cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ібан
Рэлігія
Частка вернікаў спавядае хрысціянства і іслам, але большасць ібан падтрымлівае традыцыйную рэлігію. Яна з'яўляецца прадуктам цэласнага падыходу, пры якім увага надаецца ўсім падзеям жыцця. Ібан вераць у шматлікіх багоў, якія нібы насяляюць аддаленную краіну Пангау-Лібау, але актыўна ўздзейнічаюць на чалавека. Дзякуючы рытуалам і ахвярапрынашэнням можна дабіцца іх добразычлівасці. Перадатчыкамі волі багоў лічацца птушкі. Злыя сілы ўвасоблены ў вобразах духаў, што прыносяць няшчасці. Рытуалы ўмоўна падзяляюцца на лекавыя, ваенныя, прысвечаныя ўраджаю і мёртвым. Духоўным жыццём распараджаюцца спевакі дунінг, што абавязкова прысутнічаюць на ўсіх рэлігійных святах, прадказальнікі туай буронг і лекары мананг.
Фанон
Фано́н (ад φωνή / phonē голас): квант ваганняў атамаў крышталічнай рашоткі; адна з квазічасцінак; належыць да ліку базонаў.
Фаноны падзяляюцца на аптычныя і акустычныя, у залежнасці ад вонкавага падабенства працэсаў з іх удзелам, адпаведна, да аптычных ці акустычных з'яваў. Таксама фанонамі называюцца квазічасцінкі, што адпавядаюць элементарным узбуджэнням у звышцечным геліі, і апісваюць вагальны рух квантавай вадкасці, і характарызуюцца імпульсам, а не квазіімпульсам, як рэшта фанонаў.
Канцэпцыя фанонаў дазволяе апісваць шмат якія якасці цвёрдых целаў з выкарыстаннем кінетычнай тэорыі газаў (напрыклад, рашотачную цеплаправоднасць ці паглынанне гуку). Праз узаемадзеянне фанонаў адзін з адным і з іншымі квазічасцінкамі (электронамі праводнасці, магнонамі і інш.) апісваюцца, між іншым, такія працэсы, як электрычнае супраціўленне металаў і паўправаднікоў, звышправоднасць, магнітная рэлаксацыя, фераакустычны рэзананс і інш.
Канцэпцыя фанонаў была ўведзеная праз разгляд нармальных ваганняў у крышталях у паняццях квантавай механікі. Адным з вынікаў з'яўляецца магчымасць прадстаўлення вагальнага стану крышталя, у гарманічным набліжэнні, як ідэальнага газу фанонаў. Такі ідэальны газ фанонаў, між іншым, утрымлівае большую частку цеплавой энергіі крышталя пры T >= 300K.
Тэрмін Ф. быў уведзены І. Тамам паводле аналогіі з квантам электрамагнітнага поля — фатонам.
Спіс аб’ектаў PGC (1889001—1890000)
Гэта спіс аб'ектаў Спіс аб'ектаў PGC (1889001—1890000)
Понтэ (Вале-д’Аоста)
Понтэ (Pontey) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Вале-д’Аоста.
Насельніцтва складае 780 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 52 чал./км². Займае плошчу 15 км². Паштовы індэкс — 11024. Тэлефонны код — 0166.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы Марцін Турскі.
Salvia nubicola
Salvia nubicola — від роду сямейства.
Батанічнае апісанне
Salvia nubicola дасягае 3 метраў у вышыню і шырыню, расце прама, мае ярка-зялёнае лісце трохкутнай формы. Хвосцік, як правіла, прыкладна такой жа даўжыні, як і ліставая пласцінка. Расліна пакрыта шматлікімі суквеццямі бледна-жоўтага колеру даўжынёй 10 см.
Арэал
Salvia nubicola — шматгадовая травяністая расліна, паўсюдна распаўсюджаная ў шырокай вобласці, якая ўключае Афганістан, Бутан, Індыю, Пакістан, Паўднёва-Заходнюю Азію і Еўропу. Расце на вышыні ад 2000 да 4300 метраў у сухіх лясах, асабліва ўтвораных. Часта расце вялікімі калоніямі на лясных палянах. Яна асабліва распаўсюджана ў даліне Мукцінатх.
Выкарыстанне
Расліна выкарыстоўваецца ў традыцыйнай тыбецкай медыцыне.
Лебедзь-шыпун
Лебедзь-шыпун (Cygnus olor) — птушка з сямейства качыных.
Апісанне
Буйная птушка. У даўжыню можа дасягаць 180 см, маса самак 5,5—6 кг, самцоў 8—13 кг. Размах крылаў лебедзя-шыпуна каля 240 см. Апярэнне чыста белае, толькі часам з іржава-рыжым налётам на галаве і шыі ў дарослых птушак. Маладыя птушкі шэрага колеру. У дарослых птушак вельмі доўгая шыя, выцягнутае цела і галава сярэдняй велічыні з аранжавай-чырвонай дзюбай. Дзюба з вялікім уздуццем каля асновы, у самак яно крыху меншае. Шыпун названы з-за гукаў, якія выдаюцца пры раздражненні. Шыя таўсцейшая, чым у, таму здаецца больш кароткай. У адрозненне ад лебедзя-клікуна шыю трымае не прама, а згібае яе S-падобна.
Распаўсюджванне
Насяляе вялікія вадаёмы са стаячай вадой з добра развітой надводнай расліннасцю, уключаючы марскія затокі. Паўсюль даволі рэдкі. Лебедзь-шыпун жыве ў паўночнай частцы Еўропы і Азіі. Пры дапамозе чалавека гэты від лебедзяў прыжыўся ў Паўночнай Амерыцы, Паўднёвай Афрыцы, Аўстраліі і Новай Зеландыі.
Асаблівасці біялогіі
Чароды лебедзі не ўтвараюць, трымаюцца парамі. Пары захоўваюцца на ўвесь перыяд жыцця.
Па спосабу жыцця шыпун шмат у чым падобны з клікуном. Насяляе парослыя воднай расліннасцю вадаёмы — ліманы, азёры часам балоты. Калі плавае, шыпун часта выгінае шыю ў форме літары «S».
Харчаванне
Корміцца пераважна раслінным кормам. Асноўны корм — водныя расліны.
Размнажэнне
Палаваспеласці дасягае на чацвёртым годзе жыцця, але пры паўвольным утрыманні прыступае да гнездавання ва ўзросце 3 гадоў.
Манагам. Часта гняздуецца на адным і тым жа вадаёме некалькі гадоў запар.
Лебедзь-шыпун гняздуецца каля вады ў трыснягу на дробных азёрах або на затоках вялікіх рэк воддаль ад чалавечага жылля. Гняздо ладзіць на сплавіне, востраве або ў засохлым трыснягу ў цяжкадаступным месцы, паблізу невялікага ўчастка адкрытай вады. У выглядзе кола вялікай колькасці сухой надводнай расліннасці.
Птушаняты ўсюды ідуць са сваёй маці, знаходзячыся ў яе на спіне.
Лебедзь-шыпун і чалавек
Паляванне на лебедзяў было цалкам забаронена ў 1960-х гадах. З тых часоў назіраецца пастаянны рост колькасці лебедзяў у выніку аховы і падкормкі людзьмі. Шыпун лёгка прыжываецца ў няволі і паўняволі, часта ўтрымліваецца на вадаёмах гарадскіх паркаў, садоў, розныя санаторыяў як дэкаратыўная птушка.
Занесеныя ў Чырвоныя кнігі Рэспублікі Беларусь (1993), Рэспублікі Башкартастан, Свярдлоўскай і Чэлябінскай абласцей.
