cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Беларусы Казахстана
Беларусы ў незалежным Казахстане
Да канца дзевяностых гадоў нацыянальныя культурныя цэнтры беларусаў былі створаны ў Паўладары, Усць-Каменагорску, Астане, Кастанаі, Карагандзе, Какшэтаў, Петрапаўлаўску. Сёння іх у Рэспубліцы зарэгістравана больш за дзесяць. Прыкладам добра арганізаванай працы нацыянальна-культурных аб'яднання з'яўляецца Алмацінскай рэгіянальны НКЦ — кіраўнік Піталенка Л. М., Паўладарскі НКЦ — кіраўнік Богнат Л. І., Карагандзінскі «Фонд беларускай культуры» Спадчына" — кіраўнік Хука А. А., Паўночна-Казахстанскі абласны НКЦ — кіраўнік Солапава Р. В., Кастанайскую НКЦ — кіраўнік Шаўчэнка Л. В., НКЦ «Беларусь» г. Астаны — кіраўнік Раманава А. Ф.. Асацыяцыя беларусаў Казахстана зарэгістравала афіцыйную назву на ўстаноўчай канферэнцыі ў 2002 г. Да таго часу 10 гадоў дзейнічаў нацыянальны культурны цэнтр «Беларусь». Яго заснавальнік і першы кіраўнік — сенатар Павел Атрушкевіч.
Высачаны (Лёзненскі раён)
Высача́ны (, Высочаны) — вёска ў Беларусі, у Лёзненскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Крынкаўскага сельсавета.
Геаграфія
Побач з вёскай цячэ рака Ольша.
Гісторыя
У 1924—1931 цэнтр Высачанскага раёна. У 1924—1954 гадах цэнтр Высачанскага сельсавета.
У 1902—1941 гг. у Высачанах дзейнічала ільнопрадзільная фабрыка.
Вялікія Калінавічы
Вялі́кія Калі́навічы (, Великие Калиновичи) — вёска ў Лёзненскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Крынкаўскага сельсавета.
Да 12 мая 1959 года вёска ўваходзіла ў склад Асінаўскага сельсавета Багушэўскага раёна, да 9 ліпеня 1965 года — у склад Бабінавіцкага сельсавета.
Спіс аб’ектаў PGC (2206001—2207000)
Гэта спіс аб'ектаў Спіс аб'ектаў PGC (2206001—2207000)
Марго Фонтэйн
Марго Фонтэйн (Dame Margot Fonteyn, сапр. Маргарэт Хукем Margaret Hookham;, Райгіт, Вялікабрытанія — ) — англійская артыстка балета.
З'яўлялася прэзідэнтам Каралеўскай акадэміі танца (з 1954). З 1934 года ў трупе «Сэдлерс-Уэлс-бале» (з 1957 Каралеўскі балет). Адна з вядучых англійскіх танцоўшчыц. Сярод партый: Аўрора («Спячая прыгажуня» П.Чайкоўскага), Жар-птушка («Жар-птушка» І.Стравінскага), Маргарыта («Маргарыта і Арман» на музыку Ф.Ліста), Ундзіна («Ундзіна» Х.Хенцэ). Партнёр Рудольфа Нурыева.
Добрына (Лёзненскі раён)
У 1962 годзе каля вёскі знойдзены Добрынскі манетна-рэчавы скарб.
Фольга
Фольга — тонкія (2-100 мкм) лісты, палосы і стужкі з розных металаў і сплаваў. Атрымліваюць пракаткай, электралітычным спосабам, асаджэннем на падложку ў вакууме. Выкарыстоўваюць у харчовай (для ўпакоўкі кадытарскіх і табачных вырабаў), электратэхнічнай прамысловасці (для тэрма- і электраізаляцыі), электроніцы і прыладабудаванні (для мембран, кантактаў, друкаваных схем і г.д), у паліграфіі (для нанясення цісненнем надпісаў і відарысаў на кніжных пераплётаў).
Загаране (Лёзненскі раён)
Загара́не (, Загоране) — вёска ў Лёзненскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Крынкаўскага сельсавета.
Вялікія Міснікі
Вялі́кія Мі́снікі (, Великие Мисники) — вёска ў Лёзненскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Крынкаўскага сельсавета.
Іванькава
Іва́нькава (, Иваньково) — вёска ў Лёзненскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Крынкаўскага сельсавета.
Ізрой (грашовая адзінка)
Ізрой (lietuviškas ilgasis, литовская гривна, літовська гривня) — першая беларуская грашовая адзінка, якая з’явілася ў сярэдзіне XII стагоддзя ў Віцебску. Выкарыстоўвалася з XIII стагоддзя як грашовая адзінка Вялікага Княства Літоўскага і Рускага разам з капай.
У безманетны перыяд (XII—XIV стагоддзях) мелі хаджэнне ізроі ў выглядзе срэбраных палачак, якія мелі падабенства са скандынаўскімі зліткамі. На некаторых палачках выгравіравана або выдрапавана слова «ізрой», нанесеныя адна або некалькі засечак на спінцы, першапачаткова прызначаных для пасведчання якасці зліткаў, адсутнасці ўключэнняў некаштоўных металаў у асяродак злітка (памер — 10-17 см, вага — 100—105 г). У скарбах сустракаюцца і дробныя, сечаныя фрагменты гэтых палачак.
З першай чвэрці XIV стагоддзя атрымалі шырокае распаўсюджванне трыкатныя ізроі (вага — 170—189,5 г), якія змянілі ізроі ў выглядзе палачак. У XIV—XV стагоддзях мела месца іх кляйменне, верагодна закліканае сведчыць якасць. Сустракаюцца таксама палавінныя абрубкі ізрояў (85-95 г).
У крыніцах гэтыя ізроі таксама называюцца грыўняй (у ўкраінцаў), рубель (у рускіх), ілгаса (у літоўцаў).
У 1399 годзе, пасля паразы Вітаўта ў бітве на Ворскле, каб пазбегнуць разграблення, Кіеў выплаціў водкуп Цімуру-Кутлуку 3 тысячы ізрояў.
У 1417 годзе Ягайла заняў у Вітаўта 500 срэбраных ізрояў.
Ізроі паступова выйшлі з абарачэння ў XV стагоддзі ў сувязі з выпадкамі зніжэння ўтрымання ў іх срэбра і павелічэннем аб’ёму чаканкі манет.
Дзедкі
Дзедкі (Gomphidae) — сямейства стракоз.
Апісанне
Даўжыня цела 31—40, крылаў 25—40 мм. Стракозы жоўтыя або светла-карычневыя з чорным малюнкам. Вочы несутыкальныя. Заднія крылы каля асновы шырэйшыя за пярэднія. Брушка шырокае пасярэдзіне. Трохвугольнікі на крылах падоўжаныя.
Пашырэнне
Пашыраны ў Еўропе, Сярэдняй Азіі, Закаўказзі, Паўднёвай Сібіры, на Далёкім Усходзе. На Беларусі найбольш трапляюцца, ,.
Асаблівасці біялогіі
Драпежнікі; дарослыя кормяцца камарамі, сляпнямі, лускакрылымі і іншымі насякомымі, лічынкі — воднымі беспазваночнымі.
Развіццё з няпоўным ператварэннем. Лічынкі развіваюцца і жывуць у рэках, азёрах, вадасховішчах, закапваюцпа ў пясок і глей. Цела іх укрыта валаскамі, паміж якімі затрымліваюцца пясок і гліна і якія робяць лічынак устойлівымі да цячэння.
Літаратура
Запольская Т. І. Дзедкі //
IBM
Кампанія была заснавана ў 1911 годзе як Computing Tabulating Recording Corporation праз зліццё трох кампаній: Tabulating Machine Company, «International Time Recording Company» і «Computing Scale Corporation». Назву «International Business Machines» кампанія атрымала ў 1924 годзе ад уласнай даччынай кампаніі ў Канадзе і, пазней, Паўднёвай Амерыцы. За ўнікальную карпаратыўную культуру і брэндынг кампанія атрымала мянушку «Big Blue» (ад англійскага «Блакітны волат»).
