cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Віктар Леанідавіч Пятруша
У цяперашні час працуе дырэктарам рэспубліканскага ўнітарнага прадпрыемства «Галоўдзяржбудэкспертыза».
Бокас-дэль-Тора (правінцыя)
Бокас-дэль-Тора(Bocas del Toro) — правінцыя на паўночным захадзе Панамы. Плошча — 4 643,9 км². Насельніцтва (2010 г.) — 125 461 чал. Адміністрацыйны цэнтр — горад Бокас-дэль-Тора.
Гісторыя
Землі правінцыі Бокас-дэль-Тора былі адкрыты 6 кастрычніка 1502 г. Х. Калумбам. Яны былі населены індзейцамі. Згодна паданню, назва правінцыі можа паходзіць ад імя індзейскага правадыра Бока-Тора. Да канца XVI ст. тэрыторыя правінцыі амаль спусцела. Відавочна, індзейскае насельніцтва вымерла ў выніку эпідэмій, а іспанскія каланісты не цікавіліся ёю. У XVII - XVIII стст. прадпрымаліся няўдалыя спробы каланізацыі з боку выхадцаў з Францыі і Шатландыі.
Эканоміка
Асноўныя галіны эканомікі — сельская гаспадарка і турызм. У сельскагаспадарчай вытворчасці дамінуе земляробства. Вырошчваюць бананы, рыс, какосавую пальму, тытунь, садавіну. Рыбалоўства адыгрывае другарадную ролю, але мае значэнне для самазабеспячэння мясцовых жыхароў. Большасць турыстаў наведвае астравы архіпелага Бокас-дэль-Тора.
Адміністрацыйны падзел
Правінцыя Бокас-дэль-Тора падзяляецца на 3 дэпартаменты:
Вілановафору
Вілановафору (Villanovaforru) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Сардзінія, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Медыя-Кампідана.
Насельніцтва складае 700 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 64 чал./км². Займае плошчу 11 км². Паштовы індэкс — 9020. Тэлефонны код — 070.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
Уладзімір Аляксандравіч Мірончык
Уладзімір Аляксандравіч Мірончык (, в. Замошша, Лагойскі раён, Мінская вобласць) — беларускі музыказнавец, дырыжор, кампазітар, паэт.
Біяграфія
Нарадзіўся 18 мая 1989 года ў вёсцы Замошша Зарэчанскага (цяпер Акцябрскага) сельскага савета Лагойскага раёна.
Шмат гадоў жыў і працаваў у Лагойску. Пад яго кіраўніцтвам народны вакальны ансамбль «Лагойская жывіца» двойчы заваёўваў званне лаўрэата Рэспубліканскага фестывалю харавога мастацтва «Пеўчае поле» (2019 год — лаўрэат ІІІ ступені, 2021 год — лаўрэат ІІ ступені , стаў лаўрэатам міжнароднага конкурсу «Новыя вяршыні» (2020 год).
Творчасць
З’яўляецца аўтарам музычных твораў для акардэона, фартэпіяна , аргана, аркестравых і харавых партытур. У 2017 годзе выпусціў зборнік нот «Вальсы для акардэона».
Аўтар зборніка паэзіі «Беларусам» (2017). (Зборнік намінаваўся на прэмію імя Багдановіча і прэмію імя Арсенневай)
Сярод найбольш значных твораў кампазітара — зборнік музыкі ў старадаўнім стылі «Лагойскі сшытак» (імаверна, назва зборніку дадзена па аналогіі з музычнымі помнікамі Беларусі «Полацкі сшытак» і «Віленскі сшытак»), «Рэквіем», сімфанічная карціна «BROWN»
Кнігі Уладзіміра Мірончыка напісаны на беларускай мове. Вершы з ілюстрацыямі «Легенды і паданні», зборнік паэзіі «Думкі» , кніга прозы і вершаў «Выбранае»
Як музыказнаўца стварыў беларускамоўны цыкл мастацкіх біяграфій (музычнай літаратуры ў аўдыёфармаце) класічных кампазітараў.
Музычныя творы Уладзіміра Мірончыка размешчаны на розных лічбавых платформах, у тым ліку soundcloud.
Поль Скарон
Поль Скарон (Paul Scarron; 4 ліпеня 1610,  — 6 кастрычніка 1660, ) — французскі раманіст, драматург і паэт.
Біяграфія
Сёмае дзіця ў сям'і чыноўніка Падліковай палаты, Поль Скарон выбраў кар'еру каталіцкага святара. У 1632 г. атрымаў месца ў прыходзе ў Ле-Мане. Быў набліжаны да біскупа Шарлю дэ Бамануар і вельмі папулярным у правінцыйных салонах. У 1638 г. ён нечакана захварэў на рэўматызм, быў вымушаны праводзіць значную частку часу ў пакоі, нярэдка трываючы боль у суставах. Але хвароба не перашкодзіла яму займацца літаратурнай працай. Не маючы амаль ніякіх сродкаў да існавання, ён павінен быў звяртацца да заступніцтва мецэнатаў, прысвячаючы ім свае творы, дамагаючыся грашовай дапамогі і пенсіі. Улюбёнец Ганны Аўстрыйскай, пасля публікацыі ў 1649 г. памфлетных вершаў у адрас кардынала Мазарыні, ён пазбавіўся каралеўскай пенсіі і быў вымушаны зарабляць на жыццё вершамі-прысвячэннямі. Скарон вярнуўся ў Парыж і ў 1652 г. ажаніўся з 17-гадовай беспасажніцай Франсуазай д'Абінье, унучкай паэта Агрыпа д'Абінье, будучай мадам дэ Ментэнон, гэта палепшыла апошнія 8 гадоў яго жыцця. У сваім доме ў парыжскім квартале Марэ, празваным «прытулкам безграшоўя», ён адкрыў літаратурны салон, дзе часта збіраўся літаратурны свет, да якіх далучаліся многія набліжаныя да каралеўскага двара. Там бывалі паэты Сент-Аман, Трыстан Пустэльнік, Бенсерад, абат Буарабер, жывапісец Міньяр, маршал Францыі Цюрэн, Нінон дэ Ланкло.
Гарадоцкі раён (Хмяльніцкая вобласць)
Утвораны 29 красавіка 1923 года. Насельніцтва раёна на года складае 48367 чалавек, плошча — 1110 км².
Адміністрацыйны падзел
Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складаецца з 1 гарадскога, 1 пасялковага і 29 сельскіх саветаў.
Населеныя пункты
На тэрыторыі раёна размешчаны 1 горад раённага значэння, 1 пасёлак гарадскога тыпу, 1 пасёлак сельскага тыпу і 71 сяло.
Вага
Вага́ (сіла вагі) — сіла, з якой цела ўздзейнічае на нерухомыя адносна яго апору ці падвес.
Вага цела залежыць ад характару руху цела і руху апоры ці падвеса, а таксама ад іх узаемнага размяшчэння ў прасторы.
Як любая сіла, вага ў сістэме СІ вымяраецца ў ньютанах, СГС — дзінах. Аднак у многіх галінах тэхнікі яшчэ захавалася выкарыстання кілаграм-сілы. Вага вымяраецца таксама ў пазасістэмных адзінках — фунтах, унцыях, гранах. Паколькі гэтыя гістарычныя адзінкі ўсталяваліся даўно, яны прымяняюцца ў роўнай ступені як да масы так і вагі.
