cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Талачынскі кансервавы завод
Гісторыя
У 1946 годзе завод пачаў разліў пладова-ягадных вінаў у бутэлькі, але падчас антыалкагольнай барацьбы, з 1985 года, аб’ём разліву віна скараціўся, і пачаўся выпуск пладова-ягадных сокаў у бутэльках 0,5 л. Завод быў перайменаваны з вінаробнага на кансервавы завод.
2008 годзе пачатак выпуск фруктова-ягадных натуральных сталовых вінаў (7 найменняў).
Іван Сямёнавіч Бірукоў
Іван Сямёнавіч Бірукоў (нар., в. Масалоўка, Тамбоўская вобласць — , Бешанковіцкі раён) — Герой Савецкага Саюза (1944).
Біяграфія
23 чэрвеня 1944 года пад час прарыву абароны непрыяцеля каля вёскі Сіроціна (цяпер Шумілінскага раёна) гвардыі старшы лейтэнант Бірукоў арганізаваў кіраванне падраздзяленнямі і іх забеспячэнне ў баі.
Званне Героя Савецкага Саюза прысвоена пасмяротна 22 ліпеня 1944 года. Пахаваны ў брацкай магіле вёскі Узрэчча.
Апраменьванне харчовых прадуктаў
Апраменьванне харчовых прадуктаў або радурызацыя — працэс, пры якім прадукты (і іх упакоўку) падвяргаюцца ўздзеянню іанізавальнага выпраменьвання (гама-прамяні, рэнтгенаўскія прамяні, электронныя пучкі) з мэтай знішчэння мікраарганізмаў, бактэрый, вірусаў або насякомых-шкоднікаў, якія могуць быць у ежы. Апраменьванне харчовых прадуктаў павышае бяспеку харчовых прадуктаў і падаўжае іх тэрмін прыдатнасці.
Апраменьванне таксама ўжываюць для запаволення прарастання, затрымкі паспявання, павелічэнні колькасці атрымванага соку і іншыга. Апрамененыя прадукты не становяцца радыеактыўнымі, але ў некаторых выпадках могуць адбывацца нязначныя хімічныя змены (змена смаку, колеру і іншага).
Радыяцыйная апрацоўка харчовых прадуктаў дазволена больш чым у 60 краінах, і штогод ва ўсім свеце перапрацоўваецца каля 500 000 метрычных тон харчовых прадуктаў. Правілы радурызацыі харчовых прадуктаў значна адрозніваюцца ад краіны да краіны. У Аўстрыі, Германіі і многіх іншых краінах Еўрасаюза апраменьваннем можна апрацоўваць толькі сушаныя травы, спецыі і прыправы і толькі пэўнай дозай радыяцыі. У Бразіліі дазволена апрацоўка любых прадуктаў.
Аб’яднанне лемкаў
Аб’яднанне лемкаў (Zjednoczenie Łemków) — украінская грамадская арганізацыя, зарэгістраваная ў Гарліцах, якая ахоплівае сваёй дзейнасцю тэрыторыю усёй Польшчы.
Змест дзейнасці
Старшынёй аб’яднання ёсць Стэфан Гладык.
У 2009 гады аб’яднанне лемкаў заснавала ў Горліцах Цэнтр культуры імя Багдана-Ігара Антоніча.
56-ы асобны полк сувязі
56-ы асо́бны Тыльзі́цкі о́рдэна Чырво́най Зо́ркі полк су́вязі Вае́нна-паве́траных сі́лаў і во́йскаў проціпаветранай абаро́ны — падраздзяленне ўзброеных сіл Беларусі. Месца дыслакацыі — горад Мінск.
Гісторыя
У жніўні—верасні 1942 года На базе 112-га асобнага батальёна сувязі і 6-й асобнай вучэбнай роты 1-й паветранай арміі Заходняга фронту быў сфарміраваны 1-ы асобны полк сувязі, які ўвайшоў у склад войскаў 1-й паветранай арміі.
На працягу 1944 года полк паспяхова забяспечваў сувяззю ўсе аперацыі 1-й паветранай арміі ў перыяд зімовага наступлення на віцебскім напрамку і летняга наступлення войскаў 3-га Беларускага фронту па вызваленню Беларускай ССР, Літоўскай ССР і ўваходжанню ва Усходнюю Прусію.
За ўзорнае выкананне задач камандавання ў баях пры прарыве абароны немцаў ва Усходняй Прусіі, праяўленыя пры гэтым доблесць і мужнасць Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 14 лiстапада 1944 года полк быў узнагароджаны ордэнам Чырвонай Зоркі.
За адрозненне ў баях па авалоданню гарадамі Тыльзіт, Грос-Спайсгірэн, Аўлавянел, Жылен і Кауксмен загадам Вярхоўнага галоўнакамандуючага ад 19 лютага 1945 года палку было прысвоена ганаровае найменне «Тыльзіцкі».
Адразу пасля вайны полк дыслакаваўся ў нямецкім горадзе Бартэнштэйн. У жніўні 1945 года ён перабазаваўся ў Бабруйск, у наступным годзе — у ваенны гарадок Сцяпянка.
8 ліпеня 1946 года полк сувязі быў перафарміраваны ў 539-ы асобны Тыльзіцкі ордэна Чырвонай Зоркі батальён сувязі Ваенна-паветраных сіл 1-й паветранай арміі. 24 верасня 1962 года, згодна з Дырэктывай Галоўнага штаба ВПС, яго рэарганізавалі ў 56-ы асобны полк сувязі.
У 1973 годзе на падставе дырэктывы штаба 26-й паветранай арміі 56-ы асобны полк сувязі быў перафармаваць ў 56-ы асобны полк сувязі і аўтаматызаванага кіравання.
На падставе дырэктывы міністра абароны Рэспублікі Беларусь ад 30 лістапада 2001 года 56-ы асобны полк сувязі і аўтаматызаванага кіравання стаў 56-м асобным палком сувязі.
Са студзеня 2002 года полк базіруецца ў ваенным гарадку Уручча і ўваходзіць у склад Ваенна-паветраных сілаў і войскаў супрацьпаветранай абароны Узброеных Сіл Рэспублікі Беларусь.
У чэрвені 2003 года, згодна з Дырэктывай начальніка Генеральнага штаба Узброеных Сіл Беларусі, воінская часць была перафарміравана ў 56-ы асобны Тыльзіцкі ордэна Чырвонай Зоркі полк сувязі Ваенна-паветраных сілаў і войскаў супрацьпаветранай абароны.
Эд Харыс
Э́двард А́лен Ха́рыс (Edward Allen Harris; нар. 28 лістапада 1950, Энглвуд, Нью-Джэрсі, ЗША) — амерыканскі акцёр і рэжысёр. Самыя значныя свае ролі выканаў у фільмах «Апалон-13» (1995), «Шоу Трумана» (1998), «Полак» (2000) і «Гадзіны» (2002), дзякуючы якім атрымліваў намінацыю на прэмію «Оскар».
Біяграфія
Нарадзіўся ў штаце Нью-Джэрсі, дзе першапачаткова і гадаваўся. У школе захапляўся амерыканскім футболам, гуляючы ў школьнай камандзе. Па пераездзе сям’і ў Нью-Мексіка Харыс захапіўся тэатрам. Навучаўся ў Каліфарнійскім інстытуце мастацтваў, пасля чаго выступаў у тэатрах. З сярэдзіны 1970-х гадоў пачаў з’яўляцца ў тэлевізійных ролях, а пасля ў кінематографе. Сярод яго роляў вылачаюцца выкананні ў фільмах «Сапраўдныя мужчыны» (1983), «Бездань» (1989), «Стан ласкі» (1990), «Гленгары Глен Рос» (1992), «Фірма» (1993), «Апалон-13» (1995), «Ніксан» (1995), «Скала» (1996), «Шоу Трумана» (1998), «Мачаха» (1998), «Полак» (2000), «Цудоўны розум» (2001), «Вораг ля брамы» (2001), «Гадзіны» (2002), «Апраўданая жорсткасць» (2005), «Бывай, дзіцятка, бывай» (2007), «Скрозь снег» (2013), «Маці!» (2017) і «Страчаная дачка» (2021).
