cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Паморнік сярэдні
Паморнік сярэдні (Stercorarius pomarinus) — марская птушка сямейства паморнікавых.
Пашырэнне
Арэал разарваны — паўночны край Галарктыкі. Насяляе тундру ў прыморскіх раёнах, жыве на рачных і азёрных а-вах у глыбі кантынентаў; пасля гнездавання адлятае на моры, радзей на вялікія кантынентальныя вадаёмы.
Пералётны і качуючы від. Залятае на Балтыйскае і Паўночнае мора, спарадычна — на еўрапейскі кантынент (на в-аў Ян-Маен, у Люксембург, Польшчу, Эстонію, Літву, Латвію, Чэхію, Венгрыю, Аўстрыю, Швейцарыю, на Мальту, у Грэцыю, б. Югаславію, Балгарыю, Румынію, Беларусь, на Украіну, Турцыю, Швецыю, Фінляндыю, на Мадэйру і Азорскія а-вы). Месца зімовак: Атлантыка і Ціхі акіян на поўнач ад экватара, а таксама паўднёвыя ўзбярэжжы Паўднёвай Амерыкі (на поўдзень ад тропіка Казярога) і ад Індакітая і Інданезіі, Філіпін, Новай Гвінеі на паўднёвы ўсход вакол Аўстраліі і Тасманіі.
Асаблівасці біялогіі
Гняздо ладзіць неглыбока на зямлі на адкрытым месцы, часам у купіне сухой травяністай расліннасці, высцілае сухой травой, лішайнікамі і лісцем карлікавых вербаў.
Яйкі 1-3, звычайна 2, уздутыя з вострым вузейшым канцом, аліўкавыя, аліўкава-карычневыя або карычнева-зеленаватыя з чорна-карычневымі паверхневымі плямамі.
Гераклея
Гераклея (Ἡράκλειαη, ) — назва мноства старажытнагрэчаскіх і старажытнарымскіх гарадоў, дадзенае ў гонар Геракла (Геркулеса).
Галузы (Краснапольскі раён)
Галу́зы (, Галузы) — вёска ў Краснапольскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Яноўскага сельсавета.
Да 11 красавіка 1960 года вёска ўваходзіла ў склад Касцягаўскага сельсавета, пасля — у складзе Высакаборскага сельсавета. Да 22 лютага 1977 года вёска ўваходзіла ў склад Горскага сельсавета.
Буднікі (Гродзенскі раён)
Бу́днікі (, Будники) — вёска ў Гродзенскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Гожскага сельсавета.
Бержалаты
Бержала́ты (, Бержелаты) — вёска ў Гродзенскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Гожскага сельсавета.
Назва
Такога ж утварэння на тэрыторыі цяперашняй Беларусі таксама назвы Бержалата (цяпер не існуе, каля Відзаў), побач з ёй Ліпалаты (ад liepalotas «ліпняк», liepa «ліпа»).
Ад *vilkalotas «ваўкі, ваўкаўё, ваўччо» — назва Ваўкалата (паміж Докшыцамі і Мядзелам), ад pušalotas «сасоннік» (< pušis «сасна») — Пушалаты (на поўначы ад Шаркаўшчыны каля возера Вісяты).
Словы, ад якіх такія назвы, — зборныя назоўнікі, але могуць мець і значэнне выдзеленай адзінкі з мноства, як у pušalotas «сасоннік; сасоніна».
На тэрыторыі Літвы да назваў такога тыпу дадаюцца таксама тапонімы Apušotas, Epušotas са значэннем «Асіннік» (ад apušė, epušė «асіна», з пашыральнікам -ot-).
Стыў Дэвіс
Стыў Дэвіс (Steve Davis; нар., , Англія) — былы англійскі прафесiйны гулец у снукер. Шасціразовы чэмпіён свету (1981, 1983, 1984, 1987, 1988, 1989), шасціразовы пераможца чэмпіянату Вялікабрытаніі (1980, 1981, 1984, 1985, 1986, 1987), трохразовы пераможца Мастэрс (1982, 1988, 1997) і, такім чынам, адзін з дзесяці снукерыстаў у гісторыі, якія выйгралі ўсе тры турніры трайной снукернай кароны. Былы лідар сусветнага рэйтынгу (1983–1990).
Сітаўкавыя
Сі́таўкавыя, плі́скавыя (Motacillidae) — сямейства пеўчых птушак атрада вераб’інападобных.
Стыў Дэвіс
За сваю кар'еру, якая працягваецца з 1978 года, выйграў найбольшую колькасць прафесійных тытулаў, чым любы іншы снукерыст. У 1980-х выйграў 6 чэмпіянатаў свету і пратрымаўся на першым радку сусветнага рэйтынгу на працягу 7 сезонаў запар, стаўшы першым снукерыстам, які выйграў мільён фунтаў стэрлінгаў. Выйграў 28 рэйтынгавых турніраў і займае другое месца (разам з Джонам Хігінсам і Роні О’Саліванам) па колькасці рэйтынгавых перамог у гісторыі (пасля Стывена Хендры). Таксама вядомы тым, што аформіў першы афіцыйны максімальны брэйк (147 ачкоў) у прафесійным снукеры на турніры Лада Класік 11 студзеня 1982 года ў матчы супраць Джона Спэнсэра. Гэты максімум стаў таксама першым, паказаным па ТБ. Усяго зрабіў больш за 350 соценных серый і ўваходзіць у топ-15 гульцоў з найбольшай колькасцю соценных серый у гісторыі снукера, а таксама зарабіў больш за 5,5 мільёнаў фунтаў стэрлінгаў прызавых грошай, займаючы чацвёртае месца ў гісторыі па іх колькасці (пасля Хендры, О'Салівана і Хігінса).
Сітаўкавыя
Апісанне
Невялікіх памераў птушкі са стройным сілуэтам. Даўжыня 12-23 см, маса 20-30 г. Галава невялікая, дзюба тонкая, прамая. Ногі падоўжаныя з тонкімі цэўкай і пальцамі, кіпцюр задняга пальца доўгі, амаль прамы. Крылы завостраныя, хвост падоўжаны; характэрная рыса птушак — частае калыханне хвастом уверх-уніз. Афарбоўка разнастайная, тыповыя белыя палі па краях хваста, палавы дымарфізм ад слабога да прыкметнага. Песня складаецца з шчэбету і свісту.
Стыў Дэвіс
У 1988 годзе стаў першым гульцом, які выйграў усе тры тытулы «Трайной кароны» за адзін сезон. Акрамя таго, з'яўляецца чатырохразовым чэмпіёнам свету ў парным разрадзе з Тоні Мэа (1982, 1983, 1985, 1986) і чатырохразовым пераможцам кубку свету ў складзе зборнай Англіі (1981, 1983, 1988, 1989). У 1997 годзе ў апошні раз перамог на буйным турніры, атрымаўшы тытул Мастэрс ва ўзросце 39 гадоў, але працягваў гуляць на высокім узроўні і пасля гэтага. Дайшоў да фіналу чэмпіянату Вялікабрытаніі ў 2005 годзе ва ўзросце 48 гадоў і заставаўся ў топ-16 сусветнага рэйтынгу да 2008 года (да 50 гадоў), прабыўшы там у агульнай складанасці 25 гадоў, у тым ліку 20 гадоў запар (1980–2000). У 2010 годзе дайшоў да чвэрцьфіналу чэмпіянату свету ва ўзросце 52 гадоў, стаўшы самым узроставым удзельнікам гэтай стадыі з 1983 года, калі ў 1/4 фіналу выйшаў 53-гадовы Эдзі Чарльтан. У 2013 годзе стаў чэмпіёнам свету сярод ветэранаў, а ў канцы сезона 2013/2014 не ўвайшоў у топ-64 і вылецеў з мэйн-тура, але атрымаў запрашальную карту на два наступныя сезоны і меў права выступаць на турнірах да 2016 года, калі падчас чэмпіянату свету ў Крусібле афіцыйна абвясціў аб завяршэнні сваёй прафесійнай кар'еры.
