cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Трыест
Гісторыя
Пасля заняпаду ў 476 годзе Заходнярымскай імперыі, Трыест падзяліў лёс астатніх істрыйскіх гарадоў, пабачыўшы остготаў, візантыйцаў, лангабардаў, пакуль не ўвайшоў у 774 у склад імперыі Карла Вялікага. Затым ім кіравалі біскупы, а ў 1203 горад захапілі венецыянцы. З 1382 да 1918 горад становіцца габсбургска—аўстрыйскім. З 1719 да 1891 меў статус Вольнага порту і быў адзіным буйным портам Аўстрыі. З 1809 да 1814 быў акупаваны французамі. Пасля заснавання ў 1861 Італьянскай дзяржавы, у населеным пераважна італамоўным насельніцтвам Трыесце з'явіўся антыаўстрыйскі рух, мэтай якога было далучэнне горада да Італіі. Пасля сканчэння Першай Сусветнай вайны, 29 кастрычніка 1918, была заснаваная новая паўднёваславянская дзяржава — Каралеўства Югаславія, у склад якой першапачаткова ўвайшоў і Трыест (на той час колькасць славенцаў у перыферыйных раёнах дасягала 18%). Аднак паводле падпісанай у верасні 1919 Сен-Жэрменскага дагавора, Трыест, разам з усёй Істрыяй і Усходняй Фрыуліяй, перайшоў да Італіі. Падчас панавання фашыстаў адбывалася італьянізацыя славенскага насельніцтва. Пасля сканчэння Другой Сусветнай вайны, у 1947 годзе, саюзнікамі была абвешчана Свабодная тэрыторыя Трыест. Паводле Лонданскага дагавора 1954 года гэтая тэрыторыя была падзеленая паміж Італіяй і Югаславіяй (горад Трыест адыйшоў да першай). У 1975 дэмаркацыйная лінія афіцыйна стала дзяржаўнай граніцай дзвюх краін. З уваходам Славеніі ў 2004 у Еўрасаюз і далучэннем яе ў 2007 да шэнгенскай зоны Трыест перастаў быць горадам на ўскрайку Еўрасаюза, якім ён быў некалькі дзесяцігоддзяў.
Сасела
Сасела (Sassello) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Лігурыя, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Савона.
Насельніцтва складае 1836 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 18 чал./км². Займае плошчу 100 км². Паштовы індэкс — 17046. Тэлефонны код — 019.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы.
Adelphocoris lineolatus
Adelphocoris lineolatus — шкоднае насякомае, якое псуе люцэрну.
Экалогія
Зімуе ў фазе яйка. У лесастэпавай зоне Украіны развіццё яек звычайна пачынаецца ў сярэдзіне мая. Лічынкі растуць 25-30 дзён і ператвараюцца ў дарослых клапоў, якія неўзабаве пачынаюць адкладаць яйкі. З-за цёплага надвор’я клапы вельмі рухомыя і часта летаюць паміж раслінамі. Звычайна яны канцэнтруюцца на верхавінах раслін, дзе высмоктваюць сокі з маладых сцеблаў, бутонаў і завязяў. Падчас хмарнага і халоднага надвор’я насякомыя нерухома сядзяць знізу ліста кармавых раслін. Вясной і летам аплодненыя самкі адкладаюць яйкі ў маладыя, сакавітыя сцеблы люцэрны, эспарцэта, баркуна і іншых бабовых раслін. З дапамогай яйкакладу самка робіць пракол і апускае ў яго амаль перпендыкулярна яйка, зачыняючы адтуліну над ім своеасаблівым коркам. Яйкі адкладаюць адзін за адным у шэраг або купкай няправільнай формы. У адной кладцы бывае да 30 яек, а ўсяго адна самка можа адкласці іх да 140. Летам поўны цыкл развіцця насякомага ў лесастэпавай зоне працягваецца ад 35 да 40 дзён. Ва Украіне ён дае два пакалення.
Шкоднаснасць
Клоп шматедны, аднак найбольшую шкоду наносіць розным культурным і дзікарослым бабовыя, асабліва люцэрне і эспарцэту. Пашкоджаныя клапамі верхавіны сцеблаў жоўкнуць і вянуць, бутоны і завязі ападаюць, пакідаючы голыя кветаножкі. Ураджай насення люцэрны і эспарцэта на заселеных клапамі плошчах значна памяншаецца. Асабліва небяспечны клоп у засушлівыя гады, калі расліны слабыя, і на іх утвараецца мала суквеццяў. Акрамя люцэрны і эспарцэта, пашкоджвае віку, лубін, канюшыну, баркун, розныя парасонавыя, складанакветныя, вахту, высадкі цукровых буракоў і таму падобнае. Ва Украіне распаўсюджаны паўсюдна.
Аляксандр Аляксандравіч Міхалевіч
Аляксандр Аляксандравіч Міхалевіч (нар., г.Віцебск) — беларускі вучоны ў галіне цеплаабмену, агульнай і ядзернай энергетыкі. Акадэмік Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (2000; член-карэспандэнт з 1986), доктар тэхнічных навук (1976), прафесар (1978).
Біяграфія
Закончыў Беларускі політэхнічны інстытут (1961). З 1961 года ў Фізіка-тэхнічным інстытуце АН БССР, з 1966 года малодшы, старшы навуковы супрацоўнік, загадчык сектара, загадчык лабараторыі Інстытута ядзернай энергетыкі АН БССР, адначасова ў 1967—1983 гг. вёў выкладчыцкую работу ў Белдзяржуніверсітэце. У 1983—1988 гг. намеснік дырэктара па навуковай рабоце, в.а.дырэктара, адначасова загадчык лабараторыі гэтага інстытута. З 1991 г. дырэктар Інстытута праблем энергетыкі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі, у 2001—2004 гг. генеральны дырэктар Аб'яднанага інстытута энергетычных і ядзерных даследаванняў Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі. Адначасова ў 1992—1996 гг. загадчык кафедры Акадэміі кіравання пры Кабінеце Міністраў, затым пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь. У 1997—2002 гг. загадчык кафедры Беларускага дзяржаўнага тэхналагічнага ўніверсітэта, у 2002—2004 гг. член Прэзідыума Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі. У 2004—2008 гг. галоўны навуковы супрацоўнік Інстытута цепла- і масаабмену імя А. Лыкава, з 2009 года дырэктар, з 2010 года галоўны навуковы супрацоўнік, навуковы кіраўнік Інстытута энергетыкі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі. Удзельнік ліквідацыі аварыі на Чарнобыльскай АЭС.
Навуковая дзейнасць
Тэарэтычна даследаваў механізм цепла- і масапераносу пры кандэнсацыі рэагуючага газу, вывучаў сістэмы ахалоджвання атамных і цеплавых электрастанцый, эфектыўнасць цеплаперадачы ў цеплаабменных апаратах пры наяўнасці хімічных рэакцый у цепланосьбіце. У 1992—1996 гг. прымаў удзел у распрацоўцы «Энергетычнай праграмы», Дзяржаўнай праграмы развіцця ядзернай энергетыкі, рэспубліканскай праграмы «Энергаашчаджэнне» і Асноўных напрамкаў энергетычнай палітыкі Рэспублікі Беларусь. У 2003—2007 гг. прымаў удзел у распрацоўцы Канцэпцыі энергетычнай бяспекі Рэспублікі Беларусь, Дзяржаўнай комплекснай праграмы мадэрнізацыі асноўных вытворчых фондаў беларускай энергетычнай сістэмы, энергаашчаджэння і павелічэння долі выкарыстання ў краіне ўласных паліўна-энергетычных рэсурсаў у 2006—2010 гг., Дырэктывы Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь № 3.
