cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Клеменс Аўгуст фон Кетлер
Біяграфія
20 чэрвеня 1900 года падчас Іхэтуаньскага паўстання Кетлер накіраваўся ў суправаджэнні перакладчыка Кордэса ў кітайскае міністэрства замежных спраў на перамовы. Калі Кетлер пакінуў межы пасольскага квартала і праходзіў праз браму, яго ва ўпор застрэліў капрал з манчжурскага палка. У далейшым забойца прызнаўся, што дзейнічаў па загадзе камандзіра за грашовую аддзяку. Абставіны і прычыны забойства нямецкага пасла дагэтуль застаюцца не высветленымі. Кітайскія гісторыкі нават усклалі частку віны за здарэнне на самога Кетлера, які нібыта меў пры сабе пісталет і пачаў страляць адразу, як толькі яго спынілі.
Скон Клеменса фон Кетлера стаў падставай для вайсковай інтэрвенцыі на аснове аб’яднанай экспедыцыйнай арміі некалькіх вялікіх дзяржаў у Кітай. Германская імперыя накіравала ў Кітай экспедыцыйны корпус і прэтэндавала на кіруючую ролю ў аперацыі. Інтэрвенцыя прывяла да паразы кітайцаў і заключэння гэтак званага «баксёрскага пратакола» у верасні 1901 года. Яго першы артыкул абавязваў кітайскі ўрад выбачнуцца за смерць нямецкага пасла, адправіўшы ў Германію «прымірыцельнае пасольства», і ўсталяваць на месцы смерці Кетлера адпаведны яго рангу дыпламата помнік.
Наступнікам Кетлера на посце пасла Германіі ў Пекіне стаў Альфонс Мум фон Шварцэнштэйн. Парэшткі Кетлера першапачаткова былі пахаваныя кітайцамі ў драўлянай шуфлядзе ў садзе нямецкага пасольства, затым перевезены ў Германію. Магіла Клеменса фон Кетлера знаходзіцца на Мюнстэрскіх цэнтральных могілках. У дварцовым садзе ў Мюнстэры ў 1903 годзе быў усталяваны помнік Кетлеру.
Казлабарод украінскі
Казлабаро́д украінскі (Tragopogon ucrainicus) — від кветкавых раслін роду  сямейства.
Апісанне
Двухгадовая травяністая расліна 30—100 см даўжынёй. Расліны густа-шэра-лямцавыя. Сцяблы адзінкавыя, часта ад асновы пірамідальна-галінастыя. Прыкаранёвае лісце вузкае ад сцябловага, лінейнага; верхняе і сярэдняе сцябловае лісце паступова завостранае і часта на верхавінах закручанае ў спіраль. Лісточкі абгорткі (ля асновы суквецця) ланцэтныя, 3,5—5 мм шырынёй, тонка завостраныя, у ліку 7 (8), карацей кветак, радзей роўныя ім. Кветкі жоўтага колеру. Плод — сямянка.
Распаўсюджанне
Распаўсюджаны на тэрыторыі Беларусі, Расіі, Украіны. Святлолюбівая расліна, ксерафіт, мезафіт і мезатроф.
Ва Украіне від расце на рачных пясках — на Палессі, у лесастэпе і паўночнай частцы стэпу.
Мікалай Аляксандравіч Жук
Мікалай Аляксандравіч Жук (, Мінск —, Новасібірск) — дырэктар Новасібірскага электравакуумнага завода № 617 (1941—1950), лаўрэат Сталінскай прэміі (1950).
Біяграфія
Нарадзіўся ў сям’і рабочага. Скончыў у 1914 годзе Мінскае рамеснае вучылішча, працаваў падручным слесара ў майстэрні, слесарам у дэпо станцыі Мінск. З 1919 года служыў у РСЧА.
З 1925 года слесар, старшыня заўкама прафсаюза, сакратар парткама на Ленінградскім заводзе «Рускі дызель». З 1930 — намеснік дырэктара, у 1933—1938 — дырэктар Ленінградскага завода № 211. У 1935—1937 гадах скончыў два курсы Ленінградскага інстытута павышэння кваліфікацыі гаспадарнікаў.
У пачатку 1938 года арыштаваны па абвінавачванні ў шкодніцтве, праз год вызвалены.
У 1939—1941 памочнік дырэктара завода № 191 па капітальным будаўніцтве (горад Фразіна Маскоўскай вобласці), намеснік начальніка Галоўнага ўпраўлення святлотэхнічнай і электравакуумнай прамысловасці Наркамата электрапрамысловасці СССР.
У 1941 годзе прызначаны дырэктарам эвакуіраванага з Ленінграда ў Новасібірск завода № 617 (электравакуумны завод).
Узнагароджаны ордэнам Працоўнага Чырвонага Сцяга — за забеспячэнне фронту сродкамі радыёсувязі.
Пад яго кіраўніцтвам у 1946 годзе створана ВКБ па распрацоўцы новых відаў лямпаў, а ў 1949 годзе — АКБМ (асобае канструктарскае бюро машынабудавання). За распрацоўку і асваенне вытворчасці ўпершыню ў СССР металакерамічных лямпаў у 1950 годзе прысуджана Сталінская прэмія (у складзе аўтарскай групы).
Абіраўся дэпутатам Ленінградскага і Новасібірскага гарсаветаў, членам Новасібірскага абкама і гаркама УКП(б).
Трагічна загінуў на паляванні 25 жніўня 1950 года.
Армуз
Арму́з (перс. جزیره هرمز "Хармо́з") — востраў у Армузскім праліве. Адміністрацыйна ўваходзіць у склад іранскай правінцыі Хармазган. Плошча - 41,9 км².
Гісторыя
Востраў вядомы з антычных часоў пад назвамі Аргана. У XIII ст. населены выхадцамі з узбярэжнага горада Армуза, разбуранага манголамі. Іх паселішча, а потым увесь востраў атрымалі назву Новы Армуз або проста Армуз. Тут усталявалася мясцовая правячая дынастыя, якая спрыяла развіццю гандлю паміж краінамі Персідскага заліву, з Індыяй, Зондскім архіпелагам і Кітаем.
У перыяд росквіту насельніцтва вострава дасягала 50 тыс. чалавек. Сюды наведваліся Марка Пола, Афанасій Нікіцін, Ібн Батута і іншыя вядомыя вандроўнікі.
У 1507 г. захоплены партугальцамі, якія пабудавалі буйное ўмацаванне Маці Божай Кансепсьёнскай, і кантралявалі з яго дапамогай гандлёвыя сувязі з Персідскім залівам.
У 1622 г. быў захоплены іранскім шахам Абасам I з дапамогай англічан і значна разбураны.
У XVIII - XIX стст. уваходзіў у склад Амана. У 1868 г. зноў далучаны да Ірана.
Прырода
Востраў знаходзіцца ў Армузскім праліве на паўночны ўсход ад буйнога вострава Кешм. Складзены пераважна з асадкавых і старажытных вулканічных парод. Берагі пясчаныя, часткова занятыя скальнымі масівамі. Найвышэйшая кропка - 186 м. Са старажытных часоў на востраве здабываецца охра.
Флора і фаўна бедныя, прадстаўленыя паўпустыннай расліннасцю, змеямі, яшчаркамі, марскімі птушкамі. Глебы месцамі засоленыя. На востраве маецца недахоп пітной вады.
Насельніцтва
На востраве стала жыве каля 2,5 тыс. чал. (2007 г.), у асноўным арабы-бандары́ і персы.
Каштэля
Каштэ́ля — старадаўні польскі зімовы сорт яблыні.
