cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Міхась Лазарук
Міхась Лазарук (Міхаіл Арсеньевіч Лазарук;, вёска Ушаловічы, Слуцкі раён — , Мінск) — беларускі літаратуразнавец, крытык, педагог. Акадэмік Акадэмія педагагічных навук СССР (1982), замежны член Расійскай акадэміі адукацыі. Доктар філалагічных навук (1970), прафесар (1971).
Біяграфія
Нарадзіўся 5 ліпеня 1926 года ў в. Ушаловічы Слуцкага раёна ў сялянскай сям’і.
Пасля вызвалення Случчыны ад нацысцкіх захопнікаў у 1944 годзе прызваны ў Чырвоную Армію. Дайшоў да Берліна. У 1951 годзе скончыў філалагічны факультэт Мінскага педагагічнага інстытута і паступіў у аспірантуру пры гэтым інстытуце. Пасля заканчэння аспірантуры (1954) — выкладчык, потым дацэнт кафедры беларускай літаратуры, з 1968 года — дэкан філалагічнага факультэта, з 1971 года — прарэктар Мінскага педінстытута. Паўтара года (1959—1960) працаваў на кафедры беларускай філалогіі Варшаўскага ўніверсітэта. У 1978 годзе прызначаны дырэктарам навукова-даследчага Інстытута педагогікі Міністэрства народнай адукацыі БССР.
Памёр 14 лістапада 2000 года ў Мінску.
Навуковая дзейнасць
Выступаў у друку з крытычнымі і літаратуразнаўчымі артыкуламі з 1949 г. Аўтар даследаванняў і манаграфій «Пімен Панчанка» (1959), «Пытанні тэорыі літаратуры» (з А. Ленсу, 1964), «Станаўленне беларускай паэмы» (1968), «Беларуская паэма ў другой палавіне XIX — пачатку XX стагоддзя» (1970), зборніка крытычных артыкулаў «Часу непадуладнае» (1981), навучальных дапаможнікаў і падручнікаў для філалагічных факультэтаў ВНУ «Уводзіны ў літаратуразнаўства» (з А. Ленсу, 1970, 2-е выданне, 1982), падручніка для 9 класа «Беларуская літаратура ў школе» (з В.Івашыным, 1979, 8-е выданне, 1990), дапаможнікаў «Тэорыя літаратуры» (1967, 2-е выданне, 1971), «Слоўніка літаратуразнаўчых тэрмінаў» (з А.Ленсу, 1983). Адзін з аўтараў «Гісторыі беларускай літаратуры» (ч. 1-2, 1981, ч. 3, 1983, ч. 4, 1985), працы «Изучение русской литературы во взаимосвязи с белорусской» (1988).
Аслан Аліевіч Масхадаў
Асла́н (Халід) Аліевіч Масха́даў (Масхадан Іаьлин кІант Аслан, Халид; (21 верасня 1951 года, Шакай, Карагандзінская вобласць, Казахская ССР, СССР — 8 сакавіка 2005 года, Талстой-Юрт, Чачэнская Рэспубліка, Расійская Федэрацыя) — ваенны і дзяржаўны дзеяч непрызнанай Чачэнскай Рэспублікі Ічкерыя (ЧРІ). У пачатку 1990-х браў удзел у стварэнні і кіраваў баявымі дзеяннямі баевікоў супраць федэральных сіл; са студзеня 1997 па сакавік 2005 — прэзідэнт ЧРІ.
Забіты 8 сакавіка 2005 года падчас спецаперацыі ФСБ.
У 1969 годзе паступіў на вучобу ў Тбіліскае вышэйшае артылерыйскае вучылішча. Далей служыў у савецкім войску, як у самім СССР, так і за яго межамі (у Венгрыі). Быў начальнікам штабу і ракетных войскаў Вільнюскага гарнізона, якім загадваў беларускі генерал Валерый Фралоў. Браў удзел у карным паходзе на вільнюскае тэлебачанне ў 1991 годзе. Выйшаў у адстаўку ў 1992 годзе. Меў чын — палкоўніка арміі СССР.
У выраку Вярхоўнага суда Паўночнай Асеціі па справе, адзінага ўдзельніка , які выжыў, утрымваецца сцвярджэнне пра дачыненне Масхадава да дадзенага акта тэрарызму.
Біяграфія
Нарадзіўся ў сяле Шакай Асакараўскага раёна Карагандзінскай вобласці Казахскай ССР, куды яго сям’я была дэпартавана ў 1944 годзе. Выхадзец з.
У 1957 годзе (паводле іншых дадзеных — у 1959 годзе) пасля рэабілітацыі чачэнскага і інгушскага народаў разам з сям’ёй вярнуўся ў Чачню, у сяло  Чачэна-Інгушскай АССР. У 1966 годзе ўступіў ва УЛКСМ. У 1968 годзе скончыў 10 класаў сярэдняй школы ў сяле Надцерачнае.
Навучанне і вайсковая служба
У 1969 годзе паступіў у Тбіліскае вышэйшае артылерыйскае каманднае вучылішча, якое скончыў у 1972 годзе. Потым у 1972—1978 гадах служыў у Далёкаўсходняй ваеннай акрузе ў в/ч 20119, дыслакаванай у сяле  на беразе возера Ханка. Займаў пасады камандзіра агнявога ўзвода, камандзіра батарэі, начальніка штаба артылерыйскага дывізіёна і намесніка камандзіра дывізіёна. Член Камуністычнай партыі Савецкага Саюза з 1972 года. У 1978 годзе паступіў у Ленінградскую, якую ў 1981 годзе скончыў з адзнакай. Паводле дакументаў, у акадэміі ён лічыўся, а аднакурснікі клікалі яго Алегам. Яны адзначалі, што ён тады не прытрымліваўся мусульманскай веры і быў неабыякавы да спіртнога.
Потым у 1981 годзе быў скіраваны ў Паўднёвую групу войскаў (г. Кечкемет, Венгрыя), дзе паслядоўна займаў пасады камандзіра дывізіёна, начальніка штаба палка, а потым — камандзіра 198-га самаходнага артылерыйскага палка 19-й гвардзейскай танкавай дывізіі, у якой займаў пасаду начальніка штаба 407-ы гвардзейскага самаходнага артылерыйскага ордэнаў Багдана Хмяльніцкага і Аляксандра Неўскага палка, г. .
Паводле сведчанняў калег, яго полк неаднаразова ўзнагароджваўся пераходным сцягам Вайсковага Савета акругі.
Служба ў Літве
З 1986 года камандзір 379-га самаходнага артпалка 107-й мотастралковай дывізіі (г. Вільнюс, Літва). Яго полк быў лепшым у Прыбалтыйскай ваеннай акрузе, у ім адсутнічала, жонак афіцэраў запрашалі на заняткі і быў створаны жансавет.
У 1989 годзе часць пад камандаваннем Масхадава стала першай у дывізіі, а ў 1990 годзе прызнана лепшай у Прыбалтыйскай ваеннай акрузе па баявой і палітычнай падрыхтоўцы.
У 1990 годзе прызначаны начальнікам артылерыі дывізіі, абраны сакратаром партыйнага камітэта і старшынём афіцэрскага сходу. З 1991 года камандаваў штабам ракетных войскаў і артылерыі Вільнюскага гарнізона, якім загадваў беларускі генерал Валерый Фралоў. Яго салдаты прыкрывалі захоп АМАПам вільнюскага тэлецэнтра, але непасрэдна ў штурме не бралі ўдзел. Сам Масхадаў за два дні да падзей быў высланы з Вільнюса сваім камандаваннем. Быў узнагароджаны ордэнамі «За службу Радзіме ва Узброеных Сілах СССР» II, III ступеня. На момант звальнення з Узброеных сіл СССР меў званне палкоўніка.
