cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Яснотка
Распаўсюджанне і экалогія
На тэрыторыі Беларусі — 5 відаў : (лекавая і меданосная расліна),, , ,. Растуць на палях, у лясах. Трапляюцца каля жылля, дарог, на пустках, сметніках.
Гаспадарчае значэнне
Харчовыя, лекавыя, меданосныя, дэкаратыўныя расліны. Некаторыя з’яўляюцца пустазеллем.
Берклі (Каліфорнія)
Бе́рклі (Berkeley) — горад на ўсходнім беразе заліва Сан-Францыска, у акрузе Аламіда штата Каліфорнія; уваходзіць у вобласць заліва Сан-Францыска.
Берклі вядомы як навуковы цэнтр. У горадзе размяшчаецца найстарэйшы кампус Каліфарнійскага ўніверсітэта, Нацыянальная лабараторыя імя Лоўрэнса і іншыя інстытуты і лабараторыі.
Лічыцца адным з самых ліберальных гарадоў краіны. Менавіта гэты горад упершыню ў найноўшай гісторыі заканадаўча прызнаў аднаполыя сем'і, выкарыстоўваўшы тэрмін «хатняе партнёрства».
Ражэ Жан Эйм
Ражэ Жан Эйм (Roger Jean Heim; 12 лютага 1900 — 20 кастрычніка 1979) — французскі міколаг і фітапатолаг трапічных раслін.
Кароткая біяграфія
Ражэ Эйм вучыўся ў Парыжскім універсітэце, дзе атрымаў ступень доктара навук, і Упсальскім універсітэце, дзе ён стаў ганаровым доктарам філасофіі. З 1951 па 1965 год працаваў дырэктарам французскага Нацыянальнага музея прыродазнаўства.
Ражэ Эйм быў членам французскіх акадэмій аграноміі і архітэктуры. У 1958 годзе Эйм быў узнагароджаны, у 1973 годзе стаў ганаровым членам Мікалагічнага таварыства ЗША.
Ханес Альфвен
Ханес Улаф Ёста Альфвен (Hannes Olof Gösta Alfvén;, Норчэпінг — , Юрсхальм) — вядомы шведскі фізік і астрафізік, спецыяліст па фізіцы плазмы, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіцы ў 1970 годзе за працы ў галіне тэорыі магнітагідрадынамікі.
Біяграфія
Скончыў універсітэт Упсалы ў 1934 годзе. З 1937 года працаваў у Нобелеўскім інстытуце фізікі, з 1940 года — прафесар Каралеўскага тэхналагічнага інстытута ў Стакгольме. Пазней працаваў ва ўніверсітэтах ЗША.
Аўтар навуковых прац па электрадынаміцы, фізіцы плазмы, касмічнай фізіцы і астрафізіцы.
Развіў тэорыю ўзнікнення палярных ззянняў, геамагнітных бур і Сонечнай сістэмы.
Даследаванні, узнагароды і працы
Яго работы пастаянна абмяркоўваліся на працягу многіх гадоў знакамітым навукоўцам ў галіне касмічнай фізікі, англа-амерыканскім геафізікам Сіднэем Чэпмэнам. У Альфвена былі праблемы з сістэмай рэцэнзавання. Ніколі, ні пры якіх абставінах, яму не ўдавалася атрымаць без бою адабрэнне аўтарытэтных рэцэнзентаў у навуковых часопісах. Аднойчы Альфвен паслаў артыкул па тэорыі магнітных бур і паўночнага ззяння ў вядучы амерыканскі часопіс «Зямны магнетызм і атмасферны электрычнасць». Артыкул быў адхілены на той падставе, што ён не супадаў з тэарэтычнымі выкладкамі фізікі таго часу. Многімі фізікамі ён лічыўся чалавекам з нестандартнымі поглядамі ў галіне навукі. Часта ён быў вымушаны публікаваць свае артыкулы ў падазроных часопісах. Ён атрымаў Нобелеўскую прэмію па фізіцы ў 1970 годзе за свае працы па магнітагідрадынаміцы (МГД). У 1988 годзе Альфвен быў узнагароджаны амерыканскім геафізічных саюзам медалём Боўі за працы па каметах і плазме ў сонечнай сістэме.
Супраціўленне ў Беластоцкім гета
Супраціўленне ў Беластоцкім гета — дзейнасць яўрэяў Беластоцкага гета па пасіўнаму або актыўнаму супрацьдзеянню планам і дзеянням нацыстаў у перыяд Халакоста. Актыўнае супраціўленне завяршылася паўстаннем, якое адбылося 16 жніўня 1943 года. Лічыцца, што гэта было другое па велічыні, пасля паўстання ў Варшаўскім гета, яўрэйскае паўстанне супраць нацыстаў.
Беластоцкае гета
Немцы занялі Беласток 27 чэрвеня 1941 года і заставаліся ў ім да 27 ліпеня 1944 года. Але горад быў акружаны ўжо 22 чэрвеня 1941 года. Таму толькі нязначнай колькасці яўрэяў, не больш за 200—300 чалавек удалося эвакуявацца з Беластока. 26 ліпеня 1941 года ў горадзе было створана гета, у якім заключана ад 40 да 60 тысяч яўрэяў з горада і наваколля.
Рух супраціўлення ў гета
Першыя парасткі руху супраціву ў Беластоцкім гета былі створаны ў лістападзе 1941 года на нарадзе камуністаў, левых сіяністаў і бундаўцаў ў падвале бальніцы гета. Была прынята праграма работы, створаны Антыфашысцкі камітэт Беластока. Але ў снежні гестапа, атрымаўшы інфармацыю з невядомай крыніцы, арыштавала і расстраляла чацвярых падпольшчыкаў. У пачатку 1942 года ў гета з’яўляюцца яшчэ некалькі груп супраціву.
У адрозненне ад многіх іншых паўстаньняў, у Беластоку сілы супраціву падтрымліваў кіраўнік юдэнрата Эфраім Бараш.
У канцы 1942 года падпольшчыкі рабілі спробы стварэння ў раёне Беластока партызанскіх атрадаў. Сітуацыя ў лясах тут была складаней, чым на астатняй тэрыторыі БССР, бо ў раёне Беластока, у адрозненне ад іншых месцаў, барацьбу з яўрэйскімі партызанамі вяла таксама і Армія Краёва, асноўны памочнік яўрэйскага партызанскага руху ў іншых месцах. Першая група партызан, у складзе васьмі чалавек, сышла з гета 7 студзеня 1943 года. Праз некалькі дзён да іх далучылася і другая група з 9 чалавек на чале з М. Слапаком. У лютым камандзір групы і сямёра партызан загінулі ў баі з немцамі, а астатнія былі вымушаныя вярнуцца ў гета.
Першыя узброеныя сутыкненні ў гета былі падчас акцыі дэпартацыі 5—12 лютага 1943 года. «Блок А» распачаў спробу абароны насельніцтва і арганізацыі адпору, атакаваўшы салдат і будынкаў на тэрыторыі гета, якія належалі немцам. «Блок У» у лютаўскіх баях удзелу не прыняў. У ходзе баёў было забіта каля 30 нямецкіх салдат і ўкраінскіх паліцэйскіх.
Гэтая спроба ўзброенага супраціўлення прынесла вялікія страты. Загінулі ад 800 да 2 тысяч чалавек, а 10 тысяч былі вывезены з Фабрычнага (Палескага) вакзалу ў Трэблінку. Пасля лютаўскіх баёў падпольшчыкі пачалі разумець што падзел сіл супраціўлення на два блокі ідзе насуперак з інтарэсамі справы.
