cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Манголія
Раслінны і жывёльны свет
У Манголіі налічваецца больш за 130 відаў сысуноў, 7 — земнаводных, 400 — птушак, 19 — паўзуноў, 5 тысяч — насякомых. У лясах і гарах Паўночнай Манголіі часта сустракаюцца і, , , , , , ,. У стэпавых і пустынных раёнах — джэйран, антылопа дзэрэн, заяц-тулай, хамяк, ліса, воўк, сурок-табарган. Мяса табаргана лічыцца сярод манголаў далікатэсам, а яго мех уваходзіць у лік найбольш каштоўных у свеце. Унікальны жывёльны свет поўдня і захаду Манголіі. У Гобі захаваліся такія рэдкія віды жывёлін, як дзікі асёл (кулан), дзікі вярблюд (хаўтгай), дзікі конь Пржвальскага (тахі) і габійскі мядзведзь (мазалай). У Мангольскім Алтаі водзяцца снежны барс (ірбіс), горны баран архар, горны казёл янгір, антылопа дзэрэн.
Для далейшага захавання багатых прыродных комплексаў арганізаваная сетка нацыянальных паркаў і запаведнікаў. Найбольш вядомыя з іх — Вялікі Габійскі, Хубсугульскі, Багда-Ула (каля Улан-Батара, стаў запаведным у XVII ст.) і інш.
Гісторыя
Першыя людзі з’явіліся на тэрыторыі Манголіі ў эпоху верхняга палеаліту. Асноўнымі заняткамі чалавека той пары былі збіральніцтва і паляванне на маманта, аленя, шарсцістага насарога, бізона і іншых буйных жывёлін. У эпоху неаліту ўзніклі матычнае земляробства і жывёлагадоўля. Аднак да кан. ІІ тыс. да н. э. пераважалі паляванне на аленя і лоўля рыбы. У аймаках Баянхангор і Дарнод археолагамі знойдзены пячоры з роспісамі, зробленымі неалітычнымі паляўнічымі.
Букава (Холм-Жыркоўскі раён)
Букава (Буково) — вёска ў Холм-Жыркоўскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Тупікаўскага сельскага паселішча.
Манголія
Гісторыя
Прыкладна ў V — ІІІ ст. да н. э. пачалася здабыча і апрацоўка жалеза. У гэты ж час склаліся два асноўныя палітычныя аб’яднанні качэўнікаў — гунаў (хунну) і дунху. Большасць сучасных даследчыкаў мяркуюць, што яны мелі рознаэтнічнае паходжанне. Вядома, што аб’яднанне гунаў складалася з розных родаў і плямён, на чале якіх стаяў адзіны правадыр — шан’юй. У 209 г. да н. э. уладу сярод гунаў захапіў шан’юй Мадэ. Пры ім межы гунскай дзяржавы пашырыліся ад Сярэдняй Азіі на захадзе да р. Ляохэ на ўсходзе, ад возера Байкал на поўначы да Вялікай Кітайскай сцяны, пабудаванай для абароны Кітая ад качэўнікаў, на поўдні. У 162 г. да н. э. імператары кітайскай дынастыі Хань прызналі дзяржаўнасць паслядоўнікаў Мадэ. Але ў выніку міжпляменных сутычак гуны падзяліліся на паўночных і паўднёвых. Паўднёвыя былі хутка падначаленыя і асіміляваныя кітайцамі. Частка паўночных гунаў адкачавала на тэрыторыю Сярэдняй Азіі, а пазней — далей на захад. Іх прыход у Еўропу вызначыўся разбурэннем дзяржавы готаў у Паўночным Прычарнамор’і і пачаткам эпохі перасялення народаў. Астатнія паўночныя гуны змяшаліся з іншымі качэўнікамі.
Букава (Холм-Жыркоўскі раён)
Гісторыя
Да 1917 года тэрыторыя ў складзе Бельскага павета Смаленскай губерні Расійскай імперыі. У 1918 годзе Смаленшчына абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі, а ў студзені 1919 года — Беларускай ССР, аднак у хуткім часе ўвайшла ў склад РСФСР.
Манголія
Гісторыя
Пасля знішчэння гунскай дзяржавы на тэрыторыі Манголіі ўзнікалі розныя ваенна-палітычныя саюзы. У друг. пал. IV ст. н. э. склалася аб’яднанне жужаняў, вызначальную ролю ў якім адыгрывалі роды цюркскага паходжання. Частка жужаняў вяла аселы вобраз жыцця і займалася земляробствам. На чале аб’яднання стаяў правіцель — каган (хакан). Жужаньскі (цюркскі) каганат праіснаваў да сяр. [6 стагоддзе[|VI]] ст. Пасля яго распаду на тэрыторыі Манголіі панавалі аб’яднанні енісейскіх кіргізаў, уйгураў, кіданяў і г. д. Кіданьская імперыя Ляо была створаная ханам Елюям Амбагаем у Х ст. Ён і яго нашчадкі падначалілі сабе большую частку Манголіі і Паўночнага Кітая. Менавіта ад назвы кіданяў паходзіць сучаснае «Кітай».
Букава (Холм-Жыркоўскі раён)
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупаваная гітлераўскімі войскамі ў кастрычніку 1941 года, вызвалена ў сакавіку 1943 года.
Манголія
Гісторыя
У ХІІ ст. імперыя Ляо была зруйнаваная блізкім суседам — чжурчжэньскай імперыяй Цзінь, што дазволіла манголамоўным саюзам татараў, тайчжуітаў, кэрэітаў, найманаў, меркітаў і інш. кантраляваць тэрыторыі ад Байкала да Вялікай Кітайскай сцяны. Сама назва «мангол» яшчэ не была вядома. Суседзі звычайна называлі манголамоўныя плямёны татарамі па назве аднаго з усходніх буйных аб’яднанняў. У кан. ХІІ — пач. ХІІІ ст. склалася адзіная мангольская дзяржава. Яе заснавальнік Тэмучжын (1162—1227 гг.), вядомы таксама як Чынгісхан, дамогся на курултаі (сходу племянных правадыроў) на рацэ Анон у 1206 г. выбрання сябе вялікім ханам і правёў шэраг рэформ, накіраваных на знішчэнне старой родава-племянной арганізацыі і стварэння моцнага войска. Дзякуючы гэтаму ў 1211—1215 гг. ён знішчыў імперыю Цзінь са сталіцай у Пекіне, у 1218—1222 гг. захапіў Сярэднюю Азію, паўночны Іран, разбурыў дзяржавы Закаўказзя, паўночнага Каўказа і Крыма. У 1223 г. на рацэ Калка манголы перамаглі кааліцыю рускіх князёў. Яго пераемнікі Угедэй, Мункэ і Хубілай працягвалі палітыку заваяванняў. У 1237—1242 гг. Батухан (Батый), сын Джучы і ўнук Тэмучжына, здзейсніў два паспяховыя походы на землі Усходняй Еўропы. Наступленне манголаў на захад спыніла вестка аб смерці Угэдэя. Батухан спешна пакінуў Еўропу для прыняцця ўдзелу ў курултае і замацавання за сваім родам захопленых тэрыторый. Аднак новы вялікі хан Мункэ быў абраны без яго ўдзелу. За родам Джучы быў замацаваны ўлус (пазней дзяржава Залатая Арда), у склад якога ўвайшлі землі ўсходняй і паўднёвай Русі, Паволжа і Паўночнага Каўказа. У 1258 г. брат Мункэ, Хулагу, захапіў Багдад. Да 1279 г. было завершана заваяванне Кітая. Хан Хубілай прыняў тытул імператара (імперыя Юань). Манголы таксама арганізоўвалі ваенныя экспедыцыя супраць дзяржаў бірманцаў і в’етаў, на Зондскія астравы (сучасная Інданезія) і Японію. У Цэнтральнай Манголіі хан Угэдэй заснаваў сталіцу Каракорум (Харахарын), у будаўніцтве якой удзельнічалі ваеннапалонныя з розных краін свету, у тым ліку з Еўропы. Пазней сталіца была перанесена на тэрыторыю Кітая.
