cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Фрыцьёф Нансен
Пасланец у Лондане
Нарвежска-брытанскі дагавор быў падпісаны 2 лістапада 1907 года ў Лондане, пасля чаго Нансен палічыў сваю задачу цалкам выкананай. Нягледзячы на ўгаворы караля Эдуарда, 15 лістапада Нансен падаў у адстаўку.
Смерць Евы Нансен
У пачатку 1905 года Нансен уступіў у любоўную сувязь з Сігрун Мунтэ (народжанай Сандберг, 1869—1957) — жонкай і вучаніцай вядомага мастака Герхарда Мунтэ. Яе маці Ені Сандберг была некаторы час замужам за старэйшым сынам Б’ёрнсана. Мунтэ былі суседзямі Нансенаў па Люсакеры, Сігрун атрымала вядомасць як вытворца габеленаў у старажытнанарвежскім стылі, прыхільнікам якіх быў нават прынц. Адрозніваючыся прыгажосцю, яна была мадэллю многіх жывапісцаў; так, карціна «Тры прынцэсы» Э. Верэншоля, на якой была намаляваная С. Мунтэ, упрыгожвала кают-кампанію на «Фраме». Характэрна, што на цырымоніі ўздыму нацыянальнага нарвежскага сцяга 9 чэрвеня 1905 года Нансен быў з Сігрун Мунтэ, а не з Евай. Гэтая сувязь, пра якую Еве было вядома, стала прычынай вельмі моцнага астуджэння ў адносінах Нансенаў, таму ў Лондан Ф. Нансен адбыў без сям’і, не прысутнічала Е. Нансен і на каранацыі Хокана VII у Нідараскім саборы, на якой пасланнік у Англіі абавязаны быў прыстунічаць. Ліў Нансен у сваіх мемуарах досыць падрабязна апісвае адносіны Фрыцьёфа і Евы Нансен гэтых гадоў, прыводзячы шматлікія эпісталярныя сведчанні, але імя Сігрун Мунтэ не згадвае. Верагодна, гэта было звязана з тым, што Сігрун, быўшы ў той час экзальтаванай асобай, пагражала Нансену самагубствам, калі ён з ёй не ажэніцца.
У кастрычніку 1906 года Ева Нансен наведала Фрыцьёфа ў Лондане, што супала з афіцыйным візітам нарвежскай каралеўскай пары, Нансены жылі разам з імі ў Віндзары і да свята Нараджэння Хрыстовага вярнуліся на радзіму. Другі раз Е. Нансен наведала мужа ў Лондане ў красавіку 1907 года, але ўжо ў чэрвені вярнулася ў Нарвегію. Існавала яшчэ адна прычына для непаразуменняў: у канцы красавіка 1907 года Нансен выступіў на пасяджэнні Каралеўскага геаграфічнага таварыства з дакладам пра бліжэйшыя мэты палярных даследаванняў. У дакладзе ён падкрэсліў, што найважнейшай задачай з’яўляецца комплекснае даследаванне басейна Паўночнага Ледавітага акіяна як з пункту гледжання геаграфіі, так і геафізікі. Вывучэнне Арктыкі дазволіць лепш зразумець механіку і фізіку зямной атмасферы, а таксама дасць магчымасць распрацаваць методыку доўгатэрміновых прагнозаў надвор’я і лядовых прагнозаў. Адначасова рыхтавалася паўднёвапалярная экспедыцыя Нансена. Біёграф Амундсена Тур Буман-Ларсен пісаў:
У Фрыцьёфа Нансена не было палітычных ці навуковых матываў дасягаць Паўднёвага полюса. У яго быў план, асуджаны на поспех, было становішча ў грамадстве, якое дазваляла ўвасобіць задуму ў жыццё, і была ўласцівая ўсім палярнікам ладная доля ганарыстасці. Дасягнуць Паўночнага полюса Нансену не ўдалося, але ў яго заставаўся шанец распісацца на іншай старонцы ў хроніцы чалавецтва. Гэтай пустой старонкай быў Паўднёвы полюс.
У канцы верасня або пачатку кастрычніка 1907 года ў «Пульхёгдзе» з’явіўся Руаль Амундсен, які прасіў «Фрам» для спробы дасягнуць Паўночнага полюса па старым плане Нансена — дрэйфуючы ад Берынгава праліва. Далейшае з розных пунктаў гледжання апісалі сам Нансен і яго дачка. У лісце сэру Клементу Маркэму ад 4 красавіка 1913 года Нансен пісаў:
У 1907 годзе я зноў пачаў было займацца сваёй падрыхтоўкай. Як раз у гэты самы час з’явіўся Амундсен і распавёў мне пра свой план — прайсці на малым судне Берынгавы праліў да мяжы льдоў, высадзіцца на лёд і здзейсніць разам з ім дрэйф праз Паўночны Ледавіты акіян. Дрэйфаваць на судне ён баяўся. Я наўпрост сказаў яму, што ўхваліць яго план не магу… Калі б ён вырашыўся на такую экспедыцыю, для гэтага ёсць адна магчымасць — праводзіць яе на «Фраме», які пабудаваны адмыслова для плавання ў ільдах. Але тады паўстануць цяжкасці, таму што я сам збіраюся скарыстацца «Фрамам» для сваёй экспедыцыі да Паўднёвага полюса. Тады ён спытаў, ці не пагаджуся я ўзяць яго з сабой перш у маю экспедыцыю, з тым каб пасля ён мог атрымаць «Фрам» для свайго дрэйфу ў Ледавітым моры.
Ліў Нансен успамінала, што яе бацька не адважваўся гаварыць з Евай аб сваіх палярных планах, візіт Амундсена толькі абвастрыў ранейшыя праблемы, тым больш што для Нансена — паводле яго ж слоў — заваяванне Паўднёвага полюса было «завяршальным акордам кар’еры палярніка». Пасля размовы з Евай (Амундсен чакаў у гасцінай) Нансен сказаў коратка: «Вы атрымаеце „Фрам“».
У лістападзе 1907 года старэйшы сын Нансена Корэ захварэў на запаленне лёгкіх, яго бацька знаходзіўся ў Лондане, і сямейны лекар не стаў турбаваць Фрыцьёфа падрабязнасцямі. Аднак 21 лістапада сур’ёзна захварэла Ева Нансен. Толькі 1 студзеня адважыліся абвясціць Нансена, напісаўшы аб сімптомах. 7 снежня — у дзень 49-годдзя Евы — адбылося рэзкае пагаршэнне (ускладненне на сэрца), пасля чаго Нансену ў Лондан была адпраўлена тэлеграма. 8 снежня ён выехаў у Нарвегію, 9 снежня ў Гамбургу яго сустрэла тэлеграма пра смерць Евы. Лекар Нансена — д-р Енсэн — пісаў Сігрун Мунтэ, што цячэнне хваробы было загадкавым і невытлумачальным.
Ева Нансен адпісвала не хаваць сябе і спаліць яе цела. Крэматорыя ў Нарвегіі таго часу не было, Фрыцьёф Нансен з д-рам Енсенам адвезлі цела ў Гётэбарг, дзе яно было крэміравана. Месца, дзе развеяны прах, невядома: паводле Ліў Нансен, ён быў развеяны на дачы ў Сёркье, адна з легенд абвяшчае, што попел Евы ўгнаіў ружовы куст у «Пульхёгдзе».
Паводле слоў Ліў Нансен, па прыездзе ў Фрыцьёфа былі зусім вар’яцкія вочы, і ён рыдаў як дзіця. Пасля пахавання ён пагрузіўся ў меланхолію: нікога не прымаў, ні з кім не размаўляў. Усе клопаты пра сям’ю ўпалі на старэйшую дачку Ліў, якой у 15 няпоўных гадоў нават прыйшлося кінуць школу.
