cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Скоп’е
Тэрытарыяльны падзел
Горад Скоп’е падзелены на 10 абшчын. Па колькасці жыхароў найбольшая абшчына — Газі-Баба, найменшая — Шута-Арызары. Па плошчы, найбольшая абшчына — Сарай (229 км²), найменшая — Чаір (3,5 км²). Насельніцтва абшчын Сарай і Чаір пераважна албанскае, а абшчыны Шута-Арызары пераважна цыганскае.
Сюртэ
Сюртэ (, Szürte, Surty) — вёска ва Ужгарадскім раёне Закарпацкай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Сюрціўскага сельсавета.
Богдан
Богдан — беларускае і ўкраінскае прозвішча.
Дзятлаўшчына (Мядзельскі раён)
Дзя́тлаўшчына (, Дятловщина) — вёска ў Мядзельскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Княгінінскага сельсавета.
Гісторыя
У 1868 г. засценак Княгінінскай воласці Вілейскага павета Віленскай губерні, 2 двары, 17 жыхароў. У 1904 г. засценак налічваў 47 жыхароў. З 12.10.1940 г. у Княгінінскім сельсавеце Крывіцкага раёна Вілейскай, з 20.09.1944 г. Маладзечанскай, з 20.01.1960 г. Мінскай абласцей, з 25.12.1962 г. ў Мядзельскім раёне. У 1950 г. арганізаваны калгас «Герой працы». З 1957 вёска ў складзе саўгаса «Крывічы» (цэнтр — вёска Княгінін).
Інды-поп
Цві-поп (Twee pop) — жанр інды-рока, для якога характэрныя саладжавыя мелодыі і тэксты, рэзкі гітарны гук. Тві-поп стаў вядомы з 1986 г., калі часопіс New Musical Express выпусціў касету C86 — збор малавядомых інды-груп.
Постпанк-група 1970–1980-х The Television Personalities часта завецца адной з аказалых найбольшы ўплыў на гэты жанр, нараўне з гуртамі Buzzcocks і The Ramones.
Тэрмін «тві-поп» не быў шырока распаўсюджаны да 1990-х. У 1980-х групы, гульцы ў гэтым стылі, звалі інды-гуртамі. Слова «тві-поп» было ўведзена дыджэем Джонам Пілам, які ўпершыню ўжыў яго адносна групы Bogshed. Больш «панкавы» тві-поп з Паўночнай Амерыкі часта таксама завуць словам «кадлкор» (cuddlecore).
Паліяк (спадарожнік)
Паліяк (Paaliaq) (першапачаткова S/2000 S2) — натуральны нерэгулярны спадарожнік Сатурна. Адкрыты 7 жніўня 2000 года астраномам Брэтам Глэдманам. У жніўні 2003 года афіцыйна атрымаў назву ў гонар волата Паліяка з эскімоскай міфалогіі.
Спадарожнік мае дыяметр каля 22 км, поўны абарот вакол Сатурна здзяйсняе за 687 дзён. Сярэдняя адлегласць ад Сатурна да Паліяка складае 15200 тыс. км. Разам са спадарожнікамі Сіярнак, Іджырак, Ківіёк і Таркек уваходзіць у эскімоскую групу спадарожнікаў Сатурна.
Іджырак (спадарожнік)
Іджырак — нерэгулярны спадарожнік Сатурна, вядомы таксама як Сатурн XXII.
Адкрыццё
Быў выяўлены на фотаздымках у перыяд з 23 верасня па 4 лістапада 2000 г. групай астраномаў, сярод якіх былі Брэт Глэдман, Джон Кавелаарс, Жан Марк Пеці, Ганс Шоль, Мэцью Холман, Браян Марсдэн, Нікалсан і Ёзаф Бёрнс, апублікавана 18 лістапада 2000. Першапачаткова прысвоена часовае абазначэнне S/2000 S 6. У 2003 годзе афіцыйна названы ў гонар казачнага волата з кнігі інуіцкага пісьменніка Майкла Кусугака.
Фізічныя характарыстыкі
Дыяметр Іджырака складае 10 км. Яго шчыльнасць у параўнанні з іншымі спадарожнікамі Сатурна адносна высокая, 2,3 г/см³. Складаецца верагодна з лёду з высокім утрыманнем сілікатных парод. Мае вельмі цёмную паверхню з альбеда 0,06. Зорная велічыня складае 22,6 m.
Іван Іосіфавіч Леановіч
Біяграфія
Нарадзіўся ў вёсцы Цырын (сучасны аграгарадок у Гродзенскай вобласці Беларусі). У 1953 годзе скончыў Беларускі лесатэхнічны інстытут. Скончыў школу ў Цырыне. З 1944 года працаваў на Брэст-Літоўскай чыгунцы і адначасова вучыўся у школе рабочай моладзі ў Баранавічах. У 1948 годзе паступіў на лесаінжынерны факультэт Беларускага лесатэхнічнага інстытута, які скончыў у 1953 годзе і застаўся працаваць у ім асістэнтам на кафедры транспарту лесу. Паступіў у завочную аспірантуру пры Цэнтральным навукова-даследчым інстытуце механізацыі і энергетыкі лясной прамысловасці ў Хімках і ў 1961 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю. З 1962 года дацэнт кафедры кафедры транспарту лесу і дарожных машын Беларускага лесатэхнічнага інстытута, з 1963 года прарэктар. У 1968—1984 гадах І. І. Леановіч ў Міністэрстве вышэйшай і сярэдняй спецыяльнай адукацыі БССР на пасадзе намесніка міністра. З 1974 года працаваў у Беларускім політэхнічным інстытуце: прафесар кафедры будаўніцтва і эксплуатацыі дарог, у 1979—2009 гадах — яе загадчык. У 1984—1988 гадах знаходзіўся ў замежнай камандзіроўцы ў Рэспубліцы Куба ў якасці саветніка ў Міністэрстве вышэйшай адукацыі.
Навуковая
Аўтар навуковых прац ў галіне дарожнага матэрыялазнаўства, будаўніцтва, рамонту і ўтрымання дарог, тэорыі разліку зборна-разборных дарожных пакрыццяў, экалагічным маніторынгу, арганізацыі навукі і падрыхтоўкі кадраў для дарожна-транспартнага комплексу Беларусі.
Аўтар і сааўтар шэрагу патэнтаў.
Сярод апублікаванага:
Грандж
Грандж (grunge) — стылістычны кірунак у рок-музыцы (варыянт «new wave grunge metal»), сталае адным з найболей прыкметных з'яў альтэрнатыўнага рока канца 1980-х — сярэдзіны 1990-х гг. Радзімай гранджа стаў горад Сіэтл (ЗША, штат Вашынгтон), найболей яркімі прадстаўнікамі — чатыры сіэтлаўскіх калектывы: «Alice in Chains», «Nirvana», «Pearl Jam» і «Soundgarden», і гурт з Сан-Дыега «Stone Temple Pilots».
Спіс калектываў
Гурты, датычныя да гранджа.
Агурочнік
Батанічнае апісанне
Аднагадовыя і шматгадовыя травяністыя расліны вышынёй 30—100 см. Сцябло прамастойнае. Лісце суцэльнае з агурочным пахам і смакам (адсюль назва). Цвіце ў чэрвені — ліпені. Кветкі блакітныя, ружовыя, белыя, у суквеццях-завітках. Плод — чатырохарэшак.
Арэал і экалогія
Адрозніваецца 3 віды, пашыраныя пераважна ў Міжземнамор’і. Лёгка дзічэе, як пустазелле трапляецца ў Еўропе і Заходняй Азіі. На тэрыторыі Беларусі расце агурочнік лекавы, або агурочная трава, — адналетнік.