Лінда Бак
Лінда Бак (Linda B. Buck;, , Вашынгтон) — амерыканскі біёлаг, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне (2004) за даследаванні «нюхальных рэцэптараў і арганізацыі сістэмы органаў нюху». З дапамогай метаду, распрацаванага лабараторыяй Лінды Бак, было паказана, што нюхальная сістэма выкарыстоўвае камбінаторную схему кадзіравання пахаў. Выпускніца Вашынгтонскага ўніверсітэта, у якім жа і выкладае, пачынаючы з 2003 года.
Валянціна Аляксандраўна Несцярук
Валянціна Несцярук (нар. ) — беларуская гандбалістка. Разыгрывальнік клуба «Кашалін» (Польшча) і зборнай Беларусі па гандболе.
Фенолфталеін
Фенолфталеі́н, C20H14O4 — трыфенілметанавы фарбавальнік, індыкатар.
Бясколерныя крышталі без смаку і паху. Тэмпература плаўлення 277—279 °C. Дрэнна раствараецца ў вадзе (0,018 г/100 мл ), раствараецца ў этаноле і дыэтылавым эфіры.
Выкарыстанне
Фенолфталеін выкарыстоўваецца ў аналітычнай хіміі ў якасці індыкатара. У медыцыне (вядомы пад назвай пурген) — у якасці слабільнага сродку.
Камуністычная партыя Заходняй Беларусі
Камуністычная партыя Заходняй Беларусі, палітычная партыя камуністычнага кірунку на землях Заходняй Беларусі. Створаная ў канцы кастрычніка 1923 і ўваходзіла ў склад Камуністычнай партыі Польшчы на правах тэрыятарыяльна-аўтаномнай арганізацыі.
У канцы кастрычніка 1923 на канферэнцыі прадстаўнікоў Беластоцкага, Брэсцкага і Віленскага акруговых партыйных камітэтаў, згодна з рашэннем II-га з'езда Камуністычнай рабочай партыі Польшчы, які прызнаў мэтазгодным стварэнне беларускай тэрытарыяльнай партыйнай арганізацыі, была арганізацыйна аформлена Камуністычная партыя Заходняй Беларусі. У партыйных арганізацыях на момант абвяшчэння КПЗБ налічвалася толькі 528 чал. Для арганізацыйнага ўмацавання КПЗБ важнае значэнне мела прыняцце ў яе шэрагі Беларускай рэвалюцыйнай арганізацыі (БРА), якая ў сярэдзіне 1922 вылучылася ў левага крыла Беларускай партыі сацыялістаў-рэвалюцыянераў. Кіраўнікі БРА былі кааптаваны ў склад ЦК КПЗБ, а з снежня 1925 І. Лагіновіч (П. Корчык) становіцца палітычным сакратаром ЦК КПЗБ.
У канцы 1924 у шэрагах КПЗБ налічвалася 2 296 чал., аб'яднанных у 433 гурткі, 45 райкамаў і 6 акруговых камітэтаў, а ў канцы 1927 — 3 254 чал. У 1924—1929 дзейнічалі 6 акруговых (Баранавіцка-Слонімскі, Беластоцкі, Брэсцкі, Віленскі, Гродзенскі, Пінскі) і больш за 50 раённых камітэтаў КПЗБ. У сакавіку 1932 у КПЗБ налічвалася 3 600 чалю, з іх каля 20% пражывала ў гарадах і каля 80% — у вёсцы. У перыяд з 1933 па 1934 КПЗБ налічвала ў сваіх шэрагах да 3 800 — 4 000 чал. У гэты перыяд дзейнічалі 11 акруговых (дадаткова Лідскі, Маладзечанскі, Навагрудскі, Пастаўска-Глыбоцкі, Свянцянска-Браслаўскі) і больш за 90 раённых камітэтаў партыі. Пад кіраўніцтвам КПЗБ дзейнічалі Камуністычны саюз моладзі Заходняй Беларусі і Міжнародная арганізацыя дапамогі рэвалюцыянерам Заходняй Беларусі.
З мэтай аказання арганізацыйнай дапамогі КПЗБ у Мінску ў ліпені 1924 было створана Бюро дапамогі Кампартыі Заходняй Беларусі. У яго склад уваходзілі кіраўнікі ЦК КП(б)Б і Саўнаркама БССР А. Крыніцкі, А. Чарвякоў, Я. Адамовіч, У. Ігнатоўскі, А. Славінскі, а з лістапада 1924 І. Лагіновіч. У функцыі Бюро дапамогі ўваходзіла вядзенне перапіскі па пытаннях палітычнага і арганізацыйнага характару ў падпольным ЦК КПЗБ, аказанне яму дапамогі ў падрыхтоўцы кіруючых кадраў, выданні партыйнай літаратуры і арганізацыі работы падпольных друкарняў, аказанне фінансавай падтрымкі.
КПЗБ у розны час выдавала наступныя друкаваныя выданні: газета «Чырвоны сцяг», тэарэтычны часопіс «Бальшавік», выдавалася на польскай, яўрэйскай, рускай і літоўскай мовах газета «Do walki» («На барацьбу»), «Kujmy bróń» («Куйце зброю»), «Партработнік», «Бюлетэнь ЦК КПЗБ», «Весткі з СССР», «Barikada» («Барыкада»). Легальнымі друкаванымі органамі партыі былі газеты «Барацьба», «Беларуская газета», «Жыццё», «Наша воля», сатырычны часопіс «Асва».
А. Чарвякоў і У. Ігнатоўскі, працэс «беларусізацыі» ў БССР цесна звязвалі з неабходнасцю далейшага ўздыму нацыянальна-вызваленчага руху ў Заходняй Беларусі. Таму вялікую занепакоенасць у іх выклікала актыўная сепаратыўная дзейнасць былога галоўнага рэдактара газеты «Савецкая Беларусь» М. Гурына-Маразоўскага («Стах»). У пачатку 1924 ён быў накіраваны на падпольную працу ў Заходнюю Беларусь з мэтай арганізацыі выдання цэнтральнага друкаванага органа ЦК КПЗБ. У хуткім часе ён стварыў у КПЗБ сепаратыўную групоўку «сэцэсію» і заручыўся падтрымкай сакратара Віленскага акруговага камітэта КПЗБ Тамашэўскага («Стары»).
Выступала за перамогу сацыялістычнай рэвалюцыі ў Польшчы, за права на самавызначэнне Заходняй Беларусі, ліквідацыю памешчыцкага землеўладання і перадачу зямлі сялянам без выкупу.
У ЦК у розны час уваходзілі: А. А. Альшэўскі, Л. Н. Аранштам, М. С. Арэхва, Я. С. Бабровіч, М. А. Блінчыкаў, Ю. Брун, С. І. Будзінскі, Р. Д. Вольф, С. К. Гарбуз, Х. Р. Гелер, А. П. Данялюк, Г. М. Дуа, С. А. Дубовік, Э. А. Ідаль, А. У. Канчэўскі, А. Р. Капуцкі, П. Корчык (І. К. Лагвіновіч), С. М. Малько, М. П. Маслоўскі, С. А. Мертэнс, С. Т. Мілер, М. Л. Перавалоцкі, Ф. Б. Пірышка, А. Х. Раф, Л. І. Родзевіч, А. М. Разенштайн, І. Ф. Сяменікаў, А. С. Славінскі, М. М. Словік, В. З. Харужая, А. І. Цукерман, Л. Р. Шайкоўскі, Е. І. Шоламаў, Л. М. Янкоўская.
Была распушчаная пастановай Выканкаму Камінтэрну ў жніўні 1938.
Далыніўка (Сколіўскі раён)
Далыніўка (Доли́нівка) — вёска ў Сколіўскім раёне Львоўскай вобласці Украіны.
