cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Спіс перамог Манфрэда фон Рыхтгофена
Спіс перамог
У той дзень фон Рыхтгофен за пяць хвілін атрымаў дзве перамогі. Група знішчальнікаў 3-й эскадрыллі накіроўваліся на баявое патруляванне ў раён Вілья-Брэтанэ. Неўзабаве яны ўступілі ў бой з шасцю нямецкімі трыпланамі. Падчас бою барону ўдалося зайсці аднаму знішчальніку ў хвост і з некалькіх стрэлаў запаліць яго. Англійскі самалёт упаў на паўднёва-заходняй ўскраіне лесу каля вёскі Ле-Амелі, у месцы з каардынатамі 49.88734°N, 2.55439°W. Англійскі авіятар загінуў. КВВС
Праз пяць хвілін пасля сваёй 79-й перамогі барон збіў сваю апошнюю ахвяру. Ён атакаваў яшчэ адзін «Кэмэл», пілот якога зніжаўся і перагортваўся, спрабуючы адарвацца ад немца. Фон Рыхтгофен падабраўся да яго на блізкую адлегласць і, выпусціўшы каля 50 патронаў, падбіў яго на паўночным усходзе ад Вілья-Брэтанэ. Машына загарэлася ў паветры, а яе абломкі ўпалі ў месцы з каардынатамі 49.88417°N, 2.52917°W, усяго ў 45 метрах ад таго месца, дзе ўпаў і дагараў папярэдні самалёт. Англійскі авіятар цудам застаўся ў жывых і выбраўся з-пад абломкаў самалёта. Ён так і стаяў паміж двух згарэлых самалётаў, калі яму памахаў сам барон, па-відаць, які прыняў яго за нямецкага пяхотніка. У выніку сем месяцаў англічанін правёў у палоне.
Агнешка Холанд
Агнешка Холанд (Agnieszka Holland; нар. 28 лістапада 1948, Варшава) — польскі кінарэжысёр і сцэнарыст.
Сезар (прэмія, 1977)
2-я цырымонія прысуджэння прэміі «Сезар» адбылася 19 лютага 1977 года ў Парыжы.
Конкурс песні Еўрабачанне 1961
Конкурс песні Еўрабачанне 1961 стаў 6-м конкурсам Еўрабачанне. Ён прайшоў 18 сакавіка 1961 года ў Канах (Францыя), у палацы фестываляў і кангрэсаў. Удзел у конкурсе прыняло 16 краін. Першы раз ўдзельнічалі Ісапнія, Фінляндыя і Югаславія,. Выйграл конкурс Люксембург ў першы раз, якого прадстаўляў Жан-Клод Паскаль з песняй «Nous les amoureux». Другое месца заняла Вялікабрытанія, якая ўжо трэці раз падрад займае гэтае месца. Нямецкі выканаўца здзівіў усіх, выканаўшы частку сваёй песні на нямецкай мове, а частка - на французскай.
NGC 6586
NGC 6586 (іншыя абазначэнні — UGC 11164, MCG 4-43-16, ZWG 142.28, IRAS18114+2104, PGC 61600) — галактыка ў сузор’і Геркулес.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Неўшатэльскае возера
Неўшатэльскае возера, Нёшатэльскае возера (Lac de Neuchâtel) — возера на захадзе Швейцарыі, каля паўднёва-ўсходняга падножжа гор Юра.
Плошча паверхні 216 км², даўжыня каля 40 км, глыбіня 153 м. Злучана пратокай з Більскім возерам, якое мае сцёк праз раку Аарэ ў Рэйн. Заходні бераг гарысты, усходні — спадзісты. У суровыя зімы замярзае. На беразе возера — горад Нёўшатэль. Каля яго ўсходняга краю рэзерват Кюдрэфен.
Новавалынск
Новавалы́нск (Нововоли́нськ) — горад у Валынскай вобласці Украіны, насельніцтва — 57,8 тысяч чалавек. Знаходзіцца за 18 км ад чыгуначнай станцыі Іванічы. У наваколлях горада ажыццяўляецца здабыча каменнага вугалю, а ў самім горадзе знаходзіцца завод спецыяльнага тэхналагічнага абсталявання і дрэваапрацоўчы камбінат.
NGC 6587
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Францішак Багушэвіч
Франці́шак Бенеды́кт Казімі́равіч Багушэ́віч (, фальварак Свіраны, Віленская губерня —, вёска Кушляны, Віленская губерня) — беларускі грамадскі дзеяч, паэт, празаік, публіцыст і перакладчык. Адзін з пачынальнікаў новай беларускай літаратуры, яе класік.
Літаратурная творчасць і грамадская дзейнасць Францішка Багушэвіча стала падмуркам ідэалогіі беларускага нацыянальна-вызваленчага руху пачатку XX ст.
Карыстаўся псеўданімамі Мацей Бурачок, Сымон Рэўка з-пад Барысава.
Паходжанне
Францішак Багушэвіч нарадзіўся ў фальварку Свіраны, каля Вільні (сучасная Літва) у сям’і выхадцаў з дробнай шляхты Казіміра і Канстанцыі (у дзявоцтве — Галаўня) Багушэвічаў. Доўгі час лічылася, што двор гэты арандаваўся бацькам паэта. Але Свіраны належалі Галаўням, з роду якіх паходзіла маці, Канстанцыя. Яна і паехала да сваіх бацькоў і дзядоў перад нараджэннем сына (першым быў сын Уладзіслаў-Антон, старэйшы за Францішка на чатыры гады).
У перыяд паміж 1841 і 1846 гадамі сям’я перабралася ў спадчынны маёнтак Кушляны Ашмянскага павета, які належаў Багушэвічам з сярэдзіны XVIII ст. Паводле купчай, запісанай у актавыя гродскія кнігі Ашмян 13 сакавіка 1749 года, продак паэта Антон Багушэвіч за 450 польскіх злотых «набыў маёнтак Кушляны або Мігуцяны» з сялянамі ад Кунцэвічаў.
Перш чым прапісацца на Ашмяншчыне, род Багушэвічаў на пачатку XVIII ст. абжываўся ў Полацкім ваяводстве. Паводле архіўных матэрыялаў, 7 чэрвеня 1729 года Міхал Савіцкі падпісаў дарчую, згодна з якой маёнтак Шкірлава або Бароўшчына з вёскамі Хвашчаны і Мышкавічы (разам з сялянамі) у Полацкім ваяводстве падараваў швагру свайму Юрыю Аўгусцінаву Багушэвічу і яго сыну Казіміру, а іншых яго сыноў Антона і Франца Багушэвіча «грашыма адарыў».
Продкі Францішка Багушэвіча перабіваліся не толькі з зямельнага арандатарства, але служылі і ў войску (прадзед Казімір у 1783 годзе атрымаў чын ротмістра Ашмянскага павета, Аляксандр стаў ротмістрам Літоўскай кавалерыі). Бацька ж паэта жыў выключна з зямлі і паводле «ўводнага акта» ад 1 ліпеня 1837 года стаў валодаць маёнткам Кушляны з 34 сялянскімі душамі.
Сваякі паэта яшчэ ў канцы XVIII ст. (паводле рэвізіі 1795) былі запісаны шляхтай Віленскай губерні, а ў 1830 і 1845 іх шляхецкія прывілеі пацвердзіў сенат геральдыі. Уладзіслаў-Антон (нар. 1835), Франц-Бенядзікт (нар. 1840), Валяр’ян-Язэп (нар. 1841) і Апалінар (нар. 1846), сыны Казіміра і Канстанцыі Багушэвічаў былі запісаны ў першую кнігу мясцовай геральдыі.
Біяграфія
Дзіцячыя гады пісьменніка прайшлі ў асяроддзі блізкім да сялянскага.