IBM мае найбольшую колькасць патэнтаў сярод тэхналагічных кампаній ЗША. Па ўсім свеце размешчана 9 даследчых лабараторый. Супрацоўнікі кампаніі 5 разоў былі лаўрэатамі Нобелеўскай прэміі, чатыры разы атрымлівалі Прэмію Цьюрынга, 9 разоў — Нацыянальны медаль у вобласці тэхналогій і інавацый, і 5 разоў — Нацыянальны навуковы медаль. Сярод вынаходніцтваў IBM: банкамат, дыскета, цвёрды дыск, картка з магнітнай паласой, рэляцыйная база даных, Universal Product Code, фінансавы своп, камп’ютарная сістэма SABRE, DRAM, сістэма штучнага інтэлекту Watson і іншыя.
Іштван Бочкаі
І́штван Бочкаі (Bocskai István; года —  года) — венгерскі дваранін з Трансільваніі, у 1604—1606 кіраўнік антыгабсбургскага паўстання ў Верхняй Венгрыі (сучасная Славакія), у 1605—1606 князь Трансільваніі.
Біяграфія
Нарадзіўся ў Колашвары 1 студзеня 1557 года. Бочкай быў прадстаўніком старадаўняга венгерскага дваранскага роду Бочкаі. Быў сынам Дзьёрдзя Бочкаі і Крышціны Суліяк.
Будучы канцлерам трансільванскага князя Жыгманда Батары, Іштван раіў яму заключыць саюз са Свяшчэннай Рымскай імперыяй замест падтрымкі Асманскай Турцыі, і дзеля гэтага бываў з частымі дыпламатычнымі місіямі ў Празе і Вене. Пазней адносіны яго з князем Жыгмандам сталі псавацца, і ў рэшце рэшт маёмасць Іштвана была канфіскавана. Іштван стаў шукаць абароны ў Імперскім судзе ў 1599 годзе. Але пазней ён стаў адчуваць да імперыі недавер, бо імператар Рудольф II спрабаваў пазбавіць Венгерскае каралеўства канстытуцыі, а пратэстантаў рэлігійных свабод. Асаблівую незадаволенасць ён стаў праяўляць пасля спусташэння Трансільваніі імперскімі генераламі Джорджа Бастай і Джакама Белджаёза ў 1602—1604.
Дзеля захавання незалежнасці сваёй краіны ён вырашыў скарыстацца дапамогай турак. У 1604 ён на чале гайдукоў разбіў аўстрыйскія войскі ў бітве пры Альмашдзе і ўзяў Дэбрэцэн. У 1605 ён змог нейтралізаваць спробы генерала Джорджа Басты стаць кіраўніком княства, і сам быў абраны саветам Трансільваніі сваім князем. Пасля таго турэцкі султан Ахмед I адправіў да Іштвана пасольствара, які перадаў шыкоўную са мноствам каштоўных камянёў карону, зробленую ў Персіі. Іштван адмовіўся ад каралеўскага тытула, але вырашыў скарыстацца турэцкай падтрымкай. Каб выратаваць венгерскія землі, якія знаходзяцца пад уладай Габсбургаў, эрцгерцаг Мацвей у абыход брата імператара Рудольфа II ўступіў у перамовы з Бочкаі, заключыўшы Венскі мір. Гэты свет гарантаваў канстытуцыйныя і рэлігійныя правы і прывілеі венграў як у Каралеўскай Венгрыі, так і ў Трансільваніі. Іштван быў афіцыйна прызнаны Габсбургамі як паўнапраўны кіраўнік Трансільваніі.
Новаму князю аўстрыйцы саступілі фартыцыю Такай і вобласці Бераг, Шатмар і Угача, але яны павінны былі быць вернутыя Аўстрыі пасля смерці Іштвана. Адначасова з туркамі быў заключаны Жытватарокскі мір. Але дыпламатычны трыумф Іштвана працягваўся ўсяго некалькі месяцаў. 29 снежня 1606 года князь быў атручаны ўласным канцлерам Міхаем Катэям, якога пазней забілі прыхільнікі Бочкаі на рынку горада Кошыцы.
Эжэн Ланці
Біяграфія
Бацькі Ланці былі сялянамі, таму ўжо ў раннім узросце Эжэну давялося працаваць батраком, цесляром, мебельшчыкам, дызайнерам. Ва ўсім ён быў самавучкай і займаўся адукацыяй у вячэрні час. У 1914 годзе ён быў мабілізаваны і падчас Першай сусветнай вайны служыў у якасці кіроўцы санітарнага аўтамабіля. На Заходнім фронце вывучыў эсперанта. Пасля вайны вярнуўся ў Парыж, дзе аказаў падтрымку эсперанта, працуючы ў рэдакцыі часопіса «Liberiga Stelo». У Парыжы жыў з Элен Кейт Лімузін, цёцяй Джорджа Оруэла. Пісьменнік некалькі разоў наведаў сустрэчы эсперантыстаў і быў не ў захапленні. Лічыцца, што гэтая непрыязнасць знайшла адлюстраванне ў яго рамане 1984 падчас апісання навамоўя.
У тым жа годзе Эжэн Ланці адмаўляецца ад ідэй анархізма і становіцца адным з заснавальнікаў Французскай камуністычнай партыі. У 1921 годзе стварае Сусветную Безнацыянальную Асацыяцыю (SAT), якая была аснавана на шырокім коле гаворачых на эсперанта камуністах, сацыял-дэмакратах і анархістах. У 1931 годзе ананімна выдае «Маніфест Безнацыяналізма». У 1933 пакідае пост прэзідэнта асацыяцыі з-за цкавання з бока кіраўніцтва, але працягвае гуляць важную роль у арганізацыі як пісьменнік. У 1935 годзе заснаваў незалежны часопіс «Herezulo», у якім падвергнуў крытыцы Савецкую ўладу.
Пасля 1937 года пакінуў Францыю, шмат падарожнічаў па свету. Сутыкнуўшыся з невылечнай хваробай, павесіўся ў Мексіке.
Панамскі метрапалітэн
Пана́мскі метрапалітэ́н (Metro de Panamá) — адзін з відаў гарадскога транспарту ў горадзе Панама. Гэта адзіная сістэма метрапалітэну ў краіне Панама і ў Цэнтральнай Амерыцы. Будаўніцтва першае чаргі завяршылася за 38 месяцаў. Агульны кошт працы па будаўніцтве метро і пастаўкі рухомага саставу склалі 1,8 млрд долараў. На дзень адкрыцця — 5 красавіка 2014 года — даўжыня першай лініі склала 13,7 км з 13 станцыямі (з іх 8 падземных, 5 надземныя на эстакадзе).
Курцёнкі
Курцёнкі (, Куртёнки) — вёска ў Лёзненскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Крынкаўскага сельсавета.
Літвенскі сельсавет
Назву Літве́нскі сельсавет маюць:
Крынкі (Лёзненскі раён)
Кры́нкі (, Крынки) — аграгарадок у Лёзненскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Крынкаўскага сельсавета. Чыгуначная станцыя на лініі Віцебск — Смаленск.
Геаграфія
Аграгарадок знаходзіцца за 27 км у напрамку на захад ад гарадскога пасёлка Лёзна, за 37 км ад Віцебска.
Гісторыя
У 1864—1879 гадах у Крынках дзейнічала папяровая фабрыка, у 1842—1864 гадах — цукровая мануфактура, потым фабрыка з вадзяным і конным млынам, агнявым (з 1861 года паравым) рухавіком.
