cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Энвер-паша
Бухара
Энвер-паша меў вельмі паверхневыя веды аб сітуацыі ў Туркестане, атрыманыя ў асноўным падчас Бакінскага кангрэса ад мусульманскіх дэлегацый з Туркестана. Адзін з дэлегатаў, актыўны ўдзельнік праекта «Туран Йолу», Хаджы Самі (Kushji Bashi Zade Sami Beg) захоплена распавядаў пашы: «У 1916 годзе,  я, просты і сціплы турак, падняў увесь Кіргізстан супраць рускіх. Перад тваёй славай і папулярнасцю ў Туркестане не ўстоіць ніхто!». У той жа час Энвер-паша стаў адчуваць страту цікавасці да сябе з боку Савецкай улады. Гэта пачуццё рэзка ўзмацнілася пасля таго, як паўпрад ў Бухары К. К. Юрэнеў не дазволіў вяртаючымуся з Афганістана Джэмаль-пашы спыніцца ў Бухары, каб сустрэцца з Энвер-пашой. Юрэнеў, не ўдаючыся ў дэталі, заявіў пашы, што ведае пра яго планы. Гэта спалохала пашу, і ён стаў баяцца, што бальшавікі знішчуць яго. Савецкая ўлада ў сярэдзіне 1921 года адправіла Энвер-пашу ў Бухару, дзе ён павінен быў прадстаўляць інтарэсы Савецкай Расіі ў перамовах з членамі ўрада БНСР, так як ён сам прапанаваў сябе ў якасці саветніка Чырвонай арміі па фарміраванні нацыянальных частак у яе складзе і ўзаемадзеянні з басмачамі супраць эміра.
Пасля кансультацый з мясцовымі ўладамі Бухары і з урадам БНСР ён напісаў у Маскву ліст з патрабаваннямі павагі незалежнасці БНСР і вываду войскаў Чырвонай Арміі з тэрыторыі Бухары. Ужо ў гэты час ён стаў выношваць планы пераходу на бок басмачэй, падзяліўшыся імі падчас таемных сустрэч з кіраўніком антысавецкага Туркестанскага нацыянальнага савета, башкірам Ахмед-закі Валідавым, які перасцерагаў яго ад прамой канфрантацыі з бальшавікамі.
Праз 23 дні пасля прыезду пад намерам паездкі на паляванне Энвер-паша выехаў за межы горада і здаўся басмачам. Адтуль ён паслаў ліст экс-эміру Бухары ў Афганістан аб сваім жаданні ваяваць на яго баку. Адначасова дамовіўшыся аб сустрэчы з чалавекам эміра, Ібрагім-бекам, адным з лідарам басмацтва. Аднак сустрэлі басмачы Энвер-пашу зусім не як саюзніка. Як былыя бальшавікі, ён і яго людзі былі раззброеныя і тры месяцы знаходзіліся ў становішчы палонных. За гэты час ён зразумеў, што на самай справе адбываецца ў Туркестане, пераканаўся ў недружалюбнасці басмачэй, якія лічылі джадзідзізм млада-бухарцэў нават большай пагрозай, чым непасрэдна рускіх бальшавікоў. Зняважаны і абрабаваны, Энвер-паша вымушаны быў знішчыць усе свае кнігі і фатаграфіі, баючыся кансерватызму сваіх турэмшчыкаў. Ібрагім-бек адпусціў пашу толькі пасля атрымання загаду ад экс-эміра падтрымаць зяця былога турэцкага султана.
Кіраўніцтва басмацкім рухам
У канцы кастрычніка 1921 года, маючы на руках інфармацыю аб складзе, колькасці і дыслакацыі частак Чырвонай арміі на тэрыторыі БНСР, ён прыняў рашэнне процідзейнічаць бальшавікам і падняць панісламіскі рух за вызваленне Сярэдняй Азіі ад бальшавікоў, для чаго ўзяў на сябе місію аб’яднання атрадаў басмачэй у барацьбе з савецкай уладай, і перайшоў у ўсходнюю частку бухарскай дзяржавы, дзе ўзначаліў басмацкія сілы ў гэтым рэгіёне. Гэтаму спрыяў і створаны яшчэ раней па яго ініцыятыве падпольны антысавецкі Камітэт нацыянальнага аб’яднання на чале з Вярхоўным муфтыем Ташкента Садрэтдзінам-хаджой Шарыфхаджаевым.
Энвер-паша з групай турэцкіх афіцэраў рушыў у Усходнюю Бухару, перагаворваючыся з лідарамі басмацкіх атрадаў. Службу басмачам паша пачаў у атрадзе Ішон-Султана. Пасля гэтага ён разгарнуў актыўную дзейнасць па каардынацыі басмацкага руху, і быў прызнаны эмірам Сейід Алім-ханам галоўнакамандуючым усімі басмацкімі атрадамі Бухары і Хівы і часткі Туркестана.
У лютым 1922 года кіруемыя Энвер-пашай басмацкія войскі захапілі Душанбэ, затым быў арганізаваны паход на Бухару. За кароткі час ён змог заняць практычна ўсю тэрыторыю Усходняй Бухары і значную частку захаду эмірата. Савецкія прадстаўнікі неаднаразова прапаноўвалі яму мір і прызнанне яго ўлады ў Усходняй Бухары, аднак Энвер-паша заняў непрымірымую пазіцыю і патрабаваў поўнага сыходу савецкіх войскаў з усяго Туркестана.
У маі 1922 года Чырвоная Армія распачала наступленне, выкарыстаўшы ракі Амудар’ю, Пяндж і Вахш для перакідання войскаў. Валодаючы вялікім аўтарытэтам Ібрагім-бек, які так і не прызнаў канчатковага вяршэнства Энвер-пашы, не прыйшоў яму на дапамогу. Энвер-паша пацярпеў некалькі цяжкіх паражэнняў, пакінуў Душанбэ. Пры спробе перадыслакацыі энверавых войскаў у Лакайскай даліне, — Ібрагім-бек нечакана напаў на атрады Энвер-пашы з двух бакоў, і нанёс яму значны ўрон.
Энвер-паша перамясціўся ў наваколлі Бальджуана, дзе быў высачаны Чырвонай Арміяй, і прайграў вялікую бітву.
Смерць
Паводле ўспамінаў генерал-лейтэнанта ў адстаўцы В. І. Уранава, Энвер-паша быў забіты ў перастрэлцы ў кішлаку Чагана ў 25 км ад г. Бальджуана (Таджыкістан).
Магіла Энвер-пашы была месцам паломніцтва да сярэдзіны трыццатых гадоў, потым савецкімі ўладамі пагорак быў срыт, але магіла працягвала наведвацца мясцовымі жыхарамі. Гэтая магіла атрымала назву мазора Хазраці-шох (маўзалея Святога Шаха). Прах Энвер-пашы быў урачыста перададзены прэзідэнту Турцыі Сулейману Дземірэлю таджыкскім лідарам з Бальджуана Ізатула Хаеевым 4 жніўня 1996 года.
Адзнакі і каментарыі
Да гэтага часу даволі цяжка разабрацца ва ўсіх тонкасцях палітыкі Энвер-пашы, які лавіраваў паміж эмірам, басмачамі, Чырвонай Арміяй, і па чарзе ўступаўшым у саюзы і канфлікты то з тымі, то з іншымі сіламі, аднак пры ўсім пры гэтым ён стараўся праводзіць сваю лінію, спрабуючы стварыць у Сярэдняй Азіі панцюркскую дзяржаву. У прыватнасці, ён карыстаўся тытулам «Галоўнакамандуючага Узброенымі сіламі ісламу і намесніка эміра Бухарскага». На асабістай пячатцы Энвера-пашы быў выгравіраваны надпіс: «Вярхоўны Галоўнакамандуючы войскамі Ісламу, зяць Халіфа і намеснік Магамета».