Да кан. XIV ст. адзіная мангольская дзяржава фактычна распалася. У 1368 г. кітайскія паўстанцы зверглі хана Тагон-Тымэра. Імперыя Юань пала. Пад ціскам сярэднеазіяцкага правадыра Тамерлана манголы згубілі кантроль над Сярэдняй Азіяй і Іранам. У 1571 г. вялікі хан Алтан прызнаў незалежную кітайскую імперыю Мін і прыняў будызм. У 1586 г. быў адчынены першы будысцкі кляштар. Пасля яго смерці ў Цэнтральнай Азіі вылучыліся тры буйныя аб’яднанні паўднёвых (унутраных) манголаў, халха-манголаў і джунгараў (айратаў), якія знаходзіліся ў несупыннай барацьбе адно з іншым. З 30-ых гг. XVII ст. у Кітаі і Цэнтральнай Азіі палітычная перавага перайшла да маньчжурскай дынастыі Цын. У 1636 г. маньчжуры далучылі да сваіх уладанняў Унутраную Манголію. У 1688 г. халха-манголы пагадзіліся на ўвядзенне маньчжурскіх войск на свае тэрыторыі для барацьбы з джунгарамі. У 1691 г. курултай халха-мангольскіх ханаў прызнаў сваю падначаленасць дынастыі Цын. У 1758 г. пала Джунгарскае ханства.
Далучэнне зямель халха (Знешняй Манголіі) да імперыі Цын не азначала поўнай згубы незалежнасці. Мангольскія роды працягвалі кіравацца аўтаномна. Ханы атрымоўвалі матэрыяльныя ўзнагароды ад імператарскіх уладаў. З XVII ст. духоўную і часткова свецкую ўладу атрымалі будысцкія правіцелі — багдыханы (багда-гэгэн). Аднак на тэрыторыі Знешняй Манголіі знаходзіліся кітайская адміністрацыя, гарнізоны, дзейнічалі кітайскія прадпрымальнікі і г. д.. Карыстаючыся аслабленнем маньчжураў, у друг. пал. ХІХ — пач. ХХ ст. расійскія ўлады арганізавалі ў Манголію шэраг даследчых экспедыцый. Паступова расійскія прадпрымальнікі і ваенныя занялі вызначальныя пазіцыі. Улада кітайскай адміністрацыі стала фармальнай. У выніку кітайскай рэвалюцыі 1911 г. дынастыя Цын пала. На тэрыторыі Знешняй Манголіі была абвешчана незалежная тэакратычная дзяржава на чале багдыхана. Аднак яна не была прызнаная кітайскім рэспубліканскім ўрадам. У 1915 г. на канферэнцыі ў Кяхце Кітай пад ціскам Расіі пагадзіўся з шырокай аўтаноміяй Манголіі.
Пасля захопу ўлады ў Расіі бальшавікамі (1917 г.) усе папярэднія міжнародныя дагаворы, якія маглі б лічыцца кабальнымі, былі адмененыя. Дзякуючы гэтаму ў 1918 г. Кітай атрымаў магчымасць зноў увесці свае ваенныя сілы ў Мангольскую аўтаномію. У лістападзе 1919 г. мангольскі ўрад быў распушчаны, а армія раззброеная. У 1920 г. на тэрыторыю Манголіі ўвайшлі атрады сібірскіх казакоў і часткі конна-азіяцкай дывізіі на чале барона Р. Ф. Унгерна фон Штэрнберга. Яны распачалі ваенныя дзеянні супраць кітайцаў. Р. Ф. Унгерн прыняў будызм і заручыўся падтрымкай мясцовых феадалаў і часткі будысцкіх святароў. У 1921 г. ён стаў «белым» дыктатарам Манголіі. Яго армія ўварвалася ў межы савецкай Далёкаўсходняй рэспублікі і была разбітая. Р. Ф. Унгерн быў арыштаваны і расстраляны.
Крывіцкі вязок
«Крывіцкі вязок» — беларускае асветнае таварыства ў Санкт-Пецярбургу ў 1868—1870 гадах. Стваральнік і кіраўнік («галава») — паэт В. Савіч-Заблоцкі. Мела на мэце дасканала вывучаць беларускую мову, выдаваць папулярныя кнігі і падручнікі «чарналюду»; збірала матэрыялы па гісторыі Беларусі. Распалася з-за рэпрэсій з боку расійскіх улад.
Манголія
Гісторыя
У 1919 г. ва Урге (Улан-Батары) склалася дзве нацыяналістычныя мангольскія групы на чале з Дамдзінам Сухэ-Батарам (1893—1923) і Харлагійнам Чойбалсанам (1895—1952 гг.), якія арыентаваліся на падтрымку ўрада РСФСР. У 1920 г. яны аб’ядналіся ў Мангольскую народную партыю (пазней — Мангольская народная рабочая партыя — МНРП). Яе першы з’езд адбыўся ў сакавіку 1921 г. на тэрыторыі Расіі, у Кяхце. На ім быў створаны часовы народны ўрад і мангольская народная рэвалюцыйная армія на чале Д. Сухэ-Батарам. Пасля паразы Р. Ф. Унгерна летам 1921 г. народная рэвалюцыйная армія пры падтрымцы Чырвонай арміі ўступіла ў Манголію. 6 чэрвеня была занятая Урга. 11 чэрвеня 1921 г. лічыцца днём перамогі народнай рэвалюцыі. 1 лістапада 1921 г. народны ўрад і багдыхан падпісалі дагавор, згодна якому апошні фармальна захоўваў тэакратычныя прывілеі, але рэчаісная ўлада пераходзіла да ўрада. 5 лістапада 1921 г. у Маскве паміж Манголіяй і РСФСР быў падпісаны міжнародны дагавор аб шчыльным супрацоўніцтве.
У 1956—1962 гг. адбылася палітычная адліга. Прыйшоўшы ў 1952 г. да ўлады Юмжагійн Цэдэнбал (1916—1991 гг.) арыентаваўся на цесны ваенна-палітычны і эканамічны саюз з Савецкім Саюзам. У МНР знаходзілася буйная групіроўка савецкіх войск (55 тыс. чалавек), адчыняліся сумесныя савецка-мангольскія прадпрыемствы, працавала мноства спецыялістаў з розных рэспублік СССР. Грамадзяне Манголіі таксама атрымалі магчымасць вучобы і працы ў краінах СЭУ. З 1960 да 1985 г. нацыянальны даход павялічыўся ў 3,2 разы.
З 1985 г. у МНР пад уплывам савецкай перабудовы праводзілася палітыка дэмакратызацыі. У 1988 г. на пленуме ЦК МНРП была асуджана дзейнасць Х. Чойбалсана. У 1990 г. Ю. Цэдэнбал, які к таму часу жыў у Маскве, быў выключаны з МНРП. Сацыяльныя цяжкасці ў канцы 1980-ых гг. выклікалі масавыя пратэсты сярод насельніцтва. У снежні 1989 г. частка грамадскіх няўрадавых арганізацый адкрыта выступіла супраць камуністычнага кіраўніцтва. У сакавіку 1990 г. мірныя выступленні прывялі да адстаўкі ўрада і пачатку істотных змен у палітычным і эканамічным жыцці. На нечарговых выбарах 1990 г. зноў перамагла МНРП, але да ўлады былі таксама дапушчаныя іншыя палітычныя партыі і арганізацыі. Былі нармалізаваныя адносіны з суседняй КНР, ЗША, Японіяй, Паўднёвай Карэяй і інш. МНР была пераіменавана ў Манголію. На выбарах 1996 г. апазіцыя ўпершыню дамаглася перамогі. Але змены характарызаваліся супярэчлівымі вынікамі. Ад’езд тысяч савецкіх спецыялістаў, рэзкі разрыў эканамічных сувязяў з СССР і былымі краінамі СЭУ, палітыка свабоднага гандлю, перавага таннай прадукцыі з Кітая прывялі да банкруцтва і закрыцця многіх прадпрыемстваў, беспрацоўя і згалення значнай часткі насельніцтва. Летам 2008 г. МНРП зноў атрымала перамогу на выбарах, што, аднак, прывяло да гвалтоўных выступленняў у Уланбатары ўвесну 2009 г.
