі Беларусь.
30 снежня 2011 году А. Лукашэнка падпісаў Распараджэнне № 335 аб продажы дзяржаўных 99,2% акцый завода ўкраінскаму публічнаму АТ «Мотор Січ» (59,5% за 12 млрд бел. руб.) і беларускаму ЗАТ «Сістэмы інвэстыцый і інавацый» (39,7% за 8 млрд бел. руб.). 28 студзеня 2012 г. Мінтранс Беларусі заключыў адпаведны дагавор з інвестарамі, якія 21 лютага аплацілі куплю акцый. Да канца года паступілі каля $14,6 млн укладанняў. 23 верасня 2013 г. ў в. Баравая (Мінскі раён) завод прадставіў першы верталёт уласнай серыйнай вытворчасці «Мі-8 МСБ». На ім удалося паставіць 12 сусветных рэкордаў, у т.л. па вышыні гарызантальнага палёта — 9150 м.
У 2012—2016 гг. інвестары абавязаліся заінвеставаць у завод, па меншай меры, $12 млн, стварыць больш за 300 працоўных месц, адрамантаваць два інтэрнаты, а таксама даць каля BYR20 млрд (~$3,6 млн) на развіццё гарадскога пасёлка Балбасава.
11 ліпеня 2018 г., наведваючы прадпрыемства, А. Лукашэнка заявіў, што яно стала дзяржаўным, бо ў яго «ўласніка ўжо ... няма». Пра тое, што прадпрыемства збіраюцца вярнуць дзяржаве, стала вядома ў сакавіку, праўда, з неафіцыйных крыніц. А ў маі генпракуратура распачала крымінальную справу ў дачыненні былога гендырэктара прадпрыемства і службовых асобаў украінскай фірмы. Паводле народнага дэпутата Украіны В. Багуслаева, менавіта «мясцовы інвестар» адмовіўся выконваць сваю частку інвестыцыйных абавязанняў. Ён заявіў, што разумее «...адкуль гэта: узяць і забраць. На рынку можна толькі купіць або выкупіць. Так працуе ўся Еўропа. Трэба разлічыцца з акцыянерамі»
27 траўня 2023 года Украіна ўвяла санкцыі супраць завода.
Вытворчасць
На дадзены момант завод ажыццяўляе працы па капітальным рамонце ваеннай і цывільнай авіяцыйнай тэхнікі: розных мадыфікацый гелікоптэраў Мі-8, Мі-17, Мі-24, самалётаў Ту-134А, Б, а таксама рамонт здымнага і нездымнага абсталявання, камплектуючых, агрэгатаў, сістэм і сродкаў вымярэння і кантрольна-праверачнай апаратуры.
Акрамя гэтага прадпрыемства ажыццяўляе мадэрнізацыю гелікоптэраў Мі-8 пад санітарны, дэсантны і іншыя варыянты, а таксама фарбаванне розных тыпаў паветраных судоў.
Асноўны рамонт авіяцыйнай тэхнікі ажыццяўляецца ў двух ангарах: ангар №1 — самы буйны спэцыялізаваны будынак для рамонту авіяцыйнай тэхнікі ў Беларусі, дазваляе прымаць самалёты класа Іл-76, карысная плошча 7100 м², вышыня створак 13,5 м; ангар №2 дазваляе рамантаваць паветраныя суды класа Ту-134 і гелікоптэры ўсіх тыпаў, карысная плошча 12800 м², вышыня створак 11 м.
У падпарадкаванні прадпрыемства знаходзіцца аэрадром класа «Б», даўжыня яго ўзлётна-пасадачнай паласы 3000 м, ён годны для эксплуатацыі паветраных судоў класаў Ан-124, Іл-76 і ніжэй. Аэрадром сертыфіцыраваны Дэпартаментам па авіяцыі Міністэрства транспарта і камунікацый РБ для прыёму паветраных судоў у дзённы час сутак.
Прадпрыемства мае Ліцэнзію Міністэрства абароны РБ на права ажыццяўляць дзейнасць, звязаную з прадукцыяй ваеннага прызначэння, а таксама Пасведчанне Дзяржаўнага ваенна-прамысловага камітэта Рэспублікі Беларусь на права ажыццяўляць знешнегандлёвую дзейнасць у адносінах да ваеннай авіяцыйнай тэхнікі.
Партнёрамі прадпрыемства з'яўляюцца дзясяткі фірмаў і арганізацый з 8 краін свету.