cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Мікалай Кузьміч Навумчык
Біяграфія
Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 1 мая 1943 года за «ўзорнае выкананне баявых заданняў камандавання на фронце барацьбы з нямецкімі захопнікамі і праяўленыя пры гэтым мужнасць і гераізм» гвардыі капітан Мікалай Навумчык быў удастоены высокага звання Героя Савецкага Саюза з уручэннем ордэна Леніна і медалі «Залатая Зорка» за нумарам 907.
У 1946 годзе Навумчык скончыў Ваенна-паветраную акадэмію. Удзельнічаў у Парадзе Перамогі. Працягваў службу ў Савецкай Арміі. У 1957 годзе ў званні палкоўніка Навумчык быў звольнены ў запас. Жыў у Чарнігаве. Памёр 17 лютага 1994 годзе, пахаваны на Яцэўскіх могілках Чарнігава.
Быў узнагароджаны двума ордэнамі Леніна, трыма ордэнамі Чырвонага Сцяга, двума ордэнамі Айчыннай вайны 1-й ступені, ордэнам Чырвонай Зоркі і шэрагам медалёў.
У Чарнігаве, на доме дзе ён жыў, усталявана мемарыяльная дошка.
NGC 4184
NGC 4184 (іншыя абазначэнні — ESO 130-SC10, OCL 877) — рассеянае скопішча ў сузор’і Паўднёвы Крыж.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Хашчэнскі павет
Хашчэнскі павет (Powiat choszczeński) — павет у Польшчы, уваходзіць у склад Заходнепаморскага ваяводства. Цэнтр павета — горад Хошчна. Павет утвораны ў выніку адміністрацыйнай рэформы ў 1999 годзе. Займае плошчу 1327,71 км². Насельніцтва павета складае 49,3 тыс. чалавек.
Абель (імя)
А́бель (הֶבֶל / הָבֶל — пара; Abel;  — лёгкі павеў) — старое рэдкае мужчынскае імя старажытнаяўрэйскага паходжання.
Імяніны: 2 студзеня, 2 чэрвеня, 5 жніўня, 5, 9 снежня.
Піліп Райтман
Піліп Райтман (, Шарашова, Польская Рэспубліка —, Галіфакс, Канада) — грамадскі дзеяч за мяжой, прадпрымальнік.
Біяграфія
Падчас Другой сусветнай вайны ў 1941 годзе, калі горад захапілі немцы, Піліп і яго сям’я былі дэпартаваныя ў Пружанскае гета. Зiмой 1942 года праз станцыю Аранчыцы яны былі перавезены ў Аўшвіц-Біркенау. Бацькі, трое братоў і дзве сястры Піліпа былі забітыя ў газавых камерах. Сам Піліп і двое братоў, якія засталіся жывыя, былі адабраны для працы.
Пасля Аўшвіц-Біркенау, Піліп пабываў у Заксенгаўзене, Араніенбургу, Дахау, Ландсбергу. У 1945 годзе Ландсберг быў вызвалены амерыканскай арміяй. Эміграваў у Паўночную Амерыку (ЗША). У 1946 годзе працаваў разносчыкам. Падчас наведвання Манрэаля (Канада) Піліп сустрэў Дораці Смайлстайн, з якой пасля ажаніўся. У шлюбе ў іх нарадзіліся два сыны.
Да 1979 года ён стварыў паспяховую гандлёвую кампанію і пераехаў жыць у Галіфакс.
Фрыдрых Вільгельм Зейдліц
Барон Фрыдрых Вільгельм фон Зейдліц (Friedrich Wilhelm von Seydlitz;, Калькар — , Олау) — прускі военачальнік, камандуючы кавалерыяй арміі Фрыдрыха Вялікага.
З яго імем звязаны рашучыя моманты вайны за аўстрыйскую спадчыну і Сямігадовай вайны, асабліва ў бітвах пад Росбахам і Цорндорфам. Сярод генералаў свайго часу ён адрозніваўся рыцарскім характарам і гуманнасцю; у сваім палку ён спыніў практыку ўжыцця палак.
Зейдліц памёр у Олау, цяпер Польшча, недалёка ад Вроцлава, гарнізонным горадзе свайго палка, і быў пахаваны ва ўласным памесці Мінкоўскі непадалёк ад Олау. Маўзалей быў пазней разбураны палякамі.
Каменскі раён (Прыднястроўе)
Каменскі раён — адміністрацыйная адзінка Прыднястроўскай Малдаўскай Рэспублікі. Плошча 434,5 км², насельніцтва 32,5 тыс. чалавек. Адміністрацыйны цэнтр — горад Каменка. У складзе раёна 1 горад і 22 сельскія населеныя пункты. Знаходзіцца ў паўночнай частцы ПМР, мяжуе з Рыбніцкім раёнам на поўдні, Малдовай на захадзе і паўночным захадзе і Украінай на ўсходзе і паўночным усходзе.
На тэрыторыі раёна знаходзяцца 7 прыходаў Рускай Праваслаўнай Царквы і 2 прыходы рымска-каталіцкай царквы.
Новаберазоўскі сельсавет
Новаберазо́ўскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Гайнаўскага раёна Брэсцкай вобласці. Цэнтр — вёска.
Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Гайнаўскага раёна Брэсцкай вобласці БССР. 16 жніўня 1945 года перададзены ў склад Польскай Народнай Рэспублікі.
Паліна
Назву Палі́на маюць:
Псалтыр (Скарына, 1522)
Псалтыр («Псалътырь лил песни с[вя]т[о]го пророка Божия Давида царя Ерусалимъскао о Христе») — віленскае выданне Скарыны, якое выйшла ў свет каля 1522 года і якое ўваходзіць у склад «Малой падарожнай кніжкі»
Змест кнігі
На тытульным лісце чырвоным колерам змешчана назва кнігі. На 1 — 3-ім аркушах знаходзіцца «Предъъсловие во псалтырь», якое з'яўляецца скарочанай версіяй прадмовы Псалтыра 1517 года, у прадмове адсутнічае тэкст з прыёмамі выдання, сістэму спасылак і глосы на палях, якія тлумачаць чытачам незнаёмыя словы. На аркушах 4-128 даецца тэкст уласна кнігі Псалтыр, які амаль не адрозніваецца ад пражскага выдання. На апошнім аркушы — пасляслоўе: «Доконана ес[ть] псалтырь сия з Божией помощию повелениемъ працею и великою пилностью в лекарстве доктора Франциска Скорины из славнаго града Полоцька». Час і месца выдання ў кнізе не пазначаны.
Захавалася 10 экзэмпляраў кнігі Псалтыр выдання 1522 года.
Сусветная прэмія саўндтрэкаў 2014
14-я цырымо́нія прысуджэ́ння Сусве́тнай прэ́міі саўндтрэ́каў адбылася 25 кастрычніка 2014 года ў Генце, Бельгія. Цырымонія стала завяршаючай падзеяй.
Пераможцы і намінанты
Ніжэй прыведзены спісы пераможцаў  і намінантаў. У межах адной катэгорыі намінанты ўпарадкаваны паводле беларускага алфавіта. Пераможца адзначаны жоўтым колерам фона    і прыводзіцца першым.
Святлана Сямёнаўна Вуячыч
Святлана Сямёнаўна Вуячыч (народжаная Яскевіч,,  —) — беларуская. Народная артыстка Беларускай ССР (1977).
Біяграфія
З 1952 года працавала ў Дзяржаўным народным хоры БССР, ад заснавання ў 1960 годзе Дзяржаўнага ансамбля танца БССР яго салістка.
Творчасць
Выканаўца сольных партый у шэрагу пастановак ансамбля. Музычнасць, глыбокая эмацыйнасць дазвалялі Святлане Вуячыч прыдаваць псіхалагічны змест танцу, ствараць у яго жанравай шматстайнасці выразныя вобразы.
