cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Біекцыя
Біекцыя — гэта адлюстраванне, якое з'яўляецца адначасова і сюр'ектыўным, і ін'ектыўным. Пры біектыўным адлюстраванні кожнаму элементу аднаго мноства адпавядае роўна адзін элемент іншага мноства, пры гэтым азначана адваротнае адлюстраванне, якое мае тыя самыя ўласцівасці. Таму біектыўнае адлюстраванне яшчэ называюць ўзаемна-адназначным адлюстраваннем (адпаведнасцю), адна-адназначным адлюстраваннем.
Ефрасіння Пскоўская
Еўпраксія Пскоўская, хроснае імя Еўфрасіння (меркавана 1170-я да 1181 —, Одэмпэ) — княгіня пскоўская (не раней за 1201), ігумення пскоўскага Спаса-Прадцечанскага манастыра, святая праваслаўнай царквы — святая дабраверная княгіня пскоўская.
Біекцыя
Калі між двума мноствамі можна выявіць ўзаемна-адназначную адпаведнасць (біекцыю), то такія мноства называюцца роўнамагутнымі. З пункта погляду тэорыі мностваў, роўнамагутныя мноствы не адрозніваюцца.
Ефрасіння Пскоўская
Біяграфія
У агіяграфічнай літаратуры называецца дачкой князя Рагвалода-Васіля. Адпаведна, мусіла б быць праз маці ўнучкай вялікага князя кіеўскага Ізяслава Мсціславіча, а па бацьку сястрой князя Глеба Рагвалодавіча, згаданага ў друцкіх падзеях 1180 года. Паводле агіяграфічнага падання, выхоўвалася ў полацкім Спаскім манастыры.
Біекцыя
Узаемна-адназначнае адлюстраванне канечнага мноства ў сябе называецца перастаноўкай (або падстаноўкай) элементаў гэтага мноства.
Ефрасіння Пскоўская
Біяграфія
У такім разе, прыкладна ў 30-гадовым узросце выйшла замуж за пскоўскага князя Яраслава Уладзіміравіча. Выказвалі думку, што гэта быў другі шлюб Еўпраксіі. Аднак, як паказаў Фёдар Успенскі, у традыцыі Рурыкавічаў, жанчыны роду пасля першага шлюбу з Рурыкавічам не маглі зноў выходзіць за Рурыкавіча, а за баяраў не маглі выходзіць наогул. Такім чынам, калі ў Еўпраксіі і быў першы шлюб, то не з Рурыкавічам, што магчыма, але малаімаверна.
Біекцыя
Азначэнне
Функцыя называецца біекцыяй (і пазначаецца ), калі яна:
Юзаф Крашэўскі
Юзаф Ігнацы (Іосіф Ігнат) Крашэўскі (Józef Ignacy Kraszewski;, , Вялікае герцагства Варшаўскае, цяпер Польшча — , , Швейцарыя; Псеўданімы: Б. Балеславіта; Др. Амега; К. Пастарнак) — пісьменнік, гісторык і фалькларыст, рэдактар, выдавец,. Пісаў па-польску, лічыцца адным з найвялікшых польскіх пісьменнікаў. Пачынальнік польскай рэалістычнай прозы. Член Польскай АН у Кракаве (1872), Ганаровы член Чэшскай АМ (1873). У Польшчы яго творы ўваходзяць у канон школьнай праграмы.
Біяграфічныя звесткі
Брат Люцыяна Крашэўскага і Каятана Крашэўскага. Бацькі Ю. Крашэўскага паходзілі і мелі родавы маёнтак на Пружаншчыне. Юзаф Крашэўскі скончыў Свіслацкую гімназію, Віленскі ўніверсітэт. Удзельнічаў у паўстанні 1830—1831 гадоў, сядзеў у віленскай турме. З 1833 жыў у маёнтку Доўгае каля Пружан (Брэсцкая вобласць), з 1837 на Валыні, спачатку ў маёнтку Амельна, потым Гродэк, Губін, а ў 1853 г. — ў Жытоміры. У Вільні 10 гадоў рэдагаваў часопіс «Athenaeum» («Атэнеум»), у 1858 стаў рэдактарам «Gazety Codziennej», пазней «Gazety Polskieej», друкаваўся ў газеце «Kurier Wileński» («Виленский вестник»). З 1859 перабраўся ў Варшаву. Калі пачалося паўстанне 1863-1864, Крашэўскі, баючыся арышту, назаўжды пакінуў Польшчу. 3 1863 у эміграцыі, жыў у розных гарадах Германіі, найбольш у Дрэздэне, дзе меў сваю друкарню. Выдаваў публіцыстычны штогоднік «Rachunki» («Рахункі», 1866—70), часопісы. У 1884 асуджаны германскімі ўладамі за супрацоўніцтва з французскай разведкай. Вызваліўшыся пад залог, ён паехаў лячыцца ў Італію. Памёр у Жэневе.
Творчасць
Юзаф Крашэўскі напісаў больш за 600 тамоў твораў: 223 раманы і аповесці, навуковыя працы па гісторыі, археалогіі, этнаграфіі, літаратуразнаўстве, філасофіі і інш.
Транцана-Верчэлезэ
Транцана-Верчэлезэ (Tronzano Vercellese) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне П’емонт, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Верчэлі.
Юзаф Крашэўскі
Творчасць
Наватарская канцэпцыя чалавека-працаўніка выяўлена ў цыкле аповесцей «Уляна» (1843), «Хата за вёскай» (1855), «Гісторыя калка ў плоце» (1860) і інш. Вострая крытыка шляхты і арыстакратыі ў сацыяльна-бытавых раманах «Чарадзейны ліхтар» (1843—44), «Два светы» (1856), «Могілкі» (1874) і інш. Падзеі паўстання 1863—64 адлюстраваны ў раманах «Дзіця Старога Горада» (1863), «Мы і яны» (1865), «Дзядуля» (1869) і інш. Для раманаў «Апошняя з слуцкіх князёў» (1841), «Сеймавыя сцэны» (1875), «Кунігас» (1882), «Маці каралёў» (1883), «Кароль у Нясвіжы. 1784» (1887) і інш. характэрны зварот да мінуўшчыны Беларусі, дакументальнасць. Сярод лепшых гістарычных раманаў — саксонская трылогія «Графіня Козель» (1874), «Бруль» (1875), «3 часоў Сямігадовай вайны» (1876), а таксама «Старое паданне» (1876) — першы твор з цыкла 29 раманаў, прысвечаных гісторыі Рэчы Паспалітай.
Аўтар зборнікаў «Паэзія» (т. 1—2, 1838) і «Гімны смутку» (1857), паэтычнай трылогіі з гісторыі Літвы «Анафеляс» (1840—45), 20 драматычных твораў, у т.л. камедый з дзеяннем у Нясвіжы «Кастэлянскі мёд» (1860), «Пане Каханку» (1867).
У падарожных нарысах «Пінск і Піншчына» (1837), «Успаміны пра Палессе, Валынь і Літву» (1840), «Карціны з жыцця і падарожжаў» (1841—42), «Друскенікі» (1848), этнаграфічным нарысе «Адзенне сялян і мяшчан з ваколіц Брэста, Кобрына, Пружан» (1860) апісаў беларускія мясціны і жыхароў Беларусі. Аўтар гістарычных прац «Вільня ад яе пачатку да 1750 г.» (т. 1—4, 1840—42), «Старажытная Літва. Яе гісторыя, законы, мова, вера, звычаі, песні…» (1847—50), «Барысаў» (1848), «Польшча ў час трох падзелаў» (т. 1—3, 1873—75) і інш.
Быў прафесійным мастаком, музыкантам.