У адзін час Энвер выпускаў пракламацыі, у якіх абвяшчаў сябе сейідам, што значыць нашчадкам прарока Мухамеда. Маюцца, аднак, рэальныя звесткі пра тое, што продак Энвера па мужчынскай лініі быў гагаузам праваслаўнага веравызнання, служыў крымскім ханам, прыняў іслам, ажаніўся з адной з прыдворных у Бахчысараі, а пасля заваявання Крыму Расіяй перасяліўся ў Дунайскае княства. Так што ніякага дачынення да нашчадкаў прарока Энвер не меў. Ён толькі выкарыстаў самазванна свой тэзіс для ўласнага ўзвелічэння. Падчас суда над Тэйліранам, які расстраляў Талаата-Пашу, нямецкі адвакат Тэйлірана, у прыватнасці, сказаў:
Гразіва
Даўжыня ракі 28,6 км, з іх 9 км на тэрыторыі Беларусі. Выток ракі знаходзіцца ў Оўруцкім раёне, у напрамку на паўночны ўсход ад пасёлка Магдын. Працякае па забалочанай мясцовасці, на працягу 3,6 км на мяжы Беларусі і Украіны. Упадае ў Славечну прыкладна за 1,3 км за на паўднёвы ўсход ад аграгарадка Дзямідаў (Нараўлянскі раён).
Прытокі — ручай Жалонь (Жалонка), Сітаўка. У басейне ракі вадасховішча Свяча.
Этрускае мастацтва
Мастацтва этрускаў звязана са старажытнаіталійскай культурай Вілановы (IX—V ст. да н.э.), а таксама з іншымі рэгіёнамі Усходняга Міжземнамор'я (Старажытная Грэцыя, Малая Азія, Сірыя, Фінікія).
Архітэктура
Этруская архітэктура шмату чым нагадвае грэчаскую. Аднак разам з падабенствам былі і адрозненні. Так, храмы ўзводзіліся на высокіх падмурках — подыумах, іх абкружалі каланады, да якіх вялі лесвіцы. Пры будаўніцтвеве этрускі выкарыстоўвалі клінчатыя аркі (вароты ў Перуджы) і скляпенні (несапраўдныя ступеньчатыя ў VII—VI ст. да н.э. і паўцыркульныя ў III—II ст. да н.э.).
Захаваліся рэшткі прамавугольнай планіроўкі г. (каля Балонні) і т.зв. гіпадамавай (г. ). Гарады, размешчаныя на ўзгорках, спускаліся тэрасамі па іх схілах. Квадратныя ў плане дамы мелі 2- ці 4-схільны дах і адкрыты ўнутраны дворык-атрый. Храмы падымаліся на высокі цокаль-подый, мелі свяцілішчы-цэлы і глыбокі порцік, карніз якога з багата дэкарыраваным фрызам апіраўся на калоны. Вядомы збудаванні двух тыпаў — з трыма цэламі і глыбокім калонным порцікам, а таксама невялікія пабудовы з дзвюма калонамі на галоўным фасадзе, адной цэлай. Адметнай рысай этрускіх храмаў былі калоны тасканскага ордара, які можна лічыць своеасаблівым варыянтам грэчаскага дарычнага. Назва яго паходзіць ад мясцовасці, дзе такі ордар атрымаў найбольшае распаўсюджанне. У параўнанні з дарычным ён адрозніваўся больш цяжкімі прапорцыямі, гладкім, без канелюр ствалом калоны, базай складанага профілю, высокай капітэллю і атыкам. Франтоны і схілы даху ўпрыгожвалі фігурнымі выявамі з расфарбаванай тэракоты. Як і грэкі, этрускі шырока выкарыстоўвалі ў архітэктуры скульптуру, якая большай часткай была выканана з абпаленай гліны — тэракоты, а таксама бронзы і мясцовых парод каменю — вапняку і траверціну.
Шырока развіты замагільны культ абумовіў узвядзенне грабніц. Для пахавання выкарыстоўвалі пячоры, высечаныя ў скалах, а таксама ізаляваныя наземныя будынкі. Апошнія мелі калідор — дромас, які вёў у паглыбленую пахавальную камеру, і насып паўсферычнай формы — тумулус, абкладзены па нізе каменнымі плітамі. Такі від грабніцы аказаў у далейшым моцны ўплыў на раннія пахавальныя будынкі рымлян.
Каля гарадоў размяшчаліся вялікія некропалі (, цяпер ;, Тарквініі і інш.). Разнастайнасцю тыпаў адметныя грабніцы-пахавальні: псеўдакупальныя (VII ст. да н.э.), у пячорах і скалістых выступах (каля г. Вальтэра, III ст. да н.э.), у выглядзе насыпнога кургана-тумулуса з вузкім калідорам-дромасам (у ), у Паўночнай Італіі — з несапраўднымі скляпеннямі, што апіраліся на слуп у цэнтры. Многія пахавальныя збудаванні імітавалі жылыя інтэр'еры (, VII ст. да н.э.).
Жывапіс, пластыка
На выяўленчае мастацтва этрускаў моцнае ўздзеянне аказалі ўсходняя і грэчаская культуры. Да самабытных з'яў адносіцца мемарыяльная пластыка — фігурныя надмагіллі, пахавальныя ўрны-канопы, куды ссыпалі попел памерлых. Урны мелі вечка, упрыгожанае партрэтам нябожчыка. Адметнымі рысамі такіх выяў былі лаканізм і вострая характэрнасць, заснаваная на дэтальным і падрабязным узнаўленні на туры (напрыклад, урны-канопы з Клузіума, каля 600 да н.э.). Форма і пластыка пахавальных сасудаў адрозніваюцца вялікай разнастайнасцю. Іх выконвалі шарападобнымі, выцягнутымі, у выглядзе прамавугольнага аб'ёма-шкатулкі, збана ў форме фігуры чалавека з галавой-вечкам, прыстаўленымі рукамі.
Разам з крэмацыяй у этрускаў існавала і трупапалажэнне. Гэтым тлумачыцца распаўсюджанне вялікіх саркафагаў, часам з фігурнымі вечкамі, упрыгожанымі разнастайнымі каменнымі і керамічнымі анімалістычнымі і антрапаморфнымі выявамі. У канцы VI ст. да н.э. быў выкананы складаны па пластычным дэкоры тэракотавы саркафаг з Чэрветэры з выявай сямейнай пары. Муж і жонка паказаны напаўляжачымі, локцямі яны абапіраюцца на падушку. Мужчына ласкава паклаў руку на плячо жанчыны, якая прытулілася да яго грудзей. Абагульнена трактаваны буйныя рысы твару, міндалепадобныя вочы, прыўзнятыя ва ўсмешцы вусны. Нягледзячы на лаканізм, стрыманасць пластыкі, анатамічныя скажэнні, скульптару ўдалося перадаць настрой спакою, пачуццё ўнутранай згоды паміж гэтымі людзьмі.
Грабніцы этрускі распісвалі разнастайнымі сцэнамі, часам супрацьлеглага зместу — змрочнымі і пагрозлівымі, святочнымі і ўрачыстымі. Гэта аплакванне нябожчыкаў, паляванні, піры, бітвы, спартыўныя спаборніцтвы, міфалагічныя сюжэты. Як і скульптура, роспісы вызначаліся абагуленасцю формы, некаторай грубаватасцю, цяжкімі, нязграбнымі прапорцыямі фігур. Дадзеныя рысы бачны ў кампазіцыях з грабніцы Кампана ў Веях (2-ая пал. VII ст. да н.э.), дзе невядомы майстар паказвае нябожчыка ў акружэнні дэманаў смерці, фантастычных жывёл, пачвар. Пластычнае вырашэнне роспісаў звычайна плоскаснае, яно будуецца на вялікіх лакальных колеравых плямах, набліжаючыся да расфарбоўкі. Фігуры падаюцца абведзенымі па контуры цёмнымі лініямі, што стварае ўражанне сухога, схематычнага малюнка.
