cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Эналогія
Агульныя звесткі
Энолаг — чалавек, які займаецца ацэньваннем вінаграднікаў, пробай глебы, вады і віна. Звычайна сам гадуе вінаград і займаецца вытворчасцю віна (вінаробствам).
Залоззе
Назву Зало́ззе маюць:
Карашылік (Зерэндзінскі раён)
Карашылік — сяло ў Зерэндзінскім раёне Акмолінскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад Кызылегіскай сельскай акругі. Код КАТА — 115667500.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 224 чалавекі (109 мужчын і 115 жанчын). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 133 чалавекі (69 мужчын і 64 жанчыны).
Замошша 1
Назву Замо́шша 1 маюць:
Купяцічы
Купя́цічы (, Купятичи) — вёска ў Пінскім раёне Брэсцкай вобласці, каля р. Ясельда. Уваходзіць у склад Гарадзішчанскага сельсавета. Насельніцтва 906 жыхароў (2005). Знаходзіцца за 9 км на паўночны ўсход ад Пінска, 184 км ад Брэста, 13 км ад чыгуначнай станцыі Пінск на лініі Пінск—Лунінец.
Гісторыя
У другой палове XV ст. сяло Пінскага княства, з 1470-х гадоў у ліку маёнткаў пінскай княгіні Марыі Сямёнавай і яе сына кн. Васіля Сямёнавіча. У 1492 і 1495 паводле дарчых грамат землі і людзей у сяле атрымалі баяры Пачапоўскія, Любельскія, Федка Цішкавіч, якому наследавалі Васіль Вядзюшка і яго зяць Міхаіл Барзабагаты. У гэты час згадваецца Багародзіцкая царква, якая атрымала тут дварышча. З 1500 — уласнасць князя Ф. І. Яраславіча, ад якога наданні атрымалі Багародзіцкая царква: дварышча «лес лору», «ез на Ясолде», «штогадовую грашовую даніну». У 1519 дварышча (Якунеўшчыну) атрымаў зямянін Рыгор Зенкавіч. У 1515 тры дварышчы атрымала пінская Фёдараўская праваслаўная царква. У 1524 гэтыя наданні пацвердзіў кароль Жыгімонт I Стары. З 1521 — у Пінскім старостве, у складзе маёнткаў каралевы Боны Сфорцы. У 1522 два дварышчы ў сяле атрымалі баяры пінскія Пархвяновічы. У сярэдзіне XVI стагоддзя — сяло, цэнтр Купяціцкага войтаўства ў складзе гаспадарскага двара Ставецкага. З 1560-х — у Пінскім павеце Берасцейскага ваяводства Вялікага Княства Літоўскага, дзяржаўная ўласнасць, цэнтр войтаўства. У 1568 прывілей на зямельную маёмасць тут атрымаў Рыгор Война. У 1628—1817 тут існаваў Купяціцкі Увядзенскі манастыр.
Пасля другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793) апынуўся ў складзе Расійскай імперыі. З 1796 — у Пінскім павеце Мінскай губерні. У сярэдзіне XIX стагоддзя сяло, цэнтр сельскай грамады. У 1867 пабудавана Мікалаеўская царква, працавала народнае вучылішча. У 1886 — сяло ў Пінкавіцкай воласці.
Перад вайной у вёсцы жыло 1100 чалавек у 240 дварах.
У Вялікую Айчынную вайну ў ліпені 1941 — ліпені 1944 акупаваная нямецкімі войскамі, якія ў сакавіку 1943 знішчылі 160 двароў, забілі 41 жыхара.
У 1940—1954 гадах у складзе Высокаўскага сельсавета, да 3 чэрвеня 1957 года — у складзе Пінкавіцкага сельсавета, пасля — у складзе Гарадзішчанскага сельсавета. У 1972 цэнтр калгасу «Дружба народаў», 8-гадовая школа, бібліятэка, Дом культуры, 2 крамы.
NGC 3579
NGC 3579 (іншае абазначэнне — ESO 129-EN8) — эмісійная туманнасць у сузор’і Кіль.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Замошша 2
Назву Замо́шша 2 маюць:
Тураў
Ту́раў  — горад раённага падпарадкавання ў Жыткавіцкім раёне Гомельскай вобласці Беларусі, прыстань на р. Прыпяць. За 25 км на паўднёвы захад ад горада і чыгуначнай станцыі Жыткавічы, 258 км ад г. Гомеля. Аўтадарогамі злучаны з Давыд-Гарадком, Жыткавічамі, Лельчыцамі. Адзін з найстарэйшых гарадоў Беларусі. Насельніцтва 2 770 чал. (2017).
Назва
У наш час існуе два найбольш вядомыя тлумачэнні паходжання тапоніма «Тураў». Першае звязвае назву паселішча з імем варажскага князя Тура, які лічыцца яго заснавальнікам і ўпамінаецца ў «Аповесці мінулых часоў» пад 980 г. Зрэшты, гэта адзіная летапісная згадка пра «заморскага» Тура (Туры) як заснавальніка і першага ўладара горада. У 1880 г. епіскап Мінскі і Тураўскі Яўгеній у «Нарысе гісторыі Турава», прыкладзеным да выдання твораў Кірылы Тураўскага, пісаў, што ў народнай гаворцы «які-небудзь Турдаў, Турбенд і інш. мог называцца і проста Тур». Таксама ён зазначыў, што існаванне імені Тур у пэўных сферах усходнеславянскага грамадства пацвярджаецца, відаць, назвай царквы Турава бажніца ў старажытным Кіеве, якая згадваецца ў летапісе пад 1146 годам.
Як адзначаюць А. Крывіцкі і М. Саскевіч, назву «тур» фіксуюць старажытныя пісьмовыя помнікі (напрыклад, буй-тур Усевалада ў «Слове аб палку Ігаравым»), у паўднёвых і заходніх славян захаваліся ўтварэнні ад гэтай назвы сярод найменняў жывёл, раслін, у тапаніміцы, у асобных песнях, былінах і інш. Тым не менш, даследчыкі лічаць гэту гіпотэзу «занадта спрошчанай і гістарычнай слаба матываванай».
Аляксандр Крывіцкі і Мікалай Саскевіч выводзяць назву горада ад зарослай цяпер пратокі ад Прыпяці ў в. Пагост, што размешчана непадалёк ад упадзення ў Прыпяць ракі Сцвіга. Даследчыкі адзначаюць, што паводле ўспамінаў старэйшых жыхароў гэтай вёскі, яшчэ ў даваенныя часы Тур была досыць шырокай і дастаткова глыбокай пратокай, якая была часткай гаспадарскай воднай сістэмы Пагоста: пратока была важнай прыстанню на Прыпяці і Сцвізе адначасова, асабліва пры сплаве лесу. Старажытная пратока Тур мела асаблівае значэнне для падтрымання комплексу жыллёвых, гаспадарчых, абарончых, абрадавых і іншых груп збудаванняў тагачасных насельнікаў Турава праз разгалінаваную водную сістэму. На думку даследчыкаў, такое гідранімічнае паходжанне назвы з’яўляецца «больш блізкім да рэальных падзей таго часу» і родніць Тураў з паўночным Полацкам.
Існуюць таксама і менш вядомыя тлумачэнні наймення Тураў. Некаторыя выводзяць гэту назву ад слова «тура́» (тур) — вежа, іншыя мяркуюць, што на месцы, дзе ўзнік Тураў, у язычніцкай старажытнасці было капішча — месца пакланення нейкаму паважанаму ідалу-заступніку Туру. Аднак наяўнасць асобнага славянскага бажаства з такім іменем А. Прохараў лічыць «не зусім абгрунтаванаю».