Шчучын
Шчу́чын  — горад у Гродзенскай вобласці Беларусі, адміністрацыйны цэнтр Шчучынскага раёна. За 68 км на ўсход ад г. Гродна, 7 км ад чыгуначнай станцыі Ражанка на лініі Ваўкавыск—Ліда. Насельніцтва 15 475 чал. (2018).
Гісторыя
Упершыню згадваецца ў 1-й пал. XV ст. у сувязі з заснаваннем троцкім ваяводай П. Лелюшам у паселішчы касцёла. Шчучын уваходзіў у склад Лідскага павета Віленскага ваяводства Вялікага Княства Літоўскага. Мястэчка належала Кучукам, Кішкам, Радзівілам, Давойнам, Лімонтам. Падчас вайны Расіі з Рэччу Паспалітай (1654—1667) і Паўночнай вайны (1700—1721) моцна пацярпеў.
У 1718 г. ўладальнік Шчучына Ежы Юзафовіч-Хлябніцкі зaпрacіў манахаў каталіцкага Ордэна Піяраў, якія размясціліся пры парафіяльным касцёле і адкрылі школу. У 1726 г. сейм пацвердзіў заснаванне ў Шчучыне калегіума піяраў і ўсе фундацыі яму ад Юзафовіча-Хлябіцкага і яго дачкі Тэрэзы, якая пасля смерці бацькі апекавала калегіум. Пазней піяры aтpымaлі іншыя значныя ахвяраванні, у прыватнасці ад Пацаў, Сапегаў, Друцкіх-Любецкіх і інш. Шчучынскі калегіум адносіўся да Літоўскай правінцыі ордэна піяраў і лічыўся адным са значных. Некаторы час тут працавала семінарыя для ордэнскай моладзі (ці навіцыят), дзе выкладалі нават усходнія мовы. У 1755 г. калегіум узначальваў рэктар Лукаш Расоцкі, выкладалі Кант Выкоўскі (прафесар усходніх моў і гісторыі), Юзаф Шаняўскі (тэалогія), Яўстафій Kyрoўскі (філасофія і этыка), Вінцэнт Клос (прыродазнаўчыя дысцыпліны), Юзаф Кентржынскі (логіка і метафізіка), Войцех Камароўскі (паэзія і красамоўства).
У 1761 г. Шчучын атрымаў герб. У XVIII ст. мястэчкам валодалі Сцыпіёны, Друцкія-Любецкія. У 2-й пал. 18 ст. на паўночнай ускраіне Шчучына пабудаваны палац.
У 1773—1775 гг. у Рэчы Паспалітай была створана Адукацыйная камісія, якая праводзіла рэфармаванне сістэмы асветы. Шчучынская піярская навучальная ўстанова была рэарганізавана ў 3-класную падакругавую школу. У 1782—1783 гг. школа налічвала 119 вучняў, 5 настаўнікаў. У 1785—1786 гг. у школе выкладаў Станіслаў Юндзіл, пазней доктар філасофіі, прафесар бaтанікі і заалогіі Віленскага універсітэта.
З 1795 г. Шчучын у складзе Расійскай імперыі, цэнтр воласці Лідскага павета Гродзенскай губерні, з 1842 г. у Віленскай губерні.
У 1803 г. ў выніку чарговай рэарганізацыі Шчучынская школа атрымала статус 6-класнай павятовай з гімназічным курсам навук, увайшла ў Віленскую навучальную акругу. У 1832 разам з іншымі навучальнымі ўстановамі піяраў школа ў Шчучыне была закрыта.
Сярод выхаванцаў Шчучынскай школы піяраў вядомыя Ігнат Дамейка (удзельнік вызваленчага руху на Беларусі геолаг, мінеролаг, даследчык Чылі), Мацей Догель (гісторык-aрхівіст, прававед), Казімір Нарбут (мысліцель-асветнік, прадстаўнік эклектычнага кірунку ў філасофіі эпохі Асветніцтва на Беларусі і ў Літве), Ануфрый Петрашкевіч (паэт), Юліян Корсак (паэт). У 1804-06 у Шчучыне Анёл Доўгірд (філосаф, логік, пcіхoлаг) выкладаў французскую мову і фізіку.
У Першую сусветную вайну ў жніўні 1915 года Шчучын занялі нямецкія войскі. Увосень 1918 года ў горадзе сфармавалася Шчучынская Самаабарона — польская вайсковая арганізацыя, мэтай якой была абарона горада ад бальшавікоў. Арганізаваў яе старшы лейтэнант Баляслаў Лісоўскі. Самаабарона паспяхова знішчала бальшавіцкую актыўнасць у наваколлі Шчучына. Напачатку 1919 горад быў заняты бальшавікамі, але ў той жа год яго адбілі рэгулярныя польскія войскі. 7 чэрвеня 1919 горад увайшоў у склад Віленскай акругі Грамадзянскай Управы Усходніх Земляў — часовай польскай адміністрацыйнай адзінкі. Летам 1920 горад занялі бальшавікі, але ўжо ў верасні яго адбілі польскія войскі. У выніку Рыжскай мірнай дамовы апынуўся ў міжваеннай Польскай Рэспубліцы.
З 1921 Шчучын у складзе Польшчы, цэнтр гміны, з 1929 — цэнтр павета Навагрудскага ваяводства.
З 1939 г. Шчучын у складзе БССР, з 1940 г. гарадскі пасёлак, цэнтр раёна Баранавіцкай вобласці. З 1962 г. горад. У 2018 г. тэрыторыя значна пашырана за кошт суседніх вёсак.
Пасля ўсталявання ўлады саветаў ля горада быў уладкаваны грунтавы ваенны аэрадром на якім дыслакаваўся знішчальны полк, узброены самалётамі І-16. Раніцай 22 чэрвеня 1941 г. на аэрадроме была абвешчаная трывога і самалёты вылецелі на перахоп нямецкіх бамбардзіроўшчыкаў, у той дзень полк страціў 13 самалётаў, але пры гэтым знішчыў і немалую колькасць самалётаў ворага. А вось напрыканцы вайны, адсюль на бамбардзіроўку аб’ектаў у Прыбалтыцы, Венгрыі, Польшчы і Германіі вылятала авіяцыя далёкага дзеяння.
У 1945 годзе тут зноў з’явіўся полк знішчальнікаў, пазней прыбылі бамбавікі і разведчыкі — увогуле на тэрыторыі Шчучына ў розны час знаходзілася каля 20 авіяцыйных частак. Па сканчэнні вайны пачаліся работы па мадэрнізацыі аэрадрома: у 1950-ыя была пабудавана бетонная ўзлётная паласа для рэактыўных самалётаў даўжынёй 2,5 км, а пазней з’явіліся бетонныя ангары для самалётаў, хоць іх не хапала і частка самалётаў знаходзілася пад адкрытым небам. Напрыканцы 1970-ых паласу павялічылі і ўмацавалі — аэрадром стаў адносіцца да 1-ага класа, гэта азначае, што ён мог прыймаць любыя тыпы самалётаў. «Точный» (такі пазыўны меў аэрадром) прыкрываў заходнія рубяжы Саюза і лічыўся адным з самых важных на захадзе краіны,  таму яго аснашчалі, асабліва ў 1970-1980-ыя гады самай сучаснай тэхнікай. Гэта: бамбардзіроўшчыкі Іл-28, бамбардзіроўшчыкі-разведчыкі Як-28, знішчальнікі МіГ-17, МіГ-19, МіГ-23, МіГ-25 і МіГ-29. Цікава, што ў напачатку 1990-ых у Шчучыне былі сканцэнтраваныя амаль усе знішчальнікі-перахватчыкі тыпу МіГ-25БМ, якія былі выраблены ў СССР.