Значэнне
Лекавая (мачагонны, патагонны, змякчальны сродак), меданосная і дэкаратыўная расліна, вырошчваюць як гародніну (маладое лісце прыдатнае на салату).
Круглава
Кру́глава (, Круглово) — вёска ў Мядзельскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Княгінінскага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1945 гадах вёска ў складзе Польскай Рэспублікі, Віленскага ваяводства, Вілейскага павета, гміны Касцяневічы.
Трафім Батвінка
Трафім Батвінка (Трофим Осипович Ботвинко; 1782 — пасля 1814) — расійскі дзяржаўны дзеяч.
Біяграфія
Паходзіў ён з Магілёўшчыны. Паходзіў са шляхецкага роду Бутвілоўскіх-Батвінкаў герба «Старыконь», які спрадвеку пражываў у Вількамірскім павеце, а пасля перабраўся на Магілёўшчыну. Нарадзіўся ў сям’і Юзафа (Язэпа), відаць, млынара. Меў старэйшага брата Гераніма.
На дзяржаўнай службе з 31 снежня 1806 года. Сваю службовую кар’еру Батвінка распачаў у Магілёўскім земскім судзе. Чэрыкаўскі земскі спраўнік. У 1812 г. спрыяў пераправе 2-й Заходняй арміі цераз р. Сож. У жніўні 1812 г. быў накіраваны ў Магілёўскую губерню, занятую праціўнікам для збору звестак пра становішча ў тыле Вялікай арміі.
Атрымаў за шматгадовую службу чын тытулярнага саветніка, а таксама пасаду в. а. асэсара ў Магілёўскай казённай палаце. Саветнік Гродзенскага губернскага праўлення. 22 мая 1846 года атрымаў чын сапраўднага стацкага саветніка. Адміністратар Княства Ловіцкага. Меў дараванне 2700 рублёў і казённую кватэру.
Трып-рок
Трып-рок — музычны жанр, ужывальны для апісання гучання, выкананага такімі гуртамі як Livering Weavers, mr. Gnome, Unkle, DJ Shadow, Gorillaz, Cut Chemist, Archive. Жанр уяўляе сабой сумесь трып-хопа і рок-жанраў, пераважна альтэрнатыўнага рока або інды-рока, гэтак жа сустракаюцца гурты, якія змешваюць трып-хоп з псіхадзелік або прагрэсіў-рокам, часам нават з пост-рокам. Тэрмін трып-рок гэтак жа выкарыстоўваецца галандскім гуртам The Gathering для апісання музыкі гурта з 1999 г., але хутчэй у якасці «trippy» музыкі з моцнай эмацыйна-меланхалічнай складаючай, чым пад уплывам трып-хопа.
Вакзальная (станцыя метро, Кіеў)
Вакзальная (Вокза́льна, ) — станцыя Кіеўскага метрапалітэна, размешчаная на Святошынска-Броварскай лінііпаміж станцыямі «Палітэхнічны інстытут» і «Універсітэт».
З'яўляецца адной з самых загружаных станцыяй кіеўскага метро.
Гісторыя
Адкрыта 6 лістапада 1960 года ў складзе першай чаргі будаўніцтва. Станцыя названая ад Цэнтральнага і прыгараднага вакзалаў чыгуначнай станцыі Кіеў-Пасажырскі.
З 1986 года станцыя мае статус «помнік архітэктуры мясцовага значэння».
Апісанне
Паблізу знаходзіцца станцыя хуткаснага трамвая «Старавакзальная».
Станцыя глыбокага залажэння. Мае тры падземныя залы - сярэдняя і две залы з пасадкавымі платформамі. Залы станцыі злучаныя паміж сабой шэрагам праходаў-парталаў, якія чаргуюцца з пілонамі. Наземны вестыбюль злучаны са станцыяй эскалатарам.
Знешні выгляд
У афармленні падземнага вестыбюля выкарыстоўваецца кантраст белых сцен і пілонаў з дэкаратыўнымі бронзавымі чаканнымі медальёнамі (дыяметрам да 2 м), на якіх намаляваныя падзеі з гісторыі Украіны. Тарэц залы да 1992 года быў упрыгожаны гербам УССР.
Перспектывы развіцця
У перспектыве станцыя «Вакзальная» стане часткай перасадачнага вузла з Падольска-Вігураўскай лініяй.
Пачынаючы з сярэдзіны 1960-х гадоў плануецца збудаванне другога выхаду са станцыі. Пачатак яго будаўніцтва увесь час адкладаецца. Арыенціровачны тэрмін будаўніцтва - прыкладна 1,5 года.
Рэжым працы
Адкрыццё - 5:45, закрыццё - 0:16.
Адпраўленне першага цягніка ў накірунку:
Адпраўленне апошняга цягніка ў накірунку:
Агуці
Агуці, гарбатыя зайцы (Dasyprocta) — род млекакормячых атрада грызуноў.
Адрозніваецца 20 відаў. Жывуць каля рэк у трапічных лясах і сухіх саваннах Паўднёвай і Цэнтральнай Амерыкі, вострава Трынідад і Малых Антыльскіх астравоў на вышыні да 2000 м.
Даўжыня цела 41—62 см, хваста 1—3,5 см, маса 1,3—4 кг. Афарбоўка ад ярка-залацістай да цёмна-шэрай. На доўгіх задніх нагах 3 пальцы.
Шкодзяць плантацыі цукровага трыснягу. Аб'ект палявання.
Сіярнак (спадарожнік)
Сіярнак (Siarnaq) — трыццаць другі па аддаленасці ад планеты і трыццаты па памеры спадарожнік Сатурна. Адкрыты 23 верасня 2000 астраномамі Брэтам Глэдманам, Джонам Кавелаарсам і іншымі.
Названы ў гонар волата Сіярнака з эскімоскай міфалогіі, уваходзіць у эскімоскую групу спадарожнікаў Сатурна.
Тыйглаш
Тыйглаш  — вёска ва Ужгарадскім раёне Закарпацкай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Тыйглашскага сельсавета.
Лёткі
Лёткі (, Лётки) — вёска ў Мядзельскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Княгінінскага сельсавета.
Дудчык
Дудчык — прозвішча.
Дрым-поп
Дрым-поп (Dream Pop) — стыль альтэрнатыўнага року, утварыўся ў пачатку 1980-х. Для дрым-попа характэрныя акустычныя, сімфанічныя, харавыя тэмбры, выкарыстанне музыкі сярэднявечча і эпохі Адраджэння, фолку; мелодыкі і рытмікі поп-музыкі. Заснавальнікамі гэтага стылю лічыцца шатландскі гурт Cocteau Twins. У канцы 1980-х на аснове дрым-попа з’явіліся такія музычныя кірункі, як шугейзінг і спейс-рок.
Тысаагтэлэк
Тысаагтэлэк (, Agovo) — вёска ва Ужгарадскім раёне Закарпацкай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Тысаагтэлэцкага сельсавета.
Ліпкі (Мядзельскі раён)
Лі́пкі (, Липки) — вёска ў Мядзельскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Княгінінскага сельсавета.
Сем (фільм, 1995)
«Сем» (Se7en) — мастацкі фільм 1995 года рэжысёра Дэвіда Фінчэра. Галоўныя ролі выканалі Брэд Піт, Морган Фрымэн, Гвінет Пэлтрау, Кевін Спейсі.
