cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Касцюковічы
Найноўшы час
3 студзеня 2005 года афіцыйна зацвердзілі герб і сцяг Касцюковічаў.
Культура
Дзейнічаюць раённы цэнтр культуры. У 1973 годзе адкрыўся Касцюковіцкі краязнаўчы музей.
Адукацыя
У Касцюковічах працуюць 4 сярэднія, базавая, спартыўная школы, школа мастацтваў, цэнтр дзіцячай творчасці, станцыя юных натуралістаў.
СМІ
Выдаецца раённая газета «Голас Касцюкоўшчыны».
Забудова
У пасляваенных Касцюковічах цэнтральная частка забудоўвалася капітальнымі 2—5-павярховымі дамамі, у паўночнай частцы з’явіўся жылы квартал з 2—4-павярховых дамоў. У сучасным горадзе сфарміраваліся новыя 5-павярховыя раёны ў заходняй і паўднёва-заходняй частках.
Вуліцы і плошчы
З урбананімічнай спадчыны Касцюковічаў да нашага часу гістарычную назву захавала толькі вуліца Палонская.
Эканоміка
Прадпрыемствы дрэваапрацоўчай, будаўнічых матэрыялаў, харчовай прамысловасці. Працуюць ільнозавод, ВРУП «Беларускі цэментны завод», ААТ «Касцюковіцкі леспрамгас», філіял «Касцюковіцкі хлебазавод» РУПП «Магілёўхлебпрам», Касцюковіцкі спіртзавод РУП «Клімавіцкі лікёра-гарэлкавы завод», Касцюковіцкі ўчастак ААТ «Гарант». Спыніцца можна ў адной з 2 гарадскіх гасцініц.
Мацошын
Мацошын (Мацо́шин) — вёска ў Жоўкіўскім раёне Львоўскай вобласці Украіны.
Арлінд Аеты
Арлінд Аеты (Arlind Ajeti; нар., ) — швейцарскі і албанскі футбаліст, абаронца італьянскага клуба «Пардэнонэ» і нацыянальнай зборнай Албаніі.
Клубная кар’ера
Нарадзіўся і вырас у Базелі, у 2010 годзе падпісаў прафесійны кантракт з аднайменным клубам. З «Базелем» стаў чатырохразовым чэмпіёнам Швейцарыі, адзін раз выйграў Кубак. У лістападзе 2015 года перайшоў у італьянскі клуб «Фразінонэ». Дэбютаваўшы 6 студзеня 2016 года ў гульні з «Сасуола», забіў адзін мяч у свае і адзін — у чужыя вароты.
У ліпені 2016 года ў якасці свабоднага агента папоўніў склад «Тарына», аднак у складзе з’яўляўся рэдка. Сезон 2017/18 правёў у арэндзе ў «Кратонэ», пасля вяртання ў жніўні 2018 года пакінуў «Тарына».
У верасні 2018 года стаў іграком швейцарскага «Грасхопера», пакінуў каманду па заканчэнні сезона 2018/19. У лютым 2020 года далучыўся да дацкага клуба «Вайле», дзе гуляў да чэрвеня. З 2020 года выступаў у ніжэйшых дывізіёнах Італіі за «Рэджану», «Падову» і «Пардэнонэ».
Міжнародная кар’ера
Хоць выступаў за розныя юнацкія і маладзёжную зборную Швейцарыі, вырашыў гуляць за зборную Албаніі. Дэбютаваў у камандзе 14 лістапада 2014 года, выйшаўшы на замену на 69-й хвіліне матча супраць зборнай Францыі (1: 1). Трапіў у заяўку зборнай Албаніі на чэмпіянат Еўропы 2016 года.
Беларускія буржуазныя нацыяналісты
«Беларускія буржуазныя нацыяналісты» (Белорусские буржуазные националисты) — сакрэтны вучэбны матэрыял КДБ СССР. Упершыню ён быў апублікаваны ў 2011 годзе ў межах рэвізіі вучэбных матэрыялаў КДБ СССР Службай бяспекі Украіны. У кнізе змешчаная інфармацыя пра некалькі беларускіх антысавецкіх суполак падпольнікаў ды эмігрантаў і метады барацьбы з беларускімі нацыяналістамі.
Галявіцкія дубы-волаты
Галявіцкія дубы-волаты — колішні батанічны помнік прыроды рэспубліканскага значэння ў Галявіцкім лясніцтве Калінкавіцкага раёна Гомельскай вобласці. 2 дрэвы дуба звычайнага ўзростам каля 500 гадоў, вышыня 30 i 32 м, дыяметр 1,5 i 2,0 м. (1983). Ахоўны статус нададзены ў 1963 годзе.
NGC 4201
NGC 4201 (іншыя абазначэнні — MCG -2-31-24, IRAS12120-1118, PGC 39120) — лінзападобная галактыка (S0) ў сузор’і Дзева.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Шпакі
Назву Шпакі́ маюць:
Асенс (камуна)
Асенс (Assens Kommune) — дацкая камуна ў складзе вобласці Паўднёвая Данія. Плошча — 512,2 км², што складае 1,19 % ад плошчы Даніі без Грэнландыі і Фарэрскіх астравоў. Лік насельніцтва на 1 студзеня 2008 года — 42054 чел. (мужчыны — 20984, жанчыны — 21070; іншаземныя грамадзяне — 1050).
Лаўрэнцьева (Смаленская вобласць)
Лаўрэнцьева (Лаврентьево) — вёска ў Веліжскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Веліжскага гарадскога паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з кастрычніка 1941 года, вызвалена ў сакавіку 1943 года.
Латвійская марская акадэмія
Латвійская марская акадэмія (Latvijas Jūras akadēmija) — латвійская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова, якая знаходзіцца ў Рызе.
Гісторыя
Заснавана 1 кастрычніка 1989 года як філіял завочнага аддзялення Калінінградскага інстытута рыбнай прамысловасці ў Латвійскай ССР. У ліпені 1990 года атрымала статус факультэта Рыжскага тэхнічнага ўніверсітэта, у студзені 1993 года стала самастойнай вучэльняй. У тым жа годзе акадэмія была аб'яднаная з Рыжскім мараходным вучылішчам, перамясціўшыся ў яго будынак па адрасе: бульвар Кронвалда, 6.
Мэрвычы
Мэрвычы (Ме́рвичі) — вёска ў Жоўкіўскім раёне Львоўскай вобласці Украіны.
Шпакоўшчына
Назву Шпако́ўшчына маюць:
Магыляны (Жоўкіўскі раён)
Магыляны (Могиля́ни) — вёска ў Жоўкіўскім раёне Львоўскай вобласці Украіны.
Уладзімір Мікалаевіч Кудрэвіч
Уладзі́мір Мікала́евіч Кудрэ́віч (,  — ) — беларускі жывапісец-пейзажыст. Бацька мастака Раісы Кудрэвіч.
Біяграфія
Нарадзіўся ў сям’і начальніка паштовага аддзялення. У двухлетнем узросце застаўся сіратою, выхоўваўся ў чужой сям’і. У 1898 годзе скончыў вучобу ў царкоўна-прыходскай школе і паступіў у чатырохкласнае павятовае вучылішча, дзе настаўнік малявання звярнуў увагу на мастацкія здольнасці вучня. З надзеяй паступіць у юнак паехаў у Маскву, але марна: на казённы кошт яго не прынялі, а магчымасцей для атрымання матэрыяльных сродкаў ён не меў. У 1902 годзе пайшоў на службу па месцу працы свайго памерлага айца, у Чавускую паштова-тэлеграфную кантору, і амаль адразу быў пераведзены ў Гомель на пасаду тэлеграфіста Лібава-Роменскай чыгункі.