Залежнасць вагі ад паскарэння
Вага таксама залежыць ад стану руху цела ад яго паскарэння. Пры руху цела з паскарэннем адносна Зямлі вага мяняецца. Падчас вольнага падзення, руху з паскарэннем роўным паскарэнню прыцягнення Зямлі вага роўны нулю, стан бяз важкасці. Падчас раўнамернага руху па выпуклай альбо вігнутай паверхні вага памяншаецца (павялічваецца) на велічыню адпаведнай цэнтраімклівый сілы. Напрыклад, у ліфце, што ідзе ўверх, вага цела павялічваецца на велічыню паскарэння ліфта, а ў ліфце, які спускаецца ўніз, вага цела памяншаецца на велічыню паскарэння. Адпаведна, вага залежыць ад значэння паскарэння вольнага падзення. Ваганні паскарэння вольнага падзення ў межах Зямлі невялікія, але на іншых нябесных целах, вага цела з аднолькавай масай можа моцна мяняцца. Напрыклад, на Месяцы вага цел памяншаецца прыкладна ў шэсць разоў.Вага цела, пагружанага ў вадкасць, памяншаецца на вагу выцесненай вадкасці (закон Архімеда).
Вымярэнне
Для вымярэння вагі выкарыстоўваюцца шалі. Гэтыя прыборы вымераюць непасрэдна вагу. Калі трэба вызначыць масу цела, то яе трэба пералічыць з значэння вагі.
Унутранае вуха
Унутранае вуха — перапончатыя лабірынт, асноўная частка органа слыху і орган статычнага пачуцця ў пазваночных жывёл і чалавека. Унутранае вуха запоўнена вадкасцю - эндалімфай і знаходзіцца ў храстковым або касцяным шкілетным лабірынцн. Шчылінападобную поласць паміж унутраным вухам і шкілетным лабірынтам запаўняе перылімфа; у наземных пазваночных гэтая поласць злучаецца з лімфатычнымі поласцямі галавы з дапамогай перылімфатычнай пратокі. У шкілетным лабірынце у наземных пазваночных ўтвараюцца дзве адтуліны, т.зв. вокны. У авальнае акно ўваходзіць пачатак слыхавой костачкі (стрэмкі) з сярэдняга вуха. Ніжэй размешчана круглае акно, закрытае эластычнай мембранай, якая дазваляе вадкасці ва ўнутраным вуху перамяшчацца пры руху стрэмкі.
Унутранае вуха ўзнікае ў выглядзе паглыблення эктадэрмы ў задняй частцы галавы. У працэсе развіцця зародка зачатак унутранага вуха прымае форму бурбалкі, злучаецца з вонкавым асяроддзем тонкай эндалімфатычнай пратокай, а затым цалкам аддзяляецца ад эктадэрмы. У далейшым зачатак унутранага вуха дыферэнцыюецца на верхні і ніжні аддзелы, злучаныя паміж сабой. У верхнім аддзеле ва ўсіх хрыбтовых адасабляюцца тры паўкругавыя каналы (у кругларотых - 1-2 каналы); на адным канцы кожнага з каналаў утвараецца ўздуцце - ампула. Астатняя частка верхняга аддзела, якая злучае паўкругавыя каналы паміж сабой, называецца авальным мяшэчкам (утрыкулюсам). У ніжнім аддзеле ўнутранага вуха фарміруецца круглы мяшэчак (сакулюс) з асаблівым ўздуццем - лагенай.
Роберт I (кароль Шатландыі)
Роберт I Брус (Robert the Bruce, Roibert a Briuis, 11 ліпеня 1274 — ) — кароль Шатландыі (1306—1329), адзін з найвялікшых шатландскіх манархаў, арганізатар абароны краіны ў пачатковы перыяд вайны за незалежнасць супраць Англіі, заснавальнік каралеўскай дынастыі Брусаў.
Продкі па бацькаўскай лініі маюць скота-нарманскае паходжанне (Брыё (Brieux), Нармандыя), па матчынай — франка-гэльскае.
Маладыя гады
Роберт Брус, старэйшы сын Роберта Бруса, 6-га лорда Анандэйла, і Марджары, графіні Карыкскай, нарадзіўся 11 ліпеня 1274 года. Ён атрымаў у спадчыну ад свайго дзеда Роберта Бруса, 5-га лорда Анандэйла, правы на карону Шатландыі ў якасці нашчадка караля Давіда I. Пасля паражэння партыі Брусаў на працэсе аб пераходзе шатландскай кароны ў спадчыну ў 1292 годзе і ўзвядзення на прастол Шатландыі Іаана I Баліяла спадчынныя правы на карону разам з графствам Карык былі перададзены маладому Роберту Брусу. Апазіцыя клана Брусаў Іаану I Баліялу выказала першапачатковую падтрымку Робертам Брусам караля Англіі Эдуарда I у яго барацьбе за ўсталяванне англійскага панавання над Шатландыяй.
Каранацыя Роберта Бруса і вызваленне Шатландыі
Барацьба за ўплыў у Шатландыі паміж кланамі Брусаў і Коміных вылілася ў забойства Джона Коміна «Рудога» Робертам Брусам у адной з цэркваў Дамфрыса ў 1306 годзе, у выніку чаго Брус фактычна апынуўся главой антыанглійскага руху ў краіне. На яго бок перайшла частка шатландскіх баронаў, і 25 сакавіка 1306 года Роберт Брус быў каранаваны ў Скун каралём Шатландыі. Аднак паўстанцы былі хутка разбіты англійскімі войскамі пры Метвене і Дэрлаі, сям'я Роберта палонена, яго малодшыя браты пакараны смерцю, а сам Брус бег на востраў Ратлін каля заходняга ўзбярэжжа Шатландыі. Але ўжо ў 1307 годзе Роберт I з невялікім атрадам высадзіўся ў радавым графстве Карык і атрымаў перамогу над войскамі Комінаў у бітве пры Лаўдан-Хіле. У той жа час да Бруса далучыўся Джэймс Дуглас і іншыя шатландскія бароны, якія пачалі паступовае выцясненне англічан з краіны. На працягу 1308—1309 гадоў войскі Бруса і Дугласа разграмілі партыю Комінаў у бітвах пры Інверары і на Брандэрскім перавале і вызвалілі паўночную і заходнюю Шатландыю.
Са смерцю Эдуарда I у 1307 годзе ўзброеныя сілы Англіі апынуліся скаваны паўстаннямі англійскіх магнатаў супраць новага караля Эдуарда II. Спроба англійскага ўварвання ў 1310 годзе правалілася, і да канца 1313 года паўстанцы вызвалілі большую частку Шатландыі, уключаючы найбуйнейшыя гарады (Данды, Перт, Эдынбург, Роксбара), захапілі ў англічан востраў Мэн і аблажылі англійскі гарнізон у Стэрлінгу. Губернатар Стэрлінга пагадзіўся на капітуляцыю пры ўмове, калі горад не будзе вызвалены англійскай арміяй да 24 чэрвеня 1314 года. Армія Эдуарда II, якая падаспела да гэтай даты, была ўшчэнт разбіта шатландскімі войскамі пад кіраўніцтвам Роберта Бруса ў бітве пры Бэнакбёрне ў 1314 годзе. Перамога пры Бэнакбёрне забяспечыла вызваленне Шатландыі ад англійскай акупацыі і аднаўленне яе незалежнасці.
Знешняя палітыка пасля Бэнакбёрна
Разгром англійскіх войскаў пры Бэнакбёрне дазволілі Роберту I перайсці ў наступ на тэрыторыі самой Англіі: у 1314—1315 гадах шатландскія атрады здзяйсняюць набегі на Нартумберленд, Камберленд і Дарэм. Скарыстаўшыся паўстаннем у Ольстэры, шатландцы высадзіліся ў 1315 годзе ў Ірландыі, і Эдуард Брус, брат Роберта I, быў каранаваны вярхоўным каралём Ірландыі. Першапачатковы поспех ваенных дзеянняў шатландскай арміі, падтрыманы прапагандай Брусаў пра адзінства шатландскага і ірландскага народаў, у 1317—1318 гадах змяніўся побач няўдач, і ў бітве на Фогхарцкіх узгорках у 1318 годзе шатландцы былі разбіты, а сам Эдуард Брус забіты.