Акрамя, уласна аэрадрома, у канцы 1970-ых у некалькіх кіламетрах ад Шчучына быў пабудаваны аб’ект пад назвай «Бункер-77» (пазыўны «Сеньёр») — запасны камандны пункт 95-ай авіядывізіі, разлічаны на знаходжанне камандавання падчас ваенных дзеянняў. Пункт, схаваны пад пагоркам і сыходзіць на некалькі паверхаў уніз. Камандны пункт быў абсталяваны магутным кампутарам, да таго ж мог вытрымаць непрамы ядзерны ўдар. Таксама за горадам размяшчалася 3363-яя рухомая рамонтна-тэхнічная база па захоўванні і ўтрыманні ядзернай зброі (па іншаму гарнізон «Дальний»), штат якой налічваў пад 200 вайскоўцаў, у базы былі ядзерныя сховішчы для атамных авіябомб, зборныя цэха ракет, штаб, вузел сувязі і іншыя памяшканні. На пераломе 1980 — 1990-ых сховішча было перапоўнена, бо сюды дастаўляліся ядзерныя боепрыпасы з былых краін сацыялістычнага лагера. Усе гэтыя аб’екты ахоўваліся некалькімі зенітна-ракетнымі часткамі.
Было пабудавана нямала новых будынкаў, у тым ліку закрыты ваенны гарадок з дамамі для афіцэраў, казармамі для салдат, сталовай, лазняй, крамай і дзіцячым садам. Ваенны гарнізон даваў гораду каля 500 працоўных месцаў, мясцовыя дзяўчыны часта выходзілі замуж за лётчыкаў, а многія шчучынскія хлопцы адпраўляліся паступаць у вайсковыя вучылішча і некаторыя з іх пасля працавалі на авіябазе.
Падчас перабудовы пачалося скарачэнне ўзброенных сіл, і 95-ая авіядывізія, якая базіравалася тут была расфарміравана, а яе самалёты пачалі «піліць» на метал. Аэрадром і ўсе астатнія аб’екты з часам былі закінуты і часткова падвяргнуліся разграбленню. Ангары былі аддадзены пад склады, а дыспетчарская была ператворана ў конны двор.
У 2000-я частка ўзлётнай паласы была расчышчана і пачаліся палёты лёгкаматорнай авіяцыі, а былы камандны пункт — «Бункер-77» адкрылі для турыстаў.
Эканоміка
Прадпрыемствы машынабудавання — ААТ «Аўтапровад», прадпрыемствы сельскагаспадарчага і трактарнага машынабудавання, харчовай прамысловасці, гандлю. Гасцініцы «Паўлінка», «Элен» і інш.
Адукацыя і культура
У Шчучыне працуюць дзяржаўная гімназія і 3 сярэднія школы, 6 дашкольных устаноў.
Дзейнічаюць 2 бібліятэкі, 2 дамы культуры. У верасні 2015 г. у Шчучыне прайшоў ХХІІ Дзень беларускага пісьменства, які стаў нагодай для рамонту і абнаўлення шэрагу ўстаноў культуры, адкрыцця новай кнігарні. Быў урачыста адчынены для наведвальнікаў адрэстаўраваны палац Друцкіх-Любецкіх.
Музей баявой славы (у будынку ПТВ № 198).
Мас-медыя
Выдаецца раённая газета «Дзянніца». Існуе шэраг сайтаў, прысвечаных гораду. У тым ліку і Instagram-акаўнт горада @shchuchin.
Славутасці
Шчучын уваходзіць у турыстычна-экскурсійны маршрут «Літаратурныя прагулкі над Нёманам». Працуе музейны пакой у будынку Палаца творчасці дзяцей і моладзі, музей народных рамёстваў у раённым цэнтры культуры, Народны музей баявой славы (у будынку сярэдняй школы № 1) і музей Вялікай Айчыннай вайны (у будынку Шчучынскага дзяржаўнага сельскагаспадарчага прафесійнага ліцэя).
Sinking Island
Sinking Island — камп’ютарная гульня ў жанры квэста, створаная па сюжэце Бенуа Сакаля кампаніяй White Birds Productions у 2007.
Сюжэт
Рэспектабельны гатэль, размешчаны на выдатным каралавым востраве. Тут праводзяць час багатыя і вельмі багатыя людзі. Здаецца, што сама прырода засцерагае гэта месца ад усякага роду здарэнняў. Але ўсё мяняецца ў адзін момант. Гаспадар гатэля знойдзены мёртвым, а востраў раптоўна пачынае сыходзіць пад ваду. У гульца ёсць усяго 72 гадзіны, каб расследаваць загадкавае забойства і паспець выратаваць сваё жыццё. Час працуе супраць гульца. Варта замарудзіцца — і частка вострава сыдзе пад ваду, разам з усімі доказамі.
Гульнявы працэс
Ёсць два варыянты праходжання гульні: з абмежаваннем па часе, альбо без яго. Пры праходжанні з абмежаваннем, па заканчэнні тэрміну, адпушчанага на расследаванне, востраў пачне апускацца ў ваду.
Калатоўшчына (Пячонкаўскае сельскае паселішча)
Калатоўшчына (Колотовщина) — вёска ў Веліжскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Пячонкаўскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з кастрычніка 1941 года, вызвалена ў сакавіку 1943 года.
Цімафей Цярэнцьевіч Рамашкін
Цімафей Цярэнцьевіч Рамашкін (, вёска Марчанкі, Гарадоцкі раён, Віцебская вобласць — ) — лётчык, Герой Савецкага Саюза.
Біяграфія
Працаваў на цагельным заводзе, жыў у Северадзвінску. У 1938 г. скончыў Ленінградскі аэраклуб. У Чырвонай Арміі 3 1938 г. Скончыў Ульянаўскую авіятэхнічную школу. Удзельнічаў у савецка-фінляндскай вайне 1939—1040 гг. Пасля звальнення ў запас у 1940 г. працаваў у грамадзянскай авіяцыі ў Ленінградзе. У Вялікую Айчынную вайну ўдзельнік абароны Ленінграда. Пасля вайны працаваў у грамадзянскім паветраным флоце, старшы тэхнік-лейтэнант у Эстонскім авіяпрадпрымстве. Калі самалёт выконваў рэйс Талін — Ленінград, у кабіну пілотаў уварваліся ўзброеныя бандыты, якія хацелі захапіць самалёт. Выкарыстаўшы момант, Ц. Ц. Рамашкін збіў аднаго бандыта з ног і абясшкодзіў яго. Але сам быў смяротна паранены. Камандзір экіпажа і другі пілот абяззброілі другога бандыта. Пахаваны Рамашкін Ц. Ц. у Таліне. Званне Героя Савецкага Саюза прысвоена 25.11.1954 г.
Штрудэль
Салодкі штрудэль
Дэсертны штрудэль гатуецца са сметанковага цеста з начынкай з садавіны (яблык), ягад (клубніцы, вішня, брусніцы, маліна, разынкі і т.п.), тварагу (з ваніллю), а таксама з зернямі маку і карыцай або іншымі кампанентамі. Зверху ён можа быць пасыпаны цукровай пудрай. Падаецца з узбітымі вяршкамі.
Звычайна штрудэль падаюць гарачым з ванільным марожаным і шакаладным сіропам. Штрудэль цудоўна спалучаецца з лёгкай кавай, напрыклад, латэ, ці гарбатай.
Штрудэль у нацыянальных кухнях
Штрудэль папулярны ва ўсіх нямецкамоўных краінах (прычым найбольшае распаўсюджванне атрымалі яблычны, грушавы і вішнёвы), а таксама ў венгерскай, чэшскай і яўрэйскай кухнях. У грэчаскай кухні ёсць свой аналаг штрудэля — бугаца.
