cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Тузбіца
Гісторыя
З 1939 года ў БССР, з 12 кастрычніка 1940 года цэнтр Тузбіцкага сельсавета Дунілавіцкага раёна Вілейскай вобласці. З ліпеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года пад нацысцкай акупацыяй. З 20 верасня 1944 года вёска ў складзе Полацкай вобласці, з 8 студзеня 1954 года ў Маладзечанскай вобласці. Пасля скасавання 16 ліпеня 1954 года Тузбіцкага сельсавета перададзена ў склад Белькаўскага сельсавета. З 20 студзеня 1960 года ў складзе Глыбоцкага раёна Віцебскай вобласці, з 25 снежня 1962 года ў Пастаўскім раёне.
18 снежня 2009 года перададзена са скасаванага Белькаўскага сельсавета ў Курапольскі сельсавет.
Хутар Архангельскі
Хутар Архангельскі (Хутор Архангельский) — вёска ва Угранскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Усходскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупаваная гітлераўскімі войскамі ў кастрычніку 1941 года, вызвалена ў сакавіку 1943 года.
У 2004—2017 гадах у складзе Захар’еўскага сельскага паселішча.
Шабуні (Пухавіцкі раён)
Назва
Паводле георгафа і тапаніміста Вадзіма Жучкевіча, назва паходзіць ад прозвішча Шабуня, якое, верагодна, мае балтыйскую аснову šabai — часацца, круціцца (няўрымса). Слова шабуня ў беларускай мове звычайна абазначае жартаўніка, гарэзу.
Гісторыя
Шабуні належалі Радзівілам, адносіліся да Койданаўскага графства. Праз вена дачкі Дамініка Гераніма Радзівіла Стэфаніі перайшлі да Вітгенштэйнаў. У XIX ст. засценак у Дудзіцкай воласці Ігуменскага павета Мінскай губерні. У 1877 годзе набыты Эмерыкам Чапскім, адносіліся да дамена Самуэлева. У канцы XIX ст. тут было 12 даўніх дамоў загродавай шляхты: Паўловічаў, Булгакаў, Віктаровічаў, Шабуневічаў, Юркевічаў, Здановічаў, Каранеўскіх, Шацілаў, Бахановічаў, Пяткевічаў і Цывільскіх.
У Першую сусветную вайну ў лютым — снежні 1918 года была пад акупацыяй войскаў Германскай імперыі.
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай вёска абвешчана часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. З 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі ўвайшла ў склад Беларускай ССР. У жніўні 1919 — ліпені 1920 года вёска была пад акупацыяй Польшчы.
У Другую сусветную вайну з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года акупаваная нацысцкай Германіяй.
У 1960 годзе мела статус пасёлка.
Янка Окліч
Янка Окліч (сапраўднае імя Язэп Манькоўскі, Józef Mańkowski;, Вільня — , Варшава ) — беларускі і польскі публіцыст, журналіст, перакладчык. Падпісваўся крыптанімамі ''Я. О., Я. М-скі, Я. М., і-м-і, Кірмашовы П-ч''.
Біяграфія
Паходзіў з сям’і працоўнай інтэлігенцыі. Сын Віктара.
Пасля заканчэння сярэдняй школы ў Вільні, атрымаў вышэйшую адукацыю на юрыдычным факультэце Дэрпцкага ўніверсітэта. Член акадэмічнай карпарацыі «Konwent Polonia».
У 1908 годзе адзін з заснавальнікаў беларускага кнігавыдавецкага таварыства «Наша хата». У 1909 г. пачаў журналісцкую дзейнасць як карэспандэнт часопіса «Dziennik Petersburski». З 1909 года таксама супрацоўнік газеты «Наша ніва».
У 1910—1913 гадах быў рэдактарам палітычнай часткі ў віленскім часопісе радыкальна-дэмакратычнага кірунку «Kurjer Krajowy» («Краёвы веснік»).
У 1915—1917 гадах жаўнер.
У 1914—1918 гадах супрацоўнічаў з часопісамі «Świat», «Kurier Polski», «Glos Lubelski». У 1917 годзе выконваў функцыі прэс-рэферэнта Краёвай гаспадарчай рады ў Любліне, а у 1918—1921 гадах займаў пасаду кіраўніка аддзела друку пры Міністэрстве ўнутраных спраў. У 1922—1930 гадах быў кіраўніком кінатэатраў «Jar» і «» у Варшаве.
У 1931—1939 гадах працаваў у Экспартным таварыстве Pol-Trade. Да пачатку Другой сусветнай вайны ён быў адначасова карэспандэнтам амерыканскай польскай прэсы і публікаваў артыкулы на эканамічныя тэмы ў розных айчынных выданнях. Падчас акупацыі працаваў рабочым на сховішчы паліва і займаўся распаўсюджваннем радыёпаведамленняў, за што быў арыштаваны гестапа і сядзеў у турмах у, а таксама на.
Пасля вызвалення ў 1945—1948 гадах стаў галоўным рэдактарам «» ў Катавіцах. Пасля ў 1949—1958 гадах працаваў на пасадзе кіраўніка рэдакцыі Выдавецтваў Камунікацыйных і Міністэрства сувязі. Нарэшце, у 1957—1958 гадах працаваў рэдактарам часопіса «Motoryzacja».
Грамадскі дзеяч, сябра Дэмакратычнай партыі, сябра Таварыства польскіх журналістаў і Каманды старэйшых журналістаў пры Варшаўскім аддзеле Дэмакратычнай партыі.
Узнагароды
Узнагароджаны Кавалерскім крыжам Ордэна Адраджэння Польшчы, Залатым Крыжам Заслугі і Крыжам Незалежнасці, медалём 10-годдзя Народнай Польшчы і знакам «За заслугі перад Варшаўскім ваяводствам».
Творчасць
У публіцыстычных артыкулах узнімаў пытанні грамадскага і культурнага жыцця Беларусі, пісаў пра грамадска-палітычнае самаўсведамленне народа, заклікаў да актыўнага ўдзелу яго ў грамадскім жыцці («Кааперацыя», «Карысная работа», «Куды ісці», «Ці маем права быць беларусамі?»). Аўтар рэцэнзіі на зборнік «Апавяданні» Я. Коласа («Наша ніва», 9.8.1912).
На беларускую мову перакладаў творы ўкраінскіх і польскіх пісьменнікаў.
Паўднёвы Кенсінгтон
Паўднёвы Кенсінгтон (South Kensington) — паўднёвая частка Кенсінгтона ў Лондане, якая ўслед за правядзеннем першай сусветнай выстаўкі па ініцыятыве прынца Альберта была пераўтворана ў музейны гарадок Альбертопаль (Albertopolis). Асноўныя культурна-асветніцкія ўстановы віктарыянскай эпохі размешчаны ўздоўж Выставачнай дарогі (Exhibition Road):
Ян Мацэлі
Ян (Янка, Іва́н) Мацэ́лі (Мацэллі, Мацэля, Мяцеля) (1892, Малая Млынка, цяпер Слуцкі раён, Мінская вобласць, Беларусь — ?) — беларускі вайсковы дзеяч. Удзельнік Слуцкага збройнага чыну, камандзір 2 батальёна 2-га Грозаўскага палка, адзін з арганізатараў і кіраўнікоў слуцкай народнай міліцыі.
Прозвішча
У публікацыях беларускіх гісторыкаў прысутнічаюць розныя варыянты яго прозвішча — Мацэллі, Мацэля, Мяцеля. Але сам Мацэлі ў сваім лісце да рэдакцыі віленскай беларускай газеты «Народная справа» падпісаўся як Янка Мацэлі.
