cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Месяцава-сонечны каляндар
Прыклады
Яўрэйскі, будысцкі, індуісцкі месяцава-сонечны, тыбецкі, традыцыйны бірманскі, в’етнамскі, мангольскі і карэйскі календары з’яўляюцца месяцава-сонечнымі.
Плоўдзіўскі медыцынскі ўніверсітэт
Плоўдзіўскі медыцынскі ўніверсітэт (Медицинският университет в Пловдив) — балгарская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта з сядзібай у горадзе Плоўдзіў.
Таццяна Андрэеўна Бандарчык
Таццяна Андрэеўна Бандарчык (, в. Дукора Пухавіцкі раён, Мінская вобласць — ) — беларуская.
Біяграфія
Скончыла Беларускую драматычную студыю ў Маскве ў 1926 годзе. У 1920 годзе на настаўніцкіх курсах у Бабруйску арганізавала драматычны гурток «Крыніца», дзе паставіла п'есу Янкі Купалы «Паўлінка» і выканала галоўную ролю. Працавала ў тэатрах: Беларускім дзяржаўным (цяпер імя Янкі Купалы, да 1921 года), Беларускім драматычным імя Якуба Коласа ў 1926-48 гадах, драмы і камедыі пры Белдзяржэстрадзе ў 1949-56 гадах, Бабруйскім вандроўным у 1956-67 гадах. Майстар эпізоду. Яе мастацтву былі ўласцівыя яркая характарнасць, акрэсленасць малюнка. Найбольш каларытныя характары стварыла ў беларускай драматургіі: Паланея («Прымакі» Янкі Купалы), бабка Наста («Вайна вайне» Якуба Коласа), Сцепаніда («Пагібель воўка» Эдуарда Самуйлёнка), Маці («Ірынка» Кузьмы Чорнага), Жабрачка («Над Бярозай-ракой» Пятра Глебкі), Аўдоцця Захараўна («Пяюць жаваранкі» Кандрата Крапівы), Ганна Чыхнюк («Выбачайце, калі ласка!» Андрэя Макаёнка), Аўдоцця, Акуліна («Любоў, Надзея, Вера» і «Дзіўны дом» Пятра Васілеўскага).
Пемза
Пемза — порыстае вулканічнае шкло, якое ўтварылася ў выніку вылучэння газаў пры хуткім застыванні кіслых і сярэдніх лаў. Колер пемзы ў залежнасці ад складу і валентнасці жалеза змяняецца ад белага і блакітнаватага да жоўтага, бурага і чорнага. Порыстасць дасягае 60%. Цвёрдасць па шкале Маоса каля 6, шчыльнасць 2-2,5 г/см ³, аб'ёмная маса 0,3-0,9 г/см ³. Вялікая порытасць пемзы абумоўлівае добрыя цеплаізаляцыйныя ўласцівасці. Вогнеўстойлівая. Хімічна інертная.
Выкарыстоўваецца як запаўняльнік у лёгкіх бетонах (пемзабетане), як гідраўлічная дадатак да цэменту і вапны. У якасці абразіўнага матэрыялу ўжываецца для шліфоўкі металу і дрэва, паліроўкі каменных вырабаў. Таксама выкарыстоўваецца для гігіенічнага выдалення агрубелай скуры ступняў.
IC 2046
IC 2046 — галактыка тыпу SBbc (кампактная выцягнутая галактыка) ў сузор’і Залатая Рыба.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Прыдняпроўскае ўзвышша
На поўначы ўзвышша невысокім уступам пераходзіць у Палескую нізіну, на захадзе мяжуе з Валынска-Падольскім узвышшам, на поўдні прылягае да Прычарнаморскай нізіны. Усходняя мяжа ўзвышша з Прыдняпроўскай нізінай праходзіць па стромкаму праваму схілу даліны Дняпра.
Прыдняпроўскае ўзвышша ляжыць у межах распаўсюджвання крышталічных парод Украінскага крышталічнага шчыта і распасціраецца з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход.
Сярэдняя вышыня на поўначы 220—240 м і 150—180 на поўдні. Найбольшая вышыня 323 м. Паўночная частка ўзвышша ўключана ў лесастэпавую зону, паўднёвая — у стэпавую. Вялікая частка стэпу выкарыстоўваецца пад раллю. У рэгіёне высока развіта сельская гаспадарка. Радовішчы жалезных (Крыўбас) і марганцавых руд (Нікапаль, Марганэць, Шэўчэнкіўскэ, Такмак).
Вугляродны шавінізм
Вугляродны шавінізм — неалагізм, які выкарыстоўваецца для зняважлівага водгука аб тэорыі ўніверсальнасці водна-вугляроднага жыцця на падставе выключнасці хімічных і тэрмадынамічных уласцівасцяў вуглярода, якія робяць яго значна больш прыцягальным за іншыя элементы. Аўтар тэрміна, астрафізік Карл Саган, які крытыкаваў гэты пункт гледжання, выказаў меркаванне, што падставай для яе вылучэння з'яўляецца толькі тая акалічнасць, што яе прыхільнікі самі складаюцца з вугляроду і вады і паглынаюць у працэсе метабалізму кісларод.
«Вугляродны шавінізм» заснаваны на тым дапушчэнні, што пазаземнае жыццё, ў выпадку яго існавання, павінна быць падобным да зямнога — у прыватнасці, што малекулы, адказныя за жыццёвыя хімічныя працэсы, павінны быць пабудаваны перш за ўсё з вугляроду.
Карл Саган напісаў аб гэтым і іншых чалавечых шавінізмах, якія абмяжоўваюць дапушчэнне аб магчымым ішапланетным жыцці, у сваёй кнізе «Касмічная сувязь» Cosmic Connection у 1973 годзе.
У 1999 годзе ў артыкуле часопіса Reason Кенэт Сілбер, разважаючы аб ідэальна створаным Сусвеце, працытаваў, выкарыстаўшы тэрмін, астрафізіка віктара Стэнджэра :
Няма падстаў, гаворыць Стэнджэр, «меркаваць, што магчымы толькі адзін тып жыцця» — мы вельмі мала ведаем аб жыцці ў нашым уласным сусвеце, не кажучы ўжо аб «іншых» сусветах, каб прыйсці да такога меркавання. Стэнджэр асуджае як «вугляродны шавінізм» меркаванне аб тым, што для жыцця патрэбны вуглярод; іншыя хімічныя элементы — такія як крэмній таксама здольныя фармаваць малекулы значнай складансці. Акрамя таго, Стэнджэр рызыкуе выказаць меркаванне, што лічыць малекулы неабходнымі ўвогуле — гэта «малекулярны шавнінізм» ; у сусвеце з іншымі ўласцівасцямі атамныя ядры ці іншыя структуры маглі б збірацца ўвогуле незнаёмымі нам спосабамі.
Крытыка тэрміна
Нягледзячы на значнае развіццё хіміі, на дадзены момант навуцы невядомыя злучэнні, параўнальныя па складанасці з арганічнымі, заснаваныя на іншых элементах. На дадзены момант вядомых навуцы неарганічных злучэнняў налічваецца каля 100`000, у той час як арганічных - больш за 8`000`000, і кожны год адкрываецца яшчэ каля 300`000. Пры гэтым колькасць разнастайных канфігурацый біялагічных малекул — у прыватнасці бялкоў, — вельмі вялікая, і практычна неабмежаваная. Ніякі іншы элемент, нават крэмній, фосфар ці бор, не можа даць такую разнастайнасць рэчываў, як вуглярод ; асабліва гэта тычыцца такіх важных для арганічнага жыцця вялікіх малекул, як ДНК і бялкі.
