cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Уільям Хант Пэйнтэр
Біяграфія
Пэйнтэр правёў значную працу па кадыфікацыі флоры Дэрбішыра. У 1881 годзе ён апублікаваў грунтоўную публікацыю з дадатковымі нататкамі ў 1889 годзе. Разам яны сфармавалі аснову навуковай працы «Contributions to the Flora of Derbyshire», якую неўзабаве прарэцэнзіраваў біёлаг Джэймс Юстас Багнал. Пэйнтэр апублікаваў чарговы дадатак да сваёй працы ў часопісе «The Naturalist», што паказвала на жаданне яе палепшыць. Багнал быў прызнаным аўтарытэтам па моху і апублікаваў падобную на працу Уільяма работу па флоры Ворвікшыра (Flora of Warwickshire).
Хант Пэйнтэр ахвяраваў свой гербарый універсітэцкаму каледжу Уэльса ў Аберіствіце (University College of Wales in Aberystwyth), але некалькі характэрных відаў раслін з яго калекцыі захоўваюцца ў садках Кью і Оксфарда, у дэпартаменце батанікі ў Абердзіне, у Музеі прыродазнаўства Лондана, Бірмінгемскім універсітэце, Нацыянальным батанічным садзе Дубліна, Музеі і мастацкай галерэі Дэрбі, універсітэце Глазга, музеі Ханкак ў Ньюкасл-апан-Тайне, Манчэстэрскім музеі і Кардыфе.
Гербарый Пэйнтэра выстаўлены ў Музеі і мастацкай галерэі Дэрбі.
У 1891 годзе Пэйнтэр быў вікарыям у Бідулфе ў Стафардшыре. Потым у 1894 годзе ён быў прызначаны парафіяльным пастарам Сцірчлі ў Шорпшыре. За час яго знаходжання там прыход быў мадэрнізаваны, аднак больш за ўсё Пэйнтэр адзначыўся сваім даглядам за станам царквы і навакольных будынкаў.
Застаючыся ў Фолмуце вясной 1898, Пэйнтэр узяўся за даследаванне моху. Мох стаў яго галоўнай сферай батанічных інтарэсаў. Падарожнічаючы і абменьваючыся раслінамі, ён быў здольны пісаць навуковыя нарысы па мохавай флоры Дэрбішыра, Брэкана, Фолмута і Кардыганшыра. Пэйнтэр заставаўся ў Сцірчлі да 1909 гады, дзе яго батанічныя і геалагічныя ўзоры былі прадстаўлены ў універсітэцкім каледжы Аберыствіта (Aberystwyth). Пэйнтэр памёр у наступным годзе і быў пахаваны ў Сцірчлі. English Churchman апублікаваў пасля яго смерці наступны некралог:
Пэйнтэр быў гарачым калекцыянерам і сябрам Botanical Exchange Club. Ёсць некалькі раслін, якія можна знайсці толькі ў Вялікабрытаніі. Адно з іх, верагодна, Fumaria painteri або Дымянка аптэчная Пэйнтэра. Гэтая кветка была знойдзена толькі два разы, у 1905 і 1907 гады, і ў абодвух выпадках была знойдзена Пэйнтэром. Пошук у 2006 годзе даў знаходку яшчэ аднаго ўзору, але эксперты не змаглі дамовіцца аб ідэнтыфікацыі. Расліны гэтага апісання не з'яўляюцца рэдкімі, бо з'яўляюцца натуральнымі гібрыдамі, але застаецца пытанне, ці з'яўляецца выяўлены ўзор урадлівым або стэрыльным гібрыдам.
IC 5051
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Язэп Пітушка
Язэп Пітушка (, Браслаўшчына —, Таронта, Канада) — беларускі грамадскі дзеяч, член Беларускай сялянска-работніцкай грамады, актыўны дзеяч беларускай эміграцыі, ганаровы палкоўнік БКА.
Біяграфія
Член Беларускай сялянска-работніцкай грамады (1925—1927). Пасля далучэння Заходняй Беларусі да БССР у 1939 арыштаваны і высланы ў Сібір.
Трапіў у армію генерала Андэрса, паранены ў час штурму Монтэ-Касіна. Па заканчэнні Другой сусветнай вайны з’ехаў у Канаду.
У Канадзе напачатку мусіў два гады адпрацаваць па кантракце на вёсцы. Пасля 25 гадоў працаваў кіроўцам аўта.
Сям’я
11 лютага 1950 ажаніўся з Элеанорай Сташкевіч, з якой меў сыня Язэпа.
Зборная Казахстана па хакеі з шайбай
Гісторыя
Зборная Казахстана па хакеі з шайбай утварылася ў 1992 годзе, пасля развалу СССР. У лютым 1996 года ўпершыню ўдзельнічаючы ў Зімовых Азіяцкіх гульнях у кітайскім Харбіне, зборная Казахстана пад кіраўніцтвам Барыса Аляксандрава стала чэмпіёнам трэціх гульняў, а ў лютым 1997 года ў Аўстрыі здабыла пуцёўку на Зімовыя Алімпійскія гульні 1998 года ў Нагана, дзе дайшла да чвэрцьфіналу. У лістападзе 1997 года на турніры ў Аўстрыі зборная выйшла з дывізіёну С у дывізіён А чэмпіянату свету, але ў маі 1998 года ў Швейцарыі прайграла на чэмпіянаце свету ўсё гульні і заняла 15 месца.
У 1999 годзе кіраўнікі Расійскай хакейнай лігі, у якой выступалі ўсе лідары зборнай Казахстана, прынялі закон, які абмяжоўваў колькасць легіянераў у клубах РХЛ. Многія ігракі былі вымушаны адмовіцца ад выступаў за зборную, каб захаваць працаўладкаванне. Пасля гэтага Барыс Аляксандраў істотна абмаладзіў склад каманды і зноў выйграў чацвёртыя Зімовыя Азіяцкія гульні 1999 года ў Канвонда.
Аднак у лістападзе 1999 года ў кваліфікацыйным турніры ў Вялікабрытаніі каманда не здолела выйсці з групы Б у групу А чэмпіянату свету 2000 года, саступіўшы зборным Латвіі і Украіне. У лютым 2000 года на адборачным турніры ў Эстоніі каманда толькі паводле суадносін гульняў не патрапіла на Зімовыя Алімпійскія гульні 2002 года ў Солт-Лэйк-Сіці, саступіўшы першае месца Украіне.
У красавіку 2001 года на чэмпіянаце свету ў першым дывізіёне каманда саступіла першае месца і пуцёўку ў топ-дывізіён гаспадарам зборнай Славеніі. У красавіку 2002 года на чэмпіянаце свету ў першым дывізіёне ў Нідэрландах зборная, прайграўшы зборнай Францыі, саступіла першае месца камандзе Беларусі.
Улетку 2002 года Аляксандраў быў звольнены з пасады галоўнага трэнера «Казцынк-Тарпэда» і з аналагічнай пасады ў зборнай. Мышагін, які заняў месца Аляксандрава, здолеў з першага заходу вярнуцца ў дывізіён А чэмпіянату свету і пратрымацца там тры гады. Найвышэйшым дасягненнем за гэтыя часы стала 12-е месца ў 2005 годзе.
Валерый Міхайлавіч Холад
Валерый Міхайлавіч Холад (, Віцебск) — беларускі вучоны ў галіне ветэрынарыі. Доктар біялагічных навук (1974). Прафесар (1977).
Біяграфія
Даследуе праблемы клінічнай біяхіміі сельскагаспадарчых жывёл. Аўтар больш як 120 навуковых прац, у тым ліку манаграфіі «Бялкі сывараткі крыві ў клінічнай і эксперыментальнай ветэрынарыі», «Даведніка па ветэрынарнай біяхіміі», атрымаў 2 аўтарскія пасведчанні на вынаходніцтвы.