У ноч з 15 на 16 жніўня гета было акружана трыма кольцамі нямецкіх войскаў, якія складаліся з падраздзяленняў нямецкай жандармерыі, трох спецыяльных паліцэйскіх батальёнаў, два з якіх былі украінскімі, частак СС і падраздзяленняў вермахта. Войскам былі нададзены палявая артылерыя, танкі, браневікі і самалёты. У ноч на 16 жніўня нямецкія войскі занялі фабрыкі гета, раніцай 16 жніўня ў гета былі вывешаны аб’явы, у якіх насельніцтву загадвалі сабрацца ў згаданых месцах, нібыта для перасялення ў Люблін.
У паўстанні ў Беластоцкім гета ўдзельнічала ўсяго каля 300 чалавек. З-за таго, што ўзбраенне паўстанцаў было бедным, яго магло хапіць толькі для такой колькасці байцоў.
Лёс беластоцкіх яўрэяў пасля паўстання
Каля 150 паўстанцаў здолелі прарвацца за межы гета, у Кнышанскую Пушчу, дзе яны стварылі партызанскі атрад «Кадзіма» (Наперад). Гэты атрад і іншыя яўрэйскія групы і атрады ў красавіку 1944 года ўліліся ў савецкую партызанскую брыгаду імя К. Каліноўскага.
Пасля падаўлення паўстання ацалелыя яўрэі былі высланы ў Трэблінку (10 транспартаў), Асвенцым (2 транспарты), 12 тысяч дзяцей былі высланы ў лагер у Тэрэзіне (Чэхія), дзе ўтрымліваліся 6 тыдняў, пакуль ішлі перамовы аб абмене яўрэйскіх дзяцей на немцаў, паланёных англічанамі. Пасля правалу перамоваў 5 кастрычніка 1943 года 1196 дзяцей і 53 суправаджаючых перавезены ў Асвенцым, дзе праз 2 дні знішчаныя ў газавай камеры.
Тыя габрэі, што засталіся ў Беластоку, у колькасці 1—2 тысячы чалавек былі пераселены ў «малое гета», а затым, 8 верасня 1943 года частка перакладзеная ў працоўны лагер у Панятову (Любліншчына), а астатнія ў Белжац, Асвенцым і Майданэк. Частка з пераведзеных ў Панятову загінула падчас акцыі «Ernfest» 3 лістапада 1943 года, калі немцы знішчылі каля 42 тысяч яўрэяў.
У цэлым, толькі каля двухсот яўрэяў Беластока выжылі ў лагерах, і яшчэ некалькі дзясяткаў — хаваючыся ў горадзе па-за межамі гета. Таксама выратаваліся 60 яўрэяў, якія далучыліся да партызанаў. Беласток быў вызвалены Чырвонай Арміяй у жніўні 1944 года.
Пасля вызвалення БССР Чырвонай арміяй невялікая частка яўрэйскага насельніцтва (каля 1085) вярнулася ў Беласток. У 1950—60-я гады практычна ўсе яўрэі Беластока рэпатрыяваўся ў Ізраіль ці выехалі ў ЗША, Швецыю і іншыя краіны. У пачатку 2000-х гадоў у Беластоку жыло ўсяго некалькі яўрэяў.
Томаш Арцішэўскі
Томаш Арцішэўскі (Tomasz Arciszewski;, Сяжховы, Царства Польскае, Расійская імперыя — , Лондан, Вялікабрытанія) — польскі дзяржаўны і палітычны дзеяч, прэм’ер-міністр урада Польшчы ў выгнанні ў 1944—1947 гадах.
Раннія гады
Томаш Арцішэўскі нарадзіўся ў маленькім гарадку, размешчаным паміж Варшавай і Лоддзю, у сям’і Мікалая Арцішэўскага, ветэрана паўстання 1863 года, і Гелены з Млынарскіх. Наведваў тэхнічныя вучылішчы ў Любані і Радаме, пазней працаваў на металічным заводзе ў Сасноўцы, у рэгіёне Заглэмбе. У 1896 годзе ўступіў у Польскую сацыялістычную партыю, браў удзел у страйках, з-за чаго быў звольнены. У 1898—1900 гадах знаходзіўся за мяжой, жыў у Лондане і Брэмене, быў актывістам Асацыяцыі польскіх сацыялістаў у выгнанні. У 1900 вярнуўся ў Польшчу, быў арыштаваны і правёў у зняволенні 3 года. У 1904 Арцішэўскі ўступіў у Баявую арганізацыю Польскай сацыялістычнай партыі. Там ён пазнаёміўся з Юзафам Пілсудскім. Як член Баявой арганізацыі арганізоўваў замахі на высокапастаўленых расійскіх чыноўнікаў, прыняў удзел у Бязданскім абрабаванні паштовага цягніка і выкраданні 200 тысяч рублёў. З пачаткам Першай сусветнай вайны Арцішэўскі ўступіў у адзін з Польскіх легіёнаў, якія ўваходзілі ў склад арміі Аўстра-Венгрыі. Пасля здабыцця Польшчай незалежнасці ў 1918 годзе Арцішэўскі стаў міністрам працы і сацыяльнага развіцця ва ўрадзе Ігнацы Дашынскага, міністрам пошт і тэлеграфаў ва ўрадзе Енджая Марачэўскага. З 1919 стаў членам Сойма ад Польскай сацыялістычнай партыі, якая была ў апазіцыі да Юзафа Пілсудскага, адносіны з якім у Арцішэўскага сталі напружанымі.
У эміграцыйным урадзе
У верасні 1939 Арцішэўскі браў удзел у абароне Варшавы. Пасля акупацыі краіны — у падполле, браў удзел у Савеце нацыянальнага адзінства, які адагрываў ролю парламента пры падпольным урадзе Яна Янкоўскага. Незадоўга да Варшаўскага паўстання 1944 года Арцішэўскага эвакуіравалі ў Лондан, дзе ўвосень 1944 года ён заняў пасаду прэм'ер-міністра Урада Польшчы ў выгнанні.
Паваенныя гады
У адрозненне ад свайго папярэдніка на пасадзе прэм’ер-міністра, Станіслава Мікалайчыка, Арцішэўскі не спрабаваў знайсці кампрамісу з Савецкім Саюзам ў паваенным дзяржаўным ладзе Польшчы, а цалкам абапіраўся на падтрымку заходніх краін. Яго высілкі, зрэшты, не змянілі няўхільнага шляху Польшчы да сацыялістычнага ладу, і ўлетку 1947 года Арцішэўскі падаў у адстаўку. Ён застаўся ў Лондане, дзе і правёў апошнія гады жыцця і быў пахаваны на Бромптанскіх могілках.
Арцішэўскі
Арцішэ́ўскі — прозвішча.
Гута (Корапскі раён)
Гу́та (Гу́та) — вёска ў Корапскім раёне Чарнігаўскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Корапскай пасялковай абшчыны.
Таццяна Міхневіч
Таццяна Міхневіч (нар., Гродна, Беларусь) — прафесійная беларуская баскетбалістка. Выступала за зборную Беларусі.
Біяграфія
У ліпені 2021 года падпісала кантракт з казанскай «Казаначкай».
Выступала за зборную U-16 (2015), U-18 (2016—2017) і U-20 (2018—2019).
Ільінскі
Ільінскі — прозвішча.
Дрыбці (Корапскі раён)
Дрыбці (Дрі́бці) — вёска ў Корапскім раёне Чарнігаўскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Корапскай пасялковай абшчыны.