Айчызна
Айчы́зна (, Ойчизна) — хутар у Глыбоцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Пліскага сельсавета.
Сітаўкавыя
Пашырэнне
Распаўсюджаны ўсясветна, акрамя палярных абласцей і некаторых астравоў. У Еўропе прадстаўленыя свірстунамі і ўласна пліскамі. Большасць сітаўкавых — жыхары адкрытых біятопаў, сустракаюцца ад мораў, узбярэжжаў да альпійскага пояса і каменных асыпкаў гор на вышыні звыш 5000 м. Найбольш разнастайныя і шматлікія ў стэпах, лугах, саванах, антрапагенных ландшафтах, па берагах вадаёмаў; нямногія жыхары лясоў аддаюць перавагу ўзлеску і палянам.
Айчызна
Гісторыя
У 1921—1945 гадах маёнтак у складзе гміны Лужкі Дзісенскага павета Віленскага ваяводства Польскай Рэспублікі.
Стыў Дэвіс
Снукерная кар'ера
Дэвіса прывёў у снукер яго бацька Біл, які ўзяў яго гуляць у мясцовым клубе рабочых у 12 гадоў і падарыў яму навучальную кнігу Джо Дэвіса "How I Play Snooker". Яны вывучылі гэтую кнігу і ў 1970-х пабудавалі ўласную тэхніку Стыва. Ён пачаў гуляць у "Lucania Snooker Club" у Ромфардзе, дзе менеджар клуба прадэманстраваў талент 18-гадовага Дэвіса Бары Хірну, старшыні сеткі снукерных залаў "Lucania". Хірн стаў сябрам і менеджарам Стыва Дэвіса. Атрымліваючы ад Хірна па £25 за матч, ён аб'ездзіў краіну, прымаючы ўдзел у челендж-матчах супраць такіх прафесіяналаў як Рэй Рыярдан, Джон Спэнсэр і Алекс Хігінс.
Сітаўкавыя
Пашырэнне
Віды ўмераных шырот пералётныя.
Стыў Дэвіс
Раннія гады
У 1976 Дэвіс выйграў чэмпіянат Англіі па більярду сярод гульцоў маладзейшых за 19 гадоў. Адной з апошніх перамог Стыва ў якасці аматара была перамога над іншым будучым прафесіяналам і партнёрам Дэвіса Тоні Мэа ў фінале турніру Pontin's Spring Open у 1978 годзе. Стыў Дэвіс стаў прафесіяналам 17 верасня 1978 года, а яго тэлевізійны дэбют адбыўся на турніры Pot Black, дзе ён адолеў васьміразовага чэмпіёна свету цёзку Фрэда Дэвіса. У свой ​​дэбютны сезон Стыў таксама атрымаў перамогі над шасціразовым сусветным чэмпіёнам Рэем Рыярданам і былым чэмпіёнам планеты Алексам Хігінсам. У гэтым жа сезоне Дэвіс здолеў дэбютаваць на чэмпіянаце свету 1979, упэўнена выйграўшы папярэднія матчы у аўстралійца Яна Андэрсана (9:1) і ірландскага гульца Пэтсі Фэйгана (9:2). У 1/8 фіналу ён у напружаным матчы саступіў снукерысту з Паўночнай Ірландыі Дэнісу Тэйлару - 11:13.
Айчызна
Гісторыя
Да 15 кастрычніка 1960 года хутар уваходзіў у склад Драбаўшчынскага сельсавета, да 1963 года — у склад Дворнаўскага сельсавета.
Сітаўкавыя
Асаблівасці біялогіі
Сілкуюцца бесхрыбтовымі, у асноўным казуркамі. Корм збіраюць на зямлі, камянях, раслінах (звычайна ў прыземным ярусе), ловяць у паветры.
Стыў Дэвіс
1980 – 1982
Стыў Дэвіс здолеў прыцягнуць да сябе ўвагу грамадскасці праз год, у час чэмпіянату свету 1980. Выйграўшы папярэднія матчы ў Крыса Роса (9:3), Пэдзі Моргана (9:0) і Пэтсі Фэйгана (10:6), ён у матчы 1/8 фіналу адолеў дзеючага чэмпіёна свету валійца Тэры Грыфітса з лікам 13:10. Аднак, у наступным матчы Дэвіс саступіў Алексу Хігінсу (9:13), які пасля здолеў дайсці да фіналу.
Сітаўкавыя
Асаблівасці біялогіі
Гняздуюцца асобнымі парамі або некампактнымі пасяленнямі, як правіла на зямлі, радзей — у хованках. У кладцы 4-6 яец, наседжвае звычайна самка, птушанят выкормліваюць абодва бацькі.
Стыў Дэвіс
1980 – 1982
Брэйк Стыва Дэвіса ў 136 ачкоў (Чэмпіянат свету 1980) — відэа
Сітаўкавыя
Таксанамія
Каля 64 відаў, падзяляюцца на 5 родаў:
Разак (род раслін)
Раза́к звычайны, Раза́к алоэпадобны (Stratiótes aloídes) — водная травяністая расліна, адзіны прадстаўнік роду Разак (Stratiótes).
Назва
Разак звычайны, рэзнік, разак , парэз , разак алоэпадобны.
Стыў Дэвіс
1980 – 1982
У гэтым жа годзе Стыў выйграў свой ​​першы буйны тытул - чэмпіянат Вялікабрытаніі. Абыграўшы ў 1/8 фіналу канадца Біла Вербянюка - 9:3, а ў чвэрцьфінальным матчы - Тоні Мэа - 9:5, ён у вырашальных матчах праехаўся катком па Грыфітсу (9:0) і Алексу Хігінсу (16:6). З гэтай перамогі пачаўся так званы 18-месячны перыяд дамінавання Дэвіса ў снукеры. Праз некалькі дзён пасля першай перамогі Стыў выйграў турнір Класік, перамогшы ў фінальным матчы Дэніса Тэйлара - 4:1. На турніры Yamaha Organs Trophy (пазней называўся International Masters і адкрыты чэмпіянат Брытаніі) ён упэўнена выйшаў з групы, выйграўшы ўсе тры матчы: у Кліфа Торбурна (2:1), Джона Вірга (3:0) і Джымі Уайта (3:0). У паўфінальным матчы ён зноў здолеў абыграць Дэніса Тэйлара - 5:2, а ў фінале ён святкаваў поспех супраць Дэвіда Тэйлара з лікам 9:6. Пазней ён таксама выйграў чэмпіянат Англіі сярод прафесіяналаў, адолеўшы ў фінале Тоні Мэа з лікам 9:3, і стаў лічыцца галоўным фаварытам будучага чэмпіянату свету, хоць і не быў у ліку васьмі сеяных. Стыў Дэвіс не падвёў надзей, якія ўскладаліся на яго. На шляху да фіналу ён выйграў Джымі Уайта (10:8), Алекса Хігінса (13:8), Тэры Грыфітса (13:9) і ў паўфінальным паядынку - дзеючага чэмпіёна свету канадца Кліфа Торбурна з лікам 16:10. У фінале Дэвіс зламаў супраціў валійца Дуга Маўнджоя - 18:12 і святкаваў свой ​​першы поспех на чэмпіянаце свету.
Разак (род раслін)
Батанічнае апісанне
Шматгадовыя апушчаныя ў ваду двухдомныя расліны вышынёй 15—45 см. Лісце лінейна-ланцэтнае з зубчастым краем, цвёрдае, сабрана ў разетку. Кветкі аднаполыя, з белымі пялёсткамі. Мужчынскія кветкі часцей за ўсё адзіночныя, жаночыя ў суквеццях. У час цвіцення расліна ўзнімаецца да паверхні вады. Плод — ягадападобны са скурыстым каляплоднікам. Інтэнсіўна размнажаецца вегетатыўна.
Стыў Дэвіс
1980 – 1982
Па выніках сезона 1980/1981 Стыў падняўся на другую пазіцыю сусветнага рэйтынгу. За гэты снукерны год ён таксама зрабіў 10 соценных серый, вышэйшай з якіх была серыя ў 138 ачкоў.