У штабе Дудаева
У 1993—1994 гадах кіраваў баявымі дзеяннямі супраць антыдудаеўскай апазіцыі ва, Надцерачным і. У сакавіку 1994 года ўказам Дудаева быў прызначаны начальнікам Галоўнага штаба Узброеных сіл ЧРІ.
Першая чачэнская вайна
У Першую чачэнскую вайну Масхадаў планаваў і кіраваў правядзеннем большасцей буйных баявых і дыверсійных аперацый чачэнскіх узброеных фармаванняў.
Са снежня 1994 года па студзень 1995 года ўзначальваў абарону Прэзідэнцкага палаца ў Грозным. Паводле плана Масхадава чачэнцы прапусцілі расійскія танкі ў цэнтр горада, пасля чаго нанеслі ўдары так, каб падбітыя баявыя машыны блакавалі астатнім шляхі адыходу, а потым з верхніх паверхаў дамоў расстралялі танкі, якія не маглі манеўраваць на вузкіх вуліцах. Паводле некаторых дадзеных, пакінуў горад пасля таго, як ён быў пераўтвораны ў руіны. У лютым 1995 года Дудаеў прысвоіў Масхадаву званне дывізійнага генерала.
Штаб узброеных сіл Ічкерыі быў размешчаны ім у горах на мяжы і. У маі 1995 года падчас абвешчанага расійскімі войскамі мараторыя на баявыя дзеянні Масхадаў здзяйсніў перагрупоўку, рэарганізаваў свае сілы па франтах і кірунках.
Пад кіраўніцтвам Масхадава быў распрацаваны і ажыццёўлены напад баевікоў на Грозны, Аргун і Гудэрмес 6 жніўня 1996 года (аперацыя «Джыхад»). Паводле яго заявы, аперацыя была распачата для таго, «каб паказаць усяму свету і перш за ўсё Расіі баявы патэнцыял Узброеных сіл ЧРІ».
У сакавіку 1995 года ўзбудзіла супраць Масхадава крымінальную справу па фактах яго дачынення да стварэння незаконных узброеных фармаванняў па 170-ым (злоўжыванне ўладай ці службовым становішчам), 64-ым і 77-ым (здрада Радзіме і бандытызм з мерай кары аж да смяротнага пакарання) артыкулам Крымінальнага кодэкса РСФСР і абвясціла яго ў вышук. Нягледзячы на гэта, у 1995 і 1996 гг. ён неаднаразова прадстаўляў баевікоў на перамовах з расійскімі ўладамі, а 31 жніўня 1996 года ён падпісаў з Аляксандрам Лебедзем, згодна якім разгляд пытання пра статус Чачні адкладаўся да 31 снежня 2001 года.
Міжваенны перыяд
17 кастрычніка 1996 года ўзначаліў урад ЧРІ: рашэннем выканаўцы абавязкаў прэзідэнта Ічкерыі Зелімхана Яндарбіева Масхадаў стаў адначасна прэм’ер-міністрам кааліцыйнага ўрада Чачні і міністрам абароны, захаваўшы пры гэтым пасаду начальніка Галоўнага штаба.
23 лістапада 1996 года падпісаў са старшынём урада РФ Віктарам Чарнамырдзіным пагадненне пра прынцыпы стасункаў паміж федэральным цэнтрам і ЧРІ.
Выбары
27 лістапада 1996 года абвясціў пра сваё рашэнне балатавацца на пост прэзідэнта ЧРІ (балатаваўся на пару з віцэ-прэзідэнтам ). Па ініцыятыве Масхадава, усе кандыдаты павінны былі публічна паклясціся, што не дапусцяць якіх-небудзь правакацый і абразлівых прыёмаў у дачыненні сваіх сапернікаў. Галоўнымі сапернікамі Масхадава на выбарах былі палявы камандзір Шаміль Басаеў, в. а. прэзідэнта ЧРІ Зелімхан Яндарбіеў і міністр прапаганды.
27 студзеня 1997 года быў абраны прэзідэнтам ЧРІ, набраўшы 59,3 % галасоў выбарцаў. Другое, трэцяе і чацвёртае месцы занялі Басаеў (23,5 % галасоў), Яндарбіеў (10,1 %) і Удугаў адпаведна. З лютага адначасна заняў пост старшыні ўрада ЧРІ.
12 мая 1997 года ў Маскве Масхадаў і прэзідэнт Расіі Барыс Ельцын падпісалі.
Прэзідэнцкі тэрмін
Праз паўгода пасля выбараў Масхадаў прызначыў Басаева «прэм’ер-міністрам» ЧРІ.
Як піша гісторык-каўказазнавец, Масхадаў, узначаліўшы ЧРІ, апынуўся, аднак, не ў стане кансалідаваць чачэнскае грамадства, падтрымаўшы ўзброеную меншасць і адпрэчыўшы супрацу з цэнтрысцкімі палітычнымі сіламі і лаяльнай да Расіі мадэрнізаванай часткай насельніцтва. Як адзначае Гакаеў, за час кіравання Масхадава ў Чачні хутка дэградавалі эканоміка і сацыяльная сфера :
Над Чачнёй рэальна навісла экалагічная і эпідэміялагічная катастрофа. Гарады і разбураныя сёлы практычна не аднаўляліся, людзі жылі ў пабітых кварталах, дзе ўжо даўно няма ні каналізацыі, ні вады, а часта — і электрычнасці. Медычнае абслугоўванне, у існасці, адсутнічала. Людзі паміралі ад масавых хвароб і голаду, асабліва высокая смяротнасць сярод дзяцей, практычна ўсё насельніцтва мае патрэбу ў псіхатэрапіі. Вучылішча, вну практычна не працавалі, апроч некалькіх прыватных каледжаў. Узмацніўся працэс арабізацыі адукацыі. У Чачні выяўна пазначыліся прыкметы распаду гаспадарчых, культурных сувязей усярэдзіне соцыуму. З Чачні працягваўся зыход насельніцтва. Паводле дадзеных апошняга перапісу (1989), тут жылі 1270 тыс. чалавек, з іх больш за 30 % рускіх і рускамоўных. Перад пачаткам другой чачэнскай кампаніі насельніцтва Ічкерыі не перавышала 400 тыс. (рускіх у Чачні засталося каля 50 тыс.), тут засталіся толькі тыя, каму няма куды дзецца.
Рэальнага будаўніцтва дзяржавы і аднаўлення эканомікі Чачні Масхадаў ажыццявіць не змог. Існаванне Чачні ў эканамічным плане было забяспечана толькі практычна адкрытымі межамі з астатняй Расіяй, а таксама энерганосьбітамі і электраэнергіяй з Расіі.
У Чачні адбываліся выкраданні людзей, захопы закладнікаў (у тым ліку афіцыйных расійскіх прадстаўнікоў, якія працавалі ў Чачні), крадзяжы нафты з нафтаводаў і нафтавых свідравін, шырока была пашырана вытворчасць і кантрабанда наркотыкаў, выпуск і шыранне фальшывых грашовых купюр, тэракты і напады на суседнія расійскія рэгіёны. На тэрыторыі Чачні былі створаны лагеры для навучання баевікоў — маладых людзей з мусульманскіх рэгіёнаў Расіі. Сюды скіроўваліся з-за мяжы інструктары па мінна-падрыўной справе і ісламскія прапаведнікі. Значную ролю ў жыцці Чачні сталі цацкаць шматлікія арабскія найміты. Галоўнай іх мэтай стала дэстабілізацыя становішча ў суседніх з Чачнёй расійскіх рэгіёнах і шыранне ідэй сепаратызму на паўночнакаўказскія рэспублікі (перадусім Дагестан, Карачаева-Чаркесію, Кабардзіна-Балкарыю).
