cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Кашмірскі канфлікт
Узброенае паўстанне ў індыйскім Кашміры
Напрыканцы снежня 1999 года кашмірскімі тэрарыстамі быў збіты індыйскі самалёт, віна ў гэтым кіраўніцтвам Індыі была ўскладзеная на Пакістан, кіраўніцтва якой заявіла аб намеры дабівацца прызнання апошняй краіны «тэрарыстычнай дзяржавай».
Перыядычна ў адрас індыйскіх уладаў, а таксама рэгіянальных уладаў штата высоўваюцца абвінавачанні ў парушэнні правоў чалавека, чаму спрыяе, у прыватнасці, закон Індыі аб дзяржаўнай бяспецы, згодна з якім затрыманы можа ўстрымлівацца цягам двух гадоў без прад’яўлення абвінавачання, акрамя таго, праваабаронцы адзначаюць існаванне ў штаце братэрскіх могілак, у якіх за апошнія дваццаць гадоў пахавана 2 156 чалавек. Падобныя абвінавачванні высоўваюцца ў адрас узброеных сілаў Індыі і узброеных праіндыйскіх груповак, напрыклад, шэраг праваабарончых арганізацый сцвярджаюць, што індыйскія і праіндыйскія фарміраванні адказныя за смерць 4501 цывільных асоб у Кашміры між 1990 і 1999 гадамі і згвалтаванне 4242 асоб жаночага насельніцтва рэгіёна.
Сіячэнскі канфлікт
У 1984 годзе паміж Індыяй і Пакістанам з ініцыятывы апошняй краіны распачаўся ўзброены канфлікт, мэтай якога было ўзяцце арміяй Пакістана пад кантроль ледніка Сіячэн, што з’яўляецца адным з найвышэйшых пунктаў індыйскага Кашміра і да сутыкнення кантраляваўся Індыяй. Баявыя дзеянні працягваліся ў высакагорнай мясцовасці з выкарыстаннем спецыяльных падраздзяленняў войскаў абедзвюх краін да 1987 года і скончыліся пераходам большай часткі ледніка пад фактычны кантроль Індыі. Апошнія сутычкі ў гэтым раёне фіксаваліся ў 2001 годзе.
Каргільскі канфлікт
У сярэдзіне 1999 года распачалася ўзброеная акцыя пранікнення падраздзяленняў арміі Пакістана і мясцовых кашмірскіх баевікоў на тэрыторыю Джаму і Кашміра. Падчас зімовага сезона індыйскія памежныя войскі, не маючы магчымасці ахоўваць фактычную дзяржаўную мяжу ў цяжкіх кліматычных умовах, перыядычна змянялі месца дыслакацыі на больш умеранныя тэрыторыі, што было выкарыстана паўстанцамі і пакістанскімі ваеннымі, якія занялі стратэгічна важны горны ўчастак (Каргільскі хрыбет), які меў доступ да шашы Срынагар — Лег. Пакістанская армія і паўстанцы атрымалі мажлівасць блакіроўкі транспартнага злучэння Ладакха (усход індыйскага Кашміра) з адміністрацыйным цэнтрам штата горадам Срынагар, што прывяло да найбуйнейшага за апошнія часы ўзброенага інда-пакістанскага канфлікту.
Саранчовыя
Саранчо́выя (Acridoidea) — надсямейства насякомых атрада. З’яўляюцца найбольш шматлікай групай дадзенага атрада. На тэрыторыі Беларусі каля 50—70 відаў.
Кашмірскі канфлікт
Каргільскі канфлікт
Тым не менш, тагачасная сусветная супольнасць, маючы перасцярогі перарастання канфлікту ў ядзерную вайну, была вымушана заклікаць Пакістан ажыццявіць вывад сваіх войскаў.
Саранчовыя
Адметныя асаблівасці
У саранчовых вусікі вельмі кароткія — не больш за палову даўжыні цела, колькасць іх членікаў даходзіць да 28. У самак кароткі яйкаклад, які, у адрозненне ад некаторых іншых відаў насякомых, заўсёды прысутнічае. Заднія ногі трохчленікавыя. Акрамя гэтага ў саранчовых адметная будова органаў слыху.
Кашмірскі канфлікт
Удзел міжнародных тэрарыстычных арганізацый
У 2001 годзе амерыканскі некамерцыйны даследчы цэнтр RAND паведаміў, што пры ўдзеле замежных баевікоў мясцовы свецкі пратэст у Джаму і Кашміры шмат у чым перарос у міжнародны тэрарыстычны рух. У гэтым жа годзе з прычыны тэрарыстычнага акту 11 верасня ў ЗША прымусілі амерыканскае кіраўніцтва заклікаць Пакістан спыніць практыку спрыяння пранікненню баевікоў у індыйскую частку Кашміра, а тэракт у снежні гэтага ж года, падчас якога адбыўся напад на будынак парламента Індыі і які звязваўся з Пакістанам, падштурхнуў да разгортвання ўзброеных сілаў Пакістана і Індыі і пагрозаў выкарыстання ядзернай зброі між гэтымі краінамі.
У 2002 годзе падчас візіту ў Індыю тагачасны міністр абароны ЗША Дональд Рамсфелд заявіў пра ўдзел у супрацьстаянні ў Кашміры міжнародных тэрарыстычных арганізацый, у прыватнасці, Аль-Каіды, аднак трывалых доказаў на карысць гэтага нададзена не было. Пазней паўставалі паведамленні аб існаванні ў пакістанскай частцы Кашміра пакістанскіх суполак Аль-Каіды, якія дзейнічалі за негалоснай падтрымкай Міжведамаснай разведкай Пакістана. У гэтым жа годзе паводле сцвярджэнняў разведкі ЗША ў кантраляванай Пакістанам частцы Кашміра існавалі спецыяльныя лагеры, на базе якіх атрады Талібана і Аль-Каіды рыхтавалі ісламісцкіх баевікоў Афганістана да пранікнення ў індыйскую частку рэгіёна.
У 2006 годзе суполкі Аль-Каіды заявілі аб стварэнні аддзялення ў Кашміры, што выклікала негатыўную рэакцыю індыйскага ўрада. Генерал-лейтэнант індыйскай арміі Г. Панах, аднак, выключыў магчымасць прысутнасці ў індыйскай частцы рэгіёна суполак Аль-Каіды і яе цеснага кантакту з рэгіянальнымі ісламісцкімі групоўкамі, такімі як Лашкар-э-Тайба і Джаіш-Магамед, разам з тым, паводле сцвярджэнняў Панаха, індыйскі ўрад мае інфармацыю аб цесным дачыненні Аль-Каіды да тэрарыстычных актаў у Джаму і Кашміры.
Падчас свайго выступу ў сакавіку 2009 года цяперашні галоўны міністр штата Джаму і Кашмір Амар Абдула заявіў, што на тэрыторыі штата дзейнічае каля 800 баевікоў, з якіх толькі прыкладна траціна з’яўляецца мясцовымі жыхарамі.
Здзяйсняючы візіт у Індыю ў 2010 годзе, тагачасны міністр абароны ЗША Роберт Гейтс заявіў пра імкненне Аль-Каіды да дестабілізацыі сітуацыі ў рэгіёне і планах па правакаванні ядзернай вайны між Індыяй і Пакістанам. У чэрвені наступнага года ўдарам амерыканскага беспілотніка быў забіты Ільяс Кашміры, кіраўнік кашмірскай тэрарыстычнай арганізацыі Гаркат-уль-Джыгад-аль-Ісламі, якая падазравалася ў цесных сувязях з Аль-Каідай. Супрацоўніцтва кашмірскіх сепаратыстаў з Аль-Каідай таксама пацвердзілася прызначэннем 21 красавіка 2012 года кіраўніком пакістанскага аддзялення Аль-Каіды ў Пакістане Фармана Алі-Шынвары, былога ўдзельніка кашмірскіх ісламісцкіх груповак Гаркат-уль-Муджагідын і Гаркат-уль-Джыгад-аль-Ісламі.
