cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Горад
Геаграфія
У сучасным горадабудаўніцтве існуюць разнастайныя падыходы да планіравання гарадской забудовы. Найбольш распаўсюджанай схемай на сённяшні дзень з'яўляецца рэгулярная забудова з перакрыжаваннем большасці вуліц пад прамым вуглом. Такая планіроўка ўжывалася на працягу тысячагоддзяў у Кітаі, была агульнапрынятай у Старажытным Рыме і з 19 стагоддзя атрымала шырокую папулярнасць сярод праекціроўшчыкаў ва ўсім свеце. Так забудавана большасць гарадоў у ЗША.
Другая распаўсюджаная схема забудовы горада — радыяльная, пры якой асноўныя вуліцы сходзяцца да цэнтра горада. Часцей за ўсё яна атрымліваецца ў выніку доўгага развіцця горада вакол цытадэлі, з канцэнтрацыяй шляхоў у гарадскіх сценах. У апошні час гэта дапаўняецца пабудовай кольцавых магістраляў унутры і вакол горада (напрыклад, першае і другое гарадскія кольцы і МКАД у Мінску).
Структураванне гарадской прасторы большасці гарадоў адбываецца ў адпаведнасці з пэўнымі зонамі, населенымі прадстаўнікамі адной сацыяльнай страты. Цэнтрам горада з'яўляецца цэнтральны дзелавы раён, акружаны зонай пераходу, забудаванай прамысловымі аб'ектамі і жыллём пралетарыяту; далей ідзе зона рэзідэнцый высокага класу і прыгарадная зона, населеная людзьмі, якія прыязджаюць у горад на працу.
Геаграфічны абрыс горада ў значнай ступені вызначаюць працэсы агламеравання (зліцця некалькіх гарадоў ва ўстойлівы прасторавы комплекс) і субурбанізацыі (развіцця прыгарадаў (suburbs) — кольцаў урбанізаванай тэрыторыі па-за межамі цэнтральнага горада).
Значэнне
Гарады — гэта своеасаблівыя вузлы ў прасторавай структуры грамадства: чым іх больш і чым яны буйнейшыя, тым больш мяняецца логіка арганізацыі прасторы і транспартныя плыні, тым складаней жыццё ў грамадстве і само грамадства. Фізічная шчыльнасць пражывання паляпшае абмен інфармацыяй і ведамі, спрыяе вытворчасці новых ідэй, інтэлектуальна абагачае краіну.
Набыццё асобнымі гарадамі надзвычайнага ўплыву ў гандлёвай, фінансавай, банкаўскай і інш. сферах прывяло да фарміравання канцэпцыі глабальных ці сусветных гарадоў. Па разліках яе аўтараў такія гарады маюць больш агульнага паміж сабой, чем з гарадамі сваіх краін. Да глабальных гарадоў адносяць, у прыватнасці, Лондан, Нью-Ёрк, Токіа, Парыж, Лос-Анджэлес, Сінгапур, Таронта, Чыкага. Пры гэтым гарады ўплывовыя ці магутныя ў рэлігійным ці гістарычным аспекце (Рым, Дэлі, Мумбаі, Стамбул, Мекка і г.д.) да катэгорыі глабальных гарадоў не адносяцца.
Тэндэнцыі развіцця
Дыферэнцыяцыя развіцця гарадоў прывяла да складвання трох асноўных тыпаў гарадскіх сістэм.
Новым тыпам гарадоў постіндустрыяльнай эпохі сталі тэхнаполісы, прызначаныя для стварэння ў адной канцэнтраванай зоне інавацыйнай прадукцыі. Такія гарады мэтанакіравана будуюцца нацыянальнымі ці рэгіянальнымі ўладамі з удзелам дзелавых і акадэмічных колаў.
Гарады Беларусі
Асноўны артыкул: Гарады Беларусі
На тэрыторыі Беларусі гарады з'яўляюцца ў 9—10 стагоддзях з рассяленнем славян. Першыя гарады — Полацк, Тураў, Віцебск.
Беларускае заканадаўства адносіць да катэгорыі гарадоў:
На пачатак 2009 г. 112 населеных пунктаў мелі статус горада.
Рыдала (прыпыначны пункт)
Рыдала (Ridala) — былы прыпыначны пункт Эстонскай чыгункі ў павеце Ляэнэмаа. Знаходзіўся ля былой вёскі Рыдала на лініі Талін — Хаапсалу.
Гісторыя
Прыпыначны пункт адкрыты ў 1920-х гадах. 21 верасня 1995 года праехаў апошні пасажырскі дызель-цягнік са станцыі Хаапсалу ў Талін. Грузавы рух спыніўся праз 5 гадоў. У 2004 годзе лінія разабрана.
Жуан I
Жуан I (Жуан Добры або Жуан Вялікі; João I de Portugal;,  — , ) — кароль Партугаліі і Алгарві, які паклаў пачатак Авіскай дынастыі. Быў пазашлюбным сынам Педру I Злога ад высакароднай галісійскай дамы Тэрэзы Лаўрэнса. У 1364 годзе быў абраны Магістрам Авіскага ордэна. Быў рэгентам каралеўства Партугалія з 16 снежня 1383 г па 6 красавіка 1385 года падчас крызісу 1383—1385 гадоў.
Сям’я
У 1387 годзе Жуан I ажаніўся з Філіпай Ланкастэрскай, дачцы Джона Гонта, які выступіў верным саюзнікам, змацаваўшы тым самым альянс Англіі і Партугаліі, які падоўжыўся да XX стагоддзя.
Ад гэтага шлюбу нарадзіліся:
Магістраль М12
Магістраль М12 — дарога у Рэспубліцы Беларусь. З’яўляецца часткай еўрапейскага маршруту. Праходзіць у Брэсцкай вобласці ад Кобрына да памежнага пераходу Макраны на мяжы з Украінай, працяг — украінская аўтастрада.
Працягласць маршруту складае 55 км.
Маршрут
Працягласць маршруту складае 55 км.
Закон Готланда
Закон Готланда, таксама вядомы як Вестэргоцкі закон (Westrogothic law), або вестгоцкі закон (Västgötalagen) — найстарэйшы дакумент, напісаны на шведскай мове лацінскім алфавітам, які таксама з'яўляецца найстарэйшым вядомым шведскім правінцыйным заканадаўчым зборам. Закон Готланда быў складзены ў пачатку XIII стагоддзя, і вядомы як заканадаўчы збор, які выкарыстоўваўся ў шведскай правінцыі Вестэргётланд (Västergötland) у XIII стагоддзі. Самы ранні поўны тэкст датуецца 1281 годам. Невялікія фрагменты ранніх тэкстаў датуюцца 1250 годам.
Бруёўка
Бруёўка (, Бруёвка) — вёска ў Хоцімскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Трасцінскага сельсавета.
Бабарыкі (Мёрскі раён)
Бабары́кі (, Бабарики) — вёска ў Мёрскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Павяцкага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1945 гадах вёска ў складзе гміны Друя Дзісенскага (з 1926 года Браслаўскага) павета Віленскага ваяводства.
Да 18 сакавіка 1963 года вёска знаходзілася ў адміністрацыйным падпарадкаванні Друйскага пассавета.
Аўтарэмзавод
Аўтарэмзавод (Авторемзавод) — пасёлак Катынскага сельскага паселішча Смаленскай вобласці Расіі, у Смаленскім раёне. Насельніцтва — 1320 жыхароў (2007).
Геаграфія
Размешчаны ў заходняй вобласці за 21 км на захад ад Смаленска.