Сюжэт
Дэтэктыў Уільям Сомерсет — ветэран крымінальнага вышуку, які марыць сысці на пенсію і з’ехаць падалей ад горада і яго грэшных жыхароў. За 7 дзён да пенсіі на Сомерсета звальваюцца дзве непрыемнасці: малады напарнік Мілс і асабліва пачварнае забойства. Востры розум дасведчанага сышчыка адразу вызначае, што за гэтым злачынствам, хутчэй за ўсё, будуць іншыя. Навіны пацвярджаюць яго здагадку. Зразумеўшы, што забойца карае свае ахвяры за ўчыненыя iмi смяротныя грахі, дэтэктыў устае перад выбарам: вярнуцца да працы альбо сысці і перадаць справу свайму менш дасведчанаму напарніку.
Крытыка
Вядомы амерыканскі кінакрытык Роджэр Эберт адзначыў фільм чатырма зоркамі з чатырох магчымых і занёс у свой спіс «Выдатных фільмаў».
Узнагароды
Паводле інфармацыі сайта «Internet Movie Database» фільм быў адзначаны 29 кінаўзнагародамі і яшчэ 42 намінацыямі.
Капліца Святога Крыжа на Вавелі
Капліца Святога Крыжа, або Ягелонская капліца — адна з дзевятнаццаці капліц Вавельскага сабора пад тытулам Святога Крыжа і Святога Духа. Яна размешчаная ў заходняй частцы паўднёвага нефа. З 2008 года адкрыта для публікі.
Гісторыя
Капліца была ўзведзена ў 1467—1477 гады па фундыцыі караля Казіміра IV Ягелончыка і першапачаткова служыла пахавальняй для яго і яго жонкі Эльжбеты Ракушанскай. Тады ж (у 1470) яна была пакрыта паліхромным роспісам, у ёй былі размешчаны два трыпціхі, лавы і надмагіллі караля і каралевы працы Віта Ствоша. У XVI стагоддзі фрэскі часткова перафарбавалі. У XVIII стагоддзі сцены былі пабелены, а таксама размешчана надмагілле біскупа Каэтана Солтыка.
Рэстаўрацыя капліцы, звязана з аднаўленнем першапачатковага выгляду паліхромнага роспісу, была праведзена ў 1870 годзе Ісідара Яблонскім, у 1904—1905 гг. Юліяна Макарэвічам, у 1947—1951 гг. Рудольфам Казлоўскім.
Архітэктура
Капліца Святога Крыжа на Вавелі мае спічастыя арачныя сцены і нервюрныя гатычныя скляпенні, таму плоскасці, занятыя жывапісам, маюць вельмі складаныя абрысы.
Грабніца Казіміра IV Ягелончыка
Грабніца караля, якая займае вуглавую частку капліцы, выканана Вітам Ствошам і падпісана яго поўным імем. Побач з імем высечана дата «1492» — год смерці караля і адначасова год заканчэння працы над грабніцай, якая, па звычаі тых гадоў, была замоўлена яшчэ пры жыцці караля.
Фрэскі
Фрэскі, выкананыя ў 1470 годзе, нядрэнна захавалася. Як і ў люблінскім цыкле, тут ёсць кцітарскі надпіс, зроблены кірыліцай на старабеларускай мове, што сведчыць пра паходжанне майстроў з Беларусі. Гэта пацвярджаюць і польскія вучоныя В. Падляха, А. Ружыцка-Брыжак і іншыя даследчыкі.
Сюжэтныя сцэны захоўваюць тую ж заканамернасць размяшчэння, што ў люблінскай капліцы — ад трох да пяці ярусаў, адзін над другім. Апавяданне разгортваецца згодна з канонам — злева направа і пачынаецца з верняга яруса.
Лінія, якая была асноўным пластычным прыёмам люблінскага цыкла, заменена колеравым вырашэннем. Кампазіцыі шматфігурныя, твары акрэслены карычнева-чырванаватымі лініямі, а паўзверх ворхыстага тону карнацыі пакладзены прыцяненні, румяны і блікі святла. Па сваіх стылявых адзнаках вавельскі фрэскавы цыкл больш адзіны, чым люблінскі, хаця і тут можна распазнаць руку майстроў двух розных напрамкаў. Аднаму належаць дэкарацыі скляпенняў, кампазіцыі «Благавешчанне», «Абмыванне ног», «Тайная вячэра», «Маленне аб чашы», «Еўхарыстыя», «Распяцце», «Аплакванне», «Сашэсце ў пекла», «З'яўленне Хрыста жонкам-міраносіцам», «Успенне» і інш. У гэтых фрэсках мацней, чым у іншых, адчуваюцца традыцыі гатычнага жывапісу, што праявілася ў вострай экспрэсіі, у моцным выяўленні пакут.
Другому майстру належаць кампазіцыі «Суд першасвяшчэннікаў», «Суд Пілата», «Бічаванне» і інш., выканананыя больш спакойна, без экспрэсіўнасці, псіхалагічнай напружанасці і выразнасці ўнутранага стану, характэрных для папярэдняга. Фігуры анемічныя, хаця пададзены ў руху («Бічаванне»). Формы фігур больш масіўныя і грубыя.
Конь і вершнік скачуць праз перашкоду
«Конь і вершнік скачуць праз перашкоду» (Pferd und Reiter Springen über ein Hindernis) — кароткаметражны чорна-белы нямы фільм, зняты ў 1888 годзе вынаходнікам, фатографам і хранафатографам. Гэта першы нямецкі фільм, ён таксама лічыцца адным з першых фільмаў свету. Зняты ў Гановеры (Ніжняя Саксонія, Германская імперыя).
Дзервяніскае
Дзервяні́скае возера, Кальніца — возера ў Гродзенскім раёне Гродзенскай вобласці Беларусі ў басейне ракі Пыранка, за 32 км у напрамку на паўночны ўсход ад горада Гродна.
Праз возера працякае рака Сламянка і злучае яго з азёрамі Вераўскае і Стаў. Таксама ўпадае ручай з возера Чартова.
Тысаашвань
Тысаашвань (, Tiszaásvány, Ašvaň) — вёска ва Ужгарадскім раёне Закарпацкай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Тысаашванскага сельсавета.
Маргі (Мядзельскі раён)
Маргі́ (, Морги) — былая вёска ў Мядзельскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіла ў склад Княгінінскага сельсавета.
Ліквідавана ў 2018 годзе.
Флавіян Васільевіч Жыжанкоў
Флавія́н Васі́льевіч Жыжанко́ў (, —, ) — савецкі партыйны дзеяч, сакратар абласнога камітэта Камуністычнай партыі (бальшавікоў) Беларусі ў Гомелі (1938—1946).
Біяграфія
З 1938 па ліпень 1946 года — 1-ы сакратар Гомельскага абласнога камітэта КП(б)Б, у 1941—1943 годзе — 2-гі сакратар гаркама Камуністычнай Партыі (бальшавікоў) Туркменістана ў Ашхабадзе, у 1946—1947 годзе працаваў у Ленінградзе, намеснік начальніка Цэнтральнага Дзяржаўнага Гістарычнага Архіва ў Ленінградзе, пазней кіраўнік Цэнтральнага Дзяржаўнага Архіва Ваенна-Марскога Флоту ў Ленінградзе.
З 1961 года — на пенсіі.
Тысауйфалу
Тысауйфалу  — вёска ва Ужгарадскім раёне Закарпацкай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Тысаашванскага сельсавета.
Любоў Лук’янаўна Нічыпарук
Любоў Лук’янаўна Нічыпарук (, в. Баяры Брэсцкага павета Палескага ваяводства —, Расна, Камянецкі раён) — перадавік сельскагаспадарчай вытворчасці, Герой Сацыялістычнай Працы (1966).
Біяграфія
Скончыла чатыры класы польскай школы ў 1936 годзе.
З 1949 года працавала ў калгасе «Савецкая Беларусь»: у паляводчай брыгадзе, затым кладаўшчыцай. У 1955—1957 гадах была звеннявой па вырошчванні лёну і кукурузы.
