cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Кубрат
Дзеці
Паводле візантыйскіх летапісцаў 7 ст. Феафана Спавядальніка і патрыярха канстанцінопальскага Нікіфара, Кубрат меў 5 сыноў. Застаецца невядомым, якім чынам адбыўся падзел бацькавай дзяржавы. Верагодна спадчынікам стальца стаў старэйшы сын Батбаян, але ён валадарыў толькі 3 года, верагодна з-за навалы хазараў. Паводле візантыйскіх летапісаў жыццё кожнага сына склалася па-рознаму: Батбаян — старэйшы з сыноў, стаў пераемнікам бацькі і ў наступным васалам хазараў, стваральнік так званнай Чорнай Балгарыі. Другі сын Котраг, стаў правадыром кутрыгураў, стварыў прадпасылкі для ўтварэння Волжскай Балгарыі. Аспарух, трэці сын, стаў стваральнікам Першага Балгарскага царства. Чацвёрты сын, адправіўся ў Панонію. Альцэк, пяты сын, пасля няўдачнага псялення ў Баварыі, пасяліўся ў Італіі.
Бітва пад Лоевам (1649)
Ход бітвы
Далей Януш Радзівіл зрабіў рызыкоўны крок — за раку перабраліся роты гусараў і стаялі гатовыя атакаваць правы фланг непрыяцеля. Камандаваў гусарамі Павел Невяроўскі. Магчыма гэта былі роты Караля Глябовіча (150 дзід), Аляксандра Палубінскага (100 дзід), палавіна харугвы Януша Радзівіла (91 дзіда), палавіна харугвы Багуслава Радзівіла (75 дзід), рота Вінцэнта Гасеўскага (120 дзід). Разам 536 дзід, гэта значыць 480 гусараў. Януш Радзівіл прывёў на правы бок Лоеўкі астатнія тры аддзелы кавалерыі. З правага фланга казацкімі і драгунскімі харугвамі камандаваў стольнік ВКЛ Вінцэнт Гасеўскі.
Першымі рушылі ў атаку гусары. Яны разбілі дзідамі казацкія шыхты за грэбляй. А далей з шаблямі разбілі Кіеўскі полк. Усё правае крыло войска Крычэўскага ўроссып пахавалася ў лесе над Дняпром і пачало абстрэльваць гусараў. Гусарскія рады пачалі ламацца і адступаць. Відавочна не хапала сіл (600 супраць 4000—5000).
У гэты час у атаку пайшло правае крыло войска Януша Радзівіла. Казакі адступілі ў лясок, пачалі перастрэлку і зблыталі рады літоўцаў. Гасеўскі таксама быў вымушаны адступіць.
На гэты момант страты былі невялікія: крыху больш дзесяці забітых літоўцаў і некалькі дзясяткаў сярод казакаў.
Аднак атака левага казацкага крыла на адкрыты фланг гусараў мела поспех і прывяла да крызісу ў бітве. Адначасова запарожцы Крычэўскага селі на коней і атакавалі літвінаў спераду. Сіл у гусараў было занадта мала, каб даць адпор, ім прыйшлося адступаць.
Алагуй
Алагуй (Алагу́й) — вёска ў Альхонскім раёне Іркуцкай вобласці Расіі. Уваходзіць у Курэцкае муніцыпальнае ўтварэнне.
Бітва пад Лоевам (1649)
Ход бітвы
Літоўская кавалерыя зведала вялікія страты ад казацкіх атак з усіх бакоў і адступала за Лоеўку.
Літоўскае войска было разагнана. Януш Радзівіл збіраўся атабарыцца і адступаць, абараняючыся, да Рэчыцы. Выглядала так, быццам ён прайграў бітву.
Скарыстаўшыся адыходам Крычэўскага, Радзівіл разбіў казакоў Пабадайлы, што перапраўляліся на правы бераг Дняпра. Потым Радзівіл атакаваў казацкі абоз і пяхоту. Крычэўскі выслаў на дапамогу коннікаў, але тыя вымушаныя былі адступіць.
У канцы дня войска РП тройчы спрабавала штурмаваць лагер казакаў, але са стратамі вымушана было адступіць на ноч у свой лагер. Скарыстаўшыся тым, рэшта казацкага войска адступіла на Чарнігаў і Кіеў.
Вынік
Казакі пацярпелі цяжкае паражэнне. Страцілі больш за 10 тыс. чалавек. Крычэўскі, цяжка паранены і пакінуты казакамі каля лагера, трапіў у палон і неўзабаве памёр. Урадавае войска таксама панесла значныя страты. Каля 1700 шляхты і наёмнікаў палегла. Радзівіл адышоў да Рэчыцы. Такім чынам, не атрымалася нанесці ўдар у тыл асноўнаму войску Хмяльніцкага.
Касая Сцепь
Касая Сцепь (Коса́я Степь) — сяло ў Альхонскім раёне Іркуцкай вобласці Расіі. Уваходзіць у Курэцкае муніцыпальнае ўтварэнне.
Густатка
Густа́тка — рака ў Браслаўскім і Шаркоўшчынскім раёнах Віцебскай вобласці, правы прыток ракі Янка (басейн Заходняй Дзвіны).
Даўжыня ракі 26 км. Плошча вадазбору 356 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,7 м/км. Азёрнасць вадазбору каля 1 %.
Мікіта Віктаравіч Лапаценка
Мікіта Віктаравіч Лапаценка (нар. ) — беларускі лёгкаатлет. Спецыялізуецца ў скачках ў даўжыню. Майстар спорту Беларусі.
Дасягненні
На Чэмпіянаце Беларусі 2016 года заняў 4 месца ў скачках у даўжыню з вынікам 7,51 м.
Ісаак Рэнэ Гі Ле Шапелье
Ісаак Рэнэ Гі Ле Шапелье (Isaac-René-Guy Le Chapelier,  — ) — дзеяч Вялікай французскай рэвалюцыі, палітык і адвакат.
Стваральнік закона Ле Шапелье, які забараняў забастоўкі і аб’яднанні працоўных.
Падчас эпохі тэрору часова эмігрыраваў у Вялікабрытанію, але вярнуўся ў Францыю ў 1794 годзе. Быў прызнаны падазроным, арыштаваны і пакараны смерцю на гільяціне 22 красавіка 1794 года.
Васіль Емяльянавіч Макух
Васіль Емяльянавіч Макух (Василь Омелянович Макух; 14 лістапада 1927, Карыў, Львоўскае ваяводства — 6 лістапада 1968, Кіеў) — савецкі ўкраінскі рабочы, які ў 1968 годзе здзейсніў самаспаленне на Хрэшчатыку ў знак пратэсту супраць становішча, якое Украіна займае ў складзе СССР, і супраць ўводу войскаў у Чэхаславакію.
Біяграфія
Нарадзіўся ў сялянскай сям’і ў вёсцы Карыў Львоўскага ваяводства.
У 1944 годзе пад уплывам бацькі і суседзяў Мікалая і Пятра Дужых ўступіў у шэрагі Украінскай паўстанчай арміі, дзе служыў у ваеннай выведцы. У лютым 1946 года быў паранены ў нагу і трапіў у савецкі палон.
Быў асуджаны на 10 гадоў зняволення і 5 гадоў ссылкі. Адбываў зняволенне ў Мардовіі. У ссылцы ў Сібіры пазнаёміўся з артысткай Лідзіяй Іванаўнай Запарай, заключанай за выступ у канцэртах агітбрыгады падчас нямецкай акупацыі. Пасля яе вызвалення перапісваўся з ёй.
