cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Сакора
Сако́ра (Socorro) — найбуйнейшы востраў у групе астравоў Рэвілья-Хіхеда. Адміністрацыйна належыць да мексіканскага штата Каліма. Плошча — 132 км². Насельніцтва — 51 (2005 г.), сезонна павялічваецца да некалькіх сот чалавек.
Геаграфія
Востраў Сакора — самы вялікі ў групе астравоў Рэвілья-Хіхеда. Знаходзіцца ў 580 км ад бліжэйшага ўзбярэжжа Мексікі, у 1241 км на захад ад горада Мехіка, у 11034 км на паўднёвы захад ад Мінска. Даўжыня — 16,4 км, найбольшая шырыня — 14,6 км.
Востраў Сакора мае вулканічнае паходжанне. Сфарміраваўся ў 3090 г. да н.э. +/- 500 гадоў. Вулкан Эверман узвышаецца на 1150 м над узроўнем мора і да нашых дзён з’яўляецца актыўным. Апошнія вывяржэнні адбыліся ў 1951 г. і 1993 г. Рэльеф схілаў вулкана спярэшчаны шматлікімі часовымі вадацёкамі. Яны напаўняюцца ў дажджлівы сезон і перасыхаюць падчас сухога надвор’я. Паўночны бераг скалісты. На поўдні вылучаюцца спадзістыя мясціны.
Клімат марскі трапічны. Сярэдняя тэмпература жніўня +27,5° С. Сярэдняя тэмпература студзеня +22 °C. Дзякуючы сваёй вышыні вулкан Эверман затрымлівае дажджавыя паветраныя масы, таму колькасць ападкаў дасягае 600—680 мм у год.
Прырода
На невялікім па плошчы востраве Сакора існуе некалькі экалагічных рэгіёнаў. Нізкія ўзбярэжныя землі даволі засушлівыя, пакрытыя травяністай расліннасцю, хмызнякамі і кактусамі. Вышэй за 650 м клімат не вельмі спякотны, колькасць ападкаў даволі значная. Тут сустракаюцца дрэвы, пераважна фікусы, а таксама дзікія вішні, архідэі, марэнавыя і г. д. Бліжэй да вяршыні нізкая горная саванна зноў змяняецца травяністымі лугамі.
Першародная фаўна адрозніваецца вялікай колькасцю птушак, толькі 1 відам ігуан і сухапутным крабам. Багатая прыродная разнастайнасць характэрна для акіянічных вод, якія абмываюць берагі вострава. Іх насяляюць дэльфіны, акулы, скаты-матылькі, сезонна наведваюць кіты.
На Сакора шмат эндэмічных раслін і жывёл, але з-за ўздзеяння авечак, свінняў, трусоў і катоў, завезеных у мінулым чалавекам, у многіх мясцінах развілася эрозія, прышэльцы выціскнулі ці вынішчылі мясцовыя віды.
Гісторыя
Востраў быў адкрыты ў 1533 г. іспанскімі мараплаўцамі. У XIX ст. наведаўся навуковымі экспедыцый, у тым ліку з удзелам Аляксандра фон Гумбальта (1811 г.). 24 студзеня 1868 г. Сакора быў анексаваны Мексікай. У 1869 г. на ім пасялілася група выхадцаў з Аўстраліі і Канады, якія збіраліся займацца жывёлагадоўляй. Аднак каланісты хутка згубілі статак кароў, памерла некалькі чалавек. У выніку яны былі эвакуіраваны. На Сакора засталіся авечкі, што хутка распладзіліся і нават перажылі некалькі вывяржэнняў вулкана.
У 1957 г. на Сакора была пабудавана ваенна-марская база, прычал і аэрапорт, якая ў нашы дні таксама выкарыстоўваецца ў навковых мэтах. Узімку насельніцтва базы павялічваецца за лік турыстаў і членаў сямей ваенных.
У 2008 г. Сакора стаў цэнтрам біясфернага запаведніка Рэвілья-Хіхеда і быў унесены ў папярэдні спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.
Зара (Буда-Кашалёўскі раён)
Зара́ (, Заря) — пасёлак у Буда-Кашалёўскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Гусявіцкага сельсавета.
Побач размешчаны паклады цагляных глін.
Размяшчэнне
У 8 км на поўдзень ад раённага цэнтра і чыгуначнай станцыі Буда-Кашалёўская, 45 км ад Гомеля.
Гідраграфія
На поўначы рака Уза (прыток ракі Сож).
Транспартная сетка
Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым аўтамабільнай дарозе Буда-Кашалёва — Гомель. Планоўка складаецца з кароткай прамалінейнай мерыдыянальнай вуліцы, забудаванай двухбакова драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу.
Гісторыя
Заснавана напачатку XX стагоддзя перасяленцамі з суседніх вёсак. У 1930 годзе жыхары вёскі ўступілі ў калгас. У 1959 годзе ў складзе эксперыментальнай базы «Пянчын» (цэнтр — вёска Пянчын).
Чырвоная змена
«Чырвоная змена»  — беларуская маладзёжная газета. У 1921—2002 гадах з'яўлялася самастойным выданнем. З 2002 года дадатак да газеты «Звязда».
Гісторыя
Першы нумар газеты выйшаў (на рускай мове) 21 красавіка 1921 года ў дні работы ІІ з'езда камсамола Беларусі. Перадавы артыкул абвяшчаў: «Сёння выходзіць першы нумар газеты рабоча-сялянскай моладзі „Красная смена“. Нягледзячы на ўсе неспрыяльныя ўмовы, у якіх знаходзіцца Савецкая рэспубліка, нягледзячы на цяжкае гаспадарчае становішча, моладзь Беларусі мае свой орган». Да 1925 года выходзіла на рускай мове пад назвай «Красная смена». У 1925—1926 гадах — на беларускай і рускай мовах. У 1920-30-х гадах газета распавядала аб маладзёжных будоўлях падчас сацыялістычнага станаўлення грамадства.
У гады Вялікай Айчыннай вайны «Чырвоная змена» (са студзеня 1943 года) выходзіла ў глыбокім падполлі на базе партызанскай брыгады на востраве Зыслаў у Любанскім раёне Мінскай вобласці, расказваючы аб барацьбе беларускага народа з фашысцкімі акупантамі. Рэдагаваў газету былы выпускнік мінскага Камуністычнага інстытута журналістыкі (КІЖ) Міхаіл Барашкаў, выхадам газеты кіравала рэдакцыйная калегія, у якую ўваходзілі сакратары ЦК ЛКСМБ Міхаіл Зімянін, Кірыл Мазураў, сакратары Палескага, Мінскага і Магілёўскага падпольных абкамаў камсамола М. Пінязік, Я. Канаплін, П. Валожын. У сакавіку 1944 года «Чырвоная змена» пачала выходзіць у вызваленым Гомелі. Рэдактарам яе замест загінуўшага ў час блакады М. Барашкава стаў таксама прафесійны журналіст Іван Матыль.
Касцяк рэдакцыйнага калектыву ў першыя пасляваенныя гады склалі прафесійныя газетчыкі, былыя партызаны, франтавікі-пісьменнікі Мікола Аўрамчык, Алесь Астапенка, Мікола Гамолка, Алесь Асіпенка, Хведар Бачыла і іншыя. Пры газеце працавала літаратурнае аб'яднанне, у розныя гады яго членамі былі Генадзь Бураўкін, Рыгор Барадулін, Анатоль Вярцінскі, Сяргей Законнікаў, Васіль Зуёнак, Юрась Свірка, Уладзімір Паўлаў, Іван Пташнікаў, Барыс Сачанка, Іван Чыгрынаў. Тут адбылося адкрыццё таленту і Яўгеніі Янішчыц. З «Чырвонай зменай» ахвотна супрацоўнічаў Уладзімір Караткевіч, тут апублікаваны многія яго вершаваныя творы і эсэ: «Сплятайце рукі», «У тую ноч», «Як стажары ў небе заззялі», «Твой зорны шлях». На старонках газеты была апублікавана і аповесць Васіля Быкава «Жураўліны крык».