Шаматульскі павет
Шаматульскі павет (Powiat szamotulski) — павет у Польшчы, уваходзіць у склад Велікапольскага ваяводства. Цэнтр павета — горад Шаматулы. Павет утвораны ў выніку адміністрацыйнай рэформы ў 1999 годзе. Займае плошчу 1119,55 км². Насельніцтва павета складае 91,7 тыс. чалавек.
Рагузьна (гміна)
Рагу́зьна (Rogóźno) — вясковая гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Грудзёндзкага павета Куяўска-Паморскага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Рагузьне. Плошча гміны складае 115,74 км². Станам на 2004 год у гміне Рагузьна пражывалі 4076 чалавек, шчыльнасць — 35,2 чал./км². Адміністрацыйна падзелена на 11 салецтваў.
Казапэ
Казапэ (Casape) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Лацыё, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Рым.
Насельніцтва складае 781 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 147 чал./км². Займае плошчу 5 км². Паштовы індэкс — 10. Тэлефонны код — 0774.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы San Pietro.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
IC 2048
IC 2048 — галактыка тыпу NF (у працэсе падцверджання) ў сузор’і Эрыдан.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Старынка (Сарочынскі сельсавет)
Стары́нка (, Старинка) — вёска ва Ушацкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Сарочынскага сельсавета.
Да 2004 года ўваходзіла ў склад Мосарскага сельсавета.
Ружовая Гронкі
«Ружовая Гронкі», або «Ружа Гронкі» ; (Gronchi rosa) — філатэлістычная назва паштовай маркі Італіі, выпушчанай у красавіку 1961 года да дзяржаўнага візіта прэзідэнта гэтай краіны Джавані Гронкі ў Лацінскую Амерыку.
Каварна
Каварна (Каварна) — курортны горад у Балгарыі. Размешчаны на ўзбярэжжы Чорнага мора. Знаходзіцца ў Добрыцкай вобласці, адміністрацыйны цэнтр абшчыны Каварна. Насельніцтва — 11,5 тыс. чалавек. Горад размешчаны за 64 км ад Варны і за 49 км ад Добрыча на аўтадарозе E 87.
Дзень горада — 6 мая — «Георгіеў дзень».
Чарнкоўска-Тшцянэцкі павет
Чарнкоўска-Тшцянэцкі павет (Powiat czarnkowsko-trzcianecki) — павет у Польшчы, уваходзіць у склад Велікапольскага ваяводства. Цэнтр павета — горад Чарнкаў. Павет утвораны ў выніку адміністрацыйнай рэформы ў 1999 годзе. Займае плошчу 1808,19 км². Насельніцтва павета складае 87 тыс. чалавек.
Кніга Апакаліпсіс
Асаблівасці жанру апакаліпсіса
Кніга Адкрыцця ці, па-грэчаску, Апакаліпсіс — апошняя з кніг Новага Запавету. Яна належыць да асобага біблейскага жанру — апакаліптычнага. Жанр апакаліптычнай літаратуры быў вельмі пашыраны ў час Старога Запавету, ён прысутнічае сярод такіх кніг, як Ісаі, Езекііля, Ёіля і, найперш, Данііла. Асаблівую папулярнасць жанр набыў у паміжзапаветны перыяд, калі была створаная вялікая колькасць апакаліптычных твораў. Прысутнічае жанр таксама і ў Новым Запавеце. Так, 13 раздзел Евангелля паводле Марка можа быць аднесены да акаліптычнага жанру. Паколькі хадзіла вялікая колькасць падобнай літаратуры, то чытачы добра разумелі мову апакаліптыкі, поўную вобразаў, метафар, сімвалаў і знакаў.
Традыцыйна апавяданне ў апакаліпсісах вядзецца ад вялікай асобы, якому Анёл паказвае з неба будучыя падзеі ў сімвалічнай, поўнай таемнага сэнсу, форме. Акрамя таго, у літаратуры такога кшталту прысутнічаюць тэмы барацьбы з язычнікамі, знішчэнне Рыма, сабіранне раскіданнага Божага народа, аднаўленне Іерусаліма, перамога пад язычнікамі, росквіт і заможнае жыццё адноўленага святога горада. Негледзячы на тое, што некаторыя з вышэй азначаных тэм прысутнічаюць у кнізе Адкрыцця, кнігу Адкрыцця нельга лічыць тыповым апакаліпсісам, яна больш нагадвае прароцтва, якое, аднак, адносіцца ад часу жыцця аўтара да падзей самага канца чалавечай гісторыі.
Аўтарства кнігі
Імя аўтара пазначана ўжо ў першым тэксце кнігі — гэта Ян, верны служка Бога. За сваю вернасць Ян быў сасланы на востраў Патмас у Эгейскім моры, дзе ён і атрымаў адкрыццё ад Бога. Большасць з старадаўніх і сучасных даследчыкаў звязвае аўтара з апосталам Янам, аўтарам Евангелля і трох лістоў (1 Яна, 2 Яна і 3 Яна). Але ўжо ў II стагоддзі былі людзі, якія сумняваліся ў апостальскім паходжанні кнігі. У Заходняй царкве кніга была прынята ў канон і лічылася апостальскай ужо ў пачатку III стагоддзя; тады як ва Ўсходняй царкве доўгі час сумняваліся ў богадухнавеннасці твора, і толькі ў VII стагоддзі кніга была прынята ў канон. Але ўсё роўна ў набажэнствах у Праваслаўнай царкве кніга не чытаецца.
Асаблівасці кнігі
Мова Адкрыцця значна адрозніваецца ад астатніх твораў Яна. Перш за ўсё аўтар кнігі разважае граматычнымі і стылістычнімі канструкцыямі сяміцкіх моў (яўрэйскай і арамейскай), таму ягоная грэчаская мова выглядае неяк дзіўна, з моцным усходнім адценнем. Па-другое, у кнізе прысутнічае вялікая колькасць граматычных вольнасцей, словазлучэнняў, якія ў грэчаскай мове рэдка ўжываюцца. Але пры гэтым кніга Адкрыцця моцна нагадвае Евангелле паводле Яна, а таксама лісты Яна. Толькі ў гэтых кнігах Хрыстос названы Божым Ягнём.
Часта Адкрыццё лічаць песімістычнай кнігай, але гэтая кніга — адна з самых аптымістычных Новага Запавету, таму што ў ёй апавядаецца пра ўсталяванне Божага Валадарства, пра змяненні сусвету і пра ажыццяўленне мараў усіх вернікаў жыць у прысутнасці Бога.
Мэта напісання кнігі
Кніга напісана ў час самых моцных ганенняў на хрысціян. Мэта кнігі — падтрымаць веру хрысціян падчас іспыту. Аўтар абвяшчае аб канчатковай перамозе Хрыста і блізкасці Ягонага прышэсця, у чым ажыццяўляецца надзея для ўсіх хрысціян. Але ў той жа час на верніках ляжыць вялікая адказнасць, каб не пакланіцца Зверу з-за страху за сваё жыццё, каб не пайсці на кампрамісы і ўгоды з дэманічнымі сіламі.
Час напісання кнігі
Кніга ўзнікла дзесьці паміж 67 і 69 гадамі нашае эры ў часы панавання рымскага імператара Гальбы і з’яўляецца адным з найстаражытнейшых твораў хрысціянскай літаратуры, што захаваўся да нашага часу.
Змест кнігі
Знаходзячыся ў спасылцы, Ян атрымаў ад Хрыста адкрыццё пра тое, што здарыцца з зямной гісторыяй у будучым. Хрыстос загадаў Яну напісаць лісты да сямі цэркваў у Малой Азіі: Эфеса, Смірны, Пергама, Фіятыры, Сардаў, Філадэльфіі і Лаадыкіі. У іх Хрыстос звяртаецца да кожнай царквы з хвалою (акрамя Лаадыкіі) і вымоваю (акрамя Смірны і Філадэльфіі).