Пачатковую адукацыю Францішак Багушэвіч атрымаў у Віленскай гімназіі, якую скончыў 26 ліпеня 1861 года. Пасябраваўся з Цітусам Далеўскім, Юллянам Чарноўскім, Вінцэнтам Віткоўскім, Канстанты Далеўскім, Зыгмунтам Мінейкам, якія сталі пазней актыўнымі ўдзельнікамі паўстання 1863—1864 гадоў і аказалі ўплыў на станаўленне светапогляду Багушэвіча. У часе навучання асаблівую цікавасць выказваў да славянскіх моў, матэматыкі і заканадаўства. Яшчэ гімназістам Багушэвіч не застаўся абыякавым да гісторыі і культуры краю, усталяваў сувязі з музеем старажытнасцей у Вільні, перадаўшы туды ў 1865 годзе некалькі прадметаў краязнаўча-археалагічнага характару.
У тым жа годзе паступіў у Пецярбургскі ўніверсітэт на фізіка-матэматычны факультэт, аднак праз 2 месяцы быў выключаны за ўдзел у студэнцкіх хваляваннях. Вярнуўся на радзіму, працаваў настаўнікам у вёсцы Доцішкі, Лідскага павета (цяпер — Воранаўскі раён) у школцы, адкрытай уладальнікам маёнтка Аляксандрам Звяровічам. Уступіў у мясцовае рэвалюцыйнае таварыства «пянтковічаў».
Актыўны ўдзельнік паўстання 1863—1864 гадоў, быў паранены ў баі ў Аўгустоўскіх лясах. Яго бацька, сястра і брат Апалінар дапамагалі рэвалюцыянерам. Ратуючыся ад рэпрэсій, вымушаны быў хавацца, а потым пераехаў на Украіну. 7 мая 1865 года ён падаў заяву з просьбай аб навучанні ў. Яго прашэнне аб вызваленні ад аплаты за навучанне не была задаволена «з прычыны адсутнасці вакансій». Нежын быў абраны Багушэвічам невыпадкова: у час яго вучобы тут працаваў старшым лектарам сваяк па маці Аляксандр Галаўня. Новаспечаны ліцэіст імкнуўся зарабляць на жыццё рэпетытарствам. Вучоба скончылася 26 ліпеня 1868 года. А 17 жніўня, калі Багушэвічу выпісвалі атэстат, ён ужо быў на службе ў Чарнігаве, адкуль у 1869 годзе перавёўся ў Кралявецкі павет (цяпер Сумская вобласць) судовым следчым. Праз два гады (за гэты час ён папрацаваў у Старадубскім павеце) зноў быў у Чарнігаве, але не затрымаўся надоўга, яшчэ раз змяніўшы месца працы: 21 ліпеня 1871 года загадам Міністэрства юстыцыі ён быў прызначаны судовым следчым у Гразявецкі павет Валагодскай губерні. Праз год ён вяртаецца на Украіну, каб сем месяцаў папрацаваць старшым следчым Барзнянскага павета і перайсці на службу ў Канатоп.
У 1883 годзе каранацыя новага імператара Аляксандра III суправаджалася шырокай амністыяй: тысячы паўстанцаў, у тым ліку Багушэвіч, вярнуліся на радзіму. 2 лютага 1884 годзе ён падаў прашэнне ў Нежынскі акруговы суд з просьбай звольніць са службы — фактычна, пайсці ў адстаўку. На той час ён быў уладальнікам ордэна Святога Станіслава 3-й ступені, калежскім саветнікам. Меў падарванае здароўе, не нажыў капіталу і пад старасць спрабаваў зарабляць прыватнай адвакацкай практыкай. 25 сакавіка Францішак Багушэвіч вяртаецца ў горад сваёй маладосці — Вільню. Цяпер ужо не адзін, а з жонкай Габрыэляй з дому Шклёнікаў, мінчанкай, з якой узяў шлюб у 1874 годзе, меў дачку Канстанцыю (Туньку) і сына Тамаша Вільгельма.
Працаваў у судовай палаце. Асноўнымі кліентамі яго былі сяляне і гарадская бедната. Пісаў артыкулы ў часопіс «» («Край») па-польску. Менавіта ў віленскі перыяд разгарнулася яго літаратурная і публіцыстычная дзейнасць. Пасля смерці варшаўскага сваяка Тадэвуша ў 1896 годзе, Багушэвіч атрымаў добрую спадчыну. Паэт здолеў разлічыцца з пазыкамі, адбудаваць нанова занядбаную бацькоўскую сядзібу ў Кушлянах. 20 мая 1898 года Францішак Багушэвіч напісаў заяву на фактычнае вызваленне ад абавязкаў прысяжнага паверанага пры Віленскім акруговым судзе. Ён кінуў службу ў царскім судзе, дзе наспеў востры канфлікт з некаторымі калегамі і начальствам, каб аддацца творчай працы.
Пасля звальнення жыў у Кушлянах (цяпер Смаргонскі раён), дзе і памёр. Пахаваны ў вёсцы Жупраны Ашмянскага раёна.
Творчасць
Вытокі творчасці Францішка Багушэвіча ў грамадскім жыцці Беларусі, цесна звязаны з фальклорам, а таксама з лепшымі эстэтычнымі традыцыямі славянскай паэзіі.
Першымі вядомымі паэтычнымі спробамі Францішка Багушэвіча лічаць знойдзеныя ў Львове вершы на польскай мове: «Новы 1886 год», «Прывід надзеі», «Хто гэта?» («Nowy rok 1886», «Widmo nadziei», «Kto to?»), напісаныя ў 1885—1886 гадах. Верш «Nowy rok 1886» — узор альбомнай лірыкі сярэдняга гатунку; верш «Kto to?» ёсць палітычнай сатырай на аднаго з тагачасных дзяржаўных дзеячаў — магчыма Бісмарка. І толькі «Widmo nadziei» вылучаецца сваім настроем і ўзлётам духу, як філасофская спроба асэнсаваць высокія паняцці чалавечага быцця. У архіве Яна Карловіча захаваўся аўтограф байкі Францішка Багушэвіча на беларускай мове «Воўк, ягня, авечка» (паводле зместу, 1886). Відаць, польскамоўныя спробы паэта не на шмат апярэджвалі беларускамоўныя.
Першае вядомае публічнае выступленне Багушэвіча-літаратара адбылося 4 красавіка 1885 года на старонках польскага часопіса «Край» («Kraj»), што выдаваўся ў Санкт-Пецярбургу. Віленскі карэспандэнт пісаў пра эканамічны крызіс, гаспадарчае жыццё і судовую практыку ў Паўночна-Заходніх губернях (цяперашняя тэрыторыя Беларусі). За сем гадоў (1885—1891) «Край» змясціў звыш паўсотні артыкулаў і нататак, якія дасылаў Францішак Багушэвіч, падпісваючы іх рознымі псеўданімамі: Huszicz (утворана ад скарачэння прозвішча), Ten, Tamten, Demos і інш. Яго віленскія допісы саркастычныя і балюча-праўдзівыя, статыстычна-інфармацыйныя і ярка публіцыстычныя. Выступленні Багушэвіча на старонках «Краю» ў канцы 1880-х гадоў спыніліся і амаль канчаткова перарваліся. Даследчык Язэп Янушкевіч лічыць, што супрацоўніцтва трэба разумець як нежаданне пісьменніка падтрымліваць згодніцкую палітыку, да якой схіляліся польскія ліберальныя дзеячы. Увосень 1891 года ў Кракаве выходзіць першы зборнік паэта «Дудка беларуская» пад псеўданімам Мацей Бурачок, хоць яшчэ ў лісце ад 23 жніўня (4 верасня) 1891 года да Яна Карловіча Багушэвіч называў свой зборнік не як «Дудка беларуская», а «Жалейка». Пры жыцці паэта пад псеўданімамі былі надрукаваны вершаваны зборнік «Смык беларускі» (Познань, 1894) і апавяданне «Тралялёначка» (Кракаў, 1892).