Біяграфічныя звесткі
Паводле Ніны Стужынскай, Янка Мацэлі нарадзіўся ў 1892 годзе ў Лунінецкім павеце. Аднак укладальнікі кнігі «Слуцкі збройны чын 1920 г.» называюць вёску Малую Млынку Цараўскай воласці Слуцкага павета. Імаверна, удзельнічаў у Першай сусветнай вайне ў складзе расійскага войска. У пачатку 1919 года ён у ранзе падпаручніка быў ад’ютантам Першага беларускага гарадзенскага палка у складзе літоўскага войска. Браў удзел у падрыхтоўцы Беларускага з’езду Віленшчыны і Гарадзеншчыны. Пазней апынуўся ў Рызе, дзе стаў супрацоўнікам Беларускай вайскова-дыпламатычнай місіі увосень 1919 года. А ў пачатку 1920 года Янка Мацэлі быў ужо ў Менску, у ранзе паручніка быў у 1-й роце рэзерву Беларускай вайсковай камісіі (БВК).
Слуцкі збройны чын
У маі 1920 года БВК накіравала Мацэлі ў Слуцкі і Пінскі паветы для вярбоўкі добраахвотнікаў у беларускае войска, якое мусіла стварацца з дазволу польскіх уладаў. У Слуцку ён развіў актыўную дзейнасць ды летам-восенню 1920 года стварыў беларускую гарадскую і павятовую народную міліцыю. Яна налічвала 500 чалавек, а ў рэзерв былі запісаныя 5 тысяч добраахвотнікаў. Менавіта гэтыя ўзброеныя фармаванні ў лістападзе сталі ядром будучай Слуцкай брыгады стральцоў БНР. Як піша Алег Латышонак, яшчэ да таго Янка Мацэлі меў намер выкарыстаць міліцыю для стварэння воінскіх часцей для генерал-маёра Станіслава Булак-Балаховіча. І ў канцы кастрычніка пэўныя сілы перайшлі са Случчыны пад Тураў, у лагер балахоўцаў, якія рыхтавалі свой палескі паход. Мацэлі заставаўся ў Слуцку, працягваў рыхтаваць узброенае выступленьне супраць бальшавікоў. Адначасова ён перашкаджаў прапольскай агітацыі.
На з’ездзе Случчыны ў лістападзе 1920 года Янка Мацэлі выбралі ў склад Беларускай рады Случчыны, ён належыў тады да «антыэсэраўскай апазіцыі». Адначасова Рада Случчыны даручыла паручніку Янку Мацэлі, Паўлу Жаўрыду і капітану Анастасу Анцыповічу арганізацыю збройных сілаў. Неўзабаве Мацэлі стаў камандзірам 2-га батальёна 2-га Грозаўскага палка 1-й Слуцкай брыгады. Цяпер з’яўляецца згадка пра Мацэлі, як пра штабс-капітана. Праз нейкі час Мацэлі накіравалі да генерал-маёра С. Булак-Балаховіча, войска якога адступіла ад Мазыра на польскі бок дэмаркацыйнай лініі, «дзеля наладжвання сувязі», а насамрэч, каб пазбавіцца ад балахоўца ў радзе.
Зялёны Дуб
У канцы 1920 года, пасля паразы случчакоў у баях з бальшавікамі, Янка Мацэлі апынуўся ў Давід-Гарадку (або ў ваколіцах Нясвіжа), хацеў змагацца далей. А. Латышонак называе яго «начальнікам штабу… беларускіх атрадаў» (на красавік 1921 года). Якраз вясной 1921 года разам з іншымі камандзірамі слуцкіх паўстанцаў (Гаўрыловічам, Самусевічам) Янка Мацэлі сфармаваў з добраахвотнікаў атрады (па 100—150 чалавек у кожным), якія перайшлі на акупаваную бальшавікамі тэрыторыю Беларусі, каб партызаніць. Неўзабаве ён стаў удзельнікам паўстанцкай арганізацыі «Зялёны Дуб», імаверна, быў знаёмы з атаманам Дзергачом з часу працы ў БВК.
У 1921 годзе Мацэлі камандаваў адной з найбольш буйных партызанскіх груповак. Яна складалася з аддзелаў паручніка Антона Мірановіча (знаходзіўся каля Мазырскага павета) і капітана Канстанцінава (знаходзіўся недзе каля Ігуменшчыны).
Ва ўспамінах Сяргея Бусла абвінавачваецца ў супрацоўніцтве з польскай Дэфензівай і ў выдачы Уласа Дубіны савецкім уладам.
Далейшы лёс
Пра далейшы лёс Янкі Мацэлі вядома мала. Ёсць ягоны ліст, дасланы ў рэдакцыю віленскай беларускай газеты «Народная справа». Ён быў апублікаваны ў жніўні 1926 года. Мацэлі абвяргаў сваё дачыненне да агітацыі вяскоўцаў за ўдзел у з’ездзе паланафільскай Часовай беларускай рады Арсеня Паўлюкевіча. Сяргей Ёрш мяркуе, што на 1926 год Янка Мацэлі жыў у Заходняй Беларусі ў адным з памежных з БССР раёнаў. Паводле Ніны Стужынскай, Янка Мацэлі працягваў антысавецкую партызанскую дзейнасць да канца 20-х гадоў. Але з гэтым не пагаджаецца Сяргей Ёрш, які ліча, што 1925—1926 гады былі апошнімі, калі Мацэлі ўдзельнічаў у рэйдах на савецкі бок.
Аляксандр Кузьміч Галавінскі
Алякса́ндр Кузьмі́ч Галаві́нскі (кастрычнік 1886, в. Муравілле, Касцюковіцкі раён, Магілёўская вобласць — пасля 1937) — беларускі грамадска-палітычны дзеяч, дыпламат Беларускай Народнай Рэспублікі, рэдактар.
Біяграфія
У 1912 годзе скончыў Кіеўскі політэхнічны інстытут. Падтрымліваў кантакты з эсэрамі, арыштоўваўся за ўдзел у студэнцкім руху. У Першую сусветную вайну служыў у паветраплавальным батальёне.
З 1918 года член прэзідыума Кіеўскай беларускай рады і загранічнага бюро па ўладкаванні бежанцаў, прадстаўнік урада Беларускай Народнай Рэспублікі ва Украіне. З канца 1918 года у Гродне, дарадца па тэхніка-эканамічных пытаннях у Міністэрстве замежных спраў БНР. У 1919 годзе арыштоўваўся румынскімі ўладамі.
З 1921 года ў Літве, старшыня Беларускай нацыянальнай сувязі, замежнага ЦК Беларускай партыі сацыялістаў-рэвалюцыянераў (у Коўне). Сябра Беларускага нацыянальнага камітэта, уваходзіў у Беларускае брацтва. Выдаваў часопіс «Покліч». Адзін з арганізатараў Беларускай палітычнай канферэнцыі 1921 года ў Празе. У 1923—1925 гадах працаваў інжынерам у Коўне. Удзельнік Другой Усебеларускай канферэнцыі 1925 года ў Берліне, на якой падтрымаў ліквідацыю ўрада БНР. Удзельнік Акадэмічнай канферэнцыі па рэформе па рэформе беларускага правапісу і азбукі 1926 года ў Менску. У 1927 годзе арыштаваны літоўскімі ўладамі.
Станіслаў Уладзіміравіч Чадовіч
Станіслаў Уладзіміравіч Чадовіч (нар., Магілёў, Магілёўская вобласць, Беларусь) — беларускі цяжкаатлет. Майстар спорту Беларусі міжнароднага класа. Сярэбраны прызёр чэмпіянату Еўропы 2014 года, чэмпіён Еўропы сярод моладзі 2014 года.
Біяграфія
Чэмпіён Еўропы сярод юніёраў 2010 года ў Лімасоле ў вагавай катэгорыі да 56 кг, паказаўшы ў суме вынік 257 кг — 117 кг у рыўку і 140 кг у штуршку.