Сарыцерэк (Усходне-Казахстанская вобласць)
Сарыцерэк — сяло ў Урджарскім раёне Усходне-Казахстанскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад Каракольскай сельскай акругі. Код КАТА — 636467500.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 212 чалавек (115 мужчын і 97 жанчын). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 149 чалавек (80 мужчын і 69 жанчын).
Андрэй Каляда
Андрэй Каляда:
Егорыўка (Корапскі раён)
Егорыўка (Єго́рівка) — вёска ў Корапскім раёне Чарнігаўскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Корапскай пасялковай абшчыны.
Карцюбынэ
Карцюбынэ (Карацю́бине) — вёска ў Корапскім раёне Чарнігаўскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Корапскай пасялковай абшчыны.
Старое Чэрнева
Старо́е Чэ́рнева (, Старое Чернево) — вёска ў Лагойскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Гайненскага сельсавета.
Method Man
Кліфард Сміт (Clifford Smith), лепш вядомы як Method Man, — амерыканскі рэпер, акцёр і член хіп-хоп калектыву Wu-Tang Clan.
Ясколка
Яско́лка, рагавінка (Cerastium) — род кветкавых раслін сямейства.
Батанічнае апісанне
Аднагадовыя і шматгадовыя травяністыя расліны, пераважна апушаныя, вышынёй 5—40 см. Сцяблы прамастойныя або сцелюцца. Лісце супраціўнае, прадаўгаватае, суцэльнае, ланцэтнае або лінейнае. Кветкі белыя або бледна-ружовыя. Вяночак і чашачка пяцічленныя, пялёсткі двунадрэзаныя. Плод — каробачка, якая раскрываецца 10, зрэдку 6 зубцамі. Насенне дробнае, чорнага колеру, шурпатае.
Распаўсюджанне і экалогія
Род налічвае каля 100 відаў (на 1974 год), пашыраны пераважна ва ўмеранай зоне Еўропы і Азіі. На тэрыторыі Беларусі 3 віды:, ,.
Святлолюбівыя, засухаўстойлівыя і зімаўстойлівыя расліны. Растуць на лугах, у лясах, у хмызняках, каля жылля і дарог.
Значэнне
Некаторыя віды вырошчваюцца як дэкаратыўныя.
Карыльскэ
Карыльскэ (Кари́льське) — вёска ў Корапскім раёне Чарнігаўскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Корапскай пасялковай абшчыны.
У ХІХ стагоддзі сяло Карыльскэ было ў складзе Корапскай воласці Кралэвэцкага павета Чарнігаўскай губерні.
Касцёл Святога Антонія Падуанскага і кляштар францысканцаў (Мінск)
Гісторыя
Заснаваны ў кастрычніку 1680 года, пасля ахвяравання пляца на рагу вуліц Лошыцкай і Юр'еўскай менскім падкаморым Тэадорам Каралем Горскім францысканцам для будаўніцтва касцёла і кляштара. Вуліцу Лошыцкую, куды выходзіў фасад кляштарнага касцёла, па касцёле пазней пачалі зваць Францысканскай (цяпер вуліца Леніна). Паводле плана 1796 года францысканскі кляштар размяшчаўся на рагу Францысканскай і Юр'еўскай вуліц, плошча пляца складала 1 морг, 7 прутоў і 73 прэнцікі, пляц быў абнесены драўляным плотам з дзвюма брамамі. Кляштарны касцёл Св. Антонія фасадам выходзіў на Францысканскую. Касцёл быў драўляны, крыжападобны планам, дзвюхвежавы, крыты гонтам. Паміж касцёлам і Юр'еўскай вуліцай размяшчаліся старыя драўляныя кляштарныя будынкі. Паблізу галоўнай брамы быў вялікі драўляны дом, крыты гонтам, за ім — стайня і вінакурня. Кляштар меў вялікі гарод і пладова-дэкаратыўны сад.
У 1798 годзе францысканцаў перавялі ў будынкі колішняга кармеліцкага кляштара ў Мінску (у 1832 годзе і гэты францысканскі кляштар закрылі), а будынкі на Францысканскай вуліцы перадалі Мінскай каталіцкай семінарыі. Ёсць звесткі, што ў 1801 годзе на месцы драўлянага касцёла Св. Антонія быў закладзены каменны, але яго не дабудавалі. У складзе комплексу семінарыі былі як старыя будынкі францысканскага кляштара, так і новыя гаспадарчыя і жылыя будынкі. Тэрыторыя семінарыі была агароджаная мурам з некалькімі брамамі. У 1843 годзе семінарыя пераведзена ў будынкі колішняга дамініканскага кляштара ў Мінску, а ў семінарскіх будынках размясцілі каталіцкую кансісторыю.
У 2-й палове XIX ст. каменныя будынкі комплексу (францысканскі кляштар — семінарыя — кансісторыя) перабудавалі пад Мінскую гарадскую ўправу (рог вуліц Губернатарскай і Юр'еўскай, 7/1).
Комплекс пашкоджаны падчас 2-й сусветнай вайны і ў канцы 1940-х гадоў разбураны падчас рэканструкцыі вуліцы Леніна.
Касцёл
Стары драўляны касцёл, арыентаваны галоўным фасадам на Францысканскую вуліцу, уяўляў сабой крыжападобны ў плане дзвюхвежавы храм. На паўночна-заходняй вежы было 3 званы.
Інтэр'ер касцёла ўпрыгожвалі 4 драўляныя алтары. У галоўным алтары, які аздаблялі 12 металічных ліхтароў, знаходзіўся абраз Св. Антонія. Астатнія алтары мелі абразы Свв. Францішка, Яна і Найсвяцейшай Дзевы Марыі. Падлога ў касцёле была цагляная.
Кляштар
Новы мураваны Г-падобны ў плане двухпавярховы кляштарны будынак меў калідорнае планаванне і быў накрыты двухсхільным дахам, які аддзяляўся ад сцяны магутным прафіляваным карнізам. У паўднёва-заходняй частцы тарэц даху закрываў трохвугольны франтон, які аздаблялі скульптуры двух анёлаў і рэльефная выява сонца з праменямі ў тымпане. Рытм фасадаў стваралі прамавугольныя аконныя праёмы без ліштваў. Будынак кляштара быў накрыты дахоўкай.
На тэрыторыі кляштарнага комплексу знаходзіўся гарод, а таксама фруктова-дэкаратыўны сад.
Manor Racing
Manor Grand Prix Racing Limited, вядомая пад брэндам Manor Racing, з'яўляецца брытанскай гоначнай камандай у чэмпіянаце Формулы-1 і канструктарам, які размяшчаецца ў Банберы, Оксфардшыр у Злучаным Каралеўстве. Каманда першапачаткова пачала выступаць ў 2010 годзе пад назвай Virgin Racing; у наступным годзе праз тытульнае спонсарства Marussia пачала называцца Marussia Virgin Racing, пакуль не правяла рэбрэндынг у Marussia F1 Team у 2012 годзе.
19 студзеня 2015 года адміністратары Marussia абвясцілі, што аўкцыён па продажы сваіх аўтамабіляў і актываў будзе адменены, для таго каб дазволіць выкупіць каманду цалкам. На момант сканчэння дзейнасці каманды яна была вінаватая каля £ 60 млн дзвюм кампаніям - былым канкурэнтам Marussia - McLaren і Ferrari. Паўнамоцтвы кіраўніцтва каманды скончыліся 19 лютага 2015 года, і каманда была створана ізноў у якасці Manor Marussia F1 Team пасля таго, як быў падпісаны CVA і новыя інвестыцыі былі забяспечаны для выратавання каманды. Пазней было абвешчана, што ўладальнік і генеральны дырэктар OVO Energy Стывен Фітцпатрык набыў каманду. Каманда захавала Marussia ў якасці свайго імя канструктара на працягу ўсяго сезона года, а таксама атрымала брытанскую ліцэнзію. 19 студзеня 2016 года, каманда аб'явіла, што яна будзе пераназваная ў Manor Racing.