Пасля вызвалення Макуху было забаронена пражыванне ў Заходняй Украіне, таму ён з’ехаў да Лідзіі ў Днепрапятроўск. Дабудаваў дом яе бабулі, пазней ажаніўся з Лідзіяй. У 1960 годзе ў пары нарадзілася дачка Оля, у 1964 годзе — сын Уладзімір. Макух працаваў у шкодным цэху вогнетрывалых матэрыялаў завода «Прамцынк», з-за чаго набыў праблемы са здароўем — падвышаны ціск. Таксама ён працаваў слесарам у механічным цэху.
Макухі аддалі сваіх дзяцей у мясцовыя дзіцячы сад і школу. Дзеці скардзіліся, што аднагодкі кпяць з іх з-за выкарыстання ўкраінскага мовы. Макух абураўся, што ў Днепрапятроўску, былым казацкім краі, не выкарыстоўваецца ўкраінская мова. Макух ездзіў у Галіцыну, сустракаўся з былымі паплечнікамі.
Вялікае ўражанне на Макуха зрабіла несправядлівая крытыка рамана «Сабор», напісанага украінскім пісьменнікам Алесем Ганчаром і апублікаванага ў нумары часопіса «Айчына» за студзень 1968 года. Таксама яго ўразіў увод войскаў краін Варшаўскай дамовы ў Чэхаславакію. Макух казаў жонцы, што гатовы ахвяраваць сабой дзеля свабоднай Украіны і будучыні іх дзяцей.
У кастрычніку 1968 Макух узяў адпачынак для паездкі на Львоўшчыну. Перад ад’ездам ён сказаў жонцы і дзецям: «Калі са мной нешта здарыцца, то ведайце, што я вас усіх вельмі люблю». Яго пляменніца заўважыла, што, збіраючы рэчы, ён запакоўваў трохлітровы слоік, які ён патлумачыў як гасцінец ад суседкі.
Замест Львоўшчыны Макух паехаў у Кіеў, дзе днём 5 лістапада 1968 года на Хрэшчатыку, каля дома № 27 непадалёк ад Бесарабскага рынку, ён абліўся бензінам і падпаліў сябе. Ён бег у кірунку цяперашняй Плошчы Незалежнасці і выкрыкваў «Далоў каланізатараў! Няхай жыве Свабодная Украіна!». Людзі ў жаху разбягаліся, а міліцыянты спрабавалі патушыць яго. Макух атрымаў апёкі 70 % скуры, яго адвезлі ў бальніцу, дзе ён на наступны дзень памёр.
Калі ўдава прыехала забраць цела, яна апынулася пад пільнай апекай. Пахаванне прайшло пад наглядам КДБ, наведвальнікаў фатаграфавалі і перапісвалі. Удаву тры месяцы выклікалі на допыты ў КДБ, яна была выгнаная з працы кухаркай, не магла ўладкавацца. Сястру Макуха Праскоўю праз дзень пасля яго самаспалення выклікалі ў КДБ, адкуль яна вярнулася з пашкоджанымі лёгкімі і харкая крывёю, праз два гады яна памерла.
Ва ўкраінскіх СМІ ніякіх паведамленняў аб самаспаленні Макуха не было. Замежныя інфармагенцтвы атрымалі інфармацыю з самвыдату і перадалі кароткае паведамленне аб тым, што адбылося.
Сэклы (возера)
Сэ́клы — возера ў Браслаўскім раёне Віцебскай вобласці, у басейне ракі Дзісна, за 2 кіламетры на поўнач ад гарадскога пасёлка Відзы.
Катлавіна рэшткавага тыпу, выцягнутая ў напрамку з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход. Схілы вышынёй да 3 метраў, спадзістыя, на поўначы стромкія, вышынёй да 9 метраў. Берагі нізкія, пясчаныя, забалочаныя, пад хмызняком. Пойма шырынёй 10—20 метраў. Дно выслана сапрапелем, месцамі каля берагоў пясчанае. Зарастае па ўсёй плошчы. Злучана пратокай з Відзскім возерам, выцякае ручай у раку Дрысвята, упадае ручай са Старадворскага возера.
У возеры водзяцца шчупак, акунь, лінь, сом, гусцяра, плотка, карась і іншыя рыбы.
Ільіч (Гомельскі раён)
Ільі́ч (, Ильич) — пасёлак у Гомельскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Улукаўскага сельсавета.
Ордэн мечаносцаў
Ордэн мечаносцаў, Ордэн братоў мяча (Schwertbrueder) — рыцарскі ордэн, створаны на землях сучасных Латвіі і Эстоніі рыжскім біскупам Альбертам фон Буксгёўдэнам (1202) і зацверджаны Папай Рымскім (1205). Ордэн ажыццяўляў ваенна-рэлігійную экспансію, падпарадкоўваючы аўтахтоннае насельніцтва, на ўсходнім кірунку ўступіў у ваеннае процістаянне з Полацкім княствам, забраў яго прыгарады Кукенойс і Герцыке. Пасля буйнога паражэння ад літоўцаў пад Саўлямі (1236) Ордэн згодна з булай папы рымскага Грыгорыя IX аб'яднаўся з Тэўтонскім (12 мая 1237) і стаў яго паўночным аддзелам.
Гаўрылаўка (Рослаўльскі раён)
Гаўрылаўка (Гаври́ловка) — вёска ў Рослаўльскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Сыракоранскага сельскага паселішча.
Гісторыя
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай Гаўрылаўка абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР.
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з жніўня 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
З 2004 па 2019 год у складзе Савееўскага сельскага паселішча.
Кугоні
Куго́ні (, Кугони) — вёска ва Ушацкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Вяркудскага сельсавета.
Да 19 лютага 1958 года вёска ўваходзіла ў склад Зарачанскага сельсавета, да 8 красавіка 2004 года — у склад Дубраўскага сельсавета.
NGC 3778
NGC 3778 (іншыя абазначэнні — ESO 216-26, AM 1135-502, PGC 36051) — галактыка ў сузор’і Цэнтаўр.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі новага агульнага каталога.
Рапалана-Тэрмэ
Рапалана-Тэрмэ (Rapolano Terme) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Таскана, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Сіена.
Насельніцтва складае 4771 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 57 чал./км². Займае плошчу 83 км². Паштовы індэкс — 53040. Тэлефонны код — 0577.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы Vergine Maria Assunta.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
Шарыбаўка (прыпыначны пункт)
Шары́баўка (, Шарыбовка, нарматыўная назва — )  — прыпыначны пункт Гомельскага аддзялення Беларускай чыгункі ў Буда-Кашалёўскім раёне Гомельскай вобласці. Размешчаны за 1,3 км на паўднёвы захад ад вёскі Галы; на лініі Гомель — Жлобін, паміж прыпыначным пунктам Качанова і прыпыначным пунктам Забаб'е.
Курэць
Курэць (Куре́ть) — вёска ў Альхонскім раёне Іркуцкай вобласці Расіі. Уваходзіць у Курэцкае муніцыпальнае ўтварэнне.