Масхадаў у сваёй інфармацыйнай палітыцы выкарыстоўваў выказы антысеміцкага толку. Чачэнскі гісторык Лема Вахаеў прыводзіць адзін з прыкладаў выступлення Масхадава: «Сёння я змушаны прызнаць, што ў нас ёсць вахабіцкая ідэалогія, якая робіць з нашай моладзі робатаў, атручвае яе свядомасць. Гэта ідэалогія прыўносіцца штучна. Яе ўкараняюць і шыраць нашы ворагі і яўрэі…». На думку Вахаева, дадзены выказ адлюстроўваў мысленне сепаратыстаў, якія знаходзяцца ва ўладзе: «Антысемітызм сёння прыўносіцца ў чачэнскае грамадства кіравальнай элітай, значная частка якой знаходзіцца пад уплывам ісламскіх радыкалаў-фундаменталістаў. Менавіта таму на кантраляваным рухам вахабітаў тэлеканале „Каўказ“ лейтматыў „“ непарыўна злучаны з заклікам „Будзе наш Іерусалім!“».
Вонкавая палітыка
У лістападзе 1997 года ездзіў у ЗША, дзе сустрэўся з некалькімі амерыканскімі кангрэсменамі і каардынатарам Дзярждэпартамента па краінах СНД Стывенам Сестановічам.
У сакавіку 1998 года ездзіў у Лондан, дзе сустрэўся з лордам Алістарам Мак-Альпінам і былым прэм’ер-міністрам Маргарэт Тэтчэр.
У жніўні 1998 года Масхадаў здзейсніў другое падарожжа ў ЗША, дзе выступіў на Міжнароднай канферэнцыі ісламскага адзінства ў Вашынгтоне. Чачэнская дэлегацыя прапанавала ўкласці ў Чачню 30 млрд долараў.
Абвастрэнне сітуацыі
Да сярэдзіны 1998 года ў Чачні налічвалася каля 300 атрадаў баевікоў, што не ўваходзілі ў структуру «узброеных сіл ЧРІ». Самыя буйныя з іх — так званая «» пад камандаваннем, атрады і Хатаба. Групоўка Радуева налічвала да 3000 ваяроў і 16 адзінак бранятэхнікі, у групоўцы Басаева людзей і бранятэхнікі было не менш, атрады Хатаба налічвалі каля 500 чалавек. Супрацьставіць ім Масхадаў мог толькі 7000 баевікоў і 60 адзінак бранятэхнікі. У сярэдзіне 1998 года паміж Масхадавым і яго атачэннем, з аднаго боку, і радыкальнымі апазіцыйнымі групамі, з іншай, паўстаў. У верасні 1998 года Радуеў, Басаеў і звінавацілі Масхадава ў змове з Масквой, запатрабаваўшы яго адстаўкі. У адказ Масхадаў адправіў у адстаўку ўрад Шаміля Басаева. У выніку канфлікту з палявымі камандзірамі Масхадаў страціў кантроль над большай часткай тэрыторыі за межамі Грознага.
Амаль ува ўсіх раёнах Чачні атрады баевікоў захавалі свае структуры — штабы, «джамааты», вайсковыя базы, турмы. Гэтыя бандыты не лічылі чачэнскую вайну скончанай і ў любы момант былі гатовы пачаць баявыя дзеянні і здзяйсняць тэракты. Найболей буйныя рабагандляры і бандыты сталі службоўцамі ЧРІ:  — «намеснікам міністра ўнутраных спраў», Ваха Арсанаў — «віцэ-прэзідэнтам» і т. п.
9 студзеня 1999 года Масхадаў выступіў за стварэнне ісламскай дзяржавы ў Чачні. Урус-Мартанаўскі раён стаў базай апазіцыі, што жыла па сваіх законах. Там іарданец Хатаб адкрыў дыверсійную базу.
3 лютага 1999 года Масхадаў падпісаў указ пра ўвядзенне ў Чачні шарыяцкага кіравання «у поўным аб’ёме». Парламент быў пазбаўлены заканадаўчых праў, а вышэйшым заканадаўчым органам стала  — ісламскі савет, быў створаны арганізацыйны камітэт на чале з Ахмедам Закаевым па стварэнні «шарыяцкай канстытуцыі». У адказ на гэта Басаеў абвясціў пра стварэнне «апазіцыйнай Шуры», якую сам і ўзначаліў. Пасля гэтага ён звінаваціў Масхадава ў «рэпрэсіях супраць удзельнікаў вайны і прыхільнікаў незалежнасці Чачні», і ў тым, што «замест аб’яднання нацыі прэзідэнт падзяліў народ па рэлігійным прынцыпе».
Летам 1999 года супрацьстаянне паміж прыхільнікамі Масхадава і радыкальнай апазіцыяй рэзка абвастрылася. 4 чэрвеня чачэнскае тэлебачанне перадало зварот Масхадава да апазіцыі: «Устаньце побач са мной. Падтрымайце мяне, як вы гэта зрабілі падчас вайны і на прэзідэнцкіх выбарах. Дапамажыце мне пазбыць Чачню ад ганебнай з’явы, які што прыняла масавы характар, злучанай з выкраданнем людзей», і абвясціў, што «рэспубліка знаходзіцца на мяжы міжусобнай і межтэйпавай вайны».
11 чэрвеня прайшла сустрэча Масхадава і прэм’ер-міністра Расіі Сяргея Сцяпашына, прысвечаная змаганню з арганізаванай злачыннасцю ў Чачні. На наступны дзень у чачэнскай сталіцы 200 баевікоў апазіцыі спрабавалі ўзяць штурмам будынак Службы нацыянальнай бяспекі Чачні дзеля вызвалення сваіх людзей. У трохгадзіннай страляніне шэсць супрацоўнікаў спецслужбы атрымалі параненні, сярод нападнікаў было больш за дзесяць забітых.
У ліпені 1999 года па скупнасці баевікоў колькасцю 150—200 чалавек у раёне Кізляра федэральнымі сіламі быў нанесены папераджальны ўдар з дапамогай верталётаў, артылерыі і мінамётаў.
Тады ж Масхадаў распачаў спробу кансалідацыі з апазіцыяй. 12 ліпеня ў Грозным прайшло папярэдняе пасяджэнне СНБ з удзелам Масхадава, Басаева, Удугава, і іншых палявых камандзіраў. Было вырашана, што СНБ будзе вышэйшым органам дзяржаўнай улады Чачні і будзе ўзначальвацца самім Масхадавым.
Пачатак другой чачэнскай вайны
7 жніўня 1999 года з тэрыторыі Чачні было здзейснена масавае ўварванне баевікоў у Дагестан пад агульным камандаваннем Шаміля Басаева і арабскага найміта Хатаба. Ядро групоўкі баевікоў складалі замежныя найміты і ваяры «Ісламскай міжнароднай міратворчай брыгады», злучанай з «Аль-Каідай». Расійскія ўлады прапанавалі ічкерыйскаму кіраўніцтву правесці супольную з федэральнымі сіламі аперацыю супраць ісламістаў у Дагестане. Было таксама прапанавана «вырашыць пытанне пра ліквідацыю баз, месцаў складавання і адпачынку незаконных узброеных фармаванняў, ад якіх чачэнскае кіраўніцтва ўсяляк адхрышчваецца».
Масхадаў на словах засудзіў напады на Дагестан і іх арганізатараў і натхніцеляў, аднак рэальных мёр для супраціву ім не распачаў.
Больш за месяц ішлі баі федэральных сіл з баевікамі, якія скончыліся тым, што баевікі былі змушаны адступіць з тэрыторыі Дагестана назад у Чачню. У гэтыя ж дні — 4—16 верасня — у некалькіх гарадах Расіі (Маскве, Валгадонску і Буйнакску) была ажыццёўлена серыя тэрарыстычных актаў —.