NGC 7816
NGC 7816 (іншыя абазначэнні — PGC 263, UGC 16, MCG 1-1-18, ZWG 408.18, IRAS00012+0712) — галактыка ў сузор’і Рыбы.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Гальфстрым
Гальфстры́м (ад англ. gulf stream — цячэнне з заліва) — цёплае марское цячэнне ў Атлантычным акіяне. Працягам Гальфстрыма з'яўляецца Паўночна-Атлантычнае цячэнне. З-за Гальфстрыма краіны Еўропы, што прылягаюць да Атлантычнага акіяна, адрозніваюцца больш лагодным кліматам, у адрозненні ад рэгіёнаў на аналагічнай геаграфічнай шыраце: масы цёплай вады грэюць паветра, што праходзіць над імі, а заходнія ветры пераносяць яго на Еўропу.
Апісанне
Гальфстрым цягнецца на 10 тысяч кіламетраў ад паўвострава Фларыда да Вялікай Ньюфаўндлендскай банкі (уласна гальфстрым) і далей да астравоў Шпіцберген і Новая Зямля (Паўночна-Атлантычнае цячэнне).
Фарміруецца ў паўночнай частцы Фларыдскага праліва як сцёкавае цячэнне Мексіканскага заліва, рухаецца на поўнач уздоўж узбярэжжа Паўночнай Амерыкі, жывіцца водамі Паўночнага Пасатнага і Гвіянскага цячэнняў. На поўдзень (у Фларыдскім праліве) Гальфстрым мае шырыню 75 км, таўшчыню патоку 700-800 м, скорасць да 10 км/гадз, тэмпература вады на паверхні ад 24 да 28°С, расход вады каля 25 мільёнаў м³/с (у 20 разоў перавышае расход усіх рэк зямнога шара). У акіяне Гальфстрым злучаецца з Антыльскім цячэннем і на 38° паўночнай шыраты яго ягі расход дасягае 82 мільёнаў м³/с. Каля Вялікай Ньюфаўндлендскай банкі шырыня складае 200 км, тэмпература вады на паверхні ад 10 да 20°С; скорасць да 4 км/гадз, каля берагоў Еўропы — 0,4-0,7 км/гадз. Сярэднегадавая салёнасць — 36-36,4%, максімальная - 36,5% на глыбіні 200 м. Да паўднёвай ускраіны Вялікай Ньюфаўндлендскай банкі да Гальфстрыма падыходзіць з поўначы халоднае Лабрадорскае цячэнне, на мяжы з якім адбываецца перамешванне і апусканне паверхневых вод. У сістэму Гальфстрыма ўваходзяць адгалінаванні Паўночна-Атлантычнага цячэння - Нарвежскае цячэнне, Ірмінгера цячэнне і Нардкапскае цячэнне.
Гальфстрым аказвае значны ацяпляльны ўплыў на клімат, гідралагічныя і біялагічныя ўмовы паўночнай часцы Атлантычнага акіяну і Паўночны Ледавіты акіян, а таксама на клімат Еўропы.
Гісторыя адкрыцця і даследаванняў
Гальфстрым выяўлены ў 1513 годзе іспанскай экспедыцыяй пад камандаваннем Хуана Понсе дэ Леона. У 1770-я гг. Бенджамін Франклін нанёс напрамкі руху цячэння на геаграфічныя карты. З 1996 года Акіянаграфічнае ўпраўленне ВМС ЗША выдае штомесячную зводку па Гальфстрыму, у якой апісваецца яго стан у Паўночнай Атлантыцы і яго фізічныя якасці.
Эндаплазматычная сетка
Эндаплазматычная сетка (ЭПС), або эндаплазматычны рэтыкулум (ЭПР) — сістэма каналаў і поласцей клеткі, якія акружаны мембранай і пранізваюць гіялаплазму клеткі.
Мембрана эндаплазматычнай сеткі мае будову, падобную да будовы плазмалемы. Каналы і поласці ЭПС, якія займаюць да 50 % аб'ёму клеткі, нідзе не абрываюцца і не адкрываюцца ў гіялаплазму. Адрозніваюць шурпатую і гладкую ЭПС.
На паверхні гладкай ЭПС адбываецца сінтэз вугляводаў і ліпідаў. Акрамя таго, у гладкай ЭПС назапашваюцца іоны кальцыю — важныя рэгулятары функцый клетак і арганізма ў цэлым. Гладкая ЭПС клетак печані ажыццяўляе працэсы расшчаплення і абясшкоджвання таксічных рэчываў.
Рэчывы, якія ўтвараюцца на мембранах ЭПС, назапашваюцца ўнутры поласцей сеткі і пераўтвараюцца. Напрыклад, бялкі набываюць уласцівую ім другасную, трэцічную або чацвярцічную структуру. Затым рэчывы, якія ўтварыліся, заключаюцца ў мембранныя пузыркі і транспартуюцца ў комплекс Гольджы.
Шурпатая ЭПС лепш развіта ў тых клетках, якія сінтэзуюць вялікую колькасць бялкоў (напрыклад, у клетках слінных залоз і падстраўнікавай залозы, што ажыццяўляюць сінтэз стрававальных ферментаў; у клетках падстраўнікавай залозы і гіпофізу, якія выпрацоўваюць гармоны бялковай прыроды).
Гладкая ЭПС добра развіта ў клетках, якія сінтэзуюць, напрыклад, поліцукрыды і ліпіды (клеткі наднырачнікаў і палавых залоз, якія выпрацоўваюць стэроідныя гармоны; клеткі печані, што ажыццяўляюць сінтэз глікагену і інш.).
23 снежня
23 снежня — трыста пяцьдзясят сёмы (трыста пяцьдзясят восьмы ў высакосны год) дзень года па Грыгарыянскім календары.
Гематома
Гематома (ад αἷμα — кроў + ōma) — від крывападцёкаў, абмежаваная колькасць крыві пры зачыненых і адчыненых пашкоджаннях органаў і тканак з разрывам (раненнем) сасудаў; пры гэтым утвараецца паражніна, якая змяшчае вадкую або згорнутую кроў.
Ступа (архітэктура)
Сту́па (ад санскрыт स्तूप узвышша), або дагоба (санскрыт दातु-गर्भ месца рэліквій) — будысцкае культавае збудаванне ў выглядзе купалу для захавання рэліквій.
Згодна рэлігійнай традыцыі, першыя ступы былі ўзведзены над прахам, пахавальнай урнай і вуглямі з пахавальнага вогнішча Буды пасля яго смерці. На працягу стагоддзяў у розных краінах з’явіліся розныя найменні і традыцыі будавання ступ, аднак усе яны робяцца замкнёнымі, полымі знутры, але з разнастайнымі архітэктурнымі элементамі (фундаментам, ступенямі, падстрэшкамі, громаадводам, парэнчамі і г. д.) са знешняга боку.
Ступы звычайна падзяляюцца на:
Бернар Зерфюс
Бернар Зерфюс (Bernard Zehrfuss;,  — , Камуна Нёі-сюр-Сен) — французскі архітэктар.
Біяграфія
Вучыўся ў Школе прыгожых мастацтваў у Парыжы. Зазнаў уплывы А. Перэ і Ш. Э. Ле Карбюзье. Адзін з прадаўжальнікаў функцыяналізму 1920—30 гг.
Нігула (прыпыначны пункт)
Гісторыя
Прыпыначны пункт адкрыты ў 1920-х гадах. 21 верасня 1995 года праехаў апошні пасажырскі дызель-цягнік са станцыі Хаапсалу ў Талін. Грузавы рух спыніўся праз 5 гадоў. У 2004 годзе лінія разабрана.