Лёс іншых твораў Багушэвіча — зборнікаў «Скрыпачка беларуская» і «Беларускія апавяданні Бурачка» дагэтуль нявысветлены. У некаторых некралогах па аўтару згадвалася, што кніжка паспела выйсці ў свет і нават з партрэтам аўтара, але ніводнага асобніка выдання дагэтуль не выяўлена. Польскі літаратар Люцыян Узембла ў адным са сваіх артыкулаў напісаў нават пра змест «Скрыпачкі»: «Складаюць яе выдатныя творы, напісаныя таленавіта: маналогі байка, сялянская элегія, з’едлівая аповесць».
У 1906 годзе выдавецтва «Загляне сонца і ў наша аконца» паведамляла на старонках «Нашай Нівы», што ў хуткім часе збіраецца выдаць «Скрыпачку», але ўрэшце, гэта так і не было зроблена. Пра тое, што рукапіс «Скрыпачкі» меў прафесар Браніслаў Эпімах-Шыпіла, захавалася нямала сведчанняў, найбольш аўтарытэтнае сярод якіх — сведчанне яго асабістага знаёмага прафесара Міхаіла Піятуховіча. Пасля высылкі Эпімаха-Шыпілы ў пачатку 1930-х гадоў з Менска ў Ленінград, лёс рукапісу невядомы. Ва ўсялякім выпадку, у Беларускую акадэмію навук рукапіс не быў перададзены разам з яго бібліятэкай. Акрамя «Скрыпачкі беларускай», не дайшоў да нашых часоў таксама і зборнік «Беларускія апавяданні Бурачка», які за год да смерці паэта быў здадзены ў Віленскую губернскую друкарню. «Наша ніва» друкавала апавяданні менавіта з гэтага зборніка.
Багатая і разнастайная яго спадчына ў жанравых адносінах: паэма («Кепска будзе!»), вершаванае апавяданне, блізкае формай да гутарак («У астрозе», «Быў у чысцы», «Свая зямля»), публіцыстычны маналог («Мая душа», «Дурны мужык, як варона»), філасофскі роздум («Праўда», «Думка»), верш-прысвячэнне («Яснавяльможнай пані Арэшчысе»), байка («Воўк і авечка»), сатыра («Праўдзівая гісторыя аб замучаным дукаце»), апрацоўка народнай казкі («Хцівец і скарб на святога Яна») і інш. Францішку Багушэвічу належаць і першыя ў беларускай літаратуры празаічныя творы. Апавяданні «Сведка», «Палясоўшчык», «Дзядзіна» зместам і формай звязаны з народнай гумарэскай; «Тралялёначка» бліжэй да літаратурнай традыцыі, тут увасоблена расслаенне беларускай вёскі, вясковыя багацеі, што прыйшлі на змену радавітым панам.
У творчасці Францішка Багушэвіча таленавіта спалучаны гісторыка-філасофскае і мастацкае асэнсаванне лёсу беларускага народа, моцныя матывы нацыянальнага адраджэння. Палітычнае і грамадскае крэда паэта найбольш выразна выказана ў прадмове да зборніка «Дудка беларуская», дзе выкладзены погляды на беларускую мову як на мову «нам ад Бога даную», «для нас святую». Францішак Багушэвіч лічыў мову «адзежай душы», асновай існавання нацыі, заклікаў шанаваць родную мову, «каб не ўмёрлі». У прадмове акрэслены вехі гісторыі края з часу Вялікага Княства Літоўскага, у якім Беларусь была «як тое зярно ў гарэху», прыблізна вызначана яе тэрыторыя («ад Вільна да Мазыра, ад Вітэбска за малым не да Чарнігава, дзе Гродна, Міньск, Магілёў, Вільня і шмат іншых мястэчак і вёсак…»).
Светапогляд і ідэйныя перакананні адлюстроўвалі наспелыя патрэбы нацыянальнага адраджэння і развіцця народаў, пазбаўленых сваіх суверэнных правоў на самастойнае грамадскае і духоўна-культурнае існаванне, адбудову сваёй дзяржавы. У публіцыстычных прадмовах (напрыклад, да зборніка «Дудка беларуская») і праграмных вершах Францішка Багушэвіча выказаны асноватворныя прынцыпы ідэалогіі нацыянальнага вызвалення. Праблему мовы ён вылучае як асноўную праблему нацыянальнага жыцця, лічыў нацыянальную мову найважнейшай формай выяўлення духоўнасці народа, найбольш устойлівай, асноўнай прыкметай нацыі.
Моцным і шматгранным было ідэйна-творчае ўздзеянне Францішка Багушэвіча на паслядоўнікаў. Яго спадчыну наследавалі ў сваёй творчай дзейнасці Адам Гурыновіч, Цётка, Янка Купала, Якуб Колас, Язэп Ціхінскі і іншыя.
Мова Багушэвіча
Багушэвіч пісаў і друкаваў свае творы лацінкай. Цяпер яны выдаюцца кірыліцаю, таму сучасны чытач не бачыць усіх асаблівасцей пісьма Багушэвіча, спосабы перадачы паэтам беларускай фанетыкі лацінкай. Так, зваротная часціца цяперашняй літаратурнай мовы -цца перадаецца як -tca — zdajetca, razlijetca, śmiajetca (у рукапісах паэта часціца гэта паслядоўна пішацца -cca, але пры наборы «Дудкі беларускай» яе не стала). Мяккае беларускае в (вясёлы, весела, вяселле) у Багушэвіча цвёрдае — wasoły, wasoła, wasele. Такое напісанне адпавядае гаворкам на радзіме паэта. З яго родных гаворак і форма miłości (мілосьці), radości (радосьці); дыялектныя канчаткі ў давальным і месным склонах у назоўнікаў першага скланення: awieczca, na dudca, pry darożce, u chatce, pa reczca. У друкаваных лацінкаю творах амаль не перадаецца падаўжэнне зычных: hranie, powitanie, zboże (выключэнне — plamienniach, zdarennie). Пад уплывам польскай мовы альбо дыялектаў Багушэвіч піша: afiara — сучаснае ахвяра, afiarujuczy (ахвяруючы), fala (хваля); часам не перадае дзеканне: dwie, dmie («Хрэсьбіны Мацюка»), razadmie, ledwie («Сватаны»); непаслядоўна ўжывае прыстаўное w: u wastrozie, nawuki — nauki, wajczym-ajczym («Дурны мужык, як варона»). Больш-менш паслядоўна перадае Багушэвіч мяккасць зычных перад наступным зычным: aśminki (асьмінкі), imość (імасць), gości (госьці), адмоўе не як ня: niaznaisz, niawiedaisz. Лацінская графіка дазваляла Багушэвічу перадаваць Ґ|выбухное ґ: szmygnuŭ.
У мове пісьменніка пераважаюць нацыянальнае гукавое афармленне лексічных адзінак і структура фраз. Пры выкарыстанні слоў ён робіць раскрыццё гістарычна абумоўленых сэнсавых і гістарычных адценняў, дзякуючы якім яно становіцца першаэлементам літаратуры, ёмістай характаралагічнай дэталлю пры абмалёўцы пэўных з’яў рэчаіснасці, прадметаў, а таксама пры стварэнні вобразаў.
Галоўны герой у літаратурнай спадчыне пісьменніка — селянін, і аўтар стылізаваў мову сваіх твораў пад мову апавядальніка селяніна, дасягаючы пры гэтым адзінства формы і зместу. Багушэвіч цалкам прытрымліваецца народнай эстэтыкі слова, імкнецца да максімальнай сэнсавай самастойнасці кожнай моўнай адзінкі. Напрыклад, некаторыя дзеясловы: Каб жыта ўдалося («Мая дудка»); Па судах агалеў («Як праўды шукаюць»); Унадзіўся надта ён [ураднік] лазіць па хатах («У судзе»).