Армуз
Эканоміка
Асноўныя заняткі - лоў рыбы і рамесная вытворчасць, у тым ліку будаўніцтва традыцыйных суднаў. Значная частка астравіцян сезонна працуе ў іншых раёнах Ірана і ААЭ. Іншаземны турызм не развіты з-за адсутнасці гасцініц і іншай інфраструктуры.
Каштэля
Апісанне
Зімаўстойлівы. Пачынае плоданасіць на 10—12-ы год. Плады масаю каля 100 г, пляската-круглыя, зеленавата-жоўтыя, мякаць цвердаватая, салодкая, пераспелая становіцца рыхлай; выспяваюць у канцы верасня; зберагаюцца да лютага. Устойлівыя да хвароб.
Распаўсюджанне
Каштэля вядомая ў Польшчы з XVII стагоддзя, з часоў Яна III Сабескага. Раслі каштэлі ў Заходняй Беларусі і Заходняй Украіне.
У Беларусі раянаваны ў паўднёвай садовай зоне.
Селекцыя
У міжваеннай Заходняй Беларусі раілі каштэлю шчапіць двойчы.
Праз шэраг недахопаў БелНДІ пладаводства раіць наўзамен рассаджваць сорт беларускі салодкі. На аснове каштэлі выведзеныя палепшаныя сарты:
Ганна Марыя Ёпек
Ганна Марыя Ёпек (анг.: Anna Maria Jopek; нар. 14 снежня 1970, Варшава) — польская джазавая і поп-спявачка.
Эма Уотсан
Эма Шарлота Дзьюер Уотсан (Emma Charlotte Duerre Watson; нар. 15 красавіка 1990,, Францыя) — брытанская актрыса і фотамадэль. У кіно праславілася роляй Герміёны Грэнджэр у фільмах пра Гары Потэра. Эма атрымала гэтую ролю ў 1999 годзе, калі ёй было 9 гадоў. Да гэтага яна прымала ўдзел толькі ў школьных сцэнічных пастаноўках. У перыяд з 2001 па 2011 год яна знялася ў васьмі фільмах пра Гары Потэра разам са сваімі сябрамі Дэніэлам Рэдкліфам і Руперт Грынт. Удзел у гэтым праекце прынес актрысе мноства ўзнагарод, а таксама больш за 10 млн. фунтаў стэрлінгаў.
У 2009 годзе Эма была занесена ў Кнігу рэкордаў Гінеса, як самая высокааплатная актрыса дзесяцігоддзя.
Узнагароды і намінацыі
Паводле англамоўнага афіцыйнага сайта Эмы Уотсан.
Спіс аб’ектаў PGC (2465001—2466000)
Гэта спіс аб'ектаў Спіс аб'ектаў PGC (2465001—2466000)
Армстранг
А́рмстранг, або Амстро́нг (Armstrong, чытаецца як AH r m s t r ÁW ng  ) — распаўсюджанае англамоўнае імя і прозвішча.
Спіс аб’ектаў PGC (1077001—1078000)
Гэта спіс аб'ектаў Спіс аб'ектаў PGC (1077001—1078000)
Свіфт
Свіфт (Swift) — англійскае прозвішча.
Кэці Перы
Кэці Перы (сапр. імя: Кэтрын Элізабэт Хадсан, Katheryn Elizabeth Hudson; нар. ) — амерыканская спявачка, кампазітар, парфумер і актрыса.
Хуанес
Хуанес (Juanes), поўнае імя Хуан Эстэбан Арыстысабаль Васкес (Juan Esteban Aristizábal Vásquez), нарадзіўся 9 жніўня 1972, Медзельіна) — калумбійскі выканаўца папулярнай музыкі, які да 1998 года выступаў у складзе цяжкай рок-каманды Ekhymosis.
Кэці Перы
Стала вядомая дзякуючы свайму сінглу «Ur So Gay», выпушчаным у 2007 годзе, і сусветнаму хіту "I Kissed a Girl», які ўзначаліў чарты многіх краін, уключаючы ЗША, Канаду, Вялікабрытанію, Аўстралію і Ірландыю. Наступныя сінглы California Gurls, Teenage Dream, Firework, E.T. і Last Friday Night (TGIF) таксама ўзначалілі Billboard Hot 100. Перы з'яўляецца другой выканаўцай, пасля Майкла Джэксана, чые 5 сінглаў з аднаго альбома дасягнулі першага месца ў чарце ЗША.
Хуанес
Хуанес вядомы як нястомны змагар за забарону проціпяхотных мін. У сувязі з гэтай дзейнасцю яму было дазволена выступіць перад Еўрапейскім парламентам, а ў 2006 г. ён быў узнагароджаны французскім Ордэнам мастацтваў і літаратуры. У тым жа годзе Хуанес выступіў на закрыцці Чэмпіянату свету па футболу ў Германіі. Сезар Лопес падарыў Хуанесу адну з пяці створаных ім у якасці сімвалаў свету эскапетар.
Кэці Перы
Узнагароды і намінацыі
Кэці Пэры мае 73 узнагароды і больш 190 намінацый.
Хуанес
На 2011 год па ўсім свеце прададзена больш за 13 мільёнаў копій альбомаў Хуанеса.
Беларуская сацыял-дэмакратычная партыя (Народная Грамада)
Беларуская сацыял-дэмакратычная партыя (Народная Грамада) — незарэгістраваная беларуская палітычная партыя, створаная шляхам аб’яднання БСДГ і Сацыял-дэмакратычнай партыі Народнай згоды 29 чэрвеня 1996 года. БСДП (НГ) пасля аб’яднання з Партыяй народнай згоды падкрэсліла сваю левацэнтрысцкую платформу. У праграму партыі быў уключаны раздзел аб адрозненнях дэмакратычнага сацыялізму ад іншых палітычных плыняў і раздзел «Чаго мы хочам?». Астатнія раздзелы ў асноўным паўтараюць палажэнні праграмы «Крок за крокам», якая была прынята ў снежні 1992 года.
Народная Грамада знаходзіцца ў апазіцыі да рэжыму Лукашэнкі.
Гісторыя
2 сакавіка 1991 года была створаная Беларуская сацыял-дэмакратычная Грамада. Старшынёй партыі быў абраны Міхась Ткачоў. У кіраўніцтва БСДГ увайшлі Алег Трусаў (пасля смерці М. Ткачова ён узначаліў партыю), Анатоль Гурыновіч, Мікалай Статкевіч, Віталь Малашка.
У 1995 годзе пры ўдзеле Партыі Народнай Згоды быў створаны Сацыял-дэмакратычны Саюз (СДС). Да аб’яднальнага працэсу падлучылася гурт беспартыйных дзеячаў, у прыватнасці Старшыня Вярхоўнай Рады Беларусі ХII склікання Мечыслаў Грыб.
29 чэрвеня 1996 года адбыліся пазачарговыя з’езды БСДГ і ПНЗ, якія прынялі рашэнне аб зліцці ў адну Беларускую сацыял-дэмакратычную партыю (Народная Грамада). У той жа дзень мінуў Устаноўчы з’езд БСДП.
У БСДП не ўвайшлі праўладна настроеныя члены ПНЗ, а таксама прыхільнікі лібералізму, у тым ліку А. Трусаў, Г. Карпенка, У. Ганчар. У самой жа БСДП (НГ) не спыняліся спрэчкі і ўнутрапартыйная барацьба. У 2001 годзе па гэтых прычынах, а таксама з-за стылю кіравання Мікалая Статкевіча, партыю пакінула амаль палова яе членаў, у тым ліку М. Грыб, А. Кароль, Л. Лойка, А. Сідарэвіч, М. Чарняўскі.