Ігар Пятровіч Смяшко
Ігар Пятровіч Смяшко (Ігор Петрович Смешко; нар. ) — украінскі палітычны і дзяржаўны дзеяч, лідар партыі «Сіла і Гонар». Доктар тэхнічных навук (1992). Генерал-палкоўнік, з 4 верасня 2003 да 4 лютага 2005 года — кіраўнік СБУ. З 7 кастрычніка 2014 года — кіраўнік Камітэта па пытаннях разведкі пры прэзідэнце Украіны. Кандыдат у прэзідэнты Украіны на выбарах 2019 года.
Шуйскія
Шуйскія (Шуйские, Szuyscy) — княжацкі род у Расіі, ВКЛ і Польшчы. Паводле паходжання Рурыкавічы. Адыгрывалі значную ролю ў гісторыю Маскоўскай дзяржавы XVI — пачатку XVII стагоддзяў. Адзін з прадстаўнікоў роду, князь Васіль IV Шуйскі, у 1606—1610 быў расійскім царом. У Расіі род згас у першай палове XVII стагоддзя, яго беларуская лінія існуе і сёння. Яе прадстаўнікі займалі пасады ў асноўным у Берасцейскім ваяводстве.
Паходжанне роду
Былі адгалінаваннем суздальскіх князёў, якія ў сваю чаргу паходзілі ад Андрэя Яраслававіча, брата Аляксандра Неўскага. У другой палове XIV стагоддзя княства было саслаблена барацьбой з татарамі. Пасля далучэння Суздаля да Маскоўскага княства Васіль Кірдзяпа, пераемнік апошняга суздальскага князя, стаў уладаром горада Шуя. Яго нашчадкі, а таксама нашчадкі яго брата Сямёна Дзмітрыевіча, пачалі звацца Шуйскімі.
Радавод
Васіль Кірдзяпа (к. 1350—1403), кн. Суздальскі (1365—1382, 1387—1391), кн. Гарадзецкі (1387—1403) ├─> Іван(?-1417) │      └─> Аляксандр Брухаты(?-1418), кн. Ніжагародскі (1417—1418) │           ж- з 1417 Васіліса, д. вял. кн. Васіля I Дзмітрыевіча │           └─> Сямён(?-1434/1440) ├─> Юрый Кірдзяпін, князь Шуйскі │        ├─> Васіль (?-да 1450), кн. Шуйскі │        │         ├─> Васіль Блёклы(узг. 1487), кн. Шуйскі │        │         │       ├─> Юрый (памёр у дзяцінстве), кн. Шуйскі │        │         │       ├─> Іван Большы Скапа (узг. 1519), │        │         │       │   кн. Шуйскі, баярын 1519, заснавальнік Скапіных-Шуйскіх │        │         │       └─> Іван Меншы Хрэн(узг. 1508), кн. Шуйскі │        │         └─> Міхаіл (узг. 1495), кн. Шуйскі │        │                 ├─> Іван Пляцень (?-1559), кн. Шуйскі, баярын з 1535; ж- ????? Лоўчыкава │        │                 └─> Андрэй Частакол (?-1543), кн. Шуйскі │        │                        └─> Іван (?-1573), кн. Шуйскі, баярын з 1569; ж- Марфа Фёдараўна │        │                              ├─> Андрэй (?-1589), кн. Шуйскі │        │                              ├─> Васіль IV(1552—12 верасня 1612), кн. Шуйскі, цар Расіі (1606—1610) ж- 1 кн. Алена Міхайлаўна Рапніна (развяліся); 2 з 1608 кн. Марыя Пятроўна Буйносава-Растоўская(?-1626) │        │                              │          ├─> (ад 2-й жонкі)Ганна(1609-?) │        │                              │          └─>(ад 2-й жонкі) Анастасія(1610-?) │        │                              ├─> Дзмітрый (?-1613), кн. Шуйскі баярын з 1591; ж- Кацярына Рыгораўна Скуратава-Бельская(?-1612) │        │                              ├─> Аляксандр(?-1601), кн. Шуйскі, стольнік з 1584/1588, дваранін маскоўскі з 1591, баярын; ж- Ганна, д. Рыгора Васільевіча Гадунова │        │                              └─> Іван Пугаўка (?-1638), кн. Шуйскі, баярын з 1596; ж- кн. Марфа Васільеўна Далгарукага(?-1634) │        ├─> Фёдар (?-1476), кн. Шуйскі │        │       └─> Васіль Кітай(?-1495), кн. Шуйскі │        │                ├─> Васіль Нямы (?-1538), кн. Шуйскі, баярын, ваявода ў Вязме 1508, намеснік у Смаленску 1514; ж- з 1538 Анастасія, д. царэвіча Пятра (Куйдагула) │        │                │         └─> Марфа(1538-?)м- кн. Іван Дзмітрыевіч Бельскі(?-1571) │        │                ├─> Дзмітрый, кн. Шуйскі │        │                │          └─>  (?-1560) заснавальнік беларускай галіны ; ж- Марына Багданаўна Багацівінавіч (?- да 1563) │        │                └─> Іван (?-1542), кн. Шуйскі, баярын │        │                       ├─> Петр-Гурый (?-26 студзеня 1564), кн. Шуйскі, баярын, з 1563 ваявода ў Оршы │        │                       │       ├─> Іван (?-1588), кн. Шуйскі, баярын з 1577 │        │                       │       └─> Мікіта, кн. Шуйскі, баярын │        │                       └─> Андрэй(?-1587), кн. Шуйскі, баярын з 1584 │        └─> Іван, кн. Шуйскі ├─> Фёдар └─> Данііл(?-1411/1412)
Кучыншчына
Да 12 мая 1959 года вёска ўваходзіла ў склад Асінаўскага сельсавета Багушэўскага раёна, да 9 ліпеня 1965 года — у склад Бабінавіцкага сельсавета.
Малыя Міснікі
Малы́я Мі́снікі (, Малые Мисники) — вёска ў Лёзненскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Крынкаўскага сельсавета.
Малыя Калінавічы
Малы́я Калі́навічы (, Малые Калиновичи) — вёска ў Лёзненскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Крынкаўскага сельсавета.
Да 12 мая 1959 года вёска ўваходзіла ў склад Асінаўскага сельсавета Багушэўскага раёна, да 9 ліпеня 1965 года — у склад Бабінавіцкага сельсавета.
Малая Выдрэя
Мала́я Выдрэ́я (, Малая Выдрея) — вёска ў Лёзненскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Крынкаўскага сельсавета.
Да 23 лістапада 1959 года вёска ўваходзіла ў склад Выдрэйскага сельсавета, да 17 ліпеня 1964 года — у склад Стасеўскага сельсавета.
Спіс зорак сузор’я Дзевы
У прыведзеным спісе пералічаны ўсе зоркі сузор’я Дзевы да бачнай зорнай велічыні +6,5m і іншыя зоркі, якія ўяўляюць пэўную цікавасць: пераменныя, з планетнымі сістэмамі, звышновыя і г. д.
Бруцій
Бруцій (лац.: Bruttium, грэч.: Βρεττίους) — гістарычная вобласць старажытнай Італіі на поўдзень ад Луканіі на тэрыторыі сучаснага адміністрацыйнага рэгіёна Калабрыя. Была населена італійскім племенем брутаў — адгалінаваннем луканцаў.
На тэрыторіі вобласці месціліся грэчаскія калоніі (у тым ліку вядомыя Сібарыс і Кратон), якія былі заснаваны ў перыяд Вялікай Грэчаскай Каланізацыі ў VII ст. да н.э. Грэкаў цягнула сюды ўрадлівая зямля. Аднак грэкі ніколі не сяліліся ўглыб рэгіёна, а бруты не будавалі сваіх гарадоў на ўзбярэжжы, хаця часам і ваявалі з грэчаскімі гарадамі. Унутраная частка Бруція была гарыстай і маларазвітай, у той час як грэчаскія прыбярэжныя гарады вялі актыўны і прыбытковы гандаль і квітнелі.
