cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Змітрок Бядуля
Дзяцінства
Самуіл Плаўнік нарадзіўся ў небагатай яўрэйскай сям’і ў мястэчку Пасадзец Вілейскага павета Віленскай губерні. Бацька Хаім (Яфім) быў арандатарам, а зімой працаваў на лесанарыхтоўках. Часам ён займаўся дробным гандлем, любіў музыку — іграў на скрыпцы. Маці, Хана Плаўнік (у дзявоцтве Рабіновіч), працавала швачкай-каптурніцай. У Ханы і Хаімы было сямёра дзяцей: сыны Самуіл (1886—1941), Мацвей (1903—1988), Ізраіль (1905—1941), дочкі Марыя (1892—?), Ірына (1901—1976), Яўгенія (1903—1981), Зоф’я (1912—1998). Яшчэ двое дзяцей памерлі немаўлятамі.
Самуілу з самага дзяцінства прыйшлося дапамагаць у гаспадарцы сваёй вялікай сям’і. На здольнасці і інтарэсы хлопчыка паўплываў бацька, які чытаў сваім дзецям кнігі. Будучы пісьменнік вучыўся ў пачатковай яўрэйскай школе — хедары, а пасля яе заканчэння — у школе рабінаў (ешыбоце), з якой быў выгнаны за вальнадумства. Ведаў іўрыт, ідыш, нямецкую, беларускую, рускую і крыху польскую мовы. Нейкі час працаваў хатнім настаўнікам іўрыта.
З дзяцінства захапіўся чытаннем. Выпісваў кнігі з Вільні, Масквы і Пецярбурга, выпрошваў у заможных гаспадароў, шукаў у школах, якія знаходзіліся непадалёк. Як і браты, граў на скрыпцы.
Пачатак актыўнасці. Віленскі і Менскі перыяды
У 1912 годзе пераязджае ў Вільню, дзе на сталую працу ўладкоўваецца ў беларускія культурныя арганізацыі. Наладжвае знаёмства з такімі дзеячамі беларускага адраджэння, як Іван і Антон Луцкевічы, Вацлаў Ластоўскі, Алаіза Пашкевіч, Ядвігін Ш. і інш. Працаваў у выдавецкім таварыстве, змяшчаў вершы і артыкулы ў газеце «Biełarus». Удзельнічае ў віленскім беларускім грамадска-палітычным жыцці, у Беларускім музычна-драматычным гуртку. У друку выступае з вершамі, апавяданнямі, публіцыстычнымі, гістарычна-папулярнымі артыкуламі. Апавяданні, напісаныя Змітраком Бядулям у тыя гады, у далейшым сталі класікай беларускай літаратуры. У 1913 годзе санкт-пецярбургскае выдавецтва «Загляне сонца і ў наша аконца» надрукавала яго першы зборнік вершаў «Абразкі». У 1914 годзе прызначаны сакратаром у «Нашай ніве», дзе працаваў разам з Янкам Купалам. З пачаткам нямецкай акупацыі Вільні ў час Першай сусветнай вайны газета «Наша ніва» спыняе сваю дзейнасць. Улетку 1915 года Змітрок Бядуля з Вільні вярнуўся ў роднае мястэчка Пасадзец, але калі фронт наблізіўся да родных мясцін, то сям’я яго была вымушана ратавацца ад яўрэйскіх пагромаў (падзеі адлюстраваны ў паэме «Жыды», напісанай Бядулем у тым жа годзе ). Самуіл Плаўнік пераязджае ў Мінск. Працуе ў Мінскім аддзеле Беларускага таварыства дапамогі пацярпелым ад вайны. У 1916—1917 гадах збліжаецца з Максімам Багдановічам, яны разам жывуць у кватэры дома на Мала-Георгіеўскай вуліцы № 12.
З польскай акупацыяй у 1919 годзе стаў карэспандэнтам грамадска-палітычнага і літаратурнага часопіса «Беларускае жыццё», у пачатку 1920 года, калі рэдакцыя месцілася ў Менску, быў яго літаратурным рэдактарам. Падтрымліваў намаганні па стварэнні беларускага войска, дапамагаў у рабоце Беларускай вайсковай камісіі пры польскай адміністрацыі, выступаў у жанры «жаўнерскай песні».
Савецкая Беларусь
Па ўсталяванні савецкай улады і паўторным абвяшчэнні незалежнасці Савецкай Сацыялістычнай Рэспублікі Беларусі ў ліпені 1920 года падтрымаў курс на адраджэнне беларускай культуры і пазнейшую беларусізацыю, актыўна ўключыўся ў культурнае і грамадска-палітычнае жыцця савецкай Беларусі. Жыве ў Менску.
З 1920 па 1926 гады Змітрок Бядуля працуе загадчыкам літаратурна-крытычнага аддзела газеты «Савецкая Беларусь». У перыяд з 1921 па 1923 гады таксама рэдагуе дзіцячы часопіс «Зоркі». У ліку нямногіх старэйшых пісьменнікаў быў прыняты ў літаратурнае аб’яднанне «Маладняк», у 1926 годзе перайшоў ува «Узвышша». У 1926 годзе пачаў працу ў Інстытуце беларускай культуры (Інбелкульт), быў першым рэдактарам краязнаўча-этнаграфічнага часопіса «Наш край». Удзельнік менскай Акадэмічнай канферэнцыі па рэформе беларускага правапісу і азбукі ў лістападзе 1926 года. 10 снежня 1928 года ў ліку дзесяці беларускіх дзеячаў культуры падпісаў хадайніцтва на імя старшыні СНК БССР Мікалая Галадзеда аб вызваленні «першага створцы і арганізатара Беларускага тэатру» Францішка Аляхновіча, які дагэтуль быў асуджаны і адпраўлены на Салаўкі.
Член Саюза пісьменнікаў СССР з моманту заснавання ў 1934 годзе. Няма звестак пра тое, што ў час палітычных рэпрэсій 1930-х гадоў Змітрок Бядуля падвяргаўся арышту, пры гэтым вядома што арыштоўвалі яго брата Ізраіля Плаўніка, паэта і перакладчыка. Змітрок Бядуля трапляў пад крытыку ў друку за «нацыянал-дэмакратызм». У жніўні 1936 годзе разам з іншымі беларускімі літаратарамі ад імя Саюза савецкіх пісьменнікаў БССР падпісаў зварот да «роднага, любага» Сталіна з заклікам знішчыць «бандыцкіх вылюдкаў» з «контррэвалюцыйнай трацкісцка-зіноўеўскай хеўры». У 1939 годзе ўзнагароджаны Ордэнам Працоўнага Чырвонага Сцяга.
Апошнія гады. Смерць
У лютым 2020 года адбылася эксгумацыя рэшткаў Змітрака Бядулі, самалётам іх даставілі ў Беларусь. Праз жаданне сваякоў рэшткі захоўваліся з бласлаўлення мітрапаліта ў Ільінскай царкве ў Бабруйску, нягледзячы на тое што Бядуля быў іўдзеем і пазней атэістам. 3 лістапада 2020 года, у 79-ю гадавіну смерці пісьменніка, рэшткі даставілі ў Мінск. Шыльды, літары з надмагілля таксама былі прывезены ў Беларусь і перададзены ў Дзяржаўны музей гісторыі беларускай літаратуры (філія Беларуская хатка). Рэшткі Змітрака Бядулі ўрачыста перапахавалі на Усходніх могілках Мінска, паніхіду адслужыў праваслаўны святар і іўдзейскі рабін, на магіле ўсталяваны праваслаўны крыж з надпісам на рускай мове.
Сям’я
Жонка — Марыя Ісакаўна Плаўнік (дзявочае прозвішча Шыркес; 1900—1984), дзеці Зоя (1929—1975) і Яфім (1934).