Паўплываў на творчасць Э. Ажэшкі, Б. Пруса, Г. Сянкевіча, Я. Купалы. Два вершы Юзафа Крашэўскага пераклаў на беларускую мову Янка Купала. На беларускую мову яго творы таксама перакладалі П. Бітэль, В. Сёмуха, М. Кенька, Л. Казлоў, М. Папека.
Крытыка
Юзафа Крашэўскага называюць «польскім Дзюма». Яго гістарычныя аповесці грунтуюцца на дакументальнай аснове, у іх выкарыстаныя факты з жыцця. Ю. Крашэўскі добра ведаў гісторыю Польшчы і Вялікага Княства Літоўскага, быў знаёмы з летапісамі, хронікамі, паданнямі, у час сваіх падарожжаў наведваў мясціны, дзе разгортваліся падзеі яго твораў. Польскі пісьменнік Стэфан Жэромскі пісаў, што Крашэўскі меў здольнасць «з археалагічнай дакладнасцю маляваць жыццё дзядоў нашых». Разам з тым, як заўважае беларускі літаратуразнаўца Міхась Кенька, ён не заўсёды пільнаваўся гістарычнай праўды, часам залішне давяраўся храністам, якія былі іншы раз суб'ектыўныя ў апісанні і ацэньванні падзей, трапляў пад уплыў польскай гістарыяграфіі, выказваў сімпатыі да адных гістарычных асоб і непрыхільнасць да другіх.
Транцана-Верчэлезэ
Насельніцтва складае 3596 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 80 чал./км². Займае плошчу 44 км². Паштовы індэкс — 13049. Тэлефонны код — 0161.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы Ss. Pietro e Paolo.
Ефрасіння Пскоўская
Біяграфія
Аплаціла пабудову Прадцечанскай царквы ў Пскове. Пазней, кінутая мужам у час нападу Батыя, заснавала на свае сродкі манастыр Іаана Хрысціцеля пры Прадцечанскай царкве. Прыняўшы там манаскі пострыг пад імем Еўпраксіі, стала ігуменняй. На перамовах пра свой пасаг з былым мужам у Одэмпэ была забіта пасынкам князя Яраслава. Цела перавезлі ў Пскоў і пахавалі ў агароджы Спаса-Прадцечанскага манастыра.
Традыцыя мясцовага шанавання Еўпраксіі вядзецца ад прызнання наўгародскім епіскапам яўлення цудатворнасці іконы над труной Еўпраксіі. Аднак, шанаванне заставалася мясцовым яшчэ і ў канцы XVI ст. (1581).
Яраслаў Уладзіміравіч (князь пскоўскі)
Яраслаў Уладзіміравіч — князь пскоўскі. Сын князя пскоўскага Уладзіміра Мсціславіча. На княжанні спачатку ў Ноўгарадзе, але выклікаў незадавольненне веча і быў выгнаны (1196). Пазней пасаджаны на княжанне ў Пскове. Разам з Барысам Ігаравічам спрабаваў ваяваць Ізборск (1233), але разбіты і сасланы ў Пераяслаўль. Спрабаваў захапіць Одэмпэ (1234). Уцякаючы ад нашэсця Батыя, кінуў у Пскове сваю жонку Еўфрасінню і пасяліўся ў Лівоніі. Пад уплывам папы Рыгора IX прыняў каталіцтва, ажаніўся з немкай, атрымаў ва ўладанне горад Одэмпэ. Пасля паразы Ордэна, панесенай ад Аляксандра Яраславіча, разлічваў аддаць на ўзнаўленне Ордэна палову свайго пскоўскага майна, відаць, разлічваючы на пасаг сваёй былой жонкі Еўфрасінні, і выклікаў Еўфрасінню ў Одэмпэ, дзе яна была забіта (8.5.1243) пасынкам Яраслава, відаць, за няўдачу перамоў
NGC 3106
NGC 3106 (іншыя абазначэнні — UGC 5419, MCG 5-24-9, ZWG 153.13, NPM1G +31.0177, PGC 29196) — лінзападобная галактыка (S0) ў сузор’і Малы Леў.
Літоўская Рэспубліка (1918—1940)
Літоўская Рэспубліка (Lietuvos Respublika) — літоўская нацыянальная дзяржава, якая існавала ў перыяд паміж Першай і Другой сусветнымі войнамі; этап гісторыі літоўскай дзяржаўнасці, які ахоплівае перыяд з 1918 па 1940 год.
Пачаткам дзяржаўнасці стала абвяшчэнне незалежнасці і пераўтварэнне Каралеўства Літвы ў рэспубліку (2 лістапада 1918 года), заканчэннем — акупацыя Чырвонай Арміяй (15 чэрвеня 1940 года) і анэксія Савецкім Саюзам (3 жніўня 1940 года).
Геаграфія
Міжваенная Літоўская Рэспубліка за сваё кароткае жыццё некалькі разоў мяняла абрысы сваёй тэрыторыі. У выніку далучэння Сярэдняй Літвы да Польшчы ў 1922 годзе плошча дзяржавы склала 52 822 км². У выніку ўключэння ў 1923 годзе Клайпедскага краю плошчай 2 848 км² тэрыторыя краіны павялічылася да 55 670 км². Страта ў сакавіку 1939 года Клайпеды з яе далучэннем да Трэцяга рэйха былі хутка кампенсаваныя перадачай Літве ў канцы таго ж года Віленскага краю (частка Заходняй Беларусі), які адышоў пад кантроль СССР ад падзеленай па пакту Молатава-Рыбентропа Польшчы. Гэтыя мерапрыемствы павялічылі тэрыторыю дзяржавы на 6 880 км². Гэта азначала, што Літва ахоплівала тэрыторыю ў 59 702 км².
Працягласць межаў з асобнымі краінамі на канец 1939 года: Разам: 1 320,5 км.
Адміністрацыйна Літва дзялілася на 20 паветаў. Клайпедскі край, утвораны ў 1923 годзе, дадаў яшчэ 3 паветы.
Насельніцтва
Рэлігійны падзел у Літве ў сярэдзіне 1930-х гадоў:
Буйнейшыя гарады і іх насельніцтва (1937 год):
Эканоміка
Занятасць:
Структура землекарыстання:
Транспарт
У міжваенны час усімі пытаннямі транспарту (дарожным, чыгуначным, рачным, марскім і паветраным) кіравала Міністэрства шляхоў зносін Літоўскай Рэспублікі.
У Літоўскай дзяржаве дарогі былі пераважна грунтавыя. У 1929 годзе працягласць дарог складала ўсяго 1 701 км, што давала паказчык на ўзроўні 3,1 км на 100 км² тэрыторыі краіны. У канцы 1920-х гадоў быў распрацаваны вялізны план змены гэтага становішча. Планавалася пабудаваць 3 000 км новых дарог, выдзяляючы на ​​гэта 3-4 мільёны літаў у год. Недахоп сродкаў і часу прывялі да правалу гэтых планаў. Аднак варта адзначыць, што ў гэтай галіне ёсць пэўны прагрэс. У 1939 годзе Літва мела 44 470 км дарог, у тым ліку 1 881 км шашэйных, 12 700 км дарог з цвёрдым пакрыццём і 30 000 км грунтавых.
Толькі ў 1930-я гады ў Літве з'явіўся аўтобусны рух. У 1932 годзе было 362 аўтобусы ажно 55 марак і тыпаў. У 1934 годзе агульная працягласць аўтобусных маршрутаў складала 5 399 км.
На момант стварэння дзяржавы чыгуначная сетка ў Літве была невялікай і нязручнай. У 1924 годзе ў Літве працягласць чыгуначных ліній стандартнай (еўрапейскай) каляіны складала 1 138 км, з якіх двухкалейнымі былі толькі Вірбаліс — Каўнас — Шаўляй (244 км) і Каўнас — Віевіс (63 км).
