cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Вуліца Арама
Цікавыя факты
Вуліца Арама пачынаецца ад вуліцы Ханджана, на скрыжаванні з якой знаходзіцца самы вялікі блышыны рынак Ерэвана, Вернісаж, і сканчаецца ля галоўнага аддзялення Пошты Арменіі. У гады знаходжання Арменіі ў складзе Расійскай Імперыі вуліца звалася Царскай.
З'яўляецца адной з найстарэйшых вуліц сучаснага Ерэвана і адной з нешматлікіх, на якіх захаваліся дасавецкія будынкі. Аднак цэнтральнае размяшчэнне вуліцы робіць яе прывабнай для фундатараў, якія ў 2000-я гады куплялі землі і будынкі на вуліцы Арама і разгортвалі там будаўнічыя працы, што прывяло да масавага знішчэння гістарычнай забудовы.
Арам Манукян жыў у доме № 9, які не захаваўся, аднак аднаўленне дома з'яўляецца часткай праграмы «Новы Ерэван».
Транспарт
Вуліца з'яўляецца аднабаковай пешаходна-транспартнай, з дзвюма палосамі. На вуліцы знаходзіцца Станцыя метро Плошча Рэспублікі. Вуліца закрыта для аўтобусаў і іншых відаў грамадскага транспарта.
Маргулычы
Маргулічы ці Маргулычы (Моргу́личі) — вёска ў Чарнігаўскім раёне Чарнігаўскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Барамыкыўскага сельсавета.
Барамыкы
Барамыкі ці Барамыкы (Бороми́ки) — вёска ў Чарнігаўскім раёне Чарнігаўскай вобласці Украіны. Адміністрацыйны цэнтр Барамыкыўскага сельсавета.
Вуліца Таманяна
Палажэнне вуліцы
Вуліца Таманяна фактычна ўяўляе сабою працяг Паўночнага праспекта.
Яна адыходзіць на поўнач ад вуліцы Московян, перасякае вуліцу Ісаакяна і сканчаецца ў Ерэванскага Каскада. Вуліца Таманяна мае даўжыню каля 200 м і шырыню каля 55 м.
Гісторыя
Вуліца Таманяна была запраектавана яшчэ ў генеральным плане 1924 года, як частка Паўночнага каскада, які павінен быў звязаць цэнтральную і паўночную часткі горада. Вуліца была сфармавана да 1960-х гадоў, ансамбль Каскада быў завершаны пазней. Вуліца была вырашана ў выглядзе бульвара з басейнамі, фантанамі і кветнікамі. У яе пачатку з боку Тэатральнай плошчы былі пабудаваны два 9-павярховыя дамы-вежы (архітэктары А. Бабаджанян і В. Гусян).
Старая Слабада
Стара́я Слабада́ (, Старая Слобода) — вёска ў Крупскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Ухвальскага сельсавета.
У 1924—1964 гадах цэнтр Стараслабодскага сельсавета.
Гельмут Шон
Гельмут Шон (Helmut Schön; — ) — нямецкі футбольны трэнер, які прывёў зборную ФРГ да перамогі ў чэмпіянаце свету 1974.
Вуліца Таманяна
Славутасці
У самым пачатку вуліцы знаходзімся помнік архітэктару Аляксандру Таманяну, выкананы ў 1974 годзе па праекце скульптара А. Аўсепяна і архітэктара С. Петрасяна. Аляксандр Таманян намаляваны такім, што абперся на доўгі прамавугольны каменны блок, што стаіць на двух невялікіх блоках. Па словах скульптара помніка, «левы камень — гэта старая архітэктура, правы — новая, а вялікі архітэктар перакідае мост паміж гэтымі двума перыядамі і з яго дапамогай стварае новую архітэктуру і чыніць нашу сталіцу».
Уздоўж вуліцы размешчаны сад «скульптуры Гафесчана» пры Цэнтры мастацтваў Гафесчана. Сканчаецца вуліца ўсходамі комплексу Каскада.
Сад скульптур быў адкрыты на вуліцы ў 2009 годзе. У ім выстаўлены працы многіх вядомых мастакоў. Сярод іх некалькі твораў калумбійскага скульптара Фернанда Батэра: «Котка», «Рымскі воін» і «Жанчына, што курыць цыгарэту».
На вуліцы Таманяна таксама знаходзіцца «Музей рускага мастацтва».
На вуліцы размешчана мноства кафэ, крам, бараў, рэстаранаў і пабаў.
Малыя Чаркасы
Малыя Чаркасы (Малые Черкасы) — вёска ў Смаленскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Лоінскага сельскага паселішча. Насельніцтва — 1 жыхар (2007).
Геаграфія
Размешчана ў заходняй частцы вобласці за 40 км на паўночны захад ад Смаленска, за 9 км на паўночны захад ад аўтадарогі Смаленск — Невель, на беразе ракі Лойна. За 15 км на поўдзень ад вёскі знаходзіцца чыгуначная станцыя Пасялковая на лініі Смаленск — Віцебск.
Гісторыя
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай вёска абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР.
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупавана нямецкімі войскамі ў ліпені 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
Марышкі
Марышкі (Марышки) — вёска ў Смаленскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Лоінскага сельскага паселішча. Насельніцтва — 2 жыхары (2007).
Геаграфія
Размешчана ў заходняй частцы вобласці за 50 км на паўночны захад ад Смаленска, за 9 км на захад ад аўтадарогі Смаленск — Невель, на беразе ракі Вольша. За 26 км на поўдзень ад вёскі знаходзіцца чыгуначная станцыя Галынкі на лініі Смаленск — Віцебск.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупавана нямецкімі войскамі ў ліпені 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
Пэтровэ (Чарнігаўскі раён)
Пятро́ва ці Пэтро́вэ (Петро́ве) — вёска ў Чарнігаўскім раёне Чарнігаўскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Барамыкыўскага сельсавета.
Какбастау (Тарбагатайскі раён)
Какбастау — сяло ў Тарбагатайскім раёне Усходне-Казахстанскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад Кумгольскай сельскай акругі. Код КАТА — 635853200.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 187 чалавек (95 мужчын і 92 жанчыны). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 120 чалавек (63 мужчыны і 57 жанчын).
Снаўянка
Снаўянка (Снов'я́нка) — вёска ў Чарнігаўскім раёне Чарнігаўскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Барамыкыўскага сельсавета.
Аўгуст Людвіг Шлёцэр
Аўгуст Людвіг Шлёцэр (August Ludwig von Schlozer;, Гагштат — , Гётынген) — нямецкі і расійскі гісторык, філолаг, публіцыст і статыстык.
Біяграфія
Вучыўся ва універсітэтах Вітэнберга і Гётынгена. У 1761 годзе прыехаў у Расійскую імперыю ў якасці хатняга настаўніка дзяцей гісторыка Герарда Мілера. Па яго пратэкцыі трапіў у Імператарскую акадэмію навук дзе працаваў у 1761-1767 гадах, ад'юнкт з 1762 года. Шлёцэр першы, хто заняўся вывучэннем арыгінала Радзівілаўскага летапісу, які трапіў у бібліятэку акадэміі падчас Сямігадовай вайны. Ганаровы член і прафесар рускай гісторыі акадэміі з 1765 года. Адзін з аўтараў так званай «нарманскай тэорыі» узнікнення дзяржаўнасці ва Усходняй Еўропе — Русі. Вёў навуковую палеміку з Міхаілам Ламаносавым, садзейнічаў публікацыі «Гісторыі Расійскай» Васіля Тацішчава. У 1768 годзе вярнуўся ў Германію, атрымаў месца прафесара Гётынгенскага універсітэта, выкладаў гісторыю і статыстыку. 3 1769 — замежны ганаровы член Расійскай імператарскай акадэміі навук. Аўтар прац па старажытнаславянскай граматыцы, гісторыі, палеаграфіі. У 1803 годзе за працы па гісторыі ўзнагароджаны расійскім Ордэнам Святога Уладзіміра IV ступені і атрымаў дваранскую годнасць. 3 1804 года член Таварыства гісторыі і старажытнасцяў расійскіх. У апошнія гады жыцця прызнаў і даказваў аўтэнтычнасць «Слова пра паход Ігараў». Працы Шлёцэра мелі вялікі навуковы рэзананс у расійскай гістарыяграфіі 2-й паловы XVIII — XX ст.