На Чэмпіянаце Еўропы 2011 года ў Казані ў вагавай катэгорыі да 56 кг заняў 5-месца з сумарным вынікам 254 кг — 118 кг у рыўку і 134 кг у штуршку. У тым жа годзе стаў сярэбраным прызёрам Чэмпіянату Еўропы сярод юніёраў у Бухарэсце ў вагавай катэгорыі да 56 кг, паказаўшы ў суме вынік 254 кг — 117 кг у рыўку і 137 кг у штуршку.
На Чэмпіянаце Еўропы сярод юніёраў 2012 года ў вагавай катэгорыі да 62 кг заняў 4-месца з сумарным вынікам 275 кг — 127 кг у рыўку (другое месца) і 148 кг у штуршку. У тым жа годзе стаў чэмпіёнам Беларусі ў вагавай катэгорыі да 62 кг з сумарным вынікам 289 кг — 133 кг у рыўку (першае месца) і 156 кг у штуршку (першае месца).
Сярэбраны прызёр Чэмпіянату Еўропы сярод моладзі 2013 года ў вагавай катэгорыі да 62 кг, паказаўшы ў суме вынік 281 кг — 131 кг у рыўку (першае месца) і 150 кг у штуршку (другое месца).
Сярэбраны прызёр Чэмпіянату Еўропы 2014 года ў Тэль-Авіве ў вагавай катэгорыі да 62 кг, паказаўшы ў суме вынік 293 кг — 135 кг у рыўку (трэцяе месца) і 158 кг у штуршку (трэцяе месца). У тым жа годзе на Чэмпіянаце свету ў вагавай катэгорыі да 62 кг заняў 6-е месца з сумарным вынікам 296 кг — 137 кг у рыўку (пятае месца) і 159 кг у штуршку (сёмае месца). Чэмпіён Еўропы сярод моладзі 2014 года ў вагавай катэгорыі да 62 кг з сумарным вынікам 290 кг — 132 кг у рыўку (першае месца) і 158 кг у штуршку (першае месца).
На Чэмпіянаце свету 2015 года ў вагавай катэгорыі да 62 кг заняў толькі 8-е месца, паказаўшы ў суме вынік 322 кг — 142 кг у рыўку і 180 кг у штуршку.
Шчокіна (Угранскі раён)
Шчокіна (Щекино) — вёска ва Угранскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Усходскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупаваная гітлераўскімі войскамі ў кастрычніку 1941 года, вызвалена ў сакавіку 1943 года.
У 2004—2017 гадах у складзе Захар’еўскага сельскага паселішча.
Універсітэт імя Харакапаса
Гісторыя
Універсітэт названы ў гонар фундатара вучэльні Панагіса Харакапаса (1835–1911), які клапаціўся аб заснаванні і фінансаванні школы, арыентаванай на вытворчасць навуковага патэнцыялу ў галіне эканомікі. Каб дасягнуць свайго бачання, ён купіў участак плошчай 20 000 м² у мястэчку Каліфея каля Афін, дзе паміж 1915 і 1920 гадамі была пабудавана вучэльня.
Альберт-хол
Лонданская каралеўская зала мастацтваў і навук імя Альберта (Royal Albert Hall of Arts and Sciences), ці проста Альберт-хол, — найбольш прэстыжная канцэртная зала Вялікабрытаніі. Пабудаваны ў памяць прынца-кансорта Альберта пры яго ўдаве каралеве Вікторыі. Размешчаны ў Паўднёвым Кенсінгтоне — раёне Лондана, багатым культурнымі ўстановамі віктарыянскай эпохі.
Гісторыя
У 1851 годзе пры непасрэдным удзеле прынца Альберта ў Лондане была арганізавана першая ў гісторыі Сусветная выстаўка. Для размяшчэння экспазіцыі побач з цяперашнім Альберт-холам, у Гайд-парку, быў збудаваны Крыштальны палац. Натхнёны поспехам гэтага мерапрыемства, Альберт курыраваў ператварэнне Кенсінгтона ў музейны гарадок, Альбертопаль, дзе па яго ініцыятыве сталі базіравацца Каралеўскі каледж музыкі і Каралеўскае геаграфічнае таварыства.
Пасля смерці мужа ў 1861 годзе каралева задумала ўвекавечыць яго памяць узвядзеннем Альберт-хола. Цырымонія адкрыцця канцэртнай залы адбылася 29 сакавіка 1871 года. Каралева ад пачуццяў, якія нарынулі на яе, не змагла прамовіць ні слова, так што прынц Эдуард вымушана прамовіў за яе: «Каралева аб'яўляе гэту залу адкрытай».
Сучаснасць
Кожны год у Альберт-холе праходзіць каля 350 мерапрыемстваў, уключаючы канцэрты класічнай музыкі, пастаноўкі опер і балетаў, цырымоніі ўзнагароджанняў, дабрачынныя канцэрты, банкеты. У паваенны час у Альберт-холе не раз выступалі папулярныя рок-гурты, як, напрыклад, The Beatles, Led Zeppelin і The Who. У 1956 годзе Альфрэд Хічкок зняў у Альберт-холе кульмінацыйную сцэну вострасюжэтнай стужкі «Чалавек, які занадта шмат ведаў». Таксама праводзяцца ўрачыстыя мерапрыемствы з удзелам студэнтаў Імперскага каледжа Лондана. Альберт-хол можна наведаць і ў парадку турыстычнай экскурсіі.
Каліноўская (Свіслацкі раён)
Каліно́ўская (, Калиновская) — вёска ў Свіслацкім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Нязбодзіцкага сельсавета.
Бараны
Бара́ны (Ovis) — род парнакапытных з сямейства пустарогіх (Caprinae). Уключае пяць відаў, у тым ліку муфлона, дзікага продка свойскай авечкі.
Руднішкі
Ру́днішкі (, Руднишки) — вёска ў Астравецкім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Міхалішкаўскага сельсавета.
Да 31 жніўня 1959 года вёска знаходзілася ў адміністрацыйным падпарадкаванні Свірскага пассавета Свірскага раёна, пасля — у складзе Астравецкага раёна, дзе 11 верасня 1959 года ўключана ў склад Міхалішкаўскага сельсавета.
Сярэдняя Арсенальная вежа
Сярэдняя Арсенальная вежа (Средняя Арсенальная башня, раней — Гранёная) — вежа Маскоўскага Крамля, размешчаная на паўночна-заходнім боку Крамлёўскай сцяны, якая працягнулася ўздоўж Аляксандраўскага саду. Вежа пабудавана ў 1493—1495 гадах на месцы вуглавой вежы часоў Дзмітрыя Данскога. У XV—XVI стст. каля вежы на рацэ Нягліннай стаялі плаціны. У 1680-х гадах яна атрымала завяршэнне — адкрыты чацвярык з чатырохгранным шатром, завершаны скразной назіральнай вышкай таксама з шатром.
Сваю цяперашнюю назву вежа атрымала пры ўзвядзенні будынка Арсенала ў пачатку XVIII стагоддзя. Раней яна называлася Гранёнай — ад расчлянёнага на грані фасада. У 1821 годзе пры разбіўцы Аляксандраўскага саду ля падножжа вежы па праекце В. І. Бавэ быў збудаваны забаўляльны грот.
Вуліца Сталетава (Мінск)
Размяшчэнне
Вуліца пачынаецца ад скрыжавання з Акадэмічнай вуліцай і завулкам Казлова, перасякае вуліцу Бумажкова, завулак Сталетава, Першы завулак Баграціёна, Другі завулак Баграціёна, Авангардную вуліцу і завяршаецца на Запарожскай плошчы. Працягласць — 1,0 км.