Дзякуючы праведзенай рабоце даўжыня ліній павольна павялічвалася. Так, у 1932 годзе агульная працягласць чыгуначных ліній стандартнай каляіны павялічылася да 1 189 км, а працягласць двухкалейных скарацілася да 229,5 км. У канцы 1930-х гадоў у Літве было 1 838 км стандартнай еўрапейскай каляіны. Хоць і павольны, але рост чыгуначных ліній суправаджаўся зніжэннем колькасці рухомага складу.
У канцы 1930-х гадоў на Літоўскай дзяржаўнай чыгунцы працавала 6 500 чалавек.
Да прыведзеных даных варта дадаць яшчэ і факт існавання вузкакалейкі, якая дасталася Літве ў спадчыну ад Расійскай Імперыі. У 1924 годзе агульная працягласць такіх ліній складала 614 км, з іх 583 км былі ў эксплуатацыі. У наступныя гады іх працягласць скарацілася да 507 км (422 км у эксплуатацыі), затым сітуацыя палепшылася і ў 1937 годзе даўжыня гэтых ліній павялічылася да 599 км.
Ісмаілы
Ісмаілы (İsmayıllı) — горад і адміністрацыйны цэнтр Ісмаілінскага раёна Азербайджана, размешчаны ля падножжа паўднёвага схілу Вялікага Каўказа, за 47 км на паўночны ўсход ад чыгуначнай станцыі Мюсюслі.
Зорка
Зо́рка — нябеснае цела, якое само свеціцца, складаецца з распаленых газаў (плазмы). Тыповая зорка ўяўляе сабой распалены плазменны шар. Зоркі — найбольш распаўсюджаныя аб'екты ў Сусвеце, знаходзяцца ў стане цеплавой і гідрастатычнай раўнавагі, што забяспечваецца балансам паміж сілай гравітацыі і ціскам гарачага рэчыва і выпраменьвання.
Самаю блізкаю да Зямлі зоркаю з'яўляецца Сонца. Усе іншыя зоркі відаць з Зямлі як светлавыя пункты. Яркасць зорак характарызуюць зорнай велічынёй, бачнае становішча на небасхіле вызначаюць нябеснымі каардынатамі. Простым вокам (пры добрай вастрыні зроку) на небе бачна каля 6000 зорак, па 3000 ў кожным паўшар'і.
Зоркі ўтвараюцца з газава-пылавога асяроддзя (галоўным чынам з вадароду і гелію) у выніку гравітацыйнага сціскання. Тэмпература рэчыва ў нетрах зорак вымяраецца мільёнамі кельвінаў, а на іх паверхні — тысячамі кельвінаў. Энергія пераважнай большасці зорак выдзяляецца ў выніку тэрмаядзерных рэакцый ператварэння вадароду ў гелій, якія адбываюцца пры высокіх тэмпературах ва ўнутраных абласцях. Зоркі частка называюць галоўнымі целамі Сусвету, бо ў іх заключана асноўная маса бачнага рэчыва ў прыродзе. Паказальна і тое, што зоркі маюць адмоўную цеплаёмістасць.
Зорная велічыня
Зорная велічыня адлюстроўвае, наколькі добра бачна зорка. Гэтая характарыстыка з'явілася яшчэ ў старажытныя часы, калі лічылася, што ўсе зоркі знаходзяцца на адной адлегласці ад Зямлі і таму па іх бліску можна вызначыць памер. Бачныя зоркі маюць зорныя велічыні ад 1^m (самыя яркія) да 6^m (ледзь бачныя). Лічыцца, што зорка 1-й велічыні свеціць ярчэй за зорку 6-й велічыні роўна ў 100 разоў. Пасля з'яўлення тэлескопаў колькасць бачных зорак значна павялічылася, таму пачалі ўжываць нумарацыю да 21-й зорнай велічыні. Таксама велічыня можа быць дробнай (напр. 7,3^m), роўнай 0 ці нават адмоўнай. У сувязі з тым, што зорная велічыня не адлюстроўвае рэальнай яркасці зоркі, ужываецца таксама абсалютная зорная велічыня, якая характарызуе свяцільнасць зоркі, калі б яна была на адлегласці ад Зямлі, роўнай (10 пс).
Адлегласць
Адлегласць да зоркі вымяраецца ў светлавых гадах ці ў парсеках. Існуе некалькі спосабаў вызначыць, на колькі далёка ад нас знаходзіцца зорка. Самы просты — гэта метад паралакса, але ён дазваляе вызначыць адлегласць толькі да бліжэйшых зорак, не перавышаючую некалькіх соцень парсекаў. Адлегласць да аддаленых зорак вызначаецца метадам спектральнага паралакса, які будуецца на вызначэнні абсалютнай зорнай велічыні па спектры і на далейшым параўнанні яе з адноснай зорнай велічынёй.
Маса
Маса зоркі — вельмі істотная велічыня. У адрозненне ад свяцільнасці і зорнай велічыні яна вагаецца ў больш вузкіх межах. Найбольш проста вызначыць масу падвойнай зоркі, бо да яе можна прымяняць закон сусветнага прыцягнення. Таксама ёсць залежнасць паміж масай і свяцільнасцю зоркі (свяцільнасць змяняецца прапарцыянальна кубу масы). Гэтаю ўласцівасцю карыстаюцца пры вызначэнні мас асобных зорак.
Эвалюцыя зоркі
Падчас тэрмаядзерных рэакцый вадарод, які складаў асноўную частку масы новай зоркі, пачне ператварацца ў гелій. Калі большая частка вадароду будзе перапрацавана, то ў цэнтры зоркі ўтворыцца геліевае ядро, а тэрмаядзерныя рэакцыі будуць праходзіць у слоі, які да яго прылягае. Ядро пачне сціскацца далей, павялічваючы сваю тэмпературу, у выніку чаго ў ім пойдуць рэакцыі сінтэзу вугляроду і іншых цяжкіх элементаў. У выніку велізарнага выдзялення энергіі фотасфера пачне пашырацца і зорка ператворыцца ў чырвонага гіганта. Валодаючы невялікай масай, фотасфера перастае прыцягвацца ядром і з часам разлятаецца і ператвараецца ў туманнасць. Ад зоркі застаецца толькі ядро — белы карлік.
Калі маса зоркі значна перавышала сонечную, то такія зоркі на апошніх этапах існавання губляюць устойлівасць і могуць выбухнуць у якасці звышновай, а пасля сціснуцца да некалькіх кіламетраў, ператварыўшыся ў нейтронную зорку. Калі пасля выбуху маса ўсе яшчэ перавышае сонечную ў некалькі разоў і сцісканне будзе працягвацца, то зорка можа пераўтварыцца ў чорную дзірку.
Адзінкі вымярэнні
Большасць зорных характарыстык як правіла выражаецца ў СІ, але таксама выкарыстоўваецца і СГС (напрыклад, свяцільнасць выражаецца ў эргах у секунду). Маса, свяцільнасць і радыус звычайна даюцца ў суадносінах з нашым Сонцам:
Для абазначэння адлегласці да зорак прынятыя такія адзінкі, як светлавы год і парсек.
Вялікія адлегласці, такія як радыус гіганцкіх зорак або вялікая паўвось падвойных зорных сістэм, часта вымяраюцца ў астранамічных адзінках (а. а.). Адна астранамічная адзінка раўняецца сярэдняй адлегласці паміж Зямлёй і Сонцам (150 млн км).