Старыя Пышачы
Стары́я Пыша́чы (, Старые Пышачи) — вёска ў Крупскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Ухвальскага сельсавета.
Да 4 студзеня 1964 года вёска ўваходзіла ў склад Стараслабодскага сельсавета.
Новая Слабада (Смаленскі раён)
Новая Слабада (Новая Слобода) — вёска ў Смаленскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Лоінскага сельскага паселішча. Станам на 2007 год пастаяннага насельніцтва не мае.
Геаграфія
Размешчана ў заходняй частцы вобласці за 41 км на паўночны захад ад Смаленска, за 12 км на паўночны захад ад аўтадарогі Смаленск — Невель, на беразе ракі Лойна. За 14 км на поўдзень ад вёскі знаходзіцца чыгуначная станцыя Пасялковая на лініі Смаленск — Віцебск.
Гісторыя
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай вёска абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР.
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупавана нямецкімі войскамі ў ліпені 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
Алена Яўгенаўна Астапенка
Алена (Алёна) Астапенка (Jeļena Ostapenko; ) — латвійская тэнісістка, пераможца аднаго турніру Вялікага шлема ў адзіночным разрадзе (Адкрыты чэмпіянат Францыі-2017); фіналістка аднаго турніру Вялікага шлема ў змяшаным парным разрадзе (Уімблдан-2019); пераможца 11 турніраў WTA (з іх пяць у адзіночным разрадзе); пераможца аднаго юніёрскага турніру Вялікага шлема ў адзіночным разрадзе (Уімблдан-2014); былая другая ракетка свету ў юніёрскім рэйтынгу; пераможца Les Petits As (2011).
Агульная інфармацыя
Са спартыўнай сям’і — бацька Яўген Астапенка, украінскі футбаліст з Запарожжа (там жыве і яе бабуля), маці, Алена Якаўлева, гуляла на паўаматарскім узроўні, а пазней стала трэніравацца ў рыжскім тэнісным клубе ENRI.
У тэнісе з шасці гадоў. Улюбёнае пакрыццё — хард.
У Латвіі вядомая як Алёна Астапенка: бацькі хацелі даць ёй менавіта гэтае імя, але не змаглі, бо яно не сустракаецца ў латышскім календары.
У 2017 годзе ў Латвіі была выпушчана паштовая марка тыражом у 50 000 экзэмпляраў і наміналам у €1,42 з Астапенка ў гонар яе перамогі на Адкрытым чэмпіянаце Францыі.
Перамогі (6)
* колькасць перамог у адзіночным разрадзе + колькасць перамог у парным разрадзе.
Перамогі (7)
* колькасць перамог у адзіночным разрадзе + колькасць перамог у парным разрадзе.
Гісторыя выступленняў на турнірах
Станам на 1 лістапада 2021 года
Для таго, каб прадухіліць блытаніну і падвойванне ліку, інфармацыя ў гэтай табліцы карэктуецца толькі па сканчэнні ўдзелу там дадзенага гульца.
К — пройгрыш у кваліфікацыйным турніры.
Вазнэсэнскэ (Чарнігаўскі раён)
Вазнэсэнскэ (Вознесе́нське) — вёска ў Чарнігаўскім раёне Чарнігаўскай вобласці Украіны. Адміністрацыйны цэнтр Вазнэсэнскага сельсавета.
Трудавік
Трудаві́к (, Трудовик) — вёска ў Крупскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Ухвальскага сельсавета.
Ерэванскі тралейбус
Маршруты
Ёсць 5 дзейных маршрутаў.
Трудавік
Да 4 студзеня 1964 года вёска ўваходзіла ў склад Стараслабодскага сельсавета.
Ерэванскі тралейбус
Рухомы склад
У сістэме ёсць 71 тралейбус:
Дзейныя
Тралейбусы Berliet ER100 быў набыты ў 2005 годзе ў Ліёне.
Айдукевіч
Айдукевіч — прозвішча.
Каргыба
Каргыба — аул у Тарбагатайскім раёне Усходне-Казахстанскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад Кумгольскай сельскай акругі. Код КАТА — 635853300.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва аула складала 988 чалавек (516 мужчын і 472 жанчыны). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 796 чалавек (397 мужчын і 399 жанчын).
Навасэліўка (Чарнігаўскі раён)
Навасёлаўка ці Навасэліўка (Новосе́лівка) — вёска ў Чарнігаўскім раёне Чарнігаўскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Вазнэсэнскага сельсавета.
Дніпроўскэ (Чарнігаўскі раён)
Днепроўскае ці Дніпроўскэ (Дніпро́вське) — вёска ў Чарнігаўскім раёне Чарнігаўскай вобласці Украіны. Адміністрацыйны цэнтр Дніпроўскага сельсавета.
Лосева (Смаленскі раён)
Лосева (Лосево) — вёска ў Смаленскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Смятанінскага сельскага паселішча. Насельніцтва — 11 жыхароў (2007).
Гісторыя
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай вёска абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР.
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупавана нямецкімі войскамі ў ліпені 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
Загатка (Чарнігаўскі раён)
Зага́тка (Зага́тка) — вёска ў Чарнігаўскім раёне Чарнігаўскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Дніпроўскага сельсавета.
Швейцарыя
Швейца́рыя (Schweiz, Suisse, Svizzera, Svizra), афіцыйная назва — Швейца́рская Канфедэра́цыя (Schweizerische Eidgenossenschaft, Confédération suisse, Confederazione Svizzera, Confederaziun svizra, Confoederatio Helvetica, скарочана CH) — дзяржава ў Заходняй Еўропе. Мяжуе на поўначы з Германіяй, на поўдні — з Італіяй, на захадзе — з Францыяй, на ўсходзе — з Аўстрыяй і Ліхтэнштэйнам. Назва паходзіць ад назвы аднаго з трох першапачатковых кантонаў Швіц. Афіцыйныя мовы: нямецкая, французская, італьянская, рэтараманская. Сталіца — горад Берн. Краіна падзяляецца на 23 кантоны (3 з іх падзелены на паўкантоны). Нацыянальнае свята — Дзень заснавання Канфедэрацыі (1 жніўня).
