cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Яўген Іванавіч Міркоўскі
У Чырвонай Арміі з 1927 г. у пагранвойсках. У Вялікую Айчынную вайну ўдзельнік абароны Масквы, камандзір роты, з сакавіка 1942 г. камандзір асобнага партызанскага атрада імя Дзяржынскага, які дзейнічаў на тэрыторыі акупіраваных Гомельскай, Палескай, Брэсцкай абласцей Беларусі, Чарнігаўскай, Сумскай, Кіеўскай, Жытомірскай, Валынскай абласцей Украіны. Атрад прайшоў па тылам праціўніка 6 тысяч км.
Кіраўнік дыверсійнай групы на тэрыторыі Польшчы ў 1944 годзе. Пасля вайны да 1955 г. у органах КДБ, палкоўнік.
Psychotria
Psychotria — род раслін сямейства. Прадстаўнікі роду — невялікія дрэвы, якія растуць у трапічных лясах.
Род налічвае больш за 1900 відаў, з’яўляецца найбуйнейшым у сваім сямействе і трэцім сярод пакрытанасенных раслін, саступаючы родам сямейства  і  сямейства.
Акупацыя Рэйнскай вобласці
[[File:Western Germany 1923 de.png|thumb|Акупацыя Рэйнскай вобласці і зямлі Саар:
— сіні: Францыя
— жоўты: Бельгія
— паласы (Рурская вобласць): Францыя і Бельгія
— зялёны (Саар): акупаваная Францыяй пад эгідай Лігі Нацый]]
Акупацыя Рэйнскай вобласці адбылася пасля перамір'я, якое спыніла баявыя дзеянні Першай сусветнай вайны 11 лістапада 1918 года. Акупацыйныя войскі складаліся з амерыканскіх, бельгійскіх, брытанскіх і французскіх салдатаў. Умовы перамір'я прадугледжвалі неадкладную эвакуацыю нямецкіх войскаў з тэрыторый Бельгіі, Францыі і Люксембурга, а таксама Эльзас-Латарынгіі на працягу 15 дзён.
Французскія войскі працягвалі займаць Рэйнскую вобласць да 1930 года, а Францыя кантралявала зямлю Саар да 1935 года.
Павал Неда
Па́вал Не́да (Pawoł Nedo, 1 лістапада 1908, вёска Котыц, Воспарк, Германія — 24 мая 1984, Лейпцыг, Германія) — лужыцкі педагог, прафесар, этнограф і грамадскі дзеяч. Старшыня лужыцкага культурна-грамадскага таварыства «Домавіна» (1933-1950).
Біяграфія
Нарадзіўся 1 лістапада 1908 года ў лужыцкай вёсцы Котыц каля горада Вайсенберг. Пасля заканчэння пачатковай школы навучаўся ў сярэдняй школе ў Баўтцэне, якую скончыў у 1928 годзе. Потым навучаўся да 1932 года ў Лейпцыгскім універсітэце, дзе вывучаў этналогію, педагогіку і нямецкую філалогію. З 1932 па 1937 год быў настаўнікам у сербскіх вёсках Клюкш, Хвачыцы і Ракойды. Пасля прыходу да ўлады нацысцкага рэжыму быў прызначаны мясцовымі ўладамі «тэхнічным дарадцам па пытанням вендзійскай культуры». На з'ездзе членаў «Домавіны», які адбыўся 27 снежня 1933 года, заклікаў падтрымліваць нацысцкі рэжым. На гэтым жа з'ездзе быў аднадушна абраны старшынёй лужыцкай грамадскай арганізацыяй «Домавіна». З 1932 года па 1934 год быў дырэктарам Сербскага музея, які размяшчаўся ў Сербскім доме ў Баўтцэне.
У 1937 годзе ўступіў у Нацыянал-сацыялістычны саюз настаўнікаў. У сваёй дзейнасці, як прадстаўнік зарэгістраванай лужыцкай арганізацыі, спрабаваў дамовіцца з нацысцкімі ўладамі аб змякчэнні дзяржаўнага ціску на лужычанаў. Пасля таго, як ён адмовіўся ўнесці змены ў статут «Домавіны», што «венды павінны размаўляць па-нямецку», арганізацыя была забароненая 18 сакавіка 1937 года.
Пазней пакінуў выкладчыцкую дзейнасць і перасяліўся ў Берлін, дзе стаў працаваць у польскім банку. Меў кантакты з польскай выведкай, за што быў арыштаваны. У лістападзе 1939 года выйшаў на волю і стаў працаваць сакратаром. У канцы лістапада 1944 года быў зноў арыштаваны і ўтрымліваўся ў зняволенні да заканчэння Другой сусветнай вайны.
Вярнуўшыся ў Лужыцу, стаў займацца выкладчыцкай дзейнасцю. Быў прызначаны членам Савета па школьнай адукацыі акругі Баўтцэн. У 1945 годзе займаўся аднаўленнем дзейнасці «Домавіны». Летам 1945 года ўступіў у Камуністычную партыю Германіі.
У 1946 годзе быў адным з ініцыятараў стварэння Сербалужыцкага педагагічнага інстытута. 14 кастрычніка 1948 года па яго ініцыятыве былі заснаваны першыя радыёперадачы на лужыцкіх мовах. Пазней працаваў у Саксонскім міністэрстве адукацыі ў Дрэздэне. Разам з Павалам Новатным удзельнічаў у арганізацыі Інстытута сербскага народазнаўства ў Баўцэне. Быў першым дырэктарам Інстытута сарабістыкі (да 1964 года).
У 1959 годзе стаў прафесарам Лейпцыгскага ўніверсітэта, дзе займаўся лужыцкай этнаграфіяй. У 1964 годзе стаў прафесарам этнаграфіі і фальклору ва ўніверсітэце імя Гумбальдта ў Берліне. Быў таксама дырэктарам Інстытута этналогіі і нямецкага фальклору. З 1953 па 1968 год быў старшынёй Аддзела этнаграфіі Акадэміі навук ГДР.
У 1968 годзе выйшаў на пенсію па стану здароўя, пасля чаго актыўна займаўся вывучэннем народнага лужыцкага касцюма.
Памёр 24 мая 1984 года ў Лейпцыгу.
Людміла Валер’еўна Шмат
Людміла Валер'еўна Шмат (нар., Пінск) — беларускі дзяржаўны дзеяч. Член Пастаяннай камісіі Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь па эканоміцы, бюджэце і фінансах. Выбрана членам Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь пятага склікання ад Брэсцкай вобласці (вылучана ад г. Пінска).
Біяграфія
Працавала выхавацельніцай дзіцячага садка № 11 аддзела адукацыі Пінскага гарадскога выканаўчага камітэта, табельшчыкам, эканамістам па планаванні, начальнікам бюро планавання камвольнай фабрыкі адкрытага акцыянернага таварыства «Палессе», г. Пінск, начальнікам планава-эканамічнага аддзела прадзільнай фабрыкі адкрытага акцыянернага таварыства "Пінскае прамыслова-гандлёвае аб'яднанне «Палессе» Брэсцкай вобласці.
Намеснік генеральнага дырэктара па ідэалогіі і сацыяльных пытаннях адкрытага акцыянернага таварыства "Пінскае прамыслова-гандлёвае аб'яднанне «Палессе» Брэсцкай вобласці.
Стомы
Сто́мы (, Стомы) — вёска ў Мядзельскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Мядзельскага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1939 гадах засценак у складзе гміны Мядзел Пастаўскага павета Віленскага ваяводства.
Лаік Рэмі
Лаі́к Рэмі́ (Loïc Rémy; нар., Рыё-ла-Пап, Францыя) — французскі футбаліст, нападнік турэцкага клуба «Адана Дэмірспор» і былы ігрок нацыянальнай зборнай Францыі.
