cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Віцебск
Тэатральнае жыццё
З канца XVII стагоддзя і да 1870-х адбываліся народныя лялечныя паказы жлоба, паказы народнай драмы «Цар Максімілян», дзейнічаў Віцебскі школьны тэатр. У 1805 і 1806 гадах горад наведвалі польскія трупы М. Кажынскага, паміж 1808 і 1812 гадах — А. Руткоўскага. У 1840-я у Віцебску існаваў хатні тэатр віцебскага генерал-губернатара Андрэя Галіцына, у якім выступаў і балетны ансамбль пад кіраўніцтвам М. Піёна.
23 снежня 1845 года адкрыўся гарадскі тэатр. Будынак тэатра быў 3-ярусны: ніжні (бенуар) меў 12 ложаў (кожная на 5 асоб), сярэдні (бельэтаж) — 13 ложаў, верхні — галерэя; партэр меў больш за 100 месцаў, сцэна была прыстасавана для паказу драматычных спектакляў і балетаў. У ім працавалі Віцебскі балет Піёна, драматычная трупа Я. Чаховіча (1847—1849), гастраліравалі польскія, рускія, украінскія трупы, акцёры: М. Іваноў-Казельскі, У. Давыдаў, М. Дальскі, К. Гарын, В. Далматаў, П. Арленеў і інш.
Фестывалі
Акрамя «Славянскага базару» Віцебск з’яўляецца радзімай многіх міжнародных культурных праектаў. Гэта і міжнародны фестываль сучаснай харэаграфіі, міжнародны фестываль «Пурымшпіль у Віцебску», міжнародны фестываль аўтарскай песні «Віцебскі лістапад», міжнародны конкурс мадэльераў і манекеншчыц агенцтваў мадэляў Рэспублікі Беларусь «Белая амфара». «Адраджэнне вялікіх традыцый», — пад такім дэвізам праходзіць традыцыйны міжнародны музычны фестываль імя І. І. Салярцінскага.
Дзякуючы фестывалю польскай песні, фестывалю спартыўных і бальных танцаў «Віцебская сняжынка», «Арт-сесіі», горад набыў шырокую вядомасць.
Выдаваўся да 2012 года часопіс «Ідыёт».
Адукацыя
У XIV—XVIII стагоддзях пры праваслаўных, каталіцкіх і пратэстанцкіх храмах і манастырах існавалі школы, езуіцкі і піярскі (1775) калегіумы, дзейнічалі праваслаўныя брацтвы, базыльянскія школы і інш. У 2-й палове XVI стагоддзя кальвіністамі было заснавана вучылішча. З 1641 да 1820 гадоў дзейнічаў Віцебскі езуіцкі калегіум. Пры ім быў Віцебскі школьны тэатр.
У канцы XVIII—пачатку XIX стагоддзяў рымска-каталіцкія ордэны адкрывалі жаночыя школы і пансіянаты. Пасля далучэння Беларусі да Расійскай імперыі ў канцы XVIII стагоддзя у Віцебску былі адкрыты рускія школы, вучылішчы, гімназіі. Першая руская школа адкрыта ў канцы 1770-х (у 1784 у ёй навучалася 76 дзяцей). Першая мужчынская гімназія адкрыта ў 1808 годзе, у 1834 годзе — Віцебская настаўніцкая семінарыя, у 1870 годзе — Віцебская Марыінская жаночая гімназія. Медыцынскіх работнікаў сярэдняй кваліфікацыі рыхтавала з 1872 года Віцебская фельчарская школа. У 1890 годзе адкрыта духоўная семінарыя, а ў 1902 годзе — епархіяльнае жаночае вучылішча. У 1891 годзе у Віцебску 22 навучальныя ўстановы, у якіх займалася каля 3500 навучэнцаў, у т. л. павятовыя вучылішчы: двухкласнае (145 навучэнцаў) і аднакласнае (148 навучэнцаў), прыходскае (60 навучэннаў); 5 бібліятэк, чытальня. У 1905 годзе адкрыта таксама жаночая аляксееўская, у 1906 годзе — прыватная мужчынская гімназія Неруша.
У 1906—1913 гадах існавала прыватная Віцебская фельчарска-акушэрская школа. У 1910 годзе адкрыты першы на Беларусі настаўніцкі інстытут, пераўтвораны ў 1918 годзе у педагагічны інстытут, Віцебскае рэальнае вучылішча. У 1911 годзе створана Віцебскае аддзяленне Маскоўскага археалагічнага інстытута. У 1913 годзе дзейнічала таварыства «Адукацыя». У 1920 годзе заснаваны механіка-будаўнічы тэхнікум, у 1921 годзе — вышэйшы сельскагаспадарчы тэхнікум (з 1924 ветэрынарны інстытут), мастацкае вучылішча. З 1921 па 1924 год працавала Беларуская секцыя пры Віцебскім губернскім аддзеле народнай асветы.
У 1940 годзе у Віцебску 53 дзіцячыя сады, 43 агульнаадукацыйныя школы, 15 сярэдніх спецыяльных навучальных устаноў, 4 ВНУ, 2 навукова-даследчыя ўстановы.
Сёння навуковы комплекс горада прадстаўлены галіновымі навукова-даследчымі інстытутамі, канструктарскімі арганізацыямі, ВНУ і іншымі навучальнымі ўстановамі. Віцебск мае добра распрацаваную сістэму адукацыі, што дазваляе забяспечыць шырокую і высокую кваліфікацыю насельніцтва горада.
Акрамя таго працуюць музычнае вучылішча, 4 музычныя школы, 3 школы мастацтваў, мастацкая школа.
У горадзе 12 каледжаў, 11 сярэдніх спецыяльных навучальных устаноў, у т. л. Віцебскі станкаінструментальны тэхнікум, Віцебскі дзяржаўны політэхнічны каледж, Віцебскі дзяржаўны каледж культуры і мастацтваў, Віцебскі дзяржаўны медыцынскі каледж імя акадэміка І. П. Антонава, Віцебскі індустрыяльна-тэхналагічны тэхнікум, Віцебскі філіял Беларускай дзяржаўнай акадэміі сувязі.
У Віцебску 4 дзяржаўныя ВНУ :
Спорт
У Віцебску жыў першы ў Беларусі майстар спорту СССР па шахматах Уладзіслаў Іванавіч Сіліч. Горад даў свету чэмпіёнаў і прызёраў Алімпійскіх гульняў, Еўропы такіх як: Рамуальд Клім (молат), Ларыса Петрык і Тамара Лазаковіч (выхаванцы заслужанага трэнера СССР Вікенція Дзмітрыевіча Дзмітрыева), Аляксандр Туміловіч, Юрый Балабанаў, Таццяна Аржанікава, Аляксей Сінкевіч (спартыўная гімнастыка), Вячаслаў Яноўскі і Сяргей Ляховіч (бокс), Ігар Каныгін (барацьба), Таццяна Івінская (баскетбол), Іван Лапшын і Аляксандр Каваленка (патройны скачок), Аляксандр Паташоў (спартыўная хадзьба), Віктар Куранцоў і Мікалай Кастылёў (цяжкая атлетыка), Ігар Сумнікаў і Зінаіда Стагурская (веласпорт), Таццяна Палюх, Лілія Іванова, Галіна Лебедзева, Дзмітрый Паляруш, Яўген Бяляеў, Мікалай Казак (батут), Вадзім Сашурын, Аляксей Айдараў, Пётр Івашка (біятлон). Паспяхова выступалі на алімпійскіх арэнах А. Паташоў (хадзьба), У. Котаў (марафон), Т. Шляхто (скачкі ў вышыню), Т. Мцута (бег на 400 м з бар’ерамі), Л. Караткевіч (кіданне дыска). Дванаццаці віцяблянам прысвоена званне «Заслужаны майстар спорту СССР».
На XVI Алімпійскіх гульнях, якія адбыліся ў 1956 годзе у г. Мельбурн, упершыню ў складзе зборнай СССР па лёгкай атлетыцы выступіў віцяблянін Яўген Сакалоў.