Віды зорак
Класіфікацыі зорак пачалі будаваць адразу пасля таго, як пачалі атрымліваць іх спектры. У першым прыбліжэнні спектр зоркі можна апісаць як спектр чорнага цела, але з накладзенымі на яго лініямі паглынання або выпраменьвання. Па складзе і сіле гэтых ліній зорцы прысвойваўся той ці іншы клас. Так робяць і цяпер, аднак цяперашні падзел зорак значна больш складаны: дадаткова ён уключае абсалютную зорную велічыню, наяўнасць або адсутнасць пераменнасці бляску і памераў, а асноўныя спектральныя класы разбіваюцца на падкласы.
У пачатку XX стагоддзя Герцшпрунг і нанеслі на дыяграму «Абсалютная зорная велічыня» — «спектральны клас» розныя зоркі, і аказалася, што вялікая іх частка згрупавана ўздоўж вузкай крывой. Пазней гэтая дыяграма (цяпер яна носіць назву «Дыяграма Герцшпрунга — Расела») аказалася ключом да разумення і даследавання працэсаў, якія адбываюцца ўнутры зоркі.
Цяпер, калі ёсць тэорыя ўнутранай будовы зорак і тэорыя іх эвалюцыі, стала магчымым і тлумачэнне існавання класаў зорак. Аказалася, што ўся разнастайнасць відаў зорак — гэта не больш чым адлюстраванне колькасных характарыстык зорак (такія як маса і хімічны склад) і эвалюцыйнага этапа, на якім у дадзены момант знаходзіцца зорка.
У каталогах і на пісьме клас зорак пішацца ў адно слова, пры гэтым спачатку ідзе літарнае пазначэнне асноўнага спектральнага класа (калі клас дакладна не вызначаны, пішацца літарны дыяпазон, да прыкладу, OB), далей арабскімі лічбамі ўдакладняецца спектральны падклас, потым рымскімі лічбамі ідзе клас свяцільнасці (нумар вобласці на дыяграме Герцшпрунга — Расела), а затым ідзе дадатковая інфармацыя. Напрыклад, Сонца мае клас G2V.
Зоркі галоўнай паслядоўнасці
Найбольш шматлікі клас зорак складаюць зоркі галоўнай паслядоўнасці, да такога тыпу зорак належыць і наша Сонца. З эвалюцыйнага погляду галоўная паслядоўнасць — гэта тое месца дыяграмы Герцшпрунга — Расела, на якім зорка знаходзіцца большую частку свайго жыцця. У гэты час страты энергіі на выпраменьванні кампенсуюцца за кошт энергіі, якая выдзяляецца ў ходзе ядзерных рэакцый. Час жыцця на галоўнай паслядоўнасці вызначаецца масай і доляй элементаў, цяжэйшых за гелій (металічнасцю).
Сучасная (гарвардская) спектральная класіфікацыя зорак распрацавана ў Гарвардскай абсерваторыі ў 1890—1924 гадах.
Карычневыя карлікі
Карычневыя карлікі — гэта тып зорак, у якіх ядзерныя рэакцыі ніколі не маглі кампенсаваць страты энергіі на выпраменьванне. Доўгі час карычневыя карлікі былі гіпатэтычнымі аб'ектамі. Іх існаванне прадказалі ў сярэдзіне XX ст., грунтуючыся на меркаваннях аб працэсах, якія адбываюцца пры фарміраванні зорак. Аднак ў 1995 годзе ўпершыню быў знойдзены карычневы карлік. На сённяшні дзень адкрыта досыць шмат зорак падобнага тыпу. Іх спектральны клас М-T. У тэорыі вылучаецца яшчэ адзін клас, які пазначаецца Y (у 2011 годзе яго існаванне пацвердзілася адкрыццём некалькіх зорак з тэмпературай 300—500 К: WISE J014807.25−720258.8, WISE J041022.71+150248.5, WISE J140518.40+553421.5, WISE J154151.65−225025.2, WISE J173835.52+273258.9, WISE J1828+2650 и WISE J205628.90+145953.3).
Белыя карлікі
Неўзабаве пасля геліевай успышкі «загараюцца» вуглярод і кісларод; кожная з гэтых падзей выклікае моцную перабудову зоркі і яе хуткае перасоўванне па дыяграме Герцшпрунга — Расела. Памер атмасферы зоркі павялічваецца яшчэ больш, і яна пачынае інтэнсіўна губляць газ у выглядзе патокаў зорнага ветру. Лёс цэнтральнай часткі зоркі цалкам залежыць ад яе зыходнай масы: ядро ​​зоркі можа скончыць сваю эвалюцыю як белы карлік (маламасіўныя зоркі), у выпадку, калі яе маса на позніх стадыях эвалюцыі перавышае мяжу Чандрасекара — як нейтронная зорка (пульсар), калі ж маса перавышае мяжу Опенгеймера — Волкава — як чорная дзірка. У двух апошніх выпадках завяршэнне эвалюцыі зорак суправаджаецца катастрафічнымі падзеямі — успышкамі звышновых.
Чырвоныя гіганты
Чырвоныя гіганты і звышгіганты — гэта зоркі з даволі нізкай эфектыўнай тэмпературай (3000 — 5000 К), аднак з велізарнай свяцільнасцю. Тыповая абсалютная зорная велічыня такіх аб'ектаў −3m−0m (I і III клас свяцільнасці). Для іх спектра характэрна прысутнасць малекулярных палос паглынання, а максімум выпраменьвання прыпадае на інфрачырвоны дыяпазон.
Тыпу Вольфа — Рае
Зоркі Вольфа — Рае — клас зорак, для якіх характэрныя вельмі высокая тэмпература і свяцільнасць; зоркі Вольфа — Рае адрозніваюцца ад іншых гарачых зорак наяўнасцю ў спектры шырокіх палос выпраменьвання вадароду, гелію, а таксама кіслароду, вугляроду, азоту ў розных ступенях іанізацыі (NIII — NV, CIII — CIV, OIII — OV). Шырыня гэтых палос можа дасягаць 100 Å, а выпраменьванне ў іх можа ў 10-20 разоў перавышаць выпраменьванне ў кантынууме. Зоркі такога тыпу маюць свой ​​клас — W. Аднак падкласы будуюцца зусім не як у зорак галоўнай паслядоўнасці:
Канчатковай яснасці паходжання зорак тыпу Вольфа — Рае не дасягнута. Аднак можна сцвярджаць, што ў нашай Галактыцы гэта геліевыя рэшткі масіўных зорак, якія скінулі значную частку масы на нейкім этапе сваёй эвалюцыі.
Звышновыя
Звышновыя зоркі — зоркі, якія заканчваюць сваю эвалюцыю ў катастрафічным выбуховым працэсе. Тэрмінам «звышновыя» былі названыя зоркі, якія ўспыхвалі значна (на парадкі) мацней за так званыя «новыя зоркі». На самай справе, ні тыя, ні другія фізічна новымі не з'яўляюцца, заўсёды ўспыхваюць ўжо існуючыя зоркі. Але ў некалькіх гістарычных выпадках успыхвалі тыя зоркі, якія раней былі на небе амаль або зусім не бачныя, што і стварала эфект з'яўлення новай зоркі. Тып звышновай вызначаецца па наяўнасці ў спектры ўспышкі ліній вадароду. Калі ён ёсць, значыць звышновая II тыпу, калі не — то I тыпу.