Няўдача ў Ірландыі была неўзабаве кампенсавана новымі поспехамі Роберта I у Англіі: ужо ў 1317 годзе ўзяты Берык, а ў 1319 годзе армія Джэймса Дугласа атрымала перамогу над войскамі архібіскупа Ёркскага пры Мітане, вымусіўшы англічан скласці перамір'е. Вайна аднавілася ў 1322 годзе паспяховымі дзеяннямі Роберта I у Ланкашыры і Ёркшыры. Каралю таксама ўдалося аднавіць ваенны саюз з Францыяй (Карбейскі дагавор 1323 года).
Апошняя спроба англійскага караля дамагчыся падпарадкавання Шатландыі была прадпрынята ў 1327 годзе, пасля звяржэння Эдуарда II. Але паход Роджэра Морцімера і малалетняга Эдуарда III завяршыўся крахам. У адказ войска Роберта I ізноў разарылі Нартумберленд і высадзіліся ў Ірландыі. У выніку Англія была вымушана падпісаць у 1328 годзе Нартгемптанскі дагавор, у адпаведнасці з якім Шатландыя была прызнана незалежнай суверэннай дзяржавай, а Роберт I — каралём Шатландыі. Востраў Мэн і Берык былі таксама вернуты Шатландыі.
Унутраная палітыка Роберта Бруса
Разгром Робертам Брусам партыі Комінаў у Шатландыі і выгнанне праанглійскіх баронаў пацягнулі за сабой масавыя канфіскацыі земляў і іх пераразмеркаванне на карысць караля і яго набліжаных (Дугласы, Рэндальфы, Кэмпбелы) з вызваленнем гэтых уладанняў ад значнай часткі абавязацельстваў. У выніку, васальна-ленныя адносіны ў перыяд кіравання Роберта I перажылі сваё другое адраджэнне, у той час, як агульная для Заходняй Еўропы тэндэнцыя да ўмацавання каралеўскай адміністрацыі на месцах не знайшла свайго адлюстравання ў Шатландыі. Ва ўмовах вострага фінансавага дэфіцыту з-за пастаянных войнаў з Англіяй Роберт I быў вымушаны адмовіцца ад каралеўскіх прэрагатыў у значнай частцы шатландскіх гарадоў за выплату фіксаванага штогадовага плацяжу на карысць караля (сістэма «ф'ю-фармінга»), што ў далейшым прывяло да звужэння фінансавых рэзерваў каралеўскай улады. У 1326 годзе парламент Шатландыі, скліканы ў Камбускенеце, у якім упершыню ў гісторыі краіны прынялі ўдзел прадстаўнікі гарадоў, падаў Роберту I на час яго кіравання экстраардынарны падатак на даходы ў памеры 10 %.
Смерць
Роберт I памёр 7 чэрвеня 1329 года ў Кардрасе, яго цела было пахавана ў Данфермлінскім абацтве, а сэрца, у адпаведнасці з завяшчаннем караля, перададзена Джэймсу Дугласу, які ўзяў яго ў крыжовы паход у Іспанію. Пасля смерці Дугласа сэрца караля Роберта I вярнулася ў Шатландыю і было пахавана ў абацтве Мелраўз у аднайменным горадзе. У 1920 годзе археолагі выявілі і затым перапахавалі сэрца, аднак не назвалі яго дакладнае месца. У 1996 годзе падчас будаўнічых прац была знойдзена шкатулка, у якой, меркавана, захоўвалася сэрцам. Паводле перадсмяротнай волі караля, яно было зноў перапахавана ў абацтве Мелраўз у 1998 годзе.
Шлюбы і дзеці
Паводле Thepeerage.com
Гарволін
Гарволін (Garwolin) — горад у Польшчы, за 70 км на паўднёвы ўсход ад цэнтра Варшавы, адміністрацыйны цэнтр Гарвалінскага павета Мазавецкага ваяводства. Утварае гарадскую гміну, таксама з’яўляецца сядзібай вясковай гміны Гарволін. Займае плошчу 22,08 км². Насельніцтва 17,4 тыс. чалавек (на 2018).
Aquilo
Aquilo — музычны дуэт з. Пачаў сваю кар’еру ў 2013 годзе з першых сінглаў: "Calling Me" і "You There". Удзельнікамі дуэту з’яўляюцца Бэн Флэчэр і Том Хаем.
IC 3660
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Парламент Кот-д’Івуара
Парламент Кот-д’Івуара — заканадаўчы орган Кот-д’Івуара, які складаецца з верхняй палаты — Сената, і ніжняй — Нацыянальнай Асамблеі. Да 2016 года парламент быў аднапалатным, але пасля адабрэння новай Канстытуцыі на рэферэндуме 2016 года былі сфармаваны дзве палаты.
Panzerkampfwagen IV
«Panzerkampfwagen IV» («PzKpfw IV», таксама «Pz. IV»; у СССР быў вядомы таксама як «T‑IV») — сярэдні танк бранятанкавых войскаў вермахта перыяду Другой сусветнай вайны. Існуе версія, што Pz IV першапачаткова класіфікаваўся нямецкім бокам, як цяжкі танк, аднак яна  дакументальна не пацверджана.
Парламент Кот-д’Івуара
Нацыянальная Асамблея абіраецца ўсеагульным прамым галасаваннем тэрмінам на пяць гадоў. Дзве траціны сенатараў выбіраюцца ўскосным усеагульным галасаваннем на пяць гадоў, адна трэць прызначаецца прэзідэнтам.
Panzerkampfwagen IV
Самы масавы танк Вермахта: выпушчана 8 686 машын; серыйна выпускаўся з 1937 па 1945 год у некалькіх мадыфікацыях.
Міжнародны гандаль
Міжнародны гандаль — сістэма міжнародных таварна-грашовых адносін, якая складваецца са знешняга гандлю ўсіх краін свету.
Panzerkampfwagen IV
Раннія гады
Першыя тры Pz.Kpfw.IV Ausf.A паступілі ў войскі да студзеня 1938 года, а да красавіка колькасць танкаў гэтага тыпу ў арміі ўзрасла да 30. Ужо ў красавіку таго ж года Pz.Kpfw.IV выкарыстоўваліся падчас аншлюсу Аўстрыі, а ў кастрычніку — пры акупацыі Судзецкой вобласці Чэхаславакіі. Але хоць іх колькасць у дзеючых частках, як і тэмпы вытворчасці, якія пастаянна ўзрасталі, да пачатку Другой сусветнай вайны Pz.Kpfw.IV складалі менш за 10 % ад танкавага парку вермахта. Колькасць танкаў Pz.Kpfw.IV (75-мм короткоствольная гармата Kwk 37, два кулямёта 7,92 мм) на 1 чэрвеня 1941 года ў войсках — 439.
Міжнародны гандаль
Міжнародны гандаль ўзнік у працэсе зараджэння сусветнага рынку ў XVI-XVIII стагоддзях. Яго развіццё — адзін з важных фактараў развіцця сусветнай эканомікі Новага часу.
Panzerkampfwagen IV
Экспарт
Танк Pz.Kpfw. IV экспартаваўся ў розныя краіны. У 1942—1944 гадах Германія экспартавала 490 машын.
Міжнародны гандаль
Тэрмін міжнародны гандаль упершыню выкарыстаў у XII стагоддзі італьянскі вучоны-эканаміст Антоніа Маргарэці, аўтар эканамічнага трактату «Улада народных мас на Поўначы Італіі».
Panzerkampfwagen IV
Пасляваеннае прымяненне
Таксама танк ужываўся ў многіх бітвах пасля Другой сусветнай вайны: ён актыўна выкарыстоўваўся Арміяй абароны Ізраіля, Узброенымі Сіламі Сірыі і войскамі іншых блізкаўсходніх краін у час войнаў 1950—1970 гадоў, а менавіта: Вайны за незалежнасць Ізраіля 1948—1949 гадоў, Суэцкага канфлікту 1956 года, Шасцідзённай Вайны 1967 года і іншых канфліктаў. Таксама выкарыстоўваўся войскамі Ірака і Ірана ў Ірана-Іракскай вайны 1980—1988 гадоў.