Таксама існуе і іншая мясцовая легенда пра паходжанне Турава: у часе набегаў нейкіх «туркаў» адзін з іх, перабіраючыся па тонкім лёдзе на кані недзе там, дзе потым паўстаў Тураў, праваліўся пад лёд і ўтапіўся (паводле іншай версіі — толькі згубіў сваю багатую шапку), аднак, на думку А. Крывіцкага і М. Саскевіча, гэта адвольны народны жарт пабудаваны на сугуччы наймення «Тур» і слова «турак».
Паводле заўвагі беларускага гісторыка Ш. І. Бекцінеева, мала хто з даследчыкаў не звяртае ўвагу на тое, што слова «туры» напісана маленькімі літарамі і, відаць, паказвае не на імя ўласнае «Тур», а на нейкае іншае значэнне (у множным ліку).
Заснаванне
Першы пісьмовы ўспамін пра Тураў змяшчаецца ў «Аповесці мінулых часоў» і датуецца 980 годам:.
Старажытны горад узнік на сутоках рэчак Язда і Струмень, прытокаў Прыпяці, якая ў сваю чаргу ўпадае ў Дняпро, а ён — у Чорнае мора. Гэты рачны шлях здаўна быў вядомы вікінгам, якія актыўна карысталіся ім для гандлю з Канстанцінопалем.
Тураўскае княства
Гарадзішча старажытнага Турава ўключала дзяцінец і вакольны горад. Тураў — адзіны вядомы з крыніц горад X ст. на тэрыторыі дрыгавіцкага засялення, старажытны племянны цэнтр дрыгавічоў. У канцы X ст. стаў палітычным, эканамічным і культурна-рэлігійным цэнтрам Тураўскага княства. Меў шырокія гандлёвыя сувязі з Кіевам, Паўночным Прычарнамор’ем, Блізкім Усходам, Сярэдняй Азіяй, Балтыяй і Валынню.
Першым вядомым тураўскім князем быў Святаполк Уладзіміравіч, сын кіеўскага князя Уладзіміра, пад чыёй уладай знаходзілася Кіеўская Русь, у тым ліку і Тураўскае княства. Святаполк заняў тураўскі сталец у 988 г. Неўзабаве ў канцы X — пачатку XI ст. у Тураве ўзнікла праваслаўнае епіскапства — другое па старажытнасці на тэрыторыі Беларусі. У час княжання Святаполка Ізяславіча (1097—1113) яго жонка-грачанка Варвара заснавала тут Варварынскі жаночы манастыр.
Тураўскае княства ў перыяд феадальнай раздробленасці падзялілася на некалькі ўдзельных княстваў — Тураўскае, Пінскае, Слуцкае, Клецкае і іншыя — і страціла сваё значэнне. У гэты час хутка рос Пінск, які апярэджваў у сваім гаспадарчым развіцці Тураў.
Вялікае Княства Літоўскае
У XII—XIV стагоддзях пачалося аб’яднанне абшараў колішніх Полацкага, Турава-Пінскага і Смаленскага княстваў вакол Навагрудку. Далучэнне Турава да Вялікага Княства Літоўскага адбылося ў 1320-я гады. У першай трэці XIV ст. перапынілася старажытная дынастыя тураўскіх князёў, у выніку чаго горад перайшоў да вялікіх князёў літоўскіх (у 1430 годзе — ў валоданні вялікага князя Свідрыгайлы Альгердавіча). З XV ст. Тураў знаходзіўся ў складзе Троцкага ваяводства і належаў князям Глінскім.
З канца XV стагоддзя крымскія татары неаднойчы ўчынялі рабаўнічыя набегі на тэрыторыю сучаснай Беларусі. У 1497 годзе яны забілі непадалёку ад Мазыра мітрапаліта кіеўскага і ўсяе Русі Макарыя. У час вайны 1500—1503 гадоў з Маскоўскай дзяржавай Іван III неаднаразова інструктаваў Менглі-Гірэя, каб крымскія загоны накіроўваліся ў бок Слуцка, Турава, Пінска з мэтай аслабіць усходнія межы Вялікага Княства Літоўскага. Карыстаючыся тым, што асноўныя сілы Вялікага Княства ваявалі ў гэты час з Масквой, крымчакі неаднаразова спусташалі літоўскія землі. Восенню 1502 года яны перайшлі Прыпяць і пачалі рабаваць ваколіцы Турава і Пінска. Славуты слуцкі князь Сямён Алелькавіч перахапіў крымчакоў за 6 міль ад Бабруйска і ўшчэнт разбіў іх, вызваліўшы вялікі палон.
У 1507 годзе феадалы, якія шукалі саюза з Масквой і нярэдка адкрыта пераходзілі на бок Маскоўскай дзяржавы, узнялі паўстанне пад кіраўніцтвам Міхала Глінскага. У 1508 г. цэнтрам паўстання стаў Тураў — спадчыннае ўладанне князёў Глінскіх. Адсюль князь Міхаіл са сваім атрадам пайшоў да Мазыра і, як паведамляла «Хроніка Літоўская і Жамойцкая», «Мозыр взял и своими людмн осадил». Аднак у 1508 годзе паўстанне пацярпела паражэнне. Пасля таго, як Глінскі збег у Маскоўскае княства, Тураў перайшоў да Канстанціна Астрожскага, які заняўся яго ўзнаўленнем. У 1521 годзе горад быў паўторна разбураны татарамі, і Астрожскія мусілі яшчэ раз будаваць на Замкавай гары ўмацаваны замак — апошні, рэшткі якога захаваліся да XIX ст. і апісваліся вядомым падарожнікам Паўлам Шпілеўскім. Астрожскія кіравалі Туравам больш за стагоддзе (з 1508 па 1620 г.), пакуль ён не быў аддадзены ў якасці выкупу за княжну з роду Сапегаў. У 1521 годзе на Тураў ізноў нападалі татары.
У выніку адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформы 1565—1566 гадоў Тураў увайшоў у склад Пінскага павета Берасцейскага ваяводства. У гэты час горада складалася з асноўнай часткі і двух прадмесцяў — Заяцелле і Запясочча.
У 1649 спалены войскамі гетмана Януша Радзівіла, пасля пажару горад так і не быў адноўлены да канца: з былых землеўладанняў захавалася толькі чвэрць.
У XVIII ст. Тураўскі маёнтак зваўся графствам, хоць яго ўладальнікі не былі графамі. Паводле звестак за 1790 год, у Тураве было 497 дымоў.
Расійская імперыя
У выніку другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793) Тураў апынуўся ў складзе Расійскай імперыі, мястэчка, цэнтр воласці Мазырскага павета. Часткай Тураўскага маёнтка ў гэты час валодаў граф, маршалак Галоўнага Літоўскага трыбунала Іван Салагуб. Другую частку, якая належала дзяржаве, расійскія ўлады перадалі як узнагароду за шчырую службу генералу Сялябіну. У Тураве ў той час налічвалася каля пяцісот будынкаў, было сем цэркваў і сінагога.
У 1793 годзе англійская акцыянерная кампанія Піта і Форстэра купіла ў Салагуба лясныя ўгоддзі і пачала па-драпежніцку секчы лес і адпраўляць яго па Прыпяці, Дняпры і Заходнім Бугу за мяжу. Пра злачынства даведаліся ў Пецярбургу, і ў 1800 годзе выйшаў спецыяльны ўказ імператара Паўла I, які прадпісаў скасаваць дагавор і ўзяць маёнтак у дзяржаўны скарб.
Новыя беды і разбурэнні прынесла краю расійска-французская вайна. Ваенныя спусташэнні абязлюджвалі цэлыя мясцовасці. З 1812 па 1817 год насельніцтва Турава з прычыны голаду зменшылася амаль на тры чвэрці.