У пачатку мая 1999 Міністэрства юстыцыі Рэспублікі Беларусь вынесла папярэджанне партыі за ўдзел яе прадстаўнікоў у абвешчаных Цэнтральнай выбарчай камісіяй пад кіраўніцтвам В. Ганчара «альтэрнатыўных» выбарах прэзідэнта Рэспублікі Беларусь.
На выбарах ў мясцовыя Саветы дэпутатаў БСДП (НГ) атрымала 11 раённых і сельскіх дэпутацкіх мандататаў у Смаргоні (Ірына Вештард), Верхнядзвінску (Валянціна Кудлацкая), Уздзе (Віктар Крываль) і ў Дзяржынску (Уладзімір Мішура).
У пачатку 2005 года партыя была пазбаўлена рэгістрацыі, калі ўлады палічылі, што пераабранне лідара партыі Мікалая Статкевіча прайшло з парушэннямі. Частка членаў партыі стварыла партыю Беларуская сацыял-дэмакратычная партыя (Грамада), якая атрымала рэгістрацыю 24 чэрвеня 2005 года.
22 лістапада 2006 года БСДП (НГ) падпісала дэкларацыю аб стварэнні Саюза левых партый.
Восенню 2007 года прайшла першая сэсія ўстаноўчага з’езда Беларускай сацыял-дэмакратычнай партыі (Народная Грамада).
9 студзеня 2011 года С. Кулевіч ад імя аргкамітэта па стварэнню партыі БСДП (НГ) падпісася пад Дэкларацыяй аб стварэнні Нацыянальнай каардынацыйнай Рады дэмакратычнай апазіцыі.
Савет Сацыялістычнага Інтэрнацыянала, які прайшоў у лістападзе 2015 года ў Анголе, прыняў рашэнне аб прадастаўленні Народнай Грамадзе поўнага сяброўства ў гэтай міжнароднай арганізацыі.
Генеральным сакратаром партыі Народная Грамада абраны Сяргей Скрабец, першым намеснікам старшыні — Аляксандр Арастовіч. Намеснікамі старшыні сталі Анатоль Букас, Аляксей Гаўруцікаў і Сяргей Кулініч.
27 жніўня 2019 года ЦК партыі прыняў рашэнне не прымаць удзел у парламенцкіх выбарах 2019 г.
Вясной 2020 года сябры партыі праводзяць перадвыбарчыя агітацыйныя пікеты, якія падтрымліваюць незалежных кандыдатаў, а таксама Сяргея Ціханоўскага.
Масіела Луша
Macіeлa Лушa (анг.у Masiela Lusha; г, горад Тырана, Албанія) — амерыканская актрыса, пісьменнік і філантроп. Найбольшую вядомасць ёй прынеслі ролі ў тэлесерыяле Джордж Лопес тэлеканала ABC і фільме «Апошні вампір» студыі Sony Picture. У якасці пісьменніцы Луша перакладала паэмы і малітвы Маці Тэрэзы, а таксама напісала некалькі кніг на розных мовах.
Біяграфія і кар'ера
Луша правяла сваё дзяцінства ў Албаніі, Венгрыі і Аўстрыі. Яна вывучала балетнае мастацтва ў Вене і пераехала ў Мічыган у 1993 годзе, дзе працягнула вывучаць розныя віды танца. Яе шлях да славы ішоў шляхам выканання гарачага і мяцежнага персанажа, Кармэн Лопес, на працягу пяці гадоў у серыяле Джордж Лопес студыі Warner Brothers. Дзякуючы гэтаму ў 20 гадоў Луша стала ветэранам тэлефільмаў. Яна знялася ў такіх карцінах, як Muertas, Katie Malone, Ballad of Broken Angels, Summoning, A Father's Love, Time of the Comet, and Sony Pictures Entertainment, Апошні вампір. У знак прызнання яе заслуг Луша была ўдастоена кінапрэміі Маладога акцёра за вядучую акцёрскую ролю ў камедыйным і драматычным жанры. У 2007 годзе Луша заснавала ўласную прадзюсарскую кампанію, Illuminary Pictures, і ў рамках яе працы выпусціла 2 фільма.
Пісьменніцкая дзейнасць
У якасці пісьменніцы Луша лічыцца самым маладым аўтарам, які выпусціў кнігу на дзвюх мовах. За свае выдадзеныя працы яна таксама прызнана адным з дзесяці лепшых таленавітых паэтаў Паўночнай Амерыкі. Луша выпусціла 4 кнігі вершаў Inner Thoughts, Drinking the Moon, Amore Celeste, The Call, навелу The Besa і дзве дзіцячых кнігі Boopity Boop! Goes To Hawaii і Boopity Boop! Writes Her First Poem, якія выйшлі ў 2010 годзе. Луша таксама пісала і перакладала англійскую, албанскую і нямецкую паэзію.
Знак выдатнасці для ўсходніх народаў
Знак выдатнасці для ўсходніх народаў альбо медаль для ўсходніх народаў (Tapferkeits- und Verdienstauszeichnung für Angehörige der Ostvölker) — узнагародны знак Нямеччыны часоў Другой сусветнай вайны. Ён выкарыстоўваўся для ўзнагароджвання вайскоўцаў-добраахвотнікаў з ліку славянскіх народаў, якія, паводле нацыянал-сацыялістычнай расавай ідэалогіі, лічыліся нявартымі атрымання тых жа ўзнагарод, якімі узнагароджваліся нямецкія вайскоўцы Вермахта.
Гісторыя
Напад 22 чэрвеня 1941 года на Савецкі Саюз Нямеччыны і яе хаўруснікаў (Румыніі, Фінляндыі, Венгрыі, Славакіі і Італіі), пачаўшы для СССР Вялікую Айчынную вайну, прывёў да устанаўлення на частцы тэрыторыі СССР (прыблізна з адной трацінай насельніцтва краіны) кантролю Нямеччыны і яе хаўруснікаў. На тэрыторыях, акупаваных Трэцім рэйхам і яго хаўруснікамі, апынулася каля 70 мільёнаў савецкіх грамадзян. У частках Вермахта з 1940 па 1945 гг. служыла да 1,5 мільёна грамадзян СССР.
Для ўзнагароджвання гэтых вайскоўцаў пастановай Адольфа Гітлера ад 14 ліпеня 1942 года быў уведзены спецыяльны знак выдатнасці для ўсходніх народаў. Права ўзнагароджвання давалася рэйхсміністру ўсходніх акупаваных тэрыторый Альфрэду Розенбергу і генерал-інспектару ўсходніх войскаў Вермахта.
Пад «усходнімі фарміраваннямі» у кантэксце статута дадзенага знака выдатнасці меліся на ўвазе:
З траўня 1943 года ў гэты спіс былі ўключаны і вайскоўцы з склада шуцманшафт, паліцэйскіх і ахоўных фарміраванняў.
З 29 кастрычніка 1942 года права атрымання ўзнагароды было распаўсюджанае і на нямецкіх вайскоўцаў з ліку каманднага склада «ўсходніх фарміраванняў», якія атрымалі іх у якасці памятнага ганаровага знака (Erinnerungsabzeichen.  Erinnerungsabzeichen ). Перадумовай для атрымання знака выдатнасці II класа «у серабры» з мячамі была наяўнасць Жалезнага крыжа 2-га класа, а знака выдатнасці I класа «ў серабры» — Жалезнага крыжа 1-га класа.
З 14 лютага 1944 года знакам выдатнасці без мячоў розных ступеней «у серабры» маглі быць узнагароджаны нямецкія вайскоўцы, які былі колішнімі ўладальнікамі  крыжа «За вайсковыя заслугі».
Апісанне
Узнагарода ўяўляе з сябе васьміканцовую зорку з раслінным арнаментам у цэнтры (кветка з шасцю пялёсткамі, акаймленная лаўровымі лістамі). Знакі I класа маюць дыяметр 48 мм, II класа — 40 мм, шырыня стужкі 32 мм.