Пэўную папулярнасць атрымаў дзякуючы выкананню ролі ў вестэрн-серыяле «Свет Дзікага Захаду» кампаніі HBO.
Уладзімір Фёдаравіч Паначэўны
Уладзімір Паначэўны ( — ) — беларускі акцёр і рэжысёр. Члена Беларускага саюза кінематаграфістаў. ‎
Біяграфія
Здымаўся ў фільмах «Увага! У горадзе чараўнік!», «Апошняя ноч у раі», «Сыны ідуць у бой», «Руіны страляюць…», «Дзяржаўная мяжа», тэлефільме «Час выбраў нас», серыялах «Каменская-1», і «Паласатае шчасце».
Volvo PV444
Volvo PV444 — легкавы аўтамабіль кампаніі Volvo. Першая масавая мадэль кампаніі і першы Volvo з апорным кузавам. З 1947 па 1958 год выраблена 196 005 аўтамабіляў.
Гісторыя
У верасні 1944 года прататып прадставілі на выставе ў Стакгольме. Заяўлены кошт на момант дэбюту складаў 4800 шведскіх крон. Было зроблена 2300 заказаў, аднак пачаць вытворчасць машын адразу пасля вайны перашкаджалі масавыя забастоўкі ў пастаўшчыкоў кампанентаў і дэфіцыт сталі. У 1946 годзе ўдалося сабраць толькі два PV444 для рэкламнага аўтапрабегу — машыны праехалі 30 тысяч кіламетраў праз усю Швецыю.
Вытворчасць пачалася ў пачатку 1947 года. Цана вырасла да 6050 крон, але тыя, хто аформіў перадзаказ, атрымалі машыны па першапачатковым кошце. 8 лютага першыя аўтамабілі былі пастаўлены кліентам.
З 1949 года для паляпшэння абароны кузава ад карозіі стала ўжывацца фасфатаванне Roto-Dip.
Пачынаючы з 1950 года амаль кожны год выходзілі новыя мадыфікацыі, якія атрымлівалі літарныя індэксы:
Клімянкоў
Клімянкоў — прозвішча.
Рабчык (від птушак)
Ра́бчык, арабок, рабок, народная назва арабак (Tetrastes bonasia, або Bonasa bonasia) — птушка сямейства фазанавых атраду курападобных.
Пашырэнне
Пашыраны ў лясной зоне Еўропы і Азіі. Аддае перавагу вялікім па плошчы старым шыракалістым або змешаным лясам (асабліва з прымессю елак, піхтаў і лістоўніц), з добра развітым падростам, падлескам і групамі ягадных кусцікаў. Жыве ў тайзе, далінах лясных рэк або ручаёў; у гарах даходзіць да вышыні 2000 м.
На Беларусі найбольш трапляецца ў паўночных раёнах. Селіцца ў вільготных лясах, асабліва па далінах рэк.
Джэймс Джозеф Сільвестр
Джэймс Джозеф Сільвестр (анг. James Joseph Sylvester,,  — , ) — вядомы англійскі матэматык.
Вядомы сваімі працамі ў тэорыі матрыц, тэорыі лікаў і камбінаторыцы. Заснавальнік Амерыканскага матэматычнага часопіса.
Рабчык (від птушак)
Асаблівасці біялогіі
Аселая расліннаедная птушка. Селіцца парамі.
Ягатынскі раён
Ягатынскі раён (Яготинський район) — былая адміністрацыйная адзінка ў складзе Кіеўскай вобласці Украіны. Адміністрацыйны цэнтр — Ягатын (Яготин).
Рабчык (від птушак)
Асаблівасці біялогіі
Гняздуецца на зямлі. Гняздо звычайна ў прасеках альбо на палянах у неглыбокай ямцы пад прыкрыццем густых галін; высцілка скупая, з сухой травы, лісця, часам з сухіх галінак. Адкладвае 6—10, зрэдку да 15 яек. Яйкі крыху падоўжаныя з тупым вузейшым канцом, бела-ржавыя альбо карычнева-жоўтыя з рыжаватым адценнем. Глыбокія плямы больш светлыя i меншыя, паверхневыя — больш інтэнсіўныя, іржава-бурыя, часам без плям.
Джэймс Джозеф Сільвестр
Медаль Сільвестра
Імем Сільвестра названа бронзавы медаль (гл. Медаль Сільвестра), які ўручаецца з 1901 года Каралеўскім таварыствам за выбітныя заслугі ў матэматыцы.
Ягатынскі раён
Гісторыя
Утвораны ў 1923 годзе. Насельніцтва раёна на года складае 33434 чалавекі, плошча — 793,25 км².
Джэймс Джозеф Сільвестр
Паслядоўнасць Сільвестра
Паслядоўнасць, пабудаваная па правіле an+1 = an² — an + 1, дзе a0 = 2. Першыя члены паслядоўнасці: 2, 3, 7, 43, 1807, 3263443, 10650056950807, 113423713055421844361000443, 12864938683278671740537145998360961546653259485195807, 16550664732451996419846819544443918001751315270637749784185138876653586863957240
Мастацкі музей Сан-Паўлу
Мастацкі музей Сан-Паўлу (Museu de Arte São Paulo) — вядомы музэй мастацтва ў Сан-Паўлу, Бразілія. Адзін з найбольш наведвальных у Лацінскай Амерыцы.
Рабчык (від птушак)
Значэнне і выкарыстанне
Аб’ект палявання.
Ягатынскі раён
Гісторыя
Скасаваны 17 ліпеня 2020 года пасля завяршэння адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформы.
Рабчык (від птушак)
Значэнне і выкарыстанне
Мае вельмі далікатнае мяса і ў адрозненне ад большасці іншых дзікіх птушак (курапатак, цецерукоў, глушцоў) не патрабуе шпігавання і бардзіравання пры прыгатаванні. У мясе адчуваецца выразны смалісты прысмак і лёгкая «гарчынка», якія можна часткова выдаліць, вымачыўшы тушку ў халодным малаку на працягу 1—2 гадзін. Рабчык паспявае зварыцца ў кіпячым малаку за 3 — 4 хвіліны, пасля чаго яго можна тушыць у масле або смятане, з садавіной і іншым. Можна тушыць і без адварвання, а таксама запякаць, папярэдне абсмажыўшы на масле або шмальцы.
Мастацкі музей Сан-Паўлу
Заснаваны ў 1947 годзе прадпрымальнікам Асісам Шатабрыянам. Налічвае каля 10 000 квадратных метраў. У 2009 годзе колькасць наведвальнікаў склала 679 019 чалавек. Гэта адзін з самых наведвальных музеяў свету.
У агульнай колькасці ў музеі было выстаўлена каля 8 000 твораў мастацтва.
Рабчык (від птушак)
Значэнне і выкарыстанне
Высока цаніўся і ў польскай, і асабліва ў рускай кулінарыі, у якой да пачатку XX стагоддзя лічыўся адным з сімвалаў (напрыклад, рабчык «па-астраханску» — смажаныя на патэльні рабчыкі падаваліся халоднымі з чырвонай ікрой; катлеты Пажарскага з рабчыка і г.д.)
Ягатынскі раён
Адміністрацыйны падзел
Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складаецца з 1 гарадскога і 18 сельскіх саветаў.
Населеныя пункты
На тэрыторыі раёна размешчаны 1 горад раённага значэння, 2 пасёлкі сельскага тыпу і 39 сёлаў.
IC 3288
IC 3288 — галактыка тыпу E (эліптычная галактыка) ў сузор’і Валасы Веранікі.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Hemiptelea
Hemiptelea davidii — адзіны прадстаўнік роду Hemiptelea сямейства.