Роспісы грабніцы Львіц (VI ст. да н.э.), якая названа так па гэтых выяўленых у люнеце жывёлах, не выказваюць пачуцця смутку. Цэнтральную частку фрыза займаюць фігуры танцораў, музыкантаў. Тут паказаны нават вялікі кратар для змешвання віна. Па нізу кампазіцыі ідзе дэкаратыўная стужка з рознакаляровых пальмет. Яна аддзяляе ўмоўную паверхню мора з птушкамі, дэльфінамі, якія выскокваюць з вады. Сюжэты бакавых сцен пахавальні менш экспрэсіўныя. У адным з іх паказаны юнак, які ляжыць на ложы з чашай у руцэ. Зеленаватыя тоны яго адзення, загарэлае цела, дэкаратыўная арнаментацыя сініх колераў — усё вырашана ў гарманічнай гаме. У параўнанні з папярэднім часам распісных пахавальняў у V ст. было значна менш. Лепшыя з іх — грабніцы Леапардаў,, Катафалка, Пачвары, Шчытоў з некропаля ў Тарквініях, Малпы каля (назвы пахавальняў звязаны з імем таго, хто іх адкрыў, вывучаў, ці з адметнасцю выяў).
3 узмацненнем грэчаскіх уплываў этрускі жывапіс значна мяняецца. Пластыка яго становіцца больш дасканалай, а трактоўка персанажаў — стрыманай і вытанчанай (роспісы пахавальняў Пачвары і Шчытоў, кан. V — пач. IV ст. да н.э.). У кампазіцыях звяртаюць на сябе ўвагу выцягнутыя прапорцыі фігур, што было не выпадковай з'явай, а вынікам пошукаў большай гармоніі. Частымі сталі выявы танцаў, баляў, дзяўчат і юнакоў, якія музіцыруюць, людзей, занятых гімнастычнымі практыкаваннямі, спаборніцтваў барцоў. Пры гэтым характэрныя для этрускіх узораў дынамічнаць прасторавых трактовак фігур, экспрэсіўная рытміка іх рухаў захоўваюцца. У грабніцы Малпы перад сядзячай у крэсле жанчынай у чорным адзенні выяўлены флейтыст і танцоўшчыца, якая балансіруе са свяцільнікам на галаве, а таксама блазны, барцы, атлеты. Каля двух юнакоў, якія боруцца, стаіць трэнер або суддзя. Майстар выразнымі лініямі перадае бездапаможнасць аднаго спартсмена, напружанасць цела яго больш дужага праціўніка.
Пачынаючы з V ст. да н.э. у выяўленчым мастацтве этрускаў значна ўзрастае роля партрэтнасці. Яна характарызуе як мемарыяльную пластыку, так і жывапіс, паступова займаючы дамінуючае значэнне. Пільная ўвага да характэрных рыс асобы стане ў будучым асновай бліскучых дасягненняў рымскага партрэта.
Кераміка
Сярод твораў мастацтва этрускаў высокага ўзроўню дасягнула кераміка. Па форме яна нагадвае вырабы грэчаскіх майстроў. Аднак, пачынаючы з фармоўкі і да графічных ці жывапісных упрыгожанняў, гэта тыпова этруская з'ява. Ганчары абпальвалі сасуды да чорнага тону, а потым паліравалі іх, прадрапвалі на паверхні малюнак. Ад гэтага кераміка паходзіла хутчэй на бронзавыя ці медныя вырабы. Пасудзіны тыпу букеро імітавалі вырабы з металу (VII ст. да н.э.), з чорна- і чырвонафігурнай размалёўкай на мясцовыя тэмы і сюжэты (дэманы, фантастычныя істоты, драпежнікі, сцэны замагільнага жыцця).
Упрыгажэнні
Вядомы арыгінальныя залатыя ўпрыгожанні этрускаў VII—VI ст. да н.э. (булы — медальёны на ланцужках, завушніцы і інш.; ліццё, штампоўка, філігрань, зернь).
Заняпад
3 другой паловы V ст. да н.э. пачаўся паступовы заняпад этрускіх гарадоў, галоўным чынам у сувязі з няспыннымі ваеннымі дзеяннямі з Рымам, пад уладу якога яны трапілі ў III ст. да н.э. Нягледзячы на гэта, своеасаблівае мастацтва этрускаў не толькі захавала адносную самастойнасць, але і аказала ўплыў на мастацтва Старажытнага Рыма, увайшло важнай часткай у яго культуру.
Немяйшчына
Немяйшчы́на (, Немейщизна, нарматыўная назва — )  — станцыя Баранавіцкага аддзялення Беларускай чыгункі ў Гродзенскім раёне Гродзенскай вобласці. Размешчана за 0,6 км на ўсход ад вёскі Нямейшы; на лініі Гродна — Брузгі, паміж п.п. Каробчыцы і Бакуны.
Шэйка
Назву Шэ́йка маюць:
Футбольны клуб
Футбольны клуб — спартыўная арганізацыя, якая ўдзельнічае ў спаборніцтвах па футболе. Апроч уласна спартсменаў-футбалістаў, у склад клуба ўваходзяць трэнер і яго памагатыя, менеджары клуба, урачы і іншы абслуговы персанал. Непасрэдна палявая каманда складаецца з адзінаццаці гульцоў — дзесяці «палявых» і брамніка.
Валоданне футбольным клубам з’яўляецца ў наш час прыбытковым бізнесам. Аднаму клубу можа прыналежаць некалькі каманд, выступоўцаў у розных дывізіёнах, юнацкая каманда, спартыўныя школы, стадыён і трэніравальная база.
Лупалава (прадмесце Магілёва)
Лупалава — раней пасад (прадмесце) Магілёва, размешчаны на ўсходнім беразе Дняпра. У цяперашні час частка Кастрычніцкага раёна горада.
Утварэнне пасада
З XV стагоддзя ў гістарычных дакументах згадваецца Задняпроўскі пасад Магілёва. На тэрыторыі Задняпроўскага пасада некалі знаходзіліся Лупалаўская і Траецкая сотні. У канцы XIX стагоддзя за гэтай часткай Магілёва замацавалася назва «Маскоўскае прадмесце». Аднак больш вядомая назва — «Лупалава».
Праз гэту частку горада праходзілі гандлёвыя шляхі на поўдзень і ўсход. Скураныя вырабы, якімі на працягу стагоддзяў славіліся лупалаўскія майстры, вывозіліся ў Польшчу і Прыбалтыку. Гандаль вёўся з гарадамі левабярэжнай Украіны. Акрамя рамяства і гандлю, жыхары Задняпроўя займаліся земляробствам, агародніцтвам, садоўніцтвам (у прыватнасці, вырошчвалі кавуны, абрыкосы) і жывёлагадоўляй.
Сведчаннем развіцця рамесніцтва і гандлю з’яўляюцца назвы вуліц. З XVII ст. вядомыя вуліцы: Мсціслаўская, Чавуская, Чарнігаўская, Альхоўская, Лупалаўская, Ганчарная, Алейная (на ёй жылі майстры, якія выраблялі алей) і інш. У 1604 г. на тэрыторыі Лупалава налічвалася 204 домаўладальнікі, у якіх было 214 гектараў сядзібнай і агароднай зямлі. На левым беразе Дняпра знаходзілася значная частка гарадскіх сенажацяў і 2000 гектараў каралеўскага лесу, які належаў гораду. У раёне Любужа знаходзіўся таксама гарадскі млын.