Лінаўскі касцёл
Лінаўскі касцёл — колішні драўляны касцёл у аграгарадку Лінава Пружанскага раёна Брэсцкай вобласці.
Гісторыя
Першапачаткова драўляны касцёл знаходзіўся ў Аранчыцах і быў уніяцкім. Будынак быў пабудаваны ў ХVІІІ стагоддзі. Пасля пабудовы новай мураванай праваслаўнай царквы ў Аранчыцах, драўляны будынак былой уніяцкай царквы аддалі каталікам. Вернікі разабрал яго, перанеслі і зноў склалі ў Лінаве, але ўжо як каталіцкі храм.
Касцёл знаходзіўся ў аварыйным стане і быў разабраны ў 1995 годзе.
Гарачыня ў Пуэрта-Рыка (2023)
У чэрвені 2023 года над Карыбскім рэгіёнам утварылася анамальная гарачыня, якая прынесла гістарычна высокія тэмпературы і пабіла шматлікія рэкорды. Заглухлая сістэма высокага ціску на ўсход ад Пуэрта-Рыка ўтварыла цеплавы купал, у той час як пыл з Сахары стрымліваў утварэнне аблокаў.
Найбольш складаная сітуацыя склалася ў паўночнай частцы вострава. 6 чэрвеня ўстаноўлены некалькі тэмпературных рэкордаў, у тым ліку ў Сан-Хуане — 95°F (35°C). У некаторых рэгіёнах назіралася тэмпература ў 110°F (38°C). Галоўны рэкорд належыць гораду Дарада, дзе паведамлялася пра адзнаку ў 125°F (51°C). На бліжэйшых да Пуэрта-Рыка астравах таксама назіралася анамальная гарачыня: на Саба быў зафіксаваны рэкорд у 92°F (33°C), а на Арубе — 95,5°F (35°C).
З-за выхаду са строю электрастанцыі 6 чэрвеня на востраве адбылося адключэнне электраэнергіі, якое закранула больш за 100 000 чалавек. У адказ Luma Energy, кампанія, адказная за размеркаванне і перадачу электраэнергіі ў Пуэрта-Рыка, заклікала кліентаў эканоміць энергію. Да наступнага дня сітуацыя з электрычнасці нармалізавана.
Ён Огмюндсан
Ён Огмюндсан (Jón Ögmundsson; —) — ісландскі біскуп і мясцовашанаваны святы. У 1106 годзе ён заснаваў дыяцэзію ў Хоўлары на поўначы Ісландыі і служыў там біскупам да сваёй смерці.
Ён змагаўся за рэлігійную чысціню і паставіў перад сабой задачу выкараніць усе рэшткі язычніцтва. Яго дзейнасць закранула і назвы дзён тыдня. Так, «одынсдагр» (дзень Одзіна) стаў «мідвік'юдагурам» (дзень сярэдзіны тыдня), а дні Тыра і Тора сталі проста трэцім днём і пятым днём адпаведна. Назвы дзён, уведзеныя Ёнам, дагэтуль ужываюцца ў Ісландыі.
Суд Цэнтральнага раёна г. Мінска
'''Суд Цэнтральнага раёна г. Мінска''' — раённы суд агульнай юрысдыкцыі на тэрыторыі Цэнтральнага раёна Мінска. Размешчаны ў будынку па вуліцы Кірава, 21.
Разглядае ў межах сваёй кампетэнцыі ў якасці суда першай інстанцыі і па абставінах, якія нанава адкрыліся, грамадзянскія справы, а таксама ў якасці суда першай інстанцыі крымінальныя справы і справы аб адміністрацыйных правапарушэннях; разглядае ў межах сваёй кампетэнцыі скаргі (пратэсты) на пастановы па справах аб адміністрацыйных правапарушэннях; вывучае і абагульняе судовую практыку, вядзе судовую статыстыку; ажыццяўляе іншыя паўнамоцтвы ў адпаведнасці з заканадаўчымі актамі.
Суд складаецца з суддзяў, у тым ліку старшыні суда, якія прызначаюцца Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь па прадстаўленні Старшыні Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь. Суддзі прызначаюцца на пасаду тэрмінам на пяць гадоў і могуць быць прызначаны на новы тэрмін ці бестэрмінова. Верхні ўзрост знаходжання на дзяржаўнай службе суддзяў — 65 гадоў.
Вышэйстаячым судом з’яўляецца Мінскі гарадскі суд.
Страплеўцы
Страпле́ўцы (, Страплевцы) — вёска ў Валожынскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Ракаўскага сельсавета.
Бузана
Бузана (Busana) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Эмілія-Раманья, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Рэджа-Эмілія.
Насельніцтва складае 1278 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 42 чал./км². Займае плошчу 30 км². Паштовы індэкс — 42032. Тэлефонны код — 0522.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы San Venanzio abate.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
NGC 5291-1
NGC 5291-1 (іншыя абазначэнні — ESO 445-30, MCG -5-33-6, PGC 48893) — эліптычная галактыка (E) ў сузор’і Цэнтаўр на расстоянии 200 млн. световых лет от Земли.
Дубына (Сколіўскі раён)
Дубына (Ду́бина) — вёска ў Сколіўскім раёне Львоўскай вобласці Украіны.
Фрымен Дайсан
Фрымен Джон Дайсан (Freeman John Dyson, Краўторн, Беркшыр, Англія — , Прынстан, Нью-Джэрсі, ЗША) — амерыканскі фізік-тэарэтык англійскага паходжання. Член Лонданскага каралеўскага таварыства (1952) і Нацыянальнай акадэміі навук ЗША (1964). Адзін са стваральнікаў квантавай электрадынамікі.
Біяграфія
Дайсан нарадзіўся ў Краўторне, Англія. Яго бацькам быў брытанскі кампазітар Джордж Дайсан. У 1945 годзе скончыў Кембрыджскі ўніверсітэт, дзе і працаваў у 1946—1949 гадах. Потым ён пераехаў у ЗША, дзе быў прафесарам Карнельскага (1951—153), а з 1953 года — Прынстанскага ўніверсітэта, а таксама Інстытута перспектыўных даследаванняў.
Дайсан — бацька амерыканскай пісьменніцы і грамадскага дзеяча Эстэр Дайсан, а таксама пісьменніка Джорджа Дайсана, які папулярызуе гісторыю асобных навуковых распрацовак, у прыватнасці, удзел свайго бацькі ў распрацоўцы ядзерна-імпульснага касмічнага карабля («Праект Арыён»).
Навуковая дзейнасць
Дайсан з’яўляецца аўтарам твораў па квантавай тэорыі поля, квантавай электрадынаміцы, матэматычнай фізіцы, астрафізіцы, фізіцы нізкіх энергій. Ён даказаў дысперсіённыя суадносіны квантавай тэорыі поля (так званае прадстаўленне Ёста — Лемана — Дайсана), атрымаў формулу для S-матрыцы, даў класіфікацыю разыходнасцей у квантавай электрадынаміцы (КЭД) на аснове кананічных пераўтварэнняў (пераўтварэнні Дайсана, 1948), на аснове ўласцівасцей S-матрыцы ўвёў прадстаўленне аб перанарміруемасці КЭД і паказаў сувязь фейнманаўскага падыходу са звычайнымі формамі квантавай тэорыі поля (фармалізм Фейнмана — Дайсана, 1949). Дайсан заслужана лічыцца адным са стваральнікаў сучаснай квантавай электрадынамікі (разам з Джуліянам Швінгерам, Рычардам Фейнманам і Сін'іціра Таманагай).
У 1955 годзе Дайсан стварыў тэрыю рэзананснага парамагнітнага паглынання выпраменьвання металамі.