Распаўсюджанне і экалогія
Расце па бясплодных камяністых схілах. Утварае калючыя непраходныя зараснікі ў рост чалавека або расце адзіночнымі дрэвамі з прамымі стваламі.
Батанічнае апісанне
Дрэва або куст, які ўтварае густую крону. Галінкі ў маладосці густаваласістыя, пазней слаба апушаныя, пакрытыя калючкамі даўжынёй 1,5 см. Кара шэра-карычневая або карычневая.
Пупышкі шарападобна-яйкападобныя, дробныя. Лісце даўжынёй 2-5 см, эліптычнае або даўгавата-эліптычнае, з 8-12 парамі жылак, востраканцовыя, з круглявым або паўсэрцападобным аснаваннем, пільчата-гародкавыя, зверху з адзінкавымі валасінкамі, знізу рассеяна апушаныя, на хвосціках даўжынёй 1-3 мм.
Кветкі двухполыя, на кароткіх кветаножках, сабраны па 1-4 у пазухах верхняга лісця або прыкветкаў. Калякветнік з 4-5 часткамі; тычынак звычайна чатыры.
Плод — сухі, коса зрэзаны арэшак даўжынёй 6 мм, з 2 крыламі ў верхняй частцы.
Цвіценне ў красавіку, разам з распусканнем лісця.
Італа Дэ Дзан
Італа Дэ Дзан (Italo De Zan; 1 ліпеня 1925, Сан-Ф’ёр, Італія — 9 сакавіка 2020, Трэвіза, Італія) — італьянскі велагоншчык, пераможца велагонкі  1947 года.
Юрый Вільгельм Бярновіч
Юрый Вільгельм Бярновіч (?—?) — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага
Італа Дэ Дзан
Біяграфія
Прафесійную кар’еру пачаў у 1946 годзе. Абараняў колеры італьянскіх велакаманд Olmo, Lygie-Pirelli, Atala-Pirelli, Stucchi і Vicini. Сярод найбуйнейшых дасягненняў варта адзначыць перамогу на велагонцы (1947), перамогу на 10-м этапе гонак Джыра д’Італія (1948), «бронзу» ў гонцы  (1948) і шматлікія перамогі ў гонках класам ніжэй. Завяршыў кар’еру ў 1952 годзе.
Юрый Вільгельм Бярновіч
Біяграфія
Паходзіў са шляхецкага роду Бярновічаў герба «Бярновіч». Нарадзіўся ў сям’і сын Яна Бярновіча.
Італа Дэ Дзан
Біяграфія
Памёр 9 сакавіка 2020 года з-за ускладненняў, выкліканых каронавірусам Covid-19.
Старэйшы брат Італа Дэ Дзана — Даменіка — таксама быў велагоншчыкам, аднак яго вынікі значна больш сціплыя за поспехі малодшага брата.
Уладзімір Міхайлавіч Бехцераў
Уладзімір Міхайлавіч Бехцераў (, Саралі —, Масква) — выбітны рускі медык-псіхіятр, неўрапатолаг, фізіёлаг, псіхолаг, заснавальнік рэфлексалогіі і патапсіхалагічнага кірунку ў Расіі, акадэмік.
У 1907 заснаваў у Санкт-Пецярбургу псіханеўралагічны інстытут, цяпер носіць імя Бехцерава.
Апісаў некаторыя хваробы і распрацаваў метады іх лячэння («Постэнцэфалітычныя сімптомы Бехцерава», «псіхатэрапеўтычнай трыяда Бехцерава», «Фабічныя сімптомы Бехцерава» і інш.) У 1892 Бехцерава апісаз «Здзеравянеласць пазваночніка са скрыўленнем яго як асаблівая форма захворвання» («Хвароба Бехцерава», «Анкілазіруючы спандзіліт»). Бехцерава адасобленыя такія захворванні, як «харэічная падучка», «сіфілітычны множны склероз», «вострая мазжачковая атаксія алкаголікаў». Стварыў шэраг лекавых прэпаратаў. «Мікстура Бехцерава» шырока выкарыстоўвалася ў якасці заспакаяльнага сродку.
Шматлікія гады даследаваў праблемы гіпнозу, у тым ліку пры алкагалізме.
Больш за 20 гадоў вывучаў пытанні палавых паводзін і выхавання дзіцяці. Распрацаваў аб'ектыўныя метады вывучэння нервова-псіхічнага развіцця дзяцей.
Шмат разоў крытыкаваў псіхааналіз (вучэнні Зігмунда Фрэйда, Альфрэда Адлера і інш.) Але разам з тым спрыяў правядзенню тэарэтычных, эксперыментальных і псіхатэрапеўтычных работ па псіхааналізе, якія ажыццяўляліся ў узначаленым ім Інстытуце па вывучэнні мозгу і псіхічнай дзейнасці.
Акрамя таго, Бехцераў распрацоўваў і вывучаў сувязь паміж нервовымі і псіхічнымі хваробамі, псіхапатыю і цыркулярны псіхоз, клініку і патагенез галюцынацый, апісаў шэраг формаў дакучлівых станаў, розныя праявы псіхічнага аўтаматызму. Для лячэння нервова-псіхічных захворванняў увёў псіхатэрапію метадам адцягнення, калектыўную псіхатэрапію.
1911 год у гісторыі кіно
1911 год быў адзначаны шэрагам кінематаграфічных падзей.
Сама (Калабрыя)
Сама (Samo) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Калабрыя, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Рэджа-Калабрыя.
Понтэ Актавія Фрыяс дэ Алівейра
Понтэ Актавія Фрыяс дэ Алівейра (Ponte Octávio Frias de Oliveira) — вантавы мост, размешчаны ў Сан-Паўлу, на Пайн-Рывер. Адкрыты ў 2008 годзе. Лічыцца адной з самых вядомых славутасцяў горада. Гэта адзіны вантавы мост з дзвюма палосамі руху ў свеце, у сваю чаргу падлучаны да той жа мачты.
Сама (Калабрыя)
Насельніцтва складае 1097 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 19 чал./км². Займае плошчу 50 км². Паштовы індэкс — 89030. Тэлефонны код — 0964.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
Русакі (Лагойскі раён)
Русакі́ (, Русаки) — вёска ў Лагойскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Плешчаніцкага сельсавета.
Юзаф Канстанцін Бярновіч
Юзаф Канстанцін Бярновіч (14 ліпеня 1788, Бабоўня — пасля 1835) — ваенны дзеяч.
Біяграфія
Паходзіў са шляхецкага роду Бярновічаў герба «Бярновіч». Нарадзіўся ў сям’і сын Міхала Бярновіча.
Івянецкае паўстанне
Івянецкае паўстанне — баявая аперацыя, якая адбылася 19 чэрвеня 1943 года пры ўдзеле Польскага партызанскага атрада з Цэнтра АК Стоўбцы ў выніку якой было здабытае мястэчка Івянец і разбіты нямецкі гарнізон, які месціўся там.
Юзаф Канстанцін Бярновіч
Біяграфія
Капітан коннага палка (1814), з 1816 года ў адстаўцы. Уладальнік маёнтка Навасады Мінскага павета.
Фіёна Гіб
Фіёна Гіб (Fionna Gibb, нар., ) — брытанскі дыпламат. Пасол Вялікабрытаніі ў Беларусі з 2016 года.
Біяграфія
Нарадзілася ў шатландскім горадзе Глазга. Ступень магістра атрымала ў Сент-Эндрускім універсітэце. Дыпламатычную кар’еру пачала ў Міністэрстве замежных спраў Вялікабрытаніі ў 1990 годзе. Займала пасады ў Лондане і за мяжой. Працавала ў Берліне, Кіеве, Магадзіша, Басры — дзе была намеснікам генеральнага консула ў 2008—2009 гадах — і ў Сане, дзе працавала намеснікам главы місіі.