З лютага 1957 года — даярка на калгаснай ферме. За высокія надоі малака 22 сакавіка 1966 года ўдастоена звання Героя Сацыялістычнай Працы з уручэннем ордэна Леніна і медаля «Серп і Молат».
Займалася грамадскімі справамі. У 1963 годзе была прынята ў КПСС. Абіралася дэпутатам Высокаўскага раённага Савета дэпутатаў працоўных, Вярхоўнага Савета СССР 6-га склікання (1962—1966).
З 1978 года была пенсіянерам саюзнага значэння, але працягвала выконваць розныя работы ў калгасе.
Калі ў 1991 годзе ў Расне пачалі ўзводзіць Свята-Міхайлаўскую царкву, шмат дапамагала на будаўніцтве. За дапамогу была ўзнагароджана Граматай Патрыяршага Экзарха ўсяе Беларусі Філарэта (2002).
Нутрыя
Нутрыя, балотны бабёр (Myocastor coypus) — млекакормячая жывёла атрада грызуноў. Адзіны прадстаўнік сямейства нутрыевых.
Апісанне
Даўжыня да 85 см, хваста да 50 см, маса да 12 кг. Поўсць цёмна-карычневая. Хвост (даўжыня 30-50 см) укрыты валаскамі. Заднія канечнасці з плавальнымі перапонкамі. У самак малочныя залозы (4-5 пар) размешчаны высока па баках тулава.
Распаўсюджанне
Пашырана ў Паўднёвай Амерыцы (мясцовая назва каіпу). Акліматызавана ў шэрагу краін Еўропы і Паўночнай Амерыкі. Паўводная цеплалюбівая жывёла, у натуральных умовах жыве па берагах вадаёмаў, на балотах (адсюль другая назва), у зарасніках трыснягу ці ў норах. Добра плавае і нырае.
Асаблівасці біялогіі
Расліннаедныя, часам спажываюць жывёльныя кармы (малюскі, ракападобныя, рыба і інш.).
Ковельская чыгунка
Ковельская чыгунка — адна з чыгунак, што існавалі у СССР да 1953 года.
Нутрыя
Асаблівасці біялогіі
Нараджаюць да 14 (звычайна 4—6) дзіцянят, відушчых, з густой поўсцю, здольных плаваць. Звычайна 2 прыплоды за год. Працягласць жыцця ў няволі 8-10 год.
Ковельская чыгунка
Будаванне чыгункі было пачата ў 1870-я гады. У 1873 годзе была пабудавана лінія Здалбунаў — Роўна — Ковель, 1874 годзе Здалбунаў — Радывыліў — Чырвонае, Львоўская вобласць. У 1877 годзе было скончана будаўніцтва лініі Варшава — Люблін — Ковель. У 1885 годзе пабудавана лінія Лунінец — Сарны — Роўна. У 1902 годзе пабудавана лінія Осткі — Сарны — Ковель, гэта лінія перасекла па станцыі Сарны лінію Роўна — Лунінец.
Нутрыя
Вырошчванне ў няволі
Нутрыі — аб'ект промыслу і гадоўлі. Выведзены нутрыі з розным колерам футра. Мяса ядомае.
Ковельская чыгунка
У 1926—1928 гг лінія Ківерцы — Луцк была падоўжана да Стаянава.
У 1953 годзе Міністэрства шляхоў зносін правяло ўзбуйненне чыгунак. Ковельская чыгунка, што складаецца з Ковельскага, Сарненскага і Здолбунаўскага аддзяленняў, увайшла ў склад Львоўскай чыгункі.
Аляксей Сяргеевіч Наско
Клубная кар’ера
Выхаванец ДЮСШ «Белкард», з 2012 года стаў выступаць за дубль гродзенскага «Нёмана». У сезоне 2014 замацаваўся ў рэзервовай камандзе гродзенцаў.
Перад сезонам 2015 значная колькасць маладых ігракоў, у тым ліку і Наско, была пераведзена ў асноўны склад. 21 сакавіка 2015 года дэбютаваў у асноўнай камандзе «Нёмана» ў першым матчы чвэрцьфінала Кубка Беларусі супраць БАТЭ (0:1), выйшаўшы на замену ўжо ў кампенсаваны час. 30 мая 2015 года дэбютаваў у Вышэйшай лізе, выйшаўшы на замену на 68-й хвіліне матча з «Гранітам» (2:0).
У лютым 2019 года падоўжыў кантракт з мінскім клубам. У сезоне 2019 заставаўся асноўным іграком сталічнай каманды, толькі з чэрвеня перастаў з’яўляцца на полі з-за траўмы. У ліпені 2019 года падпісаў кантракт з брэсцкім «Дынама», аднак застаўся ў «Энергетыку-БДУ» на правах арэнды да канца сезона. У верасні аднавіўся ад траўмы і вярнуў месца ў стартавым складзе. У снежні 2019 года вярнуўся з арэнды ў «Дынама», але неўзабаве зноў далучыўся да «Энергетыка-БДУ». У верасні 2020 года, разарваўшы пагадненне з дынамаўцамі, стаў іграком сталічнага клуба на трывалай аснове. Хутка падпісаў кантракт з барысаўскім БАТЭ, які пачаў дзейнічаць з 1 студзеня 2021 года.
У складзе барысаўчан звычайна выхадзіў на замену. У ліпені 2021 года быў аддадзены ў арэнду ў «Тарпеда-БелАЗ», дзе гуляў пераважна ў стартавым складзе. Па заканчэнні арэнды ў студзені 2022 года вярнуўся ў БАТЭ.
У ліпені 2022 года на правах арэнды далучыўся да казахстанскага «Мактаарала». У студзені 2023 года пася вяртання з арэнды стаў трэніравацца з БАТЭ, а ў лютым быў аддадзены ў арэнду ва ўзбекскі «Бунёдкар».
Міжнародная кар’ера
26 сакавіка 2017 года дэбютаваў у моладзевай зборнай Беларусі, выйшаўшы ў стартавым складзе таварыскага матча супраць Латвіі (3:4).
Мацясы (Княгінінскі сельсавет)
Мацясы́ (, Матясы) — вёска ў Мядзельскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Княгінінскага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1945 гадах вёска ў складзе Польскай Рэспублікі, Віленскага ваяводства, Вілейскага павета, гміны Касцяневічы.
Сто адзін далмацін
«Сто адзін далмацін» (One Hundred and One Dalmatians, часта пішацца 101 далмацін) — амерыканскі анімацыйны прыгодніцкі фільм 1961 года, створаны прадзюсарам Уолтам Дыснеем і заснаваны на рамане Додзі Сміт. З’яўляецца 17-м фільмам серыі «Walt Disney Animation Studios», рэжысёрамі якога сталі Клайд Джэронімі, Хэмільтан Ласкі і Вольфганг Райтэрман. Сюжэт канцэнтруецца на лёсе выкрадзеных шчанюкоў Понга і Пярдыты.
Мікалай Цімафеевіч Сушанаў
Мікалай Цімафеевіч Сушанаў (, в. Тростань Навазыбкаўскага раёна Бранскай вобласці —, Брэст) — Герой Савецкага Саюза (1945).
Біяграфія
З 1931 года жыў у вёсцы Чырвоны Усход Шчарбакульскага раёна Омскай вобласці, куды сям’я пераехала пасля смерці бацькі. Закончыў 9 класаў, з 1936 года працаваў у калгасе «Красный Восток» брыгадзірам, у жніўні 1940 года назначаны сакратаром Славянскага сельсавета. 25 верасня 1940 года прызваны ў Чырвоную армію, накіраваны ў пагранічныя войскі. Праходзіў службу ў 55-м пагранічным атрадзе ў Чыцінскай вобласці.