Аўтар звыш 250 навуковых прац, у т.л. 8 манаграфій, 4 вучэбных дапаможнікаў, 20 вынаходстваў.
Навалеза
Навалеза (Novalesa) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне П’емонт, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Турын.
Насельніцтва складае 554 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 20 чал./км². Займае плошчу 28 км². Паштовы індэкс — 10050. Тэлефонны код — 0122.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы.
Хіромі Кодзіма
(小島 宏美; нар. ) — былы японскі футбаліст. У 2000 годзе выступаў за нацыянальную зборную Японіі.
Валашынава
Валашынава (Волоши́ново) — вёска ў Старасамбірскім раёне Львоўскай вобласці Украіны.
Вужык
Вужык — рака ў Беларусі, у Вілейскім раёне Мінскай вобласці, левы прыток ракі Нарачанка (басейн Нёмана).
Даўжыня 10,5 км. Пачынаецца за 1,5 км на паўночны ўсход ад вёскі Любань, у сярэдняй плыні цячэ праз лес, упадае ў Нарачанку за 2 км на поўдзень ад вёскі Любкі. Рэчышча каналізаванае.
Яўген Паўлавіч Лявонаў
Яўген Паўлавіч Лявонаў (, Масква —, Масква) — савецкі і расійскі акцёр тэатра і кіно. Народны артыст СССР (1978). Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі СССР (1976) і Дзяржаўнай прэміі Расійскай Федэрацыі (1992).
Скончыў Маскоўскую драматычную студыю (1948). З 1948 года працаваў у маскоўскіх тэатрах імя К.Станіслаўскага, тэатры У.Маякоўскага, з 1972 года ў тэатры «Ленком». Камедыйны, характарны акцёр, па-майстэрску валодаў сродкамі гумару і сатыры. У камедыйных ролях умеў паказаць драматызм вобраза: Іванаў («Іванаў», А.Чэхава, 1975), Важак («Аптымістычная трагедыя» У.Вішнеўскага, 1983), Тэўе («Памінальная малітва» паводле Шолам-Алейхема, 1989). З 1947 года здымаўся ў кіно. Сярод фільмаў: «Паласаты рэйс» (1960), «Данская аповесць» (1965), «Трыццаць тры» (1966), «Джэнтльмены ўдачы», «Беларускі вакзал» (абодва 1971), «Старэйшы сын», «Афоня» (абодва 1975), «Прэмія» (1975), «Асенні марафон» (1980, Дзяржаўная прэмія Расіі 1981), «Кін-дза-дза!» (1986), «Забіць дракона» (1989), «Пашпарт» (1990), «Насця» (1993).
Кіршнер
Кіршнер — прозвішча.
Жлобінская седлавіна
Мае асіметрычную будову: паўночны яе схіл з'яўляецца досыць спадзістым, а паўднёвы ўяўляе сабой сістэму ступенчатых разломаў. Даўжыня 50 км, шырыня 45 км. На захадзе мяжуе з Бабруйскім пахаваным выступам Беларускай антэклізы, на поўначы — з Аршанскай упадзінай, на ўсходзе — з Суражскім пахаваным выступам, на поўдні з Гарадоцка-Хацецкай тэктанічнай ступенню (некаторыя даследчыкі адносяць яе да глыбока пахаванай часткі Жлобінскай седлавіны) Прыпяцкага прагіну.
Крышталічны фундамент у межах седлавіны залягае на глыбіні ад -650 да -900 м. Платформавы чахол складзены пераважна з рыфейскіх і вендскіх адкладаў, якія перакрываюцца сярэднедэвонскімі, юрскімі, мелавымі, палеагенавымі, неагенавымі і антрапагенавымі ўтварэннямі.
Пачатак фарміравання Жобінскай седлавіны ў познім пратэразоі. Блізкі да сучаснага выгляд яна набыла ў канцы герцынскага этапу. У палеазоі і да сярэдняга мезазою на тэрыторыі седлавіны пераважалі ўзыходныя тэктанічныя рухі. У жывецкі час дэвонскага перыяду, юрскім, мелавым, палеагенавым перыядах раён падвяргаўся адмоўным тэктанічным рухам і быў неглыбокім морам. Ад неагену да антрапагену ўключна тэрыторыя Жлобінскай седлавіны ўзвышаецца над узроўнем мора і з'яўляецца месцам намнажэння кантынентальных асадкаў.
Агберк
Агбе́рк (Աղբերք) — сяло ў марзе Гегаркунік, на ўсходзе Арменіі. Размешчана на паўднёвы захад ад горада Чамбарак і на ўсход ад горада Севан.
Элен Льюіс Херндан Артур
Элен Льюіс Херндан Артур (Ellen Lewis Herndon Arthur; 30 жніўня 1837 — 12 студзеня 1880) — жонка прэзідэнта ЗША Чэстэра Артура.
Галіўка
Галіўка (Га́лівка) — вёска ў Старасамбірскім раёне Львоўскай вобласці Украіны.
Венецыянскі заліў
Венецыянскі заліў (Golfo di Venezia, Beneški zaliv) — заліў у паўночнай частцы Адрыятычнага мора паміж дэльтай ракі По ў паўночнай Італіі і паўвостравам Істрыя ў Харватыі. Абмывае берагі Італіі, Славеніі і Харватыі.
Геаграфія
Галоўнымі гарадамі, якія ляжаць на ўзбярэжжы заліва, з'яўляюцца Венецыя, Трыест, Чыёджыя і Пула.
NGC 5448
NGC 5448 (іншыя абазначэнні — UGC 8969, MCG 8-26-3, ZWG 247.4, IRAS14009+4924, PGC 50031) — спіральная галактыка з перамычкай (SBa) ў сузор’і Вялікая Мядзведзіца.
Азярцы
Назву Азярцы́ маюць:
Агрэст зменлівы
Агрэ́ст зменлівы (Ribes divaricatum, Grossularia divaricatum) — від шматгадовых раслін, сямейства агрэставых.
Батанічнае апісанне
Куст вышынёю да 2 м. Галінкі шаравата-бурыя, з парнымі шыпамі у вузлах. Лісце 5-лопасцевае з тупаватымі лопасцямі. Кветкі зеленавата-пурпуровыя. Ягады пурпуровыя, голыя.
Арэал
Радзіма — Паўночная Амерыка. Iнтрадукаваны на Беларусі.
Таксанамія
Від Агрэст зменлівы ўваходзіць у род сямейства  парадку.
Джон Арчыбальд Уілер
Джон Арчыбальд Уілер (John Archibald Wheeler;, Джэксанвіл, штат Фларыда, ЗША — , Хайтстаўн, штат Нью-Джэрсі, ЗША) — амерыканскі фізік-тэарэтык, член Нацыянальнай акадэміі навук ЗША (з 1952). Прэзідэнт Амерыканскага фізічнага таварыства ў 1966 годзе. Скончыў універсітэт Джонса Хопкінса (1933). У 1933—1935 гг. працаваў у Капенгагене ў Нільса Бора, у 1935—1938 — ва ўніверсітэце Паўночнай Караліны, з 1938 г. — у Прынстанскім універсітэце (з 1947 г. — прафесар). Уілерам былі прыдуманыя два тэрміны, якія пазей шырока распаўсюдзіліся ў навуцы і навуковай фантастыцы — чорная дзірка (англ. black hole) і Кратова нара (анг. wormhole).
Гваздэць
Гваздэць (Гвоздець) — вёска ў Старасамбірскім раёне Львоўскай вобласці Украіны.