Святаполка
Святапо́лка (, Святополка) — вёска ў Іванаўскім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Опальскага сельсавета.
Да 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Псышчаўскага сельсавета.
Манголія
Эканоміка
Асновай мангольскай эканомікі з’яўляюцца: жывёлагадоўля, здабыча бурага вугалю, медзі, золата, малібдэну і фасфатаў. Пасля шматгадовага савецкага інтэрвенцыяналізму працэс пераходу эканомікі да капіталізму сутыкаецца з шматлікімі цяжкасцямі. Эканоміка вельмі цэнтралізаваная, існуе каля 10 000 прыватных прадпрыемстваў, але іх дзейнасць абмяжоўваецца Улан Батарам. Па-за межамі сталіцы, большасць жыхароў займаецца гадоўляй коней, кароваў, вярблюдаў, козаў, авечак і г.д. Краіна мае вельмі нізкі ВУП, і акрамя гэтага мае праблемы з выплатай дзяржаўная запазычанасць Расіі (11 млрд. долараў). У 1997 годзе Манголія далучылася да Сусветнай гандлёвай арганізацыі.
Асноўныя гандлёвыя партнёры: Кітай, Расія, Канада, Велікабрытанія, Японія, Паўднёвая Карэя.
Палітыка
Заканадаўчая ўлада належыць аднапалатнаму парламенту Дзяржаўнаму Вялікаму хуралу. У яго склад уваходзяць 76 прадстаўнікоў, якія абіраюцца ў выніку прамога галасавання грамадзянамі Манголіі тэрмінам на 4 гады. Дзяржаўны Вялікі хурал прызначае прэм’ер-міністра і зацвярджае ўрад.
Выканаўчая ўлада належыць прэзідэнту, аднак яго паўнамоцтвы абмежаваныя. Ён мае права вета на законы і пастановы, прынятыя Дзяржаўным Вялікім хуралам. У сваю чаргу, парламент можа заблакаваць вета рашэннем двух трацін прадстаўнікоў. Значныя выканаўчыя паўнамоцтвы таксама мае прэм’ер-міністр, які ўзначальвае ўрад.
Палітычнае жыццё Манголіі вызначаецца супрацьстаяннем двух палітычных партый — МНРП і Дэмакратычнай партыяй. У меньшай ступені карыстаюцца падтрымкай выбаршчыкаў Партыя грамадзянскай волі, Рэспубліканская і Патрыятычная партыі.
Ваенныя сілы
Ваенныя сілы складаюцца з агульнай арміі (7000 чал. ў 2005 г.), пагранічных войскаў (6500 чал.) і ўнутраных войскаў (15000 разам з паліцэйскімі ўзброеннымі фарміраваннямі). Мангольская армія ўдзельнічае ў місіях па падтрыманню міру ў краінах Афрыкі і ваенных аперацыях НАТА ў Іраке і Афганістане.
Дэмаграфія і этнічны склад
85 % насельніцтва — манголы, у асноўным халха-манголы (у тым ліку групы элжгін і дарыганга), а так сама сартулы, хатагойт-манголы, дархаты, зун-узумчыны (1 700 чал), уранхайцы (25,2 тыс. чалавек), хатоны, бураты (70 000), шынэ-баргуты (каля 1 000), захчыны (29,8 тыс. чалавек), таргуты, баяты (50,8 тыс. чалавек), хашуты, мянгаты, алёты, харачыны, чахары, тумэты, 7 % казахі і кіргізы, 4,6; дурбэты (заходне-мангольскае племя), 3,4 % — іншыя этнічныя групы. Каля 5 млн манголаў жывуць па-за межамі Манголіі (у тым ліку 4,8 млн у Кітаі).
Халха-манголы насяляюць усю тэрыторыю краіны. Іншыя мангольскія групы насяляюць розныя рэгіёны. Так, уранхай жывуць у горных далінах Алтая і падзяляюцца на самастойныя моўныя групы манчок (горныя ўранхайцы) і цаатан (аленныя ўранхайцы з Прысубсугульскіх стэпаў). Некаторыя этнолагі лічаць іх нашчадкамі тувінцаў, якія перанялі мангольскую мову.
Другая па колькасці этнічная група — казахі (5,39 %) размаўляе на мове цюркскага паходжання. Казахі пераважна насяляюць Баян-Улэгейскі аймак на захадзе Манголіі. Іншыя цюркамоўныя групы: хатоны (0,27 %) — нашчадкі цюркскіх перасяленцаў з заходняга Кітая, і тувінцы (дадзеных няма). На поўначы Манголіі жывуць хамнінганы (конныя тунгусы — 0,32 %), блізкія па мове да сібірскіх эвенкаў, але па матэрыяльнай культуры — да буратаў.
У Манголіі таксама маецца рускае насельніцтва (звыш 10 тыс. чалавек). Сярод рускіх Манголіі вылучаюць некалькі дробных груп старавераў і іх нашчадкаў, якія сяліліся на поўначы Манголіі з ХІХ ст. Але ў асноўным гэта перасяленцы ці нашчадкі перасяленцаў другой паловы ХХ ст., у тым ліку жанчыны, што знаходзяцца ў шлюбе з манголамі. Да рускіх таксама адносяць прадстаўнікоў іншых нацыянальнасцяў былога СССР, у тым ліку ўкраінцаў, яўрэяў, беларусаў, армян і г. д.
Кітайцы (хаятад) — 16157 чалавек. Вылучаюць дробныя групы кітайцаў — нашчадкаў перасяленцаў ХІХ — пач. ХХ стст. Але ў большасці гэта мужчыны, жанатыя на грамадзянках Манголіі, якія атрымалі магчымасць перасяляцца на сталае месца жыхарства пасля 1991 г. Сярод іх таксама ёсць нашчадкі паўднёвых (унутраных) манголаў, што перанялі кітайскія мову і культуру.
Мова
Дзяржаўная мова — мангольская. У Баян-Улэгейскім аймаке апрача мангольскай афіцыйны статус мае казахская мова. На ёй часткова вядзецца выкладанне ў мясцовых школах, працуюць сродкі масавай інфармацыі.
Рэлігія
Найбольш распаўсюджаная рэлігія — будызм у форме ламаізму (ваджраяны). Яго спавядаюць не менш за 94 % насельніцтва.
Для мангольскага будызму характэрныя традыцыі: шанаванне мясцовых багоў і духаў (нароўні з тыбецкімі), культы продкаў і неба, сакральныя знакі «овоо» (оба) і г. д. Аднак у астатнім ён мала адрозніваецца ад тыбецкага ламаізму. Будысцкую арганізацыю ўзначальвае вярхоўны плябян — хутагт халха. Зараз гэтую пасаду займае манах Зая Бандзіда.
Адносна невялікая колькасць веруючых належаць да мусульман і хрысціян. Мусульмане (1,2 %) — прадстаўнікі этнічных меншасцяў — казахаў і хатонаў — належаць да суніцкай веткі іслама. Большасць хрысціян — праваслаўныя (належаць да Рускай Праваслаўнай царквы і рускіх стараверскіх абшчын) і пратэстанты (розныя нэопратэстанцкія цэрквы). У сталіцы дзейнічае адна каталіцкая парафія.