Апеку аб дзецях Нансена прынялі на сябе сябры сям’і і верныя слугі, у далейшым старэйшую дачку Ліў Нансен вызначыў у пансіён у Швейцарыі, што сама яна ўспрыняла «як выгнанне». Старэйшага сына Корэ Нансен выхоўваў сам і ўжо з 1909 года браў у свае навуковыя і паляўнічыя паходы, аднак большую частку часу ён праводзіў па-за сям’і. Сын Од свае гімназічныя гады правёў у сям’і доктара філасофіі К. Ланге ў Віндэрэне. Клопат пра малодшую дачку Нансена — Ірмелін (Імі) — узяла на сябе бяздзетная Сігрун Мунтэ, адносіны з якой Нансен працягваў падтрымліваць. У пачатку 1913 года ва ўзросце 9 гадоў ад сухотнага менінгіту памёр малодшы сын Нансена — Осмунд. Цела яго было крэміравана, Ліў Нансен пісала, што ў бацькі ў кабінеце стаяла ваза, у якой, як яна думала, знаходзіўся прах Осмунда, але спытаць пра гэта яна так і не адважылася.
Дзейнасць Нансена ў 1908—1918 гадах
1 мая 1908 года была прынятая фармальная адстаўка Нансена з дыпламатычнай службы, у той жа дзень ён быў зацверджаны прафесарам акіянаграфіі Універсітэта Крысціяніі. Гэтая пасада была заснаваная спецыяльна для яго, яна не прадугледжвала чытання лекцый, хоць Нансен выкладаў акіянаграфію з 1900 года. Гэта таксама паказвае яго ўвагу да навуковай дзейнасці. У перыяд 1908—1911 гадоў Нансен распачаў два плавання на ўласнай яхце «Вяслемьё» і адно — на судне «Мікаэль Сарс». Плаванне 1912 года на «Вяслемьё» з заходам на Шпіцберген дазволіла вырашыць праблему пераносу атлантычных вод у Паўночны Ледавіты акіян, а таксама ўсталяваць прыроду глыбінных вод Палярнага басейна. Тады ж ён высунуў ідэю так званага «парога Нансена», які з’яўляецца натуральнай мяжой паміж Грэнландскім морам і Ледавітым акіянам.
Падчас плавання на «Вяслемьё» 1909 года Нансен атрымаў вестку аб пакарэнні Піры Паўночнага полюса. Ліў Нансен так апісвала гэты эпізод:
У 1909 годзе Нансен сумесна з Б’ёрнам Хеланд-Хансенам выпусціў абагульняючую манаграфію аб акеаналогіі Нарвежскага мора, заснаваную на матэрыялах плавання «Мікаэля Сарса» ў 1900 годзе. У тым жа годзе пачалася публікацыя асобнымі выпускамі манаграфіі «Поўнач у тумане мінулага» (Nord i Tåkeheimen), цалкам апублікаванай у 1911 годзе. Яна была прысвечана гісторыі даследавання Арктыкі з самых старажытных часоў да пачатку XVI стагоддзя і была заснавана на шматлікіх першакрыніцах, прычым пераклады з невядомых яму моў (напрыклад, лацінскай або арабскай) Нансен заказваў у спецыялістаў у Лондане, сам жа прааналізаваў змест скандынаўскіх саг. Тады ж ён апублікаваў у «Геаграфічным часопісе» артыкул аб нарманах у Амерыцы.
У той жа перыяд Нансен актыўна дапамагаў Амундсену ў фінансаванні экспедыцыі на «Фраме», заснаваўшы для гэтага адмысловы фонд. Амундсен ужо тады наважыўся змяніць свае планы — ісці да Паўднёвага, а не да Паўночнага полюса, але ліст Нансену з паведамленнем пра гэта адправіў толькі пасля выхаду з Нарвегіі. Нансен цалкам устаў на бок суайчынніка, хоць пазней прызнаваўся сыну Оду, што бачыў адплыццё «Фрама» з свайго кабінета ў «Пульхёгдзе», і гэта было адной з самых гаротных падзей у яго жыцці. Р. Скот раней ужо звяртаўся да Нансена па кансультацыі, рыхтуючы ўласны паход да Паўднёвага полюса. Ужо ў Аўстраліі Скот пазнаў аб змене планаў Амундсена — пачыналася «палярная гонка» — і звярнуўся з запытам да Нансена. Нансен адказаў кароткай тэлеграмай: «Не ў курсе справы», хоць гэта было няпраўдай. Нансен жа выступіў абаронцам Амундсена перад грамадскай думкай Нарвегіі і Вялікабрытаніі, якая абвінавачвала палярніка ў нядобрасумленнай канкурэнцыі.
На мяжы 1911—1912 гадоў пачаўся бурны раман Нансена і Кэтлін Скот — жонкі Роберта Скота, прычым Нансен не перарываў адносін і з Сігрун Мунтэ, ды і наогул набыў устойлівую рэпутацыю жаночага ўгодніка. На ўшаноўванні Амундсена ў Нарвегіі Нансен не прысутнічаў, знаходзячыся разам са старэйшым сынам Корэ у экспедыцыі на Шпіцбергене, не было яго і на пахаванні Ялмара Ёхансена, які пакончыў з сабой у студзені 1913 года.
Пасля смерці сына Осмунда Нансен прыняў прапанову амерыканскага бізнесмена нарвежскага паходжання Юнаса Крэйна адправіцца ў падарожжа на параходзе «Карэкт» па трасе Паўночнага марскога шляху, у асноўным з мэтай даследавання магчымасцей яго выкарыстання для гандлю паміж Азіяцкай Расіяй і Еўропай. Гэта не была навуковая экспедыцыя, Нансен быў толькі пасажырам. Сышоўшы ў вусці Енісея — у Дудзінцы, палярнік дабраўся да Краснаярска і далей Транссібірскай магістраллю даехаў да Уладзівастока, адкуль вярнуўся ў Нарвегію праз Екацерынбург, дзе ўдзельнічаў у пасяджэнні Рускага Геаграфічнага таварыства і даклаў пра плаванні па Енісеі. Паводле вынікаў паездкі па Сібіры Нансен напісаў кнігу «У краіне будучыні» і з тых часоў нязменна цікавіўся праблемамі Расіі. Незадоўга да пачатку Першай сусветнай вайны Нансен разам з Б. Хеланд-Хансенам здзейсніў кароткае акіянаграфічнае плаванне да Азорскіх астравоў.
З пачатку сусветнай вайны Нарвегія абвясціла аб сваім нейтралітэце, гэтак жа як і Швецыя і Данія. Нансен быў прызначаны прэзідэнтам Нарвежскага саюза абароны, не адмовіўшыся, зрэшты, ад сваіх абавязкаў ва ўніверсітэце. У красавіку 1917 года ў вайну ўступілі ЗША і ў сувязі з гэтым увялі эмбарга ў адносінах да Еўропы. Нарвегія сутыкнулася з праблемай недахопу харчавання: вялікая яго частка закуплялася як раз у Злучаных Штатах. Акрамя таго, былі рэквізаваныя ўсе судны, якія будаваліся на верфях ЗША для замежных заказчыкаў, сярод якіх было шмат нарвежскіх фірм. Нансен быў накіраваны ў Вашынгтон у якасці нарвежскага пасланца і пасля доўгіх месяцаў перамоў змог забяспечыць пастаўкі ў Нарвегію харчавання і іншых неабходных тавараў, аднак у краіне прыйшлося ўводзіць картачную сістэму. Паколькі нарвежскі ўрад вагаўся — умовы дагавора былі вельмі жорсткімі, Нансен падпісаў яго пад асабістую адказнасць. Немалую дапамогу аказаў Нансен і пры падрыхтоўцы новай экспедыцыі Амундсена на караблі «».