Дарэвалюцыйная творчасць
Пісаў неапублікаваныя вершы на іўрыце, пазней на рускай мове. Першы твор надрукаваны ў газеце «Наша ніва» ў 1910 годзе, ім стала імпрэсія на беларускай мове «Пяюць начлежнікі». У 1911—1912 гадах друкаваў вершы на рускай мове ў часопісах «На берегах Невы» (Санкт-Пецярбург) і «Молодые порывы» (Вільня). У 1913 годзе апублікаваў зборнік лірычных імпрэсій «Абразкі» (выдавецтва «Загляне сонца і ў наша аконца», Санкт-Пецярбург).
Для ранніх твораў, як для вершаў, так і для прозы быў характэрны рамантызм. Для таго, каб перадаць светапогляд і багацце духоўнага і культурнага жыцця чалавека наогул і сялян у асаблівасці, Бядуля імкнецца пераймаць Янку Купалу і Якуба Коласа. У маладосці Змітрок Бядуля быў блізкі да сімвалістаў, але элементы сімвалізму ў яго творчасці грунтаваліся на беларускай глебе, на фальклорна-міфалагічных вытоках. У беларускую літаратуру ён прынёс, як падкрэслівае Іван Навуменка, адзнаку інтэлігентнасці, культ пачуцця, замілаванасць да прыгажосці, разлітай у навакольным свеце. Да ранняй лірыкі Змітрака Бядулі прымыкае яго першы зборнік імпрэсіяністычных замалёвак «Абразкі» (1913), якія толькі адсутнасцю рыфмы адрозніваюцца ад вершаў. У большасці сваіх імпрэсій пісьменнік звяртаўся да прыроды, імкнуўся супрацьпаставіць убогаму вясковаму жыццю яе вечна маладую, паказваў зменлівую прыгажосць. Класікай беларускай літаратуры сталі апавяданні Змітрака Бядулі, напісаныя ў гэтыя ж гады: «Пяць лыжак заціркі» (1912), «Малыя дрывасекі» (1914), «На каляды к сыну» (1913), «Велікодныя яйкі» (1913), «Летапісцы» (1914). У 1923 годзе яны ўвайшлі ў першую кнігу апавяданняў Бядулі «На зачарованых гонях». У гэтых апавяданнях пісьменнік малюе тагачаснае цяжкае вясковае жыццё, часта без надзеі на будучае. Героі многіх апавяданняў — дзеці, якія галадаюць, не маюць магчымасці развіваць свае здольнасці, паміраюць. У сваіх творах пісьменнік імкнецца паказаць цяжкую долю працоўных («Ля вапеннай гары»), расказвае пра гора людзей, якія пацярпелі ад пажару («Чырвоная казка»), паказаць трагедыю селяніна ў сутыкненні з жорсткасцю жыцця («Без споведзі»). Паказаць усю рэальнасць і складанасць сялянскага жыцця дапамагае менавіта блізкасць літаратара да гэтага жыцця і выдатнае разуменне душы сялянства.
Паслярэвалюцыйны перыяд
У паслярэвалюцыйны час выйшлі кнігі паэзіі «Пад родным небам» (1922), «Буралом» (1925), «Паэмы» (1927), зборнікі апавяданняў «На зачарованых гонях» (1923), «Апавяданні» (1926), «Выбраныя апавяданні» (1926), «Танзілія» (1927), «Дэлегатка» (1928), «Тры пальцы» (1930), «Незвычайныя гісторыі» (1931), «Па пройдзеных сцежках» (1940), аповесці «Салавей» (1928, экранізавана і пастаўлена ў 1937 годзе, аднайменны балет у 1939 годзе), «Набліжэнне» (1935), «У дрымучых лясах» (1939, часопіс «Полымя»), двухтомны раман «Язэп Крушынскі» (1929—1932), «Выбраныя творы» (1934). Для дзяцей выдадзены кнігі «Качачка-цацачка» (1927, казка), «Вясной» (1928, вершы), «Гаспадарка» (1930, вершы), «Мурашка-Палашка» (1939, вершаваная казка), «Люцік» (1940, верш), «Хлопчык з-пад Гродна» (1940, паэма).
Цяпер малавядомыя ваяцкія песні і патрыятычныя вершы, уключаныя ў зборнік «Пад родным небам» (1922), якія пазней не друкаваліся. Гэта публіцыстычныя, грамадзянскія вершы-заклікі, санеты патрыятычнага гучання. У той час Змітрок Бядуля напісаў некалькі паэм: «Беларусь», «У ясных Крушнях», «З сказаў буры і віхуры», «Дзед», у якіх супрацьпастаўляў цяжкае дарэвалюцыйнае жыццё новаму — светламу і шчасліваму. Пісьменніка цікавіла вусная народная творчасць, міфалогія, этнаграфія, краязнаўства. Як народная легенда была пазначана яго паэма «Госць», напісаная на аснове народнага падання і ўключаная ў зборнік «Паэмы» (1927). Цалкам на этнаграфічным і фальклорным матэрыялах створана паэма Змітрака Бядулі «Ярыла». На фальклоры Палесся напісана паэма «Палескія былі». Пытанням этнаграфіі і фальклору прысвяціў ён шэраг артыкулаў, а ў 1924 годзе выдаў асобную кнігу «Вера, паншчына і воля ў беларускіх народных песнях і казках». Выдаў кнігу нарысаў «Дзесяць» (1930).
Адметнай з’явай стала аповесць Змітрака Бядулі «Салавей» (1927), прысвечаная мінуўшчыне, часам прыгоннага права — казачна-прыгодніцкі і рамантычны твор. Паводле матываў аповесці быў пастаўлены балет «Салавей». Няпросты лёс быў у сацыяльна-псіхалагічнага рамана «Язэп Крушынскі» (1929—1932). Па выхадзе першага тома крытыка папракала аўтара за слабую ідэйнасць твора, недастатковае адлюстраванне класавай барацьбы, калектывізацыі. Пісьменнік цяжка перажываў нападкі крытыкі; другі том рамана ён зрабіў больш «ідэйным», што не пайшло на карысць мастацкай праўдзе. У 1930-х гадах Змітрок Бядуля напісаў аўтабіяграфічныя аповесці «Набліжэнне» (1935) і «У дрымучых лясах» (1939). Апошнім яго творам стала аповесць-казка «Сярэбраная табакерка» (1940). Упершыню яна цалкам была надрукавана толькі ў 1953 годзе. У аснове сюжэта аповесці матывы народнай казкі пра тое, як дудар-паляшук паланіў смерць, запазычаныя з фальклорных запісаў Аляксандра Сержпутоўскага. З народнай казкі Бядуля зрабіў філасофска-павучальную прытчу аб барацьбе дабра і зла, жыцця і смерці.
У суаўтарстве з Нохімам Рубінштэйнам выдащ кішэнны «Яўрэйска-беларускі слоўнічак» (пад сапраўдным прозвішчам, 1932).
Шмат твораў і зборнікаў выйшлі па смерці і ў пасляваенныя гады: «Апавяданні» (1947), «Мае забавы» (1949, вершы), «Сярэбраная табакерка» (1958, казка і апавяданні), «Дзень добры!» (1979, вершы, казкі, апавяданні), асобныя вершы, казкі. У 1951—1953 гг. выйшаў збор твораў у 4-х, у 1985—1989 — у 5 тамах.
Перакладчыцкая дзейнасць
Пераклаў з ідыша на беларускую мову аповесць Шолам-Алейхема «Хлопчык Мотка» (1930), раман Самуіла Годынера «Чалавек з вінтоўкай» (1933), кнігу Сары Каган «Апавяданні» (1940), з украінскай — паасобныя вершы, Тараса Шаўчэнкі, у тым ліку «», «», «Русалка», «Ведзьма», «Лілея» і іншыя.