Пасля гэтага Ян пераносіцца на нябёсы і бачыць вялікую тронную залю Бога, у якой увесь час ідзе нябесная літургія. Ён бачыць у руце Бога скрутак, запячатаны на сем пячатак. Ян вельмі жадае прачытаць змест скрутка, але на ўсіх нябёсах няма нікога, хто быў бы годным адчыніць сем пячатак. Пасля вызначаецца, што адно толькі Божае Ягня можа адчыніць скрутак. Потым адна за другой здымаюцца шэсць пячатак, пры гэтым на небе адбываюцца дзіўныя падзеі: з’яўляюцца чатыры вершнікі, ахвярнік з душамі забітых за Божае Слова, вялікае землетрасенне. Зместам сёмай пячаткі з’яўляюцца сем трубаў, у якія па загаду Бога трубяць Анёлы, пасля якіх адбываюцца моцныя бедствы, якія ідуць як кара за грахі людзей. Але, нягледзячы на шматлікія пакуты і нястачы, людзі не хочуць адвярнуцца ад сваіх грахоў і злых спраў. Толькі невялікая колькасць людзей прымаюць выратаванне, іх колькасць вызначана колькасцю сто сорак чатыры тысячы, па дванаццаць тысяч з кожнага калена (колькасць кален таксама дванаццаць). Апранутыя ў белую вопратку, яны сімвалізуюць чысціню, ім абяцана, што яны ўжо больш не будуць цярпець беды і нястачы.
Зместам сёмай трубы з’яўляюцца сем пасудзін Божага гневу. Анёлы трубяць, і на зямлю звальваюцца шматлікія бедствы: вогненны град, вялікая гара, вялікая зорка, зацьменне сонца і зорак, зорка з неба, чатыры анёлы з бедствамі. Бедствы знішчаюць адно за другім зямлю і расліннасць на ёй, мора, марскія істоты і караблі, водныя крыніцы, робячы ваду нягоднай да ўжывання; сонца больш не дае свету, завяршаюць бедствы саранча і дзве цемры вершнікаў, якія робяць жыццё людзей асабліва горкім. Але і тыя людзі, што не памерлі ад шасці бедстваў, не раскаяліся ў сваіх злачынствах і не адвярнуліся ад ідалаў.
Далей прарок бачыць моцнага Анёла, які клянецца вечным Богам, што збавенне наступіць пасля сёмай трубы. Ян пераносіцца ў нябесны храм і бачыць пакланенне ў Божым храме.
На небе з’яўляецца цяжарная жанчына і вялікі цмок, які чакае, каб зжэрці яе Дзіця. Але Дзіця пасля нараджэння было ўзнесена на неба, а жанчына ўцякла ў пуствню, а раз’юшаны цмок (які ёсць ніхто іншы як д’ябал і сатана) распачынае вайну з астатнім Божым народам. Гэтая барацьба толькі частка вайны на небе, дзе арханёл Міхаіл з анёламі скідваюць цмока з ягонымі анёламі на зямлю. На дапамогу цмоку прыходзіць звер з сямю галавамі і з дзесяццю рагамі. Ён перамагае Божы народ і ўсталёўвае сваю ўладу нада ўсёй зямлей, ягоная лічба 666. Але вернікі не забытыя небам, прарок бачыць Ягня са ста сарака чатырма тысячамі вернікаў ў белым адзенні, тры анёлы, якія ляцяць пасярод неба, абвяшчаюць пра падзенне Вавілону. Гэтым усе вернікі заклікаюцца захоўваць Божыя запаведзі і веру ў Ісуса.
Ян бачыць адзнаку на небе: сем анёлаў з сям’ю пасудзінамі Божага гневу. Анёлы пачаргова выліваюць пасудзіны Божага гневу на зямлю, і на зямлю зыходзіць сем бедаў: брыдкія раны на людзях, якія мелі кляймо звера, пераўтварэнне мора і крыніц у кроў, моцны сонцапёк, цемра над валадарствам звера, высыханне ракі Еўфрат. Асабліва моцнае гора адбываецца пасля сёмай пасудзіны: адбываецца такое моцнае землетрасенне, якое зруйноўвае ўсе гарады, знікаюць горы і ўсе астравы, а ўслед падае град велічынёй у талант. Прарок моцна ўражаны, ён піша, што такіх бедстваў не было з самага існавання чалавецтва, але Ян з сумам зазначае, што і пасля гэтага людзі засталіся ў сваіх беззаконнях.
Ян бачыць распутную жанчыну ў багатым адзенні, якая сядзіць на зверы з сямю галавамі з дзесяццю рагамі; яна ўтаямляе Вавілон. Анёл велічна ўзвяшчае пра падзенне Вавілона, які аплакваюць тыя, хто меў вялікі прыбытак ад гандлю з ім. На нябёсах валадарыць радасць, таму што Ягня ўступае ў шлюб з Нявестай, якая ўяўляе сабой Царкву.
З неба спускаецца Вершнік на белым кані — Сам Пан. Звер і ілжэпрарок схопленыя, а іх прыхільнікі — забітыя мячом Вершніка. Наступае Тысячагадовае Валадарства, падчас якога Д’ябал і Сатана скаваныя на тысячу год, а ўсе святыя ўваскрэслі для суда над Д’яблам і пануюць разам з Хрыстом тысячу год. Пасля сканчэння тысячы год Сатана зыходзіць на зямлю, збірае вялізнае войска з ганебных народаў, якія паўсталі з памерлых, і акружае Божы стан. Адбываецца Божы суд, прысудам грэшнікам з’яўляецца другая, канчатковая смерць.
Ян бачыць новае неба і новую зямлю. Гэта Новы Іерусалім, ён таксама спускаецца з неба. Прыгажосць горада не паддаецца апісанню, ён будзе домам не толькі для ўваскрэслых людзей, Сам Бог будзе жыць з выратаванымі. Божае Валадарства будзе бесконцым. Анёл загадвае Яну не запячатваць словы кнігі, бо Другое прышэсце, а разам з ім і выратаванне, настане ў хуткім часе. Але яно будзе тычыцца толькі тых, хто вытрымае да канца, хто пранясе веру без зменаў.
Структура кнігі
Кніга падзелена на 22 раздзелы. Структура кнігі падпарадкавана складанай сімвалічнай лічбавай структуры. Лічба сем шматкратна паўтараецца, яна сімвалізуе Божую палнату: Ян піша лісты сямі цэрквам, здымаюцца сем пячаткаў, сем анёлаў трубяць у сем трубаў, сем знакаў сімвалізуюць барацьбу Сатаны з Царквой, выліваецца сем пасудзін гневу, сем мараў паказваюць на лёс Вавілону. Лічба шэсць, наадварот, азначае непаўнату, мабыць, таму імя зверу схавана ў лічбе 666.
Увалокі (Ушацкі раён)
Увало́кі (, Уволоки) — вёска ва Ушацкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Сарочынскага сельсавета.
Плоўдзіўскі аграрны ўніверсітэт
Плоўдзіўскі аграрны ўніверсітэт (Аграрен университет в Пловдив) — балгарская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта з сядзібай у горадзе Плоўдзіў.
Раева (гміна)
Рае́ва (Rojewo) — вясковая гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Інаўрацлаўскага павета Куяўска-Паморскага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Раеве. Плошча гміны складае 120,21 км². Станам на 2004 год у гміне Раева пражывалі 4591 чалавек, шчыльнасць — 38,2 чал./км². Адміністрацыйна падзелена на 17 салецтваў.