Разак (род раслін)
Арэал
Пашыраны на тэрыторыі Еўразіі (у Еўропе, на Паўночным Каўказе, у Заходняй Сібіры). Расце ў прэсных слабапраточных і стаячых вадаёмах (сажалках, старыцах, затоках, азёрах і інш.).
Стыў Дэвіс
1980 – 1982
Наступны сезон пачаўся для Дэвіса не менш паспяхова. На турніры International Open ён абыграў у паўфінале Алекса Хігінса - 9:8, а ў фінале ўсухую разграміў Дэніса Тэйлара - 9:0. На Northern Ireland Classic Стыў дайшоў да фіналу, адолеўшы Алекса Хігінса (5:2) і Тэры Грыфітса (9:6), але саступіў у вырашальным матчы Джымі Уайту з лікам 9:11. На чэмпіянаце Вялікабрытаніі Стыў Дэвіс здолеў абараніць свой ​​тытул, здабыты ў мінулым годзе. У паўфінале і фінале ён не пакінуў ні адзінага шанцу Джымі Уайту (9:0) і Тэры Грыфітсу (16:3).
[https://www.youtube.com/watch?v=0o7z6_nws_A Максімальны брэйк Стыва Дэвіса, 1982г. — відэа]
Крыху пазней Дэвіс выйграў свой ​​першы тытул Мастэрс, перамогшы Дуга Маўнджоя (5:2), Тоні Мэа (6:4) і Грыфітса ў фінале - 9:5.
Дэвіс таксама атрымаў перамогу на запрашальным турніры Толі Кобальд Класік, дзе ў фінале выйграў у Дэніса Тэйлара з лікам 8:3. Ён зноў разыграў фінальны паядынак з валійцам Тэры Грыфітсам на турніры International Masters, дзе зноў атрымаў перамогу - 9:7. У фінальным матчы на турніры Irish Masters Грыфітс здолеў узяць рэванш. На шляху да фіналу Дэвіс абыграў Дуга Маўнджоя (5:2) і Алекса Хігінса (6:2), але ў матчы супраць Тэры прайграў з лікам 5:9. Перыяд 18-месячнага дамінавання скончыўся на чэмпіянаце свету 1982, дзе Стыў Дэвіс сенсацыйна буйна саступіў у першым жа матчы Тоні Ноўлзу - 1:10. Такім чынам, Дэвіс стаў ахвярай, так званага, "праклёну Крусібла". Сезон 1981/1982 закрываў турнір Pontins Professional, на якім Дэвіс атрымаў яшчэ адну перамогу, выйграўшы паўфінал і фінал у валійцаў Дуга Маўнджоя (7:3) і Рэя Рыярдана (9:4). За сезон Дэвіс зрабіў 18 соценных серый, больш, чым любы з гульцоў таго часу (для параўнання, другім па колькасці сэнчуры ў сезоне быў Алекс Хігінс, на рахунку якога было толькі 6 соценных брэйкаў). Але з-за вельмі няўдалага выступлення на чэмпіянаце свету, які ўсё ж быў галоўнай падзеяй сезону, Стыў Дэвіс апусціўся ў рэйтынгу на дзве пазіцыі, замацаваўшыся на чацвёртым радку.
1982 – 1984
На перадсезонным турніры Аўстраліян Мастэрс Стыў Дэвіс атрымаў перамогу, абыграўшы ў фінальным матчы з трох фрэймаў аўстралійца Эдзі Чарльтана. На запрашальным турніры Scottish Masters Дэвіс разбіў у паўфінале і фінале двух гульцоў з Паўночнай Ірландыі - Дэніса Тэйлара (6:1) і Алекса Хігінса (9:4). На рэйтынгавым турніры International Open Стыў не змог пераадолець чвэрцьфінальную стадыю, саступіўшы Дэвіду Тэйлару з Англіі - 3:5. Ён таксама не змог выйграць трэці запар чэмпіянат Вялікабрытаніі, саступіўшы ў матчы чвэрцьфінала валійцу Тэры Грыфітсу - 6:9. У канцы 1982 Дэвіс атрымаў яшчэ адну перамогу на запрашальным турніры Pot Black, дзе ў фінале быў пераможаны Рэй Рыярдан. У рамках турніру Лада Класік Стыў абыграў Дэніса Тэйлара (5:2), Эдзі Чарльтана (5:4), Джона Спэнсэра (5:4) і канадца Біла Вербянюка ў фінальным матчы з лікам 9:5. Але на турніры Мастэрс Дэвіс не змог абараніць свой ​​тытул, выйграўшы першы матч у Марка Уайлдмана (5:2) і прайграўшы ў 1/4 фіналу валійскаму снукерысту Дугу Маўнджою - 4:5. Пазней Стыў Дэвіс здабыў яшчэ адзін трафей, выйграўшы на Толі Кобальд Класік. На шляху да перамогі ён перайграў Джымі Уайта (4:3), Дэніса Тэйлара (5:1) і Тэры Грыфітса з лікам 7:5. Яшчэ адзін тытул Дэвіс здабыў на Айрыш Мастэрс, дзе па чарзе абыграў Эдзі Чарльтана (5:1), Тэры Грыфітса (6:2) і Рэя Рыярдана ў фінале - 9:2. Пасля леташняй няўдачы ў Крусібле Дэвіс быў матываваны выступіць значна больш паспяхова ў гэты раз. Аднак, турнір пачаўся для Стыва не вельмі ўпэўнена. У першым матчы ён абыграў Рэкса Уільямса - 10:4, а на стадыі 1/8 фіналу ў напружаным паядынку Дэвіс здолеў выдрапаць перамогу ў Дэніса Тэйлара - 13:11. Пасля гэтай перамогі Стыва Дэвіса было не спыніць. Ён разграміў Эдзі Чарльтана (13:5), Алекса Хігінса (16:5) і канадскага гульца Кліфа Торбурна ў фінальным матчы - 18:6. Па выніках сезону Дэвіс стаў не толькі самым высокааплатным снукерыстам года, але і першым гульцом, які здолеў зарабіць больш за £100,000 за адзін сезон. Сума яго прызавых перавысіла 104 тысячы фунтаў стэрлінгаў (для параўнання другі гулец па гэтым паказчыку ў сезоне - валіец Рэй Рыярдан - здолеў зарабіць усяго £53,000). Акрамя таго, перамога на чэмпіянаце свету 1983 паклала пачатак гегемоніі Стыва Дэвіса ў сусветным рэйтынгу, якая доўжылася сем гадоў запар.