Юзаф Канстанцін Бярновіч
Сям’я
Аажаніўся са шляхцянкай-каталічкай Тэрэзай з Вайніловічаў са Слуцкага павета. Меў сыноў Сабяслава Мікалая Федара Вікенція і Марціна Ананія Яраслава.
Івянецкае паўстанне
Атака на Івянец праводзілася з мэтай вызвалення арыштаваных кіраўнікоў мясцовай канспірацыйнай сеткі, і таксама з мэтай апярэджвання аналагічнай савецкай аперацыі. Коштам невялікіх страт польскія партызаны на 18 гадзін захапілі мястэчка, вызвалілі ўсіх арыштаваных, і таксама знішчылі ад 40 да 150 немцаў і калабарацыяністаў. Была таксама здабытая вялікая колькасць зброі, амуніцыі, жывёл, інвентару і іншых рэчаў. Ад 100 да 200 супрацоўнікаў Беларускай дапаможнай паліцыі добраахвотна перайшлі на бок польскага атраду. Захоп Івянца быў адной з самых масштабных узброеных аперацый у гісторыі дзейнасці Арміі Краёвай.
У адказ за панесенае паражэнне, немцы знішчылі каля 150 жыхароў Івянца. Акрамя таго, летам 1943 года ў Налібоцкай пушчы была праведзена антыпартызанская аперацыя, вядомая пад кодавай назвай «Герман».
Фіёна Гіб
Біяграфія
З 25 студзеня 2016 года Пасол Вялікабрытаніі ў Беларусі.
Валодае французскай, нямецкай і рускай мовамі.
Івянецкае паўстанне
Перадумовы
Пасля разгрому Польшчы ў 1939 годзе Стаўбцоўскі павет разам з астатнімі землямі Заходняй Беларусі апынуліся пад уладай СССР. У сваю чаргу, пасля нападзення Германіі на СССР у чэрвені 1941 года тэрыторыя павета была ўключана ў склад Рэйхскамісарыята Остланд. Акупанты, пры падтрымцы беларускіх калабарацыяністаў знішчылі большасць мясцовых яўрэяў і распачалі бязлітасны тэрор супраць мясцовага польскага насельніцтва. У той жа час бязмежная Налібоцкая пушча стала прытулкам для чырвонаармейцаў, якім удалося пазбегнуць нямецкага палону і для яўрэяў, якія ўцяклі з навакольных гета. На мяжы 1942/43 гадоў, пераброшаныя з-за лініі фронту савецкія афіцэры і камісары прыступілі да трансфармацыі гэтых разрозненых груп у рэгулярныя партызанскія атрады.
Неўзабаве пасля пачатку нямецкай акупацыі, на тэрыторыі даваеннага Навгрудскага ваяводства пачалі стварацца структуры Саюза узброенай барацьбы (пераіменаванага ў лютым 1942 года ў Армію Краёву). Ужо ў лістападзе 1941 года камандаванне Навагрудскай акругі СУБ/АК прызначыла падпаручыка Аляксандра Варакомскага (мянушка «Швір») на пасаду каменданта Стаўбцоўскай акругі (крыптонім «Слуп»). «Швір» хутка увайшоў у кантакт з афіцэрамі і унтэр-афіцэрамі Войска Польскага. Яго блізкім паплечнікам стаў, у прыватнасці, Каспер Мілашэўскі (мянушка «Левальд») адзін з лідараў польскай грамадскасці, які пры гэтым карыстаўся адносным даверам савецкіх партызан.
Першапачаткова, дзейнасць акругі «Слуп» была засяроджана на назапашванні зброі і боепрыпасаў, а таксама пранікненню ў структуру мясцовай паліцыі і адміністрацыі. Ідэя стварэння польскага партызанскага атрада не знайшла на тот момант падтрымкі Галоўнага Камандавання АК, якое вырашыла абмяжоўваць дзеянні ўзброеных сіл да пачатку ўсеагульнага паўстання. Толькі такія фактары, як рост колькасці выкрытых прыхільнікаў і вярбоўка польскай моладзі ў шэрагі савецкага партызанскага руху паўплывалі на змяненне пазіцыі камандавання акругі. Штуршком да арганізацыі польскага партызанскага атрада стала, у прыватнасці, масавае забойства жыхароў вёскі Налібакі, праведзеная савецкімі партызанамі ў ноч на 8 мая 1943 года.
3 чэрвеня 1943 года ў маёнтку Куль, у глыбі Налібоцкай пушчы адбылася першая вярбоўка ў шэрагі польскага атрада. У гэты дзень там зарэгістраваліся 44 добраахвотніка, якія сталі асновай для Стаўбцоўскай групоўкі Арміі Краёвай. Мясцовае кіраўніцтва Арміі Краёвай першапачаткова меркавала, што на чале атраду стане падпаручнік Вітальд Пяльчыньскі (мянушка «Дзвіг»), але ўжо ў першы дзень ён быў паранены ў выніку выпадковага выбуху гранаты. У гэтых умовах, камандаванне атрадам прыняў паручык «Левальд». Навіны аб стварэнні польскага атрада хутка разышліся сярод мясцовага насельніцтва. Нягледзячы на тое, што партызаны прымалі ў свае шэрагі толькі ўзброеных і абмундзіраваных добраахвотнікаў, на працягу 10 дзён колькасць байцоў атрада павялічылася да 130. Неўзабаве да атраду далучылася яшчэ некалькі дзясяткаў добраахвотнікаў-кавлерыстаў на чале з харунжым Здзіславам Нуркевічам (мянушка «Ноч»), дзякуючы чаму стала магчымым стварэнне коннага патруля.
Ганаровая грамата Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь
Ганаровая грамата Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь — дзяржаўная ўзнагарода Рэспублікі Беларусь.
Івянецкае паўстанне
Перадумовы
У Налібоцкай пушчы знаходзілася шматтысяная групоўка савецкіх партызанаў, і такім чынам, не жадаючы канфліктаваць з ненеадзейным саюзнікам, паручык «Левальд» скрываў сваю прыналежнасць да Арміі Краёвай, эфектыўна пераконваючы партызанскае камандаванне, што стварэнне атрада адбылося выключна па ініцыятыве мясцовага польскага насельніцтва. З дазволу камандавання акругі, «Левальд», з тактычнага пункту гледжання, фармальна падпарадкоўваўся савецкаму камандаванню. Ён таксама прыняў шэраг іншых далёка ідучых рашэнняў не маючы, аднак, намеру рэалізоўваць іх на практыцы Па ўзгадненню з савецкім камандаваннем атраду была прысвоена назва «Польскі партызанскі атрад імя Тадэвуша Касцюшкі». Акрамя таго быў узгоднены падзел Налібоцкай пушчы на польскі і савецкі сектары і таксама ўзгоднена, што польскія і савецкія партызаны будуць дзейнічаць адпаведна з заходняга і ўсходняга боку мяжы 1939 года.
Ганаровая грамата Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь
Гісторыя
Была заснаваная Пастановай Кабінета Міністраў Рэспублікі Беларусь ад 31 ліпеня 1996 года №494 «Аб Ганаровай грамаце кабінета Міністраў Рэспублікі Беларусь», у парадак яе прысваення былі ўнесены змены Пастановамі ўрада ад 1997 і 2004 года. Актуальнае Палажэнне аб Ганаровай грамаце Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь дзейнічае з 2009 года.