У галіне астрафізікі Дайсан вывучаў пульсары і нейтронныя зоркі. Ён таксама з’яўляецца аўтарам канцэпцыі Сферы Дайсана — гіпатэтычнага збудавання, якое з’яўляецца тонкай сферычнай абалонкай вялікага радыуса (памерам з арбіты планет) с зоркай у сярэдзіне. Ідэю гэтай сферы ён запазычыў з кнігі «Стваральнік зорак» фантаста Олафа Стэплдона. Ёсць меркаванне, што развітая цывілізацыя можа выкарыстоўваць сферу Дайсана для поўнага выкарыстання энергіі цэнтральнай зоркі і/ці для вырашэння праблемы жыццёвай прасторы. Дайсан прапанаваў абапірацца на гэтыя меркаванні пры пошуку пазаземных цывілізацый.
Балалайка
Балалайка — рускі народны трохструнны шчыпковы музычны інструмент, ад 600—700 мм (балалайка прыма) да 1,7 метраў (балалайка-кантрабас) даўжынёй, з трохкутным злёгку выгнутым (у XVIII—XIX стагоддзях таксама авальным) драўляным корпусам.
Жупаны
Жупаны (Жупани́) — вёска ў Сколіўскім раёне Львоўскай вобласці Украіны.
Харкаўская дзяржаўная зоаветэрынарная акадэмія
Харкаўская дзяржаўная зоаветэрынарная акадэмія (Харківська державна зооветеринарна академія) — украінская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова, размешчаная ў Харкаве.
Гісторыя
Гісторыя ВНУ пачынаецца з 1847 года, калі пад Харкавам была створана "Паўднёва-Заходняя ферма" як навучальная ўстанова з мэтай падрыхтоўкі ўпраўляючых для прыватных маёнткаў. У 1855 годзе пры ёй адкрываецца земляробчае вучылішча. У 1911 годзе яно ператворана ў сярэднюю сельскагаспадарчую школу з 6-гадовым тэрмінам навучання. У 1928 годзе яна рэарганізоўваецца ў заатэхнікум, а з 1930 года становіцца заатэхнічным інстытутам. Харкаўскі ветэрынарны інстытут заснаваны ў 1960 годзе шляхам аб'яднання ветэрынарнага і заатэхнічнага інстытутаў.
Пон-Сен-Мартэн
Пон-Сен-Мартэн (Pont-Saint-Martin) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Вале-д’Аоста.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы San Lorenzo martire.
Джавані Батыста Гварыні
Батыста Гварыні (Giambattista Guarini, Battista Guarini;, Ферара — , Венецыя) — італьянскі паэт і дыпламат.
Біяграфія
Паходзіў з шляхетнай ферарскай сям'і; быў нашчадкам славутага гуманіста XV стагоддзя Гварына. Адукацыю атрымаў у Падуанскім універсітэце; калі вярнуўся ў Ферара, заняў кафедру рыторыкі ў мясцовым Атэнеі і пачаў пісаць вершы.
Як адзін з самых бліскучых прадстаўнікоў мастацтва быў прыцягнуты да двара д'Эстэна; доўгі час займаў прыдворныя пасады і выконваў даручэнні герцага. Пазней служыў у вялікага герцага тасканскага Фердынанда I і ў герцага Урбінскага Франчэска Марыя II.
Інцыдэнт з амерыканскім беспілотнікам у Чорным моры
14 сакавіка 2023 года расійскія знішчальнікі Су-27 падчас сутыкнення пашкодзілі амерыканскі беспілотнік MQ-9 Reaper. Пасля БПЛА быў затоплены амерыканскім камандаваннем у Чорным моры.
Інцыдэнт стаў першым прамым сутыкненнем паміж ВПС Расіі і ЗША з моманту пачатку ўварвання Расіі на Украіну.
Згодна Deutsche Welle, здарэнне стала першым выпадкам з часоў Халоднай вайны, калі амерыканскае паветранае судна пацярпела крушэнне з-за ўздзеяння расійскіх самалётаў.
Перадгісторыя
ЗША выкарыстоўвалі беспілотнікі MQ-9 Reaper над Чорным морам яшчэ да пачатку ўварвання для назірання за тэрыторыяй. Хоць расійскія самалёты і раней суправаджалі амерыканскія дроны, да небяспечных наступстваў гэта не прыводзіла.
Амерыканская версія
Са слоў высокапастаўленага вайсковага прадстаўніка ЗША, беспілотнік MQ-9 Reaper вылецеў раніцай у аўторак са сваёй базы ў Румыніі для выканання запланаванай разведвальнай місіі, якая доўжыцца ў сярэднім ад 9 да 10 гадзін. Дрон не быў узброены і вёў разведку прыкладна ў 75 мілях (120 кіламетрах) на паўднёвы захад ад паўвострава Крым. У заяве Еўрапейскага камандавання УС ЗША гаворыцца, што амерыканскі беспілотнік ляцеў над міжнароднымі водамі ў Чорным моры выконваючы звычайныя аперацыі, у суправаджэнні двух расійскіх самалётаў. Перад сутыкненнем расійскія знішчальнікі некалькі разоў скідалі паліва на дрон, здзяйсняючы небяспечныя манеўры, аб чым заявілі амерыканскія вайскоўцы. Затым прыкладна ў 7:03 раніцы па цэнтральнаеўрапейскім часе, адзін з самалётаў пашкодзіў вінт беспілотніка, з-за чаго ён страціў кіраванне і амерыканскае камандаванне было вымушана яго затапіць. Тэлеканал CBS змадэляваў момант сутыкнення знішчальніка з беспілотнікам і паказаў у эфіры. На кадрах відаць, як расійскі знішчальнік падлятаючы да БПЛА спачатку скідае на яго паліва, пасля чаго кранае вінт дрона.
Расійская версія
Міністэрства абароны Расіі заявіла, што расійскія знішчальнікі «бартавое ўзбраенне не ўжывалі, з беспілотным лятальным апаратам у кантакт не ўступалі і шчасна вярнуліся на аэрадром базавання». Па паведамленні расіян, БПЛА здзейсніў палёт з адключанымі транспандэрамі, пры гэтым парушыўшы межы ўстаноўленага ў дадзеным раёне часовага рэжыму паветранай прасторы, інфармацыя аб якім была апублікавана ў адпаведнасці з міжнароднымі стандартамі.
Рэакцыя
Міністр замежных спраў Украіны Дзмітрый Кулеба заявіў, што пакуль Расія валодае Крымскім паўвостравам, Чорнае мора не будзе бяспечным месцам.
Афіцыйны прадстаўнік Пентагона ў эфіры тэлеканала CNN паведаміў, што ЗША «ў тым, што тычыцца гэтага канкрэтнага беспілотніка, робяць крокі, каб абараніць сваю ўласнасць» і, што «не хацелася, каб хтосьці, прыбраў іх да рук». Амерыканскі бок назваў дзеянні расіян «безразважнымі, неабгрунтаванымі і непрафесійнымі».
Прэс-сакратар прэзідэнта Расіі Дзмітрый Пяскоў параіў «не лятаць там, дзе не трэба».
15 сакавіка сакратар Савета бяспекі РФ Мікалай Патрушаў заявіў, што Масква абавязкова паспрабуе падняць абломкі амерыканскага беспілотніка. На яго думку, гэта зрабіць неабходна. Таксама чыноўнік заявіў, што інцыдэнт з беспілотнікам з’яўляецца канчатковым пацвярджэннем таго, што ЗША бяруць непасрэдны ўдзел у тым, што адбываецца ва Украіне. У той жа дзень прэс-сакратар прэзідэнта РФ Дзмітрый Пяскоў выказаў меркаванне, што адносіны паміж Расіяй і Злучанымі Штатамі знаходзяцца ў сваёй самай нізкай кропцы і ў жаласным стане. З ягоных слоў, Уладзімір Пуцін валодае інфармацыяй пра інцыдэнт, але кантактаў з ЗША на вышэйшым узроўні не было.