Гарады на ўсходнім узбярэжжы:
У 272 г. да н.э. Бруцій быў заваяваны рымлянамі.
Падчас Другой Пунічнай вайны Бруцій стаў апошнім прытулкам карфагенскага войска Ганібала. У 204 да н.э. тут адбылося некалькі бітваў паміж рымлянамі і карфагенянамі.
З г. Кратон армія Ганібала пераправілася на караблях на афрыканскі кантынент.
Мар’янова (Лёзненскі раён)
Мар’яно́ва (, Марьяново) — вёска ў Лёзненскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Крынкаўскага сельсавета.
Да 23 лістапада 1959 года вёска ўваходзіла ў склад Выдрэйскага сельсавета, да 1 красавіка 1960 года — у склад Дабрамысленскага сельсавета.
Мерзлякова
Мерзляко́ва (, Мерзляково) — вёска ў Лёзненскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Крынкаўскага сельсавета.
Да 23 лістапада 1959 года вёска ўваходзіла ў склад Выдрэйскага сельсавета, да 17 ліпеня 1964 года — у склад Стасеўскага сельсавета.
Краскоўскі
Краскоўскі — прозвішча
Мацьяш I Корвін
Ма́цьяш I Ко́рвін (Мацьяш Хуньядзі (Matei Corvin, Hunyadi (Corvin) Mátyás альбо Mátyás király, Matthias Corvinus, Matija/Matijaš Korvin, Matyáš Korvín;, , цяпер Клуж-Напока, Трансільванія — , , эрцгерцагства Аўстрыя, Свяшчэнная Рымская імперыя) — кароль венгерскі і харвацкі (1458—1490), антыкароль чэшскі (ад 1469), герцаг аўстрыйскі (ад 1486).
Біяграфія
Мацьяш Корвін быў малодшым сынам Янаша з роду Хуньядзі. Бацька, венгерскі губернатар і славуты ваявода, быў найбагацейшым вяльможам у Венгрыі; маці, Эржэбет Сіладзі, паходзіла са знатнай венгерскай сям'і.
Бацька паклапаціўся пра адукацыю сына, запрасіўшы для яго біскупа Янаша Вітэза і польскага гуманіста Грэгара з Санака. З дванаццацігадовага ўзросту сын браў удзел у ваенных выправах бацькі, у 1456 падчас аблогі Бялграда ён быў пасвечаны ў рыцары.
Бацька таксама знайшоў для сына годную нявесту з магутнага роду графаў Цэльскіх. Эржэбет была адзінай дачкой і. Аднак Эржэбет памерла ў пятнаццацігадовым узросце, яшчэ да шлюбу.
Пасля смерці Янаша Хуньядзі паміж венгерскімі баронамі і каралём Ладзіславам Постумам пачаўся двухгадовы канфлікт. Старэйшы брат Мацьяша Уладзіслаў меў намер сесці на прастол, аднак у 1457 годзе ён быў падманам схоплены і абезгалоўлены, а ў лістападзе таго ж года неспадзявана памёр і кароль. 20 студзеня 1458 парламент у Будзе абраў Корвіна каралём пры падтрымцы войскаў дзядзькі Мацьяша графа Міхая Сілагі, супернікі якога не здолелі сабраць дастаткова моцнае войска. 24 студзеня 40 000 венгерскіх шляхцічаў адзінагалосна прагаласавалі за Мацьяша, пасля чаго 14 лютага ён здзейсніў каралеўскі ўезд у Буду.
Падчас узыходу Мацьяша Хуньядзі на прастол каралеўства знаходзілася ў акружэнні ворагаў: з поўдню пагражалі асманы і венецыянцы, з захаду — імператар Фрыдрых III, з поўначы — Казімір Ягелончык, абодва дамагаючыся заняць прастол. Чэшскія найміты пад камандаваннем Іскры аселі ў паўночных рэгіёнах, адкуль рабілі наезды на цэнтральныя. Мацьяш адбіў у асманаў Голубацкую крэпасць, паспяхова ўварваўся ў Сербію, пацвердзіў сюзерэнітэт Венгерскай кароны над Босніяй. Здзейсніў таксама некалькі ваенных кампаній супраць Іржы з Падэбрадаў і Фрыдрыха III, заваяваў Сілезію, Лужыччыну і Маравію, быў каранаваны на чэшскага караля (як антыкароль). Здабыў таксама Ніжнюю Аўстрыю і зрабіў сваёй рэзідэнцыяй Вену.
1 мая 1461 ажаніўся з дачкой Іржы з Падэбрадаў.
Падчас валадарання Мацьяша Корвіна адбываўся эканамічны і культурны росквіт краіны. У 1465 годзе заклаў у Браціславе Істрапалітанскі ўніверсітэт, а ў 1480 — універсітэт у Пешце.
Сваёй першачарговай задачай паставіў ліквідацыю у Славакіі. У маі 1458 на Блатным Патоку братрыкі былі разбіты каралеўскім войскам. Апошні іх лагер быў знішчаны ў 1467 годзе пад Вялікімі Касталянамі. Пасля ліквідацыі ўнутранага ворага ўчыніў тры выправы супраць Асманскай імперыі, у якіх дасягнуў толькі частковага поспеху.
Да развіцця пісьменнасці падчас яго ўлады значна спрычынілася жонка Беатрыса Арагонская, дачка неапальскага караля. Сужэнцы былі вельмі адукаваныя і ўсяляк падтрымлівалі адукацыю. Запрашалі ў дзяржаву замежных, найперш італьянскіх майстроў, будаўнікоў і вучоных. У часы Мацьяша Корвіна ў Венгерскае каралеўства пачалі пранікаць ідэі гуманізму і Адраджэння. У рэнесансным стылі была збудавана знакамітая Bibliotéka Corviniana ў Будзе.
Мацьяш так клапаціўся пра нашчадкаў, што з аўстрыйскаю мяшчанкай Барбарай Эдэльпак меў пазашлюбнага сына Янаша Корвіна.
Мацьяш памёр 6 красавіка 1490 у Вене ад нервовага разладу, калі прыслуга прынесла яму непамытыя фігі. З ім здарыўся інсульт, і праз два дні Корвін сканаў. Стаў адным з нямногіх венгерскіх валадароў, які захаваўся ў паданнях і памяці як добры кароль.
Таўкачоўшчынскі сельсавет
Таўкачо́ўшчынскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Івянецкага раёна Маладзечанскай вобласці. Цэнтр — вёска Таўкачоўшчына.
Сіланы
Сіланы, крэмневадароды — злучэнні крэмнію з вадародам. Агульная формула SinH2n+2. Аналагі алканаў і адрозніваюцца ад іх менш устойлівай сувяззю ланцугоў з атамаў крэмнію. Вышэйшы вядомы член гамалагічнага рада сіланаў — актасілан Si8H18.
Уласцівасці
Монасілан SiH4 і дысілан Si2H6 — бясколерныя газы з непрыемным пахам, астатнія сіланы — рухомыя, лятучыя ядавітыя вадкасці з яшчэ больш непрыемным пахам. Сіланы лёгка гідралізуюцца з утварэннем SiO2 і вадароду або прамежкавых рэчываў. Раствараюцца ў этаноле, бензіне, арганасіланах, CS2 (пры пападанні паветра ў ёмістасць з растворам сіланаў у CS2 адбываецца выбух ). Пры ўзаемадзеянні з галагенавадародамі ў прысутнасці Al2O3 і галагенамі пры нізкай тэмпературы ўтвараюць галагенсіланы.