Ферма 3 (Усходне-Казахстанская вобласць)
Ферма 3 — населены пункт у Урджарскім раёне Усходне-Казахстанскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад Каракольскай сельскай акругі. Код КАТА — 636467600.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва населенага пункта складала 922 чалавекі (474 мужчыны і 448 жанчын). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у населеным пункце пражываў 581 чалавек (304 мужчыны і 277 жанчын).
Каліфарнійскі ўніверсітэт
Каліфарнійскі ўніверсітэт (The University of California), UC — аб'яднанне 10 публічных каліфарнійскіх універсітэтаў. Статус «публічны» азначае, што сістэма атрымлівае фінансаванне з шэрагу крыніц, уключаючы бюджэт штата Каліфорнія (каля траціны ўсяго фінансавання), і кіруецца Саветам рэгентаў Каліфарнійскага ўніверсітэта (The Regents of the University of California), які прызначаецца губернатарам штата.
Усяго ў сістэме ўніверсітэтаў Каліфорніі навучаецца больш 191 000 студэнтаў. Найстарэйшым і адным з самых прэстыжных у сістэме ўніверсітэтаў Каліфорніі з'яўляецца Каліфарнійскі ўніверсітэт у Берклі, заснаваны ў 1868 годзе.
Структура ўніверсітэта
а таксама
Даследчыя цэнтры
Каліфарнійскі ўніверсітэт кіруе шэрагам даследчых цэнтраў (нацыянальныя лабараторыі) Міністэрства энергетыкі ЗША. На 2006 год пад кіраваннем універсітэта знаходзіліся Ліверморская нацыянальная лабараторыя і Нацыянальная лабараторыя імя Лоўрэнса ў Берклі. Раней універсітэт таксама кіраваў і Лос-Аламоскай нацыянальнай лабараторыяй.
Hynobius
Hynobius — род земнаводных сямейства Вуглазубыя атраду Хвастатыя земнаводныя. Мае 32 віды.
Апісанне
Агульная даўжыня прадстаўнікоў гэтага роду вагаецца ад 10 да 21 см. Галава масіўная, трохі пляскатая. Вочы трохі выпуклыя з гарызантальнымі зрэнкамі. Язык мае форму эліпса. Зубы размешчаны вуглом у форме літары «V». Тулава каржакаватае, тоўстае. Маюць лёгкія. Канечнасці адносна кароткія, маюць 5 пальцаў. Рэберныя канаўкі і кастальныя разоры добра прыкметныя. Хвост магутны.
Афарбоўка большай часткі карычневага, бураватага, шараватага або чорнага колеру з чырванаватым і жаўтлявым адценнем.
Спосаб жыцця
Аддаюць перавагу праточным вадаёмам у горнай мясцовасці. Сустракаюцца на вышыні ад 50 да 3000 м над узроўнем мора. Вядуць паўводны спосаб жыцця. Актыўныя ноччу. Сілкуюцца рознымі насякомымі і членістаногімі.
Гэта яйцакладныя амфібіі. Лічынкі развіваюцца ў стаялай вадзе.
Ястрабок
Ястрабо́к (Hieracium) — род шматгадовых травяністых раслін сямейства.
Батанічнае апісанне
Расліны апушаныя, вышыня 7—170 см. Сцёблы простыя або галінастыя, нярэдка бязлістыя. Лісце ў прыкаранёвай разетцы. Кветкі дробныя, жоўтыя, зрэдку аранжавыя або пурпуровыя, сабраныя ў кошыкі. Кошыкі адзіночныя або сабраныя ў вілавата-мяцёлчатыя шчыткападобныя або несапраўдна парасоністыя суквецці. Плод — сямянка з чубком.
Арэал і экалогія
Налічвае каля 1000 відаў (на 1974 год), пашыраных у Паўночным паўшар’і і Паўднёвай Амерыцы.
На тэрыторыі Беларусі 23 віды. Найбольш пашыраныя:, лекавая расліна, , ,. Растуць на палях, у лясах. Ястрабок- адзін з найбольшых паліморфных родаў: у выніку апаміксіса і гібрыдызацыі ўтварылася да 15 тысяч разнастайных форм.
Слоўнік фізічнай тэрміналогіі
«Слоўнік фізічнай тэрміналогіі» (арыг. Слоўнік фізычнае тэрмінолёгіі) — руска-беларускі перакладны слоўнік фізічнай тэрміналогіі. Праект слоўніка быў апублікаваны ў 1929 г. ў Менску пад эгідай Беларускай акадэміі навук, як 21 выпуск серыі «Беларуская навуковая тэрміналогія».
Праект слоўніка быў складзены выкладчыкам фізікі Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта А. Ю. Міцкевічам у 1927—1928 гг. Дапамагала ў гэтай працы і настаўніца Н. А. Вераскоўская. У сярэдзіне 1928 года пачатковы праект слоўніка фізічных тэрмінаў быў разгледжаны Камісіяй у складзе прафесара Я. Сіроціна, Я. Сняткова, А. Круталевіча і А. Міцкевіча. Пасля дапаўненняў і некаторых змен ён быў перададзены ў Інстытут навуковай мовы для перагляду і зацвярджэння. Перад зацвярджэннем у Інстытуце навуковай мовы праект фізічнай тэрміналогіі разглядаўся ў Аддзеле прыроды і гаспадаркі Беларускай акадэміі навук і ў Горацкім навуковым таварыстве (пры сельскагаспадарчай акадэміі). У канчатковым выглядзе «Слоўнік фізычнае тэрмінолёгіі» налічваў 6906 тэрмінаў.
У прадмове адзначалася, што слоўнік, як і ўсе папярэднія тэрміналагічныя выданні, выходзіць у свет у якасці праекта і таму ўключаныя ў яго тэрміны маюць дыскусійны характар.
Таксама адзначалася, што асноўнымі прынцыпамі пры яго стварэнні былі: 1) збліжэнне з інтэрнацыянальнай фізічнай тэрміналогіяй; 2) выкарыстанне багацця жывой народнай мовы. У адпаведнасці з гэтымі прынцыпамі, каля паловы тэрмінаў, што змяшчае слоўнік, з’яўляліся міжнароднымі і не патрабавалі сваямоўных адпаведнікаў: адсорпцыя, акумулятар, амплітуда, антэна, дыфракцыя, дыфузія, тэмпература, электрон і інш.
Але таксама прапаноўваліся тэрміны, створаныя на аснове жывой народнай мовы :
Такія тэрміны з цягам часу былі заменены (у пераважнай большасці) на транслітараваныя рускія, напрыклад: выпуклость — выпукласць, заряд — зарад, клапан — клапан, полый проводник — полы праваднік, разряд — разрад, станок — станок, шатун — шатун і г. д.
Слабада (Гайненскі сельсавет)
Слабада́ (, Слобода) — вёска ў Лагойскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Гайненскага сельсавета. Размешчана за 14 км на паўночны захад ад Лагойска, 53 км ад Мінска, 44 км ад чыгуначнай станцыі Смалявічы на лініі Мінск — Орша.
Гісторыя
У 1886 годзе цэнтр Гайна-Слабодскай воласці, царкоўна-прыходская школа, бровар, вадзяны млын, за 1 вярсту маёнтак Мураваны Двор. Меліся вадзяны млын, карчма, народнае вучылішча.