Знакі I класа мацавалі да вопраткі з дапамогай шпількі (злева, ніжэй Жалезнага крыжа I класа ці Крыжа Вайсковых заслуг I класа). Знакі II класа насілі на грудзіне на стужцы (леваруч, пасля астатніх нямецкіх узнагарод): знакі II класа «ў золаце» — на стужцы светла-зялёнага колеру з чырвонымі стужкамі ля краёў; знакі II класа «у серабры» — на стужцы зялёнага колеру з белымі стужкамі ля краёў; знакі II класа «ў бронзе» — на стужцы цёмна-зялёнага колеру. Мажліва было паўторнае ўзнагароджванне знакамі выдатнасці адной і той жа ступені (вядомы выпадкі ўзнагароджвання знакам II класа «у бронзе» тры разы запар).
Пры нашэнні стужкі на планцы — калі знак з мячамі — на гэтай планцы меліся скрыжованыя мячы жоўтага металу. Замест знакаў II класа дапускалася нашэнне стужкі адпаведнай расфарбоўкі на планцы ці ў пятліцы.
Лэнс Армстранг
Лэнс Эдвард Армстранг (, імя пры нараджэнні — Лэнс Эдвард Гандэрсан ; 18 верасня 1971, Плейна, штат Тэхас, ЗША) — амерыканскі шашэйны веласіпедыст.
Армстранг быў адным з мацнейшых веласіпедыстаў свету. Ён станавіўся 7-разовым пераможцам самай прэстыжнай і адной з трох самых складаных шматдзёнак — Le Tour de France, перамагаючы ў 1999, 2000, 2001, 2002, 2003 і 2004 гадах, падчас выступлення за клуб «US Postal Service» (сучаснае імя клуба — «Discovery Channel»). Гэта пры тым, што ў 1996 годзе ў Армстранга быў выяўлены рак, і метастазы распаўсюдзіліся на ўсё цела. Аднак ён здолеў не толькі выжыць, але і вярнуцца ў вялікі спорт дзякуючы сучаснай медыцыне. Пасля сямі перамог на «Тур дэ Франс» Лэнс аб’явіў, што пакідае спорт. 9 верасня 2008 года Армстранг вярнуўся ў спорт і выступаў за казахскі клуб «Astana», а потым за ўласны клуб «Team RadioShack».
У 2012 годзе з’явіліся паведамленні, што ў Лэнса Армстронга забіраюць сем тытулаў пераможцы велагонкі «Тур дэ Франс» у сувязі з абвінавачваннямі Амерыканскага антыдопінгавага агенцтва (USADA) ва ўжыванні допінгу. USADA абвінаваціла велагоншчыка ў парушэнні цэлага шэрагу антыдопінгавых правілаў: ён ужываў забароненыя прэпараты і дзяліўся допінгам з іншымі спартоўцамі. З чэрвеня 2012 амерыканец у судзе спрабаваў даказаць сваю невінаватасць, аднак прысуд па ягонай справе адкладаўся, і ў выніку Армстронг вырашыў спыніць барацьбу.
Джуліян Асанж
Джуліян Пол Асанж ([əˈsɑːnʒ]; нар 3 ліпеня 1971, Таўнсвіл, Аўстралія) — інтэрнэт-журналіст, заснавальнік WikiLeaks.
Стаў вядомы дзякуючы неаднаразовым публікацыям на сайце WikiLeaks службовых дакументаў, галоўным чынам амерыканскіх, не прызначаных для шырокай публікі. У прыватнасці, улетку 2010 года ён рассакрэціў дзясяткі тысяч дакументаў, якія тычацца ваеннай аперацыі ЗША ў Афганістане. Пасля гэтага на сайце WikiLeaks была размешчана канфідэнцыйная перапіска амерыканскіх дыпламатаў, што выклікала найбуйнейшы міжнародны скандал.
Пазней улады Швецыі абвінавацілі Асанжа у сексуальных злачынствах. Сам ён мяркуе, што яго крымінальны пераслед мае палітычныя матывы. Афіцыйна справа ў адносінах Асанжа з публікацыямі сакрэтных матэрыялаў не звязаная. 7 снежня 2010 ён быў арыштаваны паліцыяй Вялікабрытаніі.
14 снежня 2010 Асанж быў вызвалены з-пад арышту пад час суду пад заклад у памеры 150 тысяч фунтаў стэрлінгаў. Наўзамен Джуліян ўзяў на сябе абавязак здаць пашпарт, выконваць каменданцкую гадзіну, а таксама насіць датчык, які адсочвае яго месцазнаходжанне. .
У чэрвені 2012 Вярхоўны суд Вялікбрытаніі адхіліў хадатайніцтва абароны Джуліяна Асанжа пра паўторны разгляд апеляцыі на рашэнне гэтага суду выдаць заснавальніка WikiLeaks Швецыі. Каб пазбегнуць выдачы ў Швецыю, дзе яго вінавацяць у сексуальных злачынствах, Асанж 19 чэрвеня з’явіўся ў пасольства Эквадора ў Лондане і падаў прашэнне аб палітычным прытулку. Пра гэта паведаміў міністр замежных спраў гэтай лацінаамерыканскай краіны Рыкарда Паціна. Сам Асанж хаваўся на тэрыторыі пасольства Эквадора ў Лондане.
Выдачы яго дабіваліся ЗША. 11 красавіка 2019 года Эквадор пазбавіў Джуліяна Асанжа прытулку, і ён быў затрыманы паліцыяй. Падставай для затрымання, паведаміла паліцыя Лондана, стала парушэнне Асанжам рэжыму вызвалення пад заклад у 2012 годзе.
Касцёл Святога Юрыя і Маці Божай (Пяршаі)
Касцёл Святога Міхаіла Арханёла — мураваны каталіцкі храм у вёсцы Пяршаі Валожынскага раёна Мінскай вобласці. З’яўляецца культурна-гістарычнай каштоўнасцю.
Гісторыя
Парафія існуе з 1545 года. Цяперашні будынак быў узведзены ў 1933 годзе. У 1960 годзе быў зачынены савецкімі ўладамі. Будынак храма быў перабудаваны, вежы былі знесены, а царкоўныя рэчы — знішчаны або разрабаваны. У 1990-ых гадах касцёл быў вернуты вернікам. На сённяшні дзень касцёл адрэстаўраваны і функцыянуе як храм.
Рыкарда
Рыкарда — прозвішча.
Міхал Антонавіч Зяновіч
Міхал Антонавіч Дэспат-Зяновіч (Michał Despot-Zenowicz, Михал Антонович Деспот-Зенович), 1768—пасля 1823, грамадскі дзеяч, докшыцкі павятовы маршалак (1795—1797), барысаўскі павятовы падкаморы (1799—1802), барысаўскі павятовы маршалак (1811—1814), мінскі губернскі маршалак (1814—1823).
Паходжанне і сям'я
Належаў да каталіцкага шляхецкага роду Зяновічаў гербу «Дэспат», які паходзіў з Полацкага ваяводства ВКЛ.