На фронце ў Вялікую Айчынную вайну знаходзіўся з 15 лютага 1943 года. Служыў на пасадах камандзіра аддзялення, памочніка камандзіра ўзвода, намесніка парторга 1-га стралковага батальёна. Са жніўня парторг батальёна 188-га стралковага палка 106-й стралковай дывізіі 65-й арміі Цэнтральнага фронту. Удзельнік Арлоўска-Курскай бітвы (ліпень—жнівень 1943 года).
Вылучыўся ў час вызвалення Беларусі ў складзе 1-га Беларускага фронту. 15 кастрычніка 1943 года з групай байцоў пад агнём пераправіўся на правы бераг Дняпра каля Лоева і знішчыў некалькі агнявых кропак праціўніка, забяспечыўшы фарсіраванне ракі батальёнам. 16-18 кастрычніка ўдзельнічаў у баях за пашырэнне плацдарма, трое сутак, адрэзаны ад сваіх, абараняў з таварышамі ўчастак.
12 лістапада 1943 года назначаны намеснікам камандзіра па палітчастцы 3-га стралковага батальёна. 29 лістапада яму было прысвоена званне малодшы лейтэнант. У наступальных баях у Палескай вобласці 28 лістапада быў паранены і трапіў у палон. 7 снежня пры этапіраванні ў лагер ваеннапалонных яму ўдалося ўцячы, праз два тыдні блуканняў прымкнуў да партызан атрада імя Чарткова брыгады імя Дзяржынскага Брэсцкага злучэння.
У 188-м палку яго палічылі прапаўшым без вестак. Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 15 студзеня 1944 года за ўзорнае выкананне баявых заданняў камандавання на фронце барацьбы з нямецкімі захопнікамі і праяўленыя пры гэтым мужнасць і гераізм М. Ц. Сушанаў удастоены звання Героя Савецкага Саюза з уручэннем ордэна Леніна і медаля «Залатая Зорка» (№ 2485).
Мікалай Сушанаў ваяваў у партызанскім атрадзе спачатку радавым, а з 30 студзеня 1944 года — камандзірам аддзялення, з 16 сакавіка — камандзірам дыверсійнай роты.
У ліпені 1944 года партызанскі атрад злучыўся з Чырвонай арміяй. Брэсцкі абкам КПБ(б) накіраваў ягона аднаўленне разбуранай народнай гаспадаркі. Ён быў назначаны на пасаду адказнага сакратара, намесніка старшыні Шарашоўскага райвыканкама Брэсцкай вобласці. У 1948 годзе ён закончыў Рэспубліканскую партыйную школу пры ЦК КПБ(б). Працаваў сакратаром партарганізацыі Ружанскай МТС, старшынёй калгаса, начальнікам упраўлення сельскай гаспадаркі ў Ружанскім райвыканкаме.
З 1960 года працаваў у Брэсцкім раёне — кіраўніком аддзялення, сакратаром парткама саўгаса «Брэсцкі» (в. Тэльмы). У 1967 года завочна скончыў Беларускую сельгаспадарчую акадэмію. У 1965—1980 гадах працаваў начальнікам Брэсцкага раённага вытворчага ўпраўлення сельскай гаспадаркі. Пасля выхаду на пенсію нейкі час працаваў інструктарам Брэсцкага абкама КПБ.
Памяць
Памёр 27 студзеня 1997 годзе, пахаваны на Гарнізонных могілках г. Брэста. На доме, дзе ён жыў з 1987 годзе, устаноўлена мемарыяльная дошка (вул. Энгельса, 12). У в. Тэльмы-2 Брэсцкага раёна яго імем названа вуліца. У горадзе Навазыбкаве Бранскай вобласці на Алеі Герояў 23 верасня 2017 года ўстаноўлены бюст (скульптар Міхаіл Чырок). 4 кастрычніка 2018 годзе імя лейтэнанта М. Ц. Сушанава прысвоена 3-й пагранзаставе пагранічнай камендатуры «Лоеў» 19-й пагранічнай групы (Гомельская вобласць), на яе тэрыторыі ў маі 2019 года ўстаноўлены помнік-бюст.
Узнагароды
Узнагароджаны ордэнамі Леніна (1944), Кастрычніцкай Рэвалюцыі, Айчыннай вайны І (1985) і ІІ (1944) ступеняў, Чырвонай Зоркі (1943), «Знак Пашаны», Працоўнага Чырвонага Сцяга, медалямі «За баявыя заслугі» (1943), «Партызану Айчыннай вайны» II ступені (1944) і інш.
Халмэць
Халмэ́ць  — вёска ва Ужгарадскім раёне Закарпацкай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Халмэцкага сельсавета.
Акіянія
Акіянія – частка свету, самая вялікая сукупнасць астравоў (каля 10 тыс.) у цэнтральнай і паўднёва-заходняй частцы Ціхага акіяна, паміж Аўстраліяй і Малайскім архіпелагам на захадзе і вялікімі акіянскімі прасторамі на поўначы, усходзе і поўдні.
Тэрмін упершыню ўжыў у 1812 годзе дацка-французскі географ Конрад Мальтэ-Брун, утварыўшы яго з грэчаскага кораня ὠκεανός (ōkeanós), акіян.
Геаграфічнае становішча
Акіянія размешчана паміж субтрапічнымі шыротамі Паўночнага паўшар'я і ўмеранымі Паўднёвага. Плошча 1,26 млн. км². Найбольшыя астравы: Новая Гвінея, Паўночны востраў (Новая Зеландыя), Паўднёвы востраў (Новая Зеландыя). Гэтыя 3 астравы складаюць каля 80% агульнай плошчы Акіяніі.
Пры падзеле сушы на часткі свету Акіянію часта аб'ядноўваюць з Аўстраліяй, а часам выдзяляюць як асобную частку свету.
Паводле асаблівасцей прыродных умоў і насельніцтва ў Акіяніі выдзяляюцца рэгіёны: Меланезія, Мікранезія, Палінезія і Аўстралазія.
Прыродныя ўмовы
У Акіяніі ёсць астравы мацерыковага паходжання (Новая Гвінея, Новая Каледонія, Фіджы), гарыстыя вулканічныя (востраў Бугенвіль, Гавайскія астравы і інш.), нізінныя каралавыя (Маршалавы астравы, Науру і інш.).
Найбольш высокі пункт Акіяніі – гара Джая на Новай Гвінеі, 5029 м. Гарыстыя астравы Акіяніі размешчаны ў межах астраўных дуг геасінклінальнай вобласці заходняй ускраіны Ціхага акіяна. У цэнтральнай частцы акіяна знаходзяцца найвышэйшыя вулканы, якія ўтвараюць некаторыя з астравоў. Вулканы Маўна-Кеа і Маўна-Лоа на Гавайях дасягаюць вышыні больш за 4000 м. Актыўны вулканізм і ў Новай Зеландыі.
Сярод карысных выкапняў у Акіяніі вядомы нікель і жалезныя руды (Новая Каледонія), фасфарыты (Науру), нафта (Новая Гвінея), золата (Новая Гвінея, Фіджы), вугаль (Новая Зеландыя), медзь (Бугенвіль, Новая Каледонія) і інш.
Клімат рэгіёна акіянскі, вільготны, пераважна субэкватарыяльны і экавтарыяльны, на поўдні субтрапічны і ўмераны. У экватарыяльным поясе сярэдняя тэмпература на працягу ўсяго года складае 26-28 ºС, а на крайнім поўдні тэмпература змяняецца ад 16 ºС у лютым да 5 ºС у жніўні. Ападкаў выпадае ад 1000 мм у год на ўсходзе да 3000-4000 мм і больш на захадзе. Асабліва шмат ападкаў на наветраных схілах гарыстых астравоў, напрыклад на Гавайскіх астравах да 14000 мм. У цэнтральнай Акіяніі і на захадзе частыя тайфуны.