На базе дарэвалюцыйнай створана пачатковая школа, якую наведвалі дзеці з 7 вёсак. З лютага да снежня 1918 года вёска акупіравана войскамі кайзераўскай Германіі, са жніўня 1919 года да ліпеня 1920 года — войскамі Польшчы.
У Вялікую Айчынную вайну з пачатку ліпеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года вёска акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі, якія спалілі 1 двор, загубілі 4 жыхароў, 2 вывезлі ў Германію. 18 вяскоўцаў загінулі на фронце, 8 — у партызанскай барацьбе.
Вайна ў В’етнаме
В’етнамская вайна (Chiến tranh Việt Nam, Vietnam War), у некаторых в’етнамскіх публікацыях сустракаецца назва «Амерыканская вайна» (Chiến tranh Mỹ) — адзін з буйнейшых ваенных канфліктаў другой паловы XX стагоддзя, які пакінуў заўважны след у культуры і займае істотнае месца ў навейшай гісторыі В’етнама і ЗША.
Вайна пачалася як грамадзянская ў Паўднёвым В’етнаме, у далейшым у яе ўмяшаліся Паўночны В’етнам і ЗША пры падтрымцы шэрагу іншых краін. Такім чынам, з аднаго боку вайна вялася за ўз’яднанне дзвюх частак краіны і стварэнне адзінай дзяржавы, а з другога — за захаванне незалежнасці проамерыканскага Паўднёвага В’етнама.
Па ходу развіцця падзей В’етнамская вайна аказалася пераплецена з грамадзянскімі войнамі ў Лаосе і Камбоджы. Усе баявыя дзеянні ў Паўднёва-Усходняй Азіі, што праходзілі з канца 1950-х і да 1975, вядомы як Другая індакітайская вайна.
В’етнамская вайна ўмоўна падзяляецца на некалькі перыядаў:
Перадумовы
З другой паловы XIX стагоддзя В’етнам уваходзіў у каланіяльную імперыю Францыі. Пасля заканчэння Першай сусветнай вайны ў краіне пачаўся рост нацыянальнай самасвядомасці, сталі з’яўляцца падпольныя гурткі, якія выступалі за незалежнасць В’етнама, адбылося некалькі ўзброеных паўстанняў. У 1941 годзе на тэрыторыі Кітая была створана Ліга за незалежнасць В’етнама (В’етмінь) — ваенна-палітычная арганізацыя, якая аб’яднала спачатку ўсіх праціўнікаў французскай каланіяльнай адміністрацыі. У далейшым асноўную ролю ў ёй ігралі прыхільнікі камуністычных поглядаў, узначаленыя Ха Шы Мінам.
Падчас Другой сусветнай вайны французская адміністрацыя дамовілася з Японіяй аб тым, што японцы атрымліваюць доступ да стратэгічных рэсурсаў В’етнама пры захаванні каланіяльнага адміністрацыйнага апарата Францыі. Гэта пагадненне дзейнічала да 1944 года, калі Японія сілай зброі ўстанавіла поўны кантроль над французскімі валадарствамі (гэта было звязана з пагаршэннем для Японіі стратэгічнай абстаноўкі на Ціхаакіянскім тэатры ваенных дзеянняў). У верасні 1945 года Японія капітулявала. В’етмінь скарыстаўся часовым безуладдзем, каб пры дапамозе ўжо сфармаваных узброеных сіл на чале з Во Нгуен Зіяпам узяць Ханой і іншыя ключавыя гарады краіны. 2 верасня 1945 года Ха Шы Мін абвясціў стварэнне незалежнай Дэмакратычнай Рэспублікі В’етнам (ДРВ) на ўсёй в’етнамскай тэрыторыі.
Аднак Францыя адмовілася прызнаць страту сваёй калоніі. Яна перакінула ў Індакітай экспедыцыйны корпус, які восенню 1945 года аднавіў кантроль каланіяльнай адміністрацыі ў паўднёвай частцы В’етнама. Затым адбыліся перагаворы, якія абодва бакі (і В’етмінь, і Францыя) выкарыстоўвалі галоўным чынам для нарошчвання сваіх ваенных сіл. Нягледзячы на дасягнутыя дамоўленасці аб механізме прадастаўлення ДРВ незалежнасці, у снежні 1946 года Францыя пачала каланіяльную вайну ў В’етнаме. Аднак справіцца з партызанскім рухам французская армія не магла. З 1950 года ЗША сталі аказваць ваенную дапамогу французскім войскам у В’етнаме. На працягу наступных чатырох гадоў (1950—1954) ваенная дапамога ЗША склала 3 мільярды долараў. Аднак у тым жа 1950 годзе і В’етмінь пачаў атрымліваць ваенную дапамогу ад Кітайскай Народнай Рэспублікі. Да 1954 года сітуацыя для французскіх сіл была практычна безнадзейнай. Вайна супраць В’етнама была вельмі непапулярна ў Францыі. Да гэтага часу ЗША ўжо аплачвалі 80 % кошту гэтай вайны. Апошнім ударам для каланіяльных амбіцый Францыі ў Індакітаі стала цяжкая параза ў бітве пры Д’енб’енфу. У ліпені 1954 года былі заключаны Жэнеўскія пагадненні, якія завяршылі васьмігадовую вайну.
Падзел В’етнама і пачатак вайны
Згодна з Жэнеўскімі пагадненнямі, тэрыторыя В’етнама была часова падзелена па 17-й паралелі (дзе была створана дэмілітарызаваная зона) на дзве часткі. Паўночны В’етнам перайшоў пад кантроль В’етміня, і, адпаведна, стаў тэрыторыяй ДРВ. Паўднёвы В’етнам заставаўся пад уладай прызначанай французамі мясцовай адміністрацыі, прычым Францыя яшчэ да пагадненняў паспела фармальна даць дзяржаве незалежнасць. Тут ва ўладзе знаходзіўся прафранцузскі імператар Баа Дай. Уз’яднанне краіны меркавалася ажыццявіць пасля ўсеагульных свабодных выбараў, якія павінны былі адбыцца не пазней за сярэдзіну 1956 года.
У гэты час пачала рэзка ўзрастаць роля ЗША ва в’етнамскіх справах. Пасля перамогі камуністаў у Кітаі адміністрацыя ЗША разглядала падзеі ў В’етнаме як частку камуністычнай экспансіі ў рэгіёне і стала аказваць ваенную дапамогу Францыі ў вайне. Пасля Жэнеўскіх пагадненняў амерыканцы ўзялі курс на замену Францыі ў якасці процівагі камуністычным сілам у Індакітаі. Амерыканская адміністрацыя зрабіла стаўку на Нго Дзінь З’ема, прэм’ер-міністра Дзяржавы В’етнам. 16 ліпеня 1955 года З’ем заявіў, што Паўднёвы В’етнам не будзе выконваць Жэнеўскія пагадненні, усеагульных выбараў не будзе і што тут павінна быць антыкамуністычная дзяржава. У кастрычніку таго ж года ён правёў рэферэндум, на якім ставілася пытанне, заставацца Паўднёваму В’етнаму манархіяй або стаць рэспублікай. З’ем абвясціў, што паводле вынікаў гэтага рэферэндуму манархія адмяняецца, і абвясціў сябе першым прэзідэнтам зараз ужо «Рэспублікі В’етнам».