Нансен і Ліга Нацый
З красавіка 1920 года Нансен займаўся па лініі Лігі Нацый пытаннямі рэпатрыяцыі каля паўмільёна ваеннапалонных, якія былі раскіданыя па розных краінах свету. Больш за 300 000 з рэпатрыянтаў былі выхадцамі з Расіі, абхопленай грамадзянскай вайной. Ужо ў лістападзе 1920 года Нансен даў справаздачу перад Асамблеяй пра тое, што дамогся вяртання 200 тысяч чалавек на радзіму, і падкрэсліў, што і дапусціць не мог, што сутыкнецца з такой колькасцю чалавечых пакут. У канчатковай справаздачы 1922 года ён заявіў, што рэпатрыяваў 427 886 ваеннапалонных з больш чым 30 краін. Некаторыя біёграфы сцвярджаюць, што гэта мерапрыемства Нансена, па меншай меры, не саступае яго арктычным пачынанням.
Голад у Расіі
Яшчэ ў 1920 годзе, аналізуючы становішча ў Расіі, Нансен прадказваў пачатак сур’ёзнага голаду. Па прапанове брытанскага дэлегата Філіпа Ноэль-Бэйкера з 1 верасня 1921 года Нансен заняў пасаду Вярхоўнага камісара Лігі па справах бежанцаў. З гэтага часу яго асноўнай задачай станавілася вяртанне на радзіму больш за 2 мільёнаў рускіх бежанцаў, якія былі раскіданыя па розных краінах свету з-за перыпетый рускай рэвалюцыі. Адначасова ён па ўласнай ініцыятыве заняўся праблемай голаду, які прама закрануў больш за 30 мільёнаў чалавек у краіне, ахопленай грамадзянскай вайной. Гэта моцна пашкодзіла рэпутацыі Нансена, якога сталі вінаваціць у «бальшавізме» і адстойванні інтарэсаў савецкага ўрада. Ліга адмовілася прыняць удзел у дапамогі галадаючым. Нансену прыйшлося прыцягваць да дапамогі прыватныя арганізацыі, і яго намаганні мелі даволі сціплы вынік. Пабываўшы ў Расіі, Нансен з абурэннем казаў на сэсіі Лігі 30 верасня 1921 года:
Працы Нансена па рэпатрыяцыі бежанцаў перашкаджала і тое, што ў большасці з іх не было дакументальных сведчанняў паходжання або грамадзянства, як не было і юрыдычнага статусу ў краіне знаходжання. Нансен прапанаваў ідэю так званага «нансенаўскага пашпарта» — пасведчання асобы для людзей, якія страцілі грамадзянства. У пачатку 1920-х гадоў нансенаўскія пашпарты прызнавалі больш за 50 урадаў, гэта дазваляла ўцекачам на законнай падставе перасякаць межы, шукаць працу і т. п. Сярод уладальнікаў нансенаўскага пашпарта былі і сусветна вядомыя дзеячы, напрыклад, Марк Шагал, Ігар Стравінскі, Ганна Паўлава.
Першапачаткова пашпарт Нансена прызначаўся толькі для рускіх эмігрантаў, але з часам стаў выдавацца і іншым групам бежанцаў. Пасля грэка-турэцкай вайны 1919—1922 гадоў Нансен адправіўся ў Стамбул, тагачасную сталіцу Турцыі, па пытанні перасялення сотняў тысяч этнічных грэкаў, уцекачоў з Турцыі пасля правалу грэчаскай інтэрвенцыі, прычым грэчаская дзяржава была не ў становішчы прыняць іх. Нансену атрымалася распрацаваць схему абмену насельніцтвам, паводле якой паўмільёна турак з тэрыторыі Балкан былі вернутыя ў малаазіяцкую Турцыю. Грашовыя ахвяраванні далі магчымасць забяспечыць кампенсацыю іх маёмасных страт; яны ж дазволілі знайсці на радзіме працу і жыллё рэпатрыіраваным грэкам. Нягледзячы на шматлікія рознагалоссі па фінансавых пытаннях, план у асноўным быў ажыццёўлены.
Падчас Лазанскай канферэнцыі Нансен атрымаў вестку аб прысуджэнні яму Нобелеўскай прэміі міру. Паводле ўспамінаў дачкі Ліў, ён паняцця не меў, што ўрады Даніі і Нарвегіі выставілі яго кандыдатуру — перш за ўсё за яго заслугі ў справе рэпатрыяцыі ваеннапалонных і дапамогу тым, хто галадаў у Расіі, а таксама за ўклад, які ён унёс сваёй дзейнасцю ў дасягненне паразумення паміж народамі і наладжванне мірных адносін паміж краінамі. Сума прэміі склала 122 тысячы крон. Большую частку атрыманай сумы Нансен патраціў на стварэнне ў СССР двух паказальных сельскагаспадарчых станцый у Росташах і Міхайлаўцы, астатнюю частку ахвяраваў на карысць грэчаскіх бежанцаў. Услед за Нобелеўскай прэміяй Нансен атрымаў такую ж суму ад дацкага выдаўца Эрыксена; гэтыя грошы ён цалкам выдаткаваў на тыя ж мэты. У маюцца стэнды, прысвечаныя арганізаванай Ф. Нансенам ахвярам  ў перыяд грамадзянскай вайны ў Расіі.
Дапамога Савецкай Арменіі
У 1924 годзе Нансен атрымаў даручэнне Лігі нацый заняцца армянскімі бежанцамі. Аднак яшчэ да гэтага, на першай сесіі Лігі Нансен унёс прапанову аб прыёме Арменіі ў яе члены, падкрэсліўшы, што армяне як ніколі маюць патрэбу ў дапамозе. З 1925 года шмат намаганняў Нансен прысвяціў дапамогі армянскім уцекачам — ахвярам генацыду армян у Асманскай імперыі. Яго мэтай было вяртанне бежанцаў у Савецкую Арменію; характэрна, што галоўную дапамогу Нансену аказваў Відкун Квіслінг — будучы кіраўнік марыянеткавага нарвежскага ўрада падчас. Нансен актыўна наведваў лагеры бежанцаў — у тым ліку ў Егіпце, а пасля паездкі па Савецкай Арменіі прапанаваў Лізе Нацый фінансаваць абрашэнне 36 тыс. га зямель (360 км²), што дазволіла б размясціць і забяспечыць працай 15 тысяч чалавек. Гэты план праваліўся, аднак Нансен з тых часоў стаў адным з герояў армянскага народа. Усяго ад генацыду армян Нансенам было выратавана каля 320 тыс. чалавек, якія ў далейшым па «нансенаўскім» пашпартам змаглі атрымаць прытулак у розных краінах, у тым ліку ў Сірыі. Па вяртанні на радзіму нарвежцам была напісана поўная сімпатый і павагі да армянскага народа кніга «Па Арменіі» (Gjennem Armenia).
Акрамя сваіх прамых абавязкаў камісара, падчас працы ў Генасамблеі Лігі Нацый Нансен выказваўся і па многіх іншых найважнейшых сусветных праблемах. Ён лічыў, што галоўнай заслугай Лігі Нацый стала магчымасць малым краінам, падобным Нарвегіі, удзельнічаць у вырашэнні найважнейшых міжнародных задач. Нансен падпісваў Канвенцыю аб рабстве ад 25 верасня 1926 года, якая забараняе выкарыстанне прымусовай працы. Адначасова ён праявіў гарачы ўдзел у пытанні аб прыняцці Германіі ў Лігу Нацый, якое адбылося ў верасні 1926 года.