Аргументы бакоў
Пры дыпламатычных і ваенных захадах па вырашэнні тэрытарыяльнай спрэчкі ў Кашміры пакістанскі і індыйскі бакі як правіла настойваюць на палітычных і этнаканфесійных прыкметах. Іншыя краіны свету прытрымліваліся падобных пунктаў гледжання: так, СССР выказваўся на падтрымку Індыі, разглядаючы Азад Кашмір як акупаваныя тэрыторыі Індыі, кіраўніцтва ЗША выказвалася аб нявырашанай праблеме, фактычна падтрымліваючы Пакістан.
Налічваецца прыкладна 1,5 млн уцекачоў з індыйскай часткі Кашміра, якія былі вымушаны эміграваць у рэгіёны Кашміра, кантраляваныя Пакістанам, таксама былі вымушаныя эміграваць каля 506 тыс. асоб, якія належаць да гістарычнай касты кашмірскіх брахманаў.
У кантраляванай Індыяй частцы Кашміра мусульмане складаюць большасць насельніцтва ў цэнтры і захадзе штата Джаму і Кашмір (акругі Пунч, Раджуры, Кіштвары, Дода, Каргіл). Афіцыйная Індыя не падтрымлівае даўняй ідэалогіі Пакістана, г.зв. «тэорыі дзвюх нацый», паводле якой насельніцтва Індастана падраздзяляецца на мусульманскае і немусульманскае насельніцтва; на афіцыйным узроўні Індыя з’яўляецца свецкай краінай. У сваю чаргу, шэраг палітычных рухаў настойвае на пераход Кашміра пад кантроль Пакістана з прычыны перавагі мусульманскага насельніцтва ў рэгіёне і узнікнення Пакістана як дзяржавы мусульман Індастана (гл. вышэй). Ніжэй прыведзена размеркаванне насельніцтва Кашміра паводле рэлігійнай прыналежнасці і рэгіёна.
У 1960-х гг. некаторымі палітыкамі была прапанаваная г.зв. Формула Чынабу, згодна з якой Кашмір прапаноўвалася падзяліць між Пакістанам і Індыяй паводле перавагі асоб таго ці іншага веравызнання сярод насельніцтва розных рэгіёнаў Кашміра. Пры прыняцці гэтай дарожнае карты ў склад Пакістана мусілі былі б адысці Кашмірская даліна і іншыя сумежныя раёны на поўнач ад ракі Чынаб (ад якой праект і атрымаў назву), іншыя раёны, дзе ў насельніцтве пераважалі асобы іншых вызнанняў (у прыватнасці, Джаму), планавалася перадаць Індыі.
Індыя
Пасля шэрагу ўзброеных выступленняў у штаце ў 2010 годзе тагачасны прэм’ер-міністр Індыі Манмахан Сінгх заявіў пра гатоўнасць надання штату аўтаноміі пры ўмовах дасягнення кансэнсусу па пытанні статусу гэтай тэрыторыі. Разглядаючы ўсе тэрыторыі рэгіёна як адну з тэрыторый Індыі, урад краіны падкрэслівае юрыдычнае замацаванне ўваходжання княства Кашмір у склад Індыі, што, паводле сцвярджэнняў афіцыйных органаў краіны, адпавядае заканадаўству Вялікабрытаніі (Акт аб урадзе Індыі 1935 года, Акт аб незалежнасці Індыі 1947 года) і нормам міжнароднага права. Уваходжанне ў склад Індыі было зацверджана Устаноўчым сходам княства, які, як сцвярджае ўрад Індыі, на той момант з’яўляўся адзіным прадстаўнічым палітычным органам тэрыторыі. Рэзалюцыя № 47 Савета Бяспекі ААН ад 1948 года (гл. вышэй) урадам Індым разглядаецца як састарэлая з прычыны значнага змянення дэмаграфіі і геаграфіі рэгіёна з часу яе прыняцця. Акрамя таго, афіцыйная Індыя не падзяляе ідэалогіі Пакістана аб г.зв. «тэорыі дзвюх нацый», якая ў першай палове ХХ ст. абгрунтоўвала стварэнне асобнай дзяржавы для мусульман Індастана і зыходзячы з якой нярэдка робяцца высновы аб неабходнасці ўключэння Кашміра ў склад Пакістана з прычыны перавагі мусульманскага насельніцтва ў рэгіёне.
У галіне дэмакратычных інстытутаў афіцыйная Індыя настойвае на існаванні мірных і легальных метадаў палітычнай барацьбы, пры дапамозе якіх маюць рэалізоўвацца ў тым ліку патрабаванні насельніцтва Кашміра. Урад краіны выступае супраць узброеных метадаў рэалізацыі палітычных інтарэсаў, якія, паводле сцвярджэнняў афіцыйных органаў Індыі, інспіруюцца з боку Пакістана. У адрас Пакістана ўрад Індыі, спасылаючыся на звесткі праваабарончых арганізацый, высоўвае абвінавачанні ў сферы поўнага выканання грамадзянскіх свабод і асноўных правоў чалавека, а таксама эканамічнага развіцця рэгіёна.
24 снежня 2008 года ў штаце Джаму і Кашмір былі праведзеныя рэгіянальныя выбары, яўка на якіх, нягледзячы на заклікі сепаратыстаў байкатаваць выбары, склала амаль 50 %. 5 студзеня наступнага года да прысягі быў прыведзены новы галоўны міністр штата Амар Абдула — член Індыйскага Нацыянальнага Кангрэсу, які выступіў у кааліцыі з праіндыйскай партыяй Нацыянальная канферэнцыя Джаму і Кашміра, якая перамагла на выбарах.
Афіцыйныя пасадоўцы Індыі таксама заяўляюць аб выкарыстанні з боку Пакістана метадаў прапаганды, маючых на мэце выклікаць антыіндыйскія погляды ў рэгіёне. Частка VII рэзалюцыі Савета Бяспекі ААН № 1373, якая забараняе інфармацыйную або палітычную ці дыпламатычную падтрымку ўзброеным паўстанцам, на думку афіцыйнай Індыі, парушаецца з боку Пакістана ў выглядзе падтрымкі такіх тэрарыстычных арганізацый як Джаіш-э-Магамад і Лашкар-э-Тайба; урад Індыі лічыць патрэбным кантроль за выкананнем гэтай рэзалюцыі.
Пакістан
Афіцыйныя органы ўлады Пакістана разглядаюць увесь Кашмір як спрэчную тэрыторыю, канчатковы статус якой мае быць вызначаным згодна з волевыяўленнем яго насельніцтва. Урад краіны выступае супраць дагавора аб далучэнні Кашміра да Індыі і сцвярджае, што магараджа Сінгх быў непапулярным кіраўніком, які выкарыстоўваў гвалт для падаўлення волевыяўлення мясцовага жыхарства. Паводле сцвярджэнняў урадоўцаў краіны, у канцы 1940-х гг. урад Пакістана і магараджа Кашміра падпісалі пагадненне аб міры, якое было парушана Індыяй у выглядзе ўводу войскаў да далучэння Кашміра да Індыі. Тым не менш, Індыя не далучалася да падпісання пагаднення. Акрамя таго, у якасці прыкметы непрыхільнасці ідэі знаходжання Кашміра ў складзе Індыі Пакістан разглядае існаванне ўзброеных рухаў на тэрыторыі штата; на карысць прысутнасці Кашміра ў складзе Пакістана таксама выступаюць палажэнні тэорыі дзвюх нацый.