Прымесная праводнасць паўправаднікоў
Прымесная праводнасць паўправаднікоў — электрычная праводнасць, абумоўленая наяўнасцю ў паўправадніку донарных або акцэптарных прымесяў.
Прымесная праводнасць, звычайна, нашмат перавышае ўласную і таму электрычныя ўласцівасці паўправаднікоў вызначаюцца тыпам і колькасцю ўведзеных у іх легіравальных прымесяў.
Свята-Аляксандра-Неўская царква (Сталовічы)
Свята-Аляксандра-Неўская царква — праваслаўны храм у вёсцы Сталовічы, Баранавіцкі раён, помнік архітэктуры віленскага барока.
Гісторыя
Мястэчка Сталовічы ў XVII—XVIII стст. з’яўлялася цэнтрам рыцарскага Мальтыйскага ордэна на Беларусі. У 1610 г. князь Мікалай Крыштоф Радзівіл Сіротка заснаваў тут Камандорыю Мальтыйскага ордэна. Сын яго Жыгімонт Кароль Радзівіл у Сталовічах пабудаваў драўляны касцёл Св. Дзевы Марыі і Яна Хрысціцеля, а затым у 1639 г. — мураваную Ларэтанскую капліцу. У 1740 годзе паводле праекта архітэктара І. Фантана III пачалося будаўніцтва мураванага касцёла, у агульны аб’ём якога капліца ўключана як прэсбітэрый. У 1743 годзе архітэктар І. К. Глаўбіц дапрацаваў праект і закончыў будаўніцтва касцёла. Касцёл пачаў дзейнічаць у 1746 годзе.
У 1863 годзе касцёл перабудаваны ў праваслаўную Успенскую царкву. Першае апісанне драўлянай Свята-Успенскай царквы ў вёсцы Сталовічы змешчана ў дакументах Візітаў уніяцкіх цэркваў Мінскага і Навагрудскага сабораў 1680—1682 гг., што захоўваюцца ў Нацыянальным гістарычным архіве Беларусі.
Згодна з апісаннем 1864 года ў мястэчку Сталовічы (Стваловічы) мелася Свята-Успенская, чацвёртага класа драўляная царква. У апісанні цэркваў і прыходаў Мінскай епархіі 1879 года ў мястэчку Сталовічы згадваецца ўжо Свята-Аляксандра-Неўская царква, перабудаваная ў 1868 годзе з каталіцкага касцёла. На пераабсталяванне было выдаткавана 9000 рублёў аднак праца яшчэ не была завершана. На будынку былі ўсталяваны пяць глухіх цыбулепадобных купалоў і званіца ў франтоннай частцы. Дах і купалы былі бляшанымі, крыжы пазалочаны. Царква мела тры алтары: галоўны ў імя святога дабравернага князя Аляксандра Неўскага, другі прыдзельны ў гонар Успення Прасвятой Багародзіцы, трэці, таксама прыдзельны, на той час яшчэ не быў асвечаны. Усе тры іканастасы былі пафарбаваны ў белы колер з залачонымі карнізамі, рамамі і разьбой. Галоўны іканастас складаўся з 22 абразоў, размешчаных у 4 рады, а прыдзельныя іканастасы налічвалі па 11 абразоў, размешчаных у 2 рады. На звоніцы было сем званоў. Прыпісных і могілкавых цэркваў у прыходзе не было.
Настаяцелем храма быў протаіерэй Іосіф Турцэвіч, рукапаложаны ў 1843 годзе (служыў у царкве да 1893 года). Пры царкве было заснавана царкоўна-прыходскае папячыцельства і штатнае народнае вучылішча. У Памятных кніжках Мінскай губерніі захаваліся імёны яшчэ некаторых святароў Свята-Аляксандра-Неўскай царквы вёскі Сталовічы: Мікалай Каранцэвіч (1894), Міхаіл Квачэўскі (1898—1913), Рыгор Ждановіч (1914) (даты пададзены па гадах выхаду Памятных кніжак Мінскай губерніі).
У склад прыходу ўваходзілі вёскі Сталовічы, Палянічыцы, Дамашэвічы, Драгабыль, Цюкантавічы, Заполле, Навікі, Гацішчы, Тодараўцы, Навасёлкі, Арабаўшчына, Калдычэва, Мядзеневічы, Міхнаўшчына, Завоссе, Войкавічы, Мелехавічы, Уласы, Торчыцы, Судары, Загор’е.
Інтэр’ер
Інтэр’ер падзелены двума радамі слупоў на тры нефы. Цэнтральны перакрыты цыліндрычнымі скляпеннямі з распалубкамі на папружных арках, завершаны трох’ярусным алтаром і злучаны з Ларэтанскай капліцай. Бакавыя нефы перакрыты крыжовымі скляпеннямі, завершаны двух’яруснымі алтарамі. Пры ўваходзе ў царкву невялікі тамбур. Хоры падтрымліваюць дзве калоны. Дэкаратыўнае аздабленне інтэр'ера (архітэктар І. К. Глаўбіц) выканана ў тэхніцы стука. Першы ярус галоўнага алтара аформлены спаранымі калонамі карынфскага ордара і развітым антаблементам, у другім ярусе вертыкальны рытм калон паўтараюць пілястры з раскрапаванымі карнізамі, трэці ярус завяршае кампазіцыю алтара глорыяй. У цэнтры алтара над дзвярамі барочны картуш з рэльефнай выявай адсечанай галавы Іаана Хрысціцеля. Царква дзейнічае. Помнік рэспубліканскага значэння.
Святыні
Загор’е-Сталовіцкая ікона Пакрова Прасвятой Багародзіцы
Allium durangoense
Allium durangoense — від травяністых раслін сямейства, эндэмік штата Дуранга, Мексіка.
Распаўсюджанне
Эндэмік штата Дуранга, Мексіка.
Бальшавікі
Бальшавікі́ — фракцыя Расійскай сацыял-дэмакратычнай рабочай партыі (РСДРП), якая супрацьпастаўлялася іншай фракцыі — меншавікам. Назва «бальшавікі» паходзіць з часоў, калі прыхільнікі ленінскай канцэпцыі пабудовы пралетарскай партыі апынуліся ў большасці пры зацверджанні галоўных тэзісаў Статута РСДРП і кіруючых органаў партыі на Другім з’ездзе партыі ў 1903 годзе.
Марцірасян
Марцірасян (Մարտիրոսյան) — армянскае прозвішча.
Усходы (Угранскі раён)
Усходы (Всходы) — сяло ва Угранскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Усходскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У 1929—1931 і 1935—1961 гадах сяло было цэнтрам Усходскага раёна.
У гады Вялікай Айчыннай вайны сяло было акупавана гітлераўскімі войскамі ў кастрычніку 1941 года, вызвалена ў сакавіку 1943 года.
Эліягу Зееў Левін-Эпштэйн
Эліягу Зееў Левін-Эпштэй (, г. Ваўкавыск —, г. Рэхавот) — дзеяч сіянісцкага руху, ізраільскі грамадскі дзеяч.
Біяграфія
З юных гадоў член «Хавевей Цыён» у Варшаве — арганізацыі, галоўнай задачай якой было перасяленне габрэяў на гістарычную радзіму ў Зямлю Ізраіля і далейшае іх уладкаваньне там. У 1890 года здзейсніў алію (перасяленне габрэяў у Ізраіль на пастаяннае жыхарства). Адзін з заснавальнікаў горада Рэхавот у Цэнтральнай акрузе Ізраіля. У 1896 годзе ўдзельнічаў у стварэнні фірмы «Кармэль» па забеспячэнні вінамі Расіі. У 1900 годзе заснаваў філіял фірмы ў Нью-Ёрку і ўзначальваў яго доўгія гады. Актыўны дзеяч сіянісцкага руху ў ЗША.