На народную словатворчасць зарыентаваны ў мове Багушэвіча афіксальныя і бязафіксныя ўтварэнні. Ён ужывае чыста фальклорныя, народна-паэтычныя формы слоў з суфіксамі суб’ектыўнай ацэнкі: Хмаркі цёмныя, мае братанькі // Вецер гоне вас без дарожанькі, // І нідзе ж для вас няма хатанькі..// адпачнеце аж у Божанькі («Хмаркі»). Словы з суфіксамі суб’ектыўнай ацэнкі сустракаюцца і ў празаічных творах (у апавяданні «Трылялёначка» — паненачка, сіротачка, кузынка, кузінятачка, дзіцятка, цяньклявенкая, драбнюсенькая і інш.).
Францішак Багушэвіч часта карыстаўся параўнаннем. Амаль у кожны верш ці апавяданне ён увёў трапныя і арыгінальныя параўнанні. Сярод іх, як і ў фальклоры, пераважаюць гэтак званыя лакальныя адзінкі, пабудаваныя на супастаўленні са з’явамі і прадметамі навакольнага жыцця: Каб скакалі горы…// Як паны на балі («Мая дудка»); Скрабуць шкуру нажом, як на боты тавар («Быў у чысцы»). Бальшынёй параўнанняў пісьменнік падкрэсліваў сутнасць сацыяльнай вобразнай псіхалогіі. Паэт спачувае селяніну, які маркотны, як магіла («Кепска будзе»); цянюсенькі, як той кнот («Бог не роўна дзеле»); паважае чалавека працы, што пры спрыяльных умовах гэтак жа, як і пан, кніжку б счыркаў, як папар («не цурайся»). Гнеўную, сатырычную накіраванасць маюць аўтарскія параўнанні пры абмалёўцы пана, у якога рукі, як падушкі, // Як кісель дрыжыць жывот («Бог не роўна дзеле»), кашуля…// як той снег, як папер («Не цурайся»). Багушэвіч выкарыстоўвае менавіта такія параўнальныя звароты, якія ў цесным узаемадзеянні з іншымі моўнымі сродкамі набываюць дадатковыя сэнсавыя адценні.
Шырока прадстаўлены ў творах Багушэвіча фразеалагізмы. Пераважаюць агульнавядомыя ўстойлівыя словазлучэнні з ярка выражаным прастамоўным адценнем: У сведкі ўлезці, ні села — ні пала («Як праўды шукаюць»); Зборшчык, як дым той, лезе ў вочы («Балада»). Часам у творы арганічна ўключаюцца прыказкі і прымаўкі, утвараючы адпаведны стылявы каларыт: Смачны жабе гарэх, бо зубоў Бог не даў («У судзе»). Глыбока авалодаўшы фразеалагічнымі скарбамі роднай мовы, паэт не толькі выкарыстаў гатовае, але і сам стварыў афарыстычныя выслоўі: І авечка, хоць дурная, // А воўка ж пазнае! («Воўк і авечка»); Не надта ж свабодна ў гэтай свабодзе («Быў у чысцы»).
Багацце мовы Багушэвіча ярка праяўляецца ў сінаніміцы, ён выкарыстоўвае цэлую сістэму найменняў прадметаў і з’яў. Слова селянін мае эквіваленты — мужык, наш брат, гаспадар, браце мой, братцы, бядота, дзеці Зямлі-маткі. Надзвычай багатая ў пісьменніка дзеяслоўная сінанімія. Два і больш блізкія па значэнні словы, а таксама словазлучэнні пісьменнік часта размяшчае адно за адным (градацыя) ці праз некалькі лексічных адзінак, каб узмацніць сэнсавае ці эмацыянальна-экспрэсіўнае значэнне: Іх, закіпеў той князь, аж зароў, // Аж вылупіў вочы, счырванеў ён, як кроў… («Хрэсьбіны Мацюка»); Каб душа балела, гледзячы на долю, // Каб'' сэрца шчымела і рвалася з болю? («Праўда»). Паўтор слоў, словазлучэнняў і сказаў — адзін з эфектыўных сінтаксічных прыёмаў у мове мастацкіх твораў. У Багушэвіча ён сустракаецца неаднаразова: Гаварыў, гаварыў, ажно піць захацеў («У судзе»); А ўсе піша, піша, піша // І нагой усё калыша, // Пісаў, пісаў, даў другому («Кепска будзе») і інш. Пісьменнік выкарыстоўваў традыцыйна-фальклорныя прыёмы двух- або трохразовага паўтору для ўзмацнення экспрэсіі выказвання, падкрэслівання лейтматыву якой-небудзь думкі ці ідэі. У некаторых вершах ён цалкам арыентаваўся на фальклорныя ўзоры (напрыклад, «Песні» са зборніка «Смык беларускі»). Тут спецыфічныя для фальклору рытарычныя фігуры, словазлучальныя структуры, вонкавыя афармленні, жывыя размоўныя інтанацыі.
Францішак Багушэвіч жыў і пісаў у той час, калі яшчэ не былі выпрацаваны адзіныя агульнанацыянальныя моўныя нормы. У яго творах, як і ў творах іншых пісьменнікаў 2-й паловы ХІХ ст., яскрава адлюстраваліся агульныя заканамернасці развіцця беларускай літаратурнай мовы. Побач з агульнаўжывальнай лексікай сустракаюцца тэрытарыяльна абмежаваныя словы: наўда (карысць), ройсты (кусты на балоце), ляк (страх), цёнгле (заўсёды), гілёс (балота) і іншыя. Сустракаюцца таксама непаслядоўныя напісанні, нематываваныя запазычанні, адхіленні ад агульнапашыраных фанетычных і марфалагічных з’яў. . Творчасць Багушэвіча ў значнай ступені садзейнічала працэсу развіцця беларускай мовы.
Ацэнкі дзейнасці
Даследчык гісторыі беларускага нацыянальнага руху ў XIX — пачатку XX ст. Павел Церашковіч лічыць, што Багушэвіч сфармуляваў беларускую нацыянальную ідэю ці не ў самай радыкальнай форме. Прадмову да «Дудкі» можна лічыць тыповым нацыянальным маніфестам.
На думку беларускага гісторыка Алеся Смаленчука літаратурная дзейнасць Багушэвіча моцна паўплывала на афармленне беларускай культурнай традыцыі. Яго з поўным правам можна назваць адным з тых «філалагічных падбухторшчыкаў», ролю якіх у нацыянальных працэсах вельмі ацэньваў Бенедыкт Андэрсан.
Высока ацэньваў творчасць Багушэвіча і яго ўплыў на будучыню беларускага нацыянальнага руху Адам Станкевіч.
Цікавыя факты
Сябар Багушэвіча Зыгмунт Нагродскі, які меў краму сельскагаспадарчых прылад у Вільні, надзяляў «Дудкай беларускай» сваіх пакупнікоў-сялян.
Будучы кіраўнік польскай дзяржавы Юзаф Пілсудскі (зямляк Нагродскага) у маладосці асабіста кіраваў кантрабандай «Дудкі беларускай» з Кракава на Беларусь.
Цалкам напамяць ведаў «Дудку беларускую» Алесь Гарун.
Францішак Багушэвіч, акрамя стварэння літаратурных твораў, займаўся і лексікаграфічнай працай. Па даручэнні Яна Карловіча ён ствараў картатэку беларускіх слоў.
Польскі даследчык Рышард Радзік адзначае, што ў кніжцы твораў Багушэвіча, якая налічвае больш за 200 старонак, польскамоўныя тэксты складаюць больш чым палову аб’ёму. Але ўсяго ў паэтычнай спадчыне Багушэвіча 48 вершаваных твораў, з якіх толькі 14 на польскай мове. Прычым пры жыцці выдадзеныя зборнікі «Дудка беларуская» і «Смык беларускі», якія зрабілі славу Багушэвіча менавіта як беларускамоўнага паэта, склалі вершы выключна на беларускай мове. З той прычыны многія сучаснікі (напрыклад, Максім Гарэцкі) і адзначалі, што пісаў Багушэвіч «толькі па-беларуску».