Дзяржаўны лад
Швейцарыя — федэратыўная парламенцкая рэспубліка. Кіраўнік дзяржавы і ўрада — прэзідэнт Канфедэрацыі, які на аснове ратацыі выбіраецца на 1 год парламентам з членаў урада — федэральных саветнікаў; ён старшынствуе на пасяджэннях Федэральнага савета і выконвае ў асноўным прадстаўнічыя функцыі. Кожны кантон мае сваю канстытуцыю, парламент і ўрад. Дзейнічае федэральная канстытуцыя 1848 года, перапрацаваная ў 1874 годзе. Заканадаўчая ўлада належыць Федэральнаму Сходу, які складаецца з 2 раўнапраўных палат: Нацыянальнага савета (200 дэпутатаў) і Савета кантонаў (46 дэпутатаў). Нацыянальны савет выбіраецца галасаваннем паводле прапарцыйнай сістэмы (па 2 дэпутаты ад кантона і 1 ад паўкантона) — паводле мажарытарнай сістэмы (апрача кантона Юра). У некаторых кантонах дэпутаты ў Савет кантонаў выбіраецца на сесіях кантанальных парламентаў, у іншых — прамым галасаваннем насельніцтва. Старшыні палат выбіраюцца штогод. Калектыўным кіраўніком дзяржавы і вышэйшым органам выканаўчай улады ў’яўляецца Федэральны савет, у склад якога ўваходзяць 7 федэральных саветнікаў, што выбіраюцца Федэральным Сходам на 4 гады. Усе федэральныя саветнікі роўныя ў правах і прымаюць рашэнні на калегіяльнай аснове. Кожны з іх кіруе адным з 7 федэральных дэпартаментаў (міністэрстваў) і пры афіцыйных візітах за мяжу прадстаўляе Федэральны савет у цэлым.
Прырода
Швейцарыя — адна з гарыстых краін Еўропы. 60 % яе тэрыторыі на поўдні, усходзе і ў цэнтры займаюць Альпы, асноўныя хрыбты якіх (Бернскія, Гларнскія, Лепанцінскія, Рэтыйскія, Пенінскія Альпы) выцягнуты з паўднёвага захаду на паўночны ўсход. Найвышэйшы пункт краіны — пік Дзюфур (4364 м) у масіве Монтэ-Роза. Горы пераважна спічастыя, складзеныя з крышталічных парод, парэзаныя сеткай далін, што робіць іх даступнымі для транспартных сродкаў. Асноўныя перавалы: Сен-Гатард (2108 м), Сімплон (2005 м), Вялікі Сен-Бернар (20649 м). У верхнім поясе гор фірнавыя палі і ледавікі (плошча каля 2000 км²). На захадзе і паўднёвым захадзе — вапныковыя горы Юра (вышыня да 1680 м). Паміж Альпамі і Юрай — Швейцарскае пласкагор’е (вышыня 400—600 м). Карысныя выкапні: графіт, тальк, каменная соль, жалезная руда і буры вугаль (невялікія запасы).
Клімат умераны на пласкагор’і, халодны ў гарах. Сярэдняя тэмпература студзеня ў Жэневе каля 0 °C, ліпеня 19 °C, у гарах −7 °C і 12 °C адпаведна. Ападкаў за год 800—1200 мм на пласкагор’і і да 2500 мм на заходніх схілах Альпаў. Зімой у гарах выпадае шмат снегу, частыя сходы лавін. Рачная сетка густая, рэкі кароткія, паўнаводныя. багатыя запасамі гідраэнергіі. Галоўныя рэкі Рэйн з прытокамі Аарэ і Рона. Шмат азёр, найбольшыя з іх Жэнеўскае, Бодэнскае, Цюрыхскае.
Насельніцтва
Нацыянальны склад насельніцтва разнастайны: германа-швейцарцы — 64,4 %, франка-швейцарцы — 18,4 %, італа-швейцарцы — 9,8 %, рэтараманцы — 0,8 %. У краіне 1,3 млн замежных грамадзян (іспанцы, туркі і іншыя). Каля 46 % вернікаў каталікі, 44 % — пратэстанты, ёсць іўдзеі, мусульмане. Натуральны прырост у 2002 годзе склаў 0,1 %. Сярэдняя шчыльнасць насельніцтва 177 чалавек/км². Каля 68 % насельніцтва жыве ў гарадах. Найбуйнейшыя гарады: Цюрых, Жэнева, Базель, Берн, Лазана. У прамысловасці занята 26,3 % актыўнага насельніцтва, у сельскай гаспадарцы — 4,6 %, у галінах абслугоўвання — 69,1 %.
Адміністрацыйны падзел
Швейцарыя — федэратыўная рэспубліка, якая складаецца з 26 кантонаў (20 кантонаў і 6 паўкантонаў). Самы ніжэйшы ўзровень тэрытарыяльна-адміністрацыйнага падзелу — абшчыны, якіх налічваецца больш дзвюх тысяч. Ніжэй — спіс кантонаў (варта заўважыць, што нямала гарадоў Швейцарыі маюць розныя назвы, якія ўжываюцца на розных мовах краіны).
1 Утварыўся ў 1979 годзе.
Беларуска-швейцарскія адносіны
Пратакол аб усталяванні дыпламатычных адносін паміж Рэспублікай Беларусь і Швейцарскай Канфедэрацыяй падпісаны 10 лютага 1992 года. З 1 ліпеня 2007 года ў Мінску функцыянуе аддзяленне Пасольства Швейцарскай Канфедэрацыі ў Рэспубліцы Беларусь. Яго афіцыйнае адкрыццё адбылося 11 лютага 2008 года. 17 сакавіка 2010 года адбылося адкрыццё ганаровага консульства Рэспублікі Беларусь у Цюрыху. У лютым 2010 года адбыўся рабочы візіт у Швейцарыю Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь А. Р. Лукашэнкі, 25 лютага 2010 года ў Кіеве прайшла сустрэча беларускага лідара з Міністрам замежных спраў Швейцарыі.
Сродкі масавай інфармацыі Швейцарыі
Швейцарыя, нягледзячы на надзвычайную абмежаванасць яе нацыянальнага рынку, валодае добра развітой сеткай электронных і «папяровых» сродкаў масавай інфармацыі.
Газеты
Першая агульнашвейцарская надрэгіянальная газета, — «Швайцэр Цайтунг», — пачала выходзіць ў 1842 годзе ў горадзе Санкт-Гален. Асаблівасцю швейцарскага прэс-ландшафту ў той час з’яўляўся факт жорсткага ідэалагічнага дзялення газет — газетам каталіцка-кансерватыўнага напрамку супрацьстаялі ліберальна-прагрэсіўныя выданні. У 1893 годзе ў Цюрыху пачала выходзіць газета ["Тагес-анцайгер"], першая «надпартыйная» (і ў гэтым сэнсе «незалежная») газета.
У 1850 годзе, з утварэннем газеты «Дэр Бунд», у Швейцарыі з’явілася першая газета з рэгулярнай прафесійнай рэдакцыяй. «Ное Цюрхер Цайтунг» (у студзені 2005 года яна адзначыла свой 225-гадовы юбілей) была першай газетай, якая заснавала у рамках рэдакцыі спецыялізаваныя аддзелы, якія займаліся канкрэтнымі тэмамі (палітыка, эканоміка, культура і г. д.).
Сёння па колькасці перыядычных друкаваных выданняў на душу насельніцтва Швейцарыя займае адно з першых месцаў у свеце. Тым не менш, пераважная большасць з амаль 200 асноўных штодзённых швейцарскіх газет (іх агульны тыраж — каля 3,5 млн экз.) адрозніваюцца моцна выяўленым «правінцыялізмам» і засяроджанасцю пераважна на лакальных падзеях.