Аўтапартрэт
Аўтапартрэт (ад аўта… + партрэт) — выява (вобраз) мастака, выкананая ім самім; разнавіднасць партрэта. Выконваецца звычайна з дапамогай люстэрка, фотаздымка, па ўяўленні. Адлюстроўвае не толькі вонкавае падабенства, але і раскрывае ўнутраны свет мастака, яго схільнасці, погляды.
Віды аўтапартрэта
Мастацтвазнаўца Галіна Васільева-Шляпіна вылучае два асноўных віда аўтапартрэта:
Яна таксама прапануе больш дэталёвую класіфікацыю:
1) «устаўны аўтапартрэт» — мастак намаляваны ў групе персанажаў нейкага сюжэту;
2) «прадстаўніцкі або сімвалічны аўтапартрэт» — мастак адлюстроўвае сябе ў вобразе гістарычнай асобы або рэлігійнага героя;
3) «групавы партрэт» — мастак намаляваны з членамі сям'і або іншымі рэальнымі асобамі;
4) «асобны або натуральны аўтапартрэт» — мастак намаляваны адзін.
Аўтапартрэт у заходнееўрапейскім выяўленчым мастацтве
Аўтапартрэт маньерызму (XVI стагоддзе) характарызуецца ўскладненасцю вобразнай структуры.
Аўтапартрэт ХVII стагоддзя меў спавядальны характер, у ім раскрываецца сацыяльнае аблічча мастака (Нікала Пусэн, Рубенс, Рэмбрант). У аўтапартрэце ХVIII стагоддзя падкрэсліваліся і рысы прыватнага жыцця мастака (Ж. Б. Шардэн, Дж. Рэйналдс). Істотнае месца займаў аўтапартрэт у мастацтве рамантызму, прадстаўнікі якога сцвярджалі каштоўнасць творчай асобы і яе багатага духоўнага жыцця. На мяжы ХIХ—ХХ стагоддзяў жанр аўтапартрэта часта выбіраўся для адлюстравання ўласнага светаўспрымання і жывапіснай канцэпцыі мастака (Поль Сезан, Вінцэнт ван Гог, Міхаіл Урубель). У ХХ стагоддзі вобразна-кампазіцыйны кірунак аўтапартрэта значна ўскладніўся.
Аўтапартрэт у беларускім выяўленчым мастацтве
У беларускім выяўленчым мастацтве першыя спробы аўтапартрэта, верагодна, звязаны з Францыскам Скарынам і яго малюнкамі для гравюр у шэрагу выданняў. Жывапісныя аўтапартрэты з'явіліся ў 2-й палове ХVIII стагоддзя. У ХIХ стагоддзі выдатныя аўтапартрэты стварылі Казімір Альхімовіч, Валенцій Ваньковіч, Ян Дамель, Юзаф Пешка, Альфрэд Ромер, Канут і Баляслаў Русецкія, Нікадзім Сілівановіч, Францішак Смуглевіч, Януар Сухадольскі;
У пачатку ХХ стагоддзя аўтапартрэты пісалі Юдэль Пэн, Фердынанд Рушчыц, Якаў Кругер, Марк Шагал.
У 1920—1930-х гадах аўтапартрэты былі адметныя імкненнем спасцігнуць самога сябе (Павел Гаўрыленка, Пётра Сергіевіч, Мікола Тарасікаў).
У 1940—1960-я гады ствараліся традыцыйныя аўтапартрэты, у якіх асноўная ўвага аддавалася вонкаваму абліччу (Іван Ахрэмчык, Віктар Грамыка, Натан Воранаў, Раіса Кудрэвіч, Леў Лейтман, Монас Манасзон, Фёдар Мадораў, Пётр Раманоўскі, Мікола Тарасікаў, Уладзімір Кухараў). У 1970-я гады да аўтапартрэты звярталіся Гаўрыла Вашчанка, Віктар Варламаў, Надзея Варвановіч, Віктар Грамыка, Леанід Дударэнка, Генадзь Лойка і інш.
У 1980-я гады ў жанры аўтапартрэта сталі з'яўляюцца творы са складаным прадметна-прасторавым асяроддзем, інтэлектуальныя, «маскарадныя», калі мастак выступаў у пэўным амплуа (Фелікс Янушкевіч, Генрых Ціхановіч). Часам тэматычнай асновай аўтапартрэта былі ўспаміны мастака, роздум над жыццём, уласныя думкі і ідэі (Міхаіл Савіцкі «Вязень № 32815», Гаўрыла Вашчанка «Роздум», Васіль Сумараў «Мой свет», Мікалай Селяшчук «Датычнасць») або аўтапартрэт уводзіцца ў сюжэтныя кампазщыі, тэматычныя ці групавыя партрэты (Леанід Шчамялёў «Нядзеля», Эдуард Белагураў «Сямейны партрэт», Ігар Бархаткоў «Бацька і сын»).
Сучасны перыяд развіцця аўтапартрэта адметны імкненнем да шматмернасці вобраза, узмацнення псіхалагічнай асновы, філасофскага падтэксту.
Гарбачы (Рослаўльскі раён)
Гарбачы (Горбачи) — вёска ў Рослаўльскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Сыракоранскага сельскага паселішча.
Гісторыя
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай Гарбачы абвяшчаліся часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР.
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з жніўня 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
З 2004 па 2019 год у складзе Савееўскага сельскага паселішча.
Атмухаў (гміна)
Атму́хаў (Otmuchów) — вяскова-гарадская гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Ныскага павета Апольскага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Атмухаве. Плошча гміны складае 187,41 км². Станам на 2011 год у гміне Атмухаў пражывалі 14 120 чалавек, шчыльнасць — 75 чал./км². Адміністрацыйна падзелена на 32 салецтвы.
Населеныя пункты
На тэрыторыі гміны размешчаны 39 населеных пунктаў.
Баганта
Баганта (Баганта́) — вёска ў Альхонскім раёне Іркуцкай вобласці Расіі. Уваходзіць у Курэцкае муніцыпальнае ўтварэнне.
Іпуць (пасёлак)
І́пуць (, Ипуть) — пасёлак у Гомельскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Улукаўскага сельсавета.
Тамара Мікалаеўна Трыпуціна
Тамара Мікалаеўна Трыпуціна (нар., в. Гай, Круглянскі раён) — беларуская мовазнаўца. Кандыдат філалагічных навук, дацэнт.
Біяграфія
Нарадзілася ў в. Гай (Круглянскі раён). Скончыла 7 класаў Круглянскай СШ у 1961 г. У 1965 г. скончыла Мінскі тэхнікум лёгкай прамысловасці, у 1972 г. — Мінскі дзяржаўны педагагічны інстытут імя М. Горкага.
Працы
аўтарэферата «Анализ языка произведений Я.Брыля и русского их перевода» і інш.
Лозы (Ушацкі раён)
Ло́зы (, Лозы) — вёска ва Ушацкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Вяркудскага сельсавета.
Насельніцтва Афганістана
Афганістан — шматнацыянальная краіна, у этнічным складзе пераважаюць пуштуны і таджыкі, афіцыйныя мовы — пушту і дары адпаведна. 99 % насельніцтва вызнаюць іслам: дакладней 74-89 % суніты і 9-25 % шыіты. Для насельніцтва Афганістана характэрныя вельмі высокія тэмпы росту. Тры чвэрці афганцаў жывуць у сельскай мясцовасці. Буйныя гарады: Кабул, Кандагар, Мазары-Шарыф, Герат, Джэлалабад.