Пагранічны слой
Паграні́чны сло́й у гідрадынаміцы — тонкі слой цячэння вязкай вадкасці (газу), які ўзнікае пры абцяканні цвёрдага цела або на мяжы падзелу двух патокаў вадкасці з рознымі скарасцямі ці хімічным саставам.
Характарызуецца рэзкімі зменамі ў папярочным напрамку скорасці (тэмпературы, канцэнтрацыі) ад яе пэўнага значэння ў знешнім патоку да нуля на абцяканай паверхні ў выніку вязкага трэння (цеплаправоднасці, дыфузіі) і наліпання вязкай вадкасці на паверхню.
Рэжым цячэння вызначаецца лікам Рэйнальдса і можа быць ламінарным ці турбулентным (гл. ламінарнае цячэнне, турбулентнае цячэнне).
Даследаванні пагранічнага слоя маюць важнае значэнне ў аэрагідрадынаміцы, метэаралогіі і інш.
Педыятрычны факультэт БДМУ
Педыятрычны факультэт БДМУ — структурнае падраздзяленне Беларускага дзяржаўнага медыцынскага ўніверсітэта.
Гісторыя
У 1931 годзе ў Мінскам медыцынскім інстытуце быў арганізаваны факультэт аховы мацярынства і дзяцінства. Першым дэканам факультэта (1931—1935) быў заснавальнік педыятрычнай школы Беларусі, доктар медыцынскіх навук, акадэмік АН БССР, прафесар В. А. Лявонаў. На факультэце было два аддзяленні — акушэраў-гінеколагаў і ўрачоў аховы мацярынства і маленства. Пасля факультэт быў закрыты.
У 1940-х і 1950-х гадах у рэспубліцы стала адчувацца вострая нястача медыцынскіх працаўнікоў. Дзіцячая смяротнасць у 1946 годзе складала 57,8 на 1000 народжаных, у 1955 годзе — 51,6. Падрыхтоўка дзіцячых урачоў вялася на лячэбным факультэце, дзе на педыятрыю адводзілася толькі 160 навучальных гадзін.
Напачатку 1964 гады Савет Міністраў БССР прыняў рашэнне адкрыць педыятрычны факультэт пры Мінскам дзяржаўным медыцынскім інстытуце з прыёмам у 100 чалавек. Гэта быў лепшы падарунак I з’езду дзіцячых урачоў Беларусі, які адбыўся 3-5 лютага 1964 года.
Зеўксіс
Зеўксіс, Зеўксіс з Гераклаі — старажытнагрэчаскі жывапісец, які працаваў у 420-380 гадах да н. э.
Біяграфія
Імкнучыся да ілюзорнасці выяўлення, адным з першых выкарыстаў у карцінах (вядомы па антычных літаратурных крыніцах і рымскіх копіях) святлоценявую мадэліроўку ("Алена", "Немаўля Геракл душыць змей", "Сям'я кентаўраў").
Мыльныкы (Носіўскі раён)
Мыльныкы (Ми́льники) — вёска ў Носіўскім раёне Чарнігаўскай вобласці Украіны.
У ХІХ стагоддзі сяло Мыльныкы знаходзілася ў складзе Мрынскай воласці Ніжынcкага павета Чарнігаўскай губерні.
Галковічы
Галко́вічы (, Галковичи) — вёска ў Навагрудскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Любчанскага сельсавета.
Да 6 мая 2004 года вёска ўваходзіла ў склад Вераскоўскага сельсавета.
Зефір
Зефір мае наступныя значэнні:
Герой Савецкага Саюза Ф. А. Смалячкоў
'''Герой Савецкага Саюза Ф. А. Смалячкоў'''  — бронзавая скульптура беларускага скульптара Заіра Азгура (1908—1995), створаная ў 1943 годзе. З'яўляецца часткай збору Нацыянальнага мастацкага музея Беларусі ў Мінску. Памер скульптуры — 97×60×33 см.
У часы Вялікай Айчыннай вайны скулыпурны партрэт стаў практычна адзіным жанрам, у якім працавалі тагачасныя беларускія майстры. У гэты час 3аір Азгур стварае вялікую колькасць работ, у якіх прадстаюць розныя людзі — Героі Савецкага Саюза, баявыя генералы і афіцэры, простыя салдаты, партызаны.
Пластычныя рашэнні, якія ён выбірае, не заўсёды маюць накіраванасць да ўвасаблення гераічнага ў вобразах, але гэта зусім не ўплывае на іх мастацкія вартасці, глыбіню характарыстык, часам звяртаючыся да кантрастнага супастаўлення знешне празаічна трактаванага вобраза, паказанага антуражу і значнасці ўнутранага свету мадэлі. Вялікая колькасць выкананых скульптарам у гады вайны работ не магла не адбіцца на іх мастацкім узроўні, прыводзіла ў шэрагу выпадкаў да павярхоўнай апісальнасці, некаторай жанравасці.
У 1943 годзе Заір Азгур стварыў партрэт Героя Савецкага Саюза, беларускага снайпера Фядосія Смалячкова, які за час вайны знішчыў 125 ворагаў, на якіх затраціў 126 патронаў. Для барацьбы з ім і яго вучнямі нацысты стварылі спецыяльныя падрадзяленні. У студзені 1942 года ён загінуў у баі.
Скульптура была зроблена паводле фотаздымка, партрэт атрымаўся поўны жыццёвай выразнасці. Твар юнака, ягоная цёплая ўсмешка ёсць люстрам душы беларуса. Паводле меркавання мастацтвазнаўца Валерыя Буйвала, пластычны партрэт Фядосія Смалячкова з'яўляецца найвышэйшым дасягненнем і сапраўдным творчым поспехам у супярэчлівай і кан'юнктурнай творчасці скульптара Заіра Азгура.
Скульптура стала адным з першых твораў, якія ў 1940-я гады паступілі у збор сучаснага беларускага мастацтва Дзяржаўнай мастацкай галерэі БССР.
Баркі (Мёрскі раён)
Баркі́ (, Борки) — хутар у Мёрскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Павяцкага сельсавета.
Да 27 сакавіка 1959 года хутар знаходзіўся ў складзе Павяцкага сельсавета, да 18 сакавіка 1963 года — у адміністрацыйным падпарадкаванні Друйскага пассавета.
Праспект Машэрава (Брэст)
Праспект Машэрава (проспект Машерова; былая вуліца Маскоўская) — галоўны гарадскі дыяметр і асноўная транспартная магістраль горада Брэста, перасякае яго з паўднёвага захаду на ўсход, паралельна р. Мухавец. Даўжыня 8,5 км, на ўсходзе пераходзіць у шашу Брэст — Масква. У сучасных межах сфарміравалася да 1965 г. Звязвае Маскоўскі і Ленінскі раёны. Прасторава звязвае мемарыяльны комплекс «Брэсцкая крэпасць-герой», зону гарадскога цэнтра ў раёне вуліц Леніна і Савецкай з прамысловым раёнам на рагу з вул. Піянерскай, жылым раёнам Усход і выходзіць на Мінскую шашу.
Размяшчэнне
Арыентаваны з захаду на ўсход. Пачынаецца ад скрыжавання з вуліцай Зубачова, з поўначы прымыкаюць вуліцы Веры Харужай і Камуністычная, перасякае вуліцы Леніна, Карла Маркса, 17 верасня, Савецкую, з поўначы прымыкае вуліца Карбышава, далей перасякае бульвар Касманаўтаў, вуліцу Кірава, з поўначы прымыкаюць вуліцы Халтурына і Нафтавая, з поўдня — вуліцы МАДРа, Малая, Чырвонасцяжная, пасля скрыжавання з чыгуначнымі пуцямі пераходзіць у Маскоўскую вуліцу. Даўжыня вуліцы складае каля 3,5 км.