Паходжанне назвы
Назва пасада (прадмесця) «Лупалава» вельмі старажытная.
Але існуе і іншая версія. Лупалава ўзнікла непадалёк ад урочышча Грабёж. Магчыма, што назва паходзіць ад словазлучэння «лупу браць» — збіраць даніну з праезджых купцоў.
Гісторыя
На працягу войнаў XVI—XVIII стагоддзяў прадмесце і яго жыхары моцна пацярпелі. Неаднаразова знішчаліся будынкі, рабавалася маёмасць гараджан. Праз зручную раўнінную мясцовасць на тэрыторыі прадмесця размяшчаліся на пастой арміі, праводзіліся ваенныя манеўры.
Менавіта тут, на левым беразе Дняпра, у 1581 годзе стаяў разам са сваімі казакамі і ратнымі людзьмі, рыхтуючыся да штурму Магілёўскага замка, будучы заваёўнік Сібіры Ярмак Цімафеевіч.
У 1706 годзе тут рабіў агляд свайго войска Пётр I, які прыбыў у Магілёў разам з Мартай Скаўронскай.
8 верасня 1708 года падчас Паўночнай вайны (1700—1721) войскі Пятра I, праз некалькі тыдняў пасля ладнага рабавання Магілёва войскамі шведскага караля Карла XII, што стаялі тут каля 2-х месяцаў, спалілі квітнеючы і багаты гандлёва-купецка-рамесны горад.
Тады згарэла ўся правабярэжная (разам з цэнтрам) частка горада. Драўлянае Лупалава ацалела. Яго жыхары своечасова скралі і схавалі ўсе чаўны і іншыя «пераправачныя сродкі».
У маі 1780 ў Магілёве для сустрэчы з аўстрыйскім імператарам Іосіфам II прыбыла расійская імператрыца Кацярына II. Адмыслова для іх былі наладжаны грандыёзныя ваенныя манеўры. У 1802 годзе тут быў арганізаваны ваенны агляд для імператара Аляксандра I, які пажадаў убачыць, як дзейнічаюць войскі ва ўмовах, максімальна набліжаных да баявых. У выніку загінулі дзясяткі салдат і мясцовых жыхароў, якія прыйшлі паглядзець на відовішча.
У Задняпроўі размяшчаліся дзве праваслаўныя царквы, касцёл, некалькі сінагог.
Праваслаўныя цэрквы: Траецкая (ад яе назвы паходзіць назва сотні) і Петрапаўлаўская. Прыход Траецкай царквы быў заснаваны ў XVI стагоддзі, драўляная царква вядомая з XVII стагоддзя. З 1792 года Лупалава ўпрыгожыла каменная Траецкая царква, якая знаходзілася амаль на самым беразе Дняпра. Драўляная Петрапаўлаўская царква вядомая з 1633 года. Будаўніцтва мураванай царквы пачалося ў 1769. Усе цэрквы былі закрыты ў 1929—1930 гады. Часткова яны былі пашкоджаны ў гады вайны 1941—1945 гг. і канчаткова разбураныя ў 1950-я гады.
У 1841—1849 гады праз Лупалава быў пракладзены шлях «Орша — Доўск», як частка магістралі «Пецярбург — Кіеў». У 1860 годзе быў здадзены ў эксплуатацыю мост на палевых апорах праз Дняпро. Да праектоўкі, стварэння дарогі і моста меў непасрэднае дачыненне інжынер, палкоўнік, аўтар першага ў Расіі падручніка па механіцы — Мікалай Ястржэмбскі.
Менавіта ў Магілёве ён напісаў працяг «Мёртвых душ» Гогаля. Апублікаваныя ў Маскве, яны былі ўспрыняты чытачамі як арыгінальны, цудам выратаваны твор вялікага пісьменніка. Пазней з цяжкасцю М. Ястржэмбскі здолеў пераканаць літаратуразнаўцаў у тым, што гэта «містыфікацыя», а аўтар працягу — менавіта ён, а не Гогаль.
У 1909—1910 гадах у гарбарных майстэрнях Магілёва працаваў Цішка Гартны (Зміцер Жылуновіч), які пазней стаў вядомым беларускім паэтам, акадэмікам, першым кіраўніком урада БССР.
6 чэрвеня 1910 года ў адзін дзень на Лупалава згарэла больш за 600 дамоў. Гэта быў самы вялікі пажар за ўсю гісторыю Магілёва.
Неўзабаве пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі Магілёў быў акупаваны спачатку войскамі пад камандаваннем генерала Ю. Доўбар-Мусніцкага, а потым германскімі войскамі.
IC 1284
IC 1284 — галактыка тыпу EN+* у сузор’і Стралец.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Лупалава (прадмесце Магілёва)
Гісторыя
31 мая 1918 года на сходзе прадстаўнікоў мясцовага насельніцтва, які адбыўся на Лупалава, быў абраны Лупалаўскі павятовы выканаўчы камітэт. Менавіта з гэтага моманту пачынаецца савецкая гісторыя Лупалава і Лупалаўскага раёна — адміністрацыйных адзінак, якія мелі асобны ад горада Магілёва статус.
10 чэрвеня 1918 года грамадзяне Лупалава заявілі пра сваё жаданне застацца ў складзе РСФСР. І з 1919 да 1924 года Лупалава, як і Магілёў, уваходзіць у склад савецкай Расіі.
Саўэ (прыпыначны пункт)
Саўэ (Saue) — прыпыначны пункт Эстонскай чыгункі ў павеце Хар’юмаа. Знаходзіцца ў горадзе Саўэ на лініі Талін — Хаапсалу.
Кацярына Міхайлаўна Дзегалевіч
Кацярына Дзегалевіч (нар. ) — беларуская тэнісістка.
Кар'ера
Дзегалевіч выйграла свой першы і на сённяшні дзень адзіны тытул WTA ў кастрычніку 2007 года ва Узбекістане ў парным разрадзе. Разам са сваёй напарніцай Анастасіяй Якімавай яна перамагла пару Таццяны Пучак і Анастасіі Радзівонавай у эндшпілі Ташкент-Опэн з лікам 2:6, 6:4 і [10:7].
Свой апошні афіцыйны матч правяла ў лістападзе 2012 года ў Хельсінкі.
Даўлет (Мангістаўская вобласць)
Даўлет (Дәулет) — сяло ў Мунайлінскім раёне Мангістаўскай вобласці Казахстана. Адміністрацыйны цэнтр і адзіны населены пункт сельскай акругі Даўлет.
Насельніцтва
Паводле дадзеных 1999 года, у сяле не было пастаяннага насельніцтва. Паводле дадзеных перепісу 2009 года, у сяле пражывалі 4800 чалавек (2418 мужчын і 2382 жанчыны).
Уздорнікі
Уздо́рнікі (, Уздорники) — вёска ў Сенненскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Багданаўскага сельсавета.
Да 2004 года ўваходзіла ў склад Ульянавіцкага сельсавета.
Хількі
Хількі́ (, Хильки) — вёска ў Шчучынскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Орлеўскага сельсавета.
Да 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Ракавіцкага сельсавета.
Калімах
Калімах (Καλλίμαχος) (310/305 да н.э.—240 да н.э.) — буйны прадстаўнік александрыйскай паэзіі.
Нарадзіўся ў калоніі Кірэна ў Лівіі, працаваў пры Александрыйскай бібліятэцы, карыстаўся заступніцтвам Пталамея II Філадэльфа і Пталамея III Эвергета.
Вершы Калімаха высока цаніліся ў Старажытным Рыме, яго перакладаў Катул і з павагаю згадваў Авідзій.