У 1964 годзе віцяблянін Рамуальд Клім на XVIII Алімпійскіх гульнях у Токіа заваяваў залаты медаль у кіданні молата.
Сёння ў горадзе існуе 21 спецыялізаваная спартыўная школа, дзе займаецца больш за 8 тысяч дзяцей і падлеткаў. Найбольш папулярныя віды спорту ў горадзе — гімнастыка, батут, лёгкая атлетыка, плаванне, біятлон, лыжныя гонкі, футбол, хакей, барацьба, бокс, цяжкая атлетыка. Вядзецца падрыхтоўка больш чым па 30 алімпійскіх відах спорту. Працуе Віцебскае вучылішча алімпійскага рэзерву.
Спартыўныя збудаванні горада складаюцца з Цэнтральнага спартыўнага комплексу, Лядовага Палаца спорту, больш за 140 спартыўных залаў, басейнаў, больш за 300 адкрытых пляцовак і іншых спартыўных збудаванняў.
Кожны год у Віцебску праводзіцца больш за 200 спартыўных спаборніцтваў гарадскога, рэспубліканскага і міжнароднага ўзроўню і 50 відах спорту: міжнародныя турніры на прызы алімпійскіх чэмпіёнаў Т. Івінскай-Белашапка (баскетбол), В. Яноўскага (бокс), І. Каныгіна (грэка-рымская барацьба), Т. Лазаковіч (спартыўная гімнастыка); на прызы Герояў Савецкага Саюза Л. Даватара (барацьба), З. Партновай (скачкі ў вышыню), І. Чарняхоўскага (атлетычная гімнастыка), М. Шмырова (плаванне), М. Сільніцкага (скачкі на батуце) і П. Машэрава (легкая атлетыка).
Футбольны клуб ФК Віцебск удзельнічае ў Вышэйшай лізе Беларусі. У другой лізе горад прадстаўляў ФК Мясакамбінат Віцебск.
Хакейны клуб — ХК Віцебск.
Ахова здароўя
Функцыянуе 16 асобных лячэбна-прафілактычных устаноў, 5 абласных медыцынскіх дыспансераў, 4 гарадскія бальніцы і бальніца хуткай медыцынскай дапамогі, два цэнтры санітарна-гігіенічнага і прафілактычнага напрамку, абласны дыягнастычны цэнтр, разгалінаваная сетка дзяржаўных і прыватных аптэк.
Дзейнічае Рэспубліканскі цэнтр медыцынскай рэабілітацыі воінаў-інтэрнацыяналістаў і Віцебскі занальны цэнтр гігіены і эпідэміялогіі. Медыцынскія ўстановы горада, акрамя спецыялізаванай медыцынскай дапамогі, ажыццяўляюць санітарную асвету і прапаганду здаровага ладу жыцця, нарыхтоўку донарскай крыві, медэкспертызу, санітарны нагляд за эпідэміялагічнай сітуацыяй і захаваннем санітарных нормаў на вытворчасці.
Рэлігія
Сёння ў Віцебскай епархіі налічваецца 106 прыходаў, 4 манастыры, дыяканічны цэнтр, 5 брацтваў, 15 сястрыцтваў. У 1996 годзе было адкрыта Віцебскае праваслаўнае вучылішча. Працуюць нядзельныя школы пры кожным храме горада.
У горадзе існуе чатыры парафіі: пры касцёле Св. Варвары, пры касцёле Св. Антонія Падуанскага (вул. Гагарына), пры касцёле Іісуса Міласэрнага (вул. Воінаў-інтэрнацыяналістаў), пры касцёле Маці Божай Саліцынскай (пр. Чарняхоўскага). Большая колькасць каталіцкіх храмаў (акрамя касцёла Св. Варвары) знаходзіцца ў стадыі перабудовы і рэканструявання.
У Віцебску дзейнічае евангелічна-лютэранскі храм (вул. 1-ая Лінія, д. 15), грэка-каталіцкая царква (вул.2-я Войкава) і сінагога (вул. Калгасная, 4).
У 2009 г. Віцебск наведаў Патрыярх Маскоўскі і ўсяе Русі Кірыл.
СМІ
1838 год стаў годам нараджэння першай віцебскай газеты — «Віцебскія губернскія ведамасці», якая выдавалася да 1918 года. У ёй былі афіцыйны і неафіцыйны аддзелы. Прычым апошні набыў статус самастойнай газеты і ў далейшым, пачынаючы з 1901 года, выдаваўся асобна. У ім асвятляліся мясцовае жыццё, падзеі за мяжой, друкаваліся матэрыялы па пытаннях эканомікі, культуры, народнай асветы.
Прыкметнай з’явай у другой палове XIX стагоддзя стала выданне «Полацкіх епархіяльных ведамасцей» (Віцебск, 1874—1916). Буржуазны грамадска-палітычны друк прадстаўлялі газеты «Віцебскі лісток» (1898—1899) і «Віцебскае жыццё» (1906).
У 1916—1917 гадах выдаваўся штотыднёвы грамадска-палітычны часопіс «Віцебскі край». На яго старонках з добразычлівых пазіцый адлюстроўваўся лёс беларускага народа і яго культуры, станаўленне і развіццё роднай мовы і літаратуры.
З лютага 1916 па ліпень 1919 года ў Віцебску выходзіла прыватная газета «Віцебскі лісток» (у 1917 годзе выдаваўся дадатак да яе — «Вячэрні бюлетэнь»).
У 1917 годзе бальшавікі Віцебска пачалі выдаваць газету «Весткі ваенна-рэвалюцыйнага камітэта горада Віцебска». Яе назва неаднойчы мянялася 1924—1929 гадах — «Заря Запада», 1929—1938 гадах — «Віцебскі пралетарый», з 1938 года — «Віцебскі рабочы».
У 1919—1923 гадах выходзіў часопіс «Камуністычная праца», які з’яўляўся органам губернскага камітэта РКБ(б) і губпрафсаюза, а ў 1920—1921 гадах выдаваўся часопіс «Голас працы», заснавальнікам якога стаў губсавет прафсаюзаў.
У 1924—1927 гадах з’явілася першае выданне для вясковых жыхароў — «Віцебская сялянская газета».
З 1919 па 1921 гады ў Віцебску дзейнічала аддзяленне РасТА, якое рыхтавала агітплакаты, лістоўкі, брашуры, вусную і светлавую газеты. У 1921 годзе ім быў заснаваны «Часопіс Віцебскага аддзялення РасТА».
У часы гітлераўскай акупацыі выходзіла газета «Беларускае слова». У снежні 1990 года з’явіўся першы нумар абласной газеты «Народнае слова», а ў сакавіку 1991 года пачала выходзіць газета Віцебскага гарвыканкама і гарадскога Савета дэтутатаў «Віцьбічы». Выходзілі таксама незалежныя газеты «Выбар» і «Віцебскі кур’ер» (зачынены). .
З цягам часу ў вобласці сталі працаваць карэспандэнцкія пункты рэспубліканскіх выданняў «Звязда», «Советская Белоруссия», «Народная газета», «Рэспубліка», «Беларуская ніва», інфармацыйнага агенцтва БелТА, АТН, рэспубліканскага радыё. Пасля была створана карэспандэнцкая сетка АНТ, СТБ, агенцтва «Інтэр-факс» і шэрагу іншых рэспубліканскіх СМІ.
З 1927 года пачало вяшчанне віцебскае абласное радыё. У 1998 годзе ўпершыню прагучалі пазыўныя радыёстанцыі «Радыё „Віцебск“».
1960 год стаў годам нараджэння абласнога тэлебачання.
Шэраг газет з’яўляюцца ведамаснымі. Гэта «02» (УУС), «Наша жизнь» (газета ВДУ імя П. М. Машэрава — зараз «Мы і час»), «Медвузовец» (ВДМУ) і інш.