Сярэдняе і заможнае каталіцкае дваранства паўночна-заходніх губерняў Расійскай імперыі (цяперашняя тэрыторыя Беларусі) вызначала сябе і як «літвіны» і як «палякі». Тэрмін «палякі» быў для іх палітонімам і звязваўся з ідэяй адраджэння «Польшчы» — былой федэрацыйнай Рэчы Паспалітай. Францішак Аскерка ўспамінаў, што паўплывала на паэта заняцца творчасцю на беларускай мове: «Багушэвіч, мой блізкі сусед і добры знаёмы (…) — паўстанец 1863 года, гарачы патрыёт паляк, які ў асабістых са мной даволі частых размовах сказаў, што адзінай прычынай, якая падштурхнула яго і яго папярэднікаў пісаць на гэтай гаворцы, быў страх перад магчымай русіфікацыяй мясцовага сялянства». Самавызначэнне «беларусы» было непапулярным сярод многіх карэнных каталіцкіх дваран, што азначала б факт абрусення, бо ў Расійскай імперыі «беларусы» (галоўным чынам, сялянскае праваслаўнае насельніцтва краю) паводле афіцыйнай расійскай ідэалогіі і навукі лічыліся за складовую частку «рускага народа», адзінага ў трох галінах («вялікарусах», «беларусах» і «маларусах»). З той прычыне сын Францішка Багушэвіча не пагадзіўся са сваім бацькам вызначаць сябе як «беларус», вызначаў сябе толькі як «паляк» і адмовіўся аддаць зацікаўленым асобам архіў бацькі.
Спадчына
Пры жыцці творы Францішка Багушэвіча ў Расійская імперыі былі забаронены. Яны выдадзены асобнымі кнігамі і лістоўкамі ў час рэвалюцыі 1905—1907 гадоў, аднак у 1908 на іх накладзены арышт.
У Беларускай ССР былі ўпершыню выдадзены ў 1922 годзе («Дудка беларуская»). Аднак у 1930-я гады ў БССР творчасць Багушэвіча была абвешчана буржуазна-кулацкай, нацыяналістычнай, да 1940 года яго кнігі не друкаваліся. 3 чэрвеня 1937 года Галоўліт БССР выдаў загад № 33, згодна з якім усе выданні твораў Францішка Багушэвіча павінны былі спальвацца
У Заходняй Беларусі імя паэта было сцягам барацьбы за сацыяльнае і нацыянальнае вызваленне, выходзілі яго кнігі, навуковыя працы пра творчасць паэта. Творы Францішка Багушэвіча ў Заходняй Беларусі перавыдаваліся пяць разоў, пры гэтым «Дудка» перавыдавалася чатыры разы (1921, 1927 і два выданні ў 1930) — большай папулярнасцю карысталіся толькі творы Якуба Коласа. «Смык» і «Дудка» былі выдадзены ў міжваеннай Літве ў Коўне ў 1922 годзе Міністэрствам беларускіх спраў Літвы. У Другую сусветную вайну вершы Францішка Багушэвіча друкаваліся ў газеце «Советская Белоруссия», іх патрыятычныя радкі заклікалі змагацца за волю і незалежнасць Беларусі.
Захаваўся сямейны альбом Багушэвічаў (Нацыянальны музей Беларусі), лісты да Яна Карловіча (ЦДГА Літвы, Аддзел рукапісаў Львоўскай дзяржаўнай навуковай бібліятэкі імя В. Стафаніка), Элізы Ажэшка (Інстытут літаратурных даследаванняў Польскай АН), А. Карповіча (Аддзел рукапісаў Цэнтральнай бібліятэкі АН Літвы). Гэта важныя дакументальныя сведчанні светапогляду паэта, гісторыі напісання паасобных твораў і выдання «Дудкі беларускай», матэрыяльных умоў і абставін яго жыцця.
Лявон Вольскі сумесна з Аляксандрам Памідоравым у альбоме «Белая яблыня грому» запісалі песню Багушэвіча «Немец».
Беларусь
На месцы пахавання Багушэвіча, могілках каля касцёла ў вёсцы Жупраны сям’ёй і сябрамі паэта быў усталяваны драўляны крыж, які прастаяў да 1940 года. На магілу паэта былі ўскладзены жалобныя вянкі з вялікіх палотнішчаў з надпісамі «Мацею Бурачку ад мужычкоў-беларусаў», «Змоўклі песні тыя, што іграў на дудцы», «Паэту і прыяцелю ад сялян і рамеснікаў» (па-польску), «Цнатліваму і заслужонаму».
У 1901 г. у інтэр’еры Жупранскага касцёла ўстаноўлена белая мармуровая пліта, зробленая віленскім скульптарам Я. Арасімовічам, з надпісам «FRANCISZKOWI BOGUSZEWICZOWI 1840—1900 PRZYJACIELE» (Францішку Багушэвічу 1840—1900 сябры).
Камень Багушэвіча знаходзіцца ва ўрочышчы Лысая гара, што непадалёк ад вёскі Кушляны (Смаргонскі раён). Ля валуна Багушэвіч сустракаўся з сябрамі, хаваў пад ім рукапісы і забароненыя публікацыі. На бакавой грані каменя сябрамі класіка беларускай літаратуры быў высечаны надпіс «PAMIECI MACIEJA BURACZKA 1900 R» (Памеці Мацея Бурачка 1900 р.).
За савецкім часам імя Багушэвіча было прысвоена калгасу (цяпер  — СВК у Ашмянскім раёне) (1951), Жупранскай сярэдняй школе (1962), Ашмянскаму краязнаўчаму музею (1953).
У 1958 годзе ў Жупранах устаноўлены бюст Багушэвіча аўтарства скульптара Заіра Азгура. 22 сакавіка 1970 года ў Жупранах адкрыўся Музей Францішка Багушэвіча, дзе захоўваюцца каля 300 экспанатаў, якія звязаныя з жыццём літаратара.
Імем Францішка Багушэвіча названая адна з плошчаў у Мінску (з 2000 года), а таксама станцыя трэцяй лініі метро, размешчаная на гэтай плошчы.
6 верасня 2009 года ў Смаргоні быў усталяваны бронзавы помнік Францішку Багушэвічу.
Сяргей Адашкевіч у 1980-х гадах стварыў бюст «Францішак Багушэвіч». Яўген Ціхановіч у 1980 годзе напісаў «Партрэт Францішка Багушэвіча». Мікола Купава стварыў каляровыя лінарыты «Партрэт зачынальніка новай беларускай літаратуры Францішка Багушэвіча» (1976) і «Францішак Багушэвіч 1840—1900», таксама лінарыт «Францішак Багушэвіч» (1976). Уладзімір Мелехаў для помніка «Змагарам за родную мову» адліў барэльеф «Францішак Багушэвіч» (2004).
Іншыя краіны
У незалежнай Літве памятныя дошкі былі ўсталяваныя ў вёсках Свіраны і Савічуны Віленскага раёна, у Савічунах — на будынку размешчанай на вуліцы Багушэвіча (з 1997) бібліятэкі, якая таксама носіць імя Францішка Багушэвіча (з 2001).
Мядзвежынскі сельсавет
Мядзве́жынскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Мінскага раёна Мінскай вобласці. Цэнтр — вёска Новае Мядзвежына.