Разумеючы, што апошнія падзеі прывялі Чачню на мяжу новай вайны, Масхадаў усімі сіламі спрабаваў, з аднаго боку, дыстанцыявацца ад найболей радыкальных паўстанцкіх лідараў — вывеў Маўладзі Удугава са складу Савета бяспекі ЧРІ, засудзіў удзел чачэнскіх палявых камандзіраў у дагестанскім канфлікце, звінаваціўшы іх у здрадзе ўласнага народа, заявіў, што «Чачня стала разменнай картай у руках 44сусветных дзяржаў, якія імкнуцца стаць гаспадарамі Каўказа і выдушыць адсюль Расію» , — а з іншага боку, то вінаваціў расійскае кіраўніцтва ў правакацыях і нагнятанні напружанасці, то заяўляў пра намер прапанаваць Расіі зрабіць Чачню «найважнейшым стратэгічным партнёрам на Паўночным Каўказе» і просіць лідараў Інгушэціі і Паўночнай Асеціі і  пра дапамогу ў прадухіленні новай вайны і ў арганізацыі асабістай сустрэчы з расійскім прэм’ерам Уладзімірам Пуціным.
Улічваючы, аднак, няздольнасць Масхадава кантраляваць сітуацыю ў Чачні, расійскім кіраўніцтвам быў прыняты рашэнне пра правядзенне ваеннай аперацыі па знішчэнні баевікоў на тэрыторыі Чачні. Прапановы Масхадава пра сустрэчу з прэзідэнтам Расіі былі адхілены. «Ніякіх сустрэч дзеля таго, каб даць баевікам залізаць раны, не будзе», заявіў прэм’ер-міністр Расіі Уладзімір Пуцін. 30 верасня расійскія войскі перасеклі адміністрацыйныя межы Чачні.
Другая чачэнская вайна
Пасля ўводу расійскіх войскаў у Чачню Масхадаў узначаліў узброены супраціў і заняў пост кіраўніка Дзяржаўнага камітэта абароны ЧРІ. 10 сакавіка 2000 года ён быў ізноў абвешчаны ўладамі РФ у федэральны, а ў 2002 годзе — у міжнародны вышук.
Да 2002 года Масхадаў з невялікім атрадам знаходзіўся пераважна ў горнай частцы Чачні. У 2002 годзе на агульным сходзе ўсіх палявых камандзіраў («Вялікім Маджлісе») тэрарысты дамовіліся пра адно камандаванне, і падраздзяленні раней апазіцыйнай тэрарыстычнай арганізацыі «» Шаміля Басаева і Хатаба перайшлі пад камандаванне Масхадава (быў сфармаваны новы калегіяльны орган «Дзяржаўны Камітэт Абароны — Маджлісуль Шура», да якому, згодна прынятым папраўкам да канстытуцыі ЧРІ, на час вайны пераходзіла ўся паўната ўлады).
У сярэдзіне кастрычніка 2002 года Масхадаў даў інтэрв’ю французскаму агенцтву, у якім заявіў пра актывізацыю сваіх сувязей з найболей экстрэмісцкімі лідарамі чачэнскіх тэрарыстаў. Адказваючы на пытанні агенцтва, Масхадаў вытлумачыў радыкалізацыю сваёй пазіцыі адмовай Захаду падтрымаць яго. «Заходнія лідары змушаны заляцацца з Расіяй для дазволу сваіх глабальных праблем, такіх як Балканы, Афганістан, Грузія, а зараз і Ірак», заявіў ён. «Зараз, калі вайна працягваецца, мне няма чаго губляць ад таго, што я злучаюся з такімі людзьмі, як Басаеў, Удугаў ці Яндарбіеў — галоўнымі радыкальнымі лідарамі», падкрэсліў Масхадаў. Пры гэтым ён заявіў аб нейкай «вылучнай аперацыі», якая рыхтуецца сепаратыстамі, аднак якія-небудзь дэталі ён раскрыць адмовіўся. 23 кастрычніка чачэнскімі тэрарыстамі былі ў Маскве. 25 кастрычніка ў тэлефонным інтэрв’ю азербайджанскай газеце «Люстэрка» адзін з тэрарыстаў, якія ўтрымвалі закладнікаў, заявіў, што Масхадаў браў удзел у падрыхтоўцы гэтага тэракту. У лістападзе 2002 года Масхадаў засудзіў тэракт на Дуброўцы і абвясціў пра ўзрушанасць крымінальнай справы на Басаева, прыстрашыўшы зрушыць Басаева з пасады, аднак не распачаў якіх-небудзь значных дзеянняў. Басаеў сам падаў у адстаўку, як толькі ўзяў на сябе адказнасць за «Норд-Ост» , працягваў заставацца ў Чачні і неўзабаве зноў быў прызначаны Масхадавым на шэраг пасад у ЧРІ. Расійскае кіраўніцтва пасля тэракту заявіла пра адмову ад якіх-небудзь перамоў з Масхадавым, звінаваціўшы яго ў дачыненні да арганізацыі гэтай акцыі. Урад ЗША заявіў, што пасля тэракту на Дуброўцы Масхадаў цалкам страціў легітымнасць і не можа прэтэндаваць на ўдзел у мірным працэсе.
У час тэрарыстычнага акта ў Беслане, адказнасць за які ўзяў на сябе Басаеў, Масхадава (праз ) прасіў пра дапамогу прэзідэнт Паўночнай Асеціі Аляксандр Дзасохаў. Увечар 2 верасня 2004 года Закаеў ад імя Масхадава паведаміў агенцтву «Франс-Прэс», што Масхадаў гатовы выляцець у Беслан і зрабіць захады па вызваленню закладнікаў, калі Масхадаву будуць пададзены гарантыі асабістай недатыкальнасці. Раніцай 3 верасня на сайце «Чечен.орг» з’явілася асабістая заява Масхадава з асуджэннем тэракту (на наступны дзень сайт «Чечен.орг» заявіў, што матэрыял ад імя Масхадава з’яўляецца сумнеўным і быў вывешаны невядомым узломшчыкам ). Паводле словаў Закаева, 3 верасня ў 12:00 па маскоўскім часе было дасягнута пагадненне з Дзасохавым пра прылёт у той жа дзень Масхадава ў выпадку падавання гарантый недатыкальнасці Масхадаву. Дзасохаў, у сваю чаргу, сцвярджаў, што Закаеў тым часам толькі толькі паведаміў пра перадачу паведамлення Масхадаву і гатовасці паінфармаваць Дзасохава, калі паступяць новыя звесткі. У 13:05 у тэрарыстаў выбухнулі бомбы, закладнікі пачалі выбягаць са школы, и через некоторое время начался штурм здания. . 17 верасня 2004 года намеснік генеральнага пракурора РФ заявіў, што Генпракуратура мае довады дачынення Масхадава да тэракту ў Беслане. Праз 5 месяцаў пасля тэракту Масхадаў аднавіў Басаева на пасадзе Вайсковага Аміра ГКО-Маджлісуль Шура ЧРІ. У 2006 годзе Масхадаў быў прызнаны Вярхоўным судом Паўночнай Асеціі адным з заказцаў тэракту ў Беслане.
8 верасня 2004 года ФСБ абвясціла, што выплаціць 300 мільёнаў рублёў за інфармацыю, якая дазволіць нейтралізаваць лідараў бандфармаванняў Шаміля Басаева і Масхадава. 25 лістапада 2004 года расійскія ўлады заявілі, што зловам Масхадава і Басаева занялася адмысловая разведвальная служба, якая функцыянуе ў складзе контртэрарыстычнай групоўкі войскаў на Севернам Каўказе; гэта служба яднае высілкі ФСБ, МУС і ваеннай выведкі — ГРУ.
14 студзеня 2005 года Масхадаў падпісаў загад «Пра прыпыненне ў аднабаковым парадку наступальных баявых дзеянняў на ўсёй тэрыторыі ЧРІ і за яе межамі на люты месяц», які быў упершыню абнародаваны ў СМІ 3 лютага. У выкананне загаду Масхадава, Басаеў таксама аддаў загад падначаленым яму падраздзяленням спыніць наступальныя баявыя дзеянні тэрмінам да 22 лютага.