Дэмаграфія
Колькасць насельніцтва Афганістана паводле экспертных ацэнак ААН складае прыблізна 38 мільёнаў чалавек. А вось паводле афганскай статыстыкі, на тэрыторыі краіны пражывае блізу 33 млн чалавек — падлічыць людзей у горнай, падзеленай міжусобіцай краіне, няпроста. У любым разе за пачатак ХХІ стагоддзя насельніцтва Афганістана павялічылася ўдвая, у тым ліку за кошт рэпатрыяцыі пяці мільнёнаў афганскіх бежанцаў, што дадалі дэмаграфічнаму выбуху яшчэ большай сілы. Хуткасць росту насельніцтва тцт найвялікшая па-за межамі Афрыкі і адна з самых высокіх у свеце. За першыя дзесяцігоддзі XXI стагоддзя яна скарацілася, у параўнанні з падзеннем у суседзяў па Азіі, зусім нязначна: ад 2,97 % у 2002 годзе да 2,35 % у 2021. Найважнейшым складнікам прыросту з’яўляецца вельмі высокая нараджальнасць (36 чалавек на 1000 у 2021 годзе). Смяротнасць таксама немалая (12,5 чал. на 1000), хоць і добра скарацілася ад талібскіх часоў, дзякуючы развіццю медыцыны. Насельніцтва краіны вельмі маладое: сёння сярэдняму афганцу каля 20 гадоў, а доля дзяцей і падлеткаў складае 40 %. Сярэдняя працягласць жыцця, што пры талібах была роўнай 42 гадам (адна з самых нізкіх у свеце), вырасла да 52 гадоў, але застаецца адной з самых нізкіх у свеце.
Афганскія бежанцы
Трэба адзначыць, што каля 3-х мільёнаў афганцаў дагэтуль туляюцца ў лагерах для бежанцаў у суседніх Пакістане і Іране, а шмат хто паспеў там нарадзіцца і вырасці. На працягу 1980-х — 2010-х Афганістан застаецца «найбуйнейшым пастаўшчыком» выгнаннікаў на дарогі свету.
Нацыянальны склад
У Афганістане пражывае больш за 20 народнасцей (пуштуны, таджыкі, узбекі, хазарэйцы, туркмены, кызылбашы і інш). Самая шматлікая этнічная група — пуштуны, якія складаюць прыблізна 48 % насельніцтва. Таджыкаў каля 22 %, узбекаў каля 9 %, блізу 7 насельніцтва складаюць хазарэйцы. Маецца яшчэ дзясяць значных нацыянальных меншасцяў, чые назвы пералічваюцца ў тэксце нацыянальнага гімна. Пуштунская большасць размаўляе на пушту, але гістарычна склалася, што функцыі лінгва франка выконвае дары — мова афганскіх таджыкаў і (у дыялектным выглядзе) хазарэйцаў, практычна ідэнтычная персідскай і таджыцкай мовам. Дары валодае 77 % насельніцтва, і білінгвізм у Афганістане —— звычайная справа. Статус рэгіянальных маюць узбекская, туркменская, белуджская і некаторыя іншыя мовы. З замежных моваў найбольш пашыраны веды хіндзі і урду (дзякуючы вяртанню мігрантаў з Пакістана і папулярнасці балівудскіх фільмаў), а таксама англійскай і рускай моваў, апошняя выкладалася ў школах у 1980-х.
Канфесійны склад
Афганістан з’яўляецца монаканфесійнай краінай: 99 % вернікаў (а вераць тут амаль усе) — гэта мусульмане. Усе асноўныя этнічныя групы прытрымліваюцца суніцкага ісламу, хазарэйцы — шыіты. Увогуле дадзеныя аб колькасці шыітаў моцна розняцца і вар’ююцца ад 9 да 25 % насельніцтва. Ад 30 000 да 150 000 індусаў і сікхаў жывуць у розных гарадах, але большая частка ў Джалалабадзе, Кабуле і Кандагары. Раней у Афганістане жылі іўдзеі, большасць з якіх пакінула краіну ў 1979 годзе пасля Савецкай агрэсіі. Колькасць хрысціян складае ад 500 да 8000 чалавек, яны церпяць пераслед і не маюць ніводнага дзеючага храма.
Рассяленне
Шчыльнасць насельніцтва перавысіла 50 чалавек на км², што для Паўднёвай Азіі зусім не густа. Доля гарадскога насельніцтва складае каля 26 %, менш у Азіі толькі ў Непале, Камбоджы і на Шры-Ланцы. Астатнія тры чвэрці афганцаў вядуць сельскі лад жыцця, у тым ліку 5 % — качавы. Адзіны горад-мільянер — Кабул (каля 4 млн чалавек); іншыя буйныя гарады: Герат, Кандагар, Мазары-Шарыф, Кундуз, Джалалабад — усе месцяцца ў перадгор’ях цэнтральнага горнага масіву, утвараючы нібыта кальцо.
Би-2
«Би-2» — беларускі рок-гурт. Заснавацелямі гурта з'яўляюцца Шура Бі-2 и Лёва Бі-2. Група была заснавана ў горадзе Бабруйску (Беларусь) у 1988 годзе, другі этап актыўнай дзейнасці распачаўся пасля пераезда музыкаў у Расію ў 1999 годзе.
Сэрцападобнікі
Сэрцападобнікі (Cardiidae) — сямейства двухстворкавых малюскаў з атрада Veneroida. Каля 30 родаў, больш за 250 відаў (гл.серыпес грэнландскі). Пашыраны ўсюды. Жывуць на мелкаводдзі, пераважна ў цёплых водах. Фільтратары. Буйныя віды ядомыя.
Апісанне
Таўстасценная ракавіна выпуклая, мае сэрцападобную форму. Дасягаюць у даўжыню да 10 см, маюць рэбры, у некаторых відаў ёсць шыпы. Нага добра развітая, з яе дапамогай малюскі не толькі перасоўваюцца і хутка закопваюцца ў грунт, але і падскокваюць на некалькі сантыметраў над дном, калі адчуваюць небяспеку. Сілкуюцца планктонам і дэтрытам. У адрозненне ад большасці малюскаў з'яўляюцца гермафрадытамі і могуць хутка размнажацца. З'яўляюцца аб'ектам здабычы.
NGC 3777
NGC 3777 (іншыя абазначэнні — MCG -2-30-8, PGC 35879) — галактыка ў сузор’і Чаша.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі новага агульнага каталога.
Антарктычны паўвостраў
Геаграфічныя каардынаты самай паўночнай кропкі (-63.21667°N, -57.3°W) з'яўляюцца самай паўночнай кропкай кантынентальнай Антарктыды.
Паўвостраў мае гарысты рэльеф, з хрыбтамі вышынёй прыкладна 2800 метраў над узроўнем мора. Вышэйшая кропка — гара Джэксан — 4196 метраў над узроўнем мора. Паўвостраў таксама вядомы як Зямля Грэяма і Зямля Палмера. З 1960-х гадоў Антарктычны паўвостраў атрымаў сваю цяперашнюю назву. Зямлёй Грэяма (Грэхама, Грэма) называецца паўночная яго частка, Зямлёй Палмера — паўднёвая.
На захад ад паўвострава знаходзіцца самы вялікі востраў Антарктыкі — Зямля Аляксандра I.
Клімат паўвострава самы мяккі на Антарктыдзе. Паўночнай часткай паўвострава абмежаваны арэал кветкавых раслін, якія растуць у Антарктыдзе (іх толькі два віда — луговік антарктычны і калабантус кіта).