У 1903—1906 гадах Кудрэвіч вучыўся ў мастацкім вучылішчы горада Лібавы ў майстэрні іканапісца С. П. Васільева. Падчас вучобы ў Лібаве ў Кудрэвіча выявіўся акцёрскі талент. З 1907 года ён іграў на сцэне, выконваў пераважна камедыйныя ролі.
У 1915 годзе Кудрэвіч пераехаў ў Мінск. Пасля кастрычніка 1917 ён працаваў загадчыкам клуба Заходняй чыгункі, адначасова кіраваў мастацкай студыяй, выступаў на сцэне клуба ў якасці акцёра, выконваў абавязкі рэжысёра і дэкаратара спектакляў. У 1920-х гадах займаўся педагагічнай дзейнасцю, актыўна ўдзельнічаў у мастацкім жыцці краіны, працаваў над новымі карцінамі.
У 1940 годзе ўступіў у Саюз мастакоў БССР.
У 1941—1944 гадах жыў у эвакуацыі. Спачатку ў вёсцы Мартынаўка Арэнбургскай вобласці, а з 1943 года ў горадзе Кемерава, дзе ўначаліў аддзяленне Саюза савецкіх мастакоў.
З 1944 года жыў і працаваў у Мінску.
Член праўлення Саюза савецкіх мастакоў БССР (1944—1948).
Узнагароды і званні
Дзяржаўныя ўзнагароды СССР: два ордэна «Знак Пашаны» (1944), (1949), медаль «За доблесную працу ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.» (1945).
Заслужаны дзеяч мастацтваў Беларускай ССР (1944).
Творчасць
Асноўныя працы: «Стары Мінск» (1921), «Млын» (1925), «Беларуская вёска» (1925), «Паглыбленне Арэсы» (1934), «Экскаватар на асушцы» (1938—1939), «БелДРЭС»(1940), «Па дарогах вайны» (1945—1946), «На рацэ Сож» (1945), «На Дняпры» (1947), «Глыбокае змярканне» (1947), «Свіслач. Ждановічы» (1951).
З 1909 года ўдзельнічаў у мастацкіх выстаўках.
Уладзімір Пятровіч Байкоў
Уладзімір Пятровіч Байкоў (нар., Мінск) — беларускі спецыяліст у галіне трактарабудавання. Доктар тэхнічных навук (1989), прафесар (1990).
Біяграфія
Скончыў Беларускі політэхнічны інстытут (спецыяльнасць «Трактарабудаванне», 1973; аспірантура, 1977). Працуе ў Беларускім нацыянальным тэхнічным універсітэце (з 1977, аўтатрактарны факультэт, кафедра «Трактары», загадчык кафедры).
Талыні
Талы́ні — возера ў Віцебскім раёне Віцебскай вобласці, за 14 км на паўночны ўсход ад горада Віцебск, за 1,5 км на захад ад вёскі Выстаўка, у басейне ракі Віцьба.
Уладзімір Пятровіч Байкоў
Біяграфія
Навуковыя інтарэсы: даследаванне энергаэфектыўных і экалагічна бяспечных хадавых сістэм трактараў і мабільных калёсна-гусенічных цягава-транспартных машын.
Талыні
Плошча паверхні 0,04 км². Даўжыня 0,33 км, найбольшая шырыня 0,15 км. Даўжыня берагавой лініі 0,82 км.
Уладзімір Пятровіч Байкоў
Узнагароды
Званне «Заслужаны вынаходнік Беларускай ССР» (1990), Дзяржаўная прэмія Рэспублікі Беларусь (1996).
Талыні
Ляжыць у забалочаным паніжэнні, сярод хмызняку. Берагі забалочаныя.
NGC 4202
NGC 4202 (іншыя абазначэнні — UGC 7337, MCG 0-31-46, ZWG 13.121, PGC 39495) — галактыка ў сузор’і Дзева.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Яўген Іванавіч Шапашнікаў
Яўген Іванавіч Шапашнікаў (3 лютага 1942, хутар Вялікі Лог, Аксайскі раён, Растоўская вобласць, РСФСР, СССР — 8 снежня 2020) — савецкі і расійскі ваеначальнік, маршал авіяцыі (1991), апошні міністр абароны СССР (жнівень 1991 — люты 1992). Член ЦК КПСС (1990—1991).
Быў міністрам абароны СССР са жніўня 1991 года да моманту яго распаду. На гэтую пасаду ён быў прызначаны пасля правалу ГКЧП замест Дзмітрыя Язава, які прымаў удзел у путчы. Падчас путчу Шапашнікаў займаў тады пасаду камандуючага ВПС і пераканаў Язава ў неабходнасці вываду войскаў з Масквы, каб пазбегнуць ахвяр. Апошні (паводле даты) у гісторыі СССР, каму прысвоена воінскае званне, у якім ёсць слова «маршал».
У 1990-я Яўген Шапашнікаў працаваў генеральным дырэктарам «Аэрафлота», а затым — памочнікам Прэзідэнта Расіі. З 2003 года ён уваходзіў у кіраўніцтва «АКБ Сухога».
Спіс аб’ектаў PGC (1851001—1852000)
Гэта спіс аб'ектаў Спіс аб'ектаў PGC (1851001—1852000)
Макротын
Макротын (Мокро́тин) — вёска ў Жоўкіўскім раёне Львоўскай вобласці Украіны.
Сувенір
Сувені́р (souvenir  — успамін, памяць) — памятны прадмет, прызначаны нагадваць пра штосьці, напрыклад, аб наведванні месца паломніцтва турыстаў, музея і г.д. Якасцямі сувеніраў валодаюць творы народнага і дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва, якія нясуць інфармацыю аб асаблівасцях культуры мясцовага народа, нагадаюць аб наведванні краіны, горада, музея, помніка і інш., таксама рэчы этнаграфічнага характару, значкі, медалі, копіі скульптурных помнікаў і помнікаў архітэктуры і гісторыі, рэчы і прадметы ўтылітарнага прызначэння з геральдычнай, спартыўнай і іншай сімволікай (напрыклад, блакноты, паштоўкі, кубкі, ручкі і інш.), звычайныя рэчы, звязаныя з гістарычнымі падзеямі (напрыклад, кавалкі Берлінскай сцяны), з успамінамі пра асобу (напрыклад, фамільныя каштоўнасці, асабовыя рэчы). Сувеніры могуць выконваць рэкламныя функцыі.
Адпаведна, сувеніры нясуць каларыт месца, у якім іх зрабілі і набылі. Гэта можа быць эмблема горада, малюнак памятнага месца, аб’ект культуры. Сувеніры часта прадаюцца ў спецыялізаваных крамах і палатках. Бываюць як вельмі няякасныя сувеніры, якія не валодаюць мастацкай каштоўнасцю, так і якасныя ўзоры, прадметы мастацтва. Некаторыя віды «сувеніраў» забаронена вывозіць з краіны.
Шпількі
Назву Шпількі маюць:
Начоўкі (Смаленская вобласць)
Начоўкі (Ночевки) — вёска ў Веліжскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Веліжскага гарадскога паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з кастрычніка 1941 года, вызвалена ў сакавіку 1943 года.
Гарызантальная сістэма каардынат
Гарызантальная сістэма каардынат, або гарызонтная сістэма каардынат — гэта сістэма нябесных каардынат, у якой асноўнай плоскасцю з’яўляецца плоскасць матэматычнага гарызонту, а полюсамі — зеніт і надзір. Яна ўжываецца пры назіраннях зорак і руху нябесных цел Сонечнай сістэмы на мясцовасці няўзброеным вокам, у бінокль ці тэлескоп з азімутальнай устаноўкай. Гарызантальныя каардынаты не толькі планет і Сонца, але і зорак бесперапынна змяняюцца на працягу сутак з прычыны сутачнага кручэння нябеснай сферы.