Апісанне
Своеасаблівае архітэктурна-мастацкае аблічча вуліцы ствараюць маштабныя суадносіны шырыні і профілю магістралі, вышыні забудовы і рытмічнае чаргаванне будынкаў адміністрацыйных, культурна-побытавых, жылых, навучальных устаноў і прамысловых прадпрыемстваў.
Складаецца з чатырох участкаў, якія вылучаюцца гісторыяй узнікнення і архітэктурным абліччам: заходняга (ад крэпасці да вул. Леніна; рэгулярнай забудовы не мае), цэнтральнага (ад вул. Леніна да Кобрынскага мосту; гістарычны цэнтр вуліцы), участка ад Кобрынскага мосту да вул. Піянерскай (забудова пачатку XX ст., аднапавярховая сядзібнага тыпу) і ўсходняга (ад вул. Піянерскай да пераходу ў шашу Брэст — Масква). Кампазіцыя забудовы заходняй часткі, якую ўтвараюць пяціпавярховыя жылыя дамы, завяршаецца на рагу з вул. Леніна скверам з помнікам савецкім пагранічнікам (1972 г., скульптар М. Альтшулер, архітэктары А. Гарбачоў, М. Мілавідаў). Архітэктурны ансамбль склаўся на рагу з вуліцамі 17 Верасня і Савецкай, дзе пабудаваныя атэль «Інтурыст», гандлёвы цэнтр, васьміпавярховы будынак вытворча-тэхнічнага ўпраўлення сувязі.
На рагу з бульварамі Касманаўтаў і Шаўчэнкі створаны другі кампазіцыйны вузел з дзевяціпавярховым жылым домам з крамай «Адзенне», бюстам двойчы Героя Савецкага Саюза П. I. Клімука (1978 г., скульптар І. Міско, архітэктар С. Баткоўскі).
У 1960—1970-я гады на тэрыторыі, абмежаванай праспектам Машэрава, вуліцамі Я. Купалы і Піянерскай, пастаўленыя будынкі ўсходняга прамысловага вузлу. З 1967 г. забудоўваецца новы жылы раён Усход (архітэктары В. Анікін, А. Кудзіненка, П. Лагуноўская), які ўключае сем мікрараёнаў і грамадскі цэнтр. Забудову мікрараёнаў з паўночнага боку вуліцы фармуюць вышынныя акцэнты дваццаціпавярховых жылых дамоў з маналітнага жалезабетону ў пачатку, сярэдзіне і канцы магістралі, дзевяціпавярховыя жылыя дамы, пластыку фасадаў якіх узбагачаюць вынесеныя наперад двухпавярховыя аб'ёмы прадпрыемстваў культурна-побытавага прызначэння (архітэктары Р. Шылай, Анікін, А. Ляшук). Важным кампазіцыйна-планіровачным элементам жылога раёна Усход з'яўляецца комплекс Брэсцкага дзяржаўнага тэхнічнага ўніверсітэта, да якога з боку ракі прымыкае студэнцкі гарадок з водна-спартыўным комплексам. На рагу з Партызанскім праспектам пабудаваны трохпавярховы Палац культуры аблсаўпрофа з заламі на 653 і 400 месцаў (1980 г., арх. Г. Чысцякоў)
Цікавыя факты
Падчас пратэстаў 2020 года 13 верасня на скрыжаванні праспекта Машэрава і бульвара Шаўчэнкі супраць пратэстоўцаў выкарысталі вадамёт і за гэтым скрыжаваннем замацавалася нефармальная назва "Вадамётнае скрыжаванне", якую нават замацавалі ў Google картах.
Маркаві Кулі
Маркаві Кулі ці Вежы  (Маркови Кули, Маркова кула) размешчаны на паўночным захадзе ад горада Прылеп Паўночнай Македоніі, трохі вышэй вёскі Вараш. Вежы сербскага сярэднявечнага караля знаходзіцца на ўзгорку вышынёй 12-180 м, акружаным стромкімі схіламі пакрытымі мелкімі гранітнымі камянямі. Да верхняй часткі былога паселішча магчыма дабрацца з паўднёвага і паўночнага боку. З 2004 года Маркавы Кулі знаходзяцца ў папярэднім спісе аб'ектаў сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ў Македоніі.
Гісторыя
За чатыры дзесяцігоддзі археалагічных даследаванняў было ўсталявана існаванне на гэтым месцы больш ранняга антычнага паселішча — Кераміі. Крапасны вал датуецца XIII і XIV стагоддзямі і знаходзіцца ў добрым стане. Муры каля метра таўшчынёй, былі пабудаваны на вапняковым растворы і абапіраюцца на вялікія вапняковыя камяні.
Унутраныя сцены падзяляюць акропаль на больш дробныя ўчасткі. Палац сербскага і яго сына Марка таксама размешчаны тут. Яго паўночная брама мае састаўны падмурак, што сведчыць аб шматлікіх перабудовах тут. Згодна з асобнымі гістарычнымі знаходкамі, да другой паловы XIV ствагоддзя і нават пазней, гэтую крэпасць абаранялі толькі 40 салдатаў.
Паселішча размешчана на поўдзень ад акропаля на плошчы каля 3,6 га. На яго паўднёвым боку знаходзяцца падвойныя вароты, а таксама вялікае каравульнае памяшканне паміж уваходамі. На паўднёвай сцяне ёсць тры добра захаваўшыяся вежы.
Самая ніжняя частка вала складаецца з шэрага кароткіх сцен, пабудаваных у выглядзе ламанай лініі. У заходнім боку знаходзяцца магілы, выдаўбленыя ў скале. У XIV стагоддзі гэтая частка служыла часовым сховішчам для мясцовага насельніцтва падчас турэцкіх набегаў.
Пасля смерці караля Марка ў 1395 годзе гэты насленеы пункт быў захоплены Асманскімі войскамі. У гэты час жыхары былога паселішча перасяліліся ў новую вёску каля падножжа ўзгорка. Яна была падзелена на некалькі кварталаў і ў кожным была свая царква. Гэтае новае паселішча з XIV стагоддзя атрымала назву Вараш, яно існуе і цяпер.
23 студзеня
23 студзеня — дваццаць трэці дзень года па Грыгарыянскім календары
NGC 7817
NGC 7817 (іншыя абазначэнні — PGC 279, UGC 19, MCG 3-1-21, ZWG 456.28, KARA 4, IRAS00014+2028) — галактыка ў сузор’і Пегас.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Аўтаномная Рэспубліка Крым
Крым, Аўтаномная Рэспубліка Крым (Крим, Автономна Республіка Крим; Крым, Автономная Республика Крым; Qırım, Qırım Muhtar Cumhuriyeti (Къырым, Къырым Мухтар Джумхуриети)) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка Украіны. Знаходзіцца на поўдні Украіны, на тэрыторыі паўвострава знаходзяцца ўласна аўтаномная рэспубліка і горад Севастопаль.
Нацыянальны склад насельніцтва, % (паводле перапісаў):
Трапічны лес
Трапічны лес — лес, распаўсюджаны ў трапічным, экватарыяльным і субэкватарыяльным паясах паміж 25° пн. ш. і 30° пд. ш. Трапічныя лясы сустракаюцца ў шырокім поясе, які акружае Зямлю па экватары і разрываецца толькі акіянамі і горамі.
Агульная цыркуляцыя атмасферы адбываецца з зоны высокага атмасфернага ціску ў раёне тропікаў у зону нізкага ціску ў раёне экватара, у тым жа кірунку пераносіцца вільгаць. Гэта прыводзіць да існавання вільготнага экватарыяльнага пояса і сухога трапічнага. Паміж імі знаходзіцца субэкватарыяльны пояс, у якім увільгатненне залежыць ад кірунку ветру (мусону), які залежыць ад пары года.