Вірых Філіп фон Даўн
Вірых Філіп Лорэнц фон унд цу Даўн (Wirich Philipp Lorenz Graf von und zu Daun, Fürst von Teano;, Вена — , там жа) — граф, князь фон Тэана, аўстрыйскі вайскавод, фельдмаршал (25 лістапада 1707 года), віцэ-кароль Неапаля ў 1707—1708 і 1713—1719 гадах, губернатар Мілана ў 1725—1734 гадах, кавалер ордэна Залатога руна, бацька генералісімуса Леапольда Іозефа Даўна.
Біяграфія
Праславіўся абаронай Турына супраць французаў у 1706 годзе. Пазней кіраваў Неапалем на правах віцэ-караля, вызваліў у 1708 годзе Ламбардыю ад французаў, прымусіў у 1709 годзе Папу Клімента XI заключыць мір з Аўстрыяй, быў губернатарам Нідэрландаў, потым Мілана, які ў 1733 годзе, падчас вайны за польскі прастол, вымушаны быў здаць французам.
Цінявічы
Назву Ціняві́чы маюць:
Дзяржаўнае касмічнае агенцтва Украіны
Дзяржаўнае касмічнае агенцтва Украіны (ДКА) — спецыяльна ўпаўнаважаны цэнтральны орган выканаўчай улады Украіны, які забяспечвае рэалізацыю дзяржаўнай палітыкі ў галіне касмічнай дзейнасці і нясе адказнасць за стан яе развіцця.
Да 9 снежня 2010 мела назву «Нацыянальнае касмічнае агенцтва Украіны (НКАУ).
Гісторыя
У канцы 1991 года, пасля распаду СССР, Украіна атрымала ў спадчыну амаль траціну савецкага ракетна-касмічнага патэнцыяла. Пасля абвяшчэння Украінай бяз'ядзернага статусу міжкантынентальныя баявыя ракеты, размешчаныя на тэрыторыі Украіны, зняты з баявога дзяжурства і дэмантаваныя, а украінскі ракетна-касмічны комплекс пераарыентаваны выключна на мірныя мэты.
29 лютага 1992 года Указам Прэзідэнта пры Кабінеце Міністраў Украіны было створана Нацыянальнае касмічнае агенцтва Украіны, якое ўзяло пад сваё кіраванне больш за 30 канструктарскіх бюро, навуковых арганізацый і ўстаноў, вайсковых частак і прамысловых прадпрыемстваў, якія непасрэдна займаліся касмічнай дзейнасцю. Сярод іх — днепрапятроўскія прадпрыемствы КБ «Паўднёвае» і «Паўднёвы машынабудаўнічы завод ім. А. М. Макарава», харкаўскія — «Камунар», «Хартрон», НДІ радыёвымярэнняў, кіеўскія — ЦКБ, завод «Арсенал», «Кіеўпрыбор» і Кіеўскі радыёзавод, Еўпаторыеўскі цэнтр далёкай касмічнай сувязі.
Сёння Украіна вядомая на сусветным рынку сваёй касмічнай прадукцыяй: ракетамі-носьбітамі «Зеніт-2», «Цыклон-3», «Днепр»; касмічнымі апаратамі «Січ» і «АУОС»; апаратурай стыкоўкі «Курс» для Міжнароднай касмічнай станцыі; сістэмамі навядзення ракет, апаратурай сістэм кіравання для касмічных комплексаў «Саюз», «Прагрэс», «Пратон»; унікальнымі аб'ектамі наземнай інфраструктуры: радыётэлескопам РТ-70, кантрольна-карэкціруючымі станцыямі для глабальных навігацыйных спадарожнікавых сістэм, сеткай назіранняў геафізічных з'яў.
Касмічная галіна нацыянальнай эканомікі Украіны стала адной з ключавых, а касмічная дзейнасць Украіны з'яўляецца складовай часткай міжнародных намаганняў па даследаванні і выкарыстанні касмічнай прасторы.
Структура ДКА
У структуру ДКА ўваходзяць: Для абмеркавання найважнейшых напрамкаў дзейнасці і развіцця касмічнай галіны ў ДКАУ створана Калегія і Навукова-тэхнічны савет.
Кіраўніцтва
ДКАУ ўзначальвае Старшыня, якога прызначае на пасаду і звальняе з пасады Кабінет Міністраў Украіны па прадстаўленні Прэм'ер-міністра Украіны.
Генеральны дырэктар мае першага намесніка і намесніка, якія прызначаюцца на пасаду і вызваляюцца ад пасады ва ўстаноўленым парадку Кабінетам Міністраў Украіны.
Кіраўнікі агенцтва
Генеральныя дырэктары Нацыянальнага касмічнага агенцтва Украіны (да 1997 г. — Нацыянальнага касмічнага агенцтва Украіны пры Кабінеце Міністраў Украіны) Старшыні Дзяржаўнага касмічнага агенцтва Украіны
Касмічныя праграмы Украіны
Касмічная дзейнасць у Украіне ажыццяўляецца на падставе Нацыянальнай Касмічнай Праграмы Украіны, якая распрацоўваецца тэрмінам на пяць год і зацвярджаецца Вярхоўнай Радай Украіны па прадстаўленні Кабінета Міністраў Украіны. Дзяржаўнае касмічнае агенцтва Украіны сумесна з цэнтральнымі органамі выканаўчай улады і Нацыянальнай Акадэміяй Навук Украіны адказвае за распрацоўку Нацыянальнай Касмічнай Праграмы Украіны, зыходзячы з мэтаў і базавых прынцыпаў касмічнай дзейнасці Украіны.
Першая Касмічная Праграма Украіны працягвалася ў перыяд 1994-1997 гг. Яна заклала прававую базу касмічнай дзейнасці Украіны і спрыяла прыняццю шэрагу заканадаўчых актаў для рэгулявання Урадам гэтай дзейнасці. Першая Праграма была накіравана на захаванне навуковага і вытворчага патэнцыялу касмічнай галіны ў інтарэсах нацыянальнай эканомікі і бяспекі Украіны, а таксама на садзейнічанне ўваходу Украіны на міжнародныя рынкі касмічных паслуг. Украіна далучылася да міжнародных агенцтваў, дзейнасць якіх тычыцца даследавання або выкарыстання касмічнай прасторы. Сярод іх — Камітэт ААН па мірным даследаванням касмічнай прасторы (COPUOS), Сусветны Камітэт па касмічным даследаванням (COSPAR), Сусветная Арганізацыя спадарожнікавага даследавання Зямлі (CEOS), Міжнародная Федэрацыя Астранаўтыкі (IAF). Былі заключаны рамачныя поўнамаштабныя пагаднення аб супрацоўніцтве ў галіне касмічных даследаванняў з Расійскай Федэрацыяй, ЗША, Кітаем, Бразіліяй, Індыяй і іншымі краінамі, з 23 дзяржавамі падпісаны мемарандумы.
Таксама ў гэты перыяд быў запушчаны першы спадарожнік незалежнай Украіны — «Січ-1».
Другая касмічная праграма (1998-2002 гг.) была прынята Вярхоўнай Радай у 1997 годзе. Заканадаўча вызначаныя асноўныя мэты, задачы, прыярытэты і шляхі рэалізацыі нацыянальнай касмічнай дзейнасці на перыяд, які прадугледжвае фарміраванне ўнутранага рынку касмічных паслуг, уваходжанне на міжнародныя касмічныя рынкі з айчыннымі таварамі і паслугамі, інтэграцыю Украіны ў міжнародную касмічную супольнасць, стварэнне наземнай касмічнай інфраструктуры, разгортванне шматфункцыянальнай нацыянальнай арбітальнай групы касмічных сродкаў.