Лініі і плоскасці
Гарызантальная сістэма каардынат заўсёды топацэнтрычная, назіральнік заўсёды знаходзіцца ў фіксаваным пункце на паверхні зямлі (адзначаны літарай O на малюнку). Будзем меркаваць, што назіральнік знаходзіцца ў паўночным паўшар’і Зямлі на шыраце φ.
Пры дапамозе адвеса вызначаецца кірунак на зеніт (Z), як верхні пункт, у які накіраваны адвес, а надзір (Z') — як ніжні (пад Зямлёй). Таму і лінія (ZZ '), якая злучае зеніт і надзір, называецца вертыкальнай лініяй.
Плоскасць, перпендыкулярная да вертыкальнай лініі ў пункце O, называецца плоскасцю матэматычнага гарызонту. На гэтай плоскасці вызначаецца геаграфічны кірунак на поўдзень і поўнач, напрыклад, у напрамку найкарацейшай за дзень цені ад гномана. Найкарацейшай яна будзе ў сапраўдны поўдзень, і лінія (NS), якая злучае поўдзень з поўначчу, называецца паўдзённай лініяй. Пункты ўсходу (E) і захаду (W) бяруцца адлеглымі на 90 градусаў ад пункта поўдня адпаведна супраць і па ходу гадзіннікавай стрэлкі, калі глядзець з зеніту. Такім чынам, NESW — плоскасць матэматычнага гарызонту.
Плоскасць, якая праходзіць праз паўднёвую і вертыкальную лініі (ZNZ’S), называеца плоскасцю нябеснага мерыдыяна, а плоскасць, якая праходзіць праз нябеснае цела — плоскасцю вертыкала дадзенага нябеснага цела. Вялікі круг, па якім яна перасякае нябесную сферу, называецца вертыкаль нябеснага цела.
Каардынаты
У гарызантальнай сістэме каардынат адной каардынатай з’яўляецца альбо вышыня свяціла h, альбо яго зенітная адлегласць z. Іншай каардынатай з’яўляецца азімут A.
Вышыня свяціла — вуглавая адлегласць свяціла ад сапраўднага гарызонту, вымераная ўздоўж вертыкальнага круга. Вышыня вызначаецца ў градусах, мінутах і секундах. Яна адлічваецца ў межах ад 0 да +90° да зеніту, калі свяціла знаходзіцца ў бачнай частцы нябеснай сферы, і ад 0 да –90° да надзіра, калі свяціла знаходзіцца пад гарызонтам.
Вуглавая адлегласць ад зеніту да свяціла, вымераная ўздоўж вертыкальнага круга, называецца зенітнай адлегласцю. Яна адлічваецца ў межах ад 0 да +180° да надзіра. Вышыня і зенітная адлегласць звязаны суадносінамі: z + h = 90°.
Для вымярэння азімутаў за пачатак адліку прымаецца пункт поўдня (у геадэзіі азімут адлічваецца ад пункту поўначы ). Азімут свяціла — вуглавая адлегласць, вымераная ўздоўж сапраўднага гарызонту, ад пункта поўдня да пункта перасячэння гарызонту з вертыкальным кругам, які праходзіць праз свяціла. Азімут адлічваецца ў напрамку на захад ад пункта поўдня ў межах ад 0 да 360°. Часам азімут адлічваецца ад 0° да +180° на захад і ад 0° да −180° на ўсход.
Асаблівасці змены каардынат нябесных цел
За суткі зорка (а таксама ў першым набліжэнні — цела Сонечнай сістэмы) апісвае круг, перпендыкулярны восі свету (PP'), якая на шыраце φ нахіленая да матэматычнаму гарызонту на вугал φ. Таму яна будзе рухацца паралельна матэматычнаму гарызонту толькі пры φ, роўным 90 градусаў, гэта значыць на Паўночным полюсе. Таму ўсе зоркі, бачныя там, будуць незахадзячымі (у тым ліку і Сонца на працягу паўгода, гл даўгата дня) а іх вышыня h будзе пастаяннай. На іншых шыротах даступныя для назіранняў у дадзены час года зоркі дзеляцца на:
Максімальная вышыня h зоркі будзе назірацца раз у дзень пры адным з двух яе мінанняў праз нябесны мерыдыян — верхняй кульмінацыі, а мінімальная — пры другім з іх — ніжняй кульмінацыі. Ад ніжняй да верхняй кульмінацыі вышыня h зоркі павялічваецца, ад верхняй да ніжняй — памяншаецца.
Пераход да першай экватарыяльнай
У дадатак да плоскасці гарызонту NESW, вертыкальнай лініі ZZ’і восі свету PP' накрэслім нябесны экватар, перпендыкулярны да PP 'у пункце O. Пазначым t — гадзінны вугал свяціла, δ — яго схіленне, R — само свяціла, z — яго зенітную адлегласць. Тады гарызантальную і першую экватарыяльную сістэму каардынат звяжа сферычны трохвугольнік PZR, званы першым астранамічным трохвугольнікам, або паралактычным трохвугольнікам. Формулы пераходу ад гарызантальнай сістэмы каардынат да першай экватарыяльнай сістэмы каардынат маюць наступны выгляд:
Манастырок (Жоўкіўскі раён)
Манастырок (Монастиро́к) — вёска ў Жоўкіўскім раёне Львоўскай вобласці Украіны.
Барыс Леанідавіч Аляксеенка
Барыс Леанідавіч Аляксе́енка (, г. Елісаветград, цяпер Украіна — ) — беларускі акцёр.
Біяграфія
Вучыўся ў 1929—1931 гадах у Адэскім музычна-драматычным інстытуце імя Бетховена. Працаваў у 1-м Кіеўскім рабочым тэатры. З 1934 года ў Беларускім тэатры рабочай моладзі, з 1937 года ў БДТ-1.
Творчасць
Выканаўца характарных роляў: Ясь («Кацярына Жарнасек» М. Клімковіча), Мацейка («Прымакі» Я. Купалы ў спектаклі «Вечар камедый»), Фабіа («Дурная для іншых, разумная для сябе» Лопэ дэ Вэгі) і інш.
Шубнікі
Назву Шу́бнікі маюць:
Джэймс Дэнфарт Куэйл
Джэймс Дэнфарт «Дэн» Куэйл (James Danforth «Dan» Quayle;, Індыянапаліс) — амерыканскі палітык, Член Палаты прадстаўнікоў ЗША ад свайго роднага штата Індыяна (1977—1981), сенатар ЗША ад Індыяны (1981—1989). Віцэ-прэзідэнт ЗША пры прэзідэнце Дж. Бушу-старэйшым з 1989 па 1993. У 1992 разам з Бушам балатаваўся на другі тэрмін, але пацярпеў паражэнне ад Біла Клінтана і Альберта Гора.
Рабінка (Смаленская вобласць)
Рабінка (Рябинка) — вёска ў Веліжскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Веліжскага гарадскога паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з кастрычніка 1941 года, вызвалена ў сакавіку 1943 года.
Білун (камуна)
'
Білун (Billund Kommune) — дацкая камуна ў складзе вобласці Паўднёвая Данія. Плошча — 536,51 км², што складае 1,24 % ад плошчы Даніі без Грэнландыі і Фарэрскіх астравоў. Лік насельніцтва на 1 студзеня 2008 года — 26181 чел. (мужчыны — 13187, жанчыны — 12994; іншаземныя грамадзяне — 1021).
Гербоўнік
Гербоўнік, Гэрбар (Herbarz, Гербовник) — кніга, якая змяшчае ў сабе апісанне і выяву гербаў (дваранскіх родаў, бюргерскі родаў і асобных асоб, дзяржаў, гарадоў, мясцовасцяў, арганізацый і т.п.). Вывучае гербоўнік (гербы) прыкладная гістарычная навука геральдыка.