У красавіку 1971 года «за мабілізацыю моладзі на выкананне задач гаспадарчага і культурнага будаўніцтва» «Чырвоная змена» ўзнагароджана ордэнам Працоўнага Чырвонага сцяга.
Сучаснасць
З красавіка 2002 выходзіць у якасці дадатку да газеты «Звязда» раз на два тыдні па чацвяргах. Заснавальнікамі сёння з'яўляюцца газета «Звязда» і Грамадскае аб'яднанне «Беларускі Рэспубліканскі саюз моладзі» (рэгістрацыйны № 12).
Галоўным героем на яе старонках застаецца моладзь, практычная дзейнасць маладзёжных арганізацый. У газеце змяшчаюцца інтэрв'ю з маладзёжнымі лідарамі вучэбных устаноў і працоўных калектываў. На працягу гады на старонках выдання публікуюцца матэрыялы з аўдыторый вядучых вучэбных устаноў краіны, расказы аб навучальным працэсе, аб падрыхтоўцы да тэставання, выніках ўступных іспытаў, аб дасягненнях беларускіх студэнтаў на міжнародных алімпіядах і конкурсах, ідзе размова аб вакансіях на рынку працы, аб правах выпускнікоў школ і ВНУ на працаўладкаванне, аб сацыяльнай падтрымцы маладых сем'яў.
Васіль Багданавіч Храптовіч
Васіль Багданавіч Храптовіч (? — пасля 1528) — ураднік Вялікага Княства Літоўскага
Біяграфія
Паходзіў з магнацкага роду Храптовічаў герба «Адравонж».
Намеснік уладзімірскі і ждолбіцкі ў 1495—1513. Уладальнік маёнтка Багурын, які ў 1528 годзе перадаў пляменніку Багдану Марцінавічу.
Капаткевічы
У складзе ВКЛ
Выяўленыя археолагамі магільнік (17 насыпаў за 1 км на поўдзень ад пасёлка) і магільнік (15 насыпаў, у 2 км на захад ад пасёлка) сведчаць пра засяленне гэтых месцаў з даўніх часоў. Вядома з сяр. 16 ст. як сяло Капатковічы ў Мазырскім павеце Менскага ваяводства ВКЛ. На карце 1560 года вясковыя зямлі аднесены да вялікакняжацкіх. У 1568 па матэрыялах метрыкі караля Жыгімонта II Аўгуста 16 службаў аддадзена ў валоданне Д. С. Руцкому. Пазней вёска належыла Яленскім. Пад 1693 год згадваецца грэка-каталіцкая Пакроўская царква.
У складзе Расійскай імперыі
Пасля 2-га падзелу Рэчы Паспалітай у 1793 годзе — ў Расійскай імперыі, мястэчка, цэнтр воласці Мазырскага павета. У 1795 годзе — мястэчка. Побач з таой жа назвай знаходзілася вёска. У 1796 годзе пабудаваны касцёл, у канцы XIX стагоддзя — малельня і сінагога. У 1816 — цэнтр маёнтка, у валоданні памешчыка П. І. Яленскага, сын якога, А. П. Яленскі прымаў удзел у кіраўніцтве паўстаннем 1863—1864 гадоў, за што царская ўлада канфіскавала ўсе яго маёнткі, у тым ліку і Капаткевічы, якія былі перададзены ва ўладанне расійскаму генералу Цылаву. Паводле перапісу генерал валодаў тут у 1860-х гадах 62 дзесяцінамі зямлі, вадзяным млынам, 3 карчмамі і паромнай пераправай праз раку Пціч. У 1864 годзе было адкрыта народнае вучылішча. Капаткевічы былі пазначаны на карце 1866 года, якая выкарыстоўвалася Заходняй меліярацыйнай экспедыцыяй, якая працавала ў гэтых месцах у 1890-я гады. Мястэчка было цэнтрам Капаткевічская воласці, у якую ў 1885 годзе ўваходзілі 18 паселішчаў з 705 дварамі.
Савецкі час
У 1918 годзе ў мястэчку была адкрыта прагімназія, ператвораная ў 1922 годзе ў 7-гадовую школу, і для яе вылучылі нацыяналізаваны будынак. Летам 1918 года ў час нямецкай акупацыі (працягвалася да 2 снежні 1918), быў створаны партызанскі атрад, які вёў актыўныя баявыя дзеянні. У выніку пагрому 10 Чэрвеня 1921 года загінулі 118 жыхароў.
З 17 ліпеня 1924 года да 8 ліпеня 1931 года і з 12 лютага 1935 года да 25 снежня 1962 года — цэнтр Капаткевіцкага раёна. З 20 верасня 1924 года — цэнтр Капаткевіцкага сельсавета, з 8 ліпеня 1931 — Петрыкаўскага. З 12 лютага 1935 года па 20 люты 1938 года — цэнтр Капаткевіцкага раёна Мазырскай акругі, з 20 лютага 1938 года Палескай, з 8 студзеня 1954 года Гомельскай вобласцей. З 1938 гарадскі пасёлак. З 1962 у Петрыкаўскім раёне.
Дзейнічалі ашчадных і 2 рамесных таварыствы (у 1926 — 59 чалавек). З пачатку 1930-х гадоў працавалі саўгас імя М. І. Калініна, калгасы «Чырвоны Кастрычнік», і «Чырвонае сяло», шорная, шавецкая і кравецкая майстэрні, 3 кузні, паравы млын, пякарня.
У час Вялікай Айчыннай вайны з 1 жніўня 1941 да 30 чэрвеня 1944 мястэчка знаходзілася пад нямецкай акупацыяй. З байцоў Капаткевічская знішчальнага батальёна 17 Жніўня 1941 года быў створаны партызанскі атрад. 17 студзеня 1942 года партызанскія атрады Ф. І. Паўлоўскага, А. Л. Далідовіча, Д. Т. Туляева раптоўным нападам разграмілі Капаткевіцкі фашысцкі гарнізон. У 4 гадзіны бою былі забітыя 6 гітлераўцаў, захоплена вялікая колькасць зброі і боепрыпасаў. З красавіка 1942 года да студзеня 1943 года дзейнічала падпольная патрыятычная група. Акупанты спалілі пасёлак і забілі 112 жыхароў. На франтах і ў партызанскай барацьбе загінулі 287 жыхароў, памяць пра іх увекавечвае стэла, усталяваная ў 1968 годзе па вул. Інтэрнацыянальнай. Вызвалены 30 чэрвеня 1944 года войскамі Першага Беларускага фронту.
11 лютага 1974 года ў склад Капаткевіч уключаны вёскі Вялікае Сяло і Усходняя.
Эканоміка
За 2 км ад Капаткевічаў, на тэрыторыі дзіцячага рэабілітацыйна-аздараўленчага цэнтра «Пціч» размешчана свідравіна № 2 з мінеральнай вадой «Капаткевіцкая».
Размешчаны маслазавод, цэх раённага камбіната будаўнічых матэрыялаў, камбінат бытавога абслугоўвання, рыбгас «Трэмля», спецыялізаванае аддзяленне «Сельгастэхніка», лясгас, бальніца, аддзяленне сувязі, дом-інтэрнат для састарэлых. У склад Капаткевіцкага пасялковага савету да 1981 года ўваходзіў пасёлак Акцябрскі (вядомы да 1935 гады пад назвай Дзікае, не існуе). У 2005 годзе ў г. п. Капаткевічы створаны аграгарадок.