Міжнародны гандаль
Меркантылізм
Меркантылізм — сістэма поглядаў эканамістаў XV стагоддзя, арыентаваная на актыўнае ўмяшанне дзяржавы ў гаспадарчую дзейнасць. Прадстаўнікі накіравання: Томас Мэн, Антуан дэ Манкрэцьен, Уільям Стафард. Тэрмін быў прапанаваны Адамам Смітам, які крытыкаваў працы меркантылістаў.
Panzerkampfwagen IV
Пасляваеннае прымяненне
Доўгі час стаяў на ўзбраенні армій Еўропы — Венгрыі, Балгарыі, Фінляндыі, Францыі, Харватыі і Іспаніі і інш.
Міжнародны гандаль
Меркантылізм
Асноўныя палажэнні:
Panzerkampfwagen IV
Ацэнка машыны
Pz.IV задумваўся і ствараўся, як дадатак да Pz.III — штурмавы танк (танк артылерыйскай падтрымкі), прызначаны для барацьбы з агнявымі кропкамі суперніка, але не з яго танкамі. Pz.III разглядаўся як асноўны і найбольш эфектыўны процітанкавы сродак. Рэзка ўзраслі баявыя характарыстыкі Pz.IV пасля ўстаноўкі даўгаствольнай гарматы, ён стаў універсальным танкам, здольным выконваць шырокі спектр задач. Pz.IV апынуўся надзейнай і лёгкакіруемай машынай. Аднак праходнасць апошніх пераўцяжараных мадыфікацый, была нездавальняючай.
Міжнародны гандаль
Тэорыя абсалютных пераваг Адама Сміта
Рэсурсы краіны перацякаюць у рэнтабельныя галіны, бо краіна не можа канкурыраваць у нерэнтабельных галінах. Гэта прыводзіць да павышэння прадукцыйнасці краіны і кваліфікацыі працоўнай сілы, а працяглыя перыяды вытворчасці аднатыповай прадукцыі забяспечваюць стымуляванне выпрацоўкі больш эфектыўных метадаў працы.
Тэорыя параўнальных пераваг Давіда Рыкарда
Спецыялізацыя на вытворчасці тавара, які валодае максімальнай параўнальнай перавагай, выгадная і ў выпадку адсутнасці абсалютных пераваг.
Panzerkampfwagen IV
Захаваўшыяся асобнікі
Дзякуючы масаваму выпуску PzKpfw IV позніх мадыфікацый шырока прадстаўлены ў экспазіцыях розных музеяў свету.
Міжнародны гандаль
Тэорыя параўнальных пераваг Давіда Рыкарда
Краіна павінна спецыялізавацца на экспарце тавараў, у вытворчасці якіх яна мае найбольшую абсалютную перавагу (калі яна мае абсалютную перавагу па абодвух таварах) або найменшую абсалютную неперавагу (калі яна не мае абсалютнай перавагі ні па адным з тавараў). Спецыялізацыя на пэўных відах тавараў выгадная для кожнай з гэтых краін і прыводзіць да росту агульнага аб’ёму вытворчасці, адбываецца матывацыя гандлю нават у тым выпадку, калі адна краіна мае абсалютную перавагу ў вытворчасці ўсіх тавараў перад іншай краінай. Прыкладам у дадзеным выпадку можа служыць абмен англійскага сукна на партугальскае віно, што прыносіць выгады абедзвюм краінам.
Тэорыя Хекшэра-Оліна
Згодна з дадзенай тэорыяй краіна экспартуе тавар, для вытворчасці якога выкарыстоўваецца інтэнсіўна адносна залішні фактар ​​вытворчасці, і імпартуе тавары, для вытворчасці якіх яна адчувае адносны недахоп фактараў вытворчасці.
Неабходныя ўмовы існавання:
Парадокс Лявонцьева
Сутнасць парадоксу складаецца ў тым, што дзель капіталаёмкіх тавараў і паслуг у экспарце будзе расці, а працаёмкіх — скарачацца.
Жыццёвы цыкл тавару
Некаторыя віды прадукцыі праходзяць цыкл, які складаецца з пяці этапаў:
Тэарэма Рыбчынскага
Тэарэма заключаецца ў сцвярджэнні, што, калі велічыня аднаго з двух фактараў вытворчасці расце, то для падтрымання стабільнасці коштаў на тавары і фактары неабходна павялічыць вытворчасць той прадукцыі, у якой інтэнсіўна выкарыстоўваецца гэты ўзрослы фактар, і зменшыць вытворчасць астатняй прадукцыі, інтэнсіўна выкарыстоўваючай фіксаваны фактар.
Тэарэма Столпера-Самуэльсана
У 1941 годзе амерыканскія эканамісты Самуэльсан і Столпер удасканалілі мадэль знешняга гандлю Хекшэра-Оліна, прадставіўшы, што ў выпадку аднастайнасці фактараў вытворчасці, ідэнтычнасці тэхнікі, дасканалай канкурэнцыі і поўнай мабільнасці тавараў міжнародны абмен выраўноўвае кошт фактараў вытворчасці паміж краінамі. Аўтары засноўваюць сваю канцэпцыю на мадэлі Рыкарда з дапаўненнямі Хекшэра і Оліна і разглядаюць гандаль не проста як узаемавыгадны абмен, але і як сродак, які дазваляе скараціць разрыў ва ўзроўні развіцця паміж краінамі.
Свята-Мікалаеўская царква (Епішова)
Свята-Мікалаеўская царква (Свято-Никольская церковь) — праваслаўны храм у вёсцы Епішова-2 Рослаўскага раёна Смаленскай вобласці. Адзін з найстарэйшых храмаў у раёне.
Гісторыя
Па некаторых звестках у XII—XIII стагоддзях у гэтых месцах існаваў мужчынскі манастыр і ў ім была мураваная царква, якую татары спустошылі.
Існуючага каменнага папярэднічалі два драўляныя храма. Першы з іх згарэў пры пажары.
Цагляная царква, пабудаваная ў канцы XVIII стагоддзя і асвечаная ў 1800 годзе. Будынак тыпу васьмерык на чацверыку з трапезнай і званіцай, у 1829 годзе скончана будаўніцтва званіцы, у 1882 годзе пашырана трапезная. Цагляныя сцены пакрытыя тонкай абмазкай.
Архітэктура
Чацвярык з роўнай па вышыні, але з больш вузкай пяціграннай апсідай увенчаны буйным светлавым васьмерыкам. Гранёны купал прарэзаны па краінах святла люкарнамі. Прастакутная трапезная моцна выцягнута па восі поўнач-поўдзень. Званіцу з трох чацверыкаў завяршае спадзісты дах.
Дэкор фасадаў шмат у чым яшчэ блізкі барока: карнізы, разкрапаванныя накладкі над вокнамі, прастакутныя нішы з замкамі над імі, квадратныя ліштвы з франтонамі над круглымі люкарнамі. Над парталамі ў цэнтры чатырохпілястравых порцікаў чацверыкаў змешчаныя квадратныя кіёты і круглыя праёмы другога святла ў кольцах з замкавым каменем. У фасадах верхніх ярусаў званіцы парнымі лапаткамі фланкіраваны арачнымі праёмамі з цаглянымі балюстрадамі.
Унутры асноўнае памяшканне з плоскімі тромпамі пры пераходзе да васьмерыка перакрыты васьмілоткавым скляпеннем, апсіда — гранёнай конхай, у ніжнім ярусе званіцы звод крыжовы. Тры крыжовых зводу трапезнай падзеленыя аркамі паміж выступамі сцен.