Трэцяя Касмічная Праграма (2003-2007 гг.) мела мэтай рэалізаваць адзіны дзяржаўны падыход да пытання касмічнай дзейнасці, эфектыўнага выкарыстання навукі і тэхналогій, умацаванне вытворчага патэнцыялу з мэтай забеспячэння адпаведнасці ўзроўню касмічнай дзейнасці яе геапалітычным і эканамічным інтарэсам.
NGC 4185
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Дзяржаўнае касмічнае агенцтва Украіны
Касмічныя праграмы Украіны
Чацвёртая Агульнадзяржаўная мэтавая навукова-тэхнічная касмічная праграма Украіны (АКПУ) на 2008-2012 гады, якая вызначае прыярытэты і шляхі развіцця касмічнай дзейнасці дзяржавы, была зацверджана Законам Украіны ад 30 верасня 2008 года № 608. У АКПУ улічаныя доўгатэрміновыя інтарэсы дзяржавы, сучасныя тэндэнцыі развіцця касманаўтыкі, існуючы навукова-тэхнічны патэнцыял касмічнай галіны.
Па характарыстыках касмічнага патэнцыялу Украіна належыць да вядучых касмічных дзяржаў свету. Статус Украіны як касмічнай дзяржавы вызначаецца яе практычным удзелам у сусветным рынку касмічных паслуг.
Украіна стварае ракетна-касмічную тэхніку (РКТ) і прадастаўляе паслугі па запуску, мае развітую наземную інфраструктуру, якая забяспечвае падтрыманне высокага ўзроўню нацыянальнай касмічнай навукі. Чацвёртая АКПУ заклікана рэалізаваць новую мадэль вытворчасці касмічнай дзейнасці — гарманізацыю дасягнутага ўзроўню касмічных тэхналогій і эфектыўнасці іх практычнага выкарыстання, давядзенне вынікаў да спажыўца.
Мэтай Праграмы з'яўляецца забеспячэнне развіцця і эфектыўнага выкарыстання касмічнага патэнцыялу Украіны для вырашэння неадкладных праблем у сферы бяспекі дзяржавы, ўкаранення высокіх тэхналогій, а таксама павышэнне ўзроўню навукі і адукацыі.
Пачынаючы з 10.02.2010 года на Інтэрнэт-старонцы «Грамадзянская супольнасць і ўлада» вялося грамадскае абмеркаванне праекта Канцэпцыі рэалізацыі дзяржаўнай палітыкі Украіны ў сферы касмічнай дзейнасці на перыяд да 2030 года, якая вызначае прыярытэты і стратэгічныя напрамкі касмічнай дзейнасці, а таксама механізмы і сродкі рэалізацыі дзяржаўнай палітыкі ў гэтай галіне.
Праект Канцэпцыі рэалізацыі дзяржаўнай палітыкі Украіны ў сферы касмічнай дзейнасці на перыяд да 2030 года, падрыхтаваны ў адпаведнасці з асобным даручэннем Прэм'ер-міністра Украіны ад 9 чэрвеня 2008 года № 31802/0/1-08 з мэтай павышэння эфектыўнасці касмічнай дзейнасці для ператварэння яе ў дзейсны інструмент уплыву на вырашэнне актуальных задач сацыяльна-эканамічнага, экалагічнага, культурнага і адукацыйнага развіцця грамадства, падтрымкі нацыянальнай бяспекі і рэалізацыі геапалітычных інтарэсаў Украіны.
Міжнародныя касмічныя праграмы
ДКАУ прымае актыўны ўдзел у міжнародных праграмах. Супрацоўніцтва вядзецца як з Расійскай Федэрацыяй, так і з Злучанымі Штатамі Амерыкі, у апошні час вядзецца актыўнае супрацоўніцтва з Еўрапейскім касмічным агенцтвам. Выдатнымі праектамі міжнароднага маштабу з'яўляюцца: 9 кастрычніка 2015 года Дзяржаўнае касмічнае агенцтва Украіны прыпыніла супрацоўніцтва з Расіяй на міждзяржаўным узроўні, адначасова працягваючы працу над праектамі міжнароднай кааперацыі.
Наземныя ўкраінскія комплексы
Сваю працу ён пачаў з прыёму сігнала з першага штучнага спадарожніка Зямлі 4 кастрычніка 1957 года. 12 красавіка 1961 года комплекс забяспечваў УКХ радыёсувязь з першым касманаўтам Юрыем Аляксеевічам Гагарыным. Менавіта з гэтага комплексу ажыццяўлялася кіраванне украінскімі касмічнымі апаратамі ў космасе.
У 2014 годзе цэнтр пераведзены ў Кіеў. На базе вылічальных сродкаў ГЦСК створаны сумесны (разам з ІГФ НАНУ) Нацыянальны цэнтр дадзеных Нацыянальнай сістэмы сейсмічных назіранняў Украіны. Тэхнічныя сродкі ГЦСК далучаны да Міжнароднай сістэмы маніторынгу Падрыхтоўчай камісіі Дамовы аб усеабдымнай забароне ядзерных выпрабаванняў. За час існавання Галоўным цэнтрам зарэгістраваныя ўсе ядзерныя выпрабаванні на замежных палігонах і землятрусы на тэрыторыі Украіны. Цэнтр разгорнуты ў Дунаевецкім раёне Хмяльніцкай вобласці ў 1974 годзе. У 1980 годзе забяспечваў трансляцыю тэлевізійных перадач з XXII Алімпійскіх гульняў у Маскве. За час існавання праведзены дзясяткі тысяч сеансаў кіравання касмічнымі апаратамі і сеансаў прыёму спецыяльнай інфармацыі. У ЦПАСІ і КНП размешчаны архіў ДЗЗ ДКАУ.
Ядвігін Ш.
Ядвігін Ш., сапр. Антон Іванавіч Ляві́цкі (, маёнт. Добасна, цяпер агр. Добасна Кіраўскага раёна Магілёўскай вобласці —, ) — беларускі , , фельетаніст, , , , літаратуразнавец, палітык, адзін з пачынальнікаў беларускай мастацкай прозы.
Яго літаратурная творчасць шматжанравая. Ён вядомы як аўтар баек у прозе, лірычнага апавядання, сатырычнай замалёўкі, дарожных нататкаў, фельетона, мастацкай публіцыстыкі, мемуараў. Вялікае значэнне для станаўлення буйной празаічнай формы беларускай літаратуры меў яго раман «Золата». Творчасць Ядвігіна Ш. адыграла значную ролю ў фарміраванні норм беларускай літаратурнай мовы, удасканаленні сістэмы яе стылістычных сродкаў, пашырэнні выяўленчых магчымасцей.
Раннія гады і адукацыя
Нарадзіўся 4 студзеня 1869 года ў маёнтку Добасна Рагачоўскага павета (цяпер Кіраўскі раён) у сям'і Яна і Вольгі Лявіцкіх (меў сястру Эву), дзе яго бацька служыў упраўляючым маёнтка. Пазней у 1870-х гадах ён быў ляснічым графа Тышкевіча і жыў у Пяршаях цяперашняга Валожынскага раёна.
Пасля паспяхова скончыў Мінскую губернскую гімназію і паступіў на Маскоўскага ўніверсітэта.