У дыпламатычным дачыненні ўлады Пакістана падкрэсліваюць невыкананне Індыяй рэзалюцый Савета Бяспекі ААН, у якіх ставілася рэкамендацыя аб правядзенні рэферэндума ў Кашміры, на якім было б пастаўлена пытанне аб дзяржаўнай прыналежнасці рэгіёна. Пакістанскія органы ўлады адзначаюць шырокае выкарыстанне смяротнага пакарання, што здзяйсняецца індыйскімі ўзброенымі сіламі ў Кашміры па-за судовым расследаваннем, аднак паводле сцвярджэнняў індыйскіх органаў улады дадзеныя забойствы ажыццяўляюцца ў выніку антытэрарыстычных аперацый. Паводле шэрагу сведчанняў, большая частка дадзеных забойстваў застаюцца нерасследаванымі, вінаватыя часта пазбягаюць пакарання.
5 лютага ў Пакістане адзначаецца г.зв. Дзень салідарнасці з Кашмірам.
Кітайская Народная Рэспубліка
Гісторыя тэрытарыяльных прэтэнзій Кітайскай Народнай Рэспублікі ў Кашміры сыходзяць у пачатак ХХ ст., калі Кітай адмовіўся ад брытанскага праекта брытанска-кітайскай мяжы, паводле якога прадугледжвалася ўключэнне паўночнага ўсходу Кашміра ў склад Брытанскай Індыі. Неафіцыйна гэтая частка рэгіёна вядома як Аксай-Чын, гэтыя тэрыторыі цалкам кантралююцца КНР пасля інда-кітайскай вайны 1962 года; у адміністрацыйна-тэрытарыяльным дачыненні рэгіён падзелены між Сінцзян-Уйгурскім і Тыбецкім аўтаномнымі раёнамі.
У 1963 годзе быў падпісаны кітайска-пакістанскі дагавор, паводле якога Пакістан перадаваў КНР паўночны ўсход кантраляванай Пакістанам часткі Кашміра, г.зв. Шаксгамскую даліну, якая ўрэшце стала падпарадкоўвацца Ташкурган-Таджыкскаму аўтаномнаму павету акругі Кашгар Сінцзян-Уйгурскага аўтаномнага раёна. Дадзеная змена мяжы не прызнаецца ўрадам Індыі.
Канфлікты на Лініі кантролю
Пад канец ХХ ст. Індыя пачала адбудоўваць канструкцыі, мэтай якіх стала агароджванне фактычнай лініі мяжы ў Кашміры. Супраць будаўніцтва выступіў урад Пакістана, паводле меркавання якога дадзеныя мерапрыемствы парушалі Сімлскія пагадненні. Афіцыйная Індыя заяўляе пра зніжэнне інфільтрацыі баевікоў пасля збудавання агароджы. У 2002 годзе тагачасны прэзідэнт Пакістана Первез Мушараф выступіў з гатоўнасцю праверыць факт пранікнення ўзброеных баевікоў у індыйскую частку Кашміра.
Іншай прычынай канфліктаў з’яўляецца размежаванне басейну шэрагу рэк, якія маюць вытокі ў Кашміры. Так, у 1947 годзе між Пакістанам і Індыяй разгарэўся канфлікт з прычыны водакарыстання ракі Інд у сельскагаспадарчых і энергетычных мэтах, аднак у гэтым жа годзе канфлікт быў вырашаны дзякуючы працы Сірыла Рэдкліфа, паводле рашэння якога рэчышча Інду размяжоўвалася на дзве роўназначныя часткі. Акрамя гэтага, была ўсталяваная Лінія кантролю, якая аднесла да гаспадарчай галіны Пакістана ніжнюю частку басейну ракі, верхнюю — Індыі.
У 1948 годзе тагачасны прэзідэнт Сусветнага банку Юджын Блэк прапанаваў уласны план па вырашэнні пытання водакарыстання Інду, аднак неўзабаве Індыя здолела перакрыць бары-даабскую ірыгацыйную сістэму, чым былі выкліканыя вялікія страты ў пасяўной гаспадарцы Пакістана. Праблема размежавання водакарыстання ў Індзе паводле сцвярджэнняў уладаў Пакістана з’яўлялася адной з найгалоўнейшых мэт тагачаснага ўрада Індыі. 19 верасня 1960 года ў Карачы тагачасным прэм’ер-міністрам Індыі Джавахарлалам Неру і прэзідэнтам Аюбам Ханам быў падпісаны Дагавор аб водах Інда, паводле якога ў выключную сферу выкарыстання Пакістана траплялі тры заходнія прытокі Інда, Джэлам, Чынаб і ўласна Інд (якія маюць вытокі на тэрыторыі Індыі), тры ўсходнія прытокі (Сатледж, Раві і Біс), з умовай недапушчэння памяншэння або адтэрмінавання забеспячэння вадой Пакістана, трапілі ў сферу карыстання Індыяй, што прызнаецца Індыяй і дагэтуль.
Зносіны Пакістана з узброенымі фарміраваннямі Кашміра
Урадавымі органамі Індыі неаднаразова прадастаўляліся сведчанні, паводле якіх афіцыйны Пакістан аказваў падтрымку шэрагу сепаратысцкіх узброеных груповак у Кашміры. У адным з уласных інтвэрв’ю былы прэзідэнт Пакістана Первез Мушараф прызнаў факт аказання дапамогі пры фарміраванні гэтых груповак і дапушчэння іх існавання з боку ўладаў краіны, прычынай чаго сталі планы аб прымусовым прыцягненні Індыі да перамоў.
У 2009 годзе тагачасны прэзідэнт Пакістана Асіф Зардары прызнаўся ў стварэнні з боку Пакістана ўзброеных груповак, мэтай чаго з’яўлялася прадстаўленне інтарэсаў краіны ў Кашміры і барацьба супраць індыйскіх сілаў у рэгіёне. Падобнага пераканання прытрымліваўся таксама былы прэм’ер-міністр Індыі Манмахан Сінгх, які ў 2010 годзе адзначаў гатоўнасць да вырашэння кашмірскага пытання пасля заканчэння аказання падтрымкі тэрарыстам з боку Пакістана.
Ранейшыя, а таксама больш познія звесткі ўрада Вялікабрытаніі сведчылі пра існаванне кантактаў паміж Міжведамаснай разведкай Пакістана і такімі тэрарыстычнымі групоўкамі як Лашкар-э-Тайба, Джаіш-э-Магамад і Гаркат-уль-Муджагедын, якія вядуць ваенную дзейнасць у індыйскай частцы Кашміра. У прыватнасці, паводле падобных сведчанняў пры ўдзеле Міжведамаснай разведкі краіны вялася падрыхтоўка і абсталяванне баевікоў у пакістанскім Кашміры і правінцыі Пенджаб, гэтае ж ведамства працавала над пастаўкай узбраення баевікам у індыйскай частцы рэгіёна. Акрамя гэтага, высоўваліся абвінавачанні ў супрацоўніцтве гэтага ведамства з сеткай былога антысавецкага руху маджахедаў у Афганістане, якую міжведамасная разведка краіны прымяняла для ажыццяўлення аперацый супраць індыйскіх войскаў у Кашміры. Высоўваліся падазрэнні ў супрацоўніцтве міжведамаснай разведкі краіны з Аль-Каідай, пасля чаго навучаныя радыкалы выкарыстоўваліся ў Кашміры. Супрацоўніцтва з кашмірскімі баевікамі прыпісвалася таксама іншым разведвальным ведамствам Пакістана. Паводле шэрагу паведамленняў, разведка краіны, а таксама ўзброеныя сілы Пакістана спрыяюць таемнаму пераходу Лініі кантролю добраахвотнікамі.