Наступны сезон Стыў Дэвіс пачаў з перамогі на невялікім запрашальным турніры Scottish Masters у верасні, дзе ў паўфінале і фінале перайграў Алекса Хігінса (6:2) і Тоні Ноўлза (9:6) адпаведна. Пасля яе, рушыў услед поспех на першым рэйтынгавым турніры сезона - International Open, які праходзіў у Ньюкасле. Дэвіс прайграў усяго 8 фрэймаў за 5 згуляных матчаў: супраць Юджына Х'юза (5:1), Майка Уотэрсана (5:0), Сільвіньі Франсіскі (5:1), Эдзі Чарльтана (9:2) і Кліфа Торбурна ў фінале (9:4). Такім чынам, Стыў выйграў свой ​​трэці рэйтынгавы турнір пасля двух чэмпіянатаў свету. На чэмпіянаце Вялікабрытаніі 1983 Дэвіс упэўнена здолеў дабрацца да фіналу, адолеўшы Вілі Торна (9:3), Тоні Мэа і Джымі Уайта (абодвух з лікам 9:4). Але ў драматычным фінальным паядынку Стыў Дэвіс саступіў Алексу Хігінсу ў вырашальным фрэйме - 15:16, нягледзячы на тое, што выйграў сем стартавых партый матчу. У пачатку 1984 Дэвіс выйграў свой ​​чацвёрты рэйтынгавы тытул - турнір Класік. На шляху да перамогі ён абыграў шатландца Эдзі Сінклера (5:2), Джона Спэнсэра (5:1), Тэры Грыфітса (5:4), Джона Пэрата (5:4) і суайчынніка Тоні Мэа ў напружаным фінальным матчы з лікам 9:8. Праз тыдзень Стыў разграміў свайго суперніка па фінале з лікам 5:0 у першым крузе Мастэрс, але не змог прайсці далей чвэрцьфіналу, саступіўшы Кірку Стывенсу з Канады - 3:5. Рэшта сезону прайшла з відавочным лідарствам Стыва Дэвіса. Ён атрымаў перамогі на трох нярэйтынгавых турнірах - Толі Кобальд Класік (у фінале быў пераможаны Тоні Ноўлз з лікам 8:2), International Masters (турнір з фарматам групавой сістэмы), дзе Дэвіс не саступіў ні ў адным паядынку, а таксама Айрыш Мастэрс (у паўфінале і фінале Стыў абыграў Алекса Хігінса (6:4) і Тэры Грыфітса (9:1) адпаведна). Такім чынам, першы нумар сусветнага рэйтынгу ўпэўнена падышоў да галоўнага турніру сезону. У першых двух матчах Дэвіс не сустрэў супраціву, абыграўшы Уорэна Кінга (10:3) і Джона Спэсэра (13:5). У чвэрцьфінальным паядынку Стыў перайграў валійца Тэры Грыфітса з лікам 13:10, а ў паўфінале - паўночнаірландца Дэніса Тэйлара - 16:9. У фінальным матчы супраць суайчынніка Джымі Уайта (пераможцы апошняга Мастэрс) Дэвіс аказаўся больш вытрыманым і давёў гульню да перамогі - 18:16, нягледзячы на тое, што яго супернік дадаў у якасці гульні пры адставанні 1:8, здолеўшы амаль зраўняць лік да канца сустрэчы. У выніку, Стыў Дэвіс выйграў свой ​​трэці тытул чэмпіёна свету і стаў першым гульцом у гісторыі Крусібла, які здолеў выйграць два чэмпіянату запар. Дэвіс пакінуў за сабой першы радок сусветнага рэйтынгу, выйграўшы тры з чатырох рэйтынгавых першынства, а таксама зарабіў больш за 140 тысяч фунтаў стэрлінгаў за сезон, амаль у два разы абыйдучы свайго бліжэйшага праследавальніка па прызавым Джымі Уайта.
1984/1985
У рамках перадсезоннай серыі азіяцкіх турніраў Дэвіс атрымаў перамогу на Ганконг Мастэрс, абыграўшы ў фінале Дуга Маўнджоя з лікам 4:2. Неўзабаве рушыла і другая нярэйтынгавая перамога на турніры Scottish Masters, дзе Стыў здолеў абараніць мінулагодні тытул, перайграўшы Кліфа Торбурна (5:2), Алекса Хігінса (6:4) і Джымі Уайта ў фінале (9:4). Пераможная серыя Стыва Дэвіса працягнулася на стартавым рэйтынгавым турніры сезону, International Open, які стаў шостай перамогай рэйтынгавага ўзроўню англічаніна. У рамках турніру Дэвіс адолеў аўстралійца Джона Кэмбэла, Дэвіда Тэйлара, Алекса Хігінса (усіх з лікам 5:1), ірландца Юджына Х'юза ў паўфінале (9:3) і Тоні Ноўлза ў фінальным паядынку з лікам 9:2. На турніры Гран-пры Стыў выйграў чатыры стартавых матчу, саступіўшы ўсяго 3 партыі, уключаючы сухую чвэрцьфінальную перамогу над Дынам Рэйналдсам - 5:0. Але ў паўфінале Дэвіс прайграў канадцу Кліфу Торбурну з лікам 7:9, нягледзячы на тое, што вёў у ліку па ходзе паядынку 6:3 і 7:6. На заключным турніры сезона - чэмпіянаце Вялікабрытаніі - Стыў Дэвіс здолеў атрымаць упэўненую перамогу, абыграўшы Томі Мёрфі (9:1), Тоні Мэа (9:7), Джымі Уайта (9:4), Кірка Стывенса ў паўфінале (9:2), а таксама узяўшы рэванш за леташні фінал гэтага ж турніру ў паўночнаірландца Алекса Хігінса з лікам 16:8. На наступным рэйтынгавым першынстве, Класік, Дэвіс дайшоў да паўфінальнай стадыі, апынуўшыся мацней Сільвіньі Франсіскі (5:0), Алекса Хігінса (5:2) і валійца Рэя Рыярдана (5:1). Але ў напружаным паядынку 1/2 фіналу Стыў саступіў суайчынніку Вілі Торну ў вырашальным фрэйме - 8:9. Няўдача чакала Дэвіса на найбуйнейшым запрашальным турніры - Мастэрс, дзе ў першым жа матчы ён саступіў Алексу Хігінсу з лікам 4:5. У лютым 1985 году Стыў Дэвіс выйграў свой ​​другі тытул на чэмпіянаце Англіі сярод прафесіяналаў, перайграўшы Дэні Фоўлера (9:3), Рэкса Уільямса (9:2), Джона Вірга (9:2), Тоні Мэа (9:8) і Тоні Ноўлза ў фінале (9:2). На наступным рэйтынгавым турніры, адкрытым чэмпіянаце Брытаніі, Дэвіс зноў прайграў у паўфінале - Кірку Стывенсу з Канады з лікам 7:9.
Чэмпіянат свету 1985
Чэмпіянат свету 1985 Стыў пачаў з няпростай перамогі над Нілам Фудсам з лікам 10:8. Пасля гэтага рушылі ўслед тры ўпэўненыя перамогі над Дэвідам Тэйларам (13:4), Тэры Грыфітсам (13:6), і Рэем Рыярданам (16:5), у ходзе якіх ён аформіў тры соценныя серыі. Такім чынам, Дэвіс выйшаў у фінал сусветнага першынства на Дэніса Тэйлара, саступіўшы ўсяго 23 фрэйма ў першых чатырох матчах. Фінальны матч пачаўся з пераважнай перавагі Стыва - першая гульнявая сесія скончылася з лікам 7:0. Затым ён лідзіраваў і 8:0, аднак Тэйлар здолеў зрабіць унушальны камбэк і скараціць адставанне да 7:9, а затым і зраўняць лік - 11:11. Тым не менш, Дэвіс выйграў наступныя дзве партыі на чорным, а крыху пазней вёў ўжо 17:15. Такім чынам, яму заставалася выйграць усяго адзін фрэйм ​​да канчатковай перамогі, але Дэніс зноў адыграўся і давёў матч да вырашальнай, 35-й партыі. У вырашальным фрэйме Стыў Дэвіс быў у кроку ад перамогі, але яго супернік здолеў забіць апошнія каляровыя да вырашальнага чорнага шара. Пасля шэрагу одыгрышай Стыў атрымаў шанец згуляць апошні шар, але дапусціў грубую памылку, дазволіўшы суперніку забіць яго і выйграць чэмпіянат свету. За вырашальнымі ўдарамі паядынку назірала 18,5 мільёнаў тэлегледачоў - рэкордны паказчык для брытанскага тэлебачання ў пасляпаўночны час і рэкордны паказчык для канала BBC Two. У 2002 годзе, канал Channel 4 паставіў розыгрыш апошняга чорнага шара на дзевятае месца ў спісе найвялікшых спартыўных момантаў. Нягледзячы на паражэнне ў фінале сусветнага чэмпіянату, Стыў Дэвіс захаваў за сабой першае месца сусветнага рэйтынгу на трэці сезон запар, дзякуючы двум рэйтынгавым перамогам. Акрамя таго, ён узначаліў спіс гульцоў, якія зарабілі найбольшую колькасць прызавых грошай у сезоне, з больш чым 175 тысячамі фунтаў. Таксама Дэвіс зрабіў 16 сэнчуры за сезон, стаўшы лідарам і па гэтым паказчыку, абыйдучы Джымі Уайта з 13 соценнымі серыямі.