Нарадзіўся ў 1768 у сям'і шляхціца Антона Жыгімонтавіча Зяновіча і яго жонкі шляхцянкі Элеаноры-Магдалены Важынскай (Скарбек-Важынскай), шлюб якіх адбыўся ў 1764. Бацька Антон Зяновіч адносіўся да сярэднезаможнай каталіцкай шляхты Полацкага ваяводства ВКЛ, дзе і займаў мясцовыя земскія пасады — полацкага войскага (18.12.1762—18.04.1763) і полацкага падкаморага (07.03.1764—6.03.1795); валодаў фальваркамі Окунева і Забор'е ў Полацкім ваяводстве; атрымліваў ад манарха Рэчы Паспалітай у пажыццёвае валоданне Шнітаўскае староства, арэндныя Чэрніцкае староства (прывілеем ад 1 ліпеня 1768) і Бельчыцкае староства (прывілеем 19 красавіка 1784) у Полацкім ваяводстве і ў спадчыннае валоданне фальваркі Якшыцы і Свіла ў Менскім ваяводстве (прывілеем 23 лістапада 1768), Глінаўшчына, Воранаў, Гняздзілава, Альбяровічы, Енкі і Пісарэўшчына (тым жа прывілеем 23 лістапада 1768) у Аршанскім павеце ВКЛ. Маці Міхала Элеанора-Магдалена Важынская паходзіла з каталіцкай шляхты Ашмянскага павета ВКЛ.
Міхал Антонавіч Зяновіч ажаніўся з Ганнай Крыштофаўнай Шчыт (Неміровіч-Шчыт), ад якой меў сем дзяцей: Ігнат, Ян, Геранім, Антон, Людвік, Юсціна, Віргінія.
Службовая дзейнасць
Сваю публічную і палітычную кар'еру пачаў з таго, што быў выбраны ў 1789 на сойміку Полацкага ваяводства ВКЛ дэпутатам ад Полацкага ваяводства ў Галоўны Літоўскі Трыбунал, а ў 1790 — паслом ад Полацкага ваяводства на «Вялікі сойм» (1788—1792). У 1791 ён стаў дэкрэтовым пісарам, шамбялянам манарха Рэчы Паспалітай і кавалерам ордэна Святога Станіслава.
Пасля падзелаў Рэчы Паспалітай, ужо пры расійскай уладзе, у Мінску на дваранскіх выбарах выбіраўся павятовымі дваранамі на пасаду докшыцкага павятовага маршалка (1795—1797), меўшы ў Докшыцкім павеце 679 рэвізскіх душ, а пасля скасавання Докшыцкага павета (і ўключэння яго тэрыторыі ў склад суседніх паветаў) — падкаморым (1799—1802) Барысаўскага павета, дзе меў зямельную маёмасць. У 1800 Зяновіч упамінаецца як пісар літоўскай асэсорыі.
На дваранскіх выбарах у Мінску быў абраны 28 верасня (ст.ст.) 1811 на пасаду барысаўскага павятовага маршалка (1811—1814). 20 лютага 1812 быў таксама прызначаны Віленскім універсітэтам на пасаду ганаровага наглядальніка вучэльняў Барысаўскага павета. Сваю пасаду барысаўскага павятовага маршалка захаваў за сабой, хоць пасля прыходу ў 1812 у літоўска-беларускія губерні Расійскай імперыі французскіх войск падчас франка-расійскай вайны Міхал Зяновіч увайшоў у склад створанай французскімі ўладамі мясцовай адміністрацыі: паводле дэкрэта князя Экмлюльскага (французскага маршала Луі-Нікаля Даву) ад 13 ліпеня (25 ліпеня) 1812 была створана Камісія Часовага Урада Мінскай правінцыі для кіравання справамі ў захопленай Мінскай губерні і прызначаны асобы (у тым ліку Зяновіч), якія павінны ўвайсці ў яе склад. У Мінску гэтая Камісія выбрала са свайго кола старшыню (князя Міхала Крыштафавіча-Дамінікавіча Пузыню) і генеральнага камісара пры маршале князе Экмюльскім (ім як раз і стаў Міхал Антонавіч Зяновіч). Паводле дэкрэта князя Экмлюльскага Камісія падзялілася на тры аддзелы (гаспадарчы, паліцыі і фінансавы), размеркаваўшы ў аддзелах асоб, выбраных князем Экмюльскім членамі Камісіі. Міхал Зяновіч увайшоў членам (разам з Антонам Тадэвушавічам Ваньковічам) у склад гаспадарчага аддзела, узначаленага старшынёй — Ігнатам Станіслававічам Манюшкам (1787—1869). Паводле дэкрэта французскага імператара Напалеона І ад 19 чэрвеня (1 ліпеня) 1812 для кіравання захопленымі французамі тэрыторыямі, дзе было прагалошана Вялікае Княства Літоўскае, ствараліся дэпартаменты на чале са сваёй адміністрацыяй: па паступовым захопе тэрыторыі былі створаны Віленскі, Гродзенскі, Мінскі і Беластоцкі дэпартаменты — у межах адпаведных расійскіх адміністрацыйна-тэрытарыяльных адзінак. Толькі 27 ліпеня (8 жніўня) 1812 Камісія Часовага Урада Мінскай правінцыі была ліквідавана французскай уладай, аднак усе яе члены былі пакліканы на пасяджэнне ў складзе аддзелаў Адміністрацыі Мінскага дэпартамента. Хоць Зяновіч у склад новай адміністрацыі не ўвайшоў, але быў з 15 ліпеня (27 ліпеня) да канца жніўня 1812 прэфектам падпрэфектуры Барысаўскага дыстрыкта (павета), пры князі Экмюльскім (маршале Даву) — генеральным камісарам. Пасля адыходу французскіх войск з тэрыторыі літоўска-беларускіх зямель і вяртання расійскага панавання, многія з мясцовай шляхты, якія ўдзельнічалі ў вайне супраць Расіі на баку Францыі, атрымалі амністыю паводле маніфеста расійскага імператара Аляксандра I ад 23 снежня 1812 (6 студзеня 1813).
25 красавіка 1814 у Санкт-Пецярбургу адбыўся надзвычаны сход членаў Сената, Дзяржаўнай Рады і Сінода Расійскай імперыі для абмеркавання пытання аб прынясенні расійскаму імператару Аляксандру I (1777—1825) «ад імя святкуючай Расіі ахвяравання падзякі за вялікія Яго подзвігі, праславіўшыя і ўзнёсшыя айчыну Нашу над усімі дзяржавамі». 15 мая 1814 быў выдадзены ўказ Сената аб зборы ахвяраванняў на спаруду помніка імператару Аляксандру І у гонар перамогі ў вайне 1812 года над Напалеонам І. А 18 чэрвеня 1814 у Мінску для разгляду справы па выкананні гэтага ўказу Сената аб зборы ахвяраванняў адбыўся сход, на які з'ехаліся губернскі маршалак (1811—1814) граф Людвік Міхалавіч Ракіцкі і павятовыя маршалкі Мінскай губерні (у тым ліку, Зяновіч).
У верасні 1814 на дваранскіх выбарах у Мінску Міхал Зяновіч быў зноў выбраны павятовым дваранствам аднагалосна (140 баламі) на пасаду барысаўскага павятовага маршалка, аднак гэту пасаду не заняў, бо быў выбраны пазней, 7 верасня 1814, на тых жа дваранскіх выбарах на пасаду мінскага губернскага маршалка. Вакантную пасаду барысаўскага павятовага маршалка (1814—1820) заняў граф Пій Феліцыянавіч Тышкевіч (1756—1858), бацька вядомага этнографа, археолага, гісторыка і культурнага дзеяча Яўстаха Тышкевіча (1814—1873), які таксама ў 1844 быў выбраны барысаўскім павятовым маршалкам (1844—1847). Паводле дадзеных за 1814 Міхал Зяновіч валодаў маёнткам Янушаў у Барысаўскім павеце Мінскай губерні, што налічваў 644 рэвізскія душы. У 1816 паводле царскага ўказа стаў кавалерам ордэна Святога Уладзіміра 4-й ступені і ордэна Святой Ганны 2-й ступені.