Памёр 18 ліпеня 1932 годзе.
Дзям’ян Аляксандравіч Гаўрыленка
Дзям’ян Аляксандравіч Гаўрыленка ( — ?) — палкоўнік міліцыі, былы начальнік Мінскай вышэйшай школы МУС СССР. Доктар юрыдычных навук, прафесар, заслужаны юрыст Рэспублікі Беларусь, заслужаны работнік МААП.
Выведнік 258-га партызанскага атрада 8-й Рагачоўскай брыгады.
Узнагароды
Узнагароджаны ордэнамі Працоўнага Чырвонага Сцяга, Айчыннай вайны II ступені, медалямі «За адвагу», «За баявыя заслугі», «Партызану Айчыннай вайны» II ступені, «За Перамогу над Германіяй у Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.», «За выдатную службу па ахове грамадскага парадку», «Ветэран працы».
Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч
Вінцэ́нт-Яку́б Ду́нін-Марцінке́віч, у расійскай традыцыі Вікенцій Іванавіч Ду́нін-Марцінке́віч (, фальварак Панюшкавічы, Бабруйскі павет, цяпер Бабруйскі раён Беларусі —, Люцынка, Мінскі павет, цяпер Мінскай вобласці; Псеўданім: Войт Навум, Навум Прыгаворка) — беларускі , , тэатральны дзеяч. Заснавальнік нацыянальнай драматургіі, тэатра, лічыцца першым класікам новай беларускай літаратуры.
Паходжанне
Належаў да каталіцкага шляхецкага роду Марцінкевічаў гербу «Лебедзь». Прыдомак «Дунін-» Вінцэнт Марцінкевіч дадаў у сталым узросце, да 1832 года не было ніводнага дакумента з прыдомкам. Усе дакументы бацькі, маці і брата маюць толькі прозвішча Марцінкевіч. Упершыню «Дунін-» з’явіўся ў дакументах Мінскага дваранскага сходу, дзе малады Вікенцій даказваў сваё дваранскае паходжанне. Гісторык Зміцер Дрозд лічыць, што бальшыня пададзеных у радаводзе Вінцэнта Дуніна-Марцінкевіча дакументаў — падробкі.
Паводле гербоўнікаў Вінцэнта Дуніна-Марцінкевіча, яго сваякі паходзілі з Даніі. Прыдомак прозвішча duńczyk — датчанін. Пазней, у паэме «З-над Іслачы, або Лекі на сон», згадваючы сваю асобу ў шэрагу іншых персанажаў твора, ён напіша: «Мой герб такога роду, які налічвае дванаццаць ваяводаў». Але гэта, хутчэй за ўсё, мастацкая фантазія Марцінкевіча.
Доўгі час Дунін-Марцінкевіч памылкова лічыўся пляменнікам мітрапаліта рымска-каталіцкай царквы Расійскай імперыі Станіслава Богуша-Сестранцэвіча. Насамрэч ён не быў з ім у крэўным сваяцтве: пляменніца Сестрэнцэвіча, Людавіка Рыкачэўская, была першай жонкай бацькі Вікенція Марцінкевіча — Яна, а сам Вікенцій быў сынам ад другога шлюбу.
Біяграфія
Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч нарадзіўся 4 лютага 1808 года ў фальварку Панюшкавічы Бабруйскага павета (цяпер вёска Панюшкавічы, Бабруйскі раён) у сям’і шляхціца-арандатара. У 1824 годзе скончыў Бабруйскае павятовае вучылішча, пазней Віленскую базыльянскую бурсу. Рана асірацеў, атрымліваў падтрымку ад Станіслава Богуша-Сестранцэвіча.
Лічыцца, што вучыўся ў Санкт-Пецярбургскім універсітэце (паводле іншых звестак — у Віленскім універсітэце) на медыцынскім факультэце, але не мог прызвычаіцца да анатаміравання і кінуў вучобу. Звестак пра ўсе этапы адукацыі не пацвярджаюцца ніякімі архіўнымі дакументамі, а вядомы толькі паводле біяграфій Марцінкевіча. У фармулярным спісе аб службе ніякіх даных аб атрыманай адукацыі няма. Хутчэй за ўсё, яна была хатняй.
З 1827 года распачынае чыноўніцкую кар’еру. Ён працаваў памочнікам каморніка пры Мінскім межавым судзе, служыў перакладчыкам у Мінскай епархіяльнай кансісторыі, быў служачым у Мінскай крымінальнай палаце. У лістападзе 1835 года па падазрэнні ў падробцы дваранскіх дакументаў і каралеўскіх пячатак быў арыштаваны і знаходзіўся пад хатнім арыштам, на гарадской гаўптвахце і каля тыдня ў Мінскім турэмным замку. Вярнуўся на працу ў духоўную кансісторыю толькі праз 4 месяцы, у лютым 1836 годзе, дзе ў тлумачэнні пра такі вялікі прагул напісаў толькі пра хатні арышт, схаваўшы факт зняволення ў турме. У выніку расследавання быў пакінуты на працы, але з «моцным падазрэннем».
Дачка Каміла і сын Міраслаў падавалі вялікія надзеі ў дзяцінстве як добрыя выканаўцы на фартэпіяна, Дунін-Марцінкевіч вазіў іх на канцэрты ў Вільню, Кіеў, Варшаву. У 1854 годзе заўдавеў і праз некалькі гадоў ажаніўся зноў — з Марыяй Грушэўскай. Паводле некаторых звестак, у 1850-х гадах быў дэпутатам мінскай дваранскай зборні.
У пачатку 1840-х гадоў пачаў пісаць лібрэта. Напісаў тэксты некалькіх аперэт: «Рэкруцкі яўрэйскі набор» (1841), «Спаборніцтва музыкаў», «Чарадзейная вада» (1843). Музыку для іх стварыў Станіслаў Манюшка з удзелам мінскага музыканта Канстанціна Кжыжаноўскага, часткова самога Дуніна-Марцінкевіча. Таксама Дунін-Марцінкевіч сам выканаў адну з галоўных роляў «Рэкруцкага набору». У тыя ж гады стварае камічную оперу «Сялянка» («Ідылія»). У 1846 годзе твор быў выдадзены віленскім выдаўцом Завадскім, ён стаў важным для станаўлення беларускай літаратуры праз тое, што сяляне ў ім гаварылі па-беларуску. 9 лютага 1852 года опера была пастаўлена ў Мінску, сам Дунін-Марцінкевіч быў кіраўніком пастаноўкі, а таксама выканаў ролю войта Навума Прыгаворкі.
У 1850-я гады Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч жыў пераважна ў Мінску. З ім падтрымлівалі цесныя сувязі бібліёграф Ігнат Легатовіч, мастак Адам Шэмеш, паэт А. Пянькевіч, выдавец Аляксандр Валіцкі, кампазітар Станіслаў Манюшка, калекцыянер Юры Кабылінскі і інш. У гасцях, калі прыязджалі ў Мінск, у яго былі паэты Уладзіслаў Сыракомлля, Адам Плуг, музыкант А. Концкі і г.д. У Мінску выходзяць паэтычныя кнігі: «Гапон» (1855), «Вечарніцы і Апантаны» (1855), «Цікавішся? Прачытай!» (1856), «Дудар беларускі, або Усяго патроху» (1857). Апрача польскамоўных твораў, у зборнікі ўвайшлі таксама і буйныя беларускія творы: паэмы або вершаваныя аповесці і апавяданні «Гапон», «Дурны Зміцер, хоць хітры», «Стаўроўскія дзяды», «Купала», «Шчаўроўскія дажынкі», вершы «Павіншаванне войта Навума...», «Верш Навума Прыгаворкі...». У 1857 годзе Дунін-Марцінкевіч напісаў разгорнутую беларускую баладу «Травіца брат-сястрыца», цыкл вершаваных аповесцей «Быліцы, расказы Навума», але галоўная аповесць цыкла — «Халімон на каранацыі» — не была прапушчана расійскай цэнзурай, і была надрукаваная толькі ў 1945—1946 гады. Падчас паўстання 1863—1864 гадоў абвінавачваўся ў распаўсюджванні «шкодных для ўрада» ідэй. Паліцыя прыпісвала яму аўтарства антыўрадавых выданняў (напрыклад, «Гутаркі старога дзеда»). Хоць прамы ўдзел Вінцэнта Дуніна-Марцінкевіча ў паўстанні не быў даказаны, яго арыштавалі. З кастрычніка 1864 да снежня 1865 зняволены ў мінскую турму, потым быў пад наглядам паліцыі (зняты ў 1872—1874, зноў устаноўлены ў 1876). Да самай смерці заставаўся пад наглядам паліцыі. Дачка Каміла за сувязь з паўстанцамі была выслана ў Сібір і з 1863 года адбывала ссылку ў Салікамску.