Апошнія гады жыцця
17 студзеня 1919 года Нансен ажаніўся з Сігрун Мунтэ, якая развялася з мужам за год да таго. Сваім дзецям Нансен паведаміў пра вяселле пасля яго, Ліў Нансен у мемуарах піша пра новы шлюб бацькі больш чым стрымана. Перад гэтым Нансен зрабіў прапанову Кэтлін Скот, якая адмовіла знакамітаму жаніху пад падставай розніцы ва ўзросце: ёй быў 41 год, Нансену — 58 гадоў. У дзённіку К. Скот пісала, што «Сігрун лепш падыходзіць Фрыцьёфу, таму што даўно любіць яго, дабра і мілая, і родам з той жа краіны, што і ён». Адносіны з С. Мунтэ Нансен падтрымліваў увесь час, і пасля смерці Евы Нансен яна фактычна стала членам сям’і. Р. Хантфард пісаў, што новы шлюб Нансена быў няўдалым, а «адносіны мужа і жонкі былі прасякнуты нянавісцю». Аднак, на думку Н. Будур, перапіска, якая захавалася, сведчыць пра адваротнае. У той жа час Н. Будур піша, што «''Сігрун успрымалася Фрыцьёфам як нешта такое, што само сабой разумеецца — менавіта нешта, а не нехта, таму што яго ніколі не цікавілі яе пачуцці. Ён страшна злаваўся на яе, калі яна нешта рабіла супраць яго волі або ў яе што-то не атрымлівалася''».
Свецкае грамадства не прыняло новага шлюбу Нансена, амаль спыніліся зносіны з ім каралеўскай пары. У прыватнасці, Сігрун Нансен не атрымала пакладзенага ёй па статусе запрашэння на вяселле кронпрынца Улафа і кронпрынцэсы Марты, якое адбылося 21 сакавіка 1929 года. Сам Нансен тады знаходзіўся ў ЗША.
Нягледзячы на занятасць у Лізе Нацый, Фрыцьёф Нансен знаходзіў час на навуковую працу і працягваў актыўна публікавацца. У 1926 годзе ён пачаў распрацоўку комплекснай экспедыцыі на дырыжаблі «Граф Цэпелін» і некалькі разоў сустракаўся з яго канструктарам. Было заснавана таварыства «Аэраарктыка», якое нават выдавала свой часопіс. Аднак не хапала сродкаў, таму піянерам перасячэння Арктыкі на дырыжаблі з дасягненнем Паўночнага полюса апынуўся Руаль Амундсен. Нансен ж вымавіў некралог у гонар Амундсена, які загінуў, як мяркуецца, у водах Баранцава мора ў чэрвені 1928 года.
У 1926 годзе Нансен быў абраны ганаровым рэктарам Універсітэта Сэнт-Эндрус, стаўшы першым замежным грамадзянінам, удастоеным гэтага гонару. Яго інаўгурацыйная прамова была свайго роду філасофскім завяшчаннем навукоўца, у прыватнасці, ён сказаў:
Апошнія два гады жыцця Нансен пакутаваў ад сардэчных захворванняў (мігацельная арытмія) і флебіта, аднак па-ранейшаму вёў актыўны лад жыцця. У Амерыцы ў 1929 годзе пачаўся апошні раман Нансена — ён пазнаёміўся з журналісткай Брэндай Уланд (1891—1985). Брэнда, маладзейшая за яго на 30 гадоў, была вядомай дзеячкай фемінісцкага руху. Нансен пастаянна перапісваўся з ёй пасля вяртання ў Нарвегію, аж да сваёй смерці. Аб ступені блізкасці адносін сведчыць той факт, што Нансен нават паслаў ёй некалькі сваіх фатаграфій у аголеным выглядзе. У пачатку XXI стагоддзя перапіска Нансена і Уланд была апублікавана.
13 мая 1930 года Фрыцьёф Нансен памёр на верандзе свайго дома; пахаванне было прызначана на дзень нацыянальнага свята — 17 мая. Паколькі Нансен выйшаў з афіцыйнай царквы, была праведзена грамадзянская паніхіда ў актавай зале ўніверсітэта Осла, быў дадзены салют з Акерсхуса. На пахаванні прысутнічалі кароль Хокан VII, Б'ёрн Хеланд-Хансен, Ота Свердруп, Філіп Ноэль-Бэйкер (на камандзіроўкі ад Лігі Нацый), генерал-маёр Дытрыксан — паплечнік па Грэнландыі, і іншыя. Згодна з яго завяшчаннем, цела Нансена было крэміравана; дачка Ліў успамінала, што пры гэтым не было ніякіх прамоў, толькі аркестр гуляў «Смерць і дзяўчыну» (Струнны квартэт № 14 у рэ мінор) Шуберта, якую любіла выконваць Ева Нансен. Урна з прахам навукоўца была пахаваная пад адной з бяроз у «Пульхёгдзе».
Асоба
Усе аўтары, якія пісалі пра Нансена, падкрэслівалі яго патрыятызм. Біёграф Тур Буман-Ларсен пісаў: «Слава айчыны — краевугольны камень нансенаўскага сусвету, мэта, якой закліканы служыць і даследчыя, і навуковыя дасягненні». Аднак, будучы паслядоўным нарвежскім патрыётам, ён рэзка выступаў супраць нацыяналізму, як, напрыклад, было ў 1905—1909 гадах падчас дыскусіі аб нацыянальнай мове. Гэтым жа тлумачыцца практычны няўдзел Нансена ва ўнутрыпалітычных справах Нарвегіі ў 1920-я гады. Перыпетыі адносін караля і парламенцкіх партый (што прывяло ў 1911 годзе да палітычнага крызісу) спрыялі расчараванню Нансена ў ідэалах дэмакратыі.
Роўным чынам, многія аўтары, якія звярталіся да спадчыны Нансена, падкрэслівалі надзвычайную складанасць, шматграннасць і супярэчлівасць яго натуры. Так, паэт Арнэ Гарборг яшчэ ў 1890 годзе прызнаў Нансена ўвасабленнем супярэчнасцей. Зрэшты і сам Нансен прызнаваў сваё глыбокае духоўнае сваяцтва з персанажамі Ібсена, а свядома зрабіў сваім ідэалам.
Дачка Нансена Ліў у 1950-я гады так характарызавала яго:
Паводле Ліў Нансен, яе бацька спавядаў наступнае крэда: свет створаны без якой-небудзь вызначанай мэты, уласцівасці людзей успадкаваныя, а ўсе ўчынкі чалавека дыктуюцца інстынктам, патрэбай і пачуццём. Душа неаддзельная ад арганічнай матэрыі, адпаведна, не існуе нічога тагасветнага, як і Бога. Адзіная мэта жыцця — у развіцці сваіх здольнасцей, каб можна было іх перадаць будучым пакаленням. Падрабязна свае філасофскія погляды Нансен выказаў у артыкуле «Мая вера», апублікаваным амерыканскім часопісам «Форум» у снежні 1929 года, ён паказвае, што светапогляд Нансена мала змяніўся ў параўнанні з маладосцю.
Паслядоўнае ажыццяўленне ідэалаў у жыццё часта з цяжкасцю пераносілася людзьмі навакол яго. Дачка Нансена — Ліў — успамінала, што ўсім было б нашмат лягчэй, калі б Нансен не трымаў сваіх дзяцей у строгасці, аднак сам ён меркаваў, што такім чынам выхоўвае ў дзецях характар. Ён ніколі не эканоміў на ахвяраванні людзям мастацтва і ўсім, якія жылі ў нястачы, аднак сям’ю трымаў у спартанскай абстаноўцы.
Даставалася і спадарожніку Нансена па паходу да Паўночнага полюса — Ялмару Ёхансену. 31 сакавіка 1895 года Ёхансен праваліўся ў палонку пры —40 °С. Нансен пры гэтым рухаўся далей, а калі Ёхансен сказаў, што было б нядрэнна пазбавіцца ад ледзянога даспеха, Нансен абазваў яго «бабай». Сам ён апісаў гэты эпізод толькі ў некралогу 1913 года. Паводле ўспамінаў Ёхансена, аж да наступлення новага, 1896 года, яны з Нансенам былі на «Вы», прычым Ёхансен называў яго «доктар» і «спадар начальнік экспедыцыі». Толькі пасля паўгода жыцця ў зямлянцы адносіны сталі менш фармальнымі.
Памяць
У 1954 годзе ААН заснаваў Медаль Нансена, які быў ператвораны ў 1979 годзе ў яго імя, якая прысуджаецца штогод ад імя Вярхоўнага камісара ААН па справах бежанцаў.