Гербоўнікі існавалі ўжо ў XIII ст. як турнірнай спіс і прыпадковай збор гербаў. З развіццём інстытута герольдаў пачынаецца складанне Гербоўніка пры дварах манархаў. У XV ст. ў заходнееўрапейскіх Гербоўніках з'яўляюцца гербы рыцарства Вялікага Княства Літоўскага — «Armorial Lyncenich» (Брусельскі), «Codex Bergshammar» (Стакгольмскі), «Armorial de la Toison d'Or» (Парыжскі) і інш.. Некалькі гербаў літоўскіх і рускіх князёў змяшчае хроніка Канстанцкага сабору Ульрыка Рыхенталя. Старэйшым польскім Гербоўнікам з XV ст. яўляецца «Insignorum clenodiorum Regis et Regni Poloniae descriptor» (Jan Dlugosz). Цікавымі для беларускай гісторыі яўляюцца
Гербы беларускай шляхты складаюцца у «Herbarz rycerstwa W. X. Litewskiego» В.Віюка-Каяловіча. Аднак, там невялікая частка гербаў шляхты Вялікага Княства Літоўскага. Ніводзін Гербоўнік не яўляецца поўным зборам гербаў шляхты сваёй краіны. У Францыі была спроба складання поўнага Гербоўніка, таксама было спроба складання усіх гербаў у «Armorial General». Зараз толькі Іспанская Герольдыя займаецца рэгістрацыяй гербаў шляхціцаў усіх сучасных краін.
Экватарыяльная сістэма каардынат
Экватарыяльная сістэма каардынат — адна з сістэм нябесных каардынат. У гэтай сістэме асноўнай плоскасцю з’яўляецца плоскасць нябеснага экватара.
Адной з каардынат пры гэтым з’яўляецца схіленне δ (радзей — палярная адлегласць p).
Іншай каардынатай можа быць:
Каардынаты зорак у экватарыяльнай сістэме каардынат не звязаныя з сутачным рухам нябеснай сферы і змяняюцца вельмі павольна. Таму яны выкарыстоўваюцца для складання зорных карт і каталогаў.
Першая экватарыяльная сістэма каардынат
Схіленнем свяціла называецца дуга нябеснага мерыдыяна ад нябеснага экватара да свяціла, або вугал паміж плоскасцю нябеснага экватара і кірункам на свяціла. Схіленне вымераюць у межах ад 0° да 90° у бок паўночнага полюса свету і ад 0° да −90° у бок паўднёвага полюса свету.
Палярнай адлегласцю свяціла называецца дуга круга скланення ад паўночнага полюса свету да свяціла, або вугал паміж воссю свету і кірункам на свяціла. Палярныя адлегласці вымераюць у межах ад 0 ° да 180 ° па кірунку ад паўночнага полюса свету да паўднёвага.
Гадзінны вугал — вуглавая адлегласць, вымераная ўздоўж нябеснага экватара, ад верхняга пункта нябеснага экватара да круга схілення свяціла. Адлічваецца гадзінны вугал па напрамку бачнага сутачнага вярчэння нябеснай сферы, г. зн. у бок захаду, у межах ад 0 да 24 г у гадзіннай меры. Часам гадзінныя вуглы вымераюць у межах ад 0° да 180° (ад 0 г да 12 г) на захад і ад 0° да −180° (ад 0 г да −12 г) на ўсход.
Другая экватарыяльная сістэма каардынат
У гэтай сістэме, як і ў першай экватарыяльнай, асноўнай плоскасцю з’яўляецца плоскасць нябеснага экватара, а адной з каардынат пры гэтым з’яўляецца схіленне (δ), радзей — палярная адлегласць (p). Але другая каардыната — прамое ўзыходжанне (α).
Прамое ўзыходжанне свяціла — вуглавая адлегласць, вымераная ўздоўж нябеснага экватара, ад пункта вясенняга раўнадзенства да пункта перасячэння нябеснага экватара з кругам схілення свяціла. Прамое ўзыходжанне адлічваецца ў бок, процілеглы сутачнаму вярчэнню нябеснай сферы, у межах ад 0 да 360° у градуснай меры ці ад 0 да 24 г у гадзіннай меры.
Калінкавіцкія ельнікі
Калі́нкавіцкія ельнікі, раней Гарбаві́цкія ельнікі  — батанічны помнік прыроды рэспубліканскага значэння ў Калінкавіцкім раёне Гомельскай вобласці.
Размешчаны за 5 км на ўсход ад в. Гарбавічы і за 500 метраў на паўночны захад ад в. Якімавічы, на тэрыторыі Гарбавіцкага і Клінскага лясніцтваў Калінкавіцкага лясгаса. Унікальныя астраўныя (6 участкаў) месцы росту елкі еўрапейскай за межамі арэала. Ельнікі чарнічна-зеленамошна-кіслічныя, пераважае у ix карпацкая раса елкі, якая вызначаецца хуткім ростам. Плошча ельнікаў у 1981 годзе складала 270,4 га, у наш час — 171,5 га , узрост дрэў 60—110 гадоў, вышыня 20—40 м, дыяметр 0,3—0,45 м (1983).
Кіраўск
Гісторыя
На месцы Кіраўска ў 19 ст. быў маёнтак Качэрычы ў Качэрыцкай воласці Бабруйскага павета. З 1924 у Старцаўскім сельсавеце Бабруйскага раёна. Пасля ўтварэння Кіраўскага раёна 12 лютага 1935 года (раён названы ў гонар С. М. Кірава), часовы цэнтр раёна — вёска Старцы, якая 20 красавіка 1939 года была перайменавана ў в. Кірава. Каля вёскі Старцы на месцы маёнтка Качэрычы быў пабудаваны пасёлак Кіраўск, куды пазней быў перанесены раённы цэнтр.
З 30 чэрвеня 1941 года па 26 чэрвеня 1944 года Кіраўск быў акупіраваны нямецкімі фашыстамі, якія загубілі тут 152 жыхары, дзейнічала антыфашысцкая група (кіраўнік Ц. С. Коржаў).
У 1944—1954 гадах Кіраўск уваходзіў у Бабруйскую вобласць. У 1955 годзе вёска Кірава (былыя Старцы) злілася з пасёлкам Кіраўск. 17 лістапада 1959 года Кіраўску быў нададзены статус гарадскога пасёлка. У 1971 годзе тут пражывала ўжо 4,7 тыс. чалавек. У 1972 і 1980 гадах былі распрацаваны генеральныя планы пасёлка, у адпаведнасці з імі цэнтральная частка забудоўвалася 2-3-павярховымі дамамі, у паўночна-ўсходнім сектары адбылося будаўніцтва 2-5-павярховых будынкаў. 4 чэрвеня 2001 года Кіраўск аднесены да катэгорыі гарадоў раённага падпарадкавання.
Эканоміка
Прадпрыемствы харчовай (Кіраўскі камбінат хлебапрадуктаў), дрэваапрацоўчай прамысловасці. Льнозавод. Гасцініца «Сузор’е».
Фёдар Ісідаравіч Кузняцоў
Фёдар Ісідаравіч Кузняцо́ў (, вёска Балбечына, Горацкі павет Магілёўскай губерні, сучасны Горацкі раён — ) — савецкі ваенны дзеяч, генерал-палкоўнік (1941). Дацэнт (1938).
Біяграфія
Скончыў Ваенную акадэмію імя Фрунзэ (1926). У арміі са снежня 1915 года. У Чырвонай Арміі з чэрвеня 1918. У грамадзянскую вайну камандзір палка на Заходнім фронце. З 1938 намеснік камандуючага войскамі БВА, начальнік Ваеннай акадэміі Генштаба, камандуючы Паўночна-Каўказскай і Прыбалтыйскай ваеннымі акругамі. Удзельнік савецка-фінляндскай вайны 1939—1940. У Вялікую Айчынную вайну камандуючы войскамі Паўночна-Заходняга і Цэнтральнага франтоў, намеснік камандуючага войскамі Заходняга, Волхаўскага, Карэльскага франтоў. Удзельнік абарончых баёў у Прыбалтыцы, Крыме, пад Смаленскам, Маскоўскай бітвы 1941, разгрому нямецка-фашысцкіх войск пад Ленінградам і Ноўгарадам. У 1945—1948 гадах камандуючы войскамі Уральскай ваеннай акругі.