Тэлевізійнае вяшчанне прадстаўлена эфірнымі і кабельнымі праграмамі, колькасць якіх вагаецца ў залежнасці ад рэгіёнаў.
У абласным цэнтры, акрамя 8 эфірных праграм (АНТ, БТ, РТР, НТБ-Беларусь, «Лад», СТБ, «Скіф», «Арт-Відэа»), трансліруецца да 40 праграм кабельнага тэлебачання.
Буйнейшым аператарам кабельнага тэлебачання з’яўляецца ААТ «Тэхна-гандлевы цэнтр „Гарант“» (г. Віцебск).
Недзяржаўная тэлекампанія «Скіф» мае свае рэгіянальныя студыі ў гарадах Віцебск, Орша, Полацк.
Адміністрацыйны падзел
Горад падзяляецца на 3 раёны:
Гарадская планіроўка
У Віцебску больш за 700 вуліц і завулкаў, 7 праспектаў і 7 плошчаў.
У Віцебску 11 мастоў, сярод іх: Кіраўскі мост, Пушкінскі мост, Кастрычніцкі мост, мост Блахіна, Юбілейны мост, мост Тысячагоддзя, мост Баўмана, мост Шмырова.
Архітэктура
Першы генплан рэканструкцыі Віцебска, распрацаваны ў 1938 годзе Дзіпраградам УССР пад кіраўніцтвам архітэктара А. Касьянава, вызначыў перспектывы далейшага развіцця горада з улікам яго гістарычных асаблівасцей. З пачатку 1930-х гадоў вядзецца комплекснае мураванае будаўніцтва — ствараюцца жылыя пасёлкі каля буйных прамысловых прадпрыемстваў (пас. Пралетарская слабада — былая Маркаўшчына, каля фабрыкі імя «КІМ», па вул. Горкага). На галоўных магістралях горада ўзведзеныя чатырохпавярховыя жылыя дамы камунальнага тыпу, дзе ў адным будынку аб’ядноўваліся жылыя і грамадскія памяшканні. Для вядучых спецыялістаў горада пабудаваны жылы дом спецыялістаў, дом-камуна — пошук новага тыпу жылля. Новым тыпам грамадскіх будынкаў з’явіўся клуб металістаў.
У 1-я пасляваенныя дзесяцігоддзі горад аднаўляўся і развіваўся па генпланах 1946 года (аблпраект, г. Харкаў), яго карэкціроўкі 1956 годзе (Віцебскі філіял інстытута «Белдзяржпраект»), новым генплане 1966 года (інстытут «Віцебскграмадзянпраект»). Былі адноўленыя і ўзведзеныя новыя прамысловыя прадпрыемствы такія як станкабудаўнічы завод імя Кірава, фабрыкі панчошна-трыкатажная імя «КІМ», абутковая «Чырвоны Кастрычнік», швейная «Сцяг індустрыялізацыі», хлебазавод, маслазавод, дывановы камбінат, дрэваапрацоўчы камбінат і інш.). Праводзілася рэканструкцыя гарадскога цэнтру — вул. Кірава з Прывакзальнай плошчай; вул. Леніна з плошчамі Леніна, Свабоды, Перамогі. У гэты перыяд узведзеныя: чыгуначны вакзал, гатэль «Дзвіна» (архітэктары В. Ладыгіна, Я. Заслаўскі), Палац культуры на пл. Леніна (архітэктар А. Ефрамянак), будынак Беларускага Дзяржаўнага акадэмічнага тэатра, Усходні прамысловы вузел на праспекце Фрунзэ і інш. У 1970—80-я гады развіццё горада ажыццяўлялася па генпланам 1975 года і 1982 года (Мінскі філіял ЦНДІПгорадабудаўніцтва).
Планіровачную структуру фарміруюць сем планіровачных раёнаў. Асноўным раёнам жылога будаўніцтва з’яўляецца Паўднёва-Усходні (з 1980 узводзяцца 5—9—12-павярховыя жылыя дамы і грамадскія будынкі ў мікрараёнах Поўдзень-1, Поўдзень-2, Поўдзень-3 і інш.). У 1974 годзе завершаны ансамбль плошчы Перамогі, створаная плошча Тысячагоддзя Віцебска (былая Тэатральная плошча). У 1970—80-я гады ўзведзеныя жылыя дамы: шаснаццаціпавярховы (архітэктары У. Зубкоў, З. Конаш) з кінатэатрам «Беларусь», дзевяціпавярховы з магазінам «Дзіцячы свет», дзесяціпавярховы з рэстаранам «Аўрора» (архітэктары Аляксандр Бельскі, А. Расейкін), 8—9-павярховы (архітэктары З. Озерава, Г. Махмутаў) і пяціпавярховы пяцісоткватэрны (архітэктары Махмутаў, П. Панамароў), чатырнаццаціпавярховы (архітэктары В. Данілаў, З. Даўгяла) па Маскоўскім праспекце. Сярод грамадскіх будынкаў: новыя карпусы інстытутаў — медыцынскага (архітэктар Данілаў), педагагічнага (архітэктары Зубкоў, Конаш), ветэрынарнага (архітэктар А. Грачышнікаў), дванаццаціпавярховы гатэль «Віцебск», корпус праектна-канструктарскага бюро АСУ (архітэктары Махмутаў, Л. Ільінаў), будынак філіяла інстытута «Белдзяржпраект» (архітэктары Бельскі, Данілаў), сямнаццаціпавярховы інтэрнат абутковай фабрыкі «Чырвоны Кастрычнік» (архітэктар Грачышнікаў), Палац культуры прафсаюзаў (архітэктары В. Кірылаў, Бельскі), комплекс вышынных будынкаў інтэрнатаў па праспекце Перамогі (архітэктары А. Асяненка, В. Лукомскі), кінатэатр «Брыганціна» і летні амфітэатр (архітэктар В. Бабашкін) і інш. У комплекс грамадскага цэнтра ўваходзіць парк імя М. В. Фрунзэ на берагах р. Віцьба (архітэктары М. Жлабо, Л. Кузняцова, Л. Нардштэйн). Цераз Віцьбу ўзведзеныя новыя пешаходныя масты (Пушкінскі, Баўманскі, Юбілейны), цераз Заходнюю Дзвіну — транспартныя (Блахіна і Новы Мост). У цэнтральнай частцы захавалася гістарычная планіроўка XVI—XVII стагоддзяў, мураваная забудова і асобныя помнікі гісторыі і дойлідства XVIII — пачатку XX ст.
Асноўнымі структурнымі восямі гістарычнага раёна служаць участкі мерыдыянальнага і шыротнага гарадскіх дыяметраў. У большай ступені гістарычная забудова лакалізуецца ўздоўж мерыдыянальнага напрамку — вуліцы Леніна. На перакрыжаванні восяў знаходзіцца тэрыторыя былых адміністрацыйнай і ратушнай плошчаў. Вежа ратушы — адзіная вертыкаль калісьці развітога шматвежавага сілуэта Віцебска. Жылыя і грамадскія будынкі XVIII — пачатку XX стагоддзя фарміруюць забудову вуліц Суворава, Л. Талстога, Крылова, Савецкай, Пушкіна і іншых, на асобных участках размешчаную суцэльным фронтам, а дзе-нідзе — больш рэдка, напрыклад у Задзвінні. Да асноўных помнікаў, якія захаваліся, адносяцца фрагменты Благавешчанскай царкпы, трынітарскі храм з манастырскай пабудовай, карпусы базыльянскага манастыра, Варварынскі касцёл, будынкі акруговага суда і жаночага духоўнага вучылішча і іншыя.
У параўнанні з іншымі гарадамі Беларусі ў Віцебску існуе адносна многа помнікаў эпохі класіцызму.