На наступных дваранскіх выбарах у Мінску ў 1817 і 1820 быў пераабраны дваранамі губерні на пасаду мінскага губернскага маршалка, зацвярджаўся, адпаведна, расійскай уладай на гэтай пасадзе, атрымаў чын стацкага саветніка. Як і многія прадстаўнікі краіннай і рэгіянальнай эліты, стаў членам мясцовых масонскіх лож, што было вельмі папулярным і распаўсюджаным у тыя часы, – «Паўночная паходня» (прамоўца з 1818 і майстар кафедры з 1819), «Гара Табар», «Шчаслівае вызваленне», «Уладзіслаў Ягела», «Святыня пакоя».
Пасля таго як прыйшлі звесткі аб смерці ў 1817 Тадэвуша Касцюшкі ў Швейцарыі, 21—21 лютага (7—8 сакавіка) 1818 мінскі губернскі маршалак Міхал Зяновіч выступіў з прамовай на ўрачыстым ушанаванні героя ў кафедральным касцёле ў Мінску.
Упамінаецца ў 1822 як правадзейны член Маскоўскага таварыства сельскай гаспадаркі, ганаровы наглядальнік вучэльняў Барысаўскага павета.
Святло
У фізічнай оптыцы святло — электрамагнітнае выпраменьванне, якое успрымаецца чалавечым вокам. Крыніцай святла можа быць нагрэтае або змешчанае ва ўзбуджаны стан рэчыва. Акрамя таго, пад святлом часта разумеюць не толькі бачнае святло, але і шырокія вобласці спектра, якія прымыкаюць да яго.
Геалогія Беларусі
Тэрыторыя Беларусі размешчана на захадзе старажытнай Усходне-Еўрапейскай платформы.
Святло
Раздзел фізікі, прысвечаны вывучэнню святла, называецца оптыка. Святло можа разглядацца альбо як электрамагнітная хваля, якая распаўсюджваецца ў вакууме з пастаяннай скорасцю, альбо як паток фатонаў — часціц, якія валодаюць вызначанай энергіяй і нулявой масай спакою.
Святло — гэта энергія, матэрыя адмысловага віду.
Уласцівасці святла
Адной з уласцівасцей святла з’яўляецца яго колер, які вызначаецца даўжынёй хвалі для монахраматычнага выпраменьвання, або сумарным спектрам складанага выпраменьвання.
Геалогія Беларусі
Агульныя рысы
Платформавы чахол складзены з асадкавых, вулканагенна-асадкавых і вулканагенных парод. Асадкавы чахол на тэрыторыі Беларусі прадстаўлены адкладамі верхняга пратэразою і фанеразою. Да верхнепратэразойскіх парод прымеркаваны прэсныя, мінеральныя воды, высокамінералізаваныя расолы. Адклады палеазою пясчанікі, гліны,, , сульфатныя, галагенавыя пароды) развіты ў Аршанскай і Брэсцкай упадзінах, Прыпяцкім прагіне, Беларускай антэклізе. Да іх належаць радовішчы каменнай і калійных соляў, нафты і газу, гаручых сланцаў, каменнага вугля, мінеральных вод. Мезазойскія адклады (алеўраліты, мергелі, пясчанікі, гліны, вапнякі) распаўсюджаныя ў Прыпяцкім прагіне, Брэсцкай упадзіне. З імі звязаны радовішчы крэйды, бурага вугля, . З кайназойскімі пародамі звязаны радовішчы бурага вугалю, нярудных будаўнічых матэрыялаў, а таксама прэснай вады.
Святло
Уласцівасці святла
Святло можа распаўсюджвацца там, дзе гук ужо не існуе (калі глядзець праз празрысты каўпак, з-пад якога выпампавалі паветра, то відаць, як б’ецца малаточак званка пад каўпаком, а гуку не чуваць). Значыць, светлавыя ваганні распаўсюджваюцца ў адмысловым асяроддзі, гэтае асяроддзе Гюйгенс назваў эфірам.
Скорасць святла ў вакууме с = 299 792 458 м/с
Геалогія Беларусі
Тэктанічныя структуры
Паводле рэчыўнага саставу ў фундаменце Беларусі вылучаны геаструктурныя вобласці: 3 гранулітавыя (Беларуска-Прыбалтыйскі гранулітавы пояс, Брагінскі і Віцебскі гранулітавыя масівы), 2 гранітагнейсавыя (Цэнтральнабеларуская, або Смалявіцка-Драгічынская, і Усходне-Літоўская, або Інчукалнская, зоны) і 1 вулканаплутанічная (Осніцка-Мікашэвіцкі вулканаплутанічны пояс).
Святло
Уласцівасці святла
Фізічныя велічыні, звязаныя са святлом: яркасць, асветленасць, светлавы паток, светлавая аддача.
Геалогія Беларусі
Тэктанічныя структуры
Беларуска-Прыбалтыйскі гранулітавы пояс — адна з найбуйнейшых структур фундаменту заходняй часткі Рускай пліты, прасочаны па анамаліях магнітнага і гравітацыйнага палёў, цягнецца шырокай паласой ад паўднёва-ўсходняй тэрыторыі Польшчы праз заходнюю частку Беларусі да паўднёвай часткі Эстоніі. Даўжыня пояса больш за 1000 км, шырыня 50—150 км. Брагінскі гранулітавы масіў займае паўднёва-ўсходнюю частку Беларусі і працягваецца на сумежныя тэрыторыі Украіны і Расіі. Яго даўжыня каля 200 км, шырыня да 150 км. Віцебскі гранулітавы масіў знаходзіцца на паўночным усходзе краіны, вылучаны паводле геафізічных даных.
Святло
Уласцівасці святла
Бачнае святло — электрамагнітнае выпраменьванне з даўжынямі хваль ≈ 380—760 нм (ад фіялетавага да чырвонага).
Геалогія Беларусі
Тэктанічныя структуры
Цэнтральнабеларуская (Смалявіцка-Драгічынска) гранітагнейсавая зона цягнецца праз цэнтральную частку Беларусі ў паўночна-ўсходнім напрамку больш чым на 600 км ад мяжы Усходне-Еўрапейскай і Заходне-Еўрапейскай платформ да шыраты Полацка. Яе шырыня 60—110 км. Усходне-Літоўская (Інчукалнская) гранітагнейсавая зона размешчана пераважна на тэрыторыі Літвы і Латвіі, толькі невялікая яе частка заходзіць на крайні захад Беларусі.
Святло
Тэрміналогія
Гістарычна з’явіўся тэрмін «нябачнае святло» — ультрафіялетавае святло, інфрачырвонае святло, радыёхвалі.
Крыніцы святла
У прыкладных навуках важная дакладная характарыстыка крыніцы святла. Асабліва важныя наступныя тыпы крыніц:
Геалогія Беларусі
Тэктанічныя структуры
Паводле глыбіні залягання крышталічнага фундаменту на тэрыторыі Беларусі вылучаюць дадатную структуру (найбуйнейшая — Беларуская антэкліза), 4 структуры з глыбінёй фундаменту, прамежкавай паміж дадатнай і адмоўнымі структурамі (Латвійская седлавіна, Палеская седлавіна, Жлобінская седлавіна і Брагінска-Лоеўская седлавіна), 3 буйныя адмоўныя структуры (Прыпяцкі прагін, Падляска-Брэсцкая ўпадзіна і Аршанская ўпадзіна). Невялікімі ўчасткамі на тэрыторыю краіны заходзяць буйныя дадатныя структуры — Украінскі шчыт і Варонежская антэкліза і адмоўная — Балтыйская сінекліза.
Святло
Крыніцы святла
Паказаныя крыніцы маюць розную каляровую тэмпературу.