Культура
Дзейнічаюць сярэдняя і музычная школы, школа-інтэрнат, дзіцячыя сад і яслі, Дом школьнікаў, клуб, кінатэатр, 2 бібліятэкі.
У Капаткевіцкай сярэдняй школе ў 1988 годзе адкрыты гісторыка-краязнаўчы музей. У 1987 самадзейнаму тэатру Капаткевіцкага Дома культуры прысвоена званне народнага.
Адукацыя
У Капаткевічах працуюць сярэдняя і музычная школа, 2 дашкольныя ўстановы.
Віталь Леанідавіч Бусько
Віталь Леанідавіч Бусько (, в. Лядкі,, Гродзенская вобласць) — беларускі палітык, дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь V склікання.
Біяграфія
Скончыў Мінскі радыётэхнічны інстытут, інжынер-электрык. Кандыдат тэхнічных навук, дацэнт. Аўтар больш чым 100 навуковых і вучэбна-метадычных работ.
Працоўную дзейнасць пачаў малодшым навуковым супрацоўнікам Мінскага радыётэхнічнага інстытута. Працаваў намеснікам старшыні, старшынёй прафкама студэнтаў, навуковым супрацоўнікам Мінскага радыётэхнічнага інстытута; дацэнтам кафедры вылічальных метадаў і праграмавання, намеснікам дэкана факультэта інфармацыйных тэхналогій і кіравання, дэканам факультэта радыётэхнікі і электронікі, дэканам факультэта інфармацыйных тэхналогій і кіравання, прарэктарам па навучальнай рабоце ўстановы адукацыі «Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт інфарматыкі і радыёэлектронікі».
З’яўляўся дэпутатам Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь чацвёртага склікання, быў старшынёй Пастаяннай камісіі па міжнародных справах і сувязях з СНД.
Узнагароды
Узнагароджаны ганаровымі граматамі МПА ЕўрАзЭС, Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь, сярэбраным медалём «20 гадоў СНД», юбілейнымі медалямі.
Асабістае жыццё
Жанаты, мае дзвюх дачок.
Страсці (балет)
«Страсці» («Рагнеда») — балет у 2 дзеях, 4 карцінах А. Мдывані. Напісаны ў 1993 годзе. Лібрэта В. Елізар’ева. Прэм’ера адбылася на сцэне Дзяржаўнага тэатра оперы і балета Беларусі 28 ліпеня 1995 года (балетмайстар-пастаноўшчык В. Елізар’еў, дырыжоры Г. Праватораў, В. Чарнуха, сцэнограф В. Окунеў, мастак па касцюмах С. Шалейнікава; Рагнеда — І. Душкевіч, К. Фадзеева, Ж. Лебедзева, В.Гайко; Уладзімір — В.Захараў, Р. Мінін, І.Сядзько; Яраполк — У. Далгix, І. Артамонаў; Ганна Багpaнародная — С. Гарбунова, Т. Шаметавец, С. Пясецкая).
Сюжэт
Сюжэтная аснова балета — летапісная гісторыя пра полацкую княжну Рагнеду, адмова якой сватам з Ноўгарада ад князя Уладзіміра паслужыла падставай для варварскага нападу яго войскаў на Полацк, разбурэння горада, забойства княжацкай сям’і Рагвалодаў, згвалтавання і паланення Рагнеды, якая ў выніку мусіла стаць жонкай Уладзіміра, наўгародскага, а потым кіеўскага князя. Разам з меладраматычнай сюжэтнай лiнiяй, звязанай з лёсамі Рагнеды, Яраполка і Уладзіміра, у балеце атрымалі развіццё тэма прыняцця хрысціянства на Беларусі і ідэя пакаяння.
Складанае узаемадзеянне і функцыянальнае раўнапраўe усіх кампанентаў жанру скіраваны да сцвярджэннч арыгінальнай драматургічнай канцэпцыі музычна-сцэнічнага твора раманнага тыпу, дзе дзейсна-драматычная (развіццё вобраза Уладзіміра) і лірычная (развіццё вобраза Рагнедв, каханне яе і Яраполка) лініі сюжэта падпарадкаваны эпічна-манументальнай жанравай дамінанце.
У музычна-харэаграфічным дзеянні выяўляюцца рысы 2-фабульнай кампазіцыі з 2 кульмінацыямі-фіналамі, што выконваюць функцыю перадразвязкі (сімфанічная карціна «Разбурэнне Полацка» — фінал 1-й дзеі, «Уяўленні Уладзіміра пра хрысціяна» — фінал 1-й карціны 2-й дзеі) і харавым фіналам-эпілогам («Пакаянне», хор «Гасподзь, даруй»). Драматургічнай логіцы «буйнога штрыха» і манументальнасці падпарадкавана сцэнаграфічнае вырашэнне спектакля.
Вар (дэпартамент)
Вар (Var) — дэпартамент на паўднёвым усходзе Францыі, адзін з дэпартаментаў рэгіёна Праванс-Альпы-Лазурны бераг. Парадкавы нумар — 83. Адміністрацыйны цэнтр — Тулон. Насельніцтва — 898,4 тыс. чалавек (21-е месца сярод дэпартаментаў, дадзеныя 1999 г.).
Плошча тэрыторыі 5973 км².
Дэпартамент уключае 3 акругі, 43 кантона і 153 камуны.
Вар — адзін з першых 83 дэпартаментаў, утвораных падчас Вялікай французскай рэвалюцыі ў сакавіку 1790 г. Паўстаў на тэрыторыі былой правінцыі Праванс. У 1860 г. частка тэрыторыі дэпартамента была падзелена і перададзена зноў утворанаму дэпартаменту Альпы Прыморскія.
Гаравец
Назву Гаравец маюць:
Борга-дзі-Тэрца
Борга-дзі-Тэрца (Borgo di Terzo) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Ламбардыя, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Бергама.
Насельніцтва складае 1096 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 589 чал./км². Займае плошчу 2 км². Паштовы індэкс — 24060. Тэлефонны код — 035.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы Santa Maria Assunta.
Сельская акруга
Сельская акруга, Аульная акруга (Селолық округі, Ауыл округі) — у Казахстане найменшая адміністрацыйная адзінка ў сельскай мясцовасці трэцяга ўзроўню. У Казахстане на 1 лістапада 2011 года 2 453 сельскія акругі.
Шарль Дзюпюі
Шарль Аляксандр Дзюпюі (Charles-Alexandre Dupuy;, Ле-Пюі-ан-Веле, дэпартамент Верхняя Луара — , Іль-сюр-Тэт, дэпартамент Усходнія Пірэнеі) — французскі палітычны дзеяч, тройчы займаў пасаду прэм’ер-міністра.
Быў выкладчыкам, потым інспектарам акадэміі. З 1885 года член палаты дэпутатаў; прымаў дзейны ўдзел у абмеркаванні пытанняў народнай адукацыі і быў адным з бачных членаў камісіі для перагляду сістэмы сярэдняй адукацыі. У 1892 годзе ён быў прызначаны міністрам народнай асветы.
Франц Месершміт
Франц Месершміт (Franz Xaver Messerschmidt;  — ) — вядомы аўстрыйскі скульптар пераходнага перыяду ад барока да класіцызму. Стварыў некалькі скульптур у поўны рост, рэльефы, партрэты, бюсты (так званыя «Характэрныя голавы»).