Рэкі на астравах кароткія, мнагаводныя пераважна на буйных астравах. На Паўднёвым востраве Новай Зеландыі ёсць ледавікі.
Для глебавага покрыва астравoў Акіяніі характэрны чырваназёмы і латэрыты, у раёнах сезонных дажджоў распаўсюджаны чырвона-бурыя глебы, у вільготных раёнах балотныя і забалочаныя.
На наветраных схілах гарыстых астравоў пераважаюць вечназялёныя вільготныя трапічныя лясы, на падветраных – ксерафітныя лясы, хмызняковыя фармацыі. Трапляецца расліннасць тыпу саваннаў. На нізінных каралавых астравах сустракаюцца зараснікі хмызняку, участкі лясоў, гаі какосавых пальм, хлебнага дрэва і інш. Асноўныя культурныя расліны: сагавая і какосавая пальмы, манга, цукровы трыснёг і інш.
У фаўне Акіяніі сустракаюцца аўстралійскія віды (яхідна, сумчатыя) і азіяцкія віды (дзік і інш.). Млекакормячых мала, затое мноства насякомых, каля 650 відаў птушак. Шмат эндэмікаў.
Гісторыя
У XVI стагоддзі большая частка астравоў Акеаніі належыла Іспаніі і Партугаліі. У XVII стагоддзі ў рэгіён праніклі галандцы, французы і англічане, а ў XIX стагоддзі немцы і амерыканцы. У канцы XIX стагоддзя ўсе астравы Акіяніі былі каланізаваныя еўрапейскімі краінамі і Злучанымі Штатамі. У 1907 годзе атрымала незалежнасць першая краіна Акіяніі — Новая Зеландыя (да гэтага часу брытанскі дамініён). Падчас Першай сусветнай вайны нямецкія астравы былі заняты Аўстраліяй, Новай Зеландыяй і Японіяй, у 1919 годзе афіцыйна яны сталі тэрыторыямі кіраванымі Лігай Нацый. Падчас Другой сусветнай вайны тэрыторыя Акіяніі з'яўлялася арэнай баявых дзеянняў паміж амерыканскім і японскім войскамі. Пасля капітуляцыі Японіі ў 1945 годзе яе тэрыторыя, падлеглая ААН, трапіла пад кіраўніцтва ЗША. У пасляваенны час большасць залежных тэрыторый атрымала незалежнасць: Заходняе Самоа (1962), Науру (1968), Тонга і Фіджы (1970), Папуа-Новая Гвінея (1975), Саламонавы астравы і Тувалу (1978), Кірыбаці (1979), Федэратыўныя штаты Мікранезіі і Маршалавы астравы(1994). Іншыя тэрыторыі (Ніуэ, астравы Кука, Паўночныя Марыянскія астравы, Гуам) маюць шырокую аўтаномію.
Эканоміка
Большасць крінаў Акіяніі мае вельмі слабую эканоміку, што звязана з некалькімі прычынамі: абмежаванасцю прыродных багацтваў, оддаленасцю ад сусветных рынкаў збыту прадукцыі, дэфіцытам высокакваліфікаваных спецыялістаў. Многія дзяржавы залежаць ад фінансавай дапамогі іншых краін.
Аснову эканомікі большасці краін Акіяніі складае сельская гаспадарка (вытворчасць копры і пальмавага масла) і рыбалоўства. Сярод найбольш важных сельскагаспадарчых культур выдзяляюцца какосавая пальма, бананы, хлебнае дрэва. Валодаючы агромністымі выключнымі эканамічнымі зонамі і не маючы буйнога рабалавецкага флота, урады кран Акіяніі выдаюць ліцэнзіі на права вылаву рыбы суднам іншых дзяржаў (у асноўным Японіі, Тайваня, ЗША), што значна папаўняе дзяржаўны бюджэт. Горназдабыўная прамысловасць найбольш развітая ў Папуа-Новай Гвінеі, Науру, Новай Каледоніі, Новай Зеландыі.
Значная частка насельніцтва занятая ў дзяржаўным сектары. У апошні час праводзяцца меры па развіцці турыстычнага сектара эканомікі.
Насельніцтва
Акіянію засяляюць каля 12,3 млн чалавек (1993), што складае 0,2% сусветнага насельніцтва. Але заселены астравы нераўнамерна: ад больш чым 250 жыхароў на км² (Тонга (500 чал/км²), Науру (476), Маршалавы астравы (287), Гуам (257), Амерыканскае Самоа (251)) да менш чым 10 жыхароў на км²: Папуа-Новая Гвінея (8). Вялікая колькасць маленькіх астравоў незаселена. Абарыгены: папуасы (каля 3,1 млн чал.), меланезійцы (каля 1 млн чал.), палінезійцы (каля 870 тысяч чал.), мікранезійцы (каля 180 тыс. чал.)
Палітычная карта
У Акіяніі размешчаны дзяржавы:
Да Акіяніі належаць часткова тэрыторыі ў складзе Інданезіі і ЗША (штат Гаваі).
Залежныя тэрыторыі і ўладанні іншых краін:
Шуляўская (станцыя метро)
Шуляўская (Шуля́вська, ) — 7-я станцыя Кіеўскага метрапалітэна на Святошынска-Броварскай лініі паміж станцыямі «Берасцейская» і «Палітэхнічны інстытут».
Гісторыя
Адкрыта 5 лістапада 1963 года ў складзе другой пускавой чаргі пад назвай «Завод „Бальшавік“» (па назве буйнога машынабудаўнічага прадпрыемства). Цяперашняя назва - з 2 лютага 1993 года, ад гістарычнай мясцовасці Шуляўка, Паблізу ад якой станцыя размешчана.
Здарэнне
23 красавіка 2007 года адбыўся пажар на рэчавым рынку, размешчаным побач са станцыяй. Падчас гэтага надзвычайнага здарэння станцыя была зачыненая для ўваходу і выхаду. Акрамя таго, загарэлася кафэ, размешчанае на другім паверсе наземнага вестыбюля. Наведвальнікі кафэ былі эвакуіраваны пажарнікамі. Пасля ліквідацыі пажару наземны вестыбюль станцыі аднавіў сваю працу. Памяшканне кафэ на другім паверсе сур'ёзна пацярпела ад агню і было зачынена на рамонт.
Апісанне
Станцыя глыбокага залажэння. Мае тры падземныя залы - сярэдняя і дзве залы з пасадачнымі платформамі. Залы злучаюцца паміж сабой шэрагам праходаў-парталаў, якія чаргуюцца з пілонамі. Падземны вестыбюль злучаны з выхадам на паверхню трохстужачным двухмаршавым эскалатарамі. Паміж маршамі эскалатараў размешчаны прамежкавы падземны вестыбюль.
Наземны вестыбюль ўяўляе сабой двухпавярховы будынак цыліндрычнай формы, размешчанае на скрыжаванні праспекта Перамогі і вуліцы Даўжэнка.
Рэжым працы
Адкрыццё - 5:38, закрыццё - 0:11.
Адпраўленне апошняга цягніка ў накірунку:
Холмак
Хо́лмак  — вёска ва Ужгарадскім раёне Закарпацкай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Холмкіўскага сельсавета.
Мешчаракоў
Мешчаракоў — прозвішча.
Лазарайціс
Лазарайціс (Lozoraitis) — літоўскае прозвішча. Вядомыя носьбіты:
Ніна Пятроўна Дудчык
Ніна Пятроўна Дудчык (, в. Кошалева Брэсцкага павета Палескага ваяводства — ) — перадавік сельскагаспадарчай вытворчасці, Герой Сацыялістычнай Працы (1966).