Ёсіхару Уэно
(上野 良治; нар. ) — былы японскі футбаліст. У 2000 годзе выступаў за нацыянальную зборную Японіі.
Сібай
Сібай — горад рэспубліканскага падпарадкавання ў Башкартастане Расійскай Федэрацыі. Уваходзіць у самастойнае муніцыпальнае ўтварэнне. Знаходзіцца на стыку Еўропы і Азіі, на ўсходнім схіле Паўднёвага Урала, у адгор'ях хрыбта Ірэндык.
Гісторыя
Сібай быў заснаваны ў пачатку 1930-х гадоў у сувязі з адкрыццём Сібайскага меднацынкавакалчаданавага радовішча. З 1938 — рабочы пасёлак. 21 лістапада 1955 Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савету РСФСР рабочы пасёлак Сібай быў пераўтвораны ў горад рэспубліканскага падпарадкавання.
Альяніка
Альяніка (Oglianico) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне П’емонт, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Турын.
Насельніцтва складае 1410 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 235 чал./км². Займае плошчу 6 км². Паштовы індэкс — 10080. Тэлефонны код — 0124.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы San Feliciano.
Спаторна
Спаторна (Spotorno) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Лігурыя, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Савона.
Насельніцтва складае 4133 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 508 чал./км². Займае плошчу 8 км². Паштовы індэкс — 17028. Тэлефонны код — 019.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы.
Ігар Муратавіч Ахба
Ігар Муратавіч Ахба (, Сухум) — абхазскі палітычны дзеяч, міністр замежных спраў Абхазіі (ліпень — снежань 2004), надзвычайны і паўнамоцны пасол Абхазіі ў Расіі (з лістапада 2008).
Біяграфія
У 1971 годзе скончыў юрыдычны факультэт МДУ, у 1975 годзе — аспірантуру Інстытута дзяржавы і права АН СССР па спецыяльнасці «Дзяржаўнае і міжнароднае права». У 1976—1989 гадах працаваў навуковым супрацоўнікам у Дзяржаўнай бібліятэцы СССР імя У. І. Леніна. З 1989 па 1992 год - рэферэнт апарата Вярхоўнага Савета СССР.
Адзін з заснавальнікаў таварыства абхазскай культуры ў Маскве, абхазскай газеты і абхазскай нядзельнай школы. З 1992 па ліпень 2004 і са снежня 2004 па 2008 год — паўнамоцны прадстаўнік Абхазіі ў Расіі. У ліпені—снежні 2004 года працаваў міністрам замежных спраў Абхазіі. У лістападзе 2008 прызначаны паслом Абхазіі ў Расіі.
NGC 5449
NGC 5449 — частка галактыкі ў сузор’і Вялікая Мядзведзіца.
Глыбока (Старасамбірскі раён)
Глыбока (Глибо́ка) — вёска ў Старасамбірскім раёне Львоўскай вобласці Украіны.
Агнджадзор
Агнджадзо́р (Աղնջաձոր) — сяло ў марзе Ваёц-Дзор, на поўдні Арменіі. Размешчана на трасе Мартуні — Ехегнадзор, за 19 км на паўночны захад ад горада Ехегнадзора і 30 км на поўдзень ад Мартуні. На поўдзень па трасе знаходзяцца сёлы Таратумб і Караглух, а на поўначы размешчаны Селімскі перавал, на якім размешчаны караван-сарай 1332 г.
Верацеі
Назву Вераце́і маюць:
Агарэвічы
Агарэ́вічы (, Огаревичи) — аграгарадок у Ганцавіцкім раёне Брэсцкай вобласці. Адміністрацыйны цэнтр Агарэвіцкага сельсавета. Размешчаны за 7 км на ўсход ад горада і чыгуначнай станцыі Ганцавічы на лініі Лунінец — Баранавічы, транспартныя сувязі на аўтадарозе Ганцавічы — Сіняўка — Клецк.
Гісторыя
У 1982—1992 гадах праект планіроўкі і забудовы Агарэвічаў распрацоўваўся архітэктарам Р. І. Белагорцавым.
Дальвік
Дальвік (Dalvík) — горад у Ісландыі.
Геаграфія
Горад Дальвік знаходзіцца на паўночным узбярэжжы Ісландыі, на беразе фіёрда Эя-фіёрд, які выходзіць у Грэнландскае мора, на поўнач ад Акюрэйры. Горад з'яўляецца адміністрацыйным цэнтрам акрыгі Дальвікурбігд, што адносіцца да рэгыёна Нордурланд Эйстра. Насельніцтва Дальвіка складае 1414 чалавекі (на 01.12 2007).
Дальвік — буйны рыбалоўны порт. Здзяйсняюцца рэгулярныя паромныя рэйсы, што злучаюць горад з востравам Грымсей, які знаходзіцца на Палярным коле. У водах Эяфіёрдура, перад Дальвікам, знаходзіцца востраў Хрысей, з насельніцтвам ў 180 чалавек, які адносіцца да акругі Акюрэйры. Адлегласць ад Дальвіка да сталіцы Ісландыі Рэйк’явіка складае 412 кіламетраў.
Гісторыя
У 1934 годзе горад быў моцна разбураны ў выніку землятрусу.
У 1916 годзе ў Дальвіку нарадзіўся трэці прэзідэнт Ісландыі Крысціян Эльд'яўрн (1968—1980).
Роберт Кіршнер
Роберт Кіршнер (Robert P. Kirshner, нар., , Нью-Джэрсі) — амерыканскі астраном, касмолаг і даследчык звышновых. Прафесар Гарвардскага ўніверсітэта, член НАН ЗША і Амерыканскага філасофскага таварыства. Лаўрэат прэміі Вольфа па фізіцы (2015).
Біяграфія
Скончыў magna cum laude Гарвард-каледж па астраноміі (1970). Ступень доктара філасофіі па астраноміі атрымаў у Каліфарнійскім тэхналагічным інстытуце ў 1975 годзе. У 1974—1976 гадах пастдак у Нацыянальнай абсерваторыі Кіт-Пік. На працягу дзевяці гадоў выкладаў у Мічыганскім універсітэце: з 1976 года асістэнт-прафесар, з 1979 года асацыіраваны прафесар, у 1981—1985 гадах прафесар і кіраўнік па астраноміі. У 1985 годзе перайшоў на кафедру астраноміі Гарварда, дзе з таго часу і дагэтуль з’яўляецца прафесарам астраноміі, загадваў кафедрай астраноміі ў 1990—1997 гадах, у 1997—2003 гадах узначальваў падраздзяленне па оптыцы і ВК Гарвард-Смітсан. У 2002—2007 гадах узначальваў адзін з гарвардскіх каледжаў — Quincy House (Harvard College). Эмерыт-прафесар Гарварда і таксама (з 2015) з’яўляецца галоўным кіраўніком навуковых праграм Gordon and Betty Moore Foundation. У 2004—2006 гг. прэзідэнт Амерыканскага астранамічнага таварыства. Фэла Амерыканскага фізічнага таварыства і Амерыканскай асацыяцыі садзейнічання развіццю навукі. Яго вучні Браян Шміт і Адам Рыс атрымалі Нобелеўскую прэмію па фізіцы 2011 года (сумесна з Солам Перлмутэрам) «за адкрыццё паскоранага пашырэння Сусвету праз назіранне далёкіх звышновых».
Член НАН ЗША (1998), Амерыканскага філасофскага таварыства (2005), Амерыканскай акадэміі мастацтваў і навук (1992).
Аўтар больш за 250 рэцэнзаваных публікацый у астранамічных часопісах і кнігі «The Extravagant Universe: Exploding Stars, Dark Energy, and the Accelerating Cosmos» (Princeton University Press, 2002).