Нарадзіўся ў Баварыі. Меў малодшага брата, які таксама стаў скульптарам (Ёган Адам Месершміт). Сульптарамі былі і два яго дзядзькі, у якіх ён і вучыўся ў Мюнхене і Грацы. У 1765 годзе падарожнічаў па Італіі. Навучанне завяршыў у Вене ў Акадэміі мастацтваў. Яго выкладчыкам быў скульптар Якуб Шлетэрэр. Жыў у Вене, дзе сам стаў выкладчыкам у акадэміі. Сваімі творамі звярнуў на сябе ўвагу аўстрыйскай імператарскай сям’і. Паступова перайшоў ад стылю барока да ясных кампазіцый у стылі блізкім да класіцызму. Звярнуўся да стварэння скульптур — бюстаў з выявай разнавіднасцяў чалавечых псіхалагічны эмоцый, грымас, канвульсіяў. Незвычайнасць тэматыкі звязваюць з развіццём псіхічнага захворвання ў самога скульптара, якое стала галоўнай падставай для звальнення таго з пасады выкладчыка ў Венскай акадэміі. Апошнія гады жыцця правёў у горадзе Прэсбург (цяпер Браціслава) побач са сваім братам-скульптарам, дзе і памёр.
NGC 5798
NGC 5798 (іншыя абазначэнні — UGC 9628, MCG 5-35-28, ZWG 164.47, WAS 94, IRAS14555+3009, PGC 53463) — галактыка ў сузор’і Валапас.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Якуб Харэўскі
Яку́б Харэ́ўскі (сапр. Якуб Новік, 1900, в. Харава, цяпер Пружанскі раён, Брэсцкая вобласць, Беларусь — 2 красавіка 1968, Рыу-Гранды, Бразілія) — беларускі падпольнік, атаман, адзін з кіраўнікоў антысавецкага руху супраціву ў Беларусі (1942—1948).
Біяграфія
Нарадзіўся ў 1900 годзе ў вёсцы Харава (цяпер у Пружанскім раёне Брэсцкай вобласці).
Антыпольскае змаганне
Маючы каля дваццаці гадоў, Якуб далучыўся да беларускай антыпольскай партызанкі і неўзабаве ўзначаліў аддзел у Ружанскай пушчы, які ўваходзіў у склад партызанскіх войскаў БНР. Магчыма, якраз тады Якуб Новік і ўзяў сабе канспірацыйнае імя, утворанае ад назвы роднай палескай вёскі Харава. Побач з Харэўскім дзейнічалі беларускія аддзелы Сяргея Хмары і атамана Рудога, а таксама аддзел вядомага савецкага чэкіста Кірылы Арлоўскага, які імкнуўся стварыць з суседзямі «агульны штаб». Перамовы завяршыліся не на карысць чэкіста, якому загадалі не пераходзіць лінію Віленска-Брэсцкай чыгункі.
У 1925 годзе, калі палякі ўзялі яго аддзел у атачэнне, Харэўскаму ўдалося захаваць людзей, распусціўшы іх па хатах, а самому ўцячы ў БССР. Жыў тут на нелегальным становішчы, пакуль у 1937 г. не быў вымушаны перайсці мяжу ў зваротным кірунку, ратуючыся ад масавых арыштаў НКВД.
У пачатку 1939 года ў Баранавічах адбылася падпольная канферэнцыя былых сяброў Беларускай сялянска-работніцкай Грамады. Багаты партызанскі досвед атамана Харэўскага аказаўся зноў запатрабаваным. Ён атрымаў заданне рыхтаваць на Палессі на выпадак нямецка-польскай вайны антыпольскае паўстанне. У жніўні 1939 сілы Харэўскага ўжо складалі 5 тысяч чалавек, але запланаваны на 18 верасня штурм Пінска атаман мусіў адмяніць, бо пачаўся паход Чырвонай Арміі на Польшчу.
Барацьба ў часе Вялікай айчыннай вайны
З 1941 года браў удзел у партызанскай барацьбе ў Заходняй Беларусі, актыўна супрацоўнічаў з Палескай сеччу Бульбы-Бараўца.
Увосень 1941 года была заснавана Беларуская Народная Грамада (БНГ), якая ўзяла на сябе каардынацыю дзеянняў беларускіх партызанаў. У 1942 годзе Якуб Харэўскі ўзначаліў «Лаву атаманаў» БНГ. Падчас адыходу немцаў яго аддзел імя Нябабы захоплівае ў Любяшове, на беларуска-ўкраінскім памежжы, нямецкі арсенал. Да канца 1940-х аддзел паспяхова ваюе з бальшавікамі на Брэстчыне і Піншчыне, даходзячы да Косава, Століна і Каменя-Кашырскага.
У 1949 годзе беларускаму атаману ўдаецца пераправіць сваіх людзей у Польшчу, адтуль у Заходнюю Германію і, нарэшце, у Бразілію. Тут ён пасяліўся пад новым імем.
Смерць
У 1967 годзе газета «Беларускі голас», якую выдаваў у Таронта (Канада) былы паплечнік Сяргей Хмара, змясціла артыкул, дзе Харэўскі-Новік згадваўся як палеглы ў баях за Беларусь. Сам Харэўскі надрукаваў у адказ ліст, што чуткі пра яго смерць перабольшаныя. Увесну 1968 г. Харэўскі з ад’ютантам гінуць у аўтакатастрофе. Гэткую методыку расправы з палітычнымі апанентамі тады шырока выкарыстоўвалі савецкія спецслужбы.
Гнаявік лясны
Гнаявік лясны (Anoplotrupes stercorosus) — жук сямейства.
Апісанне
Жук даўжынёй да 19 мм. Імага маюць металічны адліў.
Распаўсюджанне
Распаўсюджаны на тэрыторыі Еўропы і Азіі.
Экалогія і месцапражыванні
Гнаявік лясны робіць норкі ад 70 да 90 см глыбінёй.
Зарэчча (Рэчыцкі раён)
Зарэчча   — гарадскі пасёлак у Рэчыцкім раёне Гомельскай вобласці Беларусі. Размешчаны за 18 км на паўночны захад ад Рэчыцы, за 1 км ад аўтадарогі Бабруйск — Рэчыца. Насельніцтва 2 226 чал. (2017).
Гісторыя
Паселішча заснавалі ў 1957 годзе над назвай Гомель-30. У тыя часы тут знаходзілася вайсковая ракетная часць. Раней у ваколіцах паселішча знаходзіліся хутары Пагарэльцы, Падбаб’е і іншыя.
2 сакавіка 1995 года Вярхоўны Савет Рэспублікі Беларусь прыняў пастанову аб наданні новаму населенаму пункту ў Рэчыцкім раёне назвы Зарэчча і аднясення яго да катэгорыі гарадскіх пасёлкаў.
Забудова
Размешчаны сярэдняя школа, бібліятэка, бальніца, дзіцячы сад.
Гарадскі пасёлак складаецца з двух вуліц — Спартыўнай і Вытворчай. Спартыўная вуліца ідзе з поўначы на паўдзень праз увесь населены пункт. Вытворчая вуліца пралягае на паўночнай ускрайне Зарэчча і да яе адносіцца некалькі прамысловых пабудоў.
За 3 кіламетры ад гарадскога пасёлка размяшчаецца жаночая папраўчая калонія № 24 МУС па Гомельскай вобласці, на тэрыторыі якога, з мэтай працоўнай занятасці спецкантынгента, функцыянуе філіял «Зарэчча» дзяржаўнага прадпрыемства «№ 4». Калонія створана на базе ваеннага гарадка ракетнай частцы, на якой была зборачная вытворчасць ракетнай зброі, дзе па некаторым звесткам, у тым ліку збяралася і захоўвалася ядзерная зброя ў часы існавання СССР.