З’ем аднаасобна прымаў многія важнейшыя дзяржаўныя рашэнні. На дзяржаўныя пасады ён прызначаў сваіх сваякоў (да прыкладу, яго брат Нго Дзінь Ню ўзначальваў тайную паліцыю) ці тых, хто быў асабіста адданы яму. Адной з вельмі грубых памылак З’ема была адмена вясковага самакіравання, што парушала шматвяковыя в’етнамскія традыцыі. Падобная палітыка выклікала пратэсты сярод мясцовага насельніцтва, і ўрад З’ема губляў папулярнасць.
Ранні перыяд вайны
Толькі ў пачатку 1959 года было прынята канчатковае рашэнне: не бачачы мірных шляхоў ўз’яднання краіны пасля зрыву ўмоў Жэнеўскіх пагадненняў, паўночныя камуністы зрабілі выбар на карысць падтрымкі антыз’емаўскага падполля. З сярэдзіны года на поўдзень сталі адпраўляцца «ваенныя саветнікі», якія выраслі ў гэтых месцах і апынуліся на поўначы пасля падзелу краіны. Спачатку перакідка людзей і ўзбраенняў ажыццяўлялася праз дэмілітарызаваную зону (ДМЗ), але пасля ваенных поспехаў камуністычных сіл у Лаосе транзіт пачаў ажыццяўляцца праз лаоскую тэрыторыю. Так паўстала «сцежка Ха Шы Міна», пралягаючая праз Лаос у абыход ДМЗ і далей на поўдзень, заходзячы на тэрыторыю Камбоджы. Выкарыстанне паўночнав’етнамскімі войскамі тэрыторыі Лаоса і Камбоджы з’яўлялася парушэннем нейтралітэту гэтых краін.
У снежні 1960 года ўсе паўднёвав’етнамскія групоўкі, якія змагаліся супраць рэжыму З’ема, аб’ядналіся ў Нацыянальны фронт вызвалення Паўднёвага В’етнама (НФВПВ), які атрымаў у краінах Захаду шырокую вядомасць як В’етконг. Дзякуючы падтрымцы Паўночнага В’етнама партызаны дзейнічалі ўсё больш паспяхова. Гэта прымусіла ЗША ўзмацніць ваенную дапамогу ўраду З’ема. У снежні 1961 года ў краіну былі перакінуты першыя рэгулярныя падраздзяленні Узброеных сіл ЗША — дзве верталётныя роты, закліканыя павялічыць мабільнасць урадавай арміі. Пастаянна адбывалася нарошчванне корпуса саветнікаў у краіне. Амерыканскія дарадцы займаліся падрыхтоўкай паўднёвав’етнамскіх салдат і ўдзельнічалі ў планіраванні баявых аперацый. У гэты перыяд падзеі ў Паўднёвым В’етнаме яшчэ не прыцягвалі асаблівай увагі амерыканскай грамадскасці, аднак адміністрацыя Джона Кенэдзі была поўная рашучасці адлюстраваць «камуністычную агрэсію» ў Паўднёва-Усходняй Азіі і прадэманстрыраваць савецкаму лідару Мікіце Хрушчову гатоўнасць ЗША падтрымліваць сваіх саюзнікаў перад тварам нацыянальна-вызваленчых рухаў. Разрасталы канфлікт станавіўся адным з «гарачых» ачагоў халоднай вайны. У студзені 1963 гады ў баі за Апбак партызаны ўпершыню здолелі нанесці паразу ўрадавай арміі. Становішча рэжыму З’ема стала яшчэ больш няўстойлівым пасля пачатку ў маі будысцкага крызісу. Будысты складаюць асноўную частку насельніцтва В’етнама, але З’ем і амаль усё яго асяроддзе былі хрысціянамі-католікамі. У шэрагу гарадоў краіны пракаціліся будысцкія хваляванні, некалькі манахаў здзейснілі самаспаленні, што атрымала вялікі рэзананс у Еўропе і ЗША. Акрамя таго, было ўжо ясна, што З’ем не здольны арганізаваць эфектыўную барацьбу з партызанамі НФВПВ. Амерыканскія прадстаўнікі па таемным каналах звязаліся з паўднёвав’етнамскімі генераламі, якія рыхтавалі пераварот. 1 лістапада 1963 года Нго Дзінь З’ем быў пазбаўлены ўлады і на наступны дзень забіты разам са сваім братам.
Ваенная хунта апынулася палітычна нестабільнай. На працягу наступных паўтары гадоў у Сайгоне раз у некалькі месяцаў адбываўся чарговы пераварот. Паўднёвав’етнамскія войскі апынуліся ўцягнуты ў палітычную барацьбу, што дазволіла партызанам НФВПВ пашыраць падкантрольныя ім тэрыторыі.
Колькасць амерыканскіх вайскоўцаў у Паўднёвым В’етнаме да афіцыйнага ўводу войскаў
Колькасць паўночнав’етнамскіх вайскоўцаў, перакінутых у Паўднёвы В’етнам на першым этапе вайны :
Усяго да канца 1964 года на поўдзень перакінута больш 24000 паночнав’етнамскіх вайскоўцаў. Паступова Паўночны В’етнам пачаў накіроўваць туды не проста жывую сілу, а цэлыя воінскія злучэнні. У пачатку 1965 года ў Паўднёвы В’етнам прыбылі першыя тры рэгулярных палка В’етнамскай народнай арміі.
Падрыхтоўка поўнамаштабнага ўмяшання ЗША (1964—1965)
2 жніўня 1964 года ў Танкінскім заліве адбыўся бой паміж амерыканскім эсмінцам «Мэдакс», які выконваў радыёэлектронную разведку ля берагоў Паўночнага В’етнама, і паўночнав’етнамскімі тарпеднымі катарамі, першы з двух так званых «Танкінскіх інцыдэнтаў». Сам факт гэтага бою (у адрозненне ад наступных падзей) не аспрэчваецца нікім з даследчыкаў, аднак у апісанні яго дэталяў існуюць значныя разыходжанні. Паводле адной з версій, «Мэдакс» уварваўся ў тэрытарыяльныя воды Паўночнага В’етнама і быў перахоплены трыма катэрамі. Застаецца дыскусійным пытанне, хто першым адкрыў агонь, аднак эсмінец пры падтрымцы самалётаў F-8 нанёс катэрам істотныя пашкоджанні і прымусіў іх выйсці з бою. Падобны інцыдэнт, як мяркуецца, паўтарыўся ў ноч з 4 на 5 жніўня, хоць амаль адразу сумневы ў яго дакладнасці былі выказаны прадстаўнікамі ВМС ЗША. Існуюць розныя пункты гледжання адносна таго, ці меў месца выпадковы збег абставін ці ж наўмыснае ўвядзенне ў зман амерыканскага кіраўніцтва разведвальнымі службамі ЗША. У адказ на гэтыя меркаваныя начныя падзеі палубная авіяцыя ЗША 5 жніўня ўпершыню нанесла ўдары па ваенных аб’ектах Паўночнага В’етнама (паветраная аперацыя «Пранізваючая страла»). Кангрэс ЗША прыняў так званую «Танкінскую рэзалюцыю», якая давала права новаму прэзідэнту ЗША Ліндану Джонсану пры неабходнасці выкарыстоўваць ваенную сілу ў Паўднёва-Усходняй Азіі.