Эмерык Каралевіч Чапскі
Эмерык Каралевіч Чапскі (Emeryk Hutten-Czapski (Emeryk Zachariasz Mikołaj Seweryn Hutten-Czapski), Эмерик Карлович Чапский), 5(17)11.1828, мястэчка Станькава, Мінскі павет, Мінская губерня, Расійскай імперыі, цяпер Дзяржынскі раён Рэспублікі Беларусь — 23.7.1896, Кракаў, Аўстра-Венгрыя, наўгародскі віцэ-губернатар (1862—1865), санкт-пецярбургскі віцэ-губернатар (1865—1867), калекцыянер, нумізмат.
Біяграфія
Скончыў Маскоўскі універсітэт. З 1851 працаваў у Міністэрстве ўнутраных спраў, наўгародскі губернатар (1862—1865), санкт-пецярбургскі віцэ-губернатар (1865—1867). Пасля працаваў дырэктарам Ляснога дэпартамента Міністэрствава дзяржаўных маёмасцей Расійскай імперыі. У час сялянскай рэформы 1861 абраны міравым пасрэднікам Мінскага павета. У 1879 пакінуў дзяржаўную службу і асеў у Станькаве. Заснаваў Станькаўскі музей Эмерыка Чапскага, дзе зберагаліся манеты, медалі, зброя, творы мастацтва, гістарычныя дакументы, кнігі і інш. Член Рускага археалагічнага таварыства (1851), Маскоўскага нумізматычнага таварыства (1890). Аўтар кнігі «Удзельныя, велікакняжацкія і царскія грошы Старажытнай Русі збору графа Э. К. Гутэн-Чапскага» (1875), «Каталог калекцыі польскіх медалёў і манет графа Э. Гутэн-Чапскага» (т. 1 — 5, 1871—1916). Працы Эмерыка Чапскага адзначаны вялікім сярэбраным медалём Рускага археалагічнага таварыства, у гонар 25-годдзя яго навуковай працы ў 1896 выбіты медаль (золата, серабро, бронза) ад калег-нумізматаў. У 1894 падзяліў свае маёнткі Станькава і Прылукі паміж сынамі і пераехаў у Кракаў, куды перавёз музейныя зборы (цяпер у складзе Нацыянальнага музея).
Машчана
Машчана (Моща́на) — вёска ў Жоўкіўскім раёне Львоўскай вобласці Украіны.
Гуанахатабеі
Гуанахатабе́і (Guanajatabey) — карэннае насельніцтва заходняй часткі Кубы да іспанскага заваявання (пачатак XVI ст.).
Назва гуанахатабеяў трапіла ў іспанскую мову ад аравакскіх насельнікаў Кубы, аднак не мае яснага тлумачэння. У канцы XV ст., калі Кубу наведаў Х. Калумб, ён заўважыў, што яго аравакскія індзейцы-перакладчыкі не разумеюць мову жыхароў заходняй часткі вострава.
Сучасныя вучоныя звычайна атаесамляюць гуанахатабеяў з сібанейскім насельніцтвам Вялікіх Антыльскіх астравоў. Але, калі паходжанне сібанеяў Гаіці застаецца спрэчным, і іх апошнім часам адносяць да сваякоў таіна, то гуанахатабеяў Кубы археолагі лічаць прамымі нашчадкамі культуры казіміроідаў (названы па найменню мястэчка Казіміра на поўдні Дамініканы) — перасяленцаў з Цэнтральнай Амерыкі 4 - 1 тысячагоддзяў да н.э.
Даследчыкі вылучаюць 3 асноўныя хвалі міграцыі казіміроідаў:
Хутчэй за ўсё, гуанахатабеі былі нашчадкамі культуры Рэдонда або ўсіх трох культур. Яны займаліся збіральніцтвам, рыбалоўствам і паляваннем. Кераміку не выраблялі, не ведалі апрацоўку металаў. Земляробства з'явілася адносна позна і важнай ролі ў гаспадарцы не мела.
У XVI ст. гуанахатабеі былі знішчаны іспанцамі.
Пётр Станіслававіч Татарыновіч
Пётр Станіслававіч Татарыновіч (, в. Гайнін, Слуцкі павет, Мінская губерня, цяпер Ляхавіцкі раён, Брэсцкая вобласць —, Рым; Псеўданімы: Пётр Задума; Мядзведзіцкі) — беларускі каталіцкі святар, грамадскі і культурны дзеяч, публіцыст, паэт, выдавец. Прыхільнік беларусізацыі царкоўнага жыцця. Доктар тэалогіі (1950).
Біяграфія
Нарадзіўся ў сялянскай сям'і. Пасля атрымання сярэдняй адукацыі ў Слуцку вучыўся ў каталіцкай семінарыі ў Петраградзе, скончыў Мінскую духоўную семінарыю. 12 чэрвеня 1921 г. рукапаложаны ў святары. Займаўся рэлігійнай дзейнасцю ў Пінску (1921—1922 гг.), Навагрудку (1922—1924 гг.). У 1924—1926 гг. з'яўляўся прэфектам пачатковых і сярэдняй школ у Баранавічах. П. Татарыновіч арганізаваў там Саюз каталіцкай моладзі, пабудаваў школьную каплічку. За патрыятычнае выхаванне беларускай каталіцкай моладзі пераследаваўся польскімі ўладамі, быў пераведзены на Мазовію. Пасля вяртання служыў у Дамачаве Брэсцкага павета (1927—1932 гг.), дзе аднавіў касцёл, пабудаваў плябанію, каталіцкі народны дом. У 1932—1939 гг. спрыяў пашырэнню уніяцтва на Століншчыне (Гарадная, Альпень, Мерлінскія хутары). У час 2-ой сусветнай вайны супрацоўнічаў з Беларускім камітэтам у Варшаве. Там жа выкладаў рэлігію ў беларускай школе, займаўся душпастырскай працай у базыльянскім касцёле св. Марціна. З Варшавы пераехаў у Вільню, потым — у Мінск. Выступіў з прамовай на Другім Усебеларускім кангрэсе (1944). У канцы вайны П. Татарыновіч апынуўся ў эміграцыі. У лютым 1945 пераехаў з Ротэнбурга (Германія) у Рым.
У 1945—1949 гг. гадах вучыўся ў Папскім інстытуце ўсходніх навук. Абараніў доктарскую дысертацыю «Святы Кірыла, біскуп Тураўскі, і ягонае духоўнае вучэнне». З 1949 да 15 студзеня 1971 г. быў кіраўніком і асноўным аўтарам беларускіх перадач «Радыё Ватыкана». Займаўся выдавецкай справай. З верасня 1950 да 1975 гг. рэдагаваў і друкаваў у Рыме лацінкай беларускі рэлігійна-грамадскі часопіс «Зьніч» (усяго выйшла 120 нумароў). 26 мая 1961 г. Апостальскі Прастол надаў яму званне прэлата, а ў чэрвені таго ж года прызначыў членам Найвышэйшай рады для эміграцыі. На П. Татарыновіча была ўскладзена адказная задача — апекавацца над беларусамі-католікамі ў эміграцыі. 21 студзеня 1964 г. ён быў зацверджаны дырэктарам місіянераў для эмігрантаў-беларусаў лацінскага абраду.