Ацэнкі
Украінскі ваенны эксперт назваў дзеянні расійскіх знішчальнікаў інфармацыйным ударам і выказаў здагадку, што «такія інцыдэнты — гэта запрашэнне да перамоваў». Прафесар па вывучэнні вайны ў Каралеўскім каледжы Вялікабрытаніі Майкл Кларк паведаміў Бі-бі-сі, што сутыкненне «амаль напэўна было выпадковасцю».
NGC 5291-2
NGC 5291-2 (іншыя абазначэнні — MCG -5-33-5, AM 1344-301, PGC 48894) — галактыка ў сузор’і Цэнтаўр.
Гэты аб’ект не ўваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога» і быў дададзены пазней.
Бабслей на зімовых Алімпійскіх гульнях 2010
Немцы Андрэ Лангэ і Кевін Куске, выйграўшы золата ў заездах двоек, сталі 4-кратнымі алімпійскімі чэмпіёнамі.
Агульны залік
(Тлустым вылучана самая вялікая колькасць медалёў у сваёй катэгорыі; прымалая краіна таксама вылучана)
Каляндар
(UTC-8)
Вольга Аляксандраўна Нікіціна
Вольга Аляксандраўна Нікіціна (нар. ) — беларуская гандбалістка. Майстар спорту Беларусі. Варатар клуба «БНТУ-БелАЗ» і зборнай Беларусі па гандболе.
Завадка (Сколіўскі раён)
Завадка (Зава́дка) — вёска ў Сколіўскім раёне Львоўскай вобласці Украіны.
Бусалена
Бусалена (Bussoleno) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне П’емонт, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Турын.
Насельніцтва складае 6627 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 177 чал./км². Займае плошчу 37 км². Паштовы індэкс — 10053. Тэлефонны код — 0122.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы Santa Maria Assunta.
Алена Фёдараўна Адамчук
Алена Фёдараўна Адамчук (нар. ) — беларуская футбалістка, майстар спорту Беларусі.
Клубная кар’ера
Выдатніца СШ № 3 г. Пружаны, скончыла з чырвоным дыпломам Брэсцкі пед-інстытут. У інстытуце трэнер Георгій Дарбуашвілі запрасіў першакурсніцу ў жаночую футбольную каманду «Вікторыя», якая толькі стваралася.
Гуляла за «Бабруйчанку», гродзенскую каманду «Нёман», магілёўскую «Надзею», каля дзесяці гадоў уваходзіла ў зборную Беларусі. Неаднаразовы чэмпіён рэспублікі і ўладальнік Кубка Беларусі па футболе.
У пачатку 2000-х гадоў з-за сямейных абставін скончыла кар’еру прафесійнай футбалісткі і стала трэнерам у пружанскай ДЮСШ № 1 (трэнер вышэйшай катэгорыі).
У 2021 годзе стала галоўны трэнерам «Пружан».
Мурманск
Му́рманск — горад у Расіі, цэнтр Мурманскай вобласці, горад-герой. Насельніцтва (2005) — 320,9 тыс. жыхароў, гэта найбуйнейшы горад у свеце на поўнач ад палярнага круга. Мурманск — вялікі порт на ўзбярэжжы Баранцава мора, зімою не замярзае.
У горадзе знаходзіцца аддзяленне беларускага пасольства.
Гісторыя
Заснаваны 21 верасня 1916 года ў сувязі са стварэннем марскога порта ў Кольскім заліве. У сакавіку 1918 — лютым 1920 гадоў быў акупаваны войскамі Антанты і белагвардзейцамі. 7 сакавіка 1920 года ў Мурманск увайшлі часткі Чырвонай Арміі. З 1921 года — цэнтр Мурманскай губерні, з 1927 года — Мурманскай акругі Ленінградскай вобласці, з 1938 года абласны цэнтр. У час Вялікай Айчыннай вайны Мурманскі порт сыграў вялікую ролю ў забеспячэнні СССР і арміі, бо праз яго ішлі грузы, якія паступалі з краін-саюзніц па барацьбе з нацысцкай Германіяй.
Кардовіч
Кардо́віч — польскае і беларускае прозвішча.
Задзільскэ (Сколіўскі раён)
Задзільскэ (Заді́льське) — вёска ў Сколіўскім раёне Львоўскай вобласці Украіны.
Варлынка
Ва́рлынка — рака ў Докшыцкім раёне Віцебскай вобласці Беларусі, правы прыток ракі Поня (басейн Дняпра).
Назва
Звязана з літоўскім varlė «жаба». Літоўскія гідранімічныя аналагі — шматлікія рачныя і азёрныя назвы тыпу Varlė, Varlys, Varl-upis, Varl-akys.
Ад літоўскага слова для жабы і назва балота Варалочы (паміж вытокамі Нёмана і цячэннямі Пцічы і Лошы), якая аднаўляецца як *Varl-akiai і адпавядае літоўскай рачной назве Varl-akys «Жаб’я рака». Адпачатна гэта была назва рэчкі, што памалу перайшла на назву балота.
Гідраграфія
Пачынаецца за 1 км на паўднёвы захад ад вёскі Пугачова, вусце за 2 км на поўнач ад вёскі Юхнаўка. Вадазбор у межах Нарачанска-Вілейскай нізіны.
На ўсім працягу каналізаваная. Рака прымае сцёк з меліярацыйных каналаў (у тым ліку, з Варлынскага канала ).
Беларуская фаналогія
Фаналагічная сістэма беларускай мовы: фанемны лад беларускай літаратурнай мовы складаецца з 40 фанем (паводле акадэмічнай кадыфікацыі ў выданні 2007 года; існуюць і іншыя думкі — гл. праблемы вызначэння).
У параўнанні з узорным наборам 45 гукаў беларускай літаратурнай мовы, паводле кадыфікацыі 2007 года асобных фанем не прадстаўляюць гукі [ы] (як увасабленне /i/), [ў] (/в/), [х'] (/х/), [g], [g'] (/г/ і /г'/). Выбухныя гукі [g] прадстаўляюць факультатыўную фанему, якая замяняецца на /г/. Гукі [э] і [ы] — пазіцыйныя варыянты фанем /е/ і /і/. Гук [ў], незалежна ад паходжання, ёсць варыянт /в/.
Праблемы
Асноўнымі фактарамі разыходжання з'яўляюцца фанемная прыналежнасць гукаў [к], [х], фрык. [γ] і выб. [g], [ў], [ы], [й].
Так, у 37-фанемным складзе (погляд, які пераважаў на пач. 1970-х гг.) не ўтвараюць асноўных фанем гукі [ы] (увасабл. /і/), [ў] (/в/, /в'/, /л/), [дз], [х'] (/х/), [к'] (/к/), усе варыянты [γ] і [g] (/г/).
У 39-фанемным складзе ўсе гукі [γ] і [g] лічацца 4 варыянтамі адной фанемы /г/, а гукі [дз'], [к'], [х'], — увасабленнямі, адпаведна, фанем /дз/, /к/, /х/; фанал. сістэма ўтвараецца, т.ч., з 6 галосных фанем (якім адп. 6 галосных гукаў) і 33 зычных фанем (якім адп. 39 зычных гукаў).
У 54-фанемным складзе лічацца фанемамі ўсе гукі беларускай мовы, у т.л., рэдкія гукі і 9 падоўжаных варынтаў зычных.