Памяць
Імем Змітрака Бядуля названа плошча ў Мінску, вуліцы ў Мінску, Віцебску, Глыбокім, Жабінцы, Лагойску, Маладзечне, Рэчыцы.
Таксама імем Змітрака Бядулі названа школа на яго радзіме, у вёсцы Пасадзец Лагойскага раёна, цяпер школа закрыта. Каля колішняга будынка школы ёсць музей творца, дзе захоўваецца аўтограф пісьменніка на рамане «Язэп Крушынскі» 1933 года. На будынку школы размешчана памятная дошка, каля будынка бюст аўтарства Заіра Азгура. Таксама музей Змітрака Бядулі ёсць у горадзе Уральску (Казахстан).
Памятныя камяні з дошкамі ёсць у аграгарадку Ілья і Даўгінаве.
У 2021 годзе абвешчаны збор сродкаў на стварэнне надмагільнага помніка Змітраку Бядулю на Усходніх могілках у Мінску. У 2022 годзе, паводле «Рэспубліканскага плана мерапрыемстваў па правядзенні „Года гістарычнай памяці“», помнік Бядулю планавалася ўсталяваць. Станам на май 2023 года ёсць эскіз манумента, абвешчаны паўторны збор сродкаў на выраб і ўстаноўку.
Павел Мікалаевіч Муравейка
Павел Мікалаевіч Муравейка (нар., Мар’іна Горка, Пухавіцкі раён, Мінская вобласць) — беларускі ваенны. Генерал-маёр. Першы намеснік Дзяржаўнага сакратара Савета Бяспекі Рэспублікі Беларусь (з 2022).
Біяграфія
Нарадзіўся 26 верасня 1971 года ў горадзе Мар’іна Горка Пухавіцкага раёна Мінскай вобласці, беларус.
У 1992 годзе скончыў Мінскае вышэйшае ваенна-палітычнае агульнавайсковае вучылішча з дыпломам з адзнакай і з залатым медалём і ў далейшым ваенную службу праходзіў ва Узброеных Сілах Рэспублікі Беларусь на пасадах камандзіра мотастралковага ўзвода, роты, начальніка штаба — намесніка камандзіра мотастралковага батальёна, камандзіра мотастралковага батальёна.
Пасля заканчэння ў 2001 годзе камандна-штабнога факультэта Ваеннай акадэміі Рэспублікі Беларусь з дыпломам з адзнакай і з залатым медалём ваенную службу праходзіў на пасадах старшага афіцэра аддзела (планавання) аператыўнага ўпраўлення Генеральнага штаба Узброеных Сіл Рэспублікі Беларусь, старшага афіцэра, начальніка групы, начальніка арганізацыйна-аналітычнай групы галоўнага аператыўнага ўпраўлення Генеральнага штаба Узброеных Сіл Рэспублікі Беларусь, начальніка аддзела галоўнага аператыўнага ўпраўлення Генеральнага штаба Узброеных Сіл Рэспублікі Беларусь.
У 2008 годзе скончыў Ваенную акадэмію Генеральнага штаба Узброеных Сіл Расійскай Федэрацыі з дыпломам з адзнакай і з залатым медалём і ў далейшым ваенную службу праходзіў на пасадах начальніка ўпраўлення, намесніка начальніка галоўнага ўпраўлення — начальніка ўпраўлення, першага намесніка начальніка галоўнага аператыўнага ўпраўлення Генеральнага штаба Узброеных Сіл.
20 чэрвеня 2013 года прызначаны намеснікам начальніка Генеральнага штаба Узброеных Сіл — начальнікам галоўнага аператыўнага ўпраўлення Міністэрства абароны Рэспублікі Беларусь.
10 лютага 2022 года прызначаны першым намеснікам Дзяржаўнага сакратара Савета Бяспекі Рэспублікі Беларусь.
Адважная
«Адважная» (Brave) — амерыканскі анімацыйны фільм студыі «Pixar» 2012 года. Пераможца прэміі «Оскар» (2013) у намінацыі «Найлепшы анімацыйны поўнаметражны фільм».
Сюжэт
Неасцярожныя ўчынкі Мерыды пагражаюць зрынуць каралеўства ў хаос, і тады яна адпраўляецца за парадай да эсцэнтрычнай адшэльніцы, якая замест дапамогі накладвае на Мерыду небяспечны заклён.
Юнай прынцэсе трэба будзе спадзявацца толькі на ўласную адвагу, каб пераадолець магутнае чарадзейства і перамагчы самага страшнага звера з тых, што водзяцца ў горных далінах.
Спіс франтоў узброеных сіл РСЧА (1941—1945)
У гады Другой сусветнай вайны ў сістэме кіравання савецкімі узброенымі сіламі найважнейшым звяном быў фронт. Як правіла, у яго ўваходзілі некалькі армій, а таксама, у залежнасці ад перыяду вайны, розныя механізаваныя, танкавыя, авіяцыйныя, артылерыйскія і іншыя злучэнні. Звычайна, стратэгічныя аперацыі праводзіліся сіламі некалькіх (дзвюх-трох і нават чатырох) франтоў, і падчас вайны да 90 % наступальных і абарончых стратэгічных аперацый праведзена з удзелам менавіта такіх груповак войскаў. Франтавыя аперацыі праводзіліся сіламі аднаго фронту, часам з прыцягненнем часткі сіл іншага фронту.
Фронт з'яўляўся вышэйшай па ўзроўню аператыўна-стратэгічным згуртаваннем, выключаючы 5упраўленняў напрамкаў, створаных у 1941 годзе і якія не апраўдалі сябе.
У пачатку вайны на савецка-германскім фронце было разгорнута 5 франтоў, у снежні 1941 года іх налічвалася8, да канца 1942 года—12, а ў 1943 годзе іх колькасць дасягнула13. Гэтыя змены звязаныя з пашырэннем тэрыторыі вайны і неабходнасцю разузбуйнення груповак войскаў у інтарэсах паляпшэння кіравання імі.
У залежнасці ад існуючай стратэгічнай абстаноўкі асобныя франтавыя аб'яднання расфарміроўываліся, іншыя ствараліся зноў, некаторыя пераназываліся. Напрыклад, 12 ліпеня 1942 года было расфарміравана ўпраўленне Паўднёва-Заходняга фронту, а яго войскі ўвайшлі ў склад створанага Сталінградскага фронту. 7 жніўня 1942 года Сталінградскі фронт быў падзелены на два: уласна Сталінградскі і Паўднёва-Усходні, але ўжо 10 жніўня 1942 года Сталінградскі фронт, застаючыся пад сваім найменнем, быў падпарадкаваны Паўднёва-Усходняму фронту. 28 верасня 1942 года Сталінградскі фронт быў перайменаваны ў Данскі, а Паўночна-Усходні стаў Сталінградскім. Усяго за час вайны, не лічачы упраўленняў франтоў СПА, было створана 24 франтавых упраўлення.
У другой палове 1943 года колькасць франтоў стала памяншацца і да канца Вялікай Айчыннай вайны склала 8 фронтов (Ленінградскі, 1-ы, 2-і і 3-і Беларускія, 1-ы, 2-і, 3-і і 4-ы Украінскія). Гэта было абумоўлена і скарачэннем працягласці лініі фронту, і набыццём военачальнікамі вопыту кіраўніцтва больш буйнымі па сваім складзе франтавымі аб'яднаннямі.