Утвораны 20 жніўня 1924 года як Мінскі прыгарадны сельсавет у складзе гарадской рысы горада Мінска шляхам аб’яднання скасаваных Сляпянскага і 1-га Мінскага прыгараднага сельсаветаў. Цэнтр — горад Мінск. З 26 мая 1935 года сельсавет у складзе Мінскага раёна. Пасля ўвядзення абласнога падзелу 20 лютага 1938 года ў Мінскім раёне Мінскай вобласці. 21 кастрычніка 1940 года цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Новае Мядзвежына, сельсавет перайменаваны ў Мядзвежынскі. 20 студзеня 1960 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Ждановіцкага (10 населеных пунктаў: Бараноўшчына, гадавальнік Бараноўшчына, Дзегцяроўка, Красны Бор, Кунцаўшчына, Ляхаўшчына, Мядзвежына, Тарасава, Цівалі і Яркова) і Шчомысліцкага (7 населеных пунктаў: Аташкі, Крапіўка, Міхалова, Пятроўшчына, Рылаўшчына, Сухарава і Траскоўшчына) сельсаветаў.
На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 17 населеных пунктаў.
Лімнічанка
Лімніча́нка, Лямнічанка — рака ў Бялыніцкім раёне Магілёўскай вобласці, левы прыток ракі Вабіч (басейн Дняпра). Даўжыня 6,8 км. Пачынаецца за 2 км на поўнач ад вёскі Рафалава, вусце за 2 км на захад ад вёскі Лямніца. Рэчышча каналізаванае на працягу 1,2 км ад вытоку і на працягу 1,7 км каля вёскі Рафалава. У вёсцы Рафалава на рацэ створана сажалка (плошча 0,25 км²).
Мазічы
Ма́зічы (, Мазичи) — вёска ў Кобрынскім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Батчынскага сельсавета.
Раіса Веніямінаўна Ідэльсон
Раіса Веніямінаўна Ідэльсон (—) — мастачка і паэтэса. У розны час яна была жонкай і музай двух вялікіх рускіх жывапісцаў Роберта Фалька і Аляксандра Лабаса.
Біяграфія
Нарадзілася ў Віцебску ў 1894 годзе. Дачка вядомага ў свой час віцебскага лекара Веніяміна Іванавіча Ідэльсона і Жанеты Маісееўны Ідэльсон (Баркан). У 1913 годзе скончыла гімназію і з’ехала на навучанне ў Францыю і Бельгію, дзе ўжо вучылася старэйшая сястра Аляксандра. Летам 1914 года сёстры прыехалі на вакацыі ў Віцебск наведаць бацькаў і не змаглі вярнуцца ў Францыю, бо пачалася Першая сусветная вайна.
Навучалася ў «Школе жывапісу і малюнка мастака Пэна» у Віцебску, у якой у той жа час браў урокі Марк Шагал. У пачатку 1917 года пачала наведваць у Пецярбургуу прыватную мастацкую школу Якава Гольдблата. Таксама наведвала мастацкія майстэрні Кузьмы Пятрова-Водкіна.
У 1920—1921 году паступае ў Вышэйшыя мастацка-тэхнічныя майстэрні (ВХУТЕМАС), дзе адбылося знаёмства з Робертам Фалькам у яго жывапіснай майстэрні. У 1922 годзе пазіруе для карціны Р. Фалька «Жанчына ў чырвоным ліфе» (Траццякоўская галерэя, Масква).
15 кастрычніка 1922 года распачалася Першая руская мастацкая выстаўка ў Берліне (Erste Russische Kunstausstellung), прыняла ў ёй удзел. Натхняльнікамі і арганізатарамі выстаўкі былі Ілля Эрэнбург, Давід Штэрэнберг і Эль Лісіцкі.
Зімой 1922—1923 пазіруе для карціны Р. Фалька «Жанчына ў белай павязцы» (ТГ, Масква). Паездка ў Віцебск з Робертам Фалькам у 1923 годзе, дзе мастак стварыў шэраг яе партрэтаў. У сакавіку 1925 года Фальк уключае ў экспазіцыю выстаўкі таварыства «Маскоўскія жывапісцы» лепшыя курсавыя і дыпломныя работы сваіх вучняў.
У гэтым жа годзе ўдзельнічае ў Першай Усебеларускай выстаўцы (Мінск) з трыма працамі («Нацюрморт» і два аўтапартрэты). Двума гадамі пазней брала ўдзел у Другой Усебеларускай мастацкай выстаўцы ў Мінску (1927) з працамі «Дзяўчына» і «Селянін».
Паездка з Р. Фалькам у Віцебск у 1926 годзе, дзе пазіравала для яго карціны «Дзяўчына ля вакна» (Краснадарскі краявы мастацкі музей імя Ф. А. Каваленкі).
У 1928 годзе паказвае свае працы на Першай выстаўцы жывапісу, графікі і малюнка «РОСТ», якая адбывалася ў клубе імя Кухмісцерава на Гарохаўскай вуліцы ў Маскве. Выстаўка карысталася поспехам. У 1928—1929 гадах — сябра Таварыства мастакоў-грамадоўцаў (ОХО), якое складалася са студэнтаў майстэрні Р. Фалька (І. Лейзераў, Е. Левіна-Разенгольц, М. Нікаладзэ, Г. Назараўская, Р. Рабіновіч і інш.). Роберт Фальк атрымаў творчую камандзіроўку ад Наркампроса ў Парыж у 1928 годзе, яго суправаджала Раіса Ідэльсон. Едуць цягніком цераз Берлін, у Берліне афармляюць візы ў Францыю.
У 1929 годзе адбываецца персанальная выстаўка Роберта Фалька ў галерэі Яўгена Зака ў Парыжы (15―31 сакавіка 1929 г.). Раіса Ідэльсон бярэ на сябе арганізацыю. Выстаўку можна было лічыць паспяховай, Р. Фальк паказаў 25 работ, у тым ліку партрэт Раісы Ідэльсон — «Жанчына ў чырвоным ліфе».
Другая выстаўка карцін Таварыства мастакоў-грамадоўцаў прайшла з 5 сакавіка па 9 красавіка 1929 года ў клубе імя Астахава пры заводзе «Серп і молат», Раісы Ідэльсон яшчэ не было ў Маскве, па яе даручэнні сяброўкі выстаўляюць карціну «Кветкі ў блакітнай бутэльцы». Летам гэтага ж года мастачка вяртаецца з Парыжа ў Маскву, паездка да хворага бацькі ў Віцебск.
У 1930 годзе, у адным з найбольш радыкальных часопісаў «Рэвалюцыя і культура» (супольна з Евай Левінай-Разенгольц) публікуе артыкул «Тэатр найбліжэйшай будучыні» аб ператварэнні тэатра з элітарнага ў масавы. 1929—1937 — Актыўная перапіска з Р. Р. Фалькам, які знаходзіўся ў Парыжы. Яны перапісваліся на працягу дзевяці гадоў — да вяртання Фалька у Маскву напярэдадні 1938 года.
У 1930 годзе знаёміцца з мастаком Аляксандрам Лабасам, прафесарам ВХУТЕИНа, адным з заснавальнікаў Таварыства мастакоў-станкавістаў (ОСТ), дзе на чале з Штэрэнбергам аб’яднаілся выпускнікі ВХУТЕМАСа — Дэйнека, Піменаў, Вільямс, Тышлер. У 1932 годзе ОСТ спыніў сваю дзейнасць, а ў сярэдзіне 1930-х А. Лабаса абвінавацілі ў фармалізме.
У маі 1932 года Раіса Ідэльсон уладкавалася навуковым супрацоўнікам у бібліятэку Дзяржаўнага музея выяўленчых мастацтваў. Тут веданне моваў, сусветнага і сучаснага мастацтва, яе досвед былі запатрабаванымі. У 1933 годзе ў Раісы Ідэльсон і Аляксандра Лабаса нараджаецца сын Юлій, будучы навуковец-біёлаг. Шлюб з Лабасам быў нядоўгім і хутка распаўся. У гэтым жа годзе вярнулася з Парыжа старэйшая сястра мастачкі, Аляксандра Азарх-Граноўская.