Знішчэнне архітэктурнай спадчыны
Акрамя значных страт архітэктурнай спадчыны трэба адзначыць моцна скажоны сучасным будаўніцтвам культурны пласт Верхняга і Ніжняга замкаў. З 28 культавых будынкаў, якія фарміравалі унікальныя панарамныя віды горада, захаваліся толькі два храмы, «заціснутыя» новай забудовай. Некаторыя разбураны ў 1930-ых, многія пацярпелі ў час Вялікай Айчыннай вайны і пасля не былі адноўлены, іншыя — знесены ў працэсе пасляваеннай рэканструкцыі горада. Знішчаны помнікі барока, які складалі ансамбль ратушнай і адміністрацыйнай плошчаў — езуіцкі касцёл і карпусы калегіума, бернардзінскі касцёл з кляштарнымі будынкамі, што існавалі яшчэ ў канцы 1950-ых, а таксама Васкрасенская царква. Знішчаны гасціны двор, які прымыкаў да бернардзінскага касцёла. Цалкам разбурана галоўная дамінанта горада — базыльянскі касцёл і размешчаная насупраць, на правым беразе Дзвіны Богаяўленская царква, ад якой засталася толькі магутная падпорная сцяна ў берагавым схіле. Ад своеасаблівай групы з трох храмаў на тэрыторыі Ніжняга замка — Благавешчанскай царквы, парафіяльнага і дамініканскага касцёлаў захаваліся толькі руіны царквы, прыстасаваныя для агляду і падвергнутыя кансервацыі. Да найбольш істотных у горадабудаўнічых адносінах страт адносіцца таксама знос Святадухаўскай царквы на высокім плато, якая цудоўна ўспрымалася з розных бакоў, здвоеных дамінантаў у Задзвінні — Мікалаеўскай царквы і піярскага касцёла. Не засталося і праваслаўных і каталіцкіх храмаў — калісьці шматлікіх у розных раёнах горада.
Без горадабудаўнічай неабходнасці разбурана група будынкаў XVIII — пачатку XX стагоддзя плошчы Свабоды на рагу вуліцы Леніна і праспекта Фрунзэ, сярод якіх — будынак школы пры езуіцкім калегіуме. Знесены манументальны гістарычны будынак па вуліцы Замкавай, у якім размяшчаўся педагагічны інстытут.
Славутасці
Помнікі архітэктуры
Як помнік горадабудаўніцтва XVI—XVIII стагоддзяў захоўваецца гісторыка-архітэктурная зона з фрагментамі забудовы вуліц, жылымі дамамі, будынкамі грамадзянскіх устаноў XVIII—пачатку XX стагоддзяў.
Храмы Віцебска
Страчаная спадчына
Гарады-пабрацімы
<div class="references" style="-moz-column-count:3; column-count:3; -webkit-column-count:3; font-size:13px;"> Гарады-пабрацімы
Гарады-партнёры
Зноскі
<div class="references" style="-moz-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-count:2; font-size:13px;">
Ажыдзіў
Ажыдзіў (Ожи́дів) — вёска ў Бускім раёне Львоўскай вобласці Украіны.
Царква Раства Багародзіцы (Парэчча)
Царква Раства Багародзіцы — драўляная царква ў цэнтры вёскі Парэчча, Пінскага раёна.
Гісторыя
Пабудавана ў 1912 годзе. Гарэла і была адноўлена ў 2003—2005 гадах.
Архітэктура
У аснове планіровачнай арганізацыі храма цэнтральны трох’ярусны зруб, бакавыя прамавугольныя прыдзелы і прытвор, пяцігранная апсіда з маленькімі бакавымі рызніцамі. Дынамічную вертыкальна развітую аб’ёмную кампазіцыю храма фарміруюць трох’ярусная званіца з востраканечным шатром і трох’ярусны асноўны чацверыковы зруб, завершаны сферычным купалам з цыбулепадобнай галоўкай. З чатырох бакоў да яго прымыкаюць нізкія алтары і пяцігранная апсіда, якія надаюць царкве крыжападобны план. Фасады гарызантальна ашаляваныя. У дэкоры карнізаў, ліштвы, вуглавых накладак выкарыстана разьба.
Інтэр’ер
Ва ўнутранай арганізацыі храма пануе прастора сяродкрыжжа, перакрытая высокім пірамідальным скляпеннем на парусах. Абраз сярэдзіны 19 ст. «Мікай Цудатворац».
Сонечнае зацьменне 12 кастрычніка 1977 года
Сонечнае зацьменне 12 кастрычніка 1977 года — поўнае сонечнае зацьменне 143 сараса.
Зацьменне мела велічыню 1,0269 і дасягнула свайго максімуму ў 20:27:27 UTC у пункце з каардынатамі 14° пн. ш. 124° з. д. Працягласць максімальнай фазы зацьмення склала 2 хв. 37 с., а месяцавы цень на зямной паверхні дасягнуў шырыні 99 км.
Зацьменне 12 кастрычніка 1977 года стала 2-ім сонечным зацьменнем у 1977 годзе і 177-ым у XX стагоддзі. Папярэдняе сонечнае зацьменне адбылося 18 красавіка 1977 года, наступнае — 7 красавіка 1978 года.
Бэзброды
Бэзброды (Безбро́ди) — вёска ў Бускім раёне Львоўскай вобласці Украіны.
Машчаліна
Машча́ліна (, Мощалино) — вёска ў Чэрвеньскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Лядскага сельсавета.
NGC 1188
NGC 1188 (іншыя абазначэнні — MCG -3-8-68, PGC 11533) — лінзападобная галактыка (S0) у сузор’і Эрыдан.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі новага агульнага каталога.
Геацэнтрычная сістэма свету
Геацэнтрычная сістэма свету (ад Γῆ, Γαῖα — Зямля) - ўяўленне пра будову светабудовы, згодна з якім цэнтральнае становішча ў Сусвеце займае нерухомая Зямля, вакол якой круцяцца Сонца, Месяц, планеты і зоркі. Альтэрнатывай геацэнтрызму з'яўляецца геліяцэнтрычная сістэма свету і мноства сучасных касмалагічных мадэлей Сусвету.
Развіццё геацэнтрызма
Са старажытных часоў Зямля лічылася цэнтрам светабудовы. Пры гэтым меркавалася наяўнасць цэнтральнай восі Сусвету і асіметрыя «верх-ніз». Зямлю ад падзення ўтрымлівала нейкая апора, у якасці якой у ранніх цывілізацыях думалася нейкая гіганцкая міфічныя жывёла ці жывёлы (чарапахі, сланы, кіты). «Бацька філасофіі» Фалес Мілецкі ў якасці гэтай апоры бачыў натуральны аб'ект - сусветны акіян. Анаксімандр Мілецкі выказаў здагадку, што Сусвет з'яўляецца цэнтральна-сіметрычнай і ў ёй адсутнічае якое-небудзь наадварот кірунак. Таму ў якая знаходзіцца ў цэнтры космасу Зямлі адсутнічае падстава рухацца ў якім-небудзь кірунку, гэта значыць яна свабодна спачывае ў цэнтры Сусвету без апоры. Вучань Анаксімандр Анаксімен не рушыў услед за настаўнікам, мяркуючы, што Зямля ўтрымліваецца ад падзення сціснутым паветрам. Такога ж меркавання прытрымліваўся і Анаксагор. Пункт гледжання Анаксімандр падзялялі піфагарэйцы, Парменід і Пталамей. Не ясная пазіцыя Дэмакрыта: паводле розных сведчаннях, ён рушыў услед Анаксімандр або Анаксімену.
Анаксімандр лічыў Зямлю, якая мае форму нізкага цыліндру з вышынёй у тры разы менш дыяметра падставы. Анаксімен, Анаксагор, Леўкіп лічылі Зямлю плоскай, накшталт вечкі стала. Прынцыпова новы крок зрабіў Піфагор, які выказаў здагадку, што Зямля мае форму шара. У гэтым яму рушылі ўслед не толькі піфагарэйцы, але таксама Парменід, Платон, Арыстоцель. Так паўстала кананічная форма геацэнтрычнай сістэмы, пасля актыўна распрацоўваецца старажытнагрэчаскімі астраномамі: шарападобная Зямля знаходзіцца ў цэнтры сферычнай Сусвету; бачнае сутачнае рух нябесных свяцілаў з'яўляецца адлюстраваннем кручэння Космасу вакол сусветнай восі.