Паўстанне Кастуся Каліноўскага не ахапіла край, хоць хвалі яго, глухія звесткі пра змагароў за лепшую долю супраць іншаземных прыгнятальнікаў даходзілі і сюды. Паводле ўспамінаў мясцовых жыхароў, у тутэйшых непраходных лясах і балотах хаваліся рэшткі разбітага ў 1864 годзе войска паўстанцаў.
У 1865 у Тураве выяўлены адзін з найстаражытнейшых рукапісных помнікаў 11 ст. — Тураўскае евангелле; самая ранняя кніга (з тых, што захаваліся), створаная на тэрыторыі Беларусі.
«У гістарычных адносінах найбольш старажытным і выдатным паселішчам трэба лічыць Тураў, на сёння нязначнае, беднае мястэчка на правым баку Прыпяці…Сёння Тураў, акрамя ўспамінаў аб мінулай велічы, аб значнасці яго ў гістарычных адносінах, нічым асаблівым не выдатны» — пісаў Адам Кіркор у 3-й кнізе «Маляўнічай Расіі» (1882).
З XIX стагоддзя лёс Турава непарыўна звязаны з суседнім горадам Жыткавічы.
XX стагоддзе
З кастрычніка 1917 года па люты 1918 года ў Тураве ўсталявалася савецкая ўлада, з лютага 1918 года па снежань 1918 года — нямецкія акупанты і гетманаўская ўлада, са снежня 1918 года па жнівень 1919 года — зноў савецкая ўлада, са жніўня 1919 года па 14 ліпеня 1920 года — польская ўлада. 18 ліпеня 1920 года ў месце канчаткова замацаваліся саветы.
З 1924 па 1962 год мястэчка было цэнтрам Тураўскага раёна (з 1938 па 1954 — у складзе Палескай вобласці, з 1954 — у Гомельскай). У 1926 годзе ў Тураве жыло 5393 чалавекі (на тысячу жыхароў — 55 рамеснікаў). Да 1939 года насельніцтва мястэчка ў выніку войнаў, масавых рэпрэсій павялічылася ўсяго на 46 чалавек.
Згодна з указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР ад 27 верасня 1938 года Тураў атрымаў афіцыйны статус пасёлка гарадскога тыпу.
Летам 1941 года горад захапілі нямецкія войскі, а ўжо ў кастрычніку пачала сваю дзейнасць Тураўская антыфашысцкая арганізацыя. Горад быў вызвалены 5 ліпеня 1944 года.
У 1962 годзе Тураўскі раён быў скасаваны, сам горад увайшоў у склад Жыткавіцкага раёна. У 1976 годзе ў межы гарадскога пасёлка Тураў уключана вёска Дварэц, якая знаходзіла ў адміністрацыйным падпарадкаванні Тураўскага пассавета.
Сучаснасць
3 жніўня 2004 года Савет Міністраў Рэспублікі Беларусь надаў Тураву статус горада. У верасні таго ж года ў Тураве прайшлі Дні беларускага пісьменства. У наш час у Тураве ствараецца турыстычная інфраструктура, у 2008 годзе тут збудавалі новую гасцініцу.
Адзінае прамысловае прадпрыемства, якое працуе на сёння ў горадзе — кансервавы завод, што выпускае кансерваваную гародніну і сокі. З 2011 года пачалося будаўніцтва малочнага завода.
Насельніцтва
У свой час, калі Тураў быў цэнтрам раёна, колькасць яго насельніцтва была той жа, што і ў іншых малых гарадах. Пасля 1961 г. Тураў пазбавіўся свайго статусу, тады і пачалося зніжэнне колькасці насельніцтва, якое працягваецца і сёння.
Эканоміка
Прадпрыемствы харчовай (кансервавы завод) прамысловасці, сацыяльна-бытавога абслугоўвання.
Турыстаў абслугоўваюць дзве гарадскія гасцініцы.
Рэлігія
У Тураве з часоў Св. Уладзіміра зацвердзілася адна з першых епіскапскіх кафедр. Тураў з’яўляўся сапраўдным цэнтрам праваслаўя ў Вялікім Княстве Літоўскім. У XVI стагоддзі на Тураўшчыне налічвалася каля 80 цэркваў і два саборы. Практычна ўсе яны былі страчаны ў час шматлікіх войнаў з маскавітамі і татарамі.
У 1913 годзе ў Тураве налічвалася ўсяго 17 цэркваў, 4 капліцы, касцёл, 3 сінагогі, 5 малітвенных дамоў. А ў 1980 годзе, у год тысячагоддзя Турава, на ўвесь Жыткавіцкі раён была адкрыта толькі адна Усіхсвяцкая царква ў старажытным горадзе над Прыпяццю.
Славутасці
Помнікі:
Марсельеза
Марсельеза (La Marseillaise — «марсельская», «марселька») — самая знакамітая песня Вялікай французскай рэвалюцыі, якая стала спачатку гімнам рэвалюцыянераў, а затым і ўсёй краіны. Першапачаткова Марсельеза называлася «Ваенны марш Рэйнскай арміі». Марш быў напісаны ўвечары 25 красавіка 1792 г ваенным інжынерам Клодам Жазефам Ружэ дэ Лілем, праз некалькі дзён пасля аб'яўлення рэвалюцыйнай Францыяй вайны «каралю Багеміі і Венгрыі». З гэтай песняй на вуснах 30 ліпеня таго ж года ў Парыж увайшоў марсельскі добраахвотніцкі батальён.
24 лістапада 1793 Канвент выбірае Марсельезу ў якасці дзяржаўнага гімна Францыі. Марсельеза перажыла розныя рэжымы і няміласць.
Пасля падзей 1848 года, калі рэвалюцыйная хваля пракацілася па ўсёй Еўропе, Марсельеза становіцца песняй рэвалюцыянераў па ўсім свеце: у Італіі, Польшчы, Венгрыі. Яна гучыць на палях бітваў і падчас Парыжскай камуны ў 1871 годзе. Апошні раз была забароненая рэжымам Вішы падчас Другой сусветнай вайны (з 1940 па 1944 гімнам Францыі была песня «Маршал, мы тут!»), але ў 1944 зноў аб'яўляецца гімнам Францыі.
Песні па матывах
Існуюць песні, заснаваныя на тэксце або музыке Марсельезы, напрыклад, «Беларуская Марсельеза» Змітра Бойкі (тарашкевіцай).
Ортаагаш
Ортаагаш — сяло ў Зерэндзінскім раёне Акмолінскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад Кызылегіскай сельскай акругі. Код КАТА — 115667700.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 412 чалавекі (206 мужчын і 206 жанчын). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 327 чалавек (157 мужчын і 170 жанчын).
Замхава
Назву За́мхава маюць:
Муравенскае
Му́равенскае — наліўное вадасховішча ў Брагінскім раёне Гомельскай вобласці Беларусі.
Створана ў 1982 годзе. Знаходзіцца каля былой вёскі Чэрнеў. Плошча паверхні 1,68 км². Даўжыня 2,8 км, найбольшая шырыня 1,2 км. Найбольшая глыбіня 5,4 м, сярэдняя 4,4 м. Аб'ём вады ў вадасховішчы каля 7,4 млн м³. Вадасховішча наліўное. Напаўняецца вадой па падвадным канале з ракі Сярэдняя Брагінка. Ваганні ўзроўню вады на працягу года да 4,5 м.
Касцёл Святога Роха і кляштар рахітаў (Мінск)
Касцёл Святога Роха і кляштар рахітаў — колішні рымска-каталіцкі сакральны комплекс у Менску. Размяшчаўся ў канцы Койданаўскай вуліцы, дзейнічаў у 1750-х — 1830-х гадах.