Фронт, з пункту гледжання падначаленых войскаў, ніколі не меў пастаяннага складу на працягу больш ці менш працяглага часу, чаго нельга сказаць аб франтавым упраўленні, што ўтрымліваліся па зацверджанаму штату. Упраўленні франтоў у пачатку вайны ў асноўным разгортваліся з упраўленняў ваенных акругаў, а ў далейшым маглі фарміравацца на базе расфармаваных упраўленняў, на аснове палявых упраўленняў армій або нанова. Войскі, падначаленыя фронту, у залежнасці ад абстаноўкі на тэатры ваенных дзеянняў маглі быць адабраны і перададзеныя на іншы фронт або адпраўленыя ў рэзерв ВГК.
У табліцы пералічаныя ўсе ўпраўленні франтоў, якія існавалі ў час вайны, выключаючы ўпраўленні франтоў СПА.
NGC 2705
NGC 2705 — зорка ў сузор’і Гідра.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
IC 5310
IC 5310 — галактыка тыпу E (эліптычная галактыка) ў сузор’і Вадаліў.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Талінская яўрэйская школа
Талінская яўрэйская школа — адзіная яўрэйская школа ў Эстоніі. Адна з найстарэйшых нацыянальных навучальных устаноў у Эстоніі, якая адзначыла ў 2014 годзе 90-ы юбілей.
Школа знаходзіцца ў цэнтры Таліна, на вуліцы Кару, д. 16. Школа ўваходзіць у так званы «Яўрэйскі комплекс Таліна» ці «Яўрэйскі цэнтр Таліна»: побач са школай знаходзіцца Талінская сінагога і абшчына.
Гісторыя школы
На асвячэнні школы, якое адбылося 3 лютага 1924 года, былі кіраўнік Эстонскай дзяржавы Канстанцін Пятс, міністр асветы і мэр горада. Пасля далучэння Эстонскай Рэспублікі да Савецкага Саюзу, у 1940 г. на базе школы стварылі 7 пачатковую школу і 13 сярэднюю, дзе мовай навучання быў ідыш. 20 верасня 1941 года нацысцкія ўлады абвясцілі пра афіцыйнае зачыненне.
Караман
Караман (Karaman), горад у паўднёвай Турцыі, адміністрацыйны цэнтр правінцыі Караман у рэгіёне Цэнтральная Анатолія.
Сваё імя горад атрымаў у гонар Караман-Бея з дынастыі Караманідаў.
Дрозд-пустэльнік
Дрозд-пустэльнік (Catharus guttatus) — птушка сярэдняй велічыні сямейства драздовых атраду вераб'іных.
Паводзіны
Дрозд-пустэльнік шукае на зямлі альбо ў раслінах жукоў, ос і мух. Садавіна, і ў першую чаргу ягады, дапаўняюць рацыён птушкі.
Рыгор Іванавіч Сапега
Рыгор Іванавіч Сапега (каля 1560—1600) — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага.
Малодшы брат вялікага літоўскага канцлера Льва Сапегі.
Займаў пасаду аршанскага падкаморага (з 1585).
Сям’я
Паходзіў з чарэйскай лініі магнацкага роду Сапегаў, сын Івана і князёўны Багданы Друцкай-Каноплі. Акрамя канцлера Льва Сапегі, меў яшчэ брата Андрэя.
Ажаніўся да 1585 года з Соф’яй Стравінскай (памерла да 1611), дачкой віцебскага кашталяна Марціна Стравінскага. Меў з ёй дзяцей:
Віталь Сцяпанавіч Смірноў
Віта́ль Сцяпа́навіч Смірно́ў (, в. Вялікія Сутокі,, Віцебская вобласць — , Мінск) — беларускі дыпламат. Былы пастаянны прадстаўнік Беларускай ССР у ААН (1969—1974).
Біяграфія
Нарадзіўся 16 лютага 1930 года ў сяле Вялікія Сутокі Лёзненскага раёна Віцебскай вобласці. Скончыў Мінскі юрыдычны інстытут, пасля Маскоўскі дзяржаўны інстытут міжнародных адносін, стаў дыпламатам. Некалькі гадоў прадстаўляў Беларускую ССР у ААН. Абіраўся дэпутатам Вярхоўнага Савета Беларускай ССР. Працаваў старшынёй Беларускага таварыства дружбы і культурных сувязяў з замежнымі краінамі.
У 1980—1985 гг. — пасол Савецкага Саюза ў Пакістане, у 1985—1988 гг. у Галоўным упраўленні БССР па замежнаму турызму, з 1988 года Пасол СССР у Народнай Рэспубліцы Бангладэш.
Кандыдат гістарычных навук. Быў выкладчыкам і прафесарам кафедры знешняй палітыкі і дыпламатыі ў Акадэміі кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь, ганаровым консулам Бангладэш у Беларусі, ганаровым прэзідэнтам беларускага Ротары клуба.
Памёр 11 лістапада 2007 года.
Уладзімір (князь полацкі)
Уладзімір (каля 1140-х —, Полацк) — князь полацкі (да 1184 — 1216).
Праблемы атаяснення
Думку пра Уладзіміра як сына менскага князя Валадара Глебавіча бадай першым выказаў Мікалай Карамзін, але адначасова атаясняў яго з Васількам Валадаравічам, згаданым пад 1186 годам. У 1850 годзе Петэр Андрэас Мунк абгрунтаваў такую версію, супаставіў «братоў каралевы Сафіі [Валадараўны]», якія «са славай трымаюць стырно ўлады каралеўства і да сёння» «Генеалогіі дацкіх каралёў» (канец XII ст.) з «Хронікай Лівоніі» і выказаў думку, што Уладзімір — адзін з братоў дацкай каралевы. У 1850 годзе і Карл Рафн выказаў думку, што Уладзімір сын Валадара і, «магчыма», брат Васількі Валадаравіча. Міхаіл Таўбэ далучаўся да такога атаяснення, але ў пярэчанне «Хронікі Лівоніі» адносіў княжанне Уладзіміра Валадаравіча да пазнейшага часу. З сучасных даследчыкаў аналагічную Карамзіну-Мунку-Рафну версію выказаў Аляксандр Назаранка з такой самай аргументацыяй. Да думкі пра паходжанне Уладзіміра з менскіх Глебавічаў схіляўся Леанід Аляксееў.
У 1935 годзе Таўбэ налічыў ужо прынамсі дзевяць версій атаяснення Уладзіміра і ўсе прызнаў няўдалымі. Некаторыя гісторыкі выказвалі свае думкі наконт розных версій, але лічылі пытанне не вырашаным або невырашальным. Сяргей Салаўёў у кантэксце падзей згадваў толькі «полацкага князя» без імя. Мітрафан Доўнар-Запольскі лічыў, што Уладзімір быў «пераемнікам» Усяслава Васількавіча на стальцы, але называў яго без імя па бацьку.
Эрнест Бонель лічыў Уладзіміра сынам полацкага князя Усяслава Васількавіча, такую ж думку выказаў і Васіль Данілевіч, але тут жа ў заўвагах назваў яе «не заснаванай ні на чым», аднак, такой версіі трымаліся і пазнейшыя гісторыкі Алег Рапаў, Вячаслаў Насевіч і іншыя. Эдуард Загарульскі і Яўгенія Назарава лічылі яго братам Усяслава Васількавіча. Мікалай Лыжын прапаноўваў атаясненне з, але той нарадзіўся толькі ў 1187 годзе. Мікалай Баўмгартэн прапаноўваў лічыць Уладзіміра сынам менскага і полацкага князя Расціслава Глебавіча.