У гонар Нансена названыя шматлікія геаграфічныя аб’екты: катлавіна Нансена і хрыбет Нансена-Гакеля ў Паўночным Ледавітым акіяне ; у цэнтральным Юкане імем Нансена названы стратавулкан. У Антарктыдзе імем Нансена названы дзве гары, адкрытыя ў свой час Робертам Скотам і Руалем Амундсенам, і востраў. У гонар Нансена таксама названыя астравы на Зямлі Франца-Іосіфа і ў архіпелагу Нордэншэльда. Усяго імя Нансена на карце Арктыкі і Антарктыкі згадваецца 25 разоў.
Постуа
Пастуа (Postua) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне П’емонт, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Верчэлі.
Насельніцтва складае 594 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 37 чал./км². Займае плошчу 16 км². Паштовы індэкс — 13010. Тэлефонны код — 015.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы Maria Addolorata.
Галаўнёвыя грыбы
Галаўнёвыя грыбы (Ustilaginales) — парадак ці клас паразітычных базідыяльных грыбоў.
Апісанне
Міцэлій шматклетачны, бясколерны, развіваецца паміж клетак расліны, радзей унутрм клетак, мае гаўсторыі, з дапамогай якіх грыбы жывяцца. У залежнасці ад асабліпасцей розных відаў міцэлій можа пранізваць карані, сцяблы, лісце, суквецці, дзе ўтвараюцца шчыльныя спляценні з масай круглаватых двух’ядравых спор — хламідаспор памерам 4—30 мкм, якімі грыбы размнажаюцца.
Паразіты пераважна збожжавых культур. Разбураюць пашкоджаныя органы раслін з утварэннм пылаватай масы хламідаспор. Абалонка спор гладкая сеткаватая, шчаціністая або бародаўчатая.
Асаблівасці біялогіі
У цыкле развіцця галаўнёвых грыбоў назіраецца чаргаванне 3 стадый, або фаз: гаплоіднай (кароткачасовая, базідыяспоры і першасны міцэлій), дыкарыятычнай (працяглая, другасны, паразітны міцэлій) і дыплоіднай (вельмі кароткая, спелыя хламідаспоры). У масе (напр., цвёрдая галаўня ў зярняўцы пшаніцы дае 8—10 млн. штук хламідаспор) — гэта чорны, фіялетавы або чырвоны пылаваты парашок унутры пашкоджаных тканак расліны. У некаторых відаў утвараюцца спаракучкі з 40—50 і больш спор. Хламідаспоры пераносяць працяглае высушванне і зберагаюць жыццядзейнасць на працягу 20 і больш гадоў. Прарастаючы, утвараюць 4-клетачныя базідыі з гаплоіднымі базідыяспорамі (меншых памераў, з гладкай тонкай, неафарбаванай абалонкай). Ёсць віды, якія не ўтвараюць базідыяспор (пыльная галаўня пшаніцы і ячменю) або базідыя з адной клеткі з 4—8 базідыяспорамі. Базідыяспоры некаторых відаў (пухірастая галаўня кукурузы) здольныя пачкавацца з утварэммем канідый. Гэтым значна павялічваецца выхад споравай масы.
Галаўнёвыя грыбы гатэраталічныя: для стварэння новага пакалення спор і для заражэння расліны неабходна зліццё дзвюх знешне аднолыкавых, але фізіялагічна розных базідыяспор або процілеглых міцэліяльных клетак. Пасля папарнага зліцця баэідыяспор утвараюцца дыплоідныя клеткі, якія прарастаюць у дыкарыятычны міцэлій. Ім адбываецца заражэнне раслін.
Меры барацьбы
Меры барацьбы: пратручванне і тэрмаапоацоўка насення, рацыянальнае размяшчэнне культур у севазвароце, правядзенне сяўбы ў аптымальныя тэрміны, падбор устойлівых сартоў.
Поль Рыкёр
Поль Рыкёр (франц. Paul Ricoeur) (1913—2005) — французскі філосаф, разам з Хайдэгерам і Гадамерам прадстаўнік школы герменеўтыкі.
Булонь (графства)
Булонь (Boulogne) — невялікае графства ў паўночнай Францыі на ўзбярэжжы Ла-Манша ў Сярэднявеччы. Графства паўстала ў другой палове IX стагоддзя і першапачаткова з’яўлялася васалам графаў Фландрыі, пазней — каралёў Францыі. У 1477 г. Булонскае графства ўвайшло ў склад каралеўскага дамена. Адміністрацыйным цэнтрам з’яўляўся горад Булонь-сюр-Мэр.
The Bat!
The Bat! — умоўна-бясплатная праграма для працы з электроннай поштай для АС Windows. Распрацоўваецца малдаўскай кампаніяй RITLabs, г. Кішынёў.
На рынку пазіцыянуецца, поруч з Eudora, Pegasus Mail і шэрагам іншых інтэграваных з вэб-браўзерам кліентаў электроннай пошты, як меней уразлівая для вірусаў замена для Microsoft Outlook Express.
Праграма мае падтрымку GnuPG.
Дызельны рухавік
Ды́зельны рухаві́к — рухавік унутранага згарання, які для запалення паліва ў камеры згарання выкарыстоўвае цяпло ад сціску паветра. Гэта адрознівае дызельныя рухавікі ад бензінавых, у якіх гаручая сумесь падпальваецца іскрай ад свечкі запальвання. Рухавік быў створаны нямецкім вынаходнікам Рудольфам Дызелем у 1893 годзе.
З-за надзвычай вялікай ступені сціску дызельны рухавік мае найлепшую тэрмадынамічную эфектыўнасць сярод любых іншых рухавікоў унутранага і вонкавага згарання. Нізкахуткасныя дызельныя рухавікі (да прыкладу, карабельныя рухавікі ці іншыя, дзе вага рухавіка не мае вялікага значэння) могуць перасягаць тэрмадынамічную эфектыўнасць у 50 %.
Вырабляюць двухтактныя і чатырохтактныя рухавікі. Спярша іх выкарыстоўвалі на замену стацыянарным паравым рухавікам. У 1910-х іх ужо выкарыстоўвалі на падводных лодках і караблях. Хутка дызельныя рухавікі былі ўжыты ў лакаматывах, грузавых аўтамабілях, землекапальных машынах і электрастанцыях. У 1930-х паволі дызельнымі рухавікамі пачалі камплектаваць некаторыя аўтамабілі. У 2007 годзе каля 50 % усіх прададзеных новых аўтамабіляў у Еўропе былі дызельнымі.
Найбуйнейшым дызельным рухавіком сёння з’яўляецца марскі рухавік Wärtsilä-Sulzer RTA96-C з акумулятарнай паліўнай сістэмай з магутнасцю 84420 кВт ({113210 к. с.), які выдае 102 абарота/с.
NGC 4477
NGC 4477 (іншыя абазначэнні — UGC 7638, VCC 1253, MCG 2-32-97, IRAS12275+1354, ZWG 70.129, PGC 41260) — лінзападобная галактыка (SB0) ў сузор’і Валасы Веранікі.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Воінскае званне
Воінскае званне — званне, якое персанальна прысвойваецца ваеннаслужачым і ваеннаабавязанным запасу ўзброенных сіл у адпаведнасці з іх службовым становішчам, заслугамі, ваеннай і спецыялізаванай падрыхтоўкай, выслугай гадоў, прыналежнасцю да віду ўзброенных сіл, роду войск ці віду службы.
Ва Узброенных Сілах Рэспублікі Беларусь ваеннаслужачыя і ваеннаабавязанныя ў залежнасці ад прысвоенных воінскіх званняў падзяляюцца на наступныя склады:
Афіцэрскі склад падзяляецца на малодшых, старшых і вышэйшых афіцэраў.
Прысваенне і пазбаўленне воінскага звання праводзіцца ў адпаведнасці з законамі Рэспублікі Беларусь.