Бар’ер на мяжы Венгрыі з Сербіяй
Плот на мяжы Венгрыі і Сербіі — драцяны бар'ер, пабудаваны Венгрыяй для прадухілення незаконнага ўвозу бежанцаў у краіну. Бар'ер уяўляе сабою металічны плот 4 метры вышынёй і 175 км даўжынёй. Рашэнне узвесці плот было прынята ў чэрвені 2015. Будаўніцтва пачалося ў ліпені таго ж года. У верасні было завершана будаўніцтва плота на мяжы з Сербіяй, а міністр замежных спраў Венгрыі заявіў, што плот можа быць падоўжаны ўздоўж мяжы з Румыніяй.
Прычынай узвядзення плота было рэзкае павелічэнне колькасці нелегальных мігрантаў у 2015 годзе і той факт, што пераважная большасць з іх паступае ў Венгрыю з боку Сербіі.
Ерэванскі фізічны інстытут
Ерева́нскі фізічны інстыту́т  (ЕрФІ, Երևանի ֆիզիկայի ինստիտուտ) — навукова-даследчыцкі інстытут у сталіцы Рэспублікі Арменія Ерэване. Інстытут быў заснаваны ў 1944 годзе як філіял Ерэванскага дзяржаўнага ўніверсітэта братамі Абрамам Аліханавым і Арцёмам Аліханянам. У 2011 годзе інстытут быў пераназваны ў Нацыянальную навуковую лабараторыю імя А. Аліханяна (ННЛА).
Гісторыя і стратэгія
Ерэванскі фізічны інстытут быў заснаваны ў 1944 годзе як філіял Ерэванскага дзяржаўнага ўніверсітэта братамі Абрамам Аліханавым і Арцёмам Аліханянам. Праз два гады на гары Арагац былі створаны дзве высакагорныя касмічныя станцыі: «Арагац» (3200 м) і «Норам бёрдаў» (2000 м). У 1963 годзе ЕрФІ быў перакладзены ў Дзяржаўны камітэт па атамнай энергіі СССР. Збудаванне электроннага сінхратрона на энергію 6 ГэВ, скончанае ў 1967 годзе, стала важнай вяхой у гісторыі інстытута. Гэта быў першы паскаральнік часціц у Арменіі (АРУС, ԱՐՈՒՍ). Пасля распаду СССР ЕрФІ працягвае сваю навуковую дзейнасць у вобласці фізікі высокіх энергій і астрафізікі як у Арменіі, так і на найбуйнейшых замежных паскаральніках і дэтэктарах касмічнага выпрамянення. У наш час ЕрФІ атрымаў статус нацыянальнай навуковай лабараторыі.
Уплісцыхе
Уплісцыхе (უფლისციხე — літ. Божая Крэпасць) — старажытны пячорны горад, адзін з першых гарадоў на тэрыторыі Грузіі. Уплісцыхе высечаны ў скале, размешчанай за 12 км на ўсход ад горада Горы на левым беразе ракі Кура. Горад узнік у канцы II — пачатку I тысячагоддзя да н. э., перажыў некалькі ўздымаў і спадаў, быў канчаткова пакінуты ў XIX стагоддзі і з’яўляецца, такім чынам, шматслаевым археалагічным аб’ектам, адным з найважнейшых помнікаў грузінскай культуры. Унікальнасць помніка заключаецца ў тым, што ён, дзякуючы свайму парадку, захаваў у сабе рэшткі архітэктурных і культавых збудаванняў, пабудаваных на працягу некалькіх тысячагоддзяў. У перыяд росквіту Уплісцыхе ўключаў у сябе больш за 700 пячор і пячорных збудаванняў, з якіх толькі 150 захаваліся да цяперашняга часу.
Гісторыя вывучэння
Уплисцыхе шмат разоў згадваецца ў працах грузінскіх гісторыкаў сярэднявечча, такім чынам, старажытны горад ніколі не быў забыты гісторыяй. Напрыклад, гісторык і географ XVIII стагоддзя, пісаў, што Уплісцыхе быў горадам да нашэсця манголаў, але "... цяпер разбураны. Тут ёсць незвычайныя будынкі, высечаныя ў скале, вялікія залы, таксама выдзеўбаныя ў скале, вялікі тунэль, прабіты да ракі Куры. На захадзе — стромая скала і ўнутры яе велізарныя пячоры, цяпер недаступныя. Уяўляецца, што выходзяць з пячор воіны са стрэламі і дзідамі, коннікі, якія выступаюць у паход, і гэта месца, якое лічыцца прарыцалишчам, называецца Уплісцыхе."Да сярэдзіны XX стагоддзя Уплісцыхе згадваўся таксама ў шэрагу апісальных прац, а ў 1957 годзе пачалося сістэматычнае навуковае вывучэнне помніка. З гэтага часу гарадзішча вывучае комплексная архітэктурна-археалагічная экспедыцыя Дзяржаўнага Музея мастацтваў Грузіі пад кіраўніцтвам Ш. Аміранашвілі і Г Санікідзе. За час вывучэння гарадзішча было расчышчана, з дапамогай дадатковых жалезабетонных канструкцый некаторыя  збудаванні былі ўмацаваны, а шэраг збудаванняў накрыты і закансерваваны. У 1977—[[1978] гадах экспедыцыя зрабіла самае значнае адкрыццё, выявіўшы ў яры з паўднёвага боку помніка схаваны скарб ранняга перыяду жыцця горада, прадметы якога паступілі ў грузінскія музеі. Знаходка праліла святло на некаторыя абставіны жыцця горада і пацвердзіла шэраг здагадак аб прызначэнні культавых аб'ектаў Уплісцыхе.
Некаторыя ўчасткі ва ўсходняй частцы гарадзішча застаюцца нераскапанымі і закансерваванымі для будучых даследаванняў.
Найстаражытны перыяд
Паводле археалагічных дадзеных, Уплісцыхе стаў культавым цэнтрам у канцы II — пачатку I тысячагоддзя да н. э. Па выніках раскопак ва Уплісцыхе і яго ваколіцах навукоўцы мяркуюць такую версію развіцця падзей. Пасля асваення чалавекам ўрадлівых зямель дадзенага рэгіёну ў эпоху бронзы, культавы цэнтр мясцовасці першапачаткова знаходзіўся на ўзгорку Катланісхеві, які размешчаны за 3 км на захад ад Уплісцыхе. На гэтым узгорку выяўлена паселішча эпохі бронзы, якое праіснавала некалькі стагоддзяў. На мяжы II і I тысячагоддзяў да н. э. на Катланісхеві адбыўся моцны пажар, пасля чаго на пачатку жалезнага веку паганскі культавы цэнтр адтуль перамясціўся ва Уплісцыхе. Выбар менавіта скалы або пагорка для пасялення чалавека або для стварэння культавага цэнтра натуральны, так як скалы і горы здаўна з'яўляліся сімваламі магутнасці і вечнасці з аднаго боку, а з іншага боку стромкія схілы скал ўяўляюць сабой натуральнае ўмацаванне.
Пячор, якія цалкам можна аднесці да гэтай эпохі, ва Уплісцыхе няма, бо многія старажытныя збудаванні ў Уплісцыхе пазней перабудоўваліся і перарабляліся, аднак археалагічны матэрыял сведчыць аб рэгулярным культавым выкарыстанні многіх памяшканняў, пачынаючы з гэтага перыяду. У гэты перыяд ва Уплісцыхе зафіксавана пакланенне жаночаму сонечнаму бажаству, сімвалам якога пазней таксама было кола. Адзіны малюнак гэтага бажаства (гліняная статуэтка) была выяўлена толькі на ўзгорку Катланісхеві.
Ёсць археалагічныя даныя аб гандлёвых сувязях Уплісцыхе гэтага перыяду з Урарту і Мідыяй. З іншага боку, няма дадзеных аб уваходжанні Уплісцыхе ў якое-небудзь больш буйное дзяржаўнае ўтварэнне ў гэты перыяд. Відаць, ён існаваў як незалежны культавы цэнтр.