Самаанская мова
Самаанская мова (саманазва Gagana fa'a Sāmoa) — палінезійская мова, родная мова самаанцаў. Афіцыйная мова Амерыканскага Самоа і дзяржавы Самоа.
Асаблівасці
Здаўна самаанцы размаўляюць на двух варыянтах самаанскай мовы — gagana fa'aaloalo, якая была мовай правадыроў і аратарскага мастацтва, і tautala leaga, паўсядзённай гаворцы. Яны адрозніваюцца як вымаўленнем, так і сінтаксічна. Сучасная літаратурная мова складзена на аснове gagana fa'aaloalo.
Пісьмовасць
Пісьмовасць была складзена місіянерамі з Вялікабрытаніі на аснове лацінкі ў 1834 г.
Алфавіт налічвае 14 літар і апостраф акіна:
NGC 2457
NGC 2457 (іншыя абазначэнні — MCG 9-13-86, ZWG 262.46, NPM1G +55.0040, PGC 22161) — галактыка ў сузор’і Рысь.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Мёрскі дэканат
Мёрскі дэканат — дэканат Віцебскай дыяцэзіі Рымска-каталіцкага касцёлу Беларусі.
Здуньскавольскі павет
Здуньскавольскі павет (Powiat zduńskowolski) — павет у Польшчы, уваходзіць у склад Лодзьскага ваяводства. Утвораны ў 1999 годзе. Цэнтр павета — горад Здуньска Воля. Займае плошчу 369,24 км². Насельніцтва павета складае 67,3 тыс. чалавек.
IC 5052
IC 5052 — галактыка тыпу SBcd ў сузор’і Паўлін.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Фёдар Вясна
Пасля смерці ўдавы Альгерда Ульяны Цвярской (восень 1392), Вітаўт ператварыў Віцебскае княства ў староства (намесніцтва), першым старостай быў прызначаны Фёдар Вясна. Калі Свідрыгайла ў 1393 захапіў горад, які лічыў сваёй «отчынай», Фёдар Вясна быў пакараны смерцю — утоплены ў Заходняй Дзвіне.
Касцёл Святога Яна Боска (Мінск)
Касцёл Святога Яна Боска— рымска-каталіцкі касцёл, які будуецца ў мікрараёне Серабранка.
Гісторыя
Будуецца для парафіі Св. Яна Хрысціцеля, якая дзейнічае з 1991 г. Святыня будуецца ў гонар заснавальніка салезіянаў — св. Яна Боска. Зараз набажэнствы здзяйсняюцца ў капліцы. Будаўніцтва капліцы распачалі ў жніўні 2001 г. і асвяцілі 24 чэрвеня 2002 г. Увесну 2007 года парафія св. Яна Хрысціцеля, па рашэнні Мінгарвыканкама атрымала дазвол на пабудову касцёла. 15 чэрвеня на выдзеленай пад будаўніцтва пляцоўцы распачалося рыццё катлавану пад падмуркі касцёла, які мае стаць першым новазбудаваным касцёлам у горадзе з часу рэвалюцыі 1917 г. Будаўніцтва святыні адбываецца побач з капліцай.
8 жніўня 2015 г. ў парафіі адбылася ўстаноўка і асвячэнне крыжоў на вежах касцёла, які будуецца. Асвячэнне здзейсніў Мітрапаліт Мінска-Магілёўскі арцыбіскуп Тадэвуш Кандрусевіч.
Саўка ды Грышка
Саўка ды Грышка — беларуская народная песня, апрацоўка народнай мелодыі — Міхаіл Антонавіч Казінец
Песня мае два тэксты.
Гісторыя
Гістарычна песня — рэлігійная, калядная. Янка Купала ў 1920-х, каб была магчымасць выкарыстоўваць у савецкіх школах, перарабіў тэкст на нерэлігійны. Потым у кнігах змяшчалі адаптаваны на аснове Купалавага тэкст.
Пастаўскі дэканат
Пастаўскі дэканат — дэканат Віцебскай дыяцэзіі Рымска-каталіцкага касцёлу Беларусі.
Віцебскія вароты
Віцебскія вароты або Суражскія вароты, таксама Віцебская (Суражская) брама — умоўная назва праходу паміж савецкай тэрыторыяй і тэрыторыяй пад нямецкай акупацыяй, які існаваў з 10 лютага да 28 верасня 1942 года, і уяўляў сабой разрыў шырынёй каля 40 км, паміж гарадамі Веліж і Усвяты, на стыку баявых парадкаў нямецкіх груп армій «Поўнач» і «Цэнтр», утвораны ў выніку наступлення савецкай 4 ударнай арміі Калінінскага фронту ў пачатку 1942 і вызвалення (кантролю) цяжкадаступных для нямецкіх войск прыфрантавых раёнаў партызанамі Віцебшчыны.
Эвакуацыя дзяцей падчас грамадзянскай вайны ў Іспаніі
Эвакуацыя дзяцей падчас грамадзянскай вайны ў Іспаніі — мерапрыемства ўрада Другой Іспанскай Рэспублікі пры падтрымцы МКЧК па вывазу дзяцей сваіх прыхільнікаў за мяжу ў перыяд грамадзянскай вайны 1936—1939 гадоў. Эвакуацыя пачалася ў 1937 годзе і працягвалася да завяршэння канфлікту.
Віцебскія вароты
Кантакт савецкіх уладаў і партызанскіх сіл, які быў наладжаны праз вароты ў сакавіку 1942, карэнным чынам паўплываў на разуменне савецкімі ўладамі сітуацыі на акупаваных тэрыторыях, і на далейшую палітыку савецкіх уладаў у дачыненні да развіцця партызанскага руху. Такім чынам, існаванне варотаў стала паваротным пунктам развіцця савецкага партызанскага руху, у першую чаргу ў Беларусі.
Эвакуацыя дзяцей падчас грамадзянскай вайны ў Іспаніі
Самая вялікая група эвакуявана ў Францыю (больш за 20 тысяч). Гэта былі дзеці з Краіны Баскаў, Астурыі, Кантабрыі і Мадрыда. Звычайна яны прыбывалі ў Бардо, дзе частку перасаджвалі на савецкія караблі (такія як «Фелікс Дзяржынскі», «Марыя Ульянава» і «Кааперацыя») і накіроўвалі ў СССР, а іншых размяркоўвалі па ўсёй Францыі ў прыёмныя сем’і альбо ў інтэрнаты. Савецкія прадпрыемствы і асобныя грамадзяне аказвалі пасільную дапамогу ва ўладкаванні для іх дзіцячых дамоў: прадукты харчавання, адзенне, абутак, цацкі, мэбля. Эвакуяваныя таксама былі забяспечаны магчымасцю летняга адпачынку ў дзіцячых лагерах. Так, напрыклад, у піянерскім санаторыі ў пасёлку Чонкі пад Гомелем пабывала дачка аднаго з лідараў Іспанскай Рэспублікі Далорэс Ібаруры — Амая.
Віцебскія вароты
Утварэнне
9 студзеня 1942 разам з іншымі часткамі перайшлі ў наступ войскі 4-й ударнай арміі пад камандаваннем генерал-палкоўніка А. І. Яроменкі. У выніку наступлення, войскі прасунуліся амаль на 250 кіламетраў і ўшчыльную падышлі да Суражскага і Мехаўскага раёнаў Віцебскай вобласці. 54-я стралковая брыгада ў ноч на 20 студзеня 1942 года вызваліла ад акупантаў раённы цэнтр Усвяты. Воіны 360-й стралковай дывізіі і 48-й стралковай брыгады ўварваліся на паўночна-заходнюю і паўднёва-заходнюю ўскраіны Вяліжу і замацаваліся там. Часткі 249-й стралковай дывізіі і 51-і стралковай брыгады наступалі на Сураж і Віцебск.