Клубная кар’ера
Рэмі пачаў сваю кар’еру ў моладзевай камандзе «АСПТТ Ліён». Там яго знайшлі скаўты клуба «Ліён», якія запрасілі маладога футбаліста да сябе. Пасля некалькіх гадоў у акадэміі клуба 11 кастрычніка 2006 года Рэмі падпісаў свой ​​першы прафесійны кантракт тэрмінам на 3 гады. Праз 3 дні, 14 кастрычніка, дэбютаваў у асноўным складзе каманды ў матчы супраць «Сент-Эцьена», замяніўшы на 73 хвіліне Сільвена Вільтора. У 2008 годзе, не маючы дастатковай гульнявой практыкі, Лаік на правах арэнды перайшоў у склад клуба «Ланс».
5 чэрвеня 2008 года Рэмі перайшоў у склад «Ніцы». Сума трансферу склала 8 млн еўра, стаўшы найбуйнейшай у гісторыі клуба. Ігрок дэбютаваў у складзе новай каманды 9 жніўня ў матчы супраць «Гаўра», у якім яго каманда трывала паражэнне з лікам 0:1. У наступных 6 гульнях Рэмі забіў 6 галоў, у лік якіх увайшоў мяч у браму свайго былога клуба, «Ліёна». Надалей Лаік паказваў выдатную гульню, дзякуючы чаму быў запрошаны ў «Марсель». Сума трансферу не была выкрытая, аднак, паводле некаторых звестак, яна ацэньваецца ў 15 млн еўра.
13 студзеня 2013 года Рэмі афіцыйна далучыўся да складу англійскага клуба «Куінз Парк Рэйнджэрс», які на той час імкнуўся захаваць месца ў Прэм’ер-лізе, аднак паводле вынікаў сезона клуб вылецеў у дывізіён ніжэй. 5 жніўня ігрок на правах арэнды перайшоў у клуб «Ньюкасл Юнайтэд». Пасля цудоўных выступаў за «Ньюкасл» у 2014 годзе ігрок вярнуўся ў «Куінз Парк Рэйнджэрс», які зноў патрапіў у Прэм’ер-лігу, аднак у хуткім часе перайшоў у «Чэлсі». У лонданскім клубе Лаік стаў звычайна выхадзіць на замену Дыегу Коста ў канцы матча.
30 жніўня 2016 года на правах арэнды перайшоў у «Крыстал Пэлас». 1 верасня 2017 года, пакінуўшы «Чэлсі», падпісаў двухгадовы кантракт з іспанскім «Лас-Пальмасам». У студзені 2018 года з-за канфлікту з галоўным трэнерам адправіўся ў арэнду ў «Хетафэ». У ліпені 2018 года стаў іграком «Ліля».
У жніўні 2020 года перайшоў у турэцкі «Рызеспор», а ў лютым 2022 года далучыўся да клуба «Адана Дэмірспор».
Дасягненні
«Ліён»:
«Марсель»:
«Чэлсі»:
Выхад рабочых з фабрыкі
Выхад рабочых з фабрыкі (La Sortie de l'usine Lumière à Lyon) — дакументальны нямы кароткаметражны фільм; адзін з першых фільмаў, знятых братамі Люм’ер, і гістарычна першы фільм, паказаны публіцы на вялікім экране.
Сюжэт
Рабочыя выходзяць з фабрыкі.
Pathé
Pathé — французская кампанія, заснаваная ў 1896 годзе.
Гісторыя
У 1896 годзе ў прадмесці Парыжа — Венсене — братамі Патэ была створана студыя для здымкі, апрацоўкі і друку фільмаў. Пры студыі быў створаны цэх па выпуску апаратуры. Гандлёвай маркай фірмы Pathé быў сімвал Францыі гальскі певень.
Людвіг фон Ройтэр
Людвіг фон Ройтэр (Ludwig von Reuter; 9 лютага 1869, Губен, Прусія — 18 снежня 1943, Патсдам) — германскі ваенна-марскі дзеяч, віцэ-адмірал. Вядомы затапленнем караблёў свайго Флоту адкрытага мора (1919).
Біяграфія
Нарадзіўся ў сям’і з даўнімі ваеннымі традыцыямі. Падчас Першай сусветнай вайны камандаваў крэйсерамі ў складзе германскага ВМФ.
З 11.9.1916 — камандзір 2-й разведвальнай групы (у сакавіку—маі 1916 — выконваючы абавязкі), 26.11.1916 узведзены ў контр-адміралы.
З 22.1.1918 прызначаны 2-м камандуючым 1-й разведвальнай групай, у лютым і жніўні 1918 замяшчаў адмірала Франца фон Хіпера на пасадзе камандуючага лёгкімі сіламі флоту.
Пасля Лістападаўскай рэвалюцыі ў Германіі і падзення імперскага ўрада (9 лістапада 1918), Першая сусветная вайна была ўжо фактычна скончана і крах быў непазбежны, а флот знаходзіўся на мяжы паўстання.
Пасля капітуляцыі Германіі па загадзе з Берліна па ўмовах перамір’я, Флот адкрытага мора пад камандаваннем Л. фон Ройтэра павінен быў быць інтэрнаваны на базе брытанскіх Каралеўскіх ВМС Скапа-Флоу на Аркнейскіх астравах. У ходзе «Аперацыі ZZ» 21 лістапада 1918 60 лінкараў Антанта эскартавалі 11 лінейных караблёў, 5 лінейных крэйсераў, 8 крэйсераў і 48 эскадраных мінаносцаў Флоту адкрытага мора на стаянку ў Скапа-Флоу, дзе ўтрымліваліся больш за паўгода, чакаючы, пакуль пераможцы вырашаць іх лёс. На судах былі пакінутыя нямецкія экіпажы, і без дазволу камандуючага контр-адмірала Людвіга фон Ройтэра, англічане не падымаліся на борт нямецкіх караблёў.
Напярэдадні заканчэння тэрміну перамір’я і падпісання Версальскага дагавора фон Ройтэр, не без падстаў баючыся перадачы германскага флоту саюзнікам, з мэтай не дапусціць гэтага, прыняў рашэнне затапіць свае караблі.
21 чэрвеня 1919 года контр-адмірал Людвіг фон Ройтэр загадаў камандам затапіць караблі, каб яны не дасталіся брытанцам. Усяго па яго загадзе быў затоплены 51 германскі карабель, у тым ліку, 10 лінкар, 5 лінейны і 4 лёгкія крэйсеры, 32 эсмінцы.
Нягледзячы на ўвесь цяжар сітуацыі, сваімі паводзінамі Людвіг фон Ройтэр змог заслужыць павагу не толькі ўласных падначаленых, але і англічан. 21.6.1919 ён здаў камандаванне і адбыў у Германію, дзе быў сустрэты, як нацыянальны герой.
Праз пяць месяцаў пасля вяртання з Англіі, фон Ройтэру было прапанавана падаць у адстаўку са складу ВМФ. Версальскі дагавор вымусілі Германію рэзка паменшыць свой флот, застаўшыся без адпаведнай каманды, і ўлічваючы званне і ўзрост, фон Ройтэр сышоў з флоту.
29 жніўня 1939 года, у гонар юбілею бітвы пад Таненбергам, быў узведзены ў чын поўнага адмірала.
Памёр у Патсдаме ад сардэчнага прыступу 18 снежня 1943 года.
Вайна за незалежнасць Турцыі
Вайна за незалежнасць Турцыі (İstiklâl Harbi or Kurtuluş Savaşı літаральна «Вызваленчая вайна», альбо Millî Mücadele літаральна «Нацыянальная кампанія»; 19 мая 1919 — 24 ліпеня 1923) — вайна, развязаная турэцкімі нацыяналістамі супраць Саюзных дзяржаў Першай сусветнай вайны, калі пасля паразы ў вайне Асманская імперыя была падзелена.