Культура
На працягу стагоддзяў мангольская культура развівалася пад уплывам суседняга Кітая і Тыбета, адкуль прыйшоў будызм. У XX ст. моцны культурны ўплыў аказваў СССР. Аднак гэта не азначае поўнай адсутнасці асаблівых мангольскіх культурных традыцый, якія паходзяць з спецыфічнага качавога ладу жыцця, народных строяў, этыкету і фальклору. Манголы захавалі багатыя народныя вусныя традыцыі — казкі, міфы, легенды, паданні і спевы аб сапраўдным мінулым і легендарных падзеях. У сярэднявеччы былі складзеныя буйныя эпічныя творы «Патаемнае казанне» (XIII ст.), «Залатая кніга», «Роспач Тагон-Тэмура» і г. д. У XVII—XIX стст. у пісьмовай традыцыі пераважалі рэлігійныя традыцыі, пераклады індыйскай і тыбецкай літаратуры, але ў XIX ст. вылучылася некалькі пісьменнікаў, якія выкарыстоўвалі свецкія матывы (Гэлэгбалсан, Хішыгбат, Інжынаш). У ХХ ст. вызначыліся такія паэты і пісьменнікі, як Дажаагійн Цэдэў, Ж. Пурэў, Д. Намдаў, Д. Нацагдорж і інш.
Таксама захаваліся народныя спеўныя, танцавальныя і выяўленчыя традыцыі. Вяршыняй спеўнага мастацтва да сёй пары лічыцца працяглы спеў — артын доо, які выконваецца сола ці хорам. Народнае танцавальнае мастацтва заснавана на пантаміме, перайманні рухаў навакольнага жыцця — бегу жывёлін, павеваў ветру, штодзённых заняткаў і г. д. Асаблівым відам відовішчнага мастацтва з’яўляўся цам — рытуальныя містэрыі. Спевы і танцы суправаджаюцца ігрой на разнастайных музычных інструментах, зробленых з мясцовых матэрыялаў — дрэва, скуры, металу. Падобна іншым усходнеазіяцкім народам, манголы аддаюць перавагу мелодыі, а не рытму. Прыкладамі выяўленчага мастацтва з’яўляюцца арнамент, пабудаваны на сімвалічным адлюстраванні свету, і «мангол зураг» — плоскія графічныя малюнкі без перспектывы, якімі распісваліся сцены храмаў і кляштароў. Прычым, арнамент шырока выкарыстоўваецца ў нашыя дні для аздаблення сценаў гарадскіх будынкаў і знутры гэраў (юрт). Ужо ў старажытнасці былі вядомыя скульптурныя выявы з каменю, пазней — адлітыя з металаў, у тым ліку выявы будысцкіх багоў і духаў. Нават у сучаснасці шырока практыкуецца разьба па дрэву. Застаюцца папулярнымі народныя спартыўныя гульні — конныя скачкі, стральба з лукаў і барацьба. Святкуюцца народныя фестывалі — надамы (літаральна «відовішчы» ці «гульні»). Самы вялікі з іх праводзіцца ў ліпені ва Уланбатары. Узімку святкуюць Цаагансар — пачатак новага года па месячным календары.
У XX ст. распаўсюдзіліся запазычаныя формы мастацтва — заходнія танцы і музыка, партрэтны жывапіс, фатаграфія, скульптура, цырк і г. д. У сяр. XX ст. узнікла мангольскае кінамастацтва. У станаўленні мангольскага кіно важную ролю адыграў беларускі кінамастак Ю. В. Тарыч (1885—1967 гг.). З канца XX ст. у культуры Манголіі заўважна імкненне да сумяшчэння запазычаных і мясцовых традыцый. Тым не менш, з-за спынення дзяржаўнага фінансавання культурных устаноў і недахопу сродкаў назіраецца крызіс прафесійнага мастацтва. У сучасным паўседзённым жыцці дамінуе расійская, амерыканская і азіяцкая (паўднёвакарэйская, кітайская, у меншай ступені японская) поп-культура.
Адукацыя
97,8 % насельніцтва Манголіі пісьменныя. Сістэма свецкай адукацыі сфарміравалася ў часы сацыялізму, і ў агульных рысах нагадвала савецкую. З 2008/2009 акадэмічнага года школьная сістэма пераведзеная на 12-гадовы тэрмін сярэдняга навучання. Дзейнічаюць два буйныя ўніверсітэты — Нацыянальны ўніверсітэт Манголіі і Мангольскі ўніверсітэт навукі і тэхналогій.
Адміністрацыйны падзел
Краіна падзяляецца на 21 аймак, якія ў сваю чаргу падзяляюцца на больш дробныя адзінкі — сумы, і дзве асобныя адміністрацыйныя адзінкі Улан-Батар і Дархан, якія завуцца хоты:
Турызм
Турызм як галіна гаспадаркі атрымаў развіццё з 1960-ых гг., але асаблівую ролю ў эканамічным і культурным жыцці ён набыў толькі ў канцы XX ст., што было звязана з палягчэннем візавага рэжыму для іншаземцаў, адраджэннем прыватнай эканамічнай ініцыятывы і значным паніжэннем унутраных коштаў у параўнанні са знешнімі. У цяперашні час большасць арганізаваных турыстаў з розных краін свету абслугоўваюць некалькі нацыянальных тур-аператараў. Але амаль палову турыстаў складаюць самастойныя вандроўнікі. Для іх у гарадах і сельскай мясцовасці арганізаваныя хостэлы, кемпінгі, танныя транспартныя паслугі і г. д. Іншаземцаў прыцягваюць магчымасць бліжэй пазнаёміцца з культурнымі традыцыямі манголаў, будысцкімі кляштарамі, а таксама амаль некранутая прырода Манголіі — чыстымі рэкамі і азёрамі, гарамі, пустыняй Гобі і г. д.
Для грамадзян Беларусі ўезд бязвізавы, аднак арганізаванага турыстычнага патоку з нашай краіны пакуль не існуе з-за адсутнасці прамых танных авіяліній.
Беларуска-мангольскія сувязі
Упершыню жыхары беларускіх земляў сутыкнуліся з манголамі ў XIII ст., калі мангольская армія зруйнавала Смаленск і спустошыла паўднёвыя беларускія тэрыторыі. Лічыцца, што назва населенага пункту Койданава (зараз назва чыгуначнай станцыі, Мінская вобл.) паходзіць ад імя мангольскага цемніка Кайдана (Кейдана).
На мяжы XIX — XX стст. у сувязі з працэсам «паўстання Азіі» і публікацыямі матэрыялаў навуковых экспедыцый сярод беларускіх інтэлектуалаў цікавасць да Манголіі павысілася. Пасля Першай Сусветнай вайны некаторыя прадстаўнікі нацыянальнага руху прапаноўвалі праект «мангалізацыі» — ператварэння Беларусі ў незалежную буферную дзяржаву накшталт МНР. У 1920-ыя гг. у БССР быў заснаваны хутар Манголія (зараз вёска, Віцебская вобл.).
Больш шчыльныя сувязі паміж краінамі былі ўсталяваны ў межах супрацоўніцтва СССР і МНР. У Манголіі працавала шмат выхадцаў з БССР, у тым ліку ваенныя, будаўнікі, настаўнікі, урачы і г. д. Найбольш вядомы з іх — кінарэжысёр і аператар Ю. В. Тарыч (1885—1967 гг.), аўтар першай беларускай мастацкай кінастужкі і дырэктар першага мастацкага мангольскага кіно.