8 сакавіка 1890 года за ўдзел у студэнцкіх хваляваннях Ядвігін Ш. быў арыштаваны і зняволены на некалькі месяцаў у, за чым паследавала выключэнне з універсітэта. У турме ён пераклаў папулярнае на той час апавяданне «Сігнал», выдадзенае ў Маскве ў 1891 годзе. У часе зняволення становіцца сведкам зладжанага студэнтамі-араштантамі канцэрту, на якім са сваімі нацыянальнымі песнямі і танцамі выступалі рускія, украінцы, літоўцы, латышы, каўказцы і палякі. Пасля канцэрту члены Мінскага зямляцтва вырашаюць заснаваць першы беларускі гурток моладзі ў Маскве.
Па вызваленні з турмы Ядвігін Ш. не дамагаецца аднаўлення ва ўніверсітэце. Ён здае экзамен на аптэкарскага практыканта, праходзіць практыку ў адной з маскоўскіх аптэк і выяжджае на Беларусь, дадому ў фальварак Карпілаўку. Тут ад цяжкай хваробы памірае яго бацька, а неўзабаве здараецца пажар, які знішчыў бацькоўскі дом. Ядвігін Ш. будуе для сям'і невялікую хатку з двух пакояў і кухні, а сам адпраўляецца ў Мінск і здае экзамен на аптэкара. Пасля непрацяглай практыкі пераводзіцца ў Радашковічы, дзе працуе памочнікам правізара і будуе Карпілаўскі дом.
Радашковіцкі гурток інтэлігенцыі
У Радашковічах Ядвігін Ш. стаў сябрам гуртка мясцовай інтэлігенцыі, браў удзел у літаратурных вечарынах — дэкламаваў вершы Вінцэнта Дуніна-Марцінкевіча і Францішка Багушэвіча. У 1892 (паводле іншых звестак у 1893) напісаў камедыю «Злодзей», якую з ініцыятывы Яна Якуба Офенберга, аднаго з арганізатараў Радашковіцкага гуртка беларусаў-інтэлігентаў, меркавалася паставіць на платнай маёўцы, а збор са спектаклю перадаць на адкрыццё местачковай лякарні. Сакратар Маскоўскага этнаграфічнага таварыства М. Янчук, які спрыяў справе культурнага адраджэння беларусаў і трымаў сувязь са студэнцкімі зямляцтвамі ўніверсітэта і сельскагаспадарчай акадэміі (студэнтам апошняй быў Ядвігін Ш.), імкнуўся атрымаць дазвол цэнзуры на выданне п'есы і на пастаноўку яе на сцэне, аднак так і не дамогся гэтага. Тым не менш, у 1892 годзе было вырашана паставіць п'есу без цэнзурнага дазволу.
За колькі дзён да маёўкі была празначана генеральная проба. Але да судовага следчага, нібыта ў госці, прыехаў з Вілейкі павятовы пракурор, які дазнаўся пра пастаноўку п'есы, што не прайшла цэнзуры. Пракурор даў зразумець следчаму, што спектакль, яшчэ і на забароненай тады беларускай мове, можа прынесці ўсёй мясцовай адміністрацыі вялікія прыкрасці. Пасля такога папярэджання пракурора спектакль так і не адбыўся. Сама камедыя ў свой час не была надрукаваная, а рукапіс не захаваўся. Як адзначаў беларускі драматург Францішак Аляхновіч у сваёй манаграфіі «Беларускі тэатр», рукапіс камедыі да Другой сусветнай вайны захоўваўся ў архіве Рамуальда Зямкевіча.
Шлюб і вяртанне ў Карпілаўку
У 1894 годзе Антон Лявіцкі пабраўся шлюбам з радашковіцкай швачкай Люцыяй Аляксандраўнай Гнатоўскай, якая па сканчэнні віленскай школы крою і шыцця працавала ў мястэчку. Па ўспамінах дачкі, Ванды Лявіцкай, Люцыя была маладзейшая за свайго мужа на пяць гадоў. У шлюбе нарадзілася чацвёра дзяцей: Ванда, Лявон, Вацлаў і Казімір.
Тым часам Антон Лявіцкі ужо загадваў крамай-каапэрацыяй запаснога насення землеўласнікаў, бо па стане здароўя мусіў адмовіцца ад аптэкарства. Аднак, пагарэўшы на пасадзе крамніка, даклаўшы, каб развязацца з ёю, нямала сваіх грошай, Ядвігін Ш. пераехаў назад у Карпілаўку, дзе пачаў займацца садоўніцтвам і літаратурнаю творчасцю.
У 1903—1904 гадах супрацоўнічаў з мінскімі і віленскімі прагрэсіўнымі выданнямі: выступаў з апавяданнямі, публіцыстычнымі артыкуламі і карэспандэнцыямі мясцовага характару на рускай і польскай мовах, дзе закранаў пытанні нацыянальнага кшталту, праблему перыядычных выданняў на роднай мове, сялянскага жыцця і інш., якія, аднак, асаблівай вядомасці яму не прынеслі. Першае апавяданне Ядвігіна Ш. на беларускай мове, якое мела назву «Суд», было надрукаванае ў трэцім нумары газеты «Наша доля» 20 верасня 1906 года , якое ў 1910 годзе было перакладзена на ўкраінскую мову з прыхільнымі водгукамі аб аўтары як аб арыгінальным беларускім празаіку. Таксама тагачасная беларуская крытыка не ўнікнула адзначыць у ім талент сатырыка і гумарыста.
Маёнтак Ядвігіна Ш. часта наведваў сын суседа-арандатара Дамініка Луцкевіча па імені Ян, які пазней стане буйнейшым беларускамоўным паэтам XX стагоддзя пад псеўданімам Янка Купала. Пра сустрэчы з Антонам Лявіцкім ён пазней успамінаў:
Сталая літаратурная дзейнасць
У 1909—1910 г. жыў у Вільні, працаваў сакратаром, а затым загадчыкам літаратурнага аддзела «Нашай нівы». Шмат піша і друкуецца. У 1913 г. працаваў у рэдакцыі газеты «Беларус». На гэты час прыпадае найбольш плённы ў жыцці пісьменніка перыяд 1906—1914 гадоў.
Увесну 1910 года пісьменнік здзяйсняе сваю даўнюю мару — павандраваць пешшу па Беларусі. Ён пешшу з Вільні да Карпілаўкі праходзіць больш за 500 км. У сваіх падарожных нататках, апублікаваных у «Нашай Ніве» пад назваю «Лісты з дарогі», Ядвігін Ш. распавядае пра мястэчкі і вёскі, цікавых людзей, што сустракаліся яму на шляху, а таксама разважае над эканамічнымі і сацыяльнымі праблемамі беларускага сялянства, выказвае шмат думак пра родную мову і народную асвету.
Адзін за адным — у 1912 годзе «Бярозкі», а ў 1914 годзе «Васількі» — выйшлі два зборніка апавяданняў пісьменніка. Апошні з іх быў выдадзены ў друкарні Марціна Кухты пры грашовай падтрымцы княгіні Магдалены Радзівіл
З лістапада 1913 да студзеня 1915 года Ядвігін Ш. пераяжджае з Вільні ў Мінск, дзе арганізоўвае і становіцца тэхнічным рэдактарам штомесячных беларускіх часопісаў: сельскагаспадарчага «Саха» і для дзяцей і моладзі «Лучынка».
У часе Першай сусветнай вайны працуе ў Мінскім цэнтральным бюро працы і кіраўніком швацкіх майстэрняў вайсковага рыштунку. Арганізаваў беларускае таварыства дапамогі ахвярам вайны, дзе пазнаёміўся з Максімам Багдановічам, ставіў спектаклі.