Афара-самалійскія сутыкненні
Афара-самалійскія сутыкненні — тэрытарыяльны канфлікт паміж эфіопскімі штатамі Афар і Самалі.
Перадумовы
У 2010-х гадах паміж штатамі паўсталі супярэчнасці адносна прыналежнасці трох вясковых абшчын (самыя дробныя адзінкі адміністрацыйнага падзела Эфіопіі, якія аб’ядноўваюць групы вёсак) населеных этнічнымі самалійцамі з клана Іса. Спрэчнымі сталі паселішчы Адайту (Qadaytu, Cadayto) абшчыны Міле, Кундуфо (Qundafaqo, Cundhufo) абшчыны Геваі і Гедамайту (Gadamaytu, Garba-Ciise) абшчыны Амібара.
У 2014 годзе федэральны ўрад на чале з Рэвалюцыйна-дэмакратычным фронтам эфіопскага народа перакраіў мяжу паміж двума рэгіёнамі. У выніку рэгіён Самалі саступіў Афару тры вёскі.
Сутыкненні
Першыя сутыкненні адбыліся ў кастрычніку 2020 года, забраўшы з сабой жыцці 27 чалавек.
Наступная буйная сутычка здарылася 2 красавіка 2021 года, калі былі забіты 100 пастухоў.
24 ліпеня ўспыхнулі баі ў горадзе Гарбаіса, у выніку якіх загінулі 300 чалавек. Услед рушылі масавыя пратэсты ў самалійскім рэгіёне. Адзіная дарога, якая вядзе са спрэчнага паселішча, была заблакавана, а чыгуначная лінія, якая вядзе ў Джыбуці (па ёй праходзіць 95% марскога гандлю Эфіопіі), была часткова разбурана.
1 жніўня канфлікт распаўсюдзіўся на Джыбуці, дзе адбыліся сутыкненні паміж афарцамі і самалійцамі ў прыгарадзе горада Джыбуці Бальбала. Пасольства ЗША паведамляла аб беспарадках таксама ў раёне Архіба. Сутычкі прывялі да гібелі двух чалавек.
15 мая 2022 года рэгіёны Самалі і Афар пагадзіліся вывесці свае ўзброеныя апалчэнні са спрэчнай тэрыторыі і падтрымаць вяртанне перамешчаных асоб. Тым не менш, 9 лістапада таго ж года па меншай меры 18 чалавек былі забіты і каля 28 атрымалі раненні ў абшчыне Дхеймід, зона Сіты.
Дзмітрый Антонавіч Крывашэй
Дзмітрый Антонавіч Крывашэй (нар., вёска Завітая Нясвіжскага раёна Мінскай вобласці) — беларускі гісторык. Кандыдат гістарычных навук (2000).
Навуковыя інтарэсы: Культурная дыпламатыя, культурная палітыка, гісторыя нацыянальных меншасцяў Беларусі. Аўтар больш за 150 навуковых прац.
Біяграфія
Нарадзіўся 24 чэрвеня 1972 г. у в. Завітая Нясвіжскага раёна Мінскай вобласці.
У 1989 годзе скончыў Гарадзенскую СШ №2. У 1994 г. скончыў гістарычны факультэт Гродзенскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Янкі Купалы. У 1993—1996 гг. працаваў настаўнікам гісторыі ў школах Бераставіцкага раёна. Пасля заканчэння аспірантуры ГрДУ імя Янкі Купалы працаваў выкладчыкам у Гродзенскім гандлёвым каледжы. У 1999—2002 гг. — навуковы супрацоўнік Нацыянальнага навукова-асветнага цэнтра імя Ф. Скарыны. У 2000 г. абараніў кандыдацкую дысертацыю «Развіццё культурных сувязей Беларусі з краінамі Цэнтральнай і Заходняй Еўропы (1991—1996 гг.)» (навуковы кіраўнік — к.г.н., прафесар І.І. Коўкель). У 2013 г. прысвоена навуковае званне дацэнта.
З 2009 па 2018 выкладаў у БДУКМ.
Аляксандр Маркавіч Рабцэвіч
Аляксандр Маркавіч Рабцэвіч (, в. Лазовая Буда, Бабруйскі павет,  —, Мінск) — савецкі ваенны, партызан, Герой Савецкага Саюза (1944). Палкоўнік дзяржаўнай бяспекі.
Біяграфія
Нарадзіўся 14 сакавіка 1898 года ў в. Лазовая Буда Бабруйскага павета Мінскай губерні (цяпер — Кіраўскі раён Магілёўскай вобласці).
У канцы 1916 года прызваны ў царскую армію і залічаны ў вучэбную каманду 190-га палка, які размяшчаўся ў Клязьме Маскоўскай губерні. У ліпені 1917 года ён адпраўляецца ў маршавую роту на Заходні фронт Баранавіцкага напрамку радавым 6-га грэнадзерскага Таўрычаскага палка. У гады грамадзянскай вайны дабравольна ўступіў у Чырвоную Армію і быў накіраваны на курсы камандзіра ў Маскву, пасля закнчэння якіх быў накіраваны ў штаб Заходняга фронту, а пазней — у тыл белапалякаў для арганізацыі партызанскіх атрадаў і дыверсій у тыле ворага. З 1924 па 1937 гады працаваў на розных пасадах Качэрыцкага рэўкома і Бабруйскага павета. Некаторы час быў старшынёй калгаса «Качэрычы». З утварэннем Кіраўскага раёна ўзначаліў раённае добраахвотнае таварыства «Асавіяхім». У 1937 годзе быў накіраваны ў Іспанію і стаў камандзірам атрада асобага назначэння. За праяўлены гераізм і адвагу ўзнагароджаны ордэнам Чырвонай Зоркі. Вярнуўшыся з Іспаніі Рабцэвіч узначаліў райздраўаддзел, а потым у 1939 годзе быў накіраваны ў Брэст, дзе яго і застала Вялікая Айчынная вайна. Камандзір роты асобнай мотастралковай дывізіі. Пасля разгрому немцаў пад Масквой арганізаваў дыверсійны партызанскі спецатрад НКДБ БССР «Храбрацы» з 14 чалавек. 30 чэрвеня 1942 года паветраным дэсантам высадзіўся ў тыле ворага ля станцыі Злынка Арлоўскай вобласці. На тэрыторыі Жлобінскага, Рагачоўскага, Акцябрскага (у в. Ражанаў знаходзілася база атрада), Жыткавіцкага, Калінкавіцкага, Мазырскага, Петрыкаўскага, Асіповіцкага, Бабруйскага, Быхаўскага, Косаўскага, Лунінецкага, Лагішынскага, Пінскага раёнаў атрад правёў 218 дыверсій, у выніку якіх пушчаны пад адхон 91 эшалон, падарваны 73 цягнікі, 23 бронемашыны, браняпоезд, 102 аўтамашыны, 5 мастоў, разгромлены два гарнізоны нямецкіх акупацыйных улад. За паспяховае выкананне заданняў у тыле ворага Аляксандру Рабцэвічу прысвоена званне Героя Савецкага Саюза (5 лістапада 1944 г.). Пасля вайны доўгі час быў загадчыкам райздраўаддзела. За баявыя справы ўзнагароджаны ордэнам Леніна, двума ордэнамі Чырвонай Зоркі, ордэнам Чырвонага Сцяга, ордэнам «Айчыннай вайны 2-ой ступені», медалямі «Партызану Айчыннай вайны», «За баявыя заслугі», «За абарону Масквы», «За ўзяцце Кенісберга» і іншымі. У пасляваенныя гады працаваў у органах дзяржаўнай бяспекі ў Мінску. Працаваў камендантам Клуба НКДБ, падчас пажару ў якім 3 студзеня 1946 года загінула яго дваццацігадовая дачка Люся. Падчас правядзення расследавання здарэння быў арыштаваны, але неўзабаве адпушчаны. У адстаўцы з верасня 1952 года. Памёр 11 красавіка 1961 года. Пахаваны ў Мінску на Вайсковых могілках. Яго імем названы вуліцы і завулак у горадзе Кіраўску і в. Мышкавічы.