З 1934 года па 1941 год Раіса Ідэльсон выкладае на завочных курсах для ўсіх ахвотных навучыцца маляваць пры Цэнтральным доме народнай творчасці імя Н. К. Крупскай (ЦДНТ). Пасля гэтыя курсы пераназавуць у Усесаюзны завочны народны ўніверсітэт мастацтваў імя Н. К. Крупскай, дзе Р. Ідэльсон выкладала з 1944 года па 1971 год і распрацавала ўласны педагагічны метад з індывідуальным падыходам да вучняў.
У гады Вялікай Айчыннай вайны з сынам і сястрой А.Ст. Азарх-Грановской былі ў эвакуацыі — спачатку ў Самаркандзе, у канцы 1941 года пераязджаюць у Ташкент. Працягвае перапіску з Р. Фалькам і яго жонкай А.Ст. Шчокін-Кратавай. У 1943 годзе вяртаецца ў Маскву.
У 1955—1956 — перапіска з Р. Фалькам аб афармленні спектакля «Толькі праўда» па п’есе Ж.-П. Сартра у Тэатры сатыры ў Маскве (рэжысёр — Валянцін Плучак, мастак — Р. Фальк). У 1956 годзе робіць даклад «Аб завочным навучанні мастацтву ў ЦДНТ імя Н. К. Крупскай», асноўныя палажэнні якога рэкамендаваныя ў якасці метадычнага дапаможніка для навучэнцаў.
Свае мастацкія работы шчодра раздавала сябрам і знаёмым. Некалькі яе работ цяпер захоўваюцца ў Ізраілі ў прафесара-фізіка Л. І. Рубінштэйна. Некаторыя працы захоўваюцца ў сям’і, у тым ліку і вершы.
Памёрла 18 ліпеня 1972 года ў Маскве. Пахавана на Калітнікаўскіх могілках побач з магілай Р. Фалька.
Паэзія
Першы верш напісала ў 7 гадоў. Вершы потым стварала на працягу ўсяго жыцця, у стол. Потым блізкія людзі знайшлі яе архіў і сістэматызавалі.
Паэтычная спадчына Раісы Ідэльсон упершыню выйшла ў поўным аб’ёме ў кнізе «Безмолвный поэт» у 2020 годзе, якая багата ілюстравана работамі Роберта Фалька, Аляксандра Лабаса, Раісы Ідэльсон, а таксама рэдкімі архіўнымі дакументамі і фатаграфіямі, якія захоўваюцца ў сям’і мастачкі, музеях і прыватных архівах. Выданне дапоўнена ўспамінамі сучаснікаў.
Сям’я
Унучка Аліса Юліеўна Лабас і праўнук Аляксандр жывуць у Маскве. Спадчынай мастачкі займаецца ўнучка, якая кіруе Фондам захавання мастацкай і культурнай спадчыны жывапісцаў Аляксандра Лабаса і Раісы Ідэльсон.
Фабіян (Папа Рымскі)
Фавій пацярпеў пры Дэцыі, быўшы пасечаны мячом. Мошчы яго спачываюць у Рыме, у царкве св. Пракседы.
Спармінорэ
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы.
NGC 6588
NGC 6588 (іншае абазначэнне — ESO 103-**14) — група зорак у сузор’і Паўлін.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Свяцілаўка
Свяці́лаўка — рака ў Бялыніцкім раёне Магілёўскай вобласці, правы прыток ракі Вабіч (басейн Дняпра). Даўжыня 12 км. Пачынаецца за 2 км на ўсход ад пасёлка Калініна, вусце на заходняй ускраіне вёскі Рудня Лебядзянкаўскага сельсавета. Рэчышча на працягу 4,8 км ад вытоку да аграгарадка Свяцілавічы і на працягу 0,6 км каля паўднёвай ускраіны гэтай вёскі каналізаванае. У нізоўі рака перасыхае.
Сезар (прэмія, 1978)
3-я цырымонія прысуджэння прэміі «Сезар» адбылася 4 лютага 1978 года ў Парыжы.
Гісторыя Крыма
Гісторыя Крымскага паўвострава, гістарычна вядомага як Таўрыйскі Херсанес (Χερσόνησος Ταυρική), пачалася каля 5 стагоддзя да н.э., калі ўздоўж яго ўзбярэжжа было ўсталявана некалькі грэчаскіх калоній. Паўднёвае ўзбярэжжа заставалася ў сферы ўплыву грэчаскай культуры на працягу амаль двух тысяч гадоў у складзе Рымскай імперыі (47 г. да н.э. — 330 г. н.э.) і яе дзяржаў-пераемніц Візантыйскай імперыі (330 г. н.э. — 1204 г. н.э.), Трапезундскай імперыі (1204—1461) і незалежнага княства Феадора (да 1475 года). У 13 стагоддзі некаторыя партовыя гарады кіраваліся венецыянцамі і генуэзцамі. У перыяд сярэднявечча Крымскі паўвостраў быў заселены скіфамі (скіфа-кімерыйцамі), таўрамі, рымлянамі, гунамі, кыпчакамі і хазарамі. Крым быў часткай Кіеўскай Русі да таго, як быў захоплены мангольскімі нашэсцямі Залатой Арды. Пасля гэтага паўвостраў уваходзіў у склад Крымскага ханства і Асманскай імперыі ў выніку заваяванняў у 15 і 18 стагоддзях адпаведна.
Элеанора Іванаўна Вецер
Элеанора Іванаўна Вецер (, Любанскі раён — ) — беларускі мастацтвазнавец і грамадскі дзеяч.
Гісторыя Крыма
Сучасная гісторыя Крыма пачынаецца з анексіі паўвострава Расійскай імперыяй у 1783 годзе. У 1921 годзе была створана Крымская АССР у складзе РСФСР. Рэспубліка была ліквідаваная ў 1945 годзе і Крым стаў вобласцю спачатку РСФСР (1945—1954), а потым Украінскай ССР (1954—1991). З 1991 года тэрыторыя ўвайшла ў склад Аўтаномнай Рэспублікі Крым і горада Севастопаль у рамках незалежнай Украіны. У 2014 годзе ў выніку Крымскага крызісу паўвостраў быў захоплены прарасійскімі сіламі і Крым быў далучаны да Расійскай Федэрацыі ў якасці двух суб’ектаў: Рэспублікі Крым і федэральнага горада Севастопаля. Украіна і міжнародная супольнасць не прызнаюць тэрыторыю паўвострава расійскай, сцвярджаючы, што Расія парушыла «тэрытарыяльную цэласнасць Украіны і яе міжнародна прызнаных межаў».
Элеанора Іванаўна Вецер
Біяграфія
Скончыла гістарычны факультэт БДУ. Працавала ў беларускім аддзеле Мастацкага музея. У 1973 годзе сярод іншых звольнена з АН БССР «за нацыяналізм». Пазней пачала працаваць у спецыялізаваных навукова-рэстаўрацыйных майстэрнях Міністэрства культуры БССР. Была адным з аўтараў навуковай запіскі да ЦК КПБ супраць знішчэння гістарычнага цэнтра Мінска.
Пахавана на Паўночных могілках у Мінску.
Дзейнасць
У канцы 1960-х разам з аднадумцамі на ўласныя сродкі арганізоўвала экспедыцыі па Беларусі для збірання помнікаў нацыянальнай культуры. Потым далучылася да экспедыцыйнай дзейнасці Інстытута мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору. Такім чынам пачалося стварэнне збору Музея старажытнабеларускай культуры. Дамаглася ўнясення соцень помнікаў культуры да Спісу спадчыны. Выступала з публічнымі лекцыямі пра беларускую культуру для розных аўдыторый.
Аўтар соцень артыкулаў пра помнікі нацыянальнага мастацтва.