Індыя
Абвінавачванні ў парушэнні правоў чалавека ў дачыненні насельніцтва індыйскай часткі Кашміра высоўваліся ў адрас як узброеных баевікоў, так і ў адрас узброеных сілаў Індыі.
Паводле звестак праваабарончай арганізацыі Human Rights Watch, пачынаючы з 1989 года ў кантраляванай Індыяй частцы Кашміра было забіта ад 50 тыс. да амаль 100 тыс. прадстаўнікоў мясцовага насельніцтва. Некаторыя іншыя праваабарончыя арганізацыі прадстаўляюць сведчанні аб забойстве некалькіх соцень жыхароў індыйскай часткі Кашміра прадстаўнікамі індыйскіх узброеных сілаў падчас дэманстрацый, пазбаўлення волі або нявыбарчага прымянення сілы. Урад Індыі адмаўляе шырокае выкарыстанне катаванняў і адзначае, што прэцэдэнты незаконнага выкарыстання сілы маюць адзінкавы і непастаянны характар.
22 кастрычніка 1993 года атрад індыйскага войска адкрыў агонь па працэсіі ў мястэчку Біджбехара (захад штата Джаму і Кашмір), у выніку чаго загінула 40 чалавек, 150 было паранена. У расследаванні інцыдэнту ўдзельнічаў урад штата; было ўстаноўлена, што адкрыццё страляніны было неабгрунтаваным.
Даклад Індыйскага цэнтральнага бюро па расследаваннях змяшчае звесткі аб забойстве індыйскімі вайскоўцамі сямі мірных жыхароў Кашміра ў 2000 годзе.
Агульная пазіцыя індыйскага ваеннага кіраўніцтва складаецца ў тым, што каля 97 % выпадкаў неправамернага выкарыстання сілы з’яўляюцца сфальсіфікаванымі або ненейтральна трактаванымі.
У сваю чаргу, у 2006 годзе Кангрэс ЗША прыняў рэзалюцыю, дзе адзначаўся факт чыстак з боку ісламісцкіх груповак у індыйскім Кашміры, якія праніклі ў рэгіён у 1989 годзе і пачалі кампанію выцяснення індуісцкага насельніцтва, у выніку якой прыкладна 400 тыс. жыхароў індыйскай часткі Кашміра індуісцкага веравызнання былі забітыя або змушаныя пакінуць рэгіён. Іншыя інфармацыйныя рэсурсы паведамляюць пра падрыхтоўку ісламісцкіх арганізацый Кашміра Міжведамаснай разведкай Пакістана, пасля чаго гэтыя ўзброеныя групоўкі прыступалі да прымусовага выцяснення жыхароў Джаму і Кашміра індуісцкага вызнання. Індыйскі ўрад прадпрымае высілкі па вяртанні прымусова выселеных індуістаў Джаму і Кашміра, акрамя таго, паводле аднаго з лідараў кашмірскіх сепаратыстаў Індыі, індуісты Кашміра з’яўляюцца аднымі з іх суайчыннікаў, абароне якіх будуць спрыяць і сепаратысты. Тым не менш, большая частка вымушаных перасяленцаў застаецца пражываць у Джаму і не лічаць мажлівым вяртанне ў ранейшыя месцы пражывання пры ўмовах, што сепаратысты будуць заставацца ў рэгіёне. Звесткі ЦРУ паведамляюць прынамсі пра 506 тыс. уцекачоў з індыйскага Кашміра, з якіх прыблізна палова з’яўляюцца індуістамі. Камісія Аб’яднаных Нацый па правах чалавека паведамляе пра прыкладна 1,5 млн уцекачоў, якія аселі ў пакістанскай частцы Кашміра пасля спецаперацый індыйскіх вайскоўцаў супраць тэрарыстаў у Кашміры.
Даклад Упраўлення Вярхоўнага камісара ААН па справах уцекачоў за 2008 год паведамляе толькі аб частковым узроўні выканання грамадзянскіх свабод у індыйскай частцы Кашміра.
24 верасня 2013 года тагачасны вярхоўны галоўнакамандуючы індыйскімі ўзброенымі сіламі Віджай Кумар Сінгх заявіў пра фінансаванне армейскімі структурамі палітыкаў Кашміра з мэтай падтрымання правапарадку ў Джаму і Кашміры, практыка чаго цягнулася ажно з самага падзелу Брытанскай Індыі. Таксама Сінгх адзначыў, што індыйскія спецслужбы практыкавалі хабарніцтва для зрынання палітычных партый, якія планавалі скасаванне акту аб спецыяльных паўнамоцтвах узброеных сілаў у 2010 годзе.
Пакістан
У адрас кіраўніцтва Пакістана высоўваюцца прэтэнзіі ў існаванні дыскрымінацыі на рэлігійным грунце і прыцісканні свабоды слова і антыўрадавых акцый пратэсту, якія адбываюцца ў кантраляванай Пакістанам частцы Кашміра.
У 2006 годзе праваабарончай арганізацыяй Human Rights Watch былі высунутыя абвінавачанні ў незаконных катаваннях журналістаў і палітычных актывістаў у Азад Кашміры з боку Міжведамаснай разведкі краіны і яе узброеных сілаў. Акрамя агульных палітычных свабод, урад Пакістана крытыкуецца за недастатковае прадстаўніцтва Кашміра ў палітычным жыцці дзяржавы. Паводле інфармацыі Камісіі па правах чалавека Пакістана, Міжведамасная разведка краіны здзяйсняе адвольныя арышты, фізічныя пакаранні, забойствы і інфармацыйнае сачэнне ў кантраляванай Пакістанам частцы Кашміра.
Даныя Упраўлення Вярхоўнага камісара ААН па справах уцекачоў вызначаюць узровень выканання грамадзянскіх свабод у пакістанскай частцы Кашміра як несвабодны. Са снежня 1993 года ў пакістанскіх рэгіёнах Кашміра распаўсюджанае дзеянне закона аб блюзнерстве, у рамках якога прадугледжанае таксама смяротнае пакаранне. Упраўленне Вярхоўнага камісара ААН адзначае таксама значнае абмежаванне правоў жанчын у пакістанскім Кашміры, якое праяўляецца ў абмежаваннях на атрыманне адукацыі і выбары шлюбнага партнёра, якія існуюць таксама ў іншых правінцыях Пакістана, аднак адзначаецца, што г.зв. ганаровыя забойствы і згвалтаванні ў рэгіёне адбываюцца радзей, ніж у іншых рэгіёнах краіны. У снежні 2009 года ў горадзе Музафарабад адбыліся пікеты, адной з мэт якіх было, у прыватнасці, асуджэнне нібыта фальсіфікацыі вынікаў мясцовых выбараў.
Урад Пакістана адмаўляе ў наданні статусу пятай правінцыі рэгіёна Гілгіт-Балтыстан (складае цэнтр і поўнач кантраляванай Пакістанам часткі Кашміра), спасылаючыся на рэзалюцыю ААН ад 1948 года, нягледзячы на фактычны кантроль Пакістана над гэтай тэрыторыяй. Паводле інфармацыі Міжнароднай крызіснай групы, насельніцтва рэгіёна незадаволена нежаданнем планаў цэнтральнага ўрада Пакістана аб перадачы рэгіянальных паўнамоцтваў мясцовым выбарным прадстаўнікам, а ў самім рэгіёне набіраюць папулярнасць рух за незалежнасць рэгіёна і экстрэмісцкія групоўкі, да чаго дадаліся парушэнні палітычных правоў тубыльцаў. Рад членаў Еўрапарламента выказваюць занепакоенасць з прычыны парушэння правоў чалавека ў Гілгіт-Балтыстане і заклікаюць улады Пакістана ўстанавіць дэмакратычныя інстытуты ў рэгіёне. Разам з тым, ужо ў 2009 годзе ўрад Пакістана рэалізаваў пакет захадаў па аўтанамізацыі Гілгіт-Балтыстана, у выніку якіх Гілгіт-Балтыстан фактычна атрымаў статус, роўны з іншымі правінцыямі краіны (аднак без канстытуцыйнага замацавання дадзеных паправак). Рэформы прадугледжваюць перадачу мясцовых паўнамоцтваў ад цэнтральнага ўрада Пакістана да выбарнага заканадаўчага сходу, узначальванага галоўным міністрам.