Гісторыя
Заснаваны 3 жніўня 1752 года фундацыяй ксяндза, апостальскага пісара Тамаша Стацэвіча, які ахвяраваў 11 000 злотых і абраз Святой Веранікі, а таксама ўнукаў менскага бурмістра Лукаша Богушавіча Шышкі — каралеўскага сакратара Тодара Шышкі з братамі Юрыем, Базылём, Міхалам Шышкамі, якія ахвяравалі кангрэгацыі рохітаў пад пабудову кляштара і шпіталя два пляцы на Койданаўскай вуліцы побач Койданаўскай брамы і гарадскога вала, а таксама 750 злотых на ўтрыманне хворых. Такім чынам у Менску з’явілася таварыства рохітаў з невялікім касцёлам і фундашам у 7000 срэбрам.
У 1788 годзе Міхал Ансялеўскі надаў кляштару 2 сенажаці паблізу горада.
Станам на 1796 год у рэзідэнцыі рохітаў 5 манахаў. У 1797 годзе названы менскія браты-рохіты — Макарый Ахрамовіч (60 гадоў) са шляхты Ашмянскага павета, Урбан Бардзынскі (80 гадоў) і Юзаф Анцілеўскі (70 гадоў) са шляхты Мінскай губерні, Андрэй Ольскі (50 гадоў) са шляхты Навагрудскага павета.
За 1800 год захаваўся Інвентар візіты касцёла і шпіталя братоў рохітаў (Inwentarz wizyty kosciola i szpitalu brzci rochitow roku 1800).
У XVIII — пачатку XIX ст. кляштару належалі некалькі пляцаў з будынкамі ў горадзе, а таксама фруктовы сад каля вуліцы Нямігскай і вятрак пры дарозе на Смілавічы.
У 2-й палове XIX ст. тэрыторыя забудавана жылымі дамамі.
Архітэктура
Невялікі драўляны дзвюхвежавы касцёл Святога Роха на падмурку, галоўным фасадам выходзіў на Койданаўскую вуліцу. Інтэр’еры ўпрыгожвалі тры драўляныя разьбяныя алтары.
У галоўным алтары знаходзіліся абразы Святога Роха, Святой Веранікі і Святога Юзафа. На тэрыторыі кляштара размяшчаўся аднапавярховы драўляны шпіталь на 30 ложкаў і тры драўляныя жылыя дамы, у адным з іх жыў ксёндз-капелан, а таксама комплекс гаспадарчых пабудоў і агарод. Тэрыторыя кляштара была абнесена драўляным парканам, галоўная брама размяшчалася з боку Койданаўскай вуліцы.
Гарадок (значэнні)
Назву Гарадо́к маюць:
NGC 3580
NGC 3580 (іншыя абазначэнні — MCG 1-29-18, ZWG 39.75, PGC 34159) — лінзападобная галактыка (S0) ў сузор’і Леў.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Бярнады
Бярнады — былая вёска ў Брэсцкім раёне Брэсцкай вобласці за 9 км на поўдзень ад Брэста, на поўдні і захадзе меліярацыйныя каналы. З 21 снежня 2007 года ў складзе горада Брэста. Бярнады ўваходзілі ў склад Гершонскага сельсавета.
У складзе адкрытага акцыянернага таварыства «Агравіта» (цэнтр — в. Гершоны).
Планіровачна складаецца з дзвюх кароткіх вуліц, якія ўтвараюць T-падобную кампазіцыю. Забудова двухбаковая, рэдкая, сядзібнага тыпу.
Гісторыя
Паводле пісьмовых крыніц вядомы з 16 ст. як вёска ў Берасцейскім старостве ВКЛ. У 1631 годзе ўпамінаецца як маёнтак Бярнатавічы.
Пасля 3-га падзелу Рэчы Паспалітай (1795) у складзе Расійскай імперыі, у Слонімскай, з 1797 года — у Літоўскай, з 1801 года — у Гродзенскай губернях. Уваходзілі ў склад маёнтка Гершоны. У 1870 годзе вяскоўцы адносіліся да Міцькаўскай сельскай грамады. У 1897 годзе працаваў хлебазапасны магазін.
У 1905 годзе вёска ў Камянец-Жыровіцкай воласці Брэсцкага павета Гродзенскай губерні. Паводле Рыжскага мірнага дагавора 1921 года ў складзе Польшчы, у Камянец-Жыровіцкай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства.
З 1939 года ў складзе БССР. У Вялікую Айчынную вайну 7 вяскоўцаў загінулі, 2 прапалі без вестак.
Занявічы
Назву Заняві́чы маюць:
Pieranačuješ — bolš pačuješ
Крытыка
Музычны крытык Ягор Цывілька адзначыў, што атрымаўся не індзі-рок, а годная альтэрнатыва:
Меркаванне музычнага журналіста Сяргея Будкіна пра альбом:
Музычны крытык Зміцер Падбярэзскі адзначыў, што альбом расчараваў і не ўразіў:
Цімур-хан
Цімур (Тимер хан, ? — 1412) — хан Залатой Арды (1410—1412).
Пінскія павятовыя маршалкі
Спіс маршалкаў дваранства Пінскага павета.
Этрыт Берыша
Этрыт Берыша (Etrit Berisha; нар., ) — албанскі футбаліст, брамнік італьянскага клуба «Тарына» і нацыянальнай зборнай Албаніі.
Дэражня
Дэражня (Деражня) — горад у Дэражнянскім раёне Хмяльніцкай вобласці Украіны, раённы цэнтр, чыгуначная станцыя на лініі Хмяльніцкі - Жмэрынка.
Гісторыя
Дэражня заснавана ў 1431 г. У 1469 г. яна належала Яну Адравонжу. У XVI ст. Дэражня ўваходзіла ў каралеўшчыну (г.зн. з'яўлялася ўласнасцю караля), што належала Барскаму староству.
У турэцкіх дакументах 1542 г. паказана, што Дэражня - гэта маленькае казацкае паселішча. У 1552 г. тут жыло ўсяго 11 чалавек, 4 з якіх загінулі ад эпідэміі.
У часы Рэчы Паспалітай, магчыма, у 1598 або 1615 гг., паселішча атрымала гарадскія правы. У 1614 г. мястэчка атрымаўла магдэбургскае права па просьбе старасты Жалкеўскага. Пазней яно было падорана гетману Івану Выгоўскаму.
Прыкладна тады ж, у першай палове XVII ст., у Дэражне была пабудавана крэпасць, якая, верагодна, была земляной. У самым пачатку паўстання Хмяльніцкага 1648 г. Дэражня была захоплена казакамі. У 1672 г. яна перайшла пад уладу Турцыі. У 1682 г. войскі Яна Сабескага вызвалілі Дэражню ад туркаў.
У 1792 г. пасля другога падзелу Рэчы Паспалітай Дэражня адышла да Лэтычыўскага павета Падольскай губерні ў складзе Расійскай імперыі.
Падчас Першай сусветнай вайны Дэражня была вузлом забеспячэння на фронт, калі эшалоны праходзілі станцыю Дэражня кожныя 15 хвілін.
29 ліпеня 1919 г. сіламі 7-й Львоўскай брыгады II-га корпуса Украінскай Галіцкай арміі горад быў вызвалены ад бальшавікоў. У горадзе некаторы час летам 1919 г. размяшчалася стаўка Галоўнага камандавання Украінскай Галіцкай арміі.
Эмір Спахіч
Эмір Спахіч (Emir Spahić; нар., , СФРЮ) — былы баснійскі футбаліст, абаронца. Эмір з’яўляўся іграком і капітанам нацыянальнай зборнай Босніі і Герцагавіны, у яе складзе прымаў удзел у чэмпіянаце свету 2014 года.