Джэйш аль-Муамаль
Джэйш аль-Муамаль (جَيْش الْمُؤَمَّل, Чаканая армія) — шыіцкая ісламісцкая групоўка з ліку так званых «прыватных апалчэнняў», якую ўзначаліў Саад Савад. Удзельнічала ў канфліктах на тэрыторыі Сірыі і Ірака. Першапачаткова ўзнікла як адна з фракцый садрысцкага руху, атрымліваючы падтрымку ад Ірана і былога прэм’ер-міністра Ірака Нуры аль-Малікі. Далучылася да кааліцыі «Сілы народнай мабілізацыі» пад пазначэннем «91-я брыгада».
Гісторыя
«Джэйш аль-Муамаль» узнікла з-за рознагалоссяў унутры садрысцкага руху, калі пасля пачатку грамадзянскай вайны ў Сірыі лідар садрыстаў Муктада ас-Садр вырашыў не дапамагаць ураду Башара Асада, што выклікала незадаволенасць сярод яго паслядоўнікаў. Адзін з камандзіраў яго апалчэнняў, Саад Савар, адкрыта заявіў пра разрыў з Садрам і адправіўся ў Дамаск, дзе далучыўся да групоўкі «Ліва Асад Алах аль-Галіб фі аль-Ірак ва аш-Шам». У яе складзе ён удзельнічаў у барацьбе супраць сірыйскіх паўстанцаў.
Ішоў час, спрэчкі аб кіраўніцтве і курсе руху працягваліся, пры гэтым шэраг фракцый ужо паспелі адкалоцца. Вярнуўшыся ў Ірак, Саад Савар здолеў з’яднаць значную колькасць незадаволеных садрыстаў вакол сябе і ў чэрвені 2016 года абвясціў аб заснаванні групоўкі «Джэйш аль-Муамаль». Арганізацыя атрымала істотную дапамогу ад Нуры аль-Малікі, былога прэм’ер-міністра Ірака і суперніка Муктады ас-Садра, які падаў ёй 3 мільёны долараў ЗША, зброю і падтрымку шэрагу племянных шэйхаў у Цэнтральным і Паўднёвым Іраку. Сааду Савару таксама садзейнічалі Іран і іншыя былыя апалчэнні садрысцкага руху, такіх як «Асаіб Ахль аль-Хак».
З тых часоў «Джэйш аль-Муамаль» дзейнічала ў Сірыі і Іраку, дзе ўвайшла ў склад Сіл народнага мабілізацыі як «99-я брыгада». У сярэдзіне 2018 года яна ўдзельнічала у антыпаўстанцкіх аперацыях супраць ІДІЛ у правінцыі Салах-эд-Дзін.
Арганізацыя
Штаб-кватэра размешчана ў Садр-Сіці, Багдад, дзе групоўка набрала большую частку сваіх байцоў. Шэраг прыхільнікаў Нуры аль-Малікі ў Цэнтральным і Паўднёвым Іраку таксама далучыліся да апалчэння або, па меншай меры, выказалі яму сваю падтрымку.
У адрозненне ад Муктады ас-Садра, які засяроджаны на Іраку, Саад Савар падкрэсліваў сваю гатоўнасць аказваць ваенную падтрымку шыіцкім групоўкам за межамі сваёй роднай краіны. Такім чынам, яго фракцыя дзейнічае як у Іраку, так і ў Сірыі. У той жа час яна заявіла аб сваёй гатоўнасці падтрымліваць хусітаў у грамадзянскай вайне ў Емене і змагацца з бахрэйнскай апазіцыяй супраць суніцкага Дома Халіфы.
Аўстрыйскія федэральныя чыгункі
Аўстрыйскія федэральныя чыгункі (Österreichische Bundesbahnen) — дзяржаўная чыгуначная кампанія Аўстрыі.
Чыгуначная сетка Аўстрыі складаецца з магістральных ліній: Вена – Лінц – Зальцбург – Інсбрук (лінія перасякае краіну з усходу на захад), Вена – Грац, Вена – Філах. Чатыры чыгуначныя лініі перасякаюць Альпы: аднапутная лінія праз Таўэрн, двухкаленныя праз Брэнэр, Земерынг і Шобер.
Беларуская Самаабарона
Беларуская Самаабарона (БСА) — беларуская ўзброеная нацыянальна-вызваленчая арганізацыя, якая дзейнічала на Палессі напярэдадні і напачатку нямецка-савецкай вайны 1941—1945 гадоў. З часам перафарматавалася ў Беларускую Народную Партызанку.
Перадгісторыя стварэння БСА
Пасля пачатку Другой Сусветнай вайны на тэрыторыі БССР, а менавіта на тэрыторыі Палесся, зноў актывізавалася антысавецкая дзейнасць, якая была таксама дадаткова прастымуляваная нямецкім камандаваннем. Перад наступам на Палессе нямецкае кіраўніцтва прыйшло да высновы, што ў гэтай мясцовасці немагчыма выкарыстанне танкаў і цяжкай тэхнікі, таму было вырашана выкарыстаць патэнцыял беларускіх і ўкраінскіх антысавецкіх дзеячаў і арганізацый, якія існавалі на ўжо захопленай Германіяй былой тэрыторыі Польшчы: сярод іх былі «Беларускі Народны Фронт» Шчорса-Гадлеўскага, і «Украінскае Нацыянальнае Вызваленне» Тараса Бульбы-Бараўца. «Беларускі Народны Фронт» быў вядомы тым, што прыкрываючыся нацыяналістычнай арганізацыяй, разбудоўваў падпольныя структуры беларускага супраціву і арганізоўваў беларускія дыверсійныя групы, якія перакідваліся ў БССР, у складзе якіх былі вядомыя беларускія нацыяналісты: Міхал Вітушка, Усевалад Родзька, Сцяпан Гугель, Мечыслаў Контаўт, Рыгор Зыбайла, Юрка Вежан і іншыя. «Украінскае Нацыянальнае Вызваленне» (пазней стала звацца «Палеская Сеч Украінскай Паўстанчай Арміі» або проста УПА) у той час займалася вызваленнем вязняў з савецкіх турмаў, захопам зброі і амуніцыі з мэтай схову ў хованках, а таксама вызваленнем мабілізаваных у савецкую армію. Згодна з планамі немцаў, гэтыя і іншыя шматлікія дробныя арганізацыі павінны былі на першых кроках нямецка-савецкай вайны вызваляць тэрыторыю (якая пазней акупавалася Вермахтам), выконваць абарончыя функцыі і змагацца супраць савецкіх салдат, якія патрапяць у будучы «Палескі кацёл». Аб кіраўніцтве Беларускай Самаабароны няма дакладных звестак: Тарас Бульба-Баравец называе камандзірамі аддзелаў БСА «капітана Усевалада Родзьку ды ягонага заступніка паручніка Міхала Вітушку», але таксама вядома, што да кіраўніцтва належалі сябры Беларускай Народнай Грамады Якуб Харэўскі і Васіль Вір.