Эвакуацыя дзяцей падчас грамадзянскай вайны ў Іспаніі
Іспанскіх дзяцей прынялі таксама Бельгія (5000), Вялікабрытанія (4000) і, у меншай колькасці, Швейцарыя (800), Мексіка (455) і Данія (100).
Віцебскія вароты
Утварэнне
Глыбокі прарыў частак 4-й ударнай арміі і актыўныя дзеянні партызан аказалі вырашальны ўплыў на становішча на гэтым участку фронту.
Стык паміж групамі фашысцкіх армій «Цэнтр» і «Поўнач» не быў замацаваны, паміж флангу гэтых груп адсутнічала аператыўнае ўзаемадзеянне. У варожай абароне ад Усвят да Вяліжу Смаленскай вобласці утварыўся саракакіламетровы разрыў па фронце. Гэтую тэрыторыю занялі партызаны.
Дзейнасць
Фактычна, спачатку савецкія ўлады не ўсведамлялі магчымасцяў, якія дае існаванне такога праходу, і нават не адразу наладзілі праз яго кантакту з партызанамі. Але ў хуткім часе савецкія ўлады пастанавілі, відавочна на працягу сакавіка 1942, уключыць партызанскія сілы ў агульную вайсковую стратэгію і наладзіць для іх цэнтралізаванае арганізацыйнае і матэрыяльна-тэхнічнае забеспячэнне.
У выніку, на працягу сакавіка—мая 1942 былі паслядоўна створаныя Паўночна-заходняя аператыўная група ЦК КП(б)Б (20.3.1942) з прадстаўнікамі ў штабах Калінінскага фронту, і 3 і 4 ударнай армій, потым Цэнтральны штаб партызанскага руху (30.5.1942) пад кіраўніцтвам П. Панамарэнкі, пазней тэрытарыяльныя Штабы, у т.л., Беларускі штаб партызанскага руху (верасень 1942) пад кіраўніцтвам П. Калініна.
Існаванне такога адносна свабоднага праходу дазволіла ў 1942 вывесці ў савецкі тыл каля 200 тыс.ч. мірнага насельніцтва, каля 20 тыс.ч. навабранцаў у Чырвоную Армію, вывезці вялікую колькасць харчовых прадуктаў у савецкі Фонд абароны. Пэўная колькасць партызанскіх атрадаў была выведзена на савецкі бок на перафарміраванне.
З савецкага боку на акупаваныя тэрыторыі пераходзілі арганізацыйныя і дыверсійныя групы, увозілася зброя, баепрыпасы, медыкаменты, літаратура.
Ліквідацыя
Неаднаразова немцамі рабіліся спробы ліквідаваць прарыў. Аперацыю па ліквідацыі Віцебскіх «варот» фашысты пачалі ў ноч на 25 верасня 1942 года надыходам з Віцебска, Суража і з гарнізона ў вёсцы Краслевічы Суражскага раёна. Найбольш жорсткія баі ішлі каля вёсак Пунішча, Пудоць, Булы, Дразды, Шмыры, Мелынь Суражскага раёна. Наступаючы, гітлераўцы спалілі вёскі Сцяпанавічы, Старое і Новае Кукава, Альгова, Шляпы, Баброва і іншыя. Віцебская фашысцкая групоўка здолела прарвацца па Вялікалукскай шашы ў напрамку Ўсвят. Адначасова быў нанесены ўдар і па Пудоці. У ноч з 27 на 28 верасня пасля ўпартых баёў і інтэнсіўнай артпадрыхтоўкі супернік заняў вёску Мелынь, 28 верасня вёскі Карпенкіна, Шмыры, Шэршні.
28 верасня карнікі злучыліся, і «вароты» былі зачыненыя.
Памяць
У памяць аб дзеяннях воінаў і партызан па ўтрыманню Віцебскіх «варот» у 1977 годзе ў вёсцы Заполле Віцебскага раёна ўстаноўлены помнік (архітэктары В. В. Ягадніцкі і У. І. Чарняўскі).
Кліўленд Кавальерс
Кліўленд Кавальерс (Cleveland Cavaliers) — прафесійны баскетбольны клуб, які выступае ў Нацыянальнай баскетбольнай асацыяцыі. Каманда была заснавана ў 1970 годзе. Клуб базіруецца ў горадзе Кліўленд, Агая.
Ванда Юльянаўна Бароўка
Ванда Юльянаўна Бароўка (нар., в. Васілеўшчына, Пастаўскі раён, Віцебская вобласць) — беларускі літаратуразнавец. Доктар філалагічных навук (2011), дацэнт (1993), прафесар (2013).
Біяграфія
Скончыла Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт (спецыяльнасць «Беларуская мова і літаратура. Руская мова і літаратура», 1981; аспірантура, 1989; дактарантура, 2004).
Працавала ў СШ № 30 г. Віцебска (1981—1985, настаўнік беларускай мовы і літаратуры), Віцебскім дзяржаўным універсітэце імя П. М. Машэрава (з 1985, філалагічны факультэт, кафедра літаратуры, прафесар).
Навуковыя інтарэсы: літаратуразнаўства; літаратура і гістарычная рэчаіснасць; літаратура і этнас; этнаграфія; гісторыя; філасофія; замежныя мовы.
Узнагароды
Ганаровая грамата Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь (2009).
Гісторыя
Гісторыя (ἱστορία) — вобласць ведаў, а таксама гуманітарная навука, якая займаецца вывучэннем чалавека (яго дзейнасці, стану, светапогляду, сацыяльных сувязей, арганізацый і гэтак далей) у мінулым.
У больш вузкім сэнсе гісторыя — гэта навука, якая вывучае разнастайныя крыніцы пра мінулае для таго, каб усталяваць гістарычны працэс, аб’ектыўнасць апісаных фактаў, паслядоўнасць падзей і зрабіць высновы аб іх прычынах.
Першапачатковае значэнне, этымалогія і сэнс тэрміна
Першапачатковае значэнне слова «гісторыя» ўзыходзіць да старажытнагрэчаскага тэрміна, які азначае «пазнаванне, усталяванне». Гісторыя атаясамлялася з усталяваннем сапраўднасці, праўдзівасці падзей і фактаў. У старажытнарымскай гістарыяграфіі (гістарыяграфія ў сучасным значэнні — галіна гістарычнай навукі, якая вывучае яе гісторыю) гэта слова стала пазначаць не спосаб пазнавання, а апавяданне пра падзеі мінулага. Неўзабаве «гісторыяй» сталі называць наогул кожны аповяд пра які-небудзь выпадак, падзею, здарэнне, сапраўднае або выдуманае.
Гісторыі, папулярныя ў той ці іншай культуры, але не пацверджаныя іншымі крыніцамі, напрыклад, легенды пра караля Артура, лічацца звычайна часткай культурнай спадчыны, а не «непрадузятым даследаваннем», якім павінна быць любая частка гісторыі як навуковай дысцыпліны.
Слова гісторыя прыйшло з грэчаскай мовы (ἱστορία, historia), сфарміраваўшыся ад праіндаеўрапейскага слова widtor-, дзе корань weid-, «ведаць, бачыць». У беларускай мове прадстаўлены словамі «бачыць» і «ведаць».