З нямецкамоўных вядучымі на сённяшні дзень у Швейцарыі з’яўляюцца бульварная газета «Блік» (275 тыс. экз.), «Тагес анцайгер» (259 тыс. экз.) і «Ное Цюрхер Цайтунг» (139 тыс. экз.). Сярод франкамоўных лідыруюць бульварная «Матэн» (187 тыс. экз.), «Ле Тан» (97 тыс. экз.), «Ван-катр-эр» (97 тыс. экз.), «Трыбюн дэ Женеў» (65 тыс. экз.), сярод італамоўных — «Кар’ерэ дэль Тычына» (24 тыс. экз.).
Адносна прыкметны сегмент рынку займаюць бульварныя бясплатныя «транспартныя газеты» (распаўсюджваюцца ў асноўным на прыпынках грамадскага транспарту) «20 хвілін» (каля 100 тыс. экз.) і «Метраполь» (130 тыс. экз.), а таксама рэкламна-карпаратыўныя выданні «КААП-Цайтунг» (амаль 1,5 млн экз.) і «Вір Брюкенбауэр» (1,3 млн экз.). Інфармацыйныя і аналітычныя раздзелы ў гэтых газетах адсутнічаюць.
Большасць буйных швейцарскіх газет федэральнага значэння няўхільна скарачаюць свае афіцыйныя наклады. Варта адзначыць скарачэнне накладу найбуйнейшай швейцарскай бульварнай газеты «Blick». У 2004 годзе яе тыраж склаў арыентыровачна 275 тыс. экзэмпляраў. Газета «Дэр Бунд», што выходзіць у Бернскай агламерацыі і ў некаторых суседніх гарадах, прадае ў цяперашні час у дзень крыху больш за 60 тыс. экз. Падобным чынам выглядае і сітуацыя на рынку нядзельных газет. Тыраж папулярнай газеты «Зонтангсцайтунг» ўпаў за апошнія тры гады на 8,6 % і складае ў цяперашні час 202 тыс. экз., А колькасць асобнікаў газеты «Зонтагсблік» зменшылася за гэты ж час да 312 тыс. экз.
Утрымаць свае пазіцыі змаглі толькі папулярная Бернская газета «Бернер Цайтунг» (яе наклад — 163 тыс. экз.) і ілюстраваны часопіс бульварнага толку «Швайцэр Ілюстрыртэ» (255,7 тыс. экз.), і гэта на фоне таго, што галоўны інфармацыйны часопіс Швейцарыі «Фэктс» скараціў свае тыражы, апусціўшыся да ўзроўню 80 тыс. экз. Такія тэндэнцыі звязаныя, перш за ўсё, з памяншэннем колькасці рэкламных аб’яў, якія публікуюцца, і з ростам папулярнасці «інтэрнэт-прэсы». У ліпені 2007 года часопіс «Фэктс» спыніў сваё існаванне.
Тэлебачанне
Тэлевізійны рынак Швейцарыі кантралюецца створаным ў 1931 годзе «Швейцарскім грамадствам радыёвяшчання і тэлебачання» («ШГРТ»). Радыё- і тэлевяшчанне вядзецца на нямецкай (у рэчаіснасці практычна 80 % «нямецкамоўнага» тэлебачання вырабляецца на дыялектах, якія вельмі моцна адрозніваюцца ад «літаратурнай» нямецкай мовы), французскай і італьянскай (у кантоне Граўбюндэн — таксама на раманшскай) мовах. З’яўляючыся па форме акцыянерным грамадствам, «ШГРТ», тым не менш, як і многія швейцарскія акцыянерныя ўтварэнні ў іншых галінах эканомікі, па сутнасці, з’яўляецца дзяржаўнай структурай і атрымлівае датацыі ад дзяржавы.
Такога роду датаванне афіцыйна абгрунтоўваецца неабходнасцю падтрымліваць «загадзя стратную сістэму» чатырохмоўнага «нацыянальнага тэлевяшчання», асабліва з улікам таго, што на тэрыторыі Швейцарыі свабодна прымаюцца тэлеканалы суседніх з ёй краін, перш за ўсё Германіі, а таксама Францыі і Італіі. Калі ў 2000 годзе «ШГРТ» сваімі сіламі зарабіла прыбытак у 24,5 млн шв. франкаў, то ўжо ў 2002 годзе яго страты склалі 4,4 млн шв. франкаў. Да такога выніку прывялі як неспрыяльная эканамічная сітуацыя ў краіне і адсутнасць рэкламы, так і рост колькасці вызваленых ад абанементнай платы катэгорый спажыўцоў тэлесігналу. У сувязі з гэтым у 2004 годзе дзяржава вымушана была вылучыць на падтрымку «ШГРТ» больш за 30 млн шв. франкаў.
Швейцарскія тэлеканалы «СФ-1» і «СФ-2» (выпускаюцца дзяржаўнай ТРК «СФ-ДРС», што ўваходзіць у «ШГРТ») надаюць «прайм-тайм» у асноўным перадачам спартыўнага і грамадска-палітычнага характару, таму свае «забаўляльныя патрэбы» швейцарскі тэлеглядач задавальняе, як правіла, пры дапамозе замежных тэлевяшчальнікаў. Што тычыцца прыватнага тэлевяшчання, то яно, у адрозненне ад прыватнага радыёвяшчання, так пакуль і не змагло замацавацца ў Швейцарыі ў якасці рэальнай альтэрнатывы дзяржаўным тэлебачанні.
Прыватныя тэлеканалы «ТБ-3» і «Тэле-24», якія заваявалі было амаль 3 % швейцарскай тэлеаўдыторыі, не здолелі выйсці на ўзровень рынкавай самаакупнасці і іх праца была ў 2002 годзе спыненая. У пачатку лістапада 2003 года ў Швейцарыі стартавала яшчэ адна спроба наладзіць прыватнае тэлебачанне. Федэральны савет (урад краіны) выдаў адпаведную ліцэнзію тэлеканалу «У-1». Ліцэнзія выдадзена на 10 гадоў і дае права на агульнанацыянальную трансляцыю «нямецкамоўных» праграм. Да пачатку 2005 года заваяваць колькі-небудзь прыкметную нішу на рынку швейцарскіх электронных СМІ каналу так і не ўдалося.
Прычынай таго, што Швейцарыя да гэтага часу застаецца вельмі складаным для прыватных тэлевяшчальнікаў рынкам, заключаецца ў неспрыяльных рамачных заканадаўчых умовах. Іншай прычынай з’яўляецца адносна невялікі працэнт рэкламы, якая размяшчаецца на тэлебачанні Швейцарыі. Калі ў Германіі на ТБ размяшчаецца амаль 45 % усёй рэкламы ў краіне, то ў Швейцарыі гэтая лічба складае ўсяго 18,1 % (на газеты прыходзіцца 43 % ад усяго аб’ёму рэкламы ў Канфедэрацыі).
Узнаж (Крупскі раён)
У́знаж (, Узнаж) — вёска ў Крупскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Ухвальскага сельсавета.
Да 31 сакавіка 1977 года вёска ўваходзіла ў склад Выдрыцкага сельсавета.
Павідаў
Павідаў (Повідов) — вёска ў Чарнігаўскім раёне Чарнігаўскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Дніпроўскага сельсавета.
Ляскоўка (Смаленскі раён)
Ляскоўка (Лясковка) — вёска ў Смаленскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Смятанінскага сельскага паселішча. Насельніцтва — 6 жыхароў (2007).
Геаграфія
Размешчана ў заходняй частцы вобласці за 30 км на захад ад Смаленска, за 2,5 км на поўнач ад аўтадарогі Арол — Віцебск, на беразе ракі Купрынка. За 2 км на поўнач ад вёскі знаходзіцца чыгуначная станцыя Леляквінская на лініі Смаленск — Віцебск.