Клубная
Кар’еру пачаў на радзіме, потым гуляў за харвацкі клуб «Заграб». Паміж 2004 і 2006 гадамі гуляў у складзе каманд расійскіх клубаў «Шыннік» і «Тарпеда». Сваёй гульнёй за апошнюю каманду прыцягнуў увагу прадстаўнікоў трэнерскага штаба клуба «Лакаматыў», да складу якога далучыўся ў 2006 годзе. У 2009 годзе заключыў кантракт з клубам «Манпелье», у складзе якога правёў наступныя два гады сваёй кар’еры. Пасля гэтага гуляў за іспанскі клуб «Севілья», а таксама некаторы час правёў у склады махачкалінскага «Анжы».
5 ліпеня 2015 года было абвешчана аб пераходзе Спахіча ў «Гамбург». Пакінуў клуб у студзені 2017 года.
Міжнародная
У 2003 годзе дэбютаваў у афіцыйных матчах за нацыянальную зборную Босніі і Герцагавіны.
28 мая 2018 года, ужо пасля завяршэння кар’еры, згуляў у сваім развітальным матчы за зборную супраць Чарнагорыі (0:0).
Запружаны
Назву Запружа́ны маюць:
Роберт Фіца
Ро́берт Фі́ца (Robert Fico; нар., Топальчаны, Славакія) — прэм’ер-міністр Славакіі з 4 ліпеня 2006 па 8 чэрвеня 2010. Пасля перамогі яго левацэнтрысцкай партыі Смер, заснаванай ім у 1999 годзе, на парламенцкіх выбарах 14 чэрвеня 2006 года сфарміраваў урадавую кааліцыю, змяніўшы на пасадзе прэм’ер-міністра Мікулаша Дзурынду. 7 ліпеня 2010 года падаў у адстаўку пасля парламенцкіх выбараў 12 чэрвеня 2010 года. Раней прэзідэнт Славакіі Іван Гашпаравіч даручыў Фіца паспрабаваць сфарміраваць свой другі ўрад, аднак ён гэтага не дамогся. На наступны дзень новы ўрад узначаліла Івета Радзічава.
Петэр Штрук
Петэр Штрук (Peter Struck; 24 студзеня 1943, Гётынген — 19 снежня 2012, Берлін) — нямецкі дзяржаўны дзеяч, міністр абароны ФРГ у 2002—2005 гадах.
Максім (Кроха)
Біяграфія
Нарадзіўся 25 снежня 1928 года ў вёсцы Чарнігаўка Даўлеканаўскага раёна Башкірскай АССР, у сям’і селяніна. Бацька ў гады  калектывізацыі быў сасланы на будаўніцтва Беламорканала як кулак, сям’я выслана ў Сібір.
У 1946 годзе скончыў сярэднюю школу ў г. Анжэра-Суджанск. У 1947 годзе паступіў у Ленінградскую духоўную семінарыю. 24 жніўня 1949 г. мітрапалітам Навасібірскім і Барнаульскім Варфаламеем (Гарадцовым) пастрыжаны ў манаства. 17 красавіка 1950 года епіскапам Талінскім Раманам (Тангам) пасвечаны ў іерадыякана. У 1951 годзе, пасля заканчэння духоўнай семінарыі, паступіў у Ленінградскую духоўную акадэмію. 24 верасня 1954 года пасвечаны ў іераманаха мітрапалітам Ленінградскім і Наўгародскім Рыгорам (Чукавым). У 1955 годзе скончыў акадэмію са ступенню кандыдата багаслоўя.
Служыў у Ленінградскай, Яраслаўскай і Мінскай епархіях. У 1958—1963 гадах выкладаў у Мінскай духоўнай семінарыі; быў благачынным Успенскага Жыровіцкага манастыра. У 1962 годзе пасвечаны ў сан архімандрыта. У 1965 годзе скончыў аспірантуру пры МДА. У 1965—1972 гадах настаяцель    Свята-Духава кафедральнага сабора ў Мінску і старшыня епархіяльнага савета. У 1971 годзе быў удзельнікам Памеснага Сабору РПЦ ад кліру Мінскай епархіі. У 1972 годзе суправаджаў архіепіскапа Харкаўскага і Багадухаўскага Нікадзіма (Руснака), выконваючага абавязкі Патрыяршага Экзарха ў Цэнтральнай і Паўднёвай Амерыцы, ў яго паездцы ў Аргенціну для наведвання парафій Паўднёваамерыканскага экзархата.
15 снежня 1973 года быў вызвалены ад кіравання Аргентынскай епархіяй і адпраўлены на супакой.
26 снежня 1974 года прызначаны епіскапам Омскім і Цюменскім. Па ініцыятыве епіскапа Максіма ў 1984 годзе было ўстаноўлена святкаванне Сабору Сібірскіх святых.
7 верасня 1984 года узведзены ў сан архіепіскапа.
З 29 ліпеня 1986 года архіепіскап Тульскі і Белёўскі.
Тут ён ініцыяваў працу па зборы звестак аб падзвіжніках веры Тульскага краю, і ў 1987 годзе   Патрыярх Пімен блаславіў праводзіць святкаванне Сабору Тульскіх святых.
6 ліпеня 1989 года рашэннем Святога Сінода прызначаны архіепіскапам Магілёўскім і Мсціслаўскім.
Кафедра ў Магілёве не замяшчалася больш за 45 гадоў — пасля дзесяцігоддзяў «дзяржатеізму» архіепіскапу Максіму прыйшлося прыкласці шмат намаганняў для аднаўлення епархіі.
Памёр 27 лютага 2002 г. Пахаваны ў агароджы магілёўскага жаночага Свята-Мікольскага манастыра, якому завяшчаў сваю бібліятэку.
Веніямін Рыгоравіч Конюхаў
Веніямін Рыгоравіч Конюхаў (, Душанбэ, Таджыкская ССР) — беларускі архітэктар.
Біяграфія
Скончыў Сярэднеазіяцкі політэхнічны інстытут у 1962 годзе. З 1962 па 1969 г. — кіраўнік групы архітэктараў комплекснай праектнай майстэрні ДзіпраНДІ АН СССР, кіраўнік групы архітэктараў, галоўны архітэктар праектаў у праектных інстытутах Алма-Аты.
З 1970 года працаваў у праектных і навуковых інстытутах Мінска, выкладчыкам на кафедры інтэр’ера і абсталяванні ў Беларускім дзяржаўным тэатральна-мастацкім інстытуце, з 1983 па 1988 г. — загадчык аддзела НДІ мастацкай лабараторыі Міністэрства мясцовай прамысловасці.
Член Саюза архітэктараў СССР з 1966 года. Пражывае ў Мінску.
Творчасць
Аўтар праектаў планіроўкі сёлаў Цалінаградскай вобласці Казахскай ССР (1964), цэнтра Уральска (1962—1966), ПДП Заходняга раёна (1965), Інстытута геафізікі АН Казахскай ССР (1967, з А. Б. Казловым, Б. Цюціным) у Алма-Аце.
Будысцкі каляндар
Будысцкі каляндар — месяцава-сонечны каляндар, які выкарыстоўваецца ў краінах Паўднёва-Усходняй Азіі — Камбоджы, Лаосе, Тайландзе, М’янме (раней вядомай як Бірма) і Шры-Ланцы ў некалькіх дастаткова падобных адна да адной формах. Месяцы календара складаюцца з 29 альбо 30 дзён з дадатковымі адным днём альбо адным месяцам, якія дадаюцца да звычайнага цыклу. Усе формы календара заснаваныя на календары Сур'я Сыданта часоў 3 стагоддзя, але не сучаснай яго формы (абедзве яго формы выкарыстоўваюцца рознымі індыйскімі календарамі).