Сіланы добрыя аднаўляльнікі. Са злучэннямі, утрымліваючымі кісларод, (ацэтон, дыэтылавы эфір) сіланы рэагуюць у газавай фазе пры высокай тэмпературы з утварэннем алкасіланаў. З аліфатычнымі спіртамі ў прысутнасці каталізатараў сіланы утвараюць тэтраэфіры.
Таўкачоўшчынскі сельсавет
Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Івянецкага раёна Баранавіцкай вобласці БССР. З 8 студзеня 1954 года ў складзе Маладзечанскай вобласці. 27 сакавіка 1959 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Волменскага сельсавета.
Сіланы
Уласцівасці
Адметнай уласцівасцю сіланаў з'яўляецца іх надзвычайна лёгкае акісленне. Пачынаючы з трысілану Si3H8, рэакцыя акіслення суправаджаецца моцным выбухам.
Выкарыстанне
Сіланы выкарыстоўваюць у працэсах арганічнага сінтэзу, вытворчасці крэмнійарганічных палімераў. Монасілан з'яўляецца зыходнай сыравінай пры атрыманні паўправадніковага крэмнію.
Душыца палявая
Душыца палявая  (Acinos arvensis) — від кветкавых раслін роду.
Батанічнае апісанне
Шматгадовая травяністая расліна, якая звычайна расце каля 20 см у вышыню і распаўсюджваецца на 3 см. Яна аддае перавагу расці на моцным сонечным святле. Пах злёгку нагадвае чабор, што абыгрываецца ў некаторых народных назвах.
Свідніца
Свідні́ца (Świdnica, Svídnice), Шва́йдніц (Schweidnitz) — горад у Польшчы, адміністрацыйны цэнтр Свідніцкага павета Ніжнесілезскага ваяводства. Утварае гарадскую гміну, таксама з’яўляецца сядзібай вясковай гміны Свідніца.
Гісторыя
Свідніца стала горадам у 1250 годзе. Спачатку належала да Уроцлаўскага княства. Да 1290 года Свідніца ўжо мела сцены і шэсць брам, развітую вытворчасць, гандаль. У канцы XIV стагоддзя горад апынуўся пад кантролем Багеміі, якая была тады часткай Свяшчэннай Рымскай імперыі. У 1471 годзе ў Свідніцы дзейнічалі 47 гандлёвых гільдый, каля 300 бровараў, у горадзе адбываліся вялікія кірмашы.
У 1526 годзе ўся Сілезія, і Свідніца ў тым ліку, перайшла пад прамую ўладу Габсбургаў. Трыццацігадовая вайна (1618—1648) спустошыла землі Сілезіі, пасля чаго адбылася Сілезская вайна і інш. У час Сямігадовай вайны Свідніцу займалі то аўстрыйскія, то прускія войскі, у канчатковым выніку яна перайшла да Прусіі, а пасля да Германіі.
Аляксандр Міхайлавіч Люцко
Аляксандр Міхайлавіч Люцко́ ( — ) — вучоны ў галіне ядзернай фізікі і радыеэкалогіі, кандыдат фізіка-матэматычных навук (1969), прафесар (1997).
Біяграфія
Нарадзіўся ў вёсцы Чыжэвічы Салігорскага раёна Мінскай вобласці). У 1963 годзе скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт (фізічны факультэт). Працаваў у Навукова-даследчым інстытуце анкалогіі і медыцынскай радыялогіі . З 1970 года выкладаў на кафедры ядзернай фізікі Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. У 1978—1987 гг. на пасадзе загадчыка лабараторыяй інструментальных і радыеізатопных метадаў даследавання Ціхаакіянскага інстытута біяарганічнай хіміі . З 1992 г. А. М. Люцко на пасадзе рэктара створанага пры Беларускім дзяржаўным універсітэце Міжнароднага вышэйшага каледжа па радыеэкалогіі імя А. Дз. Сахарава.
Займаўся альпінізмам. Загінуў пры ўзыходжанні на гару ў Іспаніі.
Навуковая дзейнасць
А. М. Люцко належаць навуковыя працы па ізатопнай біяінтраскапіі, радыеактыўных індыкатарах для біятэхналогій. Займаўся вывучэннем наступстваў аварыі на Чарнобыльскай АЭС.
Аўтар 69 апублікаваных навуковых прац, у тым ліку 2-х манаграфій і 4-х навучальных дапаможнікаў па радыяцыйнай бяспецы для сярэдніх школ. Па ініцыятыве А. М. Люцко і пад яго кіраўніцтвам была распрацавана Канцэпцыя радыеэкалагічнай адукацыі ў Рэспубліцы Беларусь.
Быў абраны сапраўдным членам Нью-Ёркскай акадэміі навук. Уваходзіў шэраг міжнародных арганізацый.
Калема
Кале́ма (Collema) — род лішайнікаў сямейства калемавых.
Біялагічнае апісанне
Слаявіна ліставатая, або зрэдку накіпная, без каравога слою, звычайна цёмна-карычневая. Пладовыя целы круглаватыя, у тканцы слаявіны. Сумкі з 8 спорамі.
Арэал
На Беларусі трапляюцца, і.
Экалогія
Растуць на кары дрэў у хвойных і мяшаных лясах. Спараносяць у вільготны перыяд зімой і летам.
Індыкатарныя расліны.
Іван Аляксеевіч Вараб’ёў
Іван Аляксеевіч Вараб’ёў ( — ) — савецкі ваенны лётчык, двойчы Герой Савецкага Саюза (1944; 1945), палкоўнік (1956).
Даваенныя гады
Нарадзіўся 26 жніўня 1921 года ў вёсцы Гарбачова Адоеўскага павета Тульскай губерні (цяпер — Адоеўскага раёна Тульскай вобласці) у сялянскай сям’і. Рускі. Скончыў 7 класаў школы. Працаваў у калгасе, быў абраны брыгадзірам паляводчай брыгады, а таксама сакратаром камсамольскай арганізацыі. З 1937 году жыў у горадзе Яфрэмаве Тульскай вобласці. Працаваў спачатку вучнем электраслесара, затым электраслесарам на заводзе сінтэтычнага каўчука. Адначасова вучыўся ў вячэрняй сярэдняй школе і ў Яфрэмаўскім аэраклубе. У 1939 годзе скончыў 9 класаў вячэрняй сярэдняй школы і аэраклуб.
У Чырвоную армію закліканы 10 лістапада 1939 года Яфрэмаўскім райваенкаматам Тульскай вобласці. Па камсамольскай пуцёўцы быў накіраваны ў Тамбоўскую ваенную авіяцыйную школу пілотаў. У сувязі з рэарганізацыяй Тамбоўскай лётнай школы ГВФ ў ​​Тамбоўскую ваенную авіяцыйную школу пілотаў, толькі толькі ў студзені 1940 года быў залічаны яе курсантам (адсюль і блытаніна, калі ён быў прызваны ў РСЧА).
Вялікая Айчынная вайна
У ліпені 1941 года быў датэрмінова выпушчаны з авіяцыйнай школы пілотаў з прысваеннем воiнскага звання «сяржант» і накіраваны лётчыкам-інструктарам у ізноў арганізаваную школу першапачатковага навучання пілотаў у горадзе Чэбаксары. Прайшоў праграму перавучвання на начнога лётчыка-інструктара. Узімку 1942 года школа была заснавана, а на яе базе арганізаваны запасныя авіяпалкоў для падрыхтоўкі лётчыкаў на начных бамбавіках (По-2). У лютым-ліпені 1942 года — лётчык 46-га запаснога авіяпалка (горад Алатыр Чувашскай АССР). Пасля некалькіх рапартаў быў пераведзены ў маршавы авіяполк для адпраўкі на фронт.