У Старажытнай Грэцыі слова «гісторыя» азначала любае веданне, якое атрымліваецца шляхам даследавання, а не толькі ўласна гістарычнае веданне ў сучасным сэнсе. Напрыклад, Арыстоцель выкарыстаў гэта слова ў «Гісторыі жывёл». Яно сустракаецца таксама ў гімнах Гамера, творах Геракліта і тэксце прысягі афінскай дзяржаве. У старажытнагрэчаскай было таксама слова historeîn, «даследаваць», якое спачатку выкарыстоўвалася толькі ў Іоніі, адкуль затым распаўсюдзілася на ўсю Грэцыю і, у рэшце рэшт, на ўсю эліністычную цывілізацыю.
У тым жа старажытнагрэчаскім сэнсе слова «гісторыя» ўжывалася ў XVII стагоддзі Фрэнсісам Бэканам у шырокаўжывальным тэрміне «натуральная гісторыя». Для Бэкана гісторыя — «веданне аб прадметах, месца якіх вызначана ў прасторы і часу», і крыніцай якога з’яўляецца памяць (гэтак жа як навука — плод разважанняў, а паэзія — плён фантазіі). У сярэдневяковай Англіі слова «гісторыя» часцей выкарыстоўвалася ў сэнсе любога апавядання (story). Адмысловы тэрмін гісторыя (history) як паслядоўнасць мінулых падзей з’явіўся ў англійскай мове ў канцы XV стагоддзя, а слова «гістарычны» (historical, historic) — у XVII стагоддзі. У Германіі, Францыі і Расіі ў абодвух сэнсах па-ранейшаму ўжываецца адно і тое ж слова «гісторыя».
Паколькі гісторыкі з’яўляюцца адначасова назіральнікамі і ўдзельнікамі падзей, іх гістарычныя працы напісаны з пункту гледжання іх часу і звычайна не толькі з’яўляюцца палітычна палярнымі, але і падзяляюць усе памылкі сваёй эпохі. Па словах італьянскага мысляра Бенедэта Крочэ, «уся гісторыя — сучасная гісторыя». Гістарычная навука забяспечвае сапраўдны выклад ходу гісторыі, шляхам апавяданняў пра падзеі і іх нейтральнага аналізу. У наш час гісторыя ствараецца высілкамі навуковых інстытутаў.
Гістарыяграфія
Тэрмін гістарыяграфія мае некалькі значэнняў. Па-першае, гэта навука пра тое, як пішацца гісторыя, наколькі правільна ўжываецца гістарычны метад і як развіваецца гістарычнае пазнанне. Па-другое, тым жа тэрмінам пазначаюць сукупнасць гістарычных прац, часта тэматычна ці іншым спосабам адабраных з агульнай сукупнасці (напрыклад, гістарыяграфія 1960-х гадоў пра Сярэднія вякі). Па-трэцяе, тэрмінам гістарыяграфія абазначаюць вывучэнне поглядаў і работ канкрэтных гісторыкаў (аналізуюцца прычыны стварэння гістарычных твораў, выбар іх тэматыкі, спосаб інтэрпрэтацыі падзей, асабістыя перакананні аўтара і яго аўдыторыі, практыка выкарыстання доказаў і спасылак на іншых гісторыкаў). Прафесійныя гісторыкі абмяркоўваюць таксама магчымасць стварэння адзінага аповяду пра гісторыю чалавецтва ці серыі такіх апавяданняў, канкуруючых за аўдыторыю.
Філасофія гісторыі
Прафесійныя гісторыкі абмяркоўваюць таксама пытанне, ці з’яўляецца гісторыя навукай або свабодным мастацтвам. Гэта падзел з’яўляецца ў значнай ступені штучным, паколькі гісторыю як вобласць веды звычайна разглядаюць у розных аспектах.
Метады гісторыі
Гістарычны метад заключаецца ў прытрымліванні прынцыпаў і правілаў працы з першакрыніцамі і іншымі сведчаннямі, знойдзенымі ў ходзе даследавання і затым выкарыстоўваюцца пры напісанні гістарычнай працы.
Як піша спачатку сваёй працы «Гісторыя» Герадот (484—425 гг. да н.э.), ён
Аднак пачатак выкарыстання навуковых метадаў у гісторыі звязваюць з іншым яго сучаснікам, Фукідзідам, і яго кнігай «Гісторыя Пелапанескай вайны». У адрозненне ад Герадота і яго рэлігійных калегаў, Фукідзід разглядаў гісторыю як прадукт выбару і ўчынкаў не багоў, а людзей, у якіх шукаў усе прычыны і следства.
На хрысціянскую і наогул заходнюю гістарыяграфію вялікі ўплыў аказаў Аўрэлій Аўгусцін. Аж да XIX стагоддзя гісторыю звычайна ўспрымалі як вынік лінейнага развіцця па плане, пэўнаму Творцам. Гегель таксама ішоў гэтай ідэі, хоць і надаў ёй больш свецкі выгляд. З філасофіі Гегеля ідэя лінейнага гістарычнага прагрэсу трапіла і ў марксісцкую філасофію гісторыі.
Арабскі гісторык Ібн Хальдун у 1377 годзе аналізіраваў памылкі, якія часта здзяйсняюць гісторыкі. Ён падкрэсліваў культурныя адрозненні паміж сучаснасцю і мінулым, што гэта патрабуе ўважлівага стаўлення да крыніц, вылучэння прынцыпаў, паводле якіх можна даць ім ацэнку і нарэшце, інтэрпрэтаваць падзеі і культуру мінулага. Ібн Хальдун крытыкаваў прадузятасць і легкавернасць гісторыкаў. Яго мэтад заклаў асновы для ацэнкі ролі дзяржавы, прапаганды, сродкаў камунікацыі і сістэматычнай прадузятасці ў гістарыяграфіі. У сувязі з гэтым Ібн Хальдун лічыцца «бацькам арабскай гістарыяграфіі». Вялікае значэнне мела распрацоўка Ібн Халдунам канцэпцыі палітыка-дэмаграфічных цыклаў, якая ўяўляла сабой адну з першых спроб навуковага апісання гістарычнай дынамікі.
Сярод іншых гісторыкаў, якія аказалі ўплыў на станаўленне метадалогіі гістарычных даследаванняў, можна згадаць Ранке, Трэвельян, Бродель, Блока, Феўр, Фогеля. Супраць прымянення навуковай метадалогіі ў гісторыі выступалі такія аўтары, як Х.Трэвар-Ропер. Яны заяўлялі, што для разумення гісторыі патрабуецца ўяўленне, таму варта лічыць гісторыю не навукай, а мастацтвам. Не менш спрэчны аўтар Эрнст Нольте, вынікаючы класічнай нямецкай філасофскай традыцыі, разглядаў гісторыю як рух ідэй. Марксісцкая гістарыяграфія, прадстаўленая на захадзе, у прыватнасці, працамі Хобсбаўма і Дойчера, ставіць мэтай пацверджанне філасофскіх ідэй Карла Маркса. Іх апаненты, якія прадстаўляюць антыкамуністычную гістарыяграфію, такія як Пайпс і Конквест, прапануюць інтэрпрэтацыю гісторыі процілеглую марксісцкай. Існуе таксама шырокая гістарыяграфія з пункту гледжання фемінізму. Шэраг постмадэрнісцкіх філосафаў наогул адмаўляе магчымасці непрадузятай інтэрпрэтацыі гісторыі і існавання ў ёй навуковай метадалогіі. У апошні час усё большую сілу пачынае набіраць кліадынаміка — матэматычнае мадэляванне гістарычных працэсаў.