Стварэнне і дзейнасць БСА
Шматлікія аперацыі беларускіх антысавецкіх арганізацый ад самага пачатку праводзіліся разам з украінцамі, вынікам чаго стала беларуска-украінская канферэнцыя БСА і «Палескай Сечы» Тараса Бульбы-Бараўца у Пінску. Ад беларускай стараны выступалі Міхал Вітушка, Усевалад Родзька, атаман Якуб Харэўскі (Новік) і Васіль Вір, а ад украінскай стараны галавой дэлегацыі быў атаман П. Даўмацюк-Налівайка. Вынікі канферэнцыі былі настолькі паспяховымі, што Тарас Бульба-Баравец пазней напісаў: «''…беларусы віталі нашу дэлегацыю з асаблівай гасціннасцю, уласціваю хіба толькі гэтаму рыцарскаму народу. Яны цалкам ухвалілі супольны план як найхутчэйшага ачышчэння ўсіх нашых палескіх земляў ад расейска-бальшавіцкага тэрору. Дэлегацыі дамовіліся, што штаб беларусаў падрыхтуе таксама свой план, а тады абодва планы будуць узгоднены і па аднаму сігналу распачнецца генеральны наступ. Адносіны беларусаў да немцаў былі такімі самымі, як і ў нас. Беларусы таксама змагаліся за сваю суверэнную дзяржаву супраць СССР і былі гатовыя на чынную барацьбу супраць Германіі, у выпадку, калі нямецкая палітыка ня будзе шанаваць дзяржаўных інтарэсаў беларускага народу.»'' З украінскай стараны план быў створаны асабіста атаманам Бульбай-Бараўцом, паручнікам Дарашэнкам, сотнікам Васілём Раеўскім і іншымі, ад беларусаў план верагодна гатавалі Міхал Вітушка і Усевалад Родзька, таму што менавіта яны былі выкліканыя ў кастрычніку 1941 году нямецкім кіраўніцтвам у Мінск з мэтай падрабязнага апісання Палескай аперацыі.
Згодна з планам, распрацаваным сумесна штабамі БСА і Палескай Сечы УПА, 5 тысяч салдат БСА і 10 тысяч украінцаў пачыналі аперацыю 20 жніўня 1941 году. Немцы толькі назіралі за ходам аперацыі і не ўдзельнічалі непасрэдна, украінцы павінны былі вызваляць раёны Столін-Сарны-Алеўск-Наваград-Валынскі-Оўруч, беларусы бралі сабе ўсе раёны на ўсход ад лініі Слуцк-Лунінец у напрамку Мазыра, а ў канцы аперацыі хаўрусныя беларуска-украінскія войскі аб’ядноўваліся ў раёне Мазыра. Мясцовае насельніцтва Палесся было расчаравана савецкай уладай, а менавіта яе рэпрэсіямі і эканамічнымі мерапрыемствамі, таму беларускія войскі мелі дапамогу мясцовых жыхароў і ўжо ў першыя дні вайны паспяхова вызвалялі адну вёску за іншай ад савецкіх войскаў. Сумесныя войскі хутка ішлі наперад, а ў кожным вызваленым ад Чырвонай Арміі, НКВД і савецкіх партызанаў населеным пункце ўкраінцы і беларусы ўсталёўвалі сваю ўладу, выдавалі газеты і дзялілі зямлю. У гэты час Вермахт абыходзіў Палессе з поўдня і поўначы на ўсход да Кіева і Смаленску. Сур’ёзнага супраціву беларускім вайскоўцам Чырвоная Армія не аказвала і хутка адступала ўглыб СССР, таму беларусы хутка атрымалі кантроль над цэлымі раёнамі. У выніку цэлыя савецкія злучэнні Чырвонай Арміі і НВКД апынуліся разбітымі ў так званым «Палескім катле» - трыкутніку Пінск-Мазыр-Корасцень.
У кастрычніку 1941 году ў вызваленае Палессе прыбыла нямецкая адміністрацыя з мэтай усталявання новай улады і кантролю, а першым крокам было падначальванне мясцовай міліцыі. Палеская Сеч УПА Тараса Бульбы-Бараўца ў адказ на гэтыя меры прыхавала зброю і афіцыйна абвесціла аб самароспуску 15 лістапада 1941 году, а Беларуская Самаабарона падзялілася. Некаторыя аддзелы БСА адышлі ў лясы, а большая частка функцыянавала далей як афіцыйная паліцыя. Міхал Вітушка і Усевалад Родзька таксама перайшлі на легальнае становішча. Як узгадваў Васіль Вір, нават вясковая дапаможная паліцыя не хавала антынямецкіх настрояў і беларускія аддзелы выкурвалі прысланыя нямецкія атрады. Фармальна Беларуская Самаабарона ўжо не дзейнічала і яе сябры былі падпарадкаваныя немцам, але фактычна падтрымлівалася сувязь з мінскімі актывістамі, мінская паліцыя крыху дапамагала зброяй, а частка самаабароны дзеяла самастойна. Пазней раздробленая Беларуская Самаабарона перафарматавалася ў Беларускую Народную Партызанку, якая таксама дзейнічала разам з украінцамі і згодна з успамінамі атамана Язэпа Таўпекі, запанавала ў беларускіх лясах і вёсках зімой 1941 году.
Форма БСА
Беларуская Самаабарона таксама мела ўласную вайсковую форму:
Фёдар Дзмітрыевіч Друцкі-Горскі
Фёдар Дзмітрыевіч Друцкі-Горскі (каля 1480 — каля 1540) — князь, землеўласнік.
Біяграфія
Паходзіў з княжацкага роду Друцкіх. Сын Дзмітрыя Васілевіча. У час бітвы на Вядрошы 1500 года бацька трапіў у маскоўскі палон.
Быў адзіным прадаўжальнікам роду Друцкіх-Горскіх. Ад маёнтка Бурнеўка пад Друцкам называўся князем Бурнеўскім. Валодаў таксама маёнткам Арава.
Сям’я
Быў жанаты з далёкай сваячкай князёўнай Ганнай Андрэеўнай Друцкай-Прыхабскай. Меў сыноў Абрама і Рыгора, якія сталі заснавальнікамі асобных галін Друцкіх-Горскіх.
Ісламізацыя Босніі і Герцагавіны
Значная колькасць людзей у былым Каралеўстве Боснія прыняла іслам пасля заваёвы Асманскай імперыяй у другой палове 15 стагоддзя, надаючы яму ўнікальны характар у межах Балканскага рэгіёну. Больш за сто гадоў спатрэбілася, каб іслам стаў рэлігіяй большасці. Мусульмане плацілі значна меншыя падаткі і карысталіся шырокімі льготамі, у той час як хрысціяне былі грамадзянамі другога гатунку.
Перадумовы
За гэтым працэсам, здаецца, стаяла некалькі фактараў. Найбольш важным было тое, што хрысціянства мела адносна неглыбокія карані ў Босніі. У Босніі не хапала моцнай хрысціянскай царкоўнай арганізацыі, якая магла б мець моцных прыхільнікаў — у выніку недахопу святароў і канкурэнцыі паміж праваслаўнай і рымска-каталіцкай цэрквамі і схізматычнай баснійскай царквой, якая развалілася незадоўга да прыходу асманаў. Гэта пакінула большасць людзей рэлігійна незаангажаванай і ўспрымальнай да прывабнасці ісламскіх інстытутаў. Гэтай успрымальнасці спрыяла развіццё сярод многіх людзей свайго роду народнага хрысціянства, засяроджанага на розных практыках і цырымоніях, якія былі адаптаваны да формы народнага ісламу, папулярнага ў час нашэсця.
Гэтую тэорыю падтрымліваюць некаторыя гісторыкі, у тым ліку сэр Томас Арнольд, але іншыя гісторыкі лічаць яе празмерным спрашчэннем. Адзначаецца, што баснійцы ўсіх хрысціянскіх канфесій перайшлі ў іслам, у тым ліку з каталіцкай і праваслаўнай цэркваў, а не толькі з баснійскай царквы. Акрамя таго, большая частка насельніцтва Босніі не належыла да баснійскай царквы. Нарэшце, пад уладай Асманскай імперыі адбылося значнае навяртанне рэлігій у многіх напрамках: многія каталікі пераходзілі ў праваслаўную царкву і наадварот.
На думку навукоўца Файна, прычына таго, што пераход у іслам быў больш распаўсюджаны ў Босніі (і Албаніі), чым у іншых раёнах пад уладай Асманскай імперыі, заключаецца ў тым, што ў гэтых раёнах было некалькі канкуруючых цэркваў, ні адна з якіх не была дамінуючай. Такім чынам, баснійцы былі менш адданымі хрысціянамі, чым іншыя балканцы.