Таксама прапануюць атаясненні з асобамі, чые імёны маглі быць формай ад імя Уладзімір. Мікола Ермаловіч думаў, што гэта Валодша, якога ён лічыў сынам Рагвалода-Васіля. Яўгенія Назарава варыятыўна называла князя Валадаром Васількавічам, таксама і Загарульскі. Ізмаіл Сразнеўскі наогул прапаноўваў атаясняць Уладзіміра з менскім князем Валадаром Глебавічам, што аднак храналагічна неверагодна.
Асобнае месца займаюць звесткі Васіля Тацішчава, іх крыніцай ён называў свае выпіскі з Полацкага летапісу, цяпер не вядомага. Паводле адной выпіскі, у 1182 годзе «''Васілька драгіцкі, не пагадзіўшыся з Уладзімерам мінскім, сабраў ляхаў і мазаўшан, ішоў да Бярэсця, дзе яго Уладзімерка сустрэў на Бугу з палачанамі і дручанамі, даў полк каля Буга ракі, але шмат страціўшы людзей, уцёк да Менску. А Васілька з ляхамі, прыйшоў, Бярэсце ўзяў і баяўся сам сідзець тут, пакінуў ляхаў з братам жонкі сваёй. А Уладзімерка, сабраў людзей, прыйшоў, Бярэсце ўзяў і ляхаў многіх забіў, і іншых на окуп адпусціў і пайшоў на Васільку. І дайшоў да яго на Нуры за Драгічыным, дзе з ім ляхаў было і мазаўшан шмат, і біўся ад раніцы да палудня. І пачалі адступаць, і Васілька ўцёк да цесця, які неўзабаве прыйшоў з вялікім войскам і Уладзімірку прагнаў. А Васілька не маў чым ляхам заплаціць, бо Уладзімірка ўвесь статак парабаваў і гарады яго разарыў, аддаў цесцю гарады свае па сабе, бо дзяцей не меў. І так зведзены быў Васілька цесцем сваім, але Раман Васільку і з цесцем выгнаў''». Пра далейшыя падзеі Тацішчаў не паведамляе. У другой рэдакцыі тэксту Тацішчаў дадаў больш дэталяў, а таксама імёны па бацьку абодвум князям — Васільку Яраполчычу і Уладзімірку Валадаравічу (Владимирко Володаревич). Аднак, пра Уладзіміра як полацкага князя ў Тацішчава нічога няма, ён не ведаў пра Хроніку Лівоніі Генрыха Латвійскага. У свой час Аляксей Шахматаў выказаў думку, што ўсе звесткі Тацішчава ў першай больш надзейныя, у другой рэдакцыі яны зазналі ўласна аўтарскіх змен, дапаўненняў і рэканструкцый.
Даследчыкі, якія давяраюць выпісцы, лічаць яе пацвярджэннем, што полацкі князь Уладзімір быў сынам менскага князя Валадара. Іншыя даследчыкі не давяраюць звесткам, лічаць іх адной з «рэканструкцый» Тацішчава. Такім чынам, згадка ў выпісцы Тацішчава князя з такім самым імем, што прапаноўвалі і Мунк з Назаранкам, можа быць толькі супадзеннем. Яшчэ Карамзін, які лічыў магчымым, што полацкі князь Уладзімір быў Валадаравічам, адначасова лічыў несапраўднымі звесткі Тацішчава пра менскага князя Уладзімірку Валадаравіча.
Паводле другой выпіскі Тацішчава, г. зв. «Аповесці пра Святохну», даследчыкі, якія ёй вераць, прапануюць яшчэ адно атаясненне — з Уладзімірам-Войцехам, паводле «Аповесці…», малодшым сынам полацкага князя Барыса Давыдавіча. У атаясненні, аднак, ёсць унутраныя супярэчнасці з самой «Аповесцю…». У сапраўднасці гэтай выпіскі таксама сумняюцца, так, на думку Мікалая Лыжына, яна магчыма была памфлетам Тацішчава на апанаванне іншаземцамі расійскага імператарскага двара яго часу.
Таксама ёсць даследчыкі, якія лічаць, што полацкіх князёў Уладзіміраў было два, першы згадваецца Генрыхам пад 1184 годам, другі — пад 1216 годам, а паміж імі быў іншы або іншыя полацкія князі, якіх Генрых называе без імёнаў «полацкімі каралямі». Гэтыя даследчыкі звычайна не робяць спроб ідэнтыфікацыі абодвух Уладзіміраў. Ёсць і блізкі да такога падыход, калі пад 1184 і 1216 гадамі лічаць згаданым аднаго Уладзіміра, але ў прамежкавым часе мяркуюць безыменных полацкіх князёў. Так, паводле Яўгеніі Назаравай, магчыма, Генрых аб’яднаў у «вобразе» Уладзіміра двух полацкіх князёў — Усяслава Васількавіча пад 1184 годам і «нейкага» Уладзіміра, які княжыў у пачатку XIII ст., аднак, даследчыца непаслядоўная нават у межах аднаго выдання, старонкай раней пад 1184 і 1216 гадамі называе полацкім князем Уладзіміра або Валадара Усяславіча.
Да 1184 года
Некаторыя даследчыкі бачаць у 1180-х гадах месца падзеям «Аповесці пра Святохну», сам Васіль Тацішчаў дае іх пад 1216 годам, але апісаныя акалічнасці адпавядаюць ранейшаму часу. Пасля пахода на Друцк у 1180 годзе, магчыма, Усяслава Васількавіча на полацкім стальцы змяніў Барыс Давыдавіч, паводле «Аповесці…», ён быў стары і для ваенных спраў палачане запрашалі менскіх і друцкіх князёў. Напэўна, да 1184 года князь Барыс памёр і тады сталец заняў Уладзімір. Аднак сапраўднасць «Аповесці…» ставіцца пад сумнеў, як і ўсе ўнікальныя звесткі Тацішчава, няма пэўнасці ці заснавана яна і наколькі на крыніцах або цалкам «сканструявана» гістарыёграфам.
З 1184 года
Упершыню Уладзімір згадваецца ў 1184 годзе, як полацкі князь, які дазволіў немцу Мейнарду — каталіцкаму манаху, прапаведаваць хрысціянства сярод полацкіх даннікаў ліваў у вусці Дзвіны.
У 1191 годзе неназваныя полацкія князі, напэўна, Уладзімір з Васількам, сустракаліся ў Вялікіх Луках з ноўгарадскім князем і дамовіліся пра сумесны паходзе на літоўцаў або чудзь наступным годам. Магчыма, яны дамовіліся пра два сумесныя паходы — на літву і на чудзь, але план не ажыццявіўся — у 1192 годзе Уладзімір адзін хадзіў на літву, а наўгародцы і пскавічы на чудзь. Прычыны ўладзімірава паходу невядомы, літоўцы былі звычайнымі саюзнікамі менскіх князёў, магчыма, Уладзімір браў удзел у літоўскай міжусобіцы. Пазней Уладзімір выкарыстоўваў атрады літоўцаў.
Узімку 1198—1199 гадоў літоўцы з палачанамі напалі на наўгародскі прыгарад Вялікія Лукі, спалілі горад і парабавалі ваколіцы. У адказ вялікае войска наўгародцаў, пскавічоў, ладажанаў, наваторжцаў пайшло на Полацк. Паслы палачан сустрэлі яго каля возера і задобрылі дарамі наўгародскага князя.
У 1201 годзе, калі літоўцы пайшлі супраць земгалаў, Уладзімір уварваўся ў Літву і вымусіў літоўцаў вярнуцца ў свае межы.