У 1876 годзе спрабаваў адкрыць нелегальную школку для навакольных дзяцей.
За сваё жыццё Дунін-Марцінкевіч ажыццявіў шматлікія падарожжы па Беларусі, а таксама ў Санкт-Пецярбург, Маскву, Варшаву, Кіеў, Коўну. Ён сустракаўся і падтрымліваў сяброўскія адносіны з Станіславам Манюшкам. Валодаў некалькімі мовамі, добра ведаў беларускую вусна-паэтычную творчасць, пісьмовыя літаратуры (польскую, рускую, украінскую, французскую).
Памёр у Люцынцы.
Творчасць
Пісаў па-беларуску (пераважна лацінкай) і па-польску. Творчую дзейнасць пачаў з оперных лібрэта. Як драматург і акцёр дэбютаваў у Мінску, паставіўшы аперэту «Рэкруцкі яўрэйскі набор» (1841) і выканаўшы ў ёй адну з галоўных роляў.
Прысылаў свае творы ў газету «Kurier Wilenski» («Виленский вестник»), якую рэдагаваў Адам Ганоры Кіркор. У 1846 годзе ў Вільні надрукаваны яго драматычны твор «Сялянка» («Ідылія»), у якім сяляне гавораць па-беларуску. Опера была пастаўлена ў 1852 на мінскай сцэне створаным ім тэатральным калектывам (паўторна пастаўлена ў Мінску ў 1994). Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч выконваў ролю Навума Прыгаворкі (адсюль яго псеўданім).
Першыя вядомыя паэтычныя творы Дуніна-Марцінкевіча на польскай мове («Малітва на памінальны дзень», «Дзіця і маці», «Вясна») прасякнуты сентыменталізмам і рэлігійнымі матывамі.
У 1850-я гады распрацоўваў новыя жанравыя формы — вершаванае апавяданне і аповесць, баладу, вытрыманыя ў павучальна-дыдактычным духу («Вечарніцы», «Гапон», 1855, «Купала», 1856, «Шчароўскія дажынкі», 1857, «Травіца брат-сястрыца» і «Быліцы, расказы Навума», нап. 1857). У гэтых творах сплавіліся рамантычная цікавасць да народных звычаяў, традыцый і рэалістычнае імкненне перанесці на грунт рэальнага жыцця матывы, вобразы народных легенд, казак, паданняў. У творчасці Вінцэнта Дуніна-Марцінкевіча сфарміраваўся своеасаблівы метад рамантычнага этнаграфізму, які адпавядаў пачатковаму этапу развіцця беларускай літаратуры XIX ст. Адыход ад сентыментальна-ідылічных форм і жанраў выявіўся ў структуры вершаваных твораў, іх вострай канфліктнасці, імкненні вылучыць на першы план маральна-бытавую праблематыку, у спробах асэнсаваць некаторыя надзённыя з’явы сацыяльна-гістарычнай рэчаіснасці. У «Стаўроўскіх дзядах» (2-я частка «Вечарніц») побач са звычаёвымі рэаліямі выразна гучаць агульнагуманістычныя і сацыяльныя матывы. Ідэя маральнай чысціні народа выяўлена ў вершаванай аповесці «Купала». З пазіцый народнай этыкі зыходзіў аўтар і ў паэме «Гапон», паказаўшы барацьбу героя за асабістае шчасце, шырыню яго натуры, моцнае пачуццё чалавечай годнасці. У творы адлюстраваны і характэрныя сацыяльна-псіхалагічныя з’явы часу — нарастанне стыхійнага бунту сялян, трагедыя рэкрутчыны, маральны заняпад феадальнага грамадства. Этнаграфічна-бытавая праблематыка вызначальная і для вершаванай аповесці «Шчароўскія дажынкі», вершаванага апавядання «Быліцы, расказы Навума», балады «Травіца брат-сястрыца» і інш. У іх асноўнай матывіроўкай паводзін і ўчынкаў сталі народныя крытэрыі працавітасці і сумленнасці чалавека. Паэтызацыя земляробчай працы, узвышэнне чалавека з народа — сведчанне сувязі творчасці пачынальніка беларускай літаратуры з перадавымі традыцыямі славянскіх літаратур, глыбокага дэмакратызму яго эстэтыкі. У «Быліцах, расказах Навума» п’янства, маральная разбэшчанасць матывуюцца адмоўным уплывам феадальнай культуры.
Ідэя абнаўлення жыцця на больш гуманных, дэмакратычных прынцыпах выразна выяўлена ў «Халімоне на каранацыі» (напісаны ў 1857, апублікаваны ў 1946). Твор праўдзіва адлюстраваў супярэчнасці ў свядомасці сялянскай масы напярэдадні рэформы 1861 года: нягледзячы на расчараванне спадарожнікаў Халімона пасля каранацыі, у іх усё ж застаецца вера ў «добрага» цара.
У распрацоўцы жанру балады паэт абапіраўся на багатыя традыцыі рамантызму славянскіх літаратур, яе вытокі бачыў у народнай творчасці. Пра шырыню і плённасць творчых інтарэсаў Дуніна-Марцінкевіча сведчаць яго вершаваныя апавяданні на польскай мове, прысвечаныя актуальным з’явам грамадскага жыцця («Благаславёная сям’я», 1856), гістарычным падзеям («Славяне ў XIX стагоддзі», 1856, «Люцынка, або Шведы на Літве», напісаны ў 1857). Пра арыентацыю на здабыткі Адама Міцкевіча і яго рамантычнай школы сведчаць і творы на польскай мове, і пераклад на беларускую мову «Пана Тадэвуша» (1859), забароненыя царскай цэнзурай (выйшлі толькі 2 «быліцы»). У 1860-я — 1870-я гады напісаў камедыі «Пінская шляхта» і «Залёты». У камедыі «Пінская шляхта» (аўтарскае вызначэнне: фарс-вадэвіль, напісана ў 1866, апублікавана ў 1918) аўтар выкрывае паразітычную сутнасць царскага чыноўніцтва. Тут многа камедыйна-бытавых сцэн, дзеянне часта суправаджаецца песнямі і танцамі, але вядучыя прынцыпы — сатырычнае выкрыццё «чыноўных п’явак». Высмейваецца каставая абмежаванасць пінскай шляхты. Сатырычная камедыя «Залёты» (напісана ў 1870, апублікавана ў 1918) напісана ў традыцыях двухмоўя і прысвечана праблеме расслаення парэформеннай вёскі. У цэнтры п’есы вобраз вясковага гандляра Антона Сабковіча, асноўныя прынцыпы якога індывідуалізм, цынічны разлік, эгаізм.