Творчасць
Друкаваўся ў рэлігійным часопісе «Да злучэння» і іншых заходнебеларускіх выданнях. Перакладаў на беларускую мову творы дацкага паэта І. Ёргенсена (у 1926 у Вільні выдаў яго рэлігійна-філасофскі нарыс «Прыпавесці»). Аўтар (пад псеўданімам Пётр Задума) кніг «Святы Ізідар хлебароб» (Вільня, 1928), «Купалле» (Вільня, 1930), «Шляхам дзіваў і ўражанняў» (Вільня, 1934). Пераклаў на беларускую мову і выдаў у 1956 раман Г. Сянкевіча «Quo vadis?». Надрукаваў па-беларуску малітоўнік «Голас душы» (1949), «Святая Эванэлія і Апостальскія Дзеі» (1954 і «Лісты Святых Апосталаў» (1974) у сваім перакладзе з каментарамі, «Пакутныя Псальмы» (1964, вершаваны пераклад Я. Германовіча), «Наўзорную (першую) Імшу Святую літургію» (1965, 1966) і інш. Некаторыя яго творы апублікаваны на італьянскай мове.
Дзяніс Юр’евіч Коўба
Дзяніс Юр’евіч Коўба (,, Беларуская ССР — , ) — беларускі футбаліст (паўабаронца) і трэнер. Выступаў за нацыянальную зборную Беларусі (2002—2007).
Кар’ера
Маці — беларуска, бацька — украінец. Пачаў гуляць у футбол у Віцебску. Пасля дзіцяча-юнацкай спартыўнай школы віцебскага «Лакаматыва» гуляў спачатку за дубль, а потым і за асноўны склад каманды. Па парадзе бацькі ў 1998 годзе Коўба з’ехаў ва Украіну, у кіраваградскую «Зорку», выступала тады ў вышэйшай лізе ўкраінскага чэмпіянату. У канцы чэрвеня 2000 года самарскія «Крылы Саветаў» заключылі з Коўбам двухгадовы кантракт. 27 чэрвеня ён правёў за «Крылы» свой першы матч, выйшаўшы на 75 хвіліне сустрэчы з «Аланіяй» ва Уладзікаўказе замест Сяргея Ігнашэвіча. 10 сакавіка 2007 года Дзяніс Коўба правёў свой 200-ы матч у складзе «Крылаў Саветаў» (ва ўсіх спаборніцтвах), якім стала гульня 1-га тура чэмпіянату Расіі супраць падмаскоўных «Хімкаў». 30 верасня 2007 года ў гульні 25-га тура ў Маскве з «Дынама» згуляў за «Крылы Саветаў» 188 матч у чэмпіянатах Расіі і стаў аднаасобным рэкардсменам самарскага клуба па гэтым паказчыку. 29 ліпеня 2009 года Коўба перайшоў у чэшскую «Спарту», з якой стаў чэмпіёнам Чэхіі. Пазней вярнуўся ў «Крылы Саветаў».
20 снежня 2011 года пакінуў самарскі клуб у сувязі з заканчэннем кантракта. У 2012 годзе гуляў за «Александрыю» і «Хімкі», пасля чаго завяршыў кар’еру.
У сакавіку 2013 года стаў трэнерам-селекцыянерам «Крылаў Саветаў». У другой палове 2017 года вярнуўся ў Беларусь, арганізаваўшы з Віталем Булыгам дзіцячую школу ў Мінску.
У студзені 2018 года ўвайшоў у трэнерскі штаб «Віцебска». У студзені 2020 года перайшоў на пасаду галоўнага трэнера дубля віцебскага клуба, у 2021 годзе зноў далучыўся да штабу асноўнай каманды. Пакінуў «Віцебск» у ліпені 2021 года. У 2021 годзе ў якасці аматара выступаў таксама за клуб «Гарадоцкія львы» ў Другой лізе.
У лістападзе 2021 года апынуўся ў рэанімацыі маскоўскай інфекцыйнай бальніцы № 2 з дыягназам COVID-19. Памёр 18 лістапада 2021 года.
Шулякі
Назву Шулякі́ маюць:
Аблога Быхава (1702)
Аблога Быхава 1702 года — праводзілася казакамі і войскам Вялікага Княства Літоўскага ў час Паўночнай вайны 1700—1721.
Перадумовы
Уладальнік Быхава К. Сапега ў час Паўночнай вайны падтрымліваў шведскага караля Карла XII, а ў перыяд двоеўладдзя — С. Ляшчынскага, шведскага стаўленіка, які ў 1704 Варшаўскай канфедэрацыяй шляхты быў выбраны польскім каралём. Былы польскі кароль і курфюрст Саксоніі Аўгуст II разам са сваім саюзнікам рускім імператарам Пятром I пачаў ваенныя дзеянні супраць Ляшчынскага і яго прыхільнікаў.
Ход баявых дзеянняў
29.8.1702 пачалася аблога Быхава. Да яго падышлі 3 казацкія палкі пад камандаваннем наказнога гетмана запарожскага войска Міхаіла Міклашэўскага. 31 жніўня з боку Магілёва прыбыло войска харужага навагрудскага і адміністратара магілёўскай эканоміі генерала артылерыі Вялікага Кяства Літоўскага Крыштафа Сяніцкага-Бонча ў складзе беларускай дывізіі, конніцы беларуска-літоўскіх татар і батарэі артылерыі, у тым ліку 15 вялікіх гармат з Магілёва. Пазней падышлі Лубенскі і Гадзяцкі казацкія палкі.
Гарнізон асаджанага Старога Быхава складаўся з гарнізона валаснога і шляхецкага апалчэнняў, Валоскай драгунскай і Запарожскай казацкай палкоўніка Сердзюка конных харугваў, наёмнай запарожскай, венгерскай і нямецкай пяхоты. У горадзе і быхаўскім замку было 30 гармат. Кіравалі войскам парнаўскі падкаморы Мікалай Більдзюкевіч і тагачасны быхаўскі губернатар оберст-лейтэнант Якуб Дэро.
Войскі Сяніцкага абкружылі горад шанцамі, з дапамогай апрошаў (вузкіх, глыбокіх, зігзагападобных равоў для бяспечнага набліжэння да праціўніка) пачалі падступацца да бастыённых умацаванняў Быхава: капалі падземныя хады для падкладкі мін пад гарадскія валы, бесперапынна вялася артылерыйская стральба. Асабліва вялікія разбурэнні рабіла вялікая магілёўская гармата — «галандка», якая скарыстоўвала 52-фунтовыя бомбы (на адзін зарад ішло 45 кг пораху). Абаронцы горада білі ў адказ карцеччу, рабілі ўдалыя вылазкі, нават захоплівалі казацкія гарматы. Аднак 10 кастрычніка гарнізон Быхава мусіў здацца на ганаровых умовах і прысягнуў каралю Аўгусту II. Горад і замак разам з гарматамі і ўсёй амуніцыяй пераходзілі да Сяніцкага, частка гарнізона і наёмнікі пераводзіліся ў Магілёў, запарожцы амнісціраваліся. Мяшчанам пакідаліся ўсе вольнасці і прывілеі, у склад гарнізона замка ўводзілася 400 гвардзейцаў караля Аўгуста II.
Дзмітрый Фёдаравіч Войтаў
Дзмітрый Фёдаравіч Войтаў (22 сакавіка 1922 — 20 сакавіка 2002) — савецкі вайсковец, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, поўны кавалер ордэна Славы, разведчык 213-га гвардзейскага стралковага палка 71-й гвардзейскай стралковай дывізіі 6-й гвардзейскай арміі 1-га Прыбалтыйскага фронту, гвардыі старшы сяржант — на момант апошняга прадстаўлення да ўзнагароджання ордэнам Славы.
Біяграфія
Нарадзіўся ў вёсцы Старына Мсціслаўскага раёна Магілёўскай вобласці Беларусі. Беларус.