Падула (прыпыначны пункт)
Падула (Padula) — прыпыначны пункт Эстонскай чыгункі ў павеце Хар’юмаа. Знаходзіцца ў вёсцы Койду на лініі Талін — Хаапсалу.
Сміла
Сме́ла ці Смі́ла (Сміла) — горад у Чаркаскай вобласці Украіны. Плошча 39.85 км². Насельніцтва 68 740 чал. (1 студзеня 2014). Размешчаны на Прыдняпроўскім ўзвышшы каля ракі Цясмін. У горадзе размешчаны найбуйнейшы чыгуначны вузел Чаркаскай вобласці — станцыя імя Тараса Шаўчэнкі.
У падначаленні мясцовага гарадскога савета знаходзіцца таксама пасёлак Ірдзінаўка.
Гдыня
Гды́ня — горад на правах павета на поўначы Польшчы ў складзе Паморскага ваяводства, размешчаны на беразе Балтыйскага мора. Горад разам з Гданьскам і Сопатам складае агламерацыю «Труймяста».
Гісторыя
Першая згадка пра горад датуецца 1253 годам, тады гэта было простае рыбацкае селішча, якое знаходзілася ва ўладанні кашубаў.
У 1309—1310 гадах горад заваяваны Тэўтонскім ордэнам, а з цягам часу ўвайшоў у склад Прусіі ў межах Польскага Каралеўства. Пасля першага падзелу Рэчы Паспалітай у 1772 годзе Гдыня апынулася ў складзе Прусіі, стала часткай Германскай імперыі.
У 1870 годзе насельніцтва горада склала прыблізна 1,200 жыхароў, Гдыня была папулярным турыстычным месцам з развітай сеткай гатэляў, рэстаранаў і кафэ. Пасля Версальскага дагавору горад разам з усёй Усходняй Прусіяй увайшлі ў склад Польскай Рэспублікі. У 1920 годзе ў горадзе будуецца порт.
Падчас Другой сусветнай вайны горад быў акупаваны нямецкімі вайскамі. Адразу пасля пачатку вайны. Гдыня была перайменавана ў Готэнгафен, у гонар готаў, старажытнага германскага племені. Гарадскі порт быў ператвораны ў нямецкую-ваенную базу.
Верф была пабудавана ў 1940 годзе. Гдыньскі порт стаў першаснай нямецкай марской базай, і будучы аддалены ад тэатру баявых дзеянняў, даў прытулак большасці з нямецкіх вялікіх караблёў. Але пад час вызвалення горада, порт быў моцна пашкоджаны бамбардзіроўкамі саюзнікаў. У сакавіку 1945 года Гдыня была вызвалена народнымі войскамі і ўключана ў склад Гданьскага ваяводства.
Ясень (значэнні)
Назву Ясень маюць:
Скеліг-Майкл
Скеліг-Майкл — манастырскі комплекс, пабудаваны ў VII ст. на стромкіх схілах скалістага вострава Скеліг-Майкл, які знаходзіцца ў 12 км ад паўднёва-заходняга берага Ірландыі.
Ілюструе цяжкія ўмовы існавання першых ірландскіх хрысціян. З-за вялікай аддалённасці Скеліг-Майкл, да нядаўняга часу амаль не наведваўся людзьмі, з-за гэтага выключна добра захаваўся.
Манастыр з'яўляецца аб'ектам Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.
Клімент XI
Клімент XI (лац.: Clemens PP. XI, свецкае імя: Джанфранчэска Альбані (23 ліпеня 1649 — 19 сакавіка 1721) — Папа Рымскі з 23 лістапада 1700 да 19 сакавіка 1721.
Свабода (Веткаўскі раён)
Свабо́да (, Свобода) — пасёлак у Веткаўскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Неглюбскага сельсавета.
Ферзь
Ферзь, або каралева (Unicode: ♕, ♛ ) — наймацнейшая шахматная фігура. Прынята, што матэрыяльная каштоўнасць ферзя роўная 8-9 пешкам. Такім чынам, па моцы ён пераўзыходзіць ладдзю і лёгкую фігуру (афіцэра ці каня), саступае двум ладдзям і прыблізна раўнамоцны з трыма лёгкімі фігурамі.
Хады ферзя
Ферзь можа перамяшчацца на любую колькасць палёў па вертыкалі, гарызанталі і дыяганалі, аб'ядноўваючы здольнасці ладдзі і афіцэра (пры ўмове, што на яго шляху няма фігур). Знаходзячыся ў адным з цэнтральных палёў, ферзь можа атакаваць да 27 палёў адначасна, у куце — да 21 поля.
Ферзь у шахматнай партыі
Кожны ігрок пачынае партыю з адным ферзём. У пачатку партыі ферзі займаюць палі d1 і d8 (палі свайго колеру). Уважаецца, што ў пачатку партыі (дэбюце) не трэба спяшацца выводзіць ферзя, бо ён, знаходзячыся ў лагеры суперніка, станае ласым кавалкам для яго фігур. Значна прыдатнейшым ферзь станае ў мітэльшпілі і эндшпілі. Так, лічаць, што ў эндшпілі кароль з ферзём пры правільнай гульні выйграюць супраць караля і лёгкай фігуры, супраць караля і ладдзі, у большасці выпадкаў — супраць караля і двух лёгкіх фігур, супраць караля, ладдзі і пешкі. Акрамя таго, найістотнай задачай большасці эндшпіляў з'яўляецца правядзенне пешкі ў ферзі, бо паспяховае выкананне гэтай задачы, як правіла, азначае перамогу ў партыі.
Ферзь у шахматных задачах
Ферзь фігуруе ў шматлікіх шахматных задачах. Адна з самых вядомых — задача пра васьмёх ферзёў, у задачы патрэбна размясціць 8 ферзёў так, каб яны не атакавалі адно аднаго. Матэматычным шляхам даказана, што існуе 92 рашэнні задачы пра васьмёх ферзёў.
Этымалогія
Назва «ферзь» запазычаная ад арабаў, ад якіх шахматы пачалі распаўсюджвацца ў Еўропе. У хазараў гэты тытул мелі найвышэйшыя дзяржаўныя чыноўнікі, якія кантралявалі фінансы дзяржавы, шахскі двор і войска. Значэнне слова паходзіць ад арабскага «носьбіт цяжару».
Распаўсюджаная ў народзе назва «каралева» паходзіць ад іншага варыянту назвы гэтай фігуры — ферзь (ferz), запазычанага ва французскую мову, дзе слова паступова трансфарміравалася ў vierge — «цнатліўка, дзева, дама».
IC 1285
IC 1285 — галактыка тыпу *4 (група зірок) у сузор’і Геркулес.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Лучазарная
Лучаза́рная (, Лучезарная) (да 30 ліпеня 1964 года Серакаро́тня ) — вёска ў Сенненскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Багушэўскага сельсавета.
Міжнародны інстытут клетачнай біялогіі
Міжнародны інстытут клетачнай біялогіі (Міжнародний інститут клітинної біології) — структурнае падраздзяленне Нацыянальнай акадэміі навук Украіны.
Гісторыя
У 1992 г. на базе Інстытута клетачнай біялогіі і геннай інжынерыі НАН Украіны пастановай Прэзідыума Акадэміі навук Украіны ад 21 кастрычніка 1992 г. № 281 створаны Міжнародны інстытут клетачнай біялогіі.