Гісторыя
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай вёска абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР.
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупавана нямецкімі войскамі ў ліпені 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
Эрвін Аксер
Э́рвін А́ксер (Erwin Axer; 1 студзеня 1917, Вена — 5 жніўня 2012, Варшава) — польскі і.
Біяграфія
Скончыў у 1939 годзе Інстытут тэатральнага мастацтва ў Варшаве. З 1949 года прафесар ў Варшаве. Працаваў у тэатрах Львова і Лодзі. У 1949—1981 гадах дырэктар, мастацкі кіраўнік і рэжысёр у Варшаве, у 1955—1957 гадах адначасова ўзначальваў.
Творчасць
Найбольшую ўвагу аддаваў пастаноўкам твораў нацыянальнай драматургіі: «Картачны домік» Э. Зегадловіча, «Трывожнае дзяжурства», «Танга» С. Мрожака, «Кардыян» Ю. Славацкага. З іншых пастановак: «Дванаццатая ноч» У. Шэкспіра, «» А. Чэхава, «Мухі» Ж. П. Сартра, «Кар’ера Артура Уі» Б. Брэхта. Ставіў п’есы ў Дзюсельдорфе, Вене, Цюрыху, Мюнхене, Амстэрдаме, Нью-Ёрку. Аўтар зборнікаў «Лісты са сцэны» (т. 1—2, 1955—1957), «Практыкаванні па памяці» (1984—1992) і інш.
Малая ромбападобная цягліца
Мала́я ро́мбападо́бная цяглі́ца (m. rhomboideus minor) — парная плоская шырокая цягліца другога слоя цягліц спіны, якая знаходзіцца пад трапецападобнай цягліцай паміж лапаткамі і мае выгляд плоскай шырокай ромбападобнай пласціны. Пачынаецца ад васцяватых адросткаў двух ніжніх шыйных пазванкоў і замацоўваецца да медыяльнага краю лапаткі. Вялікая і малая ромбападобныя цягліцы нярэдка аддзяляюцца адна ад адной толькі невялікай злучальнатканкавай праслойкай.
Функцыя
Цягліца набліжае лапатку да пазваночнага слупа па касой лініі, якая накіроўваецца да сярэдзіны і ўверх.
Кровазабеспячэнне
Цягліца забяспечваецца крывёю папярочнай артэрыі шыі, надлапаткавай артэрыі, задніх міжрабровых артэрый (aa. transversa colli, suprascapularis, intercostales posteriores).
Інервацыя
Цягліца інервуецца дарсальным нервам лапаткі (n. dorsalis scapulae) праз наступныя спіннамазгавыя сегменты: C IV —C V.
Андрэй Ігаравіч Шэлюта
Андрэй Ігаравіч Шэлюта  — беларускі і расійскі дызайнер, мастак-канцэптуаліст, арт-дырэктар.
Біяграфія
У 1979 г. скончыў Мінскае мастацкае вучылішча імя А. К. Глебава па спецыяльнасці «Лінія мастацкага афармлення». У 1984 г. скончыў Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут («Агітацыйная і прамысловая графіка, арганізацыя выстаў і рэклам») і з 1980-х гадоў стаў прафесійным графічным дызайнерам, у т. л. займаўся кінаплакатамі, напрыклад, у канцы 1980-х, размаляваў фасады кінатэатраў у Будапешце.
З 1984 па 1991 гг. працаваў рэдактарам плаката ў выдавецтве «Беларусь», адначасова працаваў плакатыстам у творчай групе Уладзіміра Цэслера і Сяргея Войчанкі, іх працы адзначаліся ўзнагародамі на міжнародных біенале плаката, у тым ліку ў Лахці і Варшаве, аднак, свабодная мастацкая дзейнасць Шэлюты стала магчымай толькі ў перабудову, а вядомасць дызайнера ён атрымаў у гады эканамічных рэформаў у Расіі.
У 2000 годзе Андрэй Шелюта і мастак Алена Кітаева распрацавалі новы дызайн заставак для расійскага канала «Культура», у гэтым жа годзе ён абнавіў пакет афармлення тэлеканала «Расія», у тым ліку стварыў праект заставак «Вестак».
У пачатку 1990-х гадоў Андрэй Шелюта пераехаў з Мінска ў Маскву, дзе ўладкаваўся ў «інтэрнацыянальнае моладзевае агенцтва» — «ІМА-прэс», змяніўшы на пасадзе арт-дырэктара Андрэя Логвіна. У сярэдзіне 1990-х разам з жонкай Аленай Кітаевай пачаў працаваць у рэкламным агенцтве Сяргея Лісоўскага «Прэм’ер СВ», а адтуль перайшоў на канал «НТБ». З 1996 г. А. Шелюта працаваў дызайнерам у «НТБ-Дызайн», быў шэф-дызайнерам канала «НТБ плюс», пасля, з 1998 года пры садзейнічанні Івана Дыхавічнага стаў галоўным мастаком тэлевізійнага канала «Расія», на якім працаваў да 2001 г.
Кызылжулдыз (Тарбагатайскі раён)
Кызылжулдыз — сяло ў Тарбагатайскім раёне Усходне-Казахстанскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад Кумгольскай сельскай акругі. Код КАТА — 635853400.
Андрэй Ігаравіч Шэлюта
Біяграфія
З 2001 г., расчараваўшыся ў тэлебачанні, займаўся газетна-часопісным дызайнам у якасці творчага кіраўніка газеты «Газета», з 2004 г. працаваў арт-дырэктарам у газеце «Весці», няпэўны час супрацоўнічаў з часопісамі «Вокруг света» і «The New Times», зрабіў каталог для «Галерэі Марата Гельмана», з 2007 па 2012 працаваў арт-дырэктарам часопіса «Артхроника», стварыў для часопіса стыль, спецыяльны нумар якога быў зроблены ў суаўтарстве з Антонам Фёдаравым і адзначаны ў часопісе графічнага дызайну «[кАк)». Да святкавання Дня Перамогі ў 2013 г. распрацоўваў канцэпцыю афармлення сацыяльных праграм, яна была высока ацэненая кіраўніком «Маскоўскай дырэкцыі масавых мерапрыемстваў» Дар’яй Мікольскай, аналагічным праектам займаўся ў 2014 годзе ў суаўтарстве з Аленай Кітаевай. З 2012 г. супрацоўнічаў з Эрмітажам, у асноўным, праз НКА «Фонд Эрмітаж XXI стагоддзе», быў арт-дырэктарам часопіса «Эрмітаж», акрамя таго, у суаўтарстве з Антонам Фёдаравым, рабіў музейную навігацыю для Дзяржаўнага Эрмітажа ў корпусе Галоўнага Штаба. У 2014 г. Шелюта нагадаў пра сябе інфармацыйнымі аб’ектамі «Маніфеста-10», ён прыдумаў іх дызайн-канцэпт, і арганізацыяй выстаў.
Акрамя працы творчай, у якой малюе выключна ад рукі гуашшу на загрунтаваным кардоне, чытае бясплатныя лекцыі, спрабуе свае сілы ў галіне педагогікі і мастацкім афармленні кніг.
Кызылжулдыз (Тарбагатайскі раён)
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 315 чалавек (147 мужчын і 168 жанчын). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 195 чалавек (108 мужчын і 87 жанчын).