Паход 1203 года
У 1203 годзе пачаўся адкрыты канфлікт з немцамі ў Лівоніі, відаць, праз адмову біскупа Альбертам плаціць даніну, якую, напэўна, плацілі яго папярэднікі. Сам паход 1203 года нагадваў хутчэй збор даніны, а не ваенную кампанію. Войска Уладзіміра напэўна складалася з уласнай дружыны і дружын герцыкскага князя Усевалада і кукенойскага князя Вячкі. Спачатку ім спрыяла, пасля аблогі замка, лівы, якія нядаўна прызналі ўладу біскупа, выплацілі патрабаваную даніну. Але пад Гольмам немцы з самастрэлаў паранілі шмат коней у палачан і Уладзімір не рызыкнуў пад абстрэлам перапраўляцца цераз Дзвіну. Палачане адступілі ад Гольма, але герцыкскі князь Усевалад з літоўцамі напаў на Рыгу і парабаваў яе ваколіцы. Напэўна, Уладзімір хацеў толькі напалохаць немцаў і часткова здолеў — біскуп Альберт прызнаў Уладзіміра ўладаром ліваў і выплаціў за іх даніну, але адмовіўся плаціць даніну за сябе, то-бок не прызнаў сябе полацкім падданым.
Паход 1206 года
У 1206 годзе да Уладзіміра прыбыло ліўскае пасольства. Паслы скардзіліся на немцаў, што тыя не трымаюць міру, нападаюць на ліваў, прымушаюць да новай веры. Уладзімір разаслаў па ўсёй Полацкай зямлі загад збіраць войска для вялікага паходу супраць немцаў. Князь хацеў на караблях і плытах спусціцца да Рыгі і захапіць яе, тым самым адным разам выкінуць немцаў са сваіх уладанняў.
Альберт, калі даведаўся пра падрыхтоўку паходу Уладзімірам, затрымаў у Лівоніі крыжакоў, што збіраліся вяртацца ў Германію. У сваю чаргу і Уладзімір даведаўся пра ўчынак Тэадорыха і адклаў вялікі паход на будучыню. Ён адпусціў Тэадорыха, а разам з ім адправіў у Ніжняе Падзвінне полацкіх ураднікаў, каб выслухаўшы абодва бакі — немцаў і ліваў, яны вырашылі хто кажа праўду. Прыбыўшы на месца, полацкія ўраднікі спыніліся ў Кукенойсе, а разам з Тэадорыхам у Рыгу паслалі дзяка Стэфана, каб выклікаць Альберта на разбіральніцтва 30 мая 1206 года да ракі Вогі. Альберт назваў ураднікаў пасламі, прапанаваў ім прыехаць да яго ў Рыгу, як да уладара гэтай зямлі — ехаць на разбіральніцтва ён адмовіўся.
Да прызначанага часу на Вогу сабралася вялікая колькасць ліваў. З Гольма на караблі прыбылі іх старэйшыны, што жылі ў гэтым замку. Па дарозе яны спрабавалі хітрасцю выманіць з Ікескуля немцаў, запрашаючы сесці на карабель, але немцы не пагадзіліся. Тады лівы, аб’яднаўшыся з летамі з Тарэйды і Вейкалы, напалі на Гольм і захапілі яго. Адсюль яны накіраваліся на Рыгу, але крыжакі, якія засталіся ў Рызе, лёгка разбілі ліваў і вярнулі сабе Гольм.
Адмова Альберта прыбыць на разбіральніцтва, т.б. выяўленне незалежніцкіх тэндэнцый, выклікала ва Уладзіміра абурэнне. Ён сабраў войска і на караблях спусціўся ўніз па Дзвіне. Пры высадцы каля Ікескуля шмат каго ў полацкім войску немцы паранілі з самастрэлаў. Уладзімір не стаў браць гэты замак, а нечакана падышоў да Гольма і аблажыў яго. Некалькі дзён паміж немцамі і палачанамі доўжыўся бой. Крыжакі адбіваліся з дапамогай самастрэлаў, палачане, дасведчаныя ў стральбе з лукаў, закідалі замак стрэламі. Спрабавалі палачане падпаліць умацаванні, расклалі вялікае вогнішча пад сценамі, але безвынікова. Не прынесла поспеху і баліста, якую зрабілі палачане на ўзор нямецкіх, бо была зроблена няўдала. Уладзімір планаваў захапіць Гольм, Ікскюль і Рыгу — выкінуць немцаў з Ніжняга Падзвіння. Гэтыя план спраўдзіліся бы, бо немцаў было не шмат. Аднак, Уладзіміру прыйшлося адмовіцца ад гэтага, бо ён даведаўся пра набліжэнне флоту крыжакоў з Германіі, а таксама дацкага караля Вальдэмара з войскам, якое той збіраў тры гады і цяпер высадзіўся на Эзелі. Суадносіны сіл перамяніліся, Уладзімір адступіў.
Гэтая сітуацыя прычынілася да таго, што ў 1207 годзе ўся краіна ліваў — Лівонія, апынулася ва ўладзе крыжакоў, яны падступілі да межаў Кукейноскага княства. Вячка Кукенойскі перадае палову свайго княства біскупу. Але хутка Вячка, даведаўшыся што крыжацкае войска адплыла на караблях у Германію, распраўляецца з немцамі, які былі ў той палове замка што ён перадаў біскупу. ён адпраўляе Уладзіміру, паведамляючы, што крыжакі сышлі з Лівоніі і прапануючы аднавіць наступ. Але сустрэчны вецер затрымаў крыжакоў у вусці Дзвіны. Крыжакі даведаўшыся пра ўчынак Вячкі вярнуліся каб адпомсціць. Вячка, не чакаючы падыходу крыжакоў, спаліў свой горад і сышоў на Русь, а крыжакі апанавалі Кукенойскім княствам.
Падзеі 1209 года
Пасля гэтага пад націскам крыжакоў аказаўся герцыкскі князь Усевалад. Восенню 1209 года крыжакі разбілі каля Герцыке ўсеваладаву дружыну і захапілі горад, князь выратаваўся на супрацьлеглым беразе Дзвіны і адтуль назіраў як гарыць замак і пасад, усеваладава жонка і дачка трапілі ў палон. Біскуп Альберт прапанаваў Усеваладу мір, вяртанне палонных і нарабаванага дабра, але той павінен быў перадаць яму частку княства, пазбягаць зносін з паганцамі — літоўцамі, паведамляць пра планы русінаў. Усевалад не меў іншага выйсця як згадзіцца з умовамі.
Мір з біскупам у 1210 годзе
Вайна паміж Рыгай і Полацкам шкодзіла полацкаму гандлю, бо немцы кантралявалі вусце Дзвіны, а Уладзімір у сваю чаргу не дазваляў рыжскім купцам гандляваць у Полацкай зямлі.
У 1210 годзе да Уладзіміра прыбылі паслы біскупа на чале з рыцарам Арнольдам. Ведаючы зацікаўленасць Полацка ў гандлі па Дзвіне, біскуп прапанаваў заключыць з Рыгаю мір і адкрыць рыжскім купцам доступ у свае ўладанні. Каб абмеркаваць умовы пагаднення, Уладзімір адправіў да Альберта заможнага чалавека Лудольфа са Смаленска. Гэта можа сведчыць, што за Уладзімірам стаяў і Смаленск, таксама зацікаўлены ў вольным гандлі па Дзвіне. Уладзіміра хвалявала ліўская даніна, якую Полацк страціў — біскуп Альберт згадзіўся выплачваць яе за ліваў. Гэта вяртала адносіны да стану 1203 года, але з улікам, што Полацк ужо страціў Кукенойс і пацярпелі яго інтарэсы ў Герцыке. Гэтая дамова хоць і зрабіла палёгку полацкаму гандлю, але развязала рукі біскупу, які цяпер мог ваяваць з эстамі. Зноў жа, біскуп згадзіўся плаціць даніну за ліваў, але не за сябе. На праўдзе, відаць, біскуп не плаціў даніну і за ліваў, кажучы пра нежаданнем ліваў служыць адразу двум гаспадарам.