З восені 1916 да лютага 1917 года Ядвігін Ш. і Максім Багдановіч сустракаліся амаль штодня: у беларускай кнігарні, у «Беларускай хатцы» і на вуліцах Мінска. Пазней ён наведаў маёнтак пісьменніка ў Карпілаўцы. М. Багдановіч перакладаў на ўкраінскую мову творы Ядвігіна Ш.: «Зарабляюць», «З бальнічнага жыцця», «Падласы», «Рабы», «Вяселле», «Скакатушка», «Васількі», «Гадунец», «Чортава ласка», «Дачэсныя», «Ліст сабакі» да рэдакцыі «Нашай Нівы», «Сіло», «Награда» і «Сабачая служба».
Падчас Першай сусветнай вайны ў Карпілаўцы працаваў прытулак для дзяцей бежанцаў, дзе ўся праца з дзецьмі вялася па-беларуску. Ёсць меркаванне, што менавіта паездка ў Карпілаўку падштурхнула М. Багдановіча да пачатку працы па напісанні беларускага буквара.
У часе вайны Ядвігін Ш. захварэў на сухоты горла. У 1918 годзе яго стан рэзка пагоршыўся, што вымусіла яго легчы на лячэнне ў Мінскі шпіталь, а потым выехаць на жыхарства ў Карпілаўку. Праз некаторы час пісьменнік пачынае супрацоўнічаць з газетай «Беларус», друкуе там свой раман «Золата» (1920) — адзін з першых твораў буйнога эпічнага жанру ў беларускай літаратуры. Увосені 1920 года Ядвігін Ш. прыязджае ў Вільню і рыхтуе да выдання свае «Успаміны», першую частку якіх выдае ў 1921 годзе.
У пачатку 1922 года здароўе пісьменніка значна пагаршаецца і 24 лютага ў адным са шпіталяў Вільні ён памірае. Пахаваны на ў Вільні на могілках Росы на літарацкай горцы.
Палітычная дзейнасць
У сакавіку 1917 году Антон Лявіцкі ўдзельнічаў у З'ездзе беларускіх арганізацый, працаваў у яго камісіі друку і земскай камісіі. У ліпені 1917 - актыўны ўдзельнік З'езду беларускіх арганізацый і партый, абраны ў выканаўчы камітэт Цэнтральнай Рады Беларускіх Арганізацый. У кастрычніку 1917 стаў сябрам выканаўчага камітэту Вялікай Беларускай Рады. З сакавіка 1918 года - сябра Рады БНР.
Адзін з заснавальнікаў Беларускай народнай партыі сацыялістаў і партыі "Зялёны Дуб".
Псеўданім
Дакладнае паходжанне псеўданіма Антона Лявіцкага — Ядвігін Ш. — яшчэ ў 1968 годзе раскрыла дачка пісьменніка Ванда Лявіцкая. На запытанне пра псеўданім яна паведаміла, што ў маладосці бацька быў моцна закаханы ў нейкую Ядвігу Шабуневіч з Радашковічаў. Пасля яны рассталіся. Першае каханне асела назаўсёды, і калі ён пачаў друкавацца, не раздумваючы ўзяў сабе за псеўданім імя і скарочанае да адной літары прозвішча былой каханай.
Зрэшты, у літаратуразнаўстве існавалі і іншыя версіі наконт паходжання псеўданіма пісьменніка. Паводле Уладзіміра Содаля, пасля публікацыі абразка «Суд», на пытанне чаму ён падпісаны такім псеўданімам аўтар жартаўліва адказваў: «Вот я вам кажу ў хаце — ша! Дык і — Ша…».
Прыяцелька Антона Лявіцкага Зоська Верас расказвала, што нібыта яму вельмі падабалася адна з унучак Вінцэнта Дуніна-Марцінкевіча ці хтось іншы ў Люцінцы, каго звалі Ядвіга. Закахаўшыся яшчэ ў гады навучання ў школе Камілы Марцінкевіч, ужо дзецюком ён нібыта наведваўся да той Ядвігі. Найчасцей позна ўвечары, калі ў хаце ўсе спалі. Патрывожаная Ядвіга скрозь сон пыталася «Хто тут?». Малады Лявіцкі, прыклаўшы палец да вуснаў шаптаў «Ядвіга, ша, ціха… Гэта я…».
Гэтак жа тлумачыць гісторыю псеўданіма і Хведар Ільяшэвіч, аўтар кнігі «Антон Лявіцкі. Жыццё і літаратурная творчасць». Згадваючы запісы Ядвігіна Ш. у «Лістах з дарогі», даследнік звяртае ўвагу на цікавае прызнанне Лявіцкага:
Перачытваючы згаданы запіс, Хведар Ільяшэвіч выказаў меркаванне:
Часам Ядвгін Ш. вар’іраваў свой псеўданім, скарачаў яго да ініцыялаў, падпісваў творы ды розныя допісы аднымі толькі ініцыяламі — «Я. Ш.», «Ja.», «Sz.», «Ja.», «Š», «Ša», «Sz». Як адзначае Янка Саламевіч, цікавым фактам з’яўляецца тое, што некаторыя чыноўнікі Міністэрства культуры памылкова вымаўлялі яго псеўданім як Ядвігін Трэці.
Сям'я
З жонкай Люцыяй Аляксандраўнай Лявіцкай (народжанай Гнатоўскай; 1874, Вільня — пам. 20 красавіка 1945, Нежын) мелі чатырох дзяцей: Ванду, Лявона, Вацлава і Казіміра.
Пасля смерці пісьменніка ў 1928 годзе яго жонку раскулачылі, яна памерла ў 1945 годзе ў вялікай галечы ў Нежыне. Сыны Ядвігіна Ш. — Вацлаў і Казімір — былі сасланыя і на Беларусь не вярталіся. Старэйшы сын Лявон загінуў у часе Другой сусветнай вайны. Адзіная дачка пісьменніка, Ванда Лявіцкая, якая ўвосені 1917 года пабралася шлюбам з беларускім нацыянальным дзеячам Язэпам Лёсікам, загінулым у 1940 годзе ў саратаўскай турме, адправілася за мужам у ссылку. У іх было трое дзяцей: Юрась, інжынер-энергетык, жыў у Армавіры; Алеся, настаўніца, — у мястэчку Стаўрапольскага края; Люцыя, настаўніца, — у Ліпецку.
Хросным бацькам дзяцей Ванды — Люцыі і Алесі — быў Янка Купала. У 1992 годзе Люцыя і Алеся прыязджалі на месца колішняга радавога маёнтку Карпілаўкі.
Творчасць
Духоўны свет пісьменніка напоўнены пачуццём нацыянальнага самаадчування, нацыянальнай самасвядомасці. Яшчэ ў камеры Бутырскай турмы, пад беларускія песні студэнтаў Мінскага і Віленскага зямляцтваў, паводле яго слоў, «пазнаў я сябе беларусам». 3 захапленнем ён пісаў пра «выдатныя вершы Янкі Лучыны» і «цудоўныя вершы «Беларускай дудкі». Думку пра тое, што жывая беларуская мова «гладкая, пявучая, лірычная, багатая ў словы і звароты, каторых хватае выказаць нават такія чароўныя творы, як Міцкевіча», Ядвігін Ш. пацвердзіў сваёй мастацкай творчасцю.
Літаратурную дзейнасць пачаў у турме: пераклаў на беларускую мову апавяданне У. Гаршына «Сігнал» (выдадзена ў Маскве ў 1891). У 1892 напісаў камедыю «Злодзей» (пастаноўка забаронена паліцыяй, рукапіс згубіўся). Першае апавяданне на беларускай мове «Суд» апублікаваў у 1906 («Наша доля»). Аўтар зборнікаў апавяданняў «Бярозка» (Вільня, 1912, 1923), «Васількі» (Вільня, 1914), «Апавяданні» (1940, 1946), падарожнага нарыса «Дзед Завала» (Вільня, 1910), кнігі «Успаміны» (Вільня, 1921), няскончанага рамана «Золата». Таксама аўтар шэрага рэцэнзій і літаратурна-крытычных артыкулаў.