Што тычыцца парадку прытрымлівання свяцілаў, то Анаксімандр лічыў зоркі размешчанымі бліжэй за ўсё да Зямлі, далей ішлі Месяц і Сонца. Анаксімен упершыню выказаў здагадку, што зоркі з'яўляюцца самымі далёкімі ад Зямлі аб'ектамі, замацаванымі на знешняй абалонцы Космасу. У гэтым яму ішлі ўсе наступныя навукоўцы (за выключэннем Эмпедокла, які падтрымаў Анаксімандр). Паўстала меркаванне (упершыню, верагодна, у Анаксімен або піфагарэйцаў), што чым больш перыяд звароту зоркі па нябеснай сферы, тым яно вышэй. Такім чынам, парадак размяшчэння свяцілаў апыняўся такім: Месяц, Сонца, Марс, Юпітэр, Сатурн, зоркі. Сюды не ўключаны Меркурый і Венера, таму што ў грэкаў былі рознагалоссі на іх рахунак: Арыстоцель і Платон змяшчалі іх адразу за Сонцам, Пталамей - паміж Месяцам і Сонцам. Арыстоцель лічыў, што вышэй за сферы нерухомых зорак няма нічога, нават прасторы, у той час як стоікі лічылі, што наш свет пагружаны ў бясконцае пустое прастору; атомисты ўслед за Дэмакрыта лічылі, што за нашым светам (абмежаваным сферай нерухомых зорак) знаходзяцца іншыя светы. Гэта меркаванне падтрымлівалі эпікурэйцу, яго ярка выклаў Лукрэцый ў паэме «Аб прыродзе рэчаў».
Тлумачэнне астранамічных з'яў з пазіцый геацэнтрызма
Найбольшай цяжкасцю для старажытнагрэчаскай астраноміі з'яўлялася нераўнамернасць руху нябесных свяцілаў (асабліва зваротнага руху планет), паколькі ў піфагора-платонаўскай традыцыі (якой у значнай ступені вынікаў і Арыстоцель), яны лічыліся бажаствамі, у якім яны маглі здзяйсняць толькі раўнамерныя рухі. Для пераадолення гэтай цяжкасці ствараліся мадэлі, у якіх складаныя бачныя рухі планет тлумачыліся як вынік складання некалькіх раўнамерных рухаў па акружнасцях. Канкрэтным увасабленнем гэтага прынцыпу з'яўляліся падтрыманая Арыстоцелем тэорыя гамацэнтрычных сфер Еўдакса-Каліпа і тэорыя эпіцыклаў Апалонія Пергскага, Гіпарха і Пталамея. Зрэшты, апошні быў вымушаны часткова адмовіцца ад прынцыпу раўнамерных рухаў, увёўшы мадэль Эквант.
Адмова ад геацэнтрызма
У ходзе навуковай рэвалюцыі XVII стагоддзя геацентрызм паступова быў пакінуты вучонымі; паступова зацвердзілася геліяцэнтрычная сістэма свету. Асноўнымі падзеямі, што прывялі да адмовы ад геацэнтрычнай сістэмы, былі стварэнне геліяцэнтрычнай тэорыі планетных рухаў Капернікам, тэлескапічныя адкрыцця Галілея і іншых астраномаў, адкрыццё законаў Кеплера і, галоўнае, стварэнне класічнай механікі і адкрыццё закона сусветнага прыцягнення Ньютанам.
Багданіўка (Бускі раён)
Багданіўка (Богдані́вка) — вёска ў Бускім раёне Львоўскай вобласці Украіны.
Цмокі-Мінск-2
«Цмокі-Мінск-2» — беларускі баскетбольны клуб з Мінска, які гуляе ў Прэм’ер-лізе Беларусі. Гэта фарм-клуб «Цмокі-Мінск» і асноўная каманда моладзевай зборнай Беларусі.
Гісторыя
Баскетбольны клуб «Цмокі-Мінск-2» быў створаны ў 2006 годзе (да 2012 года ён называўся «Мінск-2006-2»). Асноўнай яе задачай клуба была падрыхтоўка маладых баскетбалістаў да галоўнай каманды. Клуб з’яўляецца базай для моладзевай (U-20) зборнай краіны.
З 2011 года выступаў у Вышэйшай лізе Беларусі.
У 2007—2009 гадах і з 2012 года ён гуляў у Еўрапейскай юнацкай баскетбольнай лізе (EYBL) для гульцоў ва ўзросце да 20 гадоў, выйграўшы гэты турнір у сезоне 2014/2015.
Дасягненні
Чэмпіянат Беларусі па баскетболе
Вілейска-Мінская водная сістэма
Вілейска-Мінская водная сістэма — сістэма каналаў і вадасховішчаў, прызначаная для водазабеспячэння прамысловасці і камунальнай гаспадаркі Мінска, добраўпарадкавання прыгараднай зоны. Пачатак будаўніцтва — 1968 г., увод у эксплуатацыю — 15 студзеня 1976 г. Абслугоўваючы персанал ~300 чалавек.
Цмокі-Мінск-2
Дасягненні
Кубак Беларусі па баскетболе
Вілейска-Мінская водная сістэма
Мінск размешчаны на самым водападзеле басейнаў Чорнага і Балтыйскага мораў, у верхнім цячэнні Свіслачы. Аб'ём сцёку Свіслачы ў сярэдні па воднасці год складае 167 млн м³ вады (5,3 м³/сек), а ў малаводны год гэта велічыня змяншаецца ў больш за 2 разы. Яшчэ ў сяр. XIX ст. водазабеспячэнне і воднае добраўпарадкаванне было праблемай горада. За першыя дзесяцігоддзі пасля Другой сусветнай вайны Мінск вырас у буйны прамысловы і культурны цэнтр з больш як мільёнам жыхароў. Колішнія праблемы абвастрыліся, сцёк Свіслачы недастатковы для Мінска сяр. XIX ст., пагатоў не задавальняў патрэб буйнога горада — прамысловыя прадпрыемствы, у тым ліку трактарны, аўтамабільны, мотавелазавод, завод аўтаматычных ліній і інш. карысталіся для тэхнічных патрэб артэзіянскай вадою з падземных гарызонтаў, запасы якой абмежаваныя, пагатоў, артэзіянская вада ў першую чаргу мусіла прызначацца для водазабеспячэння насельніцтва.
Праходзіць па Вілейскім, Маладзечанскім, Мінскім і Пухавіцкім раёнах. У сістэму ўваходзяць Вілейскае вадасховішча (на рацэ Віліі, плошча 64,6 км², аб'ём 238 млн м³), дзе забяпечваецца назапашванне веснавой вады з басейна Віліі; злучальны канал (даўжыня 62 км), на якім для захавання і паляпшэння навакольнага асяроддзя і натуральных вадаёмаў пабудаваны дзюкеры, акведукі, ліўневыя і водаспускі, грэблі і іншыя гідратэхнічныя збудаванні; вадасховішчы: Заслаўскае, Крыніца, Дразды, зарэгуляваны ўчастак ракі Свіслач ніжэй Мінска да ўпадзення ў яе ракі Волмы.