Магчыма, для вырашэння гэтага пытання Уладзімір паклікаў Альберта на сустрэчу. Планаваныя мэты сустрэчы невядомы. Сустрэча адбылася ў Герцыке. Спачатку ледзь не пачалася сутычка полацкай дружыны з васаламі біскупа, якую цудам прадухілілі. У выніку сустрэчы князь, прызнаўшы дэ-юрэ фактычнае валоданне біскупам зямлёй ліваў, перадаў ліваў біскупу. Пры гэтым была дамоўлена пра вольны гандаль па Дзвіне і сумесную ахову гандлёвых шляхоў, у т. л. ад літоўцаў.
Невядома якія далейшыя планы адносна зямлі ліваў меў Уладзімір, магчыма, захоўваючы мір з біскупам ён дзейнічаў супраць яго праз Усевалада Герцыкскага і літоўцаў. У тым жа 1210 годзе літоўцы нападаюць на Рыгу, а ў 1211 годзе яны двойчы ваююць біскупскія ўладанні. У 1214 годзе біскуп перайшоў у наступ, абвінаваціў Усевалада ў тым, што той шмат гадоў не з’яўляецца да яго і заўсёды дапамагае літоўцам радай і справай. З біскупава блаславення немцы з летамі ў 1214 годзе пайшлі супраць Усевалада і хітрасцю завалодалі Герцыке. Горад быў разрабаваны, а жыхары, якія не паспелі ўцячы ў замак, узятыя ў палон.
Падзеі 1216 года
У 1216 годзе, пасля 10 красавіка да Уладзіміра з звярнуліся эсты, каб ён ішоў ваяваць Рыгу, абяцалі адначасова пачаць вайну супраць ліваў і летаў, а таксама закрыць гавань у. Напэўна такога прыдатнага моманту чакаў Уладзімір, паводле Генрыха, ён паслаў «у Русь і Літву і склікаў вялікае войска з русінаў і літоўцаў», але ўзышоўшы ўжо на карабель раптоўна памёр, а войскі разыйшліся па сваіх землях.
Пасля смерці Уладзіміра
Паход на Рыгу не адбыўся. Паводле Яна Длугаша, тым часам смаленскі князь Мсціслаў Давыдавіч разбіў літоўцаў, якія рабавалі ваколіцы Полацка. У 1217/1218 гадах Тацішчаў згадвае полацкага князя Васільку, удзельніка паходу на Галіч, Стрыйкоўскі ў свой час не згадваў у гэтым паходзе полацкага князя, але згадваў літоўцаў. Магчыма, Васілька Валадаравіч, малодшы брат Уладзіміра, стаў полацкім князем пасля яго смерці і менавіта з войскамі Васількі і прыведзенымі ім літоўцамі адбылася згаданая Длугашам сутычка смаленцаў, потым ён павёў літоўцаў і пад Галіч. Аднак гэта выключна гіпатэтычна. У 1222 годзе смаленскія князі захапілі Полацк, што напэўна прычынілася канчатковай страце Полацкам Лівоніі, а таксама прызнання герцыкскім князем Усеваладам нямецкай улады ў 1225 годзе.
Пётр Рыгоравіч Ігнатовіч
Пётр Рыгоравіч Ігнатовіч (, в. Цярэсіна, Бярэзінскі раён, Мінская вобласць — ) — беларускі гісторык. Кандыдат гістарычных навук (1975), прафесар (2003).
Біяграфія
Скончыў Мінскае дзяржаўнае педагагічнае вучылішча імя Н. К. Крупскай (1956), Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт (1965), Беларускі дзяржаўны інстытут народнай гаспадаркі імя В. У. Куйбышава (аспірантура, 1974). Працаваў у сельскай школе (Чэрвенскі раён, Мінская вобласць; 1956—1959, настаўнік), Чэрвенскім раённым камітэце ЛКСМБ (сакратар), Чэрвенскім раённым Савеце дэпутатаў працоўных і яго выканаўчы камітэт (начальнік аддзела культуры), Беларускім дзяржаўным інстытуце народнай гаспадаркі імя В. У. Куйбышава (1975—1981, дацэнт кафедры навуковага камунізму), Беларускім дзяржаўным універсітэце культуры і мастацтваў (з 1981, прафесар кафедры культуралогіі, у 1992—2003 — загадчык кафедры, з 2015 — прафесар кафедры філасофіі і метадалогіі гуманітарных навук, з 2021 — кафедры сацыяльна-гуманітарных дысцыплін).
Навуковыя інтарэсы: сацыяльныя праблемы развіцця беларускага грамадства; беларуская нацыянальная культура; сацыякультурная дзейнасць ва ўмовах трансфармацыі беларускага грамадства; сацыялогія культуры.
Узнагароды
Нагрудны знак «За ўклад у развiццё культуры Беларусi» (2012) і інш.
Сяргей Мірзоевіч Авакаў
Сяргей Мірзоевіч Авакаў (нар., г. Мінск) — беларускі спецыяліст у галіне тэхналогіі і абсталявання паўправаднікоў, матэрыялаў і прыбораў электроннай тэхнікі. Доктар тэхнічных навук (2008), прафесар.
Біяграфія
Скончыў Мінскі радыётэхнічны інстытут (спецыяльнасць «Аўтаматызаваныя сістэмы кіравання», 1977).
Працаваў у ААТ «КБТЭМ-ОМА» (Мінск; з 1984, вядучы канструктар, начальнік лабараторыі, аддзела, намеснік галоўнага інжынера па электроніцы, тэхнічны дырэктар, галоўны канструктар кантрольна-вымяральнага абсталявання, з 2007 — дырэктар), адначасова выкладчыкам Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта інфарматыкі і радыёэлектронікі (факультэт камп’ютарнага праектавання, кафедра электроннай тэхнікі і тэхналогіі, прафесар).
Узнагароды
Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Рэспублікі Беларусь у галіне навукі і тэхнікі (2000, у аўтарскім калектыве) — за працу «Стварэнне і асваенне ў вытворчасці комплекса канкурэнтаздольнага прэцызійнага абсталявання для вырабу высокадакладных арыгіналаў тапалогій вырабаў электроннай тэхнікі». Узнагароджаны медалём Францыска Скарыны (2013).
Будынак гасцініцы «Нова Варшава»
Будынак гасцініцы «Нова Варшава» — будынак у Мінску, размешчаны ў квартале, які прымыкае да Верхняга Горада, па адрасе вуліца Рэвалюцыйная, 9А. Пабудаваны ў XIX ст. з цэглы.
Гісторыя
У XIX стагоддзі на гэтым зямельным пляцы існавала забудова, якая была знішчана падчас вялікага пажару 1881 года. Пасля пажару мінскі мешчанін Гілель Вечарэвін пабудаваў на месцы страчаных будынкаў вялікі дом, які выходзіў на Койданаўскую вуліцу.
У 1888 годзе Вечарэвін часткова рэканструяваў будынак. У 1904 годзе ўладальнікам гэтага дома стаў мінскі купец Ш. Махцей. Паводле інвентарызацыі 1910 года большую частку памяшканняў займала гасцініца Махцея «Нова-Варшава», якая мела 10 нумароў. На першым паверсе знаходзілася бакалейная лаўка, астатнія памяшканні выкарыстоўваліся пад жылыя кватэры.
Пасля 1920 года нацыяналізаваны. У гады Другой сусветнай вайны быў пашкоджаны.
Пасля вайны былы дом Вечарэвіна адноўлены, але падчас рэканструкцыі ў 1950-я гады былі страчаны амаль усе архітэктурныя элементы галоўнага фасада XIX стагоддзя. Былі разбураны балконы і адначасова замуравана праязная арка. Пасля рэканструкцыі да канца XX стагоддзя ў будынку месціліся розныя адміністратыўныя ўстановы.