Ламберта Заньер
Ламберта Заньер (Lamberto Zannier;, Фаган'я, Італія) — італьянскі дыпламат, былы генеральны сакратар АБСЕ (2011—2017).
Біяграфія
Нарадзіўся 15 чэрвеня 1954 года ў муніцыпалітэце Фаган'я (на паўночным усходзе Італіі).
З 1976 года — у Міністэрстве замежных спраў Італіі. Працаваў у пасольствах Італіі ў Аб’яднаных Арабскіх Эміратах, Аўстрыі і Нідэрландах.
У 1998—1999 гадах прымаў удзел у перамовах па адаптацыі Дамовы аб звычайных узброеных сілах у Еўропе (ДЗУСЕ).
З 2002 па 2006 год займаў пасаду дырэктара цэнтра АБСЕ па прадухіленні канфліктаў ў Вене.
У чэрвені 2011 года Ламберта Заньер быў абраны генеральным сакратаром АБСЕ.
Рох Дадэрка
Рох Дадэрка (Roch Dederko; 1790—1856) — памешчык.
Біяграфія
Прадстаўнік шляхецкага роду Дадэркаў герба «Дадэркала». Нарадзіўся ў сям’і Казіміра Дадэркі, ашмянскага канюшага (1791—1795), брата першага мінскага біскупа Якуба Дадэркі, і Вікторыі з Каменскіх. Бацька быў кавалерам ордэнаў Св. Станіслава і св. Ганны 2-й ст. з брыльянтамі, Мальтыйскага Крыжа св. Яна Іерусалімскага. Рох меў брата Барнабу.
Паручнік былога Войска Польскага. Да яго былі прэтэнзіі адстаўнога ротмістра Баніфацыя Дадэркі — забраў 8 сялянаў з в. Капачы Ашмянскага павета (палова яго належала брату Барнабу). У 1820 г. — памешчык Вілейскага павета.
Член масонскай ложы «Паўночная паходня» ў Мінску.
Сям’я
У шлюбе з Вандай са Свентаржэцкіх, праз яе Рох быў сваяком філамата Т. Зана, які быў у шлюбе з яе сястрой Брыгідай. Сын: Казімір.
Матушэвіч
Матушэвіч — прозвішча.
Трыданы
Трыда́ны (, Триданы) — вёска ў Мядзельскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Мядзельскага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1945 гадах вёска ў складзе гміны Мядзел Пастаўскага павета Віленскага ваяводства.
Жыцік ап’яняючы
Жыцік ап’яняючы (Lolium temulentum) — від раслін сямейства, родам з Міжземнамор’я, але зараз гэта шырока распаўсюджаны натуралізаваны від.
Назва
Жыцік ап'яняючы, галавіца, жыцец, жыцік, жыціц.
Апісанне
Аднагадовая травяністая расліна 40-80 (120) см даўжынёй, расце ў адзіночку ці ў пучку; сцеблы прамыя або ўзыходзячыя, голыя, гладкія або шурпатыя да коласу, 3-5 вузлоў. Ліставыя похвы прыкметна паласатыя, даволі шчыльныя, дарсальна закругленыя, гладкія або шурпатыя, голыя. Лігула ≈2 мм даўжынёй. Ліставыя пласціны 6-30(40) x 0.3-1.3 см, лінейныя, шурпатыя або гладкія, за выключэннем краёў.
Ніжняя кветкавая луска з асцюком 7-12 мм даўжынёй. Каласковая луска роўная каласку або даўжэй, 12-30 см даўжынёй. Каласы 10-30 см даўжынёй, з шурпатай воссю. Каласкі (3) 6-8-кветкавыя. Пылавікі ≈2.5 мм даўжынёй, лінейныя. Зярняўкі ≈7 мм даўжынёй, шырыня ў 2-3 разы менш, эліптычнай-даўгаватыя, шчыльна заключаны ў кветкавыя лускі. 2n = 14.
Распаўсюджанне
Родам з Міжземнамор’я, але зараз гэта шырока распаўсюджаны натуралізаваны від.
Ва Украіне расце ў пасевах, радзей на палетках, ля дарог, на пустазельных месцах — на Палессі, заходніх лясных раёнах і поўначы правабярэжнага лесастэпу. Пустазелле.
Адамавіч
Ада́мавіч — прозвішча.
Паўстанне спартакістаў
Паўстанне спартакістаў, або Студзеньскае паўстанне (Spartakusaufstand; Januaraufstand) — перыяд усеагульных забастовак і ўзброенай барацьбы ў Берліне з 5 па 12 студзеня 1919 года, з задушэннем якіх скончылася Лістападаўская рэвалюцыя ў Германіі. У ходзе паўстання левыя групы (Камуністычная партыя Германіі, Незалежная сацыял-дэмакратычная партыя Германіі, спартакісты), якія настойвалі на ўсталяванні савецкай рэспублікі, супрацьстаялі контррэвалюцыйным атрадам фрайкараў, якія былі сфарміраваны з былой кайзераўскай арміі.
Ан Гоф
Майкл Джозеф (Michael Joseph, па-корнску: Mighal Josep), больш вядомы як Ан Гоф (па-корнску: an Gof альбо an Gov — «каваль») (памёр 24 чэрвеня 1497) — адзін з правадыроў Корнскага паўстання 1497 года. Гэтае паўстанне было паднятае ў Лондане пасля таго, як англійскі кароль Генрых VII павысіў падаткі для барацьбы з Шатландыяй. Корнцы лічылі гэта выключна пытаннем поўначы, якое іх не тычылася. Яны прайшлі маршам па Лондане. Паўстанцы спадзяваліся на падтрымку жыхароў Кенту, дзе адбылося паўстанне ў 1450 годзе, але іх падтрымлівалі неахвотна. 17 чэрвеня 1497 паўстанцкія сілы былі разбіты каралеўскім войскам непадалёк ад ракі Равенсборн (Ravensbourne). Пасля бітвы Ан Гоф уцёк у Грынвіч, але быў схоплены і кінуты ў Таўэр. Пасля падаўлення паўстання Ан Гоф пэўны час знаходзіўся пад арыштам у Таўэры, а пасля быў павешаны разам з яшчэ адным лідарам паўстанцаў, Томасам Фламанкам. Перад самым пакараннем Ан Гоф сказаў, што пакідае па сабе «вечнае імя і славу трывалую і неўміручую». Галовы Ан Гофа і Фламанка былі пасля выстаўленыя на Лонданскім мосце.
У 1997 годзе, калі споўнілася 500 год ад часоў паўстання, па маршруце паўстанцаў прайшлі ўдзельнікі грамадскай акцыі «Keskerdh Kernow 500». Каля царквы Святога Кеверна (St Keverne) быў усталяваны помнік, у мясцовасці Блэкхэт (Blackheath) — мемарыяльная дошка Ан Гофу і Фламанку.
Жыцік расстаўлены
Жыцік расстаўлены, Жытвіца, Жыцік , Дурнап’ян (Lolium remotum) — від раслін сямейства. Від утвораны сярэднім чынам паміж кросбрыдынгам і інбрыдынгам і блізкі да.
Апісанне
Аднагадовая расліна 30-60 (100) см даўжынёй; сцеблы прамыя. Лігула 1-2.5 мм даўжынёй, абрэзаная. Ліставыя пласціны лінейныя, 10-26 см x 1-6.5 мм, паверхні гладкія або шурпатыя ніжэй суквецця.
Каласы 6-13 (23) см даўжынёй, з гладкай воссю. Каласковыя лускі карацей каласка, 6-10(16) мм даўжынёй. Ніжняя кветкавая луска 4-5 мм даўжынёй. Пылавікоў 3; 1.6-2.2 мм даўжынёй. Зярняўка прадаўгаватая або яйкападобная, 3.2-4.5 мм даўжынёй, у 2-3 разы больш у даўжыню, чым у шырыню. 2n = 14.