Пасля 1991 г. паміж Рэспублікай Беларусь і Манголіяй былі ўсталяваныя міждзяржаўныя адносіны, заключаная дамова аб узаемнам транзіце. У Брэсце дзейнічае ганаровае мангольскае консульства. У 2009 г. 29 жыхароў Беларусі вызнавала сваю тоеснасць як манголы, 11 з іх лічыла роднай мовай мангольскую, 3 — беларускую. У 2014 годзе адкрыта Пасольства Рэспублікі Беларусь у Манголіі. Адпаведнае рашэнне было зацверджана пастановай Саўміна ад 12 снежня 2013 года № 1068.
Джон Сцюарт Міль
Джон Сцюарт Міль (John Stuart Mill;, — , ) — брытанскі філосаф, сацыёлаг, эканаміст і палітычны дзеяч. Унёс значны ўклад у грамадазнаўства, паліталогію і палітычную эканомію. Унёс асноватворны ўклад у філасофію лібералізму. Адстойваў канцэпцыю індывідуальнай свабоды ў супрацьлегласць неабмежаванаму дзяржаўнаму кантролю. З’яўляўся прыхільнікам этычнага вучэння утылітарызма. Існуе меркаванне, што Міль з'яўляўся найбольш прыкметным англамоўным філосафам XIX стагоддзя. На працягу шэрагу гадоў з’яўляўся членам Брытанскага парламента.
Джэні Сміт
Кар’ера
Гуляў у Грэцыі, Славакіі, Ізраілі, Польшчы, Германіі, Венгрыі і Беларусі. Дэбютаваў у сезоне 2010/2011 у амерыканскай універсітэцкай лізе ў складзе «Чарльстана», потым два сезоны ў Ілінойс Стэйт і адзін у UAB. У 2015 года прыбыла ў Грэцыю ў «Нікі Лефкас», дзе правёла 9 матчаў.
У студзені 2016 года перабраўся ў Ізраіль, у «Хапаэль». У пачатку наступнага сезона перайшоў у «Панацінаікас», затым у лютым 2017 года апынуўся ў славацкім «Ружамбераку». У 2017 годзе іграла ў Польшчы ў «АЗС Познань», затым перабраўся ў суседнюю Германію, дзе гуляў спачатку за «Васэрбург», затым са снежня 2018 года выступаў за «Айнтрахт Браўншвайг». У наступным годзе была у мінскім «Гарызонце». У 2020 годзе ён перайшоў у Венгрыю ў «Беак Уйбуда». У тым жа сезоне гуляў спачатку ў Егіпце за каірскую «Аль-Гезіра», потым зноў за «Панацінаікас».
Касцёл Святога апостала Андрэя і кляштар трынітарыяў
Крывіцкі касцёл Святога апостала Андрэя і кляштар трынітарыяў — помнік архітэктуры XVIII ст. Кляштар пабудаваны ў 1776 у в. Крывічы (цяпер гарадскі пасёлак) Мядзельскага раёна Мінскай вобласці ў стылі позняга барока. Скасаваны ў 1832 годзе. Складаецца з Андрэеўскага касцёла і жылога будынка.
Дзмітрый Генадзевіч Валюкевіч
Дзмі́трый Гена́дзевіч Валюке́віч (Dmitrij Vaľukevič; нар. 31 мая 1981, Петразаводск) — славацкі легкаатлет беларускага паходжання, скакун трайным.
Касцёл Святога апостала Андрэя і кляштар трынітарыяў
Гісторыя
Кляштары ордэна трынітарыяў, заснаванага ў XII стагоддзі, пачалі з'яўляцца ў Рэчы Паспалітай з канца XVII стагоддзя. Кляштар трынітарыяў у Крывічах быў заснаваны ў 1770 годзе і стаў чацвёртым на тэрыторыі сучаснай Беларусі пасля кляштароў у Брэсце (1709), Оршы (1714), Маладзечна і Віцебску (1758).
Дзмітрый Генадзевіч Валюкевіч
Біяграфія
Сын савецкага атлета Генадзя Валюкевіча. З сакавіка 2005 года выступае за Славакію.
У верасні 2010 года ажаніўся з расійскай скакухай трайным Вікторыі Гуравай. У чэрвені 2011 года ў іх нарадзіўся сын.
Касцёл Святога апостала Андрэя і кляштар трынітарыяў
Гісторыя
Спачатку пры кляштары быў пабудаваны драўляны храм, у 1796 годзе было завершана будаўніцтва муравана барочнага храма. У тым жа годзе храм быў асвячоны біскупам троцкім.
Пасля паўстання 1830—1831 гадоў усе кляштары трынітарыяў на тэрыторыі сучаснай Беларусі былі зачынены, уключаючы крывіцкі. Пасля зачынення кляштара храм стаў звычайным парафіяльным, а былыя жылыя памяшканні манахаў сталі належаць парафіі. У другой палове XIX стагоддзя ўвесь архітэктурны комплекс быў абнесены агароджай з трохарачнымі варотамі. У такім выглядзе комплекс захаваўся да нашых дзён.
Архітэктура
Касцёл св. Андрэя — помнiк архiтэктуры барока. Аднанефавы аднавежавы базiлiкальны храм з прамавугольнай апсiдай, накрыты высокiм двухсхiльным дахам. Высокая вежа мае 3-ярусную кампазіцыю з характэрнымі ў стылявых адносінах заломамі карніза, скосамі вуглоў.
Архітэктурны дэкор стрыманы і лаканічны. Высока размешчаныя ў тоўшчы сцен аконныя праёмы набліжаюць храм да абарончых збудаванняў. Сцены крапаваны падвойнамі пілястрамі з капітэлямі іанічнага ордэра. Амбон аздоблены пазалочанай драўлянай разьбой. Падлога мазаічная, з геаметрычным арнаментам. Алтар багата ўпрыгожаны ляпнінай, скульптурамі святых. Жылы будынак прымыкае да паўднёва-ўсходняй сцяны касцёла. Двухпавярховы, прамавугольны ў плане, яго сцены ўмацаваны плоскімі лапаткамі, члянёны невялікімі прамавугольнымі аконнымі праёмамі.
Еўрапейскі саюз студэнтаў
Беларусь у ESU прадстаўляе дзве арганізацыі: ЗБС і БАСС.
Гісторыя
17 кастрычніка 1982 года сем Нацыянальных саюзаў студэнтаў (НСС) з Вялікабрытаніі, Швецыі, Ісландыі, Францыі, Даніі, Нарвегіі і Аўстрыі стварылі Заходнееўрапейскае студэнцкае інфармацыйнае бюро (англ.: Western European Students Information Bureau, WESIB) на сустрэчы ў Стакгольме. У лютым 1990 года WESIB адмовіўся ад літары "W" і стаў Еўрапейскім студэнцкім інфармацыйным бюро (ESIB) пасля палітычнага ўзрушэння ў Еўропе таго часу. У 1992 годзе назва была зноў зменена на Нацыянальны саюз студэнтаў Еўропы (англ.: National Union of Students in Europe, NUSE). Гэта адлюстроўвае прызнанне змены місіі ESIB з арганізацыі, якая проста абменьваецца інфармацыяй, у палітычную арганізацыю, якая прадстаўляе погляды студэнтаў у еўрапейскіх інстытуцыях. У маі 2007 г. была ўведзена сучасная назва — Еўрапейскі студэнцкі саюз (ESU).
На працягу многіх гадоў офіс ESU перамяшчаўся па Еўропе і спачатку размяшчаўся з дапамогай членаў Нацыянальных студэнцкіх саюзаў (НСС). Пасля заснавання WESIB у Стакгольме з 1982 па 1985 гады офіс знаходзіўся ў офісе SFS у Швецыі, які фінансаваўся за кошт гранта ўрада Швецыі. Грант заканчваўся ў 1985 г., і NUS Вялікабрытаніі прапанавала размясціць WESIB у сваёй штаб-кватэры ў Лондане. У 1988 годзе офіс пераехаў у офісы ÖH у Вене і заставаўся там да 2000 года, калі было вырашана, што па прычынах знаходжання побач з еўрапейскімі інстытуцыямі, офіс павінен пераехаць у Брусэль і ў яго размяшчэнні дапамог VVS.