Расліннасць трапічных лясоў вельмі разнастайная, залежыць галоўным чынам ад колькасці ападкаў і іх размеркавання паводле пораў года. У выпадку багатых (звыш 2000 мм) і іх больш-менш раўнамернага размеркавання развіваюцца вільготнатрапічныя вечназялёныя лясы. Па меры аддалення ад экватара з'яўляюцца лясы, у якіх увільгатненне залежыць ад пары года: дажджлівы перыяд змяняецца сухім. Гэта — зімнезялёныя пераменна-вільготныя трапічныя лясы з лісцем, якое ападае на час засухі. Далей гэтыя лясы змяняюцца саваннавымі лясамі. Пры гэтым у Афрыцы і Паўднёвай Амерыцы мусонныя і экватарыяльныя лясы змяняюцца саваннавымі лясамі з захаду на ўсход. Пры яшчэ больш засушлівым клімаце дрэвастоі разрэджваюцца, саваннавыя лясы змяняюцца ксерафільнымі калючымі лясамі і зараснікамі кустоў.
Зефір (міфалогія)
Зефір — у грэчаскай міфалогіі бог заходняга ветру, вястун багоў. Сын Астрэя і Эас. Згаданы ў «Іліядзе» (II 147 і інш.) Аб розніцы ва ўласцівасцях Зефіру на Захадзе і на Усходзе мелі паняцце складальнікі гамераўскіх песень, якія прымушаюць Зефір дзьмуць на астравах блажэнных, якія знаходзяцца на крайнім захадзе і не ведаюць ні бур, ні дажджоў, ні снегу. Яму прысвечаны LXXXI арфічны гімн. Яго каханая — Хларыда (Флора). Таксама Зефір — супернік Апалона ў каханні да Гіяцынта.
Хусавік
Хусавік (Húsavík, літар. Хатняя бухта) — горад і порт у Ісландыі.
Геаграфія
Хусавік знаходзіцца ў паўночнай частцы Ісландыі, у абшчыне Нордурпінг рэгіёна Нордурланд Эйстра. З'яўляецца адміністрацыйным цэнтрам сваёй абшчыны. Горад месціцца на беразе бухты Ск'ёлфандзі, мае порт для рыбалоўных судоў і знаходзіцца на адной з цэнтральных аўтамагістраляў Ісландыі (№ 85); адлегласць ад Хусавіка да Рэйк’явіка - 480 кіламетраў. У горадзе жывуць 2.929 чалавек (2009).
Выбітныя асобы
Нападалёку ад горада нарадзіўся Скулі Магнусан - "бацька" Рэйк'явіка.
Бабны
Бабны (Бабны) — вёска ў Смаленскай вобласці Расіі, у Смаленскім раёне. Насельніцтва — 174 жыхары (2007).
Геаграфія
Размешчана ў заходняй частцы вобласці за 43 км на паўночны захад ад г. Смаленска, ля аўтадарогі Смаленск — Невель на беразе ракі Вольша. Уваходзіць у склад Лоінскага сельскага паселішча. Вуліцы: Лясная, Маладзёжная, Набярэжная, Таполевая.
Эканоміка
Дом культуры, крама, медпункт, аддзяленне сувязі.
Аполле (Смаленскі раён)
Аполле (Аполье) — вёска ў Смаленскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Насельніцтва — 321 жыхар (2007).
Геаграфія
Размешчана ў заходняй частцы вобласці за 27 км на поўнач ад г. Смаленска, на берагах ракі Аполенка за 22 км на поўнач ад аўтамагістралі. Уваходзіць у склад Вязгінскага сельскага паселішча. У вёсцы ёсць наступныя вуліцы: Яфімава, Заречная, Лясная, Маладзёжная, Садовая, Спартыўная, Цэнтральная. Маецца аўтобуснае паведамленне са Смаленскам.
Гісторыя
У мінулым уладальніцкае сяло ў Духаўшчынскім павеце. Упершыню згадваецца ў 1671 годзе, якое адышло ў спадчыну князю Андрэю Якаўлевічу Друцкаму-Сакалінскаму, які служыў у Пятра I стольнікам, а пасля ваяводай. Яго дзед Афанасій, які быў да 1654 года на службе ў Польскага караля, атрымаў за дапамогу ва ўзяцці Смаленска гэту вотчыну ад рускага цара Аляксея Міхайлавіча. Сын Андрэя Якаўлевіча Іван Андрэевіч, які быў смаленскім віцэ-губернатарам заснаваў у 1760-х гадах сядзібу з каменным домам з флігелямі. У 1753 годзе ім была пабудавана царква Узнясення. Пасля сядзіба перайшла ва ўладанне Петру Васільевічу Энгельгарту, які ў 1886 годзе пабудаваў у сяле царкоўна-прыхадскую школу.
У 1918 годзе маёнтак нацыяналізавалі. У сядзібным доме размяшчалася камуна, затым пражывалі беларускія бежанцы, затым была ўладкована бальніца. У наш час захаваліся рэшткі парку, возера, пустуючы сядзібны дом, паўразбураная царква.
Эканоміка
Сельгаспрадпрыемства «Аполле» перастала існаваць у 2004 годзе, сярэдняя школа зачынена ў 2012 годзе, дзіцячы сад зачынены ў 2015 годзе, медпункт, пошта, крамы.
Славутасці
Руіны Крыжаўзвіжанскай царквы.
Вядомыя асобы
У 1881 годзе ў вёсцы нарадзіўся першы рускі лётчык М. Н. Яфімаў.
Серозная абалонка
Серо́зная абало́нка (tunica serosatunica serosa)— тонкая шчыльная злучальнатканкавая мембрана таўшчынёй каля 1 мм, якая высцілае ўнутраную паверхню паражнін цела чалавека і жывёл. Да серозных абалонак ставяцца брушына, плеўра, перыкард і інш Пакрыта аднаслаёвым плоскім эпітэліем (мезатэліем).
Серозная абалонка выпрацоўвае і паглынае спецыфічную серозную вадкасць, якая падтрымлівае дынамічныя якасці ўнутраных органаў. Таксама яна выконвае ахоўную функцыю. Пры запаленні звычайна гладкая, эластычная і празрыстая тканка становіцца шурпатай, каламутнай і шчыльнай. У паталагічных выпадках серозная абалонка разрастаецца аж да зліпання.
Дадзеная абалонка развіваецца са спланхнатома — вытворнага мезадэрмы.
Плянта (Навагрудскі раён)
Пля́нта (, Плянта) — вёска ў Навагрудскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Любчанскага сельсавета.
Да 6 мая 2004 года вёска ўваходзіла ў склад Вераскоўскага сельсавета.
Зефір (кулінарыя)
Зефір — род цукрыстых кандытарскіх вырабаў; атрымліваецца пры збіванні фруктова-ягаднага пюрэ з цукрам і яечным бялком, з наступным даданнем у гэтую сумесь якога-небудзь з формаўтваральных напаўняльнікаў: пекціну, агаравага сіропу, жэлацінавай (мармеладнай) масы.
У якасці дадаткаў пры вытворчасці зефіру прымяняюцца харчовыя кіслоты, эсенцыі, фарбавальнікі.
Тыыт
Тыыт насяляюць узгорыстую мясцовасць, займаюцца падсечна-агнявым земляробствам (вырошчваюць рыс, бавоўну, гародніну), рыбалоўствам і паляваннем. Мова блізкая да в'ецкай і мыонгскай.