Фрагментарна захавалаўся на скляпенні і сценах алейны жывапіс тыповая для 2-й пал. XIX ст. Статычныя малюнкі анёлаў і евангельскія сцэны выкананы ў прыглушаных карычневых танах.
Брацкія вайсковыя могілкі (Мінск)
Брацкія могілкі воінаў — мемарыяльны комплекс у Мінску паміж вуліцай Чарвякова, Старавіленскім трактам і зав. Азёрным. Некропаль з'яўляецца гісторыка-культурнай каштоўнасцю рэгіянальнага значэння.
Гісторыя
Брацкія вайсковыя могілкі воінаў Першай сусветнай вайны былі заснаваны ў Мінску 29 лістапада 1914 года на Пярэспе, паміж Старавіленскім і Далгінаўскім трактам на ўчастку зямлі, выкупленым у Кафедральнага сабора. Ініцыятарам стварэння могілак быў кіраўнік Аляксандраўскага камітэта аб параненых генерал-лейтэнанта П. А. Смародскага. У 1915 годзе там была збудавана невялікая драўляная капліца, якая была спраектавана знакамітым Бенуа па замове імператрыцы Аляксандры Фёдараўны.
Могілкі падзяляліся на 12 участкаў. Усяго на іх пахавана каля 5 тысяч чалавек. У наш час у Расійскім Дзяржаўным Ваенна-гістарычным архіве захоўваюцца спісы толькі 2180 вайсковых чыноў, пахаваных на могілках, з іх пайменна вядома 1955. Асноўныя пахаванні ў гэтых спісах датаваны пачаткам 1915 – сярэдзінай 1916 гг.
За савецкім часам спачатку была зруйнавана капліца, а у канцы 1940-х знесены і самі могілкі. На іх месцы размясціўся т.з. калгасны Старажоўскі рынак, дзе прадавалі жывёл і птушак. Рынак праіснаваў да першай паловы 1990-х. Пасля скасавання рынку тэрыторыя могільніка атрымала статус аб'екта гісторыка-культурнай спадчыны. У 2000-х гадах тэрыторыя могілак пачала добраўпарадкоўвацца.
Падчас стварэння мемарыяла была ўзведзена невялікая капліца ў класічным стылі з купалам і крыжам у духу архітэктуры Санкт-Пецярбурга (арх. М. Дзятко). Капліца адкрыта з трох бакоў, але каб пазбегнуць вандалізму доступ у яе абмежаваны каванымі рашоткамі. Унутры мазаікі «Маці Божая «Знаменне», «Этымасія з Серафімамі, якія маюць быць», «Архангел Міхаіл», «Спас Нерукачынны» на ўбрусе», «Архангел Гаўрыіл» і ў купале — арнаментальная кампазіцыя. Інтэр'ер аздоблены мастакамі-манументалістамі С. Бышнёвым, Ф. Драгунам, А. Сушай, В. Чайкай. Знадворку на порціках размяшчаюцца бронзавыя барэльефы святых войнаў Аляксандра Неўскага, Дзмітрыя Данскога, Іаана-война, а таксама арханёла Міхаіла. Вакол капліцы на гранітных пастаментах захаваны імёны загінулых і пахаваных тут ваяроў, звесткі пра якія атрымалася знайсці ў архівах.
M40 (аб’ект Месье)
M40 (каталог Месье), падвойная зорка Вінеке, WNC 4 — кратная сістэма ў сузор'і Вялікай Мядзведзіцы.
Блакітная крыніца
Блакітная крыніца ці Сіні калодзеж — крыніца з самым магутным патокам ўзыходзячага тыпу на Усходне-Еўрапейскай раўніне. Гідралагічны помнік прыроды рэспубліканскага значэння з 1985 года.
Геаграфія
Сіні калодзеж размешчаны ў Слаўгарадскім раёне Магілёўскай вобласці, у 4 кіламетрах на поўнач ад мяжы вёскі Дубна, у 2,5 кіламетра на паўднёвы ўсход ад горада Слаўгарад.
Крыніца знаходзіцца на вышыні 136 м над узроўнем мора. Перапад вышынь складае 4—5 м. Па накіраванні руху падземных вод да іх выхаду на паверхню зямлі, крыніца з’яўляецца ўзыходзячай.
З крыніцы выцякае ручай, які з’яўляецца левым прытокам ракі Галуба (басейн ракі Сож). Яго шырыня складае 3—8 м, глыбіні — 0,5—1 м. Хуткасць плыні вады ў ручаі — каля 0,4 м/с, на вузкіх участках павялічваецца да 0,7 м/с і больш. Дно складзена пераважна пяскамі.
Апісанне
Крыніца ўтварае вялікую крынічную ванну памерам 20 на 12 м з максімальнай глыбінёй 2 метры.
Выхад падземных вод размешчаны ў паўночна-заходнім куце вадаёма, уяўляе сабой вертыкальную шахту дыяметрам 1,2—1,3 м. Вада крыніцы мае блакітнавата-смарагдавы колер, паступае з глыбіні 100—200 м, дзе цыркулюе ў тоўшчы пісчага мелу.
Вада з крыніцы
У складзе вады адзначаецца падвышанае ўтрыманне фтору і крэмнію. Па хімічным складзе вада крыніцы ставіцца да гідракарбанатна класу кальцыевай групы. Агульная мінералізацыя (сума раствораных рэчываў) вады ў крыніцы 180,628 мг/дм³. Вада круглы год мае тэмпературу прыблізна 5 °C.
Легенды
Лічыцца, што да чалавека, які тройчы перайшоў Блакітную крыніцу, надоўга ніякая хворасць не прыстане, здароўе будзе добрым, а жыццё доўгім.
Найбольш вядомая легенда пра Кацярыну і двух хлопцаў Сцяпана і Макара, запісаная вядомым магілёўскім краязнаўцам Е. Р. Раманавым у 1891 г.
У паданні фігуруе валатоўна Кацярына, за якую спаборнічаюць два волаты — Сцяпан і Марка. Кацярыне кахае Сцяпана, але ён, аднак, быў крыху слабейшы за свайго саперніка. Яны абяцае выйсці за таго, хто далей кіне валун. Марка перамагае і Кацярына, каб не жыць з некаханым, падае з камення, ператвараецца ў ваду і выходзіць з-пад зямлі за 5 вёрст ад Прапойска ў выглядзе крыніцы — гэтую крыніцу назвалі Сіні Калодзеж. Валатоўна Кацярына сустракаецца і ў іншых паданнях. Яна мае відавочныя рысы старажытнага архетыпнага жаночага боства зямлі, вады і жыцця, між тым як Сцяпан — празрыстая адсылка да вобраза Вялеса. Адсюль магчыма, што багіня, якой адпавядае пазнейшы персанаж Кацярыны, была яго жаночай парай, а ў самім паданні прасочваюцца рэшткі старажытнага міфа пра канфлікт Вялеса з іншым богам за прыхільнасць нейкага жаночага боства.
Культавае значэнне
З даўніх часоў месца вакол крыніцы лічылася сакральным, і выкарыстоўвалася як капішча. З прыходам хрысціянства, гэта месца было асвечана, і як кажуць адно з першых на нашай тэрыторыі, стала уважацца святым, вада лічыцца гаючай і валодае высокімі пітным якасцямі. Побач з крыніцай пабудавана царква, дзе правяцца малебны 14 жніўня на праваслаўнае свята, калі побач з Блакітнай крыніцай збіраецца да 20 тысяч паломнікаў.
Флора
Вялікай біялагічнай разнастайнасцю крыніца не адрозніваецца. Значныя плошчы дна крынічнай ванны пакрытыя нітчатым багавіннем. Асобнымі курцінамі расце. Уражвае развіццё калоній пурпуровых бактэрый, якія ўтвараюць мудрагелістыя формы.