Антэр (Папа Рымскі)
Антэр (Anterus, ? — ) — біскуп Рыма з 21 лістапада 235 па 3 студзеня 236. Як лічыцца, быў грэкам-вольнаадпушчанікам, і загінуў пры Максіміне Фракійцы, хоць дакладныя гістарычныя даныя на гэты конт адсутнічаюць. Антэр быў пахаваны ў рымскіх катакомбах святога Каліста ў папскай крыпце.
У Саньгуй
У Саньгуй (1612 — 2 кастрычніка 1678) — кітайскі военачальнік, які пасля ўзяцця Пекіна сялянскімі паўстанцамі Лі Цзычэна (1644) для маньчжураў   заставы Вялікай Кітайскай сцяны. Учынак прычыніўся падзенню імперыі Мін і заснаванню ў Пекіне маньчжурскай дынастыі дзяржавы Цын.
Праз гэтую здраду жонка У Саньгуя — Чэнь Юаньюань, пайшла ў манастыр, а ён мае ў кітайскай гістарыяграфіі благую рэпутацыю.
Біяграфія
У 1659 годзе імператар прызначыў У Саньгуя намеснікам правінцыі Юньнань, дзе ён павінен быў выкараніць супраціў прыхільнікаў ранейшай імперыі, узначаленых апошнім імператарам так званай   (імператарам Юнлі). У 1659 годзе Чжу Юлан уцёк у Бірму, а ў 1662 годзе выдадзены адтуль У Саньгую і маньчжурскаму военачальніку Айсінге, якія пакаралі яго смерцю, імаверна, не без загаду з Пекіна.
Пакуль маньчжуры займаліся навядзеннем парадку на поўначы краіны, паўднёвыя правінцыі Юньнань, Гуандун і Фуцзянь фактычна ператварыліся ў самастойныя княствы на чале з былымі намеснікамі. У 1673 годзе, калі імператар Кансі паспрабаваў зменшыць іх самастойнасць, узняўся, падчас якога У Саньгуй абвясціў сябе першым імператарам дзяржавы.
У 1674 годзе У Саньгуй рушыў у цэнтральныя раёны Кітая, аднак не вырашаўся ісці на Пекін, пагатоў, у закладніках у пекінскіх уладаў быў яго сын. Наступнымі гадамі У Саньгуй цярпеў паразы, а ў 1678 годзе памёр ад дызентэрыі. Унук У Саньгуя працягваў супраціўляцца Кансі да 1681 года.
Андрэй Іванавіч Барысаў
Андрэй Іванавіч Барысаў 1-ы ( — ) — адстаўны падпаручнік, дзекабрыст.
Сям’я
Нарадзіўся ў дваранскай сям’і. Бацька — адстаўны маёр Чарнаморскага флоту Іван Андрэевіч Барысаў, маці — Праскоўя Емяльянаўна Дзмітрыева. Малодшы брат — Пётр Іванавіч Барысаў.
Бернард Фэг
Бе́рнард Э́велін Бу́лер Фэг (Bernard Evelyn Buller Fagg; нар. 8 снежня 1915 г. — 14 жніўня 1987 г.) — брытанскі археолаг, даследчык культуры Нок на захадзе Афрыкі.
Андрэй Іванавіч Барысаў
Сям’я
Атрымаў хатнюю адукацыю ў бацькі. Матэматыцы і артылерыі навучаўся ў дзекабрыста. Захапляўся прыродазнаўствам і філасофіяй, вывучаў працы філосафаў Вальтэра, Гельвецыя, Гольбаха і іншых.
Бернард Фэг
Выпускнік Кембрыджскага ўніверсітэта. У 1943 г. падчас працы ў Нігерыі атрымаў артэфакты, знойдзеныя каля вёскі Нок і вызначыў іх як прыналежныя да старажытнай археалагічнай культуры. Увёў у навуковы зварот тэрмін «культура Нок». Працаваў у музеях Нігерыі і Вялікабрытаніі.
Андрэй Іванавіч Барысаў
Ваенная служба
Разам з братам паступіў на службу юнкерам у 26 артылерыйскую брыгаду 10 чэрвеня 1816 года. З 18 чэрвеня 1820 года ў званні прапаршчык. 6 ліпеня 1820 пераведзены ў 8 артылерыйскую брыгаду. 24 снежня 1823 года звольнены са службы ў званні падпаручнік па сямейных абставінах.
Дзекабрыст
Разам з братам П. І. Барысавым і заснавальнік «Таварыства першай згоды» (1818), якое хутка было ператворана ў таемнае палітычнае «Таварыства сяброў прыроды», а ў 1823 годзе — у Таварыства злучаных славян. У 1825 годзе таварыства аб’ядналася з. Браты Барысавы ўваходзілі ў групу, якой было даручана забойства цара Аляксандра I.
Пасля падаўлення (10-15 студзеня 1826 года), арыштаваны 14 студзеня 1826 года. Адпушчаны пасля допыту і сутак арышту. Арыштаваны ў вёсцы Буймір Лебядзінскага павета па загадзе ад 9 лютага 1826 года. Дастаўлены ў Курск. 10 красавіка 1826 дастаўлены ў Санкт-Пецярбург на галоўную гаўптвахту. Заключаны ў Петрапаўлаўскую крэпасць 12 красавіка 1826 года.
Катарга
Асуджаны па I разраду 10 ліпеня 1826 года. Прысуджаны да вечных катаржных прац. 23 ліпеня 1826 года разам з братам адпраўленыя закаванымі ў Сібір. 22 жніўня 1826 года тэрмін катаргі скарочаны да 20 гадоў.
Прыбылі ў Іркуцк 29 жніўня 1826 года, адтуль адпраўленыя ў Аляксандраўскі броварны завод. 6 кастрычніка 1826 года вярнуліся ў Іркуцк. 8 кастрычніка братоў адправілі ў Благадацкі руднік. З Благадацкага рудніка пераведзеныя ў Чыцінскі астрог. Прыбылі ў Чыту 29 верасня 1827 года. Пераведзены ў Пятроўскі завод у верасні 1830 года. 8 лістапада 1832 года тэрмін катаргі скарочаны да 15 гадоў. 14 снежня 1835 года тэрмін катаргі скарочаны да 13 гадоў.
У Пятроўскім Заводзе разам браты вялі рэгулярныя метэаралагічныя назіранні, якія пасля дазволілі вызначыць сярэднія штомесячныя тэмпературы для Сібіры.
Ссылка
Па заканчэнні тэрміну катаргі па ўказе ад 10 ліпеня 1839 года братоў адправілі ў ссылку у сяло Падлапаткі Верхнеўдзінскай акругі Іркуцкай губерні (у цяперашні час сяло Падлапаткі, Мухарбішынскі раён Бураціі). На катарзе і селішчы вёў навуковыя прыродазнаўчыя назіранні, збіраў гербарый. Нягледзячы на псіхічнае захворванне, дапамагаў брату афармляць калекцыі, займаўся картонавай і пераплётнай справай.
Па ўказе ад 21 сакавіка 1841 года братоў перавялі ў вёску Малая Развадная. 30 верасня 1854 года раптоўна памёр брат Пётр. Андрэй Іванавіч скончыў жыццё самагубствам пасля смерці брата.
Пахаваны ў вёсцы Вялікая Развадная, магіла не захавалася, таму што пры будаўніцтве Іркуцкай ГЭС могілкі, дзе пахаваныя браты Барысавы, апынуліся пад вадой.
NGC 6589
NGC 6589 (іншыя абазначэнні — IC 4690, LBN 46, ESO 590-N14) — адбівальная туманнасць у сузор’і Стралец.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Жанна Ланвен
Біяграфія
Жанна Ланвен адкрыла ўласнае атэлье па пашыве адзення ў 1889 годзе ў Парыжы, па адрасе Ру-Буасі-д-Англе, дом № 16.