Распаўсюджанне
Натуралізаваны від: Ірак, Афганістан, Іран, Кітай, Індыя, Пакістан, Аўстралія, Расія, Беларусь, Украіна, Іспанія (Лас-Пальмас, Санта-Крус на Тэнэрыфэ), Аргенціна.
Ва Украіне расце як пустазелле ў пасевах ільну: вядомыя адзінкавыя месцазнаходжанні ў Львоўскай, Ровенскай, Жытомірскай і Сумскай абласцях.
Шыкавічы
Шы́кавічы (, Шиковичи) — вёска ў Мядзельскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Мядзельскага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1945 гадах вёска ў складзе гміны Мядзел Пастаўскага павета Віленскага ваяводства.
Звон з Моладава
Звон з Моладава — звон, адліты ў 1583 годзе, захоўваецца ў Царкве Ушэсця Гасподняга ў вёсцы Моладава.
Апісанне
Вышыня яго да правушын — 62 см, ніжні дыяметр — 62 см, таўшчыня ліцця — 6-7 см. У верхняй частцы размешчаны вузкі рэльефны арнаментальны пояс з раслінных элементаў. На вонкавай паверхні ўверсе і ўнізе надпіс — дзве паласы тэксту. У сярэдняй частцы звона асобна выдзелены чатыры калонкі тэксту па 13 радкоў. Пад адной з калонак размешчаны герб. Тэкст напісаны лацінскімі літарамі на старабеларускай мове і ўяўляе не толькі помнік старабеларускай мовы і пісьменства, але і змяшчае гістарычную інфармацыю. Прысвечаны Сямёнам Войнам свайму бацьку — Барысу Мацвеевічу Грычыне, родапачынальніку Войнаў. Унізе звона надпіс з прозвішчам майстра: «Марцін Гофман меня слівал року 1583».
У геральдыцы
Звон выяўлены на сучасным гербе і сцягу Моладава.
Дэван Садлер
Дэван Садлер (нар., ЗША) — амерыканскі баскетбаліст.
Кар’ера
Правёў 4 гады ва ўніверсітэце Дэлавэр, выступаючы за баскетбольную каманду ў NCAA. У 124 матчах наш навабранец набіраў па 17.4 ачка пры 4.3 падбора і 2.7 перадачы за 36 хвілін у сярэднім. Дэвон з’яўляецца рэкардсменам універсітэцкай каманды па набраных ачках (2222) за ўсю гісторыю Дэлавэра.
Дэвон не быў абраны на драфце, таму сваю прафесійную кар’еру пачаў у Еўропе: Італія, потым Харватыя і Венгрыя. У сезоне 2016/17 гуляў у складзе «Кермэнда»: абаронца набраў 8 ачкоў, зрабіў 3 падбора і 3 перадачы, а яго каманда здабыла перамогу ў матчы Кубка ФІБА (90:74).
У 2017 гадодзе пачаў выступаць за баскетбольны клуб «Цмокі-Мінск».
Фарга (фільм, 1996)
«Фарга» (Fargo) — мастацкі фільм 1996 года рэжысёраў Джоэла і Ітана Коэнаў. Галоўныя ролі выканалі Фрэнсіс Макдорманд, Уільям Мэйсі, Стыў Бушэмі, Петэр Стормарэ.
Крытыка
Вядомы амерыканскі кінакрытык Роджэр Эберт адзначыў фільм чатырма зоркамі з чатырох магчымых і занёс у свой спіс «Выдатных фільмаў».
Узнагароды
Паводле інфармацыі сайта «Internet Movie Database» фільм быў адзначаны 83 кінаўзнагародамі і яшчэ 58 намінацыяй.
Філіп Адамавіч
Філіп Адамавіч (нар., Бялград, Югаславія) — сербскі баскетбаліст, разыгрываючы.
Кар’ера
Свой першы прафесійны кантракт падпісаў з баснійскім клубам «Ігакеа» ў 2006 годзе. Адразу абаронца разам з камандай выйграў Кубак Босніі і Герцагавіны і прабіўся ў паўфінал чэмпіянату краіны. З 2008 па 2011 год змяніў некалькі клубаў, выступаючы ў чэмпіянатах Сербіі і Босніі, а перад сезонам 2011/12 вярнуўся ў «Ігакеа», з якім у 2013-м выйграў золата першынства Босніі і Герцагавіны.
З 2013-га года разыгрываючы прыняў вырашэнне перабрацца ў чэмпіянат Румыніі, дзе і выступаў да гэтага лета па чарзе за «Плаешці», «Мураш» і «Клуж». У кожным з сезонаў Філіп браў удзел у Матчах зорак чэмпіянату Румыніі, а ў 2014-м і 2017-м выйграваў мясцовае першынства.
Сезон 2017/2018 гуляў за баскетбольны клуб «Цмокі-Мінск»У камандзе Аляксандра Круцікава — новы разыгрываючы.
Тышка Каленікавіч
Тышка Каленікавіч, або Цімафей Каленікавіч (каля 1452 — каля 1501) — вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч.
Меў маёнткі ў Кіеўскай зямлі. Ад яго імя ўтварылася прозвішча роду Тышкевічаў.
Біяграфія
Сын Каленіка Каленікавіча. Меў братоў Акушку (намесніка звяголскага, зг. 1488), Гетаўта-Андрэя, Дзебру і невядомую на імя сястру (часам даецца імя Яўфімія, у шлюбе з Раманам Івашкавічам Волкавічам, яе ўнук Іван Гарнастай падтрымліваў родзічаў пры двары, спрыяў узвышэнню Тышкевічаў )
Быў у шлюбе з Ганнай невядомага паходжання, магчыма, што жанаты быў прынамсі двойчы.
Адзін з сыноў Тышкі — Васіль Тышкевіч (†1571), ваявода падляшскі, атрымаў у 1569 годзе ад вялікага князя Жыгімонта Аўгуста тытул графа «на Лагойску і Бярдычаве». У Расійскай імперыі графскі тытул быў прызнаны за некаторымі асобамі ўказамі 1861 і 1862 гадах. Найвышэйша зацверджаным у 1902 годзе меркаваннем Дзяржаўнай Рады ўсім асобам, якія зацверджаны ў расійскім дваранстве і паходзяць ад Васіля Тышкевіча, дазволена ад часу далучэння да роду карыстацца ў Расійскай імперыі графскім тытулам.
Якуція (авіякампанія)
ААТ «Авіякампанія «Якуція» — расійская авіякампанія, мясцуецца ў міжнародным аэрапорце «Якуцк», адкуль выконвае рэгулярныя лёты ва ўсё раёны Рэспублікі Саха, шэраг гарадоў Расійскай Федэрацыі, міжнародныя рэгулярныя і чартарныя рэйсы. Авіякампанія фармуе хаб у маскоўскім аэрапорце «Унукава». Рэгулярныя міжнародныя рэйсы ажыццяўляюцца ў Кітай і Паўднёвую Карэю — з Іркуцка і Якуцка, а таксама чартарныя рэйсы ў Еўропу з Масквы.
Флот
Па стане на люты 2016 года паветраны парк авіякампаніі складаецца з 15 самалётаў
Пётр Іванавіч Пачанчук
Пётр Іванавіч Пачанчук (нар., в. Ляхаўцы Маларыцкага раёна Брэсцкай вобласці — ) — беларускі спартсмен, рэкардсмен свету і Еўропы, сярэбраны прызёр ХХII Алімпійскіх гульняў па спартыўнай хадзьбе на дыстанцыі 20 км (1980, Масква).