У рэлігійным жыцці пераважае шанаванне продкаў сям'і і роду, магічная і шаманская практыка абароны ад злых духаў, прыцягнення дабрабыту.
Тыыт знакаміты сваім арыгінальным песенным і музычным мастацтвам.
Барсучына (Павяцкі сельсавет)
Барсучы́на (, Барсучина) — хутар у Мёрскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Павяцкага сельсавета.
Пераменна-вільготныя трапічныя лясы
Пераменна-вільготныя трапічныя лясы — часткова лістападныя густыя трапічныя лясы. Ад вільготнатрапічных лясоў адрозніваюцца меншай відавой разнастайнасцю, памяншэннем колькасці эпіфітаў і ліян. У вільготны перыяд нагадваюць вечназялёныя экватарыяльныя лясы, а ў засушлівы большая частка дрэў застаецца без лісця, акрамя прадстаўнікоў вечназялёных відаў у ніжніх ярусах.
Пераменна-вільготныя лясы растуць да поўдня і поўначы ад вільготных экватарыяльных лясоў: у трапічнай частцы Афрыкі, у Амерыцы, у Індастане, на Шры-Ланцы, у Індакітаі, Кітаі, Паўночнай і Паўночна-Усходняй Аўстраліі.
Магістраль М11
Магістраль М11 — дарога у Рэспубліцы Беларусь, уваходная ў еўрапейскі маршрут.
Дарога праходзіць па тэрыторыі Гродзенскай і Брэсцкай абласцей. Пачынаецца ад памежнага пераходу Беняконі на мяжы з Літоўскай Рэспублікай (у Літве — аўтамагістраль ), далей праходзіць Воранава, Ліду, Дзятлава, Слонім і канчаецца скрыжаваннем з у раёне вёскі Быцень.
Працягласць маршруту складае 191 км.
Маршрут
Працягласць маршруту складае 185,782 км.
Валянцін Сцяпанавіч Няжноў
Валянцін Сцяпанавіч Няжноў (Валентин Степанович Нежнов;  — ) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, гвардыі старшы лейтэнант. Герой Савецкага Саюза (1944).
Біяграфія
В. С. Няжноў нарадзіўся ў Петраградзе (зараз Санкт-Пецярбург). З 1918 года разам з бацькамі жыў у Пяцігорску. Скончыў 7 класаў і школу ФЗВ у горадзе Мінеральныя Воды. Працаваў на электрастанцыі і слесарам на чыгуналіцейным заводзе ў Пяцігорску. У 1935—1938 гг. праходзіў службу ў Чырвонай Арміі. З пачаткам Вялікай Айчыннай вайны з чэрвеня 1945 г. зноў у РСЧА. У 1942 годзе скончыў ваеннае вучылішча сувязі ў горадзе Арджанікідзэ (сучасны Уладзікаўказ, Паўночная Асеція). Удзельнік баявых на франтах Вялікай Айчыннай вайны дзеянняў з ліпеня 1942 г.
Камандзір ўзвода сувязі асобнага лыжнага батальёна 29-а гвардзейскага стралковага (12-я гвардзейская стралковая дывізія, 61-я армія, Цэнтральны фронт) гвардыі старшы лейтэнант В. С. Няжноў асабліва вызначыўся 28—29 верасня 1943 г. у баях за вызваленне Камарынскага раёна Палескай вобласці (сучасны Лоеўскі раён Гомельскай вобласці Беларусі). Разам з байцамі ўзвода наладзіў сувязь з захопленым плацдармам на правым беразе Дняпра, пераправіў боепрыпасы. 30 верасня В. С. Няжноў замяніў у ходзе бою выбыўшага са строю палітрука і неаднаразова асабістым прыкладам узнімаў байцоў у атаку.
Загінуў у баі 24 студзеня 1944 г. Пахаваны ў брацкай магіле на Кургане Славы ў горадзе Мазыр Гомельскай вобласці.
Сваткаўскі сельсавет
Сва́ткаўскі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Мядзельскага раёна Мінскай вобласці Беларусі. Цэнтр — аграгарадок (да 2008 г. вёска) Сваткі.
Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Мядзельскага раёна Вілейскай вобласці БССР. З 20 верасня 1944 года ў складзе Маладзечанскай вобласці, з 20 студзеня 1960 года ў складзе Мінскай вобласці. 23 сакавіка 1987 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Узленскага сельсавета.
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1326 чалавек, з іх 94,0 % — беларусы, 4,3 % — рускія, 0,8 % — палякі.
NGC 7818
NGC 7818 (іншыя абазначэнні — PGC 288, UGC 21, MCG 1-1-19, ZWG 408.19) — спіральная галактыка (Sc) ў сузор’і Рыбы.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Махамед Хамдан Дагала
Махамед Хамдан Дагала (محمد حمدان دقلو; нар. 1974 альбо 1975) — суданскі ваенны і дзяржаўны дзеяч, генерал-лейтэнант. Камандзір ваенізаванай арганізацыі «Сілы аператыўнай падтрымкі».
Біяграфія
Нарадзіўся ў племя рэшават з ліку арабаў-шоа. Яго сям’я гандлявала вярблюдамі. Дагала пайшоў у пачатковую школу, але пасля трох гадоў навучання кінуў яе.
Падчас канфлікту ў Дарфуры праз сваякоў трапіў у апалчэнне Джанджавід, якое неўзабаве ўзначаліў пасля Муса Хілаля. У жніўні 2013 года прэзідэнт Амар аль-Башыр прызначыў Махамеда Дагала камандуючым Сіл аператыўнай падтрымкі, якія былі створаны падчас рэарганізацыі войск джанджавідаў.
Пасля ваеннага перавароту 2019 года атрымаў пасаду ў Пераходным ваенным савеце. Пасля заключэння пагаднення паміж грамадзянскімі і ваеннымі сіламі працягнуў сваю дзяржаўную дзейнасць у Суверэнным савеце, а пасля перавароту 2021 года — Пераходным суверэнным савеце.
У красавіку 2023 года з нагоды таго, што камандуючы Узброенымі сіламі Судана Абдэль Фатах аль-Бурхан манапалізаваў уладу, чым Дагала застаўся незадаволены, атрады Сіл аператыўнай падтрымкі ўступілі ў адкрытае ўзброенае супрацьстаянне з урадам.
23 чэрвеня
23 чэрвеня — сто семдзесят чацвёрты (сто семдзесят пяты ў высакосны год) дзень года па Грыгарыянскім календары.
Елка канадская
Елка канадская таксама ужываецца Eлка шызая (Picea canadensis, Picea glauca) — хвойнае дрэва роду Хваёвыя.
Батанічнае апісанне
Елка канадская ўяўляе сабой вечназялёнае дрэва вышынёй 15-20 м, рэдка да 40 метраў. Дыяметр ствала — да 1 метра. Кара тонкая, лускаватая. Крона узкаканічная ў маладых дрэў, у старых дрэў становіцца цыліндрычнай. Ігліца даўжынёй 12-20 мм, ромбічных формы ў сячэнні. Колер сіне-зялёны зверху і сіне-белы знізу. Шышкі слаба цыліндрычныя, даўжынёй 3-7 см і шырынёй да 2,5 см. Колер шышак зялёны або чырвоны, спелая шышка карычневая. Насенне чорныя, даўжынёй 2-3 мм з са светла-карычневым крылом даўжынёй 5-8 мм.
Прыроднае распаўсюджанне
Распаўсюджанне і месца паходжання віду — Паўночная Амерыка ад паўночнай Аляскі на захадзе да Ньюфаўндленда на ўсходзе. На поўначы тэрыторыя распаўсюджвання абмежаваная лесатундрай, на поўдні — штатамі Мантана, Мічыган, Мэн, Вісконсін, таксама ізаляваныя папуляцыі елкі знаходзяцца ў Паўднёвай Дакоце і Ваёмінгу. Від вельмі распаўсюджаны ў Паўночнай Амерыке, ахоўны статус ацэньваецца як з самай нізкай пагрозай.