Гіперновыя
Гіперновая — калапс выключна цяжкай зоркі пасля таго, як у ёй больш не засталося крыніц для падтрымання тэрмаядзерных рэакцый; іншымі словамі, гэта вельмі вялікая звышновая. З пачатку 1990-х гадоў былі заўважаныя настолькі магутныя выбухі зорак, што сіла выбуху перавышала магутнасць выбуху звычайнай звышновай прыкладна ў 100 разоў, а энергія выбуху перавышала 1046 джоўляў. Да таго ж многія з гэтых выбухаў суправаджаліся вельмі моцнымі гама-ўсплёскамі. Інтэнсіўнае даследаванне неба знайшла некалькі аргументаў на карысць існавання гіперновых, але пакуль што гіперновыя з'яўляюцца гіпатэтычнымі аб'ектамі. Сёння тэрмін выкарыстоўваецца для апісання выбухаў зорак з масай больш за 100 мас Сонца. Гіперновыя тэарэтычна маглі б стварыць сур'ёзную пагрозу Зямлі з-за моцнай радыёактыўнай успышкі, але ў цяперашні час паблізу Зямлі няма зорак, якія маглі б прадстаўляць такую ​​небяспеку. Паводле некаторых дадзеных, 440 мільёнаў гадоў назад адбыўся выбух гіперновай зоркі паблізу Зямлі. Верагодна, кароткажывучы ізатоп нікелю 56Ni трапіў на Зямлю ў выніку гэтага выбуху.
Зорныя каталогі і прынцыпы абазначэння зорак
У нашай галактыцы больш за 200 млрд зорак. На фотаздымках неба, атрыманых буйнымі тэлескопамі, відаць такое мноства зорак, што бессэнсоўна нават спрабаваць даць ім усім імёны ці хаця б злічыць іх. Каля 0,01 % усіх зорак Галактыкі занесена ў каталогі. Такім чынам, пераважная большасць зорак, назіраных у буйныя тэлескопы, пакуль не пазначана і не злічана.
Самыя яркія зоркі ў кожнага народа атрымалі свае імёны. Многія з тых, што ўжываюцца цяпер, напрыклад Альдэбаран, Алгол, Дэнэб, Рыгель і іншыя, маюць арабскае паходжанне; культура арабаў паслужыла мастом цераз інтэлектуальную бездань, якая аддзяляе падзенне Рыма ад эпохі Адраджэння.
У выдатна ілюстраванай Уранаметрыі (Uranometria, 1603) нямецкага астранома І. Баера (1572—1625), дзе намаляваныя сузор'і і звязаныя з іх назвамі легендарныя постаці, зоркі былі ўпершыню пазначаныя літарамі грэчаскага алфавіта прыблізна ў парадку памяншэння іх бляску: α — яркая зорка сузор'я, β — другая па бляску і г. д. Калі не хапала літар грэчаскага алфавіта, Баер выкарыстоўваў лацінскі. Поўнае абазначэнне зоркі складалася са згаданай літары і лацінскай назвы сузор'я. Напрыклад, Сірыус — яркая зорка ў сузор'і Вялікага Сабакі (Canis Major), таму яго абазначаюць як α Canis Majoris, або скарочана α CMa; Алгол — другая па яркасці зорка ў Персея пазначаецца як β Persei, або β Per. Баер, аднак, не заўсёды кіраваўся ўведзеным ім правілам, і ў баераўскіх абазначэннях ёсць вялікая колькасць выключэнняў.
Джон Флемстыд (1646—1719), першы Каралеўскі астраном Англіі, увёў сістэму абазначэння зорак, не звязаную з іх бляскам. У кожным сузор'і ён абазначыў зоркі нумарамі ў парадку павелічэння іх прамога ўзыходжання, гэта значыць у тым парадку, у якім яны перасякаюць мерыдыян. Так, Арктур​, ён жа α Валапас (α Bootes), пазначаны як 16 Bootes.
Некаторыя незвычайныя зоркі часам называюць імёнамі астраномаў, упершыню апісалі іх унікальныя ўласцівасці. Напрыклад, зорка Барнарда названая ў гонар амерыканскага астранома Э. Барнарда (1857—1923), а зорка Каптэйна — у гонар нідэрландскага астранома Я. Каптэйна (1851—1922). На сучасных картах зорнага неба звычайна нанесеныя старажытныя ўласныя імёны яркіх зорак і грэчаскія літары ў сістэме абазначэнняў Баера (яго лацінскія літары выкарыстоўваюць рэдка); астатнія зоркі пазначаюць паводле Флемстыда. Але не заўсёды на картах хапае месца для гэтых абазначэнняў, таму абазначэнні астатніх зорак трэба шукаць у зорных каталогах.
Для зменных зорак выкарыстоўваецца свой ​​спосаб абазначэння. Такія зоркі пазначаюць у парадку іх выяўлення ў кожным сузор'і. Першую пазначаюць літарай R, другую — S, затым T і г. д. Пасля Z ідуць абазначэнні RR, RS, RT і г. д. Пасля ZZ ідуць AA і г. д. (Літару J не выкарыстоўваюць, каб не было блытаніны з I.) Калі ўсе гэтыя камбінацыі вычэрпваюцца (ўсяго іх 334), то працягваюць нумарацыю лічбамі з літарай V (variable — пераменны), пачынаючы з V335. Напрыклад: S Car, RT Per, V557 Sgr.
Таксама неабходна падкрэсліць, што ніякіх афіцыйна прысвоеных імёнаў у зорак не існуе, толькі па існуючай традыцыі, якая падтрымліваецца астраномамі, каля 300 яркіх зорак маюць уласныя імёны. У сувязі з гэтым, сертыфікаты пра найменне зорак, якія выдаюцца некаторымі арганізацыямі, з'яўляюцца прыватнай ініцыятывай і не прызнаюцца Міжнародным астранамічным саюзам
Адметныя зоркі
Спіс яркіх зорак
Білясувар
Білясувар (Biləsuvar) — горад і адміністрацыйны цэнтр Білясуварскага раёна Азербайджана. Размяшчаецца на Муганскай раўніне, за 44 км на паўднёвы захад ад чыгуначнай станцыі Сальяны і за 182 км ад Баку.
Бен Адзір
Бен Адзір (сапр. імя і прозвішча Аўраам Разін;, Круча, Магілёўская губерня Расійская імперыя, цяпер , Магілёўская вобласць, Беларусь — , ) — пісьменнік і грамадскі дзеяч, адзін з актывістаў руху СЯПП.
Адзін з ініцыятараў стварэння і рэдактараў Яўрэйскай (ідыш) энцыклапедыі (выдавалася з 1936 г.). Напачатку ХХ стагоддзя адзін з лідараў партыі сеймістаў-тэрытарыялістаў, пазней «Фрайланд-лігі».
Дымнікі
Ды́мнікі (, Дымники) — вёска ў Камянецкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Рэчыцкага сельсавета.
Бен Адзір
Бен Адзір — заснавальнік штоквартальнага часопіса «На парозе» (אויפן שוועל), які выходзіць у ЗША дагэтуль.
NGC 3107
NGC 3107 (іншыя абазначэнні — UGC 5425, A 1001+13, MCG 2-26-22, ARAK 229, ZWG 64.48, KARA 397, PGC 29209) — галактыка ў сузор’і Леў.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Байкавыя могілкі
Байкавыя могілкі — некропаль у Кіеве, помнік гісторыі і культуры. Адзін з найстарэйшых некропаляў, які захаваўся ў горадзе, першыя пахаванні на могілках датуюцца 1834 годам. Плошча — 72,47 га. Закрыты для масавых пахаванняў.
Сярод вядомых украінцаў, пахаваных на могілках: Мікола Грушэўскі, Мікалай Лысенка, Максім Рыльскі, Уладзімір Сасюра, Леся Украінка. Сярод вядомых беларусаў, пахаваных на могілках: Сяргей Палуян.
Фітацэноз
Фітацэноз — (раслінная супольнасць) — усякая сукупнасць раслін на даным участку тэрыторыі, якая знаходзіцца ў стане ўзаемазалежнасці і характарызуецца як вызначаным складам і будовай, так і вызначанымі ўзаемаадносінамі з асяроддзем. Фітацэноз з'яўляецца часткай біягеацэноза і можа адзначаць яго межы.