Зразуменне заканамернасцей гістарычных працэсаў
У пачатку XIX стагоддзя заснавальнік пазітывізму Агюст Конт абяцаў даказаць, што «існуюць законы развіцця грамадства, гэтак жа пэўныя, як і законы падзення каменя». Калі нямецкі гісторык Карл Лампрэхт паспрабаваў адстойваць пункт гледжання Конта, Эдуард Меер адказаў, што на працягу шматгадовых даследаванняў яму не ўдалося адкрыць ніводнага гістарычнага закона і ён не чуў, каб гэта атрымалася іншым. Макс Вебер лічыў бессэнсоўнымі спробы пошуку гістарычных заканамернасцей. Філосаф Карл Ясперс пісаў: "Гісторыя мае глыбокі сэнс. Але ён недаступны чалавечаму разуменню ". Эдвард Х’юлет Карр сцвярджаў, што на Захадзе больш не кажуць аб «гістарычных законах», што само слова «прычына» выйшла з моды.
Пры гэтым адмаўленне прычыннай абумоўленасці падзей мінулага ставіла пад сумнеў права гісторыі лічыцца навукай. Так, філосаф Бертран Расел казаў: «Гісторыя — яшчэ не навука. Яе можна прымусіць здавацца навукай толькі з дапамогай фальсіфікацый і змаўчанняў». Сацыёлаг Эміль Дзюркгейм казаў: «Гісторыя можа лічыцца навукай толькі ў той ступені, у якой яна тлумачыць свет».
На зразуменне законаў гісторыі прэтэндаваў марксізм, які высунуў тэорыю грамадска-эканамічных фармацый і які сцвярджаў, што развіццё прадукцыйных сіл прыводзіць да змены вытворчых адносін, якія і вызначаюць сутнасць кожнай фармацыі. Але гэты падыход не дазваляе растлумачыць глыбокія адрозненні паміж характарам развіцця грамадскіх адносін у розных народаў.
Герберт Спенсер і Освальд Шпэнглер разглядалі чалавечыя грамадства як падабенства біялагічных арганізмаў, якія нараджаюцца, жывуць і паміраюць. Арнольд Тойнбі прарабіў каласальную працу, апісаўшы ў 12 тамах гісторыю 21 цывілізацыі (першы том гэтай працы выйшаў у свет у 1934 годзе). Ён спрабаваў параўноўваць развіццё гэтых цывілізацый і прыйшоў да высновы, што цывілізацыя нараджаецца як «адказ» канкрэтнага грамадства на «выклік» з боку прыроды або іншых таварыстваў. «Выклікам» магло быць перанасяленне, ўварванне знешніх ворагаў або іншае падзея, якая ставіць пад пагрозу існаванне грамадства, а «адказам» — сацыяльная арганізацыя або тэхнічныя навіны, якія дазваляюць грамадству выжыць.
У сярэдзіне XX стагоддзя найбольш папулярнай тэарэтычнай канцэпцыяй гістарычнага развіцця стала тэорыя мадэрнізацыі. Паводле вызначэння аднаго са стваральнікаў гэтай тэорыі, Сірыла Блэка, мадэрнізацыя — гэта працэс адаптацыі традыцыйнага грамадства да новых умоў, спароджаным прамысловай рэвалюцыяй.
Пытанне аб распаўсюджванні розных грамадскіх сістэм шмат у чым зводзілася да праблемы распаўсюджвання тэхнічных інавацый, культурнай дыфузіі. Найбольш выразна ідэі дыфузіянізму былі сфармуляваны ў так званай тэорыі культурных колаў. Eё аўтары Фрыдрых Ратцэль, Леа Фрабеніус і Фрыц Грэбнер лічылі, што падобныя з’явы ў культуры розных народаў тлумачацца паходжаннем гэтых з’яў з аднаго цэнтра, што найважнейшыя элементы чалавечай культуры з’яўляюцца толькі аднойчы і толькі ў адным месцы. Яны даюць народу-першаадкрывальніку вырашальную перавагу перад іншымі народамі.
У 1963 годзе Уільям Мак-Ніл, адзін з вучняў Тойнбі, апублікаваў манаграфію «Узыходжанне Захаду». Ён дэталёва апісаў фундаментальныя адкрыцця старажытнасці і Сярэдніх вякоў, якія выклікалі радыкальныя перамены ў грамадскай структуры.
Але гэтая канцэпцыя не давала адказу на пытанне аб прычынах катастрафічных крызісаў, час ад часу спасцігаюць розныя краіны. Нямецкі эканаміст Вільгельм Абель, супаставіўшы дынаміку колькасці насельніцтва Еўропы з дынамікай цэн, прыйшоў да высновы, што карціна цыклічнага развіцця эканомікі з XII стагоддзя аж да прамысловай рэвалюцыі ў цэлым адпавядай мальтузіянскай тэорыі.
У 50-я і 60-я гады XX стагоддзя мальтузіянская тэорыя цыклаў знайшла падрабязнае адлюстраванне ў абагульняючых працах Сліхера ван Бата, Карла Чыпола і шэрагу іншых аўтараў. Вялікую ролю ў распрацоўцы гэтай тэорыі гуляла французская школа «Аналаў», у прыватнасці працы Жана Меўрэ, П’ера Губера, Эрнеста Лабруса, Фернана Бродэля, Эмануэля Ле Руа Ладзюры. У 1958 годзе, падводзячы вынік дасягненням папярэдняга перыяду, рэдактар «Аналаў» Фернан Бродэль заявіў аб нараджэнні «новай гістарычнай навукі», La Nouvelle Histoire. Ён пісаў: "Новая эканамічная і сацыяльная гісторыя на першы план у сваіх даследаваннях вылучае праблему цыклічнай змены. Яна зацікаўлена фантомам, але разам з тым і рэальнасцю цыклічнага ўздыму і падзення коштаў ". У хуткім часе існаванне «новай гістарычнай навукі» было прызнана ва ўсім заходнім свеце. У Англіі яна стала называцца новай навуковай гісторыяй, а ў ЗША — новай эканамічнай гісторыяй, або кліяметрыяй. Гістарычны працэс апісваўся клиометристами з дапамогай велізарных лікавых масіваў, баз дадзеных, закладваюцца ў памяць камп’ютараў.
У 1974 годзе выйшаў першы том «Сучаснай светасістэмы» Імануіла Валерстайна. Развіваючы ідэі Фернана Бродэля, Валерстайн паказаў, што станаўленне сусветнага рынку звязана з нераўнамернасцю эканамічнага развіцця. Краіны «сусветнага цэнтра», дзе з’яўляюцца новыя тэхналогіі і адкуль зыходзіць дыфузійная (а часам і заваявальная) хваля распаўсюджвання інавацый, дзякуючы гэтаму эксплуатуюць краіны «сусветнай перыферыі».
У 1991 годзе з’явілася дэмаграфічна-структурная тэорыя Джэка Голдстоуна. Яна абапіралася на неамальтузіянскую тэорыю, але прапаноўвала больш дэталізаваны падыход, у прыватнасці, яна разглядала ўплыў крызісу перанасялення не толькі на просты народ, але таксама на эліту і на дзяржаву.
У працы «У пагоні за моцай» Уільям Мак-Ніл, апісваючы дыфузійныя хвалі, спароджаныя тэхнічнымі адкрыццямі Новага часу, дапаўняе сваю мадэль апісаннем мальтузіянскіх дэмаграфічных цыклаў. Такім чынам, можна казаць аб новай канцэпцыі развіцця чалавечага грамадства, у якой унутранае развіццё грамадства апісваецца з дапамогай неамальтузіянскай тэорыі, аднак на дэмаграфічныя цыклы часам накладваюцца хвалі заваёў, спароджаных наяўнасцю ў іншых грамадствах больш дасканалых адкрыццяў (тэхналогіі). За гэтымі заваёвамі ідуць дэмаграфічныя катастрофы і сацыяльны сінтэз, падчас якога нараджаецца новае грамадства і новая дзяржава.