Дэкаратыўныя формы
Форма «Аўрэа» («Aurea») — вельмі хутка расце. Ігліца на верхнем баку мае залацісты колер. У культуры вядомая з 1866 года.
«Ауреаспіката» («Aureospicata») — адрозніваецца жоўтым колерам ігліцы і маладых пабегаў, але толькі летам. Пазней дрэва становіцца зялёным. Гэтая форма выведзена ў 1890 годзе ў гадавальніку ў Карлсруэ.
«Коніка» («Conica») — папулярная канічная форма елі канадскай. У 60 гадоў вышыня дрэва можа дасягаць 4 м. Крона — пірамідальная, шчыльная, густая і пышная, дыяметрам да 2 метраў. Светла -зялёная ігліца зусім не калючы на дотык. Расце вельмі павольна.
Упершыню гэтая форма была выведзена ў Канадзе паўночнаамерыканскімі дэндроламі Рэдэр і Джэкам на возеры Лаган ў 1904 годзе, адкуль і распаўсюдзілася па садах і парках свету. Коніка эфектная ў самых кампазіцыях : на партэры або ў групавых пасадках. Рэкамендуецца для вырошчвання ў кантэйнерах на дахах, тэрасах, у групавых пасадках каля дамоў, для афармлення камяністых садоў. Дрэва ценестойкае. Мутанты канадскай елі «Коніка» — «Альберта Глобу», «Лаўрын», «Элеганс кампакт», " Гном ", «Граціліс Компакта», якія часта прадаюць пад адной назвай — «Коніка».
"Ехініформіс " («Echintformis») — міні-форма канадскай елі, расце вельмі павольна. У 30 гадоў вышыня дрэва — 0,5 м. Крона шарападобная, каля 1 м у дыяметры. Пабегі кароткія, да 2 см даўжынёй, і, як і пупышкі, — карычневыя. Ігліца 5-7 мм у даўжыню, вельмі вузкая, блакітнавата-зялёная, размешчана радыяльна. Карані моцныя, шырока пашыраныя. «Хініформіс» лепш расце на малакіслых, вільготных глебах. Дрэва святлалюбівае. Упершыню гэтую форму вывелі ў Францыі ў 1955 годзе, цяпер яна шырока распаўсюджана. Нярэдка гэта дрэва блытаюць з падобнай па форме елкай чорнай.
«Элеганс кампакт» («Elegans Compacta») — мае канічную форму, але расце хутчэй, чым «Коніка» — прырастае на 4-5 см штогод. Маладыя пабегі і пупышкі жоўта-карычневыя. Ігліца — свежа-зялёная, 8-10 мм у даўжыню. Упершыню гэтую форму вывелі ў 1950 годзе ў Чэхаславакіі.
«Граціліс Компакта» («Gracilis Compacta») — карлікавая форма канадскай елі. Дрэва мае канічную крону і штогод вырастае на 4-7 см. Ігліца — вельмі густая і жорсткая, шэра-зялёная, 7-10 мм даўжынёй. Выснову мутанта адносяць да 1960 года (таксама ў Ежыце).
«Лаўрын» («Laurin») — карлікавая форма, расце вельмі павольна — не больш за 2,5 см у год. Пабегі размешчаны побач. Ігліца — цёмна-зялёная, радыяльная, 5-10 мм даўжынёй. Максімальная вышыня дрэва — не больш за 1,5 м. Форма выведзена ў 1970 годзе ў гадавальніку г. Арнольда ў Германіі.
«Пендула» («Pendula») — плакучая форма канадскай елі, выведзена А. Кар’ерам ў парку Версаля. Галіны моцна схіленыя ўніз. Ігліца — густая, блакітнавата—зялёная.
«Цукерхут» («Zuckerhut») — карлікавая форма елі канадскай. Упершыню яе вывелі ў 1955 годзе. Дрэва расце павольна, не больш за 3-5 см у год. Максімальная вышыня — 1,5 м. Крона канічная, з завостранай верхавінай, дыяметрам 0,5-0,8 м. Кара — шэра-карычневая, гладкая або лускаватая. Ігліца размешчана радыяльна, ярка-зялёная, вельмі мяккая. Дрэва адносна ценестойкае і марозаўстойлівае. У маладым узросце можа пакутаваць ад вясновых сонечных апёкаў. Да глебы непатрабавальнае, але лепш расце на свежых суглінках або супесках.
Значэнне і выкарыстанне
З’яўляецца дрэвам сімвалам канадскай правінцыі Манітобы, а таксама штата Паўднёвая Дакота.
У прамысловасці
Елка канадская, як і большасць іншых відаў елак, дае каштоўную драўніну — белую, лёгкую і мяккую. Яе шырока выкарыстоўваюць у будаўніцтве, дрэваапрацоўчай, цэлюлозна-папяровай прамысловасці. Таксама з канадскай елі вырабляюць музычныя інструменты, у тым ліку гітары. Кара елі мае 7-15 % дубільных рэчываў, таму з яе здабываюць смалу, дзёгаць, жывіцу, драўняны воцат.
У ландшафтным дызайне
Елка канадская — каштоўная дэкаратыўная расліна. Яе саджаюць у парках, скверах, выкарыстоўваюць у лесапалосах. Таксама яна добра супрацьстаіць вятрам і можа выкарыстоўвацца ў ветраахоўных насаджэннях.
Іншае
Елка канадская, як і яе сваячка — елка еўрапейская і калючая — часта служыць атрыбутам навагодніх святаў. Дэкаратыўную форму часта разводзяць у чыгунках.
Look What You Made Me Do (песня Тэйлар Свіфт)
«Look What You Made Me Do» яшчэ далей аддаліў Свіфт ад папярэдніх работ у стылі кантры-музыкі і наблізіў спявачку да жанру альтэрнатыўнай электроннай музыкі. . У лірычным плане кампазіцыя выканана ў агрэсіўным тоне: Тэйлар прызнае дамінуючае становішча над неназванымі нядобразычліўцамі і кажа пра непазбежнасць наступстваў за ганебныя ўчынкі ў свой адрас.
Аўтарытэтныя крытыкі, якім загадзя паведамілі пра выхад сінгла, апублікавалі змешаныя рэцэнзіі на кампазіцыю, палічыўшы яе новым кірункам кар'еры спявачкі. Іншыя аглядальнікі зрабілі выснову, што тэма адплаты стала збітай для Свіфт і не прынесла нічога новага ў творчасць спявачкі і, наадварот, паказвае музычную дэградацыю выканаўцы.
Песня ўначаліла шматлікія хіт-парады, сярод якіх чарты ЗША, Канада, Вялікабрытанія, Аўстралія.
Гісторыя
Музычныя крытыкі апісалі жанр «Look What You Made Me Do» як электраклэш, поп , данс-поп электрапоп.
Песня напісана ў мінорнай танальнасці ля мінор з тэмпам 128 удараў у хвіліну.