Аўтанамізацыя Гілгіт-Балтыстана крытыкуецца як нібыта механізм хавання фактычнай улады Пакістана над гэтай тэрыторыяй, таксама палітычная лібералізацыя ў рэгіёне бачыцца крытыкамі як падрыў легітымацыі пакістанскага кіравання ў рэгіёне. Некаторыя актывісты, якія выступаюць супраць уключэння Кашміра ў склад Пакістана, таксама разглядаюць аўтанамізацыю рэгіёна з негатыўнага боку, праз што падчас выбараў у заканадаўчы сход рэгіёна была арганізавана дэманстрацыя, у якой прынялі ўдзел трыста актывістаў.
Картаграфія
Аналагічна з іншымі спрэчнымі тэрыторыямі, картаграфічная прыналежнасць усяго Кашміра залежыць ад публікацыі картаў у адной з краін, якая з’яўляецца ўдзельніцай тэрытарыяльнае спрэчкі.
З 1961 года ў Індыі прынятыя папраўкі ў закон аб крымінальным праве, якія зрабілі незаконным выключэнне з абрысаў Індыі ўсёй тэрыторыі Кашміра або яго часткі на мясцовых картах або публікацыю картаграфічнай прадукцыі, адрознай ад публікацый дзяржаўнага картаграфічнага ведамства Індыі, Агляду Індыі.
Пакістанскае заканадаўства прадугледжвае пакаранне за выданне картаграфічнай прадукцыі, дзе штат Джаму і Кашмір не пазначаны ў якасці спрэчнай тэрыторыі. Картаграфічныя выданні Кітая, як правіла, у якасці тэрыторый КНР пазначаюць тэрыторыі Шаксгамскай даліны, а таксама Аксай-Чын.
Нейтральныя краіны галоўным чынам у якасці інда-пакістанскай і інда-кітайскай дзяржаўнае мяжы ў рэгіёне выкарыстоўваюць Лінію кантролю і Лінію фактычнага кантролю, спрэчныя тэрыторыі звычайна пазначаюцца адпаведным чынам. Картаграфічныя выдавецтвы Пакістана і нейтральных краін сцвярджаюць аб выкарыстанні звестак ААН.
Афіцыйныя картаграфічныя выданні ААН пазначаюць у якасці адміністрацыйна-тэрытарыльных межаў як адміністрацыйна-тэрытарыяльную мяжу Гілгіт-Балтыстана і Азад Кашміра з іншымі рэгіёнамі Пакістана, так і адміністрацыйна-тэрытарыяльную мяжу між Джаму і Кашмірам і іншымі штатамі Індыі. Шаксгамская даліна звычайна прызнаецца ў якасці тэрыторыі Кітая, у раёне ледніка Сіячэн мяжа не пазначаецца ніякім чынам увогуле.
Сучасныя праекты
На цяперашні час Індыя працягвае заяўляць аб сваім суверэнітэце на ўсёй тэрыторыі гістарычнага рэгіёна Кашмір, у той час як Пакістан разглядае гэтыя тэрыторыі як спрэчныя і настойвае на ранейшых планах аб правядзенні плебісцыту ў рэгіёне, у якасці ўласных тэрыторый Кітай разглядае Аксай-Чын і Шаксгамскую даліну.
Некаторыя палітолагі ўказваюць на магчымасць таго, што апошнім часам знешнепалітычная дактрына Пакістана адносна Кашміра мае памякчыцца ў сувязі з правалам у Каргільскім канфлікце і тэрактам 11 верасня 2001 года ў ЗША. Адзначаецца, што рэзалюцыі ААН па кашмірскім пытанні страцілі актуальнасць.
Трэці бок канфлікту настойвае на поўным суверэнітэце Кашміра як ад Індыі, так і ад Пакістана.
Афіцыйныя органы ўлады Індыі сцвярджаюць пра перавагу ў кашмірскім грамадстве імкнення да знаходжання рэгіёна ў складзе Індыі. Так, паводле звестак 2002 года 61 % ад насельніцтва індыйскага Кашміра ўсведамляе сябе ў якасці грамадзян Індыі і толькі 6 % ад яго насельніцтва аддавала перавагу пакістанскай самаідэнтыфікацыі. Тым не менш, гэтая падтрымка ў асноўным зафіксавана ў Джаме і Ладакху, тады як у Кашмірскай даліне толькі 9 % ад насельніцтва лічаць лепшым вахадам знаходжанне рэгіёна ў складзе Індыі. Апытанні 2007 года паведамляюць аб прыхільнасці ідэі поўнай незалежнасці Кашміра сярод 87 % ад насельніцтва Кашмірскай даліны, даследаванні арганізацыі Chatham House паведамляюць аб падтрымцы ідэі суверэнітэта Кашміра сярод 43 і 44 % ад насельніцтва індыйскага і пакістанскага Кашміра адпаведна.
Пасля росту напружанасці ў сувязі з тэрактамі ў снежні 2001 года (гл. вышэй) з 10 чэрвеня наступнага года пачаўся адвод войскаў Індыі і Пакістана з Лініі кантролю, а перамоўны працэс быў адноўлены. 26 лістапада 2003 года кіраўніцтва абедзвюх краін дамовілася аб падтрымцы спынення агню на інда-пакістанскай мяжы (у тым ліку фактычнай, якая праходзіць у Кашміры), што стала першым двухбаковым спыненнем агню за апошнія амаль пятнаццаць гадоў. У лютым наступнага года Пакістан аказаў ціск на прапакістанскія тэрарыстычныя групоўкі ў індыйскай частцы Кашміра, былі дасягнутыя дамоўленасці пра ўзнаўленне транспартнага руху між пакістанскай і індыйскай часткамі Кашміра, а таксама аб эканамічным супрацоўніцтве.
У кастрычніку 2008 года падчас уласнага інтэрв’ю прэзідэнт ЗША Барак Абама выказаў намер прадпрыняць захады па вырашэнні праблемы Кашміра, у прыватнасці, Абама запрапанаваў удзел былога прэзідэнта краіны Біла Клінтана ў якасці спецыяльнага пасярэдніка. Пазней у якасці спецыяльнага пасланніка ў Пакістане і Афганістане Абамай быў прызначаны былы пасол ЗША ў ААН Рычард Холбрук, што было пазітыўна ўспрынята прэзідэнтам Пакістана Асіфам Алі Зардары, але негатыўна ацэнена Індыяй. Праз некаторы час Кашмір быў выключаны з мандату Холбрука. Як адзначыла выданне The Washington Post, гэты крок мог стаць дыпламатычнай саступкай у бок Індыі, што дэманструе пацяпленне між Індыяй і ЗША. У ліпені 2009 года памочнік дзяржаўнага сакратара ЗША Роберт О. Блэйк заявіў, што ЗША не маюць планаў прызначэння спецыяльнага пасланца па кашмірскім канфлікце, назваўшы яго пытаннем, якое вымагае двухбаковых кантактаў між Індыяй і Пакістанам.