Паходжанне назвы
Паселішча атрымала назву «Уплісцыхе» ужо ў найстаражытны перыяд. Згадкі сярэднявечных грузінскіх гісторыкаў звязваюць заснаванне паселішча з міфалагічным «Упласам, сынам Мцхетаса», прычым дакладнасць гэтых крыніц у цэлым пацвярджаецца археалагічнымі матэрыяламі. На падставе гэтага ў навуковай літаратуры назву «Уплісцыхе» звязваецца з Упласам. Тым не менш, у большасці папулярных крыніц замацавалася іншая трактоўка назвы, зробленая на базе сучаснай грузінскай мовы, у якой «Уплас» звязаны з агульным имянем «уладыка»: Уплісцыхе (უფლისციხე) — «крэпасць уладара».
Эліністычны перыяд
Па меры росту колькасці паклоннікаў культавых аб'ектаў ва Уплісцыхе яго папулярнасць павялічвалася, і да IV стагоддзя да нашай эры Уплісцыхе становіцца горадам. У другой палове IV стагоддзя да н. э. насельніцтва асвойвае ўсю тэрыторыю паўднёвага схілу гары агульнай плошчай 9,5 гектараў. У наступны перыяд (верагодна ў канцы I — пачатку II стагоддзя н . э. ) ў скалах былі высечаныя некалькі сотняў розных збудаванняў, у тым ліку храмы, грамадскія будынкі і жылыя дамы. Акрамя гэтага былі уладкаваны студні і вадасцёкі, гарадскія вароты, вуліцы і ўмацаванні горада. Усе гэтыя буйныя змены адбыліся, на думку археолагаў, за некалькі дзясяткаў гадоў.
Рост Уплісцыхе прыпадае на перыяд фарміравання — Усходне-грузінскага царства, сталіцай якога становіцца Мцхета. Уплісцыхе вылучаўся сярод астатніх гарадоў Іберыі сваім пераважна культавым значэннем. Большасць яго збудаванняў мелі менавіта культавае прызначэнне, і Уплісцыхе, такім чынам, з'яўляўся менавіта храмавым горадам, галоўным культавым цэнтрам Іберыі. Такім чынам, роля Уплісцыхе можна параўнаць з старажытна-грэчаскімі Дэльфамі або старажытным ў Калхідзе.
Росту горада дадаткова спрыяла тая акалічнасць, што ён знаходзіўся на адным з гандлёвых шляхоў, якія злучаюць Еўропу і Блізкі Усход, які праходзіў паміж Чорным і Каспійскімі марамі. Сцвярджэнні некаторых папулярных выданняў аб тым, што Уплісцыхе знаходзіўся на Вялікім шаўковым шляху, не дакладныя па геаграфічным і храналагічным меркаваннях. Больш карэктна весці гаворку проста аб «гандлёвым шляху».
Уладкаванне горада ў эліністычны перыяд
Ва ўладкаванні Уплісцыхе гэтага часу прасочваюцца тыповыя рысы горада эліністычнага перыяду: загараджальны роў і сцены, якія абараняюць горад на тых участках, дзе няма натуральных перашкод; пракладзеныя дарогі; тунэль, які спускаецца да ракі; сістэма водазабеспячэння і адводу сцёкавых вод. Па старажытнай традыцыі, у горада быў не толькі таемны тунэль, але і чатыры ўваходу, арыентаваныя па баках света. Галоўныя вароты горада знаходзіліся з паўднёва-ўсходняй частцы скалы, праз іх у горад з усходу вяла галоўная (свяшчэнная) дарога. Паўднёва-ўсходнія вароты горада стаялі на вузкай дарозе, выдзеўбаныя ў скале і якая выходзіць да ракі Кура. Гэтая дарога была даступная толькі для пешаходаў. Паўночна-заходнія і паўночна-ўсходнія вароты мелі, відавочна, сімвалічнае значэнне і не выкарыстоўваліся на практыцы, так як выходзілі на стромкія скалы, якія баранілі Уплісцыхе з поўначы. З поўдня горад быў абаронены сцяной, прабітай у скале пасля яе апрацоўкі, і выкапаным ахоўным ровам. У паўднёва-ўсходніх галоўных варот быў уладкованы перакідны мост. Водазабеспячэнне горада ажыццяўлялася двума спосабамі. З аднаго боку, натуральная крыніца, якая знаходзіцца на скалістай градзе, якая працягвае паўночную частку горада, злучаўся сістэмай каменных труб даўжынёй каля 5 кіламетраў з цэнтрам горада. З іншага боку, існаваў глыбокі калодзеж, куды паступала вада з ракі Куры. Спецыялісты мяркуюць, што калодзеж лічыўся святым, і яго вада выкарыстоўвалася не ў бытавых, а ў сакральных мэтах.
Архітэктура Уплісцыхе гэтага часу мае шмат скальных памяшканняў і таму нетыпова не толькі для Грузіі, але і для ўсяго закаўказскага рэгіёну. Будаўнікі імкнуліся перадаць у тоўшчы скалы дэталі, уласцівыя традыцыйнай архітэктуры з каменя ці дрэва. Многія высечаныя ў скале памяшканні ўпрыгожаны імітацыяй драўляных або каменных бэлек, калон і іншых архітэктурных элементаў. У гэтым сэнсе Уплісцыхе падобны да  Петры, якая таксама была збудаваная ў эліністычны перыяд, роўна як і некаторыя пабудовы ў Пафлагоніі. Не выключаны ўплыў парфянскай архітэктуры.
Збудаванне памяшканняў ва Уплісцыхе адбывалася ў два этапы: спачатку адбывалася грубае выдзёўбванне скальнай пароды, затым (па меры набліжэння да лініі сцяны) адбывалася тонкая прыцірка каменя да патрабаванай формы — працэс, які нагадвае працу скульптара. Пры прыцірцы выкарыстоўваліся вада і абразіўны камень, прычым працэс не толькі надаваў скальнай пародзе неабходную форму, але і наносіў надзейны ахоўны пласт на паверхню пароды (пяшчаніка). Гэты пласт быў закліканы прадухіліць разбурэнне канструкцый.
Рэлігія ва Уплісцыхе эліністычнага перыяду
Рэлігія ва Уплісцыхе ўяўляла сабой тыповы набор політэістычных вераванняў свайго часу. У эліністычны перыяд у Уплісцыхе акрамя старажытнага культу пакланення бажаству Сонца пакланяліся іншым нябесным свяцілам і ўсяму пантэону грузінскіх паганскіх багоў, уключаючы багоў зямлі, падзямелля, вады і іншых, прычым кожнае з бажаствоў мела сувязі з адпаведнымі культавымі будынкамі. Пануючае становішча займаў, верагодна, храм Сонца, разбураны першымі хрысціянамі пасля хрысціянізацыі Грузіі ў 337 годзе н. э. Акрамя гэтага, ва Уплісцыхе захаваліся дзясяткі іншых культавых збудаванняў, якія актыўна выкарыстоўваліся ў той перыяд.
Для пакланення выкарыстоўваліся буйныя ямы дыяметрам ад аднаго да чатырох метраў, прычым глыбіня некаторых з іх дасягала 12 метраў. Ямы выкарыстоўваліся для рытуальных ахвярапрынашэнняў жывел багам падземнага царства. Да правядзення дэталёвых раскопак і аналізу рэшткаў матэрыялу на дне ям іх прызначэнне заставалася нявысветленым. У якасці адной са здагадак выказвалася меркаванне, што буйныя ямы выконвалі функцыю турмы. Гэта здагадка аказалася няслушнай, аднак некаторыя папулярныя крыніцы да гэтага часу паказваюць на існаванне «падземных турмаў» ва Уплісцыхе.