Івянецкае паўстанне
Падрыхтоўка
Неўзабаве пасля стварэння атрада, адбылося выкрыццё польскай падпольнай сеткі Івянца. У рукі немцаў і іх калабарацыяністаў папала ад 20 да 80 членаў і прыхільнікаў Арміі Краёвай. Арышт асабіста курыраваў суддзя Карачун са Стоўбцаў, які быў гразой мясцовага польскага насельніцтва. У ходзе праведзенай разведкі Армія Краёвая атрымала інфармацыю аб тым, што акупанты маюць намер вывесці зняволеных у Калдычоўскі і Трасцянецкі лагеры смерці. У святле гэтых дадзеных, камандаванне стаўбцоўскай акругі прыняла рашэне аб правядзенні нападу на нямецкі гарнізон Івянца. Мэтай гэтай акцыі было на толькі вызваленне зняволеных, але і апярэджванне аналагічнай савецкай акцыі. Польскае камандаванне асцерагалася таго, што савецкі напад на Івянец можа выклікаць вялікія матэрыяльныя страты і непатрэбныя ахвяры сярод мясцовага польскага насельніцтва.
Ганаровая грамата Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь
Гісторыя
Ганаровай граматай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь узнагароджваюцца грамадзяне і арганізацыі Рэспублікі Беларусь, а таксама грамадзяне замежных дзяржаў за дасягненні ў дзяржаўнай, вытворчай, сацыяльна-культурнай дзейнасці, умацаванне абараназдольнасці Рэспублікі Беларусь.
Івянецкае паўстанне
Падрыхтоўка
У перыяд ІІ рэчы Паспалітай Івянец быў цэнтрам адной з гмін Валожынскага павета і меў каля 5 000 жыхароў. Пасля далучэння Заходняй Беларусі да СССР савецкія ўлады размясцілі ў Івянцу цэнтр новастворанага Івянецкага раёна, у склад якога ўвайшла частка зямель даваенных Стаўбцоўскага і Валожынскага паветаў. З-за таго, што такі адміністрацыйны падзел таксама захаваўся і ў перыяд нямецкай акупацыі, колькасць жыхароў горада вырасла амаль у два разы, а ў горадзе знахозіўся моцны нямецкі гарнізон. У чэрвені 1943 года там квартараваў атрад нямецкай жандармерыі, лікам ад некалькіх дзясяткаў да 100 супрацоўнікаў. Камандаваў ім вядомы сваёй жорсткасцю Карл Цавель. У склад івянецкага гарнізона ўваходзіла яшчэ некалькі сотняў байцоў з беларускай дапаможнай паліцыі, а дадатковую падтрымку маглі аказаць некалькі дзясяткаў нямецкіх чыноўнікаў з мясцовага эканамічнага аддзялення. Акрамя таго, у старых казармах КАП над рэчкай Волма, размешчаных у 2 км ад горада, знаходзіліся дзве роты Люфтвафэ (накіраваныя сюды на адпачынак). Паводле адных крыніц, Івянец абаранялі каля 700 паліцэйскіх, салдат і чыноўнікаў (400 немцаў і 300 паліцаяў). Іншыя даследчыкі налічваюць колькасць байцоў гарнізона каля 500 чалавек.
Пасля атрымання згоды камандавання акругі тэрмін для нападу быў прызначаны на 22 чэрвеня. Але ў хуткім часе, польская разведка атрымала звесткі аб тым, што немцы прыступілі да ўмацавання сваіх аб’ектаў у горадзе. Больш за то, 19 чэрвеня немцамі было вырашана правесці масавы прызыў у Беларускі корпус самааховы і прымусовы выкуп коней для германскай арміі. Гэта стварала выдатную магчымасць узброеным партызанам непрыкметна пранікнуць у горад, і пагэтаму было прынята рашэнне перанесці акцыю на тры дні раней. Польскія планы прадугледжвалі напад на Івянец як звонку, так і знутры:
З дакладаў савецкіх партызан, знойдзеных у беларускіх архівах, вынікала, што ў акцыі ўдзельнічала Партызанская брыгада ім. Чкалава, якая па просьбе палякаў ахоўвала дарогі, што вялі да Валожына, Ракава і Стоўбцаў, але гэта не пацвяржаюць польскія крыніцы.
Ход паўстання
Напад на Івянец пачаўся роўна апоўдні 19 чэрвеня, у абедзены час, калі пільнасць акупантаў была слабейшая. Па сігналу званоў касцёла, якія білі да малітвы, байцы Арміі Краёвай перарэзалі тэлефонныя лініі, што вялі да горада, пасля чаго без асаблівых цяжкацяў захапілі будынак пошты і нямецкае эканамічнае бюро (застрэліўшы пры гэтым аднаго супрацоўніка). Партызаны знішчылі таксама мост над Волмай. Група пад камандаваннем вахмістра «Дэмба», пасля таго, як абязшкодзіла ахоўнікаў, акружыла штаб-кватэру беларускай паліцыі і заклікала яе супрацоўнікаў да капітуляцыі. Старэйшым з паліцаяў, што знаходзіліся ў той час на ўчастку, быў намеснік камандзіра, старшы сяржант Стэфан Пазнанскі, унтэр-афіцэр даваеннай Дзяржаўнай Паліцыі, і таксама член Арміі Краёвай. Па яго загадзе, паліцаі, сярод якіх пераважалі палякі, у многіх выпадках члены і прыхільнікі Арміі Краёвай — склалі зброю і пакінулі будынак. Толькі невялікая група паліцаяў, што прыбылі ў горад некалькі дзён таму з Полацку спрабавала супраціўляцца, аднак іх ліквідавалі без асаблівых цяжкасцяў.
Аднак, хутка захапіць участак нямецкай жандармерыі не атрымалася. Праўда, салдаты пад камандаваннем сяржанта «Апоньчы» здолелі бязшумна абясшкодзіць двух ахоўнікаў, але перастрэлка, што пачалася ў раёне казармаў беларускай паліцыі, папярэдзіла немцаў. Адзін з жандараў паспеў замкнуць дзверы і забіць гранатай капрала Яна Няджвецкага. Партызаны Ян Місачэк і Ян Брычкоўскі знішчылі гранатамі радыёстанцыю і тэлефонную стацыю, якія знаходзіліся насупраць асноўнага будынка жандармерыі, і вярнуліся да сваіх. Жандары, супакоіўшыся, арганізавалі моцную абарону. Байцы Арміі Краёвай, узброеныя толькі кароткай зброяй і гранатамі, не рызыкнулі распачаць франтальны штурм. У ходзе перастрэлкі загінуў адзін партызан, а другі, падлетак 14-ці гадоў, атрымаў смяротную рану. Яшчэ двое байцоў атрымалі лёгкія раненні.
Адначасова з пачаткам бою ўнутры горада, салдаты «Валдана» напалі на казармы Люфтвафэ. Немцы хутка зразумелі, што іх атакуе невялікая колькаць праціўнікаў і супакоіўшыся перайшлі ў контратаку. Аднак, калі яны паспрабавалі перасекчы гаць на Волме, падраздзяленні «Валдана» і «Левальда» накрылі іх моцным агнём з кулямётаў. Шмат хто з салдатаў Люфтвафэ быў забіты, астанія адступілі ў казармы. Салдаты Арміі Краёвай ўзялі ў палон двух нямецкіх афіцэраў у званні капітана. Аднаго з іх, які паходзіў з Чэхаславакіі, амаль адразу расстралялі. У ноч на 20 чэрвеня экіпаж казармаў яшчэ раз зрабіў спробу контратакі, але быў абстраляны з двух бакоў, нясучы пры гэтым цяжкія страты.
AirBaltic
airBaltic — латвійская нацыянальная авіякампанія са штаб-кватэрай і вузлавым аэрапортам у Рызе.
Івянецкае паўстанне
Ход паўстання
Івянец быў вольны амаль васемнаццаць гадзін. Калі на досвітку 20 чэрвеня над горадам з’явіліся нямецкія самалёты разведкі, польскае камандаванне прыняло рашэнне аб пачатку адступлення. У 6:00, па сігналу трубача, які сыграў хейнал Войска Польскага, байцы Арміі Краёвай пакінулі Івянец, накіроўваючыся да Рудні Налібоцкай. Партызаны забралі з сабой вызваленых зняволеных, дэзерціраў з беларускай паліцыі, шмат каго з польскай моладзі івянца, што згадзіліся ўступіць добраахвотнікамі ў шэрагі атрада, і таксама 70 вазоў з разнастайнай здабычай.