У савецкі час у ім размяшчалася швейна-трыкатажнае атэлье.
Архітэктура
Трохпавярховы прамавугольны ў плане будынак накрыты двухсхільным дахам, які ўтварае ў тарцы трохвугольны шчыт. Сіметрычны па кампазіцыі галоўны фасад падзелены на ярусы прафіляванымі цягамі. Кампазіцыя галоўнага фасада падкрэслена чаргаваннем лучковых і прамавугольных аконных праёмаў. Аконныя праёмы аздоблены прафіляванымі ліштвамі. Пад вокнамі другога паверха былі нішы з філёнгамі. Пад дахам праходзіць масіўны карніз. Уваход у будынак вырашаны ў выглядзе высокага паўцыркульнага праёма-партала, абапал якога плоскія лапаткі. Такімі ж лапаткамі аформлены вуглы будынка. Над аркай на другім і трэцім паверхах змешчаны балконы з дэкаратыўнымі кратамі.
Лос-Анджэлес Лэйкерс
Лос-Анджэлес Лэйкерс (Los Angeles Lakers) — прафесійны баскетбольны клуб, які выступае ў Нацыянальнай баскетбольнай асацыяцыі. Каманда была заснавана ў 1946 годзе. Клуб базіруецца ў горадзе Лос-Анджэлес, штат Каліфорнія.
Чэмпіёны ў 1949, 1950, 1952, 1953, 1954, 1972, 1980, 1982, 1985, 1987, 1988, 2000, 2001, 2002, 2009, 2010 гадах.
Ізяслаў (князь полацкі)
Ізяслаў (? — пасля 1265) — князь полацкі (з 1265).
Упершыню згадваецца як полацкі князь разам з іншым Ізяславам — віцебскім князем, у грамаце 1265 года ад імя Полацкага і Віцебскага княстваў рыжскаму біскупу пра вольны гандаль паміж Полацкам і Рыгай і захаванне міру паміж імі. "«Слов(о) Изяслав(а), княз(я) полочьког(о), к еп(иско)пу и к местерю и к всемь вельневицем и ратьманом, всем горожаном: Полотеск Видьбеск одно есть, а воли есми б(о)жии и в Молшелгове. А Изяслав со мною одн. На семь к мне целовати кр(е)ст в правду, любовь имети и мир, как было при первых княз(ья)х полочьскы полочаном видьбляном волное торгованье в Ризе, на Готьскомь бере(ге) и в Любьце. А рубежа не деяти. А кому с кым тяжа, суд дати без перевода. А суженого не посуживати. А где кому годно, ту тяжеться. Поручник(и), и должникы и холопы выдати. А што ся в рать деяло и в рубежех, про то вам не мьщати, ни нам вам мещати. Чего ся есме отступили в Ризе, к тому вам не приискывати ни людей, ни земли, ни воды, ни борти. На семь же целуйте ко мне кр(е)ст, по любьви в правду без всякого извета.»" Грамата сведчыць, што Ізяслаў дзейнічаў са згоды Войшалка. Верагодна, Ізяслаў заняў полацкі сталец з дапамогаю Войшалка, скінуўшы адтуль вылучэнца Траняты князя Канстанціна.
У тым жа 1265 годзе, таксама ў повязі з пагадненнем паміж Полацкам і Рыгай, згадваецца Гердзень. Некаторыя даследчыкі лічаць, што ў Полацку адначасова магло быць некалькі князёў. Іншыя, што згадванне ў грамаце двух Ізяславаў ёсць памылкаю перапісчыка — абодва Ізяславы ў гэтай грамаце адна і тая асоба, гэта значыць віцебскі князь, а полацкім быў Гердзень. Але, відаць, больш слушнае меркаванне, заснаванае на вышэйзгаданай грамаце, дзе Гердзень названы проста князем, не князем Полацка. Калі прыняць гэтую заўвагу, то развязваецца гэтае даўняе пытанне.
IC 5311
IC 5311 — галактыка тыпу * (зорка) ў сузор’і Пегас.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
NGC 2706
NGC 2706 (іншыя абазначэнні — UGC 4680, MCG 0-23-17, ZWG 5.36, IRAS08536-0222, PGC 25102) — галактыка ў сузор’і Гідра.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Ачынск
Ачынск (Ачинск) — горад (з 1782) у Расіі, краявога падпарадкавання ў складзе Краснаярскага края. Насельніцтва 114,0 тыс. чал. (2005). Заснаваны ў 1683 годзе.
Размешчаны за 184 км на захад ад Краснаярска, на адгор’ях хрыбта Арга, на правым беразе ракі Чулым (прыток Обі), пры скрыжаванні яе з Транссібірскай магістраллю.
Гліназёмны камбінат, цэментны завод, НПЗ і інш.
Сяргей Міхайлавіч Агееў
Сяргей Міхайлавіч Агееў (нар., г. Варонеж, Расія) — матэматык. Доктар фізіка-матэматычных навук (1996), прафесар (2010).
Біяграфія
Скончыў Маскоўскі дзяржаўны ўніверсітэт (механіка-матэматычны факультэт, спецыяльнасць «Матэматыка», 1979).
Выкладчык Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта (механіка-матэматычны факультэт, кафедра геаметрыі, тапалогіі і методыкі выкладання матэматыкі, прафесар).
Навуковыя інтарэсы: тапалагічныя групы пераўтварэнняў; тэорыя рэтрактаў і экстэнзораў; геаметрычная тапалогія.
Гёльджук
Гёльджук (Gölcük), горад у правінцыі Каджаэлі Мармуроваморскага рэгіёна Турцыі. 130 тыс. жыхароў (2008).
Горад — асноўная ваенна-марская база турэцкага ВМФ.
Стужачнапільны станок
Стужачнапі́льны стано́к — станок, прызначаны для распілоўвання разнастайных матэрыялаў (металы, горныя пароды, драўніна, будаўнічыя матэрыялы і інш.).
Першы патэнт на канструкцыю стужачнапільнага станка для апрацоўкі драўніны быў атрыманы англійскім інжынерам Уільямам Ньюберы ў 1807 годзе. У 1866 годзе французская фірма «Panhard & Levassor» стварыла стужачнапільны станок для рэзкі металаў, а першы стужачнапільны станок з індывідуальным электрычным прыводам з’явіўся ў 1911 годзе.
Рабочым інструментам станка з’яўляецца замкнёная ў кольца стужачная піла, нацягнутая на два шківы. Адзін са шківоў вядучы, другі абсталяваны прыстасаваннем для нацяжэння пілы. Шківы знаходзяцца на трывалым каркасе — пільнай раме. Паблізу верхняга шківа размяшчаецца прылада для ўлоўлівання стужачнай пілы пры яе аварыйным разрыве. У залежнасці ад канструкцыі і размяшчэння пільнай рамы, стужачнапільныя станкі бываюць вертыкальнымі, гарызантальнымі і з нахільнай рамай. Бываюць станкі з адной пілой і шматпільныя.
Сучасныя стужачнапільныя станкі і стужачныя пілы забяспечваюць розныя патрэбы рэзкі: контурнае пілаванне, адрэзка пад вуглом, рэзка пакетаў нарыхтовак рознага профілю і сячэння з добрай дакладнасцю. Яны могуць быць абсталяваны лічбавым праграмным кіраваннем.
Каруярв
Каруярв (Karujärv, іншыя назвы — Saaremaa Karujärv, Järumetsa, Järvemetsa, Järvmetsa järv) — возера ў Эстонії, размешчанае на востраве Саарэмаа, у воласці Ляенэ-Саарэ.