Біяграфія
Атрымала сем класаў адукацыі, працавала ў сельскай гаспадарцы. З 1951 года працавала звеннявой па вырошчванні лёну ў калгасе «Бальшавік», ураджайсць складала 6-7 ц з гектара.
У 1957 годзе калгас «Бальшавік» быў пераўтвораны ў саўгас «Брэсцкі», да якога далучаны яшчэ чатыры калгасы. Тады ж за вёскай Косічы заклалі ферму буйной рагатай жывёлы, загадваць якой назначылі Ніну Дудчык.
Па выніках працы за 1964 года загадчыцу фермы Н. П. Дудчык занеслі ў Кнігу гонару Брэсцкага раёна. 20 красавiка 1965 года калектыву фермы прысвоена ганаровае званне «Брыгада камуністычнай працы» і ўручаны пераходзячы Чырвоны сцяг саўгаса.
22 сакавіка 1966 года загадчыца фермы буйной рагатай жывёлы Н. П. Дудчык удастоена звання Героя Сацыялістычнай Працы з уручэннем ордэна Леніна і медаля «Серп і Молат».
Займалася грамадскай дзейнасцю. Двойчы яе выбіралі дэпутатам Брэсцкага абласнога Савета народных дэпутатаў. Некалькі гадоў была членам прэзідыума абласнога Савета прафсаюзаў, дэлегатам ХІІІ і ХІV з’ездаў прафсаюзаў СССР. Ездзіла на нарады і злёты жывёлаводаў, перадавала свой вопыт працы. 28 снежня 2009 года ўдастоена звання Ганаровага грамадзяніна Брэсцкага раёна. Памерла 30 мая 2011 года. Пахавана на старых могілках «Косічы». 2 ліпеня 2014 года на доме, дзе жыла Ніна Пятроўна, урачыста адкрыта мемарыяльная дошка.
Грушкі
Грушкі (Грушки́) — гістарычная мясцовасць Кіева. Размешчаны ўздоўж праспекта Перамогі паміж вуліцамі Гарматнай і Мікалая Васіленка.
Гісторыя
Узнік як хутар у другой палове XIX стагоддзя. У 1871—1902 гадах — у валоданні двараніна К. Грушка (адсюль — назва хутара). На мяжы XIX-ХХ стагоддзяў гэтыя землі былі абмяняны ваеннаму ведамству на зямлі, дзе быў пабудаваны будынак Кіеўскага політэхнічнага інстытута. З 1921 года — у складзе Кіева, з сярэдзіны ХХ стагоддзя — прамысловая зона.
Худлёва
Худлё́ва  — вёска ва Ужгарадскім раёне Закарпацкай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Худліўскага сельсавета.
Рэвалюцыя на граніце
Рэвалюцыя на граніце (або Студэнцкая рэвалюцыя на граніце) — кампанія шырокамаштабных акцый негвалтоўнага грамадзянскага непадпарадкавання, загадзя арганізаваная ўкраінскай моладдзю, пераважна студэнтамі. Пратэсты працягваліся з 2 па 17 кастрычніка 1990 года ва УССР. Стрыжнем пратэстных падзей была студэнцкая галадоўка на плошчы Кастрычніцкай рэвалюцыі ў Кіеве (цяперашні Майдан Незалежнасці). Пратэсты завяршыліся падпісаннем пастановы Вярхоўнай Рады УССР, якая гарантавала выкананне патрабаванняў пратэстуючых.
Ніўкі (Мядзельскі раён)
Ні́ўкі (, Нивки) — вёска ў Мядзельскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Княгінінскага сельсавета.
Гісторыя
Уваходзіла ў склад Вілейскага павета Расійскай імперыі. У 1921—1945 гадах вёска ў складзе Польскай Рэспублікі, Віленскага ваяводства, Вілейскага павета, гміны Касцяневічы.
Тэатр
Тэатр (θέατρον — «месца для відовішчаў», потым — «відовішча», ад θεάομαι — гляджу, бачу) — род мастацтва, спецыфічным сродкам выражэння якога з'яўляецца сцэнічнае дзеянне, што ўзнікае ў працэсе гульні акцёра перад публікай.
Гісторыя
Тэатр з'яўляецца адным з найбольш старажытных відаў мастацтва. Генезіс тэатральнага мастацтва быў цесна звязаны са старажытнымі святамі, абрадамі, звычаямі, рытуаламі (прычым яшчэ дахрысціянскага, язычніцкага паходжання). Значны ўплыў на станаўленне і развіццё еўрапейскага тэатральнага мастацтва аказаў тэатр Старажытнай Грэцыі (пастаноўкі трагедый Эсхіла, Сафокла, Еўрыпіда, камедый Арыстафана і інш.). У 5 ст. да н.э. узнік мім. Носьбітамі народнага тэатральнага мастацтва былі еўрапейскія вандроўныя акцёры — гістрыёны, жанглёры, скамарохі. Пашыранымі жанрамі сярэднявечнага тэатра былі міракль і містэрыя. З эпохі Адраджэння тэатр стаў літаратурным (драмы У. Шэкспіра, М. Сервантэса, П. Кальдэрона і інш.), пачалі адасабляцца яго розныя віды — опера, пазней балет, аперэта. Развілася аўтарская рэжысура, узніклі шматлікія прыдворныя тэатры.
Новы пад'ём тэатра звязаны з распаўсюджаннем класіцызму (драматургія П. Карнеля, Ж. Расіна, Ж.-Б. Мальера). У другой палове 18 ст. тэатр стаў выразнікам ідэй Асветніцтва. У першай палове 19 ст. узнік сімвалізм (М. Метэрлінк, Э. Верхарн і інш.). У 20 ст. тэатральнае мастацтва вызначалася ўзнікненнем і плённым развіццём новых кірункаў і стыляў (экспрэсіянізм, дадаізм, сюррэалізм і інш.), пошукамі новых метадаў і сродкаў мастацкага самавыяўлення. Адной з найбольш важных асаблівасцей тэатра стала тое, што менавіта рэжысёр (а не акцёр і не аўтар п'есы, як у ранейшыя стагоддзі) пачаў адыгрываць вядучую ролю. Сярод буйнейшых тэатральных рэжысёраў — Б. Брэхт, К. Станіслаўскі, У. Мейерхольд, П. Брук, М. Бежар, Е. Гратоўскі і інш.
Нясвіжскі палацава-паркавы комплекс
Нясві́жскі пала́цава-па́ркавы ко́мплекс — помнік архітэктуры XVI—XVIII стагоддзяў. Закладзены князем М. К. Радзівілам Сіроткам у 1583 г. на паўднёвым захадзе ад Нясвіжа, на месцы драўлянага замка (1533). На пачатку (да 1599 г.) ў будаўніцтве ўдзельнічаў італьянскі архітэктар Дж. Бернардоні. У XVI—XX стагоддзях — рэзідэнцыя князёў Радзівілаў. Уключае ў сябе ўласна замак, замкавыя ўмацаванні, а таксама вялікі ландшафтна-пейзажны парк.
У агульнай планіроўцы і пабудове Нясвіжскага замка прыкметная тэндэнцыя да сіметрычнасці. Цэнтральны корпус, значна перабудаваны ў XVIII стагоддзі, вылучаецца сваім архітэктурна-мастацкім рашэннем. Пілястры, рэльефныя дэкарацыі, скульптурныя застаўкі надаюць фасаду пластычнасць, багатая ляпніна высокага франтона з гербам — шыкоўнасць і ўрачыстасць.
3 тыльнага боку цэнтральнага корпуса знаходзіцца двухпавярховая прыбудова з тэрасай і дзвюма вуглавымі вежамі, а ва ўсходняй васьміграннай вежы на другім паверсе — каплічка князя, перакрытая купалком з ляпнінай.