1985/1986
Свой трэці сезон у якасці лідара сусветнага рэйтынгу Дэвіс пачаў з перамогі на адным з турніраў перадсезоннай азіяцкай серыі ў Сінгапуры, дзе ў фінале ён адолеў валійца Тэры Грыфітса - 4:2. На першым рэйтынгавым турніры сезону, Matchroom Trophy, Стыў пацярпеў няўдачу, саступіўшы Джымі Уайту на стадыі чвэрцьфіналу з лікам 3:5. На наступным турніры рэйтынгавага ўзроўню, Гран-пры, Дэвіс выступіў больш паспяхова, упэўнена перайграўшы Дэні Фоўлера (5:1), Алекса Хігінса (5:0), Сільвінью Франсіску (5:2) і Кліфа Торбурна ў паўфінале з лікам 9:5. Такім чынам, ён выйшаў у фінал, дзе гуляў са сваім супернікам легендарнага фіналу апошняга сусветнага першынства, Дэнісам Тэйларам. Стыў Дэвіс зноў упэўнена гуляў у пачатку паядынку, вёў у ліку 4:0, 6:1 і 7:2, але дазволіў суперніку выйграць шэсць фрэймаў запар і выйсці наперад - 8:7. Пад канец паядынку Стыву ўдалося ўзяць сябе ў рукі і перамогай у вырашальнай партыі скончыць "матч-рэванш" - 10:9. Увогуле, матч працягваўся 10 гадзін і 21 хвіліну і стаў самым доўгім аднадзённым фінальным паядынкам у гісторыі снукера.
Імперыя Маур’яў
Імперыя Мау́р’яў — дзяржава ў старажытнай Індыі 317—180 да н.э. са сталіцай у Паталіпутры.
Створаная ім імперыя Маур’яў знаходзілася ў пастаянным кантакце з Селеўкідамі і Грэка-бактрыйскім царствам.
Імперыя пала прыкладна праз 50 гадоў пасля смерці Ашокі ў выніку змовы Шунга, калі была ўсталявана новая дынастыя.
Барыс Адамавіч Булат
Барыс Адамавіч Булат (,  —, ) — камандзір партызанскай брыгады «Уперад» Баранавіцкай і Мінскай абласцей Беларусі. Герой Савецкага Саюза (1944).
Раннія гады
Барыс Адамавіч Булат нарадзіўся 12 ліпеня 1912 года ў г. Тула ў сям’і рускага рабочага. Скончыў 8 класаў школы № 1 Зарэчанскага раёна, Булат працаваў манцёрам-тэлеграфістам. У 1933 годзе ўступіў у шэрагі Чырвонай Арміі. У 1936 годзе Булат скончыў Аб’яднаную ваенную школу імя УЦВК РСФСР і часта стаяў у ганаровай варце на Краснай плошчы каля Маўзалея. У 1940 годзе Булат скончыў Ваенную акадэмію імя М. В. Фрунзэ і быў накіраваны для праходжання службы ў Беларускую ваенную акругу.
Удзел у Вялікай Айчыннай вайне
На момант пачатку Вялікай Айчыннай вайны Барыс Адамавіч Булат знаходзіўся пад горадам Беластокам. На пяты дзень баявых дзеянняў Булат быў цяжка паранены, страціўшы кісць правай рукі і трапіў у палон. Неўзабаве Булату з двума іншымі ваеннапалоннымі ўдалося збегчы з лагера, і ўцекачы вырашылі ўтрох пачаць партызанскія дзеянні.
Для першай дыверсіі група выкарыстала знойдзеныя снарады ад 45-мм арудзія. Вырабіўшы самаробныя міны, Булат з таварышамі заклалі іх пад масток каля вёскі Азярніца, пусціўшы пад адхон паравоз. Да канца 1941 года група здзяйсняла невялікія дыверсіі і налёты на асобныя дробныя групы фашыстаў, а ў пачатку 1942 года да партызанаў далучыліся мясцовыя жыхары, гатовыя змагацца з немцамі. Камандзірам створанага ў Ліпічанскай пушчы партызанскага атрада абралі Булата.
Атрад Булата рэгулярна праводзіў дыверсіі, здзяйсняў налёты і ўступаў у баі з карнымі атрадамі. У канцы лістапада 1942 года карнікі вялікімі сіламі сталі прачэсваць Ліпічанскую пушчу, дзе хаваліся партызаны. Атрад Булата быў адціснуты да зліцця рэк Нёмана і Шчары, і камандзір вырашыў ісці на прарыў у бок Дубароўскага лесу. Было абрана найменш чаканае месца прарыву: праз занятую штабам суперніка вёску Руда Яварская. Партызаны здолелі разграміць штаб і напалі на калону праціўніка, якая накіроўвалася на начлег у вёску Дзераўная.
У снежні 1942 года асабісты склад атрада Булата вырас у брыгаду, насчитывавщую больш за 500 чалавек. У распараджэнні брыгады знаходзіліся некалькі 45-міліметровых гармат і 122-міліметровая гаўбіца.
Увесну 1943-года, дзякуючы скаардынаваным з іншымі партызанскімі злучэннямі дзеянням, атрад Булата прыняў удзел у «рэйкавай вайне» — партызаны ўзрывалі чыгуначныя шляхі на розных участках, пазбаўляючы нямецкія войскі транспартных артэрый. 20 жніўня 1943 года партызанамі была прадпрынятая масавая дыверсійная акцыя, у выніку якой было знішчана вялікая колькасць шляхоў.
У канцы 1943 года Булата адклікалі ў Баранавіцкі абкам партыі і прызначылі начальнікам аператыўнага аддзела абласнога цэнтра. Неўзабаве Булат быў адпраўлены ў Налібоцкую пушчу для арганізацыі разрозненых атрадаў у брыгаду. У выніку была сфарміравана партызанская брыгада пад назвай «Уперад», якая паспяхова ажыццяўляла напады на нямецкія гарнізоны і праводзіла дыверсіі.
У 1944 годзе Барыс Адамавіч Булат атрымаў раненне ў баі і быў эвакуіраваны ў Маскву. У тым жа годзе Барыс Адамовіч звольніўся ў запас.
Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 15 жніўня 1944 года за ўзорнае выкананне заданняў камандавання ў барацьбе супраць нямецка-фашысцкіх захопнікаў у тыле праціўніка і праяўленыя пры гэтым мужнасць і гераізм Барысу Адамавічу Булату было прысвоена званне героя Савецкага Саюза з уручэннем Ордэна Леніна і медалі «Залатая Зорка».
Пасля вайны
У перыяд з канца 1944 па 1946 гады Барыс Адамавіч Булат працаваў намеснікам старшыні Мінскага гарсавета, а ў 1947 годзе стаў дырэктарам велазавода. У 1956 годзе Булат скончыў Вышэйшую школу харчовай прамысловасці і з 1951 па 1973 годы працаваў дырэктарам кандытарскай фабрыкі «Камунарка».
Памяць
Імем Барыса Адамавіча Булата названы вуліцы ў Лідзе і Дзятлаве. Ганаровы грамадзянін Ліды.
Сумнік канадскі
Сумнік канадскі (Solidago canadensis) — шматгадовая травяністая расліна; від роду сумнік сямейства.
Шкоднасць
З 31.12.2016 года на тэрыторыі Беларусі расліна занесеная ў чорны спіс і забаронена да інтрадукцыі і (або) акліматызацыі.
Ментар
Ментар (Μέντωρ) — персанаж старажытнагрэчаскай міфалогіі з вострава Ітака — сын Алкіма, стары член Адысея, які, адпраўляючыся ў Трою, даручыў Ментару клапаціцца пра дом і гаспадарства. Таму Ментар стараўся перашкаджаць дакучлівым жаніхам Пенелопы; ён жа быў выхавальнікам Тэлемаха, сына Адысея.
У Гамера знешнасць Ментара часта прымае прыхільная да Адысея багіня Афіна, з’яўляючыся Адысею альбо Тэлемаху. Так, у выглядзе Ментара Афіна дапамагае Адысею ў яго барацьбе з жаніхамі і імкнецца замірыць яго з народам; пад выглядам Ментара яна суправаджае Тэлемаха ў Пілас, у Піласе вылятае арлом. На Ітацы Афіна прымае вобраз Тэлемаха, затым пераўтвараецца ў ластаўку
Імя Ментар часта ўжываецца як агульнае імя, у сэнсе настаўніка альбо кіраўніка юнацтва.