Сярод даследчыкаў помніка няма адзінага меркавання аб тым, ці варта лічыць усе культавыя збудаванні храмамі ў класічным сэнсе гэтага слова, аднак большасць навукоўцаў сыходзяцца ў тым, што яны мелі менавіта рэлігійнае прызначэнне.
Тамаз Санікідзэ, адзін з вядучых археолагаў гарадзішча, так рэканструе ход рэлігійнага свята ва эліністычным Уплісцыхе на падставе вынікаў раскопак:
Кола ў якасці сімвала сонца шырока выкарыстоўвалася ва Уплісцыхе. Васьміспіцавыя колы выкарыстоўваліся для упрыгожванняў, неслі сакральны сэнс падчас рэлігійных святаў, а таксама перакрывалі ахвярныя ямы, як з рытуальных, так і з практычных меркаванняў.
Гаспадарчае жыццё горада
Уплісцыхе эліністычнага перыяду існаваў за кошт розных ахвяраванняў, дарункаў і ахвярапрынашэнняў рэлігійнага характару. Асноўная плошча горада адводзілася культавым збудаванням, жылых памяшканняў было няшмат, ім не надавалася вялікага значэння. Унутры горада ажыццяўлялася вінаробства, аднак не па практычным меркаванням, а па культавым. Відаць, вырабленае тут віно лічылася святым. У эліністычны перыяд Уплісцыхе атачалі лясы, і вінаград прывозілі ў горад здалёк, спецыяльна падымалі на паўднёва-заходні схіл, дзе была абсталявана асноўная давільня. У паўночнай частцы горада размяшчалася вялікая вінасховішча («Вялікі марані»), разлічанае на 58 буйных карасаў. Некалькі невялікіх вінасховішчаў таксама прымыкалі да буйных культавых збудаванняў у цэнтральнай частцы горада. У горадзе не выяўлена слядоў апрацоўкі металаў або ганчарнай вытворчасці. Верагодна, усе гэтыя матэрыялы, а таксама сельскагаспадарчая прадукцыя паступалі ў горад звонку ў якасці дароў.
Уплісцыхе у перыяд ранняга хрысціянства
У царкву быў перабудаваны храм сонца, які знаходзіцца на самай верхняй частцы горада. Яшчэ адзін, вялікі па плошчы паганскі храм, які выходзіў на «Цэнтральную плошчу», у VI стагоддзі н. э. быў перабудаваны ў трохнефную хрысціянскую базіліку плошчай каля 400 кв. м. Абодва гэтыя збудаванні разбурыліся хутчэй астатніх, і ў раннім сярэднявеччы на галоўным месцы Уплісцыхе была пабудавана цалкам новая царква, якую называюць «царквой Уплісцулі» (царква Прынца). Гэта збудаванне адносіцца да X—XI стагоддзяў н . э. Трохнефную базіліку жыхары аднаўляць не сталі, і да ранняга сярэднявечча яна ператварылася ў хлебапякарню.
Вялікае вінасховішча было таксама знішчана першымі хрысціянамі. Як высветлілі археолагі, з яго вынеслі, абвалілі драўляныя канструкцыі, а затым падпалілі.
Яшчэ на працягу доўгага часу ва Уплісцыхе працягвалася тайнае пакланенне паганскім бажаствам. Археолагі выявілі закрытыя памяшкання, дзе і пасля ўвядзення хрысціянства працягвалі ажыццяўляцца невялікія культавыя абрады, прынашэнне у ахвяру жывёл. У цэлым жа, з увядзеннем хрысціянства само значэнне Уплісцыхе заканамерна рэзка ўпала, паток ахвяраванняў спыніўся, лік паломнікаў рэзка знізіўся. Горад па свайму значэнню зменшыўся да звычайнай крэпасці.
Уплісцыхе ў сярэднявеччы
У IX стагоддзі н. э. у жыцці Уплісцыхе адбылася рэзкая перамена, і ён зноў стаў іграць вялікую ролю ў жыцці Грузіі. Абставіны склаліся так, што з IX стагоддзя сталіца Грузіі, Тбілісі, знаходзілася ў руках арабаў, і галоўным цэнтрам Картлі, прадметам барацьбы за ўплыў і пасад, стаў Уплісцыхе. У IX—X стст. Уплісцыхе фактычна з'яўляўся галоўным горадам Картлі, яго насельніцтва ў гэты перыяд дасягала 20 тысяч чалавек. У гэты перыяд рака Кура, якая ў найстаражытны перыяд гісторыі горада абмывала скалу з паўночна-паўночна-захаду, ужо змяніла рэчышча, і з паўночна-заходняга боку ўтварыўся вялікі ўчастак урадлівай зямлі, дзе таксама ўзнікла паселішча. (Гэта паселішча праіснавала да 1968 года, калі па патрабаванню археолагаў мясцовыя ўлады перасялілі жыхароў у навакольныя вёскі ).
Гісторыя Уплісцыхе гэтага часу вядомая па летапісным паведамленням, дзе адлюстроўваліся даволі рэгулярныя пераходы горада з рук у рукі. Стратэгічнае становішча Уплісцыхе рабіла яго натуральнай мэтай усіх кіраўнікоў, якія ставілі сваёй задачай заваяваць Картлі. Першапачаткова (з саракавых гадоў IX стагоддзя) Уплісцыхе валодаў грузінскі цар, потым наступіў працяглы перыяд арабскіх заваёў, у 904 годзе Картлі разам з Уплісцыхе заваяваў Эгрыс-Абхазэці (цар Абхазіі/Заходняй Грузіі) Канстанці III. Некаторы час Уплісцыхе знаходзіўся ў руках армян (пад правадырствам Сумбата Тыерзеркала) і арабаў: у 914 годзе Картлі спустошыла войска Саджа Абуль-Касіма. Пасля сыходу арабаў, Уплісцыхе зноў знаходзіўся ў руках цароў Заходняй Грузіі (Абхазіі). У 975 годзе кіраўніком Уплісцыхе стаў знакаміты Баграт III, прыёмны сын, які, заняўшы пасад у 978 годзе, упершыню аб'яднаў Грузію. Пасля гэтага ўладаркай Уплісцыхе доўгі час была маці Баграта III, Гурандухт. Наступны перыяд у летапісах асветлены менш падрабязна. Вядома, што Уплісцыхе пацярпеў ад нашэсця сельджукаў у 1080 годзе. У 1122 годзе грузінскі цар Давід Будаўнік вызваліў Грузію ад арабаў, дзяржаўны цэнтр перамясціўся ў Тбілісі, і значэнне Уплісцыхе стала падаць. На рубяжы XII—XIII стагоддзяў ва Уплісцыхе магла спыняцца царыца Тамара, аднак меркаванні навукоўцаў на гэты конт разыходзяцца. Тым не менш, адзін з ранейшых паганскіх храмаў, які быў перароблены ў царскія палаты яшчэ ў X стагоддзі, захаваўся ў вусных паданнях мясцовага насельніцтва XIX стагоддзя як «зала Царыцы Тамары». У XIII—XIV стагоддзях Уплісцыхе быў разбураны серыяй мангольскіх паходаў і пасля гэтага перастаў адыгрываць якую-небудзь значную ролю ў дзяржаўным жыцці.