Вакол узбярэжжа паўночнай часткі паўвострава магчыма круглагадовая навігацыя.
Глабальнае пацяпленне аказвае прыкметнае ўздзеянне на клімат паўвострава: толькі за другую палову XX стагоддзя сярэднегадавая тэмпература вырасла на 2,5°C. На шэльфе побач з Антарктычным паўвостравам знаходзіцца ледавік Ларсена, памеры якога ў апошнія гады рэзка скараціліся.
Нягледзячы на падпісаную Канвенцыю па Антарктычным тэрыторыям, тэрытарыяльныя прэтэнзіі на паўвостраў і прылеглыя тэрыторыі прад'яўляюць Вялікабрытанія, Аргенціна і Чылі.
Сон
Сон — натуральны фізіялагічны працэс знаходжання ў стане з мінімальным узроўнем актыўнай свядомасці і паніжанай рэакцыяй на навакольны свет.
Сон уласцівы большасці сысуноў, птушак, рыб і некаторых бесхрыбетных, характарызуецца запаволеннем актыўнасці цела і арганізма. Падчас сну значна зніжаюцца рухі цела, паслабляюцца рэакцыі на знешнія раздражняльнікі, запавольваецца дыхальны працэс. У чалавека, сысуноў, птушак, рыб і многіх бесхрыбетных перыядычны сон неабходны для выжывання арганізма. Здольнасць хутка прачнуцца з’яўляецца ахоўным механізмам, а таксама неабходным для выжывання і здароўя. Менавіта гэты просты паварот сну адрознівае яго ад іншых працэсаў, у спалучэнні з стратай прытомнасці, напрыклад, такіх як кома.
Валерый Генадзевіч Фамічоў
Валерый Фамічоў (нар., ) — беларускі футбаліст (брамнік) і трэнер. У цяперашні час працуе трэнерам брамнікаў клуба «Энергетык-БДАТУ» з Мінска.
Адзін з самых высакарослых беларускіх брамнікаў (рост 202 см).
Клубная кар’ера
Выхаванец мінскай СДЮШАР-5, выступаў за ждановіцкую «Дарыду», дзе гуляў за дубль, аддаваўся ў арэнду клубу першай лігі «Камунальнік». Пасля распаду «Дарыды» апынуўся ў «Баранавічах», а потым у «Гарадзеі», дзе стаў асноўным брамнікам і выйграў Другую лігу 2010.
Сезон 2011 правёў у якасці другога брамніка ў бабруйскай «Белшыне», а ў снежні 2011 трапіў у склад «Брэста», дзе стаў асноўным брамнікам.
«Шахцёр» і «Ардуспор»
У лютым 2013 перайшоў у казахскі «Шахцёр» з Караганды і прыняў грамадзянства Казахстана. У «Шахцёры» быў трэцім брамнікам і ніводнага разу не з’явіўся на полі.
У верасні 2013 быў аддадзены ў арэнду клубу «Ардуспор» з першай турэцкай лігі. Дзякуючы казахстанскаму грамадзянству не лічыўся легіянерам у Турцыі. Спачатку разглядаўся як другі брамнік, але ў сувязі з траўмай асноўнага брамніка заняў месца ў стартавым складзе, дапамог клубу заняць трэцяе месца ў другім дывізіёне Турцыі.
«Дынама» Брэст
З лютага 2015 трэніраваўся разам з брэсцкім «Дынама» і ў выніку пачаў сезон 2015 у складзе брэсцкага клуба. Быў асноўным брамнікам, удалай гульнёй дапамог «Дынама» паспяхова пачаць чэмпіянат 2015. Аднак, 16 чэрвеня 2015 года кантракт з-за фінансавых праблем клуба быў разарваны.
«Алмалык»
У ліпені 2015 года зноў накіраваўся ў Азію, стаўшы іграком «Алмалыка».
«Ардабасы»
У чэрвені 2017 года было абвешчана аб пераходзе Фамічова ў казахстанскі клуб «Ардабасы». Да канца сезона 2017 ён, аднак, так і не з’явіўся на полі. У студзені 2018 года з’явілася інфармацыя, што брамнік пакінуў каманду, хоць пазней у яе складзе адправіўся на збор у Турцыю. У сезоне 2018 не выступаў.
Вяртанне ў Беларусь
У пачатку 2021 года далучыўся да клуба «Энергетык-БДАТУ» з Другой лігі, дзе стаў выконваць функцыі трэнера брамнікаў.
У ліпені 2023 года атрымаў трэнерскую ліцэнзію УЕФА катэгорыі C.
Уладзімір Аляксандравіч Хрыпач
Уладзімір Аляксандравіч Хрыпач (нар., Мінск) — беларускі хімік. Акадэмік Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (2000), доктар хімічных навук (1990), прафесар (1997).
Біяграфія
Скончыў Беларускі дзяржаўны універсітэт (1971).
З 1971 года стажор-даследчык, малодшы навуковы супрацоўнік Інстытута фізіка-арганічнай хіміі АН БССР, з 1974 года малодшы навуковы супрацоўнік, старшы навуковы супрацоўнік, з 1982 года загадчык лабараторыі Інстытута біяарганічнай хіміі НАН Беларусі. У 1992—1997 гадах намеснік галоўнага вучонага сакратара Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі.
Узнагароды
Дзяржаўная прэмія Рэспублікі Беларусь (1996) за сінтэз, даследаванне і прымяненне брасінастэроідаў — новага класа гармонаў раслін.
Навуковая дзейнасць
Навуковыя працы ў галіне біяарганічнай хіміі. Правёў даследаванні па хіміі стэроідных гармонаў і роднасных біярэгулятараў. Выявіў клас імунамадулятараў у якасці асновы новых лекавых сродкаў для стымуляцыі імунітэту ў чалавека і сельскагаспадарчых жывёл. Стварыў нітрылаксідную метадалогію атрымання ключавых інтэрмедыятаў стэроідаў і іншых біяактыўных злучэнняў, знайшоў новыя регіё- і стэрэаселектыўныя рэакцыі. Даследаванні гэтага накірунку, што адносяцца да хіміі 2-ізаксазалінаў, адкрылі магчымасць выкарыстання апошніх ў практыцы арганічнага сінтэзу і дазволілі стварыць айчынны аналаг пестыцыду «тачыгарэн» на аснове 3-оксі-5-метылізаксазолу. На аснове аднаго з фітагармонаў створаны прэпарат Эпін, які прайшоў палявыя выпрабаванні і дазволены да прымянення ў сельскай гаспадарцы (прэпарат прымяняецца ў Расіі, Беларусі і Украіне для павышэння ўраджайнасці сельскагаспадарчых культур, паляпшэння якасці прадукцыі). Развіў падыходы да сінтэзу іншых класаў прыродных стэроідаў — экдызонаў (гармонаў насякомых), вітамінаў D, марскіх стерынаў, біялагічна актыўных інгрэдыентаў лекавых раслін.
Аўтар больш за 500 навуковых прац, у тым ліку 6 манаграфій, больш за 60 аўтарскіх пасведчанняў і патэнтаў.
Жарное
Гісторыя
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай Жарное абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР.
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з жніўня 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
З 2004 па 2019 год у складзе Савееўскага сельскага паселішча.