Перад воінскім званнем ваеннаслужачага, які праходзіць ваенную службу ў гвардзейскай вайсковай частцы, на гвардзейскім караблі, дадаецца слова "гвардыі".
Да воінскага звання вайскоўца або грамадзяніна, які знаходзіцца ў запасе, які мае ваенна-ўліковую спецыяльнасць юрыдычнага або медыцынскага профілю, дадаюцца адпаведна словы «юстыцыі» або «медыцынскай службы».
Малі
Малі (Mali), афіцыйна — Рэспу́бліка Малі (République du Mali) — дзяржава ў паўночна-заходняй Афрыцы. Мяжуе на захадзе з Сенегалам, на поўначы — з Маўрытаніяй і Алжырам, на ўсходзе — з Нігерам, на паўднёвым усходзе — з Буркіна-Фасо, на поўдні — з Кот-д’Івуарам і Гвінеяй. Тэрыторыя — 1248,5 тыс. км² з адміністрацыйна-тэрытарыяльным падзелам на 7 абласцей і сталічны раён. Насельніцтва — 13,4 млн чал., больш 20 этнічных груп. Сталіца — г. Бамако (каля 1 млн жыхароў). Нацыянальная валюта — франк КФА.
Дзяржаўная мова — французская. Асноўная рэлігія — іслам, які вызнаюць больш 90 % насельніцтва, каля 2 % — хрысціяне, астатнія — анімісты.
Нацыянальнае свята — 22 верасня — Дзень незалежнасці (1960).
Дзяржаўны лад
Па Канстытуцыі ад 12 мая 1992 г. — прэзідэнцкая рэспубліка. Першым прэзідэнтам стаў М. Кейта. У чэрвені 2002 года абраны Амаду Тумані Турэ (перавыбраны 29 красавіка 2007).
Вышэйшы заканадаўчы орган — аднапалатны парламент (Нацыянальны Сход) у складзе 147 дэпутатаў, абіраецца на 5 гадоў. Апошнія парламенцкія выбары адбыліся ў ліпеню 2002, перамогу атрымаў блок партый «Надзея 2002», які мае ў цяперашні час 63 мандаты. Старшыня НС — Ібрагім Бубакар Кейта, глава партыі «Аб'яднанне за Малі» (РПМ), якой належыць 46 дэпутацкіх мандатаў. Першы тур чарговых парламенцкіх выбараў адбыўся 1 ліпеня 2007.
Вышэйшы орган выканаўчай улады — урад (усяго 28 чал.) на чале з Прэм'ер-міністрам, якім з 29 красавіка 2004 з'яўляецца Усман Ісуфі Майга.
Міністр замежных спраў і міжнароднага супрацоўніцтва — Моктар Уан.
Вышэйшы орган судовай улады — Вярхоўны Суд. Ёсць таксама Канстытуцыйны Суд і Суд вышэйшай інстанцыі.
У Малі налічваецца больш 90 палітычных партый і аб'яднанняў. У цяперашні час дамінуюць два блокі: «Надзея 2002» на чале з партыяй «Аб'яднанне за Малі» (РПМ) і «Альянс за рэспубліку і дэмакратыю» (АРД), галоўнай сілай якога выступае «Афрыканская партыя за салідарнасць і справядлівасць» (АДЕМА). Набірае сілу нядаўна створаны «Саюз за Рэспубліку і Дэмакратыю» (ЮРД) і рух у падтрымку прэзідэнта «Альянс за альтэрнатыву і змены» (АСС).
Гісторыя
Старажытная гісторыя Малі вывучана слаба. З 3-га тысячагоддзя да н.э. развівалася земляробства. У сярэднія вякі на тэрыторыі сучаснага Малі існавалі дзяржаўныя ўтварэнні Гана (III — XIII стст.), Малі (VIII — XVII стст.), Сангай (XV — XVI стст.); пануючай рэлігіяй стаў іслам. Дзяржава Сангай пасля разгрому яе ў 1591 г. мараканскімі войскамі распалася на шэраг дробных княстваў, якія ў 3-й чвэрці XIX ст. ўвайшлі ў склад дзяржавы тукулераў Хадж Амара, а ў канцы XIX ст. заваяваны Францыяй. У 1890 г. большая частка тэрыторыі Малі аб'яднана ў калонію Французскі Судан (у 1899 г. скасавана, у 1920 г. адноўлена), з 1895 г. — у складзе Французскай Заходняй Афрыкі. З 1945 г. Малі — «заморская тэрыторыя» Францыі. У 1946 г. у Малі заснавана палітычная партыя Суданскі саюз на чале з М.Кейтам (з 1959 г. адзіная партыя ў краіне), якая ўзначаліла нацыянальна-вызаленчы рух. З 28 верасня 1958 г. Малі пад назвай Суданская Рэспубліка — аўтаномная дзяржава ў складзе Французскай супольнасці. У красавіку 1959 г. Малі аб'ядналася з Сенегалам у Федэрацыю Малі, якая 20 чэрвеня 1960 г. абвясціла сваю незалежнасць. У жніўні 1960 г. федэрацыя распалася.
22 верасня 1960 г. абвешчана Рэспубліка Малі. Выбраны прэзідэнтам Кейта пачаў ажыццяўляць курс на некапіталістычнае развіццё краіны. У 1967 г. ва ўмовах эканамічнага крызісу Кейта стварыў Нацыянальны камітэт абароны рэвалюцыі, які засяродзіў у сваіх руках усю ўладу (парламент быў распушчаны). У выніку ваеннага перавароту (лістапад 1968 г.) да ўлады прыйшоў Ваенны камітэт нацыянальнага вызвалення на чале з М.Траарэ. У 1974 г. прынята новая Канстытуцыя, якая ўстанавіла аднапартыйную дыктатуру. У 1979 г. створана кіруючая і адзіная ў краіне партыя Дэмакратычны саюз малійскага народа, адбыліся прэзідэнцкія (выбраны Траарэ) і парламенцкія выбары. У 1990 г. у Малі пачаўся шырокі дэмакратычны рух супраць аўтарытарнага рэжыму Траарэ. Пасля масавых дэманстрацый прыхільнікаў дэмакратыі 26 сакавіка 1991 г. Траарэ скінуты і ўлада перайшла да Савета нацыянальнай згоды на чале з А. Т. Турэ; распушчаны парламент і Дэмакратычны саюз малійскага народа, уведзена шматпартыйнасць. У студзені 1992 г. прынята новая Канстытуцыя Малі, якая абвясціла прынцып падзелу ўлад. На выбарах у парламент у студзені — лютым 1992 г. перамог Альянс за дэмакратыю ў Малі (АДЭМА), яго лідар А.У.Канарэ ў красавіку 1992 г. выбраны прэзідэнтам краіны.
У лістападзе 2015 г. у сталіцы краіны Бамака баевікі з радыкальнай ісламісцкай арганізацыі «Аль Мурабітун» здзейснілі нападзенне на адзін з гатэляў. Следствам тэракта стала гібель 19 чал., 6 з якіх былі грамадзяне Расійскай Федэрацыі.
Эканоміка
Аб'ём ВУП у 2006 годзе ў параўнанні з папярэднім годам вырас на 5,9 % і дасягнуў амаль 4,5 млрд. еўра. Узровень інфляцыі — 3 %. Знешняя запазычанасць складала каля 2,7 млрд. еўра. Малі адносіцца да ліку найменш развітых краін свету, займаючы па класіфікацыі ПРААН 175 месца з 177 краін. Гадавы прыбытак на душу насельніцтва не перавышае 260 еўра.