Баланіт
Баланіт — запаленне скуры галоўкі палавога члена. Часцей адбываецца запаленне скуры галоўкі палавога члена і ўнутранага лістка крайняга цела - баланапастыт. Можа развівацца як ускладненне інфекцыйнага (ганарэі, трыхаманіязу, кандыдозу, герпесу, сіфілісу) або неінфекцыйных (цукровага дыябету, псарыязу і інш.) захворванняў.
NGC 5292
NGC 5292 (іншыя абазначэнні — ESO 445-31, MCG -5-33-8, IRAS13447-3041, PGC 48909) — галактыка ў сузор’і Цэнтаўр.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Гайнік іржавы
Гайнік іржавы, Гайнік цёмна-чырвоны (Epipactis atrorubens) — від кветкавых раслін роду сямейства.
Індустрыяльная рэвалюцыя
Індустрыяльная (прамысловая) рэвалюцыя (прамысловы пераварот, Вялікая індустрыяльная рэвалюцыя) — пераход ад ручной працы да машыннай, ад мануфактуры да фабрыкі; пераход ад пераважна аграрнай эканомікі да індустрыяльнай вытворчасці, у выніку якога адбываецца трансфармацыя аграрнага грамадства ў індустрыяльнае. Прамысловы пераварот адбываўся ў розных краінах не адначасова, але ў цэлым можна лічыць, што перыяд, калі адбываліся гэтыя змены, пачынаўся ад другой паловы XVIII стагоддзя і працягваўся на працягу XIX стагоддзя. Характэрнай рысай прамысловай рэвалюцыі з’яўляецца імклівы рост прадукцыйных сіл на базе буйной машыннай індустрыі і зацвярджэнне капіталізму ў якасці пануючай сусветнай сістэмы гаспадаркі.
Гайнік іржавы
Батанічнае апісанне
Шматгадовая травяністая расліна вышынёй да 60 см, са шчыльным, прамым, у верхняй частцы густа пакрытым пухам сцяблом, часам лілова-фіялетавага колеру. Карэнішчы скарочаныя, тоўстыя; 5—9 авальных завостраных жорсткіх лістоў. Суквецце — аднабокая гронка, даўжынёй да 20 см.
Лісце яйкападобна-падоўжанае, ліловага колеру. Цёмна-чырвоныя, паніклыя кветкі без шпорца, з сэрцападобнай губой з пахам ванілі. Лісточкі калякветніка і кветаножкі пакрытыя пухам. Губа прыстасаваная для апылення насякомымі з кароткімі хабаткамі.
Распаўсюджанне
Сустракаецца ў Еўропе, Заходняй Сібіры, Малой Азіі, Іране. На тэрыторыі Расіі расце ў еўрапейскай часткі, на Каўказе, у Заходняй Сібіры.
Індустрыяльная рэвалюцыя
Прычыны прамысловага перавароту
Прамысловая рэвалюцыя пачалася ў Вялікабрытаніі ў апошняй трэці XVIII стагоддзя і прыняла ў першай палове XIX стагоддзя ўсёабдымны характар, ахапіўшы затым і іншыя краіны Еўропы і Амерыкі.
Гайнік іржавы
Статус
III (R) катэгорыя, рэдкі від (па іншых дадзеных II (V) катэгорыя, від, колькасць якога скарачаецца). Унесены ў Дадатак II да Канвенцыі СІТЕС.
Індустрыяльная рэвалюцыя
Прычыны прамысловага перавароту
Існуе меркаванне, што вываз капіталу з замежных брытанскіх калоній з’явіўся адной з крыніц назапашвання капіталаў у метраполіі, спрыяў прамысловай рэвалюцыі ў Вялікабрытаніі і вывеў гэту краіну ў лідары сусветнага прамысловага развіцця. У той жа час, аналагічная сітуацыя ў іншых краінах (напрыклад, Іспаніі, Партугаліі) не прывяла да паскарэння эканамічнага развіцця. Акрамя таго, прамысловасць паспяхова развівалася ў шэрагу краін, якія не мелі калоній, напрыклад, у Швецыі, Прусіі, ЗША.
Гайнік іржавы
Статус
Занесены ў Чырвоныя кнігі Сярэдняга Урала (1996), Курганскай вобласці, Ніжагародскай вобласці, Ханты-Мансійскай аўтаномнай акругі, рэспублікі Башкартастан, рэспублік Марый Эл, Чувашыя, Комі (1998), Беларусі. У зводку «Рэдкія і знікаючыя расліны Сібіры» (1980).
Індустрыяльная рэвалюцыя
Прычыны прамысловага перавароту
Як мяркуе нобелеўскі лаўрэат па эканоміцы Джон Хікс, галоўнымі фактарамі прамысловай рэвалюцыі ў Англіі былі наступныя :
Пры гэтым ён не лічыць тэхнічныя вынаходніцтвы асноўнай і галоўнай прычынай прамысловай рэвалюцыі ў Англіі: «Прамысловая рэвалюцыя адбылася б і без Кромптана і Аркрайта і была б, асабліва на позніх стадыях, такой жа, якая мела месца ў рэчаіснасці».
Некалькі іншы погляд на прычыны Прамысловай рэвалюцыі быў выпрацаваны ў працах эканамічных гісторыкаў: Імануіла Валерстайна, Крыстафера Хіла, Чарлза Уілсана, Ж. Бержэ і інш., якія аналізавалі ход індустрыялізацыі Заходняй Еўропы і іншых краін у XVIII-XIX стст. на базе канкрэтных фактаў, якія былі ў іх распараджэнні. На іх думку, ключавую ролю ў паскарэнні прамысловага росту Англіі ў XVIII стагоддзі згуляла сістэма пратэкцыянізму, уведзеная ў 1690-я гады і ўзмоцненая дадатковымі пратэкцыянісцкімі мерамі да сярэдзіны XVIII ст. Менавіта яна забяспечыла хуткае развіццё англійскай прамысловасці, нягледзячы на канкурэнцыю з боку больш моцнай у той час галандскай прамысловасці, а таксама забяспечыла развіццё прамысловасці Прусіі, Аўстрыі і Швецыі, дзе таксама былі ўведзены пратэкцыянісцкія сістэмы.
Значна меншую або зусім нязначную ролю ў гэтым працэсе, на іх думку, згулялі фактары, звязаныя з грашыма і наяўнасцю капіталу. Даследаванні гісторыкаў паказалі, што ў пераважнай большасці прамысловыя прадпрыемствы ў перыяд 1700-1850 гадоў засноўваліся прадстаўнікамі сярэдняга класа (сялянамі, гандлярамі, рамеснікамі), якія не звярталіся ні да якіх знешніх крыніц фінансавання, а развіваліся за кошт уласных сродкаў або грошай, узятых у сваякоў/знаёмых.
Сярод іншых фактараў, што выдзяляюцца эканамічнымі гісторыкамі, спрыяць Прамысловай рэвалюцыі маглі таксама:
Існуе меркаванне, што глыбінная прычына таго, што прамысловая рэвалюцыя, а пасля і навуковая, інавацыйная рэвалюцыя, пачалася менавіта ў Еўропе, заключалася ў паводніцкіх стэрэатыпах еўрапейскага чалавека: а менавіта, у яго дачыненні да жанчыны. Еўрапеец, у агульным і цэлым, павінен быў вызначыцца перад жанчынай, каб яна яго абрала ў якасці шлюбнага партнёра. У той час як усходні менталітэт меркаваў ад індывіда такія паводзіны ў значна меншай ступені. Перад жанчынай, якая з’яўляецца больш бяспраўнай, багатым на Усходзе ў меншай ступені патрабавалася даказваць сваю перавагу, у тым ліку і ў інтэлектуальнай сферы, заахвочваючы складаючага вершы паэта, навукоўца астранома, выбітнага архітэктара або геніяльнага навукоўца або вынаходніка.