Джонсан не спяшаўся скарыстацца дадзеным яму правам. Напярэдадні чарговых прэзідэнцкіх выбараў у ЗША (лістапад 1964 года) ён выступаў як «кандыдат міра», у процівагу свайму канкурэнту — Бары Галдуотэру, — які лічыўся «каршаком». Такая пазіцыя шмат у чым паўплывала на ўпэўненую перамогу Джонсана. Аднак сітуацыя ў Паўднёвым В’етнаме працягвала імкліва пагаршацца. Урады ў Сайгоне былі паглынуты палітычнымі інтрыгамі і не маглі спыніць заваяванне НФВПВ сельскіх раёнаў краіны. Больш за тое, з канца 1964 года Паўночны В’етнам пачаў адпраўляць на поўдзень ужо не «саветнікаў», а рэгулярныя воінскія падраздзяленні. На гэтым фоне 7 лютага 1965 года партызаны атакавалі амерыканскія ваенныя аб’екты ў Плейку, у выніку чаго пацярпелі дзясяткі амерыканскіх вайскоўцаў. Гэта быў не першы напад на амерыканскія аб’екты (напрыклад, да гэтага быў падарваны гатэль «Брынкс» у Сайгоне, дзе былі раскватэраваны амерыканскія афіцэры), але ў гэты раз Джонсан прыняў рашэнне аб нанясенні адказ ўдару па Паўночнаму В’етнаму, лічачы яго адказным за пашырэнне актыўнасці партызан. Была праведзена яшчэ адна паветраная аперацыя «Палаючае дзіда».
Наступленне саюзнікаў (1965—1967)
2 сакавіка 1965 года ЗША пачалі рэгулярныя бамбардзіроўкі Паўночнага В’етнама — паветраную аперацыю «Грымоты» — самую працяглую бамбардзіровачную кампанію авіяцыі ЗША пасля Другой сусветнай вайны.
8 сакавіка 1965 года для аховы стратэгічна важнага аэрадрома Дананг у Паўднёвы В’етнам былі накіраваны два батальёна корпуса марской пяхоты. З гэтага моманту ЗША ператварыліся ва ўдзельніка грамадзянскай вайны ў В’етнаме, надаўшы ёй новы характар. Да канца 1965 года ў Паўднёвым В’етнаме знаходзілася каля 185 тысяч амерыканскіх вайскоўцаў у складзе двух поўных дывізій і некалькіх брыгад. У наступныя тры гады кантынгент быў значна павялічаны, дасягнуўшы на піку вайны за 540 тысяч чалавек.
Першая буйная бітва з удзелам наземных сіл ЗША адбылася ў жніўні 1965 года (аперацыя «Старлайт», тактычная зона I корпуса). Яшчэ некалькі бітваў адбыліся восенню, найбольш значнай з іх стала бітва ў даліне Я-Дранг у лістападзе, у якой з абодвух бакоў удзельнічалі сілы, эквівалентныя дывізіі.
З сярэдзіны 1965 па сярэдзіну 1969 года сілы ЗША праводзілі буйнамаштабныя наступальныя аперацыі ў Паўднёвым В’етнаме, накіраваныя на выяўленне і знішчэнне буйных падраздзяленняў і часцей НФВПВ і паўднёвав’етнамскай арміі. Гэтая стратэгія «знайсці і знішчыць» (seek and destroy) была распрацавана галоўнакамандуючым амерыканскімі сіламі ў гэты перыяд генералам Уільямам Уэстморлендам, які разглядаў вайну ў традыцыйным стылі — як баявыя дзеянні паміж буйнымі сіламі.
З 1962 года тэрыторыя Паўднёвага В’етнама была падзелена на тактычныя зоны чатырох карпусоў паўднёвав’етнамскай арміі.
У тактычнай зоне I корпуса дзейнічалі падраздзяленні Корпусы марской пяхоты (КМП) ЗША. Замацаваўшыся ў некалькіх «анклавах» (Дананг, Чулай, Фубай), падраздзяленні КМП у сярэдзіне 1965 года пачалі паступова «чысціць» прылеглыя раёны, маючы канчатковай мэтай стварыць адзіны масіў вычышчанай ад партызан тэрыторыі на ўзбярэжжы. Аперацыі, накіраваныя на зліццё анклаваў, працягваліся ў паўднёвых і цэнтральных раёнах I корпуса на працягу ўсяго 1966 года. Але калі ў першыя месяцы баявых дзеянняў сілам ЗША супрацьстаялі выключна падраздзяленні НФВПВ, якія прасочваліся праз дэмілітарызаваную зону (ДМЗ) паміж Паўночным і Паўднёвым В’етнамам, то ў наступныя гады армія ЗША ўжо мела справу з арміяй Паўночнага В’етнама.
Для спынення паўночнав’етнамскай інфільтрацыі праз ДМЗ у ліпені 1966 года марская пяхота правяла аперацыю «Гасцінгс», а ў далейшым была вымушана надаваць пастаянную ўвагу гэтаму раёну, ствараючы тут пастаянныя ваенныя базы. Аднак спробы пранікнення не спыняліся. Сутыкнуўшыся з недахопам сіл для адначасовага правядзення аперацый вакол анклаваў на поўдні і стрымлівання праціўніка на поўначы, марская пяхота паступова перакінула асноўную частку сваіх сіл у раён ДМЗ, пакінуўшы паўднёвыя правінцыі I корпуса новым падраздзяленням Арміі ЗША. Кантхіен восенню 1967 года i Кхешань у першай палове 1968 года былі падвергнуты сапраўднай аблозе значнымі сіламі праціўніка. У той жа час пастаянна павялічвалася вайсковая прысутнасць у паўднёвых раёнах, якія пакідаліся марскімі пяхотнікамі: так, восенню 1967 года тут была зноў створана 23-я пяхотная дывізія ЗША, расфарміраваная пасля заканчэння Другой сусветнай вайны. Яна стала адзінай амерыканскай дывізіяй, зноўку сфарміраванай непасрэдна на тэрыторыі Паўднёвага В’етнама.
Баявыя дзеянні ў тактычнай зоне II корпуса вызначаліся характарам мясцовасці і дзеяннямі сіл НФВПВ і Паўночнага В’етнама. Паўночнав’етнамскія падраздзяленні пранікалі ў Паўднёвы В’етнам з тэрыторыі суседніх Лаоса і Камбоджы, праходзілі праз Анамскія горы ўздоўж мяжы і накіроўваліся да густанаселеных раўнінных раёнаў на ўзбярэжжы, якія мелі шмат рысу. У сваю чаргу, амерыканскія сілы спрабавалі спыніць праціўніка ў горных раёнах, а таксама выявіць тыя падраздзяленні, якія ўсё ж здолелі пратачыцца на ўзбярэжжа.
У 1965 годзе асноўныя аперацыі ва II корпусе праводзіла амерыканская 1-я кавалерыйская дывізія, якая спыніла прасоўванне буйных паўночнав’етнамскіх часцей да ўзбярэжжа ў даліне Я-Дранг. З канца 1966 года задача перахопу сіл праціўніка ў горных раёнах была ўскладзена на 4-ю пяхотную дывізію ЗША, у той час як 1-я кавалерыйская дывізія засяродзіла сваі намаганні на правінцыі Біньдзінь. У паўднёвых раёнах корпуса дзейнічалі ў асноўным сілы паўднёвакарэйскага кантынгенту. Баявыя дзеянні ў гарах асабліва ўзмацніліся ў 1967 годзе і дасягнулі кульмінацыі падчас лістападаўскай бітвы пры Дакто, падчас якой значныя страты панесла 173-я паветрана-дэсантная брыгада ЗША, якая, тым не менш, здолела пры падтрымцы 4-й пяхотнай дывізіі сарваць планы ворага па захопу Дакто.