Цмокі-Мінск-2
Дасягненні
Еўрапейская юнацкая баскетбольная ліга (U-20)
Вілейска-Мінская водная сістэма
На злучальным канале размешчана 6 помпавых станцый, з іх 5 для пад'ёму вады, бо Вілейскае вадасховішча размешчана ў 159 метрах над узроўнем мора, а Заслаўскае вадасховішча — 211,8 метраў. Помпавыя станцыі на злучальным канале падымаюць ваду на 70 метраў да вяршыні водападзелу, дзе размешчана помпавая станцыя № 5 «Вязынская», адкуль вада можа самацёкам цячы ў Заслаўскае вадасховішча. Сістэма разлічана на падачу 22 м³ вады на секунду, але падае толькі 5 м³ на секунду. 2/3 вады пасля помпавай станцыі № 5 праз помпы станцыі № 6 «Крывасельская» запампоўваецца ў адмысловае вадасховішча, адкуль самацёкам трапляе на ачышчальную станцыю і далей у мінскі вадаправод. Толькі 1/3 вады пасля станцыі № 5 дацякае самацёкам у Заслаўскае вадасховішча і выкарыстоўваецца дзеля абваднення ракі Свіслач.
Магутнасць помпаў на 5 станцыях пад'ёму па 1,6 МВт кожная. Помпавая станцыя № 6 «Крывасельская» мае помпу магутнасцю 3,2 МВт, самую магутную помпу ў Беларусі.
Хіндустані
Хіндуста́ні (Hindustānī, हिन्दुस्तानी, ہندوستانی) — агульная назва групы ідыёмаў, якія з’яўляюцца часткай кластэра заходні хіндзі. Гэтыя ідіёмы з’яўляюцца лінгва франка ў паўночнай Індыі, на большай частцы Пакістана і некаторых іншых краінах. Індаарыйская мова, заснаваная на дэлійскім дыялекце кхары-болі і ўвабраўшая персідскую, арабскую, санскрыцкую і цюркскую лексіку. Плюрыцэнтрычная мова, індыйскі варыянт носіць назву хіндзі, а пакістанскі — урду.
Па розных ацэнках, хіндустані ўваходзіць у пяцёрку самых распаўсюджаных (па колькасці гаворачых) у свеце моў разам з кітайскай, англійскай, іспанскай.
Гісторыя
Раннія разнавіднасці сучаснага хіндустані ўзніклі з групы моў  каля VII—XIII стагоддзяў. , які жыў у XIII стагоддзі пры Дэлійскім султанаце, стварыў некалькі работ на дыялекце гэтай групы, які называў «хіндаві». На гэтай мове гаварылі суфіі — місіянеры, якія перамяшчаліся па краіне.
Дэлійскі султанат быў паглынуты Імперыяй Вялікіх Маголаў у 1526 годзе, і, хоць маголы былі цімурыдамі цюрка-мангольскага паходжання, на іх моцна паўплывала персідская культура, у выніку чаго пасля Бабура дзяржаўнай мовай краіны стаў фарсі.
З пачаткам распаду і аслаблення імперыі лінгва франка для паўночнаіндыйскай арыстакратыі стаў адзін з дыялектаў апабхраншы, хоць фарсі захаваў значны ўплыў. Прэстыжны дэлійскі варыянт кхары-болі называўся «хіндустані», «індастанскі».
Праз некаторы час прэстыжным стаў моцна персіянізаваны варыянт кхары-болі, вядомы пад персідскай назвай «урду», забан-е-урду-е-муалла — «мова шахскага лагера», або забан-е-урду, ज़बान-ए उर्दू, «мова лагера». Слова «урду» цюркскага паходжання, паходзіць ад цюркскага ordū, «лагер», кагнат слова арда і ўпершыню зафіксавана каля 1780 года. Яшчэ больш персіянізаваная разнавіднасць кхары-болі атрымала назву, «змешаная». З другога боку, тэрміны «рэкхта» і «хіндаві» выкарыстоўваліся ўзаемазамяняльна.
У Паўднёвай Індыі Хіндустані прыняў асаблівую форму пад назвай, або «паўднёвы хіндустані», які атрымаў статус літаратурнай мовы ў канцы XVII ст. (на дакхіні пісаў паэт ), але пазней у літаратурным ужытку не замацаваўся.
З канца XVIII па канец XIX стагоддзя, пры каланіяльным урадзе, словы «хіндустані» і «урду» выкарыстоўваліся ўзаемазамяняльна. Мова стала выкарыстоўвацца ва ўрадзе, што паўплывала на яго прыняцце ў якасці дзяржаўнай мовы ў Індыі і Пакістане. Слова «хіндустані» змянілася на «хіндзі» і «урду», а ў апошні час гэты тэрмін азначае мову балівудскіх фільмаў, папулярных у Індыі і Пакістане, — яе немагчыма аднесці да хіндзі ці урду. Таксама пад словам «хіндустані» часам разумеецца мова урду, часам — асаблівы народна-гутарковы стыль урду і хіндзі.
Літаратурныя варыянты
На аснове хіндустані склаліся чатыры літаратурныя мовы, дзве з якіх існуюць дагэтуль: хіндзі, урду, (літаральна «паўднёвы», менш персізаваны варыянт урду, на якім гавораць у раёне Хайдарабада) і рэкхта (моцна персізаваны варыянт урду, на якім гаварылі пры двары маголаў і да гэтага часу складаюць вершы).
Фіджыйскі хіндзі, які ўзнік у выніку міграцыі індусаў на Фіджы, запісваецца лацінскім алфавітам і звычайна разглядаецца як асобная мова, аднак усё яшчэ зразумелая носьбітам іншых варыянтаў хіндустані. Карыбскі варыянт хіндустані, распаўсюджаны сярод індыйскіх мігрантаў у Гаяне і на Карыбскіх астравах, не мае ні афіцыйнага статусу, ні пісьмовай нормы.
Урду
Урду — дзяржаўная мова Пакістана і рэгіянальная мова Індыі. Валодае афіцыйным статусам у Андхра-Прадэшы, Джаму і Кашміры, Біхары, Утар-Прадэшы, Дэлі, Заходняй Бенгаліі, дзе жыве значная колькасць мусульман.
Хіндзі
Літаратурны хіндзі, дзяржаўная мова Індыі, заснаваны на дэлійскім дыялекце кхары-болі і адрозніваецца ад урду перш за ўсё пісьмом (замест персідскага пісьма выкарыстоўваецца дэванагары), а таксама меншай колькасцю персідскіх запазычанняў. Літаратуры на хіндзі больш за пяцьсот гадоў, яна ўключае прозу, паэзію, рэлігійныя і філасофскія тэксты.
У самой Індыі тэрмін «хіндустані» выкарыстоўваецца для абазначэння, а ўсе дыялекты, незалежна ад персізаванасці або санскрытызаванасці, называюць «хіндзі».
Базарны хіндустані
Слова «хіндустані» таксама можа выкарыстоўвацца для абазначэння гутарковых варыянтаў мовы, адсюль «базарная» мова вуліц, у процівагу стандартызаваным літаратурным хіндзі, урду або санскрыту.
Фанетыка
Фаналагічна дзве літаратурныя нормы хіндустані — хіндзі і ўрду — амаль не адрозніваюцца. Гукавая сістэма мовы хіндустані ўключае 10 галосных, 28 зычных фанем, захаваных са старажытнаіндыйскага перыяду, і яшчэ некалькі дадатковых зычных, набытых мовай у пазнейшыя часы.
Галосныя
У хіндустані налічваецца 10 галосных фанем. З іх тры,, , , з’яўляюцца кароткімі, астатнія — , маюць толькі падоўжаны характар (зрэшты, з гэтае заканамернасці існуюць выключэнні). Галосныя верхняга пад’ёму, якія ў часы існавання санскрыту проціпастаўляліся па даўжыні (то бок, ды ), у хіндустані сталі супрацьпастаўляцца па якасці або па даўжыні і якасці (аналагічна  ды ). Гістарычныя супрацьпастаўленні зніклі ў фінальнай пазіцыі (напрыклад, санскр. запазычанні śakti (शक्ति شَکتی) «энергія», vastu (वस्तु وَستُو) «прадмет» рэалізаваныя як і  адпаведна, замест чаканага  і ).