Сістэма календара
Звычайна месяцава-сонечная сістэма ўстаўкі дзён у каляндар дадае 7 дадатковых месяцаў (adhikamasa) кожныя 19 гадоў і 11 дадатковых дзён (adhikavara) кожныя 57 гадоў, але гэта толькі прыблізныя звесткі вынікаў назіранняў за выкарыстаннем календара. Сярэдні год — гэта адлік 365.25875 дзён магаюгі, што складаецца з 4 320 000 гадоў. Выкарыстоўваецца больш просты варыянт, паводле якога кожныя 800 гадоў складаюцца з 292 207 дзён (здабыткі ад дзялення на 5400). Такі год крыху даўжэйшы за сучасны сідэрычны год і істотна даўжэйшы за сучасны трапічны год. У індыйскім варыянце календара дадатковыя месяцы і дні дадаюцца (альбо выдаляюцца) акурат згодна з тым, як гэтага патрабуюць астранамічныя формулы. У тайскім, лаоскім, камбаджыйскім варыянтах не дазваляецца дадаванне дадатковага дня ў гады, якія маюць дадатковы месяц, у той час як бірманскі і шры-ланкійскі варыянты дапушчаюць дадаванне дадатковага дня толькі ў тыя гады, якія маюць дадатковы месяц. Такім чынам, утвараюцца чатыры месяцава-сонечныя календары, якія складаюцца з 354, 355, 384 і 385 дзён. І хаця шляхам цыклаў дадавання календары імкнуцца да даўжыні трапічнага года, сідэрыйскі год, які выкарыстоўваецца на самой справе, выклікае з часам ссоўванне гэтых цыклаў.
Назвы месяцаў
Для назваў месяцаў выкарыстоўваецца Санскрыт (апроч старых бірманскіх месяцаў): Старыя бірманскія месяцы мелі наступныя назвы: Звычайныя гады складаюцца з месяцаў, якія маюць 29 альбо 30 дзён, а дадатковы дзень дадаецца трыццатым днём да месяца Еста/Наён, а дадатковы месяц атрымаецца шляхам падваення месяца Ашада/Уаса. Кожны месяц складаецца з часткі, якая расце (15 дзён) і часткі, якая скарачаецца (14 альбо 15 дзён).
Бірманскія назвы месяцаў
Касан, Наён, першы Уаса і другі Уаса складаюцца з 30 дзён кожны і называюцца «чатыры месяцы, якія працягваюцца» ў год, які мае дадатковы месяц.
Нумар году супадае з сідэрычным годам і ўтрымлівае 12 задыякальных знакаў. Год можа пачацца ў любы дзень ад 6 Каітра/Тагу да 5 Вайсаха/Касана, пры гэтым рэшта месяца будзе лічыцца наступным годам. Такім чынам, любы пранумараваны год можа «недалічыцца» пэўных дзён месяцу, у той час як суседні год будзе мець аднолькавыя наборы датаў напачатку і пад канец году.
Для будысцкага календара выкарыстоўваліся альбо выкарыстоўювацц чатыры эры:
Дзятлаўка (рака)
Дзятлаўка, Дзянцелка, Зецела, Зітала, Памарайка — рака ў Дзятлаўскім раёне, левы прыток Моўчадзі (басейн Нёмана).
Назва
Назва зрусіфікаваная разам з назвай мястэчка Дзятлава.
Адпачатная балцкая форма гэтай рачной назвы засведчаная ва ўжыванні носьбітамі мясцовай аўтахтоннай літоўскай гаворкі: Zietela.
Сярод мясцовых літоўскамоўных жыхароў так называлі само мястэчка, рэчку і зніклае на сёння возера, праз якое рэчка цякла і якое старыя жыхары яшчэ памяталі. На сёння, са знікненнем літоўскамоўнага астраўка пад Дзятлавам, пра старую назву сведчыць толькі мікратапонім (назва выгану каля ракі ля вёскі Засецце) «Пазытэлі».
Па цячэнні ракі Дзятлаўкі ніжэй за Дзятлава сапраўды яшчэ на даваенных картах пазначанае праточнае возера, выцягнутае з захаду на ўсход (яго ўсходні край упіраўся б у цяперашнюю вуліцу Вахоніна ў Дзятлаве).
Назва «Зъято» гэта яцвяжскі гідронім, які аднаўляецца як *Zeitō. Па-літоўску назва гучала б як Žieta, але ў заходнябалцкіх мовах (да якіх належала і яцвяжская) ž пераходзіла ў z. Пачатковы зычны Z- у назве Zietela гэта яцвяжскі моўны след. Але ў гэтай літуанізаванай яцвяжскай назве адбыўся пераход яцвяжскага дыфтонга -еі- ў літоўскае -іе-.
Азёрная назва *Zeitō пайшла ад балцкага кораня *žei- / ži- «гарэць; свяціць, ззяць», далей да індаеўрапейскага *ĝei- «ззяць; мігцець». Назва значыла «Блішчастае (возера)» і была матываваная блішчастасцю воднай гладзі. Такая ж матывацыя і ў яцвяжскай назве возера Свіцязь.
З сярэдзіны XVI стагоддзя вядомае таксама балота Zyatha (былое возера) значна больш на поўдзень ад Дзятлава, паміж цячэннямі рэк Шчара і Ясельда, каля в. Калонск. Той жа балцкі корань *žei- / ži- (у форме *ži-d-) мяркуецца і ў назве «Жыд-возера» (у басейне Прыпяці).
Да гідранімічнай спадчыны яцвягаў у гэтым рэгіёне яшчэ далучаюць гідронімы *Зэльва, Ясельда, Грыўда, Саколда, Голда, Нёўда, Сёгда.
Гідраграфія
Даўжыня 26 км. Плошча вадазбору 151 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 2,1 %. Пачынаецца каля в. Юравічы, у межах Навагрудскага ўзвышша цячэ праз горад Дзятлава, упадае ў Гезгальскае вадасховішча (на р. Моўчадзь) на паўднёва-ўсходняй ускраіне в. Гезгалы. На ўсім працягу каналізаваная. Каля в. Нагародавічы створана сажалка (пл. 0,06 км²). Асноўны прыток — ручай Карачоўка (справа).
Аркадзь Антонавіч Смоліч
Арка́дзь Анто́навіч Смо́ліч (29 верасня 1891, в. Бацэвічы, цяпер Магілёўская вобласць — 17 чэрвеня 1938, Омск, НКУС) — беларускі палітычны дзеяч, адзін з заснавальнікаў Беларускай Народнай Рэспублікі. Вучоны ў галіне эканомікі, сельскай гаспадаркі, геаграфіі. Прафесар (1927), член Прэзідыума Беларускай акадэміі навук (з 1929).
Ранні перыяд. Першая сусветная вайна
Нарадзіўся ў вёсцы Бацэвічы Бабруйскага павета Мінскай губерні ў сям’і святара. Скончыў Мінскае духоўнае вучылішча, а потым Мінскую духоўную семінарыю (1905). Паступіў у Кіеўскі політыхнічны інстытут, аднак перадумаў і перайшоў у Нова-Александрыйскі інстытут сельскай гаспадаркі і лесаводства ў Нова-Александрыі (Царства Польскае, з 1921 г. Пулавы). З 1910 года сябра Беларускай сацыялістычнай грамады (БСГ). У лютым 1910 года за арганізацыю дзвюх студэнцкіх дэманстрацый і страйку выключаны з інстытута і высланы з Царства Польскага. Вярнуўся да навучання ў 1913 годзе, па абвяшчэнні амністыі з нагоды 300-годдзя дынастыі Раманавых. З пачаткам Першай сусветнай вайны разам з інстытутам эвакуяваўся ў Харкаў. Праслухаў тэарэтычны курс і прайшоў у 1916 годзе практыку, аднак не стаў абараняць дыпломную працу. У лісце да Цёткі ён пісаў, што ягоныя сілы «цяпер асабліва патрэбныя ў Менску, каб разгарнуць беларускую палітычную працу».