У маі 1941 года быў прызваны ў Чырвоную Армію Мсціслаўскім райваенкаматам. Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны са жніўня 1941 года. Ваяваў на Заходнім, 3-м Беларускім, 2-м і 1-м Прыбалтыйскіх франтах. Вызваляў будучы горад-герой Смаленск і родную Беларусь. Першыя два ордэны Славы разведчык атрымаў за гераізм, праяўлены ў ходзе баёў на роднай зямлі Беларусі.
22 сакавіка 1944 года ў раёне вёскі Глухаўка гвардыі чырвонаармеец Войтаў у складзе групы разведчыкаў выконваў заданне камандаванне па ўстанаўленню агнявых сродкаў. Войтаў першым уварваўся ў траншэю, знішчыўшы ў рукапашнай сутычцы 4 праціўнікаў. Пад агнём праціўніка вынес цяжка параненага камандзіра ўзвода. Быў прадстаўлены камандзірам палка да ўзнагароджання ордэнам Чырвонай Зоркі. Камандзір дывізіі змяніў статус ўзнагароды.
Загадам па 71-й гвардзейскай стралковай дывізіі ад 4 красавіка 1944 года за мужнасць і адвагу праяўленыя ў баях гвардыі чырвонаармеец Войтаў Дзмітрый Фёдаравіч узнагароджаны ордэнам Славы 3-й ступені.
Падчас правядзення аперацыі «Баграціён» гвардыі чырвонаармеец Войтаў зноў паказаў сябе, як разведчык.
25 чэрвеня 1944 года пераследуючы адступаецца праціўніка ў раёне вёскі Дразды гвардыі чырвонаармеец Войтаў уварваўся ў баявыя парадкі ворага, знішчыў двух праціўнікаў і двух узяў у палон. 30 чэрвеня дзейнічаючы ў тыле праціўніка ў складзе разведгрупы знішчыў 5 праціўнікаў і штабную машыну, захапіў каштоўныя дакументы.
Загадам па 6-й гвардзейскай арміі ад 31 ліпеня 1944 года за мужнасць і адвагу праяўленыя ў баях гвардыі чырвонаармеец Войтаў Дзмітрый Фёдаравіч узнагароджаны ордэнам Славы 2-й ступені.
20 лютага 1945 года гвардыі старэйшы сяржант Войтаў у наступальным баі каля вёскі Керы высунуўся наперадзе баявых парадкаў пяхоты і знішчыў варожую кропку. На наступны дзень першым уварваўся ў іншую вёску, гранатамі знішчыў трох праціўнікаў і аднаго ўзяў у палон. 4 сакавіка першым уварваўся ў варожую траншэю гранатамі знішчыў варожы кулямёт і ўзяў у палон двух праціўнікаў.
За гэтыя баі быў зноў прадстаўлены да ўзнагароджання ордэнам Славы 2-й ступені. Па нейкім недаглядзе звесткі аб папярэднім ўзнагароджанні ордэнам Славы 2-й ступені ў ўзнагародным лісце не былі пазначаны.
Загадам па 6-й гвардзейскай арміі ад 17 красавіка 1945 года за мужнасць і адвагу выяўленыя ў баях гвардыі чырвонаармеец Войтаў Дзмітрый Фёдаравіч узнагароджаны ордэнам Славы 2-й ступені паўторна.
За гады вайны вопытны разведчык гвардыі старшына Дзмітрый Войтаў захапіў і даставіў у штаб свайго 213-га стралковага палка трынаццаць «языкоў».
Дэмабілізаваўшыся з арміі, былы разведчык, які меў тры ордэны Славы, але два з якіх былі адной ступені, у пасляваенныя гады не мог «прабіць» бюракратычныя сцены, каб аднавіць справядлівасць і горда называцца «Кавалер ордэна Славы трох ступеняў».
Загадам міністра абароны Расійскай Федэрацыі ад 13 верасня 1996 года № 535 старшына ў адстаўцы Дзмітрый Фёдаравіч Войтаў, у парадку пераўзнагароджання, узнагароджаны ордэнам Славы 1-й ступені. Стаў кавалерам ордэна Славы трох ступеняў.
Ордэн Славы 1-й ступені быў уручаны яму па месцы жыхарства — у горадзе Жодзіна Мінскай вобласці Беларусі.
Заслужаны ветэран памёр 20 сакавіка 2002 года .
Барсукі (гарадзішча)
Барсукі — археалагічны помнік каля вёскі Барсукі Верхнядзвінскага раёна Віцебскай вобласці. Знаходзіцца за 2,5 км на паўднёвы захад ад вёскі, у лесе —. Займае ізаляванае ўзвышша.
Апісанне
Пляцоўка амаль круглая, памерам 36×34 м, узвышаецца над поймай Заходняй Дзвіны на 20 м. Умацавана 3 кальцавымі валамі вышынёй да 2 м, з паўднёвага боку — 2 дадатковымі валамі вышынёй 1,5 м і ровам глыбінёй 1 м.
Антон Борык
Анто́н Бо́рык (7 ліпеня 1894, в. Свілы, цяпер Гродзенская вобласць — пасля 1939) — беларускі палітычны і вайсковы дзеяч. Дыпламат Беларускай Народнай Рэспублікі, удзельнік Слуцкага збройнага чыну.
Барсукі (гарадзішча)
Апісанне
Выявіў і даследаваў у 1975—1976 гадах Вадзім Шадыра. Пры раскопках высветлілася, што па краях пляцоўкі быў яшчэ адзін вал, які на паверхні цяпер амаль не заўважаецца. Культурны пласт 0,4-0,5 м цёмна-шэрай, месцамі чорнай афарбоўкі. У ім знойдзена ляпная кераміка 2 відаў: пасудзіны са слабай прафіліроўкай і слоікападобныя, характэрныя для днепра-дзвінскай культуры. Гарадзішча адносіцца да IV—III стст. да н.э. — I—II стст. н.э.
Антон Борык
Біяграфія
У канцы сакавіка 1919 года ў гарадзенскім клубе «Беларуская хатка» на ўрачыстай вячэры ў гонар беларускага ўраду ўзняў тост: «Няхай жыве Беларусь з Польшчай!», падтрыманы некаторымі прысутнымі.
Першы афіцыйны пасланнік Беларускай Народнай Рэспублікі ў Германіі. 23 сакавіка 1919 года прыбыў у Берлін з Горадні як кіраўнік Беларускай вайсковай місіі па справах ваеннапалонных. Напачатку красавіка Борык наладзіў сувязь з Міжнароднай камісіяй па справах ваеннапалонных. Распачаў працу сярод беларусаў-вайскоўцаў. Дапамагаў яму ў працы генерал Кіпрыян Кандратовіч, які ўваходзіў у склад дэлегацыі БНР на Парыжскую мірную канферэнцыю. 30 чэрвеня 1919 года разам з Кузьмом Цярэшчанкам заклаў «Аддзел збліжэння палоненых беларусаў у Нямеччыне з родным краем».
Увесну 1920 года Борык знаходзіўся ў Рызе. Нечакана выявілася, што ён мае два пашпарты: беларускі пад № 29 ад 29 студзеня 1920 года і расійскі пад № 285 ад 13 красавіка 1920 года, які выдала расійская дэлегацыя ў Берліне. Беларусы абвінавацілі яго ў здрадзе. Борык заявіў, што «не лічыць сябе ні беларускім, ні расійскім грамадзянінам…»
Да лета 1920 года працуе выканаўчым дырэктарам берлінскай фірмы «Сіндыкат Сапегі для Еўропы і Азіі ў Беларусі», уласнікам якой быў Станіслаў Леў Сапега-Ваявода і які пэўны час дапамагаў БНР грашыма. Знаходзячыся ў Германіі, перадаваў грошы і сродкі беларускім школам. У сярэдзіне лета 1920 года з’язджае з Берліна ў Латвію. Пасля едзе ў Гродна на запрашэнне беларускіх вайскоўцаў. Узначальвае агульны аддзел Беларускай вайсковай камісіі ў Лодзі. У канцы лістапада на чале з Кузьмом Цярэшчанкам прыбыў у званні капітана з Лодзі ў Семежава для ўдзелу ў Слуцкім збройным чыне (разам з ім прыбылі яшчэ 3 афіцэры з 12 пасланых — капітаны Андрэй Якубецкі, Антон Сокал-Кутылоўскі, паручнік Тодар Янушэнка). Прымаў удзел у Слуцкім збройным чыне, узначальваў пэўны час штаб 1-й Слуцкай брыгады. Быў праціўнікам супольных дзеянняў з атрадамі Станіслава Булак-Балаховіча. Дасылаў нататкі пра паўстанне ў газеты «Наша думка» і «Беларускае слова».