Хамамет
Хамамет — курортны горад у Тунісе, размешчаны на паўднёвым усходзе паўвострава Бон, на беразе Міжземнага мора ў вілаеце Набуль. З’яўляецца адміністрацыйным цэнтрам дэпартамента Хамамет. Горад выцягнуты ўздоўж узбярэжжа, мае два цэнтры: стары — «Медзіна Хамамет», і новы, пабудаваны ў 1990-х гадах — «Медзіна Ясмін». Забудова малапавярховая, у асноўным — 1-2 паверхі. Праз горад праходзіць чыгунка і аўтамабільная дарога C28 Загуан-Набуль.
Купра-Марытыма
Купра-Марытыма (Cupra Marittima) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Марке, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Асколі-Пічэна.
Насельніцтва складае 5252 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 303 чал./км². Займае плошчу 17 км². Паштовы індэкс — 63012. Тэлефонны код — 0735.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы San Basso.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
Крыжовы паход супраць славян
Крыжовы паход супраць славян (вендаў) 1147 (Wendenkreuzzug) — захопніцкіх паход еўрапейскіх (саксонскіх, дацкіх і польскіх) феадалаў супраць палабска-прыбалтыйскіх славян, якія пражывалі на тэрыторыі паміж Эльбай, Траве і Одэры. Вендскі крыжовы паход адносяць да Другога крыжовага паходу. Матывы, якія рухалі крыжакамі, разнастайныя. Над ідэйнымі і рэлігійнымі перакананнямі пераважалі свецкія матывы князёў, якія прэтэндавалі на ўладу ў памежных абласцях, каланізатарскія памкненні і ўнутраныя палітычныя адносіны ў Свяшчэннай Рымскай імперыі.
Крыніцы паказваюць, што крыжовы паход падоўжыўся тры месяцы. Дадзеныя аб колькасці войскаў мала дакладныя. Так, на землі вендаў увайшло 100000 немцаў, столькі ж датчанаў і 20 тысяч польскіх крыжакоў. Сярод нямецкіх крыжакоў былі Генрых Леў, Альбрэхт Мядзведзь са сваімі сынамі, герцаг Конрад I Цэрынгенскі, пфальцграф Герман фон Шталек, пфальцграф Фрыдрых Саксонскі, маркграф Конрад I Мейсенскі, Хартвіг I фон Штадэн, граф Аменслебена Атон і граф Адольф II Гальштэйнскі. Акрамя таго, у паходзе прымалі ўдзел мараўскія князі Ота Сватаплук і Враціслаў. З боку царквы ў крыжовы паход адправіліся архібіскупы Гамбурга-Брэмена і Магдэбурга, біскупы Брандэнбурга, Хальберштата, Хафельберга, Мерзебурга, Мюнстэра і Вердэна, біскуп Генрых Альмюцкі і абат Вібальд Карвейскі.
Рачная сістэма
Рачная сістэма — частка гідраграфічнай сеткі ў межах  рачнога басейна.
Складаецца з галоўнай ракі (ствала сістэмы) і прытокаў першага, другога і наступных парадкаў. Прытокамі першага парадку называюцца рэкі, якія непасрэдна ўпадаюць у галоўную раку, другога парадку — прытокі прытокаў першага парадку і г.д. Часам падлік парадку рэк вядзецца, наадварот, ад дробных рэк да галоўнай.
Назва рачной сістэмы даецца па назве галоўнай ракі, якая з'яўляецца звычайна найбольш доўгай і мнагаводнай ракой у сістэме.
Уладзімір Іванавіч Панцюхоў
Уладзімір Іванавіч Панцюхоў (нар. 21 сакавіка 1952, г. п. Шчыгры, Курскай вобласці, РСФСР) — беларускі дзяржаўны дзеяч.
Біяграфія
Нарадзіўся 21 сакавіка 1952 года ў гарадскім пасёлку Шчыгры Курскай вобласці РСФСР.
Скончыў Магілёўскі машынабудаўнічы інстытут па спецыяльнасці інжынер-механік; Акадэмію кіравання пры Савеце Міністраў Рэспублікі Беларусь па спецыяльнасці менеджар-эканаміст.
Працоўную дзейнасць пачаў інжынерам Магілёўскага завода прылад першаснай перапрацоўкі інфармацыі. Выбіраўся сакратаром камітэта камсамола завода. Працаваў інструктарам Магілёўскага абласнога Савета прафсаюза, інструктарам прамыслова-транспартнага аддзела, загадчыкам арганізацыйнага аддзела Цэнтральнага райкама КПБ г. Магілёва, загадчыкам арганізацыйнага аддзела Магілёўскага гаркама КПБ, другім, першым сакратаром Цэнтральнага райкама КПБ г. Магілёва, намеснікам старшыні — загадчыкам аддзела камісіі па рабоце з Саветамі, грамадска-палітычнымі арганізацыямі і рухамі Магілёўскага абкама КПБ, намеснікам старшыні па знешнеэканамічных сувязях кааператыва «Металіст», дырэктарам вытворча-гандлёвага прадпрыемства «Полі-гран» (г. Магілёў), старшынёй Магілёўскага абласнога тэрытарыяльнага камітэта прадпрымальніцтва і інвестыцый Міністэрства прадпрымальніцтва і інвестыцый Рэспублікі Беларусь, кіраўніком спраў Магілёўскага аблвыканкама, старшынёй Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў.
Выбіраўся членам Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь пятага склікання.
Быў дэпутатам, старшынёй Цэнтральнага раённага Савета дэпутатаў г. Магілёва, старшынёй пастаяннай камісіі па прамысловасці, гандлі і бытавым абслугоўванні Магілёўскага гарадскога Савета дэпутатаў.
Выбраны членам Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь шостага склікання ад Магілёўскай вобласці. Старшыня Пастаяннай камісіі Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь па эканоміцы, бюджэце і фінансах.
Украінская вышыўка
Украінская вышыўка — адзін з відаў народнага дэкаратыўнага мастацтва ўкраінскага народа ў выглядзе арнаментальнай ці сюжэтнай выявы на тканіне ці скуры. Вышыўка вырабляецца ўручную або з дапамогай швейных машын на прадметах адзення, галоўным чынам на жаночых і мужчынскіх кашулях (вышыванках), а таксама на прадметах хатняга ўжытку — абрусах, навалачках, ручніках і да т.п.
Апроч упрыгожвання адзення і інтэр’ерных абрадавых тканін, вышыўка нясе акультны характар. Яна з’яўляецца зачуром ад маланкі, бяздзетнасці, неўраджайнасці, няшчасця і да т.п. .
Вышыўка на адзенні размяшчаецца на вызначаных месцах — у нізах рукавоў, на гарлавіне ці каўнеры, падоле ці падолах адзення — там, дзе няма доступу да цела. Колер і фігура гафту таксама маюць сваё значэнне.
Балванічы
Гісторыя
Згадваецца ў Літоўскай метрыцы ў 1498 годзе.
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай Балванічы абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР.
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з ліпеня 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
З 28 снежня 2004 года па 1 студзеня 2019 у складзе Княжынскага сельскага паселішча.
Хрыстыніўка
Хрысці́наўка ці Хрысты́ніўка (Христинівка) — горад у Чаркаскай вобласці Украіны. Плошча 13 км². Насельніцтва 10 873 чал. (1 студзеня 2012).
Тэатр-студыя кінаакцёра
Тэатр-студыя кінаакцёра Нацыянальнай кінастудыі «Беларусьфільм» — тэатр горада Мінска.
Гісторыя
Неўзабаве пасля прэм’еры першага спектакля заснавальнік і кіраўнік тэатра Валерый Анісенка быў нечакана адхілены ад сваёй пасады. Яго пераемнікам стаў Барыс Луцэнка. Найбольш удалыя спектаклі таго перыяду: «Глядзіце, хто прыйшоў» Уладзіміра Аро, «Шчасце маё, або Папяровы тэлефон» Аляксандра Чарвінскага (абедзве 1983), «Не баюся Вірджыніі Вульф» Эдварда Олбі (1985), «Гамлет» Уільяма Шэкспіра (1988) і «Генералы ў спадніцах» Жана Ануя (1990).