Са жніўня 1942 года ўдзельнічаў у баях Вялікай Айчыннай вайны, лётчык 709-га (з лістапада 1942 года — 25-га гвардзейскага) начнога бамбавальнага авіяпалка. Ваяваў на Сталінградскім фронце, здзейсніў каля 100 баявых вылетаў на бамбавіку У-2 (По-2), атрымаў сваю першую баявую ўзнагароду — медаль «За адвагу».
Пры выкананні баявога задання 19 лютага 1943 года атрымаў лёгкае асколачнае раненне ў галаву, некаторы час лячыўся ў шпіталі.
У сакавіку 1943 года быў накіраваны на курсы камандзіраў звёнаў у 10-й вучэбна-трэніровачны авіяцыйны полк 8-й паветранай арміі, дзе перавучыўся на лётчыка-штурмавіка. У чэрвені 1943 года, пасля заканчэння курсаў, быў накіраваны на фронт у штурмавы авіяполк.
З чэрвеня 1943 года зноў удзельнічаў у баях: лётчык, старэйшы лётчык, камандзір авіязвяна, намеснік камандзіра і камандзір авіяэскадрыллі 76-га гвардзейскага штурмавога авіяпалка. Ваяваў на Паўднёвым, 4-м Украінскім і 3-м Беларускім франтах.
Удзельнічаў у вызваленні, поўдня Украіны і Крыма. Быў узнагароджаны двума ордэнамі Чырвонага Сцяга і ордэнам Айчыннай вайны 2-й ступені. Да мая 1944 здзейсніў 117 баявых вылетаў на штурмавіку Іл-2. 10 мая 1944 года, пасля вызвалення Севастопаля, быў прадстаўлены да звання Героя Савецкага Саюза.
Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 19 жніўня 1944 года за мужнасць і гераізм, праяўленыя ў баях, гвардыі старэйшаму лейтэнанту Вараб’ёву Івану Аляксеевічу прысвоена званне Героя Савецкага Саюза з уручэннем ордэна Леніна і медалі «Залатая Зорка» (№ 3719).
У далейшым удзельнічаў у вызваленні Беларусі, Літвы і Польшчы, ва Усходне-Прускай аперацыі і штурме Кёнігсберга. Быў узнагароджаны ордэнамі Аляксандра Неўскага і Айчыннай вайны 1-й ступені. Да красавіка 1945 года здзейсніў 207 баявых вылетаў на штурмавіку Іл-2. 15 красавіка 1945 года, падчас баёў ва Усходняй Прусіі, быў прадстаўлены да ўзнагароджання другі медалём «Залатая Зорка».
Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 29 чэрвеня 1945 года за мужнасць і гераізм, праяўленыя ў баях, гвардыі маёр Вараб’ёў Іван Аляксеевіч узнагароджаны другім медалём «Залатая Зорка» (№ 60/II).
Усяго за гады вайны на самалётах У-2 (По-2) і Іл-2 здзейсніў каля 440 баявых вылетаў, у паветраных баях асабіста збіў 3 самалёты праціўніка.
Пасляваенны час
Да сакавіка 1947 года працягваў службу на пасадзе камандзіра авіяэскадрыллі 76-га гвардзейскага штурмавога авіяпалка (у Беларускай ваеннай акрузе). З сакавіка 1947 года па жнівень 1948 года — камандзір авіяэскадрыллі 136-га гвардзейскага штурмавога авіяпалка (горад Ліда, Беларуская ваенная акруга). У 1948 годзе скончыў 10-ы клас вячэрняй школы, быў накіраваны на вучобу ў Ваенна-паветраную акадэмію.
У чэрвені 1952 года скончыў камандны факультэт Ваенна-паветранай акадэміі (пасёлак Моніна). З чэрвеня 1952 г. па ліпень 1954 — намеснік камандзіра палка па лётнай падрыхтоўцы — інспектар-лётчык 580-га штурмавога авіяпалка вучэбнай змяшанай авіядывізіі Ваенна-паветранай акадэміі (горад Кіржач Уладзімірскай вобласці). У 1953—1954 гадах удзельнічаў у сакрэтнай высокашыротнай экспедыцыі. Неаднаразова здзяйсняў на штурмавіку Іл-10 палёты на лядовыя аэрадромы ў Арктыцы. Быў узнагароджаны ордэнам Чырвонай Зоркі.
З ліпеня 1954 года служыў у Варашылаўградскім ваенным авіяцыйным вучылішча лётчыкаў (горад Варашылаўград, цяпер Луганск): намеснікам камандзіра вучэбнага авіяпалка (да красавіка 1955), намеснікам камандзіра вучэбнага авіяпалка па лётнай падрыхтоўцы (у красавіку — лістападзе 1955), камандзірам вучэбнага авіяпалка (да студзеня 1958 года). У студзені — снежні 1958 года — камандзір 772-га вучэбнага авіяпалка 8-га ваеннага авіяцыйнага вучылішча першапачатковага навучання лётчыкаў (горад Паўлаград Днепрапятроўскай вобласці). Са снежня 1958 — начальнік 24-га ваеннага авіяцыйнага вучылішча першапачатковага навучання лётчыкаў (горад Паўладар, Казахстан). У чэрвені 1960 года, у сувязі са скарачэннем ВПС і расфарміраваннем Паўладарскага авіявучылішча, быў пераведзены на пасаду начальніка ваеннай авіяшколы паветраных стралкоў-радыстаў ВПС (горад Канск Краснаярскага краю).
У лістападзе 1966 года, па прычыне спісання з лётнай работы (даў аб сабе ведаць пакінуты ў галаве з часоў вайны асколак), быў пераведзены ў Луганскае (Варашылаўградскае) вышэйшае ваеннае авіяцыйнае вучылішча штурманаў імя пралетарыяту Данбаса (Кіеўская ваенная акруга), дзе служыў на пасадзе начальніка штаба — намесніка начальніка вучылішча (да студзеня 1969 г.), намесніка начальніка вучылішча (да лістапада 1973). У лістападзе 1973 года па стане здароўя быў ​​звольнены ў запас.
Цярэнцій Фаміч Штыкаў
Цярэнцій Фаміч Штыкаў (28 лютага (13 сакавіка) 1907, хутар Любкі, Гарадоцкі павет, Віцебская губерня —, ) — савецкі партыйны і ваенны дзеяч, дыпламат. Генерал-палкоўнік (1944). Надзвычайны і паўнамоцны пасол СССР у КНДР (1948), фактычны кіраўнік паўночнай часткі Карэі ў 1945—1950 гадах, адзін з арганізатараў Карэйскай вайны.
Іван Аляксеевіч Вараб’ёў
Пасляваенны час
Жыў у Кіеве. Да 1987 года працаваў у навукова-даследчым інстытуце «Гіпрахіммаш» Міністэрства хімічнага і нафтавага машынабудавання СССР. Памёр 17 сакавіка 1991 года. Пахаваны ў Кіеве на Байкавых могілках.
Цярэнцій Фаміч Штыкаў
Член ВКП(б) з 1929 года. Кандыдат у члены ЦК ВКП(б) (1939—1952), член ЦК КПСС (1956—1961). Дэлегат XVIII (1939) з’езда ВКП (б).
Іван Аляксеевіч Вараб’ёў
Узнагароды
16 медалёў, у тым ліку:
Цярэнцій Фаміч Штыкаў
Дэпутат Вярхоўнага Савета СССР II і IV скліканняў.