Аснова эканомікі — сельская гаспадарка, у якой занята каля 75 % працаздольнага насельніцтва краіны. Вядучая культура — бавоўна (штогадовы ўраджай — больш 500 тыс. тон). Яна прыносіць 40 % валютных прыбыткаў краіны. Жывёлагадоўля ўтрымлівае трэцюю пазіцыю ў экспарце і, у цэлым, дае 12 % ВУП. У 2006 у Малі налічваецца 7,9 млн. галоў буйнарагатай жывёлы, 17 млн. коз і авечак, 70 тыс. свінняў, 25 млн. галоваў хатняй птушкі. Вылаў рачной рыбы складае каля 120 тыс. тон і прыносіць 4,2 % ВУП. Удзельная вага земляробства, жывёлагадоўлі, лясной гаспадаркі і рыбалоўства ўвогуле аб'ёме ВУП дасягае 43 %, прамысловасці, будаўніцтва і энергетыкі — 18,6 %, гандлю і паслуг — 38,4 %.
Галоўныя галіны прамысловасці — перапрацоўчая і горнарудная. Вырабляецца баваўняны і арахісавы алей, вядзецца перапрацоўка баваўнянага валакна. Малі — трэці вытворца (пасля ПАР і Ганы) золата ў Афрыцы (да 50 т. штогод).
З 1991 года ўрадам Малі ўзяты курс на лібералізацыю нацыянальнай эканомікі, заахвочванне і прыцягненне прыватных капіталаўкладанняў, прыватызацыю дзяржаўных прадпрыемстваў. Аб'ём знешняй фінансавай дапамогі складае 170—200 млн. долараў ЗША ў год. Асноўнымі крэдыторамі застаюцца МВФ і Сусветны банк.
Найболей актыўныя гандлёва-эканамічныя сувязі Малі падтрымлівае з Францыяй і іншымі членамі Еўрасаюза, ЗША, Канадай, КНР, Японіяй, ПАР, Алжырам, Лівіяй, Тунісам, Нігерыяй і Сенегалам.
Керстын Гір
Керстын Гір (нар. ) — нямецкая пісьменніца, вядомая таксама пад псеўданімамі Jule Brand і Sophie Bérard.
Біяграфія
Керстын Гір нарадзілася ў Бергіш-Гладбаху, Германія. Вывучала нямецкую і англійскую літаратуру і музыказнаўства, затым перавялася на факультэт бізнесу і псіхалогіі стасункаў — скончыла з дыпломам педагога.
У 1995 годзе пачала пісаць жаночыя раманы. І адразу дасягнула поспеху: раман «Männer und andere Katastrophen» («Мужчыны і іншыя катастрофы») быў экранізаваны з Хайкэ Макач у галоўнай ролі. Затым Керстын перайшла да іранічнай жаночай прозы. У 2005 годзе яе раман «Ein unmoralisches Sonderangebot» («Непрыстойная прапанова») быў узнагароджаны літаратурнай прэміяй DeLiA як лепшы нямецкі любоўны раман.
У 2009 годзе Керстын паспрабавала сябе ў жанры моладзевай фантастыкі: трылогія «Таймлес» мела немалы поспех, і ў 2013 годзе выйшла нямецкая экранізацыя першай часткі «Таймлес. Рубінавая кніга».
Сёння Керстын жыве разам з мужам, сынам, двума катамі, трыма ручнымі курыцымі і залатымі рыбкамі ў вёсцы недалёка ад Бергіш-Гладбаха.
Цыклы твораў
Трылогія каштоўных камянёў — Таймлес / Edelstein Trilogie
Judith Raabe
Kati
Mütter-Mafia
Silber
Таксама шэраг твораў былі напісаны пад псеўданімамі Jule Brand і Sophie Bérard.
Віленская школа гравюры
Віленская школа гравюры — мастацкая школа ў беларускай графіцы пач. XVI—XVII ст.
Склалася ў Вільні ў 1520-я гг., развівалася ў Вялікім Княстве Літоўскім ва ўзаемасувязі з рускім, украінскім, заходне-еўрапейскім мастацтвам i пад уплывам традыцый аздаблення славянскіх рукапісаў. Тэрмін «Віленская школа гравюры» ў мастацтвазнаўства ўвёў У. В. Стасаў. Школа дала пачатак развіццю гравюры на ўсходне-славянскіх землях, у т.л. Куцеінскай школы гравюры і Магілёўскай школы гравюры. Галоўную ролю ў развіцці Віленскай школы адыгралі выданні Ф. Скарыны, друкарняў Мамонічаў, Віленскай акадэміі (1576—1773), Еўінскай друкарні i інш. Асноўнымі відамі гравюры Віленскай школы з'яўляліся дрэварыт (у кірылічных) i медзярыт (у лацінскіх выданнях); развівалася пераважна кніжная гравюра (партрэт, ілюстрацыя, франтыспіс, застаўкі, канцоўкі, геральдычныя выявы, ініцыялы). На гравюры кірылічных выданняў моцна паўплывалі традыцыі беларускага жывапісу i драўлянай пластыкі.
Вобразна-стылістычныя асновы школы закладзены выданнямі Скарыны (застаўкі i канцоўкі «Малой падарожнай кніжкі», 1522, і «Апостала», 1525) i асабліва П. Мсціслаўца («Евангелле Напрастольнае», 1575, «Псалтыр», 1576), пад уплывам якога асноўным у афармленні віленска-еўінскіх выданняў сталі фігурны франтыспіс, тытульны ліст («Новы запавет», Еўе, 1611; «Новы запавет з псалтыром», Вільня, 1623). У дрэварытах «Малой падарожнай кніжкі» спалучаюцца рысы позняй готыкі i рэнесансу; у больш позніх творах («Граматыка славенская» Л. Зізанія, 1596, дзе змешчана алегарычная выява граматыкі) пераважаюць рысы рэнесансу. Амаль усе дрэварыты XVI ст. ананімныя, медзярыты XVII ст. падпісаныя. Творы Віленскай школы вызначаюцца жыццёвасцю вобразаў, якая выразна прабіваецца праз канфесіянальную тэматыку, простанароднасцю i каларытнасцю тыпажу, дэкаратыўнасцю, дасканаласцю разнастайных прыёмаў тэхнікі гравіравання. Найбольш яскрава асаблівасці Віленскай школы выявіліся ў дрэварытах «Акафістаў» і «Канонаў» (Вільня, 1628), тытульным лісце «Вертаграда душэўнага» (Вільня, 1620) i інш. Аздобы віленскіх выданняў Скарыны выкарыстоўвалі друкары Віленскага Святадухаўскага брацтва да сярэдзіны XVII ст. Разам з арыгіналамі дошак Скарыны яны выкарыстоўвалі i копіі з ix («Новы запавет з псалтыром», Еўе, 1611,"Евангелле вучыцельнае", Еўе, 1616, i інш.).
Значнымі мастасцкімі якасцямі вылучаюцца тытульныя лісты да выданняў «Трыбунал» (1586), «Статут Вялікага Княства Літоўскага» (1588), «Евангелле вучыцельнае» (1616), «Устаў» (1617), «Граматыка» (1621), «Евангелле» (1644). Першыя пастаронкавыя ілюстрацыі з'явіліся ў «Часаслоўцы» (1617), выдадзеным Мамонічамі.
Паліцэйская акадэмія 4: Грамадзяне ў дазоры
«Паліцэйская акадэмія 4: Грамадзяне ў дазоры» (Police Academy 4: Citizens on Patrol) — амерыканская камедыя 1987 года рэжысёра Джыма Дрэйка. З’яўляецца чацвёртым фільмам з серыі «Паліцэйская акадэмія». Фільм «Паліцэйская акадэмія 3: Перападрыхтоўка», які быў выпушчаны годам раней, папярэднічаў гэтаму фільму, а ў 1988 годзе выйшаў наступны фільм «Паліцэйская акадэмія 5: Прызначэнне — Маямі Біч». Гэтая частка серыі — апошняя, у якой граў Стыў Гутэнберг у ролі Кэры Махоўні.
Іван Сяргеевіч Арабейка
Іван Сяргеевіч Арабейка (нар., в. Хмелева, , Брэсцкая вобласць) — беларускі паэт.
Біяграфія
Дэбютаваў вершам у 1963. Аўтар зборнікаў паэзіі «Услед за сонцам» (1972), «Асенні ранак» (1978).