Отынь (гміна)
О́тынь (Otyń) — вяскова-гарадская гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Навасольскага павета Любушскага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Отыні. Плошча гміны складае 91,64 км². Станам на 2010 год у гміне Отынь пражывалі 6803 чалавекі, шчыльнасць — 65,9 чал./км². Адміністрацыйна падзелена на 7 салецтваў.
Населеныя пункты
На тэрыторыі гміны размешчаны 8 населеных пунктаў.
Ісаак Львовіч Аскназій
Ісаак Львовіч (Лейбавіч) Аскназій (,, Віцебская губерня — ) — гістарычны жывапісец-біблеіст. Бацька Самуіла Аскназія — навукоўцы-цывіліста.
Біяграфія
Ісаак Львовіч Аскназій нарадзіўся ў 1856 годзе ў горадзе Дрыса (цяпер Верхнядзвінск) Віцебскай губерні ў сям'і заможнага купца-хасіда, адбывалага ад старажытнага равінскага роду; таму хлопчык атрымаў рэлігійнае выхаванне.
З чатырнаццаці гадоў навучаўся майстэрству ў Імператарскай акадэміі мастацтваў у горадзе Санкт-Пецярбургу (1874-79). Працаваў у Італіі, Германіі, Польшчы (1880-84).
Ісаак Львовіч Аскназій раптоўна памёр у 1902 годзе.
Творчасць
У асноўным пісаў на тэмы біблейскіх сюжэтаў, запазычаных са Старога і Новага Запаветаў. Нярэдка Аскназій абмяжоўваўся чыста фармальным адлюстраваннем галоўных фігур (Ісуса Хрыста, Майсея, Іаана Хрысціцеля, дванаццаці апосталаў), якіх да яго ўжо шмат разоў малявалі іншыя жывапісцы, часам дэманстратыўна ігнараваў галоўны сэнс, цалкам засяроджваючыся на каларытных другарадных персанажах, якія да яго практычна не былі па-сапраўднаму раскрыты ў іншых мастацкіх палотнах.
Падчас знаходжання ў сталіцы Аўстрыі горадзе Вене пачаў, пад кіраўніцтвам Ганса Макарта, карціну «Кат з усечанай галавой Іаана Хрысціцеля», скончаную ім у Рыме. У Бродах рабіў эцюды яўрэйскіх тыпаў. Іншыя выдатныя яго творы: «Майсей у пустыні» (захоўваецца ў Дзяржаўнай Траццякоўскай галерэі ў Маскве); «Гульня ў косці», «Жалобныя весці», «Наступ суботы», «Жаніх-талмудзіст, падыспытны рабінам у прысутнасці бацькоў яго і нявесты», «Бацькі Майсея», «Ранішні візіт».
Таксама пісаў жанравыя сцэны з жыцця гарадоў і мястэчак Беларусі («Яўрэйскае вяселле», 1890, «За ласку», 1892).
Адна карціна захоўваецца ў карпаратыўнай калекцыі Белгазпрамбанка ў Мінску.
Мядзведжы Лог
Мядзве́джы Лог (, Медвежий Лог) — пасёлак у Гомельскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Улукаўскага сельсавета.
Сан-Кашана-дэй-Бан’і
Сан-Кашана-дэй-Баньё (San Casciano dei Bagni) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Таскана, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Сіена.
Насельніцтва складае 1745 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 19 чал./км². Займае плошчу 92 км². Паштовы індэкс — 53040. Тэлефонны код — 0578.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы San Cassiano di Imola.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
Партыя свабоды і прагрэсу
Партыя свабоды і прагрэсу (скарачэнне ПСП, Партия свободы и прогресса, Belarusian liberal Party of Freedom and Progress) — ствараемая ў Беларусі з 2003 года палітычная партыя ліберальнай арыентацыі. Вынік эвалюцыйнага развіцця моладзевага руху «Грамадзянскі форум». Старшыня — Уладзімір Навасяд. 22 лістапада 2003 года, 29 мая 2004 года , 29 мая 2005 года , 18 красавіка 2009 года прайшлі Устаноўчыя з’езды Партыі свабоды і прагрэсу, якія прынялі рашэнне аб стварэнні партыі і зацвердзілі Статут , Праграму і Маніфест Партыі свабоды і прагрэсу. Ва ўсіх чатырох выпадках міністэрства юстыцыі Беларусі на розных падставах адмовіла ў рэгістрацыі новай палітычнай партыі, а Вярхоўны суд адхіліў пададзеныя ініцыятарамі стварэння партыі скаргі на рашэнні Мінюста аб адмове ў рэгістрацыі (заснавальнікі партыі называюць іх палітычна матываванымі).
Гісторыя
Аснова першай беларускай ліберальнай партыі будавалася на дзейнасці моладзевай арганізацыі «Грамадзянскі форум», створанай дэпутатам Вярхоўнага савета Рэспублікі Беларусь Уладзімірам Навасядам у 1995 годзе і зарэгістраванай Міністэрствам юстыцыі 10 верасня 1996 года. На той час «Грамадзянскі форум» з’яўляўся моладзевым крылом Аб’яднанай грамадзянскай партыі. У 2000 годзе з-за адмовы Уладзіміра Навасяда ад партыйнай лініі байкоту выбараў, АГП парывае адносіны з «Грамадзянскім форумам» і арганізацыя становіцца самастойнай. У той жа час адбываецца ідэалагічны раскол дзвюх структур — АГП займае ліберальна-кансерватыўную пазіцыю, а прадстаўнікі «Грамадзянскага форуму» — ліберальную.
Між тым Уладзімір Навасяд перамагае на парламенцкіх выбарах па 95-й Купалаўскай выбарчай акрузе і становіцца дэпутатам Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь. Дзякуючы гэтаму да 2004 года з дапамогай моладзі з «Грамадзянскага форуму» дэпутат У. Навасяд вынес на разгляд Парламента шэраг законапраектаў: «Аб альтэрнатыўнай службе», «Аб ашчаджэннях грамадзян», «Аб адмене абавязковага размеркавання выпускнікоў беларускіх ВНУ», блок паправак у закон «Аб статуце Палаты прадстаўнікоў» і зменах у выбарчым заканадаўстве. «Грамадзянскі форум» у сваю чаргу ў гэты час становіцца лідарам моладзевага руху краіны з прадстаўніцтвам у 38 гарадах і нават сваёй асабістай газетай «Моладзевы праспект».
Сталыя чальцы «Грамадзянскага форуму» разам з У. Навасядам у 2001 годзе вырашаюць аформіць палітычныя амбіцыі ў зарэгістраваную партыю ліберальнага толку. Такім чынам з’яўляецца арганізацыйны камітэт Партыі свабоды і прагрэсу. Партыя стала адзінай ліберальнай партыяй краіны, прасоўваючы праеўрапейскую, дэмакратычную павестку. Аднак партыю так і не ўдалося фармалізаваць. Улады 4 разы адказвалі ёй у рэгістрацыі на падставе фармальных прычын. У 2003, 2004 , 2005 , 2009 гадах прайшлі Устаноўчыя з’езды партыі, што мелі сваёй мэтай рэгістрацыю партыі. Але кожны раз Міністэрства юстыцыі знаходзіла парушэнні. Таму на 2020 год ПСП працягвае сваю працу ў фармаце «Арганізацыйнага камітэта Партыі свабоды і прагрэсу».