Інавацыі
Поспех прамысловай рэвалюцыі ў Вялікабрытаніі быў заснаваны на некалькіх інавацыях, якія з’явіліся да канца XVIII ст.:
Гісторыя прамысловай рэвалюцыі
У перыяд XVII стагоддзя Англія пачатку абганяць сусветнага лідара Галандыю па тэмпах росту капіталістычных мануфактур, а пазней і ў сусветным гандлі і каланіяльнай эканоміцы. Да сярэдзіны XVIII стагоддзя Англія становіцца вядучай капіталістычнай краінай. Па ўзроўні эканамічнага развіцця яна перасягнула астатнія еўрапейскія краіны, маючы ўсе неабходныя перадумовы для ўступлення на новую прыступку грамадска-эканамічнага развіцця — буйная машынная вытворчасць.
Прамысловая рэвалюцыя суправаджалася і цесна з ёй звязанай вытворчай рэвалюцыяй у сельскай гаспадарцы, якая вядзе да радыкальнага росту прадукцыйнасці зямлі і працы ў аграрным сектары. Без другой першая проста немагчымая ў прынцыпе, бо менавіта вытворчая рэвалюцыя ў сельскай гаспадарцы забяспечвае магчымасць перамяшчэння значных мас насельніцтва з аграрнага сектара ў індустрыяльны.
Паравы рухавік
Пачатак прамысловай рэвалюцыі звязваюць з вынаходствам эфектыўнага паравога рухавіка ў Вялікабрытаніі ў другой палове XVII стагоддзя. Хаця само па сабе падобнае вынаходства наўрад ці б нешта дало (неабходныя тэхнічныя рашэнні былі вядомыя і раней), але ў той перыяд англійскае грамадства было падрыхтавана да выкарыстання інавацый у шырокіх маштабах. Гэта было звязана з тым, што Англія да таго часу перайшла ад статычнага традыцыйнага грамадства да грамадства з развітымі рыначнымі адносінамі і актыўным прадпрымальніцкім класам. Акрамя таго, Англія мела дастатковымі фінансавымі рэсурсамі (бо была сусветным гандлёвым лідарам і валодала калоніямі), выхаваным у традыцыях пратэстанцкай працоўнай этыкі насельніцтвам і ліберальнай палітычнай сістэмай, у якой дзяржава не душыла эканамічную актыўнасць.
Першай спробай выкарыстання паравога рухавіка ў прамысловасці лічыцца вадзяная помпа Томаса Северы, запатэнтаваны ў 1698 годзе. Але яна не была паспяховай з-за частых выбухаў бойлера і абмежаванай магутнасці. Больш дасканалай была машына Томаса Ньюкамена, распрацаваная да 1712 года. Відаць, Ньюкамен выкарыстаў раней атрыманыя эксперыментальныя дадзеныя Дэні Папена, які вывучаў ціск вадзянога пара на поршань у цыліндры і спачатку награванне і астуджэнне пара для вяртання поршня ў зыходны стан рабіў уручную.
Найбольш вядомая з ранніх паравых машын распрацоўкі Джэймса Вата была прапанавана ў 1778 годзе, Ват істотна ўдасканаліў механізм, зрабіўшы яго працу больш стабільнай. Адначасова магутнасць павялічылася прыкладна ў пяць разоў, што дало 75% эканомію ў сабекошту вуглю. Яшчэ больш важныя наступствы меў той факт, што на базе машыны Вата стала магчыма пераўтварэнне паступальнага руху поршня ў вярчальны, гэта значыць рухавік зараз мог круціць кола млына або фабрычнага станка. Ужо да 1800 года фірма Вата і яго кампаньёна Болтана зрабіла 496 такіх механізмаў, з якіх толькі 164 выкарыстоўваліся як помпы. Яшчэ 308 знайшлі прымяненне на млынах і фабрыках, а 24 абслугоўвалі даменныя печы.
У 1810 годзе ў Англіі налічвалася 5 тыс. паравых машын, а ў наступныя 15 гадоў колькасць іх патроілася.
З’яўленне металарэзных станкоў, такіх як такарны, дазволілі спрасціць працэс вырабу металічных частак паравых машын і ў далейшым ствараць усё больш дасканалыя і для разнастайных мэтаў. Да пачатку XIX ст. англійскі інжынер Рычард Трэвітык і амерыканец Олівер Эванс сумясцілі бойлер і рухавік у адным прыладзе, што дазволіла далей выкарыстоўваць яго для руху паравозаў і параходаў.
У той жа час механізмы, якія выкарыстоўваюць водную і энергію ветру, яшчэ доўга канкуравалі з паравымі рухавікамі. У прыватнасці, да 1870 года ў Злучаных Штатах большасць фабрык выкарыстоўвалі энергію вадзяных турбін, а не паравых машын.
Тэкстыльная прамысловасць
У пачатку XVIII стагоддзя брытанская тэкстыльная прамысловасць яшчэ была заснавана на апрацоўцы мясцовай воўны індывідуальнымі рамеснікамі. Гэтая сістэма называлася «катэджнай індустрыяй», так як праца выконвалася на хаце, у невялікіх хатках-катэджах, дзе пражывалі рамеснікі са сваімі сем'ямі. Вытворчасць нітак з лёну і бавоўны, якая патрабуе больш тонкай апрацоўкі, у сярэдневяковай Англіі шырокага распаўсюджвання не атрымала, таму тэкстыль з бавоўны імпартавалі з Індыі.
Вынаходніцтва ў 1733 годзе лятучага чоўна павялічыла попыт на пражу. У 1738 годзе была створана машына, праўшая нітку без удзелу чалавечых рук, а ў 1741 годзе каля Бірмінгема адкрылася фабрыка, прадзільную машыну на якой прыводзіў у рух вослік. Уладальнікі фабрыкі, Пол і Вят, неўзабаве адкрылі новую фабрыку каля Нортгемптана, абсталяваную ўжо пяццю прадзільнымі машын з паўсотняй чоўнаў на кожнай, якая працавала да 1764 года. У 1771 годзе ў Кромфардзе, Дэрбішыр, пачала працаваць прадзільная фабрыка Аркрайта, які заахвочваў вынаходніцтвы, і яго машыны былі ўдасканалены, цяпер яны прыводзіліся ў рух вадзяным колам. Акрамя таго, цяпер акрамя воўны на новых машынах стала магчыма апрацоўваць і расліннае валакно, што імпартуецца з Амерыкі. Да 1780 года ў Англіі налічвалася 20, а яшчэ праз 10 гадоў — 150 прадзільных фабрык і на многіх з гэтых прадпрыемстваў працавала па 700-800 чалавек.
Затым вадзяное кола пачалі замяняць паравой машынай. У перыяд з 1775 па 1800 год заводы Вата і Болтана ў Соха выпусцілі 84 паравыя машыны для баваўняных фабрык і 9 машын — для ваўняных фабрык. Да сярэдзіны XIX стагоддзя ручное ткацтва ў Вялікабрытаніі амаль цалкам знікла. У тэкстыльнай прамысловасці вялікую ролю адыграў так званы сельфактар, які забяспечыў механізаванне прадзільных працэсаў.
Машынабудаванне
У сярэдневяковай Еўропе вырабам механізмаў займаліся майстры гадзіннікавых спраў і вытворцы навігацыйных і навуковых інструментаў. Дэталі гадзінных механізмаў нават выкарыстоўвалі пры вырабе першых прадзільных станкоў. Многія дэталі выраблялі з дрэва цесляры, паколькі метал быў дарагі і цяжкі ў апрацоўцы.