Галавэцка (Старасамбірскі раён)
Галавэцка (Голове́цько) — вёска ў Старасамбірскім раёне Львоўскай вобласці Украіны.
Плаксіна (Ярцаўскі раён)
Плаксіна (Плаксино) — вёска ў Ярцаўскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Капырэўшчынскага сельскага паселішча.
Агідэль
Агідэль (Агидель, Ағиҙел) — горад (з 1991) у Расіі, у складзе Башкартастана. Насельніцтва 18,9 тыс. чал. (2006). Заснаваны ў 1980 годзе пры будаўніцтве Башкірскай АЭС.
Плаксіна (Ярцаўскі раён)
Гісторыя
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай Плаксіна абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі яно ўвайшло ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР. У 1924 годзе, нягледзячы на перавагу беларускага насельніцтва, Плаксіна не вярнулі БССР.
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупаваная гітлераўскімі войскамі ў ліпені 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
У 2004—2017 гадах у складзе Мірапольскага сельскага паселішча.
Агідэль
Сібайскі філіял Учалінскага горнаўзбагачальнага камбіната, малочна-кансервавы і мясны камбінаты.
Гарэлае
Назву Гарэ́лае маюць:
Салдаценка
Салдаценка — прозвішча.
Аршад
Арша́д (Orgeat) — старадаўні сіроп, сумесь міндальнага малака з цукрам і памяранцавай вадой (настаянай на флёрдаранжы). Часам замест памяранцавай ішла ў ход ружовая вада.
Апроч міндаля, даўней для атрымання напоя выкарыстоўваліся зерні ячменю (франц. orge), чым і тлумачыцца сучасная назва. У наш час аршад выкарыстоўваецца галоўным чынам як інгрэдыент для кактэйляў (напрыклад, «Маі Таі»).
Аршад не варта блытаць з іспанскім і лацінаамерыканскім прахаладжальным напоем — арчатай, у састаў якога таксама ўваходзіць міндаль. Этымалогія ў назваў гэтых напояў агульная.
Сезон 2019 ФК Хваля Пінск
У 2019 годзе футбольны клуб «Хваля» з горада Пінск прымаў удзел у двух афіцыйных турнірах на рэспубліканскім узроўні:
Склад
Станам на жнівень 2019 года, згодна з афіцыйным сайтам клуба.
! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" |
Заляддзе
Назву Заля́ддзе маюць:
Гарадыска (Старасамбірскі раён)
Гарадыска (Городи́сько) — вёска ў Старасамбірскім раёне Львоўскай вобласці Украіны.
Прэм’ер Тузін 2008
«Прэм’ер Тузін 2008» — чацвёрты зборнік песень-пераможцаў хіт-параду «Тузін Гітоў», выдадзены ў 2009 годзе.
Стэла (Італія)
Стэла (Stella) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Лігурыя, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Савона.
Насельніцтва складае 3085 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 71 чал./км². Займае плошчу 43 км². Паштовы індэкс — 17044. Тэлефонны код — 019.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы.
Радывыліў
Радывыліў (Радивилів), або Радзівілаў — горад у Ровенскай вобласці Украіны, на рацэ Слоніўка. Адміністрацыйны цэнтр Радывыліўскага раёна. Насельніцтва 10 190 чал. (2006).
Знаходзіцца за 102 км ад Роўна, чыгуначная станцыя на лініі Краснэ — Здалбуніў.
Этымалогія назвы
Места атрымала назву ў гонар свайго заснавальніка — Мікалая Радзівіла «Чорнага». За савецкім часам населены пункт насіў назву Чэрвонаармійск (Червоноармійськ).
Гісторыя
Упешыню згаданы ў 1564 годзе як паселішча ў Вялікім Княстве Літоўскім; валоданне Мікалая Радзівіла Чорнага. З 1565/66 года ў Валынскім ваяводстве. У 1568 годзе ў Радзівілаве пісар Францішак склаў Радзівілаўскі Апостал. Паводле ўмоў Люблінскай уніі перайшоў у 1569 годзе да Каралеўства Польскага.
Станам на 1775 год у мястэчку было 146 будынкаў. У 1795 годзе ў выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай апынуўся ў складзе Расійскай імперыі, у Валынскай губерні. У 1870 годзе атрымаў статус горада. У 1873 годзе чыгунка злучыла Радзівілаў са Здалбунавам.
Паводле Рыжскага мірнага дагавора ўвайшоў у 1921 годзе ў склад міжваеннай Польскай Рэспублікі, у Дубенскі павет Валынскага ваяводства.
З 1939 года ў складзе Украінскай ССР. У 1940 годзе бальшавікі перайменавалі Радывыліў у Чэрвонаармійск. З 30 чэрвеня 1941 па 19 сакавіка 1944 года знаходзіўся пад нямецкай акупацыяй.
Эканоміка
Прадпрыемствы дрэваапрацоўчай і шавецкай прамысловасці.
ЖФК Славянка Бабруйск
«Славянка» — былы беларускі жаночы футбольны клуб з горада Бабруйск.
Гарадовычы
Гарадовычы (Городо́вичі) — вёска ў Старасамбірскім раёне Львоўскай вобласці Украіны.
Азат (Гегаркунік)
Аза́т (Ազատ) — сяло ў марзе Гегаркунік, на ўсходзе Арменіі. Размешчана на ўсход ад горада Вардэніс і на поўдзень ад сяла Сотк, што размешчана на трасе Вардэніс — Мартакерт.
Ерзакі
Ерзакі (Ерзаки) — вёска ў Ярцаўскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Капырэўшчынскага сельскага паселішча.
Гісторыя
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай вёска Ерзакі абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР. У 1924 годзе, нягледзячы на перавагу беларускага насельніцтва, Ерзакі не вярнулі БССР.
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупаваная гітлераўскімі войскамі ў ліпені 1941 года, вызвалена у верасні 1943 года.
У 2004—2017 гадах у складзе Мірапольскага сельскага паселішча.
Белы насарог
Белы насарог (Ceratotherium simum) — найбуйнейшы прадстаўнік сямейства насарогаў.
Знешні выгляд
Белы насарог — другая па велічыні сухапутная жывёла на планеце, пасля слана. Гэта велізарнае млекакормячае — маса старых самцоў дасягае часам 4-4,5 тон, часам нават да 5 (звычайна, зрэшты, 2-2,5 тоны), а даўжыня цела — 4,2 метра. Вышыня ў карку — 1,6-2 м. Уласна, белага ў ім нічога няма, і назва гэта, відаць, паходзіць ад скажоннага бурскага слова wijde (шырокі, шырокапысы), якое англічане па гучанні перарабілі ў белы.
Распаўсюджанне
Зараз агульная колькасць белага насарога — прыкладна 10—11 тыс. галоў, што, відаць, больш, чым 20—25 гадоў таму. Арэал яго разарваны на два аддаленых адзін ад аднаго раёна.
Першы раён — Паўднёвая Афрыка. Белыя насарогі жывуць у ПАР, Намібіі, Зімбабве.