Смерць
8 сакавіка 2005 года Масхадаў быў забіты падчас спецаперацыі супрацоўнікамі у сяле Талстой-Юрт (Грозненскі сельскі раён), дзе ён хаваўся ў падземным бункеры пад хатай аднаго з далёкіх сваякоў. Падчас штурму Масхадаў супраціўляўся і спецпрызаўцы прывялі ў дзеянне выбуховую прыладу, ад ударнай хвалі якой дом апынуўся паўразбураны. Затрыманыя падчас спецаперацыі асабісты памагаты Масхадава Вахід Мурдашаў, пляменнік Масхадава Вісхан Хаджымуратаў, а таксама Скандарбек Юсупаў і Ільяс Ірысханаў былі асуджаны на розныя тэрміны пазбаўлення свабоды за ўдзел у незаконных узброеных фармаваннях і незаконнае нашэнне зброі.
Паводле сцвярджэння Рамзана Кадырава, былы прэзідэнт Чачні «загінуў у выніку неасцярожнага абыходжання са зброяй целаахоўніка, які знаходзіўся поруч з ім». На працэсе ў Вярхоўным судзе Чачні высветліліся дэталі гібелі прэзідэнта Ічкерыі: смяротны стрэл быў здзейснены з пісталета Макарава, якім быў узброены пляменнік і целаахоўнік Масхадава Вісхан Хаджымуратаў. Ён так вытлумачыў: «Дзядзька заўсёды мне казаў, каб я застрэліў яго, калі ён будзе паранены і яго паспрабуюць узяць у палон. Ён казаў, што калі трапіць у палон, то з яго будуць здзекавацца, як з Саддама Хусейна».
Талстой-Юрт (Дойкур-Эвл) — радавое сяло Руслана Хасбулатава, якое заўсёды лічылася цэнтрам антыдудаеўскай, а потым — антымасхадаўскай апазіцыі. У Талстой-Юрт пасля пачатку другой вайны перабраліся многія землякі і сваякі Масхадава з Нажай-Юртаўскага раёна.
15 сакавіка 2005 года Цэнтр грамадскіх сувязей ФСБ абвясціў, што ўзнагарода ў памеры 10 мільёнаў долараў «за Масхадава» была выплачана «у поўным аб’ёме», не ўдакладніўшы пры гэтым, хто і завошта яе атрымаў. Цела Масхадава было дастаўлена ў Маскву, месца пахавання яго, як тэрарыста, у адпаведнасці з прынятым у 2002 годзе законам не разгалошваецца.
Пасля смерці Масхадава «прэзідэнтам ЧРІ» стаў віцэ-прэзідэнт Абдул-Халім Садулаеў.
Узнагароды, публікацыі
Узнагароджаны ордэнамі СССР «За службу Радзіме ва УС СССР» другой і трэцяй ступеняў, двума вышэйшымі ордэнамі ЧРІ.
15 верасня 2005 года новы «прэзідэнт ЧРІ» Абдул-Халім Садулаеў пасмяротна прысвоіў Масхадаву воінскае званне Генералісімуса ЧРІ, узнагародзіў яго вышэйшым ордэнам Ічкерыі «Къоман сий» («Гонар нацыі») і пераназваў Старапрамыслаўскі раён горада Джахара (Грознага) ў Масхадаўскі раён.
У лютым 1997 года апублікаваў аўтабіяграфічную кнігу «Гонар даражэй жыцця».
Сям’я
Бацьку клікалі Алі. Малодшы брат Масхадава Асламбек быў забіты ў 2002 годзе ў выніку спецаперацыі расійскіх спецслужбаў. У Аслана было тры браты — Леча, Асламбек і Лема, — і дзве сястры — Буча і Жаўзан. У 1972 годзе, прыехаўшы на пабыўку ў сяло Зебір-Юрт, Масхадаў жаніўся з тэлефаністкай Кусамой Язедаўнай Семіевай з тэйпа Гардалой, якая жыла ў сяле Знаменскае Надцерачнага раёна. У 1979 годзе ў іх нарадзіўся сын Анзор, у 1981 годзе — дачка Фаціма. Праз нейкі час Аслан і Кусама развяліся. Паводле некаторых звестак, пад канец 2002 года Масхадаў жаніўся з маладой дзяўчынай з Ісхой-Юрта і застаўся жыць у гэтым паселішчы.
Пасля смерці Масхадава яго сям’я жыве ў Фінляндыі. Сын Анзор вучыўся ў Малайзіі.
Пад канец 2004 года многія далёкія сваякі Масхадава былі выкрадзены. У Чачні хадзілі чуткі, што выкрадзеныя сваякі нейкі час утрымваліся на адной з баз Службы бяспекі прэзідэнта Чачні, якая ўзначальвалася Рамзанам Кадыравым, у яго радавым паселішчы (Хоси-Юрт) на паўднёвым усходзе Чачні.
У 2016 годзе ўдава Масхадава Кусама вярнулася ў Чачню.
Рухчанскі сельсавет
Рухча́нскі сельсавет — сельсавет у складзе Столінскага раёна Брэсцкай вобласці, Беларусь. Адміністрацыйны цэнтр — аграгарадок Рухча 1.
Аслан Аліевіч Масхадаў
Ацэнкі
Генерал-палкоўнік, Герой Расіі, які асабіста падчас вайны ў Чачні не раз сустракаўся з Масхадавым, так пісаў пра яго ў сваіх успамінах:
Рухчанскі сельсавет
Гісторыя
Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Столінскага раёна Пінскай вобласці, з 8 студзеня 1954 года ў Брэсцкай вобласці. 16 ліпеня 1954 года ў склад сельсавета з Біжаравіцкага сельсавета Пінскага раёна перададзены вёскі Грыўковічы і Тырвовічы, якія 9 кастрычніка 1954 года вернуты назад. 11 жніўня 1959 года ў склад Радчыскага сельсавета перададзена вёска Аўсямірава. На 1 студзеня 1974 года ў складзе Рухчанскага сельсавета 6 населеных пунктаў.
Насельніцтва
Паводле перапісу 2009 года насельніцтва сельсавета складае 732 чалавекі, з іх 97,1 % — беларусы.
Аслан Аліевіч Масхадаў
Ацэнкі
«Аслан Масхадаў, выходзячы з сітуацыі ў свеце, выходзячы з палітычных меркаванняў, спрабуючы даць адпачынак і перапынак людзям для аднаўлення сіл, гуляючы ў іх палітыку, уступаў у канфрантацыю з тымі, хто цвёрда настойваў на тым, каб перайсці на пазіцыю ісламу… Я вельмі шмат меў зносіны з ім… Магу сведчыць, што ён быў сапраўдным братам мусульманінам і любіў іслам», — адзначаў у сваім лісце да 4-х угодкаў абвяшчэння Імарата Каўказ Доку Умараў.
Па словах Рамзана Кадырава,
Масхадаў — небарака, стары. Яго нават крыху жаласна. А Масхадаў, па-мойму, панічна баіцца Басаева, нічога не разумее, ушчэнт заблытаўся.
Урсула Андрэс
Урсула Андрэс (Ursula Andress; нар., Берн) — швейцарская актрыса, мадэль і секс-сімвал, здымалася ў амерыканскіх, брытанскіх і італьянскіх фільмах.