Магіла ахвяр фашызму (Давыдаўка)
Магіла ахвяр фашызму — вайсковае пахаванне ў в. Давыдаўка, Светлагорскі раён. Знаходзіцца 0,5 км на паўночны захад ад вёскі.
Апісанне
У магіле пахавана 129 мірных жыхароў — жанчын, старых людзей, дзяцей, якіх растралялі нямецка-фашысцкія захопнікі. У складзе нямецкага атрада былі паліцэйскія з вёсак Людзвінаўка, Прасвет, Давыдаўка. 8 лютага 1942 года фашысцкія карнікі ўварваліся ў вёску, яны рабавалі жыхароў, выганялі іх з хат і расстрэльвалі прама на вуліцы ці на агародах. Потым загадалі жыхарам сабраць трупы растраляных і вывезці за вёску. Целы вывезлі за ваколіцу і закапалі. У 1967 годзе на магіле пастаўлены абеліск у выглядзе чатырохграннай прызмы. У 2005 годзе ўсталяваны абеліск з барыльефнай выявай твару жанчыны. .
Станіслаў Александровіч
Стані́слаў Александро́віч (Stanisław Aleksandrowicz;, — ) — польскі гісторык. Доктар гуманітарных навук (1976).
Біяграфія
Скончыў у 1955 годзе Пазнаньскі ўніверсітэт імя А. Міцкевіча, працаваў у ім выкладчыкам гісторыі СССР. Прафесар Торуньскага ўніверсітэта і Беластоцкага філіялу Варшаўскага ўніверсітэта.
Навуковая дзейнасць
Аўтар прац па гісторыі мястэчак, рамяства, гандлю на Беларусі і ў Літве XVI—XVII ст. Даследуе гісторыю картаграфіі Польшчы, Беларусі, Літвы і Маскоўскай дзяржавы XV—XVIII ст.
Лугаўцы (Смаленскі раён)
Лугаўцы (Луговцы) — вёска ў Смаленскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Міхноўскага сельскага паселішча. Насельніцтва — 4 жыхары (2007).
Геаграфія
Размешчана ў заходняй частцы вобласці за 13 км на паўднёвы захад ад Смаленска, за 3 км на поўдзень ад аўтадарогі Арол — Віцебск. За 4 км на поўнач ад вёскі знаходзіцца чыгуначная станцыя Гняздова на лініі Смаленск — Віцебск.
Гісторыя
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай вёска абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР.
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупавана нямецкімі войскамі ў ліпені 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
Арнольд Шонберг
Арнольд Шонберг (13 верасня 1874—13 ліпеня 1951) — аўстрыйскі, а потым амерыканскі, педагог, дырыжор, музыказнавец, мастак. Заснавальнік атанальнай музыкі і 12-тонавай тэхнікі кампазіцыі. Адзін з найбольш уплывовых кампазітараў XX стагоддзя.
Біяграфія
Арнольд нарадзіўся ў сям'і нямецкіх яўрэяў, што жылі ў венскім раёне Леапольдштат (былое гета). Ягоная маці была прафесійнай піяністкай, аднак у музыку Арнольд пайшоў сам, адзіным ягоным музычным настаўнікам быў Аляксандр фон Цамлінскі. У 1880-ых гг. ён зарабляў грошы, пішучы аркестровыя аперэты. У той жа час ён піша кампазіцыю «Перайначаная ноч» для струнавага секстэта. Пазней ён зрабіў таксама аркестравую версію «Ночы». Ягоны талент хутка заўважылі Густаў Малер і Рыхард Штраўс. Пазней Штраўс, што пісаў больш кансерватыўную музыку, перапыніў сяброўства з Арнольдам. А Малер застаўся сябрам і пратэжэ Шонберга; нават калі Малер перастаў разумець новыя творы Шонберга, ён працягваў клапаціцца аб ім. Шонберг скептычна ставіўся да музыкі Малера, аднак апошні больш за ўсіх уплываў сваёю творчасцю на яго, і таму Шонберг пазней назаве яго «святым».
У 1898 годзе Арнольд Шонберг перахрысціўся з іудзейства ў лютэранства і заставаўся лютэранцам да 1933 года.
У 1904 годзе Шонберг пачаў настаўнічаць, і сярод ягоных студэнтаў апынуліся Антон Вэберн і Альбан Берг, у будучыні — знакамітыя кампазітары.
Улетку 1908 г. жонка Мацільда кінула Арнольда і пайшла да мастака Рычарда Герстла (што забіў сябе, калі яна вярнулася да Арнольда), і гэта пакінула глыбокі адбітак у творчасці Арнольда. Ён радыкальна пераглядзеў свае погляды на гук, напісаў першую атанальную кампазіцыю — «Ты прыперлася да серабрыстае вярбы» («You lean against a silver-willow»), а таксама атанальны «Другі струнавы квартэт», дзе ў фіналі дадае голас, што пяе вершы нямецкага паэта-містыка Штэфана Георга.
У 1910 годзе ён напісаў працу «Навучанне Гармоніі». У гэты час (1912) ён піша Pierrot Lunaire, op. 21 на вершы Альберта Жыро, дзе ён упершыню выкарыстоўвае метад Sprechstimme (які ён сам і вынайшаў) — вакальны рэчытатыў паміж маўленнем і пяяннем.
У 1920-ых гг. ён стварыў 12-тонавы метад пабудовы кампазіцыі, які потым пераўтварыўся ў серыялізм. Метад знайшоў прыхільнікаў сярод студэнтаў Шонберга, што ўтварылі г.зв. «Другую венскую школу» музыкі. Шонберг піша другую значную тэарэтычную працу — «Асновы музычнай кампазіцыі»
У 1933 годзе з-за прыходу да ўлады нацыстаў Шонберг эмігруе ў Парыж, дзе аднаўляе сваю іудзейскую веру. Потым ён пераязджае ў ЗША, дзе выкладае ў Кансерваторыі Малкіна (Бостан), Універсітэце Паўднёвай Каліфорніі і Каліфарнійскім універсітэце. У 1941 годзе Шонберг зрабіўся грамадзянінам ЗША.
На працягу 1930-ых гг. ён працуе над операй «Майсей і Аран», якую так і не скончыў. У 1951 годзе Арнольд Шонберг памірае.
Мірскае (Смаленскі раён)
Мірскае (Мирское) — вёска ў Смаленскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Смятанінскага сельскага паселішча. Насельніцтва — 5 жыхароў (2007).
Геаграфія
Размешчана ў заходняй частцы вобласці за 28 км на захад ад Смаленска, за 3 км на поўнач ад аўтадарогі, на беразе ракі Купрынка. За 2 км на ўсход ад вёскі знаходзіцца чыгуначная станцыя 416 км на лініі Смаленск — Віцебск.
Гісторыя
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай вёска абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР.
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупавана нямецкімі войскамі ў ліпені 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
Швецыя
Насельніцтва — каля 9,5 млн чалавек. Сталіца — г. Стакгольм.
У гістарычна-культурным аспекце тэрыторыя Швецыі падзяляецца на тры рэгіёна або зямлі: Гёталанд, Свеаланд і Норланд.
Сучасная Швецыя — канстытуцыйная манархія з высокаразвітой эканомікай. Згодна падлікам ПРААН Швецыя займае 7-е месца ў свеце па ўзроўню развіцця чалавечага патанцыялу.