Эканамічныя і сацыяльныя выгады таксама былі стымулам стаць мусульманамі: пераход у іслам надаў эканамічны і сацыяльны статус. У адпаведнасці з феадальнай сістэмай, навязанай асманамі, толькі тыя, хто прыняў іслам, маглі набываць і ўспадкаваць зямлю і маёмасць, якія давалі ім палітычныя правы, статус, у якім звычайна адмаўлялі немусульманам. Аднак шэраг хрысціянскіх шляхціцаў змаглі захаваць свае маёнткі ў пачатку асманскага панавання, змагаючыся ад імя імперыі, што сведчыць аб тым, што захаванне іх уласнасці не было галоўным стымулам для ранняга пераходу ў іслам. На больш нізкім сацыяльна-эканамічным узроўні большасць нованавернутых у іслам змаглі ператварыць свае ўладанні ў фермерскія гаспадаркі. У ніжняй частцы сацыяльна-эканамічнай лесвіцы знаходзіліся прыгонныя сяляне, якія складалі большасць насельніцтва і былі пераважна хрысціянамі. Акрамя таго, толькі мусульмане маглі займаць пасады ў асманскім дзяржаўным апараце, што давала асаблівыя прывілеі і значна больш высокі ўзровень жыцця. Мусульмане таксама карысталіся законнымі прывілеямі: хрысціяне не маглі падаваць у суд на мусульман, а іх паказанні не маглі быць выкарыстаны супраць мусульман у судзе.
Паступовы пераход у іслам адбываўся рознымі тэмпамі ў розных раёнах і сярод розных груп. Пераход у іслам быў больш хуткім у гарадскіх раёнах, якія былі цэнтрамі навучання і асманскай адміністрацыі, чым у сельскай мясцовасці. Купцы палічылі выгадным прыняць іслам, бо як мусульмане атрымалі большую свабоду перамяшчэння і дзяржаўную абарону сваіх тавараў. Многія прафесійныя салдаты таксама прынялі іслам, каб забяспечыць больш хуткае прасоўванне па службе.
Да 17 стагоддзя большасць насельніцтва Босніі складалі мусульмане.
Іншым спосабам ісламізацыі Босніі была іміграцыя. Падчас Вялікай турэцкай вайны ў канцы 1600-х гадоў Асманская імперыя страціла кантроль над большай часткай Венгрыі і часткамі паўночна-заходніх Балкан. Многія мусульмане ў гэтых рэгіёнах беглі ў іншыя часткі Балкан, у тым ліку ў Боснію.
Ерхі
Е́рхі (, Ерхи) — аграгарадок у Вілейскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Крывасельскага сельсавета.
Гісторыя
1756 год — вёска ў маёнтку Кастыкі, уласнасць Міхала Адама Слізня.
1800 год — уласнасць Рафала Слізня: 13 двароў, 104 жыхары.
1911 год — вёска ў Княгінінскай воласці.
1921 год — вёска ў складзе Польскай Рэспублікі, Віленскага ваяводства, Вілейскага павета, гміны Касцяневічы. 68 двароў, 315 жыхароў.
1931 год — у Касцяневіцкай вясковай гміне: 55 двароў, 297 жыхароў.
2003 год — вёска, 100 двароў, 273 жыхары; цэнтральная сядзіба калгаса «Зара», пачатковая школа, дзіцячы сад, бібліятэка, клуб, крама, сталовая.
Да 28 мая 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Касцяневіцкага сельсавета.
Іван Іванавіч Катляр
Іван Іванавіч Катляр (нар., Балотца, Навагрудскі раён, Гродзенская вобласць) — беларускі філосаф і палітолаг, грамадскі дзеяч. Прафесар паліталогіі. З 1998 года старшыня Рэспубліканскага грамадскага аб’яднання абароны правоў чалавека (секцыі Міжнароднага таварыства правоў чалавека). Аўтар вучэбнага дапаможніка «Права человека», першы на Беларусі распрацоўнік і выкладчык аднайменнага вузаўскага спецкурса.
Біяграфія
Нарадзіўся 15 чэрвеня 1941 года ў вёсцы Балотца на Гродзеншчыне. У 1964 годзе скончыў гісторыка-геаграфічны факультэт Магілёўскага дзяржаўнага педагагічнага інстытута, 1973 годзе — Мінскую вышэйшую партыйную школу.
Пасля заканчэння інстытута настаўнічаў, служыў у арміі, потым займаў камсамольскія і партыйныя пасады. У 1978 годзе быў прызначаны намеснікам упаваўнаважанага Савета па справах рэлігій пры Савеце Міністраў БССР па Брэсцкай вобласці.
Кандыдацкую дысертацыю на тэму «Грамадская думка калгаснікаў у развітым сацыялістычным грамадстве» абараніў у 1984 годзе. У 1985 годзе стаў выкладаць у Брэсцкім дзяржаўным універсітэце імя А. С. Пушкіна. Пасаду прафесара заняў у 1997 годзе. У 2003 годзе Вышэйшая атэстацыйная камісія Рэспублікі Беларусь прысвоіла Катляру званне прафесара па спецыяльнасці «Паліталогія».
Вучоны даследуе праблемы фарміравання грамадскай думкі, развіцця палітычнага працэсу, станаўлення прававой дзяржавы, рэалізацыі і абароны правоў чалавека. Аўтар шматлікіх дапаможнікаў для ВНУ па паліталогіі і правах чалавека.
Першым у рэспубліцы правёў навукова-педагагічны эксперымент выкладання правоў чалавека (1994—1998 гады), вынікам якога стала стварэнне рэспубліканскай сістэмы адукацыі правах чалавека. У 1996 годзе выдаў дапаможнікі «Права человека» і «Права человека: современные представления и механизмы защиты», якія сталі першымі навукова-метадычнымі выданнямі па праблеме правоў чалавека на Беларусі. У той жа год напісаў па даручэнні Міністэрства адукацыі праграму спецкурсаў «Правы чалавека».
Не раз выступаў на калегіях Міністэрства адукацыі, удзельнічаў у парламенцкіх слуханнях па праблеме правоў чалавека.
Грамадская дзейнасць
Быў стваральнікам дыскусійнага клуба выкладчыкаў Брэсцкага дзяржаўнага ўніверсітэта (1989—1991), Брэсцкай групы правоў чалавека (1993—1996), Брэсцкага абласнога аддзялення Беларускай асацыяцыі садзейнічання Арганізацыі Аб’яднаных Нацый (1995—1999).
Старшыня праўлення Рэспубліканскага грамадскага аб’яднання абароны правоў чалавека (секцыі Міжнароднага таварыства правоў чалавека) (з 1996 года). Арганізацыя была створана па ініцыятыве Катляра ў 1996 годзе.
Узнагароды
«Брэстаўчанін 1996 года» ў галіне навукі па версіі «Брестского курьера» (за выданне двух кніг «Права человека» і правядзенне рэспубліканскай канферэнцыі па правах чалавека).
Шматразова атрымоўваў дыпломы Міжнароднага біяграфічнага цэнтра. Узнагароджаны граматамі Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь, Брэсцкага аблвыканкама, атрымліваў падзякі ад прадстаўнікоў ААН у Рэспубліцы Беларусь.
Ацэнкі
У 2002 годзе Людміла Маслюкова з «СБ. Беларусь сегодня» апісвала папулярызатара ідэі правоў чалавека з 1970-x гадоў так: «Мяркуючы па фактах, Іван Катляр — асоба значная: заснавальнік вузаўскай дысцыпліны, педагог-наватар, вучоны з сусветным імем».