У сямнаццаць гадоў Урсула пераехала ў Рым, дзе і пачалася кар’ера яе мадэлі, паступова яна пачала здымацца ў кіно ў масоўцы. Яе прарыўной роляй стала роля дзяўчыны Джэймса Бонда Хані Райдэр у першым фільме пра агента 007 «Доктар Ноў» (1962) з Шонам Конэры ў галоўнай ролі. Пазней яна сыграла ролю Веспер Лінд, іншай дзяўчыны Бонда ў парадыйным фільме 1967 года «Казіно Раяль». Сярод іншых прыкметных фільмаў з удзелам Андрэс былі: «Вяселле ў Акапулька» (1963), «Чацвёра з Тэхаса» (1963), «Яна» (1965), «Дзясятая ахвяра» (1965), «Чырвонае сонца» (1971), «Бог людаедаў» (1978), «Бітва тытанаў» (1981) і «Пётр Вялікі» (1986).
На 21-й цырымоніі ўручэння ўзнагарод прэміі «Залаты глобус» у 1964 годзе Андрэс атрымала ўзнагароду ў катэгорыі «Найлепшы дэбют актрысы», за ролю ў фільме «Доктар Ноў».
Алье (дэпартамент)
Алье (Allier) — дэпартамент на поўдні цэнтральнай вобласці Францыі, адзін з дэпартаментаў рэгіёна Авернь — Рона-Альпы. Парадкавы нумар 3. Адміністрацыйны цэнтр — Мулен. Насельніцтва 344,7 тыс. чалавек (63-е месца сярод дэпартаментаў, дадзеныя 1999 г.).
Геаграфія
Плошча тэрыторыі 7340 км². Праз дэпартамент працякаюць рэкі Алье, Луара і Шэр.
Дэпартамент уключае 3 акругі, 35 кантонаў і 320 камун.
Пейке Кох
Пейке Кох (нідэрл. Pyke Koch,, Беек (Уберген) — , Утрэхт) — нідэрландскі мастак, разам з Карэлам Вілінкам найвыдатнейшы прадстаўнік накірунку магічнага рэалізму ў Нідэрландах.
Біяграфія і творчасць
З 1920 па 1927 год Пейке Кох вывучаў права ва Утрэхцкім універсітэце, але не завяршыў навучанне. Ён наведваў лекцыі і вывучаў кнігі па тэхніцы жывапісу, імкнучыся да тэхнічнай дасканаласці. Пазней ён жыў ва Утрэхце да самай смерці. У 1927 годзе ён выканаў сваю першую карціну і прыняў з ёй удзел у мастацкай выставе.
Кох быў адной з галоўных фігур накірунку магічнага рэалізму, які ўзнік у Нідэрландах у 1920-я гады. На яго аказаў моцны ўплыў сюррэалізм, а таксама нямецкія кінафільмы 1920-х і 1930-х гадоў. Падчас падарожжа ў Італію на яго зрабілі моцнае ўражанне працы як старых майстроў, П’ера дэла Франчэска і Мантэньі, так і сучасных, Джына Северыні і Джорджа дэ Кірыка. У пачатку 1930-х гадоў ён піша ў асноўным партрэты і пейзажы, хаця на яго карцінах, якія выклікаюць крытыку, з’яўляюцца таксама прастытуткі і госці свят.
З 1938 па 1940 год Кох падарожнічае па Італіі, дзе набывае сімпатыю да фашызму. Пра яго «Аўтапартрэт з чорнай павязкай» (1937) крытыка часта адклікалася як пра твор з нацысцкай сімволікай, хаця мастак заўсёды гэта адмаўляў. Ва Утрэхце ён быў чальцом цячэння Вердынаса, у 1940 годзе ў поўным складзе прынятага ў Нацыянал-сацыялістычны рух (нідэрл. Nationaal-Socialistische Beweging, НСД), гэта значыць тэхнічна ён быў чальцом нацысцкай партыі. У студзені 1941 года ў складзе дэлегацыі мастакоў ён здзейсніў паездку ў Берлін, дзе, у прыватнасці, сустракаўся з Гебельсам. Па ўласным прызнанні мастака, вярнуўшыся, ён расчараваўся ў нацыянал-сацыялізме. У красавіку 1941 гады ён выйшаў з НСД. Яшчэ ў 1942 годзе ён прадаваў працы акупацыйнаму ўраду, а ў 1943 годзе выйшла серыя створаных ім паштовых марак, але аб актыўнай падтрымцы ўрада не ішло і гаворкі. У апошнія гады акупацыі Кох ствараў толькі творы невялікага памеру, у асноўным нацюрморты і карціны зорнага неба. У 1949 годзе Кох прыняў удзел у венецыянскім біенале, але ў 1950 годзе яму было праз супрацоўніцтва з акупацыйным рэжымам забаронена выстаўляцца на працягу года.
Валянцін Цімафеевіч Мыслівец
Валянцін Цімафеевіч Мыслівец (, Хазянінкі, Пухавіцкі раён — ) — беларускі пісьменнік.
Біяграфія
Скончыў тэхнічнае вучылішча ў Мінску (1956) па спецыяльнасці майстар-будаўнік. Служыў у марскіх пагранічных часцях (1956—1957 гг.). Працаваў мантажнікам у Мінскім будаўніча-мантажным упраўленні радыёфікацыі (1958), мадэльшчыкам на заводзе аўтаматычных ліній (1959—1964). З 1965 г. — літсупрацоўнік рэдакцыі «Чырвоная змена». Скончыў БДУ (1967). Член СП СССР (з 1967). Працаваў у газеце на Беларускім радыё (1967—1976) і тэлебачанні (1976—1980), з 1981 года ў часопісе «Полымя». З 1983 года літкансультант «Сельскай газеты», у 1987—1988 — начальнік аддзела Беларускага фонду культуры.
Творчасць
Друкаваўся з 1962 г. Пісаў пра рабочых, ваенныя гады.
Творы
Аўтар некалькіх зборнікаў прозы і дакументальнай аповесці пра 16 дукорскіх партызанаў.
Зрабіў літаратурны запіс кніг М. Куско «С именем Ленина в сердце» (1967), І. Макарэвіча «Гаспадар на зямлі» (1989).
ЗША ў Першай сусветнай вайне
Злучаныя Штаты Амерыкі ўступілі ў Першую сусветную вайну 6 красавіка 1917 года. Да гэтага яны захоўвалі нейтралітэт. Амерыканскія войскі ваявалі з кастрычніка 1917 года на Заходнім фронце і з ліпеня 1918 года на Італьянскім фронце. За час вайны ў армію было прызвана больш за 4 млн чалавек. ЗША страцілі ў Першай сусветнай вайне 117 465 чалавек.
Перыяд нейтралітэту (1914—1917)
У пачатку вайны ў ЗША дамінавала імкненне захаваць нейтралітэт. Прэзідэнт Вільсан, шакаваны разбуральным характарам канфлікту і заклапочаны яго магчымымі неспрыяльнымі наступствамі для ЗША ў выпадку зацягвання ваенных дзеянняў, спрабаваў выступіць у якасці пасярэдніка паміж супрацьлеглымі бакамі. Але яго міратворчыя намаганні не ўвянчаліся поспехам, галоўным чынам з-за таго, што абодва бакі не гублялі надзею перамагчы ў вырашальнай бітве. Тым часам ЗША ўсе глыбей увязалі ў спрэчкі аб правах нейтральных краін на моры. Вялікабрытанія кантралявала становішча на Сусветным акіяне, дазваляючы нейтральным краінам ажыццяўляць гандаль і адначасова блакуючы германскія парты. Германія спрабавала прарваць блакаду, ужываючы новую зброю — падводныя лодкі. У 1915 годзе нямецкая падводная лодка патапіла брытанскае пасажырскае судна «Лузітанія», пры гэтым загінулі больш за 100 амерыканскіх грамадзян. Вільсан неадкладна заявіў Германіі, што несправакаваныя напады падводных лодак на судны нейтральных краін з’яўляюцца парушэннем агульнапрынятых нормаў міжнароднага права і павінны быць спыненыя. Германія ў пачатку 1917 года пагадзілася спыніць неабмежаваную падводную вайну, але толькі пасля пагрозы Вільсана прымяніць самыя рашучыя меры. Тым не менш, у лютым і сакавіку 1917 года былі патоплены яшчэ некалькіх амерыканскіх судоў, а тэлеграма Цымермана мексіканскаму ўраду з прапановай саюза супраць ЗША прымусіла Вільсана запытаць згоду Кангрэса на ўступленне краіны ў вайну. У выніку 6 красавіка 1917 года Кангрэс абвясціў вайну Германіі.