Пераехаў у 1916 годзе ў Мінск, уладкаваўся статыстам у губернскім земстве. Вёў працу ў Беларускім таварыстве дапамогі пацярпелым ад вайны, актыўны ўдзельнік клуба «Беларуская хатка». Узначаліў мінскую арганізацыю БСГ. У сакавіку 1917 года на З’ездзе беларускіх нацыянальных арганізацый абраны ў Беларускі нацыянальны камітэт (БНК). На канферэнцыі БСГ у чэрвені 1917 года увайшоў ў склад яе часовага ЦК, быў рэдактарам газеты «Грамада». У ліпені 1917 года на З’ездзе беларускіх арганізацый і партый замест БНК была ўтвораная Цэнтральная рада беларускіх арганізацый (ЦРБА) з Выканаўчым камітэтам, у які ўвайшоў Аркадзь Смоліч, стаўшы фактычным кіраўніком камітэта. У кастрычніку 1917 года ЦРБА была рэарганізаваная ў Вялікую беларускую раду, Смоліч абраны намеснікам старшыні яе Выканаўчага камітэта. Дэпутат Мінскай гарадской думы ў 1917—1918 гадах, куды абраўся як сябра БСГ у спісе ад аб’яднанага Блока нацыянальных сацыялістычных партый.
Беларуская Народная Рэспубліка
Вярнуўся ў Менск. 19 верасня 1919 года браў удзел у сустрэчы дзеячаў БНР з Юзафам Пілсудскім. Сябра Часовага беларускага нацыянальнага камітэта, з 10 сакавіка 1920 года намеснік старшыні. Сябра Менскай беларускай школьнай рады, пераўтворанай у Беларускую цэнтральную школьную раду (намеснік старшыні), сябра Беларускага саюза сельскай гаспадаркі. 28 лютага 1920 года Антон Луцкевіч, інтэрнаваны ў Варшаве, перадаў Аркадзю Смолічу паўнамоцтвы старшыні Рады Народнах Міністраў. 20—24 сакавіка 1920 года польская дэлегацыя на чале з Леанам Васілеўскім правяла перамовы з Найвышэйшай Радай БНР і Аркадзем Смолічам. Палякі адмовіліся прызнаць беларускую незалежнасць, аднак згадзіліся на падтрымку беларускай культуры і асветы.
Праз ліпеньскі наступ Чырвонай арміі з’язджае ў Вільню. Тут неўзабаве была ўтвораная марыянеткавая Рэспубліка Сярэдняй Літвы, што паспрыяла ўтварэнню беларускіх арганізацый. У 1921 годзе Смоліч увайшоў у Беларускі нацыянальны камітэт, Беларускае таварыства дапамогі пацярпелым ад вайны, Беларускае навуковае таварыства. Удзельнічаў у стварэнні Таварыства беларускай школы і быў яго першым старшынёй, працаваў настаўнікам у Віленскай беларускай гімназіі. Сябра заснаванага ў красавіку 1921 года Камітэта беларуска-польскага збліжэння і кароткачасовага Дзяржаўнага камітэта БНР, які замяніў Найвышэйшую Раду.
Савецкая Беларусь
У жніўні 1922 года з дазволу ўрада БССР вярнуўся ў Менск. Працаваў загадчыкам планава-эканамічнага аддзела Наркамата земляробства БССР. Адначасова з 1923 года дацэнт, прафесар (1927) і загадчык кафедры ў Беларускім дзяржаўным універсітэце. У 1923 годзе пад кіраўніцтвам Смоліча створаны часопіс «Плуг» і Цэнтральнае Бюро краязнаўства. З 1925 года намеснік старшыні Інбелкульта, кіраўнік сельскагаспадарчай секцыі і камісіі па раянаванні БССР, быў старшынёй Цэнтральнага Бюро краязнаўства.
У 1928 годзе абраны правадзейным членам Рускага геаграфічнага таварыства, узнагароджаны (1930) яго Малым залатым медалём за навуковыя працы «Размяшчэнне насельніцтва па тэрыторыі БССР» і «Сельскагаспадарчыя раёны БССР у 1927—1928 гг.: Папярэдняя схема і метадалагічныя ўвагі» (абедзве 1929). Пачынальнік беларускай геаграфічнай навукі, аўтар першага акадэмічнага падручніка «Геаграфія Беларусі» (1919; 2-е выд. 1922; 3-е выд. 1923), які адкрываўся эпіграфам «Каб Беларусь перастала быць краем, невядомым для саміх беларусаў». Зрабіў уклад у пераўтварэнне Інбелкульта ў Беларускую акадэмію навук, быў адным з аўтараў яе першага статута. Член Прэзідыума Беларускай акадэміі навук з 1929 года. У 1930 годзе ўзнагароджаны Залатым медалём Рускага геаграфічнага таварыства. Арыштаваны 26 чэрвеня 1930 года па сфабрыкаванай справе «Саюза вызвалення Беларусі». Паводле пастановы калегіі АДПУ СССР ад 10 красавіка 1931 года за «шкодніцтва і антысавецкую агітацыю» сасланы на 5 гадоў у Асу Пермскай вобласці, потым у Ішым Цюменскай вобласці, дзе ён працаваў у педагагічным вучылішчы. Вызвалены ў жніўні 1935 года. Зноў арыштаваны ў ноч з 17 на 18 чэрвеня 1937 года. Паводле рашэння тройкі УНКУС па Омскай вобласці прыгавораны да расстрэлу, расстраляны ў Омскай турме 17 чэрвеня 1938 года.
Па першым прыгаворы пасмяротна рэабілітаваны Вярхоўным судом БССР 10 чэрвеня 1988 года, па другім прэзідыумам Цюменскага абласнога суда 9 лютага 1957 года. Групавая справа Аркадзя Смоліча і іншых № 20951-с з фота­здымкам захоўваецца ў архіве КДБ Беларусі.
Сям’я
Быў жанаты з Аляксандрай (Алесяй) Каткоўскай (12 сакавіка 1897 — 16 жніўня 1974), гадаваў траіх дзяцей (Максім, нар. 1918; Ганна, нар. 1919; Марыя, нар. 1928).
Памяць
У Бацэвічах Магілёўскай вобласці ёсць вуліца Смоліча, на будынку сярэдняй школы вісіць памятная дошка. У 2018 годзе вуліца ў Мінску (жылы раён Лошыца) была названая ў гонар Аркадзя Смоліча.
Добруш
До́бруш (афіц. транс.: Dobruš) — горад раённага падпарадкавання ў Гомельскай вобласці Беларусі, адміністрацыйны цэнтр Добрушскага раёна, на р. Іпуць. За 28 км ад Гомеля, чыгуначная станцыя на лініі Гомель—Унеча (Расія), аўтамабільнымі дарогамі звязаны з Гомелем, Веткай, Церахоўкай, Навазыбкавым (Расія). Насельніцтва 18 760 чал. (2017).
Назва
Назва Добруша — спадчына мясцовага балцкага насельніцтва, якое таксама дало назвы такім рэчкам, што знаходзяцца навокал Добруша, як Чачора, Рэкта, Гжунь, Ачоса. Згодна з лінгвістам Ул. Тапаровым, верхнедняпроўскія гідронімы тыпу Дабрэйка, Добрыч, Дубрыч паходзяць ад балцкіх каранёў *dubur-, *daubur-, якія выкарыстоўваюцца ў словах, звязаных з паглыбленымі месцамі (у рацэ, на дарозе, у лесе). У Літве вядомыя некалькі гідронімаў Dabr-upis, антрапонім Dabrišius. У літоўскай мове утваральнік -š- з’яўляецца даволі прадуктыўным і надае слову значэнне суаднесенасці з нейкай аднастайнай сукупнасцю. Балцкая форма назвы Добруша аднаўляецца як Dabrušis. Узнікненне такой назвы ў гэтым месцы, ля р. Іпуць, магчыма, было матывавана наяўнасцю віроў ці асабліва глыбокіх месцаў у рацэ.