Галосны, прадстаўлены сімвалам ऐ — اَے (трансл. ai), у розных працах можа транскрыбіравацца як ці. Акрамя таго, адзінаццаты галосны сустракаецца ў англійскіх запазычаннях (напрыклад,  «біта»). Таму, каб адрозніваць гэту фанему ад спрадвечнай фанемы ў хіндустані, апошняя далей транскрыбіруецца як. Галосны сярэдняга рада ніжняга пад’ёму часта перадаецца ў МФА як ці.
У хіндустані таксама існуюць насавыя галосныя, якія ўяўляюць сабою насавыя аналагі звычайных галосных. Выключэннем з’яўляецца толькі англійскі /æ/, які не назалізуецца. Адносна прыроды насавых галосных у хіндустані меркаванні разыходзяцца.
Зычныя
У хіндустані 28 зычных гукаў, атрыманых у спадчыну ад ранейшых індаарыйскіх моў, яшчэ 2 зычныя развіліся пазней у пэўных кантэкстах у сярэдзіне слова, акрамя таго, дадатковыя 7 зычных трапілі праз запазычаныя словы, і іх вымаўленне залежыць ад сацыяльнага статусу і культурнай прыналежнасці гаворачага (хіндзі ці ўрду).
Большасць спрадвечных зычных, за выключэннем, могуць падаўжацца (падвойвацца). Падвоеныя зычныя ўзнікаюць толькі ў сярэдзіне слова пасля галосных. Усе падвоеныя зычныя знаходзяцца ў граніцах аднае марфемы, за выключэннем, які сустракаецца толькі ў некалькіх запазычаннях з санскрыту на стыку дзвюх марфем (напрыклад, →  «бессаромна», літаральна «без сораму»).
Віды фанацыі ўключаюць у сябе непрыдыхальную, звонкую, прыдыхальную і т.зв. шаптальную. Апошняя часта ўпамінаецца як звонкая прыдыхальная, хоць Шапіра сцвярджае, што гэтыя віды фанацыі адрозніваюцца звонкасцю і спосабам артыкуляцыі. Шаптальныя зычныя з’яўляюцца рэліктамі ад праіндаеўрапейскай мовы і з усіх індаеўрапейскіх моў захаваліся толькі ў індаарыйскіх і армянскай.
Лад зычных хіндустані мае наступны выгляд. Зычныя абазначаныя сімваламі МФА і падзеленыя паводле месца артыкуляцыі. У дужках указаныя рэдкія і неўніверсальныя фанемы.
У фінальнай пазіцыі слова выбухныя не рэалізоўваюцца. Рэалізацыя можа вагацца ад  да  (гл. далей),  можа рэалізоўвацца як  (у пачатку слова або ў канцы склада), падвоены  заўсёды рэалізоўваецца з дрыжачым вымаўленнем (ज़रा ذرا  «маленькі», але ज़र्रा ذرّہ  «часціца»), што адбываецца ў араба-персідскіх запазычаннях. Палатальныя і велярныя насавыя узнікаюць выключна ў сцячэннях зычных, дзе кожны алафон насавога галоснага стаіць перад гамарганным выбухным, а таксама ў запазычаннях з санскрыту. Існуюць шаптальныя санорныя, але яны разглядаюцца як спалучэнні тыпу C +, дзе C — папярэдні зычны.
Мяккія афрыкаты і свісцячыя маюць рознае вызначэнне сярод мовазнаўцаў, якія могуць класіфікаваць іх як палатальныя, постальвеалярныя або палатаальвеалярныя. Зыходзячы з гэтага, гук, які абазначаецца літарай श, можа транскрыбіравацца як або, च — , ,  або нават як выбухны ; у гэтым артыкуле ўжываюцца першыя варыянты транскрыпцыі — [ʃ] і [tʃ]. Фрыкатыў у хіндустані звычайна рэалізоўваецца як звонкі, асабліва ў інтэрвакальным становішчы, аднак фанематычнай розніцы між звонкім і глухім аналагам няма. Для параўнання, у санскрыце падобнае супрацьпастаўленне існавала.
Існуе фанематычная розніца паміж зубнымі і рэтрафлекснымі выбухнымі. Апошнія азначаюцца як рэтрафлексныя намінальна, бо маюць апіка-постальвеалярную артыкуляцыю (можа таксама апісвацца як апіка-прэпалатальная), можа існаваць таксама альвеалярная артыкуляцыя (напрыклад, टूटा ٹُوٹا «разбіты»).
, прадстаўляюць сабою алафоны фанемы  (व و), асабліва ў араба-персідскіх запазычаннях. У залежнасці ад кантэксту ў маўленні можа ўзнікаць або, і носьбіты мовы ўспрымаюць абодва алафоны як адзіную фанему.
Іншамоўныя перайманні
З санскрыцкіх запазычанняў гук трапіў у літаратурны хіндзі, хоць у бытавым маўленні ён звычайна ператвараецца ў. У пачатку слоў не сустракаецца, а назалізаваны аднаўдарны  часта бывае яго алафонам.
Запазычанні з персідскай мовы ўзбагацілі гукавы лад хіндустані фанемамі. Будучы персідскімі па паходжанню, яны лічацца адметнасцю мовы ўрду, хаця гэтыя гукі таксама афіцыйна існуюць у хіндзі, а пісьмо дэванагары мае мадыфікаваныя сімвалы для іх запісу. Гукі таксама сустракаюцца ў англійскіх і партугальскіх запазычаннях і цяпер лічацца трывала замацаванымі ў хіндзі. Гук, відаць, паступова замяшчае нават у спрадвечнай лексіцы.
Шыпячы сустракаецца ў запазычаннях з англійскай, персідскай, санскрыту, з-за чаго таксама замацаваўся ў хіндустані.
Наогул, пры запазычванні новае тэрміналогіі для хіндустані можа быць уласцівым захаванне неўласцівых ёй зычных фанем. Тым не менш, увядзенне некаторых запазычаных сцячэнняў зычных супярэчыць гістарычнай традыцыі, што абумоўлівае скарачэнне гэтага сцячэння або эпентэзу (устаўку) галоснага ўнутры яго.
Націск
Лічыцца, што націск у хіндустані мае сілавы характар, але ён не мае такога значэння, як, напрыклад, у мовах Еўропы. Націск — свабодны, але яго размяшчэнне вызначаецца «вагой» складу, а іменна:
Націск падае на самы цяжкі склад слова, але ў словах са складамі аднолькавага тыпу націск падае на апошні склад. У ненаціскных складах існуе тэндэнцыя да выпадзення галоснага шва /ə/.
Знамянальныя словы звычайна пачынаюцца з нізкай інтанацыі, якая потым павышаецца.
Табулкі
Табу́лкі (, Тобулки) — вёска ў Пінскім раёне Брэсцкай вобласці. Адміністрацыйны цэнтр Парэцкага сельсавета. Размешчана ў 17 км ад аўтадарогі Івацэвічы — Пінск — Столін і ў 35 км ад горада Пінска. Паводле перапісу 1 студзеня 1998 года ў вёсцы налічалася 254 гаспадаркі, 603 жыхара.
Хіндустані
Марфалогія
Марфалагічныя і сінтаксічныя адрозненні між хіндзі і ўрду мінімальныя, таму ў многіх тыпалагічных даследаваннях дадзеныя крытэрыі разглядаюцца ў рамках марфалогіі і сінтаксісу мовы хіндустані.
Назоўнік
Назоўнік у хіндустані адрозніваецца паводле двух родаў, двух лікаў і трох склонаў (прамы, клічны, ускосны). Скланенне назоўнікаў адбываецца паводле дзвюх парадыгм: назоўнікі, якія належаць да першай, маюць адпаведныя канчаткі ў прамым склоне адзіночнага ліку, у той час як назоўнікі другой парадыгмы канчаткаў не маюць. Іншая назва гэтых тыпаў скланення — «маркіраваныя» і «немаркіраваныя» назоўнікі. У табліцы ніжэй знак мінуса ўказвае на змены сярод канчаткаў, плюса — іх даданне.