Дуброва (Гожскі сельсавет)
Дубро́ва (, Дуброва) — вёска ў Гродзенскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Гожскага сельсавета.
Арцёмы
Арцёмы (, Артёмы) — хутар у Глыбоцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Пліскага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1945 гадах вёска ў складзе гміны Лужкі Дзісенскага павета Віленскага ваяводства Польскай Рэспублікі.
Да 15 кастрычніка 1960 года хутар уваходзіў у склад Драбаўшчынскага сельсавета.
Гранадская вайна
Гранадская вайна (Guerra de Granada; 28 лютага 1482 — 2 студзеня 1492) — заключны этап у супрацьстаянні хрысціянскіх і мусульманскіх кіраўнікоў на тэрыторыі Іберыйскага паўвострава. Завяршылася перамогай хрысціян і заканчэннем Рэканкісты. Кульмінацыяй вайны стала падзенне Гранады ў 1492 годзе. Нягледзячы на тое, што Гранадскі эмірат спыніў сваё існаванне, значная частка яго мусульманскага насельніцтва (каля паўмільёна) — марыскі — засталіся ў Іспаніі, што працягвала прыводзіць да сутыкненняў на рэлігійнай глебе аж да дэпартацыі марыскаў у ХVI стагоддзі.
Перадгісторыя
Бітва каля Ігеруэлы завяршылася перамогай іспанцаў, нягледзячы на ўсе цяжкасці бітвы ва ўмовах горнага рэльефу наваколляў Гранады. Нягледзячы на тое, што Іспанія не атрымала новых земляў, гэта перамога мела важнае стратэгічнае значэнне. Як пераможца, Хуан II узвёў на прастол Гранады Юсуфа IV, унука Мухамеда VI. Таму пасля 1431 г. Гранадскі эмірат фактычна страціў незалежнасць, ператварыўшыся ў марыянетку Каралеўства Кастыліі і Леона, якая здолела праіснаваць яшчэ 60 гадоў. Але смага заваявання Пірэнейскага паўвострава пад хрысціянскім валадарствам падштурхвалі іспанцаў на канчатковую ліквідацыю эмірата. 1482 г. стаў пачаткам яго канца, хоць упэўнены наступ хрысціян пачаўся толькі пасля 1485 г. Нагодай да пачатку канфлікту стаў раптоўны захоп мусульманамі невялікага гарадка Саара-дэ-ла-Сьера ў 1481 г., з якога хрысціяне здзяйснялі правакацыі на мяжы.
Перыядызацыя
Распадалася на некалькі этапаў:
Баршчэўнік Сасноўскага
Баршчэўнік Сасноўскага (Heracléum sosnówskyi) — расліна роду Баршчэўнік, якая валодае здольнасцю выклікаць моцныя апёкі, якія доўга не загойваюцца.
Шкоднасць
З 31.12.2016 года на тэрыторыі Беларусі расліна занесеная ў чорны спіс і забаронена да інтрадукцыі і (або) акліматызацыі.
Бортнікі (Глыбоцкі раён)
Бо́ртнікі (, Бортники) — вёска ў Глыбоцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Пліскага сельсавета.
Казелле (Яноўскі сельсавет)
Казе́лле (, Козелье) — вёска ў Краснапольскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Яноўскага сельсавета.
Бортнікі (Глыбоцкі раён)
Гісторыя
У 1921—1945 гадах вёска ў складзе гміны Чарневічы, пазней у складзе гміны Пліса Дзісенскага павета Віленскага ваяводства.
Казелле (Яноўскі сельсавет)
Да вёскі далучана былая вёска Казельская Буда.
Бортнікі (Глыбоцкі раён)
Гісторыя
Да 15 кастрычніка 1960 года вёска ўваходзіла ў склад Драбаўшчынскага сельсавета, да 1963 года — у склад Дворнаўскага сельсавета.
Казелле (Яноўскі сельсавет)
З 20 жніўня 1924 года да 16 ліпеня 1954 года ў скасаваным Казельскабу́дскім сельсавеце.
З 16 ліпеня 1954 года да 11 красавіка 1960 года ў скасаваным Касцягаўскім сельсавеце, 11 красавіка 1960 года перададзена ў Высакаборскі сельсавет.
Да 22 лютага 1977 года вёска ўваходзіла ў склад Горскага сельсавета.
Водна-зялёны дыяметр Мінска
Во́дна-зялё́ны дыя́метр Мі́нска — сістэма вадаёмаў, паркаў, бульвараў і сквераў абапал ракі Свіслач, якая перасякае шырокай «зялёнай стужкай» увесь горад Мінск (Беларусь) з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход — ад вадасховішча Дразды да Шабаноў. Водна-зялёны дыяметр Мінска быў створаны ў выніку архітэктурна-ландшафтнага пераўтварэння поймы мінскай ракі Свіслачы ў 1950—1970-ых гадоў і з’яўляецца часткай Вілейска-Мінскай воднай сістэмы. Стаў адным з двух планіровачных «стрыжняў» Мінска і перасякаецца пад прамым вуглом з паўднёвага захаду на паўночны ўсход другім галоўным гарадскім дыяметрам («стрыжнем») — праспектам Незалежнасці. З’яўляецца ўнікальным горадабудаўнічым комплексам у свеце і важнай ландшафтна-рэкрэацыйнай зонай беларускай сталіцы. Галоўная яго ўнікальнасць заключаецца ў непарыўнасці і маштабах. Да водна-зялёнага дыяметра Мінска былі дапраектаваны і пабудаваны (як лагічнае і карыснае дапаўненне) Сляпянскае воднае паўкола і Лошыцкае воднае паўкола, якія разам (паводле задумкі) ствараюць водна-зялёную сістэму Мінска. Паводле ацэнкі спецыялістаў, па праву з’яўляецца сімвалам горада і ландшафтна-архітэктурнай каштоўнасцю. У цяперашні час на водна-зялёным дыяметры Мінска ўзводзяцца розныя пабудовы, што парушае першапачатковае прызначэнне водна-зялёнага дыяметра і цэласнасць комплекса, як і саму канцэпцыю стварэння адзінай водна-зялёнай сістэмы Мінска.
Гісторыя стварэння
Паркабудаўніцтва ў Мінску пачалося ў 1790-ыя гг., калі каля ракі Свіслачы быў закладзены Губернатарскі сад (пазней Гарадскі сад, а зараз Цэнтральны дзіцячы парк імя Максіма Горкага) — першы публічны парк у Беларусі, дзе жыхары і госці горада адпачывалі і які гарадскія ўлады ўдасканальвалі ўсё XIX стагоддзе, аднак сама Свіслач уяўляла сабой неглыбокую і вузкую рэчку.
У 1917 г. насельніцтва Мінска налічвала 134,5 тыс. чалавек, а ў 1940 г. дасягнула 270 тыс., аднак да пачатку 1930-х гг. зялёных насаджэнняў агульнага карыстання ў Мінску было мала — Гарадскі сад і два скверы — Аляксандраўскі (цяпер Цэнтральны) і Саборны (сквер на плошчы Свабоды).
Генеральны план Мінска 1932 г. не толькі ўпершыню пераўтвараў гістарычна складзеную радыяльную структуру ў радыяльна-кальцавую, але і прадугледжваў паступовае фарміраванне сістэмы невялікіх паркаў у пойме ракі Свіслач.
Мэтанакіраванае паляпшэнне прыроднага ландшафта Мінска пачалося ў 1940-ыя гг. стварэннем водна-зялёнай зоны горада, калі яшчэ не было самога праекта водна-зялёнага дыяметра, першым крокам чаго была пабудова ў 1940—1941 гг. плаціны на рацэ Свіслачы і ніжэй плаціны Камсамольскага возера (вадасховішча) у рысе горада.