Пачаўшы пісаць, ён сутыкнуўся з тымі самымі цяжкасцямі, што і ўсе літаратары гэтага перыяду — адсутнасцю ўнармаванай беларускай мовы (не было слоўнікаў і граматык). Нягледзячы на гэта, ён здолеў выйсці за вузкія дыялектныя межы і зарыентаваўся на агульнанародныя моўныя сродкі (пачаў ужываць формы словаў, якія былі вядомыя ва ўсёй Беларусі). Пры гэтым дыялогі «Пінскай шляхты» напісана на мясцовым дыялекце Піншчыны, упершыню апублікавана ўжо ў перакладзе на беларускую літаратурную мову (пераклаў Язэп Лёсік).
Творчае станаўленне Вінцэнта Дуніна-Марцінкевіча складанае. Ён паэтызаваў жыццё і побыт селяніна як носьбіта высокіх маральных і эстэтычных каштоўнасцей, што садзейнічала нараджэнню новых дэмакратычных ідэй у беларускай літаратуры. Вялікая заслуга Дуніна-Марцінкевіча ў развіцці беларускай літаратурнай мовы, сілабічнага вершаскладання, у выпрацоўцы новых жанрава-стылістычных форм (ідылія, вершаванае апавяданне і аповесць, балада, камедыя). Значная частка яго твораў, у тым ліку камедыі, не ўбачылі свету пры жыцці аўтара.
Тэатр Дуніна-Марцінкевіча
Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч арганізаваў тэатральную трупу — першы беларускі тэатр, які ладзіў спектаклі ў 1840—1850-я гады. Тэатр наследаваў народныя традыцыі мастацтва, вызначаўся дэмакратызмам, абуджаў нацыянальную самасвядомасць у гледачоў, пакінуў прыкметны след у гісторыі беларускага сцэнічнага мастацтва, садзейнічаў яго станаўленню і развіццю. Выступаў пераважна ў фальварку Люцынка, а таксама ў Мінску, Бабруйску, Глуску і інш. У 1852 годзе дзейнасць калектыву была забаронена ўладамі, і ён паказваў спектаклі фактычна нелегальна да 1856 года.
Выступленні прымяркоўваліся да свят і ўрачыстасцей. Для гэтага пісьменнік спецыяльна пісаў новую п’есу (большасць не збераглася). У спектаклях ужываліся беларуская, руская, і польская мовы. У Мінску паказаны «Рэкруцкі яўрэйскі набор» (1841) і «Сялянка» («Ідылія», 9 лютага 1852; у ролях Іагана Бенатана і Навума Прыгаворкі раскрыўся яркі камедыйны талент Дуніна-Марцінкевіча).
У трупу (больш за 20 чалавек) уваходзілі Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч, яго дочкі Каміла і Мальвіна, сын Міраслаў, Канстанцін Кжыжаноўскі, Ляўданскі, Лопат, Юры Кабылінскі, Прушынскі і інш. У пастаноўках удзельнічаў хор сялян з Люцынкі, быў аркестр.
Архар
Арха́р, таксама Го́рны бара́н, Аргалі (Ovis ammon) — парнакапытнае млекакормячае сямейства пустарогіх.
Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч
Памяць
Польскі пецярбургскі часопіс «Kraj» («Край») у некралогу Вінцэнта Дуніна-Марцінкевіча напісаў: «Удзячна і сардэчна ўспомняць яго некалі — калі пасталеюць — наступныя беларускія пакаленні».
Беларуская грамада ў Празе 30 снежня 1924 года правяла юбілейную вечарыну, прысвечаную 40-м угодкам з дня смерці Вінцэнта Дуніна-Марцінкевіча. На магіле пісьменніка ва ўрочышчы Тупальшчына, недалёка ад Люцінкі пастаўлены помнік, а ў самой Люцінцы месца, дзе стаяў яго дом, адзначана мемарыяльным знакам. Мемарыяльная дошка ўстаноўлена і на радзіме пісьменніка, у вёсцы Сычкава Бабруйскага раёна.
Імя Вінцэнта Дуніна-Марцінкевіча носіць Магілёўскі абласны тэатр драмы і камедыі ў Бабруйску.Міністэрства культуры Беларусі і Беларускі саюз тэатральных дзеячаў (БСТД) заснавалі тэатральную прэмію імя Вінцэнта Дуніна-Марцінкевіча. У Беларусі існуе Міжнародны фестываль нацыянальнай драматургіі, які таксама носіць імя драматурга.
4 лютага 2008 года Нацыянальны банк Беларусі ўвёў у абарачэнне памятныя манеты «В. Дунін-Марцінкевіч. 200 год». Пошта Беларусі ў 2008 годзе выпусціла марку, прысвечаную пісьменніку. 3 верасня 2016 года ў цэнтры Мінска адкрыты помнік кампазітару Станіславу Манюшку і Вінцэнту Дуніну-Марцінкевічу.
557
557 — невысакосны год, пачаўся ў сераду. 557 год нашай эры, 557 год 1 тысячагоддзя, 57 год VI стагоддзя, 7 год 6-га дзесяцігоддзя VI стагоддзя, 8 год 550-х гадоў.
Шымукоўшчына
Шымуко́ўшчына (, Шимуковщина) — вёска ў Пастаўскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Курапольскага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1945 гадах вёска ў складзе гміны Паставы, пазней у складзе гміны Варапаева Дзісенскага павета Віленскага ваяводства.
Да 18 снежня 2009 года належала да Белькаўскага сельсавета.
Дом Лур’е (Магілёў, Ленінская вуліца)
Дом Лур’е — будынак у гістарычным цэнтры Магілёва. Размешчаны па Ленінскай вуліцы, 6.
Гісторыя
Пабудаваны ў канцы XIX ст. на вул. Вялікай Садовай пабудаваны як жылы будынак. Належаў Лур’е. Да 1917 г. тут размяшчаўся шэраг гандлёвых крам.
Канстанцін Міхайлавіч Палікарповіч
Канстанцін Міхайлавіч Палікарпо́віч (, в. Белая Дуброва, Чэрыкаўскі павет, Магілёўская губерня, Расійская імперыя (цяпер Касцюковіцкі раён, Магілёўская вобласць) —, Мінск, Беларуская ССР) — беларускі археолаг. Кандыдат гістарычных навук (1934), дыплом кандыдата гістарычных навук выдадзены ў 1951.
Дом Лур’е (Магілёў, Ленінская вуліца)
Гісторыя
У 1920-х гг. будынак нацыяналізаваны. Выкарыстоўваўся як жылы. На пачатку 1990-х гг. былі праведзены рэканструкцыя і капітальны рамонт МЖК. Цяпер дом жылы з мясной крамай ААТ «Усход» на першым паверсе
Архітэктура
Дамы № 6, 8, 10 з’яўляюцца адзіным комплексам забудовы, які галоўным фасадам выходзіць на чырвоную лінію забудовы вул. Ленінскай. Дом № 6 уяўляе сабой трохпавярховы, прамавугольны ў плане цагляны будынак. У афармленні фасадаў выкарыстаны рустоўка, карнізныя паяскі, прамавугольныя падаконныя нішы. На першым і другім паверхах аконныя праёмы прамавугольныя, на трэцім — арачныя з ліштвамі. Будынак завершаны тонкапрафіляванымі карнізамі з сухарыкамі. Унутраная планіроўка зменена.
Канстанцін Міхайлавіч Палікарповіч
Біяграфія
Скончыў Магілёўскую духоўную семінарыю (1909). Настаўнічаў у школах Чэрыкаўскага павета. З 1926 года член гістарычна-археалагічнай камісіі Інбелкульта. З 1929 года ў Інстытуце гісторыі АН БССР (у т.л. з 1944 загадчык сектара). У 1941—1942 гадах у эвакуацыі ў Казахстане, у час геалагічных экспедыцый даследаваў і археалагічныя помнікі.