Берагавая лінія вадаёма зарасла драўняна-хмызняковай расліннасцю (пераважна вербалозам і вольхай). Побач таксама сустракаюцца дубы, ліпы і ляшчына.
Фаўна
З бесхрыбтовых у крынічнай ванне і ручаі адзначаны лічынкі пяці відаў (,, , віды родаў  і ), а таксама лічынкі ,  і.
У альтанках ля крыніцы жывуць ластаўкі, зімой можна ўбачыць дзікіх качак.
Унутраныя хваробы
Унутраныя хваробы (тэрапія, унутраная медыцына) — раздзел медыцыны, які займаецца праблемамі этыялогіі, патагенезу і клінічных праяў захворванняў унутраных органаў, іх дыягностыкі, нехірургічнага лячэння, прафілактыкі і рэабілітацыі. Да сферы тэрапіі адносяцца захворванні дыхальнай сістэмы (пульманалогія), сардэчна-сасудзістай сістэмы (кардыялогія), страўнікава-кішачнага гасцінца (гастраэнтэралогія), мочавыдзяляльнай сістэмы (нефралогія), злучальнай тканкі (рэўматалогія) і інш. Урачы, якія займаюцца нехірургічным лячэннем ўнутраных хвароб, называюцца тэрапеўтамі (інтэрністамі).
Тэрапеўтычная тактыка
Для эфектыўнага лячэння патрабуецца правільная дыягностыка, заснаваная на сістэматычным абследаванні пацыента, аналізе анамнезу, скаргаў і аб'ектыўных прыкмет захворвання (выяўляюцца пры фізікальным абследаванні - аглядзе, пальпацыі, перкусіі, аўскультацыі, а таксама з дапамогай лабараторна-інструментальных метадаў). Выяўленыя прыкметы (сімптомы) захворвання тэрапеўт аб'ядноўвае ў сіндромы (сукупнасць сімптомаў, якія маюць агульны патагенез), на падставе якіх робіць заключэнне аб меркаваным захворванні. У выпадку немагчымасці зрабіць адназначную выснову аб наяўным захворванні, праводзіцца дыферэнцыяльная дыягностыка некалькіх падобных захворванняў з выкананнем дадатковых лабараторных і інструментальных даследаванняў. У некаторых складаных для дыягностыкі клінічных выпадках прызначаецца пробнае лячэнне, якое дазваляе паставіць так званы diagnosis ex juvantibus (дыягназ, заснаваны на ацэнцы вынікаў праведзенага лячэння). Пасля пастаноўкі дыягназу тэрапеўт прызначае лячэнне. Прымяняюцца нелекавыя метады лячэння (захаванне рэжыму працы і побыту, харчавання), лекавае і фізіятэрапеўтычнае лячэнне, санаторна-курортнае лячэнне.
Сугестыя
Сугестыя — уздзеянне на асобу, якое прыводзіць да з'яўлення ў чалавека пэўнага стану (напрыклад, бадзёрасці, упэўненасці), пачуцця (напрыклад, страху), адносінаў (да аб'екта, да самога сябе, да свайго стану). Аб'ектам сугестыі можа быць як асобны чалавек, так і групы, калектывы, сацыяльныя пласты (феномен масавай сугестыі).
Вядомыя асобы Чэрыкава
Вядомыя ўраджэнцы Чэрыкава:
IC 3661
IC 3661 — галактыка тыпу S (спіральная галактыка) ў сузор’і Валасы Веранікі.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Фракія
Фра́кія, або Тра́кія (Θράκη, Тракия, Trakya, Thracia) — гістарычная і геаграфічная вобласць на ўсходзе Балканаў. Цяпер, у адпаведнасці з Лазанскага мірнага дагавора 1923 года, падзеленая паміж трыма дзяржавамі: Балгарыяй (Паўночная Фракія, таксама вядомая як Верхнефракійская нізіна), Грэцыяй (уласна сучасная грэчаская правінцыя Фракія, таксама гістарычна вядомая як Заходняя Фракія) і Турцыяй, якой адышла Усходняя Фракія разам з найбуйнейшым мегаполісам рэгіёна — Канстанцінопалем.
У геаграфічным цэнтры Фракіі знаходзіцца важны транспартны вузел — турэцкі горад Эдзірнэ (гістарычны Адрыянапаль). У сучасным рэгіёне пражываюць каля 13 млн чалавек, у тым ліку каля 10 мільёнаў туркаў, каля 1 мільёна балгараў і 0,2 млн грэкаў.
Геаграфія
Галоўная водная артэрыя рэгіёна — рака Марыца ці Эўрас, па якой праходзіць дзяржаўная граніца паміж Грэцыяй і Турцыяй. На ўсходзе вобласці знаходзяцца горы Странджа. Клімат прыбярэжнага рэгіёна — субтрапічны міжземнаморскі, ва ўнутраных раёнах умераны.
Старажытная Фракія
Найстаражытнейшая Фракія — рэгіён традыцыйнага пражывання жывёлагадоўчых плямёнаў фракійскага паходжання, якія пазней зведалі моцную элінізацыю. Тэрыторыя гістарычнай Фракіі (самага паўночнага рэгіёна старажытнай Элады, якая распасціралася ажно да Скіфіі), ахоплівала басейны Мармуровага, Эгейскага і Чорнага мораў. У старажытнасці была заселеная галоўным чынам фракійцамі, паводле якіх і атрымала сваю назву; уздоўж марскога ўзбярэжжа ў антычныя часы засноўваліся грэчаскія паселішчы, найбуйнейшае з якіх размяшчалася на беразе праліва Басфор і атрымала назву Візантый — стратэгічна важны гандлёвы пункт на шляху з Чорнага мора ў Міжземнае і з Еўропы ў Азію. Багацці Візантыя прыцягваюць сюды рымлянаў. Тэрыторыя Фракіі пераходзіць пад кантроль Старажытнага Рыма ўжо ў I стагоддзі да н.э. Затым, у 330 годзе н.э., у Візантыю на беразе Басфора пераносіцца і сталіца Рымскае імперыі, пераназваная ў гонар імператара Канстантына — Канстанцінопаль. Фракія становіцца стратэгічна важным рэгіёнам новаўтворанае Усходняй Рымскай імперыі (гл.: Візантыя).
Новы час
У канцы ХIХ — пачатку ХХ стагоддзяў Фракія стала арэнай разлютаваных бітваў, калі рэвалюцыйныя сілы дагасаючай Асманскай імперыі спрабавалі абараніць Канстанцінопаль ад нападаў грэчаскіх і балгарскіх войскаў. Так разгарнулася крывавая барацьба за Фракію. Паралельна з ёй адбывалася і барацьба за Македонію. У абодвух выпадках моцна пацярпела мясцовае балгарскае насельніцтва, якое складала адносную большасць да 1913 г. Любамір Мілеціч апісаў падзеі тых гадоў у сваёй кнізе «Разгром фракійскіх балгараў 1913 года».
Насельніцтва
Насельніцтва Усходняе Фракіі, як і Фракіі наагул, у Сярэднявеччы было пераважна грэка-славянскім, хоць з канца VII стагоддзя грэчаскі ўплыў у рэгіёне паступова слабеў і славяне колькасна пераважалі практычна ўва ўсіх унутраных рэгіёнах вобласці, складаючы і значную долю насельніцтва гарадоў, асабліва Одрына (Эдзірнэ). Пасля захопу Канстанцінопаля ў 1204 годзе, славяне становяцца асноўнай этнічнай групай рэгіёна. Пасля турэцкіх нашэсцяў XIV—XV стагоддзяў да іх дадаўся і магутны цюрскі элемент, які паступова нарошчваў сваю прысутнасць у рэгіёне ў першую чаргу за кошт асіміляцыі пакінутых грэкаў і, збольшага, балгараў. У наш час насельніцтва Усходняй Фракіі прадстаўлена амаль выключна туркамі, маецца значная, але ўжо ісламізаваная цыганская абшчына. Пры гэтым значная колькасць цюрска-мусульманскіх меншасцяў захоўваецца ў суседніх рэгіёнах Грэцыі і Балгарыі.