Структуры
Найвышэйшай структурай ESU з’яўляецца Паседжанне савета (англ.: Board Meeting, BM), якое аб’ядноўвае прадстаўнікоў усіх Нацыянальных саюзаў студэнтаў, якіх яны прадстаўляюць. Рада вызначае кірунак палітыкі арганізацыі і абірае членаў выканаўчага камітэта для кіравання арганізацыяй.
Выканаўчы камітэт
Выканаўчы камітэт (ВК, англ.: Executive committee) выбіраецца на гадавы тэрмін на штогадовай сустрэчы савета прадстаўнікоў арганізацый-сяброў, прычым кожная краіна (не арганізацыя) мае два галасы. Прэзідэнт і віцэ-прэзідэнты разам складаюць прэзідэнцтва ESU і адказваюць за штодзённую дзейнасць арганізацыі разам з сямю агульнымі членамі ВК.
Сябры-кандыдаты
Сябры-кандыдаты — гэта НСС, якія падалі заяўку на сяброўства ў ESU, але яшчэ не атрымалі статус сябра на Паседжанні савета (BM). Кандыдаты ў члены захоўваюць свой статус на працягу аднаго года і падлягаюць «навучальнаму візіту» з боку ESU, каб пераканацца, што яны адпавядаюць крытэрыям сяброўства.
М. Арол
'''М. Арол, сапраўднае імя Сцяпан Язэпавіч Пяцельскі (Пятэльскі)''' (каля, в. Гарадок, Беластоцкі павет, Падляскае ваяводства, Польшча — 1917/1918) — беларускі паэт, перакладчык, публіцыст, фалькларыст.
Біяграфія
Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. Скончыў царкоўна-настаўніцкую школу ў Ялоўцы (1909), затым настаўнічаў у Ялоўцы, Гарадку, Струзе (1910—1912) і Парэччы. У 1913—1914 гадах жыў на Ковеншчыне. На пачатку 1-й сусветнай вайны мабілізаваны ў армію, браў удзел у баявых дзеяннях, узнагароджаны Георгіеўскім крыжам. Апошнюю вестку да сям’і выслаў 25 верасня 1917 года з Украіны, дзе дыслакавалася яго 16-я артылерыйская брыгада. Памёр ва Украіне ад эпідэміі тыфу ў канцы 1917 або ў 1918 годзе.
Творчасць
Дэбютаваў у друку вершам у 1909 годзе (газета «Наша ніва»). Паэтычныя і публіцыстычныя творы пісьменнік публікаваў у Беларускім календары «Нашай нівы», часопісе «Лучынка» і іншых беларускіх выданнях. Падрыхтаваў кніжку паэзіі «Лірнік» і ў 1913 годзе паслаў у Віленскае выдавецкае таварыства, аднак яе выхаду перашкодзіла 1-я сусветная вайна. Асобныя творы змешчаны ў кнігах «Хрэстаматыя новай беларускай літаратуры» (Вільня, 1927), «Беларуская дакастрычніцкая паэзія» (1967), «Беларускім календары» (Беласток, 1979).
Вершы М. Арла вылучаюцца глыбока прачутымі грамадска-патрыятычнымі матывамі («Кліч», «Сынам Беларусі», «На чужыне», «Сяўцам»). Сярод іх праблемы сацыяльнай рэчаіснасці і вобраз паняволенага роднага краю займаюць цэнтральнае месца. Вершам гэтага цыклу характэрны высокі грамадскі пафас, публіцыстычная накіраванасць. Ужо ў ранніх творах М. Арла праявілася схільнасць да філасафічнасці, да шырокай абагульненасці малюнка і ўзбуйнення мастацкага вобразу. Рэальны план у яго вершах нярэдка пераплятаецца з абагульнена-сімвалічным («Смерць і жыццё», «Надзея», «Агляд жыцця», «Ахвяра», «Арфа»). Ёсць у М. Арла шэраг вершаў, у якіх ён ужывае фальклорную паэтыку, творча пераасэнсоўваючы народна-песенныя традыцыі Беласточчыны («Доля і жабрак», «Ноч», «Песня» і інш.).
Важнае месца ў пісьменніцкай спадчыне М. Арла займаюць празаічныя творы — апавяданні і пераклады. На беларускую мову перакладаў, у прыватнасці, творы В. Бялінскага, дастасоўваючы яго думкі да патрэб самасцвярджэння беларусаў, хвалюючых праблем беларскай літаратуры.
Мядзведкі (Холм-Жыркоўскі раён)
Мядзведкі (Медведки) — вёска ў Холм-Жыркоўскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Тупікаўскага сельскага паселішча.
Гісторыя
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай вёска Мядзведкі абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР.
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупаваная гітлераўскімі войскамі ў кастрычніку 1941 года, вызвалена ў сакавіку 1943 года.
Аляксееў
Аляксе́еў — прозвішча.
Грыянтэ
Насельніцтва складае 695 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае чал./км². Займае плошчу 6 км². Паштовы індэкс — 22011. Тэлефонны код — 0344.
Заступнікамі населенага пункта лічыцца святыя Набор і Фелікс.
Ломніцкі маніфест
Ломніцкі маніфест (Lomnický manifest) — заява славацкіх дзеячаў мастацтва, накіраваная на пашырэнне ўплыву нацыянал-сацыялістычнай ідэалогіі на культуру.
Напярэдадні
Пасля славацка-нямецкіх перамоваў у Зальцбургу, якія прывялі да ўзмацавання пранямецкага крыла Глінкавай партыі, было пастаноўлена, што славацкія пісьменнікі і прадстаўнікі культуры таксама павінны праяўляць любоў да новага рэжыму.
Таму міністр унутраных справаў, галоўны камандовец Глінкавай гвардыяй і кіраўнік аддзела прапаганды Аляксандр Мах сабраў вялікую сустрэчу прадстаўнікоў культурнага жыцця ў Татранскай-Ломніцы.
Сход
Пасля перамоваў у Зальцбургу нацыянал-сацыялістычная ідэалогія таксама пачынае прапагандавацца ў славацкім мастацтве, і менавіта гэта абмяркоўваецца на канферэнцыі культурных работнікаў у Татранскай-Ломніцы. На думку ейных ўдзельнікаў, славацкаму нацыянал-сацыялізму трэба актыўна прапагандавацца ў грамадскім жыцці, у тым ліку ў сферы культуры і адукацыі.
Паводле гісторыка Івана Каменца: «''На дзею было запрошана шмат людзей, туды ішоў, той, хто хацеў. Нехта з перакананасці, нехта з цікаўнасці, нехта, магчыма, нават пад уплывам палітычных пажаданняў урадавых элітаў''». Але на сустрэчу не прыйшлі ні Юзаф Цыгер Гронскі, ні Конштантын Чулен, якія адкрыта сімпатызавалі Цісаваму рэжыму.
На сустрэчы пісьменнікаў 31 жніўня быў складзены Ломніцкі маніфест, у якім яго падпісанты высока ацанілі славацкі нацыянал-сацыялізм, бо «ён найлепшым чынам адпавядае патрэбам славацкага жыцця» (najlepšie vyhovuje potrebám slovenského života).
Пад дакументам падпісаліся каля 20 чалавек, у тым ліку Ян Смрэк, Валянцін Бэньяк і Міла Урбан. Паводле Каменца, яны зрабілі гэта добраахвотна, хаця, несумненна, адчувалі ціск палітычнай улады. У гэтым выпадку Аляксандра Маха. Радыкальны міністр унутраных справаў любіў рухацца ў мастацкіх колах (кажуць, што ён часта дыскутаваў у кавярнях з інтэлектуаламі-камуністамі Уладам Цлеменцісам і Лацам Новамескім) і ўцягнуў у палітыку некалькі чалавек.