Біяграфія
Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. Беларус. Скончыў Прафесійна-тэхнічную школу (1927). У 1931—1938 гг. — на камсамольскай рабоце ў Ленінградзе, сакратар Акцябрскага райкама УЛКСМ. У кастрычніку-лістападзе 1938 года ўваходзіў у склад асаблівай тройкі НКУС, якая актыўна ўдзельнічала ў сталінскіх рэпрэсіях у Ленінградзе і Наўгародскай вобласці. У 1938—1945 гг. — 2-і сакратар Ленінградскага абкама ВКП(б) (пры першым — А. А. Жданаве). Са снежня 1939 па сакавік 1940 гг. — член Ваеннага Савета 7-й арміі. У верасні 1941 года — член Ваеннага Савета Ленінградскага фронту. З красавіка 1943 па люты 1944 года — член Ваеннага Савета Волхаўскага фронту. Люты-лістапад 1944 г. — член Ваеннага Савета Карэльскага фронту. Красавік-жнівень 1945 г. — член Ваеннага Савета Прыморскай групы войскаў Далёкаўсходняга фронту. Жнівень-верасень 1945 г. — член Ваеннага Савета 1-га Далёкаўсходняга фронту. У 1945—1947 гг. — намеснік камандуючага войскамі Прыморскай ваеннай акругі па палітычнай частцы. У 1946—1947 гг. — кіраўнік савецкай дэлегацыі ў Савецка-амерыканскай камісіі па Карэі. З 16 кастрычніка 1948 па 14 снежня 1950 гг. — Надзвычайны і паўнамоцны пасол СССР у КНДР. Вызвалены ад абавязкаў за «пралікі ў працы, якія выявіліся ў перыяд контрнаступлення амерыканскіх і паўднёвакарэйскіх войскаў у паўночных раёнах Карэі».
Новае Сяло (Лёзненскі раён)
Но́вае Сяло́ (, Новое Село) — аграгарадок у Лёзненскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі. Уваходзіць у склад Крынкаўскага сельсавета.
Геаграфія
Аграгарадок знаходзіцца за 14 км у напрамку на захад ад гарадскога пасёлка Лёзна, за 30 км ад Віцебска, каля левага берага ракі Ольша (Сухадроўка). Прыкладна за 1 км на ўсход ад Новага Сяла знаходзіцца прыпыначнага пункта Выдрэя Віцебскага аддзялення Беларускай чыгункі.
Ордзеж
О́рдзеж (, Ордеж) — вёска ў Лёзненскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Крынкаўскага сельсавета.
Да 19 лютага 1958 года вёска ўваходзіла ў склад Касцяёўскага сельсавета, да 9 ліпеня 1965 года — у склад Бабінавіцкага сельсавета.
Калаплака
Калапла́ка (Caloplaca) — род лішайнікаў сямейства.
Батанічнае апісанне
Слаявіна накіпная, ў выглядзе скарынкі ў цэнтры з зярніста-бугарчатай паверхняй. Пладовыя целы круглаватыя, сядячыя. Сумкі з 8 спорамі.
Арэал
Віды гэтага роду распаўсюджаныя па ўсім свеце, сягаючы ад Антарктыды да высокіх шырот Арктыкі. Яго знаходзілі ў паўночных шыротах Паўночнай Амерыкі і Расіі. Толькі на Брытанскіх астравах сустракаецца каля 30 відаў.
На Беларусі найбольш пашыраныя і.
У 2007 годзе быў адкрыты новы від гэтага роду -, названы ў гонар прэзідэнта ЗША Барака Абамы.
Экалогія
Растуць на кары лісцевых дрэў, драўніне, камяністым субстраце. Спараносяць у вільготны перыяд зімой і вясной.
Рудакі (Лёзненскі раён)
Рудакі́ (, Рудаки) — вёска ў Лёзненскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Крынкаўскага сельсавета.
Да 12 мая 1959 года вёска ўваходзіла ў склад Асінаўскага сельсавета Багушэўскага раёна, да 9 ліпеня 1965 года — у склад Бабінавіцкага сельсавета.
Антаніна Васілеўна Няжданава
Антаніна Васілеўна Няжданава ( — ) — руская і савецкая оперная спявачка (лірыка-каларатурнае сапрана), педагог. Народная артыстка СССР (1936). Лаўрэат Сталінскай прэміі першай ступені (1943). Доктар мастацтвазнаўства (1944).
Біяграфія
Скончыла Маскоўскую кансерваторыю па класе Умберта Мазеці ў 1902 годзе, была запрошаная салісткай ў Вялікі тэатр, дзе працавала больш за трыццаць гадоў, выконваючы галоўныя партыі ў операх рускіх і замежных кампазітараў.
У 1912 годзе яна адзіны раз у сваёй кар’еры выступіла ў Еўропе — у Парыжскай оперы праспявала партыю Джыльда ў оперы «Рыгалета» Дж. Вердзі.
Сярод іншых выкананых ёй партый — Людміла («Руслан і Людміла» М. І. Глінкі), Таццяна («Яўген Анегін» П. І. Чайкоўскага), Разіна («Севільскі цырульнік» Дж. Расіні), Лакмэ (аднайменная опера Л. Дэліба), Снягурка, Волхава («Садко»), Шэмаханская царыца («Залаты пеўнік» Рымскага-Корсакава) і многія іншыя. Найбольшую вядомасць Няжданавай прынеслі ролі Антаніды ў оперы М. І. Глінкі «Жыццё за цара» і Марфы ў «Царскай нявесце» М. А. Рымскага-Корсакава. Акрамя оперных партый Няжданава таксама выконвала камерныя вакальныя творы, часта выступаючы ў ансамблі з мужам М. С. Галаванавым. У шырокім рэпертуары Няжданавай значнае месца займалі народныя песні.
Піньчаў
Піньчаў (Pińczów) — горад у Польшчы, адміністрацыйны цэнтр Піньчоўскага павета Свентакшыскага ваяводства. Сядзіба вяскова-гарадской гміны Піньчаў.
Рэчкі (Лёзненскі раён)
Рэ́чкі (, Речки) — вёска ў Лёзненскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Крынкаўскага сельсавета.
Піньчаў
Займае плошчу 14,32 км². Насельніцтва 11 943 чалавек (на 2004).
Рэчкі (Лёзненскі раён)
Да 23 лістапада 1959 года вёска ўваходзіла ў склад Выдрэйскага сельсавета, да 1 красавіка 1960 года — у склад Дабрамысленскага сельсавета.
Піньчаў
Гісторыя
Правы горада з 1428 года. У XV—XVI стагоддзях уладанне шляхецкага роду Алясніцкіх, з якога паходзіў кардынал Збігнеў Алясніцкі, які заснаваў у горадзе кляштар паўлінаў (цяпер музей). У сярэдзіне XVI стагоддзя — адзін з ачагоў польскага кальвінізму, месца правядзення так званых Піньчаўскіх сабораў (1550—1563).
У 1586 годзе выкуплены біскупам Пятром Мышкоўскім, які распачаў будаўніцтва непадалёк мястэчка Міраў. Пры яго спадчынніку Жыгімонце стаў цэнтрам ардынацыі Мышкоўскіх. У XVIII стагоддзі перайшоў да Веляпольскіх (захаваўся іх палац). Да Другой сусветнай вайны — яўрэйскае мястэчка.
Пагосцішча
Паго́сцішча (, Погостище) — вёска ў Лёзненскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Крынкаўскага сельсавета.
Да 23 лістапада 1959 года вёска ўваходзіла ў склад Выдрэйскага сельсавета, да 17 ліпеня 1964 года — у склад Стасеўскага сельсавета.
Гісторыя
У канцы красавіка 1863 года пад Пагосцішчам атрад І. Будзіловіча ўступіў у бой з царскімі войскамі.
Брый
Брый, Брыум (Bryum) — род лістасцябловых імхоў сямейства брыевых.
Арэал і экалогія
Налічваецца больш за 800 відаў. Пашыраны па ўсім зямным шары. На Беларусі найбольш часта трапляюцца, , і ; вельмі рэдкі від —. Растуць на глебах, асакова-гіпнавых балотах, берагах рэк і ручаёў, збудаваннях, камянях і іншых субстратах, многія — піянеры глебавых агаленняў, ёсць віды-касмапаліты.