IC 5053
IC 5053 — галактыка тыпу Sa (спіральная галактыка) ў сузор’і Паўлін.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Ваўкавыскі павет
Назву Ваўкавы́скі паве́т  мела некалькі адміністрацыйна-тэрытарыяльных адзінак:
Жыццё беларуса
«Жыццё беларуса» — газета на беларускай мове; выдавалася ў Вільні, першы нумар выйшаў 19 жніўня 1925 года. Выходзіла 3 разы на тыдзень, апошні нумар выдадзены 12 лістапада 1925 (агулам выдана 20 нумароў, з іх 5 канфіскаваныя). Газета закрытая з-за ўціску польскіх уладаў. Першая газета, якая выдавалася ад імя Беларускай Сялянска-Работніцкай Грамадой. Рэдактары Язэп Туркевіч, Уладзімір Варава (з № 8 за 3.10.1925).
Выступала ў абарону правоў беларусаў, у т.л. права на родную мову. Інфармавала пра страйк у Крынках, барацьбу з камуністамі на Беласточчыне, беларускі грамадска-культурніцкі рух у Літве і Латвіі. Сярод змяшчаных у газеце матэрыялаў — прамовы з трыбуны польскага Сойма беларускіх дэпутатаў А. Станкевіча, Ф. Ярэміча, нарыс А. Луцкевіча пра гісторыю нацыянальнага беларускага мастацтва, літаратурныя творы Я. Купалы, Ц. Гартнага, У. Сыча.
Нагінск
Нагі́нск (да 1930 года — Багародск) (Ноги́нск) — горад у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Нагінскага муніцыпальнага раёна Маскоўскай вобласці, найбуйнейшы населены пункт муніцыпальнага ўтварэння «Гарадское паселішча Нагінск». Насельніцтва 102 247 чалавекі (перапіс 2015 г.).
Горад размешчаны на рацэ Клязьма (прыток Акі), за 51 км (35 ад МКАД) на ўсход ад Масквы, на паўночны захад ад мяжы Мяшчорскай нізіны. Вядомы з XVI стагоддзя.
NGC 2458
NGC 2458 (іншыя абазначэнні — MCG 10-12-16, ZWG 287.9, PGC 22220) — галактыка ў сузор’і Рысь.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Анатоль Мікалаевіч Лызікаў
Анатоль Мікалаевіч Лызікаў (нар., Віцебск) — беларускі вучоны ў галіне хірургіі. Доктар медыцынскіх навук (1994), прафесар (1996).
Біяграфія
Скончыў Віцебскі медыцынскі інстытут (1974). 3 1982 года працаваў у Віцебскім дзяржаўным медыцынскім універсітэце (з 1998 года загадчык кафедры). У 2007—2020 гадах — рэктар Гомельскага дзяржаўнага медыцынскага ўніверсітэта.
Навуковая дзейнасць
Навуковыя працы па энтэральным зондавым харчаванні пры захворваннях органаў брушной поласці, дыягностыцы і лячэнні захворванняў з дапамогай малаінвазійнай хірургіі.
Узнагароды
Узнагароджаны нагрудным знакам «Выдатнік аховы здароўя Рэспублікі Беларусь».
Павел Пятровіч Дземідовіч
Павел Пятровіч Дземідовіч (, в. Мікалаеўшчына Мінскага павета, цяпер Стаўбцоўскі раён Мінскай вобласці —, ; Псеўданімы і крыптанім: Белорусс; Дачник; Д.) — беларускі этнограф, фалькларыст, краязнавец, педагог.
Біяграфія
Верагодна, брат А. Дземідовіча. Скончыў Нясвіжскую настаўніцкую семінарыю (1890), Віленскі настаўніцкі інстытут (1897). Настаўнічаў у Мінскім і Навагрудскім паветах. Выкладаў у Выбаргскай настаўніцкай семінарыі і на настаўніцкіх курсах у Выбаргу і Юр'еве (цяпер Тарту). З 1908 г. супрацоўнік аддзялення этнаграфіі Таварыства аматараў прыродазнаўства, антрапалогіі і этнаграфіі пры Маскоўскім універсітэце. Публікаваўся ў выданнях «Виленский вестник», «Этнографическое обозрение», «Живая старина». З 1915 настаўнік у Віцебску. З 1919 у Мінску; арганізатар і загадчык беларускай гімназіі. У ліп. 1920 — вер. 1921 у Наркамаце асветы БССР. З 1921 выкладчык Мінскага інстытута народнай адукацыі. Арыштаваны ў лютым 1921 г. па абвінавачанні ў антысавецкай дзейнасці. З 1922 выкладаў у сярэдніх школах Мінска. З 1925 член этнаграфічнай секцыі Інбелкульта. Частку сваіх збораў перадаў М. Доўнар-Запольскаму. Спадчына П. Дземідовіча выкарыстана пры падрыхтоўцы выданняў «Легенды і паданні» (1983), «Земляробчы каляндар» (1990) серыі «Беларуская народная творчасць».
Верагодна, меў сына Паўла.
Радамшчанскі павет
Радамшчанскі павет (Powiat radomszczański) — павет у Польшчы, уваходзіць у склад Лодзьскага ваяводства. Утвораны ў 1999 годзе. Цэнтр павета — горад Радомска. Займае плошчу 1442,78 км². Насельніцтва павета складае 114,7 тыс. чалавек.
Валерый Яўгенавіч Садоха
Вале́рый Яўге́навіч Садо́ха — беларускі дзяржаўны дзеяч, дыпламат.
Біяграфія
Скончыў Беларускі тэхналагічны інстытут, аспірантуру НДІЖБ Дзяржбуда СССР, Усерасійскую акадэмію знешняга гандлю.
Асабовыя звесткі
Жанаты, мае двух дачок. Валодае англійскай, польскай і нямецкай мовамі.
Уладзімір Іванавіч Кузняцоў
Уладзі́мір Іва́навіч Кузняцо́ў (нар., ) — беларускі вучоны ў галіне фізіялогіі. Доктар медыцынскіх навук (1991), прафесар (1992). Скончыў Віцебскі медыцынскі інстытут (1970). Працуе ў Віцебскім дзяржаўным медыцынскім універсітэце (з 1998 загадчык кафедры).
Навуковыя працы па адаптацыйнай медыцыне і эксперыментальнай кардыялогіі.
ФК Горкі
«Горкі» — беларускі футбольны клуб з горада Горкі. Заснаваны ў 2003 годзе. З 2018 года выступае ў Другой лізе чэмпіянату Беларусі.
Гісторыя
Каманда была заснавана ў 2003 годзе. У 2004—2006 гадах выступала ў Другой лізе чэмпіянату Беларусі, аднак поспехаў не мела, у 2006 годзе заняла апошняе 17-е месца, прапусціўшы больш за 100 галоў. Пасля гэтага «Горкі» перайшлі ў чэмпіянат Магілёўскай вобласці, дзе неўзабаве сталі адным з фаварытаў, неаднаразова станавіліся чэмпіёнам і ўладальнікамі Кубка вобласці, некалькі разоў заваёўвалі срэбраныя ўзнагароды.
У пачатку 2018 года «Горкі» зноў далучыліся да Другой лігі.
Цяперашні склад
Станам на май 2023 года.
! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" |
Дэвід Балтымар
Дэвід Балтымар (David Baltimore; нар. 7 сакавіка 1938, Нью-Ёрк) — амерыканскі біяхімік, малекулярны біёлаг і вірусолаг, педагог, папулярызатар навукі. У 1971 годзе прапанаваў класіфікацыю вірусаў у залежнасці ад тыпу геномнай нуклеінавай кіслаты і спосабу яе рэплікацыі. Лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне (1975).
Прэзідэнт Каліфарнійскага тэхналагічнага інстытута у 1997—2006 гады, цяпер эмерыт і яго прафесар, раней прэзідэнт Ракфелераўскага ўніверсітэта (з 1990) і прафесар Масачусецкага тэхналагічнага інстытута, у апошнім прапрацаваў больш за чвэрць стагоддзя і з’яўляўся дырэктарам-заснавальнікам (1982—1990).
Член Нацыянальнай акадэміі навук ЗША і Нацыянальнай медыцынскай акадэміі ЗША, а таксама Амерыканскага філасофскага таварыства, замежны член Лонданскага каралеўскага таварыства і Французскай акадэміі навук. Ганараваны Нацыянальным навуковым медалём ЗША (1999).
Біяграфія
Скончыў Суортмор-каледж (1960), вывучаў малекулярную біялогію і вірусалогію ў Масачусецкім тэхналагічным інстытуце (1960—1961) і Ракфелераўскім універсітэце, у апошнім у 1964 годзе атрымаў ступень доктара філасофіі (PhD), а затым удасканальваўся па біяхіміі зноў у Масачусецкім тэхналагічным інстытуце (1964—1965). У 1965—1968 гадах навуковы супрацоўнік інстытута біялагічных даследаванняў імя Дж. Солка ў Сан-Дыега (штат Каліфорнія). З 1968 Асацыіраваны прафесар мікрабіялогіі, з 1972 года поўны прафесар Масачусецкага тэхналагічнага інстытута і ў 1982—1990 гадах дырэктар-заснавальнік яго. З 1990 года прэзідэнт Ракфелераўскага ўніверсітэта. У 1997—2006 гадах прэзідэнт Каліфарнійскага тэхналагічнага інстытута, затым эмерыт, у цяперашні час таксама Міліканаўскі прафесар (Robert Andrews Millikan Professor) біялогіі.
Старшыня Камітэта па даследаванні СНІДу Нацыянальнага інстытута здароўя ЗША (з 1986 года), а таксама кансультант па пытаннях медыцыны шэрагу ўрадавых устаноў, з 1979 года член Вучонага савета навукова-даследчага інстытута імя Х. Вейцмана.
Балтымару належыць адно з найбуйнейшых дасягненняў у малекулярнай біялогіі і генетыцы XX стагоддзя: ён эксперыментальна даказаў, што носьбітам генетычнай інфармацыі можа быць не толькі малекула ДНК (дэзоксірыбануклеінавай кіслаты), што да яго не падвяргалася сумневу, але і малекула РНК (рібанукляінавай кіслаты), якой да гэтага прыпісвалася толькі функцыя пераносу генетычнай інфармацыі ад ДНК да бялку. Пачаўшы ў сярэдзіне 1960-х гадоў даследаванні вірусаў поліяміеліту, якія змяшчаюць РНК, (шэраг лабараторных эксперыментаў ён праводзіў разам з жонкай Эліс, мікрабіёлагам), Балтымар затым звярнуўся да пухлінародным вірусам, шмат з якіх таксама ўтрымлівалі РНК, але не ўтрымлівалі ДНК. У серыі эксперыментаў канца 1960-х — пачатку 1970-х гадоў Балтымар усталяваў, што здольнасць вірусаў, якія змяшчаюць РНК, паражаць клеткі тканін чалавека і жывёл — гэта вынік так званай зваротнай транскрыпцыі, то бок магчымасці перадачы генетычнай інфармацыі ад ДНК да РНК, а затым да бялку (транскрыпцыя), а, наадварот, ад малекулы РНК да ферментаў ДНК — полімеразе (рэвертазе) і ўжо ад яго да клеткі, якая ў выніку перараджаецца ў пухлінную. Адкрыццё (адначасова з Хоўардам Тэмінам і незалежна ад яго) зваротнай транскрыпцыі дазволіла Балтымару раскрыць механізм ўзнікнення многіх формаў злаякасных пухлін і лейкозаў. Пасля 1973 Балтымар адкрыў і апісаў восем раней невядомых онкагенаў вірусаў, якія адносяцца да так званых рэтравірусаў (да апошніх належаць таксама ўзбуджальнікі гепатыту і СНІДу). У той жа час Балтымар на базе гэтага адкрыцця распрацаваў метады штучнага сінтэзу генаў, якія вызначаюць структуру бялку ў малекулах гемаглабіну чалавека, заклаўшы, такім чынам, асновы геннай інжынерыі.
За гэтыя адкрыцці ў 1975 ён быў ганараваны Нобелеўскай прэміяй па фізіялогіі і медыцыне (сумесна з Хоўардам Тэмінам і Рэната Дульбека).
Акрамя таго, у 1986 годзе Балтымар сумесна з Сінам адкрылі адзін з найбольш ключавых транскрыпцыйных фактараў — NF-kB. Гэты фактар да гэтага часу актыўна вывучаецца, і ўжо паказана, што ён уцягнуты ў рэалізацыю амаль усіх ключавых працэсаў у клетках эукарыёт.
Балтымар належыць да тых навукоўцаў, якія бачаць небяспеку злоўжывання дасягненнямі геннай інжынерыі і выступаюць за мараторый на некаторыя напрамкі даследаванняў у гэтай галіне.
Ён падпісаў «Папярэджанне навукоўцаў чалавецтву» (1992), а ў 2016 годзе — ліст з заклікам да Greenpeace, Арганізацыі Аб’яднаных Нацый і ўрадам усяго свету спыніць барацьбу з генетычна мадыфікаванымі арганізмамі (ГМА).
Член Нацыянальнай акадэміі навук ЗША (1974) і Нацыянальнай медыцынскай акадэміі ЗША (1988), Амерыканскага філасофскага таварыства (1997) і Амерыканскай акадэміі мастацтваў і навук (1974), Папскай акадэміі навук(1978), замежны член Лонданскага каралеўскага таварыства (1987), Еўрапейскай акадэміі (1999) і Французскай акадэміі навук (2000), член EMBO (1983) і Амерыканскай асацыяцыі імунолагаў (1984), а таксама Амерыканскай асацыяцыі садзейнічання развіццю навукі, ганаровы доктар шэрагу амерыканскіх і замежных універсітэтаў, у прыватнасці Ракфелераўскага універсітэта (2004).
Гродзенскі дзяржаўны музей гісторыі рэлігіі
Гродзенскі дзяржаўны музей гісторыі рэлігіі — размешчаны па адрасе Гродна, вуліца Замкавая, 16. Адзіны музей у Рэспубліцы Беларусь, якая спецыялізуецца на вывучэнні гістарычнага мінулага рэлігій і канфесій. Пры музеі працуюць навуковая бібліятэка (звыш 15 тысяч тамоў), рэстаўрацыйная майстэрня.
Каталізатар
Каталізатары — рэчывы, якія паскараюць хімічныя рэакцыі ці выклікаюць іх, але не ўваходзяць у састаў прадуктаў рэакцыі. Адрозніваюць каталізатары гамагеннага і гетарагеннага каталізу. Тыповыя каталізатары для гамагеннага каталізу — пратонныя і апратонныя кіслоты, асновы, некаторыя комплексы металаў, для гетэрагеннага — металы, аксіды металаў, сульфіды і інш. Біялагічныя каталізатары называюць ферментамі.