Разам з прыхільнікамі генерала Булак-Балаховіча — Хведашчэням, Арсенем Паўлюкевічам і паручнікам Мацелі, Борык (магчыма змяніў адносіны да Булаховіча, пасля адхілення ад пасады шэфа штаба Слуцкай брыгады), адступіў з Морача, апошняга апорнага пункту случчакоў, у Давыд-Гарадок. Тамака паўстанцы і балахоўцы, якія да іх далучыліся, былі абяззброеныя палякамі.
Пасля заканчэння паўстання — у Латвіі, пасля ў Коўне, Вільні, Варшаве. У апошняй быў адным з арганізатараў Таварыства беларускай школы.
У канцы 1930-х гадоў жыў у Вільні, працаваў у кіраўніцтве Віленскай чыгункі. Звесткі губляюцца з пачаткам Другой сусветнай вайны. Лічыцца, што згінуў напачатку 1940-х.
Нагірці
Нагірці (Нагі́рці) — вёска ў Жоўкіўскім раёне Львоўскай вобласці Украіны.
Сібанеі
Сібане́і (Siboney, ciboney) — карэннае насельніцтва Вялікіх Антыльскіх астравоў да іспанскага заваявання (канец XV ст. - пачатак XVI ст.), якое не адносілася да таіна.
Паходжанне
Даследчыкі вылучаюць 3 асноўныя хвалі міграцыі казіміроідаў:
Прадстаўнікі ўсіх трох хваль міграцыі займаліся рыбалоўствам, збіральніцтвам і паляваннем, апрацоўвалі прыродны камень і ракавіны малюскаў. Культура Рэдонда знакаміта сваімі пячорнымі роспісамі. Аднак яны не ведалі земляробства і керамікі. Раней лічылася, што казіміроіды не прасоўваліся далей за востраў Гаіці, аднак у апошнія дзесяцігоддзі знойдзены стаянкі казіміроідаў на востраве Мона і ў Пуэрта-Рыка, да культур казіміроідаў некаторыя даследчыкі адносяць пячорныя роспісы на востраве Антыгуа.
У 1 тысячагоддзі н.э. з Паўднёвай Амерыкі праз Малыя Антыльскія астравы на Гаіці прыйшлі земляробы-протатаіна (гл. Таіна). Мяркуюць, што яны асімілявалі частку казіміроідаў і такім чынам далі пачатак культуры таіна. Тыя казіміроіды, якія не змяшаліся з прышэльцамі атрымалі ад апошніх назву сібанеяў.
Аднак частка амерыканскіх археолагаў лічыць сібанеяў аравакскім народам, суродзічамі таіна, а не нашчадкамі казіміроідаў.
Фёдар Спірыдонавіч Кузняцоў
Фёдар Спірыдонавіч Кузняцоў (нар., станіца Чарназём, Велікалуцкі павет, Пскоўская губерня, сучасная Цвярская вобласць) — адзін з арганізатараў і кіраўнікоў партызанскага падполля і партызанскага руху ў Мінскай вобласці ў Вялікую Айчынную вайну.
Біяграфія
З 1940 начальнік паравознага дэпо станцыі Мінск. З ліпеня 1941 арганізатар і кіраўнік падпольнай арганізацыі на Мінскім чыгуначным вузле. З красавіка 1942 у партызанах — намеснік камандзіра роты, камісар атрада «Мсцівец», у кастрычніку 1943 — лютым 1944 камісар брыгады «Народныя мсціўцы» імя В. Т. Варанянскага. Пасля вайны на адміністрацыйнай рабоце ў Мінскім аддзяленні Беларускай чыгункі. Аўтар успамінаў «Чыгуначнікі Мінска ў барацьбе супраць фашысцкіх акупантаў» у зборніку «З гісторыі партызанскага руху Ў Беларусі (1941—1944)» (1961).
Рыжскі аэранавігацыйны інстытут
Рыжскі аэранавігацыйны інстытут (Rīgas Aeronavigācijas institūts) — латвійская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова, якая знаходзіцца ў Рызе.
Гісторыя
Папярэднікам інстытута лічыцца авіяцыйны радыётэхнікум імя Фрунзе, створаны ў 1942 годзе падчас Другой сусветнай вайны, які быў пераведзены ў Рыгу ў 1945 годзе. У 1989 годзе была заснавана Рыжская вышэйшая школа грамадзянскай авіяцыі, якая спецыялізавалася на міжнародным рынку авіяцыйнай адукацыі. У 1992 годзе вучэльня перайшла пад юрысдыкцыяю Латвійскай Рэспублікі і змяніла назву на сучасную.
Саксоны
Саксоны (Саксоны) — вёска ў Веліжскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Веліжскага гарадскога паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з кастрычніка 1941 года, вызвалена ў сакавіку 1943 года.
Шупейкі
Назву Шупе́йкі маюць:
Пяндж
Пяндж — рака ў Азіі, левы прыток Амудар'і.
Утвараецца пры зліцці рэк Памір і Вахандар'я. Працякае паміж Афганістанам (левы бераг) і Таджыкістанам, за выключэннем невялікага ўчастка раёна Хамадоні Хатлонскай вобласці, дзе, у выніку змены рэчышча, частка земляў Таджыкістана апынулася на левым беразе ракі. Даўжыня 921 км, плошча басейна 114 тыс. км², сярэдні расход вады 1000 м/с². Выкарыстоўваецца для арашэння. Па частцы даліны Пянджа ідзе аўтамабільны тракт Душанбэ — Харог. Прыток: рака Язгулем.
Шышняк
Шышняк (Myriophyllum) — род кветкавых раслін сямейства сланаягаднікавых. Каля 40 відаў. Пашыраны ўсюды. На Беларусі 2 віды: і. Трапляюцца ў рэках, азёрах, старыцах на глыбіні да 2 метраў, часта ўтвараюць зараснікі.
Батанічнае апісанне
Шматгадовыя водныя травяністыя расліны з паўзучым карэнішчам. Сцябло трубчастае, галінастае, аблісцелае. Лісце перыста-раздзельнае, рэдка суцэльнае, кальчаковае. Кветкі дробныя, белаватыя, ружаватыя, у рэдкіх верхавінкавых каласках, якія выступаюць з вады. Плод распадаецца на 4 касцянкі. Корм для рыб і птушак. Некаторыя віды вырошчваюць у акварыумах.
Надычы
Надычы (На́дичі) — вёска ў Жоўкіўскім раёне Львоўскай вобласці Украіны.
Вінцас Міцкявічус-Капсукас
Ві́нцас Міцкя́вічус-Капсу́кас (Вінцас Сіманавіч Міцкявічус-Капсукас, Вікенці Сямёнавіч Міцкевіч-Капсукас; Vincas Mickevičius-Kapsukas;, вёска Будвечай, цяпер у Вілкавішцкім раёне — , ) — дзеяч міжнароднага камуністычнага руху, адзін з арганізатараў і кіраўнікоў Камуністычнай партыі Літвы, літаратурны крытык-марксіст.