Удзел у выбарчых кампаніях і палітычная актыўнасць
З самага заснавання Партыя актыўна прымае ўдзел у выбарчых кампаніях рознага ўзроўню. Партыя знаходзіцца ў апазіцыі да рэжыму прэзідэнта Аляксандра Лукашэнкі. Таму фіксуюцца выпадкі адмовы рэгістрацыі кандыдатам ад Партыі ў выбарах. Так, У. Навасяду адмаўлялася ва ўдзелах у выбарах у Парламент у 2004 годзе і мясцовых выбарах 2007 года з-за яго актыўнай пазіцыі пад час дэпутацкіх паўнамоцтваў у 2000—2004 гадах.
Бягучы статус і актыўнасць
Аснову партыі складуць былыя і дзеючыя актывісты моладзевага руху «Грамадзянскі форум», а таксама моладзь, якая раней не ўваходзіла ў склад палітычных партый, якой блізкія ліберальныя ідэалы свабоды асобы, натуральных правоў і свабод чалавека, абароны прыватнай уласнасці. Асноўны акцэнт у працы робіцца на раскрутцы ўласных палітыкаў, актыўным удзеле ў мясцовых і парламенцкіх выбарах.
Найбольшая колькасць прыхільнікаў стварэння Партыі свабоды і прагрэсу ў Гомельскай, Магілёўскай і Гродзенскай абласцях Рэспублікі Беларусь.
Партыя свабоды і прагрэсу запаўняе пустуючую нішу ў палітычным спектры краіны — з’яўляецца першай ліберальнай партыяй у Беларусі. ПСП артыкулюе і ўмацоўвае ліберальныя ідэі ў Беларусі, краіны з пакуль дамінуючымі сацыял-дэмакратычнай і нацыянал-дэмакратычнай ідэалогіямі. Еўрапейская інтэграцыя Беларусі — асноўны тэзіс у міжнароднай частцы палітычнай платформы Партыі свабоды і прагрэсу. Гэты вектар быў умацаваны набыццём партыяй у 2013 годзе статусу афіліраванага члена Альянсу лібералаў і дэмакратаў за Еўропу — галоўнай ліберальный палітычнай сілы Еўропы.
Падчас прэзідэнцкай кампаніі 2020 года ў Беларусі партыя заняла актыўна пра-дэмакратычную пазіцыю. Разам з моладдзю з «Грамадзянскага форуму» Партыя ініцыянавала петыцыю супраць галоўнай газеты Адміністрацыі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь «СБ. Беларусь сегодня» за абразу палітычных пачуццяў беларусаў. Петыцыя сабрала болей за 11 000 подпісаў, аднак Міністэрства інфармацыі Рэспублікі Беларусь не знайшло ў дзеяннях газеты парушэнняў. Падчас выбараў Партыя свабоды і прагрэсу заклікала прыхільнікаў прагаласаваць «супраць усіх» кандыдатаў. У той жа час моладзевае крыло Партыі заклікала электарат «зрабіць альтэрнатыўны дэмакратычны выбар». Моладзевае крыло Партыі «Грамадзянскі форум» арганізавала буйную незалежную місію назірання. На падставе назірання на 40 акругах была зафіксавана вялікая колькасць парушэнняў і апублікаваны даклад. Партыя свабоды і прагрэсу асудзіла гвалт праваахоўнікаў супраць мірных дэманстрантаў падчас пратэстаў і заклікала да дэмакратычных зменаў у краіне, далучыўшыся да мемарандуму асноўных апазіцыйных партый.
Я абвінавачваю (значэнні)
Я абвінава́чваю — шматзначны тэрмін.
Шахі (прыпыначны пункт)
Шахі́ (, Шахи)  — прыпыначны пункт Віцебскага аддзялення Беларускай чыгункі ў Лёзненскім раёне Віцебскай вобласці. Размешчаны за 167 м ад вёсцы Шахі; на лініі Завольша — Віцебск, паміж станцыяй Лёзна і прыпыначным пунктам Выдрэя.
Любжына
Лю́бжына (, Любжино) — вёска ва Ушацкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Вяркудскага сельсавета.
Я абвінавачваю
«Я абвінава́чваю» (J’Accuse…!) — артыкул французскага пісьменніка Эміля Золя, апублікаваны 13 студзеня 1898 года ў штодзённай газеце «» («L’Aurore»), рэдактарам якой быў Жорж Клемансо.
Артыкул напісаны ў форме адкрытага ліста, адрасаванага прэзідэнту Францыі Феліксу Фору. У ім знакаміты пісьменнік абвінаваціў французскі ўрад у антысемітызме і супрацьзаконным заключэнні ў турму капітана артылерыі Альфрэда Дрэйфуса. Заля ўказваў на прадузятасць ваеннага суда і на поўную адсутнасць рэальных доказаў. Выкладзены цудоўнай французскай мовай, падрабязны, лагічны, старанна прадуманы і знішчальна аргументаваны артыкул быў заснаваны на матэрыялах, прадстаўленых пісьменніку начальнікам французскай контрразведкі палкоўнікам, перакананым у невінаватасці Дрэйфуса.
У сувязі з гэтай публікацыяй Заля быў абвінавачаны ў паклёпе і асуджаны 23 лютага 1898 года. Каб пазбегнуць турмы, пісьменнік збег у Англію. Ён змог вярнуцца ў Францыю толькі пасля самагубства і ўцёкаў, двух, апроч самаго Дрэйфуса, галоўных фігурантаў яго справы, у чэрвені 1899 года.
Артыкул Заля выклікаў шырокі рэзананс у культурным свеце, стаўшы доказам таго ўплыву, які інтэлектуальная эліта здольная аказаць на тых, хто знаходзіцца пры ўладзе. Сёння ён прызнаны класічным шэдэўрам газетнай публіцыстыкі.
Серыпес грэнландскі
Серыпес грэнландскі (Serripes groenlandicus) — від двухстворкавых малюскаў з сямейства Cardiidae. Трапляецца ўздоўж атлантычнага ўзбярэжжа Паўночнай Амерыкі, ад Грэнландыі да мыса Код, а таксама ўздоўж узбярэжжа Ціхага акіяна, ад Аляскі да Вашынгтона.
Крыстафер I (кароль Даніі)
Крыстафер I (Christoffer 1., 1219 — ) — кароль Даніі з 1252 года. Сын дацкага караля Вальдэмара II і прынцэсы Берэнгарыі Партугальскай, брат дацкіх каралёў Абеля і Эрыка IV. Абраны каралём 25 снежня 1252 года пасля смерці старэйшага брата Абеля.
Біяграфія
Большую частку праўлення займаўся барацьбой са сваімі шматлікімі сапернікамі. Пасля прызнання сына Абеля кіраўніком паўднёвай Ютландыі Крыстафер спыніў яго спробы заняць дацкі трон, але гэта прывяло да таго, што гэта пагранічная тэрыторыя стала адносна незалежнай ад улады караля. Ён таксама быў вымушаны шукаць прымірэнне з каралямі Нарвегіі і Швецыі, справакаванымі ўварваннем Абеля на іх тэрыторыю, і саступіў асобным палітычным патрабаванням дацкай шляхты. Пры ім упершыню быў скліканы сярэдневяковы дацкі парламент Данехоф (дацк. Danehof).