Другі раён знаходзіцца далей на поўнач. Гэта паўночныя і паўночна-ўсходнія раёны Дэмакратычнай Рэспублікі Конга і паўднёвы Судан.
Барыс Іванавіч Стасевіч
Бары́с Іва́навіч Стасе́віч (, г. Брэст-Літоўск Гродзенскай губерні — ) — савецкі партыйны і дзяржаўны дзеяч, член Сакратарыята ЦК КП(б)Б.
Біяграфія
Вучыўся ў духоўнай семінары. З 1914 года у Расійскай арміі. З 1914 года ў Чырвонай Арміі. Удзельнік Грамадзянскай вайны. З 1920 года намеснік начальніка аддзела губхарчкама, намеснік Народнага камісара ўнутраных сіпаў БССР у Мінску. Са снежня 1922 года сакратар Мінскага павятовага камітэта КП(б)Б, загадчык аддзела Слуцкага акруговага камітэта КП(б)Б. З жніўня 1924 да верасня 1928 года быў адказным сакратаром Аршанскага акруговага камітэта КП(б) Беларусі.
11 верасня 1928 года на пленуме Кампартыі Беларусі быў абраны членам Сакратарыята ЦК КП(б)Б і адначасова на яго былі ўскладзены абавязкі загадчыка Агітацыйна-прапагандысцкім аддзелам ЦК КП(б)Б. Быў вызвалены ад сваіх абавязкаў пленумам 8 верасня 1929 года.
На дзень свайго арышту 21 ліпеня 1937 года працаваў загадчыкам Аддзела культуры прафсаюза рабочых чыгункі імя Ф. Э. Дзяржынскага. Быў абвінавачаны ў стварэнні шпіёнскай-дыверсійнай сеткі ў Беларусі з мэтай паслаблення абараназдольнасці БССР і расстраляны ў той жа дзень.
Рэабілітаваны 26 верасня 1957 года.
Член бюро ЦК КП(б)Б (1928—1929).
Арбасана
Арбасана (Orbassano) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне П’емонт, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Турын.
Насельніцтва складае 22512 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 1002 чал./км². Займае плошчу 22 км². Паштовы індэкс — 10043. Тэлефонны код — 011.
Паўднёваафрыканская лісіца
Знешні выгляд
Афарбоўка поўсці паўднёваафрыканскай лісіцы вагаецца ад чорнага да серабрыста-шэрага з лёгкім жаўтаватым адценнем па баках і на жываце. Кончык хваста заўсёды чорны. Даўжыня цела складае 45-61 см, даўжыня хваста 30-40 см, вышыня ў карку 28-33 см, а вага ад 3,6 да 5 кг.
NGC 5450
NGC 5450 — частка галактыкі ў сузор’і Вялікая Мядзведзіца.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Паўднёваафрыканская лісіца
Распаўсюджанне
Паўднёваафрыканская лісіца распаўсюджана ў Паўднёвай Афрыцы ад Зімбабве да Анголы. Яе асяроддзем пасялення з'яўляюцца галоўным чынам адкрытыя саваны і паўпустыні.
Добрынка (Ліпецкая вобласць)
Добрынка (До́бринка) — пасёлак у Ліпецкай вобласці Расіі, цэнтр Добрынскага раёна. У 1967—2005 гадах меў статус пасёлка гарадскога тыпу. Насельніцтва — 8965 чал. (2021). Аднайменная чыгуначная станцыя на лініі Гразі — Паварына Паўднёва-Усходняй чыгункі.
Стаіць у вярхоўі ракі Плавутка.
Генадзь Мікалаевіч Здор
Генадзь Мікалаевіч Здор (, в. Звяняцкае, Хойніцкі раён, Гомельская вобласць — ) — беларускі спецыяліст у галіне апрацоўкі канструкцыйных матэрыялаў у машынабудаванні. Доктар тэхнічных навук (1999).
Біяграфія
Скончыў Беларускі політэхнічны інстытут (спецыяльнасць «Тэхналогія машынабудавання, металарэзныя станкі і інструменты», 1967). Працаваў у Заводзе паўправадніковых прыбораў імя Ф. Э. Дзяржынскага (з 1967, доследна-канструкторскае бюро), Фізіка-тэхнічным інстытуце НАН Беларусі (з 1971, навуковы супрацоўнік, з 1989 — загадчык лабараторыі высокіх ціскаў, з 2001 — загадчык аддзела механікі хуткапрацякаючых працэсаў і разбурэнняў, у 1983—1990 — намеснік дырэктара), Навукова-даследчым і канструктарска-тэхналагічным інстытуце зваркі і ахоўных пакрыццяў з вопытнай вытворчасцю (з 2003, дырэктар), Беларускім нацыянальным тэхнічным універсітэце (2006—2018, загадчык кафедры «Робататэхнічныя сістэмы»).
Навуковыя інтарэсы: імпульсная апрацоўка матэрыялаў.
Узнагароды
Дзяржаўная прэмія Беларускай ССР (1980) і інш.
Замасточча
Назву Замасто́чча маюць:
Аменемхет I
Аменемхе́т I — егіпецкі фараон (каля 1991—1962 да н.э.). Заснавальнік XII дынастыі (Сярэдняе царства).
Вёў барацьбу за аслабленне ўлады мясцовых правіцеляў-намархаў, здзейсніў паход у Палесціну, у вайне з лівійцамі заваяваў вобласць Вават.
Загінуў у час палацавага перавароту.
Захавалася «Павучанне» Аменемхета І яго сыну Сенусерту І.
Караліно
Назву Караліно́ маюць:
Цікара Фудзімато
(藤本 主税; нар. ) — былы японскі футбаліст. У 2001 годзе выступаў за нацыянальную зборную Японіі.
Грабіўныця
Грабіўныця (Гра́бівниця) — вёска ў Старасамбірскім раёне Львоўскай вобласці Украіны.
Мангаліца
Мангаліца (mangalica) — венгерская парода свойскіх свіней; была выведзена ў сярэдзіне XIX стагоддзя шляхам скрыжавання венгерскіх парод з і  з еўрапейскім дзіком і сербскай шумадыйскай пародай. Свіння пароды мангаліца мае густую кучаравую поўсць, падобную на поўсць авечак. Акрамя яе, адзіная вядомая парода свіней з доўгай поўсцю — вымерлая з Англіі.
Гісторыя
Белая свіння пароды мангаліца была выведзена на аснове старых цягавітых венгерскіх парод свіней (Bakonyi і Szalontai), перакрыжаваных з і сербскай пародай (і пазней з іншымі, такімі як Alföldi) у Аўстра-Венгрыі (1833). У гэтым годзе прынц Сербіі Мілаш Абрэнавіч паслаў 10 свінаматак і двух кнароў мясцовай сербскай пароды шумадзінка, палаціну Венгрыі, для стварэння новай пароды. Гэтыя свінні, выгадаваныя на ферме прынца паблізу ад Бялграда, выкарыстоўваліся для стварэння ў пачатку XIX стагоддзя на тэрыторыі сучаснага жудзеца Арад у Румынія пароды «чорны сірміум», або «чорная мангаліца». Новая хуткарослая свіння сальнага тыпу не патрабавала адмысловага догляду, што зрабіла яе вельмі папулярнай у Венгрыі.