Пратэсты
У 2008 годзе індыйскую частку Кашміра ахапіла новая хваля дэманстрацый, выкліканая планамі ўрада штата Джаму і Кашмір перадаць пад ведамства кампаніі, якая займаецца эксплуатацыяй індуісцкага пячорнага рэлігійнага комплексу ў Амарнатху, тэрыторыі ў пераважна мусульманскай Кашмірскай даліне. Тэрыторыю, якая заняла б плошчу ў 0,40 км², меркавалася выкарыстаць пад патрэбы размяшчэння індуісцкіх паломнікаў, якія штогадова наведваюць шанаваныя ў індуізме амарнацкія пячоры. У выніку прыціскання пратэстаў было забіта прынамсі сорак меркавана няўзброеных і затрымана каля трох соцень іншых пратэстоўцаў. Адзін з лідараў кашмірскіх сепаратыстаў у Індыі Мірваіз Умар Фарук адзначыў, што выкарыстанне жорсткіх захадаў індыйскім урадам пры разгоне маніфестацыі магло прывесці да ўсплёску гвалту ў рэгіёне. Занепакоенасць вынікамі разгону мітынгу выказала Арганізацыя Аб’яднаных Нацый, якая заклікала распачаць расследаванне супраць вайсковага боку канфлікту. Як лічыцца, да адкрыцця агню прывяло кіданне камянёў у паліцыянтаў з боку пратэстоўцаў.
Пасля пратэстаў 2008 года ў Джаму і Кашміры сепаратысцкі рух у штаце атрымаў новы этап развіцця. У маі і чэрвені 2009 года ў мястэчку Шупіян (паўднёвы захад штата) адбылося згвалтаванне і забойства дзвюх мясцовых жанчын, што прыпісвалася паліцыі і выклікала новую пратэстную хвалю з антыіндыйскімі палітычнымі патрабаваннямі. На той момант не назіралася адзінства сярод мясцовых сепаратысцкіх груповак.
У 2010 годзе ў Кашмірскай даліне пачаўся новы этап выступленняў, на чале якіх сталі Сіед Алі Шах Гілані і Мірваіз Умар Фарук — лідары Надпартыйнай канферэнцыі за свабоду, адной з сепаратысцкіх арганізацый у Джаму і Кашміры. Адным з галоўных патрабаванняў выступленняў стала дэмілітарызацыя штата і незадаволенасць меркаванымі парушэннямі правоў чалавека з боку індыйскіх узброеных сілаў. Пратэстоўцы, якія агучвалі сепаратысцкія лозунгі, парушылі каменданцкую гадзіну ў штаце, пасля чаго пачалі закідваць сілы бяспекі камянямі і падпальваць урадавыя машыны і будынкі. Паліцыя штата і індыйскія ваенізаваныя групоўкі адкрылі агонь па дэманстрантах, у выніку чаго паводле некаторых звестак загінула 112 чалавек. У верасні 2010 года ўрад Індыі абвясціў аб прыняцці пакету мераў, закліканых на зняцце напружанасці, пасля чаго пратэстная хваля пайшла на спад.
Крэмэнчуцкі раён
Крэмэнчуцкі раён (Кременчуцький район) — адміністрацыйная адзінка ў складзе Палтаўскай вобласці Украіны. Адміністрацыйны цэнтр — Крэмэнчук (Кременчук).
Утвораны ў 1939 годзе. Насельніцтва раёна на года складае 40380 чалавек, плошча — 1020 км².
Населеныя пункты
На тэрыторыі раёна размешчаны пасёлкаў сельскага тыпу і 73 сяла.
Пётр Аляксеевіч Бяссонаў
Пётр Аляксеевiч Бяссонаў (, Масква —, Харкаў) — рускі славянафіл, гісторык літаратуры, публікатар славянскага, у тым ліку беларускага фальклору, этнолаг і публіцыст. Прафесар Харкаўскага ўніверсітэта (1879).
Біяграфічныя звесткі
Нарадзіўся ў Маскве ў сям’і святара. У 1846 годзе скончыў Маскоўскую духоўную семінарыю і паступіў на гісторыка-філалагічны факультет Маскоўскага ўніверсітэта. Ва ўніверсітэце ён зблізіўся з, Сабчаковым, Казановічам і Прэйсам на глебе цікавасці да рускай гісторыі, літаратуразнаўства і этнаграфіі, пачаў збіраць народныя песні. Скончыў ён універсітэт у 1851 годзе. Пасля заканчэння адукацыі служыў у Маскоўскім архіве Міністэрства замежных спраў (1855—1857), Маскоўскай сінадальнай друкарні (з 1858). Член пры Маскоўскім універсітэце, яго сакратар (1869—1878), член-карэспандэнт Сербскага навуковага таварыства, член Рускага геаграфічнага таварыства.
Па ініцыятыве папячыцеля І. П. Карнілава быў пераведзены ў Вільню, дзе вясной 1865 быў прызначаны на пасаду старшыні Віленскай археаграфічнай камісіі, дырэктарам Віленскага рэальнага вучылішча і дырэктарам Віленскай I гімназіі. Аднак пры ім праца ў Археаграфічнай камісіі застыла. Расчараваны І. П. Карнілаў дабіўся яго выдалення ў 1866 годзе. Пасля выдалення з Вільні Бяссонаў служыў бібліятэкарам у Маскоўскім універсітэце (1867—1878). У 1879 годзе Бяссонаў атрымаў званне ганаровага доктара ад Казанскага ўніверсітэта, і стаў прафесарам кафедры славянскіх «гаворак» Харкаўскага ўніверсітэта.
Ідэйныя перакананні
П. Бяссонаў быў прадстаўніком ідэй панславізму, сфарміраванага ў 1840-1850-я ў рускіх гуртках, і меўшага мэтай пасля паражэння Расійскай імперыі ў Крымскай вайне захаваць яе палітычны ўплыў на Балканах. П. Бяссонаў не толькі падзяляў погляды славянафілаў, але і актыўна ўдзельнічаў у славянафільскім руху ў Маскве 1840-1860-я — прымаў удзел у працы дабрачыннай грамадскай арганізацыі, якая дапамагала «братнім славянам» пад асманскай і аўстра-венгерскай уладай. Вучыўся ў Канстанціна Аксакава, асноўнага тэарэтыка маскоўскай славянафільскай школы, лічыў яго сваім натхняльнікам і старэйшым сябрам. У 1850-я П. Бяссонаў уваходзіў у маскоўскія свецкія салоны і Сверабеевых і меў у іхнім асяроддзі аўтарытэт як філолаг і публіцыст.
Калі ў 1856 годзе памёр Пётр Кірэеўскі, буйны збіральнік рускай народай вуснапаэтычнай творчасці (сярод яго карэспандэнтаў былі А. С. Пушкін і М. В. Гогаль), — яго вялізны архіў застаўся неапублікаваным. Згодна завяшчанню ён пераходзіў ва ўласнасць да сваяка Кірэеўскага — У. Ялагіна, а працаваць з сабранымі матэрыяламі, рыхтаваць іх да друку даручалася даўняму карэспандэнту Кірэеўскага, які і сам стаў ужо буйным збіральнікам фальклору,. Аднак Ялагін, а дакладней «Таварыства аматараў расійскай славеснасці» задачу публікацыі вырашыла даручыць некалькім асобам-славянафілам, у ліку якіх былі, У. Даль і П. Бяссонаў. Але фактычна Бяссонаў заняў месца Якушкіна і прыбраў найкаштоўнейшы архіў да сваіх рук. З 1860 года П. Бяссонаў пачаў выпускаць матэрыялы архіва Кірэеўскага. Адвольная класіфікацыя, мудрагелістыя, напышлівыя і разам з тым цьмяныя каментарыі гэтых выданняў выклікалі заслужаную крытыку.