Удзел у вайне (1917—1918)
ЗША неадкладна пашырылі маштабы эканамічнай і ваенна-марской дапамогі саюзнікам і пачалі падрыхтоўку экспедыцыйнага корпуса для ўступлення ў баявыя дзеянні на Заходнім фронце. Згодна з прынятым 18 мая 1917 года законе аб абмежаванай вайсковай павіннасці, у армію прызываўся 1 млн. мужчын ва ўзросце ад 21 да 31 года.
Першыя амерыканскія войскі прыбылі ў Францыю ў чэрвені 1917 года, але толькі ў кастрычніку на лінію фронту прыбыла першая дывізія. З канца сакавіка 1918 года саюзнікі стрымлівалі магутнае нямецкае наступленне. Вясной амерыканскія войскі дапамаглі французам спыніць нямецкія войскі на подступах да Парыжу. Летам амерыканская армія прыняла ўдзел у бітве на Марне. У верасні 1-я амерыканская армія правяла першую самастойную аперацыю супраць уварваўшайся Сен-Міельскай групоўкі праціўніка. У далейшым 1-я і 2-я амерыканскія арміі прынялі ўдзел у Стодзённым наступленні, у прыватнасці, у Мёз-Аргонскім наступленні. Таксама адна амерыканская дывізія прыняла ўдзел у бітве пры П’яве і бітве пры Віторыа-Венета на Італьянскім фронце. Для эфектыўнай арганізацыі тылу Вільсан пайшоў на беспрэцэдэнтныя меры дзяржаўнага кантролю над эканомікай. Закон аб федэральным кантролю, прыняты 21 сакавіка 1918 года, перавёў усе чыгункі краіны пад кіраўніцтва Уільяма Макады, а спецыяльна створанае ваеннае кіраванне чыгунак павінна было пакончыць з канкурэнцыяй і забяспечыць строгую каардынацыю іх дзейнасці. Ваенна-прамысловае кіраванне было надзелена пашыранымі паўнамоцтвамі кантролю над прадпрыемствамі з мэтай стымулявання вытворчасці і прадухілення залішняга дублявання. Кіруючыся законам аб кантролю над прадуктамі харчавання і палівам (жнівень 1917 г.), Герберт Гувер, кіраўнік федэральнага ведамства па кантролю за прадуктамі харчавання, зафіксаваў цэны на пшаніцу на высокім узроўні і з мэтай павелічэння паставак прадуктаў харчавання ў войска ўвеў т. зв. «безмясныя» і «безпшанічныя» дні. Гары Гарфілд, кіраўнік ведамства па кантролю за палівам, таксама прыняў жорсткія меры ў дачыненні да вытворчасці і размеркавання паліўных рэсурсаў. Акрамя рашэння ваенных задач, гэтыя меры прынеслі немалыя выгады маламаёмасным сацыяльным слаям, у прыватнасці фермерам і прамысловым рабочым.
Акрамя буйных выдаткаў на развіццё ўласнай ваеннай машыны, ЗША далі такія вялікія крэдыты саюзнікам, што ў перыяд паміж снежнем 1916 і чэрвенем 1919 года агульны доўг апошніх (разам з працэнтамі) вырас да 24 262 млн. даляраў. Сур’ёзнай заганай унутранай палітыкі Вільсана стала яго няздольнасць надзейна абараніць грамадзянскія свабоды: ваенная істэрыя ўнутры краіны вылілася ў пераследы амерыканцаў нямецкага паходжання, членаў антываенных груп, у асаблівасці сацыялістычных. У студзені 1918 года Вільсан прадставіў у Кангрэс свае «14 пунктаў» — агульную дэкларацыю мэтаў ЗША ў вайне. У дэкларацыі была выкладзена праграма аднаўлення міжнароднай стабільнасці і ўтрымліваўся заклік да стварэння Лігі Нацый. Гэтая праграма шмат у чым разыходзілася з ваеннымі мэтамі, раней ухваленымі краінамі Антанты і уключанымі ў шэраг сакрэтных дамоваў. У кастрычніку 1918 года цэнтральнаеўрапейскія краіны звярнуліся з прапановай аб міры непасрэдна да Вільсана, праз галовы еўрапейскіх праціўнікаў. Пасля таго як Германія пагадзілася заключыць мір на ўмовах праграмы Вільсана, прэзідэнт накіраваў у Еўропу палкоўніка Э. М. Хаўса, каб заручыцца згодай саюзнікаў. Хаўс з поспехам выканаў сваю місію і 11 лістапада 1918 года Германія падпісала пагадненне аб перамір’і. Нягледзячы на папярэднюю дамоўленасць аб яго ўмовах, разыходжанні ў пазіцыях Еўропы і Амерыкі паказвалі на тое, што ў ходзе пасляваенных перамоваў паўстануць сур’ёзныя супярэчнасці. Яшчэ адной праблемай стала фактычная дэзінтэграцыя старой Еўропы, што не абяцала хуткага і легкага аднаўлення эканамічнага жыцця.
NGC 2406
NGC 2406 (іншыя абазначэнні — MCG 3-19-21, ZWG 86.41, ZWG 87.2, NPM1G +18.0161, PGC 21218) — галактыка ў сузор’і Блізняты.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
IC 4994
IC 4994 — галактыка тыпу S0 (спіральная галактыка) ў сузор’і Тэлескоп.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Дзень праграміста
У высакосныя гады гэтая дата — 12 верасня, у невысакосныя — 13 верасня.
Герберт Кларк Гувер
Герберт Кларк Гувер (Herbert Clark Hoover,  — ) — 31-ы прэзідэнт ЗША, арганізатар «Амерыканскай адміністрацыі дапамогі» краінам, што пацярпелі ў 1-й сусветнай вайне.
У 1917-19 гадах узначальваў Федэральную харчовую адміністрацыю, у 1919-23 гадах — Амерыканскую адміністрацыю дапамогі. У 1921-28 гадах міністр гандлю. У 1929-33 гадах прэзідэнт ЗША (ад Рэспубліканскай партыі). Садзейнічаў аднаўленню ваенна-прамысловаму патэнцыялу Германіі. Пасля Другой сусветнай вайны кіраваў арганізацыяй амерыканскай дапамогі многім краінам.
Біяграфія
Гувер быў прафесійным горным інжынерам і актыўным квакерам. Сябра Рэспубліканскай партыі, Гувер служыў у якасці кіраўніка харчовай адміністрацыі ЗША падчас Першай сусветнай вайны, і стаў сусветна вядомым за намаганні па аказанні гуманітарнай дапамогі Бельгіі падчас вайны. Як Міністр гандлю ЗША ў 1920-х гадах пры прэзідэнтах Уорене Гардзінгу і Калвіне Куліджы, спрыяў наладжванню партнёрскіх адносін паміж урадам і бізнесам па раздзеле «эканамічнай мадэрнізацыі».
На прэзідэнцкіх выбарах 1928 года Гувер лёгка выйграў рэспубліканскую намінацыю, нягледзячы на адсутнасць досведу ў гэтых справах. Гувер быў апошнім сакратаром кабінета, які быў абраны прэзідэнтам Злучаных Штатаў, а таксама адным з двух прэзідэнтаў (разам з Уільямам Говардам Тафтам), які быў абраны без выбарчага вопыту або высокага воінскага звання.