З з’яўленнем усё нарастальнага попыту на металічныя дэталі прадзільных станкоў, паравых машын, а таксама сеялак і іншых механізмаў, уведзеных ва ўжыванне ў брытанскай сельскай гаспадарцы з пачатку XVIII ст. , былі вынайдзены такарныя станкі, а ў першай палове XIX ст. фрэзерны і іншыя станкі для металаапрацоўкі.
Сярод іншых рамёстваў, якія патрабавалі высокадакладнай апрацоўкі металу, было вырабніцтва замкаў. Адным з самых вядомых механікаў, якія праславіліся ў вырабе замкаў, быў Джозеф Брама. Яго вучань Генры Модслі пасля працаваў для каралеўскага флоту і майстраваў машыны для вытворчасці шківаў і блокаў. Гэта быў адзін з першых прыкладаў паточнага вытворчасці са стандартызацыяй дэталей.
Металургія
Павелічэнне колькасці машын выклікала павышаную патрэбнасць у метале, і гэта запатрабавала развіцця металургіі. Галоўным дасягненнем гэтай эпохі ў металургіі была замена драўнянага вуглю, які выкарыстоўваўся сярэдневяковымі кавалямі, на каменнавугальны кокс. Яго ўвёў ва ўжыванне ў XVII ст. Клемент Клерк і яго майстры кавальскіх спраў і ліцця.
З 1709 года ў мястэчку Коулбрукдэйл Абрахам Дарбі, заснавальнік цэлай дынастыі металургаў і кавалёў, выкарыстаў кокс для атрымання чыгуну з руды ў даменнай печы. З яго спачатку рабілі толькі кухоннае начынне, якая адрознівалася ад працы канкурэнтаў толькі тым, што яе сценкі былі танчэй, а вага менш. У 1750-х гадах сын Дарби пабудаваў яшчэ некалькі дамен, і дагэтуль яго вырабы былі яшчэ і танней, чым вырабленыя на драўняным вугле. У 1778 годзе ўнук Дарбі, Абрахам Дарбі III, са свайго ліцця пабудаваў у Шропшыры знакаміты Жалезны мост, першы мост у Еўропе, цалкам які складаецца з металічных канструкцый.
Для далейшага паляпшэння якасці чыгуну ў 1784 годзе Генры Корт распрацаваў працэс пудлингования. Рост вытворчасці і паляпшэнне якасці англійскага металу да канца XVIII ст. дазволіла Вялікабрытаніі цалкам адмовіцца ад імпарту шведскага і расійскага жалеза. Разгарнулася збудаванне каналаў, якія дазвалялі перавозіць вугаль і металы.
З 1830 да 1847 год вытворчасць металу ў Англіі ўзрасла больш чым у 3 разы. Прымяненне гарачага выдзімання пры плаўленні руды, якое пачалося ў 1828 годзе, утрая скараціла выдатак паліва і дазволіла выкарыстоўваць у вытворчасці ніжэйшыя гатункі каменнага вуглю, З 1826 па 1846 года экспарт жалеза і чыгуну з Вялікабрытаніі павялічыўся ў 7,5 разы.
Транспарт
Велізарнае значэнне мела з’яўленне чыгунак. Першы паравоз быў пабудаваны ў 1804 годзе Рычардам Трэвітыка. У наступныя гады многія інжынеры спрабавалі ствараць паравозы, але самым удачлівым з іх апынуўся Георг Стефенсон, які ў 1812-1829 гады прапанаваў некалькі ўдалых канструкцый паравозаў. Яго паравоз быў выкарыстаны на першай у свеце чыгунцы грамадскага карыстання з Дарлінгтана да Стоктана, адкрытай у 1825 годзе. Пасля 1830 года ў Вялікабрытаніі пачалося хуткае будаўніцтва чыгунак.
Роберт Фултан у 1807 годзе пабудаваў першы ў свеце параход «Клермонт», які здзяйсняў рэйсы па рацэ Гудзон ад Нью-Ёрка да Олбані. У 1819 годзе амерыканскі параход «Савана» ўпершыню перасёк Атлантычны акіян, аднак большую частку шляху карабель прайшоў пад ветразямі, якія яшчэ доўга захоўваліся на параходах у якасці дапаможнага рухавіка. Толькі ў 1838 годзе (праз 19 гадоў пасля «Саваны») англійская параход «Сірыус» ўпершыню перасёк Атлантычны акіян без выкарыстання ветразяў.
Сувязь
Першы электрычны тэлеграф стварыў расійскі вучоны Павел Львовіч Шылінг у 1832 годзе. Пасля электрамагнітны тэлеграф быў пабудаваны ў Германіі — Карлам Гаусам і Вільгельмам Веберам (1833), у Вялікабрытаніі — Кукам і Уітстанам (1837), а ў ЗША электрамагнітны тэлеграф запатэнтаваны С. Морзэ ў 1837 годзе. Вялікай заслугай Морзэ з’яўляецца вынаходніцтва тэлеграфнага кода, дзе літары алфавіту былі прадстаўлены камбінацыяй кароткіх і доўгіх сігналаў — «кропак» і «працяжнік» (код Морзэ). Камерцыйная эксплуатацыя электрычнага тэлеграфа ўпершыню была пачата ў Лондане ў 1837 годзе.
У 1858 годзе была ўсталявана трансатлантычная тэлеграфная сувязь. Затым быў пракладзены кабель у Афрыку, што дазволіла ў 1870 годзе ўсталяваць прамую тэлеграфную сувязь Лондан - Бамбей (праз рэлейны станцыю ў Егіпце і на Мальце).
Хімікаты
Прамысловая рэвалюцыя зрабіла магчымым прамысловая вытворчасць некаторых найбольш запатрабаваных на рынку хімікатаў, чым быў пакладзены пачатак развіццю хімічнай прамысловасці. Серная кіслата была вядома яшчэ ў сярэднія вякі, але атрымлівалі яе з вокіслаў, якія ўтвараюцца пры спальванні мінеральнай серы, у шкляных сасудах. У 1746 годзе Джон Рэбук замяніў іх на больш аб'ёмістыя свінцовыя, чым значна павялічыў прадукцыйнасць працэсу.
Іншай важнай задачай было вытворчасць шчолачных злучэнняў. Метад прамысловай вытворчасці карбанату натрыю быў распрацаваны ў 1791 годзе французскім хімікам Нікала Лебланам. Ён змешваў серную кіслату з паваранай соллю і атрымліваны сульфат натрыю награваў з сумессю вапняка і вуглю. Сумесь прадуктаў рэакцыі апрацоўвалі вадой, з раствора атрымлівалі карбанат натрыю, а нерастваральныя рэчывы (вапняк, вугаль і сульфід кальцыя) адкідвалі. Хлоравадарод спачатку таксама засмечваў атмасферу вытворчых памяшканняў, але пазней яго навучыліся выкарыстоўваць для атрымання салянай кіслаты. Метад Леблан быў просты, танны і даваў значна больш даступны прадукт, чым раней выкарыстоўваўся метад атрымання соды з попелу раслін.
Зыміўкы
Зыміўкы (Зимівки́) — вёска ў Сколіўскім раёне Львоўскай вобласці Украіны.
Кальнэ (Сколіўскі раён)
Кальнэ (Ка́льне) — вёска ў Сколіўскім раёне Львоўскай вобласці Украіны.
Таццяна Яўгенаўна Рудкоўская
Таццяна Яўгенаўна Рудкоўская (нар. ) — беларуская гандбалістка. Майстар спорту Беларусі. Правая крайняя клуба «БНТУ-БелАЗ» і зборнай Беларусі па гандболе.