У прамысловасці выкарыстоўваюць каталізатары, якія маюць высокую каталітычную актыўнасць і селектыўнасць, тэрмаўстойлівасць, механічную трываласць, лёгка рэгенеруюцца, устойлівыя да ўздзеяння каталітычных ядаў — рэчываў, што часткова ці цалкам падаўляюць каталітычную актыўнасць, а таксама маюць працяглы тэрмін выкарыстання. Асноўныя ўласцівасці каталізатараў фарміруюцца ў працэсе іх сінтэзу, вызначаюцца хімічным саставам ці ўплывам прамотараў — рэчываў, дабаўленне якіх у каталізатары павялічвае яго актыўнасць, селектыўнасць і ўстойлівасць. Актрымліваюць каталізатары асаджэннем з водных раствораў солей з наступным награваннем утвораных злучэнняў, тэрмічным раскладаннем цвёрдых солей, нанясеннем актыўнага кампанента на носьбіт, механахімічным і іншымі метадамі.
Гродзенскі дзяржаўны музей гісторыі рэлігіі
Гісторыя
Першапачаткова быў заснаваны 7 ліпеня 1977 як Рэспубліканскі музей атэізму і гісторыі рэлігіі, адкрыты для наведвальнікаў 15 студзеня 1985. З 13 верасня 1989 пачаў называцца Беларускім дзяржаўным музеем гісторыі рэлігіі, а з 12 жніўня 2005 атрымаў сучасную назву сучасную назву.
Першая экспазіцыя размяшчалася ў архітэктурным ансамблі былога жаночага манастыра Раства Багародзіцы. Пасля таго, як у 1992 комплекс быў вернуты вернікам, музей атрымаў двухпавярховы комплекс былога палаца Храптовічаў. У 2009 былі завершаны рамонтна-рэстаўрацыйныя работы ў будынку музея, адкрыта стацыянарная выстаўка «''Эпоха. Час. Будынак''», дзве выставачныя залы (плошчай 83,9 кв. м. і 51,3 кв. м.), канцэртная зала на 90 месцаў. У снежні 2010 адчынілі свае дзверы для наведвальнікаў шэсць залаў экспазіцыі «Рэлігія і культура ў Беларусі». Працягваецца будаўніцтва яшчэ чатырох залаў гэтай экспазіцыі.
Экспазіцыі. Дзейнасць музея
Музеем падрыхтаваны шматлікія выстаўкі ў музеях вобласці і рэспублікі, найбольш адметнымі сталі: «Повязь часоў — беларускі ручнік», «Барока ў Беларусі», «Гарадская культура», «Нам засталася спадчына», «Традыцыі продкаў: беларускі народны касцюм», «Біблія — кніга кніг», «Свет сакральнага мастацтва», «Вобраз Маці Божай у іканапісе», «Смерцю смерць перамогшы», «Святыя і падзвіжнікі хрысціянскай царквы», «Паміж небам і зямлёй».
У 2010 у залах музея арганізаваны выстаўкі «Спявай Госпаду, уся зямля» (да фестывалю царкоўных спеваў), «Вялікдзень — святаў свята», на якой была прадстаўлена калекцыя з 259 вялікодных яек заходнееўрапейскай, беларускай і расійскай вытворчасці, «У Гродне іх можна сустрэць найчасцей» (вобраз анёла ў творах гродзенскіх мастакоў), а таксама выстаўка прысвечанай фестывалю нацыянальных культур. Да Міжнароднага дня музеяў упершыню была падрыхтавана канцэртна-тэатралізаваная праграма «Дзень і ноч у музеі».
Аснову навукова-асветніцкай дзейнасці музея складаюць экскурсіі па экспазіцыях і выставах музея, лекторыі, лекцыі і кансультацыі для выхавацеляў дзіцячых садкоў і настаўнікаў сярэдніх школ, спецыялізаваныя заняткі з рознымі ўзроставымі групамі. Супрацоўнікі музея таксама праводзяць музейныя заняткі з інтэрактыўным блокам у дзіцячых садках, урокі-экскурсіі, музейныя ўрокі, тэматычны заняткі, тэматычныя экскурсы па горадзе для дзяцей і дарослых, праграмы для дашкольнікаў «Падарожжа ў мінулае Белай Русі» і «Апавяданні старога куфра», а таксама цыкл урокаў-экскурсій «Мураваныя харалы Гродна» (помнікі культавай архітэктуры), які стаў лагічным працягам праграмы «Гродназнаўства», і тэматычны экскурс «Музыка, якая застыла ў камені», распрацаваны для атрымання дадатковых паглыбленых ведаў.
Музей аказвае метадычную дапамогу ў пытаннях гісторыі рэлігіі дзяржаўным і грамадскім музеям Гродзенскай вобласці, студэнтам вышэйшых навучальных устаноў і вучням сярэдніх агульнаадукацыйных школ, прымае на экспертную камісію кнігі і помнікі мастацтва.
Час працы
Музей працуе кожны дзень, акрамя панядзелка, з 10.00 да 18.00 (каса да 17.00).
Васілій Міхайлавіч Баранік
Васілій Міхайлавіч Баранік (нар., г. Барысаў, Мінская вобласць) — беларускі палітык, дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь VI склікання.
Біяграфія
Скончыў Беларускую дзяржаўную політэхнічную акадэмію, інжынер-механік; Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь, менеджар-эканаміст.
Працоўную дзейнасць пачаў токарам-аўтаматчыкам Барысаўскага завода аўтатрактарнага электраабсталявання. Служыў у радах Узброеных Сіл у складзе абмежаванага кантынгенту савецкіх войск у Рэспубліцы Афганістан. Працаваў шліфоўшчыкам Барысаўскага завода «Аўтагідраўзмацняльнік»; токарам, інжынерам-тэхнолагам, вызваленым сакратаром камсамольскай арганізацыі механазборачнай вытворчасці, сакратаром камітэта камсамола Барысаўскага завода «Аўтагідраўзмацняльнік»; вызваленым старшынёй Барысаўскай асацыяцыі ветэранаў вайны ў Афганістане; дырэктарам таварыства з абмежаванай адказнасцю «АЛЛГО»; намеснікам дырэктара таварыства з абмежаванай адказнасцю «Полымя»; старшынёй Барысаўскага гарадскога Савета дэпутатаў; старшынёй Барысаўскага раённага Савета дэпутатаў; начальнікам бюро аховы працы ўнітарнага прадпрыемства «Папяровая фабрыка Дзяржзнака»; дырэктарам камунальнага праектнага ўнітарнага прадпрыемства «Горадабудаўнік».
З 2016 года дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь VI склікання.
Узнагароды
Узнагароджаны медалём «За працоўныя заслугі».
Асабістае жыццё
Жанаты, мае дваіх дзяцей.
Шурык
Удзел у фільмах
Шурык з’яўляецца адным з галоўных герояў у фільмах-кінакамедыях:
Стварэнне персанажа і характарыстыка
У 1964 годзе Гайдай прыступіў да працы над стварэннем камедыі «Несур’ёзныя гісторыі» па сцэнарыі Морыса Слабадскога і Якава Касцюкоўскага. Сувязным звяном паміж трыма кароткаметражнымі навеламі павінен быў стаць дзіўны персанаж, які выходзіць пераможцам з разнастайных жыццёвых пераробак.
Паводле першапачатковага сцэнару героя звалі Уладзік. Цэнзары забракавалі ідэю, палічыўшы, што глядач расшыфруе імя як Уладлен, і ў народа эксцэнтрычная камедыя пачне асацыявацца з правадыром сусветнага пралетарыяту. Гайдай з лёгкасцю пагадзіўся перайменаваць персанажа: рэжысёру прынцыпова было не імя само па сабе, а суфікс, які надае памяншальна-ласкательный адценне.