У навуковых поглядах Бяссонаў з’яўляўся ідэалістам, яго разважанні ў галіне этналогіі, міфалогіі і гісторыі славянства належаць да спецыфічнага славянафільскага «народнага напрамку», яны, па словах А. Пыпіна, знаходзяцца ў такім поўным падпарадкаванні смелай і пладавітай фантазіі аўтара, што крытыкі нават рэдка лічаць патрэбным спрачацца з ім. Такім чынам, Бяссонаў непасрэдна нанёс непапраўную страту рускай фалькларыстычнай навуцы. Крытыка Бяссонава не сціхала доўгія гады.
Зноў востра паўстала «славянскае пытанне» ў Расіі падчас паўстання 1861—1863 гадоў, таму ў той час П. Бяссонаў сярод іншых «рупліўцаў славянскай ідэі» быў у 1863 накіраваныя ў Паўночна-Заходні край. П. Бяссонаў працаваў у мураўёўскай адміністрацыі (1863—1865), а менавіта ў некалькіх установах Віленскай навучальнай акругі: узначальваў Віленскую археаграфічную камісію, быў у складзе рэфарматараў Віленскага музею старажытнасцей, арганізоўваў публічную бібліятэку, служыў дырэктарам Віленскай I гімназіі і Віленскага рэальнага вучылішча. У 1866 П. Бяссонаў накіраваў у IIІ аддзяленне Запіску аб мерах прадухілення новага паўстання. Ён раіў у першую чаргу аслабіць уплывы рымска-каталіцкага духавенства, перашкаджаючы яму распаўсюджваць каталіцтва і адначасна далучаючы каталікоў да праваслаўя, зрабіць адукацыю народа выключна ўрадавай справай, замяніць усіх «чыноўнікаў-палякаў» рускімі, прыцягнуць у край магчыма большую колькасць рускіх землеўладальнікаў. У гэтай запісцы ён нагадваў, што ў Ковенскай губерні «асобы рускага паходжання» не набылі яшчэ ніводнага секвестраванага маёнтка або маёнтка высланага паўстанца і лічыў гэта недахопам.
Апроч славянафільскай публіцыстыкі ў «Сепаратизме…» сустракаюцца замалёўкі характараў і побыту расійскага чыноўніцтва ў Вільні. П. Бяссонаў расказвае, што ў той час актывізаваўся расійскі патрыятычны рух, нават узнікла мода на самаадданае служэнне «русскому делу». Актыўныя дзеячы гэтага руху ў 1866 аб’ядналіся ў Педагагічны гурток пры рэдакцыі газеты «Виленский вестник». Гэтая газета з 1864 па загаду М. Мураўёва стала ўрадавым органам друку, а менавіта ў 1866 ад працы ў ёй адхілены А. Кіркор, рэдактарам становіцца А. Забелін. А. Забелін, былы дырэктар Маладзечанскай настаўніцкай семінарыі, надаў «Виленскому вестнику» такі дух, што, нават на думку А. Мілавідава, у артыкулах мела месца «крайняя национальная нетерпимость, особенно по польскому и еврейскому вопросу». Акрамя Забеліна, актыўнымі дзеячамі Педагагічнага гуртка былі, паводле П. Бяссонава, Рошчын і Рачынскі. Рошчын — памочнік рэдактара «Виленского вестника», былы чыноўнік Ковенскага губернскага статыстычнага камітэта. Рачынскі — маскоўскі славянафіл, таксама, як і П. Бяссонаў, выкліканы для працы ў Археаграфічнай камісіі. З кантэксту вынікае, што гэты Педагагічны гурток быў даволі шматлікі і ўплывовы — меў падтрымку ў Маскве. П. Бяссонаў апісвае паводзіны членаў гуртка, ацэньваючы іх як недапушчальныя, часам нават амаральныя. На думку П. Бяссонава, сваімі шавіністычнымі поглядамі і ўчынкамі гурткоўцы кампраметавалі высакародную ідэю «обрусения Северо-Западного Края». Сябе П. Бяссонаў процістаўляе ім, разглядаючы сябе самога як аднаго з чэсных мураўёўскіх людзей — тых, хто сумленна выконвае пастаўленае заданне. Бяссонаўскія замалёўкі ўяўляюць пэўную цікавасць і могуць быць выдатнымі ілюстрацыямі таго, хто і як займаўся русіфікацыяй Паўночна-Заходняга края.
Навуковыя працы і публікацыі крыніц
Апублікаваў зборнік балгарскіх песен са зборнікаў, М. Катранава і іншых з нарысам балгарскай граматыкі «Песни, собранные П. В. Киреевским» (ч. 1—10, Москва, 1860—1874), ч. 1— 2 сборника «Песни, собранные П. Н. Рыбниковым» (ч. 1—4, Москва, 1861—1867), зборнік духоўных вершаў «Калики перехожие» (Масква, 1861—1863), «Детские песни», куды ўвайшла частка беларускіх песен, сабраных П. В. Кірэеўскім (Масква, 1868). Апошняя з пералічаных — першы зборнік рускага дзіцячага фальклору. Яна выклікала цікавасць даследчыкаў і аматараў народнай творчасці і фальклору да збірання і вывучэння дзіцячага фальклору, спрыяючы прызнанню яго як самастойнай вобласці народнай славеснасці.
Вынікам дзейнасці Бяссонава ў Вільні стаў зборнік «Беларускія песні», выдадзены праз некалькі гадоў у Маскве (1871). У зборнік увайшлі валачобныя, юр’еўскія, куставыя,, , купальскія, калядныя і масленічныя песні.
Аўтар прац пра харвацкага мысліцеля Ю. Крыжаніча і бібліяграфічнага нарыса пра графіню.
IC 3396
IC 3396 — галактыка тыпу E (эліптычная галактыка) ў сузор’і Валасы Веранікі.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Косаўскі палац
Косаўскі палац (таксама вядомы як палац Пуслоўскіх) — неагатычны палац у выглядзе абарончага замка. Маёнтак знаходзіцца недалёка ад урочышча Мерачоўшчына, дзе нарадзіўся Тадэвуш Касцюшка, нацыянальны герой Польшчы, Беларусі і ЗША.
Спецыяльная камісія ЮНЕСКА прызнала палац перспектыўным міжнародным турыстычным аб’ектам і выдаткавала на падрыхоўчыя працы па яго аднаўленні грант у 50 000 долараў
Гісторыя
Мястэчка Косава вядома з 1494 года, калі вялікі князь літоўскі Аляксандр Ягелончык аддаў гэтыя землі свайму падскарбію Івану Храптовічу. На працягу некалькіх стагоддзяў уладальнікамі Косава былі Храптовічы, Сангушкі, Флемінгі, Чартарыйскія, Сапегі.
У 1821 годзе маёнтак набыў Войцех Пуслоўскі, які заснаваў у Косаве фабрыку дываноў, а ў ваколіцах пабудаваў або адрамантаваў каля 60 храмаў.
Пасля маёнтак перайшоў сыну Войцеха — Вандаліну Пуслоўскаму, буйному прамыслоўцу і аматару мастацтваў, які працягнуў будаўніцтва палаца. У 1838 годзе Вандалін Пуслоўскі пачаў будаўніцтва палаца, аўтар праекта — варшаўскі архітэктар Францішак Яшчалд, у 2-й палове XIX ст. рэканструкцыяй палаца займаўся Уладзіслаў Марконі.
Палац удала ўпісаны ў маляўнічы паркавы краявід. Узводзячы сваю рэзідэнцыю ў гэтым месцы, Пуслоўскія звязвалі будаўніцтва палаца з суседняй гістарычнай сядзібай, дзе ў 1746 годзе нарадзіўся кіраўнік нацыянальна-вызваленчага паўстання 1794 года генерал Андрэй Тадэвуш Банавентура Касцюшка. Палац Пуслоўскіх і старадаўняя сядзіба Касцюшкаў разам з паркам стварылі ўнікальны палацава-паркавы ансамбль, але на яго долю выпалі вельмі складаны лёс і цяжкія выпрабаванні.