Лад горада ў раннім сярэднявеччы
Пры ўладкаванні горада эпохі сярэднявечча былі выкарыстаны захавашысяся ва Уплісцыхе культавыя збудаванні эліністычнага перыяду. Некаторыя з іх былі ператвораныя ў палацавыя памяшканні, а большасць стала выконваць гаспадарчыя функцыі. Сярэднявечны горад (у адрозненне ад культавага Уплісцыхе папярэдняй эпохі) уяўляў сабой тыповы горад-крэпасць са мноствам жылых і гаспадарчых пабудоў. Былыя язычніцкія храмы, такім чынам, ператварыліся ў пякарні, кузні, кладоўкі і жылыя дамы. Планіроўка сярэднявечнага горада гэтага часу ажыццяўлялася хаатычна, многія праходы былі неабгрунтавана перакрытыя. Архітэктурныя збудаванні сярэднявечнага перыяду гэтак жа, як і першыя хрысціянскія храмы, аказаліся менш трывалымі і даўгавечнымі, чым іх папярэднікі. Асноўны пралік пры іх збудаванні заключаўся ў тым, што пяшчанік скалы, на якой пабудаваны Уплісцыхе, не мог вытрымліваць шматузроўневыя канструкцыі, якія спрабавалі будаваць сярэднявечныя майстры. Акрамя таго, у сярэднявеччы ўжо не выкарыстоўвалася тая дбайная абразіўная апрацоўка скалы, якая надавала трываласць збудаванням эліністычнага перыяду.
Заняпад Уплісцыхе
Пасля мангольскіх набегаў XIII—XIV стагоддзяў Уплісцыхе перастаў быць горадам, страціў сваю значнасць. Манголы разбурылі ўмацаванні Уплісцыхе на паўднёвай ўскраіне, і горад ужо ніколі больш не аднавіў сваіх крапасных сцен. Звыш 5000 манахаў — жыхароў Уплісцыхе было забіта ў XIII стагоддзі падчас паходу Хулагу, унука Чынгісхана. Больш таго, мангольскія нашэсці змянілі ландшафт прылеглай мясцовасці: лясы, што атачалі Уплісцыхе былі спалены. З XIV стагоддзя Уплісцыхе выкарыстоўваўся хутчэй як часовае пасяленне — у выпадку нашэсцяў мясцовыя жыхары навакольных вёсак хаваліся ў яго пячорах ад небяспекі. Разам з тым, царква Уплісцулі, хоць і з перапынкамі, працягвала функцыянаваць і дзейнічае ў наш час. У XVIII стагоддзі да яе была прыбудавана новая званіца, сцены абкладзены новым пластом цэглы. Яе першапачатковы інтэр'ер і насценны роспіс былі знішчаны ў XIX стагоддзі, у цяперашні час сцены царквы спісаны аўтографамі салдат і афіцэраў частак рускай арміі, раскватараваных ў ваколіцах Уплісцыхе у 1848—1849 гг.
Некаторыя падарожнікі XIX стагоддзя адзначалі наяўнасць ва Уплісцыхе людзей, якіх аўтары называлі, верагодна, у сувязі з няхітрым ладам жыцця і ў сувязі з тым, што яны літаральна жылі ва ўжо занесеных зямлёй пячорах.
У 1920 годзе многія пабудовы Уплісцыхе пацярпелі з-за моцнага землятрусу. З гэтага перыяду ў гарадзішчы ніхто не сяліўся.
Уплісцыхе ў цяперашні час
З пяцідзесятых гадоў XX стагоддзя Уплісцыхе стаў турыстычным цэнтрам. Па меры паралельных работ па расчыстцы гарадзішча, якія праводзяцца з 1957 года археалагічнай экспедыцыяй, турыстычная каштоўнасць помніка павялічвалася: усё большая колькасць старажытных памяшканняў станавілася даступнай для наведвання. З больш за 700 збудаванняў горада каля 150 захаваліся да цяперашняга часу. Захаваўшыяся збудаванні адкрыты для турыстаў.
Да канца XX стагоддзя ўзрасла небяспека сур'ёзнага пашкоджання многіх будынкаў, звязаная з эрозіяй пясчаніку. Урад Грузіі не змог вылучыць дастаткова сродкаў для рэканструкцыі пячор Уплісцыхе, і новы невялікі землятрус, які адбыўся ў 2000 годзе, моцна пашкодзіў некаторыя будынкі.
IC 2049
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Еўрапейскі вал
Еўрапейскі вал — аднабаковая ініцыятыва ўкраінскага кіраўніцтва па абсталяванні мяжы з Расіяй. Першапачаткова праект зваўся «Сцяна». 19 лістапада 2014 года Кабінет міністраў Украіны прыняў рашэнне зацвердзіць указ Пятра Парашэнкі аб аднабаковым абазначэнні лініі ўкраінска-расійскай мяжы. Праект прадугледжвае збудаванне траншэй, равоў, а таксама спецыяльных аб'ектаў. На бягучы момант праект знаходзіцца ў стадыі актыўнага будаўніцтва.
Апісанне
Агульная працягласць расейска-ўкраінскай мяжы складае больш за 2000 км. Рэалізацыя ўказа Прэзідэнта Украіны ужо пачалася ў Чарнігаўскай, Сумскай і Харкаўскай абласцях. Згодна з планам ўкраінскіх уладаў, Еўрапейскі вал павінен стаць усходняй мяжой Еўрапейскага саюза. Яго будаўніцтва мае наступныя задачы:
Будаўніцтва вала, як мяркуюць ўкраінскія ўлады, павінна знізіць ўзровень злачыннасці ў прыгранічных зонах, спыніць  некантраляваную агрэсію з боку Расіі  і прыпыніць некантралюемы абарот зброі, наркотыкаў і гандаль людзьмі.
Праблемы пры будаўніцтве
12 верасня 2014 года Кабінет міністраў Украіны вылучыў першыя 100 мільёнаў грыўняў (4,5 млн даляраў) для пачатку работ.
18 лютага 2015 года быў зацверджаны перапрацаваны праект. Пры гэтым частка кошту праекта будзе пакрыта за кошт еўрапейскіх краін-донараў, а пэўныя ўчасткі будаўніцтва будуць весціся пры непасрэдным удзеле мясцовых абшчын.
Латвія таксама анансавала будаўніцтва сцяны на мяжы з Расіяй.
Крытыка праекта
Праект крытыкуецца расійскім бокам у сувязі з магчымасцю забароны вольнага ўезду расійскіх грамадзян на тэрыторыю Украіны.
Інстытут псіханеўралогіі АН БССР
Інстытут псіханеўралогіі АН БССР (іншая назва — Псіханеўралагічны інстытут АН БССР) — адна з трох першых даследчых арганізацый медыцынскай тэматыкі ў складзе беларускай Акадэміі навук (нароўні з Інстытутам тэарэтычнай медыцыны і Медыцынскім навукова-даследчым кабінетам). Быў утвораны ў 1930 годзе. Дырэктарам-арганізатарам новаўтворанага інстытута стаў заснавальнік кафедры псіхіятрыі БДМУ прафесар Аляксандр Карлавіч Ленц. У 1931—1932 гг. дырэктарам інстытута быў акадэмік Міхаіл Барысавіч Кроль.
Інстытут у 1936—1940 гг. уваходзіў у склад Аддзялення матэматычных і прыродазнаўчых навук АН БССР, у 1940-41 гг. — у склад Аддзялення прыродазнаўчых і сельскагаспадарчых навук. Спыніў сваю дзейнасць у 1941 годзе ў выніку акупацыі нямецка-фашысцкімі войскамі Мінска. Пасля вайны не аднаўляўся, даследаванні былі працягнуты ў арганізацыях Міністэрства аховы здароўя і ў Інстытуце тэарэтычнай медыцыны.
Спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Браслаўскага раёна
Гісторыка-культурныя каштоўнасці Браслаўскага раёна — аб’екты архітэктуры, археалогіі, гісторыі і мастацтва, помнікі горадабудаўніцтва і запаведныя мясціны на тэрыторыі Браслаўскага раёна Віцебскай вобласці, якія знаходзяцца пад дзяржаўнай аховай Рэспублікі Беларусь.