Гувер, як дасведчаны інжынер, цвёрда верыў у рух эфектыўнасці і адзначыў, што ўрад і эканоміка былі пранізаны безгаспадарчасцю і марнатраўствам, і могуць быць палепшаны спецыялістамі, якія маглі б выяўляць праблемы і вырашаць іх. Ён таксама верыў у важнасць добраахвотніцтва і ролі людзей у грамадстве і эканоміцы. Гувер, які зрабіў невялікі поспех у горназдабыўной прамысловасці, быў першым з двух прэзідэнтаў (другім быў Кенэдзі), які перадаў усю сваю зарплату на дабрачынныя мэты.
Пасля Уол-стрытскага краху 1929 года, які ударыў менш чым праз восем месяцаў пасля таго, як ён уступіў у пасаду, Гувер спрабаваў змагацца з наступствамі Вялікай дэпрэсіі шляхам праектаў умераных грамадскіх работ, такіх як плаціна Гувера. Рэкордныя тарыфы, уведзеныя Актам Смута-Харлі аб тарыфах і значнае павелічэнне падатковай карзіны з 25 % да 63 % у спалучэнні з павелічэннем карпаратыўных падаткаў далі «збалансаваны бюджэт» ў 1933 годзе, аднак адначасова эканоміка рэзка ўпала, а ўзровень беспрацоўя вырас да адной чверці ад колькасці амерыканскіх рабочых. Гэтая сыходная спіраль заклала аснову для паразы Гувера ў 1932 годзе дэмакратам Франклінам Рузвельтам, які абяцаў Новы курс.
Пасля таго, як Рузвельт заняў прэзідэнцкае крэсла ў 1933 годзе, Гувер стаў прадстаўніком апазіцыі ўнутранай і знешняй палітыкі Новага курсу. У 1947 годзе прэзідэнт Гары Трумэн прызначыў Гувера на пасаду кіраўніка Камісіі Гувера для садзейнічання забеспячэнні большай эфектыўнасці ўсёй федэральнай бюракратыі. Большасць гісторыкаў лічаць, што параза Гувера ў выбарах 1932 года была выкліканая ў першую чаргу сыходнай эканамічнай спіраллю, гэтак сама як і моцнай падтрымкай сухога закону. Гувер звычайна займае нізкія пазіцыі ў рэйтынгах прэзідэнтаў ЗША.
Альпы Верхняга Праванса
Альпы Верхняга Праванса (Alpes-de-Haute-Provence) — дэпартамент на паўднёвым усходзе Францыі, адзін з дэпартаментаў рэгіёна Праванс-Альпы-Лазурны бераг. Парадкавы нумар 4. Адміністрацыйны цэнтр — Дзінь-ле-Бэн. Насельніцтва 140 тыс. чалавек (94-е месца сярод дэпартаментаў, дадзеныя 1999 г.).
Геаграфія
Плошча тэрыторыі 6925 км². Дэпартамент размешчаны ў гарыстым раёне з сухім кліматам. Для вядзення земляробства прыходзіцца выкарыстоўваць абрашэнне.
Гісторыя
Да 13 красавіка 1970 г. дэпартамент зваўся Ніжнія Альпы.
Хасуэл
Ха́суэл (Haswell)  — востраў у Антарктыцы, у моры Дэйвіса, за 2,5 км ад Берага Праўды на Зямлі Каралевы Мэры.
Востраў адкрыты ў час Аўстралійскай антарктычнай экспедыцыі 1911—1914 гг. пад кіраўніцтвам Дугласа Моўсана. Названы ў гонар аўстралійскага заолага, прафесара Сіднейскага ўніверсітэта Уільяма А. Хасуэла (William Aitcheson Haswell).
Плошча паверхні вострава каля 1 км². Вышыні да 93 м. На востраве калоніі пінгвінаў Адэлі і іншых птушак. Каля вострава буйныя калоніі імператарскіх пінгвінаў.
Нікаля Кашэн
Нікаля (Нікала) Кашэн (Nicolas Cochin;, Труа — , ) — французскі гравёр, малявальшчык, афарміцель.
Біяграфія
Прадстаўнік сямейства французскіх мастакоў, пераважна гравёраў, Кашэн. Сын мастака Наэля Кашэна. Найбольш вядомымі з іх сямейства былі гравёры Шарль-Нікаля Кашэн-старэйшы і Шарль-Нікаля Кашэн (Малодшы).
Каля 1635 года пераехаў у Парыж, жыў таксама ў Венецыі. Працаваў у манеры Жака Кало. Пераймаў Стэфана дэла Бела.
Майстар стафажа. Мастак-баталіст. Стварыў шмат афортаў невялікага фармату, пераважна, на рэлігійную тэматыку, алегарычных карцін і пейзажаў, некаторыя з якіх былі прызначаны для кардынала Мазарыні.
Андрэй Васілевіч Дынько
Андрэ́й Васі́левіч Дынько́ (нар. 13 студзеня 1974, Брэст) — галоўны рэдактар часопіса «Наша гісторыя», рэдактар выдання «Наша Ніва».
Біяграфія
Нарадзіўся ў 1974 годзе ў Брэсце. Брат беларускай пісьменніцы Наталкі Бабінай.
Скончыў Мінскі дзяржаўны лінгвістычны ўніверсітэт у 1996 годзе. Пачынаў творчую дзейнасць як перакладчык, публіцыст. Перакладае з англійскай, італьянскай, польскай, французскай, украінскай моў.
Выкладчык Мінскага дзяржаўнага лінгвістычнага ўніверсітэта ў 1997—2000 гадах. Сурэдактар часопіса «Arche» ад 1998 года да 2004 года.
З 1999 года рэдактар газеты «Наша Ніва», у 2000 годзе змяніў Сяргея Дубаўца на пасадзе галоўнага рэдактара гэтай газеты. Займаў пасаду галоўнага рэдактара да 2006 года. Сябра Беларускага ПЭН-цэнтра, у 2002—2004 гадах быў віцэ-прэзідэнтам. Выйшаў з ПЭН-цэнтра ў 2019 годзе.
8 ліпеня 2021 года разам з іншымі журналістамі «Нашай Нівы» быў арыштаваны нібыта за арганізацыю паслявыбарчых пратэстаў, першапачаткова быў падазраваным паводле арт. 342 Крымінальнага кодэкса («Арганізацыя і падрыхтоўка дзеянняў, што груба парушаюць грамадскі парадак, альбо актыўны ўдзел у іх»). 12 ліпеня 2021 года сумеснай заявай дзесяці арганізацый, у тым ліку Праваабарончага цэнтра «Вясна», Беларускай асацыяцыі журналістаў, Беларускага Хельсінскага камітэта, Беларускага ПЕН-цэнтра, быў прызнаны палітычным зняволеным. Па заканчэнні трох сутак арышту абвінавачванне за нібыта падрыхтоўку пратэстаў не было высунутае, але затрыманне працягнутае ўжо паводле ч. 2 арт. 216 Крымінальнага кодэкса («Нанясенне маёмаснай шкоды без прыкмет раскрадання»). Праваабарончы цэнтр «Вясна» паведаміў, што рэдактараў «Нашай Нівы» трымаюць за кратамі за нібыта нявыплату камунальных паслуг на суму 3500 рублёў. Увесь час зняволення ў ізалятары на Акрэсціна рэдактары «Нашай Нівы», як і іншыя палітычныя вязні, сядзяць без зменнай бялізны, дадатковай ежы і пітва. Ім не выдаюць матрацы і пасцельную бялізну, спяць яны на падлозе ці голых металічных ложках. 21 ліпеня вызвалены з абавязкам аб яўцы.
Узнагароды
Лаўрэат прэмій Oxfam-Novib (2006), «За журналісцкую мужнасць і прафесіяналізм» (2006), Lorenzo Natali (2007).