Гэта дынамічная сістэма, якая змяняецца на працягу года і па гадах (гл. дынаміка расліннасці). Пад уздзеяннем экалагічных фактараў адбываецца змена фітацэнозаў (сукцэсія)
Цэнаэлементы
Цэнаэлементы, ці мерацэнозы — адзінкі функцыянальнай структуры фітацэноза. Гэта абмежаваныя ў прасторы і часе часткі фітацэноза, элементы вертыкальнай і гарызантальнай неаднароднасці фітацэнозаў. Да асноўных цэнаэлементаў адносяць ярусы, мікрагрупоўкі, сінузіі, цэнапапуляцыі, кансорцыі.
Краснагвардзейскі раён (Адыгея)
Краснагвардзейскі раён (Красногвардейскэ район )  — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у складзе Рэспублікі Адыгея Расійскай Федэрацыі.
Адміністрацыйны цэнтр — сяло Краснагвардзейскае.
Геаграфія
Размешчаны ў паўночна-заходняй частцы Рэспублікі Адыгея. Агульная плошча тэрыторыі раёна складае 752,52 км².
Мяжуе на ўсходзе з Шаўгенаўскім, на паўднёвым захадзе — з Тэўчэжскім раёнамі Адыгеі, а таксама на захадзе праз Краснадарскае вадасховішча і Кубань — з Краснадарскай гарадской акругай і Дынскім раёнам, на поўдні — з Беларэчанскім, на поўначы — з Усць-Лабінскім раёнамі Краснадарскага края.
Раён знаходзіцца ў раўніннай зоне рэспублікі. Рэльеф мясцовасці слабараздзелены і слабахвалісты характар, з агульным паніжэннем з паўднёвага ўсходу на паўночны захад да Краснадарскага вадасховішча. У глебавым покрыве раёна найбольшае распаўсюджванне атрымалі вышчалачаныя чарназёмы.
Галоўнымі воднымі артэрыямі раёна з’яўляюцца рэкі — Лаба і Кубань. На тэрыторыі раёна ў Лабу ўпадаюць рэкі (левыя прытокі) — Псенафа, Гіяга, Псенчук і інш. У Кубань у сваю чаргу ўпадае рака Белая, крыху ніжэй аула Адамій.
Клімат на тэрыторыі раёна вільготны ўмераны, з адчувальным уплывам блізкасці Чорнага мора. Сярэднія паказчыкі тэмпературы паветра вагаюцца ад +24,0 °C у ліпені да 0 °C у студзені. Найбольш высокія тэмпературы паветра назіраюцца ў пачатку жніўня, а найбольш нізкія ў канцы студзеня ці ў пачатку лютага. Сярэднегадавая колькасць ападкаў складае каля 700 мм. Найбольшая колькасць ападкаў выпадае ў летні перыяд.
Сцяпан Фёдаравіч Сокал
Сцяпан Фёдаравіч Сокал (, в. Шавялі, Ляхавіцкі раён, Брэсцкая вобласць — ) — беларускі юрыст, гісторык, філосаф, арганізатар беларускай юрыдычнай навукі і адукацыі. Доктар юрыдычных навук (1988), прафесар (1990).
Біяграфія
Нарадзіўся 8 студзеня 1943 года ў вёсцы Шавялі Ляхавіцкага раёна ў беларускай сялянскай сям’і.
Сярэднюю школу Сцяпан скончыў у Баранавічах у 1959 годзе. У 1967 годзе скончыў юрыдычны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта імя У. І. Леніна. Працаваў памочнікам пракурора Чэрыкаўскага раёна. Адначасова завочна вучыўся ў аспірантуры Інстытута філасофіі і права Акадэміі навук БССР пад кіраўніцтвам знакамітага беларускага навукоўца Іосіфа Аляксандравіча Юхо, дзе абараніў кандыдацкую дысертацыю на тэму «Сацыялагічная і палітычная думка ў Беларусі ў 2-й палове XVI ст.».
У 1971—1974 і 1981—1985 гадах працаваў у Інстытуце філасофіі і права АН Беларускай ССР. У 1974—1977 гадах працаваў на кафедры філасофіі ў Мінскім радыётэхнічным інстытуце. У 1977—1981 гадах працаваў інспектарам Міністэрства вышэйшай адукацыі Беларускай ССР.
З 1985 па 1990 гады ўзначальваў кафедру тэорыі і гісторыі дзяржавы і права і адначасова працаваў дэканам факультэта правазнаўства Гродзенскага дзяржаўнага ўніверсітэта. Доктарскую дысертацыю на тэму «Развіццё палітыка-прававой думкі Беларусі ў XVI—XVII стагоддзях» абараніў у 1987 годзе. У 1989 годзе прысвоена званне прафесара. Першым на факультэце правазнаўства пачаў чытаць лекцыі на беларускай мове.
У 1990 годзе перайшоў на працу ў Саюз юрыстаў Беларусі, які ўзначальваў з 1990 па 1993 гады. Заснаваў недзяржаўны Інстытут правазнаўства і доўгі час працаваў рэктарам гэтай установы.
Узнагароды
Кавалер ордэна «Знак Пашаны», узнагароджаны знакамі «Выдатнік адукацыі Беларусі», «Ганаровы работнік юстыцыі» і інш.
Навуковая дзейнасць
Асноўныя навуковыя працы прысвечаны даследаванню развіцця сацыялагічнай, палітычнай і прававой думкі Беларусі.
Лешчанка
Лешчанка — прозвішча, тапонім.
Хільмоны
Хільмоны (Chilmony) — вёска ў Сакульскім павеце Падляскага ваяводства Польшчы. Знаходзіцца ў гміне Новы Двур.
Сімяон (епіскап цвярскі)
Сімяон (верагодна 1220-я —, Цвер) — епіскап полацкі, епіскап цверскі.
Біяграфія
Хроснае, свецкае (дынастычнае) і манаскае імёны невядомыя. З роду полацкіх князёў. Зрабіў шмат ахвяраванняў, у тым ліку зямельных, падуладным яму цэрквам і манастырам. Маладым пастрыгся ў адным з полацкіх манастыроў. У 1260-я гады рукапакладзены ў свяціцельскі сан. Пакінуў полацкую кафедру і выехаў у Цвер, паводле адной думкі, з-за сваіх «наказанняў» (навучанняў) полацкаму князу Канстанціну, а магчыма з-за міжусобнай вайны пасля забойства вялікага князя Міндоўга і полацкага князя Таўцівіла (1263, 1264), з апошнім Сімяон быў у сваяцтве або падтрымліваў.
У Цверы Сімяон быў пастаўлены першым епіскапам новастворанай Цверскай епіскапіі. Меў усеагульнай любоў і пашану. Удзельнічаў ва Уладзімірскім царкоўным саборы (1274). Ініцыяваў будову цверскага белакаменнага Спаскага сабора (з 1285).
Мясцовае шанаванне свяціцеля Сімяона пачалося, відаць, неўзабаве па смерці.
Трычэра
Трычэра (Tricerro) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне П’емонт, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Верчэлі.
Насельніцтва складае 621 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 52 чал./км². Займае плошчу 12 км². Паштовы індэкс — 13038. Тэлефонны код — 0161.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы.
NGC 3108
NGC 3108 (іншыя абазначэнні — ESO 435-32, MCG -5-24-19, AM 1000-312, PGC 29076) — галактыка ў сузор’і Насос.
Бакінскі метрапалітэн
Бакінскі метрапалітэн (Bakı Metropoliteni) — від гарадскога транспарту, пракладзенага пад зямлёй у Баку (Азербайджан). Бакінскі метрапалітэн пачаў працаваць 6 лістапада 1967 года і на сённяшні дзень налічвае 27 станцый, агульная працягласць ліній — 40,3 км.