У 1927 годзе было створана "Нацыянальнае таварыства заводчыкаў сальных свіней" («Нацыянальная асацыяцыя заводчыкаў мангаліцы»; Mangalicatenyésztők Országos Egyesülete), якое занялося паляпшэннем пароды. Мангаліца была самай папулярнай пародай свіней у рэгіёне да 1950 года (у 1943 годзе ў Венгрыі налічвалася 30 тысяч галоў). З тых часоў пагалоўе мангаліцы зніжаецца, выцесненае пастаўкамі даступнага замарожанага мяса. У 1991 годзе ў Венгрыі засталося менш за дзвесце мангаліц. Вырошчваннем свіней гэтай пароды занялася іспанская кампанія «Monte Nevado», за што яе генеральны дырэктар у 2016 годзе быў узнагароджаны ордэна Заслуг Венгрыі. У цяперашні час утрыманне мангаліцы зноў стала папулярным. У Венгрыі крыху больш за 7 тысяч свінаматак прыносяць каля 60 тысяч парсючкоў штогод.
Акрамя Венгрыі, мангаліцу разводзяць у Аўстрыі, Канадзе, Чэхіі, Германіі, Румыніі, Сербіі, Славакіі, Швейцарыі і Злучаных Штатах. У сакавіку 2006 года семнаццаць свіней былі экспартаваныя з Аўстрыі ў Вялікабрытанію, дзе яны зарэгістраваныя ў. У 2007 годзе некаторыя з іх былі экспартаваныя ў Злучаныя Штаты.
У 1998 годзе ў Сербіі свінні пароды мангаліца, цалкам зніклыя тут да 1980 года, былі інтрадуцыраваны ў балоцістай мясцовасці. Выпушчаныя для вольнага ўтрымання ў рэзерваце свінні часткова здзічэлі, вядомыя выпадкі іх спарвання з дзікамі. Да пачатку 2010-х гадоў іх колькасць у Засавіцы і дробных гаспадарках ля Срэма і Мачвы дасягнула 1000 галоў. Паколькі аўтахтонныя сербскія пароды свойскіх свіней «шышка» (Šiška) і прабацька мангаліцы «шумадзінка» (Šumadinka) вымерлі, мангаліца (па-сербску «мангуліца») лічыцца адзінай захаванай карэннай пародай у Сербіі.
Утрыманне і выкарыстанне
Свінні пароды мангаліца ставяцца да сальнага тыпу і даюць мала нятлустага мяса, таму яе паступова замянілі сучасныя свойскія пароды. Мангаліца звычайна ўтрымліваецца на мяшаным або свабодным выпасе, рацыён дапаўняюць выгадаванай у гаспадарцы бульбай і. Мангаліца — сальная разнавіднасць. Ужо да 7-8 месяцаў у іх нарастае пласт тлушчу таўшчынёй у 5 см. У буйных асобін ён бывае ў два разы больш. Жывёлы дасягаюць да ўзросту 12 месяцаў.
З мяса мангаліцы вырабляюць галоўным чынам каўбасу ў абалонцы са свіной кішкі. Мясны фарш запраўляюць соллю, перцам, і іншымі спецыямі. Каўбасу наразаюць лустачкамі і падаюць з марынаванай гароднінай. свініну падаюць з квашанай капустай, бульбай і. Фермеры таксама вырабляюць вэнджаную вяндліну. Свежае мяса мангаліцы сакавітае і мае выражаны смак; лепшае мяса атрымліваюць ад парсючкоў.
Вужыца
Ву́жыца (У́жыца) — рака ў Верхнядзвінскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі, правы прыток ракі Заходняя Дзвіна.
Даўжыня ракі 48 км. Плошча вадазбору 350 км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці каля 2,5 м³/с. Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,7 ‰.
Прытокі
Справа: ручай Муквяціца. Злева: Бярозаўка, Свяціца
Агульнае
Выцякае з возера Цятна за 1,2 км на ўсход ад вёскі Дубровы, вусце за 1 км на паўночны захад ад чыгуначнай станцыі Верхнядзвінск, прыкладна ў 1 км на захад ад вёскі Чыстаполле. Цячэ ў межах Асвейскай грады і Полацкай нізіны.
Даліна У-падобная, месцамі трапецападобная, шырынёй 300—500 м. Абалона двухбаковая (шырыня 100—150 м), у асобных месцах адсутнічае. Рэчышча звілістае шырынёй 3—5 м.
Боркі (Ганцавіцкі раён)
Бо́ркі (, Борки) — вёска ў Ганцавіцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Любашаўскага сельсавета. Размешчаны за 7 км на паўднёвы захад ад раённага цэнтра і чыгуначнай станцыі Ганцавічы на лініі Лунінец — Баранавічы.
За 2,4 км на паўднёвы ўсход ад вёскі знаходзіцца возера Жабы.
Мікалай Мікалаевіч Бамбалаў
Мікалай Мікалаевіч Бамбалаў (, в. Шаталава, Смаленская вобласць, РСФСР — 2 чэрвеня 2020) — беларускі біягеахімік. Акадэмік Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (1994; член-карэспандэнт з 1989), доктар сельскагаспадарчых навук (1985), прафесар (2013).
Біяграфія
Нарадзіўся 3 чэрвеня 1938 года ў вёсцы Шаталава Пачынкаўскага раёна Смаленскай вобласці.
У 1961 годзе скончыў Беларускую сельскагаспадарчую акадэмію. У 1962—1976 гадах — малодшы навуковы супрацоўнік, старшы інжынер, аспірант, старшы навуковы супрацоўнік, загадчык лабараторыяй ў Інстытуце торфу Акадэміі навук БССР (з 1990 г. — Інстытут праблем выкарыстання прыродных рэсурсаў і экалогіі НАН Беларусі, з 2007 года — Інстытут прыродакарыстання НАН Беларусі).
Памёр 2 чэрвеня 2020 года. Пахаваны ў Мінску на Усходніх могілках.
Навуковая дзейнасць
Распрацаваў тэорыю гніення і гуміфікацыі арганічнага рэчыва ў балотным асяроддзі рознага генезісу. Устанавіў агульныя заканамернасці мінералізацыі і трансфармацыі арганічнага рэчыва глеб, выявіў узаемасувязь паміж экалагічнымі ўмовамі глебаўтварэння, хімічным саставам, малекулярнай структурай арганічных злучэнняў і тэмпамі іх мінералізацыі. Вылучыў эколага-генетычныя групы тарфяных глеб і распрацаваў дыферэнцыраваныя метады іх выкарыстання і аховы, якія забяспечваюць захоўванне арганічнага рэчыва і прадухіленне забруджвання паветранага басейна, паверхневых і падземных вод прадуктамі разбурэння глеб. Устанавіў асаблівасці біягеахімічных цыклаў вугляроду і азоту ў глебах і балотах і даказаў, што балоты выконваюць функцыю пераходнага звяна паміж біягенным і геалагічным кругаваротамі гэтых элементаў. Распрацаваў навуковыя асновы новай галіны навукі і гаспадаркі — балотазнаўства. Распрацоўвае шляхі і метады біясферна сумяшчальнага выкарыстання прыродных рэсурсаў балот і глеб з улікам іх агульнапланетарных функцый.
Аўтар звыш 350 навуковых прац, у т.л. 5 манаграфій, 25 аўтарскіх пасведчанняў і патэнтаў на вынаходніцтвы.
Сярод апублікаванага:
Жукава (Ярцаўскі раён)
Гісторыя
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай Жукава абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі яно ўвайшло ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР. У 1924 годзе, нягледзячы на перавагу беларускага насельніцтва, Жукава не вярнулі БССР.
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупаваная гітлераўскімі войскамі ў ліпені 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
У 2004—2017 гадах у складзе Мірапольскага сельскага паселішча.