Біаграфія
Нарадзіўся 26 ліпеня 1954 года ў сялянскай сям’і ў вёсцы Ляхаўцы (па іншых звестках у вёсцы Отчын) Маларыцкага раёна Брэсцкай вобласці.
Пасля школы ў 1971 годзе паступіў у Гродзенскі тэхнікум фізічнай культуры, дзе стаў займацца ў заслужанага трэнера БССР Барыса Рыгоравіча Драздова. У 1973 годзе паступіў на гістарычны факультэт Гродзенскага педагагічнага інстытута імя Я. Купалы, які паспяхова закончыў у 1978 годзе. У інстытуце працягваў спецыялізавацца па спартыўнай хадзьбе, на вучобу і спорт у яго часу хапала. Выканаў нарматыў майстра спорту і атрымаў званне «Майстар спорту СССР міжнароднага класа» (1975).
Пасля ўніверсітэта ў Пятра Пачанчука была служба ў Савецкай Арміі, дзе стаў лейтэнантам. Адначасова са службай — член зборнай СССР (1977—1984). Спартсмен аб’ехаў увесь свет: тройчы наведаў Мексіку, двойчы — Іспанію, выступаў на спаборніцтвах у ЗША, Японіі, Канадзе, Швецыі, Фінляндыі, Англіі, ФРГ, дзесяткі разоў у сацыялістычных краінах.
У 1989 годзе скончыў двухгадовую Вышэйшую школу трэнераў у Маскве і вярнуўся ў Гродна. Месцам працы трэнера-выкладчыка вышэйшай катэгорыі стала кафедра фізічнага выхавання, а пазней кафедра тэорыі і методыкі фізічнай культуры Гродзенскага ўніверсітэта імя Я. Купалы.
Трагічна загінуў 1 снежня 1991 года. Пахаваны на гарадскіх могілках у г. Гродна.
Памяць
Беларускай федэрацыяй па лёгкай атлетыцы з 1992 года ў Гродна праводзяцца штогадовыя мемарыялы Пятра Пачанчука па спартыўнай хадзьбе. Апошнія па часе спаборніцтвы — ХХІІ Міжнародны мемарыял памяці П. І. Пачанчука — адбыліся 5 кастрычніка 2013 года.
Іаган Штумф
Іаган Штумф (1500—1578) — швейцарскі гісторык і тапограф.
Біяграфія
Нарадзіўся ў Брухзалі. Атрымліваў адукацыю ў Страсбургу і Гайдэльбергу. У 1520 годзе стаў святаром ці капеланам ордэна Гаспітальераў. У 1521 годзе быў пасланы ў прэцэпторыю гэтага ордэна ў Фрайбургу-ім-Брайзгау. Пасвечаны ў духоўны сан у Базелі, і ў 1522 годзе быў пастаўлены на чале прэцэпторыі ў горадзе Бубікан (на поўначы ад Раперсвіля). Неўзабаве Штумф пераходзіць на бок пратэстантаў.
У 1529 годзе ўзяў шлюб з першай з яго чатырох жонак, дачкой Генрыха Брэнвальда, які напісаў працу па швейцарскай гісторыі і заахвоціў свайго зяця звярнуцца да гістарычнай навукі. Штумф зрабіў шырокія даследванні ў галіне гістарыяграфіі і здзейсніў некалькі падарожжаў, шлях аднаго з якіх, у 1544 годзе, пралягаў ад Энгельберга да швейцарскага кантона Вале і з’яўляўся аднім з самых важных даследчыцкіх паходаў Штумфа, якое адлюстравалася ў захаваўшымся дагэтуль дзённіку гісторыка. Плён усіх яго прац быў апублікаваны ў 1548 годзе ў Цюрыху ў агромністым 934-старонкавым фаліянце (са шматлікімі файнымі гравюрамі на дрэве, гербамі, мапамі і г.д.) пад назвай «Gemeiner loblicher Eydgnoschafft Stetten, Landen und Voelckeren Chronick wirdiger thaaten Beschreybung».
Перайшоўшы ў пратэстантызм, Штумф заахвоціў да гэтага і большасць сваіх вернікаў, пра якіх ён працягваў клапаціцца ўжо ў якасці пратэстанцкага пастара ў Бубікане. З 1543 па 1561 гады быў пастарам у муніцыпальнай частцы Штутгарта Стайнгайме. Пасля 1561 адыйшоў ад спраў і пераехаў у Цюрых, дзе жыў да сваёй смерці ў 1576 годзе.
Калан
Кала́н, таксама марская выдра, камчацкі бабёр (Enhydra lutris) — сысун сямейства куніцавых, распаўсюджаны ў прыбярэжнай зоне паўночнай часткі Ціхага акіяна.
Шымкі (Мядзельскі раён)
Шы́мкі (, Шимки) — вёска ў Мядзельскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Мядзельскага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1945 гадах вёска ў складзе гміны Мядзел Пастаўскага павета Віленскага ваяводства.
Ян Кіліян
Біяграфія
Нарадзіўся 22 сакавіка 1811 года ў сям’і Пятра Кіліяна і Марыі з роду Матакец у вёсцы Дэляны, каля горада Хохкірха. У дзесяцігадовым узросце страціў бацьку і быў аддадзены на выхаванне свайму дзядзьку Яну Матайку ў вёску Нечын. Сярэднюю адукацыю атрымаў у гімназіях у Рахлаў і Баўтцэне, па заканчэнні якіх паступіў на тэалагічны факультэт Лейпцыгскага універсітэта. З 1834 па 1837 год быў пастарам лютэранскага прыходу ў Хохкірху. Пасля смерці дзядзькі стаў настаяцелем прыхода ў вёсцы Котацы. З 1848 года служыў у Вайгерсдорфе, Усходняя Прусія.
У 1854 годзе ўзначаліў групу лужычанаў з лютэранскіх прыходаў ва Усходняй Прусіі і Саксоніі ў складзе 558 чалавек, якія адправіліся ў ЗША на караблі «Ben Nevis» і заснавалі прыкладна ў 80 кіламетрах на ўсход ад Остына лужыцкую калонію. 25 сакавіка 1854 года пад яго кіраўніцтвам быў заснаваны лютэранскі прыход, які ўвайшоў у склад лютэранскага саюза «Лютэранская царква — Місурыйскі сінод», стаўшы першым лютэранскім прыходам на тэрыторыі Тэхаса. У канцы XIX стагоддзя Сербін, заснаваны першымі каланістамі-лужычанамі, стаў «мацярынскай» калоніяй для далейшых эмігрантаў з Лужыцы.
Юрый Васілевіч Казіятка
Юрый Васілевіч Казіятка (нар., , БССР) — беларускі журналіст і тэлевядучы.
Біяграфія
Скончыў з адзнакай. Працаваў сакратаром камітэта камсамола, памочнікам начальніка палітаддзела па камсамольскай рабоце, ваенным журналістам: карэспандэнтам шматтыражкі, начальнікам аддзела навінаў газеты Ціхаакіянскага флоту Расіі, начальнікам аддзела інфармацыі ваеннай тэлерадыёстудыі ў Беларусі. Працаваў тэлевядучым інфармацыйнай праграмы на тэлеканале «Усход-ТБ» (г. Уладзівасток, Расійская Федэрацыя). У пачатку 1990-х гадоў звольніўся з Узброенных сіл Расіі.
Прайшоў перападрыхтоўку ў Акадэміі кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь з адзнакай па спецыяльнасці «Міжнародныя адносіны».
Рыхтаваў праграму «Арсенал» на ВаенТБ. Быў палітычным аглядальнікам, аўтарам і вядучым грамадска-палітычных праграм «Тэма дня», «Панарама» па суботах у Белтэлерадыёкампаніі, вядучым праграмы «Масква-Мінск» на тэлеканале «Расія», галоўным рэдактарам службы навін тэлеканала «АНТ» (аўтарам і вядучым дакументальнага цыклу «Найноўшая гісторыя Беларусі», гран-пры першага ў Беларусі тэлевізійнага конкурсу «Тэлевяршыня»), генеральным дырэктарам закрытага акцыянернага таварыства «Другі нацыянальны тэлеканал».