У Браслаўскім раёне гісторыка-культурнымі каштоўнасцямі прызнаны 50 аб’ектаў, з якіх 23 — помнікі археалогіі, 20 — помнікі архітэктуры, 7 — помнікі гісторыі.
45 аб’ектаў — гісторыка-культурныя каштоўнасці рэгіянальнага значэння, 5 аб’ектаў — гісторыка-культурныя каштоўнасці рэспубліканскага значэння.
Петрыч (горад)
Петрыч — горад у Благоеўградскай вобласці Балгарыі. Адміністрацыйны цэнтр абшчыны Петрыч. Знаходзіцца прыкладна за 70 км на поўдзень ад цэнтра горада Благоеўград. Па даных перапісу насельніцтва 2011 года, у горадзе пражывала чалавекі. Петрыч — другі па колькасці насельніцтва горад у вобласці, пасля Благоеўграда. Размешчаны ў Петрыцкай катлавіне на паўднёвым захадзе Балгарыі, непадалёк ад мяжы з Грэцыяй (горад па Πετρίτσι) і Паўночнай Македоніяй, ля паўночных схілаў гор Беласіца. Каля горада цячэ рака Луда Мара, прыток Струмешніцы.
Вышыня над узроўнем мора: 130—305 метраў, клімат пераходна-міжземнаморскі. Сярэдняя гадавая тэмпература +13,9 °C, сярэдняя студзеньская тэмпература +2,6 °C, сярэдняя тэмпература ў ліпені +25,6 °C. Сярэдняя колькасць ападкаў — 670 мм, максімум зімой — 204 мм, а мінімум летам — 103 мм.
Ракіціны (гміна)
Ракіці́ны (Rokiciny) — вясковая гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Тамашоўскага павета Лодзьскага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Ракіцінах. Плошча гміны складае 90,51 км². Станам на 2004 год у гміне Ракіціны пражывалі 5913 чалавек, шчыльнасць — 65,3 чал./км². Адміністрацыйна падзелена на 22 салецтвы.
Хадзежскі павет
Хадзежскі павет (Powiat chodzieski) — павет у Польшчы, уваходзіць у склад Велікапольскага ваяводства. Цэнтр павета — горад Ходзеж. Павет утвораны ў выніку адміністрацыйнай рэформы ў 1999 годзе. Займае плошчу 680,58 км². Насельніцтва павета складае 47,1 тыс. чалавек.
Урбанова
Урбано́ва (, Урбаново) — вёска ва Ушацкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Сарочынскага сельсавета.
Да 2004 года ўваходзіла ў склад Мосарскага сельсавета.
Велінград
Велінград — горад у Пазарджыкскай вобласці Балгарыі. Адміністрацыйны цэнтр абшчыны Велінград. Другі па велічыні горад вобласці, насельніцтва — чалавек. Горад размешчаны ў Чэпінскай катлавіне (Заходнія Радопы).
Утвораны ў 1948 годзе шляхам зліцця трох сёл: Камяніца, Чэпіна і Лыджэне і названы імем партызанкі Велы Пеевай, якая загінула ў 1944 годзе.
Клімат — альпійскі. Кароткае, адносна, прахалоднае лета, доўгая мяккая зіма. Снежнае покрыва ўтрымліваецца каля 150 дзён у годзе. Сярэднегадавая тэмпература — 9 °C. Адносная вільготнасць паветра — 75 %. Курортны, бальнеялагічны цэнтр Балгарыі.
Марыя-Тэрэза Савойская
Марыя-Тэрэза Савойская (Marie Thérèse de Sardaigne, Maria Teresa di Savoia) (31 студзеня 1756, Турын, Сардзінскае каралеўства — 2 чэрвеня 1805, Грац, Аўстрыйская імперыя) — прынцэса Сардзінская і П’емонцкая, жонка Шарля дэ Бурбона, графа дэ Артуа, самага малодшага ўнука караля Францыі Людовіка XV, які праз 19 гадоў пасля яе смерці стаў каралём Францыі Карлам X.
Біяграфія
Марыя Тэрэза Савойская была пятым дзіцем і трэцяй дачкой караля Сардзініі Віктара Амадэя III і яго жонкі каралевы Марыі Антоніі Бурбонскай, Інфанты Іспанскай. Яе бабуляй і дзядулем па бацькаўскай лініі былі кароль Сардзініі Карл Эмануіл III і яго жонка Паліксена Крысціна Гесэн-Ротэнбургская. Паліксена была дачкой Эрнста Леапольда, ландграфа Гесэн-Ротэнбургскага. Яе бабуляй і дзядулем па матчынай лініі былі кароль Іспаніі Філіп V і яго другая жонка Елізавета Фарнезэ.
У Марыі Тэрэзы Савойскай і графа д’Артуа было чацвёра дзяцей, апошняя прамая лінія старэйшай галіны Бурбонаў:
Графіня дэ Артуа бегла з Францыі разам са сваім мужам у 1789, пасля пачатку Французскай Рэвалюцыі. Марыя-Тэрэза памерла ў выгнанні ў Грацы ў 1805. Паколькі яна памерла перш, чым яе муж стаў каралём Францыі пад імем Карл X, яна не стала каралевай і была пахавана пад імем графіні д’Артуа. Марыя-Тэрэза Савойская была пахавана ў Імператарскім маўзалеі побач з саборам Граца.
Кастэль-Сан-П’етра-Рамана
Кастэль-Сан-П'етра-Рамана (Castel San Pietro Romano) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Лацыё, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Рым.
Насельніцтва складае 835 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 55 чал./км². Займае плошчу 15 км². Паштовы індэкс — 30. Тэлефонны код — 06.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
Спіс вулканаў Аўстраліі
Ніжэй прыведзены спіс вулканаў, якія знаходзяцца на тэрыторыі Аўстраліі.
Акцябр (Жлобінскі раён)
Акця́бр (, Октябрь) — вёска ў Жлобінскім раёне Гомельскай вобласці Беларусі. Уваходзіць у склад Акцябрскага сельсавета.
Геаграфія
Знаходзіцца за 9 км у напрамку на поўдзень ад горада Жлобін, за 92 км ад Гомеля. На ўсход ад аграгарадка сетка меліярацыйных каналаў.
IC 2050
IC 2050 — галактыка тыпу SBb (кампактная выцягнутая галактыка) ў сузор’і Залатая Рыба.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Ужэсінскі павет
Ужэсінскі павет (Powiat wrzesiński) — павет у Польшчы, уваходзіць у склад Велікапольскага ваяводства. Цэнтр павета — горад Ужэсня. Павет утвораны ў выніку адміністрацыйнай рэформы ў 1999 годзе. Займае плошчу 704,19 км². Насельніцтва павета складае 78 тыс. чалавек.
Чындуін
Чындуі́н, Чындві́н (ချင်းတွင်းမြစ်) — рака ў Паўднёва-Усходняй Азіі, на захадзе М’янмы, правы і самы вялікі прыток ракі Іравадзі (басейн Адаманскага мора).
Даўжыня ракі каля 1100 км. Плошча вадазборнага басейна каля 114 тыс. км² (частка басейна на тэрыторыі Індыі). Вытокі ракі на заходніх схілах гор Кумун. Цячэ пераважна ў напрамку з поўначы на поўдзень. У верхнім і сярэднім цячэнні працякае па звілістай даліне, ніжэй — у межах шырокай міжгорнай катлавіны, дзе частка вады выкарыстоўваецца на арашэнне. Рэжым мусонны з летнім разводдзем. Сярэдні расход вады больш за 4000 м³/с.
Суднаходная да вусця асноўнага прытока — ракі Ую (больш за 600 км), у засушлівы сезон — на 400 км. На Чындуіне знаходзіцца горад Маўн’юа.
Федаронкі
Федаро́нкі (, Федорёнки) — вёска ва Ушацкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Сарочынскага сельсавета.