Вялікі Камень (Шумілінскі раён)
Вялікі камень, Чортаў камень — геалагічны помнік прыроды рэспубліканскага значэння, самы вялікі валун Беларусі. За 400 метраў на паўночны захад ад вёскі Горкі Шумілінскага раёна Віцебскай вобласці, за 400 метраў ад аўтадарогі Шуміліна-Бешанковічы. Ахоўны статус нададзены ў 1963 годзе.
Галерэя
Галерэ́я (galerie, ад galleria) — выцягнутае ў даўжыню крытае памяшканне ці пераход паміж часткамі будынка ці суседнімі будынкамі. У галерэі звычайна адну з падоўжных сцен замяняюць калоны ці слупы, а часам яшчэ і балюстрада. Паходзіць з італьянскай мовы, дзе азначае царкоўны цвінтар.
Вілановафранка
Вілановафранка (Villanovafranca) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Сардзінія, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Медыя-Кампідана.
Ніўхі
Рассяленне
Тэрытарыяльна ніўхі падзяляюцца на кантынентальных (амурскіх) і астраўных. Кантынентальныя насяляюць ніжнюю частку р. Амур, землі ўздоўж Амурскага лімана, Ахоцкага мора і Татарскага праліва (Хабараўскі край). Астраўныя пражываюць на ўсёй тэрыторыі Сахаліна, але галоўным чынам на поўначы і на ўсходзе каля р. Тым. Некаторыя прадстаўнікі ніўхаў таксама жывуць у іншых месцах Расіі, асабліва ў Хабараўску і Маскве.
Вялікі Камень (Шумілінскі раён)
Апісанне
Прынесены ў час апошняга абледзянення 18 тысяч гадоў таму з Выбаргскага масіву Балтыйскага шчыта. Так Вялікі камень аказаўся на тэрыторыі сучаснага Шумілінскага раёна, асеў каля цяперашняй вёскі Горкі, што за 17 км на поўдзень ад Шуміліна.
Вілановафранка
Насельніцтва складае 1491 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 54 чал./км². Займае плошчу 27 км². Паштовы індэкс — 9020. Тэлефонны код — 070.
Ніўхі
Колькасць
Згодна перапісу 1897 г., у Расіі налічвалася 4642 ніўха — 2673 кантынентальных, 1969 астраўных. У 2010 г. расійскімі перапішчыкамі было зафіксавана 4652 чал., якія вызнавалі сябе як ніўхі.
Агульная дынаміка колькасці ніўхаў у Расіі ў XX ст.:
Паходжанне
Ніўхі з’яўляюцца карэнным народам, які здаўна насяляў ніжнюю частку р. Амур і ўзбярэжжа Ахоцкага мора. Некаторыя даследчыкі імкнуцца звязаць паходжанне мовы і культуры ніўхаў з палеазіяцкімі народамі, асабліва ітэльменамі, і нават з абарыгенным насельніцтвам Паўночнай Амерыкі. Аднак пакуль найбольш верагоднай версіяй з’яўляецца тая, што далёкія продкі ніўхаў мелі азіяцкае паходжанне і з’явіліся ва Усходняй Сібіры ў палеаліце, 30 — 20 тысяч гадоў таму. Міграцыя на Сахалін адбывалася пазней некалькімі хвалямі. У 3 — 4 тысячагоддзях да н. э. сфарміравалася адзіная Вазнясенаўская археалагічная культура, якая належыла ніўхам.
Гісторыя
Ніўхі здаўна мелі кантакты з іншымі тутэйшымі народамі, перш за ўсё амурскімі — нанайцамі, ульчамі, орачамі і оракамі. Першыя кантакты сахалінскіх ніўхаў з айнамі адбыліся прыкладна ў 1 тысячагоддзі да н. э. Пісьмовыя звесткі аб насельніках Прыамур’я і Ахоцкага ўзбярэжжа з’явіліся ў сяр. 1 тысячагоддзя да н. э. Кітайскія крыніцы апавядалі, што яны нікому не падпарадкоўваліся, карысталіся лодкамі і насілі вопратку з тканіны, здабытай у моры. Відавочна, ніўхі былі ўцягнутыя ў гандлёвыя сувязі з прадстаўнікамі Ахоцкай археалагічнай культуры VII—X ст. н. э., створанай меркавана прадстаўнікамі народа махэ — мігрырантаў з поўдня. Кітайская хроніка гэтага часу ўзгадвае сярод суседзяў махэ племя цзылемі, якое, як лічаць, было ніўхамі. У XII — кан. XIII ст. н. э. землі ніўхаў сталі ахвярай экспансіі спачатку чжурчжэняў (кітаеў), а потым манголаў, якія згодна кітайскім пісьмовым крыніцам сустрэлі супраціўленне тубыльцаў ў Ніжнім Прыамур’і. Рэшткі чжурчжэньскіх земляных крэпасцяў былі знойдзены археолагамі на Сахаліне.
У XVII — перш. пал. XIX ст. Ніжняе Прыамур’е і Сахалін фармальна належылі Кітаю. З XVII ст. яны таксама ўваходзілі ў сферу каланіяльных інтарэсаў рускіх і японцаў. У 1850 г. Прыамур’е і Сахалін былі далучаны да Расіі, там з’явіліся рускія перасяленцы. Ніўхі не былі абкладзены ясаком, але выплочвалі іншыя падаткі і абмяжоўваліся ў лове марской рыбы. Зверабойны промысел, які вялі ў прыбярэжных водах караблі розных краін, а таксама інтэнсіўная эксплуатацыя рыбных рэсурсаў на моры і на р. Амур выклікалі голад сярод ніўхаў у 1898 г. Адначасова, расійскія ўлады намагаліся прыцягваць карэннае насельніцтва да гандлю і працы на прадпрыемствах.
Палітыка савецкага ўрада мела супярэчлівыя наступствы. У 1920 — 1950-ых гг. правы ніўхаў як тубыльцаў былі значна пашыраны, аднак адмоўнае ўздзеянне мелі калектывізацыя і палітычныя рэпрэсіі. У 1960-ыя гг. ніўхі былі пераселены ў вёскі і гарады, што спрыяла іх хуткай русіфікацыі. Ужо ў 1989 г. 50,7 % ніўхаў жылі ў гарадах. З пач. 1980-ых гг. рабіліся пэўныя захады для адраджэння ніўхскай культуры і мовы, але доўгатэрміновых станоўчых змен не назіралася. Пасля 1991 г. пачалі адраджацца традыцыйныя абшчыны. Дзейнічаюць Саюз Ніўхаў Сахаліна, аддзелы Асацыяцыі карэнных малых народаў і іншыя арганізацыі.
Традыцыйная культура
Асноўны гаспадарчы занятак — лоў рыбы з дапамогай сетак, невадаў, гаплікаў, астрог. Асабліва важнае значэнне меў летні промысел ласосевых, якіх вялілі і нарыхтоўвалі да наступнай пуціны. Рыбу ўжывалі таксама варанай, сырой, пячонай, замарожанай. З рыбных скур шылі вопратку, з вантробы вытаплівалі тлушч. Паляванне на марскіх звяроў, у першую чаргу на ластаногіх, забяспечвала мясам і скурай, якая ішла на абутак, адзежу і рамяні. Ніўхі трымалі шмат сабак, у тым ліку на мяса. Збіралі ядомыя травы, карэнні, ракавіны і малюскаў. З XIX ст. развіваецца агародніцтва. На далёкія дыстанцыі перамяшчаліся з дапамогай лыж, сабачых запрэжак, дашчаных лодак-пласкадонак, на р. Тым — лодак, выдзеўбаных у ствале таполі.