AirBaltic
Кампанія была ўтвораная 28 жніўня 1995 як сумеснае прадпрыемства кампаніі Scandinavian Airlines (SAS) і дзяржавы Латвія. Першы палёт з Рыгі адбыўся 1 кастрычніка таго ж года. У 2004 дадатковаю базаю кампаніі зрабіўся Вільнюс. У 2009 кампанія SAS цалкам прадала сваю долю ў airBaltic. У цяперашні час 80 % акцый airBaltic належаць латвійскай дзяржаве.
Івянецкае паўстанне
Ход паўстання
На некалькі гадзін раней, конны ўзвод, выдзялены палякамі для разведкі, усталяваў кантакт з савецкімі пратызанамі з брыгады імя Чкалава. Камісар Іван Козак прапанаваў салдатам Арміі Краёвай правядзенне сумеснай атакі на казармы Люфтвафэ. У сувязі з магчымасцю хуткага наступлення нямецкай дапамогі, палякі адхілілі гэтую прапанову. Група савецкіх партызан увайшла затым у Івянец, дзе прыступіла да да апаражнення нямецкіх складоў з таварамі і абстаяваннем, якія не забралі палякі. Яны не здолелі выслізнуць ад пагоні немцаў, якія нанеслі ім цяжкія страты ў баі пад Пральнікамі.
Вынікі
Згодна з меркаваннем асобных даследчыкаў, захоп Івянца быў адным з найбуйнейшых выступленняў у гісторыі Арміі Краёвай. Мясцовае насельніцтва і разам з нім польскія гісторыкі называюць гэтую падзею «івянецкім паўстаннем». Дзякуючы прытоку сотняў добраахвотнікаў і захопу значнай колькасці зброі і боепрыпасаў Польскі партызанскі атрад быў неўзабаве павышаны да стану батальёна.
Аперацыя «Герман»
Звесткі аб Івянецкім паўстанні шырока пранесліся па Навагрудчыне і сур’ёзна занепакоілі нямецкае камандаванне. Акупанты вырашылі любой цаной ліквідаваць партызанскія базы ў Налібоцкай пушчы. З гэтай мэтай былі задзейнічаны сур’ёзныя сілы, у памеры да 60 тыс. салдат і паліцаяў, з падтрымкай авіяцыі, артылерыі і браніраванай тэхнікі. Супрацьпартызанскай аперацыяй, якой было прысвоена назва «Герман», асабіста кіраваў Начальнік СС і паліцыі ў Беларусі, брыгадэнфюрэр Курт фон Готберг. У яго штабе таксама знаходзіўся Эрых фон дэм Бах, спецыяльны ўпаўнаважаны Рэйхсфюрара СС па пытанням барацьбы з партызанскім рухам (Chef der Bandenbekämpfungsver bände).
Нягледзячы на цяжкія страты, панесеныя падчас аперацыі «Герман», польскі батальён здолеў яшчэ да канца жніўня сабрацца зноў у сваім старым лагеры ў ваколіцах Дрывежны. Неўзабаве, камандаванне Навагрудскай акругі адправіла ім трох парашутыстаў, з ліку так званых ціхацёмных, дасланых з Велікабрытаніі. Да канца лістапада 1943 г. колькасць салдат стаўбцоўскага батальёна вырасла да каля 400 чалавек.
Электраэнергія
Электраэнергія (ἤλεκτρον + ἐνέργεια — бурштын + дзеянне) — энергія электрычнага току. Пераменны ток найбольш прыдатны для яе атрымання. Выпрацоўваецца на электрастанцыях. Перадаецца і размяркоўваецца між спажыўцамі з дапамогай ліній электраперадачы, падстанцый і размеркавальных электрычных сетак. У тэхніцы і побыце тэрмін пашыраны для вызначэння колькасці энергіі, якая аддаецца электрастанцыяй або атрымліваецца з электрасеткі спажыўцом. Адзінка вымярэння ў міжнароднай сістэме — джоўль. Пазасістэмная адзінка — кілават·гадзіна (3,6 млн джоўляў).
За 2016 г. сусветная вытворчасць электраэнергіі склала 24 816,4 тэрават·гадзіна, з якіх найбольш вырабілі (56,3 %): Кітай — 6142,5 тэрават·гадзіна (24,8 %), ЗША — 4350,8 тэрават·гадзіна (17,3 %), Індыя — 1400,8 тэрават·гадзіна (5,6 %), Расія — 1087,1 тэрават·гадзіна (4,4 %) і Японія — 999,6 тэрават·гадзіна (4 %). У Беларусі вырабілі 33,1 тэрават·гадзіна (0,1%).
Беларусь
25 лютага 2011 г. А.Лукашэнка падпісаў Указ № 72 «Аб некаторых пытаннях рэгулявання цэн у Рэспубліцы Беларусь», паводле Дадатку 1 да якога Савет міністраў Рэспублікі Беларусь вызначае цэны на электразабеспячэнне (жылля) насельніцтва, Міністэрства антыманапольнага рэгулявання і гандлю Рэспублікі Беларусь (МАРГ Беларусі) — на электраэнергію ДВА «Белэнерга» для юрыдычных асоб і індывідуальных прадпрымальнікаў. 17 кастрычніка 2011 г. Савет міністраў Беларусі ўхваліў Пастанову № 1394 «Аб зацвярджэнні Правіл электраспажывання», паводле 237-га артыкула якіх: «Графік абмежавання содневага спажывання электрычнай энергіі пры нястачы паліва на генеравальных крыніцах мае прадугледжваць скарачэнне спажывання электрычнай энергіі на 25 % ад содневага выпуска электрычнай энергіі ўласным спажыўцам на дзень замеру ў снежні папярэдняга года з разбіўкай на 5 роўных чэргаў». Паводле 238-га артыкула, «Графік абмежавання спажывання электрычнай магутнасці выкарыстоўваецца пры нястачы электрычнай магутнасці ў энергасістэме і складаецца на велічыню 30 % ад спажывання электрычнай магутнасці ў гадзіны найбольшых нагрузак на дзень замеру ў снежні папярэдняга года з разбіўкай абмяжоўванай магутнасці на 10 роўных чэргаў».
У 2012 годзе расцэнка на электраэнергію ў Беларусі складала 13,71 цэнта за 1 кілават·гадзіну, што было параўнальна з сярэднееўрапейскімі расцэнкамі для прамысловасці. 30 снежня 2013 г. Савет міністраў Беларусі зацвердзіў Пастанову № 1166, паводле якой загадаў «Устанавіць для насельніцтва субсідаваныя дзяржавай: ... 1.2. расцэнкі на камунальныя паслугі ў наступных памерах: на электрычную энергію згодна з Дадаткам 2». 2-і пункт Пастановы загадваў у выпадку спажывання звыш нормаў, усталяваных аблвыканкамамі і Мінскім гарвыканкамам, «Устанавіць для насельніцтва цэны на камунальныя паслугі, якія забяспечваюць поўнае пакрыццё эканамічна абгрунтаваных выдаткаў на іх аказанне, згодна з Дадаткам 3».