Прызначаны прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь членам Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 5-га склікання. Быў членам Пастаяннай камісіі Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь па міжнародных справах і нацыянальнай бяспецы.
Са снежня 2005 года да 6 лютага 2018 года — генеральны дырэктар ЗАТ «Сталічнае тэлебачанне». Вёў аўтарскую праграму «Палітыка». Прызначаны намеснікам дырэктара па развіцці агенцтва «Мінск-Навіны».
Санкцыі ЕС
Юрый Казіятка станавіўся суб’ектам забароны на паездкі і замарожвання актываў Еўрапейскім Саюзам як частка Чорнага спісу Еўрасаюза пасля прэзідэнцкіх выбараў 2010 года як кіраўнік СТБ. Згодна з рашэннем Савета Еўрапейскага саюза ад 15 кастрычніка 2012 года, перадача «Карціна свету», аўтарам і вядучым якой быў Казіятка, ''«з'яўляецца інструментам дзяржаўнай прапаганды, якая падтрымлівае і апраўдвае рэпрэсіі супраць дэмакратычнай апазіцыі і грамадзянскай супольнасці. Дэмакратычная апазіцыя і грамадзянская супольнасць сістэматычна асвятляюцца негатыўна і зневажальна, выкарыстоўваючы падробленую інфармацыю. Казіятка быў асабліва актыўны ў гэтых адносінах пасля разгону мірных дэманстрацый 19 снежня 2010 года і наступных акцый пратэсту»''.
Тэхаскі музей культурнай спадчыны лужычанаў
Тэхаскі музей культурнай спадчыны лужычанаў (Texas Wendish Heritage Museum) — музей, які знаходзіцца ў населеным пункце Сербін, Тэхас, ЗША. Адзіны музей, прысвечаны гісторыі і культуры лужыцкага народа ў Паўночнай Амерыцы. Знаходзіцца каля лютэранскай царквы святога Паўла.
У XIX і пачатку XX стагоддзяў Сербін быў «мацярынскай калоніяй» для эмігрантаў з Лужыцы. У мінулым у будынку размяшчалася лужыцкая сярэдняя школа для дзяцей лужычанаў, якія складалі большасць у Сербіне.
Музей уяўляе сабой комплекс аднапавярховых будынкаў. У цяперашні час ён складаецца з некалькіх невялікіх выставачных залаў. У склад музея ўваходзяць таксама дзве арыгінальныя сялянскія хаты з бярвення, якія стаяць асобна, пабудаваныя ў 1856 годзе неўзабаве пасля таго, як сюды прыбылі першыя перасяленцы з Лужыцы. Музей дэманструе некалькі арыгінальных экспанатаў, прысвечаных лужыцкай культуры, у прыватнасці — велікодныя яйкі, народныя касцюмы, рукапісы і мноства фатаграфій.
Пры музеі дзейнічае архіў і бібліятэка пад назвай «Lillie Moerbe Caldwell Memorial Library», якая збірае друкаваныя выданні на лужыцкіх, нямецкай і англійскай мовах, прысвечаныя лужыцкай культуры. Архіў збірае асабістыя дакументы, фотаматэрыялы і крыніцы, звязаныя з генеалогіяй розных лужыцкіх родаў. У архіве захоўваецца некалькі рэдкіх рукапісаў.
Пры музеі дзейнічае сувенірная крама.
Музей адкрыты з аўторка па нядзелю з 13.00 да 17.00 гадзін.
Ленскае аб’яднанае рачное параходства
«Ленскае аб’яднанае рачное параходства» (поўная назва — Адкрытае акцыянернае таварыства «Ленскае аб'яднанае рачное параходства», ААТ «ЛАРП») — расійская транспартная кампанія, штаб-кватэра якой знаходзіцца ў Якуцку. Гуляе вялікую ролю ў забеспячэнні грузаперавозак і паўночнага завозу на паўночным усходзе Расіі, перадусім для Рэспублікі Саха (Якуція), а таксама Іркуцкай вобласці, поўначы Краснаярскага краю і Чукоткі.
Каланчак
Каланчак (Каланчак) — пасёлак гарадскога тыпу ў Каланчацкім раёне Херсонскай вобласці Украіны.
За 20 км ад пасёлка размешчана чыгуначная станцыя з такою ж самай назвай на лініі Херсон - Джанкой, а таксама - часовы пункт пропуску праз адміністратыўную мяжу з Крымам.
Аляксандр Сяргеевіч Карпіцкі
Біяграфія
Вучыўся ў Віцебскім дзяржаўным медыцынскім інстытуце па спецыяльнасці «лячэбная справа». З другога курса пачаў займацца хірургіяй — спачатку агульнай, цікавасць да таракальнай прыйшла пазней. У складзе групы з пяці студэнтаў у канцы 1970-х — пачатку 1980-х займаўся навуковымі даследаваннямі па ўздзеянні лазерных прамянёў на гнойныя раны. Пасля заканчэння інстытута ў 1983 годзе два гады працаваў ардынатарам у Віцебскім медыцынскім інстытуце клінічнай ардынатуры. Затым вярнуўся на малую радзіму, працаваў урачом-хірургам Камянецкай цэнтральнай раённай бальніцы (1985—1987).
З 1987 года па 1998 год быў малодшы навуковы супрацоўнік, дацэнт кафедры шпітальнай хірургіі Віцебскага медінстытута. З 1998 года па 2000 го загадваў аддзяленнем таракальнай хірургіі ў Віцебскім абласным анкалагічным дыспансеры. З 1 жніўня 2000 года — галоўны ўрач Брэсцкай абласной бальніцы.
Не раз абіраўся ў Брэсцкі абласны Савет дэпутатаў, узначальваў пастаянную камісію па пытаннях сацыяльна-культурнай сферы і сацыяльнай абароны насельніцтва. З 2019 года член Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Беларусі.
Навуковая дзейнасць
Мае вышэйшую кваліфікацыйную катэгорыю па спецыяльнасцях «Хірургія», «Анкалогія», «Грамадскае здароўе і ахова здароўя». Доктар медыцынскіх навук (1999), прафесар (2003). Аўтар больш за 260 друкаваных прац, у т. л. трох манаграфій «Протезирование трахеи», «Трахеобронхопластические операции», курса лекцый «Доврачебная помощь при травмах и порезах». Мае 15 аўтарскіх пасведчанняў і патэнтаў на вынаходніцтвы Рэспублікі Беларусь і Расійскай Федэрацыі, 8 рацыяналізатарскіх прапаноў.
Узнагароды
А. С. Карпіцкі ўзнагароджаны знакам «Выдатнік аховы здароўя» (2007), медалём «За працоўныя заслугі» (2009), Ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь; яму прысвоена ганаровае званне «Заслужаны ўрач Рэспублікі Беларусь» (2014).
Свята-Георгіеўская царква (Давыд-Гарадок)
Свята-Георгіеўская царква — помнік драўлянага дойлідства. Адносіцца да Столінскага благачыння Пінскай і Лунінецкай епархіі.
Гісторыя
Царква пабудавана ў другой палове XVII стагоддзя ў г. Давыд-Гарадок Столінскага раёна на старажытных могілках майстрамі Усходнепалескай школы дойлідства. Пабудавана разам з 3-яруснай васьмерыковай званіцай (не захавалася) у 1724—1726 гадах з дрэва. Перабудаваная ў 1724 годзе. Папярэдні 2-зрубны храм упамінаецца ў інвентары 1675 г., знаходзіўся за паселішчам, па дорозе да фальварка Высокае; у 1663 годзе Іван Дубянецкі завяшчаў царкве маёнтак.