Сучаснасць
З 1991 года тэатр узначальвае кінарэжысёр Аляксандр Яфрэмаў. Эксперыментальная лабараторыя пераўтварылася ў паўнавартасны стацыянарны тэатр. Апошні часам акцэнт зроблены на забаўляльных спектаклях. Калектыў неаднаразова прадстаўляў айчыннае тэатральнае мастацтва на гастролях у Расіі, Польшчы, Літве, Украіне, удзельнічаў у тэатральных фестывалях Беларусі. У 2011 годзе пастановай Савета Міністраў № 1728 ад 23 снежня тэатру прысвоена званне заслужанага калектыву Беларусі,
Цікавыя факты
Акцёр Павел Харланчук, які выканаў ролю Джорджа Пігдэна ў спектаклі «№ 13» перамог у намінацыі «Лепшая мужчынская роля» на Першай Нацыянальнай тэатральнай прэміі (2011).
Сухаверкава (Цвярская вобласць)
Сухаверкава (Сухове́рково) — пасёлак гарадскога тыпу ў Калінінскім раёне Цвярской вобласці Расіі. Утварае гарадское паселішча пасёлак Сухаверкава, якое мяжуе з Верхняволжскім сельскім паселішчам і Старыцкім раёнам. Размешчаны за 42 км на паўднёвы захад ад горада Цвер. Узнік у 1955 годзе на месцы вёскі Сухаверкава. Вялася здабыча торфу. Статус пасёлка гарадскога тыпу — з 1958 года. У 1989 годзе было 973 жыхары, адміністрацыя пассавета, аддзяленне Емяльянаўскага торфапрадпрыемства (ВА «Калінінторф»), сярэдняя школа, дзіцячы сад, ДК, бібліятэка, бальніца, АТС, аддзяленне сувязі.
89 км (блок-пост)
89 км (89 kilomeeter) — блок-пост Эстонскай чыгункі ў павеце Хар’юмаа. Знаходзіцца на лініі Талін — Хаапсалу, паміж прыпыначнымі пунктамі і.
Кызылтабе
Кызылтабе (Қызылтөбе) — сяло ў Мунайлінскім раёне Мангістаўскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад Кызылтабінскай сельскай акругі.
Насельніцтва
Паводле дадзеных 1999 года, у сяле не было пастаяннага насельніцтва. Паводле дадзеных перепісу 2009 года, у сяле пражывалі 15157 чалавек (7619 мужчын і 7538 жанчын).
Андрэй Аляксандравіч Пазднякоў
Андрэй Аляксандравіч Пазднякоў (нар. ) — беларускі лёгкаатлет. Спецыялізуецца ў скачках ў даўжыню. Майстар спорту Беларусі.
Бру-на-Бойн
Бру-на-Бойн — археалагічныя знаходкі ў даліне ракі Бойн, уяўляюць сабой найбольш каштоўную скупнасць дагістарычных мегалітаў у Еўропе. Помнік знаходзіцца ў 50 км на поўнач ад Дубліна, што ў Ірландыі. Збудаванні мелі сацыяльна-эканамічнае, рэлігійнае і пахавальнае прызначэнне.
Андрэй Аляксандравіч Пазднякоў
Дасягненні
На Чэмпіянаце Беларусі ў памяшканні 2016 года заняў 6 месца ў скачках у даўжыню з вынікам 7,25 м.
Бру-на-Бойн
Усяго налічваецца 40 курганаў, з якіх Ньюгрэйндж, Даўт і Наўт, вылучаюцца сваімі вялізнымі памерамі і ўнутрана-схематычнымі збудаваннямі.
Андрэй Аляксандравіч Пазднякоў
Дасягненні
На Чэмпіянаце Беларусі 2016 года заняў 7 месца ў скачках у даўжыню з вынікам 7,19 м.
Эканамічны крызіс
Эканамічны крызіс (κρίσις — паваротны пункт) — сур'ёзныя парушэнні ў звычайнай эканамічнай дзейнасці. Адной з формаў праявы крызісу з'яўляецца сістэматычнае, масавае назапашванне даўгоў і немагчымасць іх пагашэння ў разумныя тэрміны. Прычыну эканамічных крызісаў часта бачаць у парушэнні раўнавагі паміж попытам і прапановай на тавары і паслугі.
Асноўныя віды - крызіс недавытворчасці (дэфіцыт) і крызіс перавытворчасці.
Крызіс недавытворчасці, як правіла, выклікаецца пазаэканамічнымі прычынамі і звязаны з парушэннем нармальнага ходу (эканамічнага) ўзнаўлення пад уплывам стыхійных бедстваў ці палітычных дзеянняў (розных забаронаў, войнаў і г. д.)
Крызіс перавытворчасці характарызуецца наяўнасцю вялікай колькасці тавараў, якія перавышаюць попыт спажыўцоў. Звычайна ўзнікае з-за невыяўленага сукупнага попыту і немагчымасці ва ўмовах свабоднага рынку планавання сукупнай вытворчасці. У выніку для пэўнага вытворцы звычайна невядома, чаго і колькі трэба рынку. Першыя буйныя крызісы падобнага роду выявіліся ў Англіі ў XVII стагоддзі.
З развіццём рыначнай індустрыяльнай эканомікі крызісы перавытворчасці набылі цыклічны характар ​​і на сёння складаюць адну з фаз эканамічнага цыклу.
Церахі (Шчучынскі раён)
Церахі́ (, Терехи) — вёска ў Шчучынскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Орлеўскага сельсавета.
Да 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Ракавіцкага сельсавета.
Бяссцёкавая вобласць
Бяссцёкавая вобласць — частка сушы, якая не мае сувязі праз рачныя сістэмы з Сусветным акіянам. Рачны басейн, размешчаны ўнутры такой вобласці, называецца бяссцёкавым або замкнутым басейнам. Дно такога басейна, як правіла, займае бяссцёкавае возера — возера, якое не мае паверхневага сцёку ці падземнага адводу вады ў суседнія вадазборы. Такія азёры з'яўляюцца салёнымі або нават высахлымі саланчакамі.
Вільгаць, якая ўзнікае ў выніку дажджоў (ці іншых ападкаў), што выпадаюць у бяссцёкавай вобласці, можа пакінуць басейн толькі праз выпарэнне або прасочванне. Найбольш часта бяссцёкавыя азёры размешчаны ў бяссцёкавых абласцях стэпавай і паўпустыннай зон, а таксама ў абласцях суцэльнага распаўсюджвання шматгадовамерзлых парод. Найбольш буйныя бяссцёкавыя вобласці знаходзяцца ў Афрыцы і Азіі. Сумарная плошча ўсіх бяссцёкавых абласцей складае каля 18 % усёй сушы.
Распаўсюджанне
Бяссцёкавыя вобласці могуць узнікаць у любым клімаце, але большая іх частка размешчана ў гарачых пустынях. У рэгіёнах з вялікай колькасцю ападкаў водная эрозія (асабліва падчас паводак) стварае каналы скрозь геаграфічныя бар'еры, якія аддзяляюць бяссцёкавую гідралагічную сістэму. Верагодна, што Чорнае мора з'яўлялася такой ізаляванай сістэмай да таго, як бар'ер, які аддзяляў яго і Міжземнае мора, быў прарваны.