За 2016 г. ДВА «Белэнерга» адпусціла 28466,98 млн кілават·гадзін электраэнергіі (2995 кВ·г на душу насельніцтва): 53,2 % прамысловасці; 24,3 % насельніцтву (жыллё); 14,8 % непрамысловым спажыўцам (вытворцам паслуг); 5,1 % сельскай гаспадарцы; 1 % гарадскому транспарту. На 1 студзеня 2017 года ў Беларусі налічвалася 4 494 879 побытавых абанентаў электраэнергіі (47,3 % да насельніцтва Беларусі): 35 % у Мінскай вобласці і Мінску, 15 % у Гомельскай вобласці, 14 % у Брэсцкай, 13 % у Віцебскай, 12 % у Гродзенскай і 11 % у Магілёўскай вобласці. 30 верасня 2016 г. МАРГ Беларусі Загадам № 95 ухваліла «Дэкларацыю аб узроўні расцэнак на электраэнергію, адпусканую РУПамі электраэнергетыкі ДВА "Белэнерга" для юрыдычных асоб і індывідуальных прадпрымальнікаў», паводле якой кілават-гадзіна стала каштаваць: прамысловым спажыўцам з далучанай магутнасцю ад 750 кілавольт·ампер — 19,728 капейкі (10,36 цэнта), прамысловым спажыўцам з меншай далучанай магутнасцю і гарадскому (электрыфікаванаму) транспарту — 25,197 капейкі (13,23 цэнта); бюджэтным установам — 26,345 капейкі (13,84 цэнта), іншым непрамысловым спажыўцам (вытворцам паслуг) — 30,858 капейкі (16,21 цэнта); сельскім гаспадаркам — 19,184 капейкі (10,08 цэнта). 24 жніўня 2017 года Савет міністраў Беларусі зацвердзіў Пастанову № 641, паводле якой з 1 верасня 2017 г. расцэнка на электраэнергію для жылля, абсталяванага электраплітой, склала 10,94 капейкі (5,6 цэнта) за кілават·гадзіну. Расцэнка паводле часу электраспажывання склала 21,89 капейкі (11,2 цэнта) за кілават·гадзіну з 17:00 да 22:00 (час найбольшых нагрузак на электрасетку) і 7,64 капейкі (3,9 цэнта) — з 22:00 да 17:00 (час найменшых нагрузак).
Сцяпан Сцяпанавіч Клімянкоў
Сцяпан Сцяпанавіч Клімянкоў (нар. , в. Вялікая Сліва, Слуцкі раён, Мінская вобласць) — беларускі спецыяліст у галіне парашковай металургіі. Доктар тэхнічных навук (1992), прафесар (1992).
Біяграфія
Скончыў Беларускі політэхнічны інстытут (спецыяльнасць «Машыны і тэхналогіі апрацоўкі металаў ціскам», 1967; аспірантура, 1974). Працаваў на Барысаўскім эксперыментальным заводзе мебельнай фурнітуры «Пралетарскі молат» (1968—1971, інжынер-канструктар), Віцебскім дзяржаўным тэхналагічным універсітэце (з 1974, механіка-тэхналагічны факультэт, кафедра «Машыны і тэхналогіі высокаэфектыўных працэсаў апрацоўкі», з 1980 — загадчык кафедры, са снежня 2016 — кафедра «Тэхналогія і абсталяванне машынабудаўнічай вытворчасці», прафесар).
Узнагароды
Ганаровыя граматы Віцебскага абласнога камітэта КПБ (1989), Міністэрства вышэйшай і сярэдняй спецыяльнай адукацыі БССР (1981, 1982), Міністэрства адукацыі і навукі Рэспублікі Беларусь (1995), Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь (2005), Віцебскага гарадскога выканаўчага камітэта (2005, 2015) і інш.
Аляксандр VIII
Аляксандр VIII (лац. Alexander PP. VIII; свецкае імя: П’етра Віта Атабоні, італ. Pietro Vitto Ottoboni; 22 красавіка 1610 — 1 лютага 1691) — Папа Рымскі з 6 кастрычніка 1689 да 1 лютага 1691.
Біяграфія
П’етра Атабона нарадзіўся 22 красавіка 1610 года ў Венецыі, у сям’і канцлера Венецыянскай Рэспублікі. Атрымаў юрыдычную адукацыю ва ўніверсітэце ў Падуі. У 1652 стаў кардыналам і епіскапам Брэшыі (1654—1664). Пасля абрання на папскі пост Аляксандр VIII вярнуўся да практыкі непатызма, прызначыўшы кардыналамі дваіх Атабона, Марка і П’етра. Дваццацідвухгадовы кардынал П’етра Атабона быў вядомым апекуном тэатра. У перыяд пантыфікату Аляксандра VIII адносіны з Францыяй значна палепшыліся. Вярнуў Авіньён; аказаў дапамогу Польшчы і Венецыі ў іх барацьбе з Турцыяй.
Заліў Амундсена
Заліў Амундсена (Amundsen Gulf) — заліў Паўночнага Ледавітага акіяна, паміж берагамі Канады і астравамі Банкс і Вікторыя.
Заліў быў адкрыты ў 1826 годзе палярнымі даследчыкамі Джонам Франкліным і Джонам Рычардсанам, які нанёс на карту частку берагавой лініі заліва. У 1850 годзе праз заліў з захаду на ўсход на караблі «Інвесцігейтар» прайшла экспедыцыя Роберта Мак-Клура, якая ўпершыню пераадолела Паўночна-Заходні праход на караблі і санях. Праліў названы ў гонар вядомага палярнага даследчыка Руаля Амундсена, які даследаваў заліў у канцы свайго знакамітага падарожжа па Паўночна-Заходняй праходу 1903—1905 гадоў.
Геаграфія
Узбярэжжа заліва Амундсена падзелена паміж двума тэрыторыямі Канады — Нунавутам і Паўночна-Заходнімі тэрыторыямі. Заліў злучаецца на ўсходзе з пралівам Долфін-энд-Юніён, на поўначы — з пралівам Прынца Уэльскага. Мае мноства заліваў і бухт — залівы Франклін і Дарнлі (мацерыковая частка), бухты Дэ-Салі і Тысіджэр (востраў Банкс), залівы Уолкер, Мінта, Прынс-Альберт (востраў Вікторыя).
Даўжыня каля 445 км, найбольшая шырыня 213 км. Глыбіня да 285 м. Вышыня прыліваў 0,2—0,3 м.
Большую частку года ўкрыты лёдам. У заліў ўпадаюць шматлікія рэкі, самыя буйныя з якіх — Хортан і Харнадэй. Заліў ўваходзіць у экасістэму мора Бафорта.
У прыбярэжнай паласе — здабыча нафты і газу.
Salutaris
Рэпертуар калектыва дастаткова разнастайны: хор выконвае творы розных напрамкаў, як свецкую, так і класічную духоўную музыку.
Salutaris з’яўляецца частым удзельнікам музычных фестываляў, пераможцам музычных конкурсаў, геаграфія якіх распасціраецца на 19 краін свету.
Канцэрты
Удзельнікі хору на канцэртах выступаюць у своеасаблівых касцюмах, дызайн якіх распрацаваў арт-дырэктар хору Усевалад Швайба.
Дыскаграфія
За гады існавання хор выпусціў два альбомы: першы — «Туман Ярам», разам з беларускім кампазітарам Андрэем Саўрыцкім, дзе сабраныя сучасныя харавыя апрацоўкі беларускіх народных песень. Другі альбом, «Соль Зямлі», стаў пераможцам праекту Social Weekend, за наданне падтрымкі маладым кампазітарам Беларусі ў напісанні харавой музыкі, захаванні традыцый беларускай харавой музыкі агулам.
Відэаграфія
Яшчэ адна адметная рыса хору — стварэнне ўласных відэакліпаў, рэжысёрам якіх з’яўляецца ўдзельнік Дзяніс Жыгуноў, а таксама уласны архіў жывых выступаў.
1-я Віцебская партызанская брыгада (1-га складу)
1-я Віцебская партызанская брыгада — партызанская брыгада, створаная ў лютым 1943 года на базе арганізаванага ў лютым 1942 года атрада М. Ф. Біруліна, вылучанага з 1-й Беларускай партызанскай брыгады. Брыгада дзейнічала на акупіраванай тэрыторыі Віцебскага, Суражскага, Гарадоцкага і Сіроцінскага раёнаў. 1 лістапада і 4 снежня 1943 года брыгада (247 партызан, 3 атрады) злучылася з Чырвонай Арміяй.