Ядвігін Ш. увайшоў у беларускую літаратуру як навеліст, нарысіст, фельетаніст, перакладчык, аўтар аднаго з першых беларускіх раманаў. Пісаў ён на беларускай, польскай і рускай мовах.
Першыя апавяданні пісьменніка лічацца мастацкімі апрацоўкамі, інтэрпрэтацыямі народных жартаў, анекдотаў, гутарак, казак, нагадваюць байкі ў прозе і характарызуюцца вострай сатырычнай скіраванасцю. У іх выкрываюцца зайздрасць, сквапнасць, празмерная цікаўнасць, забабоннасць і іншыя заганы чалавечай натуры. Героямі іх у большасці выпадкаў з'яўляюцца простыя людзі, сяляне, якім аўтар спачувае і якіх павучае з пазіцый народнай маралі. Так у серыі гумарыстычных навел «Вучоны бык», «З маленькім білецікам», «Пазыка», «Заморскі звер», «Цырк» сяляне трапляюць у даволі кур'ёзныя сітуацыі гарадскога жыцця, дзе паводзяць сябе па-дзіцячы наіўна, даверліва, неразважліва, часам без усякай логікі. Апавяданне «Рабы» з'яўляецца вострай крытыкай на людское хамства, блізарукае жыццё, «Падласенькі» — сатырай на тых прадстаўнікоў інтэлігенцыі, якія, вывучыўшыся на бацькоўскія грошы, адракаліся ад іх, «Важная фіга» — высмейваннем злых і сварлівых свякрух, «Дачэсныя» — выкрыццём сквапнасці, несумленнасці, няўдзячнасці, ашуканства.
Казачны сюжэт, зачын і паўторы, сказавая манера пісьма і многія іншыя прыкметы фальклорнай паэтыкі, псіхалагічная заглыбленасць, прытчавая форма асэнсавання праблем чалавечага быцця арганічна спалучаюцца ў апавяданні «Дуб-дзядуля». Змест твора складае сон-сімвал. Змучаны цяжкай працай селянін прылёг адпачыць у цяні дуба і заснуў. У сне ён шукае ваду старому дубу. Пошукі прыводзяць селяніна да трох азёр, ля якіх ён сустракае трох бабуль — Працу, Бяду і Цярпенне. Бабулі хочуць дапамагчы людзям, але іх вялікія намаганні не могуць пазбавіць чалавека поту, слёз і крыві. У апавяданні паказваецца цяжкі лёс беларускага селяніна, выказваецца шчырае спачуванне народу, мара аб яго лепшым будучым.
Раман Ядвігіна Ш. «Золата» спалучае ў сябе рэалістычныя, рамантычныя і дэтэктыўныя прыёмы і сродкі і раскрывае тэму ўлады грошай, іх згубнага ўплыву на чалавека.
Наватарская заслуга Ядвігіна Ш. і ў развіцці жанру мемуараў. У асобе апавядальніка чытач бачыць не раўнадушнага фактографа, а чалавека, ахопленага самымі рознымі пачуццямі: то светлай журбой, то пафасам народнага заступніцтва, то дасціпным гумарам. У гутарковую апавядальную плынь натуральна ўключаюцца фразеалагізмы.
Яго адзначае своеасаблівая стылявая манера, для якой характэрна чуласць да народнага слова і вобраза, дынамічнае, не застылае ў сваіх сувязях і значэннях слова, змястоўнасць формы. Сваёй творчасцю Ядвігін Ш., пісьменнік з «пэўна скрышталізаванай індывідуальнасцю і для беларускай літаратуры характэрнай», заклаў традыцыі, якія знайшлі далейшае развіццё ў творах майстроў мастацкага слова.
Памяць
Партрэт Ядвігіна Ш. у 1994 годзе стварыў Анатоль Змітравіч Крывенка.
Цярэшкава
Назву Цярэ́шкава маюць:
Макегуа
Макегуа (Moquegua) — горад на поўдні Перу, за 1146 км ад сталіцы Лімы. Насельніцтва каля 170 тысяч чалавек. Горад з’яўляецца сталіцай аднайменнага рэгіёна Макегуа.
Арманда Садыку
Арманда Садыку (Armando Sadiku; нар., Эльбасан, Албанія) — албанскі футбаліст, нападнік іспанскага клуба «Картахена» і былы ігрок нацыянальнай зборнай Албаніі. Аўтар першага гола Албаніі на міжнародных турнірах.
Рыбніцкі раён
Рыбніцкі раён, адміністрацыйная адзінка Прыднястроўскай Малдаўскай Рэспублікі. Плошча 850,2 км², насельніцтва 34,4 тыс. чалавек (1989). Адміністрацыйны цэнтр — горад Рыбніца. Знаходзіцца ў паўночнай часцы ПМР, мяжуе з Дубасарскім раёнам на поўдни, Каменскім на поўначы, Малдавіяй на захадзе і Украінай на ўсходзе.
Насельніцтва
Нацыянальны склад (на 1989):
Калатоўшчына (Пагарэльскае сельскае паселішча)
Калатоўшчына (Колотовщина) — вёска ў Веліжскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Пячонкаўскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з кастрычніка 1941 года, вызвалена ў сакавіку 1943 года.
Курбатаўшчына
Курбатаўшчына (Курбатовщина) — вёска ў Веліжскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Пячонкаўскага сельскага паселішча.
Варанілавіцкі сельсавет
Варані́лавіцкі сельсаве́т — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Пружанскага раёна Брэсцкай вобласці Беларусі. Адміністрацыйны цэнтр — вёска Варанілавічы.
Гісторыя
12 кастрычніка 1940 года ўтвораны ў складзе Ружанскага раёна Брэсцкай вобласці (з 8 студзеня 1954 года да 19 чэрвеня 1954 года — Гродзенскай вобласці). 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Шчытнаўскага сельсавета. 25 снежня 1962 года Ружанскі раён скасаваны, сельсавет далучаны да Пружанскага раёна. 18 чэрвеня 1963 года да сельсавета далучана частка скасаванага Калазубскага сельсавета (5 населеных пунктаў: Буцькі, Вітараж, Еськавічы, Калазубы і Перасадзічы). На 1 студзеня 1974 года ў складзе сельсавета 13 населеных пунктаў.
Сельсавет скасаваны 1 снежня 2009 года рашэннем Брэсцкага абласнога савета дэпутатаў № 242, усе населеныя пункты — Астравок, Буцькі, Варанілавічы, Верчыцы, Вітараж, Еськаўцы, Калазубы, Каплі, Клепачы, Ласасін, Перасадзічы, Таўцвілы, Шчытна — уключаныя ў склад Ружанскага пасялковага савета.
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 987 чалавек, з іх 96,7 % — беларусы.
Музей-кватэра Героя Савецкага Саюза Зінаіды Міхайлаўны Тусналобавай-Марчанка
'''Музей-кватэра Героя Савецкага Саюза З. М. Тусналобавай-Марчанка''' прысвечаны ганаровай грамадзянцы Полацка, Герою Савецкага Саюза, медыцынскай сястры, якая выратавала ў гады Вялікай Айчыннай вайны многія жыцці — Зінаідзе Міхайлаўне Тусналобавай-Марчанка.
Гісторыя
Музей-кватэра З. М. Тусналобавай-Марчанка быў адкрыты ў 1987 годзе. Экспазіцыя музея размешчана ў пакоі жылога дома, дзе прайшлі апошнія гады жыцця З. М. Тусналобавай-Марчанка.
Канцэпцыя
Музей расказвае пра дзяцінства і юнацтва З. М. Тусналобавай-Марчанка, яе ўдзеле ў Вялікай Айчыннай вайне.