Гісторыя
Вядомы з 1560 года як вёска Гомельскага староства Рэчыцкага павета Вялікага Княства Літоўскага. З 1565/66 г. у Менскім ваяводстве. У 1640-я гады у Добрушы было 9 двароў, 3 службы.
Пасля першага падзелу Рэчы Паспалітай у 1772 годзе Добруш апынуўся ў складзе Расійскай імперыі. З 1777 года сяло Вылеўскай воласці Беліцкага павета, цэнтр Добрушскай эканоміі, якая аб’ядноўвала 14 навакольных вёсак. Налічваў 87 двароў. Тут працавала сукнавальня, вадзяны млын, існавала карчма. У 1775 годзе ў Добрушы збудавалі палатняна-парусінавую мануфактуру, пазней мукамольную і ліцейную мануфактуры і цукровы завод. Належаў графу П. А. Румянцаву-Задунайскаму
У 1834 годзе Добруш перайшоў да князя І. Ф. Паскевіча. З 1852 года ў Гомельскім павеце. У 1870 годзе Паскевічы заснавалі ў Добрушы папяровую фабрыку, на якой пачала працаваць першая ў Беларусі электрычная станцыя. У 1886 годзе ў Добрушы было 185 двароў, існавалі царква, школа, бальніца, гандлёвыя рады. У 1887 годзе адкрылася аднайменная чыгуначная станцыя Палескіх чыгунак, пасля чаго Добруш атрымаў значны штуршок у развіцці.
У пачатку XX ст. у мястэчку жыло 2,5 тыс. чалавек. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езду КП(б) Беларусі ўвайшоў у склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала Добруш разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР. У 1926 годзе вярнуўся ў склад БССР, атрымаў афіцыйны статус рабочага пасёлка, цэнтр раёна. У 1927—1935 гг. уваходзіў у склад іншых раёнаў. У жніўні 1927 года атрымаў статус горада. З 1935 года зноў цэнтр раёна.
Са жніўня 1941 па кастрычнік 1943 года знаходзіўся пад нямецкай акупацыяй.
16 мая 1957 года ў гарадскую рысу уключаны пасёлак Вадапой Жгуна-Будскага сельсавета.
У сакавіку 1963 года атрымаў статус горада абласнога падпарадкавання.
Эканоміка
Прадпрыемствы харчовай, цэлюлозна-папяровай і будаўнічых матэрыялаў прамысловасці. Гасцініца «Добруш» (зараз разбурана).
Сімвалы
Горад мае свой гімн: аўтарам слоў з'яўляецца паэт Мікалай Мікалаевіч Ждановіч, а музыкі — Рыгор Козыраў (дырэктар Добрушскай дзіцячай музычнай школы).
Аблам
Абла́м, або забарол — невысокая (каля 1,5 м) надбудова над абарончымі сценамі і вежамі драўляных замкаў Беларусі ў XVI—XVII стст. Служыў нагрудным прыкрыццём для абаронцаў. Меў выгляд вертыкальнай сценкі з З—7 вянкоў, якая апіралася на кансольныя выпускі бэлек гарадзен, тарасаў і вежаў і выступала за сцены ніжніх ярусаў. Аблам на вежах часцей рабілі вышэйшы — да 10 вянкоў.
Па бэльках насцілаўся верхні баявы мост з падсябіццямі, каб кідаць каменне і страляць у ворагаў, якія падышлі да сцяны. Прарэзаны байніцамі аблам часам завяршаўся дахам з цёсу альбо дранкі і ствараў крытую баявую галерэю, зручную для абаронцаў.
Абламы мелі ўмацаванні замкаў Віцебска і Улы. У Оршы абламы ў пачатку 16 ст. былі зроблены наверсе каменных сцен і вежаў гарадскіх умацаванняў. Іх таксама рабілі і над астрожнымі агароджамі, якія мелі выгляд моцкага частаколу, напрыклад, у Віцебску і Барысаве ў 17 ст.
Звычайна прыймаецца, што на землях Русі так называлася баявая пляцоўка з агароджай (брустверам, парапетам), замацаваная на версе сцяны або вежы. Але адзначаецца, што так маглі таксама называць: агароджу (парапет, бруствер), якая прыкрывала верхні ход па сцяне з вонкавага боку, або, у каменных крэпасцях, падыманыя стаўні ці шчыты, якімі бойніцу прыкрывалі ад абстрэлу знізу , або самі сцены крэпасці
Забаролы на землях Русі будаваліся ў XI—XIV стст. і захоўваліся пазней.
Зарубаўшчына
Назву Зару́баўшчына маюць:
NGC 3581
NGC 3581 (іншыя абазначэнні — ESO 129-EN9, AM 1109-610) — эмісійная туманнасць у сузор’і Кіль.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Фролава
Фролава (Фролово) — горад (з 1936 года) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Фролаўскага раёна Валгаградскай вобласці. Насельніцтва 39,5 тыс. чалавек (2005). Заснаваны ў 1859 годзе.
Горад размешчаны на рацэ Арчада (басейн Дона), за 148 км на поўнач ад Валгаграда. Чыгуначная станцыя Арчада.
Электрасталеліцейны завод.
Марыя Ганна Моцарт
Марыя Ганна Вальбурга Ігнація Моцарт (Nannerl) (- ) — старэйшая сястра Вольфганга Амадэя. Маці — Ганна Марыя Моцарт, бацька — Леапольд Моцарт. У сям'і і сярод сяброў Марыю Ганну звалі Нанерль.
Літаратура
Constantin von Wurzbach: Mozart, Maria Anna. In: Biographisches Lexikon des Kaiserthums Oesterreich. Band 19. Verlag L. C. Zamarski, Wien 1868, S. 297 (Nachtrag).
Ворзэль
Ворзель ці Ворзэль (Ворзель) — пасёлак гарадскога тыпу ў Кіеўскай вобласці Украіны, падпарадкаваны Ірпіньскаму гарадскому савету, з'яўляецца часткай Кіеўскай агламерацыі. Курортная мясцовасць.
Астрахань
Астрахань (Астрахань) — горад (з 1717 года) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Астраханскай вобласці. Насельніцтва 501,3 тыс. чалавек (2006). Заснаваны ў 1558 годзе. Горад размешчаны на 11 астравах Прыкаспійскай нізіны, у верхняй частцы дэльты Волгі за 1534 км на паўднёвы ўсход ад Масквы. На левым беразе Волгі размешчаная асноўная частка горада, на правым беразе пражывае прыкладна 20 % жыхароў горада.
Гісторыя
Паводле меркаванняў шэрага гісторыкаў, паблізу сучаснай Астрахані знаходзіўся Іціль, сталіца Хазарскага каганата ў cярэдзіне VIII—X стагоддзяў. Аднак месцазнаходжанне горада ідэнтыфікаваць не атрымалася, таму гісторыя Астрахані пачынаецца з татарскага паселішча XIII стагоддзя.
Першую згадку пра Астрахань, тады Хаджы-Тархан, пакінуў у 1333 арабскі падарожнік Ібн Батута. Хаджы-Тархан з'яўляўся восеньскай рэзідэнцыяй ханаў Залатой Арды, горад лічыўся буйным гандлёвым цэнтрам на шляху з Персіі і Індыі ў рускія княствы і Еўропу. У 1395 па землях Залатой Арды пракаціліся орды Тамерлана, Хаджы-Тархан быў разрабаваны і прыйшоў у заняпад. З 1456 Астрахань стала сталіцай Астраханскага ханства, вельмі слабой дзяржавы з пераважна качавым татарскім насельніцтвам.