У пустынях выпарэнне можа ісці больш інтэнсіўна, чым паступленне новай вады, з-за чаго немагчыма фарміраванне паўнавартаснага рачнога басейна. Мінералы, якія прыносяцца вадой, пасля яе выпарэння адкладваюцца, што прыводзіць да ўтварэння саланчакоў. Гэтыя вобласці бываюць настолькі вялікімі, што іх цвёрдая плоская паверхня часам выкарыстоўваецца ў якасці ўзлётна-пасадачных палос або для ўсталявання рэкордаў хуткасці на зямлі.
Бяссцёкавыя вобласці могуць быць утвораны як пастаяннымі, так і сезоннымі бяссцёкавымі азёрамі. Некаторыя вобласці настолькі стабільныя, што змяненні клімату (памяншэнне колькасці ападкаў) перашкаджаюць узнікненню возера. Большая частка пастаянных бяссцёкавых азёр з цягам часу можа змяняцца ў памеры і форме, становячыся меншымі або падзяляючыся на некалькі частак у перыяд засухі. Падчас асваенні чалавекам раней незаселеных пустынных рэгіёнаў, рэкі, якія жывілі ўнутраныя азёры, змяняюцца плацінамі і вадаправодамі. У выніку аб'ём многіх бяссцёкавых азёр у развітых і краінах у стадыі развіцця значна паменшыўся, з-за чаго ў іх павялічылася канцэнтрацыя соляў і забруджвальных рэчываў, што прывяло да парушэння іх экасістэм.
Антарктыка
Бяссцёкавыя азёры ў Антарктыдзе размешчаны ў сухіх далінах Мак-Мёрда і ў раёне зямлі Вікторыі.
Азія
Большая частка заходняй і цэнтральнай Азіі з'яўляецца адным вялікім унутраным басейнам.
Еўропа
Усе гэтыя азёры маюць сцёк, аднак праз штучныя каналы ці праз карставы феномен.
Старажытныя
Некаторыя са старажытных бяссцёкавых сістэм Зямлі:
Загліннае (Салігорскі раён)
Заглі́ннае (, Заглинное) — вёска ў Салігорскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Доўгаўскага сельсавета.
Ладдзя (шахматы)
Ладдзя́, тура, рух, вежа (Unicode: ♖, ♜ ) — цяжкая шахматная фігура. Яна каштуе прыкладна 5 пешак. Дзве ладдзі прыблізна роўныя па сіле тром лёгкім фігурам альбо ферзю (ці нават мацнейшыя за яго).
Хады ладдзі
У пачатку партыі ладдзі займаюць палі a1 і h1 (белыя ладдзі), a8 і h8 (чорныя ладдзі). Ладдзя можа хадзіць на любую колькасць палёў па гарызанталі ці па вертыкалі пры ўмове, што на яе дарозе няма фігур.
Ладдзя ў шахматнай партыі
Ролю ладдзей у шахматнай гульні немагчыма пераацаніць. Нягледзячы на тое, што ў дэбюце яны не развітыя, ладдзі могуць удзельнічаць у ракіроўцы, пасля чаго ў мітэльшпілі блакуюць вертыкалі ў пазіцыйнай барацьбе. У эндшпілі ладдзі часта падтрымліваюць праходных ферзёў і ўдзельнічаюць у адразанні варожага караля ад некаторай часткі дошкі. Каралём і ладдзёй можна паставіць мат, але, нягледзячы на гэта, ладзейныя эндшпілі лічаць самымі складанымі.
Этымалогія
У шатранджы існавала фігура рух, якая па форме нагадвала карабель. Верагодна, таму ў славян прыжылася назва «ладдзя». У Заходняй Еўропе вядомая пад назвай «вежа» (torre, torre, turm). Адсюль, у сваю чаргу, размоўная назва ладдзі — «тура́». Даўней турой называлі асадную вежу, якая прымянялася пры штурме крэпасцей.
Горныя казлы
Горныя казлы (Capra) — род млекакормячых сямейства пустарогіх атрада парнакапытных.
8 відаў, паводле будовы рагоў падзяляюцца на 4 групы. Даўжыня да 180 см, вышыня ў карку да 115 см, маса да 155 кг. У самцоў вялікія рогі рознай формы (у самак маленькія) і доўгая барада. Поўсць кароткая, густая, амаль аднатоннага карычневага ці шэрага колеру.
Палігамы. Нараджаюць звычайна 2 казлянят.
Безааравы казёл, вінтарогі казёл і альпійскі казёл — продкі свойскай казы. Нубійскі горны казёл — самы маленькі з усіх горных казлоў.
Ульянавічы
Улья́навічы (, Ульяновичи) — аграгарадок у Сенненскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Багданаўскага сельсавета.
Да 2004 года цэнтр Ульянавіцкага сельсавета.
Божы Сын
Божы Сын — тытул, які часта выкарыстоўваецца ў Бібліі для абазначэння асоб з асаблівымі адносінамі з Богам. У Старым Запавеце анёлы, справядлівыя і набожныя людзі, нашчадкі Сіфа і цары Ізраіля часам называюцца сынамі Божымі. У Новым Запавеце Адам і, у першую чаргу, Ісус Хрыстос называюцца сын Божы, у той час як паслядоўнікі Ісуса называюцца сыны Божыя.
У Новым Запавеце Сын Божы прымяняецца да Ісуса ў многіх выпадках. Ісус названы Сынам Божым у двух асобных выпадках голасам з нябёсаў. Ісус таксама як відавочна, дык і няяўна апісваецца як Сын Божы як уласна, дык і рознымі асобамі Новага Запавету. У дачыненні да Ісуса тытул указвае на Яго ролю Месіі, Цара абранага Богам. Тэрмін Сын Божы не варта блытаць з тэрмінам Бог Сын (Θεός ὁ υἱός), другой асобай Тройцы ў хрысціянскай тэалогіі. Вучэнне пра Тройцу вызначае Ісуса як Бога Сына, аднолькавага па сутнасці, але рознай асобы ў сувязі з Богам Айцом і Богам Духам Святым (першай і трэцяй асобы Тройцы). Антытрыніянцы прымаюць Ісуса як Сына Божага, але не як Бога Сына.
Гістарычна, многія кіраўнікі старажытных народаў бралі на сябе назвы, сын божы, ці сын бога, ці сын Неба. Рымскі імператар Аўгуст спасылаўся на свае сувязь з абожаным прыёмным бацькам Юліям Цэзарам, як «сын бога» праз тэрмін divi filius, які ў далейшым быў таксама выкарыстаны Даміцыянам.
Біблейскае выкарыстанне
Новы Запавет часта цытуе Псалм 110, які адносяцца да Ісуса. Багаслоўская разуменне Пс 110:1 і 110:4 адрозніваецца ад іўдаістычнага. Сам Ісус адносна Сябе цытуе Псалм 110 у Лук. 20:41-44, Матф. 22:41-45 і Марк. 12:35-37. У хрысціянстве Давід лічыцца прарокам. У Новы Запавет некалькі псалмоў цытуюцца, як сказаныя праз Духа Святога (Дзеянні 2:29-30). Невядома, калі менавіта хрысціяне прыйшлі да разумення, што Псалм 110 паказвае адрозненні асоб Боскасці і тое, што Ісус быў больш, чым чалавек або анёл. У лісце да Яўрэяў 1:13 цытуецца Псалм 110, каб даказаць, што Сын пераўзыходзіць анёлаў. Пазней спасылкі на Псалм 110 з'явяцца ў сімвалах веры.
У Новым Запавеце тытул Сын Божы прымяняецца да Ісуса ў многіх выпадках. Ён часта выкарыстоўваецца для абазначэння Яго Боскасці, з самага пачатку апавядання Новага Запавету, калі ў Евангеллі паводле Лукі 1:32-35 ў анёл Гаўрыіл аб'яўляе: «сіла Усявышняга ахіне Цябе; таму і народжанае Святое назавецца Сынам Божым…»