Сярод гасцей палаца можна пералічыць мноства вядомых асоб, у тым ліку беларускага літаратара, музыканта і мастака Напалеона Орду, пісьменнікаў Генрыка Сянкевіча і Элізу Ажэшка маршала Юзафа Пілсудскага, гісторыка і пісьменніка Вацлава Ластоўскага і іншых. Дзякуючы малюнкам Напалеона Орды, сёння мы ведаем, як выглядаў палац у час Пуслоўскіх
Трэці ўладальнік Леанард Пуслоўскі прадаў асабняк за 700 тысяч рублёў, каб пагасіць даўгі, зробленыя пры гульні ў карты. Палац быў набыты расійскім купцом Аляксандравым, які крыху пазней перапрадаў яго па двайной цане княгіні Ганне Трубяцкой. Пасля ўладальнікам уласнасці стала княгіня Абамалек, а затым князь Альдэнбургскі.
У час Першай сусветнай вайны палац быў разрабаваны і часткова разбураны. Знікла калекцыя рэдкіх рукапісаў, скульптуры, карціны і ўсе каштоўнасці. Незваротна знішчылі парк і аранжарэі. Да нашых дзён ад іх захаваліся толькі трохі бэзавых і глогавых кустоў. Многія з каштоўнасцей былі вывезены за межы краіны. З 1921 да 1939 года палац належаў Польшчы. Пасля праведзенай рэстаўрацыі ён выкарыстоўваўся ў якасці адміністрацыі староства і вучылішча садаводства. Да 1939 года ў шэрагу залаў захаваліся печы і каміны.
З верасня 1939 года да 1941 года ў палацы размяшчаліся часткі Чырвонай арміі.
Самыя вялікія разбурэнні будынкі атрымалі цягам Другой сусветнай вайны, хоць акупанты не кранулі палаца. На яго тэрыторыі і ў горадзе былі створаны 4 гета, у якіх было знішчана практычна ўсё яўрэйскае насельніцтва Косава, з чаго колькасць яго жыхароў памяншылася ў сем разоў. У 1944 годзе адбыўся велізарны пажар, распачаты мясцовымі партызан, які знішчыў усе астатнія памяшканні і дэкаратыўную аздобу. Былі пашкоджаны падмуркі, частка сцен абвалілася, адсутнічаў дах, толькі часткова ацалелі вітражы. Палац быў спалены, паколькі партызаны баяліся, што захопнікі могуць зладзіць у ім засаду. Пажар не спыняўся 10 дзён, а слуп дыму вісеў над маёнткам на працягу месяца. Разам з палацам быў спалены і дом Касцюшкі, у якім змяшчаўся нямецкі штаб.
Пасля вайныў савецкі час палац і ўся зямля пры ім сталі ўласнасцю Дзяржаўнага ляснога фонду, вынікам дзейнасці якога стала знішчэнне ўсіх каштоўных парод дрэў. На тэрасах былі пасаджаны хвоі, якія на працягу многіх гадоў хавалі пабудовы.
У 1947 годзе Косаўскі райвыканкам распачаў работы па частковаму прыстасаванню замка пад дзіцячы дом. Аднак работы аказаліся не пад сілу выканкаму і былі спынены.
Архітэктарамі дзяржаўнага прадпрыемства «Брэстрэстаўрацыяпраект» былі распрацаваныя генеральны план аднаўлення палаца і сядзібы Тадэвуша Касцюшкі, а таксама рэканструкцыі парку як адзінага палацава-паркавага ансамбля. У 2007г у Косаўскім замку распачаліся рэстаўрацыйныя працы, якія працыягваюцца і ў 2019 г.
Паводле пастановы Савета Міністраў ад 3 чэрвеня 2016 года № 437 Косаўскі замак быў уключаны ў лік 27 аб’ектаў, выдаткі на захаванне якіх (у частцы капітальных выдаткаў) могуць фінансавацца з рэспубліканскага бюджэту.
Стыль і агульная структура ансамбля
Будаўніцтва Палаца Пуслоўскіх працягвалася каля 10 гадоў. Варшаўскі архітэктар Францішак Яшчалд замяніў распаўсюджаны на той час палацава-паркавы класіцызм гатычнай старажытнасцю. Шэраг даследчыкаў падкрэсліваюць аналогію Косаўскага палаца з Гогенцолернаў у  (Польская Сілезія). Архітэктурны стыль палаца быў вызначаны як рэтраготыка. У той час такая архітэктура стваралася, як палітычны пратэст супраць афіцыйнай ідэалогіі царскай Расіі.
Ансамбль быў пабудаваны на штучна створаным пагорку, а палац разам з паркам займаў плошчу ў 40 га. Па восі сіметрыі былі размешчаны ўваходны порцік, клумбы, фігуры, алеі, палац, тэрасы, а сама вось сканчалася возерам з выспай. Уезд на тэрыторыю комплексу ажыццяўляецца праз 3 порцікі. Галоўны ўваход быў размешчаны ў напрамку Ружан, на поўнач вёў Паўночны порцік. На горад Косава быў накіраваны Паляўнічы порцік, але да гэтага часу археолагі не змаглі выявіць яго дакладнае месцазнаходжанне.
Архітэктура галоўнага будынка
Палац мае правільную геаметрычную форму і сіметрычную кампазіцыю са значным перападам вышыні. Ён складаецца з цэнтральнага двухпавярховага корпуса і двух бакавых аднапавярховых крылаў, злучаных з ім вузкімі галерэямі, прарэзанымі высокімі спічастымі аркамі. Вуглы цэнтральнага корпуса фланкіраваны гранёнымі вежамі рознай вышыні, вуглы бакавых крылаў умацаваны вежападобнымі. Фасады рытмічна чляняцца спічастымі аркамі, аконнымі праёмамі, перспектыўнымі нішамі, гранёнымі вежамі. Унутраная планіроўка сіметрычная, характэрная для палацавай архітэктуры класіцызму. Палац — прыклад спалучэння класіцыстычных прыёмаў у планіроўцы і кампазіцыі з элементамі неаготыкі ў архітэктурнай аздобе.
Дзякуючы такім тыпова гатычным формам, як зубчастыя вежы з зубчастымі завяршэннямі і шчылепадобнымі праёмамі, прарэзаныя вузкія байніцы, вуглавыя контрфорсы, спічастыя абрысы вокнаў, насценныя фіялы, машыкулі і гэтак далей, ансамбль нагадвае хутчэй абарончы аб’ект, чым палац. Таму яго часам называюць «маленькі замак». Кожная з 12 вежаў васьмікутнай формы ў плане і сімвалізуе адзін з месяцаў года. Вышэй, чым астатнія, чатыры вежы, размешчаныя ў цэнтры, якія прызначаны для ўраджайных мая, чэрвеня, ліпеня і жніўня. Найбольш высокімі з’яўляюцца тыя, якія сімвалізуюць ліпень і жнівень.
Інтэр’ер
У стылі сярэдневяковай готыкі інтэр’еры палаца выканалі архітэктар Уладзіслаў Марконі і мясцовы дэкаратар Аляксандр Жмурка  (паводле звестак некаторых мастацтвазнаўцаў, дэкаратарам быў  — вядомы польскі мастак ).
У адным з крылаў палаца знаходзіліся мастацкая галерэя і бібліятэка, якая змяшчала каля 10 000 рэдкіх кніг. У іншым крыле былі размешчаны спальныя памяшканні.