Гісторыя
Пасля раставання ледавіку тэрыторыю Скандынаўскага паўвострава пачалі засяляць прышоўшыя з поўдню плямёны збіральнікаў і паляўнічых. Прыкладна каля 2800 года да н.э. сучасную Швецыю сталі засяляць індаеўрапейскія плямёны. У VI стагоддзі з іх вылучыліся два асноўных: свеі і гёты, пачаўся г. зв. Вендэльскі перыяд, які працягваўся да 800 года. Уладанні свеяў і гётаў падзяляліся на шэраг княстваў, якімі кіравалі конунгі (князі). Найважнейшым культурным і рэлігійным цэнтрам для ўсіх гэтых княстваў была Старая Упсала.
Як суверэнная краіна Швецыя ўзнікла ў Сярэднявеччы. У 17 стагоддзі краіна пашырыла свае ўладанні і стварыла Шведскую імперыю, якая была адной з еўрапейскіх вялікіх дзяржаў у 17 і 18 стагоддзях. Большасць па-заскандынаўскіх тэрыторый Швецыя страціла на працягу 18-19 стагоддзяў. З 1905 Швецыя — нейтральная краіна.
Будова паверхні
На тэрыторыі Швецыі можна вылучыць два буйных прыродных раёны — паўночны і паўднёвы. У межах больш узвышанай Паўночнай Швецыі вылучаюцца тры вертыкальныя паясы: верхні, які ўключае ўсходнюю перыферыю Скандынаўскага нагор’я, багатую азёрамі; сярэдні, які ахоплівае плато Норланд з чахлом марэнных адкладаў і тарфянікамі; ніжні — з перавагай марскіх ападкаў на раўнінах уздоўж заходняга берага Батнічнага заліва. У межах паўднёвай часткі краіны адасабляюцца: раўніны Сярэдняй Швецыі, плато Смоланд і раўніны п-ва Сконэ. Усходнія схілы Скандынаўскага нагор’я перасечаныя шматлікімі шырокімі глыбокімі далінамі, якія месцяць выцягнутыя вузкія азёры. На міжрэччах вялікія плошчы занятыя балотамі. У некаторых далінах маюцца значныя арэалы ўрадлівых глебаў, якія сфармаваліся на дробназярністых пясках і суглінках; яны ў асноўным выкарыстоўваюцца пад пашы. Земляробства ў далінах магчыма прыкладна да вышыні 750 м над у.м. Плато Норланд характарызуецца згладжаным рэльефам з шырокімі нізіннымі і верхавымі балотамі, што чаргуюцца з камяністымі градамі марэн. Тут засяроджаная пераважная частка лясных рэсурсаў, якімі так славіцца Швецыя. У складзе дрэвастоеў пераважаюць хвоя і елка. Шырыня ляснога пояса вагаецца ад 160 да 240 км, а яго субмерыдыянальная працягласць перавышае 950 км. Гэты аднастайны ландшафт на схілах паўднёвай экспазіцыі перарываецца нешматлікімі фермамі. У паўднёвай частцы пояса, дзе клімат мякчэйшы, фермаў больш. Там жа размешчаныя асноўныя рудныя радовішчы Швецыі. У перыяд назапашвання пяскоў і глін у раёнах, размешчаных да ўсходу ад плато Норланд, узровень мора размяшчаўся на 135—180 м вышэй, чым у цяперашні час. Затым тут утварыўся пояс прыбярэжных раўнін шырынёй ад 80 да 160 км. Шматлікія рэкі, бягучы са Скандынаўскага сугор’я, перасякаюць гэтыя раўніны, утвараючы глыбокія каньёны, якія славяцца сваёй маляўнічасцю.
Паўночная Швецыя выпрабавала адносна невялікі ўплыў гаспадарчай дзейнасці чалавека і даволі рэдка заселеная.
Плато Смоланд, размешчанае паўднёвей ад раўнін Сярэдняй Швецыі, па асаблівасцях рэльефу і расліннасці мае падабенства з поясам марен і тарфянішчаў Паўночнай Швецыі. Аднак дзякуючы мякчэйшаму клімату Смоланд больш спрыяльны для жыццядзейнасці людзей. Паверхня ў асноўным складзеная марэнамі з перавагай грубазярністых пясчаных і галечных фракцый. Глебы тут малапрыдатныя для земляробства, але на іх растуць хваёвыя і яловыя лясы. Значныя плошчы занятыя тарфянымі балотамі.
Раўніны Сконэ, самай паўднёвай і вельмі маляўнічай часткі Швецыі, амаль цалкам разараныя. Глебы тут вельмі ўрадлівыя, лёгка паддаюцца апрацоўцы і даюць высокія ўраджаі. Раўніны перасякаюцца невысокімі скалістымі камлюкамі, выцягнутымі з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход. У мінулым раўніны былі пакрыты густымі лясамі з клёну, бука, дуба, ясеня і іншых шыракалістых парод, якія былі зведзеныя чалавекам.
Клімат
Паколькі тэрыторыя Швецыі мае значную працягласць у субмерыдыянальным кірунку, на поўначы краіны значна халадней і вегетацыйны перыяд карацей, чым на поўдні. Адпаведна адрозніваецца і працягласць дня і ночы. Аднак у цэлым для Швецыі характэрная большая паўтаранасць сонечнага і сухога надвор’я ў параўнанні са шматлікімі іншымі краінамі Паўночна-Заходняй Еўропы, асабліва ўзімку. Нягледзячы на тое, што 15 % краіны размешчана за Паўночным палярным кругам, а ўся яна размяшчаецца паўночней 55° з.ш., дзякуючы ўплыву вятроў, якія дзьмуць з Атлантычнага акіяна, клімат даволі мяккі. Такія кліматычныя ўмовы спрыяльныя для развіцця лясоў, камфортнага пражывання людзей і вядзення больш прадуктыўнай сельскай гаспадаркі, чым у кантынентальных раёнах, размешчаных на тых жа шыротах. На ўсёй тэрыторыі Швецыі зімы зацяжныя, а лета кароткае.
У Лундэ на поўдні Швецыі сярэдняя тэмпература студзеня 0,8 °C, ліпеня 16,4 °C, а сярэдняя гадавая тэмпература 7,2 °C. У Карэсуанда на поўначы краіны якія адпавядаюць паказчыкі −14,5 °C, 13,1 °C і −2,8 °C. На ўсёй тэрыторыі Швецыі штогод выпадае снег, аднак снежны полаг у Сконэ трымаецца ўсяго 47 дзён, тады як у Карэсуанда — 170—190 дзён. Лёдавае покрыва на азёрах у сярэднім захоўваецца 115 дзён на поўдні краіны, 150 дзён у цэнтральных раёнах і не менш 200 дзён — у паўночных. Ля берагоў Батнічнага заліва ледастаў пачынаецца прыблізна ў сярэдзіне лістапада і трымаецца да канца мая. У паўночнай частцы Балтыйскага мора і Батнічным заліве звычайныя туманы.
Сярэдняя гадавая колькасць ападкаў вагаецца ад 460 мм на в. Готланд у Балтыйскім моры і крайняй поўначы краіны да 710 мм на заходнім узбярэжжы Паўднёвай Швецыі. У паўночных раёнах яна складае 460—510 мм, у цэнтральных — 560 мм, а паўднёвых — некалькі больш за 580 мм. Найбольшая колькасць ападкаў выпадае ў канцы лета (у некаторых месцах выяўлены другі максімум у кастрычніку), найменшая — з лютага па красавік. Лік дзён з штармавымі вятрамі вагаецца ад 20 за год на заходнім узбярэжжы да 8-2 — на ўзбярэжжа Батнічнага заліва.