Лямпы дзённага святла выпускаюць на розныя светлавыя дыяпазоны, у т. л.:
Геалогія Беларусі
Тэктанічныя структуры
Беларуская антэкліза ахоплівае цэнтральныя, заходнія і паўночна-заходнія раёны Беларусі, сумежныя тэрыторыі Польшчы, Літвы і Латвіі. Памеры каля 300x220 км. Абсалютныя адзнакі залягання фундаменту на большай частцы антэклізы не перавышаюць −500 м, найбольш прыўзнятая частка мае адзнаку 103 м. Платформавы чахол антэклізы маламагутны, складзены з познапратэразойскіх, раннепалеазойскіх, дэвонскіх, мезазойскіх і кайназойскіх адкладаў. Ад цэнтральнай частцы масіва адыходзяць паглыбленыя структуры — Мазурскі, Вілейскі, Бабруйскі, Івацэвіцкі выступы. На поўдні антэкліза абмежаваная скідам, паўднёвей якога размешчана Брэсцкая ўпадзіна, якая пераходзіць на тэрыторыі Польшчы ў Падляшскую ўпадзіну.
Латвійская седлавіна злучае Беларускую антэклізу з Балтыйскім шчытом, мае памеры 120x95 км. На тэрыторыі Беларусі яна заходзіць сваёй паўднёвай часткай. Глыбіня залягання фундаменту на беларускай частцы седлавіны 0,4—0,6 км. У яе платформавым чахле пераважаюць дэвонскія і чацвярцічныя (антрапагенавыя) утварэнні.
Палеская седлавіна размешчана паміж Прыпяцкім прагінам і Падляска-Брэсцкай упадзінай. Яе памеры 120x95 км. Паверхня фундаменту залягае на глыбінях 0,3—1 км. Чахол седлавіны складзены з адкладаў верхняга пратэразою, мезазою і кайназою. Больш важнае практычнае значэнне мае структурны нос Палескай седлавіны — Мікашэвіцка-Жыткавіцкі выступ крышталічнага фундаменту, да якога прымеркаваны радовішчы рэдкіх металаў, будаўнічага каменю і кааліну. Выступ заходзіць далёка ў Прыпяцкі прагін. Фундамент перакрыты маламагутнай тоўшчай асадкавых парод мезазою і кайназою (у цэнтральнай частцы), верхняга пратэразою і дэвону (у краявых частках).
Жлобінская седлавіна раздзяляе Прыпяцкі прагін і Аршанскую ўпадзіну. Яе памеры 110x50 км. Фундамент залягае на глыбінях 0,4—0,7 км. У разрэзе чахла большую частку займаюць верхнепратэразойскія і дэвонскія пароды; вышэй залягаюць юрскія і больш маладыя адклады.
Прыпяцкі прагін знаходзіцца на паўднёвым усходзе Беларусі. Яго памеры 180x130 км. Паверхня фундаменту залягае на глыбінях 1,5—6 км. У разрэзе магутнага чахла пераважаюць дэвонскія і каменнавугальныя адклады. У заходняй яго частцы дэвонскія пароды залягаюць на верхнепратэразойскіх, ва ўсходняй — на крышталічным фундаменце. Вышэй адкладаў каменнавугальнага ўзросту залягаюць пароды пермскай і ўсіх сістэм мезазою і кайназою. Прагін расчлянёны глыбіннымі разломамі на шматлікія ступені, горсты, грабены, пахаваныя выступы. Па паверхні фундаменту ў складзе прагіну вылучаюць Прыпяцкі грабен і Паўночна-Прыпяцкае плячо, якое прымыкае да ўсходняй часткі грабена.
Падляска-Брэсцкая ўпадзіна знаходзіцца ў паўднёва-заходняй частцы Беларусі і суседніх раёнах Польшчы. Яе памеры 140x130 км. У межах беларускай часткі паверхня крышталічнага фундаменту залягае на глыбіні 0,5—2 км. Чахол складзены пераважна з парод венду і ніжняга палеазою (кембрый, ардовік, сілур).
Аршанская ўпадзіна размешчана на паўночным усходзе Беларусі. Яе памеры 250x150 км. Глыбіня залягання фундаменту дасягае 1,8 км. У платформавым чахле пашыраны рыфейскія, вендскія і дэвонскія ўтварэнні. Паміж дэвонскай тоўшчай і чацвярцічнымі адкладамі, што залягаюць паўсюдна, месцамі прысутнічаюць маламагутныя адклады юры і мелу. Аршанская ўпадзіна складаецца з Віцебскай і Магілёўскай мульды, падзеленых Цэнтральнааршанскім горстам. Ад Магілёўскай мульды да Беларускай антэклізы распасціраецца Чэрвеньскі структурны заліў.
Балтыйская сінекліза размешчана пераважна па-за межамі Беларусі, толькі сваёй паўднёвай часткай заходзіць на крайні паўночны захад тэрыторыі краіны. У чахле беларускай часткі сінеклізы (магутнасць да 0,5 км) дамінуюць адклады кембрыю, ардовіку, сілуру.
Варонежская антэкліза заходняй часткай заходзіць на паўднёвы ўсход Беларусі. Тут ёсць адклады верхняга пратэразою, дэвону, мезазою і кайназою агульнай магутнасцю 0,5—1 км.
Будова i гісторыя развіцця крышталічнага фундаменту
Паводле саставу, умоў залягання і паходжання горных парод у крышталічным фундаменце Беларусі вылучаюць рэчыўныя комплексы трох тыпаў: метамарфічныя стратыфікаваныя, ультраметамарфічныя і магматычныя нестратыфікаваныя. Метамарфічныя стратыфікаваныя комплексы парод узніклі пры метамарфізме асадкавых, вулканагенна-асадкавых і вулканагенных парод, якія першапачаткова мелі пластападобнае заляганне. Яны складаюць аснову стратыграфічнага расчлянення парод фундаменту. Сярод іх вылучаны рудзьмянская тоўшча, шчучынская і кулажынская серыі (ніжні архей), азёрская, ператоцкая і юравіцкая тоўшчы (верхні архей — ніжні пратэразой), аколаўская і жыткавіцкая серыі, бялёўская світа (ніжні пратэразой). Да аколаўскай серыі прымеркавана Аколаўскае радовішча жалезных руд. Ультраметамарфічныя комплексы парод з'яўляюцца прадуктам пераўтварэння метамарфічных парод ва ўмовах павышэння тэмпературы і прытоку флюідаў, чым абумоўлена іх частковае плаўленне. Магматычныя комплексы парод утварыліся ў выніку крышталізацыі магматычных расплаваў на глыбіні ў выглядзе інтрузіўных цел, акія перарываюць пароды метамарфічных і ультраметамарфічных комплексаў.