Вандэя
Вандэя (франц. Vendée) — дэпартамент на захадзе Францыі, адзін з дэпартаментаў рэгіёна Краіна Луары. Парадкавы нумар 85. Адміністрацыйны цэнтр — Ла-Рош-сюр-Ён. Насельніцтва 539,7 тыс. чалавек (45-е месца сярод дэпартаментаў, дадзеныя 1999 г.).
Плошча тэрыторыі 6720 км². Праз дэпартамент працякаюць рэкі Сеўр-Нантэз, Сеўр-Ньёртэз, Ле і Вандэя. У дэпартамент уваходзяць два астравы Нуармуцье і Йе.
Дэпартамент уключае 3 акругі, 31 кантон і 282 камуны.
Вандэя — адзін з першых 83 дэпартаментаў, утвораных падчас Вялікай французскай рэвалюцыі у сакавіку 1790 г. Паўстаў на тэрыторыі былой правінцыі Пуату. Назва паходзіць ад мясцовай ракі.
Санта-Крус-дэ-ла-Сьера
Санта-Крус-дэ-ла-Сьера (Santa Cruz de la Sierra) — горад у Балівіі, адміністрацыйны цэнтр дэпартамента Санта-Крус. 1,4 млн жыхароў (2006).
Гісторыя
Заснаваны ў 1560 годзе іспанскім канкістадорам Ньюфла дэ Чавесам, які даў гораду імя, што значыць «Свяшчэнны крыж гор», у гонар свайго роднага горада ў Эстрэмадуры, Іспанія. Першапачаткова горад знаходзіўся ў 220 км на ўсход ад цяперашняша месца. Перанос пасялення быў зроблены з-за канфліктаў з мясцовым індзейскім насельніцтвам у 1592 годзе.
Прыродныя ўмовы
Знаходзіцца ва ўсходняй частцы Балівіі, на вышыні 416 м над узроўнем мора. Клімат субтрапічны, сонечны. Перыядычныя халодныя вятры з аргенцінскіх пампасаў. Дажджлівыя месяцы — студзень і люты (г.зн. летнія). Сярэднегадавая тэмпература +21 градус. У дэпартаменце знаходзіцца Нацыянальны парк Наэль-Кемпфф-Меркада.
Насельніцтва
Насельніцтва гэтай часткі краіны ўжывае свой дыялект іспанскай мовы — Camba.
Транспарт
Звязаны чыгункай з Аргенцінай і Бразіліяй. Сетка аўтадарог. Буйнейшы ў Балівіі міжнародны аэрапорт.
Архітэктура
Выдатная іспанская каланіяльная архітэктура, у тым ліку сабор 16 ст. і шматлікія іезуіцкія місіі.
Венскі трамвай
Венскі трамвай (Wiener Straßenbahn) — від грамадскага траспарта ў Вене, сталіцы Аўстрыі. У эксплуатацыі з 1865 года. Дасягнуў свайго максімальнага развіцця ў міжваенны перыяд (1918—1939). На сённяшні дзень з'яўляецца пятай па велічыні трамвайнай сеткай у свеце агульнай даўжынёй 176,9 км, мае 1071 прыпынак. З 1897 года трамваі былі пераведзены на эдектрычнае сілкаванне ў 600 В пастаяннага току. За 2013 год агульная колькасць пасажыраў склала 293,6 млн челавек.
Мінск — горад-герой
Мінск — горад-герой, гутарковая назва Стэла — архітэктурна-скульптурны комплекс на невялікім пагорку ў пачатку парку Перамогі, на перакрыжаванні праспектаў Пераможцаў і Машэрава.
Гісторыя
За стэлай у красавіку 2010 года пачалося будаўніцтва новага будынка Музея гісторыі Вялікай Айчыннай вайны. Мяркуецца што музей адкрыецца 9 мая 2014 года.
На плошчы каля падножжа пагорка праходзяць святочныя гулянні, парады, ладзяцца салюты і феерверкі.
Пасля масавых фальсіфікацый на прэзідэнцкіх выбарах 2020 года, жорсткага разгону, збіцця і катаванняў затрыманых пратэстоўцаў, 16 жніўня 2020 года каля комплекса «Мінск — горад-герой» прайшла найбуйнейшая акцыя пратэсту за ўсю гісторыю Беларусі. Напарэдадні наступнай буйной акцыі пратэсту 23 жніўня міністр абароны Віктар Хрэнін заявіў :
У сувязі з гэтым армія ўзяла пад ахову абарону мемарыялы і помнікі ў гонар загінулых у гады Другой сусветнай вайны, папярдзіўшы, што «у выпадку парушэння парадку і спакою ў гэтых месцах вы справу будзеце мець не з міліцыяй, а з арміяй». Стэла разам з музеем Вялікай Айчыннай вайны была абгароджана турнікетнымі агароджамі з калючым дротам, па перыметры шчыльна, плячом да пляча выстаўлены ўзброеныя сілавікі.
Архітэктура
Кампазіцыйны акцэнт — бетонны абеліск вышынёй 45 м, на грані якога ў верхняй частцы выявы зоркі і лаўровай галінкі, выкананыя з металу з пазалотай; у ніжняй частцы на выступе-блоку дошка з тэкстам Указа Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 26.6.1974 г. аб прысваенні Мінску ганаровага звання «Горад-герой». Справа ад абеліску, на невысокім пастаменце стаіць бронзавая фігура жанчыны вышынёй 5,5 м — абагульнены вобраз маці-Радзімы, сімвал Перамогі і Славы. Комплекс размешчаны на абліцаванай светла-шэрымі плітамі агляднай пляцоўцы, ад якой зробленыя тры лесвічныя бетонныя сходы.
Уладзімір Іосіфавіч Мархель
Уладзімір Іосіфавіч Мархель (, в. Жыгалкі,  — ) — беларускі літаратуразнавец, паэт, перакладчык. Кандыдат філалагічных навук (1982).
Біяграфія
Нарадзіўся ў сям’і служачых. Скончыў сярэднюю школу імя Я. Коласа ў в. Мікалаеўшчына (1957) працаваў малатабойцам у калгасе, рабочым ачышчальнага забою (мае кваліфікацыю 6 разраду) на шахце ў Навашахцінску Растоўскай вобласці (Расія). У 1964 годзе скончыў аддзяленне беларускай мовы і літаратуры філалагічнага факультэта БДУ. У 1964—1969 гадах выкладаў рускую мову і літаратуру ў школах — у вёсцы Стадолічы Лельчыцкага раёна, Валожыне, Мінску, працаваў у газеце «Мінская праўда», старшым рэдактарам у Цэнтральнай навуковай бібліятэцы імя Якуба Коласа АН БССР, малодшым навуковым супрацоўнікам у Аддзеле навуковай інфармацыі па грамадскіх навуках. З 1978 года — навуковы супрацоўнік Інстытута літаратуры імя Янкі Купалы АН БССР.
Член Саюза пісьменнікаў СССР (з 1988).
Творчасць
Дэбютаваў вершамі ў 1954 годзе ў стаўбцоўскай раённай газеце «Голас селяніна». З 1957 года выступаў у рэспубліканскім друку як паэт і літаратуразнавец.
Даследаваў беларускую літаратуру ХІХ ст., беларуска-польскія літаратурныя ўзаемасувязі. Сваімі даследаваннямі спрыяў вяртанню польскамоўнай спадчыны ў беларускую культуру. Білінгвальную творчасць беларуска-польскіх пісьменнікаў разглядаў як з’яву двухадзінага літаратурнага працэсу, а станаўленне новай беларускай літаратуры асвятляў ў шырокім гісторыка-культурным кантэксце моўна-этнабеларускага і моўна-пісьмовапольскага ўзаемадзеяння.