Вегетатыўнае размнажэнне вывадкавымі пупышкамі, ніткамі і інш.
Брыум серабрысты
Брый серабрысты, брыум серабрысты (Bryum argenteum) — від лістасцябловых імхоў сямейства брыевых.
Апісанне
Утварае белавата-серабрыста-зялёныя шчыльныя дзернавіны. Сцябло з мноствам каташковых парасткаў. Лісце круглаватае, з выцягнутай верхавінкай. Каробачка са спорамі цыліндрычная, на доўгай ножцы.
Экалогія
Расце на палях, адхонах канаў, камянях, вытаптаных месцах, каля дарог, па берагах рэк. Спараносіць з вясны да позняй восені.
Значэнне
Мох-пустазелле, спадарожнічае чалавеку.
Сасновая Наспа
Да 19 лютага 1958 года вёска ўваходзіла ў склад Касцяёўскага сельсавета, да 9 ліпеня 1965 года — у склад Бабінавіцкага сельсавета.
Уільям Х’юз
Уільям Морыс Х’юз, або Білі Х’юз ( —, Лінфілд, Новы Паўднёвы Уэльс, Аўстралія) — аўстралійскі палітык, сёмы прэм’ер-міністр Аўстраліі. Падпісваў Версальскі мірны дагавор ад Аўстраліі. Правёў у парламенце краіны 51 год.
У 1894 годзе ён стаў членам заканадаўчага сходу Новага Паўднёвага Уэльса ад Лэнга, Сідней, прадстаўляючы Solidarity Labor Party. З гэтага моманту пачалася яго парламенцкая кар’ера, якая працягвалася больш 50 гадоў. У заканадаўчым сходзе ён быў вядомы дзякуючы вострым прамовам, пераканаўчым дэбатам, а таксама палітычнымі стратэгіямі.
На першых федэральных выбарах у 1901 годзе Х’юз прадстаўляў лейбарыстаў ва ўсходнім Сіднеі. Ён выйграў шэсць выбараў запар у гэтай акрузе. З 1908 па 1915 ён займаў розныя пасады ва ўрадзе, уключаючы пасаду міністра замежных спраў, генеральнага пракурора і намесніка прэм’ер-міністра. У гэты ж час ён быў другім чалавекам у лейбарысцкай партыі. У 1915 годзе, пасля сыходу Эндру Фішэра, ён стаў яе лідарам, а таксама прэм’ер-міністрам краіны.
Уільям Х’юз быў актыўным прыхільнікам татальнай вайны, прадстаўляў Аўстралію на ваенных нарадах у Лондане ў 1916 годзе, а таксама даў ход рэферэндуму аб вайсковым абавязку, які адбыўся ў кастрычніку 1916 года. Апошні быў падтрыманы апазіцыяй, пры гэтым шэраг аднапартыйцаў Х’юза выйшлі з парламента. Канфлікт стаў прычынай адстаўкі Х’юза з пасады лідара партыі і прэм’ер-міністра ў лістападзе 1916 года. Акрамя таго, Х’юз зусім выйшаў з партыі.
Сімашкава
Сіма́шкава (, Симашково) — вёска ў Лёзненскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Крынкаўскага сельсавета.
Юстус Ёнас
Юстус Ёнас (Justus Jonas der Ältere;,  — , ) — сябар і памочнік Лютэра, прафесар багаслоўя і пробашч у Вітэнбергу.
Біяграфія
Суправаджаў Лютэра ў Вормс, дапамагаў яму пры перакладзе Старога Запавету і пры візітацыі цэркваў, браў удзел у складанні так званых Торгаўскіх артыкулаў і прысутнічаў на рэйхстагу ў Аўгсбургу. У 1541 Ёнас быў запрошаны ў Гале, каб рэфармаваць там царкоўную і школьную справу. Шмалькальдэнская вайна вымусіла яго пакінуць горад (1546). Пасля доўгіх блуканняў, Ёнас у 1551 стаў прыдворным прапаведнікам у Кобургу, у 1553 — суперінтэндэнтам у Айсфельдзе. Яго перапіска выдадзена ў «Geschichtsqirellen der Provinz Sachsen» (Гале, 1884—1885).
Леанід Віталевіч Собінаў
Леанід Віталевіч Собінаў (, Яраслаўль —, Рыга) — рускі оперны спявак (лірычны тэнар), народны артыст Рэспублікі (1923), адзін з найбуйнейшых прадстаўнікоў рускай класічнай вакальнай школы.
У 1897 годзе стаў салістам Вялікага тэатра. Двойчы быў дырэктарам Вялікага тэатра — у 1917—1918 гадах і ў 1921 годзе. Собінаў выступаў у міланскім тэатры «Ла Скала» (1904—1906), дзе спяваў у традыцыйным італьянскім рэпертуары, выступаў у Монтэ-Карла, Мадрыдзе, Лондане, Берліне, Парыжы (1909).
Пакінуў сцэну ва ўзросце 60 гадоў у 1933 годзе.
Салаўёва (Лёзненскі раён)
Салаўёва (, Соловьёво) — вёска ў Беларусі, у Лёзненскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Крынкаўскага сельсавета.
Да 19 лютага 1958 года вёска ўваходзіла ў склад Касцяёўскага сельсавета, да 9 ліпеня 1965 года — у склад Бабінавіцкага сельсавета.
Восіп Іванавіч Бавэ
Восіп (Джузэпэ) Іванавіч Бавэ (Giuseppe Bova, Joseph Bové;,  — , ) — расійскі архітэктар, знакаміты рэканструкцыяй Масквы пасля пажару 1812 года.
Біяграфія
Бавэ нарадзіўся ў Пецярбургу ў сям'і неапалітанскага мастака, які прыехаў у Расію ў 1782 годзе для працы ў Эрмітажы. Дадзенае пры хрышчэнні імя Джузэпэ пазней было перароблена на рускі манер у Восіпа Іванавіча. Неўзабаве пасля нараджэння Восіпа сям'я пераехала ў Маскву.
Архітэктурную адукацыю атрымаў у архітэктурным вучылішчы пры (1802—1807) у, затым, яшчэ да пажару Масквы, працаваў пад кіраўніцтвам М. Ф. Казакова і К. І. Росі у Маскве і Цверы.
У 1816 годзе Бавэ атрымлівае званне архітэктара ад савета Імператарскай Акадэміі мастацтваў і бярэ шлюб з удовай княгіняй Аўдоццяй Сямёнаўнай Трубяцкой, народжанай Гур'евай (1786—1871).
Пад кіраўніцтвам Бавэ ў цэнтры Масквы былі перабудаваны Гандлёвыя рады ў стылі класіцызму насупраць Крамля (не захаваліся), праведзена рэканструкцыя Чырвонай плошчы, знесены земляныя ўмацаванні вакол Крамля і засыпаны роў, разбіты, пабудаваны Манеж (інжынерная структура распрацавана А. А. Бетанкурам), створана (1818—1824) з Вялікім (Пятроўскім) тэатрам (1821—1824; перапрацаваны праект ). За межамі цэнтра Бавэ пабудаваў Градскую бальніцу за (1828—1833). Трыўмфальныя вароты, збудаваныя па праекце Бавэ ля Цвярской заставы (1827—1834), былі адноўлены ў 1968 годзе каля будуемага тады на манумента Перамогі.
Адкрыццё Амерыкі
Адкрыццё Амерыкі — падзея, у выніку якой для жыхароў Старога Свету стала вядомай новая частка свету — Амерыка, якая складаецца з двух кантынентаў.
Экспедыцыі Хрыстафора Калумба
Хрыстафор Калумб здзейсніў чатыры экспедыцыі ў Новы Свет, якія падрыхтавалі іспанскія Каталіцкія каралі ў надзеі адкрыць карацейшы заходні шлях для гандлю з Індыяй.