Даследаванні і адкрыцці
У пачатку 1930-х гадоў пачаў даследаваць першабытныя стаянкі на крывінскім тарфяніку паміж вёскамі Асавец Бешанковіцкага і Галоўск Сенненскага раёнаў Віцебскай акругі, матэрыял якіх датаваў бронзавым векам, аднак устрымаўся ад вызначэння іх культурнай прыналежнасці.
Санта-Крус-дэ-Тэнэрыфэ (правінцыя)
Правінцыя Санта-Крус-дэ-Тэнэрыфэ (Provincia de Santa Cruz de Tenerife) — астраўная правінцыя Іспаніі ў складзе аўтаномнай супольнасці Канарскія астравы. Адміністрацыйны цэнтр — Санта-Крус-дэ-Тэнэрыфэ.
Гісторыя
Правінцыя была ўтворана ў 1927 годзе, калі правінцыя Канарыя (сталіца Санта-Крус-дэ-Тэнэрыфэ) была падзелена на дзве правінцыі: Лас-Пальмас і правінцыю Санта-Крус-дэ-Тэнэрыфэ.
У 1982 годзе абедзве правінцыі сталі часткай новастворанай Аўтаномнай супольнасці Канарскіх астравоў.
Адміністрацыйны падзел
Правінцыя ўключае ў сябе 54 муніцыпальных утварэнняў, размешчаных на астравах Тэнэрыфэ (самы густанаселены востраў у Іспаніі), Ла-Пальма, Ла-Гамера і Эль-Ера.
Malleus Maleficarum
Malleus Maleficarum — вядомы трактат па дэманалогіі, напісаны двума германскімі манахамі, дамініканскі інквізітарамі Генрыхам Крамерам (лаціназаваны варыянт імя - Генрыкус Інстыторыс) і Якабам Шпрэнгерам, і апублікаваны ў горадзе Шпаеры ў 1486 годзе.
У першай частцы абмяркоўваецца неабходнасць глыбокага ўсведамлення службовымі асобамі гнюсоты вядзьмарства, якое ўключае адрачэнне ад каталіцкай веры, адданасць і пакланенне д'яблу, ахвяраванне яму нехрышчоных дзяцей і плоцкія зносіны з інкубам або сукубам. У другой частцы устанаўлiваюцца тры тыпы злачынстваў, якія здзяйсняліся ведзьмамі, і процідзеянне кожнаму з іх. Трэцяя частка ўтрымоўвала фармальныя правілы для ўзбуджэння судовага іску супраць ведзьмы, забеспячэння яе асуджэння і вынясення прысуду.
Бракель
Бракель (Brakel) — горад у Германіі, у зямлі Паўночны Рэйн-Вестфалія. Падпарадкаваны адміністрацыйнай акрузе Дэтмальд. Уваходзіць у склад раёна Хёкстэр. Насельніцтва — чалавек (на 31 снежня 2010 года). Плошча — 173,74 км². Афіцыйны код — 05 7 62 016.
Горад падзяляецца на 14 гарадскіх раёнаў.
Палацава-паркавы комплекс Манюшкаў (Смілавічы)
Палацава-паркавы комплекс Манюшкаў — помнік архітэктуры ХІХ — пачатку ХХ стагоддзяў псеўдагатычнага і неагатычнага стылявых кірункаў з элементамі мадэрнізму. Пабудаваны ў г.п. Смілавічы (Чэрвеньскі раён) на месцы замку XVI ст. Уключаў два палацы, шэраг пабудоў, парк пейзажнага тыпу (збярогся часткова).
Гісторыя
Палацава-паркавы комплекс сфарміраваўся ў XIX — пачатку ХХ ст. У розныя часы маёнтак Смілавічы належаў Кезгайлам, Сапегам, Завішам. У ХVIII ст. стаў уладаннем гетмана вялікага літоўскага Міхала Казіміра Агінскага (1730—1800). У 1791 годзе маёнтак адышоў да Манюшкаў.
Будаўніцтва палацу вялося Станіславам Манюшкам (дзедам вядомага кампазітара) і яго сынамі. Казімір Манюшка заклаў батанічны і пладовы сады. Будаўніцтва комплексу было завершана Лявонціем Ваньковічам, жанатым з Паўлінай Манюшкай.
Стары палац
Палац складаецца з 2 мураваных карпусоў, пабудаваных у розны час і аб'яднаных паміж сабой невялікім аб'ёмам, у якім размяшчалася аранжарэя. У палацы (не збярогся) быў зімовы сад, багаты архіў (зберагліся дакументы Агінскіх, Манюшкаў, Ваньковічаў), вялікая бібліятэка і карцінная галерэя, у складзе якой быў вядомы партрэт А. Міцкевіча (мастак В. Ваньковіч). Цяпер ён захоўваецца ў Варшаве, у Нацыянальным музеі.
Стары корпус быў пабудаваны ў пачатку XIX ст. у стылі псеўдаготыкі. Прамавугольны ў плане двухпавярховы будынак накрыты двухсхільным дахам. Фасады падзелены міжпавярховым карнізам. З боку галоўнага фасада да будынка прымыкае магутная, квадратная ў плане трохпавярховая вежа, завершаная зубцамі. Ніжні ярус вежы, дзе зроблены ўваход, мае апрацоўку рустам. Вокны маюць маляўнічае абрамленне.
У 1900 годзе да паўночна-ўсходняга крыла корпуса была зроблена двухпавярховая прыбудова з драўлянай галерэяй па другім паверсе. Планіроўка анфіладная. Перакрыцці плоскія, за выключэннем некалькіх памяшканняў на першым паверсе, якія маюць цыліндрычныя скляпенні з распалубкамі. У вежы размешчана трохмаршавая лесвіца.
Новы палац
У 1900-я гады да старога корпуса далучаны новы, у стылі неаготыкі з элементамі стылю «мадэрн». Будынак у плане двухпавярховы, выцягнуты, асіметрычны, ускладнены пяціграннымі эркерам, завершаны двухсхільным дахамі. Уваход размешчаны ў заходняй частцы. На паркавым фасадзе трохпавярховы вежападобны аб'ём. Уваход на галоўным фасадзе вылучаны трохпавярховым рызалітам з дзвюма фланкіруючымі гранёнымі вежачкамі, завершанымі невысокімі шатрамі і шпілямі. Вежа паркавага фасада ўпрыгожаная рустам, валютамі, складаным абрамленнем акна трэцяга ярусу, завершаная атыкам, зубцамі (накшталт старажытных абарончых вежаў). Інтэр'ер палацу быў аздоблены размалёўкай.
У 1973 годзе паводле праекта рэканструкцыі (Беларускі навукова-даследчы і праектны інстытут па будаўніцтве ў вёсцы) да ўвахода ў новы корпус прыбудаваны вестыбюль з гардэробам, з усходняга боку — лесвічная клетка.
У будынку новага палаца размяшчаўся сельскагаспадарчы каледж, зараз яно выкуплена прыватным інвестарам і добраўпарадкоўваецца. Адносна старая частка палаца, збудаваная Станіславам Манюшкам, цяпер занядбана.
Парк
Парк пейзажны. Закладзены ў канцы ХІХ ст.
Кенсінгтан
Ке́нсінгтан (Kensington) — раён у складзе бора (адміністрацыйнай акругі) Кенсінгтан і Чэлсі, які займае заходнюю частку цэнтральнага Лондана, у 4,5 км да захаду ад Чарынг-кроса. Паўночней Кенсінгтана ляжыць Нотынг-хіл, паўднёвей — Чэлсі (і Фулхэм), усходней — Бромптан (і Белгравія), а заходней — Хамерсміт (і Чызуік).