Марка Бар’ела
Марка Бар’ела (Marco Borriello; нар., ) — былы італьянскі футбаліст, нападнік. Ігрок нацыянальнай зборнай Італіі (2008—2011).
Раннія гады
Марка Бар’ела нарадзіўся 18 чэрвеня 1982 года ў горадзе Неапаль у Паўднёвай Італіі. У яго ёсць два браты: Фабіа і П’ерджорджыа. Калі Марка было 11 гадоў, сям’я страціла бацьку, які стаў ахвярай італьянскай мафіі.
Клубная кар’ера
Бар’ела з юнацкага ўзросту выхоўваўся ў футбольнай школе Мілана, але прабіцца ў каманду не здолеў. У 2001 годзе ён быў аддадзены ў арэнду спачатку «Трыесціне», потым «Трэвіза». У першай палове сезону 2002/2003 Бар’ела дэбютаваў у складзе «расанеры» і ў Серыі A, ён з’явіўся на поле 17 разоў, але забіць здолеў толькі аднойчы. У 2003 годзе з «Мілана» яго арандаваў «Эмпалі», а потым з 2004 па 2006 гады ён пагуляў па чарзе ў «Рэджыне», «Сампдорыі» і «Трэвіза», таксама на правах арэнды. У сезоне 2006/2007 Марка быў дыскваліфікаваны за ўжыванне допінгу.
21 чэрвеня 2007 года «Мілан» аддаў яго ў саўладанне ў «Джэноа» за 1,3 млн еўра, і сезон 2007/2008 стаў для Бар’ела самым удалым — у 35 матчах ён забіў 19 галоў і заняў у спісе найлепшых бамбардзіраў 3-е месца пасля Алесандра Дэль П’ера і Давіда Трэзегэ. 29 мая 2008 года ён ізноў апынуўся ў «Мілане», толькі гэтым разам яго выступ за «расанеры» склаўся больш удала.
31 жніўня 2010 года Марка Бар’ела перайшоў у «Рому» на правах гадавой арэнды з магчымасцю наступнага выкупа за 10 млн еўра. 19 снежня 2010 года забіў пераможны мяч у браму «Мілана», якому належаў кантракт Бар’ела. У чэрвені 2011 года «Рома» выкупіла ўсе правы на нападніка.
У студзені 2012 года на правах арэнды стаў іграком «Ювентуса», а сезон 2012/13 правёў у «Джэноа». У студзені 2014 года быў аддадзены ў арэнду ў «Вест Хэм», але замацавацца ў гэтым клубе не здолеў. Сезон 2014/15 пачаў у складзе «Ромы», аднак ніводнага разу на полі не з’явіўся.
У студзені 2015 года, у апошні дзень трансфернага акна, у трэці раз стаў іграком «Джэноа». У верасні 2015 года ў якасці свабоднага агента падпісаў кантракт з дэбютантам Серыі A — футбольным клубам «Карпі». У студзені 2016 года перайшоў у «Аталанту», а ўжо ў жніўні таго ж года папоўніў склад «Кальяры».
У жніўні 2017 года стаў іграком клуба СПАЛ. Пакінуў ферарскую каманду ў ліпені 2018 года. У жніўні 2018 года перайшоў у клуб трэцяга дывізіёна Іспаніі «Івіса». У студзені 2019 года пакінуў іспанскую каманду і завяршыў кар’еру.
Міжнародная кар’ера
Марка Бар’ела дэбютаваў у нацыянальнай зборнай Італіі 6 лютага 2008 года ў таварыскім матчы супраць зборнай Партугаліі, якая прахадзіла ў швейцарскім горадзе Цюрых. У тым матчы Бар’ела замяніў у другой палове другога тайма Луку Тоні.
Дасягненні
«Мілан»:
«Ювентус»:
Габеля
Габеля (Qəbələ) — горад у Азербайджане; цэнтр Габалінскага раёна. Да 1973 года быў пасёлкам. Насельніцтва — 13,0 тыс. жыхароў (2013 года). Знаходзіцца за 15 км на паўночны ўсход ад старажытнай Кабалы і за 63 км ад чыгуначнай станцыі Лякі.
Ратуша (Умеа)
Ратуша горада Умеа (Umeå rådhus) была пабудавана пасля пажару, калі ў 1888 годзе згарэла ўся частка горада, дзе стаяла ранейшая ратуша, пабудаваная ў 1600 годзе. Новы будынак быў узведзены ў стылі галандскага неарэнесансу і завершаны ў 1890 годзе. Архітэктарам быў Олаус Фрэдрык Ліндстром. Ратуша заняла прыкметнае месца ў новым плане горада, яна знаходзіцца недалёка ад берага ракі, з фасадам на поўдзень у бок рачнога порта Юме.
Першы будынак
У 17 стагоддзі ў Умеа было толькі некалькі грамадскіх будынкаў — царква, школа і ратуша. Ратуша стаяла на паўночным баку плошчы «Rodhyusturget» (Rådhustorget, «Ратушная плошча») і выкарыстоўвалася судом, гарадской адміністрацыяй і іншымі дзяржаўнымі установамі. У той час, ратуша была аднапавярховым будынкам з трыма вокнамі з відам на плошчу.
Другі будынак
У Паўночную вайну горад быў некалькі разоў дашчэнту спалены рускімі войскамі, але пасля міру 1721 года на паўночным краі «Ратушнай плошчы» была пабудавана новая ратуша. Яна мела два паверхі і невялікую вежу з гадзіннікам. На першым паверсе размяшчаўся гарадскі (вінны) склеп (паб ці рэстаран, часта размешчаны ў ратушы ў Швецыі) і гарадская турма для даўжнікоў. На другім паверсе знаходзіліся танцавальная зала і меншая па памерах зборня (зала для збораў). Заходняе крыло складалася з двух пакояў, якія выкарыстоўваліся як класы для навучання.
Трэці будынак
У 1814 годзе была пабудавана новая, большая ратуша, якая размяшчалася на поўнач ад плошчы «Rodhyusturget» з фасадам на поўдзень. Будынак быў спраектаваны Сэмюэлем Энандэрам (Samuel Enander), які быў архітэктарам суперінтэнданцкага Савета (Överintendentsämbetet). У адпаведнасці з Законам 1776 года будынкі адміністрацый муніцыпалітэтаў павінны былі будавацца з каменю, але для Умеа зрабілі выключэнне: будынак быў узведзены з дрэва.
На першым паверсе былі гарадскі вінны склеп, пакоі для таргоў і турма. На ўсходнім баку на другім паверсе была вялікая зала і зала з «напоямі і закускамі». У заходняй палавіне на верхнім паверсе знаходзіліся зала пасяджэнняў магістрата і пакой для гарадскіх старэйшын.
Вышыня пакояў на другім паверсе была большаю, чым на першым паверсе, і фасад будынка, выкананы ў стылі «ампір», быў к верху багацейшы.
Новы дызайн
У сярэдзіне 19-га стагоддзя ў Умеа адбываўся эканамічны рост. Ратуша была выкладзена белымі камянямі, а фасад атрымаў шэсць дарычных пілястраў. У 1880 годзе будынак стаў жылым, у ім таксама размяшчалася тэлеграфная станцыя.
Другі ўваход
Калі чыгунка дасягнула Умеа ў 1890, было вырашана размясціць станцыю на поўнач ад ратушы, г.зн. з задняга боку ратушы. Аднак, палічылі, што нельга, каб ратуша была павернута да караля задам, калі ён прыедзе сюды на цягніку ўрачыста адкрываць чыгунку. Па гэтай прычыне, перад каралеўскім візітам Оскара II у 1896 годзе быў пабудаваны другі галоўны ўваход будынка, з відам на поўнач.