Праява ў мастацтве
Псеўдарамантычная, ідэалістычная інтэрпрэтацыя нацыянальнага міфа вядзе да ідылічнага вяртання да продкаў і да выбарачнага стварэння пакутніцкай смерці герояў мінуўшчыны (Прыбіна, Святоплук, стараславянскія і кірыла-мефодычная традыцыі). У ім падкрэсліваецца старажытнасць нацыі, народжанай «старажытным духам народа», і нязменнасць ладу жыцця, які доўжыцца стагоддзямі.
Таксама з-за таго, што афіцыйныя ўяўленні пра тое, якім павінна быць мастацтва ў «новых» умовах, былі цьмянымі і супярэчлівымі, сетка «дзіравага таталітарызму» змагла месцамі прапусціць новыя мастацкія ініцыятывы.
Крывенскі лесапільны завод
Дзейнічала ў 1908—1914 гадах. Належала «Таварыству распрацоўкі лесу». Вырабляла дошкі, брусы, фрызы з дрэва цвёрдых лісцевых парод. Мела паравы рухавік (40 к.с.). У 1913 годзе працавала 50 чалавек.
Тарасаўскі сельсавет
Тара́саўскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Веткаўскага раёна Гомельскай вобласці. Цэнтр — вёска Тарасаўка.
Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Веткаўскага раёна Гомельскай акругі БССР. 30 снежня 1927 года сельсавет узбуйнены, у яго склад увайшла тэрыторыя скасаванага Купрэеўскага сельсавета. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Веткаўскім раёне БССР, з 20 лютага 1938 года — Гомельскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Калінінскага сельсавета.
Грэбень
Назву Грэ́бень маюць:
Прозвішчы
Грэбень — беларускае прозвішча.
Саслан Маратавіч Гатагаў
Саслан Гатагаў (нар., , Расія) — былы расійскі футбаліст, абаронца.
Клубная кар’ера
Разам з братам Аланам пачынаў займацца футболам у школе маскоўскага «Лакаматыва». Выступаў за моладзевую каманду клуба, але ў асноўную каманду так і не здолеў прабіцца.
У 2012 годзе ў якасці свабоднага агента перайшоў у «Спартак». Дэбютаваў за новую каманду ў Прэм'ер-лізе 8 красавіка 2012 года ў матчы супраць «Кубані» (2:0). Да канца сезону 2011/12 згуляў яшчэ ў трох матчах.
11 жніўня 2012 года ў матчы з «Зенітам» атрымаў цяжкую траўму, з-за якой выбыў на доўгі тэрмін. Улетку 2014 разарваў кантрат са «Спартаком». На поле ж вярнуўся толькі ў пачатку 2015 года ў якасці іграка армянскага «Уліса», з якім выйграў срэбраныя медалі чэмпіянату Арменіі. З лета 2015 года зноў знаходзіўся без клуба.
У жніўні 2016 года падпісаў кантракт з беларускім клубам «Тарпеда-БелАЗ». У складзе жодзінцаў неўзабаве замацаваўся ў аснове. З-за траўм не здолеў прайсці паўнавартасную падрыхтоўку да сезону 2017, у выніку ў пачатку года выступаў за дубліруючы склад. 15 мая выйшаў на замену ў канцы матчу супраць гродзенскага «Нёмана», а на наступны дзень пакінуў «Тарпеда-БелАЗ», пасля чаго завяршыў кар’еру.
Іван Маркес
Іван Маркес (Iván Márquez), сапраўднае імя — Лучана Марын Аранга (Luciano Marín Arango; нар. 16 чэрвеня 1955, Фларэнсія, Калумбія) — лідар калумбійскіх партызан, член Рэвалюцыйных узброеных сіл Калумбіі.
Грэбля
Назву Грэ́бля маюць:
Літагошча
Літагошча (Літого́ща) — вёска ў Ражышчанскім раёне Валынскай вобласці Украіны.
Іван Епіфанавіч Аляксееў
Іван Епіфанавіч Аляксееў ( — ) — савецкі афіцэр, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, камандзір 106-й танкавай брыгады 12-га танкавага корпуса 3-й танкавай арміі Варонежскага фронту, Герой Савецкага Саюза (4.02.1943), палкоўнік.
Біяграфія
Нарадзіўся 14 красавіка 1909 года ў горадзе Полацку цяпер Віцебскай вобласці Рэспублікі Беларусь у сям'і чыгуначніка. Рускі. Пасля сямігодкі скончыў фабрычна-завадское вучылішча. Працаваў старшым рамонтным рабочым Полацкай дыстанцыі шляху.
У Чырвонай арміі з 2 ліпеня 1931 года. У 1933 годзе скончыў з адзнакай 1-е Кіеўскае артылерыйскае вучылішча, у якім застаўся служыць камандзірам навучальнага ўзвода. Член ВКП(б) з 1932 года. У 1935 годзе быў накіраваны на курсы ўдасканалення каманднага складу (КУКС) у Ленінградскае Бранетанкавае вучылішча. Пасля заканчэння КУКС камандаваў танкавым узводам, затым ротай у складзе 2-га танкавага батальёна 21-й механізаванай брыгады Беларускай ваеннай акругі. У 1940 годзе быў прызначаны камандзірам 231-га танкавага батальёна 16-й лёгкай танкавай брыгады. З 29 сакавіка 1941 г. капітан І. Е. Аляксееў — камандзір батальёна цяжкіх танкаў 72-га танкавага палка 36-й танкавай дывізіі 17-га механізаванага корпуса. На гэтай пасадзе сустрэў пачатак вайны.
Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны з чэрвеня 1941 года :
Ваяваў на Заходнім, Паўночна-Заходнім і Варонежскім франтах.
Удзельнічаў:
У студзені 1943 года 106-я танкавая брыгада пад камандаваннем гвардыі палкоўніка Аляксеева прарвала абарону ворага ў раёне горада Росаш Варонежскай вобласці, за ноч прайшла па тылах суперніка 70 кіламетраў, вызваліла дзясяткі населеных пунктаў, у тым ліку чыгуначную станцыю Росаш, захапіла варожы эшалон.
Палкоўнік Іван Епіфанавіч Аляксееў загінуў у баі 15 студзеня 1943 года ў раёне чыгуначнай станцыі горада Росаш ў Варонежскай вобласці.
Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 4 лютага 1943 года за ўзорнае выкананне баявых заданняў Камандавання на фронце барацьбы з нямецкімі захопнікамі і праяўленыя пры гэтым адвагу і геройства палкоўніку Аляксееву Івану Епіфанавічу прысвоена званне Героя Савецкага Саюза з уручэннем ордэна Леніна і медалі «Залатая Зорка».
Нырцы
Нырцы (Netta) — род вадаплаўных птушак сямейства качыных.
Апісанне
Маюць сярэдні памер (менш крыжанкі), вялікую галаву і кароткую шыю. На бераг выходзяць рэдка, большую частку часу праводзяць на адкрытых плёсах. Плаваючы, трымаюць хвост апушчаным, пасадка на вадзе нізкая. Кормячыся, ныраюць, за што і атрымалі сваю назву.
Віды
Род Netta змяшчае наступныя віды :
Шэфілдскі ўніверсітэт
Шэфілдскі ўніверсітэт (University of Sheffield) — брытанская дзяржаўная даследчая вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта з сядзібай у горадзе Шэфілд.
Агульная характарыстыка
Ён складаецца з 50 акадэмічных аддзелаў, якія арганізаваны ў пяць факультэтаў і міжнародны факультэт. Гадавы даход установы ў 2020/2021 навучальным годзе склаў 741 мільён фунтаў стэрлінгаў, з якіх 163 мільёны фунтаў стэрлінгаў прыпадалі на даследчыя гранты і кантракты, а выдаткі склалі 708,6 мільёна фунтаў стэрлінгаў.