Андрэй Уладзіміравіч Місюк
Клубная кар’ера
Выхаванец гродзенскай СДЮШАР-6, выступаў за «Нёман-2» у Другой лізе, а ў 2001 годзе далучыўся да слонімскага «Камунальніка». У 2005—2010 гадах выступаў у Вышэйшай лізе за «Дарыду», «Гомель» і «Белшыну». У сезоне 2011 гуляў у Першай лізе за мінскі «Партызан» і дапамог яму вярнуцца ў Вышэйшую лігу, але клуб спыніў існаванне, а Місюк далучыўся да «Гарадзеі».
У сакавіку 2014 года перайшоў у «Іслач». У наступным годзе дапамог «Іслачы» перамагчы ў Першай лізе. У лютым 2016 года падоўжыў кантракт з клубам. У першай палове сезона 2016 трывала выхадзіў у аснове на пазіцыі правага паўабаронцы, але потым страціў месца ў складзе.
У студзені 2017 года абвясціў аб завяршэнні кар’еры і ўвайшоў у трэнерскі штаб «Іслачы», дзе на працягу чатырох гадоў дапамагаў Віталю Жукоўскаму.
У жніўні 2019 года атрымаў трэнерскую ліцэнзію катэгорыі B, у снежні 2021 года — трэнерскую ліцэнзію катэгорыі A.
У студзені 2021 года ўслед за Жукоўскім далучыўся да трэнерскага штабу барысаўскага БАТЭ. У снежні 2021 года разам з Жукоўскім пакінуў БАТЭ.
У жніўні 2022 года вярнуўся ў «Іслач» трэнерам юнацкай каманды (2008 года нараджэння), аднак хутка ў якасці трэнера па фізпадрыхтоўцы ўвайшоў у штаб Віталя Жукоўскага, прызначанага галоўным трэнерам казахстанскага «Атырау».
Аляксей Сяргеевіч Анцілеўскі
Аляксей Анцілеўскі (нар., ) — беларускі футбаліст, паўабаронца мазырскай «Славіі» (у арэндзе з жодзінскага «Тарпеда-БелАЗ») і моладзевай зборнай Беларусі.
Старэйшы брат Аляксея, Дзмітрый, таксама з’яўляецца футбалістам.
Клубная кар’ера
Пачынаў займацца футболам у ДЮСШ мінскага МТЗ-РІПА, пазней на юнацкім узроўні гуляў за мінскае «Дынама», «Мінск» і барысаўскі БАТЭ. У 2018 годзе далучыўся да брэсцкага «Дынама», дзе стаў выступаць за дубль і хутка замацаваўся ў камандзе.
У сакавіку 2020 года на правах арэнды стаў іграком брэсцкага «Руха». Стаў гуляць за дубль, у складзе асноўнай каманды звычайна заставаўся на лаўцы запасных. Дэбютаваў у Вышэйшай лізе 12 ліпеня 2020 года ў матчы супраць «Энергетыка-БДУ» (8:1), калі выйшаў на замену ў другім тайме.
Міжнародная кар’ера
29 сакавіка 2021 года дэбютаваў у моладзевай зборнай Беларусі, калі выйшаў у стартавым складзе ў таварыскім матчы супраць Грузіі (1:4) і быў заменены ў другім тайме.
Грозёва
Грозёва (Гро́зьово) — вёска ў Старасамбірскім раёне Львоўскай вобласці Украіны.
Захалынь
Захалынь (Захолынь) — вёска ў Ярцаўскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Капырэўшчынскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупаваная гітлераўскімі войскамі ў ліпені 1941 года, вызвалена у верасні 1943 года.
У 2004—2017 гадах у складзе Мірапольскага сельскага паселішча.
Грэнландскае мора
Грэнла́ндскае мо́ра — ускраіннае мора Паўночнага Ледавітага акіяна, паміж Грэнландыяй, Ісландыяй, Шпіцбергенам, астравамі Ян-Маен і Мядзведжы.
Агульная плошча мора 1195 тыс. км², сярэдняя глыбіня 1641 метр, найбольшая глыбіня — 5527 метраў. У заходняй частцы халоднае Усходне-Грэнландскае цячэнне, ва ўсходняй — цёплае Шпіцбергенскае цячэнне. Тэмпература вады летам ад 0 °C на паўночным захадзе да 6 °C на поўдні, зімой ад 1—2 да −1 °C. Салёнасць 32—34 ‰. Прылівы паўсутачныя (да 4,4 м).
Рыбалоўства (траска, палтус, мойва); промысел грэнландскага цюленя. Галоўныя парты: Лонгйір і Барэнцбург (Шпіцберген), Акурэйры (Ісландыя).
Гідэон Баа
Гідэон Баа (нар. ) — ганскі футбаліст (абаронца) і трэнер. У цяперашні час працуе галоўным трэнерам амерыканскага клуба «Мотаўн» з Морыстаўна.
Клубная кар’ера
Пачынаў кар’еру на радзіме, дзе выступаў за клуб «Асантэ Катока». У пачатку 2013 года на правах арэнды далучыўся да фінскага клуба «Хонка», здолеў сабе праявіць і неўзабаве падпісаў трывалы кантракт. Па выніках сезона 2013 быў прызнаны найлепшым абаронцам Вейкаўслігі. У лютым 2014 года перайшоў у ХІК, якому дапамог стаць чэмпіёнам Фінляндыі і выйсці ў групавы этап Лігі Еўропы.
У лютым 2016 года далучыўся да клуба амерыканскай МЛС «Нью-Ёрк Рэд Булз», аднак з-за траўм гуляў няшмат, выступаў таксама за рэзервовую каманду. У лютым 2018 года перайшоў у казахстанскі клуб «Кайрат», стаў выступаць за яго другую каманду «Кайрат-А», якую пакінуў у маі таго ж года.
У ліпені 2018 года стаў іграком беларускага клуба «Гомель», дзе замацаваўся ў аснове. У студзені 2019 года стала вядома, што абаронца пакінуў каманду па заканчэнні кантракта.
Неўзабаве пасля зыходу з «Гомеля» вярнуўся ў «Хонку», дзе пачынаў еўрапейскую кар’еру. У студзені 2020 года перайшоў у карагандзінскі «Шахцёр», пакінуў клуб у ліпені 2021 года.
У 2022 годзе далучыўся да амерыканскага «Мотаўна», спачатку як ігрок, а пасля стаў галоўным трэнерам каманды.
Міжнародная кар’ера
13 кастрычніка 2015 года дэбютаваў у нацыянальнай зборнай Ганы, выйшаўшы на замену ў канцы таварыскага матча супраць Канады.
Котра (рака)
Ко́тра (Katrá) — рака ў Літве, Гродзенскім і Шчучынскім раёнах Беларусі, правы прыток Нёмана.
Даўжыня 140 км. Плошча вадазбору 2060 км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці 12,8 м³/с. Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,2 ‰.
Назва
Назва Котра (< Katrá) старабалцкага паходжання.
Разам з літоўскім гідронімам Katarė лічыцца вельмі архаічным гідронімам, напрамую сягаючы індаеўрапейскага *kataro- «рэчка, плынь». Той жа корань у назве рэчкі Катаранкі (Которянка, Катарянка) на Верхнім Павоччы (у верхнім цячэнні ракі Жыздры).
Фанетычна блізкая будова ў не менш архаічнай назве праточнага возера (цяпер, асушанае ў балота, адразу за літоўскай мяжой) Matara (польск. Motoro, Motora, рус. Моторка), з якога выцякае левы прыток Котры.
Аменемхет II
Аменемхе́т II — егіпецкі фараон (каля 1929 — каля 1892 да н.э.) эпохі Сярэдняга царства (XII дынастыя).