Будаўніцтва ў 1956 г. Заслаўскага вадасховішча («Мінскага мора») дазволіла кардынальна палепшыць водны рэжым ракі Свіслач у Мінску і яе першых вадасховішчаў.
У канцы 1960-х гг. выявілася неабходнасць унясення карэктывы ў зацверджаны ў 1965 г. генеральны план Мінска, што тлумачылася празмерна хуткімі тэмпамі росту горада. Менавіта тады былі дадзены прапановы па забудове з усебаковым выкарыстаннем мясцовых прыродных умоў і фарміраваннем узаемазвязаных ансамбляў. Адною з найважнейшых вартасцей праекта новага плана было арганічнае спалучэнне штучна створанага прыроднага асяроддзя з забудовай, выкарыстанне патэнцыяльных мажлівасцей малой ракі і даволі спакойнага рэльефу мясцовасці для стварэння жывапіснага водна-зялёнага дыяметра ракі Свіслач: фактычна штучна створаная рэчка, якая ператваралася ў сістэму каскадаў вадасховішчаў, павінна была стварыць у многім мікраклімат усяго цэнтра горада.
Работы па стварэнні сучаснай сістэмы зялёных насаджэнняў пачаліся менавіта з 1970-х гг. з абваднення (з дапамогай вадасховішчаў), азелянення і добраўпарадкавання поймы ракі Свіслач, што да таго рабілася толькі фрагментарна: быў створаны ланцужок паркаў, сквераў і прыгарадных зон адпачынку са штучнымі пляжамі і гранітнымі набярэжнымі ўздоўж ракі Свіслач ад Заслаўскага вадасховішча да вуліцы Пуліхава, якія знаходзіліся абапал штучна створаных вадасховішчаў Крыніца, Дразды, Камсамольскае возера і ў разы пашыранага рэчышча ракі Свіслач, што было пачаткам складвання непарыўнай сістэмы гарадскіх і прыгарадных «зялёных зон», а таксама максімальнага раскрыцця горада ў бок натуральнага прыроднага асяроддзя. Павялічыўся водаабмен у Свіслачы ў пяць разоў, узрасла мастацкая выразнасць ландшафту.
З большага паўночная, цэнтральная і паўднёвая часткі водна-зялёнага дыяметра былі ўжо завершаны ў 1976 г. Так былі праведзены буйнамаштабныя пераўтварэнні ландшафта, якому надалі вялікую эстэтыку, — вялікія адкрытыя прасторы поймы ракі Свіслач сталі адыгрываць важную ролю ў фарміраванні аблічча беларускай сталіцы. Беларускія ландшафтныя архітэктары таксама зрабілі вялікую працу па эстэтызацыі дэталей архітэктуры паверхні зямлі: галоўнымі кампазіцыйнымі элементамі зялёнай зоны сталі групы пляцовак і модульныя кветкавыя сады, што дазволіла нават такой нязначнай актывізацыяй рэльефа стварыць мноства маляўнічых вобразаў і сілуэтаў, хараство якіх узмацняецца прысутнымі вадаёмамі.
Пераўтварэнне ў водна-зялёную сістэму Мінска
Паводле генеральнага плана Мінска ад 1972 г. водна-зялёны дыяметр Мінска дапаўняўся Сляпянскім водным паўколам (Сляпянскай воднай сістэмай) і Лошыцкім водным паўколам (Лошыцкай воднай сістэмай). З-за адсутнасці значных рэк пры фарміраванні двух водных паўколаў выкарыстоўваліся малыя рэчкі, ручаі ці проста яры. Гэтыя штучна створаныя водна-паркавыя паўкольцы стваралі адзінае водна-паркавае кола (вадаёмы, паркі, бульвары і сады) і пранізвалі сабой перыферыйныя раёны горада і разам з водна-зялёным дыяметрам складалі адзіную ландшафтную водна-зялёную сістэму Мінска, якая сваім планам нагадвала літару «Ф». Жыхароў вялікіх жылых масіваў на ўсходзе і паўдневым-захадзе горада хацелі забяспечыць месцамі для адпачынку ў фармаце «крокавай даступнасці». Планавалася таксама, што водна-зялёная сістэма Мінска будзе з цягам часу дапаўняцца стварэннем «зялёных кліноў» і загараднымі лесапаркамі, чым будзе дасягнута ўсеахопнасць водна-зялёнай сістэмы ў горадзе. Выказваліся прапановы ў водна-зялёным дыяметры і паўколах праводзіць партэрнае азеляненне і садзіць ландшафтныя групы дрэў, якія дазволяць максімальна раскрыць сілуэт забудовы процілеглых берагоў, а таксама шорную пасадку дрэў перпендыкулярна напрамку рачной даліны, якая таксама будзе спрыяць раскрыццю сілуэту прыбярэжнай забудовы.
Прадугледжанае генеральным планам ад 1965 г. павелічэнне зялёных насаджэнняў агульнага карыстання (паркаў, сквераў, зялёных зон), у чым вялікі горад ужо адчуваў дэфіцыт па савецкіх стандартах, абсталяванне іх сродкамі спорту і адпачынку і транспартнымі сувязямі да 1980 г. не было выканана. У пачатку 1980-х гг. часткова была выканана і мэта стварэння знешняга водна-зялёнага кола (лесапаркавага пояса) вакол Мінскай кальцавой аўтамабільнай дарогі — толькі былі пабудаваны вадасховішчы Вяча і Пціч, а таксама каскад з трох вадасховішчаў у непасрэднай блізкасці ад Мінска.
Генеральным планам Мінска ад 1982 г. (з перспектывай на 2000 г.) таксама пацвярджалася і замацоўвалася, што водна-зялёная сістэма Мінска з’яўляецца асновай сістэмы зялёных насаджэнняў у горадзе.
Пасля распаду СССР і набыцця Беларуссю суверэннасці ў 1991 г. ужо не хапала сродкаў, каб пабудаваць цалкам другую, паўднёвую палову дыяметра на працягу Свіслачы і другое паўкола на базе рэк Лошыца і Мышка — Лошыцкае воднае паўкола (Лошыцкая водная сістэма) у 22 км. Але да канца 1980-х гг. былі пабудаваны асобныя фрагменты сістэмы: Лошыцкі парк, парк у раёне Курасоўшчыны і іншыя. Цэлай сістэмы, якая пачынаецца ад вуліцы Прытыцкага, праз жылыя раёны Сухарава, Паўднёвы Захад, Міхалова, Курасоўшчыну, Лошыцу і заканчваецца ў Чыжоўскім вадасховішчы, сфарміраваць не ўдалося. Многія беларускія архітэктары спадзяваліся, што ланцуг вадасховішчаў і паркаў усё-такі будзе пабудаваны і водна-зялёная сістэма Мінска атрымае звязнасць з усімі сваімі кампанентамі і завершаны выгляд.
Рашэнне Мінскага гарадскога савета дэпутатаў ад 21 мая 1996 г. прадпісвала адмяніць усе ранейшыя рашэнні, звязаныя з праектаваннем і будаўніцтвам «пасольскай вёскі» (будынкаў для пасольстваў шэрага еўрапейскіх краін) і адміністрацыйнага будынка СНД у зоне водна-зялёнага дыяметра Мінска (у прыватнасці ў раёне вадасховішча Дразды). Неўзабаве і прэзідэнт Беларусі, жадаючы ачысціць дачны жылы комплекс Дразды ад рэзідэнцый замежных паслоў, прапанаваў іншыя будынкі ў горадзе Мінску для пасольстваў, што стала падставай для гучнага «пасольскага скандала» (1998 г.) з выездам на 8 месяцаў з Беларусі паслоў некаторых еўрапейскіх краін. Тое ж рашэнне ад 21 мая 1996 г. прадпісвала стварыць адзіную і непарыўную сістэму азелянення горада і прыгарада, сфарміраваную на аснове водна-зялёнага дыяметра, двух водна-зялёных паўколаў, арганізаваных уздоўж Сляпянскай і Лошыцкай водных сістэм, і сямі «зялёных кліноў», якія павінны выйсці ў лесапаркавы пояс; прыняць меры па рэгуляванні рэчышча ракі Свіслач і будаўніцтву Лошыцкай воднай сістэмы. Аднак рашэнне мінскіх дэпутатаў аб завяршэнні будаўніцтва водна-зялёнай сістэмы Мінска як замкнутай і непарыўнай не было выканана з-за адсутнасці фінансавання. І падобныя палажэнні аб стварэнні бесперапыннай узаемазвязанай сістэмы ландшафтна-рэкрэацыйных тэрыторый з водна-зялёнага дыяметра (на пойменых тэрыторыях ракі Свіслач з прыярытэтным размяшчэннем шматпрофільных і спецыялізаваных паркаў агульнагарадскога значэння), водных паўколаў, лесапаркаў і зялёных кліноў з таго часу перапісваліся ў кожны новы генеральны план Мінска.