Прыметнік
Прыметнік можа быць скланяльным або нескланяльным. Скланенне прыметніка адзначаецца канчаткам (пры гэтым сістэма канчаткаў прыметнікаў спрошчаная ў параўнанні з канчаткамі назоўнікаў) або шляхам дапасавання з назоўнікам. Канчатак пры скланенні можа набываць назалізацыю (насавое вымаўленне — адпаведная артыкуляцыя ля мяккага нёба). Нескланяльныя прыметнікі не змяняюцца і заканчваюцца на зычны ці на галосныя ā, ī.
Кожны прыметнік можа выступаць у якасці азначэння, выказніка ці субстантыва (назоўніка), у апошнім выпадку скланенне адбываецца на ўзор парадыгм скланення назоўніка. Да прыметніка можа дадавацца памяншальны суфікс sā (~ se ~ sī). Ступені параўнання будуюцца пры дапамозе паслялогаў se «чым», «за»; aur, zyādā «больш», kam «менш», пры гэтым другі з’яўляецца апцыянальным. Найвышэйшая ступень (суперлатыў) утвараецца пры ўдзеле паслялога sab, літаральнае значэнне якога — «усё».
У санскрытызаваных і персізаваных варыянтах хіндустані вышэйшая і найвышэйшая ступені параўнання могуць утварацца з дапамогай суфіксаў, запазычаных адпаведна з санскрыту і персідскай мовы.
Паслялогі
Вышэйапісаная словазменная сістэма ў асноўным пабудавана з выкарыстаннем аглюцінацыйных суфіксаў або спецыяльных часціц-паслялогаў. Пры іх выкарыстанні назоўніка ці дзеяслоў павінны прыняць ускосны склон. Акрамя звычайных паслялогаў, існуюць састаўныя, якія складаюцца з паслялога kā ва ўскосным склоне (ke, kī) і прыслоўя: напрыклад, kī taraf «к, у бок», ke andar «унутры».
Займеннік
У хіндустані ёсць займеннікі першай і другой асоб, для трэцяй асобы выкарыстоўваюцца ўказальныя займеннікі. Апошнія падзяляюцца на дзве катэгорыі па крытэрыю аддаленасці. Займеннікі маюць формы прамога, ускоснага і давальнага склону, прычым апошні можа разглядацца як сцяжэнне (форма, фанетычная рэдукаваная ўнутры слова), бо ён утвораны сцяжэннем канчатка ўскоснага склону і паслялога давальнага склону. Граматычны род у займеннікаў не адрозніваецца.
Тры займеннікі другой асобы са значэннем «ты/вы» складаюць тры ступені ветлівасці: tū, tum, āp — блізкая, знаёмая, афіцыйная ступені адпаведна. Першы з іх, «блізкі», граматычна з’яўляецца формай адзіночнага ліку, тады як апошнія два, «знаёмы» і «афіцыйны», — множнага ліку. У трэцяй асобе, аднак, множны лік выкарыстоўваецца толькі з самым афіцыйным узроўнем ветлівасці.
Паслялогі пасля займеннікаў у хіндзі разглядаюцца як звязаныя марфемы, а ва ўрду — як асобныя словы.
Прыслоўе
У хіндустані даволі мала невытворных прыслоўяў. Большасць утвараецца з дапамогай ускосных словаформ. Асноўныя спосабы:
Дзеяслоў
Сістэма дзеяслоўных форм у хіндустані грунтуецца на спалучэнні трывання і часу/ладу. На ўзор іменнай сістэмы, дзеяслоўныя формы ўтвараюцца шляхам дадання марфем справа ад асновы ці кораня.
Сінтаксіс
Асноўны парадак слоў у сказе мае выгляд схемы SOV — дзейнік-дапаўненне-выказнік. Пераважнага тыпу няма, сустракаюцца як правае, так і левае. Парадак слоў у сказах не строгі, і часта сустракаюцца адхіленні ад асноўнай схемы SOV. Ёсць некалькі правіл будовы сказаў:
Валоданне адлюстроўваецца пры дапамозе генітыва kā (у адпаведнай форме) ці паслялога ke pās і дзеяслова honā. Магчымыя аб’екты валодання (назоўнікі) у хіндустані распадаюцца на дзве катэгорыі: у першую ўваходзяць асобы (такія, як члены сям’і) і часткі цела, у другую — большасць неадушаўлёных прадметаў і абстрактных паняццяў, жывёлы і некаторыя асобы (напрыклад, слугі).
Рэджа-ды-Калабрыя (правінцыя)
Рэджа-ды-Калабрыя (Provincia di Reggio Calabria, pruvincia di Riggiu Calabbria) — скасаваная правінцыя ў Італіі, у рэгіёне Калабрыя. З 2016 года на яе месцы ўтвораны метрапалітэнскі горад Рэджа-ды-Калабрыя. Правінцыя размешчана паміж Іанічным морам на ўсходзе і Тырэнскім морам на поўдні і на захадзе на беразе Месінскага праліва. Узбярэжжа Тырэнскага мора носіць назву Costa Viola з-за колеру мора падчас заходу. На поўнач ад Рэджа-ды-Калабрыі знаходзяцца правінцыі Віба-Валентыя і Катандзара.
Правінцыя пакрыта лясамі з пераважна каштанамі, бярозамі, каменнымі дубамі, піхтамі. Рэчышча горных рэк і прыбярэжныя скалы пакрыты папаратнікавымі, дрокавымі, сунічнымі дрэвамі, міртамі, алеандрамі, індыйскай апунцыяй. Горныя патокі на беразе Тырэнскага мора з’яўляюцца характэрнай асаблівасцю рэгіёна.
Большую частку правінцыі займае нацыянальны парк Аспрамонтэ, які выходзіць як да Тырэнскага, так і да Іанічнага мораў.
Прэмена
Прэмена (Premeno) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне П’емонт, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Вербана-Кузіа-Асола.
Насельніцтва складае 780 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 111 чал./км². Займае плошчу 7 км². Паштовы індэкс — 28818. Тэлефонны код — 0323.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы Santa Margherita di Antiochia.
Дранікі
Дра́нікі, драчонікі, бульбянікі — бліны з таркаванай (дранай) бульбы, часта з начынкай (з душамі). Лічацца стравай нацыянальнай беларускай кухні.
Брахіўка
Брахіўка (Бра́хівка) — вёска ў Бускім раёне Львоўскай вобласці Украіны.
Канскі кінафестываль 1971
24-ы Канскі кінафестываль праходзіў з 12 па 27 мая 1971 года ў горадзе Каны, Францыя. Галоўную ўзнагароду — Гран-пры Міжнароднага кінафестывалю — атрымаў фільм «» рэжысёра.
Дзмітрый Вячаслававіч Віцько
Зміцер Віцько, поўнае імя Дзмітрый Вячаслававіч Віцько (нар., Прусы, Старадарожскі раён, Мінская вобласць) — беларускі гісторык, картограф, рэдактар. Спецыяліст па вайскова-палітычнай гісторыі Вялікага Княства Літоўскага канца XVII — пачатку XVIII стагоддзяў. Кандыдат гістарычных навук (2008).
Біяграфія
Нарадзіўся 6 сакавіка 1981 года ў Прусах Старадарожскага раёна Мінскай вобласці.
Скончыў у 2003 годзе гістарычны факультэт БДУ. У 2003 годзе працаваў настаўнікам гісторыі Старынскай базавай школы Стаўбцоўскага раёна.
IC 4288
IC 4288 — галактыка тыпу Sbc (кампактная выцягнутая спіральная галактыка) ў сузор’і Гідра.
Дзмітрый Вячаслававіч Віцько
Біяграфія
У 2007 годзе скончыў аспірантуру пры Беларускім дзяржаўным тэхналагічным універсітэце. У 2008 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю па тэме «Міжусобная барацьба магнацкіх груповак у Вялікім княстве Літоўскім у канцы XVII — пачатку XVIII ст.»