Вежа з аркай уезду ў замак вынесена наперад да моста і выканана ў выглядзе параднай брамы, характэрнай для беларускага дойлідства. Арка пераходзіць у тунэль са скляпеннямі, які праразае насыпны вал і выводзіць у двор насупраць цэнтральнага корпуса. Такі прыём стварае цікавую глыбінную перспектыву.
Вонкава палац выглядаў заўсёды вельмі рамантычна: манументальнае збудаванне з гарманічнымі вежамі рознай велічыні, узнятае над вадой, патанае ў зеляніне дрэў.
Сярэднявечны феадальны замак пасля некалькіх перабудоў ператварыўся ў палацава-замкавы ансамбль з вялікім адкрытым дваром, акружаным манументальнымі будынкамі. У ім пераплялося мноства розных стыляў, што сведчыць аб выкарыстанні мастацкіх дасягненняў розных гістарычных эпох. Упрыгожаны стройнымі вежамі і вежкамі, комплекс набыў рамантычную прывабнасць, а вада ў сажалках і яркая зеляніна ландшафтнага парку завяршылі фарміраванне палацава-замкавага комплексу, аднаго з лепшых ва Усходняй Еўропе.
Увесь комплекс занесены ў Сусветную спадчыну ЮНЕСКА з 2005 года.
У дарадзівілаўскую эпоху
З XIX ст. пэўны час першай згадкай пра Нясвіж лічылі ўпамінанне пад 1223 годам князя Юрыя Нясвежскага (Юрья Несвежъского), аднаго з удзельнікаў бітвы на Калцы, забітага татарамі сярод іншых князёў, у т.л. «…Святаслава Шумьскаго, Мсціслава Чернеговського з сынам,…». Пры гэтым «Спісам рускіх гарадоў далёкіх і блізкіх» канца XIV ст. гарады «Шумьскыи і Несвежьскыи» згадваюцца ў Уладзіміра-Суздальскай зямлі. Вядомы ў XIV—XVI ст. і князі Несвіцкія на Валыні, чыім родавым уладаннем напэўна быў Несвіч (цяпер у Луцкім раёне Валынскай вобл. Украіны), а нашчадкамі князі Збаражскія, ніяк з Нясвіжам не звязаныя.
Першая пэўная згадка Нясвіжа паходзіць з Літоўскай метрыкі, калі вялікі князь Казімір Ягелончык у 1445 годзе даў яго Мікалаю Няміравічу, ад гэтага надання захаваўся толькі паслушны ліст: «Ѡт великог(о) кн(я)зя Казимира королевича ко всим людемъ Несвижаномъ, [ш]то Клавко дѣржалъ. Дали есмо | Несвижь паноу Миколаю Немировичоу со всим, по тому ж, какъ Клавко дѣржалъ. И вы бы его были | послушни. Псан оу Меречи сентяб(ря) 17 день, индик(т) оу 9». У дакуменце Нясвіж не называецца ні замкам, ні горадам, ні дваром.
Наступная згадка Нясвіжа тычыцца падзей 1495—1505 гадоў, з яе зразумела, што ў канцы XV ст. «двор Нясвіж» належаў маршалку гападарскаму і намесніку бельскаму Солтану Аляксандравічу. 10 лістапада 1492 г. новаабраны вялікі князь літоўскі Аляксандр надае Нясвіж маршалку земскаму і троцкаму ваяводзе Пятру Янавічу Мантыгірдавічу. У 1502 годзе Нясвіж згадваецца ў Хроніцы Быхаўца ў сувязі з набегам крымскіх татараў: «Татарове ж пошли в загоны в землю и шедши воевали около Клецка и Несвижа и зажгли город Клецк…». Як цэнтр воласці Нясвіж выступае і ў грамаце 1509 годзе, якая паказвае, каго і куды кароль адправіў перапісваць землі.
Уладальнік Нясвіжа канца XV ст. троцкі ваявода Пётр Янавіч Мантыгердавіч загінуў у 1494 годзе не пакінуўшы сыноў, яго вялікія ўладанні былі падзелены, Нясвіж адышоў да дачцэ Соф’і, якая была замужам са смаленскім ваяводам Станіславам Кішкам — такім чынам Нясвіж аказаўся сярод уладанняў Кішак.
У 1513 годзе князёўна Ганна з Кішак узяла шлюб з Янам Радзівілам (Барадатым), да якога перайшоў Нясвіж разам з замкам. Гэтую дату Радзівілы лічаць афіцыйнай датай пачатку свайго валодання Нясвіжам, таму ў 1913 годзе яны ўрачыста адзначылі 400-гадовыя ўгодкі валодання горадам.
Драўляны замак
Лічыцца, што драўляны замак быў пабудаваны пры ўладальніках Кішках, перабудова замка прыпісваецца Мікалаю Радзівілу Чорнаму (згадваецца ў 1551 г.). Археалагічна замак ніколі не быў даследаваны і вядомы толькі дзякуючы гравюры Т. Макоўскага, дзе ён часткова праглядаецца ў ніжнім левым куце гравюры з выявай Нясвіжа і паказаны пад назвай «Domus capitanei» — «Дом старасты».
Размяшчаўся на ўзгорку на тэрыторыі сучаснага Старога парку. Гэта ўзвышша, верагодна, першапачаткова знаходзілася пасярод балот і было добра абаронена з усіх бакоў, а з паўднёвага боку яно фактычна замыкала мыс, на якім пасля быў пабудаваны замак Мікалая Крыштофа Радзівіла Сіроткі. Аб памерах гэтага ўзвышша можна меркаваць па плане Нясвіжа 1796, на якім гэта ўзвышша знаходзіцца на поўнач ад каменнага замка Мікалая Радзівіла Сіроткі, на гэтым узвышшы ў той час размяшчаліся стайні і карэтны двор Радзівілаў. Мяркуючы па плане, узвышша мела памеры каля 200х100 метраў і стаяла напачатку мыса паміж утвораным пазнейшым Дзікім возерам і багністай нізінай, размешчанай на паўночным захадзе ад замка. Узвышша яшчэ праглядаецца на плане горада 1796, але ўжо адсутнічае на плане горада 1810 года.
Мяркуючы па фрагменце гравюры, замак меў чатырохвугольную форму з чатырма трох'яруснымі вежамі па кутах і ўязной брамай з паўночна-ўсходняга боку. На гравюры выразна відаць два ўзроўні байніц, якія ўзвышаюцца над замкавымі сценамі, часткі веж.
Па сваёй планавай кампазіцыі замак уяўляў сабою тыповы замак-кастэль, характэрны для Заходняй Еўропы канца XV — першай паловы XVI ст. і меў найбліжэйшую планавую аналогію з Мірскім замкам. На тэрыторыі замка знаходзіліся: каля паўднёва-заходняй сцяны стаяў двухпавярховы княжацкі палац з двума рызалітамі і ганкам з аднасхільным дахам паміж імі. Каля ўсходняй сцяны замкавага падворка быў двухпавярховы будынак, а ў цэнтры — базіліка. Уздоўж заходняй сцяны замка стаялі яшчэ некалькі аднапавярховых будынкаў.
Вялікі будынак з двума рызалітамі (княжацкі палац) быў павернуты ва ўнутраную частку замка. Зыходзячы з прапорцый, будынак быў трохпавярховы, як і вежы. Паміж рызалітамі размяшчаўся ўваход у будынак, аформлены ў выглядзе аднасхільна крытага ганка. Мяркуючы па афармленні франтонаў, гэты будынак быў цагляным, хоць не выключана, што аўтар мог проста нарысаваць замак, а насамрэч ён быў драўляным.