У 1990 годзе царква перададзеная веруючым. Помнік рэспубліканскага значэння.
Архітэктура
Званіца змешчана ў чатырохпавярховым будынку, таксама пабудаваным з дрэва.
Інтэр’ер
У інтэр'еры дамінуе цэнтральны двухсветлавы аб’ём, злучаны з бабінцам арачным праёмам і аддзелены ад апсіды іканастасам. Усе памяшканні маюць плоскія бэлечныя перакрыцці. Мяркуюць, што раней шатровыя вярхі былі адкрыты ў інтэр’ер.
Драўляны разны іканастас створаны ў 1751 г. у стылі барока (майстар невядомы), устаноўлены на высокім цокалі з жывапіснымі кампазіцыямі «Хрыстос Пастыр», «Пейзаж з гарой», «Архістратыг Міхал». Мае чатыры рады. Першы знізу (мясцовы) падзелены разнымі залачонымі калонкамі на сем праёмаў: у цэнтральным знаходзіліся царскія вароты (цяпер у Заслаўскім музеі рамёстваў і народных промыслаў), паабапал размешчаныя абразы «Маці Божая Адзігітрыя» ў абкладзе 1752 г., выкананым майстрамі Мікітай і Пархомам, і «Хрыстос Уседзяржыцель» у абкладзе 1767 г. работы Д. Ткачука і С. Грэчкі. Другі рад святочны, складаецца з дванаццаці кампазіцый на тэмы жыцця Маці Божай і Ісуса Хрыста. У трэцім (апостальскім) радзе — выявы дванаццаці апосталаў. Завяршае іканастас чацвёрты (прарочы) рад з шасці абразоў. Вертыкальную вось іканастаса складаюць размешчаныя над царскімі варотамі абразы «Тайная вячэра», «Спас Архірэй» і «Саваоф».
Адзінства кампазіцыйнай будовы твораў і іх колеравага рашэння садзейнічае стварэнню суцэльнага вобразу, адпаведнага архітэктуры царквы. У іканастасе дамінуе апостальскі рад, абразы якога вылучаюцца манументальнасцю кампазіцыі, урачыстасцю эмацыянальнага ладу, характэрным тыпажом. Іканастас багата размаляваны і аздоблены асобнымі залачонымі разнымі накладкамі.
Верагодна, у афармленні царквы прымалі ўдзел мясцовыя майстры-мастакі Піліп (1663—1681), Пётр (1681), Яцко Кавалевіч (1691—1696), Карней (1702—1763), Яцко (1724—1760), Камей і Ярко (1734—1785), залатары Пракоп Грэчка (1633—?), Андрэй (1653—1702), Сайка (1665—1724), Ярко (1681—1724), Пархом (1724—1760), Сямён і Мікіта (1724—1760), Хвяско, Андрэйка, Грышка (1724—?). У 1734 г. у Давыд-Гарадку працавалі тры разьбяры — Буяк Лявон, Ян, Сямён.
Шпрэеінзель
Шпрэеінзель (Spreeinsel) — востраў на рацэ Шпрэе ў гістарычным цэнтры Берліна ў раёне Мітэ. Паўночны ўскраек вострава вядомы як Музейны востраў і ўваходзіць у спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.
Гісторыя
У Сярэднявеччы ў цэнтры вострава была пабудавана крэпасць, а пазней на яе месцы ўзнік Гарадскі палац брандэнбургскіх курфюрстаў і каралёў Прусіі. Паўночная частка вострава ў Сярэднявеччы ўяўляла сабой багністы луг, на якім у XVI стагоддзі быў разбіты сад забаў Люстгартэн.
Пачынаючы з XIX стагоддзя ў паўночнай частцы Шпрэеінзеля сталі ўзводзіць будынкі для музеяў.
Паўднёвая частка вострава да 1709 года лічылася самастойным горадам Кёльнам. Калісьці на паўднёвым ускрайку Шпрэеінзель існаваў рыбацкі пасёлак, і дагэтуль частка Шпрэеінзель на поўдзень ад вуліцы Гертраўдэнштрасэ (Gertraudenstraße) завецца Рыбацкім востравам (Fischerinsel). Цяпер ён забудаваны тыпавымі панэльнымі жылымі дамамі.
На тэрыторыі ад Рыбацкага вострава да Палацавай плошчы ў Другую сусветную вайну ацалела толькі некалькі гістарычных помнікаў, сярод якіх царква Святога Мікалая (цяпер музей) і Дзявоцкі мост.
У 1950 годзе руіны, якія засталіся ад палаца пасля Другой сусветнай вайны, былі ўзарваны, а на яго месцы была разбіта плошча Маркса і Энгельса (цяпер Палацавая плошча Берліна) і пабудаваны будынак Дзяржаўнага савета ГДР (1964) і Палац Рэспублікі (1976). Побач знаходзіцца і іншая славутасць Берліна — Берлінскі кафедральны сабор, які цудам пазбег сур'ёзных пашкоджанняў падчас вайны.
Пасля аб'яднання Германіі берлінскі востраў Шпрэеінзель апынуўся прадметам гарачых дыскусій у вобласці аховы гістарычных помнікаў, паколькі менавіта тут сканцэнтраваны найбольш значныя архітэктурныя аб'екты дзвюх ідэалагічных сістэм падзеленай Германіі.
Пётр Пятровіч Шэршань
Пётр Пятровіч Шэршань (нар., вёска Навасады, Шчучынскі раён, Гродзенская вобласць) — беларускі дзяржаўны дзеяч. Член Пастаяннай камісіі Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь па міжнародных справах і нацыянальнай бяспецы
Абраны членам Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь пятага склікання ад Віцебскай вобласці (вылучаны ад Браслаўскага, Верхнядзвінскага, Мёрскага, Шаркаўшчынскага раёнаў).
Біяграфія
Працаваў слесарам Жалудоцкага рамзавода «Сельгастэхніка», галоўным аграномам калгаса «Салют», старшынёй калгаса «Пражэктар» Лепельскага раёна Віцебскай вобласці. Служыў ва Узброеных Сілах. Працаваў старшынёй калгаса «Пражэктар», начальнікам упраўлення сельскай гаспадаркі, намеснікам старшыні Лепельскага райвыканкама, старшынёй Гарадоцкага райвыканкама, першым сакратаром Браслаўскага райкама КПБ, загадчыкам аддзела паліва, начальнікам вытворчага ўпраўлення па паліву Віцебскага аблвыканкама, генеральным дырэктарам Віцебскага абласнога прадпрыемства па паліву «Віцебскпаліва», генеральным дырэктарам Віцебскага абласнога прадпрыемства газавай гаспадаркі «Віцебскаблгаз».
Генеральны дырэктар вытворчага рэспубліканскага унітарнага прадпрыемства «Віцебскаблгаз».
Абіраўся членам Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь трэцяга і чацвёртага скліканняў.
Абіраўся дэпутатам Лепельскага раённага Савета дэпутатаў, Гарадоцкага раённага Савета дэпутатаў, Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў, Браслаўскага раённага Савета дэпутатаў.
Член Камісіі Парламенцкага Сходу Саюза Беларусі і Расіі па пытаннях экалогіі, прыродакарыстання і ліквідацыі наступстваў аварый.
Званні і ўзнагароды
«Ганаровы грамадзянін Чашніцкага раёна Віцебскай вобласці», «Ганаровы грамадзянін Браслаўскага раёна Віцебскай вобласці», «Чалавек года Віцебшчыны — 2010», Заслужаны энергетык Рэспублікі Беларусь.