Ніша на заходнім франтоне ратушы
2 ліпеня 1892 г. Віктар Рыдберг (Viktor Rydberg) і Георг фон Розен (Georg von Rosen) напісалі рэкамендацыйнае пісьмо ў гарадскі савет у падтрымку скульптара з Умеа Оскара Берга (Oscar Berg). Берг меў жаданне стварыць статую рымскай багіні правасуддзя і справядлівасці. Статуя была ўключана ў праект афармлення заходняй нішы над уваходам у стары паліцэйскі ўчастак. З-за высокага кошту рэканструкцыі будынка пасля пажару 1888 года гарадскі савет вырашыў, што ён не можа дазволіць сабе статую. Планы Хелмера Ослюнда (Helmer Osslund) і Еліс Ослюнд (Elis Åslund) па стварэнні статуі за 500 шведскіх крон былі адхіленыя па той жа прычыне. Такім чынам, ніша на заходнім франтоне ратушы застаецца пустою і дагэтуль.
Шматфункцыянальны будынак
У ратушы знаходзіцца зала для пасяджэнняў гарадскога савета. Заходняя частка будынка першапачаткова планавалася для юрыдычнай і выканаўчай улады — паліцэйскіх участкаў і арыштанцкіх памяшканняў на першым паверсе і залы суда на другім. Пазней увесь заходні бок будынка выкарыстоўваўся раённым судом Умеа. На працягу некалькіх гадоў на першым паверсе размяшчаліся тэлеграфная станцыя і паштовае аддзяленне, а таксама ў падвале дома пакоі для таргоў.
Бюст-помнік Густава II Адольфа
На паўдарозе паміж галоўнай вуліцы Старгатан (Storgatan) і падвойнай лесвіцы на паўднёвым баку гарадской ратушы (ад ракі) знаходзіцца мемарыяльны бюст заснавальніка Умеа — Густава II Адольфа. Бронзавы бюст размешчаны на гранітным пастаменце. Плінтус мае медаль з манаграмай «GARS» (Gustavus Adolphus Rex Sueciae). Вышыня бюста складае каля трох метраў. Створаны Ота Страндманам (Otto Strandman). Статуя была адкрыта на цырымоніі 20 жніўня 1924 года сумесна з 300-годдзем верстэрботэнскага палка
Харыціна (князёўна літоўская)
Свецкае імя не вядома, у інацтве Харыціна (магчыма 1221  — 5 кастрычніка 1287, Ноўгарад ) — князёўна літоўская, святая праваслаўнай царквы ў ліку прыпабодных. Памяць 5 кастрычніка.
Паходзіла з роду літоўскіх князёў, сваякоў Міндоўга, які вымушаны былі збегчы з Літвы, на думку Аляксея Мельнікава, у Полацк. У 12-гадовым узросце мусіла выйсці замуж за наўгародскага княжыча Фёдара Яраславіч, але жаніх памёр у дзень вяселля (10.6.1233). Паводле падання, бацька жаніха вярнуў нявесце пасаг і адправіў да дому, але яна замест гэтага прыняла пострыг у наўгародскім Петрапаўлаўскім манастыры на Сінічай гары. На думку Мельнікава, манастыр збудаваны полацкімі майстрамі ў XII ст. і магчыма быў полацкім падвор’ем у Ноўгарадзе. Пазней была абрана настаяцельніцай, потым ігуменняй манастыра.
Шанаванне Харыціны ў манастыры пачалося адразу па яе смерці, пазней было выяўлена і нятленне рэшткаў.
Агджабеды
Агджабеды (Ağcabədi) — горад у Азербайджане, адміністрацыйны цэнтр Агджабедынскага раёна. Размешчаны на Кура-Араксінскай нізіне, за 45 км на ўсход ад чыгуначнай станцыі Агдам.
Насельніцтва — 38 672 жыхароў (2009).
Станіслаў Ляшчынскі
Станіслаў Ляшчынскі (Stanisław Leszczyński;  — ) — кароль польскі і вялікі князь літоўскі (1704—1706; 1733).
Нарадзіўся ў сям'і польскага магната, палітычнага дзеяча і вялікага падскарбія кароннага Рафала Ляшчынскага і Анны з Ябланоўскіх, праз якую меў сваяцкія сувязі з родам Сабескіх. Атрымаўшы добрую адукацыю, павандраваўшы па Еўропе і вярнуўшыся ў Польшчу, Станіслаў атрымаў дробную пасаду старасты, а ў 1699 — пазнаньскага ваяводы, распачаў актыўную дзейнасць на соймах. У 1698 пабраўся шлюбам з Катарына з Апалінскіх са значнага магнацкага роду. Меў дачок Ганну і Марыю.
Перадумовы
Пасля смерці Яна Сабескага 17 чэрвеня 1696 года ў Рэчы Паспалітай распачалася барацьба за сталец. На яго прэтэндавалі розныя асобы, якія імкнуліся атрымаць падтрымку ў магнатаў краіны. Найбольш вострая барацьба была паміж дзвюма групоўкамі, якія падтрымлівалі саксонца Аўгуста Ветына (вылучэнца Расіі і Аўстрыі) і француза Франсуа Людовіка дэ Бурбон графа Конці (вылучэнца Францыі). Адбылася падвоеная элекцыя, на адным сойме абралі Конці, а на наступны дзень пры дапамозе расійскіх войскаў на іншым сойме абралі Аўгуста, які быў каранаваны. Аднак падобны вынік не задаволіў значную частку магнатаў, і ў краіне стварылася моцная апазіцыя, да якой належалі і Ляшчынскія.
У 1700 распачалася Паўночная вайна, напачатку паспяховая для Швецыі. Кароль Рэчы Паспалітай Аўгуст Моцны быў саюзнікам Пятра I, у наступным 1701 шведскія войскі з'явіліся на тэрыторыі Рэчы Паспалітай, унутраная апазіцыя Аўгусту перайшла на бок шведаў. Аўгуст уцёк, Карл XII дамогся абвяшчэння ў лютым 1704 бескаралеўя і прызначэння новых выбараў. Кандыдатуры мажлівых каралёў разглядаў Карл XII.
Выбары
Прэтэндэнтаў на карону было шмат. На разгляд Карлу трапілі кандыдатуры старэйшых сыноў Яна Сабескага Якуба і Канстанціна, а таксама вылучэнца Францыі (саюзніцы Швецыі) Франсуа Людовіка дэ Бурбона графа Конці. Аднак, па шэрагу розных акалічнасцей абранне ніводнага з іх не магло ажыццявіцца. Карлу патрэбны быў новы кароль, які б цалкам залежаў выключна ад яго. У такіх абставінах Карл XII звярнуў увагу на маладога Ляшчынскага. Супраць кандыдатуры мусілі паўстаць Патоцкія, Любамірскія, Радзівілы і іншыя значныя роды краіны, якія лічылі сябе больш вартымі каралеўскага пасаду. Аднак штыкі шведаў былі тады больш красамоўным аргументам, і таму 12 ліпеня 1704 пад наглядам шведскіх войскаў у Варшаве на адпаведным сойме адбылася афіцыйная элекцыя Станіслава Ляшчынскага. Праўда, яна была зроблена насуперак традыцыі, бо дакумент пра абранне адмовіўся падпісаць прымас Міхал Радзяёўскі, замест яго гэта зрабіў пазнаньскі біскуп Мікалай Свянціцкі. Яшчэ перад элекцыяй новы кароль абвясціў, што перадасць сталец больш законнаму прэтэндэнту Якубу Сабескаму, калі той будзе вызвалены.