ВНУ ўваходзіць у 10 лепшых універсітэтаў Вялікабрытаніі па фінансаванні даследчых грантаў і стаў нумарам адзін у Вялікабрытаніі па даходах і інвестыцыях у інжынерныя даследаванні паводле новых дадзеных, апублікаваных Агенцтвам па статыстыцы вышэйшай адукацыі. Гэта адзін з 7 лепшых брытанскіх універсітэтаў па колькасці аспірантаў.
Універсітэт мае восем нобелеўскіх лаўрэатаў, шэсць з іх з'яўляюцца выпускнікамі або былымі шматгадовымі супрацоўнікамі ўніверсітэта. Яны ўнеслі ўклад у распрацоўку пеніцыліну, адкрыццё цыклу лімоннай кіслаты, даследаванне высакахуткасных хімічных рэакцый, адкрыццё інтронаў у ДНК эукарыётаў, адкрыццё фулерэнаў і распрацоўку малекулярных машын. Сярод выпускнікоў таксама некалькі кіраўнікоў дзяржаў, міністраў, суддзяў, лаўрэатаў Букераўскай прэміі, касманаўтаў і залатых прызёраў Алімпійскіх гульняў.
Аксана Валер’еўна Знайдзёнава
Аксана Валер’еўна Знайдзёнава (нар., Магілёў, Беларусь) — беларуская футбалістка. Выступала за зборную Беларусі. Майстар спорту Беларусі і Украіны. Сястра беларускай футбаліткі Святланы Знайдзёнавай.
Клубная кар’ера
Футболам пачатку займацца ў 1997 годзе, калі ёй было 13 гадоў, выступаў за ФК «Надзея» Магілёў. У «Нафтахіміку» з 2006 года.
Чэмпіён Украіны 2007 года, бронзавы прызёр Чэмпіянату Украіны 2006 года. Сярэбраны прызёр чэмпіянатаў Беларусі 2004 і 2005 гадоў. Уладальнік Кубка і Суперкубка Беларусі 2005 года.
Лукіў (Ражышчанскі раён)
Лукіў (Лу́ків) — вёска ў Ражышчанскім раёне Валынскай вобласці Украіны.
Леў Рыгоравіч Аганаў
Леў Рыгоравіч Аганаў (нар. 12 чэрвеня 1942, с. Бузаўка, Днепрапятроўскай вобласці, УССР) — беларускі скульптар.
Біяграфія
Скончыў у 1965 годзе Днепрапятроўскае мастацкае вучылішча, у 1974 годзе Інстытут жывапісу, скульптуры і архітэктуры імя І. Я. Рэпіна ў Ленінградзе. З 1974 года — удзельнік мастацкіх выстаў. Член Беларускага саюза мастакоў з 1983 года.
Жыве ў Наваполацку.
Творчасць
Працуе ў манументальнай і станковай скульптуры. Матэрыял — бронза, метал, камень. Сярод твораў кампазіцыі «Музыка», «Будаўнікі», «Сіняя птушка», помнік воінам-інтэрнацыяналістам, бюст героя абароны Порт-Артура генерала Рамана Кандраценкі (2008) — усе ў г. Наваполацку Віцебскай вобласці, помнік Л. Сапегу у г. Лепель Віцебскай вобласці.
Творы Л. Р. Аганава знаходзяцца ў музеях, галерэях і прыватных калекцыях у Беларусі і за мяжой.
Сям’я
Сыны Сяргей (нар. 1974) і Дзмітрый (нар. 1976) таксама скульптары.
Чалісаў
Чалісаў — прозвішча.
Грэк (значэнні)
Грэк:
Асобы
На Русі гэту мянушку давалася візантыйцам:
Упірава
Упі́рава (, Упирово) — вёска ў Іванаўскім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Опальскага сельсавета.
Да 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Псышчаўскага сельсавета.
Царква Святога Іосіфа (Іжа)
Іосіфаўская царква — праваслаўны храм у аг. Іжа Вілейскага раёна Мінскай вобласці. Мае прыпісную капліцу Свяціцеля Мікалая Цудатворцы у в. Каралеўцы.
Гісторыя
Праваслаўная царква ў Іжы існавала ўжо ў XVI ст., з XVII стагоддзя апынулася ва ўладанні Віленскай капітулы і стала ўніяцкай. Паступова ў XIX ст. Кішчанская царква, як і адпаведная вёска (Іжа-Кішчанская) па найменаванні войтаўства стала звацца Іжскай. Пасля 1839 года, з далучэннем Уніяцкай Царквы да Рускай праваслаўнай, храм у Іжы (1774 года пабудовы) пераабсталявалі і асвяцілі пад тытулам Святога Іосіфа Абручніка. У пачатку XX ст. будынак царквы значна нахіліўся на паўночны бок. Епархіяльныя архітэктары ў 1903 і 1908 гг. палічылі яе зусім непрыгоднай для богаслужэння, але храм яшчэ дзейнічаў не менш дзесяці гадоў. Пасля Першай сусветнай вайны, у складзе Польскай рэспублікі, з 1922 г. на месцы старога храма распачалося будаўніцтва новай драўлянай царквы. З мэтай аднаўлення ўніяцтва і пераманньвання праваслаўнай паствы ў каталіцызм, царкву паставілі алтаром на захад. Але прыхаджане адразу запрацівіліся такой палітыцы і святар Ружыцкі, што вёў будаўніцтва да 1929 г. быў вымушаны аставіць прыход.
Пабудаваная ў 1922—1929 гг., пасля Другой сусветнай вайны, пры савецкай уладзе, у 1963 годзе царква была закрыта. Пэўны час памяшканне храма пуставала, пасля выкарыстоўвалася пад збожжасховішча калгаса «Рассвет», пазней — калгасны музей. З 1989 года пачалося адраджэнне храма і ўжо ў лютым 1990 г. царква была асвечана наноў. З 2002 па 2004 гг. па блаславенні Патрыяршага Экзарха Філарэта праводзілася рэканструкцыя купалоў, храм набыў новы від.
Архітэктура
Твор архітэктуры ў стылізаваных формах царкоўнай архітэктуры другой паловы XIX ст. Трохчастковую кампазіцыю фарміруюць трох’ярусны (васьмярык на 2 чацверыках) прытвор-званіца, прамавугольная ў плане малітоўная зала і апсіда. двухсхільны дах завершаны па цэнтры высокім цыліндрычным барабанам з цыбулепадобным купалам. Фасады прарэзаны арачнымі аконнымі праёмамі. Уваход аформлены двухслуповым ганкам пад двухсхільным пакрыццём.
Папярэдні храм з’яўляўся творам народнага драўлянага дойлідства з асацыяцыйнымі рысамі гатычнай архітэктуры. Вертыкальнасць кампазіцыі надавалі бакавыя чацверыковыя вежы франтальнага фасада, высокі франтон двухсхільнага даху паміж імі, вертыкальная шалёўка фасадаў і вежаў, прапарцыянальныя суадносіны вышыні зруба і даху (1:1). Строгасць і выразнасць будынка былі абумоўлены адсутнасцю дэкору. Адзінай пластычнай формай з’яўляліся цыбулепадобныя галоўкі над сферычнымі купаламі вежаў. Перад царквой стаяла мураваная брама ў выглядзе 2 адасобленых пілонаў, 1-ы ярус якіх меў арачны праход, 2-і — адкрытую слуповую галерэю-званіцу пад вальмавым гонтавым дашком.
Гарадзішча (Баранавіцкі раён)
Гарадзі́шча (, Городище) — гарадскі пасёлак у Беларусі, у Баранавіцкім раёне Брэсцкай вобласці. Цэнтр Гарадзішчанскага сельсавета.