Узнагароджаны медалём «За працоўныя заслугі», пяццю юбілейнымі медалямі, медалём «За супрацоўніцтва» (Саюзная дзяржава), Ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь, Ганаровай граматай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь, Ганаровай граматай Адміністрацыі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь.
Вацлаў Вярбіцкі
Вацлаў Вярбіцкі — рымска-каталіцкі дзеяч ВКЛ.
Паходзіў з шляхецкага роду, продкі якога паходзілі з Хелмшчыны. Атрымаўшы гуманітарную адукацыю, служыў у канцылярыі Жыгімонта Старога, быў адказны за лацінскую мову. Слуужыў канонікам у Вільні. 13 красавіка 1534 — жамойцкі біскуп. Заснаваў шмат новых парафій, збудаваў 4 касцёлы, у 1551 заснаваў драўляны сабор у Варнях з алтаром, упрыгожаным драўлянымі скульптурамі.
Юшкавічы (Мядзельскі раён)
Ю́шкавічы (, Юшковичи) — вёска ў Мядзельскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Мядзельскага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1945 гадах вёска ў складзе гміны Мядзел Пастаўскага павета Віленскага ваяводства.
Тадэвуш Матушэвіч
Тадэвуш Фадзей Віктарын Матушэвіч (, Расна Берасцейскі павет, Рэч Паспалітая —, Балоння, Італія) — вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч, публіцыст, паэт, перакладчык, тэатральны крытык.
Біяграфія
Прадстаўнік шляхецкага роду Матушэвічаў герба «Лебедзь». Сын кашталяна берасцейскага Марціна Матушэвіча (1714—1773) і Ганны Неміровіч-Шчыт (каля 1730—1786). Вучыўся ў калегіуме Станіслава Канарскага ў Варшаве.
Рана пачаў палітычную дзейнасць як прыхільнік партыі Чартарыйскіх. У 1784 годзе Тадэвуш Матушэвіч абраны паслом Берасцейскага павета на Гарадзенскі сойм. У 1786 годзе быў дэпутатам Трыбунала Вялікага Княства Літоўскага. З 1788 па 1792 год абраны паслом ад Берасцейскага павета на Чатырохгадовы сойм. Абіраўся членам дэпутацыі замежных спраў (20 снежня 1788 года). У ходзе дыскусіі аб месцах у 1789 годзе выступаў за правядзенне рэформаў і наданне ім вялікіх правоў.
Браў удзел у апошняй фазе падрыхтоўкі новай Канстытуцыі, прынятай 3 мая 1791 года. На пасяджэнні сойма 3 мая ад імя Дэпутацыі замежных спраў прадставіў даклад аб міжнароднай абстаноўцы, дзе заявіў пра небяспеку для Рэчы Паспалітай з боку суседніх дзяржаў. Быў адным з рэдактараў «Газеты Нацыянальнай і Замежнай» («Gazeta Narodowa i Obca»), членам Таварыства Сяброў Канстытуцыі 3 мая.
У 1794 годзе Тадэвуш Матушэвіч удзельнічаў у паўстанні пад кіраўніцтвам Тадэвуша Касцюшкі. Уваходзіў у склад Вышэйшага Нацыянальнага Савета, быў кіраўніком аддзела патрэб арміі. Пасля падаўлення паўстання некаторы час пражываў у Беларусі, затым перабраўся ў Польшчу. Займаўся літаратурнай дзейнасцю. Як сябар Чартарыйскіх дапамагаў у справах апякунства ардыната нясвіжскага Дамініка Радзівіла.
Тадэвуш Матушэвіч быў членам Таварыства Сяброў Навук. У 1809 годзе уваходзіў у склад Цэнтральнай Рады Галіцыі. 30 верасня 1810 года Тадэвуш Матушэвіч прызначаны міністрам фінансаў Герцагства Варшаўскага.
У час вайны 1812 года паміж Французскай і Расійскай імперыямі Тадэвуш Матушэвіч быў адным з ініцыятараў стварэння Генеральнай канфедэрацыі Каралеўства Польскага. У 1815 годзе удзельнічаў у падрыхтоўцы канстытуцыі Каралеўства Польскага.
Быў жанаты на Марыяне Феліцыі Пжабяндоўскай (1765—1799), яны мелі трох дзяцей: Сафію, Адама, Севярына. Яго сын, Адам Фадзеевіч Матушэвіч (1795—1842), — расійскі дзяржаўны дзеяч, дыпламат, камергер і тайны саветнік (1829), граф (1824).
Тадэвуш Матушэвіч памёр 31 кастрычніка 1819 годзе ў Балонні (Італія). Пахаваны на могілках картэзіянскага манастыра Чэртоза. На яго надмагільным помніку надпіс: «Fidem constatiamque patriae pereunti probavit suam» («Выказаў вернасць і пастаянства паміраючай радзіме…»).
Узнагароды
Рыцар Мальтыйскага ордэна (1804), кавалер ордэна Ганаровага Легіёна (1809). У 1812 годзе быў узнагароджаны ордэнам Святога Станіслава і ордэнам Белага Арла.
Барнаба Дадэрка
Барнаба Дадэрка — дзяржаўны дзеяч.
Біяграфія
Прадстаўнік шляхецкага роду Дадэркаў герба «Дадэркала». Нарадзіўся ў сям’і Казіміра Дадэркі, ашмянскага канюшага (1791—1795), брата першага мінскага біскупа Якуба Дадэркі, і Вікторыі з Каменскіх. Бацька быў кавалерам ордэнаў Св. Станіслава і св. Ганны 2-й ст. з брыльянтамі, Мальтыйскага Крыжа св. Яна Іерусалімскага. Барнаба меў брата Роха.
У часы ваеннага губернатара М. І. Кутузава служыў у крымінальнай палаце Віленскай губерні. У 1820 г. — былы старшыня Мінскага галоўнага суда. Памешчык. Пацверджаны ў дваранстве Расійскай імперыі герба «Дэдэркала» (1836) і запісаны ў дваранскую кнігу Віленскай губерні.
Савіч
Савіч — беларускае прозвішча.
Барнаба Дадэрка
Біяграфія
Член масонскай ложы «Паўночная паходня» ў Мінску.
Ян Даманоўскі
Ян Даманоўскі (Jan Domanowski; каля 1496 ці 1500, вёска Даманава, цяпер Бельскі павет, Падляскае ваяводства, Польшча — 1563) — рымска-каталіцкі дзеяч Вялікага Княства Літоўскага, дыпламат, юрыст. Адзін з найбольш адукаваных людзей свайго часу, знаўца права.
Біяграфія
Вучыўся, верагодна, у Кракаўскай Акадэміі, пазней удасканальваў адукацыю ў Італіі, дзе вывучаў права і тэалогію. У 1521 пры дапамозе вялікай княгіні Боны Сфорцы стаў канцлерам віленскага біскупа. Ад 1524 пробашч у Іўі, ад 1528 канонік віленскі, ад 1529 пробашч кафедры святога Станіслава ў Вільні, якую адбудаваў пасля пажару. У 1526 удзельнічаў у складанні 1-га віленскага сінадальнага статуту. Вікарый і афіцыял віленскай капітулы ад 1531, актыўны змагар з Рэфармацыяй.
Ад 1539 сакратар каралеўскі (спачатку Жыгімонта Старога, пасля — Жыгімонта Аўгуста). У 1540—1544 удзельнічаў у працах камісіі па вызначэнні мяжы з Інфлянтамі, у 1545 з Прусіяй. У 1546 пасол ад Паноў-Рады да Жыгімонта II ў справе ўніфікацыі манеты ВКЛ і Польшчы. У 1551 пасланец у Інфлянты для ўрэгулявання памежных пытанняў. Ад гэтага ж часу, магчыма, узначальваў 1-ю камісію па распрацоўцы Статута ВКЛ 1566 года, якая складалася з 5 каталікоў і 5 праваслаўных.