Склад
У маі 1943 3-і, 5-ы, 6-ы П. З. Патапенкі атрады былі вылучаны з брыгады і ў кастрычніку на іх базе была створана 1-я Віцебская партызанская брыгада (2-га складу). У верасні 1943 года 4-ы атрад быў расфарміраваны. 1 лістапада і 4 снежня 1943 года 1-ы атрад (былы Р. І. Сысоева), створаны ў верасні 1942 года, 2-і, 4-ы другога складу злучыліся з Чырвонай Арміяй.
Бітва за Хюэ
Бітва за Хюэ — адна з найбольш доўгіх і кровапралітных бітваў перыяду вайны ў В’етнаме, што адбылася ў 1968 годзе паміж сіламі ЗША і Паўднёвага В’етнама з аднаго боку і сіламі Паўночнага В’етнама з другога. Бітва вялася за паўднёвав’етнамскі горад Хюэ і характарызавалася разлютаванымі вулічнымі баямі, якія суправаджаліся вялікімі разбурэннямі і ахвярамі сярод мірнага насельніцтва.
Тэцкае наступленне і Хюэ
30—31 студзеня 1968 года сілы паўночнав’етнамскай арміі і Нацыянальнага фронту вызвалення Паўднёвага В’етнама разгарнулі ў маштабах усёй Рэспублікі В’етнам сваё першае стратэгічнае наступленне, вядомае як Тэцкае. Яно праводзілася падчас в’етнамскага свята Тэт і было парушэннем традыцыйнага перамір’я, абвешчанага ваюючымі бакамі на перыяд святкаванняў. У сілу нечаканасці атакі праціўніка сілы ЗША і Паўднёвага В’етнама апынуліся шмат у чым негатовымі да яе адлюстравання, што дазволіла камуністам дамагчыся шэрагу тактычных поспехаў. Найбольш значным з гэтых поспехаў быў захоп горада Хюэ.
На 1968 год Хюэ ўваходзіў у лік трох найбуйнейшых гарадоў Паўднёвага В’етнама (разам з Сайгонам і Данангам). Ён размяшчаўся ў паўночнай частцы краіны. Праз Хюэ праходзіла галоўная дарога Паўднёвага В’етнама — шаша № 1 (ад Сайгона да самай дэмілітарызаванай зоны. Такім чынам, Хюэ меў стратэгічнае значэнне: кантроль над горадам азначаў, што ўсе воінскія падраздзяленні на поўнач ад яго (паўночней Хюэ размяшчаліся буйныя сілы марской пяхоты ЗША, якія праводзілі аперацыі ў раёне дэмілітарызаванай зоны) будуць адрэзаны ад забеспячэння па зямлі. Акрамя таго, горад меў і вялікае сімвалічнае значэнне, з’яўляючыся ў XIX стагоддзі сталіцай В’етнама. З таго часу ў горадзе застаўся значны гістарычны помнік — крэпасць, вядомая як Цытадэль або Стары горад, на тэрыторыі якой размяшчаўся Імператарскі палац. Цытадэль была размешчана ў паўночнай частцы горада, на поўдні знаходзіліся жылыя кварталы. Дзве часткі Хюэ падзелены ракой Хыонг, бягучай з захаду на ўсход.
Захоп горада
Устанаўленне кантролю над Хюэ было адной з ключавых мэтаў камуністычных сіл падчас Тэцкага наступлення. Ранняй раніцай 31 студзеня 1968 гады два узмоцненых палка паўночнав’етнамскай арміі атакавалі горад, абараняць які было практычна няма каму. Праз некалькі гадзін Хюэ быў у руках В’етнамскага Народнага арміі; над Імператарскім палацам быў узняты сцяг НФВПВ. Паўночны В’етнам катэгарычна адмаўляў удзел сваіх рэгулярных войскаў у баявых дзеяннях на поўдні. У сувязі з гэтым аперацыя па захопу Хюэ была прадстаўлена як мерапрыемства партызан НФВПВ. Аднак два важных аб’екта засталіся ў руках амерыканскіх і паўднёваав’етнамскіх сіл, якія аказалі тут рашучае супраціўленне ворагу. На тэрыторыі Цытадэлі не быў захоплены размешчаны там штаб 1-й пяхотнай дывізіі Паўднёвага В’етнама. У паўднёвай частцы горада заставалася база Камандавання па аказанні ваеннай дапамогі В’етнаму (КАВДВ), дзе былі раскватараваны амерыканскія і некалькі аўстралійскіх ваенных саветнікаў.
Амерыканскае камандаванне, атрымаўшы паведамленне пра атаку на базу КАВДВ, неадкладна адправіла туды падмацаванне. Аднак у пачатку Тэцкай аперацыі свабодных рэзерваў у ЗША было няшмат, у сілу чаго амерыканскія афіцэры не змаглі спачатку дакладна ацаніць тое, што адбываецца ў Хюэ. Гаворка пакуль ішла толькі пра напад на базу КАВДВ, а не пра захоп горада буйнымі сіламі праціўніка. Таму на дапамогу асаджанай базе была адпраўлена ўсяго адна рота марской пяхоты. Прарваўшыся праз некалькі засад, рота дасягнула базы, калі праціўнік ужо адступіў ад яе. Пасля першапачатковага поспеху было вырашана паспрабаваць рушыць наперад у Цытадэль. Перасякаючы раку Хыонг па мосце, рота трапіла пад моцны агонь са сцен Цытадэлі і была вымушана са стратамі (50 чалавек параненымі і забітымі) адступіць.
Прыкладна ў гэты ж перыяд паўднёваав’етнамскія сілы паспрабавалі прарвацца да асаджаным у штабу 1-й дывізіі. Ім удалося гэта зрабіць коштам значных страт. Штаб дывізіі працягваў ўтрымлівацца, і праціўнік так і не змог захапіць яго. З гэтага моманту бітва за Хюэ ўступіла ў другую фазу.
Першыя амерыканскія аперацыі
Тым часам у паўднёвую частку горада прыбылі дадатковыя падраздзяленні марской пяхоты. Яны пачалі прасоўванне на захад паралельна рацэ, зачышчаючы гэты раён ад сіл праціўніка. Прасоўванне прыняло форму вулічных баёў, у якіх марскім пехацінцам прыйшлося «на хаду» асвойваць мастацтва вядзення вайны ў гарадскіх умовах. Паўночнав’етнамскія сілы абсталявалі ўмацаваныя пазіцыі ў дамах, што нярэдка прыводзіла да сутычак на кароткіх дыстанцыях. У баях вельмі добра паказалі сябе амерыканскія супрацьтанкавыя самаходкі М50 «Онтас» — дзякуючы сваёй рухомасці, яны былі менш ўразлівыя чым танкі, а іх безадкатныя гарматы залпам маглі абрынуць практычна любы будынак. Нягледзячы на ўсе цяжкасці, на 10 лютага марскія пяхотнікі авалодалі паўднёвай часткай Хюэ. Цяпер ім трэба было найбольш цяжкае — вызваленне Цытадэлі.
Цытадэль
Цытадэль была крэпасцю, пабудаванай па ўсіх правілах фартыфікацыйнага мастацтва. У лютым 1968 года паўночнав’етнамская армія выкарыстала яе па прамым прызначэнні, добра замацаваўшыся ў паўночным Хюэ. Штурм Цытадэлі ўскладняўся тым, што яна з’яўлялася нацыянальным здабыткам краіны, і кіраўніцтва Паўднёвага В’етнама звярнулася да амерыканскага камандавання з просьбай максімальна захаваць крэпасць ад разбурэнняў. У выніку былі ўстаноўлены жорсткія абмежаванні на аказанне артылерыйскай і авіяцыйнай падтрымкі ў ходзе штурму, а таксама на прымяненне бранятэхнікі.