Крыстафер быў адлучаны ад каталіцкай царквы, калі спрабаваў кананізаваць свайго брата Эрыка IV, які быў меркавана забіты Абелем ў 1250 годзе. Крыстафер арыштаваў архібіскупа Якаба Эрландсена пасля таго, як ён адмовіўся прызнаць яго сына Эрыка паўнапраўным спадчыннікам трона. Але адлучэнне мела нязначны эфект, і Крыстафер быў пахаваны па хрысціянскіх звычаях біскупам Рыбе.
Смерць караля была вельмі нечаканай. Неўзабаве пасля прыняцця Святой Камуніі ён памёр, але доказаў яго атручвання няма. Прыхільнікі Крыстафера, аднак, былі перакананыя ў яго атручванні і называлі яго «Krist-Offer» («Хрыстова ахвяра»).
Азімак (гміна)
Азі́мак (Ozimek) — вяскова-гарадская гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Апольскага павета Апольскага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Азімку. Плошча гміны складае 126,5 км². Станам на 2004 год у гміне Азімак пражывалі 21 148 чалавек, шчыльнасць — 159 чал./км².
Арцём Мікалаевіч Логіш
Арцём Мікалаевіч Логіш (нар. ) — беларускі лёгкаатлет. Спецыялізуецца ў бегу на сярэднія дыстанцыі. Майстар спорту Беларусі.
Дасягненні
Бронзавы прызёр чэмпіянату Беларусі 2016 года ў бегу на 5000 метраў з вынікам 14.38,99.
Брэсцкі дзяржаўны медыцынскі каледж
УА «Брэсцкі дзяржаўны медыцынскі каледж» — установа сярэдняй спецыяльнай медыцынскай адукацыі сістэмы Міністэрства аховы здароўя Рэспублікі Беларусь, знаходзіцца ў г.Брэст. Забяспечвае падрыхтоўку медыцынскіх кадраў сярэдняга звяна на базе агульнай сярэдняй адукацыі па спецыяльнасцях: «Сястрынская справа» з прысваеннем кваліфікацыі «Медыцынская сястра» і «Лячэбная справа» з прысваеннем кваліфікацыі «Фельчар-акушэр. Памочнік ўрача па амбулаторна-паліклінічнай дапамозе».
Віцебскі дзяржаўны медыцынскі каледж імя акадэміка І. П. Антонава
Віцебскі дзяржаўны медыцынскі каледж імя акадэміка І. П. Антонава (ВДМК) — установа сярэдняй спецыяльнай адукацыі горада Віцебска. Размешчаны па адрасе вул. Праўды, 24.
Гісторыя
Першая фельчарская школа была адкрыта пры Віцебскай бальніцы Прыказа грамадскага догляду 15 лістапада 1871 года. Поўны курс навучання ў фельчарскай школе складаў чатыры гады. Выхаванцы прымаліся ад 12 гадоў і вывучалі рускую мову, латынь, арыфметыку, анатомію, фармакалогію, Закон божы, «правілы догляду за хворымі», атрымлівалі практычныя навыкі прышчэплівання воспы, кровапускання, «кастапраўства», «вяртанне да жыцця ўяўна памерлых», «ускрыццё мёртвых целаў», «выманне зубоў», складанне лекаў і «пісанне» рэцэптаў і інш. Адбылося 5 выпускаў. У сувязі з пераходам у 1879 годзе Віцебскай губерні ў паявое (за кошт земскіх збораў) утрыманне Магілёўскай цэнтральнай фельчарскай школы (для Віцебскай, Магілёўскай, Мінскай губерняў) падрыхтоўка спецыялістаў была працягнута ў горадзе Магілёве.
Віцебскі акушэрскі тэхнікум быў адкрыты 1 мая 1921 года як Школа акушэрак, рэарганізаваная ў студзені 1923 года ў акушэрскі тэхнікум, затым — медыцынскі тэхнікум, размешчаны тады па вуліцы Льва Талстога, 14. Рэарганізацыя была праведзена ў адпаведнасці з Пастановай 1-га Усерасійскага з’езду па медыцынскай адукацыі і на падставе пісьма Віцебскаму губернскаму аддзелу аховы здароўя ад 17 жніўня 1921 года № 2737, падпісанага першым народным камісарам аховы здароўя Мікалаем Аляксандравічам Сямашкам.
На базе медыцынскага тэхнікума ў 1932 годзе быў адкрыты вячэрні зубалячэбны інстытут. У 1935 годзе было выпушчана 46 зубных урачоў. У 1930-я гады таксама праводзілася падрыхтоўка памочнікаў урачоў-лячэбнікаў, памочнікаў санітарных урачоў, акушэраў, фармацэўтаў. Апошні даваенны выпуск навучальнай установы адбыўся ў 1941 годзе.
Віцебскае медыцынскае вучылішча было адкрыта ў 1953 годзе і закрыта ў 1957 годзе.
Ізноў створаны ў 1963 годзе на базе абласной клінічнай бальніцы горада Віцебска як медыцынскае вучылішча (Пастанова Савета Міністраў БССР ад 10 лістапада 1963 года № 532 і загад Міністэрства аховы здароўя БССР ад 12 лістапада 1963 года № 110). У 1966 годзе адкрываецца акушэрскае, у 1967 годзе — санітарна-фельчарскае, у 1969 годзе — зубатэхнічнае аддзяленне. Вячэрняе медсястрынскае аддзяленне існавала з 1970 года да 1991 года, зубатэхнічнае да 1994года. У 1995 годзе адкрылася аддзяленне «Лабараторная дыягностыка». Са студзеня 1997 года адкрыта аддзяленне павышэння кваліфікацыі для спецыялістаў з сярэдняй медыцынскай адукацыяй.
З 1 кастрычніка 2018 года ўстанова адукацыі перайменавана ў «Віцебскі дзяржаўны медыцынскі каледж імя акадэміка І. П. Антонава».
Спецыяльнасці
Вядзецца падрыхтоўка па спецыяльнасцях: «Сястрынская справа», «Медыка-дыягнастычная справа», «Лячэбная справа», «Медыка-прафілактычная справа», «Фармацыя».
Паўночнае ззянне
«Паўно́чнае ззя́нне» — штогадовы фестываль ігравога і дакументальнага кіно Паўночных і Балтыйскіх краін. Фестываль заснавала прадзюсарка і рэжысёрка Воля Чайкоўская ў 2015 годзе пры падтрымцы Офіса Рады міністраў паўночнаеўрапейскіх краін у Літве.
На кінафестывалі паказваюць фільмы з Літвы, Латвіі, Эстоніі, Нарвегіі, Даніі, Швецыі, Фінляндыі і Ісландыі. А з 2020-га арганізатары дадалі да Міжнароднай праграмы і нацыянальную — Беларускі конкурс.
На працягу гадоў гасцямі «Паўночнага ззяння» былі шведская рэжысёрка Каця Вік, ісландскі прадзюсар Антон Мані Свансан, нарвежскі пісьменнік Эрленд Лу, латвійскі рэжысёр тэатра і кіно Віестурс Каірыш, эстонскі прадзюсар Іва Фельт, фінская акцёрка Памела Тола, дацкі пісьменнік Пітэр Хёг і іншыя дзеячы культуры і кіно. Гасцямі ці мадэратарамі івэнтаў «Паўночнага ззяння» былі і выбітныя беларусы: філосафка Вольга Шпарага, пісьменніца Таццяна Заміроўская, актывіст Нік Анціпаў, культуролаг Максім Жбанкоў, рэжысёрка Дар’я Жук і многія іншыя.