Паселішчы ніўхаў звычайна месціліся ля вусцяў нераставых рэк ці на марскім узбярэжжы і складаліся з 2 — 3 зімовых жытлаў — чатырохвугольных паўзямлянак са сферычным дахам. Уздоўж трох сценак рабілі абаграваемыя нары. Вялікі драўляны комін знаходзіўся звонку. Улетку ля месцаў промыслу будавалі летнія хаціны, сферычныя і з двумя пахіламі, на драўляных палях або пнях.
Мужчыны і жанчыны апраналіся ў штаны і халаты накшталт кімано, вырабленыя са скур рыбы, марскіх жывёл ці сабак. У халодную пару апраналі адразу некалькі халатаў, якія сашчэплівалі рамянём. Узімку таксама насілі сабачае або ласінае футра без капелюша.
Асновай сацыяльнага ладу быў род, які аб’ядноўваў мужчын — кроўных родзічаў, меўшых адзіную родавую назву. Жанчыны пасля шлюбу пераходзілі ў род мужа, але фармальна заставаліся ў складзе свайго. Шлюб унутры аднаго роду быў забаронены. Класічная форма шлюбу — жаніцьба на дачцы брата маці. Роды складаліся з пашыраных і нуклеарных сем’яў.
Ніўхі захавалі багаты фальклор — казкі, паданні, лірычныя спевы, прыказкі і г. д. Сярод свят гадавога цыклу асобнае месца займала свята мядзведзя, калі вырашчанага ў няволі звера забівалі ў рытуальных мэтах. Свята суправаджалася песнямі, музычнымі і спартыўнымі спаборніцтвамі. Да сёй пары развітыа разьбярства па дрэве, косці, выраб скульптур і арнаментальных кампазіцый.
На Сахаліне дзейнічае некалькі фальклорных калектываў, разьбярская майстэрня, цэнтр традыцыйных культур і нацыянальны музей (г. Паранайск).
Мова
Гавораць на ніўхскай мове, пашырана таксама руская мова.
Ніўхская мова ізаляваная, адносіцца да так званых палеазіяцкіх моў. Яна падзяляецца на 3 асноўныя дыялекты (амурскі, паўночнасахалінскі, усходнесахалінскі). У 1932 г. для амурскага дыялекта была створана пісьмовасць на аснове лацінкі. На ёй друкаваліся кнігі, выдавалася газета. У 1937 г. адбыўся пераход пісьмовасці да кірыліцы, аднак выкладанне новага правапісу і друк на ім пачаліся толькі ў 1953 г. У 1979 г. была распрацавана пісьмовасць для ўсходнесахалінскага дыялекта на аснове кірыліцы. На ёй (фактычна на рускай і ніўхскай) з 1996 г. выдаецца малатыражная газета «Нивх диф» («Ніўхскае слова»). Выдадзены буквары на амурскім і ўсходнесахалінскім дыялектах, кнігі для чытання, слоўнікі. Ніўхская літаратура развіваецца пераважна на рускай мове.
Рэлігія
У кан. XIX ст. ніўхі былі ахрышчаныя ў праваслаўе, але да сёй пары прытрымліваюцца анімістычных культаў і памятаюць святыя для іх мясціны.
Галерэя
Галерэі ў выглядзе палацавых зал з адной сцяной у выглядзе суцэльнага шэрагу вялікіх вокнаў з’явіліся напачатку XVI ст. і асабліва распаўсюдзіліся ў стылявую эпоху барока. Процілеглая вокнам глухая, як правіла, сцяна, выкарыстоўвалася для размяшчэння твораў жывапісу і скульптуры, што давала добрае натуральнае асвятленне.
Зручнасць размяшчэння экспазіцый у галерэях прывяла да таго, што галерэямі сталі зваць мастацкія музеі ці іх часткі наогул, без прывязкі да архітэктурных асаблівасцяў.
Сучасная архітэктура працягвае актыўна выкарыстоўваць галерэі.
Вялікі Камень (Шумілінскі раён)
Паданне
А. А. Мартыненка ў кнізе «Незапатрабаваныя скарбы. Па запісках лагернага ўрача» ў раздзеле «Віцебск. Шуміліна. Вялікі камень» піша, быццам адзін яўрэй з Віцебска, схаваў у трыццаці кроках ад каменя шкатулку з дабром усіх сваіх продкаў.
Енбек (Акольскі раён)
Енбек — сяло ў Акольскім раёне Акмолінскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад Енбекскай сельскай акругі. Код КАТА — 113253100.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 1123 чалавекі (550 мужчын і 573 жанчыны). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 925 чалавек (443 мужчыны і 482 жанчыны).
Вілановафранка
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
12 cm Luftminenwerfer M. 16
12 cm Luftminenwerfer M. 16 (12 cm пнеўматычны мінамёт M. 16) — пнеўматычны мінамёт, выкарыстоўваўся войскам Аўстра-Венгрыі падчас Першай сусветнай вайны. Ён быў распрацаваны Аўстрыйскім металургічным заводам у Брно. Мінамёт з’яўляўся гладкаствольным і казназарадным. Да выстралу снарад у ствале ўтрымліваўся на месцы з дапамогай. Прыкладна пры ціску ў 35 атмасфер адбываўся выстрал снарадам вагой 4,5 кг, з якіх 1 кг складала выбухоўка. Пры гэтым максімальная далёкасць складала каля 1100 метраў. Максімальная хуткасць стральбы была каля двух стрэлаў у хвіліну. Разлік складаўся з трох чалавек.
Радзіслаў Уладзіміравіч Арлоўскі
Радзіслаў Уладзіміравіч Арлоўскі (нар., Краснадар, СССР) — савецкі і беларускі футбаліст, трэнер.
Delphacidae
Delphacidae — сямейства раўнакрылых насякомых.
Радзіслаў Уладзіміравіч Арлоўскі
Клубная кар’ера
У 1997 годзе перайшоў у маскоўскае «Тарпеда». Сезон 2001 правёў у варонежскім «Факел», пасля далучыўся да ліепайскага «Металурга». У 2002 годзе вярнуўся ў Беларусь, папоўніўшы склад «Зоркі-ВА-БДУ». У 2003—2004 гадах гуляў у Другой лізе за мінскую «Змену», пасля чаго завяршыў кар’еру.
Delphacidae
Апісанне
Сярэдняю велічыні і мелкія цыкадавыя насякомыя, кампактныя, з кароткай галавой і непляскатым целам. На вяршыні задняй галёнкі звонку ад лапкі буйная шпора. Большасць відаў связаны з аднадольнымі раслінамі, асабліва злакавымі і асаковымі. Для СССР паказвалася 80 родаў і звыш 250 відаў.
Класіфікацыя
Каля 2000 відаў і 283 роды :
Радзіслаў Уладзіміравіч Арлоўскі
Трэнерская кар’ера
Пазней стаў памочнікам Арцёма Чалядзінскага ў дублі «Дынама». З чэрвеня 2021 года, калі Чалядзінскі быў прызначаны выканаўцам абавязкаў галоўнага трэнера асноўнай каманды, стаў яму дапамагаць і ў асноўнай камандзе. Са снежня 2021 года, калі Чалядзінскі быў зацверджаны ў якасці галоўнага трэнера, сканцэнтраваўся на працы ў асноўнай камандзе. Пасля прызначэння ў канцы 2022 года новым галоўным трэнерам дынамаўцаў Вадзіма Скрыпчанкі не трапіў у яго штаб.
Чолхаў
Гісторыя
Упершыню згадваецца ў Рэчы Паспалітай у першай палове XVII ст. як шляхецкае ўладанне, цэнтр Чолхаўскай воласці.