Рычард Фэрбрас, Фрэд Фэрбрас і Роб Манзоли, члены брытанскага танцавальнага поп-гурта Right Said Fred, пазначаны ў якасці суаўтараў песні, так як яна ўключае мелодыю іх хіта 1992 года «I'm Too Sexy». Па словах Фрэда Фэрбраса, з ім і яго братам звязаліся за тыдзень да выпуску «Look What You Made Me Do» і спыталі ці можа адна «сучасная поп-спявачка» — чыё імя не было названа — выкарыстоўваць частку іх песні для яе будучага сінгла. Хоць браты пагадзіліся на здзелку, яны афіцыйна не даведаліся імя спявачкі, аб якой ідзе гаворка, да раніцы таго дня, калі адбыўся рэліз сінгла, але здагадаліся па розных прыкметах, хто яна. Абодва браты сказалі, што ім спадабалася песня «Look What You Made Me Do»; Фрэд Фэрбрас сказаў у інтэрв'ю часопісу "Rolling Stone": «Мне падабаецца цынічны аспект лірыкі, таму што і наш 'I'm Too Sexy' — гэта цынічная песня, і я думаю, што яна добра гэта зрабіла».
Крытычныя водгукі
Песня атрымала рознанакіраваныя водгукі музычных крытыкаў і інтэрнэт-выданняў. Журналіст Рэндзі Люіс з газеты "The Telegraph" станоўча ацаніў песню, мяркуючы, што сумесная праца Тэйлар і Антоноффа спалучае як папулярныя музычныя клішэ і хады, якія выкарыстоўваюцца ў многіх сучасных хітах, так і новыя мелодыку і рытмы, а таксама дадаў: "Музычна, трэк пастаянна змяняецца, выяўляецца мноства супярэчнасцей і супярэчлівых эмацыйных станаў, выражаных у тэкстах". Мара Карсан з газеты "LA Times" і Крыс Уілман з часопіса "Variety" таксама высока ацанілі ўваходжанне Свіфт у больш змрочную поп-музыку.
У той жа час Маура Джонстан з "The Guardian" напісала змяшаны агляд песні, сказаўшы: «Вяртанне поп-зоркі поўнае вісцаральных расчараванняў, але незразумела, ці гуляе ролю яна ці застаецца сама сабой». Брытані Спанос з часопіса "Rolling Stone" лічыць, што песня адзначыла працяг варожасці паміж Свіфт і рэперам Канье Уэстам. Аглядальнік Х'ю Макінтай з часопіса "Forbes" раскрытыкаваў змяненне стылю спявачкі, заяўляючы, што гэта «не падобна на Тэйлар Свіфт» і што «ў гэтым ёсць некаторыя перагібы». Хардзіп Фул з "New York Post" назваў песню «самай інтрыгавальна незвычайнай музыкай Свіфт, выпушчанай ёю на цяперашні час» і «займальным трэйлерам для яе новага альбома "Reputation"». "Pitchfork" ужо ў сваім загалоўку адклікаецца пра песню, як «хардкор» («a hardcore self-own»).
Узнагароды і намінацыі
Сінгл «Look What You Made Me Do» атрымаў намінацыю «Лепшы відэакліп» на прэміі MTV Europe Music Awards 2017, але так і не перамог у ёй. На прэміі iHeartRadio Music Awards сінгл атрымаў 2 намінацыі: «Лепшы тэкст песні» і «Лепшы кліп», але зноў прайграў.
Камерцыйны поспех
Музычны партал "HitsDailyDouble" паведаміў, што за першыя 24 гадзіны «Look What You Made Me Do» атрымала аўдыторыю звыш 20 млн. чалавек на радыёстанцыях і была загружана больш за 100 тыс. раз на тэрыторыі Злучаных Штатаў, папярэдне акупаваўшы першыя радкі ў онлайн-краме iTunes Store. Гэта сведчыла аб тым, што за дзень кампазіцыя прадалася на 20% больш, чым яе папярэдні лід-сінгл «Shake It Off», які, у сваю чаргу, быў распраданы тыражом 544 тыс. копій за першы тыдзень і дэбютаваў на вяршыні амерыканскага чарта "Billboard" Hot 100. Некаторыя выданні выказалі меркаванне, што вялізны ажыятаж вакол песні паспрыяе росту продажаў да канца тыдня.
Праз дзень з моманту рэлізу «Look What You Made Me Do» быў праслуханы больш за 7.9 мільёнаў разоў па ўсім свеце ў сэрвісе струменевых праслухваньняў Spotify, адпаведна заняўшы першае месца ў сусветным рэйтынгу праслухоўванняў.
У ЗША усяго за тры дні радыёэфіру «Look What You Made Me Do» дэбютаваў на пазіцыі № 77 у асноўным чарце "Billboard" Hot 100. Таксама ён апыніўся на пазіцыі № 23 у мультыжанравым чарце Radio Songs з аўдыторыяй у 46 млн радыёслухачоў, паводле дадзеных службы Nielsen Music. Дзякуючы неверагоднай колькасці радыёратацый сінгл падняўся на месца № 16 у чарце Adult Pop Songs (airplay) і № 21 у чарце Pop Songs, што стала лепшым паказчыкам у 2017 годзе, а таксама дэбютаваў на пазіцыі № 22 у чарце Adult Contemporary. Было прададзена каля 200,000 лічбавых копій за адзін дзень продажаў у ЗША, што перавысіла паказчык хуткасці загрузак, раней усталяваны сінглам «Shape of You» Эда Шырана. Акрамя таго, «Look What You Made Me Do» быў найбольш запатрабаванай песняй на ўсіх 187 поп-радыёстанцыях, якія ўлічваюцца Mediabase, пабіўшы рэкорд, усталяваны сінглам «Can't Stop the Feeling!» Джасціна Тымберлейка у 2016 годзе, які быў запатрабаваны на 186 радыёстанцыях поп-музыкі. Праз тырдзень песня паднялася з 77-га месца на пазіцыю 1 радок у чарце "Billboard" Hot 100, стаўшы пятым у гісторыі самым буйным скокам наверх і пятым чарттоперам для Тэйлар Свіфт ў ЗША.
У Вялікабрытаніі менш чым за тыдзеньбыло прададзена 20,000 копій сінгла і загружана па стрымінгу 2,4 млн разоў. У выніку песня стала першым для Свіфт чарттоперам у гэтай краіне, разышоўшыся тыражом у 30,000 копій і 5,3 млн срымінгу за поўны тыдзень.
Ужо праз месяц пасля рэлізу «Look What You Made Me Do» быў распраданы накладам у 2 мільёна копій ва ўсім свеце. Зараз гэты паказчык ужо большы за 4 мільёны.
На прыканцы года сінгл меў ужо тройчы плацінавы статус у ЗША.
Музычнае відэа
Лірык-відэа песні выйшла на афіцыйным YouTube-канале спявачкі. Яно ў значнай ступені заснавана на графічным дызайне амерыканскага мастака Сола Баса, выкарыстаным у фільме "Vertigo" (1958). Яго прадзюсіравалі Тэйлар Свіфт і амерыканскі рэжысёр музычных відэа, фільмаў і рэкламных ролікаў Джозэф Кан. Афіцыйнае музычнае відэа было ўпершыню паказана 27 жніўня 2017 года на цырымоніі 2017 MTV Video Music Awards. У першы дзень кліп праглядзялі больш за 43 мільёны чалавек, што стала абсолютным рэкордам YouTube.
Падрыхтоўка музычнага відэа пачалася яшчэ ў студзені 2017 года, у той час як сама здымка праходзіла ў маі. Танцавальныя нумары паставіў харэограф Тайс Дзіор, які працаваў разам з Тэйлар над кліпам «Shake It Off», а макіяж рыхтаваў Біл Корсо. Канчатковая апрацоўка відэа працягвалася да самай раніцы яго рэлізу. Паведамлялася таксама, што алмазы, якія выкарыстоўваюцца ў адной са сцэн, з'яўляюцца сапраўднымі. Брыльянты, запазычаныя ў знакамітага ювеліра Ніла Лэйна, валодаюць коштам больш за 10 мільёнаў даляраў.