На працягу архею (пачатак — больш за 3,9 млрд. гадоў назад) на месцы лінейнай зоны расцяжэння і інтэнсіўнага базальтавага магматызму, прымеркаванай пераважна да Беларуска-Прыбалтыйскага гранулітавага пояса, адбывалася намнажэнне базітавых, вулканагенна-асадкавых і тэрыгенных тоўшчаў, якія падвергліся складкавасці, рэгіянальнаму гранулітаваму метамарфізму, эндэрбітызацыі і чарнакітызацыі. Сфарміраваўся чарнакіт-гранулітавы мегакомплекс парод. Лакальна праявіўся гранітоідны магматызм. У выніку протаакіянічная зямная кара была пераўтворана ў кару пераходнага тыпу з маламагутным і нявытрыманым гранітным слоем. У познім археі — раннім пратэразоі (каля 2,5 млрд. г. назад), на складкавым грануліта-гнейсавым фундаменце пачалі развівацца вялікія прагіны, найбуйнейшым з якіх быў Цэнтральнабеларускі (у далейшым Цэнтральнабеларуская гранітагнейсавая зона). У гэтых прагінах намнажаліся магутныя эфузіўна-граўвакавыя і флішоідныя тоўшчы, тыповыя для пераходнай стадыі развіцця зямной кары. Яны падвергліся складкаўтварэнню і рэгіянальнаму метамарфізму. 3 гэтымі працэсамі звязана пашыранае гранітаўтварэнне. У выніку сфарміраваны гранітагнейсавы мегакомплекс, а зямная кара пераходнага тыпу ператварылася ў кантынентальную з паўсюдна развітым гранітным слоем. У другой палавіне ранняга пратэразою (1,9—1,65 млрд. гадоў назад) у выніку неаднаразовага чаргавання сціскання і расцяжэння зямной кары і адпаведнай змены гранітоіднага магматызму базальтавым быў утвораны вулканаплутанічны мегакомплекс парод з пераважаннем гранітоідаў, які развіты ў межах Осніцка-Мікашэвіцкага вулканаплутанічнага пояса.
Будова i гісторыя развіцця платформавага чахла
У познім пратэразоі пачаў фарміравацца чахол платформы. Першыя яго ўтварэнні, прымеркаваныя да асобных паніжэнняў фундаменту, датуюцца раннім рыфеем (пачатак — каля 1,65 млрд гадоў назад). Гэта вулканагенныя пароды і моцна змененыя катагенезам кварцавыя пясчанікі, якія залягаюць пераважна ў паўднёва-ўсходняй частцы Беларусі. Пазней на асобных участках Бабруйскага пахаванага выступу, Палескай седлавіны і Прыпяцкага прагіну ва ўмовах субарыднага клімату камяністай пустыні намнажаліся эолавыя пяскі, пазней ператвораныя ў пясчанікі. У сярзднім рыфеі (пачатак — каля 1,35 млрд гадоў назад) адбылося залажэнне Валына-Аршанскага прагіну, які шырокай паласой перасек усю тэрыторыю Беларусі з паўднёвага захаду на паўночны ўсход. Да прагіну быў прымеркаваны ўнутрыкантынентальны мелкаводны марскі басейн, у якім намножыліся чырванаколерныя сярэдне-, дробна- і тонкаабломкавыя асадкі магутнасцю больш за 400 м. На паўднёвым усходзе і на паўночным захадзе ад басейна асадканамнажэння размяшчаліся вобласці зносу абломкавага матзрыялу. Да канца сярэдняга — пачатку позняга рыфею (каля 1 млрд гадоў назад) асадканамнажэнне працягвалася толькі ў паўночна-ўсходняй частцы Валына-Аршанскага палеапрагіну. Тэрыторыя на поўдзень ад лініі Слуцк—Старобін—Жлобін стала сушай. На працягу позняга рыфею ў цэнтральнай і ўсходняй частках Беларусі (Аршанская ўпадзіна) асадканамнажэнне адбывалася ў невялікім мелкаводным басейне з нармальна марской або некалькі павышанай салёнасці вадой. Намнажаліся тэрыгенныя, тэрыгенна-карбанатныя і карбанатныя адклады, у т.л. першыя арганагенныя ўтварэнні — водарасцевыя даламіты. Да канца рыфею ўся тэрыторыя Беларусі стала сушай.
У раннім вендзе (пачатак — каля 650 млн г. назад) большая частка тэрыторыі Беларусі была ахоплена покрыўным зледзяненнем, у час якога ўтварыўся магутны комплекс ледавіковых, патокава-ледавіковых і азёрна-ледавіковых адкладаў. Найбольш магутныя тоўшчы (больш за 300 м) ледавіковай фармацыі ўстаноўлены на поўдні Аршанскай упадзіны і на паўночным схіле Жлобінскай седлавіны. У разрэзах перыядычна чаргуюцца гарызонты тылітаў (старажытных марэн), патокава-ледавіковых пясчаных парод і азёрна-ледавіковых слаістых глін, што сведчыць пра некалькі фаз зледзянення.
На пачатку позняга венду (каля 620 млн гадоў назад) тэрыторыя Беларусі ўяўляла сабой перасечаную раўнінную сушу, на якой фарміраваліся маламагутныя пралювіяльна-алювіяльныя комплексы дрэннасартаваных буйна- і грубазярністых чырванаколерных пясчаных адкладаў. Такія комплексы ўстаноўлены на тэрыторыі Падляска-Брэсцкай упадзіны і Палескай седлавіны. Позні венд адзначаны актыўным вулканізмам, галоўным месцам яго дзеяння была Падляска-Брэсцкая ўпадзіна, дзе сфарміравалася трапавае плато, утворанае покрывамі базальтаў, дыябазаў, лавабрэкчый з праслоямі туфаў і туфітаў (магутнасць да 300 м). Вулканічныя вывяржэнні адбываліся ў кантынентальных і марскіх умовах. Вулканакластычны матэрыял быў вельмі пашыраны. Значныя тоўшчы туфаў, туфітаў, туфагенных асадкавых парод, прадуктаў гразевых вулканічных патокаў намножыліся на тэрsnjhsb Палескай седлавіны, Аршанскай упадзіны, Беларускай антэклізы, паўночнага захаду Прыпяцкага прагіну. Пасля заканчэння вулканічнай актыўнасці абломкавы вулканічны матэрыял у выніку размыву трапавага плато яшчэ доўга паступаў на тэрыторыю Падляска-Брэсцкай упадзіны, Палескай седлавіны, Аршанскай упадзіны і паўночна-ўсходнія схілы Беларускай антэклізы, дзе ў марскіх умовах адбывалася намнажэнне пясчана-алеўрыта-гліністых асадкаў.
У кембрыйскі перыяд палеазойскай эры (пачатак — каля 570 млн гадоў назад) неглыбокія марскія басейны, дзе намнажаліся пясчана-гліністыя асадкі, былі ў Падляска-Брэсцкай упадзіне (магутнасць адкладаў да 436 м) і на крайнім паўночным Беларусі (схілы Беларускай антэклізы і Балтыйскай сінеклізы, адклады магутнасцю да 150 м). Гэтыя ж мелкаводныя басейны захоўваліся і ў ардовікскі (пачатак — каля 500 млн гадоў назад) і сілурыйскі (пачатак — каля 440 млн гадоў назад) перыяды. Але ў гэты час тут намнажаліся выключна карбанатныя адклады (вапнякі, мергелі, радзей даламіты). Магутнасць ардовікскіх утварэнняў на паўночным захадзе краіны больш за 150 м, на паўднёвым захадзе — да 40 м, сілурыйскіх адпаведна да 65 м і 650 м.
Пасля перарыву ў асадканамнажэнні на мяжы дэвону і каменнавугальнага перыяду (пачатак — каля 350 млн гадоў назад) на тэрыторыі Беларусі ў пачатку турнейскага веку раннекаменнавугальнай эпохі намнажэнне асадкаў аднавілася (у Прыпяцкім прагіне — да 1000 м, на Брагінска-Лоеўскай седлавіне і Валынскай монакліналі). У каменнавугальны перыяд ва ўмовах гарачага і вільготнага клімату адзначаліся шматразовыя змены марскіх, прыбярэжна-марскіх, лагунна-прэснаводных і кантынентальных палеагеаграфічных абставін. У гэты час намножыліся пяскі, пясчанікі, вапнякі, гліны, у т.л. каалінавыя, з праслоямі баксітаў, бурага вугалю і даўсанітзмяшчальных парод. У адкладах візейскага веку ніжняга карбону на тэрыторыі Прыпяцкага прагіну сфарміравалася Заазернае радовішча даўсаніту.