Аднак прыкметны размах набыла партызанская вайна. Асноўнай задачай амерыканскіх сіл тут было забеспячэнне бяспекі Сайгона, што патрабавала выяўлення і знішчэння праціўніка на далёкіх подступах да горада. Амерыканскія 1-я і 25-я пяхотныя дывізіі займаліся гэтым заходней і на паўночны захад ад горада, асабліва ў «ваеннай зоне C» на камбаджыйскай мяжы. Вялася таксама барацьба з мясцовымі партызанамі, у прыватнасці, у «жалезным трохвугольніку» і «ваеннай зоне D». На ўсход ад Сайгона, у правінцыі Фуактуй, грунтаваўся аўстралійскі воінскі кантынгент, а на поўдзень ад горада — асноўная частка амерыканскай 9-й пяхотнай дывізіі.
У 1965—1966 гадах сілы ЗША праводзілі аперацыі па ўсталяванні кантролю над найважнейшымі лініямі камунікацый у гэтым раёне, асабліва над дарогай № 13, якая ішла ад Сайгона на паўночны захад да камбаджыйскай мяжы да Лакніня. З канца 1966 года праводзіліся шырокамаштабныя аперацыі супраць базавых раёнаў ворага («Этлбара», «Сідар-Фолс», «Джанкшэн-сіці»).
Такім чынам, асноўнымі праціўнікамі ў дэльце Меконга былі ўрадавая армія і НФВПВ. Збытны лясамі, рэкамі і каналамі мясцовасць, высокая шчыльнасць насельніцтва і велізарныя пасевы рысу рабілі гэты раён ідэальным для партызанскай вайны, падаючы паўстанцам сховішча і крыніцу папаўнення людскіх рэсурсаў і пражытка.
З сярэдзіны 1965 і па канец 1967 года адбывалася пастаянная эскалацыя баявых дзеянняў у Паўднёвым В’етнаме. Павялічваліся колькасць урадавай арміі, сіл Паўночнага В’етнама, груповак ЗША і іх саюзнікаў. Адпаведна павялічваўся размах аперацый, якія праводзіліся абедзвюма бакамі, і раслі страты ў жывой сіле.
Тэцкае наступленне (1968)
Аперацыі супраць базавых раёнаў апынуліся недастаткова выніковымі. Адмова прэзідэнта Ліндана Джонсана ад частковай мабілізацыі і прызыву рэзервістаў азначала, што папаўненне войскаў ажыццяўлялася толькі за кошт добраахвотнікаў і абмежаванага прызыву. Афіцэр павінен быў палову свайго тэрміну службы камандаваць баявым падраздзяленнем; такім чынам, змена камандзіраў у падраздзяленнях адбывалася яшчэ часцей, чым радавога і сяржанцкага складу. У В’етнам накіроўваліся найбольш падрыхтаваныя падраздзяленні і найбольш вопытныя вайскоўцы, што прывяло да паслаблення амерыканскіх кантынгентаў у Заходняй Германіі, Паўднёвай Карэі і іншых краінах. У 1965—1967 гадах даступныя людскія рэзервы арміі ЗША былі вычарпаны. Так, для зноў сфарміраванай 23-й пяхотнай дывізіі дзве з яе трох брыгад былі спешна перакінуты ў В’етнам, не маючы адэкватнай падрыхтоўкі і рыштунку; адна з іх (198-я лёгкая пяхотная брыгада) да гэтага рыхтавалася да нясення паліцэйскай службы ў Дамініканскай Рэспубліцы. У 1968 годзе колькасць амерыканскіх войскаў у В’етнаме складала 540 тысяч чалавек.
Спадзеючыся пераламаць ход вайны, кіраўніцтва Паўночнага В’етнама ў сярэдзіне 1967 года пачало планаваць шырокамаштабнае наступленне на поўдні, мэтай якога было звяржэнне ўрада Нгуена Ван Цхьеу і стварэнне палітычных перадумоў для вываду амерыканскіх войскаў. Упершыню з пачатку вайны ўдары павінны былі наносіцца па найбуйнейшых паўднёвав’етнамскіх гарадах. Каб адцягнуць сілы ЗША ў аддаленыя раёны краіны, восенню 1967 года паўночнав’етнамскае камандаванне справакавала серыю так званых памежных бітваў, якія суправаджаліся вялікімі стратамі (загінула звыш за 4000 паўночнав’етнамскіх салдат) і скончыліся няўдачай. У студзені 1968 года буйныя сілы Паўночнага В’етнама былі сканцэнтраваны каля базы марской пяхоты ЗША Кхешань і пачалі яе аблогу, што прымусіла амерыканскі бок узмацніць гарнізон базы.
Камандаванне ЗША было інфармавана аб наступальнай аперацыі, аднак недаацэньвала яе маштаб. Пэўную ролю адыграў і фактар нечаканасці — наступленне пачалося ў разгар Тэта (в’етнамскі Новы год) — самага ўшанаванага свята ў краіне, на час якога абодва ваюючыя бакі некалькі гадоў запар аб’яўлялі аднабаковыя перамір’і. На Тэт-1968 перамір’е было парушана. 30—31 студзеня сілы Паўночнага В’етнама і НФВПВ правялі серыю нападаў па ўсім Паўднёвым В’етнаму, у тым ліку непасрэдна ў сталіцы краіны Сайгоне. Адзіным значным поспехам стаў захоп двума палкамі паўночнав’етнамскай арміі горада Хюэ, старажытнай сталіцы краіны. У іншых месцах атакі былі адлюстраваны за кошт значнай перавагі абаранялых у агнявой моцы. Тэцкая аперацыя завяршылася да пачатку сакавіка. Урад Цхьеу застаўся ва ўладзе, Хюэ быў адбіты амерыкана-паўднёвав’етнамскімі войскамі пасля адной з самых жорсткіх бітваў вайны, а НФВПВ панёс настолькі вялікія страты, што ўжо не здолеў аднавіць свой ранейшы патэнцыял. У ваенным плане наступленне завяршылася правалам, але ў псіхалагічным яно апынулася пераломным момантам В’етнамскай вайны. На фоне раптоўнага Тэцкага наступлення, вельмі шырока асветлены сродкамі масавай інфармацыі, паўстаў знявер у грамадства ў ваенных перамогах ЗША ў В’етнаме. Сам факт таго, што сілы камуністаў здолелі правесці такую аперацыю, паказваў, што яны не знясілены і працягваюць барацьбу. Аблога Кхешані, бітвы за Сайгон і Хюэ выглядалі прадвеснікамі катастрофы. Рос лік журналістаў і палітыкаў, якія выступалі супраць вайны — на іх думку, яна не магла быць выйграна і насіла амаральны характар.
У сакавіку—маі сілы саюзнікаў у Паўднёвым В’етнаме перайшлі ў контрнаступленне. Генерал Уэстморленд меркаваў, што вялікія страты праціўніка даюць магчымасць дабіць яго, і запытаў дадаткова 206 тыс. вайскоўцаў для пашырэння аперацый. У кантэксце росту антываенных настрояў гэты запыт не мог быць задаволены. Прэзідэнт Джонсан даў згоду толькі на адпраўку невялікага падмацавання, а 31 сакавіка выступіў з тэлезваротам да нацыі, у якім абвясціў аб спыненні бамбардзіровак Паўночнага В’етнама (за выключэннем паўднёвай часткі краіны), намеры пачаць мірныя перамовы з праціўнікам і аб сваім рашэнні не балатавацца на чарговых прэзідэнцкіх выбарах.
Дээскалацыя вайны (1969—1973)
У пачатку мая ў ходзе новага наступлення (вядомага як «Міні-Тэт») невялікай колькасці партызан ўдалося ўварвацца ў Сайгон, але гэтыя сілы былі знішчаны саюзнікамі.