Ягоная ўнучка Яна Арабейка была арыштаваная 12 лістапада 2020 года ў межах крымінальнай справы па арт. 342 Крымінальнага кодэкса Беларусі разам з 10 іншымі актывістамі студэнцкага руху ў рамках справы студэнтаў і выкладчыкаў ВНУ. Прызнаная палітычнай зняволенай.
Рабер Сара
Яго Эмінэнцыя Рабе́р Сара́ (Robert Sarah; нар. 15 чэрвеня 1945, Урус, Гвінея) — гвінейскі каталіцкі кардынал-дыякан.
Пётр Антонавіч Хомчанка
Біяграфія
З 1927 года — на службе ў Чырвонай Арміі. У 1930 годзе скончыў Аб'яднаную Беларускую ваенную школу імя ЦВК БССР, у 1941 годзе — Інтэнданцкую акадэмію Чырвонай Арміі. Удзельнік савецка-фінляндскай вайны. У Айчынную вайну ўдзельнік баёў пад Ленінградам. У партызанах з чэрвеня 1942 года: камандзір аддзялення, ў ліпені — кастрычніку 1942 начальнік штаба, у кастрычніку 1942 — сакавіку 1943 камандзір партызанскай брыгады імя С. М. Кароткіна, у сакавіку 1943 — сакавіку 1944 гадоў і ў чэрвені — ліпені 1944 года — камандзір 1-й партызанскай брыгады імя А. В. Суворава. Да 1951 года на савецкай і гаспадарчай рабоце.
Герб Бурундзі
Герб Бурундзі - адзін з афіцыйных знакаў дзяржавы Бурундзі, прыняты ў 1966 годзе.
Герб складаецца са шчыта з трыма дзідамі. На шчыце намаляваны леў. Ззаду шчыта размяшчаюцца тры перакрыжаваныя традыцыйныя афрыканскія дзіды. Пад шчытом дэвіз Бурундзі напісаны на стужцы: Адзінства, праца, прагрэс (па-французску: Unité, Travail, Progrès).
Паляванне на тура
Паляванне на тура — шпалера ў калекцыі Мірскага замка, створаная ў канцы XVI – пачатку XVII стагоддзя на ткацкай мануфактуры Аўдэнардзэ.
Гярвянішке
Гярвяні́шке (Gerveniškė), традыцыйная беларуская назва — Гервянішкі  — вёска ў Ігналінскім раёне Уцянскага павета Літвы. Уваходзіць у склад Рымшэўскай сянюніі. Размешчана за 4 км ад Грышкішке. Насельніцтва 3 чал. (2001 г.).
Паляванне на тура
Гісторыя
Літоўскія спецыялісты па мастацкім тэкстылі, лічаць, што шпалера была зроблена ў канцы XVI — пачатку XVII стагоддзя фламандскімі майстрамі ў шпалерных майстэрнях горада Аўдэнардзэ — другім вядомым нароўні з Бруселем цэнтрам ткацтва Фландрыі.
Апісанне
На шпалеры ўвасоблена кульмінацыя дзеяння — момант адзінаборства князя з турам. На звера наступаюць пешыя і конныя паляўнічыя з дзідамі і сабакамі. Менавіта князю-гаспадару належала права забіць загнанага ў пастку дзікага звера. Сцэна разгортваецца на фоне пейзажу з замкам з высокай дазорнай вежай, што бачны ўдалечыні. Шпалера дэкаравана па перыметры шырокай аблямоўкай з малюнкам пладоў, кветак, дзіўных звяроў, жаночых і мужчынскіх постацей.
Гярвянішке
Гісторыя
У 1921—1939 гадах вёска ў складзе Браслаўскага павета Віленскага ваяводства Польскай Рэспублікі.
Маргарыта Праванская
Маргарыта Праванская (Marguerite de Provence; 1221, Брыньёль — 20 снежня 1295, Парыж) — каралева Францыі ў 1234—1270 гадах.
1-я армія (Расійская імперыя)
1-я а́рмія (1А) — агульнавайсковае аператыўнае аб’яднанне злучэнняў, часцей і ўстаноў Віленскай ваеннай акругі Рускай Імператарскай арміі падчас Першай сусветнай вайны.
Склад
На пачатак вайны ў склад арміі ўваходзілі:
Валянцін Аляксандравіч Догель
Валянцін Аляксандравіч Догель (,  — ) — савецкі заолаг, заснавальнік навуковай школы протазаолагаў і паразітолагаў. Член-карэспандэнт АН СССР (1939). Сын А. С. Догеля.
1-я армія (Расійская імперыя)
1-я армія ў баях ва Усходняй Прусіі ў 1914—1915 гадах
У мэтах выканання дырэктывы 17 жніўня 1914 года армія пад камандаваннем генерала П. К. фон Рэненкампфа перайшла мяжу з Усходняй Прусіяй і накіравалася на паўночны захад.
Валянцін Аляксандравіч Догель
Біяграфія
Скончыў Пецярбургскі ўніверсітэт у 1904 годзе, з 1913 года прафесар у ім.
1-я армія (Расійская імперыя)
1-я армія ў баях ва Усходняй Прусіі ў 1914—1915 гадах
На канец 1917 года штаб арміі размяшчаўся ў Альт-Шваненбург (цяпер Гулбене) і армія мела ў сваім складзе:
Валянцін Аляксандравіч Догель
Біяграфія
З 1929 года ва Усесаюзным НДІ азёрнай і рачной гаспадаркі.
З пачаткам Вялікай Айчыннай вайны быў адпраўлены ў эвакуацыю ў Алма-Ату, дзе стаў першым дырэктарам Інстытута заалогіі Казахскага філіяла АН СССР, кіраваў кафедрай заалогіі бесхрыбтовых Казахскага дзяржаўнага ўніверсітэта.
З 1944 года — ў Заалагічным інстытуце АН СССР.
Навуковая дзейнасць
Навуковыя працы па протазаалогіі, паразіталогіі, эмбрыялогіі, параўнальнай анатоміі беспазваночных. Прапанаваў канцэпцыю полі- і алігамерызацыі гамалагічных органаў у эвалюцыі жывёл (1954). Аўтар падручнікаў «Агульная пратысталогія» (1951) і «Агульная протазаалогія» (1962, разам з Ю. І. Палянскім). Ленінская прэмія (1957, пасмяротна).
Прарола
Прарола (Prarolo) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне П’емонт, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Верчэлі.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы Santa Maria Assunta.
Фламандскі нацыянальны саюз
Фламандскі нацыянальны саюз (ФНС) (Vlaamsch Nationaal Verbond) — фламандская нацыяналістычная арганізацыя ў Бельгіі, створаная Стафам дэ Клеркам 8 кастрычніка 1933 года.
Другая сусветная вайна
У 1940 годзе Германія акупавала Бельгію. Франкамоўныя рэксісты з Валоніі пачалі супрацоўнічаць з немцамі і стварылі 28-ю дабраахвотніцкую грэнадзёрскую дывізію СС «Валонія» (1-я Валонская). Гэта прымусіла Стафа дэ Клерка пайсці на саюз з немцамі.
Клерк памёр у 1942 годзе і яго месца заняў больш умераны Хендрык Эліяс. Ён пачаў весці перамовы з Германіяй аб стварэнні грамадзянскага ўрада, але прашэнне было адхілена.
Пасля ўваходу саюзнікаў у Бельгію ФНС быў абвешчаны па-за законам, Эліяс збег у Германію, дзе пасля акупацыі яе саюзнікамі прысуджаны да пажыццёвага зняволення, аднак, адбыўшы 14 гадоў у зняволенні, быў памілаваны і вызвалены ў 1959 годзе.
Морыс Хальбвахс
Морыс Хальбвахс ( — ) — французскі філосаф і сацыёлаг, галоўным дасягненнем якога стала ўвядзенне ва ўжытак і развіццё канцэпцыі калектыўнай памяці.