Водныя рэсурсы
У Швецыі густая рачная сетка. Рэкі маюць важнае гаспадарчае значэнне, вызначаюцца хуткім цячэннем, шырока выкарыстоўваюцца для вытворчасці энергіі, вядзецца сплаў лесу. Самыя буйныя азёры — Венерн (5545 км²), Ветэрн (1898 км²), Меларэн (1140 км²) і Ельмарэн (479 км²) — суднаходныя і з’яўляюцца важнай транспартнай сістэмай краіны, па іх ажыццяўляюцца грузавыя перавозкі. Шматлікія вузкія выцягнутыя азёры «пальцападобнай формы» у гарах Швецыі служаць пераважна для лесасплаву. Выключнай маляўнічасцю адрозніваецца возера Сільян, размешчанае ў гістарычным цэнтры шведскай дзяржавы.
Сярод шматлікіх каналаў Швецыі найбольшае значэнне мае Гёта-канал, які злучае буйныя азёры краіны Венерн і Ветэрн. Дзякуючы гэтаму каналу ажыццяўляецца сувязь паміж важнымі прамысловымі цэнтрамі — Стакгольмам (на ўсходзе), Гётэбаргам (на паўднёва-заходнім узбярэжжы), Ёнчэпінгам (ля паўднёвага ўскрайку воз. Ветэрн) і шматлікімі іншымі гарадамі Сярэдняй Швецыі.
Расліннасць і жывёльны свет
Паводле характару прыроднай расліннасці ў Швецыі вылучаюць пяць асноўных раёнаў, прымеркаваных да вызначаных шыротных зон: 1) альпійскі раён, аб’ядноўвае самыя паўночныя і самыя ўзнятыя мясцовасці, з перавагай маляўнічага нізкатраўя і карлікавых форм хмызнякоў; 2) раён бярозавага крывалесся, дзе растуць прысадзістыя дрэўцы з моцна скрыўленымі стваламі — пераважна бяроза, радзей асіна і рабіна; 3) паўночны раён хвойных лясоў (самы буйны ў краіне) — з перавагай хвоі і елкі; 4) паўднёвы раён хвойных лясоў (у значнай ступені зведзеных); да хвойных парод прымешваюцца дуб, ясень, вяз, ліпа, клён і іншыя шыракалістыя пароды; 5) раён букавых лясоў (амаль не захаваліся); у гэтых лясах нараўне з букам сустракаюцца дуб, алешына і месцамі хвоя. Акрамя таго, распаўсюджаная азанальная расліннасць. Вакол азёр расце пышная лугавая расліннасць, месцамі распаўсюджаныя балоты са спецыфічнай флорай. На ўзбярэжжа Батнічнага заліва і Балтыйскага мора распаўсюджаныя галафітныя супольнасці (расліны, якія растуць на засоленых грунтах).
У Швецыі сустракаюцца такія насельнікі лясоў, як лось, буры мядзведзь, расамаха, рысь, лісіца, куніца, вавёрка, заяц-бяляк. Амерыканская норка і андатра былі завезеныя з Паўночнай Амерыкі некалькі дзесяцігоддзяў назад для гадоўлі ў пушных гаспадарках, але некаторыя асобіны збеглі і ўтварылі ў прыродзе жыццяздольныя папуляцыі, хутка распаўсюдзіліся і выцеснілі шэраг мясцовых відаў жывёл з іх экалагічных ніш. На поўначы Швецыі захаваўся дзікі паўночны алень. Па берагах мораў і азёр гняздуюцца качкі, гусакі, лебедзі, гарбаткі, крачкі і іншыя птушкі. У рэках водзяцца ласось, стронга, акунь, на поўначы — харыус.
Насельніцтва
Насельніцтва Швецыі складае каля 9,5 млн чалавек, шчыльнасць невялікая (21 чалавек на км²), больш населены поўдзень краіны. Каля 85 % насельніцтва жыве ў гарадах. Сталіца Швецыі і найбуйнейшы горад — Стакгольм, у якім пражывае 1,3 млн чалавек (разам з прыгарадамі — да 2 млн чалавек).
Мораўскае княства
Мо́раўскае кня́ства — княства, якое знаходзілася на тэрыторыях сённяшніх паўднёвай Маравіі, паўночна-ўсходняй Аўстрыі і заходняй Славакіі. Духоўным цэнтрам і цэнтрам улады была «Моравія» (найхутчэй, сучасная вёска Мікулчыцы ў Чэхіі). Першая згадка Мораванаў датуецца 822 г. у сувязі з удзелам паслоў Мораванаў (legati Marvanorum) на сойме ў Франкфурту.
Гісторыя
На тэрыторыях паўднёвай Маравіі і заходняй Славакіі мяркуецца сталае існаванне ў мінулым абшчын, якія прымалі ўдзел ва ўтварэнні Дзяржавы Само. Уварванне авараў дапамагло Карлу Вялікаму ў 791 г. накіраваць войска ажно да рэгіёнаў сучаснай Чэхіі і Маравіі. Змяненне меж Франкскай дзяржавы пакінула значны ўплыў на жыццё славян, якія трапілі пад уплыў Рэгенсбургскага, Пасаўскага і Зальцбургскага біскупстваў.
Першым вядомым князем быў Моймір I, які ў 833 г. пачаў паход на Нітранскае княства, выгнаў яго кіраўніка Прыбіну і стварыў такім чынам Вялікую Маравію.
Казімеж Айдукевіч
Казімеж Айдукевіч (Kazimierz Ajdukiewicz; 12 снежня г., Цярнопаль, цяпер Украіна — 12 красавіка  г., Варшава, Польшча) — польскі логік і філосаф. Правадзейны член Польскай АН (з 1952).
Біяграфія
Казімеж Айдукевіч нарадзіўся 12 снежня 1890 года ў Цярнопалі, які тады ўваходзіў у склад Аўстра-Венгрыі, у сям'і чыноўніка Браніслава Айдукевіча (Bronisław Ajdukiewicz) і Магдалены Гартнер (Magdalena Gartner). Скончыў пачатковую школу ў Кракаве і гімназію ў Львове. У 1908 годзе паступіў у Львоўскі ўніверсітэт, дзе вывучаў філасофію ў Казімежа Твардоўскага, логіку ў Яна Лукасевіча і матэматыку ў Вацлава Сярпінскага. У 1912 годзе абараніў дысертацыю «Аб апрыярызме прасторы ў Канта ў дачыненні да генезісу паняцця прасторы», напісаную пад кіраўніцтвам Твардоўскага, і атрымаў ступень доктара філасофіі; працягнуў адукацыю ў Гётынгенскім універсітэце, дзе слухаў лекцыі Э. Гусерля,, Л. Нэльсана і Д. Гільберта.
Пасля пачатку Першай сусветнай вайны Айдукевіч быў прызваны ў аўстра-венгерскую армію і ваяваў на італьянскім фронце. У 1918 годзе, пасля ўтварэння незалежнай Польскай дзяржавы, уступіў у польскую армію. У 1920 годзе ажаніўся з Марыяй, дачкой Казімежа Твардоўскага, пазней у іх нарадзіліся сын і дачка. Дэмабілізаваўся ў канцы 1920 года ў чыне капітана артылерыі.
У 1922—1925 гадах — дацэнт Львоўскага ўніверсітэта. У 1925—1939 гадах быў прафесарам Варшаўскага і Львоўскага ўніверсітэтаў. У 1938 годзе ўзначаліў Пазнаньскае філасофскае таварыства.
Памёр уначы 12 красавіка 1963 года ад сардэчнага прыступу.