У 2002—2006 гг., у сувязі з будаўніцтвам і ўводам у эксплуатацыю новага будынка Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі, адбылося годнае і выразнае акультурванне прылеглай да бібліятэкі тэрыторыі, якая з’яўляецца часткай Сляпянска воднага паўкола (Сляпянскай воднай сістэмы). Аднак восенню 2014 г. пачалося будаўніцтва двухузроўневай траспартнай развязкі на перакрыжаванні праспекта Незалежнасці і вуліцы Філімонава (каля будынка Нацыянальнай бібліятэкі), для чаго была значна звужана тэрыторыя нядаўна добраўпарадкаванай прылеглай паркавай зоны Сляпянскай воднай сістэмы з абодвух бакоў праспекта, а таксама знесены былы ўваход у парк. Двухузроўневая развязка таксама «разрэзала» краявід і панараму праспекта Незалежнасці.
Цяперашняя структура
Водна-зялёны дыяметр Мінска з’яўляецца кампазіцыйным стрыжнем гарадскога плана і ландшафтнай структуры горада, а таксама яго асноўнай саніруючай сістэмай: выконвае функцыю «лёгкіх» горада, забяспечвае падтрыманне біялагічнай і ландшафтнай біяразнастайнасці, цыркулюе свежае паветра ўздож сваёй магістралі, а таму мае вялікае значэнне ў аздараўленні навакольнага асяроддзя і ўдасканаленні эстэтычных якасцей ландшафту ўсяго Мінска. У горадзе створана экасістэма, калі прырода сама сябе падтрымлівае і дапамагае чалавеку: паласа дыяметра дазваляе птушкам і насякомым бесперашкодна патрапіць у цэнтр горада, з’есці шкоднікаў і апыліць расліны, і г.д. Калі падзяліць суцэльную прыродную тэрыторыю водна-зялёнай сістэмы горада на асобныя паркі, то гэты эфект знікне.
Кампазіцыйнай воссю водна-зялёнага дыяметра з’яўляецца рака Свіслач, на якой створаны сяміпрыступкавы каскад вадасховішчаў праз увесь Мінск: у межах горада — вадасховішча Дразды, Камсамольскае возера, Цэнтральнае вадасховішча ў парку імя Горкага, Серабранскае вадасховішча ў ЦЭЦ-2, Чыжоўскае вадасховішча; за межамі горада — Заслаўскае вадасховішча і вадасховішча Крыніца. На прылеглых да вадасховішчаў тэрыторыях маюцца набярэжныя, сады і паркі. Да водна-зялёнага дыяметра прымыкае біялагічны заказнік рэспубліканскага значэння «Лябяжы». Водна-зялёны дыяметр арганічна пераходзіць у сістэму лесапаркавага пояса прыгараднай зоны Мінска на поўначы і на поўдні.
Працягласць ад упуску Вілейска-Мінскай воднай сістэмы ў Заслаўскае вадасховішча да плаціны Чыжоўскага вадасховішча складае 41 км; перапад вышынь воднага каскаду 28,6 м. Агульная плошча каскада ад Заслаўскага вадасховішча да Чыжоўскага вадасховішча складае каля 2800 га.
Умоўна дыяметр падзелены на паўночна-заходнюю (ад кальцавой дарогі і да вуліцы Арлоўскай), цэнтральную (ад вуліцы Арлоўскай да вуліцы Аранскай) і паўднёва-ўсходнюю часткі (ад вуліцы Аранскай да кальцавой дарогі). На сённяшні момант звязнасць водна-зялёнага дыяметра не існуе ў цэнтральнай частцы — ад вуліцы Пуліхава да Аранскай: у дадзеным месцы абапал Свіслачы адсутнічаюць паркі ці годныя зялёныя зоны.
У склад Мінскага водна-зялёнага дыяметра (і паўколаў) уваходзіць звыш 20 «зялёных зон» (паркаў, сквераў, бульвараў, садоў і інш.) : парк Перамогі, сквер А. С. Пушкіна, Траецкая гара (каля Нацыянальнага акадэмічнага Вялікага тэатра оперы і балета), парк Марата Казея, Парк імя Янкі Купалы, Цэнтральны дзіцячы парк імя Максіма Горкага, бульвар па вуліцы Пуліхава, паркавыя зоны ў жылых раёнах Чыжоўка, Серабранка і інш. Менавіта на маляўнічай тэрыторыі мінскага водна-зялёнага дыяметра каля вадасховішча Дразды знаходзіцца дачны жылы комплекс Дразды і з 1994 г. адна з рэзідэнцый Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь.
Паводле дадзеных Інстытута эксперыментальнай батанікі ім. Купрэвіча НАН Беларусі, на тэрыторыі «зялёных зон» дыяметра расце больш за 200 відаў раслін, з якіх больш за 20 відаў з’яўляюцца рэдкімі для гарадскога асяроддзя і цікавыя ў мэтах азелянення Мінска:, , , , , і інш.
Горная сітаўка
Го́рная сі́таўка, горная пліска (Motacilla cinerea) — птушка сямейства сітаўкавых (пліскавых).
Водна-зялёны дыяметр Мінска
Цяперашняя структура
Паводле дадзеных Навукова-практычнага цэнтра НАН Беларусі па біярэсурсах, у «зялёных зонах» дыяметра можна сустрэць не менш за 200 відаў птушак, з якіх не менш за 10 відаў занесены ў Чырвоную кнігу Беларусі: гняздуюцца такія рэдкія птушкі як, , , , , ,. На водна-зялёных зонах дыяметра ў перыяд міграцыі таксама назірацца, і.
Горная сітаўка
Апісанне
Даўжыня цела 18-20 см, размах крылаў 25-27 см. Ніз цела жоўты, верх цёмна-папялісты. Доўгі, чорны хвост з белымі краямі, жоўтае надхвосце. У гнездавы час у самца і самкі жоўты колер больш яркі, у самца чорнае горла (узімку белаватае), у самкі горла белае. Маладыя знізу святлейшыя і больш шэрыя. Спеў — шчэбет з уплеценымі позывамі.
Пашырэнне
Арэал: Заходняя, Цэнтральная і Паўднёвая Еўропа, Фенаскандыя, Малая Азія, Блізкі Усход, Азія акрамя поўначы і поўдня. Жыве на рэках і ручаях з моцным цячэннем і камяністым або галечным дном, радзей насяляе берагі азёр і раўнінных рэк, сажалкі, каналы, звычайна парослыя дрэвамі і кустамі з густой травяністай расліннасцю. Можа жыць як у нізінах, так і ў гарах. У Татрах даходзіць да 1800—1950 м, на Алтаі — да 1500 м, у Грузіі — да 3000 м, Таджыкістане — 3500 м. На Беларусі вельмі рэдкі, выпадкова залётны від.
Водна-зялёны дыяметр Мінска
Цяперашняя структура
Важную ролю ў прасторавай кампазіцыі дыяметра адыгрываюць будынкі: Нацыянальны акадэмічны Вялікі тэатр оперы і балета, павільён ВДНГ, Дзяржаўны літаратурны музей Янкі Купалы, Беларускі дзяржаўны цырк, крыты каток у Цэнтральным дзіцячым парку імя Максіма Горкага, стадыён і іншыя аб’екты.